text:
- Daa’immaanii fi dargaggoota ol guddatan ilmaan biyyaa gaaffii kaasan jettanii hidhuu dararuu fi biyyaa ari’uun haalaan hammaatee waan jiruuf kun mufii ummataa keessaa isa jabaa akka ta’e
- Bara baraan Pooliisiin Rasaasaa dhukaasee Ijoollee keenyaa ajjeessaa?maaliif hidhamuu?
- Humna Waraanaa nurraattii bobbaasuun maaliif?
Lixa Shawaa, Aanaa Geedoo Keessatti Diddaan Barattootaa Akka Itti Fufetti Jira
Posted by Madda Walaabuu Press on 3/13/2013
Bitootessa 13, 2013 | Qerroo Geedoo
Bitooteessaa 3,2013 irraa egaaluun FDG utuu wal irraa hin kutiin gaggeessaa kan jiraan ta’uun gabaafame, Gototni Baratootni Oromoo kun hangaa Ilmaan Oromoo yuunivarsiitii Finfinnee kiloo 4 irraa arii’aman fi Bakkotaa garaagara irraa arii’atamaa jiran hin deebineetti hin barannuu jechuun Mana barumsaa Cufuun FDG itti fufaanii jiraachuun gabafamera.
Haala kanaan Hanga ilmaan Oromoo Yuunversitii Finfinnee kiiloo 4 irraa arihaman barnootatti deebi’anitti FDG gaggeessinu hin dhaabnu jechuun gootonni barattooti Oromoo Geedoo sadarkaa lammaaffaa Bitooteessaa 3,2013 irraa egaalun manni barumsaa Geedoo Sadarkaa 2ffaa fi Qophaa’inaa Cufaamee jiraachuun gabaasa Qeerroo yeroo darbee keessatti ibsamuu ture. Haala kanaan guyyaa gaafa Bitootessaa 11/2013 Maatiin baratootaa ajajaa karaa karaa qondaalota Wayyaanee ummanni dirqiin dirqisiifamee mooraa mana barumsaa Geedoo Sadarkaa 2ffaa fi Qophaa’inaa keessaatti walga’iin dabbaalloonnii Wayyaanee gaggeessaa oolan irraattii Ummaannii sagalee mormii Dhageesisuun gaaffiilee
Jechuun ummanni diddaa dhageessisaniin dabballoonni Wayyaanees gaaffii uummatanaan muddamanii akka turan Qeerroon gabaasa. Akka gabaasi addeessutti dabballoonni kun Oromoota achitti argame kadhachuu fi ijoollee keessan nuu sossobaa gaaffii mootummaa irratti kaasan akka dhiisan jechuun yeroo walgahii irratti iyyatan dhagahamee jira.
Kana malees Hoteelota magaalaa Geedoo keessatti argaman gara garaa keessatti walleen warraaqsaa addattis kan Eebbisaa Aduunyaa osoo wal iorraa hin citiin kan dhageessifamaa jiru yeroo ta’u kanneen akka Hoteelaa Ittaafaa Carraataa fi Hooteellii Calliyaa keeseetotaa ABO sirbisiisaa jirtuu jechuun dabbaalloonni Wayyaanee ummata qorachaa akka jiran gabaafamee jira. Humni milishaa Wayyaanee kan nama maqaan isaa Addaamuu jedhamuun durfamus Waajiraa milishaa Aanaa Caalliiyaa keessaa hojjetuu ta’een uummanni dorsifamaa jiraachuun gabaafamee jira.
Subscribe to: Post Comments (Atom)


c: text/html

text:
Gaaffii mirga abbaa biyyummaa fi dimokraasi barattooti Oromoo yeroo irraa yerootti gaafatan ukkaamsuuf jecha mootummaan abbaa irree Wayyaanee barattoota Oromoo heddumminaan hidhuu fi manneen barnootaa irraa ari’uu tooftaa godhatee jiraatus diddaan barattoota Oromoo amma illee hin dhaabbaanne.
Baatii Bitootessa eegala irratti barattoota Oromoo Yuuniversitii Amboo baratan 19 badii tokkoon malee ari’uun mootummaa Wayyaanee gabaasa Qeerroo keessatti tuqamee ture. Haala kanaan wal qabatee gaaffii mirgaa kaaftanii jirtu sababa jedhuun barattoota Oromoo 5 Bitootessa 4,2013 Yuuniversitii Amboo irraa arhamuu Qeerroon gabaasa. Kanneen kunis:-
- Waakumaa Jirruu-Bioprocess Engineering 5ffaa
- Amanu Ashaagiree- Bioprocess Engineering 5ffaa
- Beekamaa Namoomsaa-computer science 2ffaa
- Tibabu Roobii- Bioprocess Engineering 5ffaa
- Fikiru Tolasa-Seera 3ffaa
Gama biraan gabaasaa godina Horro Guduruu Wallaggaa Aanaa Abbaay Coomman irraa har’a Bitooessa 06 addeessuun hojjettoota warshaa sukkaaraa Finca’aa irraa qorannoo adda addaa maqaa Miseensummaa Adda Bilisummaa Oromoo jedhuun wal qabatee hojjetoota shakkuu irraan obboleewwan nama lama qorannoo irratti gaggeessuun mana hidhaa galchanii akka jiran gabaasaan aanaa kana irraa nu gahee jira. Namootni lamaan kunis:
- Obbo Galataa Deebisaa
- Obbo Baqqakaa Deebisaa

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Kennaan, dandeettii fi beekumsi Oromoo kan fedhii saba Oromootiif hin taane ykn hin oolle hiikkaan isaa maali?
Posted by Madda Walaabuu Press on 7/14/2013
Adoolessa 14, 2013 | Abdii Boruutiin*
Mata duree kanaan barruu kana akkan dhiyeessu kan na taasise, barreeffama dhiyoo kana Obboo Fayyis Oromiatiin mata duree “Oromo Talents in the Habesha Political Clubs jedhuun dhiyaate dha. Barruulee Obboo Fayyis dhiyeessu, xinnaatee yoo xinnaate waggoota afran dabran keessatti hordofaan ture, hordofaan jiras. Akka ilaalcha kiyyaatitti, barruuleen Obboo Fayyis tokko tokko qabiyyeen isaanii mormisiisaa haa ta’an malee, kan hafan harki caalaan isaanii kan barumsa namaaf kennanii dha jedheen yaada. Ani Obboo Fayyis fuulaan beekuu baadhus, nama beekumsaa fi dandeettii guddaa qabu akka ta’en hubadha. Kanaafuu akka ilma Oromoo tokkootti kabaja fi ulfina guddaan qabaaf. Dandeettii barreessuu isaallee nan dinqisiifadha. Yeroo tokko nan yaadadha, yeroo anis barreessuu jalqabu, yaada jajjabeessaa naaf barreessinaan, “…Obboo Fayyis, nama akka keetii kanarraa yaada hamilee namaa jajjabeessu argachuun kiyya baay’ee na gammachiisa. Ati nama fakkeenya gaarii namaaf taatu dha..” jedhee yaada isaarratti akka deebiitti yaada (comment) koo barreesseen ture. Ammas taanan dandeettii isaa gaafii keessa galchuu kiyyaa miti. Obboo Fayyis nama (Barreessaa) dandeettii qabu dha.
Haa ta’u malee, barreeffamni isaa, kanan armaan olitti kaase kun komii na keessatti uume. Dhugaa dubbachuudhaaf, qabiyyeen barreeffama isaa kunillee kan qabsoo keenya jabeessu fi tokkummaa ilmaan Oromoo cimsu natti hin fakkaatu. Obboo Fayyis, nama waan tokkummaa Ormoo jabeessu barreessaa turee dha. Akkamitti barreeffama isaa kana keessatti dubbii nama mormisiisu akka barreesse naaf hin galu. Asirratti, wantin dubbistoota barruu kiyyaa hubachiisuu barbaadu, anillee silaa yeroo ammaa, yeroo diinni fi alagaan akkasumas tajaajiltuun isaanii gamaa gamanaa qabsoo fi Oromummaa keenyarratti duulaa jiran kana, Sabboontota Oromoo qeequurratti hin xiyyeeffadhun ture. Haa ta’u malee, qabiyyeen barreeffama Obboo Fayyis akkan callisee dhiisu na hin goone. Obboo Fayyis irraa waa baay’een eega. Kanan barreeffama isaa keessatti dubbise garuu faallaa ta’een arge. Kanaaf jedheetan barruu kana dhiyeessuu barbaade malee otuu rakkoolee biroo qabnuu, isaan kana dhiisee Sabboontota keenyarratti olola oofuuf kaayyoo godhadheetii miti. Ani fedhii fi hawwiin kiyya mooraan keenya tasgabbii fi nagaa argatee akka humni Oromoo cimu malee, namoota qeequuf kaayyoo qabaadheetii miti.
Gara ijoo dubbiitti deebi’uudhaaf, maalirraa ka’ee akkan barruu kana dhiyeessu kan na taasisan qabxiilee tokko tokko barreeffama Obboo Fayyis keessaa fudheen yaada koo ibsuu yaala. Obboo Fayyis, jalqaba barruu isaarratti akkana jedha “…We sometimes denounce such fellow Oromo as being collaborators, betrayers of our objective and even paint them as criminals, who did atrocities against the Oromo nation…” Akkuma feene fi karaadhuma feeneenuu haa ilaallu fi hubatnu, akka matayyaatti kennaa ykn dandeettii namootaa dinqisiifachuun waanuma jiruu dha. Haa ta’u malee, hammuma fedhe kennaa ykn dandeettii addaa qabaatus, qabsoo bilisummaa Oromoo keessatti namni fedhii uummata ykn saba Oromoo faallessee, diinaaf tajaajila kennu gantummaa fi galtummaarraa qulqullaayuu hin danda’u. Amannus amanuu baatnus, jaalannus jibbinus, fudhannus dhiisnus, kun dhugaa lafa jiruu dha. Namootni akkanaa kun, hanga kaayyoo QBO faallessanitti; hanga mooraa diinaa cimsuuf hojjetanitti; hanga qabsoo keenyatti gufuu ta’anitti, kennaa fi dandeettii fedhe qabaatanis isaan kun farra QBO ti yoon jedhe dubbii oo’isuu natti hin fakkaatu. Maaliif yoo jedhame, gabaabumatti meeshaa diinaa waan ta’aniifi.
Asirratti gara qabxii biraatti otuu hin cehin dura, mee fakkeenya Obboo Fayyis kaase waayee taphattoota kubbaa miilaa kan biyya Jarmanii inni jedhu (Klose and Podolski) haa ilaallu. Akka ilaalcha kiyyaatitti, kun waayee saba Oromoo fi qabsoo isaa wajjin hin deemu. Poolaand fi Jarmaniin biyyoota walaba ta’anii dha. Erga uummatni isaanii bilisummaa qabaatanii fi biyyi isaanii walaba ta’anitti, lammiileen isaanii, kan kennaa ykn dandeettii (talent) qaban, bu’aa maallaqaatiif ykn diinagdeedhaaf jedhanii akka dhuunfaatti bakkee fedhanitti yoo taphatan, kun waan fedhii saba ykn uummatoota isaanii faallessuu miti. Otuu yeroo Naaziin Jarmanii Poolaand qabatan (yeroo Waraana Addunyaa Lammaffaa) sana ta’ee; lammiileen Poolaand Naaziidhaaf gargaarsa godhanii turanii, inni kunis akkuma gantummaatti ilaalama ture. Maaliif yoo jedhame, yeroo sana fedhii uummata Poolaand waan faallessaniifi. Har’a garuu erga Poolaand walabummaa ishii qabaatetti, lammiileen ishii bu’aa dhuunfaatiif jedhanii biyya Jarmanii keessatti kennaa ykn dandeettii isaanii yoo gurguran kun yakka hin ta’u. Mee haa jennuu, erga Oromiyaan walaboomte booda, lammiileen Oromoo kan kennaa addaa qaban, fedhii dhuunfaatiif jedhanii biyya Amaaraa dhaqanii yoo waa godhan kun fedhii uummata Oromoo faallessuu natti hin fakkaatu.
Qabxiin biraa, akka ilaalcha kiyyaatti, kan tokkummaa ilmaan Oromoo gaaga’ama keessa galchuu malu, yaada Obboo Fayyis akkana jedhee barreesse dha: “…I think the politics of the empire in the last 300 years, till the Woyane took power in 1991, was seemingly under the domination of some Oromo, including the Amharinya-speaking Oromo. The main crime or mistake these Oromo elites did seem to be their action of promoting and using Amharinya as a national language, neglecting or even oppressing Afan Oromo…” Itti fufuudhaan Obboo Fayyis akkana jedha: “…It is historically recorded that very few soldiers from Tigrai or Semien came to invade Oromia, but mainly the “gallant” Oromo (both Amharinya-speakers and Afan Oromo-speakers) being led by Minilik II and Gobana Daacee did the invasion…” Kun waan baay’ee nama dinquu dha. Mee gaafii gabaabaa tokkon Obboo Fayyisiif dhiyeessa: Waa nafxanyoota Oromiyaa keessatti horani wal horsiisan; kan waggoota dhibba tokkoo fi soddomaa ol Oromiyaa gabroonfataa turani fi jiran Oromoota Shawaa ti jechuu dhaa? Kan caalaatti ajaa’iba namatti ta’u ammoo kan duri haa hafuu; kanuma yeroo Wayyaanee kana yoo fudhanne, kan baay’inaan Oromiyaa keessa jiran loltoota Tigroota ta’an otuu hin taane Oromoota Shawaa kan Wayyaanee tajaajilanii dha jechuu isaa tii?
Obboo Fayyis, loltoota Tigree kan har’a Oromiyaa keessatti akka galaanaa uummata keenyarratti dhangala’aa jiran fi nu weeraranii biyya keenya qabatanii jiran kana lakkoofsi isaanii baay’ee xiqqaa dha jedhinaa laata? Lakkoofsi loltoota Tigree xiqqaa yoo ta’e, kan hafan loltoota Oromoo Shawaa ti jechuu isaatii? Kaayyoon barreeffama kanaa seenaa fi dhugaa jiru nutti himuuf moo Oromoota jidduutti wal shakkii fi wal balaaleffachuu uumuufi? Karaa biraatiin, siyaasaan impaayarittii kan waggoota 300 keessatti, hanga bara 1991tti, gaggeeffamaa ture harka caalummaa Oromoo tiini jechuun isaa, kan Dr. Fiqiree Tolasaa jedhuun waan wal fakkaatu dha. Oromoon sirumaa hin gabroonfamne jechuu maaltu nama dhoowwa (dhoorka) ree? Bara 1991 booda garuu harka caalummaa Wayyaaneetiin akka ta’e nuuf ibsa. Kun lakkoofsi Tigree xiqqaa dha kan jedhu sana hin faallessuu? Moo lakkoofsi isaanii xiqqaa dhaa, garuu siyaasaa keessatti harka olaanaa qabu jechuu isaa ti? Obboo Fayyis waan biraa nu barsiisaa ykn nutti himaa turee; amma garuu akkuma Habashootni nuun jechaa jiran, warri bebbeekamoon (kan kennaa addaa qaban) kan impaayara tana keessatti hogganummaa olaanaa qabaachaa turan Oromoota waan ta’aniif yookaanis dhiiga Oromoo waan of keessaa qabaniif, lakkii Oromoon hin gabroonfatamne nuun jechuufi?
Akkuman armaan olitti, jalqaba barreeffama kiyyaa kana keessatti ibse, Obboo Fayyis nama kennaa (talent) qabuu dha jedheen amana. Haa ta’u malee, akka barreeffamni isaa kun mul’isutti, garuu innumtuu kennaa isaa kanatti fayyadamee; siyaasaa faallaa fedhii Oromoo ta’e keessatti dhaamsa biraa nuuf dabarsuu waan barbaade fakkaata. Tarii kanaaf jedhee, dursee Oromootni kennaa qaban, kan kilabiilee siyaasaa Habashaa (Habesha Political Clubs) keessatti dalagaa jiran, balaaleffatamuu hin qaban jechuuf ta’inaa laata? Barreeffama Obboo Fayyis kana keessatti qabxiileen baay’ee mormisiisaa ta’an heduutu jiru. Haa ta’u malee, hunduma isaaniituu tokko tokkoon asitti dhiyeessee yaada koo irratti barreessuu irra; kan hafan dubbistootaaf dhiisuudhaan; xumura barreeffama kiyyaarratti, gaafiin ani Obboo Fayyis fi namoota akka isaatiif dhiyeessuu barbaadu: Kennaan, dandeettii fi beekumsi Oromoo, kan fedhii saba Oromootiif hin taane ykn hin oolle, hiikkaan isaa maali? kan jedhu ta’a. Ani dura Oromoo dha! Oromummaatu dursa!
Galatoomaa!
* Abdii Boruu: aboruu@gmail.com
Mata duree kanaan barruu kana akkan dhiyeessu kan na taasise, barreeffama dhiyoo kana Obboo Fayyis Oromiatiin mata duree “Oromo Talents in the Habesha Political Clubs jedhuun dhiyaate dha. Barruulee Obboo Fayyis dhiyeessu, xinnaatee yoo xinnaate waggoota afran dabran keessatti hordofaan ture, hordofaan jiras. Akka ilaalcha kiyyaatitti, barruuleen Obboo Fayyis tokko tokko qabiyyeen isaanii mormisiisaa haa ta’an malee, kan hafan harki caalaan isaanii kan barumsa namaaf kennanii dha jedheen yaada. Ani Obboo Fayyis fuulaan beekuu baadhus, nama beekumsaa fi dandeettii guddaa qabu akka ta’en hubadha. Kanaafuu akka ilma Oromoo tokkootti kabaja fi ulfina guddaan qabaaf. Dandeettii barreessuu isaallee nan dinqisiifadha. Yeroo tokko nan yaadadha, yeroo anis barreessuu jalqabu, yaada jajjabeessaa naaf barreessinaan, “…Obboo Fayyis, nama akka keetii kanarraa yaada hamilee namaa jajjabeessu argachuun kiyya baay’ee na gammachiisa. Ati nama fakkeenya gaarii namaaf taatu dha..” jedhee yaada isaarratti akka deebiitti yaada (comment) koo barreesseen ture. Ammas taanan dandeettii isaa gaafii keessa galchuu kiyyaa miti. Obboo Fayyis nama (Barreessaa) dandeettii qabu dha.
Haa ta’u malee, barreeffamni isaa, kanan armaan olitti kaase kun komii na keessatti uume. Dhugaa dubbachuudhaaf, qabiyyeen barreeffama isaa kunillee kan qabsoo keenya jabeessu fi tokkummaa ilmaan Oromoo cimsu natti hin fakkaatu. Obboo Fayyis, nama waan tokkummaa Ormoo jabeessu barreessaa turee dha. Akkamitti barreeffama isaa kana keessatti dubbii nama mormisiisu akka barreesse naaf hin galu. Asirratti, wantin dubbistoota barruu kiyyaa hubachiisuu barbaadu, anillee silaa yeroo ammaa, yeroo diinni fi alagaan akkasumas tajaajiltuun isaanii gamaa gamanaa qabsoo fi Oromummaa keenyarratti duulaa jiran kana, Sabboontota Oromoo qeequurratti hin xiyyeeffadhun ture. Haa ta’u malee, qabiyyeen barreeffama Obboo Fayyis akkan callisee dhiisu na hin goone. Obboo Fayyis irraa waa baay’een eega. Kanan barreeffama isaa keessatti dubbise garuu faallaa ta’een arge. Kanaaf jedheetan barruu kana dhiyeessuu barbaade malee otuu rakkoolee biroo qabnuu, isaan kana dhiisee Sabboontota keenyarratti olola oofuuf kaayyoo godhadheetii miti. Ani fedhii fi hawwiin kiyya mooraan keenya tasgabbii fi nagaa argatee akka humni Oromoo cimu malee, namoota qeequuf kaayyoo qabaadheetii miti.
Gara ijoo dubbiitti deebi’uudhaaf, maalirraa ka’ee akkan barruu kana dhiyeessu kan na taasisan qabxiilee tokko tokko barreeffama Obboo Fayyis keessaa fudheen yaada koo ibsuu yaala. Obboo Fayyis, jalqaba barruu isaarratti akkana jedha “…We sometimes denounce such fellow Oromo as being collaborators, betrayers of our objective and even paint them as criminals, who did atrocities against the Oromo nation…” Akkuma feene fi karaadhuma feeneenuu haa ilaallu fi hubatnu, akka matayyaatti kennaa ykn dandeettii namootaa dinqisiifachuun waanuma jiruu dha. Haa ta’u malee, hammuma fedhe kennaa ykn dandeettii addaa qabaatus, qabsoo bilisummaa Oromoo keessatti namni fedhii uummata ykn saba Oromoo faallessee, diinaaf tajaajila kennu gantummaa fi galtummaarraa qulqullaayuu hin danda’u. Amannus amanuu baatnus, jaalannus jibbinus, fudhannus dhiisnus, kun dhugaa lafa jiruu dha. Namootni akkanaa kun, hanga kaayyoo QBO faallessanitti; hanga mooraa diinaa cimsuuf hojjetanitti; hanga qabsoo keenyatti gufuu ta’anitti, kennaa fi dandeettii fedhe qabaatanis isaan kun farra QBO ti yoon jedhe dubbii oo’isuu natti hin fakkaatu. Maaliif yoo jedhame, gabaabumatti meeshaa diinaa waan ta’aniifi.
Asirratti gara qabxii biraatti otuu hin cehin dura, mee fakkeenya Obboo Fayyis kaase waayee taphattoota kubbaa miilaa kan biyya Jarmanii inni jedhu (Klose and Podolski) haa ilaallu. Akka ilaalcha kiyyaatitti, kun waayee saba Oromoo fi qabsoo isaa wajjin hin deemu. Poolaand fi Jarmaniin biyyoota walaba ta’anii dha. Erga uummatni isaanii bilisummaa qabaatanii fi biyyi isaanii walaba ta’anitti, lammiileen isaanii, kan kennaa ykn dandeettii (talent) qaban, bu’aa maallaqaatiif ykn diinagdeedhaaf jedhanii akka dhuunfaatti bakkee fedhanitti yoo taphatan, kun waan fedhii saba ykn uummatoota isaanii faallessuu miti. Otuu yeroo Naaziin Jarmanii Poolaand qabatan (yeroo Waraana Addunyaa Lammaffaa) sana ta’ee; lammiileen Poolaand Naaziidhaaf gargaarsa godhanii turanii, inni kunis akkuma gantummaatti ilaalama ture. Maaliif yoo jedhame, yeroo sana fedhii uummata Poolaand waan faallessaniifi. Har’a garuu erga Poolaand walabummaa ishii qabaatetti, lammiileen ishii bu’aa dhuunfaatiif jedhanii biyya Jarmanii keessatti kennaa ykn dandeettii isaanii yoo gurguran kun yakka hin ta’u. Mee haa jennuu, erga Oromiyaan walaboomte booda, lammiileen Oromoo kan kennaa addaa qaban, fedhii dhuunfaatiif jedhanii biyya Amaaraa dhaqanii yoo waa godhan kun fedhii uummata Oromoo faallessuu natti hin fakkaatu.
Qabxiin biraa, akka ilaalcha kiyyaatti, kan tokkummaa ilmaan Oromoo gaaga’ama keessa galchuu malu, yaada Obboo Fayyis akkana jedhee barreesse dha: “…I think the politics of the empire in the last 300 years, till the Woyane took power in 1991, was seemingly under the domination of some Oromo, including the Amharinya-speaking Oromo. The main crime or mistake these Oromo elites did seem to be their action of promoting and using Amharinya as a national language, neglecting or even oppressing Afan Oromo…” Itti fufuudhaan Obboo Fayyis akkana jedha: “…It is historically recorded that very few soldiers from Tigrai or Semien came to invade Oromia, but mainly the “gallant” Oromo (both Amharinya-speakers and Afan Oromo-speakers) being led by Minilik II and Gobana Daacee did the invasion…” Kun waan baay’ee nama dinquu dha. Mee gaafii gabaabaa tokkon Obboo Fayyisiif dhiyeessa: Waa nafxanyoota Oromiyaa keessatti horani wal horsiisan; kan waggoota dhibba tokkoo fi soddomaa ol Oromiyaa gabroonfataa turani fi jiran Oromoota Shawaa ti jechuu dhaa? Kan caalaatti ajaa’iba namatti ta’u ammoo kan duri haa hafuu; kanuma yeroo Wayyaanee kana yoo fudhanne, kan baay’inaan Oromiyaa keessa jiran loltoota Tigroota ta’an otuu hin taane Oromoota Shawaa kan Wayyaanee tajaajilanii dha jechuu isaa tii?
Obboo Fayyis, loltoota Tigree kan har’a Oromiyaa keessatti akka galaanaa uummata keenyarratti dhangala’aa jiran fi nu weeraranii biyya keenya qabatanii jiran kana lakkoofsi isaanii baay’ee xiqqaa dha jedhinaa laata? Lakkoofsi loltoota Tigree xiqqaa yoo ta’e, kan hafan loltoota Oromoo Shawaa ti jechuu isaatii? Kaayyoon barreeffama kanaa seenaa fi dhugaa jiru nutti himuuf moo Oromoota jidduutti wal shakkii fi wal balaaleffachuu uumuufi? Karaa biraatiin, siyaasaan impaayarittii kan waggoota 300 keessatti, hanga bara 1991tti, gaggeeffamaa ture harka caalummaa Oromoo tiini jechuun isaa, kan Dr. Fiqiree Tolasaa jedhuun waan wal fakkaatu dha. Oromoon sirumaa hin gabroonfamne jechuu maaltu nama dhoowwa (dhoorka) ree? Bara 1991 booda garuu harka caalummaa Wayyaaneetiin akka ta’e nuuf ibsa. Kun lakkoofsi Tigree xiqqaa dha kan jedhu sana hin faallessuu? Moo lakkoofsi isaanii xiqqaa dhaa, garuu siyaasaa keessatti harka olaanaa qabu jechuu isaa ti? Obboo Fayyis waan biraa nu barsiisaa ykn nutti himaa turee; amma garuu akkuma Habashootni nuun jechaa jiran, warri bebbeekamoon (kan kennaa addaa qaban) kan impaayara tana keessatti hogganummaa olaanaa qabaachaa turan Oromoota waan ta’aniif yookaanis dhiiga Oromoo waan of keessaa qabaniif, lakkii Oromoon hin gabroonfatamne nuun jechuufi?
Akkuman armaan olitti, jalqaba barreeffama kiyyaa kana keessatti ibse, Obboo Fayyis nama kennaa (talent) qabuu dha jedheen amana. Haa ta’u malee, akka barreeffamni isaa kun mul’isutti, garuu innumtuu kennaa isaa kanatti fayyadamee; siyaasaa faallaa fedhii Oromoo ta’e keessatti dhaamsa biraa nuuf dabarsuu waan barbaade fakkaata. Tarii kanaaf jedhee, dursee Oromootni kennaa qaban, kan kilabiilee siyaasaa Habashaa (Habesha Political Clubs) keessatti dalagaa jiran, balaaleffatamuu hin qaban jechuuf ta’inaa laata? Barreeffama Obboo Fayyis kana keessatti qabxiileen baay’ee mormisiisaa ta’an heduutu jiru. Haa ta’u malee, hunduma isaaniituu tokko tokkoon asitti dhiyeessee yaada koo irratti barreessuu irra; kan hafan dubbistootaaf dhiisuudhaan; xumura barreeffama kiyyaarratti, gaafiin ani Obboo Fayyis fi namoota akka isaatiif dhiyeessuu barbaadu: Kennaan, dandeettii fi beekumsi Oromoo, kan fedhii saba Oromootiif hin taane ykn hin oolle, hiikkaan isaa maali? kan jedhu ta’a. Ani dura Oromoo dha! Oromummaatu dursa!
Galatoomaa!
* Abdii Boruu: aboruu@gmail.com
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
- Abdii Taammiruu-Hoj-dhabaadha,nama umurii 29ti.
- Jaalallee-barataa kutaa 12ffati, umurii 27
- Abdiisaa Abraham-Daldalaa Bunaa fi Dhadhaati
- Dabalee Goobanaa-Qote bulaa fi hojii humnaa guyyaas kan hojjetuudha, nama umurii 35,
- Tuujjubaa Shaaroo-barataa kutaa 10ffaati,
- Hirphaa Disaasaa-Daldalaadha,jiraataama magaalaa Aanaa Manasibuuti,
Thursday, August 7, 2014
Wallagga,Anaa Manasibuu Sabboontoti Oromoo 6 Hidhaa Wayyaaneen Guyyaa 17f Dararamaa Turanii Wabii Qarshii 2000n Gadhiifaman
Gabaasi Qeerroo Wallagga,Aanaa Manasibuu Hagayya 7,214 addeessuun mootummaan Wayyaanee namoota 6 maqaa ijaarsa hojii ABO jedhuu fi uummata mootummaa irratti kakaastaniittu jedhuun guyyoota 17f mana hidhaa magaalaa Aanaa Manasibuutti dararsaa tureeen booda wabii qarshii 2000tiin guyyaa kaleessaa jechuun Hagayya 6/2014 gadhiifamanii jiru.Namootni kuni mana hidhaatii haa bahaniyyuu malee ammallee boodarraan hordoftoota basaastota isaa itti tolchee waan isaan hojjetan akka gabaasaniif qopheeffatee jiraachuu isaa waliin gabaasni nu gahe addeessa. Namootni kuni jiraattoota aanaa Manasibuuti, maqaan isaanii:
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Thursday, December 4, 2014
Mootummaan Wayyaanee Godina Jimmaa Magaalaa Jimmaa fi Yuunibarsiitii Jimmaa Irratti Humna Poolisii Federaalaa fi Naannoo Bobbaasuun Sakkatta’insii Gaggeessa Jira
Mudde 2,2014 Godina Jimmaa Magaalaa Jimmaa fi Yuunibarsiitii Jimmaa irratti Humna poolisii Federaalaa fi naannoo bobbaasuun sakkatta’insii guddaan Magaalaa Jimmaa irratti gaggeeffama jira.
Sochiin Warraaqsa Qeerroo Bilisummaa Oromoo haalan jabaachaa dhufuun deeggarsaa guddaa fi dhageettii guddaa uummata Oromoo biratti argachaa dhufuu fi uummatni cina dhaabbachuun mirga isaaf falmachaa jiraachuun mootummaa wayyaanee afaan qawween uummata bitaa jiruuf yaaddoo guddaa ta’uun caasaan mootummichaa waan qabee gadhiisuu dhabuun hubatama jira. Haaluma kana irraa ka’uun magaalaa Jimmaa
keessatti Mudde 2/2014 irraa eegaluun galgala galgala magaalaa Jimmaa keessatti bakkoota garaa garaatti poolisootni federaalaa fi naannoo uummata nagaan daandii irra adeemuu dhaabanii sakkata’uun daran jabaate jira.
Kana malees kutaa magaalaa Jimmaa ganda Mantinaa jedhamutti uummataa fi dargaggoota walitti qabuun olola afaan fajjeessa itti ololuuf yaaliin godhame diddaa guddaan uummatni mootummaan kun nu ajjeessa jira, ajjeechaa seeraan alaa nurratti rawwatamuuf itti nuuf gaafatamuu qaba, mirgi namummaa fi dimookiraasii nurraa sarbamee jiru nuuf kabajamuu qaba jechuun diddaa isaa jabeessuun sagaalee dheekamsaan walga’ii abbaa irree fashaleessuun qaanii guddaa itti uffisee jira.
Dargaggootnis walitti qabamuun mootummaan Waayyaanee dhukaasee nu ajjeesaa jira namootni nama ajjeesaan seeratti dhiyaachuu qabu, nuti biyya mootummaan keessa hin jirree, biyyaa seerrii keessa hin jirre keessa jirra, mirgi uummaataa kabaamuu qaba jechuun sagalee mormii guddaa utuu dhageesisanii gara mana galma isaniitti deebi’un ibsame. Ummaatni Oromoo fi jiraattootni sabaa fi sablamootni magaalaa Jimmaa keessa jiran Sochiin Qeerroon Bilisummaa Oromoo biyyatti keessatti gaggeessa jiru, socchii sirna qabeessaa fi kan bilisummaa Uummata Oromoo mirkaneessuu fi nagaa fi tasgabbii biyyattiif fidu waan ta’eef waan dandeenyu maraan deeggarasa keenya qeerroof ni gumaachina jechuun uummatni Qeerroo cina dhaabbatee mirga isaaf falmachuuf qophii ta’uu hubachiisa jira. sirna wayyaaneef bitaamaa akka hin jirrees sagalee mormii dhageesisuun mirkaneessa jira.
Sochiin Warraaqsa Qeerroo Bilisummaa Oromoo haalan jabaachaa dhufuun deeggarsaa guddaa fi dhageettii guddaa uummata Oromoo biratti argachaa dhufuu fi uummatni cina dhaabbachuun mirga isaaf falmachaa jiraachuun mootummaa wayyaanee afaan qawween uummata bitaa jiruuf yaaddoo guddaa ta’uun caasaan mootummichaa waan qabee gadhiisuu dhabuun hubatama jira. Haaluma kana irraa ka’uun magaalaa Jimmaa
keessatti Mudde 2/2014 irraa eegaluun galgala galgala magaalaa Jimmaa keessatti bakkoota garaa garaatti poolisootni federaalaa fi naannoo uummata nagaan daandii irra adeemuu dhaabanii sakkata’uun daran jabaate jira.
Kana malees kutaa magaalaa Jimmaa ganda Mantinaa jedhamutti uummataa fi dargaggoota walitti qabuun olola afaan fajjeessa itti ololuuf yaaliin godhame diddaa guddaan uummatni mootummaan kun nu ajjeessa jira, ajjeechaa seeraan alaa nurratti rawwatamuuf itti nuuf gaafatamuu qaba, mirgi namummaa fi dimookiraasii nurraa sarbamee jiru nuuf kabajamuu qaba jechuun diddaa isaa jabeessuun sagaalee dheekamsaan walga’ii abbaa irree fashaleessuun qaanii guddaa itti uffisee jira.
Dargaggootnis walitti qabamuun mootummaan Waayyaanee dhukaasee nu ajjeesaa jira namootni nama ajjeesaan seeratti dhiyaachuu qabu, nuti biyya mootummaan keessa hin jirree, biyyaa seerrii keessa hin jirre keessa jirra, mirgi uummaataa kabaamuu qaba jechuun sagalee mormii guddaa utuu dhageesisanii gara mana galma isaniitti deebi’un ibsame. Ummaatni Oromoo fi jiraattootni sabaa fi sablamootni magaalaa Jimmaa keessa jiran Sochiin Qeerroon Bilisummaa Oromoo biyyatti keessatti gaggeessa jiru, socchii sirna qabeessaa fi kan bilisummaa Uummata Oromoo mirkaneessuu fi nagaa fi tasgabbii biyyattiif fidu waan ta’eef waan dandeenyu maraan deeggarasa keenya qeerroof ni gumaachina jechuun uummatni Qeerroo cina dhaabbatee mirga isaaf falmachuuf qophii ta’uu hubachiisa jira. sirna wayyaaneef bitaamaa akka hin jirrees sagalee mormii dhageesisuun mirkaneessa jira.
የዓፄዎቹን ጋኔን ያናወጣ ታላቅ ስም
ጂቱ ለሚ | Muddee 4, 2014
እዉነትም ይህ ስም ታላቅ ነዉ። የዓፄዎቹ ጋኔኖችም ይህንን ያዉቁታል፥ ይፈሩታልም። መንፈሱ ባለበት ኣካባቢ ይህ ስም ከተጠራ ጋኔኖቹ ይንቀጠቀጣሉ፤ ይንጫጫሉ፤ ይቆጣሉ፤ ተስፋ ሲቆርጡ ደግሞ እየተራገሙም ቢሆን ከነጭፍራዎቻቸዉ ጓዛቸዉን ነቅለዉ ወደ ጥልቁ ይገባሉ። ስሙ ከስም በላይ ይሆንባቸዋልና ሊቋቋሙት አይችሉም። ለሙከራ በየካፌዉ፣ በየሬስቶራንቱ አልያም ታክሲ ዉስጥ ስትገቡ ይህንን ስም ከፍ ባለ ድምጽ ብትጠሩ የጋኔን መዓት ሲደናበር ታዩታላችሁ። አልያም ደግሞ በእረፍት ቀናችሁ በኦሮሞ ባሕላዊ ልብስ ሽክ ብላችሁ በሰፈራችሁ ወይም በመዝናኛ ቦታዎች አካባቢ ጎርደድ-ጎርደድ በሉ። የሆነ ሰዉ ባልጠበቃችሁት መልኩ ጭር ጭር ብሎ በጥላቻ ዓይን ከተከተላችሁ ያ ጋኔን እየተቃጠለ ነዉና ዘና በሉ።
ከዓጼ ኃይለስላሤ ዘመነ-ንግሥና ጀምሮ መንፈሱ ከነገሠባቸዉ ሥፍራዎች የፊንፊኔ ዩኒቨርሲቲ ዋነኛ ሆኖ ነበር። እዚያዉ ቦታ ላይ ለመንፈሱ ሥርዓተ-ዓምልኮ ይፈጸማል። መስዋዕት ይቀርባል። ዉዳሤና ቅዳሤ ይቸራል። ጭፍራዎችና ደቀ-መዛሙርት ሰልጥነዉ፣ ተቀብተዉና ተጠምቀዉ ለመንፈሱ ሀዋርያነት ከበቁ በኋላ በየቦታዉ ይበተናሉ። አንድ ሀገር፣ አንድ ሀይማኖት፣ አንድ ቋንቋና አንድ ባሕል የመንፈሱ መሪ ቀኖናዎች ናቸው። ከዚህ ዉጪ ያሉ እዉነታዎችን አይቀበልም። በተለይ ደግሞ ኦሮሞ እና ኦሮሚያ የሚባሉ ስሞችን መስማት እንደእሳት ይለበልበዋል። ለእኔና ለወገኖቼ ደግሞ ይህ ስም ከማር ይበልጥ ለኣንደበታችን ይጣፍጠልና በሄድንበት ቦታ ሁሉ ስለታላቅነቱ እንመሰክራለን። እዉነታዉንም እናስተምራልን። እዉነትን ይዞ ዝምታ አናዉቅበትምና “ዝም በሉ!” በተባልን ቁጥር ደግሞ ይብስብናል።
ከ1991ዱ ለዉጥ በኋላ የታየዉ የነባራዊ ሁኔታ መቀየር ለዓጼዎቹ ጋኔን ታላቅ ነዉጥ ሆነ። በጭራሽ ሊቋቋሙት የማይቻላቸዉ ይህ ታላቅ ስም አየሩን ጥሶ ገባ። ጋኔኑ መንፈሱ ተሸበረ። በወቅቱ ከባዕድ ቋንቋ ተጽዕኖ ተላቀዉ አፋቸዉን በፈቱበት ቋንቋ የመማር ዕድል ያገኙ ሕጻናት በደስታ ሲቦርቁ ያየ ይህ ክፉ መንፈስ በቅናት ተይዞ ያሰማ የነበረዉ ጫጨታ ቀላል አልነበረም። እናማ! አሁን ዉጊያዉ ጫጨታና ሁካታ ከማያቆመዉ ሠራዊት ጋር ሆኗልና ዓይኑ እያያ፣ ጆሮዉም እያሰማ ምድሪቷ ስለኦሮሞና ኦሮሚያ ትሰማለች። ሰማዩም ማዳመጡን ይቀጥላል። ግልጽ በሆነ ቋንቋ ደግሞ ዓይናቸዉ እያያ፣ ጆሮኣቸዉ እየሰማ ኦሮሚያ ነጻ ትወጣለች!
እዉነትን የሚጠላ፣ ሕዝቦችን ለዘለዓለም ጭለማ ዉስጥ ማቆየትን የሚሻ፣ የንጹሃንን ደም የሚጠጣ ክፉ ነገር ቢኖር ጋኔን (demon) ነዉና አንባቢዎቼ ተምሣሌታዊ አገላለጼን በዚሁ መልኩ ይረዱታል ብዬ አምናለሁ። አነሳሴ ትዉልዱ ከዚህ ክፉ አመለካከትና ተግባር ጋር የሚያደርገዉን ሁለገብ ትግል ብዙዎች ባላተኮሩበት አቅጣጫ መቃኘት ነዉና ወደዚያዉ ልዝለቅ።
አንድ ወቅት በፊንፊኔ ዩኒቨርሲቲ ዉስጥ የሚገኙ የነጻነት ተፋላሚዎች መንፈሱን ያሸበረ ዘመቻ ኣዘጋጅተዉ ነበር። ዘመቻዉ በተቻለ መጠን መላዉን የፊንፊኔ ምድር ያካለለ ሲሆን የሕዝብ ማመላለሻ አዉቶቡሶች፣ ታክሲዎች፣ ሬስቶራንቶችና ካፌዎች፣ ጋዜጦችና መጽሔቶች የሚሸጡባቸዉ አደባበዮችና ባጠቃላይ መንፈሱ በብዛት የሚሰባሰብባቸዉ አካባቢዎች ላይ በተለይ ያተኩራል። በዘመቻዉ ላይ የተሳተፉ ወጣቶች በታሪክ ዕዉቀታቸዉ የመጠቁ፣ በፖላቲካ ኪሂሎታቸዉም የላቁ፣ የተደናገጠዉን መንፈስ ለማረጋጋትም በአካላዊ ብቃታቸዉ ጥንቁቅ የሆኑና በአጠቃላይ ሁለንተናዊ ጥበብን የታጠቁ ስለሆነ መንፈሱ ሊቋቋማቸው አልደፈረም። ደግሞም አይቻለዉም ነበር።
ስለዚህም በዘመቻው መጀመሪያ አካባቢ መንፈሱ ተደናብሮ በየፌርማታዉ ላይ ያለቦታዉ ሲወርድ፣ በየሆቴሎቹና ሬስቶራንቱ ዉስጥ የቀረበዉን ምግብና መጠጥ ጥሎ ሲሸሽ ማየቱ አስገራሚ ትዕይንት ሆነ። ለሣምንታት በዘለቀዉ በዚህ ዓይነቱ ዘመቻ ስለኦሮሞና ኦሮሚያ ዕዉነታዎች ለጀማዉ በሰፊዉ ተሰብኳል። በራሪ ወረቀቶች ተበትነዋል። ከከረ-ቆሬ እስከ ከረ-አሎ ፣ ከከረ-ቃሉ(ቃሊቲ) እስከ ከረ-ገፈርሳ ድረስ በአምስቱ የፊንፊኔ በሮች የነጻነት መልዕክተኞች ተመላልሰዋል። ለተገፉ ሕዝቦች የክብር ብርሃን ፈንጥቋል። ለዘመናት በመንፈሱ ተጽዕኖ ሥር የወደቁ ወገኖች ነጻ ወተዋል። የተነጠቁትን ብሔራዊ ኩራታቸዉን መልሰዉ ተላብሰዋል። በኣንጻሩ ደግሞ ለዘመናት የበላይነትን ይዞ ሲፏልል የኖረ ዉሸታም መንፋስ ከነቀንበሩ ወደ ጥልቁ ተጥሏል። በሦስት ሺዎች ዓመታት ያሰላ የነበረ ዘመኑ አግባባዊ በሆነ የታሪክ መስፈሪያ ተለክቶ ባይመቸዉም ተገቢ ቁመቱን አግኝቷል።
በሌላ መልኩ ተመሳሳይ ዘመቻ ስለመኖሩ የተረዳሁት በቃሊቲ እሥር ቤት ዉስጥ ነበር። በፊንፊኔና ዙሪያዋ የሚኖረዉ የኦሮሞ ሕዝብ ለዘመናት የተቀነባበረ ሤራዎች ሰለባ ሆኖ ቆይቷል። ሥርዓት በተለዋወጠ ቁጥር በሚፈራረቁ የዘመኑ ጉልተኞች ከቤት-ንብረቱ ይፈናቀላል። ማህበራዊ ሕይዋቱ ይናጋል። በኣካባቢዉ ላይ የነበረዉ አሻራዉ ይፋቃል። ይህ ስልታዊ የዘር ማጽዳት ዘመቻ ዛሬ የመጨረሻ ምዕራፉን እንደያዘ በቅርቡ የታወጀዉ ማስተር ፕላን እንድምታ አመላካች ነዉ።
ይህ ዓይነቱን ኣደጋ ለመቋቋም የአቅማቸዉን ያህል ደፋ ቀና ሲሉ የተገኙ የአካባቢዉ ወጣቶችን ለማዳከም በየጊዜዉ የተለያዩ የማጥመጃ አንቀጾች ይዘጋጃሉ።ኣንዴ በአደገኛ ቦዘኔነት በሌላ ጊዜ ደግም ሌላ የፈጠራ ክስ እየተፈለገ ወራንት ይቆረጥላቸዉና መዳረሻቸዉ ወህኒ ቤት ይሆናል። በዚህ ዓይነቱ ሁኔታ ወደ እስር ቤቱ የሚወረወረዉ ወጣት ቁጥር ቀላል አይደለም።
ይህንን ወጣት በኣንዴ ወደ ብሔራዊ ትግል ማምጣቱ ከባድ ቢሆንም በተገኘ አጋጣሚ ብሔራዊ ንቃቸዉን በማጎልበት ወደ ነጻነት ትግሉ መሳብ እንደሚቻል ግን አይተናል። ይህንን እዉነታ በተግበር ያረጋገጡ የቃሊቲ ወገኖቼን ምንጊዜም በኩራት አስታዉሳቸዋለሁ። በዚያ እጅግ ተፈታታኝ የሕይዋት ጎዳና ላይ ሰዉ ከራሱ ኣልፎ ለሕዝቡ ያስባል ብሎ መገመት በሚያስቸግር ሁናቴ ዉስጥ የቃሊቲዉ ዘመቻ እዉን ሆነ።
በዚህ ዘመቻ በፈጠራ ክስ ወደ ወህኒ የሚገቡትን ወጣቶች ብሔራዊ ማንነታቸዉን በማጎልበት የነጻነት ታጋዮች እስከ መሆን ድረስ አብቅቷቸዋል። በሂደቱ የኦሮሞን ባንዲራ በክንዱ ላይ አስሮ የሚንጎማለል ቆራጥና ደፋር ወጣት ማፍራት ተችሎ ነበር። በወቅቱ ይህንን የተመለከቱ የእስርቤቱ ሹሞች (አፈወርቅ ተፈራ ፣ ፍሰሃ ገ/ማሪያምና ኢያሱ) በሁኔታዉ ተደናግጠዉ “…በተራ ወንጀል የሚናስረዉ ወጣት ቀንደኛ ኦነግ እየሆነ ይወጣል።” በማለት ስጋታቸዉን ገልጠዋል። በነገራችን ላይ እነዚህ የእስር ቤት ኃላፊ የነበሩ ሰዎች በኦሮሞ እስረኞች ላይ ከፍተኛ በደል ሲፈጽሙ የነበሩ መሆናቸዉን በዚሁ አጋጣሚ ወገኖቼን ማስታወስ እወዳለሁ።
በአነጻጻሪ ገለጻ የተጀመረዉ ሀሳቤን ማሰሪያ ላብጅለት። የኦሮሞ ሕዝብ የነጻነት ትግልና ታጋዮች ከእንግዲህ ወዲህ በሁኔታና በቦታ አይወስኑም። ሰፊ አድማስን፣ ብርቱ መሠረትን ማካለል ችለዋልና። ከአሁን በኋላ የትግላችን ቀስት ካልተጠበቀ አቅጣጫና ባልተገመተ ፍጥነት በጠላት ልብ ላይ ያነጣጥራል፥ ጭፍሮቻቸውንና የእኩይ መንፈስ ማህደራቸዋንም እስከወዲያኛው ያፈርሳል። የትግላችን ስልትም እንዲሁ ጠላት ከለመደዉና ከሚጠብቀዉ ቀመርና ሥሌት ዉጭ አደናጋሪና አደናባሪ ይሆንበታል። የሃገሬ ሕዝብና ምድር ብቻ ሳይሆን የሃገሬ ሰማይና ዳመናም ነጻነትን ኣሽቷልና ይህ በፍጥነት እዉን ይሆናል። ያቀን በመቃረቡ እነሆ የምሥራች ዜማ ከአሁኑ በአንደበታችን ተቀምጧል – ዓይናቸዉ እያያ፣ ጆሮኣቸዉም እየሰማ
ኦሮሚያ ነጻ ትወጣለች!
ጂቱ ለሚ ነኝ
በቸር ያገናኛን!
እዉነትም ይህ ስም ታላቅ ነዉ። የዓፄዎቹ ጋኔኖችም ይህንን ያዉቁታል፥ ይፈሩታልም። መንፈሱ ባለበት ኣካባቢ ይህ ስም ከተጠራ ጋኔኖቹ ይንቀጠቀጣሉ፤ ይንጫጫሉ፤ ይቆጣሉ፤ ተስፋ ሲቆርጡ ደግሞ እየተራገሙም ቢሆን ከነጭፍራዎቻቸዉ ጓዛቸዉን ነቅለዉ ወደ ጥልቁ ይገባሉ። ስሙ ከስም በላይ ይሆንባቸዋልና ሊቋቋሙት አይችሉም። ለሙከራ በየካፌዉ፣ በየሬስቶራንቱ አልያም ታክሲ ዉስጥ ስትገቡ ይህንን ስም ከፍ ባለ ድምጽ ብትጠሩ የጋኔን መዓት ሲደናበር ታዩታላችሁ። አልያም ደግሞ በእረፍት ቀናችሁ በኦሮሞ ባሕላዊ ልብስ ሽክ ብላችሁ በሰፈራችሁ ወይም በመዝናኛ ቦታዎች አካባቢ ጎርደድ-ጎርደድ በሉ። የሆነ ሰዉ ባልጠበቃችሁት መልኩ ጭር ጭር ብሎ በጥላቻ ዓይን ከተከተላችሁ ያ ጋኔን እየተቃጠለ ነዉና ዘና በሉ።
ከዓጼ ኃይለስላሤ ዘመነ-ንግሥና ጀምሮ መንፈሱ ከነገሠባቸዉ ሥፍራዎች የፊንፊኔ ዩኒቨርሲቲ ዋነኛ ሆኖ ነበር። እዚያዉ ቦታ ላይ ለመንፈሱ ሥርዓተ-ዓምልኮ ይፈጸማል። መስዋዕት ይቀርባል። ዉዳሤና ቅዳሤ ይቸራል። ጭፍራዎችና ደቀ-መዛሙርት ሰልጥነዉ፣ ተቀብተዉና ተጠምቀዉ ለመንፈሱ ሀዋርያነት ከበቁ በኋላ በየቦታዉ ይበተናሉ። አንድ ሀገር፣ አንድ ሀይማኖት፣ አንድ ቋንቋና አንድ ባሕል የመንፈሱ መሪ ቀኖናዎች ናቸው። ከዚህ ዉጪ ያሉ እዉነታዎችን አይቀበልም። በተለይ ደግሞ ኦሮሞ እና ኦሮሚያ የሚባሉ ስሞችን መስማት እንደእሳት ይለበልበዋል። ለእኔና ለወገኖቼ ደግሞ ይህ ስም ከማር ይበልጥ ለኣንደበታችን ይጣፍጠልና በሄድንበት ቦታ ሁሉ ስለታላቅነቱ እንመሰክራለን። እዉነታዉንም እናስተምራልን። እዉነትን ይዞ ዝምታ አናዉቅበትምና “ዝም በሉ!” በተባልን ቁጥር ደግሞ ይብስብናል።
ከ1991ዱ ለዉጥ በኋላ የታየዉ የነባራዊ ሁኔታ መቀየር ለዓጼዎቹ ጋኔን ታላቅ ነዉጥ ሆነ። በጭራሽ ሊቋቋሙት የማይቻላቸዉ ይህ ታላቅ ስም አየሩን ጥሶ ገባ። ጋኔኑ መንፈሱ ተሸበረ። በወቅቱ ከባዕድ ቋንቋ ተጽዕኖ ተላቀዉ አፋቸዉን በፈቱበት ቋንቋ የመማር ዕድል ያገኙ ሕጻናት በደስታ ሲቦርቁ ያየ ይህ ክፉ መንፈስ በቅናት ተይዞ ያሰማ የነበረዉ ጫጨታ ቀላል አልነበረም። እናማ! አሁን ዉጊያዉ ጫጨታና ሁካታ ከማያቆመዉ ሠራዊት ጋር ሆኗልና ዓይኑ እያያ፣ ጆሮዉም እያሰማ ምድሪቷ ስለኦሮሞና ኦሮሚያ ትሰማለች። ሰማዩም ማዳመጡን ይቀጥላል። ግልጽ በሆነ ቋንቋ ደግሞ ዓይናቸዉ እያያ፣ ጆሮኣቸዉ እየሰማ ኦሮሚያ ነጻ ትወጣለች!
እዉነትን የሚጠላ፣ ሕዝቦችን ለዘለዓለም ጭለማ ዉስጥ ማቆየትን የሚሻ፣ የንጹሃንን ደም የሚጠጣ ክፉ ነገር ቢኖር ጋኔን (demon) ነዉና አንባቢዎቼ ተምሣሌታዊ አገላለጼን በዚሁ መልኩ ይረዱታል ብዬ አምናለሁ። አነሳሴ ትዉልዱ ከዚህ ክፉ አመለካከትና ተግባር ጋር የሚያደርገዉን ሁለገብ ትግል ብዙዎች ባላተኮሩበት አቅጣጫ መቃኘት ነዉና ወደዚያዉ ልዝለቅ።
አንድ ወቅት በፊንፊኔ ዩኒቨርሲቲ ዉስጥ የሚገኙ የነጻነት ተፋላሚዎች መንፈሱን ያሸበረ ዘመቻ ኣዘጋጅተዉ ነበር። ዘመቻዉ በተቻለ መጠን መላዉን የፊንፊኔ ምድር ያካለለ ሲሆን የሕዝብ ማመላለሻ አዉቶቡሶች፣ ታክሲዎች፣ ሬስቶራንቶችና ካፌዎች፣ ጋዜጦችና መጽሔቶች የሚሸጡባቸዉ አደባበዮችና ባጠቃላይ መንፈሱ በብዛት የሚሰባሰብባቸዉ አካባቢዎች ላይ በተለይ ያተኩራል። በዘመቻዉ ላይ የተሳተፉ ወጣቶች በታሪክ ዕዉቀታቸዉ የመጠቁ፣ በፖላቲካ ኪሂሎታቸዉም የላቁ፣ የተደናገጠዉን መንፈስ ለማረጋጋትም በአካላዊ ብቃታቸዉ ጥንቁቅ የሆኑና በአጠቃላይ ሁለንተናዊ ጥበብን የታጠቁ ስለሆነ መንፈሱ ሊቋቋማቸው አልደፈረም። ደግሞም አይቻለዉም ነበር።
ስለዚህም በዘመቻው መጀመሪያ አካባቢ መንፈሱ ተደናብሮ በየፌርማታዉ ላይ ያለቦታዉ ሲወርድ፣ በየሆቴሎቹና ሬስቶራንቱ ዉስጥ የቀረበዉን ምግብና መጠጥ ጥሎ ሲሸሽ ማየቱ አስገራሚ ትዕይንት ሆነ። ለሣምንታት በዘለቀዉ በዚህ ዓይነቱ ዘመቻ ስለኦሮሞና ኦሮሚያ ዕዉነታዎች ለጀማዉ በሰፊዉ ተሰብኳል። በራሪ ወረቀቶች ተበትነዋል። ከከረ-ቆሬ እስከ ከረ-አሎ ፣ ከከረ-ቃሉ(ቃሊቲ) እስከ ከረ-ገፈርሳ ድረስ በአምስቱ የፊንፊኔ በሮች የነጻነት መልዕክተኞች ተመላልሰዋል። ለተገፉ ሕዝቦች የክብር ብርሃን ፈንጥቋል። ለዘመናት በመንፈሱ ተጽዕኖ ሥር የወደቁ ወገኖች ነጻ ወተዋል። የተነጠቁትን ብሔራዊ ኩራታቸዉን መልሰዉ ተላብሰዋል። በኣንጻሩ ደግሞ ለዘመናት የበላይነትን ይዞ ሲፏልል የኖረ ዉሸታም መንፋስ ከነቀንበሩ ወደ ጥልቁ ተጥሏል። በሦስት ሺዎች ዓመታት ያሰላ የነበረ ዘመኑ አግባባዊ በሆነ የታሪክ መስፈሪያ ተለክቶ ባይመቸዉም ተገቢ ቁመቱን አግኝቷል።
በሌላ መልኩ ተመሳሳይ ዘመቻ ስለመኖሩ የተረዳሁት በቃሊቲ እሥር ቤት ዉስጥ ነበር። በፊንፊኔና ዙሪያዋ የሚኖረዉ የኦሮሞ ሕዝብ ለዘመናት የተቀነባበረ ሤራዎች ሰለባ ሆኖ ቆይቷል። ሥርዓት በተለዋወጠ ቁጥር በሚፈራረቁ የዘመኑ ጉልተኞች ከቤት-ንብረቱ ይፈናቀላል። ማህበራዊ ሕይዋቱ ይናጋል። በኣካባቢዉ ላይ የነበረዉ አሻራዉ ይፋቃል። ይህ ስልታዊ የዘር ማጽዳት ዘመቻ ዛሬ የመጨረሻ ምዕራፉን እንደያዘ በቅርቡ የታወጀዉ ማስተር ፕላን እንድምታ አመላካች ነዉ።
ይህ ዓይነቱን ኣደጋ ለመቋቋም የአቅማቸዉን ያህል ደፋ ቀና ሲሉ የተገኙ የአካባቢዉ ወጣቶችን ለማዳከም በየጊዜዉ የተለያዩ የማጥመጃ አንቀጾች ይዘጋጃሉ።ኣንዴ በአደገኛ ቦዘኔነት በሌላ ጊዜ ደግም ሌላ የፈጠራ ክስ እየተፈለገ ወራንት ይቆረጥላቸዉና መዳረሻቸዉ ወህኒ ቤት ይሆናል። በዚህ ዓይነቱ ሁኔታ ወደ እስር ቤቱ የሚወረወረዉ ወጣት ቁጥር ቀላል አይደለም።
ይህንን ወጣት በኣንዴ ወደ ብሔራዊ ትግል ማምጣቱ ከባድ ቢሆንም በተገኘ አጋጣሚ ብሔራዊ ንቃቸዉን በማጎልበት ወደ ነጻነት ትግሉ መሳብ እንደሚቻል ግን አይተናል። ይህንን እዉነታ በተግበር ያረጋገጡ የቃሊቲ ወገኖቼን ምንጊዜም በኩራት አስታዉሳቸዋለሁ። በዚያ እጅግ ተፈታታኝ የሕይዋት ጎዳና ላይ ሰዉ ከራሱ ኣልፎ ለሕዝቡ ያስባል ብሎ መገመት በሚያስቸግር ሁናቴ ዉስጥ የቃሊቲዉ ዘመቻ እዉን ሆነ።
በዚህ ዘመቻ በፈጠራ ክስ ወደ ወህኒ የሚገቡትን ወጣቶች ብሔራዊ ማንነታቸዉን በማጎልበት የነጻነት ታጋዮች እስከ መሆን ድረስ አብቅቷቸዋል። በሂደቱ የኦሮሞን ባንዲራ በክንዱ ላይ አስሮ የሚንጎማለል ቆራጥና ደፋር ወጣት ማፍራት ተችሎ ነበር። በወቅቱ ይህንን የተመለከቱ የእስርቤቱ ሹሞች (አፈወርቅ ተፈራ ፣ ፍሰሃ ገ/ማሪያምና ኢያሱ) በሁኔታዉ ተደናግጠዉ “…በተራ ወንጀል የሚናስረዉ ወጣት ቀንደኛ ኦነግ እየሆነ ይወጣል።” በማለት ስጋታቸዉን ገልጠዋል። በነገራችን ላይ እነዚህ የእስር ቤት ኃላፊ የነበሩ ሰዎች በኦሮሞ እስረኞች ላይ ከፍተኛ በደል ሲፈጽሙ የነበሩ መሆናቸዉን በዚሁ አጋጣሚ ወገኖቼን ማስታወስ እወዳለሁ።
በአነጻጻሪ ገለጻ የተጀመረዉ ሀሳቤን ማሰሪያ ላብጅለት። የኦሮሞ ሕዝብ የነጻነት ትግልና ታጋዮች ከእንግዲህ ወዲህ በሁኔታና በቦታ አይወስኑም። ሰፊ አድማስን፣ ብርቱ መሠረትን ማካለል ችለዋልና። ከአሁን በኋላ የትግላችን ቀስት ካልተጠበቀ አቅጣጫና ባልተገመተ ፍጥነት በጠላት ልብ ላይ ያነጣጥራል፥ ጭፍሮቻቸውንና የእኩይ መንፈስ ማህደራቸዋንም እስከወዲያኛው ያፈርሳል። የትግላችን ስልትም እንዲሁ ጠላት ከለመደዉና ከሚጠብቀዉ ቀመርና ሥሌት ዉጭ አደናጋሪና አደናባሪ ይሆንበታል። የሃገሬ ሕዝብና ምድር ብቻ ሳይሆን የሃገሬ ሰማይና ዳመናም ነጻነትን ኣሽቷልና ይህ በፍጥነት እዉን ይሆናል። ያቀን በመቃረቡ እነሆ የምሥራች ዜማ ከአሁኑ በአንደበታችን ተቀምጧል – ዓይናቸዉ እያያ፣ ጆሮኣቸዉም እየሰማ
ኦሮሚያ ነጻ ትወጣለች!
ጂቱ ለሚ ነኝ
በቸር ያገናኛን!
Wednesday, December 3, 2014
WAREEGAMA HANQISUUF, “WAL-TUMSUUN” MURTEESSAADHA !!!!
SEENAA Y.G (2005)kutaa 2ffaa | Muddee 3, 2014
Wareegama Qabsoon keenya nu gaafatu maaliin tilmaamu dandeenya ? ykn akkamiin beeku dandeenya ? Bilisummaan Wareegama malee hin argamtu. Kanaaf wareegama hanqisuu fi dhiisuu maaltu fide ? jedhee kan gaafatu hin dhabamu. Wareegama lubbuu qofaatti fudhatee, lubbuun miliyoona itti ba’ee Bilisomnaan rakkoon maalii ? ka jedhus jira. mee fakkeenya tokko haa kaafnu. Ega Oromoon gabrummaa jalatti kufee, ilamaan Oromoo diinaan lubbuun dabartee miliyoona 5n (kun xiqqaachuus guddachuus danda’a) haa tilmaamnu. Ega Gabroomnee ammoo waggaa 150tti haa fudhannu. Wareegamni kun kan lubbuu qofaadha. Kan Qabeenyaa, beekumsaa, Maallaqa kkf itti hin daballe. Addunyaa irraa lubbuu amma kana itti wareegee gabrummaa jalatti kan hafe jiraa laata ?wareegama haganaa, toftaa ittin Bilisoomuuf lafa keewwannee raawwachiisuu keessatti baafne jenna moo, diinumatu nu cabsuuf nu fixeedhaan bira tarra ? wareegama hanga har’aatti baasaa jirrutti milkaa’uu maaf dhabne ? maaliif wareegama qofaan hafne ? Gootoota keenya seenaan isaan yaadata jennee yeroo maraa kaafnuuf maaf gumaa ba’uu dadhabne ? wareegama Lammiilee keenyaa Boqonnaa namaaf hin laannee keessa ciifnee, kan warra kaanii maaliif dinqisiifachuu qofatti hafne ? har’as wareegama qaalii tarii kan hanga har’aa irra ulfaataa baasuuf teenya moo, sadarkaa amma irra jirruun, Injifannoo keenya goonfachuuf wareegama guddaa kana hanqisuuf, wal-tumsuun ala furmaata hin qabnu jennee irree waliif ta’uutti qajeella ?
Kana irraa kaanee gaaffiileen of gaafachu qabnu danuudha. Diinatti furga’uuf ka’umsi kee tolu qaba. waan keessa keetii si harkisu odoo jiru, diinatti tarkaanfachuun hin danda’amu. Yaadaa fi garaan odoo wal bira hin jiraatiin , diinatti bobba’uu miti , waliin deemuunu rakkoodha. Sagaleen keenya osoo wal hin tumsiin, iyya ofii addunyaa gurra ishee beekaa duchitee jirtu dhageesisuu yaaluun waan yaadamu miti. (sochii FDG 2014 Biyya keessaa fi alatti taasifame akka fakkeenyaatti fudhachuun ni danda’ama) wal Tumsuu dhabuu keenya irraa diinni itti fayyadamaa hin jiru ? wal-tumsuu dhabuu keenya irraa, wareegamni keenya guyyuu dabalaa hin jiruu ? Tokkomnee yaadaa fi sochii keenya gara diinaatti luucceessuu dhabuu keenyaan, diinni fayyadamaa hin jiru? ? wareegama waa hundaa woo kafalaa hin jirru ? dhalli Oromoo sadarkaa dhuunfaa kaasee waan irraa eegamu raawwachuu dhabuu irraa, ykn tokko isa tokko taa’ee ilaaluu irraa, wareegama kafalaa hin jirruu ? rakkina keenya kana furachuuf yoo wal Tumsinee sochoonee, wareegama baafnu hanqisuu hin dandeenyu ? humna taanee diinatti ba’uu keenyaan, diinni miidhamee nu dura dhaabbachuu dadhabuu jechuun wareegama bara baraan kafallu of irraa dhaabuu jechuu mitii ? akeekni barreeffama kanaa kana hubachiisuudha. Hundumtuu kan hawwuu. Garuu hawwii qofaan kan hin argamne. Hawwii keenya kana dhugoomsuu fi waan garaa keessaa qabnu milkeessuuf, Hawwiin dhama’aa jiraachuu keessaa baanee, hojiin mul’achuuf yeroon nu gaafataa jiraachuu beeku qabna. Yeroon kun Dogoggoora kaleessaa irra deebinee yeroo kanatti yoo dantaa keenyaaf hin olchiin, tarii wareegamni nuuti baafnu dachaan dabalee, Oromoon hundi wareegamellee Bilisummaa dhabuu akka dandeenyudha. Kana hanqisuuf hojjannaan kan lubbuun hafu Bilisummaan akka jiraachuu danda’u itti amanuun barbaachisaadha.
“Wareegama hanqisuuf WAL-TUMSUUN murteessaadha” wayita jennu, wal tumsuu dhabuu irraa wareegama dabalataa baasaa jirra. Wal tumsinee diinatti bobba’uu hanqachuu keenya irraa, gabrummaa lubbuu dheeressaa jirra. Jireenya hiraarriin guutame carraa keenya taasifataa jirra. Lammii keenya harxee fi saraxeen akka barbaadde itti taphataa akka jiraattu hayyamaa jirra. Saamicha diinaan qabeenyaa keenya dhaloota itti aanullee dhabaa jirra. Walii galatti wareegama waa maraa dheeressaa fi dabalaa jiraachuu keenya beekuun dansaadha.
“WAL-TUMSUU” n, eenyun ilaallata ? Ummata Gabroome tokko adda baasee akka wal tumsan taasifamaa ?dhaabbilee siyaasaa Ummata Gabroomee qofaa ilaallataa ? beektootaa fi ogeessitoota Ummatichi qabu ni ilaallataa ? Qeerroo qofaa ilaallataa ? Hojjataa fi qaamni hawaasa biro , ijoollee gaaffii ummataaf dhumaa jirtu callisanii akka ilaalaniif kan hayyamuudhaa ? gaaffiilee kkf of- gaafachuun, wal-gaafachuun, hin hafu. Garuu, Ummata Gabrummaa jala jiruuf TUMSI Daangaa hin qabu. Tumsi yeroon nu gaafattu, Ilmaan Oromoo Biyya keessaa fi ala jiru sagalee tokkon akka waliif birmatu, dhimma Oromoo ajandaa addunyaa taasifachuuf bakka jirru hojjachuu fi iyyachuuf wal deeggaruu, humna waliif ta’uu, miidhaa Ummata keenya irra ga’aa jiru addunyaatti caalaatti dhageesisuu danda’uudha.
Qabsoo Ofii jiraachisuu keessaa ba’uu keenya jedhee kutaa 1ffaa keessatti kanan kaasee kana irraati. Hojiileen bara 2014 kana nu akeekan. Addatti Qabsoon Ummata kanaa, Ilmaan isaa akka sibiilaa waa hundaa dandamatanii asiin ga’anii jiru. Yeroo kanatti ammo, kan yeroo kamirrayyuu caalaa Tumsa Ummata isaanii dhugeessuuf hojjachaa jiraachuun haqa. Ilmaan Oromoo bakka jiran maraa dhimma Oromoo irratti waliin dhaabbachuun bu’aa argamsiisaa jiraachuun Ummataaf hamilee ta’aa dhufeera. Kanaaf, Tumsa walii galaa fardeessuun, wareegama hanqisuuf yeroo mijataa irra jiraachuu keenya hubachuun , halakanii fi guyyaa nuffii tokko malee akka irratti hojjachuu qabnu waan addunyaa irratti argaa jirru irraa barachuu qabna.
Namoonni hawwii qofaan jiraatan, Daandiin Qabsoo dheerachuu hadheeffatanii dubbatu. Namoonni yaada akkasii qaban deebisanii, dhaadannoo “Bilisummaan wareegama malee hin ragamtuu !jedhanii harka ol kaasu . yaadoonni kunneen hedduu wal irraa fagoo jiru. walii isaaniif illee gufuudha. Hawwiin hojiidhaan hin deeggaramiin, Hawwiin wareegamaan hin utubamiin , Midhaanuma habjuuti. Kaayyoo Saba tokko milkeessuu miti, jireenyi maatii ykn dhuufaayyuu, wareegama waa hundaa gaafata. Kana milkeessuuf lubbuu itti dhabuun ni jirti. Yoo tattaafatan, beekumsa qabaniin, dandeetti qabaniin, qabeenyaa qabaniin kkf yoo hundumtu bakka jiruu tattaafate, hawwiin walii galaa sun ni dhugoomti. Kan har’a gaafatamaa jirrus kanadha.
Sadarkaa har’a irra jirru irraa kaanee maal gochuu akka qabnu wal akeekuun rakkisaa hin ta’u. WAL-TUMSUUN keenya diina irratti kan hundaa’ee taasisuun garuu murteessaadha. Qaama Hawaasa Oromoo kamuu hammachuu waan danda’uuf. Sadarkaa amma irra jirru yoo hubannee ta’ee, yeroo Oromoon mana isaa cufatee, hojjachuu yeroo itti danda’uudha. Toftaalee diina karaa hundaan ittin miidhuuf gargaaran waloon hojjachuu, mari’achuu, sochii qindeeffachuu, qophii barbaadu taasifachuuf yaada walii hiruun yeroo itti danda’amuudha.sababaan waan keessa dabarree caalaa waan irraa barannu hin qabnu waan ta’eef.
ABOn abdii Ummata Oromooti. Kun qormaata keessa dabrameen mirkanaa’ee jira.ABOn rakkoo keessa isaatti umamu irraa hin harkifannee jechuu hin dandeenyu. Maqaa Gootootaan kakatee, karoora waggaa 5,10, isaa olii waliin baasee, ykn mari’atee ka’ee bakka Jaallan isaa jiran, eessaan ba’anii eessaan akka seenan, waan Jaallan isaa waliin mari’ate akka jirutti dhaqee diinatti kannu caalaaa kan duubatti nama harkisu hin jiru. hanqinoota akkasiiirraa of qabnee, wareegama hanqisuun ni danda’ama. wareegama Ummataa fi qabsaa’oota dheeressuu irraa dhaabbachuun, wareegama hanqisu keessatti hammatama. Wal tumsuuf waan tumsa laaffisan hojachuu irraa of qusachuun murteessaadha.
Akka siyaasaatti waan goonfannee jirru, amma Bilisummaan jiraachuttii waan hin fudhanneef malee, waan nu haftu harka keenya keessa akka jiraatuuf, ABO caalaa kan hojjate gonkumaa hin jiru. Qabsaa’oonni Oromoo , Qabsaa’oota Addunyaa irratti argaa jirru irraa gadi miti. hanqina Qabsaa’oonni addunyaa qabaachuu qaban isaanis qabaachuu malu. Qabsaa’oonni addunyaa irraa ykn Biyyoota adda addaa, Hanqinootaa fi waandabre irraa baratanii Injifannoo Ummata isaanii akkuma dhugeessan, Qabsaa’oonni Oromoos waan keessa dabran irraa baratani Injifannoo Ummata isaanii waan hin dhugeessineef hin jiru. Akkuma Ummatoonni addunyaa falmaa hadhaawaa gaggeessanii Bilisummaan jiraataa jiran, Ummati Oromoos sadarkaa kana irra ga’uuf kan isa dhorku waa tokko hin jiru. Qabsaa’oonni Addunyaa humna Ummata isaaniin akkuma injifatan , Qabsaa’oonni Oromoos humna Ummata isaaniin ni injifatu.
Wal-Tumsuun kallatti heedduu qabaachuu ni mala. Kallattii kana hundatti dhimma ba’uun barbaachisaadha. kana milkeessuf ammoo gurmaa’inni Ummataa barbaachisaadha. beekumsaan, dandeettidhaan, maallaqaan, qabeenyaadhaan waa hundaan wal tumsuuf , Oromoon kamuu kan isa dammaqisu hin barbaadu. Dubbii ijoon nu haftu haala kana ummachuuf hojjachuudha. Sochiilee adda addaa qindeeffachuuf , diina afuura kutuuf wal-tumsuun hundee ta’uu hubachuudha. ABOn hojii manaa ba’eef, keessattu sadarkaa Ummati irra ga’uu qabu xumureera jechuu dandeenya. Kan hafe harkaan ga’achuuf, Oromoon Biyya keessaa fi alatti wal tumsuu akka qabu ega dubbatee bubbuleera. Har’a Ummata dammaqaa fi of hubate qabna. Hundeen qabsoo saba tokko kanadha. Kanatti dhimma ba’uun murteedha. Biyyi Oromiyaa jedhamtu akka jirtu addunyaan fudhateera. Alaabaa Oromoon irratti walii galee wareegamaafii jiru qabna. Qooqa/Afaan Oromoo addunyaa irratti beekamee,kan hojii fi barnootaa ta’eera.Kun injifannoo bu’uraati. Kan nu hafu, Oromoo fi Oromiyaa walitti fiduu qofaadha. Kana dhugeessuuf yoo wal tumsine, wareegama hanqisna. Yoo wal tumsuu baannee wareegama qaalii jechaa jiraanna. Kanaaf miidhaa waggaa 100 olii boodallee Hawwiin jiraachuun nama qaanessa.
Dhaabbileen siyaasaa Oromoo ilaalchaan tokko ta’an tokkoomuu danda’an. Ilaalchaan kan adda ta’an wal tumsuu danda’an. Akka miseensa dhaabbaatti tokkomuun dirqama. Akka deeggaraatti dhaaba deeggaran, tumsuun ni danda’ama. Akka Kominiitiin wal tumsanii , kaayyoo Ummatichaa tumsuu irra dabree, dhaaboota tumsuun wal tumsuu danda’u. Dhimma Oromoo fi Oromiyaa qofa irrattillee wal tumsuun ni danda’ama. Lammiileen wal tumsanii Qabsoo Ummata isaanii tumsuu danda’an. Beektoonni gurmaa’anii dhimma Ummata isaanii addunyaa dhageesisuuf wal tumsuu danda’u, qabsoo isaanis tumsuu danda’u. amma yeroon kan wal tumsuuti. Kan waliif birmatanii, iyya waliif dhageesisaniiti. ! akkamiin wal tumsan ? yoo wal tumsuun jiraatee, sochii jiru hundaa qindeeffachuu, galii tokkotti tarkaafachuu, humna ta’uun dhugoomee wareegama adda durummaan hanqisuu danda’a. Qabsoon Oromoo walabummaa Oromiyaan boodallee maal ta’uu akka danda’uu , waan isaan mudachuu danda’uu dandamachuuf har’a bu’ura keewwachuun dansaadha. Gaaffiin Oromoo gaaffii Filitsixeemootaa caalaa wal xaxaa fi jabaa ta’uu haa hubannu. Boruu wareegama ulfaataa akka baafnuuf wayyaaneen waan nu irratti hojjachaa jirtu ni hubannaa ? kana yoomiif keenya ? yaada xumuraa kutaa 3ffaa keessatti qabadheen deebi’a.
HORAA BULAA!
WAREEGAMA HANQISUUF, “WAL-TUMSUUN” MURTEESSAADHA !!! – Kutaa 1ffaa
Wareegama Qabsoon keenya nu gaafatu maaliin tilmaamu dandeenya ? ykn akkamiin beeku dandeenya ? Bilisummaan Wareegama malee hin argamtu. Kanaaf wareegama hanqisuu fi dhiisuu maaltu fide ? jedhee kan gaafatu hin dhabamu. Wareegama lubbuu qofaatti fudhatee, lubbuun miliyoona itti ba’ee Bilisomnaan rakkoon maalii ? ka jedhus jira. mee fakkeenya tokko haa kaafnu. Ega Oromoon gabrummaa jalatti kufee, ilamaan Oromoo diinaan lubbuun dabartee miliyoona 5n (kun xiqqaachuus guddachuus danda’a) haa tilmaamnu. Ega Gabroomnee ammoo waggaa 150tti haa fudhannu. Wareegamni kun kan lubbuu qofaadha. Kan Qabeenyaa, beekumsaa, Maallaqa kkf itti hin daballe. Addunyaa irraa lubbuu amma kana itti wareegee gabrummaa jalatti kan hafe jiraa laata ?wareegama haganaa, toftaa ittin Bilisoomuuf lafa keewwannee raawwachiisuu keessatti baafne jenna moo, diinumatu nu cabsuuf nu fixeedhaan bira tarra ? wareegama hanga har’aatti baasaa jirrutti milkaa’uu maaf dhabne ? maaliif wareegama qofaan hafne ? Gootoota keenya seenaan isaan yaadata jennee yeroo maraa kaafnuuf maaf gumaa ba’uu dadhabne ? wareegama Lammiilee keenyaa Boqonnaa namaaf hin laannee keessa ciifnee, kan warra kaanii maaliif dinqisiifachuu qofatti hafne ? har’as wareegama qaalii tarii kan hanga har’aa irra ulfaataa baasuuf teenya moo, sadarkaa amma irra jirruun, Injifannoo keenya goonfachuuf wareegama guddaa kana hanqisuuf, wal-tumsuun ala furmaata hin qabnu jennee irree waliif ta’uutti qajeella ?
Kana irraa kaanee gaaffiileen of gaafachu qabnu danuudha. Diinatti furga’uuf ka’umsi kee tolu qaba. waan keessa keetii si harkisu odoo jiru, diinatti tarkaanfachuun hin danda’amu. Yaadaa fi garaan odoo wal bira hin jiraatiin , diinatti bobba’uu miti , waliin deemuunu rakkoodha. Sagaleen keenya osoo wal hin tumsiin, iyya ofii addunyaa gurra ishee beekaa duchitee jirtu dhageesisuu yaaluun waan yaadamu miti. (sochii FDG 2014 Biyya keessaa fi alatti taasifame akka fakkeenyaatti fudhachuun ni danda’ama) wal Tumsuu dhabuu keenya irraa diinni itti fayyadamaa hin jiru ? wal-tumsuu dhabuu keenya irraa, wareegamni keenya guyyuu dabalaa hin jiruu ? Tokkomnee yaadaa fi sochii keenya gara diinaatti luucceessuu dhabuu keenyaan, diinni fayyadamaa hin jiru? ? wareegama waa hundaa woo kafalaa hin jirru ? dhalli Oromoo sadarkaa dhuunfaa kaasee waan irraa eegamu raawwachuu dhabuu irraa, ykn tokko isa tokko taa’ee ilaaluu irraa, wareegama kafalaa hin jirruu ? rakkina keenya kana furachuuf yoo wal Tumsinee sochoonee, wareegama baafnu hanqisuu hin dandeenyu ? humna taanee diinatti ba’uu keenyaan, diinni miidhamee nu dura dhaabbachuu dadhabuu jechuun wareegama bara baraan kafallu of irraa dhaabuu jechuu mitii ? akeekni barreeffama kanaa kana hubachiisuudha. Hundumtuu kan hawwuu. Garuu hawwii qofaan kan hin argamne. Hawwii keenya kana dhugoomsuu fi waan garaa keessaa qabnu milkeessuuf, Hawwiin dhama’aa jiraachuu keessaa baanee, hojiin mul’achuuf yeroon nu gaafataa jiraachuu beeku qabna. Yeroon kun Dogoggoora kaleessaa irra deebinee yeroo kanatti yoo dantaa keenyaaf hin olchiin, tarii wareegamni nuuti baafnu dachaan dabalee, Oromoon hundi wareegamellee Bilisummaa dhabuu akka dandeenyudha. Kana hanqisuuf hojjannaan kan lubbuun hafu Bilisummaan akka jiraachuu danda’u itti amanuun barbaachisaadha.
“Wareegama hanqisuuf WAL-TUMSUUN murteessaadha” wayita jennu, wal tumsuu dhabuu irraa wareegama dabalataa baasaa jirra. Wal tumsinee diinatti bobba’uu hanqachuu keenya irraa, gabrummaa lubbuu dheeressaa jirra. Jireenya hiraarriin guutame carraa keenya taasifataa jirra. Lammii keenya harxee fi saraxeen akka barbaadde itti taphataa akka jiraattu hayyamaa jirra. Saamicha diinaan qabeenyaa keenya dhaloota itti aanullee dhabaa jirra. Walii galatti wareegama waa maraa dheeressaa fi dabalaa jiraachuu keenya beekuun dansaadha.
“WAL-TUMSUU” n, eenyun ilaallata ? Ummata Gabroome tokko adda baasee akka wal tumsan taasifamaa ?dhaabbilee siyaasaa Ummata Gabroomee qofaa ilaallataa ? beektootaa fi ogeessitoota Ummatichi qabu ni ilaallataa ? Qeerroo qofaa ilaallataa ? Hojjataa fi qaamni hawaasa biro , ijoollee gaaffii ummataaf dhumaa jirtu callisanii akka ilaalaniif kan hayyamuudhaa ? gaaffiilee kkf of- gaafachuun, wal-gaafachuun, hin hafu. Garuu, Ummata Gabrummaa jala jiruuf TUMSI Daangaa hin qabu. Tumsi yeroon nu gaafattu, Ilmaan Oromoo Biyya keessaa fi ala jiru sagalee tokkon akka waliif birmatu, dhimma Oromoo ajandaa addunyaa taasifachuuf bakka jirru hojjachuu fi iyyachuuf wal deeggaruu, humna waliif ta’uu, miidhaa Ummata keenya irra ga’aa jiru addunyaatti caalaatti dhageesisuu danda’uudha.
Qabsoo Ofii jiraachisuu keessaa ba’uu keenya jedhee kutaa 1ffaa keessatti kanan kaasee kana irraati. Hojiileen bara 2014 kana nu akeekan. Addatti Qabsoon Ummata kanaa, Ilmaan isaa akka sibiilaa waa hundaa dandamatanii asiin ga’anii jiru. Yeroo kanatti ammo, kan yeroo kamirrayyuu caalaa Tumsa Ummata isaanii dhugeessuuf hojjachaa jiraachuun haqa. Ilmaan Oromoo bakka jiran maraa dhimma Oromoo irratti waliin dhaabbachuun bu’aa argamsiisaa jiraachuun Ummataaf hamilee ta’aa dhufeera. Kanaaf, Tumsa walii galaa fardeessuun, wareegama hanqisuuf yeroo mijataa irra jiraachuu keenya hubachuun , halakanii fi guyyaa nuffii tokko malee akka irratti hojjachuu qabnu waan addunyaa irratti argaa jirru irraa barachuu qabna.
Namoonni hawwii qofaan jiraatan, Daandiin Qabsoo dheerachuu hadheeffatanii dubbatu. Namoonni yaada akkasii qaban deebisanii, dhaadannoo “Bilisummaan wareegama malee hin ragamtuu !jedhanii harka ol kaasu . yaadoonni kunneen hedduu wal irraa fagoo jiru. walii isaaniif illee gufuudha. Hawwiin hojiidhaan hin deeggaramiin, Hawwiin wareegamaan hin utubamiin , Midhaanuma habjuuti. Kaayyoo Saba tokko milkeessuu miti, jireenyi maatii ykn dhuufaayyuu, wareegama waa hundaa gaafata. Kana milkeessuuf lubbuu itti dhabuun ni jirti. Yoo tattaafatan, beekumsa qabaniin, dandeetti qabaniin, qabeenyaa qabaniin kkf yoo hundumtu bakka jiruu tattaafate, hawwiin walii galaa sun ni dhugoomti. Kan har’a gaafatamaa jirrus kanadha.
Sadarkaa har’a irra jirru irraa kaanee maal gochuu akka qabnu wal akeekuun rakkisaa hin ta’u. WAL-TUMSUUN keenya diina irratti kan hundaa’ee taasisuun garuu murteessaadha. Qaama Hawaasa Oromoo kamuu hammachuu waan danda’uuf. Sadarkaa amma irra jirru yoo hubannee ta’ee, yeroo Oromoon mana isaa cufatee, hojjachuu yeroo itti danda’uudha. Toftaalee diina karaa hundaan ittin miidhuuf gargaaran waloon hojjachuu, mari’achuu, sochii qindeeffachuu, qophii barbaadu taasifachuuf yaada walii hiruun yeroo itti danda’amuudha.sababaan waan keessa dabarree caalaa waan irraa barannu hin qabnu waan ta’eef.
ABOn abdii Ummata Oromooti. Kun qormaata keessa dabrameen mirkanaa’ee jira.ABOn rakkoo keessa isaatti umamu irraa hin harkifannee jechuu hin dandeenyu. Maqaa Gootootaan kakatee, karoora waggaa 5,10, isaa olii waliin baasee, ykn mari’atee ka’ee bakka Jaallan isaa jiran, eessaan ba’anii eessaan akka seenan, waan Jaallan isaa waliin mari’ate akka jirutti dhaqee diinatti kannu caalaaa kan duubatti nama harkisu hin jiru. hanqinoota akkasiiirraa of qabnee, wareegama hanqisuun ni danda’ama. wareegama Ummataa fi qabsaa’oota dheeressuu irraa dhaabbachuun, wareegama hanqisu keessatti hammatama. Wal tumsuuf waan tumsa laaffisan hojachuu irraa of qusachuun murteessaadha.
Akka siyaasaatti waan goonfannee jirru, amma Bilisummaan jiraachuttii waan hin fudhanneef malee, waan nu haftu harka keenya keessa akka jiraatuuf, ABO caalaa kan hojjate gonkumaa hin jiru. Qabsaa’oonni Oromoo , Qabsaa’oota Addunyaa irratti argaa jirru irraa gadi miti. hanqina Qabsaa’oonni addunyaa qabaachuu qaban isaanis qabaachuu malu. Qabsaa’oonni addunyaa irraa ykn Biyyoota adda addaa, Hanqinootaa fi waandabre irraa baratanii Injifannoo Ummata isaanii akkuma dhugeessan, Qabsaa’oonni Oromoos waan keessa dabran irraa baratani Injifannoo Ummata isaanii waan hin dhugeessineef hin jiru. Akkuma Ummatoonni addunyaa falmaa hadhaawaa gaggeessanii Bilisummaan jiraataa jiran, Ummati Oromoos sadarkaa kana irra ga’uuf kan isa dhorku waa tokko hin jiru. Qabsaa’oonni Addunyaa humna Ummata isaaniin akkuma injifatan , Qabsaa’oonni Oromoos humna Ummata isaaniin ni injifatu.
Wal-Tumsuun kallatti heedduu qabaachuu ni mala. Kallattii kana hundatti dhimma ba’uun barbaachisaadha. kana milkeessuf ammoo gurmaa’inni Ummataa barbaachisaadha. beekumsaan, dandeettidhaan, maallaqaan, qabeenyaadhaan waa hundaan wal tumsuuf , Oromoon kamuu kan isa dammaqisu hin barbaadu. Dubbii ijoon nu haftu haala kana ummachuuf hojjachuudha. Sochiilee adda addaa qindeeffachuuf , diina afuura kutuuf wal-tumsuun hundee ta’uu hubachuudha. ABOn hojii manaa ba’eef, keessattu sadarkaa Ummati irra ga’uu qabu xumureera jechuu dandeenya. Kan hafe harkaan ga’achuuf, Oromoon Biyya keessaa fi alatti wal tumsuu akka qabu ega dubbatee bubbuleera. Har’a Ummata dammaqaa fi of hubate qabna. Hundeen qabsoo saba tokko kanadha. Kanatti dhimma ba’uun murteedha. Biyyi Oromiyaa jedhamtu akka jirtu addunyaan fudhateera. Alaabaa Oromoon irratti walii galee wareegamaafii jiru qabna. Qooqa/Afaan Oromoo addunyaa irratti beekamee,kan hojii fi barnootaa ta’eera.Kun injifannoo bu’uraati. Kan nu hafu, Oromoo fi Oromiyaa walitti fiduu qofaadha. Kana dhugeessuuf yoo wal tumsine, wareegama hanqisna. Yoo wal tumsuu baannee wareegama qaalii jechaa jiraanna. Kanaaf miidhaa waggaa 100 olii boodallee Hawwiin jiraachuun nama qaanessa.
Dhaabbileen siyaasaa Oromoo ilaalchaan tokko ta’an tokkoomuu danda’an. Ilaalchaan kan adda ta’an wal tumsuu danda’an. Akka miseensa dhaabbaatti tokkomuun dirqama. Akka deeggaraatti dhaaba deeggaran, tumsuun ni danda’ama. Akka Kominiitiin wal tumsanii , kaayyoo Ummatichaa tumsuu irra dabree, dhaaboota tumsuun wal tumsuu danda’u. Dhimma Oromoo fi Oromiyaa qofa irrattillee wal tumsuun ni danda’ama. Lammiileen wal tumsanii Qabsoo Ummata isaanii tumsuu danda’an. Beektoonni gurmaa’anii dhimma Ummata isaanii addunyaa dhageesisuuf wal tumsuu danda’u, qabsoo isaanis tumsuu danda’u. amma yeroon kan wal tumsuuti. Kan waliif birmatanii, iyya waliif dhageesisaniiti. ! akkamiin wal tumsan ? yoo wal tumsuun jiraatee, sochii jiru hundaa qindeeffachuu, galii tokkotti tarkaafachuu, humna ta’uun dhugoomee wareegama adda durummaan hanqisuu danda’a. Qabsoon Oromoo walabummaa Oromiyaan boodallee maal ta’uu akka danda’uu , waan isaan mudachuu danda’uu dandamachuuf har’a bu’ura keewwachuun dansaadha. Gaaffiin Oromoo gaaffii Filitsixeemootaa caalaa wal xaxaa fi jabaa ta’uu haa hubannu. Boruu wareegama ulfaataa akka baafnuuf wayyaaneen waan nu irratti hojjachaa jirtu ni hubannaa ? kana yoomiif keenya ? yaada xumuraa kutaa 3ffaa keessatti qabadheen deebi’a.
HORAA BULAA!
WAREEGAMA HANQISUUF, “WAL-TUMSUUN” MURTEESSAADHA !!! – Kutaa 1ffaa
Barattooti Oromoo Yuuniversitii Dirree Dhawaa Gootummaan Wayyaanee Dura Dhaabbachuun Roorroo Dhageessifatan.
Muddee 1,2014 Goototni Barattootni Oromoo Yuunibarsiitii Dirree Dhawaa Guyyaa Ayyaana Sabaa fi Sablammootaan dhoksaan mootummaan Wayyaanee mooraa Yuunibarsiitii Dirree Dawwaa keessatti gaggeessa jiru irratti dammaquun sirna mootummichaa fi gochaa Wayyaanee irratti diddaa kaasuu Qeerroon gabaase.
Halkan edaa sa’aa 12:30 wb irraa eegaluun hanga halkan keessa sa’a 5:00tti Mooraa Yuunibarsiitii Dirree Dhawaa dhuunfachuun walleewwaan warraaqsaa ABO fi uumata Oromoo faarsuu fi qabsoo bilisummaa Oromoo leellisuun diddaa jabaa kaasan.
Mootummaan Wayyaanees Qeerroon barattootni Oromoo FDG ni kaasu sababaa jedhuun guyyaa ayyaana sabaa fi sablamoota sobee itti fakkeessu kana kabajadha jechuun muddamaa utuu jiruu waan godhu dhabee utuu barattootni hin beekiin mooraalee Yuunibarsiitii human waraanaan eegsiisaa ayyaanaa sabaa fi sablamoota jedhu dhoksaatti mooraa Yuunibarsiitii Dirree Dawwaa keessatti kabajaa jiraachuu Goototni Qeerroon barattootni Orpomoo irratti dammaquun gamtaan gaaffii mirgaa kaasuu fi walleelee warraaqsaan mirga saba Oromoof falmaa bulan.
Wallee ABO’n kallacha uummata Oromooti, ABO Abdii Uummata Oromoo fi gaachana Uummata Oromooti, ABO’n dimookiraasiif qabsa’a, ABO’n mirga ilma namaa kabachiisuuf qabsaa’a , ABO’n mirga sabaa fi sablamootaa har’a Wayyaaneen ugguraa jirtu kabachiisuuf qabsa’a jechuun sagaalee warraaqsaa guddaa wallee warraaqsaa ABO fi qabsoo bilisummaa Oromoo leellisuu dhageessisuun mootummaa wayyaanee dura dhaabbatan.
Mootummaan Wayyaanee human waraanaa heddumina qabu bobbaasee sochii dargaggoota kana dhaabsisuuf yaalii guddaa godhus dargaggootni Qeerroon barattootni Oromoo soda tokko malee sagalee warraaqsaa wal irraa hin citne itti fufuun dhageesisan. Haala rakkisaa keessatti sagalee warraqsaa Qeerroon barattootni Oromoo Yuunibarsiitii Dirree Dhawaa dhageesisaan
Tuesday, December 2, 2014
የኦሮሞ ወጣቶች (Qeerroo)የትግል ፋና!
Meseret Tulluu irraa
ሲነድ ሲቃጠል የሚጭስ ወይም የሚስቅ እሳት።
ጀግና የጀግና ዘር ትግል የወለደው፡
ገና ሳይተኩስ ወይን(ወያኔ) ተርበርብዶ፡
ይህን ካዲ ባንዳ ጐርፉ የወለደው፡
ቄሮ የኦሮሞ ወጣት ትግሉን አነደደው።
ይህ ጠብደል አጋዚ እውቀት የማያቀው፡
ወቦ(WOB)እያሳደደ ደግሞ እየወቃው፡
ተጀመር እንጂ መች አበቋ ትግሉ፡
አንዱ ቄሮ ሲወድቅ ወይም ሲስዎ፡ ሌሎች ሲቀጥሉ፡
ሞትን የደፈር ክቶ የማይራራ ፡
ደግሞም እየሽለለ እንደው እያቅራሪ፡
ትውለድ የቄሮ እናት ደግሞ መንታመንታ፡
ሂድ ተዋጋ እያለች እንዳያመነታ፡
አለህና አጋዥ የሆላ ደጀን ፡
ተላላኪ( ወይን )ሰላይን የሚያመክን፡
ታጠቅ የጀግና አባት ክቶ እንዳታቅማማ፡
ወርድ ልጀችህ ወደ ጀግኖች ማማ:
ሲነድ ሲቃጠል የሚጭስ ወይም የሚስቅ እሳት።
ጀግና የጀግና ዘር ትግል የወለደው፡
ገና ሳይተኩስ ወይን(ወያኔ) ተርበርብዶ፡
ይህን ካዲ ባንዳ ጐርፉ የወለደው፡
ቄሮ የኦሮሞ ወጣት ትግሉን አነደደው።
ይህ ጠብደል አጋዚ እውቀት የማያቀው፡
ወቦ(WOB)እያሳደደ ደግሞ እየወቃው፡
ተጀመር እንጂ መች አበቋ ትግሉ፡
አንዱ ቄሮ ሲወድቅ ወይም ሲስዎ፡ ሌሎች ሲቀጥሉ፡
ሞትን የደፈር ክቶ የማይራራ ፡
ደግሞም እየሽለለ እንደው እያቅራሪ፡
ትውለድ የቄሮ እናት ደግሞ መንታመንታ፡
ሂድ ተዋጋ እያለች እንዳያመነታ፡
አለህና አጋዥ የሆላ ደጀን ፡
ተላላኪ( ወይን )ሰላይን የሚያመክን፡
ታጠቅ የጀግና አባት ክቶ እንዳታቅማማ፡
ወርድ ልጀችህ ወደ ጀግኖች ማማ:
የኦሮሞ ወጣቶች (Qeerroo)የትግል ፋና!
Monday, December 1, 2014
Waamicha hiriira mormii magaalaa Berliinii kan guyyaa 03/12/2014
Kabajamoo fi jaallatamo hawwaasoota/jiraatoota Oromoo biyya Berliin, Jarmanii, Awuroopaa fi firoota oromoo hundaaf,
Duran dursee nagaan oromummaa bakka jirttan maratti isiin haa qaqabu.
Itti aansuun yeroof akka „Mumicha Ministeera Itoophiyaa“ jedhamee beekamuu fi ergamtuu Wayyaanee kan tahe Hailemariam Dessaalanyi gaafa 02-03/12/2014 magaalaa Berliin akka dhufuu/argamu fi akka Piresidaantii biyya Jermanii kan tahe Jochim Gauck duukaa akka marii qabaan odeefanoo mirkana’e qabna.
Nuti hawaasnni Oromoo magaalaa Berliin kan biyya Oromiyaatti taha jiru (Sarbaminsa Mirga namumaa,Ajjechaa,Hidhaa siyaasaa, gidiraa, dhabamsiisa fi saamicha) fi kessumaa kan yeroo dhiyoo dura karaa AI „Amnesty International“ yakka umaata oromoo iratti otoo wal-iraa hincitiin tahaa jiru otoo hin irranfatiin mormii keenya wal-cina dhabachuudhaan sagalee guddan akka dhageesisnnuf akka irratti argamtaan isin afferra.Dirqamni lammummaas nurra jira.
Guyyaa:03.12.2014
Sa’aa: 09:00 – 13:00
Edoo: Balbala Piresidaantii Jarmanii ful-dura
Spreeweg 1, 10557 Berlin
KHG-HOB
Itti aansuun yeroof akka „Mumicha Ministeera Itoophiyaa“ jedhamee beekamuu fi ergamtuu Wayyaanee kan tahe Hailemariam Dessaalanyi gaafa 02-03/12/2014 magaalaa Berliin akka dhufuu/argamu fi akka Piresidaantii biyya Jermanii kan tahe Jochim Gauck duukaa akka marii qabaan odeefanoo mirkana’e qabna.
Nuti hawaasnni Oromoo magaalaa Berliin kan biyya Oromiyaatti taha jiru (Sarbaminsa Mirga namumaa,Ajjechaa,Hidhaa siyaasaa, gidiraa, dhabamsiisa fi saamicha) fi kessumaa kan yeroo dhiyoo dura karaa AI „Amnesty International“ yakka umaata oromoo iratti otoo wal-iraa hincitiin tahaa jiru otoo hin irranfatiin mormii keenya wal-cina dhabachuudhaan sagalee guddan akka dhageesisnnuf akka irratti argamtaan isin afferra.Dirqamni lammummaas nurra jira.
Guyyaa:03.12.2014
Sa’aa: 09:00 – 13:00
Edoo: Balbala Piresidaantii Jarmanii ful-dura
Spreeweg 1, 10557 Berlin
KHG-HOB
Sadaasi 9 Guyyaan Yaadannoo FDG Kibba Afrikaa Magaalaa Johansburg Keessatti Kabajame
Sadaasa 30, 2014
Jaarmayni Ummata ABO Kutaan Afrikaa Kibbaa ayyaana guyyaa FDG gaafa Sadaasa 16/ 2014 magaalaa guddittii Afrikaa kibbaa Johansburg keessatti bifa bareeddaa fii miidhagaa taheen kabajachuu oduun achi irraa nu dhaqabe addeessa. Ayyaana kanarratti miseensoota jaarmaya ummata ABO kutaa afrikaa kibbaa, hawaasa Oromoo, keessummoota adda addaa kan ANC, kan mootummaa Afrikaa kibbaa fii akkasuma bakka bu’oota ONLF irratti hirmaachuudhaan ayyaanicha miidhaga addaa kannaniifii turan. Haasawoota walduraa duubaan godhaniin barreessaan Afro-asia, itti aanaa partii ANC fii concilor parti ANC kan naannoo 58ffaa rakkoo ummata oromoo irra gahaa jiru ifatti eega ibsaniin booda rakkoo mootummaan abbaa irree wayyaanee ummata oromoo irraan gahaa jirtu tana ummata Oromoo cinaa dhaabbatanii waan dandayaniin tumsaniifii akka ummanni Oromoo ufirraa cunqursaa kana fonlqu kan gargaaran tahuu ifatti ibsan.
Kana malees ummanni Oromootiis tokkummaa isaa jabeeffatee osoo abdii hin kutanne qabsoo isaa finiinsee akka galmaan gahu ummata oromootti dhaammatanii jiran. haasawuma isaanii keessatti wanni isaan ballama seenen mootummaa isaanii fii paartii isaanitti haala biyya itoophiyaa keessa jiru kana itti ibsanii akka mootummaan fii paartiin isaanii tarkaanfii barbaachiftu fudhattu dhiibbaa gara hundaa kan godhan wa’ada seenanii jiru. Rakkoon ummata oromoo rakkoo ummata arfikaa kibbaati jedhanii jiran. hanga ummanni oromoo gabrummaa jalaa hin baanetti nageyni nuufiis hin jiraatu jedhan, ummata oromoo rakkoo gabrummaa tana jalaa baasuuf dirqama ANC ti jedhanii jiran.
Gama bakka bu’aa ONLF ogadeen ummanni lamaan obbolaa fii rakkoo takka kan waliin qabu tahuu eega ibse booda, waliin dhaabbannee waliif dirmannee gamtaan gabrummaa tana ufirraa buqqisuu qabna jechuun haasawa isaa keessatti dhaamsa jabaa ummata lamaaniif dabarsee ture.
Kana malees ummanni Oromootiis tokkummaa isaa jabeeffatee osoo abdii hin kutanne qabsoo isaa finiinsee akka galmaan gahu ummata oromootti dhaammatanii jiran. haasawuma isaanii keessatti wanni isaan ballama seenen mootummaa isaanii fii paartii isaanitti haala biyya itoophiyaa keessa jiru kana itti ibsanii akka mootummaan fii paartiin isaanii tarkaanfii barbaachiftu fudhattu dhiibbaa gara hundaa kan godhan wa’ada seenanii jiru. Rakkoon ummata oromoo rakkoo ummata arfikaa kibbaati jedhanii jiran. hanga ummanni oromoo gabrummaa jalaa hin baanetti nageyni nuufiis hin jiraatu jedhan, ummata oromoo rakkoo gabrummaa tana jalaa baasuuf dirqama ANC ti jedhanii jiran.
Gama bakka bu’aa ONLF ogadeen ummanni lamaan obbolaa fii rakkoo takka kan waliin qabu tahuu eega ibse booda, waliin dhaabbannee waliif dirmannee gamtaan gabrummaa tana ufirraa buqqisuu qabna jechuun haasawa isaa keessatti dhaamsa jabaa ummata lamaaniif dabarsee ture.
Subscribe to: Posts (Atom)


text:
Monday, April 4, 2016
Uumaa, amala fi akeeka isaa irraa, Mootummaan Ixoophiyaa fi dhaabi ergamtuu isaa OPDO’n, ummata Oromoof bulchiinsa gaarii argamsiisuu tasuma hin danda’an:
Leelloo Sabaa irraa
Akka Mootummoota Tokkoomaniitti (UN), ulaagaalee bulchiinsa gaarii keessaa kan hangafaa, mootummaan biyya tokkoo, waliigaltee (consensus based) ykn fedha ummata biyya saniitiin ijaaramuu isaa ti. Bulchiinsi gaariin, motummaa gaarii irraa kan maddu oggaa ta’u, mootummaa gaarii kan jedhamu ammoo, mootummaa: fedha ummataa, fedha ummataan, fedha ummataaf ijaaramee dha. Mootummaa :ummataa, ummataani fi ummataaf ijaarame qofatu, ummata isa ijaare bakka bu’ee fedhii ummata kanaatiin, fedha ummata kanaa guutuuf : caasaa bulchiinsaaa gaarii diriirsuu, murtii gaarii dabarsuu, seera gaarii tumuu, imaammata gaarii baasuu, fi qajeelfama gaarii dabrsuuf fedhaa fi akeeka qabaata.
Ija ulaagaa kanaatiin oggaa ilaallu, mootummaan Impaayera Ixoophiyaa Oromiyaa irratti ijaarame, fedha ummata Oromootiin osoo hin taane, Oromiyaa gabrummaa isa jalatti to’atuun qabeenyaa isii saamuuf akeekkatee afaan qawween gochaa sanyi duguuginsaa ummata Oromoo irratti raawwachuuni. Dhuma jaarraa 19ffaa irraa eegalee haga har’aatti, akeeki mootummooti Impaayera Ixoophiyaa Oromiyaa irratti ittiin ijaaraman, sirna bulchiinsaa cunqursaa fi saamichaa ummata Ormoo irratti diriirsuun Oromoo fi Oromiyaa irratti olaantummaa siyaasaa, diinagdee fi hawaasummaa Habashootaa tiksuu fi dhaloota Habashaa itti aanutti dabarsuu dha. Akeeki ummata Oromoo fi Oromiyaa ammo, gabrummaa Impaayera Ixoophiyaa kan jaarraa tokko olii jalaa bilisa bahuun mootummaa walaba ijaarratuun qabeenyaa isaa irratti abbaa ta’ee: bilisummaa, nagaa, ulfina, kabajaa, badhaadhinaa fi gammaachuun biyya isaa irra jiraachuu dha. Sababa kanaatiif, akeeki mootummoota Impaayera Ixoophiyaa fi kan ummata Oromoo: uumaa, amala fi akeekaan waliif faallaa qofa osoo hin taane kanneen tasumaa walitti araaramuu hin dandeenyee dha. Hawwii fi akeeki mootummoota Impaayera Ixoophiyaa kan jiraachuu danda’u, bilisummaa Oromiyaa mirkanessuun diinagdee Oromiyaa irratti ajajuuf hawwii fi akeeki ummatni Oromoo qabu yoo dhabame qofa; akkasumas, hawwii fi akeeki ummata Oromoo kun : mirkanaahuu, jiraachuu fi tikfamuu kan danda’u, hawwii fi akeeki mootummaa Impaayera Ixoophiyaa Oromiyaa irraa guutummaatti yoo dhabame qofa. Akeeki Impaayera Ixoophiyaa, Oromoo fi Oromiyaa irratti bakka gahuu fi tikfamuu kan danda’u awwala akeeka ummata Oromoo fi Oromiyaa qofa irratti. Waan kana ta’eef, akeeki mootummaa Ixoophiyaa fi kan ummata Oromoo kan wal nyaatu malee kan wal guddisu ta’uu hin danda’u.
Mootummaan cunqursaa fi saamichaa Impaayera Ixoophiyaa Tigreedhaan hoogganamee Oromiyaa irratti diriirfamee jiru, kan ijaarameefi, dantaa ykn fedhii siyaasaa fi diinagee ummata Tigraay bakkaan gahuuf: tigrootaan,tigrootaaf Tigraay keessatti kan ijaarame Oromoo fi Oromiyaa irratti kan fe’ame malee ummata Oromoo beekee dantaa ykn fedhii ummata Oromoo bakkaan gahuuf kan ijaarame waan hin taaneef uumaa fi amalaan faalla dantaa fi fedhii Oromoo fi Oromiyaa ti. Dantaa siyaasaa fi diinagdee tigrootaa mirkaneessuuf afaan qawweetiin kan Oromiyaa qabate malee, akka isa bulchani fi mishoomsaniif, ummatni Oromoo Tigroota daboo ykn guuza sababa yaammateef miti. Mootummaan Wayyaanee har’aan tana ummata Oromoo ajjeessaa, qabeenyaa fi dachii isaa saamaa jiru kun, uumaa, amalaa fi akeekaan dantaa ykn fedhii tigrootaa irraa kan madde waan ta’eef:uumaa, amala fi akeekaan ummata Oromoo fi Oromiyaa waliin hariiroo diiggaa malee hariiroo ijaaraa tasumaa kan hin qabnee dha. Olaantummaan: siyaasaa, diinagee fi hawaasummaa tigrootaa Oromoo fi Oromiyaa irratti tikfamuu fi babal’achuu kan danda’u gaaffiin bilisummaa Oromiyaa fi qabeenyaa Oromiyaa irratti abboomuuf ummatni Oromoo dhiigaa fi lafee isaatiin gaafachaa jiru yoo dhabame qofa. Olaantummaan Tigrootaa, Oromoo fi Oromiyaa irratti tikfamuu fi babal’achuu kan danda’u, gaaffiin mirga abbaa biyyummaa ummata Oromootiin gaafatamaa jiru yoo dhabamsiifame qofa. Tigraayii fi togrooti kan duroomuu danda’an, Oromoo fi Oromiyaa irratti olaantummaa aangoo siyaasaa tikfachuun qabeenyaa Oromiyaa irratti ajajuu yoo danda’an qofa. Tigrooti,aangoo siyaasaa impaayera Ixoophiyaa irra turuu kan danda’an, Oromoon gara aangoo siyaasaatti akka hin dhufne godhuun oggaa ta’u, qabeenyaa Oromoo fi Oromiyaa saamuu kan danda’an ammoo, sirna bulchiinsaa qabeenyaa Oromoo fi Oromiyaa isaan saamsisu diriirfatuu fi babal’ifatuun qofa ta’a. Seerri fi caasaan : siyaasaa, diinagdee, bulchiinsaa, hawaasummaa, waraanaa, tikaa, hariiroo alaa, fi kkf hundi, olaantummaa siyaasaa fi diinagdee Tigrootaa ummata Oromooo fi Oromiyaa irratti tiksuu fi babal’isuu qofa irratti kan qiyyaafatu waan ta’eef mootummaan Wayyaanee: uumaa (dhalootaan), amalaa fi akeekaan ummata Oromoof bulchiinsa gaarii tasuma argamsiisuu hin danda’u. Ummata Oromoo fi ummattoota cunqurfamoo Impaayera Ixoophiyaa hundaaf, mootummaa Impaayera Ixoophiyaa wayyaaneedhaan hoogganamu irraa bulchiinsa gaarii eeggachuun, killee (hanqaaquu) bofaa irraa lukkuu eeggachuu dha. Waggoota 25 darbe keessatti, bulchiinsa gaarii argamsiisuuf, fedhii fi akeeki takka illee dalagaan kan irraa hin mul’anne, fuulduratti bulchiinsa gaarii ni argamsiisa jedhanii abdachuun gowwummaa dha. Ummatni Oromoo fi ummattootni Impaayera Ixoophiyaa hundi, baroota dheeraaf dalagaan argaa akka turan, fuuldurattis, itti fufiinsa: ajjeechaa, hidhaa, qeyee irraa buqqifamuu, qabeenyaa fi dachii saamamuu, dhiitama mirga dhala namaa, hiyyummaa, daara, wal’aalummaa, gadda, boodatti haftummaa, salphina fi tuffii malee mootummaa Impaayera Ixoophiyaa irraa: bilisummaa, dimookraasii, mishoomaa fi bulchiinsa gaarii tasumaa argachuu hin danda’an.
Waan kana ta’eef, furmaati takkichi ummatni Oromoo fi ummattooti cunqurfamoon Impaayera Ixoophiyaa qaban, :dhaloota, amala fi akeekaan bulchiinsa gaarii argamsiisuufii mootummaa hin dandeenye irraa bulchiinsa gaarii eeggachuu fi bulchiinsaa gaarii jechuun dhadannoo kijibaa inni lallabuun osoo hin goyyooomne/dagamne, mootummaa bilisa kan bulchiinsa gaarii argamsiisuuf uummachuuf qabsoo bilisummaa eegale jabeessee itti fufuu dha. Addatti,ummata Oromootiif, furmaati takkichi, ummata Oromoof bulchiinsa gaarii,argamsiisuuf wabi kan ta’e, mootummaa walaba Oromiyaa yeroo gabaabaa keessatti deebisee ijaarratuuf ABO jala hiriiruun qabsoo bilisummaa Oromiyaa finiinsaa jiru daranuu jabeessee itti fufuun sirna gabroomsaa wayyaanee xumura itti godhuu dha.
Injifatnoon Ummata Oromoof !
Adda Bilisummaa Oromoo waliin fuulduratti !
Caamsaa 3/2016
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Oromoo qee fi qabeenya isaa saamaanii Maatii tamsaasanii daa`emman yatiyyaman. Gochaa suukanneessaa fi diinummaa kana Ummata Oromoo irratti hojjechuun Qee ummata Oromoo Oromiyaa honsaniiru. Sabboontota ilmaan Oromoo gaaffii haqaa gaafatanii fi mirga saba isaaf falamatan, qee isaarratti ajjeesaa, hidhaa turan.Har`as ittuma jiru. QEE FI QABEENYAA UMMATA OROMOO EBLA 2014
Monday, April 14, 2014
Miseensonni ABO biyya Canada Konyaa Gadaa Bilisummaa Jiraatan Ummata Oromoo Dachii Isaa Irraa Buqa’u Ilaalchisanii Ibsa Morii Baasan!
QEE FI QABEENYAA, DHACHII HADHUURAA ISAARRAA UMMATA OROMOO BUQQISUUN
MIRGA UUMAMAAN UMMATNI OROMOO QABU SARBUU DHA.Mootummootni Habashaa/Itiyoophiyaa dhufee dabraan toftaa fi tarsiimoo sirna gabroofataa ykn koloneeffattummaa isaa haala addaa addaan Oromiyaarratti caasaa isaa diriirfatee ummata Oromoo qee fi qabeenya, irraa saamaa fi saamisisaa kaan Lubbuu ajjeessaa kaan godaansisaa, qee isaa keessatti jiruu fi jireenya itti hadheessee,baroota dheeraaf,Ummatni Ormoo qee dhabilee ta`ee godaanaa akka jiraatuu fi baqattummaaf akka saaxilamu godhamaa tureera. Har`as mootummaan Wayyaanee /TPLF/ sirnuma duraan warri isa duraa Ummata Oromoo fi Oromiyaa weeraruuf saganteeffatan sana bakkaan ga`uuf fi ummata Oromoo fi Ormiyaa human Qawween hukkaamsanii of jalatti bulchuuf abju`atan sana fiixaan baasuuf Marxifatee hojjetaa jira.
Oromoo qee fi qabeenya isaa saamaanii Maatii tamsaasanii daa`emman yatiyyaman. Gochaa suukanneessaa fi diinummaa kana Ummata Oromoo irratti hojjechuun Qee ummata Oromoo Oromiyaa honsaniiru. Sabboontota ilmaan Oromoo gaaffii haqaa gaafatanii fi mirga saba isaaf falamatan, qee isaarratti ajjeesaa, hidhaa turan.Har`as ittuma jiru. QEE FI QABEENYAA UMMATA OROMOO EBLA 2014
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Sunday, December 15, 2013
Sabboontotii fi Dargaggooti Oromoo Yuuniversitii Jimmaa Boqochuu Hayyuu Nelson Madellaa fi Jaal Taddasaa Birruuf Yaadannoo Taasisan.
Gabaasa Qeerroo Yuni Jimmaa Muddee 14,2013
Muddee 14/2013 Sabboontotni Qeerroon Barattootni Oromoo Yuunivarsiitii Jimmaa boqochuu Gooticha Afrikaa Nelson Mandellaa sababeeffachuun goototaa Oromoo qabsoo bilisummaa Oromoo irraatti wareegamanii fi Nelson Mandellaaf yaadannoo guddaa taasisan.
Sabboontotni Qeerroo dargaggootni Oromoo qophii gumiin guddinaa fi dagaginaa seenaa, aadaa fi afaan Oromoo mooraa Yuunivarsiitii Jimmaa dirree xiqqicha (mini stedum) keessatti qophaawe irratti argamuun galgala sa’aa 6:00 wb irraa eegaluun dhungoo diimaa magariisa diimaa qabsiifachuun yaadannoo gootichaa Afirikaa Nelson Mandellaaf wayita taasisanitti, dugda duuba bilisummaa Afrikaa kibbaa hayyoonni Oromoo harka guddaa keessaa qabaachuu waliif ibsuun hayyoota Oromoo Goototaa akka Taaddasaa Birruu nama Nelson Mandella leenjisee barsiisee sadarkaa kana irraan ga’ee fi nama qabsoo bilisummaa Oromoo bu’uressuu keessaatti isa jalqabaa ta’uu isaa waliif kaasuun Qeerroon sabboontotni Oromoo Taddasaa Birruu fi gootota Oromoo warraa akka Baaroo Tumsaa, Magarsaa Barii, Maammoo Mazammir, Eleemoo Qilxuu, Waaqoo Guutuu, Abishee Garbaa, Agarii Tulluu, Kol. Aleemuu Qixxeessaa, Aboomaa mitikkuu, Guddina Tumsaa, Laggasaa Wagii fi Suuraa Gootota Oromoo qabsoo bilisummaa Oromoo irratti wareegaman hedduu slide show irraa gochuun Agarsiifni ajaa’ibsiisa ta’ee mooraa Yuunivarsitii Jimmaa dirree xiqqicha mooraa main Campus keessaatti argamuutti agarsiisuun seenaa goototni Oromoo qabsoo bilisummaa Oromoo fi dimookiraasii dhugaaf utuu falmanii irratti wareegaman Qeerroo baratoota Oromoo Yuunivarsiitii Jimmaan barsiifame.
Qeerroon dargaggoonni Oromoo goototni Oromoo seenaa midhagaa akkasii kan addunyaan kunoo ragaa ba’aa jiru qabu, nutoo seenaan keenya maal fakkataa ? maal hojjechaa jirraa? essaa olmaan keenya? Ittigaafatama seenaa jalaa jabannee kaayyoo gootawwaan keenyaa galmaan ga’uuf haa qabsofnu, tokkummaa uummataa keenyaa haa jajjabeessinu, gantuu fi hamatuu of keessaa haa balleessinu, jechuun dhaamsa jajjabeessa ilmaan Oromoo labata har’aa hundaaf dabarsan.
Guyyuma kana Gumiin Gudinaa fi Dagagina Aadaa, Seenaa fi Afaan Oromoo (GDASAO)’n Yuunivarsiitii Jimmaa seeraa fuudhaa fi heeruma aadaa kan Godina Arsii bifa diraamaatiin qopheesse agarsiise baay’ee kan nama hawwatuu fi akkam miidhaga ta’ee agarsiisuun ilmaan Oromoo aadaa keenya, Afaan keenyaa, seenaa keenya fi biyyaa keenyaa kabachiifachuuf jabanne ni hojjenna jechuun dhaamsaa waliif dabarsani jiru. Agarsiifni sirboota aadaa Oromoo godinalee Oromiyaa cufa irraa dabaree dabaree agarsiifame eenyummaa Oromummaa fi wallee warraqsaan kan gutamedha.
Addatti sirbonnii warraaqsaa kan ergaa bilisummaa labsan kanneen akka kaasseta Haacaluu Hundeessaa, Adinal Mohaamed, Ebbiisaa Addunyaa, Hayiluu kitaabaa, Hirphaa Ganfuree, fi kkf dabaree tooraa galuun sabboontotaa baratootaa Oromoo fi barsiisota Oromoo qophii kana irraatti argaman ittin jajjabeessuun, barsiisuun, Oromummaa leellisuu fi faarsuun jabeessanii itti fufuun wal barsiisan.
Motummaan Faashistii Wayyaanee haala kana irraa Yaaddoo guddaa keessaa galuun basaastotaa isa humna ol bobbaasuun saganticha jeeqee hambisuuf yaaliin godhame tokkummaa Qeerroo baratoota Oromoo
yuunivarsiitii Jimmaa fi gootummaa sabbontotaa Oromootiin fashala’uu danda’e jira.
Muddee 14/2013 Sabboontotni Qeerroon Barattootni Oromoo Yuunivarsiitii Jimmaa boqochuu Gooticha Afrikaa Nelson Mandellaa sababeeffachuun goototaa Oromoo qabsoo bilisummaa Oromoo irraatti wareegamanii fi Nelson Mandellaaf yaadannoo guddaa taasisan.
Sabboontotni Qeerroo dargaggootni Oromoo qophii gumiin guddinaa fi dagaginaa seenaa, aadaa fi afaan Oromoo mooraa Yuunivarsiitii Jimmaa dirree xiqqicha (mini stedum) keessatti qophaawe irratti argamuun galgala sa’aa 6:00 wb irraa eegaluun dhungoo diimaa magariisa diimaa qabsiifachuun yaadannoo gootichaa Afirikaa Nelson Mandellaaf wayita taasisanitti, dugda duuba bilisummaa Afrikaa kibbaa hayyoonni Oromoo harka guddaa keessaa qabaachuu waliif ibsuun hayyoota Oromoo Goototaa akka Taaddasaa Birruu nama Nelson Mandella leenjisee barsiisee sadarkaa kana irraan ga’ee fi nama qabsoo bilisummaa Oromoo bu’uressuu keessaatti isa jalqabaa ta’uu isaa waliif kaasuun Qeerroon sabboontotni Oromoo Taddasaa Birruu fi gootota Oromoo warraa akka Baaroo Tumsaa, Magarsaa Barii, Maammoo Mazammir, Eleemoo Qilxuu, Waaqoo Guutuu, Abishee Garbaa, Agarii Tulluu, Kol. Aleemuu Qixxeessaa, Aboomaa mitikkuu, Guddina Tumsaa, Laggasaa Wagii fi Suuraa Gootota Oromoo qabsoo bilisummaa Oromoo irratti wareegaman hedduu slide show irraa gochuun Agarsiifni ajaa’ibsiisa ta’ee mooraa Yuunivarsitii Jimmaa dirree xiqqicha mooraa main Campus keessaatti argamuutti agarsiisuun seenaa goototni Oromoo qabsoo bilisummaa Oromoo fi dimookiraasii dhugaaf utuu falmanii irratti wareegaman Qeerroo baratoota Oromoo Yuunivarsiitii Jimmaan barsiifame.
Qeerroon dargaggoonni Oromoo goototni Oromoo seenaa midhagaa akkasii kan addunyaan kunoo ragaa ba’aa jiru qabu, nutoo seenaan keenya maal fakkataa ? maal hojjechaa jirraa? essaa olmaan keenya? Ittigaafatama seenaa jalaa jabannee kaayyoo gootawwaan keenyaa galmaan ga’uuf haa qabsofnu, tokkummaa uummataa keenyaa haa jajjabeessinu, gantuu fi hamatuu of keessaa haa balleessinu, jechuun dhaamsa jajjabeessa ilmaan Oromoo labata har’aa hundaaf dabarsan.
Guyyuma kana Gumiin Gudinaa fi Dagagina Aadaa, Seenaa fi Afaan Oromoo (GDASAO)’n Yuunivarsiitii Jimmaa seeraa fuudhaa fi heeruma aadaa kan Godina Arsii bifa diraamaatiin qopheesse agarsiise baay’ee kan nama hawwatuu fi akkam miidhaga ta’ee agarsiisuun ilmaan Oromoo aadaa keenya, Afaan keenyaa, seenaa keenya fi biyyaa keenyaa kabachiifachuuf jabanne ni hojjenna jechuun dhaamsaa waliif dabarsani jiru. Agarsiifni sirboota aadaa Oromoo godinalee Oromiyaa cufa irraa dabaree dabaree agarsiifame eenyummaa Oromummaa fi wallee warraqsaan kan gutamedha.
Addatti sirbonnii warraaqsaa kan ergaa bilisummaa labsan kanneen akka kaasseta Haacaluu Hundeessaa, Adinal Mohaamed, Ebbiisaa Addunyaa, Hayiluu kitaabaa, Hirphaa Ganfuree, fi kkf dabaree tooraa galuun sabboontotaa baratootaa Oromoo fi barsiisota Oromoo qophii kana irraatti argaman ittin jajjabeessuun, barsiisuun, Oromummaa leellisuu fi faarsuun jabeessanii itti fufuun wal barsiisan.
Motummaan Faashistii Wayyaanee haala kana irraa Yaaddoo guddaa keessaa galuun basaastotaa isa humna ol bobbaasuun saganticha jeeqee hambisuuf yaaliin godhame tokkummaa Qeerroo baratoota Oromoo
yuunivarsiitii Jimmaa fi gootummaa sabbontotaa Oromootiin fashala’uu danda’e jira.
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Bitootessa 13, 2014 | Abdii Boruutiin*
Waayee Juneddii Saaddoo ilaalchisee, gaafiin dhiyoo kana akka mata duretti ka’e “Ob. Juneddii Saaddoo eenyu?” kan jedhu gara gaafii biraatti ce’ee “Obboo Abdii Boruu eenyu?” kan jedhutti waan deemu fakkaata. Namni tokko yoo ofjaju waan irraa hin miidhagneef, Abdii Boruu nama akkanaa ti jedhee of beeksisuun gaarii waan hin taaneef, eenyummaa koo warri qaamaan na beekani fi nama akkamii akkan ta’e warri sirriitti hubatan ragaa bahuu danda’u. Amanamus amanamuu baatus, fudhatamus fudhatamuu dhiisus, waan tokko garuu ifa godhuun barbaada. Ani waayeen uummata Oromoo yoo ka’u, boqonnaa fi hirriiba akka na dhoowwu (na dhoorku) nama otuu hin taane Waaqayyo/Rabbi tu beeka. Barruuleen ani hanga har’aatti dhiyeessaa ture hundi isaaniituu qulqullina yaadaa qabu jechuullee baadhu, waan Oromoo addaan fageessan; waan tokkummaa ilmaan Oromoo laaffisan waan of keessaa qaban natti hin fakkaatu. Haa ta’u malee madaala kana dubbistoota fi hordoftoota barruulee kiyyaatiif dhiisuun fedha.
Barreeffama, mata duree “Obboo Juneeddii Saaddoo gara uummata isaatti deebi’uuf fedhii fi carraa qabaa?” jedhuun dhiyeesse irratti qeeqni natti heddoomuu bira dabree; eenyummaa (namummaa) kiyyallee gaafii keessa waan galche fakkaata. Fakkeenyaaf, namootni tokko tokko, akka waan ani deeggaraa OPDO ta’eetti; akka ani Juneddii wajjin ganda tokko ta’ee, gandummaan natti dhagayamee, isa ittisuuf yaalii godhuutti; akka ani miidhaa uummata keenyarra gaye fi gayaas jiru akka salphaatti fudhadheetti; akka waan ani Juneddii dhaaf uummata keenya dhiifama kadhadheetti; akka ani boqonnaa sammuu isaaf hawwetti; akka badii namtichi kun (Juneddiin) uummata keenyarraan gahe xiqqeessee ilaaletti,… hubatamee; keessumaayuu ammoo akka anis Juneddii ta’ee gadi baheetti, takkitumaan mooraa biraa keessa na galchuuf yaalii akka godhanan hubadhe. Yoon barreeffama sana qopheessu, dhimma kana karaa tokkoon qofaa ilaalee, haphinaan ibsuun koo dogoggora yaadaa ta’uu mala. Namootni yaada kiyya karaa biraatiin hubachuu danda’u. Yaada mormaa fi faallessaas qabaachuunis waanuma jiru dha.
Haa ta’u malee, dhimma tokko ibsuurratti yaadni mormisiisaan yoo ka’u, kun marii keessatti waanuma jiru dha. Garuu wannumti tokko karaarraa goreef, eenyummaa namaa gaafii keessa galchuu fi maqaa namaas xureessuun sirrii natti hin fakkaatu. Yoo balleessi jiraate, abbaan fedheeyyuu qeeqamuu akka qabu nan amana. Takkitumaan lafaa ka’anii fira diina godhuun; adii gurraacha godhuun waan fudhatama hin qabnee dha. Mee waan namootni jedhan kanatti deebi’ee waan tokko tokko ibsuun yaala.
Tokkoffaa, ani deeggaraa OPDO ta’uun hafee jiraachuumti jaarmayaa kanaatuu, akka dhaaba maxxannee tokkootti, meeshaa alagaa waan ta’eef, kun kan uummata keenya (uummata Oromoo) gabrummaa keessa tursiisan keessa isa tokko fi guddaa akka ta’en amana.
Lammaffaa, ani gandi ani itti dhaladhee guddadhe, akka teessoo lafaattuu, kan Juneddiirraa baay’ee fagoo dha. Otuma ganda tokkoo taanee, ani nama gandummaa fi naanummaatti amanu waanan hin taaneef, amala fi ilaalcha kiyya wajjinuu hin deemu. Nama akkasii akkan hin taane ammoo, warri sirriitti na beekan ibsuu danda’u. Gandummaa fi naanummaadhaan akkan mormus; akkan waayee kan dura dhaabbdhu, barruuleen ani dhiyeessaa turellee ragaa ta’uu danda’u.
Ani waayee uummata Oromoorratti yaada kiyya barreessuu fi marsaalee intarneetaa irratti dhiyeessuu qofaa otuu hin taane, hawaasa Oromoo keessattillee, nama gara hogganummaatiin tajaajila guddaa kennaa ture fi bu’aa gaariis argamsiise dha. Hawaasa Oromoo keessatti, nama akkamii akkan ta’e; hangam akkan tokkummaa ilaan Oromootiif quuqamu; hangam akkan gandummaa dhaan walqoqqooduu jibbu, namootni ragaa bahuu danda’u. Kanaaf, gandummaadhaan maqaan kiyya xuraayuu hin qabu.
Sadaffaa, badii Juneddii Saaddoo fi kan akka isaa uummata Oromoo irraan gayan, ilma Oromoo saba ofiitiif quuqamu dhiisii, abban fedheeyyuu xiqqeessee ilaaluu hin danda’u. Akkamitti xiqqaatee ilaalmuus danda’a? Kan du’e du’us haadholeen ijoolee Oromoo, kan Juneddiin diinaan ficcisiise, har’allee imimmaan isaanii dhangalaasaa jiraa bar! Imimmaan kun yoomiyyuu akka irraa hin qoorre dagatamuu hin qabu. Akkamittan seenaa badaa kana dagadhee; namticha kanaaf (Juneddiif) morma? Akkamittan dhiifamni haa godhamuuf jedhee uummta keenya kana gaafadha?
Barreeffama kiyya kan mormii kaasise fi qeeqa heddoomse sana keessatti, yaadni ani ibsuu barbaade karaa tokkoon qofa waan ilaalameef; ibsi isaatis waan haphateef, xinnoo afaanfaajjii uumee jira jedheen yaada. Wantin ani achitti ibsuu barbaade garuu, akka namootni tokko tokko yaadani fi na qeeqan otuu hin taane, dhugumatti kaayyoon barreeffama sanaa maaliif namticha kanatti (Juneddiitti) hin fayyadamne; maaliif akka inni gadi bayee badii uummata keenyarratti dalagaa ture sana himee; warri hafan akka irraa baratan hin goone jechuuf ture. Kana jechuun ammoo, innis salpaadhumatti uummata dhiifama gaafatee haa hafu jechuus miti. Dhugumatti boqonnaa sammuus isaaf hawweetii miti. Innumtuu boqonnaa sammuu isaatiif jedhee gadi bayee yoo kan dubbatu ta’e, kun nuuf carraa dha jechuun barbaade; carraa nuti ittifayyadamuu dandeenyu jechuu kooti. Asirratti wanti hubatamuu qabu, otuma namtichi kun gadi bayee dhiifama gaafateyuu, tokkoffaa, kan murteessu uummata bal’aa Oromoo ti. Lammaffaa, dhiifama gaafateef seenaan isaa ni qulqullaaya jechuu miti.
Dhugaa dha, namni dogoggora ofii beekee, kanaafis dhiifama jechuun beekumsa fi aadaa gaarii waan ta’eef, akka barreessaa fi akkasumas ilma Oromoo tokkootti, barreeffama sana keessatti, dhimma kana karaa biraatiin otuu hin ilaalinii fi hin hubatin (karaa tokkoon qofaa ilaaluudhaan jechuu koo ti) jechoota mormisiisaa ta’anitti fayyadamuu kootiif dubbistoota fi uummata kiyyas dhiifama gaafachuun barbaada. Haa ta’u malee, qabxiileen achitti kaase sana hanga danda’ame irra deebi’ee hubachiisuun fedha.
A) Juneddiin gadi bayee dubbachuudhaan mootummaa Wayyaanee haa saaxilu yoon jedhu, ammas irran deebi’a, namootni hafani fi kan Wayyaanee tajaajilaa jiran akka irraa barataniif malee, inni Wayyaanee saaxileef haalli saba keenyaa waan jijjiiramu hin qabu. Kan kana jijjiiruu danda’u tokkummaa fi humna keenya (humna Oromoo) qofaa dha.
B) Gadi bayee badii dalagaa ture ibsuudhaan uummata Oromoos dhiifama gaafachuuf carraa argata yoon jedhu, kan dabre hundumtuu hirraanfatamanii; dhiifamni haa godhamuuf yookaanis dhiifamni godhamuufii ni danda’a jedhee yaadee otuu hin taane, dhiifama gaafachuun isaa kun warra hafaniif barumsa ta’inaa laata yaada jedhuufi. Dhiifama kan godhu uummata Oromoo ta’ullee, gochaan isaa kun kan akka laayyootti ilaalmee, dhiifamaan dabruu danda’uu dha jedhee gonkumaa hin yaadu.
C) Namtich kun gadi bayee dubbatus; ofdhoksee jiraatus karaa seenaatiin yoo ilaalame, badii inni dalage waan seenaa saba Oromoo keessatti galmaayef, dhiifamni godhamuufis godhamuufii baatus, kun hin hirraanfatamu. Garaagarummaan isaa fi Goobana Daaccee jidduu jiru, inni har’a lubbuudhaan jiraachuu dha. Juneddiin garuu badii dalageef gaaf tokko hanga mana murtiitti dhiyaatutti, gara qabsoo bilisummaa Oromootti of deebisee qooda gumaachuuf carraa qabaachuu ykn argachuu danda’a ta’a, waan lubbuun jiruuf jechuu kooti.
Dhumarratti, warra Abdii Boruu Juneddii Saaddoo ta’ee as bayuuf jedhuuf dhaamasa tokko dabarseen barreeffama kiyya xumura. Duraan dursee garuu, otuu hin hubatinis ta’ee, dhimma kana karaa tokkoon qofa ilaaluurraa kan ka’e, wanti biraa hafee, maqaa Juneddii jedhu fi jecha “dhiifama” jedhu wal bukkeetti dhiyeessuu kootiif, dubbistoota fi hordoftoota barruu kiyyaa; keessumaayuu ammoo, warra Juneddiin ijoolee isaanii diinaan irraa ficcisiise; warra har’allee imimmaan isaanii irraa qooruu dadhabe fi garaan isaanii madaa ta’e, dhiifama guddaa gaafachuun barabaada. Warra shakkii narraa qabaniif ammoo, ani Junaddii ta’ee as bayuun kiyya hafee, waan uummata kiyya miidhu hojjechuurra du’ee biyyee keessa seenuu akkan filadhu mirkaneessuun barbaada. Karaa biraatiin ammoo, qawwee qabadhee; bosona Oromiyaa seenee, bilisummaa Oroomootiif qabsaayuu yoon hin dandeenye, karaa biraatiin, karaa beekumsa, qabeenya fi dandeettii kiyyaatiin uummatan irraa dhaladhe kana tajaajiluuf duubatti hin jedhu. Hanga lubbuun na keessa jirtutti, qabsoo kana keessatti qooda kiyya gumaachuurraa hin dhaabbadhu. Gandummaa fi naanummaadhaaf bakka kennee, tokkummaa ilmaan Oromoos hin gaaga’u.
Galatoomaa!
Abdii Boruu: aboruu@gmail.com


text:
Hawaasi Oromoo Biyya Ugaandaa Magaalaa Kaampaalaa Jiraatu, Sirna Guyyaa Yaadannoo Wareegamtoota Oromoo Gaggeeffate
Gabaasa: Abbaa Seenaa Hawaasni OROMOO magaalaa kaampaalaa jiraatu, Ebla 15, Guyyaa Yaadannoo Wareegamtoota/Gootota Oromoo walitti dhufuun kan gaggeeffate yennaa ta’uu, sirni guyyaa yaadannoo wareegamtoota Oromoo kun akka aadaa Oromootti eebba…
Guyyaa Yaadannoo Gootota Oromoo Bara 2016: Perth, Western Australia
“OROMOON KALEESSAS (DURIS) ARA’AS BORUS GOOTOTA HEDDU NI QABA” SABA HIMAALEE HUNDAAF Seenaa cululuqaa gootota keenyaa kan lubbuu iijijjiirra Hin qabne eenyummaa fi bilissumma Oromoo, akkasumatti ammo walabummaa Oromiyaatii jecha…
Guyyaa Gootota Oromoo 2016 Hawaasa Oromoo Ayerlaand Jiruun Kabajame
Waldaan hawaasa Oromoo kan biyya Ayerlaand guyyaa hara’a gaafa 01/05/2016 walitti dhufuun guyyaa gootota isaanii waliin kabajatani. Yeroo kanatti keesumaa har’a haala Oromiyaa fi ijoolleen ishee keessa jiran haala gaddisisaa…


text:
WBOn Oromiyaa Bakkoota Adda Addaa Keessatti Tarkaanfii Fudhataa Jiru Jabeesse
Posted by Madda Walaabuu Press on 6/09/2013
Waxabajjii 09, 2013 | Madda Oduu ABO
Humni addaa WBO tarkaanfii Waxabajjii 4, 2013 fudhate kanaan basasaa tarkaanfii irratti fudhate kana irraa boombii harkaa 4 fi rasasaa 25 irraa hikkaachuu ajajni humna waraanaa addaa WBO Godina Dhihaa Oromiyaa beeksisee jira. Tarkaanfii fudhatame kanaanis ummatni naannoo gammachuu isaa ibsachuu ibsi ajaja Godinichaa dabalee hubachiisa.
Kana malees WBOn basaasa diinaa irratti tarkaanfii addaa fudhateen Godina Wallaggaa Bahaa keessa sosso'u, magaalaa Naqamtee ganda 05 naannoo bataskaana Iyyasuusi jedhamee beekamutti tarkaanfii fudhateen basaasaan diinaa Taaddalaa H/Masqal jedhamu haalaan madeeffame. Tarkaanfii Caamsaa 29, 2013 halkan sa'aa 11:00 fudhatame kanaan balaa basaasa Waayyaanee irra gahe kana ummata irraa dhoksuuf mootummaanWayyaanee guddoo tattaafate. Keessuma dooktaroota hospitala Naqamtee keessa hojjatan madaa'uu Taaddalaa H/Masqal akka hin dubbanne dinniinanii yo gaafataman balaa konkolaataa irra gaheen waldhaanamaa akka jiru akka ibsaniif qajeelfamni kennameef.
Humni addaa WBO tarkaanfii kana fudhate akka diinni balaa irra gahaa jiru dhokfacuu fi haaluu hin dandeenyetti tarkaanfii fudhatu kan itti fufu tahuu hubachiisuun keessattuu qondaalota mootummaa Wayyaanee ummata Oromoo irratti tarkaanfii diinummaa fudhatan adabuu irraa kan booda hin deebine tahuu hubachiisee jira.
Injifannoo Ummata Oromoof!
Humni addaa WBO tarkaanfii Waxabajjii 4, 2013 fudhate kanaan basasaa tarkaanfii irratti fudhate kana irraa boombii harkaa 4 fi rasasaa 25 irraa hikkaachuu ajajni humna waraanaa addaa WBO Godina Dhihaa Oromiyaa beeksisee jira. Tarkaanfii fudhatame kanaanis ummatni naannoo gammachuu isaa ibsachuu ibsi ajaja Godinichaa dabalee hubachiisa.
Kana malees WBOn basaasa diinaa irratti tarkaanfii addaa fudhateen Godina Wallaggaa Bahaa keessa sosso'u, magaalaa Naqamtee ganda 05 naannoo bataskaana Iyyasuusi jedhamee beekamutti tarkaanfii fudhateen basaasaan diinaa Taaddalaa H/Masqal jedhamu haalaan madeeffame. Tarkaanfii Caamsaa 29, 2013 halkan sa'aa 11:00 fudhatame kanaan balaa basaasa Waayyaanee irra gahe kana ummata irraa dhoksuuf mootummaanWayyaanee guddoo tattaafate. Keessuma dooktaroota hospitala Naqamtee keessa hojjatan madaa'uu Taaddalaa H/Masqal akka hin dubbanne dinniinanii yo gaafataman balaa konkolaataa irra gaheen waldhaanamaa akka jiru akka ibsaniif qajeelfamni kennameef.
Humni addaa WBO tarkaanfii kana fudhate akka diinni balaa irra gahaa jiru dhokfacuu fi haaluu hin dandeenyetti tarkaanfii fudhatu kan itti fufu tahuu hubachiisuun keessattuu qondaalota mootummaa Wayyaanee ummata Oromoo irratti tarkaanfii diinummaa fudhatan adabuu irraa kan booda hin deebine tahuu hubachiisee jira.
Injifannoo Ummata Oromoof!
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
ABOn Jijjiramaa B/G/Kamaal Galchuutiin hogganamu Augest/Hagayya 2/2015 ibsa ijjannoo baasee jira. Ibsi ijjannoo kunis kaayyoo kaleessa akaakayyootaa fi abbootii teenya irraa dhaaluudhaan jaallan qaqqaaliin irratti wareegaman, barattoonni qaroo ijaa saba Oromoo ta’an, dhiiraa fi dubartiin Oromoo akkasumas qaamni hawaasa Saba kanaa woliigalatti lubbuu jijjiirraa hin qabne aarsaa itti kafalan, itti hidhaman, qabeenya isaanii itti saamaman, biyyaa itti ari’aman fi Ilmaan Oromoo hayyuu fi gootowwan kumaatamaan lakkaayaman mana hidhaa waayyaannee adda addaa keessatti gidiraa biyya lafaa argaa jiran, gochi bineensummaa irratti raawwatamaa jiran, torture itti ta’aa jiran maqaa Dhaabaa fi Alaabaa teenyaa ta’uu ilmi Oromoo dhiiraa fi dubartiin xiqqaa fi guddaan waan beekudha.
Haa ta’uu malee Dhaabni kuni saalfii tokkoon maleetti jijjiirraa hundee taasifna maqaa jedhuun sagantaa siyaasaa, maqaa dhaabaa alaabaa dhaabaa, asxaa dhaabaa, maqaa waraanaa, irbuu miseensotaa, ni jijjiirra jedhee dhuma irratti dhimmoota ciccimoo irratti murtiin maayii ykn dhumaa kan Hayyu Dureeti jedhanii yaaduun hedduu nu raajee jira. Haa ta’uu malee nuti hogganootaa fi qondaalotiin akkasumas miseensotiin dhaaba kanaa yeroo maqaa, alaabaa fi asxaa dhaabaa kaleessa jaallan qaqqaaliin lubbuu jijjiirraa hin qabne itti kitiman, barattoonni kumootaan lakkaayaman itti wareegaman fi woliigalatti murni qaamoolee hawaasa Oromoo hundi jumlaadhaan ajjeefamanii, qabeenyaa saamamanii, biyyaa ari’amanii isaan kana jalaa hafan baqatanii biyya abbaa isaanii dhiisanii miliyoonni hedduu jireenya baqattummaa geegessaa kan jiran maqaa fi alaabaa ABOf jecha ta’uun odoo beekkamu Oromoo adha siyaasaa tokko jennee jalqaba irraa barsiifna jechuun, lubbuu hanga har’aa kaayyoo qaalii kanaaf wareegamee fi miidhaa maqaa kanaan ilmaan saba Oromoo irra gayee fi gayaa jiru gatii dhabsiisuu qofa osoo hin ta’in tarkaarfii kana duubaan harki diinaa ykn gita bittuu waayyaannee jiraachuu hubanna.
Waan kana ta’eef nuti Hogganootni, qondaalotni akkasumas miseensotiin dhaaba kanaa Afrikaa kibbaa adda durummaan gocha kana kan balaaleffanu yoo ta’u gonkumaa ibsi ijjannoo Hagayya 2/2015 baye kun nu hin ilaallatu.
Dhuma irratti gocha ibsa ijjannaa maqaa dhaaba kanaatiin labsame kana akka balaaleffattanii fi dura dhaabbattan akkasumas tokkummaa qabsaawotaa fi saba Oromoof irratti ciminaan hojjannee salphina akkanaa keessaa akka baanu waamicha Oromummaa fi Jaallummaa kan isiniif dhiyeessinu;Jaarmiyaalee siyaasaa Oromoo hunda, beektotaa fi hayyoota Oromoo, qabsaawota maqaa dhaaba kanaatiin miidhaan isin irra gaye hundi, kanneen mana hidhaa waayyaanneetti gidirfamaa jirtan hundi, barattoota Oromoo bilbisummaa saba kanaaf qabsoo hadhaayaa godhaa jirtan, akaasumas dhiiraa fi dubartoonni Oromoo gabrummaa keessa jiraachuun saba kanaa isin quuqu hundaaf waamicha isiniif dhiyeessinee jirra.
Maqaa Koree Damdamachiiftuu ABO Jijjiramaa Afrikaa Kibbaa:
- Yaaddessaa Diinaa — MGS fi Dura taa’aa Koree Seeraa fi Tooyannoo
- J/ AbdulRahmaan Huseen (WBO) — Itti gaafatamaa Siyaasaa Godina Af/Kibbaa
- J/ Sh/ Mahammad Baddaa — Jaarsa/Think Thank Dhaabaa
- J/ Abdii Kaawoo — Tooyataa Dhaabaa Godina Af/Kibbaa
- J/ Kamaal Aloo — Dabballee Dhaabaa
- Abdussamad Kadiir — Miseensa Dhaabaa
- Fessel AbdulQaadir — Itti Gaafatamaa Dargaggootaa
- Suleyman Huseen — Miseensa Dhaabaa
- Turaa Bashiir — Miseensa Dhaabaa
- Huseen Amaan — Itti Gaafatamaa Hawwisoo; yoo taanu bakka bu’ummaa miseensota keennaa qabaachuu kabajaadhaan Jaallanii fi Ummata Oromoof mirkaneessina.
Oromiyaan dhiiga ilmaan isiitiin ni bilisoomti!
Koree Dandamachiiftuu ABO Jijjiramaa Afrikaa Kibbaa
August/Hagayya 3/2015
I U Of!


text:
Kitaabii Arthur Donalson Smith Bara 1897 Keessa Barreesse Oromoon Maan Jedha, Horteen Boorana 1902 Ellis Island Fidani Eessa Jirti?
WASHINGTON,DC — Barii 1800 bara Amerikiaa fi namii isii biyya akka akkaa keessa yaahee wa fedhatu. Seenaa barreessaa, lafa humnaan fudhachaa waan hedduu fedhachuu yaahu.
Dr.Arthur Donaldson Smith, doktorii Ameriakati,dhalootaan Biritsh nama adamoo fi jireenna Afrikaa ilaaluun beekamu.
Bara 1890 keessaa haroo Ruudelfiin qaxxaamuree, Baalee fi Boorana keessaa bahee Keenyaatti dabre.Yoo akkana deemu kana Baalee Ginniir, Boorana Meeggaa fi lafa akka akkaa keessa deemee, kaaniin wal hadhaa, hadhee walti araaraaramaa waan hedduu arge.
Namii kun bara 1897 keessaa kitaaba “Through Unknown African Countries the first expedition from Somaliland to Lamu,” Kenyaa jedhu barreesse.Kitaaba kana bara 2008 irra deebihanii barreessan.
Akka Asebee Raggaasaa,Yuniversitii Jermanitti barumsa PhDtti jiru jedhutit , kitaabii kun akka Oromoon warra isa hadhe ka akka mililik fa ufi irraa dhowwaa, seeraa gadaatiin ufi bulchaa, rakkoo nagaan falachaa bahee fi waan hedduu barreesse.
Kitaabii kun tana malee hammeenna Oromoo durii dhageennee fi akka jarii biyya ufii keessa nama hin baafnellee dhageennee sodaachaa dhufne taatullee waldhabnullee dubbii nagumaan fixanne jedhee barreesse jedhan Smith kitaaba isaa kana keessatti.
Gama kaaniin akka jaarsii argaa dhageettii aabba Waaqoo Guyyoo jedhutti gaafii faransjiin nama gurraachaallee guurratee qawwee fahattee Booranaan baatee namallee fduahttee biyya ufiittiin galatte gadaa Adii Dooyyoo, abbaa Gadaa 17essoo keessa.
“Seera keessan barachuu feena jettee gaafatee jennana mataan seera keennaa lichoo jedhanii lichoo hayyuu karrayyuu Boruu Galgaloo itti kennanii fudhattee galatteenii,lichoon sun ammallee muuziyeemii London jiraachuu hin ooltu.”
Woma taateefuu Boorana bara 1902 keessa Ellsi Island, Amerikaa fidan kanaa fi miilota isaanii ka biyya75 hardhallee muuziyeemii Amerika gara garaa keessa naqan.
Suuraan Boorana 1902 keessaa Ellis Island fidanii kana Fulbaana 2006 kutaa Amerkaa 16 keessa naqanii ummata agarsiisan.Akka gaazexaan NYT barreesseetti ammoo bara 2007 ammoo suuraa isaanii Jerman Berlin, eegee Liverpoolitti dabaransii biyya akka akkaaa keessa naqan.
Akka odeeffannoo dhaaba Ellsi Island Foundation jedhu irratti arganentti warra Ellis Island dhufe keessa ta biyya Irish dhufte tokko akkana jetti.
”Bidirun teenna bisaan irra deemaa dhuftee guyyaa walqixxee Ellsi Island geenne achii ammoo doonii Ellis Island nu fahan.Achii ammoo doonii irraa nu buusanii mi’uma keenna waliin mana guddaa tokko nu naqan.Nu nama haga kuma 5000- 6000 taana.Ji’ii sun Adoolessaa akka malee oowwa wayuma tiyya ta aadaa Irish keeyyadhe qaba.”
Bara 1900 keessaa Oormoo hedduutti keessattu bara 1902 keessaa horteen Oromoo/Booranaa Amerikaa fidanii eessa geette,lichoon hayyuu Booranaa faranjiin fudhattee Londonittiin galatte jedhan sun eessa geette?
Horteen jara kanaa addunyaa keessa facaatee biyya bulchuutti jirananittuu beennaa. Isuaa jarii gaafas biyya teena dhufe sun isuma aadaa Gadaa Oromootuu barreeffatee bulchiinsa ufiitiin walti makatuttuu beennaa?Waan abbaa abbaatti barbaadata.
1 comment: