text:
Darggaggoo Beekan Guluma mata duree “Mul’ata Karaati Hafe” jedhu jalatti seenaa Obbo Baaroo Tumsaa barreessu yaalteetta. Barreessun kee hameenya hinqabu.Waan jibbamus miti. Jibbamus jaalatamus barreessuun mirga keeti. Abbaan jaalate nifudhataa, kan jibbe ammoo nidhiisa. Wanti na kaasee seenan kuni maa barreeffame jedhee dhaadachuuf miti. Haala tibbanaa Oromoo keessatti deemaa jiru irra dhaabbadhee yoon ilaalu waan Oromoon akka ummataatti beekuu qabu tokko oto hinibsin darbuun itti gaafatama seenaa akka qabu waan natti dhagahameefi. Ummanni Oromoo kana beekuu dhabuurraa QBO waggoota 40 darbaniif haala hintaaneen lubbuu ilmaan Oromoo nyaachaa as gahe kuni summi hooggana qabsoo keessa tureen akka ta’e kan har’a ifa bahe kuni hundeen isaa seenaa ati barreessu yaalte sanarraa akka margee dagaagee as gahe waanan beeku ummata Oromoof ibsuu barbaadeni. Fudhacuuf fudhachuu dhiisun siifis namoota dubbisaniif mirga. Akka kanaan:
1-Otuma Obbo Baaroon akkuma atuu jette seenan isaa qulqulluu kan homaa mudoo hinqabaanne ta’ee jiraatee – nama Bilisummaa Oromoof lubbuu saa kenne jennee fudhannee – seenan ati barreessite haala ibsuu qabuun seenaa nama kanaa hin ibsu. Akka nama baratee qaroome tokkotti qormaatarratti hundooftee hin barreessine. Namni akka keetii barmoota olaanaa baratee kitaabota hedduu barreessuu kee nutti himaa jiru jette jetteerratti oso hinhundaa’in gadifageenyan qormaata mataa isaa adeemsisee barreessutu irraa eegama jedheen amana.
2- Ani waanan barreessu kana yoon barreessu Obbo Baaroon hangafa koo ta’us baroota murteessaa inni waan hedduu hojjate sana keessa anis waayee ummata Oromo hanga tokko qaawwa dhiphoo ifa agarsiistu takka argee naman qabsoo Oromoo keessatti hanga dandeettin koo naa heyyametti qooda fudhachaa ture waanan tureef waan baras dalagamaa ture ragaa 1ffa ta’u nan danda’a jedheen amana. Bara tokko jiraanne yoonan jedhu Obbo Baaroo qaaman argee wajjin hin haasofne. Waan hojjachaa ture garuu guuttumaa guututtis ta’u baatu hanga tokko nan beeka. Gochaan waan jechoota caalaa dubbatuuf.
Kanarraa ka’uun Obbo Baaroon akka ati keesse oso hinta’in akkan ani beekuutti seenaa qabsoo Oromoo keessatti nama wal-falmisiisadha (controversial person) jechuudha. Maalif akkas ta’e? Namni kuni Oromoof hinqabsoofnee? Hinqabsoofne jedhee hinmormu. Akkuma atuu jette jaarmolii adda addaa ijaaree sochoo’u saa biyyatu beeka.
Dhimma amma kaaneef ICAT tuquun niga’a. Obbo Baaroon Jaarmota shanan EMALEDH utuban keessaa tokko kan ture ICAT ijaaree dargii jalatti gurmaaun nibeekkama. Xalayaa ati tuqxe malees xalayoota akka “,Warraaqsaa”, “Bakkalchaa” fii kan biroollee kan hanga tokko waayee Oromoorratti xiyyeeffatan baasaa (baasisaa) akka tures mirkana. (hanga tokko wantin jedheef akka mootummaa Dargii hinmuufachiifnetti waan barreeffamaa turaniifi). Xalayoonni kuni xalayaa MEISON “ Ye Seffiw Hizb Dimtsi” jeduun ijjannoon saanii garaa garummaa hiqaban ture.
Yaata’utii ICAT s MEISON s ijoolle Oromoo hanga tokko hawwatanii akka turan haaluun hindanda’amu. Jaarmoliin kuni lamaan daangaan saanii walii hinbeekamu ture. Oromoonni ICAT keessa turan MEISON ta’u wanti isaan dhoorku hinturre. Karaa biraatin Oromoonni jaarmoliin kuni Dargii jalatti hojjachuu saanii hinfudhatin garee mataa saanii ijaaranii xalayoota mataa saanii baasuu jalqabani akka turanis nibeekkama.
Fakkeenyaf gareen Bilisummaa xalayaa “Bilisummaa” fii “Mukukkula” jedhaman kan baasaa turan yoo ta’u gareen Oromiyaa jedhamu ammoo xalayaa “Oromiyaa”jedhu baasaa turuu saani namoonni gareelee sana keessa turan har’a lubbuun waan jiraniif ragaa bahuu danda’u. Garuu waayeen gareewwan kanaa seenaa qabsoo Oromoo keessatti yoo ka’u hinmul’atu. Maaliif laata?
Gareewwan kuni lamaan garee ICAT fi MEISON n itti duulamee hinjifatamani. Hooggantoonni saanii ni ajjeefamani. Kuuwwan waggoota dheeraa mana hidhaa dargii keessatti qaamaf sammuun laamsha’anii hafani. Injifatamaan seenaa qabaaree? Enyutu seenneessaafi? Dubbiin akkuma seenaa adamsaaf leencaa sana ta’u shaati.
Jarreen kana kan qabsiisan, mana hidhaatti bira taa’un hanga qaamni saanii irraa ciccitutti dararsiisaa kan turan miseensota ICATfi MEISON akka turan waan ifatti beekkamuufi gaaf tokko seenan ifa baasa jedheen abdadha. Kana erga raawwatani booda garee Bilissummaatin OPDO EPRP ittin jechuun seenaa xureessutti bobba’ani. Garee Oromiyaatin waan jedhan hinbeeku.
Dhugaan millan deemu garuu EPRPn bara san hafee har’ayyuu waayee Oromoof Oromiyaa xalayaan baasuun hafee jeraachuu saanitu hin amanu. Gara boodatti ragaa kana ilaalltun tuqa. OPDO ummaan alchaa kamiinu filannoo gaarii miti malee yero sana OPDO Dargii ta’urra kan EPRP ta’u hiwayyu laata? Jeneraal Taaddasaa Biruufi Koroneel Hayilu Raggaasaa kan qale Dargiidha. Maanguddoota gameeyyi bu’uressitoota Wlda’a Maccaaf Tuulamaa kan turan kan akka Qanyaazmaach Mulu Hasanu, Dajjazmaach Kabbadaa Bizunesha, Obbo Zawuga Boji’aa fii kkf kan lafarraa dhabamsiise Dargiidha. Sbboontota Oromoo 300 ol ta’an miseensota ABOti jedhee waggaa kurna tokko ol hidhee dararaa kan ture Dargiidha.Qtee bulaa Oromoo meeshaa hiikkachiisee Nafxanyoota hidhachiisaa kan ture Dargiidha. Erga waraana Somaalee injifatee booda WBOn lootee galtuu jechuun itti duulee kan facaase Dargiidha.Yakka akkasii tarreessuuf iddoon waan hingeenyf asirratti dhaabee jarri kuni dargii ummata Oromoorratti kana raawwachaa ture wajjin hojjechaa mooraalii kamiin garee kaan OPDO abaluut jidhani moggaasuun du’a itti murteessan? Murtee saa seenadhaafan dhiisa.
Gareen hooggana ICAT gaheen ijaarsa ABO keessatti qabaachaa ture ifaa ta’u baatus Obbo Baaroofi namoonni gara boodatti maqaa saanii tuqu akka keessa turaniif miseensa hoogganaa akka turan dhksaa hinturre. Hoogganni jalqabaa Jeneraal Taaddasaa Birruu fii isa boodas Jaal Magarsaa Barii faa yero adda addaa miseensota hooggantootaa hedduu waliin yoo wareegaman Obbo Baaroonifii namoonni boodarra tuqu kuni Dargii wajjin hojjachaa turani. Dargiin akka namoonni kuni waan kana keessaa harka qaban dhuguma walaaleti moo namoonni kuni achi keessa taa’ani badii kana dalagaa Dargii tajaajilaa turan?gaafin jedhu oso hindeebin jira. Namni gara fuulduraa seenaa QBO barreessuuf ka’u kana gadi fageenyan qoratee barreessuu nidirqama jedheen amana.
Kana booda kan hafan Obbo Baaroofi namoota hanga har’aatti hooggana ABO irratti waljijjiraa turaniidha. Kan bahan laga tokkoo’i. Jarri kuni sochii gareelee Oromoo hedduu erga qulqulleessanii dhabamsiisanii booda Dargiin isaanittu garagale. “Qanyi mangadanyaa”jechuun MEISON iini walitti qabee miseensota saanii haxaa’utti gaafa ka’u Obbo Baaroon baqatee Harargee dhaquun WBO tti makame. WBO n kan ijaarrame Elemoo Qilxuu, Mullis AbbaaGadaa fii Jaarraa Abbaa Gadaatin. Yeroo Obbo Baaroon itti makamu hooggantoonni lamaan wareegamanii WBO Jaarratu hoogganaa ture. Sana dura Jaarraa Abbaa Gadaa waayee sochii Shaggar keessatti taasifamaa turee dhagayee bosonaa qaaman dhaquun Obbo Baaroofi Leencoo akka itti makaman kadhatee akka turefii jarri lachanuu “haalli keessa jirru kan qabsoo hidhannoo barbaachisu miti” jechuun hamilee cabsanii akka deebisan seenaa du’a Jaarraa gubaatti irra deddeebi’amee himamaa turedha. Garee sana keessaa namni tokkichi Jaarraa waliin kutatee bahee Badhoo Dachaasaa (maqaa bosonaatin Dammaqsaa) akka tures haalan ibsamee jira.
Obbo Baaroon kan yeroo kadhatamu dide gaafa Dargiin itti garagalu amanee yaa ta’u lubbuu of baraaruuf baqatee daanno WBO tti koluu galee. Haata’uuti kabajaadhan simatamee hooggannumaan laatameefi himaltuuf biyya alaatti akka bobba’u murtaa’ee sochoo’uf qophiirra oso jiranuu Leencoof obboleessi isaa Abaacaalaa Lataa dhaqanii itti makamani. Kana sababeeffachuun sa’aatii muraasa achi gahuu saanii booda walgayiin hoogganootaa taasifamee xumuramee akkuma ka’anii addaan bahaniin kan walbiratti hafan Obbo Baaroo, Badhoo, leencoo fii Abbaacaalaa akka turan himama. Jarri kunis haasa’a keessa wal aarsanii Badhoon dhukaasee Obbo Baaroo madeessee jedhu warri bira turan. Badhoonis eenyun akka rukatame arguu baatanis miilli isaa rukutamee jennaan akka of ajjeese namoonni achi turan ragaa bahu. Obbo Baaroonis lubbuun waan hinbayiniif mana yaalatiin yoo deeman karaatti akka boqote kabajaa boqqonnaa Jaarraa gubbaatti ragaaleen qulqulleessanii seenessanii jiru. Ati garuu har’a kaatee Obbo Baaroo akka waan diinni ajjeesetti nutti himuuf uggite. Akka Amaarri “leqabariwu aradut” jedhu sana ta’u saati.
Kana malees Obbo Baaroof Badhoon ji’oota hedduuf yaadan akka wal falmaa turaniif wanti irratti wal falman san akka hinbeekne seenessoonni kuni dubbachaa turani. Egaa haala kanarraa wanti hubatamuu danda’u jari lamaan gaafa du’a Baaroof Badhoo dhaqanii itti makaman suni summii haarawa fidanii walfalmii Obbo Baaroof Badhoo jidduu ture sana irratti dabaluun akka ajjeechaa sana maddisiisan mul’isa.
. Jarreen waan kana huumanis baqatanii Jabuutitti bahuun olola sobaa oofanii jaarmicha akka iddoo lamatti gargarbahu taasisani. Shororkaa huummameen qabsaa’otiin addaan qoodamuun meeshaa walitti garagalfatani. Akka kanaan ABIO(IFLO) fii WBO jechuun waraana lafarraa oldhabamsiisuu keessa galanii gar lachanirraa’u ilmaan Oromoo 10,000 caalan akka wareegaman namoonni milkaa’anii irraa hafan har’as ragaa bahu.
Kuni kan madde dogoggora adeemsa jara kanaa keessa ture irraayi. Obbo Baaroon QBO tii bu’aa hanga tokko buusuun isaa akkuma jirutti ta’ee dheebuu aangoof qaburraa (power obsession) ka’ee nama isa caalu Oromoo keessatti arguuf nama obsa hinqabne akka ture agarsiisa. Kanaaf harki saa wareegama hooggantoota QBO Oromoo hunda keessa akka ture amanama. Gochaa saa kana lamaan wal bira qabanii madaaluu ummata Oromoofan dhiisa.
Akka ati jettetti hooggantoonni yeroo sanii seenaa Obbo Baaroo ibsuu kan dadhaban dhibaahanii miti rakkoowwan olitti ibsuu yaalee kanneen irraa ka’aniiti. Haqatuu qoonqotti rakkatte. Akka kee kana ija dunuufkatanii akka hinfaarsine namoonni seenaa xuraa’a sana beekan waan lubbuun jiraniif akka dura hindhaabbannef gochaan saanis kana keessa akka hinsaaxilamne sodaatani. “Sareen hudduurra madaa qabdu akka garaa shii hinduttu” jedhuu miti. Daba ture liqmsanii dhugaa jiru akka hinbaafne isaanis harka keessaa qabuu rakkatani. Kanaaf hanga namni beeku dhumee warri waan kana hinbeekne dhufutti seenicha hukkaamsanii maqaan isaa wareegamtoota Oromoo waliin akka galmaa’u taasisanii yeroo eeggatu. Ati ammoo naajjummaan kaatee itti seente. “Fools rush where Angels fear”jedhu faranjoonni.
Seenan Obbo Baaroo xiqqoos taatu nihimamti. Seena Badhoo garuu wajjumaan awwaalame. Dhugaan irratti balaan suni hummames waggoota kana huunda ummata Oromoof iccitii guddaa ta’ee hafe. Akkuma Badhoon ajjeeseyyu Jaarraan bara caartaraa sana jaarsoliitti afuura baafachuun ala namni dubbate hinjiru ture. Sunis Jaarratu ajjeesee jedhamee Leencoo fa’aan ololamee waan tureef Jaarran of qulqulleessuuf jaarsolii araarraf dhqanitti iccitii kana baase. Kan ifatti dubbatame garuu bara darbe boqochuu Jaarraa sababeeffachuun akka ta’e midiyaalee oggas darbanirraa baruun nidanda’ama. Jaarra yoo lubbuun jiru sabboontonni Oromoo waliin haasa’uf carraa argatani turan waan kana gaafatanii turani. Deebiin inni nuu keenne garuu waan nama diqisiisusi waan nama gaddisiisusi jedhan. “Ani akkan Baaroo hinajjeesin Leencoon xalayaa mallatteessee naa keennee jiraa, waan biraa hinbeekuu” jedhe jedhani.
Leencoon xalayaa qulqulleessaa kennuun maalirraa madda? Mana murtiiti moo abbaa alangaati kan xalayaa qulqulleessaa kennu? Waan kanarratti dhoksaan xalayaa qulqulleessaa Jaarraf kennuu oso hinta’in ummata Oromoo ilmaan saa balaa sana keessatti dhabaniif kan ifa baasuun irra ture namoota kallattiin walajjeechaa sana irra turaniif harkas keessaa qaban obboleeyyan lamaan hinturree? Maaliif wanti kuni akka hukkaammmammu barbaadani? Beekan kana qorattee ifa baasuun sirraa eeggamma. Kuni ifa bahu malee seenaa Obbo Baaroo hanguma feeteyyuu jechoota babbareedaan kuultee dhiyeessitus Oromoo hinhawwatu.
Mata duree kee “Mullata Karaatti Hafe” jedhu ani hinfudhu. Dursee mullanni Baaroo maal akka ta’e ibsamuu qaba. Mullata kam raawwachurratti akka wareegamees ragaa qabatamaan mirkanaa’uu qaba. Badhoo wajjin maalirratti akka walfalmaa ture ifa bahuu qaba. Badhoo moo Baarootu kaayyoo gane kan jedhus namoota lubbuun jiranirraa qoratamee beekkamuu qaba. Beektonnii fii hayyoonni Addunyaarraa darbuu Jaarraa irratti ibsa kennan hundi kan dubbatan Baaroo Jaarraan hinajjeefne kan ajjeese Badhoodha jedhanii yoo ragaa bahan ajjeechaan suni maalirraa akka madde hindubbanne. Kanarraa wanti baruun danda’amu oto balleessan suni kan Badhoo turee eenyumtuu dubbachurraa of hinqusatu ture. Badhoon nama seenaa QBO keessaa haqame waan ta’eef. Obbo Baaroon hanga seenan suni jalqabumarraa kaasee qoratamee ifa hinbaaneetti seenaa QBO keessatti seenaan isaa walfalmisiisadha kanan jedheef kanaafi. Seenan suni Obbo Baaroo qofaa oso hinta’in namoota har’a Itoopiyaa keessatti Demokraasii ijaarra jedhanii ummata Oromoo afanfaajjessaa jiraniifis caba gudaadha. Kanaaf hukkaamsanii irra taa’u.
Kan biraa: 1-lakkoofsa baraa barruu kee keessatti ittin dhimma baate gariin kan faranjii yoo ta’an gariin ammoo kan Gi’iziti. Kunis waan dubbistoota kee afanfaajjessuuf sirreeffadhu.
2- Haadhawarraa Obbo Baaroo Addee Warqineshi Bultoo ajjeesuu keetif dogoggora guddaa huumtee dhiifama gaafadu. Dubartiin kuni iddoo jiran beekuu baadhus du’anii saanii hanga har’aatti hindhageenye. Bara 1991-92 keessa Finfinneeti waajjira ABO tti akka mullachaa turan qubanqaba. Kan Ertiraatti loltoota Dargiin ajjeefaman obboleessa saanii Jeneraal Dammisee Bultooti malee Aadde Warqineshii miti.
Egaa yoo seenaa Obbo Baaroo barreessuuf kaatu ragaan jalqaba irraa ka’uun sirra ture maatii saani keessattuu haadha warraa issaanirraa ture. Ati garuu waayee maatii saanii lubbuun jiraniif darbanii waan tokko oso hinbeekin du’an jettee seenaa nama wggaa 39 dura du’ee nuu seenessuuf kaate. Seenan kee kanaaf nama san ibsuu dadhabe.Akka qormaata homaa hinadeemsisins kan si saaxilu kana.
Waayee “duula guddina waliinii”maqaa Baaroof fudhatama argate jette. Duula kana garuu barattoonni biyyaatti kutaa 10 ol jiran hundii kan irratti hirmaatani malee kan barattoota Oromoo qofaa hinturre. Wanti si dinqu duula sana kan jalqaba balaaleffatan keessaa barattoonni Oromoo University Finfinnee adda durummaan hiriiru. Barattoonni suni duula san kan balaaleffatan gaafiwwan jireenya Ummata Oromoo ilaalan 10 ol ta’an gaafatanii gaafiwwan suni deebii quubsaa argatan malee akka hinduulleefiI warra kanarra tarkaanfatani maqaa duulatiin Oromiyaa keessatti bobba’an akka ofirraa ittisan ibsa ijjannoo xalayaan baasanii magaalaa keessa facaasaniin ifa taasisan. Gaafiwwan kaasan keessaa “lafti kan qotee bulaa yaata’u, ummanni keenya afaan saatin yaa baratu, miidiyaan Afaan Oromoo yaasaaqqamuu” kan jedhanfii k.k.f.of keessaa akka qabu nan yaadadha. Xalayaan suni itti gaafatamaa tika Dargii kanture Takkaa Tullu harka galee Mangistuutti waan dhiyaateef raadiyoon afaan Oromoo hatattamaan akka banamu ajaja dabarsuu saatu odeeffamaa ture. Reediyoonis achumaan banamee hojii jalqabe.
Ijoollee Oromoo biratti duulichi fudhatama kan argate ammoo ajaja Baarootin oso hinta’in erga labsiin lafaa bayee booda qotee bulaan Oromoo guutummaatti ciisanyaa nafxanyootaa ture waan lafa argateef qotee bulaa kana deggeruuf barsiisun abbooti lafaa(nafxanyoota) barbadeessuuf ummata saanitti birmatani.Kana keessaa Baaroon qooda maal akka qabu ani ifa naa hintaane.
Waayee afaanii kaaftee Baaroon Hayilee Fidaa wajjin hedduu afaan Oromoorratti akka hojjate ibsuu yaalteetta. Hayilee Fidaa “Hirmaata Dubbii Afaan Oromoo” kan barreesse Awuroopaa taaeti. Baaroon ammoo yeroo sana biyya keessa ture. Egaa akkmitti akka waliin hojjatan situ beeka. Bara darbe kan biyya alaa kanatti yaadannoo barreeffama kitaaba sanii yeroo taasifamu maqaa Hiylee Fidaa malee maqaan Baaroo waan hinka’iniif jarri yaadannoo sana qopheessan suni amma kee kana seenaa sana hinbeekanii laata gaafii jedhu natti hore.
Kanaan walqabatees waayee “Bariisaa” kaaftee bahuun gaazexaa sanaa akka waan injiffannoo guddaatti dhiyeesste. Isaanis akkasumatti ololaa turani. Garuu Oromoon oso irraa hinfudhatin hafe. Wanti Oromoodhaa buuse yoo jeraate arraba qofaadha. Ijoolleen uraagee yeroo sana gaazexaa gurgurtu “yegaallaa gaazexaa” ittin jettee gurguruu didde rakkatanii akka turan beekkamaadha. Kana irra aanuuf Leencoon akka namni hinbeekne gonfoo mataatti diratee iddoo walgayiitti gaazexitti gurguraa akka ture waan ijaan argineedha.
Karaa biraa yeroo sana “Bariisan” qubee Saabatiin barreeffamuu balaaleffatanii gareen Bilisummaa xalayaa tokko maxxansanii akka facaasan nan yaadadadha. Kana faa EPRP tu hojjate yoo jedhan nama ofitti kofalchiisuun ala bu’aa siyaasaa hin argatu natti hinfakaatu. Qabxiiwwan gareen suni qubee Saabaa akka affaan oroomoof mijataa hintaane tuqe keessaa kanan yaadadhu-jechoota afaan Oromoo laafaniif jabaatan, kan dheerataniif gabaabbatan ibsuu hindanda’u, baayyina sarraa kan ka’e ijoolleef qayyabachuuf yeroo dheeraa fudhataa, teeknolojii ammayyaaf rakkisaadhaa fii k.k.f tuquun akka ture nibeekkama.
Gara mul’ata Baarootti yoo deebinu mul’anni issaa akka ati jettutti du’a saatin karaatti hinhafne. Mul’anni suni hanga har’aa hordoftoota Baarootin irrumatti hojjatamaa jira. Gaafa du’a saatii kaasee hanga amma ifa of baasanitti wanti Leencoofaan hojjachaa turan mul’ata Baaroo waliin karooran fiixan baasuudha. Mul’anni Leencoon akka haara’atti bara darbe kanaa kaasee lallabaa jiru kuni mul’ata Baaroo barasii akka ta’e shakkii maleen sii ibsa. Duraan dursee Baaroof Leencoon bifa lamaan saantima tokkorra jiraniiti. Kan du’a Baaroo dhalches mul’ata saanii Oromiyaa bilisoomsuu oso hinta’in dhaaba keessa taa’anii aangoo Impaayaratti qabachuuf harka lafa jalaan hojjachuu saaniti. Kuni egaa ibsa Leencoon yoo ODF ijaaruu kenne keessatti sirriin ka’ame. Akkas jedha “nuti takkaa bilisummaa Oromoo gaafannee hinbeeknu, gaafa ABO bu’uressinus Oromiyaa bilisoomsina waan jedhu yaadnee hinbeeknu, Ji’ograafirraa dhimma hinqabnu” jedhee kan dubbate haaluun hindanda’amu.
Ilmaan Oromoo kumoota kurna hedduu manaa baasanii erga ficcisiisanii booda qaanii malee ummata Oromoo fuuldura dhaabbatanii gaafuma manaa baanuu kaayyoon keenya Bilisummaa miti yoo jedhan nama isaan hinbeekneetti fakkaata malee mul’ata haar’a miti. Itti aanan Leencoo Diimaa naga’o bara ABOn ijaarramu hiriyoonni saa ilmaan nafxanyootaa “silaa wajjin jirraa maal taatani kana keessa seentan?” jedhanii gaafannaan “nuti kaayyoo kanatti amannee oso hinta’in keessa seenne akka gara tokkummaatti deebi’an irratti hojjachuufi malee dubbichi balaa biyya diigu waan fiduu danda’uf sana hambisuuf itti seene” jedhee waadaa nuu galee ture jedhani saaxilaa turani.
Egaa mul’anni Baaroos kanuma ture. Impaayara dulloomtuu suphanii ummata Oromoorra dhaabbatani aangoo qabachuu. Kanaafuu Leencoon faa waggoota afurtama darbeef ABO keessatti sadarkaa hooggana adda addaa qabachuun akkuma Diiman jedhe jedhan jaarmicha keessaa nyaachaa laamshessaa kan turan kennata Baaroo sana eeguuf akka ture shakkiin hinjiru. Kana mirkana kan taasisu haguuggi ittin sabbontotaaf ummata Oromoo mooksaa turan ofirraa mulqanii ADO kan adeemsan gara ADE tti of jijjiiru ijaaranii kaayyoon keenya ganamas kanuma jechuun biyyatti galuuf wuyyaane walin koontiraata walii mallatteessuun saanii waan waggaa afurtama darbe sodaa sabbontotaatin keessatti ukkaamamee ture kan ifa baaseedh.
Jarri kuni kanarra gahuuf dhaloot WBO sadii lafarraa akka dhabamu taasisani.
1- Bara 1978 balaa du’a Baarootin walqabatee shororkaa umaniin akkuman olitti tuqettii dhaloonni jalqabaa WBO iddo lamatti qoodamee lafarraa wal duguuge.
2- Bara 1992 WBO loltuu 20,000 ol ta’u hidhannoo hiikkachiisani harkaaf miila hidhanii wuyyaaneef laatanii isaan doolaara shaanxaa saanitti naqatanii biraa sokkani.Garii wuyyaaneen fixxee garii bineensi nyaate.
3- Bara 2008 gaffa Kamaal Galchuu jaarmiyaa keessaa akka ganu taasisan shororkaa huumaniin waraana hafte diiganii garii wuyyaanetti akka galu yoo taasisan gariin bosonati dhume. Badii kanaaf eenyutu itti gaafatama? Murtee saa ummata Oromoofan dhiisa.
Yoon goolabu akka nama waan hedduu keessa darbeetti akka nama lafarra sicaalaa jiraadhetti gorsa xiqqoon siifii hiriyoota kee dhaloota haar’a kanaa dhaama. Beekan atiif dhaloonni kee hojii guddatu isin eeggata. Of duubatti garagaltanii cubbuu, gidiraa, daba,dogoggora dhaloonni koo hojjate keesatti of hinlaaqinaa. Garuu gadi fageenyan qoradhaato irraa braa. Of sirreessuuf isin gargaaraa. Gochaan darbe suni kaansarii qabsoo bilisummaa Oromoo ta’e summi lagummaan qabsaa’ota faaluun qaama qabsichaa nyaachuun kan laamshessee sabicha qaanii jalatti hambisee nurree akka gabrummaa isin dhaalchifnee dabarru nutaasiseedha. Kanaafuu dhaloonni kee kuni ammoo sana keessa seenee oso summii kanaan of hin laaqin Oromummaa qofaarratti hundooftanii akka walqabattani ijoollee keessan biyyaa bilisoomte dhaalchiftan adaraan koo cimaadha.
Seenaa barreessunis yakka hinqabu, garuu seenan barreessinu suni abalu namalaga kootiti abalu ammoo dhalataa laga gamaati madaalli jedhuun ta’u hinqabu. Seenan barraa’u suni ilaalcha Oromummaarratti hundoofnee waan dalagame maraa yaraas gaaris, miidhagaas fokkuus ,kan laga keenyaas kan laga gamaas ifa baafnee barreesuutu nurraa eegama. Abbaa seenessuufis abbaa seenatiifis kan kabajaa argamsiisuu danda’u seenaa akkasiiti.
Jeha mata duree kootii ibsee xumuruuf mul’anni Baaroo kan du’a saatin karaatti hafe oso hinta’in hanga har’aatti kan hordoftoota saatin (his disciples)n irratti hojjatamaa jiru ta’uyyuu waan yeroo hedduu yaalamee fashaleedha. Empaayera dulloomtuu suphanii tiksuun fedhii ummata Oromoo waan hintaaneef mul’ata yoomiyyuu galii gahuu miti. Kanaaf ani “mul’ata gatate” jedheen ilaala.
Galatoomii !!!
Oromiyaan nibilisoomtii !!!
Diinni QBO danquuf sochootu nibaddi !!!
MUL’ATA GATATE
Darggaggoo Beekan Guluma mata duree “Mul’ata Karaati Hafe” jedhu jalatti seenaa Obbo Baaroo Tumsaa barreessu yaalteetta. Barreessun kee hameenya hinqabu.Waan jibbamus miti. Jibbamus jaalatamus barreessuun mirga keeti. Abbaan jaalate nifudhataa, kan jibbe ammoo nidhiisa. Wanti na kaasee seenan kuni maa barreeffame jedhee dhaadachuuf miti. Haala tibbanaa Oromoo keessatti deemaa jiru irra dhaabbadhee yoon ilaalu waan Oromoon akka ummataatti beekuu qabu tokko oto hinibsin darbuun itti gaafatama seenaa akka qabu waan natti dhagahameefi. Ummanni Oromoo kana beekuu dhabuurraa QBO waggoota 40 darbaniif haala hintaaneen lubbuu ilmaan Oromoo nyaachaa as gahe kuni summi hooggana qabsoo keessa tureen akka ta’e kan har’a ifa bahe kuni hundeen isaa seenaa ati barreessu yaalte sanarraa akka margee dagaagee as gahe waanan beeku ummata Oromoof ibsuu barbaadeni. Fudhacuuf fudhachuu dhiisun siifis namoota dubbisaniif mirga. Akka kanaan:


c: text/html

text:
የምስጋና እና እውቅና መርሀ-ግብር
ጅማ ኒቨርሲቲ ነሐሴ 20/2013ዓ.ም
***************************
በኢትዮጵያ ቀዳሚ የምርምር ዩኒቨርሲቲ ለመሆን፤ የጅማ ዩኒቨርሲቲ ስኬቶች፣ ተግዳሮቶች እና ቀጣይ አቅጣጫዎች በሚል ርዕስ የፓናል ውይይት በጅማ ዩኒቨርሲቲ ኮንፍረንስ ማዕከል ተካሄደ፡፡
የፓናል ውይይቱ ጅማ ዩኒቨርሲቲ በሀገራችን ለመጀመሪያ ግዜ በተካሄደው የከፍተኛ ትምህርት ምርምር፣ ቴክኖሎጂ እና ኢንዱስትሪ ትስስር ኮንቬንሽ ላይ አንደኛ መውጣቱን በማስመልከት የተዘጋጀ ነው፡፡
የፓናል ውይይቱን በእንኳን ደህና መጣችሁ እና የምስጋና መልዕከት የከፈቱት የጅማ ዩኒቨርሲቲ ፕሬዚደንት ዶ/ር ጀማል አባፊጣ እንደተናገሩት ድሉ የዩኒቨርሲቲው መምህራን፣ አስተዳደር ሰራተኞች፣ ተማሪዎች፣ የጅማ እና ዞን ማህበረሰብ፣ በሁሉም ዘርፎች የሚገኙ ባለድርሻ አካላት እና የሁሉም ተባባሪ አካላት መሆኑን ተናግረዋል፡፡
የተገኘውን ስኬት የማስቀጠል ሙሉ ሃላፊነት የነዚሁ የድሉ ባለቤቶች እንደሆነ በመግለፅ በተገኘው ድል ሳንዘናጋ ለቀጣይ ስኬት ከወዲሁ መሰነቅ እንደሚገባም ፕሬዚደንቱ አክለው ገልፀዋል፡፡
በፓናል ውይይቱ ላይ ጅማ ዩኒቨርሲቲ በተለያዩ ዘርፎች ያገኛቸው ስኬቶች፣ እስካሁን ባደረጋቸው ጉዞ ያጋጠሙ እና ወደፊት በሀገሪቱ ቀዳሚ የምርምር ዩኒቨርሲቲ ለመሆን በሚያደርገው ጉዞ ሊያጋጥሙ የሚችሉ ተግዳሮቶች በስፋት ተነስተው ውይይት ተደርጎባቸዋል፡፡
ከፓናል ውይይቱ ተሳታፊዎችም ገንቢ እና ለወደፊት ስኬት ያበቃሉ ተብሎ የታመነባቸው ሀሳቦችና አስተያየቶች የተሰጡ ሲሆን ዩኒቨርሲቲው እነዚህን እንደግብዓት በመጠቀም ለቀጣይ ዩኒቨርሲቲው በመማር ማስተማር፣ በምርምር እና በማህበረሰብ አገልግሎት ዘርፎች ስኬት ለማስመዝገብ ይጠቀምባቸዋል ተብሏል፡፡
በመድረኩ ጅማ ዩነቨርሲቲን ለዚህ ስኬት ላበቁ ተመራማሪዎች፣ መምህራን፣ የስራ ሃላፊዎች፣ በጅማ ከተማ፣ ዞን እና ከጅማ ውጪ ለሚገኙ ተቋማት እና ሌሎች ባለድርሻ አካላት የምስጋና ሽልማቶች ተበርክተውላቸዋል፡፡
ከሽልማቶቹ ውስጥም ዘመናዊ ስማርት ስልኮች፣ ዋንጫ፣ ሜዳሊያና የእውቅና ሰርተፊኬቶች ይገኙበታል፡፡
በመጨረሻም ቀጣይ አቅጣጫዎችን በማስቀመጥ ሁሉም የሚመለከታቸው አካላት እስካሁን ካደረጉት አስተዋፅ በላቀ መልኩ ተሳትፎ እና ድጋፋቸውን በማድረግ ካሁኑ ዝግጁ እንዲሆኑ ጥሪ ቀርቧል፡፡
በፓናል ውይይቱ ላይ የመዝጊያ ንግግር ያደረጉት የዩኒቨርሲቲው አስተዳደርና ተማሪዎች አገልግሎት ም/ፕሬዚደንት ዶ/ር ቀነኒሳ ለሚ፣ እያንዳንዱ ሰራተኛ ከላይ አስከ ታች የራሱን አስተዋጽኦ ዩኒቨርሲቲያችን በአሸናፊነት እንዲወጣ አስችላችውታል ብለዋል፡፡
ም/ፕሬዚደንቱ አክለውም የዛሬው የፓናል ውይይት ተመራማሪዎቻችን ባገኙት እውቅናና ሽልማት ሳይዘናጉ ለበለጠ ውጤት እንዲተጉ የሚያስችላቸው እንደሆነ ግንዛቤ እንደተወሰደ ገልፅው፤ ልምድ ያካበቱ ተመራማሪዎቻችንም ልምዳቸውን በስፋት እንዲያጋሩ፤ ምስጉን መምህራንና ከፍተኛ ውጤት ያስመዘገቡ ተማሪዎቻችንም ለሌሎች ተምሳሌት እንዲሆኑ የማበረታቻ መድረክ እንደነበር ለማረጋገጥ እንደተቻለ ገልፀዋል፡፡
በፓናል ውይይቱ ላይ የጅማ ዞን አስተዳዳሪ አቶ አብዱልሃኪም ሙሉን ጨምሮ በርካታ ጥሪ የተደረገላቸው አካላት፣ የዩኒቨርሲቲው ማህበረሰብ አባላት፣ የሀገር ሽማግሌዎች እና አባገዳዎች እንዲሁም ሌሎች ባለድርሻ አካላት ተሳታፊ ነበሩ፡፡
የምስጋናና የእውቅና አሰጣጥ መርሀ-ግብሩ በአውደ ርዕይ፣ በደም ልገሳ እና ሌሎች ዝግጅቶችን በጅማ ዩኒቨርሲቲ ማህበረሰብ አባላት ቀጥሎ ይውላል፡፡
Sagantaa Galata Galchuu, Badhaasaa fi Beekkamtii Kennuu
Hagayya 20, 2013: Yunvarsiitii Jimmaa
Mariin paanaalii Yunvarsiitiin Jimmaa akka Itoophiyaa yunvarsiitii qorannoo gochuu irratti fuulleffate mata duree ‘milkaa’ina gonfatame, danqaalee mudatanii fi kallattii egeree Yunvarsiitii Jimmaa’ jedhu wirtuu qorannoo yunvarsiitichaatti taasifame.
Marichi Yunvarsiitiin Jimmaa kora hidhata qorannoo, teeknoolojii fi industirii barnoota olaanoo irratti tokkoffaa bahuu ilaalchisee kan qophaa’edha.
Marii paanaalichaa baga nagaan dhuftan jechuun ergaa galataa kan dabarsan pireezidaantiin Yunvarsiitii Jimmaa, Dr Jamaal Abbaafiixaa akka jedhanitti injifannoon argame kun kan barsiisota yunivarsiitii, hojjattoota bulchiinsaa, barattootaa, hawaasa Magaalaa Jimmaaa, Godiina Jimmaa, qooda fudhattoota gama kamiinuu jiranii fi kan qaamolee haala mijeessan maraa ta’uu dubbataniiru.
Dabalataanis, milkaa’ina aragme ittifufsiisuuf ittigaafatamummaan kan abbootii injifannoo kanaa akka ta’e ibsuun milkaa’ina argame osoo hin daganne injifannoo egereef ammummaa eegaluun carraaquun barbaachisaa ta’uu ibsaniiru.
Mariin paanaalichaa irratti milkaa’inoota Yunvarsiitii Jimmaan gama garaa garaatin argaman, danqaalee hanga ammaatti imala isaa irratti isa mudatee fi imala gara fuulduraatti biyyattii keessatti yunvarsiitii qorannoo adda duree ta’uuf godhu irrattii fi gufuuwwan egere isa qunnamuu danda’anis baldhinaan kaafamanii mariin irratti tasifameera.
Hirmaattonni marii paanaalii yaadotaa fi ilaalchota ijaaroo injifannoo egereetti nama geessan jedhamanii abdataman kennan. Yunvarsiitichis yaadota kennaman akka galfataatti fudhatee gama adeemsa baruu fi barsiisuu, qorannoo fi tajaajila hawaasummaatiin daran injifannoo galmeessuuf itti fayyadama jedhame.
Qorattoota, barsiisota, hojjattoota, dhaabbilee magaalaa Jimmaa fi godiina Jimmaa akkasumas kanneen Godiina Jimmaan alaa dhufan fi qooda fudhattoota biroo Yunvarsiitii Jimmaa milkaa’inaaf qaqqabsiisaniif waltajjii irratti
badhaasnii fi beekkamtiin gumaachameeraaf.
Bilbilota ismartii ammayyaa, meedaaliyaa fi waraqaaleen ragaa beekkamtii badhaasota kennaman keessatti argamu.
Dhumarrattis kallattii gara fuulduraa kaa’uun qaamoleen dhimmi ilaallatu marri hanga har’aatti shoora taphatan hirmaannaa hoo’aan deeggarsa isaanii gochuuf ammumaa kaasanii qophii akka ta’aniif waamichi godhameeraf.
Marii paanaalichaa irratti haasaa cufiinsaa kan taasisan ittaanaan pireezidaantii bulchiinsaa fi taajijala barattootaa Yunvarsiitii Jimmaa, Dr Qananiisaa Lammii, hojjattoonni kamuu gaaraa kaasanii hanga dakaatti argaman gumaacha mataa isaanii godhanii yunvarsiitiin keenya akka tokkoffaa bahu dandeessisaniiru jedhan.
Kana malees, ittaanaan pireezidaantii marii paanaalii kanarratti qorattoonni keenya badhaasaa fi beekkamtii argattaniin osoo ofhindaganne firii caalmaaf akka carraaqan kan isaan dandeessisu hubannoon argamuu ibsuun qorattoonni keenya muuxannoo horatan kaaniif akka qoodan akkasumas barsiisonni galateeffamanii fi barattoonni qabxii olaanaa galmeessisan kananif fakkeenya akka ta’aniif waltajjiin jajjabeessaa ta’uun mirkanaa’uu danda ‘uun calaqqisiifameera.
Marii paanaalichaa irratti bulchaan Godiina Jimmaa, obboo Abdulhakim Muluu dabalatee qaamoleen waamichi godhameef garaa garaa, miseensotni hawaasa yunvarsiitichaa, abbootiin gadaa, jaarsoliin biyyaa fi abbootiin dhimmaa hirmaattota turan.
Sagantaan kenninsi galataa fi beekkamtii kun arjooma dhiigaa fi qophiilee biroo hordofsiisee miseensota hawaasa Yunvarsiitii Jimmaatiin ittifufa.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Wallagga Aanaa Bonayyaa Magaalaa Biilloo Keessatti Gootonni Barattooti Oromoo Diddaa Finiinsan.
- Gaaffiin Ummata Oromoo haa deebi’u.
- Finfinneen biyya Oromootaati.
- Oromiyaan haa bilisoomtu.
- Alagaan nu hin bulchuu.
- ABOn nu haabulchu .
- Minilik diina Oromooti!
Haala kanaan loltooti Wayyaanee fi poolisoonni Federaalaa barattoota magaalaa kanaa irratti rasaasa dhukaasuu fi bittimsuu yaalan illee duubatti deebisuu hin dandeenye.
Gabaasi bakkoota kaanis haaluma kana ibsa.Qindoominaan itti fufna!
Share this:https://www.gofundme.com/8bds2wgk
Like this:
Like Loading...
Uummanni Amboo Qeerroo Bilisummaa Waliin Hiriire Gamtaan Ka’ee Bulchiinsa Godinaa Tohate.
Barataan Oromoo Tasfayee Gashe jedhamuu rasaasa loltuu Wayyaanee irraa itti dhukaafameen lubbuun wareegame jira. Barataan kun Barataa Oromoo Barataa kutaa 9ffaa Mana barumsaa Liibaan Maccaa sadarkaa 2ffaa Amboo irraa barata. Sababaa kanatti kana are uummatni Amboo FDG cimsuun injifatnoolee armaa gadii goonfachaa jiru.
Qabsoo FDG Amboo irratti qabatee jirun wareegamaa kanfalamaa jiruun Injifannoo cuccululuqaan galmaa’a jira, Injifannoo Wareegamaan galmaa’aa jiru keessaa
- Ummaannii Bulchiinsa Godinaa To’atee jira
- Poolisootni Federaalaa fi Oromiyaa walitti bu’uun warri Federaalaa Lama Poolisotaa Oromiyaan ajjefaman.
- Ummaannii wajjiraalee Gandaa to’atee jira. waajjira bulchiinsa magaalaa immoo nanna’ee dhaadhannoo dhageesisaa Jira erga.
- Poolisoonni Federaalaa lama erga Poolisota Oromiyaatiin ajjeefamaanii duubatti deebi’aa jiru,
- Wajjirrii fi mannee Mootummaa gandootaa keessa jiran gariin isaanii erga mucaan du’ee ibiddaan gubachaa jiru, barataan keenyaa ajjeefamuun tarkaanfiitti uummata galchee jira,
- Amma Uummaannii gara Wajjira Bulchiinsa Godinatti sassabamee dallaan waajirichaa tohataa jira.
- Wallee warraaqsaa kan Eebbisaa Adduunyaa ABO fi WBO faarsuun guutummaan ummati aamboo gamtaan sagalee dhageessisaa jiru.
Share this:https://www.gofundme.com/8bds2wgk
Like this:
Like Loading...
Uummanni Amboo Gootummaan Diina Dura Dhaabbachuun Badiyaa fi Magalaan Waraana Wayyaanee Dandii Konkolaataa Dhorkate.
Uummanni Amboo Waraanni Wayyaanee Dhiha Oromiyaa Wallaggatti Akka Hin Dabarreef Bakkoota 16 ol ta’anitti mukkeen guruguddaa jigsuun gootummaan diina dura dhaabbatan
Ebla 30/2014 uuummaanni Oromoo fi Dargaggeessii Oromoo Baraattootni Oromoo fi Barattootni Oromoo sadarkaa 1ffaa, 2ffaa, Qopha’inaa fi University Amboo yeroo amma kanatti hiriiraa guddaa guyyaa shaniif itti fufiinsaan gaggeessa jiru. Kessaattuu isa guyyaa har’aa wanti adda isa godhuu, Ummaanni Oromoo Magaalaa Amboo Jaarsaa, Jaartii, Manguddoon, Da’imnii waggaa 8tii olii, Shamarraan Dargaggeessii, Daldaltootni, fi Barattootni utuu hin hafiin keessatti qoodaa guddaa Fudhachuun FDG gaggeeffamaa jira. daandiin konkolaataa Finfinnee Amboo keessa dabarsee Dhiha Oromiyaa geessuu Cufameera,Gudarii fi Amboo Gidduu Bakka 16ttii Daandiin mukaa fi dhagaa Goommaa Konkolaataa karaa irratti Guuruun gubuun, Warannii Wayyaanee akka Wallaggatti gadi hin darbinee Amboo ittisee qabee Bilisummaa isaaf falmachaa jir.
Magaalaa Amboo keessatti daandiin keessaa keessaa fi daandiin guddaan dhagaa fi mukoota karaa irratti guuruun uummaanni daandii cufee;-
- Gaaffii keenyaaf deebii nuuf kennaa Ijioolleen keenya hidhamaan nuuf haa hiikaman,
- Nu hin ajjeesinaa waggaa 24 nuu ajjeessa turtan nurraa galaa isin ga’a .
- Qotee bulaa lafa isaa irraa hin buqqisiinaa,
- Finfinneen bulchiinsa Mootummaa Nannoo Oromiyaa jalatti deebitee Ofii keenyaan bulchachuu qabna,
- Mirga Dimookiraasii Namummaa nurraa hin sarbiinaa,
Warannii kun itti gaafatama seenaa keessa jirtuu nu hin ajjeesinaa mirga keenyaaf falmanna, -Gaaffiin mirga abbaa biyyummaa deebii argachuu qaba,
- Bilisummaa barbaadna, garbummaan nu ga’a,
- Isiin nu hin bulchitan, waggaa 24 nutti taphattan,
- Ilmaan Oromoo hidjhaman haa hiikaman
Jechuun Hiriira Nagaa Guddaa ganama sa’aa 2;00 irraa egaluun kan jalqabame hanga amma sa’aatii 8;00tti itti fufee jira, Mootummaan Wayyaanee Sochii uummataa kanatti aaruun rasasasa uummata irratti roobsa jira, rasaasa Waranaana Wayyaaneetiin namoonni hedduun madaa’aniru.
Share this:https://www.gofundme.com/8bds2wgk
Like this:
Like Loading...
Ebla 30,2014 Gabaasa Qeerroo Gimbii
Manneen barnootaa sadarkaa lammaffaa fi Qophaainaa keessatti barattootni Oromoo goototni imaanaa gootawwanii tiksan gaaffii abbaa biyyummaa itti fufuun magaala Gimbii mana barumsaa sadarkaa lammaffaa fi Qophaainaa Kompiriheensivii Gimbii keessatti FDG gaggeessan. Barattootni Oromoo gaaffiin mirgaa ilmaan Oromoo QBO keessatti wareegama baasaa as gahee fi haras itti jiru deebiuu qaba jechuudhaan FDG gaggeessanii jiran. Barattootni oromoo kunneen mana barumsaa keessatti walgahuudhaan tokkummaadhaan ABO gaachana ilmaan Oromoo tahuu kan dhaadatan Yoommuu tahu waardiyaan mana barumsaa fi waraanni mootummaa wayyaanee dura dhaabbatus gaaffii mirgaa irraa humni duuba nu deebisu tokko illee hin jiru, Uummatnis gamtaadhaan kaee falma jabaa gaggeessuutu irraa eegama jechuudhaan murtii dhumaa dabarfatanii jiran. Manneen barnootaa sadarkaa tokkoffaa keessattis barattootni Oromoo gaaffii mirgaa abbaa biyyummaa fi walabummaa Oromiyaa itti fufuu Qeerroon Gimbii gabaasee jira.
Kana malees barattootni Sadarkaa lammaffaa Mandii Mootummaan wayyaanee abbaa irree waan taheef biyya bulchuu hin qabu jechuudhaan dhaadannoo dhageessisaa FDG bobeessan. Mootummaan wayyaanee bakka maraa diddaa gaggeeffamaa jiru dura dhaabbachuu kan dadhabde yoommuu tahu Barattoota Oromoo mana barumsaa Mandii sadarkaa lammaffaa Mandii waraana hedduumminaan itti bobbaasuun reebicha hamaa irraan geessee jirti. Barattootni oromoo mana barumsaa kanaas reebicha mootummaan wayyaanee irraan gaggeessaa jiru dura dhaabbachuudhaan dhaadannoowwan
1. Oromiyaan kan keenya
2. Kanneen hidhaman haa hiikaman
3. Mootummaan wayyaanee Gamboomfataa dha
4. Nuyi Qeerroo dha
5. Oromoon Lagaan hin qoodamu
6. Finfinneen handhuura Oromiyaati
7. Sagaleen Uummata Oromoo haa dhagahamu
Kanneen jedhanii fi biroo dhageessisaa oolanii jiran. Oromiyaa keessatti ibidda qabatee mootummaa wayyaanee barbadeessaa jirutti tumsa Gochuun Oromoon Gumaa gootawwan keenyaa akka deebisu Qeerroon magaala Mandii gabaasee jira.
Share this:https://www.gofundme.com/8bds2wgk
Like this:
Like Loading...
Ebla 30,2014 Gabaasa Qeerroo D.Dawaa
Mootummaa wayyaanee irratti diddaan Barattootaa jabaachuudhaan kan itti fufe Yuunivarsiitii Dirree Dawaa keessatti finiinuun itti fufe. Mootummaan wayyaanee garboomfataa dha, Hundeedhaan buqqauu qaba, Kanneen hidhaman nuuf haa hiikaman, Siidaan Minilk haa buqqau, Finfinneen handhuura Oromiyaatu, Lafa naannawa Finfinnee Murree hin kenninu jechuudhaan dhaadannoo qababachuudhaan ganama saa 8:00 AM irraa kaasanii dhaadannoo dhageessisuu kan eegalan Barattootni Yuunivarsiitii Dirree Dawaa Uummatni Oromoo magaala Dirree Dawaa keessatti argamus Dargaggootni Oromoo hiriiraa fi dhaadannoo dhageessifamaa turetti dabalamuun mootummaa wayyaanee dhiphina guddaa keessa seensisee jira.Goototni barattoota Oromoo Yuunivarsiitii Dirree Dawaa mootummaan wayyaanee hiriira nagaa seera biyyaan lafa kaawe deebisee dhorkuun isaa abbaa irrummaa isaa dachaan mirkansa kan jedhan yoommuu tahu wayyaaneen waraana hedduumminaan bobbaasuun reebichaa fi doorsisaan akkasumas hidhaan dura dhaabbachuu yaaltus barattootni Oromoo gamtaan kauun diina dura dhaabbachuun dhaadannoo dhageessisaa oolanii jiran.
Barattootni Oromoo Yuunivarsiitii kanaa Waamicha Oromummaa nu dhaqqabeen gahee keenya baane jechuun Uummatni Oromoo qotee bulaan, daldalaan, Hojjetaan nuyi ilmaan keessan ulee diinaan rukkutamaa fi ajjeefamaa waan jirruuf bakka jirtanii kaatanii waan qabdan maraan diina keenya Wayyaanee dura akka dhaabbatan jechuun Waamicha Oromummaa dabarfatanii jiran.
Share this:https://www.gofundme.com/8bds2wgk
Like this:
Like Loading...
Ebla 30,2014 Gabaasa Qeerroo Ballammii
Ebla 30/2014 Godina Lixa Shawaa Aanaa Midaa Qanyiitti FDG Gootota barattoota Ooromoo M/B Ballaammii sadarkaa 2ffaa fi qopha’inaa fi uummata Ooromoo Magaalaa Ballaammiitiin har’a sa:aa 8:00 wd irraa eegaluun amma gaggeeffamaa jira, hirirri nagaa kun gaaffii barattootni kenyaa dhaabbilee barnoota olaanoo kanneen akka yuunibarsiitii Jimmaa, Harammaayyaa, Amboo, Adaamaa, Wallaaggaa, Mattuu fi Bulee Horaa kaasaa jiran guttummaan isaa Ggaaffii keenya jechuun sabboontotni Bbarattootni mana barumsaa Ballaammii sadarkaa 2ffaa fi Qophaa’inaa uummaata Mmagaalaa Baallaammii waliin ta’uun hiriira guddaa gaggeessuu irraatti argamu. Akkuma dhaabbilee barnoota olaanoo Gaaffii isaanii iyyaannoodhaan karaa seeraa qabeessaa ta’een Bulchiinsa aanaa Midaa Qanyii fi Bulchiinsa M/B Baallaammiitti galchachuun hiriiraa mormii guddaa kan uummata 4000 ol hirmaachisee gaggeessuu irraatti argamu,
Yeroo amma kanatti akkuma baratame mootuummaan abbaa irree wayyaanee humna waraanaa liyuu hayil fi kora bittinneessa jedhamu hiriiricha dura dhaabuun, Gaazii summa’aa kan nama boosisuu irraatti dhukaasuun bittinneessuuf yaalii guddaa godhus uummaannii fii barattootni nuti mirga keenyatu sarbamee mirga keenyaaf falmannaa jechuun FDG haalaan qinda’aa fi jabaa ta’ee itti fufee jira. Bbarattootni Mana Barumsaa Gabaa Kamisaa sadarkaa 1ffaa kutaa 1 -8ffaa barachaa jiran mana barumsaa gadhiisuun yeroo kanatti hiriirichatti makamaa jiru, Dargaggootni Oromoo mAgaalaa Ballaammii fi Barattootni Ooromoo Magaalaa keessaa nannaa’uun dhaadannoo isaanii dhageesisuun itti fufe. gabaasaan kun itti fufa.
Share this:https://www.gofundme.com/8bds2wgk
Like this:
Like Loading...


text:
“Warra Rageeyfateen Dhufte” (Khutaa 1ffaa) Dhuma bara 1991, mooraa leenjii dhaaba Adda Islaama Bilisummaa Oromiyaa (AIBO) kheeysatti walgahii yaamamte irratti kan haasaawe, jaarsa areeda diimaa, …Read More »
Human Rights Due Diligence: Land grabbing as a human rights violation …Garoma B. Wakessa
By Garoma B. Wakessa | April 12, 2013 Introduction: Prior to the annexation of the Southern part of today’s Ethiopia (Oromo, Kambata, Sidama and others) …Read More »
Focus on Oromia
Xirroo: Prof. Mohammad would you like to outline your brief biography to our readers? Dr Mhammed Hasen Prof. Moh: I, Mohammed Hassen, was born in …Read More »
Dhumarra Ga’a Kolonummaa Gaanfa Afrikaa
Dhumarra Ga’a Kolonummaa Gaanfa Afrikaa Ibsaa Guutama irraa* | Bitootessa 2013 Tigraway sirna malbulcha Habashaa keessatt miiltoo maadhaa turan. Erga mootummaa Zagu’ee as Amaarri, guggufannaa …Read More »
Wikileaks on Tadesse Birru and early days of the OLF
(OPride) — The whistleblowing website WikiLeaks has just published 1,707,500 U.S. diplomatic and intelligence documents from 1973 to 1976. While most of the latest documents have already …Read More »
Kan dabrerraa haa barannu!!
Abdii Boruutiin Waan ta’e fi dalagamee dabre ofduuba garagalanii ilaaluu fi hubachuudhaan, kan dabrerraa barachuun, waan gara fuulduraatti hojjetamuutiif murteessaa ta’a. …Read More »
Dhimmi siyaasaa Oromoo bara baraan tarkaanfii tokko gara fuulduraatti..
Abdii Boruutiin Mata duree kanaan barruu kana akkan dhiyeessu kan na taasise, barreeffama dhiyoo kana mata duree“የኦሮሞ ፖለቲካ ጉዳይ” Ya Oromo politiikaa guddaay – Dhimma siyaasaa Oromoo” jedhuun …Read More »
Qabsoon bilisummaa Oromoo garamitti deemaa jira?
Abdii Boruutiin Dubbistootni barruu kanaa waayee kana hin beekan yookaanis isaaniif kun haaraa dha jedhee otuu hin taane, barreeffama kanaaf seensa akka ta’an, mee …Read More »
Uummata miliyoona afurtamaa ol ta’u keessaa, kumni shan (5000) dhabamuun qaanii guddaa mitii?
Abdii Boruutiin Barruu gabaabaa kana akkan dhiyeessu kan na taasise, rakkoolee uummata Oromoo ilaalchisee, waayee Waldaa Dargaggoota Oromoo Addunyaatiin (WDOAn) mata dure …Read More »
Qubeen Afaan Oromoo mallattoo bilisummaa ti, dhalootni qubee ammoo abdii egeree ti
Abdii Boruutiin Waggoota afurtama dura, yeroo Afaan Oromoo raadiyoonii cabsa jedhanii dubbatan sana, Afaan keenya haala sana keessaa bahee, sadarkaa har’aa …Read More »


text:
Ilmaan Oromoo mooraa san keessatti hidhamanii booda
ajjeefaman keessa wallisaan beekamaan Musxafaa
Harawwee isa tokko. Musxafaa Harawwee wallee
qabsoo inni baasaa tureef jecha qabamee yeroo
dheeraaf erga hiraarfamee booda toora bara 1982
keessa ajjeefame.
Hiraar Musxafaarra geessifamaa ture keessa tokko aara
wallee isaatirraa qaban garsiisuuf muka afaanitti
dhiibuun isaa cabsuun ni yaadatama.
Baroota 1990moota keessas Oromoonni
kumaatamaan tilmaamaman warra amma
aangorra jiru kanaan achitti hidhamanii, hedduun
isaanii achumaan dhabamuun yaadannoo yeroo
dhihooti.
Haqxi dukkana halkaniitiin ajjeesanii lafa jalatti
awwaalan kunoo har’a rabbi as baase.
Dhugaan Oromoo tun kan amma as bahe,
mootummaa kaampii waraanaa kana diiguun warra
lafa isaa warra Turkiitiif kennuuf osoo qopheessuuf
yaaluti. Lafee warra dhumee akkuma arganiin dhoksaan achirra gara biraatti dabarsuuf osoo yaalanii hojjattonni ummata naannotti iccitii san himan. Ummanniis dafee wal-dammaqsuun bakka sanitti argamuun ekeraan nama keenyaa akka achii hin kaafamneefi siidaan yaadannoo akka jaaramu gaafachaa jiranHamma feetes turtu dhugaan Oromoo awwaalamtee hin haftu.Walleelee Musxafaa Harawee keessaa tokko kan armaan gadiiti.
Maddi; oromos.com


text:
Preziaant Isaayyaas Afewerqii kaleessa ganama daawwannaa hojii guyyoota sadiif gara Masriitti qajeelanii jiru.
Ennaa daawwannaa isaanii kana prezidaantii Masrii Abdel Fattaah Al Sisii fi angawoota biyyattii ka biroo waliin dhimmootii naannoo fi dantaa biyyoota lamaanii irratti mari’achuuf jiru.
Ennaa isaan buufata xayyaara Kaayiroo ga’anitti angawoonni Masrii gameeyyiin simannaa ho’aa godhaniifii jiru. Prezidaant Isaayyaas waliin ministeerri dhimmi alaa Osmaan Saaleeh fi gorsaa prezidaantii Yemaanee Gebreaab imalanii jiran.
Yeroo dhiyoo prezidaant Isaayyaas Itiyoophiyaa fi Sudaanitti daawwannaa wal fakkaatu geggeessanii jiran.
*Maxxansa duraa irratti "Preziaant Isaayyaas ....gara Asmaraa..." kan jenne dogoggoraanii. Imalli isaanii gara Masriiti. Amma sirreesineerra. Nu oofkalcha.


text: Faayidaa addaa Oromiyaan magaalaa Finfinnee irraa Argattu ilaalchisee, Manni Marii Ministeerotaa FDRI walgahii gaafa Waxabajjii 20/2009 geggeesseen dhimmoota seera ta'anii tumamuu qaban jedhee yaade irratti mari'achuun Mana Maree Bakka Bu'uota Uummataaf dabrsuuisaa ibsa kaleessa baaseen beeksisee jira. Dhimmi kun Mana Maree Bakka Bu'uota Uummataan seera ta'ee bahuu isaatiin duratti qaamota dhimmi ilaaluu hundana irraatti akka mariyatamus ibsamee jira, Mootummaan naannoo Oromiyaa. Qabiyyee ibsa kaleessa bahe sanaa irratti hundaa’uudhaan, hayyuu seeraa fi xiinxalaa siyaasaa Dr. Tseggaayee Araarsaa haasofsiisnee jirra.


text:
Obbo Sintaayyoo Tolaa,Biiroo Aadaa fi Tuurizimii Oromiyaatti Qorataa Seenaa Olaanaa
Sirni Gadaa Sirna Barnoota keessa galee akka gosa barnoota tokkotti kennamuun,eenyummaa Oromoo warra hin beekne sirritti hubachisuu fi Aadaa Oromoo addunyaatti beeksisuuf faayidaa akka qabu qorataan seenaa tokko himan.Biiroo Aadaa fi Tuurizimii Oromiyaatti Qorataa Seenaa Olaanaa kan tahan Obbo Sintaayyoo Tolaa, akka OBNtti himanitti Sirni Gadaa afoolaan dhaloota dhalootatti darbaa ture lammilee biyyattiin sirnaan akka hubatamuuf akka gosa barnootaa tokkotti kennamun faayidaa guddaa qaba jedhan.Guddina Aadaa Oromoo addunyaa waliin tarkaanfachisufillee faayidaansaa laayyoo miti jedhan.Sirni Gadaa UNESCOtti akka hambaa addunyaatti wayita galmaahu Mootummaan Sirna Barnoota keessa galchee akka barsisuu waadaan galamee kan ture tahuu eeranii,fuuldurattis Sirni Gadaa Oromoo karaa saayinsaawaa taheen akka beekkamuuf hojiin gama midiyaa fi aartiidhaan Gadaarratti hojjeetamu cimuu qaba jedhan.Sirni Gadaa akka gosa barnootaa tokkotti kutaa 1ffaadha hanga kutaa 8ffaatti Oromiyaa fi Naannoolee biroo keessatti akka ittiin barsiifamuuf silaabasiin hayyootan qophaa’ee xumurameeras jedhan.Kana malees, hayyoota dhimmi ilaaluun kitaabi barsiisaas qophaa’ee xumuramuudhaan barsiistoota Sirna Gadaa barsiisan leenjiisuuf qophaa’ama jira jedhan.Itiyoophiyaa keessatti darbees Ardii Afrikaatti guddummaa Ummata Oromoo beeksisuu fi barsiisuuf keessattu hayyoota aadaa fi seenaa Oromoorraa hojii guddaatu eeggama jedhan Obbo Sintaayyoon.Ammas taanaan silabasii Sirna Gadaa Kitaaba barataa, kitaaba barsiisaa kana dabalatee dhimmoota gurguddoo eenyummaa Oromoo wajjiin wal qabatan kanniin akka Sirna Gadaa,Afaan Oromoo,Seenaa fi Aadaa Oromoorratti hayyoonni fi dhaabbileen Barnoota olaanoo waltumsuudhaan hojii guddaa hojeechuu qabu jedhan.Oloolaa asii fi achii jibbarraa kahuun darbatamu ofirraa qolachuufiis, Oromoo kan baasuu eenyummaa isaa kan tahee fi Hambaa Addunyaa tahe kan galmaahe Sirna Gadaa karaa saayinsawaa taheen barsiisuu fi beeksiisuudhas jedhan Obbo Sintaayyoon.
Masfin Tashoomatu gabaase. Sourrce: OBN Affan Oromo


text:
Namoota Afrikaa keessaa bara 2018 keessa seenaa hin dagatamne hojjetan
Xalayaawwan barreessitoota Afriikaatiin barreeffaman keessaa, kan gaazexeessituun Gaanaa Elizabeth Ohene taatewwan gurguddoo bara 2018 irratti barreessite ilaalla.
Barichi kan itti seenaan waan haaraa dalaguu Afriikaa keessatti qabatamaatti mul'ate jedhamuu danda'a.
Ministirri Muummee biyya tokkoo loltoota hoomaan itti dhufan puushaappiidhaan deebisuun taatee yeroo maraa miti.
Keessattuu wayita hoomaan waraanaa hidhatee humnaan mooraa waajjira Ministira Muummee senuun gaaffii kaffaltii mindaan walqabatu gaafatu to'achuunuu rakkisaadha.
Yeroo baayyee gochi akkanaa dhumni isaa fonqolcha mootummaatiin goolabama.
Garuu Ministirri Muummee kun erga ji'a Waxabajjii keessa gara aangootti dhufee wantoota hin eegamne hedduu dalageera.
Namni umurii waggaa 42, Afriikaa keessatti hoogganaa dargaggeessa ta'e kun waan inni hojjechuuf deemuu fi akkaataa inni itti hojiisaa raawwatu tilmaamuunillee nama dhiba.
Itoophiyaan waggoota hedduuf biyya ollaa kan taate Ertiraa waliin nagaa uumuu dhabuudhaan biyya hooggana abbaa irree jedhamuun qeeqamaa turte.
Garuu Ministirri Muumme kun aangoo qabatee utuu hin turin labsii yeroo muddamaa kaaseera, hidhamtoota siyaasaa kumaatamaan lakkaawaman mana hidhaatii gadi dhiiseera, baqaan kan biyyaa bahan gara biyyattii akka deebi'an godheera, marsariitiiwwanii fi dhaabbilee TV yeroo dheeraaf uggura jala turan irraa kaaseera.
Masaanuu yeroo dheeraa waliin nageenya
Akkuma biyya keessatti jijjiirama ajaayibsiisaa hojjete gama hariiroo dippiloomaasii cimsuutiinillee hojii guddoo hojjeteera.
Waraana yeroo dheeraa Ertiraa waliin ture dhaabsisuun daangaarratti waldhabuun yeroonsaa akka goolabamu taasiseera.
Dubartoota aangessuu
Onkoloolessa keessa Ministirri Muummee Abiyyi Ahmad kaabinoota isaanii keessaa walakkaa dubartoota muudaniiru.
Dabalees Ambaasaaddar Sahleworqi Zawudee Pirezidaantii biyyattii, Maazaa Ashannaafii Pirzidaantii Mana Murtii Walii GAlaa biyyattii, Burtukaan Miidhaksaa Walitti Qabduu Boordii Filannoo Biyyaalessaa akkasumallee Billanee Aster Siyyum dubbi himtuu mootummaa gochuun muudeera.
Afriikaan Kibbaas biyya jijjiirama ajaayibaa gama hooggansaan agarsiifte keessaati. Ta'us garuu aangoon Siirril Raamaapoosaa abdatamee ture mufiitti geddaramaa dhufeera.
Guraandhala darbe erga Pirezidaantiin biyyattii duraanii kan malaammaltummaadhaan laaqamaniiru jedhamanii aangoorraa buufamanii aangoo kan qabatan Obbo Raamaapoosaan akka Dr. Abiyyi Ahmad puushaappii hojjisiisuu baatanis taphoota xiyyeeffannoo jaallewwan isaanii harkisan hedduu raawwachuudhaan hojiisaanii eegalan.
'Gaaddidduu irra buufate'
Wayita namni kun aangootti dhufan namoonni hiika arganne, barri itti gammadnee jiraannu dhufe jedhanii abadatan.
Xaxaa fi laaqiin malaammaltummaa Pirezidaanti Jaakoob Zuumaan keessa turan garuu gaaddidduu hamaa itti ta'eera.
Namni si'a tokko abdatame, battalumammoo badii hoogganaan duraanii isa dhaalchiseen abdiin irraa ka'uurratti argama.
Biyyoota Afriikaa 54 kan yeroo baayyee tokkummaa dhabuun gadi isaan qabu wanti tokkoomse tokkommoo baruma darbe kana keessa mudateera.
Wayita Pirezidaantiin Ameerkaa Doonaaldi Tiraampi godaantota biyyoota Afriikaarraa garas imalan jibbiinsarraa kan ka'e inumaa ''jarri boolla kosiiti'' ykn afaan Ingiliziitiin 'shitholes' jechuun arrabsan.
Yeroo xiqqoo boodammoo haati warraa Doonaaldi Tiraampi Meelaaniyaan biyyoota Afriikaa afur Gaanaa, Maalaawwii, Masirii fi Keenyaa daawatan.
Wayitumasaan daawwannaarra jiran abbaan manaammoo biyyaa biyyoonni Afriikaa haadha warraa kiyya baayyee jaallatu jechuun tuwiitara irratti barreessu.
Wayita arrabsoon Tiraampi godaantota Afriikaa arrabsan ajandaa dubbii addunyaa ta'ee jirutti dargaggeessi Maalii kan biyya Firaansi jiraatu daa'ima gamoorraa kufaa jirtu baraare.
Ergasii namni kun 'Spiderman' jedhame , Pirezidaantiin biyyatti Emmanule Makroonis lammummaa Firaansi kennaniif.
Dhimma Boob Waayin
Dhimmi namoota hedduu boonse akkuma jiru, kan kumaa kitila gaddisiisellee mul'ateera, dhimma dargaggeessa Yugaandaa Boobii Waayin.
Wallisaa beekamaan kun ajaja miseensota paarlaamaa biyyattiitiin poolisaan akka malee reebamee ture, fayyummaansaa rakkoo keessa utuu jiruullee himatamee mana murtiitti dhiyaateera.
Badhaasa kabajaa Weah Wenger'f
Bara 2018 ji'a Amajjii keessa Pirezidaantii Laayibeeriyaa kan ta'an Joorji Weah, namoota tapha kubbaa miillaa isaan jalqabsiisuurraa eegalanii isaan qarqaaran galateeffannaadhaan eegalaniiru.
Boodarrammoo leenjisaa isaa duraanii Arsene Weneger'f badhaasa kabajaa biyyattii guddicha kennaniiruuf.
Neelsan Mandeellaan utuu lubbuudhaan jiraatanii silaa yoona umuriinsaanii waggaa 100 ga'a, guyyaa dhalootasaanii waggaa dhibbaaffaa kabajuuf silaa yoona waan addunyaan taatuu, ajaayiba.
Hugh Masekela, lammiin Afriikaa Kibbaa xurumbaa afuufuu fi hojii farra sirna appaartaayidiitiin beekamuu bara kana gara jalqabaa du'e, gadda guddaatu ta'es.
Haati warraa Neelsan Mandeellaa Wiinii Madikizeelaa Mandeellaa bara kana keessa du'an, geggeessaan taasifameefis addunyaa malaalchiseera.
Waggaa 80ffaa isaanii kabajatanii ergasiillee hoji nagaa eegsisuu utuma hojjetanii Hagayya darbe Suwiizerlaandi magaalaa Bern keessatti akka tasaa du'an, qondaalli UN duraanii Kofii Anaan.
Reeffisaaniillee erga gara biyya dhalootasaanii galee booda akkaataa aadaa Gaanaatti kabajaan geggeeffameera.
Bara kana jaalalli Chaayinaa fi Afriikaa dabaleera, kora Beejingitti Afriikaa fi Chaayinaa walitti fiderratti Pirezidaantiin Chaayinaa Shii Jiinpiingi maallaqa doolaara Ameerkaa biiliyoona 60 Afriikaaf arjooman.
Warri Ameerkaa garuu Chaayinaan biyyoota Afriikaa goyyoomsuun liqaa hin barbaachisneef saaxilaa jirti jechuun qeeqasaanii diriirsan.


text:
Gaazexeessaa ‘Iskindir Naggaa ayyaana dhaabbati mirga namoomaa Amineestii Internaashinaal guyyaa walabummaa piresii Yookiin Saba Himaalee addunyaa Keeniyaa, Naayiroobiitti qopheesse irratti argamuuf Naayiroobii seeneera.
Iskindir guyyaa kabaja ayyaana kanaa irratti haasawa akkasumas muuxannoo fi mudannoo hojii gaazexeessummaa irratti isa mudate nama ayyaana kana irratti argameef akka hiru dhaabbatichi beeksiseera. Harras addatti yoo Sagalee Ameerikaaf dubbatu Iskindir, ‘Itiyoophiyaan biyyoota Afriikaa kaaniif mallatoo walabummaa taatee utuu jirtuu mirgi yaada ofii bilisaan ibsachuu biyyattii keessatti waan hin kabajaminiif biyyattiin fakkeenya biyyoota mirgi namoomaa keessatti hin kabajamne taatee haftee’ jedhe.


text:
Iccitii Abukaatootaa kana beektuu Laata??! (criminal defense)
Baarentuu Gadaa Irraa//
Uummata Oromoo Maraaf, Keessumaa Ammoo Maatii Sabboontoota Mana
Hidhaa Jiraniif!
Mootummaan Wayyaanee sabboontoota Ilmaan Oromoo Kumoota hedduun
lakkaawwaman Kaampilee waraanaa, manneen hidhaa biyyattii Danuu
keessattii fi Iddoolee dhoksaa hedduu nama itti dararan keechatti
hidhuun miidhaa qaamaa qalbii irraan gahaa tureera, ammas kanuma
jabeessee itti fufee jira.
Sirni Saamtootaa kun Ilmaan Oromoo Hidhee dararaa jiru kana keessaa
muraasa isaanii ykn kan lakkoofsan baayyee xiqqoo ta’an fakkeessiif
“Mana Murtiitti”idhiheessaa jira.
Namoonni manneen hidhaa adda addaa keessatti mankaraaraa jiranii fi
darbee darbee mana murtiitti fakkeessiif dhihaatan kun irra jiraan
isaanii ykn gutuumnmaa gutuutti karaa jechuun danda’amuun humna
ittiin Abukaatoo dhaabbatanii falaman hin qaban.
Irra jiraa isaaniif ykn guutummaatti kan hidhamtoota kanaaf Abukaatoo
dhaabu mootummuma isaan hidhe kana. Gaafii Ijoon as jira….. Dubbii
ijoon Abukaatoonni mootummaadhan hidhamtootaaf dhaabbatan kun eenyu
isaan kan jedhuudha…? Abukaatoonnii kun irra jiraan isaanii ifaa fi
dhoksaatti namootuma sirnicha waliin hidhata guddaa qabanii fi
Basaastoota Wayyaaneen bobbaaftudha.
Miseensa sirnichaa ta’an malee heyyamni hin kennamuufi. Hojii
basaasummaa guddaa sirnichaaf hojjetaa jiru.
Ilmaan Oromoo sabboontoota polisiin Reebee ykn tumee ragaa wayiituu
irraa dhabe maqaa abukaatoo dhugaa isaanii falamu fakkaatanii
iccitii sabboontoota tokko -tokko maqaa “Ani abukaatoo kee waanana
ta’eef iccitii kee na hin dhoksin” jedhuun raga adda addaa irraa
guranii wayyaaneef dabarsanii kennuun ilmaan Oromoo caalaatti akka
murtiin dabaa irratti murtaayee barootaaf manneen hidhaa adda addaa
keessatti manakaraaran ykn ajjeefaman ta’aa tureera, ammas akkasuma.
Kanaafuu Abukaatoonni antummaa ummata Oromoo qaban hin jiran jedhamuu
baatuus irra jiraan isaanii miseensoota wayyaanee basaastoota
sirnichaaqf hojjetan waan ta’eef of eggannoo cimaadhan itti
dhihaachuun baayyee barbaachisaadha.Yoo danda’ame ammoo Abukaatoo
Wayyaaneen basaasummaa leenjiftee namatti bobbaaftu dhiisanii osoo
Abukaatoota antummaa ummata Oromoo qaban, kan dhugaaf hojjetan
barbaadanii dhaabbatanii bareeda ykn dansaadha!


text:
Finfinnee, Adoolessa 07/2013(TOI)- Pireezedaantiin FDRI Saahilawarq Zawdeen Atleetoota Olompikii Tookiyoo 2020 irratti hirmaatan kabajaan gaggeessaniiru.
Alteetoonni kunneen Olompikii Tookiyoorratti onnee guutuun seenaa haaraa akka galmeessan adaraa dhaamaniiru.Seenaa Itoophiyaan maaraatooniin Room irratti Atleet Abbabaa Biqilaan eegaltee fi Olompikii Baarseeloonaarratti injifannoo Komaandaar Atleet Daraartuu Tulluun galmaa’e haaraomsuuf seenaa akka galmeessan adaraa dhaabaniiru.
Moo’achuun isaanii moo’annaa Itoophiyaa ta’uu hubachuun, tokkummaan waan humna isaanii akka hojjetan waamicha dhiyeessaniiru.
Sagantaa gaggeessaa garee Atleetootaa kanarratti Pireezedaantii Federeeshinii Atleetiksii Itoophiyaa Komaandar Atleet Daraartuu Tulluu fi Ministira Ministeera Aadaa fi Tuurizimii Dr. Hiruu Kaasaw dabalatee hoggantoonni olaanoon mootummaa fi hoggantoonni koree Olompikii argamaniiru.
Jila kanaaf Alaabaan Itoophiyaa Kabajaan kennameera .


text:
Lammiin Faransaay tokko bineensota garaan lafarra looyan 400 waliin jiraata.
Qophii: Abu Bilaal Huseen
Manni jireenyaa Mr Philipp Gillet Fransaay gama dhihaa moggaa magaalaa Nantes, qarqara laga Royer’tti argama. Mana namticha kanaa yoo kan seentan tahe, Jawween Cobra jedhamu minjaala Bunaa irra ciisee, Buutiin( Alligator) meetra 3 dheeratu, tokko balabala dura, kan biraa ammoo siree irra ciisee argitu. Qocaawwan kilogram 50 ol olfaatan ammoo dallaya keessa oliif gad kan yaa’aan argitu jedha gabaasni Royters.
Mr Philipp Gillet umriin isaa 67 yoo tahu, waggaa 20 dura jaalala bineensota lafa irra looyan (reptiles) jedhamaniitin akka qabame dubbata. Gillet yeroo ammaa bineensota akka lootuu, bofa xaraa, buutii fi kanneen biroo walumaa galatti reptaayiloota 400 ol walitti qabe akka maatiitti mana tokko keessa waliin jiraata.
Mr Jilleet waa’ee bineensota kanneenii yemmuu dubbatu: “bineensota kanneeniif ilaalchi nuti qabnu sirrii natti hin fakkaatu, amala isaanii hubachuu irra, fagomatti sodaanna, inumaayyuu hedduu isaanii gar malee jibbina”jedhe.
Haa ta’u malee namni kamiyyuu amala bineensota kanneenii eega bareen booda, salphatti waliin jiraachuu kan dandahu tahuu dubbata. Fakkeenyaaf jedha Mr Jileet, Buutii ykn Aligeetarii lamaan maqaa akka moggaaseefii, maqaa isaaniitiin yaamee foon lukkuu kan nyaachisu tahuu hime.
Mr Philipp Gillet bineensota kanneen horsiisuu fi qabatee imaluudhaaf mootummaa irraa hayyama kan qabu tahus, humni ittisa ibiddaa magaalattii yoo balaan tokko muudate mana isaa seenuun rakkisaa tahuu akeekkachiIse. Mr Gillet garuu namoonni olla isaa sodaa tokko malee mana isaa kan seenan tahuu hime.


text:
Wanti harkaa qaban, sadarkaa guddaa qabaatus, sadarkaan isaa namatti hin mul’atu. Qur’aanni Kabajamaan Rabbi biraa nuuf buufame, silaa beeynee itti fayyadamnee waan sadarkaa guddaa irra nu geessu. Qur’aanni kitaaba addaati. Dhaamsa uumaan dachiifi samii ilma namaa hundaaf erge tahuu isaa waan irranfanne fakkaanna. Barruu tana keessatti, Ajaa’iba Qur’aana kanaa irraa waan tokko isiniif himna. Isatti dabruun dura garuu waa’ee qur’aanaa qabxii takkaa lama ibsuun barbaachisaadha. Qur’aana jechuun maal jechuu akka tahe hiika isaa beeytuu, Jechi Qur’aana jedhu hiika heddu qaba. Hiikkaa isaa keessaa inni tokko, waan dubbifamu jechuudha. Akkuma hundi keenya beeknu, aayaan jalqaba Ergamaa Rabbii (SAW) irratti buufames, Iqraa’ jedha. Qara’I jechuudha. Kanaafuu nuti muslimoonni silaa qur’aana keenya gad fageenyaan dubbisaa irraa fayyadamuu qabna. Garuu hedduun keenya Qur’aana kanarraa fagaannee jirra.
Hedduun keenya Qur’aana, ajrii qofa Rabbi biraa argachuuf jecha, lafzii isaa qara’utti jirra. Wanti kun jibbamaadha jechuu miti. Qur’aana qara’uun nurratti dirqama. Garuu hagam keenyatu hiika isaa beekee irraa fayyadamutti jira laata? Gad buunee, dhaamsa isaa kallattii gargaraatiin xiinxallinee hin ilaalle. Sababa kanaafis, wantootni hedduun nu jalaa dhokatanii jiru. Kanaaf eega Saayintistoonni warra lixaa, waan takka argatanii nuuf himanii booda, qur’aana keessatti arginee ajaa’iba nutti taha. ‘Dubbiin kun bar Qur’aana keessa ni jira’ jedhaa ittiin of dhaadna. Garuu waan san dalagatti mul’isuu irratti duubatti hafnee jirra. Waan nuti harkaa qabnu namni biroo nuuf himutti jira. Mu’jizaa Rabbiin Qur’aana keessatti jaarraa 14 dura nuuf hime, Saayintistoonni warra lixaa yoo har’a nuuf himan Ajaa’iba nutti taha. Dubbiin faallaa taate. Silaa nutu Ajaa’iba Qur’aanaa kana dursee isaaniif agarsiisuu qaba. Nuti Qur’aana irraa fagaannee, wanti harkaa qabnu yoo nutti himan nu ajaa’iba. Hundaafuu gara Qur’aanaa deebinee, xiinxallinee haa ilaallu jechaa, gara aayaalee ajaa’ibaa jalqaba kaaneefitti dabarra.
Aayatoonnni qur’aanaa kun, Suuraturrahmaan aayaa 19fi 20 irratti argama. Rabbiin (SW) akkana jedha:
مَرَجَ ٱلۡبَØۡرَيۡن٠يَلۡتَقÙيَان٠١٩ بَيۡنَهÙمَا بَرۡزَخٞ لَّا يَبۡØÙيَان٠٢Ù
“Galaanota lamaan kan wal qunnaman godhee gad lakkise. Jidduu isaanii dahootu jira; walitti hin makaman”
Nama xiinxallee ilaaleef aayaan kun dhaamsa ajaa’ibaa qaba. Woggoota muraasa dura, Dubbii tana Namni uggee dubbatu hin jiru. Waan kana beekuun beekumsa guddaa barbaada. Namni galaanaa fi garba irra deeme, danbaliin achirra jiru maal akka fakkaatu ni beeka. Danbalii humna jabaa qabu san keessatti bishaan sunniin walitti hin makaman jedhanii murteessuun ni ulfaata. Garuu Rabbiin keenya, kan waan hunda uume, waan uume waan beekuuf, dhugaa bishaan san keessa jiru nutti hime. Dubbiin tun ammoo Qur’aana keessatti waggaa 1400 dura ibsamuun isii daran ajaa’iba nama jechisiisa. Sababni isaa bara sanitti teeknolojiin ammayyaa waan kana ittiin qoratanii adda baafatuu danda’aniin hin jiru. Yeroo Sanitti Rabbiin keenya, Ergamaa Kabajamaa fi jaalatamaa irratti aayaa tannin buuse. Nutis haga ammaa qara’utti jirra. Garuu qorannoon bira gahuudhaaf murannoo dhabne. Mee waan warri lixaa qoratee bira gahe, cuunfinee haa ilaallu.
Lammii Faransaa kan ta’e Jaakuu Kostoo Qorataa bishaaniiti. Dhimma kanarraa qoratee waan arge akkanatti dubbata;
‘qaamman bishaanii walitti dhangala’an lama walitti hin makaman dubbii jettu dhageenyaan qorachuu jalqabne. Qaamman bishaanii garagaraa eega qoranneen booda, galaana Meeditraaniyaanii, albuudni isa keessa jiru kan addaa ta’uu hubanne. Hammi sooqiddaa isa keessa jirus murtaawaa ta’uu beekne. Akkasumas jireenya lubbu qabeeyyiitiif mijaawaadha. Itti aansuun yeroo bishaan garba Atlaantik qorannu garuu waan addaa argine. Hammi sooqiddaa fi rukkunni (density) isaa kan Meeditraaniyaanii irraa garaagarummaa qaba.
Bishaan kunniin lamaan bakka Jibrilaataraal jedhamutti wal tuqanis walitti makamuu dhabuun isaanii ajaa’iba nutti ta’e. bakka wal tuqan kanatti hammi sooqiddaa fi rukkinni isaanii walitti dhihaatus, Abadan wal tuquu dhabuun isaanii ajaa’iba guddaadha. Haalli kun qaamman bishaanii biraa irrattis mul’atee jira. Argama bara 1962tti qorataa biyya Jarmaniitiin argameen, galaanni diimaa fi Bishaan Eedan bakka baabalMandabitti waltuqanis, walitti akka hin makamne, beekuun danda’amee jira. Bishaan kunniin lamaan amala garaagaraa qabaachuu isaaniitiin, wanti jidduu isaanii dhaabbatee isaan dhoorku ni jira’ jedhe.
Saayinsiin ammayyaa qorannoo garagaraa godhee, garaagarummaa bishaan lamaan jidduu jiru, meeshaa teeknolojii ammayyaatiin fayyadamee bira gahe. Rabbiin keenya garuu waggaa 1400 dura, qoma Nabi Muhammad irratti (SAW)
مَرَجَ ٱلۡبَØۡرَيۡن٠يَلۡتَقÙيَان٠١٩ بَيۡنَهÙمَا بَرۡزَخٞ لَّا يَبۡØÙيَان٠٢Ù
“Galaanota lamaan kan wal qunnaman godhee gad lakkise. Jidduu isaanii dahootu jira; walitti hin makaman”Jedhee buuse.
Aayaa dabalataa takka haa ilaallu. Suuratul Furqaan aayaa 53 irratti Rabbiin akkana jedhe:
ÛžÙˆÙŽÙ‡ÙÙˆÙŽ ٱلَّذÙÙŠ مَرَجَ ٱلۡبَØۡرَيۡن٠هَٰذَا عَذۡبٞ ÙÙرَاتٞ وَهَٰذَا Ù…ÙÙ„Û¡ØÙŒ Ø£Ùجَاجٞ وَجَعَلَ بَيۡنَهÙمَا بَرۡزَخٗا ÙˆÙŽØÙجۡرٗا مَّØۡجÙورٗا ٥٣
“Inni (Rabbiin) Isa galaana lama, tokko Mi’aayaa dhugaatiif mijaawu, kaan immoo kan suuqiddaan makamaa ta’e, wal maddii gad dhiise, jidduu isaan lamaaniittis dawoo fi daangaa daangeeffamaa taasise”Jedhe.
Albuudotni bishaan keessa jiran garaagarummaa qabaachuu isaaniitiin Rabbiin keenya akka walitti hin makamne isaan godhe. Durumaanuu Albuuda garagraa qabaatanii akka uumaman kan taasises isuma. Dhugaan kun waggaa 1400 dura Qur’aana keessatti nuuf ibsamee jra. Nuti garuu dubbisneetuma bira dabbarra.
Walumaa galatti Qur’aanni kun Rabbi biraa ta’uu isaatiif, akkasumas Nabi Muhammad (SAW) ergamaa Rabbii ta’uu isaaniitiif aayatoota akkanaa arguun keenya ragaa nuuf baha. Namni gammoojjii bishaan keessatti hin argamne keessatti dhalatee guddate, waa’ee galaana Sooqiddaatii fi mi’aawaa matama isaa irraa kaasee dubbata jedhanii amanuun ni ulfaata. Akkasumas qaamman bishaanii danbalii garagaraatiin walitti darbamu ijaan argaa, walitti hin makaman jedhee dubbatuus hin danda’u. Namni akkas jedhu dirqamatti gargaarsa qaama humna jabaa qabuu isa barbaachisa. Innis Allaah, Uumaa Samii fi Dachii, akkasumas uumaa uumama dachii fi samii keessaa fi jidduu jiruuti.
Qophii Abu Ibtisam


text:
Ibsa GQM–ABO irraa dhimma “Tokkummaa Jaarmayoolee fi Gurmuulee ABO” Caamsaa 27, 2015 irratti labsa bahee ilaalchiisee
Akkuma beekamuu fi hubatamuuti GQM-ABO yeroo “ABOn Jijjiiramaa” sagantaa siyaasaa ABO tarttiibaa ala jijjiiruun enyumaa Ioophiyumaa fudhatee, caasaa jaarmayichaa gara isaaniif toleetti jijjiiruuf yaalaa turameetti hoggannootaa fi miseensoota haalla sana dura dhaabachuun dhawwaataan irraa hafaniin utubame. Galiin GQM-ABO guddaa fi ol aanaan himbaabsii tokko malee gareeleen maqaa ABO qaban kan kaayyoo dhaabbichi irratti ijaarame kanneen hin faalleesiin akka tokkomanii fi dhaabbichiis humnoomu irratti hojjachuun mooraa qabsoo Oromoo tokkoomsuu fi qabsaawoota bilisummaa Oromiyaa hunda tasgabeesuuf gahee fi dandeetti ofii bahuu dha ture. Ammas akkasuma.
Haala kanarraa ka’uun gareelee dhaabbii siyaasaa ifaa fi qulqullumina sagantaa siyaasaa ABOn irratti utubame qaban waliini fi ULFO waliinis jila ramaduun mariin bara lama ol adeema osoo jiru, as kaluu kana garee “ABO jijjiiramaa” Kan General Kamal Gelchuun hoggannamu irraa sababaa adeemsaa irraa murna gargar bahee waliin mariin akka jalqabamu qaama hoggansa waloo keessa jili itti ramadame mariin hanga tokko deemee ilaalcha kana dura irratti gargar nuu baase irratti garaagarumaan GQM-ABO keessatti mul’ate. Haala kana irratti qaamni hoggansa waloo fi miseensootni GQM-ABO osoo akkaataa garaagarumaa kan hikuuf marii adda addaa gaggeessa jirruu qaama hoggansa waloo GQM-ABO keessaa jaallan rakkoo kanaaf mari’atanii furmaata akka hoggannootaa fi miseensootaaf akeekan dirqamni itti kenname hoggoon tokko labsa waliitti makamuu fi hoggnna tokko qaamoota maqaaleen isaanii labsa kana irratti dhawwame waliin baasan. Haalli kun tarttiiba sirna waliitti makamu ykn tokkoomu waan hin hordofinii fi qaamni hoggansa waloo GQM-ABO fi miseensootni biyyaa fi ollaa biyyaa jiraniis waan hin dhugoomsiinii fi wal hubannoon irra hin gahamin jecha, walii galteen labsame kun waan miseensoota qaama hoggansa waloo keessaa haggoo ilaalu malee GQM-ABO guutuu akka hin laale /taane/ ibsina.
GQM-ABO marii kana dura ABO fi ULFO waliin kaayyoo qulqulluu fi ifaa ta’ee fi bakka wal hubannooni irra gahee, 1. Kaayyoo bilisummaa fi walabummaa Oromiyaa, heeraa fi seera dhaabichaa, akkasumas qabeenyaa fi dandeetti keenya walitti dachaasu irratti waliif gallee sadarkaa xumuraa irra geenye ture irraa kaasne jila haaraya ramaduun gahee keenya kan ABO tokkoomsuu fi humnoomsu irratti ni hojjanna. Haalli amma ta’ee kuni ammo kan haala kana gufachiisuuf shira xaxame kan nutt fakkaatuuf, nutti GQM-ABO Adda Bilisummaa Oromoo tokkummatti beekna. Kanaafuu GQM-ABO ofiin jenne. Tokkummaa dhaabichaa fiduuf hookora hin barbaachisne umuun akka hin taanes waan hubanuufi. Gama keenyaan yeroo hunda, nam –tokkees ta’ee murnii kamuu yeroo isa feesisee fi bakka isa feesiiseetti ejjanno mataa isaa fudhachuuf mirga hin goomne akka qabu ni hubanna. Waan hubatamu qabu garuu, yeroo jaarmaya tokko heeraa fi seeraan diigan ykn jaarmaya biro waliin waliitti galan tartiiba wal hubannootaa hoggannaa fi wal hubannoota miseensootaatin yoo xumuurame irra tasagabaawaa fi fudhatama qabaata jenna. Ibsa kana kan baasuu dirqamneef sirnii fi tarttiibni, akkasumatilee qabxiin ejjannoo siyaasaa kan kana dura gargar nu faccaasee kan tumsa G-7 waliin waliitti hidhata qabaachaa turan sirnaan waan hin xumuuraminiif akka ta’ee akka beekamu barbaadna. Gama keenyaan dogggoora jaarmayni ykn gareen tokko tarsimoo irratti godhe osoo jaarmayichi ummata dogoggoorse fuulduratti hin sireeffatin tokkummaan umamamu waaraa akka hin taane muuxannoo bara 2009 irraa waan barane qabna. Kanaaf, walitti makamuun amma ta’ee jedhamu kun GQM-ABO hin laalu jenna.
ABO akeeka irratti waliif galee kaayyoo ifaa irratti akka tokkumuu fi humnoomu gochuuf gahee keenya ni baana jenneetti amana. Haalli qabatamaan lafa irra jiruus haala kana yeroo gababaa keessatti akka xumuuramu kan nu dirqu waan ta’eef shaffiisaan irratti hojjachuun dirqama GQM-ABOti. Kannumatti dabalees, garaagarumaa ilaalcha xixinnoo irra tarsimoo ifaa ta’ee irratti gareeleen hundi osoo uummata Oromoo fuulduratti of qulqulleessanii badii kana dura godhaniifis sababaa wajjiin ibsachuun shakkii irraa of baasanii tokkummaan hawwatamu kun yeroo gabaaba keessatti milkaahuu danda’a jenneetti amana.
Tokkummaan Qulqullimina irratti dhugoomu waaraada!
Oromiyaan ni bilisoomti!
Injifanno ummata Oromoof!
Ibsaa Nagawoo
Miseensa qaama hoggansa waloo fi barressaa GQM-ABO
Addis Abeba – Protests erupted in many towns and cities, including schools and university compounds,…
Shabboo Miidiya: Seenaa amaarsaa fii gara jabeenya isaanii. https://www.youtube.com/watch?v=MjL1acJzXgc
Gocha suukkanneessaa sirni nafxnyaa Oromoo irratti gidduu kana raawwachaa jiran balaaleffachuun Barattoonni Oromoo godina addaa…
His Excellency, Olusegun Obasanjo, former President of the Federal Republic of Nigeria and AU High…
By Daniel Behailu Overview of Ethiopian Politics Africans have always complained that their resources are looted…
Akkuma beekkamu baroota dabran keeysa gaafa mootummaa EPRDF sanitti hoggansa amantiin isaa islaama tahe irra…


text:
Dorgommii Fiigichaa Feedereshiniin Atileetikisii Addunyaa kopheesuu keessaa tokko kan ta’e Fiigichii qaxxaamura biyyaa ykn 'Cross Country' jedhamee inni beekamu Marsaa 17ffaan Dilbata kaleessaa biyya Ispeen Bakka Atapuerca jedhamutti taasifameera.
Seenaa fiigichaa qaxxaamura biyyaa kana irratti kan dhiheenyatii waliin morkataa fi Moo’ichaa wal harkaa fuudhaa turan Atileetota Itiyoophiyaa fi keeniyaa tura.
Fiigicha kaleessaa irratti garuu biyyoottan lammaniifuu hin taane. Dhiraanis durbaanis atileetota lammii Eeritraa tu moo’e.
Dorgommii dhiiratiin atileetiin Ertiraa dargaggeesii waggaa 23 Aron Kiflee , fiigichaa meetrii 9000 daqiiqaa 25:33n xumuruudhaan 1ffaa bahe. Dhalataa Burundii kan ta’ee biyaa Ispeen jiraatu Rodrigue Kwizeera daqiiqaa 25:34n lamfaa yemuu bahu Joo’el Ayeko Yugaandaa irraa 3ffaa baheera.
Lammiin Itiyoophiyaa Abebe Ayyaana 7faa ta’ee xumureera.
Dubartootaan shamarreen waggaa 20 kan lammii Eertiraa Raheel Daani’eel Gebreyohaanis daqiiqaa 25: 03n 1ffaa baatee yemmuu mootu, 2ffaa kaasee ammaa 5ffaa kan bahan atileetota lammiilee keeniyaa ti.
Raaheel Atileetota keeniyaa beekamoo ta’an bira darbuudhaan hin moo’atti jedhametee hin yaadamne jedhan gabaastoti.
Beatrice Chebet fi Maargareet Chelimo daqiiqaa 25:04 walqixaa xumuraniiru.
Atileetiin lammiilee Itiyoophiyaa Meskerem Maammo 7ffaa, Tigist Geetinet 9ffaa, Zerfee Waondimaagenyewu 10ffaa bahuun isaanii gabaasameera.


text:
Dhaabbata Mootummoota Gamtoomaniitti Ejensiin Baqattootaa, UNHCR, baqattoota muraasa Liibiyaa keessaa baasuu beeksise
UNHCR ibsa baaseen akka jedhetti, baqattoota lammiilee biyyoota Baha Afrikaa lola Liibiyaa keessatti adeemaa jiruun wal qabatee, magaalaa Triipoolii keessatti danqamanii turan jidduu muraasa gara Xaaliyaan kan geesse tahuu beeksise. Baqattoonni kunniin lammiilee Eertiraa, Somaaliyaa, Suudaanii fi Itiyoophiyaa yoo ta’an, kanneen keessaa 65 daa’imman tahuu ibsame.
UNHCR akka jedhutti, baqattoonni kunniin baatii hedduuf manneen hidhaa Liibiyaa keessatti ugguramanii dararamaa kan turan akka taheefi, hedduun isaanii hanqina nyaataatiin kan miidhaman tahuu ibse.
Baqattoonni kunniin yeroo ammaa wiirtuu baqattootaa qarqara magaalaa Room keessa kan qubsiifaman tahuu odeeyfannoon ni ibsa.


text:
Onkololeeysa 15, 2018
Abbaa Urjii tiin:
EPRDF filmaata bara 1992-af qophaawame, qubaan arkachaa akka hin dandeenye gaafa hubate, aangoo qaataan dhunfachuuf dhaabota hawaasa keessatti deeggarsa irra qaban dooyaa filmaataa (siyaasaa) irraa dhabamsiisuuf, karaa adda-addaa tiin, duula gara-garaa itti bane. Akeekni barruu tanaa, haallan san tarrisuu miti. Warroota haala akkasii tiin lubbuun wareegamte keeysaa seenaa Badhaasoo Ijee (Yaassin Haaji Ahmad) lammii gurra buusuu dha.
Badhaasoo, (Yaassin), Godinaa Baha Oromiyaa, Aanaa Baddannoo, magaala Baddannoo keessatti, Abbaa isaa Haaji Aammad Yaassiin, Qaadii Magaalichaa, tii fii aayyoo isaa Faaxumaa Wadaay Culullee-rraa, toora bara 1957 dhalatee, achumatti guddatee, qormaata barnoota hulaa saddeetii akka dabreen, itti fufuuf Dirree Dhawaa bu’e.
Isaa hulaa kudhan xumuree, tan kudha tokkoo keeysa jiru, fincilli mootummaa Hayle Silaasserratti godhamaa ture injifatee, bulchiinsi isaa kan Dargii tiin bakka bu’e. Haalli kuni, waan barnoota adda kuteef, Badhaaso odoo hin jaalanne qe’etti deebi’e. Yaroon Badhaaso qe’etti deebi’e, yaroo, Jaarraa Abbaa Gadaa hidhaa bara shanii, tan biyya Soomaliyaa keessaa bahee, naannoo sanitti wal’aansoo bilisummaa ummata Oromiyaa tiif qabsoo hidhannoo itti jalqabe ture. Akka oduun qabsoo bilisummaa gurra seenteen, Badhaaso, barnootatti deebi’uu maganfatee, miseensoota jibir qabsoo hidhannoo tiif murtanii sossoohaa jiranitti makamuuf, jalqaba bara 1977, achumaan, karaa Raammis qaceele.
Qabsoon hidhannoo Badhaaso faan itti dabalaman, yaroo gabaabduu keeysatti, irree hortee, nafxanyoota gaafa Minilikirraa naannoo san qubatanii biyyaa fii ummatarratti abbooman baareysitee, gandoota baadiyyaa keessaa gugachiifte. Nafxanyoonni baaraganii qe’eerraa baqachuu, hortee isaanii tii fii Dargii akkaan naasise. Kanarraa kan ka’e, qabsoo bilisummaa ganamaan qaxara cabsuu murteeyfachuun, ummata naannoo sanii araraasuurratti seenan. Yakka ummata humaa hin balleeysin irratti hojjachuuf karoorfatan kanaan namoota hedduu galaafatan.
Radi’eet Asfaaw, kan haaluma wal fakkaataa akkanaa tiif, ummata aanaa Oborraatti gocha naasuu dhablee gaggeeysaa ture, haala naannoo Baddannootti uumamerratti tarkaanfii fakkataa fudhachuuf, gamas sossoohe. Akka achi gayeen, odeeyfannoo arkateen, namoota galaafataaf irratti xiyyeeffate keessaa tan duraa haadha Badhaasoo taate. Isii “kan nagayaan nu bulchite, nagaayn nu oolchi,” jechaa, libaanata manatti aarfatee, taaziyaa ollatti galte dhaquuf manaa gadi baate, alatti, ilmaan malees xiqqaa fii guddaa duratti, xiyyitiin boqoo dhawee lafatti darbe. Gochi san Badhaaso daran qabsotti cimse. Haala sanirraa kan ka’e, gaafa qabsoon hidhannoo ganamaan rakkoo wal dhabbii keeysa seentee, duumeeysa dukkanaa tiin hagoogamte, Badhaaso, warra dhibdee ilkee ciniinnatanii irra aanuuf murteeyfatan keeysaa tokko tahe. Isaa murannoo saniin qabsotti jiru, bara 1982 keeysa, naannoo Habrootti, fedhiin alatti, harka diinaa seenuu mudate.
Araraafama mana hidhaa Dargii tan bara lamaa booda, gunaan keeysaa bahee, barnootaatti deebi’ee, qormaata hulaa kudha lamaa haala gaariin xumuree, Universitii Finfinneetti tarkaanfate. Lafa qe’ee fii firarraa fagootti, haalaa nafaqaan rakkisaa keessatti, barnoota isaatti cimee, bara afurii booda Injinerummaan eeybifamee, hoojum qormaata biyyee-rratti mindeeyfame.
Badhaaso’o ogummaa baratetti hujii arkatee, hegeree isaa tottolfachaa jiru, bulchiinsi mootummaa Dargii diigamee, tan Ceehumsaa dhaabbatte. Haala kanaaf, yaroo ABO magaalaa seenu miseensota buuleeyyi dhaabicha simatan irraa tokko tahe. Sanirraan, odoo hin turin, waajjira ABO Biyyoo Adaretti banatetti, gaggeeysummaa ramadamee, hujii isaa dhiisee, tan dhaabaatti bobbahe.
Toora dhuma bara 1991, EPRDF, hawaasa Oromiyaa keeysatti akka hegeree hin qabne hubate. Hubannoota kanarraa, irreen aangoo qabachuuf girgirii kaasuu karoorfate. Sagantaa shororkaa karoora isaa ittiin jalqabuuf, waajjiroota ABO cufuu, deeggartoota araraasuu fii miseensota ajjeesutti seene. Warra gocha shiftummaa tanaaf irratti xiyyeeffate keeysaa kan duraa Badhaasoo Ijee tahe. Badhaasoo dirqama dhaabni isaa irratti ramade qaamaa fii qalbiin fiixa baasaa jiru, warra EPRDF (Wayyaanee) keeysaa tokko, (kan ammaaf maqaa dhawuun hin barbaachifne) waajjira magaalaa Harar keeysaa qabanitti Badhaaso yaammatee, gaaffii takkaan malee, xiyyitii itti laakaawe.
EPRDF- yaroo haala saniin Badhaaso ajjeesu, dhaabni isa waajjira keeysa kaayate, tarkaanfii takkallee hin fudhanne. Akki san, EPRDF, ajjeechaa fakkataa akkasii bakka heddutti akka itti fufuuf xurree saaqe. San booda, hamma ABO haala deemaa jiruun aangoorratti bahuu akka hin dandayuu liqimsee, mootummaa Ceehumsaa keeysaa if baasutti, xurreen ajjeechaa fii galaafataa guyyuma-guyyaan bal’achaa deemte.
Arra yaroo EPRDF if haaroomse kanatti, seenaan bara 26-a duraa maaf kaafamuun barbaachisaan gaaffi namoota garii tahuun beekkamaa dha. Kanaaf deebisaa lamaa tu jira. Tan duraa, akka tilmaama umrii ummata biyya Oromiyaa kan arraatti, irra hedduun namaa, warra gaafa haalli kuni tahu, hin dhalatin ykn if hin barini. Kan lamadaa, akka seenaa EPRDF irraa hubatamutti, dhaabni kuni, (akka isaan himatanitti) ji’a Gurraandhalaa kan bara 1989, iddoo Shiree (Inda Sillaasee) ja’amtutti eega dhaabbaterraa kaasee, takkaa if haarayoomsuu irraa hara fudhatee ykn qulqullaawee hin beeku. Haala kanaaf, kaayoo isaa, Revolutionary Democracy (Dimokraasii Tarkaanfattuu ykn qoonqabii malee)-tiin ammaa-amma if gaamaaggamaa, shittoo ummanni fedhuun afaan lulluuqqachaa as gaye. Akka EPRDF-tti, ummanni isa malee ijaa fii gurra qabaachuu hin qabu. Takka-shanii isa galaafatte kan fide kana. Akka kaayicha isaatti, dimocraasii jechuun haala fedhee nuu innummaan aangoorra turuu dha.
Ee! arra, haalli kan bara 26-a duraa tiin akkaan wal dhaba. Ummanni niis bakka dur san hin jiru. Garuu, fedhiin EPRDF tan haala fedheenuu aangoorra turuu sanuma. Dhaabni eega uumamee kaasee sadoo fii qananiin adda hin bahin, haala kana keessa turuuf wixxifachuun ajaa’iba namatti hin tahu. Kan raajii tahuuf jiraatu, dhaabni baroota 27-n dabran heeraan alatti aangorra turuuf miidhaa hammana hin ja’amne lammiirraan gayaa ture, filmaata haqaa tiin injifatee as bahu. San malees, aangoo nagayaan gadi dhiisee arkuu dha.
Hundumaa fuu, shororkaa si’ana biyya keeysa deemaa jirturratti irkachuun, ilmaan Oromoo kanneen “siyaasaan biyyattii kan durii miti,” ja’anii dhaaba fedhan jalatti hiriiruu isaanii ifa godhanii fii, EPRDF waliin dorgommii filmaataa seenuu barbaadaniif, seenaa Badhaasoo Ijee fii tan gaafasii yaadachiisuun barbaachisaa dha.
Hub: Seenaan armaa olii, kitaaba kiyya kan Raamissi-rraa HUURSO ja’u keeysaa tan dubbuuyfamte.
Addis Abeba – Protests erupted in many towns and cities, including schools and university compounds,…
Shabboo Miidiya: Seenaa amaarsaa fii gara jabeenya isaanii. https://www.youtube.com/watch?v=MjL1acJzXgc
Gocha suukkanneessaa sirni nafxnyaa Oromoo irratti gidduu kana raawwachaa jiran balaaleffachuun Barattoonni Oromoo godina addaa…
His Excellency, Olusegun Obasanjo, former President of the Federal Republic of Nigeria and AU High…
By Daniel Behailu Overview of Ethiopian Politics Africans have always complained that their resources are looted…
Akkuma beekkamu baroota dabran keeysa gaafa mootummaa EPRDF sanitti hoggansa amantiin isaa islaama tahe irra…


text:
…Shamarran shan toora tokkoon dhaabbatanii dibbee rukutanii weeddisu. Dargaggoon shan fuuldura isaanii tooran jalaa fuudhu. Yeroo haga tokkoof weeddisaa turanii, ammoo gamaa gamanaa tokko tokkoon morma wal jala galchanii ragadu- qooqaan jeekkaru. Yeroo gurmuun tokko dadhabu gurmuu naannawee weeddisu keessaa dubarri shaniifi dargaggoon shan wal filatanii bakka bu’u. Dardarri abbaan dabaree morma isaa jala morma jaalallee isaa suuqee ragada. Foolii ishee suunfata. Hafuura ishee liqimsa.
Inni jaalalaan qabamee jaalala isaa itti himachuuf onnee qabaate, yeroo durbi inni jaalate weeddisuuf dibbee fudhattee seentu eegee qixa isheen toora dargaggootaatti seena. Morma ishee jala galee ragada. -qooqaan itti jeekkara, hafuura itti baafata, jaalala itti himata. Morma isheetti maxxanee hoo’a ishee qanqaammata- gurra isheetti hasaafata. Yoo isheen of mi’eessites abdii hin kutu. Gaaf lammataa eeggata, amalaan sossobata-kadhatee naalshifata. Turtee fuula itti ibsiti- mallattoo itti agarsiisti- addeesa itti fakkaatti- laaffistee itti dubbatti- hasaastee itti kolfiti… Kolfi isaanii adda ta’a. Qoonqi ni jijjiirama… cufa qaamaan kokkolfu-cufa qaamaan taphatu. Gara xumuuraatti wal fudhatanii deemu. Bakka sirbaarraa achi hiiqu, ni haguuggatu – qabdoof gadi taa’u. Mi’aa wal dhandhamsiisu- nadhii wal unachiisu- nadhii dammaa- kan liqimsamee hin dhumne, kan dhugamee hin quufamne, kan mi’aawaa macheesu, addunyaa dagachiisu, deemsa yeroo dhaabsisu! Qabdoo taa’utti namni qaanfatu hin Jiru, inumaa ittiin boonu. Namoota laalaniifis waan fafaa miti, waan ijatti baratame- waan ijatti tolu, waan nama gammachiisu, waan hawwiidhaan qalbii rarraasu…
Kitaaba ‘Godaannisa’ jedhu keessaati!
Amiin Waaree ti!


text:
Hoogganaan Dhaabbata Basaasaa Yunaayitid Iteets, ka CIA – Maayik Praamihoo, waa’ee sagantaa Meeshaalee Niyuukilaraa Kooriyaa Kaabaa ilaalchisee yeroo aangawoonni basaasaa Yunaayitid Isteets yaaddoo qaban ibsuu itti fufanii jiranitti, qondaalota tika-nagaa Kooriyaa Kibbaatti yaaddoo isaanii ibsuuf, magaalaa Sool jiran.
Haadha warraa isaanii – Suuzaan waliin, xumura torban dabree irra ka magaalaa galma-mootummaa Kooriyaa Kibbaa qubatan – Poompiyoon, hoogganaan dhaabbata basaasaa fi gargaartota prezidaantii biyyattii wal-ga’anii mari’achuun isaanii beekamee jira.
Walga’iin kun geggeessamee sa’aatiilee haga tokkoo booda immoo, Mootummaan Kooriyaa Kaabaa – magaalaa Piyoong-yaang irraa meeshaa dhukaasa Niyuukilaraa ittiin of irraa fashalsiisu hojjechuu kan shaffisiisa cimaan geggeessu ta’uu beeksisee jira.
Kooiryaa Kaabaa, Sanbata dabre kanas, yaalii dhukaasa misaahelaa ka biraa geggeessitee jirti. Yaaliin sun akka hin milkaa’iin dubbatu – Yunaayitid Isteetsii fi Kooriyaa Kibbaa.


text:
Naanolee hollaa Itiyoopiyaa gama bahaa kan qindoominaan hawwaannisa ittisuuf gurmuun sosso’aa ture Dirree Dhawaa fi Harargee dhiyaa weerara Hawwaannisaa irraa qulqulleessuu isaa ifa godhee jira. Gurmuun kun ibsa gaazixeessotaaf kenneen akka beeksiseyyi Hararge bahaa keessaa aanaa tokko irraan kan hafe aanaalee ka biroon hawwaannisa irraa qulqullaa’uu isaa ibsee naannoon Harariis yeroo dhiyoo ni qulqullaa’a, itti aansee immoo ilaalchi isaa guutummaan naannoo Somaalee irra ta’a jedhee jira.
Biyyoonni hollaa Itiyypiyaa gama dhiyaa weerara kana ittisuuf qindoominaan hojjechuuf kallattii kaa’ameen daangaa siyaasi sarare tilmaama keessa utuu hin galchin waliin ta’uun hojjetaa akka turan beeksisan. Kanaanis naannoleen weerara hawwaannisaan akkaan miidhaman qulqullaa’aa jiraachuu gurmuun kun beeksisee jira.
Naannolee baha Itiyoopiyaa bakka bu’uu dhaan ibsa kan kennan itti aanaa itti gaafatamaa waajjira qonnaa fi qabeenya uumamaa Oromiyaa obbo Geetuu Gammachuu fi itti gaafatamaa waajjira qonnaa, bishaanii fi albuudaa Dirree Dhawaa obbo Ibraahim Yusuuf turan.
Oromiyaa bahaa, Dirree Dhawaa fi naannoleen Hararii walitti siqeenya namootaas ta’e oomisha midhaaniin naannoo Somaaleettii adda ta’uu kan ibsan obbo Geetuun irra hedduu lafa dheedichaa kan ta’eef namoonni wal irraa fagaatanii kan jiraatan naannoo Somaalee Hawwaannisa irraa qulleessuuf itti aansee dandeettii guutuun akka hojjetan ibsaniiru.
Adeemsa kana keessattis hirmaannaan uummataa gaarii akka ture yaadachiisanii dhiyeessiin xayyaaraa, helikoopteraa fi mootummaan federaalaas deggersa ga’aa nuu godheera jechuu dhaan itti gaafatamaan waajjira qonnaa, bishaanii fi enerjii Dirree Dhawaa obbo Ibraahim Yusuuf galateeffataniiru jechuun Addis Chekol gabaaseera.


text:
Bu’uruma kanaa
➡#1ffaa Obbo Lammaa Magarsaa- Pireezidaantii Mootummaa Naannoo Oromiyaa
➡#2ffaa-Obbo Isheetuu Dassee Af-yaa’ii Caffee Oromiyaa
Ta’uun yoo mudaman Pireezidaantiin Mootummaa Naannoo Oromiyaa Obbo Lammaa Magarsaan wal-harkaa fudhiinsa angoo Pireezidaantii duraanii Obbo Muktaar Kadiir irraa erga taasisan booda Mudama Kaabinee isaanii caffeef dhiyeessanii mudamni isaanii ragga’eera.
▶Haaluma kanaan◀
#1faa Obbo Umar Huseen Itti Aanaa Pireezidaantii Mootummaa Naannoo Oromiyaa
#2faa Obbo Abiy Ahimad-Sadarkaa I/A Pireezidaantiitti Hogganaa Biiroo Misooma Magaalaafi Manneeni Oromiyaa
#3faa Obbo Isheetuu Getaahun Sadarkaa I/A Pireezidaantiitti Hogganaa Biiroo Qonnaafi Qabeenya Umamaa Oromiyaa
#4faa Obbo Tolosaa Daggafaa –Hogganaa Biiroo Maallaqaafi Walta’iinsa Diinagdee Oromiyaa
#5faa Obbo Birahaanuu Staggaayee –Hogganaa Biiroo Haqaa Oromiyaa
#6faa D/r Darajjee Guddataa –Hogganaa Biiroo Eegumsa Fayyaa Oromiyaa
#7faa D/r Hasan Yosuf -Abbaa Taayitaa Egumsa Naannoo Bosonaafi Jijjiirama Qilleensaa Oromiyaa
#8faa D/r Tashoomee Addunyaa -Hogganaa Komishinii Karooraafi DiinagdeeOromiyaa
#9faa Obbo Habtaamuu H/Mikaa’eel -Hogganaa Biiroo Dargaggoofi Ispoortii Oromiyaa
#10faa Injinar Birhaanuu Baqqalaa -Hogganaa Biiroo Konistrakshinii Oromiyaa
#11faa Gargaaraa Komishinara Damballaash G/Mikaa’eel -Hogganaa Biiroo Bulchiinsaafi Nageenyaa Oromiyaa
#12faa Addee Loomii Badhoo -Hoggantuu Biiroo Aadaafi Turizimii Oromiyaa
#13faa Obbo Asaffaa Kumsaa -Hogganaa Biiroo Bishaan,Albuudaafi Inarjii Oromiyaa
#14faa Addee Aziizaa Abdii – Hoggantuu Biiroo Dhimma Dubartootaafi Daa’immanii Oromiyaa
#15faa Obbo Wandimaagany Nagaraa -Hogganaa Biiroo Daldalaafi Misooma Gabaa Oromiyaa
#16faa Obbo Kaasaayee Abdiisaa -Biiroo Barnootaafi Teekniikaafi leenjii Oromiyaa
#17faa Obbo Birahaanuu Fayyisaa -Itti Gaafatamaa Waajjira Pireezidaantii Oromiyaa
Akkasumas
#18faa Obbo Eleemaa Qaamphee – Hogganaa Oditii Muummichaa Oromiyaa
#19faa Addee Hiruut Biraasaa – Komishinara Komishinii Naamusaafi Farra Malaammaltummaa Oromiyaa
#20faa Obbo Geetuu Wayyeessaa – Daayireektara Olaanaa Dhaabbata Raadiyoo fi Teeleviziinii Oromiyaa
Ta’uun Muudama isaanii Caffeen sagalee guutuun raggaasisee jira jedhu #OPDOn haarayati uumama jirti moo akki isii akkam.


text:
Guyyaa Qiyaamaa Haala Muslimootaa
Yeroo darbee haala kaafirtoota muraasa isaanii ilaalle jirra. Tarii mata dureen Guyyaa Qiyaamaa dheerachuun nuffiin isinitti dhagahamu danda’a. Garuu yeroo amma keessa jiraannu kanatti mata dureen kuni garmalee barbaachisaa waan ta’eef dheerassuun dirqama nutti ta’e. Dhugumatti, namoonni baay’een Guyyaa Qiyaamaa dagatanii jiru. Maaliif jiruu tana keessa jiraatta? Eessaa deemaa jirta? Jedhamanii yommuu gaafataman, “hin beeku” jechuun deebisu. Dhugumatti Guyyaa Qiyaamatti amanuu fi itti qophaa’u dhiisun jireenya keessatti akka dhama’an nama taasisa. Dabalataanis, hojiin gaariin Rabbiin biratti fudhatama kan argatu Rabbii fi Guyyaa Qiyaamatti yoo amananiidha. Qur’aana keessa yoo ilaaltan Rabbiin (subhaanahu wa ta’aalaa) irra deddeebi’un guyyaa kana ilma namaa akeekachisa.
“Yaa namoota! Gooftaa keessan sodaadhaa. Guyyaa abbaan ilma isaa homaa hin fayyadne, kan ilmis abbaa isaa hin fayyadne san sodaadhaa. Dhugumatti, waadaan Rabbii dhugaadha. Jiruun duniyaa isin hin gowwoomsin. Gowwoomsaan [obsa] Rabbiitin isin hin gowwoomsin.” (suuratu Luqmaan 31:33)
Waadaan Rabbii namoonni erga du’anii kaafamu, qoratamuu fi mindaa ykn adabbii argachuudha. Jiruun duniyaa miidhaginna fi faaya ishitiin isin hin gowwoomsin, aakhiraa irraa isin hin garagalchin. Gowwoomsaan immoo sheyxaana. Sheyxaanni obsaa fi dhiifama Rabbitiin nama gowwoomsa. Fakkeeyaf, akkana jechuun namatti hasaasa, “Osoo soba irra jiraatte, silaa Rabbiin si adaba.” Yookiin akkana jedhaan, “Rahmanni Rabbii bal’aadha, Rabbiin araaramaa fi rahmata godhaadha.” Garuu namtichi fuunduratti yoo hin tawbatin adabbii hamaan akka adabamu hin yaadatu. Namoonni cunqursaa fi badii raawwatan Rabbiin hatamtamaan waan isaan hin adabneef, sheyxaanaan gowwoomun dhumarratti adabbii badatti taru.
Mata duree Guyyaa Qiyaamaa dheerressun kunoo kanaaf barbaachise. Galaanaa addunyaa tanatti taranii yommuu adabbiin tasa bu’u rifachuun bu’aa maalii buusaa? Rabbiin ni jedha:
“Guyyaan namni isa deebisuu danda’u hin jirre sun Rabbiin irraa osoo isinitti hin dhufin dura, Rabbii keessaniif awwaadhaa. Guyyaa san garri itti dheessan isiniif hin jiru; [badii fi cubbuu keessan] mormuunis isiniif hin jiru.” (Suuratu Shuuraa 42:47)
Guyyaan Qiyaamaa isinitti dhufuun dura, wanta Rabbiin itti ajaje hojjachuu fi wanta Inni irraa dhoowwe dhiisun, Rabbii keessaniif awwaadhaa. Guyyaa san garri itti dheettan isiniif hin jiru. Wanti hojjattan hundi kitaaba keessatti waan galmaa’ef badii fi cubbuu hojjattan mormuu hin dandeessan. Dabalataanis qaamni keessanis isin irratti ragaa baha.
Kanaafu, namni kamuu gaflaa keessa jiru irraa dammaquun imaanaa isaa dabalachuu, hojii badaa dhiisu fi hojii gaggaarii hojjachuun adabbii jalaa bahuu danda’a.
Amma itti aansun haala Muslimoota Guyyaa Qiyaamaa ilaalla. Kaafirtoonni hanga fedhan hojii gaarii yoo hojjatan Jannata akka hin seenne kutaalee darban keessatti ilaalle jirra. Sababni isaan Jannata hin seennef Rabbii Tokkicha isaan uume fi nyaachisu dhiisanii wanta biraa waan gabbaraniif (waaqefataniif).
Muslimoonni Rabbii gaditti wanta biraa waan hin gabbarree fi Isa qofa waan gabbaraniif Jannata seenu. Asitti Muslimoota bakka lamatti qoodun ni danda’ama. Isaanis, Muslimoota saalihoota (hojii badaa irraa fagaachun hojii gaggaarii kanneen hojjatanii) fi Muslimoota shirkii gaditti hojii badaa garagaraa hojjatanii osoo hin tawbatin du’an. Shirkii jechuun Rabbitti waa qindeessudha. Fakkeenyaf, Malaykaa, Nabiyyii, awliyaa, nama du’ee fi kkf gargaarsa kadhachuu ykn haajaa biraa isaan hojjachu hin dandeenye irra barbaadudha. Namni shirkii guddaa hojjatee osoo hin tawbatin (gara Rabbii hin deebi’in) yoo du’e, yeroo hundaa ibidda keessa jiraata. Ragaan kanaa:
“Dhugumatti namni Rabbitti waa qindeesse Rabbiin isarratti Jannata haraama(dhowwaa) taasiseera. Teessoon isaas ibidda. Miidhaa raawwattootafis tumsitoonni hin jiran.” Suuraa Al-Maa’ida 5:72
Garuu namni shirkii gaditti hojii badaa hojjatee osoo hin tawbatin yoo du’e, Aakhiratti Rabbiin yoo fedhe ni adaba, yoo fedhe ni araaramaaf. Ragaan kanaa:
“Dhugumatti, Rabbiin Isatti waa qindeeffamu hin araaramu. Waan sanaa gadii nama fedheef ni araarama. Namni Rabbitti qindeesse dhugumatti cubbuu guddaa uumeera.” Suuratu An-Nisaa 4:48
Haala Muslimoota shirkii gaditti badii gurguddaa hojjatanii osoo hin tawbatin du’an asumatti gabaabsinee, haala saalihoota ilaalla. Tarii gammachuu fi milkaa’inna isaan argatan kana ilaalun nutis akka isaanii ta’uuf carraaqu dandeenya.
Guyyaa Qiyaamaa yommuu namoonni rifatanii fi nayan namoota hin rifannee fi hin naanetu jira. Yommuu sodaa fi gaddi namoota haguugu namoota sodaa fi gaddi hin haguugnetu jira. Namoonni kunniin awliyaa’u Rahmaani kanneen Rabbitti amananii fi Guyyaa kanaaf hojii gaarii hojjachuun namoota of qopheessaniidha. Rabbiin Guyyaa kana nageenya isaaniif kenna. Yommuu qabrii keessaa kaafaman Malaykoonni Rahmaan (Rabbii) isaan simachuun sodaa irraa isaan tasgabbeessu. Rabbiin (subhaanahu wa ta’aala) haala isaanii ilaalchise akkana jedha:
“Dhugumatti, warra Nu irraa milkiin isaaniif dabarte, isaan sun ishee (ibidda Jahannam) irraa fageeffamoodha. Sagalee ishee hin dhagahan; isaanis waan lubbuun isaanii jaallattu keessatti hafoodha. [Guyyaa Qiyaamaa] naasun guddaan isaan hin gaddisiisu. Malaaykonnis isaan qunnamuun, “Kuni Guyyaa keessani kan waadaa isiniif galamaa tureedha.” [Jedhuun].” Suuratu Anbiyaa 21:101-103
Naasun guddaan yeroo namoonni qabrii keessaa yaa’an naasu isaan qunnamuudha. Gabroonni Rabbii gaggaarii ta’an naasu kana irraa nagaha bahu. Naasu guddaa kana jalaa erga bahanii fi siraaxa (riqicha jahannam) irra erga darbanii booda Jannata seensifamuun qananiin hundi achi keessatti guuttamaaf. Akka fakkeenyatti aaya lamaan tanniin haa ilaallu.
“Dhugumatti isaan amananii fi hojii gaggaarii hojjatan, Nuti mindaa nama dalagaa tolchee hin balleessinu.
Warra san isaaniif Jannata qubsumaa kan laggeen isaan jala yaa’antu jira. Achi keessatti isaan gumeewwan warqee irraa ta’een miidhagfamu. Uffata magariisaa hariira haphii fi furdaa irraa hojjataman uffatu. Ishii (Jannata) keessatti sireewwan faayaman irratti hirkatanii taa’u. Mindaan waa tole! Iddoon boqonnaas waa bareede!” (Suuratu al-Kahf 18:30-31)
Aaya tana akka nuuf ibsu Shekh Abdurahmaan Naasir Sa’diyyif haa dhiisnu:
“Dhugumatti isaan amananii fi hojii gaggaarii hojjatan” kana jechuun Rabbitti, Malaaykotatti, Kitaabban Isaatti, Ergamtoota Isaatti, Guyyaa Aakhiraatti (Qiyaamatti) fi Qadaritti amanuu fi hojii gaggaarii dirqamoota fi jaallatamoo ta’an hojjachuun [amaloota lama] namoota walitti qabaniidha. “Nuti mindaa nama dalagaa tolchee hin balleessinu.” Dalagaa tolchuu jechuun Shari’aa Rabbii hordofuun namtichi hojii gaarii Rabbiif qofa jedhe hojjachuudha. Hojii kana Rabbiin hin balleessu. Homaas irraa hin hir’isu. Kana irra, hojjattootaf ni eega, hanga fi sadarkaa hojii isaanitiin mindaa ni kennaaf.
Mindaa isaanis itti aansun ni dubbate, “Warra san isaaniif Jannata qubsumaa kan laggeen isaan jala yaa’antu jira. Achi keessatti isaan gumeewwan warqee irraa ta’een miidhagfamu. Uffata magariisaa hariira haphii fi furdaa irraa hojjataman uffatu. Ishii (Jannata) keessatti sireewwan faayaman irratti hirkatanii taa’u. Mindaan waa tole! Iddoon boqonnaas waa bareede!” Kana jechuun namoonni amanuu fi hojii gaggaarii hojjachuun amalli isaanii ibsame, Jannata ol’aantu mukkeen ishii baay’atanii fi nama ishii keessa jiru dhoksitutu isaaniif jira. Laggeen ishii baay’atuun mukkeen tarree galan kanniinii fi iddoo jireenyaa sadarkaan ol’aanoo ta’an jala yaa’u. Achi keessatti faayni isaanii warqiidha, uffaanni isaanii magariisaa hariira haphii fi furdaa ta’e irraayyi. Ishii keessatti Araa’ika irratti hirkatu. Araa’ika jechuun sireewwan (algaa) faayaman uffata garmalee bareedaa ta’een miidhagfamaniidha. Akkana yoo hin ta’in Araa’ika hin jedhamu. Araa’ika irratti hirkachuun boqonnaa guutuu argachuu, dadhabbii fi ifaajen isaan irraa deemu, tajaajiltoonni wanta barbaadan isaaniif dhiyeessuf fiigu kan agarsiisudha. Guutuun kanaa yeroo hundaa achi keessatti hafuu fi jireenya abadii achi jiraachudha. Kuni ganda kabajamaa hojjattootaf “Mindaan waa toleedha!” Iddoon boqonnaa fi jireenyaa waa bareededha! Achi keessatti boqonnaa fudhatu, wanta achi keessa jiru irraa wanta lubbuun feetu fi ijji itti gammaddu ni fayyadamu. Bal’inna jireenyaa fi gammachuu, mirqaansu yeroo hundaa itti fufaa, mi’aa addaan hin cinnee fi qananii baay’ee keessa jiraatu.”[1]
Wanti guddaan kana hunda caalu warri Jannataa argatan maal akka ta’e isinitti himu. Qananiin guddaan Jannata keessatti argatan, Rabbal aalamiina ilaalu ykn arguudha. Khaaliqa dachii, samii fi wantoota isaan jidduu uume ilaalun hangam guddaa akka ta’ee mee itti yaadi! Rabbii Tokkichaa fi fakkaata hin qabne ilaalun hangam akka nama dinqisisuu itti yaadi. Rabbiin ni Jedha:
“Fuulli gariin Guyyaa san iftuudha.
Gara Gooftaa (Rabbii) isaanii ilaalu.” (Suuratu al-Qiyaamaa 75:22-23)
Adabbiin guddaan warri ibidda seenanii Rabbiin irraa haguugamuudha, Guyyaa Qiyaamaa Rabbiin arguu hin danda’an. (ilaali suuratu Al-Muxaffifiin 83:15) Akkuma isaan har’a yaadanno (zikrii) Rabbii irraa irraa garagalanii fi of tuulan borus Rabbiin irraa ni haguuggamu. Jaamaa ta’anii kaafamu. (Ilaali suuratu Xaahaa 20:124-126)
Guduunfaa
✍Hawwii ofii jireenya addunyaa tana qofatti gabaabsun jireenya gadadoo fi dhiphinnaa akka jiraatan nama taasisa. Sababni isaas, addunyaa tana keessatti wanta tokko yoo kasaaran ykn dhaban, jireenya tanaan ala tan bira akka hin jirre godhanii waan yaadaniif dhiphinnaa fi gaddaan guuttamu.
✍Aakhiraatti amanuu, yaadachu fi hojii gaarii hojjachuun sadarkaa fi kabaja ilma namaa kan olkaasudha. Sababni isaas, namni ibidda Jahannam sodaachun hojii gadhee fi badaa dhiisa, Jannata abdachuun hojii gaarii hojjata,balaa isa qunnameef ni obsa. Kunis amala, sadarkaa fi kabaja isaa hin dabalu ree?
✍Amanuu fi hojii gaggaarii hojjachuun Jannata seenuuf ulaagaalee guuttamu qabaniidha.
✍Dalagaa tolchuu jechuun Shari’aa Rabbii (sunnaa Ergamaa Rabbii (SAW)) hordofuun namtichi hojii gaarii Rabbiif qofa jedhe hojjachuudha
✍Jannani mootummaa guddaa qananii takkuu ijji hin argine, gurri hin dhageenye fi sammuu namaa hin qaxxaamurreen tan guuttamteedha. Qur’aana keessatti:
“Yeroo achi (Jannata) keessa ilaaltes qananii fi mootummaa guddaa ni argita.”(suuratu Al-Insaan 76:20)
Rabbiin warra amanee fi hojii gaggaarii hojjatee milkaa’an keessaa nu haa taasisu.
Kitaabban Wabii
[1] Taysirul Kariimil Rahmaani fii tafsiiri Kalaamil Mannaani- fuula 553, Abdurahman bin Naasir Sa’diyyi-, Daaru salaam
Al-Qiyaamatul Kubra-fuula 157, by Umar Suleymaan Al-Ashqa
Tafsiir Jalaaleyn


text:
Tafsiira Suuratu Luqmaan-Kutaa 1
Kabajamtoota hordoftoota sammubani.com ammas baga nagahaan tafsiira Qur’aana haala gabaaba fi ifa ta’een walitti deebine. Har’as gargaarsa Rabbii guddaa olta’aatin ibsa (tafsiira) suuratu Luqmaan ni ilaalla. Dhugumatti suurahn (boqonnaan) tuni hariiroon abbaa fi ilma jidduu jiru fi gorsi dursaa abbaan ilmaaf kennu maal ta’uu akka qabu ibsiti. Dhugumatti, gorsi jalqabaa abbaan ilmaaf kennu tawhiidatti ajajuu fi shirkii irraa dhoowwudha. San booda amaloota gaggaarii biroo gorsuu itti fufa. Suurah tana gara jidduutti haqa haadhaa jabeessa.
Gabaabumatti suuratu Luqmaan tawhiida, amaloota gaggaariitti ajaju, amaloota badaa irraa dhoowwu fi haqa haadha abbaa eegu irra naannofti. Kabajamtoota hordoftoota keenya! Akkuma tafsiira darban irraa beekumsa mi’aawa qalbii namaa jiisu fi sammuu boqonnaan guutuu argachaa turtan ammas akka argattan abdiin guddaan qaba. Kanaafu, hanga dhumaatti waliin haa turru.
“Aliif Laam Miim. Kuni keeyyattoota Kitaaba ogummaan guuttameeti. Toltuu hojjattootaaf qajeelfamaa fi rahmata. Isaan warra salaata sirnaan salaatan, zakaa kennanii fi Aakhiratti dhugaan amananiidha. Isaan sun qajeelfama Gooftaa isaanii irraa ta’e irra jiru, isaan sun isaanumatu milkaa’oodha.” Suuratu Luqmaan 31:1-5
“Kuni keeyyattoota Kitaaba ogummaan guuttameeti.” Ogummaa (hikmaa) Ingiliffaan Wisdom jedhama. Akkuma beeknu ogummaan (wisdom) wanta hunda caalaa sirrii kan ta’ee fi hunda caalaa faayda qabuudha.
Aayaanni (keeyyattoonni) Qur’aanaa Rabbii Hakiim (Ogeessa) ta’e irraa waan bu’aniif dubbii ykn yaada ykn murtii hunda caalaa sirrii kan ta’anii fi faayda guddaa qabaniidha. Dubbiin Qur’aanaa, amantin Qur’aanni itti ajajuu fi murtiin isaa dubbii, amantii fi murtii hunda caala sirrii kan ta’ee fi ilma namaaf faayda guddaa kan fiduudha.
“Toltuu hojjattootaaf qajeelfamaa fi rahmata.” Qur’aanni namoota isa qabataniif qajeelfamaa fi rahmata. Karaa qajeelaatti isaan qajeelcha, karaalee ibiddaa irraa isaan akeekachiisa. Ammas isaaniif rahmata. Kana jechuun sababa Qur’aanatiin gammachuu addunyaa fi Aakhiraa, kheeyri baay’ee, mindaa guddaa argatu, jallinnaa fi dararaan isaan irraa ittifama.[1]
Kanarratti hundaa’e nama beekumsaa barbaadun Qur’aana qabadhu jenna. Sababi isaas, Qur’aanni qajeelfama. Nama rahmata barbaade hundaafis Qur’aana qabadhu jenna. Qur’aanni rahmata waan ta’eef. Qur’aanni warra toltuu hojjataniif qajeelfamaa fi rahmata.[2]
“Toltuu hojjattoota (muhsiniin)” warra ibaadaa bareechisanii fi namootatti tola oolaniidha. Kanaafi itti aanse akkana jechuun isaan ibse: “Isaan warra salaata sirnaan salaatan, zakaa kennanii fi Aakhiratti dhugaan amananiidha.”
Salaata sharxii fi arkaana isaa eeganii sirnaan salaatun ibaadaa bareechisuu keessaa tokkoodha. Zakaa kennuun immoo namootatti tola ooludha. Kunniin lamaan kan nama fayyadan yoo Aakhiratti amananiidha. Kanaafu, warri toltuu hojjatan kunniin Aakhiratti shakkii tokko malee amanu.
Isaan mindaa (ajrii) ganda Aakhiratti argatan jala muranii waan mirkaneefataniif mindaa hojii isaanii Rabbii olta’aa qofarraa kajeelan. Mindaa hojii isaanii namoota irraa hin barbaadan, isaanirraa galata hin eegan. Na argaafis hin hojjatan.
“Isaan sun qajeelfama Gooftaa isaanii irraa ta’e irra jiru, isaan sun isaanumatu milkaa’oodha.” Kana jechuun toltuu hojjattoonni (muhsinuun) karaa haqaa fi ifa Gooftaa isaanii irraa dhufe irra deemu. Ammas isaan warra jaalala Gooftaa isaanii, mindaa addunyaa fi Aakhira argatanii fi dallansuu fi adabbii Isaa jalaa nagaha bahaniidha. Kunis sababa isaan karaa nagaha ittiin bahanii fi milkaa’innaa irra waan deemaniifi.
Rabbiin subhaanahu wa taa’aalaa warra Qur’aanan qajeelanii fi isatti garagalan erga dubbatee booda nama Qur’aana irraa garagale dubbate.[3] In sha Allah kutaa itti aanu keessatti ni ilaalla.
Kitaabban wabii:
[1] Tafsiir Sa’dii-759
[2] Tafsiir Qur’aanil Kariim-Suuratu Luqmaan, fuula-16
[3] Tafsiir Sa’dii-759, Ma’aariju Tafakkur wa daqaa’iq tadabbur-11/689