text:
Hir’inaafi hiyyuma mataa isa cabseef kan hin jilbeenfanne, halkaniifi guyyaa jireenya qabsoo abbaafi haatisaa keessa ce’anii as ga’an homaattuu kan hinlakkoofne Sarbeessaan ilma maatii qotee bulaati. Gidiraa ijoollummaan mataa isa cabsaa ture hunda har’a irra taa’ee gaafa yaadu himala inni taasise hundi har’a isaaf mudannoo godaannisaa hindagatamnedha. Sammuusaan kanatti qabamee mul’ata fuulduraa kan akka abiddaa keessaa belbelu ukkaamsuu hinbarbaanne.
Abjuu guddaa tokko qaba; innis abjuu saayintistu-mmaati! Waan naannoosaa jiraatan hunda ija falaasamummaatiin ilaala. Mukti, baalli, dhagaan, margi, biqiloonniifi ilbiisonni maal isaan? Ija akkamiin ilaalamuu qabus? kan jedhu gaaffii Sarbeessaa isa guddaadha. Barri dhalootasaa 1978 godina Wallagga Lixaa aana Boojjii Birmajjii yoo ta’u, kutaa 1-4 qofa achitti barate. Kana booda sababa du’a akka tasaa abbaasaa Jaal. Immaanaa Inkoosaa irraan kan ka’e, iddoo sana gadhiisee gara magaalaa Naqamtee dhaquun mana namaa taa’ee waggaa lama erga hojii humnaa hojjeteen booda mana barnootaatti deebi’e.
Sarbeessaan akka tasaa gadda sanarraan kan ka’e waan biyyaa ba’eef, haati isa deesse aadde Bookashii Daraaraatti lafti dukkanoofte. Gaddarratti gadda hamaa ilma tokkittii ija keessa ilaaltu sana of duraa dhabuufi du’a abbaa manaa.
Utuu mucaa tokkittii qabdu kana achi buuteesaa quba hinqabaatiin waggaa torba guutuu akka imimmaan cobsitetti turte. Sarbeessaan mana abbaa ormaafi haadha ormaa keessatti hedduu gidirame. Hojii mara hojjeta. Inni ergaa biraa deemee ammas ergaan biraan jiraannaan isuma eegu malee ijoolleen warra maatii obbo Fedhasaa Jiraataa ergaafi kurkurrii manaaf alaa hin jaallatan. Qananii qabu. Sarbeessaanis ergaa tokko dhaqee ergaa lammaffaaf yeroo qajeelu utuu imimmaansaa toora afuriin fuulasaarra asii gadi dhangalaasuu dhaqee deebi’a. Guyyaa dhalootasaa abaaruurra darbee gaafa inni tarkaanfii du’aa fudhachuuf aggaame hedduudha…
Jireenyi maali? Hiikkaansaawoo? Namni maaf lafa kanarratti akkas baay’ate? Carraan akkamitti kaan sooressa kaan ammoo hiyyeessa goote laata? Kaan fayyaa kaanimmoo dhukkubsataa maaf ta’a? Uumamni kun kaan adii kaan ammoo gurraacha inni kaanis magaala kunis maaliif? Namni hammamiifi hamma eessaatti jiraata laataa? Kaan waan nyaatu dhabee kadhata; kaan ammoo quufee ittiin taphata. Kun hiree ofiitimoo kennaa uumaati kan jedhu gaaffiilee sammuu Sarbeessaa keessaa dhidhiittatan keessaa isaan muraasadha. Qabsoon jireenyaa kan haatisaa hojii mana namaa hojjechuutiin nyaata isheedhaaf kennamu ukooshee jala kaa’attee tokkichashee kana ittiin guddisaa turte Sarbeessaatti gaafa yaadataman ammoo dhaabbachuu dadhabee yeroo inni itti ofirra gadi quphanaa ture hedduudha. Yeroo hunda hojii walfakkaataa irratti kan waliin bobba’an hiriyyoonni yeroo ergaaf kaayyoo walfakkaataaf waliin walfakkaatan wal argan kan akka Elemoofi Likkaasaa yaadaan baduu Sarbeessaatti gaaffii cimaa keessa seenanis dhoksaasaa bira ga’uu hindandeenye. Tuttuqanii yaadasaa bira ga’uuf dhama’uun cinatti isa jajjabeessuullee baay’ee dhama’aa turan. Keessumattuu Likkaasaan ‘Jabaadhu’ obboleessakoo gaaf tokko nuufis nidarbaa,…’obsi dhagaa cabsa’, obsaan xobbee bilcheeffata’ jechuun yoo itti mammaakellee isaaf homtuu hingalu. Farda yaadaatiin galaana yaadaa keessa gulufa. Yaada walxaxaa kan mataaf miillisaa dhokatee jiru.
Addunyaa kanatu gaaffiin jalaa guutamtee deebii jalaa dandamatte. Sammuu Sarbeessaa keessa gaaffii malee deebiin argamee hinbeeku. Addunyaa gaaffiidhaan guutamte keessatti deebiin mana eenyuutti akka argamu barbaadee dhabe. Elemoon gidduutti Sarbeessaafi Likkaasaadhaa walitti guguungumaa jiran itti dhufee nagaa Waaqaa erga gaafateen booda kottaa walfudhannee biyya kana gadhiisnee dhaqneetuma mana xiqqoo kireeffannee hojii humnaa kan guyyaa hojjechuun walguddifannaatii jedheen.
Sarbeessaan gidduutti yaadaan akka baduu ta’eetu qalbiisaa keessattis, wayyoo yaa haadha nadeessee mucaankee jooraan jooratti darbaa haftiiree? ‘Quuqqaa cinaacha jalaa abbaatu beekkata’ jedheetu ammas imimmaan ija calale. Kana booda dhagaarra ququphananiitu akka sa’a walakkaaf mariyatan. Likkaasaanis “maaloo hiriyootakoo rakkoo keenya ammaa kanaan abdii kutachuu hinqabnu; maaltu beeka? gaaf tokko barri itti ofirraa hafnee namayyuu gargaarru nidhufa ta’a” jedhee jajjabeessuu jalqabe. Yeroo ijoolleen warra maatii gaarii qabanii taa’anii dabtara isaanii dubbisuu qofa malee hojii humna gaafatu kamiyyuu hin hojjenne taa’aniitu ijaan hawwaa garaan isaanii ammoo mooga’a ture. Likkaasaanis ta’e Elemoon guyyaa hojii humnaa hojjechaa halkan barnoota galgalaa baratu turan. Likkaasaan sa’a laaqanaa gadi hojii kophee qulqulleessuufi sa’a boodammoo buufata konkolaataa Naqamtee keessatti iddoo namaaf qabeetu qarshii funaannata. Elemoon ammoo sa’a laaqanaa gadi saawwan gara laga Soorgaatti yeroo geessu sa’a boodammoo yeroo hundaa kophee qulqulleessuun qabsoo jireenyaa geggeessata ture. Guyyaanis darbee waggaanis dhufee dargaggoonni kun walfudhatanii magaalaa Naqamtee gadhiisuu akka qaban murteeffatan. Guyyaansaa Jimaata hagayya 1996 galgala naannoo buufata konkolaataa cina fuuldura mana Obbo Olbaanaa Guyyaasaa jala uffata bututaa tokko mataa isaanii qofarra buufatanii bulanii Sanbata ganama kan qorri guutummaa qaama isaanii callabbeesse achii ka’uun konkolaataa gara magaalaa Amboo dhuftu keessa seenan. Waanuma hojii humnaan walitti coratan keessaa gatii konkolaataa sanaa kaffalatanii adeemuun Amboon utuu hinga’iin magaalaa Gudar akka ga’aniin Sarbeessaan achumatti bu’uu akka qaban murteessuun mariyachiise.
Magaalaa Amboottis dhiyoo akka jiran namoo-tarraa erga qorataniin booda achumatti lafa bubu’anii mana nama yeroof galanii booda garuu mana dhuunfaasaanii walitti dugda bitatan barbaacha ba’an. Namni manasaatti simatu dhabamuusaarraan kan ka’e, gara sa’a sadiin ol erga jooraniin booda ammas dhaqanii mana bulaatii tokko gatii salphaan kan waanuma argatan afatanii lafa bulan qarshii kudhan kudhaniin argatanii guyyaa tokkoof achuma bulan. Kan karaan karaatti darban keessatti akaayii magaalaa Gudar bitatanii isa alanfachaa bulan. Kana booda kottaa mana kiraa fudhannee jiraannaa jechuun walitti buufachuun qarshii jaatamaan mana argatanii jiraachuu eegalan. Likkaasaan Warshaa Bishaan Amboo keessaa hojii argate. Hojii humnaa haa hojjetu malee, akkaataan warshaan sun itti hojjetuufi adeemsa ittiin meeshaaleen ammayyaa kun bishaan uumamaa kana gara kan biraatti jijjiiruun galii gaggaarii argamsiisuu danda’anirratti ni raajeffata ture. Hojiin kunis utuu isa hin ajaa’ibiin waan kanarra guddaafi olaanaa ta’e dhalli namaa kun kalaquu akka danda’u yaadasaatti murteessee gaaf tokko haala itti bishaan lafa keessaa baasuun dhimma guddinaafi dagaagina biyyaafi uummataatiif oolchanirratti yaadaan waxalamuu eegale. Elemoon ammoo Warshaa Rasaasa Sanqalleetti hojii xiqqoo argate. Warshaa rasaasaa kana keessatti namoonni ga’ee gurguddoo qaban lammiiwwan dhigasaatii yoo ta’uu baatanis, gaaf tokko abbummaa ogummaa hojichaa akka gonfatu garaasaa keessatti qabate. Hojii kanarra caalu kan addunyaa kana afaan qabachiisuu danda’us akka kalaquu danda’u shakkii tokkollee hinqabaanne. Waan nuuf mul’aterra waan nujalaa dhokatee jiru caalus, waan dhokate marti “gaaf tokko mul’achuu danda’a” jedha Elemoon. Keessumattuu gaafa akkaataa teessumaafi albuuda Oromiyaa keessa jiru mara raajeffachuu jalqabu akka nama raata’eefi yeroo namootaaf yaada kana qoodus akka nama sammuun butameetti dubbata. Inni garuu mul’ata keessasaatii isa dhikkifachiisu sana malee miira kamiinuu geggeeffamee miti. Hiyyuma har’a isarratti waljijjiiran duubaan badhaadhina hammaaramee hindhumne ija lammaffaatiin ilaala.
Sarbeessaan ammoo lafa naannoo uummata Maccaa keessaa, keessumattuu naannoo lafa Amboo keessa albuudawwan akka warqee, diyaamandiifi kanneen akka ashaboo akka ba’uu danda’an garaansaa qeequutiin akka horii suufaa bartee bosonaafi lafasaarra naanna’aa oolee galgala deebi’ee manatti gala. “Wayyoo yaa albuuda lafa Oromiyaa keessaa maaloo yaa Rabbi aluma tokko ijakoo naabani anis sabni ani keessaa dhaladhe kunis akka rakkoo hiyyuma kallattii hedduu keessaa ba’uuf” jedhee guguungumaa deema ture.
Yaadni gurguddoon keessoo Sarbeessaa keessaa wal lolanis, albuuda kana yoon qoradhee bira ga’e dura eenyuttan gabaasa godha? Eenyutu itti waamama? Eenyutu fayyadamaa ta’aa? Hoggansasaatiif caasaa akkamiitu ijaaramuu qaba? yoo albuudni lafa keenya keessaa waggaa miliyoonotaaf dhokatee ture kun dhodho’ee ba’u ammoo, inaaffaa akkam akkamiifaatu nurratti ka’uu danda’a laata? Haala kamiinis gargaarsi walqixxaataan lammiilee laficharratti abbaa biyyummaa qaban kanaaf qoodamuu danda’a?, qorattoota ogummaa isqaaniitiin waan kana haala saaynisummaatiin ifa godhan meeqatu biyya akkam akkamiitti leenji’uu qaba laata? kan jedhuufii kan kanafakkaataniidha.
Hiriyyoonni Sarbeessaa eessa akka inni oole gaafatanii qarshii walitti buufachuuf yeroo yaadasaa hubachuu barbaadanitti inni naanna’ee lafaafii uumama faana dubbachuu malee hojii humnaas gaafa sanaa ka’ee akka hin hojjenne ofiisaaf waadaa gale. Hiyyumni cimanii hojjechuudhaan akka cabuufi murannoo, kutannoofi obsa akka barbaadu qofa hubatee qabsoo yaadaan garaa lafaa isa akka galaanaa yaadamee bira hinga’amne keessa markaba yaadaan burraaqsa eegaleera. Sarbeessaan amala addummaa qabuun yeroo karaa deemullee haasaa baay’ee hin leellisu. Qaamaan lafarra deema malee yaadaan guutummaa addunyaarra akka Joobiraa takka ol fagaatee takkammoo gadi bu’ee waan balali’u fakkaata. Dhoksaan durii durii waggoota miliyoonotaaf dhokfame ifa haaba’uun dhaadannoo lapheesaa yeroo hundaati. Akkasittiin gara waggaa saddeetii dabarse. Elemoofi Likkaasaanis isa inni dur yoo aare xiiqeffannaa onneesaa keessaan boo’uuf jedhaniitu “kottu Sarbeessaan waanuma nuti argannu kana nufaana haanyaatu malee kana sanas godhi jennee hinrakkisnuutii” jedhanii waliigalan. Jaalala hammas hinjedhamnetu waan isaan gidduu jiruuf qabeenyaa walumatti qabu malee hinaaffaa hamaan tokkollee isaan gidduutti hinargamne.
Sarbeessaan gaaf tokko hidda mukaa kan Odaa fakkaatu tokko jala gadi taa’ee utuu lafa qoroqqoruu dhagaa calaqqisaa hamma barruu harkaa geessu tokko fudhatee gaafa manatti galu, maalummaa dhagichaa gaafa hiriyyoonnisaa gaafatan “anuu dhoksaasaa hinbeeku” jedhe Sarbeessaan. Garuu bulanii gaafa dukkaana tokkotti geessanii agarsiisan Warqee ta’ee argame. Abbaa mana Warqee magaalaa Amboo tokkotti geessanii akka gurgurachuu barbaadan gaafa itti himan namichi qarshii kuma afuriifi soddoma kaffallaaniif gammadanii fudhatanii fiiganii manasaaniitti galan. Kana booda Waaqayyo rakkoo keenya keessatti nuyaadateerakaa jedhanii ija keessa wal ilaalanii akka abjuu ta’anii yaadan babbadan.
Sarbeessaanis namoota konkolaataan Finfi-nneedhaa gara biyya harmeesaatti darbaa jiran argatee Poostaa biteetu xalayaa gabaabduu akka armaan gadii kana jettu faana qarshii dhibba afuriifi soddoma gudunfee bakka argamasheetiin ergeef.
Haaga’u nagaankoo gara haadhakoo anaaf jettee wayyaa dhiistee daaraa uffattee naguddiste deesseekoo Bookashii Daraaraa. Attam naaf jirta? Ergan gaafa aarii gaddisiisaa sanaan manaa ba’ee kaasee guutummaan hafuurriifi yaadnikoo sifaana jirti. Keessikoof duubnikoo dhukkuba garaachaa kan maddisaa dhiphinaan guutameen waxalamaa turte. Deesseekoo du’a abbaakootu biyyaa nabaase. Ani tokkichikee Sarbeessaan kophaatti sigatee baduunkoo sijibbaaf miti. As ilaalee achi ilaaleen of ajjeesuurra baduu wayya jedheen biyyaa ba’ee akka bineensa abaaramee takka mana takkammoo ala buluun utuun jooruu kunoo magaalaa Gudar jedhamtu ga’een jira. Taa’ee isa ati anaaf jettee kadhattuu taatee akka haadha sinbiraa qoonqookee bira dabarsitee afaan nakeessu, qullaa deemtee anaan daara nabaastuufi ofirra naraffistee mataakoo qaqqabattee imimmaan narratti ‘xop xop’ gootu sana obsuu dadhabeen akka nama sijibbee bineensa gidduutti sigatee sokke. Haadhako! Ani mucaankee gaaf tokko akkan harka siqabu shakkii hinqabaatiin; gaddakee gammachuutti, boo’ichakee sirbatti siifan geddara. Garuu maaloo aariif jettee lubbuukeetti hinmurteessin. Jireenyatu najoorse. Warreen abbaa qaban yeroo gammadanii baratan ani garuu garaa hooqqataa isan daree taa’u sanan obsuu dadhabeem. Nyaata madaalamaa jedhamu isan daree taa’ee baradhu qabatamaatti manatti arguun dadhabe. Akkan garaakoo qooqqifadheefi qooqettan oola. Nyaata gaarii dhabuun ijoollummaan lafeen bakkeetti nayaatee nama umuriin dulloome nafakkeessiteetti. Siinis hidda fuulakee tokko tokkoon mul’atu sana taa’ee ilaaluufi isa yeroo baay’ee dhukkubni inni maddisaa rakkoo keenyaa ta’e sun sitti hammaachuun murtii kana nafudhachiiseera. Deesseekoo maaloo lubbuunkee naaf haatutturukaa…waaqayyo anaaf siin utuu ijaan wal hinargisiisiin nun ajjeesiinkaa!
Mucaakee Sarbeessaa Danboobaati.
Guyyaanis darbee waariin waariitti harka kennattee turtii waggaa sadiin booda mana barnootaatti deebi’eetu Sarbeessaan Gudaritti kutaa kudhan xumuree qabxii kutaa kudhanii gosa barnootaa hundaatti ‘A’ fidee afur fiduudhaan kallattumaan ‘scholarship’ argatee biyya Jarman deemuun digirii tokkoffaasaa utuu qorataa jiruu gaafa gosa barnootaa irratti hojjechuu barbaaduu filatu waa’ee albuudaa qorachuu akka qabu yaadasaa barsiisotasaatti ibsate.
Utuma kanaan jiruu digirii tokkoffaasaas qabxii olaanaa galmeessisuun achumaan digirii lammaffaasaas itti fufee xumuruun beekumsa argatee dhufe sanaan achuma lafa ijoollummaasaatti mul’ata keessasaatii dhikkifataa ture Oromiyaatti deebi’ee qorannoo albuudaa lafa keessaa geggeessuu jalqabe. Akkuma deebi’een Likkaasaafi Elemoo dafee argachuu hindandeenye. Hiriyyootasaa kana faana Sarbeessaan qabsoo jiraachuuf jecha taasifamaa ture mara waan yaadatuuf garaansaa yeroo mara hiriyyootasaa kana faana jira. Likkaasaan Yunivarsiitii Finfinneerraa Muummee Keemistiriirraa akka qorataa jiruufi Elemoon ammoo Yunivarsiitii ‘Aarbaa Minci’ irraa Takinooloojii bishaanii akka qorataa jiran boodarra dhaga’ee garaansaa guddaa gammadeetu hiryyootasaa kana barbaacha torban tokko isa fudhateetu dhaqee hunda isaanii walitti qabee marii guddaa geggeesse. Mareesaas akkas jechuun eegale. Hiriyyootakoo ishee waliin dabarsine sana haayaadannu.Ishee waliin qabsoo hadhaa’aa, nyaata dhabnee waliin gaaf meeqa boo’aa bulle sana. Ishittii utuu abbaa qabnuu abbaa dhabnee abba ormaafi haadha ormaa ija keessa ilaalaa imimmaan keenya xuruurfataa turre sana. Amma garuu barri sun dabarteetti. Anis qorannoo guddaattan jira jedhee hoteela Abbaa Gadaa jedhamu kan magaalaa Adaamaa keessa jirutti walitti dhufuun guyyaa shan erga waliin dabarsaniin booda, Hoj-mannee walii kennanii gargar ba’an. Waggaa afur booda Sarbeessaan dachee Oromiyaa keessaa iddoo sagalitti albuuda gati-jabeeyyii gurguddoo gatiin isaanii addunyaarratti baay’ee mi’aa ta’an argatee meeshaa biyya Awurooppaatii fichisiiseen akka malee budduqsee yaasuun ‘Waldaa Burqaa Albuuda Oromiyaa’ jedhamu hundeessuuf siidaa dhagaa kaa’ee, kan ardiilee torbanirratti ifa gochuu akka danda’uufi gabaaf bobba’uu akka danda’u wixinee kaa’e. Gamoo gurguddaa godinaalee Oromiyaa mara keessatti ijaarsisuufi, manneen bashannanaa gita isaanii akka addunyaatti eeggatan hunda ijaarsisee namootni biyya ambaatii dhufan achi jala akka boqochuu qabanitti yaadasaa tumsuun yaada hunda gala (general concept)lafa kaa’e. Elemoon ammoo bishaan gurguddaa Oromiyaa keessa jiran irratti qorannoo gurguddaa saddeet erga geggeesseen booda bishaan Oromiyaa keessaa maddaniifi kan laga Mormor hundi walitti dhufanii lafa Oromiyaa hundarratti akka dhangala’an gochuun kuduraaleef muduraaleen bonaa ganna akka lalisan gochun Oromiyaa hunda quubsuuf akka biyya ambaarra warra rakkataa jiraniif fe’aman ta’uuf karoora baase.
Likkaasaan ammoo warshaalee Oromiyaa irra jiran hundaaf dayirakteera ta’uun akka diinni hamaan eebba isaaniitti hinbuuneef meeshaa ittisa biyyoolessaa jedhamu elementoota garaagaraarraa a hojjechuun daangaa guddaa Oromiyaaf tumse. Likkaasaan ogummaa barateen si’achi qilleensa biyyoo biyya abbaasaatiif waan qulqullaa’aafi madaalamaa fayyaa namaatiif gumaachu hojjechuuf yaadaa qaba. Waa’ee wal-nyaatinsa elementootaatiin dhugaatiifi nyaata qaama ilma namaatiif mijatoo ta’an akka oomishuu danda’urratti ofiisaa faana qorannoo dhuunfaa dheeraa geggeesseera. Soorata gara dhangala’ootti jijjiiramuun hospitaalota addunyaarratti raabsamuu danda’an kan dhukkubsattoota qaama suphuufi jabina guddaa kennuu danda’an kalaquu akka danda’u hayyoota ogummaa akkasaa muuxatan faana marii bal’aa geggeessee ture. Gosa nyaataa kan dhukkuba dhiibbachuu danda’aniifi keessumattuu daawwaa jabanaa bitatanii of wal’aanuu warra hindandeenyeef furmaanni akka soqamuu qabu yaadaan mala dha’aa turus qabsoo yaadaa gara sammuusaa dhufaa jiru kana akka barbaachisummaasaatti itti adeemuu akka qaburratti yaadaan waxalameera. Sarbeessaan haadhasaa ofitti fudhatee akka isheen bara jireenyashee guutuu boqottuuf mana warqeen faayame ijaarsisee keessa kaa’ee haadha biyyaa ishee kabajamtuu akka jedhamtuufi teessee hamma boqonnaan lafa kanarra jiraattutti aara galfii guddaasaa akka argattu taasisuuf karoorfate… Karoorfannaa booreef xiiqiiti. Waan guddaa tokko yaada; innis waa’ee tarsiimoo raawwii mul’atasaati. Haala kamiin hojii guddaa akka hojjechuu danda’uufi namoota mul’atasaa waliin adeemuu danda’aniifi mul’atasaa sanarratti nama yaadaan tokko ta’an barbaacha yaadasaan himale. Himala yaadasaa waraanedha. Sarbeessaan albuudni Oromiyaa keessaa burqu kun gaafa warshaa ‘Gadaa International Foundation’ yookaan ‘GIF’ jedhamu keessatti adeemsi wal-nyaatinsaa taasifamu ibsaan humna bishaaniin qofa utuu hintaane humna qilleensaafi aduutiin akka madduufi faayidaan isarraa argamu ammoo Oromiyaan addunyaarratti beeksisuufi hojjetaa jira. Sarbeessaan humna meeshaalee ammayy-aatiin qabamuu hindandeenye garuu odeeffannoo mara qilleensaafi waajjiroolee mootummaa garaagaraarra naanna’ee deemuun galmee-ssee iddoo ‘SPTV’ jedhamu tokkotti dhiyeessu argate. Meeshaan ammayyaa kun tajaajila hedduu waan of keessaa qabuuf fageenyaan hinmurtaa’u. Ardiilee torbanirratti dalagaalee raawwataman mara iddoo tokkotti walitti sassaabuu danda’a. Rakkoo ka’aa jiruufis fala atattamaa dhiyeessuu danda’a. Odeeffannoo arge hunda saaxiluudhaaf ragaan akka dhaabbatu isa hinbarbaachisu. Meeshichi waan dhiyeessu mara fakkiin deggaree dhiyeessa. Hojiilee ija dhalootaan hinargamne kan meeshaa ammayyaa shifargaan (microscope) argamuu hindandeenyetu meeshaa Dirribsaafi hiriyyoonnisaa walitti dhufuun kalaqan kanatu ifa godha. Kanumarra darbuun lafa Oromiyaa irratti manneen gurguddoo ijaaramanii garuu hammam guddatanis xiyya xixiqqaatiin ajajaman; jechuunis yoo barbaadan kutaalee garaagaraatti akka qoodaman kan taasisuufi yookaa ammoo guddisee lafa guddaarra diriirsuufi xiqqeessisee iddoo xiqqaarra akka qubatu taasisuu kan danda’utu kalaqame. Kana booda namoonni maqaa hiyyummaafi doofummaa, beelaafi dheebuu, cunqursaafii gidiraa garaagaraa deebi’anii hinargine; namni hunduu akka malee waljaallachuu jalqabe; inni abbaaf haadha hinqabnellee akka waan abbaaf haadha qabuutti gammadee waliin jiraata malee cunqursaan hunduu hundeedhaan buqqa’aniiru. Sarbeessaa, Likkaasaafi Elemoon qorannoo ciccimaa kan guutummaa addunyaa irratti isaan beeksisu hedduu erga galmeessisaniin booda, lafa jireenya isaanii pilaaneetii ‘ORBIA’ jedhamurra godhatanii uumaa kanaa gaditti waan hedduu qoratanii ifa gochuu danda’aniiru. Egaa kana booda gidiraaf irakkoon lammata akka biyyoo biyya abbaa isaanii keessa hinseenne mirkaneeffachuuf akka kana jedhanii walfaana mammaakan. ‘Bookeen gurra arbaa seentus baatus arba homaa hingootu, gowwaan aannan gaalaa yoo liqimsites, yoo tuftes niduuta jennaan afaanitti baatee du’e jedhama…
Barreessaa fi Qorataa Afaanii Beekan Gulummaa Irranaa tiin


c: text/html

text:
Caamsaa 17/2014(TOI) – Oromiyaatti Sagantaan jalqabsiisa sosochii Buusaa Gonofaa magaalaa Finfinnee Hootela Ilillii Intarnaashinaalitti jalqabame.
Buusaa Gonofaan qaama sirna Gadaa keessaa tokko kan ta’e sirna ittiin wal gargaraan waggoota hedduuf turedha jedhameera.
Sirni kun sirna uummanni Oromoo rakkoo nam-tocheenis haa ta’uu kan uumamaa yeroo mudatu rakkicha darbuuf kan ittiin wal gargaarudha.
Sosochii kana jalqabisiisuun kan barbaachiseef aadaa walgargaarsaa uummata kanaa caalaatti cimsuuf jedhameera.
Mootummaan naannichaas sirni kun bifa dhaabbataa qabatee akka socho’uuf sadarkaa biirootti qindaa’ee hojjetamaa jiraachuu himameera.
Sirna sosochii kana jalqabsiisuurratti pireezidaantii naannoo Oromiyaa obbo Shimallis Abdiisaa dabalatee hoggantoonni mootummaa Federaalaafi naannichaa biroon argamaniiru.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Home › Forums › Waltajjii Dargaggoota › Jijjjiramaa(?)fi Garaa duwwaa
- This topic is empty.
-
AuthorPosts
-
-
Barreessitun Fikiir Getaachoo*
Ce’umsa siyaasaarratti hiikaan waliigalaa jiraachuu baatus, O’Donnell fi Schmitter hiikkaa ce’umsaa, ” Daangaadha, karaa tokko mootummaa abbaa irree guutummaa guutuutti aangoorraa buusuu yoo ta’u. Karaa biraa immoo, Sirnoota dimookiraasii ijaaruu, seerota abbaa irree haaraatti deebi’uu yookiin uumamuun qabsoo filannoo ta’uu malu.” Jechuun kaa’u.
Taatee addunyaa keessatti dhimma bajata mootummaa sirnoota abbaa irree murteessuu irratti hayyoonni yeroo jijjiirama dimookiraasiif wawwaatan ni mul’ata. Raabsa(addaan qoodiinsa) qabeenyaa walqixa hin taaneefi carraa qabeenya horachuu, akkasumas fandii uummataa to’achuun hundi hariiroo hawaasa waliin qaban ijaaruu(irra-deebiin) fi jijjiiruu keessatti gahee mataa isaanii taphatu. Kan Itoophiyaas kanarra adda miti. Dhugummaatti, qabsoon baroota hedduu hamma 2018tti biyyatti raasaa ture rakkoo siyaasaafi bulchiinsaa kan ta’e waa’ee raabsaa(addaan qoodiinsa) qabeenyaa kana ture.
Yeroo baay’ee mootummaan abbaa irree tilmaama ijoo nama dhuunfaa (fi hawaasaa) hin guutu akkasumas hariiroo fayya-qabeessaa mootummaafi uummataa akka laayyootti ilaala. Kanarraa kan ka’e, warreen jijjiirama mootummaaf wawwaatan walumaagalatti, warra tajaajila mootummaan kennurratti hundaa’uun hariiroo mootummaafi uummataa haaraa,cimaafi fudhatamummaa qabu, uummata sirnoota darban keessatti miidhaman bakka bu’insa akka argataniifi qajeelfama fayyadamummaa walqixa irratti hundaa’eefi kabajamuu seeraa barbaadanidha.
Kanaafuu, mootummaan ce’umsaa imaammata dinagdeefi hawaasummaa hunda-hammataa ta’eefi rakkoo caasaalee irratti mul’atu hubachuun baay’ee murteessoodha. Kun immoo hogganaa jijjiramichi barbaaduu hanga caasaa aangoo hawaasa keessatti irra deebi’anii ilaaluu hammata. Kana yeroo jennu immoo nama siyaasaa aangoo qabate qofa osoo hin taane, raabsaa(addaan qoodiinsa) qabeenyaafi carraa qabeenya horachuu kan of keessatti hammate jechuu keenya.
ADWUIfi Guddina Biyyaa.
Seenaa keessatti siyaas-dinagdeen Itoophiyaa hamma mootummaan ADWUI gara aangootti dhufu duratti aangoo siyaasaa gidduu-galeessaan hogganama ture. Haa ta’uutii, baasii gidduu-galeessummaa jalaa baasuuniifi galii mootummaa immoo gidduu-galeessa gochuun faayidaa isaarra miidhaa isaatu caala.
ABUT/ADWUI’n yeroo bosona turanitti ilaalcha Maarkiizimii-Leeninizimii ciminaan hordofaa turanis xumura waraana ololaan(Cold-war) booda humni addunyaa waan geeddarameef imaammata isaanii irra deebiin ilaaluun jijjiiruuf dirqamaniiru. ADWUI’n bara 1991 yeroo gara aangoo dhufetti aarjomtota irratti hirkatoo ture. Dinagdeewwan dhaabbatanii turan lubbuu itti horuuf tarkaanfiiwwan garagaraa fudhachuu eegale, invastmantii dhuunfaarratti wantoota gufuu ta’an kaasuufi ololaafi ilaacha liberaalotaa cinaatti dhiisuun gahee gabaan qabu jabeessuu eegale.
Haa ta’u malee, Bara 2001n booda ADWUI’n ejjennoo mootummaa misoomaa(developmental state) akka dinagdee misoomaatti bocuun dhiibbaa arjomtootaa hir’isuun imaammata dinagdee Itoophiyaa haaraa bocuu danda’eera. Ta’us, Itoophiyaan gaanfa Afrikaatti michuu amanamoo warra Lixaafi gargaarsa alaa akka waliigalatti fudhachuun akka addunyaatti biyya lammaffaa ta’uun itti fufteetti.
Mootummaan misoomaa ADWUI riikardii guddina olaanaa galmeessisuu danda’ee ture. Dinagdee maakroo tasgabbeessuufis baasii mootummaan humna namaarratti qabu dabaluuniifi invastimantiiwwan uummataa babal’isuun hojjechaa ture. Dhugaa dubbachuuf, guddina olaanaa biyyattiin galmeessisaa turte irraa ka’uun bara 2022tti biyyoota galii gidduu-galeessaa jalatti ramadamti jedhamee eegamaa ture.
Haala gaddisiisaa ta’een, guddinni saffisaa biyyattiin galmeessisiisaa turte mormitootaafi qeeqtota mootummaa warreen ta’an callisiisuuf itti fayyadamuun amala mootummaa abbaa irrummaa isaa daran mul’isuu eegale. Dhugaa dubbachuuf, qondaaltonni mootummaas sarbinsa mirga namoomaafi dimookirasii raawwatamaa ture hin haalle. “Garaa duwwaa dimookiraasii qabaachuu hin dandeenyu” yaada jedhus akka sababaatti dhiyeessu.
Mootummaan abbaa irree olaantummaa dhaaba tokkoo itti fufsiisuuniifi mootummaa misoomaa dhugoomsuun dhaaba mormitootaa fageenyatti ofirraa faccisuun akkasumas bulchiinsa(bureaucracy) isaa loogtota amanamoon guute.
Faayinaansii siyaasaa ADWUI.
Yaada Naataan, ” Aangoon siyaasaa [Afriikaa keessatti] yeroo baay’ee nama dhuunfaa akkasumas waahillan isaanii sooromsuuf itti fayyadamu.” jedhutti waliin gala. Itoophiyaa keessatti bara 2018n dura, dinagdeen biyyatti to’annoo ADWUI jala waan tureef dingadee biyyaa sochii siyaasaa isaaniif fayyadamaa turan. Dhaabbilee mootummaakan ta’an(SOE)fi bajata naannoolee to’achuun isaa madda galii faayinaansii siyaasaa isaati. Namoonni siyaasaa naannoo uummanni isaan filatetti tola akka ramadan imaammata inni hordofaa jiruuf ragaadha.
Maddi galii faayinaansii mootummaa ADWUI inni guddaan dhaabbilee mootummaa kan ta’aniifi dabalataan mootummoota darban irraa kan dhaale (Kanneen akka Dhaabbata xiyyaaraa Itoophiyaa, Korporeeshinii sukkaaraa Itoophiyaa, Korporeeshinii Teeleekominikeeshinii Itoophiyaa)fi fandii paartiileef kennamudha. Akka dhimma EFFORT- fandii ABUT’n kennamu osoo hin taane, Kenninsi fandiifi paartiin seeraan gargar bahee jira. Akkasumas fandiin kallaattiin paartii maallaqaan gargaaru baatus bifa carraa hojii, waliigalteefi carraan bittaan fakkeessuun duudhaa ta’eera.
Miseensi paartii ADWUI hundi qabeenya ofii isaa to’atan kanneen akka Tumsaa, Oromiyaafi Xiret, Amaaraa qabaatanis lakkoofsaan, bal’inaaniifi gahumsa seektarummaa sadarkaa naannootti kan Tigraayiin hin qixxaatan. Kana jechuun wanti EFFORT naannoo Tigraayi keessatti raawwataa ture naannoon kaan naannoo filaannoo isaaniif ramaduufillee hin danda’an turan. Kunis qabsoon jijjiiramicha fide Tigraayiin ala naannoolee hunda keessatti gaggeeffamuun isaa sababa gahaadha.
Akka dhugaa jirutti, konglomeerooni akka EFFORT, galii biyya keessaa mootummaa naannoo Tigraayi dhibbantaa 60 ta’u kan haguugu yoo ta’u madda faayinaansii cimaafi bilisaa ta’uu
isaarraan kan ka’e yeroo mootummaan Feederaalaa ramaddii bajataa irratti bulchiinsa gandaa Tigraayirratti qoqqobbii kaa’ellee dhiibbaa isarratti uumaa turan.
“Lewet” Jijjiiramichi maal of keessatti qabatee ture?
Kaaldiroonii Itoophiyaan har’a keessa jirtu muffii waggoota dheeraafi waldhabdee gidduu-galeessaati. Jijjiiramni bara 2018 namoota hedduun jajamaa ture wantoota akka dimookiraasii, bulchiinsaafi kabajamuu mirga dhala namaa akkasumas haqa-dhabeessummaa raabsaa(addaan qoodinsa) qabeenyaa akka sirratu abdii qabu turan. Bara 2018 booda faayinaansiin siyaasaa biyyattii jijjiiramaafi qindaa’ina haaraa kanneen akka gar-tokkeen nama dhuunfaatti dabarsuu Baankiifi seektara Teeleekoomii, kaappitaala alaa iddoowwan ijoo Indaastriif eeyyamuu, maallaqawwan turan jijjiiruufi Tigraayi dhiibuun akka wiirtuu ijoo faayinaasii siyaasaa turan.
Kun, haa ta’u malee, ADWUI’n mootummaa biyyattii waan tureefi jijjiiramni keessoo mootummaan gama seektara hundaan dhufe waan ta’eef yaabbannoo sirrii hin turre. Weerarri Covid-19 dinagdee biyyatti miidhuu, waraanni Kaabaa wagga tokko keessatti qofa gara qarshii Biliyoona dhibba tokkoo ol baasisuu, Sababa hongeen lubbuun miliyoonotaa beelaaf saaxilamuufi gadi-bu’aa deemuun dinagdee addunyaa waraana Yuukireeniin immoo ariifachiisuun isaa haalota duraan turan akka hammeessu taasiseera.
Gara jalqabaa mootummaan tarkaanfiiwwan gama imaammataan qindoomina qaban fakkaatan (kanneen akka jijjiirraa maallaqaafi yaa’insa maallaqaa daangessuu) yaa’insa faayinaansii dabalataa gara sirna idileetti fiduufi yaa’insa faayinaansii seeraan alaa daangessuun duras hojiirra kan ture ta’us quubsaa akka hin taane ifadha. Akkasumas rakkoowwan hedduuf dursa kennamuu qaban osoo jiranii maallaqa miliyoonaan lakkaa’amu baasuun haaromsa waajjiraalee Feederalaafi magaalaa guddoo bareechuuf piroojektoota gurguddoo akka,” Shaggar miidhagsuuf” dursa kennuun hedduu namaa mufachiiseera. Dabalataan furmaata ariifataa imaammata barbaadanis cinaatti dhiiseera.
Fuuldurri maal fakkaata?
Weerarri Covid-19 fi talaalliin isaa addunyaa dureeyyii fi hiyyeeyyii gidduutti qoqqoodinsa guddaa fi waaraa ta’e ifa godheera. Dinagdeen addunyaa duubatti deebi’aa waan jiruuf, invastaroonni wanta tilmaamamuu fi tasgabbii barbaadu. Kanarraa ka’uun, korporeeshiniiwwan biyyoolessaa baay’ee oomisha isaanii irratti mudaa itti fufiinsa qabu sodaachuun humna-hojii talaallii gadi aanaa qaban irratti hirkatanii jiraachuu hin filatan, kun biyyaa akka Itoophiyaa bakka ummanni dhibbantaa 80 ol ammallee guutummaatti talaallii hin fudhannetti dhugaa ta’uu mala.
Baasii mootummaan of eeggannoo malee baasu, hawwata tuurizimii invastimanii alaa irratti godhu, indastriiwwaan dhibbaan lakkaa’aman cufamuu isaanii irraan ka’e hammi hojii dhabdummaa dabaluu, Waraana waliin walqabatee haalaan dabalaa dhufuu baasiiwwan nyaataafi boba’aa biyyatti gara rakkoo siyaasaa keessaa hin baanetti galchuu mala. Akkasumas, Baankiifi Teeleekoom gar-tokkeen dhuunfaatti dabarsuuniifi Daandiin Qilleensa Itoophiyaa qaawwa faayinaansii amma mudate suphuu danda’us furmaata waaraa lammiillee bal’aa guyyaa guyyaa deebisuu hin danda’u.
Dhugummaatti, taatee amma deemaa jiruun lammiilee Itoophiyaa warreen galii gad-aanaa qabaniif dhimmi lubbuun jiraachuu gaaffii keessa galaa jira. Kanaafuu, mootummaan lammiilee kana deeggaruuf sagantaalee deeggarsa hawaasummaa garagaraa dabaluufi meeshaalee barbaachisoo ta’an warreen galii gad-aanaa qaban fayyadaman irratti dhiibbaa wal madaaluu hin dandeenye dhufuu danda’u karaa itti furamu barbaaduu qaba.
Dhaabbanni Fandii Maallaqaa Addunyaa(IMF) gabaasa haaraa baaseen guddinni Itoophiyaa bara 2023tti dhibbantaa 5.7 ta’uu mala jechuun tilmaamus mootummaan mataan isaa piroojektoota gara nama dhuunfaatti dabarsuu irratti yeroo fudhatee irra deebi’ee yaadaa waan jiru fakkaataa jira. Dinagdee bilisa baasuu garuu baay’ee kan deeggaru ta’uun isaa ifadha. Kanaafuu, humnoonni tarkaanfataa Itoophiyaa keessa jiran gurmaa’insa dinagdee biyyattii hunda hammataa ta’e keessatti mootummaa itti gaafatamaa taasisuu danda’uu qabu. Tarkaanfii mootummaan fudhatu kamiyyuu baasiin harka caalu kan hiyeeyyii Itoophiyaafis ta’e baasii dimookiraasiif taasifamu akka hin taane mirkanneessuu qabu.
—
* Fiqir Geetaachoo, Dhaabbata Liidershiippii Afriikaa Yuunivarsiitii Finfinneetti Daayirektera olaanaa yuuz Liidershiippii eende Aliyaansii foor divilopmentiiti.
* Yaadachiisa Maxxansaa: gumaachi kun qaama seeneffama dhaabbatni CARD dargaggoota Itoophiyaa gidduutti marii beekumsa irratti bu’uureffame jajjabeessuuf maxxansiisuuti. Isinis yoo gumaachuu barbaaddan yookaan
-
-
AuthorPosts


text:
Imaltoota Emaahus (Luq 24:13-35)
Imaltoota Emaahus (Luq 24:13-35)
Tolchaa Kebbebewun
Gooftaan keenya Iyyesuus Kiristoos guyyaa du’aa ka’e sanatti duuka bu’oota Isaa keessaa Luqaas fi Qalawoopha kan jedhaman, Iyyerusaaleem irraa gara Emaahus deeman turan. Emaahus Iyyerusaaleem irraa boqannaa 60 fagaata ture. Jarris waan yeroo sana ta’e waa’ee Gooftaa Iyyesuus Kiristoos kan ta’e hunda haasawaa deemu turan. Yeroo kana Gooftaan keenya qorichi keenya Iyyesuus Kiristoos isaan waliin adeema ture; ijji laphee isaanii garuu akka Isaa hin hubanne ittifamee ture. Innis “Otoo dadhabbiin deemaa jirtanuu kan haasoftan kun maali?” jedhee isaan gaafate. Isaaniis “Kan Iyyerusaaleemitti ta’e kana kan hin beekne ati biyya kanaaf keessumaa dhaa?” jedhaniin. Innis “Maali inni” jedheen. Isaanis deebisanii “Waa’ee Iyyesuus isa Naazireet kan Waaqayyoo fi namoota biratti angoo-qabeessa turee warri Lubootaafi angafootaa garuu dabarsanii du’aaf Isa kennan nuti garuu Isiraa’eeliin kan furu Isa jenne abdana ture; ammas kuni ega ta’ee har’i guyyaa sadaffaadha. Kana malees warra gara keenyaa keessaa dubartoonni ganama iddoo awwaalichaa dhaqanii raajii akka argan ni dubbatu, foon Isaas achi akka hin jirre akka du’aa ka’es ni dubbatu. Warra nuwaliin jiran keessaas dhaqanii akkuma dubartootni jedhan ka’uu Isaa akka baran dubbatu, nu’i garuu hin argine” jedhaniin. Gooftaaniis deebisee “Isin kan hin hubanne fi onneen/lapheen keessan kan hin amanne! Kiristoos kana hundumaa dhiphatee booda gara ulfina Isaa ni gala mitii?” jechuudhaan kitaabota Muusee fi Raajota keessatti waa’ee Kiristoos kan barreefaman hikee itti hime. Bakka deeman Eemaahus yeroo gahanis waan Inni fagoo deemu waan isaanitti fakkaateef aduun dhi’aa akka jirtu itti himuun akka isaan waliin bulu kadhatan. Innis isaan waliin gara mana isaanii seenee/lixee isaanuma waliinis taa’ee nyaata eebbisee yeroo kennuuf ijji laphee isaanii banamee Isa ta’uusaas baran. Innis isaan biraa ni dhabame. Isaan garuu isa Gooftaan amma gubbaa irraa humna argattanitti Iyyeruusaalemii hin ba’iinaa jedhe yaadachuun yeruma san gara Iyyerusaaleemitti deebi’an. Nutihoo imaltoota Eemaahus kana irraa maal baranna?
Dhugaa Bahuu
Imaltoonni kuni karaa yeroo deeman waa’ee Gooftaa keenya qoricha keenya Iyyesuus Kiristoos, dinqii fi raajii Inni hojjete, namoonni warri luboota Faarisotaa akkamitti akka Isa fannisanii ajjeesan, akka awwaallame, du’aas akka ka’e haasawaa fi wal-jajjabeessaa, mari’achaas deeman turan. Yeroo sana namoonni Gooftaa Iyyesuus Kiristoosiin waaqa dha jedhanii fudhatan hundi akka doorsifaman, miidhaman ykn ajjeeffaman ta’ee ture. Kunis luboota fi angafoota Faarisotaatiin kan labsame ture. Imaltoonni kun garuu sodaa fi qaanii tokko malee waa’ee Isaa haasa’u turan. Yeroo Gooftaan keenya qorichi keenya Iyyesuus Kiristoos nama karaa deemu fakkaatee isaanitti makamu illee eenyummaa Isaa otoo hin beekiin ykn warra isaan miidhuu danda’aniifi mitii isaa otoo adda hin baafatiin wanta beekanii fi wanta dhugaa ta’e dubbataa turan.
Akkasuma nutis waa’ee fannoo fi du’aa ka’uu Goftaa keenyaa, waa’ee amantaa keenyaa, waa’ee Mana Kiristaanaa keenyaa, sodaa fi qaanii tokko malee dhugaa bahuu akka qabnu irraa barachuu qabna. Imaltoonni kuni waa’ee Gooftaa keenyaa waan haasawaa fi xiinxalaa deemaniif Gooftaa isaanii simachuu danda’aniiru. Otoo akkas hintaane ta’ee carraa Gooftaa simachuu hin argatan turan. Dabalataanis, imaltoota kanarraa wanti barannu amantaa keenyaaf dhimmamuu akka qabnuu dha. Waa’ee fannoo fi du’aa ka’uu Gooftaa wallaaluun imalaa sanaa isaaniif hin fudhatamu ture. Kanaafis “Wanta Iyyerusaaleemitti ta’e kana kan hin beekne ati keessummaadhaa?” jedhan. Kanaaf nutis akka Kiristaana tokkootti wanta Mana Kiristaanaa keessatti raawwatamu irratti keessummaa ta’uun nurraa hin eegamu, ga’ee keenya bahuutu nurraa eegama malee. Yeroo dadhabbii keessa jirru ykn yeroo qorumsa adda addaa keessa galle illee amantaa keenya dagachuu akka hin qabne nu hubachiisa.
Dhiibbaa namarra gahuu kamiyyu sodaachuun, qaaniidhaaf ykn faayidaa adda addaatiif jedhanii dhugaa dubbachuu dhabuun sirrii akka hin taane imaltoonni kun nubarsiisuu. Kunis dhugaa wanta ta’e ifa baasuun Waaqayyo fuulduratti kabaja guddaa akka nuuf argamsiisu Goftaan yeroo dubbatu “kan namoota fuulduratti dhugaa naaf bahe anis fuula Abbaa Koo Isa samii durattin dhugaa bahaaf, kan namoota fuulduratti ana gane garuu anis isa nan gana” jedhee dubbateera, Maat 10:32.
Abdii Keenya Waaqayyo Qofa Irratti Gochuu
Imaltootni kuni abdiin isaanii Gooftaa Iyyesuus Kiristoos qofa ta’uu isaa raga bahaniiru. Faayidaa adunyaa kanaa irra fayyina Gooftaa biraa argatan abdii godhatanii hanga Gooftaan fannifamutti akkasumas hanga du’aa ka’uu Isaatti turan. Dadhabbii fi hir’ina isaanii kan guutu Gooftaa ta’uu isaa otoo hin dagatin akkasumas otoo abdii hin kutin jiraachuu danda’aniiru. Gooftaan yeroo “Isin kan hin hubanne fi onneen/lapheen keessan kan hin amanne!” jedhuun dadhabbina isaanii fudhachuudhaan akka irra caalaa barumsaa fi amantii argatan onnee/laphee isaanii qopheessan. “Yaa Gooftaa akka waan baay’ee nutti himtu nu waliin gali” jedhanii kadhatan. Nutis abdiin keenya Isa qofa ta’uu amannee dadhabbina fi hir’ina amantii nuti qabnu akka Inni nuuf guutu onnee/laphee keenya banuudhaan barumsa Mana Kiristaanaa keenyaa dhaga’uu akkasumas Gooftaa keenya gara onnee/laphee keenyaatti galchuutuu nurraa eegama.
Keessummaa Simachuu
Imaltootni kuni akkuma Abraham abbaa isaanii keessumaa simachuutti ni gammadu turan. Kanaaf eenyummaa Isaa otoo hin bariin Gooftaadhaan nuwaliin galtu malee jedhanii kadhatan. Qulqulluu Phaawuloos keessummaa simachuun akka nurraa eegamu yeroo nutti himu “Keessummaa simachuu hin dagatinaa namoonni tokko tokko otoo hin beekiin Ergamoota Waaqayyoo illee simataniiru” nuun jedha, Ibr 13:1-2. Luqaas fi Qalayoophaanis ( ቀለዮጳ)otoo hin beekiin Gooftaa keenya qoricha keenya Iyyesuus Kiristoosiin mana isaaniitti simachuu danda’anii jiru. Nutis keessummaa kabajuufi simachuu, abbootii keenya kabajuun akka nurraa eegamu nubarsiisa.
Waaqayyo kan Hir’ate Akka Nuuf Guutu Amanuu
Gooftaan erga isaan waliin gale booda amantii fi hojii isaanii ilaale. Abdiin isaanii Gooftaa qofa ta’uu isaa, sodaa fi qaanii tokko malee kan isaaf ragaa bahan ta’uu isaanii, dhugaa ijaan argan fi kan gurraan dhaga’an malee soba kan hin dubbane ta’uu isaanii, waa’een fannifamuu, du’uu fi du’aa ka’uun Gooftaa isaan biratti iddoo guddaa akka qabu fi amantaa isaaniitiif iddoo guddaa akka qaban ega ilaalee booda Gooftaan mana isaanitti waliin galuuf eeyyama isaa ta’e. Nyaatas eebbisee kenneefii ija isaanii bane, akka Gooftaa arganis taasise. Egaa, imaltoonni kuni eebba kana hunda kan argatan Waaqayyoo hir’ina isaani akka guutu amantaa waan qabaniif dha. Kanaaf, nutis nyaata bara baraa kan ta’e Foon fi Dhiiga Gooftaa keenya Iyyesuus Kiristoosiin fayyina bara baraa akka argannu sodaa fi qaanii tokko malee dhugaan raga bahuu, abdii keenya Gooftaa qofa gochuu, walharkaa fuudhinsa (ትዉፊት) amantaa fi seera Mana Kiristaanaa keenyaa kabajuu akkasumas hir’ina keenya kan guutu Gooftaa akka ta’e amantaa qabaachuun nurraa eegama.
Akkuma imaltoonni yeruma sana hatattamaan gara Iyyerusaaleemitti deebi’an, nutis yeroo otoo hin fudhatin hatattamaan gara Mana Kiristaanaa deebinee akka jiraannu Gooftaan nu haagargaaru. Ameen!
Gargaarsi Waaqayyoo nurraa hinfagaatiin!


text:
Saxaxa Gaafataa
Kuusdeetaa uumuu fi gulaaluuf kan gargaaru Mul'annoo saxaaxa Gaafataa dha.
Kuusdeetaa baay'een gaafatatti fayyadamee gingilcha ykn gabateewwan kuusdeetaa tartiiba qabsiisee kompitara kee irratti kuusawwan agarsiisu.Mul'annoon akkuma gaafataa dalagaa walfakkaatu kenna,garuu gara kaadhimaatiin.
Ajaja Mul'annoo Uumijedhu Gabateewwan caancalaa galmee kuusdeetaaa keessaa filadhu, foddaa Saxaaxa Mul'annoo ni argama Saxaaxa Gaafata foddaan sunis akka gadiitti ibsame.
Teessumni foddaa Saxaaxa Gaafataa gaafata uumame keessatti kuufama,garuu mul'annoo uumame keessatti kuufamuu hin danda'u.
Saxaaxa Mul'annoo
Gaafata uumuf, sajoo Gaafattoot cuuqaasii galmee kuusdeetaa keessaa,itti aansee isa kana cuqaasi Gaafata Saxaaxa Mul'annoo keessatti uumi.
Saxaaxa Mul'annoo inni garjalaa iddoo ati define gaafattu. Gaafata hiikuuf, kuusdeetaa adda baasi maqoolee dirree itti dabaluuf fi ulaagaa dirreewwan agarsiisuuf. Tarjaalee gara jala saxaaxa mul'annoottii argamu waljara jijjiiruuf, irraantoo tarjaalee gara iddoo haraati harkisi, ykn tarjaalee erga filtee AjajaCtrl+xiyya furtuu dhiibi.
Gara gubbaa gaafata Saxaaxa Mul'annoo Foddaa, kan icons isa kanaa Saxaaxa Gaafataa Kabala fi Saxaaxa kabala ni argama.
Yoo gaafata yaaluu barbaadde,maqaa gaafataa galmee kuusdeetaa keessaa lama cuqaasii.Yaadannoo:gabateen mul'ate kun yeroodhaafi.
Furtuuwwan Gaafata Saxaaxa Mul'annoo
Sakatta'i
When you open the query design for the first time, you see a dialog in which you must first select the table or query that will be the basis for your new query.
Gaafatatti ida'uuf dirreewwan lama cuqaasi. Harkisi kaa'i qunnamtii ibsuuf.
Yeroo mul'annoo saxaaxxu,gabateewwan filaman fooyyeessuu hin dandeessu.
Gabateewwan Haqi
Gabatee Saxaaxa Mul'annoo keessaa haquuf,gara gubbaa foddaa gabatee cuqaasii fi baafata halqara agarsiisi.Ajaja Haqi jedhun gabatee saxaaxa mul'annoo keessaa haqi.Filannoon kan biraa furtuu Haqi jedhu dhiibi.
Gabatee siqsii hamamtaa isaa fooyyeessi
Akka fedhii keetitti gabateewwan hamamtaa isaanii jijjiiruu ni dandeessa.Gabateewwan siqsuuf, iddoo gara gubbaa barbaaddutti harkisi.Hanga gabateen hamamtaa barbaadde argattutti hamamtaa isaa hir'isi ykn guddisi hantuutee gara gubbaattii ykn cinaatti harkisi.
Quunnamtii Gabateewwanii
Yoo quunnamtiin deetaa dirreewwan maqaa gabatee tokko keessa jiraate fi maqaan dirree gabatee biraa keessatti argama ta'e,gaafata keetiif quunnamtii kana fayyadamuu dandeessa.
Fakkeenyaaf,yoo wardii barruu lakkofsa barruutiin adda bahan, fi wardii maamilaa iddoo barruun hundi itti galmaa'u maamilaan lakkofsa barruu walgitu,san booda "lakkofsa barruu" gidduu walitti dhufeenyi ni jirachuu danda'a.Yoo gaafata barruu maamilaan ajaje hundasa uumuu barbaadde,wardii lamarra deetaa kebaafachuu qabda.Kana gochuuf,kana himi LibreOffice wardii lamaan gidduu quunnamtii jiru himuu qabda.
Kana gochuuf, maqaa dirree gabatee keessa jiru cuqaasi (fakkeenyaaf, gabatee Maamilaa keessaa maqaa dirree "Lakkoofsa-Wantootaa" ) erga sajoo hantuutee gadqabdee booda maqaa dirree tokkoo gara maqaa dirree isa biratti harkisi ("Lakkoofsa-Wanootaa" gabatee Wantootaa keessaa).Yoo sajoo hantuutee gadi lakkiftu, sararri dirreewwan laman walqabsiisu foddaa laman keessatti ni mul'ata.Gaafata SQL keessatti qabiyyeen maqaalee dirree lamanii iddoo barbaachisaatii galuu qaba.
Uumamni gaafataa iddoo kan Wardiilee hedduun walquunnmtii qaban kan danda'amu yoo LibreOffice kana akka quunnamsiisaa kuusdeetaatti fayyaamtee.
Kuusdeetaa gaafata adda addaa keessa jiru keessaa gabateewwan argachuu hin dandeenyu.Gaafattotni gabateewwan hedduu qaban kuusdeetaa tokko keessatti qofa uumamuu danda'u.
Gosa walqabsiisaa adda baasuu
Yoo sarara dirreewwan lamaan walqabatan walqabsiisan lama-cuqaaste ykn ajaja kabalaa bilbili Saagi - Quunnamtii Haaraa, gosa walqabsiistuu Walquunnamtiilee qaaqa adda baasuu dandeessa.
Filannoof, hanga sararri filamutti Tab dhiibi, itti aansee dhiibi Shift+F10 kabala agarsiisuuf fi ajaja filadhu Gulaali. Kuusdeetaan tokko tokko walitti dhufeenya xiqqoo gargaara.
Walquunnamtii Haquu
Walquunnamtii gabateewwan lama gidduu jiru haquuf,sarara walquunnamsiise cuqaasi fisan booda furtuu Haqi jedhu dhiibi.
Akka filannootti, Dirreewwan argaman keessatti qaaqaQunnamtii argaman haqi. Ykn Caancala dhiibi hanga veektaariin walitti hidhu yoo agarsiifame, itti aansee Shift+F10 dhiibi qabeentaa baafataa banuuf ajaja Haqi filadhu.
Gaafata Qindeessi
Haala qindeessa gaafataa filadhu. Gaafataaf tarjaaleen hundi saxaaxa gabatee ni fudhata. Buliyaanii AND waliin haalli tarree tokko keessa jiru walitti qabata.
Maqaa dirree adda baasi
Dura, gabateewwan keessaa maqaawwan dirree gaafatatti dabaluu barbaaddu filadhu.Isa kana harkisi kaa'i jedhuun hojjechuu dandeessa ykn maqaa dirree foddaa gabatee keessaa cuqaasuun.Mala harkisi kaa'i,hantuutee fayyadamii maqaa dirree foddaa gabatee keessaa saxaxa gaafataa gadiitti harkisi.Tarjaalee kam akka dirreetti dabaluu barbaaddu murteessuu.Maqaa dirree lama cuqaasuun filadhu.San booda gara tarjaalee itti aanutti dabalama.
Maqaalee dirree haquu
Gaafata keessaa maqaa dirree dhiisuuf,dursa tarjaalee dirree erga cuqaastee booda ajaja Haqi jedhu tarjaaleef filadhu.
Gaafata Olkaa'i
Gaafta olkaa'uuf sajoo Olkaa'i durtii kabala irraa fayyadami. Qaaqa akka maqaa gaafataa galchituu si gaafauu agarta. Yoo kuusdeetaan gursa ni gargaara ta'e, gursa itti galchuu dandeessa.
Gursa
Maqaa gursa gaafataaf ykn mul'annoo gabateef bakka bu'ee itti galchi.
Maqaa gaafataa ykn maqaa mul'annoo gabatee
Maqaa gaafataa ykn mul'annoo gabatee itti galchi.
Deetaa gingilchuu
Gaafataf deetaa gingilchuuf, fedhiilee barbaadaman gara jala Saxaaxa Mul'annoo irrati sirreessi.Sararri kanaa gadii ni argama:
Dirree
Maqaa dirree deetaa gara gaafatatti ibsite galchi. Ijaarsi gara jala tarreetti argaman hundi dirree ibsu. Yoo man'ee kakaaste hantuutee cuqaasuun If you activate a cell with a mouse click you'll see an xiyya qabduu agarta, innis dirree filachuuf si gargaara. Filannoon "Table name.*" jedhu dirreewwan deetaa filuu fi ulaagaan kunis dirreewwan gabatee hundaaf gargaara.
Maqbiroo
Maqbiroo adda baasa. Maqbiroon kun dirree maqaarra gaafata keessatti eerama. Inni kunis akka tarjaalee asxaalee hiika fayyadamaatti fayyadamu gargaara. Fakkeenyaf, dirreen deetaa maqaa PtNo qabaatee fi, iddoo maqaa sanaa, ati immoo akka PartNum gaafata keessatti argamu barbaadda, kanaaf PartNum akka maqbirootti iti galchi.
Hima SQL, keessatti maqbiroon akka kanaa gadiitti ibsama:
SELECT tarjaalee AS maqbiroo FROM gabatee
Fakkeenyaf:
SELECT "PtNo" AS "PartNum" FROM "Parts"
Gabatee
Gabateen kuusdeetaa walgitan dirree deetaa filaman asitti argama. Yoo man'ee hantuutee cuqaasuun kakaastee, xiyyi gaafata ammaa keessaa gabatee biraa filuuf si gargaaru ni agarta.
Fooyi
Yoo man'ee cuqaaste, filanno foo'insa keessaa filachuu dandeessa: olee, irraa gadi fi hin fo'amne. Dirreen lakkoofsaa qubeen fi dirreen lakkofsaa immoo lakkofsan fo'ama. Kuusdeetaa baay'eef, bulchaan mala fo'insaa uummachuu danda'a.
Argamaa
Yoo amala Argamaa dirree deetaaf, dirreen sun gaafata keessatti argama. Haala uumuuf dirree deetaa qofa yoo fayyadamte,agarsiisuun diqama miti.
Ulaagaa
Ulaagaa kamtu qabiyyeen dirree deetaa kam akka gingilchamu adda baasuuf gargaara.
ykn
Sarara tokkon tokkoo keessatti ulaagaa dabalaa itti gingilchitu itti galchuu dandeessa.Ulaagaa hedduun tarjaalee tokko keessatti YKN walqabata.
Yoo barbaadde immoo qabiyyee baafata dursa sararaa gara jala saxaaxa gaafataatti fayyadamtee dalagaaf itti galchuu dandeessa.
Dalagaalee
Dalagaaleen ati kaastu kuusdeetaa irratti hundaa'a.
Kuusdeetaa HSQL wajjin hojjechaa jirta yoo ta'e, akaakuun saanduuqaa Dalagaa tarree filannoo kanaa gadii si gargaara:
Fakshinii waamuu kallattiidhumaan hima SQL keessatti galchuu dandeessa.caasimni isaas:
SELECT FUNCTION(tarree) FROM gabatee.
Fakkeenyaaf,SQL keessatti ida'ama herreguuf fakshiniin waamnu:
SELECT SUM("Gatii") FROM "Keeyyata".
Fakshinii Garee jedhuun alatti,fakshinoonni kanaa olii fakshinii agrigeetii jedhamu. Fakshinoonni kun deetaa shallaganii goolaba bu'arraa uumuf.Fakshinoonni dabalataa sanduuqa keessatti hin tarreeffamnees ni danda'ama. Inni kunis kan hundaa'u kuusdeetaa murtaa'e irratti. Odeeffannoo ga'aa waa'ee ooftuu fakshinii argachuuf sirna kuusdeetaa keetii ilaalladhu.
Fakshinoota biraa sanduuqa tarree keessatti hin tarreeffamne fayyadamuuf, isa kana Dirree jalatti galchuu qabda.
Fakshinii waamte maqbiroon moggaasuu dandeessa.Yoo gaafatni gara gubbaa arjaaleetti hin agarsiifamu ta'e,maqaa barbaadame Maqbiroo jalatti galchi.
Fakshiniin walgita hima SQL keessaa:
SELECT FUNCTION() AS maqbiroo FROM gabatee
Fakkeenya
SELECT COUNT(*) AS lakka'i FROM "Meeshaa"
Yoo fakshinii kana kaaste,gaafataaf tarjaalee dabalataa itti galchuu hin dandeessu garuu tarjaalee kana akka "Garee"tti fudhachuu dandeessa.
Fakkeenyota
Fakkeenya itti aanutti, gaafatni gabateewwan lama keessaan kaa'a: "Meeshaa" dirree gabatee "Item_No" waliinii fi dirree gabatee "Dhiyeessitootaa" waliin. Dabalataan,gabateewwan lamanuu maqaa dirree waliinii "Supplier_No" qabu.
Ejjattoon kanaa gadii gaafata dhiyeessitoota hunda meeshaalee sadii ol kennan uumuuf barbaachisu.
-
Gabatee "Meeshaa" fi "Dhiyeessitoota" saxaaxa gaafataatti galchi.
-
Dirreewwan gabatee lamaan gidduu yoo walitti dhufeenyi akka kanaa jiraachuu baate "Supplier_No" walitti qabsiisi.
-
Gabatee "Meeshaa" keessaa dirree "Item_No" lama cuqaasi.Sarara Fakshinii qabiyyee baafataa fayyadamii fakshinnii Lakka'i jedhu filadhu.
-
Galchi >3 akka ulaagaatti fi dirreen mul'atu dhaamsi.
-
Lama cuqaasi dirree "Supplier_Name" gabatee "Dhiyeessitootaa" keessaa fi fakshinii garee filadhu.
-
Gaafata kaasi.
Yoo "Gatii"n (gatii meeshaa dhuunfaan) fi "Supplier_No" (meeshaa dhiyeessaaf) dirreen gabatee "Meeshaa" keessatti argama,gaafata itti aanuun jiddoommii gatii dhiyeessitootaa keennuu danda'a.
-
Gabatee "Meeshaa" saxaaxa gaafataatti galchi.
-
Lama cuqaasi "Price" fi dirree "Supplier_No".
-
Sarara Fakshinii kakaasi fi jiddoommii fakshinii "Price" keessaa filadhu.
-
Maqaa maqbiroof "Jiddoommii" itti galchi (mallattoo raajeffannoon alatti)
-
Dirree "Supplier_No"f garee filadhu.
-
Gaafata kaasi.
Baafata halqara ajajaa fi mallattoo kanaa gadii ni argamu:
Dalagaalee
Filannoo faankishiniif tarree agarsiisuuf ykn dhoksuuf.
Maqaa Gabatee
Maqaa gabateef agarsiisuuf ykn dhoksuuf.
Maqaa Maqbiroo
Maqaa maqbiroo agarsiisuuf ykn dhoksuuf.
Gatiilee Fageenya
Gaafataaf gatiilee fageenya qofa fayyadami. Inni kunis kan fayyadu galmee deetaa yeroo hedduu dirree filame of keessati qabuuf gargara. Yoo ajajni Gatiilee Fageenya jedhu kaka'e, galmee tokko qofa gaafata keessatti agarta (DISTINCT). Ta'uu baannan, galmee hunda ulaagaa gaafataatiin walgitu agarta (ALL).
Fakkeenyaaf,yoo maqaan "Smith" jedhu yeroo baay'ee teessoo kuusdeetaa kee keessatti yoo mul'ata ta'e, ajaja Gatiilee Fageenya jedhu filtee maqaan "Smith" jedhu gaafata keessatti altokko qofa akka mul'atu adda baasuu dandeessa.
Gaafata dirreewwan hedduu of keessaa qabuuf, akka bu'aan galmee murtaa'e irraa uumamuuf walitti dhufeenyi bu'aawwan dirreewwan kanaa adda ta'uu qaba.Fakkeenyaaf,yoo "Smith in Chicago" jedhu yaadannoo teessoo keessatti altokko qofa fi "Smith in London" al lama.Ajaja Gatiilee Fageenya jedhuun,gaafatni dirreewwan lamaan "last name" fi "city" fi bu'aa gaafataa "Smith in Chicago" altokkoo fi "Smith in London" altokko deebisa.
SQL keessaatti,ajajni kun tilmaama DISTINCT dhaan walgitan.
Timijii
Allows you to maximize the number of records with which query returns.
If there is added a Limit, you will get at most as many rows as the number you specify. Otherwise, you will see all records corresponding to the query criteria.
Haalota gingilchituu uumuu
Yeroo haalota gingilchituu uumnu,ogeejjiin adda addaa fi ajajoota ni jiraau.Ogeejjii quunnamtiin alatti,ajajni addaa SQL dirreewwan kuusdeetaa gaafata. Yoo ajajoota kana LibreOffice syntax, LibreOffice keessatti fayyadamte yeruma sana isaan kana gara caasima walgitutti jijjira.Kallattinis itti galchuu dandeenya.Gabateen armaan gadii waa'ee ogeejjii fi ajajaa ibsa kenna.
Fakkeenyawwan
Fakkaata Cufiinsa Tarree: {escape 'escape-character'}
Fakkeenya: fili * Meeshaa irraa yoo ItemName akka 'The *%' {escape '*'}
Fakkeenyi kun bakka maqaan meeshaa itti jalqabu kan agarsiisu 'The *'. Kana jechuun amaloota akka iddoogootaatti hiikaman kan akka *,?,_,% ykn tuqaa barbaaduu dandeessa.
Walqaba Aloo Cufiinsa Tarree: {oj outer-join}
Fakkeenya: select Article.* from {oj item LEFT OUTER JOIN orders ON item.no=orders.ANR}
Gaafachuu dirreewwan barruu
Qabiyyee dirree barruu gaafachuuf, ibsoota lamaan eerata altokkee gidduutti galchuu qabda.Garaagarummaan qubee guddaa fi xiqqaa kan adda itti bahu kuusdeetaa ati fayyadamte irratti hundaa'eti. FAKKAATA, hiikan, qub-suukanaawaa (kuusdeetaan tokko tokkof ta'u illee itti hin dhiphain).
Gaafachuu dirreewwan guyyaa
Date fields are represented as #Date# to clearly identify them as dates. Date, time and date/time constants (literals) used in conditions can be of either the SQL Escape Syntax type, or default SQL2 syntax.
Fakkeenya: fili {d '1999-12-31'} world.years irraa
Example: select * from mytable where years='1999-12-31'
All date expressions (literals) must be enclosed with single quotation marks. (Consult the reference for the particular database and connector you are using for more details.)
Gaafachuu dirreewwan Eeyyee/Lakkii
Eeyyeen/Lakkii dirreewwanii gaafachuuf,
Caasimni kan hundaa'u sirna kuusdeetaa fayyadamne irratti.Kan ati yaadachuu qabdu dirreen Eeyyeen/Lakki kan hiikamu qopha qophaatti (sirna 2 bakka 3)
Gaafattoota ulaagaa
Parameter queries allow the user to input values at run-time. These values are used within the criteria for selecting the records to be displayed. Each such value has a parameter name associated with it, which is used to prompt the user when the query is run.
Parameter names are preceded by a colon in both the Design and SQL views of a query. This can be used wherever a value can appear. If the same value is to appear more than once in the query, the same parameter name is used.
In the simplest case, where the user enters a value which is matched for equality, the parameter name with its preceding colon is simply entered in the Criterion row. In SQL mode this should be typed as WHERE "Field" = :Parameter_name
Parameter names may not contain any of the characters  `!"$%^*()+={}[]@'~# ?/,. They may not be the same as field names or SQL reserved words. They may be the same as aliases.
A useful construction for selecting records based on parts of a text field's content is to add a hidden column with "LIKE '%' || :Part_of_field || '%'" as the criterion. This will select records with an exact match. If a case-insensitive test is wanted, one solution is to use LOWER (Field_Name) as the field and LIKE LOWER ( '%' || :Part_of_field || '%' ) as the criterion. Note that the spaces in the criterion are important; if they are left out the SQL parser interprets the entire criterion as a string to be matched. In SQL mode this should be typed as LOWER ( "Field_Name" ) LIKE LOWER ( '%' || :Part_of_field || '%' ).
Parameter queries may be used as the data source for subforms, to allow the user to restrict the displayed records.
Naqa Ulaagaa
The Parameter Input dialog asks the user to enter the parameter values. Enter a value for each query parameter and confirm by clicking OK or typing Enter.
The values entered by the user may consist of any characters which are allowable for the SQL for the relevant criterion; this may depend on the underlying database system.
The user can use the SQL wild-card characters "%" (arbitrary string) or "_" (arbitrary single character) as part of the value to retrieve records with more complex criteria.
Haalata SQL
SQL kan bakka bu'u "Structured Query Language" fi ajajoonni akka of haaromsan ibsuu fi quunnamiilee kuusdeetaa bulchuu.
LibreOffice keessaatti waa'ee SQL beekuun gaafata hedduuf si hin barbaachiisu, lakkadda SQL galchuun waan sirra hin jirreef. Saxaaxa gaafataa keessatti yoo gaafata uumte, LibreOfficen yeruma sana ajajoota gara caasima SQL tti jijjiira. Yoo, gargaarsa qabduu Jijjiirraa Saxaaxa Mul'annoo Bani/Cufin, gara mul'annoo SQL tti jijjiirta, gaafata dura uumameef ajaja SQL arguu dandeessa.
Lakkaddaa SQL keessatti kallattiin gaafata kee uummachuu dandeessa. Hubadhu, garuu, caasimni addaa sirna kuusdeetaa ati itti fayyadamtu irratti hundaa'a.
Yoo lakkadda SQL hujeekaan galchite, gaafattoota addaa SQL kan walquummana giraaficaala Saxaaxa gaafata dhan hin deeggaramne uumuu dandeessa.Gaafattoonni kun raawwaatamuu kan qaban haalaa SQL beekamaniin ta'uu qaba.
Sajoo mul'annoo SQL keessaa cuqaasuun Ajaja SQL kallattiin kaasi, gaafata LibreOfficen hin hojjetamne uumuu dandeessa.


text:
Paartiin Semaayaawii har’a waaree booda, tuta gaazzexeessotaa waameef ibsa isaa barreeffamaan dubbiseen, mootummaan ADWUI yokaan IHADEG, seenaa uumamee odeessamuun, shiraa fi jibbinsaan qabiyyeelee biyyattii jeequudhaan, Tokkummaa biyyaa diiguudhaan, jireenya nagaa lammiwwan biyyattii raasee jira – jechuudhaan himata.
“sirna addaan-qoqoodduu” ittiin jedhe kanas, isa dhumaatiif akka xumurri itti godhamuuf, qabsoon uummataa jalqabame akka itti fufu qooda gama isaa ka gumaachaa jiru tahuu dubbata. Itti fufuudhaanis, “tajaajiltoota sirnichaa” qaamota jedhu irraa qajeelfame kennameen, kutaalee biyyattii adda addaa keessatti gochaaleen farra-namoomaa ta’an raaw’atamanii jiran – jedha – Paartiin Semaayaawii ibsa baaseen. Itti-aanaa itti-gaafatamaan quunnamtii uummataa paartichaa – Obbo Tewoodiroos Habte-maariyaam barreeffamicha dubbisan keessatti, “Kana kan agarsiisu, ammaan dura godinaa Beench-maajii, Baddannoo, Hin quuftuu, Watar, Arsii, Jimmaa, Bunnoo, Geedoo, Somaalee-Itiyoophiyaa, Gujii fi naanoolee biyyattii ka biroo keessatti lammiwwan keenya irratti gochaan farra-namoomaa suukanneessaan raaw’atamee jira.
Naannoolee jiaataan irraa akka buqqa’an taasisuu dabalee miidhaan irratti raaw’atamee jira. Qabeenyaa fi mi’i isaanii manca’ee jira. Kanneen yeroo dhihoo keessatti argine, raaw’achiisummaa fi deggersa humnoota hidhataniin, akkasumas, maxxanoota sirnichaa ka biroodhaan kanneen miliyoona tokko tahanii naannoolee Somaalee Itiyoophiyaa, Moyyalee fi naannoolee ka biroo keessa jiraataa turan – dhalattoota Oromoo fi Somaalee irratti miidhaaleen raaw’ataman, gochaalee dhiheenya kanaa ti” jedhan.
Ajaja aangawoota mootummichaatiin, naannoolee ka biroo, akkaa naannoo Benishaangul Gumuz faatti dhalatoota Amaaraa irrattis miidhaaleen akka akanaa raaw’atamuu isaa dubbata – paartichi.
Miidhaan lammiwwan biyyattii irratti yoo hin dhaabamu tahe, aangawoonni mootummaa gochaa kana raaw’atanii fi raaw’achiisan ka seeratti hin dhihaanne yoo tahe, paartichi akka hiriira mormii waamus akekkachiisee jira.
Gabaasicha dhaggeeffadhaa


text:
Islaamni Jireenya Guutuun Wal-Qabata-Kutaa 1
Kutaa darbe keessatti Islaamni karaa tokkicha qajeelaa gammachuu fi milkaa’innaatti nama geessu jennee jirra. Karaan qajeelaan kuni dhimma dhuunfaa irraa kaasee hanga mootummaa gahutti seeraa fi qajeelcha of danda’e kan qabuudha. Karaan qajeelaan kuni nama tokko ykn saba tokkoof qofa osoo hin ta’in hawaasa addunyaa guutuuf kan ta’uudha. Garuu namoonni baay’een waa’ee Islaamaa ilaalchise yaada dogongora sammuu keessatti waan biqilchaniif Islaamni karaa qajeelaa tokkicha gammachuutti isaan geessu ta’uu hin argine. Mee yaada dogongoraa kana haa ilaallu:
Hubannoo dogongoraa sekulaarizimiin Islaamaf qabu
Sekulaarizim jechuun amanti irraa adda bahuun addunyaa qofaan kan wal qabatuu fi amantin sirna mootummaa irraa adda bahu qaba jechuun amanuudha.
Mata duree kana jalatti balaa guddaa namoota baay’ee Muslima ofiin jedhanii fi kanneen biroo dhugaa amanti Islaamaa hubannoo badaa akka qabaatan isaan taasisuu irraa akeekachiisu barbaanna. Balaan guddaan kunis: hubanno sekulaarizimiin amantiif qabuudha. Warri sekulaarizimi amanti hariiroo gabrichaa fi Gooftaa isaa jidduu jiruutti qofa daangeessu. Hojiwwan ibaadaa akka salaataa, soomaa, zakaa, hajji fi kan biroo qofa irratti gabaabsu. Amanti sirna mootumma fi dhugaa jireenyaa irraa adda baasu. Islaamni sirna ibaadaa fi amala gaarii qofa akka ta’e, haala namootaa sirreessu fi jireenya isaanii laaffisuu waliin hariiroo homaatu akka hin qabne godhanii namoota amansiisuuf garmalee carraaqu. Sababa kanaan shari’aa Rahmaan irraa wanta daangaa darbitoonni bakka buusanii fi seera Islaaman wal hin qabanne baasaniif namoonni akka hin dammaqne isaan laamshessu barbaadu. Laamshessuu fi haqa dhoksuun gubbaan soba mul’isuu kanaan addunyaa namootaa keessatti wanta fedhan murteessu, gara fedhan isaan oofuu fi Rabbiin waliin gabroota ofii gochuu danda’anii jiru. Gubbaadhaa Qur’aanni seeraa fi heera ummataati jedhu. Garuu isaan seera namtolcheetin ummata bulchu.[1]
Seeraa fi heerri ajaju, dhoowwu, murtii fi danbii ittiin bulmaataa of keessaa qaba. Seeraa fi heera namoonni ittiin bulan tumuu fi baasun harka namaa osoo hin ta’in harka Rabbii olta’aa jira. Sababni isaas, Mootiin waa hundaa uume, haala uumamtootaa, wanta isaan fayyaduu fi miidhu sirritti beeku Rabbii Tokkicha. Akkuma ibsa maqaa “Al-Malik (Mootii)” jedhu jalatti ilaalle, Mootiin kan ajaju, dhoowwu, seera baasu fi murtii dabarsu, mindaa kennuu fi adabuudha. Rabbiin Mootii haqaa waan ta’eef namoota uumee seeraa fi heera ittiin bulan osoo isaaniif hin baasin hin dhiisne. Ni jedha:
“Dhagayaa! Uumuu fi ajajuun kan Isaati. Rabbiin Gooftaa aalamaa ta’ee tolti Isaa baay’ate.” Suuratu Al-A’araaf 7:54
Islaamni salaata, zakaa, sooma, hajjii fi ibaadaa biroo irratti kan daangeefamee miti. Namni Islaamni gosa ibaadaa kanniin qofa irratti daangefame jedhee yoo yaade dogongora guddaa raawwate jira. Garuu maaltu kana akka yaadan nama taasisaa? Sababoota baay’etu jira. Isaan keessaa:
1-Islaamaa fi amantii biroo wal bira qabu– Islaamni amanti guutuu ta’e nama dhuunfaa irraa jalqabee hanga mootummaa gahuutti seeraa fi heera ittiin bulmaataa kan qabuudha. Amantiwwan biroo immoo akkanaa miti. Seerri amantiwwan biroo keessa jiru harka namaatin kan baafame waan ta’eef gosoota ibaadaa irratti kan daangefameedha. Awrooppaa keessatti yeroo Dark Age (Bara Dukkanaa) jedhamu keessatti abbootin amantaa kiristaana seera fedhii ofii ittiin guuttatan baasun uummata cunqursaa turan. Akkuma yeroon darbuun namoonni cunqursaa kanatti finciluun abbooti amanti kiristaanaa jibbuu jalqaban. Ergasii, amantii fi mootummaa addaan baasun amanti beetakiristaana qofarratti akka daangeefamu godhan. Urga sanii kaasee yaada motummaa fi amantiin walitti hin seenu jedhu addunyaa irra babal’isan. Addunyaa Muslimootaa keessattis gowwoonni Awrooppaa akkeessan mootummaa fi amantiin wal keessa hin seenu jechuun Islaamaa fi mootumma adda baasu jalqaban.
Islaamni amanti guutuu mootummaa fi hawaasni ittiin buluu danda’uudha. Sababni isaas, seerri fi heerri isaa Rabbii olta’aa irraa kan bu’eedha. Amantiiwwan biroo kan akka kiristaanaa immoo seerri isaa kan jallatee fi qeeysotaan kan baafameedha. Kanaafu, akkamitti amantiin haqaa fi qajeelaa seerri isaa guutuu amanti baaxilaa seerri isaa hanquu fi jallataa ta’een wal bira qabamuun Islaama fi mootummaan walitti hin seenan jechuun danda’amaa?
Islaamni seerri fi heerri isaa Rabbii waa hunda uumee fi beekun kan baheedha. Heerri mootummaa warri seekulaarizimi odeessan immoo nama dadhabaa fi beekumsi isaa hanqu ta’een kan baheedha. Akkasumas, seerri fi heerri mootummaan kuni baasu fedhii namoota muraasaa ykn saba tokkoo guutuuf kan bahuudha. Addunyaa guutuu fi yeroo kam keessatti hin hojjatu. Kanaafu, seera fi heera guutuu ta’een buluu wayya moo seera fi heera hanquu fi jallataa ta’een buluu wayyaa?
Rabbiin guddaan olta’e ni jedha:
“Sila murtii Jaahiliyyah barbaadu? Namoota yaqiina qabaniif Rabbiin caalaa eenyutu murtiin irra gaariidhaa?” Suuratu Al-Maa’ida 5:50
Murtiin jaahiliyyah murtii Rabbiin buuse faallessudha. Murtiin jaahiliyyah murtii wallaalummaa fi fedhii lubbuu hordofuu irratti hundaa’edha. Namoota yaqiina qabaniif murtii Rabbii caalaa murtii kamtu isaaniif irra gaariidhaa? Yaqiina jechuun beekumsa guutuu shakkii hin qabneedha. Kanaafu, namoota yaqiina qaban jechuun namoota beekumsa guutuu qabanii fi dhugaan amananiidha. Namoonni yaqiina qaban murtii fi seerri Rabbii murtii fi seera kamiyyuu akka caalu ni beeku. Kanaafu, itti amananii hordofu.
Kanaafu, namni amanti haqaa fi amantii baaxilaa wal bira qabuun dogongoruu hin qabu. Amantiin haqaa amanti seeraa fi heera guutuu addunyaan guutuun ittiin bulu dandeessu qabuudha. Amantiin baaxilaa immoo seera hanquu fi jallataa addunyaa dhiisi maatiinu ittiin buluu hin dandeenye qaba.
2-Wanta wallaaltonni fi diinonni maqaa Islaamatin hojjatan ilaalu-keessumaayyu yeroo amma kana keessa maqaa Islaamatin namoonni seera Islaamaa hin beekne gochoota sukaneessaa Islaama faallessu baay’ee hojjatu. Ergasii, namoonni kana ilaalan “Islaamni amanti shororkeessaati” jechuun sammuu keessatti dogongora gurraacha maxxansu. Kuni dogongora guddaadha. Mee of haa gaafannu, namni tokko konkolaataa haala bareedan hojjatame hir’inna wayiitu hin qabne ni bita haa jennu. Garuu namni kuni sirritti konkolaataa oofu hin danda’u. Konkolaataa kana oofu waan hin dandeenyeef namootatti yoo buuse, eenyutu waqqafamaa? Nama moo konkolaataadhaa? Dhugumatti nama kana. Seerri Islaamaa seera guutu ta’eedha. Kanaafu, namoonni maqaa Islaamatin waan badaa yommuu hojjatan, maaliif Islaamatti quba akeeku? Namoota waqqasuu dhiisanii maaliif Islaama waqqasuu? Gabaabumatti, namni Islaama beeku barbaadu namoota osoo hin ta’in Qur’aanaa fi hadiisa banatee ilaalu qaba. Kanaafi, Qur’aana keessatti ni jedha:
“Yoo irra hedduu namoota dachii keessa jiraniif ajajamte, karaa Rabbii irraa si jallisu. Kan isaan hordofan shakkii qofa. Isaan kan kijiban malee homaayyu miti.” Suuraa Al-An’aam 6:116
Islaamni Jireenya Guutuun Wal-qabata
Akkuma irranatti kaasuuf yaalle Islaamni nama dhuunfaa irra darbe seeraa fi heera addunyaa guutuu ittiin bulchu qaba. Sababni isaas, seeraa fi heera isaa namni kan baase osoo hin ta’in Mootii addunyaa guutuu uumee fi bulchu irraa kan bu’eedha. Islaamni jireenya ruuhi irraa kaasee jireenya ilma namaa guutuun kan wal qabatuudha. Seerri Islaamaa fooyya’insa ilma namaa sadii bakkaan gahuuf kan kaayyefateedha.
1ffaa- Badii ittisuuf-wantoota shan irraa Islaamni badii ittisa. Isaanis: amantii, lubbuu, qabeenya, kabajaa fi aqlii (sammuu)dha. Fakkeenyaf, amantii ofii akka hin gaggeessine nama namatti duule itti duulan. Lubbuu eeguf jecha nama osoo beeku nama ajjeesse, ni ajjeessan yoo warri namni jalaa ajjeefame dhiifama godheef malee. Zinaan kan dhoowwameef kabajaa fi sanyii namaa waan balleessufi. Alkooli (kamrii) dhuguun kan dhoowwameef aqlii (sammuu) irratti miidhaa waan fiduufi. Kanaafu, Islaamni ilma namaa badii irraa eeguf kan kaayyefateedha.
2ffaa- Wanta gaarii fiduu- wanta ilmi namaa itti haajamu akkaata itti argatan Islaamni seera lafa kaa’e jira.
3ffaa- Aklaaqa (amala gaarii) fi aadaa bareeda keessa namoota oofu– amalli gaariin Islaamni itti nama ajaju amala bareedaa sadarkaa namaa olkaasu fi gammachuu namaa guutudha.
Dhimmoonni sadan kunniin mootummaas ta’i, maatis ta’i, nama dhuunfaas ta’i namootaa hundaan kan wal qabatuudha. Dhimmoota sadan kanniin mee itti xinxalli, mootummaan Islaama irraa fottoqe (adda bahee) wantoota kanniin galmaan gahuu danda’aa? Akkuma arginu galmaan hin gahu. Cunqursaa amanti, lubbuu, qabeenya, kabajaa fi sammuu irratti raawwatamu wanta guyyaa guyyaan argaa jirruudha. Warri dimookraasi jedhanii lallabaniiyyuu qabeenya biyya tokkoo saamuuf lubbuu namoota meeqaa ajjeesu? Kanaafu, seera dimookraasi odeessan keessatti lubbuu fi qabeenyi eeggamee jiraa?
Ammas mootummaa Islaama irraa adda bahe mee ilaali. Amalli gaariin namootaa sadarkaa gadi aanaa irra kan gaheedha. Wantoonni fokkuun akka zinaa, alkooli, hannaa fi kkf hawaasa keessa kan babal’ataniidha. Wantoonni kunniin yoo babal’atan lubbuun namootaa ni baddi, dhibeen adda addaa ni babal’ata, qabeenyi ni saamama, aqliin (sammuun) ni jeeqama. Islaamni kana hunda hanbisuuf seeraa fi heera lafa kaa’e. Kanaafu, seera fi heera namtolcheetin buluu wayya moo seeraa fi heeraa Gooftaa addunyaa guutuu irraa bu’een buluu wayyaa?
[1] al-Jaami’ul Mufiid liduruusi ta’allumi tawhiidi-fuula 48-49


text:
Nuyi Barattootni Oromoo Yuunivarsiitii Madda Walaabuu halkan edaa yeroo sadaffaaf diddaa itti fufnee jirra. Halkan darbe kana humni waraanaa ifaa balleessuun mooraa Yuunivarsiitichaa weeraruun dhukaasa nurratti bananii bulan,akkasumas doormiitti nutti cabsuun waanuma baran raawwachaa jiru, keessattuu doormiin barattoota shamarranii haala maleen goolamaa jira.hanga amma barii kanaatti dallaan Yuunivarsiitii keenyaa dirree waraanaa caaltee argamti.dhukaasni nurra bules lubbuu balleessuu hin haftu garuu akkamiin qulleeffana silaa jiraa du’aa keenya hammaaraniituma gara konkolaataa isaanitti ol darbatuuhooti.hamma dandeenyu immoo wal to’achaa jirra.
Waan nuti dhaammachaa jirru inni guddaan sagalee keenya afaan qawweetin ukkaamsuuf mootummaan faashistii kun humna qabu osoo hin hambifatiin fayyadamaa jira.garuu kana cabsinee sagalee keenya futtaafachuuf deeggarsa hunda keenyaa gaafata.kanaaf hunduu bakka jirruu akkuma kana duraa sa’aa wal fakkaataa irratti huursisee diduun diina humna haa dhoowwinu.kan biraa akkuma hundi keenyayyuu beeknu guyyaa borii Gamtaan Awuroophaa dhimma Oromoo kaasee mari’achuuf jira.sana humna itti gochuuf xinnaa guddaan walitti dhaammannee mormii keenya cimsuu qabna jenna.Oromoo Oromoon dhalche,dahe qilleensi amma keessa jirru birmannaa gaafatti nuuf qaqqabaa!
Qeerroo Yuunivarsiitii Madda Walaabuu, Baalee Oromiyaa irraa!


text:
Mootummaan Abbaa Irree EPRDF/TPLF Master Plan Finfinnee Bara Haarawaa As Adeemu Irraa Eegaluun Hojii Irraa Kan Oluu dha Jechuun Kenne Ilaalchisuun Qeerroon Bilisummaa Oromoo Gadi fageenyaann Balaaleeffachuun Ibsa Qabxii Torba Qabu Uummata Oromoo Hundaaf Dabarse.
Ibsa Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Fulbaana 3,2013 Finfinne
Dhimmi Master Plan Finfinnee Uummata Oromoo hunda ilaallata, angawaan Wayyaanee dhiiga ijomaan Oromoo irratti wareegaman dhimma Oromoo lafa irraa dhabamsiisuun yakka duguuginsa Sanyii (Genocide)n wal gitu uummata Oromoo irratti karoorfamedha. Dhimma Qeerroon dargaggootni barattootni Oromoo fi Uummatni Oromoo bara darbe Ebla 11/2014 irraa eegaluun Finfinnee fi Oromiyaa falmachuu fi bilisummaa uummata Oromoo kabachiisuuf wareegama qaalii sochii hadhaawaa gaggeessuun wayyaanee dura dhaabbatan ;mootummaan wayyaanee yakka dugugginsa sanyii uummataa Oromoo irratti rawwachaa jiruuf itti gaafatamuu utuu qabuu ammas dhiiga Oromoo dhangalaasuun Master Plan Finfinnee hojii irra ni olchina jechuun uummata Oromoo bittinneesse, lafaaf qabeenyaa Oromoo irra ilmaan isaa qubsiisuun Oromoon bara baraan gita bitta jalaa akka hin baanee fi Oromiyaa dhabamsiisuuf Uummata Oromootti dhaadachaa jiraachuu ifatti beeksifacha jira.
Akeekaa diinaa balaaleffachuu fi Finfinnee, Oromiyaa fi gaaffii mirga abbaa biyyummaa fi bilisummaa Uummata Oromoo kabachiisuuf wareegamaa hadhaawaa fi qaalii baasuuf Qeerroon bilisummaa Oromoo kutannoo fi murannoodhaan qabsoo gitaa fi FDG ‘n wayyaanee abbaa irree murna EPRDF/TPLF dura kan dhaabbatu ta’uu ibsuun ; UUMMATA OROMOO HUNDAAF Ibsa ejjennoo qabxii torba of keessa qabu dabarse. Ibsa Qeerroo Bilisummaa Oromoo Fulbaana 3 2015


text:
Qurxummii Magaazii
Qurxummiin kun “Saw-fish” jedhama. Qajeelatti yoo gara afaan Oromootti hiiknu “Qurxummii Magaazii”jechuudha. Maal jechuudha? Gaafii jettu gaafachuun keessan hin oolu. Anis haga danda’een deebii isinii kennaa na faana bu’aa. Uumamni kun bishaan keessa akka jiraatu maqama isaa irraa hubatuu dandeenna. Garuu maqaa “magaazii”jedhu maaliif itti dabalan laata?
Namni qurxummii kana al takka ijaan arge lammata bishaan keessa seenee daakuudhaaf heddu sodaata. Sodaatuu qofaa miitii, bakkuma bishaan jiru dhaquunuu itti ulfaata. Qurxummiin kun naannawa bishaan biyya Ameerikaatti argama. Akkuma maqaa isaa qoffee dheeraa magaazii diriira fakkaatu qaba. Qooffee dheeraa kana irra waan akka ilkaanii qaraa ta’e 20 gama lachuunuu qaba. Diina isaatiifi waan adamsamus magaazii kanaan al takka dhoofnaan bakka lamatti adda baasa. Dabalataanis wantoota dhokatanii jiran qotee ittiin baasuuf fayyadama. Wantootuma ilkaan fakkaatan kana irra seensara diina adamsamu fagoo irraa ittiin too’atu qaba.
Qurxummiin kun inni xiqqaan Meetira 5 caalaa dheerata. ilkaan magaazii kanaan waan barbaade cicciree nyaataa. qurxummiin kun avareejiidhaan haga waggaa 25 fi soddomaa jiraatuu danda’a. Ilkaan tokko magaazii kanarra jiru yoo jalaa cabe, kan birootu biqilaaf. Wanti beekamuu qabu garuu, qurxummiin kun ilkaan magaazii kana malee ilkaan dhugaa kan biraa afaan keessaa qaba. Inni alaan argamu kun waa ittiin muruufii ajjeesuudhaaf kan itti fayyadamu yoo ta’u, inni keessatti argamu ammoo nyaata san bulleessuudhaaf tajaajila.
Rabbiin keenya waan fedhe akka fedhetti uuma. Rabbiin keenya waan dachii tanarra jiran hunda isaaniituu haala bareedaafi isaaniin maluun uume. Wanti faayidaa malee uumame hin jiru. Wanti hundi isaatuu faayidaa qaba. Faayidaa fi sababa uumamaniif beekudhaaf ammoo xiinxallinee laaluu ykn ammoo Tafakkuruu qabna. Yoo san beekumsaa fi sodaan nuti Rabbii keenyaaf qabnu ni dabala. iimaanni keenna nuu jabaata. Rabbiin warra uumaa isaa laalee tafakkuree imaanaan qananiifamurra anu haa godhu.


text:
Duulli duguugiisa shanyii kan qaccee dhaloota Oromoo fuulleeyfate ammaas bifa haarayaan geggeeyfamaati jira. Weerarri Wayyaaneen karoorsite kuni akeekni saa Oromoo buqqaasanii onafii qubsuma malee hambisuu, idda saa hortee soomalii qubachiisanii lafa Oromoo Soomaaleeysuu dha. Kana dhugoomsuufis humna addaa kan “Liyyuu Pooliis” je’amuufi hidhattoota naannoo Soomaliitu Ona Qumbii fi Mayyuu qubsuma Oromoo Anniyyaa keessatti bobbaafame. Duulli erga eegalame torbaan Sadii bira dabre kuni gaaga’ama guddaa qabeeyaafi lubbuu namaatirraan gayaati jira.
Duula guy lamaaf Qumbii naannoo Minotti guyyaa lama guutuu 6/23/13 fi 6/24/13 godhameen Oromoo sadi (3) ajjeesanii lama madeeysan.
7/9/2013 Ona Mayyuu Gaara Walloo bakka ja’amtutti Ganda nagayaan qubatee taa’u, bariisaa osoo ifirraa qubanqabne isaa ciisutti jiru weeraruudhaan nama 5 (shan) ajjeeesani lama madeeysan.
7/14/13-7/21/13 tti osoo adda hin dhaabin lafoota maqaan akka armaa gadi i kanatti himamurratti tarkaanfii suukanneeysaa raawwatanii jiru.
Bakkoota Calloo, Qilee, Waldaya Mojoo, culul, Muluqqee,Carfii fi Dagattu ja’amaniitti duulli waraanaa July 9/2013 Jalqabame guyyaa tokko osoo jidduu hin oolin hanga ar’a August 4, 2013 tti deemaa jira Weerara kana keeysatti nama 26 ajjeesanii nama lakkooysaan hedduu madeeysan. Namoota ajjeefaman keeysaa namoonni shan (5) ajjeechaa haalaan nama suukanneeysuun ajjeefaman.
Aliyyii jugoo jaarsa umriin 85 qabanii hidhanii hanga ruuhiin keessaa baatutti uleen osoo tuman ajjeesan.2, Siraaj Rashiid Calloo fii darg agoota 2 (lama) akka beeyladatti ciibsanii billawaan gorra’an. 3, jaarsa umriin bara 80 dabalatee, mana keeysatti alaan itti cufanii ibiddaan guban.
Maraataa tokko ka ala galuu qabanii kuusa boqqolloo keeysatti darbanii ibiddaan gubanii ajjeesan.
Mucaa xiqqaa ganna lamaafii baatii Afurii yeroo isaan ganda weeraran kan haadhaan adda bahe qabanii ibidaa bobeeysanii keeysatti darban; garuu osoo inni hin du’in namni biraa dhaqqabee keeysaa fuudhee amma hospitaala magaalaa Harar jira.
Nammoonni rasaasaan ajjeefaman bakka fii guyyaan akka asitti aanu kana:
Guyyaa Maqaa Bakka
7/9/2013 Muhammad Yuusuf Guuled Gaara Walloo
7/9/2013 Ibraahim Heenoo Gaara Walloo
7/9/2013 Ahmad Jiillee sheek Muusaa Gaara Walloo
7/13/13 Rashiid Iimaan Yuuddo
7/24/ 13 5,Abdulwaajib Idiris Waldaya Mojoo fii Culul
7/24/ 13 6, Abdii Yuusuf Baatii Araddaa QILEE
7/24/ 13 7,Abdii Jibraa’il Alii Araddaa QILEE
7/24/ 8, Ahmad Yaasin Jibraa’il Alii Araddaa Qilee
Wanni nama Gaddisiisu guddaan jarri lamaan kun Obboleeyyan.
7/28/13 9, Ibraahim Ahmad Muhammad Waldaya Mojoo fii Culul
7/28/13 10, Hassan Bayaan Kaliif Waldaya Mojoo fii Culul
7/28/13 11, Mahmuud Habiib Alii Waldaya Mojoo fii Culul
7/28/13 12,Ahmad Aadam Tuquraa Wadaya Mojoo fii Culul
7/28/13 13, Muhammad Abdullaa Ibraahim Waldayaa Mojoo fii Culul
7/13 14, Aliyyii Jugoo Miidhagaa Lolaa
7/13 15,Siraaj Rshiid Calloo Miidhagaa Lolaa
08/01/13 16, Abdalla Muhsin Dura taa’aa Araddaa Gabiibdaa Gabiibdaa
08/01/13 17, Mahmuud Xayyib Gabiibdaa
08/01/13 18, Aiyyii Xayyib jarri lamaan kuniis obboleeyyani Gabiibdaa
08/01/ 13 19, Usmaa’il Misbaah Gabiibdaa
20, Haawaa Abdii Bareento Dullattii mana keeysatti guban Waldya Mojoo fii Cul
Warra ajjeefaman keessaa Namni 6 maqaan isaanii hin beekkamne.
Kana malees, midhaan ummanni keenya oomishatee uudatti galfate ni guban. Kuniis ummanni sun lim’ata dhabee beelaaf akka saaxilamu gochuu dha.
Beeyladaa ummanni qabu gaallan, saawwan, Re’eeleefi Harreelee ni a’an; ni (saaman)
Ummanni ona Mayyuu gochi hamaan irratti raaw’atame kuni July 19/ 2013 hiriira bahuudhaan diddaa wayyaanee fi Soomalii gocha kana raaw’achaa jiranirratti qabaniifi waan itti dhagayame ibsatanii jiru
Kan Soomalii (warra killil 5ii) qopheeysee qindeeysee isaanirratti bobbaase wayyaanee tahuuBulchiinsi naannoo Oromiyaa ni dide; dura dhaabbatee falmatuuf mirga kan hin qabne waan taheef ummanni gaafiilee armaa gadii tana dhiheeysanii jiru:
Soomaloonni magaalaa tana taa’anii isaanii basaasaniifii logistic waraana kanaaf erguuf haala mijjjeeysaniif akka nurraa bahan.
Daangaa keenya nuuf haa kabajamu
Qawween xixiqqaa fi gurguddaan, Rasaasnii fii Logistic iin akka soomaliif kennamuu nuufis haa kennamu.
Soomaliin daangaa keenya caphsitee lafa teenyarraa nu buqqisaa jirtu hatattamaan akka biyya teenya keeysaa baatu.
Nutiis daddaffiitti qubsuma teenyatti deebinee eeggumsi barbaachisu akka nuuf godhamu bulchinsa Oromiyaatiifii mootummaa fidraalaa gaafanna.
konkolaataan tokkolleen isaan keeysa deemee Liyuu police fii waraana killilii 5 ( shanii)tiif waa geeysuu akka hin dandeenye.
Balaa Wayyaaneen ummata Oromoorratti geggeessaa jirtu dhaabuu fi Oromoos gaaga’amarraa eewaluuf maal gochuu dandeenya? Oromoonni baqaafi godaansaan biyya alaa keessatti faffacaanii jiraatan waan armaan gaditti tarreeffame gochuu qaban.
Ilmaan Oromoo biyya qubatanii jiraatanirraa Xalayaa balaaleeffannoo barreessanii gara waajjiroota kanatti aananii erguu: Waajjira Mirga Namoomaa kan Mootummoota Waltahanii (UN Human Rights Office) Amnesty International, Human Rights watch.US President , EU.
Ilmaan Oromoo bakka jiranitti maqaa hawaasa isaaiitiin walyaamanii walgahanii marihatanii hiriira sagalee saanii ittiin dhageeysisan qopheessuu
Mediyaan Oromoo hundinuu sagantaa hubannoo ummataa cimsan qabaachuu; haga rakkoon tuni furmaata argattuus itti fufuu. Kuni Manneen Paltalk Oromootis ni dabalata.
Hayyoonni, Beektoonni Oromoo barruulee dhimma kana fuulleeffatanii duguugmaya qaccee dhalootaa garanaan geggeeffamaa jiru saaxilan afaannan gurguddaa addunyaatii barreessuu; dokumentarii qopheessanii tamsaasuu, conference marii qopheessuu
Artistoonni Oromoo aartii dhimma kana ibsu qopheessuu ( wallee baasuu, walaloo, diraamaa, qopheessuu; postaroota maxxansiisuu
Jaarmayoonni Amantii (Masgidoota fi Mataskaanoota) hundatti Waaq kadhachuu
Ummata lafa isarraa buqqa’e, Maatii qabeenyi isaanii saamame,gubameefii namoonni irraa wareegaman hatattamaatin dhaqabuu.
Tarkaanfiilee kana fudhannee balaa hawaasa Oromoorratti bargaafate kana faccisuufi hanqisuuf haa tattaafannu.


text:
WASHINGTON, DC —
Humnootii kufaatii siyaasaa keessa jiranii fi jaarmayoota shorookeessumaatti ramadamaniin Oloola sobaa oofameetu Oromiyaa keessatti jeeqama kakaase jechuun ibsii mootummaa naannoo Oromiyaa irraa kenname hubachisee jira.Ibsii kunis korpreshinii Broodkaastiing kan Itiyoophiyaatu Muddee 3 bara 2015 galgala Oduu dhageesisee irratti dubbifame.
Jeeqama godinaalee fi aanaalee murta’an keessatti uumamee kanaan dargaggonni 3 lubbuu ofii dhabuu komishinarri Komiishiina Polisii Oromiyaa Obbo Ibraahiim Hajjii tuuta oduuf ibsanii jiru.
Obbo Ibraahiim akka jedhanti Godina wallaggaa dhiyaa aanaa Gullisoo magaalaa baadiyyaa kan taate calliyaa yekkaa keessatti lubbuun dargaggoota lamaa darbuu isaa fi sadaffaan immoo Godina shawaa kibba dhiyaa aanaa Tolee keessatti du’u ibsan. Guutuu gabaasaa kanaa asirraa caqasi


text:
Berhanu Hundee
Gochaa ilma namaa keessatti bakkeen dhiifamaan irra dabran jira. Kuni seeruma uumaa ti. Haa ta’u malee, biyyattii Itoophiyaa jedhamtu tana keessatti sirna Wayyaanee jalatti gochaa suukkaneessaan lammiileerra gahaa ture waan laayyoodhumatti dhiifamaan irra dabramuu miti. Akkan barreeffama gabaabaa kana dhiyeessu kan na taasise waan yeroo ammaa viidiyoodhaan mul’achaa jiru tokko https://www.youtube.com/watch?v=S22CiXZmtOo yoo ta’u waan mana hidhaa Wayyaanee keessatti namootarra gahaa turee dha. Warra dararamni akkanaa qaama isaaniirra gahe dhiisii, fiilmii kana laaluumtuu hedduu mataa nama dhukkubsa. Dhugaa dubbachuuf yeroon fiilmii kana laalu imimmaantu ija kiyya keesa gadi dhangala’aa ture yoon jedhe dubbii oo’isuu miti.
Namoota muraasatu carraa kana argatanii, waan isaanirra gahe dubbatu malee, kan hin himamini fi/ykn hin bekamne lakkoofsa akka hin qabne waan haalamuu miti. Dararamni akkanatti ilma namaarra gahaa ture kun addatti kan raawwatame immoo ilmaan Oromoorratti. Waan uummata Oromoorra gahaa ture fi ammallee jiru kan argu fi beeku Waaqayyo/Rabbi qofaa dha. Uummatni Oromoo hidhaa, dararama, reebicha, ajjeechaa fi kkf keessa dabree; jijjiirama har’a uummatni fi sabootni biroo itti gammadaa jiran kana haa fidu malee, akka abbaa qabsoo fi injifannootti bu’aa isaaf malu argachuun hafee, har’allee daangaalee Oromiyaarraa buqa’aa fi ajjefamaa jira. Kan kaleessaa isa hanqatee, har’as dararamuun uummata kanaa maaliif dhaabbachuu dadhabe?
Muummichi Ministeeraa Dr Abiyyi Ahmad yeroo baay’ee akka dubbachaa turanitti, yeroon yeroo dhiifamaa fi jaalalaa ti jedhu. Kun akka wliigalaatti haa jedhamu malee, yakkamtoota lammiileerratti dararama akkanaa raawwatan kana ija kamiin laalu Muummichi? Warri dararama kana raawwatani fi kan baddaadhaa ajaja dabarsaa turanis har’allee bilisumnmaadhaan jiraachaa jiruu mitii? Maaltu isaan jalaa bade? Maaltu irraa hir’ate? Yoom adabamanii seeratti dhiyaatu? Maaliif hanga har’aattuu turame? Mootummaan jijjiiraman mijeessaa jiru jedhu kun maal hojjechaa jira? Har’allee harka Wayyaanee jalaa bahuu hin dandeenye moo maaliif warra yakka kana hojjetan barbaadanii hin qabne? Maaliif uummatni keenya har’allee qayee fi qabeenya isaarraa buqqa’aa jira?….
Yeroo Oromootu biyya tana bulchaa jira jedhamu keessatti uummata Oromootiif kan mirmatu maaliif dhabame? Abiyyi fi Lammaan maal yaadaa fi hojjechaa jiruu? Itoophiyummaan araada ta’ee, dhimma kanaaf dursa kennuu barbaadanillee, uummatni Oromoo qaama Itoophiyaa tii miti jechuu dhaa? Oromoon har’allee biyyattii tana jiraachisuuf jedhee dararamuu fi du’uu qabaa? Yoo lafa fi qabeenya isaarraa buqqa’u callifamuu qabaa? Gaafiin uummata kanaa yoom deebii argata? Dhimmi Finfinnee yoom furmaata argata? Maastar Plaaniin lafa jalaan hojiirra oolaa jiru kun yoom dhaabbata? Qonnaan bultootni naannoo Finfinnee jiraatan buqqa’uurraa yoom dhaabbatu? Lafti seeraan alaan irraa fudhatame hoo yoom deebi’aaf?…
Dhimmootni kuni fi kan kana fakkaatan hunduu waan dhiifamaan bira hin dabramne waan ta’aniif, Mootummaas ta’ee qaamni dhimmi kun laallatu dafee deebii kennuu qaba.


text:
Magaalaa Kaartuum keessatti namoota iddoo tokko taa’uun torbanneeniif mormii gaggeessaa turan addaan facaasuuf waraanni mootummaa yaalii godheen yoo xiqqaate namnii 13 ajjefamuu ibsamee jira.
Wiixata har’a humnootiin nageenya naannoo mormiin itti gaggeeffamu kan ministrii ittisaa cina jiru keessa yeroo sosso’an dhohinsaa fi dhukaasnii meeshalee gurguddoo dhaga’amee jira.
Gareen Doktooroota sudaan akka jedhuutti namnii 13 ajjefamanii hedduun haala hamamaan mada’an.Namoonni ijaan argan akka jedhanti har’a waaree booda bakki taa’anii mormii dhageesisaa turan sana namnii tokko iyyu hin turre.
Haleellaan gaggeeffamu kanneen yakka hojjatan irratti kan fulleefate ta’u fi hiriirtoota mormii dhageesisan irratti akka hin ta’iin dubbi himaan kaawunsilii waraana Sudaan dubbatanii jiru.
Kaartuum keessa kan jiru embaasiin Amerikaa dhaamsa Twitarii irratti barreesseen haleellaa mormitoota irratti gaggeeffamu dhaabachuu qaba jedhe.
Kanneen hiriiran kun waraanni biyyatti aangoo sivilootatti akka kennu gaafatu.


text:
Paaartiiee Oromoo Filannoo guutuu biyyaa baatii Waxabajjii dhufu gaggeeffamuutti hirmaatu inni Arfaffaan Sochii Bilisummaa Oromoo jedhama.Erga hundeeffamee waggaa lama hin guunnee jedhu dura ta'aa paartiichaa Obbo Darajjee Baqqalaa Guddataa.
Qophii fi komii paartiin kun kan ibsan Obba Darajjeen, mootummaa irraa dhiibbaa nu irra ga'uun filannoof qophii tokko iyyu gochaa hin jirru jedhan.
Paartiin Badhaadhinaa kana irrattideebii kenneen paartiin Obbo Drajjee faa jiraachuu iyyu hin beeknu jedhee jira.
Gabaasa Guutuu Caqasaa.


text:
Browsing Tag
Koree furmaata barbaadduu
Dhaabbanni Muslimoota biyya keenyaa Ameerikaa keessatti argamu Badr International waggaa waggaan Kora isaa magaaloota Ameerikaa…
Koreen Fala Brabaadduu Hawaasa muslimaa kora guyyaa boruu hawaasni…
Koreen Fala Brabaadduu Hawaasa muslimaa Kora ulamaa’otaa guyyaa boruu geggeeffamu ilaalchisee ibsa baaseen, milkaa’ini kora boru…
Miseensa Koree Furmaata barbaadduu hawaasa Muslimaa kan ture Alii Makkii…
Alii Makkii miseensa koree furmaata barbaadduu hawaasa muslimaa yakka dharaa "shororkeessammaa" jedhuun himataman jidduu tokko…
Waajjirri muummicha ministeeraa marii Koree furmaata barbaadduu hawaasa…
Muummichi Ministeeraa Dr Abiy Ahmad guyyaa kaleessaa gaaffilee hawaasni muslimaa kaasaa ture ilaalchisee, koree furmaata…
Konfiransiin Araaraa fi Nageenyaa geggeeffame.
Guyyaa kaleessa dhimmoota hawaasa muslimaa jidduu jiru akka qoratanii yaada furmaataa dhiheessaniif Koreen miseensota 9 qabu…
Koreen Fala Barbaadduu Hawaasa Muslimaa marii muummicha ministeeraa waliin…
Dhuma marii kanaa irratti Koreen tokko qabxiilee ijoo jaha akka raawwachiisuuf garee sadi irraa akka haarayaatti kan dhaabbate…
Hooggantoonni Majliisa Seeraan alaa Koree furmaata Barbaadduu Hawaasa…
Hooggantoonni Majliisa seeraan alaa guyyaa Kaleessaa muummicha ministeeraa waliin walgahii taa’an irratti, “koreen fala barbaadduu…
Imbaasiin Ameerikaa magaalaa Finfinneetti argamu sagantaa Ifxaaraa…
Sagantaa Ifxaaraa galgala har’aa Imbaasichi qopheesse kana irratti miseensoonni koree furmaata barbaadduu hawaasa Muslimaa kan…
Sagantaan Simannaa Ustaaz Ahmaddiin Jabal Istaadiyeemii Magaalaa Jimmaa…
Magaalaan Jimmaa Iddoo dhaaloota bareessaa Koree Fala Barbaadduu Hawaasa Muslimaa Ustaaz Ahmaddiin Jabal yoo taatu, hawaasni…
Koreen Fala Barbaadduu Hawaasa Muslimaa lammiilee Oromoo naannoo Soomalee…
Koreen fala barbaadduu hawaasa muslimaa, “Buqqaatota keenya haa faxarsiifnuu” yaada jedhuun, arjoomtota qindeessuun gargaarsa…


text:
Ebla 12/2014(TOI) – Ayyaana faaskaaf tajaajila qalmaa qulqullina isaa eeggatee kennuuf qophii xumuruu dhaabbanni tajaajila qalmaa Finfinnee beeksise.
Dhaabbanni tajaajila qalmaa magaalaa Finfinnee, waldaan Lukaandaafi Daldaltoota Itoophiyaa qophii ayyaana Faaskaa ilaalchisuun taasisaa jiran ilaalchisuun ibsa laataniiru.
Hojii geggeessaan dhaabbata tajaajila qalmaa Magaalaa Finfinnee obbo Sayid Idiriis akka himanitti qaamni kamiyyuu beellada qalmaaf oolu kan nageenyi isaa mirkanaa’e yoo dhiheesse tajaajila qalmaa kennuuf qophiidha.
Dhaabbatichi Foon sangaa qinxaaboon, kan Hoolaa fi Re’ee immoo jilmaan ni dhiheessa. Kanaafis horii maalaa kuma 3 akkasuma hoolotaafi ro’oota kuma 5 qopheessuu himaniiru.
Kana Cinaattis dhaabbilee tajaajila qalmaa biroo waliin hojjechuuf waliigaluu himaniiru.
Dhukkuboonni beelladarraa gara namaatti darban waan jiraniif hawaasni beellada Dhaabbata tajaajila qalmaan alaatti qalaman fayyadamuurra akka of qusatu waamicha taasisaniiru.
Gabaa beellada 4 magaalicha keessatti argamaniitti beellada qalmaaf oolan kumni 30 hanga 40 dhihaachuu kan himan immoo pirezidaantii waldaa daldaltoota Itoophiyaa aadde Maazaa Qalamawariqidha.
Beelladoota qalmaaf oolan kana dhiheesuuf naannolee Amahaaraa fi Oromiyaa waliin mariin taasifamuus himaniiru.
Pirezidaantiin Waldaa Lukaanddawwan Finfinnee obbo Ayyalee Saayihiluu akka himaniitti qalma beelladaa barbaachisu hundaa dhaabbata qalmaatti raawwachuuf qophii barbaachisu xumuruu himaniiru.


text:
Gaafilee jedhaniin inbox kiyya guutaa turtan. Yaroodhaan akka isiniif hin deebifneef cabbiifi dirsaan naannawa Baha Ameerikaa haguugee qabe karoora imala keenyaa waan waliin dhaheefi. Haala yaa’ii sanii ibsa koreen qindeessituu baaseefi gabaasaalee miidiyaa irraa ni habattan jedheen abdadha. Gabaabaatti wanti ta’eefi murtaaye akkan armaan gadiiti.
Akeekni yaa’ii 2ffaa kanaa waan lama ture. Kan duraa murtiilee yaa’iin tokkoffaa kan Atlanta sun murteesse hojitti hiikkamuu isaa hordofuun murtii dhumaa kennuu. Kan lammataa ammoo ajandaalee haaramya mariif barbaachisan dhiheessun mariin fala itti barbaaduudha. Haaluma kanaan;
1) Yoo yaadattaan yaa’iin Atlanta Dokumantiilee bu’ura tokkummaa Oromoo ( declaration of Oromo Unity) fi Irbuu Oromoo ( Chartara Bilisummaa Oromoo) jedhaman irratti erga mari’atee booda koree ogeeyyotaa filate daran akka gabbisan ajajee ture. Koreen hayyootaa kun ji’oota afuriif erga bilcheessanii booda fidanii jila yaa’ii lammataatif dhiheessan. Jilli kunis galmeelee kanarratti erga mari’atee booda wantoota ammas fooyya’uu qaban eeruun, waliigalteen kun marii hawaasa baldhaatif akka dhihaatuufi hojitti akka hiikamuuf Komishinii Chaartara Oromoo itti dhaabee jira.
2) Yaa’iin Atlanta barbaachisummaa qindoomina diplomaasiin Oromootifi gargaarsi hawaasni biyyaa alaa godhu irratti baldhinaan erga mari’atee booda koree jaarmaya diplomaasiifi gargaarsaa dhaabdu ramaduun ni yaadatama. Koreen sun ji’oota afuriif qorannoo erga godhanii booda caasaa, tarsiimoofi adeemsa jaarmayoota saniif tahu qopheessuun jila yaa’ii lammataatif dhiheessan. Jilli kunis kurfii isaaf dhihaate erga madaalee booda, dhaabbata gargaarsaa HIRPHA International jedhamu ijaaree jira. Boordii bulchiinsaatis itti ramadee jira. Akkasumas jaarmaya diplomaasii Oromoo qorannoofi qindoonimaan gargaaru ODAAHA jedhamu dhaabuun boordii itti ramadee jira.
( Jaarmayoonni lamaan armaan olitti tuqaman kun yeroo dhihotti karooraafi tarsiimoo isaanii ummatatti dhiheessan jennee abdanna)
3) Yaa’iin Hoggansa Oromoo ajandaa haara “Qooda Dubartoota Oromoo” ilaallatu erga marii baldhaa godheen booda, Jaarmaya sadarkaa addunyaatti dubatoota Oromoo humneessuf propozaala qopheessitoonni agandaa kanaatin dhihaate irratti mari’atee raggaasisee jira. Jaarmaya jaararmuusfis jilli yaa’ii kanaatifi hawaasni baldhaan deeggarsa barbaachisaa akka laatuuf waliif galameera.
4) Haaluma walfakkaatuun “Qooda Dargaggoonni hawaasa Oromoo keessatti qaban” ajandaa jedhu irratti qorannoofi propozaala dhihaate irratti erga mari’aatee booda karoora Kora dargaggoota Oromoo ( Oromo Youth Leadership Conference) qopheessuuf, akkasumas Waldaa Daragaggoo Oromoo Addunyaa daran jabeessuuf dhihaate raggaasisuun tumsa barbaachisaa hunda gochuuf waadaa galee jira.
5) Guyyaa dhumaa fuulduree Yaa’ii Hoggansa Oromoo irratti yaanni baldhaan mana keessaa ka’ee irratti mari’atamee ture. Yaadota ka’an keessaa yaa’iin akkanaa waggatti yeroo muraasaaf magaalota fagoo keessatti godhamuun dabalatee sadarkaa hawaasaatti akka godhamuu qabu akeekamee jira. Yaa’ii sadaffaa irratti ajandaalee adda dureen dhihaachuu qaban keessaa dhimmi waraana jaaruu akka tahus eeranii jiran.
Waliigalatti wannin yaa’ii kanarraa hubadhe, bilchinni ( maturity) nama keenyaa daran cimaa dhufuu isaati. Dhimmaa falmisiisaa kamirrattuu hulaa cufatee wal waqaree ejjannoo tokkofi murtii walootin bahuu akka danda’u ifatti muldhatee jira. Kana jechuun hoggansi siyaasaa, hawaasaa, diinaggee, amantiifi sivikii Oromoo saba bilisoomsuu qofaaf osoo hin taane biyya ijaaruufis qaamaa qalbiin qophaayuu isaat agarsiisa.


text:
Fulbaana 30,2016 ,Dargaggoota kana hidhaaf kan dabarsee kennee fi waraana Agaazii TPLFn akka qabaman kan taasise kaabinoota OPDO
1 ,Addisuu Saaqqataa kantibaa
2,Waggarii Dhabaa Durata aa gandaa
3,Badhasaa jalduu dhimmanagenyaa kanneen olii sadan kunneen lukkeewwaan Wayyaanee ta’uun dargaggootaaf maatii dargaggootaa hiraarsaa jiru
Poliisota Ijoollee kana qaban
1,Ogganaa pholisii anaa Guutoo Giddaa komander Daammanee
2,Fiqaaduu Toleraa
3,Maabiraatuu Alamaayyoo
4,Galataa Gammachuu jarreen kunneen meeshaan doorsisanii barattoota funaansisaa jiru
Dagaggoonni Oromoo Sabboontoti qabaman
1,Dassaaleny Garbabaa
2,Gammachuu Fiixee
3,Dassaleny Fayisaa
4,Barihuun Asaffaa
5,Maannaa Ejjetaa
6,Caalaa
7,Addaamuu Ejjetaa
8,Dassaleny Gabbisaa yoo ta’aan mana hidhaa JAATOO Naqamtee keessatti dararaa
suukaneessaan irratti raawwatamaa jira.
Gama biraan Magaalaa Naqamtee m Naqamtee ganda 06 kessaa
1,Alamaayyo Bantii durata a gandaa
2,Abdii Girmaa itti anaa dura ta aa fi
3,Tasfaa ee kanneen jedhaman amma ammaatti sabbontota 22 basasanii
hidhatti naqsisanii jiru yakka hammeenyaaf yakka garjabummaasaanii
kanarraa akka deebi’aniif Qeerroon gorsee kan hin deebine ta’uu waan
didaniif Uummati Tarkaanfii barsiisoo irratti fudhachuu qaba.


text:
Gamtaan Awrooppaa gaafii Briteen miseensummaa gamtichaatii bahuuf dhiheessite sagalee guutuun fudhate
Hoggantoonni biyyoota gamtaa Awrooppaa 27 Alhada hardhaa wal gahii magaalaa Biraasels keessatti geggeessaniin, gaafii Briteen miseensummaa gamtichaatii bahuuf dhiheessite sagalee guutuun kan raggaasisan tahuu gabaafame. Rifarandamii June 23, 2016 geggeeffameen, umaatni Briteen Gamtaa Awurooppaa keessaa bahuuf sagalee caalmaa taheen eega murteessee booda, mootummaan biyyattii hariiroo daldalaa, hawaasummaa, nageenyaa fi diinagdee Briteen fuulduraaf Gamtaa Awrooppaa waliin qabaattu irratti yeroo dheeraaf maria’ataa ture.
Sanadni waliigaltee haala Briteen Gamticha keessaa baatuun ibsu (Brexit deal) kan fuula 600 qabuu fi labsiin fuula 26 kan hariiroo biyyattiin fuulduraaf gamticha waliin qabaattu ibsu kun, Ji’a dhufu paarlaamaa Briteeniif dhihaatee sagaleen kan irratti kennamu tahuu gabaasni arganne ni ibsa. Akka walii galtee kanaatti Briteen hamma March 29, 2019tti guututti gamtaa Awurooppaa keessaa bahuu qabdi.
Haata’u malee paarlaamaan Briteen dhimma Gamtaa Awrooppaa keessaa bahuu irratti kan qoqqoodame yoo tahu, gareen Gamticha keessaa bahuun biyyattii kan miidhu waan taheef ummanni irra deebiin sagalee itti haa kennu jedhu mootummaa irratti dhiibbaa guddaa kan godhaa jiru tahuu gabaasni BBC ni mul’isa. Gamtaan Awurooppaa ummanni fi paarlaamaan Briteen walii galtee kana akka deeggaru gaafatuun alatti, walii galteen kun yoo fudhatama dhabe murtiin itti aanu maal akka tahu wanti ibse hin jiru.


text:
Qondaaltonni poolisii kutaa Niwuyoork ibsa kennaniin akka jedhanitti, namoonni afran too’annaa jala kan oolan, wiirtuu hawaasa Islaamaa kutaa Niwuyoork kan magaalaa Niwuyoork irraa kilomeetra 150 fagaatee argamu haleeluudhaaf qophaayaa jiraachuu isaanii, odeeyfannoo barataa tokko irraa argameen tahuu beeksisan.
Namoota afran too’annaa jala oolan jidduu tokko barataa sadarkaa lammaffaa kan umriin isaa waggaa 16 yoo tahu, karoora haleellaa kanaa hiriyyaa isaa tokkoof eega himee booda odeeyfannoon poolisii kan dhaqqabe tahuu gabaafame. Poolisiin akka jedhetti, nannaawa mana jireenyaa namoota afranii keessatti sakatta’iinsa geggeesseen qawwee fi shugguxii 23 akkasumas bombiiwwan sadi kan qabe tahuu beeksise.


text:
Gumiin mirga dhala namaa Itiyoopiyaa ISEMEGUn gabaasa baaseen hiriira Oromiyaa keessatti geggeessameen baatilee sadi keessatti namoota 100 ol du’anii kanneen 40 ol ta’an madaa’anii hedduun hidhamuu isaa beeksisuu dhaan mootummaanis haala kana qaama walabaan akka qorachiisu gaafate.
ISEMEGUn kana kan beeksise ibsa addaa 140 jedhee har’a baaseen ture. Aanaalee Oromiyaa 342 gidduu dhaa 33 qofaa keessatti qorannaa geggeessuu isaa ibseera.
Qorannaan kunis Sadaasa 2 bara 2008 qabee hanga Guraandhala 12 bara 2008 gidduutti dhiittaa mirga namaa dhaqqaban ta’uu ibsee jira.
Baatilee kana keessa egaa lammiiwwan biyyattii 108 ta’an humnootii mootummaan kan ajjeefaman jedha ISEMEGUn. Kanneen ajjeefaman jedhe kana keessaa suraa namoota 35 gabaasa isaatti qabsiisee jira. Kanneen rasaasaan dha’amanii miidhaan hamaan irra ga’e maqaa namoota 57 tarreessee suraawwan ko waliin qopheesse.
Kurna hedduutti kan laka’aman immoo dararaa fi reebichi kan irratti geggeeffame hidhaa keessatti hiraarsamaa kan jiran, eessa buuteen isaanii kan dhabamee fi miidhaan adda addaa kan irra ga’e ibsa kana irratti tarreeffameera.


text:
Ibsa ABO fi KFO
ABO fi KFO: Paartileen Oromoo lama murtee Boordii Filannoo qeeqan, mootummaa akeekkachiisan
April 3, 2020
Bilisummaa Oromoo fi Koongirasiin Federaaliistii Oromoo dhimma weerara koronaavaayirasii fi dheereffamuu filannoo irratti ibsa waloo baasaniin Boordii Filannoo Biyyaalessaa qeeqan.
Boordichi sababa weerara koronaavaayirasiitiin gabatee yeroo filannoo qophaa’ee ture haquufi qophii filannoof taasisaa jiru adda kutuu beeksisee ture.
Dhiibbaa weerarri koronaavayirasii adeemsa filannoo irratti uumu ilaalchisee boordiin filannoo paartilee waliin mari’achuu kan eeru ibsi paartilee lamaanii, murtee kanarra gahuuf akki itti adeemame garuu sirrii miti jedhe.
Boordichi dhimmi kanarratti murtee kennuuf marsaa lammataaf paartilee siyaasaa waliin mari’achuuf beellama qabatee ture.
Haa ta’u malee marii marsaa lammataa hin goone, karaa keessaas murtee kana paartilee siyaasaa hin beeksifne jedha ibsi barreeffamaan paartileen lamaan gama marsaa hawaasaan baasan.
Paartileen lamaan dhimma kanarratti murtee xumuraa akka kennu boordichi Mana Maree Bakka Bu’oota Uummata gaafachuun isaas sirrii miti jedheera.
Manni maree amma jiru waggaa shan qofaaf aangoon kan kennameef ta’uu eeruun dhimmaa waggoota shanan filameef ala ta’erratti murteessuuf manni marichaa aangoo hin qabu jedheera.
Aangoon mana marichaa weerara dhukkubaanis ta’e maaliinuu waggaa shan caalaa akka dheereffamu heerri mootumma hin hayyamus jedha ibsi kun.
Kanaaf filannoo dheeressuus ta’e, murteen itti aanu maal ta’u qaba kan jedhurratti qaamni kamiyyuu murtee dhumaa dabarsuu irraa akka of qusatu gaafateera.
Dhimma kanarratti qaamolee dhimmichi ilaallatu waliin marii fi falmiin godhamee waliigalteerra osoo hin gahiin murteen qaama tokko qofaan murtaa’u biyyattii balaaf kan saaxilu akka ta’es akeekkachiiseera.
Mootummaan filannoo bara 2012 dheeressuufis ta’e, 2013 booda mootummaa akkamiitu jiraata kan jedhu murteessuun waan mootummaa amma jiru qofaaf dhiifamu miti jedha.
Mootummaan maaltu itti aanee ta’uu akka qabu murteessuun dura qaamolee dhimmichi ilaallatu waliin mari’atee irratti waliigaluun barbaachisaadha jedheera.
Ammatti xiyyeeffannaan hundi weerara vaayirasichaa ittisuu irratti ta’uu qaba kan jedhe ibsi kun, dhimmi filannoos irraanfatamuu hin qabu jedheera.
Gorsa Dhaabbata Fayyaa Addunyaa hordofuun filannoof qophaa’uuf wanti barbaachisu hundi raawwatamuu qaba jedheera.
Motummaan amma aangoorra jiru waadaa dirree siyaasaa bal’isuu, nagaa buusuu fi diimokiraasii ijaaruuf seenee ture diigee ofii aangoorra turuuf tottolfataafi irree jabeeffataa jira kan jedhe ibsichi mootummaan siyaasas gara daldalaatti jijjiiree jira jechuun yakka.
Boordiin filannoos dhiibbaa mootummaan paartilee siyaasaa irraan geesisu hordofee dhaabsisuu hin dandeenye jechuun qeeqa.
Yeroo weeraraa kanatti qajeelfamoonni fi murteewwan mootummaan dabarsus kan dirree siyaasaa daranuu dhiphisu osoo hin taane, weerara vaayirasichaa to’achuuf qofaaf ooluu qaba jedheera.
Madda BBC Afaan Oromoo


text:
Godina Harargee Bahaa aanaalee daangaa naannoo Sumaalee Itiyoophiyaan wal daangessan irratti haleelaan lammilee qulquluu irratti xiyyefate akka aaraatti nurratti geggeefama jira jedhu jiraattoni, guyyaa kamisa kalessaa qofa dhukaasa namoota irratti humna polisii addaatiin banameen Daa’ima waggaa kudhanii Hoosee Aarif dabalatee namoonni sadih ajjefamuu isaani, Aanaalee Cinaagsan, Baabbilee, Minoo Qumbii fi Mayyu Mulluqee keessatti yaroo torbaan lama hin geenne keessattis Namooni digdamaa olii (26) ajjefamanii heddun madaahuu isaan Godini Harargee Bahaa beeksisee jira.
Haleelaan bifa haaraan ummata irratti banamaa jiru kun keessayuu ergaa Humni ittisaa fi Federaalaa Jijjigaafi Naannicha toohate asi jedha ummani. Ministeeri ittisaas haala kana kolachuuf ummataa fi jaarsota waliin ta’uun hojjataa kan jiru ta’uu isaa ministarichatti Dayreektatarri Indooktrinishinii fi Qunnamtii ummaataa Meejar Jeneraal Muhammad Tasamaa Raadiyoo Sagalee Aeerikaatti himanii jiru.


text:
Baqattoonni 4000 ol kanneen irra hedduun isaanii lammiilee Ityoophiyaa tahan manneen hidhaa magaalaa Adan keessatti kan dararamaa jiran yoo tahu, keessummattuu namoonni mana hidhaa Mansuuraa jedhamu keessatti hidhaman, nyaata gahaa dhabuudhaan guyaa guyyaan lubbuun nama shanii ol kan dabraa jiru tahuu odeeyfannoon arganne ni mul’isa. Dabalataanis namoonni heddu dhibee daddarbaa taheen qabamanii wal dhaansa dhabuun qarqara du’aa irra kan jiran tahuu namni achi irraa dubbisne nuuf hime.
Mana hidhaa Ibi jedhamu keessatti qofa lammiileen Oromoo dubartoonni 70 fi dhiirri 51 yeroo ammaa rakkoo guddaa keessa kan jiran tahuu namni kun nuuf ibse. Gama birootiin ammoo lammiilee Oromoo 35 manneen hidhaa Adan keessa baasuun gara magaalaa Sana’aa kan geeffaman tahus, hanga ammaatti qabatamaan eessa akka jiran kan hin beekamin tahuu odeeyfannoon arganne ni mul’isa.
Haaluma kanaan mootummaan Ityoophiyaa fi ummanni rakkina hamaa baqattoonni keessa jiran kana hubatanii akka isaanii birmataniif gaafatan.