text:
====================================================
(THE AWASHPOST.COM)-Namoonni kan barataniif waan hedduuf. Dalagaa argachuufi woraqaa isaanitti dhimma bayanii jireenya fooyyeffachuun sababa isa tokko. Shakkii tokkoon alatti, baratanii dalagaa argatanii uf, maatiifi fira ufii gargaaruun waan hedduu nama gammachiisuufi fundura namaa dagaagsuudha. Gadaa tana, isa hinbaranne qofaaf osoo hintaane isa barateefis dalagaa argachuun dhimma yaachisaa erga ta’aa dhufee bubbulleera. Dargaggeessi meeqa yunivarsiitotaafi kolleejjota addaddaa irraa eebbifamee dalagaa dhabee akkam akka dararamuufi daandii irra marmaaru hedduu keenya biratti beekkamaadha.
Namni tokko baratee dalagaa kan dhabuuf irra jireessatti diinagdeen biyya takkaa hiree hujii gayaa uumuu dadhabuu irraa madda. Rakkoon siyaasaafi hawasummaa (loogii, malaanmaltummaafi kkf) biyya takka keessa jirus dhabamiinsa hiree hujiif haala mijaataa uumuu nimalu. Sababoonni dhabamiinsa hujiif haala uuman akkuma jiranitti ta’ee, hujii dhabuu isaatiif namni hujii dhabe tokkos, xiqqaatus, gumaacha mataasaa qabaachuun nimala. Kuni akkamitti ta’a?
Biyyoota heddu keessatti, inni Afrikaa daran hamaadha, hireen dalagaa argachuu dhiphataati kan deemaaru; inni Itoophiyaa adda fakkaata. Hujii argachuun waan salphaa miti. Nama dalagaa barbaadu hunda dorgommii cimatu isa eeggata. Namoonni dalagaa barbaadan heddu waan ta’aniif.
Dhaabbileen nama qaxaranis nama irra woyya qaba ykn gaariidha jedhanii amanan filatu. Filannoon kuni kan ta’u, inni marsaa jalqabaa, karaa iyyannoo hujiitiin (CV). Kana egaa qormaata iyyannoo hujii darbuu dirqii kan taasisu.
Haala rakkisaa kana keessatti namni hujii soqatu tokko dorgomtoota isaa moo’achuu qofa osoo hintaane dhaabbata beeksisa baase birattis caalaa ta’ee asbayutu irra jira. Dorgomaan tokko dorgomtoota isaa hundarra nama muuxxannoo, dandeettifi hamilee dalagaan suni gaafatu hunda guute fakkaatee as bayutu irraa eegama. Gama kanaan iyyannoon hujii (CV) gobbuu gargar cokuu irratti shoora guddaa taphata. Iyyannoon hujii (CV) akka namoonni tokko tokko hubatanitti waa’ema qabxii ittiin eebbifamanii ykn baay’ina ganna hujii irra turanii (muuxxannoo) qofatti fudhatamuu hinqabu.
Dhaabbileen heddu waan dabalataa iyyataa irraa barbaadu. Yaadaafi hamilee kee iyyannoo kee keessatyi arguu barbaadu; waan isaan fedhan hojjachuuf dandeettiifi hamilee qabaachuu kee arguudha fedhiin isaanii.
Iyyannoo hojii (CV) erguun boqannaa beekisa irratti hirmaachuufi injifachuu isa jalqabaati. Xiyyeeffannaan keenyas isuma kana. Xalayaan hojii (CV) haala gaariidhaan hinqophooffne taanaan hireen nuti dalagaa argachuu, beeksisa baye irrattis hirmaannu, ganamumaan jaama jechuudha. Kanaaf waa’een iyyannaa hojii (CV) xiyyeeffannaa guddaa argachuu kan qabuuf.
Iyyannoon hojii waan heddu ammata. Bifa hedduun qophaayuus nidanda’a.
Hunda caalatti kan hubatamuu qabu iyyannoon hojii (CV) keenya bifa ulaagaalee dhaabbanni beeksisa baase guutuun qopheessuu kan qabu ta’uu isaati. Namoonni iyyannoo hojii (CV) qopheessuudhaan hojii soqattan dhimmoota kanniin irratti gadi fageenyaan hojjachuu hindagatinaa.
1.Beeksifni hojii bayee namoota muuxxannoofi dandeettii akkamii qaban akka barbaadu qalbiidhaan irra deddeebi’ii dubbisaa.
2.Iyyannoo hojii (CV) keessan fuula jalqabaa bifa nama hawatuun qopheessi. Dhimmoota kanniinis, maqaa biratti dabalataan, laatuu hindagatin:
1.Teessoo (magaalaa fi ganda)
2.Email fi bilbila
3.Suuraa kee (kuni filannoodha)
3.Barreeffama fuula jalqabaa (cover letter) irratti muuxxannoo, dandeettii, amalaafi hamilee dalagaa kanaaf qabdu gabaabatti ibsi.
4.Jechoota ijoo beeksisa hojii baye keessa jiran gargar baasi. San booda dandeettii, muuxxannoofi hamileen kee akkamitti waan isaan fedhan akka guutu qajeelatti ibsi. Yaadadhu: waan ufii feetu osoo hintaane waan isaan fedhan barreessuu kan qabdu. Muuxxannoofi dandeettii kee fedhii isaaniin wolsimsiisuuf yaali.
5.Iyyannoon kee dogoggora qubeefi yaadaa tokko akka hinqabne qajeelatti mirkaneeffadhu. Dogoggorri xiqqoon, isa qubee ta’uun nimala, jalqabumaa akka dorgommiin ala taatu sigodhaa. Ufeegi!
6.Iyyannoon hujii (CV) tokko beeksisa hujii tokko qofaaf. Iyyannoo tokko, sanuu isa woggaa tokko dura qophaaye garagalchaa, beeksisa hujii bayu hundaaf erguun dogoggora guddaadha. Tokkoo tokkoo beeksisa hujii bayuuf iyyannoo hujii (CV ) haarawa qopheessutu sirraa eegama; hangamuu kuni dadhabsiisaa ta’us. Ati nama tokko. Jaarmayaaleen beeksisa baasan addadda garuu. Fedhiin isaaniis garagara. Hunda isaaniif akka fedhii isaanii guututti (qabxii 1ffaa fi 4ffaa hindagatin) iyyannoo hujii galchuu kan qabdu.
7.Bakka guuti ykn odeeffannoo laati jedhamte hunda osoo hinguutin irra hin utaalin.
8.Odeeffannoo kee isa Facebook, Linkedin, Google+ yeroo yerotti haaromsuu hin irraanfatin. Dhaabbanni beeksisa baase odeeffannoo kee miidiyaalee hawaasaa irra ilaaluu danda’a. Odeeffannoon CV irra keettuufi kan miidiyaalee irra jiru woldhabuu hinqabu. Odeeffannoo sixiqqeessu, eenyummaa kee saaxiluufi fedhii dhaabbata beeksisa baaseen wolhinsimne marsaa intarneetii irraa kaasi.
9.Osoo hinergin dura iyyannoo hujii (CV ) kee irra deddeebi’ii gulaali. Altakka erga ergitee gaabbuun altti hiree sirreessuu hinqabduu beeki. Waan barressite irrattis yaada oogeessaa gafachuu hindagatin.
Hiree gaarii!


c: text/html

text:
Dubbii Iimaana Diigu-Kutaa 9.1
Kitaabban Buufaman ilaalchisee
1-Kutaa darbe keessatti Nabiyyootatti amanuu keessatti dubbii iimaana diigu ilaalle jirra. Kutaa kana keessatti immoo Kitaabban Rabbii olta’aa irraa buufaman keessatti dubbii iimaana diigu ilaalla. Akkuma beekkamu kitaabban Rabbiin irraa ergamtoota Isaa irratti bu’anitti amanuun arkaana iimaana keessa tokkoodha. Rabbiin olta’aan ni jedha:
“Jedhaa “Nuti Rabbitti amannee jirra; waan gara keenyaatti buufame, waan gara Ibraahim, Ismaa’il, Is’haaq, Ya’aquubi fi Asbaaxatti buufames [amanne jirra]. Wanta Muusaa fi Iisaaf kenname fi Gooftaa isaanii irraa wanta Nabiyyootaaf kennamettis [amannee jira]. Isaan irraa tokko fi kan biraa jiddu garagara hin goonu. Nutis warra Isaaf bitameedha (Muslimoota).” Suuratu Al-Baqarah 2:136
Asbaaxa jechuun sanyii ilmaan Ya’aquub kudha lamaan
Ammas ni jedha:
“Yaa warra amantan! Rabbitti, Ergamaa Isaatti, kitaaba Ergamaa Isaa irratti buusettii fi kitaaba san dura buusetti amanaa. Namni Rabbitti, Malaaykota Isaatti, Kitaabban Isaatti, Ergamtoota Isaatti fi Guyyaa Aakhiraatti kafare, dhugumatti jallinna fagoo jallatee jira.” Suuratu An-Nisaa 4:136
Gama mu’minaatin dirqamni kitaabban kanniinitti amanuu dhimma ifaa ragaa hin barbaachisneedha. Kitaabbanitti amanuu jechuun kitaabban buufaman kunniin hundi Rabbiin irraa Ergamtoota Isaa irratti akka bu’anii fi isaan (kitaabban kunniin) jecha Rabbii olta’aa akka ta’an dhugoomsudha. Murtiiwwan kitaabban kanniin keessa jiranitti amanuun ummata kitaabban kunniin irratti bu’an irratti dirqama. Akkasumas, isaaniif masakamuu fi wanta isaan keessa jiruun murteessun dirqama.
Kitaabban Rabbii olta’aatti amanuun haala wali galaatin kan ta’e haala wali galaatin amanuu, wanta bal’innaan ta’e immoo bal’innaan amanuun barbaachisadha. Wanta bal’innaan itti amanu qaban keessaa tokko: Qur’aana dhugoomsuun, hordofuu fi isaaf dhugaa ta’uun Qur’aanatti amanuudha. Qur’aanaaf dhugaa ta’uu ilaalchise akkuma Ergamaan Rabbii (sallallahu aleyh wassallam) jedhaniidha: “Amantiin dhugaa ta’uudha” (si’a sadii). Ni jenne, “Yaa Ergamaa Rabbii! Eenyuf?” Innis ni jedhe, “Rabbiif, Kitaaba Isaatiif, Ergamaa Isaatiif, hoggantoota Muslimootaa fi wali gala isaanitiif.” (Sahiih Muslim 55, Sunan an-nasaa’i 4198)
An-Nawawin hiika Kitaaba Isaatiif dhugaa ta’uu ilaalchise yommuu ibsu akkana jedha: “Kitaaba Isaatiif dhugaa ta’uun immoo Qur’aanni kalaama (jecha) Rabbii olta’aa fi Isarraa akka buufame, dubbii uumamtoota irraa homtu isa akka hin fakkaannee fi uumamtoota irraa eenyullee wanta isa fakkaatu fiduu akka hin dandeenye amanuudha. Ergasi isa ol guddisuu fi dubbisa sirrii isaaf maluu dubbisuu, bareechisuu, yeroo dubbisan tasgabbaa’udha. Akkasumas, dubbisa keessatti qubeewwan sirnaan gadi dhaabu. Warroota hiika jallisanii fi maqaa xureessan irraa isa eegu, wanta isa keessa jiru dhugoomsu, murtiwwan isaa waliin dhaabbachuu, beekumsaa fi fakkeenyota isaa hubachuu, gorsoota isaa irraa barnoota fudhachuu, ajaa’iba isaatti xinxallu, hiika isaa ifa ta’etti hojjachuu, kan ifa hin taanef immoo harka kennu, walii gala isaatii fi murtaa’a isaa qorachuu, beekumsa isaa babal’isuudha.” (Sharih sahiih Muslim 2/38)
2-Dubbiin kitaabbanitti amanuu diigan bifa baay’ee fi fakkeenyaa baay’ee lakkaawun ulfaatu qabu. Isaan keessaa: Kitaabban kanniin ykn muraasa isaanii kijibsiisuu fi mormuu. Yookiin arrabsuu fi maqaa xureessu ykn itti qoosu fi gadi xiqqeessu. Yookiin kijibaan uumaman jechuun odeessu…
Amma dubbiin keenya wantoota iimaana diigan kanniin keessaa fakkeenya tokko irratti kan gabaabbate ta’a. Innis kitaabban buufaman mormuu fi itti qoosudha. Hiikni “mormuu”- waakkachuu fi amanuu diduudha. Itti qoosu jechuun immoo itti baacuu fi gadi xiqqeessudha.
Akkaata Kitaabban Rabbii olta’aa irraa bu’an mormuun ykn itti qoosun kufrii itti ta’uu
Akkaatan kitaabban Rabbii olta’aa irraa buufaman mormuun ykn isaanitti qoosun kufrii fi wantoota iimaana diigan keessaa itti ta’u karaa baay’een ilaallamuun ni danda’ama. Isaan keessaa:
(A)-Dhugumatti mormuun ykn itti qoosun kuni Qur’aana kijibsiisuudha. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa aayaata (keeyyattoota fi ragaalee) isaa mirkaneessuu fi dhugoomsu, tapha akka hin godhanne waan ajajee jiruuf. Ammas, akkuma azaaba salphisaan itti zaate, Rabbiin subhaanahu nama aayaata Isaa kijibsiisee kufrii irratti murteesse jira. Nama aayaata Rabbii kijibsiisee caalaa namni zaalimni akka hin jirree, balballi samii akka isaaniif hin banamnee fi Jannata gonkumaa hin seenne ni beeksise.
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Dhugumatti, warroonni aayaata Keenyatti kafaran, gara fuunduratti ibidda isaan seensifna. Dhawaatuma gogaan isaanii gubatuun, akka adabbii dhandhamaniif gogaa biraa isaaniif jijjirra. Dhugumatti, Rabbiin Injifataa, Ogeessa ta’eera.” Suuratu An-Nisaa 4:56
Dhugumatti namoonni keeyyattoota Kitaaba Rabbiin buusee, ragaalee fi mallattoolee Isaatti amanuu didanii fi morman, ibidda hoo’insa isaa baadhatan isaan seensifna. Akkuma gogaan isaanii gubatuun, adabbiin isaanii akka itti fufuuf gogaa biraa isaaniif jijjira. (Tafsiiru Muyassar-87-التفسير الميسر)
Madda:
“Nawaaqidul Iimaani al-qawliyah wal amalayah” fuula 198-200 Abdulaziz bin Muhammad

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Seeneetiin Yunaaytid Isteets harki caalan isaa Ripeblikaanii ta’e, Hojjaa Duraa darbe seera dhimma to’annaa qawwee irratti dhihaate akka sagaleen iratti hin kennamnee godheera.
Dimokraatonni miseensa mana marii Ameerikaa gara 40tti hiiqan , kaleessaa, manni marrii akkuma barame yaa’ii isaarra odoo jiruu, “ waan tokkorra geenyu malee asii hin baanu “ jechuudhan mormii jalqaban. Teechoorra odoo inta’in lafa bu’anii ta’ani achuma bulan.
Dimokiraatoonni yeroo dheeradhaf dhimmaa to’annaa qaweee irratti sagaleen akka kennamu gaafachaa turan. Warri paartii Ripeblikaanii garuu sagaleen kennamee dubbin akka murtaahuu hin barbaanne.
Joon Luwiis, godina Joorjiyaatii bakka bu’aa ummataati. Joon qabsoo ummanni gurraachi Ameerikaa mirga ofii kabachiisuudha godhe, ‘Civil Right movements’, jedhamuu, warra Maartiin Lutar Kiingi faa wajjin hoggane keessa tooko. Mala bara sanii fayyadamee, mormii amma dimokraatonni gochaa jiran kana hogganaa jira.
Joon dabalees, dhimma kanaratti paartiin isaanii obsa fixachuu ibsee. ” kana caalaa hin eegnu, kanaafuu, oggaa dhufuu hookan ji’a dhufuu odoo hin ta’in ,harra mana marii kana irraa deebii eeggana," jedhe, namoota deggarsa isaanii ibsachuudha fundura Kaapitool Hiilitti walitti qabaman laaluuhdaa ogga gadi baheetti.
Qorannoowwaan sagalee ummanni kenne iratti hundaahee bahan, ummanni Ameerikaa harki caalan akkaataa namooni qawwee bitachuu danda’an irratti to’annaan akka jiraatu deeggaruu isaanii agarsiisa. Kana hojiirra oolchuudha wanni godhamaa jiru hin jiru jedhanii warii paarlaamaa biyyatti himatan baayyee dha.
Dimokraatonni mormii dhiheefatan kun, erga kaameeran mana marichaa cufamee, waan Kapitool Hiilitti ta’aa ture sab-qunnamtii hawaasummaa - an akka Tiwitarii fi Periskoopii fayyadamanii - viidiyoo fi suuraa akkasumas haasahaa fi dhaadannoo achitti gochaa turan hawaasa biraan gahan.
Pirezdaantiin Ameerikaa Baraak Obaamanis Kara Twiterii isaa Joon Luwiis to’annaa qawwee raggasisuudha mormii kana hogganuu isaatif galata galcheefira.
Mormiin dimookraatonni gochaa turan harra guyyaa xumurameera.


text:
Machaa Jaalalaa
Akkuma waraanni lubbuu namaa galaafatu danda’u jaalallis yoo daangaa darbee qalbii fi lubbuu namaa galaafachu danda’a. Duraan dursinee hiikni jaalalaa maal akka ta’ee mee ilaallu. Jaalalli afaan ingiffaatin ‘Love’ yommuu jedhamu Afaan Arabiffaatin immoo Al-Hubb fi Al-ishq jedhamu. Afaan Arabiffaa hiika gaarii fi bal’aa jaalalaaf kenna. Beektoota armaan gadii wabii godhachuun hiika jaalala beekuf mee haa carraaqnu.
Barreessan galmee jechoota Afaan Arabiffaa Ibn Manzuura akkana jedha,”Al-ishqu farxul hubbi- Al-ishq jechuun hubbi (jaalala) daangaa darbeedha.
Waa’ee Al-ishq fi al-hubb akkasumas kamtu irra faarfamaa (gaarii) akka ta’ee Abu Abbaas Ahmad ibn Yahya gaafatame. Innis akkana jechuun deebiseef, “Al-Hubb irra faarfamaadha (gaariidha). Al-ishq jaalala keessatti daangaa darbuu waan ta’eef faarfamaa (gaarii) miti. Namni jaalalan qabame Aashiqa wanti jedhamee moggaafameef gubaan fedhii lubbuu itti jabaachu irraa kan ka’ee akkuma baalli yommuu muramu qaama’u innis (namni jaalalaan qabames) waan qaama’uufi ykn walitti sunturuufi. Baalli mukaa jalqaba magariisa, ergasii walitti suntura. Sana booda ni daalachaa’a. (Al-ishq (jaalalli daangaa darbees) kanumaan wal fakkaata.)”1
AbdulBarr akkana jedha: Gamnoonni gariin waa’ee Al-ishq (jaalala daangaa darbee) gaafataman. Isaanis,”Al-ishq qalbii qullaa ko’oomsa (biizii godha).”2jedhan.
Pilaaton akkana jedha, ”Jaalalli daangaa darbee sochii lubbuu qullaati (duwwaati).”3
Shekul Islaam ibn Taymiya akkana jedha: “Akkana jedhama: Jaalalli daangaa darbe hubanna, yaada fi dandeetti waa beeku kan balleessudha. Namni jaalalaan qabame fuggisoo wanta namni sun keessa jiruu itti yaada.”4 (Fakkeenyaf, namni inni jaalalaan irraa qabame haala akkanaa keessa jirti jedhe yaada. Garuu haalli inni yaadu fuggisoo sanii ta’uu danda’a hanga wanta yaade san qunnamutti. Yaadota baay’ee fi duwwaa of keessatti horsiisuun dhibee jaalalaatin of miidha.)
Gabaabumatti Al-ishq (Jaalalli daangaa darbee) wanta faarfamuu osoo hin ta’in wanta balaalefatamuu fi badiin inni fidu kan hin shallagamneedha, uffataa salphinnaa fi xiqqeenyaa kan namatti uwwisuudha. Fuggisoo kanaa Al-Hubb (jaalalli gaarii fi daangaa qabu) immoo wanta faarfamuu fi bu’aa baay’ee buusudha. Kanaafu hiika kanniin lamaani erga addaan baafannen booda badii jaalala daangaa darbuun dhufuu dhowwuun nutti hin ulfaatu jechuudha.
Hiika jaalalaa erga barreen booda ‘Machaan’ maal akka ta’ee mee waliin haa ilaallu.
Machaa jechuun sammuun dubbii hubachuu dhiisu fi waa addaan baafachuu dadhabuudha. Machaan sammuu waa hubatu namarraa mulqiti. Imaam Ahmad ibn Hanbal (Rabbiin rahmata haa godhuufi) akkana jedhamuun gaafatame, ‘Namni tokko machaaya ta’uu akkamitti beekkamaa?’ Innis,”Uffata ofii uffata nama biroo irraa, kophee ofii kophee nama biroo irraa addaan baasu yommuu dadhabu (machaaya jedhama).” Jedhee deebise. Imaamu Shaafi’inis, “Yommuu dubbii tartiiba qabu walitti naqe (wal keessa dhaye); iccitii dhokataa yoo ifa baase (machaaya jedhama.)”jedhe. 5
Sababoonni machaa baay’eedha. Gariin farsoo irraa, gariin qabeenya irraa, gariin dhibee irraa, gariin balaa irraa, gariin aangoo irraa, gariin immoo jaalala irraa machaa’a. Kanniin keessa har’a kan ilaallu ‘Jaalala irraa machaa’udha’. Akkuma namni tokko yommuu farsoo dhugu machaa’u namni jaalalaan qabamees ni machaaya. Yommuu nama jaallatu san argu wanta jedhu hin beeku. Dubbiin isaa harkaa wal dhaya. Sammuun irraa deemti. Dubbii nama biraas hubachuun garmalee itti ulfaata. Wanti inni hojjatu wanta daa’imni hin hojjanneedha. Jaalalle ofiitiif jedhee meeqatu lubbuu ofii dararaa jira, yookiin inuma kan lubbuu ofii galaafate meeqatu jira.
Namni yommuu jaalalaan qabamu of gadi xiqqeessa. Nama saniif daaddee deema. Kanaafu miidhaa Al-Ishq (jaalala daangaa darbee) osoo ilaalle hoo?
Miidhaa Jaalala daangaa darbee
Akkuma farsoon nama macheessun nama gatantarsiistu jaalalli daangaa darbees akkasuma namatti taphata.
“Namoonni jaalalaan qabaman namoota hunda caalaa kanneen dhiphataniidha, kanneen salphataniidha, kanneen Gooftaa isaani irraa fagaataniidha”, nama Rabbiin rahmata godheef malee.
Waa’ee miidhaa jaalala daangaa darbee ilaalchise akkana jedhama: “Fitnaan (qormaanni) jaalalaa matooti meeqa funyaan isaanitin ibiddatti gonbiste; kutaa adabbii (azaba) laalessaatti dabarsite kennite. Nama meeqa beekumsa fi amantii irraa baaste akkuma rifeensi lixii keessaa bahu. Qananii meeqa irraa kaastee hiyyumatti isa gatte. Nama meeqa sadarkaa kabajaa irraa buuste gara warroota salphatan keessaa tokko isa goote. Nama meeqa qullatti hanbiste, adabbii laalessaa isa dhandhamsiiste, gaabbi keessatti isa gatte. İbidda gaddaa onneen keessatti gubattu itti qabsiiste. Kabaja inni Rabbiin biratti fi namoota biratti qabaa ture nama meeqa irraa mulqite. (Rabbii fi namoota biratti kabajamaa türe. Garuu jaalalli daangaa darbee kabaja kana irraa mulquun salphinnatti isa gadi deebiste.) Qormaanni jaalala daangaa darbee nama meeqatti balaa hamaa itti feete, dhiphinnatti isa dabarsite, dhuma hamaatti isa geessite, diinummaa bobeessite. Osoo akkana jette gaafattee, “Qananii kee maaltu sirraa oofe? Qiimi (gadoo) maaltu sitti garagalche? Yaaddo fi gadda maaltu sitti fe’e? Iccitii kee maaltu ifa baase? Ifa fuula keeti maaltu ifa irraa kaasun dukkaneesse? Jireenya kee maaltu gadi xiqqeesse? Aduu imaana maaltu si jalaa dhaamse? Jabeenya nafsee teeti maaltu gadi laamshesse? Erga kabajamte booda maaltu gadi si xiqqeesse?” Dhugumatti kuni ajjeechaa jaalalli daangaa darbee warroota isaan qabaman irraan gahuudha. “
“Qormaanni jaalala fitnaa guddoodha. Balaa jabduudha. sheyxaanni karaa kanaan ilma nama gowwomsa. Waxmadi isaatti dabarsuun qalbii gabroonfata. Yaa gaabbi nama gatii xiqqoon of gurgure! Jaalala Rabbii Guddaa dhiise jaalala fedhii ofii bitate. Mi’aan jaalalaa inni bitate darbite. Garuu miidhan ishii hafte. Bu’aan ishii dhumatte. Fedhiin darbe garuu daraaran fi gaddi hafe. Machaa’isni sun dhaabbate garuu gaabbin hafe.” Dhugumatti miidhaan qormaata jaalala daangaa darbe irraa dhalatu jechootan ibsuun ni ulfaata, gurraanis dhagayuun ni jabaata. Garuu namni yoo machaa’u sammuun isaa waan jalaa deemtuf yeroo dhaabbate miidhaa kanniin itti yaadu hin qabu. Fedhii gabaabduuf jedhe gaddaa jireenya isaa/ishii guutu keessatti darba/darbiti.
“Osoo hirribaa fi boqonnaa isaani argite, hirribaa fi jaalalli kan walitti hin dhufne (walii hin galle) akka ta’an silaa ni barta.” Dhugumatti namni jaalalaan qabame halkan hirriba gaarii hin rafu. Yeroo durii sanuu wayya. yeroo amma kanatti wanti irra bulan nama gaddisisa, nama jibbisisa. halkan filmii wal-qunnamtii saalaa ilaala bulun hirribaa fi boqonnaa ofirraa ari’u. Halkan sirnaan yoo hin rafin guyyaa akkamitti boqonnaa argatu? Yaa nama jaalalaan gubataa jiru! Falli kee maalii? Insha Allah boodarratti ni ilaalla yookiin barruulee Qorsa jaalalaa dubbisuun itti fayyadami.
Daraaran biraa jaalala daangaa darbe irraa burquu “ Zulmii (miidhaa, yakka, badii fi kkf dha”
Sababa kanaan kabaja nama meeqatu mulqame, lubbuu meeqatu darbee, qabeenya meeqatu saamame.
Mulqamuu kabajaa– yommuu dhirrii fi dubartiin wal hin fuune yookiin kan wal fuudhan waliin deeman, kabajni isaani hangam akka miidhamu shallaguun hin ulfaatu. Namoonni ija shakkitii fi jibbinsan isaan ilaalu. Dubartii meeqatu maatii ofii irratti salphinna fidde. Dhiira meeqatu haadha warraa ofii manatti dhiise tan biraa waliin fiiga. Dubartii meeqatu bakka abbaan warraa hin jirreetti dhiira biraa waliin wanta rawwattu raawwatti. Daa’ima biraa abbaa warraa ofitti fiddi. Waaaa! Salphinna akkam ulfaatu. Machaan jaalalaa asitti hin dhaabbatu. Zulmii akkam guddaadhaa! Maatii bittineessa, nama wal lolchiisisa, erga duroomanii booda nama hiyyoomsa. Yaa nama jaalalaan machaa’e osoo miidhaa kana hunda hubate, sila mana ofitti ibidda ni qabsiisaa?
Lubbuun galaafatamu– shirkitti (Rabbitti waa qindeessutti) aanee badiin (zulmiin) guddaan lubbuu haqa malee ajjeessudha. Meeqa kamtu dubartiif jedhe wal ajjeessa. Meeqatu fedhii isaa waan hin guunnef nama san galaafate. Fedhii gabaabduuf jedhanii nama galaafachuun sila akkanumatti salphaa ta’e? Dubartii meeqatu ilma sagaagalummaan dheesse ajjeesa. Ilmi kuni osoo ajjeefamu baateyyu daraara fi salphinna guddaa keessa jiraata. Balleessan isaa maalii sila? Yaa nama jaalalaan machaa’e sila miidhaa kana hunda hin hubatu!
Saamamu qabeenyaa– meeqa kamtu mana walirratti gube. Qabeenya walii barbadeesse. Namni yommuu jaalalaan machaa’u ija ittiin argu, sammuu ittiin hubatu hin qabu. Kaayyoon isaa fedhii gabaabdu qofa guuttachuudha. Yoo fedhiin suni hin guuttaminiif wanta isa fundurratti dhufe hunda daaka. Qabeenya namaa haqa malee saamu fi barbadeessun badii fi yakka guddaadha. Yaa nama jaalalaan machaa’e fedhii gabaabdu guuttachuuf jette maaltu badii fi gadda kana hundatti si galche. Osoo obsite teette maal si qabaa?
Amalli baduu, sammuun duguluu– sagaagalummaa bakka lamatti qoodu dandeenya. Sagaagalummaa dhiirri dhiira irratti hojjatu (homosexuality) kan akka ummata Luux fi sagaagalummaa dhiira fi dubartiin walirratti raawwatan. Kunniin badii akkam fokkataa fi hamaadha. Uumama namaa balleessa, qaama laamsheessa, sanyii bakka hin taanetti qisaasessa, sammuu doomsa, amala namaa fokkisa. Hojii akkanaa raawwachuu dhiisaa dhagayuunu garmalee nama jibbisiisa.
Imaam ibn Al-Qayyiim “Badii lamaan kanniin caala cubbuun qalbii fi amantii irratti miidhaa geessu hin jiru. Badiin kunniin Rabbiin irraa nama faggeessu. Wantoota fokkuu gurguddoo keessaa isaan tokko. Qalbiin wantoota fokkuu lamaan kanaan yoo xuroofte wanta gaarii jedhamu irraa ni fagaatti. Dhawaatuma wanta fokkuu raawwachuu itti fuftuun qalbiin tunii Rabbiin irraa akkasuma fagaata adeemti.” jedha.
Akkuma badiin wal qunnamtii saalaa faalla jiddutti adeemsifamu badaa ta’e kan saala wal fakkaatu jiddutti adeemsiifamu (homosexuality) badiin isaa hangana hin jedhamu. Sababni guddaan ummanni Luux itti badaniif keessaa tokko homosexuality dha. Yeroo ammaas hojii fokkuun akkanaa babal’ate jira. Ammas Imaam ibn Al-Qayyim miidha hojii fokkuu kanaa haala kanaan ibsa:
“Hojiin fokkuun kuni nama raawwate fi kan irratti raawwatame jiddutti jibba hamaa darba, yaaddo fi gaddaa itti fida. Fuula gurraachessa, qalbii dukkaneessa, ifa qalbii dhaamsa, fuula isaatti kophummaa itti uwwisa. Fuula isaatirraa namni aqliin isaa xiqqaa ta’eeyyu ni beeka. Haala isaan lamaani balleessa.”
Sagaagalummaan kabaja shamaraa irraa kaasun salphinna itti uwwisa. Salphinni kuni ishii qofa irratti kan dhaabbatu osoo hin ta’in maatii, dhiirsa, firoota ishiis kan haguugudha. Dubartiin sagaagalummaa irraa yoo ulfoofte, ilma dhalte ajjeessun badii sagaagalummaa fi ajjeecha altokkotti badii lama raawwatti. Dhugumatti sagaagalummaan ajjeechaa ajjeechaa caalu, hiyyummaa namatti uwwisa. Namoota meeqatu sababa kanaan hiyyummaa fi salphinna keessa jiraata. Hojii akkam fokkuudhaa!
Gudunfaa
Jaalalli daangaa darbee badii hundaa kan of keessatti hammatteedha. Eeti namni dogongore jaalalaan machaa’u danda’a. Garuu erga of beeken booda dafee keessaa bahuuf tattaafachu qaba. Dafee keessaa bahuuf yoo hin tattaafatin balbala milkaa’innaa fi gammachuu itti cufa. Kallatti amma keessa jiran irraa kallatti biraatti jijjiramuun jalqaba irratti ulfaachu danda’a. Garuu hanga fedhe ulfaata haa fakkaatu yoo obsaan carraaqan jijjiramni ni dhufa. Jijjirama kana keessatti gufuwwan isa/ishii rukutaniif abdii kutuu hin qabu/hin qabdu. Yommuu machaan jaalalaa kaka’u namni tokko badii armaan oliiti fi kan biroo of haa yaadachiisu.
Insha Allah torbaan kutaa itti aanuun hanga walitti deebinutti turtii gaarii.
Kitaabilee wabii
5.rewdatul-muhibina Fuula 107
1,2,3 fi 4 al-ishq fuula 5 fi 6
Jechoonni hayyoota biroo kanneen lakkofsa hin qabnee fi mallatoo warraabbi keessa jiran kitaaba kannarraa fudhataman: al-ishq fuula 13 hanga 30 jiddu jiru.


text:
Prezidaantiin Yunaaytid Isteetes Joo Baaydiin torban dabree gama marsariitiin walgahii waa’ee weerara dhukkuba KOOVIID-19 dubbatu kan sadarkaa addunyaa gaggeessanii jiru.
Kunis kora waggaa kan Tokkummaa mootummootaan cinattti kan gaggeeffamee ture.Walgahii sadarkaaaddunyaa waa'ee KOOVIID-19 irratti yeroo duraaf masaraa Waayit Haawus irra Baaydin gaggeeessan kana irrtti Amerikaan dabalataan talaalii Miliyoona dhibba shan akka gumaachiitu dubbatan.
Gara fuula duraatti addunyaan weerarri dhukkubaa ituu hin ka'iin dursee qophaa'uu qaba kan jedhan Baaydiin maallaqa kanaaf oluu ammumaa kaafnee baankii keessatti walitti qabuu jalqabuu qabna jechuun hogganoota addunyaaf yaada dhiyeessa.
Gabaasa Paatsii Widaakuswaara Waayit Haawuus irraa ergitee caqasaa.


text:
Sagantaan nyaata addunyaa WFP erga baatii bitootessaa keessa naannoo Tigraay Kaaba gama dhiyaa fi godina gama kibbaaf nyaata raabsuu jalqabee qabee, gargaarsa nyaataa yeroo hatattamaa uummata miliyoona tokkoon ga’uu isaa beeksisee jira.
Kan umuriin waggaa 43 fi haati ijoollee torbaa Aster Beyene, sababaa walitti bu’iinsaan baatilee lama dura mana jireenyaaf midhaan isaanii qonnaa irra jiru dhabanii jiran. Isaanis namoota miliyoona tokko kanneen qamadii, atarii fi zayita WFP biraa wixata kaleessaa argatan keessaa ti.
Asteer akka jedhanitti hanga ammaatti midhaan xiqqoo holloota koo biraa argadhuunan jiraataa ture. Ganda baadiyyaa fagoo shire irraa fageenya km 50 irratti argamtu Adi Millen irraa kan ta’an aadde Asteer, amma garuu yoo xiqqaate beelaaf dararaa jiru irraa boqonnaa arganne jedhan.
WFPn uummata gandeen Sanaa kanneen 4,500 ta’aniif raabsii midhaanii marsaa duraa kan kenne yoo ta’u, kanas turban ja’atti yeroo tokko raabsa. Aadde Asteer akka jedhanitti WFPn ganda keenya Adi Millenf nyaata nuu fiduu danda’uu isaatti gammadeera, gandi keenya magaalaalee fi gabaawwan hedduu irraa adda cite ture jedhan.


text:
Naamusa Du’aayi-Kutaa 2ffaa
Naamusa du’aayi kutaa darbe irraa itti fufuun ammallee In sha Allaah ni ilaalla.
7.Cubbuu fi balleessaa ofii amanuu– naamusa du’aayi keessaa tokko cubbuu fi hanqinna ofii Uumaa fuunduratti amanuudha. Yommuu balleessa fi hanqinna kee amanuun qalbiin tee Rabbiin fuunduratti cabdu, du’aayin tee deebii argachuu carraa guddaa qabdi. Kanaafi, du’aayin araaramaaf kadhatan, balleessaa fi hanqinna ofii amanuu kan of keessaa qabuudha. Sayyidul istighfaar-
شَدَّادُ بْنُ أَوْسٍ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ” سَيِّدُ الاِسْتِغْفَارِ أَنْ تَقُولَ اللَّهُمَّ أَنْتَ رَبِّي، لاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنْتَ، خَلَقْتَنِي وَأَنَا عَبْدُكَ، وَأَنَا عَلَى عَهْدِكَ وَوَعْدِكَ مَا اسْتَطَعْتُ، أَعُوذُ بِكَ مِنْ شَرِّ مَا صَنَعْتُ، أَبُوءُ لَكَ بِنِعْمَتِكَ عَلَىَّ وَأَبُوءُ لَكَ بِذَنْبِي، فَاغْفِرْ لِي، فَإِنَّهُ لاَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلاَّ أَنْتَ ”. قَالَ ” وَمَنْ قَالَهَا مِنَ النَّهَارِ مُوقِنًا بِهَا، فَمَاتَ مِنْ يَوْمِهِ قَبْلَ أَنْ يُمْسِيَ، فَهُوَ مِنْ أَهْلِ الْجَنَّةِ، وَمَنْ قَالَهَا مِنَ اللَّيْلِ وَهْوَ مُوقِنٌ بِهَا، فَمَاتَ قَبْلَ أَنْ يُصْبِحَ، فَهْوَ مِنْ أَهْلِ الْجَنَّةِ ”.
Shaddaad bin Aws akka dabarsetti Ergamaan Rabbii (SAW) akkana jedhan: “Sayyidul Istighfaar (karaan araarama itti kadhatan hunda caalu) akkana jechuudha,’Allaahumma anta Rabbii laa ilaha illaa anta, Khalaqtani wa ana Abduka, wa ana ala ahdika wa wa’dika mastaxa’tu, A’uzu bika min Sharri ma sana’tu, abuu’u Laka bini’matika alayya, wa abuu’u laka bizanbii faghfir lii fa innahu laa yaghfiru zzunuuba illa anta.’
Yaa Rabbii! Ati Gooftaa kiyya. Dhugaan gabbaramaan Si malee hin jiru. Na uumte jirta, ani gabricha keeti. Hanga danda’een ahdii fi waadaa Kee irra jira. Badii hojjadhe irraa Siin tiikfama. Qananii narratti oolte nan amana, badii hojjadhes nan amana. Naaf araarami. Badii kan araaramu Si malee hin jiruuti.”
Itti aansun Ergamaan Rabbii (SAW) akkana jedhan, “Namni du’aayi tana yaqinan (dhugaan sirritii itti amanuun) guyyaa jedhe galgalaa’un dura guyyama san du’e, warra Jannataa irraa ta’a. Ammas, namni halkan du’aayi tana yaqinan jedhe lafti bari’uun dura du’e, warra Jannataa irraa ta’a.” Sahih al-Bukhari 6306
Hiika jechootaa: Allaahummaa (Yaa Rabbii), anta (Ati, Si), Rabbii (Gooftaa (Rabbii) kiyya), Laa (hin jiru), ilaha (dhugaan gabbaramaan), illaa anta (Si malee), Khalaqtanii (na uumte), ana (ani), alaa (irra), ahdika (ahdii Kee–ajajoota Rabbii erga beeke hojii irra oolchu), wa’dika (Waadaa Kee–warroota waan gaarii hojjataniif Jannanii jiraachu fi warroota waan badaa raawwataniif Jahannam jiraachu nan dhugoomsa. Garuu ani waadaa Kee irra jira, kana jechuun hanga danda’een waan gaarii hojjadha.), mastaxa`tu (hanga danda’een), A’uzu (tiikfama), bika (Siin), min (irraa), Sharri (sharrii, badii), sana`tu (hojjadhe), abuu’u (nan amana), ni`matika (qananii Kee), alayya (narratti), zanbii (cubbuu kiyya), faghfir (araarami), lii (Naaf), innahu (dhugumatti), laa (hin jiru), yaghfiru (kan araaramu), zzunuuba (cubbuuwwan).
“Badii hojjadhe irraa Siin tiikfama” yommu jedhu namni waan gaarii hojjate mindaa argata. Akkasumas, waan badaa hojjate ni adabama. Yommuu “Badii hojjadhe irraa Siin tiikfama” jettu ‘Adabbii sababa badii hojjadheetin dhufu irraa na tiiksi, naaf irra darbi.’ jechaa jirta.
8.Wanta kadhatan san ijjannoon kadhachuu– Abu Hureeyran akka dabarsanitti Ergamaan Rabbii (SAW) akkana jedhan:
“ لاَ يَقُولَنَّ أَحَدُكُمُ اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِي، اللَّهُمَّ ارْحَمْنِي، إِنْ شِئْتَ. لِيَعْزِمِ الْمَسْأَلَةَ، فَإِنَّهُ لاَ مُكْرِهَ لَهُ ”.
“Tokkoon keessan akkana hin jedhin, ‘Yoo feete, Yaa Rabbii naaf araarami, Yaa Rabbii rahmata naaf godhi.’ Garuu kana irra, ijjannoon Rabbiin haa kadhatu, Rabbiin kan dirqu homtu waan hin jirreef.” (Sahiih Al-Bukhaari 6339)
Wanti barbaadamu, namtichi yommuu du’aayi godhu kadhaa isaa keessatti ijjannoo qabaachu qaba. Garuu namtichi ‘Yaa Rabbii! Yoo feete du’aayi tiyya naaf qeebali’ yoo jedhe, kuni ijjannoo fi kutannoo kan faalleessudha. Akka waan akkana jechaa jiruuti, “Yaa Rabbii du’aayi tiyya yoo narraa qeebalte (deebii deebisteef) Si galateeffadha. Ta’uu baannan, Si hin kadhu.” Kuni immoo Rabbii Olta’ee fi Farfamaa irratti oftuulu kan agarsiisudha. Akkasumas, of gahiinsa (self-sufficiency) nama du’aayi godhuu mul’isa. Namni yeroo hundaa gargaarsa fi deeggarsa Rabbii kan barbaadudha. Kanaafu, haala hiyyummaa fi dadhabinnaa isaa agarsiisuun Rabbiin kadhachuu qaba.
9.Du’aayi baay’isuu fi yeroo hundaa gochuu– namni du’aayi yommuu godhu dhimma duniyaa qofa irratti daangessu hin qabu. Aakhiraas (Jireenya Booda) sirritti kadhachuu qaba. Akkasumas, yeroma rakkoo ykn wanta gaarii argachuuf qofa Rabbiin kan kadhatu osoo hin ta’in yeroo hundaa Rabbiin kadhachuu qaba. Ergamaan Rabbii (SAW) akkana jedhan:
“ مَنْ سَرَّهُ أَنْ يَسْتَجِيبَ اللَّهُ لَهُ عِنْدَ الشَّدَائِدِ وَالْكُرَبِ فَلْيُكْثِرِ الدُّعَاءَ فِي الرَّخَاءِ ”
“Namni yeroo rakkoo fi gaddaa Rabbiin akka isaaf awwaatu fedhe, yeroo laafinnaa du’aayi haa baay’isu.” ( Jami’a At-Tirmizi 3382)
Akkuma mammaaksi Arabaa jedhu, “Namni yeroo hundaa balbala dhadhayu, gara keessa seenun hin oolu.”
Tuqaa kana irratti sirritti itti xinxalluun yeroo hundaa du’aayi gochuu hin dhiisin.
10.Du’aayi yeroo du’aayin qeebalamtu gochuu-tola Rabbii keessaa tokko yeroo murtaa’o ta’an yeroo biraa irraa adda baasun filate. Yeroo kana filachuun gabroonni mirqaansun akka eeganii fi du’aayi sirritti akka godhaniifi. Osoo yeroon hunduu wal qixa ta’ee silaa fedhiin gabricha ni du’a. Kanaafu, gabrichi du’aayin isaa akka fudhatama argattuuf yeroo kanninitti fayyadamu qaba. Yeroon du’aayin fudhatama itti argattu keessaa
A). Du’aayi halkan gara dhumaatti tokko sadaffaan yommuu hafu gochu– Afaan keenyan ‘obboroo’ jennaan. Yeroo namoonni hirriba cimaa keessa jiran mu’iminni (namni dhugaan amane) olka’e Rabbii isaatti warwaata. Dhugumatti Rabbiin mu’imintoota dhugaa akkana jechuun ibse:
كَانُوا۟ قَلِيلًۭا مِّنَ ٱلَّيْلِ مَا يَهْجَعُونَ
وَبِٱلْأَسْحَارِ هُمْ يَسْتَغْفِرُونَ
“Halkan irraa xiqqoo qofa rafuu turan.
Isaan yeroo hiraabaa (obboroo) araarama kadhatu” Az-Zaariyat 51:17-18
Kana qofaa mitii, Rabbiin halkan irraa tokko sadaffaan yommuu hafu bu’iinsa Isaaf maluun gara samii duniyaatti akka gadi bu’u Ergamaan Rabbii (SAW) ni beeksisu:
أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ “ يَتَنَزَّلُ رَبُّنَا تَبَارَكَ وَتَعَالَى كُلَّ لَيْلَةٍ إِلَى السَّمَاءِ الدُّنْيَا حِينَ يَبْقَى ثُلُثُ اللَّيْلِ الآخِرُ يَقُولُ مَنْ يَدْعُونِي فَأَسْتَجِيبَ لَهُ، مَنْ يَسْأَلُنِي فَأُعْطِيَهُ، وَمَنْ يَسْتَغْفِرُنِي فَأَغْفِرَ لَهُ?”
“Gooftaan keenya Kan toltuun Isaa baay’attee fi Olta’aan halkan gara dhumaatti tokko sadaffaan yommuu hafu halkan hundaa gara samii duniyaatti bu’uun, ni jedha, ‘Eenyutu Na kadhata, isaaf Nan awwaadhaa; Eenyutu waa Na gaafata, Nan kennaafii; Eenyutu araarama Narraa barbaada, Nan araaramaafii?” (Sahiih Al-Bukhaari 6321, Sahiih Muslim 758)
Dhugumatti halkan ka’anii salaatu fi du’aayi gochuun gammachuu fi tasgabbiin keessa namaatti akka bubbisu taasisa. Yommuu namoonni hirribatti lixan ati immoo dhaabatte Rabbitti warwaattu, guyyaa nagahaan oolta, rakkoo fi dhiphinnii kee sirraa hir’ata.
Yaa mi’aa salaata halkanii!
Yaa du’aayi yeroo sanii!
Tasgabbii fi gammachuu akkamii!
Yaa nama yeroo san hirribatti lixee
Carraa meeqatu si lufee
B).Du’aayi yeroo Azaana fi Iqaamaa jiddu
عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم “ لاَ يُرَدُّ الدُّعَاءُ بَيْنَ الأَذَانِ وَالإِقَامَةِ ” .
Akka Anas ibn Maalik dabarsetti, Ergamaan Rabbii (SAW) akkana jedhan, “Du’aayin Azaana fi iqaama jiddutti godhame hin deebifamu.” (At-Tirmizi 212, Abu Dawud 521)
C).Du’aayi yeroo salaata– salaanni guutun isaa faaru Rabbiiti fi du’aayi kan of keessatti qabateedha. Dhugumatti, namni sirritti yoo itti xinxallee fi hiika wanta jedhu beeke, du’aayiwwan miidhagon salaata keessa akka jiran ni hubata. Mee suurama Faatiha irraa jalqabi hanga xumura salaata itti xinxalli, hiika isaa baruuf mee tattaafadhu, waan ajaa’iba argita. Wanti ati Rabbiin irraa kadhachuu barbaaddu salaata keessatti siif guduunfame jira. Milkaa’inni fi gammachuu ati dheebottu salaata keessa jira. Kanaafu, hiika du’aayiwwan salaata keessatti jedhan baruuf tattaafadhu. Erga barte immoo yommuu salaattu irratti xinxalluu fi xiyyeefachuf carraaqi.
D). Du’aayi yeroo sujuudaa– sujuunni gocha Rabbiin biratti garmalee jaallatama ta’eedha. Kanaaf, Ergamaan Rabbii (SAW) akkana jedhan:
“ أَقْرَبُ مَا يَكُونُ الْعَبْدُ مِنْ رَبِّهِ وَهُوَ سَاجِدٌ فَأَكْثِرُوا الدُّعَاءَ ”
“Gabrichi Gooftaa isaatti daran (caalatti) dhiyoo kan ta’u yommuu sujuuda bu’uudha. Kanaafu,[haala kana keessatti] du’aayi baay’isaa.” Sahiih Muslim 482
E.Du’aayi dhuma Salaata fi boodaa- salaama baafachun duraa fi salaama erga baafatanii booda du’aayi baay’isuun, carraa du’aayin fudhatama argachuu dabala. Ammas, yeroon du’aayi itti baay’isu qaban kanneen armaan gaditi; wudu’a erga godhanii booda, ji’a Ramadaanaa, Laylatul Qadr, Guyyaa Arafaa, Guyyoota kurnan jalqabaa Zul Hijjah fi kkf.
Guduunfaa
Mata duree darbee fi kana walitti yommu qabnu du’aayin teenya fudhatama akka argattuuf tarkaanfiwwan kana hordofu dandeenya:
•Badii fi wantoota fokkuu irraa dheessu —Hojiwwaan gaggaarii baay’isanii hojjachuu—Salaata sirnaan salaatu—Rabbiin qofa du’aayi kadhachuu — Yommuu du’aayi godhan yaada ofii sassaabu—wanta du’aayi keessatti jedhan hiika isaa beeku fi irratti xinxalluu— Badii ofii amanuu fi araarama Rabbiin kadhachuu—Rabbiif of gadi qabuu fi sodaachuu—dhoksaan ykn sagalee gadi qabuun du’aayi gochuu—Du’aayi baay’isuu fi yeroo hundaa gochuu—Rabbiin irraa waan gaarii eegu fi Jarjaruu dhiisu.
•Rabbiin Faarsu fi badii ofii amananii Rabbiin irraa araarama kadhachuun, balbala milkaa’innaa fi gammachuu bana.
•Yommuu namoonni hirribatti lixan ka’anii salaatu fi du’aayi gochuun jireenya namaatti qilleensa tasgabbitii fi milkaa’innaa afuufa.
•Du’aayi baay’isuu fi yeroo hundaa gochuun burqaa gammachuu fi milkaa’innaa itti fufsiisudha.
Kitaabban wabii: Du’a Weapon Of the Believer fuula 87-101 fi 117-131 By Abu Ammar Yasir Qaadi
Sharih Riyaadu saalihiin-Jiildi-6, fuula 718, Ibn Useymiin


text:
Aadaafi Aartiin Oromoo yeroo ammaa maalirra jira, garamittis arreedaa jira? Guddina amma irra ga’eef artistoota keenya gameeyyii kan akka Alii Birraafi Admaasuu (Abbaa Lataa) fa’aa yoo kaasne, dhaloota keenya har’ammoo eenyuunfaa haa jennu?. Isinumti ofiif itti guuttadhaa…!
Guddina Aartii keenyaa dudduubas daarekteerotaafi gulaaltota(editors) fiilmii immoo milkaa’ina aartii keenya kanaaf gumaacha olaanaa taasisaa jiranis qabna. Keessumaa yeroo guddinni aartii Oromoo boqonnaa harawaa eegale kanatti dargaggoota Oromoo dhaloota qubee ogummaa ykn kennaa adda addaa qabanitti cichanii qeerransa ta’an hedduu Waaqni nuuf kenneera.
Kennaafi ogummaa Waaqni kenneefitti cichee aartii sabasaa guddisuuf onnatee, homaa utuu hin ko’oommatiin bu’aa ba’ii ba’ee, sirba Haacaaluu “Maalan jiraan” tokko jedhe. Sirbi kun ga’umsa ogummaasaan ummanni Oromoo baddaa hanga gammoojjiitti beekamtii itti kenneef isa duraa haa ta’u malee, fiilmiiwwan dokumenterii hedduufi diraamawwan TV kannen akka DHEEBUU editarummaan ykn gulaaluudhaan hirmaachaa jira. Ogummaan daarekterummaa (qajeelchuu) yaaddawwan barreessitonniifi weellistootni qopheessanii lubbuu itti godhanitti foon horuun/ijaaruun argaa dhageettii daawwattootaa qalbii fuudhudha. Ogummaan kun artistoota Oromoo hedduu qabnu keessatti baay’inaan kan hin mul’anneedha. Gama kanaan Amansiisaa Ifaa dargaggoo onnataa jabana kanaa Waaqni Oromoof kaase.
Dhabbanni leenjii Vidiyoogiraafiifi Footoogiraafii Toomii sanbata darbe badhasa ‘Tom Film Awards’ jedhamu yeroo jalqabatiif sadarkaa biyyaatti qopheessee ture. Sirna kanarratti fiilmiwwaan 12 ol ta’an akka biyyaatti filatamanii gosoota dorgommii 7 morkatameera.Badhaasa kanas bu’aa dhaloota qubee kan ta’e dargaggeessi qaroo Oromoo Amansiisaa Ifaa mo’achuu danda’eera. Dorgommii kanarratti Amansiisaan Daayirekteera Cimaa bara 2015 ta’uudhaan filatameera. Kana keessaa eegaa daayirekteera cimaa bara 2015 jedhuun ilmi Oromiyaan miixuu cimaan deesse, gadadoo fi rakkina cimaan dadhabdee asiin geesifatte Amansiisaan 1ffaa ta’uudhaan badhaasa qophaa’eef olaantummaan fudhachuu kan danda’e.
Filmiin Amansiisaan garee isaa waliin fudhatee dorgommiif dhiyaate waa’ee faalama qillensaa irratti kan xiyyeefate yoo ta’u, turtii daqiiqaa 5 fi sekoondii 45 qaba ture. Akkuma beekamu hojiin filmii gareedhaan kan hojjetamu yoo ta’ullee, daayrekteerummaan ija fiilmii tokkootti murteen isaa fiilmii sana bareechuus balleessuus danda’a. Amansiisaan immoo dhimma akkanaa irratti iji isaa qarameera. Kanarra ka’uudhanis badhasaaf ga’e.
Sirni badhaasaa kun Bitootessa 5, 2016 magaalaa Finfinnee galma tiyaatira Biyyoolessaatti kan raawwatame yoo ta’u, keessummoonni ogummaa filmii adda addaa qaban biyyitti keessaa jiran filmiwwan dhiyaatan irratti guyyoota dheeraaf gamaagama erga geggeesanii boodee guyyaa dhumaas ammoo vidiyoo gabaabaa filmiwwanii erga dawwatanii kana irrattis yaadni kennamee booda ture Amansiisaan ummata sana hundumaa amansiisee mo’achuu kan danda’ee uummata Oromoof ammoo ilma ittin boonan ta’e.
Amansiisaan mallattoo qulqullina aartii Oromooti, sababiinsaa hojiiwwan hanga ammaatti hojjetee ummataan ga’e keessatti xiyyeeffannoo guddaa kennudhaan qulqulliinaa fi injifannoodhaan xumureera. Amansiisaan sirba Hacaaluu “Maalan Jiraa?” jedhu irratti yaadaa fi qalbiii uummataa Oromoo seenee; itti aansuun sirba weellisaa angafaa fi beekamaa Zarihun Wadaajoo “Hin Oolu” jedhu irratti ammoo dhama aartii isaa lammaffaa nu dhandhamachiise. Itti aansuudhaan hojii weellisaa Kamaal Ibraahim fi Shukurii Jamaal “Dubbii Lafaa…” jedhuun ammoo ogummaa isaa deebisee mirkaneesse. Kana malees dookumantarii gababaa waa’ee Irreechaa irratti xiyyeefate ‘Irreechaa: Color & Treasure of Oromo’ jedhuun tokkummaa uummata Oromoo fi miidhagina Oromoo agarsiisuu danda’eera. Amansiisaan hojiiwwan isaa kanneen fakkeenyummaa guddaafi artiistoota, daayirekteeroota fi weellistoota birootiif barnoota kan kennedha.
Katabbii koo kanaan hojiiwwan Amansiisaan aartii Oromoo keessatti gumacheefi gumaachaa jiru isiniif himuuf utuu hin taane, injifannoon kun kan uummata Oromoo ta’uusaa isin hubachiisuufi. Oromoo marti dargaggoo kanaan boonuu qaba. Dargaggoonni dhaloonni qubee ammoo qeerransa keenya kanaa faana dha’uun kallattii irratti bobba’ee hojjechaa jirurratti cichee qeerransa ta’uu qaba.
Anaaf Amansiisaan Qeerransa!
Horaa Bulaa Deebanaa
Gadaan Gadaa Bilisummaatti
Gammadaa Olaanaa
Hojiiwwan isaa armaan gadii Youtube Chanaalii isaa irraa dawwadhaa dawwadhaa!
Linkiin Kunooti
Malaan Jiraa: https://www.youtube.com/watch?v=gliv_skuGL8
Hin Oolu: https://www.youtube.com/watch?v=K_eZ1TjIU0M
Dubbii Lafaa…:https://www.youtube.com/watch?v=xdWsYURzzFE


text:
Tafsiira Suuratu Al-Hadiid-Kutaa 6
Warri sadaqatanii fi karaa Rabbii keessatti qabeenya ofii arjooman mindaa dachaa argatu
“Dhugumatti, dhiironni fi dubartoonni sadaqatanii fi Rabbiif liqaa gaarii liqeessan, [mindaan isaanii] dachaa isaaniif ta’a. Isaaniif mindaa gaariitu jira.” Suuratu Al-Hadiid 57:18
“Dhugumatti, dhiironni fi dubartoonni sadaqatanii” kana jechuun dhiironni fi dubartoonni namoota haajaa qabanii fi rakkataniif qabeenya isaanii kennan, akkasumas, “Rabbiif liqaa gaarii liqeessan” kana jechuun niyyaa qulqulluun, jaalala Rabbii barbaaduun karaa kheeyri (gaarii) keessatti qabeenya isaanii baasan, mindaan kanaa isaaniif baay’ata. Kudhan irraa jalqabe hanga dhibba torba gahuu fi sani ol ta’utti dacha dachaa isaaniif ta’a.[1] Jecha gabaaban, dhiironnii fi dubartoonni sadaqaa kennatanii fi jaalala Rabbii fi mindaa Isa bira jiru kajeelun qabeenya isaanii karaa Isaa keessatti baasan, mindaan isaanii dacha dachaa isaaniif ta’a. Kanaa olitti immoo “Isaaniif mindaa gaariitu jira” Mindaan gaarii fi kabajamaan kunis Jannata.
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa, “Rabbiif liqaa gaarii liqeessan” yommuu jedhu, liqatti hajamee osoo hin ta’in, nama liqeessuutti tola oolu waan barbaadefi. Akkasumas, namni guddinna mindaa akka beekufi. Rabbiin subhaanahu Dureessa homaattu hin hajamneedha.
Karaa Rabbii keessatti baasun, liqaa gaarii kan jedhameef nama karaa gaarii keessatti qabeenya akka baasu fi arjoomu kakaasuufi. Nama biratti wanta garmalee jaallatamaa ta’e keessaa tokko, “Qabeenya”. Qabeenya kana wanta nafsee isaa gammachiisuu fi faayda naaf fida jedhee yaadu irratti malee baasu hin barbaadu. Kanaafu, qabeenya inni baasu hin barbaanne kana, “Liqaa liqeessi dacha dachaa ta’ee siif deebi’a” yoo jedhame, liqeessuuf ni ariifata. Kanaafi, warri baanki seera Islaamaatin hin bulle, liqaa namaaf liqeessuuf ni ariifatu. Sababni isaas, liqaa yoo liqeessan maallaqni dacha ta’ee isaaniif deebi’a. Kuni dhala ykn ribaa waan ta’eef Islaama keessatti dhoowwamaa (haraama)dha. Garuu bakka dhalaa (ribaa) wanta dachaa namaaf ta’u Rabbiin bakka buuse. Wanti kunis sadaqaa fi karaa Rabbii keessatti baasu (liqaa gaariidha). Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Qabeenya namootaa keessatti akka dhaluuf wanti isin dhala irraa kennitan, Rabbiin biratti homaa hin dhalu. Garuu zakaa irraa Fuulaa Rabbii barbaadun wanti isin kennitan, [isatu isiniif dhala]. Isaan sun mindaan kan isaaniif baay’atuudha.” Suuratu Ar-Ruum 30:39
Kana jechuun dhala niyyachuu fi liqaan qabeenya namootaa keessatti akka isiniif dabalu barbaadun qabeenya irraa wanti isin akka liqaatti kennitan, Rabbiin biratti hin dabalu. Kana irra, Rabbiin ni balleessa. Garuu Jaalala Rabbii barbaadu fi mindaa Isaa kajeelun wanti isin akka zakaa fi sadaqaatti namoota haajaa qabanii fi rakkataniif kennitan, Rabbiin isiniif baay’isa, mindaa dacha dachaa isiniif godha.[2]
Aayan tuni akkana jechuunis ibsamte: “Namoonni wanta inni kenne caalaa dachaa godhanii akka isaaf deebisan barbaaduun namni kennaa kenne, namni kuni Rabbiin biratti mindaa hin argatu. Sababni isaas, kennaa kana keessatti jaalala Rabbii hin barbaanne.”[3]
Namni kuni mindaa haa dhabu malee badiin isarra hin jiru. Garuu namni liqaa liqeessun liqaan isaa dacha ta’e akka isaaf deebi’u barbaadu, badiin isarra jira. Mindaallee ni dhaba, dhala waan nyaatefis ni adabama.
“Isaan Rabbii fi Ergamtoota Isaatti amanan, isaan sun siddiquun fi Gooftaa isaanii biratti shuhadaa’a, mindaan isaaniitii fi ifni isaanii isaaniif jira. Isaan kafaranii fi aayaata Keenya kijibsiisan immoo isaan sun warra ibiddaati.” Suuratu Al-Hadiid 57:19
Siddiquun jechuun warra iimaanni isaanii guutuu ta’e, hojii gaggaarii hojjatan, beekumsa nama fayyadu fi yaqiina (mirkaneefannaa) dhugaa qabaniidha.[4] Jecha gabaaban, siddiquun jechuun amantii, dubbii fi hojii isaaniitin sirritti dhugaa kan ta’aniidha. Akka munaafiqotaa dubbii fi hojiin alaa amantii isaanitiin wal hin faallessu. Amaariffaan, “በጣም እውነተኞቹ” jechuun hiikan. Siddiquun qalbiidhaan shakkii tokko malee dhugaan amanuu, dubbii fi hojii isaanii keessatti dhugaa ta’u. Nabiyyootatti aanee sadarkaan guddaan sadarkaa siddiquunati.
Shuhadaa’a hiika lama qaba: 1ffaa-warra ragaa bahan, 2ffaa-warra karaa Rabbii keessatti ajjeefaman.
Hiika kana irraa ka’uun hayyoonni aayah tana ibsuu irratti yaada lama qabu:
1ffaa– himni “wallaziina aamanu…” jedhee jalqabu, “humu siddiquun” jedhu irratti dhaabbata. Kana booda himni lammataa, shuhadaa’a jechuun jalqaba. Akkaata ibsa kanaatti, hiikni aayah akkana ta’a: Isaan Rabbii fi Ergamtoota Isaatti amanan, dhugumatti isaan sun warra sirritti dhugaa ta’aniidha (siddiquun). Shuhadaa’a (warri karaa Rabbii keessatti ajjeefaman) immoo “mindaan isaaniitii fi ifni isaanii isaaniif jira.” Kuni ibsa Ibn Abbaas, Masruuq, Dahhak, Muqaatil fi kanneen biroo kennaniidha.
2ffaa– siddiquun fi shuhadaa’a osoo addaan hin baasin aayan guutuun walitti hidhamuun hima tokko taati. Akka ibsa kanaatti hiikni aayah akkana ta’a: “Isaan Rabbii fi Ergamtoota Isaatti amanan, isaan sun warra sirritti dhugaan ta’anii fi Gooftaa isaanii biratti warra ragaa bahaniidha, mindaan isaaniitii fi ifni isaanii isaaniif jira.” Mujaahid fi hayyoonni biroo ibsa kana kennanii jiru.[5]
Warroonni Rabbii fi Ergamtoota Isaatti amanan, addunyaa tana keessatti warra sirritti dhugaa ta’aniidha (siddiquun), Guyyaa Qiyaamaa immoo namoota irratti ragaa bahu (shuhadaa’a ta’u).[6] Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Namoota irratti raga baatota (shuhadaa’a) akka taatanii fi Ergamaanis isin irratti ragaa bahaa akka ta’uuf akka kanatti ummata jiddu-galeessaa isin goone.” Suuratu Al-Baqarah 2:143
Aayah keessatti Rabbii fi Ergamtoota Isaatti amanan jedhee kaasun Yahuudota fi Kiristaanota osoo ifatti hin baasin haala hubatamuun qeeqa. Yahuudonni Ergamtoota hundatti hin amanne. Nabii Muusatti amananii, Nabii Iisaa fi Nabii Muhammaditti kafaran. Kiristaanonnis Nabii Iisaatti amananii garuu Nabii Muhammaditti ni kafaran. Kana jechuun Nabii Muhammad (SAW) Ergamaa Rabbii ta’uu hin amanne. Akkasumas, waa’ee Rabbii olta’aa ilaalchise amantiin isaan qaban badaa kan ta’eedha. Kanaafu, yahuudonni fi kiristaanonni warra dhugaa (siddiquun) hin jedhaman. Warri sirritti dhugaan amanan, warra Rabbiitti haala sirrii ta’een amananii fi osoo Ergamtoota addaan hin baasin Ergamtoota hundatti amananiidha. Dhugumatti, warri kuni Guyyaa Qiyaamaa namoota irratti ragaa bahuun wanta isaaniif haqa ta’uudha.
“Isaan kafaranii fi aayaata Keenya kijibsiisan immoo isaan sun warra ibiddaati.”
Kana jechuun namoonni Rabbii fi Ergamtoota Isaatti hin amanne, keeyyattota fi ragaalee Isaa akka sobaatti ilaalan, isaan sun warra ibiddaati. Mindaas ta’e ifni isaaniif hin jiru. Warri kuni yahuudota, kiristaanota, mushrikootaa fi namoota biroo ni hammata. Zamana Nabiyyii (SAW) keessa mushrikoonni Makkaa haqa isaaniif dhufetti amanuu didan. Yahuudonnis Nabii Iisaa fi Nabii Muhammad Ergamtoota Rabbii ta’uu amanuu didan. Kiristaanonnis wanta Rabbiif hin malle jedhan. Kanarratti dabalatee, Nabii Muhammad (SAW) Ergamaa Rabbii ta’uu hin amanne. [7] Zamana kana wanti kana hundarra badaa ta’e immoo jiraachu Rabbiitti subhaanahu wa ta’aalaa warra hin amanne (eetist). Kunniin hundi yoo hin tawbatin warra ibiddaati. Rabbiin rahmata Isaatiin ibiddaa fi wantoota gara ibiddaatti nama geessan irraa nu haa tiiksu.
Kitaabban wabii:
[1] Tafsiiru ibn Kasiir-7/182-183, Tafsiiru Muyassar-539, Tafsiiru Sa’dii-991
[2] Tafsiiru Muyassar-408[3] Tafsiiru ibn Kasiir-6/97, Tafsiiru Xabarii-18/508
[4] Tafsiiru Sa’dii-991
[5] Tafsiiru Xabarii-22/413-415, https://www.englishtafsir.com/Quran/57/index.html#sdfootnote34sym, Bidaa’u Tafsiir-3/129-130, Ibn Al-Qayyim
[6] Bidaa’u Tafsiir-3/130, Ibn Al-Qayyim
[7] Tafsiiru tahriir wa tanwiir-27/400


text:
Waxabajjii 05//2014(TOI) – Korporeeshiniin manneen Federaalaa manneen jireenyaa mala ammaayyaan Finfinnee naannawwa Garjiitti ijaarsisee eebbise.
Sirna eebba manneen jireenyaa kanarrstti hojigaggeessaa olaanaa korporeeshinichaa Obbo Rashaad Kamaal, ittigaafatamaan waajjira ministira muummeefi dura taa’aan Boordii korporeeshinichaa Obbo Tafarii Fiqree dabalatee anga’oonni mootummaa olaanoon biroon argamaniiru.
Piroojektiin korporeeshiniichi ijaarsise Bilookoota lama abbaa darbii kudhan kudhanii kan qaban yoo ta’an, tajaajila daldalaa fi mana jireenyaatiif kan oolanidha jedhameera.


text:
Sagantaa - Kibxata Adoolessa 20, 2021
Uummanni Oromoo beelaaf saaxilamaa jiraachuu
Ona Najjoo Lixa Oromiyaa, keessattuu, Konyaa Lixa Wallaggaa fi Qeellem Wallaggaa keessatti, Uummanni Oromoo LMKII'n dirqisiifamuun, yeroo dheeraaf akka midhaan hin oomishanne taasifamaa; oomisha ooyiruu irraa qabus akka hin galfanneef, ooyiruu irratti jalaa gubamaa turuun wal-qabatee, yeroo ammaatti Uummanni Oromoo Ona Najjoo keessa jiru beelaaf saaxilamee jiraachuu.
Ajjeechaa fi hidhaa Oromoorratti raawwatamaa jiru
Matakkal Maanguddoon Oromoo, Obbo Dhinsaa Goobanaa jedhaman, Kamisa Adoolessa 15, 2021, Konyaa Matakkal, Ganda Goongoo jedhamuun waamamu keessatti, ooyiruu isaanii irraa gara manaatti osoo galaa jiranii, Loltoota Mootummaa Koloneeffataa Impaayera Itoophiyaan karaatti qabamuun, mana isaanii fuul-duratti geeffamuun, sa'aa lamaa oliif mukatti hidhamuun erga turfamanii booda rasaasaan ajjeefamuu; haati warraa isaaniis LMKII'n akka malee dhaanamuun miidhaa qaamaa irra ga'eef hanga har'aatti wal-aansa fayyaa tokkollee hin argatin jiraachuu.


text:
Dorgommii waancaa kubbaa miilaa addunyaa biyyitii 32 Biraazilitti taphachaa bahan kalee,Adoolessa 13,2014 dhumatee Jeremniitti ittuma du’ee daqiiqaa 113esso goolii glafate waancaa fudhate.
Goolii takkittii Jeremiin badhaafamteen tana gurbaa ganna 24,Mario Götze ka jijjiiranii seenetti goolii galcheef.
Gotzeee kubbaa gamaa itti kennan qoma irra buufatee goolii keessa buuse.Qaanqeen gammachuu dirree istaadiyoomii Maracana keessaa xinnixxe,lafa itti bashannanii haga manneen nyaataa dhugaati hagi tokko guutamee unaa daadhiitu hin hirdhanne waliin geette.
Chaansileerii Jermenii Angilaa Merkel dabalee bulchiita hedduutti daawwii dhufe. Biraazil nugusa kubbaa miilaa taatee marroo shan waancaa kubbaa miilaa addunyaa moote taan barana hin taaneef tapha lamatti goolii 10 itti galee manajera isaanii Scholarie ya hujii irraa buusan.
Gama kaaniin ammoo maanajera kubbaa miilaa Biraazil Luiz Felipe Scolari, jaarsa ganna 65 ya hujii irraa buusan.Scolari moohamuu biyya isaatiif dhiifama gaafatee hujii irraa bu’e. Scholr biyya 2002 keessa biyya isaa waancaa kubbaa miilaa moohachiisee oli guddisaa dhufe.
Badhaasa FIFA
FIFA,federeshiiniin waldaa kubbaa miilaa addunyaa biyyoota dorgommii Waanc Kubba Miilaa Addunyaa baranaa moohataniif badhaasa doolara miliyoona 35 kenne.
Biyya 16 walti hafan tokko tokko isaaniitii doolara miliyoona sagal sagalii,afran walti hafani ammoo tokko tokkoo isaaniitiif doolara miliyoona 14,ta sadarkaa afreessoo taateef doolara miliyoona 18,ta sadeessoof doolaa miliyoona 20, ta lammeessoo taatee miliyoona 24 fi ta tokkeessootiif ammoo doolara miliyoona 35 kenne.
Ispayin gaafa bara 2010 dorgommii akkanaa moote doolara miliyoona 30 badhaafamte.
Dorgommii Waanca Kubbaa Miilaa bara 2014 walumattu goolii 171 gale.Tana keessaa tapha lama qofa irratti goolii 10 Biraazilitti gale.Torba Jeremnitti itti galchee sadii ammoo Nezerlaadnitti dabaleef.
FIFA taphataa Arjentiinaa Lionel Messi, biyya isaa jabeessee dorgommii addunyaatiin gahee jette kubbaa warqii badhaasan Diyaagoo Maradoonaa ammoo Meesiin badhaasii kun isaa hin mallee jedhe.
Dorgommii tana gaazexeessitota 2,500 biyya suni dhufee oduu jirtu addunyaatti hime.
Dorgommiin Waancaa Kubbaa Miilaa Addunyaa bara 2018 Raashiyaatti taphatan.


text:
Hariiroo WBO fi HIT gidduutti uumame ilaalchisuun marii taasifame
Hariiroo WBO fi Humna Ittisaa Tigiraay (HIT) gidduutti dhiheenya kana uumame ilaalchisuun marii Hayyuu fi Qabsaa’aa Oromoo gameessa Obbo Daani’eel Dafaa waliin taasifame.
Uummanni Oromoo galma qabsoo isaa kan Walabummaa biyya isaa, Oromiyaa mirkaneessuuf; Bilisummaa isaa dhugoomsuu fi Mootummaa Birmaduu Oromoo fi Oromiyaa gad-dhaabuuf taasifamu irratti fuuleffachuun, karaa maraan WBO tumsuu fi hidhachiisuun, ofiis hidhachuun, impaayera kolonii afaan qawween ijaaramte afaan qawween diiguun biyya (Oromiyaa) walaboomte gad-dhaabbachuuf irree tokkoon qabsaa’uun akkaan barbaachisaa ta’uu dhaammanna.


text:
Oromoonni baay’inaan 100 ol ta’an Konyaa Matakkal, Ona Dibaax, Ganda Daalattii jedhamtu keessatti guyyaa kaleessaa (Amajji 13, 2021) ajjeefamuun hanga har’aatti awwaalcha dhorkamanii jiraachuu
Lola saboota ollaan Uummata Oromoo irratti
Gujii Lixaa, Aanaa Galaanaa: Saboota ollaan lolli Oromoo irratti adeemsifamaa jiraachuu; qabeenyi Uummata Oromoos Raayyaa Ittisaa Impaayera Itoophiyaan saamamaa fi mancaafamaa jiraachuu
Onoota Shawaa Lixaa garaagaraa keessatti duguuggaan sanyii qindaa’aan Ilmaan Oromoo irratti adeemsifamu babal’tee itti-fufee jiraachuu;


text:
Guyyaa nama daandii irra adeemuu halkan mana namaa cabsanii seenuun jiraattoota reebanii hidhuun daran bifa jabaateen itti fufuu isaa jiraattonni dubbatanii jiru. Humni waraana mootummaa magaalatti keessatti heddumminaan bobba’ee uummata ari’ataa fi hidhaa waan jiruuf uummanni magaalaa keessaa gara baadiyyaatti inni baadiyyaa keessa jiraataa ture immoo gara magaalaatti baqataa kan jiru ta’uu jiraattonni ibsanii jiru.
Namoota hanga tokko achuuma magaalaa Bulee Horaa keessatti hidhan kan jedhan jiraattonni, kanneen qaban heddumminaan gara Baatuu ykn Zimaayitti dabarsan jedhu. Gabaa dhaqanii daldalachuun, dargaggonni gara mana barumsaa adeemuun yaaddoo guddaa ta’uu fi hojjatonni mootummaa waajiira erga seenanii booda mallattessanii manatti galu jedhu. Komaandii poostiin dhiheenya kana ibsa baaseen guutummaa biyyattii keessaa namni 11,607 to’annaa jala ooluu isaa fi kanneen keessaa 3,048 Godinaalee Gujuu, Harargee Lixaa, Harargee Bahaa irraa qabamanii wiirtuu Ziwaay Alaageetti kan argaman ta’uu beeksisee jira.


text:
US Adoolessa 4,1776 bilisoomte.Guyyaa kana baruma baraan ulfeeffatti. Barana ammoo hajaja pirezidaanti Tiraampii jeettii fi makiinaa waraanaa lafatti gadi dhiiftee ulfeeffatte.
Pirezidaanti Tiraampi guyyaa kanaan ulfinna Amerikaa itti agarsiisan jedha. “Seenaa keenna ummataa fi jabaa alaabaa keenna ulfeessee dhiiraa fi dhalaa waraana keennaatiin kabajanna.”
Guyyaa akkana kana irratti yoo hedduu hiriira mormii hin bahan.Barana namii hagii tokko Tiraampi ijoollee didiqqoo fakkeessanuu “baby Trump” jedhee isaa akka daahimaa mana fincaani keessaa Twitter barreesssu fakkeessanii harkatti qabatanii yaa’aniin.
Lance Simon warra guyyaa dhaloota Amerikaa kana dhaqe keessaa tokko.
“Akka herrega kiyyaatti Tiraampi pirezidaantii akka malee biyya gargar qoodu. Kun nama dharaa fi dhugaayyuu gar beenne.”
Namii akka Gil Daaniheel faatii warra Trump deeggaru."Akka herrega kiyyaatti Tiraampi Amerikaa, fi ummat isii namii quba hin qmane faallee ulfeessee waan tolchuumale cufaa tolchu male.”
Nami hagii tokko naaphi Amerikaalleen jabeenna isii beekeefii ufi eeguu male jedha. Bulchiinsii Tiraampi ammoo siyaasaa dhiifnee jabeenna Amerikaa ulfeeffannaa jedha.
Bulchiinsii Tiraampi qophii kalee galgala jeettii fi makiinaa waranaaa itti yaaman sunitti horii bahe hi dubbanne taatullee doolara miliyoona hedduu tahuu hin ooltu jedhan.


text:
Filannoo Zaambiyaa kan prezidaant Edgar Linguu deebisanii filatamuuf fehdaa jiranitti Zaambiyaan Afriikaa keessaa biyya dimokraasii sabatiinsa qabdu ta’uun ishee qoratamaa jira.
Kaadhimamaa beekamaa garee mormituu Haka’iindee HIchilemaa dorgommii cimaatu isaan eeggata. Xiinxaltoonni akka jedhanitti filannoon prezidaantummaa biyyattii kibba Afriikaa kun rakkoo siyaasaa kakaasuu danda’a.
Mormitoonni Linguu, waaltaalee sabaa himaa hanga tokko cufuu, namoota siyaasaa mormitootaa hedhuu fi qeeqxota irratti fuuleffachuu dhaan sirna dimokraasii murtessan jedhu.
Human Rights watch baatii Waxabajjii keessa akka gabaasetti bulchiinsi Linguu biyya sibiila diimaa oomishuun beekamtu gara rakkoo mirga namoomaatti geessaa jirti jedhee jira.


text:
——————————
-Najiib Zannuun
Diinoonni Oromoo takkaa rafanii hin beekan. Kan isaan hirriiba dhabaniif cubbuu fi shira xaxuu,akkasumas ummata Oromoo gandaan addaan qooduuf osoo tattaafataniiti. Diina ifa bahaa diinummaa isaa beeynurra kan fira fakkaatee diina tahuutu irra hamaadha. Akkuma “Mootummaan sodaatinii Saree mootummaa sodaadhu” jedhanitti kanneen qabsoo teenyaaf gufuu tahanis isaannan akkanaa kana. Yeroo waa’ee qabsoo teenyaa dubbatan waanuma nuuf yaadan fakkaatu. Garuu irra-keessa nu fakkaachaa harka lafa jalaan diinummaa isaanii gaggeeysu. Namoonni akkanaa kun guddina keenya hin fedhan,dhugaa keenya hin jaalatan,tokkummaa keenya jibbu,diigamiinsa keenyaaf carraaqu, akkasumas gadda keenyatti kanneen gammadaniidha. Gochaalee isaanii kana faana buunee hoggaa laallu,diinummaan isaan ummata Oromoof qaban kan diinni keenya ifa bahaan nuuf qabuun garaa-garummaa hin qabdu.
Yeroo hedduu tooftaalee adda-addaan baafachuun akka ummmanni wal jibbee wal qooduuf ummata jidduu summii facaasuu yaalu. Haata’u malee ummanni keenya olola isaanii gurratti osoo hin qicatin irra aanaatuma as gahes itti jiras. Diinni keenyas guyyarraan guyyatti ifaajaatuma jiran. Hanga fedhan tattaafatanis ummanni Oromoos akkasumatti irra aanuun gara fuulduraa tarkaanfataa jira. Barreeffama kiyya waa malee kanaan hin jalqabne, Dhimma waa’ee OMN Afaan Arabaan bara 2017 as deemu kana irraa tamsaasuu ilaalchisee dubbiin namoota muraasa guddina keenya hin feeneen oliif-gad deemaa jirtu irraan waa jechuu barbaade.
OMN sagantaa Afaan Arabaan tamsaasuun dhugaa ummata keenyaa addunyaa afaan keenya hin beeyne dhageeysisuufi Oromoo addunyaan wal barsiisuuf faaydaa guddaa qaba. Kun guddina keenya akka tahe waan wal gaafachiisuu miti. Afaan Arabaa bira taree afaanoota addunyaa kan biraatiinis yoo tamsaasame waan guddina keenya mul’isu,waan hedduu nu boonsu. Namoonni Afaan Arabaan maaliif tamsaasama jechuun waan biraan wal qabsiisanii olola oofaa jiran kaayyoon isaanii afaanicha osoo hin taane, kana dahoo godhatanii miidiyaa kana balleeysuu namoota fedhani. OMN dhugaa teenya tan dur dhokatte ifa baasaa jira malee diinummaa leellisaa hin jiru. Namoonni diinummaa leellisaa jiran ammoo dhugaa Oromoo tan ifa baatu waan hin feeneef OMN irratti tooftaa adda addaan olola oofuun balleeysuuf dhama’u. Ololli isaanii milkaa’uu baatus har’aa mitii gaafa miidiyaan kun gama qilleensaatti as baheeraa ittuma jiru.
Xumura bara 2014 keessa obboleettiin teenya maqaan isii Nasibo jedhamti natti fakkaataa maqaa isiitiin waan isiin irraa quba hin qabne meeqa jechaa turan. “OMN keessa hijaaba/fooxaa maratanii hojjachuun hin danda’amu jedhamtee ari’amte,OMN muslima hin feetu” jechuun olola OMN irratti gaggeeysaa turan. Obboleeytiin teenya sun akka maqaa isitti fayyadamanii olola oofaa jiran dubbattee waan isaan dubbatan hundi soba tahuu mirkaneeysite. Diinoonnis dubbiin sun akkasiin jalaa fashalte. Namoonnummaan “OMN hijaaba dhoorkite,OMN Muslima hin feetu”jechaa turan,gaafa Aisha Oromia Ali hijaaba isii uffattee hulaa OMN keessaan sagantaa AOA SHOW qabattee as baatu ammas, “OMN miidiyaa shirorkeessaati,muslima malee hin fedhan” jechuun olola biraa jalqaban,sunis hoggasuma jalaa fashalaawe. Ammas tooftaa biraa barbaaduu ittuma fufan……. Sagantaan Afaan Amaaraa yeroo banamus mormii isaanii hin lakkifne, “OMN kan Oromootii Afaan Amaaraa maaliif tamsaasama,isaanuu afaan keenyaan hin tamsaasanii” jechuun olola oofaa turan. Gaafasis osuma isaan qeeqanii OMN irraan tarkaanfatee itti fufe. San booda ammas gaafa Ogadeeniif sagantaan Afaan Somaalee kennamee tamsaasuu jalqaban,ololli isaanii addaan hin cinne. Akkasuma ammas kunoo Afaan Arabaan banamnaan olola isaanii jalqaban. Waan fedhan jedhanis humaan fidanii kunis akkasumatti irra aanama.
Diinni keenya yoomiyyuu guddina keenya waan hin feeneef ololli isaanii bakka takka hin geeysuu nuti isaaniif bakka kennuu hin qabnu. Tana gurratti osoo hin qicatin isaan haa garaa gubatanii nuti qabsoo teenya roga hundaan finiinsuu qabna. Waan nuuf tahaa,waan nuuf tolaa,waan nu guddisaa,waan nu gabbisaa,waan nu tarkaanfachiisaa, waan nu tokkoomsaa,waan nu beeysisaa,waan nu jaaraa irratti halkaniifi guyyaa carraaquutu nurraa eegama.
Horaa bulaa!
His Excellency, Olusegun Obasanjo, former President of the Federal Republic of Nigeria and AU High…
By Daniel Behailu Overview of Ethiopian Politics Africans have always complained that their resources are looted…
Akkuma beekkamu baroota dabran keeysa gaafa mootummaa EPRDF sanitti hoggansa amantiin isaa islaama tahe irra…
Sagantaan yaadannoo Artist Usmaayyoo Muussaa magaalaa Finfinnee Hoteela ILILI INTERNATIONAL tti torbaan dhufu ni qophaawa.…
Taammanaa Bitimaa irraa Jaalatamoo fi kabajamoo yaa dubbiftoota barreeffama kanaa, mee kunoo hardha irraa kaaseen:…
Dhumaatiin ummataa Oromiyaa keessatti geggeeffamaa jiru irratti maaf hin dubbanne komiin jedhu hedduutu dhufa. Gama…


text:
Hawi Anole ~ Hag/2017
———————-
Yunivarsitii Tokko Keessatti Barsiistuun Muummee Xiinsamuu barattoota isheetiif barumsa isaan yoomiyyuu hin irraanfanne kennuu barbaadde. Haaluma kanaan Hojii Manaa tokko Qopheessite. Barattoonni daree ishii hunduu Dinnicha qabatanii akka dhufan ajajje. Dinnicha sanarrattis Maqaa Namoota Jibbanii irratti barreessanii akka dhufan itti himte. Baay’inni Dinnichaa fidanii dhufaniitis baay’ina namoota jibbaniitiin akkawal qixxaatu jetteen. Kana jechuun namni nama akka malee jibbu 1 qabu Dinnicha tokko fida jechuudha, ka lama qabus akkasuma. Haaluma kanaan barattoonnis gariin isaanii 3, gariin isaanii 5, gariin isaanii 8 fidanii dhufan.
Guyyaa Borumtaa sanaa Barattoonni Haala jedhamaniin Dinnicha Qopheessuu isaanii ilaaltee mirkaneeffate. Irra deebitees ~ ” Har’arraa Eegalee torban tokkoof Dinnicha kana Shaanxaa keessan keessatti qabattanii Joortu/ sochootu. Eddoo kamittuu ofirraa lafa kaayun hin danda’amu. Mana fincaaniis yoo seentan lafa kaa’uun dhorkadha” jetteen.
.
.
.
Adaduma guyyaan dabalaa adeemun Dinnichi baadhatan waan shamaa adeemeef barattoonni foolii isaa too’achuu dadhaban. Keessattuu Barattoonni Dinnicha 6 ol baadhatan ba’aanifii foolin ajaawaan garmalee akka itti ulfaate hadheeffatanii dubbachuu eegalan::)
Torban booda Hojiin Manaatiif yeroon kenname waan dhumeef Barattoonni Dinnicha sana baasanii akka gatan hayyamameef. Barattoonnis Gammachuun fuulli isaanii cululuqee ajaafii foolii hamaa baadhatanii jooraa bahan ofirraa darban. Gammachuunifi Mirqaanni haaraan itti dhagayame.
.
.
.
Barattoota Koo Mee Hojiin Manaa Akkam Ture? Jettee barattoota isii gaafatte;
Uuuhhhf Barsiistuu Keenya ~ Mee nu hin gaafatinaa, Ulfaatinni isaa , Ajaawinna foolii isaa…. Jedhanii waan isaan mudate hunda itti himan.
.
.
.
Barsiistunis ” Argitanii Barattootakoo, torban tokko keessatti waan badaa kana baadhattanii oliif gadi jooruu dadhabdan. Jibbaan Isin Ilmoo namaatiif qabdanis akkanuma. Jibbaan Onnee Xureessa. Eddoo deemtan hunda isin jala deemee isin jeeqa. Tasgabbii sammuu isin dhoorka. Mee Xiinxalaa ~ Dinnicha Torban tokko keessatti shame/ badee ajaawa foolii isaa too’achuu dadhabdan, akkamitti Onnee teessan Jibbaadhaan balfamte qabattanii jiraattu?!” Jettee gaafii ajaa’ibaa gaafatte.
Kanaafuu; Waanuma Fedhes ta’u Jibbaa Onnee keessan keessaa baasaa. Yoo dandeettan onnee teessan jaalalaafii gammachuudhaan guutuudhaaf yaalaa. Yoo dadhabdan onnee teessan jibbaa irraa eegaa! Jettee barumsa isaan yoomuu hin irraanfanne barsiisfte ~ Nutis Waljala deemnee dogongoroota wal jala barbaaduufi dadhabina namaa qofa hordofuu osoo hin ta’in waliif hubannee jaalalaan waliin jiraachuun faaydaa guddaa nuıf qaba. Jibbi keessoo keenya nu xureessa, foolii keenya nu hammeessa. Kanaafuu hamma dandeenyen jibba ofirraa fageessinee eddoo hındatti ilillii jaalalaa haa facaasnun isiniin je’a
Kanuma
Keenyas Oluma
#HawiAnole
Addis Abeba – Protests erupted in many towns and cities, including schools and university compounds,…
Shabboo Miidiya: Seenaa amaarsaa fii gara jabeenya isaanii. https://www.youtube.com/watch?v=MjL1acJzXgc
Gocha suukkanneessaa sirni nafxnyaa Oromoo irratti gidduu kana raawwachaa jiran balaaleffachuun Barattoonni Oromoo godina addaa…
His Excellency, Olusegun Obasanjo, former President of the Federal Republic of Nigeria and AU High…
By Daniel Behailu Overview of Ethiopian Politics Africans have always complained that their resources are looted…
Akkuma beekkamu baroota dabran keeysa gaafa mootummaa EPRDF sanitti hoggansa amantiin isaa islaama tahe irra…


text:
Obsee Taddsaa Luboo jedhamti,as gara Yunaaytid steets eega dhuftee waggaa 10 ta'eera.
Yunivarsitii minesotaa irraa barnoota Narsummaa fi Saaykooloijiin eebbifamtee Kaaliforniyaa keessa kan jiru Hospitaala “ Memorial Medical Center " jedhamu keessa hojjachuu eega jalqabdee reefuu waggaa sadii fi walakkaa dha.
Maatii ishee ituu ofii hin baratiin ishee barsiee fi Uummata naannoo itti dhalatteef meeshaalee tajaajiila eegumsa fayyaa dhiyessuun gargaaruuf carraaqaa jirti.
Kanaafis jecha meeshaalee wal’ansa fayyaa kan sadarkaa adda addaa gargaarsa gaafattee yeroo lama Hospiitala Najjoo geessitee jirti
Namonni gargaarsa maallaqaanis ishee cina dhaabatan akka jiran kan ibsitee Obseen hanga baatii waxabajji bara 2011tti immo meeshaalee gurguddaa hanga Doolaara kuma 300 baasisan ergitee, sana booda gara barnoota ofii itti fufuutti kan fulleeffachu barbaaddu ta’uu dubbatte.
Waan xiqqoo barataniin saba ofii gargaaruu caalaa waan nama gammachisuu hin jiru kan jettu Obseen Kanneen ishee deggeruu barbaadaniif i-meeliin ishee nejo2009@gmail.com Bilbilli (612) 669-1417 ta’uu ibsitee jirti.
Guutuummaa Gaaffii fi deebii kanaa MP3 tuquun dhaggefadhaa.


text:
Tukaana Siree Yeroo Arginu Wantoota Gochuu HIN Qabaanne
View this page in another language
English | Español (Spanish) | አማርኛ (Amharic) | العربية (Arabic) | 简体中文 (Chinese) | Français (French) | Hmoob (Hmong) | Oromo | Pycckий (Russian) | Somali | Tiếng Việt (Vietnamese)
- Hin Sodaatin. Ilbiisota siree suuta jettee sakata’uudhaan sana booda tooftaa to’annaa barbaachisaa ta’aniin dhabamsiisuu ni dandeessa.
- Ilbiisota siree qoricha aramaa yookin qonnaatti gargaaramuudhaan ajjeessuuf hin yaalin. Summii alaa mana keessatti ilbiisota baleessuuf gargaaramuun miidhaa matii kee fi siratti fiduu danda’a.
- Oomisha manatti hojjetaman yookin warshaa keessatti tolfamantti hin fayyadaminaa. Oomishni manatti hojjetaman balaa kan fidaniifii rakkoo jiru ittumaa kan caalchisan ta’uu danda’u.
- Oomishaalee beeksisni isaanii Ingiliffaan ala ta’anitti hin fayyadamin.
- Farra ilbiisotaa kalattiidhaan qaama keetti hin dibatin. Kun qaama kee madeessuu mala.
- Gaazii, keerosiini fi alkoolitti hin gargaaramin. Abidda uumuu mala.
- Teessoo kee baastee hin darbatin. Teessoo fi siren tukanarraa haxaa’uun ni danda’ama. Darbattee gatuun kee tukaanni akka babal’atu taasisa akkasumas baasiidhaaf si saaxila.
- Meeshaalee siree jalatti hin kuusin. Meeshaa siree jalatti kuusuun iddoo tukaanni dhokatu baay’isuu dha. Kun immo tukaana mancaasuuf rakkisaa ta’a
- Meeshaalee kutaa tokko gara isa kan biraatti hin sochoosin. Meeshaa tukaana qaban kutaa tokkoo gara kan biraatti geessuun tukaanni akka mana keessa tamsa’u taasisa.
- Meeshaalee feestaalii gurraachan guduunfun aduu keessa hin kaa’iin. Sana gochuun tukaana guutumaan guututti hin ajjeesu.
Yoo tukaanni ni jira jettee yaadde wantoota gochuu qabdu:
- Waa’ee tukaanaa hubachuuf toora interneetii www.bedbugs.umn.edu/have-i-found-a-bed-bug jedhu jaltti ilaali.
- Ogeessa To’ataa Ilbiisotaa yookin abba lafaa barbaadi.
- Naannoo faalaman hubachuuf toora interneetii armaan gadii ilaali. www.bedbugs.umn.edu/bed-bug-control-in-residences


text:
Abbaan aangoo bordii broodkaast kan Itiyoophiyaa jeequumsa yeroo ammaa biyyatti keessatti uumamee kanneen kakaasan ittiin jedhe Dhaabbattoota Midiyaa akeekkachiis kun ilaallata.
Bordii kanaaf Daayreekteera kan ta'an Dr. Getaachoo Dinquu midiyaalee kan mormitootaa ta'an kan akka Tigraay Midiyaa Haawus, OMN fi Dimtsii Wayyaanee jedhaman hokkara gosootaa kan kakaasuu fi biyyatti tasgabii dhabsisuu dhaabuu qabu jedhan.
Kun ta'u baannaan cufamuuf kan jiran ta'u xalayaa ittiin geenyee jirra jedhu.
Gama kaaniin tajaajilli intarneettii Kibxata darbee jalqabee guutummaa Itiyoophiyaa keessatti akkuma citeetti jira.


text:
Breaking:- Oduun Wallagga Lixaa aanaa Gullisoo irraa bittinna’aa jiru Akka jedhutti Magaalaawwan aanaa Gullisoo jalatti argamanii fi Mudde 2 Sababa Mormiitiin Barattoonni Guutuu Abarraa fi Karrasaa Caalaa kan keessatti Ajjeefaman Magaalaan Calliyaa fi Dillaa Gogolaa “Hiree isaanii Ofiin Murteeffataniiruu” jedha oduun gamasirraa dhaga’amaa jiru.
Barattoonni kun Lamaan Magaalaa kanneen keessatti erga ajjeefamanii booda Kaabinoonni Magaalota kanneen bulchaa turan naasuudhaan Biyya gadhiisanii badaniiru kan jedhu oduun kun Guyyaa Har’aa uummanni Magaalaa kanaa walitti qabamee Obbo Tasfaayee Baqqalaa Dura ta’aa gochuu dhaan Barsiisaa Taayyee Birhaanuu itti aanaa Gochuun Filatanii obbo Amanuel Reggaasaa fi Waaqbulchoo Fooggalaa Koree dhimma Bulchiinsa Magaalaa Calliyaa gochuu dhaan Filataniiru jedha Odeeffannoon Gamasii nu qaqqabe.dabalataanis Hanga Magaalittiin kun tasgabbooftutti Konkolaataan kam iyyuu Magalittii keessa seenuu akka hin dandeenyee fi kanas akka raawwataniif Naga eegsistoota kanaan dura turan irratti Dargaggoota keessaas Filanii itti dabaluu dhaan Daandiin magaalittii keessa seenuuf gargaaran hundi cufamanii hordoffii dhaan akka eegaman ajajni akeekkachiisa waliin Bulchiinsa haaraa uummataan filataman irraa Naga eegsistootaaf darbeera.akkasumas dhimma Barattoota Badii malee ajjeefamanii fi qaama badii kana raawwate hatattamaan qoratanii seeratti akka dhiyeessaniif namoonni dhimma seeraatiin Leenji’an ja’a Filamanii hojii jalqabaniiru.


text:
Dhaaltuun Gonfoo, Ilmi Mootii biyya Saawudii Arabiyaa – Mohammed Bin Salmaan, tarkaanfii farra malaammaltummaa biyyattii keessatti fudhatamaa jira – jedhameen, duuressicha – biliyoona hedduu – Alwaalid Nin Talaal dabalee, miseensota warra mootii, ministarootaa fi investaroota – walumaa galatti namoota 11 hidhanii jiran.
Mootiin Sawudii Arabiyaa, koreen farra malaammaltummaa cimaan dhaaltuu Gonfoo kanaan hoogganamu hundeessamuu eega labsanii sa’aatiilee xiqqoo dhaa booda, tarkaaniin hidhaa kun fudhatame.
Duuressichi daldalaan beekamaa – Sheek Mohaammed Alaamuuddii, kanneen Sanbata dabre kana hidhaman keessaa tokko ta’uu maddeen oduu sadarkaa addunyaa gabaasaa jiran. Oduu kana qulqulleeffachuuf, waahelli keenya – Tsiyoon Girmaa, Abukaatoo Sheek Alaamuuddii – Obbo Tekkaa Asfaaw-tti bilbiltee turte.
“Gama kootiin, akkuma nama biraa kanan dhaga’ee ala, ragaan na dhaqqabe hin jiru. Isaan wajjiin haga kaleessaatti telefoonaan wal-quunnamaa turre. Kaleessa wal-qunnamnee waa’ee hojii dubbannee turre. Yeroo sana waa’ee kanaa waanan hin dhaga’iiniif hin gaafanne. Waanan beeku hin qabu. Dhimma seeraa yoo ta’e qofa malee ani isaan waliin quunnamtii hin qabu. Yeroo rakkoon seeraa jiraate qofa. Yoo isaan naaf bibilan malee ani bilbilee isaan argachuuf karaa hin qabu. Oduu kana akkuma nama biraa dhaga’een jira. Garuu, kana sana jedhee qulqulleessee himuu hin danda’u – jechuun deebisan” Obbo Tekkaa Asfaaw.
Dhaabbata daldalaa Sheek Alaamuuddii “Darbaa-Midrook” jedhamuuf hoji geggeessaa ka tahan – Obbo Hayilee Asseggidee immoo akkana jedhan:
“Egaa hangi ani beeku hanguma isin beektani. Kanuma sin dhageessan kana nutis dhageenyee jirra. Si’achi qulqulleeffachuuf yaadaa jirra. Nagaatti akka jiran, haala gaariitti akka jiran ni beekna. Ka biraa illee waanan beeku hin qabu – jedhan – Hoji-geggeessa ol’aanaan Darbaa Midrook.” – Hayilee Asseggidee.
Kan ministara dhimma biyya keessaa turanii fi umuriin waggaa soddomii lamaa, dhaaltuun mootii Saawudii Arabiyaa kun – baatii Waxabajjjii dabree keessa, durbii isaanii taayitaa irraa fonqochuudhaan aangoo hoogganummaa biyyattii qabatan.
Baatii dabre keessa, godinaa daldalaa kan Teknooloojiin ammayyaa keessatti babal’atu – doolaara biliyoona dhibba shaniin ijaaruuf labsan. Saawudiin gara fuul-duraatti biyya addunyaa banaa fi biyya ammayyaa akka taatu illee hubachiisan. Baatii Waxabajjii dhufuu tii jalqabee, akka dubartoonni konkolaataa oofan kan eyyamamuuf tahuu illee beeksisan.
Xinxaltoonni akka jedhanitti, tarikaanfiin isaan amma fudhataa jiran kun, imammaata jijjiiramaa isaan oofaniif kanneen guguu ta’uu malan karaa irraa kaasuuf – jedhama.


text:
Mootummaan Kuweeyti Lammiileen biyya alaa hayyama jireenyaa hin qabne akka bahan akeekkachiise
Ministeerri biyya keessaa Kuweeyt ibsa guyyaa kaleessaa baaseen lammiileen biyyoota adda addaa kan hayyama jireenyaa hin qabne, January 29 irraa kaasee hanga February 22/2018 yeroo jiru keessatti adabbii tokkoon alatti biyyattii lakkisanii akka bahan jechuun yeroo dhiifamaa guyyoota 23 kenne. Dabalataanis namoonni yeroo dhiifamaa kana keessatti hin baane kan adabaman tahuu akeekkachiise
Labsiin yeroo dhiifamaa kun lammiilee biyya alaa kan hayyama jireenyaa hin qabneef carraa lama kan kenne yoo tahu:
- lammiileen biyyoota adda addaa kanneen Karaa seeraan alaatiin Kuweeyt seenan ykn kan hayyama jireenyaa hin qabne kunniin yeroo kenname keessatti hatattamaan akka bahan kan jedhuu fi
- Namoonni hayyama jireenyaa hin qabne kunniin kafaltii isaan irraa eeggamu hunda kafaluun Sakkata’iinsi osoo hin jalqabaminiin dura hayyama jireenya akka haroomsan kan jedhuudha.
Namoonni yeroo dhiifamaa kenname keessatti bahan, gara biyya isaanii deebi’uun hayyama haroomfatanii yoo fedhii qabaatan gara Kuweeyt deebi’uun kan kan hayyamamuuf akka ta’ee fi namoonni yeroo kenname kanatti hin bahin ammoo, adabbii hidhaa booda gara biyya isaaniitti kan darbaman akka ta’e, akkasumas kana booda yoo gara Kuweeyt deebi’uu barabaadanis kan hin hayyamamneef tahuun ibsameera.


text:
Maarliin Adamseniin
Yeroo baay’ee ilaalcha amantiiwwan gara garaa dubartoota irratti qaban irraan kan ka’e warra mirga dubartootaaf falmaniin ceepha’amu. Ta’uus qaba. Guutuu addunyaa kana keessatti gochaawwan ulfina dubartootaa tuqan waan hedduu argachuu ni dandeessu. Dhaabbileen mirga dubartootaaf falman kuni waan hin beekne tokko yoo qabaatan gooftaa Yesus Kristos mirga dubartootaa kan kabajuu fi waayila isaanii ta’uu isaati.
Waggoota kuma lama dura bara Yesus Kristos lafarra ture sana, gaggeessitoonni amantaa “Yaa Waaqayyo dubartii gootee waan na hin uuneef sin galateeffadha” jedhanii sagadu turan. Yesus garuu ilaalchi inni dubartootaaf qabau ilaacha bara sana biyyoota giddu-galeessa bahaa keessa ture irraa gonkumaa adda ture. Bara sana dubartoonni akka namaatti utuu hin taane meshaa irraa adda ba’anii hin ilaalaman ture. Kanaafis dhimma hawaasummaa keessatti ga’een isaanii daangeffamaa fi barbaachisummaan isaanii mana keessatti qofaa ture. Barsiisaan amantii warra Yihudootaa tokko saalfii tokko malee, “Eebbifamaa kan taate yaa Waaqayyo dubartii gootee waan na hin uumneef sin galateeffadha” jedhee kadhata. Dubartoonni sirna amantii gamtaadhaan gaggeeffamu keessatti hirmachuu hin danda’an. Akka amantii warra Yihudootaatti seerri Musee macaafa Toorah jedhamuun beekamu yoo qabaatanillee kan baratan garuu baay’ee muraasa dha.
Namni Yihudaa tokko sababa tokko malee niitii isaa akka hiiku seerri amantichaa isaaf hayyama ture. Fakkenyaaf galgala irbaata yeroodhaan dhiyeessuu yoo dagatte, kuni hiikamuudhaaf sababa gahaa ture. Niitiin tarkaafii abbaa manaa ishee kana mormuudhaaf mirga tokkollee hin qabdu. Salphaadumatti barreeffama hiikamuushee ibsu qopheessee ari’uu duwwaatu isarraa eegama. Serri kuni hangam akka dubartoota wabii dhabsiisee fi gara jebeessa itti ta’e hubadhaa. Karaa biraa immoo dubartoonni fedhii isaaniitiin abbaa manaa isaanii hiikuun gonkumaa fudhatama hin qabu.
Ilaalchi akkasii kuni bara kanallee biyyoota Arabaa hedduu keessatti aadaan amantii akkasii kan dubartoota irratti daangaa kaa’u ni jira. Biyyoonni Arabaa dubartoonni guutummaan guutuutti yookaaan gartokkoon uffata qaama isaanii haguugu akka uffatan kan dirqisiisan hedduu dha. Dubartiin qofaa ishees ta’e hiriyyaa ishee waliin manaa akka gadi baatu hin hayyamamu. Dhiira wajjin yoo ta’e malee qofaa ishee sirna ayyaana dirree irratti kabajamu irratti akka argamtu gonkumaa hin hayyamamu. Biyyoota Arabaa tokko-tokko keessatti dubartiin konkolaataa akka ooftu hin hayyamamu. Akkasumas yoo abbaan manaa isaanii dubarii gara biraa isaan irratti fuudhu mormuun gonkumaa isaaniif hin hayyamamu.
Bartoota Yesus dirree irratti barsiisu keessaa hedduun isaanii dubartoota turan. Yeroo uummanni waltti yaa’u dhiirotaa fi dubartoota bakka tokkotti walitti qabuudhaan barsiisa ture. Dubartoota dhiirota irraa utuu adda hin baasiin dinqii fi milikita adda addaa jireenya isaanii keessatti raawwateera.
Barreessaan Filip Yaansii jedhamu, “Yesus Kristos dubartootaa fi namoota warra cunqurfamaniif jecha seeraa fi ogummaa bara sanaa akka hin jiraanne godhee diigeera. Aadaa sabichaa keessatti amaleeffannaa beekamoo isaan itti jiraachaa turan hunda ceepha’aa fi keessumaa immoo mirga dubartootaa eeguudhaan kabaja inni agarsiise wangeelota afran keessaa dubbisanii hubachuun ni danda’ama” jedheera.
Namootni hedduun Yesusiin duukaa bu’an keessaa gar-tokko dinqii fi milikkita barbaacha, garri biroon immoo barsiisa isaaf jedhanii isa duukaa bu’u turan. Jalqaba irratti gootummaa fi beekkamtiin inni argate deebisee rakkina isa irratti uume ture. Halli kuni gaggeessitoota amantii bara sanaatti hin tolle ture. Kanaafis jechoota dubbii inni dubbateen isa himatanii qabuuf jecha karoora baafatan.
Seerota amantii isaanii keessaa inni cimaa fi hamaan tokko dubartoonni yoo ejjanii argaman dhagaadhaan tumamanii akka ajjeefaman isa labsamee jiru dha. Kanaafis namoota qindeessuudhaan dubarii tokko akka isheen ejjatti qabamtetti godhanii mijeessuudhaan akkasumas Yesusiin hadheessuu fi sababa irratti barbaachuuf jecha fuula isaatti ishee dhiyeessan. Tarii dubartiin kuni kan qabamte michoota isaanii keessaa isa tokko waliin ta’a. Kna himatame garuu ishee duwwaa dha. Sana boodas Yesusiin akkas jedhan, “Yaa barsiisa, dubartiin kuni utuu ejjituu qabamte. Museen warra akkas godhan dhagaadhaan akka tumaman abboome, ati waa’ee ishee maal jettaa”? isaan jehan (Yoh 8:3-4).
Yeroo kana godhanis amma kunoo reefu isa arganne jedhanii utuu hin yaadiin hin hafne. Kaan gochuudhaanis waan yaaddoo keessa isa buusan isaanitti fakkaatee ture. Yoo araara godheef akka waan ejja deeggaree fi seera Musees salphisuu isaaf raga gahaa argachuu isaaniiti. Karaa biraa immoo dubartii kana akka seera Museetti yoo itti farade, inni ofumaa waa’ee araaraa, jaalalaa fi dhiifama gochuu dubbata malee hojiirra hin oolchuu jechuuf, kana malees akka seera warra Roomaatti kun yakka waan ta’eef lubbuu balleessuudhaan akka yakkamuuf itti qophaa’anii turan.
Kanaaf dhumni dubbii kanaa maal ta’e sinitti fakkaatee?
Waan ittiin isa himatan barbaacha kana hunda godhan. Yesus garuu quba harka isaan gadi jedhee lafa irratti barreesse. Deddeebisanii yommuu isa gaafatan innis ol jedhee, “isin keessaa kan cubbuu hin qabne duraan dursee dhagaa isa jalqabaa haa darbatu” ittiin jedhe. Ammas dabalee quba harka isaan lafa irratti barreesse (Yoh 8:6-7).
Kana booda eenyullee bakka sana dhaabachuuf kan ija jabaate hin turre. Namoota gurguddoo irraa eegalee hundinuu tartiibaan bakka sanarraa deemaniiru. Dhuma irrattis Yesus fi dubartittii qofaatu hafe.
Isaansis yemmuu kana dhaga’an sammuun isaanii waan isaan ceepha’eef tokko-tokkoon ba’anii deeman. Yesus ol jedhee ilaallaan dubartii sanaan ala namni biraan achi hin turre. Yesusis, “Yaa dubartii nana warri si himatan eessa jiruu? kan sitti faraduu danda’e hin jiruu”? ittiin jedhe. Isheenis “yaa gooftaa tokkollee” ittiin jette. Yesusis deebisee, “Anis sitti hin faradu deemi; ammaa jalqabee lammaffaa cubbuu hin hojjetiin” ittiin jedhe (Yoh 8:9-11).
Kuni maal nama dinqaa? Gaafa gooftaan fannoo irratti dabarfamee fannifame sana warri dhiiraa yommuu “kottee na baasi” jedhanii fiiganii badan, dubartoonni garuu hanga fannootti duwwaa utuu hin taane hanga lubbuunsaa keessaa ba’uttii fi hanga owwaalcha isaatti Yesus wajjin deemuudhaan jaalala isaaf qaban yommuu ibsan kuni maal nama dinqaa?
Yesus yemmuu du’a mo’ee ka’e, du’aa ka’uusaatiif misiraachoo akka himan dubartoota kana filachuudhaan ulfina isaaniif qabu ararsiise. Dubartoonni dhimma waa’ee baasuuf bara hin barbaadamnee sana keessa gooftaa misiraachoo du’aa ka’uu isaa akka himan isaan filate. Bara hawaasini seeraa fi amantiidhaan gargaaramee dubartoota cunqursu kana keessatti amantii kabajamaa Waaqa biraa ergame tokkoof du’aa ka’uu ilma isaa isa dinqii kana akka himaniif oddeeffannoo ittiin ga’uudhaan bakka bu’ummaadhaaf yemmuu adda isaan baasu, kuni dubartootaaf ulfina guddaa dha.
Garuu maaliif? Inni kan dhufe cubbuu dhiiraafis kan dubartootaafis du’uuf akka ta’e qabatamaadhaan cimsee ibsuudhaaf ta’uu danda’a. Tarii dubartootaafis ta’e dhiirota hundaaf dhiifama gochuusaa agarsiisuudhaaf akkasumas jireenya bara baraa lachanuu wal-qixa akka dhaalan bifa kanaan mirkaneessuuf barbaadee ta’a kan kana godhe.
Itti dabalees Yesus dhugaa kana qabatamaadhaan gaafa dubartii Samaariyaa sna waliin dubbate akka ta’utti mul’iseera. Dubartii ko’eettii ceephoo fi hamiidhaan hawaasicharraa dhiibamtee adda baate tokko bakka isheen bishaan waraabdutti eegee dubbise. Si’a shan heerumtee hiikteetti. Dhiironni shan dabareedhaan isheetti fayyadamanii akka qodaa cabe tokkoottis gatanii dheemaniiru. Gochaan akkasii kuni miira attamii keessa akka nama buusu yaaduun namatti cima.
Yesus garuu ishee dubbisuuf jecha gara boolla bishaanichaa isa isheen keessaa waraabaa jirtuu deemee akkas jedheen.
“Yesusis deebisee, Namni bishaan kana irraa dhugu, lammaffaa in dheebota. Garuu bishaan isa ani kennu irraa namni dhugu bara baraaf hin dheebotu. Bishaan ani kennu keessa nama sanaatti akka burqaa bishaanii isa bara baraa ta’a malee isheedhaan jedhe (Yoh 4:13-14).
Fedhiin gooftaa Yesus yeroo hundumaa akkasidha. Jireenya isaa bara baraaf akka shaakallu fedha.


text:
Yaa’ii Majliisa Dhimmoota Islaamaa Marsaa Lammaffaa har’a geggeeffamaa jiruun, sheek Hajjii Ibraahim Tufaa Prezidaantii Majlisa Federaalaa tahuun filatamanii jiru. Gumiin dhimma Islaamaa Federaala Toophiyaa guyyaa …Read More »
Sa’aa 24 keeysatti waajjirri nuuf haa gad dhiifamu!
Majlisnni Oromiyaas akkuma ka duraa Zulmii nurratti dalagaa jira
Komii warra hajjii baranaa: Majlisa Oromiyaas tahee ka duraanii ummata saamuu fii malee, ummata tajaajiluuf hin dhabbanne jedhu hujjaajoonni. Qarshii kuma dhibba lamaa fii afurtama …Read More »
Sagantaan dorgommii Qur’aanaa magaalaa Finfinnee
Magaalaa mummuttii Oromiyaa tan taate Finfinneen yaroo jalqabaatiif sagantaa dorgommii Qur’aanaa kan hirmaattoota addunyaa hirmaachisee keessummeessitee gaggeeysaa jirti. Sagantaan dorgommii Qur’aanaa Staadiyeemii Magaalaa Finfinnee haala …Read More »


text:
Qulqullinna Qalbii-Kutaa 4ffaa
Marii qulqullinna qalbii Insha Allah har’as kunoo itti fufna. Qalbii qulqulleessun naafa keenya qulqulleessu caalaa iddoo qabachuu qaba. Yoo qalbiin tolte haalli namaa hundi tola. Qalbii qulqulleessun nageenya, tasgabbii, gammachuu fi milkaa’innaaf karaa bana. Namni osoo wal jibbuu, wal waanyu, boonu akkamitti gammachuu fi milkaa’inna dhugaa argachuu danda’aa? Bi iznillah har’as qulqullinna qalbii kutaa itti aanuu waliin mari’anna.
Waanyuu fi jibba
Wal waanyu fi jibbi dhibee hamaa keessa keenya huubaa jirudha. “Waanyu fi wal jibbuun haaddun /milaacin wal fakkaata.” Sababni isaas akkuma milaacin rifeensa haaddu waanyu fi jibbis obbolumma fi hariiro namoota jidduu haadu, balleessu. Waanyu fi jibbi hariiro kukkuta, firummaa balleessa, tokkummaa laamshessa, diinumaa burqisiisa. Sababni guddaan nuti humna dhabne akkanatti dhiitamneef wal waanyu fi wal jibbuudha. Duniyaan wal dorgomuun wal waanyu fi jibbuu eegalle. Obbolummaa caalaa addunyaaf bakka kennine. Akka rumicha raqa irratti wal nyaatu taane. Wanta xiqqoo fi yartuu irratti wal waanyinna, wal jibbbina. Eessaa haa dhufu ree tokkummaa fi humni. Diinni wanta xiqqoo nu jiddutti darbuun akka irratti wal lollu gochuun gara biraatin qabeenya keenya saamti. Agartanii tooftaa jarrii fayyadaman? Saroonni baay’een yommuu sitti duutan maal goota? Muraa fooni jala buuste wanta barbaadde fudhatte bira yoo dabarte hin dubbatan. Fuula sarreetti wanti wuddiin foon waan ta’eef kana yoo argatan sitti hin duutan. Haaluma kanaan fuula keenyatti addunyaan garmalee wuddii yoo taate diinni salphatti nu nyaata. Wanta addunyaa Musliima irratti ta’aa jiruu haa ilaallu.
Badiin wal waanyu fi jibbaan dhufu xiqqaa miti. Ergamaan Rabbii (SAW) gorsa akkana jedhu nu dhaaman:
“ لاَ تَبَاغَضُوا وَلاَ تَحَاسَدُوا وَلاَ تَدَابَرُوا وَكُونُوا عِبَادَ اللَّهِ إِخْوَانًا وَلاَ يَحِلُّ لِمُسْلِمٍ أَنْ يَهْجُرَ أَخَاهُ فَوْقَ ثَلاَثٍ ”
“Wal hin jibbinaa, wal hin waanyinaa, walirraa hin dheessinaa, gabroottan Rabbii obboleeyyan ta’aa. Nama Musliima ta’eef obboleessa isaa guyyaa sadii ol oodun hin hayyamamu. “ (Sahih Al-Bukhari fi Muslim)
Namni akkuma wal jibbuu fi wal waanyun miidha baay’ee walirraan geessa. Sababa Kanaan gatii kafaluu hin dandeenye ofirratti baachisa. Kanaafu hariiron cimaan nu walitti hidhu garmalee wuddii fi qananii guddaa ta’ee osoo jiruu addunyaa badduu tanaaf maaliif wal jibbinaa, wal waanyinaa?
Maalirratti wal hinaafu dandeenya?
Qananii Rabbiin namaa kenne irratti wal jibbuu fi wal waanyun Rabbiin faalleessudha. Maaliif Rabbiin naafi miti namticha kanaa kenna jedhanii mormuudha. Wantoota lama irratti wal hinaafu dandeenya garuu wal jibbuu hin dandeenyu.
Abdullah Ibn Mas’uud (RA) akka gabaasanitti Ergamaan Rabbii (SAW) akkana jedhan:
“ لاَ حَسَدَ إِلاَّ فِي اثْنَتَيْنِ رَجُلٌ آتَاهُ اللَّهُ مَالاً فَسُلِّطَ عَلَى هَلَكَتِهِ فِي الْحَقِّ، وَرَجُلٌ آتَاهُ اللَّهُ الْحِكْمَةَ، فَهْوَ يَقْضِي بِهَا وَيُعَلِّمُهَا ”.
“Wal waanyun/hinaafun hin danda’amu wanta lama irratti yoo ta’ee malee: 1.Nama Rabbiin qabeenya kenneefi qabeenya kana karaa haqaa irratti baasu. 2. Nama Rabbiin Hikmaa (beekumsa Qur’aana fi sunnaa) kenneefi isaan kan murteessu yookiin kan ittiin hojjatu fi namoota kan barsiisu.” (Al-Bukhari fi Muslim)
Asirratti wanti hubachuu qabnu yommuu namoota gosa lamaa kanniin hinaafnu qananiin Rabbii akka isaan irraa deemu hawwuufi osoo hin ta’iin akka isaani ta’uuf hawwuudha. “Osoo Rabbiin akka namticha kanaa na godhe silaa anis akka isaa sanitti waan gaarii hojjadha” jedhanii hawwuudha malee osoo namticha kanarraa qananiin tuni deemte jedhanii hawwuu miti. Warroota kanniin jibbuu fi miidhaa irraan geessuf carraaqun hin danda’amu. Akkas gochuun amantii ofiti fi of balleessudha.
Haa ta’uu malee yeroo ammaa kana gosni akkanaa nu keessa hin jiru. Addunyaa irratti wal waanyu fi wal jibbuudha.
Miidha wal waanyu fi wal jibbuu
Akkuma duratti jenne wal waanyu fi wal jibbuun tokkumaa fi hariiro namoota jiddu kukkuta. Amanti tokko keessatti gareewwan baay’een akka uumamu taasisa. Kuni immoo gara jallinnaatti nama geessa. Namni wanta hundarratti nama waanyu fi jibbuu hin guddatu. Nageenya fi tasgabbii hin argatu. Yeroo hundaa yommuu qananiin Rabbii namaa dhuftu ni gadda, yommuu balaan namatti bu’uu immoo ni gammada. Wanta hin arganneef keessi isaa boba’a. Halkan hirriba malee bula.
Waanyu fi jibbii qalbii irratti ba’aa ta’a. Qalbii gogsa, walitti suntursa. Dogongora ofii dhiisanii dogongora namoota irratti akka xiyyeefatan nama godha. Hamaa fi jette jetteef karaa bana. Maqaa wal balleessu fi xureessun hanga dhiiga wal jiigsutti nama geessa. Sababni guddaan yeroo ammaa akkanatti dhiigni namoota nagahaa addunyaa irratti dhangala’aa jiruu hundeen isaa maalidha beektu? Wal waanyu fi jibbaa mitiree? Wal waanyu fi jibbii hangama fokkuu akka ta’e mee haa hubannu.
Namni waanyu fi jibbuu of malee eenyulle hin miidha. Qabeenya namoota biroo akka badu osoo hawwuu qabeeyi isaa bada. Bu’aan inni argatu tokkolle hin jiru. Waanyoon nama tufatti. Wanta isa fayyadu namarraa hin fudhatu. Beekumsa fi karaa haqaa yoo isatti agarsiisan haqaa malee of tuulun irraa garagala. Ergasii baditti of darba.
Ergamaan Rabbii (SAW) erga Madiina dhufanii booda wanti Yahuudota akka isatti hin amanne dhoowwe waanyuu fi jibbuudha. Nabiyyanaa Muhammad Ergamaa Rabbii akka ta’ee fi Islaamni haqa akka ta’ee sirritti beeku. Wanti haqa akka hin fudhanne fi itti hin bulle isaan dhowwe garuu waanyu fi jibba. Nu keessaa mitii akkamitti Araboota keessa baha jedhanii waanyu. Dhumni isaani maal ta’ee ree? Dallansuu Rabbii fi adabbii hamaatu isaan eeggata. Kanaafu wal waanyu fi wal jibbuun dallansuu fi adabbii Rabbiitti nama geessa. Kana beekne amala kanarra of haa qulqulleesinu.
Waanyu fi jibbii guddinnaaf gufuu ta’a. Namoonni yoo tokkooman qaroominna ijaaru. Waanyu fi jibbii tokkumaan akka hin uumamne gufuu waan ta’uuf guddinna diinagde fi hawaasummaa qancarsa.
Qoricha Waanyu fi jibbaa
Akkuma dhibeewwan kaani waanyu fi jibbis qoricha qaba. Qoricha kanniin seeran yoo fayyadamne insha Allah ni fayyina.
1.Sheyxaana fi yaadota babbadoo Rabbitti mangafachuu fi du’aayi gochuu– sheyxaanni kaayyoon isaa qalbii namoota irratti jibba darbuun isaan addaan fageessu fi bittineessudha. Karaan hundarra gaariin sheyxaanatti qabsoofnu beekumsa barbaadu fi Rabbiin isarraa akka nu eegu kadhachuudha. Yommuu sheyxaanni akka nama wanyitu fi jibbituu sitti hasaasu, ‘A’uzubillahi mina sheyxaani rajim- Sheyxaana abaarrame irraa Rabbiin eeggama’ irra deddeebi’i jedhi. Kana qofatti hin dhaabbatinii du’aayi godhii. Jedhii,’Yaa Rabbii qananii baay’ee naa kennite jirta. Galannii sii haa galu. Waanyu fi jibbaa qalbii tiyya keessaa qulqulleessi.” Mee takkaa addatti bahii akkana ofiin jedhi,”Alhamdulillah, Rabbiin qananii meeqa naa kenne kan ani ofirratti hin beekne. Duniyaa baddu tanaaf akkamitti nama waanya, jibbaa? Eenyutu duniyaa tana waliin zalalaami jiraata? Marre duniyaa takka badde dhuftu waliin maaltu na dhiphise? Hundi keenya gara addunyaa biraatti godaanuf deemna. Marree ganda saniif qophaa’un narra hin jiru? Yaa nafse tiyya achii gati waanyu fi jibba! Dalagadhu hojii gaggaari duuti sitti dhufuun dura.”
2.Miidha waanyu fi jibbaa hubachuu– waanyu fi jibbii wanta qaban nama jalaa balleessa. Barataa taate yoo waanyite fi jibbite beekumsi akka si hin dabalamne gufuu sitti ta’a. Qabeenyaf nama yoo waanyitu qabeenyi kee barakaa akka hin arganne ta’a. Gaddii fi dhiphinni si haguuga. Kanaafu miidha waanyu fi jibbaa baruun qalbii teenya irraa qulqulleessuf haa carraaqnu.
3.Nama san eebbisuu– namni tokko qananii wayii yommuu argatu eebbisuun sitti ulfaatu danda’a. Garuu hadhaa waanyu fi jibbaa liqimsuun nama san eebbisi. Mashallah Rabbiin siif haa dabalu jedhiin.
4.Hamaa, shakkii fi jette jette irraa dheessu– namoonni yommuu wal hamatanii fi maqaa wal xureessan jibbii fi wal waanyun jidduu isaanitti uumama adeema, ija badiitin wal ilaala adeemu. Hamaa fi jette jettee irraa fagaachun sammuuf boqonnaa, jireenyaf tasgabbii kenna. Akkuma namoota irraa jette jettee guuraa adeemtun namoonni si jibbaa fi amanamummaa dhabaa adeemta. Dubbii dhugaa hin taane namarraa fudhuun hariiro addaan kutta. Ergasii gatii ulfaata kafalta. Wanta jetteef jireenya kee keessatti osoo gaabbitu oolta. Kanaafu hamaa fi jette jettee irraa fagaachun waanyu fi jibba irraa nama fageessa.
5.Dogongora ofii irratti xiyyeefachuu– yommuu dogongora kee dagatte dogongora namoota irratti xiyyeefattu nama san jibbaa fi diinummaa uumaa adeemta. Dogongora xiqqoo irratti xiyyeefachuun hariiro cimaa addaan kutta. Kana jechuun nama wanta gadhee hundaa raawwatu hin jibbinii jaaladhu jechuu miti. Jibbii fi jaallali daangaa qabu. Nama gadhee jibbuu fi irraa fagaachun wanta jiruudha. Gara biraatin nama amalli isaa gaarii ta’ee garuu tasa yoo dogongora raawwate dogongora saniif jibbuu hin qabnu. Garuu dogongorri isaa suni cubbuu gurguddaa ta’uu hin qabu. Fakkeenyaf zinaa, hanna fi kkf.
6.Qananii qabanitti gammaduu- Qananii qabnutti yoo gammanne fi Rabbii galata yoo galchine Rabbiin irratti nu dabala. Waanyu fi jibbuun qananii Rabbiin nama tokkoof kenne gonkumaa irraa hin hambisnu. Hayyama Rabbii malee eenyulle nama miidhu fi fayyaduu hin danda’u. Qananiin nuti waanyinu suni namtichaaf badii ta’uu dandeessi. Rabbiin beekumsa fi ogummaan rizqii namoota hira. Hiree nu kennamte tanatti Rabbiin galateefachuun waanyu fi jibba qalbii irraa haa qulqulleessinu.
Gudunfaa
Jibbii fi waanyun daangaa qabu. Nama badii hojjatu hundaa jaalachu qaba yoo jenne kuni uumama keenya waliin wanta deemu miti. Nama hundaa jibbu qabna yoo jenne ammas uumama keenya faalleessa. Jireenya keessatti nama jibbinuu fi jaalannu, maaliif akka jibbinuu fi jaalannu addaan baafachu qabna. Walumaagalatti dhibee jibbaa fi waanyu obbolummaa keenya jiddu jiruu fayyisuuf carraaqu qabna. Rabbiin dhibee kanarraa nu haa fayyisu. Amiin.