text:
Nowhere in the world has the government of the country refused to speak the language of the majority of its people. It is weird, unthinkable, unjust, undemocratic, immoral, and absolutely unacceptable. Ethiopia is all of these. The Ethiopian Federal Government and two of its largest cities do not speak the language of the majority of the people, Afan Oromo. This is a preliminary outline to say the obvious: make Afan Oromo legally and unconditionally the Working Language of the Federal Government of Ethiopia and the two largest cities of Addis Ababa and Dire Dawa.
Top Ten Reasons Why Afan Oromo Should Be the Federal Working Language in Ethiopia
Posted by MADDA WALAABUU PRESS on 3/06/2015
March 06, 2015 | By Birhanemeskel Abebe Segni
Koongresii Federaalawaa Oromoo (KFO) Kaadhimamtoota Paarlaamaa Woliin Mari’ate
Bitootessa 05, 2015
Miseensonni paartii Koongresii Federaalawaa Oromootiif kadhimamtoonni paarlaamaa guutuu godinaalee Oromiyaa fi bulchiiinsa naannoo Amaaaratti godina addaa Kamisee irraaa dhufan namootii 160 0l ta’an gaafa Sambata Feb 28, 2015 Finfinnee waajjira KFOtti marii baldhaa taasisan.
Miseensonni paartii Koongresii Federaalawaa Oromootiif kadhimamtoonni paarlaamaa guutuu godinaalee Oromiyaa fi bulchiiinsa naannoo Amaaaratti godina addaa Kamisee irraaa dhufan namootii 160 0l ta’an gaafa Sambata Feb 28, 2015 Finfinnee waajjira KFOtti marii baldhaa taasisan.
Uummanni Oromoo Heera Itiyoophiyaan Baaftetti Fayyadamee Beekaa?
Posted by MADDA WALAABUU PRESS on 3/04/2015
Bitootessa 04, 2015 | Qarree Amboo Irraa
SeensaBiyyaa Itiyoophiyaa keessatti heeronni hedduu tumamaniiru. Kan biyyoota kaanirraa adda isaan taasisan gara hojiitti osoo hin jijjiiramiin hafuu isaati. Biyya lafaa kanarraatti heerriifi seeronni jaarraa 21ffaa keessatti tumaman wal qixxummaa mirkaneessf malee, loogii ittiin uumuuf miti. Heerrii barreeffamaan heeyyama kenne itti fayyadamuun yakkamaa nama gochuu hin qabu. Yoo waraqaa gubbaa taa’ee ittiin goyyoomsuuf qophaa’en ala. Kanaaf ammoo, heerri biyyaa Itiyoophiyaa beekamaadha. Seenaa kaleessa ture ilaaluu barbaachisaadha. Mootiin H/sillaasee bara 1923 A.H heera qopheesse hojiirra osoo hin ooliin bara 1948 A.H keessa foyyeessuuf yaalame. Fooyyeessee osoo ittiin hin hojjatiin jige. Dabareedhu ta’eetu Dargiinsi heera wayii 1980 A.H tumatee osoo hojiirraa hin ooliin waliin awwaalame. Heeroonni jara lachuu sabaafi afaan irratti waan bu’uureffamaniif Oromoo fayyaduu hin danda’ani.
Appeal Letter of Oromo Students of Jimma University;- To: The Administration of Jimma University, Jimma
March 03, 2015 | Qeerroo
To: The Administration of Jimma University, Jimma
Warraaqsa Bilisummaa Jimma Keessatti Itti Fufeen Wal Qabatee Barattooti Oromoo Nagaa 10 Loltoota Wayyaaneen Butamuun Beekame.
Bitootessa 03, 2015 | Qerroo Jimmaa Irraa
Warraaqsa Bilisummaa gootonni Qeerroon Yuniversitii Jimmaa fi Kolleejjii barsiisota Jimmaa akkasumas dargaggoonni Oromoo magaalaa gaafa Bitootessa 2,2015 Kaasaniin wal qabatee barattooti Oromoo nagaan 10 loltoota Wayyaaneen butamanii hidhamuu Qeerroon godina Jimmaa beeksise.
Gaaffii mirgaa dargaggoonni Oromoo kaasaniin wal qabatee ergamtoota Wayyaanee EPRDF/TPLF sochii Qeerroo barattoota Oromoo dura dhaabbachuuf bobbafaman Muktar Kadirii fi Dammaqee Mokonnoon irratti mormii jabaan qabsiifameen wal qabatee Barattootni Oromoo Yuunibarsiitii akka doorsifamaniif jecha humna waraanaa bobbaasuun namoota nagaa 10 gara mana hidhaatti geeffamanii jiru.
Calii Calanqoo: Beekaa Irra Kutne Malee, Seenaann Hiyyeeysa Hinqabuu
Silaallee uleen caphee kan Abbaa Gadaa hincaphuu,
Beekaa irra kutne malee, seenaann hiyyeeysa hinqabuu.
ስንብት – ለኢትዮጵያና ኢትዮጵያዊነት!
March 02, 2015 | ከጂቱ ለሚ
ያ ሰዉ በጣም ደስተኛ ነበር። ዛሬም ብዙዎች በየቀኑና በየቦታው 26ቱን ማይልስ በመሮጥ የዚያን ሰዉ ደስታ ያስቡታል። ሆኖም ግን ስንቶች የዚህን ታሪካዊ ክስተት ትርጓሜና አመጣጥ በዉል እንደሚገነዘቡ መገመቱ ያስቸግር ይሆናል። ያ ሰዉ ግን ስለምን እንደዚያ እንደሚሮጥ በሚገባ ያዉቀዉ ነበር። ምክንያቱም በጦርነት የታዳከመ ሰዉነቱ ሳይዝል 26ቱን ማይልስ በብቃት ሮጦ እጅግ ታላቅ የድል ዜናን ለወገኖቹ ካደረሰ በኋለ እስከ ወዲያኛዉ ኣርፈዋልና!
Subscribe to: Posts (Atom)


c: text/html

text:
Maaljechi “Walabummaa” fi “Bilisumma” Garaagaraa?
Posted by Madda Walaabuu Press on 2/09/2013
Gurraandhala 2013 | Gubirmans.com
Ibsaa Guutma Irraa*
Qooqoti lamaan “walabummaa fi bilisummaan” guutummaa biyyaa keessatt rimsama tokko ifsuuf dhimma itt bahama ture. Kan too’annoo, olhaantummaa yk dhiibbaa qaama biraa jala hin jirre akka fedha ofiitt jiraatu jechuuf tajaajilu. Gandi tokko isaan keessa tokkoti caalaa dhimma baha ta’a. “Sillichaan qalqalloo qalqalloon silichaa” isa jedhan sana hin darbu. Oromoon Maccaa tokko yoo “walabicha Walabuu” ofiin jedhu yk qabsaawaan tokko “dirre bilisoomte” jedhu akka qooqoti kun saala fi akaakuun utuu adda hin baasin hundaaf dhimma itt bahamu agarsiisa. Qooqoti balchummaa, birmadummaa, luba baasa, ofiin bulummaa, gaddhiisaa jedhanis kanuma ifsu. Garuu Ofiin bulummaan diddaa haala jiruf sarmu dhiisuu yoo ta’u, gadhiisaan hidhaa keessaa gad dhiifamuu agarsiisa. Akka dambooba dhabuutt kan laalan jiru. Luba bahunis koolummaa irraa walaboomu agarsiis. Qooqoti kun afaan English keessattis “independence, freedom, liberation” jedhamani hala hundaaf maljecha walfakiif dhimma itt bahama. Fakkeenyaaf “independence of Oromiyaa, freedom of Oromiyaa, liberation of Oromiyaa” jechuun waanuma tokko. Akka biraattis yoo dhihatan, waliindeemaa saanii keessatt qayyabatamu. Kan kaaneef “walabummaa fi bilisummaaf” waan ta’eef isaan haa caqasnu.
Kurnan lamaan darban keessa “walabummaan” biyyaa “bilisummaan” ummataaf kan jedhu golee ta’e keessaa darbatamnaan hedduun gaaffii malee baasaa baranee (fashionable) ta’innaa jedhanii dhimma itt bahuutt ka’an. Obsaan dhaabbannee dura kan nutti dhufe qorqoruun hafee tasummaan hurrisa darbu waliin didichuun barsiifata nuu ta’ee jira. Qooqoti dhiibbaa hala hawaasa keessaa, barreessotaa, malbulcheessota, malraagotaa kkf. dhawaatan akka danaan itt bahu fi maljecha jijjirrachuu fi haaraan umamu dandahu beekamaa dha. Beekaa gara dabarsuufis kan jijjiiran jiru. Haa ta’u malee rimsama haaraan yoo baheef fulduraaf m alee kan darbe irratt jijjiirama fiduu hin danda’ani, raga sobaa uumuu danda’uu. Kurnan lamaan dura barruulee fi jechooti turan qooqota lamaan waljijjiiruun waanuma tokkoof dhimma itt bahama jirate. “Biyyaa fi ummataaf” jechuun dhiheenya tolfame.
Kan kana hubachiisuun barbaachisaa ta’e ofumaa miti. Seenaa qabsoo bilisummaa Oromiyaa furaa haaraa kanatt dhimma bahanii dabsuuf kan yaalan waan dhalataniifi. Addi Bilisummaa Oromoo (ABO) maqaa sochii malbulchaa diina ofirraa faccisuuf eegalameeti. Akeeki saa Rebublika Oromiyaa bilisa ofiin bultu demokratoftuu kan ummati see walabummaa fi walqixxummaan keessa jiraatu gad dhaabuuf. Daayi qabsaawota see bulcha halagaa jalaa baatee mootummaa ofii akka dhaabbatu gochuu dha. Sun erga ta’ee hariiroon ummatoota Afrikaa olla waliin qabaatan maal akka fakkaachuu dandahu himamee ture. Kanneen maaljecha haaratt dhimma bahuun bilisummaa malee walabummaan hin gaafatamne jechuu fedhan jiru. Sanaaf sagantaa dhaabichaa irra deebi’anii yoo ilaalan deebii ni argama.
Yooma akki qooqoti dhimma itt bahame mamsiisaa dha jedhama ta’e hardha maaltu taliilessuu dhowwa laata? Waan darbe wal haaluun yk micciiranii dhiheessuun ni danda’ama. Garuu Oromiyaan bulcha diinaa jalaa baatee mootummaa walaba akka dhaabbatu fedha sabichaa taanaan eenyuu akka hin qabsoofneef kan dhowwuu hin jiru. Seenaa qabsoo walkaa jaarraa ummatichi halagaa jalaa bahee bilisummaan jiraachuuf gaggeeffate haquun yaalamaa jira taanaan qooqotatt fura jijjiiruun utuu hin ta’in ilaalcha amma qabaniin gadi bahuu dha. Seenaa kaayyoo jaalbiyyooti itt cichaa jiran jajallisuun rakkisaa akka ta’e yaa’a qabsoo keessatt argameera. Kan irratt xiyyeeffatame sanaan ABO diiguu taanaan eenyummaa ofii saaxilu malee milkiin hin ba’ani. Kan fedhe walabummaan biyyaaf, bilisummaa ummataaf dhimma itt bahun ni buhaarsaan taanaan mirga saati. Kan kana keessatt anja hin agare akkuma dudhaan dhimma itt bahamaa dhufeett itt fufuun mirga abbaati. Yoomiyyuu waan barbaadnu caalaa nuu ifsuu danda’a gara jennutt dhimma baana. Kan barreessu yk dubbatu akka barbaadett yoo dhimma itt bahu kan dubbisu yk dhaggeeffatu akka waliindeemaa saatt furachuu danda’a.
Maaljechi qooqota kantaree hin hafu. Haala waliin guddataa fi badaa deemuus ni danda’a. Haala tasa as bahe tokko akka namaa golguuf qooqa jirutt yk haaraa uumanii dhimma itt bahuun waan ilmaan namaa godhaa dhufani. Jechi walabummaan biyyaaf, bilisummaan ummataaf jedhu garuu rimsama haaraa golguuf utuu hin ta’in ilaalcha malbulchaa addaa irratt hundaaweetu. Kan uumaniif yeroo sana dhimma baaseera ta’a. Bulee garuu qaxxisa maltuuf dhaabata ta’aa jira. Jechi malalalchiissaan bilisummaa fi malee walabummaaf dhaabbanne hinbeeknu jedhu sun fudhatame se’ameetu. Ittansee akkuma “ashannafa’ fi achanafan” dhaabota Habashaa lamaaf maqii ta’e wal haleelchisaa bahe kunis akka hin taane eeggachuu dha. Akka qooqotaatt dudhaan Amaarri kaabaa” achanafa, kan kibbaa ashanafaatt” dhimma bahu turani. Qabsaawota gidduutt walabummaa fi bilisummaan maqii ta’uf deemu, garuu ummataaf adda addummaa hin qaban, kan malteen feetus kanuma. Jara dhimma fi ulfina sabaa dhaabbatanin walfakaatanii itt dhihaachuufi. Akeeki keenya tokkuma jechuuf deemu.
Afaan keenya baldhaa dhaa barbaadnu caalaa ballifnee feenu maljecha qooqotaa akka amma dhihaatett dhiphisne dhimma itt bahuu ni dandeenya. Walitt dabaluu fi gargar cabsuunis qooqota haaraa uumnee ittiin caalaa of ifsuu kan nu dhowwu hin jiru. Garuu gana kaayyoo sabaa mijjeessuuf malteen tolfamu fudhatama hin qabu.“Bilisummaa fi walabummaa”abba tokkooti akka biraatt dhimma itt haabahan malee ummati abbaa itt ta’e kan beeku haalaa fi waan tokkichaa ifsu saniiti. Ayyaana akaakileen kan dubbannu sanaani. Gabaabaatt “balchummaa, bilisummaa, birmadummaa fi walabummaa” jechuun, kan too’annoo, olhaantummaa yk dhiibbaa qaama biraa jala hin jirre akka fedha ofiitt jiraatu rimsama jedhu ifsuuf walqixxee dhimma itt bahama. Tokko tokko akka ganda gandaatt caalaa dhimma itt bahamuu danda’a. Sun wanuma tokko jechuuf malee namaa, lafaa, qoolloo qilleensaa fi binoo waan jedhu hin qabu. Qooqa kamiinuu hanga wal hubannoon jirutt, waliigalteen akka haalaatt dhimma itt bahuf mijjeessuu kan nu dhorgu hin jiru. Kan jibbamu ummata afanfajeessuuf dhimma itt bahuu dha. Barreessitoota, kiloloota, qorattoota fi walaleessitoti keenya sanaaf hedduu gumachaa jiru, egereefis abdii guddaa irraa qabna. Afaan keenya caalaatt nagaa, araaraa fi misoomaaf garaa qulqulluu fi gamnoomaan haa guddifanu.
Ulfinaa fi surraan dabaankufootaaf; walabummaa, walqixxummaa fi bilisummaan kan hafaniif; nagaa fi araarri Ayyaana abboolii fi ayyoliif haa tahu!
___________________________________________________________________________________
*Ibsaa Guutama
Gurandhala 2013
Ibsaa Guutama miseensa dhaloota saganta ABO isa jalqabaa baasan keessaa tokkoo
Ibsaa Guutma Irraa*
Qooqoti lamaan “walabummaa fi bilisummaan” guutummaa biyyaa keessatt rimsama tokko ifsuuf dhimma itt bahama ture. Kan too’annoo, olhaantummaa yk dhiibbaa qaama biraa jala hin jirre akka fedha ofiitt jiraatu jechuuf tajaajilu. Gandi tokko isaan keessa tokkoti caalaa dhimma baha ta’a. “Sillichaan qalqalloo qalqalloon silichaa” isa jedhan sana hin darbu. Oromoon Maccaa tokko yoo “walabicha Walabuu” ofiin jedhu yk qabsaawaan tokko “dirre bilisoomte” jedhu akka qooqoti kun saala fi akaakuun utuu adda hin baasin hundaaf dhimma itt bahamu agarsiisa. Qooqoti balchummaa, birmadummaa, luba baasa, ofiin bulummaa, gaddhiisaa jedhanis kanuma ifsu. Garuu Ofiin bulummaan diddaa haala jiruf sarmu dhiisuu yoo ta’u, gadhiisaan hidhaa keessaa gad dhiifamuu agarsiisa. Akka dambooba dhabuutt kan laalan jiru. Luba bahunis koolummaa irraa walaboomu agarsiis. Qooqoti kun afaan English keessattis “independence, freedom, liberation” jedhamani hala hundaaf maljecha walfakiif dhimma itt bahama. Fakkeenyaaf “independence of Oromiyaa, freedom of Oromiyaa, liberation of Oromiyaa” jechuun waanuma tokko. Akka biraattis yoo dhihatan, waliindeemaa saanii keessatt qayyabatamu. Kan kaaneef “walabummaa fi bilisummaaf” waan ta’eef isaan haa caqasnu.
Kurnan lamaan darban keessa “walabummaan” biyyaa “bilisummaan” ummataaf kan jedhu golee ta’e keessaa darbatamnaan hedduun gaaffii malee baasaa baranee (fashionable) ta’innaa jedhanii dhimma itt bahuutt ka’an. Obsaan dhaabbannee dura kan nutti dhufe qorqoruun hafee tasummaan hurrisa darbu waliin didichuun barsiifata nuu ta’ee jira. Qooqoti dhiibbaa hala hawaasa keessaa, barreessotaa, malbulcheessota, malraagotaa kkf. dhawaatan akka danaan itt bahu fi maljecha jijjirrachuu fi haaraan umamu dandahu beekamaa dha. Beekaa gara dabarsuufis kan jijjiiran jiru. Haa ta’u malee rimsama haaraan yoo baheef fulduraaf m alee kan darbe irratt jijjiirama fiduu hin danda’ani, raga sobaa uumuu danda’uu. Kurnan lamaan dura barruulee fi jechooti turan qooqota lamaan waljijjiiruun waanuma tokkoof dhimma itt bahama jirate. “Biyyaa fi ummataaf” jechuun dhiheenya tolfame.
Kan kana hubachiisuun barbaachisaa ta’e ofumaa miti. Seenaa qabsoo bilisummaa Oromiyaa furaa haaraa kanatt dhimma bahanii dabsuuf kan yaalan waan dhalataniifi. Addi Bilisummaa Oromoo (ABO) maqaa sochii malbulchaa diina ofirraa faccisuuf eegalameeti. Akeeki saa Rebublika Oromiyaa bilisa ofiin bultu demokratoftuu kan ummati see walabummaa fi walqixxummaan keessa jiraatu gad dhaabuuf. Daayi qabsaawota see bulcha halagaa jalaa baatee mootummaa ofii akka dhaabbatu gochuu dha. Sun erga ta’ee hariiroon ummatoota Afrikaa olla waliin qabaatan maal akka fakkaachuu dandahu himamee ture. Kanneen maaljecha haaratt dhimma bahuun bilisummaa malee walabummaan hin gaafatamne jechuu fedhan jiru. Sanaaf sagantaa dhaabichaa irra deebi’anii yoo ilaalan deebii ni argama.
Yooma akki qooqoti dhimma itt bahame mamsiisaa dha jedhama ta’e hardha maaltu taliilessuu dhowwa laata? Waan darbe wal haaluun yk micciiranii dhiheessuun ni danda’ama. Garuu Oromiyaan bulcha diinaa jalaa baatee mootummaa walaba akka dhaabbatu fedha sabichaa taanaan eenyuu akka hin qabsoofneef kan dhowwuu hin jiru. Seenaa qabsoo walkaa jaarraa ummatichi halagaa jalaa bahee bilisummaan jiraachuuf gaggeeffate haquun yaalamaa jira taanaan qooqotatt fura jijjiiruun utuu hin ta’in ilaalcha amma qabaniin gadi bahuu dha. Seenaa kaayyoo jaalbiyyooti itt cichaa jiran jajallisuun rakkisaa akka ta’e yaa’a qabsoo keessatt argameera. Kan irratt xiyyeeffatame sanaan ABO diiguu taanaan eenyummaa ofii saaxilu malee milkiin hin ba’ani. Kan fedhe walabummaan biyyaaf, bilisummaa ummataaf dhimma itt bahun ni buhaarsaan taanaan mirga saati. Kan kana keessatt anja hin agare akkuma dudhaan dhimma itt bahamaa dhufeett itt fufuun mirga abbaati. Yoomiyyuu waan barbaadnu caalaa nuu ifsuu danda’a gara jennutt dhimma baana. Kan barreessu yk dubbatu akka barbaadett yoo dhimma itt bahu kan dubbisu yk dhaggeeffatu akka waliindeemaa saatt furachuu danda’a.
Maaljechi qooqota kantaree hin hafu. Haala waliin guddataa fi badaa deemuus ni danda’a. Haala tasa as bahe tokko akka namaa golguuf qooqa jirutt yk haaraa uumanii dhimma itt bahuun waan ilmaan namaa godhaa dhufani. Jechi walabummaan biyyaaf, bilisummaan ummataaf jedhu garuu rimsama haaraa golguuf utuu hin ta’in ilaalcha malbulchaa addaa irratt hundaaweetu. Kan uumaniif yeroo sana dhimma baaseera ta’a. Bulee garuu qaxxisa maltuuf dhaabata ta’aa jira. Jechi malalalchiissaan bilisummaa fi malee walabummaaf dhaabbanne hinbeeknu jedhu sun fudhatame se’ameetu. Ittansee akkuma “ashannafa’ fi achanafan” dhaabota Habashaa lamaaf maqii ta’e wal haleelchisaa bahe kunis akka hin taane eeggachuu dha. Akka qooqotaatt dudhaan Amaarri kaabaa” achanafa, kan kibbaa ashanafaatt” dhimma bahu turani. Qabsaawota gidduutt walabummaa fi bilisummaan maqii ta’uf deemu, garuu ummataaf adda addummaa hin qaban, kan malteen feetus kanuma. Jara dhimma fi ulfina sabaa dhaabbatanin walfakaatanii itt dhihaachuufi. Akeeki keenya tokkuma jechuuf deemu.
Afaan keenya baldhaa dhaa barbaadnu caalaa ballifnee feenu maljecha qooqotaa akka amma dhihaatett dhiphisne dhimma itt bahuu ni dandeenya. Walitt dabaluu fi gargar cabsuunis qooqota haaraa uumnee ittiin caalaa of ifsuu kan nu dhowwu hin jiru. Garuu gana kaayyoo sabaa mijjeessuuf malteen tolfamu fudhatama hin qabu.“Bilisummaa fi walabummaa”abba tokkooti akka biraatt dhimma itt haabahan malee ummati abbaa itt ta’e kan beeku haalaa fi waan tokkichaa ifsu saniiti. Ayyaana akaakileen kan dubbannu sanaani. Gabaabaatt “balchummaa, bilisummaa, birmadummaa fi walabummaa” jechuun, kan too’annoo, olhaantummaa yk dhiibbaa qaama biraa jala hin jirre akka fedha ofiitt jiraatu rimsama jedhu ifsuuf walqixxee dhimma itt bahama. Tokko tokko akka ganda gandaatt caalaa dhimma itt bahamuu danda’a. Sun wanuma tokko jechuuf malee namaa, lafaa, qoolloo qilleensaa fi binoo waan jedhu hin qabu. Qooqa kamiinuu hanga wal hubannoon jirutt, waliigalteen akka haalaatt dhimma itt bahuf mijjeessuu kan nu dhorgu hin jiru. Kan jibbamu ummata afanfajeessuuf dhimma itt bahuu dha. Barreessitoota, kiloloota, qorattoota fi walaleessitoti keenya sanaaf hedduu gumachaa jiru, egereefis abdii guddaa irraa qabna. Afaan keenya caalaatt nagaa, araaraa fi misoomaaf garaa qulqulluu fi gamnoomaan haa guddifanu.
Ulfinaa fi surraan dabaankufootaaf; walabummaa, walqixxummaa fi bilisummaan kan hafaniif; nagaa fi araarri Ayyaana abboolii fi ayyoliif haa tahu!
___________________________________________________________________________________
*Ibsaa Guutama
Gurandhala 2013
Ibsaa Guutama miseensa dhaloota saganta ABO isa jalqabaa baasan keessaa tokkoo
Subscribe to: Post Comments (Atom)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
SEENAA GOOTICHA SALAALEE
AGARII TULLUU EENYUU?
AGARII TULLUU qabsaawaa mirga oromooti.Bara sirna abbaa lafaa keessa cunqursaa ummata oromorra gahu balaaleffachuudhan qabsoo waraanaa jalqabe.Qabsoo irra guddaa gochaa kan ture naannoo SALAALETTI ture.Qabsoo kana gara naannoo biraattis baballisuuf sochii guddaa gochaa ture.
AGARII TULLUU gidduu galeessa Oromiyaa Godina Shawaa Kaabaa Aanaa Dagam Bakka Leemman Silaalee Jedhamuutti bara 1934 tti dhalate.Agariin dhaabbanni isaa baayyee gabaabaafi diimaa magaalaa.Yeroo baayyee fuula isaa irraa gammachuutu dubbifama.Onneen isaa garuu dhiibbaa ilmaan nafxanyaatin baayyee maadoofte.
Gootichi AGARII TULLUU umurii ijoollummaatin bara 1950tti leenjii looltummaa fudhachuun Kubur Zabanyaa jedhamuun mana mootummaa eegu keessatti qaxaramuun FINFINNEEtti hojii jalqabe.Yeroo Looltuu Kubur Zabanyaa ta’ee hojjechaa jiru loogii sanyii Itiyoophiyaa keessatti dagaagee jirufi cunqursa uummata Oromoo irra gahaa jiru kana arguudhan garaan isaa caalatti qabsoo hidhannoo gochuuf murteesse.OSUMA kana dalaga jiru miseensa WALDAA MACCAAFI TUULAMA tahuudhan sochii sabboonumma Oromoo Waldichaan jalqabame keessatti qooda fudhachaa ture.Waldaa kana keessatti Jeneraal Taaddasaa Birruun wal baree.
Bara 1959 tti hooggantoonni Waldaa Maccaafi Tuulama mootummaa Hayila sillaasetiin mana hidhaa galan, AGARIIN immoo hojii Kubur Zabanyaa dhiise meeshaa waraanaa hidhatee jiru fudhachuun gara Bosona Salaalee Qajeele.
Qabsoo irratti bobba’ee sodaa tokko malee Uummata Fincila Diddaa Garbummaatif Akkam akka kakka’an barsiisaa ture.Uummanni abba lafaa akka hin gabbareefi Abbaan lafaa ammoo uummata irra irboo akka hin fudhanne akkeekkachisaa ture.
Agariin akka shiiftaa qabeenya namaa kan saamu osoo hin taane rakkoo hiyyeessaaf nama falmuu.Agariin bosona keessa dhokaate osoo hin taanee baadiyyaadha hanga magaalatti uummata barsiisaa ture.Agariin baayyee abshaala waan ta’eef tooftaa adda addaa fayyadamuudhan uummata amansiisaa akka ture ni himama.Agariin hordoffii mootummaa abbaa irree waan itti baayyateef yeroo hunda of jijjiire qabsoo adeemsisaa ture.Yeroo tokko qeesii….yeroo biroo kadhatuu fakkaatee deemaa.Yeroo biraa immoo qotee bulaa fakkaate waan garaa isaa hojjechaa ture.
Nammoonni oduu funaananii qaama mootummaaf geessaan “Agariin qeesii fakkaatee amma as I in darbee agarree ture” yoo jedhan Yeroo biroo immoo kadhatuu fakkaate yoo deemu Agarii argachuu hin dandeenye. AGARIIn gaafa ofii isaati barbaade malee qaama nageenyatti hin mul’atu, garuu isaanuma waliin wajjiin oolun kanuma barame.Uummanni SALAALEE akka AGARIIn harka mootummaa abbaa irree ( oftuulaa) sanatti hin kufneef akkas jedhanii sirbaan waaqa kadhatuuf,
=Kuyyuu hin roobin yaa cabbi
=Hurufa kuyyuu hin roobin yaa cabbi
Nabseetti Faradanii Agarii Tulluu baasi yaa rabii.
Gaafa Nafxanyoota irratti tarkaanfii fudhachuu barbaades tasa osoo hin taane..
Gaafa nafxanyoota irratti tarkaanfi fudhachuu barbaades tasa osoo hin taane akka qopha’anii eegan dura ergaa itti dhaameetuma dhaqa.Fakkeenyaf guyyaa tokko Bulchaa Aanaa Dagam yeroo Sana kan tahetti akka dhaquu ergaa itti dhaame.Guyyaa jedhame yoo gahuu namichi wardiyyoota isaa qabattee meeshaa isaa hidhatee loltoota isaa hidhachiisee dhufa AGARII eegutti ka’e.Osumaa eegaa jiru kadhataan uffata baayyee moofa’e uffatee kadhachaa deemu tokko mana bulchaa kanaatti goree kadhate. Hojjettoonni isaa kadhataa kanaaf miidhan kennaniif nyaachisan.Kadhatichis “Aduun waan itti dhiittef bakkan ani deemu immoo bosona keessa darbeeti waan taheef shiftaan na Reeba akka gooftan keessan na bulchuuf naaf kadhadha ” jedheen. Hojjettoonis goofta isaani kadhataniif yaa ciisu jedhee hayyameefi.Kadhatichi bakka bultee argate.Sana booda dhufa AGARII eeguu itti fufan.Sa’aati beellamaa darbus AGARIIn dhufuu waan dideef Bulchaan Aanaa Dagam suni “Duraanu erga yoomi tikseen na fuldura dhaabatee naan lolti ” jechuun turtii AGARII f qabu mullisuun laphee ofii dhiittessee tahee.
Yeroo kana kadhataan baaxii jala ciisu sun waan namni kun jechaa jiru hunda sirriitti dhagaha.Ergaa obsaan xiqqoo turee booda kadhatichi bakka ciisuu ka’ee shugguxii qanqalloo itti kadhachaa ture Sana keessaa baase gurraa bulchaa Sana irratti qabee akka harka kennatu gaafate.Namichis naasudhan qawwee isaa lafa godhatee harka itti kennate.Edaa kadhaatan bakka bultii gaafatte sun Agarii Tulluuti.Sana booda AGARII namichas wardiyyoota isaan walitti hidhee erga garafaa turee booda mana tokkotti galchee balabala itti cufuudhaan meeshaa waraanaa isaanii fi qarshii fudhatee deemudhan waan tahee kana akka Bulchaa GODINICHAATTI FIICHEE deemudhan itti himu ajajee yoo himuu baate garuu Yeroo biroo deebu’uudhan akka ajjeessu akkeekkachiise.
Gochaan AGARII kun kan rifachiisefi baayyee aarse bulchaa Aanaa Kuyyuu Yeroo sanii kan ture Fitawurarii Muluu Asanuu …anuu AGARII nan qaba jedhee dhaadachuudhan bulchaa Godinichaatif waadaa galee, Akka ittiin qabuuf qawwee Domoftorri Ameerikaa shan kennameef.Qawween kunis ashkarootasaati hiruun barbaacha Agariitif Aanaalee Kuyyuu…Warra jaarsoo…Giraar jaarsoo….Dagam…..Hidhabuu abooteefi Yaayyaa Gullallee ……lafa kana dura Agariin keessa socha’uun qabsoo geggeessa ture keessa ka’an.Barbaacha baayyinaa keessa lafa dhaloota AGARII kan taate bakka leemman sillaasee jedhamuun beekamtutti AGARII argatanii itti marsan Sana booda Agariin dhaabachuudhan INJIFANNOON seenaan hin daganne galmeessisuu danda’ee jira.Namoota qabuu dhufan kaan isaanii ajjeessee, ka’an immoo nadeesse, kanneen hafan immoo dheessanii gara dhufanitti Akka deebi’aniif dirqisiise.
Sana booda Uummanni salaalee gootummaa kana dinqisiifachuudhan Akka muluu of fakkeessanii Agariidhaf sirba armaan gadi kana sirbaniif:
Ana rabbitu na baasee
Dabalee gurrarra yaadee
Burruusee dheefatu baasee
Qawwee awurajjaa gachisiisee
itti dabaluudhanis Akka armaan gaditti weeddisu:-
Yaa Burruusee
Ashkara koo yaa Burruusee
Ni lolla naan jettaniitoo
Sintu rakkoorra na buusee …..jechuudhan salphina Muluu sirbaan Agarsiisaa turan.Burruuseefi Dabaleen ashkaroota Muluu turan.
Guyyaa tokko bakka Agariin jiru kan dursee hubate Asmaarin duraanii Agarii wajjiin deemee faarsa ture qaama nageenyatti( mootummaatti) hime.Asmaariin kun kan AGARII ganeef namni bakka AGARIIN jiru home lafa gaashaa lamaafi qarshii kuma kudhan(10,000) badhaasa Akka argatu mootunmaan abbaa irree sun waan labseef.Sana booda humni dafee qaqqabaa Mana AGARIIn keessa jiru Sanatti marsanii yemmuu Agariin bahuu ajjeessuuf eeguu jalqaban.Humni waraanaa dafee qaqqabaa itti marsuu waan dhagaheef tooftaa itti harka bahu barbaaduu jalqabe.sana booda qamisii dubartii kaawwatee, kophee durbaa godhatee, shaashii hidhatee durbaa bareeddu fakkaatee karuma balbalaati bahee deeme.Yeroo kana waraanni iddoo qabatee eegaa jiru ilaale Sanyoon isaa baate inni itti aanee dhufa jedhanii ofeegannoodhan eegutti ka’an.Agariin duubatti darbuudhan jaallewwan qabsoo isaa wajjiin bombiifi rasaasa itti roobsuudhan loltoota baayyee ajjeessee kaan immoo madesse warri kaan immoo gara dhufanitti Akka deebi’an godhe.Gama Agariitiin jaallee qabsoo tokko qofatu wareegame.
Sochiin Agariin jalqabe kun hirriba kan dhoowwe mootummaa HAYILA SILLAASEE loltoota baayyinan gara SALAALEE naannoo Agariitti qabsoo hidhannoo geggeessaa jiru sanatti bobbaasee, Agarii bakka jiru nutti himaa jechuun uummata daraaruu fi hidhuu itti cimsan.Baayinni loltoota Bobba’ee SULULTAA hanga QARRE GOHAATTI kan lafa dhiiphisee ture.yaa tahu malee uummanni naannoo Sana namni tokkoyyuu Agarii dabarsanii kennuu irraa ofumaa dararaafi gidiraa irra gahu fudhachuu filatan.Qabsoo Agariin godhus SALAALEE keessaa Aanaa ja’a jechuun Aanaa Dagam,kuyyuu,Warra jaarsoo,Hidhabuu abootee, Giraar jaarsoofi yaayyaa Gullallee tahuu fi …..SHAWAA DHIHAA keessaa immoo AANAA MEETTATTI.Kanaaf Agarii eessa Akka oolufi bulu hin beekamu.Har’a bakka tokkitti yoo argame bariisaa immoo iddoo biraatti argama.
itti fufa.
– KUTAAN XUMURAA,QABAMUU fi FANNIFAMU AGARII TULLUU…..ITTI FUFA.
QABAMUUSAA:Dhumarratti qabsoo hidhannoo kana gara kutaa Oromiyaa biraatti babballisuufi iddoo jijjiirachuudhan umurii qabsichaa dheeressuuf yaadee gara dhiha OROMIYAA WALLAGGAATTI bobba’ee.Gaafa gara Wallaggaatti deemuu FINFINNEE naannoo Qacanee Madalaniyalemi jedhamu bakka duraan itti boqatutti goruudhan jaallewwan qabsoo isaatiif gara magaalaa NAQAMTEETTI deemuu isaa fi isaan illee Akka isa hordoofuun garas deeman xalayaa barreessef dubartii haadha manichatti kenneef deemee.Xalayaa kana irratti Hoteela keessa qubatullee barreesseture.Isumaa bakka Sana bahee qaamni nageenya mootummaa abbaa irree AGARII barbaachaf iddoo Qacanee Madaniyalemi kana dhaquun mana Agarii boqotusana seenuun haadha mana Sana dirqisiisani bakka Agariin jiru gaafachuun Xalayaa Sana dabarsitee Akka kennitef SEENAA irraa hubanneera.Bakka Agariin boqotu kana kan hime namum Agarii wajjiin Dirree qabsoo galee booda maallaqan mootummaan sun bitate Akka tahee qorañnoo SEENAA godhame irraa hubannee jirra.
==
Erga Xalayaa AGARII jaallewwan isaati katabe sun harka diinatti kuftee booda Gurraandhala 8 bara 1962 tti Magaalaa NAQAMTEE hoteela keessaa boqote keessatti gootichi Oromoo AGARII TULLUU harkaa warra oftuultotaatti kufe.Sana booda gammachuudhan Agarii fudhatanii gara SALAALEE geessanii Magaala FIICHEE tti hidhan.Sana booda Uummanni qabamuun Agarii aarse sodaa tokko malee dirreetti bahanii Agariidhaf sirbuu jalqaban.Fakkeenyaf gaafa qabamuu isaa dhagahan :-
Yaa hoolota oborii
Hoolota Hamdee gugurraa sanii
Shiboo irra maranii
Harka Agarii ibiddoo sanii ……jechuudhan dhaamsa dabarfachaa turan.Dhaamsi sirba armaan olii kanaa dhaamsa guddaadh.Hamdee Abarraa Nafxanyicha uummata SALAALEE irraa lafa fudhatee biyyaa isaanirraa Akka baqatan godhee yoo tahu,Hoolota Hamdee jechuun immoo wardiyyoota Hamdee jala kaachuudhan uummata isaanii rakkisa jiran jechuu isaaniti.
Agarii erga hidhame turtii ji’a tokkoo keessatti Akka duuti itti murteeffamu godhan.Sana booda Ebkaa guyyaa wiixata BARA 1962 magaala Hambisoo Aanaa Dagamitti obboloota isaa JIMAA TULLUU FI HIRKOO TULLUU wajjiin bakka uummanni baayyinaan jirutti fannisaani ajjeessan.Jimaa Tulluufi Hirkoo Tulluu obboleewwan AGARII tahuu qofaaf fannifamanii ajjeeffaman.
Duuti ijoollee Tulluu kan baayyee aarse Uummanni Oromoo SALAALEE Akka armaan gadii kanatti sirbaan Gadda isaanii ibsachaa turan.
=== Yaa haadha too yaa Tarrafuu
=== Tokko du’ee lamat hafuu
=== Lama du’ee tokkotti hafuu
=== Sadii du’ee maalitti hafuu …….jechuudhan aarii isaanitti dhagahamu ibsachaa turan.
AGARII TULLUU seenaa qabsoo uummata Oromoo keessatti goota BARA baraan kabajafi jaalalaan yaadatamaa jiraatufi sochiin sabboonummaa Oromoo inni godhee laphee ilmaan Oromoo keessaa kan hin baanedha.
Lammii Girmaa Tasammaa
Beekan Erena
Latest posts by Beekan Erena (see all)
- AFOOLA OROMOO KEESSAA: RAACHAA FI MARAATOONII: Tolasaa Raggaasaa - February 4, 2017
- YEROOKEE MALEE HINDU’IIN:BILBILAA HARKAA FI MIDHAA INNI QABU (Smart phone is killing you slowly):Dr.Yona. - February 4, 2017
- MAAL WAYYA - February 3, 2017


text:
Gabaasa Qeerroo Amajjii 12,2015
Mootummaan
Wayyaanee filannoo fakkeessaa bara baraan gaggeessaa ture, ammas akkuma
aadeffate uummanni kaardii filannoo dirqamee akka fudhatu taasisaa
jira. Akka odeessa Oromiyaa bakkoota adda adda irraa nuqaqqabetti,
uummanni Oromoo abdii filannoo sobaa mootummaa Wayyaanee irraa dhabeen
ejjenoo kaardii filmaataa fudhachuu dhiisuu fudhataa jiruun kan hubate
sirni abbaa hirree wayyaanee maloota garaagaraatti fayyadamuun uummanni
dirqamee akka fudhatu taasisaa jiraachuu isaati.
Wayyaaneen
maloota dirqamaan fudhachiisuu keessaas garee tokko shanee jedhuun akka
fudhatan taasisuu fi kan hin fudhatiin hafe ammoo farra misoomaati
jechuun gamanumaa uummata doorsisaa jiraachuuniis hubatameera. Uummanni
Oromoo ejjennoo kaardii filmaataa fudhachuu dhibuu murteeffatees
doorsisa sirna abbaa hirree Wayyaaneef akka hin jilbeeffannes ifatti
mul’isaa jiraachuus odeessi qeerroo mirkaneessa.
Gama biraan haalota kanaan wal qabsiisee Mootummaan Wayyaaneen Amajjii 11,2015 Godina Lixa Shaggaar Aanaa Amboo,Magaalaa Amboo fi Gudar irratti Mootummaan abbaa irree EPRDF/TPLF humnota tikaa isaa bobbaasuun Uummata goolaa jira; Duulli hidhaas itti fufee jira.
Haala kanaan guyyaa har’aa mootummaan Waayyaanee akkuma amala isaa magaalaa Amboo fi Naannoo Amboo irratti xiyyeeffaachuu humnota tikaa fi poolisoota Federaalaa bobbasuun mana galmaa uummataa sakkata’uu fi sabboontoota Oromoo doorsisuu fi ilmaan Oromoo nagaa hidhatti darbaa jiraachuun saaxilamee jira.
Aanaa Amboo Ganda Waddeessaa irraa ilmaan Oromoo nagaan qonnaan bultooti 4 Oromummaan yakkamanii hidhamuun bira ga’amee jira. Ilmaan Oromoo Oromummaan yakkamanii hidhaman kunneen:
1. Jifaaraa Caakkaa
2. Lachiisaa Caakkaa
3. Lataa Shukkaraa fi
4. Kumsaa Dirribii kanneen keessatti argaman ilmaan Oromoo nagaan keessa jiraachuu gabaasi Qeerroo addeessa.


text:
OCR-MSP (Minneapolis) Interviews Obbo Ibsaa Guutama and Obbo Ibrahim Mumee
Credits/Tags: Ibrahim Mumee, Ibsaa Guutama, OCR-MSP, Oromo Struggle
4 Responses to "OCR-MSP Interviews: Obbo Ibsaa Guutama & Obbo Ibrahim Mumee"
-
someone said, QC ABO is frozen in time, thawing it will completely disintegrate its particles. So I would say ignore them, they don’t deserve to be mentioned.
-
Ashama akkam jirtu oromo marti keessanuu?
Mee oromo namicha kana ilaalaa namittii IBSAA GUUTAMA jedhan kana A.B.O shifaatadha jedhe kan garaaf dhama’u kun kalee yeroo A.B.O. keessa ture maalif shiftaa dha nuti hin jedhin? kalee LEENCOO LATAA waliin A.B.O akka inni diigamuuf yaalii isaan hin godhin hin qaban fakkeenyaf LEENCOON utuu ilmaan oromo kumaatamaan hidhamee jiru an kanin dhufeef IBSAA GUUTAMAA akka inni hiikamuufin dhufe sababaan isaa waggaa hedduu hidhame jedhee shira waliin xaxaa turan nu jalaa saaxilama jedhanii oliif gadi kaachaa turan . Ha’ra ammao shiftaa jedhee arrabsa nami kun yoo dhuguma oromoof yaade malif dirree dhaqee hin qabsaa’u as taa’ee waa barreessuu irra mee dura ofii isaaf bilisa of haa baasu YAADA LEENCOO LATAA JALA Ofiifu gabroomee jira isa kam waa’ee oromoo dubbata kun gantuun .
Kanaf oromoof dubbachuu mirga tokko hin qabu nami kun sababaan isaa kalee oromoo diiganii ba’anii ilmaan oromoo akka daggala keessatti dhumu godhanii ofiif ala filatan . kUN Seeraaf dhihaachuu qaba . Inni eenyu kan A.B.O DHAAN sfiftaa jedhu inni hoomaali?
-
OROMO AKKAM JIRTU MARTI KEESSAN ?
Mee namni IBSAA GUUTAMAA jedhamu kun kaayyoon isaa maali jettu mee? .Nami kun kalee A.B.O. diigee nama ba’ee dha LEENCOO waliin jarri kun miseensi waraanaa illee akka booji’amuuf kan karaa bane isaan LEENCOO waliin sababaan isaa iccitii cimaa waliin qabu iccitiin kun akka hin baanef jecha utuu oromoon kumaatamaan hidhamee jiruu LEENCOONFinfiinnee dhaqee mallasiif waadaa seenee an IBSAAN BAASUU DHUFE jedhee isa baafatee deeb’e .
Nami kun qooda guddaa qaba akka oromoon walii hin galleef . Ammas diiguuf nama sagantaa qabuu dha yoo nuti hoogganne malee inni kaan hooganuu hin qabu kan jedhu irraa kan ka’e kan isaan duuba taa’anii oromoo walitti naqan.
KANAAF oromoon kana beeke jara kana irraatti waan tokko jechuu danda’uu qabna kanaaf ammoo ragaa baayyee qabna of harkaa tii.
.
-
Obbo Ibsaa and Obbo Ibrahim are going on the right way please leave them allone.
Comments are closed.


text:
Utubaa Leeqaan
Haalota biyya keenya Oromiyaa keessatti ta’aa jirru kanneen ijaan argaa jirru hanga nama maraachuutti iddoottis gammaachuun hanga humnaan ol ta’utti hariiroof tarsiimoo hawwasii keenya wal utubee hawwii waggaa dheeraa kan gama garaagaraatiin Tokkummaa jechaa waliif dhaamaa ture,kan utuu “Tokkummaan humna”jedhee utuu dheebuusaa lalabatuu dheebuun darbe,beela bilisummaa akka qabu utuu iyyee lallabuu kan dachee kanarraa godaanee,kan hawwiin kun hin dhugoomu uummanikoo Tokkoomuu dadhabe garbummaatti hafuusaati jechuun abdii of kutee qullaa buusee maraatee karaarraa “Bilisummaa,Walabummaa ,Birmaddummaa” jechaa waggoota dheeraaf karaarraa oolee bulee xinnaaf guddaan rakkoosaa utuu hin hubatin turee ittiin gubata kana dhamdhamaa jiru hedduutu jira.
Har’a sanatu suuqaa as bahe mul’ataa jira.Yeroo itti sanyiin wal iyyaafatee sanyiisaa cina gorutu dhufe.Tokkummaan gaara addunyaan
sodaattee afaan cuqqaallachaa turte diigan,yeroo itti akkuma mar’ataan lafee horii du’ee keessa taa’ee sa’aaf nama,kan lubbuu qabu hunda
riphee ajjeesu,dhibee ittiin du’e sanaan ala akkuma hunduu dhimma dhimmaasaa waan mataasaa xiinxalee kana jedhu,dhumarra qareeyyiin
hubannoon haala naannoo lafee sanaa to’atanii bakkeewwaan sana bol’aaf samii,mukaaf bishaan iddoo dhibee bakka sanatti lubbuu hedduu
galafatu,sana qoroqoranii ejjennoof murannoo jabaa fudhatanii,lubbuu ofiitti murteessanii bakka sana waan jiru argatanii dhumarra lafee
sana keessa mataan mar’ataa dur durii kaasee gootaan ajjeefame achi lafee sana keessa riphee jiraachuu hubatanii abidda itti koratanii
barbadeessan.Dhaloonni qubee waan jajjabduu addunyaallee sammuu xaxaa ture,kanarratti waan hedduu sodaachisu,kan lafee nama du’ee keessa
taa’ee xinnaaf guddaa daguugu sana argatan,argataniis uummata isaanii amansiisuuf hammaam akka dadhabbii qabu,wareegama qabu utuu beekanii duuti kun nuun haa dhaabbatuuf of wareeganii qaama qancaree jiru kan haalota jajjabaan ol adeemaaf hayyoota hedduu buttoo isaatii daguugaa ture kana akka barbadeessuun furmaata ta’u barbadeessuuf Tokkummaan riqicha ta’uu hubatanii sochiif ejjennoo hadhooftuun Jaallan qaqqaalii utuu itti dhabanii kayyoof irbuu walii seenan bakkatti eeggatanii kaayyoo wareegama kaffalchiisa jiru sana gooliisaa gal-chuuf
Warraaqataa jiran irra geenyee jirra.
Kaanaaf wareegamaa gurguddaa kaffaluun nu Qeerroo biyyattiirraa
barbaachise.Eeyyee amma sadarkaa dhumaa irra geessifnee jirra.Kunis
kan nuu mirkanaa’u state emergencyn motummichaan labsamuunsaa ragaa
qabatamaadha.
Kanaafan barruu kanan “Shawwisi eeboo ofirratti ciniinaa du’a”
jedhe.Mootummaan kunis dirqamasaa waan ta’eef hamma du’ee lafa gahutti
waan hojjetuuf waan irraa eegamu hunda bakkatti eegee raawwataan soba
dubbiiti.Kanan dhaga’aa guddadhe tokko Dargiin galgala ibsa gurguddaa
baasaa bulee akka ganama biyya hambaatti baqatedha.Dhugaa dubbachuuf
Mootummoonni buulchiinsa aangootti fayyadamaan yeroo barbadaa’uuf
yoomiyyuu waan labsaniif dubbatan karooraan utuu hin taane itti
dhufee dubbatu.Kunimmoo watwaannaa isaaniif kufaa jiraachuu isaanii
addatti akka irratti baramu taasisa.Tarii namoonni ibsa isaan baasan
kanaan rifattan rifachuu akka hin qabnen isinii eeruu fedha.Akkasuma
Jaallan du’a garmalee gaafa nu cinaa wareegaman imimmaan
garmaleef,gadda sammuu nu miidhu gadduu hin qabnu.Kunis duuti Jaala
keetii du’a mootummichaa saffisiisaa akka jiru baruu qabda.Akkasuma
gaafa mootummaa humna hidhannoo qabu dura socho’aa jirru duuti
jiraachuu murteessinee,hedduun keenya dhumnee akkasuma ga’eessi ykn
Qeerroof Qarreen yoo duune obbolaa nu boodaaf jiruun bilisummaa haa
dhufu jennee itti galuu keenya waadaa gaafa walii seennee sana,lubbuun
wareegamna malee garbummaatti hin hafnu kan waliin jechaa turre yaaduu
qabna.
Eeyyee gaddi nutti dhaga’amuun jiraatullee sammuu keenya itti
hidhuu hin qabnu.Gama ittiin gumaa baafnu,diina biyyaa baafnu
jabeessinee gumeessuu qabna.Wayyaanee du’a ishee waan beektuuf akka
Shawwisi Eeboo ofirratti ciniinu,Dubbii haalaa turte san ifatti
mul’iftee labsite
Utubaa Leeqaan


text:
Caalaa Haahiluu irraa
Yaada akkas garaa nama gahu kanaan haayyoonni Oromoo yeroo saba isaanitti gadi-bahan akkam nama boonsaa jara keeny! Yaadni waan hunda caala,keessafuu yaadni wayitti jijjiirramuu dandahu,dhalootaf waan irra dhaabbatanii boru ittiin gadi bahan. Ani sagantaa akka kanaa kanaan dura hin garre. Dhugumatti yeroo hedduu waan dhabne malee waan harkaa qabnuu fi ittiin hojjannu irratti hammi qiyyaafatamu baayyee xiqqaata.
Yaadatu,waan muldhataatti hiikkata,yaadatu dhaabbatee harkaan qaqqabama,yaadatu nama balleessa,yaadatus immoo nama fayyiisa, biyyas guddiosa,biyyas misoomsa,biyyas birmadoomsa,keessumaa yaada akka kanaa kanatu waayyummaa qabaatii ammas ulfaadha!
Dhalli namaa waa lamaan gabroma natti fakkaata. Qaamaa fi sammuu(xiin sammuu dhaan).
Gabrummaan qaamaa baayyee laafadha dafeet namarraa kaha,gabrummaan sammuu dhaa garuu waan eelaa jabduu fi yeroollee fudhatuudha ofirraa kaasuf! Yaadota lafa taahan keessaa kanneen garaa nagahan:
- Giddu galeessuummaatti Oromoo tajaajiluu fi tokkummaa hojiidhaan muldhatu uumuuf bu\’ura kaahuu isaanii. Oromoon hanga fedhellee siyaasa nan baqadha jedhullee abadan hin dandahu,tarii dhaabbilee
siyaasaa irraa jaarmiyaan tokko walaba tahuu dandaha,hamma dantaa Oromoof dhaabbatamutti siyaasa Oromoo waliin deemun dirqama. Isaanis kanuma haala bareedan lafa kaahuun isaanii warra galataa isaan godha.
- Biyya mataa keenyaa akka qabaannu dhaloonni dhaabbii hin reeqqisne akka qabaatan,maqaa biyyaa guutuu tahuu qabu, ‘ BIYYA GADAA RIPAABLIKII OROMIYAA (OROMIA GADA REPUBLIC COUNTRY)
- Maqaa maallaqa keenya, ‘HOROO’ jedhanii moggaasu. HUNDEEN JECHA HOROO = Hor. namni abbaa Oromoo Xabboo(Horoo) jedhama.
kana malee namni gaafa akka Sirna gadaatti mallattoo alaabaa abbaa Gadaa diimaa( Bilchaachuu-haamilee gahuu) san yeroo dhaqqabu bultii ijaara. kunimmoo Hara=horata,kana booddee namni kuni Hara horeessa jedhama.Umrii Dooramaa fi raaba gara Gadaattis ceha jechaa dha. Horo horate,hara horeessa,,…akkasumas harooressa… maali yaadni akkas garaa nama ciibsu.kan Waaqni eebbise kuni!
- Mallattoowwan sabboonummaa fi Oromummaa calaqqisiisan dhuunfateet Horoon suni kalaqame,Ulaagaa Oromummaa keessaa muraasni isaanii:
a) Gadaa keessa lufuu
b). dhiigan Oromoo tahuu
c). aadaa fi duudhaa Oromummaa qabaachuu fi
d) Biyya Oromiyaa jedhamtu biyya abbaa kiyyaati jedhanii amanuu faadha.
- Faajjii keenya Odaa fi mallattoo bilisummaa kan tahan gootota keenya qaqqaaliinis horoo keenya irratti nuuf taahera. Tarreen isaan nuuf kaahanis waan hedduu ittiin boonnu dha. Galatoomakaa yaa warra Oromoon ofiif barsiifatee,isaaf ooltan! Horoon keenya kana hunda bakka tokkotti kan guuttateedha.Horaa -Bulaa deebanaa jechuun immoo kan warra kennaan kuni kennameefi dha.
- Yaadni bareedan innni biraa ammoo, Dhalli Oromoo addunyaarra faffaca\’ee jiru lammummaa Oromiyaa akka tahuuf yaada bu\’uraa kaahuu. Duruu taanee dhalannus qaama seeruimmaa akka qabaatuu fi boruuf gaafa abbaa biyyaa taanellee akka nun rakkisneef hardhuma lafa kaahatanii shaakalaa deemuun waan wayyoominaati.
- Mallattoo wal qixxummaa ilaalcha Oromoo muldhisuuf, akkuma abbaan Horoo mallatteesse,haati Horoos mallattoon suni gubbaa taa\’uun isaa, innis tarkaanfii guddinaa fi damboobina Oromoo dhaa duratti fiduu dha.
- Seerota Gadaa keessatti tumamanii fi heerota Muummee Gadaa dhaa achi irra akka taahan gochuun …qarooma keenya dagatamee fi irraanfatame addunyaa sakandiitti guddiinni akkaa dabalaa deemu fi jaarra qaroomaa kanatti dandeettii fi qabeenya saba keenyaa dabaluu fi ormaan qixaachuu dha.
Yaa Haayyoota Oromoo,kunooti akkasitti mee garaa saba keessanii qabbaneessaa. Waaqni Oromoo umrii keessan umrii harraagessaa,fayyaa teessan xaliila akka fayyaa Gadamsaa siniif haa taasisuun eebba kiyya!
Warra Ibsa nuuf kennaa turan obbo Rondaasaa Asheetee fi Dr.Waakkennee Goobanaas galata addaa qabdan,Qopheessan qophii Jireenyas obbo Usmaan Ukkumee fayyaa dahi.
Horaa bulaa Deebanaa!
Hanqinoota yaada kiyyaammoo itti naaf guutaa.


text:
ADDA BILISUMMAA OROMOO
OROMO LIBERATION FRONT
جبهة تحريراورومو
Lakk: 0008/yaamicha-wbozk-abo/2009
Guyyaa: Sadaasa 29, 2009
Ibsa WBO ZK ABO marsaa 2ffaa.
Barruun tun gabaasa Itti-bahaa tarkaanfii/ejjennoo/yaamicha nagaa, araaraa fi tokkummaa ABO, QBO fi Saba Oromoof WBO ZK gaafa Onkololeessa 13, 2009 labse ture kan haga yoonaa, dhaabbii gareelee ABO sadeeni, wannneen hubataa dhufne, dhaamsa qabnu fi yaamicha waliigalaa hammata.
Gaafa Onkololeessa 13, 2009, humna dhaaba ABO kan ta’e Waraanni Bilisummaa Oromoo Zoonii ABO Kibba Oromiyaa (WBO ZK ABO) rakkinoota haga dabraa, yeroo dheeraaf furmaata dhabuu dhaan, dhaaba ummatni Oromoo hunda caalaa mararfatu ABO, naafisani argaman; akkasuma Qabsoo bilisummaa Oromoo (QBO) gaadi’e jiru; dharraa Bilisummaa akkasuma dheebuu abbaa biyyummaa Saba kabajamaa Oromoo haalotni kun gara dhaaressuutti cesisaa dhufan; gama keennaan fala takkicha hafe jennee amannu-nagaa, araaraa fi tokkummaa waliigalaa qaama ‘bu’ureessitootaa fi buuleyyii ABO’ deegaruuf tarkaanfii seenaa rakkinoota mooraa ABO, QBO fi ummata Oromoo keessatti hin irraanfatamne jennee laallu akka kanaatti aanuutti fudhanne, labsuun keenna ni yaadatama.
Barruuleen sun;
Ibsa WBO ZK - Xalayaa Lakk: 0001/ibsa-wbozk-abo/2009,
Ejjennoo WBO ZK - Xalayaa Lakk: 0002/ejjenno-wbozk-abo/2009 fi
Yaamicha waliigalaa – Xalayaa Lakk: 0003/yaamicha-wbozk-abo/2009 ture.
Ka’umsa tarkaanfii/murtii/ejjennoo deegarsa nagaa, araara fi tokkummaa akkasuma akeeka tarkaanfii WBO ZK Onkololeessa 13, 2009 fudhatame ture laalchise;
Dhibdeelee dhaaba teenna ABO keessatti yeroo adda addaatti uumamuun furmaata Heeraa fi Seerota dhaabichaan argatuun ijibaatame, diigamsa dhaabaa, qabsoo bilisummaa Oromoo fi gurmuu Saba Oromoof hin malle dhalche argame faluu dhaaf, dirqama miseensummaan dhaabaa, Sabichaa, Kaayyoon itti irbuu seennee fi haalli yeroos nu ajaju bahatuu dhaaf, murtii fi ejjennoo fudhatuuf dirqamne turre.
Tarkaanfii deegarsa nagaa, araaraa fi tokkummaa dhaaba ABO, QBO fi walumaa gala moonaa Oromoo tana yoo fudhannu, akka humna WBO ZK fi kanneen ejjennoo tana deegaran cufaatti, ofii keennaa rakkinoota jedhaman kanneen irraa qulqulloo of taasifnee, dhiba ofii qooda bifaa fi sadarkaa taheettu keessaa hin qabne tokko, akka furamuuf yaamicha goone jechuutti illeetti akka hin hubatamne namuu qaabsifna. Hundi keenna sadarkumaan, haga taheetti qaama rakkoo qabsoo, dhaabaa fi faca’u gurmuu sabichaa tahuu beekaa, kan hundaa akka nuufis waan keennatti, gamuma jirruun, dabre ammoo fuulota kamuuttu qaama furmaataa akkasuma hundi waliin tahuutti akka fuulleffannuuf, kun yaalii seenaa goone jennee laakka’anna.
Gama kaaniin, akkuma ‘nami wal yakku owwaachaa wal yakka’ jedhaniitti, tarkaanfi deegarsa nagaa, araaraa fi tokkummaa fudhanne eebbifamaa kana jallisuuf qofaaf jecha, akka waan WBO ZK kun maanguddoo araaraaa gara biraa tahe of dhiheesseetti warri sababaa diddaa tokkoomuu qaban akeeka seenaa kana yakkuu fi yarsuufaa agarre. WBO ZK tarkaanfii fi ejjennoo fudhateen ‘gartuulee sadeen maqaa ABOn of yaaman cufti waliitti dhufuun haa araaramani’ jenne yaalii tokkummaa eegalame turre deegaruun jabeessine dhiheessine malee, ‘koottaa isin araarsinaa’ hin jenne!
Akkasuma, wallaachaan ykn ammoo gariin aadaa fi muuyxannumaa iyyuu itti qabaachu dhabuufaan tahu kan danda’e, akeeka nagaa, araaraa fi tokkummaa moonaa ABO, QBO fi Oromoo jidduutti daballe dhiheessine kanaa deebisani akka biraa illeetti jallisuu dhaan marsaalee internet gara garaatti fi marsaa marii paltalk jedhamu adda addaarrattis ‘bifa yaadaa’ fakkeessani afanfaji kanneen uumuu yaalan hin dhabamne. Akeeka nagaa, araaraa fi tokkummaa WBO ZK deegaruun babal’ise kanaa iyyuu akka gartuulee dhaan ‘harka waliitti kennadhaa’ jechuufaa, ‘dhiifama waliif tolchuu’ jechuufaatti, badiilee fi miidhama akkasuma hubama ABO, Zoonilee WBO, miseensota, hooggana, jaarmayicha, deegartootaa fi ummata Oromoo irraan falmaan akka malee dhaaba keessatti tatahe kun dhaqqabsiise ‘irraanfadha’ jennee dhiheessinefaatti kan hubatani, hubachiisuus yaaluunis hin hafne. Kun cufa sababootuma diddaa nagaa, araaraa fi tokkummaa jenne laalla.
Eegaa, nuti akeekni tarkaanfi deegarsa nagaa, araaraa fi tokkummaa WBO ZKn Onkololeessa 13, 2009, wal dhabbiilee dhaaba ABO keessatti deddeebi’ani mudatani, haga yoonaatti bifa kamiinuu furmaata argachuu dadhaban faluu qofa akka tahe ar’as irra deebine hubachiifanna.
Kana ammoo haalli diigamsaa, addaan deemuu, dhaabotni maqaa ABO himatan sadii ykn sanaa olii illee moggaasuun haga yoonaa argameef hiikkaa walumaagala dhibdeelee jiraniif fiduu waan dadhabaniif, roga biraa irraa yaali akka yaalii eegallu taane. Kanuma waliin akkuma murnummaan fala hin taane, murnii tokkoo illeen haga ammaatti jabaate jaarmayaa, hujii fi qabsoo waliigalaa fuula dura tarkaanfachiisuu dadhabu dhugaa diida jirtu tahurraa, haalli addaa fala addaa kan fedhu waan taheef, tarkaanfiin, murtii fi ejjennoo akkasuma yaamichi addaa sun barbaachise/barbaachisa jennee gaafas, ar’as amanna.
Dhaabni sadii kan maqaa tokko waliin qabu; kan laakofsa nama manuma tokko keessa waliin jiru wal saamuu qofaa karoora qabsoo sabaa godhate; hujiin fardeeffamu wal balleessuun maqaa ABO dhaaluu callaa; fi qabsoon himatamu kan morka hin dhumnnee, matoomi jiru kan ‘kabajaa’ namootaa, tuutaa fi kkf qofa waardiyu; dorgommi walirraa aanu qofa akeekkattuu; fi haala galiin qabsoo bilisummaa sabaa xurii akkanaan bakka bu’e; kaan kaan balleessee ofiif ‘maqaa’ qofaa fi ‘wakkiilummaa qabsoo’ dhaaluu callaa tahe argamu kana hifanne, quufne, jibbine, balaaleffanne, nu gahe!
Kun nuu, WBO ZKf kanaan booda karaa miti! qabsoo miti! dhaabaa miti! hujis miti! Karoora qabsoo galii sabaa dhugoomsuu miti!.....badii dha! Yakka-yakkaarraatti ida’achuu dha! Nuti gama keennaan haalaa fi deemsa akkanaa kana hunda dhaareffannee, humaa keessaa dhabnee dhiifne, namuu akka dhiisuuf miseensummaa fi Oromummaan lallabne. Harkii caalaan humna gartuulee ABO sadeeni, hooggana isaanii dabalate garuu amma illee, ar’aa illee, achuma, bakkuma sana jiraatu agarra. Kana guddoo taajjabne, gaddines jennaan! Haala kanaan kan injifatamu Oromoo dhuma, dhumarratti kan moo’us diinuma tarsimoo qofa jennee amma illee dhaamnaaf.
Kan barbaannu, gara qabsoo sabaatti of-deebisuu gartuulee dhaaba ABO sadeen; rakkinoota dhaaba ABO keessaan diiguu bira dabre QBO fi gurmuu saba Oromoo facaasaa jiru kanneen ariitiin fala (itti waliif galamu) lafa kaa’uu dhaan; gara dhaaba ABO, jaarmaya isaa, qabsichaa fi guruu miseensotaa akkasuma sabaa waalt’essuun; dheebuu saba Oromoo tan taatee Bilisummaa Ummata Oromoo fi Walaabummaa Oromiyaa dhugoomsuutti cufti keenna waliin tokko taane, waliin ol-ka’uu dhaan mirkeessuuf waliin hojjatuu ti.
‘ABO 3n’ yaamicha Onko. 13, 2009 WBO ZK tolchineefiitti owwaachuu laalchise;
WBO ZK tarkaanfi deegarsa nagaa, araaraa fi tokkummaaf fudhate akka gama dhaabaa adda babbahe kamuunuu waliitti hidhamee hin laalamneef, murtii fi ejjennoon akeeka kanaaf fudhate taatuu fi hanqattuus, fudhatamtuu fi didamtuus, faarfamtuu fi balaaleffatamtu illee, WBO ZK dhuma akka maqeeffattuuf jecha ajaja ‘ABO sadeeni’ kamuu jalaa bilisa of taasisuu ifaatti ibsinee turre.
Akkasumas, akeekni nagaa, araaraa fi tokkummaan yaamne hundaaf qixxee akka tahuuf, milkeessuuf gami kamuu akka wal qixa itti tahuuf, marii, haasawaa fi kanarratti illee waliitti deddeebisuu maluuf waraana zoonii tanaa biraatti gartuu kamuu nuti kan wal hin caalcifnee fi carraan isaani nu biraatti wal qixxee akka taate ibsaa fi ejjennoon labsanne, addeessine jira. WBO ZK gama kamiifuu kan hin baabsine tahuunis kakuu humna dirree akkuma ture amma illee tahe jira. Akkasuma ergaa nagaa, araaraa fi tokkummaa yaamnee ammoo, kanneen yaamicha kanaaf owwaatan kamuu waliin dubbachuuf banaa akka taane, banaatti kan wal marihannuu fi waan gama kamuu irraa dhagahamu akka walii keennaa fi Oromoota hundumaa beeksifnu imaammataa fi dhaamannoo keenna.
‘ABO 3n’ jechuun gartuulee ABO Shanee Gumii (ShG ABO), Qaama Cehumsaa (QC ABO) fi Koree Yeroo (KY ABO/Jijjiirama) wal duraa duubaan ibsoota babaasaniin tarkaanfii deegarsa nagaa, araaraa fi tokkummaa WBO ZK fudhate kan deegaran tahuu, akka kanaan gadiitti beeksifatani turan. Kunis, akkuma wal-duraa duubummaa ibsa baasaniitiin;
i) Shanee Gumii (ShG-ABO), ShG GS ABOn – Gaafa Onkololeessa 20, 2009.
ii) Qaama Cehumsaa (QC-ABO), KHGn – Lak.111/ABO/09, Onko.26, 2009.
iii) Koree Yeroo (KY-ABO), WKYn – Gaafa Sadaasa 07, 2009.
Cunfaadhaan, gartuuleen ABO sadan oliitti tarrifaman kamuu, ibsoota wal duraa duubaan baasaniin; Tarkaanfii, murtii, ejjennoo fi yaamicha nagaa, araaraa fi tokkummaa WBO ZK dhiheesse kan deegaran, fudhatani fi milkeessuuf hojjattan tahuu isaani beeksisani turan. Kun eegaa waan barruuleen ibsoota dhihaatani hammatan ture.
Barruuleen ibsoota kanneen fi qabiyyeelee isaani akkuma marsaalee oduu afaan Oromoo gara gara irraatti naafamani turan, marsaalee (websites) gartuulee kanneenirratti ammaa illee argamu.
Deebisaalee fi ejjennoo gartuulee ‘ABO 3niiin marii WBO ZK suduudaan itti dhiheesseef laatame.
Deebisaa fi hafuura qaama araaraaf uf-dhiheesse ture kan ‘bu’ureessitootaa fi buuleyyii ABO’ eegne dhabuun yaadda’aa dhufurraa gaafa Sadaasaa 15, 2009, karaa koree dhimma qunamtiif WBO ZK bakka buufate, Koree Takkaarrii, dhaamsaa fi ergaan bifa barruun suduudaan matoota ‘ABO 3niif’teessoo isaani e-mail dhaan ergamefi ture. Xayalaan matoota ABO 3niif WBO ZKn mariif ergame, guyyaan ergamee fi dhaamsi hammate tokkichuma ture.
(Barruun dhaamsaa fi ergaa akkasuma marii karaa matoota jaarmayoota isaanii ABO 3nf ergame ture sun xalayaa ibsaa kanaan waliitti maxxanfame gara jalaatti argama.)
Dhaamsa, ergaa fi marii suduudaan hoggana ABO 3niifuu ergine turre kanaaf, akka deebisaa/ejjennootti QC-ABO ibsa sirnaa baasee nuun gahe jira. Mataa jaarmayichaan (D/T QC ABO), ammoo hiree arganneen itti fufne qaamaanis ejjennaa qaban irraa dhagahuuf carraa dabalataas arganne turre. KY-ABO/Jijjiirami bifa ibsaan osoo hin taane, barruu dhaamsotaan, dabalee bilbilaan karaa qaama hooggana jaarmayichaa olaanoo keessaa ejjennaa isaanii qabsiifatani jiru. ShG ABO karaa mataa jaarmayichaa (HD GS ABO) dhaamsa bilbilaan, dabalee karaa miseensa hoggana gartuu sanaa kan fuula jirruutti argamuutiin hiree qaamaan wal arguu taheen ejjennaa isaani qabsiifatani jiran.
Haa thu malee guutummaa deebisaalee fi ejjennoolee dhihaatan kanneeni, barruu tanaan labsuuf mirga, kabajaa, naamusa qunnamtii fi safuu Oromummaa illee jaarmayoota/jaallan hooggana isaani kanneeni kamuu eeguufiif jecha deebisaalee/haasawa nuuf dhihataniif fi ejjennaa ABOn 3n ergatan laalchise waan ibsa sirnaan nutti dhufe illee dabalate, dhaamsotaa fi haasawa gama kamuu waliin goone keessaa haguma ibsa kanaaf barbaachisu qofa, bifa isaan kamuu hin addaatti miineen (warra waan akka malee nuuf deebisan illee dabalate, of biraatti qabuun, ofiif ittiin miidhamu filachaa), cuunfaa dhumaa ejjennoolee dhiheessu filatu dursinee hubachiifna.
Tahus sadarkaa kanaatti hubannaaf akka toluuf dhaabbiin gartuuleen ABO 3niitu ibsoota barruu dhaan akka oliitti odeessuu yaalleetti tarkaanfi WBO ZK deegaruu isaanii ittiin beeksisani turani fi ejjennoon deebisaalee xalayaa suduudaan marii WBO ZK gaafa Sadaasaa 15, 2009 matoota jaarmayaalee kanneeniif ergineen dhiheessan kan wal hin fudhanne tahu akka kanaatti aanuutti wal duraa duubaan gabaafna.
i) Shanee Gumii ABO
Gabaabumaatti, dhimma rakkoo ABO keessatti dhalate, miidhaa geessifame jedhan fi akkaataa furmaataa laalchise dubbii qaami ‘bu’ureessitootaa fi buuleyyii’tti waan kennatameef, sanuma eegataa akka jiranii fi sanumaan xumura dubbii tanaa eegu kan filatan tahu isaani. Tarkaanfiin WBO ZK ammoo akka daandii araaraa gara biraa ykn WBOn ZK maanguddummaaf akka biraatti of dhiheesseetti hubatani illee waan jiruuf, daanduma jalqabaa (‘bu’ureessitootaa…) sana dursuu fi itti bahaa sanaa kan eegan himatan. Kanuma waliin gartuulee maqaa ABO qaban lamaan hafan laalchise KY-ABO waliin karaa qaama ‘bu’ureessitootaa…’ gaaddisi beellamame akka jiru. QC ABO waliin ammoo suduudaan gaaddisa qaama araaraa ‘bu’ureessitootaa….n’ alaatti wal haasawaa akka jiran. Yaaddoo tarii qaami araaraa ‘bu’ureessitootaa’ kun dirqama isaani bahuu hanqatuu ykn karaa isaani gartuun biraa dubbii waliin fixachuu laafisu ykn hanqachuu malu itti dhiheessineef ammoo ejjennaan qaban-yeroo haga qaama araaraa kana dubbiin tun gaafattu cufa laatuufiin (yeroo hangamu yo tahe!) waan itti buufatan dhagahu akka fedhan, hanqatu ammoo hangamu turu, gaafa tokko ofii isaaniiti (ShG) akka jaarmayaatti ibsa ijibaataafaa akka baafatanfaa ejjennoo isaani thu qabsiifatan. Ibsi Onko. 20, 2009 baasan ammoo akkas hin jedhu.
Tarkaanfi nagaa fi araaraa WBO ZK fudhateef ammoo suduudaan itti fufaniakka jaarmayaa ShG qofatti/kophaatti zoonicha waliin haasawuun xumuratu akka fedhan dhiheeffatan.
ii) Qaama Cehumsaa ABO
Sadarkaa duraatti, haasawa mataa jaarmayaa kanaa irraa qaamaan hubanneen, tarkaanfiin WBO ZK fudhate seenaa qabeessa tahu isaa, dhaamsa, ergaa fi mariin suduudaan Sadaasaa 15, 2009 Qorbituu Takkaarriin hooggana isaanittii ergame isaan biraatti fudhatama kan qabuu fi ijibaata rakkoo dhaaba ABOf akkasuma QBOf kan tahu jechuutti dabalee, falli jiru sanuma tahu isa akka amanan, milkeessuufis gama isaaniin waan malu/danda’ameef cufa godhuuf qophii tahu mirkaneessan.
Haa tahu malee ibsi qaama hoggana KJQBO-QC ABO Washington DC irraa ajaja mataa dhaabichaan qophaa’e gaafa 19/11/2009 nutti ergame akkas hin jedhu.
Kan ibsichi addeessu, tarkaanfiin WBO ZK deegarama tahu isaa, QC ABO akkuma WBO kanaatti ammoo dursee iyyuu dhuma bara dabreetti yaamicha fakkaataa godhe akka turee fi suduudaan gartuuleen ABO akka waliin dubbatuun furmaataan hojjatan dhiheese akka jiru.
Jaarmayootni ABO lamaan hafa yaamicha isaani kanaatti waan owwaataniif fi mariin waliin waan eegalameef, itti bahaa mariilee kanneeni booda, keessattu yo milkaa’u hanqatan tarii yaada WBO ZK kanaatti deebi’u akka malan, walumaa gala deemsa araaraa itti jiran irratti waan irraa gahanis yero yeroon kan WBO ZK beeksisan tahu ibsatan.
iii) KY ABO (Jijjiirama)
Barruu ibsaa tarkaanfii WBO ZK laalchise baasani fi ejjennoon suduudaan dhiheeffatan akkasuma kan wal hin simannee dha.
Ejjennoon suduudaa cunfaadhaa;
Yaada moonaa qabsoo Oromoo tokkoomsuu fi gaaddisa tokko jalatti deebisuu jedhu Adoolessa 1, 2008 irraa kaasee irratti hojjataa akka turan. Hujiin kun akka imaammataatti kan labsatan tahu isaa. Imaammann qaban kunis Sadaasa 8, 2008 jaarmotaa fi gurmuulee Oromoo jaha (6), maqaa ABO qabanii fi hin qabnellee dabalatee, hundaaf xalayaa barreessuun sirneeffamu isaa.
Deebii jaarmotaa fi gurmuuleen adda addaa kennan irra dhaabbatuu dhaan hujii eegaluu isaanii, marii waggaa tokkoon booda jaarmotaa fi gurmuuleen shan (5) Onkoloolessa 31, 2009 walitti makamuun tokkooman jiran jedhan.
Kanuma waliin mariin qaamoota ABO waliin godhamus eegalamee sadarkaa adda addaa irra jiraachuu. Fknf haasaan KY ABO fi QC ABO waliin gidduu-galummaa maanguddummaa kamiin alaatti eegalame sadarkaa xumura irra jiraachu isaa.
Araarri ‘bu'ureessitotaa fi buleeyyii ABO’ kan dhiyaate jedhan erga KY ABO yaamicha isaa dabarsitee hujitti seenteen duuba tahu isaa. Qaamota hooggana ABO sadiihiif xalayaan ‘bu’ureessitoiotaa fi buuleyyiin’ barreessan KY ABO fi ShG ABOn yoo fudhatama argatu, QC ABOn fudhatama akka dhabe ture.
Mangudgummaa ‘bu'ureessitotaa fi buleeyyii ABO’ tin mariin marraa tokko KY ABO fi ShG ABO giddutti ta'ee, kan marraa 2ffaa dhihootti tahuuf akka jiru.
Akka yaada xalayaa Qorbaa takkaarrii itti ergame itti hubatanne jedhaniitti, kan WBO ZK gaafata jiru araaraa haarayatti eegaluu, akkasuma WBO ZK akka qaama araaraa gara biratti of dhiheesseefaa akka tahe. Deebisaan/gorsii/yaanno/ejjennoon sanaaf qaban ammoo yaadni marii araaraa KYn eegalame jiru deeggarsa dabalataa WBO ZK illee irraa argatee akka fiixa bahu gochuu qofa jedhan.
Rakkoo kanaaf fala kan ta'u jedhanii laalan, zooniin ajaja dhaabaa (KY ABO) jalatti deebi'uun marii/yaalii araaraa KYn hunda dursee iyyuu eegalame fudhannee waliin fiixa baasuuf hojjachuu fi kkf.
Waliigalaatti haalota gartuulee ‘ABO 3n’ irraa calaqisuun hubatame
Idileetti, akka gartuulee fi jaarmayaalee sadaniittu nagaa, araaraa fi tokkummaa jedhame fedhurratti wal fakkeennan ibsatu,
QC ABO fi KY ABO tokkummaa fakkaataa (gara garaatti) bara dabree keessa akka jaarmayaatti yaamani turan milkeessuuf, karuma isaani itti fufani dhiibuu filatu. KY ABO daandii marii tokkummaa eegalan milkeessuuf warri hafe akka isaan waliin dhaabbatuun irraa wayyaa dhiheeffatu. QC ABO yaamicha isaani kan karaa qabate jiru waan irraa gahu baruuf ammaaf sanuma eegu filatu.
QC ABO araaraa, tokkummaa fi maanguddummaa jiddu-galummaa qaama ‘bu’ureessitoota fi buuleyyiin’ geeggeffamuutti hin amanu, irra illee hin hirmaanne/hin hirmaatus..
ShG ABO fi KY ABO jidd-galummaa bu’ureessitootaa fi buuleyyiitiin’ waliitti haasawuu fudhatani turan. Tahu iyyuu, haga ammaatti marroo tokko qofa akka haasawani fi kan lammeessoo fuula dura isaan jira jedhu. Lameenuu akka jaarmayaa fi hogganaatti suduudaan waliitti siquu ykn haasawuuf hedduu addaan fagoo jiran, fedhii akkasiitis ammaatti hin qaban.
ShG ABO hoogganaa fi jaarmayaa QC ABO waliin suduudaan haasawuun waan tokko irraa gahu akka malan himatu. KY ABO fi QC ABO illeen akkasuma sadarkaa waliin xumurachuu irraa gahaa jiraachu himatu.
ShG ABO fi KY ABO ofiif waliin nagaa bu’uudhaa fi waliitti araaramuuf (suduudaanis tahe qaama araaraa jidduu taa’uu kamuu keessaan), waliitti dhufuu osoo hin taane, isaan kamuu gara garaatti WBO ZK akka suduudaan isaaniitti deebi’u gara garaatti barbaadan, gaafatan.
ShG ABO fi KY ABO jidd-galummaa qaama ‘bu’ureessitootaa fi buuleyyiin’ waliitti haasawuuf yaamicha qaama kanaan godhame tureef owwaatanii uyyuu, lameenuu, waltajjii sanaan waliin fixachuuf walirrattis tahe, maanguddummaa sanarratti abdii hin qaban.
Sababoota adda addaa tarrisaniif, karaa waltajjii jaarrrummaa qaama araaraa (‘bu’ureessitoota fi buuleyyii’) kanaan, rakkini ABO kun furame, tokkummaan hawwamu dhufuu isaa, harkii caalaan hooggana gartuulee ABO, miseensotaa isaanii fi deegartootni gartuulee kanneen jala hiriiran amanti hin qaban.
WBO ZK kun tarii nagaa, araaraa fi tokkummaan gaafate hanqaturraa fi/ykn haaluma rakkina gara garaa dirree qabsootti beekaman adda addaa irraa, akkasuma tura keessa abdii kutatuu dhaan gara faca’uufaatti deeminna ‘abdii’ jedhuun, akkuma kanneen haala akkasii keessaa waa eegataa jiran dhagahaman/mumul’atan, kan haala akkasii mudatu keessatti humna ‘masaanuu’ jedhamu diqqaa cinaa sanaa qabaatu abdatan (kan amma nama itti leejjifatuun dabalatuuf fiffiigaa jiramu), ‘qaawaa’ humni guddichi ZK kun irraa ‘deemuun’ uumuu malu buufatuu dhaan, “qabsoo itti fufuu” kan tilmaamatanis hin dhabamne. Garuu Itti-bahaa yaamicha WBO ZK nagaa, araaraa fi tokkummaa irratti kan hirkatuu fi gaafa Ammajii 01, 2010tti gara taheetti kan mirkanaa’u, yoo tokkummaan hin jiraannee, sanaan achi qabsoon dhuga waan hin jiraanneef, fuula kanaatti maqaa hin jirreen, sana booda ummata Oromoo miidhuun kanaafuu akka hin jiraanne WBO ZK ammumaan hunda akeekkachiifna.
Ilaalchaa fi ejjennoon goggodduun adda tahe ammaa illee gartuulee ShG ABO fi KY ABO jidduu caalaatti mul’ata. Laafaatti fi dhihoottis kan waliitti siquun hin eegamnes kanneen kana jidduu dha. Sababiin hundee haala kanaaf hubatame, addaan bahinsaa fi morkiin jiddu jirru yeroon isaas dhihoo fi ammaa illee oowwaa waan taheefaa fakkaata. Gartuun lameenu QC ABO waliin haasawuu fi yo tahe gara fixachuutti kan deemu maluuf adda addadummaa, morkaa fi falmiin QC ABO waliin gara garaattis isaan qaban isa turaa, kan qabbanaa’e jiruu fi dubbiin QC ABO baroota waan laaka’atee jiruuf kan hundaaf caalaatti haffallate fakkaataf. Falli gartuun lameen dubbiin jidduutti ammaa illee jabduu kun laalaa jiran keessaa haalli addaan jiraatu isaani kun akkuma kan QC ABO sanaatti baroota haga tokko itti fufe yo laaka’ate, dubbiin ofumaanu dhama fixachaa, barrii/haalotni biraa dubbii jidduu dulluumsaa deemuu fi qabaneeffatufaa waliif tilmaamu.
Cuunfadhaan dhugaan jirtu garuu, harki caalaan gartuulee ABO jiran kanaa nagaa, araaraa fi tokkummaa jedhame idileetti kan fedhan tahu himatani illee, bifa, akkaataa, yeroo fi haala dureelee gartuu isaaniif caalmaatti bu’aa qabaatu qofaan kan itti seenan akka haala dureelee ifaatti hundaatti hin himamneetti gra garaatti qabu. Warra waliin nagaa bu’an, waliitti araaramanii fi waliin tokkoomanis ulaagaa mataa isaani kaayyatuu dhaan kan filatan fakkaatu. Araaraa fi tokkummaa maanguddummaan ykn gartuulee sadan jiran keessaan kaaniin ykn WBO ZKn dhihaatu osoo hin taane, yaamichaa, sagantaa fi qophii ofii isaaniitiin dhufu gartuuleen harkii wayyaan barbaadu. Itti yaamamuu fi kaan irraan dhufu irra, tokkummaa ofiif yaamaniin, abbaa itti tahani, maqaas itti fudhatani tartiibuma isaaniitiin, ariiriitii tokkoon maleetti geeggeffatu/geeggeffamu kan filatu fakkaatu..
Yaamicha waliigalaa
Hoogganootni gartuulee ABO sadeen ammaas akka yaadota morkaa fi matoomaa moonaa QBO fi ABO diige kana irraa deebitani, gara ofiifi tokkoomtani, dhaabaa ABO, QBO fi ummata Oromoo waliin tokkoomsitaniitti akka ariitiin deebitan ammaas irraa deebinee isin gaafanna.
Dhaamsa qabnu
Faarulee, ergaalee, dhaamsa/dhaamannoo, murannoo, dhaadannoolee tokkummaa ABO/Oromoo fi kkf suduudaan walgahii waliigalaa dhihii dirreetti baklka takkaatti geeggeffateen muraasotaa fi buttaaleen WBO ZK akkasuma jaallan fi ilmaan Oromoo gamtaan; Hogganaa fi miseensota gartuulee ABO sadaniif, ummata Oromoof fi Zoonilee WBO hfan akkasuma miseensota WBOf fi kkftuuf qopheessani dhaammatan bifa DVD dhaan suduudaan karaa caasalee isaanii fuula jirruutti argamaniin ABO 3niif erguu gabaafna. Ummata bal’aas karaa waltajjiilee fi walgahiilee gara garaan gahuuniin karoorfame jira.
Hogganootni jaarmayaa gartuulee ABO sadeen, ergaa nagaa, araaraa fi tokkummaa dhihaateetti akkuma ibsootni jaarmayoota keessani jaqaba addeesse tureetti dhugaan kan itti-amantan taate, gareen jirtan kamuu guyyaa ar’aa irraa kaasee qaama hooggana sadarkaa olii keessaa namoota lama-lama (2:2), bakka buufachuun zoonii WBO Kibbaatti akka ergattan isin afeerra. Hiree sanaan ejjennoo nagaa, araaraa fi tokkummaa hawwame irratti jaarmayaa fi hogganni keessan qabdan akka humna waraana keessaniitti ibsattani fi dhaabbii akasuma dheebuu nagaa, araaraa fi tokkummaa ABO, QBO fi Sanba Oromoo WBO ZK kun qabu ofumaafu akka hubattaniif kunoo isin yaamne. Jilli keessan gaafa Mudde 15, 2009tti dirree WBO sana akka dhaqqabu dhaamanna. Haala kan milkeessuuf Qorbituu Takkaarrii waliin akka wal quba qabaatan ammuma irraa dhaamanna.
WBO fi dirreen qabsoo dhaaba ABOn heeraan eessattuu utubamee fi saaqame kamuu haga Kayyoo fi jaarmayaa isaa hin ganiniitti humna qabsoo bilisummaa Sabaa Oromoo ti. WBO ZK fi Dirreen/Zooniin WBO Kibba Oromiyaas qaama seenaa QBO dhaaba ABOn utubamee, diriifamee fi hogganamaa as gahee dha. Gartuuleen ABO sadeenu akka jaarmayaa fi hoogganaattis ar’aaf addadummas qabaatan dhaabaa fi jaarmayaa ABO ti. Waan taheef, WBO ZK rakkoo dhaaba ABO naafifte akka furmaata argatu qofaaf tarkaanfii dhiibbaa waan fudhateef jireenna dhabuu ykn jireennaan doorsifamuurraa, gartuuleen ABO sadeenjiran kun kamuu, ammumaan gaaffii fi kadhaan maleetti qabeenna qabsoo qabdaniin akka dirmattaniif irra deebine yaadachiifna.
Miseensoti dhaaba ABO, deegartooni dhaabichaa/qabsichaa, maanguddooti Oromoo, hayyooti Oromoo, sabboontotaa fi Ka’imani akkasuma haawwan Oromoo tarkaanfii nagaa, araaraa fi tokkummaa ABO, QBO fi Ummata Oromoo dhugoosuuf WBO ZK gaafa Onk. 13, 2009 fudhate kana milkaa’uu fi hanqatuun isaa isiniifis dhimma keessan tahu yaadachiifna. Kanaaf itti dhiheennaan akka hordoftanii fi milkeessuufis bira dhaabbattan gaafanna.
Amma illee taanaan guyyaan ayyaana WBO kan Ammajii 01, 2010 guyyaa itti bahaan tarkaanfii nagaa, araaraa fi tokkummaa waliigalaa WBO ZK yaame kun dhugoomuu fi hanqatuu isaa itti gabaafamu waan taheef, gartuulee ABOs, miseensonni, deegartootaa fi ummati Oromoo sanaa asiitti hamtuu oolchuuf waan irraa eegamu cufa akka tolchitan irraa deebine dhaamanna.
Nagaa, araaraa fi tokkummaan WBO ZK dhaaba isaa ABO, qabsaawota waliigalaa fi Oromoo akka sabaatti dhiheesseef kun sababoota seenaan hin fudhatamne gara garaan kan hanqatuu fi didamu yo tahe, WBO ZK iyannaa fi himannaa isaa yeroo beellameen achiitti gara ummata Oromootti, aadaa sirna Gadaatti fi Waldaa Machaa fi Tuulamaatti kan dhiheeffatu tahu ammumaan hundaatti dabarfanna.
Injifannoo Ummata Oromoof!
WBO ZK ABO
Sadaasa 29, 2009.
Wbo_zk_abo2010@yhoo.com
________________________________________
ADDA BILISUMMAA OROMOO
OROMO LIBERATION FRONT
جبهة تحريراورومو
Lakk: 0007/xal-wbozk-abo/2009
Guyyaa: Sadaasa 15, 2009
Gara: Hoggana qaamota ABO addaan babbahan sadaniif;
1. Jaal Dawuud Ibsaa: HD GS ABO (Gartuu ABO-ShG),
2. Jaal Dhugaasaa Bakakkoo: D/T ABO (Gartuu ABO-QC) fi
3. Jaal Kamaal Galchuu: DD KY ABO (Gartuu ABO-KY/Jijjiirama).
Dhimma: Itti bahii tarkaanfii, murtii, ejjennoo fi yaamicha WBO ZK (13/10/2009), kan haga ammaa wal dhageessisuu.
Dursa nagaa Oromummaa dhaamna!
Wal dhabbii, qoodamiinsaa fi addaan bahinsa dhaaba ABO keessatti baroota 2001-2009 keessatti mudateef falli qabatamaa fi furmaati hawwamu haga yoonaa dhibuu irra WBO ZK gaafa 13/10/2009 fala takkicha hafee jedhame humna zoonichaan kan amanamu tarkaanfi nagaa, araaraa fi tokkummaa moonaa ABO, QBO fi Ummata Oromoo yaamuun ni yaadatama.
Waraanni dhaabaa zoonii tanaa, qaamotni dhaaba ABO wal dhabiilee kanneen irraa wal duraa duubaan adda yaa’an, miseensotni dhaabaa, deegartoota, ummata Oromoo bal’aa fi mararfattooti dhaabaa/qabsoo tanaa akka deegarsa barbaachisu ejjennaa nagaa, araaraa fi tokkummmaa tanaaf laatan hunda gaafate ture.
Mangudootni bu’ureessitootaa fi buulleyyii ABO wal dhabbii murnoota ABO kana araarsuuf akka qaamaatti ijaaramani turan kan dubbii tana hordofaa turuutti quba qabamu ammoo bu’uraa akeeka furmaataa WBO ZK hawwe kanaa tahurra, tarkaanfiin nagaa, araaraa fi tokkummaa WBO zoonii tanaan yaamame kun, deegarsa yaalii araaraa qaama bu’ureessitootaa kanaan eegalame jiru tahe akka hubatamus WBOn ibsate jira. Kanumaafu murtiin waraanaa tun, “tarkaanfi deegarsa nagaa, araaraa fi tokkummaa…” jedhame moggaafame ture.
Eegaa, guyyaa tarkaanfiin deegarsa nagaa, araaraa fi tokkummaa kun WBOn gamanaan guyyaa 13/10/2009 fudhatuun hundaaf labsame as, 13/11/2009 ammoo baatii tokkoffaa dhaqqabne/xumurre jirra.
Itti-bahaan bu’uraa tarkaanfiin, murtii, ejjennoo, yaamichaa fi labsiin nagaa, araaraa fi tokkummaa WBO ZKn baatii tokkoon dura dhihaate ture kun ar’a sadarkaa qabatamaa fi mul’ataa tahe tokko irra dhaqqabuu isaa akka itti aanuutti waliin geenna.
Kunis, qaamotni ABO addaan bahani jiran-gartuuleen yaamichii nagaa, araaraa fi tokkoomuu godhameef sadanuu, wal duraa duubaan, sirnaan akkuma jaarmaya-jaarmayaatiin;
Tarkaanfii, murtii, ejjennoo fi yaamicha nagaa, araaraa fi tokkummaa WBO ZK dhiheesse akka deegertan, fudhattan fi milkeessuuf hojjattan ibsoota baaftaniin beeksiftani jirtu.
Murtiin deegarsa kanneeni fi labsooti sana hammatan; akkuma wal-duraa duubummaa baafamaniitiin;
iv) Shanee Gumii (Shg-ABO), ShG GS ABOn – Gaafa Onkololeessa 20, 2009.
v) Qaama Cehumsaa (QC-ABO), KHGn – Lak.111/ABO/09, Onko.26, 2009.
vi) Koree Yeroo (KY-ABO), WKYn – Gaafa Sadaasa 07, 2009.
Hamma sadarkaa fi guyyaa kanaatti, wal fakkeennaan yaamicha nagaa, araaraa fi tokkummaa dhihaateef owwatuun kun abdachiisaa jenna.
Murtiilee fi deegarsa jaarmayaa keessa (akka gartuulee sadaniitti) barruulee ibsa sirnaan baaftaniin mirkaneessitani jiran walgahii humna WBO Zoonii kibbaa bakka takkaatti geeggeffamuun dhugomeef gabaafamus hubachiifna. Haa tahu malee hundi keenna, miseensotaa fi ummata Oromoo ida’annee, gaaddis akeekatame kana dhugoomsuuf hujiin caalu akka nu hafuu fi waliin tahanii milkeessuuf hojjatu akka gaafatu mamiin hin jirtu.
Gama kaaniin, qaamni maanguddummaa dhimma kanaaf eegamaa jiru, miseensota bu’ureessituu fi gameeyyii ABO akeeka kanaaf ijaaramuun dhagahamaa ture, kan WBO tarkaanfii fudhateen deegaru labse, akka abbaa dhiibbaatti eegaa jiru, haga ammaattu irraa dhagahuun hin danda’amne.
Ibsa faca’eetti ida’ee marroo lama barreeffama suduudaan karaa D/Buutuu qaamichaa, deddeebi’ee yaamichii tolfameefi, akkasuma deebisaan bifa tahee iyyuu, qaama araaraaf utubamuu faarsaa turre irraa dhibuu isaa, taajjabbii olaanaan isin hubachiifna.
Beellamni dhumaa qaama maanguddoota araaraa bu’ureessitootaa fi gameeyyii dhaabaa kanarraa dhagahuuf qabame amma gaafa 15/11/2009 tahus achumaan quba wal qabaachifna.
Beellama maayii kanaatti qaama bu’ureessotootaa kana irraa kan dhageennu fi/ykn nurraa hafuu isaani irratti kan hirkatu, gaafasuma irraa kaasee kanaafu isin matootni hoggana gareele ABO sadan, haala maangudootni nurraa hafuu malan akkasii keessatti, akkamiitti akka dhimma ulfaataa fi dhaaba ABO akkasuma Oromoof hunda caalaa fardii jedhamu kana itti gara gaaddisa waloo kan nagaa, araaraa fi tokkummaaf itti wal gahamu sana armuma irraa waliin itti fufsiifnurratti akka yaada wal jijjiirannuu, marihannuu fi waalteffannu kabajaa Oromummaan isiniif dhiheessina.
Marii dhiheessaa jirru tanaaf fakkii/ka’umsaa tahuuf gargaaru qofaaf, akkana yo jedhame hoo?
Haala maangudootni qaama araaraa kun guyyaa oliitti akeekametti akkuma haga ammaa cal’isaniitti, achumaan dhimma kanarraa kan hafan tahan, akeeka nagaa, araaraa fi tokkummaa fudhatuun hundaa dhihaate kana karaa buusuuf akka gargaaruuf, yaada akkanaafaa eeruu yaalle;
Akeekni maanguddummaa silaa bu’urrummaan waliitti nama harkisuu, haala tasgabbeessii, jidduu taa’uu, raggaa ta’uu fi kkf faa tahuutti ilaalama. Ammoo hundi silaas akkuma itti waliif galame akka tahe falamsiisaa miti. Yoo manguddummaan jidduu hundaa jiraatuun ni barbaachisa jedhame irratti waliif galame; Maanguddoota Oromoo/ABO kan gara biraa, ulaagaa hundaaf fudhatamuun, nama baay’ina isaani gama kamuufu wal qixaatti kenname akka dhiheeffatamufaa marihatu.
Hogganni gartuulee ABO addaan bahan sadan kun suduudaan waliitti dhufuu dhaan walii isaatii waliin haasawuun yoo danda’aame.
Tarii hogganni (hoggana jechuun asiitti akka qaamaa fi mataatti illee laala), gartuulee ABO jirtan sadan wakkiila (miseensotaa, qondaalota, miseensota hogganaa, deegartoota fi kkf ) keessaa bakka buufatuun, ergaa baay’ina jila ergatamu irratti waliif galaniin booda, akka waliitti dhufani dhimmota teknikaa gara garaa gaaddisa waloo hawamuuf bu’ura kaa’aniif dursa waliitti dhufuun yo filatamefaa.
Qabxiilee 1-3 olii keessa tokko ykn haga tokko ykn hunda isaani ykn ammoo kanaan alaatti akkaataa biraa ittiin bakka gahame kanarraa fuula duraatti deemamu mariif dhiheessuu dha.
Fardiin marii fedhu innii biraa, bakkaa fi akkaataa itti waliitti dhufamuun hundaaf ykn harka caalaa ykn hundumaafis mijjattu irratti marihatuufaa,
Ammajiin 1, 2010 guyyaa fi yeroo akka beellama dhumaatti labsii WBO itti bahaa yaamicha kanaaf qabatee dha. Guyyaa sanaatti waan kana gara tokkootti baasuun fardii tahuu hubatani ammumaan sagantaa waloon kaa’achuufaa gaafata.
Nama/namoota/caasaa dhimma walumaa galaatti nagaa, araaraa fi tokkummaa dhihaate kanarrtti karaa keessanirraa fuula kanaatti (fi/ykn) bakkoota birootti illee yo feesise wal qunnamamu osoo moggaafamani kanuma waliin waliif eeruun tahe.
Dhimmota kanaa fi kanneen fakkaatoo biroo asirratti hin tuqamanin akkasuma ammumaan irratti waliin dubbatuun hafu hin qabne irratti marii/yaadota’gaaffilee fi kkf waliin godhatuun, fagaattu gaafa Sadaasa 25, 2009tti akka daanduma tanaan nutti deebisuun walumaanu walteffannu, dhaamanna.
Nagaa, araaraa fi tokkummaa dhugaa dandeettii isaatiin Rabbi ABO, QBO fi Oromoof dhugoomsinna jenne!.... Aamiin!!
Injifannoo Ummata Oromoof!
Qorbituu Takkaarrii*
WBO ZK ABO
Sadaasa 15, 2009.
________________________________________________________
*Qorbituun Takkaarrii qaama waaltessaa-tarkaanfii, murtii, ejjenoo fi yaamicha nagaa, araaraa fi tokkummma WBO ZKn labsame milkaa’uuf isaaf kanneen ilaalchisu hunda waliin hojjatuuf, miseensotaan utubamee dha.


text:
Amajjii 13, 2014 | Gubirmans.com | Ibsaa Guutama irraa
Afaan Ingilizin duubisuuf Addana Tuqaa
Karaa giixirsaa qabsoon Oromoo keessa darbee as gahe yoo of duuba deebinee ilaalle hammam akka yeroon barrisu hubachu dandeenya. Hundi saa lafjala ija firaa fi hamaajaajii irra dhoffamee tolfame. Akeeki ture dhaabaa garbummaa, qaanii fi gadgalumaa jalaa nama baasu ijaaruu ture. Qabsaawoti yaada saanii kan facaasan barruu harkaan qophaawee fi ergaa afaaniin ture. Yaa’a sana keeessa akkastuu alkoolii fi “stencil”tt dhimma bahaniiru. Maxxansituun komputara seenaa dhihooti. Rabsi harkaa harkatt dabarsuun gaggeeffame. Si’anaa qunnamtiif faaksii, maxxansituu haada malee, makiinaa akkaasaa fi interneetiin,haala shaffisummaa, dammaqsaa fi facaasaa jijjiiraniiru. Qooqoti “blogging, twiter, face book fi cell phone” jedhaman qabsaawota dursoott abjuunuunuu itt hin mullanne. Akka sanatt dhaaba adda Bilisummaa Oromoo jedhamu uumanii sagantaa malbulchaan kaayyoo saa lafa kaa’an. Achirraa cunqursaa ofirraa faccisuun eegalame. Raagota turani; hamma yoonaa sararaa saanii masakaa yoo dabeettii keessa deebitu hin taane kan soba buusisuu aggame hin jiru. Bakka amma jirru ga’uuf walgahoti akkamitt gaggeeffamaa akka turan, meeqatu nageenya, qaama fi lubbuu saanii akka itt baasanii fi meeqa akka jiraan keessaa harca’an se’ata dubbisaaf haa dhiifnu.
Meeshaan olitt kaafne hundi yeroo sanaaf ammayyaa turani. Guddinni shaffisaan teknolojii meeshharkaa durii dhimma hin baafnee tolcheenii jiraa. Akkawoon barreessaa kanaa kan 60moota keessa duutee waa’ee telefoonaa dhageesse ta’a malee dhimma itt hin baane. Hardha garuu jireenyi saanii waatattaa, kan isaa durii hoduun dhagahan hawwisiisuun haa ta’u malee, abaabileen see bosona biyya see keessatt “cell phone”tt dhimma bahaa jiru. Kanaaf ajjeessoo dullachi guddina teeknolojiitt dhimma bahuuf haa ta’uu jireenya ummataa wayyaatt jijjiiruuf sammuu dargaggoo shaffisaa tahe qooda fudhachiisuun dirqii ta’a. Sun dullachoota irraa karoora ceesisaa gaafata. Kan gadamojjeffaman irraa kan Baallii fudhatan kara deemaa Badhaatuu fi Badhaasaa hunda utuu hin ta’in jallewwan saanii qabsoo, dambooboo, dhaaba dubbiin laaltuuti. Oromiyaa walaba keessatt heerri kan tiffamu guutummaa sabaan ture. Gadaa haaraan seerota foyyessuu yk jijjiiru nin danda’a ture malee sirna sana gochuu isa dandeessise miti. Ammas yoo ta’e miseensi hooggansaa kamuu akka eegduu amanamoon isaan qofa ta’ett of ilaaluu hin qabani. Mana saanii qulqulleessanii yeroo murtaawaa Baallii itt dabarsan labsuu qabu. Akka ummati bara baraan waan jiratuuf eegduu kaayyoo ofii tahe fudhachuu dha.
Sochiin bilisummaa Oromoo kan ABO fi kanneen isa irra habaqalaman dabalatu gaafii yeroof deebii kennuu hanqataa jira. Hedduun akka kaasaatt taasisa baayyeett qubaa qabu. Humnnooti alaa hedduun akka dantaa Oromiyaa keessaa qaban ni mullata. Kanaaf dhiibbaa hamaan isaan tolchan guddaa ta’a. Garuu sun akka kaasaa muummichaatt dhihaachuu hin danda’u. Dhibdeen qabeenyaa, muuxannoo fi walqayyabannoo akka durii kaasaa dha jedhamuu hin danda’anii. Sadarkaa dhaabaatt dhibee kootammi keessaa ka’a. Mana ofii qulqulleessuu fi qaawaa hunda duuchachuu dadhabuun qilleensii hamaan galee faaleera. Sun erga ta’ee kaayyoo eenyu akka deggeru, farri kaayyoo isa kam akka ta’e fi eenyu keettoo diinaa ta’uu baruun rakkisaa dha. Gara ummataatiin muxannoon colonaawu qabanaawaa waan isa tolcheef ofbaruuf hedduutu hafa. Kanaaf kan inni dhaabota saa haa ta’uu cunqursaa irratt komee hedduu kan hin darabnne. Dhaaboti malbulchaa yeroo ummanni rakkina keessa jiru biraa dhibuun hamma yoonaa obsaan irra darbame. Fayyisaan biraa dhufinnaa jedhanii eeguu manna naannatti argamanii akka inni miixatee rakkina keessaa of baasu gargaaruun dirqama saanii ture. Fakmishoon Tafarii bara Waraana Lammaffaa amma hin hojjetu.
Hogganooti dhaaba jallatamaa fi guddaa akkasii uggootaa fi gaaga’am hin sodaannee ta’uu qabu. Akeekatt cichuu malee nammi maal jedhaan qollifachuun dadhabina. Akkaakuu sana silaa tuuta gaggeesan irra adda kan isaan tolchu. Heerri bu’uuraa Adda Bilisummaa Oromo walabummaa Oromiyaati. Yoo sun dhoofsisatt dhihaate ABO utuu hin ta’in waan biraa ta’a. Sun qabattee irraa dheessan ta’uu hin qabu. Namooti ajjeefamaa, hidhamaa, biyaa ari’amaa, baqatanii bakka akeekkatan hanqataa fi maqaa ABOn guraaramaa jiru. Hoogganooti ulfina qaban sirritt hoogganuu yk dadhabne jedhanii bu’uu dha. Hanga dhaabichi du’utt yk moggeeffamutt duubatt harkifachuun cubbuu dha. Murtiin dhiheenya Oromoo miseensota dhaabota mootummaa koloneeffataa waliin hojjetan afurtamaa olitt kenname, Oromoon maalii waliin akka haasa’aa jiru agarsiisaa. Fedha ummati walabummaaf qabu hawwaa fi hankaaksi kamuu haquu hin danda’uu. Kadhaa haa ta’u harka kennachuun gonka garaa diinaa hin laaffisuu. Kanneen duchiisaa bahanii, eegee suuqqataa deebi’an irraa homtuu hin eegamu. Dorsisa ABUT hoomishamanii tuulaman irraa daangessaan (“yirgaan” ) isaan oolchu waan hin jirreef duubbeen saanii isaan yaacessaa jiraata.
Diinoti keessaa fi alaa ABO mancaasuu ni yaalu ta’a; garuu yoo qabsaawota laashessuu hin taane kaayyoon dandeetii saaniiraa fagaatee jira. Surrii fi onnee aba tokkoota Oromoo irratt goodamee hafa. Hanqina dandeettii qabaachuun, daddaaquu, dudhama dhabuu fi beekaa waa dhiisuu dhibuun gufannaa yerooti. Hoogganootii amma jiran “Waamicha Lubbuu keenya Oolchaa” ummataaf deebii kennuu dha baannaan wayitt hin gallee tahu. ABO, dhaabi Oromoo guddichi miseensota saa addatt ayyaana sabichaa ta’ee jiraa. Dhaaboti Oromoo dhugaa walabummaaf dhaabbatan gara tokkummaati duufuu agarsiisaa jiru. Barreessaan kun moor saa “Prison of Conscience” keessatt qabattee kana irratt ilaalcha Oromoo hubate xiinxaluu yaalee ture (fuula 358-360).
Oromoon walitt mufatus, waljibbus wiirtuu irraa hin kaanne qaba. Bilisummaa sabicha irra fagaatee hin deemu. Kan hojiin farraa ta’e illee afaaniin hamaa baasuu ni rakkata. Kanaaf caalatt wal hubachuun dansaa. Murnooti ABO irra citan unkaan malee qabeen sagantaa sochii bilisummaa bu’uuraa gad hin dhiifnee. Kanaaf walitt dacha’uun akkuma. Hogganooti dubbiin laaltu harkifachuu irra bahanii walsimachuutu qabsoo qajeelcha. Yoo hundi keessaanlaalummaa fi garaa qulqulluun walitt deeman sochii bilisummaa f walabummaaf injifannoo dha. Yeroo amma yoo dhaabichi lubbuuf wuxxifataa jiru kana murnooti yk abba tokkooti kamiin saaniiyyuu caalaatt babbaqasuu yaalan yoo jiraatan ergamtoota badii, diinni wakkalatett lakkaawamu. Gochi saanii maqaama saanii malee ABO kan hubame caalaa hubuu hin danda’u.
Hardha sochii hawaasomaa keessatt rogi haaraan gara Oromoo Badiin mullataa jira. Rakko jirutt qabaa qabaan itt siqaa jiru. Kanaaf sochooti “Afaan, Bu’uursa Madda Walaabuu, Oromo First” jedhaman fakkeenya ta’u. Hawaasa Oromoo keessa hanqinooti jiran dhaabota ciccimoo uumuun irra haanamuu ni dandahama. Dhaaboti hawaasomaa amma uumamanii fi fulduratts tolfamuu dandahan ayyaanni Oromummaa gilgila ta’eee turuu dhugoomsuun yeroo hunda of ifsaa fi dhagahamaa akka jiratu mirkaneessu. Garuu hoomishi saanii dhimma malbulchaaf nafii guddaa qabaatullee, isaan dhaabota malbulchaa bakka bu’uu hin danda’anii. Garuu cooreen walitt yaatee doloolloo akka gabistu irraanfachuu hin qabnu.
Kanaaf dhaaboti malbulchaa sanatt dhimma bahan jiraachuun barbaachisaa dha. Gadjabeessi dhaabota haaraa, kaamessumaa, shaffisummaa fi ogeessuman, akaakuu dhaabota malbulchaa, diinagdee fi hawaasomaan akkeeffamuu qabani. Sichi mesharkooti dullachii fi haxaaruumman dhimma hin baasanii. Sadarkaa beekumsi Ilmaan namaa gahe kanatt san irra deebi’anii dhimma itt bahuu yaaluun of ajjeesuu dha. Namoota ilaalchaan gargar ta’ani irra amanamummaa argachuuf dargaggoon amma sochii hawaasomaatt bobba’an hojii saanii haaraa keessatt fedha dhaaba malbulchaa kamiiyyuu calaqisuu irra of eeguu qabu. Dhaaba malbulchaa filatanitt seenuun keessaan dhiibba irratt gochuu yaaluun mirga saaniiti. Sana malee, alaan baqasanii itt seenuuf “fiinoo Joshuwa” isaan barbaachisaa.
Yaadi jajjabduu sammuu keessaa qaban muuxannoo qabsichaan walitti qabamee madaalamuu qaba. Qabsichi akkamiti jalqabe fi jabinnii fi laafinni saa mal akka ture qorachuu qabu. Tuqaa sana irra ka’aniitu dargaggoon waa’ee dhaala saanii haasawuu kan danda’an. Dhaalli sirna qabeessi yaa’a wal qayyababannoo murna lamaa, isa bahuu fi isa galuu irratt hundaawaa. Kan biraa aangoo humnaan qabachuu dha. Nammi tokko yoo “ Yeroon kun keenyaa, karaa gaddhiisaa” jedhu akka dogoggoraan hin hubatamne waa’ee yaa’a isa kamii akka baanu ifaa gochuu qaba. Humnaan angoo heerawaa butuu yaaluun dhaabicha kaayyoo saa waliin balleessuutt fudhatama. ABOn ayyaana sabichaa ta’ee jira; eenyy uu isaa fi kaayyoo inni ittiin deemu mancaasuu hin danda’u. Diinni beekaa sana dhiisee miseensa ta’anii dhiisanii ilmaan Oromoo bar tokko ayyaana sana bulfachuu danda’innuu jedhu hunda balleessaa jira. Darggaggoon warraaqoo ta’an ala dhaabbatanii gadooduu mannaa dhaabotatt seenanii keessaan jajjabeessuu wayyaa. Yeroo furtuu kanaa kan barbaachisu waggaa dhalootaa utuu hin ta’in onnee waarraaqsaatii.
Tumsi “Biiraan Beddellee” jajjabeessaa qacceefixaa utubuu saa balaaleffachuuf dhiheenya tolfame meeshaan qunnamtii ammayyaa hagam dhimma baasaa akka ta’e hubachiisa. Naannaa yaada tokkoott, yeroo gabaabduu keessatt namoota ilaalcha walfakkaataa qaban shaffisaan walitt fiduun salphaa akka ta’e mullise. Sun dhaabota malbulchaa naannaa ofii fi sun sochii bilisummaa Oromoo irratt dhiibbaa maalii akka fidu hubachuu dadhabaniif barnoota ta’uu qabaa. Karaa rakkisaa keessa darbanii dhufan yeroon hagam akka barrisu fi ijaajjee akka isaan hin eegne, mildhuu xinnoon itt agarsiisuu dandeetti turtee. Sochichii akka durii lafjala qofa mitii akka hedduu hin dhoffane iji nama si’anaa ija Waaq ta’aa jira; meeshaan quunnamtii fi raabsaa akka kurnan shan darbanii duubatt hafaas miti. Yeroon kun yeroo ummata manii saa fedhutt hoogganuun, hankaaksituu fi luuxxee galtuu itt qaanesuun danda’amu.
Ulfinaa fi surraan gootota kufaniif; walabummaa, walqixxummaa fi bilisummaan kan hafaniif; nagaa fi araarri Ayyaana abboolii fi ayyoliif haa tahu!


text:
Rezisterii
Rezisteriin ruuqoo elektirikaalii mugaa kan tarminaalii lama qabu yoo ta'u hojiinsaas yaa'a elektirkii ittisuudha. Rezisteriin yaa'a karantii gadi hirrisuuf hojjata, akkasumas, voolteejii sarkiyuutii keessa jiru gadi hirriisuuf hojjata. Elektirooniik sarkiyuutii keessatti, rezisteriin guddina karantii yaa'uu murteessuuf, amma asattoo to'achuuf, ruuqolee ka'aa gargaaruuf, fi sarara tamsaasaa guduunfuu fi kkf kan biraaf tajaajilu. Rezisteriin humna-guddaa kan humna elektirikii waatii (watt) baayyee ta'u akka oo'aatti gatuu danda'u akka qaama too'annaa motoraatti, sirna tamsaasa humnaa keessatti, ykn akka loodii yaalii jenereeteriitti tajaajila. Rezisteriin ittisa hin jijjiiramane (fixed resistance) kan tempireechara, yeroo fi voolteejii fayyadamu irratti hundaa'ee xiqqoo qofa jijjiiramu qaba. Rezisteriin jijjiiramu ruuqolee sarkiyuutii (kan akka guddina sagalee ykn amma ifa ampuulii) tottolchuuf gargaaruu danda'a, ykn ammoo akka meeshaa oo'a, ifa, jiidha qilleensaa, humna ykn walnyaatinsa keemikaalaa arguutti (seensi godhutti) tajaajiluu danda'a.


text:
Maatiin Gammachuu Akka Argatu Kan Godhu Maalidha?
Maal sitti fakkaata?
Jaalalaa?
Qarshiidhaa?
Moo wanta kan biraadha?
MACAAFNI QULQULLUUN MAAL JEDHA?
“Dubbii Waaqayyoo dhaga’anii kan raawwatan haa gammadan!”—Luqaas 11:28.
KUN FAAYIDAA MAALII SIIF ARGAMSIISA?
Jaalala dhugaa.—Efesoon 5:28, 29.
Kabaja dhugaa.—Efesoon 5:33.
Tasgabbii dhugaa.—Maarqos 10:6-9.
WANTA MACAAFNI QULQULLUUN JEDHUTTI AMANUU NI DANDEENYAA?
Eeyyee, yoo xinnaate sababii lamaan kan ka’e amanuu dandeenya:
Maatii kan hundeesse Waaqayyodha. Macaafni Qulqulluun, ‘maatiin hundi maqaasaa kan argate’ Yihowaarra akka ta’e ibsa. (Efesoon 3:14, 15, NW) Kana jechuun, maatiin kan argame Yihowaan waan hundeesseefidha jechuudha. Kana hubachuun barbaachisaa kan ta’e maaliifi?
Fakkeenyaaf: Nyaata mi’aawaa utuu nyaatteefi maalirraa akka hojjetame utuu beekuu barbaaddee eenyuun gaafatta? Nama nyaata sana qopheesse akka ta’e beekamaadha.
Haaluma walfakkaatuun, wanta maatiin gammachuu akka qabaatu godhu beekuuf Yihowaa isa maatii hundeesse gargaarsa gaafachuun keenya sirriidha.—Uumama 2:18-24.
Waaqayyo waa’ee keenya ni yaada. Maatiiwwan gorsa Yihowaan karaa Dubbiisaa kenne barbaaduunsaanii gaariidha. Maaliif? ‘Inni waan nuu yaaduufidha.’ (1 Phexros 5:6, 7) Yihowaan waan gaarii waan nuu hawwuuf, gorsisaa yeroo hunda nu fayyada!—Fakkeenya 3:5, 6; Isaayaas 48:17, 18.
WANTOOTA KANARRATTI YAADI
Abbaa manaa, haadha manaa ykn warra gaarii ta’uu kan dandeessan akkamitti?
Macaafni Qulqulluun, gaaffii kanaaf EFESOON 5:1, 2fi QOLOSAAYIS 3:18-21rratti deebii kenna.
Caalaatti Baradhu
KITAABOTAAFI BIROOSHUROOTA
Maatiin Keessan Gammachuu Qabaachuu Ni Dandaʼa
Seerawwan buʼuuraa Macaafa Qulqulluu hojii irra oolchuudhaan gaaʼelaa fi maatii gammachuu qabu qabaachuu ni dandeessa.


text:
Rifrendemii /Filannoo hiree murteeffannaa/ Iskootlaand Irraa Maal Baranna?
Posted by Madda Walaabuu Press on 9/22/2014
Fulbaana 21, 2014 | Nageessaa Oddoo Duubee irraa
Biyya tokko keessa woliin jiraatiisa sabootaa akka mana ijaarrachuu ykn fuudhaa fi heerumaatti ilaaluu dandeenya. (Fuudhaa fi heeruma /irsoomaa fi niitoma akka dur WORRI keenna yaadu irsa mootii gootanii isii ajajamtuu yokaan tokko gubbaa tokko jala gootanii hin yaadinaa. Fuudha wolqixxummaa irratti ijaarame godhaatii yaadaa.) Worri wol fuudhe haga jaalalli jiru qofa woliin jiraata. Jaalalli badnaan adda bayiis hin hafu. Jaalala wanti balleessu ammoo wol caqasuu dhaba, wolkabajuu dhabaa fi woliif yaaduu dhaba, ofittummaa fi olaantummaa wolirratti barbaaduu yokaan wolmiidhuu fi kkf dha. Fuudha kanalle gosa lamatti hirra: (1) kan fedhii (CONSENT) worra wolfuudhuutiin argame; (2) kan fedhii MALEE fkn Buttaa.
Haa ta’u garuu wanti beekkamuu qabu gosni fuudhaa inni lammeessoo kun seeraan dhoorgaa ta’ulle eega wolfuudhani duuba yo jarri wol jaalate itti fufa. Buttaa waan ta’eef ykn fedhii malee waan wol fuudhaniif fuudhi kun haa diigamu hin jedhamu.
Isa fuudhaa fi heeruma KANA gara sabootaa fi biyyaatti haa deebisnu. Saboonni garaagaraa yo woliigalan wolitta irkatanii diinagdee guddifachuuf, wolgargaaranii daangaa isaanii diina biraa irraa eegachuuf, fi kkf biyya ijaarratu-fuudhaa fi heeruma raawwatu. Ijaarsi biyyaa kun garuu tola/fedhii qofaanii miti. Humnaa fi weeraraan yennaan ijaaramulle ni jira. Isaaan humnaan uummata biyya ofii qabu weeraranii ijaaraman kanaan EMPIRE jennaan. Fkn Impaayera Roomaa,British, Giriik, Itoophiyaa fi kkf Haa ta’u malee saboonni irreedhaan eega wolitta dhufaniin duuba yo wolqixxummaan jiraatte, yo tokko ta’uun sun bu’aa buuseef itti fufinsaan woliin jiraatuu dande’u.
Filannoo hiree murteeffannaa – wolabummaa fi tokkummaa Ingilaand wojji jedhu keessatti uummanni Scotland Ingilaand wojjiin jiraatuu filateera. Maaliif laata?
Gaaffiin fottoquudhaa kan kaatu waan lama irraati:
(1) miidhamnee jirra, “nu miidhanii jiran, diinagdeedhaan, siyaasaan fi hawaasummaadhaan gahee nuun malu argachaa hin jirru. Eennummaa, seenaa, afaanii fi aadaa keenna guddifachuu hin dandeenne. Hegerille argachuu hin dandeenyu/ dorgomuu fi haala jirjiiruu hin dandeenyu; nu tuffatu, nu miidhu kanaafuu wojjiin hin jiraannu” fi yaadota kkf. Kun irra caalaa miidhamuu (victim) ta’uu sababa godhata. Fottoqiinsi Suudanii kibbaa, fi gaaffiin Oromoolle kana jalatti kufa.
(2) “Nu uummata addaa ti. jarri kunniin boodatti hafoodhaa, uummata qashina KANA wojjiin hin jiraannu. Osoo kophaa baanee diinagdee, siyaasaa fi hawaasummaa keenna caalaa guddifanna.” Sabboonummaa olaantummaa qabu jarri kun. Gaaffiin Iskootlaand isa kana jalatti kufti. Maaliif jennaan Akkoowwan (QUEEN of England) achii dhufu, muummoleen Ministeerotaa kan labor paartii Tony Blair fi GORDON Brown faatille Iskootishoota. Kanaafuu jarri kun “saboota Ingiliz kan biraa ni caalla, kophaa adoo baanee caalatti diinagdee, haawasummaa fi siyaasa keenna dagaagfanna” kanaafuu irraa baanaa dha malee gaafii “jarri biraa nu miidhan” jedhu hin qabanu. Eenyutti isaan miidhe? Qaralle fedhiin Ingilizitti makaman. Weerartoonni isaan jechuun ni dande’ama. Yeroo makaman sanille mootii Iskootilaand ti Ingilaand bulchaa ta’e. Kanaaf akka makaman taasise. Gaaffiin Eertiraalleen gara 2ffaa kanatti waan dhiyaatu fakkaata. Sabni Eertiraa angoo siyaasaa fudhatee Itoophiyaa bulchuu haa dhiisu malee woggoota 60 ol bittaa Xaaliyaanii jala turuu isaatiin olaantummaa qaroomaa fi ddiinagdee qaba ture. Garaajii fi Hoteelonni Finfinnee fi magaalota gurguddoo keessa turan kan isaanii turan. Worri biyyittii bulchaa turan kan uummata keenna tuffachaa turanille isaaniin hin tuffatanu; ni kabaju, ni sodaatu. Kanaaf garas dhiyaata jedhe. Fakkeenni biraa Somali land. Sabni/ gosni Somaalee kan Somaliland jiraatu Daarod. Gosa duraan olaantummaa qabdu. Duraanille bittaa Biritish jala waan turaniif gosoota Hawwiyyaa fi Rahaanweyin kan bittaa Xaaliyaan jala turan kana ni tuffatu. Somaliland bifaanille diddiimoo, dhedheeroo fi babbareedoo dha. Cunqurfamneerra jedhanii waan himatanu hagas mara hin qabanu. Nu uummata addaa ti, worri nu hin geenye nu hin bulchu. Achi magaala isaanii (Moqdishoo) dhaqnee angoo qabatuu waan hin dandeenyeef fottoqnee biyya of danda’u taana jedhanii lolanii milkaawan.
Uummanni/Sabni kamuu woliin jiraachuu mo fottoquu woyya? Gaaffii jettuuf deebii kan kennuu qabu faayidaa fi miidhaa jiru ilaaliidhaan ta’uu qaba. Kamtu caalaa dantaa/fedhaydaa SABA keennaa guuta? jedhanii xiinxalanii deebii kennuun barbaachisaa dha. Uummanni Iskootlaand fottoqnu maal argannaa? Maal dhabna? British wojji jiraannu ammoo maal argannaa? Maal dhabna? gaaffilee jettu xiinxalee woliin jiraannee yo jenne fedhaydaan/ dantaan diinagdee, siyaasaa fi hawaasummaa keenya eeggama jedhanii murteessanii jiran.
Nuuti ho biyya SAN keessatti baallii qabannee haala amma jiru jirjiirree fedhaydaa Oromoo eegsisuu ni dandeenyaa? Diinagdee biyya sanii keessatti gahee olaanaa taphachuu dandeenyaa? Osoo carraa Iskkotland nuuf kennamtee maal filla? Yo maal taate tokkummaa filanna? Yo maal taane wolabummaa filanna? Gaaffilee hoggantoonni siyaasa Oromoo fi uummanni Oromoo deebisuu qabu!
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
YUUNIVARSITII OROMIYAA
H A R V A R D U N I V E R S I T Y
Department of African and African American Studies
Afaan Oromoo Y1S2
Meets: MWF 4:00 – 5:00PM
Instructor: Beekan Guluma Erena
Office: Hutchins Center, 104 Mt. Auburn
beekangulumaerena@fas.harvard.edu
Kabajamaa barataa/ttuu, moojula kana yoo xinnaate si’a lamaaf isaa ol erga dubbisteen booda abbaltii kanaa gaditti siif kenname hojjedhu. Abbaltiin kun waa lamarratti jabaa ta’uukee kan mirkaneessudha. Inni tokkoffaan sirriitti moojula kana dubbistee xumuruukee kan agarsiisu yoo ta’u, inni lammataan ammoo barumsa kanaan alatti wanta haaraa hawaasa keessa jiru baruuf dhamaatee ati gootu ittiin mirkaneessuudha.Dabalataanis koorsiin kun siif galuu isaa yookiin ifaajee ati koorsii kana hubachuuf goote mara kan agarsiisanidha. Kanaaf gaaffilee kanneen hundaaf deebii haaluma gaafatamteen deebisi.
Abbaltiin/gaaffileen kunkutaalee lamatti kan qoodamu yammuu ta’u, gaaffilee kutaa jalqabaa dhimma kallattiin moojula kana keessaa deebi’u yommuu ta’u,inni lammataa immoo Piroojektii guddaa kan ati madda ragaakeetii hawaasa keessaa hojjettu sana gidduu galeessa godhachuun waa’ee nyaata aadaa, meeshaalee aadaafi waan hawaasaa mara walitti qabuun akka gaafatamtetti hojjettee dhuftudha. Dhumarratti hojjettee walitti qabdee..hiitee kan galchitudha. Akka walii galaatti hojii kana lamaan (inni jalqabaa %10 keessaa, inni lammataa ammoo %60)walii galatti 70% keessaa siif ilaalama. Yeroo deebitu %30 keessaa qoramta.
Abbaltii gatiin itti kennamu kana yeroo hojjettutti qabxiilee armaan gadii kana yaada keessa galchuun barbaachisaadha. Isaanis,
- Deebiin ati kennitu hundi kallattii gaafatamte qofaan deebi’uu qaba.
- Waan hingaafatamiin hindeebisiin.
- Barreeffamni harkaakee qulqulluufi kan miidhagu ta’uu qaba. Yoo dandeessee Kompuuteraan barreessiiti ‘Soft Copy’ isaa fidi.-qabxii tolaa/bonus gonfachuullee dandeessa.
- Dogoggorri qubee tokkollee keessatti argamnaan qabxiikeerratti miidhaa guddaa fida.
- Deebiin walirraa garagalfame tokkumti qabamee/argamee jennaan koorsicha irra deebitee fudhatta malee isa itti aanutti hindabartu.Akka seera kaa’ameettis adabamuu malta.
- Deebiin ati kutaa Iffaa kennitu yoo baay’ate fuula4qofaarratti kan xumuramu ta’uu qaba.kanas %10 keessaa itti madaalamta.
- Deebii ati kutaa IIffaa ‘tiif kennitu garuu yoo xiqqaate fuula jaatama(70) gadi ta’uu hinqabu; (qulqullinni barreeffamaafi qindoominni yaadaakanarratti gatii guddaa qaba).
Abdisa B.(Facebook: Abdiisaa Bancaa Jaarraa). Email:abdisabnch39@gmail.com, Mob:+251911527293/0910130926.


text:
Sunday, 19 April 2015
Amerikaan Itiyoopiyaan biyya demokraatawaa dha jetti mormitoonni immoo kun uummatichatti qoosuu dha jehu
FINFINNEE (VOA News)—Filannoon Itiyoopiyaa geggeeffamuu torban shan dursanii Finfinnee kan seenan itti aantuun ministrii dhimmi alaa US Wendy Sherman filannoo kanaaf dhimmootii wal qabatan irratti yaada kennaniiru.
Tuuta oduuf ibsa kan kennanis ministrii dhimma alaa Itiyoopiyaa Dr. Tewdros Adhanoom waliin erga mari’atanii booda.
Ibsa korboreshinii sabaa himaa Itiyoopiyaan kan tamsaasame yaada isaaanii kanaan ministrittiin Itiyoopiyaa keessa kan jiru haalli dinagdee, kan dimokraasii fi filannoo fooyya’ina agarsiiseera jedhan.
Itiyoopiyaan Afriikaa keessaa biyyoota dinagdeen isaanii hatattamaan guddataa jiran keessaa ti. kan ifaa fi walaba akkasumas amansiisaa ta’a jennee filannoo nuti eegaa jirru fuula duratti adeemsisaa kan jirtu biyya demokraatawaa dha.
Itiyoopiyaan dimokraasii ishee cimsuu dhaan fooya’ina argamsiistee jirti. Yeroo filannoon geggeeffamu mara inni tokko isa kaan irra haala fooyya’aa deemeen.
Biyyattii keessa kan jiran angawoonni gareelee mormituu garuu yaada angawaatuu Ameerikaa kanatti walii hin galan.
Erga bara 1987 qabanii filannoo ture irratti kan hirmaatan dura taa’aan paartii Medrek kan yeroo ammaa professor Beyene Peexroos kanneen keessaa tokko. Adeemsi dimokraasii Itiyoopiyaa fuula duratti hin tarkaanfanne, innumaa iyyuu boodatti deebi’e jedhu.
Gareelee akka ginbot 7 dabalatee kan mootummaan Itiyoopiyaa shororkeessummaan himate mootummaa haala dimokraatawaan filatame humnaan fonqolchuuf yaaluu akka hin qabaanne US ni amanti jedhan. Kanaaf furmaata kennuufis mootummaa Itiyoopiyaa waliin cimsinee hojjenna kan jedhan Wendy Sherman addunyaan yeroo ammaa waa hedduutu ishee mudatee jira.
Itiyoopiyaan immoo biyya cimtuuf guddataa jirtu waan taateef nagaa fi tasgabbii akkasumas badhaadhinni dhufaa jiru akka itti fufu mirkaneeffachuu barbaanna jedhan. Biyyi isaaniis michummaa Itiyoopiyaa waliin qabdu cimsitee itti fufuu barbaaddi jedhan jechuu dhaan Eskinder Frew finfinnee irraa gabaaseera.
Gama biraan immoo duraa ta’an paartii Ginbot 7 Dr. Brhanu Nega yaada itti aantuun ministrittii dhimmi alaa Amerika Wendy Sherman dhiyeessaniif deebii kennaniiru.
Wendy Sherman yaada isaan kennan jedhan dhaga’een jira. Gam tokkoon hedduu nah in ajaa’ibne. Mootummaan Itiyoopiyaa rakkoo keessa ennaa seenuuf hanqinne gidduu isaa ennaa jiraatu keessumaa gargaarsa inni naannoo sana keessatti goduuf hubachuu dhaan Ergaa tasgabbeessuu ennaa dabarsan kun ka duraa miti.
Akkuma lammiiwwan Itiyoopiyaa keessaa beekan yeroo filannoo bara 2007 bakka buutuu ambaasaddora mootummaa Ameerkaa kan turte Vikie Hudlston mana hidhaa dhufuu dhaan ture mootummaa Itiyoopiyaa tasgabbeessf jecha kan ani itti filatame taayitaa kantiibaa magaalaa fedha koon gad dhiiseera jedhi kan naan jette.
Filannoo kan waliin dha’eef mootummaa nama ajjeesu mootummaan Amerikaa tasgabbeessuu yoo fedhe murtiin kan uummata Itiyoopiyaa ti malee mootummaa amerikaa miti jedhee itti himeera jedhaniiru.
Kunis jedhan Dr. Birhanu Nega mootummaan Itiyoopiyaa muddama keessa waan seeneef waa tokko naa jedhi jedhanii waan ergaman natti fakkaata jedhan. Mootummaan Itiyoopiyaa demokraatawaa dha ykn filannoo dimokraatawaa geggeessa jechuun akkan amanutti kun lammiiwwan biyyattiif akka qoosaa ti jedhan. Uummati biyyattis sirni amma jiru na ga’a jedhee qabsoo irra yeroo inni itti jiru jedhaniiru.
Gareeleen akka Ginbot 7 mootummaa dimokraatawaa humnaan fonqolchuu hin qaban jechuun kan isaan dubbataniif illee kan itti aantuun ministrittiin hojjetaniif ministeerri dhimmi alaa Ameerikaa mootummaan Itiyoopiyaa seera ofii isaa baase kan hin kabajne nama kam iyyuu kan sirna sana mormu shorokeessaa dha jedhee kan himatuu fi demokraatawaa akka hin ta’in irra deddeebi’anii dhiyeessaniiru.
Kunis beekumsa dhabuun yoo ta’e malee namni waa’ee biyyattii beeku akkas jechuun hin dubbatu jedhan Dr. Birhaanuun. Wendy Sherman hayyuu waa’ee Itiyyopiyaa miti muddama keessa kan jiruuf waa’ee ofii isaa kan beeku uummata biyyattii qofa jedhan.
Subscribe to: Post Comments (Atom)