text:
Telugu Sex Stories A story of Telugu Mother & adult son. (Telugu)
inta varaku naenu evarikii naaku maa mammiiki vunna sambandhamu ceppalaedu.ippuDu ceptunnaa.andarilaa maamuulu mammii kaadu maa mammii. maa mammii evarO telusaa?okappuDu kurrakaaruku nidra laekunDaa caesina andaala raaSi jayaprada.47 aeLLu vayasu vaccinaa mammii tana baaDii gurinci caalaa Sradda tiisukunTundi.kaanii ii madhya mammiiki oka naDumu muDuta vaccindi.adi nannu eppuDuu kavvistunTundi.
mammii naatO klOj gaanae vunTundi.evarayinaa sinimaa vaaLLu vastae DADI laenapuDu iddaramuu katha vinTaamu.mammii naa salahaa aDugutundi.okkOsaari katha naccaka vaddu anTaamu.ippuDu mammii vayasu ayipOvaDamutO peddagaa aafarlu raavaDamu laedu.ekkuva inTipaTTunae vunTunnadi.
oka rOju madhyaahnamu naenu kaalaejii nunDi mundugaa vaccaesaanu.inTlO elaanTi cappuDuu laedu.paina aedO Sabdamu vastunnadi.mellagaa paiki veLLaanu.mammii shavar lO vunnaTlunnadi.kindaki digi vaccaestuu endukO cuuDaali anipinci maLLi paiki veLLaanu.baatroom daggaraku veLLi mellagaa talupu koddigaa tOsaanu.naa adrushTamu koddii mammii gaDIya peTTalaedu.DADI nela kritamu singapuur veLLaaDu inkO nela daakaa raaDu.naenu elaaguu raatri vastaanu anukoni peTTalaedu anukunTaa.
mammii shavar kinda nagnamugaa nilabaDi appuDae vanTiki sOp ruddukoni pakkana peTTi nemmadigaa tana voLLu ruddukunTunnadi.mammii ni cuustunTae aedOlaa vundi.abbaa enta andamu mammiidi.muDutalu paDani carmamu.mammii tana caetulu gontu ruuddukoni mellagaa kindaku jaarustunnadi.naa vonTlO vaeDi modalayindi.kaaLLu veLLipOdaamu anTunnaa manasu akkaDae vunDamanTunnadi.
mammii tana caetulu tiisi ettayina tana pongula paina peTTukoni ruddukunTunnadi.daadaapu 36 vunTaayi mammii ettulu.mellagaa ettulu ruddukunTuu renDu caetulatO tana renDu nipuls nu paTTukoni mellagaa nokkukundi.aa aa aa anukunTuu tanalO tanae navvukunTunnadi musi musigaa.aprayatnamugaa naa ceyyi naa pyaanTlOki veLLindi.
koddigaa venakki tirigindi.abbaa enta viSaalamayina viipu mammiidi.caetulu peTTi viipu ruddukunTunnadi.viipu sarigaa andakapOvaDamutO mottam ruddukOlaeka pOtunnadi.naenu veLLi ruddali anipincindi kaanii bhayamutO alaagae nilcunnaa.ippuDu mammii puurtigaa venakku maLLindi.mammii venaka bhaagamu naaku poorti nagnamugaa kanipistunnadi.
ettayina pirralu renDu konDallaa vunnayi.madyalO ciilika pedda lOyalaa vundi.mammii aTuvaipi tana caetulu kindaku caerci ruddukunTunnadi.mundara elaa vundO kanipistae baagunDu anukunnaa.toDala paina caetulu vesi nimurukunTuu mattugaa mm aa anukunTuu ruddukunTunnadi.araTi bOdellaa vunnayi mammii toDalu.
tana paadaalu ruddukOvaDaaniki vangindi.mm aa hh aa hh ettayina mammii pongulu bogutugaa kindaku cuustunnaayi.aagalaeka aa mammii naa muddula jayapradaa anaeSaanu paiki naaku teliyakunDaanae.mammii Thakkuna tala etti cuusindi.naa pai praaNaalu painae pOyaayi.”aemi caestunnaavikakDa veLLu” ani gaba gabaa vacci talupu gaDiya vaesukundi.
bratuku jiivuDaa ani akkaDanunDi naa gadiki vaccaesaanu.vastunnata saepuu naa raaDDu baagaa nigiDi vundi.aemii aalOcincakunDaa kaLLa mundu mammii kanapaDutunTae na gadilOki vacci kuurcuni paanT vippi naa raaDDunu bayaTaku tiisi paTTukoni kaLLu moosukunnaa.entasaepu alaa voopukunnaanO teliyadu.naa caetiki veccagaa tagalaDamutO kaLLu tericaanu.naaku kaaripOyindi.kinda naela miida kuuDaa paDindi.
appuDu jarigindi anukOni sanghaTana.mammii Thakkuna naa gadi talupu tOsukoni vacci nannu cuusi nOTa maaTa raaka cuustunnadi.”aenTraa ii pani asalu aemi caestunnavO telustunnadaa” annadi
“mammii adii adii saarii mammii aedO anukOkunDaa jarigipOyindi” ani ceppi Taka Takaa pyaanT vaesukunnaa.
kinda naela paina kaari vunnadaanni cuusindi.naenu vangi tuDavabOyaanu.
“aagu enduku nii Taval paaDu caestaavu” ani kicen lOkelli paata guDDa tecci “baatruumu ku veLLi snaanamu caesiraa naenu tuDustaanu” annadi.naenu maaru maaTlaaDakunDaa siggutO veLLipOyaanu.mammii Opikagaa naenu kaarcinadi Subhramu caesinadi.
aa rOju raatri naaku mammiiki maaTalu laevu.marusaTi roJu tellavaari mammii laevaka munDae naenu veLLipOyaanu.mammiiki kanapaDakunDaa tappincuku tirigaanu saayantramu inTiki vaccaaka.raatri naenu gaba gabaa Dinner caesi veLLipOtuntae mammii pilici ” raajaa haal lO kuurcO niitO maaTlaaDaali naenu tinaesi vastaanu” annadi.naenu veLLi haal lO kuurcunnaa.antavaraku aa rOju mammiini tala etti cuuDalaedu.
10 nimishaala tarvaata mammii vaccindi.naa pakkana kurcunnadi.mattekkincae senTu vaasana vastunnadi mammii nunDi.mammii mallepoolu peTTukunTlunnadi.gubaaListunnaayi.mammii naa toDala paina ceyyi vaesi ilaa cuuDu raajaa annadi.cuusaanu.naa kaLLu naenae nammalaeka pOyaanu.naa mundu vunnadi mammiinaa laeka evarO gandharva kanyaa anukunnaa.
caalaa baagaa tayaaryindi.tellani shifaan ciira palucanidi kaTTindi.shaarT sliivs lOnek jaakeT vaesindi.lOpala braa vaesinaTlu laedu.”elaa vunnaanu” annadi.”caalaa baagunnavu mammii ekkaDayinaa shuuTing vundaa” annaanu.
“laedu raajaa niitOnae vunTaa iirOju niikOsamae ilaa tayaarayyaanu” annadi. naaku artham avaDamlaedu mammii aemi ceptunnadi.
“aenTi mammii “annaanu.
“nijam ceppu raajaa ninna nannu baatroomlO cuuSaaka aemanipincindi niiku” annadi.
“saarii mammii inkeppuDu alaa cuuDanu “annanu.
“inkeppuDuu cuuDavaa?anTae naenu niiki ishTamulaedaa” annadi.
“ayyO adaenTi mammii alaa anTaavu nuvvu naa praaNam.nuvuu caalaa ishTamu naaku” annaanu.
“aemi ishTam naalO ” ani naa toDalu nimurutuu aDigindi.
“avii avii” ani mammii pongula vaipu kaLLu aarpakunDaa cuustunnaa. mammii navvutuu “ivaa” ani tana paiTa pinnu tiisi paiTa jaarci annadi. naa gontu enDipOyindi “a…….vu……nu….. ma.. mmii…”kashTamu miida ceppaanu.
mellagaa naa eDama ceyyi tiisukoni tana pongula paina vesukondi. naa ceyyi vaNukutunnadi.
“aenTi raajaa ceyyi vaNukutunnadi koddigaa veccadanamu kaavaalaemO” ani tana jaakeT lOki duurcutunnadi. mettagaa tagilaayi mammii pongulu.
“ivaenaa niiki ishTamu” ani cilipigaa aDigindi. naenu maaru maaTlaaDalaedu.
“inta amaayakamgaa vunTae elaa raajaa niikaemi caeyaali anipistae adi ceyyi” nannu miidaku laakundi.
mellagaa “mammii nii jaakeT tiisaeyanaa” annaanu bhayapaDutuu.
“tiiseyyi raajaa” annadi. mellagaa vippaesaanu. mm aa anta varaku alaanTi pongulu cuuDalaedu naenu
“naenu tappu caestunnaanaa mammii” annaanu.
“laedu raajaa raatri baagaa aalOcincaanu.mii DaaDii eppuDo renDu mooDu nelalaki vastaaDu.siggu viDici ceptunnaa naaku caalaa kOrika gaa vundi ” annadi
“nuvvu sinimaa yaakTaruvu kadaa mammii nuvvu talucukunTae evarayinaa vastaaru kadaa” annaanu.
“adi okappuDu raajaa.intaku mundu alaagae caesae daanni.bayaTa shuuTingulu vunnappuDu evaDitO paDitae vaaDitO paDukOvaDamu maamuulae.endukO ippuDu ishTamu laedu.niiku ishTamaenaa ikanunDi mana inTlO iddarame” annadi.
egiri ganteyyaali anipincindi naaku.
“thaanks mammii” annaanu.
“mammii kaadu nannu baatroomulO cuusinapuDu elaa pilaavO alaa piluvu” annadi.anTae annaanu.jayapradaa ani piluvu annadi.
“jayapradaa Daarling” annaanu.mammii paka pakaa navvindi.
mellagaa mammii pongulu pisukuntunnaa .mammii mulugutunnadi.
“jayaa jayaa abbaa elaa pencavu jayaa ” ani pisukutunnaa.
nannu inkaa daggaraku tiisukoni paalu taaguraajaa ani naa nOTlO kukkindi tana pongulu.kasigaa ciikutuu oka ceyyi kindaku pOnicci langaa vippaesijaarcaanu.
“nii Drassu vippanaa” annadi
“vippu jayapradaa Daarling” annaanu. iddaramuu poorti nagnamugaa tayaarayyaamu.
appaTikae nigiDi vunna naa raaDDunu mammii cuusi” abbaa enta pencaavu raajaa ani paTTukoni pisikindi” niikOsamae jayaa Daarling” annaanu.
aagalaeka mammiini sOFAlO venakku tOsi”jayaa kaaLLu eDamu ceyyi” annaanu.casindi mammii.
mellagaa pooremmalu viccukunnaayi.naenu balamgaa duurcaanu.
abbaa aa mm ani muuligindi mammii.
mellagaa voopaDamu praarambhincaanu.
mammi” ammaa abbaa raajaa inkaa kasigaa spiiDugaa aa aa adii raajaa inkaa oo hh Oh naa muddula raajaa inkaa aa aa mm abbaa naa muddula koDakaa aa mm vush aa ishh aa ammaa aa bbaa ” ani moolugutuu kasekkincindi naaku.
naenu” jayaa naa muddula mammii enta kasigaa vunnaavae. ilaa ninnu janmantaa vaayistaanae naa muddula jayapradaa” ani 10 nimishaalu aagaka vaayincaanu.
appaTi nunDi DADI laenapuDu naenu naa muddula jayaprada mammiini pagalanaka raatranaka vaayistunnaa.


c: text/html

text:
Namoonni kanneen hojjettoota Abbaa Taayitaa Galiiwwan Oromiyaa of fakkeessuun gochoota goyyomsoo, sodaachisoo fi baajii sobaa hojjechiifachuun daldaltoota irraa sababii maaf vaatii hin kaffaltaniin Birrii guuraa turan jedhameera.
Keessattu galii mootummaaf galuu qabu, Birrii kuma 50 kanfaluurra nuuf Birrii kuma 6 kennuu isinii wayya jechuun hawaasa daldalaa gowwoomsaa turan jedhan abbaan adeemsa hojii kutaa qorannoo yakkaa kutaa magaala Alam Ganaa 2ffaa gargaaraan Inispeektaraa Zargaabbachoo Hayilamaariyaam.
Shakkamtoonnis dhimmi isaanii qulqullaa'ee seeratti kan dhiyaatan ta’a.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Walga’ii hayyootaa qorannoon waa’ee sirna Gadaa irratti dhihaateen ka jalqabe deemsi sirna Gadaa akka ambaa aadaa hin qaqqabamneetti (Intangible Cultural Herritage) galmeessuu kaleessa milkiin xumurame. Ka biyyoonni gara digdamii afurii itti hirmaatan walga’ii waggaa UNESCOn Finfinneetti geggeesse irratti, sirna Gadaa akka amabaa aadaatti galmeessuuf sagalee kennameen sagalee guddaa argatee raggaasisame. Sirna Gadaa galmeessisuuf sochii godhamaa ture keessatti, abbootiin gadaa, hayyoonni Oromoo, Biiroon Aadaa fi Tuurizimii Oromiyaa fi Ministiriin Aadaa fi Tuurizimii Itiyoophiyaa qooda fudhatanii jiran. Sirni Gadaa UNESCOn galmeessamuun akka aadaan Oromoo beekamaan kun sadarkaa biyyaa fi sadarkaa Addunyaatti beekamu, uummata Oromoo fayyaduu irra taree biyya Itiyoophiyaa fi hawaasa Addunyaa ka biroof illee fakkeenya Dimookiraasii ganamaa ta’uun tajaajilu dubbatu, qorattoonni dhimma kanatti hirnaatan.
Kutaa 1ffaa kana cuqaasuun dhaggeeffadhaa


text:
Looniifi bushaayeen Booranaa gabbatoofi ija namaatti kan tolan waan ta'aniif daran filatamoodha. Aannaniifi dhadhaan Booranaa illee akkasuma barbaadamaadha.
Waggaa tokkoo asitti garuu sababa ongeen naannawicha mudateen, looniifi bushaayeen huqqachuurra darbanii du'aa jiru. Omishi aannaniifi dhadhaas gadii bu'eera.
Akka ibsi miidiyaalee biyyattii addaddaatiin dhihaatu mul'isutti bakkeewwan ongeen mudate tokko tokkotti hanqinni deggarsaa kan jiru ta'ullee yaaliin gama mootummaatiin taasifamaa jiru ammayyuu ittifufeera. Dhiheenyas, ongee naannawa horsiisee-bulaa mudate dandamachuuf marsaa jalqabaatiin gargaarsa baasii qarshii miliyoona 47n dhiheessaa akka jiru Komishiniin Bulchiinsa Hojii Yaaddoo Balaa Biyyaalessaa BOIf ibseera.
Bara keessa jirrutti horsiisee bultoonni godinaalee sagal Naannoo Somaalee Itoophiyaa, Gujii Lixaa, Boorana, naannawawwan gammoojjii Baalee, Naannoo Ummatoota Kibbaa Oomoofi ummattoota Sagan keessa jiraatan ongee cimaaf saaxilamaniiru.
Komishinichi waggaa darbe lammiileen miliyoonni 10.2 gargaarsa argataa turuusaanii yaadachiisee, barana ammoo lammiilee miliyoona 5.6 deggaraa akka jiruudha kan himu.
Daarektarri sabquunamtii komishinichaa, Obbo Dabbabaa Zawudee akka ibsanitti, baay'inni gargaaramtoota baranaa kan waggaa darbe yeroo walfakkaataa waliin walbira wayita qabamu dhibbantaa 44n gadi bu’eera.
Mootummaan muuxannoo darbe fayyadamuun bajata waliigalaa gargaaramtootaaf barbaachisu doolaara kuma 700 ofiisaafi deggartoota isaan guutuuf sochiitti jira jedhu. Kanaafis qarshii miliyoona 47 gargaaramtoota haaraaf oolu baasee midhaan nyaataa, nyaata gabbisaafi zayita hiraa jira.
Walumaagalatti qarshiin miliyoona 75 ba’ee gargaaramtootaaf deggarsi taasifamaa kan jiru ta’uu eeranii, naannolee kanneenitti midhaan nyaataa kuntaalli kuma 114 ol raabsamaa kan jiru ta’uudha kan himan.
Ongeen kun naannawa horsiisee bulaa waan mudateef komishinichi qabeenya beelladaatiif xiyyeeffannoo addaa kennee hojjataa kan jiru ta’uu kan ibsan daayirektarichi, dhiheessiin nyaata beelladaas cimee hojjatamaa jiraachuu himu.
Haala waliigalaa ongichaan lubbuun beeladoota hedduu dhumuu akka danda’u waan tilmaamameef nyaati beeladaa dabalataa qophaa’aa kan jiru yoo ta’u, gabaaf akka dhihaatanis taasifamaa jira jedhu.
Walumaagalatti fuulduratti roobni arfaasaa ji’a Bitootessaatti yoo jalqabe baay’inni gargaaramtootaa sadarkaa murtaa’een hir’achuu kan danda'u yoo ta'u, hangasitti garuu deggarsi barbaachisu kan taasifamu ta'uudha mootummaan kan ibsu. Kun immoo humna biyyattiin ofiisheetiin rakkooshee hiikkachuuf qabdu kan mul'isuudha.
Saamraawiit Girmaatiin


text:
Walitti-deebisa dhiheenya Paakistaanii fi Yunaayitid Isteetis gidduutti deemaa jiruun, Paakistaan, har’a, imala dippiloomaatotaa Yunaayitid Isteetis gara biyya isheetti godhamutti daangaa ifatti hin himamiin labsitee, akkasumas, kan walii-galtee yeroo duula farra shororkeessummaa ehamtee turte – tarkaanfiilee ergamoonni Yunaayitid Isteets biyya ishee keessatti geggeessanis akka dhaabdu beeksistee jirti.
Dippiloomaatonni Paakistaan, Yunaayitid Isteets keessa kiiloo-meetira afurtama caalaa fagaatanii deemuu yoo fedhan, guyyaa shan dursanii ehama gaafachuu qaban – jechuudhaan eega Mootummaan Yunaayitid Isteetis beeksisee booda Paakistaan tarkaanfii kana fudhatte.
Ministirii Dhimma-alaa Paakistaan irraa xalayaan gara Embaasii Yunaayitid Isteets, magalaa Islaamaabaad jiruutti ergames, akkuma Yunaayitid Isteets, Paakistaanis “ehama imalaa gaafachuu” akka biyya ishee keessatti labsitu du


text:
Dhaabbanni barnootaa kun barnoota lammiilee hunda bira qaqqabsiisuuf hundaa’e jedhu hundeessitoonni.
Akkaadaamichi ibsa barnootaa gaggabaaboo viidiyoon qopheessee yuutuubiin gadhiisa.
Marsichi yaaliiwwan barsiisotaa fi leenjistootaf ta’an, hoji manee fi shaakalliiwwan qaba.
Qabiyyeewwan hundii fi beekumsi barbaadamus bakka tokkotti akka argamu yaalii godha.
Marsariitii akkaadaamii kanaan odeeffannoo herreega, saayinsii, seenaa fi gosoota barnootaa kaaniin sadarkaa barbaaddaniin argachuu dandeessu.
Qabiyyeen marsichaas hedduminaan afaan Ingiliziin kan qophaa’e yammuu ta’u, afaan Spaaniish, Poorchugiiz, Tarkiish, Faransaayi fi Hindiis ni qaba.
Bara Faranjootaa 2010 barnoota akkaadaamichi laatu kana afaanota kaaninis babal’isuuf Googil Doolaara Ameerikaa miiliyoona 2 kenneefit ture.
Bara 2015 ammoo dhaabbanni teelee koomuniikeeshinii “AT and T” jedhamu Doolaara Ameerikaa miiliyoona 2.25 Akkaadaamii Kaaniif laatera.
Meeshaaleen deeggarsa barnoota akkaadaamichaa viidiyoo Yuutuubiin kan hojjetamee fi gabatee gurraacha elektirooniikii daree keessatti barsiisaan barnoota ittiin laatun walfakkaata.
Akkaadaamiin ‘Kaan’ lammiilee addunyaa biiliyoona 1 oliif barnootaa kan laate yammuu ta’u, waltajjii barnoota intarneetii kanaan ji’aan barattoonni miiliyoona 40 fi barsiisonni miiliyoona 2 itti fayyadamu.
Barnoonni akkaadaamichaas afaanota addunyaa 36tti tola ooltotaan hiikamaa jira.
Marsaa Akkaadaamii Kaan kanas; www.khanacademy.org yookin barbaadduu Googiliin Khan Academy jettanii yoo seentan ni argattu.
Maddi; www.khanacademy.org


text:
Godiina Baalee aanaa Madda Walaabuu ganda Maddaa jedhamu keessatti Wiixata darbe Raayyaan waraana biyyaa uummata lafa gabaatti daldalaa ture irratti meeshaa konkolaataa irratti hidhee dhukaasa baneen nama 3 ajjesuu fi kanneen birooi 7 madeessuu isaanii aangawaan waa’ee bulchiinsaa fi nageenyaa aanaa madda walaabuu Obbo Maammuyyee Balaayneh ibsanii jiru.Jiraattonni akka jedhanti garu lakkofsii namoota ajjefamanii 4 kan ga’e yoo ta’u kanneen mada’anis 15 ta’u dubbatu.
Sababaa haleellaa kanaas ennaa ibsan ammaan dura Sukkaarri kuntaala shantama dhoksaan( Kontroobaandii) fe’amee madda walaabuu seene to’annaa jala oolchuun kanneen gocha kana keessaa harka qaban himatamanii waan adabamaniif jecha gocha haaloo ba’iinsaa kana raayyaan ittisa biyyaa nu irratti fudhate jedhan.
Namoota rasaasaan mada’an torba keessaa shan wal’ansa dabalataaf gara Nagallee Boranaatti ergamuu isaan keessaa immoo lama midhaa hamaa isaan musateef gara Awaasaatti ergamu Obbo Maammuyyee Balaayneh ibsanii jiru.
Gaaffii fi Deebii Caqasaa


text:
Fayyisaa Leellisaa atileetii Itoophiyaa wannii innii hojjate,mallattoon mormii Oromoo innii Riyoo Biraazilitti agarsiise oduu addunyaa gurra guutte tahaa deemuutti jirtu.
Rakkoo ummatii Oromoo keessa jiru akka isiin dhaabattuu fi addunyaalleen hubattuuf maratoonii Riyoo irratti lammeessoo tahee jennaan mallattoo mormii tana agarsiisuuf jedhee,mallattoo mormii Oromoo dirree Olompiki Riyoo irratti agarsiise.
Federeshiiniin Ispoortii Afrikaa African Sports Federation dhaaba ispoortii ka nama Afrikaa gama ispoortiitiin wal barsiisuuf bara 2009 keessa Siyaatil, Amerikaatti hujii jalqabe.Keessattu bara 2015 keessa humna jabeeffate kubbaa miilaa Seattle African Cup, waancaa Afrikaa Siyaatil jedhee maqaa baafate.
Baruma baraan gareelee ispoortii maqaa ummata isaanii,biyya isaanii fi hawaasa isaanii bakka bu’anii dorgoman wal dorgomsiisa.
Dorgommii baranaa irratti gareen Oromiyaa dorgommii ijoolleetiin kubbaa miilaa mootee,dorgommii kubbaa miilaa nama gugurdaatiin ammoo afreessoo taate.
Fiigicha baranaa federeshiinin kun qopheesse Fayisa Lelisa Heroic Race ykn ammoo Fiigicha Goota Atileeti Fayyisaa Leellisaa jedhanii moggaasan.
Redwaan Doktor Bishaan daarektera federeshiini kanaati.Koreen hujii raawwachiiftuu federeshiinii kanaa maal jedhanii akka dorgommiin tun maqaa atileeti Fayyisaatiin dorgommii tana qopheessite jedhaan.
“Atileetii Afrikaa keessaa sodaa malee ummata isaatiif dhaabachuu ka danda’e...waan innii miidhaa ummata isaa bifa addaatiin Olompikii irratti dubbachuu waan dandaheef.”
Tana maleellee "Federeshiiniin Fayyisaan galatoomii jechuuf maqaa isaatiin dorgommii qopheessa…atileetii biraalleef fkn waan taheef maqaa isaatiin godhan” jedha Rashaad.
“Kanaaf amma irraa jalqabee fiigicha dubraa fi dhiiraa maqaa Fayyisaa Leellisaatiin moggaafama.”
Koreen hujii raawwachiiftuu Federeshiinii Ispoortii Afrikaa Fayyisaa Leellisaa nuuf "goota,madaaliyaa kennamellee maqaa fayyisaatiin kenname” jedha Rashaad.
Madaaliyaan kenname sun mallattoo mormii Oromoo qabaa jedha daarkteii Federeshiinii Ispoortii Oromoo,Redwaan Doktor Bishaan.


text: Godinaalee Oromiyaa adda addaa keessatti mormiin geggeessamaa jiruu, Arsii Lixaa – Shaashemannee fi Ajjee kessatti, akkasumas, Godinaa Booranaa keessatti tarkaanfii humnoonni mootummaa fudhataniin namoonni du’uu isaanii dubbatan – jiraattonni dubbataa jiran. Godinaa addaa Oromiyaa, magaalaa Sabbataa keessatti immoo, “hidhamtootatti summii ajjeesu yokaan qaama laamshessu kennuuf, qaamni humnoota mootummaa marii geggeesse” – jechuun, humnoota poolisii marii sana keessa turan keessaa tokko kaleessa nuuf ibsuun ni yaadatama. Har’as, waa’eedhuma marii sanaa fi tarkaanfii itti aanee fudhatame – kan hirmaattota marii sanaa irraa arganne – jedhan – jiraattota magaalattii keessaa nama dubbisne qabna.


text:
Tajaajilli balalii Finfinneedhaa ka’uun kennamu kun torbanitti si’a afur, jalqaba akka damee balalii gara Biraasalsittiitti akka raawwachiifamu daandiin xiyyaarichaa ibsa kenneen eereera.
Daandiin Xiyyaaraa Itiyoophiyaa Afriikaa keessatti maamiltoota qabuun adda-duree ta’e, hidhata balalii magaalota guguddoo addunyaa 67 wal-quunnamsiisu uumeera; Afriikaa keessaas bu’uura isaa Finfinnee godhatee iddoowwan 60 ga’anitti tajaajila balalii kennaa jira.
Daandiin Xiyyaaraa kun akka ibsetti waggaa waggaan namoonni 400,000 Maanchistar irraa gara Afriikaatti imalu.
Hoji-geggeessaan daandii xiyyaarichaa Tawalde Gabramaariyaam akka jedhanitti balaliiwwan jalqabaa gabaa isaa qorachuuf balalii gara Biraasals waliin wal-faana geggeffamu; tajaajilli kallattiis waggaa dhufu keessa nijalqaba.
Hoji-geggeessan kun Gamtaa Awurooppaa keessaa ba’uun Biriteen dhiibbaa uuma jedhanii akka hin-yaadne eeruun, tajaajilli kun kallattii lamaaniinuu daldala, investimantii fi tuurizimii akka si’eessu ibsaniiru.
Madda: https://www.bloomberg.com


text:
Biyyi tokko dansaa ta'uushee akkamiin safaruu dandeessu?
Jaarraa tokko yeroo siquuf, biyyi tokko gaariidha jedhamuuf safartuuwwan lama hojiirra oolaa turani. Tokko, omisha waliigalaa biyya keessaa (GDP) yoo ta'u, kaan ammoo ammeentaa hoji dhabdummaati.
Biyyi tokko akkamiin lammiilee ofii tajaajilaa jirti kan jedhu yeroo ittiin safarru garuu, safartuuwwan kunneen sirrii ta'uu dhiisuurra darbee, guutummaan guutuutti gargaaruu dhiisuu malu.
Tilmaammiiwwan guddina hawaasummaa kanneen akka walgahiinsa barnootaa, nyaata fi mana jireenyaa argachuu irratti - biyyoonni hiyyeeyyii warra durooman ni caaluun.
''Biyyoonni dureeyyii, dhimma hawaasummaatiin fooyyee qabu, kanaaf guddini diinagdee yaada badaa miti.'' jedhu Maayikil Giriin, Hoogganaan olaanaa 'Social Progress Index'.
''Garuu wanti kan biraan ifatti mullatu nuti agarre, guddinni hawaasummaa jijjiiramoota diinagdeetiin ibsamuu akka hin dandeenyedha. GDP'n bakka gahumsaa miti.''
Agarsiiftuun guddina hawaasummaa agarsiiftuuwwan odeeffannoo biyyoota addunyaa mullisan keessaa isa tokko dha. Akkasumas biyyoonni sunneen akkamiin ummatasaanii tajaajilaa jiru kan jedhus ni ibsa.
Akka tasaa agarsiiftuuwwan kunneen yoo agarre, yeroo hedduu biyyoota itti deemuuf abjoonnu sadarkaadhaan kaa'uuf kan oolanidha.
Garuu golgaadhaan duuba agarsiiftuuwwan kunneen dhimmoota kana caalaniif oolu. Walitti dhufeenya tarsiimoo geeddaruu danda'an fiduufillee. Biyyi kam gargaarsa argachuu akka qabu baruuf, akkasumas waan fuulduratti ta'u raaguufis ni oolu.
Wantoota ajaa'ibsiisoo agarsiiftuuwwan kunneen irra oolu danda'an kan biraan, biyyoonni fooya'aniirumoo gadi bu'aniiru? Moo idduma turanitti argamu? Kan jedhu ilaaluufi.
Mootummaan Ameerikaa milkaa'ina gadi bu'aa yeroo kamiirra caalaa qaba kan jedhan jiru. Fakkeenyaaf, amantaan ummanni 'US' mootummaarratti qabu bara 1958 as sadarkaa gadi aanaa kan qabudha.
Garuu agarsiisni Baankii Addunyaa, Bulchiinsa Addunyaa guutuu ilaalu kan mullisu bara 1996 asitti milkaa'insi mootummootaa haala walfakkaaturra jira jedha.
Biyyoonni kan biroon ammoo fooyyee agarsiisanii jiru. Tuniiziyaan fakkeenyaaf, 1996-2010'tti itti gaafatamummaa, bilisummaa pireesii fi amanamummaa filannootiin sadarkaa gadi bu'aa galmeessisaa turte. Achiis Fincilli Arabaa 2011'tti ka'e.
Achiis Tuniiziyaan parsantaayilii 9 irraa gara 36'tti ol guddachuu itti fufte. Bara 2016'tti Hangaarii waliin wal-qixxachuun parsantaayilii 57 ga'uu dandeesse.
Akka ogeessi diinagdee Aart Kiraay jedhutti, bulchiinsi gaariin al tokko lafa qabannaan, guddinni agarsiiftuu kanaa itti fufiinsa qabaata, garuu achi ga'uuf hedduu ulfaata.
Hanqina qarshii
Dhimmi biyyi tokko dansaa akka taate of danda'ee hin mullisne kan biraan qabeenyadha.
Fakkeenyi tokko Ameerikaadha. Biyyoota GDP'n isaanii guddaa shan keessa yeroo hunda jiraattus, guddina hawaasummaan sadarkaa 18ffaa dha. Kaanaadaa osoo hin taane, Istooniyaatti dhiyaatti.
Neezarlaandis Saawudii Arabiyaa waliin, Chiiliin Kaazaakhistaan waliin akkasumas Filippiinsi Angoolaa waliin walitti dhihaatu. Garuu, Chiilii, Neezarlaandis GDP'n biyyoota sunneen ni caalu.
Biyyoonni hagamiin lammiilee isaanii tajaajilaa jiru kan jedhu qabeenyi qofaasaatti hin mullisu taanaan, maaltu mullisaree?
Boteeroo'n, agarsiiftuu Seeraa piroojektii addunyaa kanneen akka itti gaafatamummaa mootummaa, mirgoota namoomaa eegsisuu, adeemsa seeraa haqa qabeessa safaru keessatti hojjata.
''Yeroo dureessa taatu, poolisootaaf kaffaltii gaarii raawwachuu dandeessa, Gama Biraatiin, hojimaata seeraa cimaa yoo qabaattu, yakki gadi bu'a. Haala kanaan biyyoonni caalaatti duroomu.'' jedha Boteeroo'n.
Dhiibbaa addunyaarratti qabu
Odeeffannoo agarsiiftuuwwan kunneen qabatanirratti hundaa'uun, dhimmoota garagaraaf ooluunsaanii omaa nama hin dinqu. Gamtaan Awurooppaa agarsiiftuu guddina hawaasummaa imaammata ittiin ibsuuf fayyadama.
Kaampaaniiwwanillee itti fayyadamu; fakkeenyaaf Diiznii odeeffannoo Baankii Addunyaatti fayyadamuun biyyoota kam keessatti omishuu akka barbaadu murteessa.
Akkasumas biyyoonni gargaarsa hagamii argachuu akka qaban murteessuuf ni oolu. Koorporeeshiniin 'US Challenge' erga bara 2004 hundeeffamee asitti $biil 11 gargaarsaaf baasii taasisuuf agarsiiftonni kunneen akka ulaagaa ijootti ilaalamaniitu.
Malaammaltummaa irratti hojii biyyi tokko hojjatte, seera kabachiisuu yookaan milkaa'inni mootummaa, odeeffannoo agarsiiftuuwwan irra argamu fi kan Baankii addunyaa dabalatee qarshii baasii taasisuuf ni gamaggamamu.
Garuu suni walmormisiisuu danda'a.
Yaadni 'bulchiinsa gaarii' jedhu mataansaa jalqaba kan uumame dhaabbilee faayinaansii idil addunyaatiini; jedhu piroofeesarri Yunivarsiitii Albeertaa Liindaa Reeyif.
Biyyoonni gargaartotaa kan akka Ameerikaaammoo akka ulaagaa deeggarsa guddinaa kennuutti itti fayyadamuu eegalani.
''Hayyoonni kan biroon ammoo 'bulchiinsa gaarii' kan jedhu kun yeroo bittaa koloniitti kan uumame fi seerri addunyaa kan irraa bocame ta'uu dubbatu,'' jedhu Liindaan.
Ulaagaaleen hedduun fedhii biyyoota Lixaa irratti kan bu'uureffatanidha jedhu qeeqxonni. waldanda'uu jaalala saala walfakkaatuu fi kan amantaa kaasuudhaan.
Kanaafuu biyyoonni akkamiin tasgabbaa'oo, naga qabeessa, haqa qabeessa fi lammiilee isaanii jireenya gaarii akka argatan taasisuu danda'u?
Sababoonni gurguddoon lama fakkaatu. Guddina hawaasummaas haa ta'u bulchiinsa gaarii waliigalaa biyyi sun barbaadduuf, wanti barbaachisaan kutannoo dhaabbilee sunneeniif qabnu dha...akkasumas yeroo hagamiif dhaabbilee sunneen qabaanne kan jedhu.
''Firiisaa malee galteesaa miti kan safarru: guddina hawaasummaa seera jijjiiruun yookaan qarshii muraasa itti baasuun qofa hin fiddu. Kanaafuu dhaabbilee sunneen keessatti kutannoon yeroo dheeraaf hojjachuun sababa guddaa tokko fakkaata'' jedhu Giriin.
Haala walfakkaatuun, biyyoonni dhaabbilee mootummaa ciccimoo yeroo dheeraaf hojjachuun argatan kan akka US fi UK waan qaban dhabuuf carraan qaban gadi bu'aadha jechuun Boteeroonis ni dubbatu.
Yoo biyya tokko maaltu dansaa taasisa jettanii barbaaddu ta'e, GDP yookaan baayyina hoji dhabdummaa hin ilaalinaa. Lammiilee isaaniirratti hojii hojjatan akkasumas yeroo hagamiif akka irratti hojjatan ilaalaa.


text:
OMN:Oduu Waxb.22,2016 Afrikaa Kibbaa magaalaa Darbanitti wal dorggommii olompikii geggeeffamaa jiru irratti dhalattoonni Oromoo alaabaa ABO qabachuun daawwattoota hunda qalbii hawatan. Dhalatoonni...
OMN:Oduu Waxb. 07,2016 Yuunivarsitii Jimmaatti Kadhimamaa Muummee barnoota fayyaa kan ta’e Dr. Daani’eel Gizaachoo addunyaa kana irraa du’aan boqote.Du’a Dr.Daani’eel Gizaachoo kana...
Barattooti Oromoo Yuniversitii Finfinnee – Embaasii Ameerikaa duratti Hiriira Mormii geggeessuu isaanii hordofuun Mootummaan Yakkaan himate 20 Har’a Mana Murtiitti dhihatanii beellamni...
OMN:Oduu Caamsaa 23,2016 Godina wallaggaa bahaa aanaa kiiramuu, magaalaa haroo keessatti mormii gaggeefame waliin wal qabaateeen barataa Yohaanis Baayisaa humnoota waraanaan ajjeefamuun...
OMN:Oduu Caamsaa 23,2016 Godina Hoorroo Guduru Wallaggaa aanaa Guduruu magaalaa Kombolchatti, mormii geggeeffameen namni tokko rasaasa loltoota Agaaziitiin yoo rukutamu, 14 ammoo...
OMN:Oduu Caamsaa 17,2016 Dargaggoonni Godina haraghee lixaa aanaa Doobbaa maagaalaa caaffee Baantee gocha mootummaa TPLF balaalleefachuun sagalee isaanii dhaggeessisa oolan. Dargaggoonni godina...
OMN:Oduu Caamsaa 17,2016 Godina shawaa kaabaa aaanaa warraa jaarsoo fi aanaalee godinicha keessatti mootummaan biyyitti bulcha jiru, jirattoota irratti reebicha fi hidhaa...
OMN:Oduu Caamsaa 11,2016 Naannoo sabaa fi sab-lammiilee ummattoota kibbaatti ummanni konsoo gaaffii mirga ofiin of bulchu isaanii gaafacha wayita jiranitti mootummaan biyyattii...


text:
Godina Gujii aanaa Oddoo Shaakkisoo ganda Magaadoo jedhamu keessatti namni Badhaadhaa Galchuu jedhamu humnoota mootummaatiin Kibxata darbe kana ajjeefamuu jiraattonni gandichaa dubbataa jiru.
Badhaadhaan nama injinerummaan yunivarsitiirraa eebbifamee fi hojii dhabuun booda cichaa ofiitti galee qonnaatti bobba’e ta’uu dubbatu – jiraattoonni Magaadoo. Jiraataan ganda Magaadoo obbo Daaniel Boruu jedhaman ,Badhaadhaan dargaggeessa cimaa hawaasa isaa keessatti hojii gggaarii hojjechuun beekamu, kan haadhaa fi abbaa isaaf illee waan gaggaarii hojjetee ofii garuu otuu jireenya gaarii hin argiin lubbuun isaa harka humnoota mootummaatti badde, jedhu. Badhaadhaan “Maaster-pilaanii Finfinnee fi qotinsa Albuudhaa aanattii keessaa mormuudhaan hiriirawwan aanatti keessatti geggeessaman qindeessite” jedhamuudhaan, otuu hin ajjeesamiin dura illee akka hidhamaa fi hiraarsamaa ture dubbatan, jiraattonni.
Awwaluu nama jedhamu, hidhataa mootummaa fi humnoota federaalaatiin qehee isaa keessatti rasaasaan eega dhawamee booda, konkolaatuma jarreen sanaatiin gara Hospitaalaatti otuu geessamaa jiruu karaatti du’uu isaa illee dubbatu. Ajjeefamuu Badhaadhaa dura, dargaggoon ka biraan Wasanee Masaay jedhamu achuma aanaa Oddoo Shaakkisoo keessatti ajjeesamuu fi san duras, nama Israa’eel Xiisoo jedhamu dabalee, namoonni ja’a humna addaa federaalaa fi waraana addaa federaalaa “Agaazii’ jedhamaniin ajjeesaman – jedhu, jiraattonni.
Itti-gaafatamaan Bulchiisaa Nageenyaa fi Nageenyaa magaalaa Shaakkisoo, Obbo Culuqqee Dhukkaalee fi Itti-gaafatamaan Bulchiinsaa fi Nageenyaa aanaa Shaakkisoo, Obbo Taaddelee Usoo, ajjeesamuun dargaggoo Badhaadhaa Galchuu “mirkana” ta’uu amananii, garuu humnoota mootummaan bobbaase miri kan ajjeese, jedhan. “Namoota bakka ajjeechaa sanaa turan keessa dhuguma kan Awwaluu jedhamu ni jira. Inni achi jiraachuu malee ajjeechaa sanatti hirmaachuu wanna mirkaneessu harkaa hin qabnu.Dhimmi sun qoratamaa jira,” jedhan – Obbo Culuqqeen.


text:
Ramadaana ilaalchisee ilaalchota qeeqaman jahan
Jiini Ramadaanaa ji'a qulqulluu jedhamuun beekamu jalqabeera. Adunyaarraa hordoftoonni amantii Islaamaa barii lafaa irraa jalqabee hanga aduun lixxutti nyaata fi dhugaatii kamiyyuu lagachauun turu. kaayyoonsaa karaa of qabuu fi kadhata dheeraa taasisuun jireenya afuuraa fi amantaa ofii cimsataniidha. Kun akka carraa jireenya afuuraa ofii xumurachuu ykn guuttachuutti ilaalama.
Lafarratti garuu wanti salphaa fi qajeelaa fakkaatee yaadaa fi ilaalcha namootaa yeroo dheeraaf addaan qoqqoodee jira.
Qabxiileen kanaa gaditti jiran ilaalchota dogoggoraa xiinxala barataa saayinsii Islaamaa fi Shari'aa akkasumas nama Quraana guutuusaa sammuusaatti yaadachuu danda'u Shaabir Hasaniin tarreefamaniiru.
Gartokkeen isaanii falaasamoota irratti kan hundaa'an fi qabxiileen kaanis hiikaa fi xiinxala kennuuf banaa kan tahaniidha.
Ilkaan qulqulleeffachuun ykn rigachuun sooma hiikuu dha.
Akka yaada hayyootaatti ilkaan rigachuun sooma hiikuu miti.
Akka yaada Hassanitti namootni tokko tokko waanti xiqqoon akka meentaa saamunaa ilkaanii keessa jirtu sooma hiikuuf gahaa dha jedhanii amanu. Beektonni addunyaa hedduun ilkaan rigachuun sooma irratti rakkoo hin qabu jedhanii amananis, Hassan garuu namoota shakkii qabaniif yaada agarsiistuu qaba. Gorsa gaariin namoonni yeroo ilkaan qulqulleeffatan saaamunaa ilkaanii xiqqoo fayyadamuu qabu, kun qabiyyee meentaa[mint] keessa jiru sana xiqqeessa. Gara biraan ammoo rigaa mukaa fayyadamuu, kun uumamaan waan rakkoo qabu miti. Dhaabatni Fayyaa Addunyaas yeroo gabaabaadhaaf itti fayyadamuun akka danda'amu gorsa.
Hancufa [gorora] kee liqimsuu hin qabdu
Hancufa kee liqimsuun eeyyamamaadha rakkoo tokkollee hin qabu ,ni jajjabeeffama.Kun guutummaatti ilaalcha dogogoraati,hancufa ofii liqimsuun uumamaan kan namaaf kennamedha.
Wanti sooma namaa cabsuu danda'u garuu dhangala'aa nama biraa ofitti fudhachuu ykn liqimsuu dha. Hancufa nama biraa liqimsuun yeroo soomaa wanta dhorkamudha jedha Hasan .
Haadha warraa kee ykn hiriyaa kee dhungachuu hin qabdu ykn baayee itti dhiyaachuu hin qabdu .yaadni soomaa guutuun fedha mataa kee to'achuu ,kun ammoo nyaata ,dhugaatii fi hariiroo cimaa qabaachuu irraa of qusachuudha.
Kan biraan waa'ee nyaataa fi dhugaatiiti.
Wantootni sooma cabsan nyaataa fi dhugaatii qofa miti .Cubbuuwwan arrabaan dhufan ykn dubbataman sooma fudhatama dhabsiisuu danda'u.
Yoo duuba namaa nama miidhuuf yaalte ,hamatte.ykn namoota biraan kakate soomni kee gatii dhabuu danda'a,jedhe Hasan.
Akka tasaa nyaachuun ykn dhuguun sooma nama hiiksisa
Yoo guutummaa guutuu yaadakeen soomaa jiraachuu kee dagattee nyaatte ykn dhugdee ,akkuma yaadatteen ammoo yoo dhiiste ammayyuu soomni kee fudhatama qaba.
Haa tahu malee haala dhorkamaa kan akka yeroo kadhanna duraa ,yeroo dhiqannaa fi qophii irratti yoo nyaatte soomni kee fudhatama hin qabu.
Seerota qophii kadhannaa duraa saddet keessaa tokko afaan luluuqachuu dha.Yoo tarii yeroo akkasii bishaanicha liqimsite soomni kee addaan citeera ykn hiikteetta jechuu dha.
Hasan akka jedhutti yeroo qophii kadhannaa sooma keessa taasiftu tuttuqqii kamirraayyuu bilisa tahuu qabda. Afaan kee akkuma luluuqatteen alatti tufuu qabda.
Dawaa ykn qoricha fudhachuu hin qabdu
Manni maree Islaamaa Briiteen, waldaa Idila Adunyaa Gilaakoomaa waliin tahuun akeekkachiisa namootni qorichoota muraasa fudhachuu qabu kan akka qoricha ijaafaa jedhu dabarsee ture.
Akkasuma MCB waraqaa fayyaa ramadan [Ramadan Health fact sheet] hospitaaala keessatii hojiira oolu qopheesee kenneera. Isaanis qorichoota kan akka qoricha ija keessa buufatan,gurra keessa buufatan,lilmoowaan,fi qorichoota karaa qaama saalaa kennaman hammata. Namoonni yaalii kanneen irra jiranis addaan kutuu akka hin qabnee fi sooma keessatti eeyyamamaa tahuu barreessaniiru.
Haa tahu malee qorichoota liqimsuun soomiin booda ykn dura tahuu qaba malee yeroo soomaatti fudhatama hin qabu jedhan.
Akka yaada Hasaniiti yoo durumaan si dhukkuba tahe soomuun dandahaa? jettee gaafachu qabda. Quraana irras kan jiru yeroo hundumaa gorsa ogeessaa hordofuu qabda kan jedhu dha .
'Waan fedhe yoo tahe iyyuu soomuu qabda
Amantaa Islaamaa keessatti namootni dirqama soomaa qaban namoota fayyaa guutuu qabanii fi umuriinsaanii gahe jechuun wagga 15 ol tahan qofaa dha.
Ijoolleen soomuu danda'uu?
kuni daa'imman xixiqqoo hin hammatu, warreen hanqina qaamaa qaban, sammuunsaanii dhukkubu, imalarra jiran,dubartoota ulfaa fi harma hoosisan hin hammatu akka ICB ti.
Manguddoota sababa garaagaraan soomuu hin dandeenyeef karaan osoo of hin miidhiin jireenya afuuraasanii cimsatan biraan jira .Yoo dhukkuba haala salphaan irraa bayyanachuu danda'an tahe guyyaa biraa soomuu danda'u.Yoo kan yeroo dheeraaf dhukkubu tahe garuu fadyah taasisuu qabu. Kun guyyaa guyyaatti maallaqa xiqqaa akka kennaattii namootni maatii hiyyeessaa akka ittiin sooramaniif kennuu qaba.Akka UKti pawondii afurii hanga shanii gidduudha .


text:
Waltajjiin marii ijaarsa demokraasii biyyattii, muuxannoo waldaalee siiviikii, rakkoolee fi kallattii gara fulduraarratti xiyyeeffatu Sharaatan Addisitti gaggeeffamaa jira.
Waltajjicharratti haasaa baniinsaa kan taasisan obbo Abbaa Duulaanis ijaarsa sirna demokraasii fi bulchiinsa gaarii mirkaneessuuf, waldaaleen siivikii, gurmiin ummataa fi waldaaleen ogummaa ga’ee olaanaa akka tabatan himanii, mootummaanis kana galmaan ga’uuf manneen maree sadarkaa sadarkaan jiranii fi waldaalee hawaasummaaf deeggarsa taasisaa jira jedhan.
Waltajjii marii Faanaa Broodkaastiing Koorporeet, Waajjiri Muummee Ministiraa fi Dhaabbata Mootummoota Gamtoomanitti Sagantaan Misoomaa qindaa’uun qopheessan irratti, waraqaan qorannaa waldaaleen siivikii amala addunyaarratti qaban, hirmaannaa fi ga’een isaanii Ityoophiyaa keessatti maal akka fakkaaturratti xiyyeeffatu dhiyaatee mariin irratti taasifameera.
Ijaarsa sirna demokraasii keessattis ta’e, ilaalcha siyaasaa kamuu keessatti ga’een isaanii olaanaa akka ta’e qorannichi ibseera.
Qorannichaanis Ityoophiyaa keessatti waldaalee siivikii ilaalchisee baasii isaanii sirreessuuf labsiin ba’e qaawwa qaba jedhameera.
Kanaan alas deeggarsi alaa argamu gadaanaa waan ta’eef, bulchiinsa baasii isaaniirratti dhiibbaa qaba jedhameera. Waldaaleen kanneenis faayidaa miseensota isaanii kan hin eegsisne waan ta’aniif labsichi fooyya’uu qabas jedhameera.
Ilaalcha siyaasaa mankaraarsummaa sirreessuu fi walitti bu’iinsa ittisuun walitti hidhamiinsi hawaasummaa uumuuf waldaaleen kanneen waan barbaachisaa ta’aniif isaan cimsuun murteessadha jedhame.


text:
Namiii godina Booranaa aanaa Mooyaleetii gara ji’a tokkootiin duratti waraana mootummaa Itoophiyaa baqachuuf Keenyaatti gale kuma hedduu. Jara kana keessaa hagii tokko galullee ammallee kuma hedduutti ala jira.
Wariri baqate kun Mooyyale ollaa hedduu keesaa waraana mootummaa baqatee bahe.Mootummaan Itoophiyaa ammoo odeeffannoo dogongoraatiin jara kana hadhanii lubbuun namaa baate jedhullee namii dubbii akka jedhanitti hin laalle. Lola sun irratti akka warrii lafaa jedhutti nama kurnyaa olitti dhumate.
Oromoon biyya alaa jirtu gama hawaasa ufiitiitii fi akka dhuunfaalleetti jara kanaa $82,000 caalaa walti guurte.
Girmaa Guutamaa warra horii kana akka koreetti walti guure keessaa tokko. Girmaan barataa PhD-ti amma Norwey jiraata.
Horii kana akka ummaaan gargaaraniif fulaa sadiitti qoodanii kennan.
Koree Fannoo Diimtuu Keenyaatiif $10,000
Dhaaba mootummaa hin tahin ka Minisootaa(MN) fi Keenyaa Naayroobii biiroo qabu Good Deeds Charity $30,000
Mana Marii Keenyaatti koree bakka buutota dubartootaatiitti ammoo $42,000 kennan.
Warrii baqate akka Girmaan jedhutti akka hamaa jira harka 80% caalaan haawwanii fi ijoollee.
Namii baqate jedhan 8,000 caala jedhanillee akka jecha Girmaatti namii hagii guddaan gara nama beekuu fi ollaa keessa waan baqateef malee namii baqate hagas caala.
Itti gaafatamtootii dhaaba mootummaa hin tahini(NGO) Good Deeds Charity ka Keenyaa waajjira qabuulleen warra nama baqate kana dhaqee laale keessaa tokko.
Sheek Saladaa Jilootiitii fi Sheek Alii Jimmaa warra dhaqee laale.
Kaambiin namii itti baqate ka jarii dhaqee laale.Walumattu yoo deebisan nama 7,350 baqatee ala jira jedhan.
Ardaa Danbalaa Faccanaa keessaa nama 6,000
Ardaa Kaarra Torbii keessaa nama 350
Ardaa Soomarre keessa ammoo nama 1,000 baqatee itti qubatee keessa jira jedha warri dhaqee gale
"Warii hafe haawwan,ijoollee,jaarrolee. Fulaan itti galanilleen hagii tokko waaroo qabaa,hagii tokko sunuu hin qauu laftilleen bokkaa fi biinnii qabdi.”
Gama kaaniin nama kaambii jiru malee nama 1,400 akka warri dhaqee gale jedhutti UNHCR-tti harka kennatee baqataa tahuuf galmaahe.
“Warrii gale biyyitii nagaa tahuu fa dandeetti jedhee biyyumaa fi biyyee teennatti gallaa jedhee gae.”
Bulchootii Keenyaa ta akka miseensota mana marii biyya sunii bulchoota godina Marsabeet, Isiyolloo faatillee jara baqataa kana dhaqee laale keessaa tokko.
Saafiyaa Sheek Adenii fi Rahimaa Diida Jaldeessaa miseensota mana marii Keenyaa godina Marsabaatii fi Isiyollooti.Dhimma haawwanii fi ijoollee dubraa irratti hojjatanillee.
Jarilleen dhiyoo tana keessaa fulaa namii itti baqatee qubatee keessa jiru
Jarilleen fulaa namii itti baqate Danbalaa Faccanaa,Seesii,Soomarree fi Wattittii dhaqee laale.Jarii ammoo eegii dhaqee laalee diqqoo ya miila dhaabae.
”Gaafasitti namii amma walti baqachuutti jira. Namii nu argine hagii guddaan haawwani fi ijoollee.”
Mootummaan Itoophiyaa akka namii baqate kun galu gaafatullee “namii lubuu ufiitin baqatee bahe yo fedhe hin galaa yoo fedhe Keenyaalleen lafa Oromootii taa’uu dandaha,” jedhan miseensotii mana marii Keenyaa tun.
Bulchootii tun akka nama baqate kana ariitin gargaaran fedhan. “Akkii warrii keessa jiru akka hamaa.Haawwan ijoolleetti jiraa,ta ulfaatti jiraa,ta deettee goda jirtutti jiraa jaarsaatti jiraa,tana irratti laftii roobaa biinniitti jiraa rakkoo guddoo keessa jiran,” jedhan.


text:
Ministriin waajjira dhimmootii kominikeeshinii Itiyoopiyaa obbo Geetaachoo Reddaa har’a waaree irratti ibsa gaazexeessota biyyootii alaaf kennaniin gaaffii gaazexeessota biraa dhiyaate irratti hundaa’uu dhaan akka deebii kennanitti yoo ta’e labsiin yeroo hatattamaa erga hojii irra oolee as tarkaanfiin humnaa to’annaa jala ooleera. Tasgabbiinis bu’aa jira jedhan.
Warashaaleenis hojii isaanii idilee hojii oomishuu jalqabuu isaanii kan ibsan obbo Geetaachoon labsiin yeroo hatattamaa sun seera eegisisuuf yaadamee kan ba’e furmaata yeroo ti jedhanii,furmaati waarisna qabu furmaata siyaasaa ti. Kana keessaas tarkaanfiin inni tokko guyyaa isaa dubbachuu baatanis hanga torban dhuftuutti jijjiirraan aangoo jiraachuu dubbataniiru. Sunuu ga’aa miti jedhan.
Sun qofti ga’aa miti. dantaa uummataaf dhaabanna kanneen jedhan paartilee polotiikaa dabalachuu danda’a. ykn gareelee hawaasa sivilii dabalachuu danda’a. gareelee dhimmi isaa ilaalalatu waliin illee ni mari’anna jedhan.
Jijjiirama siyaasaa kana fiduuf yeroo hagamii akka barbaachisuu fi yeroo filannoo isa itti aanuuf yeroo waggoota afurii eeguun kan nama irra jiraatu ta’uu kanas haala ariifachiisaa yeroo waliin attamiin wal simsiisuun akka danda’amu gaafii dhiyaateefiif obbo Geetaachoo Reddaa deebii kenneniiru. Mootummaan battala kana filannoo geggeessuu hin fedhu jedhan.


text:
Namooti hedduun waa’ee holqaa yoo dhagayan waraabessaa fi shiftaa yaadu taá. Bara kana garuu holqi gatii guddaa baasuu eegalee jira. Biyyooti hedduun holqa isaanii sirnaan qabanii hawwattoota madda galii argamsiisan taasisaa jiru.
Oromiyaan egeree illee abdii guddaa qabdi. Oromiyaa Lixaa, Godina Wallaggaa Bahaa keessatti fakeenyaaf, holqawwan sadii haga ammaatti beekaman kan iddoon gudda kennamuufii qabu. Maxxansi kunis holqowwan sadan waliin walsin barsiisa. .
1. Holqa Gadaa Gilindee
Holqi Gadaa Gilindee Magaalaa Naqamteerraa gara dhihaan kiiloomeetira 25 fagaatee aanaa Saasiggaa keessatti argama. Holqi Gilindee maqaa namaan moggaafamee kan jiru akka ta’eefi namni kunis wasiila gooticha Oromoo Abdiisaa Aagaa akka ta’e himama. Holqi kunis bara Xaaliyaaniin biyya keenya wareertee turte daawwatamaa akka ture maanguddooti naannawichatti argaman ni dubbatu.
Holqa Gadaa Gilindee kanneen biroo irraa wanti adda isa taasisu inni jalqabaa lama ta’ee gararraafi gajjallaatti (lower and upper cave) qoodame argamuusaati. Keessumaa holqi inni gajjallaa bal’inaanis ta’e dheerinaan baay’ee guddaa waan ta’eef galma al takkaatti namoota 500 ol ta’an keessummeessuu kan danda’u ta’uusaati. Guddinaa ykn bal’inafi haala addaan bakka murteessaatti (strategic area) waan argamuuf sirnoota darban keessatti shiftaan yoo qabate gadhiisisuun rakkoodha jedhamee waan sodaatamuuf dursee eegamaa akka ture ni dubbatama.
Inni lammaffaan holqa dheerinnisaa meetira 100 ol ta’uu fi olka’insa meetira 10 ta’u kanatti sinbirrooti halkanii dhibbaan lakkaa’aman nyaatasaanii barbaaddachuuf yoo socho’aniin alatti yeroo hundaa qaama dhagaa ykn holqa kanaatti maxxananii taa’uusaaniiti.
Daandii ilaalchisee hanga qarqara holqa kanaatti karaan geessu waan jiruuf rakkoon gama kanaan hinjiraatu. Ta’us garuu daandiin kun suphaa waan barbaaduuf ciminaan irratti hojjechuu ni barbaada. Aanaan Saasiggaa gama hawwata turistiitiinis ta’e gama hojii misooma invastimantiin carraan gaarii waan jiruuf dhimmi daandii xiyyeeffannaa waan barbaadudha. Omishni bunaa aanaa kana keessaa argamuus akka salphaatti waan ilaalamu miti. Bal’inni lafa qonnaaf ooluu danda’u abbootii qabeenyaa gara aanichaatti kan harkisu dha.
2. Holqa Kattaa Kolooboo
Holqi Kattaa Kolooboo holqa lammaffaa hedduu gammachiisaa ta’e yeroo ta’u Magaalaa Naqamtee irraa gara dhihaan kiloomeetira 20 hincaalle irratti daandii gara Godina Wallaggaa Dhihaa geessuun aanaa Diggaa keessatti argama.
Holqi Kattaa Kolooboo dheerina meetira 70 gadi hintaane kan qabuufi keessi isaa hedduu kan fagaatu yeroo ta’u dhagawwan akka amooleetti qiqirixamanii keessasaatti bakka bakka qabatanii jiran ofumaa beekanii keessummaa simachuuf kan qophaa’an fakkaatu. Daawwattooti ykn turistooti gara finca’aa bishaanii Bareedaafi Angar akkuma kanaas gara godina Wallagga Dhihaafi Qeellam Wallagaa akkuma kanaas gara naannoo Beenishaangul Gumuuz deeman salphaatti gara Holqa Kattaa Kolooboo itti goranii ilaaluu ni danda’u
3. Holqa Doshuu Obbee
Holqi Doshuu Obbee Aanaa Gudayyaa Biilaa Ganda Biloo Ejeree jedhamu keessatti argama. Holqi kun Magaalaa Godinaarraa gara kaaba bahaan kiloomeetira 120 tilmaamaan fagaatee kan argamu yeroo ta’u daawwattoota gara Finfinnee irraa dhufaniif Magaalaa Shawaa Lixaa kan taate Magaalaa Baakkootti bu’uun gara kaabaan Magaalaa Jaree keessa ba’uun hanga Magaalaa Biilaatti karaa miidhagaafi tajaajila quubsaa kennuuf qophaa’e irra imaluun kan bira ga’uu danda’aniidha.
Holqi Doshuu Obbee Maqaa goota Oromoo tokkoo kan waamamu yeroo ta’u namni kun yeroo ta’e tokko keessa goota beekamaafi holqa kana keessa jiraachaa kan ture akka ta’e maanguddooti naannawichaa ni dubbatu. Wanta gootichi ittiin adda ba’ee beekamus, barasaatti nama eeboo sagal qabaatee miiltoo isaa waliin adeemuufi yeroo namooti beekamoo ta’an daangaa irratti walitti bu’aa turaniifi akkuma kanaas abbaan hirree tokko qaama biraa jalaa waan qabu saamutti nama dhaqee sirreessaa ture akka ta’e bal’inaan ni dubbatama.


text:
Abdii Boruutiin*
Uummatni ykn sabni gabrummaa keessa jiru yoomiyyuu jiruu fi jireenya gaarii qabaachuu baatullee, haalli uummatni keenya, uummatni Oromoo keessa jiru yeroodhaa yerootti hammaachaa dhufee; sadarkaa hamaarra akka gahe kan ifaa ifatti mul’atu waan ta’eef, kanaaf ragaa dhiyeessuun barbaachisaa natti hin fakkaatu. Sabni Oromoo, qabeenya uumaadhaan badhaafame Oromiyaa dacheen ishii jiituu fi badhaatuu taate otuu qabuu, har’a diinotni isaa biyya isaarratti abbaa qabeenyaa ta’anii yeroo sooramaa jiranitti, uummatni keenya garuu akka nam-tokkoottis ta’ee gamtaadhaan jiruu namaa gadii fi gadadoo daangaa hin qabne keessa jira. Rakkoolee uummata keenya hudhanii qaban nan barreessa yoon jedhe, tarreessee fixuu waanan hin dandeenyeef, kana keessaa bahuuf Oromoon maal godhuu qaba waan jedhutti xiyyeeffachuun barbaachisaa dha jedheen yaada.
Qabxiin guddaa ani kaasuu fedhu fi sararas jala butuu barbaadu, har’a gabrummaa Habashaa, kan yoomiyyuu caalaa hamaa ta’e keessatti uummatni keenya dararamuun waan diinni keenya jabaateef otuu hin taane waan Oromoon fedhii tokko dhabeefi. Fedhii tokko dhabuun ammoo kaayyoo adda addaas akka qabaatan nama taasisa. Fedhii ykn kaayyoo adda addaa qabaachuun adeemsa qabsoo bilisummaa sakaala; karaa bilisummaa dheeressa; diina keenya jabeessee uummata keenya hamilee cabsa… Oromoon fedhii ykn kaayyoo tokko qabaachuun murteessaa dha. Fehdii Oromoon qabu ammoo fedhii dhuunfaa otuu hin taane fedhii sabaa (national interest) ta’uu qaba. Bu’aa dhuunfaa yeroof argannu dhiisnee bu’aa uummata keenyaa fi egeree saba keenyaa yaaduu qabna. Bu’a har’a diina jala kaannee argachuu dandeenyu caalaa bu’aa boru akka sabaatti argannu ilaaluu qabna. Kun ta’uu kan danda’u, yoo fedhii tokko qabaanne fi akka ilmaan abbaa fi haadha tokkootti walbira dhaabbanne qofaa dha.
Fedhii tokko qabaachuu jechuun maal jechuudhaa? Yoo tokko gara bitaa deemu, kan biraa gara mirgaa deemuun; yoo tokko qabsoo saba keenyaatiif lubbuu isaa dhabu kan biraa diina jala kaachuun; yoo tokko dhukkubsatee waan ittiin tajaajilamu dhabu; beelayee fi dheebotee waan ittin bitatu dhabu; qayee isaarraa buqqayee, kadhataa ta’ee karaarratti argamu; kan biraa jiruu gaarii jiraachuuf jecha maxxannee diinaa ta’ee umurii gabroonfataa dheeressun fedhii tokko dhabuu dha. Warrumti qabsoo kana keessa jirraniyyuu, qabsoo bilisummaa Oromoo irra deebi’anii xiinxaluu qabu. Qabsoon bilisummaa Oromoo maaliif eegalame? Gaafiin uummata Oromoo gaafii gabrummaa (colony) ti moo miti? Jedhanii irradeebi’anii gamaaggamuun barbaachisaa dha jechuu kooti. Gaafiin saba keenyaa gaafii gabrummaa akka ta’e waan nama mamsiisu natti hin fakkaatu. Haalli keessa turre fi har’as keessa jirru kan waan kana mirkaneessu dha. Maarree, gaafiin gaafii gabrummaa yoo ta’e ammoo, uummatni gabroome bilisoomuu fi biyyi diinaan qabamtes walaboomuun dirqama ta’a. Kaayyoon QBO ifaa ifatti hiikkamuun (clearly defined ta’uun) barbaachisaa dha.
Wareegama hir’isuuf, karaa hidhannoo dhiisnee karaa nagaatiin qabsoofna jechuun yaaduma ka’uu qabuu dha. Otuu karaa kanaan galii tokko gahuun danda’ame, kun silaa waan gaarii ture, akka hawwiitti. Haa ta’u malee, karaa nagaatiin qabsoofna jechaa hidhamuun, dararamuun, ajjeefamuun, biyyarraa baqachuun, baqataniis du’uun eega hin hafinii karaa kanarratti cichuun eessa gahuufi? Diina keenya qawwee itti kaasuu baannus, inni qawwee nutti dhukaasuu hin dhaabnee bar!! Dubbichi akka makmaaksa Oromoo: “Harka ormaatiin ibidda qabuun nama hin dhibu” jedhu hin ta’in malee, yoo lolan malee karaa biraatiin bilisummaan uummata Oromoo fi walabummaan Oromiyaa waan argamu natti hin fakkaatu. Diinni humnaan, qawweedhaan dhufe, humnaan malee namarraa hin deemu. Kana isaanuu ifaa ifatti dubbachaa turan, jirus. Akka keenyatti lolaatii bilisummaa argadhaa nuun jechaa jiruu mitii?
Har’a kan dur caalaa haalli Oromiyaa fi Oromoon keessa jiran baay’ee baay’ee yaaddessaa ta’ee jira. Diinni tooftaalee adda addaatti fayyadamee, duguuginsa sanyii nurratti dalagaa jira. Saba bal’aa gara saba bicuutti jijjiiruuf ciminaan irratti hojjetamaa jira. Dachee Oromiyaa cicciranii dhiphisuuf; kan hafte sanaayyuu bakkee lamatti addaan kutuuf; lakkoofsa uummata keenyaa xiqqeessuuf duula hamaa nurratti gaggeessaa jirti Wayyaaneen. Gochii duguuginsa sanyii Oromoo kanatti milkaayuuf, tooftaalee Wayyaanotni lafa kaawwatan keessaa inni tokko Maastar Plaanii Finfinnee ti. Karoora kana bakkaan gahuuf, tooftaa isaan baafatan keessaa inni tokko waayee misoomaa fakkeessanii; Oromoota fedhii dhuunfaatiif dursa kennan ofitti harkisuuf maqaa “DIYAASPORAA OROMOO” jedhuun Oromoo oromoodhaan balleessuuf karoorfatanii jiru. Har’a Oromoon yaamicha kanaaf owwaachuun hafee; gamtaadhaan tokkummaadhaan shira kana dura dhaabbachuu baatnan badiin nutti dhufaa jiru jala kaattuu diinaatiifillee waan hafuu miti.
Yeroo Oromoon walbira dhaabbatee tokkummaadhaan diinaan falmu amma ta’uu baatnan, bilisummaan nu barbaadnu fi Oromiyaan nuti ijjaarrachuuf hawwinus abdjuu ta’anii hafuu akka danda’an shakkiin hin jiru. Kun sodaa fi abdii kutachuus miti; balaa namatti deemaa jiru alaalatti arguu danda’uu dha. Kan amma nu nyaachaa jiran Wayyaanotni nama-nyaaatan otuu jiranuu; warri sirna durii sana nutti deebisuuf hawwii fi abjuu qabanuu kutatanii loluuf
qophaayaa yeroo jiran kana Oromoon callisee taa’uun; fedhii sabaa dhiisee kan dhuunfaatiif dursa kennuun badiitti nu geessa jedheen amana. Hamma balaan deemaa jiru tokko nama bira gahee harkaan nama qabatutti ykn nama hudhutti callisanii ilaaluun badiif of qopheessuu dha. Shira diinni nurratti dalagaa jiru dura dhaabbachuuf; qabsoo keenyas cimsinee uummata keenya gadadoo fi qaanii keessaa baasuuf qabxiilee armaan gadii akka dhaamsa Oromummaatti dhiyeessuun fedha:
- Oromoon amantii fi ilaalcha fedhe haa qabaatu, garuu akka ilmaan abbaa fi haadha tokkootti wal jaalachuu, wal kabajuu, wal obsuu fi keessumaayyuu ammoo yeroo rakkoo walbira dhaabbachuu;
- Jiruu fi jireenya gaarii har’aatiif yookaanis bu’aa yerootiif jennee fedhii uummata bal’aa Oromoo kan faallessu, diina jala kaachuu fi ergamtuu isaanii ta’urraa of qosachuu;
- Oromoon akka nama tokkoottis ta’ee gamataadhaa dirqama Oromummaa bahuuf maaltu narraa/nurraa eegama jedhee/jettee ofgaafachuu fi karaa danda’amu hundaan qabsoo kanaaf gahee taphachuu ykn/fi qooda gumaachuu;
- Uummata ijaaramee fi gurmaayetu humna ijaaruu waan danda’uuf, bifuma fedheenuu haa ta’u wal ijaaruu fi uummata keenyaaf sagalee ta’uu;
- Tokkummaan jaarmayootni Oromoo uuman ykn uumuu barbaadan, tokkummaa waraqaarratti mul’atu qofaa otuu hin taane, kan hojiidhaan agarsiisee bu’aa ykn jijjiirama tokko fidu ta’uu qaba;
- Karaa nagaatiin qabsoon kun milkaayuu akka hin dandeenye hubatamee; qabsoo hidhannoo cimsuu; Waraanna Bilisummaa cimsuuf Oromoon hunduu dirqama ofii bahuu qaba. Akkuma OMN kunoo maallaqa uummataatiin ijaaramee milkaaye, maallaqa uummata Oromootiin Waraana Bilisummaas jabeessuu fi cimsuuni ni danda’ama;
- Warri, qabsoon karaa nagaas ittifufuu qaba jedhanii tooftaa kanarratti cichanillee caalaatti kan sodaatamuu fi kabajamuu danda’an qabsoon hidhannoo yoo duubaan cime qofaa dha jedheen amana; Kanaafuu, isanillee qabsoo hidhannoo balaaleffachuu dhiisanii karaa lafa jalaatiin deeggarsa godhuu qabu;
- Kayyoo addaa addaa fi karaa garagaraallee yoo hordofan, jaarmayootni Oromoo walaba ta’anii ijaaraman kaayyoo fi karoora waloo kan yeroo gabaabaa tokko uummachuu fi isa kana bakkaan gahuuf TUMSA ijaaruu;
- Hoggantootni jaarmayoota amma jiranii hunduu, dhaloota haaraa ofjalatti ijaaranii hogganummaadhaaf qopheessuu; suuta suuta hoggantoota dhaloota haaraatti dirqama dabrsuu fi ofiif gahee gorsaa taphachuu;
- Hoggantootni jaarmayoota Oromoo, haala qabsoo kana ittiin gageessani fi aadaa hogganummaa ittin kennan yookaanis adeemsa (approach) isaanii jijjiiruudhaan hogganoota uummata wajjin quba walqabu; kan uummataan mar’iatu fi uummata mari’achiisee yaada uummataa dhagawus ta’uu qabu.
Qabsoon uummata keenyaa, har’a qabsoo bilisummaa qofaa otuu hin taane, caalaatti qabsoo jiruu fi jireenyaa waan ta’eef, uummatni keenya jiruu namaa gadii fi gadadoo kana keessaa akka bahu ilmi/intalli Oromoo dirqama Oromummaa bahuu qaba/qabdi. Dirqama kana bahuunis yeroon isaa amma.
Galatoomaa.
* Abdii Boruu: aboruu@gmail.com


text:
Filannoo Itiyoophiyaa bara 1997 geggeessamee qabee siyaasa IHADEG dammaqinaan hordofaa kan jiran miseensi paarlaamaa Awrooppaa fi kan koree dhimmootii alaa Aanaa Gomesh muudamuun Dr. Abiyyi Ahimed uummata Itiyoophiyaas ta’e uummata Oromoof waan gaarii kan fidu, dantaa isaanii kan eegsisuu danda’u yaadi jedhu hedduu biratti calaqqisaa jiraachuu isaa hubachuu isaanii dubbatu.
Muummichi ministeeraa Abiyyi ADWUI dhaan kan muudaman ta’an iyyuu muudama isaaniin hojii gitu hojjechuu fi Itiyoophiyaa gara daandii ce’umsa dimokraasii dhugaatti geessuu danda’u abdii jedhun qaba jedhan. Kun maal jechuu akka ta’e ennaa ibsan Anaa Gomesh Kana jechuun muummicha minsiteeraa ta’uu qabu jechuu dha. Ilaalcha ADWUI kan yaada haaraa fudhachuuf fedha hin qabaannee fi dullacha boodatti dhiisanii uummata Itiyoophiyaaf sirrii dha jedhanii wwan amanan hojjechuu qabu jechuu dha jedhan.
Itti aansaniis ennaa ibsan humnootii Itiyoophiyaa mara, mormitoota mara waliin haal duree tokko malee marii akka jalqaban, mormitoota akka Bulguutti ilaaluun hafee mariin ifaa fi dhugaa ta’e akka jiraatu gochuun daandii tokkicha gara ce’umsa dimokraasii dhugaatti geessu jedhan.


text:
Akkuma baddaan waan lafa irra jiraa jireessitu baddaan garaba fi galaana jalaalleen bineesa bisaan jala jjireessiti.
Qurxummiin soora isii tuulaa ‘Coral Reef’ bisaan jala jiran keessaa argatti. ‘Coral Reef’ jennu tun waan akka raareeti afaan saayinsitiiin ammoo akka bineessaansaatti herregamti.
Soortii qurxummiin tun ganna lamaa fi sadiin duratti oowwa qilleensa haga dabaree bisaan garbaa fi galaanaa oowwiseen akka malee goddee dhiqamtee badde.Qurxummii miliyoona hedduutti tanaaf jedhee garba dhibiitti baqattee taan ammaa waan nuyaattu dhabdee dhumte.
Raareen ykn soortii qurxummii Coral Reef jedhan tun garba addunyaa ka akka
Awustiraaliyaa keessaatti Great Barreif Reef,Paasifik,Indiyaan,Atlaantik,Galaana Diimaa,Corlal See (Awustiraaliyaa) fi fulaa hedduu keessa jirti.Ka Awustiraliyaa kun garba Awustiralaiyaa keessatti km kuma 23 irra jira.
Akka ogeeyyootii dhaaba hawaaa fi qilleensa Amerikaa NOHAA jedhanitti tuulaan soora qurxummii tun amma dhiqamuu ya dhiifte. Qurxunniin waan nyaattu hin dhabduu jechuu.
Qurxummiin waan nyaattu dhabuun warrii jireennii isaanii kanaan bulu hin rakkataa,akka harooleen hin dhiqamen tolchitii,akka bisaan namatti hin baafanne qabdii,garba qabbaneesitii faaydaa hedduu irraa argatan.
Mark Eakn dhaaba Tohannoo Hawaa fi Qilleensa Amerikaa(NOAA) keessatti itti gaafatmaaa sagantaa tohannaa ‘Coral Reef.’
"Garba Paasifik keessaa fulaa soortii qurxummii tun akkuma jirtuunitti dhiqamtee keessaa baddetti jira,” jedha saayintistiin NOAA Eakin.
Dhiqamii tun qurxummii achii balleessaa jarii jireennii isaanii qurxummiin jiruu irraa badee jechuu.
Fulaa tokko tokkotti ammoo harooleen silaa waan hedduuf herregatanillee duuda.Tun baddee jechuun ammoo namii silaa biyya daawwii dhufu,ka haroolee akkasii keessatti gammachuuf dhufullee biyya daawwachuuf hin dhufu.
Bara 2014 asitti Coral(Raaree) hedduutti dhiqamee bade walumattu yoo deebisan harka 70 dhiqame.
Amerikaa keessaa haroolee godina Filooridaa. Hawaahii, Iddoolaa Guwaamii fi Mariyaanaa fa keessaa dhiqamtee badde.
Saayintistootii addunuyaa ammoo akka Coral dhiqamuutti jiraachuu fi dhibaachuu isaani tohachumatti jiran.


text:
Ministarri dhimma-alaa Yunaayitid Isteets – Reeks Tilarsan, Ministira haajaa alaa Itoophiyaa wajjin ta'uudhan ibsa harra Finfineetti kennan irratti rakkinaa fi jeequmsa biyyatti keessatti ummamaan laalchisee odeeffannoo mootummaa irraa aargaachuu beeksisan.
Haalli jiru, lubbuun namootaa darbuun, nu yaaddeessaa, an jedhaan ministirichi, deebii wanni ta'u, ummataaf bilisuummaa caalaa keenuudha malee irraa xinneessuu akka in taanee dubbataniiru.
Karaa biraatiin cicha Yunaayitid Isteets Afrikaaf qabdu irra-deebi’anii mirkaneessuun dubbatanii jiran. Afrikaa ilaalchisuudhaan, jecha saffuu cabse ammaan dura Prezidaantiin Yunaayitid Isteets – Doonaald Traamp dubbatanii turan irratti qeeqawwan dhihaatanitti xumura gochuuf carraaqqii godhamu keessaa haasaan Tilersen kun tokko tahuu isaa tu dubbatama.
Dippiloomaatichi ol’aanaan Yunaayitid Isteets har’a dura-taa’aa Koomishina Gamtaa Afrika Muusaa Faakii wajjiin walga’anii jiran. Daawwannaa ministaricha dhimma-alaa Yunaayitid Isteets kana ilaalchisee oduu dhaa booda, gabaasaa bal’aa qabna.


text:
Amajjii 20, 2011
Lammiileen Oromoo kuma 25 ol ta’an manneen hidhaa Itoophiyaa keessatti hidhamanii jiru. Hidhamtota Oromoo keessaa harki 95 kanneen sababa eenyummaatiin hidhamnii dha. As irratti seenaa dhugaa tokko isin qabachiifna. Mucaa waggaa saddeetiitu, bara 2007 keessa haadha ishii waliin abbaa ishii gaafachuu aman hidhaa Qaallittii deemante. Yeroo akna abbaa ishiitiin waan tokko jette.
Mucaan kun abbaa ishiitiin, “magaalaan guddoo Oromiyaa kam?” jettee gaafatte.
Abbaan deebisee, “Finfinnee dha,” ittiin jedhe.
Mucaan deebiftee,” hin arganne, Qaallittii dha,” ittiin jette.
Dhimmi isaa kan itti bitaacha’e abbaan mucaa, deebisee, “akkamitti?” jedhee gaafate.
Mucaanis sodaa tokko malee deebistee, “bakka Oromoon hundi itti walarganii dha kaa!” ittiin jette.
Eehee, dubbiin kun dhugaa Oromoo sittiitti kan saaxiluu dha. Warri kaan manni hidhaa Afaan Oromoo dubbata, yeroo jedhan, kaan immoo, Qaallittii keessaa hidhamaan harki 98 Oromoodha,” jedhanii raga bahaa jiran.
Kanneen hidhaa san arganii bahanoo maal jedhu?
Maqaan ishii Hawwii dha; garuu kan mana barumsaatti ittiin waamamtu Masarat Taaddasaa dha. Hawwiin yeroo addaddaatti qabamtee hidhamaa turte; boodana immoo hidhaa fi hiraarsaa guddaatu irra gahe. Oromummaa ishiitiin yakkamtee hidhaa fi gidiraa keessa erga darbitee booda dhiyeenya kana mana hidhaa Qaallittii irraa baatee jirti. Gabaasaan Oromedia magaalaa Finfinnee keessaa haala yaaddessaa keessatti gaaffii fi deebii gabaabaa ishii waliin godhee jira.
(Hub:waan tokko tokko nageenya ishiitiif jecha ibsuu irraa kan of-qusanne ta’uu asumaan isin hubachiifna.)
Oromedia: Nama mana hidhaa Itoophiyaa hin beekneef, mana hidhaa keessatti hidhamte akka hubataniif akkamitti ibsita?
Hawwii: Maqaan koo Masarat Taaddasaa dha. An garuu maqaa Hawwii jedhamun filadha. Dhugaatti, mana hidhaa ibsuun hedduu nama rakkisa. Yeroon waa’ee mana hidhaa yaadadhu, qaamaa fi qalbii kiyyatu na butama; yeroo hedduu waa’ee mana hidhaa yaaduu hin fedhu. Garuu, didee ija dura na deema. Nama hidhamee hin beekneef, waa’ee mana hidhaa ibsuun nama rakkisa. Garuu, jecha tokkoon ibsuuf, manni hidhaa, otuu lubbuun jiranii akka hin jirre kan keessatti ta’anii dha.
Oromedia: Yoom hidhamtee turte?
Hawwii: “Nuti akka sabaatti guyyuu hidhamaa jirra. Warri keenyas hidhaamaa turan; nutis diroo hidhamaa jirra. Kana nama dhibu garuu kan hidhaa keessa jirus, kana ala jirus hidhamaadhuma ta’uu isaa ti. Yeroo hedduun hidhamaa ture. Hidhaa isan amma fixee bahe kana garuu, bara 2007 calqaba irrattin hidhame. Tarii maaltu beeka waan amma na gaafattu kan waanan dubbadheef immoo boru na hidhama ta’a.
Oromedia: Eessatti hidhamtee turte? Maaliif immoo si hidhan?
Hawwii: Kan na hidhan,Oromoo waanan ta’eef malee yakka hojjadhee miti. Hagan beekutti an Oromoo dha. Ilaalcha siyaasaa mataa kootiin qaba. Waanan itti amane malee, waan fedhii kootii ala ta’e tokko illee hin fudhadhu.Tarii, yakka yoo ta’e, kanuma. Isaan garuu waan biraa odeessu. Kan na qaban… karaarraa otuun deemuuti. Karaarraa na qabanii ma’ikalaawwii na galchan. Kan na qabe warra tikaa ti. Yeroo san manan ani keessa tures sakkatta’uudhaan walaloowwaan hedduu kanan maxxansuuf qopheesse fi waraabbii waltajjii garagaraa irratti hojjachaa turellee na duraa fudhatan. kana malees, ‘ati miseensa ABO ti,’ jechuudhaan dararaa hangana hin jedhamne narraan gahan.
Oromedia: Mana hidhaa Maa’ikalaawwii keessatti hiraarsaa akkamii sirraan gahan?
Hawwii: Maa’ikalaawwiin mataan isaatuu hiraarsaa dha. Kan biraa otuu hafee, manuma santti hidhamtee iyyuu yaadaan dhoramtee duuta. Nama hidduu kan keessatti ajjeessanii dha. Akkan qabameen mana dukkanaafi cabbaa’aa keessatti na hidhanii turan; baatii lamaaf mana dukkanaa san keessatti na hidhan. Qorannoon halkan halkan nurratti adeemsisamaa ture. Yeroo fedhan harka dugda duubatti na hidhanii na reebaa turan; yeroo fedhan immoo erga na tumanii booda saatii dheeraaf akkan dhaabbadhu godhaa turan. Yeroo kaan immoo qorra irra na kaayu turan. Reebichaan ergan of-wallaalee booda harkisanii gara kutaa hidhaa sanatti na deebisaaa turan; yeroo immoo nantti wayyaa’e deebi’anii na hiraarsaa turan. Waan isaa jechaan ibsuun rakkisaa dha. Yeroo san dhimma kana mana murtii sadarka tokkoffaatti iyyadheen ture. Haati seeraa Taarikuwaa jedhamtu, garuu maqaa namoota si reebanii himi naan jette. Isaan immoo maqaa isaanii natti himanii nah in reeban; halkan dabaree natti darbanii natumu, an maqaa isaanii akkamittin beeka?’ ittiin jedheen ture. ‘Yoo maqaa natti himte malee, waa siif gochuu hin dnada’u,’ naan jette. Anis akka waanaaf gootuuf hin turre; ofumaaf, natti hin hafiin jedheen dubbadhe malee. Garuu, waan tokko illee naaf hin goone. Reebicha innaan sanaatiin, haga yoonaa gurri koo sirriitti hin dhagayu. Qor-qalbiin koo miidhamee jira; daraaraa guddaa dha.
Oromedia: Abukaatoo fi firri kee si gaafatu turanii?
Hawwii: Yeroo hidhamtu iyyuu dhoksaan hidhamtaa, waa’ee abukaatoo na gaafattaa? ‘Maaliif na hiitu?’ yoo jetteen gaaffii tokko malee si reebu. Biyya san keessa ciraan haqaa tokko illee hin jiru.Ati kan jiraattu, yoo ulee jaraa dandeeseedha. Kana malees, yoo waan isaan jedhan amantee fudhattee dha. Mana hidhaa keessatti nyaata gahaa hin argattu; aduun hin jiru. An baatii sadiifan mana dukkanaa keessatti hidhame. Mana dukkanaa keessatti ergan hiraarfamee booda, raga sobaa natti qindeessanii, namootan hin beekne 35 waliin gara Qaallittiitti dabarfame. Namoota an hin beekne 35 waliin himannaan nutti baname. Isaan keessaa namni duraan beeku yookaan qunnamtii waliin qabu tokko illee hin jiru. Waanti wal nu taasisu Oromummaa qofaa dha. Namooti kunneen kan si dhibu, kallattii addaddaa irra kan walitti qabamanii dha. Galmeen sun maqaa “Dabalaa Xaafaa”** jedhamuun himannaan nutti banamee gara Qaallittiitti dabarfamne.
Himannaa kana irrattis ragaa ragaa sobaa qopheessuudhaan akka manni murtii dabaan adabbii nurratti dabarsuuf yeroo dheeraaf nu deddeebisaa turan. Akka nu adaban ni beekne; garuu fakkeessuuf yeroo dheeraa nu deddeebisaa turan. Osoo murtii hin argatiin turtii waggaa lamaaf ji’a saddeetiif beellamaan deddeebi’aa turre. Booda manni murtii Olaanaa yakka tokko malee waggaa 15n natti murteesse. Haa ta’uuyyu malee Mana Murtii Waliigalaatti yeroon oliyyadhu waggaa 5tti gadibuusan. Kunuu, dubbiin dhugaa akka hin jirre mirkaneessa.
Oromedia: Mana hidhaa Qaallittii keessattoo qabaan mirga namaa akkam?
Hawwii: Isaanoo, waa’ee mirga dhala namaa galmee irraa waan qaban natti hin fakkaatu. Gubba airraa haga dakaatti, hogganaa irraa haga hojjataatti, hundi isaanii akka tokkotti yaadu. Yoo fedhan agabuu si bulchu; yoo fedhan waan nyaattuu fi dhugdu si lagu.Innaa kaan immoo mana yaalaa si dhoowwu. Isaan biratti akn hojjatu, fedhii qofaa dha. Seerri isaan biratti, hiikkaa hin qabu. Fakkeenyaaf, akka seera mana hidhaa sanaatti namni tokko yoo moora sanatti yakka biroo uumeen alatti, murtii waggaa shanii waggaa 3 fi ji’a afuritti fixatee ‘gorsabbii’ yookaan amakiroo dhaan akka bahu godhama. Ana garuu, ergan murtii sana xumuree, ji’a 8ti darbaa na hidhanii gad na dhiisan. ‘Kun maaliif ta’e?’ jettee gaafachuu hin dandeessu. Fedhii isaanii yoo ta’e malee waan seeraan argattuu miti. Ati Oromoo taanaan immoo ajjeefamuunuu waan jiruuf, callisuu malee waanti godhamu hin jiru.
Yeroo ati hidhamtu, maatiin kees si waliin hidhama; namni dhufee si gaafatu, Oromoo yoo ta’e gaaffii fi qorannaadhaan hiraarfama. Yeroo fedhan akka seeneen hin gaafanne godhan. Warra dhufee nu gaafatu hedduu rakkisu. Takka takka nu warra hidhaa keessa jiru wayya. Ana hidhanii, maatii koo na gaafatu rakkisanii, akkanaan keessa dabarre. Waanti hin darbine hin jiru; kunis gaaf tokko uma nurraa ka’a ta’a.
Turtii mana hidhaa Qaallitti keessattis akkuma hidhamtoota siyaasaa kamiyyuu mirga hin qabnu. Barumsi achitti laatamu nu’iif dhorkamaa ture. Koree kam keessattuu, akka hin hirmaanne ni dhoorkamna ture. Darbee garuu kolleejjonni dhuunfaa tokko tokko barumsa fageenyaa achi keessatti akka argannu nu taasisu turan. Anis carraa scholarship collage-university St. Marry naaf laateen bara 2008-2010tti fageenyaan barachaan ture. Eebbifamuuf waggaan tokko yammuu na hafu Universitichi akka mooraa mana hidhaa sana seenee qormaata hidhamtoota siyaasaaf hin laanne waan dhorkameef anis barumsichi na jalaa cite. Egaa, jiruun Oromoo akkana keessa jirti. Jabaannu malee, miidhaa fi roorroon jabduu akka malee nurratti hammattee jirti.
Oromedia: Gaaffii fi deebii kana yeroo gabaabduu kaan keessatti waan fedhii keetiin naaf kenniteef hedduu galatoomi.
Hawwii: Atis galata qabda!
** Maqaa Galmee Dabala Tafa jedhamu jalatti Oromoota 35 hidhaman keessa hedduun isanii amma illee mana hidhaa Qaallitti keessatti argamu. Murtiin dabaa Oromoota kunnen irratti yeroo san kenname, inni guddaan waggaa 20 yoo ta’u, xiqqaan immoo waggaa kudhan ture. Booda keessa, yeroo ol iyyannoo dhiyeeffatan isaan keessaa Hawwii dabalatee namoota shaniif waggaa shanitti deebifame. Namoota waggaa shanitti deebifameef keessaa tokko kan waggaan 20 itti murame, Ob Waaqwayyaa Haqoo turan. Ob Waaqwayya Haqoo jaarsa hedduu dhukkubsatan kan naannoo Naqamteetii qabamanii dhufan turan.
Ababa Bakala
Abrazaq Mohamed
Abu Korjo
Admasu Begashawu
Barka Zawude
Bayisa Bacha
Biranu Memberu
Chala Itana
Dabala Tafa
Dadhi Hawas
Dajane Indabu
Dajane Tufa
Dawit Banti
Dirriba Fayisa
Dula Majur
Fikadu Hunde
Firehun Ababa
Gacha Hordofa
Getaneh Benya
Gezaheny Ragasa
Girma Gabisa
Ishetu Asefa
Itafa Dursa
Lalisa Iticha
Lama Mosisa
Masarat Tadasa
Matiyas Tammiru
Misgana Diribsa
Solomon Bizuna
Tadasa Dagafa
Tadesa Balay
Tamiru Jima
Tolosa Bicho
Waqwaya Haqo
Wasana Gamachu


text: Godaantonni Lammileen Itiyoophiyaa 71 Taanzaaniyaatti qabamanii mana murteef dhiyaatan. Godaantonni kuni ka to’annoo poolisii biyyattii jela oolan dhuma ji’a caamsa darbee yoo tahu, wixata dabre kana dhadhacha mana murtee Daareselaam naannoo Kisuuttuu jedhamutti dhiyaatanus, poolisiin Taanzaaniyaa qorannoo kiyya hin xumurre waan jedheef beellama torbee lamaa isaaniif kenneera. Gaazexeessaan Taanzaaniyaa Hamiisii Suleeymaan akkaa Raadiyoonii VOAf himettii, lammileen Itiyoophiyaa kuni dooniidhaan Keeniyaa Mombaasaa ka’anii akka Taanzaaniyaa galan himeera. Namni Dooniidhaan godaantota kana seeraan ala fuudhee deemaa ture battaluma poolisiin godaantota kana qabe isaan dhiisee badeera.


text:
Prezidaant Doonaald Taamp walakkeessa jaarraa booda hariiroo ameerikaan Kuubaa waliin uumuuf Prezidaantiin duraanii Baaraak Obaamaan eegalan hambisuuf hojjetaa ka jiran ta’uu har’a beeksisan.
Qajeelfama haaraan ba’u dhiibbaa inni qabaatu hojii irra ennaa olu kan beeksisamu ta’uu angawaan gameessi White House tuuta oduuf ibsaniiru.
Imaammati sun prezidaantichaan kan beeksiame Maayaamii “Little Havana” jedhamu keessatti yoo ta’u qajeelfama sana wixineessuun battala jalqaba jedhan.
Kanneen keessaa lammiiwwan Ameerikaa gamasitti akka hin imalle daldala biyyattii irra uggura kaa’uu dha.
Kanneen imaammata Traamp wixineessan akka jedhanitti tarkaanfiin bulchiinsa Obamaa duraniin fudhatame waraana fi tajaajila basaasa Kuubaa cimsa jedhan.


text:
Ionizing Radiation
Ionizing Radiation kan jedhamu Particle yokan Wave energy qabu kan Atom fi Molecule Ionize tolchuu danda'u dha. Kunii immo energy particle yokan wave sunii irratti hunda'a malle lakkofsa particle yokan wave suni irratti hin hunda'u. particle yokan wave kuni waan bayyee ta'e qofaffi ionization geggesu hin danda'u, particle/wave iin suni energy barbachisaa ta'e qabachu qaba. Yoo ionizationiin kuni waan lubbu qabani irratti geggefame ajjesuu yokan immo DNA Cell warra kessatti argamanni hammessu danda'a. Yoo hin ijjesini immo ionizing radiationiin dhallotta yokan ijjolle nama sunii Mutant gochuu danda'a. Fakkeni gossa ionizing radiation kanfa dha - Energetic Beta Particles, Neutrons, Alpha Particles fi energetic Photons (UV fi UV olli). Energyiin ionize gochuffi barbadamu gossa atom yokan molecule irratti hunda'e jijjirama. X-rays fi Gamma Rayiin atom/molecule hunda ionize gochu ni danda'u. Far Ultraviolet, near ultraviolet fi Visible lightiin molecule diqqo ionize gochu danda'u. Microwave fi Radio Waveiin ionize gochu hin-danda'an kanafu Non-Ionizing Radiation jedhamu.
Visible Lightiin waan yerro tokkotti ifuufii moleculonni isanni ionize ta'anni yerro tokkotti jijjiramu. Kanaaf waan iffa kan dhoksuu fayyadamuni barbachisa. Fakkenaffi photographic film fi moleculotta tokko tokko kan Photosynthesis kessatti hirmattan.
Ionizing Radiationiin fayyida bayye qaba, kunis medicine,qo'anno,construction fi kan kan fakkatan kessatti. Yoo sirritti hin fayyadamne ilmee nama irratti rakko gudda fidu danda'a. Bakka fotonni kuni itti argamanitti offi egunii garri dha.


text:
Mootummaan Naannoo Oromiyaa sochii haaromsaa eegalee cimsee itti fufuun fayyadamuummaa uummata naannoo boqonnaa haaraatti ceesisuuf qabsoo eegalee cimsee itti fufuu isaa beeksiise.
Dh.D.U.O giddu galeessaa keessatti itti gaafatamaa siyaasaa fi ijaarsa baadiyyaa ta’uun kan muudaman Obbo Addisuu Araggaa Televiziyoona Itiyoophiyaaf akka ibsantti deemsa haaromsaa gad fagoo keessa jiraachuun keenya beekamaa akkuma ta’e isa keessatti boqonnaa jalqabaa kan ta’e keessumaa mufannaa uummata keenyaa gama furuun humna mootummaa jajjabeesuun akka barbaachisu hubanneerra jedhan.
Kana irraa ka’uun rakkoo dhabamuu bulchiinsa gaarii fi hanqina tajaajila kennamuu kan ilaaleen furmaata arguuf waadaa uummata keenyaaf seennee hojitti senne jedhan.
Gama kaaniin mummichi ministeera Itiyoophiyaa Dr. Abiyyi Ahmad Kamisa borii paarlaamaa biyyatti duratti dhiyaachuun miseensoota kaabinee isaanii labsuu jedhamee eegama. Afaan yaa’iin paarlaamaa Obbo Abba Duulaa Gammadaa aangoo gadhisuuf iyyati duraan galfatanii turan amma deebii argata jedhamee eegama jedhu maddeen paartii biyya bulchaa jiru.
Gbaasa guutuu caqasaa


text:
Haala ammatti Ethiopia keessatti mul’achaa jiru ilaalchisee Ibsa Koree Gidduu ADO
Haala ammatti Ethiopia keessatti mul’achaa jiru ilaalchisee Ibsa Koree Gidduu Adda Demokraatawaa Oromoo
Teessumni Koreen gidduu Adda Demokraatawaa Oromoo/ADO Hagayya 1-2 bara 2016ti gaggeeffame. Teessuma Koree Gidduu ADO isa ammaa kana kan adda taasisu ummanni Oromoo guutummaa Oromiyaa keessatti baatii salgan darbaniif fincilaa fi mormii mootummaa abbaa Irree Ethiopia irratti gaggeessaa ture yeroo kamuu caalaa jabinaa fi gootummaan yeroo itti finiinsaa jiru keessatti gaggeeffamuu isaati. Koreen Gidduu Adda Demokraatawaa Oromoo; Ummanni Oromoo, dorsisa mootummaa fi tarkaanfii sukkaneessaa waraanni mootummichaa irratti raawwachaa jiru dura dhaabbachuun qabsoo karaa nagaan fincila gaggeessaa jiru sadarkaa ol anaarra geessisuu isaa fi ummanni Ethiopia biroonis fakkeenyummaa isaa fudhatanii fincila wal fakkaataaf akka kaka’an taasisuu danda’uu isaaf dinqisiifannaan isaa guddaa dha. ADOn qabsoo karaa nagaa gaaffii ummanni keenya qabatee ka’ee fi aarsaa itti baasaa jiru kun hanga fiixa ba’utti karaa danda’e hundaan cinaa dhaabbatee akka qabsaa’u irra deddeebi’ee mirkaneessa. Gaaffii mirgaa gaafatames hanga deebii argatutti qabsoo karaa nagaa jalqabe kun jabaatee akka itti fufuufis cimsee jajjabeessuu fedha. Koreen Gidduu ADO kun haala yeroo ammaa kana Ethiopia keessa jiruu fi addatti ammo fincila seena qabeessa Oromiyaa keessatti deemaa jiru akka armaan gadiitti xiinxaleera.
Sochii qabsoo karaa nagaa ummanni Oromoo gaggeessaa jiru ilaalchisee
Addi Bilisummaa Ummata Tigiray (TPLF)n kan hogganamu EPRDF waggoota 25f kophaa isaattii aangoo qabatee jiraatellee ykn demokiraasii dhugaa biyya kana keessatti akka uumamu hin goone, ykn ammo misoomni inni agarsiise jedhee halkanii fi guyyaa akka milkiitti ittiin dhaaddatuu fi if jeju guddina dhugaa argamsiisee ummata keenya rakkoo jireenyaa hamaa qabatee jiru irraa furuu hin dandeenye. Caalaatti iyyuu cunqursaan mootummaa kanaan ummata keenyarra ga’u daran hammaachaa dhufuu fi biyyittii keessatti kan mul’ate; hiyyumni ummataa, rakkoo fi gidiraan yeroo kamuu caalaa hammachuun qee irraa buqqa’uun, beelli, biyya irraa baqachuun tasgabbiinsi dhibuunii fi gadadoon jiraachuun ummataa mallattoo sirna bulchiinsa EPRDF ta’ee jira.
Akkuma beekamu ummanni Oromoo yeroo dheeraaf qabsoo karaa nagaan fincila wal irraa hin cinne qabsiisee kan itti jiruuf rakkoon mootummaa kanaan irra ga’aa jiru yeroo kamuu caalaa hammaatee itti fufuu isaan. Sirna bulchiinsa TPLF/EPRDFn rakkoo uumameen kan miidhamee fi cunqursaa hamaa jalatti kufee jiru ummata Oromoo qofa waan hin taaneef mormiin jiru kutaalee biyyichaa hundaa keessatti babal’achuun mormii fi fincilli deemaa jiru kan naannoorra taree, kan sadrkaa biyyaa ta’ee jira. Fincilli ummataa, Oromiyaa keessatti cimee itti fufuun kutaalee biyyichaa qaqqabee jiraatellee, mootummaa biyya bulchaa jiru irraa garuu deebiin kennamaa jiru akkuma barametti gaaffii ummataa kana humnaa fi meeshaa waraanaan ukkaamsuurra kan tare hin taane.
Kunis kan agarsiisu qondaalonni mootummichaa kanneen biyyicha akka fedhanitti gaggeessaa jiran, fedha ummataarra ammallee tayitaa fi dantaa mataa isaaniif dursa kennaa jiraachuu isaanii agarsiisa. Dantaa fi qananiin isaanii kunis akka jalaa hin xuqamneef, waraana isaanii, kan ummataaf osoo hin taane qondaalota olaanoo kanaaf aantee ta’an meeshaa waraanaa jabanee ta’e hidhachiisuun ummata karaa nagaa gaaffii dhiheeffachaa jirutti dhukaasisanii; dhibboota baayyee ajjeessan, kumaatama baayyee dhiiga dhangalaasanii madeessan, kanneen kumaatama baayyee ta’anis mana hidhaatti guuruun achitti qaamaa fi qalbiin dararuu akka furmaataatti fudhatan.
Gochaa hammeenyaa mootummaan kun fudhachaa jirus ummata keenya baatii salgan darbaniif fincila gaggeessaa jiran daran jabeessee fuula duratti kan tarkaanfachiisaa jiru malee, kan boodatti deebise hin taane. Murannaan ummataa kunis jijjiirraa mootummaa biyya sana keessatti dhufaa jiraachuun isaa kan hin hafne ta’uu isaa addeessaa jira. Kanaafuu ummata Oromoon jabaadhu, fincila qabsoo karaa nagaa itti jirtu jabeessii itti fufi, nus waan dandeenye hundaan si waliin jirraa jenna. Itti dabaluunis saboota Ethiopia biroo waliin walitti sibuusee, aangoo ofii dheerefachuuf daba warri biyya bulchaa jiru raawwataniinis dagamtee saboota biyya sana keessa jiran waliin wal dhabiinsa hin taane keessa hin seenin. Akkuma kanaan dura gochaa turtetti of eeggannoo barbaachisaa taasifachuun qabsoo kee finiinsi jenna.
Sochii fi mormii ummata Gondor ilaalchisee
Baatii sagal dura Oromiyaa keessatti sochiin fincila ummataa finiinee ka’e, biyya keenya keessatti sirna dimokiraasii dhugaa fiduuf warraaqsa ummataa gaggeeffamaa jru keessatti ummanni Oromoo bakka isaaf malu qabaachuutti dabalee ummattoota Ethiopia biroo biratti fakkeenyummaan isaa haala gaariin kan ilaalame waan ta’eef, warraaqsi ummataa kutaalee Ethiopia biroo keessattis cimee akka qabatuuf sababa ta’eera. Gondor keessatti sochiin fincila ummataa dhiheenyatti jalqabes fedhaa fi filmaata ummataaf bitamaa kan ta’ee fi gaaffii mirgaaf deebii ariifataa kan kennu sirna bulchiinsa dimokiraatawaa dhugaa ta’e fiduuf qaama sochii fincila hawaasaa biyyichaati.
Gaaffii ummata Gondor kan seena qabeessa taasisu fi sochiin isaanii sochii qaama ummattoota Ethiopia biroo ta’uu isaa kan mirkaneessu keessaa tokko gootichi ummata Gondor jalqabuma murna biyya bulchaa jiruun dararaa fi cunqursaa, akkasumas hammeenya hamaa ummata Oromoorra ga’aa jiru balaaleffachuun, dhiigni oromoo dhangala’e kan isaas ta’uu, lubbuun qabsa’ota Oromoo darbe kan isaas ta’uu ibsuun gaaffiin ummata Oromoos qaama gaaffii isaa ta’uu haala hin mamsiisne tokkoon ibsachuu isaati.
Ummatoota gidduutti waliin qabsa’uu fi tumsa walii ta’uuf, afuurri tokkummaa fi walhubannaa akkasii jiraachuun fincilli ummataa golee biyyichaa keessatti babal’atee qabachuun dafee galii isaa akka ga’u taasisuurra darbee tasgabbii egeree biyyichaaf wabii ta’a. waan ta’eefis sochii fincila ummata Gondor kana seena qabeessaa fi jalqaba gaarii kan galatoomfamu taasisa. Nuti miseensonni Koree Gidduu Adda Demokraatawaa Oromoo /ADO sochii fincila ummata Gondoriif raajefannaa fi ulfina qabnu ibsaa, sochiin fincila ummataa karaa nagaa jalqabe kun hanga galii isaa ga’utti karaa dandeenye hundaan isin bira dhaabbachuu keenya mirkaneessina. Carraa kanaan bilisummaa, tokkummaa fi demokiraasii kanneen hawwitan ummattootni Ethiopia imaammata Mootummaa Ethiopia kan gargar qoodee bitaa ta’een osoo hin dagamin waliin dhaabbachuun burqaa rakkoo hunda keenyaa kan ta’e sirna mootummaa cunqursaa fi abbaa Irree kana hundeen buqqifnee biyya ummanni biyyattii nagaa, walqixummaa fi dimokiraasii dhugaan keessa jiraatan uumuu akka dandeenyuuf harka wal qabannee haa qabsoofnu jechuun yaamicha obbolumma isiniif dhiheessina.
Waamicha Tokkummaa dhaabolee Siyaasaa biyyoolessa Ethiopia hundeessuu ilaalchisee
Koreen Gidduu ADO kakaùmsa fi tattaafii gara garaa KHR ADO dhaabolee siyaasaa fi geggeesitoota qaamolee Itophiyaa gara garaa dhaqabuuf gochaa turee fi jiru gadi fageenyaan irratti marihatee jira. Kanaraatti hundaawuunis, walitti dhufeenyi haga ammaati ijaarame jajjabeessaa tahuu isaa hubatee, akka KHR ADO dhimma kana daran jajjabeessee gara dhugoomsuu dhaaba siyaasaa biyyoolessa Ethiopia, kan fincila karaa nagaa biyya sana liqimsee jiru kana hogganuu dandahu tokkotti cehuuf cimsee akka irratti hojjetuuf qajeelfama kennee jira. Walitti dhufeenyi dhaabolee siyaasaa gara garaa kun qabsoo itti jiramu kana saffisiisuu fi hoggansa barbaachisaa kennuu qofaa otuu hin taane bu`ura cehumsaa fi nagaas hundeesuuf gargaara. Kanaafis ADOn dhugoomsuu dhaaba siyaasaa biyyoolessa Ethiopia tokoo irratti tattaafachaa jiraachuu isaa gammachuun oggaa beeksisu yeroo dhihoo keessattis itti bahiinsa isaa ummataaf ifa taha jedhee abdii qaba. Yeroo ammaa dhaaboleen siyaasaa marti guddinaa fi jijjiirama siyaasaa biyya keessatti deemaa jiru bilchinaa fi damaqiinsaan hubachuun walitti dhufanii qaawwa caccabuu mootuummaan aangoorra jiru waliin walqabatee uumamuu malu hambisuuf akka hojjetan waamicha goona.Yoo tokkoomne ni injifatna, yoo hiramne ni injifatamna. Kufaatiin EPRDF mirkana. Gaafiin jiru garuu gaafa kufaatii isaa baruu qofa malee. Ummati keenya gara sirna demokraatawwaati tarkaanfachuu keessatti gahee hoogansa ijaraa xabachuu qabna. Akka carraalee baayyeen kanaan dura nu darban carraan kun nu darbuu hin qabu.
Waamicha Jaarmyaalee idil adunyaaf
Koreen Gidduu ADO akka Jaarmyaaleen idil adunyaa degersa maallaqaa fi loltummaa mootummaa abbaa irraa Ethiopia, ka Adda Bilisummaa Ummata Tigraayiin/TPLFn durfamu kana irraa dhaabaniif sababaalee armaan gadiif gaafanna.
Calqabaa fi hunda dura, mootummaan kun biyya keessatti jibbamaa fi ka fudhatama hinqabne, ka degersa hognsaa ummata Ethiopia irraa otuu hintaane, ka humnoota alaa qofaarraa argatu waan taheef. Mootummaan Amerikaa fi miseensoti Jaarmyalee idil adunyaa biroon, maqaa shororkessummaa loluun duudha sirna demokraasii isaanii fi egeree nageenyaa ka yeroo dheeraa mootummaa amma aangoorra jiru kana degeruun gaafii jala galchaa jiru. Degarsa Amerikaan mootummaa abbaa irree Ethiopia ka fudhátama ummataa hinqabneef itti fufiinsaan laatan, fedha nageenyaa isaan yaroo dheeraaf qaban sharafa. Kana waan taheef fedha ykn gaaffii ummata biyya keessaa, ka TPLF/EPRDF bulchaan jira jedhu kana guutuuf, dhiibbaan mootummoota aangawoo biyya alaa TPLF irratti tahuun murteesaadha. Kanaaf Mootummaan idil Addunya gargaarsa ilma namummaa fi lubbuu baraaruurrran kan hafe Mootummaa TPLF/EPRDF kennaa jiru akka dhaabu gaafanna.
Haqaa fi bilisummaan hundaaf
Koree Gidduu Adda Demokraatawaa Oromoo
Hagayya 5. 2016


text:
Angawooni mootummaa Somaaliyaa ijoollee garee Al-Shabaabittii hidhata qabu ittiin jedhan dararu jechuu dhaan Human Rights Watch himatee jira.
Gabaasa har’a baaseen gareen mirga namaa kun akka jedhetti ijoolleen dhiiraa seeraan ala hidhamuu dhaan yeroo tokko tokkos mana murtii waraanaan himatamu.
Mootummaan Federaala Somaaliyaa ijoolleen kun akka dandammataniif jarmyaa gargaarsa ijoollee kan yeroo hatattamaa tokkummaa mootummootaaf dabarsee akka kennu waadaa seenee jira.
Gabaasi sun garuu angawoota biyyoolessaa fi naannoo kanneen seera mirga namaa addunyaa cabsaa jiran biraa deebiin amanamaan hin argamne jedhee jira.
Mootummaan biyyattii tokkummaa mootummotaa waliin torban tokkoof erga mari’atee booda ijoollee Al-Shabaabiin qabamanii turan 36 Amajjii 18 gad dhiisisee jira.


text:
Oduu maaster plan Hararii: Fascist TPLF Ethiopia’s regime has engaged in ethnic cleansing of Oromo people from city of Harar and surroundings Oromo land May 1, 2016Posted by OromianEconomist in #OromoProtests.
Tags: Genocide Against Oromo People, Harar Master killer, Oduu maaster plan Hararii, The Ethiopia's regime is evicting Oromo People from city of Harar and surroundings
trackback
Oduu maaster plan Hararii
Naannoon Hararii master plan Harar kan jette yeroo dheeraadhaaf karoorfatte haala mijiaawaa ittin eeggachaa turtee karoorfattee ajandaa dhokataa kan oromoo lafa saatirraa godaansisuudhaan sab-lammii Hararii biyya keeysa kan jiruu fi kan biyya alaati kolgaltummaan jiru Dollar ergee mana jaarsifatu qubachiisuuf karoora baafatte guyyaa 27/4/016 irraa eegalte hujirra oolfachu jalqabde jatti oduun nu geeyse.
Haaluma kanaan lafa baadiyyaa magaalaati dhiihaate arkamu Manneen kuma lama tahan kan Oromoon Oyruu sirrati Ganna 10 dura ijaarratte guyyaa kamisa dabree fi jimmata kana abbooti fi joollee dhiiraa eega mana hidhaati galchan booda Ganda Bubbee fi Shankoori je’umti humna polisii hamma funyaaniti hidhachifte ummatarrati bobbaafte manneen diigu jalqabde jirti
Ganda Bubbee qofati manneen 90 guyyaa kamisaa qofati diigame jira. tan eega ilma deessee guyyaa 16 daa’ima deeyse wajjiin mana irrati diigani jiran.
Guyyuma san ummanni dirmate fincila kaaseen dhukaasni akka roobaati gadi bu’ee namoonni 4 akka malee madaawani jiran namoinni 200 ol hidhamani jiran. fincillii ummataa humna polisi ol waan taheef federaal polisi dirmannoo yaammatani diiggaa manneen itti fufani jiran.
naannoo Araddaa shanki fincillii ummataa haalaan waan hammaateef haga ammaati humni polisii araddaa san seenu hin dandeenyee.
Kan baayyee nama gaddisiisuufi Oromoo lafarraa buqqaasani saba adaree qubachiisuuf tahu kan ragaa bahuu. namoota Adaree tahaniifi firoota prezdantichaa kan tahan muraasaaf yoo maqaa dhooyne namoota maqaan isaani Jorjoo fi Afandi jedhaman manni irraa hin diigamne. akkuma jiruutti kan oromoo qofti diigamaa jira.
Akkuuma kanaan durati tokkummaan roorroo saba keentarrati gayaa jiru ittisuuf waliif lallabne dirmannuti Orimoon martii jalaa gubbaan kaabaa kibbaan bahaa dhihaan dhimma kana quba qabaatani waliif dirmachuudhaan akka falmitanii dura dhaabbatanii fi akka mormitan jenna.
waliif dabarsaa share godhaa


text:
Seenaa Habroo
Seenaa Raadiyoo Ummata Oromoo keessatti, Raadiyoon Harar kan sagantaa
Tokkummaan Humnaan tamsaasu jalqabe bara 1965 akka lakk.haabashaati
Raadiyoon kun Ummata Oromoo biratti ulfina guddaafi kabajaa guddaa
qabaachaa jira. Ilmaan Oromoo heddu qarree oomishee
jira.Fkn, Abubakar Mussaa Gaazexessaa cimaa fi walallo sirbaa
heddu barressudhaan baandii Afran Qalloo hundesuudhaan beekkama
garuu osoo inni umrii dargaggummaa isaati sirnii nama nyaataan
dargii bara 1970ti isaa oduu sa’aa 12 tan galgalaa dubbisee buna
dhuguuf istudiyoo radiyoo Harar irraa gadi bahee waraani dargii rasasaan
mataa keessa dhawe galaaftee. Kana qofaa miti gaazexessitoota
hedduu ture, isaan keessaa haangaan beku tuqufin yaala
1. Abdii MUMMAD YUSUF( Abdii QOPHEE ) inni kun walallo sirboota
Dhugaa Barbaaduuf kuma heddun lakkaawaman nama barresseedha haanga
umriin ture keessatti.Fkn sirba Kadir Said , Hallo Daawee, Adam Harun, Hime Yusuuf, Alli Birraa, Ahmad Kabiraa , Almaz Tafarraa, Abdii, Ibraahim, Warqu Fayyisaa, Abraahim Baadiyyaa, Gaadisaa Abdullahi, Musxafaa haarawe,Fandishe , Usmayoo Musa, Mahammad Shekaa, Qamar Yusuf, Mahadi Japon, Mahadii Shekaa, Adnan Mohammed, Ahmad Ibroshe, Abdusalam Hajii, Hirphaa Ganfure, Dawit Mokonen walummaa galati namni wellisaa Oromo tahe walallo Abdii qophee irraa hin fudhattiin kan jiru nattii hin fakkaatu
hanga inni lubbun ture keessatti. Inni biraa Gaazexessaa Isayaas
Hordofaati ininis kitaabota baayyee barressuudhaan
bekkama,
3. Milliyoon Ayalaa
4. Adam Ahmad
5.Shaakira,
6. Jaafar Alii
7. Abdusalam Mahammad
8. Zakariya Ammiyee
9. Alifiyaa Abdulwahaab
10.Alfiyya Haji
11. Mahammad Saafi Umar
12, Makonin
Abarraa isaan kun wara radio kana guddisan keessaa hamaan aani
bekku kessaahi ture.Mee yeroo ammaa radion kun maal irra jira
yoo jannee heddu nama dhiba maalif yoo naan jatan wajjii haalaalu
gaafa sirni nafxanyaa dagaaggee ture san keessatti illee radion kun
harar irraa tamsaasamaa ture.Garu amma sirna dimokraasii
hordofan jachaa radio kan bakka isaa irraa buqqaasun kun maal
isiniti fakkaata yaa ummata Oromoo.sababni radion kun Harar irraa
ka’ee Ykn radio Ethiopia dame harar ture ,Adamaa (DHRTO) Jala
galee maqaan isaa radio oromiyaa dame harar ja’ameef halaallu.
1.Gocha kiraasassabdummaa wara angoo irra jiru qophii heraa fi
seraattiin jala bu’ee waan saaxilaa tureef,kunis radion kun itti
gaaftamummaan isaa waan motummaa fedaralaa tureef rakko
naanno oromiyaa keessaa akka fedhettii gabaasa waan tureef
oromiyaan rakko isii kan dhoksuf naanno oromiya jalati akka galu
taasiftee.
2.Shakkii motummaan radion kun dhageeytii gudda waan qabuf
ummata nati kaasa ja’ee waan if sodaatef to’anaaf akka mijjaa’uttii
Adamati galachudhaan rakko EPRDF qabu ummata duraa dhoksuu
3.Rorroo naannon Harari ummata Oromo irratti gochaa jirtu
ummannii harargee guttun akka dhagayannii motummatti hin kaane
gochuuf
4.Artii fi sabbonummaa oromoo dhabamsissuufi.
5.siyaasaa sobaa kan opdotiin ummata burjaajjeessuufi.
Dhaamsa xumuraa:~Motummaan amma biyya bulchaa jiru dhimma
kan gadi fageenyaan laale yeroo ji’a tokko hin gunnee keessatti
radio kan bakka isaa kan duraaniti akka deebissuu gaafna?
NAMONNI DHIMMA KAN IRRATTI YAADA QABDAN AKKA NUF
GUMAACHITAN OBSAA FI KABAJAAN ISIN GAAFAN!
GALATOMAA!!!!!!!!!!!!


text:
Guyyaa duraa Caamsaa,28,2016 Gorillaa guddaa kg 181 tokko Amerikaa paarkii godina Ohio magaalaa Sinsinaatii(Cincinnati) keessatti ijjeesan.
Paarkiin Sinsinaatii paarkiin Amerikaan qabdu gugurdoo keessaa lammeessoo.Bara 1876 keessa hujii jalqabde.Muka sanyii 300 caalaa, bineensa bosonaati fi waan hedduu qabdu namii daawwii itti yaahu.
Bineensa paarkii tanaa keessaa tokko, Gorillaa ganna 17 HARAMBEE jedhanii maqaa itti baasan.
Akkii guyyaa dheengaddaa paarkii tana keesatti Gorillaa kana ijjeesan ammo oduu gurraa addunyaa guutte keessaa tokko.
Sanyiin Qamalee kun daa’ima ganna 4 haadha wa daawwattu jalaa miliqee dahoo Gorillaa seene buteen bisaan keessa harkifachaa kophaatti fudhate.
Yoo tokko tokko daa’ima miila qabee bisaan keessa harkisaa,yoo tokko tokko akkuma namaa wayaa itti kaahaa,yoo tokko ammoo akka waan tabsiisuu tolchaa ture.
Waan tolchan dhabanii poolisii itti yaaman.Poolisiin binneensa kana 'dhahanii darreessu manna,' takkitti dhahanii ijjeesuu wayyaan qawween dhooftee ijjeeftee gurbaa sun harkaa fuute.
Akka warrii paarkii eegu jedhutti Goriillaan kun adoo ijjeesu baatanii daa’ima fudhtee godatitin galatee waan tolfatu tolfta.
Ummatii ammoo keessattuu Social Media; Facebook, Twitter fi waan akka akkaa irratti bahee akka warrii isa ijjeesu seeraan gaafatamu gaafiitti jira.
Nama 334,000 caalaatti marsaa interneetii Change.org irratti "Justice for Harambe" Harambeen dhugaa qaba jedhee mallatteesseef.
Namii hedduun ammoo maatiin gurbaa sunii daa’ima gatee jedhee balleessaan himatamuu male jedhee himate.
Facebook irralleetti nama 120,000 caalutti fuula "Justice for Harambe" jedhu “like” ,jaalanne jedhee haga saafaa kanaatti.
Akka ogeessii barusma Saaykooloojii fi Sab-qunnamtii yuniverstii Syracuse, Makana Chock jedhutti wannii akkanaa gara sochii ummataatti jijjiiramuu dandeetti.
“Maal jennaan bineensa qaqaalii akkanaa addunyaa keesattu arguun dhiba taate ijjeesuun seeraa miti.”
Bulchootii paarkii Sinsinaatii ammoo daai’mii sun afaan balaa jiraaf Goriillaa ijjeesan jedhan.Harambeen sanyi Gorillaa lafa gammoojjiiti/Gorillaa akkasii baddaa akka Kaameuun akka CAR,DRC Equatorial Guinea fa keesatti argan.
Sanyiin isaa akka dhaaba Bineensa Baddaa Addunyaatti ganna 20-25 keessatti harka 60n diqqaachaa dhufte.Adamoo fi dhukkubatti akkana fixa.


text:
Adoolessa 13, 2016
Gootichi Humna Addaa WBO Kibba Baha Oromiyaa, Godina Baalee Keessa Sossohu Waraana Qubattuu Wayyaanee Haleeluun Injifannoo Cululuqaa Galmeesse. Loltootni Isaa WBOn Rukutamuun Kan Isa Gube Mootummaan Wayyaanee Yakka Guddaa Dhala Namaa Irratti Hin Raawwatamne Hojjeteen Naannoo WBOn Keessa Sossohu Keessatti Kan Argamu Eela Bishaaniitti Summii Naquun miseensota WBO Irraan Miidhaa Dhaqqabsiise. Yakka Suukanneessaa fi Balaaleffatamuu Qabu Wayyaaneen Dalage Kanaanis Miseensotni WBO Qaqqaaliin Shan (5) Bishaan Eelaa Summeeffame Osoo Hin Beekne Akkuma Dhuganiin Wareegaman.
Gootichi Humna Addaa WBO Kibba Baha Oromiyaa Godina Baalee keessa sossohu Waxabajjii 20 – 23,2016 Onoota Elkarree, Gooroo fi Haroo Dibbee keessatti waraana wayyaanee fi humna faxinoo dabalatee sakattaa WBOf bobbaa irra ture haxii itti hidhuudhaan rukutee loltoota diinaa 27 yeroo ajjeesu, 18 ol ammoo haalaan madeessuu, meeshaalee adda addaa fi waraana wayyaanee boji’uu Ajaji WBO Godina Kibba Baha Oromiyaa beeksiseera.
Haaluma kanaan Gootichi Humna Addaa WBO Godina Baalee Waxabajjii 20,2016 Ona Eelkarree bakka Gola Hurrii jedhamutti waraana wayyaanee WBO rukutuuf sakattaa bal’aa irra ture haxxee itti hidhee haleeluun kasaaraa guddaa irraan gahee jira. Lola galgala keessaa sa’aa 5:00 – 6:00tti geggeeffame kanaan loltootni wayyaanee 10 oggaa ajjeefaman, 8 ammoo madeeffamaniiru.
Lola kana irratti WBOn qawwee AKM 8 hidhannoo guutuu waliin akkasumas hidhannoo, rasaasotaa fi loltoota wayyaanee 4 kanneen madaa’an booji’uu Ajaji WBO Godina Kibba Baha Oromiyaa mirkaneessee jira. Loltootni wayyaanee booji’aman kunniinis:
Gootichi Humna Addaa WBO Godina Baalee keessa sossohu tarkaanfii isaa itti fufuun Waxabajjii 21,2016 ergamtoota wayyaanee lama kanneen ummata nagaa fi sochii WBO danquuf diinaaf meeshaa ta’anii miidhaa dhaqqabsiisaa turan Ona Gooroo bakka Laga Maanaa jedhamutti gorfamuu diduun dhukaasa waan bananiif ajjeesuu gabaasee jira. Basaasotni diinaa du’an kunis Abdii Yaree Toofiq fi Mattaan Nuur Keey kan jedhaman oggaa ta’u, qawwee AKM lama (2) wayyaaneen hidhachiiste irraa hiikkatuus Ajaji WBO Godina Kibba Baha Oromiyaa ifa godhee jira.
Kana malees Humni Addaa WBO Waxabajjii 23,2016 waraana wayyaanee Ona Haroo Dibbee irraa WBO haleeluuf bobbaafame bakka Kaarra Jibrii jedhamutti haxiidhaan rukutuun 15 irraa ajjeesee, 10 ol ammoo madeessuu Ajaji WBO Godina Kibba Bahaa dabaluun beeksisee jira. Lolli kun galgala sa’aa 5:00 – 6:00tti kan adeemsifame oggaa ta’u, waraanni wayyaanee akeekni isaa duraa fashalee kasaaraan akka of duuba deebi’e gabaafameera.
Jabinni QBO fi sochiin WBO kan isa yaaddessee jiru mootummaan wayyaanee, abdii kutannaa irraa gocha yakkaa guddaa kan qaama kamiinuu balaaleffatamuu fi dura dhaabbatamuun qabsaawota Oromoo dirree falmaa irratti dadhabe Godina Baalee naannoo Qaachan bakka Gola Qararrii jedhamutti bishaan eelaa argamutti summii naquun lubbuu qabsaawotaa galaafatee jira. Haaluma kanaan Waxabajjii 24,2016 murna WBO lola irra turee eela bishaanii summiin itti naqame kana osoo hin beekin dhugan keessaa qabsaawotni Oromoo miseensotni WBO qaqqaaliin 5 battalumatti akka wareegaman Ajaji WBO Godina Kibba Bahaa beeksisee jira.
Bittootni Itophiyaa QBO bal’eessuu oggaa dadhaban qabsaawota Oromoo irratti yakka dhala namaaf hin malle kan akka summii nyaachisuun fixuu kan aadeffatan oggaa ta’u, bara mootummaa abbaa irree Dargii 1981 keessa Godina Dhiha Oromiyaa keessatti saglii WBO bobbaa irra tureef dhoksaan nyaatni summiin akka kennamuuf gochuun qabsaawota Oromoo galaafatuun kan yaadatamuu dha.
Mootummaan wayyaanee/TPLFs har’a gocha fakkaataa Dargii kaleessaa deebisuun qabsaawota Oromoo summiin galaafatus, adeemsa QBO fi sochii WBO of duuba deebisuu kan hin dandeenye ta’uu hubachuu qaba. Ummatni Oromoo keessaa fi alaas, akkasumas hawaasni addunyaa gocha dhala namaa summiin fixuu murni faashistii wayyaanee raawwate kana balaaleffachuu qaba. Qabsa’aan Ni Kufa, Qabsoon Itti Fufa! WBOnis Ni Mo’a! Goototni WBO Falmaa Irratti Kufan Bara Baraan Yaadatamu!