text:
Oromia: Knoweldge and Society: Mammaaksa Oromoo March 4, 2017Posted by OromianEconomist in 10 best Youtube videos, 25 killer Websites that make you cleverer, Afaan Oromoo, African Literature, Black History, Chiekh Anta Diop, Culture, Cushtic, Indigenous People, Kemetic Ancient African Culture, Khemetic Africa's culture, Oromia, Oromiyaa, Oromo, Oromo Art, Oromo Literature, Oromo Wisdom, Uncategorized.
Tags: Afaan Oromoo, Africa, African Studies, Ancient Egyptian, Ateetee (Siiqqee Institution), Black History, Chiekh Anta Diop, Kemetic Ancient African Culture, Language and Development, Mammaaksa Oromoo, Meroetic Oromo, Muscians and the Performance Of Oromo Nationalism, Oral Oromo literature, Oromia, Oromian Voices, Oromo, Oromo Artists, Oromo culture, Oromo Identity, Oromo music, Oromo Nation, Oromo people, Oromo Proverbs, Oromo Proverbs (Mammaaksa Oromoo), Philosophy and Knowledge, Qubee Afaan Oromo, Safuu: the Oromo moral value and doctrine, The Goddess of Fecundity, The Making of African Philosophy: Converting Knowledge to Wisdom in Traditional Oromo (African) Society
2 comments
True Knowledge is wisdom. The Oromo value wisdom to the highest degree: ‘Rather than to be kissed by foolish man, I prefer to slapped by a wise man.’ How is true knowledge acquired? The Oromo proverbs answers: By inference, by study, through suffering, by moulding another person, by heart. ‘ One who does not understand an inference will never understand the thing as it is.. … But the great school of knowledge is experience, long life and old age. … The Oromo proverb offers no definition of knowledge; they are not interested so much in nature of knowledge as the type of knowledge they propose as a model for man-in-society, and it is clearly a knowledge obtained through experience through proximity to the object, as ‘the calf is known by the enclosure to have become a bull.’ See Claud Summer, Ph.D., Dr.h.c (1995), Oromo Wisdom Literature, Volume I , Proverbs Collection and Analysis.
Makmaaksa Oromoo (Oromo proverbs):
Abba hin qabdu akaakyuuf boochi
Abbaa iyyu malee ollaan namaa hin birmatu
Abbaan damma nyaateef ilma hafaan hin mi’aawu
Abbaatu of mara jedhe bofti hantuuta liqimsee
Abjuun bara beelaa buddeena abjoota
Addaggeen hamma lafa irra ejjettu nama irra ejjetti
Afaan dubbii bare bulluqa alanfata
Afaan gaariin afaa gaarii caala
Afaanii bahee gooftaa namaa ta’a
Akka madaa qubaa, yaadni garaa guba
Akka abalun sirbaan boquu nama jallisa
Akkuma cabannitti okkolu
Akukkuun yeroo argate dhakaa cabsa
Alanfadhuuti gara fira keetti garagalii liqimsi
ama of komatu namni hin komatu
Amartiin namaa hin taane quba namaa hin uriin
Ana haa nyaatuun beela hin baasu
Ani hin hanbifne, ati hin qalbifne
arrabni lafee hin qabdu lafee nama cabsiti
Asiin dhihoon karaa nama busha
“Aseennaa natu dide, kennaa warratu dide otoo nabutanii maal ta’a laata”,jette intalli haftuun
Badduun fira ishee yoo hamattee, baddubaatuun niiti ishee hamatti
Bakkka oolan irra bakka bulan wayya
Bakka kufte osoo hin taane, bakka mucucaatte bari
Balaliitee balaliite allaattiin lafa hin hanqattu
Bara bofti nama nyaate lootuun nama kajeelti!!
Bara dhibee bishaan muka namatti yaaba
Bara fuggisoo harreen gara mana, sareen gara margaa
Barri gangalata fardaati
Beekaan namaa afaan cufata malee hulaa hin cufatu
Biddeena nama quubsu eelee irratti beeku
Billaachi otoo ofii hin uffatiin dhakaatti uffisti
Bishaan gu’a gahe nama hin nyaatiin, namni du’a gahe si hin abaariin
Bishaan maaltu goosa jennaan waan achi keessa jiru gaafadhu jedhe
Bishingaan otoo gubattuu kofalti
Boru hin beekneen qad-bukoon ishee lama
Boftii fi raachi hanga ganni darbutti wal faana jiraattu
Bulbuluma bulbuli hangan dhugu anuu beeka
Buna lubbuuf xaaxa’u warri naa tolii kadhatu
Cabsituun tulluu amaaraatiin giraancee jetti
Citaan tokko luqqaasaniif manni hin dhimmisu
Dabeessa uleen (jirmi) shani
Daddaftee na dhungateef dhirsa naa hin taatu jette sanyoon
Dawaa ofii beekan namaa kudhaamu
Deegan malee waqayyo hin beekani
dhalli namaa otoo nyaattu diida laalti
Dhirsi hamaan maaf hin nyaatiin jedha niitii dhaan
Dhirsaa fi niitiin muka tokko irraa muramu
Dugda hin dhungatan, hunda hin dubbatani
Durbaa fi jiboota garaa gogaa lenjisu
Iyyuuf bakkeen naguma, dhiisuuf laphee na guba
Dhuufuun waliin mari’atanii dhuufan hin ajooftu
Diimina haaduun nyaatani,diimaa arrabaan nyaatu
Dinnichi bakka gobbitetti hordaa cabsiti
Doqnaa fi garbuu sukkuumanii nyaatu
Du’aan dhuufaa jennaan kan bokoke dhiisaa jedhe
Dubbii baha hin dhorkani galma malee
Dubbii jaarsaa ganama didanii galgala itti deebi’ani
Duulli biyya wajjinii godaansa
Eeboo darbatanii jinfuu hin qabatani
Edda waraabessi darbee sareen dutti
Fagaatan malee mi’aa biyyaa hin beekani
Farda kophaa fiiguu fi nama kophaa himatu hin amaniin
Firri gara firaa jennaan kal’een gara loonii jette
Foon lafa jira allaatti samii irraa wal lolti
foon lakkayi jennaan rajijjin tokko jedhe
fokkisaan nama qabata malee nama hin kadhatu
Fuula na tolchi beekumsi ollaa irraa argamaa jette intalli
Gaangeen abbaan kee eenyu jennaan eessumni koo farda jette
Gaangoonn haada kutte jennaan oftti jabeessite jedhani
Gabaan fira dhaba malee nama dhabinsa hin iyyitu
Galaanni bakka bulu hin beekne dhakaa gangalchee deema
Gaalli yoom bade jennaan, gaafa morma dheeratu bade
Gama sanaa garbuun biile (asheete) jennan warra sodaanne malee yoom argaa dhabne jedhe jaldeessi
Gamna gowomsuun jibba dabalachuu dha
Ganaman bahani waaqa jalaahin bahani
Gara barii ni dukkanaa’a
Garaa dhiibuu irra miila dhiibuu wayya
Garbittii lubbuuf walii gadi kaattu, warri qophinaafi se’u
Jaalalli allaatti gara raqaatti nama geessa
Gaashatti dhuufuun daalattii dha
Gogaa duugduun yoo dadhabdu saree arisaa kaati
Gola waaqayyoo itti nama hidhe lookoo malee ijaajju
Goomattuuf goommanni hin margu
Goondaan walqabattee laga ceeti
Gowwaa wajjin hin haasa’iin bakka maleetti sitti odeessa, karaa jaldeesaa hin hordofiin halayyaa nama geessa
Gowwaan ballessaa isaa irraa barat, gamni balleessaa gowwaa irraa barata
Gowwaan bishaan keessa ijaajjee dheebota
Gowwaan gaafa deege nagada
Gubattee hin agarre ibiddatti gamti
Guulaa hin bitiin jiilaa biti
Gowwaa kofalchiisanii, ilkee lakawu
Gowwaa fi bishaan gara itti jallisan deemu
Haadha gabaabduu ijoolleen hiriyaa seeti
haadha laalii intala fuudhi
Haadha yoo garaa beekan ilmoo jalaa qabani
Halagaa ilkaan adii, halangaan isaa sadi
Hanqaaquu keessa huuba barbaada
Haati ballaa (suuloo) ya bakkalcha koo jetti
Haa hafuun biyya abbaa ofiitti nama hanbisa
Haati hattuun intala hin amantu
Haati hattuun intala hin amantu
Haati kee bareeddi jennaan, karaa kana dhufti eegi jedhe
Habbuuqqaa guddinaaf hin quufani
Hagu dhiba jette sareen foksoo nyaatte
Hagu dhiba jette sareen foksoo nyaattee
Halagaa gaafa kolfaa fira gaafa golfaa
Hantuunni hadha ishee jalatti gumbii uruu bartii
Harka namaatiin ibidda qabaa hin sodaatani
Harki dabaruu wal dhiqxi
Harkaan Gudunfanii, Ilkaaniin Hiikkaa Dhaqu
Harree ganama badee, galgala kur-kuriin hin argitu
Harree hin qabnu, waraabessa wajjin wal hin lollu
Kan harree hin qabne farda tuffata
Harreen nyaattu na nyaadhu malee bishaan ol hin yaa’u jette waraabessaan
Harreen yoo alaaktu malee yoo dhuuftu hin beektu
Hidda malee xannachi hin dhiigu
Hidda mukaa lolaan baaseetu, hidda dubbii farshoo (jimaa)n baase
Hidhaa yoo tolcha, gadi garagalchanii baatu
hin guddattuu jennaan baratu dhumee jedhe
Hiriyaa malee dhaqanii gaggeessaa malee galu
hiyyeessaf hin qalani kan qalame nyaata
Hoodhu jennaan diddeetu lafa keenyaan hatte
Hoolaan abbaa abdatte, diboo duuba bulchiti
Hoolaan gaafa morma kutan samii(waaqa) arkiti
Ija laafettiin durbaa obboleessaf dhalti
Ijoollee bara quufaa munneen ibidda afuufa
Ijoollee hamtuun yoo nyaataaf waaman ergaaf na waamu jettee diddi
Ijoolleen abaa ishee dabeessa hin seetu
Ijoolleen quufne hin jett, garaatu na dhukube jetti malee
Ijoolleen quufne hin jettu beerri fayyaa bulle hin jettu
Ijoolleen niitii fuute gaafa quuftu galchiti
Ijoollee qananii fi farshoo qomocoraa warratu leellisa
Ijoollee soressaa dhungachuun gabbarsuu fakkaatti
Ilkaan waraabessaa lafee irratti sodaatu
Ilmi akkoon guddiftu dudda duubaan laga ce’a
Intalli bareedduun koomee milaatiin beekamti
Intallii haati jajju hin heerumtu
Itti hirkisaan kabaa hin ta’u
Ittiin bulinnaa sareen udaan namaa nyaatti
Jaamaan boru ijji keen ni banamti jennaan, edana akkamitin arka jedhe
Jaarsi dhukuba qofaa hin aaduu, waan achisutu garaa jira
Jaarsii fi qalqalloon guutuu malee hin dhaabatu
Jabbiin hootu hin mar’attu
Jaalalli jaldeessa yeroo fixeensaa garaa jalatti, yeroo bokkaa dugda irratti nama baatti
Jaalala keessa adurreen ilmoo nyaatti
Jaalalli allaatti gara raqaatti nama geessa
Jarjaraan re’ee hin horu
Jarjaraan waraabessaa gaafa ciniina
Jibicha korma ta’u elmaa irratti beeku
Jiraa ajjeesuun jalaa callisuu dha
Kadhatanii galanii weddisaa hin daakani
Kan abbaan gaafa cabse halagaan gatii cabsa
Kan abbaan quba kaa’e oromi(namni, halagaan) dhumdhuma kaa’a
Kan afaanii bahee fi kan muccaa bahehin deebi’u
Kan bishaaan nyaate hoomacha qabata
Kan citaa qabaa tokko namaa hin kennine mana bal’isii gorsiti
Kan dandeessu dhaan jennaan gowwaan galee nitii dhaane Adaamiin ollaa hagamsaa jiru bara baraan boo’aa jiraata
Kan gabaa dhagahe gowwaan galee niitii dhokse
Kan hanna bare dooluutu sosso’a
Kan hordaa natti fiiges, kan haaduun natti kaates bagan arge jette saani du’uuf edda fayyitee booda
Kan humnaan lafaa hin kaane yaadaan Sudaanitti nagada
Kan ilkaan dhalchu kormi hin dhalchu
Kan namni nama arabsi irr, kan abbaan of arabsutu caala
kan qabuuf dabali jennaan harreen laga geesse fincoofte
Kan of jaju hin dogoggoru
Kan quufe ni utaala, kan utaale ni caba
Kan tolu fidi jennaan, sidaama biyya fide
Kan tuffatantu nama caala, kan jibbanitu nama dhaala
Kan tuta wajjin hin nyaanne hantuuta wajjin nyaatti
Kan waaqni namaa kaa’e cululleen hin fudhattu
Karaa foolii nun hin jedhani jette wacwacoon
Karaan baheef maqaan bahe hin deebi’u
Karaan sobaan darban, deebi’iitti nama dhiba
Karaa dheeraa milatu gabaabsa, dubbii dheeraa jaarsatu gabaabsa
Karaa fi halagaatu gargar nama baasa
Keessummaan waan dhubbattu dhabde mucaa kee harma guusi jetti
Keessummaan lolaa dha abbaatu dabarfata
Keessa marqaa boojjitootu beeka
Kijiba baranaa manna dhugaa bara egeree wayya
Kokkolfaa haati goota hin seetu
Kormi biyya isaatti bookkisu biyya namaatti ni mar’ata
Kursii irra taa’anii muka hin hamatani
Lafa rukuchuun yartuu ofiin qixxeessuu dha
Lafa sooriin du’e baataatu garmaama
Lafaa fuudhuutti ukaa nama bu’a
Lafti abdatan sanyii nyaatee namni abdatan lammii nyaate
Laga marqaa jennaan ijoolleen fal’aanaan yaate
Lama na hin suufani jette jaartiin qullubbii hattee
Leenci maal nyaata jennaan, liqeeffatte jedhe, maal kanfala jennaan, eenyu isa gaafata jedhe
Lilmoon qaawwaa ishee hin agartu, qaawwaa namaa duuchiti
Lukkuun(hindaaqqoon) haatee haateealbee ittiin qalan baafti
Maa hin nyaatiin jedha dhirsi hamaan
Maal haa baasuuf dhama raasu
Mammaaksi tokko tokko dubbii fida tokko tokko dubbii fida
Mana haadha koon dhaqa jettee goraa bira hin darbiin
Mana karaa irra kessumaatu itti baayyata
Manni Abbaan Gube Iyya Hin Qabu
Maraataa fi sareen mana ofii hin wallalani
Maraatuun jecha beektu, waan jettu garuu hin beektu
Marqaa afuufuun sossobanii liqimsuufi
Marqaan distii badaa miti, irri ni bukata, jalli ni gubata
Marxoon otoo fiiganii hidhatan otuma fiiganii nama irraa bu’a
Mataa hiyyaassaatti haaduu baru
Midhaan eeguun baalatti hafe
Mucaa keetiin qabii mucaa koo naa qabi jettehaati mucaa
Muka jabana qabu reejjiitti dhibaafatu
Morkii dhaaf haaduu liqimsu
Nama foon beeku sombaan hin sobani
Namni akka fardaa nyaatu, gaafa akka namaa nyaate rakkata
Namni beela’e waan quufu hin se’u
Namni dhadhaa afaan kaa’an, dhakaa afaan nama kaa’a
Namni gaafa irrechaa duude, sirba irreechaa sirbaa hafa
Namni guyyaa bofa arge halkan teepha dheessa
Namni hudduu kooban galannii isaa dhuufuu dha
Namni mana tokko ijaaru citaa wal hin saamu
Namni nama arabsu nama hin faarsu
Namni badaan bakka itti badutti mari’ata
Namni gabaabaan otoo kabaja hin argatiin du’a
Namni qotiyyoo hin qabne qacceen qalqala guutuu dha
Nama kokkolfaa nama miidhuu fi bokkaan aduu baasaa roobu tokko
Niitiin dhirsaaf kafana
Niitiin marii malee fuudhan marii malee baati
Niitiin afaan kaa’aami’eeffatte yoo kabaluuf jedhan afaan banti
Nitaati jennaan harree qalle, hin tatuu jennaan harree ganne, qoricha jennaan isuma iyyuu dhaqnee dhabne
Obboleessa laga gamaa mannaa gogaa dugduu(faaqqii) ollaa ofii wayya
Obsaan aannan goromsaa dhuga
Obsan malee hn warroomani
Ofii badanii namaa hin malani
Of jajjuun saree qarriffaan udaani
Ofi iyyuu ni duuti maaliif of huuti
Ofii jedhii na dhugi jedhe dhadhaan
Okolee diddu okkotee hin diddu
Ollaa araban jira akkamittin guddadha jette gurri
Ollaan akkam bultee beeka, akkatti bule abbaatu beeka
Ollaafi garaan nama hin diddiin
Ollaa fi kateen nama xiqqeessiti
Ol hin liqeessiin horii keetu badaa, gadi hin asaasiin hasa’aa keetu bushaa’a
Otoo beeknuu huuba wajjin jette sareen
Otoo garaan tarsa’e jiruu, darsa tarsa’eef boossi
Otoo farda hin bitiin dirree bite
Otoo fi eegeen gara boodaati
Otoo garaan dudda duuba jiraate, qiletti nama darbata
Otoo sireen nama hin dadhabiin tafkii fi tukaaniin nama dadhabdi
Qaalluun kan ishee hin beektu kan namaa xibaarti
Qaban qabaa hin guunnee gad-lakkisan bakkee guutti
Qabbanaa’u harkaan gubnaan fal’aanan
Qabanootuharkaa, hoo’itu fal’aanaan
Qabeenyi fixeensa ganamaati
Qalloo keessi sibiila
Qalladhu illee ani obboleessa eebooti jette lilmoon
qaaqeen yoo mataan ishee marge bade jetti
Qarri lama wal hin waraanu
Qeesiinwaaqayyoo itti dheekkam, daawwitii gurgurtee harree bitatte
Qoonqoon darbu, maqaa hin dabarre nama irra kaa’a
Qoonqoon bilchina eeggattee, qabbana dadhabde
Qorichaofii beekan namaa kudhaamu
Qotee bulaa doofaan, miila kee dhiqadhu jennaa, maalan dhiqadha borus nan qota jedhe
Qurcii dhaan aboottadhu jennaan, qophoofneerra jedhe
Raadni harree keessa ooltedhuufuu barattee galti
Sa’a bonni ajjeese ganni maqaa fuudhe
Saddetin heerume jarjarrsaa akka baranaa hin agarre jette jaartiin, salgaffaa irratti waraabessi bunnaan
Salphoo soqolatte soqolaa gargaaru
Saree soroobduun afaan isheef bukoo ykn. dudda isheef falaxaa hin dhabdu
Sabni namatti jiguu irra gaarri (tulluun) namatti jiguu wayya
Sareen duttu nama hin ciniintu
Sanyii ibiddaa daaraatu nama guba
Sareen warra nyaattuuf dutti
Seenaa bar dhibbaa baruuf bardhibba jiraachuun dirqama miti
Shanis elmamu kudhanis, kan koo qiraaciitti jette adurreen
Sirbituu aggaammii beeku
Sii uggum yaa gollobaa, anaafoo goommani ni dorroba inni gurr’uu soddomaa jette jaartiin horii ishee gollobaan fixnaan
Sodaa abjuu hriba malee hin bulani
Soogidda ofiif jettu mi’aayi kanaachi dhakaa taata
Sombaaf aalbee hin barbaadani
Suphee dhooftuun fayyaa gorgurtee, cabaatti nyaatti
Taa’anii fannisanii dhaabatanii fuudhuun nama dhiba
Takkaa dhuufuun namummaa dh, lammmeessuun harrummaadha
Tikseen dhiyootti dhiifte fagootti barbaacha deemti
Tiksee haaraan horii irraa silmii buqqisaa oolti
Tokko cabe jedhe maraataan dhakaa gabaatti darbatee
tokko kophee dhabeetu booha, tokko immoo miila dhabee booha
Tufani hin arraabani
Udaan lafatti jibban funyaan nama tuqa
Ulee bofa itti ajjeesan alumatti gatu
Ulee fi dubbiin gabaabduu wayya
Ulfinaa fi marcuma abbaatu of jala baata
Waa’een garbaa daakuu fi bishaani
Waan ergisaa galu fokkisa
Waan jiilaniin kakatu
Waan kocaan kaa’e allaattiin hin argu
Waan namaa kaballaa malee hin quufani
Waan samii bu’e dacheen baachuu hin dadhabu
Waan uffattu hin qabdu haguuggatee bobbaa teessi
Waan warri waarii hasa’aan, Ijoolen waaree odeesiti
Wadalli harree nitii isaa irraa waraabessa hin dhowwu
Wal-fakkaattiin wal barbaaddi
Wali galan, alaa galan
Wallaalaan waan beeku dubbata, beekaan waan dubbatu beeka
Waaqaaf safuu jette hindaaqqoon bishaan liqimsitee
Warra gowwaa sareen torba
Waraabessi bakka takkaa nyaatetti sagal deddeebi’a
Waraabessi biyya hin beekne dhaqee gogaa naa afaa jedhe
Waraabessi waan halkan hojjete beekee guyyaa dhokata
Yaa marqaa si afuufuun si liqimsuufi
Yoo ala dhiisan mana seenan, yoo mana dhiisan eessa seenan
Yoo boora’e malee hin taliilu
Yoo ejjennaa tolan darbatanii haleelu
Yoo iyyan malee hin dhalchanii jedhe korbeesi hoolaa kan re’eetiin
Yoo suuta ejjetan qoreen suuta nama waraanti
yoo dhaqna of jaalatan fuula dhiqatu
Yoo namaa oogan eelee jalatti namaa marqu
yoo ta’eef miinjee naa taata jette intalli
Mammaaksota Dubartootaa Oromoo
1. Heeruma dharraanee(hawwinee) heerumnaan rarraane (rakkannee)
2. Asuu oolle jette tan heerumaaf muddamte”
3. Takkattii qayyannee taduraa hanqannee ykn takkaa qayyannee lukaa gubanne
4. Bakka dhiiganii hin fiigan.
5. Kana muranii kamiin fincaayan jette haati manaa inni ofirraa mura jennaan.
6. Kaanittuu abbaa argadhu jette haati intalaan.
7. Intalti ariifattuun haadha ciniinsuubarsiifti
8. Akka beekutti dhalaa(dahaa) nadhiisaa jette intalti harka namaa diddu
9. Sirbaaf bayanii morma hin dhofatan jettee intalti waa hin saalfannee.
10. Akka ebaluutti sirbaan morma nama jallifti jette intalti qalbii qabdu.
11. Mucaa deenna malee mucaa hin geennu jette intalti of tuffatte.
12. Wol akkeessee ollaan marqa balleesse jette intalti ofiin bultun .
13. Akka aadaa teennaa gaara gubbaa baanee teenna jedhe harmi dubartootaa.
14. Ati baldi ta dhiirsa ka’imaa jette intalti abbaan manaa isii jaarsaa.
(Baldu : ashuu,qoosuu,taphachuu, busheesuu)
15. Har’allee moo jette haati ijoolleen beelofne (shoomofne) jennaan isiin bakka cidhaatii quuftee waan galteef
16. Ani ufiif hin jennee, mucaan keessan ka hangafaa sun fuudha hin geennee? jette intalti mucaa kajeelte.
17. Soddaa fi dayma hin duudhatan.
18. Osoo dhukubsataan jiru, fayyaalessi du’a.
19. Ana bakki na dhukubu asii mitii maraafuu bakkuma gooftaan kiyya jedhe san kooba jette bookeen.
20. Makkitu malee makkaa hin hajjan
(Makkitu : naamaaf mijooftu/mijaa’u)
21. Akka dida’aa fi akka didanaatti na galchi
22. Daalun xaraan kaanu tara.
Qopheessan : Abdii Boriiti
Source: http://opride.com/hamba/?p=231
Related:


c: text/html

text:
Riqichi kun biyya chaayinaa daggala guddaa tokko keessatti gaara 2 jiddutti hojjatame. ol fageenyi isaa lafarraa Meetira 300 yoo tahu, lafarra ammoo Meetira 430 dheerata. akkasuma meetira 6 bal’ata. Riqichi kun Diizaayinara lammii israa’el kan tahe nama Haim Dotan jedhamuun Diizaayinni lafa kaayame, baasiin itti bahes Doolaara Ameerikaa Miiliyoona Sadihiif Kuma Dhibba Afur ($3.4 M).
Riqichi Kun Daawwitii Haalaan Yabbuu tahe 99, dachaa 3 walirraan kaayuun hojjatame. Guyyaa tokkotti Tuuristoota 8,000 qofatu akka irra bahan hayyamama. namoonni heddu wayta riqicha kanarra bahanii gubbaa gadi laalan, miila ofii jalaan hallayyaa guddaa waan arganiif Sodaatanii harkaan lafa qabatu.
eega Riqichi kun hojjatamee Xumuramee booda yaaliidhaaf Makiinaa irra oofanii jabeenya isaa mirkaneessanii jiru.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Akkuma Seera Dhuunfaa Gibxii keessatti ibsame, daa’imman reefuu dhalatan hundi guyyaa dhalatan irraa eegalee guyyoota 15 keessatti galmaa’uu qabu. Galmeen dhalootaa daa’imni tokko eessatti akka dhalate galmee seeraa waan hundeessuufi yeroo baay’ee sanada lammummaa isaa mirkaneessu argachuuf haal-duree waan ta’eef lammummaa dhabuu ittisuuf gargaara.
Dhaloota ijoollee koo eessatti galmeessuu danda'a?
Waajjira fayyaa naannoo da’umsi itti raawwatame jirutti dhiyaadhaa. Ragaa dhalootaa argachuu akka dandeessan sanadoota gaafataman hunda fiduu hin dagatinaa.
Sanadoota barbaachisan:
- Sanadoota gaa’ilaa ykn wal hiikuu seera qabeessa ta’anii fi seeraan mirkanaa’an.
- Beeksisa dhalootaa hospitaalichaan ykn dhaabbata yaalaa kamiinuu.
- Kaardii galmee UNHCR ykn paaspoortii abbaa fi haadha seera qabeessa ta’e.
- Abbaan yoo du’e ragaa du’aa. Yoo mana keessatti da’u waajjira fayyaatti gabaasuun beeksisa da’umsaa kennuu dandeessu
Waajjira fayyaa irraa ragaa dhalootaa gaafachuu kan danda’an namoota armaan gadii qofa:
- Abbaan
- Haadha (Eenyummaa abbaa qabdu)
- Obboleessa ga’eessota gama abbaa irraa (Eenyummaa abbaa qabu)
- Akaakayyuu/akaakayyuu ykn akkoo/akkoo gama abbaa irraa (Eenyummaa abbaa qabu)
Ragaa dhalootaa guyyoota 15 keessatti yoo hin arganne, maaloo waajjiraalee koree galmee siiviilii Ministeera Biyya Keessaa Masrii keessaa tokko dhaqi.
Sanadoota barbaachisan:
- Sanadoota gaa’ilaa ykn wal hiikuu seera qabeessa ta’anii fi seeraan mirkanaa’an.
- Beeksisa dhalootaa hospitaalichaan ykn dhaabbata yaalaa kamiinuu.
- Kaardii galmee UNHCR ykn paaspoortii abbaa fi haadha seera qabeessa ta’e.
- Abbaan yoo du’e ragaa du’aa. Yoo mana keessatti da’u waajjira fayyaatti gabaasuun beeksisa da’umsaa kennuu dandeessu
- Suuraa lama daa’imaaf (4 *6) .
- Unka 26, kan waajjira galmee siviilii kamirraayyuu argachuu danda’u
Yoo sanadoota barbaachisan argachuu hin dandeenye, abbaan yoo hin argamne, ykn rakkoon biroo yoo si mudate, maaloo UNHCR’s Infoline tokko qunnami.


text:
Wanti
biyya Egypt magaalaa Kaayirotti ta’aa tureefi jiru, akkasumalle wanti miidiyaa
hawaasaa irraan Oromoonni diyaaspooraa oofaa jiran kun waan hedduu nama
gaddisiisaati. Yoo akkanaan itti fufne, dogongora seenaa guddaa waraanni
Jaarraa Abbaa Gadaatiifi Addi Bilisummaa Oromoo wal-lolaa, dargiifi Somaaleenis
lolaa, Woyyaaneenis lolaa saffisuu dadhabanii dhiibbaa qabsoo bilisummaa Oromoo
rincicciisetti deebi’uuf deemna.
Dogongora
seeneerraa maaliif hin barannee? Safuu Oromoo maaliif dagannaa? Xiqqaan maaliif
guddaa hin kabajne? Guddaan maaliif xiqqaa hin kabajnee? Jaarsi maaliif
jaarsummaan irraa godaanee? Daa’imni barcumaa jaarsaarra taa’ee maaliif jaarsa jalaa
ka’uu dide? Oromoon jaarsa maaliif dhabee? Maaliif beekaafi wallaalaan walmakee,
hayyuufi gowwaa adda baafachuu wallaallee? Maaliif kabajjaan angafaafi
quxusummaa/maandhummaa Oromoo jidduu bade? Woyyaaneen qawween lolti nuuti
qawwee dhiisnee maaliif interneetiifi face book lollaa? Hoggansi dhaaba
siyaasaa biyya faranjii taa’ee riimootiidhaan qabsoo gaggeessuu waan hin
dandeenneef maaliif biyya farajjii taa’ee qabsoo gaggeessa jedhaa…?
Yaadaa
falaa:
1. Rakkoo
dhaabilee Oromoofi hawaasa Oromoo jiduuti muldhatu qaamni walabaa-jaarsoliin
Oromoo, abbootiin gadaatiifi abbootiin amantaa furuu qaban. Rakkoon dhaabbilee
siyaasaa Oromoo jiddutti dhalatte hawaasaalee Oromoo biyyoota alaa jiran keessa
seentee jirti. Rakkoo kana kan furuu danda’u maangudoota Oromooti yoo ani yeroo
hedduu jedhu, namoonni tokkoofi tokko, “Oromoon maanguddoo hin qabu,
maanguddoon Oromoo maangudummaa qaban hedduun hin jirtu…” yoo jedhan dhaga’a.
Yoo dhugumaan maanguddoo yookiin jaarsaa biyyaa of keessaa dhabne jiraanne
badneerra dafnee of to’achuu qabna. Maanguddoon Oromoolle badii seenaa kana
jalaa of baasa. Oromoolle manguddoo keessan maanguddoomsaa, jaarsa keessan
jaarsomsa. Hayyuu keessan hayyoomsa…
2. Namoonni biyya
alaa jiran siyaasaa biyya alaatti hoogganuu dhiisuu: namoonni biyya alaa jiran
qabsoo bilisummaa Oromoo deeggarsaa maallaaqaatiifi dippoloomaasii hojjachuun
hojii siyaasaa worra biyya keessaa hojjatu ykn worra bosona Oromiyaa keessaa
lolanuuf dhiisu. Woraana biyya alaatti osoo hin taane, Oromiyaa keessatti
ijaaruu…
3. Dhaabbileen
siyaasaa Oromoo kaayyoo tokko irratti waliigaluu- yoo xiqqaate bilisummaa
uummata Oromoo irratti walii galuu, (bitaanis yaabanii mirgaanis yaabanii
walgayiin kooruma) jechuun yaadaa wolitti dhihaataa irratti wolii galuu. Yoo
danda’ame, dhaabileen siyaasa Oromoo hundi tokko ta’u, yoo ta’uu dhabaatelle
namuu karaa itti fakkaateen haa itti fufuutii, waldura dhaabachuun mogolee walbuusuun
hafuu qaba…” Garuu tooftaan qabsoo gara garaa yoo yaadamelle, dhaabbileen
warana adda addatti ijaaruu fedhan miidhaafi bu’aa isaa sirriti itti yaaduun
barbaachisaa akka ta’e hubachu. Obboleessi gowwaan loon obboleessaa silmii
(balqii) itti dhiisee yoo obboleessi du’e doomaa (sa’a muchi duude) dhaala”
dubbii maammaaksaa akka hin taane, dhaabni qabsoo Oromoo hundinuu akka qabsoo
Oromootti beekamtiifi kabajaa kennuuf. Tooftaaleefi sagantaa siyaasaa irratti
waldhabuufi waldura dhaabachuu dhiisu. Injifannoon gama hundaan argameefi
argamuuf deemu, injifannoo uummata Oromoo hundumaa gochuun ilaaluu…
4. Garaa garummaafi
waldhabbii xiqqoo Oromoo jidduu jirtu Woyyaaneen naqarsa taatee, akka madaa
naqarsaa keessaa seenuun addaan nu facaastee qabsoo Oromoon finiinsee itti jiru
kana fashalchisiisuuf halkaniifi guyyaan akka hojjachaa turteefi jirtu
dagachuun walnyaachisuudha. Badii Oromoo irra gaheef sadarkaa duraa irratti
Oromoo shakkuu osoo hin taanne, diinaa Oromoo shakkuun barbaachisaadha.
Woyyaaneen yeroo yerootti ajandaa nuuf uumtee qabsoo nu dagachisiisuuf yaalii
akka gootuufi hedduun namaa ajandaa diinonni Oromoo jiddutti uuman hafarsaa
qabsoo Oromoo awwaaressuu dhaabu. Tooftaalee qabsoon taasiseefi taasisaa jiru,
akkasuma taasisuuf jiru karaa miidiyaalee gara garaatiin himuu dhiisuu…
5. Siyaasa amantaa
irraa fageessuu, akkasuma amantaalle siyaasa biraa fageessuu…
6. Naannummaa irraa bilisa ta’uun Oromummaa
qofaan ijaaramuu…
7. Xiqqaan guddaa
kabajuu, guddaan xiqqaa kabajuu…
8. Akka aadaa
Oromootiin hayyuu hayyoomsuu: Namni hayyuu jedhamelle, kabajaa ofii isaatiifi
kan nama biraalle eegatee hayyummaa isaa eeggachu. Hayyuu kan hayyoomsu
beekaafi wallaalaa; akkasuma hayyuu namni jedhamelle beekaafi wallaalaafile
kabajaafi yeroo qabaachuu….
9. Social
media (miidiyaa hawaasaa) diina Oromoo
ittiin abaaruu malee Oromoofi Oromoon ittiin wal-abaaruu dhiisu….
10.Lammiirraa baqachuun orma jala galuu dhiisu:
Mammaaksa, “ormi gaafa kolfaa, firri gaafa golfaa” jedhu yaadachuun hamaafi
tolaa ofirrattis duuluu dhiisu…
11.Haafuura biyya
alaatti akka qufaa Oromoo killisiisee yaadaan qufaasisaa jiru kana akkuma inni
biyya alaatti dhaamu gochuu malee, gara Oromiyaatiifi gara olla Oromiyaatti
akka hin galle yeroodhaan talaaluu ykn kittibaatii kennanii fayyisuu…
12. Miidiyaa guddaa
Oromoo kan fedhiifi bilisummaa Oromoo irratti hojjatu ijaaruu, kan jiran
jabeessuu; kan biraalle hundeessu. Miidiyaaleen Oroomoo jiran kunnee Oromoo
Oromoo akka urgaawan gochuun akka inni kutaalee Oromiyaa Boorana, Gujii, Arsii,
Ituufi Humbana, Tuulama, Macca, Walloofi kkf of itti hirmaachisiisuun kutaalee
Oromoo hundumaa abbummaan akka itti dhaga’amu gochu…
13.Waraanaa gara
garaatti ijaaruufi kaayyoo gara garaa faranjootatti yookiin hawaasa addunyaatti
himuu dhiisuu. Kaayyoo Oromoo tokkorratti walii galuun itti cichuu….
14.Yeroo amma
dhiigni Oromoo akkuma bara Minilikiitti dhangala’aa jiru kanatti, garaa
garummaa xiqqoo dhiisuun dhiiga qeerroofi ilmaan Oromoo galmaan gahuufi
akkasuma gumaa baasuun bilisummaa fiduuf bakka tokkotti dhufu…
15.Olala diyaaspooraan
Oromoo karaa miidiyaa hawaasaatiin wolirratti oofaa jiran Woyyaaneen biyyatti
sagantaa dokumentarii irratti hojjattee uummata Oromootiifi qeerroo Oromoo
biyyatti ittiin hamilee cabsuuf halkaniifi guyyaa waan hojjataa jirtuuf,
namoonni Oromoo taatanii Oromoo irratti ololtan osoo hin beekin wallaalchaan
Woyyaaneef akka miindeffatanii hojjataa jirtan bartanii gocha kanarraa
dhaabachuu...
16.Siyaasaa namoota siyaatiif dhiisu. Yeroo
hedduu siyaasaa karaa miidiyaa hawaasaatiin oofan irratti kan wal-lolaa jiran
irra jireessi namoota siyaasaatii miti. Namoonni of mudhisuuf, akkasuma yaada
dhuunfaa isaanii irratti namoottaan walitti bu’uun daboo wal-arrabsuu karaa pal
talk tiin walitti banuun beekaman, amma gama face book tti asi gara galanii jiran
kunneen gocha kanarraa dhaabachu…


text:
Wiixata Bitooteessa 14 bara 2016 galgala barattonni Oromoo kan Yunivarsitii Adaamaa Mootummaan Itiyoophiyaa nu hin bulchuu akkasumas dhiigii ijoollee Oromoo dhangala’e gumaa haa argatuu jechuun hiriiruu isaanii barattonni dubbatanii jiru. Yeroo kanattis polisiin addaa Oromiyaa kan mooraa yunivarsitichaa keessa duraanuu buufatee jira ittiin jedhan hiriira kana diiguuf aara himiimansuu fi dhukaasuu isaa ibsan. San booda baratonni gara lafa cisiicha isaaniitti erga baqatanii booda waraanni mootummaa Itiyoophiyaa doormii barattotaa cabsee seenuun barattoota gad baasuun jilbaan akka deemaniif dirqisisuu isaa fi sana booda gara Isataaadiyoomi mooraa sanaatti geessamanii garaan akka ciisan ta’uu isaanii barattoota keessaa ibsanii jiru.
Halkan walakkaa ta’uuf daqiiqaan soddomni lafa hafeetti kan nu ciibsan qorra keessa bulle jedhan. Sana booda kutaan dhimmi nageenyaa kan mooraa yunivarsitii ganamaa qabee achuuma Istaadiyamii keessatti walgahii gaggeessuu isaa fi bulanii oolanii walakkeessa guyyaa irraa satadiyamii keessaa ba’uu dubbatu. Barattonni reebaman fi hidhaman akka jiraniis dubbatanii jiru. Prezidaantiin yunivarsitii Adaamaa Jang Lee dhimma kana kan ileen gabaasni akka isaan ga’ee fi garuu ibsa kennu akka hin dandeenye ibsan.
Godina Qallam Wallaggaa aanaa Jimmaa Horroo magaalaa Nuunnuu keessatti humnoonni mootummaa uummata nagaa reebaa hidhaatti naquu dhaan dararaa jiru jechuun jiraattonni himatanii jiru. Baatiiwwan arfan darban keessa hiriirawwan mormii geggeessaman isintu qindeesse jechuu dhaan mana namaa irra naanna’anii balbala cabsanii namoota hidhaatti guuruu, karaa irra illee deemuu sodaanne jedhu. Haala jiraattonni uumame jechuun himatan kana qaama mootummaa biraa adda baafachuuf gara itti gaafatamaa waajjira OPDO obbo Nabiyyuu Raagaatti naannoon keenya nagaa dha. Tarkaanfiin fudhatames hin jiru jedhan.
Gama biraan achuma godina Qallam Wallaggaa aanaa Anfilloo magaalaa Ashii keessatti barattoonni hiriira ba’uu isaaniitiin humnoonni mootummaa itti bobb’anii kaan reebanii kan rasaasaan rukutame illee jiraachuu jiraattonni magaalatti ni dubbatu. Ittiin ka’umsi hiriira Sanaa maal akka ta’e jiraataan magaalattii tokko ennaa ibsan barsiistota isaanii keessaa lama qabamanii waan hidhamaniif akka gad dhiisaman gaafachuuf hiriira ba’an jedhan.
Bulchaan magaalaa Ashii obbo Gelaahun Leencaa himannaa uummataa kanaaf ennaa deebii kennan hiriirri geggeessame hin jiru. Martinuu seera qabaa ijoolleetu jeeqe, humnoonni nagaa eegisisuuf bobba’an malee miidhaa nama irra ga’e hin dhageenye jedhan.


text:
Odeeffannoowwan Haaraa
Dambaliin jibbiinsaa Laayibeeriyaa keessatti hammaachaa dhufe isaan yaaddessuu dhaabbileen siiviikii biyyattii himan
Dambaliin jibbiinsaa Laayibeeriyaa keessatti hammaachaa dhufe isaan yaaddessuu dhaabbileen siiviikii biyyattii himan
Maloota odeeffannoowwan sobaa adda baafachuuf nu gargaaran
Maloota odeeffannoowwan sobaa adda baafachuuf nu gargaaran
Filannoo pirezidaantummaa Tarkiin walqabatee facaatiin odeeffannoo sobaa daran dabaluun isaa himame
Filannoo pirezidaantummaa Tarkiin walqabatee facaatiin odeeffannoo sobaa daran dabaluun isaa himame
Metan tajaajila baajii cuquliisa biyyoota muraasa keessatti gurgurtaan dhiyeessuu eegale
Metan tajaajila baajii cuquliisa biyyoota muraasa keessatti gurgurtaan dhiyeessuu eegale Caamsaa 11, 2015 Dhaabbatni Meta mallattoo mirkaneessa abbummaa kan ta’e baajii cuquliisa akkaawuntiiwwan
Miidiyaa hawaasaa akka meeshaa haleellaatti fayyadamuu: miidhaawwansaa fi tarkaanfilee of eeggannoo
Miidiyaa hawaasaa akka meeshaa haleellaatti fayyadamuu: miidhaawwansaa fi tarkaanfilee of eeggannoo Caamsaa 07, 2015 Babal’achuu intarneetiin walqabatee miidiyaan hawaasaa dirree namootni hojii idilee
Dhaabbatni Meta gochaalee jeeqan ilaalchisee gabaasa kurmaana waggaa ifoomse
Dhaabbatni Meta gochaalee jeeqan ilaalchisee gabaasa kurmaana waggaa ifoomse Caamsaa 04, 2015 Dhaabbatni Meta gabaasa gochaalee jeeqanii (Adversarial Threats Report) kan kurmaana tokkoffaa
Akeekkachiisa Akkaawuntiiwwan Sobaa
Odeeffannoowwan Mirkanaa’an
Bara dhufu eegalee barnootni Afaan Oromoo manneen barnootaa Tigraay hunda keessatti ni kennama kan jedhu “gutumaan guutuutti dogongora” Dr. Daani’el Takluu
Bara dhufu eegalee barnootni Afaan Oromoo manneen barnootaa Tigraay hunda keessatti ni kennama kan jedhu “gutumaan guutuutti dogongora” Dr.
Suuraan kun meeshaalee waraanaa tibbana WBOn aanaa Jalduutti booji’aman hin agarsiisu
Suuraan kun meeshaalee waraanaa tibbana WBOn aanaa Jalduutti booji’aman hin agarsiisu
“Odeeffannoon naannoo Amaaraatti labsiin yeroo muddamaa labsame jedhu soba” MN Amaaraa
“Odeeffannoon naannoo Amaaraatti labsiin yeroo muddamaa labsame jedhu soba” MN Amaaraa
Odeeffannoowwan Mirkanaa’an
Dambaliin jibbiinsaa Laayibeeriyaa keessatti hammaachaa dhufe isaan yaaddessuu dhaabbileen siiviikii biyyattii himan
Dambaliin jibbiinsaa Laayibeeriyaa keessatti hammaachaa dhufe isaan yaaddessuu dhaabbileen siiviikii biyyattii himan
Maloota odeeffannoowwan sobaa adda baafachuuf nu gargaaran
Maloota odeeffannoowwan sobaa adda baafachuuf nu gargaaran Caamsaa
Feesbuukii
Tiwiitara
Feesbuukii
Tiwiitara
Odeeffannoowwan waqtaawoo yeroo yeroon gama imeeliin argachuuf galmaa’aa
Odeeffannoo dhuunfaa isin kennitan akkaataa imaammata iccitii keenyaatiin ni eegna


text:
Baankiin Awaash Sadaasa 17, bara 2015 walgahii ariifachiisaa Abbootii Aaksiyoonaa 17ffaa gaggeesseen kaappitaala Baankichaa Birrii Biliyooni 12 irraa gara Biliyoonii 55tti akka ol guddatu murteessuun isaa ni yaadatama. Akkaatuma kanaan, Aaksiyoonotni Birrii Biliyoonii 38 baasan baay’ina Aaksiyoonaa kanaan dura qaban bu’uureffachuun Abboota Aaksiyoonaa hundaaf hiramanii jiru. Haaluma kanaan, Aaksiyoona isiniif hirame bituufi dhiisuu keessan, akkasumas akkaataa kaffaltii itti raawwattaniin wal qabatee guca qophaaye hanga Ebla 10, bara 2015tti kutaa tajaajila Abbootii Aaksiyoonaatti dhiyaachuun guuttanii akka mallatteessitan kabajaan isin beeksifna.
Boordii Daayireektarootaa Baankii Awaash


text:
Gaafii: Warreen Sumayyootaafi Bilaalotaa kun Islaamummaa kaddamaa jiranii garuu warra biyyarraa daangaa cabsee dhufee, khayriin isaanii tun isaanirraa qeebalamtii? Tawbaan isaanii irraa qeebalamtii?
Deebisaa: Yaa gabrittii Rabbii; siifii fakkaattuu teetillee Rabbiin isin haa heddummeessu. Iimaanan isin haa gabbisu. Rizqii halaal isin haa nyaachisu. Rabbiin jaarsallee ka isin hin daarsine, ka isin hin aarsine, ka wajjiin ibaadaa gootan isiniif haa kennu. Khayriin isin dalagaa jirtan waan Rabbiin jaalatu. Biyyarraa bahuun keessan, bahariin ta’u xayyaaraan ta’u dogongora. Abbaan si haa ergu, obboleessi si haa ergu, jaarsi keetilleen si haa erguu hujiidhaaf ala bahuun kee dogongora. Dogongorri daangaa cabsuudha. Daangaa cabsuun ammoo dilaawuudha. Dilaawuun garuu nama hin kafarsiistu. Yahuudaa nasaaras nama hin gootu. Wanni sirraa arkame dogongora. Dogongora keetiif Rabbii kee kadhadhu. Tawbaan haajaa tee yoo fixatte gara biyyaa galu; takkaahuu biyya jirtutti hojjachaa khayrii barbaadaa ka siif ta’e tokko yoo arkatte abbaa keetiin nikaaha na godhi je’ii heerumi. Guyyaa heerumte irraa waan amma dura dabre tawbadhu. Tawbaan duraa sani. Daangaa cabsitanii dhufuun keessan sadaqaa keessan qeebalamuu hin dhoorkitu. Salaata keessan, soommana keessan, khayruma hojjattan cufaahuu wanni takka isin irraa hin hir’attu. Wanni dalagaa namaa balleessuu kufriidha. Kufrii boodaan shirki. Shirkiifi kufriin tokko. Wanni sadarkaa lammaffaatti dalagaa teessan qeebalamuu dhoorku horii zinaa, horii ribaa, horii sihrii, horii hannaa farshoo dhugaa, booyyee nyaachaa sadaqachu. Waan kana hin ta’in khayriin hurkaa keeysaniin dalagdan caalaa wanni Rabbi biratti jaalatamaa hin jiruu carraaqadhaa khayrii durfadhaa. Ufduuba hin deebi’inaa. Abshiir Rabbiin tawbaa teessan isin irraa qeebalaa. Hulaan khayriidhaa hundi isiniif banaadha. Kanaafuu amatuu akkanatti carraaqaa mitii akkamitti guyyaa tokko mana kiyya keessa gad taa’ee ilmoo takka ufirraa hambisee khayrii hojjadhaan kaayoo teessan haa taatu.
Dr. Liwaa’ul Islaam


text:
Afaan yaa’iin mana maree bakka bu’oota uummataa Ameerikaa Paul Ryan filannoo baatii Sadaasaaf kan hin dorgomne ta’uu sabaa himaaleen US gabasaniiru.
Kunis dandeetti Ripuublikaanonni filannoo walakkeessa waggaatti mana maree dhuunfachuu isaanii shakkii keessa buusee jira.
Rayan manni maree inni kun Amajjii keessa yeroon hojii isaa ennaa dhumatu maatii isaanii waliin yeroo dabarsuu waan fedhaniif deebisanii filatamuu akka hin feene kan beeksisan har’a tuuta oduuf ibsa kennani irratti ture.
Hojii kanaaf waanan danda’e mara hojjedheera, kanaaf itti gaafatama kana fudhachuu kootti waanan gaabbu hin qabu jedhan.
Yeroo hedduu kan hariiroon isaan gidduu jiru muddamaa ta’e Traamp ergaa twitter maxxansaniin Rayaaniin galateeffataniiru.
Ripaablikaantichi Wisconsin irraa kan ta’an Rayaan erga bara 2015 qabee afaan yaa’ii mana maree ta’uun tajaajilaa jiran. Mana maree bakka bu’oota uummataa keessaa erga bara 1999 qabee tajaajilaa turan.


text:
https://www.facebook.com/dursa.abadir/videos/2088618144563650/
Ibsi hayyuu duree dhaabichaan kenname waliigaltee dhaaabnisaanii otoo biyyatti hin galiin mootummaa wajjin taasise ibsuun jalqaba.
”ABO fi mootummaan Itoophiyaa injifannoo wareegamaan dhufe kana gara sirna dimokiraasii amansiisaa ta’etti ceesisuuf Eertiraatti waliigallee turre,” jedhu Daawud Ibsaa.
Dhimmoota Waliigaltee
Waliigaltee waraana dhaabuu,
Waraanni mootummaa, humni tikaa fi poolisiin garee mootummaa qofa deeggaraa ture; seera kabajanii gartuu mara ija walqixaan akka tajaajilan taasisuu.
Akkasumas waraanni ABO caasaa nageenyaa mootummaatti akka dabalamaniif.
Oromoota mootummaa waggoota 27 darbanitti achi buuteen isaanii dhabame barbaadamanii bu’aansaas akka uummataaf ifa ta’u.
Namootaa fi gartuu waggoota dheeraaf mirga namoomaa sarbaa turan seeran akka gaafataman.
Cehumsa kanarratti hundi keenyaa qooda qabaannee cehumsa kanaafis tumsa gama keenyaa akka taasifnu, kan jedhan turan.
Bu’uura waliigalteewwan kanaan Addi Bilisummaa Oromoo gara biyyaa galuu dubbattu Obbo daawuud.
Leenjii Loltoota WBO
Waraanni Adda Bilisummaa Oromoo leenjii fudhatee caasaa nageenyaatti akka dabalamuuf koreen waloo hundaa’ee ABO waraanasaa 1300 mooraa Ardaayittaa galchee jira jedhu obbo Daawud Ibsaa.
Haa ta’u malee dhimmoota waliigaltee taasifameen alatti raawwatamaniiru jedhaman Obbo Daawud ibsaniiru. Isaanis:
Waraana leenjii fudhatu gareen lamaanuu waliin akka too’atuuf waliigalamus, angaa’onni ABO Ardaayittaa deemanii waraanasaanii akka haala irra jiran hin to’anneef dhorkamuu.
Mooricha keessatti karaa waliigalteen ala ta’een siyaasni paartii tokkoo barsiifamuu,
Qabiinsi waraana isaanii mooricha keessatti akka hidhamtootaatti malee akka waraana leenjii fudhatuutti ta’uu dhiisuu,
Leenjiiin kennamu jalqabi fi dhumnisaa beekamuu dhabuu,
Kanaan alattis mootummaan waraana ABO gara lixaa jirutti waraana guddaa bobbaasuun lolli akka eegalu gochuu.
Dabalanis, ”Lixaan alattis mootummaan naannolee akka Salaalee, Baale, Bujii, Eebantuu fi kutaalee Oromiyaa biroo keessatti waraana baneera,” jedhan Obbo Daawud.
Mootummaan waliigalteen karaa guutuu ta’een hojiirra akka hin oolleefis karaa waraanni keenya jiru Moyyaalee fi Lixa Oromiyaatiin lolli akka ka’u taasiseera,”
Paartiin ODP ibsa baaseen waraanni labse karaa kamiinuu fudhatama kan hin qabnee fi waliigaltee keenyaan faallaa kan ta’edha jedhan obbo Daawud.
ABOn ce’umsi kuni karaa nagaa qabeessa ta’een akka milkaa’uu fi waliigalteen mootummaa waliin seenne karaa guutuu ta’een akka hojiirra ooluuf mootummaan waraana bobbaase deebi’uu qaba.
Kanaan alattis mootummaan waraana kana bobbaasuu itti fufee nageenyi akka hin jiraanne kan godhu yoo ta’e uummannij fi warri waraanni itti bobba’e ofirraa qolachuuf ni dirqamu jedhan.
‘Mootummaan nagaa buusuu fedha taanaan, gama keenyaan qophiidha’
Gama biraatin tibba kana magaalaa Finfinnee keessatti miseensonni ABO fi Oromoonni humna tikaatiin butamaa jiru.
Kanaafis mootummaan namoota karaa sirrii hin taaneen hidhaman kana yeroo gabaabaa keessatti akka gadhiisuuf gaafataniiru.
Tibba darbe anga’oota Beenishaangul Gumuz ajjeesuun ummanni akka buqqa’uuf ka’umsa kan ta’e waraana ABO ti jedhamee karaa mootummaatin kan ibsames dhugaa miti jedhan.
Maqa balleessiin waan hunda gara ABOtti fiduun sababa godhachuu itti fufuu kan mul’isu ta’uu eeran obbo Daawud Ibsaa.
”Gochi amma mootummaan itti jiru hojii ABO dadhabsiisuuti,” jedhaniiru. Haa tahu malee, mootummaan nagaa buusuu fedha taanaan, gama saaniin qophii tahuus himaniiru.


text:
Gara Fuula Kanaa Baga Nagahaan Dhuftan! (Wel Come to This Page)
Macaafni Qulqulluun Wangeela Yohannis 3:16 irratti “Akka namni isatti amanu marti jireenya barabaraa qabaatuuf malee akka hin banneef, Waaqayyo hanga ilma isaa tokkicha kennutti akka malee addunyaa jaalateeraatii” jechuudhan ni dubbata. Haaluma kanaan Musliimota hojii fayyisuu Yesus fudhataniif jireenyi barabaraa ni jira. Kaayyon fuula kanaa bifa lama qaba. Inni duraa Kiristiyaanonni michoota isaanii Musliimotaaf dandeettii wangeela geessuu akka guddifatan gargaaruu yoo ta’u kaayyon inni lammataa immoo Musliimota Waaqayyo barbaadaa jiran gara dhugaatti akka dhufan gargaarudha.
Hojii Ergamootaa 17:23 irratti Phaawuloos warri Magaalaa Ateensi keessa jiraatan “Waaqa hin beekkamne” yemmuu waaqeffatan argee isaan Waaqa hin beekkamne jedhanii inni waaqeffatan kuni Yesusin akka of mul’ise dubbachuudhan wangeela lallabee jira. Yeroo ammaa kana haala wal fakkaatu firoota keenya Musliimota biratti ni agarra. Isaanis Waaqayyo waaqa hin beekkamnee fi uumama isaa iraa kan of fageesse fi kan of foo’edha jedhaniit amanu. Kiristiyaanummaan garuu Waaqayyo nu uumama isaatif dhihoo fi nu waliin walitti dhufeenya dhuunfaa kan hayyamu akkasumas “yaa Abbaa keenya” jennee waamuu kan dandenyu akka ta’e nutti hima. Dabalataanis nuti Kiristiyaanonni kadhannaa keenyayyuu kan eegallu “yaa Abbaa eenya” jenneeti. Carraa walitti dhufeenya bareedaa kana firoonni keenya Musliimonni osoo itti fayyadamanii silaa akkam nama gammachiisa ture. Garuu isaan walitti dhufeenyi isaan waaqa isaanii waliin qaban kan akka gooftaa fi garbichaa ta’uu qaba jedhaniit amanu. Maddi jecha “Islaam” jedhu kanaatuu yoo hiikamu of yookin miira ofii gadi dhiitanii bitamuu (bulchuu) jechuudha.
Wangeela Matewos 28 lakkoofsa 19-20tti ajajni Yesus inni dhumaa “Kanaaf dhaqaatii saba hundumaa maqaa Abbaatiin, maqaa Ilmaatiin, maqaa Hafuura Qulqulluutiinis cuuphaatii barattoota godhaa; Akka waan ani isin ajaje mara eeganiifis isaan barsiisaa” kan jedhuudha. Wangeela intarneetidhaan babal’isuun kaayyoo keenyadha. Sabni Kiristoos dandeettii Musliimotaaf dhugaa ba’uu isaanii guddisuun fedhii keenyadha. Obboleewwan keenya Musliimonni dhugaa fi jireenya barabaraa aargachuu akka danda’aniif waltajjii kana irratti gaafilee isaanitiif akka deebii argatan ni feena.
Pirojektii kana irratti hirmaannaa gochuu yoo barbaaddan, gaaffii yookin ilaalcha yoo qabaattan, yookin immoo odeeffannoo barbaachisoo nuuf erguu yoo barbaaddan teessoo imeelaa armaan gaditti argamuun nuuf ergaa. Yeroo dhihoo keessattis odeeffannoowwan dabalataa heddu waan daballuuf yeroo yeroodhan nu daawwadhaa.
Teesson imeelaa islaamummaadhafdeebii(at)gmail.com yookin rlife03(at)gmail.com
Islaamummaadhaf Deebii garee Afaan Oromoo
Welcome to Answering Islam Afan Oromo
The bible says "For God so loved the world that he gave his one and only Son, that whoever believes in him shall not perish but have eternal life" (John 3:16). In this regard, eternal life is what is available for Muslims who accept the saving work of Christ.
The main purpose of the Amharic section of Answering Islam is two-fold. Firstly, we want to present the truth to Muslims so that they may understand the gospel and come to know the truth. Our second objective is to equip Christians in being effective witnesses to Muslims. As we find in Acts 17:23 Paul discovered that the people in Athens worshiped the ʽunknown godʼ and it is in this regards that he preached the gospel to them telling them that the god they worship as the unknown has revealed himself through Christ. Likewise, we find the same occurrence with our Muslim friends. That is to say, their view of God is one of unknowable, distant God who is separate from his creation. Yet Christians affirm that God is relational and that we call him father and could know him personally. Moreover, the Lord's prayer starts by the affirmation of ʽOur Fatherʼ and this is what Muslims could experience. However, Muslims' perception of their relationship with God is one of a slave and master; what is required of Muslims is just to obey and submit (as the word Islam itself means that.)
The last instruction of Jesus, as found in the Gospel of Matthew (28), is to go into all the world and make disciples of all nations. We aim to share the gospel through the internet, to equip the body of Christ into being an effective witness to Muslims and to help Muslims to find answers to the question they may have in order that they will encounter the truth found in Jesus Christ.
It would be good to hear from you, be it related to a question or a comment you would want make. In the near future we are going to have more materials uploaded and we would encourage individuals who are interested in contributing materials of relevance to contact us.
The Afan Oromo team of Answering Islam
Email Us: islaamummaadhafdeebii(at)gmail.com or rlife03(at)gmail.com
Islaamummaadhaf Deebii, Afaan Oromoo Fuula Duraa


text:
Gareen Sumayyootaaf Bilaalotaa Ustaaz Abdurrahmaan Huseen Makiinaa badhaase.
Gareen Sumayyootaaf Bilaalotaa hundeessaafi hogganaa garee kanaa kan tahan Ustaaz Abdurrahmaan Huseen (Xaalibu Ridallaah) makiinaa hojii da’waatiif tahu bitanii badhaasan. hoggantoonniifi Miseensonni garee kanaa kan biyya keessatti argaman, guyyaa har’aa magaalaa Shaashamannee mana jireenyaa Ustaaz Abdurrahmaan Huseenitti sagantaa du’aa’ii qopheessuun, badhaasa kidmaa diiniitiif tahu harkaan gayanii jiru. dhimma sagantaa du’aa’ii kana irratti xiyyeeffachuun in shaa ALLAAH boru galgala sagantaa isiniif dhiheeysinu qabna.


text:
Houston, Drusilla Dunjee (1876-1941)
“Isin tuffatamtanii, xiqqeeffamtanii ilaalamaakan turtan, warri Kush Itoophiyaa dhaamsawwan abbootiin keessan ol isiniif kaa‘aniin mataa ol qabadhaa,dhaggeeffadhaa, qoradhaas:Isin angafoota dhala namaa,warra qaroomina ammayyaa addunyaa badhaase taatanii utuu jirtanii, saamichi seenaa isin irratti raawwatame. Imaaltoonni fi hayyoonni dur durii qaroomina jalqabaa diriirsuu keessan ragaa bahaniiru. Ogummaawwan harkaa ajaa’ibsiisoo,siidaawwan addunyaan rajeffataa jirtu,omishawwan gurguddoo,seera,aadaa,jiruu fi jireenyaa fi xiin-yaadotaa addunyaa har’aaf galaa ta’an, abaabilee keessan warra KUSH tu arjoome.“ Drusilla Dunjee Houston-1926
(Hayyuu,Qorattuu, Barreessituu fi Gazexeessituu biyya -USA ) Kitaabashee -Wonderful Ethiopians of the ancient cushite empire-keessaa kan fuudhame


text:
Har’a sa’aati booda magaala Sioux City keessati hiriiri nagahaa geggeefamera
Har’a sa’aati booda magaala Sioux City keessati hiriiri nagahaa geggeefamera.
Kan jaljaqabame parki cook irrraa namoota dhibaa 2 lakkahamuu bahee.
Ummannis karaa nagahaati kara waajjira ajajoota poolisa deemaniiru.
Ajajaa police Chief Rex Mueller, itti gaafataman churchii fi NAACP waliin deemu turan.
Mueller akka umatatti himeti “wanna Minneapolis raawatame, suni nuhii miti” jedhe.
Poolisiin Sioux city nama qawee dhokaasee fiige san hordofuu jiran.
Kan uumame ganama sa’atti 8 a.m kara 24th fi karaa Clerk Streets bilookki muraasa Floyd Bouleverd raa.
Nama wahii kankolaata oofuu jiraniti qawee dhukaasuudhan, san booda makiina utubaa dhoyte, poolisooni naannawa jiran namichi tuksii bane san reebuti turani.
Namichi makina oofu qawween hin dhahamne, garuu sababa saan miidhama xiqqoo irra gaheera.
Namichi makina oofaa ture qorannoo isaa pooliisi waliin godhaa hin jiru.
Poolisni eenuma shakama nii beeka fi ammati isa soqu jirani.
Directorini mana fayyaa Sioux land akka jedheti covid-19 magaala Woodbury county keessatti xiqqaacha jira.
Haata’u garuu, state keessatti dalagaadhan hin banamuu hanga torbaan dhufutiti sababni dhukubni kuni xiqaatta jiratuus mallatoon isaa mul’isuuf yeroo muraasa fudhata.
Hospitaaloni Sioux city lamaan hospitaala isaani keessati dhukubsatooni akka hir’aataa dhufan himan. Haa ta’u garuu ummanni ammas haguugi fuula akka uffataan fi dhukubni akka hin bal’anee eeganno gochuu qaban.
Akkasumas, magaala Woodbury county namni haarawa qabame covid-19 27 yoo ta’u name guutun qabame 2,800 irra darbee jira.
Dakota county nama qabame baaye arganiru, ammaf nama 1,700 ol tahee jira. Magaala Sioux city naannawa metro tti du’e 64 gahee jira.


text:
Ummanni Oromoo kan yeroo kamuu caalaa mooraa qabsoo isaa jabeefachuu akka qabu rogeeyyiin miidiyaa hawaasaa fi xiinxaltoonni siyaasaa ibsuu irratti argamu.
Uummanni Oromoo itti baatee lola kaabaa kamuufuu of qopheessuu akka qabu fi akka sabaatti ijaarsi, dammaqiinsi fi qophaa’ummaan cimaan akka barbaachisu eeramee jira.
Waraana kaaba Itoophiyaatti humnoonni mootummaa federaalaa fi kan Amaaraa gama tokkoon, Humni Ittisa Tigraay gama biraatiin dhaabbachuun wal lolaa jiran rogeeyyiin Oromoo hordofaa jiran fuula miidiyaa hawaasaa irratti yaada barreessaa jiraniin, gartuuleen siyaasaa Oromoo garaagarummaa isaan jidduu jiru dhiphisuun jabina mooraa qabsoo sabichaa irratti xiyyeefachuu qabu jedhan.
Uummanni Oromoo itti baatee lola kanaa kamuufuu ofqopheessuu akka qabuu fi akka sabaatti ijaarsi, dammaqiinsi fi qophaa’ummaan cimaan akka barbaachisu eerani jiru.
Dhalattoonni Oromoo lola ummata Oromootiif bu’aa hin buufne irratti hirmaachuu irra mooraa qabsoo Oromoo utubaa jechuun waamicha taasisani jiru.
Xiinxalaan siyaasaa Yaayaa Bashiir yaadota walitti aansee fuula barruu (Facebook) isaa irratti barreesseen, “akkuma kaleessa akeekne lolli kaabaa dhooheera, lolli kun akkuman jedhe Oromoo hin laallatu, garee isa kamiinuu cinaa goranii isa tokko irratti duuluun bu’aa Oromoof fidu hin qabu, Oromoon saba guddaa dha, saba itti hirkatamu malee kan walii isaa irratti amantaa dhabee halagaa biraa caalsifatee daboo waammachuuf dirqamu miti” jedha.
Itti fufuun kan jedhu Yaayaa Bashiir “dhaabonni qabsoo Oromoo daandii haqaa irra jiran osoo halagaa fagoo hin firoomfatin dura walii isaanii irratti abdii fi jaalala jabeeffachuu qabu. Maree fi wal falmii siyaasaa gadi fagoo wal gidduutti geggeeffachuu aadeffachuun mallattoo bilchinaa ti” jedha.
“adeemsa mooraa qabsoo keenyaa hanqina qabu akkasiitu Biltsiginnaa goobse kan jedhu namni siyaasaa Itoophiyaa kun, akka jarri dhaabota Oromoo haqaa kan wareegama qaalii kafalaa as gahanii fi har’as wareegama hadhooftuu baasaa jiran tuffatanii abbaa barbaadan ajjeesanii fi hidhan onnee dabaleef” jechuun ibsa.
Ammas adeemsa abaaramaa kana keessaa hin baanu taanaan Biltsiginnaaf umrii bittaa eebbifnee akka dabalaafii jirru beekuu qabna kan jedhu Yaayaan, Injifannoon Oromoo kan mirkanaa’u halagaa caalaa walii keenyarratti garaa jabaachuurraa yoo of qusannee dha jedha.
Garee kamuu waliin dhaabbattee wareegama bilaashaa hin kafaliniin dhaamsa Yaayaa Bashiir ilmaan Oromootiif dhaame yoo ta’u, diina waggoota 30f Oromoo qorqaa turetu amma wal lola jira jedhe.
Qabsoon Oromoo ofirratti irkataa, sagantaa ifaa ta’ee fi hooggansa of keessaa moosifate qaba kan jedhu rogeessi Walaabuu Jiloo ammoo, lola ollaa keetitti adeesifamu bifa tarsiimoowaan gamaagamuu fi of qopheessun barbaachisaadha jedha.
Rogeessi siyaasaa Baabsaa Tuulaa ammoo “yaa Ijoollee Oromoo, Birmadummaa biltsiginnaa fi kan biyyaa waliin hin makinaa, Biltsiginnaan birmadummaa garaa isii malee birmadummaa biyyaa hin beektuu tana quba qabaadha” jedha.
Itti fufuun waa’ee birmadummaa mootummaan dubbatuu yoo ibsu Baabsaa Tuulaa “birmadummaan biyyaa cabe kan jedhamu gaafa weerartuun biyya biraa daangaa cabsee biyya kee weeraredha, Diinni alaa dhufee Itoophiyaa weerare hin jiru, Biltsiginnaa fi ummata biyya Itoophiyaatu wal waraanaa jiraa tana qabadha” jechuun Oromoof dhaame.
“yaa Oromoo, kadiree qe’ee keetti si ajjeeftuu fi mana hidhaa baaftee si rashantu eeguuf jettee hin salphatiin sibiila of-harkaa qabdu waliin WBOtti makamaa” waamicha rogeessa siyaasaa Baabsaa Tuulaati.
“Oromoon saba baldhaadha, Saba kaayyoo qabuu fi Galma qabsoo ofii addaan baasee beekuudha, Wayyaaneen kaleessaa fi Biltsiginnaan hardhaas Oromoof diina malee fira miti. Hoj-manee ofii cinatti dhiisanii, dhumaatii fi dhufaatii wayyaanee taa’anii eeguun qaanyii fi Saba baldhaa kana xiqqeessuudha, qabsoo Oromoo Leegaasii dhoorkanii, Kaayyoo fi galma isaas karaatti bacancarsuudha, Of taana, Ofuma ta’uu wayya” kan jedhu ammoo miseensa koree giddugaleessa Kongiransii Federaalawaa Oromoo Lalisaa Husseen.
Asnaaqaa Irkoo Bergen Hordaland jiraatu barruu karaa facebook isaa barreesseen, “OPDO/PP Oromoo irratti miidhaa dhaqqabsiteef aangorraa danda’u Oromoon ofii kaasee mootummaa isaaf ta’u ijaarrudha malee, Finfinnee ati marsitee osoo jirtuu alagaan Kaabaa dhufee jara buusee aangoo naaf qooda jettee yaadda taanan dogoggortee jirtaa itti yaadi” jedhe.
“Bara 1991 haayadannu. TPLF Finfinnee dhufnaan ammas gabrummaa biraatitu Oromoo eeggata. Haqa jiru. Carraa dhufetti dhimma bahuun garuu qaroomina! Kanuma!” jedhe Asnaaqaa Irkoo.
Walumaagalatti Oromoon akka sabaatti itti baha lola kanaatiif of qopheessuu fi ijaarsa hunda galeessa taasisuun, akkasuma garaagarummaa gartuulee jidduu jiru hir’isuun dhaamsaa rogeeyyii fi xiinxaltoota siyaasaati.


text:
Murtii Korri waliigalaa mana marii dhimmoota Islaamummaaa Ityoophiyaa dabarse deeggaruun hiriirri geggeeffame
Hawaasni muslimaa, Oromiyaa dabalatee magaaloota naannolee biyyaattii garagaraatti, murtii korri walii galaa mana marii dhimmoota Islaamummaaa Ityoophiyaa dabarse deeggaruun, jum’aa har’aa hiriira deeggarsaa geggeessaa oole.
Hiriira masjiidotaa fi iddoo garagaraatti geggeeffame kanarratti, hawaasni muslimaa dhaaddannoolee heddu kan dhageessise yoo ta’u, mootummaan murtii korri walii galaa dabarseef beekkamtii akka keennu gaafatamee jira.
Korri walii galaa mana marii dhimmoota Islaamummaaa Ityoophiyaa walga’ii Caamsaa 18,2014 Hoteela Sharaatanitti geggeesseen, hoggantoota mana marichaa kan duraanii sagalee caalmaan angoo irraa kaasuun, hoggantoota ce’umsaa ji’oota afuriif turan muuduun ni yaadatama. Haata’u malee hoggantoota duraanii jidduu namoonni muraasni murtii kora walii galaa kana diduun, raawwii isaa danquudhaaf karaa seeraan alaatiin socho’aa jiraatuun ni beekama.


text:
Jaatamooti tibba warraaqsa turan. Sirna moofaan irratt badii uume caalaayyuu kan qooda fudhatan(Warraaqxota) qaracee ture. Hundi waa gochu, ammaaf ammatt gochuu barbaadan. Nammi tokko warraaqsa deggera yk ittiin morma malee bakki giddu galeessi hin jiru. Michooti sirna dullacha hanga carraa keessaa baqatan argatanitt qooda fudhachuu malee filmaata dhabani. Sadarkaa tokkott warraaqsa komunistummaatt akeekuun gahee ture. Garuu sun dogoggoraa. Abba tokeen bitaa, mirgaa fi giddugaleessa jiran kan jijjiirama bu’uura fedhan turani. Birmadummaan hundaaf akka tahu barbaadu. Seeraan bulmaataa fi mirga ilmaan namaa kan mirga abba abbaa fi ummataa fedhu. Warraaqsi Empayera Itophiyaa kan kaasaan saa battalaa kaka’isa qoteebulaa Oromoo barattoota Itophiyaan deggerame tahuu humna waraanaa duuba irratt komunist of moggaaseen butame. Hogganooti barattoota Itophiyaa yerosii madaqsa Marxist-Leninistummaa qabu turani. Sagalee ol kahaa fi buubaa waan qabaniif nammi karaa isaanii irra uggee dhaabbatuu fi itt xiixu hin turre. Sun baasaa dargaggoo addunyaa barasii ture.
Sochiin barattoota Oromoo barasii hiddisaa sochi barattoota Itophiyaa fi sochii Hawaasomaa Maccaa fi Tuulamaa kan booda sochii Oromoo hunda haammatu tahe keessaa kahe. Sochiin barattoota Oromoo uumama ABO keessatt dhooftuu ture. ABOn dhugaamatt jaarmaa warraaqaa kan diigma waliigalaa emayera koloneeffataaf dhaabbatu ture. Akka duuba hubatamett hundi akeeka saaf utuu hin tahin akka mooraa komunistootaa hin deenneef kan itt galan turani. Empayeritii dhaalmaa imperial iseen qabdoo hunda waliin barbaadani. Sun akka hin taanett kosii seenaatt kan gatame fakkaata. Sana kan isaan amma qotanii baasanii itt buluuuf rakkatanii.
Egaa ABOn qabsaawota ilaalcha addunyaa adda addaa qaban irrat hundaawe jechuu dha. Danqaraa akkasii utuu of duraa qabu jija hedduu galmeessuun saa waan raajiitii. Jijoota sana qofa utuu hin tahin yeroo inni 1991 Fininnee seene simannaa o’aan godhameef kan mullatee hin beekne. Hundu “kaawoon deebitee” weeddise, deebi’a ulfinaa fi surraa baddeetu itt dhagahamee. Kanaaf yeroo ummati Oromoo maqaa ABO ol kaasee faarsuu nama addaa tokko jechuuf mitii “ulfinaa fi surricha” jechuu saaniitii. Simannaan sun hangi tokko anaaf jedhanii akka fudhatan gowwoomsee. Sanaa quuqamanii keessaa bahuun dhaabichatt ciniinnatanii kan hafan jiru. Kanneen fagoo dhaa simannaaf dhufan alaabaa ittisaa haaraa “mogge lamaan diimtuu”fi dabballee fudhatanii deebi’uu gaafatanii. Kan isaan hardha hiriira mormii keessatt qabatanii dhiichan alaabaa sana.
ABO fi dhaaboti hedduun maqaa sabootan ijaaraman Mootumaa Cehumsaa Itophiyaa kan jedhamee ture unkessuu irratt qooda fudhatanii jiru. Qoosaan gabaabsa afaan Inglish “TGE” akka “Mootummaa Transishin Tigree”tt kan fudhatan turanii, dhugaas ture. Miltoo inni wayyabii TPLF/EPRDF jara kaan ganee hidhaticha keessaa ari’e. Hogganooti Baha dhufan hundi, Galaasaa Dilboo, Guutamaa Hawas fi Nadhii Gammadaa batala saanii duriitt deebi’anii. Bahi kan Finfinneett erge jara kana sadan qofa ture. Kanneen Dhihaa biyya alaatt gumaa’anii. Booda Waajjirri Siyaasaa Hayyu Dureen sababa fayyaa fi achumaanis akka dhaabichaaf gargaarsa soqu alatt akka bahu murteessee. Kana irratt eegumsa barbaachisu godhee hanga Buusaa garbaan gahuu irratt qoodi Mullis Abbaa Gadaa gumaache hin irraanfatamu.
Addi Dhihaa qaata faca’ee loltuun mooraa gara Oromiyaa adda addaatt guuramani. Du’I hogganoota tokko tokkoos hin himamne. Bahi yeroo dheeraaf ofirraa facisaa turee hogganoota lama Burussoo fi Guutamaa kanneen biraas dhabeDhumiisa irraa miseensota wajjira siyaasaa lama Dhugaasaa fi Abbaa Biyyaa Roobaatu oole. Innis naannaa 1998 dhumateef. Ganna hedduu erga irra darbee booda Hayyu dureen bakka argatee 1998 Kora Hatattamaa waamuu dandahe. Sanaan miseensoti haaraan qaata miseensota Waajjira Siyaasaa turoon waliin kalcha qaban kennatamanii turani. Manguddoon Koricha irratt argamuu hin barbaadne. Haa tahu malee akkuma dudhaa Gadaatt barcummi ulfinaa uumameefii Yubummaatt ol siqsifaman. Garuu sun hin qubsineen. Bakka hin jirrett filamuu eeggatanii turan. Finqilchootii isaan irraa tumsa jabaa argatan. Innasii kaaseetu ABO haaraan is dullacha keessaan latuu kan eegale; ABO bu’uura Itophisaa kan qabu. Kanaan walitt akeeka saa dhiisanii maqaa ABO jedhutt dhimma bahuu barbaadan. Garuu isaan ABO isa dhugaa ayyaana ummataa hin qayyabanne; ABOn jaalala ummata Oromoo kan horate kaayyoo sagantaa malbulchaa saan wallixee jiruufii. Isa malee ABO tahuu hin dandahu. Kanaafi kan innii badii irratt isaan faana utuu hin buhin garaa fi sammuu ummata Oromoo keessatt kan hafe.
Fakkaatiin ABO kooluu galee jiru, ayaanichi waan keessa hin jirreef babanka’uutt ka’ee. Qiraacoti maqaa ofii kennuun dhaabota Oromoo ofiin jechuutt ka’anii. Dhugaan saa hangi tokko jaarmota utuu hin tahin walitt qabaa abba tokkootaati. Of keessaa qabsaawota sabboonoo dhugaa tahan kan qobsoo bilisummaa biyya abbaa keessatt qooda olhaanaa qabaataa turan jiraachuu ni dandahu. Kora Hatattamaa booda gargar bankahuu guddaan kan mudate yeroo dhaaboti maqaa tokko qaban uumamani. Ummati gargar baafachuuf QC fi Shanee jedhee waamuutt ka’e. QCn sagantaa ganama walabummaa waliin hafe. Shaneen Kora t 2004 keessa waammateen akka imaammata Itophisaan walitt galutt heera tumate. Yero hanga tokko booda Shanee gargar caba biraa kan ABO ofiin jedhe, garuu dabalata KY jijjiiramaa jedhu qabutu mudateen. Sana booda hariiroo QC waliin qabbaneessaa ture itt fufe. Dhaaboti kun ji’a jaha keessaatt Kora waammatanii hanga tokkomanitt gumii sabaa tokkon hogganamu walii galan. Lachanuu kaayyoo walabummaa fudhanne jedhan. QCn sanaan yeroo qufu Shaneen gurmu guddifachuu akka anjaatt kan fudhate fakkaata. Kanaaf komee darbe gaalchaan utuu walii hin qayyabatin dhaaboti hariiroo fi barsiifata adda addaa waggaa kudhaniif guddifatan waliitt tahun kan rakkiseen fakkaata.
Alatt dhaaboti Oromo hedduun afaaniin wal haleeluu akka hojii saanii muumichaatt fudhatan. Kaasaa uumamneef jedhan hundi gataniiru. Murnootatt caccabuun ABO qofa kan dadhabsiise utuu hin tahin tokkummaa fi hariiroo gaarii hawaasaaf irratt dhiibbaa haddhaan keessa guute qaba ture. Malbulcheessitooti tokko tokko gargaarsa ofiif nama hiriirsuuf mala argan godinaa, qomoo fi amanteett dhimma bahaa turan keessaayyuu QC irratt. Sochii barattootaa fi qoteebulaa si’anaaf utuu hin taanee gargar hirammii hanga adda qeyeett deemuuf carraa qaba ture. Kan malbulcheessitooti baruu dadhaban wanti altokko furgaasan harkisanii deebisuun rakkisaa tahuu dha. Akkasumas murni hawaasaa kamuu, isa kaan irratt anjaa galmeeffachuu akka hin dandeenye, abba tokkeen illee yeroo kabaluun abootteett dhufu haada harkifatu hin dhabu. Aadaan Gadaa Oromoo shaakala malbulchaa gamnummaa hin qabnee fi gadgaloo nama godhu hin hayyamu.
Hojii bu’a qabeesi “jarmotaa”f galmeeffamu, yooma illee qiraacoti deebi’anii walitt tahuu dadhabaniyyuu, deebi’anii tokkoomuuf yaalii godhanii. Oogeessi kamuu dhinsuu hin dandahu, ofittumaa, bolola, namatt hirkachuu fi ofirrummaatu karaa irra dhaabbatee jira. Amma tibbi yaalii 2014 jalqabe, Sadaasa 2015 dhoohe. Ummati abbaawummaa biyya ofii bilisoomsuu ofitt fudhatanii jiru. Halaalaa hogganamuu sichi hin eeganii. ABOn kan saaniitii akka fedhanitt dhimma itt bahuu dandahu; qabsicha keessatt ayyaanni masakaa isaa. Miiddhaa warraaqsaa dhaqanii ummata waliin dhandhamatan malee akka jaarmaa malbulchaatt Badii biratt waa’ee hin baafnee tahanii hafuutu jira. Haadi kamuu utuu itt hin sutamin, deebi’anii mormii keessatt qooda fudhachuu fi jaarmaa malbulchaa maqa qabeessa of taasisuun karaa tokkicha haala haaraatt madaqani.
Oromo Badiin biyya jiru waliin wal hubachuutt ka’anii jiru. Hiriirrii fi hirpha funaanuu soneessuun jalqabbamee jira. Gabaabaamatt faara biyyaa waliin wal hubachuuf faara dansa agarsiisuutt kahaniiru. Sadarkaa adda addaatt walgahiin ambaa fi gochooti malbulchaa bakka bakkatt eegalaa jiru. Qubqabsiisi dhikkistuu sabicha calaqisaa jiru. Hundu dhimma biyyaan qabamee ijra.Malbulcheessitooti keenya mamanca’aa jiru. Jaarmota Oromoo Badiif karaa itti salphaatt luuxan argatanii waan ABOtt godhan gochuuf waamicha gochaa jiru. “Jettee duute ...” hajedhaniif moo, dhuguma inni kaan nu amana jedhaiituu, moo maqoo hafe qabu. Jarmota Itophiyaa irraayyuu empayeritt oolchuuf tumsa gaafachaa jiru. Ejjennoon kamuu dudhamaa fi kutannoo gaafata. Ergamsi nammi tokko qabu tokkummaa Itophiyaaf loluu yoo tahe utuu hin daddaaqin itt deemuu dha. Asii fi achi jechuun gaaf tokko adamsituu ayyaanaa karaa halleen honga’o godhee hambisuu dandaha. Sabboonoti yaada hamaa of duubaa hinqabne, roga dhiisanii deeman bulbulu manna irraa maqanii dubbiin akka fedha sheet hanga xumaramtutt eegu; yoo beekaa hankaaksuu barbaadan malee.
Jaarmoti Itophiyaa sunis isaaniin bidruuma tokko keessa jiruu. Oromiyaa malee biyya saanii yoomuu jalaa hin deemneett fudhatan hin yaadanii. Utuu biyya ofii dhimmaman tahee silaa kun yeroo itt kakaasanii Oromiyaa waliin dhaabbachuun akka Wayyaanee aangoo irraa reeban godhan ture. Garuu demokraatawoo fi warraaqoo tahu waan hin dandeenyeef, taasisi Oromo, Wayyaanee leellisuu filachiisuun duubatt isaan qabe. Biyyi Amaaraa biyya seena qabeessa garuu ummati saa takkaa bilisummaa fi walqixummaan bashaa’e kan hin beekne. Akka waan sabichi guutummaatt quurrama hamaa sana caaluu himatu hin qabneett, jaarmoti saanii waa’ee walitt bu’a Qimaantii fi Amaaraa naannaa Gondar, daangaa Sudaanii fi komee ummata Amaaraa Wolqaayit Xagadee qofa deddeebisanii hodeessuu. Dhimmi Wolqaayitii fi daangaa, Amaara hundaa aariin hin kaafne. Oromoon kan ka’e Buraayyuu fi Sabati fudhatamuunii. Malbulchessitooti waa’ee Walqayiti irra kan darban akii boroo saanii waan taheef duuba itt deebi’uuf taha; kan hedduu yaaddessaanii jiru Oromiyaa dha. Akkuma TPLF isaanis gad dhiisuunii hin barbaadanii. Sana irratt walfakkaachuu saanii saaxilan jechuu dha. Saba sanii, waa’een kolonii hamma salphina TPLF irraan gahee hin dhibuunii. Maaliif sana gad jabeessanii hin dhiheessan? dubbiin saa fedha diinagdee gurguddootaa malee akka himatan jaalbiyyummaa miti. Oromoon itt dhiigee akka Oromiyaa harkee meetii irra kaa’ee kennuuf barbaaduu.
Wayyaaneen barsiifata himannaa Oromoon shororkeessituu fi “seexana’ jedhuu gad jabeessuutt kaateettii. Jarri hiriira bahan lammiilee adda addaa fi murnoota amantee adda addaa qaban gidduutt garaagarummaa uumuun walitt buusuutt jiru jettii. Utuu sun tahee hawwitii. Garuu mormitooti Oromoo aadaa safuu sirna Gadaa qabaniin naannaa sanaa waan hin taaneef yk mormii keessatt qooda waan hin fudhanneef kan namatt bu’u hin jiru. Wayyaaneenuu sana uumuu feetee hankaaktee. Ummati qabsoo irra jiru Wayyaanee hatahu murni biraa sanatt dhimma bahuu akka yaalu baranii dammaqanii eeguu dha. Uromoon amantee adda addaa bulfatu. Oromummaaf sun waldhabsiisaa ta’ee hin beeku. Yeroo fedhaa fi mirga saba Oromootti dhufu hunduu “Nuti dura Oromoo dha” is jedhu gad jabeessuu. Oromoo amanteen, jihadistii, karistuu, saba dhiphoo, jedhanii gargar hiruu yaaluun saba guddaa kanaaf arrabsoo dha. Wan barbaadaniin hooqubaa galchuun mirga saanii bu’uuraati. Murni amantee, nammi biraa waan ta’e irratt haddheessuu yk qeequuf mirga qabu hin jiru. Yoo badiisi jiraate kan sirreessuuf abbaawummaa fudhatu sabicha. Kan isaan tottolchaa jiran mormituu amanamoo saaniiOromoo tahan irratt caalaatt duuluuf sababa qopheeffachuu dha; ummati akka ka’ee of hogganuu dandahu ija saanii hin amanne.
Ummata saaniitt makamanii ofirraa faccisan malee Oromoon nageenya argatu hin jiru. Dhaabota Oromoo sangooman Badii keessaa tokkummaaf waamuun dhimma hin baasu; dirree lolaatt argamanii mormitoota waliin tahuun waa’ee jaarmaa dubbachuu dha. Urgee tolaatt, iddoosoti qabsaawotaa golee Oromiyaa hundaa fi Badii irraa jila akka ergatan Kora Sabaatt waamamuu qaba. Duulee galooti Badii qindeessuu irratt gargaaruu dandahu. Sun erga guyyoota Gadaa jalqabaa as Kora Sabaa hunda hammataa isa jalqabaa taha. Namootii qulqulloomina garaan ka’anii ala kanatt “Walgahi Sabaa” tokko waamuun furmaata taha jedhan jiru. Muuxannoo ture irraa sochiin akkasii dhaaba kan jiraniin dorgomu biraa uumuu tahee hafe malee bakka yaadameef hin geenye. Garuu amma yeroon geeddaramee hundi bakka itt dahatu barbaadaa jira taha; itt deemanii ilaaluu dha. Kittillayyoon Wayyaanee caalaatt nyaanyofteettii. Baayyee dhiiga dheebotaa waan jiraniif yeroon ittifaman malee Oromiyaan balaa guddaatu irra marsaa jira.
Qooqi kittilayyootaa dhimmama akeeka bu’uura federalism kan of keessaa hin qabne, uumaan koloneeffataa inni dhugaa gadi bahaa jiraachuu agarsiisa. Kan jarri hiriiraa jiran gaafatan waan heera Itophiyaa irra jiru; abbaa biyyumaa fi biyya ofii irratt mo’ummaa gaafatu. Yeroo federalummaan itt fe’ame kanatu itt himame. Gaaffii salphaa kana kan TPLF/EPRDF debisuu qabu. Qabattee Oromoo ilaalu akka waan isaan ammallee kolonii saanii tahanitt dubbachuun TPLFn tarree mootota darban hunddaatt dabala; eegaleen warraaqaa fi demokraatawaa jedhee himataa bahe TPLF keessa hin jiru. Murna hunda caalaa faashistii fi dubatt harkistuu tahe. Kanaaf baha salphisaa hin olletu isa eeggata. Akkuma humnaan seene humnaan malee hin bahu. Sana gochuuf humni ummataa qabsiifamee jiraa. Habashaa fi kanneen firomaniif, gaaffichi akka kan saanii qabeenya namaa biraa saamuuf utu hin tahin gaaffii mirgoota ilmaan namaa fi ummatootaati. Itphiyaan gaaffii seerawaa tokkollee Oromiyaa irraa hin qabu.
Ji’oota arfan darban keessa dhiigi kan lola’e isa dhiheenyaa fi fagoo irratt ida’amee akka biyya abbaa ofii, Oromiyaa bilisoomsuuf. Ummati yoo waan caalaa minyaa taheef hin taane, lubbuu ofii dabarsanii hin kennan. Birmadummaa caalaa wanti minyan hin jiru. Sanaaf jedhaniitu kumkumooti harka duwwaa diina nama nyaataa hanga gubbeett hidhate dura dhaabbachaa kan jiran. Garuu yeroo diina akkasii waliin nokkoran qabsoon nagaa daangaa qabachuutu irra jira. Namoota haala akkasiin jiraachuu irra du’a filataniif akki itt qabsawanii du’an, kan nakkariin walgituu qaba. Harka mataarra qaxaamursani du’uun kan qarooma saa qabaniif waan eebbifamaa dha. Sun hin taanee bakka tokkott dhaabbachuu qaba; falichii addunyaa dhaa ilaalu qaata akka hin baafne hubatame. Yoo xinnaate hiriira nagaa kan gaggeesaniif eegumsi godhamu qaba.
Diinni, qabsoo Oromoo nagaan waan fede haa jedhu, ji’a afuriif jala dhaabbataniiru, fuldura saanii caalaatu jira taha. Mormiin Oromoo nagaan haa tahu hidhannoon, hanga humni biyya qabate daangaa saanii gad dhiisee Oromiyaan kan Oromoo tahutt itt fufa. Sadarkaa amma gahamett qabsoo irraa dacha’uun qabsaawota Oromoof kan diinni ajjeeseen caalaa of ajjeesuu dha. Haaloo diinni bahatu caalaa dhiigi kun hundi lola’ee gatii dhabuun hamma dhaloota meeqaattuu nama keessaa hin bahu. Booree baatanii jiraachuun hamma du’aati. Kan diina waliin taahanii akka itti empayera diiganii ollaa nagaa tahanii jiraatan dubbachuu kan dandahamu erga humna saa Oromiyaa keessaa baasee qofa. Malbulcheessitooti Oromo, kan ta’iisi haaran joonjesse too’annaa sobaa halaalaa gochuu yaaluu irra, ummata saaniitt qabsoon makamuu isaan barbaachisa. Fakmishoon sun Haayila Sillaaseen raawwate. Si’anni yeroo suduudaan qooda fudhatan malee kan hudduu halagaatt gatatanii hariiroo jiru sobanii jalaa bahuu itt dandahan miti.
Akka ganda fi amanteett walqoodanii kan sosso’uu barbaadanis yoo jiraatan waan ummati keenya hinfeene tahu dhaamsa dargaggoo fi qoteebulaa dabaan kufaa jiran yoo hin dhageenye tahan, haa dhaggeeffatanii. Yeroon saa Oromoo hundi kan waliin hiriiree ijoollee biyyasheef jettee dhumaa jirtuu bira yaada tokkon dhaabbatu malee yeroo Waaqeffataa, Moslima fi Warra Wangeelaa kkf jedhanii kopha kophaa itt wal gurmeessa mitii. Kun fedha Oromummaatti ajoo burqsuu dha. Dargaggoo fi Dubaroon Oromoo Badii keessa jiran akka kun dhugoomuuf qooda fi itt gaafatama guddaa qabu. Yeroo hamtuu akkasiiti kan murnoota sabaa adda addaa gidduu amantee uumuuf carraaqamu. Sun hojii waloo dhimma sabaa tahe waliin hojjechuun mirkanaawaa. Mirgoota dargaggoo fi dubartiif loluun qaama qabsoo sabichaatii. Sanaaf haala hunda dhimmi ilaaluuf banaa tahett, amantee fi godinaa hundi tokkummaan waliin socho’uu qabu. Dubarttiin keenya akka dubartii Oromoott malee dubartii Islamaa dubatii Kirstinnaa adda addatt jedhamu hin qabani. Tokkummaan dhiigaan argannee qabsoo bilisummaa waliin finiinsaa jirru kun akka hin biinxa’amne eeggachuun sabboonummaa gaafata. Kadhaa ofii adda adda tahe Galma, Masgiida, Galmistaana kkf. godhachuu dandahu. Kan sabi keenya biyyaa waamicha godhaa jiru sanaafii, deebii tolaa eeggatu. Yoo hanga dhumaatt waliin dhaabbanne akka injifannoon baanu shakkiin jiraachuu hin qabu. Haala warraaqaa haaraa keessa jiraachuu haa jalqabnu.
Ulfinaa fi surraan gootota kufaniif; walabummaa, walqixxummaa fi bilisummaan kan hafaniif; nagaa fi araarri Ayyaana abboolii fi ayyoliif haa tahu!
Ibsaa Guutama
Gurandhala 2016


text:
-
Seensa fi Macaafa Qululluu Waliin Wal-madaalchisuu
Kan akka gaafii “Yesus Kiristoos raajii qofa moo Waaqa foonin ml’ate?” jedhuu Macaafa Qulqulluu Qur’aana irraa aadda foo’e hin jiru. Kutaalen Qur’aanaa 88 barreeffama kana keessatti gabaabbinaan ibsaman
-
Yaalin jireenya gaarii jirachuudhaaf taasifamu hojii dadhabsiisaa dhuma hin qabneedha. Baay’onni keenya hojiilee keenya isaan badaa ta’an too’achuuf ni dhamaana; akkasumas hojii garii ta’e h
-
Kun gabaasa jecha tokko qofa irratti hundaa’edha. Jechi kunis Masgiida (Maskiida) kan jedhu yemmuu ta’u dhaabbata yeroo hundaa oduu sab-qunnamtii gara garaatin dhageenyu kan bakka bu’uudha. Baroota dhihoon booda Masgiidota biyya Ingiliizi fi Awrooppaa keessatti argaman keessatti meeshaalen waraana fi barreeffamoonni
-
Barreeffamni armaan gadii kun Muhaammad ergamaa Waaqaa isa dhugaadha jedhanii warra amananiif amantiin isaanii sirrii akka hin taane qabxiilee agarsiisan ja’a qabatee jira. Musliimota barreeffama kana dubbisan yaadota kanneen of eeggannannoo fi kadhannaa keessa ta
To top


text:
Dhalattoonni Oromoo Washington DC fi naannooshee jiraatan hiriira bahuun haleellaa Diroonii fi yakkoota waraanaa bulchiinsi Abiy Ahimad Oromiyaa keessatti raawwataa jiru balaaleffatan.
Kaleessa Ulaa Whiteh House, Ministeera haajaa alaa fi Baankii Addunyaa fuulduratti argamuun Ummata isaaniif sagalee kan tahan dhalattoonni Oromoo kunniin, rakkoon Ummanni Oromoo keessa jiru xiyyeeffannoo malu akka argatuuf gaafataniiru.
“Mootummaan Itoophiyaa Ummata Oromoo irratti yakka waraanaa raawwataa jira, haata’u malee gochoonni Oromiyaa keessatti ta’aa jiran xiyyeeffannoo hin arganne” kan jedhan hiriirtonni, hanga rakkoon Oromiyaa hin furaminitti Itoophiyaattis tahe naannichatti nagaa buusuun akka hin danda’amne hubachiisaniiru.
“Bulchiinsi Abiy Ahimad deeggarsa maallaqaa dhaabbilee Idil-addunyaa irraa argatuun Diroonii bitee ummata nagaa qe’ee isaa irratti ittiin duguugaa jira, Baankii Addunyaa fi qaamoleen mootummaa Itoophiyaaf deeggarsa maallaqaa taasisan biroon gocha isaaniirraa hatattamaan dhaabbachuu qabu” jedhan.
Mootummaan Ameerikaa fi hawaasni addunyaa rakkoo kaaba biyyattii qofa osoo hin taane, furmaata rakkoolee Oromiyaa keessa jiraniifis akka dhimmaman gaafataniiru.


text:
Dhumaatiin ummataa Oromiyaa keessatti geggeeffamaa jiru irratti maaf hin dubbanne komiin jedhu hedduutu dhufa. Gama tokkoon komii sirriiti. Gama biraan garuu maal haa baasuuf dhama …Read More »
Jawaar Mohamed haala Oowwaan simatame
Rogeessi siysasaa fii miseensi KFO Obboo Jawaar Mohamed nagayaan gara magaalaa isaa ta dur seene.Read More »
“Toophiyaan qilee haa seentuu malee abadan barcuma jalatti hin qabnu!”
Jawaar Mohamed: “Oromoo nama na qeequuf jettanii wal hin fixina”
“Warra miidiyaa hawaasaarratti na arrabsu dura hin dhaabbatinaa. Ana ittisuu dhiisaa. Ani yaada koo dhiyeessa. Warri naan mormuus, na qeequus yaada isaanii ibsachuun mirga isaaniiti. …Read More »
Confidential info. about OMN
By Dr. Salamoon Ungashe Dr. Birhanu Dirbaba is supposedly the editor in chief for OMN. But in reality Jawar has been acting as the editor …Read More »


text:
Biyyoota Gaanfa Afrikaaf jila addaa Yunaayitid Isteetes kan ta’an Jefrii Feltmaan daw’annaa kutaa sana keessatti gaggeessan xumuuranii jiru.
Imaltuu isaanii Kanaan Masrii, Ertraa, Sudaan fi Itiyoophiyaa kan dhaqan yoo ta'u kanas Caamsaa 4 hanga 13 bara 2021tti gaggeessan.
Itiyoophiyaa abbaa biyyummaa ofii fi tokkummaa qabdu gochuuf mul’atnii kan jiru ta’us garuu siyaasaa fi gosummaa irratti hirkachuun addaan qodamiinsii guutuummaa biyyatti keessatti dabalaa adeemuun akkaan nu yaaddeessee jira jedhan.
Miidhaan Tigraay keessatti dhaqqabaa jiru kan fudhatama qabu miti.Yunaaytid Isteetes fi michoonni ishee kan addunyaa dhukaasa dhaabinsii akka argamuuf hojjatu jedhan.
Jilli addaa Yunaaytid Isteetes Feltmaan, mummicha ministeeraa Abiyyi Ahmad fi aangawoota biyyattii ka biro wajjiin kan dubbatan yoo ta’u hegeeree biyyatti irratti waliigaltee tokko irra ga’uuf dubbatanii rakkoo jiru furuun akka qaban dubbatan.
Kunis mirga dhala namaa fi kan siyaasaa lammiwwan biyyatti maraaf kabajaa kennuun akka ta’e ibsan. Humnootiin Ertraa Itiyoophiyaa keessaa jiraachuun immoo kaayyoo kana faalleessa jedhan.
Feltmaan Asmaraa keessatti prezidaant Isaayyaas Afawarqii waliin ennaa dubbatan looltonni Ertraa Itiyoophiyaa keessaa battalumatti akka ba’an itti himan.
Gama kaniin Sudaan gara Demookraasiitti ce’uuf yaalii gootu Yunaaytid Isteetes deggeruu akka itti fuuftu, hidhaa laga Abbayyaa fi daangaa sudaanii fi Itiyoophiyaa gidduu kan ilaaleen falmii jiru furuuf michoota keenya kan addunyaa waliin hojjanna jedhan.
Maanguddummaa Gamtaa Afriikaan mariin gaggeeffamuu hataattamaan akka itti fufuu qabu Feltmaan dubbatanii jiru. Jilli addaa kan Amerikaa kun gara gaanfa Afriikaatti kan deebi’an ta’uun ibsamee jira.
Gabaas Guutuu Caqasaa.


text:
Hajjii fi Umraa
-
Odeeyfannoo
Mootummaan Sa’uudii Hajjiin Baranaa Dhoorkaa Tokko Malee Kan Geggeeffamu Tahuu Beeksise
Ministeerri Hajjii fi Umraa ibsa baaseen, sirni Hajjii bara 2023 dhorkaalee sababaa Covid-19 woggoota sadan dabran kaahamanii turan hunda kaasuun…Guutuu dubbisi...
-
Eeshiyaa
Sirni Hajjii Bara kanaa Namoota Talaallii COVID-19 fudhatan qofaaf kan hayyamamu tahuu ibsame
Ministeerri Fayyaaa Sa’uudii muslimoonni sirna Hajjii bara kanaa irratti hirmaachuuf hawwii qaban, dirqama talaallii COVID-19′ fudhachuun kan isaan irraa eeggamu…Guutuu dubbisi...
-
Eeshiyaa
Hajjii bara 2020 irraa maal beekuu barbaaddu?
Utubaalee Islaamaa shanan jidduu tokko Hajjii dha. Nama Muslimaa godhuu dandahu hunda irratti dirqama. Kutaa addunyaa gara garaa irraa Muslimoonni…Guutuu dubbisi...
-
Eeshiyaa
Mootummaan Sa’uudii dhimma Hajjii baranaa irratti murtii irra waan hin gahiniif muslimoonni obsaan akka eeggatan gaafate
Utubaa Islaamaa shanan jidduu Hajjii raawwatuun tokko yoo tahu, nama Muslimaa hajjuu dandahu hunda irratti dirqama. Haaluma kanaan dirqama kana…Guutuu dubbisi...
-
Odeeyfannoo
Jilli Mana Marii Dhimmoota Islaamaa Ityoophiyaa, Ministeera Hajjii fi Umraa Sa’uUdii waliin mari’atuu gabaafame
Jilli Prezdaantii Majliisaa Muhammad Amiin Jamaaliin durfamu gara Sa’uudii imaluun, hujjaajota Ityoophiyaa ilaalchisee bay’ina hujjaajota, hujjaajonni gara Sa’uudii imaluun dura…Guutuu dubbisi...


text:
Labsiin kun kan dhaga’ame lammiiwwan Itiyoopiyaa Waxabajjii 21 gara wiirtuu filannoo dhaquun sagalee kennuuf guyoonni xiqqoon hafanii ennaa jiranitti yoo ta’u mormii farra mootummaa waggootaaf geggeessamaa ture booda kan bara 2018 aangootti dhufan , muummichi ministeeraa Abiy filannoo injifachuuf deggersa uummataa barbaadaa jiranitti.
Ministriin maallaqaa akka jedhetti mootummaan qooda Itiyoo telekoom dhibba irraa harka 40 gurguruuf ibsa fedhii isaa beeksisuuf qophee dha jedheejira. Ibsi fedhii Waxabajjii 15 bara 2021 kennamuun investeroonni addunyaa Afriikaa keessaa telekoomii guddicha kan ta’e Itiyoo telekoomi keessaa qooda qabaachuuf fedhhii akka qaban kan mul’ise dha jedha ibsichi. Adeemsi kun boqonnaan lammataa banamuu isaa dura, abbootiin qabeenyaa caal baasii isaanii dhiyeeffachuuf guyyoota 30 qabu.
Mootummaan Itiyoo telemoom banaa taasisuun maamiltoota miliyoona 44 kan qabuu fi daran dorgomaa fi bu’ a qabeessa isa taasisa jedhamee jira.
Qofaa ofii dame kana to’achuu dhaabuuf, Itiyoopiyaan waggaa kana kampaniiwwan telekominikeeshinii dhuunfaaf caalbaasii bantee jirti.
Xumura baatii Eblaatti, Safaariikoom keeniyaan kan hoogganamu gamtaa tokkoof kan kenname yoo ta’u, doolaara miliyoona $850 dhiyeessuu dhaaan waggoota 10 oliif waggoota 10 keessatti immoo doolaara miliyoona 8.5 investii gochuuf waadaa seenuu isaa angawoonni beeksisaniiru. Caal baasiin inni lammataa immoo MTN kan Afriikaa kibbaan kan dhiyaate yoo ta’u, gad aanaa waan ta’eef kufee jira.
Eeyama ka biroof dhiyeenya caalbaasiin kan ba’u ta’uu abbaan taayitaa kominikeeshinii Itiyoopiyaa beeksisee jira.


text: Kan waggaa waggaatti ayyaanni Irreechaaaa itti kabajamu Malkaa Hora Harsadiif haga ammaatti ragaan qabiyyee yokaan abbummaa qabeenyaa kan hin kennaniinf tahuu Abbootiin Gadaa dubbatanii jiran. Abbaa Gadaa Abbebee Hayiluu Goobanaa Abbaa Muudaa Gadaa Tuulamaati. Gadaan isaanii Hora Arsadiitti daangaan akka taasiifamu, qulqullinni isaatis akka eegamuuf gafataa fi hojjechaa akka jiru himanii deebii garuu hin arganne jedhu. Waajjirri Aadaa fi Tuurizimii Magaalaa Bishooftuu Hora kanaaf eegumsi akka taasifamaa jiru himee, qabiyyee lafaa isaa kabachiisuuf garuu qorannoon akka geggeessamaa jiru himan.