text:
http://eotcmk.org/ao/wp-content/uploads/mk-logo-header-ao.png 0 0 EOTC Afaan Oromo http://eotcmk.org/ao/wp-content/uploads/mk-logo-header-ao.png EOTC Afaan Oromo2019-02-21 15:03:432019-02-21 15:05:28Lubummaan Eenyuuf Mala?
Archive for month: February, 2019
http://eotcmk.org/ao/wp-content/uploads/mk-logo-header-ao.png 0 0 EOTC Afaan Oromo http://eotcmk.org/ao/wp-content/uploads/mk-logo-header-ao.png EOTC Afaan Oromo2019-02-11 06:58:232019-02-13 06:46:50Isa argatanii, “Hundinuu Si barbaadaa jiru.” jedhaniin. “ወሶበ ረከብዎ ይብልዎ ኵሉ ሕዝብ የኃሥሱከ” Maar. ፩፥፴፯/1:37
Isa argatanii, “Hundinuu Si barbaadaa jiru.” jedhaniin. “ወሶበ ረከብዎ ይብልዎ ኵሉ ሕዝብ የኃሥሱከ” Maar. ፩፥፴፯/1:37in Lallaba
Dn. Ga/Sillaasee Shittaahun
“ወበጽባሕ ተንሥአ ወአሌለየ ጥቀ ወወፂኦ ሖረ ሐቅለ ወጸለየ በህየ፡፡ ወዴገንዎ ስምዖን ወእለ ምስሌሁ፡፡ ወሶበ ረከብዎ ይብልዎ እንጋ ኵሉ ሕዝብ የኀሥሡከ፡፡ Subiin, odoo lafti hin bari’in ka’ee gadi bahe. Gara lafa onaattis dhaqee achittis kadhannaasaa geesse. Simi’ooni fi warroonni isa wajjiin turan fiigaa Isa duuka bu’an. Hoggaa Isa argatanis “Hundinuu Si barbaadaa jiru. ”jedhaniin.” jedha.
Duraan dursinee, gaalee “Hundinuu sibarbaadaa jiru.” Jedhu laaluun barbaachisaa dha. “Hundinuu sibarbaadu.” Yaadni jedhu uummamni hundinu jechuunis;-
laftis waaqnis (samiin) gammaduuf jecha Waaqayyo barbaadu.
“ይትፌሥሁ ሰማያት፤ ወትትሐሰይ ምድር፡፡ ወይብሉ ነግሠ እግዚአብሔር ማዕከለ አሕዛብ፡፡ Samiiwwan haa gammadan! laftis haa gammaddu! “Uummata amantii maleeyyii gidduuttis Waaqayyoon ulfaate.” Haa jedhan! Kit. Seen. ፩ffaa ፲፮፥፴፩/16:31
Lubbuu qabeeyyiinis Waaqayyoon barbaadu.
ይባርክዎ አንበር ወኵሉ ዘይትሐውስ ውስተ ማይ ለእግዚአብሔር፡፡…. Qurxummiiwwanii fi uummamtoonni bishaan keessa jiraatan hundi Waaqayyo galateeffatu.” Daan. ፫፥፶፯-፶፱ /3:57-59
lubbuu dhabeeyyiinis,
“ይባርክዎ ፀሐይ ወወርኅ ለእግዚአብሔር………፡፡ Aduu fi Addeessi (ji’i) Waaqayyoon galateeffatu. /Waaqayyoof galata dhiheessu./ ……………..” Daan. ፫፥፵-፶፮/3:40-56
Hundarraa immoo Ilmi namaa Waaqayyoo ni barbaada. Kunis dhaalaa Mootummaasaa faarsaa maqaa Isaa galateeffataa Qulqullummaasaa ta’uudhaafi.
ወእመከመሰ ውሉደ እግዚአብሔር ንሕነ ወራስያኒሁ ንሕነ፤ ወእምከመሂ ወራስያነ እግዚአብሔር ንሕነ መዋርስቲሁኬ ለክርስቶስ ወእምከመሂ ወራስያነ እግዚአብሔር ንሕነ ወመዋርስቲሁ ለክርስቶስ ንሕነ ወእምከመሰ ዐረይነ ሕማመ ንዔሪ ክብረ ምስሌሁ፡፡ Nuyi ijoollee Waaqayyoo erga taane, warra waan hundumaa argatan ni taana. Waan kana hundumaas Waaqayyoo biraa ni arganna. Kiristoosi wajjiin erga dhiphannee, Isa wajjiin immoo ulfaachuudhaaf, Room. ፰፥፲፯/8:17
Kana fi kanneen kana fakkaatan kaasuu ni dandeenya. Jechi ‘Hundinuu’ jedhu jecha daangaan isaa hanga eessaa akka ta’eyyuu kan hin beekamne dha.
Har’aaf garuu, waa’ee namoota Gooftaa keenya Fayyisaa keenya Iyyasuus Kiristoos duuka bu’aa, bakka Inni oolu oolaa bakka Inni buluttis bulaa Isa hordofaa turan kaasuuf barbaadameeti. Jara Isa hordofan kanas bakka gurguddoo shanitti hirree ilaalla.
Tokkoffaa, warrootni nyaata nyatanii quufaniif qofa Isa (Gooftaa) duuka bu’an baay’ee dha. Isaan kun immoo Gooftaa keenya Fayyisaa keenya Iyyasuus Kiristoosiin komatamaniiru. Gooftaan keenya Fayyisaan keenya Iyyasuus Kiristoos biddeena shanii fi qurxummii lama eebbisee itti kenninaan /laannaan/ nyaatanii hafteen isaa leemaata kudha lama ta’ee argameera. Biddeena soorataaf isaaniif dhihaaterraa isa dhumarra haftee ta’ee duraa ka’etu caaleera. Kanaafis, Maat. ፲፬፥፲፯-፳፩/14:17-21 dubbisuun gahaa dha. “ወይቤልዎ አልብነ ዝየ ዘእንበለ ኀምስ ኅብስት ወክሌኤቲ ዓሣ፡፡ ወይቤሎሙ አምጽእዎን ሊተ ዝየ፡፡ ወአዘዞሙ ለሰብእ ይርፍቁ ዲበ ሣዕር ወነሥአ ውእተ ኀምሰ ኅብስተ ወክሌኤ ዓሣ ወነጸረ ኀበ ሰማይ ወባረከ ወፈተተ ወወሀበ ለአርዳኢሁ ወአርዳኢሁኒ አቅረቡ ለሕዝብ፡፡ ወበልኡ ኵሎሙ ወጸግቡ ወአግኀሡ ዘተርፈ ፍተታተ ወመልአ ዐሠርተ ወክልኤተ መዛርዐ ምሉአ፡፡ ወእለሰ በልኡ እሙንቱ ሰብእ ኀምሳ ምእት (፶፻) ብእሲ ዘእንበለ አንስት ወደቅ፡፡ “Biddeena shanii fi qurxummii lamaan ala homaa hin qabnu” jedhaniin. Innis (Gooftaan keenya Fayyisaan keenya Iyyasuus Kiristoos) “As Natti fidaa!” jedheen. Uummata sanaanis margarra akka taa’aniif ajajeen. Biddeena shanan fi qurxummii lamaan sana fuudhee gara waaqaatti (samiitti) ol laalee ni eebbise. Cabsees Duuka Bu’oota Isaaf kenne. Duuka Bu’ootnis uummataaf dhiheessani. Hundi isaanii ni nyaatan ni quufanis. Hafteen nyaata sanaas leemata kudha lama guutuu ta’e. Namootni nyaatan dubartootni fi daa’imman odoo hin lakkaa’amin baay’inni isaanii kuma shani ture.” jedha.
Innis (Gooftaan keenya Fayyisaan keenya Iyyasuus Kiristoos), namoota kanaaf akkas jedhee deebiseef jira. “ወአውስአ እግዚእ ኢየሱስ ወይቤሎሙ አማን አማን እብለክሙ ከመ አኮ አንትሙ ዘተኀሥሡኒ በእንተ ዘርኢክሙ ተአምራተ አላ በእንተ ዘበላዕክሙ ኅብስተ ወጸገብክሙ፡፡ ተገብሩ እንከሰ አኮ ለመብልዕ ኀላፊ አላ ለመብልዕ ዘይነብር ለሕይወት ዘለዓለም ዘይሁበክሙ ወልደ ዕጓለ እመሕያው እስመ ለዘሰ እግዚአብሔር አብ ኀተሞ፡፡ Dhugumaa dhugatti isinitti hima. Isin dinqii argitaniif utuu hin ta’in, biddeena nyaattanii waan quuftaniif qofa nabarbaaddu. Nyaata baduuf hin dhama’inaa! Nyaata jireenyi bara baraa ittiin argamuuf dhama’aa malee! Nyaata Ilmi Namaa (Gooftaa keenya Fayyisaa keenya Iyyasuus Kiristoos) kennuuuf fi Nyata Isa Jireenya Bara Baraaf ta’u sanaaf dhama’aa malee! Isa kanaan Waaqni Abbaan chaappeessee (gudunfee) jira waan ta’eef.” Yooh. ፮፥፳፮-፳፱/6:26-29 Caqasni kun waan guddaa nubrsiisa. Isaan kun kaayyoon isaanii fayyina fooniis ta’e kan lubbuu hin fedhan. Dubbii xaxuuf illee miti. Segalee Waaqayyoo beela’aniif fi dheebotaniifis miti. Kaayyoon isaanii inni guddaan nyaata foonii nyaatanii quufuu qofa. Gooftaan keenya Fayyisaan keenya Iyyasuus Kiristoos immoo Nyaata baduuf jecha dhama’uun, nyaata jireenyi bara baraa ittiin argamu irraa fagaannee, obboloota keenya lagannee, gidiraa adda addaaf isaan saaxillee, qomoo keenya waaqeeffachaa waan Afuurawaa irraa maqnee (Yooh. ፬፥፩-፵፩/4:1-41), qabeenya keenya abdachaa, beekkamtii keenya dahoo godhachaa, Miiltoowwan Waaqayyoo (Qulqulloota) irraa fagaannee suga fi gargaarsa isaanii dagannee jiraachuu akka hin qabne nugorsa.
Inni lammaffaan immoo, warroota dhukkuba fooniirraa fayyina argachuuf qofa Isa (Gooftaa keenya Fayyisaa keenya Iyyasuus Kiristoos) duuka bu’aa turani dha. “ወአንሶሰወ እግዚእ ኢየሱስ ውስተ ኵሉ ገሊላ እንዘ ይሜህር በምኵራባቲሆሙ ወይሰብክ ወንጌለ መንግሥት ወይፌውስ ኵሎ ደዌ ወኵሎ ሕማመ ዘውስተ ሕዝብ፡፡ Gooftaan keenya Fayyisaan keenya Iyyasuus Kiristoosis mana sagadaa isaanii keessa barsiisaa, Wangeela Mootummaa Isaas lallabaa, dhukkuba adda addaa irraas asaan fayyisaa, magaalota fi mandaroota isaanii keessa naanna’aa ture.” jedha Maat. ፬፥፳፫/4፡23. Caqasoota Maat. ፱፥፴፭/9፡35, Maar. ፩፥፳፫/1:23, Yooh. ፭፥፩-፲፯/5፡1-17 illee dabalataan dubbisuunis faaydaa guddaa qaba.
Haa ta’u malee, namootni dhukkuba lamxii isaanii irraa bayyanatan keessaa baay’een isaanii gara fedhii foonii isaaniitti sokkaniiru. Battala tokkotti namootni kudhan dhukkuba isaaniirraa fayyanii turan. Isaan keessaa garuu, gara Gooftaa keenya Fayyisaa keenya Iyyasuus Kiristoos deebi’ee Isa galateeffate nama tokko qofa. Innis (Gooftaan keenya Fayyisaan keenya Iyyasuus Kiristoos) kana ilaalee, “ወርእዮ አሐዱ እምኔሆሙ ከመ ነጽሐ ተመይጠ እንዘ የአኵቶ ለእግዚአብሔር በዐቢይ ቃል፡፡ ወሰገደ ታኅተ እገሪሁ ለእግዚእ ኢየሱስ በገጹ ወአእኰቶ ወሳምራዊ ብእሲ ውእቱ ብእሲሁ፡፡ ወአውስአ እግዚእ ኢየሱስ ወይቤሎ “አኮኑ ዐሠርቱ እሙንቱ አንትሙ እለ ነጻሕክሙ አይቴኑ እንከ ተስዐቱ?” ሎሙሰ ተስእኖሙ ተመይጦ ወአእኩቶቶ ለእግዚአብሔር ዘእንበለ ዝንቱ ዘካልእ ሕዝቡ፡፡ ወይቤሎ ተንስእ ወሑር ሃይማኖትከ አሕየወተከ፡፡ Isaan keessaa Inni tokko akka fayye arginaan, sagalee guddaadhaan Waaqayyoof galata galchaa deebi’ee gara Gooftaa keenya Fayyisaa keenya Iyyasuus Kiristoos ni dhufe. Miila Gooftaa keenya Fayyisaa keenya Iyyasuus Kiristoos jalatti sagadee, Isa galateeffates; innis nama Samaariyaa ture. Gooftaan keenya Fayyisaan keenya Iyyasuus Kiristoos deebisee, “Namoota kudhani mitii kan qulqullaa’an (fayyan)? Saglan isaanii meerree? Isaan nama ormaa kanarraa hafan keessaa namni galata dhiheessuuf deebi’e hin argamnee? jedhe. Gooftaan keenya Fayyisaan keenya Iyyasuus Kiristoos yoomus namichaan “Ka’ii, gali! Amantiin kee sifayyiseera.” jedheen. Luuq. ፲፯፥፲፭-፲፱/17:15-19
Kaayyoon jara kanaa immoo nama ajaa’ibsiisa. Dura hoggaa dhufan, “ኢየሱስ ሊቅ ተሣሀለነ፡፡ Yaa Gooftaa keenya Fayyisaa keenya Iyyasuus Kiristoos nu maari!” jechaa turan. Amma immoo lamxii isaaniirraa fayyinaan (qulqulloofnaan) Waaqayyoof galata galchuuf yeroo dhaban. Nullee akkasuma. Baay’een keenya fayyina argachuuf gara Waaqayyoo hoggaa dhufnu, booyaa, kufaa, ka’aa, sagadaa, galateeffachaa fi aarsaawwan adda addaa kanfalaa dhufna. Erga fayyine booda garuu, gara mana Waaqayyoo deemuu dhiisna. Gara Waaqayyootti kadhachuu dhiifnee namoota abdannna. Siyaasa abdanna, aangoo keenya abdanna. Qomoo keenya abdanna. Waaqa tolfamaa abdii godhanna. Warra galata hin qabne taana.
Inni (Gooftaan keenya Fayyisaan keenya Iyyasuus Kiristoos) garuu, namoota kanaan gar-malee komateera. Namoota isaan gargaaraniif galata galchuu dhabuun waan nama fayyaa qabu irraa eeggamu miti. Naamusni kiristaanotaas kana miti. Tola ooltummaa Waaqayyoos ta’e kan namaa hin irraanfatan. Waan Waaqayyo isaaniif arjoome laalaa fi yaadachaa namoota biroof ni arjoomu. Waaqayyo cubbuu isaanii isaaniif dhiisnaan isaan illee namoota biroof yakka isaanii ni dhiisuuf.
Gareen sadaffaan immoo, Gooftaan keenya Fayyisaan keenya Iyyasuus Kiristoos bareedinni fi simboon Isaa laalamee hin quufamu waan ta’eef warra bareedinaa fi simboo Isaa laaluuf fi dinqisiifachuuf qofa dhufan jiru. “ወቦአ ኢያሪኮ እግዚእ ኢየሱስ ወእንዘ የኀልፍ እምህየ ናሁ ረከበ ብእሴ ዘስሙ ዘኬዎስ መልአኮሙ ለመጸብሓን ወባዕል ውእቱ ወየኀሥሥ ይርአዮ ለእግዚእ ኢየሱስ ወያእምር ከመ መኑ ውእቱ ወኢያበውሖ ብዝኀ ሰብእ እስመ ሐፂር ውእቱ በቆሙ፡፡ ወሮጸ ቅድሜሁ ወዐርገ ዲበ ሰግላ ከመ ይርአዮ እስመ ይእቲ ፍኖት ሀለዎ ይኅልፍ፡፡ Gara Iyyaariikoo seenee darbaa ture. Zakkewoos, innis namoota gibira sassaabaniif too’ataa kan ta’e Gooftaan keenya Fayyisaan keenya Iyyasuus Kiristoosiinis eenyu akka ta’e arguuf barbaada ture. Hojjaan isaas gabaabaa ture. Gooftaa keenya Fayyisaa keenya Iyyasuus Kiristoos ilaaluuf gara duratti fiigee muka harbuurra yaabe. Gooftaanis iddoo sana gahee “ወበጺሖ እግዚእ ኢየሱስ ህየ አንስአ አዕይንቲሁ ወነጸሮ ወይቤሎ ዘኬዎስ አፍጥን ወረድ እስመ ዮም ሀለወኒ አዐል ቤተከ፡፡ Har’a mana keetti ooluuf Nan barbaada waan ta’eef dafii harbuu kanarraa bu’i.” jedheen. Innis (Zakkewoos) dafee bu’ee Gooftaa isaa gammachuudhaan simate.” Luuq. ፲፱፥፭/19:5
Kanarraas waan baay’ee hubanna. Baay’een keenya waan Afuurawaaf dursa ni kennu jedhamnee oggaa eegamnu; waan dachii kanarra baduu danda’uuf yeroo rognu/loognu ni mul’anna. Jaalala adduunyaaf jecha jaalala Waaqayyoo fi jaalala Qulqullootaarraa fagaannee gara wantoota Waaqni hin jaalannetti maquudhaan yeroo of-wareegnu ni mil’ata.
Kana qofa miti, ilaalchuma fooniisaarratti hundaa’uun bareedina fooniif kabaja kennaa fi amaleeffachaa Mana Kiristaanaasaa dhiisee gara amantaa alagaatti kan deemus xiqqaa miti. Nama adduunyaa hordofaa kan badus baay’ee dha. Bareedina fuulaa (simboo namaa), sagalee, deemsa, haala dubbii, kalaqa sammuu fi k.k.f. amaleeffachuuraa darbee hanga isaan waaqeeffatanitti kan geessu akka walii galatti yoo ta’e bareedina foonii ti.
Sabni Waaqayyoo garuu, nama waan adduunyaa (foonii) tuffachuu qabu dha. Kana nu hubachiisuufis Waaqayyo Qulqulluu abbaa Eefreem isa Sooriyaarra bulee “አማን መነኑ ሰማዕት ጣዕማ ለዛ ዓለም፡፡ ወከአዉ ደሞሙ በእንተ እግዚአብሔር ወተአገሱ ሞተ መሪረ በእንተ መንግሥተ ሰማያት፡፡ Wareegamtoonni dhugumatti miidhagina adduunyaa kanaa tuffatan, dhiigasaaniis Waaqayyoof jecha dhangalaasan. Mootummaa Waaqayyoofis du’a hadhaa’aa obsan.” (Galata Maariyaam kan Kamisaa) jechuun miidhagina adduunyaa kanaa tuffachuun, Waaqayyoof jecha aarsaa barbaachisu hunda kaffaluun fi Mootummaa Waaqayyoofis jecha gatii kanfalamu hunda kanfaluun barbaachisaa akka ta’e fi akkuma Salomoon ogeessichi “Simboon soba; bareedinnis.” Jechuun dubbateen Fak. ፴፩፥፴/31:30 nus isuma kana dhaqna godhannee waan dursa argachuu qabuuf dursa kennaa, waan Waaqayyoon hin jaalanne immoo lagachaa laphee keenya Waaqayyootti deeffachuun lubbuu keenyaaf boqannaa foon keenyaafis dhiifama barootaan hin dulloomne arganna.
Garri afraffaan immoo warra himannaaf qofa Isa barbaadanii dha. Kitaabni Qulqulluu akkas nuun jedha. Fakkeenyaaf:
1. “ወእምዝ ይቤሎ ለውእቱ ብእሲ ስፋሕ እዴከ ወሰፍሐ እዴሁ ወሐይወት ሶቤሃ ወኮነት ከመ ካልእታ፡፡ ወወጺኦሙ ፈሪሳውያን ተማከሩ በእንቲአሁ ከመ ይቅትልዎ፡፡ Sanaan boodaas, namicha sanaan “Harka kee diriirsi!” jedheen; innis harkasaa diriirse. Harki isaas akkuma harka fayyaaleettii ishii kaanitti taateef (Harka bitaachaa dha yoo jedhan, akka harka isa mirgaatti; yoommoo harka mirgaa dha jedhan, akkuma harka bitaachaa isaatti taateef. Akka wangeela Luuqaasitti yoo ta’e harka mirgaatu naafe. Luuq. ፮፥፮-፲፩/6:6-11) Fariisonniis achii bahanii Isa ajjeesuuf mari’atan.” Maat. ፲፪፥፱-፲፬/12:9-14
2. “ወተንስኡ ኵሎሙ በምልኦሙ ወወስድዎ ኀበ ጲላጦስ፡፡ ወአኀዙ ያስተዋድይዎ ወይቤሉ ”ረከብናሁ ለዝንቱ እንዘ ያዐልዎሙ ለሕዝብ ብነ ወይከልኦሙ ኢየሀቡ ጸባሕተ ለቄሳር ወይሬሲ ርእሶ ክርስቶስሃ ንጉሠ እስራኤል፡፡” Hundumtuu ka’anii gara Philaaxoositti Isa (Gooftaa keenya Fayyisaa keenya Iyyasuus Kiristoos) geessan. Akkas jechaas Isa (Gooftaa keenya Fayyisaa keenya Iyyasuus Kiristoos) himachuu eegalan. “Namni kun uummatni keenya Mootichaaf gibira akaa hin kaffalle kakaasaa, ofii Isaatinis Kiristoos Mootii Israa’eel hoggaa taasisu Isa Agarre.” jechuudhaan. Luuq. ፳፪፥፩-፭/22:1-5
3. “ወይቤልዎ “ኦ ሊቅ ረከብናሃ ለዛቲ ብእሲት እንዘ ትኤብስ በዝሙት፡፡ ወበሕግነሰ ሠርዐ ሙሴ ከመ ትትወገር በእብን፡፡ ወአንተሰ እንከ ምንተ ትብል በእንቲአሃ?” ወዘንተ ይቤሉ እንዘ ያሜክርዎ ከመ ይርከቡ ምክንያተ ላዕሌሁ በዘያስተዋድይዎ፡፡ “Yaa Barsiisaa, dubartii tana hoggaa sagaagltu argannee qabnee fidneerra. Dubartii dalaga akkanaa kanarra bobbaatee jirtu argamnaan dhagaan tumamtee haa ajjeefamtu!” jechuun seerri nu ajajeera.” (Yooh. ፰፥፩-፲፩/8:1-11)
Caqasoota armaan olii kana yoo laalle fariisonni himannaaf qofa Isa (Gooftaa keenya Fayyisaa keenya Iyyasuus Kiristoos) duuka bu’aa turanis baay’ee dha. Akkuma Maat. ፲፪፥፱-፲፬/12:9-14 irratti ibsameen fi Se/Bahuu ፳፥፰-፲፩/20:8-11 dahoo godhachuun, gaaffii himannaa banuuf nufayyada jedhanii kaasanis “ይከውንኑ በሰንበት ፈውሶ? Guyyaa sambatatti fayyisuun ni eeyyamamaa?” kan jedhu ture. “Hin danda’amu” yoo jedhe, “An nama Waaqayyooti haa jedhu malee miidhamni namaa Isa hin quuqu.” Jechuuf; “Fayyisuun ni eeyyamama.” Yoo jedhe immoo, ‘Seera Muusee ni diige.” Jechaa himachuuf qophaa’anii turan. Ayyaaneeffannaa sambataa isaan hordofan maal akka fakkaatu fi isaan illee hangam jireenya Afuurawaa irraa akka fagaatan sirritti agarsiisa. Gooftaan keenya Fayyisaan keenya Iyyasuus Kiristoosis irratti baree, gaaffii isaan kaasaniif deebii isaa bifuma gaaffiitiin deebiseefi jira. Akkas jechuun “መኑ እምውስቴትክሙ ብእሲ ዘቦ አሐዱ በግዕ ወእመ ወድቆ በሰንበት ውስተ ግብ አኮኑ ይእኅዞ ወያነሥኦ? Guyyaa sambatatti namni hoolaa tokko qabu hoolaan isaa boolla keessa odoo bu’e dhaqee boolla sana keessaa kan hin baasne jiraa?”
Kaayyoon isaanii inni guddaan hojiin fayyinaa kun fedha Gooftaa keenya Fayyisaa keenya Iyyasuus Kiristoosiin waan raawwatameef qofa hinaaffaniiti malee, sababa biraa Gooftaa kaanyarratti argataniif miti. Guyyaa sambatatti hojii fooniitu dhorkama malee hojiin Afuurawaa hin dhorkamne. Kanaafis Se/Bahuu ፳፥፰-፲፩/20:8-11 dubbisuun dhugaasaa nutti hima.
Fakkeenya isa lammaffaas yoo laalle, hojii Afuurawaa Gooftaan keenya Fayyisaan keenya Iyyasuus Kiristoos hojjechaa tureen gar-malee waan aaraniif qofa waan Gooftaan keenya Fayyisaan keenya Iyyasuus Kiristoos hin jenne, jedheera jechaa Isatti roorisaa (roorroo dhageessisaa) turaniiru. Mootiin tokko mootummaa isaarratti yoo dhufan hin jaalatu waan ta’eef, Gooftaan keenya gibira mootichaaf kaffalamuu qabu akka hin kaffalmne dhoowwachaa akka jiru fakeessanii himannaaf dhiheessani. Waan Gooftaan keenya Fayyisaan keenya Iyyasuus Kiristoos barsiise “ኦ ነአምር ከመ ጽድቀ ትነግር ወትሜህር ወኢታደሉ ለገጽ ወርቱዐ ትሜህር ፍኖተ እግዚአብሔር፡፡ ይከውነነሁ ነሀብ ጸባሕተ ለቄሳር? ወሚመ አልቦኑ? Yaa barsiisaa, waan Ati dubbattu dhugaa akka ta’e fi sagaleen Ati barsiistus sagalee Waaqayyoo Isa dhugaa akka ta’e akkasumas fuula namaa laaltee loogii akka hin hojannes ni beekna. Maarree, mootiif gibira kaffaluun sirrii dha moo sirrii miti?” Jedhanii Gooftaa keenya Fayyisaa keenya Iyyasuus Kiristoos gaafannaan, Gooftaan keenyaas “Maaf akkanatti naqorattu? Maallaqicha Natti agarsiisaa!” jedheen. Isaanis fidanii itti agarsiisan. “Suuraan fi barreeffamni maallaqicharra jiru kan eenyu ti?” jedheen. Isaanis, “Kan mootichaa ti.” Jedhaniin. Gooftaan keenya Fayyisaan keenya Iyyasuus Kiristoos illee “ሀቡ ዘቄሳር ለቄሳር ወዘእግዚአብሔር ለእግዚአብሔር፡፡ Kan mootii mootiif kan Waaqayyoo immoo Waaqayyoof laadhaa! jedheen”. Luuq. ፳፥፳-፳፮/20:20-26 Waanuma kana qofa kan Inni dubbate.
Garuu, Inni kan barsiise kan biraa isaan kaasanii himannaaf kan dhiheessan immoo kan biraa ti. Akkuma Kitaabni Qulqulluun “ይመይጥዎ ለቃለ መጽሐፍ ከመ ሜጥዎን ለብዙኃን መጻሕፍት ለግዕዞሙ ወያማስኑ፡፡ Akkuma kitaabolee biro jallisanitti isa kanas fedhuma fooniisaaniif jecha ni jallisu.” jedhuun jechuu dha. Pheex. ፩ffaa ፫፥፱/3:9 Yaadni amma kaafne kun namootni himannaaf qofa Gooftaa keenya Fayyisaa keenya Iyyasuus Kiristoos duuka bu’aa turan jiraachuusaaniif ragaa tokko.
Fakkeenyi inni sadaffaan immoo, hammeenya fariisotaa daran kan ibsu dha.
፩ffaa jarri kun dubartii kana “Hoggaa isheen sagaagaltu/eejju arginaan qabnee finne.” jechuun hammeenyasaanii eegalan. Asirratti waan tokko hubachuu dandeenya. Fariisotni kun dubartii sagaagalaa turte qofa fidan malee, namicha ishee wajjiin sagaagalaa ture hin fidne. Nama dhugaa (kabachiistota seera Muusee) odoo ta’an dubartittis nama ishee wajjiin sagaagalaa (eejjaa) tures fiduu qaban ture. Seerri Qulqulluu Muuseen Waqayyoorraa dhagahaa barreesse sana kan eegan odoo ta’an, achumatti yookan gara Gooftaa keenya Fayyisaa keenya Iyyasuus Kiristoositti odoo hin fidin tumanii ajjeesu ture.
Karaa biraatinis, gara Gooftaa keenya Fayyisaa keenya Iyyasuus Kiristoositti fiduun yoo barbaachisellee dubartittii kophaa hin fidan. Fariisotni seera Muusee ni kabajna, nuti ijoollee Abrihaami dha, duuka buutata Muusee ti, fi k.k.f. jechaa of-jajuu warra gar-malee jaalatanii dha. Akkas haa jedhan malee, hojiin isaanii seera Qulqulluu Muusees ta’e hojii gaarii abbaan keenya Abrihaam hojjetuun sirumaa (gonkumaa) wal hin simatu. Kaayyoon isaanii himannaa fi qormaata qofa.
Inni shanaffaa fi kan dhumaan immoo, kaayyoo isa sirriif Gooftaa keenya Fayyisaa keenya Iyyasuus Kiristoos duuka waara bu’aa turani dha. Lakkoofsi isaaniis xiqqaa dha. Uummata hamma gabaa shanii caalu keessaa kaayyoo dhugaa qaban dhibba tokkoo fi digdama qofa. Dhibbeentaan yoo shallagaman immoo gara % 2.4 ta’u. Kitaabni Qulqulluus “እስመ ብዙኃን ጽዉዓን ወኅዳጣን ኅሩያን፡፡ Kanneen waamaman hedduu dha. Filatamtootni garuu, xiqqaa dha.” Jechuudhaan kanuma nuhubachiisa. Isaan kun beela lubbuu isaanii fi dheebuu lubbuu isaanii baasuuf dhufan. Isaanis, Duuka Bu’oota kudha lamaan, gargaartota Duuka Bu’ootaa kan ta’an torbaatami lama fi Giiftii keenya Qulqullittii Qulqullootaa kan taate Durbee Maariyaam dabalatee soddomii jaha kan ta’an immmoo dubartoo Qulqulloota ta’anii dha.
Barbaachi inni dhugaan kam akka ta’e fakkeenyota armaan oliitti dhihaatan irraa hubachuu dandeenya. Namootni baay’een daandii ishee bal’oo filachuu danda’u. Kiristaanotni garuu, baay’ina namaatiin miti kan amanan; dhugaa qabaachuudhaani malee. Gooftaan isaaniis lakkoofsatti hin amanu. Kana mirkaneessuufis raayyaa Gediyoon yaadachuun gahaa dha. Uummata waamaman kuma soddomii lama keessaa kan filataman namoota dhibba sadi qofa. Namootni 31,700 ta’an garuu, warra duulaaf hin taane dha. Gariin warra kakka’uumsa onnee hin qabne yeroo ta’an, kanneen hafan immoo waarra of-eeggachaa socho’uu hin dandeenye dha. K.Abboota Firdii ፮፥፩-፵/6፡1-40 Waamamtoota keessa odoo hin ta’in filatamtoota keessa akka ida’amnu arjummaan Waaqayyoo, araarsummaa fi gargaarsi Qulqullootaa nurraa hin fagaatin. Ameen.
Interesting linksHere are some interesting links for you! Enjoy your stay :)
Categories
- Advert
- Barumsa Amantaa
- Deebii Gaaffilee
- Dubbii Qulqullootaa
- Faarfannaa Fi Hog Barruu
- Icciitii mana kiristaanaa torban
- Icciitii utubaalee shanan
- Icciitiiwwan mana kiristaanaa
- Kana Beektuu Laata?
- Lallaba
- Qu'annaa Kitaaba Qulqulluu
- Seenaa Mana Kiristaanaa
- Tibbana
- Uncategorised
- Uncategorized
- WALDAA QULQULLOOTAA TELEVIZYINII AFAANOROMO
Archive
- May 2021
- April 2021
- March 2021
- February 2021
- December 2020
- September 2020
- August 2020
- May 2020
- April 2020
- March 2020
- February 2020
- January 2020
- December 2019
- November 2019
- October 2019
- September 2019
- August 2019
- July 2019
- June 2019
- May 2019
- April 2019
- March 2019
- February 2019
- January 2019
- December 2018
- November 2018
- November 2017
- October 2017
- September 2017
- August 2017
- June 2017
- May 2017
- April 2017
- March 2017
- February 2017
- January 2017
- November 2016
- October 2016
- September 2016
- August 2016
- July 2016
- June 2016
- May 2016
- April 2016
- March 2016
- February 2016
- January 2016
- December 2015
- November 2015
- October 2015
- September 2015
- June 2015
- May 2015
- April 2015
- March 2015
- February 2015
- January 2015
- December 2014
- November 2014
- October 2014
- September 2014
- August 2014
- July 2014
- June 2014


c: text/html

text:
Berhanu Hundee
Yoo dubbii tuffannee kan laallu ta’e malee, haalli yeroo ammaa sabni Oromoo keessa jiru kan nuti yaadnu caalaa walxaxaa fi hedduu yaaddessaa dhas yoon jedhe dhara waan ta’u natti hin fakkaatu. Balaa namatti deemaa jirus alaalatti arguu danda’uun barbaachisaa dha. Kun sodaa osoo hin taane, akka wal yaadachiisnuu fi wal hubachiisnuufi.
Akkuma beekamu, rakkoolee nu keessa jirutti dabalamee diinotni keenya keessumaayyuu warri sirna duriitti nu deebisuuf halkanii guyyaa ciminaan hojjechaa jiran waraana nurratti labsaa jiru. Waraana yoon jedhu qawwee qabachuu qofaa miti. Kunis waan itti aanee dhufuuf deemu ta’a. Humnootni kun yoomiyyuu caalaa wal gurmeessaa fi wal ijaaraa olola cimaa nurratti bananii jiru. Ololli kun immoo jabaatee garamitti akka deemaa jiru hubataatu arga. Dubbii tuffachuun nurra hin jiru. Diina kee tuffannaan injifatamuuf ofqopheessite jechuu dha.
Hunda caalaa dhimmi Finfinnee gara lamaaniinuu (gara keenyaa fi gara diinota keenyaatiin) dhimma du’aa fi jireenyaa akka ta’e waan hin haalamnee dha. Finfinneen qaama fi dabrees handuura Oromiyaa, qabeenya saba Oromoo waan taateef, dhimmi kun nuuf hunda caalaa murteessaa dha. Isaanis dhumanii lafa kanarraa dhabamu malee, Finfinneen qaama fi haadha ishii Oromiyaa jala akka galtu hin barbaadan. Kun garamitti akka nu oofu hubachuun waan nama rakkisu natti hin fakkaatu.
Karaa biraatiin immoo, rakkooleen keessa keenya jiranis furmaata hin arganne. Waayeen WBO hedduu rakkisaa qofaa osoo hin taane yaaddessaas ta’ee jira. WBO mooraatti galachanii waan godhaa jiran hubatamaa jira. Jaarmaaya ODP(OPDO) keessa namootni Oromoo ta’anii garuu diinaaf hojjechaa jiran ifatti saaxilamaa jiru. Ammallee humni meeqa dhaaba kana keessa dhokatanii diina tajaajilaa akka jiran wanti sirriitti beekamu hin jiru. Jaarmayootni Oromoo tokko tokkos kan biyya alaatii galan ofdanda’anii hojjechuu fi uummata keenya ijaaruu fi sochoosuu (mobilize godhuu) dhiisanii bobaa ODP jala galanii waan taa’an fakkaatu. ODPn Qeerroos gara gara hiruuf, kaan ofittiqabuuf yaalaa akka jirtu dagatamuu hin qabu. Rakkooleen akkanaa walitti dabalamanii haala keenya rakkisaa fi walxaxaa taasisanii jiru.
Rakkoon Oromoo hunda caalaa kan hammaatu waan diinotni keenya nu keessa seenanii; namootuma keenyatti fayyadamanii qabsoo cimaa nurratti godhaniifi. Humnaan nu caalanii osoo hin taane, tooftaa fi tarsiimoo adda addaatti fayyadamuudhaan Oromoo Oromoorratti kakakaasuu dha; Oromoo Oromoodhaan ajjeesuu dha; Oromoo walirratti duulchisanii qabsoo bilisummaa keenyaa kana sakaaluu dha. Kana godhuun isaaniif hedduu salphaa (simple) dha. Maaliif yoo jedhame, Oromootni kallattiidhaanis ta’ee al-kallattiidhaan fedhii Habashootaa guutuuf hojjetan hedduu waan ta’aniifi. Warra akkanatti fedhii saba ykn uummata Oromoo bal’aa (Oromo National Interest) guuttuf hojjechuu dhiisanii Habashootaaf tumsa ta’an, gareelee adda addaatti hiruun ni danda’ama. Gareelee kana keessaa isaan gurguddoon akka armaan gadii ti:
Egaa, kun rakkoolee keessa keenyaatiif bu’ura cimaa dha. Isaan kanatu meeshaa diinaa ta’anii qabsoo keenyas sakaalaa jiru jedheen amana. Dhugaan kun dagatamuu hin qabu. Rakkoolee jiran ergan tuttuqe booda, MAAL GODHUU QABAN? Gaafii kana fi deebii ani isaaf kennuu yaalutu gara mata-duree barreeffama kanaatti nu geessa (Dhaamsa Oromummaa). Rakkooleen mooraa QBO keessa jiran dhugumatti baay’ee ciccimoo waan ta’aniif, akka heerragaatti Foormulaan isaa kana jedhanii lafa kaa’uun nama rakkisa. Haa ta’u malee, yaada tokko tokko akka furmaataatti dhaamsa dabarsuun barbaada.
Falls Church, Virginia (09/20/2022) – As previously reported by OLLAA, on August 30, 2022, an attack was perpetrated by Amhara…
Mekfira Hussein told Sahan Journal in early 2022 that her experience with hunger as a…
Baruumsi bu'ura jireenya ilma namaati. Barnoonni bu'ura waa hundaati. Manni barnootaa naannoo kee jiraachuu jechuun…
The Conflict Testing Ethiopia’s Nobel-Winning Leader
For several months, Ethiopia has witnessed an escalation of threats on various fronts, both internal…
In a sign of growing concern in Washington about the Civil War in Ethiopia, the…

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Manni hidhaa Qilinxoo erga gubatee as yeroo duraatii han mana muritiitti dhihaatan miseensonni paartii Koongiresii Federaalawaa oromoo fedhii isaanii malee, dirqiidhaan gara mana murtii geeffamuu saanii ibsanii jiru.
Dhaddachii akkuma ta'een himatamtoota keessaa Galaana nagaraa, Cimsaa Abdiisaa, Darajee Margaa, Gammachuu Shaanqoo fi Magarsaa Asfaaw warra dhihaate keessa akka hin jire manni murtichaa hubatee, maalif akka ta'ee gaafii gaafateef debiin poolisiin kenne “ Afur mana hidhaa adda addaa waan jiraanifii tokko garuu ( Cimsaa Abdiisaa) bakka jiru hin beeknnu,” han jedhu.
Mannii murtichaas beellama itti aanutti hundii isaanii, hidhamtoota shanaan hara hafan dabalatee, bellama itti aanuuf akka dhihaatan itti gafatamtoota mana hidhaatii ajeja dabarsee jira.


text:
Ministrii dantaa alaa Israa’eel keessatti Daayreekteerri dhimmootii dinagdee Afrikaa Shaaron Baar-Lii akka jedhantti gamtaa Afrikaa keessatti tajjabdummaan seenuun mootummaa isaaniif dhimmi iddoon duraa itti kennamuu dha.
Walitti dhiyaatanii mari’achuu fi yaada wal jijjiruun gama Dinagdee, siyaasa,nageenyaa fi misooma biyyoota lamaaniif bu’aa qaba jedhu.
Gamtaan Afrikaa Israa’eeliin in deggera taanaan Afrikaan bu’aa hedduu argachuu akka dandeessu himanii Kana jechuun imaammata mootummaa Israa’eel mara deggeruutu irra jira jechuu miti jedhu garuu doyyaa irratti mari’atan qabaachuu jechuu dha jedhu.
Israa’eel hanga bara 2002tti jaarmayaa Tokkummaa Afrikaa duraanii ykn OAU jedhamee waamamaa ture keessatti miseensa taajjabduu turte. Garuu inni diigamee erga gamtaan Afrikaa Hundeeffamee booda yeroo sana hogganaa gamtaa Afrikaa kan turan Moammar Gaadaafiitu Israa’eeliin keessaa baase jedhu ministrii dantaa alaa Israa’eel keessatti hogganaan kutaa Afrikaa Yoram Elron. Akka carraa hanga har’attu itti deebi’uuf hin milkoofne jedhan


text:
BOQONNA TOKKO KUTAA TOKKOFFAA
Kan guyyaa kaleessaafi dheengaddaa caalaa, ganama har’aa utuu ijibbaatuu hirribarraa ka’e. Sagalee gadi qabee boo’a. Ii….ii…iih lafatti of rukuta, nigangalata. Bo’ichasaatu daa’immummaa isaa akeeke malee, yaadniifi hawwiin gola garaasaa keessaa qabu hayyuu akka xobbee qummaadaa jiru isa fakkeessa, yoo ta’es ganna saddeet keessa jira.
Maaliif akka inni boo’u harmeensaa yoo yaaddus tilmaamuun ishee hinrakkifne. Galgala edaa akka abbaa warraashee obbo Liiban Abbeebeefi ilmashee Taliilaa gara mana hidhaa Kaachisee deemtee dubbistuuf hal-dureewwan isheen mijeeffataa turte hunda ilaalaa ture. Gurraanis dhaga’eera.
Aadde Bashaatuun torban torbaniin deemanii mana hidhaatti dubbsuu amaleeffataniiru. Utuma ganama obborodhaan bakka Abdiin rafutti wayyaa irra buusanii dhokatanii deemanii, har’a garuu akkuma indaanqoon iyyiteen Abdiin cinaachasaa gaggalagalchuu eegale. Battala aadde Bashaatuun hirribarraa ka’anitti dhokatanii deemuu yaalaniyyuu akka duraatti har’a kophaa deemuuf hinmilkoofne.
Erga abbaa isaafi obboleessasaa ijaan argee baatii lama lakkoofsiseera, Halkan guutuu abbaasaa wajjiin abjuudhaan utuu taphatuu lafti irraan bari’e. Kunoo kanaaf abbaasaa bira deemuuf obboroon ka’ee boo’icha eegale.
Manni hidhaan “Kaamphii” jedhamu Shawaa Lixaa magaalaa Kaachisee keessatti argama. Bakka aadde. Bashaatuun ka’anii abbaa warraasaanii obbo Liibaniin dubbisuuf jedhanii deemsa miillaan sa’aatii 9:15 fagaata. Fagaata. Sababa kanaaf Abdii fuudhanii deemuu hinbarbaanne. Haa ta’u malee, Abdii amansiisanii hambisuu hindan deenye; wal-falmii yeroo dheera booda wajjin deemanii akka dubbisan murteessan.
Aduun gaaraan ba’e erga fixeensa qoorsee xiqqoo tureera. Utuma karaa deemanii aduun gubbee mataa isaaniirra oolteetti. Qilleensi ho’a baatee deemuufi deemsi dheeraan hafuura isaan kutaa jira. Deemsa dheeraatu ammayyuu isaan hafee jira. Reefuu Laaftoo Seenaa bira ga’u.
Utuma deemanii Abdiin Laaftoo Seenaa argee afaan bane hafe. Laaftoon Seenaa mukkeetii naanoo sanatti argaman keessaa adda. Lafa irraa ol ka’ee biqilee erga guddatee akka dibaabeetti immoo dameen isaa gadi deebi’ee baallisaa lafa haguugee jira. Walakkeessa isaa keessaan immoo dame Laaftoo kana gubbaatti muka Gatamaa jedhamutu biqilee jira. Muka kana jalatti bara Mootummaa H/sillaasee keessa garbootni bakka bitamanii itti gurguramaa turanidha.
Biiftuun isaan booda baate utuu isaan karaa deemanii isaan bira dabartee fuuldura isaaniitti ilaalaa jiru. Gara ganamaa waan aduu wajjin wal-dorgomaa jiran isaaniitti fakkaatee gammadaa utuma deemanii deemsa miilla isaanii itti fufaa turan. Amma garuu aduun fuula isaanitti yeroo ba’u mogoleen isaanii dadhabaa dhufe. Kallattiin deemsa isaanii mana jireenyaa isaaniirraa gara lixaatti ture.
Akkuma magaalaa seenaniin “INKUWAAN DEHINAA MEXXUU” kan jedhutu afaan Amaariffaatiin barreeffamee jira. Gara magaalichaa akkuma galaniin Abdiin, “Abbaankoo, obboleessikoo eessa jiru? Amma dafaa nageessaa!” jedhee roqomee hoollachuu eegale. Hanga mana hidhichaa ga’utti jarjare. Akkuma mana hidhichaa ga’aniin Abdiin abbaakoo jedhe ija harmee isaa keessa ilaale.
Mootii Mootummaa Abdii
Qaroo Dhiiga Boosse Boqonna tokko kutaa tokkofaa itti fuffaa……….


text:
Prezidaaniin US Doonaald Traamp irra deebi’uu dhaan biyya hollaa ishee bakka humnootiin Ameerikaa shorokeessotatti duulan Paakistan shororkeessotaaf dahata kennite jechuun qeeqan.
Ergaa twitter isaanii jalqabaa kan bara 2018n Traamp US gowwummaa dhaan Paakistaaniif gargaarsa doolaara biliyoona 33 ol waggoota 15n darban keessa kennite jedhan.
Isaanis nuyiif kan deebisan kijibaa fi deceit gowoomsaa malee homtuu hin jiru jedhan. Hoogganoota keenya akka gowwaatti yaaduu dhaan shororkeessota nuti Afgaanistaan keessaa deggersa xiqqoo gochuun adamsinuuf dahata ta’an jedhan.
Washington yeroo dheeraa dhaaf Islaamabaadiiin keessumaa waaltaalee naga eegumsaa ishee Taliban Afgaanistaan keessaa fi caasaa Haqqani kan daangaa irratti humnootii Afgaan fi US irratti haleellaa oofu deggera jechuun qeeqaa ture.
Traamp battala Paakistaaniif gargaarsa kennamu kutuu fi dhiisuun waanti beekame garuu hin jiru.


text: Caamsaa 22,2016 Godina Wallagga bahaa magaalaa Naqamtee keessatti Ayyaanni irreecha Arfaasaa haala ho’aa ta’een kabajamee oolee jira.Ayyaanni kun kan kabajames qeerroo Barattoota Oromoo Yuunibarsiitii Wallaggaa akkasumas uummata magaalaa Naqamtee fi naannoo isheen kabajame oolee jira. Ayyaanni Irreechaa kana irrattis sirni yaadannoo gootota Oromoo kabajamtoota Abbootii gadaafi qeerroo mooraa Yuunversiitii Wallaggaan yaadatamee ooluusaa maddeen keenya achirraa nu qaqaban tokko tokko ifa ifa godhaniiru.


text:
Adda Bilisummaa Oromoo keessatti, yeroo adda addaatti adda addummaan uumamee, gareeleen adda-bahanii maqaa “ABO”n of waaman heddummaachuun ni yaadatama. Dhiheenya kana immoo, qaamni miseensota fi hoogganoota gareelee ABO kana turan of-keessaa qabu, kan “Waltajjii Marii Oromoo” yokaan “Oromo Dialogue Forum” jedhamu hundeessamuun ibsa baasee jira. Hundeessitoota qaama kanaa keessaa tokko kan tahan, Obbo Lencoo Lataa ibsa kennaniin , “Qabsoon bilisummaa Oromoo adoodee gara fuul-duraatti tarkaanfachuu dadhabuu irraa, akkasumas, geggeessitoonni qabsoo Oromoo dhaabicha haaressanii geggeessuu irra maqaa gaarii dhaabichi uummata keessatti horate eegsisuutti cichuu irraa dahabbii dhaabicha keessatti uumame irraa kaanee mul’ata, tarsiimoo fi toftaa qabsoo bilisummaa Oromoo haaressuuf jecha, waltajjii marii kana gad-dhaabne” jedhu.
Waltajjii marii kanatti dhaabonni polotikaa Oromoo fi uummatichi akka hirmaatu ka waamicha dhiheessaa jiran ta’uu illee dubbatanii jiran. “Dhaabota yokaan namoota Itiyoophiyaa keessa jiran, kanneen Oromoo hin ta’iin waliin illee haala itti Itiyoophiyaa keessatti mirgi saba hundaa eegamee waliin jiraachuu danda’amu irratti waliin mari’achuu feena” jedhan.
Gaaffii fi deebii guutuu MP3 tuquun dhaggeeffadhaa


text:
Kanaadaa Edmentanitti hiriirri mormii mootummaa Itoophiyaa bahame.
Hawaasni Oromoo biyya Kanaadaa magaalaa Edmentan keessa jiraatu yakka mootummaan Bilxiginnaa Oromoo fi lammilee Oromiyaa irratti raawwataa jiru balaaleffatan.
Lammiileeen Oromoo Kanaadaa magaalaa Edmentanitti hiriira geggeessaniiti jiru.
Mootummaan Kanaadaa duula duguuggaa sanyii, ajjeechaa, dararaa fi buqqaatii ummata Oromoo irra gahaa jiru akka dhaabsisuuf tattaaffii godhu gaafatan.
Waraanni Oromiyaa irratti labsame akka dhaabbatuu fi humnoonni Oromiyaa alaa dhufan naannichaa saffisaaan akka bahuu qaban himaniiru.
Hiriira kanarratti dhaadannoowwan adda addaa dhageessifamaniiru.


text:
Raashiyaa fi Iraan nageenya naannawichaarratti tumsaan hojjechuuf walii galan. Pireezidaantiin Iraan Ibraahiim Raayisii Pireezidaantii Raashiyaa…
Oduu
-
-
Haacaaluu Hundeessaa Marsaa 1ffaa Faawundeeshiiniin Haacaaluu Hundeessaa Artiistoota adda addaa Awwaardii Haacaaluu Hundeessaatiin dorgomsiisaa ture…
-
Nageenya Lammilee Eegsisuun Dirqama Mootummaati! ********* Ajjeechaa Lammilee Irratti Raawwatame Ilaalchiisee Ibsa Kongirasii Federaalawaa Oromoo…
-
Taphataan Liivarpuul Mohaammad Saalah fi Taphataan Cheelsii Saam Keer badhaasa taphattoota PFA baranaa injifatan Taphataan …
-
Gaazexeessituun FiB Sabboontuu Ahimad Bariisoo hidhaarraa hiikamte! Caamsaa 26. 2022 (Kamisa) Galgala utuu bakka hojiisheetii…
-
-
Oduu
Gaazexeessituun FiB TV kan taate, Sabboontuu Ahmed, sababa hin beekamneen hidhamuun ishee dhagahame!
Gaazexeessituun FiB TV kan taate, Sabboontuu Ahmed, sababa hin beekamneen hidhamuun ishee dhageenyee jirra. akkan…
-
OduuTajaajiloota KeenyaTeeknoolojii
Dhaabbanni Ethiopia Check Scam Alert jedhamu, dhaabbata “Fias 777” ummanni akka irraa of-qusatu Dhaamsa dabarse! – Kedir Abdulatif
Dhaabbanni Ethiopia Check Scam Alert jedhamu, dhaabbata “Fias 777” ummanni akka irraa of-qusatu Dhaamsa dabarse!…
-
Yuutuubariin Oromoo Ummata Booranaaf Hongeen Muudateef Birrii 1.5M gumaache! Godina Booranaa Aanaa Taltalleetti Abbaan qabeenyaa…
-
‘Google’ Afaan Oromoo dabalatee afaanota 24 tajaajila Afaan hiikuutti dabale Dhaabbati ‘Google’ tajaajila afaan hiikuu…
- 1
- 2


text:
Waxabajjii 10, 2013 (Oromo Press) – Obbo Mardaasaa Addisuu baqattoota Oromoo biyyoota Kaaba Aafrikaa, Gaanfa Aafrikaafi Arabaa keessatti gargaaruudhaan muuxannoo waggaa baayyee nama qabu. Muuxanoo hojii namoomaa (humanitarian) isaarraa nuuf hira.
Dowwii kana keechatti, Obbo Mardaasaa Aaddisuu waliin rakkooleen baqattoota Oromoorra Kaabaafi Gaanfa Afrikaatti gahaa ture/jiru maal akka fakkaatan gadifageenyaan laalla. Keechumattuu, yeroo dhiyoo keecha Liibiyaafi Tuuniziyaa irraa baqatoota Oromoo haga tokko biyya sadaffaa keessa qubachiisuurratti milikii ykn bu’aa argame nuuf ibsa, Obbo Mardaasaan. Akkuma beekkamu oggaa sadi duraa eegalee sochiin farra-mootummoota abbaalee-irree Tuuniiziyaa, Liibiyaafi Masirii keessatti ta’uun isaa niyaadatama. Sochileefi wal-waraansonni sunneen ummatootuma biyyoota kanneenituu daran miidhe.
Baqattoonni Oromoos miidhaa sanarraa hinhafine. Dhimmoota isaan hinilaalle keeyisatti miidhamani. Baqattoonni Oromoo mormitoota, mootumoota akkasumas saboota biyya Kabaa Aafrikaatiin aleellaan gurgurddoon irra gahaa ture/jira. Baqattoonni Oromoo Oromummaa isaanitiin, biyya Tophiyaatii dhufan jedhamuudhaafi, gurraachumaa isaanitiin soqamanii rukutamaa as gahani.
–For full report click Oromo Press


text:
Salphina abbootii murteefi qondaaltota kubbaa miilaa Afriikaa
Qondaaltonni kubbaa miilaa Lixa Afirikaafi Keenyaa dhibba tokkoo ol ta'an osoo qarshii fudhachaa jiranii dhoksaatti kaameraan waraabameen saaxila ba'an.
Qorannoon kun qaama hordoffii waggoota lamaaf dhoksaadhaan Gaazexeessaa lammii Gaanaa Anas Aremayaw Anas'tiin gaggeeffamaa turedha.
Waraabbii dokumentaarii isaanii kan dhiyeenya kanaa akka addaatti argachuu danda'es sagantaa dokumentarii 'BBC Africa Eye' qofaadha.
Gargaaraa abbaa murtee Waancaa Addunyaa 2018 ta'uun kan barame, abbaa murtee lammii Keeniyaa tokko nama qondaala garee piriimershiippii Gaanaarraa akka dhufe fakkaate itti dhiyaaterraa doolaara dhibba ja'a ennaa fudhatu waraabame.
Fifa'n akka jedhutti, Aden Range Marwa, abbootii murtee Waancaa Addunyaa Afriikaa keessaa tokko kan ta'e, erga 'kennaa' $600 osoo fudhachaa jiruu waraabamee akka Raashiyaa hin deemne ta'eera.
Marwa'n gabaasaa qondaala ol-aanaa kubbaa miilaa Gaanaa fakkaachuun dhiyaateen qarshiin keennameeraaf fudhateera, inni garuu dogoggora tokkoyyu akka hin hojjenne haaleera.
Miseensa Mana Maree FIFA fi Pireezidantii Waldaa Kubbaa Miilaa Gaanaa kan ta'e Kwesi Nyantakyi, kubbaa miilaa Afirikaa keessatti nama jabaa sadarkaa lammataati, innis hordoffii dhoksaa kanaan saaxilameera.
Gaabaasaa nama kubbaa milaa Gaanaa keessatti investara ta'uu barbaadee tokko fakkaachuun dhiyaaterraa dolaara kuma jaatamii shan fudhaachaa osoo jiruu waraabame.
Nyantakyi'n kanarratti yaada kennuu ni dide.
Walumaa galatti, abbootii murteefi qondaaltonni ol-aanoo dhibba tokkoo ol ta'an seeraawwan FIFA fi Waldaa Kubbaa Miilaa Gaanaa kallattiidhaan cabsuudhaan osoo maallaqa fudhatanii kaameraadhaan saaxilamaniiru.
Dokumentaariin gaazexeessaa qorannoo Anas Aremayaw Anas, gaaffiiwwan jajjabboo waa'ee uumama tapha jaallatamaa ardii kanaa kaaseera.
Murtee Waldaa Kubbaa Miilaa Gaanaa
Pireezidantiin Waldaa Kubbaa Miilaa ishee dokumantariin kana keessatti osoo qarshii fudhatuu erga waraabamee booda Gaanaan Waldaa Kubbaa Miilaa biyyalessaa ishee diigdee jirti.
Ministirii Ispoortii biyyattii Iyizaak Asiyaama waldichi battala akka diigamu taasifamuu dubbateera jechuun 'GhanaWeb' gabaaseera.
Qaama yeroof waldicha bulchu dhiyeenyatti akka ifa gootus beeksifteetti.
Qorannoo dabalataa qondaaltota irratti raawwatamu kamiifuu deeggarsa akka kennitus biyyattiin beeksiftee jirti.
Qorannoon harka lafa jalaatiin gaazexeessaa Anas Aremayaw Anas jedhamuun raawwatame kun kubbaa miilaa Afriikaa irratti gaaffii hedduu kaasaa jira.


text:
Ebla 15 Guyyaa Gootota Oromoo Yaadachuudhaan Kaayyoo Isaan Irratti Wareegaman Galmaan Gayuuf Irbuu Ni Haaromfanna
(Ibsa Qeerroo Bilisummaa Oromoo)
Qabsaawonni, sabboontonni fi ummanni Oromoo bal’aan baga Guyyaa Gootota Oromoo kan bara 2022 tiin isin gahe! Guyyaan Gootota Oromoo sabboontotaa fi qabsaawota Oromoo biratti guyyaa seena qabeessaa fi waggaa waggaan gaafa Ebla 15 kan yaadatamee oolu dha.Guyyaan kun guyyaa itti wareegamtoota Oromoo Oromiyaa fi Oromoof lubbuu isaanii kennan cufa kan itti yaadannudha.
Bara 1973 kan roorroon dhalche ABOn haala akkaan ulfaataa keessatti ijaaramuun qabsoo hidhannoo, dippiloomaasii, siyaasaa fi ummata Oromoo ijaaruu, dammaqsuu fi barsiisuu irratti hojjetaa ture.
Hogganoonni ABO yeroo sanaa qabsoo karaa hundaan jabeessuuf Bitootessa 1980 keessa jilli tokko kan Hayyu Duree fi Itti Aanaan Hayyu Duree ABO yeroo sanaa keessa jiru akka gara Somaaliyaa deemu murteessan. Hogganoonni ABO kunis 10 ta’uun dirqama qabsoof osoo deemanii gammoojjii Ogaadeen bakka Shinniiggaa jedhamutti Shiftoota Ziyaad Baarree tiin qabaman.
Shiftoonni Ziyaad Baarree Hogganoota ABO kanneen erga hiraarse booda Amantiin adda qoode warri Musliimaa gartokkotti warri Kiristaanaa ammoo gamtokkotti goraa jechuun addaan isaan qoode. Hogganoonni ABO garuu, nuti Oromoodha; amantiin adda hin baanu, yoo nu gad dhiiftan walfaana nu gad dhiisaa yoo nu ajjeestanis wal faana nu ajjeesaa jechuudhaan murtii gootummaa fudhatan. Shiftoonni Ziyaad Baarreetis bakka tokkotti ajjeesuun boolla tokkotti awwaalan. Hogganoonni fi Qondaalotni ABO ofii boolla tokkotti awwaalamun Oromummaa awwaalcha irraa oolchan.
Waggaa tokko keessatti wareegamni ulfaataan kan biraan bara 1981 Dirree Dhihaatti Hoggannoota ABO qabsoo hidhannoo Dirree Dhihaa saaquuf bobba’an kan Hayyu Dureen ABO ammaa Jaal Daawud Ibsaa keessatti argamu jaallan 8 bakka tokkotti summii Dargiitiin dhuman.
Wareegama kana booda Hoogganni ABO koree Giddu yeroosii bara 1984 mari’aachuun murteesse bara 1985 irraa eegaluun Ebli 15 wareegama Shinniiggaa bu’uureffachuun Guyyaa Gootota Oromoo jedhamee akka kabajamuuf labsee hanga har’atti kabajama jira.
Kaayyoo qulqulluu fi qabsoo haqaa hoogganoonni ABO bakka tokkotti wareegaman kanaaf, achiin boodas hoogganoonni, qondaalonni, miseensonni fi deeggartoonni ABO, akkasumas qabsaawonni Oromoo wareegama ulfaataa itti baasaa as gahe. Aarsaa lubbuu, dhiigaa fi lafee gootota Oromoo kumaatamaatiin Qabsoon jabaatee yeroo ammaa kanatti sadarkaa guddaa irra gahee jira.
Qabsoo roga adda addaa Addi Bilisummaa Oromoo akka dhaabaatti waggoota hedduuf geggeessaa ture akkuma jabaachaaa deemeen qabsichi ummata keessatti babal’atee sochii barattootaa fi warraaqsa Qeerrootiin laboobee mootummaa gabroomsaa hundeedhaan raasee boca sirnichaa jijjiiruu danda’eera.
Waggoota afuriin duratti warraaqsa Qeerroon Bilisummaa Oromoo bifa qindaawaa taheen geggeessaa tureen sirni ADWUI/EPRDF akka diigamuuf dirqisiiseera. Tahullee, Qabsoon Bilisummaa Oromoo mandi’ee mootummaa gabroomfataa EPRDF diige sun, galma barbaadame osoo hin gahiin xawalwaallotaa fi diinota afaan qabsaawotaa dubbataniin butamee kitilayyoo TPLF kan taate OPDO’tti kennamuun galma isaa osoo hin gahiin duubatti deebi’e.
Kan olaantummaa TPLF jalatti waggoota 27f ummata Oromoo ajjeesaa fi hidhaa, lafaa fi qabeenya Oromoo saamaa, akkasumas daangaa Oromiyaa ciccirtee naannolee ollaatiif kennaa turte caalaa Oromiyaa fi Oromoo irratti cunqursaa hamaa geggeessuu itti fufte. Jijjiiramni siyaasaa lubbuu Qeerroowwan fi Qarreewwan kumootaatiin dhufe baatilee muraasa keessatti mootummaa abbaa irree maqaa jijjiirrateen qilee seene.
Oromiyaa walakkaa irratti koomaandi postii seerri biyyattii hin beekne labsuudhaan waraanni labsamee ajjeechaan ilmaan Oromoo kan waggoota 27 duraanii irra hammaate. Hooggansi ABO qabsoo karaa nagaa geggeessuuf gara biyyaa gale, miseensotaa fi deeggartoota isaa kumootaan dabalatee hidhaatti guurame.
Qabsoon Qeerroo Bilisummaa Oromoo diina tokko ofirraa fonqolche sun karaa maqfamee sirni bittaa alagaa Oromoorratti jabaate. Dargaggeeyyiin Oromoo dhagaadhaan
AL, [4/14/2022 12:56 PM]
a turan, murni maqaa of jijjiiree aangoorratti of hambise diina Oromoo tahuu hubachuun qabsoo hidhannootti seenan.
Afaanfaajjii fi shira adda addaatiin qabsoo galma bira gahee butame kana Qeerroon warraaqsa isaa itti fufuuf haalli yeroo sanii aanja’uufii baatullee, roga qabsoo jijjiiruun hidhatee diinaan loluu murteesse. Mooraan qabsoo hidhannootis daran gabbatee diina yaaddesse.
Waraanni Bilisummaa Oromoo waggoota kurnan lamaan dabran daangaa biyyoota ollaa fi gammoojjii Oromiyaa keessatti qabsoo hadhaawaa geggeessaa ture jabaatee hanga funyaan Finfinnee jala gahutti Oromiyaa mara keessatti diinaan loluu eegale. Yeroo ammaa kanatti baadiyyaa fi magaalotaa Oromiyaa keessatti caasaa mootummaa Biltsiginnaa diiguun Oromiyaa dhuunfachuu irratti argama.
Waraanni Biltsiginnaa, Oromiyaatti bobba’ee haadholii fi daa’imman Oromoo ajjeesuu, manaa fi qabeenya Oromoo gubuu qabeenya ummata saamuu, Shamarran Oromoo gudeeduu hojii idilee godhate. Waggoota afran kana keessa, ummata jumlaadhaan hidhuu fi mana hidhaa keessaa baasanii nama ajjeesuun haala addunyaarrattuu tahee hin beekneen Oromoorratti raawwatamaa jira.
Jila Gadaa Michillee irra kan turan Abbootii Gadaa Karrayyuu 14 Fantaalleetti ajjeefamuu fi barataan kutaa 12ffaa Amanu’eel Waandimmu magaalaa Dambi Doollootti adda babayii irratti osoo ummanni ilaaluu rasaasaan rukutamee ajjeefamuun ajjeechaa suukanneessaa waggaa tokkoo asitti waraana Biltsigannaatiin raawwataman keessaa kanneen faashistummaa sirnichaa ifatti calaqqisiisanidha.
Sirni Bilxginnaa finxaaleyyii Amaaraa hidhachiisuun lafa daangaa Oromiyaa weeraruu, qabeenya Oromoo saamuu fi ajjeechaa jumlaa ummata Oromoorratti raawwachuu jabeessee itti fufe jira.
Bifa biraatiin torban tokko dura maqaa oppireeshinii farra riphee lolaa jedhuun lola sanyii duguuggaa Oromoo irratti labsuun, RIB, poolisii federaalaa, miliishota, humna addaa Oromiyaa, humna addaa naannoo Amaaraa, kan naannoo Somaalee fi Affaar, waraana Eertiraa fi faannoo Amaaraa kallattii maraan Oromiyaatti duulchisaa jira. Duula sanyii duguuggaa Oromoorratti labsame kana Qeerroon Bilisummaa Oromoo balaaleffachuu qofa osoo hin taane qabsoo barbaachisu mara geggeessuun diina biyya isaa weerare ofirraa deebisuuf falmaa kan jabeessuu tahuu hubachiisa.
Qeerroon Bilisummaa Oromoo Guyyaa Gootota Oromoo yaadachaa yoo oolu, duula waraanaa hidhattoota naannolee hedduu fi kan biyya ollaa hirmaachise kanarraa Oromoo fi Oromiyaa baraaree kaayyoo Qabsoo Bilisummaa Oromoo kan gootonni qaqqaaliin kumaatamni itti wareegamanii asiin gahan manii geessuuf irbuu ni haareffata.
Injifannoon Uummataa Oromoof
Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Ebla 14, 2022
Finfinnee Oromiyaa!


text:
Barattoonni Oromoo Y/Amboo Damee Hacaaluu Hundeessaa danuun hidhamuu
Barattoonni Oromoo Yunvarsitii Amboo, Kaampaasii Hacaaluu Hundeessaa, Muummee Barnoota Lammummaa, eebbifamtoonni baranaa danuun, daafii qomee Artiist Hacaaluu Hundeessaa ofirraa qabuu fi dhahaan Gadaa irratti barreeffame uffataniif, Kibxata Fuulbana 7, 2021 har’aa tikoota MKII’n ukkaamfamuun hidhaatti darbamuu.
Haala hamtuu baqattoonni Oromoo keessa jiran
Gidiraa fi roorroon Baqattoota Oromoo Biyya Suudii Arabiyaa keessaa jiraatan, kanneen manneen hidhaa biyyattii garaagaraa keessatti hidhamanii dararamaa jiran, kanneen kumaatamaan lakkaa'aman irra dhaqqabu akka-malee hammaatee jiraachuu.


text:
Gabaasa Qeerroo Waxabajjii 09,2014 Madda Walaabuu
Mootummaan Wayyaanee hanga hundeen buqqa’u hidhaa fi ajjeechaa ilmaan Oromoo irraa kan hin dhaabbanne Yuunivarsiitiilee keessaa barattoota Oromoo maqaa ABOdhaan funaanuun mana hidhaatti ukkaamsaa jira. Mootummaan abbaa irree faashistii wayyaanee gaaffii abbaa biyyummaa Uummatni gamtaan gaafataa jiru dura dhaabbachuuf tarkaanfii hidhaa fi ajjeechaatti kan xiyyeeffatte Barattoota Oromoo Yuunivarsiitii Madda Walaabuu keessaa funaanuudhaan isin Qeerroodha, Kan Qeerroo ijaaruu fi Uummata kakaasu isini jechuun mana hidhaatti ukkaamsitee jirti. Barattootni 15 ol bakka buuteen isaanii kan dhabame yoommuu tahu isaan keessaa
- Barataa Anuwaar Sayid muummee Accounting waggaa sadaffaa irraa
- Barataa Amaan Badhaasoo Barataa Civil Engineering waggaa 4ffaa
- Barataa Gurmeessaa Tujibaa Barataa Managment waggaa 2ffaa
- Barataa Ashannaafii Bariisoo barataa Managment waggaa 3ffaa
- Barataa Tasfaayee Caalaa Economics waggaa 3ffaa
- Barataa Hamzaa Usmaan barataa Civil engineering waggaa 4ffaa
Keessatti argamu. Mootummaan wayyaanee hanga hundeen buqqa’ee Bilisummaan oromoo fi Walabummaan Oromiyaa mirkanaa’utti gocha farrummaa Uummata Oromoo dararuu irraa waan hin dhaabbanne tahuu hubachuun Uummatni gamtaan qabsoo Oromoo deemsifamaa jirutti makamuun qooda Oromummaa akka baatan jechuun Qeerroon Yuunivarsiitii Madda walaabuu waamicha dabarsee jira.


text:
Kitaaboota dubbifamuu qaban
Abuubakar Muussaa Wadaay Jaarraa, Yaadannaan waan hedduu irraa barra, Gameeysa, gamna hayyuu ilma Sabaa, Daawitii hawaasaa gaafa guyyaa jabaa, Biiftuu…
Ijoollee too yaa tiruu
Hayyuu meeqa kan biyyaaf abdatame, Du’aa jala bu’ee humnaan nurraa saamee, Diinaatu aagibeeysee ifaan saanii dhaamee, Guyyaa akka malee…
Walaloo gabaaba asii gadii kanaa hayyuu,beeka,aalimaa keenya guddaa Sheekh Abubakar Usaman Odaa(#Shek_Bakrii_Saphaloo) tu gaafa lubbuun jiru barreese. Mee dubbisaa ittiin…
Badii maalii qaba diinni? Nutu karra saaqeef, balabala banee olgalche. As taa'i jennee teessoorraa kaaneef. Cooma murree afanitti gurshine. Itittuu…
Najiib Zannuun irraa Filuun boortaa mitii Dabbasaan tan abbaatii Feetu gudureeysuun, Feetu goofareeysuun, Murtiin mataa keeti. Tan sabaatii mitii Kanniisa…
Du'a dheefa, du'a dheyxee... Yaa lammikoo, karaa meeyxee ? Nama keessaa si filattee Goojjo teetii gad darbitee Qeheef maatiin gargar…
https://youtu.be/o3vD6oAAhF4
Galmee injifannoo si yaa dirree duulaa, Gootummaa abbootiin si keessatti laala, Dhiigni galaanawee sirra yaa'e akka lolaa, Bar dhibba…


text:
Tuwiitariin ergaawwan siyaasa beeksisan maxxansuu dhowwuuf
Dhaabbilee miidiyaa hawaasummaa keessaa tokko kan ta'e tuwiitar ergaawwan waa'ee siyaasaa beeksisan dabarsuu dhorkuuf jedha.
Akka dhaabbati kun jedhutti ergaawwan siyaasaa seeraan nama bira ga'uu qabu waliin dhahuudhaan gurguruu yookiin bituun sirrii miti.
"Beeksisi karaa interneetii gaggeeffamu humna kan qabuu fi daadnii daldalaa isa guddaadha. Humna kana siyaasaaf dhimma itti baanaan balaa guddaa fida'' jedhan Hoogganaan DhaabbataTuwiitarii Jack Dorsey.
Morkataa tuwiitarii kan ta'e feesbuukiin dhiyeenyuma ergaawwan siyaasa beeksisan dhorkeera.
Miidiyaan hawaasummaa ergaawwan siyaasaa dabarsuu diduun isaanii filannoo bara 2020 irratti aanga'oota Ameerikaa gidduutti adda addummaa uumeera.
Duula Pirezidaanti Doonaaldi Tiraampi irra-deebiin filatamuuf gaggeessan kan hoogganan Brad Parscale "murtee kun miidiyaa hawaasummaatiin darbuun hojii mormitoonni Tiraamp isa kuffisuuf taasisaa jiraniidha'' jedhan.
Duula na filadhaa bakka bu'aa Dimokiraatotaa kan hoogganan Bill Russo gama isaaniitiin ''beeksisa siyaasaa doolaaraan beeksifachuurra dimokiraasiin keenya akkaataa fedhii hawaasaa guutuu danda'uu fi fudhatama akkamiin argata kan jedhurratti hojjechuutu fala ta'a'' jedhan.
Hundeessaa fi Hoogganaan Feesbuukii Mark Zuckerberg dhimma kanarratti gaazexeessitootaaf wayita ibsa kenne imaammati dhaabbatasaa sirrii ta'uu dubbate.
"Ijaarsa dimokiraasii keessatti namni dhuunfaa tokko karaa miidiyaa hawaasummaa aanga'oota siyaasaa basaasuu fi to'achuun sirrii miti''
Dhorkaan tuwiitariin baase kun Sadaasa 22 irraa eegalee hojiirra oola.


text:
WASHINGTON DC—VOA
Paarlaamaan Awurooppaa dhimma Itiyooopiyaa irratti dheengadda dhiyaateefii kan ture yaada murtii har’a,Ammajii 21,206 raggaasisee jira.
Paarlaamaan kun murtii kana kan raggaasise paartilee fi gareelee gurguddoo jiran 8 keesssaa deeggersa torban isaanii argachuun akka ta’e miseensa paarlaamaa kanaa kan ta’an Aanaa Maariyaa Gomesh VOAf ibsanii jiru.
Gamtaan Awrooppaa sababaa nageenya naannoo fi kanneen biroon Itiyoopiyaa waliin wal ta’uu filatee kan ture ta’us amma garuu lammiiwwan isaa irratti dhiittaa mirga namoomaa fi dararaa geessisaa jira jedhame kan isa yaaddessaa dhufe ta’uu ibsee jira.
Yaadi murtii kun kan Raggaasisame waan tokko utuu hin jijjiiramin utuu hin fooyyeffamin ta’uu kan ibsan Ms. Gomes kan dubbatame Oromiyaan tasgabbii dhabuu fi naannolee ka biroo Ogaadeenii fi Gambeella kanneen fakkaatan keessatti dhiittaan mirga namoomaa geggeefmaa jiru murtii kana irra nu geessise jedhu.


text:
Qo\’annaan kuni garee qo\’annaa komishini naamusa fi farra malaammaltummaa oromiyaa fi yuniversity sayinsif teknoloji adamaatin kan godhamedhaa.Manni Hojii Abbaa Alangaa Godina Jimmaa ammoo website ofi irrattii maxxansee jira.
Yaada Cuunfaa
Qorannoon kun Yunivarsitii Saayinsiifi Teeknoloojii Adaamaafi Koomishiniin Naamusaafi Farraa
Malaammaltummaa Mootummaa Naannoo Oromiyaa waliin ta’uun kan adeemsifame yoo ta’u
kaayyon isaas hubannoo, ilaalchaafi gocha malaammaltummaa naannicha keessa jiru sakatta’uudha.
Kunis ragaalee qabatamaafi wayitaawaa sakatta’a kanaan argamu irratti hundaa’uun tarsiimoowwan
bu’a qabeessa qabsoo farra malaammaltummaa cimsuuf gargaaran bocuufi hojiirra oolchuuf kan
fayyaduudha. Sakatta’ichi abbootii/haadhotii warraa, dhaabbilee tajaajila hawaasummaa, dhaabbilee
daldalaa, dhaabbilee misooma mootummaa, dhaabbilee mit-mootummaa, waldaalee ogummaafi
hawaasa siviliifi dhaabbilee amantii naannicha keessa jiran irratti kan xiyyeeffateedha.
Irraawwatamtoota qoranichaa armaan olii keessaa iddattoon baay’ina deebistoota 7975 qabu
filatameera. Deebistoonni kunniin iddoowwan madda ragaalee godinoota 18fi magaalota addaa 12
naannichaa keessaa filatamanirraa tooftaa iddatteessuu walmakaa fayyadamuun filataman. Harka
caalaan, iddattoon bakka bu’ootaa kan filatame, tooftaalee iddatteessuu sadark-heddeefi gareewwan
walgitaawaa jedhaman fayyadamuun ture.


text:
Itti gaafatamaa nageenyaa fi tasgabbii aanaa addaa Ammaarroo oboo Biruuk Ayelee wabeffachuudhaaan gabaasaan VOA Yoonaatan Zebdiyoos Hawaasaa irraa dhiheesse akk ibsetti, haleellaa raawwate Kanaan qonaan bultootaa ajjeefaman Sadii alatti namoonni lamma madaawanii, beelladoonni maatiwwan 12 hidhatootaan fudhatamaniiru.
Namoottan gochaa sana Ijaan argan keessaa obbo Yaa’iqob Zakariyaas akka VOA ti himanitti, namoonni sadan ajjeefaman Obbo Tigree Boonsoo,obbo Birhaanuu woodanoo fi obbo Fuutennoo Cuuja kan jedhamanuudha.
Nammii gabaasini Yoonaatan Zebdiyoos akka ragaatti fudhateef oboo Weredee jedahaman akka jedhanitti, haleellaa sana kan raawwataan hidhatootaa garee Waraanaa Bilisummaa Oromoo jedhee of waamuu isa mootummaan Shanee jedhee waamuudha.
Itigaafatamaan nageenyaa fi tasgabbii aannichaa Oboo Biruuk Ayelee haleellaan akkanaa dabalaa dhufuu isaa kan himan yemmuu ta’u , mootummaan naannoo fi feederaalaa nageenyaa namoottan nagaa eegsisuudhaaf maal akka gochaa jiru kan gaafataman , itti gaafatamaan dhimma nageenyaa fi tasgabbii bulchiinsa Kibba Itiyoophiyaa Obbo Alamayyoo Baawudii akkan jedhaniiru.
Godinaa Gede’oo , aanaa addaa Ammarroo fi Burjii keessatti gochaa nama gaddisisu raawwata. Dhiheenyya kana naannowan lamman wal arganii tarkanifiin dhumaa fudhatamee naannoo kana irraa gareen kun badee nageenyii ummataa mirkana’uu qaba ejjannoon jedhu fudhatamee irratti hojjatamaa jira.>>
Ajeechaa gandaa Daannoo keessatti raawwatame kanaf kan himatame waraanaa bilisumaa Oromootiif dubbi himaa kan ta’n obboo odaa tarbii VOA dhaaf deebii keenaniin dhaabnii isaanii gochichaa raawwachuu isaa haalaniiru.
Haleellaan akkanaa naannoodhuma sanattii bulchiinsa Oromiyaa jalati kan argamuu aanaa Galaanaa keessatti raawwatamaa jiraachuun isaa gabaasamaa akka ture gabaasinni Yoonaataan Zebdiyoos yaadachiiseera.


text:
Marsabeeti godina Keenyaa 47n keessaa tokko.Isiyolloo fi Marsabeeti godina namii keenna itti heddatu lamaan keessaa tokko.
Laftii tun lafa qilleensa oowwaa, Dhaadha Calbii (Chalbi Desert) qabdi.Diida bal’aa akkana sirbaniif Diida Galgaluu,biyyee wayaama,gaarren Saakuu fa qabaachuun beekamti.
Bali’anna lafaatiin ammoo godina cufa keessaa tokkeessoo.
Isiyolloollee woma akkanaa kanaan beekan.Namii akka Dabbasoo Waabeeraa duula bilisummaa Keenyaa keessatti waan hedduun faarsanii karaallee maqaa isaatiin baasan nama lafa suniiti.Haaji Galma Diidoo ammoo namuma jabeenna akkanaa kanaaf haga hardhaallee waan hedduu biyyaaf tahe jedhanii faarsan.
Lafa tanaan resort city jedhan,afaan galaanaa qubattii nama hedduu daawwii itti dhufa ‘Bisaan Maanyaa’ lafa tanatti dhiuyaatan.Midhaan biyyee Isiyolloo irra buusan hinuma biqilan malee hin badii jedhaniin.
Aabba Mohaammud Alii amma godina Marsabeeti bulchuuf filame kun woma gaafa filannoo dorgomu isanii hojjadhaa jedhee isanii tolchaa jedha.Akka namii gama akimiitiin, gama, gama barumsaatiin,gama diangeetiin fi bisaaniilleen rakkoo keessaa bahu hojjachuuf waadaa gale.
Marsabeeti haga guddaan warra horiitti keessa qubata.Aabba Mohaammad lafa akka Mooyyalee fi Saakuu faatti bisaan baasee biyya malkaa dabarsuuf kakate.
“Qabeennii ya dhufee bisaan kana kennuuf qaba.Bisaan fulaa hedduutti uraaf.”
Manneen akimii fi qorsa hin qamnellee waan isaan fedhaniin guutee akka namii akimii barbaada fkn lafa akka Awaasaa fi Keenyaa keessaa ammoo gama naannoo Kirwaa fa karaa dheeraa hin yaane tolchuuf asumatti waan fedhan guunnaaf jedha.
Quftuma lafa Turkaanaa keessaa godina Haroo Turkaanaa jala qubatu, Loyangalaan faatti ammoo warshaa qurxummii jaaree ummata malkaa dabarsuuf karoorfate.
Bulchiinsii kun tana malee barnootaaf ammoo manneen barnootaa akimii polytechnic aanaa Marsabeti afranuu keessatti jaaruuf waadaa gale.
Yayyaba yuniversitii Marsabeetillee gannuma shanan kana keesatti kaahuuf waadaa gale.“Ya asi na keettanii isanii hojjadhaa,”jedha.
Dr.Mohaammad Quxii nama godina Isiyolloo bulchuuf filame. Innilleen lafa Isiyolloo boborcanii biraa deeman sun qulqulleessinee,horii gumii badii dhoorree,akka namii waan isaa male argatee nagaan waliin jiraatu tolchuuf hojjannaa jedha.
Nagaa lafaa eegachaa bulchiinsa gochii cuftii qooda keessaa qabdu qabaachuuf kakate.
Dr.,Quxiin bara 2005 keessaa minsitera dargaggoo Keenyaa tahee hojjate,bara 2008 -2013 ammoo ministera horii horiitii.


text:
Magaalaan Amboo keessumaa Kibxata fi Robii Roobii muddama addaa keessa akka jiru jiraatonni ibsanii jiru.
Dhalootaan Amboo irraa kan ta’e dargaggoo Abdataa Olaansaa to’annaa mootummaa jala oolee mana hidhaa Maakelaawwii fi Qilinxoo keessa baatileef dararamaa fi reebamaa ture booda du’uu isaatu uummata daran mufachiise jedhu jiraattonni.
Reeffii dargaggoo Abdataa kaleessa(Kibxata) waaree booda magaalaa Amboo seenee har’a(Roobii) awwalamuu isaa ibsamee jira.Yeroo kanattis humnootiin mootummaa dhukaasanii nama tokko ajjeesuu isaanii fi reeffi namoota ka biroo lama naannoo mooraa yunivarsitii Amboo kan Awaaroo fi Buufata Awutoobusa magaalatti biraa argamuu dubbatameera.
Bulchaan aanaa Amboo Obboo Assaffaa Hirkoo magaalaa Amboo keessatti hardhaa fi kaleessa (Kibxtaa,Roobii) namni ajjeefame hin jiru garuu “Namni Finfinnee keessatti dhibamaa turee du’e garu reeffii isaa kaleessa Amboo seenee har’a awwaalameera,” jedhan.
Gama biraan Arsii Lixaa magaalaa Shaashamannee keessa kanneen jiran barattoonni mana barumsa qophaa’inaa barattoonni hidhamanii jiran haa hiikaman, ajjeechaan barattoota irratti raawwatamu haa dhabatu,jechuun hiriira ba’anii jiran.
Humnootiin mootummaas nutti bobba’uu dhaan hiriira kana bittimsuuf yaalii godhaniin barattoota reebanii kaanis hidhaatti naqan jedhu barattoonni gamasii.
Itti gaafatamaan bulchiinsaa fi nageenya magaalaa Shaashamannee garuu himannaa kana haaluu dhaan hiriirri geggeessame hin jiru. Barattoonnis barnoota idilee itti fufaniiru jedhu.
Yuniversitii Dirree Dhawaa keessaa barattoota hedduuutti tumamaa hidhamuutti jira jedhan jiraatotaa fi barattoonnni.
Akka barattooti yuniveristii Dirree Dhawaa jedhanitti waraanii federaalaa yuniversitii keessaa qubatu rakkoo guddoo barattootatti fide;
“Barattootii hariyoota kenna manneen barnoota adda addaa keesastti lubbuu dhaban yaadachuuf baanee jennaan waraanii nu tumee nu nagni tokko baqannee ala jirra, hedduutti miidhamee hedduutti qabe Biriij waraana federaalaa qubatutti geeffame.”
Mootummaa irraa deebii argachuu baannullee akka barattootii jedhanitit yuniversiti Dirree Dhawaa keessaa barattoota dhiba lama caalanitti hidhame jedhu.


text:
Sagalee dursee waraabamuun kaleessa koran waggaa kan Tokkummaa Mootummootaa irratti dhiyaate kanaan addunyaan yeroo ammaa rakoo gurguddaan qabamtee akka jiru kan ibsan ministriin dantaa alaa Ertraa Osmaan Saalee.
Isaanii weerara dhukkuba KOOVIID-19 , jijjirama qillensaa fi addunyaa irratti gama Humna qabaachuun jijjirama jiru maqaa dhahaan.
Waa'ee hidha laga Abbayyaa kan ilaaleen Itiyoophiyaa Masrii fi Sudaan gidduu fedhii fi amantii gaarii jiruutu fura malee gidduu seensa addunyaa miti jedhan.
Amerikaa fi Awuroopaan wal taatoota isaanii waliin akka jecha isaanii gocha balaa'amaa ABUT rawwtuuf deebiin kennan Ertraan hin fudhattu jedhan.
Gabaasa Guutuu Caqasaa


text:
Yaadin haanga’aan mana maree mootummaa Sudaan Kibba tibbana kennan Mirga gaazexxeesota biyyatii kan ukaamsuudhaa jechuudhaan gareen mirga midiyaa Sudaan Kibbaa balaaleffateera.
Mana maree mootummaa sudaan kibbaati koree dhimma odeeffannoo nammi hoggananu, kan Paul Youane Boonjuu jedhaman, hojjattoonnii midiyaa biyyatti mindaa miseensota caffee biyyattii dabalatee baasii mana maree irratti, ittu mootummaan tole hin jedhin Yoo gabaasan eeyyamin hojii isaanii harkaa fudhatamuu qaba jedhaniiru.
Miseensonni garee miidiyaa biyyatti jechaa kan balaalffatan akka jedhaniitii yaadin Paul Youane Boonjuu, uummanii waa’ee mootumma odeeffanno akka hin arganne waan taasisuudha jechuudhaan qeeqaniiru.
Maayikil Duukuu daarekteerrii waldaa guddina midiyaa Sudaan Kibbaa dhimma kana irratti yaadaa kennaniin, miseensonnii mana maree, dhimma isaanii irratti gabaasa dhihaatu dhaabsisuu hin danda’anu jedhaniiru.
Sudaan kibbaa keessatii yeroo ammaa gaazexessoonni 3 hidhamanii buufannii raadiyoo tokko haanga’ota mootummaatiin cufameera.
Akka madaallii walabummaan preesii adduunyaa bara 2021 tti karaa walabummaa preesiitin biyyi Sudaan kibbaa biyyiittan 180 keessaa 139ffaa irratti argamti.


text:
[SQ- Guraandhala 8/2021]
mormii sirna pp balaaleffachuun Barattootaan Oromiyaa bakkoota hundatti itti fufe Harargee Asabootiitti hawaasa magaalichaa dabalatee mormii bulchinsi pp nuuf hin taatu jedhu gaggeeffamaa jira.
Hiriira kana irratti hidhamtoota siyaasaa saffisaan Akka hiikaman kan gaafatan yoo tahu paartiileen Oromoo ABO fi KFOn dhaaba ummata Oromoof dhaabbatanidha jechuun tumsa isaaniif qaban dhageesisaa nagaa fi Tasgabbiin akka jiraatuuf filannoo Biyyoolessaa dursa MCBO hundeeffachuun dirqama lammiilee Oromiyaa tahuus dhaamsa dabarfataniiru.


text:
Madaa qonyonyaa hin qabne kan namni namaa hin beekne; kulkula jaarraa hedduu dawwaas kan hin arganne. Madaan malaa hin qabne abidda cidii keessaati. Qoreen gaafa sanaa isheen laga ce’umsaas nu keessatti hafte. Kan nuuf tolu dhabnee doobbii fi gurgubbeen nutti maratte.
Bara dhufaa darbaa jirma jiidhaa fi ulfaataa baannee halkanii fi guyyaa; bonaa fi ganna dafqa xuruurfanne. Kan nurraa boqochiisu dhabne. Ciniinis nurratti hortee bishaanuma bulluqaa ittiin ofirraa miiccinu dhabne. Dhaloonnis itti wal jijjiiree lafee cinii argachuu dadhabe. Baay’een osoo deemuu afaan butaa bu’e; kaan osoo hojjetuu fajaje, kaan osoo daldaluu kisaare, kaan osoo baratuu wareegame, kaan osoo qotuu rirmaan wal dhabe, kan osoo alagaaf ergamtuu ta’ee akka saree olla irra jooruu abaaramee awwaalli isaa dhokate; kafanni isaa illee irraa fudhatame; karaa ba’uu fi galu wal’aalee godaane; maraatuu guyyaa keessaa ta’ee bujunjure; hunduu dhibamee dhibeee isaaf qoricha ga’aa argachuu dhabee halkanii fi guyyaa garaa dhukkubbiidhaan dhiphata. Addunyaa buburree; tokkoof toltee tokkoof summii; kan miidhus kan miidhamus waluma keessa baattee geejjiba walabaan fuutee joorti.
Guyyaa saafaa osoo deemnuu akka rafuu taana; yeroo isaatti gaafa rafnummoo yaadaan akka baduu taana; yoo ni hojjenna jennemmoo summii fi maltuuf jennee karaa achi bunnu wal’aalla; kuni maali laata? abaarsamoo? Sammuukoo jeequum,,,,ani garuu furmaatan dhabe,,,,,obboleessi obboleettiinis faayyaadhumatti raata’an,,,,,,dadhabaa, dadhabduu akka hin jenneef sammuu xaa’oo kana baatanii deeemu; kan isaanii qofa miti kan addunyaa kanaafu furmaata ta’u; garuu maaltu qoricha itti hojjetee laata? Anattis maaltu qoricha godhee laata? Maaliif nuti hojjennee milkaa’uu dadhabnaa? Maaliif lollee mo’uu dadhabnaa? Mee isiniif dhiiseera deebii isaa.
Rakkina qabna akka hin jenneef marga lalisaa fi leensaa gidduu teenya; lageenii fi bosona gidduu jiraanna; albuudaa fi qabeenya uumamaa kan biroollee biyya keenyaa hantuutatu lafa jala gurgura; isheenis rimmaa wajjin waliigaltee lafa jala karaa baafattee daldala lafa jalaa eegalte; kanuma nuuf hirphu dhabneem. Bineensis nuun dhimmu; ilbiisis nuun dhimmitu; kan namaammoo dhiisuudha; safuudha! Uumaatu nu abaare akka hin jenneef oromoon garraamiidha; waaqa qulqulluu isaa amana; akka warraa saraxee fi sarxee taa’ee wal teessissee shira hidhaa hin oolu.
Ana kan na ajaa’ibe gadheen maaliif na biraa hin haftuu? Jala deemee gaafan lafa koo bal’ifadhu na duukaa yoon karaa biraa imalus na duukaaanoo harkumakootu eebbifamaadha; kanaf waanti hunduu naaf tola, maaliif inaaftii gadheen, hojiitti hin jirtu afaaniin immoo akka faaggaati; oromoonis jedheera “Gadhee fi guuboo afaan dadhabu’’; kana bakakkaan barichaa fi calaqqeen samii dhufee yoo itti bu’e malee lafeen ishee hin badu; ribuu ishee yoo gargar diddiige malee badiisi ishee shakkii qaba; da’icha tolchuu qaba malee akka kanaan duraa ofirraa baasa rukunnaan hin baddu; kana xaaxaadhuma ishee dhiisanii osoo qoricha farra haramaa itti firfirsanii ilaalanii maal ta’aa? Maltuudhaam, daftee bishaan dacheekoo sana irratti dhugdee fayyiti, silaa namni bishaanicha dhuge mana qorichaa dhaquuu hin barbaadu; nyaatas maaltu barbaada osoo hin dhugin dheebuu nama baasa; safuu yaa magariisa biyya abbaakoo; kan dhagaa irra jiraachuu baree gaafa achi ga’u akkuma utaaluu ta’a; ana malee namni hin jiru jedha; nan qabinaa jedha; laftis kankooti jedha; bulee bubbuleee udaan isaa bulbulee maxinee dacheen kun kan qomookooti jedha.
Abbaa manaa fi haadha manaa; abbaa fi ilma; haadhaa fi intala; maatii hundaa afaan faajjessuun immoo amala isheeti. Maaliif garuu? Nuufis galeera’’ si afuufuun si liqimsuufi yaa marqa’’ jedhe oromoon. Isheedhaafi kaayyoo dha; teessee tilmaatee karaa ittiin milkoooftu baafatte. Ol haatee gadi haatee bitaa fi mirgatti haatee gidduu galuu filatte. seexanumu Hewaanii fi Addaamiin jannataa baase nutti taate. Qullaa nu buusisuuf yaaliii isheen hin goone hin jiru; garuu hin milkoofne. Dhahataa fi darbannaa hedduu gooteetti; addunyaa irra fiigdee lammii harka nagaas yakkamaa gochuuf yaalteetti.
Miidiyaa afaan saba bal’aas cufuuf qabeenya hedduu qisaasessiteetti; kan nama dhibummoo qabeenyuma keenyatu deebi’ee diina nutti ta’eem; eessaa dhufe jettanii yaaddu kan nurratti waa meeqa bitaa jiru, dhagaa keessaa yaa’e jettanii yaadduu? Dhagaan midhaan magarsee beekaa? Dhagaan albuuda jiidhaa kennnee beekaa? Dhagaan buna magarsee beekaa? Mee calla dhagaa irraa makaramee gabaa addunyaaf dhiyaatu natti himtuu?
Albuuduma keenya qottee sooressootaaf hirtee…..meeshaa jabanaa ittiin bittee ol adeemaa keenya karaatti hambisti…….hudhaa midhaan keenyaatu karaatti hafaa jira; ilbiisa farra midhaanii ta’aniin dhumaa jirra; biqilaan keenya osoo deemuu baala harcaafachaa jira; coollagaa jira; wayyoo yaa lammiikoo harkuma keenyaan of qalaa jirraam kana hundaaf kan karaa baase sareedha. Kan sareen mana keenya goote hin dubbadhu mataa dhukkubbii natti kaasa.
Saree guddisnee osoo itti hin fayyadamin harka duwwaatti hafne. Ishee abdannee midhaan keenya jaldeessaa fi qamaleen fixan; bira teessee haa eegdu jennee achitti hiinaan qamalee waamtee ofirraa hiiksistee midhaan keenya xaphii dhoofte. kan nyaattee fixxe qofa osoo ta’e nama hin aarsu kan isheen lafa midhaanii sanarra gangalattee lammata akka midhaan hin magarsine gootetu nama maraacha. Fiincaanii fi udaan ishee irratti haddee munyuuqaa lafa keessa jiru ajjeeste; egaa akkamiin lafti deebi’ee haa coomuree? Kana qofaaree hongeef lafa keenya saaxilte; saawwan warra ormaa halkaniifi guyyaa irraa dheechistee; lafa keenya qoqorsiiste. Guyyaa keessa lafti keenya malaaxaa ta’ee midhaan magarsuu dide; safuudha! Lafiti ni malaaxa’aa kun hojii saree keenyaati.
Nuti haalkan mana itti abdannee rafnaan waraabeessaan waliigaltee hoolaa fi saawwan keenya ficcisiiste. Horiin keenya dallaatti dhumte; kanneen dallaa cabasnii baqatan immoo osoo deemanii karaatti dhuman. Kaan immoo garaa galaanaa keessatti hafan; kaan butaa karaa irraatiif saaxilaman; kaan kale isaanii gammoojjii keessatti gurguran; kan harka garbummaa jala galanii jireenyi isaanii dhufaa darbaa rakkachaa jira sareen keenya kana nu goote; yeelloo nutti uffiste, lafti abdatan sanyii nyaata akkuma jedhan ta’e.
Barreessaa:
Yooseef Hambaa Tolaa
Kaadhimamaa digirii lammaffaa damee “Molecular Biology and Biotechnology”
‘PAUISTI_JKUAT’, Naayiroobii/Keeniyaa
Bilbila: +254705073580
E-mail: yosefhmb88@gmail.com /johato1989@gmail.com$
Facebook, Twitter: Yosef Hamba
Skype: yosef.hamba


text:
Qomoon Oromoo hundi/marti akaakuu lakkaa’a. Kun Oromiyaa cufa keessatti beekamaa dha. Aadaan kun sababa adda addaa tiin dhaloota ammaa biratti hanga tokko dagatamaa dhufaa jira. Kun ta’uu isaaf immoo sababoota garaagaraa keessaa barumsaan walqabatee haala uumamaa dhufe; dhiibbaa amantiin lammootni ummatichaa fudhatan uumee; fi dhimmichi/aadaan kun barbaachisaa ta’uu isaa irratti hubannoon gahaan kennamuu dhabuu eeruun ni danda’ama. Qabxiilee kunneen baballisnee ilaaluun dura “akaakuu”n maal akka ta’e wal hubachiisuu qabna.
Akaakuu jechuun hidda dhalootaa gama abbaa fi gama haadhaa tiin jiru dhaloota har’a jiru irraa eegalanii maqaa dhahuu dhaan duubatti lakkaa’uu jechuu dha. Afaan Ingilisii tiin “lineage” isa jedhamuun wal fakkaata. Namni tokko akaakuu yeroo lakkaa’u maqaa ofii tiin jalqabee kan abbaa, kan akkaakayyuu, kan abaabayyuu … waamuun hanga torbaa (7) ykn hanga sagaliitti (9) tarreessee maqaa dhahuu jechuu dha. Hanga torbaatti lakkaa’uun namoota hundaaf dirqama ta’ee hanga sagaliitti lakkaa’uun immoo warra gosaan Boorana ta’an irratti dirqama jedhama. Torbaa fi sagalii olittis hanga fedhe kanneen tarressan jiru. Arsii keessatti namootni hanga digdamaa olii beekan jiru jedhama. (Sana namootni dirqama fudhatanii adda nuu haa basanani)
Faayidaa guddaa aadaan kun qabu haalaan hubachuu barbaachisa. Ummatichi aadaa kana uummachuun isaa sababa malee miti. Bara dheeraa addunyaa kana irra jiraate keessatti waan hubate qaba. Hubannoo isaa kanas bifa qabatamaa dhaan ragaa qabatee mirkaneeffatee jira. Haalli mirkaneeffannaa isaa bifa kanaan mullate qaroomina har’a saayinsiin nu barsiisuun walgita. Aadaan akaakuu lakkaa’uu qorannoo barnoota saayinsii dame Baayolojii waliin hidhata cimaa qaba. Damee baayolojii keessatti barumsi Genetics jedhu kallattii dhaan dhimma kanaan walsima. Ummatni Oromoo dhimma kana waan hubateef fuudhaa-eerumaa irratti of eeggannoo cimaa qaba.
Fuudhaa-eeruma fi akaakuu lakkaa’uu
Akaakuu lakkaa’uun ballinaan yeroo maatiin walgahee dudubbatu mullata ykn shaakalama. Irra guddessi shaakala kanaa galgala galgala yeroo maatiin abidda marsanii goorduubatti mariyatani. Akkaataan maatiin bifa kanaan walitti dudubachuu kun daa’imman akka akaakuu isaanii baratanii guddatan taasisa. Daa’imman immoo daa’imummaatti waan dhagahan jireenya isaanii guutuu keessatti waan hin irranfanneef dhimma kana isaan shaakalchiisuun murteessaa dha.
Daa’imman akaakuu isaanii lakkaa’anii guddatan shaakallii isaanii kana yeroo guddatanii sadarkaa gaa’elaa gahan itti fayyadamu. Dargaggessi (dardarri) fi shamarreen fuudhaa-eerumaa yeroo wal ilaallatan dhimmoota raawwachuu qaban keessaa tokko akaakuu lakkaa’uu dha. Kun caalmaatti dirqama isa fuudhuu ti. Inni fuudhuu damee abbaa fi dame haadha isaa hanga torbaa ykn hanga saagaliitti waama. Gama akaakuu mucayyootiinis akkanuma lakkaa’ama. Lakkaa’uu kana keessatti tarii yoo bifa qabatamaa ta’een qaceen walitti dhufee firooma agarsiisa ta’e fuudhaa eerumni sun ni hafa. Sababni hafus firri fira fuuchuun dhorkaa waan ta’eefi.
Gosa ofiitii ala fuuchuu
Fuudhaa eeruma keessatti Oromoon jalqaba gosa ofiitii ala filachuu ykn ilaallchuu qaba. Kana jechuun akaakuu lakkaa’achuun duratti ulaagaa ilaalamuu qabu guuttachuu jechuu dha. Gosa ofii keessaa fuudhaa eeruma raawwachuun fira fuuchuu ykn firatti eerumuuf nama saaxila. Oromoon yeroo wal fuudhu hunda dura gosa ofiitiin ala barbaadachuu qaba. Gosa biraa irraa barbaaddachuun akka firoomni jidduu isaanii hin jirre mirkaneeffachuufi.
Namootni gosa adda addaa irraa walfuuchuu fi walitti eerumuun firoomni gidduu isaanii akka hin jirre mirkaneeffachuutti dabalatee faayidaa cimaa kan biroos qaba. Innis ijoollotni lameen warra wal fuudhanii fi walitti eeruman irraa dhalatan cimina ykn jabina qaamaa fi sammuu qabaatu. Inni har’a horsiisaa beyiladaa keessatti gosa adda addaa walitti makan (crossbreeding) ykn oomisha midhaanii fi kudraa fi mudra keessatti saynii walitti makan (crosspollination) Oromoon dur beeka jechaa dha. Kormi gaanaaf barbbaadamus isa filatamaa dha. Sanyiin midhaaniis yeroo midhaan sassaabamuu keessatti filatamee ol kaa’ama.
Laga gama ykn lafa fagoo irraa filachuu
Dargaggessi fuudhaaf shamarree kaadhimmatu hanga danda’ametti naannoo jireenyaa isaa irraa laga gama deemee filachuu qaba. Haalli inni itti filachuu danda’u bakka sirbaa, bakka cidha fuudhaa eerumaa ykn bakka gabaa ta’uu danda’a. Bifa akkasiitiin eega filateen booda adeemsa biroo (jaarsa ergachuu fa’aan) itti fufa. Laga gamaa filachuutti dabalatee lafa fagoo guyyaa tokko deemanii gahan irraa filachuunis ni jiraata. Sana jechuunis bakka jireenya isa kaadhimmatuu sana irraa fagaachuu qaba jechuu dha. Hawaasni dhiheenyatti walkeessaa jiraatu wal tutuqquun hin hafu waan ta’eef of eeggannoo qabaachuun ni barbaachisa.
Kanaaf laga gamaas ta’e fageenya guyyaa tokkoo irraa filachuun ni barbaachisa. Maal jennaan naannoo jireenya dargaggeessa sanaatii filata yoo ta’e namootni bifa adda addaatiin walitti makachuun jiraachuu waan danda’uuf haala akkasii irraa qulqulleffachuufi. Laga qaxxaamuruu fi fagoo deemanii kaadhimaa barbaaddachuun akaakuu lakkaa’uutti dabalatee kallattii firummaan namatti dhufuu danda’u mara hambisuuf akka mijatuufi.
Saayinsiinis kan jedhu sanyiin namaa (hereditary traits) dhaloota har’aa irraa eegalee hanga torbaatti deema jedhama. Kana jechuun sanyiin abbaa ykn haadhaa hanga dhaloota torbaatti gara duubaa deemee mullachuu danda’a jechuu dha. Ilmi ykn intalli abbaa ykn haadha fakkaachuu dhabuun ni jiraata. Ilmi abbaa dhaan alatti akaakayyu, abaabayyuu … jechuun hanga dhaloota torbaatti duuba deebi’ee fakkaachuu danda’a.
“Wal hin beekneen dilboo nama bulcha” jedhama duratti. Kana jechuun hiika guddaa qaba. Hiikni isaa rakkoo dhaloota ammaa biratti mulatu ta’uun isaas waan hubannu ta’a. Dilboo nama bulchaan utuu hin beekin gosti (akaakuun) walitti makata jechuu dha. Gosti walitti makachuun immoo gonkumaa jiraachuu hin qabaatu.
Firri fira fuuchuun fokkuu dha. Fira fuudhuun aadaa dhaanis ta’e amantii dhaan ykn immoo saayinsiidhaan fudhatama hin qabaata. Fira fudhuun ykn firatti eerumuun safuu cabsu t’a. Firri akka wal hin fuunetti of eeggachuun ummata adda addaa biratti yeroo dheeraaf beekmee hanga ammaatti tureera.
Gubaa’uu irraa baraaramuu (Prevent Genetic Degeneration)
Gubaa’uu jechuun dhalootni hir’ataa ykn gadi badaa (genetic degeneration) itti fufuu jechuu dha. Haalli akkasii nama irraa caalaa horii irratti ifatti mullata yeroo ammaa. Horiin (beyiladni) kormi bakka biraatii barbaadamee osoo hin gaansin achuma keessatti yeroo wal hortu qulqullinni horsiisaa sun hir’ataa deema jechuu dha. Yeroo ammaa namni Oromiaa keessaa naanna’uu loon irratti waan argu qaba. Karaa irratti yoo ilaallu illee loon qaamni xixiqqaate argina. Gadi bu’aa dhuftee xixiqqaatte jechuu dha. Namnis akkuma kana. Namni yeroo fira fuudhu qaamanis ta’e sammuu dhaan ni hir’ata. Namni akkasii qaamaanis ta’e sammuun (beekumsaan) hir’ina qabaata. Bakka namni fayyaan uumamaan guutuu ta’ee dhalatee guddate gahuu hin danda’u. Namni fira irraa dhalate hojinis ta’e jireenyaan isaa keessaatti gadi aanaa ta’ee jireenya badaaf caalaatti saaxilama.
Akaakuu lakkaa’uun dagatamaa dhufe
Aadaan Oromoon bara dheeraaf itti fayyadamaa ture kun dhaloota ammaa biratti dagatamaa dhufee jira. Dagatamaa dhufuu kana qabxilee adda addaa eeruu dandeenya. Qabxiin guddichi dhalootni ammaa faayidaa akaakuu lakkaa’uu sirriitti hubachuu dhabuu isaa ti. Dhimmichis gadi fageenyaan hin qoratamne waan ta’eef dhaloota barsiisuuf mijataa hin taane. Hir’ina kanaaf immoo itti gaafatamni kan dhaloota darbe osoo hin taane kan isuma ammaa ti. Inni darbe itti rakkatee hanga ta’e tokko har’aan gahatee jira. Hubachuu fi fayyadamuu itti fufuun itti gaafatama dhaloota ammaa ta’uu qaba.
Hir’inni inni lammataa Oromoon aadaa ummatoota biroo callisnee ofitti fudhachuu isaa ti. Kun aadaa ofiitti boonuu fi faayidaa isaa hubachuu dhabuu irraan kan ka’e ta’uu hubachuu qabna. Kun of/if dagachuu dha. Ka’umsi of/if dagachuu kun ormaan bitamuu Oromoo ti. Ormi ummata biraa cabsee of jalatti yeroo bulchuu ummatni sun eenyummaa ofii dhiisee kan isa cabsee bite sanaa akka fudhatu taasisa. Oromoo irra wanti gahaa tures kanuma. Of tuffatee ormaa gaditti of ilaale.
Sababa of tuffachuu tiin kan ka’e amantii ormaas ni fudhate Oromoon. Warri amantoota sana uummatan immoo aadaa sanyii isa akaakuu lakkaa’uu sanas hin beekan ykn nu irraa hin fudhatani. Warra akkasii keessatti fira fuuchuufa’atu jira. Araboonni gochaa akkasii qabu. Warri Juuwus kana irraa adda miti. Keesumaa warri Juuwu (Israelis) lakkoofsaan Arabaa gadi waan ta’anii yoo akkuma agatan Arabatti eeruman ykn Arabaan wal fuudhan aadaa akkaataa jireenyaa Arabaa waan fudhataniif liqimfamuu danda’u. Warri Juuwu Arabaan walitti makachuu akkasii hin barbaadani. Biyya kanatti Oromoon ormaan wal fuudhee/walitti eerumee akka lakkoofsi isaa gadi xiqqaatu gochuuf duulli irratti adeemsifamaa ture. Keessumaa Oromoon amantii Kiristinaa Ortodoksii fudhate ani Amaaraa ofiin jedhe. Akkas godhee ormaan of waame gola alagaa ol guddisee kan ofii gadi xiqqeesse. Kaleessaa eegalee Ortodoksiin har’as bifa adda addaa tiin badii nu irraan gahu jira. Badiin kun bifa hin mullatnee fi bifa mullatuun nu irra gahaa jiru maddi isaa kanuma. Lakkoofsa ummataa gadi hir’aataa deemuun badi guddaa dha. Ummatni guddaan ni kabajama. Humna qabaata. Yoo akkuma baayyina isaa ijaaramee tokkoome diinaan cabuu hin danda’u. Tokkumma isaa yoo eeggatee of jabeesse orma ofitti fudhata malee orma jalatti hin kufu.
Maal gochuu qabna?
Faayidaa akaakuu lakkaa’uu irra deebinsnee cimsuu qabna. Kana immoo ijoollee keenya barsiisuu qabna. Akkuma dhaloota Qubee barsiifanee afaan keenya badii irraa hambifannee guddifachaa jirru kana dhimmoota eenyummaa keenya calaqqisan hundumaa akkuma kana ol kaasuu qabna. Dhimmoota kana keessatti akaakuu lakkaa’uun isa tokko. Fuul duratti dhimma kanaa fi kanneen biroos beektotni Oromoo qorachuu qabu. Qoratanii yoo as baasan ummatni immoo dhimma isaa kana ofitti fudhatee bifa hundaan dagagfachuu qaba. Qaroomni addunyaan har’a ittiin of himattu ka’umsi isaa kan ummata Kushi (The Cush Civilization). Warri dur ummata Kushitti kooluugalanii isaan bara hamtuu dabarfatan shira xaxuudhaan har’as ummaticha bira darbanii jiru. Ummatichas akka diinaatti ilaalu. Akka tuffatamuu fi of tuffatu gochuuf har’a illee isa irratti hojjetaa jiru. Nuti immoo gara ofii keenyaatti deebi’uu qabna. ‘Uffatni ergisaa nama irraa fokkisa’ waan ta’eef yoo ergifachuu qabna ta’e illee isa nuu ta’uu danda’u filannee gara keenyatti deebifanee keenya jennee ittiin bulla malee kan ebaluu ti jennee orma ol kaafnee if gadi xiqqeessuu hin qabnu! Har’aaf xumure. Fayyaa ta’aa! Gadaan quufaa gubbina!
Taddalaa Tafarraa


text:
#OromoProtests
Barreessaan: Saphaloo Kadiir
Ashamaa Harka fuune sabboontoota ilmaan oromoo akkam jirtu? Waa jajjabaattanni? Eeyyee! Jabaachuudha kaa wanni guddaan. Mee dhaamsa gabaabaafi hatattamsiisaa tokkoon isiniif qaba hanga xumuraa na faana bu’aa. Eega dubbiftan booda ammoo hiriyoota keessan maraaf ‘share’ gootanii dabarsuun quuqama sabummaati.
Yeroo ammaa kana ilmaan oromoo mormii saaminsa lafaa maqaa master pilaaniitiin wayyaaneen nurratti aggaamamee jiru balaaleeffachuudhaan ilmaan oromoo kan dhiigni oromummaa itti dhagayame idil addunyaarratti fincila diddaa gabrummaa finiinsaa jiran. Akkuma argaa jirru sabboontoonni oromoo biyya keessa jiran Finfinnee qofa osoo hin taane Oromiyaan guutuun master pilaaniifi saaminsa wayyaanee jalaa bahuu qabdi jachuun yeroo kamuu caalaa waan harka wal qabatan fakkaatu. Kun waan guddaafi abdachiisaa dha. Fincila baranaa kana finciloota kanaan duraa irraa wanni adda taasisu baayyeetu jira. Isaan keessaa ijoofi hangafni hiriirri mormii kun idil oromiyaa keessatti hanga liphuutti wal gahee finiinuu isaati.
Kan biraa ammaas sabboontoonni ilmaan oromoo onne qabeeyyiin lukkeelee miidhaa ilmaan oromoo irratti fudhatu mara jala bu’anii tarkaanfii boobsaa irratti fudhachaa jiraachuu isaati. “Tokko du’ee tokkon nyaatu, wal gaggalaafanna taati!” waan ja’an fakkaatu. Eeyyee! Tarkaanfiin akkanaa kun eenyullee taanaan akka harka isaa ilmaan oromoo irraa adabaan sassaabatu taasisuu daran kan nu boonsuu dha. Haaluma kanaan ilmaan oromoo walabummaa biyya isaanii jaalataniifi oromummaaf hadoodan marti gara fincilichatti makamuun mukulkula qabsoo wajiijuun itti fufaa jiran.
Qabsoo jalqabamte tanaan sirna duguuggaa sanyii ganna 25 oliif nurratti raawwachaa tureefi jiru, sirna nama nyaataa wayyaanee kana yaaddeessuu hin oolle. Kanaaf sirni wayyaanee yeroo ammaa fincila barattootaafi dargaggootaan jalqabamee gara hawaasa bal’aa makamaa jiru kana baayyee sodaachuun akkuma aadaa isaa diraamaa sobaa hojjachuu jalqabee jira. Diraamaa Wayyaanee (OPDO’n) hojjattee biyyaan burjaajeessitu kun tooftaafi adeemsa baayyee kan qabu yoo tahu san keessaa tokko maqaa dhaabbilee siyaasaatiin ilmaan abbaafi saba tokkoo wal shakkisiisuun walitti buusuudha. Kana malees gochoota suukanneessaafi nama gubu ifumaaf hojjachuun quba dhaabbiilee siyaasaa qulqulluufi seena qabeeyyiitti qabuun maqaa isaanii xureessuun ummataafi isaan duuydaa garaa godhuuf yaaluudha. Dhaabni siyaasaa oromoo kan wayyaaneen yeroo hedduu xureessuuf kuftee kaatu hangafni ABO akka tahe namuu ni beeka. Kana booda garuu eenyulleen diraamaa xurii wayyaaneen namaan faaltu kana hin amanu. Hin fudhatuusi.
Filmii sobaa baayyee dhaaba siyaasaa Oromootti fakkeessuun Wayyaaneen (OPDO’n) ifumaaf raawwattee, gocha diinummaa hojjattee maqaa ABO (Adda Bilisummaa Oromoo)tti fakkeessuun dhaaba jaalatamaafi hangafa laphee ilmaan oromoo keessatti dhiigaan barreeffame, ABO (WBO) xureessuuf yeroo mara xibaartu keessaa tokko, gocha hamaa, suukanneessaafi duguuggaa sanyii bara 1984 keessa OPDO /WAYYAANEEN/ Oromiyaa bakkoota garagaraa kan akka Baddannoofi iddoo hedduu keessatti ofuma isiitiif raawwachuun qaanii takka malee maqaa ABO’tiin dokmantarii adda addaa qindeessuun ummata oromoo ittiin afanfaajjeessaa turanii dha. “Namni fokkatu hin qaanfantu” ja’anii mitiiree? Ani ammoo maakmaaksa kana jijjiiree “Dhaabni fokkotu hin qaanfatu” ja’een Wayyaanee/OPDO’ti maakmaake.
Wayyaaneen (OPDO) dhara dhugaa fakkeessuun, qaanii malee nyaara haaddattee, ija soogiddaan dhiqattee dhagaan daabboo jechuun humaa isii hin dhibu. Isiif salphaadha. Salphaa qofa osoo hin taane muuxannoo yeroo dheeraa itti qabdiisi. Dhaabbiilee sabqunnamtii akka TV fi Raadiyoo ololuma akkanaa afuuf ifiif dhaabbatettiis fayyadamuun diraamaalee sobaa kana maqaa misoomaa, nageenyaafi waan oromoof quuqamu fakkaatee ittiin dhaadheessaa tureeti jira. Odeeffannoo cubbuutiifi diraamaa sobaa adda addaa kan tahe ja’anii hawaasa biraan gahan kanaan namoonni baayyeen kan dogoggoruufi hubannoo sobaa qabatu tahuus garuu ummanni bal’aan Oromoo kan hin amanne tahu beekuu dhabuun isaanii garuu nama ajaa’ibsiisa. Haa tahuu garuu yaada jallaan sammuu ummataa booreeysuun, sodaafi shoorarkaa onnee hawaasaa keessatti uumuun hanga tokko akka waan isaaniif fiinxa baheetti umrii dheereeffachuu danda’uun xiqqollee taatu isaaf fala fakkaachuu hin oolle. ‘Haqni ni qal’ata malee hin citu’ maakmaaksa jadhu waan hin beekneef tahuu hin oolu.
Wayyaanee/OPDO’n ‘Aanan adii dha’ yoo ja’aniin ‘Lakkii diimaadha’ siin jatti. Tarsiimoo ‘kijibii amansiisi’ jettu waan qabaniif, yeroo hedduu waan wal hin fakkaanne kootaafi maammuddii walitti erbuuf shorooyxi. ABO qofa osoo hin tahin wayyaaneen dhaaba siyaasaafi ilmaan Oromoo kan dhugaan sabboonummaafi quuqama saba isaanii qaban mara maqaa gosa gosaa itti moggaaftee farrajuun hojii isii jalqabaati. Mootummaan nama nyaataan Wayyaanee/OPDO kan jecha dimokraasii jedhu dhagahuu malee takkaa hiikkaa isii hin beekne, dhaabboolii oromoo isaan faallaa tahe mara farra misoomaa, farra nageenya, farra dimokraasi, shoorarkeessitoota, …kkf jechuun maqaa hin jirre itti maxxansuu yaalti. ABO’n dhaaba duguuggaa sanyii raawwate waan taheef carraa deebi’ee ummata Oromoo bulchuu hin qabu jattee yeroo minnaagdu mul’atti wayyaaneen. Wayyaanee (OPDO’n) ifiif dhaaba misoomaati ifiin jechuun wayta bulga’aniis ni mul’atu. Nama gaddisiisa! Wayyaaneen waggoota 10’niif dachaan guddanne jettee osoo dhara afuuftuu bara tokkotti ummanni isiin bulchitu beelaan gaaga’amaa jira. Guddinni waggaa 10 dachaan dabalaa ture akkamitti waggaa tokkoof nama eewaluu dadhabaa? Akkuma dimokraasiin isaanii xalayaarra malee qabatamaan hin jirre, guddinni isaaniitiis lafa irra akka hun jirre beekkamaadha. Mootummaan maal naan ja’anii hin beekne wayyaaneen kana mara yoo haqqiftu waanuma ummanni oromoo tole dhugaa keetii jachuun irraa fudhatu seetii laata?
Yeroo wayyaaneefi jaartiin isii OPDO’n (Obbodu’oo) “ABO’n gocha suukanneessaa duguuggaa sanyii raawwatte” jechuun olola gurraacha addeessitee hafarsuuf yaaltu kana mee gaafuma takka gaafadhaa. “Eega gocha san ABO’n kan raawwate tahee isin kan waraabame san eessaa argattanree?” Jannee yoo gaafanne deebii hin qaban. Soba dirree taa’u ija jabinaan dhugaa fakkeessuuf yaaluu malee deebii akka hin qabne karuma salphaan mirkanfachuus dandeenya. Wayyaaneen/OPDO’n dhamaate takka takka ammoo “dokmantii ABO isaanuma harkaa buufanne” jachuun deebii dharaa laatu. Kun garuu warroota seenaafi adeemsa qabsoo oromoo hin beekne tokko tokko yoo tahe malee ummata oromoo bal’aafi warra diraamaa wayyaane kana gad fageenyaan beekan kanneen biraa gonkuma hin dogoggorsiisu. Garuu yoo dhugaa jiru kan walitti himnu tahe, wareegamtoonni qabsoo bilisummaa oromoo dhugaan gaggeessaa turan irra caalaan isaanii kan kufan mataa isaanii caalaa dokmantiilee isaanii diinaaf dabarsuu diddaaf kan lubbuu if balleessan tahuun beekkamaadha. Qabsaa’oonni oromoo beekkamoon wayta garagaraa yoo tasa diinaan sardaman, mataa isaaniifi dokmantiis waliin boombii ofitti dhoosanii lubbuu isaaniifi ragaalee isaan harka jiru waliin kan if barbadeessaa turan akka tahan namuutu ni beeka. Inumaatuu ragaa akka viidiyoo guddaa san dhiisii, seenaa Haaji Aadam Saaddoo yaadachuun ni gaha. Haaji Aadam xalayaa xiqqoo ragaa muraasa qabdu alaanfatee garatti liqimsuun “Wanni garaa nu bahe garatti nu deebitee, amma waan barbaaddan nu godhuu dandeessan” jadheen jara habashaatiin. Maalayyaa dokumantii guddaa vidiyoo gahu?
Mootummaan wayyaanee jaalalaafi fedhii ummanni oromoo ABO’f qabu duriis sirritti beeka. Kanaaf ABO cuqun dibee hawaasa oromootiin wal jibbisiisuuf if butuchaa ture. Tooftaa garagaraatti fayyadamee ABO ummata oromoo keessaa baasuus garuu, tooftuma kamittuu fayyadamee dhiiga ilmaan oromoo keessaa ABO baasuu takkaa hin dandeenye. Jaalala ummanni ABO’f qabu kan dur beeku daran ammoo barana ifaafi ifatti mirkaneessaniif oromoon. Gaafa ayyaana Irreecha baranaa irratti hawaasni oromoo miliyoona 5 caalu argamanitti hundi isaanii jibba wayyaaneef qabaniifi jaalala ABO’f qaban hasaasanii osoo hin taane lallabanii, dhiichasanii, leellisanii sodaa tokko malee himaniif. Sanirraan dabree yeroo ammaa fincila master pilaaniin wal qabatee guutuu oromiyaa keessatti baratootaafi ummanni oromoo bal’aan “ABO malee..” jechaa dhiichisuu qofa osoo hin taane alaabaa ABO walakkaa oromiyaatti fannisuun jaalalaafi hawwii isaanii mirkaneessaafi jiran kanattiis, wayyaaneen ammallee maqaa ABO xureessuufi akka waan ummanni jibbaa irraa qabuutti odeessuun isaa hin oolle. Haatahuu malee yoo kana odeessu qilleensi afaan isaa seenuu ala dubbiin isaa gurra oromoo seenuu hin dandeenyeef. Kana kan hubate mootummaan wayyaanee dubbiin maqaa ABO’tiif olola sobaa hafarsuuf yaale kan isarraa hin fudhatamneefi tooftaa qammante tahuu waan bareef mata duree diraamichaa jijjiiruuf dhiheenya kana yeroo biraa caalaa wixxifachaa ture. Amma immoo roga amantiitiin ummata walitti buusuuf yaalaa jira wayyaaneen.
====== Itti Fufa=======
Barreessaan: Saphaloo Kadiir
Muddee,2015
E-mail: ak23873@gmail.com
DIRAAMAA WAYYAANEETIIN FINCILLI SABA BAL’AA HIN GUFATU, HIN DHAABBATUUS!!
(Kutaa 2ffaa.)
Barreessaan: Saphaloo Kadiir
Wayyaanee/OPDO’n diraamaan golga godhattee obboleeyyan ittiin wal shakkisuufi ilmaan abbaa tokkoo duugdaa garaa walitti goodhuun fincila ilmaan oromoo fashaleessuuf yaaddu keessaa kan biraa amantiidha. Tooftaa amantiitiin Diraamaa wayyaaneen soba dhugaa fakkeessitee ummataan burjaajeessuuf yaaltu keessaa tokko yoo laalle, amantaa muslimaati. Kanumaan wal qabatee dokmantii Tv isaanii irratti bara 2011 mata duree ‘Aqildaamaa’ jedhuunifi bara 2013 ammoo mata duree “Jihadawi Harakat” jedhuun fakkeessanii dhiheessaa turan yaadachuun gahaadha. Filmiin lamaan kun akka wayyaaneen yaaddetti bu’aa galmeessisuufi hin dandeenye. Wayyaaneen akka waan muslimni mootummaa islaamaa biyyattii keessatti ijaaruuf deemuu, akka waan muslimni biyyatti tana akka Iraaq, Israa’el fi Filisxeem’fatti uuda ibiddaa taasisuuf deemuu fakkeessuun, akka waan muslimni itoophiyaa akeekaafi kaayyoo akka alshabab, alqaa’idaa, Bokko Haraamiifi kkf qabanii godhuun akka waan biyyattiin hawaasa muslimaatiin shoorarkooytee garba dhiigaa tahuuf deemtuu fakkeessee filmii sodaachisaafi buttuu (horor) hojjachuun qalbii ummataa shakkii addaa keessa galchuun if bir’achiisee umrii isaa dheerachuuf yaale. Ummata muslimaafi hawaasa amantii biraa hordofaniis walitti gufachiisuuf yaalaa ture. Hin milkooyneef. Ammallee diraamaa biraa fidee masgiida Anuwaar guddaa finfinneetti ibidda qabsiise. Garuu mootummaa shoorarkeessaa dachiin marteen, gita bittaan mootummaa wayyaaneen kun yoomillee diraamaan akkanaa akka fiinxa hin baaneef osoo beekuu maaliif akka if dararee ummatallee shoorarkeessu namaaf hin galu. Lubbuu namaa galaafachuun, qabeenya hawaasaa barbadeessuun, ummata walitti buusuun umrii aangoo dheereeyfachuuf tattaafachuun isii kun maraatuu yoo tahe malee hiikkaa biraa hin qabu.
Wayyaaneen amma diraama isii gara amantii naanneeffachuu mallattoolee nuuf mirkaneessan keessaa kaleessa gaafa mudde 11, 2015 masjiida Anuwaar irratti boombii darbuu isaati. Sanuu wayyaaneen ifumaaf masjiidicha gubuun qaama yakka raawwate barbaadaan jira jechuun kijibuu jalqabe. Guyyaa kaleessa gaafa Mudde 11, salaata jum’aa booda masjiida Anawaar guddicha Finfinnee irratti boombiin darbatamee qabeenyaafi namarrattiis miidhaa cimaan gahuun beekkamaadha. Namni 16 madaawanii hofpitaala jiraachuu himama. Eenyuutu gube? Wayyaaneetu gube. Wayyaaneen ammoo shorarkeessitoota, finciltoota oromoo dhiheenya kanaa waliin walitti hidhee, ‘oromoon gaaffiin isaani finfinnee waliin wal qabata waan taheef isaaniitu gube ja’ee cubbuu dubbachuuf if qopheesfaa jiraachuun isaa waan shakkii qabuu miti. Diraamaa isaa kan dharaa saniin yrroo gabaabatti qopheessee ummataan xaxuun ifaa hafan qabu. Garuu dhugaan jiru nuti oromoon osoo carraan argamee wanti handhura finfinnee keessaa gubnu fi fonqolchinu hangafni siidaa Minilik’faadha malee masjiidaa miti. Oromoon amantii tokko irraallee dhiba hin qabu. Finciltoonni oromoo siyaasaa biyyattii irraa aarii qaba malee amantaa miti.
Garuu wayyaaneen jibba hamaa amantii muslimaa irraa qabdu qofa osoo hin taane, adeemsaafi muuxannoo gochoota hamaa akkanaarratti qabduus beekuun salphaa dha. Wayyaaneen jibba amantii muslimaa qabaachuu qofaaf osoo hin taane, umrii aangoo isii dheereeffachuufiis muslimootuma jiddutti qondoo jibbaa habaqaaltee akka isaan waliif hin galle taasisuufi. Mootummaan wayyaanee humnaafi murannoo hawaasa muslimaa waan beekuuf yeroo garii hawaasuma muslimaa maqaa adda addaatiin diigee walitti buusuun akka shoorarkaawan taasisuu fedha. Gaafa garii ammoo hawaasa amantii muslimaa hordofan kan amantii biraa qaban waliin walitti dallansiisuuf warraaqa. Muuxannoo gochoota hamaa wayyaaneen masjiidaafi naannoo masjiidaatti uumuun hawwii dharaa dhugoomfachuuf qabdu keessaa tokko yoo kan yaadannu tahe, shoorarkaa bara 2005’ni (1987 A.L.H) yaadachuun gahaadha.
Bara 2005 mootummaan wayyaanee masjiida Anuwaaritti walitti bu’iinsa uumuun ulamaa muslimaa, abbootii amantaa, sheekoota, dargaggeeyyii muslimaa, imaamoota masjiidaafi hordoftoota amantaa hedduu hidhuun, reebuuniifi gocha suukanneessaa meeqa irratti raawwachuun isaanii yaadannoo seenaa yeroo dhihooti. Gaafasii jalqabee dubbi barbaad mootummaan wayyaanee imaamoota masjiidaallee ifiif hawaasaaf filuu qofa osoo hin taane amantaan tanaafi tanaatu sirriidha tana hordofaa jechuun, amala anaatu siif beekaa isaatiin hawaasa muslimaa zaliil godhaa ture. Hawaasni muslimaa ammoo kan fudhatu hin taane. Kanaafiis sababa barbaadee hawaasa muslimaa shoorarkeessuuf akka saree maraattee olii gad fiigaa ture. Qabsoo hawaasni muslimaa karaa nagayaatiin godhu kallattii jijjiiree ummata nagayaa humnaan macalaasuuf hedduu tattaafatuus, garuu osoo akka hawwe hin milkaa’in karooraafi wixiineen isaa tan cubbuu jalaa fashalooytee hafte. Kana boodaas dadhabe ja’ee abdii muree hin teenye. Basaasa, dabballeefi tikoota isaa danuu koofiyaafi imaamata biteefi mudawwar itti kaayee kara masgiidaa dhangalaasuu jalqabe. Masgiida qofa osoo hin tahin gara awwaliyaatiis erguun akka basaasaniifi walitti bu’iinsa uuman taasisuuf harka naqachuu yaaluus koreewwan hawaasa muslimaatiin qaanqeen shira isaa jalaa dhaamte. Kana booda ammaas mala biraa diriirfachuu jalqabe, mootummaan wayyaanee kan akka gaararraatti torba if jijjiiru.
Kanaan milkaa’uu dhabnaan ammaas tooftaa jijjiiratee naannoo unmanni muslimaa sagalee isaa dhageessisuuf itti walitti qabamu maratti qaamuma isaatiin konkolaataa gubuu, alaabaa gubuufi kkf fayyadamuun muslimootaatu kana godhe jechuun tarkaanfi hadhaawaa fudhachuuf yaalii godhaa ture. Ummanni muslimaa jallina mootummaan wayyaane hojjatu waan beekuuf of eggannoo sirrii godhaa waan tureef osoo hin milkaa’in hafuu danda’ee ture. Osoo kun kanaan jiruu shoorarkaa waggaa afur dura basaastuufi dabbaloonni isaa muslima fakkaachuun ‘goolii gurraacha’ uumaniin lubbuun dargaggoota danuu baduun, kumaatamni mana hidhaatti darbamuufi gochoonni baayyeen muslimoota irratti raawwatamaa turuun ni beekkama. Dhiheenya kana ammoo hawaasa muslimaa sababa adda addaa itti barbaade ‘xalayaa shoorarkeessummaatu sibiratti argame’, goolii uumuuf sossoo’aa jiraachuu kee ragaatu sibiratti mul’ateefi kkf jechuun hidhuu dabalatee tarkaanfii adda addaa irratti fudhachuun daran hammaatee jiraachuu odeeffannoon ni ibsiti. Keessattuu torbaan kana keessa eega fincilli ummata oromoon finiinuu jalqabe kana poolisoonni xiyyeeffannoo addaa naannoo masjiida Anwaariifi masjiida Nuur’itti godhuu akka jalqaban ragaatu ifoomsa. Ragaa kana maraafi muuxannoo diraamaa mootummaan wayyaanee hojjatuus yoo xinxallu tarkaanfiin masjiida Anuwaar irratti fudhatamees hojii wayyaanee tahuun ifa galeessa. Kan gara goru dhabe afaanfajjawaan mootummaa wayyaanee fincila mormii hawaasa oromootiin malli harkaa baduun mata duree diraamaa isaa gara amantiitti jijjiiruuf yaade masjiida irratti gocha cubbuu raawwatee jira. Eeyyee! Raawwatee jira. Kun waan nama mormisiisuu miti. Hawaasni muslimaas tahee barattoonni fincila kaasaa jiran boombii eessaa fidanree? Kan ibidda guutuu harkaa qabu wayyaanee qofa. Kanaaf isa malee eenyulleen gocha akkasii hin raawwatu.
Eegaa kabajamtoota keenya asirratti wanni beekuu qabnu guddaan fincilli keenya kan duraan deemaa jiru daran finiinee itti fufuu qaba malee qabbanaa’uufi dhaabbachuu hin qabu. Inumaatuu kana booda hawaasa muslimaatiiniis tumsi dabalamee daran humna dabalachuu qaba. Mootummaan wayyaanee hoongoo namaafi sa’aaf hin tolle tahuu daa’imni barana dhalateehu himana malee beeka. Gadaan isaa dhumatee kan jiru tahuu ifaafi ifatti mallattoowwan mul’isan danuudha. Haatahuu malee namni galaanni fuudhe hoomacha qaqqabata akkuma ja’amu san mootummaan wayyaaneetiis galaanni fincila ilmaan oromoo isa fuudhuu waan beekeef gubaatii Anuwaar masjiid kanaan wal qabsiisee gara keenya quba as laachuun hin oolamu. Nuti garuu dhimma akkanaatiif gurra hin qabnu. Hawaasni muslimaas kana sirritti beeka. Nama waan nyaatu beekan waan hagu hin gaafatan ja’a oromoon. Akkasiitii oromoos tahee hawaasni muslimaa idil itoophiyaa waan wayyaaneen taate tolchanii beekan. Walumaagalatti, ilmaan oromoo ololaafi soba diraamaa wayyaaneetiin gufachuu osoo hin taane, bifa haareyaan mormii isaanii hanga ummata bal’aatti gad buusuun qaanqee xiqqoo daandi bilisummaa ibsuuf billiq jatte tana daran bobeeysuun akka dachii guutuun walaq jattu taasisuuf if qopheessuu qaban jechuuniin ergaa koo xumura.
Galatoomaa!!
Oromiyaan ni bilisoomti, gadaan kan bilisummaati!!
……
Saphaloo Kadiir
Mudde 12, 2015
#Oromoprotests.


text:
Jawaar Mohameed
Gaafa barnoonni qubee Afaan Oromoo A irraa dhiisee L irraa eegaluufi jedhamu qoosaan se’ee ture. Jijjiirama guddaa akkanaa kanaaf sababa kan jedhame qorannoo USAID’n dandeettii daa’imman kutaalee jalqabaa dubbisuuf qaban madaaluuf godhame jedhameera. Gaafa qorannoon sun bara 2010 bahe ala kanattis miidiyaalee irratti mariin godhamaa ture. Facebook fi VOA irratti marii goonee turre. Yoon sirritti yaadadhe qorannoon sun Oromiyaa dabalatee naannolee saddeet fi afaanota jaha irratti godhame. Rakkoon daa’immaan kuta 1-3ffaa dubbisuu dadhabuu kun rakkoo Itoophiyaa guutuu ( naannolee fi afaanota qorataman cufaa) akka tahetti kaaye qorannoon sun. Rakkina kanaafis sababoota hedduudha kanneen akka leenjii barsiisaa, dhiheessii kitaabotaafi kkf tarreesse. Laafinni hamaan barnoota kutaalee jalqabaa kun Afaan dhalootaa qofarratti osoo hin taane afaan Ingilizii, herregaanfi saaynsii irratti akka tahe qorannoon kutaa 4ffaa irratti godhame ni agarsiisa. Akka biyyatti daa’immaan dhibbeentaa 15% gaditu dandeetti bu’uraa mirkaneessuu danda’e.
Rakkoo kana furuuf waan jijjiiramuu qabus hedduudha lafa kaaye qorannoon sun. Oromiyaa keessatti laafina jiru furuuf jijjirama godhuun gaarii ture. Jijjiramni sun garuu kan qorannoo jabaafi marii baldhaa hayyoota damee afaaniifi barnootaaa jidduutti godhamu irratti hundaayuu qaba ture. Hubadhaa rakkoon dubbisuu kun Oromiyaa qofa osoo hin taane naannoleefi afaanota biroottis muldhatee jira. Naannoleen sun hoo furmaata akkamii yaadan? Waliin mari’achuu feesisa ture. Akkasumas qubee Laatiniin kan barreeffamu afaan Oromoo qofaa miti. Afrikaa hamma Ashiyaafi Latin Ameerikaatti afaanota danuutu itti fayyadama. Rakkoon dubbisuu yeroo daa’imman mudatu Afaanota meeqatu qubee A irraa eegaluu dhiisee L irraa jalqabsiisuu murteesse laata? Yoo jiraatan hoo jijjiramni argamsiise hammam quubasaadha? Osoo jijjiramni guddaan akkanaa hojiitti hin hiikamin gaafilee kanaaf kan biroof qorannoodhan deebiin laatamuu qaba ture. Kana gochuu dhabuu isaatin biiroon barnoota Oromiyaa badii guddaa hojjate. Afaanfajjii amma uumameefis itti gaafatamummaa qaba. Ammas osoo hin turre sirreessuu qaban.


text:
Ajjeechaa akkasumas uummanni daangaalee irraa qe’ee ofii irraa buqqaafamuu mormuuf akkasumas humnoota kora bittinneessaa uummata eeguuf bobba’e irratti ajjeechaan raawwatu haa dhaabatu jechuu dhaan Oromiyaa bakka garaagaraatti hiriirri geggeessamu itti fufee jira.
Guyyaa har’aa hiriirri magaalaa Naqqamteetti geggeessamuuf ture humna ittisa biyyaan bittinnaa’ee dhukaasa humnoonni kun dhukaasaniin barattoonni lama akka hamaatti miidhamuu kaan immoo gaaza imimmaansu biifameen miidhaan irra ga’uu barattoonni nuuf ibsaniiru.
Kutaalee Oromiyaa bakka birootti kan geggeessame hiriirrii fi kanneen du’an yaadachuuf sirni dungoo qabsiisuu nagaa dhaan xumuramuun gabaasamee jira.


text:
Yaalii fonqoolcha mootummaa magaalaa Bahir Daar keessatti gageeffame wal qabatee qindeessaniiru jechuun maqaan isaanii dubbatamaa kan jiru Birgaadeer Jeneraal Asaamineew Tsigee eenyummaan isaanii fi maaliif haleellaa kana akka qindeessan gaaffii uumee jira.
Bara 2009 bulchiinsa mummicha ministeeraa Mallas Zenaawwii jalatti humnootii nageenyaan qabamanii hidhaman.Himannaan irratti dhiyaatee turees mootummaa garagalcuuf shiran kan jedhu ture.Qondaaltoota waraana 20 ta’an waliin hidhaa umrii guutuutu irratti murame.
Garu mummichi ministeera Abiyyi Ahmad aangoo eega qabatanii booda Birgaadeer Jeneraal Asaaminew hidhaa baasuun maallaqa sorataan argachuu malan kennisisanii mootummaa isaanii keessa akka hojjatan godhan.
Itti gaafatamaa waajiira nagaa fi nageenya bulchiinsa naannoo Amaaraa kan turan Jeneraal Asaaminew baatilee dhiyeenya kanaa keessa mufannaa mootummaa Federaalaa irratti qaban hammeessaa fi jeechoota jajjaboo dubbataa turan.
Dhuma irratti ajjeechaa kana qindeessan jedhamuun dubbatamaa kan jiru yoo ta’u wiixata Waxabajjii 24 bara 2019 humnootii nageenyaa jalaa miliquuf ituu yaalanii naannoo Baahir Daarti ajjeefamuu gabaafamee jira.


text:
Rifarandamii dheengadda Naannoo Kibbaa godina Sidaamaa keessatti geggeeffameen, godinichi sagalee naannoo ta’ee ijaarramuu isa dandeessisu kan argate tahuu ibsame. Boordiin Filannoo Biyyaalessaa bu’aa rifarandamii kanaa irratti ibsa har’a waaree booda kenneen, namoonni miiliyoona 2 fi kuma dhibba lamaa ol naannoo ta’uu Sidaamaa deeggaruun sagalee kennanii jiruru jedhe.
Namootni kuma 33 ol ta’an immoo naannoo ta’uu Sidaamaa mormuun sagalee kennan. Haaluma kanaan Ummata sagalee kenne jidduu 98.51% ta’u godinni Sidaamaa akka naannoo ta’u filate