text:
Waamicha Hiriira Nagaa Deeggarsa Mootummaa Ce’umsaa Biyyoolessa Oromiyaa Ijaaruuf Taasifamu.
Hiriirri Kun ‘Sochii 39 Idil-Addunyaa‘ Jedhuun Moggaafamee Jira.
Onkoloolessa 13/2020.
Labsiin Kun Beekamtii Caasaa Qeerroo Bilisummaa Oromoo fi Koree Qindeessituu Hiriinaa Nagaa Lammiileen Oromiyaa Mootummaa Cee’umsaa Biyyoolessa Oromiyaa ABOn Labse Deeggaruuf Qophaaheedha.
Akkuma Beekamu Lammiileen Oromiyaa fi Ummatni addunyaas hubatanitti gaaga’ama nageenyaa biyya Itoophiyaa mudateen raafamni siyaasaa guddaan jireenya biyyaa fi Lammiilee biyyattii yaaddoo keessa galee jira. Addatti ammoo Oromiyaan dirree jeequmsaafi lolaa ta’uudhaan yeroorraa gara yerootti rakkoon nageenyaa mudatee lubbuu fi qabeenyi hedduun dhabameera. Dhibdeen siyaasaa fi rakkoon nageenyaa utuu hin furamiin mootummaan aangoo polotikaa qabatee ture bara bulchiinsa isaa fixachuun ammas aangoo isaa dheereffachuuf wayita abbalu (carraaqu) ni argina. Abdiin silaa filannoo haqaafi dimokiraatawaa geggeessanii fedhii Ummattoota biyyattii guutuuf abdatame hoonga’ee sochiin siyaasaa hundi ugguramuun murna seeraan ala aangoo dheereffachuu fedhu qofaan gara dhuunfatamuutti deemamu balaa qaba. Haala kana keessatti hogganootni jaarmiyaalee siyaasaa, qondaalotnii fi miseensotni dhaabota siyaasaa mana hidhaatti guuramuun ijibbaata yaalii gara filannoo haqaatti deemamuuf ture gufachiisee jira.
Yeroon kun yeroo biyyi kun mootummaa seerawaa fi kan heera biyyattii hordofe hin qabneedha. Mootummaan waan hin qabneef jireenyi lammiilee biyyattii yaaddoo guddaa keessa seenee jira.. Ammas kanumatu mul’achuutti jira. Nageenyi Lammiilee Oromiyaa mirkanaawee bilisummaan jiraatee gara filannoo haqaatti deemuudhaan mootummaa mataa ofii kan fedhii Ummattootaan ijaarame filachuuf Mootummaa Ce’umsaa Biyyoolessa Oromiyaa ABOn labse deeggaruun murteessaa ta’ee argameera.
Mootummaa Ce’umsaa Biyyoolessa Oromiyaa ijaaruun kan barbaachiseef:
– Biyyattiin kun mootummaa waloodhaan bulaa waan hin jirreefi. Kana jechuun heerri biyyattii cabuudhaan murni tokko aangoo seeraan alaa itti fufsiifachuu yeroo barbaadu, kanneen haqaa fi bilisummaa Ummattootaaf qabsaa’an ammoo Ummata waliin hiriiranii jiru. Mootummaan Naannoo Tigiraay of danda’ee mirga hiree murteeffannaa sabaa kabajuun filannoo geggeeffatanii haga mana maree mataa ofii hundeeffachuutti ga’aniiru. Kana malees humna ofii cimsachuun qaamni kamuu dhiibbaa akka irratti hin goone mirkaneessuun miseensota TPLF kan sadarkaa Federaalaatti muudamaanii tajaajilaa turan akka hojii gadhiisanii ba’an ajaja dabarsee jira. Daangaa ofii kabachiifachuun gara biyya walabaa ijaarrachuutti deemaa jiru. Kunis mootummaan waloo akka hin jirre ragaa guddaadha jennee amanna.
– Murni siyaasa gartuu tokko leellisu aangoo siyaasaa Mootummaa Federaalaa dhuunfachuun ilaalcha sabboonummaa dhabamsiisuu fi mirga lammiilee Oromiyaa nagaa jiraachuu sarbuuf hojjetaa ture. Hojjataas jira. Oromiyaan lammiilee hedduu kan of keessatti hammattee jirtuu fi aadaa waliin jireenyaa sabaaf sablammoota hedduu kan qabduudha. Murni maqaa tokkummaatiin aangoo hunda harka galfate kun jireenya Oromoo fi Lammiilee Oromiyaatiif yaaddoodha. Kanaaf, Lammiileen Oromiyaa murna siyaasa gartuu tokko leellisu kanaan dhuunfatamanii jireenyi isaanii akka hin golgoloofne Mootummaa Ce’umsaa Biyyoolessa Oromiyaa ABOn labse ijaaruun fardii ta’ee argamee jira.
– Diigamiinsi guddaan Oromiyaatti aggaamamee jiru. Daangaan Oromiyaa kallattii adda addaan cabuufi lafti Oromiyaa saamamuun ni mul’ata. Kun baroota dheeraaf geggeeffamaa kan ture haga ammaa xumura utuu hin argatiin daran babal’atee jireenya Lammiilee Oromiyaa yaaddoo keessa galcheera. Cabinsa daangaafi saamaminsa lafaa kana baraaruuf mootummaan Ce’umsaa Biyyoolessa Oromiyaa waloo ijaaramee nagaa fi tasgabbii qabaachuun murteessaadha. Oromiyaan dirree jeequmsaa fi lolaa yoo taate Lammiilee Oromiyaa keessa jiraatanii fi Ummata Oromoo qofaaf utuu hin taane, sabaaf sablammoota Itoophiyaa dabalatee balaa gaanfa Afrikaa nagaa dhorku maqsuuf dirqama lammummaa guddaa baatee deema. Kana bira darbee nageenya waaraa ardii addunyaa guutuun hawwu jeequu waan danda’uuf, gaaga’amni siyaasaa kun akka furamu Mootummaa Ce’umsaa Biyyoolessa Oromiyaa ABOn durfamj ijaaruu qofatu karaa filatamaadha.
Haalota rakkisaa fi walxaxaa kana bu’uura godhachuun ABOn Mootummaan Ce’umsaa Biyyoolessa Oromiyaa akka hundeeffamu yaada fudhatamaa dhiheessse labse sana milkeessuuf akka hojjetus ibse. KFOnis yaada kana deeggaruun ibsa baaseen beeksiseera.
Kanumarraa ka’uun Koreen Qindeessituu hiriira Nagaa Mootummaa Ceehumsaa Biyyooless Oromiyaa Deeggarsa Sochii 39 Idil-Addunyaa (International 39 Movement Support Group) hiriira nagaa deeggarsaa Mootummaa Ce’umsaa Biyyoolessa Oromiyaa kanaaf akka taasifamu murteessuun labsinee jira. Hiriira kana milkeessuuf koreen qindeessituu hiriira deeggarsaa Mootummaa Ce’umsaa Biyyoolessa Oromiyaa kallattii adda addaan sochiin taasifamee jira.
Biyya mootummaa malee hafuuf deemtuu fi lubbuu dhala namaaf yaaddoo taate kana baraaruudhaaf Mootummaan Ce’umsaa Biyyoolessa Oromiyaa ABOn hoogganu ijaaramuun waan barbaachiseef, hiriirri deeggarsaa kunis sana tumsuudhaaf geggeeffama.
Hiriirri deeggarsa mootummaa Ce’umsaa Biyyoolessa Oromiyaa kun Onkoloolessa 13/2020 (Onkoloolessa 3/2013) guutuu Oromiyaa keessatti akka geggeeffamu murtaa’eera.
Hiriirri kun haala inni ittiin geggeeffamu qabxiileen murteessoo fi barbaachisoo ta’an dhiyaataniiru.
1. Hiriira nagaa Lammiileen Oromiyaa hundi keessaa qooda fudhatanii fi qindoominaan geggeeffan ta’a.
2. Gartuu deeggaraa sochii 39 Idil-Addunyaan (International 39 Movement Support Group) qophaa’ee Koree Qindeessituu Hiriira nagaa deeggarsaa Mootummaa Ce’umsaa Biyyoolessa Oromiyaa fi Qeerroo Bilisummaa Oromoo waliin wal hubannaafi qindoominaan kan labsameedha.
3. Hiriira nagaa kana irratti Lammiileen Oromiyaa Mootummaa bara aangoo isaa fixate kanaaf ergaa “amma booda mootummaa ofii ijaarranna; barri bulchiinsa kee xumurameera” kan jedhu ergaa dabarsuufiidhaan kan geggeessuudha.
4. Ammaan booda barri mootummaa aangoorra ture waan dhumateef hanga filannoon walabaa gaggeeffamutti Lammiileen Oromiyaa Mootummaa Ce’umsaa Biyyoolessa Oromiyaatiin akka bulan mirkaneessuudha.
5. Lammiileen Oromiyaa Mootummaa Ce’umsaa Biyyoolessa Oromiyaa ilaalchisuun hiriira gaggeessan keessatti qaama kamiyyuu balaaleffachuu, abaaruu dhiisuudhaan haala heerri biyyattii eyyamu fayyadamnee Mootummaa Ce’umsaa ijaarrachaa waan jirruuf karaa tasgabbii fi naamusa qabuun deeggarsa Mootummaa Ce’umsaa Biyyoolessa Oromiyaaf qabnu ibsanna.
6. Qaamoleen nageenyaa amma booda mootummaan kallattiin qajeelfama isaaniif kennu kan waan hin jirreef gara Ummata isaanii goruun Mootummaa Ce’umsaa Biyyoolessa Oromiyaa ijaaramu kanaaf tumsa gochuudhaan nageenyaa fi tasgabbiiLammiilee Oromiyaa akka kabachiisan gochuudha.
7. Mootummaan Ce’umsaa Biyyoolessa Oromiyaa kun Lammiilee Oromiyaaf waloodhaan waan ijaaramuuf mirgi Lammiilee Oromiyaa eegamee haala barbaadaniin hiriira deeggarsaa Mootummaa Ce’umsaa Biyyoolessa Oromiyaa kanarratti qooda akka fudhatan ni taasisuudha.
8. Hidhamtoota siyaasaa mootummaa aangoorra tureen hidhaman akka hiikamanii fi akkaataa itti isaan simannee isaanillee gahee isaanii mootummaa Ce’umsaa Biyyoolessa Oromiyaa kana keessatti bahatan ni goona.
9. Dhaadannoolee deeggarsa Mootummaa Ce’umsaa Biyyoolessa Oromiyaa agarsiisan qabannee yeroo baanu haala mirga Lammiilee Oromiyaa hin sarbinee fi isaaniin ofitti hammateen qabachuu qabna.
10. Qabeenyi nama dhuunfaas ta’e kan biyyaa akka hin mancaaneef eegumsa gochuun tasgabbiidhaan hiriira deeggarsaa qofarratti akka xiyyeeffatamu taasifama. Kana booda qabeenyi maqaa mootummaan ture hundi kan biyyaa (Lammiilee Oromiyaa) waan ta’eef eegumsi ni taasifamaaf.
11. Qaamotni hiriira kana morman jiraachuu waan malaniif, isaan waliin walitti bu’insa irraa of qusachuun ofitti qabnee gara deeggarsa Mootummaa Ce’umsaa Biyyoolessa Oromiyaa kanatti fiduu akka qabnu irratti hojjetama.
12. Hiriirri kun gaaga’ama siyaasaa furuu fi Lammiilee Oromiyaa baraaruuf waan geggeeffamuuf ilaalcha siyaasaatiin utuu wal hin moggeessiin waloodhaan geggeeffama.
Hiriira kanaa fi ijaarsa Mootummaa Ce’umsaa Biyyoolessa Oromiyaa milkeessuuf qaamota dhimmi ilaallatuuf waamicha ni goona.
Mootummaan amma dura qaamota nageenyaa bobbaasee hojii itti kennu amma booda waan bara bulchiinsa isaa fixateef, haala heera biyyattii fi naamusa ittiin leenjitanii bobbaafamtaniin gara Ummata keessanii goruun nageenya Lammiilee Oromiyaa mirkaneessuuf dirqamni guddaan isinirra jira. Isin mootummaan dhufee yoo darbu Ummata waliin jiraattu waan taheef nagaa Ummataa akka eegdan isi yaadachiisna..
Waan ta’eef, waamicha isiniif taasifame hordofuun guyyaa hiriira deeggarsa Mootummaa Ce’umsaa Biyyoolessa Oromiyaas ta’e adeemsa ijaarsa isaa keessatti qooda waadaa itti seentan akka ba’attan waamicha isiniif goona. Kana akka gootanis abdii isinirraa qabna.
2. Abbootii Amantaafi Abbootii Gadaatiif.
Haala duudhaa amantii keessanii fi sirna Gadaatiin nageenya Lammiilee Oromiyaa eegsisuuf qoodni keessan olaanaadha. Yeroo mootummaan bara bulchiinsa isaa fixatee biyyattiin goolama siyaasaa keessa seentetti safuu fi duudhaa hawaasaa kabachiisuun Lammiileen Oromiyaa gara waloodhaan mootummaa ijaarratanitti akka deeman gumaacha isinirraa eegamu akka ba’attan waamicha isiniif goona.
3. Hayyoota lammiilee Oromiyaa biyya keessaa fi ala jirtaniif.
Akkuma argaa jirru hayyoonni Oromoo kallattii adda addaan ijaarsa Mootummaa Ce’umsaa Biyyoolessa Oromiyaa keessatti qooda kennaa jirtu, beektootni lammiilee Oromiyaa waliin Ammas daran itti fufuun hojii dipilomaasi fi tumsa ogummaa keessaniin egeree Lammiilee Oromiyaa balaarraa baraaruuf tumsa akka gootan waamicha keenya isiniif dabarsina (dhaammanna).
4. Miidiyaaleef.
Nageenyi Lammiilee Oromiyaa mirkanaa’ee gara nagaa fi tasgabbii akkasumas gara dimokiraasiitti akka ce’amu gochuu keessatti qoodni miidiyaa olaanaadha. Waan ta’eef, miidiyaaleen Oromoo fi kanneen mirga Lammiilee Oromiyaa akka kabajamuuf hojjetan dhimma Mootummaa Ce’umsaa Biyyoolessa Oromiyaa kana jala bu’uun hordoftaniif qajeelfamaa fi kallattii Koreen qindeessituu hiriira deeggarsa kanaa fi Gartuu Deeggarsa Sochii 39 Idil-Addunyaa (International 39 Movement Support Group)tti akka Ummata biraan geessan waamicha isiniif goona.
5. Dhaabbilee Hawaasaa fi ogummaaf.
Dhaabbileen hawaasaa adda addaa of ijaaruun mirga Lammiilee Oromiyaaf qabsaa’aa akka turanii fi jiran ni beekama. Dhaabbileen ogummaas akkasuma haala adda addaan lammiilee isaanii tajaajilaa turaniiru. Jaarmiyaaleen hawaasa Oromoo kanneen akka Oromia Global Forum fi Oromo Scholars And Professional Group ijaaramuu Mootummaa Ce’umsaa Biyyoolessa Oromiyaa kana deeggaruun ibsa baasanii jiru. Ejjennoo kana akka itti fufanii fi jaarmiyaaleen kaanis waamicha kana fudhachuun tumsa barbaachisu akka godhan dhaammanna.
6. Hojjettoota mootummaa kan turtaniif.
Isin ergamtoota mootummaa utuu hin taane tajaajiltoota hawaasati. Mootummaan kallattii adda addaan qajeelfama isiniif kennaa ture bara bulchiinsa isaa waan xumurateef gara Ummata keessanii goruun ijaarsa Mootummaa Ce’umsaa Biyyoolessa Oromiyaa keessatti qooda akka kennitan waamicha isiniif goona.
Hiriirri nagaa kun akka milkaa’u koreen adda addaa ijaaramanii waan jiraniif, Lammiileen Oromiyaa hiriira kanarraa qooda fudhatan qindeessitoota hiriira kanaa waliin wal ta’uun socho’uun murteessaadha.
Hiriirri kun akkuma olitti ibsame Onkoloolessa 13/2020 kan eegalu yommuu ta’u, haga akeeka hiriira kanaa kan ta’e Mootummaan Ce’umsaa Biyyoolessa Oromiyaa ABOn durfamu ijaaramutti kan itti fufu ta’a. As keessatti qajeelfama koree qindeessituu hiriira deeggarsaa kanarraa kennamu hordofaa deemuun barbaachisaadha.
Walumaagalatti, jiraachuu Lammiilee Oromiyaa bira darbee tasgabbii gaanfa Afrikaaf yeroo ammaa kanatti Mootummaan Ce’umsaa Biyyoolessa Oromiyaa murteessaa fi fardii waan ta’eef, Lammiileen Oromiyaa fi qaamot i dhimmi kun isaan ilaalu hiriira deeggarsaa kanaa fi ijaarsa Mootummaa Ce’umsaa Biyyoolessa Oromiyaa kanaaf gumaacha gochuun yeroon isaa amma.. Mootummaa Ce’umsaa Biyyoolessa Oromiyaa ijaaruun eenyuufuu yaaddoo utuu hin taane, madda nagaa fi tasgabbii, bu’uura waliin jireenyaa fi mootummaa waloo qabaachuuti. Sabootni akka sabaatti akka jiraatanii fi Oromiyaan akka biyyaatti akka jiraattuuf kan tumsuudha. Karaan adda addaa kan gara filannoo haqaatti geessu yeroo adda addaatti yaalamus murna aangoo dheereffachuu barbaadu kan biyya kana bulchaa tureen fedhiin waan hin jiraanneef gara tarkaanfii Mootummaa Ce’umsaa Biyyoolessa Oromiyaa ijaaruu kanatti tarkaanfatame. Kun karaa tokkicha gara nagaa fi dimokiraasiitti nu geessu waan ta’eef Lammiileen Oromiyaa hundi qooda irraa fudhatu jennee amanna.
Maayiirratti, Mootummaan Ce’umsaa Biyyoolessa Oromiyaa bu’uura nagaa fi tasgabbii ta’ee waan argameef haga akeekni kun milkaawee Lammiileen Oromiyaa mootummaa isaanii filatanitti sochiin taasifamu itti fufa.
Injifannoo Uummata Bal’aaf!
Koree Qindeessituu Hiriira Deeggarsaa Mootummaa Ce’umsaa Biyyoolessa Oromiyaa.
(Sochii 39 Idil-Addunyaa/International 39 Movement Support Group) Irraa
Onkoloolessa 9, 2020
Finfinnee.
Related


c: text/html

text:
Daawwanaan muumeen ministeeraa Itiyoopiyaa Abiy Ahimad guyyaa tokkoof Tarkiitti taasisaan bu’a qabeessa akka ta ‘e ministeerrii dhimma alaa Itiyoophiyaa beekisiseera. Dubbi himaan ministeerichaa Ambaasader Dinaa Muftii daawwanichaa ilaalchisuudhaan ibsaa gaazexeessootaaf kenaniin biyyootan lamman dhimaa waraanaa dabalatee waligaltee 4 akka mallateessan himaniiru.
Ambaasaader Diinaan ibsa kan irratii waa’ee haasaa bakka bu’aa addaa Yunaayitid isteets Jeefrii Feeltmaani fi itti anaa muumee ministeera if ministeeraa dhimma alaa Itiyoopiyaa Damaqee Mekonin taasisaniis dubbataniiru.
Jeefrii Feeltmaan umanii Itiyoophiyaa waa’ee TPLF irratii ilaalchaa inni qabuu akka gaariitti hubachuu isaanii akka dubbatan Ambaasader Diinaan himuu isaanii gabaasinii malaskaachewu Ammahaa ibseera.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Sa’aad Hariirii gara Lubnaan kan deebi’u ta’uu beeksise
Muummicha ministeera Lubnaan kan ture Sa’aad Hariirii eega Sa’udii irraa taaytaa lakkisuu isaa beeksisee booda yeroo jalqabaatiif gaafi fi deebisaa Televiziyoona Paartii isaa waliin godheen, gara biyya isaa kan deebi’u ta’uu beeksise. Haata’u malee yeroo dhihotti jechuun alatti yoom akka deebi’u hin dubbanne.
Sa’aad Hariirii gaafii fi deebisaa kanaan “Haalli taaytaa lakkisuu kiyya ittiin labse kan hin baramin tahuu nin beeka” jechuun dubbate. Sa’uudiin kan si hin uggurin tahuu akkamitti ummata Lubnaan amaansiifta gaafii jedhuuf, Sa’aad Hariirii Yeroo ammaa Sa’udii keessatti bilisummaa guutuu kan qabu tahuu ibse. itti dabaluudhaan maatii kiyyaa fi ilmaan tiyya Caraan anaafi obboleewwan kootii akka isaan qunnamu hinbarbaadu jedhe.
Haata’u malee Lammiileen Lubnaan gama miidiyaa hawaasummaatiin, Sa’aad Hariirrii miira gaddaatii fi sodaan haasaya; Gonkumaa dubbiin isaa kan nama amansiisuu miti jechaa jiru.


text:
Simannaa
Pirezadaantiin Keeniyaa Uhuruu Keeniyaattaan buufata xiyyaaraa Boolee Idil Addunyaa wayita ga’an Ministirri Muummee Dr Abiyyi Ahimad simannaa taasisaniiru.
Pirezadanti Uhuruun yeroo turtii isaanitti ministira muummee Dr, Abiyyi Ahimadifi hoggantoota hojii olaanoo mootummaa waliin dhimmoota biyyoota lameenirratti akka mari’atan ni eegama. Walitti dhufeenyi diploomasii Itiyoophiyaa fi Keeniyaa bara faranjoota 1954 qonsillaan Itiyoophiyaa Keeniyaatti banamuun ture kan jalqabame.
Itti aansuun Itiyoophiyaan bara 1961 Ambaasaddara jalqabaa gara Keeniyaatti kan eergite yoo ta’u, Keeniyaan immoo bara 1967 Imbaasishee Finfineetti banteerti.
Biyyoonni lameen komiishinii ministiroota waloo kan hundeessan yoo ta’u, koomiishinii bulchinsa daangaa waloo hundeessun mariiwwan hedduu mari’achuusaanii ragaaleen ni mul’isu.


text:
Dhimmoota Ka taayitaa motummaa harkaa qabu – Ehaadegii fi paartiilee biyyoolessaa gidduutti walitti-dubbannaan geggeessamu kan ittiin qajeelfamu – galmee sirnaa yokaan moodaaliitii irratti walii-galtee irra waan ga’ameef, amma xiyyeeffannaan gara ajandaaleetti deebi’ee jira. Ehaadegii fi mormitoonni isaa ajandaalee kam kam irratti akka walitti-dubbatan ammayyuu hin murteeffamne.
Paartiilee gam-lameenii, ajandaalee akka irratti dubbatamu fedhan, Koree Qindeessa Ajandaalee, Miidiyaa fi Komiyunikeeshinii jedhamutti galchanii jiran. Ka Koree sana hoogganan – dura-taa’aa Gamtaa Dimookiraasummaa Itiyoophiyaa yokaan EDIH – Obbo Gabruu Barehee ti.
Bakka-bu’aan Ehaadegii fi Paarlaamaa keessatti ministarri itti-waamamaan mootummaa – Obbo Asmellaash Wolde-sillaasee, akkasumas, itti-gaafatamaan sab-quunnamtii Paartii ERAAPPAA – Obbo Melaakuu Messelee immoo miseensota koree kanaa ti. Koreen kun – ajendaalee Ehaadeg irraa dabalee, paartiilee walitti-dubbachuuf jiran irraa itti dhihaate har’a ilaaluu jalqabuu isaa beeksisee jira.
Ajandaalee kana paartiileen mata mataatti dhiheessanis, kanneen gamtaan dhiheessanis ni jiru. Itti-aanaa Prezidaantiin Dhaabbata Tokkummaa Guutummaa Itiyoophiyaa, kan
ME-I-AAD jechuu dhaa – Obbo Mulugeetaa Abbebee, waa’ee kanaa ennaa ibsan, fakkeenyaaf paartiileen shan, ajandaalee wal-fakkaatoo mata mataatti dhiheessuu dubbatan.
Ajandaalee paartiileen dhiheessan keessa, hidhamtoonni sababaa siyaasaa fi yaada-sammuutiin mana-hidhaa jiran akka hiikamanii fi seerri farra-shororkeessummaa akka fooyyessamu, kanneen gaafataman jiraachuu Obbo Mulugeetaa Abbebee gabaasaa Raadiyoo Sagalee Ameerikaaf ibsanii jiran. Paartiilee shananiin kanneen dhihaatan – ajandaaleen kudha-shanii fi ajandaaleen Ehaadegii fi paartiilee ka biroon dhihaatan martinuu si’achi Koree Qindeessa Ajandaalee, ka Miidiyaa fi Komiyunikeeshiniin ilaalamanii, kanneen walitti-dubbannaaf dhihaatan keessaa filatamu – jedhan – Obbo Mulugeetaan. Ajandaaleen Koree kanaan filatamanii qindeessaman, torban dhufu, walga’ii paartiilee maraa irratti dhihaatu. Ajandaaleen kama akka filatamanis yeroo sana beekama. Walitti-dubbanaan paartiilee ka jalqabamus sanaa booda ta’uun ibsamee jira – jedha – gabaasaan keenya Eskindir Firew.


text:
Tarsiimoon deemna malee waan hunda gadi hin baafnu. Garuu waan PPn keessa jirtu !
Lubbuu ummata nagayaa kanneen Oromiyaa keessatti halkanii fi guyyaa poolisootaan ajjeefamaa turanii fi ajjeemaa jiran hunda namni itti gaafatamu namicha Araarsaa Mardaasaa jedhamu kana. Ajaja bineensummaa kan inni gubbaa irraa gadi dabarsaa ture mara hoggantootuma humna addaa poolisii Oromiyaa irraa odeeffannee jirra. Sababaa hammeenya namicha kana poolisoonni humna addaa Oromiyaa lakkoofsaan baay’ee ta’an hidhannoo isaanii waliin hojii gadi lakkisanii badanii jiru. Kanneen 1460 ta’an ammoo ergama isinitti kenname hojii irra oolchuu dhabdan jechuun hojii irraa ari’ee jira. Ajajoota inni gubbaa irraa gadi dabarsaa ture barbaachisaa taanaan tokko tokkoon isin biraan geenya. Poolisoonni Oromiyaa ajaja namichi kun gubbaa irraa gadi dabarsu hunda oso hojii irra oolchan ta’ee silaa ummanni keenya lafa irraa dhabaman ture.
Ajaahib Jimaa Tooboo
Sambat-duraa borii Gurraandhala 2/13/2021
Guyyaa borii Qeerroon bilisummaa oromoo Guutummaa Oromiyaatti Hiriira guddaa Waamee jira!
Dhaadannoolee hiriira guddicha Oromiyaa guutuutti adeemsifamu Irratti Dhageessifaman:
labsiin Yeroo muddamaa oromiyaa Irratti labsamee jiru nurraa ka’uu qaba
humni waraana pp oromiyaa gadhiisee bahuu qaba
Hidhamtoonni siyaasaa hundi hatattamaan gadhiifamuu qabu
mootummaa ce’umsaa biyyoolessaa oromiyaa ABON labse hatattamaan nuuf hudeeffamuu qaba
Ajjeechaan Hacaaluu nuuf haa qoratamuu! Yakkamtoonni seeratti haa dhiyaatan!
Waajjiraaleen ABO fi KFO haa banaman!
Filannoon Oromoon keessa hin jirre Oromiyaa Keessatti hin gaggeeffamu!
Jijjiirama dhiiga keenyaan fidne dabarsinee hin laannuu!
Cunqursaa kaleessaa Keessatti hin deebinuu!
Filannoo sobaa Irratti Oromoon hin hirmaatuu!
Sirni Nafxanyaa nurratti hin deebi’u!
Ajjeechaan nurraa haa dhaabbatu!
Hoggantoonni siyaasaa nuuf jecha hidhamani! Nuuf jecha dararaman! Nuuf jecha beela’an!
Nuy Oromoon tokko, addaan nun qoodinaa! Sobaan nun diiginaa! Gantootaan hin diigammu!
Sudaan lafa Amaara to’achuu akkuma itti fufteetti jirti! Lolli deemaa jira!! Jachuun Miidiyyaaleen gabaasa jiru..
Warri Barattoota Oromoo, Qeerroo Oromoo harka qullaa irratti rasaasa dhukaasu kun naannoo Amaaraa deeme sudaanitti dhukaase maaliif hin lolle yoo haraaraa rasaasa dhukaasu qabaate..!!..
Tarsiimoon deemna malee waan hunda gadi hin baafnu. Garuu waan PPn keessa jirtu yeroon barreessu ragaa gadi baasuu hin barbaachifne gadi hin baasu jedheeti malee ragaa hedduun qaba. Qeerroon PP keessa oolti. Dargaggoo isaan walitti qaban sanuma keessa jiru. Yeroo ammaas konfiransii irra jiru. Ammas dokumantii guutuu yeroo baasuun barbaachisutti qofa baafna.
Related


text:
Bulchaan magaalaa Seetit-Umeraa – Obbbo Gebre-medihin Yohaannis, kan Itiyoophiyaa fi Ertiraa adda-baasu daangaan Umeraa Omhaajer, har’a ganama, akka lakkoobsa sa’atii Itiyoophiyaatti ganama sa’atii 12 irraa jalqabee cufamuu isaa dubbatan.
Hoogganoonni magaalattii, daandiin daangaa irraa sun amaaliif akka cufame, loltoota gama Ertiraa tii daangaa eegaa turan gaafachuu isaanii fi “konkolaatonni akka hin seennee fi hin baane akka dhorkaman qaama ol’aanaa irraa ajajamne” deebii jedhu kennuu isaanii dubbatan – Obbo Gebre-Medihin.
“Yeroo yerootti sochii gaarii tu ture. Wal quunnamtii qabna turre. Omhaajer kanneen jiran qaamonni bulchiinsaas, uummatnis ---- Kaaffee tu jira ture, ni dhufu ture. Wal-quunnamtiin uummataa fi uummata gidduu, sochiin daldalaas gaarii ture. Har’a garuu, maali inni waan isaa? Maal tu tahe? jennee ennaa gaafannu, humnoonni achi jiran “qaama ol’aanaa irraa ajajni nutti kenname. Kanaaf Itiyoophiyaa irraa gara Ertiraatti galuun hin danda’amu.” Jedhan.
Keessumaa, konkolaatonni Itiyoophiyaa galuu hin danda’an. Konkolaatota Ertiraa ti taanaan garuu, gara Ertiraa galuu danda’u. Ertiraa dhaa gara Itiyoophiyaa galuu hin danda’an” jedhan.
Yeroo ammaa kanatti konkolaatonni mi’a fe’atanii jiran gama lamaaniinuu akka dhaabatanii jiran illee dubbatu. Tahus, konkolaatonni Ertiraa Itiyoophiyaa keessa jiran gara Ertiraatti akka galan, konkolaatonni Itiyoophiyaa Ertiraa keessa jiran gara Itiyoophiyaa keessa jiran gara Itiyoophiyaatti akka galan ehamamee jira, jedhan – Bulchaan magaalaa Umeraa – Gebre-medihin Yohaannis
Daandiin daangaa Umuraa Omhaajer kan Ityoophiyaa fi Ertiraa gidduu, bakka hoogganoonni biyyoota lameenii argamanii turanitti, xumura baatii Mudde dabree baname.


text:
Dhaabbanni Baraarsa Daa’immanii (Save The Children) biyyoota 120 keessatti kan hojjetu miseensa gurmuu dhaabbilee Baraarsa Daa,immanii Addunyaati.Itoophiyaa keessatti hojii kan jalqabes gargaarsa namoomarratti xiyyeeffachuudhaani.Gara boodaattimmoo misooma egereerratti xiyyeeffachuudhaan daa’imman balaaf saaxilaman gargaaruurratti fuulleffate.
Dhaabbilee Baraarsa Daa’immanii torban (Kanaadaa,Denmaark, Finland,Noorwee Suiidin,UK ,US)waliin ta’uudhaan jireenya daa’immanii fooyyessuurratti xiyyeeffatee Itoophiyaa keessatti hojii eegale.Kaayoo,sagantaa fi tarsiimoon Save The Children sadarkaa addunyaatti ilaalcha jijjiiramaa barsiisuu,bu’aa itti fufiinsa qabu sadarkaa olaanaadhaan galmeessuu fi gamtooma ijaaruudha.Sagalee daa’immanii ta’uudhaan jijjiirrama bu’aa dhugaarratti hudndoofnee rakkoo daa’immanii haala milkaayeen furuuf hojjenna.Galmi Save The Children karoora tarsiimoo bara 2016-2018 irratti hundaayee baafate bara 2030 tti “Daa’imni Tokkollee Bara Dhalootasaa Shanaffaa Hinguuti Dhibee Silaa Fayyisuun Danda’amuun Akka Hinduune hojjechuu,daa’imman hundi barumsa bu’uraa gahaa fi qulqullina qabu akka argatanii fi miidhaa kamirraayyuu eegamuu qabu.Galma kana milkeessuufimmooDaa’imman danuu miidhamanii fi carraa hundaraa fagaatan xiyyeeffannaa addaa argachuu qabu.
Save The Children galmawwan Afur qabatee ka’e keessaa
-
nagummaan qaamaaf sammuu daa’immanii eegamuusaa
-
daa’imman akka umuriisaaniitti barumsa argachuu fi sammuudhaan gudachuu
-
Nyaata gahaa fi madaalamaa argachuu
-
tajaaila fayyaa argachuu
-
egeree jireenyasaaniif gama wabii nyaataa, dinagdee abdachiisaa fi bakka(mana) jireenyaa qabaachuusaanii mirkaneeffachuufaadha.
MUL’ATA
Addunyaa mirgi kunuunfamuu,guddachuu , jiraachuu fi hirmaachuu daa’immanii keessatti dhugoome arguu
ERGAMA
Haaai addunyaan daa’imman itti kunuunsitu
Mijeessuu fi jireenyi daa’immannii haala gaariin jijjiiramuusaa arguu
DUDHAA
Itti gaafatamummaa
qabeenya keenyatti sirnaan fayyadamuu keenyaaf itti gaafatamummaa dhuunfaa keenaa fudhanna
.Bu’aa mul’chuu danda’u galmeessina.
.Deggertoota,michootaa fi hundaa caalaammoo daa’immaniif iti gaafatamummaadhaan hojjenna.
HAWWII
Ofii keenyas taane miiltoowwan keenya jireenya daa’immanii fooyyessuuf kaayoo guddaa qabanne kutannoodhaan dhugoomsuuf wal onnachiifna
WALTUMSUU
Walkabajna, garaagaummaa keenyaaf gatii walliif kennineemichoota keenya idil addunyaa wliin waljabeessinee jijjiirama jireenya daa’immaniif hojjenna
WAAN HAARAA BARUU (uumuu)
Nuti yaada haaraa fuhachuuf qopheedha,jijjiiramas nisimanna,rakkina daa’immanii haala waaraadhaan furuufis itti gaafatama fudhannee waliin hojjenna
OFTTI AMANAMUMMAA
Ofitti amanamummaa fi naamusa olaanaadhaan hojjechuuf carraaqna.kabajaa keenya homaatiinuu hinjijjiirinantaa daa’immannf hojjenna
SEENAA
Waaaaaajjirri Save The Children dame Amboo magaalaa Finfinneerraa gara dhihaaatti fageenya KM 114 irratti naannoo Oromiyaa,godina Shawaa Dhihaa aanaa Ambootti bara 2011 hundeessame.Bara 2915 irraa eegalee hojjetoota 99{dhiira 76 fi dhalaa 23)qabatee hojjetaa jira
MICHOOTA MUUMMEYYII
sadarkaa adda addaa,manneen barnootaa,maatii barattootaa,barsiisota,barattootaa fi hawaasa bal’aa walii michoomaan hojjeta.
QABIYYEE SAGANTAALEE
Sagantaalee ijoo Afur kan deggersaan bulan of keessaa qaba Isaan kunneenis
-
barnoota bu’uraa,
-
guddisaa fi kunuunsa daa’immanii sadarkaa duraa
-
nyaataa fi fayyummaa manneen barnootaa keessatti
-
misooma dargaggootaa
-
dabaliisa lakkoobsaa
-
dagaagina barreessuuf dubbisuu
-
daa’ima tokko barsiisuu…kkf sagantaalee ijoo Save The Children waajjira dame naannawa Amboo ti.
KENNIINSA TAJAAJILA ISPOONSARAA
Manneen barnootaa 102 kanneen aanaalee Dandii,Amboo,Tokkee-kuttaayee Ejeree keessatti argaman ispoonsara argatu. Walumaagalatti barattooti 18,064(dhiira 9234 fi dhalaa 8830) kallattiidhaan fayyadamtoota ispoonsaraa yammuu ta’an maatiinsaaniimmoo alkallattiidhaan fayyadamtoota ta’u.
`Daa’mni ispoonsara argatu martuu deggersa jireenysaa jijjiiru fi kan lubbuusaa baraarsuu danda’uuf argachuuf yooxqqaate torbanitti altokko sagantaa deggersa ijoo tokkorratti hirmaachuu qaba.
PIROJEKTOOTA QORANNOODHAAN ADDA BAAFAMAN
-
Sadarkaa Barnootaa Guddisuu
-
Lakkoofsaan Gudisuu
-
Tokkoon tokkoon Dargaggoota Oladeemoof Mirga walqixxummaa Kornayaa kabajuu(10-14)
-Sadarkaa mana barumsaatti saamunaa omishuun pirojektoota waajjira dame Ambootti qorannoodhaan adda baafaman keessaa isa tokko.
-Dhimmi furtuun gara biraanimmoo tarsiimoo ijaarsa humnaa fi qaamolee qooda fudhattoota cimsuu,hawaasa hirmaachisuu fi irratti hirmaachuudha,aadaa walta’iinsaa ijaaruu,qabeenya gamtaadhaan bulchuu danda’uu,caasaalee waajjiraalee mootummaa qooda fudhattoota ta’an deggeruu fi jajjabeessuu,ragaalee fi odeeffannoo sirnaan galmeessanii olkaa’uu fi muuxannoo gaggaarii waliif qooduufaadha.
BARNOOTA BU’URAA
Barnoonni bu’uraa sagantaalee ijoo Godina Shawaa Lixaa aanaalee Amboo,Tokkee-Kuttaayee,Ejeree fi Dandii keessatti ispoonsara argatan keessaa isa tokko.Kaayoo guddaan sagantaa barnoota bu’uraa kanaasbarsiisotaa fi qooda fudhattoota leenisuudhaan manattis ta’e daree keessatti barattoota gargaaruufi
Barnoonni bu’uraa hawaasa hirmaachisuurratti hundaayee walta’iinsa barattootaa,barsiisota,maatii barattootaa.waajjiraalee barnooto godinaa fi aanaatiin hojiirra kan ooludha.
Waajjirri barnoota godinaa fi kan aanaa akkasumas boordiin bulchiisa manneen barnootaa leenjii adda addaatiin hubannoo cimsachuun maatii barattootaa bakkuma jiranitii ijoolleesaanii akka deggeran taasisu.
Barnoonni bu’uraa akka dursitoonni hawaasaa fi maatiin barattootaa barbaachisummaa barnootaa hubatanii sadarkaa qeyee fi ollaatti hirmaatanii onnaachiisaMeeshaa barumsaa dhiyeessuu,daree dabalataa ijaaruu,aadaan dubbisuu akka dagaagu deggeruuif haala mijeessuu barbaada.
Barnoonni bu’uraa kufaatii fi barnoota addaan kutuu hir’isuu bira darbee hirmaannaa hawaasaa jajjabeessa.
Walumaagalatti karoorri sagantaa kanaa daree dabalataa ijaaruu,teessoo fi minjaala guutuu,kitaabaa fi tajaajila maxxansaa dhiyeessuufaa ofkeessaa qaba.
Leenjii bu’uraa miseensota koree barsiisotaa fi maatii barattootaa,koee bulchiisa manneen barnootaaf kennuu,lakkoofsa namoota barreessuuf dubbisuu danda’anii guddisuu fi tarsiimoon muuxannoo gaarii baballisuus qaaamolee karoora kanaati.
KUNUUNSAA FI MISOOMA DAA’IMMANII SADARKAA DURAA
Sagantaalee ijoo Godina Shawaa Lixaa aanaaleeAmboo,Tokkee-kuttaayee,Ejeree fi Dandiitti eggersa argatan,Manneen barnootaa 101 waliigalli lakkoofsa barattootaa 6041 (dhiira 3010 dhalaa 3031) sagantaa hammatamanii jiru
Kaayoon sagantaa kunuunsaa fi misooma daa’immanii sadarkaa duraa kunfirii misoomaa fi kunuunsa daa’immanii fooyyessuufi.Sagantaa kana keessatti waajirri barnootaa godinaa fi aanaa,waajjirri dhimma dubartootaa aanaa.gamtaan maatii barattootaa fi barsiisotaa,bulchiisni , boordiin bulchiisa manneen barnootaa fi barattoonni waliin hojjetu.Deggersi meeshaalee barnootaa,barattootaaf maatii giduutti taasifamuu fi leenjiin haaromsaa bu’urris kennamuunis murteessaadha.
Leenjiin kunuunsaa fi misooma daa’immanii gabbisuurratti xiyyeeffatee maatii barattootaa fihawaasaaf kennamus tajaajila sagantaan kun argamsiisu keessatti hammatama.Sagantaa kunuunsaa fi misooma daa’immanii sadarkaa duraa kanarratti barbaachisummaasaarratti hubannoo maatii gabbisuunis murteessaadha.Sagantaan kun lakkoofsi daa’imman barachuuf galmaa’ani akka dabaluu fi umurii sirriitti(1-6) akka mana barumsaa seenan taasisee jira.
DHIMMA NYAATAA FI FAYYAA MANNEEN BARNOOTAATTI
Sagantaan kun manneen barnootaa aanaalee Amboo,Tokkee-kuttaayee,Ejeree fi Dandii 162 keessatti daa’imman 100,890(dhiira 5407, dhalaa 46819) walgahee jira.Sagantichi daa’imman umurii waggaa jahaa hanga waggaa kudha-lamaai kan mana barumsaan alas keessas jiranirratti xiyyeeffata.
Ilbiisota(maxxantoota) garaa keesaa habamsiisuu,nyaata gabbataa dhiyeessuu,mana barumsaa keessatti saamunaa omishuu,barattoota hir;ina albuuda ayoodiinii (qoricha hudhoo) qaban adaan baasuu,kan rakkoo ijaa,gurraa fi qancaruu qaban,akkasumas ijoollee durbaa yeroo jalqabaatiif dhiiga ji’aa ofrratti argan deggeruunis qaama sagntaa kanaati.Kana malees mana fincaanii kan hiiraaf dhalaa addaan baasanii ijaaruu,daa’imman hir’ina qaamaa qabaniif xiyyeeffannaa addaa kennuunis akkasuma.Tajaajilawwan kuni qulqullina qeyee mana barumsaa fi kan dhuunfaa qaama ijoollee.eeguuf kosii yookaan balfuu sirnaan kuusnii gubuu harka hiqachuufaa dabalata.
Tajaajila bishaan dhugaatii qulqulluu dhiyeessuu,meeshaa kosii itti kuusanii fi itti guban raabsuu,qodaa bishaan harka dhiqannaaf baatameemittiin deemamu raabsuufaan karoora nyaataa fi fayyummaa daa’immanii kana keesaati.Sagantaan kun hariiroo barattoota ,barsiisota,maatii barattootaa fi bulchiisa mana barusaa giduu jiru cimsa. Aadaa harka dhiqannaa daa’immaniis ni dagaagsa.karooraa fi sagantaa waiini waliin baafachuu,raa’achuu fi waiin to’achuufis carraa uuma.Sagantaa fayyaa fi nyaata gabbataa mana barumsaa kana haala gaariin hojiirra oolchuun fayyummaa fi dagaagina barnoota daa;immanii cimsuudhaan alatti odeeffannoo dhimma kanaan walqabate qaamolee dhimmi ilaalu biraan gahuuf gargaara.
MISOOMA JOOLLEE OL ADEEMTUU
Misoomni ijoollee ol adeemtuus sagantaalee ijoo kan mannen barnootaa 162 godina Shawaa Lixaa aanaalee Amboo,Dandii,Ejeree fi Tokkee-kuttaayee deggersa argatan keessaa isa tokko.Yeroo ammaa kana daa’imman 51,620 (dhiira 27,802 dhala 28,818) sagantaa kanatti gargaaramaa jiru
Kanneen keessaas daa’imman 870 (dhiira 446 dhalaa 424) mana baumsaatiin alatti gargaaramaa jiru.
Kaayoon sagantaa kanaas hojii qajeelaa baruu fi tajaajila fayyaa,barumsaa fi carraa dinagdee argamutti daa’imman akka fayyadamaniifi.
Sagantaan kun kan qophaayes fedhii ijoollee ol adeemtuu gama fayyaa,maallaqa horachuu,ogummaa hojii tajaajila barumsa al-idilee hawwachuufi..
Maatiin ijoollees yemmuu ijoollnsaanii mana barumsaattis ta’e sanaan alatti fayyummaan qaamaaf sammuusaanii fooyya’ee ogummaa ittiin ofjiraachisan argatan fayyadamummaatu itti dhagahama.
Misoomni ijoollee ol adeemtuu kun dargaggoonni hundee egeree jireenysaanii cimsatanii gufuuf gufaata fuula duratti isaan quunnamu jalaa akka baraarman gargaara.Galmi isaasdargaggoonni ogummaa jireenyaa,beekumsaa fideggersa argataniin gargaaramanii tulluu hiyyummaa diiguu fi murtee walzaxaa sirna kornayaa isaan mudatu ofitti amanamummaadhaan keessa bahanii jiruu addunyaa kanaa akka mo’atan isaan dandeesisa.
Sagantaan misooma ijoollee ol adeemtuu warra tajaajila dhiyeessuufis ta’e kanneen ogummaa hojii uumuu barsiisaniif fedhii dargaggootaa hubatanii akka karoorfatan isaan dandeesisa.Daargaggoonni gumuuwwan ada addaa kan akka qusannaa,kilabii(gurmuu) ijoollee ,tajaajila hawaasummaa akka deggersa tola ooltummaa dame fayyaa fi barnootaa keesatti hirmaatu.
Misoomi ijoollee ol adeemtuu ijaarsa ogummaa qabeenya egeree dargaggootaa karaa barumsaatiin qaamaaf sammuun isaan guddisurratti xiyyeeffata.
Umuriin dargaggummaa yeroo itti waa’ee qooda kornayaa sirritti odeeffannoo itti argatanii itti ofbeekani.
Sagantaan misooma ijoollee ol adeemtuus kallattii dargaggoonni itti gaafatama fudhatanii jiuuf jireenya hawaasaummaa keessatti bal’inaan hirmaachuu danda’an itti agarsiisa.


text:
Tafsiira Suuratu Al-Ankabuut-Kutaa 17
Sobatti amananii Rabbii olta’aatti kafaruu (amanuu diduu)
“Jedhi, ‘Anaa fi isin jiduutti ragaa ta’uuf Rabbiin gahaadha. Inni wanta samiiwwanii fi dachii keessa jiru ni beeka.’ Warroonni sobatti amananii Rabbitti kafaran, isaan sun isaanumatu kasaartota.” Suuratu Al-Ankabuut 29:52
Kana jechuun Yaa Rasuula! Warra si kijibsiisaniin akkana jedhi, “Anaa fi isin jidduutti Rabbiin ragaa ta’uuf gahaadha. Ani Ergamaa Isaa ta’uu fi Qur’aanni kuni Kitaaba Isaa ta’uu Rabbiin ragaa baha. Ammas, isin na kijibsiisuu fi haqa ani fide fudhachuu didu keessan ragaa baha. Rabbiin wanta samii torbanii fi dachii keessa jiru hunda ni beeka. Kuni Rabbiin ragaa isaan irratti ba’uu kan agarsiisuudha. Sababni isaas, Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa wantoota samii fi dachii keessa jiran hunda waan beekuuf wanta namoonni kunniin hojjatan ni arga, ni beeka. Hundemaa ragaa bahaan wanta ragaa irratti bahu kan arguu fi beekudha.
Warroonni sobatti amananii Rabbitti kafaran, isaan sun isaanumatu kasaartota.”
Asitti sobni shirkiidha. Sobni faallaa haqaati. Namoonni shirkii hojjatan wanta gabbaramaa (ilaaha) hin taane ilaaha jechuun gabbaru. Kunis, wanta gabbaran kana gabbaramaadha jedhanii amanuudha. Kanaafu sobatti amananii jiruu jechuudha. Wanti Rabbiin alatti gabbaramu soba. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Suni waan Rabbiin [Gabbaramaa] haqaa ta’ee fi wantoonni isaan Isaa gaditti gabbaran soba (baaxila) waan ta’eefi, Ammas Rabbiin Isatu olta’aa, Guddaa ta’eefi.” Suuratu Al-Hajj 22:62
Rabbiitti kafaran jechuun immoo Tokkichummaan gabbaramu Isaa ykn Gooftummaa Isaa mormuudha. Namoonni Isaan alatti wanta sobaa gabbaran Tokkichummaa Isaa mormanii jiru. [1] Akkasumas, namoonni saayinsitti bulla jechuun “uumamtoonni ofumaan of uuman. Sababa kanaan argaman. Uumaan isaan hin uumne.” Jedhan, sobatti amananii Rabbitti kafaranii jiru.
Namoonni sobatti amananii Rabbiitti kafaran, isaan suni warra kasaaraniidha. “Beeki! Kasaarun wanta jaallatan dhabuun ta’a. Akkasumas, wanti jibban namatti bu’uunis ni ta’a. Namoota sobatti amananii Rabbiitti kafaran kanniinitti dhimmoonni lamaan kunniin bu’anii jiru. Wanti barbaadamu isaan jala darbe, wanta jibbamaattis kufan: mindaan guddaan Rabbiin warra Isatti amananiif qopheesse isaan jala darbe. Wanti jibbamaan ibiddatti kufuudha. Rabbiin kanarraa nu haa eegu. Dhimmoota lamaanu kasaaranu jiru.”[2]
Adabbii Ariifachiisu
“Adabbii akka ariifachiistu sirraa barbaadu. Osoo beellama murtaa’ef ta’uu baate, silaa adabbiin isaanitti dhufaa ture. Dhugumatti, osoo isaan hin beekin tasa isaanitti dhufa. Adabbii akka ariifachiistu sirraa barbaadu. Dhugumatti, Jahannam kaafirota ni marsiti. Guyyaa adabbiin gubbaa isaanii irraa fi miila isaanii jalaan isaan haguugu, “wanta hojjataa turtan dhandhama” jedha.” Suuratu Al-Ankabuut 29:53-55
Yaa Rasuula! Ummata kee keessaa mushrikoonni kunniin adabbii akka ariifachiistu sirraa barbaadu. Osoo adabbii isaaniitiif Rabbiin qaxaroo fuundurattis hin dabarre , duubattis hin butamne gochuu baate, silaa adabbiin yeroo barbaadan sanitti isaanitti dhufaa ture. Dhugumatti, osoo isaan hin beekin adabbiin isaanitti ni dhufa.
Adabbiin takkaa addunyaatti takkaa immoo Aakhiratti kan isaanitti dhufu ta’ee osoo jiru addunyaa keessatti akka isaaniif ariifachiistu sirraa barbaadu. Dhugumatti Aakhiratti adabbiin Jahannam gara hundaan isaan marsa. Gara itti dheessan hin qaban.
Guyyaa Qiyaamaa adabbiin (azaabni) kaafirota mataa isaan gubbaanii fi miila isaanii jalaan isaan haguuga. Gama hundaan ibiddi isaan haguuga. Yeroo sanitti Rabbiin akkana isaaniin jedha: jazaa wanta addunyaa keessatti hojjachaa turtanii dhandhamaa. Wanti isaan hojjachaa turan: Rabbiin waliin waan biraa gabbaruu (waaqefachuu), yakkaa fi badii gurguddaatti taruudha.[3]
Aayah tana irraa barnoota barannu keessaa:
1ffaa-Namoonni adabbii Rabbiin waadaa galetti hin amanne, adabbii kana akka salphaatti ilaalun dafee akka isaanitti dhufu barbaadu. Adabbiin erga dhufee booda waan jalaa bahan isaanitti fakkaata. Akkasumas, yeroo isaan barbaadanitti yoo dhufu baate, adabbiin kuni dhugaa akka hin taanetti ilaalu. Kanaafi, yakkaa fi badii isaanii hojjachuu itti fufu.
2ffaa-Yeroon adabbii murtaa’adha. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ogeessa waan ta’eef adabbii namootatti hin ariifachiisu. Garuu adabbii kanaaf yeroo murtaa’a kaa’e jira. Hanga yeroon Inni isaan adabuuf murteesse dhufutti isaan hin adabu. Yeroon murtaa’an kuni dhufnaan jalaa bahuu hin danda’an. Namni iccitii kana hin beekne zaalimota dachii badiin balleessan yommuu argu akkana jedha, “Sila Rabbiin olta’aan badii isaanii kana hin dhaabsiisuu? Maaliif zaalimota kana hin balleessinee?” Garuu Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa waan hundaafu hammaa fi yeroo murtaa’aa kaa’e jira. Yeroon murtaa’e yoo dhufe wanti suni duubattis hin harkifatu, durattis hin darbu. Kuni seera Isaa hin jijjiramneedha. Qur’aana keessatti:
“Ummata hundaafu yeroo murtaa’etu jira. Yommuu beellamni (ajalli) isaanii dhufe, sa’aati takkaaf duubatti hin hafan, duras hin darban.” Suuratu Al-A’araaf 7:34
Yeroon murtaa’e (ajalli) yommuu gahu addunyaa keessa sa’aati takkaaf turuu hin danda’an. Ammas, yeroo murtaa’e kana sa’aati takkaaf ariifachiisuu hin danda’an, yeroon gahuun dura hin badan.
3ffaa- Kaafironni dachii badiin balleessan osoo addunyaa tana keessatti adabamu baataniyyu Aakhiratti garmalee adabamu. “Adabbii akka ariifachiistu sirraa barbaadu. Dhugumatti, Jahannam kaafirota ni marsiti.” Jedhu irraa ni hubanna.
Kitaabban wabii:
[1] Tafsiir Tahriir wa tanwiir-21/17, Ma’aariju Tafakkuri wa daqaa’iqu tadabburi-15/284
[2] Tafsiir Qur’aanil Kariim-Suuratu Ankabuut-fuula 304
[3] Tafsiir Muyassar-403


text:
Kaadhimamtuu paartii Dimookiraatii akka filatamtutti eegamaa turan – Hillarii Kilinten injifachuun Prezidaantummaa Yunaayitid Isteetsitti filataman – Doonaald Traamp, hoteela magaalaa Niyook walakkaa jiru, ka Mid-town Hotel Manhattan – jedhamu keessatti sirna injifannoo isaanii labsuuf qophaa’e irratti Har’a barii barraaqa ennaa dhihaatanii dubbatan gammachuun guutamanii tuan.
Duuressichi Abbaan-qabeenyaa beekamaan – Traamp, dorgomtuu isaanii Hilarii irraa itti bilbilamuu isaa ennaa dubbatan, “ministarittiii Hilarii Kilinton irraa amma naaf bilbilamee ture. Baga gammaddan nuun jettee jirti. Kun waa’ee keenya, waan injifachuu keenyaa. Anis waa’ee dorgommii filannoo baay’ee jabaa geggeessanii, ishee fi maatii isheen baga gammadde jedheen jira” jedhan.
Injifannoo Traamp kana biyyyoonni Addunyaa akkamitti ilaalan? Afrikaa keessatti hoo dhiibbaa maalii qabaata? Kanneenii fi ka biroo irratti gabaasaalee qindaawan qabna.


text:
Manni murtii haqaa kan sadarkaa addunyaa Keniyaa fi Somaaliyaa giddutti daangaa bishaanii jiru iratti murtii kennee jira.Kunis biyyonni lameen waggoota dheeraaf dhimmi kana irratti walii galuu eega dadhabanii booda
Mutiin Kibxata kaleessaa kenname kun, bishaan lafa squuweerii kilo meetra kuma dhibba tokko kan galaana Hindii irraa handaara galaana Keniyaa fi Somaaliyaa dhaqqabu irratti ture.
Iddoon kun kuufama Zayiita boba’aa fi Gaaza uumamaa qaba jedhamee waan amanamuuf jecha biyyoota lameen giddutti falmii kaasisee.
Murtiin kenname Somaaliyaaf gaarii waan ta’eef jecha, Keniyaan fudhatama akka dhabsisuuf jirtu beekamaa dha jedhameera.


text:
Hama-kutaa 2ffaa
Jette jettee (namiimah)
Akkuma kutaa darbee keessatti ilaalu yaalletti jette- jette jechuun namni tokko namoota walitti naquu fi oduu baadhachuun hariiroo isaani balleessuf yommuu adeemudha, hariiroon isaani gaarii fi gammachiisaa ta’ee osoo jiru. Dhugumatti amalli gadheen akkanaa hawaasa keenya garmalee miidhaa kan jiruudha. Haalli namoota lama yookiin garee gaarii taanan jette jette itti fiduun karaa adda addaan isaan diigu barbaada. Niiti fi dhiirsi walitti tollaan waanyoon hanga isaan addaan baastu hirriba hin qabdu. Jette jettee itti guurun isaan addaan bittineessite.
Namoonni akkamitti jette-jetten wal bitteenessan seena odeessun waan barbaachisu natti hin fakkaatu. Sababni isaas, naannoo kamitti gochii kuni babal’ate waan argamuuf isaan irraa baranne jireenya keenya foyyeessu dandeenya.
Jette- jette oli gadii guurun addunyaa aakiratti nama adabsiisa. Namni jette jette guuru salphaata, faasiqa (fincilaa),kijibaa, waanyo, hofoffee (laflaafi) fi kkf jedhamee moggaafama. Namni jette jettee guuru ni jibbama, namni badheerraa (fagoo irra) isa/ishii xireefatu. Gammachuu fi nageenya dhaba. Wanta isa hin galchine keessa seenun keessa bahuuf rakkata. Osoo hin guutatiin guguta. Namni tokko “Isa hin amaniin, kijibaadha.” Osoo siin jedhee maaltu sitti dhagahamaa? Salphinni fi gadi aantummaan namatti hin dhagahamu? Dhugumatti kijibaan beekkamuun salphinaa fi gadi aantummaatu namatti dhagahama. Guddaa dhiisi daa’imnu namatti baaci. Balaan jette jettee fi hamaa kana kaa! “Odeessituun dhufte” yommuu jedhamtu maaltu sitti dhagahamaa? Namoonni ija kabajaatin nama hin ilaalan tuffii fi jibbaan yoo ta’ee malee. Haala adeemsa isaani ilaalanii jette jettee dhiisun ni danda’ama. Namni yoo si jibbee fi tuffate maaliif itti deemtaa? Tarii amala badaa keetiif si jibbee fi si tuffate. Amala kee sirreessi itti dhiyaadhu. Garuu yoo amala gaarii keetiif si jibbee fi si tuffate irraa fagaadhu inuma amala gaarii kee si jalaa balleesati.
Nama jette jette sitti guuru akkamitti ofirraa ittistaa?
Namni tokko jette jettee yommuu sitti fidu si jaallate osoo hin ta’iin si irraayis waa fuudhe nama saniin walitti si buusu barbaada. Akkuma armaan olitti jenne namni jette jettee guuru kijibaa, gantu fi faasiqa(fincilaa)dha. Inni/ishiin oduu kan sitti fiduuf si ganuuf, handaara qullatti si hanbiisuuf.
1.Kanaafu oduu isaa irraa fuute gugachuun duratti dhugaa yookiin soba ta’uu isaa addaan baafadhu. Rabbiin (Subhaanahu wa ta’aalaa (Qulqullaa’e fi Olta’e)) akkana jedha:
“Yaa warraa amantanii hoo,faasiqni(fincilaan) oduudhaan yoo isinitti dhufe wallaalumaan namoota akka hin miine fi wanta hojjattaniif akka hin gaabbine (oduu isaa) addaan baafadha.” Suuraa Al-Hujraat:6
Yeroo baay’ee namni jette jette namatti fidu namaa yaade yookiin badii hanbisuuf osoo hin ta’in aybii (hanqinna) namaa ifatti baasu fi salphisuuf. Nama san akka jibbituu fi hariiroon keessan akka dadhabuuf jette jettee sitti fida.
Namni nama salphisuuf hanqinna (aybii) namaa ifatti baasu guyyaa tokko ni salphata.
2.Oduu nama kanarraa fuudhun nama san hin basaasin (duuka bu’uun hin sakatta’in). Sababni isaas, Rabbiin akkana jechuun nu ajaje jira:
“Yaa warra amantan seehaa (mamii) hedduu irraa fagaadha. Gariin mamii dillidha (cubbuudha). Walis hin basaasina.” [Al-Hujuraat (49): 12
Rakkoon keenya yommuu namni waa nutti himu yookiin nama shakkinuu, sirritti osoo itti hin xinxalliin nama qorachuu fi gochatti seenuf jarjarra. Ergasii wanta arrabni facaafte haamanna. Kanaafu furmaanni lammataa yommuu namni jette jette sitti fidu hin basaasin, hin shakkiin. Mee takkaa dhaabbanne haa xinxallinuu- nama san basaasun ykn duuka bu’anii qorachuun miidhaa malee bu’aan argamuu ni jiraa? Hariiro fi jaalalli keenya addaan citu malee bu’aan argamuu ni jiraa? Yeroo baay’ee jette jette miidha guddaa kan geessu malee bu’aa kan fidu miti.
3.Nama san gorsuu yookiin irraa fagaachu– namni tokko jette jettee yommuu sitti fidu gorsi. Hojiin jette jette badaa akka ta’e itti himi. Yoo dide hojii ofii itti fufe irraa fagaadhu. Kana hubachuu hin dagatin – jette jette namarraa guuru fi namoota shakkuun sammuu dhiphisa, nageenya fi tasgabbi nama dhabsiisa. Wanta si hin galchineef of dhiphisaa oolta.
Ani yeroo tokko tokko taphaaf hiriyyaa tokko bira nan dhaqaa türe. Garuu jette jette fi wanta hin taane yommuu natti haasawu isa bira dhaquu nan dhiise, badheematti yommuu wal agarru nagaha waliin jenna. Kuni anaaf boqonnaa sammuu fi tasgabbii naa kenna. Wanta na hin galchineef akka of hin dhiphisne naa taasisa.
4.Jette- jette erga namarraa fuute nama birootti hin dabarsiin– eebalu akkas akkas jedhe jette nama birootti kan dabarsituu yoo taate atille baditti seenta. Rakkoo keessaa hin baanetti kufta. Namarraa oduu yoo fuute, odeefannoon fayda yoo hin qabaatini fi miidhaa kan fidu yoo ta’ee cal’isi. Arraba kee hidhi.
Jette jettee fi hamni nageenya hawaasa qofa mitii nageenya dhuunfa irrattis miidha guddaa geessa. Yommuu nama hamattu fi jette jettee guurtu sammuun kee gammachuu fi nageenya dhaba. Gadi fageesse xinxalluu hin danda’u. Sababni isaas, yommuu guurin/xuriin gurra keessatti baay’atu dhageetti dhoowwu, wantoonni xuriin sammuu irra yommuu qubatan akkasuma sammuu dugulchu. Dagaaginna sammuuti fi gabbinna beekumsa qancarsu. Namni yeroo baay’ee oduu faaydi hin qabne odeessu sammuun isaa dadhabaa/laamsho ta’a. Hamni fi jette jetten guddinnaa hawaasicha gufachiisa. Miidhan hamaa fi jette jette baay’eedha. Mataa keenyaa beekne amala badaa kana irraa haa fagaannu.
Gosoota hamaa hayyamaman
Hamni hunduu dhowwamaadha osoo hin ta’in muraasni isaani barbaachisummaa irratti hundaa’un hayyamamoodha. Isaanis;
1.Cunqursaa– namni tokko yommuu nama cunqursu, waa’ee isaa ilaalchise mana murtiitti, jaarsatti yookiin nama furmaata isaa/ishii fiduu danda’utti komii dhiyeessun kan hayyamamuudha. Eebalu akkana na godhe, kana akka hojjadhu na dirqiisise, akkanatti mirga kiyya sarbee, haqa malee qabeenya kiyyaa fudhate jedhanii komii dhiyeessun ni danda’ama.
2.Nama badii raawwatu gara karaa sirritti deebisuuf gargaarsa barbaadu– fakkeenyaf namni tokko yoo badii hojjatu ati mataan kee gorsitee yommuu deebi’u didu nama wanta inni hojjatu nama dhaabsisuu danda’u fi akka karaa sirritti deebisuuf gargaarsa gaafachuun ni danda’ama. “Namni kuni wanta akkana hojjata, gorse türe. Mee yoo dandeesse atillee gorsii karattı deebisi. “ jechuu dandeessa. Garuu kaayyoon kee hojii badaa isaa namatti himuun isa salphisuuf yoo ta’e dhowwamaadha. Niyyaan kee badii hanbisuuf haa ta’u.
3.Fatwaa barbaadu– yommuu Muftii (hayyuu fatwaa kennu) irraa namni tokko fatwaa barbaadu, miidha isarratti hojjatame dhiyeessun nama san komachuu danda’a. Fakkeenyaf “niiti/dhiirsi kiyyaa akkana akkana na godhe/goote, maal haa godhu?” jechuu. Daran gurraafis gaarii akka ta’uuf kallatti biraatin akkana jechuun ni danda’ama,”nama niitin/dhiirsa isaa/ishii akkana itti hojjatte(te) maal gochuu danda’a?”
4.Muslimoota badii akeekachisuf– yommuu namni tokko amanti irratti wanta hin taane odeessu fakkeenyaf hadiisa dadhabaa gabaasu yookiin ragaa sobaa bahuu nama san ifatti baasun hayyamamaadha namoonni isa hordofuun baditti akka hin kufneef.
Karaa biraatin namni tokko hariiro cimaa uumuf yommuu adeemu badii nama sanii beeksisuun hayyamamaadha. Fakkeenyaf namni tokko yommuu nama tokko fuudhu/itti heerumu hedu/heddu yookiin waliin daldaalu hedu, waa’ee nama sanii wanta beektu itti himuun dirqama. Waa’ee namticha sanii ilaalchise wanti ati beektu badaa fi boodarra nama san irratti miidha kan geessu yoo ta’e, osoo amala badaa isaa hin kaasin “Nama kana waliin dalaguun ykn itti heerumuun/fuudhun siif hin ta’u.” Yoo jetten gahaadha. Himoota akkanaatti fayyadamuun kaayyichi galma yoo hin gahiin, waa’ee namticha sanii bal’innaan ibsuun badii hanbisuun ni danda’ama.
Karaa biraatin yommuu namni tokko nama hannaan, sagaagalummaa, farsoo (alkooli) fi kkf beekkamuu irraa meeshaa bitu nama sanitti ibsuun dirqama, namni suni duraan yoo hin beekin. Meeshan kuni meeshaa hannaati hin bitin jechuuni dirqama. Sababni isaas, namtichi hannaan beekkamaadha. Ammalle meeshichi hir’inna kan qabu yoo ta’ee nama sanitti beeksisuun dirqama. Meeshicha sana bituun namtichi kan kasaaru yoo ta’ee fi ati rakkoo fi hir’inna meeshaa sani kan beektu yoo ta’ee, nama sanitti beeksisuun badii hanbisuun ni danda’ama.
Yommuu barataan tokko nama bid’aa yookiin nama jallataa irraa beekumsa baratuuf deemu, waa’ee namticha sanii ibsuun barataa san gorsuun dirqama. Gorsii kuni Rabbiif jedhanii ta’uu qaba malee waanyuuf ta’uu hin qabu.
Dhimmi dhuma immoo yommuu namni tokko hogganummaaf gahaa hin ta’in yookiin badii kan raawwatu fi haajaa kan hin qabne yoo ta’ee, waa’ee nama sanii ibsuun hogganummaa san nama dandeetti gahaa qabu akka gaggeessu gochuun ni danda’ama.
5.Yommuu namtichi hojii badaa yookiin bid’aa(wanta haarawa amantitti dabaluu) ifatti baase hojjatu dubbachuu
Fakkeenyaf yommuu namtichi alkooli ifatti dhuguu, qabeenya namoota saamuu, gibira/tax gibiraa seera malee dabaluu, waa’ee isaa dubbachuun ni danda’ama. Garuu hanqinnaa isaa kan biraa dubbachuun dhoowwamaadha yoo ramaddii armaan olii jala hin seenin.
6.Nama tokko ibsuu– namni tokko maqaa dabalataan (nickname) ummata keessatti kan beekkamu yoo ta’ee, waa’ee nama sanii dubbachuu ni hayyamama. Fakkeenyaf,” namticha okkoluu, kan ija tokko, gurraan kan hin dhageenye san fi kkf” jechuun nama san addaan baasu fi ibsuuf jechoota akkanaa yoo itti fayyadaman dhowwamaa miti. Garuu nama san xiqqeessu, arrabsuu fi itti kolfuuf yoo ta’ee dhowwamaadha.
Yommuu qajeelfamoota armaan olii hordofnu tokkoffaa iklaasa qabaachu qabna kana jechuun niyyaan keenya Rabbiif jenne badii hanbisuuf kan deemnu ta’uu qabna malee badii san caaluu kan fidu ta’uu hin qabu. Dubbachuun kee badii (fitnaa) san caalu kan fidu yoo ta’e cal’isuun furmaata gaariidha. Fakkeenyaf nama tokko hariiro fuudhaa heeruma yookiin daldala uumuf yommuu adeemu, nama san waanyuun wanta hin taane yoo gorsine dhugumatti badii hamaa(fokkuu) rawwataa jirra. Dhugumatti kuni badii hawaasa keenya keessatti babal’ate argamuudha. Nama saniif waan gaarii yaade osoo hin ta’in isa gara duubatti harkisuu fi hariroo gaarii akka hin uumne dubbii sobaatin dhamaasa. Kanaafu Rabbiin sodaadhu gocha akkanaa irraa of eegi.
Qajeelfamoota armaan olii yommuu hordofnu wanti dubbannu dhugaa ta’uu qaba. Sobaan namoota walitti buusu fi fitnaa babal’isuun faaydaa maalii buusaa?
Gudunfaa
Jette-jette maal akka ta’ee fi miidha isaa, akkamitti akka ittisan ilaalle jirra. Akkasumas hama hayyamaman ilaalle jirra. walumaagalatti jette jette fi hama hin hayyamamne irraa dheessun mataa keenyaf, maatii fi hawaasaf nageenya, tasgabbii, guddinna badhaadhinnaa fi milkaa’innaaf balbala bana. Sababni isaas, namni yommuu nama hamatuu fi jette jette olii gadi guuru yeroo fi sammuu ofii gubuun milkaa’innaa fi gammachuu dhaba, guddinna irraa duubatti hafa. Biyyoota guddatan kamuu yommuu ilaallu yeroo ofii sirritti fayyadamu. Isaan duniyaa gabaabdu tana galmaan gahuuf yeroo isaani yoo akkanatti fayyadaman nuti hoo kan Aakhira zalaalami galmaan gahuuf yeroo teenya akkamitti fayyadamaa jirraa? Kanaafu jette jettee fi hama irraa fagaachun gammachuu fi milkaa’inatti si baasa. Guyyaa nama waliin oduu osoo hin baay’isin ooltu gammachuu akkami akka argattu mee ilaali! Akkasumas guyyaa oduu baay’istu hangam akka jeeqamtu mee ilaali! Namni miidha kana hubatu jette jettee fi hamaa irraa fagaachun itti hin ulfaatu. Eeti oduu irraa fagaachun nama hundaaf wal qixaa miti. Kanaafu mala hama itti ittisan beekun barbaachisaa miti ree? Insha Allah torbaan ni ilaalla. Hangasi Assalamu aleykum wa rahmatullahi wa barakaatuh.
Kitaabota wabii
Backbiting and Its Adverse Effects


text:
Iskeeliin kun daballii miindaa hojjattootaa osoo hin taane Sirreeffama iskeelii miindaa hojjattootaa sadarkaa hundatti walfakkeessuu fi istaandardi walfakkaata sadarka biyyaatti fiduudha. Dabalataanis,hojjataan biyya kana keessa jiru hundi ka'umsa,gulantaa ykn Fiixee iskeelii keessa seenanii walfakkaatu jechuudha.
Cehumsi sirreeffama iskeelii mindaa kun hojjattoota Komishinii Gumruki, Waajjira Galiin ala barsiisota fi hojjatota fayyaas kan ilaallatuudha. Akkaataa kaffaltiin walqabtee, garagarummaan miindaa haaraa fi sadarkaa haaraa itti ramadameen gidduutti qarshiin jiru kan kaffalamu A.
Garagarummaan miindaa lamaan walakkaa jiru yoo qarshii fi achii gad ta'e,miindaa haaraa irratti garaagarummaan argame miindaa durii irratti dabalamee kaffalama. Garagarummaan miindaa yoo wal irraa hir'ifamu qarshii kuma tokkoo ol yoo ta'e sadiif hiruudhaan bu'aa argame miindaa kaffalamaa ture irratti dabalamee miindaa waggaa kanaa ta'ee itti fufa. Fakkeenyaaf, miindaan anaaf amma kaffalamaa jiru yoo birrii ta'e, akkaataa ramaddii haaraan yoo Sadarkaa 13 ramadame ta'e, miindaan sadarkaa 13 'f ramadame ammoo qarshii Dhumarratti waggaa sadi booda daballiin bifa kanaan erga godhamee booda miindaa haaraa bira gaha jecha.
Qajeelfamatu jedha. Jump to. Sections of this page. Accessibility help. Email or phone Password Forgotten account? Sign Up. Log In. Forgotten account? Not Now. Related Pages. Oromia Teachers Community Community group. Gurmeessaa Doctor. Galaana Gaaromsaa Artist. Andualem Bafakadu Demelce 1 Personal blog. Odaa Network Media. Tokkummaa Barsiisota Oromiyaa Business service. Gosple singer Daniel addisu Song. Recent post by Page. Abbaa gadaa harbooraa pireesidaantii ykn abbaa bokkuu.
Download: Sirreeffama Mindaa Bara 2012.pdf
Abbaa gadaa koontomaa I pireesidaantii itti aanaa. Abbaa gadaa koontomaa II pireesidaantii itti aanaa 2ffaa. Abbaa caffee hayyuu duulaa -dura taa'aa paarlamaa. Abbaa dubbii waayyuu af-yaa'ii filannoo haasaa taasisu. Abbaa seeraa hayyuu garbaa - abbaa seeraa.Kutaa 2ffaa Turtii Dr. Biqilaa Hurriisaa waliin taasiifame……. Sirreessuuf hoo maaltu hojjatamaa jira? Biqilaa: sirreeffamni mindaa amma taasifamee kun dabalata mindaa osoo hin taanee sirreeffama iskeelii mindaati kan taasiifame.
Yeroo sirreeffama iskeelii kana gaggeessinuu naannoo keenya keessa qofa iskeelii mindaa adda addaa 70 olituu jira ture. Garaagarummaa namoota hojii walfakkatan hojjataniif kafaltiin kafalamaa ture jiru dhiphiisuuf iskeelii mindaa kana sirreessuuf sirreeffama taasifamee dha. Yeroo ammaa kana hojjattoota Biiroo kana jedhee dubbachuuf na rakkisiisuus akka biirootti dhiimmonni ammaas hojiin hojjatamaa jiru ni jira.
Walumaagalatti, sirreeffamni iskeelii mindaa dhumnii isaa daballii mindaa osoo hin taanee garagarummaa kafaltaa iskeelii mindaa baldhaa ture sana dhiphisuun walitti siqsuuf yaadamee malee daballii mindaa akka hin taanee hubatamuu qaba.
Sirreeffama iskeelii mindaa kana keessatti waan sadiitu ilaalamuu qaba. Warreen hin dabalamneef kanneen kanaan dura mindaan addatti dabalameefii nyaachaa kan turan waan taheef hin dabalamneef jechaa dha. Xumura irratti yaadaa fi eergaa kan qabaattan yoo tahe, Dr. Piroofeshiiniin immoo amaanaa dha. Mootummaaf tajaajila keennuun, Ummataaf tajaajila keennuun immoo carraa guddaa dha, kabaja guddaa dha. Hojii hojjannu keessatti namuusa kirasassaabdummaa irraa billiisa tahee fi aantummaa ummataa gochaan muldhiisuun yoo kan raawwannu tahee ummanniis nutti quufa, ofii keessanifiis hiiriiba nagayaa raftu jechuu dha.
Amma ummanni keenya rakkolee jiran mootummaan yeroo hikuuf adeemaa jiruu kanatti, hoggansa cinaas tahee hojjattoota mootummaa cinaa dhaabbachuun hojiilee hojjatamaa jiran keessatti dammaqinaan akkuma kanaan dura gochaa ture daran cimee keessatti hirmaachuun rakkoleen bulchiinsa gaarii fi kirasassabdummaa saaxiluudhaan bulchiinsa gaarii naannoo keenya keessatti lafaqabsiisuuf gahee isaa bahachuu akka qabu amaanaa jechuun barbaada.
Jump to. Sections of this page. Accessibility help. Email or phone Password Forgotten account? Sign Up. Log In. Forgotten account? Not Now.Diddaan barattoota Oromoo itti fufuun Bitooteessa 19, irraa eegalee mooraa University Finfinnee damee Bishooftuu keessatti barattooti Oromoo diddaa itti fufanii jiru. Waraanni mootummaa Wayyaanee mooraalee yuunivarsiitii hunda eegaa jiraaatus, barattooti Universiyn Badimmee miti,kanaaf waraanni mooraa keessaa haabahu jechuun iyyataa jiraachuunis beekama.
Kana malees gootonni barattoonni Oromoo gaaffii kaasan miidhamni keenya ykn dhiibbaan saba Oromoo irra jiruu fi gaaffiin barattooti kaafnu medialeetti nuu darbuu qaba,gaaffii nuti gaafannuuf ammoo qaamni hojii Wayyaanee mooraa University keessatti deemsisu deebisuu waan hin dandeenyeef warri dhimmi kallattiin isaan ilaalu akka deebii itti kennan barbaadna jechuun sagalee isaanii dhageessisanii jiru.
Haalli kun mooricha keessatti baldhinaan waan deemaa jiruuf gara fuula duraa gabaasa jiru walitti ni qindeessina. Barattootni kunneen gumaa goota keenyaa nutu baasa jechuun Wayyaaneetti dhaadachaa oolanii jiru. Ilmaan Oromoo fi nama dhimmi ilaallatu maraaf.
Akkuma beekamu yeroo ammaa mootummaan Wayyaanee dargaggoota hojii dhadummaan rakkisuun isaa beekamaa dha. Hojii dhadummaan kan rakkachaa jiru adda durummaan ammo ilmaan Oromooti. Waajjirri siivil sarvisii kun deebii hatattamaa nuuf hin kennu taanaan badii dhufuuf itti gaafatamaan mootummaa Wayyaanee akka tahe dursinee isin hubachiisna.
Gaaffii Mindaan Kan Wal Qabateen Poolisoonni Naannoo Oromiyaa Diddaa Kaasaa Jiru.
Bitootessa 22, Shaambu Godina wallaggaa aanolee garaa garaa keessatti yaadannoon goota barataa Jireenyaa Raggaasaa Poolisiin Wayyaaneen ajjeefame Godina Horro Guduruu Wallaggaa magaala Amuruu keessatti haalaan yaadatamee oole.
Qeerroon aanaa Haroo limmuu, Diggaa saasiggaa,Eebantuu,Kiiramuu,dhukkee,Dongoroo,Amuruu fi Jaartee keessatti haalaan yaadatamee oolee jira. Haaluma wal fakkaatuun bakkeewwan garaa garaa keessattis qeerroodhaan yaadatamaa waan jiruuf gabaasaan duubaan nu dhaqabe addeessa.
Manneen barnootaa kanneen yaadannoo gochaa jiran kan akeessatti barattooti jibbiinsa mootummaa Wayyaaneef qaban akka armaa gadii kanatti ibsataa jiru. Gumaan ke dachaan baati jechuun goota Jireenyaa Raggaasaa faarsaa,Wayyaanee balaaleffataa oolanii jiru. Yaadannoo isaafin alaabaan Haroo Limmuu keessatti qeerroodhaan fannifamee akka jirus qeerroon naannicha irraa gabaasee jira.
Barattoota Oromoo diddaa gaggeessanii fi adda durmmaan barattoota kakaasaa jiru jedhee waan qabatamaa tokkoon malee hidhuun itti fufee Uiversiy Wallaggaa keessaatti Bitootessa 21, barataa Tolaa Urgii jedhamu human feederaala Wayyaaneen qabamee mana hidhaa hin beekamnetti geessamuu isaa qeerroon Naqamte irraa gabaasa.
Barataan Tolaa Urgeessaan muummee afaan Ingilizii wagga 3ffaa kan baratu yeroo tahu. Barataa kana humni federaalaa yeroo qabu Presedantiin Universiticha Fiqaaduu Bayyanaa osoo arguu fi mooricha keessa osoo jiruu tahuun beekamee jira.
Injifannoo uummata oromoof! Gadaan Gadaa Bilisummaati!! Gaaffiin isaanii gaaffii mirgaa kan tahe barattootni kun ilmaan Oromoo garbummaa jalatti buluu hin qabu jechuun barnoota dhaabanii jiru. Hojjettootni yuunivarsiitii kanaas diddaa Qeerroon itti jirutti gammaduun hojii dhaabanii jiru.
Gaaffiin barattoota kanaa 1.oromo news oduu etv afaan oromoo
Mootummaan garboomfataa maaliif aangoo hin gadhiisu 2. Gaaffiin ilmaan oromoo maaliif deebiin isaa hidhaa fi ajjeechaa taha 3. OPDOn maaliif yuunivarsiitii keessatti ijaaramee wal gahii gaggeessu 4. Wal qixxummaan sabaa fi amantiilee biyyattii keessatti maaliif hin kabajamu 5. Mootummaan wayyaanees barattoota hanga bilisummaa hin barannu jedhan humnaan barsiisuuf tikaa fi basaastota yuunivarsiitii kanatti heddummeessee jirus Qeerroon Oromoo diddaa jabaatee itti jira.
Waraanni federaalaa fi Poolisiin yuunivarsiitii kana meeshaa guutuun tiksaa jira. Diddaan keenya hanga bilisummaa kan tahee fi barattootni oromoo marti akka ni cinaa dhaabbatan jechuun dhaammatanii jiru.Waltajjiin kun dhimmoota ijoo akka Mootummaa Naannichaa fi Paartii Mootummaa hogganuutti hojjetamuuf karoorfamerratti xiyyeeffateera.
Keessumattuu hojiiwwan gurguddoo fedhiibfi faayidaa ummata naannichaa mirkaneessuun jijjiirama akka biyyaa fi naannichaatti dhufe sadarkaa barbaadamurraan gahuuf xiyyeeffannoon olaanaa kennameera. Waltajjicharratti karoorri hojii mootummaa kilaastaroota baadiyyaa fi magaalaa fi hawaasummaatti qoodamee dhihaateera.
Dhimmoonni dinagdee Oromiyaa guddisuun walqabatanii kroorfaman keessaa qonni sadarkaa olaanaatti qabameera. Gama hawaasummaatiinis hojiiwwan akka qulqullina barnootaa fooyyessuu fi dhiheessiin tajaajila fayyaas hojii xiyyeeffannoon Itti kennamee hojjetamudha.
Olaantummaa seeraa kabajuu fi kabachiisuun nageenya naannichaa mirkaneessuuf hojiin hojjetamus hojii isa olaanadha. Maricharratti hoggansi naannoo hanga Aanaa, Federaalaa, Finfinnee fi naannolee ollaa walumatti ol hirmaachaa jiru jechuon Biiroon Dhimmoota Komunikeeshinii Mootummaa Naannoo Oromiyaa gabaaseera.
Sign in Join. Sign in. Log into your account. Sign up. Password recovery. Recover your password. Friday, April 10, Amharic English Arabic. Forgot your password? Get help. Create an account. Ejansii Tajaajila Oduu Itoophiyaa. Dooktar Kaatriin Haamliin boqatan. Dhaabbilee mankuusaa qorichaa 22 irratti tarkaanfiin fudhatame.
Bara Bajata Itti Aanutti Sirni Kafaltii Hojii Wal Qixaaf Mindaa Wal Qixaa Hojiirra Ooluu Ni Jalqaba
Manni Marichaa Muudama Ministirootaa Raggaasise. All Rights Reserved.Baga Nagaan Gara Weebsaayitii. Caffee Oromiyaa dhuftan! Naannichaati Caffeen Oromiyaa hundaa ol gartuummaa fi aantuummaa isa filateeti,Caffeen Oromiyaa Dagaaginaa sirna Dimookiraasii fi dhugoomina bulchiinsaa gaarii fi qaamaa abbummaan hojjachaa jiru dha.
Bara tti Oromiyaa naannoo diimokiraasiifi bulchiinsi Gaariin keessatti dagaage taasisuu. Karoora baajataa qopheessuu. Waajjiricha keessatti hojjeta.
Kaadhimamtoonni Miseensa Kaabinee Naannichaa ta'anii Tashoomaa Addunyaafi hubachiiftonni biroo Caffeef dhiyeessanii jiru.
Barbaachisummaa wixinichaa ilaalchisee Obbo Abarraa Obbo Ahimad Mahaammadiifi hubachiiftonni biroo Caffeef dhiyeessanii jiru. Obbo Issaa Boruufi qaamni wixinee kana qopheesse Caffeef dhiyeessanii jiru. Office Opening hour. Box: - Miseensota Caffee. Labsiiwwan Murteewwan Dambiilee Wixineewwan. Barruulee Biroosharoota Xal-oduu. Mata Duree. Kutaa 2ffaa - Friday, 21 February More Articles Gutuu isaa Dubbisuuf. Barreefamoota Haaraa Waajjirri Caffee Oromiyaa gitoota banaa armaan gadii irratti Jijjiirraan dorgomsiisee qacaruu waan barbaaduuf iyyaattoonni ulaagaa armaan gadii guuttan Sadaasa 05 - 15 Bara tti Saarbeetii Calcalii Daariktooreetii Bulchiinsa Humna Namaa Lak.Manni maree bakka bu'oota uummataa wixinee bajata bara A.
I irratti erga mari'ateen booda birrii biiliyoona Bara bajataa kanatti lammiileen miiliyoona sadiif carraa hojii uumuuf karoorfatamuu MM Abiy Ahimad himaniiru. Bajata ramadame keessaa birriin biiliyoona baasii idilee mootummaa federaalaaf, baasii kaapitaalaaf birrii biiliyoonadeeggarsa naannoleef birrii biiliyoona akkasumas hojii galmoota misoomaa itti fufsiisuuf birrii biiliyoona jaha ramadeera. Bajatni kun guddina diinagdee biyyatiin bara ti ni galmeesisti jedhamee eeggamu dhibbeentaa 9.
Ministirri Mummee Abiy Ahimad gaaffiiwwan miseensota mana marichaan dhiyaateefis deebii kennaniiru. Qaala'iinsi gatii dhimma lammiilee harka qalleeyyii yaaddessaa jiru akka ta'eefi mootummaan qaala'iinsa gatii hir'isuu irratti xiyyeeffatee akka hojjetu himaniiru. Qaala'iinsa gatii mul'atuuf walsimuu dhiisuun dhiyeessii fi fedhii sababa ijoo akka ta'e kan himan MM Abiy diinagdee fedhii irratti hundaa'e gara diinagdee dhiyeessii irratti hundaa'eetti jijjiiruuf ni hojjetama jedhan.
Kana malees dhiyeessii humna ibsaa fi damee loojistiksii irratti hojjechuun fedhii omishaalee mul'atuf dhiyeessin gahaan akka jiraatuf akka hojjetamus himaniiru.
Dhimma dargaggootaan walqabatee bara bajataa ti lammiileen miiliyoona sadi hojii akka argataniif karoorfatameera. Lammiilee biyyattii hojiitti bobbaasufis biyyaalee Awuroopaa, Eeshiyaa fi baha giddu galeessaa walin mari'atamaa akka jiru MM Abiy Ahimad himaniiru.
Haaluma kanaan bara tti lammiileen 50, Yunaayitid Arab Imireetis UAE keessatti carraa hojii akka argatan ni taasifama jedhan. Dabalataan dargaggootni pirojeektota biyyattii keessatti hojjetaman irratti akka hirmaatan fi dargaggoota kalaqtoota jajjabeessuun carraa hojii dargaggootaa guddisuuf akka hojjetamus himaniiru. Hammeentaa hojii dhabdummaa gara dhibbeentaa kudhanii gaditti hir'isuun yaada mootummaa isaanii akka ta'e kan himan MM Abiy Ahimad gama hoji dhabdummaa hir'isuutin jijjiirama qabatamaa akka fidanis abdii qaban himaniiru.
Waa'ee Bulchiinsa Qabeenyaa Qisaasa qabeenyaa ilaalchisee hanna gama angawoota mootummaan jiru ciminaan akka to'atan himan. Kana malees bittaa fi dhabamsiisa qabeenyaa irratti rakkoon guddaan akka jiru kan himan Ministirri Mummee Abiy Ahimad meeshaalee manneen kuusaa keessa tuulamanii taa'an tajaajila biroof akka oolan gochuuf ni hojjetamas jedhan. Bara hanga guyyaa kaleessaatti galii birrii biiliyoona Itoophiyaan yeroo ammaatti liqaa oomisha waliigalaashee keessaa dhibbeentaa soddoma ta'u akka irra jiru fi mootummaan liqaa daldalaa biyyattiin liqeeffattee turte gara liqaa yeroo dheeraa keessa deebi'utti akka jijjiiramuuf hojjechaa turuusaas himaniiru.
Akka fakkeenyaattis dhala liqaa doolaara miiliyoona waggaa waggaan biyya Chaayinaaf kaffalamuu qabu hambisuun danda'amuusaa dubbatan. Galii gama tuurizimiin argamuu danda'u guddisuufis masarawwan mootummaa magaala Finfinnee keessatti argaman dawwannaaf banuun galii biyyattii guddisuuf akka hojjetamus himaniiru. Oduu Itoophiyaa Viidiyoo Jajjaboo. Manni maree bakka bu'oota uummataa Itoophiyaa bajata bara raggaasise 8 Adooleessa Image copyright Office of the Prime Minister of Ethioipia Manni maree bakka bu'oota uummataa wixinee bajata bara A.
Bajata bara keessaa dhibbeentaan 60 hojiilee hiyyummaa hir'isanif ramadame. Ajjeechaan tibbanaa rifoormii Itoophiyaa gufachiisaa?
Kana malees daballii gatii kiraa manaa to'achuufis ni hojjetama jedhan. Jalqabatti deebi'i.Oromo News. African News. Formerly Oromia Quarterly. Clarion University of Pennsylvania, Clarion, Pennsylvania. It also probes into human-wildlife 52 relations in and around the park. What approaches has been followed by the park administration in Nech Sar national park?
What conservation implication does the different conception of nature entail? For instance, at present if a person is caught hunting or grazing his cattle in the park, he would be jailed for six months and would pay fifty Ethiopian Birr about three dollars per head of cattle. During the eviction, houses, crops, and properties were burnt to ashes.
SBO Mudde 26 Bara 2012
This led to protracted inter-ethnic conflict that further destabilized the region and impoverished the people. It rather tries to seek a rights-based solution to local communities. For the Guji and few Koore communities who still live adjacent to the park, the Sermale valley provides a means of survival that cannot be compromised.
The agro-pastoralist Guji community has had long history of interaction with the wildlife. For the Guji, culture, peace and supernatural power, Waaqa God are strongly entwined. Baxterp. The Guji elders provide rituals and prayers to Waaqa on behalf of all people, cattle and their environment at large. Tadessep. Emotions and pride are centred on stock. Therefore, the Guji count not in terms heads of cattle but of moona kraal that ranges from seventy to hundreds.
Despite owning large number of livestock, the Guji have traditionally no meat feeding culture. Traditionally, it was culturally prohibited among the Guji to eat the meat of wild animals. They argue that the relationship between the three is based on reciprocity. They state that.
Waaqa created us with cattle so that we look after them, care for them and use them for our needs.


text:
Ibsa Addaa Bilisummaa Oromoo.
Finfinnee Oromiyaa
Oct, 5,2018
WBO hiikkachiisuu miti mootummaan uummata iyyuu hidhachiisuu qaba.
Seenaa impaayera Xophiyaa keeysatti Yakka Sukaneeysaan Ajjeechaa, duguuggaa Shanyii Waggaa 150 Oromoo irratti raawwatamaa jiruuf namni tokkolleen Seeraan gaafatamee hin beeku.Kanaaf Ibsa Addaa Bilisummaa Oromoo.
ABO: Loltootni keenya biyya keessa turan haaluma duraaniin karaa nagaan socho’aa akka jiran irraa dadebbine Ummata keenyaf ibsu barbanaa.
Rakkoo nageenyaa naannawa daangaa Benishaangul Gumuzii fi aanaalee Oromiyaa ollaa addaa addaa kessati uumamaa jiruuf dhaabni keenya ni balaaleffata.
Ummata Oromoo irratti ajjeechaa fi qe’ee irraa buqqisuun baruma baraan gaggeffamaa jira karaa Bahaan gaggeefamaa ture waan qabbanaa’e fakkannaan karaa Lixaanis Oromoo buqqisun jalqabame.
Haa tahu malee waliitti bu’insa Oromoofi saba bira jidduti ta’e jedhamee hasawama jiru kun walitti bu’insa saboota olla Oromoo gidduutti uumame osoo hin taane namootuma mootummaa waliin dhaabbachuun dimokiraasii guddisna jedhanii hiriiraniin kan gaggeefama jiruudha.
Addi bilisumma Oromoo rakkoo lammiilee teenya Kan Kamashiifi aanaalee Oromiyaa ollaarraa namoonni 50,000 buqqa’ani cina wan danda’un bira ni dhaabbata.
Hokkora Benishaangulitti dhalaten namoonni heddun du’an, heddunis miidhaman
Hoggantoonni godina Kamashii heddunis hidhattootaan ajjeefaman.Qaamooleen kunneen mootummaa irratti goolii kaasuun dadhabsiisuuf maallaqa ramadanii namootas bitanii akka hojjechiisaa jiran ifaa ta’e akka jiruu quba qabna.
Kun ammoo jijjirama siyaasaa biyya keessatti karaa hedduun dhufaa jiru gufachiisuuf shira hojjetama jiruu akka ta’e morummanis ni beeka jadhe amana.
Hidhattoota alaabaa ABO qabatantu ajjeechaa qondaaltota mootummaa godina Kamaashii irratti raawwate jechuun ibsa Komishiniin Naannoo Benishaangul Gumuz kenne ilaalchisees, Dhaabni keenya ABO duris kan qabsaa ture sirna uummata keenya miidhaa ture irratti malee nageenyi uummata keenyaa fi ollaa akka jeeqamu gochuuf miti.
Akkasumas dhaabni keenya Adda Bilisummaa Oromoo kabaja mirga sabaa fi sablammoota biyyittii keessaa jiran hundatti hundatti ni amana.
Motummaa fi Ummani keenyas wani hubachuu qaban Alabaa ABO qabatee kan hidhatee adeemuu hundi miseensa ABOti jechuun hin danda’amu. Sababni isaas maqaa dhaaba keenyaan bakkeewwan hedduutti namootni maallaqa walitti qabanii fi namoota doorsisuun saamicha gaggeesan waan jiraniif jecha.
Duris yakka hojjetamu hundaaf qaamonni garaagaraa ABOtti akka quba qabaa turan namni keenyafi Motummanis beeka. Kanaafu kan ammaa kunis waan haaraa miti. Maqaa dhaaba keenyaan faayidaa mataasaaniif kan hojjecha jirtantu jira kana ammoo irraa wan qabataman irraa ga’ameedha.
As irrati WBOn Loltootni Oromoo Oromiyaa kessaa bakkeewwan garaagaraatti argamu. Haa tahu malee human mootummaa waliinis tahe qaama kamiyyuu waliin walitti bu’aa hin jiran. WBOn biyya keessa jiran hundi haaluma duraaniin karaa nagaa socho’aa jiru. Humna mootummaa waliinis walitii bu’a hin jiru.
Addi Bilisummaa Oromoo duris shororkeessaa miti akkasumaa hidhannoo hiikachuun kaayyoo dhumaati jennee hin amannu. Mootummaan qaamoolii jijjirama amma dhufaa jiru kana gufachiisuuf socho’a jiruu osoo arguu caalisee usuun barbachisaa miti. ummmata keenya miidhuuf dhama’an waan jiraniif uummaticha mataasaa iyyuu hidhachiisuu qaba jennee amanna.
Kana jechun karaa nagaa qabsoofna malee akka duraanii waraanaan mootummaa buusna jechuu keenya miti. Hata’u ummani keenya bakka jiruu nageenya isaa egachu qaba.
Miseensotni WBO hayyoota, barattoota ciccimoo turan, barsiisota Yuunivarsiitii fi kanneen ogummaa garaagaraa qaban hedduu of keessaa qaba.
Leenjii waraanaa gahaa tahes qabu. Kanaaf mootummaa waliin yommuu walii galtee xumuraa irra geenyu haala akkamiin hojiitti bobba’u kan jedhu murteessuun kan ifa taasifnu ta’a.Ammas nageenya uummataa eegsisuun gahee mootummaa qofa waan taheef loltootni keenya waraana uummata keenya irratti baname kanallee irraa ittisuu hin dandeenye. Yoo kana taasifnes dubbichi hammaachuu danda’a jennee wan amannef usnee.
ABO’n qabsoo hidhannoo dhaabuun karaa nagaa qabsaa’uuf erga biyya galees sagalee uummataa argachuun haala akkamiin qabsaa’uu akka danda’u irrattis hojecha jira
Via: Debisaa Wayyessa


text:
– MARSAA LAMMAFFAA – Lakkoofsa Kudha-sadaffaa
Berhanu Hundee
Barreeffama lakkoofsa kudha-lammaffaa keessatti, yoo dhimmi Finfinnee furmaata argachuu baate fi sababa kanaan sochiin ykn warraaqsi uummataa deebi’ee kan ka’u ta’e, haalota akkamiitu uumamuu akka danda’an ibseen ture. Barreeffama lakkoofsa kudha-sadaffaa kana keessatti waan yeroo ammaa hojjetamaa jiru fi keessattuu immoo waayee Afaanii (language) laalchisee waan tokko tokkon dhiyeessa.
ODPn waan Oromummaa faallessu dalaguurraa dhaabbachuu qaba
Akkuma seenaan Oromoo agarsiisu, yeroo kamiiyyuu diinni humnaan yookaan beekumsaa fi dandeettiidhaan Oromoo caalee osoo hin taane, kan inni Oromoo injifatu fi kaayyoo isaa bakkaan gahu Oromootti fayyadamee ti. Kun Goobana Daaccee irraa kaasee hanga har’aatti waan mul’achaa jiruu dha. Oromootni diina wajjin hojjetanis karaa adda addaatiin laalamuu ni danda’au. Gareen tokko tooftaa fi tarsiimoof jedhanii diina wajjin hojjechaa booda garuu uummata Oromootti balaa fidanii ofiifillee dhabamu. Gareen biroo immoo fedhii dhuunfaatiif jedhanii diina tajaajiluudhaan uummata keenya miidhu. Kanas ta’ee sana, gareen kun lamaanuu gufuu bilisummaa Oromoo ti. Adeemsi isaaniis farra-QBO fi farra-Oromummaa ti. Dhugaan kun hubatamuu qaba.
Adeemsi ODPs yoo laalamee fi hubatame, gareelee baddaatti ibsaman lamaan keessaa isa tokko yookaanis lamaanuu ta’a. Akkamitti yoo jedhame, tokkoffaa, maqaa tokkummaa biyyattii Itoophiyaa jedhamtu tanaa eegsisuu jedhuun; lammaffaa tooftaa fi tarsiimoof jechaa uummata Oromoo sobuu fi sossobuuf wanti dalagamaa jiru waan Oromummaa faallessu waan ta’ee fi. Kan nama gaddisiisu garuu OPDOn tajaajilaa Wayyaanotaa ture sun, bakkee ture sanarraa ka’ee, sadarkaa har’aa kana gahuun isaa sochii uummata Oromootiin addatti immoo sochii Qeerroo Oromootiin akka ta’e hirraanfatee; waadaa uummata keenyaaf gale sanas diigaa; dhimma Oromoo duubatti dhiibaa; fedhii diinaa fi alagaatiif dursa kennuudhaan dhama’aa jiraachuu isaa ti.
Jaarmayaan kun har’a mootummaa Federaalaa keessatti bakkee (iddoo) furtuu ta’e argachuun isaa waan Oromoon lubbuu ilmaan isaa kumaatama ittidhabeefi. Suni hunduu dagatamee; uummata keenya tuffachuudhaan, dhimma isaatiif xiyyeeffannaa kennuu dura fedhii diinaa fi alagaa guutuuf tattaaffachuun waan seenaan nama gaafatuu dha. Gabaabumatti, ittigaafatamummaa jalaa bahuun hin danda’amne dalagaa jira dhaabni kun. Dogongora duraan hojjetamaa ture sana irra deebi’aa jira. Hunda caalaa kan nama dinqu immoo, namootni muraasni Araat Kiiloo seenaniif akka waan uummatni Oromoo aanagweetti odeeffamuu dha. Haala amma jiru kana keessatti, uummatni tokko aangoo argate jechuun maal jechuu akka ta’e namaaf hin galu. Uummatni gaafiin isaa deebii argachuu dadhabe; kan fedhiin isaa hin guutamin; kan nagaana bahee galuu dadhabe; kan har’allee beela fi gadadoo keessa jiru akkamitti aangeffame jedhama? Kuni ajaa’iba!!
Yeroo Afaan Oromoo guddachuu qabutti hacuucuun tuffii uummata Oromoo ti
Gaafiilee uummatni Oromoo kaasaa ture fi jiru keessaa inni tokko fi hangafti Afaan Oromoo Afaan hojii Federaalaa taasisuu dha. Kana godhuu keessatti Afaan kun caalaatti guddachuuf carraa argata. Kuni dhimma hatattamaan deebii argachuu qabu ta’ee osoo jiruu, faallaa Oromummaa hojjechuudhaan Afaan Amaaraa ijoollee keenyarratti fe’uuf karoorfachuun gonkumaa waan fudhatama qabuu miti. Kun waan QBOn hanga har’aatti galmeessyyuu duubatti deebisuu dha. Kun diinummaa Oromummaa ti; farra QBO ti. Hojii diinummaa kana uummatni bal’aan Oromoo cimsee balaaleffachuu qaba; mormii cimaas agarsiisuun dirqama ta’a. Humnootni farra-Oromoo addatti immoo farra-QBO ta’an, ODPtti fayyadamanii fedhii fi kaayyoo isaanii galmaan gahuuf halkanii fi guyyaa hojjechaa akka jiran uummatni keenya hubachuu qaba.
Dhugaa dubbachuuf, kan uummata Oromoo tuffatee akka diinnis nurratti dalagu taasisu ODP dha. Waan ta’eef, uummatni Oromoo ODPf carraa isa dhumaa fi akeekkachiisa ijibbaataa kennuufii qaba. Yoo kana hin taane, jaarmayaan kun badii guddaa nutti fiduuf akka jiru hubachuun barbaachisaa dha. Kuni ololaaf osoo hin taane, waan lafarratti mul’achaa jiru waan ta’eefi. Hamilee kamiin ykn sababa isa amansiisaa ta’e fi fudhatama qabu kamiin karoorri farra Oromummaa ta’e kun qophaa’ee; Afaan Amaaraa ijoollee Oromorratti fe’uuf hojjetamaa jira? Kallattiidhaanis ta’ee al-kallattiidhaan Afaan Oromoo hacuucuuf ittyaadamee karoorri kun akka qophaa’ee, shira kanatti dammaquun murteessaa dha. Yoo wanti kun hojiirra oole, waan itti aanee dhufus tilmaamuun nama hin dhibu. Balaa namatti deemaa jiru alaalatti arguun barbaachisaa dha.
Afaan alagaa uummata keenyarratti fe’uun hafee; Afaan keenya Afaan hojii Federaalaa taasisuun haal-duree tokko malee akka mirkanaa’u gochuuf yeroon isaa gahee jira. Obsi uummata keenyaas daangaa dabree waan jiruuf, kana booda hojii ODPn diinota keenya wajjin dalagu ciminaa too’atamuu qaba. Uummatni Oromoo tokkummaa fi dammaqinsa cimaadhaan shira xaxamaa jiru dura dhaabbachuun waan filannoo biraa (other option) hin qabnee dha. Fedhiin biyyoolessaa uummata Oromoo (Oromo People’s National Interest) osoo hin guutamin hafuurra biyyattiin tun bakee dhibbatti caccabuu wayya. Adeemsi fi hojiin dhimma Oromootiif xiyyeeffannaa hin kennine, kana booda callifamee laalamuu hin qabu. Tokkummaan biyyattiis kan fedhii Oromoo hin kabajne tokkummaa dhugaa hin ta’u. Waan sobaatiif dhama’uun barbaachisaa miti. ODPnis ibiddaan taphachuu dhaabuu qaba.
Hanga dhimma biraatiin walitti deebinutti nagaatti


text:
MADII ODUU OMN : Manni Murtii Federaalaa Dhaddacha Yakkaa Lidataa guyyaa har’aa beellamailaalaaluun murtii dabarseen, himata shororkeessummaa Abbaan alangaa, himatamtoota kanneen irratti banee ture kufaa taasisuun, mirga himata fooyyessuu dabrsuuusaa Abukaattoon hidhamtoota siyaasa Oromoo Obbo Gammachuu Guutamaa OMN-tti himan.
Galmee Obbo Jawaar Mohammad jalatti kan himataman namoonni 24 dhimmi isaanii har’a ilaalamee jira. Dhaddacha kanarratti, hirmaattonni hedduun argamanii hordofaniiru. Hidhamtoonni Siyaasa Oromoos bakkichatti argamuun murtii darbu dhaggeeffataniiru. Abbootii Alangaafi Abukaatonnis yaadni falmii isaan dhiheeffatan mana murtichaan dhaggeeffatameera.
Beellamni guyyaa har’aa kun Jala-murtii dhaga’uuf kan beellamame yoo ta’u, jala-murtii himataafi deebii Abukaattootaa sababeeffatee dhihaate kanaanis Manni Murtii Federaalaa Lidataa qabxiilee Abbaan Alangaa Himatamtoota kana ittiin himate keessaa muraasa kufaa taasise.
Qabxiilee murtiin irratti darbe keessaas, jalqabarratti Dhimma himatamtoota kanaa manni Murtii Federaalaa Dhaddacha Yakkaa Lidataa ilaaluuf aboo hin qabu kan jedhu kufaa gochuudhaan, himata kana ilaaluuf manni murtichaa Angoo ga’a qabaachuusaa murtiin darbeera.
Itti aansuunis, dhimma Himatamtoonni mana murtiitti dhihaachuu akka hin dandeenye xalayyaatiin ibsatan ilaalchisuun, deebii mana murtii kan “himatamtoonni poolisiidhaan hasla dhihaatan” jedhurratti Obbo Baqqalaa Garbaa fi Obbo Jawaar Mohammad komee qaban ibsaniiru. Komii kana boodas, manni murtii wal hubannaa malee akka hin dabarreef dhimmicharratti irra deebiin ibsa kenneera.
Dabalatas ammoo, iyyaannoo Himatamtootaa kan ‘Abbaan alangaa Federaalaa yakka nuti hin qabneen maqaa nu xureessuun miidiyaaf ibsa laate’ jedhu ilaalchisuun manni murtii deebii kenneen, “Abbaan Alangaa Federaalaa himatamoo ta’u keessan malee, waan maqa balleessi ta’e hin dubbanne’ deebii jedhu kennee jira.
Manni murtii Federaalaa dhaddacha yakkaa Lidataa oolmaasaa har’aatiinis, galmee yakkaa himatamtoonni kun ittiin himataman keessaa qabxiilee 6-10 jiran kufaa taasisee jira.
Innis, yakka Meeshaa waraanaa hayyama hin qabne qabachuu jedhu kan Obbo Jawaar Mohammad ittiin himataman manni murtii Federaalaa deebii abukaattonni barreeffamaan dhiheeffatan irratti hundaa’uun, Labsii Seera yakkaa caqasee himata kana kufaa taasiseera.
Himata sadaffaa ta’uudhaan kan Abbaan Alangaa himatamtoota kanarratti bane, labsii shororkeessumaa galmee Obbo Jawaar Mohammad ittiin himatame, Manni Murtichaa kufaa taasisuun mirga Abbaan alangaa himaticha fooyyessuu ammoo dabarsee jira.
Manni murtii Federaalaa dhaddacha yakkaa Lidataa, Obbo Jawaar Mohammad irratti yakki dhihaate, ulaagaa Labsii shororkeessummaatiin himachiisu hin geenye kan jedhe yoo ta’u, Abbaan alnagaa garuu sababaafi ragaa yoo qabaate irra deebiitiin himaticha fooyyessuu ni danda’a jedhee jira.
Qabxiilee murtiin irratti darbe kan biroo keessaa, Himannoo 1ffaa kan Obbo Haamzaa Adaanaa ittiin himataman ture. Himannaan kunis ‘miidiyaarratti yakkaaf uummata kakaasuu’ kan jedhu ture.
Manni murtii Federaalaa dhaddacha har’a ooleen, himata kana keessatti, Obbo Haamzaa Adaanaa miiduyaa kamirratti yakkaaf nama kakaase, maal jedhee nama akka kakaase wanti ibsame waan hin jirreef, himataicha kuffisuun mirga himannoo fooyyeffachuu abbaa Alangaaf eegee jira.
Qabxiin himannoo kufaa ta’e keessaa kan biraan ammoo, “deggertoota Shanee, Shanee waliin ta’uu” kan jedhu ture. Qabxiin kunis ilaalamuudhaan, manni murtii qaama Shanee jedhamu kan beekamtii shororkeessummaatiin nama himachiisuu qabu waan sirriitti hin ibsaminiif, himaticha kufaa taasisuun, mirga himata fooyyessuu abbaa alangaaf eegee jira.
Qabxiilee heeraman kanniin irratti Manni murtichaa erga murtii dabarsee booda, beellama itti aanu irratti qabxiiwwan himataa fooyya’aniifi hafan ilaaluuf guyyaa torba erga laatee booda, Abbaan angaa mormii dhiheeffateen wal falamii gamaa gamanaa dhaggeeffatameera.
Abbaan Alangaa “himata fooyyeffannu waan qabnuuf akkasumas ammoo abbootiin alangaa himata kana banan biyya keessa waan hin jirreef, beellamni ji’a tokko akka nuuf kennamu barbaanna” jechuun gaafate.
Garee Abukaatoofi himatamtoota keessaa ammoo Obbo Dajanee Xaafaafi Haamzaa Adaanaa falmii kanatti hirmaachuudhaan turtii ji’a tokko akka madaalawaa hin taane ibsan.
Obbo Dajanee Xaafaas “Fedhiin Abbootii Alangaa akka nuti mana hidhaa keessa turrudha. Kanaaf yeroo beellama dheeressu. Kan nu himate Mootummaadha malee Abbaa Alangaa tokko miti. Kanaaf himaticha fooyyeffachuuf yeroon manni murtii jedhe ga’adha” jechuun dubbate.
Manni murtii Federaalaa Dhaddacha Yakkaa Lidataas falmii gamaafi gamanaa dhaggeeffachuudhaan, gaaffii
abbaa Alangaa beellama ji’a tokko jedhu kuffisuudhaan, beellama guyyaa 10 boodaa Amajji 14.2013tti beellama haaraa qabateera.
Miichuu Intaala Sabaa
Yaya Beshir
Saphaloo Kadiir
Oromia Media Network
Related


text:
Obbo Andaargaachaw Tsiggee hoogganaan dhaabbata Ginboot 7 fi kan bakka hinjirreetti yakka shororkeessummaatiin himatamee buufata xayyaara biyya Yamantti qabamee waggoota afuriif hidhaarra ture guyyaa Kibxata har’a akka sa’aa biyyaatti waaree booda gadhiifamaniiru.
Obbo Andaargaachaw dabalatee namoota 500 oli himannaan isaanii addaan citee dhiifamni taasifameefi akka gadi lakkifaman erga gaafa Sanbata darbee motummaadhaan ifa taasifameen booda har’a sa’aa booda gadhiifamuu isaaanii miidiyaa biyyattiin ibsameera.
Hooganaan dhaaba mormitoota Arbanyooch Ginboot 7 obboo Andaargaachoo Tsiggee gaafa ji’a Waxabajjii bara 2014 qindoomina dame tikaa biyya Itoophiyaa fii Yaman wajjiin ta’en buufata xayyaara Yamanitti qabamuun Itoophiyaa geeffamee hedhaman.
Akkasumaas gaafa bara 2009 bakka hin jirretti yakka du’aatiin adbamee jira.
Dargaggoonni magaala Finfinnee fii nannoo jiraatan, erga guyyaa obboo Andaargaachoon gadhiifamuu jedhamee kaasuun yoom akka hidhaa gadi diifaman eeguun, baayyinaan daandii dhiphisuun miiraan uffata suuraa isaa qabu uffachuun simachuuf akka eegaa jiran himameera.
Akka oduun Finfinnee baatu ibsitutti, deegartoonnis mana maatii obbo Andaargaachaw kan magaalaa Finfinnee naanawa Booleetti argamutti walgahuun dheechisaafi geeraraa eegaa turuun gabaafameera.
Obboo Andaargaachoo erga mana maatii isaanii Boolee jiru ga’anii booda haasawa gabaabaa ummataa isa simachuuf waliiti qabameef godhaniin mana hidhaatii haala akkanaatiin gadiin dhiifama je’ee hin yaadne jedhaniiru.
Obboo Andaargaachoon umrii 63 abbaa ijoollee 3 ta’uun nama jireenya isaa gar caalu biyya UK jiraachaa turaniidha.
Abbaan Alangaa federaalaa ibsa dhiheenya kana baasaniin, hidhamtoonni 576 kanneen yakka gara garaan himatamanii turan dhiifamni godhameefii akka gadi dhiifaman ibsuun kan yaadatamuudha. Namoota dhiifamni godhameef keeysaa 18 dubartoota ta’uun beekameera.


text:
Waashingitan Poost Kibxata darbe akka gabaasetti, galmeelee bakka bu’oonni FBI ji’a darbe bakka bashannanaa Pirezidaantii duraanii Doonaald Traamp kan Filooriidaa keessatii argatan keessaa tokko dandeettii niwukilaraa dabalatee ittisa waraanaa biyya biraa ibsu of keessaa qaba.
Gabaasni kun ragaa namoota dhimma isaa keessa beekan biraa argameen yoo jedhu, mootummaa alaa dhimmicha keessa jiru garuu maqaa hin dhoofne.
Akkasumas sanadoonni sakatta’iinsa Hagayya 8 bakka bashannanaa Tiraamp Mar-a-Lago keessatti gaggeeffameen qabaman tokko tokko hojii Yunaayitid Isteetis kan iccitii waan ta’eef angawoonni nageenya biyyaalessaa olaanoo hedduun waa’ee isaa hin beekne jedhee jira.
Ministeerri Haqaa Yunaayitid Istetis odeeffannoo ittisa biyyaa of harkatti qabachuu fi qorannoo isaa gufachiisuuf tattaaffii taasifamu qorachaa jira.
Sakatta'iinsa Hagayya keessa gaggeeffameen FBIn galmeelee adda ba’anii mallattooni itti kaa’ame 100 dabalate galmeelee 11,000 hedaman to’annaa jala oolchee jira.


text:
Waxabajjii 16,2015 Naqamte
Filmaata kijibaa mootummaan abbaa irree Wayyaaneen gaggeesseen wal qabatee namoonni mootummichaaf amanamoo ta’anii filmaaticha tohannaaf ta’an sagalee uummataa fuudhanii dabballoota Wayyaaneetti akka gurguratan waan beekamaa dha. Godinaalee Oromiyaa mara keessatti haalli hanna sagalee uummataa kun baldhatee deemaa ture.
Godina Wallaggaa Aanaa Waamaa Hagalootti Obbo Qannoo Addunyaa fi Mulaatuu Waawayyaa kanneen jedhamann sagalee uummataa waan gurgauraniif jecha wajjira MMD itti yaamamanii badhaafamuu fi mootummaa harkaa qarshii kuma kudhan fudhachuun beekame, Waxabajjii 16,2015 haalli kun falmisiisaa ta’uu irraan garee poolisoota mootummaa bakka lamatti qooduun waldhibdeen guddaa jidduutti waan dhalateef kanneen filmaata dharaan morman keessaa farra mootummaati jedhamuun akka qabaman yeroo ta’u. Poolisiin Geetachoo Fiixee jedhamu ammo haala kana irraa kan ka’u barbaadaa akka jiru gabaasi nu gahe addeessa.
Gama biraan godina Beeneshangul Gumuz aanaa Matakkal keessatti ayyaanni Irreessaa argaasaa Hora Cufaa Caancoo irratti Waxabajjii 12,2015 gaggeeffameen wal qabatee diddaan sirna Wayyaanee waan ka’eef jecha Oromoonni hedduun Oromummaa isaaniin hidhamaa akka jiran gabaasi Qeerrooa addeessa.


text:
Guyyoota darban keessatti uummanni Oromoo hundi dammaqinaan Irreecha bara kanaa irratti akka hirmaatuuf biyya keessaaf biyya alaa irratti yeroo odeeffannoon raabsamaa turetti duulli guddaan “Irreechi kan amantaa Waaqeffataati nuun bakka hin bu’u,warri amantaa Waaqeffannaa hin hordofne bakka sanatti akka hin argamne…..” jechuu dhaan Duulli cimaan karaa Interneetii fi kanneen biroon nurratti banamee ture. Duula kana kan nurratti taasise namootuma keenya waan ta’aniif duula isaanii kana ifatti baasnee mormuu dhaan diinota keenya gammachiisuu hin feene.”Duula keessaniif Uummati deebii ni Laata!!” jennee callisne. Guyyaan kaleessaa duula kanaaf deebii quubsaa taatee darbite!! Tarii namoonni duula kana nurratti godhan Irreecha akka Amantii Waaqeffataatti qofa beekuu danda’u. Osoo guyyaa kaleessaa Hora Arsadeetti argamnii daawwatanii garuu duula bobba’an kanaaf dhiifama ni gaafatu.
Garuu bakka kanatti argamanii daawwaachuuf carraa sana hin arganne waan ta’eef namoonni bakka kanatti argamtan wantoota naannoo kanatti raawwatamaa turan waan tokko osoo itti hin dabalin irraa hin hir’isin uummataaf ifa akka gootan shakkii hin qabu.gama kootiin taajjabbiin koo akka armaan gadiiti.uummanni miiliyoonaan Lakkaa’amu guyyaa kaleessaa Arsadiitti kan bobba’e “Irreechi Amantaa ebeluuti” jedhee miti.salphaamatti ibsuu dhaaf dirreen Irreechaa uummata Oromootiif “Dirree Bilisummaati!!” mootummaan wayyaanee dimookiraasii isheen mirkaneesseera jettee dhaadattu uummata Oromootiif guyyaa kana qofa.uummanni Oromoo guyyaa kana dhukaasi tokko osoo irratti hin banamin sodaa tokko malee waan barbaadeen ni dhaadata,waan barbaade ni morma,waan barbaade ni faarsa,paartileen siyaasaa kanneen seera biyyattiin baafatteen “shororkeessitoota” jedhaman guyyaa kana akka gootummaatti ni faarfamu,ni Leellifamu,ni Galateeffamu!!Mootummaan wayyaanee uummata Oromoof guyyaa kana mirga akkasii kan laattuuf jaallattee osoo hin taane dirqamteeti.sababni isaas bakki kun bakka itti uummani shawaa argamu qofa miti,bakka itti uummati booranaa argamu qofa miti,bakka itti uummanni arsii argamu qofa miti,bakka itti hordoftoonni amantaa Waaqeffataa argaman qofa miti,bakka itti hordoftoonni amantaa Kiristaanaa argaman qofa miti,bakka itti hordoftoonni amantaa musiliimaa argaman qofa miti,bakki kun bakka itti Oromoon naannoo hunda irra jiraatu wal arguu dhaaf Tokkummaa dhaan walitti bobba’u dha!! Uummata Miliyoonaan lakkaa’amu kana irratti dhukaasa banuun dhumni isaa maal akka fiduu danda’u mootummaa Wayyaanee caalaa kan bareechee beeku hin jiru.kanaaf callistee ilaaluun dirqama itti taate.
Salphaamatti Oromoon Hora Arsadiitti kan wal ga’u Irreeffachuuf qofa miti.kan achitti argamee dawwatetu guyyaan kun uummata Oromoof maal akka taate beekuu danda’a.hawwiin kiyya inni guddoon Tokkummaa kaleessa Hora Arsadiitti mul’ate waggaatti osoo hin taane yeroo mara arguu dha. Akka kun hin taaneef namoonni shira xaxaa jirtan garuu kana booda waan wal bira darbinu miti.Diina dhiifnee wal irratti bobbaana!!! Dhuma irratti eebba Guyyaa kaleessaa Abbaan Gadaa Bayyanaa Sanbatoo osoo eebbisaa jiranii sababa hin beekamneen osoo isin hin dhaggeeffatin addaan citen isiniif xumura!!!
“waleensuu kormaa ta’aa
Diina yaabbii dhawwadhaa
Andoodee kormaa ta’aa
Bonaaf ganna lalisaa
Galaana abbayyaa ta’aa
Dhugan isin hin hanqisin
Cirracha abbayyaa ta’aa
Hammaaran isin hin fixin
Oromoon nagaa haa taatu
Qabeenyi oromoo haa eegamtu
Bofa ta’aa diina hiddaa
Gufuu ta’aa gufachiisaa
Walii galtee nuuf haa kennu
Kan dubbii nu barbaadu rabbi nurraa haa qabu
Kan humnaan nutti duulu rabbi nurraa haa qabu
Kan oromoo addaan baasu waaqni nurraa haa qabu
Kan oromoo cunqursu rabbi nurraa haa qabu…..!!!
Waaqni jaalalaa fi tokkommaa keenya cimsee warra bara dhufu hora Arsadiitti wal argu nu haa godhu!!!
Baruumsi bu'ura jireenya ilma namaati. Barnoonni bu'ura waa hundaati. Manni barnootaa naannoo kee jiraachuu jechuun…
The Conflict Testing Ethiopia’s Nobel-Winning Leader
For several months, Ethiopia has witnessed an escalation of threats on various fronts, both internal…
In a sign of growing concern in Washington about the Civil War in Ethiopia, the…
NAIROBI, Kenya — Once home to one of Africa's fastest-growing economies, Ethiopia is struggling as…
On September 11, 2022, the Government of Tigray External Affairs Office released a statement indicating their willingness…


text:
Tafsiira Suuratu Al-Ankabuut-Kutaa 11
Fakkeenya namoota Rabbii gadiitti wanta biraa gabbaranii?
“Fakkeenyi warra Rabbiin ala kan biraa awliyaa’a godhatanii, akka sharariitii mana ijaarratteeti. Dhugumatti, manni hundarra laafaan mana sharariititi. Osoo kan beekan ta’anii, [silaa awliyaa’a hin godhatanii turan].” Suuratu Al-Ankabuut 29:41
Fakkeenyi namoota Rabbiin alatti kan biraa gabbaramaa godhachuun gargaarsaa fi faaydaa irraa abdatanii akka sharariitii mana ijaarratteeti. Manni sharariitii hoo’as ta’e qorra ishirraa hin dhoowwu, miidhaa ishitti bu’us ishirraa hin deebisu. Sharariitiin wanta akka jirbii qaqal’aa mana godhatti. Manni kuni garmalee laafaa fi dadhabaa homaa ishirraa hin eegnedha. Haaluma kanaan, mushrikoota kanniinitti dallansuun Rabbii yoo bu’e, wantoonni isaan gabbaran homaa isaan hin fayyadan, adabbii Rabbii isaan irraa hin deebisan. Sanama mana sharariitiitiin wal fakkeesse. Akkuma manni sharariiti homaa ishirraa deebisuu hin dandeenye, sanamoonni isaaniis Rabbiin irraa isaan eegu hin danda’an.[1]
“Dhugumatti, Rabbiin wanta kamiyyuu isaan Isaa gaditti kadhatan ni beeka. Inni Injifataa, Ogeessa.” Suuratu Al-Ankabuut 29:42
Kana jechuun Rabbiin wanta kamiyyuu namoonni Isaan alatti gabbaran ni beeka. Hiikni biraa aayah tanaa: Rabbiin wanta namoonni Isa waliin gabbaran ni beeka. Wantoonni isaan gabbaran kunniin dhugaadhaan homaayyu miti. Kana irra, maqaa isaan moggaasan qofa. Mushrikoonni wanta gabbaran “gooftaadha ykn gabbaramaadha” jedhanii haa moggaasanii malee, dhugaadhaan wanti isaan gabbaran kuni gooftaa ykn gabbaramaa miti. Sababni isaas, amala Gooftaa ykn Gabbaramaa hin qabu. Nama fayyadu fi miidhu hin danda’u.
Rabbiin nama Isatti kafare irraa haloo baafachu keessatti Injifataadha. Too’annaa fi hojii Isaa keessatti Ogeessa (Hakiim). Ogeessa jechuun wanta hundaa bakka isaaf malu kan kaa’udha.[2]
Barnoonni aayah tana irraa baratamu: wantoonni namoonni Rabbii olta’aan alatti gabbaran (waaqeffatan) dhugaadhaan (haqiiqaadhaan) gooftaa ykn gabbaramaa miti. Sababni isaas, amala gooftaa ykn gabbaramaa hin qaban. Kan akka waa uumuu, waan hundaa irratti danda’aa ta’uu, waan hundaa beeku, dhagayuu fi arguu.
“Sunniin fakkeenyota namootaaf dhiyeessinuudha. Beektota malee kan isaan hubatu hin jiru.” Suuratu Al-Ankabuut 29:43
Kana jechuun Qur’aana keessatti fakkeenyota dubbataman namoonni akka irraa fayyadamanii fi isaan irraa barataniif isaaniif dhiyeessina. Garuu namoota dhugaa (haqiiqaa) beekumsaa irra gahuuf, beekumsa qabachuuf, amantii fi adeemsa isaanii keessatti itti fayyadamuuf fedhii guddaa qaban malee fakkeenyota kanniin kan hubatu hin jiru.[3]
(Namni dhugaa beekumsaa irra gahuu fi qabachuuf hin carraaqne, amanti fi adeemsa isaa keessatti itti fayyadamuuf fedhii hin qabne, fakkeenyota kanniin hin hubatu. Erga hin hubanne, irraa hin fayyadamu jechuudha.)
Fakkeenyonni Rabbiin subhaanahu wa ta’aala Qur’aana keessatti dhiyyeesse dhimmoota gurguddoo garmalee barbaachisoo ta’aniidha. Warri beekumsa qaban dhimmoonni kunniin dhimmoota biroo caalaa garmalee barbaachisoo akka ta’an ni beeku. Sababni isaas, Rabbiin xiyyeefannoo itti kenne, gabroonni Isaa akka itti xinxallan itti kakaase. Kanaafu, warri beekumsaa kana beekuf garmalee carraaqu.
Namni dhimmoonni kunniin garmalee barbaachisoo ta’uu waliin isaan hin hubanne, kuni warra beekumsaa irraa akka hin taane ragaa agarsiisuudha. Sababni isaas, inni dhimmoota barbaachisoo yoo hin beekne, kanneen biroo caalatti kan hin beeknedha. Kanaafi, fakkeenyonni baay’een Rabbiin dhiyeessu hundee amantiitii fi dhimmoota barbaachisoo ilaalchiseeti.[4]
Kitaabban wabii:
[1] http://sammubani.com/2020/06/28/fakkeenya-waliin-fokkinnaa-fi-soba-shirkii-kutaa-2/#more-15233
[2] Ma’aariju tafakkuri wa daqaa’iqu tadabburi-15/270, Tafsiir Muyassar-401
[3] Maddoota olii
[4] Tafsiir Sa’dii-741


text:
Mudde 16 bara 2013 manni murtii waliigala Oromiyaa qondaaltota siyaasaa, kan Adda Bilisummaa Oromoo obbo Lammii Beenyaa fi Daawit Abdataa walaba taasisuun gadi lakkisee ture.
Haa ta’u malee poliisiin ajaja mana murtii fudhachuu waandideef namoonni kun mana hidhaa Aanaa Sabbataa Hawaasitti argamu jedhan Abukaatoon isaanii obbo Tuulii Baay'isaa.
Gorsaan seeraa fi abukaatoon namoota kanaa obbo Tuulii Baay'isaa akka Raadiyoo Sagalee Ameerikaatti himanitti namootni biroo hedduun poolisiin ajaja mana murtii hojii irra oolchuu dhabuurraa akka mana hidhaa keessa jiran dubbatanii jiru.


text:
Dorgommiin akkanaa tapha “Premier League” Itoophiyaa ka Onkololeessa keessa jalqabu jabeessuuf taha. Gareen Kubbaa miilaa Oromiyaa Fulbaana 22-26 bara 2003 magaalaa Sabbataatti taphachuutti jiran.Fedhii fi karoorii garee tanaa akka oduu fedireeshiinii kubbaa miilaa Oromiyaa irraa arganeetti kubbaan miilaa Oromiyaa jabeessuu fi guddisu.
Gareelee Oromiyaa ta “Premier League” keessa taphatan ka Sabbataatti taphachuutti jiran keessaa;Warshaa Simintoo Muuger,Bulchiinsa Magaalaa Sabbataa fi Warshaa Sukkaara Fincaahaa faa bulchiinsa Magaalaa Adaamaatti qofatti hafe.
Akka obboo Kebbedee Warquu raawwata Federeeshiinii kubbaa Miilaa Oromiyaatti gareelee kubbaa miilaa Oromiyaa gareelee Itoophiyaaf taphan keessaayyuu haga guddaan jiran.Jarii taphatu kun dorgommii Itoophiyaa “Premier League” Onkololeessa 13 bara 2003 jalqabuuf qophaahaahuutti jira.
Mee tana irratti waan obbo Kebbedee Warqu gaafanne MP3 irraa caqasaa.


text:
Garuuu kanneen amma iyyuu mooraa Shuushaa kan Tunisiyaa keessa jiraatan achuuma hawaasa biyyatti keessa makamanii akka jiraatan dhaabni baqattootaa kan Tokkummaa Mootummotaa ykn UNHCR ajaja kennee jira.
Kanneen ajaja kana fudhachuu didan immoo gara biyya irraa dheessaniitti deebi’uu danda’u jechuun nutti himame jedhu baqatonni. Baqatonni kun hedduun isaanii biyya irraa ba’anii sudaan eega seenanii booda Libiyaatti baqatanii turan.
Bakka bu’an UNHCR kan naannoo akka jedhantti carraan biyya sadaffaa keessa qubachuu waan hin jirreef hawaasa Tunisiyaa keessa qubatanii jireenya ofii gaggeessuu qabu.Garuu, gara biyya irraa dheessaniitti ha deebi’an jenne dirqisiisaa hin jirru, yoo jaalala isaanii ta’e garuu deebi’uu danda’u jedhan.
Baqatonni garu lammiwwan Tunisiyaa Araboota ta’an nama gurraacha ta’e hin jaallatan, kanaaf jecha sodaa nageenyaa qabna jedhu. Gara biyyaatti deebi’uufis mootummaan baqanne amma iyyu aangoo irra waan jiruuf hidhaa fi dararaatu nu eeggata jedhan.
Moraan baqatootaa Shushaa baatii Amajji dhumatti kan cufamu ta’uu UNHCR beeksisee jira.