text:
April 19, 2013 at 4:34 pm · Gadaa.com
Afaan Ingiliziitiin, akka “The Free Online Dictionary”n hiikutti, nationalism:
1) Devotion to the interests or culture of one’s nation; loyalty to one’s country; patriotism
2) The belief that nations will benefit from acting independently rather than collectively, emphasizing national rather than international goals
3) Aspirations for national independence in a country under foreign domination
Dogoggoruu malullee, isaan kana Afaan Oromootti hiikuu yoon yaalu, akkana ta’a:
1) Fedhii ykn aadaa saba ofiitiif of kennanii hojjechuu; biyya ofii jaalachuu fi isaafis wareegamuuf qophii ta’uu
2) Sabootni yoo walaba ta’an caalaatti bu’aa argacguu akka danda’an amantaa qabaachuu; kaayyoo dunyaalessaa caalaa kan sabaatti (biyyoolessaatti) xiyyeeffachuu
3) Jajjabeessuu kaayyoo walabummaa sabaa, kan gabroonfataa alaatiin weeraraman ykn qabaman
Hiikni Sabboonummaa Oromoos (Oromo nationalism) kan asitti kennaman kanaa ala hin ta’u. Ani akkan ofii kiyyaa hubadhutti ykn akka naaf galutti, Sabboonummaa Oromoo jechuun gabaabumatti qabxiilee armaan olitti kennaman kanatti dabalachuudhaan, fedhii saba Oromoo eeguu; seenaa, aadaa fi Afaan Oromoo jaalachuu fi ittiin boonuu; eenyummaa ofii (Oromummaa) jaalachuu fi kabajuu; isa kanaafis dursa (priority) kennuu fi kkf dha. Obboo IBSAA GUUTAMAA barreeffama isaanii tokko keessatti, Sabboonummaa akkana jedhanii ibsanii turan: “Sabboonummaan onnnee Oromummaan guute malee barumsa yk leenjisa addaa hin gaafatu.” Dhugaa dha, Sabboonummaan Oromoo bilchina, guddina fi dagaagina Oromummaarraa madda malee, kan barumsarraa ykn leenjii keessaa argamuu miti. Otuu kan barumsarraa ykn leenjiirraa argamu ta’ee, diinni fi alagaanuu silaa Sabboonummaa Oromoo barachuu ni danda’an. Haa ta’u malee, onnee Oromummaan guutame qabaachuu hin danda’an; kun eenyummaarraa waan madduufi. Eenyummaa ammoo abbaan fedheeyyuu bituus gurguruus hin danda’u.
Egaa, gaafii kanaa olitti ka’etti deebi’uudhaaf, warri nuti sabboontota ofiin jedhan ykn abalu sabboonaa/sabboontuu dha jedhan hiika kana hubatanii jiruu laata? Asirratti ani nan shakka; hiikni Sabboonummaa Oromoo kun hunduma birattuu waan hubatamu natti hin fakkaatu jechuu kooti. Shakkiin kiyya maalirraa akka madde ibsuun yaala. Fakkeenya salphaa ta’e tokko mee Afaan Oromoo haa fudhannu. Afaan Oromoo hundee Oromummaa ti. Akkuma kanaa olitti ibsame, Oromummaan ammoo hundee Sabboonummaa Oromoo ti. Afaan Oromoo Afaan haadha fi abbaa keenyaa, kan ittiin dhalannee fi guddanne, kan ilkaan itti buqqifanne waan ta’eef, isa kana jaalachuun, isaaf dursa kennuun, akka inni guddatu tattaaffachuun fedhii keenya (Oromootaa) qofaa otuu hin taane dirqama lammummaallee ta’uu qaba ture. Yoo fedhii fi dirqama kana qabaanne fi hojiidhaan agarsiisne, nuti Sabboontota ofiin jechuu dandeenya.
Akkan yeroo tokko tokko arguu fi hubadhutti, namootni nuti Oromoo dha ofiin jedhan; kan dhalootaan dhugumatti Oromoos ta’an, gama tokkoon nuti Oromoo dha jechaa; kana birallee dabranii nuti Sabboontota ofiin jechaa; gama biraatiin garuu, Afaan ofii kana dagatanii yookaanis lagatanii? Afaan Amaaraatti fayyadamanii yoo dubbatan argamu. Asirratti, wanti hubatamuu qabu, Afaan biraatti fayyadamuu hin qaban jechuu kiyyaa miti. Nuti hundi keenyaa bakka barbaachisaa ta’etti, Afaan biraatti (Afaan alagaatti) fayyadamaa waan jirruuf kun cubbuu miti jechuu kooti. Haa ta’u malee, kan nama dinqu Afaan dhalootaa, Afaan waloo otuu qabanuu maaliif isa dagatanii kan ormaatti, keessumaayuu Afaan gabroonfataa kanatti fayyadamu kan jedhutu gaafii kaasa. Namootni akkanaa kun, hiika Sabboonummaa Oromoo gara maleetti hubatan moo waanuma akkas jedhamuuf isa kana akka muuziqaa godhanii weellisuu?
Kan baay’ee nama dinqu ammoo, namootni fakkeessitootni kun, warra Sabboontota ta’anii fi ijoollee isaaniitiif maqaa Oromoo baasan, kan ijoollee isaaniis Afaan Oromoo barsiisan qeequu isaanii ti. Fakkeenyaaf, Afaanuma arrabni isaanii bare kanatti fiiguudhaan akkana jedhu: “Lijoochuu Amaarinyaa ayichiluum indee? La mindinnawu Amaarinyaa yamaataastamiruuti?” … Afaan Oromootti yoo hiikamu: Ijoolleen Afaan Amaaraa hin danda’aniiyii? Maaliif ijoollee Afaan Amaaraa hinbarsiisne? jechuudhaan akka waan Sabboonummaan Oromoo walcaalchisa sanyii (racism) ykn dhiphina ta’eetti ilaalanii Sabboontota qeequ. Akka yaada fi ilaalcha isaaniitti tarii Afaan Amaaraa dubbachuun hamayyummaa waan ta’e isaanitti fakkaata jedheen yaada. Kun fakkeenyota baay’ee keessaa isa tokko dha. Namootni akkanaa kun eenyummaa isaanii (Oromoo ta’uu isaanii) jaalatani jibbanis ofirraa dhiquu hin danda’an. Oromoo ta’anii dhalatani, Oromoo ta’anii du’u. Hiikni Sabboonummaa Oromoo sirriitti isaaniif otuu hin galin garuu jecha kanaan of yaamuun isaanii hojii isaanii faallessa.
Waayee dhimma Sabboonummaa kanarratti waa baa’yeetu jedhamuu fi fakkeenyota hedduutu dhiyaachuus danda’u. Namootni nuti Sabboontota ofiin jechaa; karaa biraatiin garuu faallaa kanaa dalagan, tarii dammaqinsi (consciousness) isaanii guutuu hin ta’u ta’a. Isaan kun hafanii warruma dammaqinsa guutuu qaban, kan beekumsa fi dandeettiis qaban, kan waayee saba Oromoo sirriitti beekan, kan ulaagaa Sabboonummaa guutuu danda’an yoo ilaalle, isaanumti kunuu hiika Sabboonummaa Oromoo akka armaan olitti kennametti waan hubatan hin fakkaatan. Shakkii kana ibsuuf mee hiika Sabboonummaa isa 3ffaa irratti kenname haa fudhannu. 3) Jajjabeessuu kaayyoo walabummaa sabaa, kan gabroonfataa alaatiin weeraraman ykn qabaman (Aspirations for national independence in a country under foreign domination).
Sabni ykn uummatni Orommoo qawweedhaan injifatamee, gabrummaa Habashaa jalatti akka kufe fi ergasii kaase hanga har’aattis gabrummaa kana keessa akka jiru, dhugaan kun Orommoo dhiisii alagaa fi diina jalaayuu waan dhokatuu miti. Kun seenaa saba Oromoo ti. Warri seenaa kana hin beekne yookaanis isa kanaan morman ejjannoon isaanii kan biraa ti. Waayee kana amma kaasuu hin barbaadu. Egaa dubbii gabaabsuuf, sabni Oromoo saba gabroonfataa alaa itti dhufeen qabame; saba kolonii jala jiru dha. Sabni kolonii keessa jiru ammoo sirna kolonii kana caccabsee fi diigee; hundeedhaan buqqisee, biyya walaba taate ijaarrachuuf mirga qaba; ijaarrachuu qabas. Humna biyaa isaa weeraree fi weeraraa jirus ofirraa kaasee abbaabiyyummaa isaa deebisee argachuu qaba jechuu dha. Akka hiika Sabboonummaa kanaatti, silaa Oromoo waayee kana hubatuu fi kaayyoo kanatti amanutu ani Sabboonaa dha ofiin jechuu danda’a.
Maarree, humnootni Oromoo kan impaayara Itoophiyaa diimookraatessina jedhanii garee dhaabbatan, nutis Sabboontota yoo ofiin jedhan hiika kana akkamitti ilaalu? Wantin hubachiisuu barbaadu, ejjannoo kana waan hin qabneef yookaanis kaayyoo walabummaa kanatti waan hin amanneef jecha, ani gama kiyyaan akka ilma Oromoo tokkootti, jara (garee) kanaan isin Sabboontotaa mit jechuun na rakkisa. Haa ta’u malee, ammas gaafiin kiyya: Jarri kun hiika Sabboonummaa Oromoo kan akkanatti ibsame kana akkamitti ilaalu, akkamitti fudhatus? kan jedhu ta’a. Jarri kun ofiisaaniitiif dammaqinsa guutuu akka qaban; uummata keenyallee barsiisaa fi dammaqsaa akka turan waan dhara hin taaneef, otuu beekumsa kana qabanuu; otuu hiika Sabboonummaas sirriitti beekanuu garuu faallaa hiika kanaa agarsiisaa waan jiraniif isaan kanaan Sabboontota jechuun dhugumatti nama hin rakkisuu? Waayee kana fi kan kana fakkaatutu gaafiilee mata duree barreeffama kanaa akkan kaasu na taasisan.
Gootonni keenya kan qabsoo kana keessatti wareegaman garuu guutumaa guututti hiika Sabboonummaa waan hubataniif, isa kana hojiin agarsiisuuf jedhanii lubbuu isaanii dhaban. Isaan dhugumatti Sabboontota Sabboontotaa olii ti. Kanaaf bara baraaan isaan yaadanna. Haa turu yookaanis yeroonis achi haa dheeratu malee, kaayyoon isaan wareegamaniif galii hawwame otuu hin gayin hin hafu. Uummatni Oromoos sirna koloneeffataa Habashaa caccabsee fi diigee abbaabiyummaa isaa deebisee akka argatu mamiin hin jiru. Injifannoon xumuraa kan uummata keenyaa ti jechuu dha. Oromiyaan ni bilisoomti!!
Galatoomaa!
* Abdii Boruu: aboruu@gmail.com


c: text/html

text:
Obbo Boruu Barraaqaatiin
Oromoonni Matakkal gosa Oromoo Maccaa jalatti beekamu. Kufaatii Dargii dura kutaa Gojjaam keessatti waamamuu turani. Yeroo ammaa ammoo Naannoo Bulchiinsa Beenishaangul jalatti bulaa jirani. Akka qorannoon seenaa manguddoota Oromoo naannoo kanaa irraa sassaabame ibsutti, akkaataan qubsuma ummata keneya kanaa bifa lama kan hordofe ture. Kan duraa gama Baha Wallaggaa irraan Dangab yookiin Dibaax naannoo jedhamu kan qubatanii dha. Kan lammaffaa ammoo gama Dhiha Wallaggaa lafoota akka Najjoo, Gidaamii, Muggii, Boojji fi Sibuu irraa laga Abbayyaa cehanii bakka amma Wanbaraa jedhamu kan qubatani. Kun kan tahe jaarraa 16ffaa yeroo itti Oromoon daga isaa duraan halagootaan qabatamee ture deebisee toyachuuf bal’inaan sosso’aa ture san irraa eegaleeti jedhama.
Oromoonni yeroo ammaa bulchiinsa naannoo Benishaangul Gumuz jalatti bulaa jiran miidhaan sabummaa irra gahaa jiraachuu dubbatu. Akka fakkeenyaatti rakkoolee gurguddoo ummatni Waanbaraa himachaa jiru haa laallu.
Akka dargaggoonni Oromoo naannoo kana keessatti dhalatanii hiree barnoota olaanaa argatan qorannoo geggeessanitti, yeroo ammaatti akka Oromootti jiraachuun Oromoota Waanbaraa gaaffii keessa galee jira. Kana kan nama jechisisu keessa qabxilee muummee ta’an tokko tokko tuqun barbaachisaa dha. Isaanis:
• Jaarroleen biyyaa bara 1987 hanga Finfinneetti dhufanii waa’ee Oromoon mirga dhabuu iyyatanillee hiika hin arganne;
• Bara 1986 waraanni irratti banamee namootni heeddun dhumaniiru, manni gubateera, qabeenyis barbadaa’ee jira;
• Namni 30 Naqamteetti ergamani Afaan Oromoon leenjii barsiisummaa argatanii yoo deebi’anis ‘Kun biyya Oromoo miti, yoo barbaaddan biyya isaa dhaqaa barsiisaa, kanaan achi yoo waan biraan leenjii keessan hin fooyyessitan ta’e Afaan Oromootiin hojii hin argattan’ jedhamanii waan baratan gatii akka dhabu godhamee jira;
• Uummatni martinuu yeroo saba isaatiin gurmaa’u Oromoon dhorkamee jira. Qaama Dh.D.U O irraa namootni Oromoota Waanbaraa gurmeessuuf dhufan qaama aanaa kanaan ari’amanii tarkaanfiin tokkoyyuu hin fudhatamne;
• Oromoon dhaloota biyyaa ti malee abbaa biyyaa miti (ye haager tewallajji injii ye haager baale beet ayidellem) jechuudhaan erga abbaan biyyaa argaate dhuftuun (maxxee) irratti dhalatte ammo argatti jechuun ijoolleen Oromoo carraa barnoonta ol aanaa fi hojii akka hin arganne balballi itti cufameera. Haala adda addaan utuu sabummaan isaanii hin beekamin yoo miliqanii keessa darbanis guddina akka hin arganne godhamuudhaan gocha Afriikaa Kibbaa durii waliin wal fakkaatu naanichaan raawwatamaa jira;
• Mirga hawaasaa fi siyaasaan alas gama dinagdee fi haaqa seeraan loogiin hojjetamu Oromummaa Oromoota aanaa kanaa irratti dhiibba guddaa gochaa jira.
• Ijoolleen Oromoo filmaata dhaban Oromummaa isaanii jijjiiranii Sinishuummaatti galmaa’uudhaan hojii argachuuf dirqamaa jiru. Kunis uummaticha haasofsiisuun kan mirkanaa’uu danda’amuu dha; akkasumas,
Uummatni Oromoo baayyinni isaa akka lakkoofsa bara 1984tti (A.L.A) koonyaa Matakkalaa harra zoonii ta’e keessatti 55,501 ture, yeroo lakkoofsa bara 1994 (A.L.A)tti waggaa 10 keessatti 3,332 qofa dabaluun 58,833 qofaa ta’ee jira. Kunumtuu yeroo akka Goojjamitti bara 1984 (A.L.A) lakkaa’ame kan Oromootin zooniilee Kamaashii fi Asoosaa itti hin dabalamin 55,501 ture. Kun akkamittiin gurmuudhaan kan Oromoo Waanbaraa caalan Oromootni zooniilee lamaa itti dabalamaanii haala baayyinni uummataa Itiyoophiiyaa keessaa itti dabalaa ture % 2.9 tiin kan Oromoo Benishaangul gumuz keessa jiruu garuu kana duwwaa ta’e gaaffiin jedhu deebii hin arganne.
Ummatni Sinichoo duris ammas zooniidhuma Matakkalaa aanaaleedhuma durii sadan armaan olitti eeraman keessa qofa jiratu. Garuu lakkoofsa bara 1984tiin (A.L.A) 17,840 ture irraa bara 1994 (A.L.A) waggaa kudhan keessatti 14,265 dabaluudhaan gara 32,105tti ol guddachuun isaanii lakkoofsi Oromoo garuu akka gadi qabamu loogiin godhamuu isaa sirriitti mul’isa. Utuu dhugaadhaan %2.9 tiinuu shallagamee (projection) Oromoon Zoonii Matakkalaa utuu warra zoonii kaaniiyyuu hin dabalatin gara 74,588tti, kan Sinichoos gara 32,105tti utuu hin ta’in gara 23,975tti guddata ture. Amma garuu kan mullatu Oromoon waggaa kudhan keesaa % 1 gadiin, Sinichoon ammoo % 6 tiin akka dabalaniidha. Kun ammo kan dhugaa irraa baayyee fagaatee ta’uun isaa ifa.
Kutaa 2ffaa barruu kanaa keessatti furmaata malu irratti xiyyeeffanna.
Maddeen odeeffannoo
• Manguddoota biyyaa naannichaa
• Waraqaa qorannoo eebbaa (dissertation) barattoota Oromoo dhalootaan naannoo sanii
• Wikopedia
• Central Statistical Agency of Ethiopia
Dura kan Maxxane ture Oromia Online gubbaatti.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Toorbarruuwwan Taliiguu
ni dandeessa.
Toorbarruuwwan fuula caancalaa Toorbarruuwwanirratti argachuu dandeessa.
Toorbarruu lama cuqaasuun yookaan furtuu deebii dhiibuun fuula gragaartuu ramadame bana. Mirga cuqaasuun baafata halqaraa bana.
- Toorbarruu filataman haquuf furtuu Del fayyadami.
Ajajootni armaan gadii baafata halqaraa toorbarruu irraati
Display - dhimma gargaartuu filtame agarsiisa.
Rename - maqaa adda biraa torbarruudhaaf galchuuf qaaqa bana.
Delete - toorbarruu filatme haqa .
Related Topics
The Foddaa Gargaarsa LibreOffice
Qabeentoota - Matadureewwan Gargaartuu Ijoo
Kasaa - Gargaartuu keessatti Jefuraa Barbaadi
Argadhu - Barbaadi Barruu-Guutuu


text:
Gabaasa Onkoloolessa 30,2013 Finfinnee
Onkoloolessa 25 irraa kaasee godina addaa naannoo Finfinnee magaalaa Sulultaa irratti mootummaan wayyaanee guyyaa 5niif wal gayii miseensota isaa kanneen tahan hundaaf teesisee jira. Akka madda gabaasaa kanaatti kaayyoo wal gayii isaanii :
1. Ilmaan Oromoo sabboonummaa qabanii kan miseensa isaanii tahanii jiran irratti qorannoo irratti gaggeessaa fi gaggama hojii isaanii keessa seenuudhaan wal irratti kaasuudhaan isintu iccitii mootummaa dhaaba mormitootaaf kennaa jira,keessumaa ammo dhaaba Adda Bilisummaa Oromoof(ABO) haala mootummaa keenyaa gabaasaa kan godhu numa keessaa isini jettee miseensa isaanii keessaa kanneen sabboonummaa qaban irratti yakka kana banuudhaan hojii irraa ari’uuf murtoo irra akka jirantu gabaasaa Qeerroo aanaa kanaa irraa addeessa.
2. Gama biraan namoota sirnichaaf amanamoo jedhaman maraaf waraqaa eenyuummaa kan Federaalaa baasanii kennuu akka jalqaban beeksisuu ture.
3. Ddhimma afaan Oromoo irratti,naannoo addaa Finfinnee fi magaalaa Finfinnee keessatti afaan hojii fi barumsaa afaan Amaaraa qofa akka tahuuf iccitii dhaan mareen kun akka mariyatamaa jiruutti gabaasaaan addeessa.
4. Barataan Yuuniversitii fi koollejji kam irraayyuu eebbifame miseensa dhaaba keenyaa kan tahe hundi hojii barbaachisu ni argata ,garuu hanga miseensa keenya hin guunnetti hanga siyaasa keenya hin fudhannetti hojii kamiyyuu argachuu akka hin dandeenye hubattanii,ijoollota keessan dirqamaan akka miseensa guuchistan jedhanii wal gayii isaanii irratti murtoo dabarsitee jirti.
5. Ijaarsi 1/5nii jabaatee akka itti fufuuf kunis miseensa keenya adda baafachuuf waan nu gargaaruuf kana irratti miseensa keenya kan taatan guyyaa guyyaatti ijaaruudhaan,isa ijaarame ammo gabaasaa akka nuuf gootan dirqama dabarsina jechuudhan dhaamsa dabarsa turan.
6. Maayyii irratt yeroo fillannoo waan jala gaheef jecha uummata ofitti harksisuuf dhimma lafaa irratti kana booda lafti keessan hin gurguramu,isin irraa hin fuudhamu,xaa’oon hanga barbaaddan uummataaf ni kennama,dhimma qonnaaf waan barbaachisu mootummaa keenya isiniif guuta jedhanii miseensa isaatiin dhaamsi kun gara uummataatti akka darbuuf waadaa sobaa kana dabarsaa akka jirtu odeessaan madda gabaasichaa addeessa.
Qabxiiwwan 6n kunneen wal gayii mootummaan Wayyaanee aanaa kana irratti guyyaa 5niif miseensota isaa waliin gaggeessaa fi dhaamsa isaa dabarsaa tureedha.
Advertisements


text:
Mootummaan Woyyaanee Abbootii Gadaa Oromoo naannoo hunda irraa wolitti fidee guyyaa sadiif haala yeroo irratti marii geggeessaa tureera. Mariin kuni Hagayya 30 – Fulbaana 01, 2016 tti iddoo bashannannaa Soodaretti kan geggeeffame. Dhuma wolgayii kanatti Abbootiin Gadaa ibsa ijjannoo baasaniiru.
Mootummaan Woyyaanee kaayyoo Abbootii Gadaa wolitti qabeefitti kan hin milkaaye hin fakkaatu. Kasaaraan guddaan Woyyaanee mudatuu isaati, gama siyaasaatiin, kan ibsa ijjannoo Abbootii Gadaa irraa hubatamu. Ibsi ijjannoo kuni mootummaan Woyyaanee ajjeechaa akka hatattamaan dhaabuu fi woraanni Oromiyaa keessaa akka bayu gaafata.
Ibsi ijjanno kuni kan dabalataan ifa taasise Oromoon hiree argate hundatti dhimma bayuudhaan diina afoo dhaabachu fi haqa Oromoo ifatti dubbachuuf murteessuu isaati.
Ibsa Ijjannoo Abbootii Gadaa Oromoo
Ibsi ijjannoo Abbootii Gadaa qabxii 13 uf keessaa qabu akka asii gaditti dhiyaataniiruu dubbisaa.
- Ummatni Oromoo kamiyyuu godiinaan, aanaan, gandaan, amantiinii fi ilaalcha siyaasaatiin osoo wal hin qoodiin gaaddisa Sirna Gadaa jalatti duudhaa Sirna Gadaa Oromootiin tokkummaa keenyaan Gadaa keenya ni jabeeffanna.
- Waraanni mootummaa Fedreraalaa daangaa biyyattii eeguurra taree, seeraan ala daangaa mootummaa naannoo Oromiyaa cabsee seenuun, kutaawwan Oromiyaa adda addaa irra qubatee jiru, waraanni kunis aadaa, duudhaa fi afaan ummatichaa waan hin beekneef hubaatii fidee jira, akkaata Sirni Gadaa kaa’uun hogganaan waraanaa Abbaa Duulaa jedhamu dhaabbannee isa jalattiimmoo kuusaa, dabballee fi foolleedhaan rakkoowwan naannoo keenyaa kamirrattuu akka ofii keenyaan furannu ummata keenyaaf dhaamsa dabarsaa; waraanni kun akka nurraa kahu mootummaa federaalaa ni gaafanna.
- Badii fi seera malee namoonni keenya mana hidhaatti guuraman yeroo dhihootti akka gadi lakkifaman sagalee tokkoon gaafanna.
- Namoonni dhiiga Oromoo taatanii lammii keessan ajjeestanii fi ajjeesaa turtan, waan hamaaf dabarsitanii kennitan sobaaf raga baatan, guyyaa har’aatii kaasee yaa’ii tokkummaa Abbootii Gadaa Oromoo kun maqaa uummata Oromoo kabajamaa fi guddaatiin badii darbeef dhiifama gaafattanii, dhugaa lammii keessaniitiif akka dhaabbatan isinii dhaamaa. Kanarra kan darbe kana booda gocha kana irra deebitanii yoo raawwattan lafee fi dhiigni ilmaan Oromoo, akka safuu fi safeeffannaa Sirna Gadaatiin kan isin gaafatu taha.
- Ilmaan Oromoo naannawaa Finfinnee lafarraa buqqaa’an akka deebi’anii manni jirenyaa kennamuuf ni gaafanna.
- Irreechi hora Finfinnee akka nuuf deebi’uuf Fulbaana 24/2009 ummatni Oromoo fi Abbootiin Gadaa achirratti argamuun akka kabajannu beeksisaa akka nuuf mirkanaa’u ni gaafanna.
- Qotee bulaan sababa baballina masterpilaanii magaalaatiinii fi investimentiitiin uummata keenya lafarraa buqqisaa jiraachuun akka nurraa dhaabbatu ni gaafanna.
- Hojii dhabdummaa Naannoo Oromiyaatti babal’ataa jiruufi naannoowwan magaalotaa fi Finfinnee jirurratti dargaggoota yuniversitii fi koollejii irraa eebbifamaniif rakkoo hojiidhabdummaatiin dararaman haalli mijachuun deeggersi barbaachisaa tahe akka godhamuuf ni gaafanna.
- Nuti uummatni Oromoo sabaa fi sablammiiwwan jiran waliin nagaan jiraachuu barbaadna. Sababa daangaan keenya sharafamaa jiruuf uummatni keenya sabaa fi sablammiiwwan ollaa jiruun walitti bu’aa jira. Kanaafuu,mootummaaan kara lachanuu ilaaluun furmaata akka kennuuf ni gaafanna.
- Sirni Gadaa Oromoo safuu fi safeeffannaa isaa ganamaa eegee caasaa qabuun akka ijaaramuu fi kan ijaaramee jiru jabinaan akka itti fufu imaanaa guddaa saba keenyaaf kallattii hundaan cimsinee haa hojjennu.
- Sirni Gadaa Oromoo Sirna Bulchiinsa Oromoo karaa nagaa fi tasgabbii qabuun rakkoowwa hawaasaa hiikuun aadaa fi duudhaa hawasaa babl’isuun abbaa qabeenyummaa dinagdee hawaasichaa kan mirkaneessudha waan taheef sirni kun jabeeffamuu kan qabuu fi kan ittiin bullu tahuu uumata keenyaaf dhaamsa dabarsiina.
- Sirni Gadaa Oromoo faajjii mataa isaa:- Gurraacha,, Diimaa Fi Adii kan qabu dha.kanaafuu ummatni Oromoo fi ummatni Ayyaana Irreechaa fuuldura keenyaa kamirratuu kabajamu irratti Faajjii kanaan ala alaabaa dhaaba siyaasaa kamiyyuu qabatee akka hin dhufne ni akeekkachiisna.
- Afaan Oromoo afaan hojii federaalaa tahuun akka tahu ni gaafanna.


text: Ejansiin Bittaa fi Dhabamsiisa Qabeenyaa Mootummaa Oromiyaa akkaataa Labsii Bittaa fi Bulchiinsa Qabeenya Mootummaa Lakk.157/2002 keeyyata 50, Dambii lakk. 134/2003 hundeeffamee hojii eegalee jira. Kaayyoon guddaan hundeeffama Ejansichaa Bittaa meeshaalee fi tajaajila walifakkaatanii tarsimoo’aa ta’an misooma naannoo keenyaaf murteessoo ta’an iddoo tokkotti raawwachuun qaawa malaammaltummaa fi kiraassaabdummaa jiru xiqqeessuun misoomni naannichaa akka dagaaguu gochuu dha. Kunis kan ta'uu danda'u yoo fedhiin dhiyeessaa fi loogistikii naannichaa bifa faffaca'aa fi bittinnaa'aa gaggeeffamaa ture haala qindoomina, qulqullinaa fi saffisa qabuun seektaroota mootummaaf dhiyaate qofadha kan bu'aa diinagdummaa naannichaa uumuu danda'u.


text:
Yihowa Mannasi Massaganno
“Woˈmanka woyite ani albaanni haˈreemmoˈne.” —ISA. 58:11.
FAARSO: 3, 4
1, 2. (a) Yihowa Farciˈraasinera albisa ikkino manninna wole ammaˈno massaganno manni mereero mayi badooshshi no? (b) Konniranna aananno birxichira mayinnire ronseemmo?
“MASSAGAANCHIˈNE ayeti?” Tini xaˈmo duucha wote mannu Yihowa Farciˈraasine xaˈmannote. Tini dhaggeeffantannire diafidhino! Korkaatuno batinye ammaˈnora mitte mancho woy manchi massagaancho woy sooreessa ikkanno. Ninke kayinni, xaˈmannonkehura Massagaanchinke guuntete xeˈne noosi mancho ikkinokkita fenjeejjine kulleemmonsa. Ninke rosiisannonkehu woy massagannonkehu reyotenni kainoho Kiristoosaati; isino Annisi Yihowa biddishsha harunsanno.—Mat. 23:10.
2 Ikkirono, yannankera Maganu manni mereero albisa ikkino manni yaano “ammanaminohunna wodanaamu borojjichi” no. (Mat. 24:45, NW) Ikkina, Yihowa ninke illete leellannokki Beettisi widoonni qole massaganni noonketa anfeemmohu hiittoonniiti? Konniranna aananno birxichira, Yihowa lowo diro mito manna horoonsiˈre mannasi massaginohu hiittoonniitiro ronseemmo. Lamunku xiinxallote birxichira, Yihowa konni manni widoonni mannasi massaginotanna yannankerano mannisi Massagaanchi iso ikkinota leellishannoha sase coye xawinsoonni.—Isa. 58:11.
QULLAAWU AYYAANI WOLQA IKKINONSA
3. Muse Israeele massaganno gede wolqa ikkinosiri maati?
3 Magano riqiwe loosino mannira qullaawu ayyaani wolqa ikkinonsa. Hanni Israeele massagara dooraminoha Muse lawishsha assine adhino. Isi, konne majjaha ikkinokki looso loosanno gede kaaˈlinosiri maati? Yihowa “Qullaawa Ayyaanasi” giddosi worino. (Isayaasi 63:11-14 nabbawi.) Yihowa Musera qullaawu ayyaanisinni wolqa oye mannasi massagino.
4. Israeele, Muse aana Maganu ayyaani noota wodancha dandiitannohu hiittoonniiti? (Hanafote noo misile lai.)
4 Qullaawu ayyaani illete leeltannokki wolqa ikkino daafira, Israeele tini wolqa Muse aana noota wodancha dandiitannohu hiittoonniiti? Qullaawu ayyaani, Muse addi addi maalale loosannonna Ferioonira Maganu suˈma kulanno gede kaaˈlinosi. (Ful. 7:1-3) Qoleno, qullaawu ayyaani Muse baxillu, joongillunna cincate gedeeta dancha akatta lossiˈranno gede kaaˈlinosi; tini, isi Israeele massagate ikkado ikkanno gede assitinosi. Isi, mararro noonsakkitenna uminsare calla heddannote wole gobba gashshaanonni lowo geeshsha baxxinoho. (Ful. 5:2, 6-9) Ee, Yihowa mannasi massagara Muse doorinoti teeˈlitinota diˈˈikkitino.
5. Yihowa wolu Israeelete manni mannasi massaganno gede wolqa ikkinonsahu hiittoonniitiro xawisi.
5 Wole yannara, Yihowa ayyaani mannasi massagara dooraminohu wolu mannirano wolqa ikkinonsa. Lawishshaho, Yihowa “Newe beettira Iyyaasura” qullaawu ayyaanisinni “egenno” woy hayyo uyinosi. (Mar. 34:9) Yihowa “Ayyaani Gedewooni aanira” dirrino. (Eje. 6:34) Yihowa ayyaani “Daawiti aanira dirre wolqa” wonshinosi. (1 Sam. 16:13) Insa Maganu ayyaana addaxxitino; qullaawu ayyaani uminsa wolqanni assite dandiitannokki maalale loossanno gede kaaˈlinonsa. (Iya. 11:16-18; Eje. 7:7, 22; 1 Sam. 17:37, 50) Tennenni laˈneemmoonte gede, insa maalale loossanno gede wolqa uyinonsahu Yihowaati; konnira isi ayirrinye adhasi hasiissannote.
6. Maganu Israeele massagara doorino manna ayirrinsara hasiˈrinohu mayiraati?
6 Israeele, konni mannira qullaawu ayyaani wolqa ikkinonsata leellishannoha xawe leellanno malaate laˈu yannara, maa assitannoti gattino? Insa Musera gunguntu yannara, Yihowa togo yiino: “Kuni manni ane mishannoehu mamari geeshshaati?” (Kir. 14:2, 11) Ee, Muse, Iyyaasu, Gedewooninna Daawiti doorinohu Yihowaati; isi insa widoonni hige mannisi Massagaancho ikkino. Mannu insara hajajamannoha ikkiro, Yihowa Massagaanchonsa asse harunsannota leellishanno.
SOKKAASINE KAAˈLITINONSA
7. Sokkaasine Muse kaaˈlitinohu hiittoonniiti?
7 Magano riqiwe mannasi massagino manna sokkaasine kaaˈlitino. (Ibiraawoota 1:14 nabbawi.) Lawishshaho, Yihowa Musera hajajo uyinohu, ikkado ikkanno gede assinosihunna biddishsha uyinosihu sokkaasinete widoonniiti. Maganu, Muse citu “giddo leellisi sokkaasinchi widoonni gashshaanchonna wolassannoha asse insawa soyino.” (Soq. 7:35) Yihowa Musera Higge uyinohu ‘sokkaasinete widoonni qoleeti’; Muse tenne higge Israeele rosiisate horoonsiˈrino. (Gal. 3:19) Yihowa togo yiinosi: “Konne [manna] kuloommohe widira qolte haadhe massi! Kuneeti sokkaasinchiˈya albakkiinni haˈranno.” (Ful. 32:34) Qullaawu Maxaafi, Israeelete manni hakku sokkaanchi maala uddiˈre marraˈˈannansa laino yee dikulanno. Ikkollana, Muse manna rosiisinonna massagino gari mannu wolqara aleenni ikkitino wolqa afiˈrinorichi kaaˈlinosita leellishanno.
8. Sokkaasine Iyyaasunna Hiziqiyaasi kaaˈlitinohu hiittoonniiti?
8 Muse yanna gedensaanni iso lekkisinohu Iyyaasu, Maganu manna Kanaani gobba manni ledo olamara haaˈre haˈri yannara, Yihowa “olanto hajajaanchi” wolqa ikkinosi; konnira Israeele olaho qeeltu. (Iya. 5:13-15; 6: 2, 21) Gedensaanni, Moote Hiziqiyaasi yannara waajjishshannoti Asoorootu olanto Yerusaalame horrate kaˈino. Hatte yannara mitto hashsha, Yihowa “sokkaasinchi . . . 185,000 olanto” shiino.—2 Mot. 19:35.
9. Israeele, Magano riqiwe massaginonsa manni guuntete xeˈne noonsaha ikkirono, maa assa hasiissinonsaro xawisi.
9 Sokkaasine guuta kalaqamaati; insa kaaˈlitino manni kayinni diguutaho. Lawishshaho, Muse mitte yannara Yihowara ayirrinye uyikki gatino. (Kir. 20:12) Iyyaasu Gebaooni manni ledo qaalu gondooro ei yannara, Maganu biddishsha aannosi gede dixaˈmino. (Iya. 9:14, 15) Mitte yannara Hiziqiyaasi “wodanisira booˈna” woˈmitinota leellishannore assino. (2 Dud. 32:25, 26) Kuri massagaano guuntete xeˈne noonsare ikkiturono, Israeele kayinni insa yitannore assa hasiissinonsa. Yihowa hakkawaro konne manna sokkaasinete widoonni qole kaaˈlanni no. Ee, Yihowa mannasi massagino.
MAGANU QAALI BIDDISHSHA IKKINONSA
10. Muse Maganu Higgenni biddishsha afiˈrinohu hiittoonniiti?
10 Magano riqiwe mannasi massagino mannira, Qaalisi biddishsha afiˈrate kaaˈlinonsa. Qullaawu Maxaafi Israeelete uyinoonni Higge, “Muse widoonni qolle” uyinoonnita kulanno. (1 Mot. 2:3) Konnira, Qullaawa Borro giddo kulloonninte gede Higge uyinohu Yihowaati; Muse umisi tenne higgera hajajama hasiissinosi. (2 Dud. 34:14) Muse, Yihowa xaadooshshu dunkaana hiittoonni qansanniro biddishsha uyisi yannara, ‘woˈmanka coye hajajinosi gede’ assino.—Ful. 40:1-16.
11, 12. (a) Iyyaasunna Maganu manna massaginohu wolu manni maa assa hasiissinonsa? (b) Maganu manna massagino manna Qaalisi kaaˈlinonsahu hiittoonniiti?
11 Iyyaasu Israeelete manna massaga hanafi waronni, borreessinoonnihu Maganu Qaali noosi. Iso togo yine hajanjoonnisi: “Isi giddo borreessinoonniha baala wonsha dandaatto gede, hashshanna barra wodanchi.” (Iya. 1:8) Gedensaanni, Maganu manni aana mookkino gashshaanono hatto assitino. Insa Higge barru baala nabbawa, galchiˈra, hattono giddose ‘noo hajajonna woga baalanta seekkite agadhitanno gede mulinsanni’ xeertisiˈra dihasiissannonsa.—Marro 17:18-20 nabbawi.
12 Maganu Qaali mannasi massagginore kaaˈlinohu hiittoonniiti? Hanni Moote Iyyoosiyaasi lawishsha laˈno. Muse Higge noo xaaxo anfi yannara, Iyyoosiyaasira borreessaanchisi nabbawinosi. * Hatte yannara Moote Iyyoosiyaasi maa assiyya? “Moote Seeru Maxaafa [nabbambanna] macciishshe masillunni uddanosi dari.” Isi hakkiinni sainore assino. Maganu Qaali giddo noo biddishsha harunse kaphu maganna hunate qodhe kaino, hattono halaˈladunni Faasiku ayyaana ayirrinsanni gede qineessino. (2 Mot. 22:11; 23:1-23) Iyyoosiyaasinna Maganu manna massagginori wolootu ammanantino mannooti, Maganu Qaali giddo noo biddishsha harunsite insa uyitino biddishsha biddi assitino hattono xawissino. Tini, hundihu Maganu manni fajjosi ledo sumuu yee heeˈranno gede kaaˈlitino.
13. Yihowa manna massagginorinna kaphu maganna magansidhanno daga massagginori mereero noo badooshshi maati?
13 Kuri ammanantino mootoolla, uminsa hayyonni gashshitannotenna xeertisse heda dandiitannokkite wole daga mootoollanni lowo geeshsha baxxitinote. Kanaani manni gashshaano hunda, mannu macca gibbannore assanno; lawishshaho, fiixu ledo, meyati meyate woy labbaahu labbaahu ledo, hattono saadate ledo siimu xaadooshshe assannoho; qoleno ooso kakkalannohonna kaphu maganna magansiˈrannoho. (Lew. 18:6, 21-25) Hakkiinni saeno, Baabiloonetenna Gibitsete manna massaggannorira Maganu Israeelete uyinote gedeeti sayinsete ledo sumuu yitannoti fayyimma agadhate kaaˈlitanno higge dinonsa. (Kir. 19:13) Hundihu Maganu manni kayinni ammaname massaginonsa manni ayyaanaamittetenni, amanyootunninna bisunni xuru nookkire ikke heeˈrate kaaˈlinonsa gara afino. Tini, ammanantino albisaano massaganni noohu Yihowa ikkinota leellishshannote.
14. Yihowa mannasi massaginoha mito manna seejjinohu mayiraati?
14 Hunda Maganu manna massagino manni giddo mitu isi biddishsha harunsikki gatino. Kuni Yihowara hajajama giwinohu mannasi massagino manni, isi qullaawu ayyaanisi, sokkaasinesinna Qaalisi widoonni uyinonsa biddishsha adha giwino. Yihowa mannasi massagino manna seejjino woy insa bayicho wole riqiwino woti no. (1 Sam. 13:13, 14) Isi umisi yannanni, hakkuyira albaanni mannasi massagino manninni roorannoha doorino.
YIHOWA GUUTA MASSAGAANCHO DOORINO
15. (a) Masaalaano baxxino Nugusi daannota masaaltinohu hiittoonniiti? (b) Masaalotenni kulloonni massagaanchi ayeti?
15 Yihowa mannisira baxxino massagaancho doorannota, lowo diri albaanni masaalotenni kulino. Muse Israeelete mannira togo yiino: “Maganiˈne Kaaliiqi roduuwiˈne giddonni ane gedee himanaancho (woy ‘masaalaancho’) kayisannoˈnena isi yaannota macciishshe.” (Mar. 18:15) Isayyaasi hakku Masaalaanchi “gaadaannanna [‘massagaanchonna’, NW] roorricha” ikkannota coyiˈrino. (Isa. 55:4) Daanieelino “buuramino” Massagaanchi daannota qullaawu ayyaaninni borreessino. (Dan. 9:25) Gedensaanni, Yesuusi Kiristoosi isi Maganu manni “Rosiisaancho” woy Massagaancho ikkinota coyiˈrino. (Maatewoosi 23:10 nabbawi.) Yesuusi rosaano iso uminsa fajjonni harunsitino; hattono isi Yihowa doorinoha ikkinota ammantino. (Yoh. 6:68, 69) Insa, Yihowa Yesuusi Kiristoosi widoonni mannasi massaganni noota ammantanno gede assinonsari maati?
16. Yesuusira qullaawu ayyaani wolqa ikkinosita leellishannori maati?
16 Qullaawu ayyaani Yesuusira wolqa ikkinosi. Yesuusi cuuami wote, cuuaanchu Yohaannisi “gordu faˈnameenna iiminni Maganu Ayyaani lembooli daninni daye aanasi dirranna” laino. Hakkunni gedensaanni “Qullaawu Ayyaani Yesuusi halalli gobba fule haˈranno gede” assinosi. (Maq. 1:10-12) Qullaawu ayyaani, Yesuusi uullate aana soqqami yannara rosiisannonna maalale loosanno gede wolqa ikkinosi. (Soq. 10:38) Qoleno, qullaawu ayyaani Yesuusira ayyaanu akatta, lawishshaho baxillu, hagiirrunna kaajjado ammana heedhannosi gede kaaˈlinosi. (Yoh. 15:9; Ibi. 12:2) Yesuusi geeshsha Maganu ayyaani kaaˈlo afidhino massagaano horo dino. Ee, Yesuusi Yihowa doorino massagaanchooti.
17. Sokkaasine Yesuusa kaaˈlitinohu hiittoonniiti?
17 Sokkaasine Yesuusa kaaˈlitinosi. Yesuusi cuuamihu gedensaanni boode yanna giddo, “sokkaasine dagge” towaattinosi. (Mat. 4:11) Qoleno, isi reyara boode saate gatte heedheenna “jawaachishanno sokkaasinchi gordunni dirre” leellinosi. (Luq. 22:43) Yesuusi Yihowa fajjo wonshate kaaˈlo hasiissannosi wote, Yihowa sokkaasinesi soya dandaannota afino.—Mat. 26:53.
18, 19. Yesuusi heeshshosiranna rosiisannorira Maganu Qaale biddishsha asse horoonsiˈrinohu hiittoonniiti?
18 Maganu Qaali Yesuusira biddishsha ikkinosi. Yesuusi soqqansho hanafi yannanni kayise, Qullaawa Borronni qummi assanni coyiˈranno. (Mat. 4:4) Yesuusi Maganu Qaalira hajajame qarru haqqi aana reyate geeshsha nafa iillino. Reyi wote nafa Mesihichunnire yaano isi daafira kulloonni masaalo coyiˈrino. (Mat. 27:46; Luq. 23:46) Hatte yannara nooti ammaˈnote sooreeyye kayinni, Maganu Qaali wogansa ledo kiphi yaanno wote lashshi assite agurtanno. Konnira Yesuusi, Yihowa masaalaanchu Isayyaasi widoonni coyiˈrino qaale qummi asse insa daafira togo yiino: “Tini gosa afuunni ayirrissannoe; wodaninsanni kayinni anewiinni faffe no. Magansidhannoehuno woga wonshateeti. Mannu woganna bude, seeru gede assite rosiissanni, kaphunni magansidhannoe.” (Mat. 15:7-9) Yihowa togoo manni mannasi massagara doorannoni?
19 Yesuusi assinorira calla ikkikkinni, rosiisinorirano Maganu Qaale biddishsha asse horoonsiˈrino. Isi lowo egennonna woˈnaalshi noosiha ikkirono, ammaˈnote sooreeyye fonqoltusi yannara umisi hayyo diaddaxxino. Hatteentenni, isi Qullaawa Borro giddonni qummi assanni coyiˈrino. (Mat. 22:33-40) Yesuusi macciishshannosi mannira iima heeˈrino heeshshore woy kalqete alamere kulanni naaniiga agure, ‘Qullaawa Borro wodanchanno gede wodanansa fanino.’ (Luq. 24:32, 45) Yesuusi Maganu Qaale lubbora baxino; qoleno konne Qaale mannaho quqquxame kulino.
20. (a) Yesuusi Maganoho ayirrinye uyinohu hiittoonniiti? (b) Yesuusinna Heeroodisi Agiripha Umihu mereero noo badooshshi, Yihowa mannasi massagara dooranno manni daafira maa rosiisannonke?
20 Yesuusi coyiˈrinohu “ashilaamu hasaawi” woy dancha qaalla mannu dhagge assiˈranno gede assitinoha ikkirono, Rosiisaanchisi Yihowara ayirrinye uyino. (Luq. 4:22) Mitte hige mittu dureessu manchi Yesuusa “Dancha Rosiisaancho” yee woshshe iso jajate woˈnaali yannara, Yesuusi dinaaxxino; isi togo yee qolino: “Mayira dancha yiittoe? Mittu kaˈa danchu dino. Isino Maganoho.” (Maq. 10:17, 18) Yesuusi reyihunni mitu settu diri gedensaanni Heeroodisi Agiripha Umihu, Yihudu moote woy massagaancho ikkino. Isi horo Yesuusi gedeeha diˈˈikkino! Isi mitte hige “mootete uddano” uddiˈre songo fulino. Hakko mannisi isi coyiˈranna macciishshiti, togo yee canci: “Tini Maganu huurooti ikkinnina mannunnita diˈˈikkitino!” Tini, isi dhukasi hawanno gede assitusikkinni digattino. Hakkiinni aane mayi ikkiyya? Isi “Maganoho ayirrinye aa hooginohura, hakkawoyintenni mootichu sokkaasinchi ganeenna daˈmuule reyino.” (Soq. 12:21-23) Tenne laˈˈanni heeˈre, Heeroodisi Yihowa mannasi massagara doorinoho yee hedanno manchi dino. Yesuusi kayinni, Maganu doorinosita leellishannore assino; qoleno, isi ayewoteno Bayiru Massagaanchi Yihowa ayirranno gede assino.
21. Aananno birxichira mayinnire ronseemmo?
21 Yesuusi massagaancho ikkinohu shiima diro calla diˈˈikkino. Isi reyotenni kaihu gedensaanni togo yiino: “Roorre baala gordohonna baattote uyinoonnie. . . . Kuneeti, gobbate goofimarchi geeshsha ani kiˈne ledo noommo.” (Mat. 28:18-20) Ikkina, Yesuusi iima heeˈrannonna illete leellannokkiha ayyaanu kalaqo ikkino daafira, uullate aana Maganu manna massagannohu hiittoonniiti? Yihowa Kiristoosi woroonni mannisira albisa ikke loosara doorinohu ayeti? Kiristaanu konne Magano riqiwe loosanno manna bade afa dandaannohu hiittoonniiti? Aananno birxichira, kuriuu xaˈmuwara dawaro qolloonni.
^ GUFO 12 Tini Muse borreessinota hundi borro ikkitukkinni digattino.


text:
Manni murtii Federaalaa olaanaan Lidataa jiru har’a himatamtoota adda addaaf bellama Ka biroo kenne jira.Sababaan guyyaa biraatti dabarsuuf kennees abbaan alangaa raga-baatoota dhiyeessuu hin dandeenyee akkasumas manni murtiin hojiin itti baayyate kan jedhu ta’u abukaatoo kan ta’an Obbo Wandimmuu Ibsaa dubbatanii jiru.Yakka ilaalchii himatamtoota irratti gaggeeffamu yeroo hedduu sababaan adda addaan bellama guyyaa biraatti dabarsuun baratamaa dhufeera.
Ragaan afaan hojii biyyatitti jijjiramee hin dhiyaannee, sagaleen waraabamee bifa sii Diin dhiyaate dhaga’amuu didee jedhama. yeroo kaan immoo abuukaatoon hidhamtoota waliin wal arguu fi mari’achuu dhorkamuun kan ka’e qophii barbaachisuu gochuuf danqaa ta’u isaan abuukaatoonni hedduun komee dhageesisuu.
Gama kaaniin hidhamtoota manni murtii ragaa dhabuun walaba jedhee polisiin hidhee kaa’uun rakkoo biraati. Kanneen manni murtii walaba baasee ituu hin gadhisiin polisiin achuumtti himannaa biraa irratti dhiyeessuunis ni jira.Hidhamtoonni mana hidhaa keessatti wal argan walii isaanii irratti ragaa akka ba’an yeroon itti ta’e akka jiru abukaatoleen adda addaa ni dubbatu.
Deemsa mana murtii fi seeraa fi Heerri biyyatti quba wal qabaa?


text:
BBC’n Tamsaasa Raadiyoo Afaan Oromoo eegaluudhaaf qophii isa barbaachisu hunda xumuruu ifa godhe. Akka ibsa BBC’tti tamsaasni kuni kan eegalu guyyoottan muraasa keessatti. Kunis kan dhugoomu baatiin Fulbaanaa osoo hin xumuramin ta’uu isaatu himama. Fuulli Feesbuukii BBC Afaan Oromoo akkuma banameen hordoftoota kumaatama horachuu danda’eera.
Tamsaasani BBC Afaan Oromoo dhugoomuu jechuun guyyoottan muraasa booda Oromoon Afaan isaa BBC irraa dhaggeeffachuu fi odeeffannoo madaalawaa ta’e argachuuf eegala jechuudha. Kuni Oromoo fi afaan isatiif tankaarfii takka gara funduraatti.
Karoora BBC keessatti Afaan Amaaraa fi Tigrees ammatamaniiru. Ammas, karroorri BBC haarofni kan agarsiisu dhaabbanni Biriitaaniyaa kuni tamsaasa isaa gara Naayjeeriyaatti afaan sadiin (Igboo, Pidignii fi Yurubaan), akkasumas gara Hindiitti afaan afuriin (Gujaraati, Maraatii, Punjaabii fi Telguun) kan dabarsu ta’uu isaati. Tamsaasni Afaan Kooriyaas bara 2017 keessa akka jalqabu beekameera.
Afaan Oromoo fi Ingiliffaa dabalatee BBC’n afaan 40 tamsaasa raadiyoo fi televiziyoonaa kan kan dabarsu ta’uun beekmaeera.
Oromoon hundi baga gammaddan!


text:
Garaagarummaa Jaalala fi hariiroo Haraamaa
Gaafi fi deebiin kuni websayiti www.islamqa.info irraa fudhatame. Ummata ni fayyada jechuun hanga danda’een gara Afaan Oromootti hiikuf yaale jira. Dubbisa gaarii!
Ani intala umriin koo waggaa 24 ta’eedha. Gurbaa tokko irraa jaalalaan qabame. Garuu bakka tokkotti wal qunnamuuf walii hin beellamnu. Jaalala qulqulluu nama amantii qulqulluu qabu jaalladhe.
Akka na fuudhu waadaa naaf gale. Haa ta’uu malee haalli inni keessa jiru rakkisaa waan ta’eef akka isa eegu na gaafate. Yeroo tokko caalaa waan naaf bilbile natti hin fakkaatu. Akka naaf hin bilbille itti hime. Sababni isaas, isa haa jaalladhuyyu malee naaf bilbiluun kuni sirrii akka hin taane natti dhagahame. Jaalalli keenya kallattiin deema akka jiru natti dhagahame. Innis wanta natti dhagahame kanaan walii gale, yaada kiyyas ni kabaje. Garuu oduu isaa akka beekuf yeroo baay’ee interneetin imeeli (xalayaa) naaf erga. Waggaa tokkoof hariiroo jaalalaa keessa turre. Nama kanaa fi maatii isaa nan beeka. Isaanis sirritti nu beeku. Rabbiif jedhe isa jaalladha, innis akkasuma na jaallata. Wanti rakkoo ta’e, namoonni heerumaaf na kadhatan natti dhufu eegalan, hanga amma gara namoota 8 ni gahu. Yeroo hundaa isaan ni dida mucaa (gurbaa) sanii waadaa waan galeef. Amma garuu dhama’e. Wanti ani hojjachaa jiru halaala moo haraamaa? Alhamdulillah, salaata dirqamoota ta’an hundaa fi salaata sunnaa nan salaata. Salaata halkaniis (qiyaam) nan salaata. Hariiroo jaalala kanaaf hojiiwwan gaggaarii nan dhaba jedhe sodaadha. Jaalalli kabajamaan qulqulluun haraamaa? Isa jaallachuun koo halaala moo haraamaa?
Deebii
Galanni Rabbii olta’eef haa galu.
Jalqaba irratti, Rabbiin akka si qajeelchu fi gammachuu siif kennu nan kadha. Shamarran akka teeti qulqullummaa ofii eeguf fedhii ol’aanaa qabanii fi dhimma isaanii keessatti daangaa Rabbii eegan lakkoofsa isaanii akka dabalu Rabbiin kadha. Dhimmoota keessaa garmalee barbaachisaa kan ta’e fi namoonni baay’een akka salphaatti kan ilaalan hariiroo miirati (emotional relationship). Sababa kanaan mallattoo fi daangaa Rabbii qulqulluu kan ta’e darbu. Rabbiinis rakkoo adda addaa kan nuti dubbisnuu fi dhageenyun isaan qora. Qormaata kana keessa Muslimoota hundaa fi nama qaroo maraaf barnootatu jira.
Wanti hubachuu qabdu saala lamaan jidduu walii barreessu fi wal qunnamuun balbala fitnaa (qormaata guddatti) nama geessudha. Dhimma kana irratti waxmadii sheyxaanatti akka hin kufne of eeggachu akka qaban ragaaleen agarsiisan shari’a (seera Islaamaa) keessa guute jira. Ergamaan Rabbii (SAW) yommuu dargaggeessa akkanumaan dubartii dargaggeetti ilaalu argu, dargaggeessi kuni gara biraa akka ilaaluf mataa isaa naannessu turan. Ergasii akkana jedhu:“ رَأَيْتُ شَابًّا وَشَابَّةً فَلَمْ آمَنِ الشَّيْطَانَ عَلَيْهِمَا ”Dargaggeessaa fi shamarre arge. Isaan lamaan irratti sheyxaana hin amanu. (Kana jechuun Sheyxaanni isaan hin qoru (hin mokkoru) jedhe hin amanu.)” (Al-Tirmizii 885, Sahiih al-Tirmizii keessatti Al-Albaanin haasan jalatti ramade jira.
Dargaggeessa kana waliin wal qunnamtii addaan kutuu keetif waan gaarii hojjatte jirta. Walii barreessullee akka dhiistu ni abdanna. Sababni isaas, walii barreessun balbala badiinsaa isa guddaa namoota yeroo ammaatif banameedha.
Kana jechuun nama murtaa’a tokko kan inni niiti akka isaaf taatu filate yookiin kan ishiin dhiirsa ishii akka ta’uuf filatte jaallachu fi yoo danda’ame fuudhun ykn itti heerumun haraama jechuu miti. Jaalalli qalbii keessatti hojjachuu qaba. Sababa beekkamuun yookiin hin beekkamneen qalbii namtichaa keessatti mul’achuu danda’a. Garuu jaalalli sababa walitti makamuutin yookiin ilaalutin yookiin haasawa haraamatin yoo ta’e, suni haraama. Haa ta’uu malee, sababa duraan wal baruutin yookiin sababa waa’ee nama sanii dhagayuutin jaalalli yoo uumame fi namni suni jaalala ofirraa deebisu yoo dadhabe, jaalala san waliin rakkoon homaatu hin jiru, daangaa Rabbiin kaa’e yoo eege fi darbuu yoo dhiise.
Imaam ibn Al-Qayyim (Rabbiin rahmata Isaaf haa godhu) akkana jedha:
“Sababa haraama hin taanen jaalalli yoo guddate, namtichi saniif hin komatamu (hin waqqafamu). Fakkeenyaf kan akka nama niiti ofii jaallate ergasii ishii dhiise. Garuu jaalalli kan isa waliin turu fi gadi isa hin lakkisne kan ta’e. Sababa kanaaf namtichi kuni hin komatamu. Akkasumas, dubartii takka tasa ilaale ergasii yoo ija ofii irraa naannesse garuu osoo inni hin barbaadin jaalalli onnee isaa keessa yoo qubate, jaalala akkanaatif hin komatamu. Garuu jaalala kana ofirraa ittisuuf tattaafachu fi ija ofii irraa garagalchu qaba. (Rawdat al-Muhibbiin fuula 147)
Sheykh ibn Usaymiin (Rabbiin rahmata Isaaf haa godhu) akkana jedha: “Namni tokko dubartii amala gaarii, imaana fi beekumsa qabdu dhagayuun fuudhaf ishii barbaadu danda’a. Yookiin immoo dubartiin takka dhiira amala gaarii, imaana fi beekumsa qabu dhagayuun isatti heerumuuf barbaadu dandeessi. Garuu wal-qunnamtiin isaan lamaan jidduu Islaamummaa keessatti fudhatama hin qabne rakkoodha, badii guddatti kan geessudha. Haala kana keessatti dhiirri dubartii qunnamu yookiin dubartiin dhiira qunnamuun ‘si fuudhu barbaada’ jechuun isaaniif hin hayyamamu. Kana irra, akka dubartii tana fuudhu barbaadu waliyyi (kan ishii guddisetti) himu qaba. Yookiin immoo, dhiira kanatti heerumu akka barbaaddu warra ishiitti himu qabdi. Akkuma Umar ibn al-Khaxxaab (Rabbiin isarraa haa jaallatu) intala isaa Hafsaa heerumaf Abu Bakari fi Usmaani (jara lachuu Rabbiin irraa haa jaallatu) kenneef. Garuu dubartiin qajeelloon dhiiricha yoo qunnamte, kuni wanta gara fitnaa (qormaata guddatti) nama geessudha. “[Liqaa’aat al-Baabil-Maftuuh (gaafi 26, lakk.13)]
Wanti si gorsinuu dargaggeessa kana waliin walii barreessu dhiisun baay’ee barbaachisadha. Dhuguma fuudhaf yoo si barbaade, karaa warra keetitiin fuudhaf akka si kadhatu itti himi. Haala qabeenya isaa ykn wanta biraa akka gufuututti (girdootti) ilaalu hin qabu. In sha Allah yoo namtichi wanta xiqqotti gammade fi quufe dhimmichi salphaadha. Rabbiin rahmata fi tola Isaatin nama of danda’u isa taasisa. Dargaggeessi kuni xiqqaate xiqqaatu waliyyi (nama si guddise fakkeenyaf kan akka abbaa) qunnamuun waliigalte fuudha heeruma shari’aa (ykn nikaha) raawwatu qaba. Waligalteen gaa’ilaa erga raawwatame booda mana tokkotti walitti dhufuun yoo ture homaa rakkoo hin qabu. (Kana jechuun nikaha erga raawwatani booda Intalli mana warraa yoo turte homaa rakkoo hin qabu.) Haa ta’uu malee kuni akka waadaa wal fuudhutti yoo ture fi walii barreessun yoo itti fufe, akka shari’aatittii fi jireenya qabatamaatti karaa dogongoraa balbala badii fi cubbuu banuudha. Rabbii ajajamuu fi daangaa shari’aan kaa’e eegun malee gammachuun akka hin argamne sirritti mirkaneessu dandeessa. Karaaleen hayyamamaan gahaadha, karaa haraamatin deemun hin barbaachisu. Garuu mataa keenyatti jabeessun sheyxaanni carraa argametti fayyadamuun nu gowwoomsa.
Heeruma tursiisuun kee miidha kan sitti fiduudha. Umriin kee deema fi haalli gurbaa kanaa foyya’aa hin jiru; isattis heerumaa hin jirtu nama biraattis heeruma hin jirtu. Heeruma tursiisuu of eeggadhu gara fuunduraatti si miidhati. Wanti hubachuu qabdu namoota fuudhaf si kadhatan keessaa dhiirri gurbaa kana caalaa amanti jabeessu fi imaanan isa caalu jiraachu danda’a. Akkasumas, gurbaa kanaa fi si jidduu caalaa jaalalli si fi nama san jidduu jiru guddaa ta’uu danda’a.
Rabbiin hundarra beeka.
Madda: https://islamqa.info/en/82010


text:
Oliyaad Baqqalaa,Seenaa Solomoon,Mooybil Misgaanuu, Qananii Taammiruu, Ifaa Gammachuu,Baahiluu Simaachoo fi Eliyaas Kifluu fa ganna 1 fi wayiin duratti abbaan alangaa addaa Itoophiyaa himatee biyya nagaa dhowwan jedhanii hidhan.
Jara kana keessaa ijoollee dubraa lamaan artisiti Seenaa Solomonii fi artisti Qananii Taammiruu Qaallittiitti jiran.
Jarii dhiiraa shanan ammoo Qilinxoo jira.Warrii cuftii ta kalee waliin marroo sadii beellamaaf mana murtii dhufee waan himataniin caqafate.
Manii Murtii beellama kalee silaa yaada abbaana alangaa addaatii fi abukaatoon isaanii irratti wal falaman caqasee murtii kennuuf beellame.
Taatullee abukaatoon jara kanaa lamaan obboo Wondimmuu Ibsaatii fi obboo Tolamaariyaam Margaa yaada murtii abbaa alangaa addaa irraa qaban akka galmee tokko irratti dhiyeeffatan hajaje.
Jara kana keessaa Eeliyaasa Kifluu dhiba qabaa wayaa oowwituu keeyyachuu male. Fayyaalee mitii horuma ufiitiin mana akimi dhaqee wallaanachu fedha manii murtiilleen tanumaaf jedhee akka wannii innii gaafate guutamtuuf gaafatee taatullee hajajii mana murtii sun akka abukaatoon isaa obboo Tolamaariyaam Margaa jedhutti hin guutamneef.
Akka obboo Tolaamariyaam abukaatoon jara kanaa Ifaa Gammachuu maqeeffatee jedhetti bisaan warrii dhugu booruu, cirracha qaban tana qofaa mitii waan hmamaatuu dhibiillee hedduu qaba.Tana malee firaashii cinaacha nama tokko qofa qabattu senimetirii 80 lamaan irra bulan.
Manii murtii ammoo akka waan himatan kana barreeffamnaan dhiyeeffatan hajaje.Ijoolleen dubraa lamaalleen akka abukaatoon isaanii jedhutti duruu rakkoo akka akkaa himachaa bahan.Fkn maatii isaanii akka fedhanitti dubbisuu dhowwuu fa.
Woma taateefuu manii murtii olaanaa federal Itoophiyaa dubbii isaanii bori itti deebi’a.


text:
Koloneel Aliyyii Cirriin qabsaa’ota Fincila Baalee keessatti hirmaatan keessaa isa tokko. Gabrummaa ummatarra ga’aa tureen aaruun ijoollummaa isaatti; umriisaa 12ffaan qabsaa’uf bosonaa seene.
Qabsoorra osoo jiru, Jeneraal Waaqoo Guutuun qabsoo jalqabuu yeroo baru, waliin qabsaawuu jalqaban. Koloneel Aliyyiin sana duras ummata biratti qabsoon beekkamaa waan tureef, Jeneraal Waaqoo hedduu gammachiise.
Sirna Hayilasillaasee keessa bara 1957 Waxabajjii keessa Oborso aanaa Madda Walaabuutti nafxanyaa muddees waraanera. Qabsoo Oromoo Baalee finiinsuunis nama maqaa adda durummaa qabu.
Koloneel Aliyyii Cirriin hiriyoota fi qabsaa’ota akka isaa Haji Goobanaa Yuuboo, Saamoo Kormee, Jeneraal Waaqoo Guutuu, Koloneel Adam Jiloo, Koloneel Dubroo Waaqoo, Koloneel Huseen Bunee, Koloneel Kadir Waaqoo Shaaqeefaa waliin diinan lolaa turan.
Aanaa Dalloo Mannaa fi Madda Walaabuu kan waldaangessu Malkaa Amaanaarratti guyyoota 7f nafxanyaan saamichaa fi weeraraaf bobba’e akka hin dabarre dhoorkera.
Camarrii, Horri Korree, tulluun Araaraa, tulluun Habbisuu (lafti dhaloota warra isaa) nafxanyaa muddaa ofii injifannoon keessa burraaqaa turani.
Koloneel Aliyyi Cirriin amma aanaa Madda Walaabuu magaalaa Bidiree keessa jiraata.
Aliyyi Cirriin; Jaarraa Habbisuu Jiloo Galma Odaa Guljuu Bariisoo Huqqaa jechuun abbootii isaa lakkaa’a. Lakkoofsichis gosa isaa Karrayuun isa geessa.
Koloneel Aliyyii Gubbaa, Dalloo, Angeetuu, Bidiree, Oborsofaatti goota diina irriiba halkanii dhoorkee guyyaa abjoochise ture. Magaalaa Oborsootti waraanni Aliyyii Cirrii waraana nafxannaa barbadeessera. Aliyyiin nama cunqursaa danda’ee baatu hin turre.
Aliyyi, magaala, jajjaba, dhaabbata qajeelaa qabu.
Koloneel Aliyyii haadha warraa afur irraa ijoollee 25 horateera.
Hacaaluu Hundeessaas sirba isaa keessatti; Aliyyii Cirriitu beeka … karaa dhoombiriin dhukaate…. jechuun Aliyyiin dhukaasa dhoombiriin gita akka hin qabne dhugaa ba’eefira.
Aliyyi goota qawwee dhoombiriin xiyyaara samii buusus ture.
Ayyaana Iid Al faxir 1437ffaa, bara 2008 sababeeffachuun OBS Aliyyii Cirrii waliin turmaata taasiseet ture. Koloneel Aliyyiin “Ilmaan teenyayyuu osoo qabsoorra jirruu bosonuma keessatti horre, yeroon nuti loon horsiifannee dikee jalaa harre hin jiru. Humnaa fi yeroo keenya bosona seennee qawwee diinarratti dhukaasaa turre.” Jedha seenaa isaa yoo himatu.
Koloneel ijoollummaa isaatirraa eegalee lolaa fi adamoo baay’ee jalata ture. Adamoo kanaas kan gaggeessaa turan obbooloota isaa A/Raamaan Cirrii, Awwaluu Cirrii,Usmaan Cirrii,Isaaq Cirrii,Harbisee Cirrii waliin ture.
Abbaan isaanii loltuu cimaa loltoota sirna nafxanyaa waliin yeroo dheeraa wal waraanaa turuun haaloo ilmaan Oromoo lubbuun isaanii darbe gumaa deebisaa turani. Mootummaa Hayilasillaasee hidhannoon Oromoorraa qolachaa turan.
Qabsoo isaanitiin mootummaan H/sillaasee uummata Oromoo irratti cunqursaa gaggeessaa ture keessaa garee waraana shaambaal Baqqalaan hoogganamu waliin bakka Sannaatee jedhamutti wal waraanuun shaambaal Baqqalaa ajjeesun loltoota isaa hedduus barbadeessuun injifannoo argataniru.
Mootummaan H/Sillaasee loltootni isaa dhumachuu dhaga’ee hoomaa waraanaa baay’ee erguun akka obbo Cirrii Jaarraan qabamu godhe. Mana hidhaa Gobbaattis darban. Waggaa shaniif mana hidhaa Gobbaa keessaas turan.
Dhuma waggaa shanii booda qaamni mootummaa H/sillaasee Cirrii Jaarraa lubbuu baay’ee balleessitee jirtaan, umurii guutuu hidhamuurra gumaa nama ajjeestee kanfalii ba’i jedhame. Innis dheebuu qabsoo ilmaan Oromoof qabu waan itti urgooftef mana hidhaa keessa taa’urra gumaa kaffalee ba’uu wayyaan kaffalee ba’e.
Madda Walaabutti deebi’ee galuunis maatii isaa fi ijoollen isaa maal irra akka jiran erga hubatee booda Aliyyii Cirrii, Awwaluu Cirrii, A/ramaan Cirrii, Usmaan Cirrii, Isaaq Cirrii fi Harbisee Cirriin waraana akka baran taasise.
Baaletti yeroo Aliyyii Cirriifaanti ijoollee turan qabsoo kan jalqabe Mahaammad Gadaa Qaalluuti. Qawwee Xaaliyaanirraa bara 1938 argateeni lolichas kan jalqabe.Sirna Hyilasillaasee sanarra gabrummaan filatamuu baatus Xaaliyaanii wayyaayyu Oromoof jedhu Haji Adam Tiinnaa seenaa Koloneel Aliyyii fi hacuuccaa bara sanaa yoo himan.
Aliyyii Cirriifaanti lola Mahaammad Gadaa Qaallurraa baratan. Sirni nafxanyaa Mahaammad Gaadaa Qaalluurratti karaa 3n duula irratti bane. Isaanis karaa Gadab, Raammii W/mikaa’eel, Muloo Daadhii, Saannata, Hangeetuu, Manniisaan lola guddaatu ta’e. Wraana kanarratti gootonni Oromoo 3n; Huseenonni loltoota nafxanyaa 56 ajjeesuun wareegamaniiru.
Waraannii Mahaammad Gadaa Qaalluu laafee hiikkachuu jalqabe. Innis Raayituu Galdii seenan. Booddees qabamee mootummaa Hayilasillaaseef dabarfamee laatame. Mana hidhaa Gobbaattis summii nyaachifamee ajjeefame.
Boodas Aliyyi Abdullaahiifaa waliin Aliyyi Cirriifaan falmaa turan. Diinni maqaa isaanii dhageenyan ofirratti fincaa’aa ture.
Waaqoo Guutuu namoota 40 fudhatee Somaaliyaa dhaquun qawwee 40 argatee deebi’ee. Aliyyii Cirriinis yona Waaqoofaatti dabalame. Waaqonis Aliyyiin bosana seenee diinan loluun cimaa akka ture waan beekuf yoo isa argatu guddaa gammade.Maddattis walga’anii walii kakatan.
Bara 1956 Madda Walaaburraa nafxanyaa ari’uun to’annoo ofii jala oolchan. Maddatti yoo walga’anis hoogganaa filatan.
Waaqon jeneraalummaan hoogganaa olaanaa, Aliyyiin koloneelummaan itti aanummaan akka tajaajilu filatame. Koloneel Dubroo Waaqoo, koloneel Adam Jiloo Waaqoos hoggantummaa argataniiru.
Waggoota 7 mootummaa Hayilasillaasee waliin ega lolaa turaniin booda jidduutti waggoota 4 Dargiin gara aangoo yoo dhufu boqatanii lolli akka haaraa cimee itti fufe.
Jaagamaa Keelloo mootummaa Haylasillaaseen muudamee gara Baalee yoo deemu ummata sossobee ofitti akka qabachuu yaalaa ture. “Gootonni Baalee harka akka kennatan kan nu taasise Jaagamaa Keeloo ture.” jedha Aliyyi Cirriin seenaasaa yoo himatu.
Loltoota Baalee lafatu isaan gargaara. Sanaaf yeroo heduu injifannoo gonfatu.Sulula Gannaalee, sulula Weelmal, bosona Harannaa Bulluq keessatti injifannoowwan jajjaboos galmeessisaa turaniiru.
Baale Waaqoo Luugoo, Soomoo Kormaa, Ibraahiim Qaalluu, Suufii, Kadir, Usmaan, Awwaluu Cirrii fi gootota jajjaboo horateera.
Aliyyii Cirrii Somaaliyaatti baqatee bara mootummaa ADWUI biyyatti deebi’ee jiraachuu jalqabe. Umrii ofiis guutuusaa qabsootti fixee maanguddummaan sireerratti deebi’an.
Aliyyii Cirriin qabsootti fuudhee, maatii bosonuma keessa deemaa horate. Aantummaa ummataa kanas yoo Koloneel Adam Jiloo ajajaa waraanaa fi hayyuun Oromoo Somaaliyaatti maqaa Oromoon waggaa 11f hidhamanii turan biyyatti yoo deebi’an, “Nama ijoollee fi niitirraa du’e osoo hin taane, nama biyyarraa du’e natti himaa; silaa waggaa 11n hidhamee ala turee deebi’ee.” jedhan jedhama. Biyyaaf du’uun Baaletti akkanaan barsiifamaa ture.
Waajjirri Dhimmoota Koomuniikeeshinii aanaa Madda Walaabuu (2008) waa’ee Koloneel Aliyyii raga yoo ba’u, Koloneel Aliyyii Cirrii jeneraala waraanaa diina isaanitiin maalif isaaninakka lolan yoo itti himan; “Nuti kan isiniin lolluuf isin diina keenya waan taataniifi. Yoo isin injifannes yoo duune seenaa arganna. Isin injifannaanis lafa keenya; lafa ummata Oromoo isa bareedaa kana isa uummanni duraanii lafa isaatti boonee loon isaa irratti bobbaafachaa ture, seera isaa irratti tumataa aadaa fi afaan isaa itti guddifataa ture kana arganna” jedhee deebiseef.
Koloneel Aliyyii Cirrii Jeneraal Walda Sillaasee Barakat, Jeneraal Kabbadaa Yaa’iqoob, Fitawuraarii Alamaayyoo Taayyeefaan ummata Oromoo irratti hacuuccaa gaggeessaa turan nuffuun, “Yoo nu dhiisuu baattan qabsoon keenya ittuma fufa!” jechuun kutannoon nama dubbataa ture.
Keessattuu Fitawuraarii Alamaayyoo Taayyee Amaara ta’ee, Dalloo bulchaa turuun ilmaan Oromoo irratti hacuuccaa daangaa hin qabne geessisaa ture. Kana malees, Fitawuraarii Galchuu Toogee ammoo gosa Oromoo ta’ee Madda Walaabuu bulchaa ture. Fitwuraariin kun mootummaa Hayila Sillaasee biratti fudhatama argachuuf jecha ummata Oromoo lammii isaa fixaa ture.
Gama biraatiin lammiin Oromoo dhalootaan Angeetuu; ajajaa kudhanii kan ture Bulloo Gammadaan immoo gidduu deemtuu ykn haala mijeessaa nafxanyaa ta’uun tajaajilaa ture. Kunis dubbiin Oromummaa amma galuufitti ture.
Kana jechuun waraanni koloneel Aliyyiin hoogganamu iddoo inni qubatuu fi bulu waan beekuuf odeeffannoo nafxanyaa mootummaa Hayila Sillaaseef dhiyyeessaa ture. Haaluma kanaan otuma nafxanyaa waliin ummata Oromoo waraanaa jiruu loltoota Oromoo Madda Walaabuun booji’amuun waraana Shaalaqaa Awwaluu Cirriin hoogganamu jala gale.
Yeroo kanatti ajajaan kudhanii Bulloo Gammadaan kaayyoo ummata Oromoo fi kallaatti deemsa isaanii erga hubateen booda garee waraana ummata Oromoo waliin ta’uun Oromummaa isaa amanee ummata Oromoo waliin gara waraana nafxanyaatti seenuun Godina Gujii bakka ‘Gurraa’ jedhamutti harka nafxanyaan du’e.
Yeroo sanatti waraanni kun humnaan ol waan cimeef ummanni Oromoos ta’e nafxanyaan osoo wal baqatanii galaana bishaan Gannaaleen lubbuu isaanii dhabaniiru. Haaluma kanaan gareen waraana koloneel Aliyyii Cirrii magaalli Oborsoo fi Bidiree akka nafxanyaa yeroo saniif hin taane guban.Akkasumas Riqicha laga Gannaalee gubuuf ka’anii yoo hafe nu fayyaduu danda’a jedhanii gubuu dhiisan.Yeroo kanatti bakka Maddaatti waraanni akka hin gaggeeffamne dhaamsi isaanii bineensi illee ykn Allaattiin illee bakka kanatti akka hin ajjeefamneef beelladoota manaa keessaa immoo Gaala akka hin qallee dhaamsa walii dabarsanii waraana isaanii itti fufan.
Koloneel Aliyyiin mootummaa Hayila Sillaasee gaaffii ciccimoo gaafatee ture. Finfinnee deemuun, “Erga ummata keenya injifattee akka durii gadi nu hin qabin; jiruu keenya ol qabi, Dalloo Mannaatti erga biyya Somaaliyaatii nu waamtee kunoo dhufne gaaffii keenya duraa akka deebinee si hin gaafanne waan dura balleessite lammata akka nutti hin deebisne.” jedheen.
Haaluma wal fakkaatun bara mootummaa Dargii, mootummaa Hayila Sillaasee caalaa cunqursaa guddaan ummata Oromoorra gahaa ture. Bara muutummaa Dargii kana keessatti waraanni meeshaalee waraanaa ammayyaa waan qabuuf ilmaan Oromoo hedduu irratti ajjeechaa raawwachaa tureera.
Koloneel Aliyyiin sirnicha kana cal jedhee hin ilaalle ture. Akkuma mootummaa Hayila Sillaasee irratti qabsaa’een mootummaa dargii jalas dhaabbachuun hacuuccaa cunqursaa ummata oromoo irratti gahaa ture ofirraa qolachuuf hoomaa waraanaa isaa qabatee dargiin lolaa turuun isaa ni beekama.
Koloneel Aliyyiin uummanni Oromoo tokkummaa kan qabaatuf ilaalcha biyyoolessummaa qabu ture.
Koloneel Aliyyiin mirgi ummatichaa qawwee qofaan mirkanaa’uu danda’a amantii jedhu qabaachuun, waraana Dargii jala dhaabbachuun erga waraanaa turee, mootummaan Dargii waraanni isaa humnaan ol cimachaa adeemuun, koloneel gara mootummaa Somaaleetti baqachuun waggaa 11 achi ture.
Koloneel Aliyyiin fedhiin isaa inni guddaan ummata Oromoo gabrummaa keessaa baasuu ture. Erga sirnoota mootummaa Hayila Sillaasee fi Dargii keessa umurii isaanii guutuu qabsaa’anii booda ummata barnootaaf kakaasuun namni hunduu akka baratu gochuun hojii bu’a qabeessa hojjataa ture.
—————————————–


text:
Gonkumaa abdii hinkutatin gooftaan si gargaaraa
Kochoo isaa jala hin jiraattaa gooftaan si gargaaraa.
Buufata
Gooftaan si gargaara yeroo hundaa karaa hundaa
Inni si gargaara gooftaan si gargaara
Hojii baayyinaan yoo dadhabde gooftaan si gargaaraa
Gidiraan yo sitti baayy’ate gooftaan si gargaara.
Buufata
Waan si dhibu inni si kenna gooftaan si gargaara
Waan ati gaafattu sindidu gooftaan si gargaara.
Buufata
Qoramsi cimaan yoo dhufe iyyuu gooftaan si gargaara
Itti boqodhu dadhabi irraa gooftaan si gargaaraa.
Buufata


text:
Tokkummaa Mootummotaatti Ambaasaaddara Yunaaytid Isteetes kan ta’an Nikii Heelii imaltuu Itipoohiyaa keessatti gaggeessan har’a guyyaa lammffaa kan qabatee yoo ta’u har’a mooraa baqattoonni Sudaan Kibbaa keessa buufatan kan Gaambeellaa keessa jiru daw’atan.
Mummicha ministeera Itiyoophiyaa Haayle Maariyaam Dassaleeny waliin kaleessa kan wal argan Heeliin gama kaaniin haala nageenya Ardii Afrikaa keessaa fi dhimmoota kanatti hidhata qaban irratti Afrikaaf komishnara dhimmootii siyaasaa ka ta’an Sisomaa Saamaatii waliin dubbatanii jiran.
Heeliin Kaleessa tuuta oduuf ibsa kennaniin Yunaaytid Isteetes Afrikaa waliin hojjachuu akka feetu ibsan. Afrikaan qaama addunyaa akkaan barbaachisaa ta’u Yunaaytid Isteetes ni amantii jedhanii Afrikaa keessa carraa hedduun akkauma jiru qormaatiis jira. Kanaaf haaloota kana keessatti deggersaa fi gargaarsa gochuu feena jedhan.
Heliin haala Sudaan kibbaa, keniyaa fi kongoo keessa irratti kaleessa dubbatanii jiru.Imatuun isaanii itti aannu gara Suudaan kibbaatti jedhamee eegama.


text:
Qopheessan Yuunivarsiitii Arbaminc Keessatti Sabboontotan Fashale
Waxabajjii 08,2013 Arbaminc
Bittaa umrii isaa dheereffachuuf mootummaan wayyaanee miseensota isaan kan wixiname Dokumentary fiilmii dhimma Abbayyaa fi shorokeessaa agarsiisa jedhuun uummata biyyattii afaanfaajjessuuf kan hojjetu Yuunivarsiitii Arbaaminc keessatti dura dhaabbannaa barattootaan fashalee jira.
Wayyaaneen ijaaramuu isaa irraa kaasee umrii bittaa isaa guutuu sobaa fi gowwoomsaan nu hin bulchu jechuun barattootni Yuunivarsiitii Arbaminc documentary fiilmiin kun ololadha jechuun ifaan harkatti fashalsanii jiran.Mootummaan wayyaanee fi jala deemtotni isaa gocha kanaan kan baaragan poolisii federaalaa itti naannessuun galma keessatti agarsiisa eeegalanis barattootni seenuu dhabuun diddaa ifaa agarsiisanii jiran.Yuunivarsiitii Arbaminc Damee Caamoo keessatti diddaan barattootaa daran jabaachaa boqonnaa haaraatti ceaa jiraachuu iraa miseensotni OPDO akka qorataman murteeffamuun yoommuu qoratamanis nuyi gaaffii mirgaa kamuu cinaa ni dhaabbanna malee dura hin dhaabbannu jechuun murtii ifaa dabarsanii jiran.Miseensotni OPDO yuunivarsiitii kanas isin Qeerroo cinaa dhaabbattu jedhamuun qoratamaa turuun isaaniis ni yaadatama.


text:
Posted: Fulbaana/September 16, 2015 ·
(SBO) – Maastar Pilaanii Finfinnee Oromiyaa cicciruu fi ummata Oromoo qe’ee isaa irraa buqqaasuuf mootummaa wayyaaneen karoorfame bara haaraa Habashootatti hojii irra akka olfamu sirnichaan dhaadatamuun wal qabatee mormiin ummata Oromoo irraa yeroo lammaffaaf akka ka’aa jiru bal’inaan mul’achaa wayta jiru kanatti, mootummichi sabboontota Oromoo ummataa fi barattoota qindeessanii na irratti kakaasaa jiru kan jedhuun hidhaattii naqaa akka jiru maddeen SBO mirkaneessaniiru.
Akka maddeen SBO ifa godhanitti, bara haaraa Habashootaatti maastar pilaaniin magaalaa Finfinnee hojii irra olfamuun dura, mootummaan abbaa irree wayyaanee Oromiyaa bakkoota adda addaatii ilmaan Oromoo ummataa fi Qeerroo dargaggoota barattoota Oromoo narratti kakaasuu dandahan jedhee shakku isin hojii ABO fudhattanii jeequmsaaf deemaa jirtu jechuun dharaan yakkee hidhaatti guuruu eegaleera.
Akka kanaan barattooti Oromoo 9 ol tahan Ona Horroo Jimmaa Gannatii, magaalaa Amboo fi magaalaa Finfinnee naannoo Sabbataa irraa maqaa isin ABO waliin taatanii ummata nurratti kakaasuun akeeka Maastar Pilaanii Finfinnee jeequmsaan fashalsuuf jirtu ittiin jechuun hidhaatti darbanii dararaa akka jiranii dha maddeen keenya kan ifa godhan.
Haaluma kanaan Ona Horroo Jimmaa Gannatii irraa Fulbaana 3, 2015 barattooti Oromoo shan Nugusee Biraanuu, Iyyaasuu Tashoomaa, Miimmii Guddataa, Namee Dhadhaloo fi Garramuu Fayyeeraa jedhaman waajjira poolisii Onichaatti, magaalaa Amboo irraa barattooti Oromoo Tarreessaa Nagarii fi Firoomsaa jedhaman gaafa Fulbaana 5, 2015 waajjira poolisii magaalaa Ambootti akkasumas magaalaa Finfinnee naannoo Sabbataa irraa barattooti Oromoo Taayyee Harqinaa fi Mangistuu Sarbeessaa jedhaman Fulbaana 8, 2015 mana hidhaa magaalaa Finfinnee “Sostanyaa poolis Xaabiyaa” jedhamutti hidhamuun kanneen dararamaa jiran keessatti akka argaman beekameera.
Duula hidhaa kanas Oromiyaa bakkoota gara garaatti jabeessee itti fufuun Maastar Pilaanii Oromiyaa bakka adda addaatti kukutuu fi Oromoo lafa dhable taasisee aadaa, seenaa fi eenyummaa isaa dhabamsiisuuf akeekkate kana sirnichi humnaan hojii irra oolfachuuf dhaadatus, ummatni Oromoo akkuma bara 2014 dirreetti bahee biyyaa fi mirga isaaf wareegama baasee fashalse, ammas diddaa isaa jabinaan itti kan fufuu fi dura dhaabbatu ta’uu sabboontotni Oromoo hubachiisaniiru. Wareegama baafametti firii gochuuf ummatni Oromoo biyya abbaa isaa fi mirga isaa waliigalaa harka isaatti galfachuuf diddaa Maastar Pilaanii Finfinnee hojii irra oolfamuuf dhadatamaa jiru kana dura keessaa fi alaan gamtaan akka dhaabbatu Qeerroon Bilisummaa Oromoo yaamicha lammummaa ummata Oromoof dabarsuunis kan yaadatamuu dha.


text:
“Ol Kaayan Malee Ol Ka’anii Hin Fuudhan”
Waaqoo Nooleetiin
Biyya lafaa kana irratti ilmi namaa akka Oddolaatti marfamee hin jiraatu, “No man is an Island”. Addunyaan keessaa jiraannuu fi irra jiraannu tun rakkinnaa fi gufuun kan itti baay’atu addunyaa milkaa’inni hagoon keessaan argamu addunyaa Qabsoo jajjaba feetuudha. Ilmi namaa Jireenya akaakuu kamuu keessatti, Hawaasummaa, Diinagdee, Siyaasaa fi kan biroottis itti gala Kaayyoo isaa Milkii fi injifannoo taasisuuf Qabsoo gaggeessuu isa feesisa. Qabsoo sadrkaa nam-tokkee fi jaarmiyaas ta’ee sanaa olitti gaggeessu keessattii dadhabbii, ifaajee wal irraa hin cinnee, gufuu hin buqqaaneen danqamuu, beelayuu, dheebochuu, Qorraa fi hoo’aan dhaanamuu, Milkiin tureen firaan hifatamuu, Alagaan jibbamuu fi walumaa galatti bu’aa bahii jireenyaa keessatti Hadhaa Qabsoo habbuuqachuun alattii, kan milkaayuu fi injfannoo cululuqaa gonfatu hin jiru; hin jiraatus. kan bu’aa bahii tokkoon alatti milkaayuu isaa qofaan of dhaaduu yoo jiraate Hattuu fi Saamtuu duwwaadha.
Akka kanaanis, Ilmi namaa jireenya fedha, Jireenya Bilisaa kan mirga guutuun keessa jiraatu fedha, Jireenyi ammoo Qabsoo fedha, Qabsoonis Qabsaawaa barbaaddi. Qabsawaan Qabsoo roga kamiinuu gaggeessu keessatti Hamilee, Cichoominnaa, Obsaa fi murannoo jabaa qabaachuu isa feesisa. Ofoola isaatiin Oromoon oggaa haasawu,”Torba deeganii Torba Duroomu, Torba kufanii Torba ka’u” jedha. Qabsoon ilmi namaa sadrkaa fedhetti gaggeessu kamuu afoola Oromoo kanaan addaa miti.
Ilmi namaa qabsoo gaggeessu keesstti kufaatii, Rakkinnoota fi gufuu isa mudutu cufa irraa muuyxannoo horata; muuxannoo horatuu ammoo hojitti jijjiiruun milkii argamsiisa. Kun loojikii dhugaa kan yoomuu hin haalamneedha. Kanneen kana mormanii fi “ammumaa raasnee ammuma baasna” jechuun geerraran yoo jiraatan, kanneen akka mammaka Dullacha kufee lafaa ka’uu dadhabeeti. Dullacha sa’aa Bona Hoongeen lafee seenuun eegessitetuu , “akkuma kan Ganni laaffise Bonni maqaa fuudha” jedhan, Ganna miidhama Bonaa dandamachuu dadhabuun Qabbanaan laafee kufe; Abbaan sa’aa sa’attii lafaa kaasuuf jecha Nama Shan(5) ittii kadhatee shananuu lafaa kaasuu dadhabnaan, “Dullacha koo namni shan lafaa kaasuu hin dadhabnee kan keessaan gadi harkisituu jira” jedhe. Kanaaf kanneen QBO laamshessuuf jecha qabsoo fi Qabsaawota qabsotti jiran ajiifatan cufti isaaniituu warra “Fardi Sangaan hatattamaan Buddeena Bita” jechuun abjotan Ololtootaa fi Bololtoota samaraa/mul’ata hin qabne qofa.
Sabni Gabroome kamuu Harqoota gabrummaa of irraa fonqolchuuf Qabsoo wal irraa hin cinne gageessuu isa feesia. Akka kanaanis Ummanni Oromoo dhiibbaa fi dhiittaa diinaatiin hiraarfamuu fi miidhamuu keessatti muuyxannoo horateen, Dhaaba Bilisummaa sabaa fi Walabummaa Biyyaatiif mormu Kallacha QBO, ABO of keessaa maddisiise. ABOn muuyxannoo Qabsoo Oromoo keessatti horateen Jaallawwan qaqqaalii qarayyoo sabaa itti dhabuun, dhiigaa fi lafee isaaniitiin Abdii fi Gaachina Ummata Oromoo kan ta’e Waraana Bilisummaa Oromoo (WBO) fi Qeerroo Bilisummaa Oromoo itti hore.
Dhugaan dirree baatee osoo jirtuu kannee QBOttii daandullee maruuf dhama’an bara dabre jechuun Bara 2016 keessa waan raajii qabatanii as bahaniin, Yeroo ABO fi Ummanni Oromoo bal’aan keessaa fi alaan Sadaasa 9 guyyaa Yaadannoo FDG waggaa 11ffaa kabajanitti, Guyyaa yaadannoo waggaa 1ffaa jechuun kabajuuf dhama’aa turan. Waan hin jirre jiraachisuun maqaa argachuuf jecha Dhugaa maseensanii Soba dhalchiisuuf burjaaja’uun, safuu uumaa fi uumamaan ala bahuun adda miti. Kanaaf kan “Ol Kaayan Malee ol ka’anii Hin Fuudhan” jedheefis.
Walumaa galatti ilmaan Oromoo keessaa fi alaan jirtan, addatti ammoo Qeerroon dargaggoonni/Barattootni Oromoo bobaa diinaa jala taa’uun diinaan kokkee wal qabdanii falmaa hadhaawaa gaggeessaa jirtan, Sadaasa 9 guyyaa yaadannoo FDG waggaa 12 ffaa wayta kabajannutti quuqaa fi quuqama qabnuun jaallan wareegamaniif gadda keenya ibsachaa, xiiqii fi hamilee horachuun Gumaa isanii Bilisummaa sabaa fi Walabummaa Biyyaatiin haa mirkaneessinuun dhaamsa kooti.


text:
Taaten sirna simannaa bara haaraa “ Barri dhuftu bara olaantummaa Ityoophiyaati” jedhuun guyyoota 10f kabajamaa ture galma barkumeetti goolabameera.
Haaromsa biyyattii milkeessuuf miliiniyeeman booda waggoottan kurnan darban hojiileen hedduun hojjetamuusaa muummeen ministiraa himaniiru.
Hiyyummaa hir’isuu, diinagdee biyyattii qonnarraa gara indaastiriitti ceesisuu fi bu’aa buusuuf sochiin taasifame milkaa’aa jiras jedhan.
Garaagarteen muraasni jiraatus, biyyummaa fi Ityoophiyummaarratti kutannoon hojjetamaa akka jirus eeraniiru.
Bara haaraa kanattis mootummaan hiyyommaa hir’isuu, carraa hojii uumuu, malaammaltummaarratti duula eegalame cimsuu, cee’umsa diinagdeerratti abbootii qabeenyaa hirmaachisuu, bu’uuraalee misoomaa babal’isuu fi ummata fayyadamoo taasisuuf ni hojjetama jedhan muummeen ministiraa.
Barri haaraan kunis bara jaalalaa fi walkabajuu akka ta’u dhaamaniiru.


text:
Ibsa Ejjetnoo Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Finfinnee, Oromiyaa
Nuti Qeerroon dargaggootni barattootni Oromoo dhaabbilee barnoota ol-aanoo biyyatti garaagaraa irraa ogummaa garaagaraan eebbifannee fi kanneen barachaa jirru haala qabsoo bilisummaa Oromoo ABO durfamuu fi Warraaqsaa FDG; ilaalchisuun,haala rakkoo siyaasaa biyyatti, dawwannaa Peresidentiin Ameerikaa Barak Obamaa Adooleessa 2015 dhumaa gara Ethiopiatti gochuuf jiru, rakkoo diaspora Oromoo fi qabsoo Oromoo fi akeekaa Maaster Plaanii Finfinnee ilaalchisuun sadarkaa garaagaraa fi mooraalee dhaabbiilee barnoota olaanoo Yuunibarsiitota kanneen akka Jimmaa, Wallaggaa, Amboo, Finfinnee, Adaamaa, Harammayyaa,Dirree Dawaa, Maddaa Walaabuu , Wal-Qixxee, Mattuu, Gimbii, Walisoo, Shaambuu , Arsii fi Bolee Horaa akkasumas kolleejjii barsiisota Jimmaa, Neqemtee, Shaambuu, Mattuu, Baalee Roobee, fi Allaagee irratti torbee tokko guutuu marii qabsoo bilisummaa Oromoo daran jabeessuu fi Oromoo gara tokkotti fiduun humneessuu irratti erga godhannee booda Mootummaa Wayyaanee abbaa irree EPRDF/TPLF/’n durfamuu, fi fedhii uummata Oromoo fi lammilee cunqurfamoo biyyatti malee humna waraana afaan qawween mirga uummata keenyaa ukkamsuu fi oloa filannoo marsaa 5ffaa 100% injifadhe propaganda sobaa olola garbummaa labsachaa jiruu balaaleffachuu fi tarsiimoo sochii warraaqsa FDG irratti jaabeessuun kan dura dhaabbannu tu’uu murtii keenyaa dabarfachuun Ibsa Ejjennoo qabxii toorba(7) dabarfanne jirra.
- Adeemsa dawwaannaa peresideentii Amerikaa Baarak Obamaa yeroo ammaa imala gara Ethiopiatti taasisuf jiru Mootummaa abbaa irree Uummata Oromoo fi sabaa fi sab- lammoota biyyatti mirga namummaa, dimookiraasii fi mirga abbaa biyyummaa mulquun afaan qawween ukkamsee bitaa jiru kan jajjabeessuufi daran olaantummaa fi abbaa irrummaaf kan aangawoota Ethiopia kakaasuu waan ta’eef akka saba cunqurfamaa hin fayyadne hubachiifna.Hawwii uummata cunqurfamaa haamlee dheebuu fi fedha bilisummaaf qaban kan faallessu waan ta’eef mootota diktaatera akka Ethiopia do’achuun abbootii irree daran jabeessuu waan ta’eef jabeessinee balaaleffatna.
- Adeemsa Diaspora’n Oromoo Mootummaa abbaa irree EPRDF/TPLF/OPDO’n mookfamuun walitti dhufeenya, sossobanii biyyatti galchuun qabeenyaa isaanii fi guutummaa mirga isaanii waliigalaa ajajuu irratti aangoo guutuu argachuuf toftaa fi tarsiimoo abbaan irree Wayyaanee hawaasa keenya irratti diriirsaa jiru jabeessinee kan balaaleffannu ta’ee Ummatni keenyaa ilmaan Oromoo diaspora tatanii biyyoota ambaa garaagaraa keessatti argamtan adeemsa Wayyaanee kana duukaa kanneen fiigaa jirtan mootummaan Wayyaanee yeroo amma kana Oromoo dhibbootaan lakka’aman gaaffii mirgaa waan gaafataniif ajjeese, kumootaan kanneen lakka’aman ukkamsee badii tokko malee hidhaatti darbaa jira, kumootaan kanneen lakka’aman biyyaa,hojii fi barnoota irraa arii’achaa jira; addatti immoo Maqaa Maaster Planii Finfinnee jedhuun tarsiimoo fi karooraa garboomsaan uummata keenyaa dhabamsiisuu fi geographical location Oromiyaan qabdu balleessuuf utuu diinni fiigaa jiruu, ololli diinaa dhugaa isinitti fakkatee utuu beektaniis utuu hin beekinis abbootii irree fi diktaateroota akka Wayaanee jala fiiguun seenaa keessan gorrachessitanii akka dartanisin beeksina.
- Ammas Filannoon waliin dhahaa fi sobaa marsaa 5ffaa Wayyaanee EPRDF/TPLF/OPDO’ n caamsaa 24/2015 gaggeeffame abbaa irrummaa Wayyaanee kan ibsu kan afaan qawwee fi sirni milishaa, waraannii fi poolisiin federaalaa sagalee uummataa qawween ukkamsee, fallaa dimookiraasii fi adeemsa siyaasaa olaantummaa fi abbaa irrummaan dhuunfatame waan ta’eef sabni Oromoo alaa fi keessaan dimokraasii fakkeessaa fi filatnoo kijibaa Wayyaaneen goyyomuu dhiisee qabsoo jabeessuun furmaata.
- 4. Dhaabbileen Siyaasaa maqaa Oromoon ijaaramuun (KFO) qabsoo bilisummaa Oromoo karaa nagaa fi Dimookiraasii Wayyaanee EPRDF/TPLF waliin mormii gochuun aangoo fudhachuun ni danda’ama jechuun tilmaama turtan mootummaan Wayyaanee dhiigaa lammiileen biyyattii mootummaa darguu kuffisuuf dhangalaseen aangoo qabatee irratti of ijaaree marsaa 5ffaaf gowwomsaa fi sobaan waan aangoo qabateef jedhcha dhaabonni siyaasaa wayyaanee irraa filmaataan mootummaa fudhanna jedhtan irra deddeebi’anii goyyomuu irraa akka of qusattan dhaammatna.
- Uummaatni Oromoo: Qotee bulaan, barataa fi barsiisaan, hoojjetaan, daldalaan, poolisiin, milishaan, hojii dhabdootni, fi kanneen waraana wayyaanee keessatti argamtan mootummaan sirna cunqursaa fi saaminsaa gaggeessaa jiru kun jireenya saba Oromoo fi cunqurfamtoota biro gaaffii guddaa jala galchee biyyattii gara badiinsaatti oofaa waan jiruuf yeroon dammaquun qabsoo mirgaa fi dimokraasiif ta’utti makamuun uumata Oromoof nagaa,dimokraasii fi mirga dhala namummaa akkasumas guddinaa fi badhaadinni akka maluufiif qabsaawuun yeroon isaa amma jenna.
- Nuti Qeerroon dargaggootni barattootni Oromoo dhaabbilee barnoota ol-aanoo irraa eebbifamnee fi barachaa jirruu qabsoo bilisummaa Oromoo galmaan geenyee mirga abbaa biyyummaa fi bilisummaa uummata keenya gonfachiisuuf warraaqsa FDG gaggeessuun wareegama qaalii baasaa turre jabeessuun kallattii hundaan FDG jabeessuun mootummaa Wayyaanee dura kutannoo fi murannoon kan dhaabbannuu ta’uu waadaa keenya haaromsinerra.
- Sabboontotni Ilmaan Oromoo kumootaan lakkaa’aman Oromummaan yakkamuun mooraalee mana hidhaa Wayyaanee keessatti kanneen dararamaa jiran, kanneen barnoota isaanii irraa arii’ataman waan qabnu fi dandeenyu hundaan cina akka dhaabbannu dirqama lammummaa waliif dabarsina, akkasumas kanneen rasaasa wayyaaneen wareegaman matii isaanii jajjabeessuu fi cina dhaabbachuun dirqama keenya ni baana kan jedhuu fi qabxiilee armaan olii irratti gadii fageenyaan erga marii guddaa gochuun marii keenyaa milkii guddaan xummuratne.
Injifannoon Uummata Oromoof!!
Gadaan Gadaa Bilisummaa Oromooti!!
Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Adoolessaa 8/2015
Posted on 12/07/2015, in Uncategorized. Bookmark the permalink. Leave a comment.


text:
Manni murtii Federaalaa dhaddachi 19ffaan Hagaya 14 bara 2007 murtii kennetti mufahcuu dhaan abbaan alangaa murtii sana mana murtii walii galaan erga uggursiisee Hagaya 15 as himatamaa fi qaamni himate yeroo jalqabaaf wal argan.
Galmeen kan obbo Habtamu Ayalew faa jedhamu ennaa waamamutti hoogana paartii Tokkummaa duraanii kan tuaran obbo Habtamuu Ayalew, obbo Daaniel Shibeshii, Arena irraa obbo Abredhaa Destaa fi Semawawi paartii irraa obbo Yeshiwas akkasumas obbo Abraham Solomon dhiyaachuu isaanii dhaddachichatti beeksisaniiru.
Abukaatoon obbo Habtamu Ayaaleew fi obbo Abrhaahamis Solomon obbo Amehaa Mekononis dhadachichatti dhiyaachuu beeksisan.
Haa ta’u malee manni murtichaa himatamtoonni kun dhaddacha kanaaf akka dhiyaataniif waraqaa waamichaa kan ittiin hin geenye ta’uu beeksisee dhimmi isaa dhiyaachuu fi dhiisuun waan hin murtoofneef abukaatoo kan ta’an obbo Ameha Desta akka deeman itti hime.
Manni murtichaa itti aansuu dhaan mana murtii gad aanaa irratti iyyannoo abbaan alangaa dhiyeeffate dhaggeeffateera. Manni murtii gad aanaan jedhe abbaan alangaa ragaa teekinikaa himaamtoota irratti dhiyaate sirriitti utuu hin madaalin fudhatama waan dhabsiiseef himatamtoonni shanan walaba jedhamuu hin danda’an jedha.
Manni murtichaas iyyannaa sana erga dhaga’ee booda murtii itti aanu dhageesisuuf Onkoloolessa 18tti beellama ka biroo kennee jira.
Obbo Hambaamuu Ayyaaleew, obbo Daani’el Shibeshii, obbo Abrahaa Destaa obbo Yeshiiwaas Asaffaa fi obbo Abrhaam Solomon himannaa abbaan alangaa irratti dhiyeesse ofi irraa ittisuun utuu hin barbaachisin walaba akka gad dhiisaman manni murtii Federaalaa dhaddachi 19ffaan hagaya 14 bara 2007 murteessuun ni yaadatama. Obbo Habtaamuu Ayyaalew fi obbo Abrhaam Solomon guyyaa sana akka akka hiikaman ajajamus hanga har’aatti uggura mana murtii ol aanaatiin kan hin hiikamne ta’uun beekameera.


text:
Nafxanyotaa mormuun wayyanee deggeruu ta’uu hin qabu.
By Getinet Dinkayehu
Duraan dursee dhimma giddu darban kessatti beekoota oromos dabalate dargaggotni oromoo hundi tokkuman waliin dhaabbachuun duula lellistota sirna ajjessa minilik fi azmari nafxanyotaa irratti banuun injifannon ilman nafxanyaa salphisuu fi sochii isaani fashalessu irra argame baaye’e kan nama gammachisu dha.Dula kana irrattii ilmaan oromoo hirmaattaan hundii kabajaafi galata guddaa qabdu.
Itti ansudhaan dhimma ani itti barreffama xiqqoo kana baressuf na kakase sodaa fi rakko Adeemsa qabsoo oromoo gara fulduraa mudachuu danda’uu ilalchisee yadaa mataa kiyya kessa dedebi’uu ibsuun ergaa kiyya dabarsu waanin barbaadefi dha. Akkuma beekamu ummatni oromoo bara minilik biyya isaa weeraree kaasee hangaa har’atti hallii cunqursa isaa addaa adda haa ta’u malee hidhaaf,ajjechaa fi manca’insa kana hin jedhamne jala jira.ummatni oromoo sirna ajjesaa motumma wayyanee jalatti gidiraa hedduu argeera, baye’een ajjefamera bay’en mana hidhatti dararamaa jira.Ji’uma fulbaanaa kana kessa ilmaan oromoo 45 irrattii ragaa sobaa funaanuun wayyaneen murtii hidhaa irratti dabarsuun isaa ammas sadarkaa gidiraa ummatni oromoo irra jirtu agarsisa .Bay’een mirgii isaa har’as dhitama jira ,arrabsamaa ,tuffatama jiraa,ilmaan oromoo warren maqaan afaan oromoo ta’e ille dandetti qabaniin hojii dorgomanii akka hin hojjenne otoo dandeetti qabani akka wan dandeetti hin qabneetti ilaalamuun harka wayyaa jalaan wayyaneen dhibba irraan ga’aa jirachuun bekama dha . Walumaa galatti sirni motumma wayyanee sirnoota darban irraa wan adda ta’ee wanni oromoof fidee afan ofiin dubbachuu fi maqaa afaan oromotin moggaafachu malee sirnaa foyya’a kabiraa fidee hin jiruu.Motumman wayyanee akka sirnoota nafxanyaa darbanii maqaa ormoon moggasuu yoo dhorkuu bateyyu garuu ilmaan oromoo Maqaa oromoo qaban ittin adda baafachuun kara siyaasanis ta’ee kara dinagdeen dhibbaa adda addaa irraan gesisaa akka jirus waan hubachaa jirru dha. mirguma sabaf sablammotni afaan isaanitin akka dubbatan heyyamuu kanayyu wayyaneen dirqamee malee jaallatee miti kan ummatttotaaf kenne.Haa ta’u malee garuu ammayyuu utuu warra TPLF kanaaf danda’mee afaan oromoofi enyummaan oromoo utuu badee gammachuu isaaniti.Gaaffiin ummata oromoo yeroo amma garuu gaaffii Afaan isaan dubbachuu qofaa mitii gaaffii mirga abba biyyumaa gonfachuti malee.kanarraa kaanee wayyaneen oromoof bu’aa addaa fideera jenne yoo yadna ta’ee dogoggorre jirra.
Yeroo amma garuu dargaggotni oromoo warreen tokko tokko nannoo Facebook fi social media irratti sochiin qabsoo isaanii gutummaan warra amaraa irratti malee wayyanee irratti qabsaa’uu waan dagatan fakkataa. gochaa badaa wayyaneen ummata oromoo irratti har’as gaggessa jirtuu dagatanii hojiin guyya guyya hojii nafxanyotuma qofaa irratti xiyyefatee ta’ee jirachuun mul’achaa jira.qabsoon tokkummaan dargaggotni oromoo yeroo amma nafxanyota irratti xiyyeffatee ol’antumman galmesisaa jirru kun wayyane irrattis akkasumaan tokkumman waliin dhabbachuun waan nurra egamudha .
Minilik du’eraa, amma kan qabsoofnuu minilik isaa du’ee irratti osoo hin taanee warreen ilaalchaa sirna minilik deebisuuf deman fi wayyaane irratti dha.sirnaa nafxenyaa balaaleffachuu qofaa irratti yoo taate qabsoon kun garaa fulduraattis qabsoo oromoo midhuu danda’a.Ergamtotni wayyanee warreen akka Dani’eel Berhanefa yeroo ammaa dula nafxanyotaa fi oromoo giddutti gageggamaa jiruu giddu deemuun waan ummata oromoof yaadan fakkaatanii akkasumas wayyaneen ummata oromoof akka waan foyya’aa wayii fidee godhanii diraamaa umrii wayyanee dheressu hojjechaa jiruu.Harka biraan garuu ammas ummata oromoo mana hidhaatti naqaa jiruu.
Ji’uma kana kessalle ilmaan oromoo 45 ta’an irrattii ragaa sobaa funanuun wayyaneen murtii hidhaa itti murteessun gara jabina ummata oromoo irratti qabdu ifattii agarsisaa jirti.Haa ta’u malee garuu dargaggotni oromoo warren nafxanyaa irratti duula hamaa banaa jiran wa’ee kana osoo hin kaasiin Ykn mormii isaani osoo hin dhagessisiin kan bira darban heddu taajjabera.kun maaliif ta’aa? Qabsoon oromoo sirna nafxanyaa qofarratti kan ta’uu qabuu?
Yeroo tokko tokko Cadree wayyaanee Bekkama kan ta’e Daniel birhane kan jedhamu kara Facebook isa deeme kaniin tajjaba jiru kessaa dargaggotni warruumti kan kenyaa(Oromo) ta’aan kun demanii wanta inni waan oromoof yaaduu fakkatee maxxansuu gaafa jajjabessan nan arga.kun mal nutti agarsisaa? Barreffamotaa gochaa badaa wayyaneen irratti bobbaate jirtu saaxilu maxxansulle kan dhaaban oromota bay’etuu jiruu.Maaliif?
Ani kanin jedhuu Ilmaan nafxanyotaa sirna darbee debisuuf figaa jiranis ta’ee sirna wayyanee qixxuma balaleffachuu qabnaa dha.Yoo qabsoon Oromoo nafxanyoota qofarratti kan xiyyeffate fi yoo kan wayyanerratti qabsa’uu dhabnu taate ammas kun rakko guddaa fi qabsoo oromoo fulduraa kan laaffisuu dha .wayyaaneenis ta’ee nafxanyaan oromoof fira miti isaan lammanuu oromoof dinaa dha.Kessattuu dagaggotni oromoo warren baratan yeroo gocha akkasii godhaan oromootni biroon warren isaan ilalalnii dogoggoran bay’een akka jiran dagachuun nurra hin jiraatu.
Waanni ani akka dhunfaatti dulaa ilmaan habashotaa yeroo ammaa nurratti gaggefamaa jiru irraa baradhee tokkumman ilman oromof dhabota oromoo giddutti umamu fulduraa ademsa qabsoo oromoo gabrumma jala basuuf godhamuu kessatti filannoo isa dhumaa akka ta’e dha .Dhabotni oromoo bakka heddutti ada ciciramani jiran barumsaa amma kana fudhachuun wal giddutti araara busuun waliin dhabbachuun wayyanerratti duluun dirqama fi kan filanno adda biraa hin qabne dha .
Dhumarratti ergaan Dargggota oromoo addunyaa bakka hunda jiraniif qabuu: gochaa wayyaneen yeroo ammas ilmaan oromoo irrattii raawwachaa jirtuu kun sadarkaa hacucaa hamaa ummatnii oromoo jala jiruu agarsisaa. Kanaaf qabsoon kenyaa inni guddaan yeroo kamuu caalaa wayyanerrattii xiyyeffachuu qaba kan jedhu dha .Tokkumaa amma ilmaan nafxanyotaa irratti umne kun wayyanerrattii laafuu hin qabuu. Yoon dogoggore na sirresuu dandeessu. Galatomaa.
Injifannoon ummata oromoof!!!
Posted on 14/01/2014, in Uncategorized. Bookmark the permalink. Leave a comment.


text:
Hawaasi Oromoo Magaalaa Otta Norway Sirna Mootummaa EPRDF Mormuun Hiriira Nagaa Bahan
By Getinet Dinkayehu
Hawaasi Oromoo magaalaa Otta Norway jiran mormii motummaan Wayyaanee sababa adda addaan ummata Oromoo irratti duulee jiru fi sababoota adda adaan Oromoota kumaatamaan lakkaawaman manneen hidhaa ifaa fi dhokataa ta’an keessatti guuree gidirsaa jiraachuun, kaan ammoo lafa isaa irraa buqiftee deegsaa jiraachuu, garii ammoo maqaa amantiin ajjeessaa jirtu balaaleffachuun Hagayya 23, 2013 hiriira mormiin sirna Wayyaanee gahan.
Kana malees biyya Norway dabalatee mootummootiin dhihaa gargaarsaa fi tinnisa sirna diktaatera ta’e Wayyaaneef gargaaraa jiran irraa akka dhaabbatanii fi dhibdee biyyichaa sirnaan akka qoratanii hiikkaa hunde qabeessaaf karaa akka banan gaafachuun ijoo hiriirichaa keessaa isa tokko ture.
Ummanni hiriira ta’e kana irratti argaman Oromoon amantiin gargar bahee hin beeku, ammas gargar hin bahu jedhanii oromon amantii adda addaa qaban uguu rakinni amantii tokko irra gahu kan amanti biraa qabu walii tumsuu akka qaban akka fakkeenyaatti hogganoota ABO jalqabaa nuyi amantiin gargar hin baanu jehaniiboola tokko keessati owwaalaman sana faaji dhiga isaanii qabannee qabsaa’uu qabna kan jedhu Oromootti mullisuuf jecha hiriira mormii gaggeessan.
Posted on 05/09/2013, in Uncategorized. Bookmark the permalink. Leave a comment.


text:
Archive | February 18, 2016
United Kingdom: The Foreign and Commonwealth Office (FCO) advise against all travel to Oromia
Summary Still current at: 18 February 2016 Updated: 17 February 2016 Latest update: Summary – on 13 to 14 February, there were reports of clashes between security forces and armed individuals in the Shashamene area, resulting in a number of fatalities; you should take extra care and check the […]
Arsii Lixaa Keessatti Hiriirtotaa fi Humnoota Federaalaa Gidduutti Wal-dura Dhaabbannaa tu Jira, Jedhu – Jiraattonni. Kongiresiin Federaalawa Oromoos Tarkaanfiin Mootummaan Fudhatu Hammaate, jedha
WASHINGTON, DC (VOA Afaan Oromoo) — Hidhaa ajjechaa fi dararaan Oromiyaa keessatti itti fufee jira, ala itti iyyannuus dhabne jechuun Paartiin Kongrasa Federaalawaa Oromoo iyyatee jira. Angawoonni Itiyoophiyaa sabaa himaa ofii irratti ba’uun gaaffiin uummataa sirriidha, rakkoo bulchiinsa gaariitu jira jechaa gama kaaniin immoo tarkaanfii Oromiyaa keessatti fudhatan hammeessan jedha paartiin kun.Gama kaaniin Magaala Amboo keessa […]
#OromoProtests – Massive resistance continued, Feb 18, 2016
#OromoProtests, (18.02.2016, #QobbooRoadBlock, Oromia) This is massive resistance in Qobbo town, East Hararge. These protesters are jubilant after the effectively blocked the road to Gurawa preventing Agazi from passing through. ============= #BilisummaaOromoo-(18.02.2016, #DiddaaQobboo, Oromiyaa) Qeerroon Qobboo, Harargee Bahaa, (Oromiyaa bahaa) daandii cufuun Agaazii gara Gurawaa deemu akka danqamu godhan. Itti fufuunis, mallattoo diddaa isaanii agarsisuun […]
Ethiopia: Federal Police commander attempt suicide
#BilisummaaOromoo, (18.02.2016, #YaaliofAjjeessuu, Oromiyaa) Namichi Yamaanee Maanjus jedhamu, kan poolisii Agaazii ajaju ofitti dhokaasee of ajjeesuuf yaalii godhe. Namichi bineensi kun qorannoo Wayyaaneen Qaallittiitti irratti gaggeessite baachuu dadhabee shuguxii ofitti dhukaase. Amma mana yaalaa jira; of wallaalee jira. Dhiigni ilmaan Oromoo dirreetti dhangalaáa jiru ganaa tokko tokkon isaan funaanaa!! =================== የፌደራል ፖሊስ አድማ በታኝ አዛዥ […]
Ethiopia: US made HMMWVs (Humvee) are used against unarmed Oromo Protesters
Konkolaataan waraanaa mul’atu kun ‘Humvee’ jedhama. Konkolaataa waraanaa biyya U.S.A keessatti Omishamu. Kubbaaniyaan isa omishu, ‘AM General’ jedhama. Gatiin isaa naannawa doolaara 300,000. Shororkeessitootaan akka loltuuf biyyi Ameerikaa gargaarsa Wayyaaneef kenniti. Amma duras Wayyaaneen bara 2005 hiriirtota ajjeesuuf yeroo dhimma itti baatee ummata fixaa turte, mootummaan Ameerikaa ragaa qabatamaan irra gahee konkolaataa waraanaa ‘Humvee’ jedhamu […]
#OromoProtests – February 18, 2016
Guraandhala 18/2016 Godinni Arsii Lixaatti Uummatni oromoo Baadiyaa, Magaalaa Qotee Bulaaa, daldalaa, Barattootaa fi Qeerroo dargaggoota Oromoo Tokkummaadhaan ka’uun Waajiraalee OPDO hunda barbadeessuun daandii konkolaataa kallattii hundaan cufuun Warraaqsaa FXG gaggeessuun Yeroo amma Arsiin Liixaa faajjii isaanii ol qabachuun Aanotni Akka WAABEE, EDDOO, KOFALEE, Bilisummaa ishee labsachaa jiraachuun Beekamee, Ummatni baadiyyaas akka jiruun gamtaan ka’ee […]


text:
Shawaa Dhihaa
Shawaan Dhihaa (Shawaa Lixaa jedhames ni waammama) godinaalee Oromiyaa 12n keessaa tokko. Shawaan Dhihaa karaa kibbaan godina Shawaa Kibba Lixaa fi Mootummaa Naannoo Kibbaan yoo daangeffamu, karaa kibba dhihaan godina Jimmaatin, karaa kaabaa dhihaa godina Wallagga Bahaa, karaa kaabaa Mootummaa Naannoo Amaaraatiin, karaa kaaba bahaa godina Shawaa Kaabaatiin, karaa kibba bahaa ammo godina Shawaa Kibba Lixaatin daangeffama. Iddoo ol ka’aa inni guddaan Tulluu Wancii (meetira 3385) yoo ta’u tulloonni ol ka’oon kaan Tulluu Mannaaggashaa fi Tulluu Wacacaa ti. Magaalonni godina kana keessa jiran Ambo, Hoolota, Giincii, fi Geedoofaa dabalata.
Bara 2002 hanga 2005tti aanoleen baayyeen godina Shawaa Dhihaarraa citanii godina Shawaa Kibba Lixaa uuman.
Wa’ee Ummataa[edit | Lakkaddaa gulaali]
Akka lakkoofsa ummata bara 2007 Abbaa Taayitaa Istaatistiksii Itoophiyaatin godhameetti, godinni Shawaa Dhihaa ummata 2,058,676 kan qabu yoo ta’u kana keessaa 1,028,501 dhiira 1,030,175 immoo dubartoota. Godinni kun ballina iskuweer kiilomeetirii 14,788.78 yoo qabaatu, tuuta’insa ummataa 139.21 qaba. Ummata godina kanaa keessa 6.10% (242,352) magaalaa keessa kan jiraatan yoo ta’u kan hafe baadiyyaa jiraata. Godina kana keessatti abbootii warraa 428, 689tu aragama; kanaan abbaan warraa tokko avreejidhaan nama 4.80 qaba.
Saboonni gurguddaan 3 godina keessa jiraatan Oromoo(89.78%), Amaara(6.66%), fi Guraagee(1.73%); saboonni kaan walumatti 1.83% ta’u. Afaan Oromoo ummata 89.47% akka afaan jalqabaatti kan dubbatan yoo ta’u, 7.32% Amaariffaa, akkasumas 1.16% Sabat Bet Guraagee dubbatu. Ummanni baayyeen amantii Ortodoksii akka hodofan kan dubbatan yoo ta’u, isaan dhibbantaa 80.6% ta’u, dhibbantaan 7% amantii aadaa akka hordofan, dhibbantaan 6.58% Piroteestaantii, fi dhibbantaan 5.34% Musliima ta’uu isaanii dubbatan.
Akka meemoraandamii Baankii Addunyaa Caamsaa 24, 2004tti, ummatni godina kanaa dhibbantaa 35% eleektriikii kan argatan yoo ta’u, tuuta’insa karaa(road density) iskuweer kiilomeetirii 1000f kiilometirii 29.2 qaba (avireejjiin biyyatti kiiloomeetirii 30). Ummatni baadiyyaa avireejjidhaan lafa heektaara 1.4 qaba (avireejjiin biyyatti heektaara 1.01 yoo ta’u, kan Oromiyaa ammo heektaara 1.14). Namoonnii 31.8% ta’an hojii qonnaan alaa irratti bobba’an, avireejjiin biyyattii 25% kan Oromiyaa ammo 24%. Barumsa ilaallatee, ijollee umuriin isaanii mana barumsaatiif ga’ee keessaa sadarkaa tokkoffaarratti dhibbantaa 66% kan barumsarra jiran yoo ta’u, sadarkaa lammaffaarratti dhibbantaa 28%. Karaa fayyaa, lafti godina kanaa 89% ta’u busaadhaan kan faallame. Memoraandamiin kun godina kana qabxii balaa gogiinsaa 406 kennaafi.
Gabaasa Shawaa Dhihaa[edit | Lakkaddaa gulaali]
Gabaasa Central Statistical Agency irra bara 1997 E.C. (2005 G.C.) akka ibsutti, godinni kun tilmaamaan baay'ina ummataa 3,294,232, yoo qabaatu kan keessaa 1,625,107 dhiiraa yoo ta'an kan hafan yookan immoo 1,669,125 immoo dubartoota dha. Baayyina ummataa olitti ibsame keessaa dhibbantaan 12.3 % yokan namni 403,776 badiyya alla jirrattu. Ballina lafa tilmamaan 21,551.98 square kilometers ta'u kessatti "density" (walitti-kufami) ummatta Shawaa dhihaa tilmamaan 152.85 people per square kilometer ta'a.[1]
Akka meemoraandamii Baankii Addunyaa Caamsaa 24, 2004 ibsutti, dhibbantaan 35% jiraattota Shawaa dhihaa elektirikii ni fayyadamu, akkasumas rukkina karaa konkolatta godina kanaa iskuweer kiilomeetirii 1000f kiilomeetirii 29.2 yoo ta'u (kunis kan biyyaa kilomeetirii 30 wajjin yoo walitti madalaan) [2], akkasumas avireejjiin abbaa manaa baadiyyaa tokko hektaara lafa 1.4 (kunis hektaara lafa biyyaa 1.01 fi hektaara lafa Oromiyaa 1.14 wajjin yoo walitti madaalamu) [3], akkasumas avireejjiin abba mana baadiyyaa tokko mataan horii mana hanga 0.7 qaba. Dhibbantaa 31.8% ummatta, namoota qonna malee jiraatan yoo ta'an, kunis yoo kan biyya dhibbantaa 25% fi kan Oromiyaa 24% wajjin yoo walitti madaalan. Ijoollee barachuu danda'an keessaa dhibbantaan 66% mana barumsaa sadarkaa tokkoffaatti galmaa'anii argamu, akkasumas dhibbantaan 28% mana barumsa sadarka lammaffatti galam'ani argamu. Dhibbantaan 89% dhibbantaa kana busaaf banaa kan jiran yoo ta'an, tokkoleen waraanaa bana miti. Memorandamiin zonii kana balaan qillensa gogaa qabachun qabxii 406 kenaf.[4]
Wabii[edit | Lakkaddaa gulaali]
- ↑ CSA 2005 National Statistics, Tables B.3 and B.4
- ↑ "Ethiopia - Second Road Sector Development Program Project", p.3 (World Bank Project Appraisal Document, published 19 May 2003)
- ↑ Comparative national and regional figures comes from the World Bank publication, Klaus Deininger et al. "Tenure Security and Land Related Investment", WP-2991 (accessed 23 March 2006).
- ↑ World Bank, Four Ethiopias: A Regional Characterization (accessed 23 March 2006).