text:
ABO tokkummaa Oromoof aarsaa akkamii baasaa ture, aarsaa akkamii baasaa jira? Tokkummaan OPDO’n baantuuf Oromoon fedhu tokkoo? Tokkummaa Oromoon fedhu tokkummaa akkamiitii? Akeekni ABO qophxeessuu irratti fuulleffannoon hojjetamaa jiru Oromoof galmamoo gufaata?
Finfinnee Oromiyaa
Xiyyoo dubbii/Areerrata
Seenduuba(seenaa duuba) kaleessaa akka hayyoonni barreessaa turanittis ta’ee akka dhagaa’aa guddanneetti rakkoon Oromoo garbummaa keessatti hanbise tokkummaa dhabuudha ka jedhu dhagaa’aa turre dhagaa’aas jirra. Tooruma kaleessaa gaafa faana dhoofnee ilaallu, Gendaa Buushan habashoota karaa lolaa cabsuuf lola jabaa labseera, akkasuma gootonni hedduun lixa Oromiyaa irraan Jootee Tulluun durfanii habshaa karaa lolaa cabse karaa waraanaa of keessaa baasuuf muratanii qabsoorra turan. Qabsoon Buushaan Mijuu irraa dhaalee, Gendaa Buushaan ilmi Buushan Mijuu Gootichi Sibuu karaa waraanaa gaggeessaa ture, ilma Morodaa Bakaree Kumsaa Morodaa sanyii warra Leeqaa Shanii warra waayyuu keessaa dhalateef liqimfamaa hinturre. Kumsaan habshoonni waraana hedduun nutti bobbaa’aa waan jiraniif nuti karaa waraanaa biyya keenya kabachiisuun nutti ulfaata karaa siyyaasaa injifannaa kan jedhu irratti amana. Gendaan mormakoo kutu malee utuun ilaaluu Qarree biyya koo ashakarii minilik hingodhu jechuun falma afaan qawwee kalattiin karaa gootummaa deebisuuf muratee, Waamaa irraa qabee hanga Baakkoo darbee ijaajjii gahutti loltoota habshaa lolaa ture.
Moggaasni maqaa magaalaa Lixa shaggara IJAAJJII jedhus akka Gendaa Buushan moggaasise seenaatu lafa kaha. Bara sanatti Kumsaa Morodaa hololaa garaagaraaf duula waraanaa Gendaa Ilma sibuu irratti banuun akka Leeqaaf Sibuun cabu taasiseera. Bara kanas hololli diina qabsoo Oromoo waraanni nu hinbarbaachisu holola jedhuun qabsoo Oromoo sigiksuuf rafaa hinjiran. Har’a holola Tokkumaa jedhuun gantuuf galtuun Oromoo irraa cooqaa utuu ooluu agarra. Qaamni Tokkummaa Oromoo diiguu barbaadus utuunni TOKKUMMAA jechuun ajandaa barbaadu ammo bo’ii dhumaa irratti lafa kahaatuu argaa jirra. Hundarra duulli ABO irratti adeemaa jiru duula Oromoo balleessuuf adeemaa jiru ta’uu ilmi Oromoo akka beeku asumaan himuu feena. Tokkuummaan Oromoon fedhu uummata Oromoo bahaaf dhihaa,kaabaa kibbaa amantaan utuu wal hinqoodiin waliin qabsaa’ee Bilisoomuun Faajjii Bilisummaa Oromoo dhaabbachuudha. Yoo barbaachise ammo saboota Kuush cunqurfamaa jiran ofitti dabalee qabsoo abbaa biyyuummaa galmaan gahuudha malee, tokkummaa gantuuf galtuu waliiniif Oromoon aarsaa kaffalaa hinturre kaffalaas hinjiru. Mee barruu har’aatti haa dabarru.
ABO tokkummaa Oromoof aarsaa akkamii baasaa ture, aarsaa akkamii baasaa jira?
Addi Bilisummaa Oromoo aarsaawwan gurguddaa kaffalee qabsoo isaa yoonaan gahate. Aaarsaawwan wareegama lubbuu qaqqaalii dhabiinsa hoggantoota ABO gameeyyii hedduun gaaga’ama hamaaf saaxilamaa turuu seenaa ABO kaleessaa irraa baranne. Seenaan ABO’n keessa darbeef keessa jiru gahaatti dhala Oromoo mara bira gahuu hanqatuun akka dhaloonni dagatee burjaaja’uuf daandii saaquu isaa asuumaan himnus akeekni dhugaan yeroof qaamolee ofittoon gufatuuf hojjetamu galma hanqatuun akka dhaloonni seenaa ABO haqaa baru cimsinee waan hubannuuf yaaddoo irraa hinqabnu. ABO qaama aantummaa Oromoo haalaan qabum.kan egeree Oromoof aarsaa Lubbuu kaffaluuf murteeffate malee qaama dantaa bubuutuuf dantaa dhuunfaaf qabssoo irra jiru miti. Diinni qabsoo Oromoos ABO dhabamsiisuuf atattaaffii guddaa gootulleen daandiin ABO haqa uummataa shororsuun haqa jallatte deebisee Oromoo bilisa baasuuf kan socho’u malee qaama Badii uummataaf ijaaramee badii uummataa barbaadu, ykn qaama ani jiraadhee Oromoon duubaan dhalatu ha badu jedhu miti. Kanaaf Oromoo balleessuuf akeekkatan balleessuun waan Habshootatti ulfaatee maqaalee garaagaraa ABO tti moggaasuu cinatti qabsaa’aa fakkeessanii Mooraa qabsoo Oromootti oofuun Oromoof qabsaa’ota Oromoo dhabamsiisanii lafa Oromiyaa jedhamtu balleessuuf amuummataa bulanii amuummataa oolu. Har’a qabsoon keenya roga Bilisummaa haqaa qabatee wayiita jirutti, qaamonni kaleessa nu fakkaatanii waan Bilisummaa Oromootti amana of fakkeessan dirqiin hojiin isaani akka saaxilamaa jiru argaa jira. Hundarra qabsoon ABO qabsoo Oromoo irratti utuu hintaane qabsoo diina qabsoo irratti taasisu kan Agaaziif ilmaan Manzee irratti fuullefatu ta’uu uummatichi cimsee beeka. Tokkuummaa oromoof aarsaa gurguddaa baasuu keessatti qoodni ABO bahataa tureef jiru olaanaadha.Ilma Oromoo haqaa dhaaba ABO keessatti miseensa ta’ee qabsaa’urraas kan eegamu ofii jiruu bareedaa jiraatee Oromoo balleessuuf utuu hintaane Ofii badus kaayyoo Oromoo tarkaanfachiisee darbuu kan jedhudha. Kanarraa ka’uun Tokkummaa itichuu keessatti qabsaaa’onni gameeyyii shiftaa Sumaaleen ajjeefaman kanneen akka Magarsaa Bariif waayiillansaa bakka Shinniigaa jedhamutti lubbuun taran isa hangaafaaati. Shiftoonni wayiita amantaan qoodanii ajjeesuuf jedhanitti amantaa isaaniirra eenyummaa waliin uumaamanii waliin socho’aa jiran Oromummaa qofaan dubbatanii aarsaa guddaa kaffaluun wareegamuu caalaa Tokkummaaf aarsaan ABO’n kaffale kan raageessu waan jiru natti hinfaakkatu. Aarsaan ABO’n tokkuummaa Oromoof kaffalu ammallee dabalaa bula malee hir’ataa miti.
Tokkummaan OPDO’n baantuuf Oromoon fedhu tokkoo?
Maqaa tokkummaa jedhu daldala siyyaasaaf OPDO alaaf keessaa utuu dhimma itti bahanii agarra. Qaamonni tokkummaa sabaaf hindhiigne afaaniin tokkummaa lallabaa uummata amantaaf gandaan ijaaruun matumaa wal hinsimu. Qaamonni Tokkummaa lallabaa uummata Oromoo diiganii jireenya qananii karaa qaxxaamuraa jiraachuuf carraaqaa jiran hedduun dhalataniiru. Qaamonni kunnen waan hundumaa dubbachuu dursanii kaayyoo gooree isaanii boodarra kahatanii jalqaba ykn moxobii dubbii isaaniirratti Tokkuummaan keenya yaada jedhuun jalqabu. Qaamota kanarraa Oromoon cimsee of eeguu qaba. OPDO’n Tokkuummaa uummanni waliisaaf lallabaa ture gara siyyaasa isheetti butachuun gantoota sabaa waliin tokkoomuu akka Oromoon qabuutti, akka ishees qaama ofii tasifattutti lallaabataa jiraachuu agarra. Qaamonni OPDO qabsoo Oromoo amaaraaf laachuu barbaadan Amaaara faana akka waan Oromoon tokkumma’uuf qabsaa’aa tureetti hololu.kun daba seenaati jechuun ilaalla. Bololleen uummataa har’uma jechoota qabsaa’aa hatuun dubbatteef hayyuu uummata Oromoo ta’uufis kaayyoof ejjennoo dabalatee Alaabaa Oromoo jijjiirsisuuf matuumaa hindandeessu. OPDO’n tokkuummaa Wayyaanee faanaaf ilmaan NiooMinilik faanaa baanu, Oromoon garuu waliisaaf tokkummaa’uu akka qabu walii dhaamaa tures ittis jira. Akeekni ejjennoo uummataa jijjiirsisuuf holola dharaan uummata faaluuf sochiitti jiramu kan gabaabbatu ta’uu himuu feena. Asuuman Tokkuummaan OPDOf ilmaanshee alaaf keessaa baantuuf kan Oromoon fedhu tokko akka hintaane hubachiisna.
Tokkummaa Oromoon fedhu tokkummaa akkamiitii?
Oromoon Tokkuummaaf gamtaa’ina ittiin diina lolu dhabee akka cabe cimsee beeka. Kanaaf; waliin ta’ee Bilisummaa isaa mirkaneeffachuun Oromiyaa biyyoota Afrikaa keessaa tokko taasifachuuf biyya mataasaa ijaarrachuuf fedhaaf ejjennoo daddaaqa hinqabne qaba.kanarraa ka’uun qaama qawween isa cabse qawween ofirraa akka kaasu amana, tokkuumma waliisaan akka Bilisoomuutti amana malee gaa’ela seeraaf heerri Oromoo dhorku halagaa waliin walitti eerume wal fuudhuun tokkummaa diina waliin matumaa hawwee hinbeeku. Kanarraa ka’uum tokkuumman Oromoon fedhu tokkummaa ejjennoo Bilisummaaf Walabummaa sana galmaan gahu malee tokkummaa ilma habashaa irratti dhiichisiisuuf habashaa waliin walitti dhufuu matumaa hinqabu.
Akeekni ABO qophxeessuu irratti fuulleffannoon hojjetamaa jiru Oromoof galmamoo gufaata?
Kanarraa ka’uun qaamoleen OPDO alaaf keessaa addatti qamoonni iskoolaarshiiph Wayyaaneen biyya alaattii bobbaafaman akeeka ABO cabsuu irratti ganamaa galgala hojjechaa jiraachuu agarra. Kanuumaan jechoota ABO fi maqaa ABO hinibsineen moggaasanii utuu abaaranii agarra. Akeekni OPDO’n alaaf keessaa ABO qophxeessuuf imalaa jiran isaanumaan kan galaafatu malee kan ABO matumaa hinsochoofne ta’uu Oromoon hubachuu qaba. Har’a akka waan ABO’n tokkummaa jibbee qabsoorraa jiruutti WBO fi Qeerroo Bilisummaa irratti duuluun akeeka ABO naaffisuuf qabame ta’us kun xiiqiif kutannoo qabsaa’otaa ta’uu asumaan himuu feena. ABO dhamsiisuuf ganamaa galgala duulli karaa aktiivistii warren ofiin jedhanii adeemu matumaa lafa qabataa utuu hintaane, akka Keelloo Gannaa ta’uu asumaan himna. ABO qophxeessuu duuba garbummaa hammaataaf Oromoo saaxiluutu jira, kanaaf akeekni jalqabaa ABO miseensaaf deggaraa dhorkatuun diganii dhabamsiisuu akka ta’etti hojjetamaa jira. Duulli maqaa ABO WBO xiqqeessuuf Shanee jecha jedhuun dhabamsiisuuf hojjetamaa jiru duula jabaa ta’us essayyuu gahuu hinda’au.
Hubadhaa! Qqmotni har’a WBO qeeqaan
Kaleessa; “WBO badeera , utuu jiraatee suuraaf Vidio nutty agarsiisu. WBO’n bade jira kaayyoosaatu jira”
“WBO’n maaliif hindhukaasu maaliif hinajjeesu?”
“WBO’n biyya hinjiru”fi jechoota haamilee uummataa tuqan barreessuun live garaa garaa irratti hojjechuun WBO’n utuu isaan hinwaamiin isaan waamanii arrabsuun irqinfachiisa turan. WBO’n gaafa hojiin uummata keesssatti mul’atu ammo maqaasaa xureessuun itti fufuun “sa’atii kanatti waraanni nu hinbarbaachisuuf…” waan garaagaraa itti moggaasuun xiqqeessuurra jiru. Akeekni akkanaa ABO kophxeessanii kophaatti hanbisuuf hawwuuf abdii kuatannaarraa maddeeti. Kun uummanni dafee itti dammaquu baannaan uummataaf balaadha.
Horaa Bulaa
Injifannoon Uummata Oromoof
Gadaan Gadaa Xumura Garbummaati!
Qalbeessaa Dhangi’aa
Finfinnee Oromiyaa
Adooleessa 6,2018


c: text/html

text:
Homishittonnii zayiitii biyya keessaafichiiftoota irraa qaraxnnii ka’uun isaa rakkoo nutti ta’eera jedhan
Zayiitii biyya alaatiif galu kami irraayyuqaraxnnii ka’uun isaa gabaa keessattidorgomuudhaafrakkoo nutti ta’eera jechuudhaan hojii gaggeessaan ol’aanaa Waldaa industriiwwan homishitoota zayiitii nyaataa Itiyoophiyaa AddiseeGaarkaaboo Addis Maaladaatti himaniiru.
MinisteerriDaldalaafiindustirii qajeelfama Hagayyaa 28 bara 2013 baaseen homshnnii zayiitii nyaataa taaksii irraa bilisa ta’uun isaa kan yaadatamudha.Kana hordofeshomshittonni zayiitii nyaataa biyya keessaa dorggommiif gatii gabaa keessaa jiru ol’aanaa akka itti ta’ee ibsaniiru.
Wayiita ammaa fichiifttonni zayiitii nyaataa tajaajilaliqii argachaa jiru.Kunis gabaa keessattiqixa akka hin dorggomnnee ijaa nuu taasisuuhomshitootazayiitii nyaataa biyya keessaa miidhuun isaa hin ooluu jedhaniiru.
Wal qabsiisaniishomishittonnizayiitii nyaataa biyya keessaa lammiileehedduun carraa hojii uumuudhaan gabaa tasgabbesuudhaaniifiisharafa alaa hanbisuudhaangumaacha isaan qaban ibsani kunis fichiisttoota waliin wal bira qabamee yammu ilaalamuu hedduuol’aanaadha jedhaniiru Addiseen.
Homshittonni biyya keessaa humni homishuu isaanii gahee homisha biyya keessaa walii galaa kessaa harka dhibba kessa 10 yemmu ta’u harka dhibba keessaa 90 fichiiftootaankanuwwiifamuudha.
Kunis sababbiwwan gufuu garaa garaahomishittonni amma barbaadamu homisha akka hin jirre agarsiisadha kan jedhan Addiseen kanneen keessaa hiri’inni miidhaan dheedhiifiidaballiin gatii caasaan bittaa galttewwanii mijataa ta’u dhabuu baatii Adoolessaa darbee jalqabee homshnni miidhaan galtee kanaa ta’u karaa gabaa homisha Itiyoophiyaa qofa ta’uun isaa homishaaleen karaa gabaa kanaa dhiyaatu immo fedhii warshaalee jiru waliin kan wal hin simannee ta’uun isaa sababbiwwan ol’aanaadha jedhaniiru.
Kanatti dabalees miidhaan dheedhiin heddumminaan gara gabaa alatti ergamuunakkaataa homisha Amaya ta’uu dhabuu homishittonni meeshaa amayyaaittiin homishan dhabuun sharafnii alaa dhiibuuzayiitii nyaataa karaa seeraan alaa alaagaluun isaa miidhaan dibataa akkuma homishamaniin gara gabaa alatti ergamuunhiriina humna ibsaa biyyattiif addaan ciccituun rakkoolee damee kanaan eeramankeessaa warreen eeramaniidhajedhaniiru.
Homisha biqiltuu walii galaa keessaa amantaan miidhaan dibataa harka dhibba kessaa 2.71 kan ta’u ta’u isaa kan eeran Addiiseen akkaataa homisha qonnaan bultootaa gara ammayaatticeesiisuu barbaachisa jedhaniiru. Itti dabalaniis industriiwwan homishttootazayiita nyaataa fedhii galtee mataa isaanii akka gutantaasiisuu barbaachisa jechuudhaan ibsaniiru.
Dabalataaniistarsiimoo yeroo gabaabaa Homishoota kana deggaranmijjeesuudhaanwarshaaleen haala homisha dheedhii itti argachuu danda’an mijjeesuu akka barbaachisu hubachiisaniiru.Akkasuumas homisha dibataa qopheesuuratti industriiwwan boba’an meeshaa dheedhii isaan barbaachisu sirna gabaa wal fakkaata ta’e kessatti akka argatan qopheesuun gabaa kana haqa qabeessa taasiisuuf gargaaras jedhaniiru.
Abbaan taayitaa statistiksiigiddu galeessa ragaa bara 2013 baaseen feedhiinzayiita nyaataa toonii kuma 888fi 679dha .biyyatiitti walii galaanhomishitootazayiitaa 232 kan jiran yammu ta’u 206n isaanii homishitootaxixiqaadha.
Bara 2013tti miidhaan dibataa cuunfaniiwarshaaleequlqullesaniinhomishuunkandanda’ameetoonii kuma 18fii 159 yammu ta’u warshaaleenzayiitiipalmiiqulqullessan lama zayiita nyaataa qulqulluu toonii kuma 22fii 154 gabaaf dhiyaateeraa.Walumaa galatti zayiitiipaalmiiirraafii miidhaan dibataa irraa ameentaanzayiitii nyaataa argame Toni kuma 40 fi 313dha.
Waldaan homishitootazayiita nyaataa Itiyoophiyaa homishitoota damee kanaan boba’aniin Ministeera daldalaafiindustirii irraa eyyama argate rakkoo waloo miseensota walddichaa hiikuuf homishittummaa guddisuufi guddina biyyattiifgumaacha mataa isaa gumaachuuWaldaahunda’eedha.WaldiichiHomishoota zayiitii nyaataa humna gad aanaa giddu galeessaafii ol’aanaa qaban bakka tokkotti qabee fedhii zayiita nyaataa biyyaattiguutuudhaaf yaalii gama isaa taasisaa jira.
አዲስ ማለዳ Fulbaana 22 2014 No 15
______________________________
ትክክለኛውን የአዲስ ማለዳ ሶሻል ሚዲያ በመቀላቀል ቤተሰብ ይሁኑ
Telegram ➲ t.ly/SOXU
Facebook ➲ t.ly/flx8
YouTube ➲ t.ly/vSgS
Twitter ➲ t.ly/mxA4n

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Mootummaaan Itiyoopiyaa paarkii shegger jedhu agarsiisa waraanaa hirmaachisuun eebbisiisee jira. Komaandoowwan humna qilleensaa akkasumas hunootiin humna qilleensaa fi loltoonni waardiyyaa Ripaablikan jedhaman agarsiisa kana irratti hirmaatnii jiran.
Mootummaanis taankiiwwanii fi meeshaalee waraanaa isaa kan jabanaa agarsiisee jira. Muummichi ministeeraa Abiy Ahimed fi prezidaant Saahilewerq Zewudee paarkii sana eebbisuu dhaan agarsiisa dhiyaate daawwatanii jiru.
Yaadi miidiyaa hawaasaa hangi tokko Paarkii? Moo Taankii? Ka jedhu maxxansanii jiran. Paarkiin Shaggar magaalaa Finfinnee bareechuuf kaka’umsa muummicha ministeerichaa keessaa tokko. Qaama projektii fageenya km 56 magaalattii keessatti ijaaramee fi lagaan marfame jedha Meleskachoo Ammhaa Finfinnee irraa.


text:
Eega Labsiin yeroo muddamaa labsamerraa kaasee godina Arsii lixaa fi Arsii irraa namoonni 240 ol ajjeefamuu ibsame.
Liigiin Mirga dhala nama gaanfa Afrikaa (The Human Right League of the Horn of Africa) guyyaa labsiin yeroo muddamaa labsame Fulbaana 28/2009 irraa hanga Onkololeessa 18/2009ti guyyoota 20 keessatti godina Arsii Lixaa fi Arsii irraa namoonni 240 waraana Mootummaan kan ajjeefaman ta’uu gabaase. Liigiin kun gabaasa isaa kana irratti guyyoota 20 kan keessatti Arsii Nageellee qofa irraa namoonni 70 kan ajjeefaman fi namoonni 335 hidhamuu, akkasumas Shaallaa fi Ajjeettis namoonni 85 kan ajjeefaman fi namoonni 400 tahan ammoo kan hidhaman ta’uu ibseera.
Dhaabbatichi gabaasa fuula 9 qabu kan Koomishiinii mirga Ilmaan nama Gamtaa mootummoota Adduunyaa (UN) dhiheesse irratti, Ajjeechaa fi dararaan mootummaan Itoophiyaa bara 2005 irraa kaasee waggoota 12f keessattuu dargaggoota naannoo Oromiyaa irratti cimee kan itti fufe tahuu baldhinaan ibseera. Sababa waggaa tokko guutuu osoo addaan hin kutin gaafii mirgaa gaafataniif ajjeechaa fi dararaan guddaan yeroo labsiin yeroo muddamaa labsametti kan geggeeffame tahuu gabaasni kun ni addeessa.
Naannoo Oromiyaa irraa walumaagalatti guyyoota Fulbaana 28/2009 hanga Onkololeessa 18/2009 jiran guyyoota 20 keessatti namoonni 1,000 ol ajjeefamuu fi kuma Afurtamaa (40,000) ol kan tahan immoo hidhamuun gabaafamee jira.


text:
Iiraaq Kirkira lafaa cimaan dhahamte
Iraaq, Magaalaa Suleymaaniyaa irraa gama Kibba Bahaatti Kirkira lafaa maagnitudii 7.2tti galmaayeen kan dhahamte tahuun beekame. Kirkirri lafaa cimaan kutaa Kurdistaan daangaa Iiraan keessatti uumame kun gandoota saddeet kan barbadeesse tahuunis gabaafameera.
Suuralee fi vidiyooleen magaalaa Suleeyimaaniyaa keessatti yeroo gamooleen hollatan muldhisan, miidiyaalee hawaassummaa adda addaa irratti maxxanfamaa jiru. Kirkira lafaa kanaan hanga ammaatti miidhaan namaa fi qabeenya irra gaye hin beekkamne.


text:
Xiyyaarri waraana Turkiyaa Suuriyaa naannawa magaalaa Afriin keessatti kan kufe tahuu prezdaant Rajab Xayyib Erdogaan beeksise. Prezdaant Erdogaan Sabtii har’aa walgahii dhaaba biyya bulchaa jiru irratti haasawa godheen “sa’aa muraasa dura Xiyyaarri waraana Turkiyaa tokko magaalaa Afriin cinatti kufee jira, sababni balaa kanaa qoratamaa kan jiru yoo tahu, duulli finciltoota Kurdi irratti jalqabame cimee kan itti fufu ta’a”jedhe. Turkiyaan finciltoota Kurdi kanneen Ameerikaan deeggaramuun Suuriyaa naannawa Afriin keessa maandheffatan irratti duulaa lafoo fi qilleensa irraan kan bante tahuun ni yaadatama.
Gama biraatiin ammoo Isra’eel Xiyyaarri waraana isii F-16 jedhamu misaa’ela waraana mootummaa Suuriyaatiin rukutamee kan kufe tahuu beeksifte. Qondaalli waraana Isra’eel tokko akka jedhetti, Xiyyaarri waraana Isra’eel buufata waraana Iiraan kan Suuriyaa keessa jiru rukutaa osoo jiru, Misaa’ela ittisa qilleensa Waraana Suuriyaatiin rukutamee kan kufe tahuu hime. Qondaallli kun itti dabaluudhaan waraanni Isra’eelis Droonii Waraana Iiraan kan daangaa biyyattii cabsee seene rukutee kan kuffise tahuu hime.


text:
Oromiyaa: DAANDIIN HARAR ARETANYA IRRATTI CUUFAME JIRAA.
Via: Shamshadin Taha
Shamarreen suuraan isii maxxanfame tun Caalltuu Abdii jedhamti.
Gaara Mullata Aanaa
baddannoo Araddaa Ija biyyaatti dhalattee gara Magalaa Harar dhuftee mana namticha
kaalid jedhamu tokko osoo hojjattu miidhaan cimaa eega irraan gahan booda handhuraa hanga jilbaatti gubamtee hedduu miidhamtee jirti. Ammaaf Finfinnetti wallaanaamaa jirti. Maatiin Caaltuu akkuma maati keenya hundaa harka qalleeyyii waan tahaniif baasii wallaansa isiitiif barbaachisu kafaluu waan hin dandeenyeef kanneen dandeessan gargaaraa.Kanneen gargaaruu feetan Lakkoofsa herregaa haadha isii kan bifa suuraatiin maxxanfame kanarratti gargaaruu dandeessu.
____
#Justice_for_Chaltu


text:
Ayyaanni Irreecha Malkaa Mogor/dulaa/ har’a kabajame.
Irreeffattoonni Irreecha Malkaa Mogor/Malkaa Dulaa) bara 6415 baga ittin isin ga’e. Baga nagaan geessan. Bara dhufu nama bilisummaa irraatti waliin irreeffatu nu godhu.
Malkaan Mogor lafa seenaati. Lafa Gootonni akka Badhaadha Dilgasaa, Fayyee Garasuu faa itti biqilanii dha. Badhaadhni gaafa lola eegalus bakki yaa’ii Wazaroo,Yaayyaa,Ada’aa fi Gumbichuu Iddoo kanaa dha. Malkaan Mogor laga guddaa dha.
Uummanni Aanaa Sulultaa Naannoo Kana jiraatu fi Yaayyaa Gullallee Ganni seenee Onkoloolessa keessa qofa walitti ce’u. Uummanni kun gaafa Irreechaa kanallee gama fi gamana dhaabbatee Angafaaf quxusuun dabareen Irreeffata. Fuula Gammachuutin fagoo irraa nagaa walitti dhaama. Bara kanas haaluma kanaan Irreeffatame. Mogor lafa Albuudan badhaadhe, kan Warshaaleen Simintoo kan akka Darba, Ethio-cement fi kan biroo dhiyeessiin galtee Warshaa/Raw material) isaaniif madda lafati.
Garu Uummanni naannoo kana keessatti argamu bu’uuralee misoomaa hin qaban. Rakkoon Ibsaa, Bishaanii, Network Bilbala fi Kkf hedduu Uummata qabuu dha. Rakkoon Riqicha dhabuu Malkaa Mogor rakkoo Olaanaa dha. Rakkoo kana PP’n akka hin furre ni beekna. Garu rakkoon Uummata kanaa bilisummaa keessatti akka deebi’u Abdiin qaba. Irra deebiin baga geessan.
Jabaan Waaqa!
Related


text:
Jaarsaa fi Jaartiin iccitii walii baasuun taatii?
Lakkii hin taatu, Haraami. Rabbi biratti kun yakka hamaadha. Wal qunnamtii saalaa irraa kaasee waan jiraa mara Jaarsi iccitii Jaartii isaa baasuu hin qabu, Jaartiinis akkasuma. Shari’aan iccitii walii baasuu nu dhoorkite, keessattuu iccitii warra bultii jaareetif eeggumsa jabaa goote. Dhiirri akka haadha manaa isaatii waliin tahe gad bahee dubbatu Dayyuusa. Haati manaa iccitii Jaarsa isii saaxiltuus Diin hin qabdu. Mee herregaa! Naamusa, kabajaafi hinaaffaa yoo dhabe malee namni akkamitti iccitii nama jaalatuu saaxila?
Hadiisa Abii Sa’iid al Khudriin odeyseen ergamaan Rabbiiﷺ “Gurbaa intalootti dhufee waliin ciisee qanani’ee isiilleen itti qananiite, kan eeganaa iccitii isii facaasu, guyyaa Qiyaamaa Rabbi biratti ilmaan namaa keessaa sadarkaa hamtuu irra warri jiru isaan kanneeni” jedhe.
[Muslimtu gabaase]
وعَن أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ ـ رَضِي اللهُ عَنْهُ ـ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: إِنَّ مِنْ أَشَرِّ النَّاسِ عِنْدَ اللَّهِ مَنْزِلَةً يَوْمَ الْقِيَامَةِ الرَّجُلَ يُفْضِي إِلَى امْرَأَتِهِ وَتُفْضِي إِلَيْهِ ثُمَّ يَنْشُرُ سِرَّهَا. رواه مسلم.
Beekaa hojiin mana keessaa harki caalu iccitii dha. Waa’ee nama waliin galanii dubbachaa ooluun adaba dhabuudha, safuu dhabuudha, tun hojii Sheyxaanaati. Jaartiin iccitii Jaarsaa facaafte Amaanaa gante jechuudha. Amaanaa ganuun ammoo Rabbi biratti nama gaafachiisa. Haasawa nagayaa yoo tahe malee iccitii Jaarsa isii haadhaafi abbaa ykn fira isiitti himtee boharsuun hin hayyamamuuf. Jaarsilleen akkasuma, bakka tana if eeggatuun dirqama. Dogongora iccitii baasuu kana keessa osoo hin buune marihadhaa. Hammeenya kanarraa Rabbi nu haa eegu.


text:
Atileet Siifan Hasan fa’iif Neezarlaanditti simannaa ho’aa taasifameef.
Guyyaa har’aa mootiin Neezarlaandis Wileem Aleksaandarii fi mootittiin Maaksimaa atileetota biyyattii Olompikii Tookiyootti hirmaatan masaraa ‘Noordeinde’ Za Heegi argamutti simataniiru.
Isa dura qondaaltonni biyyattii kaan paarkii ‘Sportcampus Zuiderpark’ jedhamutti isaan simatanii turan.
Neezarlaandis Olompikii Tookiyootti warqii 10 walumaa gala medaaliyaa 36 argachuun biyyoota Gamtaa Awurooppaa keessaa 1ffaa addunyaa keessaa 7ffaan xumurte.
Akka miidiyaalee biyyattiitti baay’inni medaaliyaa biyyattiin barana argatte kanneen kana duraa hunda caala.
Neezarlaandis qabxii barana argatte keessaa atileetiksiidhaan warqii lama walumaa gala medaaliyaa 8 argatte.
Warqiin lamaan kunimmoo atileetii dhalattuu Itoophiyaa Nezerlaandiif fiigde Siifan Hasaniin argame.
Siifan 5000m fi 10,000m’n dabalataan 1500m’n sadaffaa bahuun medaaliyaa biraa biyya atileetiksii itti eegalteef gumaachiteetti.
Akkuma Siifan isporteessaan bishkilitiin dorgome Harrie Lavreysen warqii lamaafi maaldaa [nahaasii] tokko biyyattiif argamsiise. Atileetiin maaraatoonii dhiiraan lammaffaa bahe Nageyee Abdii dhalootaan Somaaliyaa ta’un ni beekama. Dorgommii 10,000m’n Siifan erga warqii argattee booda guyyaa Dilbataa mootiifi mootittiin addatti ishee dinqisifachuun isaanii ni yaadatama.
https://bbc.in/2VKdMxq


text:
Qabsoon Bilisummaa Oromoo eessaa ka’ee garamitti deemaa jira?
– Qormaatota kaleessaa, kan har’aa fi kan boruu –
Berhanu Hundee, Caamsaa 9, 2018
Kutaa Kudha-afraffaa
Dhimma har’a yaada koo irratti barreessuu fedhu keessa osoo hin seenin dura, waayee MIDROC laalchisee waa jechuun barbaada. Dhimmi Laga Dambii dhimma Maastar Plaanii Finfinneerraa adda hin ta’u yoo jedhame dhara waan ta’u natti hin fakkaatu. Karoorri lamaaniituu Oromoorratti duula labsanii, karaalee adda addaatiin sanyii isaa dhabamsiisuu dha. Karaa injifannootiinis yoo fudhatame, uummatni keenya diina harka micciiree lamaanuu dhaabsisuu danda’ee jira. Kana hundaafuu galanni uummata keenyaaf keessumaayuu warra dhimma kanaaf jedhanii wareegama ulfaataa kaffalaniif haa ta’u. Asirraa wanti hubatamuu danda’u immoo Oromoon waan barbaadu argachuuf humnas, dandeettiis, beekumsas, qabeenya fi tokkummaas akka qabuu dha.
Qabsoon Bilisummaa Oromoo (QBOn) hanga Abbaabiyyummaan Oromoo mirkanaa’utti cimee ittifufuu qaba
Haasa’a ykn makmaaksa Oromoo keessatti waan jedhamu tokkotu jira. Innis “Lafti bari’uuf yoo jettu dukkanni ni hammaata” jedhama. QBOnis isa kana wajjin walfakkaata. Akkamitti yoo jedhame, qabsoon kun bifuma kamiinuu haa ta’u injifannoodhaan xumuramuuf galii isaatittii dhiyaatee jira. Haa ta’u malee, akkuma makmaaksi jedhu, qabsoon kunis hanguma galiitti dhihaachaa deemutti, wareegamni kaffalamus kan dur caalaa hammaachaa deema jechuu dha. Kanaaf, diinnis nutti cimee, Oromiyaa guutuu keessatti karaalee adda addaatiin uummata keenya miidhaa jira. Injifannoon xumuraa garuu kan qabsoo haqaa waan ta’eef, QBOn diina injifatee, gabrummaa xumuree galii hawwamu akka gahu shakkiin tokko hin jiru.
Abbaabiyyummaa Oromoo mirkaneessuu jechuun maal jechuu dha?
Yeroo baay’ee waayeen kun yoo dubbatamu akka waan Oromoon biyya isaa kana fottoqsee deemuutitti laalama ykn hubatama. Kuni garuu dogonggora. Oromoon bakka irraa fottoqus ta’ee irraa deemu hin jiru. Duris achuma lafa isaarra ture, ammas borus achuma jiraata. Haa ta’u malee, diinni ittidhufee bilisummaa uummatni Oromoo qabaachaa ture fi biyya isaa irraa fudhatee; abbaa biyyaa fi abbaa qabeenyaa irratti ta’ee; gama tokkoon qabeenya Oromoo saamaa gama biraatiin immoo biyyaa fi lafa Oromoorratti Oromoo hidhaa, dararaa, ajjeesaa; sabni Oromoo dhukkubaaf, beelaa fi gadadoodhaaf akka saaxilamu godhee; jireenya namaa agdii akka jiraatu taasisee waan as gaheef, diina kana ofirraa kaasee, hundeedhaan buqqisee, hiree ofii akka murteeffatu godhuu dha.
Gaafa diina isaa ofirraa buqqisee, bilisummaa isaa argate immoo, waa dhabee sana hundaa deebisee waan argatuuf, abbaa biyyaa fi abbaa qabeenya isaa ta’ee, abbaabiyyummaan Oromoos mirkanaa’e jechuu dha. Haala kana keessatti garuu akkamitti fi eenyu wajjin jiraachuu akka barbaadu; biyya akkamii ijaarrachuus akka fedhu kan murteeffatu uummatuma Oromoo ti. Biyya Itoophiyaa jedhamtu tana keessatti walfaanummaadhaan akka Federeeshiniitti jiraachuu yookaanis immoo mootummaa birmadummaa isaa dhaabbatee biyya walaba taate ijaarrachuuf murtii booddee kan qabaatu uummatuma Oromoo ti. Murtiin kun bakkee hin beekamnetti dursanii akka fottoquutitti hubachuun ykn hiika kana kennuun sirrii miti.
Abbaabiyyummaan Oromoo jijjiirama DhDUO/AWDUI keessatti godhamuun argamuu ni danda’aa?
Gaafii kanaaf deebii kennuuf qorannoos ta’ee xiinxala gadifagaate godhuun barbaachisaa natti hin fakkaatu. Haaluma deemaa jiru fi seenaa jaarmayoota kanaa yoo laalle, akka yaada fi ilaalcha kiyyaatitti, deebii gabaabaan gaafii kanaa “hin danda’amu” kan jedhu ta’a. Asirratti, gaafiin “Maaliif hin danda’amne?” jedhu ka’uu mala. Sababa kanaa gaggabaabsee ibsuun yaala.
- ADWUIn walumaagalatti diina malee fira Oromoo tii miti. Mootummoota Habashootaa dhufaa dabran hundaa caalaa uummata Oromoorra miidhaan kan gahe mootummaa AWDUI jalatti waan ta’eef, diinarraa wanti eegamu hin jiru
- DhDUOn kan har’a motora jijjiiramaa of fakkeessu kun hirribarraayuu kan dammaqe sochii uummata Oromootiini. Haa ta’u malee, uummata Oromoo galateeffachuu dhiisanii, har’allee sobuu fi uummata gowwoomsuu yaalan. Yoo uummatni callisee yeroo kenneef, akka waan uummatni tasgabbaayeetti laalanii amala isaanii kan dur sana agarsiisuu barbaadu. Yeroo kana immoo warra isaan ijaare sana tajaajiluu fedhu. Yoo uummatni itti ka’e, watwaatuu calqabu. Ammallee ofdanda’anii miila lmaan hin dhaabbanne.
- Waan uummata Oromootiif dhaabbatan fakkaatanii garuu uummata kana diinaaf saaxilaa jiru. Kanaafuu, jijjiirama fidanii gaafii Oromoo deebisuun hafee, nagaa uummatichaatuu eegsisuu hin dandeenye, hin danda’anis. Sabboontotni quuqama uummata kanaa qaban as bahaa jiraatanillee, DhDUOn akka jaarmayaatti ammallee kaayyoodhuma ijaarameef sanaaf hojjechaa jira.
- Maqaa jijjiiramaa fi maqaa Araat Kiiloo galuutiin daldalaa, garuu al-kallattiidhaan diina (Wayyaanee) isaan duuba riphee callisee daba hojjechaa jiru kanatti lubbuu horaa jiru; akka diinni afuura galafatu godhaa jiru malee jijjiirama barbaadamu fiduuf fedhiis ta’ee humna hin qaban. Namootni fedhii dhuunfaatiif jedhanii diina wajjin hojjechaa jiranis jaarmayaa kana keessa baay’eetu jiru.
- Jijjiiramallee fiduuf kan tattaafatan yoo ta’an, jijjiiramni isaan fiduu malan sirna tortoree baduuf deemu kana suphanii, lubbuu itti deebisanii uummatrra tursiisuuf yoo ta’e malee, abbaabiyyummaan Oromoo jaarmayoota kana jalatti gonkumaa mirkanaa’uu hin danda’u. Akkuma kanaan dura irra deddeebi’ee barreessaa ture, DhDUOn QBO gargaaruu caalaa gufuu ittita’uuf akka jiru dhugaan kun hubatamuu qaba.
Egaa, abbaabiyyummaa Oromoo mirkaneessuun hafee, jaarmayoota kana keessatti, sirna kana suphuudhaan jijjiiramni xixiqqoon hawwamullee argamuu akka hin dandeenye fakkeenyota tokko tokko kaasuu yaalee jira. Kanaafuu, gabrummaa xumuree, abbaabiyyummaa Oromoo mirkaneessuu kan danda’u qabsoo cimsanii ittifufuudhaan Oromoon hiree isaa ofiif/ofiin mirkaneeffachuu akka danda’u taasisuu qofaa dha. Karaan, malas ta’ee falli biraa hin jiru. Jaarmayaa ofiifuu bilsa ta’ee hojjechuu hin dandeenye fi humnas hin qabnerraa waa eeguu dhiisanii qabsoo cimsanii hanga galii booddeetitti ittifufuu dha malee filannoon biraa hin jiru.
Hanga dhimma biraatiin walitti deebinutti nagaan turaa!
Ulfaadhaa!
13. Qabsoon Bilisummaa Oromoo eessaa ka’ee garamitti deemaa jira? Kutaa Kudha-afraffaa
12. Qabsoon Bilisummaa Oromoo eessaa ka’ee garamitti deemaa jira? Kutaa Kudhalammaffaa
11. Qabsoon Bilisummaa Oromoo eessaa ka’ee garamitti deemaa jira? Kutaa Kudhatokkoffaa
10. Qabsoon Bilisummaa Oromoo eessaa ka’ee garamitti deemaa jira? Kutaa Kurnaffaa
9. Qabsoon Bilisummaa Oromoo eessaa ka’ee garamitti deemaa jira? Kutaa Saglaffaa
8. Qabsoon Bilisummaa Oromoo eessaa ka’ee garamitti deemaa jira? Kutaa Saddeettaffaa
7. Qabsoon Bilisummaa Oromoo eessaa ka’ee garamitti deemaa jira? Kutaa Torbaffaa
6. Qabsoon Bilisummaa Oromoo eessaa ka’ee garamitti deemaa jira? Kutaa Jahaffaa
5. Qabsoon Bilisummaa Oromoo eessaa ka’ee garamitti deemaa jira? Kutaa Shanaffaa
4. Qabsoon Bilisummaa Oromoo eessaa ka’ee garamitti deemaa jira? Kutaa Afraffaa
3. Qabsoon Bilisummaa Oromoo eessaa ka’ee garamitti deemaa jira? Kutaa Sadaffaa
2. Qabsoon Bilisummaa Oromoo eessaa ka’ee garamitti deemaa jira? Kutaa Lammaffaa
1. Qabsoon Bilisummaa Oromoo eessaa ka’ee garamitti deemaa jira? Kutaa Tokkoffaa


text:
Adeemsi Karaa Malee Furmaatatti Geessuu Hin Danda’u
Waliigaltee ABO, Mootummaa Itoophiyaa fi Mootummaa Naannoo Oromiyaa gidduutti irra gahame hojiitti hiikuu keessatti dhimma WBO wajjin kan wal qabate irratti hojjechuuf Koreen Waloo takka ABO fi PDO irraa ijaaramtee hojii irra jiraachuun dhugaa dha. Koreen tun gama lachuu (ABO fi PDO) irraa nama 3, 3 of keessaa qabdi. HD-ABO Jaal Daawud Ibsaa fi I/A Dura Taa’aa PDO fi Pirezdaantii Mootummaa Naannoo Oromiyaa Dr. Lammaa Magarsaatiin utubamte. Hoogganootni kun lameen waliin tahuudhaan akka Koree ol’aanaatti hojii Koree tanaa hordofu.
Koreen tun dirqama isii oggaa raaw’attu HD-ABO Jaal Daawud Ibsaa fi I/A Dura Taa’aa PDO Dr. Lammaa Magarsaatiif gabaasaa galchiti. Hoogganootni gabaasaan dhihaatuuf kunneenis gabaasa dhihaateef irratti hundaawanii wal mariidhaan murtii malu kennu. Dhimma itti-baha hojii Koree tanaa irratti gadi bahanii Ummataaf ibsa kennuun bu’a-qabeessaa fi sirriis kan tahu tartiibni akkaataa adeemsa hojichaa kan armaan olitti ibsame kun eegamee erga hojiin kun xumuramee booda yoo tahe dha.
Hojiin kun bifa olitti ibsame kanaan tartiiba isaa eeggatee osoo xumura irra hin gahamin yaada gama tokkoo qofa irratti hundaawuudhaan gabaasaan ykn. ibsi Ummataaf dhihaatu bu’a qabeessa, guutuu fi qajeelaas hin tahu. Waan taheef, dhimma kana ilaalchisee miseensa koree waloo tanaa kan tahan Obbo Mogos Eda’ee qofa waabeffachuudhaan gabaasaan guyyaa har’aa miidiyaaleedhaan tamsa’uun fudhatama kan hin qabnee fi adeemsa karaa malee akka tahe hubachiisna.
Injifannoo Ummata Oromoof !
Adda Bilisummaa Oromoo
Mudde 25, 2018


text:
Torban kana Qaanqee Show oduu gama tokkoon nama gammachiisee gama kaaniin nama gaddisiisuu dhageesisee jira. Innis Hanan Elemo Qilxu fi Abdulkarim Elemo Qilxuu biyya Yemen keessa rakkina irra jiraachuu isaaniiti. Gootni Oromo guddichi ilmaan qabaachuu dhagawuun nama gammachiisa. Gama kaaniin rakkina keessa jiraachuun isaanii nama gadisiisa. Gargaarsa barbaachisu godhuufii dhaaf koreen qindeesituu qindaawee jira. Koreen kun waa lama irratti hojjeta. Inni jalqabaa rakkina keessaa dandamachiisuudhaaf gargaarsa maallaqaa lammiiwwan Oromiyaa ala jiraatan irraa fuunanee biraan gawuudha. Kan lammataa ammoo biyya nagaa hin qabne sana keessaa bahanii bakka nagaan jirachuu danda’an qubachiisuuf yaalii barbaachisu godhuu dha. Kanaaf maaloo, hatataman, arjoominaan ha birmannu.
Koree Qindeesitu
(Dr. Mohammed Hassen, Dr. Solomon Ungashe, Elemo Ali, Elias Ibsa fi Damsho Ali)


text:
Yaadaan bilshaachuufi beekumsa qabaachuun sochii hojii keenya guyyaa hundumaa keessatti baayi’ee barbaachisaadha.Dandeettii ogummaa erregaa( mathematics) qabaachuun ijoolleefi namoota gurguddaaf akkasumas hawaasa keessatti hojii hojjechuuf jireenya isaaniif barbaachisaadha.Dandeettii erregaa qabaachuuf carraaquun mana barnootaa keessatti milkaa’in fiduu danda’a.Ijoolleen utuu mana barnootaa hingalin beekumsa erregaa yoo qabaatan, yeroo mana barnootaa galan milkaa’ina isaanii argamsiisuu danda’a.
Dhaabbati Save the Children biyyoota Nepaliifi Maalaawii keessatti barumsa sadarkaa jalqabaa jabeessuuf qorannoo godherratti,daa’imaan umrii ijoollummaa isaaniirraa kaasee akka barumsa erregaafi barnoota adda addaatiin yoo deggeeran, mana barnootaa keessatti milkaa’an argatu.
Dandeettiin eregaa yoo jalqaba umrii K-2 irraa jalqabanii baratan, barumsa egeree isaaniif bu’uura ta’ee isaan gargaara.Ijoolleen bara ijoollummaa isaaniitti barumsa erregaa akka argatan gargaaruun gara fuula duraatti barnoota gara biraa irrattillee akka ciman isaan dandeessisa.
Kanaafiyyuu Save the Children barnoota jalqabaa irratti, erregaaf xiyyeeffannaan cimaan kennameefii ijoolleen akka barachuu jalqaban hojjechaa jira.Kaayyoon ka’umsa kanaas barumsi erregaa rakkoo adduunyaarratti muldhatu waan ta’eef xiyyeeffannaa itti kennee jajjabeesuudhaan hojjechaa jira.
Save the Childern sagantaa kana hojiidhaan muldhisuun kaayyoosaa keessaa tokko godhatee,fudhachuudhaan barumsa erregaaf xiyyeeffannaan kennameefii akka irratti hojjetamu imaamata baafatee lixa Showaa manneetii barnootaa aanota Amboo,Dandiifi Tokkee Kutaayee, 20 keessatti hojiirra oolcheera.Sochiisaa kanaanis warrii ijoolleefi hawaasi hundi ijoolleen isaanii barumsa erregaan akka jabaatan gochuun bu’aa inni qabu sirriitti hubatanii akka deggeersa godhan Seave the childern hojjechaa jira.
Kakka’umsi kun manneetii barnootaa jalqabaa keessatti errega barachuun babaldhachaa dhufuunsaa, dandeetti barumsa erregaafi hubannoo akkasumas manneetii barumsaa keessattifi alatti hojii isaanii akka gaariitti hojjechuuf akka gargaaru beekamaadha.
Mana barnootaa dhaquun qofaasaa barachuu danda’u miti.Ijoollee dandeetti erregaafi hubannoo gaarii qabdu ciccimoofi warra waa barachuuf hedduu carraaqan gidduu, adda addumaan jiru umrii wajjin gar gar fagaataa adeema.Ijoolleen hiyyummaa keessa jiran, Shamarraniifi warri kitaabota gahaa hinarganne ykn hinqabne,warri erregaan mana isaaniitti nama dandeettiifi beekumsa qabuu wajjin qayyabachuuf carraa hinqabne, gargaarsa dabalataafi ciminaan irratti hojjetamuu qaba.Beekumsa erregaa gahaa argachuuf suuraan kanaa gaditti muldhatu kun Shawaa lixaa naannoo xiyyeeffannaan itti kennamee irratti hojjetamaa jiru mana barnootaa tokko keessatti ijoolleen jalqaba barumsa isaaniitti, barumsa erregaa yeroo baratan agarsiisa.
Barumsa lakkoofsaafi erregaa cimsuun hundee hubannoofi dandeettii hojii dabalata waan sadii deggeera.Safaruufi ji’oomeetirii (Measurement and Geometry) lakkoofsa baruufi hojiin agarsiisuun,ijoollee lakkoofsa (numbers) barachuun karaa lakkoofsaan waa agarsiisan,wal-qabannaa lakkoofsa gidduu jiru,sirna (bifa) lakkoofsaafi hojii haalaan beekuufi akkaataa walitti hidhata isaanii (waliin adeemuu) danda’an beekuuf fayyada.Hubannoo waa safaruun,maal akka ta’e barachuufi dandeettii argachuun,maaltu akka safaramu yaada argatu.Waan safaramuf tilmaama gidduu adda addummaa jiru madaaluu, dheerina waan tokkoo safaruuf haala jiruuf meeshaa ittin safaramu,dandeettii ji’oomeetirii (Geometry) argachuun,ijoolleen akka waan tokko addaan baasanii ilaalanf bifa haaraa sammuu keessatti akka qalbeeffatan dandeessisa.
Beekumsa erregaa (mathematics) jalqabumaa kaasee cimsuuf tarkaanfiin Shawaa lixaa naannoo filataman keessatti fudhatame,barnoota filachuu,barsiisota leenjisuufi hawaasa qooda fudhachiisuu of keessatti ammatee, hojii hojjetamaa jirudha.Gama barattoota filachuu ilaalchisee namoonni hojii barnoota erregaa cimsanii barsiisuuf hojjetan,ijoollee dandeettiifi hubannoo gaarii qaban filanii baasuuf waan itti gargaaraman,kanumaaf jedhamee qorannoodhaan dursee kan qophaa’e mala akka qorannoo muraasa,gaaffii afaanii dabalatee tokkoofi tokkoon walitti dubbachuu,lakkoofsa addaan baasuu,lakkoofsa hirdhate ykn irra dabrame agarsiisuu,walitti eda’uufi walirraa hirdhisuu,waan dubbatameefi hiika laachuu,bifa safaraafii yeroo,barsiisota leenjisuun kan kennamu, barsiisotni hojii isaanii sagantaadhaan qajeelfama barsiisuu (kaariikulamii) guyyaa-guyyaatti qabaatan irratti dandeettii addaa akka argataniifidha.
Dandeettii barnoota bu’uura erregaa qindeessee qopheessuuf hojiirra oolchu, barsiisonni,barattootin isaanii errega irratti beekumsaa bu’uuraa cimaa argachuu isaanii mirkaneeffatu.
Yeroo yeroodhaan lakkoofsuma beekumsi barattootaa dabalaa deemu xiinxaluun hubannoo barsiisotaa dabala.Waan baayi’ee barbaachisaa ta’e tokkommoo hojii hawaasarraa eegamudha.Barsiisni dansaafi haalli mijaawaan naannoo mana barnootaa keessaattifi alatti dandeettii barattootaa errega ol-guddisa.
Sagantaa beekumsa erregaa cimsuuniifi ittidabalati, sochii hawaasaa erreegaa akka taphaatti qayyabachuun bu’a qabeessadha.Kana malees gareedhaan taa’anii yeroo haasa’an haasaa keessa wal-qoruufi gaaffii wal gaafachuufi deebii keennuun, beekumsa erregaa dabala.Beekumsa erregaa (maths) cimsuuf sagantaan jalqabame kun bu’aan inni waggaa tokko keessatti fide gaafa xiinxalamu ijoolleen mana barnootaa sagantaan kun keessatti jalqabame keessatti baratan hundi, dandeettiifi beekumsi erregasaanii baayi’ee dabale.
Shawaa lixaa mana barnootaa naannoolee filatamanii hojiin beekumsaafi dandeettii erregaa ol-guddisuu keessatti hojjetame yeroo xiinxalamu kan muldhate, barattoonni bu’aa guddaa barbaachisaa ta’an sadii argataniiru:Beekumsa bu’uuraa dandeettii erregaa (lakkoofsaa,ji’ometriifi safaruu) Keessumaa mana barnootaa 14 bakka caalaatti errega irratti xiyyeefatametti ( lakkoofsa 2 utaalanii lakkaawuu,5 utaalanii lakkaawuu,toora sirreessuu, gaaffii gaafataman deebisuu,Zeeroon(0) maal akka ta’e hubachuu danda’uu,kurneeniifi (10) fi 1 addaan baasanii beekuu,lakkoofsa tarreessuu,addaan baasuu,Lakkoosa gidduudhaa hafte beekuu,eda’uu, hirdhisuu,baayi’isuufi hiruu,qodaa tokko safaruu,bifa ykn boca addaan baasanii beekuu,kkf.)Kanarraa kan ka’e hawaasni,warri ijoolleefi mootummaan hojii kana deggeeruudhaan irratti qooda fudhannaan isaan agarsiisan kan nama jajjabeessuufi nama gammachiisudha.
Dhaabbata Save the Children tiin Balcha kan ta’e!


text:
Qomoon Oromoo hundi/marti akaakuu lakkaa’a. Kun Oromiyaa cufa keessatti beekamaa dha. Aadaan kun sababa adda addaa tiin dhaloota ammaa biratti hanga tokko dagatamaa dhufaa jira. Kun ta’uu isaaf immoo sababoota garaagaraa keessaa barumsaan walqabatee haala uumamaa dhufe; dhiibbaa amantiin lammootni ummatichaa fudhatan uumee; fi dhimmichi/aadaan kun barbaachisaa ta’uu isaa irratti hubannoon gahaan kennamuu dhabuu eeruun ni danda’ama. Qabxiilee kunneen baballisnee ilaaluun dura “akaakuu”n maal akka ta’e wal hubachiisuu qabna.
Akaakuu jechuun hidda dhalootaa gama abbaa fi gama haadhaa tiin jiru dhaloota har’a jiru irraa eegalanii maqaa dhahuu dhaan duubatti lakkaa’uu jechuu dha. Afaan Ingilisii tiin “lineage” isa jedhamuun wal fakkaata. Namni tokko akaakuu yeroo lakkaa’u maqaa ofii tiin jalqabee kan abbaa, kan akkaakayyuu, kan abaabayyuu … waamuun hanga torbaa (7) ykn hanga sagaliitti (9) tarreessee maqaa dhahuu jechuu dha. Hanga torbaatti lakkaa’uun namoota hundaaf dirqama ta’ee hanga sagaliitti lakkaa’uun immoo warra gosaan Boorana ta’an irratti dirqama jedhama. Torbaa fi sagalii olittis hanga fedhe kanneen tarressan jiru. Arsii keessatti namootni hanga digdamaa olii beekan jiru jedhama. (Sana namootni dirqama fudhatanii adda nuu haa basanani)
Faayidaa guddaa aadaan kun qabu haalaan hubachuu barbaachisa. Ummatichi aadaa kana uummachuun isaa sababa malee miti. Bara dheeraa addunyaa kana irra jiraate keessatti waan hubate qaba. Hubannoo isaa kanas bifa qabatamaa dhaan ragaa qabatee mirkaneeffatee jira. Haalli mirkaneeffannaa isaa bifa kanaan mullate qaroomina har’a saayinsiin nu barsiisuun walgita. Aadaan akaakuu lakkaa’uu qorannoo barnoota saayinsii dame Baayolojii waliin hidhata cimaa qaba. Damee baayolojii keessatti barumsi Genetics jedhu kallattii dhaan dhimma kanaan walsima. Ummatni Oromoo dhimma kana waan hubateef fuudhaa-eerumaa irratti of eeggannoo cimaa qaba.
Fuudhaa-eeruma fi akaakuu lakkaa’uu
Akaakuu lakkaa’uun ballinaan yeroo maatiin walgahee dudubbatu mullata ykn shaakalama. Irra guddessi shaakala kanaa galgala galgala yeroo maatiin abidda marsanii goorduubatti mariyatani. Akkaataan maatiin bifa kanaan walitti dudubachuu kun daa’imman akka akaakuu isaanii baratanii guddatan taasisa. Daa’imman immoo daa’imummaatti waan dhagahan jireenya isaanii guutuu keessatti waan hin irranfanneef dhimma kana isaan shaakalchiisuun murteessaa dha.
Daa’imman akaakuu isaanii lakkaa’anii guddatan shaakallii isaanii kana yeroo guddatanii sadarkaa gaa’elaa gahan itti fayyadamu. Dargaggessi (dardarri) fi shamarreen fuudhaa-eerumaa yeroo wal ilaallatan dhimmoota raawwachuu qaban keessaa tokko akaakuu lakkaa’uu dha. Kun caalmaatti dirqama isa fuudhuu ti. Inni fuudhuu damee abbaa fi dame haadha isaa hanga torbaa ykn hanga saagaliitti waama. Gama akaakuu mucayyootiinis akkanuma lakkaa’ama. Lakkaa’uu kana keessatti tarii yoo bifa qabatamaa ta’een qaceen walitti dhufee firooma agarsiisa ta’e fuudhaa eerumni sun ni hafa. Sababni hafus firri fira fuuchuun dhorkaa waan ta’eefi.
Gosa ofiitii ala fuuchuu
Fuudhaa eeruma keessatti Oromoon jalqaba gosa ofiitii ala filachuu ykn ilaallchuu qaba. Kana jechuun akaakuu lakkaa’achuun duratti ulaagaa ilaalamuu qabu guuttachuu jechuu dha. Gosa ofii keessaa fuudhaa eeruma raawwachuun fira fuuchuu ykn firatti eerumuuf nama saaxila. Oromoon yeroo wal fuudhu hunda dura gosa ofiitiin ala barbaadachuu qaba. Gosa biraa irraa barbaaddachuun akka firoomni jidduu isaanii hin jirre mirkaneeffachuufi.
Namootni gosa adda addaa irraa walfuuchuu fi walitti eerumuun firoomni gidduu isaanii akka hin jirre mirkaneeffachuutti dabalatee faayidaa cimaa kan biroos qaba. Innis ijoollotni lameen warra wal fuudhanii fi walitti eeruman irraa dhalatan cimina ykn jabina qaamaa fi sammuu qabaatu. Inni har’a horsiisaa beyiladaa keessatti gosa adda addaa walitti makan (crossbreeding) ykn oomisha midhaanii fi kudraa fi mudra keessatti saynii walitti makan (crosspollination) Oromoon dur beeka jechaa dha. Kormi gaanaaf barbbaadamus isa filatamaa dha. Sanyiin midhaaniis yeroo midhaan sassaabamuu keessatti filatamee ol kaa’ama.
Laga gama ykn lafa fagoo irraa filachuu
Dargaggessi fuudhaaf shamarree kaadhimmatu hanga danda’ametti naannoo jireenyaa isaa irraa laga gama deemee filachuu qaba. Haalli inni itti filachuu danda’u bakka sirbaa, bakka cidha fuudhaa eerumaa ykn bakka gabaa ta’uu danda’a. Bifa akkasiitiin eega filateen booda adeemsa biroo (jaarsa ergachuu fa’aan) itti fufa. Laga gamaa filachuutti dabalatee lafa fagoo guyyaa tokko deemanii gahan irraa filachuunis ni jiraata. Sana jechuunis bakka jireenya isa kaadhimmatuu sana irraa fagaachuu qaba jechuu dha. Hawaasni dhiheenyatti walkeessaa jiraatu wal tutuqquun hin hafu waan ta’eef of eeggannoo qabaachuun ni barbaachisa.
Kanaaf laga gamaas ta’e fageenya guyyaa tokkoo irraa filachuun ni barbaachisa. Maal jennaan naannoo jireenya dargaggeessa sanaatii filata yoo ta’e namootni bifa adda addaatiin walitti makachuun jiraachuu waan danda’uuf haala akkasii irraa qulqulleffachuufi. Laga qaxxaamuruu fi fagoo deemanii kaadhimaa barbaaddachuun akaakuu lakkaa’uutti dabalatee kallattii firummaan namatti dhufuu danda’u mara hambisuuf akka mijatuufi.
Saayinsiinis kan jedhu sanyiin namaa (hereditary traits) dhaloota har’aa irraa eegalee hanga torbaatti deema jedhama. Kana jechuun sanyiin abbaa ykn haadhaa hanga dhaloota torbaatti gara duubaa deemee mullachuu danda’a jechuu dha. Ilmi ykn intalli abbaa ykn haadha fakkaachuu dhabuun ni jiraata. Ilmi abbaa dhaan alatti akaakayyu, abaabayyuu … jechuun hanga dhaloota torbaatti duuba deebi’ee fakkaachuu danda’a.
“Wal hin beekneen dilboo nama bulcha” jedhama duratti. Kana jechuun hiika guddaa qaba. Hiikni isaa rakkoo dhaloota ammaa biratti mulatu ta’uun isaas waan hubannu ta’a. Dilboo nama bulchaan utuu hin beekin gosti (akaakuun) walitti makata jechuu dha. Gosti walitti makachuun immoo gonkumaa jiraachuu hin qabaatu.
Firri fira fuuchuun fokkuu dha. Fira fuudhuun aadaa dhaanis ta’e amantii dhaan ykn immoo saayinsiidhaan fudhatama hin qabaata. Fira fudhuun ykn firatti eerumuun safuu cabsu t’a. Firri akka wal hin fuunetti of eeggachuun ummata adda addaa biratti yeroo dheeraaf beekmee hanga ammaatti tureera.
Gubaa’uu irraa baraaramuu (Prevent Genetic Degeneration)
Gubaa’uu jechuun dhalootni hir’ataa ykn gadi badaa (genetic degeneration) itti fufuu jechuu dha. Haalli akkasii nama irraa caalaa horii irratti ifatti mullata yeroo ammaa. Horiin (beyiladni) kormi bakka biraatii barbaadamee osoo hin gaansin achuma keessatti yeroo wal hortu qulqullinni horsiisaa sun hir’ataa deema jechuu dha. Yeroo ammaa namni Oromiaa keessaa naanna’uu loon irratti waan argu qaba. Karaa irratti yoo ilaallu illee loon qaamni xixiqqaate argina. Gadi bu’aa dhuftee xixiqqaatte jechuu dha. Namnis akkuma kana. Namni yeroo fira fuudhu qaamanis ta’e sammuu dhaan ni hir’ata. Namni akkasii qaamaanis ta’e sammuun (beekumsaan) hir’ina qabaata. Bakka namni fayyaan uumamaan guutuu ta’ee dhalatee guddate gahuu hin danda’u. Namni fira irraa dhalate hojinis ta’e jireenyaan isaa keessaatti gadi aanaa ta’ee jireenya badaaf caalaatti saaxilama.
Akaakuu lakkaa’uun dagatamaa dhufe
Aadaan Oromoon bara dheeraaf itti fayyadamaa ture kun dhaloota ammaa biratti dagatamaa dhufee jira. Dagatamaa dhufuu kana qabxilee adda addaa eeruu dandeenya. Qabxiin guddichi dhalootni ammaa faayidaa akaakuu lakkaa’uu sirriitti hubachuu dhabuu isaa ti. Dhimmichis gadi fageenyaan hin qoratamne waan ta’eef dhaloota barsiisuuf mijataa hin taane. Hir’ina kanaaf immoo itti gaafatamni kan dhaloota darbe osoo hin taane kan isuma ammaa ti. Inni darbe itti rakkatee hanga ta’e tokko har’aan gahatee jira. Hubachuu fi fayyadamuu itti fufuun itti gaafatama dhaloota ammaa ta’uu qaba.
Hir’inni inni lammataa Oromoon aadaa ummatoota biroo callisnee ofitti fudhachuu isaa ti. Kun aadaa ofiitti boonuu fi faayidaa isaa hubachuu dhabuu irraan kan ka’e ta’uu hubachuu qabna. Kun of/if dagachuu dha. Ka’umsi of/if dagachuu kun ormaan bitamuu Oromoo ti. Ormi ummata biraa cabsee of jalatti yeroo bulchuu ummatni sun eenyummaa ofii dhiisee kan isa cabsee bite sanaa akka fudhatu taasisa. Oromoo irra wanti gahaa tures kanuma. Of tuffatee ormaa gaditti of ilaale.
Sababa of tuffachuu tiin kan ka’e amantii ormaas ni fudhate Oromoon. Warri amantoota sana uummatan immoo aadaa sanyii isa akaakuu lakkaa’uu sanas hin beekan ykn nu irraa hin fudhatani. Warra akkasii keessatti fira fuuchuufa’atu jira. Araboonni gochaa akkasii qabu. Warri Juuwus kana irraa adda miti. Keesumaa warri Juuwu (Israelis) lakkoofsaan Arabaa gadi waan ta’anii yoo akkuma agatan Arabatti eeruman ykn Arabaan wal fuudhan aadaa akkaataa jireenyaa Arabaa waan fudhataniif liqimfamuu danda’u. Warri Juuwu Arabaan walitti makachuu akkasii hin barbaadani. Biyya kanatti Oromoon ormaan wal fuudhee/walitti eerumee akka lakkoofsi isaa gadi xiqqaatu gochuuf duulli irratti adeemsifamaa ture. Keessumaa Oromoon amantii Kiristinaa Ortodoksii fudhate ani Amaaraa ofiin jedhe. Akkas godhee ormaan of waame gola alagaa ol guddisee kan ofii gadi xiqqeesse. Kaleessaa eegalee Ortodoksiin har’as bifa adda addaa tiin badii nu irraan gahu jira. Badiin kun bifa hin mullatnee fi bifa mullatuun nu irra gahaa jiru maddi isaa kanuma. Lakkoofsa ummataa gadi hir’aataa deemuun badi guddaa dha. Ummatni guddaan ni kabajama. Humna qabaata. Yoo akkuma baayyina isaa ijaaramee tokkoome diinaan cabuu hin danda’u. Tokkumma isaa yoo eeggatee of jabeesse orma ofitti fudhata malee orma jalatti hin kufu.
Maal gochuu qabna?
Faayidaa akaakuu lakkaa’uu irra deebinsnee cimsuu qabna. Kana immoo ijoollee keenya barsiisuu qabna. Akkuma dhaloota Qubee barsiifanee afaan keenya badii irraa hambifannee guddifachaa jirru kana dhimmoota eenyummaa keenya calaqqisan hundumaa akkuma kana ol kaasuu qabna. Dhimmoota kana keessatti akaakuu lakkaa’uun isa tokko. Fuul duratti dhimma kanaa fi kanneen biroos beektotni Oromoo qorachuu qabu. Qoratanii yoo as baasan ummatni immoo dhimma isaa kana ofitti fudhatee bifa hundaan dagagfachuu qaba. Qaroomni addunyaan har’a ittiin of himattu ka’umsi isaa kan ummata Kushi (The Cush Civilization). Warri dur ummata Kushitti kooluugalanii isaan bara hamtuu dabarfatan shira xaxuudhaan har’as ummaticha bira darbanii jiru. Ummatichas akka diinaatti ilaalu. Akka tuffatamuu fi of tuffatu gochuuf har’a illee isa irratti hojjetaa jiru. Nuti immoo gara ofii keenyaatti deebi’uu qabna. ‘Uffatni ergisaa nama irraa fokkisa’ waan ta’eef yoo ergifachuu qabna ta’e illee isa nuu ta’uu danda’u filannee gara keenyatti deebifanee keenya jennee ittiin bulla malee kan ebaluu ti jennee orma ol kaafnee if gadi xiqqeessuu hin qabnu! Har’aaf xumure. Fayyaa ta’aa! Gadaan quufaa gubbina!
Taddalaa Tafarraa


text:
Remember this promise by PM Abiy? “Law enforcement operation…will wrap up soon”. That was 9 November. Tigray war now in day 52…and counting…
Sirni Nafxanyaa PP haadhaa fi Abbaa Jaal Marroo Dirribaa,
Mudde 26,2020 ganama sirni Nafxanyaa PP haadhaa fi Abbaa Jaal Marroo Dirribaa, reebicha hamaa irratti gaggeessuun ukkamsanii bakki geessan hin barmiin jira.
Maatii Qabsa’otaa dararuun furmaata waan fiduuf itti fakkaatee, maatii qabsa’otaa haala suukanneessaan dararaa kan jiru sirn Nafxanyaa PP, maatii Jaal Marroo Dirrbaa obbo Dirribaa Lammeessaa fi Adde Gonfee Nurgii Tolasaa badii fi ajaja mana murtiin ala mana jireenya isaanii keessaa qabuun, reebicha hamaa erga irratti gaggeessanii booda, konkolaataa 8ttiin ukkamsanii fuudhanii deemuu maddeen naannoo gabaasan. Qe’een maanguddoota kanaas guutummaatti kan ibdaan barbadaa’e yeroo ta’u firottan hedduunis ukkafamanii jiru.
Maanguddoonni umuriin ganna 70 oli ta’an kuniin, yeroo addaa addaati kan dararamaa jiraniif, badii qabaatanii Osoo hin taane, maatii Jaal Marroo ta’uu isaaniif qofaf. Gochaan suukanneessaan akkasii yeroo jalqabaaf kan irratti raawatame ta’uu baatus, bifa kanaan konkolaataan ukkamsanii fudhanii deemuun lubbuu isaaniif kan nama yaaddessu ta’uu jiraattonni naannoo himaa jiru. Kana duras Obboleessi Jaal Marroo barsiisaan Unversitii Haromaayaa kan ta’e Siisaay Dirribaa sababa obboleessa jaal Marroo ta’eef qofaf, yeroo dheeraaf hidhamee dararaa hamaa irra gaheen fayyaan isaa balaa irra kan jiru ta’uun ni beekama


text:
For they cannot sleep unless they have done wrong; they are robbed of sleep unless they have made someone stumble.
Fulbaana 26,2013-Kantiibaa Itti aantuu magaalaa Finfinnee, Aadde Adaanech Abeebee akkaataa siidaan Haacaaluu ijaaramuun danda’amurratti maatiisaa waliin mari’atan.
Adde Adaanech karaa fuula feesbuukiisaanii Artist Haacaaluu Hundeessaa Waxabajjii 22, 2012 wareegameef akkaataa dhakaan bu’uuraa siidaa yaadannoo isaa kaayametti hatattamaan akkaataa ijaaramuu danda’uu fi yaada siidichaarratti maatiisaa faana mari’achuusaanii himan.
Maatiin Haacaaluu mana kiraa keessa iddoo adda addaa waan jiraataniif maatiin gooticha kanaa saaxilamoo waan ta’anii fi haala jireenya isaanii hubbachuun manneen waliinii 40/60 ijaaramaa jiran keessaa kaartaa mana jireenyaa kennineefii jirra jedhan.
Related


text:
Hirira garaa biyya alaa ce ee jira qerroo biyya German
Jawar Mohammed told Aljazeera today that he is seriously considering running in the next election!
Marii Hawaasa minnesota !
Meeting at oromo community
ONN: Dr Kedida Show.
Marii haala Yeroo Irratti Dr Rundaasa Esheetee, Dr Moosisaa Aagaa, fi Obbo Odaa Xasee Waliin Taasifne. Onk. 23/2019
BB$: ODUU AMMA NUGAHE / BREAKING NEWS
KMN:- Onkoloolessa 23/2019 |Marii haala Aggaamamuu Jawaar Mohaammed ilaalchisee hayyota oromoo Dr Tseggaayee Araarsaa fi Prf. Iziqi’eel Gabbisaa waliin taasifame itti dhiyaadhaa.


text:
Muudama Obbo Lammaa Magarsaa namoonni akkamiin ilaalu?
Muudama ministiroota haarawaa har'a gaggeeffameen Obbo Lammaa Magarsaa Ministira Ittisa Biyyaatti yoo ta'an, Obbo Gadduu Andaargaachoo ammoo Ministira Dhimma Alaa taasifamuun mudamaniiru.
Haa ta'u malee, keessumaa Obbo Lammaa Magarsaa Pirezedaantummaa Mootummaa Naannoo Oromiyaa ga'ee adda durummaa jijjiirama akka biyyaatti dhufaa jiruuf bahaa turaniif osoo bakka hinqabsiisiin irraa fagaachuun isaa namoota keessatti miira uumeera.
BBC'n kana irratti yaada namoota gara garaa Oromiyaarraa iyyaafateera.
Jiraataa magaalaa Naqamtee kan tahan Obbo Tafarraa Gonfaa, muudama Obbo Lammaa kanan miira lama keessan gale jedhu.
"Tokko nan gammade, tokkommoo nan gadde. Kanin ani gammadu Ministira Ittisa Biyyaa ta'ee nagaa Kaabafi kibba, bahaafi dhiha biyya kanaa kabachiisee hojii gaarii hojjechuu akka dandahu waanin amanuuf nan gammade.
Karaa biraatiin namni cimaan ifa dimokiraasii nu agarsiise kuni naannoo Oromiyaarraa ka'uusaatti baayyeen gadde," jedhan.
Hoggansi haaraan bakka isaanii bu'ee naannoo Oromiyaa gaggeessus nama akka Obbo Lammaatti naanichaaf dhama'u ta'uu qaba jedhan.
"Mul'ata inni qabate sana fudhatee inumaa caalchisee nama fiixaan baasu kan kutannoofi ofittti amanamummaa akka Obbo Lammaa qabaachuu qaba," jedhu.
Shawaa bahaa aanaa Liiban Cuqqaalaa kan jiraatan Abbaan Gadaa duraanii Tuulamaa Obbo Naggasaa Nagawoos, osoo akka fedhii keenyaatti tahee Obbo Lammaan Oromiyaa irraa nama kahuu hin mallee jedhu.
"Namni kuni nama Oromiyaarraa ka'uu qabu miti. Hamma Oromiyaa bakkaan gahutti. Maalif yoo jette mana tokko ijaaranii osoo keessa hin jiraatin keessaa deemuun nama dhiba namas rifachiisa. Oromiyaa akkuma jalqaban fiixan baasuu male," jedhan.
Gaggeessummaan isaan Oromiyaarratti mulisan nama addaa akka tahan kan itti mulisani jechuun ibsu abbaan gadaa duraanii Obbo Laggasaa Nagawoo.
Obbo Lammaan muudamni argatan bakka gaarii ta'us namni akka isaanii cimaan Oromiyaa irratti bakka bu'uu dhiisnaan garuu jijjiiramni kuni nigufata jedheetin yaadda'a kan jedhan ammoo jiraataa godina Harargee Bahaa Aaanaa Gola Odaa Obbo Ahmad Hasan sheekaati.
"Teessoo Obbo Lammaan irraa kahan kana namni cimaan yoo bakka hin buune jijjiramni kuni gufachuu malaan yaadda'a. Obbo Lammaan bakki amma qabatan bakka murteessaadha jedheetin amana.
Oromiyaarraa deemuun isaaniitti garuu gammachuu akka hin qabaanne kan BBCtti himan.
"Obbo Lammaan Onnee uummata Oromoo hundaa keessa waan jiruuf jecha bakkichaa kahuunsaa waa nan gammachiifne ta'ullee gita amma itti muudame tanattillee jijjiirama akka fidanin nan amana," jedhu Obbo Ahamed.
Rakkoo daangaatiin miidhaa gahaa jiruufillee gita Raayyaa Ittisa Biyya amma qabatan kanaan furmaata itti argannaafis akka abdatan himu.
"Akka Oromiyaarratti jijjiirama fidetti rakkoo daangaa jiru kanarrattillee furmaata jabaa uummata gammachiisu ni fidaattin eega," jedhan.
Dura Taa'aa Itti-aanaan Paartrii Kongaransii Federaalistii Oromoo Obbo Baqqalaa Garbaa, muudamni ministeerotaa taasifame keessumaa kan pirezedaantiin naannoo Oromiyaa Obbo Lammaa Magarsaa bakka Ministeera Ittisa Biyyaatti muudaman gaarummaa hin qabu jedhan.
Manni Maree Bakka Bu'oota Uummataa muudama kenne ilaalchisuudhaan BBC'f yaada kan kennan Obbo Baqqalaan:"Ani muudamicha tokko akka guddinaattis hin fudhadhu. Lammaffaammoo waanuma hojii gaariidhaaf iddoo sana dhaqan jedheellee amanuudhaaf sababa hin qabu," jedhan.
'ODP keessaa waliigala Oromiyaatti namooonni maqaa gaari qaban muraasa'
ODP keessa namoonni jiran waliigala Oromiyaa keessatti kan maqaa gaarii qaban namoota muraasa kan jedhan Obbo Baqqalaan, namoonni paarticha keessa jiran baayyeen maqaan isaanii karaa adda addaatiin ka'aa kan tureefi amantaan kan irratti gatamu baayinaan arguun waan nama rakkisuuf rakkoo uumuu mala jedhan.
"Muudamni kuni akka waan sabboonummaafi tokkummaa Oromoorratti haleellaan aggaamameetti jedheen fudhadha ani gamakootin. Akka nama tokkootti ani dhugaa dubbachuuf garaakoo keessatti gaddi natti dhagahameera," jechuun naannoo Oromiyaarraa ka'uu Obbo Lammaa ibsan.
Gama biraatiin bakka amma Obbo Lammaa Magarsaa itti muudaman Ministeerri Raayyaa Ittisa Biyyaa kan ilaaleenis, namoota ammaan dura bakka sana turanirraa yoo hubanne bakka hojiinsaa akka gaariitti mulachuu dandahu miti jedhan."Ministeerri Ittisaa akka barsiifata kana dura tureetti akkuma iddoo pirezedaantii sanatti kan ilaalamu ture. Hojiinsaa bakka homaa hojjetanis miti. Ministeeronni achirratti muudamanis sochii isaanii uummanni argees hin beeku, dhiibbaa isaan taasisanis uummanni argaa hin turre," jedhan Obbo Baqqalaan.
Haata'uutii gitni Raayyaa Ittisa Biyyaa kuni akka gita pirezedaantii sana seeraan kan daangaa xiqqaa qabu waan hin taaneef Bbbo Lammaan muuxannoo amma dura qaban fayyadamanii gita kanatti sirnaan yoo hojjetan garuu wanti isaan dhibu jiraachuu hin malu jedhu.
"Obbo Lammaan barsiifata amma dura ture yoo jijjiiruu barbaadan, muummee ministiraa waliinis hariiroo gaarii waan qabaniif jijjiirama gaarii fiduu ni dandahu jedheetin.
"Yaada gama tokkoon abdiin ni jira. Garuu haaluma amma duraatiin itti fufnaan iddoon suni iddoo miti'.
Aangoo isaaniitti fayyadamanii 'lakkii kuni aangoo kooti, kanarratti kan ajaju ana' jedhanii beekumsa, muuxannoo qabaniin jijjiirama fidu akka malan tilaamuun akka dandahamus heeran.
Gama kan biraatiin gita pirezedaantii naannoo Oromiyaa irraa ka'uu Obbo Lammaatiin sabboonummaafi tokkummaa Oromoo itti fufsiisullee yaaddoo guddaa naannichatti akka uumu himu Obbo Baqqalaan.
'Wanti itti wareegamame, wanti itti dadhabame xiqqaachaa shaarafamaa dhufee hamma pirezedaantii namni hundi itti waliigalee jaallatu, dura bu'ees sabboonummaa nuuf cimsa jedhamee itti amanamu tokko jalaa fudhatamutti eega gaheetii, ani yaaddoo guddaan qaba karaa kana," jedhan.
Hoggansi haaraan naannoo Oromiyaatti dhufus sabboonummaa isaa hojiidhaan qabatamaadhaan kan agarsiisu yoo ta'uu baate ammallee qabsoon kaleessa ture deebi'ee itti fufuunsaa hin oolus jedhan.


text:
Waa’ee Vaayirasii bilbilaa hangam beektu?
Qiinqanii (virus) jechuun koodii kompiitaraa ykn kan progiraamaa yemmuu ta’u, yeroo hedduu kan uumamu namoota ogummaa kompiitaraa gad fageenyan qabaniin hojjatama. Vaayirasiin gosoota hedduutu jira. isaan keessaa: Spyware virus, Malware virus, Ransonware virus, Adware virus, Trojan virus fi kkf.. jedhamuun waamamu. Hundi isaanii akkuma maqaa isaanii hojiin isaanitiis wal adda.
Hojiin Vaayirasii Maali?
- Bilbila keenya balleessuu (Damage) gochuu.
- Faayiloota barbaachisoo ta’an nu jalaa balleessufi dhoksuu. Fkn, Music. Photo, Video, Application fi Document adda addaa akka nuti deebisnee argachuu hin dandeenyetti dhabamsiisuu danda’a.
- Bilbila keenya Password ykn Pattern nuti hin beeknen cufuu. kana jechuun Jecha Darbii kan keenya malee kan nuti hin beeknen hidhama. yeroo hedduu namoonni gocha kana raawwatan Jecha Darbii hidhameen sana isiniif kennuuf kafaltii hin barbaachifne nama gaafatu.
- Hojii Operating System (OS) bilbila keenyaa wal keessa laaquu. kana jechuun bilbilli keenya hojii isaa sirnaan akka hin hojjanne gufuu itti taha jechuudha, yeroo kanatti bilbilli keenya osoo nuti hin ajajin ofumaa of ajajuu eegala. Fkn, Aappii tokko banee cufuu, Flight Mode irra gochuu, Swich off gochuu, deebisee ofumaaf banuu fi amaloota akkanaa hedduu agarsiisa.
- ‘Software File’ Delete gochuu. Software File haqamnaan bilbila keenya sirreessun baay’ee ulfaatadha.
Kanneen asii olitti tarreeffaman hundi Eeyyama Abbaa bilbila sana malee raawwatama. Hojiilee vaayirasii eega hangana jennee Amma gara Ofirraa ittisuufi Furmaata isaatti haa ceenuu.
Vaayirasii bilbila keenya irraa ittisuuf Qabxii 7
1. Bakkoota hin beekamneefi marsaariitii Fake tahan irraa waa download gochuu dhiisuu. Fkn, Application tokko yoo barbaanne Playstore fi Appstore keessatti search gochuun barbaaduu qabna. yoo marsaariitii maalummaan isaa hin beekamne irraa download kan goonu tahe, vaayirasii qabatee bilbila keenya keessa seenuu danda’a.
Marsaariitii Fake tahan irratti yeroo hedduu vaayirasiin baay’inaan gadhiifamuun beekama. kanaafuu, bakka Amansiisaa tahe qofarraa wanta barbaaddan Download godhachuun ni gorfama.
2. Softweerii bilbila keenyaa yerootti Update gochuu. Akkuma beekamu bilbilli keenya yeroon Update itti godhamu yoo gahe, notification irratti nu beeksifama. yeroo kanatti har’aa, boru jechuu osoo hin taane battalumatti Update gochuun gaaridha. bilbilli keenya Software Update yoo godhame yeroo waliin akka tarkaanfatu taasisa. kuni immoo carraan vaayirasiin huubamuu isaa akka xiqqaatu godha.
Software Update gochuuf:
Yeroon update itti godhamu yoo gahe akkuma olitti jenne notification irratti isin beeksifamuu danda’a. yoo isin hin beeksifamin ofuma keessanii software update ajajuu dandeessu. kuniis: Setting > gad deemun dhuma irratti > About Phone kan jedhu tuqaa. itti aansun Software Update kan jedhu ni arganna seenun Click goona. yeroon isaa kan gahe yoo tahe update tahuu ni eegala.
3. Farra Qiinqanii (Antivirus) sirrii ta’an faayyadamuun Faayiloota fi Aappota bilbila keenya irra jiran hunda Scan gochuu. Scan yeroo goonu kanneen bilbila keenya keessatti gocha addaa adeemsisan gargar waan nu baasuf battalumatti balleessuu qabna.
Antivirus Sirrii (Orginal) jedhaman kan Asii gadiiti.
- Norton Antivirus
- Kaspersky Antivirus
- AVG Antivirus
- Avast Antivirus
- Avira Antivirus
- Bitdefender Antivirus
- McAfee Antivirus
- Lookout Antivirus
Hundi isaanii hojii isaanirraa eegamu sirnaan raawwatu. Namoota miliyoonan lakkaayamaniin Download godhamanii jiru. isiniis kan bilbila keessaniin wal simu ilaalaa faayyadamaa.
4. karaalee vaayirasiin bilbila keenya ittiin seenu keessaa inni duraa Email dha. Fkn, Gmail fudhachuu dandeenya. yeroo hedduu liinkin Email nuti hin beekne irraa yoo dhufe banuu irraa of qusachuu qabna. Ergaaleen karaa email’n nu gahan salphatti vaayirasiin keessa dhoksfamuu danda’u. Nutiis ariifannee yoo Click goone dafee Download tahuun vaayirasiin inni qabate bilbila keenyatti galuu danda’a.
5. Aappota bilbila keenya irratti faayyadamnu hunda yeroo yeroon update gochuu. sababni isaa: Aappin bilbila irraa osoo update hin godhamin yeroo dheeraa yoo ture gara vaayirasitti jijjiiramuun ni mala.
Aappii Update gochuuf:
Palystore > sarara sadeen bitarraa tuqi > My App seeni > Aappii ati bilbila irraa qabdu hunda siif baasa, kan haaromuu barbaadu akka Update gootu si gaafata, irratti tuquun update goota. akkasuma maqaa Aappii faayyadamtuu sana playstore irratti search gochuun bakka Open jedhutti Update kan jedhu yoo jiraate irratti tuquun update goota. Dabalata Setting palaystore keessa Auto Update Apps kan jedhu ni jira. isa keessa seenun Aappin hundi akka ofiin of haaromsu ajaajuufi ajaja dhowwuun ni danda’ama.
6. Internet (Data & Wifi) banaa yogguu ta’an yeroo hunda Of eeggannoo taasisuu. sababni isaa: yeroo kanatti notification Eeyyama keenya barbaadan nutti dhufuu danda’u, Fkn, Allow or Decline nu jechuu danda’u. nuti bilbila keenya itti faayyadamuu itti fufuuf ariifannee Allow yoo jenneen Wanta eeyyama nu gaafatu sanaaf osoo maalummaa isaa hin beekin Eeyyama nu gaafatu laannef jechuudha. Wantichi vaayirasii yoo ta’e kallattiin hojii isaa hojjachuu eegala.
Kanaafuu; Notification nutti dhufu hunda osoo maalummaa isaa hin beekin goonkumaa Eeyyama laachufi hin qabnu.
7. Aappii ykn Faayilaas tahee wanta barbaanne yoo kan namootarraa fudhannu tahe dursa irratti Maalummaa isaa sirritti gaafachuu. yoo namichi isin gowwoomsuf kan yaalu tahe, dhimmicha irratti search gochuun dhugaa jiru hubadhaa. Akkasuma namni eenyummaan isaa hin beekamne tokko karaa keessatiin wanta akka liinkii yoo isinitti erge hedduu itti hin gammadinaa.
Fiishiing (Phishing) jechuun maali? Fiishiingiin Miidhaa Saayiberii keessaa isa tokko yoo ta’u, Hanna odeeffannoo karaa Email keenyan nurratti raawwatamuudha. Guutuu dubbisuuf As tuqi


text:
Bakka buutonni mana maree Yunaaytid Isteets 20 tasgabii-dhabinsa Itoopihyaa keessatti dhiheenya uumame irratti yaaddoo guddaa qabna, jechuudhan ministira haajaa alaa Yunaaytid Isteets Mike Poompiyootti xalayaa barreessan.
Xalayaan bakka buutuu Kutaa Kaalifoorniyaa fi Koree dhimmoota alaa kan Mana-maree bakka-bu’ootaa Yunaayitid Isteetis keessaa ka tajaajilanii fi koricha keessatti dura-teessuu birkii Afrikaa, Fayyaa sadarkaa addunyaa, Mirga Dhala Namaa fi jaarmayaalee idil-addunyaa ka tahan Karen Bass dabalatee bakka buutonni 19 kaaneen Maayik Poompiyootti Hagayya 21, bara 2020 barreessan kun, humnoonni naga-eegumsaa dhiitaa mirgaa namoomaa geessisaa jiraachuu, walitti bu’iinsi sanyii, amantii uummamuunii fi biyyittiin karaa dimookiraasii irraa maquu ilaalchisee gabaasaaleen bahan yaaddeessoo ta’uu ibsee kunis kan haala akkaan hammeessuu fi kan tasgabii dhabinsatti geessu, jedha.
Kanaafis, nageenyi lammiiwwan nagaa akka eegamu fi mariin deemookiraasii jajjabeessuu akka geggeeffamu ministirri haajaa alaa Yunaaytid Isteets mootummaa Itoophiyaa fi kanneen dhimmi kun laallatu wajjin akka dubbatu gaafata.
“Itoophiyaan tasgabii dhabde jeequmsii, wal-qoodhinsi fi namoonni ilaalcha siyaasaan itti himataman Yunaaytid Isteetsiif waahila abdachiistuu ta’uu in maltu,” kan jedhu xalayaan kun, muummeen ministiraa Itoophiyyaa Abiyyi Ahimad hidhamoota siyaasaa mana hidhaatii baasuu fi filannoo bilisaa geggeessuuf waadaa galuun isaanii tokkummaa biyyattii jabeessuf mul’anni qaban akka jirutti ta’ee, tahus, ammallee wantoota yeroo taayitaa qabatan waadaa galaan hojiirra oolchuuf hojii bayyeetu hafa jedha.
Ji’oota muraasa darban keessa Itoophiyaa keessatti dimookiraasiin duba dubee sigigaatera, mirgi yaada ofii ibsachuu dhiphachaa dhufuun, hoggantoonii siyaasaa paartii mormituu fi gaazexeessoonni hidhamuun kanaaf agarsiisa tokkoo, kansas dhabbileen mirga dhala namaatiif falman kan akka Amnestii Internaashinaalii fi Human Rights watch ajjeechaa artiis Haacaalu duraayyuu beeksisaa turan, jedha xalayaan kun.
Bakka buutonni ummataa Yunaaytid isteets kun marii paartiilee siyaasaa hirmaachise geggeessuu dabalatee kanneen fala taha jedhanillee xalayicha Ministara Dhimma-alaa Maayik Poompiyoof barreessan keessatti eeranii jian.


text:
Dilbata Guraandhala 11 bara 2018 kokolaattonni midhaan fe’an mooraa Hamaarreessa keessa yeroo seenanti kanneen mooraa sana keessa jiraatan gargaarasatu nu dhufee jechuun simachuuf ba’anii kan isaan eeggatee haleellaa rasaasaa ta’u dubbatan.Eenyu akka kokolaataan fe’umsaa torban akk mooraa sana seenan akka godhe qoratamaa jira.
Humnii mootummaa gargaarsii kun isinif miti jechuun ittisuuf dhukaasa banuu isaa fi namoota 7 ajjesee kanneen 25 ta;an madeessuu dubbatan.Hedduu amma iyyu mada’anii ooyruu Jimaa fi suqa suuqa keessaa barbaadamaa akka jiran dubbatanii jiran. Dhukaasa banamee dheessuun kanneen fiiganii mooraa sana keessaa dheessan guutummaatti ituu hin deebi’iin akka jiran kanneen ajjefaman keessaa tokko Polisii Oromiyaa akka ta’e warra madaa’ee keessaas polisiin Oromiyaa tokko akka jiru ibsamee jira.
Bulchiinsii Godiina Hararage Bahaa qorannaan gaggeeffamaa waan jiruuf ibsa bal’inaan kennuu akka hin feene ibsee namnii torba ajjefamanii kudha tokko madaa’uu ibsan.Garu dhalli namaa tokko iyyu du’uun sirrii akka hin taaneefi qoratamee yeroo xumuuramuu ifa ta’uuf akka jiru ibsee jira.


text:
Itiyoophiyaa fi Ameerikaan, mooraa leenjii waraanaa Hursootti leenjii waraanaa ka waliin geggeessaa jiran tahuun himamee jira.
Leenjiin kun guyyoota kudha ja’aaf ka geggeessamu yoo tahu, leenjii tajaajila fayyaa loltummaa dabalee, qaama leenjii biyyoota lamaan gidduutti geggeessamuu ti – jedhama.
Kaayyoon leenjii kanaa, humna naga-eegumsaa Gamtaa Afrikaa, Somaaliyaatti bobba’ee jiru – AMISOMn jajjabeessuutti ka fuuleffate tahuun beekamee jira.
Akka lakkoobsa Itiyoophiyaatti, Adoolessa 8 irraa jalqabee leenjiin geggeessamaa jiru kun ennaa banamutti kan haasawa dhageessisan – Afrikaatti, Ajajaan Humna Waraanaa Ameerikaa – Meejer Jeneraal Kilaawuter Jiir, “ka nageenya eegsisuutti muuxannoo cimaa qabdu – Itiyoophiyaa waliin shaakalli geggeessamu kun, biyyoota lameenii fi waahilooa isaaniif barbaachisaa dha” jechuun akkanatti ibsan.
“Leenjiin amma asitti geggeessamaa jiru kun, qaama leenjii guddichaa ti. Ka Finfinnee keessatti geggeessamu – shaakala Komaand Poostii – hoogganoonni waraanaa itti hirmaatanis of keessatti qabata. Qophii tajaajila wal’aansa fayyaas of keessaa qaba. Leenjiileen waggaoota fudhatan kan qindoominaan itti kennamani. Isa Itiyoophiyaa fi Ameerikaan waliin geggeessan, leenjii biyyoota lamaa tii alattis, shaakalli waraana Ameerikaa, kan qaama “Justified Accord 19” jedhamutti immoo biyyoonni akka Burundii, Jabuutii, Yugaandaa fi Somaaliyaa – akkasumas – biyyonni ka biroon 6, kanneen akka Ameerikaa, Biteen, Faransaay, Neezerlaand, Biraazil fi Xaaliyaaniin itti hirmaatu,” jedhan, Meejer Jeneraal Kilaawuter Jiira.


text:
Hulaa Soraa
Amaloota sarxaa hulaa soraa tarreewwan hulaa soraa qindeessi ykn olkaa'uun fe'i.
Amala
Sarxaa hulaa soraa hiiki ykn fooyyessi.
Addaan fageessuu
Hanga addaan fageenya sararoota hulaa soraa gidduuti qabachuu barbaaddu galchi.
Kofa
Kofa marfamaa sararoota hulaa soraatif galchi ykn qubannoo kofa tarsaa keessaa cuqaasi.
Akaakuu sararaa
Akaakuu sararoota hulaa soraa fayyadamuu barbaaddu fili.
Halluu sararaa
Halluu hulaa soraa sararootaa fili.
Tarree Hulaa Soraa
Lists the available hatching patterns. You can also modify or create your own hatching pattern.
Ida'i
Tarree ammeetti maamiloo sarxaa hulaa soraa dabala. Amaloota sarxaa sarxaa hulaa soraa keetii ifteessi, sana booda qabdoo kana cuqaasi.
Fooyyessi
Amaloota hulaa soraa ammee sarxaa hulaa soraa filatame irratti fayyadama. Yoo barbaadde, sarxaa maqaa adda addaa jalatti olkka'uu dandeessa.


text:
Kan dhiyeenya kana du'an boqotan dubartii haadha murtii mana murtii mummicha Yunaaytid Isteetes iddoo akka bu'aniif kan prezidaant Traamp maqaa dhahan Emii Baaret, Manni Murtii imaammata baasuuf yaaluu hin qabu, isa kana prezidaantii Amerikaa fi Kongreesaaf dhiisuu qabna, jedhan.
Kunis Wiixata har'a kaasee muudama haaraa kanaaf dhiyaachuu isaanii kan ilaaleen senetaroonni falmii gaggeessaa jiru.
Emiin dursanii ibsa baasaniin qooda mana murtii olaanaa kan ilaaleen rakkoo hundumaa furuuf ykn dogoggoora jiru sirreessuu miti jedhan,


text:
Finfinnee, Muddee 5, 2013 (TOI)- Afrikaan dandeettii damee humna haaromsaa qabdutti fayyadamnaan fayyadamummaa humnaa lammiilee ishee mirkaneessuu akka dandeessu Ministirri Ministeera Bishaanii Jallisii fi Iinarjii Dooktar Injinaar Silashii Baqqalaan himaniiru.
Ministirichi hundeeffama waggaa 85ffaa maandiisoota qaama bishaanii fi waldaa qorannoo irratti viidiyoo konfaraansiin hirmaataniiru.Dooktar Injinaar Silashiin haasawa taasisaniin, humni haaromsaa addunyaa %90 hidha bishaanirra akka maddu ibsaniiru.
Afrikaan dandeetti damee humna haaromsaa qabdutti fayyadamnaan fayyadamummaa humna lammiilee ishee mirkaneessu ni dandeessi jedhaniiru.
Itoophiyaan Hidha haaromsaa Guddichaa ijaaraa jirti kan jedhan Dooktar Injinaar Silashiin, hidhichi madda humna elektirikaa dabalatee carraa hojii uumuu, indaastiriiwwan babal’isuuf, hanqina dhiyeessii humnaan rakkoo dubartootarra qaqqabu hir’isu dabalatee sharafaa alaa fi biyyoota ollaa waliin diinagdee waloo uumuuf akka dandeessisu ibsaniiru.


text:
Monthly Archives: July 2018
SQ-Sagalee Qeerroo Bilisummaa Oromoo Qophii Adoolessa 31,2018.
Aside
Nutis Biyya Qabna!! Oromoon MN Eenyummaa fi Kaayyoo Isaanii Akkasitti Ibsatan.
Aside
Kora Gamtaa ABO Amerikaa Kaabaa Adoolessa 24 – 27, 2018.
Aside
Kora Gamtaa ABO Amerikaa Kaabaa Adoolessa 24 – 27, 2018.
Murti ejjannoo fi kutannoolee
Nuti miseensonni Adda Bilisummaa Oromoo biyya USA fi Kanada keessatti argamnu Kora Gamtaa ABO kan bara 2018 irratti hirmaatne dhimmoota siyaasa, jarmiya dinagdee fi haala waligalaa yero ammaa belbeltuu taate irratti maree ballaa fi dheera erga godhanneen booda milkaa’ina Qabsoo Bilisummaa Oromoo ABOn durfammu shaffisiisuuf murtii ejjennoo fi kutannoolee asiin gaditti tarreeffaman dabarfanne.
- Bilisummaa Ummata Oromoo dhugoomsuuf karaa siyaasaa, diplomasi fi waranaa ABOn geggeeffama as ga’e hanga xumuratti itti fufsiisuuf deggersa barbaachisu hunda dacha dachaan gummaachuuf murteeffanne.
- Addi Bilisummaa Oromoo rakkoo siyaasaa motummaa Itophiya waliin qabu karaa nagaa furuuf tattaaffi inni itti jiru akka milkaa’uuf deggersa guutu kennuufiif murteeffanne.
- Warraanni Bilisummaa Oromoo, WBOn, wabii qabsoo bilisummaa Oromoo ta’uun yeroo kamuu caala yeroo dhugooma jirutti deggersa bifa hundaan barbaachisu shaffissaan dhiheessuuf murteeffanne. Continue reading
Oromoon maal keessa jirra? Maaltu nutti dhufuuf jedhaa?
Aside
Qalbeessaa Dhangi’aan
Adooleessa 30,2018
Finfinnee Oromiyaa
(Hubachiisa: Barruu kana Ilma Oromoo maraf naa ergaa! Share gochuun, karaa keessaa message inbox waliif ergaa! OPDO n illee akka dubbisan!)
Barruu kana barreessuuf wantoota ta’aa jirantu na kakaase. Barreeffamne kun yoo wal dhageenyeef qoricha barbaaduuf yoo akkuma kanaan itti fufnemmoo kan rakkoo nutti fidu ta’uuf durfamee dubbatameera jechuuf akka oolitti qophaa’e.
Seensa.
Qabsoon Oromoon gaggeessaa ture qaxxaamuramaa turuuf saamamaa turuusaa eenyumtuu cimsee beeka. Qabsoon Oromoo kaleessa bara barnootni haala ammaan danatee hinjirretti hatamaa turee har’as hatamuuf akka jedhuuf gariin hatamuusaa himuu barbaanna. Qabsoon keenya hatuuf kan munyuuqaa jiru halagaa akkuma ta’e diinni Oromoo arcaatota baabura qabsoo Oromoo qabatee marroo dabalataa Oromoon akka hinkaaneetti cabsuuf adeemaa jira. Wayiita qabsoon Oromoo afaan boola’aarra jirtu ta’uu himaa yeroo kanatti ammoo dammaqiinsi uummata laaffataa jiraachuusaa asumaan dubbachuun barbaada. Continue reading


text:
Bulchiinsa naannoo Tigraay keessatti dhiyeenyatti dhukkuba Kooviid-19 kan ilaaleen qorannaan namootaaf gaggeeffamu kan jalqabu ta’u Dhaabata fayyaa hawaasaa Tigraayiif Daayreekteer eeggataa kan ta’an Xagaayee Haadgoo VOAf ibsanii jiru.
Walitti bu’iinsa Tigraay keessatti gaggeeffamaa tureef jecha baatilee shaman darbaniif namoota vaayrasii Koroonaan qabaman qoratanii adda baasuuf dhaabatee akka ture ibsan.
Tajaajiila kana jalqabuuf Maqalee keessa kan jiran dhaabatoonni fayyaa 15 warra duraa akka ta’an dubbatan Obbo Xagaayee Haadgoo.


text:
Nafxanyaa Wajjin Jiraachuun Dhumate!
Damee Boruu: Adooleessa 3, 2020
Nafxanyaan sirna saamnsaa, cunqursaa fi ajjechaa Minilkiin jaarraa tokko dura jalqabee amma har’a uummata Impaayeera Itoophiyaa keessa jiru hudhee qabee jiru dha. Sirni kana Uummata Amharaa wajjin wal qabsiisuun dogongora. Uummatni Amharaa Naannoo Amharaa keessa jiraatu akka uummtoota biraa Impaayeera Itoophiyaa keessa jiraatuu saamama, cunqursamaa fi rakkinaan qabamee uummata jiraatu akka tahe ifa jira.
Sirna nafxanyaa kana kan tiksuu warra qawwee qabatee Minilki wajjin duule lafaa fi qabeenya uummata nannoo Gaafa Afrikaa jiraatan humnaan cabse qabate. Warri kun uummata biyya(indigenous people) buqqisaanii lafa isaanii irraa qubachuudhaan abbaa lafaa fi qabeenya tahanii jiru. Warri abbaa biyyaa isaan tajaajiluu fi isaaniif ergamuu malee lafa isaanii irratti mirga tokko illee hin qaban. Uummatni abbaan biyyaa afaan, aadaa fi seenaa nafxanyaa agugachuu malee kan mataa isaa gudifachuu hin dandeenye.
Uummatni Amharaa sababa afaan isaa afaan motummaa taheef qofa qorqalbiin isaa olaantummaa qaba. Garuu nafxanyoon waan baayyee of jaalatanii fi oftummaa qabanii jechaa Uummataa Amharaaf waan dabarsan tokko illee hin jiru. Naanno biraa caalaa karaa hin baafneef, mana barumsaa fi hospital hin ijaareef. Naannoo Impaayeera Itoophiyaa keessaa naannoon hiyyyumnii fi jireenyi gadadoo itti hammatu tokko Naannoo Amharaa akka tahe wal nama hin falamsiisu.
Nafxanyoonni garuu maqaa Amharaan waan jireenya mataa isaanii tiskacchuu barbaadaniif Amharummaa akka meeshaati itti dhimma bahu. Nafxanyoonni bakka Uummata Amharaa bu’anii dubbachuuf hin danda’an. Akkuma sabaa fi sablammii biraa hojiin isaan farra Uummata Amharaa tahee mul’ata. Uummatni Amharaa akka uummatoota naannoo isaa wajjin nagaan hin jirraane shira itti xaxanii akka nagaa fi jireenyi isaa boora’u gochaa jiru.
Nafxanyoon saba isaan hin saamnee fi hin nyaannee hin jiru. Uummata Amharaa dabalatee. Nafxanyoonni biyyi Itoophiyyaa jedhumtu akka isaaniif qofaa uumatate godhanii fudhatu. Ilmaan nafxannyyaa inni barates tahee kan hin barannee yaadni isaanii tokkuma. Uummata Impaayeera Itoophiyyaa keessa jiraatu kan walitti diree wal ficisiisuu jiru isaan. Ammaan kana caalatti dhumaatii fiduua alaa fi keessa waan isaan wixxifachaa jiran namni hunduu hubachuu qaba.
Biyyaa Itoophiyyaa jedhamtu kanaaf isaan abukaatoo dha. Waan isheen barbaaduu fi tahuu qabduu kan beekuu fi murteessuu qabu nafxannyoota qofa jedhanii yaadu. Uummatni hafne immoo isaan hordofuuf waan isaan nuun jedhan hojjechuuf dirqama qabna. Yoo dide immoo akka dhabamnu nu dorsiisu.
Bara sirni kun Minilkiic dhaabbatee kaase amma yoonaa dhiiga qulqulluu meeqa akka dhangalaasaan lakkoofnee hin fixnu. Manni isaa haa lakkaawwu jennee bira darbuu wayya. Walaalummaa fi gowwummaan obsa irraa adda bahee ilaalamuu qaba. Amma yoona Uummatni Impaayera Itoophiyyaa kan dhumaa jiru waan obsa qabuuf jechuun rakkisaa dha. Waan gowwummaa fi walaalummaa qabnuuf jecha namootni ayyaana ilaallatotaa fi of jaalatoota tahan fedha uummata isaanii gananii waan isaan wajjin dhaabbataniif. Warra Uummata isaanii gane kana dhabamsiisun dirqama uummatichaa tahuu qaba ture.
Oromon Kanaan Booda Akka Nafxanyaa Wajjin Hin Jiraane Dhiiga Haacaaluun Barreessine Murteefannee jirra. Karaa keenya nafxanyaa wajjin jiraachuun Dhumate! Karaa isaanii waan barbaadan murteefachuu danda’u. Biyyaa bahu, biyyaa haadha galuu. Biyyaa haadha malee biyya abbaa hin qaban. Kanaaf haadha himatu. Isaa akka deeman nu hin ilaalu.
Warri kun hidhatanii uummata keenya irratti waraana bananii jiru. Uummatni keenyaa karaa danda’uun fi waan of harkaa qabuun of irraa itisuun mirga isaa ti. Utuu diinni ilmaa kee ajjeessuu teesse ilaaluun Waaqa biratis tahee lafa irratti cubuu dha. Ajjeechaan ilmaan Oromoo dhaabbachuu qaba. Kadhaan hin dhaabbatu. Gaaffiin dhaabbatu. Kan dhaabbachuu danda’u yoo jabeesine diina keenya adda isaa keessa rukkutuu dandeenye qofa.
Diina qawwee hidhatee nutti dhufe harka qullaa adda keessa rukkutuun waan hin fakkaanne. Nuyis hidhachuu qabna. Hidhachuu malee hiikachuun salphina. Amma sana tooftaan falmanna. Waraana Wayyaanee amma funyaan isaa gahuu itti hidhatee ture Qarree fi Qeerroon Oromoo harka qullaa injifate. Garuu dhiiga guddaatu dhangala’e. Aarsaa sana fakkaatu baasuu hin qabnu. WBOn qawwee qabatee nu duuba jira. Amma sana bakka bakka laafa ishee dhawwuu qabna. Keessattu dingdeen ishee akka barbadaa’u godhuun ni danda’ama.
Bakka jirutti gurmoofnee jireenya keenya itti fufaa gufuu taanee ishee eegana. Gejabni hundi waraanan geggeessamuu hin danda’u. Kan qofaa deemu hunduu akeekkanaa keenya jala jira. Karaan Finfinnee geessu shanan cufamuu qaba. Qarree fi Qeerroon Oromoo utuu gumaa Haachaaluu hin deebifne akka gallee hin taanye kakuu galuu qabna.
Uummatni naanno keenya jiran Uummata Amharaa dabaltee sirna nafxanyaa of keessaa buqqisuu qabu. Hundi keenya erga akka Uummata Tigray nafxanyoota of keessa baafne kaane yoo barbaannee walitti dhufnee biyya walqixxumma fi dimookraasii(perfect union) qabu ijaarachuu kan nu dhowwu hin jiru. Kanaafuu dirqamni keenya inni duraa sirni nafxanyaa of keessa buqqisuu dha.
Gadaan Gadaa Bilisummaa Ti!
Injifannoo Uummata Oromoof!


text:
Afaan Oromoo erga afaan hojii mootummaa naannoo Oromiyaa ta’ee waggoota 25 ta’eera. Afaan kanaan waajjiraalee garaa garaa keessatti ittiin hojjetama jira.Kitaaboleen barnootaa ittiin barreeffamanii afaan barnootaa ta’eera.Kitaaboleen asoosamaafi, seenaa,akkasuma hinbaayi’etin malee diraamaan,tiyaatirriifi fiilmiin Afaan Oromootiin hojjetamaa jiru.
Afaan kun akka guddatee waaltinaa’uuf mootummaa naannoo Oromiyaa biiroo aadaafi turrizimii Oromiyaa giddu-gala aadaa Oromootti,gareen waaltina Afaan Oromoo hundaa’ee sochii gaariirra jira.Jildii 11ffaa kana irratti, waa’ee kanaa akka ibsa nuu kennaniif rippoorterri keenya Masqaluu Baalchaa obbo Dirribaa Trrafaa,giddu gala aadaa Oromootti,qindeessaa garee moggaasa jechootaafi waaltina Afaan Oromoo haasofiisee ture.Obbo Dirribaa Tarrafaa yeroo isaanii wareeganii waan ibsa nuu kennan isaan galateeffanna.
Siifsiin Afaan ofiitiin barreessuufi dubbisuun hawaasa tokkoof bu’aan inni qabu maali?
Obbo Dirribaa Afaan ofiitiin barreessuufi dubbisuun faayidaalee hedduu qaba. Inni guddaan afaan ofiitiin barreessuufi dubbisuun sabboonummaa dagaagsa. Sabboonummaan immoo waan baay’ee of keessaa qaba. Inni duraafi hangafaa, waan ofii beekuudha. Of baruudha. Of ta’anii argamuudha. Kana jechuun aadaa, biyya, afaan, seenaa, amantii, duudhaa, safuu, sirna bulchuusaafi hawaasummaa, akkasumas sirna dinagdee ofii sirriitti beekuufi hubachuudha. As keessatti afaan ofiitiin barreessufi dubbisuun gahee inni qabu baay’ee murteessaadha. Afaan keenyaan kan barreessinuufi dubbisnu yoo ta’e eenyummaa keenyaafi maalummaa keenya sirriitti beekna, sirriitti hubannas. Aadaa, seenaafi afaan keenya sirriitti beekuun eenyummaa ofii beekuudha. kunuunsa barbaachisaa ta’es ni taasifnna. Duudhaafi safuu abaabileefi akaakilee keenyaa sirriiiti hubannee dhalootaa dhalootatti dabarsina. Kun eenyummaafi ofitti amanamummaa (Self steam) keenya cimsa; sabboonummaas dagaagsa.
Gama biraatiin afaan ofiitiin barreessuun dandeettii waa barreessuufi yaada ofii karaa salphaafi ifa ta’een ibsachuu keenya cimsa. Fedhii waa barreessudhaaf qabnu, fedhii yaada ofii sodaa tokko malee jechoota adda addaatiin ibsuu keenyaa cimsa. Afaan ofiitiin barreessuun guddina ogbarruufi afaan ofiitiifis faayidaan inni qabu olaanaadha. Afaan ofiitiin dubbisuunis akkuma kana faayidaa olaanaa qaba. Yaadrimeefi qabiyyee yookiin ergaa barreeffama tokkoo haala salphaa ta’een akka hubannu nu gargaara. Dandeettii dubbisuufi waa hubachuu keenyaa cimsa.
Afaan ofiitiin barreessuufi dubbisuun afaan biroo(Afaan lammaffaa) barreessuufi dubbisuuf illee daandii kan saaqudha. Afaan ofiitiin barreessuufi dubbisuun hojii kamiyyuu keessatti dhiibbaa xiinsammuu waan hin qabneef yaada keenya karaa salphaa ta’een akka ibsannuufi waa tokko sirriitti akka qalbeeffannuufi hubannuuf shoora olaanaa qaba jechuun ni danda’ama.
Siifsiin Afaan Oromoo haala faffaca’een jiraachuurra gara waaltinaatti yoo deemu hammam milkaa’e?
Obbo Dirribaa Akkuma beekamutti uummanni Oromoo jaarraa tokkoo ol sirna gita bittootaatiin cunqurfamaa turuun isaa ni yaadatama. Cunqursaa bara dheeraa kana keessatti mirgoota hedduu sarbamaa turuunsaas kanuma beekamudha. Kanneen keessaa aadaa, afaaniifi seenaasaa dagaagfachuu, guddifachuu, beeksifachuufi kunuunfachuu dhabuu, afaan isaatiin barreessuu, barachuufi dubbachuu dhorkamuun isaan muraasadha. Afaan Oromoo sirnootaa gita bittootaa darbanii kanneen keessatti hacuuccaafi dhiibbaa irratti taasifamaa tureen baduu baatus waaltinaafi guddina isaarratti dhiibbaan ture baay’ee cimaadha. Haala faffaca’een dhokatee gumbii ykn dagoogoo hawaasa isaa keessa turee afaaniin qofa dhalootaa dhalootatti darbaa tureera. Hata’uutii, qabsoofi aarsaa gootonni Oromoo taasisaniin afaan kun hiree argatee afaan barnoota, afaan hojii, afaan barreeffamaa, akkasumas afaan saayinsiifi teeknoloojii ta’ee ummata isaa tajaajilaa jira. Dhugaan amma jirus kanuma mirkaneessa. Gama waaltinaatti yoo deebinu, waaltinni afaanii adeemsadha. Altokkotti ykn bara tokko keessatti kan raawwatu miti. Afaan tokko ni jira taanaan, hawaasni afaanicha dubbatu ni jira taanaan waaltinni afaaniis yoomiyyuu ni jiraata. Keessattuu Afaan Ummata Oromoo yeroo dheeraaf hacuuccaa jala ture kana bifa addaatiin xiyyeeffannaan kennameefii bal`inaafi gadi fageenyaan itti fufinsaan qorachuufi waaltessuun baay’ee murteessaadha. Qorannoo afaanii keessatti immoo hojiin waaltina afaanii bakka olaanaa qaba. Hojiin waaltina afaanii guddina afaan tokkoo saffisiisuufis ta’ee afaanicha afaan saayinsiifi teeknoloojii taasisuu keessatti gumaacha olaanaa waan qabuufidha.
Kana malees waaltinni afaanii guddina afaan tokkootiif baay’ee murteessaadha. Tokkummaafi jaalala hawaasa afaanicha dubbatuu cimsuu keessatti gaheen inni qabu olaanaadha. Sirna baruufi barsiisuu keessatti gahee inni qabu salphaa miti. Kanaafuu dhimmi waaltina afaanii, afaan tokko afaan saayinsiifi teeknoloojii taasisuufis ta’ee waaltina afaanichaa saffisiisuu keessatti gahee olaanaa ni qaba. Gama kanaan koree waaltinaa Afaan Oromootiin waggootii digdamman darban keessa hojiin hojjetamaa ture baay’ee kan nama jajjabeessufi kan nama onnachiisudha. Koreen kun dhaabbilee mootummaafi miti mootummaa adda addaa irraa walitti bahuun kan gurmaa’e yoo ta’u, jechoota ummata keenya keessa jiran, keessattuu jechoota dagatamanii turan ifa baasuun, akkasumas jechoota saayinsiifi teeknoloojiidhaaf tajaajilan moggaasuun faayidaa hawaasaatiif akka oolan taasisaa tureera. Haaluma kanaan jechoota moggaafaman barruulee Wiirtuu Jildii 1-11 irratti maxxansiisuun ummata bira akka gahan taasifamaniiru. Haala kanaan yeroo ammaa milkaa’inni gama waaltina Afaan Oromootiin jiru gaariidha jechuun ni danda’ama. Waaltinni Afaan Oromoos sadarkaa gaariirra kan jirudha.
Haata’uutii, hojiin hojjetamaa ture gaarii ta’us ammallee rakkoon hin jiru jechuun hin danda’amu. Rakkoon inni guddaan waaltina Afaan Oromoo irratti mul’atu, hojiin waaltina afaanii wiirtuu tokko irraa tamsa’uu dhabuudha. Akka saayinsiin afaanii jedhutti, waaltinni afaanii wiirtuu tokkotti gaggeeffamuu qaba. Kana ta’uu baannaan seera waaltina afaanii kan faallessuufi dogoggora kan uumu ta’a. Haala qabatamaa amma jiruun garuu waaltinni afaanii akkaatuma barbaadameen iddoo adda addaatti raawwatamaa jira. Kun immoo waaltina afaanii irrattis ta’ee guddina afaan tokkoorratti dhiibbaa guddaa ni geessisa. Fkn.Yuunivarsitootaafi Kolleejjoota adda addaa keessatti, akkasumas hayyoota dhuunfaa biratti jechoota moggaasuufi waaltina afaanii gaggeessuun rakkoo guddaa uumeera.
1. Ogbarruun Oromoofi afoolli Oromoo ammam walgargaaru?
Akkuma beekamutti Afaan Oromoo afoolaan dureessadha. Afoolli Oromoo dilbii bara dheeraati; cirracha bishaaniitis. Waraabamee, lakkaawamee, akkasumas dhamdhamamee kan dhumu miti. Afoolli akkuma maqaan isaa ibsutti hambaa abaabileefi akaakileerraa jecha afaaniitiin (orally) dhalootarraa dhalootatti darbaa dhufe; ammas darbaa kan jiru; fuula duras darbaa kan jiraatudha. Akka hayyoonni afoolaa jedhanitti, afoolli muuxannoo jireenyaati. Akkuma ogbarruu barreeffamaa, yaada, falaasama, aadaafi duudhaa ilma namaa ifa baasa. Akkasumas gammachuufi gadda, jaalalaafi jibba, amantaafi shakkii, jabinaafi dadhabina, fedhiifi hawwii hawaasa tokkoo ifa baasuuf afoolli gahee olaanaa ni qaba.
Gabaabumatti, afoolli hima; dubbatama (oral). Himis jecha. Jechi bu`uura. Barreessaa ykn waloo qara. Barreessaanis ykn waloonis barruu ykn walaloo ijaara. Kanaaf afoolli Oromoo ogbarruu Oromootiif bu`uura jechuun ni danda’ama.
2. Guddinni afaanii guddina hawaasichaa waliin ammam wal simata?
Afaan tokko kan guddatu hawaasa afaanicha dubbatu waliini. Guddinni afaanii guddina hawaasaati; guddinni hawaasaas guddina afaaniiti. Kanaaf afaaniifi hawaasni afaanicha dubbatan wal gatanii kan deeman miti. Sababiin isaas afaan mallattoo hawaasichaa waan ta’eef, afaan ibsituu hawaasichaa waan ta’eefidha. Hawaasni tokko dinagdeen, siyaasaan, hawaasummaan, akkasumas saayinsiifi teeknoloojiin guddate jechuun afaan isaan kallattiidhuma kanaan guddate jechuudha.


text:
7) beenyaa – compensation
DURADUBBII
Dubbiftoota barreeffata kanaa jaalatamoo fi kabajamoo, kunoo mataduree kanaa olitti agartan jalattan waa isiniif dhiyeessaa, mee na hoofkalchaa! Namni waan waraqaa fi qalama wajjin walqabatu hojjatu: barreessaa fi barreessituun, qorataa fi qorattuun, lallabaa fi lallabduun, galmeessaa fi galmeessituun, gabaasaa fi gabaaftuun, gulaalaa fi gulaaltuun, gaazexeessaa fi gaazexeessituun, barsiisaa fi barsiiftuun, barachiisaa fi barachiiftuun faa fi kanneen fafakkaatan cufti jechoota afaan ittiin hojjatanii sanii heddumminaan isaan barbaachisa. Namni martinuu waan afaan abbaa-haadha ofii (afaan dhaloota isaa) beekuuf, jechootaa fi sagaleewwan dassiiba-a (“common words“) irratti rakkoo hin qabu. Ammoo, sagaleewwan “jechoota ogeeyyii (“technical terms“) jedhaman irratti hanqina jechootaa qabaachuu dandaya. Keessumaa namoonni afaanota akka Afaan Oromoo jechuun isaan reefu, afaan manneen barumsaa fi manneen hojii faa tahanii irratti gufuuwwan tokko tokko isa dura jiraachuutu mala. Kanallee afaanonni addunyaa sadaffaa keessatti argaman marti ni qabu. Kana jalaa bawuuf, namni sun jechoota afaan san keessatti yeroo yeroon maddaa jiran duukaa-bu’uu qaba. Barreeffanni amma isiniif dhiyaatu kun karaa kanaan hamma wayii isin gargaaruu dandayaa, mee duukaa-bu’aatii galmee keessan irratti feetan keessatti facaafaddhaa!
SEENSA
Afaan Oromoo keenya jechoota hedduu, kanneen akka galaana Abbayyaa waraabamanii, akka cirracha Awaash guuramanii hin dhumne qaba. Afaan kun guutumaa guutuutti afaan sooressa; afaan raajeffamaa dha. Ginni-bittee Habashaa afaan keenya akka ittiin hin barreeffamne, akka ittiin hin baratamne, akka ittiin hin hojjatamne faa waggaalee 130 ol seera baasee, seeraan dhoowwullee fiixaan bawuu hin dandeenye. Phapphaasonnii fi qeessonni fannoo qabatanii: maqaa abbaatiin, maqaa ilmaa fi maqaa hafuura qulqulluutiin magananillee (basima-aab, basima-waldi, basima manfas-qiddus gazzichaalahu!” jedhanillee) homaa hin milkoofne. Ani mataan kiyya bara dhibba kudha sagalii fi saddeettamootaa (“1980s“) keessa ennaan waa barreessuu jalqabeeyyu karaa jechoota dassiibaa rakkoon tokkollee hin turre. Garuu, sagaleewwan ammayyaa irratti waa itti-rakkachuun kiyya hin oolle. Kan nama gammachiisu afaan kun waggaalee 20 keessatti rakkoo jechoota ogeeyyii sanis irra-aanuun sagaleewwan daran baay’ee maddisiifatee argame. Amma akka oggaa sanaa: “ikonomii“, “darajaa“, “pirograamii“, “— maaloo, maaloo faa jechuun loqoduun hin jiru. Oromoonni afaanuma isaanii keessaayyi jechoota kana burqisiifatani. Amma: “sadarkaa, sagantaa, hayyuduree, haalduree, dinagdee, binaggee, malbultii, jalbultii, xindachee, xinjiree — faa jedheetoo Oromoon koo yommuu dubbatu, waan walaloo dubbisu natti fakkaata. Oromoon uummata dubbii dhugaatiif uumame yoon jedhe, mirkana irratti hundaawuuni malee, dubbii hoowwisuu (hoo’isuu) kiyyaa miti!
Mee amma kanaa gadittan akka waayeen kanaa olitti badhaadhina Afaan Oromoo kaase kana, akka sirriitti qalbeeffattaniif isuma beektan keessaa waa isiniif dhiyeessa. Afaan Oromoo goosii (“verb“) tokko irraa goosiiwwan biroo gara jahaa baafachuu dandaya. Mee as irratti jecha “hojjachuu” jedhamu haa fudhannu:
hojjachuu
hojjatamuu
hojjachiisuu
hojjatachuu
hojjachiifachuu
hohojjachuu
hohojjachiisuu — faa.
Isaan kanneen irraayyis jechoota danuu baafachuun seeruma afaan biyya Gadaa kanaati:
hojjaa > hojii
hojjataa – hojjattuu
hojjatamaa
hojjachiisaa – hojjachiiftuu
hojjachiisa
hojjatama
hojjachiifataa – hojjachiifattuu — faa.
Ani isa kanaa olii kana akkuma fakkeenya bicuu wayiittan isiniif dhiyeesse malee, afaan Oromootaa, afaan abbootii Gadaa fi afaan haadhotii Siiqqee kun guutumaa guutuutti afaan sooressaa fi dilbaayaa dha. Afaan keenya kun badhaadhummaan of badheessa callaa otoo hin taane, afaan bareeddina isaatiin rajeffatamuu fi afaan gurraa fi qalbiitti tolu. Akkuma Afaan Xaaaliyaan kan midhagina isaatiin baayee raajeffatamuu saniiti. Eeyyee, inni afaan nadhii dammaa ti! Afaan Waaqni nadhii dammaa godhee nu badhaase kana, nutis kan ammaa caalaa akka badhaadhuu fi akka guddatuuf alaa-manaa irratti hojjachuu fi ittiin-hojjachuu qabna! Ani ergan ishii tana jedhee, mee amma armaan gadittan jechoota hardhaaf kutaa kana jalatti galuu qaban tokkoo hamma dhigamii-shaniitti isiniif tarreessa!
JECHOOTA DIGDAMII-SHANAN HARDHAAF DHIYAATAN:
1) adaala – desert ( = humma)
2) addoo – mask
3) barruulee – journal
4) barkurnee – decade
5) bardhibbee – century
6) barkumee – millennium
8) biyyalafaa – world (= addunyaa)
9) dinagdee – economy; economics
10) haaalduree – precondition
11) hayyuduree – secretary general
12) gamoo – building
13) jaagee – dwarf (= guuyyee)
14) jajjabee – militant
15) jirroo – corner (= golee)
16) labata – generation (= dhaloota)
17) malbultii – politics (= taliiga, siyaasaa, polotikaa)
18) rakaa – institution (= dhaabbata)
19) ribee – nerve
20) roogessa* – activist
21) sadarkaa – stage (= gulantaa)
22) Sagantaa – programme
23) sheeba – sea-coast, sea-shore (= moggagarbaa)
24) xindachee – geology
25) xinjiree – biology
WABIIWWAN
Maddawwanin jechoota kanneen irraa argaddhe gaafan barreeffata kana guutumaa guuttuutti xumureen hundaa isaanii isiniif dhiyeessa. Garuu, ammaaf: a) Tamene Bitima; A Dectionary of Oromoo Technical Terms, Oromoo-English; Rüdiger Köppe, Köln 2000; Finfinnee 2000 waa keessaa ilaaluu dandeessu!
______________________ Hubachiisa Miiljalee __________________________
* roogessa (dhiiraaf); roogettii (dubartiif) ; roogeyyii (nama baay’eef)!


text:
Telephone lines cut off in Wollegga
Confirmed sources have it that the Ethiopian government has once again cut telephone networks in the Western Oromia region. Since early this week thousands of federal military forces and the Amhara Liyu Hayil militias, as well as Eritrean troops wearing Ethiopian military uniforms, have been despatched for military operations to many parts of Wollegga, vowing ‘to eliminate’ the Oromo Liberation Army (OLA). There are also fresh reports that these forces are harassing civilians, particularly in Eastern Welega, displacing hundreds of farmers accusing them of feeding the OLA. The death of civilians has become daily incidents in Oromia, in which some of the bodies sometimes eaten by wild animals.
Aby Ahmed lied to the international community telling them the Eritrean forces left Ethiopia. However, the truth is the Eritrean and Amhara Region forces who perpetuated ethnic cleansing and rape in Tigray have now turned their sinister operation to the Oromia region to suppress the Oromo people’s struggle for freedom.
Ibsa Hatattamaa Qeerroo Bilisummaa Oromoo Irraa Kenname!!
Jimaata Eebila_9_2021
Akkuma namuu beeku gochaa duguuggaa sanyii ilmaan Oromoo irratti Garee Maafiyaa Mootummaa jedhee of Waamuu, Mootummaa Leellisaa Sirna naf✘ⅱn, Miliishaa (Humna Addaa Naannoo Amaaraa) fi Loltoota Ergisaa Ertiraa irraa dhufaniin raawwataa jiru sababeeffachuun QBO ibsa armaan gadii baasee jira.
- Gochaa dugguuggaa sanyii garee mafiyaa mootummaa jedhee of waamuun (state mafia) Oromoof Oromiyaa irratti deemaa jiru cimsinee mormina.
- Bu’uraalee dinagdeef Hawaasummaa (Ibsaa, Bilbila, Bishaan) Oromiyaa gara Lixaa keessawuu M.Dambi Doolloo irraa kutuun dugguuggaa State mafian kun raawwataa jiru cimsinee balaaleeffanna.
- Gochaan ilmaan naf✘anyaan Oromoo irratti Oromiyaa dachee irratti dalatanii wal horanirratti ta’aa jiru cimsinee kan morminuuf nutis guyyaa boorii irraa eegaluun tarkaanfii haaloo ba’uu irratti akka hiriirruuf nu dirqee jira. Kanaafuu Guutuu Oromiyaa keessatti guyyaa jedhame kanarraa ka’uun ilmaan naf✘ⅱf Qaneenyaa ishee irratti tarkaafii madaalawaa kan fudhannu ta’a.
- Guyyaa Boorii irraa eegaluun Sochiin dinagdeef Geejibaa kamuu Oromiyaa keessatti kaa Ugguramuu yoo ta’u kana irra darbuun qaamni hawaasaas ta’e abbaan qabeenyaa sochii godhe rakkoo isa quunnamuuf itti gaafatamaan abbuma dha.
Kanaafuu guyyaa ibsi kun ifoomfame irraa Eegaluun namni kamuu ugguraf labsii kana kabajuun hojiitti akka hiikuuf garuu faalla kanaan labsii kenname kana irra darbee gochaa faallaa labsii kanaa kan dalagu yoo ta’e farra qabsoo Oromoo waan ta’eef tarkaanfiin kan irratti fudhatamu ta’uu irra deebinee isin hubachiifna.
Uummatni keenyas Labsii kana hubattanii Gochaa dugguuggaa sanyii Dachee keessan irratti isin irratti labsame kana dura dhaabbachuun falmii diddaa QBO labse kanatti hirmaachuu mirgaaf hiree ofii keessanii akka kabajchiifattan kabajaan isin beeksifna!!
Injifannoon Uummata Oromoof!!
Eebila 9, 2021
Qeerroo Bilisummaa Oromoo!


text:
Baay’inni namoota liyyuu Poolisiin Buqqifamanii Miiliyoona 1 gahe.
Walitti bu’iinsa daangaa naannoolee Oromiyaa fi Somaaleetiin walqabatee lakkoofsi namoota qe’ee isaanii irraa buqqifamanii miiliyoona tokko akka gahe UN beeksise
Dhaabbata Mootummoota gamtoomaniitti ejensiin gargaarsa namoomaa gabaasa Komishiinii ittisa balaa Itoophiyaa waliin tahuun baaseen, Walitti bu’iinsa daangaa naannoolee Oromiyaa fi Somaaleetiin walqabatee lakkoofsi namoota qe’ee isaanii irraa buqqifamanii miiliyoona tokko akka gahe beeksise.
Gabaasni kun qorannoo dhaabbanni godaantota addunyaa-IOM jia November 2017 keessa gaggeesse irratti kan hundaaye akka tahee fi lakkoofsi kun ammas kan dabalaa jiru tahuu ibsameera. Namoonni qe’ee isaanii irraa buqqifaman guutuu biyyattii keessatti buufataalee 400 kanneen naannoo Oromiyaa, Naannoo Soomalee, Dirree Dhawaa fi Finfinnee keessatti akka qubatan gabaasichi ni mul’isa.
Akka gabaasa kanaatti namoota miiliyoona tokko kanneen qe’ee isaanii irraa buqqifaman keessaa, 637,000 kaampiilee keessatti kan argaman yoo tahan, namoota kanneen keessaa 68,000 dhalattoota Soomaalee bara 2015 hanga bara 2017tti qe’ee isaanii irra baqqa’an tahuu ibse. Namoonni 950,000 ol tahan ammoo lammiilee Oromoo Godinaalee Harargee, Baalee fi Boorana irraa buqqifamn akka tahan gabaasni kun ni ibsa.
Namoota qe’ee isaanii irraa buqqifaman keessaa hanga January 16/2018 yeroo jiru keessatti qofa, maatiin 110,000 ta’an beela hamaaf kan saaxilaman tahuu gabaasni dhaabbata gamtoomanii irraa bahe kun ni addeessa.


text:
Mana maree bulchiinsa naannoo Tigraay, qaamotii hoji raawwachiiftuu sadarkaa ol aanaa fi mootummaa federaalaa gidduu kan jiru hariiroon rakkisaa ta’e seera qofaa bu’uura godhatee kan furamu ta’uu Muummichi ministeeraa Abiy Ahimed dubbataniiru.
Yeroo ammaas ol aantummaa biyyaa eeguuf qophee ga’aan akka jiru illee miseensota mana maree bakka bu’otaa uummataa mirkaneessan.
Biyyattiin waggaa darbe guddina dinagdee dhibba irraa harka 6.1 galmeessisuu ishee ibsaniiru.
Gabaasa Meleskachoo Ammahaa caqasaa.


text:
Mgaalaa Nureemburg kan Jarmanii keessa Oromoonni jiraatan har’a paarlaamaa magaalatti fulleetti hiriiranii jiru. Kaayyoon hiriira kanaa Maaastar Plaaniin magaalaa Finfinneef ba’e hojii irra hin ooliin akkasumas barattoota Oromoo Univasitiwwan adda addaa keessatti ajjesuun haa dhaabatu jechuun iyyachuuf akka ta’e koree qindeessituu hiriira kanaa keessaa tokko kana ta’an Obbo Dastaa Kabbadaa Bultee ibsanii jiru.
Iyyannoo isaanii kanas barreeffamaan paarlaamaatti dhiyeeffachuu isaanii fi gara fuula duraatti deebii kan kennan ta’uun nu ibsameera jedhu. Hiriirri wal fakkaataan torban dhufu Barliniin dabalatee magaaloota adda addaa keessatti gaggeeffamuuf kan jiru ta’uun ibsameera.


text:
IluuAbbaaBooraa, Yuunivarsitiin Mattuu yeroo ammaa kana haala ulfataa keessa jirti.
Piresidantii Yuunivarsitii Mattuu mormiin cimaan qunnameera. Dr.Taddasee Habtamuu aangoo akka lakkisan barattoonni gaafatanii jiru
Bulchinsi Yuunivarsitii Mattuu barattoota Oromoofi Tigiree jidduutti walitti bu’insi akka uumama gochaa jiru.
Kaleessa galgala barattoonni mormii kan eegalan yoo ta’u hanga ammatti akka itti fufeetti jira
” Bulchiinsi Magaalaa Sabbataa Hojjettoita Mootummaa Biiroolee sadarkaa naannoo Oromiyaatti jiran keessa hojjechaa jiraniif iddoo mana jireenyaa daangaa Finfinneerraa iddoo Furii jedhamuu kennuuf waadaa gala diiguun Hojjettoonni hedduun ol iyyannoof amma Waajjira Pirezidaantii ti argamna. Nama abbaa kanaa nuun jedhu dhabneet kunoo dhaabbachaa jira.”