text:
Please note: you can return to the English version of this blog post, by clicking here.
Siyaatil (June 9, 2022) – Kutaan geejjibaa Siiyatiil(SDOT)n Riqichi Dhiha Siiyaatil hanga torbee Adoolessa 12, 2022tti deebi’ee banamuuf saganteefamme jira jechudan har’a beeksisa kenne jira.
Sababa hokkora konkiriitii naannawaa (regional concrete strike)’tiin rakkoon uumame sagantaa piroojektichaa irratti dhiibbaa qaqqabsiisee jira. Kontiraaktarri konistiraakshinii SDOT’s jalqaba irratti konkiriitii guutuu jalqaba waggaa kanaatti eegaluuf karoorfatee ture, ta’us, konkiriitii caasessaa (structural concrete) jabina riqicha sanaatiif murteessaa ta’e sana guutuuf hanga walakkeessa ji’a Eebilaatti eeguun dirqama itti ta’eera. Dabareen sagantaa beeksisa har’aa kun dheerina yeroo konkiriitiin akka dhiyaatu eeguuf fudhate sana waliin waluma qixa.
Yeroo hokkora konkiriitii sanatti, barfannaa (harkifannaa) hojii hir’isuuf fi pirooketicha karaa biraatiin akka itti fufu dandeessisuuf jecha, SDOT duraa duuba hojiiwwanii qindeessee tolchee jira. Tuutni hojii kunneenis riqicha sana suphuu fi jabeessuuf tasa hojii kan hin dhaabiin yommuu ta’u, turtii yeroo konkiriitiin hanga dhufutti eegamaa ture sanatti ‘epoxy injections fi carbon fiber wrapping’tiin hojjechuu itti fufaniiru.
Konkiriitiin caasessaa ispeeshaalaayizdi ta’e qaama murteessaa/ijoo karoora jabina riqicha sanaa eegsisuuti. Tuutni hojii kunneenis konkiriitii caasessaa sana itti guutuu May 26, 2022’tti kan xumuran yommuu ta’u; konkiriitichi guutummaan guutuutti akka jabaatuu fi humna paawundii miliyoona 20 kan new post-tensioning system waliin hidhata qabu baachuuf isa dandeessisurra gahuuf guyyoota 28 itti fudhate.
Tuutni hojii kunneen yeroo ammaa kana adeemsa bilookiiwwan konkiriitii keessa ujummoo diriirsuu fi keebiliiwwan sibiilaa rarraasuurra jiru. Ta’us, keebiliiwwan kanneen hidhuun dura, riqicha sana jabeessuu fi babbaqaqiinsa gara fuula duraatti uumamuu danda’u ittisuudhaaf konkiriitichi fixate akka jabaatu eeguun dirqama.
Caasessa konkiriitii isa dhumaa guutuun erga xumuramee, hojii hafe duraa duubaan fixuudhaaf jecha SDOT kontiraaktara ijaarsaa waliin hojjechaa jira. Kontiraaktara ijaarsaa sagantaa daangaa yeroo hojii kaa’ameef akka kabajus, SDOT kontiraaktara ijaarsaa kana itti gaafatamaa ni taasisuu itti fufa.
Hojiin suphaa xumura piroojektichaa hafee jiru dalagaa bu’aa ba’ii qabuu fi walxaxaa ta’e dha. Iftoominaaf jecha, SDOT guyyaa har’aa yeroodhaaf sagantaa kan beeksise yommuu ta’u, piroojentiin guddina hanganaa qabu hudhaa dabalataa dursa beekamuu hin dandeenye to’annoo Magaalattiin ala ta’e isa quunnamuu akka danda’us jala muree hubachiiseera. SDOT dhimma ijaarsa adeemsifamuu jiru kanaa odeeffannoo waqtaawaa dhiyeessuu kan itti fufu ta’a. Akkasumas sagantaan yoo jijjiirames uummata ni beeksisa.
Riqichi sun wayita sakattaatotni riqichaa daandii umurii waggaa 40 Lixa Siyaatil fi kutaa Magaalattii hafe gama Duwamish Waterway waliin quunnamsiisu irratti baqaqiinsa caasessaa saffisaan dabalaa deemu wayita arganitti bara 2020’tti cufame.
Baqaqiinsa dabalataa ittisuuf fi nageenya uummataa eegsisuuf jecha SDOT ammoo supha ariifachiisaa bara 2020 keessa taasise. Bara 2021 keessa, riqichi sun ulfaatina isa quunnamu fi dhiibbaa tiraafikaa guyya guyyaa akka dandamachuu danda’u akka jabaatuuf gabaasaalee xumuraa qopheessee jalqabeera.
Suphi xumuraa riqicha sanaa hojmaataalee suphaa ijoo sadii of keessaa qaba: baqaqiinsa sana guutuudhaaf epoxy injections, jabina dabaluuf carbon-fiber wrapping, fi konkiriiticha walitti cafaquuf post-tensioning kan sibiila keebilii waliinii dha. tooftaaleen kunneen walitti, caasessa waliigalaa deebisanii ni jabeessu, baqaqiinsa gara fuula duraa ni ittisu akkasumas waggoottan kurnan dhufaniif riqichicha fayyaalessa ni taasisu.
Adeemsaalee suphaa keessatti, SDOT kun karooraa fi raawwii isaa keessatti Hawaasa Lixa Siyaatil, South Park, fi Georgetown adda duree fi giddugala taasifatee jira.
Hojjetootnis hojii supha riqichaa hanga Lixa Siyaatil saffisiisuuf, tiraafika tasgabbeessuuf, fi daandiiwwan qe’ee Highland Park fi Wumamish Valley keessaa, naannawaa daandiin jijjiirraa tiraafikaa hawaasaa fi distiriiktii biiznasii keessa darbu nagaa qabeessa akka ta’u hojjetaniiru. Erga hojiin post-tensioning xumuramee, tuutni hojii dalagaa epoxy crack injections fi carbon-fiber wrapping isa marsaa dhumaa ni raawwatu. Akkasumas dalagaalee riqicha sana tiraafikaaf deebisanii banuuf qophii taasisan biroos ni xumuru. Hojiin kunis ‘expansion joints’ bakka buusuu, bool’awwan tuutni hojii kun bira gahuu danda’u duuchuun daandicha suphuu, mallattoolee irra keessoo bakka buusuu, paaneloota konkiriitii baha 35th Ave SW jiran bakka buusuu, daandii Fauntleroy Expressway irratti haguuggii konkiriitii kaa’uu, fi daandii jijjiirraa dhiisuu akkasumas Lixa Siyaatil keessatti mallattoolee tiraafikaa sisirreessuu fa’a dha.


c: text/html

text:
Ebli 15 Guyyaa Gootota Wareegamtoota Oromoo (GGO)
Ibsa-ABO- Ebla 11, 2022
Biyyootni fi Sabootni Addunyaa kana irra jiran gootota seenaa biyyaa fi saba isaaniif waan jajjabduu hojjatan qabu. Gootonni biyya isaaniif wareegaman wareegama qaamaa qalbii baasuun, qabeenya, humna, beekumsaa fi lubbuu takkattii jijjiirraa hin qabne baasuun dhiigaa fi lafee isaaniin Bilisummaa Sabaa, Walabummaa fi Birmadummaa daangaa biyya isaanii eeguun kabajaa bara baraa saba isaaniitti gonfu. Kanaafis gootonni isaanii wabii sabaa fi gaachana biyyaati jechuun kabajaa fi ulfina isaaniin malu kennuufiin bara baraan yaadatu. Guyyaa yaadannoo kanas guyyaa goototaa jechuun yaamu.
Seenaa ummata keenyaa keessattis, akkuma biyya lafaa kamiittuu Ummanni Oromoos erga sirnoota cunqursaa fi hacuuccaa dhufaa lufaa jalatti kufe kaasee, gootota ilmaan isaa cunqursaa alagaa saba isaa irraa kaasuun bilisummaa sabaa, Walabummaa biyyaa, mirgaa abbaa biyyummaa fi haqa ummata isaaf qabsaawaa turan dirree qabsoottii, manneen hidhaa sirnoota cunqursitootaa fi mana jireenyaa isaanii keessatti kumii kitiliin wareegaman qaba. Sirnoota Atsotaa dhufaa darbaa irraa kaasee hanga har’a Oromoon gootota ilmaan isaa bilisummaa fi walabummaaf aarsaa ta’an kumii kitiliin dhabe.
Gootonni ilamaan Oromoo yeroo hidhannoo sammuu fi muldhii qixxaataa ta’e hin qabaatin sanattis roorroo alagaa of irraa qolachuun kabajaa sabaa fi biyya isaanii eegsisuuf jecha, naannoo naannoo isaaniitti wareegama ulfaataa baasuun gootummaan wareegamaniiru. Akka fakkeenyaatti, wareegama ilmaan Warqituu Walloo irratti baasan, Sochii qonnaan bultoota Baddaa Baalee, Sochii Waldaa Macaa fi Tuulamaa kaasuun ni danda’ama.
Sochii Bilisummaa fi Walabummaaf gaggeeffamaa ture kesssaa erga Addi Bilisummaa Oromoo (ABO)n dhalatee asis gootonni hedduun dhaaba kana jalatti hiruuruun falmaa hadhaawaa gaggeessaa wareegaman hedduu dha; ammas wareegamaa jiru. Jaallan bara 1980 Shiftaa Sumaaleen Shinniggatti dhuman, jaallan dirree dhihaatti bara 1981 Summii diinaan dhumanii HD-ABO har’aa keessaa hafe, Fincila Diddaa gabrummaa fi Fincila Xumura Gabrummaa irratti Qarree fi Qeerroon Oromoo jumlaan wareegaman dabalatee ummata nagahaa yeroo dhihoo mana waliin gubamanii fi manneen hidhaa gara garaa keessaa baasuun ajjessan kaasuun ni danda’ama.
Addi Bilisummaa Oromoo (ABO)n guyyaan gootota wareegamtoota Oromoo akka yadatamuuf yeroo labsutti, ilmaan Oromoo Bilisumma, Walabummaa, Dimokiraasii fi haqa ummataaf osoo qabsaawanii dirree fi iddoo heddutti diinaan aarsaa ta’anii fi manneen hidhaa keessatti hiraarsa diinaan lubbuu dhaban yaadachuni. Ummatni Oromoo wareegama Goototni ilmaan isaa Bilisummaaf baasan akka Sabaatti beekee fi ulfina malu kenneefii bara baraan akka yaadatuuf ta’e.
Akka kanaan, Guyyaa yaadannoo gootota wareegamtoota Oromoo yaadachuun jalqabame bara 1980 baatii Eblaa Wareegaman sababeeffachuun, GGO akka yaadatamuuf koreen Gidduu yeroo sanaan bara 1984 murtaawe, bara 1985 irraa kabajuun eegalame. GGO bara kana 2022 kan kabajamu Ganna 37 ffaa dha. Yeroo sana irraa eegalee Guyyaan Ebla 15 Guyyaa Gootota Oromoo tahuudhaan bara baraan miseensota, deegartoota dhaabaa fi Ummata Oromoo bal’aa alaa fi keessa jiru dabalatee firoottan qabsoo keenyaan yaadatamee fi kabajamee akka guyyaa yaadannoo biyyaalessaa (National day) tti fudhatamee yaadatamaara.
Ebli 15 akka Guyyaa Gootota Wareegamtoota Oromoo tahu kan filatameef sababa gahaa qaba; innis Ebla 15, bara 1980tti Goototni ilmaan Oromoo kanneen Adda Bilisummaa Oromoo bu’uuressuu fi hoogganuu, akkasumas,
Dirree Qabsoo Hidhannoo saaquu fi Waraana Bilisummaa Oromoo gadi dhaabuu keessatti qooda ol’aanaa qabaachaa turan (Hayyu-Duree fi Itti Aanaa HD dabalatee) fi qondaalotni waraanaa fi dabballootni gameeyyiin kan keessatti argaman namootni 10 dirqama qabsoo ol’aanaadhaaf osoo amna irra jiranii bakka fi yeroo tokkichatti Oromoof jennee tokko taanee baanee, maqaa amantaan gargar hin baanu jechuun seenaa ifaa fi mul’ataa hojjatanii Shiftaa Sumaaleen iddoo Shinnigga jedhamutti boolla tokkotti wareegaman. Guyyaan yaadannoo kun akka kanaan eegale.
Guyyaa kana yeroo kabanyutti ilmaan Oromoo Bilisummaa saba isaaniif wareegaman hunda yaadachaa, irbuu keenya guyyaa itti haaromfannuu dha. Bara kana, guyyaa goototaa wareegamtoota Oromoo (Ebla 15 2022) oggaa kabajannutti haala Qabsoon Bilisummaa Oromoo kan Goototni keenya itti wareegamaa asiin gahanii fi har’as itti wareegamaa jiran wal qabsiisun ta’a.
Akka kanaan, Addi Bilisummaa Oromoo (ABO)n bu’uureffamuu isaa irraa eegalee hanga har’aatti kan qabsaawaa turee fi jiruuf, gaaffii hundee /bu’uuraa ummata Oromoo deebisuun Oromoon akka sabaatti, sabaa fi sablammoota Oromiyaa keessaa Lammiilee Oromiyaa waliin ta’uun Bilisummaa isaa gonfachuun, mirga abbaa buyyummaa isaa kabajachuun, nagahaa fi tasgabbiin qe’ee isaa irratti abbaa ta’ee olla isaa waliin ngaa fi jalaala qabaatuu irratti hojjachaa akka jiraatuufi.
Qabsoo hadhooftuu fi wareegama ulfaataa qaamaa qalbii ummanni keenya baaseen, jijjiramatuu dhufaan ummata keenya keesaatti Qabsoo karaa nagahaa gaggeessuuf bara 2018 biyyatti gallus, haalli walii galtee ABO fi EPRDF murna mootummaatiin biyya bulchaa jiruun takaalamuun danqaa fi danqaraa nutti ta’ee akka barbaannetti ummata keenya kesssa sochoonee hojii siyaasaa hojjachuun hafee, deeggartoota, miseensota, Qondaalotaa fi Hooganoota ABO hanga hooggana mataa Dhaabaa HD- ABO tti ejjannoo siyaasa isaanii qofaan sochii dhoowwuun korkodanii hidhanii bira taa’u.
Addi Bilisummaa Oromoo (ABO)n Boordii filannoo Biyyoolessaa Itophiyaatti galmaayee waraqaa seeraa argatee akka jaarmiyaa siyaasaa karaa nagahaan qabsaawuu tokkotti mirga bilisaan biyyattii keessa socho’uu osoo qabuu, murni biyya bulchu bu’uura heera biyyattii diiguun jaarmiyaa keenya irratti duula gaggeesseeraa; ummanni keenya kana hubachuun, guyyatti yakka namoomaa hojjatamaa jiru hubachuun dhaaba isaaf tika gochaa qabsoo finiisuun bilisummaa isaaf of ijaaree falmachuu itti fufee jira.
Yaadannoo guyyaa gootota Wareegamtoota Oromoo yeroo yaadannu kanatti, Waajjira mataa keenyaa (Waajjira ABO) humnaan irraa dhoowwamne keesaatti ifatti ummata keenya waliin kabajachuu dadhabnus, ummanni keenya mana mana isaa fi iddoo isaaf aanjatu keesaatti tuta tutaan gootota isaa bilisummaaf wareegaman akka yaadatu dhaamna. Kanumaan waliin jaallan keenya manneen hidhaa biyyatti garaagaraa kessaatti korkodamanii hidhaman haala ulfaataa fi rakkisaa keessatti guyyaa kanaan baga geessan; baga walumaan geenye jechuu feena.
Maayii irraatti, ummanni keenya keessaa fi alaan jirtu QBO gootonni wareegamtoonni Oromoo ofii aarsaa ta’uun imaanaa sitti kennan galiin gahuuf qooda qabsoo gosa kamiituu siirraa eeggamu babachuun wareegama jaallanii fi ilmaan Oromoo Kumii kitiliin itti wareegamanii yeroon xumura itti gootu ammaan dhaamsa maayiiti.
Gootonni wareegamtoonni Oromoo, Bara baraan ni yaadatamu! Ni Faarfamu!
Injifannoo Ummata Bal’aaf!
Adda Bilisummaa Oromoo
Ebla 11, 2022
Finfinnee

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Lammiwwan Itiyoophiyaa Noorweey keessatti dahannaa siyaasaa gaafatanii hin simatamin hafan 417 gara biyya irraa dhessanitti deebifamuuf kan jiran ta’uu immigreshiniin Norweey beeksiase jira.
Kunis walii galtee dhiyeenya kana Motuummaa Noorweeyii fi mootummaa Itiyoophiyaa gidduutti tolfame irratti kan hundaa’ee ta’uu immigreeshinii Noorweey keessatti gorsaa waa’ee qunnamtii kan ta’an Asmund Eide ibsaniiru.
Lubbuu ofii oolfachuuf jecha gara biyya itti baqannee keessaa haala akkasiin baafamuun akkaan gaddisisaa ta’uu kan ibsan baqattoonni biyya Dimokratawaa fi qaroomaa qabdi jedhamtu Noorweey irraa kan eegamu miti jedhu.
Haala kana kan ilaaleen haawaasaleen lammiiwwan Itiyoophiyaa adda addaa kanneen Oslo keessaa walgahiif aanagawoota biratti waamamuu isaanii kan ibsan hogganaan ijaarsa hawaasa Oromoo Osloo obbo Saaqqataa Ittafaa walii galtee mootummonni lameen tolfatan irratti kan walii hin gallee ta’uu keenya ibsuu dhaan mormineerra jedhan.
Gabaasaa Guutuu MP3 dhaggefadhaa


text:
Walitti Dhufeenya Keessatti Dogongora Barsiistonni gariin hojjatan-kutaa 2
Kutaa darbe keessatti yommuu ijoollee barsiisan ykn guddisan dogongora barsiistonni ykn guddistoonni gariin hojjatan ilaalle jira. Dogongora sanniin itti fufuun haa ilaallu:
*Haala ilaaluu dhiisuu
Barsiistoonni gariin dargaggeessi haala tokko irra akka ta’uu barbaadu. Haala kam keessattu haala amaleefate kana akka dhiisu hin hayyamuuf.
Guyyoota keessaa guyyaa tokko yoo barfate, sababa itti barfateef osoo hin beekin ni adaba. Barataan sababa dhugaa isaa dhoksuu danda’a. Garuu barsiisaan qaruutee ta’ee karaa muxannootii fi haala nama isa bira jiruu baruun kana ni beeka. Namni haala hawaasummaa, nafsee, diinagdee, fayyummaa fi kanneen biroo qaba. Barsiistoonni (guddistoonni) gariin kanniin keessaa tokkollee hin ilaalan.
*Garaagarummaa dhuunfaa ilaalu dhiisuu
Namarraa namatti sammuu fi qarummaan garagara. Akkuma kana, dandeettin waa uumuu nafsee keessatti dhokatee garagara. Namni hunduu dandeetti isaa irratti hundaa’e waa hojjachuu jalqaba. Akkuma imaamu Maalik jedhe hundi keenya waan gaarii (kheeyri) irra jirra. Asitti eybiin barsiistoonni ykn guddistoota garii ifa ta’a yommuu namni tokkollee osoo duubatti hin hafin barattoonni ykn ijoolleen hundi sadarkaa wal qixaa irra akka ta’an isaan irraa barbaadan. Kuni wanta hin danda’amneedha.
Fakkeenyota:
Asitti nama beekumsa barachuu jalqabuutu jira. Garuu akka fakkeenyaatti dhimmoota hawaasummaa ilaalchisee homaayyu hubachuu hin danda’u. Wanti ulfaataan dhimmoota kanatti isa dirqiisisuudha.
Garuu kana jechuun namni fiildi tokkorraa malee jalqabu hin qabu jechuu miti. Kana irra, namni hanga dandeetti isaatiin dhimmoota hundaa ykn baay’ee isaanii jalqabuuf carraaqu qaba. Rasuulli (SAW) ummata kan qajeelchu, loltuu kan hoogganuu ture. Maatii isaa waliin jiraachu keessatti fakkeenya ol’aanaa ture. namoota hunda caalaa amala gaarii qaba. Amaloonni gaaggaariin biroo hundi isa keessatti argamu.
Dubbisaan kabajamaan namni karaa beekumsaa hordofe obboleeyyan isaa tajaajiluu dhiisuu fi isaan irratti of tuulu qaba jechuun akka hin yaanne. Barsiisaan ykn guddisaan yommuu mucaan kuni gama hojii kanaan milkaa’uu akka hin dandeenyee fi wanta danda’u erga hojjatee booda hojjachuu yoo dadhabe, wanta inni hin dandeenyee isarratti fe’uu hin qabu. “Rabbiin nafsee takka dandeetti ishiitiin ala hin dirqisiisu.” (Suuratu Al-Baqarah 2:286)
Dargaggeessi gariin Qur’aana haffazuu fi waa qorachuu kan hin dandeenye ta’uu danda’a. Garuu obboleeyyan isaa tajaajiluu irratti dandeetti fi fedhii guddaa qaba. Kanarraa of hin qabu, hin hifatus. Wanti guddisaa ykn barsiisaa irra jiru kanarratti isa jajjabeessuu fi gama gaarii kana akka saammatu isa taasisuudha. Nan yaadadha, dargaggeessi tokko suuraalee (boqonnaalee) Qur’aanaa akka haffazuu yeroo baay’eef isa waliin carraaqe. Mataa kiyyaan isa hordofe. Garuu inni wanta danda’u gochuu waliin haffazuu hin dandeenye. Haa ta’uu malee, osoo dargaaggeessa kana obboleeyyan isaa akka tajaajiluuf si’a kudhan Riyaad irraa gara Makkaa akka deemu gaafatte, kana hin didu, hin hifatus.
Asitti namoonni akka wal caalaan nan mirkaneessa. Namni hunduu fiildi hunda irratti hojjachuu waan hin dandeenyedha. Nama beekumsa barachuu hin dandeenye garuu obboleeyyan isaa kaddamuu (tajaajiluuf) fedhii qabuu dammaqiinsi isaa kuni hin dhoowwamu. Akkasumas, nama obboleeyyan isaa kaddamu hin jallanne garuu saalihota waliin deemu fi isaan waliin taa’uu jaallatu, dammaqiinsi isaa kuni hin dhoowwamu. Dandeettin gaariin nama kamiyyuu bira jiruu dhoowwamu hin qabu. Hawaasa Ergamaa Rabbii (SAW) keessa fakkeenya gaariitu nuuf jira. Hawaasa kana keessa kennaan nama hundaaf kennamee fi haalli isaanii baay’ee fi garagara. Kuni bu’uura qajeelfamaa guddaa ta’eedha. suni qaadi (abbaa murtii) haqaan hojjatuudha, kuni immoo walaleessaa cimaadha. Kan biraa immoo nama dubbii sirritti beekudha. Kan biraas obboleeyyan isaatiif nama qalbiin qulqulluu ta’eedha. kan biraas nama hayaa’a (qaanii) qabuudha. Kan biraa amala biroo qaba….
*Addaan Baasu Dhiisuu
Guddistoonni ykn barsiistoonni gariin dhaadannoo haqummaa fi wal-qixxuumaa olkaasu. Kanaafu, isaan biratti namni hundi isaatu akka ilkaan filaa wal qixa ta’uu qabu jechuun yaadu. Namni haffazu akka hin haffazneeti, namni hojjatu akka hin hojjanneeti, namni beekumsa barbaadu akka nama beekumsa hin barbaanneti. Akkuma kana namoota biroos wal qixxeessuf yaalu.
Kuni shakkii tokko malee fudhatama kan hin qabneedha. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa addaan baasuu fi nama hundaafu haqa isaa kennuu murteesse jira:
“Sila isaan amananii fi toltuu hojjatan akka warra dachii keessatti balleessaa dalaganii ni goonaa? Warra Rabbiin sodaatanis akka warra yakkamtoota ni goonaa?” Suuratu Saad 38:28
Kuni gonkumaa hin danda’amu. Namni dandeetti addaa qabu dandeetti isaatiif galateefatamu fi hiriyyoota isaa fuunduratti adda baafamu qaba. Akkasumas, kunuunsa fi xiyyeefannoon dabalataa isaaf godhamu qaba. Kunis dorgommiif isa kakaasuu fi laphee dargaggoota keessatti gootummaa facaasuuf gargaara. Kuni Ergamaa Rabbiiti (SAW) namoota biroo caalaa Abu Bakr Siddiiqi fi Umarin ofitti dhiyeessa. Umaris namoota biroo caalaa namoota Qur’aana qara’an ofitti dhiyeessa, isaan waliin umriin xiqqaachu waliin Ibn Abbaasin ofitti dhiyeessa. Osoo fakkeenya dhiyeesse dubbiin ni dheerata.
Kanaaf, jabeesse nan jedha: addaan baasu dhiisuun hawwii dargaggoota ajjeesu fi hanga iimaanni isaan keessatti uumamuutti sadarkaa tokko qofa irra akka dhaabbatan isaan taasisu danda’a. Ergasii san booda duubatti deebi’uun argamu danda’a. Rabbiin kan gargaarsa irraa barbaadaniidha.
Asitti kaasu barbaada, obboleeyyan kiyya kan sadarkaa qaban waliin mata-duree kana ilaalchisee nan falmaa ture. Dargaggoota dandeettii ol’aanaa qabaniif wanta hiriyyoonni isaanii biroo fudhatan caalaa barnoota xiqqoo jabaataa ta’e kennamuufi akka qabutti ani ilaalaan ture. Akkana jedhe: namni Qur’aana haffazee fi dubbisuu (qaraati) fi tajwiida isaa bareechise, seera nuun saakinaa beekun isa hin barbaachisu. Garuu obboleeyyan kiyya sunniin, wanta barataan yuniversitiii fudhatu baratan qophaa’innaa fudhachuu akka qabuu mormuu itti fufan.
Dhimma kana ilaalchisee isaan waliin falmiin gogaan kuni itti fufe. Barataa beekumsaa sadarkaa qabus nan falme. Hubannoo kana akka addaatti ilaale. Inumaa barataan tokko dargagootaaf barnoota fi beekumsaa gochuuf hubannoo kana akka isaaf kennu na gaafate.
Addaan baasu dhiisun hawwii dargaggoota meeqa ajjeese, daangaa murtaa’a irra akka dhaabbatan isaan taasise. Faallaa kanaa, gamaa kanaan daangaa darbuun jiraachu hin qabu. Nama beekumsaan adda ta’e malee nama biraa adda baasu hin qabu. Nama wanta biraatiin adda ta’e kan akka obboleeyyan tajaajiluu, wal dorgommii, waa barbaadu fi kanneen biroo keessatti adda baasu hin qabu.
*Guddistoonni gariin fiixee ol’aanaa irra akka gahee fi marsaa qeeqummaa bira akka darbeetti amanuu-namni isaa gadi jiruu isa qeequ akka hin dandeenyetti amana. Osoo namni inni too’atu dogongora isaa itti himee, dallansuun mataa isaa irraa danfa. Inumaa sababa namni kuni isa qeeqee fi falmeen isa ari’uu danda’a. Miskiini kuni hin beeknee sila, sahaabonni dhimmoota gariif Nabiyyii (SAW) ibsa gaafatu. Yoo wahyii ta’e, fudhatanii cal’isu. Garuu yaada dhuunfaa yoo ta’e, ilaalcha biraa dhiyeessu. Ilaalcha meeqa Ergamaan Rabbii (SAW) fedhii sahaabota isaa shari’aa hin faallessineef jijjiranii. Akkuma bakka qubanna guyyaa Badri. Oomisha Madiinaa irraa yahuudotaaf kennu dhiisu. Mushrikoota qunnamuuf gara Uhud bahuu fi kanneen biroo.
Garuu guddistoonni ykn barsiistoonni gariin nama isaan qeeqe amala abbaa irree itti agarsiisu.
Gabaabumatti, wantoonni armaan olii dhimmoota garii guddistoonni itti kufaniidha. Kunis dargagoonni dirree da’awaa keessaa akka bahan taasisa. Dogongoroota armaan olii kanniin keessaa gariin sassalphoo sirreessun salphaa ta’aniidha. Namoonni dargaggoota guddisanii fi barsiisan wantoota kanniin akka hubatanii fi furmaata itti barbaadan nan abdadha.
Guduunfaa
Sababoota dargaggoonni erga Islaama qabatanii booda akka laaffisan ykn duubatti deebi’an taasisan keessaa tokko dogongora barsiisaan ykn guddisaan hojjatuudha. Dogongoroota sanniin keessaa muraasni:
☛Yommuu dargaggeessi dogongoru barsiisaan murtii adabbii dogongora ta’e kennuu
☛Haala namootaa osoo hin ilaalin sirnaa fi qajeelfama kaa’uu
☛Adabbii keessatti namoota gurguddaa fi xixxiqqaa addaan baasu dhiisu
☛Haala namaa ilaaluu dhiisuu
☛Garaagarummaa dhuunfaa ilaalu dhiisuu
☛Guddistoonni gariin fiixee ol’aanaa irra akka gahee fi marsaa qeeqummaa bira akka darbeetti amanuu
Madda:
Min Akhbaaril Muntakisiina ma’al asbaabi wal ilaaji-fuula 57-63


text:
– Qormaatota kaleessaa, kan har’aa fi kan boruu –
Berhanu Hundee
Kutaa Afraffaa
Barreeffama kutaa sadaffaa keessatti jaarmayootni siyaasaa Oromoo biyya keessas ta’ee biyya alaa yeroo ammaa jiran, kan diinarraa walaba ta’an, akka kaayyoo fi galii isaan Qabsoo Bilisummaa Oromoo (QBO) keessatti qabanitti iddoo ykn bakkee gurguddoo lamatti baasamanii ibsamanii jiru. Akkasumas mata duree kaayyoon jaarmayoota kanaa wal faallessa moo wal tumsa? jedhu jalatti walfakkeenyi kaayyoo fi garaagarummaan galii isaani barreeffama kutaa sanaa keessatti ibsamee jira. Haa ta’u malee, rakkooleen mooraa keenyaa gama biraatiin yoo laalaman, rakkoolee kaayyoo fi galii qofaa akka hin taanes ni hubatama. Waayee kana barreeffama kutaa afraffaa kana keessatti laalla.
Jaarmayootni Oromoo kan kaayyoo fi galii tokko qaban maaliif waliigaltee dhabu?
Garaagarummaan kaayyoo fi galii QBO jaarmayoota keenya waliigaltee dhoowwanillee, kan waliigaltee isaan dhabsiise garaagrummaa kaayyoo fi galii qofaa akka hin taanes beekamaa dha. Akkamitti yoo jedhame, jaarmayootni galii tokko ykn walfakkaata qabanuu waliigalanii tokkummaa ykn tumsa ijaaruu hin dandeenye. Fakkeenyaaf, jaarmayoota Oromoo kan garee “Humnoota Bilisummaa Oromoo fi Walabummaa Oromiyaa” keessa jiran kan akka:
- Adda Bilisummaa Oromoo (ABO) kan Obboo Daawud Ibsaatiin hogganamu;
- ABO kan Obboo Galaasaa Dilbootiin hogganamu;
- ABO kan maqaa “ABO Tokkoome”n of waamu;
- Kallacha Walabummaa Oromiyaa (KWO) kan Generaal Kamaal Galchuutiin hogganamu;
- Tokkummaa Humnoota Bilisummaa Oromiyaa, kan maqaa ULFOtiin beekamu, fi k.k.f
hundi isaaniituu kaayyoos ta’ee galii qabsichaa isa xumuraa tokko waan qaban natti fakkaatu. Wanti beekamu kana ta’ee osoo jiruu garuu wanti jaarmayoota ykn gareelee kana tokko isaan godhuu dhoowwe maal akka ta’u namaaf hin galu. Caalaatti kan nama gaddisiisu immoo, jaarmayootni kun galii tokko osoo hawwanuu; isa kanas bakkaan gahuuf waliin hojjechuun osoo isaanirraa eegamuu, faallaa kanaatiin diina dhiisanii walirratti duulaa yoo jiran mul’ata. Anatu caala jechuu, tokko kan biraa dhabamsiisuuf yaalii godhuu isaaniitu mul’ata malee, mee koottaa teenyee waliin mar’iannee rakkoolee keenya furannee; qabsicha kana gara fuulduraatti haa oofnu jechuun isaanii hin argamus, hin dhagahamus. Kunis qabsicha kanatti qormaata biraa akka ta’u waan hubatan natti hin fakkaatu.
Jaarmayoota Oromoo kan garee “Humnoota Bilisummaa Oromoo fi Diimookraasii” keessa jiranis, fakkeenyaaf:
- Adda Diimookraatawa Oromoo (ADO);
- Kongresii Federaalistii Oromoo (KFO) fi kan biroos
yoo laalle, kaayyoos ta’ee galiin isaan hawwan yoo tokko ta’uullee baate, walfakkaataa dha jechuu ni danda’ama. Haa ta’u malee, isaan kunis walitti siqanii tokkoomuuf ykn tumsa uumuuf waan carraaqan natti hin fakkaatu. KFOn (Oromo Federalist Congress-OFC) gama isaaniitiin jaarmayoota lama kan duraan turan WFDO fi Kongresi Uummata Oromoo (Oromo National Congress) walittibaqsanii jaarmayaa tokko godhanii jiru. Isaan kun fakkeenya gaarii ta’uu qaban turan. ADOn garuu akkan hubachaa jirutti, mooraa QBO keessatti jaarmayoota keenya waliin tumsa uumuurra mooraa alagaa keessa tumsa biraa barbaaduu filatanii; isa kanarrattis hojjechaa waan jiran fakkaata.
Akkuman tanaan duras barreeffama tokko tokko keessatti ibsuu yaale, akka yaada kiyyaatitti, jaarmayootni Oromoo tokkummaa ykn tumsa keessaa (internal unity or alliance) osoo hin uumin dura, tumsa alaa (external alliance) barbaaduun gaaga’ama qabaachuu mala jedheen amana. Tokkummaa fi tumsa Oromootiin humni Oromoo yoo hin jabaanne fi abdachiisaa hin taane, waliigaltee alagaa wajjin godhamuuf deemu keessatti tuffatamuu fi kana wajjin walqabatee dogongorri hojjetamuu mala. Dhimma kana akka fakkeenyaatitti yoo kaasne, yoo jaarmayootni Oromoo humnoota Habashootaa wajjin waliigaltee godhuuf deeman, xiqqaatee yoo xiqqaate waayee Finfinnee fi Qubee Afaan Oromoo irratti akka Oromoon barbaadutti isaan wajjin waliigaluun rakkisaa ta’a.
Adeemsa akkanaa kana keessatti humni isaanii caalee yoo argame fi kan Oromoo laafe, injifannoolee QBOn hanga har’aatti galmeesseyyuu gaaga’ama keessa galuuf deeman jechuu dha. Dhimma kana akka salphaatti ykn laayyootti laaluu hin qabnu. Karaa biraatiin immoo, diina amma nu fixaa jiru Wayyaanee injifachuuf qofaa osoo hin taane, humni mooraa Oromoo cimuun fuulduree (egeree) keenyaafillee wabii ta’a. Kanaaf,tokkummaan ykn tumsi mooraa QBO murteessaa ta’a. Haa ta’u malee, kun hawwii qofaa ta’ee hafe; wanti hojiidhaan lafarratti mul’atu ni dhabame. “Namootni mana tokko ijaaran citaa wal hin saaman” kan jedhamu mooraa keenya keessatti waan hojjete fi hojjetus natti hin fakkaatu. Kun gaddisiisaa dha. Tokkoomanii humna cimsuun hafee, osoo walirratti duuluu dhiisaniiyyuu waan gaarii dhaa bar!!
Ammas wanti ani irra deebi’ee, irra deddeebi’ee jechuu barbaadu, ijaarsi tumsaa sadrkaa sadarkaadhaan ta’uu baannan bu’aa waan nuuf fidu natti hin fakkaatu. Sadrkaa sadarkaadhaan yoon jedhu maal jechuu kooti?
- Tokkoffa, dura warri kaayyoos ta’ee galii tokko qaban tokkummaa ijaaruu dha;
- Lammaffaa, warri kaayyoo tokko qaban garuu galii adda addaa hawwan immoo tooftaa fi tarsiimoo waloo tokko uumuuf tumsa ijaaruu qabu;
- Sadaffaa, jaarmayoota kaayyoo fi galii walfakkaata qaban, kan hiree tokko qaban, warra uummattoota cunqurfamoof qabsaa’an wajjin tumsa bilisummaa ijaaruu dha;
- Afraffaa, sadrkaaleen sadeen armaan olii kun milkiidhaan yoo xumuraman booda tumsa-hunda-hammataa (All-Inclusive Alliance) ijaaruu dha.
Karaa kanaan yoo ittideemame malee, humni jabaa fi abdachiisaa ta’e, kan diina injifatee; egereellee tiksuu danda’au uumuun waan danda’amu natti hin fakkaatu. Kophaa kophaa deemuun kophaa kophaatti rukutamuu ta’a malee waan barbaadan tokko argachuun hin danda’amu.
Waliigaltee dhabuun jaarmayoota Oromoo, waliigaltee dhabuu hawaasota Oromootiifillee bu’ura ta’a. Rakkoolee jaarmayootni keenya uuman hundeeffatanii; gareedhaanis ta’ee nam-tokkeedhaan walirratti duulu. Kun hawaasota Oromoo keessatti ifaa ifatti mul’achaa ture ammas jira. Hanga jaarmayootni keenya rakkoolee isaanii hin hiikkannetti, deeggartootni fi miseensotni jaarmayootaas walirratti duuluu hin dhaaban jechuu dha. Maddii ykn burqaan rakkoo keenyaa jaarmayoota keenyarraayi. Dhugaan kun hubatamuu qaba. Osoo diinni sanyii keenya duguugaa jiruu, nuti waliigaltee dhabnee diina fuunduratti maaliif wal nyaanna??
Rakkooleen jaarmayoota jidduutti uumaman, miseensota fi deeggartoota isaanii jidduutti hin hafan. Miidiyaaleen Oromoollee garee garee ijaarrachuudhaan akkasuma walirratti hojjechaa akka jiran kunis waanuma mul’achaa jiruu dha. Miidiyaaleen Oromoo walaba ta’anii uummata kana tajaajiluun dirqama isaanii ta’ee osoo jiruu, garuu isaanis haaluma walfakkaataa ta’een wal qeequu (qeeqni ijaaraan gaarii dha), wal arrabsuu, wal abaaruu fi walirratti duuluu aadaa godhatanii jiru. Aktivistootnis akkasuma silaa walaba ta’anii qabsoo kanaaf gahee taphachuu ykn/fi qooda gumaachuun dirqama Oromummaa ta’ee osoo jiruu yeroo tokko tokko faallaa kanaa yeroo hojjetantu mul’ata. Waayee kana fi dhimmoota walfakkaatan bareeffama kutaa itti aanuu keessatti laalla.
Hanga walitti deebinutti nagaan turaa!
Ulfaadhaa!


text:
Masqalee Margaa dibbeessa qawweetii fi iyyanna namaa barraaqa keessa dhagahee jennaan nama hedudu waliin reebee achi gahe. Yoo jarii dhufe ibiddii akka malee guddaa.
Qwwee sun waardiyaatti akka ummatii bahee ibidda dhaanfuu tokkose ummatillee gargaasaaf iyyate.
Ibbdii kun akka innii jedhetti ganama gara saatii Itoophiyaa 10 qabate.Suuqileen sun bulchiinsii magaalaa Moojoo ummataa kireessee laameeraan jaaran.
Yoo Masqaleen achiin bahe ibddii waan name dhaanfuu dandahuu miti. Wannii suuqilee sun keessatti gurguran haga guddaan shunkurtii,qimamii fi waan hedduu. Diqqaattullee wayaalleen keessuma jirti.
Obbo Shaambel Didhaa itti gaafatamaa nagaa aanaa Mooooti. Akka innii jedhetti ibddii kun akka gabaasa waardiyaatti waan suuqii keessaa ka’e fakkaata.Elektirikiin wal tuquu hin oolu jedhan. Woma taateefuu qorachuutti jiran.
Ibidda kana dhamsuuf ambulaansiin Finfinnee,Adaamaa fi warrii Mootjoo jirulleen itti wal gargaaree eegii innii saatii 1:30 caala gubate dhaamsan. M
oojoon dhiyoo tana rakkoo hedduu keessaa turte akka bulchiinsii nagaa aanaa jedhetti amma laftii naguma.


text:
Gandeen Ona Qondaalaa fi Begii jala jiran 70 ol ta’an to’annoo WBO jala jiraachuu
Konyaa Lixa Wallaggaa, Magaalaa Qondaalaa fi Begii dabalatee, Gandeen baadiyyaa Ona Qondaalaa fi Ona Begii jalatti argaman, kanneen baay’inaan Torbaatamaa (70) ol ta’an to’annoo WBO jala galfamanii jiraachuu;
Waliigalatti, Ona Gidaamii, Qondaalaa fi Begii, akkasumas, magaalota onoota kanneenii dabalatee, gandeen Konyaa Lixa Wallaggaa jala jiran, baay'inaan 900 (dhibba-sagalii) ol ta'an, guutumaa guutuutti WBO'n to'atamanii jiraachuu;
Addatti ammoo, Onni Qondaalaa gandeen baadiyyaa Soddomii-jaha (36) kan of keessaa qabu yommuu ta'u, gandeen Ona Qondaalaa jala jiran Soddomii-jahanuu to'annoo WBO jala erga galfamanii baatii tokkoo ol lakkoofsisanii kan jiran ta'uu dubatu, Maanguddoon Oromoo Ona Qondaalaa irraa odeeffanne.
Akka-malee hammaachuu hidhaa fi ajjeechaa
Hidhaan, dararaa fi ajjeechaan Uummata Oromoo Walloo irratti, Milishoota, Faannoo fi Poolisii Humna Addaa Naannoo Amaaraa fi Hidhattoota Naannoo Affaariin raawwatamu isa yeroo kamii irrayyuu daran hammaachuun, Hawaasni Oromoo rakkoo hamtuu keessa jiraachuu.


text:
Gammoojjii Kaalahaari
Gammoojjiin Kalahari ( Afaan Ingiliish: Kalahari Desert) lafa square mile 350,000 (900,000 square km) hagoogee kan argamu yoo ta'u biyyoonni Gammoojjii kun kessaattii argamu Bootiswaanaa, Namiibiyaa fi Afrikaa Kibbaati. Kalahari jachuun afaan naannoo saniitti iddoo bishaan hin qabnee (waterless place) jachuudha. Garuu gammoojjiin kun rooba hanga tokkoo waan argatuuf bineensootaa fii biqiilota adda addaatuu achitti argama. Gammoojjii Kalahari albuudoota akka daaymandi(diamond), kopeerii(copper) fi nikeliin kan badhaatedha. Temprature gammoojjii Kalahari yeroo gannaa degree celcius 100tti olguddaata. Gammoojjii kalahari laga waggaa guutuu yaa'uu tokkoo qofa qabdi, kunis Okavango jedhamuun bekkaama. Gammoojjii kalahari keysa gosoota shinbirroofi bineensoota bosonaa kan adda addaattuu jiraata. Waggoota kuma hedduu dura gammoojjii kana kesasa laggeeniifi bineensota baayyeettuu jiraachaa ture. Garuu sababa jijjirama qilleensaatiin yeroo gara yerootti laggeen kun gogaa wan dhufaniif bineensonis gara iddoo birottii baqatan.


text:
Prezidaantiin Ugaandaa Yuweerii Museveenii ajajaa waraana lafoo biyyaa isaanii kan ta’an ilmaa isaanii guyyaa kaleesaa taayitaa irraa buusanii jiru. Torbanuma kana keessaa garaa jeeneraala guutuutii guddachuun isaanii kan labsame Ilmi prezidaantichaa Letenaa Jeeneraal Muhoozii Ka’inerugabaa wantii isaan dhiheenyaa kana fuulaa tiwuutarii ofii irratii barreessan lammiilee Ugaandaa biratti aarii umuun isaa gabaasameera.
Ka’inerugabaan dhiheenyaa kana waraani biyya isaanii magaalaa guddittii biyyaa keeniyaa Naayiroobii weeraree qabachuu dhaaf torban tokko itti hinfudhatu jedhanii wantii isaan barreessan mootummaa keeniyaa fi biyyoottan baha Afrikaa kan yaaddeesee dha.
Jechii jeeneraalichaa lammiilee keeniyaa hedduu kan aarsee yoo ta’a, ministeerii dhimmaa alaa keeniyaa Ambaasaadara Ugaandaa wajjin dhimicha irratii dubbachuu isaanii ibsee jira. Ministeerii dhimma alaa Ugaandaa gamaa isaatiin wanti jeeneraalichi barreessan waliti dhufeenya biyoottan lammanii kan miidhuu dha jechuu dhaan balaaleffatuun isaa gabaasameeraa.
Jeeneraalichii ergaa tiwuutarii dhiheenyaa kana dabarsaniin garee Muutummaa Itiyoophiyaa wajjin lola irraa jiru ABUT fi garee hidhattootaa mootuummaa Koongoo irratti lola banee jiru akka deggeran ibsuun isaanii ni yaadatama.
Waggootan 35 darbaniif Prezidaantii Ugaandaa kan ta’an fi wagga 78 kan guutan Yuweerii Museveenii fudhachuu baatanus lammiileen ugaandaa hedduun jeeneraalichi abba isaanii bakka bu’uud haan biyyatii bulchuu dhaaf akka qophaawaa jiranutii akka fudhatan gabaasamee jira.


text:
Browsing Tag
iphone
Bilbila siif bilbalamu osoo harkaan Mobaayila hin tuqin kaasuf sababootni si barbaachisan hedduun jiraachuu danda'u. Fakkeenyaf; Yeroo harki kee lameen hojii qabee jiru, Yeroo konkolaataa ykn saayikila oofaa jirtu, yeroo Tapha taphachuuf!-->…
Waa’ee Vaayirasii bilbilaa hangam beektu?
Qiinqanii (virus) jechuun koodii kompiitaraa ykn kan progiraamaa yemmuu ta'u, yeroo hedduu kan uumamu namoota ogummaa kompiitaraa gad fageenyan qabaniin hojjatama. Vaayirasiin gosoota hedduutu jira. isaan keessaa: Spyware virus, Malware!-->…
Mana suphaa mobaayilaa banachuuf meeshaalee barbaachisan 14
Addunyaa yeroo ammaa keessatti Mobaayilli harkaa Technology ariitin guddataa jiruudha. akkuma biyya keenyatti yoo ilaalle faayyadamtoonni mobaayila harkaa Mill. 44.5 darbee jira. kun immoo akka biyya keenyattiis ta'ee, akka addunyaatti!-->…
Barnoota Telegram kutaa 8ffaa – waa’ee Bot baradhu
Telegram irratti Bot faayyadamuun Appii playsore fi website kamirraayyuu jiru buufachuu fi suuraa barreeffama qabu irraa barreeffama isaa qofa karaan ittiin fudhachuu dandeenyu. 1. Bot Appii barbaadne ittiin buufannu Appii update!-->!-->!-->!-->!-->…
Dhaabbanni Apple doolaara 288,500 Garee hacker’ootaf kenne
Dhaabbanni Technology beekamaan Addunyaa kanaa Apple kan bilbilootaa fi Kompiitaroota gosa Apple oomishuun beekamu garee hatuxxeewwanii namoota shan of keessaa qabuuf doolaara 288,500 kenne. Dhaabbanni Apple doolaara USA 288,500 kana!-->!-->!-->…
Barnoota Telegram kutaa 7ffaa – waa’ee Bot bardhu
Bot telegramaa faayyadamuun jecha kamiiyyuu gara afaanota addunyaa irra jiranitti hiikuu akka itti dandeenyu fi odeeffannoo dhibee koroonaa biyya keessaa ittiin argannu. Barannoo kana keessatti bot lamaa fi faayyadama isaanii kan!-->!-->!-->…
Barnoota Telegram kutaa 6ffaa – waa’ee Bot baradhu
Barntoota Telegram kutaa 6ffaa kana keessatti kan ilaallu; Bot Youtube irraa vidiyoo buusuBot vidiyoo sagaleetti jijjiiree nuuf buusuAkkasuma Bot Facebook irraa vidiyoo ittiin buufachuu dandeenyu Akkuma beekamu Data faayyadamuun!-->!-->!-->!-->!-->…
Seenaa dhufaatii Facebook bara 2003 irraa kaasee
Facebook kan eegale dargaggeessa maqaan isaa Mark Zuckerberg jedhamuuni. Mark Zuckerberg daa'imummaa isaarraa kaasee nama barnoota kompiitaraa gosa programming barateedha. Namni kun kaka’umsa abbaan isaa itti horeen dandeettiin isaa!-->!-->!-->…
Pattern ykn Password’n mobaayilaa akkamiin hojjata?
Akkuma beeknu pattern mobaayila keenyaa tuqaalee sagal jiran walqunnamsiisuudhaan uumama. Yeroo kanatti yoo xiqqaate tuqaaleen afur walqunnamuu qabu, akkasumas tuqaa tokko al lama irra deebiin filachuu hin dandeenyu. Pattern'n itti!-->!-->!-->…
Dargaggoo lamaan Google kalaqan
Google amma nuti fayyadamnu kun jalqaba dargaggoota lamaan kan hundeeffamedha. Dargaggoonni kunneen kaadhimamtoota barnoota PhD kan ta'an maqaan isaanii Larry Page fi Sergey Brin jedhamu. Akkamiin gara hojii kanaatti dhufan? !-->!-->!-->!-->!-->…


text:
Uummanni Amboo Qeerroo Bilisummaa Waliin Hiriire Gamtaan Ka’ee Bulchiinsa Godinaa Tohate.
Barataan Oromoo Tasfayee Gashe jedhamuu rasaasa loltuu Wayyaanee irraa itti dhukaafameen lubbuun wareegame jira. Barataan kun Barataa Oromoo Barataa kutaa 9ffaa Mana barumsaa Liibaan Maccaa sadarkaa 2ffaa Amboo irraa barata. Sababaa kanatti kana are uummatni Amboo FDG cimsuun injifatnoolee armaa gadii goonfachaa jiru.
Qabsoo FDG Amboo irratti qabatee jirun wareegamaa kanfalamaa jiruun Injifannoo cuccululuqaan galmaa’a jira, Injifannoo Wareegamaan galmaa’aa jiru keessaa
- Ummaannii Bulchiinsa Godinaa To’atee jira
- Poolisootni Federaalaa fi Oromiyaa walitti bu’uun warri Federaalaa Lama Poolisotaa Oromiyaan ajjefaman.
- Ummaannii wajjiraalee Gandaa to’atee jira. waajjira bulchiinsa magaalaa immoo nanna’ee dhaadhannoo dhageesisaa Jira erga.
- Poolisoonni Federaalaa lama erga Poolisota Oromiyaatiin ajjeefamaanii duubatti deebi’aa jiru,
- Wajjirrii fi mannee Mootummaa gandootaa keessa jiran gariin isaanii erga mucaan du’ee ibiddaan gubachaa jiru, barataan keenyaa ajjeefamuun tarkaanfiitti uummata galchee jira,
- Amma Uummaannii gara Wajjira Bulchiinsa Godinatti sassabamee dallaan waajirichaa tohataa jira.
- Wallee warraaqsaa kan Eebbisaa Adduunyaa ABO fi WBO faarsuun guutummaan ummati aamboo gamtaan sagalee dhageessisaa jiru.


text:
Dhaabanni mootummoota gamtoomanii kuusa zayitii boba’a hin calalamin isa biyya Yemen keessatti, andara buufata doonii Hudeeyidatti argamuu kaassee bakka birootti dabarsuudhaaf walgaltee irra gahuu isaa dhaabbata mootummootaa gamtoomanitti itti gaafatamaa dhimmaa namoomaa kan ta’an Maartiin Griifts guyyaa kaleessaa yaada mana maree nageenyaa mootummota gamtoomanii irratti kennan keessatti ibsaniiru.
Bakkii zayitiin boba’aa kun bara 1980 jalqabee itti kuusamaa ture kun qabeenyaa Kampaanii biyyaalesaa Yemen yemuu ta’u, Taankeriin zayitii baarmeelii Miiliyoonii 1.1 qabee jiruu 2015 kaasee haaromisii ittu hin taasifaminif jira.
Haanga’oonii mootummootaa gamtoomanii warren dhimma eegumsa nageenya naannoo irratti hojjatan akka jedehanitti kuusaan Zayitichaa dulloomuu isaa irraa kan ka’ee, yoo dhimmisuu jalqabee, buufata doonii Hudeeyidaa isaa karaa gargaarsii namoomaa barbaachisaa ta’an Yemeniif itti galu cufsiisuu danda’a.
Akkasumas, kuusichii doohee zayitiin galaanaa diimaa irratti yoo dhangala’e qurxumiin galaanichaa keessa jiran akka miidhamaniif karaa bidiruuwwan daldalaa galaanaa diimaa irra daddarbanis danquu akka damda’u haanga’onii mootummootaa gamtoomanii ibsaniiru.
Dhimma kana ilaalchisee oduuwwan bahan akka jedhanitti dhaabata mootummoota gamtoomaniitti itti gaafatamaa dhimma gargaarsa namoomaa kan ta’an Maartiin Giriifts Zayitichii yoon akka guuramuu, issatii akka geessamuu fi waliigalteen taasifamu maal maal akka of keessa qabu wantii ibsan hin jiru.


text:
Barzakha fi Guyyaa Qiyaamaa
Faaruu fi galanni hundi kan Rabbii olta’aati. Nageenyi fi rahmanni Ergamaa
Rabbii irratti haa jiraatu. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa addunyaa tana iddoo qormaata taasise. Namoonni iddoo qormaataa tana keessatti yeroo muraasaaf erga qoramanii booda gara iddoo turtii (qabriitti) darbu. Iddoo turtii kana keessa hanga umriin addunyaa tuni xumuramu ni turu. Yommuu umriin addunyaa xumuramu, samii, dachii fi wantoonni isaan lamaan keessa jiran diddigamuu fi jijjiramu eegalu. Guyyaan wantoonni kunniin itti raawwataman Guyyaa Qiyaamaa jennaan. Guyyaan Qiyaamaa kuni Guyyaa namoonni wanta hojjataa turaniif itti qoratamaniidha. Qorannoo booda takkaa Jannata qananii keessa qubatu, takkaa
immoo adabbii Jahannam keessa seenu. Kitaabni armaan gadii hanga ta’ee waa’ee Guyyaa Qiyaamaa ni dubbata:


text:
Browsing Tag
Ibsa Koree Hawaasa Muslimaa
Eenyummaa fi kabajni ummata tokkoo kan madaalamu, humnoota badii mirgaafi kabajaa isaa dhiiban kanaaf jagnoota deebisaa kennan…
Koreen Furmaata Barbaadduu Hawaasa Muslimaa, “Majliisni dhaaba muslimoota…
Ibsa koreen jijjiirama dhaabbilee hawaasa muslimaa muummicha ministeeraa Dr Abiy Ahmadiin hundeeffame Khamiisa dheengaddaa baase…
Koreen dhimma hawaasa Muslimaa akka qoratu hundeeffame haala yeroo irratti…
Koreen Miseensota 9 qabu kun guyyaa har’aa Magaalaa Finfinnee Galama Bilal Al Habash kessatti ibsa miidiyaaleef kenneen, jeequmsa…
Koreen Dhimma Hawaasa Muslimaa irratti Qorannoo akka geggeessu hundeeffame…
Koreen miseensota 9 qabu kun dhimma hawaasa muslimaa irratti qorannoo geggeessuun rakkoolee hawaasichaatiif yaada furmaataa akka…


text:
Demokraatonni itti aanaa prezidaantii duraanii Joo Baayideniin kaadhimamaa prezidaantii gochuu dhaan gumii isaanii gama viidiyoon kaleessa geggeessame irratti raggaasisanii jiran.
Prezidaant Doonaald Traamp illee qeeqa dhiyeessanii jiru. Seenaan dhuunfaa Baayiden kan isaan hojjetaa mootummaa, abbaa fi abbaa warraa ta’uu isaanii dabalatee himamee jira jechuun Pasty Widakuswara Deliweer irraa gabaastee jirti.
Giifti duree Yunaayitid Isteetis ta’uu kan malan haati warraa Joo Baayiden Jiil Baayiden, gumii sana irratti haasaa dhageessisaniin dhiibbaa weerarri Koronaa ijoollee fi maatii irratti qabu dubbatanii waa’ee abbaa warraa isaanii fi mana barnootaa sadarkaa lammaffaa keessaa barsiisaa turanii fi bakka jireenyaa Baayiden Wilmington Deliweer ilaalchisees kaasuun dubbataniiru.
Jiil Baayiden akka jedhanitti Maatii adda faca’e attamiin guutuu taasisuu dandeessa? Akkuma biyya guutuu taasistutti, jaalalaa fi hubannaa akkasumas tattaffii garraamummaa hanga tokko itti dabaluu dhaani jedhan.


text:
Turkiyaan, Mootummaan Suuriyaa Idliib keessatti haleellaa yoo kan raawwatu tahe, harka marattee kan hin ilaalle tahuu beeksiste
Mariin hoggantootni Turkiyaa, Iiraan fi Ruusiyaa dhimma Suuriyaa irratti Tehraan keessatti geggeessan walii galtee malee xumurame. Kanuma hordofuun Prezdant Erdogaan akka jedhetti, Suuriyaa keessatti lammiileen nagayaa kumaatamaan ajjeefamaa addunyaan guutuun yoo kan caldhisu tahes, Turkiyaan harka marattee hin ilaaltu jechuun akeekkachiise.
Marii Tehraan irratti mootummaan Suuriyaa fi michoonni isaa Rusiyaa fi Iiraan duula Idliib keessatti jalqabuuf karoorfatan akka haqan Turkiyaan kan gaafatte tahus, biyyoonni lamaan gaafii Turkiyaa kana hin fudhanne. Mootummaan Bashaar al-Asaad Ruusiyaa fi Iiraaniin deeggaramuun kutaa biyyattii heddu harka finciltoota keessaa kan baase yoo tahu, kutaan biyyatti yeroo ammaa harka finciltoota keessatti argamtu Idliib qofa. Mootummaan Suuriyaa michoota isaa waliin kanaan dura kutaalee biyyattii harka finciltootaa keessa turan irratti duula bal’aa geggeesseen, meshaalee waraanaa akka addunyaatti dhoorkaman ummata nagayaa irratti kan darbataa ture tahuun ni yaadatama.
Lammilee Suuriyaa kutaa biyyattii kanneen biroo keessaa haleellaa waraana mootummaa baqatuun naannicha keessa qubatan dabalatee ummata miiliyoona 3 ol tahutu Idliib keessa jiraata. Walgahiin biyyoota sadeenii yeroo geggeefamaa turetti, Xiyyaaronni waraana Ruusiyaa fi mootummaa Suuriyaa Kibba Idliib keessatti haleella raawwataniin siviilota heddu kan ajjeessan tahuu gabaasni argame ni ibsa.


text:
Qondaala Jaldeessaa
Mulualem Daba
Isaac Okwir
Jaldeessa guddaa tokkoofi hooma Jaldeessoota isa duuka bu'an jiru turan. Jaldeesichi abbaa irreedha!
Haa ta'u malee, Jaldeesonni gurguddon baay'ee hoomaa sana keessa turan. Kanaafuu, hooman sun Jaldeessa isa kamii irraa ajaja akka fudhachu qaban walii walaalu turan.
Kanaafu, Jaldeessi biraan tokko isaa mooti jaldeessottatin, "Nuyi hordoftoota kee akka taanuufi ajaja sii irraa qofa akka fudhanuuf, mallattoo adda ta'e qabaachuu qabda." Jedhen.
Innis, "Tole. Ani akka mallatooti mataa koo irratti carqi isaa itti madaa hidhan (bandeejii) maradha. Garuu isa booda hundi keessan ajaja koo fudhatu," jedhe. Isaanis irratti waliigalan.
Isa boodas, Jaldeessi tokko maata mootii Jaldeessoota kanaa irratti carqii madaa (bandeejii) nannesee mare. Ajajan Jaldeessotaa kunis akkas jedhe, "Har'aa eegalee hundi keessan waan ani isin ajaju qofa hojirra oolchitu. Akka enyuyyuu ajaja koo jalaa hin baane."
Kana boodas, yommuu ajajaan isaanii utaalu, warrii kaanis ni utaalu. Yommuu inni taa'u, warri kaanis ni taa'u, yommuu inni bookkisu, isaanis ni bookkisu. Waan inni godhee hundumaa godhu.
Yeroo dheeraa boodas, carqiin madaa (Baandeeji) inni mataa isaa irratti kaawwate dhiphachaa mataa isaa qabaa dhufe.
Gaaf tokko, mootiin Jaldeessotaa kun gadi taa'ee, "Carqiin (baandejiin) kun mataa koo nadhukkubsaa jira," jedhee mataa isaa qabate.
Jaldeessonni warrii hafanis, gadi ta'anii yommuu inni harka isaa mataa isaa irraa kaahu ilaalani isaanis harka isaanii hunda mataa mooti isaanirra kaahani, "Carqiin madaa (bandeeji) kun mataa koo nadhukkubsaa jira," jedheen akkuma ajajaan isaanii jedhe.
Mootin isaanis, "Maaloo! Ani baacaa hin jiru," jedhe. Isaanis, "Maaloo! Ani baacaa hin jiru," jedhan. Mootichis deebisee, "Wanti kun na ajjeesaa jira," jedhe. Isaanis irraa qabanii, "Wanti kun na ajjeesaa jira," jedhan.
Isa boodas, mootiin isaani dhakaa irratti kufe. Isaanis waan inni godhe arganii hundi isaanii dhakaa irratti ofkuffisan. Yommuu mootin isaani du'uuf wixxifatu isaanis akkuma mooti isaani wixxifatan.
Mootin isaanii miidhaa irragaheen du'e. Garuu hoomaan Jaldeessaa sun osoo hin du'in hafan.
You are free to download, copy, translate or adapt this story and use the illustrations as long as you attribute in the following way:
Qondaala Jaldeessaa
Author - Bonsamo Miesso and Elizabeth Laird
Translation - Mulualem Daba
Illustration - Isaac Okwir
Language - Afaan Oromo
Level - First paragraphs
© African Storybook Initiative 2016
Creative Commons: Attribution 4.0
Source www.africanstorybook.org
Original source www.ethiopianfolktales.com


text:
Hawaasni muslimaa, Oromiyaa dabalatee magaaloota naannolee biyyaattii garagaraatti, murtii korri walii galaa mana marii dhimmoota Islaamummaaa Ityoophiyaa dabarse deeggaruun, jum’aa har’aa hiriira deeggarsaa geggeessaa oole.
Hiriira masjiidotaa fi iddoo garagaraatti geggeeffame kanarratti, hawaasni muslimaa dhaaddannoolee heddu kan dhageessise yoo ta’u, mootummaan murtii korri walii galaa dabarseef beekkamtii akka keennu gaafatamee jira.
Korri walii galaa mana marii dhimmoota Islaamummaaa Ityoophiyaa walga’ii Caamsaa 18,2014 Hoteela Sharaatanitti geggeesseen, hoggantoota mana marichaa kan duraanii sagalee caalmaan angoo irraa kaasuun, hoggantoota ce’umsaa ji’oota afuriif turan muuduun ni yaadatama. Haata’u malee hoggantoota duraanii jidduu namoonni muraasni murtii kora walii galaa kana diduun, raawwii isaa danquudhaaf karaa seeraan alaatiin socho’aa jiraatuun ni beekama.


text:
(Qeerroo, Adaamaa, 1 Bitootessa 2012) Diddaan Qeerroo karaa hundaan kan ishii mudee mootumaan Wayyaanee fiilmii kijibaa faayila keessaa baaftee agarsiisuun maqaa ABO xureessuuf yaalii gootus, bakka iyyuutti ummati amanuu fi fudhachuu diduu isaa Qeerroon gabaase.
Akka gabaasaan Qeerroo bakka addaddaa irraa walitti qindaa’e hubachiisutti, fiilmiin ololaa mootummaan wayyaanee sodaa Qeerroof jettee qopheessite sabboontotaan fashalaa jira.
Fiilmii dharaa mootummaan wayyaanee ABO irratti qopheessitee TV bittaa umrii ishee ittiin dheereffachuuf dhaabde irraan Guraandhal 29, 2012 galgala yeroo hoteelota keessatti darbaa turetti, Qeerroon alaabaa ABO TV sanitti maruun murannoo fi ololli diinaa akka duuba isa hin deebisne ifaan muldisuun mootummaa wayyaanee fi fayyadamtoota hoteela sanaa hubachiisee jira.
Keessaayyuu, Magaala Finfinnee Hoteela Yohaannis keessatti ololli diinaa yoommuu darbaa turetti Qeerroon mana kana keessatti ibsaa hoteela keessaa dhaamsuun jeequmsi guddaa kan uume yoo ta’u, TV mana kanaatti Alaabaa ABO maruun ifaan muldhisee jira.
Dabballooti Mootummaa wayyaanee dhimmicha tasgabbeessuuf naannoo kanatti yaates mataa bubburuqanii akka deebi’an Qeerroon dabalee ibsee jira.
Diddaan Qeerroo kunis haaluma wal fakkaataan magaala Adaamaa fi Amboo keessatti warren TV kana dhaggeeffatan irra deemuun cufsisiisaa akka tures gabaasti Qeerroo ni hubachiisa.
Jagnooti Qeerroon kana malees, manneen barnootaa addaddaa kan akka mana barumsaa sadarkaa lammaffaa Kuttaayee keessatti mallattoo Bilisummaa Oromoo kan ta’e, Alaabaan ABO akka balal’u gochuun sabboontota hedduu hamilchiisaanii jiru.
Qeerroon ibsa baase keessattis, hanga bilisummaatti waanti isa dura dhaabbatu irratti tarkaanfii akka fudhataa deemus beeksisee jira. Ololli diinaa kan fiilmii dharaan jalqabes kutannoo Qeerroon akka fashalu kan ibsame yoo ta’u, akka guyyaan garbummaa gabaabbatuufis Qeerroon diddaa isaa bakkeewwan ololli kun dabarfaman maratti akka kka itti fufu jabeessee dhaammatee jira.


text:
Onk 18,2015 Paartiin Koongireensii Federalawa Oromoo har’a magaalaaFinfinneetti dhimma maaster pilaanii Finfinnee irratti marii hawaasaa gaggeesseera. Marii hawaasaa kanarratti bakka bu’oonni Paartii kanaa godinaalee Oromiyaa hundumaarraa bakka bu’uun irratti argamaniiran. Mariin kunille ijannoo tokkoon, uummanni Oromoo Maaster pilaanii Finfinnee dura dhaabachuun akka irra irra jiraatu walii gaaluudhaan, ibsa ijannoollee bafachuun mariin kun raawwateera.
Dura bu’aan paartii KFO Dr. Mararaa Guddinaa OMNtti akka himanitti, “kaayoon guddaan walgayii uummataa kana waamneef, maqaa maaster pilaanii Finfinneetiin lafa qonnaan bulaa keennaa Oromoorraa fudhachuuf yennaa mootummaan Itoophiyaa yaalii taasise, baratoota mormii dhageessisan hedduu ajjeeseera. Barana immoo mala malatanii karaa biraatiin seera lafa Oromoo ittiin saman hojiirraa olfachuuf socho’aa waan jiraniif, uummaanni Oromoo kana beekuun waan irra jiraatuuf” jedhaneeran.
Uummanni Oromoo barattoota universiitii dabalatee godinaallee adda addaa irraa kora kanarratti hiramaachuun, Maaster pilaanii Finfinnee kana dura dhaabachuu akka qaban yaadaa kennaaniin himuu isaanii Dr. Mararaan Dubbataneeran.
Lafti Oromoo waggaa dhibba dura saamamaa ture, bara dargii keessatti qonnaan bulaaf deebi’ee, ammalle kunoo yeroo lammeessoof lafti Oromoo qonnaan bulaa irraa fudhatamaa akka jiru, marii kanarratti dubbatamaa akka ture Dr. Maraaraan dabalanii himaneeran.
Guyyaa lafti Oromoo yeroo lameessoof Oromoo irraa fudhatameefi guyyaa ilmaan Oromoo itti dhuman yaadachuuf, Paartiin isaanii guyyaa gaddaa guddaa biyya keessaafi biyya alaatitti labsuuf akka karoofatanille Dr. Mararaan yaadachiisaneeran.
Partiin KFO marii taasiseen ibsa ijannoo bal’aa bafateera. Mariifi ibsa ijjannoo keessattille akka kaafametti, Oromoonni mootummaa mirga Oromoo sarbaa jiran wajjiin hojjatanille gara saba isaanitti akka deebi’aniif ibsa ijannoo kanaan waamichi akka dhihaateef Dr. Mararaan addeessaneeran.
Gabrummaa marsa lammeessoof itti dhufte kana, uummanni Oromoo sadarkaan jiru hundumtu, osoo ilaalchaafi amantaan wal-hinqoodin ka’ee qabsa’uun akka irra jiraatu Dr. Maraaraan dhaamsa gama isaanii dhaamaneeran.
Mormiin karoora Maaster pilaanii Finfinnee irratti taasifamu cimee itti fufuu qaba jedhame.
Onk 18,2015 Paartiin Koongireensii Federalawa Oromoo har’a magaalaaFinfinneetti dhimma maaster pilaanii Finfinnee irratti marii hawaasaa gaggeesseera. Marii hawaasaa kanarratti bakka bu’oonni Paartii kanaa godinaalee Oromiyaa hundumaarraa bakka bu’uun irratti argamaniiran. Mariin kunille ijannoo tokkoon, uummanni Oromoo Maaster pilaanii Finfinnee dura dhaabachuun akka irra irra jiraatu walii gaaluudhaan, ibsa ijannoollee bafachuun mariin kun raawwateera.


text:
__//__
Afyaa’iin Caffee Oromiyaa Kab. Aadde Sa’aadaa Abdurrahmaan qindeessitoota Godinaalee Miseensota Caffee ta’an waliin Finfinnee Waajjira isaaniitti mari’ataniiru.
Marii qindeessitoota godinaalee waliin taasisaniin, miseensonni Caffee Oromiyaa bu’uura Labsii 241/2014fi Labsicha hojiirra oolchuuf Dambii bahe Lak. 07/2014n mindeeffamaa ta’anii Naannoo Filannoo isaanii irratti waajjira banachuun dhaabbiidhaan hojii bakka bu’ummaa ummataa hojjechuu akka jalqaban hubachiisan. Caffeen gurmaa’ina kana yommuu hojiirra oolchu, miseensonni Caffee sagalee ummata isaanii ta’uun fedhiifi faayidaa ummata isaan bakka buufatee mirkaneessuu qabu jedhee waan itti amaneefi jedhan Afyaa'iin Caffee Oromiyaa Kab. Aadde Sa'aadaan.
Kanaaf, gurmaa’inni amma jiru kun hojii jalqabuu waan nu dandeessisuuf dhawaataan ammoo dhimmoota xiyyeeffannoo barbaadan adda baasuun irratti kan hojjetamu ta’uus ibsaniiru. Keessattuu, caasaan mootummaa Godinaafi Aanaarra jiru loojistikiiwwan tajaajila kana ariifachiisuu danda’an hatattamaan guutuun haala mijeessuu akka qabanis Aadde Sa’aadaan hubachiisaniiru.


text:
Odyssey
Odyssey Biyyii Greek bareffama seena duriin kan bekamaan yoo ta'an, bareffamotni kunis akka barressa irrati hunda'e garagarumma qaban. Aristotle, Socrates fi Platon fedhiin isaani waan barsisu irrati hunda'ef barrefamotta bayee hin qaban, haa ta'u malee jechonni isaani barresitotta biraan dabafarma turee. Akkasumas yeroo isaanitti philosophiin waan bekkama ta'eef bayeen isaani bulchaan akkami bulchu akka qabuu, namni garagara akkam walit dhufee akka jirachu danda'u fi wa'ee waqqaa irratti xiyeffata turaan. Haa ta'u malee barresaan Homer jedhamu xiyyefanan isaa


text:
Torban sadii dura Godiina Kpnsoo aanaalee adda addaa keessatti namoonni 66 ajjeefamuu waliin walqabatee namoonni shakkaman 137 hidhamuun ibsamee jira.
Bulchiinsa Itiyoophiyaa gama kibbaa keessatti itti gaafatamaan waajiira nagaa fi nageenyaa Obbo Alamaayyoo Baawudii akka jedhanti wakitti bu;iinsa uumameen namnii 66 ajjeefamanii 39 qaamaa hir'atanii uummanni kuma 100 fi kuma 33 manaa fi qe'e ofii irraa godaanuu ibsan.
Manneen lakkofsaan hedduu ta'an gubamuu fi Jarreen kana deebisuuf hojjataa akka jiru
ibsan jechuun Yonaataan Zabdiwoos Haawaasaa gabaasee jira.


text:
Sagantaan Eebbaa kun hawaasa muslimaa magaalaa Adaamaatiin kan qophaa’e yoo tahu, keessumoonni iddo gara garaa irraa dhufan fi hawaasni Muslimaa lakkoofsaan guddaa ta’e argamuun qooda fudhataa jira.
Keeysummoota sagantaa kana irratti argaman jidduu:
Sheikh Hajjii Ibraahim, Finfinnee irraa
Ustaaz Haydar Kadiir, Finfinnee irraa
Ustaaz Muhammad Faraj, Finfinnee irraa
Ustaaz Abdurrahmaan Huseen (Xaalibuu-Ridallaah), Daayirektara ol’aanaa miidiyaa Nuuralhudaa
Ustaaz Abdulnaasir Abdii, Shaashamannee irraa
Ustaaz Mas’uud Nuuraa
Sheikh Ibsaa Hasan, Baalee Roobee irraa
Sheikh Xaahir Galatoo , Asallaa irraa
Sheikh Juneydii Umar
Sheikh Abdulqaadir Ahmad
Sheikh Abdulqaadir Umar
Sheikh Abdulgaffaar Sheikh Ahmad
Ustaaz Siraaj Abdulhamiid
Ustaaz Abdallaa Idriis
Munshid Injinar Abdurrahmaan Huseen fi keessummoonni biroo hedduun argamanii jiru.


text:
Qoodni kun kan Og-Barruu Islaamaati. Gaazexeessitoonni Islaamaa Ogummaa barreeffamaa qabanitti fayyadamuudhaan, gama kanaan hawaasa isaanii tajaajilu. barruulee gaggaarii barumsa guddaa qaban heddu as keessaa argattu.
Biyyi teenya Itiyoophiyaan waggaa sadi dura, saatalaayitii takka gargaarsa mootummaa Chaaynaatiin gara hawaa erguun isii beekkameera. Saatalaayitiin observatory taate ykn…
Yeroo ammaa kanatti buna dhuguun baramaadha. Dhugaatii haalaan jaalatamus taheera. Namni hundi buna dhuguu baatus mana hunda keessatti bunni ni…
Lola Raashiyaa fi Yukreen jiddutti geggeeffamaa jiru dabalatee walitti gaarrifannaan Iraanii fi Ameerikaa jiddutti yeroo heddu mudate, akkasumas Chaayinaan iddoola…
Yeroo haalaan dhiphatte tana dhaqqabuuf jecha ilmi namaa teknolojii garagaraa hojjachutti jira. Inni kaleessa dhageenye arra jijjiiramee sadarkaa biraa irra…
Rabbiin keenya dachii tanarratti uumama adda addaa, haalaa fi amala garagaraa qaban uumee jira. Nutis uumama dachii tana guutuu keessatti…
Rabbiin ilma namaa waa heddu badhaasee, waa hedduun qananiise. Waan Rabbiin ilma namaa badhaase keessaa wanti sammuu gahaa hin jiru…
Jechi ingiliffaan kan ‘Desert’ jedhu, hiikaan isaa OOWWA jechuu qofaa miti. Afaan ingiliffaatiin, lafti lubbu qabeeyyiin irra hin jiraannes Desert…
Hiroo Onodaa jedheama. Lammii Jaappaaniiti. Bara 1922 dhalate. Waggaa 20 booda bara 1942tti waraana Jaappaaniitti makame. Hiroon ergama waraanaa addaatiif…


text:
Daara baaftuu (Aaroo)
Uumamni kun Daarabaaftuu ykn Sarariitii jedhama. Nannoo tokko tokkotti Jirbi footuu, Aara’oo ykn Aaroos ni jedhama. Namoonni tokko tokko immoo birbirooftuus jedhan. Garuu irra hedduun namaa daarabaaftuu fi sarariitii maqaa jedhuun yaama. Kanaafuu barreeffama kana keessattis, Daarabaaftuu fii sarariitii wal keessa makaa fayyadamna. Namoonnmai maqaa kana hin beeynes, asumaan baradhaa. Daarabaaftuu ykn sarariitii jechuun, isa ingiliffaan Spider ykn ammo afaan arabaatiin Ankabuut kan jedhamu san jechuudha.
Uumama Rabbii dachii tanarra jiran keessaa Daara baaftuun (Sarariitiin) uumama ajaa’ibaa keessaa tokko. Raammoon kun namoota jidduttis garagarummaan ilaalchaa akka jiraatu godhee jira. Fakkeenyaaf namoonni hedduun daarabaaftuu ilbiisa (insect) keessatti ramadama jedhanii amanu. Kuni garu dogoggora. Saayintistoonni uumama kana garee Arachnids keessatti ramadan. Ilbiisotaa fi arachnids jidduu garaagarummaa heddutu jira. Ilbiisonni miila 6 kan qaban yoo ta’u, arachnids garuu miila 8 qaba. Ilbiisonni koolaa fi anteenaa qaban. Arachnids garuu wantoota kanniin hin badhaafamne. Kanaaf jecha daarabaaftuu garee ilbiisaan adda ta’e keessatti ramadan.
Daara baaftuun raammoolee ilma namaa irra miidhaa guddaa geessuu danda’an keessatti ramadamus, yeroo tokko tokkos ilma namaatiif faayidaalee heddu kenna. Mana keenya keessa raammole ijaan arguu dandeenyuu fi kanneen ijaan arguu hin dandeenye heddutu jira, daarabaaftuun ammoo raammoolee kanniin ajjeesee nyaatuudhaan mana keenya qulqulleessa. Gama biraatiinis naannoo daarabaaftuun jiru awwaanisaa fi korophiisni hin dhaqu. Kanaaf maasaa keenya keessaa daara baaftuu yoo qabaannee ilbiisota miidhaan nu jalaa balleessuu danda’aniif waardiyyaa qopheeffannee jirra jechuudha.
Dachii tanarraa bakki daarabaaftuun hin jirre ardii Antaarktikaa qofa. Kan kanarraa hafe bakka raammoo fi ilbiisonni jiran hunda keessa jiraata. Sarariitiin gariin bishaan keessa kan galan yoo ta’u, gariin ammoo gaarreen akka Everasti irras ni jiraatu. Manni qulqullina hin qabnes isaaniif mijaawaa dha. Eddo mukni jiru ammoo, bakki isaan dhabaman hin jiru. Sanyiin uumama kanaa kan haga ammaa qorannoon bira gahame kuma 30 yoo ta’u, saayinstistooonni qorannoo isaaniirratti hundaa’anii sanyiin kun haga kuma 100 ga’uu akka danda’u tilmaamanii jiru. Sanyiin xiqqaan tayfii gadii kan jiru yoo ta’u, gurguddaan ammoo haga seentimeetra 25 dheerata. Kana jechuun , ganaa namaa caala guddata jechuudha. Akkaatuma sanyii isaaniirratti hundaa’eeti umriin isaaniitiis garaagarummaa qaba. Gariin ji’oota sadi qofaaf kan jiraatan yoo ta’u, haga waggaa 20 turuu kan danda’us ni jira.
Daarabaaftuun (Sarariitiin) boca qaamaa fi bifa adda addaa qaba. Gariin isaa furdaadha, gariin qal’aa, akkasumas, geengoo, diriiraa fi akka wiixaa kan dheeratus ni jira. Gariin isaanii miilli isaanii qaama isaanii kan caalu yoo ta’u, gariiin ammoo qaama isaanitu miila isaanii caala. Kanneen bareedina qabanii fi ilma namaa hawatuu danda’an kan jiran yoo ta’u, gariin isaanii ammoo kan akkaan fokkatanii fi nama sodaachisanis numa argamu. Kanaaf qorattoonni uumama akkaan xaxamaa ta’e jedhanii moggaasan.
Daarabaaftuun qaama keessaa lafee takkallee hin qabu. Bakka san gogaa jabaataa qaama isaatiif mijaawu badhaafamee jira. Qaamni isaa bakka lamatti qoodama. Inni duraa Seefaalotoraks (Cephalothorax) kan jedhamu yoo ta’u, kunis mataa, miilaa fi laphee of irratt qabata. Kan lammataa ammoo garaa isaati. Qaamni kunniin lamaan mudhi pedicel jedhamuun walqunnama. Daara baaftuun gurra hin qabu. kanaaf jecha rifeensa qal’aa luka isaarratti uumameef fayyadameeti sagalee jiru adda baafata. Ijji uumama kanaas ija akkaan wal xaxaa ta’e keessaa tokko. Hedduun isaanii ija saddeet qabu. Darbee darbee kanniin 2, 4 fi 6 qabanis numa jiru. Ijji isaa kunis sarara lamaan gad diriirfamee jira. Haala Kanaan gama tokkoon 4 gama kaaniin ammoo 4 qaba jechuudha. Daara baaftuun qaroo ajaa’ibaa qaban muraasni kan jiran ta’us, hedduun isaanii garuu waa ilaalanii adda baafatuu irratti rakkoo guddaa qaban. Sarariitiin waa adamsuun nyaatu qaroo ajaa’ibaa kan qabu yoo ta’u, kanniin mana ykn ammoo haada isaanii irratti hirkatanii jiraatan garuu qaroon isaanii dadhabaadha. Gama biraatin ammoo bakka ijaa malee daara baaftuu ija hin qabnetu jira. Isaan kunniin egaa akkuma Rabbiin isaaniif uumeen miira dhageetti ajaa’ibaa rifeensa miila isaanii irratti argamuun fayyadamanii naannoo isaanii too’atu
Sarariitiin afaan qabaatus afaan saniin garuu hin alanfatu. Yeroo heddu raammoo qabate sanitti summii erga naqeen booda raammoo san xuuxee dhangala’aa isaa qofa garatti dabarfata. Wayta soorata kana ajjeesu afaan isaa osoo hin taane, waan anteenaa fakkaatu kan afaaniin olitti argamu kan chelicerae jedhamu fayyadama. Summiinis qaamuma kana keessa kan jiru yoo ta’u, erga ajjeeseen booda afaaniin xuuxee gara garaa dabarfata.
Daara baaftuu uumama biraa irraa wanti adda godhu haada ykn ammoo mana isiiti. Rabbiin keenya (SW) raammoo hagas xiqqaatu keessaa haada meetra hedduu dheeratuu danda’u baase. Bakki haadni kun ittiin bahu Spinnerets jedhama. Bakki kun gama duuba garaa isaanii gara jalaatiin argama. Daara baaftuun hedduun isaanii spinnerets kana jaha qaban. Ujummoleen xixiqqoonis isuma irratti argamu. Yeroo daara baaftuun haada gad baastu, xannachi haadaa ammoo dhangala’aa haadni kun ittiin jabeeffamu garaa keessa gama ujummoolee kanaatiin gad baasa. Haala Kanaan daarabaaftuun mana laafaa garuu kan ilbiisota xixiqqoo hunda ufitti maxxansee qabatu uumuu danda’u.
Sirni Hargansuu Daarabaaftuu qaama lama qaba. Inni duraa Tracheae yoo tahu kan lammataa ammoo book lungs jedhama. Tracheae kan jedhamu gosa daarabaaftuu hunda keessatti argama jechuu dandeenya. Tracheae kun spinnerets ykn ammoo bakka haadni ittiin bahu jalatti kan argamu yoo ta’u, qilleensa argatu qajeela gara Tishoowwanii dabarsuudhaaf tajaajila. Book Lungs ammoo garaa daarabaaftuu keessatti argama. Book Lungs jechuun Somba kitaaba fakkaatu jechuu yoo ta’u, maqaa kanas kan argate Tishuuwwan haga 15 kan akka waraqaa walirra taa’e waan qabuufi. Tishuuleen kunniin ujummoolee dhiigaa heddu ofirraa kan qabu yoo ta’u, adaduma qilleensi gara somba kanaa seenuun gara ujummolee kanaa dabarsuun marsaa dhiigaatiif haala mijeessa.
Akkuma sila ibsinetti daara baaftuun ilkaan waan hin qabneef soorata argate hin alanfatu. Ujummoo afaan isaa irra jirutti fayyadamuudhaan soorata argate san xuuxee gara garaachaa dabarsa. Egasii booda mar’imaaniifi ujummoolee garagaraa fayyadamuudhaan gara qaama ofii daddabarsa. Wanti ajaa’ibaa biraan kan daarabaaftuun qabu qaama caeca (Sayika) kan jedhamu yoo ta’u, Sooranni garaacha keessaan darbeeti isa keessatti kuufama. Qaama caeca (Sayika) kana al takka yoo guute yeroo dheeraaf soorata malee turuu danda’a.
Daara baaftuun hedduun isaanii saffisa hin qaban. Soorata ammoo ilbiisotaa fi raammolee xixiqqoo irraa argatan. Ilbiisonni ammoo saffisa jabaa qabu. Kanaaf dirqamatti lubbuu ofii tursiifachuudhaaf jecha raammolee fi ilbisoota adamsanii nyaachuu qabu. saffisa waan hin qabneef ammoo fiiganii waa qabatuu hin danda’an. Kanaaf Rabbiin keenya mala biraa kenneef. Innis haada isaaniiti. Daarabaaftuun hedduun isaanii jireenya isaaniitiif haada isaanii kanarratti irkatanii jiran. Waan sooratanis haaduma Kanaan kiyyeessanii qaban. Haadni daarabaaftuu kun garaa isaanii keessaa waan Spinnerets jedhamuun akka hojjatamu armaan olitti ibsamee jira. Haadni kun garaa daarabaaftuu keessatti dhangala’aadha. Dhangala’aa kana ammoo xannacha haadaatitu oomisha. Gaafa dhangala’aan kun spinnerets keessaa gad bahu haada ta’ee nutti mul’ata.
Daarabaaftuun haada bifa garagaraa fi haala adda adda ta’een hojjata. Daarabaaftuun hedduun isaa haada Kanaan erga mana ijaaranii booda haga raammoon ykn ammoo ilbiisni biraan dhufee mana san irra qubatutti eega. Raammoon ykn ilbiisni tokko akka tasaa ta’ee mana san irra bu’ee jennaan mana sanitti maxxanee hafa. Wanti haadni daara baaftuu kun ittiin beekkamu keessaa inni ijoon qaama uumama biraatitti maxxanuu isaati. Daarabaaftuun ammoo dhangala’aa haada kana dandamatuu danda’u miila ofiirraa waan qabuuf itti hin maxxanu. Kanaaf raammoon al takka haada saniin wal tuqe, haada san irraa bu’uudhaaf carraan qabu xiqqaadha.
Haadni daara baaftuu kun akka mana jireenyaatitti tajaajiluudhaan cinatti bakka tokko irraa gara bakka biraa ittiin sosocho’uudhaafis haada kanatti gargaaramu. Daara baaftuun gariin ammoo daara baaftuu biraa waliin ittiin haasawuuf (walqunnamuufis) ni gargaarama. Daara baaftuun tokko mana daara baaftuu biraa irraa bahuun isaa hin eeyyamamu. Kanaaf dhalaan takka walqunnamtii walhormaataatiif yeroo qophooftu gara fiixee mana isii dhaquudhaan mallattoo wahii keetti. Dhiirris yeroo dhufetti mallatto san ilaalee walqunnamtiif akka qophoofte waan beekuuf gara mana isii seena. Mallattoon sun yoo hin jirree garuu ofirra deebi’ee deema.
Haadni Daara baaftuu kun Prootiin irraa ijaarame. Kanaaf jecha daarabaaftuun muraasni haada isaanii kana deebisanii sooratu. Kanaanis pirootiina qaama isaaniitiif barbaachisu haaduma isaanii irraa argatu. Kun garuu daara baaftuu heddu biratti baramaa miti. Bocni mana isaaniitis daara baaftuu tokkorraa isa biraa biratti garaagarummaa qaba. Gosa daarabaaftuu keessaa haada kan hin qabnes ni jira. Fknf daarabaaftuun Tarantula jedhamu yeroo isaa hedduminaan lafarraa fi muka irra sosocho’uun dabarsa. Raammoo fi ilbiisa sooratuu barbaadus ari’ee qabee ajjeesa malee akka warra kaanii mana hin ijaaratu.


text:
Finfinnee, Amajjii 20/2012 (TOI) Mariin Hidha Haaromsaa Ameerikaatti egalame har’as gaggeeffamaa jira.
Walga’iin ministiroota Dhimma Alaa Ityoophiyaa, Sudaanii fi Gibts kaleessa Ameerikaa, Waashiingitanitti eegalameera.
Waltajjichaan guutinsa bishaanii fi bulchiinsa yeroo gogiinsaarratti mari’atamaa jira.
Itiyoophiyaa, Gibtsii fi Sudaan taajjabdummaa ministira Maallaqaa Ameerikaa fi Baankii Addunyaatin mari’achaa jiru.
Jilli Itiyoophiyaa ministira Ministeera Dhimma Alaa FDRI obbo Gadduu Aandaargaachaw fi ministira Ministeera Bishaan, jallisii fi Inarjii Dooktar Silashii Baqqalaatin duurfamu walga’icharratti hirmaachaa jira.
Biyyootni sadan marii dhimma hidha haaromsaa kana ilaalchisuun guyyaa 10 dura waashiingitanitti gaggeessan haala gaariin xumurun isaanii kan yaadatamu dha.
Biyyoonni sadan dhimma hidhichaarratti mari’achuuf torbee darbe Sudaan Kaartuumitti walga’uun isaanii ni yaadatama.


text:
Faawundeeshiniin Dubartoota Rufeeydaa guutuu Oromiyaa keessatti dubartoota irratti xiyyeeffatuun, leenjii ogummaa fi tajaajila gorsaa dabalatee dhimmoota heddu irratti ciminaan hojjachaa kan jiru yoo tahu, Baanki Hijraa waliin hojjachuuf walii galan.
Haaluma kanaan dhimmoota barnootaa, fayyaa, leenjiiwwan garagaraa fi diinagdee ilaallatan irratti waliin hojjachuuf walii galtee mallatteessan.
Faawundeeshinii Dubartoota Rufeeydaa bakka bu’uun Sirna kana irratti namoonni argaman
- Abdisa Muhammad hundeessaa Faawundeeshinii Dubartoota Rufeeydaa
- Ustaaz Hangaatu Abdulwahaab Prezdaantii Faawundeeshinichaa
- Ustaaz Abdurrahmaan Huseen (xaalibuu ridallaah) walitti qabaa boordii Faawundeeshinichaa
- Kaadhimama doktora Ustaaz Nuuruu Muhammad Miseensa boordii Faawundeeshinichaa
- Garagara prof. Dr. Dureettii Qaasim Miseensa boordii Faawundeeshinichaa
- Dr. Ruqiyyaa Aliyyi Miseensa Paarlamaa fi Miseensa boordii Faawundeeshinichaa.
Baankii Hijraa irraa immoo
- Obbo Dawit Qannoo Abbaagaroo – Prezdaantii Baankii Hijraa
2.Obbo Mubaarak Shemollo- itti aanaa prezdantii fi hogganaa tajaajila maamiltootaa
- Obbo Geletaa Baqqalaa fi
- Obbo Huseen Amaan keessatti argamu.


text:
Sababootaa fi furmaata waliin oduu warra fooyya’iinsa booda duubatti deebi’anii-Dursa
Seenan haa lakkaa’u namoota erga fooyya’anii fi kaabbaa iimaanaa diratanii booda ofirraa mulquun iddoo badaa duraanitti ykn san caalutti deebi’an meeqa ta’uu? Namoota akkanaatiin muntakisiina jennaan. Dhugumatti, erga qajeelanii booda jallachuun, erga kabajamanii booda salphachuun, erga milkaa’uf hammi xiqqoon nama hafu kufaatiitti kufuun hangam nama rifachiisaa, hangam nama gaddisiisaa! Salafoonni dhuma (khaatimaa) badaa sodaachuun khaatima gaarii irratti du’uuf wanta danda’an hunda godhu. Dhugumatti, xumurri hundu sababa qaba. Kanaafu, sababoonni fooyya’iinsa booda duubatti akka deebi’anii fi khaatima badaa irratti akka du’an nama taasisan baay’eetu jiru. Kitaaba “Min Akhbaaril muntakisiina” jedhu keessatti furmaataa fi seenaa waliin sababoota kanniin ni dhiyeessa. Sammubani.com’s hanga danda’uun gara Afaan Oromootti deebisuun isiniif dhiyeessa. La hawla walaa quwwata illah billah.
اللهم اجعل عملي كله صالحا واجعله لوجهك خالصا ولا تجعل لأحد فيه شيئا
Seensa
Faaruun hundi kan Rabbii Gooftaa Aalamaa ta’eeti. Nageenyi fi rahmanni nabiyyoota fi Ergamtoota hundarra kabajamaa kan ta’e Nabiyyii keenya Muhammad irratti haa jiraatu. Maatii fi sahaabota isaa hundarrattis haa jiraatu.
Itti fufuun: fooyya’insa booda duubatti deebi’uun karaa sadiin hubatamuu danda’a:
1-Amantii Rabbii (Islaamaa) irraa duubatti deebi’uu
2-Qajeelfamoota Rabbii qabachuu dhiisuu
3-Da’awaa gochuu erga jalqabanii booda gochuu dhiisu
Fooyya’iinsa booda duubatti deebi’uun yeroma biiftuun Islaamaa mul’achuu eegalu ifa bahe. Garuu yeroo ammaa kana keessa garmalee cimuun isaa daran ifa kan ta’eedha.
Fooyya’iinsa booda duubatti deebi’uun Islaamaan kan walitti hidhamee miti. Kana irra, Ibliisni uumama jalqabaa seenaa keessatti fooyya’insa booda duubatti deebi’eedha. Akkuma kana, seenaan ilmaan Israa’il oduu kana fakkaataniin kan guuttameedha. Duubatti deebi’uu kanaaf sababoota baay’eetu jira. Kitaaba kana keessatti fedhii Rabbiitiin nan dhiyeessa.
Kanaaf, wanti Muslimni hundi beeku qabu: qalbiin ilma namaa harka isaa keessaa miti, kana irra harka Khaaliqa isaati. Hanga duuti isatti dhuftutti amantii kana qabachuuf wanta danda’e hunda gochuu qaba. Akkuma Rabbiin olta’aan jedhe:
“Hanga dhugaan (duuti) sitti dhuftu Gooftaa kee gabbari.” Suurat al-Hijr 15:99
Dhugumatti yommuu mata duree kana kaa’u dubbisaan kabajamaan kana akka beeku nan jaalladha:
1-Ani sababoota nan dhiyeessa. Sababoota kana irraa baay’een isaanii ilaalcha dhuunfaa dogongoraa fi sirriif saaxilamu danda’aniidha.
2-Mata duree kanaaf furmaannis akkuma kan armaan olii karaa dhuunfaatin kan ta’eedha.
3-Ani mata duree kana gara hundaan haguuge jechuun hin odeessu.
4-Ani nama fooyya’iinsa booda duubatti deebi’etti hin qoosu. Kanarraa Rabbiin eeggama. Garuu barnootaa fi gorsa irraa fudhachuufi: “Dhugumatti, seenaa isaanii keessa warra sammuu qabaniif barnootatu jira.” (Suuratu Yuusuf 12:111)
5-Namni sarara kana barreessu akkuma namoota biroo mucucaachu akkanaatti kufuu irraa of hin amanu. Kana irra, ofii fi obboleeyyan kiyyaaf gadi dhaabbannaa kadha.
6- Wanta isarratti dhiibbaa uumee ykn dogongora arge ilaalchise dubbisaa kabajamaa irraa gorsaa fi qajeelcha akka naaf kennu nan abdadha.
Jechii Rabbii olta’aa kuni akka yeroo hundaa dhaadannoo keenya ta’uuf xumura dursaa kanaa irratti obboleeyyan kiyya hundaaf ni jedha: “Gooftaa keenya! Erga nu qajeelchite booda qalbii teenya hin jallisin.” Suuratu Aali-Imraan 3:8
Yaa obboleeyyan kiyya namni eeggamaan nama Rabbiin eegedha:
Seenaa dubbisii, isa keessa barnootatu jiraa.
Namoonni seenaa hin beekne jallatanii jiruu
Seenaan namoota duubatti deebi’an kanniinin kan guuttameedha. Haa beeknu, osoo ganda godoonsaa (hijraa) keessa jiruu nama duubatti deebi’etu jira. Nama qalbii qabuuf inni fakkeenya ta’uun gahaadha. Rabbiitu nama milkeessa.
Saalih ibn Muqbil Al-Useymiyitu barreesse
Riyaad- akka lakkoofsa hijraatti bara 1415


text:
Baha Shawaa
Shawaa Bahaa (East Shewa) godinaalee kudhan-lamaan Oromiyaa keessaa tokko yoo tatu, maqaa kanas kan argatte kutaa bulchinsa Shawaa durii irratti.
Shawaan Baha jiddu Oromiyaatti kan argamtu yoo ta'uu, kutaalee dhihaa fi baha walitti qabsisti. Zoniin kunii kibba fi kibba-dhihaan Naannoo Sabaa fi Sab-lammoota Ummattoota Kibbaa, dhihaan Shawaa Dhihaan, kabba-dhihan Shawaa Kaabaan, kaabaan Naannoo Amaaraatiin, kabba-bahan Naannoo Affaar, kibba-dhihaan Arsiin marfamtee kan argamtu yoo tatuu, dhumaa dhihaa ishettiin Laga Bilaattee qabachuun beekamti. Magaallan beekamoo Shawaa bahaa kessatti argaman Adaamaa, Bishooftuu, Matahaaraa, Shaashamaannee fi Baatuu.
Yaada badaa mukni isaa irraa ciramee badee midhasuu irraa ka'amee, Biiroo Qonnaa fi Misooma Baadiyaa godinichaa (Zonal Agriculture and Rural Development Office) guyya Onk. 2, 2006 irratti mukaa hangaa miliyoona 36.3 ta'uu, annolee godina Shawaa bahaa 10 keessatti, lafa heektaara 4,000 ga'u irratti dhabuu danda'eera.[1]
Gabaasa Shawaa Bahaa[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Gabaasa Abbaa Taayitaa Instaatistiiksii (Central Statistical Agency) irraa bara 2005 GC akka ibsutti, godinni kuni tilmamaan bayyina ummatta 2,475,945, yoo qabaatu kana keessaa 1,246,576 dhiira yoo ta'an kan hafan yookan immo 1,229,369 immo dubraa dha. Bayyina ummatta oliitii ibsame keessaa parsentiin 32.1% yookan namni 794,683 badiyya alla jirrattu. Ballina lafa tilmamaan 13,624.09 square kilometers ta'u keessatti tuuta'insa uummataa Shawaa Baha tilmamaan 181.73 people per square kilometer ta'a.[2]
Akka Baankii Addunyaa meemoraandamii gaafa Caamsaa 24, 2004 akka ibsutti, parsentiin 9% jirattotta Shawaa Bahaa elektrikii ni fayyadatamu, akkasumas baayyinni karaa konkolaataa godina kanaa 54.7 kilometers per 1000 square kilometers yoo ta'u (kunis yoo kiilomeetira 30 kan biyyaa wajjin yoo walitti madalaan)[3], akkasumas avireejjiin abbaa manaa badiyya tokko heektaara lafa 1.2 (kunis heektaara lafa biyyaa 1.01 fi heektaara lafa Oromiyaa 1.14 wajjin yoo walitti madalamu[4], akkasumas avireejjiin abbaa manaa baadiyyaa tokko mataan horii mana hanga 1.0 qaba. Parsentiin 14.5% ummata, namota qonnaa malee jiratan yoo ta'an, kunis yoo kan biyya parsenti 25% fi kan Oromiyaa 24% wajjin yoo walitti madallan. Ijollee barachu danda'an keessa parsentiin 61% mana barumsa sadarka tokkoffati galma'ani argamu, akkasumas parsentiin 19% mana barumsa sadarka lammaffatti galam'ani argamu. Parsentiin 21% godina kanaa busaaf saaxilamaa yoo ta'an, 49% immoo Tsetse flyiif bana jiruu. Meemoraandamiin godina kanaa balaa qillensa gogaa (risk of drought) qabachun qabxii 372 kennaaf.[5]
Annolee[gulaali | lakkaddaa gulaali]
- Ada'aa Cuqqaalaa
- Adaamaa
- Adaamii Tulluu fi Jiiddoo Kombolchaa
- Aqaaqii
- liiban cuqqaalaa
- Boosat
- Dugda Bora
- Fantaallee
- Gimbichu
- Lumee
Notes[gulaali | lakkaddaa gulaali]
- ↑ Zone transplants over 36mln seedlings (Walta)
- ↑ CSA 2005 National Statistics, Tables B.3 and B.4
- ↑ "Ethiopia - Second Road Sector Development Program Project", p.3 (World Bank Project Appraisal Document, published 19 May 2003)
- ↑ Comparative national and regional figures comes from the World Bank publication, Klaus Deininger et al. "Tenure Security and Land Related Investment", WP-2991 (accessed 23 March 2006).
- ↑ World Bank, Four Ethiopias: A Regional Characterization (accessed 23 March 2006).
- ↑ "Oromia zone". oromiyaa.gov.et.
- ↑ "sirni hundeeffama Godina Baalee Bahaa". obnoromia.com (in oromo).


text:
Hordaan koo qalama bajjiin baasa
Oyiruun koo waraqaadha nan barreessa
Midhaanan facaasa hiyyummaan balleessa
Har’a ijaan baha doofummaa kaleessaa
Sichi oromoon hundi ni dubbisa kaan ni barreessa/2X/
Qalama qawween koo waraaqaadha dirreen koo
Dammaqsee hamilee koo olfuudhee irree koo
Kan ormi bulchuu yaade jaarra tokko hambisee
Hojjetaa godhachuuf barumsa irraa ittisee
Taaddasaa Birruu lafa jiruu dammaqsee
Waan irraanfatamu miti wareegamni taasise/2x/
Maccaa fi tuulama dhaaba wal gargaarsaa
Qabsoo inni godhe babal’isuuf barumsa
Seenaan haa yaadatu ani isaan tumsa
Bu’uura qabsoo har’aa lafee dugda isaa
Karaa sabaa ta’anii wareegamtootni isaa
Hunduu bu’aa isaaniiti kunoo argeera
Barumsi aadaa haa ta’u duudhaaf bu’uura/2X/
Kan harki qotee dadhabe dachee biyya keenya
Dureetti addunyaati badhaatuu qabeenyaa
Teessoo har’a dhabne bor irra teenya
Sichi ni deebi’a nuyi abbaan qabeenyaa
Qotnee lafaa baafna miti lafee nama keenyaa
Mul’ata isaanii kan ta’e kaanee bakkaan geenya
Qalama fi waraqaa barnoota meeshaan keenya/2x/
Qopheessaan: Marabbaa Ulfinaa
Amajjii,2014


text:
Caffeen Oromiyaa yaa’ii idilee isaa kan bara hojii shanaffaa isa xumuraa har’a jalqabee jira. Loomii Badhoo Afa-yaa’iin caffee mootummaa naannoo Oromiyaa caffichi bajata mootummaa naannoo bara dhufuu dabalatee mata dureewwan hedduurratti mariyatee akka raggaasisuuf jiru jalqaba marichaa kanaarratti dubbataniiru.
Gorsaa Olaanaan Aafyaa’ii Caffee Oromiyaa obbo Habtaamuu Damissees caffeen maree isaa guyyoota lamaaf turu kanaan wixinee labsiiwwanii dhiyaatan irratti mariyatee akka ragaasisuuf jiru VOA’tti himan.


text:
Shakkiin dhukkubbii sammuu gaa’elaaf jaalala namaa diigudha!
Haadha manaatu yeroo hundaa abbaa manaashee shakka, keessa baatee hojjettuu manasheetti shakkuu jalqabdee.
Guyyaa tokko abbaan manaankoo hojjettuu manakoo waliin hariiroo biroo waan qabuuf hojiisaa saaxiluun qaba jettee kiyyoo/qormaata wayii qopheessiteef. Isheeniis hojjettuu manasheen gara manakeetii guyyaa shaniif deemi jettee geggeesiteen.
Akkuma amalasaa abbaa manaashee haadha manaasaan hojii deemeen dhufa jedhee haadha manasaa dhungatee manaa bahe. Haati manaansaas yeroo kana shakkuun dhokattee dhaqtee kutaa hojjettuunshee ciistu keessa qullaashee ibsaa cufuun uffata halkaniif uffattee ciiste!
Yeroo kana namni tahe balbala banatee olseene utuu waan tokko hin dubbatin uffata ofirraa baasee ishee waliin walqunnamtii saalaa gochuuf gagammadaa itti utaale…. Cinaa ciisee tuttuquu eegale. Isheen abbaa manaashee seetee “kunoo bagan si saaxile edaa ati guyyaa guutuu ishee waliin ciista” anaaf yeroo hin kennitu amma isheef yeroo laattu jettee gaafa aartee dubbattee ibsaa mana keessaa bantu…..
Edaa isheen waardiyyaa waliin amma kana ciisaa turte. Wardiyyichis na’ee dhiifama giiftii isin hin seene ani hojjettuu manaadhan se’e jedhee yeroo sagalee olkaasee dubbatu, gidduutti abbaan manaashee gaafa fiigee kutaasaanii deemu lamaan isaanii utuu qullaa jiranii walirratti qabe.
Inni ammoo dabreesaa na’ee……. maaltu akka ta’e tilmaamuu dandeessu…. Amanamummaan gammachuu mana tokkoof furtuudha! Shakkiin balaa hamaa gaa’eelaaf jaalalatii!.
Fayyaan Faaya
Dr. Gurmessa


text:
Dhukaasi gaddisiisaan mana barumsaa Yuvaaldii, Teexas keessatti banamee daa’imman 19 fi ga’eessoonni lama erga du’anii booda, hawaasa naannoo Teeksaas fi guutuu biyyattii keessatti rifachuu guddaa akka uume, dorgomaa waajjira seeneetii duraanii kutaa Teeksaaas fi koollejii Koolinsitti piroofeesara barnoota dinagdee kan ta’an Mohammed Xaahiroo ibsaniiru.
Ameerikaa keessatti abbummaa qawwee irratti sakatta’iinsi duubbee cimaan yoo dirqisiifame malee, gochi akkanaa itti fufee miidhaa dabalataa akka fidus himaniiru. Seera tumtoonni kana irratti walii galuu fi to’annoo qawwee ilaalchisee seera cimaa yoo hin baasne, leelliftoonni mirga qawwee Yunaayitid keessatti kanneen jala deemanii mirga akkaiif falman ciccimoo waan qabaniif rakkoon kun itti fufuu mala jedhan.


text:
Ayyaana Irreechaa Onkoloolessa 2 bara 2016 irratti jeequmsa kakaasuun du’a namoota 55f sababaa namoonni jedhaman guyyaa harraa himannaan irratti baname.
Gaabaasni Faanaa Brooddkaastiing Korporeetii akka mullisutti abbaan alangaa namoota lama: Tufaa Malkaa,Irreecharratti jaarsoliirraa maayikii saamuun jeequmsa uumuun, Kadir Badhaasoo namni jedhamu immoo waltaajii duubaa taa’ee bilbila fayyadamuudhan jeequmsa qindeessaa ture jedha.
Miidiyaaleen gaafas achitti argaman “Daawon Daawon Wayyaanee” dargaggoo jechaa ture viidiyoodhan warabanii gabaasuun hin yaadatama.
Dargaggoon sun, Gammadaa Waariyoo, amma jiruu baqaatiin Masrii jira. Himanna abbaan alangaa bane laachisee guyya gaafasii waan argee fi waan beeku akka nuu ibsu gaafaneerra.
Akka inni jedhutti abbootiin gadaa ofiif "namoota tasgabbeessaa" jedhanii dargaggootatti maayikii kennan malee namni tokko harka isaanitii hin fune.
Darbees, ofii isaatii aarii qaburraa ka’e gara waltajii bahuu usaa dubbata.


text:
LibreOffice 7.3 Help
Saxaatoo filatame sirreessa ykn safara. Akkasumas hammamta saxaatoo bakka isaatti deebisuu dandeessa.
Saxaatoo filatame sirreessuf ykn safaruuf, ykn iddoo adii naannoo saxaatootti dabluuf bal'ina kana fayyadami.
Yeroo sooftu safara hammmamtaa saxaatoo xabboo argamsiisa, kunis hammamtaa saxaatoo qofa jijjiira.
Yeroo sooftu hammamtaa saxaatoo xabboo argamsiisa, safarri saxaatoo qofti akka jijjiiramu. Safara saxaatoo hir'isuuf, dirqaala kana filiiti gatiiwwan negaativii sanduuqa sanduuqawwan soofuu keessatti galchi. Safara saxaatoo guddisuuf, gatiiwwan pozaiivii sanduuqawwan soofuu keessatti galchi.
Dirqaalli Safara Eegi yoo filatame, qarree bitaa saxaatoo sirreessuf hanga pozatiivii galchi ykn iddoo duuwwaa adii gara bitaa saxaatootti dabaluuf hanga negaatiivi galchi. Dirqaalli Hammamtaa calaqqee eegi yoo filatame, hanaga pozatiivi safara surdaala saxaatoo guddisuuf ykn safara surdaala saxaatoo xiqqeessuf hanga negaatiivi galchi.
Dirqaalli Safara eegin yoo filatame, gubbaa saxaatoo sirreessuf hanga pozaatiivi galchi ykn iddoo adii saxaatoo gubbaatti dabaluuf hanga negaatiivi galchi. Yoo dirqaalli Hammamtaa calaqqee eegin filatame, surdaala saxaatoo guddisuuf hanga pozaativii ykn safara surdaala saxaatoo xiqqeessuf hanga negaatiivi galchi.
Dirqaalli Safara Eegi yoo filatame, irra saxaatoo sirreessuf hanga pozatiivii galchi ykn iddoo duuwwaa adii saxaatoo gubbaatti dabaluuf hanga negaatiivi galchi. Yoo dirqaalli Hammamtaa calaqqee eegin filatame, safara sarjaa saxaatoo guddisuuf hanga poozatiivi ykn safara sarjaa saxaatoo xiqqeessuf hanga negaatiivi galchi.
Dirqaalli Safara Eegi yoo filatame, jala saxaatoo sirreessuf hanga pozatiivii galchi ykn iddoo duuwwaa adii saxaatoon gaditti dabaluuf hanga negaatiivi galchi. Yoo dirqaalli Hammamtaa calaqqee eegin filatame, safara sarjaa saxaatoo guddisuuf hanga poozatiivi ykn safara sarjaa saxaatoo xiqqeessuf hanga negaatiivi galchi.
safaraa saxaatoo filatamee jijjiira.
Yabbina saxaatoo filatamee akka dhibbeentaatti galchi.
Hojjaa saxaatoo filatamee akka dhibbeentaatti galchi.
Hammamtaa calaqqee filatamee jijjiira.
Saxaatoo filatameef yabbina galchi.
Saxaatoo filatameef hojjaa galchi.
Saxaatoo filatame gara hammamtaa xabboo isaatti deebisa.


text:
Eebila 8/2014 (TOI) – Dhorkii odeeffannoon dhamaatii ogeeyyii miidiyaaleerra gahu hiikuuf wixineen qajeelfamaa qophaa’ee gara hojiitti galuuf ta’uu Tajaajilli Kominikeeshinii Mootummaa beeksise.
Ministir Deetaan Tajaajila Kominikeeshiinii Salaamaawit Kaasaa turtii Faanaa Broodkaastiing Korporeet waliin taasisaniin Miidiyaaleen hojiilee qorannoo irraa eegamu akka hojjetanii fi odeeffannoo uummata biraan akka ga’aniif mootummaa bira kutannoon jiraatus yaa’iinsa odeeffannoorratti rakkooleen kaleessa turan har’as jiraachuu eeraniiru.
Hoggantoonnii fi dhaabbileen baayyinaan bakkichaaf haaraadha, ana hin ilaallatu jechuunii fi sababoota biroo dhiyeessuun miidiyaaleef rakkoo ta’uu ibsaniiru.
Rakkoo kana hambisuuf wixinee qajeelfamaa qophaa’erratti mariin taasifamee hojiirra oolmaaf qophii ta’uu kaasaniiru.
Qajeelfamichi sadarkaa federaalaarraa kaasee hanga sadarkaa kominikeeshinii gadiitti hariiroo kan uumu ta’uu ibsuun ogeeyyiin sabquunnamtii dhaabbilee isaanii akka ittiin beeksisanii fi carraa hariiroo miidiyaalee waliin qaban ittiin cimsatan kan uumu ta’uu himaniiru.


text:
Gareen wal gargarsaa dhaabbata namoota sadarkaa sadii qaba. Gareen wal gargarsaa “CLA” fi Tiinaatti. Gareen kun miseensotaa 15-20 dhiiraa fi dhalaan wal makaadha. Walii galattii namoota 15-20 namoota wal beekan fi haalli jireenyaa isaanii wal fakkaatu, akkasumas haalli galii isaanii wal fakkatu waliin ta’uun garee wal gargarsaa tokkoo kan qabaniif, seera mataa isaanii kan qabanidha. Miseensonnii garee wal gargarsaa kun kan xiyyeefatan namootaa harka qalleeyyii ta’an irraatti. Gareen baayyeen dubartoota qofa. Miseensonnii torbee torbeetti qussannoo xiqqoo qusaatu. Kunis saantima shantama irraa jalqabaa. Dhaabbataan qussachuun kaappitaallii ykn hangi maallaqa isaan qusatanii akka guddatu taasisa. Liqii dhala xiqqoodhan maallaqaa liqeeffachuun wantoota akka barnootaattif, baasii eegumsaa fayyaa, baasii muuddamaa yeroo ariifachiisaa isaan barbachisuuf, mayikiroo interpirayizii hundeessuuf ykn babbal’isuuf isaan gargaara.
Garichi ofiin kan of bulchuu yoo ta’uu garuu haala mijeessuu barbaachisuuf qussannoo miseensotaa irraatti kan hundaa’udha. Miseensonnii tokko tokkoo qusannoo isaanii haalaan kan qussatan fi carraa liqaa argachuu karaa garee wal gargarsaa kan argatanif jireenya isaanii keessaatti waan qabatamaa fidanii jiru.
Gareen wal gargarsaa dhaabbilee daldala dhuunfaafi garee adda addaa wajjiin hojjata. Gareen wal gargarsaa kaayyoon isaa hiyyuummaa hir’isuun, haala jireenyaa foyyeessuu, dubartoota jajjabeessuu fi hirmaannaa uummataa dabaluudha.
Akka qorannoon ibsutti gareen wal gargarsaa kun warreen garee keessa hin jirre waliin yeroo waliin madaalaman gammoojjummaa damdamachuu, keessatti warri garee wal gargaarsaa keessa jiran ga’ee ol aanaa tabachu isaanii qorannoon ni agrsiisa.
Gareen wal gargaarsaa dhuunfaa dhaabbata milkaa’aan gama hiyyuummaa hir’isuu, tajaajila leenjii fi gorsaa, balaa hir’isuu fi qonnaa baramaa gosa addaa adda, dagaaggina sochii daldalaa, fayyaa fi qulqullinaa, beeksisufu barnoota fi dandeettii biroo irraatti akka qabu mirkanaa’eera.
Walumaagalattii gareen wal gargarsaa dhuunfaa kun dabalataanis hojiiwwaan lubbu qabeeyyii deeggaruu, ol guddisuu fi hiyyuumaa hir’isuuf irraatti dabalee hojjata jira.
Gareen yunivarsitii Taftiis akka argatteetti gareewwaan wal gargarsaa dhuunfaa hundi kan gabaasan hir’inni nyaataa sababbiiwwaan miidhaan baduu, garee of dhaabaan caalaa abbootii warraa muraasni beelaaf saaxilamuu akkasumaas beeyladonnii muraasni waan du’anif kanneen hafan gurguruun dirqamame. Qorannoon akka mul’isutti gareen wal gargarsaa dhuunfaa keessaattu miseensonni garichaa yeroo dheeraaf keessaa turan caalaatti gogiinsaa damdachuuf abbootii warraa kana ni dursu. Gareen qorattoota biraa akka gareen wal gargarsaa dhuunfaan goginsaa yeroo dheeraa turuu damdamachuuf tooftaalee kanneen akka qonnaa yeroo gabaabaa fi oomisha gosoota gara garaa akka fayyadaman ibsaniiru.
Qorannoon muraasni akka adda baaseetti soorata addaa addaa ,baayinaa fi qulqullinaan gareen wal gargaarsaa keessattuu gareen seeraan hundaa’an fi lenjii jijjirama qilleensa baramaa fudhatan. Gareen qorattootaa nyaataan of danda’uu gaanfa Afrikaa akka argatanitti gareen wal gargarsaa dhuunfaa dandeettii nyaataan of danda’uu isaanii yeroo abboottii warraa bira qabamee ilaallamuu dhibbentaa 30 hanga 50 garaagarummaa qaba.
Aadaan qusannaa kan dabaluu garee wal gargarsaa dhuunfaattin yoo ta’uu kunis dhunfaa galii isdaanii dabaluu fi itti yaadanii akkata barbadamuun waan karoorfatanif. Qorannoon akka addaan baheetti waliin ta’aanii qusaachuuf liqaa dhala gad aanaa qabu argachuun abbootii warrattif yaalaaf, ijoollee isaanii ittiin barsiifachuuf, akkasumas liqqeeffatanii qarshii yeroo dheeraa keessatti deebi’u argachuuf isaan gargaara. Tarkaanfiin hawwasummaan rakkoo of irraa ittiisuu fi haalli bulchjiinsaa faayinansii mijaata ta’e jiraachuun namoonni harka qalleeyyiin yeroo goginsii mudaatu akka liqaatti hin liqilmfamneef gargaara. Gareen ofiin of gargarsaa miseensonni isaanii karaa madda galii argamsiisuu haaraa kana irra fayyadamaniiru.
Godina Walayitaattii gareen wal gargarsaa 4 seeraan hundeeffaman dhibbaa dhibbaa miseensonnii isaanii guyyaatti yeroo sadii soorachuu akka dand’an kan gabaafamee yoo ta’uu osoo garee waliin wal gargarsaa kanatti hin dabalamin garuu guyyaatti yeroo tokko soorachuun iyyuu itti cimaa kan turee fi gargarsaa nyaataa eeggachaa akka turan dubbatu. Godinaa sidaamaatti immoo akka gabaafameetti miseensonnii garee wal gargarsaa kun erga miseensotaa garee kanaa ta’anin booda qulqullinii, gosti fi baayinnii soorataa guyyaatti sooratani kan dabale ta’uu gabaaafameera.
Naannoollee lammeenittuu miseensonnii garee wal gargaarsaa kunneen adeemsii nyaata itti argatanii fi sooratan dabaluun isaa gaabafmeera. Gareen wal gargarsaa dhuunfaa kun miseensonnii isaanii balaaf rakkina dhufu damdamachuu akka danda’anif gargareera. Miseensonni garee wal gargarsaa dhuunfaa kun warren miseensa garee kanaa hin taanee caala balaa tasa dhufuuf of qopheesu. Kunis karaa qonnaa addaa addaa fi omisha gosa garaa garaa omishuun caalaatti of qopheessu.
Gareen wal gargarsaa dhuunfaa kun uumamaan balaa gahuu malu ittin hir’isaan fi dhiibbaa jijjirama qillensaa fidu to’achuu, akkasummas gareen leenjii qonnaa adda addaa lafa qonnaa oyiruu organikii ta’ee qabaniif akkata jijjirama qilleensa barama madaqanii muuxannoon, gorsaa fi baayiinni soorataa dabaluu irratti foyyee guddaa qabu. Madaalliin gaggeefamee akka agarsiiseetti abboottin warra hawaasaa wal fakkaatu keessa jiraatan ta’ee kanneen miseensaa garee kanaa hin ta’iin harka caaluu balaa kanneenif saaxilamoodha. Gareen wal gargargarsaa kunnen dandeettiin isaan nyaataan of danda’uu irrraatti qaban yeroo warreen kaan biraatti ilaalaman dhibbentaa 30 hanga 50 garaagarummaa qabu.
Gareewwaan wal gargarsaa dhunfaa kunneen balawwaan tasaa mudachuu danda’an irraas dafanii bayyanachuuf saxilamummaan isaan gama ittisa balaa akkasummas tarkanfii ittisaa fudhataniin warren kaan caala foyya’insa olaana qabu. Kunis hawaasa waliin jiraatan keessaatti karaalee akka miidhaan nyaataa kuusuu fi raabsuu, warren gargarsaa barbadanif gargarsaa hawaasummaatti hirmaachisuuf waliin geesisuu irraatti liqa yeroo gabaabaa kan dhala irraa bilisa ta’e dhiyeessuu keessaattu yeroo dhiphinaa fi rakkoon fayyaa mudaaten dafanii damdachuun hedduu isaani garee keessa jiran foyya’oodha. Kana malees balawwaan hawaasattii dhufuu malu ittisuu fi bal’inaan addaa baasuuf qabeenyaa dhabbata hawwasichaa kanneen akka karaa tolchuu fi lubbuu qabeeyyii kununsuun jajjabesuu, omishaa gosa adda addaa fi jijjirama qillensa baramaa qonna wal simatu qotuu jajjabessuu wajjin wal qabata.
Akka mala dhawaan ibsuutti ( theory) gareen wal gargarsaa kun umna gama too’annoo balaa hawaasatti dhufuu irraatti qabu cimaa kan ta’ee fi karaa hariiroo hawwasichaa cimsuun hanga gandaatti akka mul’atuu ni taasisa.
Sababbii qusannoo garee isaanittin tokkon tokkoon miseensotaa garee wal gargarsaa carraa liqaa dhallii isaa gad aanaa ta’ee fi hunda isaanii hirmaachisuu danda’uu argachuu qabu.
Kana malees akka dabalatattii akkataan liqaan itti kennamu, dandeettii nama liqeeffatuu, kaayyoo liqaan kennamuuf , qabatamaa haala jiruu irraatti hundaa’ee kan kennamuu fi haalli kunis haala jiruu bu’uraa godhatee kan jijjiramuudha. Hallii kun immoo miseensonni garee wal gargarsaa keessaattuu dubartoonnii suuqqiiwwaan xixxiqqoo akka banatan, beeyladaa akka horsiisuu danda’an, mana shaayii banachuu akka danda’an, kuduraa fi muduraa omishuu akka danda’an, beeyladootaa furdisuu akka danda’an, biddeena tolchaanii gurguruu akka danda’an, dhugaatii naannoo isaanitti beekamu qopheessuun gurguruu akka danda’an, mana nyaaata xixxiiqqoo banachuu akka danda’an, moorawwaan yunivarsitii naannoo isaanitti argamu keessaatti wantootaa addaa addaa hojjachuu akka danda’an, miidhaan dheedhii daldaluu akka danda’anif, soorata daandii irraatti bifa salphaan qophaa’an kanneen akka chiipsii qopheesuu akka danda’anif carraa banaaf.
Argannoon qorannoo heddu akka mul’isuutti gareen wal gargarsaa dhuunfaa misensaa isaanii gogiinsaa akka damdamataanif yoo gogiinsii mudatees dafanii akka damdamachuu danda’an daran gargaara. Kanamalees gareen wal gargarsaa ta’uun bu’aan inni gama qabeeya qabuu fi saaxilumman balaa tasaa mudatuuf qabu hir’isuun madda galii isaanii ol kaasuun hiyyuumaa hir’isuu keessaati gahee olaanaa qaba.
Gabaabummaatti hordoffii madaalliin gaggeefamee irraa bu’aan argamee akka mul’isuutti nyaataan of danda’uuf miseensa garee wal gargarsaa ta’uun barbachiisaadha. Kun immoo kan mul’isu nyaata of danda’uun irraatti gareen kunneen warren miseensa hin taanee caala harka hedduu foyyeedha. Dabalataanis gareen kanneen keessatti hirmaachuun hiyyuumaa hir’isuu fi dhaabbiidhaan qusachuuf akkasummas carraa liqaa argachuuf gareen uumamee faayinansii isaanii cimsachuu deegarsa keessaa bahuun saaxilummaa balaaf qaban gad buusuf heduu barbachiisadha.
Walumaagalatti qorannoowwan cimsanii akka agarsiisanitti qabeenya lubbu qabeeyii akka dagaaguuf fayyadamummaan irraa argamu qabu akka guddatu hariiroo hawaasummaa isaanii akka cimuuf, carraa liqaa faayinansii madda galii uumuu argachuuf mana ijarachuuf meshallee dhaabbii mana keessatti bitachuuf carraa ifaan walin mari’atanii murteesuu balabl’isuuf gareen kun fayidaa olaanaa qaba. Kunis ifaatti kan mula’tu fayyadamtonnii garee kanaa irra caalaan dubartoonii fi abboottin warraa faayinansiin isaanii sadarkaa gaarii irraa gahuu isaatti. Sababbii kanaf carraan balaaf saaxilamuu isaanii gad aanaa yoo ta’uu carraan qabeenya dhabbata isaanii gatii gad anaatti gurguruu isaan mudatus gad anaadha.
Lakkofsi garee wal gargarsaa dhuunfaa Tirfandiin waliin hojjatanii 20,000 gaheera.
Qorannoo dhiimmawwaa
Hawwiin hojii dhabduuf haadha manaa kan taatee jiraachaa turte. Waggoota muraasa dura garee wal gargarsaa dhuunfatti dabalamte. Yeroo sana Hawwiini fi abban manaa ishee mana kiraa keessa jiraachaa turan. Yeroo garee wal gargarsaa dhuunfaa kanatti dabalamtuu abbaa mana isheetti hin himne turte. Yeroo jalqabaa yaadni isaa fi ishee kan wal hin fakkanee ta’uus, boodarra garuu torbanitii saantima shantama hanga qarshii tokkotti akka qussatu heyyamuu fi eegale. Hawwiin dargaggeetii fi garee kana keessaatti muxannoo kan hin qabne turtee. Miseensonnii muuxannoo dheeraa qabaniif bilchaatoo ta’an yeroo yeroon kan ishee gorsaa turaanif booda irra barreesituu garee taasisuun ishee filatan. Hawwiin qarshii 1000 liqqeefatee horii furdisuu jalqabde. Sana booda suuqii xiqqoo bantee wantoota mana keessatti yeroo muraasaf fayyadaman gurguruu eegalte. Liqa yeroo jaha fudhatte. Dhuma irratti liqaan guddaan isheen fudhattee birii 5,500 ture.
Waggaa laman dura abbaan mana ishees garee wal gargaarsaa kan warra dhiiraatti dabalamee ture. Erga garee kanatti dabalameen boodaas dhiyeenyaa kana qarshii 30,000 liqeeffate. Qusannoo isaa ol guddisuun qarshii 90,000 liqeefate. Liqa dhumaa fudhatanin maashinii sibiila bayyaduu fi mashinii bilookeetii tolchu bitatan. Maatiin kun yeroo ammaa mana lama qabu. Gaarii fardaan harkifamuu sadiin guyyaa guyyaan itti hojii isaanii mijeefatan qabu. Yeroo ammaa kana tilmaamni qabeenyaa isaanii waliitii qarshii miliyoona 1.5 ta’a.


text:
Walitti bu’iinsii dhiyeenya kanaabulchiinsa naannoo Somaalee fi Oromiyaa giddutti ituu hin ka’iin dura iyyu barattoota Oromoo kanneen yunivarsiticha keessa jiran irratti loogii fi dararaan dhaqqabaa akka ture kan ibsan barattonni Liyyuu Polisiin yeroo fedheetti seenee nu reebaa nu hidhaa ture jedhu.Yeroo nyaata fudhachuuf hiriiran illee barattoota ka biraa irraa addaa baafamnee ilaalamaa turre jedhu.Yunivarsitiin Jigjigaa dallaa ykn mooraa ijaaramee waan hin qabneef waan hundumaaf saaxilamoo ta’u dubbatu barattonni.
Barsiisonni gama isaaniin waggaa haaraan kan Itiyoophiyaa seenee guyyaa lammaffaatti magaalatti keessatti nama Oromoo ta’e reebuu godaansisuu fi ajjesuun waan hammaateef maatii isaanii qabatanaii moraa Yunivarsiitiitti akka galanii turan sana boodas irraa jalaan geejiibi akka argameetti Finfinnee dhaqqabuu dubbatu.
“Haalli amma jiru lubbuu keenyaaf sodaachisaa dha achitti hin deebinuu” jedhan iyyu aangawoota barnoota sadarkaa olaanaa biraa “ achumatti deebi’aa” deebii jedhu nu kennan jedhu.Walumaagala barattonni Oromoo Yunivarsitii Jigjigaa keessa jiran kuma 4 akka caalan barsiisoonni Oromoo immo hanga 70 ni ga’a jedhu.Gaaffii fi Deebii Gaggeeffame caqasaa.


text:
Naannoo Amaaraa godina Goondar aanaa Xagadee ganda Irgooyyee jedhamu keessa jiraataa kan tahe Qannaawu Abajjee, “Sadaasa 21/2011 halkan keessa sa’aa 8:00 jannata dhaqee deebi’e, ummanni guyyaa wixataa akka dhumu Rabbi naaf himee jira” jechuun ummata keessatti oduu dharaa facaasuu isaatiin too’annaa jala kan oolfame tahu Miidiyaan naannoo Amaaraa gabaase.
Akka gabaasa kanaatti, Namtichi kun “kitaaba kadhannaa qabadhee gara Jannataa eega imalee booda, Yeroon Jannata dhaqu Maariyamiinis Rabbiin cinatti arge, Rabbiin kitaaba narraa fuudhuun ummanni guyyaa wixataa ni bada jedhee naf hime” jechuun ummata irratti bahee kijiba lallabaa turuu isaatiin, ummanni naannichaa sodaa keessa seenun barattoonni barnoota addan kutanii akka turan gabaafame. Akkasumas namoonni heddu sodaadhaan naannicha gad lakkisanii kan baqatan tahuus odeeyfannoon ni ibsa.


text:
Dhaabbanni Basaasa Israa’eel ogeessa Xayyaara Droonii jalaa ajjeesuu gareen Haamaas Beeksise.
Hamaas ibsa Khamiisa har’aa Tuuta Gaazexeessitootaatiif kenneen, Ogeessa Xayyaara Droonii isaa Kan ture Muhaammad Zawahri, Dhaabbata Basaasa Isra’eeliin kan ajjeefame tahuu beeksise. Qondaalli waajjira Siyaasaa Hamaas Muhaammad Nazzaal ibsa Magaalaa Beeyiruut keessatti kenneen, Ogeessa droonii Hamaas kana dhaabbanni basaasa Isra’eel, Mosaad, hordofaa kan ture tahuu hubanneerra jedhe.
Related Posts
Ibsi Hamaas akka mul’isutti, namni Paasipoortii Boosniyaa qabate tokko, ogeessa kana Tuniiziyaa keessatti December 2016 osoo hin ajjeesiniin dura, ji’a afuriif hordofaa kan ture tahuu qorannoon adeemsifame kan mul’ise tahuu beeksise. Muhammad bara dabre Lubnaan magaalaa Beeyiruut irraa gara Tuniiziyaa maatii ziyaaruuf yeroo deemetti rasaasaan rukutamuudhaan kan ajjeefame.
Muhaammad Zawaaharii lammii Tuniiziyaa yoo tahu, osoo gara Hamaas hin makaminiin dura Tuniiziyaa keessatti Paayileetii akka turee fi erga gara Hamaas makamee booda Xayyaara droonii jedhamtu tan Paayileetii maleebalaliituu, Beeyruut keessatti Hamaasiif oomishaa akka ture gabaasni arganne ni mul’isa.
Comments
Loading...


text:
Filannoo naannoo kan kaadhimamtoonni mormitootaa keessatti dorgoman barcuuma 100 keessaa harka 90 ta’an injifachuun uummanni bulchiinsa kootti kan hin gamadnee ta’u na agarsiisa jedhan hoggantuun Hoong Koong Karrie Laam.
Laam akka jedhanti kanneen sagalee kennan kun hanqiina bulchiinsa kan calaqiisan yoo ta’u hiriirrii hokkaraan guutamee akka dhaabatuuf gaafatan.
Dhimma hokkara kaasisee irratti uummata waliin marii gaggeessuuf yaada duraan dhiyeessan irra deebi’anii kan yaadachiisan yoo ta’u qabxii irratti duddubatan garu qabataam lafa hin keenye.
Dilbata dabree kannen sagalee kennan kaawunsilii konyaa keessaa 17 ykn 18 kan to’atan yoo ta’u duraan tokko iyyu hin qaban turan.
Ba’iin filmaata kun humnootii Chaayinaa deggeran kanneen siyaasa Hoong Koong keessaa harka caalaa ta’aniif mallattoo kufaatii guddaa dha jedhamee jira.