text:
Dhiiga
Dhiigni dhangala'aa qaama bineensotaa keessatti argamu kan wantoota barbaachisaa ta'an kan akka niwuutireentii fi ookisijiinii seelotaaf geessu fi akkasumas xurii yeroo meetaboolizimii ummamu seeliiraa guuree hoofu.
Bineensota lafee dugdaa qaban keessatti, dhiigni kan inni qabatu seelii dhiiga kan pilaasmaa dhiigaa kessatti qabamee jiru. Pilaasmaan, kan dhangala'aa dhiigaa keessaa 57% qabatu, irra caalaan isaa bishaan yoo ta'u(92%), dabalataan pirootiinii, giluukoosii, hormonii, ayonii albuudotaa (mineral ion), kaarbon daayi'oksaayidii fi seeloota dhiigaa mataasaanii qabata. Pirootiiniin pilaasmaa inni guddaan albumiin yoo ta'u faayidaan isaas dhiibbaa dhiigaa too'achuudha. Seelonni dhiigaa kan akka seelii dhiiga diimaa, fi seelii dhiiga adii of keessaa qaba; pilaatileetii fi luukossayitiis dabalate. Seeliin heddumminaan baayyatee dhiiga bineensota lafee dugdaa qaban keessatti argamu seelii dhiiga diimaati. Seelin dhiiga diimaa hemoogiloobiinii of kessaa qaba. Hemoogiloobiiniin pirootiinii ayirenii of keessaa qabu yoo ta'u ooksijiinii qaama keessaa deddeebisuuf tajaajila. Hemoogiloobiiniin ooksijiinii seelii isaatti qabsiisunii fi akka inni dhiiga keessatti makamu gochuun ooksijiinii qaama keessa facaasa. Karaa biraa, kaarbon daayi'oksaayidiin guutumaan guutummaatti seelin alatti pilaasmaa keessatti bulbulamee akka baayikaarboneet ayon (bicarbonate ion) socho'a.
Dhiigni bineensota lafee dugdaa qabanii bifti isaa yoo ookisijiinii qabaate diimaa ifaadha. Bineensonni tokko tokko, kan akka moloskootaa fi Kirastaashiyaan, ooksijiinii baachuuf heemoogiloobiinii odoo hin taane heemoosaayaninitti fayyadamu. Ilbiisonni fi moloskoonni tokko tokko dhiiga odoo hin taane dhangala'aa heemooliimfii jedhamu fayyadamu. Garaa garummaan isaanis heemooliimfiin sirna dhangala'aa cufamaa kessatti kan qabatame miti. Ilbiisota baayyee keessatti wanti akka dhiigaa kun molokiyuulii ooksijiinii baatu kan akka heemoogiloobiinii hin qabu sababiinsaas qaamni isaanii xiqqoo waan ta'eef qoonqoon/tiraakiyaan (trachea system) isaanii ooksijiinii dhiyeessuuf ga'aadha.
Bineensota lafee dugdaa qaban keessatti, sirna ittisaa kan seelii dhiiga adiirraatti hundaa'e qabu. Seelin dhiiga adii, qaamni dhukkubbaan akka hin qabamnee fi maxxantoota akka ofirraa ittisuuf garaara. Pilaatileetin dhiigni akka itituuf gargaara. Kunimmoo yeroo qaamni madaa'e, dhiigni baayyen akka hin dhangalaane dhorka. Aritiropoodonni, hemoolimfii kan qaban, qaama ittisaa isaanii keessaa hemoosaayitisii qabu.
Dhihigni onneedhaan dhiibbamuudhaan hidda dhiigaa hordofee qaama keessa tatamsa'a. Bineensota somba qaban keessatti, aarteroonni dhiiga ooksijiinii qabu tishuuwwaaniif yoo geessan, veenonnii ammoo kaarbon daayi'oksaayidii, kan yeroo meetaabolizimii ummamu, tishuuwwaniirraa guurani gara sombaa geessu.
Contents
Faayidaa[edit | Lakkaddaa gulaali]
Dhiigni qaama keessatti faayidaa bayyee kenna. Isaan keessaa:
- Ooksijiinii tishuuwwaniif dhiyeessuu (heemoogiloobiinii, kan qaama dhiiga diimaa ta'etti qabatee)
- Niwuutireentii kan akka giluukoosii, aminoo asidii, fi faattii asidii dhiyeessuu(dhiiga keessatti bulbulamee ykn pirootiinii pilaasmatti qabatee, fkn liippiidii dhiigaa)
- Xuriiwwan akka kaarbon daayi'oksaayidii, fincaanii fi laaktiik asidii balleessuu
- Tajaajila immiyuunii - seelii dhiiga adii tamsaasuu fi antiibodiidhaan farra qaamaa kan alaa seene adda baasuu
- Ko'aaguleeshinii - kan yeroo hiddi dhiigaa cite ummamuu fi dhiigni akka hin dhangalaane dhowwu
- Hojii ergaa dabarsuu - hormonii dabarsuu fi ergaa miidhama tishuu dabarsu
- PH qaamaa too'achuu
- O'a qaamaa bu'uuraa too'achuu
- Tajaajila hayidirooliksii
Qabiyyee Dhiiga Namaa[edit | Lakkaddaa gulaali]
Ulfina qaamaa namaa keessaa dhiigni dhibbeentaa 7% ta'a, densiitiin (density) isaa kan giddu galeessaa ammoo tilmaamaan 1060kg/m3, kunis densiitii bishaan qulqulluuitti (1000kg/m3) baayyee dhihaata. Namni guddaan, dhiiga naannoo liitira 5 ta'u qaba (1.3 gal), kunis pilaasmaa fi seelotaa dhiigaa adda addaa of keessatti qabata. Seelonni dhiigaa kun erritirosaayitis (erythrocytes) (seelii dhiiga diimaa, SDD), luukosaayitis (leukocytes) (seelii dhiiga adii, SDA), fi tirmboosaayitis (thrombocytes) (pilaatileetota) of keessaa qaba. Baayyinaa dhiigaa keessa, seeliin dhiiga diimaa dhibbeentaa 45%, pilaatileetiin dhibbeentaa 54.3%, seeliin dhiiga adiimmoo dhibbeentaa 0.7% qabata.
Seelota[edit | Lakkaddaa gulaali]
Dhiigni maayikirooliitiriin tokko wantoota armaan gadii qabata:
- Erritirosaayitis 4.7 hanga 6.1 million (dhiira), 4.2 hanga 5.4 million (dhalaa):[5] Seelonni dhiiga diimaa heemoogiloobiinii qabu, kunis ooksijiinii qaama keessa tatamsaasa. Seelonni dhiiga diimaa, kan gosa dhiiga sanaa agarsiisu waan gilaayikoopirootiinsi waan jedhamu ofirraa qabu. Baayinnii seelii dhiiga diima baayyina dhiigaa keessaa dhibbeentaa 45% ta'a.
- Luukosaayitis 4,000–11,000:[7] seelonni dhiiga adii sirna ittisa qaamaa ti; isaan seelota dulloomanii fi seelota rakkoo qaban ni balleessu. Akkasumas, wantoota alaa qaama keessa seenan kan dhibee fiduu danda'an hunda irratti duulu. Kaanseriin luukoosaayitiis lukiimiyaa jedhama.
- Tirmboosaayitis 200,000–500,000:[7] pilaatileetis jedhamaniii ni waammamu. Hojiin isaanii inni guddaan yeroo qaamni madaa'e dhiigni baayyeen akka hin dhangalaneef jecha dhiigni akka ititu godhu. Faayibriniin itita dhiigaa pilatileetiitti fayyadamee xaxoo uuma.
Pilaasmaa[edit | Lakkaddaa gulaali]
Baayina dhiigaa keessa dhibbeentaan 55% pilaasmaa dha. Pilaasmaan dhangala'aa dhigaati, bifti isaas keello dha. Baayyinni pilaasmaa namarratti giddu galeessaan liitira 2.7-3.0 ta'a. Pilaasmaan dhangala'aa kan 92% bishaan, 8% pirootiinii pilaasmaa dhiiga, fi wantoota biraa xiqqoos of keessaa qabudha. Pilaasmaan niwuutireentii bulbulame kan akka Gulukoosii, aminoo asidii, fi faattii asidii (kan dhiiga keessatti bulbulamee ykn pirootiinii pilaasmatti qabatee) qaama keessa facaasa, akkasumas xuriiwwan akka kaarbon daayi'oksaayidii, yuuriyaa, fi laaktiik asidii fuudhee akka gatamuuf hoofa.
Qabiyyeewwan baayyee barbaachisaa ta'an kan biraa keessaa muraasni:
- Serum albumin
- Blood-clotting factors (to facilitate coagulation)
- Immunoglobulins (antibodies)
- lipoprotein particles
- Various other proteins
- Various electrolytes (mainly sodium and chloride)
Jechi siiram jedhu pilaasmaa pirootiinin ittichu (kan dhiigni akka ititu godhu) keessaa baafame ibsa. Pirootiinin siiramii keessatti hafe albiyumiin fi immiyuunoogiloobuliinsi dha.
Reenjii Dhiphaa Gatii pH[edit | Lakkaddaa gulaali]
PH dhiiga qaphxii 7.35 hanga 7.45 gidduu akka turu ni too'atama, gatiin kunis dhiigni xiqqoo beezawaa ta'uu isaa agarsiisa. Dhiigni gatii PH 7.35 gadi qabu asidaawaa dha, kan 7.45 ol qabu ammoo beezaawaa dha. PHn dhiigaa, dhiibbaa gartokkee ooksijiinii (pO2), dhiibba gartokkee kaarbon daayi'oksaayidii (pCO2) fi HCO3− tooftaa gara garaat homeostaticn too'atamu, kunis dhiibbaa isaanii karaa sirna argansuu fi sirna fincaanitin erguun walqixxummaa asidii-beezii dhiigaa fi argansuu too'atu. Qorannoon gaazin dhiiga aarterii keessaa kana safaruu danda'a. Dabalataanis, pilaasmaan hormonoota erga isaani tishuu adda addaatti dabarsuuf deeman of keessaa qaba.
Dhiiga Warra Lafee Dugdaa Qabanii Hoosiftoota Hin Taane[edit | Lakkaddaa gulaali]
Dhiigni namaa dhiiga hoosiftootaatiif akka fakkeenyaatti kaafamuu danda'a; gauu garaagarummaan baayyina seelii, guddina isaanii, caasaa pirootiinii, fi kkf sanyii tokkorraa sanyii biraatti gargar ta'uu danda'a. Bineeldota lafee dugdaa qaban kan hoosiftoota hin taane keessatti garuu, garaagarummaa ijoo ta'etu jira:
- Seelonni dhiiga diimaa kan bineeldota lafee dugdaa qabaatanii hoosiftoota hin taanee bifaan battee yoo ta'u niwuukilaayii seelii isaani qabatanii turu
- Baayyinaa fi gosa seelota dhiiga adii irratti garaagarummaa guddaatu jira; fakkeenyaaf, acidophils amma namarratti argaman caalaa baayyatanii argamu
- Pilaatileetin hoosiftoota qofarra jira; warra lafee dugdaa qaban kan biraarratti, seelota xixiqqoo maramaa ta'an kan thrombocytes jedhamanitu akka dhiigni ititu godha


c: text/html

text:
SBO Guraandhala 21, 2016
Oromo Voice Radio (RSO) Guraandhala 21, 2016
#BilisummaaOromoo– (20.02.2016) Guyyaa har’a ganama irra kaasee hanga ammatti daandiin walisoo gara ambo geessu laga Ejersaa irra kaase gara Wancitti kan geessuu cufameera. Konkolataan sochii isaa dhaabeera. namoonni baay’een qabamani jiru. Ijooleen oobbii ,gururaa dilaalla, fi wancii dafa nu birmadha jedhu qeerroo walisoo.
Suuraan kun laga Ejersaa irraa kaasee hanga Qallaa kan jiruu dha. Waliso irraa daandii Amboo geessuu irraa bakkoota gara garaati daandii hidhuun itti fufe jira birmachuu uummata Amboo fi Gudarif uummanni walisoo godhaa jiru.
#Oromoprotest Guraandhala 20/2016
Godina #Baale aanaa Gasaaara mormii ciman yeroo 3ffaa akkumaa itti fufe jira
#BilisummaaOromoo- (20.02.2016, #DiddaaGurawaa, Oromiyaa) Kun diddaa fi mormii Oromoo Oromiyaa bahaa, Aanaa Gurawaa Araddaa Birbirsa Nagayaa keessatti dargaggoonni bahanii dha. Yeroo kanatti
hidhattoota isaanitti dhukaasuuf yaalan sadi harkaa kilaash sadi hiikkachuun injifannoo haara’a galmeessaan!
Guyyuma arraa 20/2/2016 Aanaa Gurawa keessatti yeroo amma tana
aradda Culul Jiruu Baliina(magaalaa arbaa keessatti mormiin itti fufte jirti. FTC itti nama hidhaan kessa cabsanii hidhamtoota yaasanii jiru.
Akkasumaas Araddaa Haqa baas keessatti waajjira araddaa gubanii alaabaa Oromo fannisaa dhichisaa jiru.
Ummanni Laaftoo karas waan cufeef agaaziin takka hin dhaqne. Milishas ariyanii jiru ummanni.
Haaluma Wal fakkaatuun Aanaa Gurawaa keessatti sochiin guddaan;
-Magaalaa Oromiituu keessatti godhamaa jiru sa’aatii 1:30 waree booda irratti humnoota mootummaatiin bittinfaman.
TPLF bans Hacaaluu Hundessaa’s songs. It reminds me of that old narrative Afan Oromo blows radio up and needed to be banned lol. Half a century later Ethiopia produces another mentally-suboptimal regime. TPLF should have learned a lesson or two by now that this suboptimal, rotten mindset is at the core of the whole problem that it faces. Sigh
#OromoProtests 20/2/2016 Gaara mullataa araddaa dorrobaatti diddaan gabrummaa jabaatee itti fufaa jira
Qabsoon itti fufa
bilisummaan nidhufa!!
Guraandhala 20/2016 Godina Gujii Magaalaa Nagallee Booranaa keessatti Warraaqsii Biyyoolessaa Oromiyaa FXG’n haala hedduu ajaa’ibsiisaa ta’een finiinuu gaggeeffamaa jira, yeroo ammaa kana uummata kumoota hedduutti lakkaa’amaniin Nagalee Booraanaa keessatti Warraaqsii Haalaan Jabaachuun itti
itti fufinsaan gaggeeffama jira. Uummatni baadiyyaa irraa illee gara warraaqsaa kanatti dirmannaa guddaa gochaa jiraachuun ibsame jira,
Gootowwan Baalee ,Sanyiin Waaqoo Guutuu, biyya hin gurgurtuu…
Gurraandhala 20, 2016 FXG bifa kanaan itti jiru. Faashistootni TPLF dachii Oromiyaa ti barbaadu moo nama Oromootii? Yoo nama ta’ee ummatni nurraa galaa jechaa jira. Yoo biyya ta’ee Oromoon biyya teenya alagaaf hin dhiisnu jechaa jira. KHR-TPLF mala warxaa kana keessaa ishii baasuu tarkaanfiin duraa waraana ishii Oromiyaa keessaa baasuu qofa. Yoo kana hin goone garuu kan itti aannu ishiitu hawwe. Ishiitu ittis gaafatama.
#TPLFoutofOromia #WarraaqsiFXGhaajiraatu
#OromoProtests, (20.02.2026, Oromia) Heavy gunfire being heard in Guder town, West Shawa. Several trucks of Agazis have been heading the neighboring towns of Gorosole and Babicha town where protests is continuing as well.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
FOOLIISHSHO TONAA SETTE
Heeshshoˈya Maganoho Sayise Aanna Cuuama Hasiissannoe?
1. Konne maxaafa seekkite xiinxallitto gedensaanni mayite hedattoha ikkara dandaanno?
KONNE maxaafa xiinxallite, batinye Qullaawu Maxaafi halaale rosootto; lawishshaho, Maganu hegere heeshsho aankera qaale einota, reyino manni noo gara, hattono kaote hexxo daafira rosootto. (Rosiisaancho 9:5; Yohaannisi 5:28, 29; Yohaannisi Ajuuja 21:3, 4) Yihowa Farciˈraasine gambooshshe haˈra hanafoottohanna Magano halaalunni magansidhannori insa ikkitinota ammanoottoha ikkara dandaanno. (Yohaannisi 13:35) Qoleno, Yihowa ledo jaalooma kalaqiˈroottohanna isira soqqamate murciˈroottoha ikkara dandaanno. Konnira, ‘Maganoho soqqamate maa assa hasiissannoe?’ yite heddanni noottoha ikkara dandaanno.
2. Itiyophiyu manchi cuuama hasiˈrinohu mayiraati?
2 Biˈre Yesuusi waro heeˈrinohu mittu Itiyophiyu manchino tenne hedino. Yesuusi reyotenni kaihunni shiima yanna gedensaanni, rosaanchisi Filiphoosi konni manchira sabbakino. Filiphoosi, kuni manchi Yesuusi Mesihicha ikkinota buuxanno gede kaaˈlino. Hakku Itiyophiyu manchi rosino rosi dhagge ikkinosi daafira, bayichonko togo yii: “Kuneeti kawiicho wayi no; cuuama hoolannoeri nooni?”—Soqqamaasinete Looso 8:26-36.
3. (a) Yesuusi rosaanosi mayyee hajajino? (b) Cuuama hasiissannohu ma garinniiti?
3 Qullaawu Maxaafi, Yihowara soqqama hasiˈrittoro cuuama hasiissannoheta xawise kulanno. Yesuusi rosaanosira togo yiino: “Gosa baala . . . cuuˈinanni rosaanoˈya asse.” (Maatewoosi 28:19) Qoleno Yesuusi umisi cuuame lawishsha ikkino. Isi cuuami wote waa winxoonnisiha ikkikkinni wayi giddora gudisame eino. (Maatewoosi 3:16) Yannankerano mittu Kiristaanchi cuuamanno wote, wayi giddora gudisame ea woy lixa hasiissannosi.
4. Cuuamanke mannu maa afanno gede assitanno?
4 Cuuamakki, addinta Maganu jaala ikkanna isira soqqama hasiˈrattota mannu afanno gede assitanno. (Faarso 40:7, 8) Konni daafira, ‘Cuuamate maa assa hasiissannoe?’ yite hedattoha ikkara dandaanno.
EGENNONNA AMMANA HASIISSANNOHE
5. (a) Cuuamattora albaanni umo hasiisannoheri maati? (b) Songote gambooshshi lowo geeshsha hasiisannohu mayiraati?
5 Cuuamattora albaanni, Yihowanna Yesuusa afa hasiissannohe. Qullaawa Maxaafa xiinxallite wonanni insa afa hanaffe nootto. (Yohaannisi 17:3 nabbawi.) Kayinni hakkeeshshi calla diˈˈikkanno. Qullaawu Maxaafi, Yihowa hedo ‘afate egenno woˈmitannonke’ gede amaalannonke. (Qolasiyaasi Sokka 1:9) Yihowa Farciˈraasine gambooshshi Yihowawa albinni roore shiqatto gede kaaˈlannohe. Songote gambooshshe woˈmanka wote haˈra hasiissannohehu mittu korkaati konneeti.—Ibiraawoota 10:24, 25.
6. Cuuamattora albaanni Qullaawa Maxaafa mageeshshi geeshsha afa hasiissannohe?
6 Yihowa cuuamattora albaanni Qullaawu Maxaafi giddo noore baalankare afa hasiissannohe diyiino. Itiyophiyu manchono cuuamara albaanni woˈmankare afa hasiissannohe diyiinosi. (Soqqamaasinete Looso 8:30, 31) Hegere geeshsha Yihoware rosanke diagurreemmo. (Rosiisaancho 3:11) Ikkirono cuuamattora albaanni, ajayi ajeenna Qullaawu Maxaafiha qara woy xinta ikkino roso afa hasiissannohe.—Ibiraawoota 5:12.
7. Qullaawa Maxaafa xiinxallakki kaaˈlitinohehu hiittoonniiti?
7 Qullaawu Maxaafi togo yaanno: “Ammaˈna nookkiha Magano hagiirsiinsara didandiinanni.” (Ibiraawoota 11:6) Konni daafira cuuamattora albaanni ammana hasiissannohe. Qullaawu Maxaafi, hunda Qorontoosi katamira heeˈrannohu mitu manni Yesuusi rosaano rosiissannore macciishshihu gedensaanni, “ammane [cuuaminota]” kulannonke. (Soqqamaasinete Looso 18:8) Atino Qullaawa Maxaafa xiinxallakki, Maganu uyino hexxo hattono cubbunninna reyotenni gatissannonketi Yesuusi kakkalo afidhino wolqa ammanatto gede kaaˈlitinohe.—Iyyaasu 23:14; Soqqamaasinete Looso 4:12; 2 Ximootewoosi 3:16, 17.
QULLAAWU MAXAAFI HALAALE MANNAHO KULI
8. Rosootto roso wolu mannira kulatto gede kakkayisannoheri maati?
8 Qullaawa Maxaafa xiinxallitanni haˈritto kiironna heeshshokkira kaaˈlannohe gara huwatitto kiiro, ammanakki jawaattanni hadhanno. Hakkiinni, rossanni noottore wolu mannira kula halchatto. (Ermiyaasi 20:9; 2 Qorontoosi 4:13) Ikkina ayeoora kula dandaatto?
9, 10. (a) Rosootto roso ayeoora kula hanafa dandaatto? (b) Songote ledo mitteenni sabbaka hasiˈrittoro maa assa hasiissannohe?
9 Rosoottore miniˈne mannira, jaallakkira, qachikki mannira, woy ledokki loosanno mannira kula dandaatto. Hatti danchate; kayinni woˈmanka wote shaqqillunninna baxillunni kulinsa. Galte hossanni, songote ledo mitteenni sabbaka dandaatto. Hatto assate qixxaawoommo yite hedattoha ikkiro, Qullaawa Maxaafa xiinxallisanni noohe Farciˈraasinchira songote ledo mitteenni sabbaka hasiˈroottota kula dandaatto. Kulteenna isino qixxaawootto yee hedannoha ikkironna Qullaawu Maxaafi seeri garinni heedhanni noottoha ikkiro, lamunku lame songote cimeeyye ledo xaaddinanni gede assinanni.
10 Insa ledo xaaddinannihu maahooti? Hatti cimeeyye xinta ikkinoha Qullaawu Maxaafi roso huwatoottotanna ammanattota, heeshshokki giddo Qullaawu Maxaafi roso harunsattota, hattono addinta Yihowa Farciˈraasincho ikka hasiˈrattota buuxate hasaawissannohe. Cimeeyye songote giddo noore baalanka, ateno mitteenni, towaattannore ikkitino daafira insa ledo hasaawa waajjitooti. (Soqqamaasinete Looso 20:28; 1 Pheexiroosi 5:2, 3) Hatti cimeeyye hasaawissuhehu gedensaanni, songote ledo sabbaka hanafa dandaattoronna teˈee kultannohe.
11. Songote ledo mitteenni sabbaka hanafattora albaanni heeshshokki biddi assiˈra hasiissannohehu mayiraati?
11 Miteekkite cimeeyye songote ledo mitteenni sabbaka hanafattora albaanni, heeshshokki giddo biddi assiˈrattori gate noota kultahera dandiitanno. Heeshshokki giddo tenne coyibba biddi assiˈra hasiissannohehu mayiraati? Mannaho Maganunnire kulleemmo wote, Yihowa riqimbe coyiˈneemmo daafira isira ayirrinye abbanno garinni heeˈra hasiissannonke.—1 Qorontoosi 6:9, 10; Galatiyu Sokka 5:19-21.
AAGINTAAWANNA HIGA
12. Mannu baalunku aagintaawa hasiissannonsahu mayiraati?
12 Cuuamattora albaanni assa hasiissannohehu wolu coyino no. Soqqamaasinchu Pheexiroosi togo yiino: “Cubbiˈne aguramannoˈne gede aagintaabbine [woy, maaro eˈine] Maganunniwa higge.” (Soqqamaasinete Looso 3:19) Aagintaawate yaa mayyaate? Loonsoommo soˈro baalantera godowinta gaabbate yaate. Lawishshaho, fooranni heeˈrino manchi aagintaawa woy maaro ea hasiissannosi. Heeshshokki woˈmantenni gara ikkinore assate woˈnaaltanni heeˈroottoha ikkiro nafa, aagintaawa hasiissannohe; mayira yiniro, ninke baalunku soˈneemmoreetinna Maganu maaro hasiissannonkereeti.—Roomu Sokka 3:23; 5:12.
13. ‘Higate’ yaa mayyaate?
13 Loosootto soˈrora gaabba calla ikkitannoni? Diˈˈikkitanno. Pheexiroosi ‘higa’ hasiissannohetano coyiˈrino. Hatto yaa albiha gara ikkinokki amanyoote aguranna gara ikkinore assate higa hasiissannohe yaate. Lawishshaho, hanni alba hadhe egennoottokki bayicho hadhanni noottohu gede assite hedi. Shiima geeshsha haˈritto gedensaanni, raga soˈroottota huwatitto. Hakkawote maa assatto? Agurte higge, gara ikkino raga higge haˈrattoti egennantinote. Hatteente gede, Qullaawa Maxaafa xiinxallitto yannara, heeshshokki giddo biddi assiˈra hasiissannohehu mitu rosichi noota huwatoottoha ikkara dandaanno. ‘Higate’ woy hasiisannore biddi assiˈratenna gara ikkinore assa hanafate maahoyye yii.
HEESHSHOKKI MAGANOHO SAYISSE UYI
14. Heeshshokki Maganoho sayisse aattohu hiittoonniiti?
14 Cuuamattora albaanni assa hasiissannohehu wolu hasiisanno coyi heeshshokki Yihowara sayisse aate. Heeshshokki Yihowara sayisse aate yaa, xaate iso calla magansiˈrattotanna heeshshokki giddo baalunku coyinni isi fajjo balaxisiisattota huuccattotenni kulte qaale eatto yaate.—Marro 6:15.
15, 16. Mittu manchi heeshshosi Maganoho sayise aanno gede kakkayisannosiri maati?
15 Yihowara calla soqqamate qaale ea, heeshshonke diro woˈma mittu banxeemmo manchi ledo heeˈrate qaale eate gedeeti. Hanni mittu beetti layiˈrino beetto ledo egennamate ledose yanna sayisanni no yine hendo. Kuni beetti ise albinni roore egennanni haˈranno wote, roore baxannose daafira ise adhate kaˈˈanno. Kuni shota coye ikka hoogirono, beettu ise baxanno daafira konne loosu qeecha duqqate maahoyye yaanno.
16 Yihowa affanni haˈratto wote, iso roore baxatto daafira isira soqqamate dandaamihere baala assa hasiˈratto. Tini, isira soqqamate huuccattotenni qaale eatto gede kakkayissannohe. Qullaawu Maxaafi Yesuusa harunsa hasiˈrannohu baalunku ‘umisire agura’ hasiissannosita kulanno. (Maarqoosi 8:34) Hatto yaa mayyaate? Heeshshokki giddo Yihowa hajajo balaxisiisatto yaate. Umikki hasattonna mixonni Yihowa hasatto roortanno.—1 Pheexiroosi 4:2 nabbawi.
DANDAA HOOGEEMMO YITE WAAJJITOOTI
17. Mitu manni heeshshonsa Yihowara sayise aannokkihu mayiraati?
17 Mitu manni Yihowara soqqameemmo yee eoommo qaale wonsha hoogammora dandeemmo yee waajjanno daafira heeshshonsa isira sayise aa giwanno. Kuni manni Yihowa koffi assa dihasiˈranno; woy heeshshonsa Yihowara sayise aa hoogiro, assanno coyira Yihowa dixaˈmannoe yee hedanno.
18. Yihowa koffi assammora dandeemmo yite waajjattokki gede kaaˈlannoheri maati?
18 Yihowara noohe baxilli iso koffi assammora dandeemmo yite waajjattokki gede kaaˈlannohe. Iso baxatto daafira, eootto qaale wonshate dandaamihere baala assatto. (Rosiisaancho 5:4; Qolasiyaasi Sokka 1:10) Hakko daafira Yihowa fajjo wonsha wolqaˈyara aleenniiti yite dihedatto. Soqqamaasinchu Yohaannisi togo yee borreessino: “Magano baxate yaa hajajosi agadhate; hajajosino kaajjado [woy, duha] diˈˈikkitino.”—1 Yohaannisi 5:3.
19. Heeshshokki Yihowara sayisse aa waajja hasiissannohekkihu mayiraati?
19 Heeshshokki Yihowara sayisse aate guuta mancho ikka dihasiissannohe. Yihowa horontanni dandiineemmokkire asse diyaannonke. (Faarso 103:14) Isi gara ikkinore assatto gede kaaˈlannohe. (Isayaasi 41:10) Woˈmu wodanikkinni Yihowa addaxxi; isi qole “hodhaanchokki suwashsho assannohe.”—Lawishsha 3:5, 6, NW.
AMMANAKKI FAAJJETE FARCIˈRA
20. Heeshshokki Maganoho sayisse uyitto gedensaanni, aantete maa assatto?
20 Heeshshokki Yihowara sayisse aate qixxaawoottoha lawannohe? Heeshshokki isira sayisse uyitto gedensaanni, hakkiinni aaninore assate qixxaawoottoha ikkatto. Aantete cuuama hasiissannohe yaate.
21, 22. Ammanakki faajjete ‘farciˈra’ dandaattohu hiittoonniiti?
21 Heeshshokki Yihowara sayisse oottotanna cuuama hasiˈroottota songoˈnehu cimeeyyete bisi qineessaanchira kuli. Hakkiinni isi qara qara Qullaawu Maxaafi roso boode cimeeyye ledo galagalte hasaawatto gede assanno. Hatti cimeeyye cuuamate qixxaawoottota sumuu yituro, aane noohu Yihowa Farciˈraasinehu woradu woy qoqqowu gambooshshiwa cuuama dandaattota kultannohe. Hakko gambooshshiwa, cuuamate yaa mayyaatero xawissanno lallawo shiqinshanni. Hattee lallawo shiqishanno rodii jeefote, cuuamate qixxaabbinore lame harancho xaˈmo xaˈmanno. Hattee xaˈmuwara dawaro qolatto wote, ammanakki faajjete ‘farcidhanni’ nootto yaate.—Roomu Sokka 10:10.
22 Hakkunni gedensaanni cuuamatto. Cuuamatto wote wayi giddora gudisante eatto. Cuuamakki, laˈˈanno manni ateneeto Yihowara sayisse oottotanna xaate Yihowa Farciˈraasincho ikkoottota huwatanno gede assitanno.
CUUAMAKKI MAA LEELLISHSHANNO?
23. “Annu, Beettunna Qullaawu Ayyaani suˈminni” cuuamate yaa mayyaate?
23 Yesuusi rosaanosi “Annu, Beettunna Qullaawu Ayyaani suˈminni” cuuantannota coyiˈrino. (Maatewoosi 28:19 nabbawi.) Hatto yaa mayyaate? Yihowa roorre, Yesuusi Maganu hedo woˈmitanno gede uyinoonnisi qeechi maatironna Maganu fajjosi wonshate qullaawa ayyaanasi horoonsiˈranno gara huwatootto yaate.—Faarso 83:18; Maatewoosi 28:18; Galatiyu Sokka 5:22, 23; 2 Pheexiroosi 1:21.
24, 25. (a) Mittu manchi cuuamasi maa leellishshanno? (b) Jeefote fooliishshora maa ronseemmo?
24 Cuuama lowo tiro afidhino. Wayi giddora lixatto wote, hatti albi heeshshokkira reyoottota woy hattee heeshsho aguroottota leellishshanno. Wayi giddonni fulatto wote, Maganu fajjo assitanni heeˈrate haaro heeshsho hanafootto yaate. Hatti xaate Yihowara soqqamattota leellishshanno. Heeshshokki sayisse oottohu mannaho, dirijjitete, woy loosoho ikkinokkita qaagi. Ateneeto sayisse oottohu Yihowaraati.
25 Heeshshokki Yihowara sayisse aakki isi ledo muli jaaloomi heeˈrannohe gede kaaˈlitannohe. (Faarso 25:14) Hatto yaa kayinni mittu manchi cuuamino daafira calla gato afiˈranno yaa diˈˈikkitino. Soqqamaasinchu Phaawuloosi togo yee borreessino: “Waajjatenninna huxiˈratenni gatoˈne woˈma ikkitanno gede assidhe.” (Filiphisiyusi Sokka 2:12) Cuuama hanafotella. Ikkina Yihowawa gamba yite heeˈra dandaattohu hiittoonniiti? Konni maxaafiti jeefote fooliishsho tenne xaˈmora dawaro qoltanno.


text:
Baga Nagaan dhuftan! Welcome! Herzlich Willkommen!
Labsa Kora bu’ureessaa
Nuti, miseensonni Kora Bu’uressaa Adda Dimokiraatawaa Oromoo (ADO) sochii politikaa Oromoo haaraya dhugoomsuu keenya labsina. Sochiin haarayni kunis, kan haqa Oromoo fi saboota Itophiyaa maraaf falmu ta’a. Tarkaanfiin fudhanne kun seenaa qabsoo bilisummaa Oromoo keessatti boqonnaa haaraya saaqa. Kana qofa osoo hin taane, empayerummaa Itophiyaa hundeedhaan buqqisee sirna federalummaa demokraatawaadhaan bakka buusuu akeekkata.
Sochii Oromoo haaraya kana oggaa bu’uressinu hubannoota irraa kaanu qabna. Sunis, Itophiyaan eega gaafa dhalatte irraa kaaftee mana hidhaa sabootaa fi sablammootaa ta’uu isee ti. Kanaaf, yoomillee caalaa dararamuun, salphachuun fi saamamuun Oromoo fi saboota biraa irra gahaa jiru dhaabbachuun barbaachisaa dha; ni danda’amas. Injifannoo akkasitti akka inni gumaachuufi kan nuti sochii haqa saboota hundaaf falmu bu’uressineef.
Ejjennaan nuti haqa namootaa fi saboota hundaaf falmuudhaaf fudhanne kun waan irraa maddu ni qaba. Sunis, dabni (injustice) bakka fedhettuu raaw’atamu bakka hundattuu haqa gaaga’uu hubachuu dha. Waan ta’eef, haqaa orma biraa, keessattuu kan ollaa, dagatanii kan ofii qofaaf qabsaawuun faayidaa waaraa hin argamsiisu.
Ejjennaa kana fudhachuudhaan, qabsoon hiree murteeffannaa isaatiif Oromoon geggeessu kan haqa namootaa fi saboota hundaaf falmuudhaaf isa dandeessisu akka ta’utti hiikaa haaraya kenninaaf. Hiikaa haaraya kana maxxanfachuun keenyas kan akeeku, qabsoo hogganummaa Adda Bilisummaa Oromoo jalatti geggeeffamaa har’a gahe haaluu keenya akka hin taane hubachiisuu feena. Akeekni ammaan booda qabsoofnuuf milkiiwwan hanga ammaa galmaawan irratti ijaaruudhaan seenaa qabsoo bilisummaa Oromoo keessatti boqonaa haaraya saaquu dha.
Empayera taatee hanga har’aa gahuun Itopiyaa, qabsoo Oromoonii fi sabootni cunqurfamoon biraa mirga hiree murteeffannaa isaaniitiif geggeessan haqa ta’uu mirkaneessa. Bara 1991 hogganni empayerichaa murna tokko irraa gama biraatti jijjiirame malee sirni empayerummaa hunden hin jijjiiramne. (bakkuma jira).
Sirna empayerummaa kanas, yeroo jalqabaatiif dhumaatiifis, buqqisuun ni danda’ama jennee amanna.Sunis,sirna federalummaa sab-daneessaa (multi-national) kan dhugaatti demokraatawaa dhugoomsuudhaanmirkanaawa. Akeeka kana hojiitti hiikuudhaafis, yaadootaa fi sirna bulchiifamoota ambatti (citizenship) jijjiiraman akeekna. Gaafa jijjiiramni akkasii dhugoome irraa kaasee, Itophiyaan biyya-waloo kan mirgootanagummaa, fi eenyummaa saboota hundaa wal-qixatti kabajjee mul’iftutti jijjiiramti.
Ejjennaan nuti Itophiyaa akka fedireshena sab-daneessaa demokraatawaatti caasesuudhaan bulchiifamoota ambatti jijjiiruudhaaf fudhanne kun ejjennaa (warra) mootummaa har’a sabakeenya cunqursaa jiruu ni faalleessa. Akkasumas, ejjennaa (namootaa fi murnoota) warra duraan saba keenya cunqursa turee ammas deebi’ee cunqursuudhaaf dharra’uu ni faallessa. Dabalees, ejjennaa humnoota mirga hiree murteeffannaatiif hiika biyya walaba dhugoomuu qofatti dhiphisan irraahis ni maqa.
Imaammatni mootummaan Wayyaanee akka party-tokkicha dorgomaa hin qabnetti of dhiheessuudhaan bara baraan aangoo irra turuudhaaf hordoftu waaraa akka hin taane amanna.”Iggitiin tokkummaa warraaqaa demokraatawaan ana malee hin jiru” jechuudhaan dabni iseen demokraasii fi federalummaa irratti hojjatu bakka hin gahu. Federalummaa-demokraasii-maleessa hojii irra oolcuudhaaf carraaqqiin Yugoslavia duraanii keessatti kajeelamee dhiiga hedduu dhangalaasuudhaan akka hoonga gahe oggaa yaaddannu imaammatni Wayyaanees haala fakkaataatti geessuudhaaf akka malu sodaanna.
(Warri) Mootummoonni hanga bara 1991tti Itophiyaa bulchaa turan ammoo sirna isaanii kan garaagarummaa eenyummaa humnaan dhabamsiisuudhaan ummattoota hundaayyuu saba Afaan Amaaraa dubbatu tokkichatti galchuudhaaf tattaafachaa jiru. Tattaaffiin kun dhiiga dhangalaasuudhaan alatti hojiitti hiikamuu hin danda’u. Dabalees, sab-boonummaa ni belbelcha malee, sirna jaalalaa fi wal ta’iinsaan wajjin jiraachuu isaan dandeessisu hin mirkaneessu.
Murnootni Itophiyaa bulchuu irratti bakka wal jijjiiran waan irratti walfalman danuu qabu. Akkasis ta’e ummatoota biyyattii mara, saba keessaa maddanis dabalee, akka bulchiifamaatti malee akka ambaatti fudhachuu diduu irratti wal ta’u. Dhibdeen politikaa Itophiyaa mirga ambummaa qoodhuu diduu keessaa madda. Waan ta’eef, hanga har’aa warri biyyatti keessa jiraatu hundi akkaataa biyyattiin itti caaseffamtee bulchiifamtu irratti murtii dabarsuu hin dandeenye. Murtii akkasii dabarsuun ammoo hundee mirga ambummaa ti.
Humnootni hanga ammaa Itoophiyaa bulchuu irratti bakka wal jijjiiran, waan hedduu irratti wal ha falman malee, haal-duree dhalli saboota biraa guutuudhaan politikaa Itophiyaa keessaa qooda fudhachuudhaaf malan murteessuudhaaf akka waan mirga guutuu qabaniitti of fudhatu. Haal-dureen mootummoonni warri duraan biyyattii bulchaa ture lafa kaa’uu mirga aadaa fiafaan saboota Amaara hin ta’inii haaluu dha. Ejjennaan isaanii kunis, mirgoota namoota kabajuudhaaf mirgoota saboota haaluun dirqii akka ta’uu akeeka. Warri Mootummaan amma biyyatti bulchaa jiru ammoo mirgoota saboota kan kabaju of fakkessaa mirgoota namoota fallessa. Ejjennaa jara kana lamaanii jabeessinee falmina.
Hegereen Oromoo, karaa ekonomy fi nagummaas, kan ummatoota Itophiyaa hafan wajjin hidhata qabaachuu amanna. Dabalee, walakkeessummaan qubsuma keenyaa fi gumaachii karaa diinaggee goonu, akka nuti qooda tokkeessaa fi demokraatessaa taphannu nu dirqa.
Ejjennaa Keenya:
1.Itophiyaan akka Federeshanitti Caaseffamuu Irratti
Ejjennaan irraa kaanu, tarkaanfiin bara 1991 booda Itophiyaa akka federeshana sabootaatti caasessuudhaaf fudhatame qajeelaa ta’uu dha. Fudhatamuun tarkaanfiin kanaa hammeenya yknarjummaa . Mootummaan Wayyaanee keessaa hin maddine, jabaachaa adeemuu qabsoo Oromoon sabootni cunqurfamoon biraa mirga hiree murteeffannaa isaaniitiif gochaa turantu dirqii taasise malee. ABOn Itophiyaa akka federeshan sab-daneessaatti caasessuudhaan daba empayerummaa keessaa maddan buqqisuun akka maluu irratti yaada dhiheessu irratti qooda murteessaa taphate. Garuu federeshana akkasii dhugoomsuun faallaa fedhii murna bicuu amma biyyattii bulchaa jiruu ta’e. Amma daba federeshana dhugaa hanqisan hundaa buqqisuudhaaf qabsoofna.
Federeshanni dhugaa mirgi of-bulchuu fi walii-buluun walfaana akka kabajaman dandeessisa. Akka amma jirutti garuu, sabootni Itophiyaa mirga of-bulchuus ta’e mirga waliin-buluu dhandhamanii hin beekan; dhiittaa Wayyaanee jalatti bulaa ganna digdamaa oliif jiraatan malee. Mirga of-bulchuu fi waliin-buluu hanqisuudhaaf, Wayyaaneen dursitee kittillayyoo filattee akka ummatni filmaata haqaa fi qajeelaa hin ta’iniin filan dirqiti. Ummatootni cufti filmaataa guutuutti demokraatawaa ta’een idda bu’ootaa isaanii akka filatan aanjeessuudhaan federeshanii dharaa kan mootummaa Wayyaanee kun akka hundeen jijjiiramu imaammatna.
2.Qabsoo Hiree Murteeffannaa Irratti
Maqaan Itophiyaa kan sirnaa Empayera Itophiyaa irraa gama Republika Ummataa Demokraatawaatti achi irraahis gama Republika Federaala Demokraatawaatti jijjiiramee jira. Oggaa jijjiirraan maqaa sirnaa kun mul’ate cufa, jijjiiramni politikaa adda addaa mul’atanillee mootummaan amma biyyattii dhaale akka empayera isaaniitti bulchuu hin dhaabne. Waan ta’eef qabsoon Oromoonii fi sabootni cunqurfamoon biraa mirga hiree murteeffannaa isaaniitiif gochaa jiran ammallee haqa.
3.Hojii Irra Ooluu Hiree Murteeffannaa Irratti
Nuti caasaa federeshanaa amma jiru irratti ijaaruu akeekkanna. Ta’uus, hir’inoota tartiibaa fi kaayyoo of-bulchuu fi waliin-buluu gufachiisan qajeelchuudhaan demokraasii fi federeshanni wal-faana akka dhugooman taasisuudhaaf qabsoofna.
Tartiibni akkasiis mirgi hiree murteeffannaa sadarkaa-daneessatti hojii irra ooluudhaan guutama. Kanas jechuun sabootni cufti filmaata guutummaatti demokraatawaa ta’een idda bu’oota isaanii filatanii Gumii Heeraa ofii fi kan walootti ergachuudhaan dhugooma. Gaafa sirni akkasii hojii irra oole booda, sirni federeshan dharaa ammaa kan dhugaatiin bakka buufama.
4. Tokkummaa Irratti
Namootaa fi mootummootni nu malee kan tokkummaa Itophiyaa hubatuu fi tiksuudhaaf qophii ta’e hin jiru jedhan ni jiru. Nuti ejjennaa kana ni mormina. Hanga ammaa hawaasaan amboota aangomanii waan hin dhalatiniif tokkumman ammallee hin uumamne. Akkuma jaarraa tokkocaalaadhaaf moyxaffatnee beeknutti, aadaa, seenaa fi afaan tokkicha qabna jedhanii lallabuun iggitii tokkummaa hin taane.
Imaammatni Wayyaanee kan ”nu malee tokkummaa warraaqaa fi demokraatawaadhaaf iggitiin hin jiru” jedhus ni haalla. Imaammatni akkasii bakka biraatti balaa guddaadhaan hoonga akka gahe waan beeknuuf. Akksumas misoomni osoo ummata hin hirmaachiifne kajeelamaa jirus madda tokkummaa kan biraa ta’uu hin danda’u. Waan ta’eef, nuti tokkummaa abbaa-biyyummaa (constitutional patriotism) n heeraatiin utubamuu maddisiisuun irra filatamaa dha jenna. Abbaa-biyyummaan heeraa ummatootni dhaabota demokraasii isaaniitiif amanamaa ta’uudhaaf fi isas farreen keessaa fi alaa irraa tiksuudhaaf murteeffachuu isaanii keessaa madda.
5. Mirgoota Ambummaa (citecenship) Irratti
Bulchiifamoota Itophiyaa hunda gama amba aangomaniitti jijjiiruudhaaf, mirgootni ambummaa hundi quudhamuu fi kabajamuu qabu. Haallan mirgi waliin-buluu fi of-bulchuu wal faana barbaachisaa ta’an jalatti, ambummaanis sadarka-daneessatti gadi dhaabbachuu qaba. Jechuun, namni hundi sadarkaa biyya-ofitti fi kan federalatti mirga ambummaa qabaachuu qaba. Mirgootni kana dandeessisanis warra itti aanu ta’u:
6. Qabeenya dhuunfaa fi mootummaa ilaalchisee
Mootumootni biyya Itoophiyaa olaantummaan bulchaa turanii fi jiran fedha dhuunfaa isaanii,bu’aa barbaadan argachuu fi waan yaadan tokko hojiirra oolfachuuf qabeenya dhuunfaa fi ummataa daangaa tokko malee itti gargaaramaa jiraatan. Haalli akkasii kun dhaabbollee fi qaamoolee mootummaa kan ta’an hunda ilaalchaa fi maalummaa isaaniitii alatti gara tajaajiltummaa wallootti jijjiruu barbaachiisa.
7. Diinagdee fi Hawaasummaa ilaalchissee
Imaammati hawaasummaa fi diinagdee murna amma aangoo irraa jiruu rakkoo fi hir’ina hedduu if keessaa qaba. Abbaa biyyaa lafa handhuurri isaa itti awwaalamerraa buqqisuu fi ari’uu, hiyyummaatti dabaluu, lafiicha ammoo qusannaa fi akka maleetti dhimma itti bahuudhaan akka barbadaahuu gochuu, lammiilee biyyaa wallaalumatti dabaluu ykn sirni barnootaa akka gadadamuu gochuu, dhukkubaa fi gadadoo biyyaa dhaalchisuu, mirga dhugeeffannaa fi amantii mulquu ykn hanqisuun imaammata murniicha amma aangoo if harkaa qabuu ta’ee jira.
Addi Demoraatawaa Oromoo (ADO) rakkoolee armaa olii kana hundaa sirreessuuf hojjetta. Barnoota hammaayyaa babal’isee lamiilee hundaan gahuu, diinagdee fi misoomaa walqixxummaa irraatti hundaawe jajjabeessuu fi utubuu, mirgaa fi namummaa fi mirga lammiilee eeguu fi mirkaneessuu, sirna saynsii fi barnootta hammayyaa irratti hundaawanii lafa misoomsuu fi qilleensa uumamaa eeguu, imaammata fayyaa qajeelaa diriisuudhaan dhukkubaa fi gadadoo wayyeessuu fi dhabamsiisuu, akkasumas mirga amantii fi dhugeeffanaa lamiillee loogii tokko malee walqixattii eeguuf kan danddeessisu imaammata diriirsuu if hujiirra oolchuu.
8. Waahilootaa fi fakkaattota keenyaa hiriirsuu ilaalchisee
Ilaalcha, imaammataa fi akeeka armaa oliitti tarreeffaman kana warra yaadaa fi akeeka walfakkaataa qaban biraan gahuu fi hubachiisuun, itti aansees tumsa waliin ijaarrachuun rakkoo siyaasaa fi laamsha’umma yeroo ammaatti biyyaattii takaalee jiru irraa furgaasee Itoophiyaa gara fuulduraatti akka tarkaanffachiisuu hin shakkinu. Kanas bakkaan gahuuf humnaa fi dandeettii qabnu hunda qusannoo tokko malee wareeguu fi gumaachuun, akkasumas dhaabboolee fi qaamolee ilaalcha keenya kana fakkaatu qaban hunda hiriirsuu fi tumsuun biyyaattii haala amma jirtu irraa gara dimookraasii haqaatti tarkaanffachiisu irratti jabinaan hojjeenna. Dhummarratti, humnoolee yaadaa fi ilaalcha nuti qabnu qaban hundi fi kan dimookraasii haqaa lammii isaanii gonffachiisuuf hawwan hundi dirmannaa akka nuuf godhan yaamiicha dabarsinaaf.
Yaamicha
Jaarmayoota Oromoo hundaaf
Cunqursaan jaarraa heedduu lakkaawatetti xumura itti godhuun irree tokkummaa gaafata. Garaagarummaa xixxiqqoo marii fi haasawaan furachuu danda’amu irratti humna keenna fixuu irraa of qusannee qabeenyaa fi yaada keenna tokkoomsinee akka injifannoon baanu ADOn waamicha isiniif godha. Dantaa ummata Oromoo dursuudhaan addaa addummaa xixiqqoo mariin furannee humna, qabeenyaa fi yaada keenna tokkoomsinee akka injifannoo waaraan fullaanu waliin hojjachuuf qophii tawuu keenna irra deebinee ibsina.
Ummata Oromootiif
Laamsha’iinsa qabsoon amma keessa seenne keessaa ba’uuf mul’ata haaraa, mala qabsoo haaraa kan si aangessu qabannee kaanee jirra. Akeeka si angessuuf karoorfanne kana dhugoomsuuf murannoodhaan daran qabsoo keenya haa finiinsi.
Bilisummaa fi Haqni dhugaan Hundaaf!
Kora Bu’ureessaa ADO
Bitootess 27 bara 2013
Websites Links Associated with Oromia and the Oromo People
News and Current Affairs
Political Affairs
Human Rights
Oromo Communities


text:
Waa’ee seenaa duubbee obbo Guutuu
Caalii irratti, naannoo wareegama isaa sanatti haallan turan irratti
waanan beeku akkan barreessuuf gaaffii gulaaltota kitaaba “Goota
Oromiyaa” irraa naaf dhihaateen, yeroon barreeffama kana jalqabu,
kan jalqaba sammuutti na dhufe, sirba inni jaallatu “...Michuu
baayyeen qabaa lixa biiftuu irraa...” jedhu ture. Yaadannoon kun
garaa na booressee, hangan waan kana barreessee fixutti imimmaan ija
irraa na fageessuu dadhabe.
Armaan dura bara 1993 keessa seenaa kana sirnaan barreesseen ture.
Haa tahuu garuu haala adamsa diinaan kan ka’e dhoksee kaa’uun waan
hin dandahaminiif amma irra deebi’ee hangan yaadadhu tarreessuuf
dirqame. Ogummaa seenaa barreessuu yoon hin qabaatin iyyuu haala
yeroo sanatti ture hangan yaadadhu tarrisuun na hin dhibu. Sababni
isaas hanga sa’a dhumaa Abbayeen lubbuun jiru turetti waanan waliin
tureef seenaa kana dhalootaaf himuun hedduu barbaachisaa dha jedheen
amana. Warri waan kana akkan barreessu na gaafatan, hangas akkan
bal’isee barreessu na gaafachuu baatan illee, hangam yoon gabaabse
illee, kanaa gad xiqqeessuu waanan hin dadeenyee fi odeessa gahaa
ta’e akka argattaniif akkasitti barreesseen jira.
Goototni gosa hedduu akka jiran haasawaan dhagaheeera, kitaabota
irraa dubbiseera, akkasumas meeshaalee sab-quunnamtii baraa
garagaraa irraas dhagahaan ture. Haa tahu malee anaaf gootni Abbayee
caalu tokko illee hin jiru. ‘‘He is my hero’’ jedhu warri faranjii.
Gootota wareegaman kanneen biroo seenaa isaanii qoradhee dhagahuu fi
dhaggeeffachuu irraa kan hafe bira jiraadhee argee ragaa tahee hin
beeku. Kan Abbayee garuu hanga tibba dhumaatti waanan bira turee fi
haala keessa turre sanatti yaada hedduu waan wal-jijjiiraa turreef
gootni ofiif wareegamee jaallan isaa diina harkaa baasu kan akka
Abbayee argee hin beeku. Gootni lubbuu isaa hin mararfanne goota
gootota caaluu dha. Yeroon seenaa kana barreessuu eegale irraa
hangan xumurutti hirriba sa’a gahaa rafee hin beeku. Mararfannoon
isaaf qabaachaa ture irraan kan ka’e yaadannoo isaa dagatuun
dadhabe. Buhaa bayii waggoota 16haa booda illee waan hirraanfatamu
hin taane. Haala keessa turree fi dabarre yerosiitu akkan hin
hirraanfatne na taasise.
Ramaddiin dirqama kiyyaa naannoo Jimmaa bakka Guutuu Caaliifaan
turan hin turre. Jaarmayaan kiyya Zonii Wallaggaa-Dambi Doolloo waan
tureef achi irraa baatii waxabajjii calqabaa keessa bobbaa dirqamaaf
gara Naqamteetti sossohe. Osoon achi jiruu ABOn waan hirmaannaa
mootummaa keessaa luqqifateef haalli daran jabaataa dhufee karaan
Dambi Doolloo fi Naqamte gidduu cufame. Haala kanaan gaafa ABO
mootummaa keessaa bahe sana Finfinneetti ol deebi’e. Finfinnee irraa
miseensa biroo maqaan isaa Geetinnat Angasuu Faajjii jedhamu waliin
haala qindeeffannee borumtaa isaa gara Waraana B.O. Zoonii Jimmaatti
sossoone. Magaalaa Jimmaa keessa hoteela bullee achi irraa gara
Aggaarootti sossoone. Uccuu keenya mana dubartii sabboontuu maqaan
ishee Qamaruu jedhamtu tokkoo keenyee taaksiidhaan magaalaa keessaa
baane. Kiilomeetira 3 erga fagaannee booda buunee miilaan gara
baadiyyaatti deemsa eegalle. Uummata magaalaa Aggaaroo keessaa
nama sabboonaa tokkotu nu fuudhee
deeme.
Nama kana ani maqaa isaa hin beeku. Shakkii hambisuuf jecha nutti
hin himamne.
Miseensota akkuma keenya lamaanii gara waraanaa deeman biroon
walitti dhufne. Ana, Geetinnat Angasuu Faajjii, Ballinaa Cammir,
Mohamed Kadir (sirbituu...washii yaa washii...) fi uummata keessaa
dardara lama waliin gara WBOn qubatee jiru gahuuf deemsa eegalle.
WBOn qondaala ajajaa-buttaa Fufaan ajajamu tokko gandoota naannawa
kana jiran keessa sossohaa ture. Mana uummataa bullee ganama isaa
kaanee gara WBOtti sossoone. Guyyaan isaa waxabajjii 25/1992 dha.
Karaa bullee ganama buttaa Fufaan ganda Baraa Booree jedhamutti
walitti dhufne. Ramaddiin kiyya damee tikaa keessa waan tureef ani
achumatti WBO muraasa Kumarraan ajajamutti makamee dirqama bobbaa
fudhadhee sossohuu eegale. Ballinaa, Geetinnatii fi Mahaammed Kadir
bakka Abbayeenfaa jiranitti ergaman.
Gandootni kanneen Baraa Booree, Baraa
Warangoo Baraa Dedoo fi Baraa Incinnii jedhamu. Gandootni kanneen
gidduu Onoota Geeraa fi Gommaa tahanii qixa maraan bobbahuuf mijataa
dha. Magaalaa Aggaaroo, Toobbaa, Geeraa fi Guumaatti bobbahuuf ni
mijata.
Waraanni mooraa bahe kun bobbaa 3n wal-hiree lola falmaa bilisummaa
itti fufe.
Ajaja WBO fi jarmayaa siyaasaa ajaja
tokko jalatti gurmeessuudhaan Abbayeen hogganamuu eegale. Qondaalli
ABO ol’aanaan bakka kana ture isa waan taheef jarmayaa kana
dhuunfatee hoggana haala zaliilii keessatti kennaa ture.
Qondaalli Ajajaa WBO humna Jimmaa kan ture Abbaa Booraa jedhama.
Bakki quubsuma ajajaa ammoo gidduu Gaattiraa, Sigimoo fi Saxxammaa
tahee gara Geeraatti dhihaatee gaara keessa ture. Achitti
wal-ijaaruudhaan dudduubbee isaa cimsatuudhaan humna diinaa irratti
haleellaa rifaasisaa fudhachuuf saganteeffatee ture. Humna gartuu
qaruuxee Jaalle Kabaa (miseensa gameessa kan ture, booda sagalii
isaa fudhatee dirree dhihaatti deebi’ee falmaa bilisummaa irra osoo
jiruu kan bara 2000 keessa wareegame) dabalatee miseensotni jarmiyaa
marti waan achi turaniif ajaji waliigalaa jaarmayaa Jimmaa kun akka
Abbayeen hogganamu tahee ajaja isaa jalatti qabsoon itti fufe.
Akkanaan qabsoon finiinee haleellaa gara garaa humna wayyaanee
irratti fudhachuu eegalle. Humna muraasa tokkoo kan qondaala
Kumarraa jedhamuun ajajamu kana duukaan bobbahe. Daandii Geeraa fi
Aggaaroo wal-quunnamsiisu kana gidduutti riphuudhaan haleellaa
rifaasisaa diina irratti fudhachuu eegalle. Waxabajjii 28, 1992
irraa hanga Adoolessa 15, 1992 humna Wayyaanee Geeraa fi Aggaaroo
gidduu deddeebi’aa ture RPG (laawuncheera)n rukutuudhaan balaa
hedduu qaqqabsiisuudhaan akka uummata keessa hin sossoone dhorkine.
Bobbaa wal-fakkaataa magaalaa xiqqaa Bashaashaa jedhamtu irratti
fudhachuudhaan humnaa fi maadhee diinaa achi ture buqqisuun
dandahamee ture. Saglii qaruuxee fi humni biroo Abbayeefaa duukaa
tures tarkanfii gara garaa wal-fakkaataa fudhachuudhaan humna diinaa
rifaasisaa tureera. Bultii irraa gara bultiitti humni WBO of-
irratti hirkannoon isaa laaffachaa dhufuu fi maddi galaa waan irraa
qaqal’ateef humna WBO bakka kana bobbahe mara walitti fidanii ajaja
gurmaawaa jalatti tolchuudhaan bobbaasuun waan fardii taheef humni
WBO kanneen ganda qotee bulaa Baraa Dedoo jedhamu kanatti akka
walitti dhufu taasifame.
Ajaja waraanaa kana qindeessuuf jecha humna dudduubee ture fudhatee
Abbayeen gara kana bobbahe. Anii fi Abbayeen yeroo calqabaaf kan
wal-agarre gaafa kana. Guyyaan isaa gaafa Adoolessa 15, 1992 ture.
Walitti dhufa kana irratti Abbayee, Kabaa, Aliyyii (ajajaa Cibraa),
Mahammadzeen (Zeenuu)-Itti gaafatamaa Dabbalee Jimmaa kan ture), ana
(barreessaa seenaa kanaa) fi Fufaa (ajajaa buttaa) tu turre.
Anaa fi Mohaamadzeen dirqama uummata ijaaruu fudhannee gara naannawa
Aggaroo fi Jimma gidduu magaalaa Geembee jedhamtutti dhihaannee
uummata ijaaruu fi itichuu eegalle. Haala banaa dhalate kanaan sirna
dhablummaan heddummatee uummatni wal- saamuu waan eegalee tureef
kana hambisuu irratti hojjennee uummatichi akka wal kabajee sirnaan
bulu taasisuu dandeenyee turre. Kabaanis saglii qaruuxee fudhatee
waan nu duubaan bobbahee tureef uummata qabbaneessuun dandahame.
Gumaacha uummatni bakka kanaa nuuf godhe hedduu nu jabeessaa fi nu
haamilchiisaa ture. Bakka qubannee jirru gaara keessatti nyaata nuuf
fiduudhaan, sochii diinni nu adamsuuf godhu dura dhaabbachuudhaan
karaa irraa maqsee nu bira dabarsuudhaan nu dandammachiisee ture.
Kanan as keessatti hin caqasin hin dabarre keessattuu deggertoota
keenya magaalaa Geembee keessaa kan akka maatii nama Haajii Abbaa
Milkii jedhamuu takkaa hin jiru. Lubbuu isaanii balaa cimaaf
saaxiluudhaan gaara keessatti nyaata kan nuuf fidaa turanii fi nu
waliin sossohaa turan Abdallaa fi Mahaammad-amiin akkasumas obbolaa
isaanii dubraa lama caqasuun fedha.
Isaan kun fakkeenyaaf malee kanneen akkanaa lakkaawee fixuu hin
dandahu. Seenaan yoom iyyuu isaaniin ni yaadatti.
Oobdiin qabsoo keenyaa guyya guyyaan babal’achaa dhufuu fi humni
diinaas bobbaa isaa bal’ifachuudhaan nurratti duuluu eegale.
Yeroonis fiiguu ittuma fufee bultiin torbaniin, torban ammoo
baatiidhaan kute. Haala kanaan baatii tokko naannoo Geembee kana
erga turree booda gabaasaa sochii galchuuf jecha Jaalle
Mahaammadzeen gara Abbayeetti na erge. Tartiiba quunnamtii diriiree
tureen bultii lama deemee Abbayee quunnamuu dandahe. Baraa Booree
bakka jedhamu gaara keessa qubatanii turan. Ajajaa cibraa Aliyyii
jedhamu waliin turan. Abbayeen gaafa na argu hedduu dheekkame.
Bobbaa baanee dafnee deebihuu dhabuu keenyatti mufatee dheekkamuu
dandahe. Gabaasaa karaa ijaarsa uummataa ilaalchisee kan Zeenuun
qopheessee fi gabaasaa kiyya erga argee booda natti qabbanaawe.
Haala hawaasni Oromoo keessa ture, deemsi qabsoo naannoo kanaa maal
akka fakkaatuu fi tilmaama intelijensii humna diinaa irratti kan
hirkate waan tureef sagantaa gara fuula duraaf yaada kan akeeku
ture. Sochiin bakka kana keessatti geggeeffamaa jiru laaffachuu
isaa, humni diinaa jabaachuu fi of-irratti hirkannoon illee
laaffataa waan deemeef humna jiru walitti qindeeffannee gara WBO
biroon jirutti butachuudhaan deebifnee of-ijaarree achi irraa
sossohuun gaarii akka tahe tilmaamnee turre. Halkan guutuu gabaasa
kana irratti erga marihachaa bullee booda yaada xumuraa irra geenye.
Guyyaan isaa Fulbaana15-20 gidduu dha. Yaada tilmaamaa kana irratti
kan waliigale yoo ta’e iyyuu yeroon isaa akka hin gahin ibsee anaan
gara dirqama kiyya duraatti akkan deebihu na bobbaase.
Gara dirqama kiyyaatti deebihuuf ka’een ganda uummataatti goree akka
na bulchan gaafadhe. Achitti ijoollee Yuniveersitii irraa dhufanii
gara waraanaatti dabalaman sadii
arge.Maqaan isaanii Tafarii Margoo,
Mahaammad-jamaal fi doktorummaa kan barataa ture Faqqadaa Jaarraa
turan. Deemsa guyyaa sadii booda deebi’ee naannoo Geembee yeroon
gahu odeeffannoon gaddisiisaan tokko maadhee kiyya uummataa irraa na
dhaqqabe. Jaalli kiyya waliin bobbahee qabsaawaa ture Mohaammadzeen
guyyaa sadiin dura miseensa dabballee tokko waliin rasaasa diinaan
wareegamuu isaa dhagahe. Gaddaa fi xiiqii guddaan na seene. Gumaa
jaala kanaa baasuuf na haamilchiise. Humna waraanaa dabaladhee
loluudhaan humna diinaa dhabamsiisuun fardii taate. Gara Abbayeenfaa
jiranitti deebihee humna dabalachuun barbaachisaa waan tureef bifa
kanaan gara duubbeetti deebihe. Yeroon achi gahu haalli bakka kanaa
jijjiiramaa jira. Buttaan duraan waliin turetti deebihee haala
gaafan qoradhu ajajaa buttaa kanaa kan ture Jaalle Fufaan lola
irratti calqaba baatii fulbaanaa keessa wareegamuu isaa dhagahe.
Bobbaa diinni nurratti geggeessu, dudduubbee galaa dhabuu, bakka
madoo itti wal’aannatan dhabuu, haala teessuma lafaatti wal’aaluu,
quunnamtiin humna WBO biroo fi hoggana waliin cituunii fi, sagantaan
radiyoo SBO cituun walitti eda’amee haamilee waraanaa laaffisuu
irraan kan ka’e humni keenya qaqal’ataa dhufee ture. Bakka haalli
jabaatetti bifa siviliin, bakka haalli mijatetti ammoo bifa
waraanaan sochii itti fufne. Gandoota ollaa afran kannee Baraa
(Dedoo, Booree, Warangoo fi Incinnii) keessa osoon jiruu as deebihuu
Abbayee dhagahe. Haaluma rakkoolee olitti tuqe kanneeniin humni
isaas irraa qaqal’ataa waan dhufeef, waraana jiru kana walitti qabee
jarmiyaa haarawa ijaaruun dirqii tahe. Karaa maadhee uummataa bakka
inni qubatee jiru argachuudhaan yeroo 3ffaaf walitti deebine.
Ganda qotee bulaa Oddoo Hadamii jedhamu keessa gaara bunaa keessa
WBO muraasa tokko waliin qubatanii turan. Haala nu mudate kana
keessaa bahuu akkaataa itti dandeenyu akeekkachuun fardii tahee as
bahe. Haala kanaan Jaalle Guutuu Caalii-Abbayee jechuun koree tokko
dhaabee yaada akka dhiheessinu dirqama kenne.
Ana, Habtee Taarraqeny Qana’aa
(itti-gaafatamaa waajjira Aggaaroo kan turee hiriira nagaa irratti
rasaasa wayyaanee irraa dhuka’een miila rukutamee madaawee kan
ture), Ballinaa Cammir (gartuu siyaasaa) fi Abbaa cibraa kan ture
Aliyyii taanee dirqama kana fudhanne.
Yaada tilmaamaa hedduu kaafnee erga xiinxallee booda yaada tokko
irratti waliif galle. Yaadni kaafnee irratti marihanne keessaa bifa
siviliin Finfinneetti ol-deebihuu, achuma naannoo Aggaaroo, Geeraa,
Gommaa fi Guumaa gidduu qabsoo hidhannoo itti fufuudhaan turuu fi
gara duubbeetti sossohuudhaan waraana Godinaa Wallaggaan walitti
deebi’uu kan jedhu ture. Humna asii fi achi facahee jiru kanneen
qindeeffatuudhaan humna diinaa haleeluudhaan cabsinee gara dhihaatti
sossohuudhaan humna WBO achi tureen walitti furgaafachuun haala
filmaata hin qabne tahee fudhatame. Haala ture irraan kan ka’e
quunnamtiin keenya waraana godinaa sana keessa jiru irraa waan
citeef waan isaan keessa jiran quba hin qabnu turre. Godinaa
Wallaggaa keessa WBOn bakka sadii qubatee waan tureef akka inni nu
dandammachiisu abdii godhataa turre. Giddaa Kiiramuu, Begii fi
Dambidoolloo keessa waan jiruuf teessuma naannoo sanaa illee akka
gaariitti waan beeka tureef humna diinaa cabsee naannoo sana
bilisoomseera taha kan jedhu abdii guddaa horannee waan turreef
garas deemuun fudhatamuu dandahe. Yaadni yeroo sanaan dura maaliif
Finfinneetti ol hin deebitu jennee Abbayee gaafannu yaada inni irra
deddeebi’ee ibsaa ture, ‘‘ilmaan Oromoo fidee ibiddatti naqee
dhiisee hin deemu, asumattan wareegama malee!’’ kan jedhu ture.
Duuba irratti garuu humni Zoonii kana keessa jiru haphataa waan
dhufeef inni hafe osoo badduu hin bahin qindeeffatanii achi irraa
sossohuun fardii tahee as bahe. Yaada kana marti keenya qalbii
tokkoonn waan fudhanneef Dhidheessa keessaan cabsannee gara
duubbeetti deebi’uu murteeffanne.
Haala kanaan humna WBO muraasa tokkoo
miseensa 34 kan qabu Abbayeen kan hogganamu abbaa cibraa Aliyyiin
ajajamu qindeeffannee gaafa Onkoloolessa 16, 1992 Oddoo Hadaamii
irraa sochii eegalle. Achi irraa kaanee Baraa Booreetti gallee
bulle. Akkuma aadaa sochii WBOtti barii halkanii keessaa sa’a
4:00tti kaanee deemsa keenya itti fufne.
Gantuu fi abbaan garaa seenaa qabsoo bilisummaa keessatti yeroo gara
garaatti ka’anii balaa seenaa nurraan gahuun ni yaadatama. Ammallee
akkasuma gantuun odeeffannoo keenya diinaaf dabarsaa ture jiraachuun
hin oolle. Sochii faana keeynaa irra bu’uudhaan humni wayyaanee
gantuun harkifamtee bakka kana keessa sochohaa turte nu hordofuu
eegalte. Naannoon kun naannoo bosona dilbii waan taheef keessa
sossohuun rakkisaa dha. Gaadduun humna diinaa nurra geessee ganama
keessaa gara sa’a 8:00 irratti dhukaasa jabaa nurratti bante.
Goototni bilisummaa Oromoo haamileedhaan loluudhaan humna diinaa
kana of irraa ittisuudhaan miseensotni muraasaa dubri lama
gootummaan wareegaman. Ajajaa kan ture Aliyyiin saffisaan battala
qabachuudhaan dhukaasa deebii waan kenneef Abbayeef golga
gochuudhaan diina jalaa baasuu dandeenye. Miseensota keenya keessaa
Habtee Taarraqenyi Qana’aa-akkan olitti ibse itti gaafatamaa
waajjira Aggaaroo kan ture diinni itti marsinaan osoon lubbuun jiruu
diinni fayyaa kiyya hin qabattu jedhee rasaasa shugguxii isaa dhugee
wareegama gati-jabeessa kafale. Guyyaan isaa Onkoloolessa 17, 1992
ganama keessaa sa’a saddet irratti. Bakka Baraa Warangoo jedhamu
naannoo Gommaa fi Geeraa gidduu godinaa Jimmaa keessa dha.
Erga dhukaasi qabbanaawee diina jalaa
miliqnee booda Abbayee, Aliyyii, ana, Geetaachoo Atoomsaa (kan amma
lubbuun Kanaadaa jiru maqaan isaa Jimmatti Kadiriin kan beekamu),
waardiyyaa Abbayee kan ture, maqaan isaa nageenya isaaf jecha kanin
amma tuquu dhiisee fi amma mana hidhaa wayyaanee karchallee keessa
kan jiru loltuu waardiyyaa Aliyyii turee fi loltuu shamarran lama
taanee wal arganne.
Haala ittiin naannoo kana keessa turru tilmaammannee yeroo ilaallu
nama 8n sossohuun akka inni balaa qabu hubanne. ‘‘Abbayee fi
Aliyyiin namoota sadi sadii filadhaatii namoota afur afur taanee
sossoonaa’’ jennee waliif galle. Abbayeen anaa fi Geetachoo filatee
waardiyyaa isaas nu duukaa fudhatee afur taanee adda sossoone.
Guyyaa lamaan booda gaafa Onkoloolessa 19, 1992 adda deemne. Hanga
gootni of wareege Habtee Taarraqeny Qana’aa owwaalamutti achuma
turree gaafa Onkoloolessa 18, 1992 kana adda baafannee gara naannoo
Baraa Dedootti as deebine. Habteen anaaf firooma dhiigaa dhihoo tahe
waan waliin qabnuuf (ijoollee ilmaan wasiillanii waan taaneef)
wareegama isaa irratti garaan kiyya hedduu yoo gaddee boo’e iyyuu
miseensotni biroon akka narratti baran hin barbaanne. Anaaf kan
dursu ture Oromummaa malee firummaa dhiigaa waan hin turreef
dhokfadhee bira tare.
Gandoota Baraa Dedoo, Booree, Incinnii fi Oddoo Hadaamii gigguu
deddeebinee riphnee of-jireessuu eegalle. Jireenyis jabaataa dhufte.
Kan ganda uummataa keessa deemee gala
fidaa ture ana waan tureef rakkoon
beelaa hedduu nu hin mudanne.
Lakkoobsi keenyas 4 qofa waan tureef waan galaafannu xiqqoon nu gaha
ture. Guyyaa guyyaa gaara keessa holqa booyyeen ciisu irraa
arihannee achi keessa oolla. Galgala dukkana golga godhannee uummata
quunnamna. Guyyaa gaara ciifnee rakkoolee Dhaaba kana hudhanii qaban
irratti wal-falmaa, yaada wal jijjiiraa ‘‘utuu’’ akkas taheera
taheedhaan tarrisaa oolla.
Maaliif akkan isa wajjin turuuf na
filachuu isaa gaafadhee jennaan ‘‘Maqaa kee Waahimaa Seenaa siin
jedheera, galmeekee ammoo Waahimtuu jedheera. Yoo ani wareegame
seenaa bakka kana ture himuuf ni dandeessa.’’ kan jedhu naaf deebise.
Kan duraa irra caalaa garaa na raasee yaada na booresse. ‘‘Jireenyi
kiyya bultii lamaa fi sadii’’ nuun jedha ture. Halkan halkan waanan
isaan dura deemee karaa agarsiisuuf jecha gufuun anaan dura dhaha
ture, qophees miila irraa waanan hin qabne tureef. Gaaf tokko nan
fincile, ‘‘isin dura hin deemu, har’a ammoo tokkoon keessan dura
bu’aa’’ jennaan Abbayeen morma kiyya hudhee na qabee, ‘‘kan kiyya
guyyaa tokkoo fi lama hin caaluu maaliif kanaaf maqaa baatee na
dararta?’’ naan jedhe. Gadi taa’een walakkaa sa’atii booye. ‘‘Osoon
lubbuun jiruu waan ati feete gochuu irraa boodatti hin deebi’u’’
jedheen kakadhee waadaa seeneef.
Bultiidhaan of-irratti hirkannoon keenya nu harkaa mucucaataa
dhufte. Uummatnis dhiibbaa wayyaaneen irraan gahuu eegalteen nutti
as bahuu sodaachuu fi galaa nuuf dhiheessuu sodaachuu eegale. Isa
duraan yeroo humni keenya jabaa ture ‘‘arriyyaa (booyyee) tu dhufe’’
jedhee wayyaaneetti iyyaa ture, as deebi’ee ‘‘jarri dhufanii gubbaa
kana qubatanii jiruu dafaa asii badaa’’ jedhee yaada
shororkeessaa/sodaa nutti naquu eegale. Kanneen dhugumaan sochii
diinaa hordofanii kallattii isheen irra bobbaate nuuf himan hedduu
turan. Osoo kanneen akkasii hin jirree marti keenya iyyuu achi
keessaa hin baanu turre. Seenaa keessatti namootni akkanaa yoo maqaa
hin dhahamin illee bara baraan ni yaadatamu.
Bifa kanaan erga hanga Onkoloolessa 26, 1992tti turree booda haala
kanaan bakka kana keessa turuu akka hin dandeenye mirkaneeffanne.
Kanaaf filmaatni qabnu sadii ture. Tokko bifa siviliin gara
Finfinneetti dabruu, 2ffaa gara dirree dhihaa deemnee WBOtti
dabalamuu 3ffaan ammoo maqaa fi bifa jijjiirrannee baadiyyaa Jimmaa
keessa turuu ture. Abayeen yaada 2n kuffisee gara WBO dhiha jirutti
sossohuu filate. Nuti sadanis yaada isaa fudhannee irratti
waliigalle. Nama karaa beeku uummata keessaa nutti dabalamee ture
tokko quunnamnee akka haala nuuf mijeessu gaafanne. Nama maqaan isaa
Tamaam Abbaa Shiifaa jedhamu, dhalootni isaa Oddoo Hadaamii ti,
quunnamne. Karaa beeka jedhee yeroo hedduu waan dubbatuuf isa
filanne.
Gaafa Onkoloolessa 26 kana galgala baddaa jirrutti waamnee waan
ittiin karaa deemnu faanosii tokko, baatirii harkaa lama, ani waanan
miila duwwaa tureef anaaf ammoo qophee laastikaa tokko, galaa
karaatti nyaannuu fi tamboo karaatti aarsaa deemnu akka nuuf bitu
jennee birrii 200 itti kenninee Aggaarootti ergine. Aggaaroon bakka
nuti turre irraa sa’a 2-3 deemsisa ture. Birrii kana Abbayeen gaafa
rakkoof jedhee hidhannoo isaa keessa dhoksee kaa’ee kan ture birrii
600 keessaa baasee itti kenne. Yeroo inni birrii kana baasu Tamaam
ni arga ture. Abbayeen radiyoo oduu dijitaala tahe soonii tokkos
qaba ture. Raadiyoon Abbayee tayip rayitera fakkaata jedhanii
haasawu turan. Chaappaa dhaabaas akka inni
giiba qomaa keessatti baatu Tamaam
beeka ture. Bobbaa jalqabaa irraa eegalee isaan duukaa deemuudhaan
gara magaalaatti ergamaafii waan tureef.
Beellamni keenya gaafas galgala irraa
sa’a 8:00 irratti godoo gaaraa keessa ciisaanii booyyee eegan
keessatti ture. Tamaam sa’a dabarsee turee gara sa’a 10:30 irratti
dhufe.
Galaa inni bitee fide erga nyaannee booda qawwee qabnu kilaashii 4
dhaqanii ganda keessa akka awwaalanii deebi’aniif jennee Geetaachoo
fi waardiyyaa isaa Tamaam duukaa ergine. Yeroo dheeraa waan turaniif
ani mufadheen godoo keessa ibidda bira gadi ciise. Abbayeen taa’ee
waardiyyaa narraa eega ture. Kana gidduutti ganda Geetachoonfaa
deeman keessaa dhukaasa jabaa dhageenye. Abbayeen utaalee ol ka’e.
‘‘Kunoo guyyaan ni geesse’’ jedhee gara bosonaatti yeroo inni ol
fiigu dhukaasni ani argee hin beekne xaafii keessaa ol nutti roobe.
Duuba isaa irraan anis bosonatti ol fiigee garaan lo’ee ija kiyya
lafatti gadi qadaadee ciise. Gidduu kanatti fageenya meetira 20-30
tahu irraa dhukaasa lafa sochoosuu fi ifa guddaa qabu dhagahe.
Sagalee boombii F1 tahuu isaa hin shakkine. Abbayeen boombii F1
lamaa fi shugguxii makarov tokko of harkaa qaba ture.
Dhukaasa sakatta’aa erga gootee booda
Wayyaaneen bakka inni itt kufe argatte. ‘‘Tamaam, Tamaam,’’ jettee
isheedhaa waamu dhagaheen akka inni haxxee kana nurratti hiisise
hubadhe. Tamaamiin itti waamtee Abbayee tahuu isaa gaafatte. Innis
jaakkeeta inni uuffataa turee fi raadiyoo isaan akka adda baafachuu
dandahu himeef. Chaappaa dhaabaas akka inni giiba qomaa keessatti
baataa ture afaan amaaratiin itti hime. Chaappaa kana garuu torban
tokkoon dura dhabamsiifne. Hidhannoo keessaa akka birrii 400 qabus
himeef. Birriin sun dhuka’a boombiin akka gubate arganii afaan
amaaraatiin walitti dubbataa turan. Jabina dhuka’uu boombichaan kan
ka’e qaama isaa tokko illee baruu hin dandeenye. Gootummaan isaa
hanga har’aatti kan na dinqisiisuuf diinni akka reeffa isaa illee
hin arganne gochuu isaa ti. Gaafa Onkoloolessa 27, halkan keessaa
naannoo sa’a 11:45 irratti gootni goota caalu gootni bilisummaa
Oromoo tokko wareegama hiriyyaa hin qabne isa dhumaa kana kan kafale
Guutuu Caalii ti; Abbayee-Abbaa Waraanaa, Waraana Bilisummaa Oromoo.
Bakki isaa Oddoo Hadaamii jedhama, Ona Gommaa Godinaa Jimma Abbaa
Jifaar-Oromiyaa.
Ani kanan dhokadhee ture karaa bitaa isaa irraan waan tureef diinni
ammoo karaa mirgaan waanan gore itti fakkaatee karaa sana sakatta’a
gootee na bira dabarte. Ani hafeera jedhee of hin amannen ture.
Har’a illee amanuuf na rakkisa. Har’a yeroon seenaa dabre sana
yaadadhu osoon hin beekin himimmaan maddii irra gadi na xuruura.
Kuukkiin isaa qaama na raasa. Sakkatta’a jabaa erga gootee booda
waraanni wayyaanee raadiyoo quunnamtii banattee koodii 02n
hogganoota isheetti erga gabaaftee booda achi irraa sossoote. Gara
sa’a tokkoo achuma riphee ergan ciisee booda ka’ee deemsa sa’a
tokkoo fi walakkaa gara boodaatti of-irra deebi’ee deemeen qonnaa
boqqolloo uummataa keessa bule. Waardiyyaa isaa kan ture Darajjeenis
bakka kana keessa dhokatee waan tureef karaa ijoollee boqqolloo
eegduun koodiin gaafachiisee walitti dhufne. Ani maqaan kiyya
Jimmatti Jamaal waan tureef Darajjeen ammoo Yosuuf waan taheef ‘‘yoo
inni Jamaaliin beeka jedhe natti fidaa’’ jedheen itti erge.
Ijoolleenis kana adda baafattee wal nu quunnamsiifte.Naannawaa kana
oollee bullee owwaalamuu Abbayee erga mirkaneeffanee booda deemsaaf
karoora baafanne. Inni calqabaa horii argachuu dha. Inni lammataa
ammoo karaa ittiin magaalaa Jimmaa gallu tolfachuu dha. Yosuufin
achuma ijoollee boqqolloo eegdu bira kaa’een
maadhee kiyya quunnamuuf deemsa sa’a
sadii of irra deebi’e. Isaan ‘‘Jimmaan deemeen rasaasaa fi qawwee
fidaatii horiin ittiin dhaqee deebi’u naa barbaadi’’ jedheen.
‘‘Birrii 100 siifan kenna, yeroo deebitu kilaashii tokkoo fi rasaasa
30 naa kennitaa?’’ kan jedhuun waliigalle. Amanuu hin dandeenye.
Halkan lammataa horii kana fudhadhee osoon Yosuufitti deebi’aa jiru
karaatti humni wayyaanee natti dhufte. ‘‘Quum! Maannawu!’’ otuma
isheen naan jettuu ‘‘gabaree nawu, gabaree nawu’’ jechaa fiigee
gidduu kutee dhukaasa ishee keessa bahe.
Bakka Yosuufiin kaa’ee deemetti
deebi’ee isaan walitti dhufnee, galaa keenya gudunfannee deemsa
dheeraa eegalle. Halkan sagal deemnee guyyaa 10ffaa irratti bifa
uummataatiin mosaafira warra ganda Doonachoo Abbaa Bulguu (waliyyii
naannoo kana keessatti hedduu kabajaa qabu) irraa galan fakkaannee
nyaataa fi jimaa kadhataa dhufnee magaalaa Alamaayyoo Maccaa
jedhamtutti taaksii korree Jimmaan galle. Mana maadhee keenyaa
magaalaa Jimmaa naannoo Mantiinaa jedhamuu tokko dardara maqaan isaa
Husseen jedhamu barataa kutaa 11 kan ture bira bullee, inni ganama
isaa ka’ee atoobusii nu korsiisee Finfinneetti nu dabarse.
Abbayeen har’a hin jiru seenaan isaa
garuu bara baraan hanga sabni Oromoo jiraatutti ni jiraata. Maqaan
baduu mannaa, mataan baduu wayya kan jedhu sana filate. Mataan isaa
yoo bade iyyuu maqaan isaa ni jiraata. Oromiyaa walaboomte
keessattis guyyaan siidaa isaa ijaarru akka dhihaatu abdiin qaba.
Darajjeenis QBO osoo addaan hin kutin
itti fufuudhaan WBO bara 1995 konyaa Horroo keessa sossohaa turetti
makamee osoo qabsoo irra jiruu basaasa wayyaaneen qabamee hanga
ammaatti mana hidhaa wayyaanee Karchallee jiraachuu isaa dhagaheera.
Aliyyiin yeros waraana wayyaaneen qabamee Dhidheessatti erga
hidhamee booda gara Zuwayitti dabarfame, isaan booda odeeffannoo
isaa hin dhageenye. Geetaachoon hanga 1998 biyya keessa qabsoo
hidhannoo irra erga turee booda adamsi diinaa itti jabaannaan karaa
Keniyaa irraan Kanaadaa galee jireenya koolugaltummaa jiraataa jira.
Egaa kana hundaa kanan tarriseef
seenaan Abbayee kun guutuutti barreeffameera jechuu osoo hin taane
hanguman irraa quba qabuu fi yaadachuu dandahe tarrisee yoon dabarse
haalli wareegama isaa kun muuxannoo qabsoo ni dabala jedheen amana.
Haala sochii qabsoo bilisummaa waggoota 17n dabran kana yeroon of
duuba deebi’ee ilaalu hedduu na raaja. Goota hedduu agarree jirra,
gantuus akkasuma. Faallaa lamaan yeroo mara wal-faana deemu. Xumura
irratti garuu gootummaan akka injifatu eenyu illee shakkii hin qabu.
Gantuun mataan ishee illee kana ni beekti. Har’a nyaatee bor du’uu
wayyaaf malee gantummaan jireenya akka hin taane ni hubatama.
Seenaan gootota Oromoo bara baraan ni yaadatama!
Qabsa’aan ni du’a, Qabsoon itti fufa
Mathias Gudina VIA Mathias Gudina


text:
Infoormaatiksii
Infoormaatiksiin tooftaa saayinsaawaa fi qabatamaa ta'een shallagaa fi faayidaa isaa qorachuudha. Informaatiksiin haala tooftawaa ta'een danda'amummaa, caasaa, himannoo, fi adeemsa tooftawaa (ykn seermurtoo) kan odeeffannoo guuruu, hujeessuu, kuusuu, tamsaasuu, fi argachuuf bu'uura ta'e qorachuu dha; odeeffannoon kun kuufannoo kompitaraa keessatti haala laklameetin kan lakkaddaayee ykn haala jiinii fi caasaa pirootiniitin seeloota baayoloojikaawaa keessa kan jiru ta'uu danda'a. Saayintistiin kompitaraa tiyoorii shallagaa fi saxaxuu meeshaalee shallagaa irratti addayeeffata.


text:
BOQONNAA KUDHA LAMA
Michuu Waaqayyoo Taʼuu kan Dandeessu Akkamitti?
1, 2. Namoota michoota Yihowaa turan keessaa tokko tokko eenyu faʼi?
MICHUU kee akka taʼu kan barbaaddu nama akkamii ti? Nama jaallattu, nama itti dhihaattuu fi nama sitti dhihaatu, akkasumas nama gaarii fi amalawwan ati dinqisiifattu qabu dha.
2 Yihowaan namoonni tokko tokko michuu isaa akka taʼan ni filata. Fakkeenyaaf, Abrahaam michoota Yihowaa keessaa tokko ture. (Isaayaas 41:8, hiika bara 1899; Yaaqoob 2:23) Yihowaan Daawitiinis ni jaallata ture. Daawit ‘nama akka garaa isaa’ akka taʼe dubbateera. (Hojii Ergamootaa 13:22) Daaniʼel raajichis Yihowaa biratti “guddaa jaallatamaa” ture.—Daaniʼel 9:23.
3. Abrahaam, Daawitii fi Daaniʼel michoota Yihowaa kan taʼan maaliifi?
3 Abrahaam, Daawitii fi Daaniʼel michoota Yihowaa taʼuu kan dandaʼan akkamitti? Yihowaan Abrahaamiin, ‘Ati anaaf abboomamteetta’ jedhee ture. (Uumama 22:18) Yihowaan warra gad of qabuudhaan isaaf ajajamaniif michuu ni taʼa. Sabni tokko illee michuu isaa taʼuu ni dandaʼa. Yihowaan saba Israaʼeliin, “Anaaf dhagaʼaa, ani Waaqayyo keessan isiniif nan taʼa, isin immoo saba koo in taatu” jedheera. (Ermiyaas 7:23) Kanaaf, atis dhugumaan michuu Yihowaa taʼuu yoo barbaadde isaaf ajajamuu qabda.
YIHOWAAN MICHOOTA ISAA NI EEGA
4, 5. Yihowaan michoota isaa kan eegu akkamitti?
4 Kitaabni Qulqulluun, Yihowaan ‘warra garaa isaanii guutuu isa amanatan gargaaruuf’ karaa akka barbaadu dubbata. (2 Seenaa 16:9) Yihowaan Faarfannaa 32:8 irratti, “Waan gochuun siif taʼu sin hubachiisa, karaa irra adeemuun siif taʼu sittan argisiisa; sin gorsa, ija kootiinis sin toʼadha” jechuudhaan michoota isaatiif waadaa galeera.
5 Diinni humna guddaa qabu tokko michoota Waaqayyoo akka hin taane nu dhowwuu barbaada. Yihowaan garuu eegumsa nuu gochuu barbaada. (Faarfannaa 55:22 dubbisi.) Michoota Yihowaa waan taaneef garaa guutuudhaan isa tajaajilla. Haala rakkisaa keessatti illee isaaf amanamoo taʼuu dandeenya. Akkasumas amanannaa akka faarfatichaa qabna. Faarfatichi, “[Yihowaan] mirga koo waan jiruufis ani hin shishu” jedhee barreesseera. (Faarfannaa 16:8; 63:8) Seexanni michoota Yihowaa akka hin taane nu dhowwuuf kan yaalu akkamitti?
MORMII SEEXANAA
6. Seexanni namoota ilaalchisee maal jedhe?
6 Boqonnaa 11 irratti Seexanni Yihowaa irratti mormii akka kaase, Yihowaan sobduu dha akka jedhe, akkasumas Addaamii fi Hewwaan wanta sirrii fi dogoggora taʼe ofuma isaaniitii akka murteessan heyyamuu dhiisuun isaa sirrii akka hin taane akka dubbate baranneerra. Kitaabni Iyoob Seexanni namoota michoota Waaqayyoo taʼuu barbaadan irrattis mormii akka kaase ibsa. Seexanni, namoonni Yihowaa kan tajaajilan waan Isa jaallataniif utuu hin taʼin, waan Isa irraa faayidaa argataniif akka taʼe dubbateera. Akkasumas, nama kam iyyuu Waaqayyoon akka mormu gochuu akka dandaʼu dubbateera. Mee wanta Iyoob irraa barannuu fi Yihowaan akkamitti eegumsa akka isaaf godhe haa ilaallu.
7, 8. (a) Yihowaan Iyoobiin akkamitti ilaala ture? (b) Seexanni waaʼee Iyoob maal jedhe?
7 Iyoob eenyu ture? Nama gaarii waggaa 3,600 dura jiraate dha. Yihowaan bara sanatti namni akka isaa lafa irra akka hin turre dubbateera. Iyoob nama Waaqayyoof ulfina guddaa kennuu fi wanta hamaa jibbu ture. (Iyoob 1:8) Eeyyee, Iyoob dhuguma michuu Yihowaa ture.
8 Seexanni, Iyoob Waaqayyoon kan tajaajilu faayidaa ofii isaatiif jedhee akka taʼe dubbatee ture. Seexanni Yihowaadhaan akkana jedhee ture: “Ati isaa fi mana isaatti wanta inni qabu hundumaattis naannessitee dallaa hin ijaarree ree? Hojii harka isaatii in eebbifteef; qabeenyi isaas biyyicha keessatti in baayʼate. Mee, harka kee ol fuudhiitii wanta inni qabu hundumaa rukuti! Inni iyyuu mulʼinatti si arrabsa.”—Iyoob 1:10, 11.
9. Yihowaan Seexanni maal akka godhu isaaf heyyame?
9 Seexanni, Iyoob Yihowaa kan tajaajilu faayidaa Isa irraa argatuuf jedhee qofa akka taʼe dubbateera. Kana malees, Iyoob Yihowaa tajaajiluu isaa akka dhiisu gochuu akka dandaʼu dubbate. Yihowaan yaada Seexanaa fudhachuu baatus, Iyoob michuu Yihowaa kan taʼe waan Isa jaallatuuf taʼuuf dhiisuu isaa akka qoru isaaf heyyameera.
SEEXANNI IYOOB IRRA MIIDHAA GEESSISE
10. Seexanni Iyoob irra miidhaa akkamii geessise? Iyoob hoo maal godhe?
10 Jalqaba, Seexanni horiin Iyoob akka hatamanii fi akka dhuman godhe. Achiis hojjettoota Iyoob keessaa hedduu isaanii ajjeesise. Iyoob wanta qabu hunda dhabe. Dhuma irrattis, Seexanni qilleensa jabaadhaan ijoollee isaa kurnan jalaa ajjeese. Iyoob garuu Yihowaadhaaf amanamaa taʼee itti fufeera. “Kana hundumaa keessaa Iyoob hin yakkine, ‘Dabaa hojjette’ jedhees Waaqayyoon hin hadheessine.”—Iyoob 1:12-19, 22.
11. (a) Seexanni miidhaa dabalataa akkamii Iyoob irra geessise? (b) Iyoob maal godhe?
11 Seexanni abdii hin kutanne. Waaqayyoon, “Lafee isaa fi foon isaa rukuti! Inni iyyuu mulʼinatti si arrabsa” jedhe. Kanaaf Seexanni, Iyoob dhukkuba cimaadhaan akka qabamu godhe. (Iyoob 2:5, 7) Iyoob garuu ammas Yihowaadhaaf amanamaa taʼeera. “Ani . . . hamman duʼutti balleessaa malee jiraachuu koo irraa hin deebiʼu” jedheera.—Iyoob 27:5.
12. Iyoob, Seexanni sobduu taʼuu isaa kan mirkaneesse akkamitti?
12 Iyoob gaaffii Seexanni kaasee fi rakkinni hammi kun maaliif akka isa irra gaʼe hin beeku ture. Rakkina kana kan isatti fide Yihowaa isatti fakkaatee ture. (Iyoob 6:4; 16:11-14) Akkas isatti dhagaʼamus Iyoob Yihowaadhaaf amanamaa taʼee itti fufeera. Amma wanti hundi ifa taʼeera. Iyoob ofittoo hin turre. Iyoob michuu Yihowaa kan taʼe waan Isa jaallatuufi dha. Eeyyee, gaaffiin Seexanni kaase hundi soba taʼuun isaa mirkanaaʼeera!
13. Iyoob amanamaa taʼuun isaa buʼaa maalii argamsiise?
13 Iyoob wanta samii irratti taʼaa jiru beekuu baatus, Waaqayyoof amanamaa taʼuudhaan Seexanni hamaa taʼuu isaa mirkaneesseera. Yihowaan, Iyoob michuu amanamaa taʼuu isaatiin isa badhaaseera.—Iyoob 42:12-17.
GAAFFII SEEXANNI SI IRRATTI KAASE
14, 15. Seexanni dhiirotaa fi dubartoota hunda irratti gaaffii akkamii kaase?
14 Wanta Iyoobiin mudate irraa barumsa guddaa argachuu dandeessa. Yeroo harʼaattis Seexanni, Yihowaa kan tajaajillu faayidaa Isa irraa argannuuf jennee akka taʼe dubbata. Iyoob 2:4 irratti Seexanni “Namni wanta qabu hundumaa lubbuu isaaf in kenna” jedheera. Kanaaf, Seexanni Iyoob qofa utuu hin taʼin, dhiironnii fi dubartoonni hundi ofittoo akka taʼan dubbateera. Iyoob duʼee waggoota dhibbaan lakkaaʼaman booda illee Seexanni ammas Yihowaa arrabsaa fi tajaajiltoota isaa irratti gaaffii kaasaa jira. Fakkeenyaaf, Fakkeenyi 27:11, “Yaa ilma ko, nama ana arrabsuuf deebii kennuu akkan dandaʼutti, ati ogeessa taʼi, garaa na ciibsi!” jedha.
15 Yihowaadhaaf ajajamuu fi isaaf michuu amanamaa taʼuudhaan, Seexanni sobduu taʼuu isaa mirkaneessi. Michuu Waaqayyoo taʼuuf jireenya kee irratti jijjiirama guddaa gochuun yoo si barbaachise illee, akkas gochuuf murteessuun kee baayʼee si fayyada! Murtoon kun dhimma iddoo guddaan kennamuufii qabu dha. Seexanni rakkinni yoo si irra gaʼe amanamaa hin taatu jedhee dubbata. Nu gowwoomsuudhaan Waaqayyoof amanamoo akka hin taane gochuu barbaada. Akkamitti?
16. (a) Seexanni namoonni Yihowaa tajaajiluu akka dhiisan gochuuf tooftaalee akkamiitti fayyadama? (b) Diyaabilos Yihowaa tajaajiluu kee akka dhiistu gochuuf maal gochuu dandaʼa?
16 Seexanni michoota Waaqayyoo taʼuu keenya akka dhiisnu gochuuf tooftaalee garaa garaatti fayyadama. Al tokko tokko miidhaa kan geessisu ‘akka leenca barooduu fi nama liqimsu barbaaduutti’ dha. (1 Pheexiros 5:8) Michoonni kee, miseensonni maatii kee ykn namoonni kaan Kitaaba Qulqulluu qoʼachuu fi wanta sirrii taʼe raawwachuu akka dhiistu gochuuf yoo yaalan si dinqisiisuu hin qabu. Yeroo kanatti miidhaan akka si irra gaʼe sitti dhagaʼama taʼa. * (Yohaannis 15:19, 20) Kana malees, Seexanni “maleekaa ifaa” fakkaachuuf of jijjiira. Akkas gochuudhaan Yihowaadhaaf akka hin ajajamne nu gowwoomsuuf yaala. (2 Qorontos 11:14) Tooftaan biraan Seexanni Yihowaa tajaajiluu keenya akka dhiisnu gochuuf itti fayyadamu immoo, Waaqayyoon tajaajiluuf gaʼumsa akka hin qabne akka nutti dhagaʼamu gochuu dha.—Fakkeenya 24:10.
AJAJAWWAN YIHOWAA EEGI
17. Yihowaadhaaf kan ajajamnu maaliifi?
17 Yihowaadhaaf yeroo ajajamnu Seexanni sobduu taʼuu isaa mirkaneessina. Ajajamuuf maaltu nu gargaara? Kitaabni Qulqulluun, “Ati Waaqayyoon gooftaa kee garaa kee guutuudhaan, humna kee guutuudhaanis jaalladhu!” jedha. (Keessa Deebii 6:5) Yihowaadhaaf kan ajajamnu waan isa jaallannuufi dha. Jaalalli Yihowaadhaaf qabnu yeroo dabalu, wanta inni nu irraa eegu hunda raawwachuu barbaadna. Yohaannis ergamaan, “Waaqayyoon jaallachuu jechuun ajajawwan isaa eeguu dha; ajajawwan isaa immoo baʼaa ulfaatoo miti” jedhee barreesseera.—1 Yohaannis 5:3.
18, 19. (a) Wantoonni Yihowaan dogoggora akka taʼan nutti hime tokko tokko maal faʼi? (b) Yihowaan wanta humna keenyaa ol taʼe akka raawwannu akka nu hin gaafanne akkamitti beekna?
18 Haa taʼu malee, wantoonni Yihowaan dogoggora akka taʼan nutti hime tokko tokko maal faʼi? Saanduqa “ Wanta Yihowaan Jibbu Jibbi” jedhu keessatti wantoonni tokko tokko ibsamaniiru. Jalqaba irratti wantoota kana keessaa tokko tokko dogoggora akka taʼan sitti hin dhagaʼamu taʼa. Caqasawwan Kitaaba Qulqulluu saanduqicha keessa jiran yeroo dubbistuu fi gad fageenyaan irratti yommuu yaaddu, seerawwan Yihowaatiif ajajamuun ogummaa taʼuu isaa hubatta. Jireenya kee keessatti jijjiirama tokko tokko gochuu akka qabdus sitti dhagaʼama taʼa. Al tokko tokko jijjiirama akkasii gochuun ulfaataa taʼus, akkas yoo goote nagaa fi gammachuu michuu Yihowaa taʼuudhaan argamu argatta. (Isaayaas 48:17, 18) Jijjiirama akkasii gochuun akka dandaʼamu akkamitti beekuu dandeenya?
19 Yihowaan matumaa wanta humna keenyaa ol taʼe akka raawwannu nu hin gaafatu. (Keessa Deebii 30:11-14) Michuu dhugaa waan taʼeef, inni isa nuti of beeknu caalaa sirriitti nu beeka. Ciminaa fi dadhabina keenya beeka. (Faarfannaa 103:14) Phaawulos ergamaan akkana jedhee nu jajjabeesseera: “Waaqayyo amanamaa waan taʼeef, hamma baachuu dandeessan caalaa akka qoramtan hin heyyamu; kanaa mannaa, jabaattanii dhaabachuu akka dandeessaniif, yeroo qoramtanitti karaa itti keessaa baatan isiniif qopheessa.” (1 Qorontos 10:13) Yihowaan yeroo hunda cimina wanta sirrii taʼe gochuuf nu barbaachisu akka nuu kennu mirkanaaʼoo taʼuu dandeenya. Haalawwan rakkisaa keessatti jabaattee akka dhaabattu si gargaaruuf, ‘humna humna caalu’ sii kenna. (2 Qorontos 4:7) Phaawulos haala akkasii keessatti gargaarsa Yihowaa waan argateef, “Karaa isa humna anaaf kennu sanaatiin jabina waan hundumaatiif na barbaachisu qaba” jechuu dandaʼeera.—Filiphisiyus 4:13.
WANTA YIHOWAAN JAALLATU JAALLACHUU BARADHU
20. Amalawwan Yihowaa kamfaa hordofuu qabda? Maaliif?
20 Michoota Yihowaa taʼuu yoo barbaadne wanta Yihowaan dogoggora akka taʼe nutti hime raawwachuu dhiisuu malees, wanta kan biraa gochuu qabna. (Roomaa 12:9) Michoonni Waaqayyoo wanta inni jaallatu ni jaallatu. Wantoonni kun Faarfannaa 15:1-5 irratti ibsamaniiru. (Dubbisi.) Michoonni Yihowaa amala isaa hordofuudhaan “jaalala, gammachuu, nagaa, obsa, gaarummaa, dansummaa, amantii, garraamummaa fi of toʼachuu” argisiisu.—Galaatiyaa 5:22, 23.
21. Amalawwan Waaqayyo jaallatu argisiisuu barachuu kan dandeessu akkamitti?
21 Amalawwan gaggaarii kana argisiisuu barachuu kan dandeessu akkamitti? Kitaaba Qulqulluu yeroo hunda dubbisuu fi qoʼachuudhaan wanta Yihowaan jaallatu barachuu qabda. (Isaayaas 30:20, 21) Akkas yeroo gootu jaalalli Yihowaadhaaf qabdu ni dabala; jaalalli isaaf qabdu yeroo dabalu immoo isaaf ajajamuu barbaadda.
22. Yihowaadhaaf yoo ajajamte buʼaa akkamiitu argama?
22 Jijjiirama ati jireenya kee keessatti gootu uffata moofaa of irraa baasanii uffata haaraa uffachuu wajjin wal fakkaachuu dandaʼa. Kitaabni Qulqulluun ‘namummaa moofaa of irraa baastee’ “namummaa haaraa” uffachuu akka qabdu dubbata. (Qolosaayis 3:9, 10) Salphaa taʼuu baatus, jijjiirama kana yoo goonee fi Yihowaadhaaf yoo ajajamne “buʼaa [ykn eebba] guddaa” akka nuu kennu waadaa nuu galeera. (Faarfannaa 19:11) Eeyyee, Yihowaadhaaf ajajamuudhaan Seexanni sobduu taʼuu isaa mirkaneessi. Gara fulduraatti badhaasa waan argattuuf utuu hin taʼin, jaalala ofittummaa irraa bilisa taʼeen Yihowaa tajaajili. Akkas yoo goote Waaqayyoof michuu dhugaa taata!
^ KEY. 16 Kana jechuun garuu namoota Kitaaba Qulqulluu qoʼachuu kee akka dhiistu gochuuf yaalan kan toʼatu Seexana jechuu miti. Haa taʼu malee, Seexanni ‘waaqa sirna kanaa’ ti; akkasumas ‘guutummaan addunyaa humna isaa jala jira.’ Kanaaf, namoonni tokko tokko Yihowaa tajaajiluu keenya akka dhiisnu gochuuf yoo yaalan nu dinqisiisuu hin qabu.—2 Qorontos 4:4; 1 Yohaannis 5:19.


text:
SHEMPPUWAA TAMMANNE USUPPUNA
Tumu Goynuwaa Kaafiyoogaa Bessa
Misiliyaa go'ettiyoogaa xeelliyaagan Geeshsha Maxaafay tamaarissiyoy aybee?
Haymaanootiyaara gayttida baalata Kiristtaaneti aybidan xeelliyoonaa?
Neeni ammaniyoobata hara asata yiilloyennan waatada etau qonccissana danddayay?
NE HEERAY ubbay hambbalaashettidoogaa ne eridabadan ane qoppa. Issi uri qosan marzzeyiyaabaa heeran oliiddi takkin, he hanotay asaa woriyaaba gidiis. Neeni ay oottana danddayay? Danddayiyaaba gidikko, neeni he heeraappe baqatanaagee erettidaba. SHin yaata simmadakka, ‘Marzziyan hambbalaashettidanaashsha?’ yaagiya keehi koshshiya oyshaa oychchennan aggakka.
2 Worddo haymaanootiyaara gayttidabankka hanotay hegaa mala. Geeshsha Maxaafay hegaa mala goynoy tuna timirttetuuninne meezetun hambbalaashettidoogaa tamaarissees. (2 Qoronttoosa 6:17) Alamiyan de'iya worddo haymaanooteta ubbaa xaaxa waaxa oyqqida ‘Gita Baabiloonippe’ neeni kiyiyoogee keehi koshshiyaaba gididoy hegaassa. (Ajjuutaa 18:2, 4) Neeni hegaadan oottadii? Oottidaba gidikko loyttadasa. SHin worddo haymaanootiyaappe shaahettiyoogaanne kiyiyoogaa xalla gidennan hegaappe darobaa gujjees. Hegaappe guyyiyan, ‘worddo haymaanootiyaara gayttidabaappe ta bolli attidabi de'ii?’ yaagada ne huuphiyaa oychchana bessees. Ane amarida leemisota be'a.
MISILIYAA GO'ETTIYOOGAANNE MAYZZA AAWATUSSI GOYNNIYOOGAA
3 Amarida asatu son daro layttau de'ida misiletinne eeqau goynniyo sohoti de'oosona. Ne hanotaykka hegaa malee? Hegaadaana gidikko, hegaa mala beettiyaabaa go'ettennan Xoossaa woossiyoogee neeyyo balabanne oorattaba milatana danddayees. Ubba hageetuppe amaridaageeti neeni keehi siiqiyoobata gidana danddayoosona. SHin Xoossay baayyo asay goynnana bessiya ogiyaa yootiis; Geeshsha Maxaafay qassi nuuni misileta go'ettennaadan i koyiyoogaa yootees. (Kessaabaa 20:4, 5; Mazamure 115:4-8; Isiyaasa 42:8; 1 Yohaannisa 5:21) Yaatiyo gishshau, eeqaa goynuwaara gayttida neeyyo de'iya aybanne xayssada tumu goynuwaa kaafiyoogaa bessana danddayaasa. Aynne gidin hegeeta Yihooway xeelliyoogaadan, ‘tunabadan’ xeella.—Zaarettido Wogaa 27:15.
4 Mayzza aawatussi goynniyoogeekka worddo haymaanootetuppe darotun erettidaba. Amaridaageeti, Geeshsha Maxaafaa tumaa tamaaranaappe kase, hayqqida asay beettennasan de'iyaabadaaninne de'uwan de'iyaageeta maaddanau woykko qohanau danddayiyaabadan qoppoosona. Neenikka geella ne mayzza aawata ufayssanau darobaa oottennan aggakka. SHin neeni ha maxaafan SHemppuwaa 6n tamaaridoogaadan, hayqqida asati awaaninne de'okkona. Hegaa gishshau, etaara haasayanau maliyoogee go''ennaba. Nuuni siiqiyo hayqqidaageetuppe yiyaaba milatiya ayba kiitinne tumuppe yiyoy daydanttatuppe. Hegaa gishshau, Yihooway Israa'eeleti hayqqida asatuura haasayanau malennaadaaninne iita ayyaanaa ooso gidida hara aybanne oottennaadan teqqiis.—Zaarettido Wogaa 18:10-12.
5 Kase neeni goynniyo maaray misiliyaa go'ettiyoogaa woykko mayzza aawatussi goynniyoogaa gujjiyaaba gidikko, ne ay oottana danddayay? Geeshsha Maxaafan Xoossay hegaa waati xeelliyaakko bessiya sohuwaa nabbabada yohuwaa yuushsha qoppa. Neeni tumu goynuwaa kaafana koyiyoogaa hachchi hachchi Yihoowayyo woosan qonccissa; qassi aagaa mala qofaa oyqqanaadan nena maaddana mala akko woossa.—Isiyaasa 55:9.
BENI KIRISTTAANETI UFAYSSA MASQQALAA BONCHCHIBOOKKONA
6 Erettida baalatuura gayttidaagan issi ura goynoy worddo haymaanootiyan hambbalaashettana danddayees. Leemisuwau, Ufayssa Masqqalaa qoppa. Ufayssa Masqqalay, Yesuus Kiristtoosa yeletaa hassayissees geetetteesinne banttana Kiristtaane yaagiya haymaanooteti ubbay gaanau danddayettees, a bonchchoosona. Gidoppe attin, koyro xeetu layttan de'ida Yesuusi erissiyo ashkkarati hegaa mala baala bonchchidoogaa bessiya naqaashi baawa. Sacred Origins of Profound Things geetettiya Inggilizetto maxaafay: “Yesuusa yeletaappe simmin naa''u xeetu layttatussi i yelettido wodiyaa eriyay baawa; qassi i yelettidoy tumuppe awudekkonne erana koyida asati keehi guutta” yaagees.
7 Yesuusi erissiyo ashkkarati i yelettido gallassaa tumuppe eriyaaba gidiyaakkokka, eti hegaa bonchchokkona. Aybissi? The World Book Encyclopedia geetettiya Inggilizetto maxaafay giyoogaadan, koyro Kiristtaaneti “o yeleta gallassaanne bonchchiyoogaa eeqawu goynniya asaa meeziyaappe yiidabadan xeelliyo” gishshataassa. Geeshsha Maxaafay Yihoowayyo goynnenna naa''u kawoti bantta yeleta gallassaa bonchchidoogaa xallaa yootees. (Doomettaabaa 40:20; Marqqoosa 6:21) Yeleta gallassay eeqa xoossatussi goynniyoogaarakka gayttidi bonchchettees. Leemisuwau, Roome biittaa asay Uddufune 24n, Diyaana geetettiya macca xoossee yeleta gallassaa bonchchoosona. Kaalliya gallassan, eti awa ayfiyaa xoossaa giyo Appoolo yeleta gallassaa bonchchoosona. Hegaa gishshau, yeleta gallassaa bonchchiyoogee, eeqaa goynuwaara gayttidabappe attin, Kiristtaane ammanuwaara gayttidaba gidenna.
8 Koyro xeetu layttatun de'ida Kiristtaaneti Yesuusi yelettido gallassaa bonchchibeenna hara gaasoykka de'ees. I erissiyo ashkkarati, yeleta gallassaa bonchchiyoogee malan ammaniyoogaara gayttidoogaakka erennan aggokkona. Leemisuwau, beni wode daro Giriiketinne Roometi issi na'i yelettiyo wode issi ayyaani he sohuwaa yees; qassi he na'aa a laytta ubban naagees giidi ammanoosona. The Lore of Birthdays geetetiya Inggilizetto maxaafay “he ayyaana meretay, yeleta gallassay he na'aa yeleta gallassaara issi mala gidido issi xoossaara kaayuwan gayttidaagaa” yaagees. Yesuusa yeletaa malan ammaniyoogaara gattiya baalan Yihooway ufayttennaagee qoncce. (Isiyaasa 65:11, 12) Yaatin, Ufayssa Masqqalaa daro asay bonchchana danddayidoy aybissee?
UFAYSSA MASQQALAA DENDDUWAA
9 Asay Yesuusa yeleta gallassaa Tisaase 25n bonchchiyoogaa doommidoy i sa'an de'ido wodiyaappe amarida xeetu layttay aadhdhi simmiina. SHin naqaashati Yesuusi yelettidoy Xiqimita aginaana gidiyoogaa bessiyo gishshau, hegee Yesuusa yeleta gallassa gidenna.* Yaatin, Tisaase 25y aybissi doorettidee? Guyyeppe banttana Kiristtaane giida amaridaageeti, “he gallassay eeqawu goynniya Roome asati bonchchiyo ‘xoonettennaba gidida awa ayfiyaa yeleta gallassaara’ issi mala gidana mala koyidoba” milatees. (The New Encyclopedia Britannica) He wodee Israa'eele biittaaninne hegaa heeran balggo. Balgguwan awaa ho''oynne poo'oy keehi laafiyo wodiyan, eeqau goynniya asati ho''uwaanne poo'uwaa pultto gidida away ba manddaridosaappe simmana mala baalaa bonchchoosona. Awa ayfee ba biidosaappe simmiyo gallassaa geetetti qofettiyay Tisaase 25. Haymaanootiyaa kaalettiyaageeti, eeqawu goynniya asaa Kiristtaane oottanau he gallassaa “Kiristtaane” baala milatissidi bonchchiyoogaa doommidosona.#
10 Ufayssa Masqqalay eeqaa goynuwaappe yiidaagaa gidiyoogee daro wodeppe kase erettiis. Geeshsha Maxaafan baasettibeennaagaa gidiyo gishshau, 17tta xeetu layttan Ufayssa Masqqalay Inggilizeeninne Inggilize biittay haariyo Amarkka giddon de'iya biittatun bonchchettennaadan digettiis. Ubba Ufayssa Masqqalaa gallassi oosuwaappe ba son shemppiya uri qaxxayettees. Gidikkonne, he attida meezee takkennan zaarettidikka ba sohuwau simmiis; qassi amarida ooratta meezettikka gujettidosona. Ufayssa Masqqalay zaarettidikka wolqqaama baala gidiis; ha wodiyankka daro biittatun hegaadan bonchchettees. Gidikkonne, Ufayssa Masqqalay eeqaa goynuwaara gayttiyo gishshau, Xoossaa ufayssanau koyiyaageeti a gidin woy denddoy eeqaa goynuwaappe gidido hara baalakka gidin bonchchokkokna.%
BAALATU DENDDOY TUMUPPE QOFISSIYAABEE?
11 Amarida asati Ufayssa Masqqalaa malatiya baalatu denddoy eeqaappe gidiyoogaa maayoosona; shin hegankka etau he baalata bonchchiyoogee bala gidennabadan siyettees. Daro asay baala bonchchiyo wode eeqaa goynuwaabaa qoppennaagee tuma. Hegaa mala wodiyan so asay issippe shiiqiyo injjiyaa demmees. Neessikka hegaadan siyettii? Hegaa gidikko, tumu goynuwaa kaafiyoogaa deexo milatissiyay, eeqaa goynuwaa siiquwaappe so asaa siiquwaa gidennan aggenna. So asaa de'uwaa koyro essida Yihooway, neeni ne so asaara siiquwan de'ana mala koyiyoogaa ammanetta. SHin hegaa mala dabbotaa Xoossay ufayttiyo ogiyan minttana danddayaasa. Nuna keehi qofissana bessiyaabaa xeelliyaagan kiitettida PHauloosi: “Godaa ufaissiyaabai aibakko tamaarite” yaagidi xaafiis.—Efisoona 5:10.
12 Geella neessi baalati ha wodiyan bonchchettiyo gaasoy beni dendduwan de'iyaagaa mala gidennabadan siyettana danddayees. SHin denddoy hegaa keena tumuppe qofissiyaabee? Ee, qofissiyaaba! Leemisuwau, di'oy goggiyo ollan karameella be'idabadan qoppa. He karameellaa ekkada muutii? Ne meennaagee qoncce! He karameellay geeshsha gidenna. Baalati he karameellaadan ufayssiyaaba milatana danddayoosona; shin eta denddoy geeshsha sohoppe gidenna. Tumu haymaanootiyaa kaafanau nuussi de'iya xeelay, Xoossaayyo tumu ogiyan goynniyaageeta: “Tunabaa bochchoppite” yaagida hananabaa yootiya Isiyaasaagaa mala gidana bessees.—Isiyaasa 52:11.
HARA ASATA AKEEKAN OYQQIYOOGAA
13 Neeni baala bonchchennan agganau qofaa qachchiyo wode paacciyaabi gakkana danddayees. Leemisuwau, ooso sohuwan baalaa bonchchiyoogaara gayttidaban neeni gelenna gaasoy nenaara issippe oottiyaageetussi erettennan ixxana danddyees. Eti neeyyo Ufayssa Masqqalaa imota immiyaakko waatuutii? He imotaa ekkiyoogee balee? Ne aqo lagge ammanoy neegaa mala gidana xayikkoshin? Intte baalaa bonchchenna gishshau, ne naatussi attidabi de'iyoobadan siyettennaagaa waatada shaakka eruutii?
14 Ubba hanotata oyqqiyo ogiyaa eranau akeekanchcha gidanau bessees. Baalaara gayttida sarotaayyo zaaruwaa immaydda, neeyyo lo''obaa amottido gishshau, he uraa galatana danddayaasa. Hanotay ubbatoo nenaara gayttiya, woykko issippe oottiya uraara gayttidaba gidikkoshin. He wodiyan darobaa denttada yootanau koyana danddayaasa. Ay wodekka akeekanchcha gida. Geeshsha Maxaafay: “Intte ubbau waati zaaranau bessiyaakko erana mala, intte haasayai ubba wode, siyanau kehiyaagaanne ufaissiyaagaa gidanau bessees” yaagidi zorees. (Qolasiyaasa 4:6) Haratussi bonchchoy baynna hanotaa bessennaadan naagetta. Hegaappe, ne equwaa akeekan qonccissa. Imotaa immiyoogaanne issippe shiiqiyoogaa neeni ixxennaba gidikkokka, neeni hegaadan oottanau koyiyoy hara wodiyaana gidiyoogaa qonccissa.
15 Issi uri neessi imota immana koyikko waatuutii? Hegee hanotaadan dummatana danddayees. Imotaa immiyaagee: “Neeni baalaa bonchchennaagaa erays. Gidikkonne, hagaa neessi immana koyaas” gaana danddayees. Hegaa mala hanotan imotaa ekkiyoogee baalaa bonchchiyoogaa mala gidennabadan neeni qofaa qachchana danddayaasa. Imotaa immidaagee neeni ammaniyoobaa erana xayikko, baalaa bonchchennaagaa yootana danddayaasa. Hegee, neeni imotaa ekkido gaasuwaanne hegaa mala wodiyan imota immenna gaasuwaa qonccissanau maaddana danddayees. Hara baggaara qassi, imotay neeni ne ammanuwaa mintta oyqqennaba woy qassi ashuwaassi koshshiyaabaa demmanau ammanuwaa aggaagiyaaba milatissiya ogiyan imettidaba gidikko, he imotaa ekkennan aggiyoogee eratetta.
SO ASAY AMMANENNABA GIDIKKOSHIN?
16 So asay neegaa mala ammanuwaa kaallennaageeta gidikkoshin? He wodiyankka akeekanchcha gida. Ne dabboti bonchchiyo baalanne kaalliyo meeze ubbaa denttada etaara palamettana bessenna. Eti ne maataa bonchchana mala neeni koyiyoogaadan, banttau siyettiyaagaadan ammananau etau de'iya maataa bonchcha. (Maatiyoosa 7:12) Neeni baalaa bonchchiyoogan etaara walahettanaadan oottiya aybippenne haakka. Gidikkonne, tumuppe baala bonchchiyooba gidennabata xeelliyaagan akeekanchcha gida. Neeni ubbatoo lo''o zoriya wozanaara de'anaadan maaddiyaabaa oottana bessiyoogee qoncce.—1 Ximootiyoosa 1:18, 19.
17 Geeshsha Maxaafan baasettibeenna baalaa bonchchennaagan, ne naatussi attidabi de'iyaabadan siyettenna mala ay oottana danddayay? Hegee layttaa giddon hara wodetun neeni oottiyoobaara keehippe gayttidaba. Yelidaageetuppe amaridaageeti bantta naatussi imota immiyo wodiyaa injjeyoosona. Neeni ne naatussi immana danddayiyo ubbabaappe keehi aadhdhiyaagee, etassi wodiyaa immada siiquwan qoppiyoogaa bessiyoogaa.
TUMU GOYNUWAA MEEZE OOTTA
18 Xoossaa ufayssanau, neeni eeqaa goynuwaa ixxada tumu goynuwaa kaafana bessees. Hagee ay gujjii? Geeshsha Maxaafay: “Issoy issuwaara waani siiqettanaakkonne qassi lo''o oosuwaa waati oottanaakko, issoy issuwau qoppoos. Issooti issooti shiiquwaappe attiyoogaa meeze oottidioogaadan, nuuni issippe shiiqiyoogaa aggokko; shin wurssettay matattiyoogaa intte be'iyo gishshau, issoy issuwaa minttettoos” yaagees. (Ibraawe 10:24, 25, NW) Kiristtaane shiiqoy Xoossay koyiyo ogiyan neeni ayyo goynniyo ufayssiya wode. (Mazamure 22:22; 122:1) Hegaa mala shiiqotun ammanettida Kiristtaaneti issoy issuwaa ‘minttettoosona.’—Roome 1:12.
19 Neeni tumu goynuwaa kaafana danddayiyo hara ogee, Yihoowa Markkatuura Geeshsha Maxaafaa xanna'ada eridobata haratussi yootiyoogaana. Ha wodiyan daro asay alamiyan haniiddi de'iyaaban tumukka “ooliiddinne kayyottiiddi” de'ees. (Hizqqeela 9:4) Geella hegaadan siyettiyo issi issi asata ne erennan aggakka. Geeshsha Maxaafan baasettida ne sinttanaa hidootaabaa etassi ayssi yootikkii? Neeni tumu Kiristtaanetuura issippe laggettaydda biyo wodenne Geeshsha Maxaafaappe ne tamaarido maalaalissiya tumaa haratussi yootaydda biyo wode, worddo ammanuwaara gayttida meeziyaa kaallana koyiyo ayba koshshaynne ne wozanaappe loddan loddan xayi xayi baana. Neeni tumu goynuwaa kaafikko, keehi ufayttanaagaanne daro anjjuwaa demmanaagaa ammanetta.—Milkkiyaasa 3:10.
GEESHSHA MAXAAFAY TAMAARISSIYOOBAA
- Misiliyaa go'ettiyoogee woykko mayzza aawatussi goynniyoogee tumu goynuwan ixettidaba.—Kessaabaa 20:4, 5; Zaarettido Wogaa 18:10-12.
- Denddoy eeqaa goynuwaappe gidido baalata bonchchiyoogee bala.—Efisoona 5:10.
- Tumu Kiristtaaneti bantta ammanuwaa haratussi qonccissiyo wode akeekanchcha gidana bessees.—Qolasiyaasa 4:6.
* Gujo Timirttiyaa xeella.
# Tisaase 25y doorettidoy Saternaaliyaa baalaarakka gayttidaagaana. Tisaase 17-24y Roometu goshsha xoossay bonchchettiyo wode. Saternaaliyaa wodiyan moosona, uyoosona, ufayttoosonanne issoy issuwau imotaa immoosona.
% Tumu Kiristtaaneti hara erettida baalata aybidan xeelliyaakko qonccissuwaa demmanau, Gujo Timirttiyaa xeella.
Menttotu Oyshaa
1, 2. Worddo haymaanootiyaappe kiya simmada ne huuphiyaa woygada oychchana bessii? Hegee keehi koshshiyoy aybissa gaada qoppay?
3. (a) Geeshsha Maxaafay misiliyaa go'ettiyoogaa xeelliyaagan ay yootii? Xoossay hegaa xeelliyo ogiyaara maayiyoogee amaridaageetussi deexxana danddayiyoy aybissee? (b) Eeqaa goynuwaara gayttida, neeyyo de'iya ubbabaa waatana bessii?
4. (a) Mayzza aawatussi goynniyoogee pattennaba gidiyoogaa waatidi eriyoo? (b) Yihooway ba asay iita ayyaana ooso gididabaa aynne oottenna mala teqqidoy aybissee?
5. Ne kase goynoy misiliyan go'ettiyoogaanne mayzza aawatussi goynniyoogaa gujjiyaaba gidikko, ne ay oottana bessii?
6, 7. (a) Ufayssa Masqqalay ay hassayannaassa geetetti qofettii? Koyro xeetu layttan Yesuusa kaalliyaageeti hegaa bonchchidonaa? (b) Yesuusi erissiyo ashkkaratu koyroogeetu wodiyan, yeleta gallassaa bonchchiyoogee aybiira gayttidabee?
8. Yeleta gallassaa bonchchiyoogee malan ammaniyoogaara waanidi gayttidaakko qonccissa.
9. Tisaase 25y waanidi Yesuusi yelettido gallassa geetettidi bonchchettiyoogaa doommidee?
10. Beni wode issi issi asay Ufayssa Masqqalaa bonchchibeennay aybissee?
11. Amarida asati baalaa bonchchiyoy aybissee? SHin nuna keehi qofissana bessiyaabi aybee?
12. Denddoy geeshsha gidennabaappe gidido meezetuppenne baalatuppe nuuni haakkana bessiyoy aybissakko leemisuwan yoota.
13. Neeni baalaa bonchchennaagan ayba paaceti gakkana danddayiyoonaa?
14, 15. Baalaara gayttida sarotaa asay nena sarotiyo wode, woykko issi uri neessi imota immanau koyiyo wode waatana danddayay?
16. Baalaara gayttidabata oyqqiyo ogiyan waanada akeekanchcha gidana danddayay?
17. Harati baalaa bonchchiyoogaa ne naati be'iyo wode etassi attidabi de'iyaabadan siyettenna mala eta waatada maaddana danddayay?
18. Kiristtaane shiiqotun beettiyoogee tumu goynuwaa kaafana mala nena waatidi maaddana danddayii?
19. Neeni Geeshsha Maxaafaappe tamaaridobata haratussi yootiyoogee keehi koshshiyoy aybissee?