text:
KAN JIRU WAA HEDDU ARGA.
Akkuuma Dachee baldhoo, qabeenya baldhaa, aadaa bareeda, saba baldhaa fi afaan guddaa qabu ummatni Oromoo diina heddu kan dhokatee fi kan muldhatu qaba. Akkuma beekamu Diinooni keenya bara hedduuf mesha ammayaa kan Ameericaa fi Ingilizii irraa argatan hidhatanii ummaata keenya kan nagayaan jiraatu irrati duulanii qabeenya keenya saamani, kaan ajjeessanii, kaan harka muranii kaan harma muranii, kaan ammoo biyya abbaa isaanii irraa baqachiisaani turan. kunis waan itti yaadamee godhamaa tureedha. sabaabiin isaa biyyi isaanii akka keenya soorreessaa miti, Ammas sodaa nurraa qabu nuti waan ummata baay’ee kan Afaan tokko dubbatu waan taaneef jecha. Caalaati yoo ilaalle Mootummaan gabroomfatoon habashootaa kuneen yoo Oromoon billisoomtee qabeenya ishii irrati abba taate, ummata keenya qunxaasee, saamee, ajjeese ofiif duroomee nama isaanis aangoo irra kaayee akka fedhe gochuuf aangoo waan dhabuuf jecha kanaaf ummata keenya siyaasa fi dinaagdee irra fageesse, kaan biyya baasuuf murteesse jechuudha. Ummatni keenya bara hedduuuf gabroomus bilissummaa argachuuf jecha bifa qindaawaa fi bittinaawaaniis Wareegama hedduu kafalaa ture jechuudha. Haa tahuu malee gabrummaas usee tahee jedhee hin fudhane jechuudha. Qabsoo walirraa hin cinnee wagaa hedduuf godhuudhaa kessaatu bara Sadeen darbee qeerroon teenyaa Obbo Jawar Mohammadin qindeefamanii mootummaa Qabsoohuudhaan wareegaama hammana hin jedhamne kafalanii mootummaa abbaa irree wayyanee kufisanii aangoo ilmaan abbaa gadaa fi ummata Oromoo harka kaahan. kanaaf biyyi teenya wareegama qaali kafalee nuharkati waan deebiteef jechaa injifannoo dhiigaan argannee yoomiyyuu caala eegachuu, tifachuu qabna. Ilmaan abba gadaa wajjiin hiriirree dantaa ummata keenya irrati hojjeechuu qabna. Injifannoon kan ummata Oromooti!
Hojjiin mootummaa inni guddaan nagaya eeysisuudha. Ummatni keenya nagaya dhabuun buqaafamuun akkuma itti fufeeti jira. Baay’ee nama gadisiisa, Kuni dhaabbachuu qaba. Yoo nageenyi hin jiraane, yoo dutti hin dhaabbane waanuma tokkollee hojjachuun ykn dimokraasillee fiduun hin daanda’amu. Ummani keenya waggaa 27 guutuu wayyaannen dhumaa, buqa’aa fi hidhamaa ture. kan qabsaahee wanii jijirqma kana fideef hunda duraa biyya isaa irrati nagayaan jiraachuufi. Akkasuma Abbaa biyya isaa mirkannee fachuufi. Kanaaf rakkoon daangaa kun ammallee hin furamne, furamuu qaba. Erga namni dhumee, mani gubatee fi namni keenya buqa’ee dubbachuun ykn gargaaruun faaydaa hin qabu. Ummata keenya kan daangaa irraa hidhachiisuu fi rakkoo dangaa furmaata dhumaa itti keennun hunda dursuu qaba. Poolisa Oromiyaas hidha chiisuu fi humna isaani cimsuun dirqama. Oso of hin ijaarraa ollaa ijaaruu nis yeroo tokko tokko miidhaa qaba. Ofitis haadeebinuu! Gaafiin ummata keenyaa deebi’uu qaba.


c: text/html

text:
Gaafii: Ummata tokko osoo bira dalagutti jiruu, haqqii tiyya na dhoorkatanii horii tiyya na dhoorkannnaan, horii tiyya tanaa Rabbiin guyyaa qiyaamaa walitti nu qabe isin irraa fudhadha jedhee biraa deemee, eegasii hadiisa biro ka Rabbiif jecha irra namaaf dabruun keeyrii guddoo qabdi jedhu dhagaye. Amma hogguu Rabbiif jecha isaaniif irra dabru kana waa lamatu na dhibe. Tokkoffaa ajrii an haqqii tiyya Rabbi biratti isaan irraa fudhadhutu naaf caala moo, Awfii isaaniin jedhee ajrii Rabbi biraa argadhu santu naaf caalaa? Kanuma keessatti ammas yoon isaanumaafuu dhiisuu ka fedhu taate, dirqama isaanitti dhaqee isinii dhiise jedhee itti hima moo ofumaa tiyyaa Rabbiif jecha warra sanii dhiise jedhee ofuma biratti lubbuu tiyyatti hima?
Deebisaa: Tokkoffaa Rabbiif jecha waa dhiisuun ta haqqii tee irra caaltu arkatta Rabbiif jecha yoo waa dhiifte jechu. Sababiin ta ati silaa fudhattu hanguma dura addunyaa irratti haqqii tantee dhorkatan sani fudhatta yoo silaa haqqii tantee eeggattte. Yoo ammo Rabbiif jecha dhiiste, haqqii keellee argataa Rabbiif jecha dhiisuu kee saniif jecha Rabbi itti siif dabala. Sun sadarkaa guddoodha Rabbiif jecha waa dhiisuun kana akkasitti beeki. Ka lammataa ammo jaratti himuun dirqamaa miti. Isinii dhiisee jiraa abshiiraa jechuun isaan gammachiisuun dirqamaa miti. Ati ufumaa tanteetii, haqqi san Rabbuma biraa argadha jara humaa irraa hin fedhuu jechaa kankee Rabbi dhagayutti jiraa, galata kankee Rabbiin siif qopheessaa.
Sheikh Alii Jimmaa

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Labsii Walii-gala Mirgoota Namummaa
Murtoo Wal-ga'ii Walii-gala kan Dhaabbata Waldaa Mootummootaatiin qabxii 217 A (iii) jalatti Mudde baatii 10 bara 1948 itti Akka Murteeffamee, Ragga'ee Labsametti.
SEENSA
Ulfinni fi wal-qixxummaan ilmoo namaa kan uummattoota hundaa akka ifatti kabajamu gochuun bu'ura bilisummaa, haqaa fi nageenya addunyaa waan ta'eef;
Mirga namummaa irra ijjechuun yookaan tuffachuun yeroo hunda jeequmsa badiisa fidu uumee uummata kan dheekamsiisu waan ta'eef, akkasumas addunyaa haaraa kan uummanni ishee wal-qixxummaadhaan, bilisummaa yaadaa fi amantii argatanii, yaaddoo fi dhaba irraa birmaduu ta'anii gammachuudhaan akka jiraatan gochuun hawwii fi fedha uummattoota addunyaa waan ta'eef;
Uummanni bulchiisa rooroo fi cunqursaa ofirra kuffisuuf humnaan akka hinfayyadamnetti yoo barbaachise, mirgooti namummaa seeraan akka eegamu gochuun barbaachisaa waan ta'eef;
Biyyoota gidduutti walitti-dhufeenyi michumaa fi wal-jaalalaa akka dagaagu gochuun barbaachisaa waan ta'eef;
Miseensoti Waldaa Mootummoota hundi chartarii waldichaa keessatti mirga namummaa irratti, ulfina namaa irratti akkasumas wal-qixxummaa namoota hundaa (dhiiras ta'ee dubartii) irratti amantee qaban kan ibsan waan ta'eef;
Akkasumas guddina hawaasummaa fi wayyaawuu sadarkaa jireenyaa fiduuf kan murannoodhaan hojjetan waan ta'eef;
Miseensoti Waldaa Mootummootaa marti, Dhaabbata Waldaa Mootummootaa wajjin wal-ta'uudhaan kabajaan walii-galaa kan mirga namummaa fi kan bilisummaa hundaa akka eegamuuf waadaa waan seenaniif;
Mirgootaa fi bilisummaa kana akka gaariitti hubatanii beekuun waadaa kana hojii irra oolchuuf guddisee kan gargaaru waan ta'eef;
Kanaafuu
Wal-ga'iin Walii-gala Waldaa Mootummootaa:
Labsii Waliigala Mirgoota Namummaa kan uummattoonni fi biyyooti hundi walii-galteedhaan kabajan labsuudhaan, tokkoon- tokkoon uummataa fi qaamoti hawaasaa marti labsii kana hubatanii yeroo hunda akka kabajan, labsii kana barsiisuudhaan mirgootii fi bilisummaan hundi akka kabajaman akka carraaqan, karaa tarkaanfii sadarkaa biyyaa fi addunyaatti fudhatamaniinis mirgootii fi bilisummaan kun akka kabajaman akka godhan, kunis immoo uummattootaa fi miseensota Waldaa Mootummootaa giduutti akka hubatamu akka godhan jecha, labsii kana labseera.
Qabxii 1
Namooti hundinuu birmaduu ta'anii mirgaa fi ulfinaanis wal-qixxee ta'anii dhalatan.
Sammuu fi qalbii ittiin yaadan waan uumamaan kennameef, hafuura obbolummaatiin walii-wajjin jiraachuu qabu.
Qabxii 2
Namni kamiyyuu mirgootaa fi birmadummaa labsii kana keessatti ibsaman, garaagarummaa sanyii, bifaa, saalaa (dhiiraa fi dubartummaa), qooqaa, amantii, ejjennaa siyaasaa, sablammummaa, hawaasummaa, qabeenyaa, dhalootaa fi waan biraatiin utuu addaan hin ba'in, ni argata.
Kana malees immoo, garaagarummaan kamiyyuu karaa siyaasaa, karaa biyyummaa, karaa wal-caalmaa sadarkaa bulchiisa biyyaa fi karaa adda-addaa hin godhamu.
Qabxii 3
Namni kamiyyuu mirga jiraachuu, birmadummaa argachuu fi mirga qaamni isaa eegamuu ni qaba.
Qabxii 4
Namni homtuu garbummaa jalatti hin bulu, garbummaa fi daldalli garbaa bifa kamiin iyyuu dhorkaa dha.
Qabxii 5
Namni kamiyyuu reebichii fi gidiraan hammeenyaa yookaan immoo wanti ulfina namummaa isaa hanqisu yookaan kan hammeenyaan adabsiisu irra hin ga'u.
Qabxii 6
Namni kamiyyuu akka namummaa isaatti seera duratti beekame kabajaa argachuu qaba.
Qabxii 7
Namoonni hundi seera fuula duratti wal-qixxee ilaalamanii, garaagarummaa tokko malee, eegumsa seeraa argachuu qabu. Namoonni hundinuu waan labsii kanaan mormee isaan addaan qoodu hundumaa irraa eegamuu qabu.
Qabxii 8
Namni kamiyyuu mirgoota heeraan yookaan seeraan isaaf kenname cabsuudhaan waan isa hubu hundumaa irraa karaa mana murtii yookaan yaa'ii biyyaa eegumsa argachuuf mirga ni qaba.
Qabxii 9
Namni kamiyyuu garmalee hin hidhamu, biyyaas hin ari'atamu.
Qabxii 10
Namni kamiyyuu yeroo yakkaan himatamee mirgooti isaa fi ittigaafatamni isaa murteeffamutti, qaama loogii irraa birmaduu ta'etti dhiyaatee sirrii, qajeeltoo fi wal-qixummaadhaan gaafatamuuf mirga ni qabaata.
Qabxii 11
- Namni kamiyyuu yeroo yakkaan himatamutti, hanga seeraan yakkaa ta'uun isaa itti muramutti, mirga qulqulluu ta'ee ilaalamuu ni qaba. Yeroo yaa'iitti dhiyaatus waan egumsa isaaf wabii darbu hunda ni argata.
- Namni kamiyyuu waan yakka ta'ee hin lakka'amnetti, sadarkaa biyyaattis ta'e sadarkaa addunyaatti, yakkamuu hin danda'u. Kana malees, adaba kan yeroo yakkichi raawwatame muramuu qabu caalaatiin hin adabamu.
Qabxii 12
Namni kamiyuu mirgi inni mana isaa keessa, qofaa isaa ykn. maatii isaa wajjin jiraachuuf qabu, yookaan mirgi inni ergaa xalayaa isaa dhoksaadhaan akka eegamuuf qabu jalaa hin tuqamu. Ulfinni namummaa isaa fi ulfinni maqaa isaas hin tuqamu. Namni kamiyyuu hubaatii ykn. yaalii akkanaa irraa seeraan ni eegama.
Qabxii 13
- Namni kamiyyuu biyya isaa keessatti mirga asiif achi adeemuu ni qaba.
- Namni kamiyyuu biyya kan isaas ta'e kan biraa keesaa gadi ba'ee itti deebi'uuf mirga ni qaba.
Qabxii 14
- Namni kamiyyuu biyyoota kan biraa keessatti mirga koolu galtummaa gaafatee argachuu ni qaba.
- Mirgi kunis waan yakka siyaasaatiin alaa ta'e ykn. waan kaayyoo yookaan hafuura Waldaa Motummootaatiin mormu yoo ta'e hin kennamu.
Qabxii 15
- Namni kamiyyuu mirga lammummaa ni qaba.
- Namni kamiyyuu akkasummaan mirga lammummaa hin dhabu, yookaan mirga lammummaa isaa gedderachuu hin dhabu.
Qabxii 16
- Dhiirris, dubartiinis kan umuriin isaanii fudhaaf heeruma ga'e. garaagarummaa sanyii, lammumaa fi amanteetiin utuu addaan hin qoodamin, wal-fuudhanii mirga bultii ijaarachuu ni qabaatu; yeroo wal-fuudhanis ta'ee yeroo wal-hiikanittis mirga qixxee ni qabaatu.
- Fudhaaf heerumni fedha namoota wal-fuudhan irratti kan hundeeffamu ta'a.
- Maatiin tokko qaama hawaasummaa ishee xinnoo waan ta'eef, eegumsi hundi hawaasichaa fi mootummaa irraa kennamuu fi qaba.
Qabxii 17
- Namni kamiyyuu qofaattis ta'e namoota biraa wajjin ta'uudhaan mirga qabeenya horachuu ni qaba.
- Namni kamiyyuu seera malee qabeenya isaa dhabuu hin qabu.
Qabxii 18
Namni kamiyyuu bilisummaa yaaduu, samuu fi amantii ni qaba. Mirgi kun, namni kamiyyuu, amantii yookaan amantee filate qabachuu yookiin fudhachuu, amantii fi amantee isaa qofaa isaatti yookiin namoota biraa wajjin ifatti yookiin dhunfaatti waaqefachuu, hordofuu, hojii irra olchuu, barsiisuu yookiin ibsuu of keessaa qaba.
Qabxii 19
Namni kamiyyuu ilaalcha isatti fakkaate qabachuu, yaada isaas ibsuuf mirga qaba. Mirgi kun, dhiibbaa tokko malee yaada isaa ibsuu, odeeffannoo fi yaada kamiyyuu walitti qabuu fi karaa meeshaa tamsaasaa daangaan utuu itti hin godhamin dabarsuu of keessaa qaba.
Qabxii 20
- Namni kamiyyuu mirga nagayaan wal-ga'uu fi nagayaan hiriira ba'u ni qaba.
- Namni kamiyyuu miseensa walda tokkoo ta'uuf hin dirqisiifamu.
Qabxii 21
- Namni kamiyyuu, kallattiidhaanis ta'ee karaa bakka-buutota isaa, hojii mootummaa biyya isaa keessatti qooda fudhachuu ni danda'a.
- Namni kamiyyuu tajaajilaa uummataa argachuuf mirga ni qaba.
- Fedhi uummataa bu'uura aangoo mootummaati. Fedhi kunis yeroo filannootti ibsama. Filannoon kunis kan namni marti wal-qixummaadhaan qooda keessatti fudhatu yoo ta'u, sirni sagalee ofii ittiin kennanis dhoksaadhaan ni ta'a.
Qabxii 22
Namni kamiyyuu, akka miseensa hawaasichaatti, wabii hawaasaa argachuuf mirga ni qaba. Karaa carraaqa biyyaa fi waliigaltee addunyaas, akkasumas akka qabeenyaa fi caasaa biyya isaattis, ulfinaa fi guddina mataa isaaf waan barbaachisaa ta'an mirgoota dinagdee, hawaasummaa fi aadaa ni qaba.
Qabxii 23
- Namni kamiyyuu mirga hojjechuu, hojji filachuu, hojjii keessatti haala mijuu argachuu fi hojii dhabuu irraa egamuu ni qaba.
- Namni kamiyyuu, utuu addaan hin qoodamin, hojii wal-fakkaatuuf mindaa qixxee argachuuf mirga ni qaba.
- Namni kamiyyuu gatii hojii isaatiif mindaa isaa fi maatii isaa ga'u argachuu qaba. Kunis kan ulfina namummaa isaaf ga'u ta'e, yoo barbaachises, eegumsa hawaasaa kan biraas argachuu ni danda'a.
- Namni kamiyyuu dhaabbatoota hojjetootaa uummatee keessatti qooda fudhachuudhaan mirgoota isaa eegsifachuu ni danda'a.
Qabxii 24
Namni kamiyyuu boqonnaa fi bashannana argachuuf, yeroo muramaa hojjechuuf, akkasumas mindaa isaa argachaa boqochuuf mirga ni gaba.
Qabxii 25
- Namni kamiyyuu, innis maatiin isaas, fayyaa guutuu argatanii sadarkaa jireenya gaarii akka jiraatanitti, waan nyaata, uffataa, mana, eegumsa fayyaa fi tajaajila hawaasummaa hunda argatanii akka jiraatanitti, akkasumas hojii dhabuu, kunuunsa hawaasummaa dhabuu, dhukuba, kophummaa, dullumaa fi rakkoo jireenyaa adda addaa irraa egamuuf mirga qaba.
- Haadholii fi daa'iman gargaarsaa fi eegumsa qofaa argachuuf mirga ni qabu; daa'imman hundi, manattis ta'e bakkeedhaa yoo dhalatan, eegumsa hawaasummaa qixxeetti argachuuf mirga ni qabu.
Qabxii 26
- Namni kamiyyuu mirga barumsa argachuu ni qaba. Barumsi, yoo xinnaate sadarkaa tokkoffaa fi lammataatti, tola ni kennama. Barumsi sadarkaa tokkoffaa dirqii dha. Barumsi tekinikii fii ogummaa kan biraa sadarkaa lammaftaatti kan kenamu yoo ta'u, kunis kan kennamu akka dandeettii abbaatti ta'a.
- Barumsi kennamu kan namummaa namaa guddisuu fi kan eegumsa mirgootaa fi bilisummaa ilmoo namaa jabeessu ta'uu qaba. Kana malees, uummattoota addunya gidduutti waliigaltee fi michummaa kan jabbeessu, sanyii fi amantii adda-addaa gidduuti waliigaltee kan uumu, akkasumas hojiiwwan Dhaabbata Waldaa Mootummootaa fi nageenya uummataa kan jabeessu ta'uu qaba.
- Warri ijoollee, akaakuu barumsaa kan fedhan ijoollee isaaniitiif filachuuf mirga ni qabu.
Qabxii 27
- Namni kamiyyuu jireenya aadaa biyyaa keessatti dhorkaa malee qooda fudhachuu ni danda'a; faayidaa aartii fi saayinsii irraas bashannana yookiin gammachuu argachuu ni qaba.
- Namni kamiyyuu waan ogummaa saayinsii, aartii fi barreessuu ofii isaaf hojjeterraa bu'aan argamu hundi akka eegamuuf mirga ni qaba.
Qabxii 28
Namni kamiyyuu mirgootii fi bilisummaan labsii kana keessatti tarreeffaman marti, akka hojiitti hiikamaniif sirna hawaasaa fi addunyaa irraa waan barbaadamu hunda ni argata.
Qabxii 29
- Namni kamiyyuu hawaasa namummaan isaa keessatti eegamee gabbatu keessatti itti gaafatamummaas ni qaba.
- Namni kamiyyuu, mirgootaa fi bilisummaa isaa yeroo hojiitti hiikutti, mirgootii fi bilisummaan isaa kan daangeffamuu danda'u seeraan ta'ee, kunis immoo mirgootaa fi bu'aa namoota biraa kan eegsisu, yookiin immoo bu'aa fi negeenya uummataa kan eegsisu yeroo ta'uu dha.
- Mirgootii fi bilisummaan kun hojii irra kan oolan kaayyoo fi hafuura Dhaabbata Waldaa Mootummoota kan hin faallessine ta'anii you argaman qofa.
Qabxii 30
Wanti labsii kana keessatti ibsame hundi, mirgootaa fi bilisummaa ibsaman cabsuuf yaadamee, yookiin gocha tokko raawwachuuf jedhamee, akka waan mootummaa tokko, yookin dhaabbata tokko yookiin nama tokko ilaalu jedhamee lakka'aamu hin qabu.


text:
Madaa Hin Qoorree
Namni jireenya isaa keessatti hin dogoggorre hin jiru. Haa ta’u malee, karaa nuyi itti dogoggorru Kan hunda keenyaa adda adda. Inni tokko dogoggora isaa irraa barata; inni tokko immoo dogoggora nama biraa irraa barata. Inni kaan immoo dogoggora isaa irraas haa ta’u; kan nama biraa irraas hin baratu. Inni akkasii rakkisaadha. Egaa “waa malee manni hin aaru” akkuma jedhan, anis waa malee kana hin dubbanne. Mee seenaa na mudate akka armaan gadiitti caqasaa!
Maqaan koo Roobsan jedhama. Barataa university kiiloo 6 ta’ee otuun jiruu mucayyoo maqaan ishee Caaltuu jedhamtu tokko wajjin wal jaallanne. Gosa barnoota adda addaa haa barannu iyyu malee, isheenis barattuuma university kiiloo 6 ti. Yeroo wal jaallachuu jalqabnu lachuu keenya iyyu barattoota university waggaa lammaffaati. Yeroo boqonnaa keenyatti waliin malee hin adeemnu. Mana kitaabaa yeroo deemnus waliin malee hin deemnu. Kan adda baanu yeroo manni barumsaa boqonnaaf cufatu qofa. Yeroo manni barumsaa cufatu isheenis, anis gara maatii keenyaatti galla. Yeroo boqonnaa kanatti qaamaan wal biraa haa dhibnu iyyu malee, karaa bilbilaa yeroo nuyi itti sagalee walii hin dhaga’iin oollee bulle hin jiru.
Otuma jaalala miyaa’aa kana keessa jirruu yeroon eebba keenyaa geenyaan lachuun keenya iyyu ni eebbifamne. Guyyaa eebba keenyaa kana gammachuunis gaddis nutti dhaga’amaa ture. Isa barannee barumsa keenya xumurru ni gammadna. Garuu, haalli hojii yokiin bakki ramaddii hojii lachuu keenya akka adda baasu ni beekna. Kanaafis gaddina. Eebba keenyaan booda carraan hojii anaan magaalaa Shaashomannee na qaqqabe. Caaltuu dhaan garuu, magaalaa Beddellee ishee ga’e. Otuu walitti boonyuu anis garan ramadametti, Caaltuu nis gara ramadamtetti imaala keenya eegalle.
Akkuman eebbifameen DV guuteen ture. Rabbi na gargaaree carraan DV kunis naaf ba’e. Yeroo carraan kun na ga’u Shaashomanneedhaan hojjedha. Bilbilaan haa ta’u iyyu malee Caaltuu koo waliin haaluma gaarii irra jirra. Garuu , carraan DV akka na qaqqabe itti hin himne. Keessi koo itti himu barbaada. Sammuun koo garuu na dide. Otuma Caaltuu tti hin himiin wanta na barbaachisu hunda xumuradheen gara USA tti imaale.
Akkuman biyya Amerikaa ga’een bilbileen Caaltuu tti hime. Isheenis dhageessee baayy’ee gaddite. Anis rakkoon hin jiru dhufeen si fudhadha jedhee, sossobadheen deebisee ofitti araarfadhe. Jaalalli keenya itti fufe; yeroodhaa gara yerootti waliif bilbilla.
Anis haalli naaf mijatee jireenya biyya Amerikaatti baruun jalqabe. Hojiis argadhee hojjechuun eegale. Facebook koo irraa bakka jireenyaa isa dur finfinnee jedhu sana gara USA ttin jijjiiradhe. Bakka babbareedaa deemee suura ka’een Facebook irratti maxxansuun jalqabe. Kanuma gidduutti intalli baayy’ee bareeddu Kan maqaan ishee Ayyaantuu jedhamtu tokko Facebook irratti hiriyyummaa naaf ergite. Anis hiriyyummaa ishee kana nan simadhe. Akkuman simadheen karaa keessaa na qunnamuu eegalte. Anis itti haasa’uun eegale. Ayyaantuun kan jiraattu magaalaa guddoo Oromiyaa, Finfinneedha. Ayyaantuu waliin haasoon keenya gara jaalalaatti jijjiiramuu eegale. Anis ishee jaallachuun eegale.
Yaadni koo hundi jaalala Ayyaantuun dhuunfatamaa dhufe; Caaltuu dhaaf immoo fedhii ani qabu hir’achaa dhufe. Yeroon boqonnaa argadhu hundatti mucayyoo karaa Facebook wal barre kana( Ayyaantuu) wajjin haasofna. Caaltuun garuu, “maal atoo natti jijjiiramaa dhuftee” jettee waan gaddite fakkaattee naaf barreessite. “Lakki jiruuma biyya ormaa kanati na ko’oomse” jedheen isheef deebise. Dubbii dhugaan garuu ko’oommadhee osoo hin taane, Ayyaantuu waliin jaalala jalqabeeni.
Jaalallee koo karaa Facebook wal barre kana(Ayyaantuu) waliin akka wal fuunu dubbanne. Gara biyyaa deemee akka cidha godhannus waliif galle. Kana hunda akkan duraan hiriyyaa qabu itti hin himne. Biyya galee fuudhuuf ergan murteessee booda, Caaltuu dhaan “Nan eegin, ani waanin deebi’ee biyya dhufu miti. Jireenyis ni cima waan ta’eef yeroo kee si jalaa gubuun gaarii miti. Kanaaf heerumi!” jedheen barreesseef. “Maaliif sin jaalladha jettee amma kana na sossobda? Iddoo garaa kee geessee akkas na jettaa?” Jette natti aarte. Garuu, ammayyu garaa koo keessa kan jiru Caaltuudha. Anis, isa yaadni garaa koo jedhu dhaga’uu dhiiseen sammuu koo duukaa bu’e. Kanumaan Caaltuu waliin wal lollee adda baane.
Guyyaan geenyaan anis biyya galeen jaalallee koo karaa Facebook wal barre kana(Ayyaantuu) waliin magaalaa Finfinneetti cidha godhanne. Cidha kana irratti maallaqa guddaan baase. Cidhi keenyas baayy’ee bareedaa ture. Cidha keenyaan boodas iddoo garaa garaa deemnee waliin bashannanne. Baatii lamaaf ergan ishee waliin turee booda gara Amerikaattin deebi’e; hojii koos nan eegale.
Maallaqa ji’a ji’aan $200 hanga $300 ttin isheef erguu eegale. Asii takka qorra keessa takka ho’a akka abiddaa nama gubu keessa asiif achi fiigeen biyyatti ishee bashannansiisaa ture. Maallaqa ani ji’aan itti ergu kana lafa isheen dhaqattu hin beeku, otuu baatii hin guutiin “qarshiin fixe” na jetti.
Akka isheen biyya Amerikaa dhuftuuf wantota barbaachisan hunda guuteen galche. Haa ta’u malee dhimmi keenya kun nu jalaa turee waggaa sadaffaa nuyi wal fuunetti ‘Visa’ isheef ergan. Haadha manaa koo kana otuu hin argiin waggaa sadiin ture. Isa Visan isheef dhufe anis baayy’ee gammadeen dafee tikkeettii kutee isheef erge. Isheenis ni dhufte. Dhufaatii ishee kana irrattis sagantaa guddaa qopheessinee seeran ishee simanne. Gammachuu guddaattis natti dhaga’ame.
Haa ta’u malee, gammachuun koo guddaa kun guyyaa shanii booda gara gaddaa fi boo’ichaatti jijjiirame. Guyyaa afur erga waliin boqonnee booda gaafa guyyaa shanaffaa ani gara hojiin deeme. Ayyaantuun ganamaan kaatee ciree koo naaf qopheessitee na dhungattee “sin jaalladha” jettee na geggeessite. Dhungoon ishee sun lakkaa dhungoo Yihudaan Yesuus Kiristoosiin dhungate ture. Yeroo ani hojii kootii gara manaatti deebi’u, Ayyaantuu koo mitii fooliin ishee iyyu mana keessa hin jiru. Uffata ishee ilaallaan, borsaa ishee ilaallaan waan tokko iyyu mana keessa hin jiru. “Gara magaalaa biraa deemeera; nan barbaadiin, ani ulfa ji’a sadiiti” Kan jedhu waraqaa irratti barreessitee siree irra keessee deemte. Sammuun koo amanuu hin dandeenye. Baatii afur booda suura ishee Facebook irratti maxxansite. Dhugumayyu Ayyaantuun garaan guddattee da’uu geesseetti.
Guyyaan natti dukkanaa’e, halkanis naaf bari’uu dide. Waanin godhus nan wallaale. Ani haadha manaa koo jedheen ishee eega. Isheen garuu nama biraaf ulfooftee ulfa baatii sadii baattee naaf dhufte. Ayyaantuun madaa hin qoorre natti hortee sokkite. Cubbuu ani Caaltuu irratti hojjedheti naaf deebi’e. Wanta keessi ofii namaan jedhu dhaga’uu dhiisuun boolla qilee keessa nama buusa. “Ana ilaalaa hanna dhiisaa” jedhe namichi dubbii isaa. Dogoggora koo kana irraa akka barattaniifan seenaa koo kana isiniif qoode. Wanta akkasii irraa isin haa baraaru.


text:
Filannoo guyyaa kaleessaa Briteenitti geggeeffameen Paartiin Conservative injifate
Filannoo miseensota paarlaamaa ariifachiisaa kaleessa gaggeeffame kanaan, paartiin muummicha ministeeraa Boris Johnson kan biyyattii bulchaa jiru, teessoowwan 360 argachuun sagalee caalmaa ta’een injifate. Paartiin Labour ammoo barcuma Paarlaamaa 203 qofa argate.
Paartiin Conservative filannoo injifachuu isaa hordofuun, muummichi ministeeraa Boris Johnson Briteen hanga January 30/2020tti Gamtaa Awrooppaa keessa kan baatu tahuu beeksise. Haaluma kanaan Mr.Johnson kaabinee mootummaa biyyattii haarayatti hundeessuuf sochii kan jalqabe tahuu odeeyfannoon ni addeeessa.
Gama biraatiin ammoo Paartiin Labour yeroo kamiyyuu caalaa morkataa cimaa tahee dhihaachuun isaa bal’inaan kan ibsamaa ture yoo tahu, bara 1935 asitti yeroo jalqabaatiif sagalee xiqqaa argate. Hogganaan Paartii Labour Jeremy Corbyn filannicha irratti akka yaadametti injifatee mootummaa haaraya hundeessuu dadhabuun kan isa gaddisiise tahuu ibsuun, Paartiin Labour akka walii galaatti sagalee ummata Briteen ibsuu danda’uun isaatiin kan itti boonu tahuu beeksise. Mr. Corbyn kana booda angoo hoggansa paartichaatis nama birootiif gad lakkisuuf qophii tahuullee ibse.


text:
Sunday, September 20, 2015
Obboo Ibsaa Darasuu, Mootummaa Wayyaanee Lagatanii Biyya Alaatti Hafan
Jila Qondaalota OPDO Waliin Gara Biyya Neezarlaandis Kan Deeman Hoji-gaggeessaan Dhaabbata Tajaajila Bishaan Dhugaatii Magaalaa Bushooftuu, Obboo Ibsaa Darasuu, Mootummaa Wayyaanee Lagatanii Biyya Alaatti Hafuudhan Qabsoo Bilisummaa Oromoo Keessatti Qooda Lammummaa Bahachuuf Murteessuu Beeksisan.
Jila ergamtoota wayyaanee hogganoota kaabinee OPDO sadarkaa Naannoo, kantiibota magaalotaa fi hoji-gaggeessitoota dhaabbata Bishaan dhugaatii of keessaa qabu waliin, Kaampaanii bishaanii biyya Neezarlaandis keessa jiru daawwachuu kan jedhuu fi ergama biraa dhoksaan qabatee Fulbaana 1 bara 2015 gara Neezarlaandis imale waliin deemuu isaanii Obboo Ibsaa Darasuu yaada Sagalee Bilisummaa Oromoo (SBO)f kennaniin addeessan.
Hoji-gaggeessaan Dhaabbata Bishaan Tajaajila Dhugaatii Magaalaa Bushooftuu Obboo Ibsaa Darasuu, biyya keessatti dhiibbaan mootummaa wayyaanee fi qondaalota OPDOtiin irra gahu itti hammaachuu, gochaa farra-ummataa tahe wayyaaneen akka hojjetaniif isaan dirqitutti amanuu dhabuun diduu irraa fi dhiibbaan ummata Oromoorra geessifamaa jiru balaaleffachuudhaan akka Neezarlaanditti hafuuf murteessan yaada Fulbaana 19,2015 SBOf laataniin ifa godhan.
Jilli hogganaa sadarkaa naannoo kan miseensa Kaabinee Obboo Mootummaa Maqaasaa, Kantiibaa magaalaa Bushooftuu fi Kantiibaa magaalaa Adaamaa, hoji-gaggeessaa dhaabbata tajaajila bishaan dhugaatii magaalaa Adaamaa akka of keessaa qabu Obboo Ibsaan himaniiru.
Oromiyaa keessatti namni tokko hojii argachuudhaafis tahee hojjechuudhaaf miseensa OPDO tahuun dirqama taasifamuu kan dubbatan Obboo Ibsaan, namni amanee ykn jaalatee siyaasaa Wayyaanee-OPDO fudhata odoo hin taane, dirqamee ti jedhan.
Hojjettoonni waajjiraalee adda addaa fi gaggeessitoonni hojii ajaja TPLF kennu dirqamaan fudhatanii hojiirra akka oolchaniif ergamtuu sirnichaa OPDOdhaan akka dhiibbaa fi doorsisni irra gahu himan. “Ani ajajaa fi hojii kallattii akkasiitiin wayyaaneerraa kennamu fudhadhee itti deemuuf fedhii waan hin qabaannee fi dhiibbaa sirnichi akka tahe jennee ummata keenya miinuuf nurraan gahu jalaa bahuu waanan fedheef jila kanarraa hafe.” jedhan Obboo Ibsaan yaada SBOf laatan keessatti.
Qondaalotni OPDO yeroo adda addaatti akka ajaja TPLF/Wayyaanee gaaffii fi mormii tokko malee fudhatanii hojiirra oolchaniif akka isaan doorsisaa bahan kan himan Hoji-gaggeessaan dhaabbata Tajaajila Bishaan Dhugaatii magaalaa Bushooftuu, faayidaa bubuutuudhaan gowwoomsuufis tattaafatamaa turuu saaxilan. Warreen ajaja farrummaa wayyaaneerraa kenname kana fudhachuu didanii fi gowwoomsaa lukkeeleef hin jilbeenfannu jedhan ifatti waajjira OPDOtti waamanuudhaan akka doorsisni irra gahu ifa godhan. Kanaafis Kaabinee bulchiinsa magaalaa Bushooftuu fi Waajjira OPDOtti doorsisa irra gahe eeran.
Yeroo ammaa kana ummata Oromoo, barattootaa fi hojjettota mootummaa sobaan yakkuudhaan hidhuu, hiraarsuu fi miidhaa adda addaaf afeeraa jira kan jedhan Obboo Ibsaan, ani gama kootiin gochaa cubbamaa kana raawwachuus tahe yoo raawwatamu callisee ilaaluu sammuun koo waan hin eeyyamneef tarkaanfii kana fudhadhe jedhan.
Gara biyyaatti yoonan deebi’e fedhii fi amantaa kiyyaan alatti ajaja wayyaanee-OPDOn akkan ummataa fi biyya koorratti yakka raawwadhuuf dirqamuun koo waan hin oolleef, yoonan dide ammoo miidhaan narra gahu ulfaataa waan taheef, jila diinaa waliin dhufne kanarraa adda bahee asitti hafuu murteesse jedhan. Itti dabaluunis carraadhuma kanaanis Qabsoo Bilisummaa Oromoo keessatti yeroo naaf hafte keessatti waan xiqqoollee gumaachuudhaan bilisummaa sammuu argachuun barbaachisaa waan taheefan jila kana biraa hafuu danda’e jedhan.
Haala wayta ammaa kana Oromiyaa keessa jiru irratti yaada SBOf kennaniin, ummanni diddaa garbummaa jabeessee itti fufee jiraachuu addeessaniiru. Mootummaan wayyaanee yeroo kamiyyuu caalaa wayta ammaa kana ummatarraa abdii kutatee tarkaanfii abbaa irrummaa isaa ifatti saaxilu fudhataa jiraachuus ibsan.
Keessumaa diddaa Maastar Pilaanii Finfinneen walqabatee ummanni, barataan, barsiisaan, hojjetaan mootummaa fi qaamoleen adda addaa mootummaa abbaa irree wayyaanee fi ergamtuu isaa OPDO irratti mormii cimaa dhageessasaa jiraachuu dubbataniiru.
Mootummaan wayyaanee gaaffii mirgaa fi mormii ummata Oromoo kana humnaan ukkaamsudhaaf dhiibbaa adda addaa geessisaa jiraachuu yaada SBOf kennaniin kan tuqan Obboo Ibsaan, qondaalonni OPDO, amanamummaa wayyaaneef qaban mirkaneessuuf jecha yeroo kamiyyuu caalaa ummata Oromoo dararaa jiru jedhan.
Jilli ergamtoota wayyaanee Kaabinee OPDO ti jedhamanii fi kantiibota magaalaalee akkasumas hoji-gaggeessitoota dhaabbata Tajaajila Bishaan dhugaatii of keessaa qabu kun golgaa kaampaanii bishaanii daawwachuu jedhuun haa imalu malee, ergama farrummaa dhoksaadhaan wayyaanonni itti kennan akka qaban dubatu Obboo Ibsaan. Wayta ammaa kanas jilli kun daawwannaa sana booda akeeka dhoksaa diinni itti kenne galiin gahuuf gariin gara Jarmanii kuun gara bakkoota biroo sosso’uu fi kaan ammoo biyyatti deebi’uu isaanii Obboo Ibsaa Darasuu yaada SBOf laataniin ifa godhaniiru.
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Istiqaama Cimsuuf
Torbaan darbee hiika istiqaama ilaalle turre. Yaadachisaaf istiqaama jechuun karaa qajeelaa fi haqaa Islaamaa irratti gadi dhaabbachuu fi itti fufuudha.
Gufuwwan Istiqaama
Istiqaaman dhaabbannaa lama qaba. Dhaabbannaan tokkoffaan As-sadaad (karaa qajeela irratti qajeela ta’uu, gadi dhaabbachuu). Dhaabbannaan lamaffaan immoo al-muqaaraba (karaa qajeelatti dhiyaachu). Namtichi dhaabbannaa lamaan kanniin irraa gorraan ykn jallanaan, ni hoonga’a. Dhaabbanna kanniin lamaan ibsuuf fakkeenya kana fudhachuu dandeenya. Akkuma fakkii armaan olii irratti mul’atu, namni yommuu tuqaa barbaade waraanuf xiyya itti alaameefatu (darbatu) takkaa tuqaa boora barbaade san waraanu qaba (as-sadaad) takkaa immoo tuqaa sanatti dhiyaachu qaba (al-muqaaraba). Kana jechuun takkaa hojii hojjatu, dubbii dubbatu keessatti sirrii ta’uu (Tuqaa alaamaa rukutu). Takkaa immoo hojii hojjatu fi dubbii dubbatu keessatti sirrii (correct) ta’uuf tattaafachu (tuqatti dhiyaachu). Kanniin lamaan keessaa yoo baye daangaa darbee ykn kaayyoo ofitirraa gore jedhama.
Kanaafu, haqa irratti gadi dhaabbachuuf takkaa tuqaa san dhahuu (as-sadaad) ta’uu takkaa immoo tuqaa sanitti dhiyaachu qabna. Eeti, karaa haqaa irratti gadi dhaabbachuuf namni tokko takkamaan tuqaa barbaade san gahuu hin danda’u. Garuu sadarka sadarkanii fi adeemsaf carraaqqi guyya guyyaatin tuqaa san rukutu danda’a ykn itti dhiyaachu danda’a. Gufuwwan tuqaa san akka hin rukutne ykn itti hin dhiyaanne nu taasisan maal fa’aa? Muraasni isaanii:
1.Dogongora– karaa qajeelaa irratti gadi dhaabbachuuf yommuu taattafannu, tasa ni dogongora. Ergasii ijjannoo fi kaka’uumsi keenya ni laamsheya. Dhumarratti, inuma hojii san dhiisun xumurama. Akka fakkeenyatti, namni tokko salaata ni salaata. Tarii salaata kana keessatti dogongoru danda’a. Ulaagaalee fi harkaana salaataa keessa tokko dogongoraan hanqisuu danda’a. Namni tokko dhufe gorsuu dhiise isa arrabsuu danda’a. Yeroo kanatti namtichi gara salaata dhiisutti deema. Yoo akkana godhe dhaabbannaawwan lamaan istiqaamaa irraa bu’ee jechuudha.
Jireenya keenya keessatti hanga feene taqwaa fi beekumsa haa qabannu guyyaa tokko ni dogongorra. Akkuma Ergamaan Rabbii (SAW) jedhan:
كُلُّ بَنِي آدَمَ خَطَّاءٌ وَخَيْرُ الْخَطَّائِينَ التَّوَّابُونَ
“Ilmaan Aadam hundii dogongortoota; dogongortoota keessaa isaan gaggaariin yeroo hundaa kanneen tawbataniidha.” (Sunan ibn Maajah)
Kanaafu, jireenya keenya keessatti keessumayyuu daandii haqa irra yommuu deemnu yoo dogongorre, rifachuun duubatti deebi’u fi jallachuu osoo hin ta’in, gara Rabbii deebi’u fi araarama kadhachuun adeemsa keenya itti fufu qabna. Namoonni wanta fedhan haa jedhanii isaaniif gurra kennuun ijjannoo keenya laamshessu hin qabnu. Fakkeenyaf, salaata keessatti yoo dogongorre, namni osoo nu arrabseyyu, salaata dhiisu osoo hin ta’in, dogongora san irraa baranne salaata keenya sirnaan salaatuf itti fufuudha.
Through try and error you become perfect
Carraaqqi fi dogongora keessa nama sirrii ykn gadi dhaabbatu taata.
“Dogongorrii yommuu uumamu garmalee nama dhukkubsa. Garuu walitti kuufamni dogongoraa waggoota boodaa muxannoo jedhama. Kuni immoo milkaa’innatti kan nama geessudha.”
2.Qoosa namootaa – seenaa Nabiyyoota (nageenya isaan irratti haa jiraatu) yoo ilaalle, ummata isaanititti Ergaa Rabbii itti geessuf yommuu deeman, ummanni isaanii itti qoosu, itti baacu. Haaluma kanaan namni karaa haqaa hordofuu karaa adda addaatin qoosni,tuffii fi baacon namoota irraa isa ni dhaqqaba. Yeroo kanatti duubatti deebi’u osoo hin ta’in, seenaa Nabiyyootaa ilaalun gara funduraatti tarkaanfachu barbaachisa. Fakkeenyaf Qureeshonni Ergamaa Rabbitiin (SAW) “Raagaa, walaleessaa, maraataa fi kkf”jechaani turan. Haa ta’uu malee qoosni fi arrabni kuni hundii Ergamaa Rabbii (SAW) duubatti hin deebisne, ijjannoo isaa hin laamshessine. Hanga dhumaatti carraaqun tuqaa barbaadan rukutanii jiru. Kanaafu, namoonni yommuu nutti qoosan ykn arrabsan inuma miidhaa qaama nurraan gahan, duubatti deebi’u hin qabnu. Karaan istiqaama karaa hababoon afamee irra deeman osoo hin ta’in qoree fi gufuu baay’ee akka qabu beeku qabna. Qoree fi gufuwwan kanniin yoo darbine, Jannata waadaa nu galamte In shaa Allah arganna.
3.Oftuulu fi of-dinqisiifachuu – namni yommuu hojii gaarii tokko hojjatu of tuulu fi of dinqisiifannaan itti dhagahamu danda’a. Kuni immoo istiqaama faallessa. Osoo hin beekin mucucaate kufa. Ergamaan Rabbii (SAW) ni jedhan:
“ أَنَّ رَجُلاً قَالَ وَاللَّهِ لاَ يَغْفِرُ اللَّهُ لِفُلاَنٍ وَإِنَّ اللَّهَ تَعَالَى قَالَ مَنْ ذَا الَّذِي يَتَأَلَّى عَلَىَّ أَنْ لاَ أَغْفِرَ لِفُلاَنٍ فَإِنِّي قَدْ غَفَرْتُ لِفُلاَنٍ وَأَحْبَطْتُ عَمَلَكَ ”
Namtichi tokko nama [lubbuu ofii irratti daangaa darbee] tokkoon akkana jedhe,”Rabbiin kakadhe, ebaluuf Rabbiin hin araaramu.” Ergasii Rabbiin akkana jedhen: “Eebaluuf akka hin araaramne eenyutu Naan kakataa? Dhugumatti eebaluuf araarame, hojii kee immoo balleesse.” (Sahih Muslim )
Kanaafu, hojii ofitiin of dinqisiifachuu fi namoota tuffachuun istiqaamaa irraa akka mucucaatan nama taasisa. Hojii gaarii nama jalaa balleessa. Yeroo hundaa hojiin keenya xiqqaa akka ta’ee fi ibidda irraa akka nu hin baraarre yaadun, rahmata Rabbii kajeelu qabna, ofi gadi qabuu qabna. Sababa of-tuuluu fi of dinqisiifachuutin hojii keenya akka nu jalaa hin banne sodaachun of gadi qabuuf tattaafachu qabna. Hojii gaariin of dhaadachuu hin qabnu.
4.Dhiibbaa maatii, hiriyyoota, midiyaa fi naannoo – daandii istiqaama irra deemuf yommuu tattaafannu, maatiin, hiriyyoonni, midiyaa, naannoo fi kkf dhiibbaa guddaa nutti fidu. Dhiibban isaanii kuni negaativii (miidhaa kan qabu) ykn posootivi (bu’a-qabeessa) ta’uu danda’a. Maatiin keenya amantii kan hin jabeessinee fi daandii irra kan jallatan yoo ta’an, nutis akka isaanii ta’uun of balleessu hin qabnu.
Akkasuma hiriyyaan jaalalle godhanne daandii istiqaama irraa nu jallisuu danda’a. Namni sababa hiriyyaatin jallate Guyyaa Qiyaamaa akkana jedha:
“Yaa badii kiyya! odoo ebaluun jaalalle onnee taasifachuu baadhee maal qabaa! Dhugumatti Gorsi (Qur’aanni) erga natti dhufee booda irraa na jallisee jira; sheyxaannis namaaf salphisaa ta’eera.” Suuratul Furqaan(25):28-29
Lubbuu teenya fi maatii keenya ibidda irraa akka tiiksun, Rabbiin itti ajaja:
“Yaa warra amantan! Lubbuu keessanii fi maatiiwwan keessan ibidda qoraan ishii namootaa fi dhagaa heddu ta’e irraa eegaa. Ishee irra malaaykota gara jabeeyyi, ciccimoo ta’antu jiru. Waan Rabbiin isaan ajaje hin faallessan; waan ajajamaniis ni hojjatu.” Suuratu At-Tahriim 66:6
Wanta itti ajajamne hojjachuu fi wanta irraa dhowwamne dhiisun mataa keenya ibidda irraa fageessu dandeenya. Akkasumas, maatii keenya wanta Rabbiin itti ajaje akka hojjatan itti ajajuu fi wanta Rabbiin (Subhaanahu wa ta’aala) irraa dhowwee akka dhiisan gorsuun isaan ibidda irraa rahmata Rabbiitin eegu dandeenya.
Karaa Istiqaama itti jabeessan
1.Qur’aana barachuu, qo’achuu fi hojii irra oolchu– Qur’aana barachuun, qo’achuu fi hojii irra oolchuf tattaafachuun utubaa istiqaamaa (gadi dhaabbannaa) cimsa. Namni akkuma Qur’aanatti dhiyaatun istiqaama isaa jabaataa adeema. Afaan Oromootin hiikni Qur’aana hojjatame xiqqaa haa ta’uu malee, hanga danda’ameen hayyoonni hojjataa jiru. Akka fakkeenyatti Dr.Muhammad Rashaad Abdullee (Rabbiin rahmata isaaf haa godhu) tafsiira Qur’aana afaan Oromootin qopheessun ummataaf dhiyeesse jira. namni kana dubbisuun itti fayyadamu danda’a. Takkaa online nuuralhudaa.com/tafsiir dubbisuu danda’a takkaa immoo kitaabicha bituu danda’a. Guyyaa guyyaan sa’aati tokko yoo murteessineef jireenya keenya jijjiramuu akka danda’u hin shakkinaa. Atummaan guyyaa guyyaan sa’aati tokko murteessun dubbisi.
2.Gabaabbinna jireenya tanaati fi haala jireenya Aakhiraa yaadachu– Gabaabbinna jireenya tanaati fi haala jireenya Aakhiraa kan beeknu Qur’aana yoo qo’annedha. Yommuu hadhaan sabrii daandii haqaa hordofuu sitti dhagahamu, du’a yaadadhu. Jireenyi tee baay’ee xiqqoo fi gabaabdu akka taate beeki. Yoo istiqaama irratti duute, jireenyi Aakhiraa jireenya qananii fi zalaalamii akka taate yaadadhu.
Yeroo hundaa kaatimaa keetif sodaachun of sakkata’i. Akkuma Umar ibn al-Khaxxaab (RA) jedhe: Herreegamuun duratti of herreegaa; madaallamuun duratti of madaalaa.” Baditti yoo dabarte dafii gara tawbaa fi araarama Rabbii fiigi. Hojii dirqama kan akka salaata yoo dhiiste dafii jalqabi, duuti yoom akka sitti dhuftu waan hin beeknef.
3.Hidda onnee jalaa Rabbitti warwachuu – yeroo hundaa Rabbiin irraa araaramaa fi qajeelinna hidda onnee jalaa itti warwaachun istiqaamaa irratti akka cimaniif nama gargaara. Rabbiin (subhaanahu wa ta’aala) ni jedha:
“Gara araarama Gooftaa keessan irraa ta’ee fi gara Jannata warra Rabbiin sodaataniif qophoofte kan bal’inni ishee akka samii fi dachii taatetti ariifadhaa.” Suura Ali-Imraan(3):133
Namni tokko gara araarama Rabbitti kan fiigu, gara Isaatti deebi’uu fi araarama Isa kadhachuuni. Akkasumas gara Jannataa kan fiigu hojii gaggaarii hojjachuu fi hojii badaa irraa dheessuni. Kuni hundi istiqaama irratti isa jabeessa.
4.obsa qabaachu– hadhaa obsaa yoo liqimsan mi’atti jijjirama. Namni obsaan daandii istiqaama irra yoo deeme jireenya tanatti tasgabbii fi haala gaariin jiraata. Jireenya dhuftutti immoo qubannaan isaa jannata. Hiika Qur’aana kana keessatti Rabbiin (Azza wa jalla) akkana jedha:
“Ammas isaan fuula Gooftaa isaanii barbaacha obsan, kan salaatas dhaabanii, waan Nuti isaaniif kennine irraa dhoksanii fi mul’isanii arjooman, kan waan gadhee waan gaariin deebisanii dha. Warri suni gandi boodaa isaaniif ta’aa dha. Isheen Jannata qubsumaa kan isaan seenaniidha; Abbootii isaanii, niitiwwan isaanii, ilmaan isaanii irraas namni gaarii hojjate (ishee ni seena). Malaaykonnis balbala hundaan isaanitti seenu. “Waan obsitaniif nageenyi isin irratti haa jiraatu; gandi boodaa waa tole!” (jedhu)” Suuratu Ar-Ra’ad 13:22-24
Kunoo bu’aan obsaa akkana! Hadhaan obsaa mi’aa addaan hin cinnetti nama geessa. Rabbiin Istiqaamaa nuuf haa kennu.
Kitaaba wabii
Commentary on the Forty Hadith of An-Nawawi jildii 2 fuula 690-694


text:
Ambo: Ilfee Haadha Sabboontotaa- Cichituu akka sibiilaa kan dantaa fi faayidaan kaayyoo Oromoo irraa hin maqsine!!
Dábessá Gemelal
Amboo fi ABO-Deeggarsa Jaalalaa
Iddoo fedhiin ofiin deeggarsaa bahanitti, gamamchuun guddaa dha! Guyyaan akkanaa akka dhuufufis, wareegamni hedduu baafamaa jira.
Galanni kan qabsaa’ota Oromoo ti!
Jaal Gadaa Gabbisaa (qondaala ABO) haasaa baninsaa taasiseen sagantaan Amboo eegalee jira.
Waltajjii Marii stadium Magaalaa Ambootti guyyaa har’aa gaggeeffamuuf jedhu irratti Qondaaltotni ABO yeroo ammaa magaalaa Amboo galanii jiru.Sagantaan KFO fi ABOn qopheeffate sa’aa muraasa eegala.
Wal argaan stadium magaalaa Ambootti haa tahu.
Amboo fi ABO: Ragaan ummata keenya fedhii fi jaalalaan Istaadiyeemiin Amboo guutaa jira. Uummanni bakka qabatee hogganoota keenya eegaa jira!!
Obboloota jaal Laggasaa Wagii waliin magaalaa Ambootti.Lammii Beenyaa
(SBO – MUDDEE 15,2019) Studiyemii AMBO irraa kan amma nu dhaqqabe.


text:
Mariin dhimma daldalaa US fi chaayinaa waliin geggeessame har’a Shaangaay keessatti ennaa xumuramu baatii Fulbaanaa US keessatti wal arguuf walii galteen irra ga’amee jira.
Ibsi White House biraa ba’e akka jedhutti mariin sun ijaaraa dha. Dhimootii teknooloojii, danqaa taarifaa, qonnaa mata dureeleen jedhan kanneen irratti mari’atame keessaa ti.
Gama Chaayinaatiinis bittaa oomisha qonnaa Amerikaa dabaluuf cichaan akka hojjettu beeksiste jedha ibsi White House kun.
Dhaabbati oduu Chaayinaa Shinuwaan akka gabaasetti mariin sun wal amantaa irratti kan hundaa’e, akkaan milkaa’aa fi ijaaraa dha.
Bakka buutonni US fi Chaayinaa kaleessa sa’aatilee afuriif erga geggeessanii booda jiloonni US har’a gara buufata xayyaaraatti qajeelaniiru. Prezidaant Doonaald Traamp utuu jiloonni Shaangaayiin hin ga’in dura filannoo Ameerikaa bara 2020 booda walii galtee irra ga’amu ilaalchisee Chaayinaa akeekkachiisanii, boodatti harikfata yoo ta’e yeroo dhiyoo keessatti furamuu hin danda’u jedhan.


text:
Hogganoota paartii mormituu kongreesa Federaala Oromoo fi kanneen biroo irratti raga baatoota dhaggeffachuun har’a mana murtii olaanaa kan Lidataa keessatti itti fufee jira.Abukaatoo Abdul jabbaar Huseen akka jedhanti Obbo Dajanee Xaafaa Obbo Addisuu Bullaallaa fi Obbo Gurmeessaa Ayyaanoo irratti ragaan kan dhiyaate yoo ta’u Obbo Baqqalaa Garbaa irratti kan dhiyaate hin jiru.Kunis ragaa namaa ta’u hubachiisan. Abukaatoo Wandimmuu Ibsaa gama isaaniin akka jedhanti raga baatoonni dhiyaatan himatamtoota mata mataatti adda baasanii otoo hin taanee walitti qabanii ragaa akka ba’an kana malees bellamnii kennamu kabajamuu dhabuu akka rakkootti maqaa dhahaan.
Kanneen mana hidhaa Qilinxoo guban jedhamnuu himataman 38 keessaa hangi tokko torban darbe kaan immoo har’a dhiyaachuu isaanii kan ibsanii Obbo Wandimmuun dararaa hamaa kan irra ga’aa jiru ta’u ifatti mana murtiitti waan himatan jedhan.Kanaaf jecha abuukaatoon rakkoo hidhamtoonni dubbatan kana barreessee akka dhiyeessu manni murtii ajajauu isaa dubbatan.Himannaalee dhiyeeffatan keessaa reebicha dararaa adda addaatu nu irratti rawwatamaa, mana dukkana keessatti hidhamnaa, nyaata guyyaa tokko gidduun ooluun nu kennuu kan jedhu yoo ta’u qaamaa saalaa irratti bishaan hidhuu rarraasu kan jedhan illee ni jira.
Manni hidhaa qilinxoo garu kun hin taane soba jedhee haaluu isaa kan ibsan obbo wandimmuun abukaatoon isaanii waan argee barreessuun maqaa mana hidhaa xureessa deebii jedhuus kennuun manni murtii abukaatootti akeekkachiisa barbaachisu akka kennu gaafatan jedhu.
Deemsii raga-baatoota dhaggeefachuu kunis Kamiisa fullee keenyaa jechuun Amajjii 5 bara 2017 akka xumuramu manni murtii beeksisee jira .
Gabaasa guutuu kana cuqaasuun dhaggeeffahdaa


text:
Leenjii Ramadaanaa itti Fufsiisuuf
Ramadaanni buufata leenjii ol’aanaa namni tokko jireenya ofii ittiin jijjiratuudha. Ramadaanni tokko darbee ramadaanni biraa yommuu dhufu namni tokko ‘Ramadaana kana keessaa jijjirama maalii ykn akkami agarsiise?’jedhe of gaafachu qaba. Fakkeenyaf Ramadaana baranaa dheebu, beela fi dadhabbii qofaan dabarsine moo jireenya keenya keessatti jijjiramni wayii argamee jiraa? Fkn, salaata sirnaan salaatu, wanta haraamaa dhaabu, qalbiin namaaf rahmata gochuu, dallansuu too’achu fi kkf. Ramadaana kana keessa jijjirama kana fi kan kana fakkaatan yoo argine, jijjirama kanniin itti fufsiisuuf qophiidhaa ree? Jijjirama kanniin itti fufsiisuuf tarkaanfilee kanniin fudhachuu dandeenya. Isaanis;
1. Rabbiin biratti hojiin gaariin fudhatama argachuuf (qeebalamuuf) itti fufuu– “Rabbiin gabbaruu fi ajaja Isaa bakkaan gahuu jechuun hojii ibaada dirqama sitti ta’e yeroo hundaa sirna isaa eegde iklaasa fi beekumsaan hojjachuudha. Ibaadan yeroo hundaa (guyyaa guyyaan) hin hojjatamne gatii wayituu hin qabdu. Osoo ibaada yeroo hundaa hojjatameyyuu wantoota sodaachisaa lamatu jira. Jalqaba irratti, ibaadan nuti hojjannu Rabbiin gammachisuu fi itti dhiyaachuf yoo hin ta’in, iklaasa keenya miidhaa irraa buusna. Kanaafu ibaada keenya eeguuf iklaasa qabaachu keenya sirritti mirkaneefachu qabna. Lamaffaan immoo, ibaadan keenya sunnaah Ergamaa Rabbii (SAW) waliin deemu isa sirritti mirkaneefachu qabna.”
Namni yommuu hojii gaarii Ramadaana keessa hojjatu iklaasa fi sunnaah Ergamaa Rabbii (SAW) hordofuun kan hojjatu yoo ta’e, akkamitti Ramadaanni erga dhumateen booda hojii gaari san dhiisaa? Namni iklaasa qabu hojii gaarii San hin dhiisu. Kanaafu, iklaasa ofii qorachuun hojii gaggaarii Ramadaana keessa hojjataa ture, hojjachu itti haa fufu.
2. Obsa —namni tokko wayitti bahuu yoo barbaade, hadhaa jireenyaa obsaan liqimsuu qaba. Obsi bakka saditti qoodama. Isaanis; Rabbiin gabbaruu (ibaadaa Rabbii) irratti obsuu, wantoota Rabbiin dhowwe irraa fagaachun obsuu fi musiibaa (balaa) namatti bu’e obsaan dabarsu. Hojii gaggaarii Ramadaana keessa hojjataa turan itti fufsiisuuf obsi garmalee barbaachisaadha. Rabbiin (subhaanahu wa ta’aalaa) yeroon kakachuun ilmi nama kasaaraa keessa akka jiran ibsa namoota waa afur raawwatan malee.
“(1). Wa-l-asr (Yeroon kakadhe).(2). Dhugumatti ilmi namaa hoongoo (kasaaraa) keessa jira. (3). Isaan amananii, hojii gaggaarii dalagan, haqa walii dhaamanii fi obsa walii dhaaman malee (warri hafan hoongoo (kasaaraa) guddaa keessa jiru).” Suuratu Al-Asr 103:1-3
Kanaafu, suura tana irra kaane namni tokko addunyaa fi Aakhiratti kasaaraa irraa baraaramuuf dhugaan Rabbitti amanuu qabu. Erga amanee booda hojii gaggaarii Rabbiin itti ajaju hojjachuu fi hojii badaa Inni irra dhowwu dhiisu qaba. Akkasumas, haqa Islamaa erga beeke fi hubate booda hojii irra oolchu fi namoota beeksisuuf tattaafachu qaba. Ammas ulaagan afraffaan kasaaraa irraa nama baraaru hojii gaarii hojjatan irratti obsa qabaachu, haqa namootaf dabarsu irratti obsa qabachu; yommuu haqa babal’isan (raabsan) balaa namoota irra namatti dhufu obsaan dabarsu barbaachisa. Akkasumas, namoonni haqa irratti obsa akka qabaatan isaan gorsuudha. Kanaafu, namni tokko hojii gaggaarii Ramadaana keessa qofa hojjate, Ramadaanni yommuu dhumatu hojii gaggaarii keessumattu hojiiwwan dirqama ta’an kan akka salaataa yoo dhiise, kasaaraa (hoongoo) irraa baraaramu danda’aa? Kanaafu, hojii gaggaarii Ramadaana keessa hojjataa turre obsaan itti fufu qabna. Yoo akkana hin godhiin jijjiramni dhufuu hin danda’u.
3. Rabbiin kan gabbaran ji’a Ramadaanaa qofa osoo hin ta’in hanga duuti dhuftu akka ta’e beeku– Rabbiin akkana jedha: “Hanga dhugaan (duuti) sitti dhuftu Gooftaa kee gabbari.” Suurat al-Hijr 15:99
Namni osoo Ramadaana keessa Rabbiin gabbaruu duuti itti dhufte haalli isaa waa tole! Namni erga Ramadaanni deemen booda Rabbiin gabbaruu dhiise, Aayaa armaan olii faallessaa jiraa jechuudha. Rabbiin gabbaruun (ibaadan) jechuun wanta shari’aan Islaama itti ajajje fi wanta namoota irraa dhowwite guutu of keessatti qabata. Karaa biraatin ibaada (Rabbiin gabbaruu) jechuun- ajaja Rabbiitti buluu fi wanta Inni dhowwe irraa dhowwamuudha; dirqamoota Rabbiin itti nama ajaje bakkaan gahuu (hojjachuu) fi haraama (wantoota dhowwamaa) dhiisudha. Kanaafu, Rabbiin hanga duuti dhuftu Gooftaa kee gabbari jedhe erga itti nu ajaje,namni tokko Ramadaana qofa waan gaggaarii hojjate fi waan badaa irraa dhowwame, yommuu Ramadaanni bahu waan gaggaarii hojjatu san yoo dhiise fi hojii badatti yoo deebi’e, ‘Namni kuni Rabbiin gabbaraa jira’ ni jedhamaa ree? Namni tokko guyyoota murtaa’aniif ykn guyyaa duuti itti dhuftu Rabbiin kan gabbaru osoo hin ta’in jireenya isaa guutu Rabbiin gabbaruu qaba. Sababni isaas, Rabbiin jireenya nama kanaa guutuu haa xiqqatu haa guddatu wanta ittiin jiraatu kenneefi jira. Kanaafu, Rabbiin qananii lakkaawame hin dhumne isarratti oole osoo jiru namni tokko akkamitti Rabbiif ajajamu (Isa gabbaruu) didaa?
4. Adabbii hojii gaggaarii dhiisu fi hojii badatti deebi’u yaadachuu– namni hojii gaarii hojjataa ture tokko yommuu dhiisu keessa isaatti jeequmsi fi gammachuu dhabuun ni dhagahama. Sababni isaas, uumamaan qalbiin namaa yommuu hojii gaarii hojjatan ni gammaddi, boqonnaa argatti. Fuggisoo kanaa yommuu hojii gaarii dhiisanii fi hojii badaa hojjatan, ni jeeqamti, boqonnaa dhabdi. Ramadaana keessa yommuu hojii gaggaarii hojjannu fi hojii badaa dhiisnu hangam akka gammannuu fi boqonnaa sammuu argannu mee haa ilaallu. Akkasumas, erga Ramadaanni baheen booda hojii gaarii yommuu dhiisnu fi hojii badatti yommuu deebinu hangam akka jeeqamnu fi dhiphannu mee haa hubannu. Iccitiin jiiyni Ramadaana ji’a rahmataa fi gammachuu itti ta’e keessaa tokko namoonni hojii gaarii baay’isanii waan hojjatanii fi hojii badaa irraa waan dheessaniifi. Kanaafu, bartee kana itti fufsisuun maaliif gammachuu fi tasgabbii keenya itti hin fufsiisnee? Hojii gaarii dhiisu fi hojii badatti deebi’uun maaliif gammachuu fi tasgabbii Ramadaana keessa argachaa turre dhabnaa?
Namni yommuu hojii gaarii dhiisu fi hojii badaa hojjatu addunya kana qofatti osoo hin ta’in Aakhiratti adabbii hamaa adabama. Rabbiin warroota salaata dhiisanii fi fedhii lubbuu hordofan akkana jechuun akeekachiisa:
“Isaan (waarroota gaggaarii) boodas bakka bu’oota salaata dhiisanii fi fedhii lubbuu isaanii hordofantu hafe. Hallayyaa Jahannam qunnamuuf jiru. Garuu namni tawbatee, amanee, hojii gaarii hojjate, warri sun jannata seenu; homaa hin miidhamanu.” Suura Mariyam (19): 59-60
Kanaafu, hojii gaggaarii dhiisu fi fedhii lubbuu hordofuun hojii badaa hojjachuun adabbii hamatti akka nama geessu beekun, hojii gaggaarii Ramadaana keessa hojjachaa turre itti fufuu fi hojii badaa irraa dheessu qabna. Yoo akkana goone wagga waggaan jijjirama guddaa argina.
Guduunfaa
Kaayyoo Ramadaanaa keessaa inni guddaan taqwaa (sodaa Rabbii) akka horannuufi. Akkuma Xalaq ibn Habiib jedhe, ” Taqwaa jechuun ifa Rabbirraa ta’een wanta Rabbiin itti ajaje Jaalala Isaa argachuuf hojjachuu fi ifa Rabbirraa ta’een wanta Rabbiin irraa dhowwe jaalala Isaa argachuuf dhiisudha.” ‘ifa Rabbirraa ta’een’ yommuu jedhu ‘Qur’aana fi sunnaa Ergamaa Rabbii(SAW) hordofuun hojii gaarii san hojjachuu ykn hojii badaa san irraa dheessudha. Kanaafu, ramadaanni ji’a taqwaa irratti nu leenjisuuf dhufe malee ji’a nu miidhuf dhufe miti. Nutis leenji kana hanga Ramadaanni itti aanu dhufutti ykn duuti dhuftutti itti fufsiisu qabna. Namni tokko milkaa’inna guddaa irra kan gahuu wanta hojjatu gaarii san yoo itti fufeedha.


text:
Galannii fi Faaruun hundi Rabbii kitaaba gabricha Isaa irratti buusee fi kitaabicha keessatti jallinna wayitu kan hin godhiniiti. Galanni fi faaruun hundi Qur’aana ibsaa jireenyaa namoonni itti qajeelanii fi dukkana keessaa itti bahan Rabbii taasiseef haa ta’uu. Ibsaa kana keessaa tokko namoonni Gooftaa ofii beekuudha. Osoo Qur’aanni bu’uu baate silaa namoonni akkamitti Gooftaa isaan uumee fi kunuunsu beekanii? Kanaafi, namoonni Qur’aana irraa garagalan dukkana kufrii keessa jiraatu. Namni dukkana fi rakkoo jireenyaa keessaa bahuu fedhe, Rabbiin sirritti beekuuf haa carraaqu. Namni Rabbii ofii beeku barbaade, Qur’aana haa ilaalu. Qur’aanni haala gaarii fi ifa ta’een waa’ee Rabbii ilaalchise ibsa. Wal-diiggaa fi wanti nama dhamaasu isa keessatti hin argamu. Har’as itti fufuun mee maqaalee Rabbii muraasa haa ilaallu. Read more
Ilmaan namaa jireenya isaanii keessatti wantoota lama garmalee barbaadu. Isaaniis: gaddi jireenya keessaa akka hir’atu fi sodaan akka isaan irraa deemudha. Gaddaa fi sodaa jireenya keessaa hir’isanii nageenyaa fi gammachuu argachuuf jecha bakki isaan hin seenne hin jiru. Haa ta’uu malee, bakki baay’een isaan seenan bakka gaddaa fi sodaa isaanitti dabaluudha. Fakkeenyaf, namoonni maallaqa argachuuf garmalee hojjatu. Maallaqa baay’ee erga argatanii booda yommuu maallaqa irraa waa hir’atu ni gaddu. Yommuu maallaqni dabalu immoo akka isaan jalaa hin hatamnee fi hin banne garmalee sodaatu. Haala kanaan jireenya gaddaa fi sodaa jiraatu. Kanaafu, furmaanni kanaa maali ree? Furmaanni kanaa Rabbii olta’atti amanuu fi Isaaf buluudha. Nama Rabbitti amanee fi Isatti bule, Rabbiin gaddaa fi sodaa akka irraa kaasu waadaa galee jira. Akkana jedha: Read more
Yaa nama Rabbii kee beekuuf carraaqu hoo! obsi gara fuunduraatti gammachuu hangana hin jedhamne dhandhamtaati. Yaa nama Rabbiin beekee Isaaf tole jedhu hoo! gammachuu xaa’a (Rabbiif ajajamuu) irraa argattuun gammadi! Gara fuunduraatti gammachuu kana caalutu siif jiraa, Rabbii keetiif tolee jechuu fi jaallachuu itti fufi. Gara ati hin beeknee irraa si soora, milkaa’inna ati gonkumaa hin yaanne si milkeessa. Ibhaarim ibn Ad’haam akkana jedha: “Wanta (gammachuu) nuti keessa jirru osoo mootonni beekanii silaa seyfiin nutti qabsaa’u turan.” Read more
Dhalli namaa erga addunya tana irra dhufee booda karaalee gammachuu fi tasgabbii ittiin argatuun halkanii guyyaa barbaada. Daa’ima xiqqaa irraa kaase hanga jaarsa dulloomaa gahuutti ilmi namaa hundii tasgabbii adamsa. Garuu tasgabbii kana eessaa argachuu danda’aa? Akkuma bishaanii lafaa waraabu danda’aa? Eeti, osoo bishaan kuni samii irraa bu’uu baate silaa wanta bishaan jedhamu hin argatu ture. Bishaan samii irraa buusun lafa keessa kan tursiisu Rabbii olta’aa akka ta’e hundii keenyaa ni amanna. Tasgabbii fi gammachuun namni hunduu dheebotu qalbii irratti buusun qalbii keessa kan tursiisu Rabbiin malee ni jiraa? Osoo tasgabbii fi gammachuun akka fedhii keenyatti bakka tokkoo kan waraabbamu ta’ee silaa hundi keenyaa ni waraabbannaa turre. Garuu tasgabbii fi gammachuu qalbii namaa irratti kan buusu Rabbii Tokkicha. Eeti, wanta qaali garmalee barbaadamu kana Rabbiin akkanumatti cal’isee nama hundaa irratti hin buusu. Ulaagaalee itti buusu kaa’ee jira. Ulaagaaleen kunniinis iimaanaa fi hojii gaggaarii hojjachuudha. Iimaana keessaa Rabbitti shakkii tokko malee amanuun bu’uura amantiitii fi jireenyati. Read more
Dhalli namaa jireenya keessatti keessa ofii faayun jireenya gammachuu fi milkaa’innaa gaggeessu barbaada. Salphinnaa fi xiqqeenya irraa baraaramuun fiixee kabajaa fi sadarka ol’aana irra gahuuf namni kamiyyuu ni hawwa. Kana galmaan gahuuf hundi keenya karaa adda addaatiin ni carraaqna. Garuu baay’een keenya wanta yaanne kana galmaan osoo hin gahin ni hafna. Sababni kanaa maal akka ta’ee beeknaa sila? Sababni kanaa guddaan karaa sirrii gammachuu, kabajaa fi fiixee milkaa’innatti nama geessu hordofu dhiisudha. Namni tokko addunyaa tana keessatti kabajamee fi gammachuun jiraachuuf lubbuu (nafsee) ofii beeku qaba. “Ani eessaa dhufee? Eenyutu na uumee? Maaliif addunyaa tana keessa jiraadha? Eessa deemaa jira? Hanqinni ani qabu maalii?” jechuun of gaafata. Kuni hundii gara kaayyoo guddaa tokkotti isa dhiiba. Innis, “Gooftaa isaa beekudha.” “Man arafa Rabbahu arafa nafsahu (namni Rabbii ofii beeke lubbuu ofii beeke)” jedhan gamnoonni. Sababni kanaa, namni akkuma Rabbii ofii beekuuf carraaqun, eessa akka jiruu fi maaliif akka jiraatu beekaa adeema. Kuni immoo fiixee milkaa’innaa fi gammachuu inni gonkumaa hin yaannetti isa geessa. Read more
Dhugumatti Rabbii ofii beekanii itti amanuu fi itti buluun burqaa gammachuu eessattu hin argamneedha. Aarifoonni (warroonni Rabbiin sirritti beekan) gariin akkana jedhu, “Jiraattonni addunyaa tanaa wanta garmalee mi’aayaa (gaarii) ta’ee osoo hin dhandhamin addunyaa tana gadi dhiisanii deeman.” Wanti garmalee gaariin (mi’aawan) suni maali? jedhamanii yommuu gaafataman, isaaniis akkana jechuun deebisan, “Rabbiin beekuu fi jaallachuudha.” Dhuguma jedhan, namni akkuma Rabbiin beeku fi jaallatuun tasgabbiin qalbii isaa keessa diriira. Yommuu namoonni dhiphinnaa fi sodaan gubatan inni immoo jireenya gammachuu jiraata. Read more
Kutaa darbee irraa itti fufuun Gooftaan keenya eenyu akka ta’e ni ilaalla. Namni addunyaa irraa gara Aakhiraatti erga godaane booda gaafin jalqabaa inni gaafatamu, “Man Rabbuka (Gooftaan kee eenyu)” kan jedhuudha. Namtichi nama dhugaan Rabbitti amanee fi itti bule yoo ta’e, Gooftaan kiyya Rabbii anaa fi wanta hundaa uumedha jechuun deebisa. Nama Rabbitti kafaree ykn munaafiqa yoo ta’e immoo, “Ha, ha! ha!..laa adrii (ani hin beeku)” jedha. Kanaafi, Rabbitti amanuun hundee amantiiti. Akkuma yeroo darbee jenne Rabbitti amanuun wantoota afur of keessatti qabata. Isaan keessaa tokkoffaa ilaalle jirra. Har’a immoo lammaffaa ni ilaalla. Read more
Kutaalee darban keessatti waa’ee iimaanaa fi Islaama ilaalle turre. Har’as itti fufuun harkaana (hundeewwan) iimaanaa jahan tokkoon tokkoon ni ilaalla. Hundeewwan iimaanaa jahan kanniini: Rabbitti, Malaykoota Isaatti, kitaabban Isaatti, Ergamtoota Isaatti, Guyyaa Dhumaatti fi keyriis ta’e sharriis ta’e qadara (wanta murteefametti) amanuudha. Read more


text:
Naannoo Amaaraatti Muslimoonni Da’awaaf garasitti imalan hidhaman
Naannoo Amaaraa iddoo Zeggee jedhamtu kan naannawa magaalaa Bahirdaaritti argamutti Muslimoonni miseensoota Jama’aa Da’waa Tabliigaa fi jiraattoota naannichaa Muslima tahan irra rakkoon gahaa jira. Dargaggoonni garasitti gurmaawanii heera malee socho’an “Bataskaana gubuuf dhuftan” jechuun miseensoota Jama’aa Da’awaa Tabliigaa fi Muslimoota naannichaa eega reebaniin booda gara magaalaa Bahirdaar geessuun hidhan yoo tahu, Muslimoota hidhaman jidduu manguddootaafi bulchinsi Masjida Zeggee keessatti argaman.
Muslimoonni Jama’aa Tabliigaa reebamanii hidhaman kunniin ji’a 4f magaalaa Finfinnee irraa ka’uun gara Bahirdaar imalanii turan. Nagayaan kaayyoo bahaniif obbaafatanii Finfinneetti deebi’uuf guyyaan 3 qofti isaaniif hafuunis beekkame.
Muslimoonni naannichaa, miseensoonni Jama’aan Da’waa kun waraqaa hayyamaa qabaachuufi ragaalee birootis qabatanii “keessumaadha! Hidhaarraa haa hiikaman” jechuun Poolisootatti mul’isanii turan. Haata’u malee, “maalif garasitti yaamtan” jechuun manguddoo biyyaa fi bulchinsa Masjidaa yakkanii hidhuun dhagahame.
Jiraattoonni Zeggee, dhimmicha Pirizdaantii Majlisa naannichaatin gahaniis “na hin ilaallatu” jechuun kan deebiseef tahuu odeeyfannoon ni addeessa.
Muslimoonni Jama’aa Da’awaa hidhaman kunniin..
1. Towfiiq Khaliifaa
2. Muusaa Shaafii
3. Muhammad Jamaal
4. Alhamduu Suruur
5. Saadiq Khadiir
6. Abdushakuur Mubaarak
7. Mubaarak Muhammad
8. Awwal Amaan
9. Bahruddiin Sa’iid fi
10. Xaahaa Yuusuf tahuun beekameera.


text:
Siiraa-Lakk.20
Wali-galtee Dhiyeessu
Gaafa tokko mushrikoonni walitti qabamuun akkana waliin jedhan: isin keessaa nama hundarra sihrii, raaga fi walaloo beeku ilaalaa. Ergasii namticha jama’aa keenya addaan facaase, dhimma keenya waliin dhayee, amanti keenya hanqise kanatti dhufee haa dubbisu. Wanta isatti deebisuu haa ilaalu. İsaanis ni jedhan, Utbah ibn Rabi’ah malee namni biraa beeknu hin jiru. Isaanis ni jedhan, “Ati Yaa abbaa Waliid isa bira dhaqi.” Utbaanis Nabiyyii bira deemun akkana jedhe, “Yaa Muhammad si moo Abdul Muxxalibitu irra caalaa?” Ergamaan Rabbiis (SAW) ni cal’isan. Utbaan itti fufuun ni jedhe, “Namoonni kunniin (abbootin kee) si caalaa gaarii ta’uu yoo odeessite, dhugumatti isaan sanama ati akka hanquutti ilaalte gabbaranii jiru. Yoo ati isaan caalaa gaarii ta’uu odeessite, dubbadhu hanga jecha kee dhageenyutti. Si caalaa namoota irratti nama balaa fidee arginee hin beeknu. Hawaasa keenya addaan facaafte, dhimma keenya ni bittinneesite, amanti keenya akka hanquutti ilaalte, Araboota keessatti nu salphiste hanga akkana jedhan gahanitti: Qureeshota keessa nama sihrii dalagutu jira. Dhugumatti Qureeshota keessa raagdu jira.” Rabbiin kakadhe, hanga dhumnutti gariin keenya garii irratti seeyfin walitti duulu malee homaa hin eegnu. Yaa namana! Wanti qabeenyatti akka hajamtu si taasisu yoo jiraate, hanga Qureeshota hunda caalaa dureessa taatutti qabeenya walitti siif qabna. Yoo fedhiin kee fuudhu ta’ee, Qureeshota keessaa dubartii feete filadhu sitti heerumsifnati.” Ergasii Ergamaan Rabbii (SAW) ni jedhan, “Xumurtee?” Innis ni jedhe, “Eeyyeen”. Ergamaan Rabbiis (SAW) suuratu Fussilat qara’uu jalqaban:
“Haa Miim. [Qur’aanni kuni Rabbii] Rahmaan, Rahiim ta’e irraa kan buufameedha. Kitaaba keeyyattoonni isaa ibsaman, Qur’aana Arabiffaa namoota beekaniif [ibsameedha]. Gammachiisaa fi akeekachiisaa kan ta’eedha. Garuu baay’een isaanii irraa garagalanii jiru. Kanaafu isaan hin dhagahan.” Suuratu Fussilat 41:1-4
Nabiyyiin (SAW) hanga aayah lakkoofsa 13 gahanitti dubbisuu itti fufan. Utbaanis ni jedhe, “Si gaha. Kanaan ala wanti biraa si bira hin jiruu?” Nabiyyinis ni jedhan, Lakki. Utbaanis gara Qureeshotaa ni deebi’e. Isaanis ni jedhaniin: Maaltu si duuba jiraa? Innis ni jedhe, “Isin itti dubbattu jedhee wanta yaade hunda osoo itti hin dubbatin hin dhiisne.” Isaanis, “Deebii siif deebisee ree?” Innis ni jedhe, “eeyyen.” (Nihaaya wal bidaayah-Ibn Kasiir 3/68-69)
Gabaasa ibn Isihaaq gabaase keessatti akkana jechuun itti dabale, yommuu utbaan Qureeshota bira gahu akkana isaan jedhan, “Maaltu si duuba jiraa yaa abbaa Waliid?” Innis ni jedhe, wanti na duuba jiru, Rabbiin kakadhee! Ani jecha fakkaataa isaa gonkumaa hin dhageenye dhagahee. Rabbiin kakadhe! Jechi kuni walaloos miti, sihris miti, raagas miti. Yaa tuuta Qureeshaa anaaf tole jedhaa. Tarkaanfi fudhachuu qabnu akka murteessu anaaf dhiisaa. Nama kanaa fi wanta inni keessa jiru dhiisaa. İsarraa addaan bahaa. Rabbiin kakadhe, jechi ani isarraa dhagahe suni oduu guddaa ta’a. Araboota irratti injifannoo yoo argate, mootummaan isaa mootummaa keessani, jabeenyi isaa jabeenya keessani. Namoota hunda caalaa isa waliin filatamoo taatu.” Isaanis ni jedhan: Yaa abbaa Waliid Rabbiin kakanne arraba isaatiin sihrii sitti hojjate.” Innis ni jedhe, “Kuni ilaalcha kiyya. Wanta isinitti mul’ate hojjadhaa.”
Barnootaa fi Faayda kanarraa argamu:
1-Nabiyyiin (SAW) dhimma hundarra barbaachisa ta’e irratti xiyyeefachuun karaa qajeela irra turan. Utba waliin falmi abbooti isaati moo isatu irra caala jedhu keessa hin seenne. Osoo kana hojjate silaa utbaan osoo homaa isarraa hin dhagahin dhimmichi nu xumurumaa ture. Ammas Nabiyyin (SAW) faaya fi yakka utbaan itti dhiyeessutti hin tarre. Wanta badaa utbaan jedhuuf dallansuun itti hin kaane. Ammas faaya itti dhiyeessuf deebii hin kennine. Kana hunda kaayyoo guddaaf dhiise. Ergasii adaba (naamusa) gaariin akkana jedhe, “Yaa abbaa waliid, xumurtee?” Innis ni jedhe eeyyen.
2-Nabiyyiin (SAW) aayatota kanniin filachuun wanta gamnummaa isaa agarsiisudha. Aayaanni tunniin dhimmoota baay’ee barbaachisoo ta’an of keessatti qabatte. Isaan keessaa: Dhugumatti, Qur’aanni kuni Rabbiin irraa kan buufame ta’uu, haala kaafirotaa fi garagaluu isaanii ibsuu, ergama Nabiyyii ibsuu, Khaaliqni tokko akka ta’e ibsu, Innis Allah. Inni Khaaliqa samii fi dachiiti. Kijibsiisu ummattoota darbanii fi adabbi isaan muudate ibsu. Qureeshota iyyansa fi haleellaa guddaa Aadi fi Samuudin muudateen akeekachiisu.
3-Namoota gara Islaamatti waaman irratti balaa qabeenyi, sadarkaa fi dubartoonni qaban- namoota gara Rabbitti waaman keessaa namoota meeqatu balaqqeessa qabeenyaa jalatti karaa irratti küfe. Akka waamicha isaanii irraa of qusataniif qabeenyi kumatamatti lakkaawamu isaaniif dhiyaata. Namoonni qabeenyaan qoramanii garuu hojii da’waa irratti gadi dhaabbatan, isaan suni warra Nabiyyiitti hidhataniidha. Akkasumas, balaan sadarkaa fi beekkamtin qabu ifa. Sababni isaas, sheyxaanni dhimma kana irratti karaa hundarra guddaa fi fokkuu ta’een namatti miidhagsa. Namni Rabbiif jedhee da’waa godhu nama hojii fi dubbii isaa keessatti Ergamaa Rabbiitti (SAW) hidhatuu fi hordofuudha. Kaayyoo sababa isaatiif jiraatu fi du’uuf hin dagatu:
Jedhi, “Dhugumatti, salaanni kiyya, qalmi kiyya, jireenyi tiyyaa fi duuti tiyya Rabbii Gooftaa aalamaa hundaatifii. Shariikni Isaaf hin jiru. Isuma kanatti ajajame, ani jalqaba Muslimootaati.” suurat Al-An’aam 6:162-163
Qormaanni dubartootaa immoo qormaata guddaa dhiiraa hurgufuudha. Ergamaan Rabbiin (SAW) akkana jedhanii jiru: “Na booda dubartoota caalaa fitnaa dhiirota irratti miidhaa guddaa fidu hin dhiisne.” al-Bukhaari (5096) fi Muslim (2741) gabaasan. (Wanti asitti hubatamu qabu, dubartiin badduu akka taate ibsuuf osoo hin ta’in fitnaan (qormaanni) gara dubartitiin dhiira irra gahuu guddaa fi cimaa akka ta’e ibsuufi. Eeti, Ergamaan Rabbii (SAW) dhuguma jedhan. Namoota meeqatu sababa dubartiitiin wal ajjeese ykn of ajjeesse. Dhiira meeqatu sababa ishiitin dhiphinna hangana hin jedhamne keessa jiraataa? Dargaggeessi yommuu dubartoota qullaa yaa’an argu hangam akka qoramuu fi keessi isaa gubatu Rabbuma beeka. Kanaafu, dubbiin Ergamaan Rabbii (SAW) dhugaa irraa kan fagaatee ree?)
Ammas, daa’iwwan duubatti harkisuuf takkaa niitin isaanii ijjannoo isaanii dadhabsiisti takkaa immoo dubartoonni fujjaarri (wanta fokku hojjatan) daa’iwwan kuni isaan waliin waan badaa akka raawwatan ni affeeru. Haaala kanaan waxmadii isaanitti dabarsuun kaayyoo isaanii irraa duubatti deebisu. Mee itti xinxalli, Qureeshonni kaayyoo guddaa irraa Nabiyyii duubatti deebisuuf dubartii fedhe akka isatti heerumsiisan isaaf dhiyeessan. Garuu Nabiiyyiin (SAW) ni dide. Namoonni gara Islaamatti waamaniis fakkeenya isa godhachuun hordofuu qabu. Wanta Yuusuf jedhe sammuu keessaa baasu hin qaban:
“[Yuusuf] ni jedhe, “Yaa Rabbi! Wanta isaan itti na waaman irra hidhaan naaf jaallatamaadha. Yoo Ati shira isaanii narraa hin garagalchin, gara isaanitti dabee wallaaltoota keessaa ta’a. Gooftaan isaas isaaf awwaate. Shira isaanii isarraa garagalche. Dhugumatti Inni Dhagahaa, Beekaadha.” Suuratu Yuusuf 12:33-34
Niitin Aziiz, Nabii Yuusufin (aleyh salaam) ishii waliin badii akka raawwatu affeerte ykn waamte. Garuu Yuusuf (aleyh salaam) badii zinaatti kufuu irra mana hidhaa keessatti hidhamuu filate. Sababni isaas, hidhaan adabbii yeroo gabaabaf turuudha. Zinaan (sagaagalummaan) immoo adabbii (azaaba) cimaa yeroo dheeraaf turutti nama geessa. Yuusuf ni jedhe, “Yaa Rabbi! Badii guddaa zinaa isaan itti na waamanitti kufu irra hidhaan anaaf jaallatamaadha. Badii isaan waliin akka hojjadhuuf shira natti baasan yoo Ati narraa hin deebisin, gara isaaniif deebii deebisuutti daba. Ergasii baditti kufee wallaaltota hoo’insi fedhii isaan keessatti cimu keessaa ta’a.” Dhugumatti badii dubartoonni kunniin itti waamanitti kufuun wallaalummaadha. Sababni isaas, qananii fi mi’aa Jannata keessatti turaa fi itti fufaa irra mi’aa xiqqoo fi boodarra gara hadhaatti jijjiramu filata. Nama qananii fi mi’aa Jannataa dhiisee mi’aa xiqqoo fi gara hadhaatti jijjiramu filatee caalaa namni wallaalaan ni jiraa? Beekumsi fi aqliin mi’aa lamaan keessaa hundarra guddaa fi dhumti isaa gaarii ta’ee akka filatan nama taasisa.[1]
“Gooftaan isaas isaaf awwaate. Shira isaanii isarraa garagalche.” Rabbiinis Yuusufin kadhaa isaatiif deebii deebisee. Badii niitin Aziizi fi hiriyyoonni ishii akka hojjatu isarraa barbaadan isarraa ni deebise.[2] “Dhugumatti Inni Dhagahaa, Beekaadha” Kana jechuun sagalee hunda kan dhagahu, wanta hundaa kan beeku Rabbii olta’aa qofa. Kadhaa nama Isa kadhatee ni dhagaha, niyyaa nama kanaas sirritti beeka. Kanaafu, Yuusufin fitnaa (qormaata) cimaa kanarraa ni baraare.[3]
Gabaabumatti, qormaanni karaa sadiin namatti dhufu mucuca guddaa nama mucuceessa. Qormaanni karaa qabeenya, beekkamti ykn sadarkaa fi dubartii qormaata ciccimoo nama karaa qajeelaa irra deemu muudataniidha. Namni hojii gaggaarii hojjatu Rabbiif jedhe kanniin sadan irraa hojii isaa qulqulleesse dhugumatti inni milkaa’e. Namni kanniin irraa of qulqulleessuuf tooftaalee kanniin fayyadamu danda’a:
1-Nafseen isaa hojii Aakhiraatiin qabeenya yoo barbaadde, mindaa guddaa Guyyaa Murtii ittiin milkaa’an haa yaadachiisu. Qabeenyi kuni ni bada. Mindaan suni immoo ni tura. “Yaa Nafsee tiyya! Wanta badu siif wayya moo wanta turutu siif wayyaa?”
2-Nafseen isaa beekkamtif yoo dharraate, Fuulaa Rabbii turaa ta’e haa yaadachisu. “Yaa nafsee tiyya! Namoonni si beekanii yoo si jaallatan, guyyaa tokko wantuma xiqqoof sitti ka’anii sitti duulu. Jaalala Rabbii keeti yoo barbaadde immoo Inni dogongora kee siif dhoksuun sadarkaa kee olkaasa. Beekkamaa ta’uun wanti ati argattu jiraa?”
Kitaabban wabii:
[1] Ma’aariju tafakkuri wa daqaa’iqu tadabburi 10/662, Tafsiiru Sa’dii-459
[2] Tafsiiru Xabarii-13/146
[3]Ma’aariju tafakkuri wa daqaa’iqu tadabburi -10/663, Tafsiiru Sa’dii-459
As-Siiratu Nabawiyyati–fuula170-172, Alii Muhammad Sallaabi, Noble Life of The Prophet [English] 1/432-436


text:
Dubartiin lammii Ameerikaa sarootuma guddifteen ajjeefamushee poolisiin beeksise
Poolisiin baadiyaa Varijiniyaa waa'ee dubatrii saroota lama guddiftee osoo bashananaaf futee deemtuu torban darbe keessa isaanumaan ajjeefamtee ifa taasisee.
Erga Beetaaniyaa Isitiifan shamarreen waggaa 22 dutee argamteen guyyoota afuriin booda haala du'a ishee ilaalchisuun ibsa yeroo lammataa keenneera.
Guyyaa Jimaataa qondaaltoonni saroota yoo arganitti jalqaba waan reefa beeladaa eegaa jiraa itti fakaate ture.
Garuu reefichi kan Isitiifan ture. Isaanis reefa ishee nyaachaa turan.
Akeekachiisa: Namoonni tokko tokkoo odeefannoo asiin gadiitti aruu danda'u
"Anis qondaaltoonni kan biraa afuris akka argineetti,'' jedha Shaarii Jim Agneew Kaawuntii Guchiland irraa, ''Saroonni reeficha nyaataa turan.''
"Miidhaan jalqaba irraan geessisanis kokkee fi fuula ishee irra ture,'' jedheera.
"Isaan booda yoo lafatti kuftuu, ofi wallaallaan achiin booda sarooonni amma isheen dutuutti caranii ajjeessani,'' jedheera yeroo baayyee afura baafachuun dubbataa.
Shaarii Jim Agneew konfarnsii Wiixata irraatt akka jedheetti, maatii miidhaamtuutiif waan of eeggannoo taasisanifu jecha dura ibsa gadi fageenya dhimmicha irratti kennu hin barbaanne ture.
Garuu, oduun magaalaa xiqqoo Varjiniyaa Richmood irraa fageenya km 48 irratti argamtu keessa babal'ateen booda, bilbila jiraattootaatiin cinqamu dubbata Shaariif. Isaan booda kan ajjeesse bahu akka hindandeenye ilaalchisuun ibsa keennu barbaadu isaas himeera.
Hirriiyyonis soroonni amala gaarii qaban kunneen attamiin nama guddisee ajjeessu akka itti danda'an gaafataniiru.
Hirriyaan tokko akka midiyaa biyya keessatti himeetti, saroonni gaarii turan. ''Dhungoodhaan si ajjeessu danda'u,'' Baarbaaraa Nooriis oduu WWBT'tti akka himteetti.
oolisoonni erga heeyyama argataniin booda saroota ajjeesaniiru. Ullfinni saroota lamaaniis kan Isiifaan harka lama ulfaata.
Saroonni kunneenis Toonkaa fi Paakemaan kan jedhuum beekaman yoo ta'u, Jimaata erga Isiifan baddeen booda abbaan ishee barbaacha yoo deemeetti bosoona keessatti argeen.
''Isiifanis baayyee miidhamtee turte. Wayita agarreetti erga duutee kan baayyee turte ta'u hubannee jirra,'' jedhaniiru ajajaan Aginw gaazexxessitootaan. Uffanni ishee dhiigaan makamees asiifi achitti bittinnaa'ee mulata tures jedhaniiru.
''Qaamnii dhiigaan hinbukaahiin tokko hinturre,'' jechuun ibsaniiru.
Ciniinnaan mataa isheerra ture kan sarootaa ta'uu qondaaltoonni kan mirkannessan yoo ta'u, qornnoo dabalataatiif qaamni sarootaa kaa'ameeras jedhameera.


text:
Ibsa Ejjennoo Qeerroo Yuuniversitii Arbaaminc
Dhiibbaa mootummaan Wayyaanee daran Yuunivarsiitii Arbaminc keessatti jabaachaa dhufe dura dhaabbachuuf Qeerroon Yuunivarsiitii Arbaminc walitti dhufuun dhimma QBO irratti marii erga gaggeessanii ibsawwan ejjennoo baasatanii jiran.Dura dhaabbannaa murna ODF jedhee of wixineefis mata duree nuti Sagantaa siyaasaa dhaabaatti malee nama dhuunfaatti miti mata duree jedhuun marii gaggeessanii ibsa ejjennoo armaa gadii baafatan.
Ibsa Ejjennoo
1. Dhaabbileen oromooo maqaa qabsootiin tuqaman hundi bakka tokotti deebiuun qabsoo tokkumman ijaramte finiinsuun isii duraati..
2. Adda baee argame taanaa walceephau dhiisanii marii balaa qopheessuun akka ufceephaan gochuun barbaachisaadha karaa salphaa dogongorarra nama deebisu waan taeef.
3. Walitti dhufeenya dhabaa kanbiyya keessaa,kanbiyyalaa akkasuma sabboontota bosona keesssa jiranii,qote bultoota,barattoota, barsiistotaafi hojjettoota keessajiraniicimsuufi jajjabeessuun fincila diddaagabrummaa yeroo yerotti gaggeessuu.
4. Lukeefi basaastota diinaa irratti yerooyerotti tarkaanfii fudhachuun hojii ishee gufacchiisuu.
5. Hidhamtoota sabboontota karchallee diinaa jala jiran gaafachuun jajjabeessuufi maatii isaaniif gargaarsa barbaachisa tae kamiinuu bira dhaabbachuu; ollaafi namoonni iddo dhiyoo jiran yeroo yerotti akka jajjabeessan hubachiisuu.
6. Bilisumman dhiigafi afan qaweetiin ala dhufu wanta hinjirreef kana beekaniidimokraasiin kan argamu bilisummaa booda tauu beekanii tokkumman qabsoo hidhannoo jajja beessuu, asirratti fakkeenya kaasuu yoo barbaanne mootummaan wayyaaneee ummata ithoopia kan somaletti fitaa ture sirna dimookriisii kan fidu afaan qawwee asuma jararraayuu hubachhuu dandeenya.
7. Miseesota baayifachuufi kan jiran jajjabeessuun mare biyyaa yeroo yerotti biyya keessaafii biyyan alattis haala mijeessuun gaggeessuu, qabsaaota biyya keessajiranis yaadaan bilcheessufi infoormeeshina gaaa akka argatan gochuu.
8. Ummannis taeedhaabni dimokrasii biyya keessajiru hubatee jira waldiiganii maqa dimokraasiitiin biyyatti deebiuun abdii ummanni dhaabarraa qabu laaffisuufi qabsoofi dhiiga ilmaan oromoo bishan itti naquu wantaee; ilmaan oromootii bilisummaa ykn furmata walabumma tauu akka hindandeenye hubachuun barbaachisaadha. Kun ammo qabsoo orommo baayee kanduubatti deebisuudha. Kun oromof qabsaauu osoo hintaa oromorratti qabsaauu waanteef kana dhiisanii tokkummaa ijaaranii qabsoo finiinsuun furmaata guddadha.
9. Biyya kam keessattuu bilisummaan adduunnyaan baatte qaetti namaa fiddu hinjirtu, qabsaa.aan nikufa qabsoon itti fufa.qabsaaaniimulisanii bakka harki qalattettti adduny aa gaafatan malee addunnyaan nuwaaji dhaabadhaa jechuu guutumatti hinjiru. Yoo abbaan ibidda bue firri daaraa namaa bua jedhamii ree oromoon yeroo mammaaku.
10. Dhaaba qabsaauudhiisuun qabsoo ofii dhiiga ofii oromiyaadhaaf,oromoodhaaf gumaachuun qabsoo harka shantamaa gara duraatti oofa ,nuti kan amannu kaayyoo dhaabatti malee dhuunfatti waanhintaaneef,dhabni ummata oromootiif furmaata keenu yoojirate ABOakka tae amannee deemuu qabna kanaafuudimokraasiin kandhufu walqixxxummaan sabaafi sablammootaaa kan dhufu bilisummaa dhiiga qabsootiin dhufte booda tauu hubannee qabsoo teenna finiinsuuu
11. Rakkoon kara hoji dhabdummaatiinjiru kan ilaallatu dhimmasiyaasa akka tae ummata hubachiisuu akka ummanni abbootii dhimmaa faana dhaabbatee sagalee isaaa yeroo yeroo yerotti dhageessisu kakaasuu. Kun ammootuu lafaakaeeti miti kanjedhame sagantaa gandaa gandaarra jalqabee hanga sadarkaa paarlamaa namoonni dhaaba bakka buanii gaggeessa jiran namoota sadrkaa barnootaatiinis taee sadarkaa hawaasaaf waan gaarii yaaduuti dadhaboo taan tauu kan ummanni hundi hubatee. Sababni isaa namni wahaasaaf waangaarii gaafii gaarii gaafachhuu waan hindhiifneef, namtichi gaafa hawaasa fayyaddu gaafate ammo akka ilaacha adda qabuutti waan ilaallamuuf keessa jiraatee gaggeessuu waan hindandeenyeefi.
Injifannoo uummata Oromoof!!


text:
WAAMICHA DEGGERSA RSWO!
Raadiyoon Sagalee Walabummaa Oromiyaa:
• Riqicha odeeffannoo ta'uun, Qondaaltotaa fi miseensota WBO iyyaafatee, haala sochii fi dhaamsa WBO uummata Oromoo bal'aa dhageessisa; yaadaaf dhaamsa uummataas odeeffatee wabii sabichaa kan ta'e WBO gurra-buusa. • Shira mootummaan nafxanyootaa maqaa Oromoon daldalu, qabsoo bilisummaa Oromoo'rratti xaxu saaxila; roorroo uummata keeny'rra ga'us hordofee gabaasa. • Sagalee Uummata keenyaa, goleelee Oromiyaa maratti wal-dhageessisa. • Qabsoo Saba Oromoo bilisaa fi Biyya Oromo walaba, sirna diimokiraasii fi haqaan bulu, deebisanii gad-dhaabuuf godhamuuf sagalee ta’ee hojjeta.
Kanaaf, Sabboontonni Ilmaan Oromoo kanneen akeeka RSWO hirmaattan marti, diinagdeen bira dhaabachuun, itti-fufiinsa hojiisaafi milkaa'ina akeekasaatiif akka gumaachitan waamicha lammuummaa, kabajaa Oromummaa waliin isiniif dhiheessina.


text:
Konkolaachisaan ambulaansii Xaaliyaan keessatti ajjeechaan shakkamuun to'annaa jala oole
Hojjataan ambulaansii qarshii argachuuf garee yakkaa ('maafiyaa') waliin ta'uun ajjeechaa namootaa irratti hirmaateera jedhuun hidhamuusaa poolisiin odola Siisiilii, Xaaliyaan beeksise.
Namichi yoo xiqqaate namoota sadii gara manaatti galaa turan qilleensa hidda dhiigaa isaaniitti galchuun ajjeeseera jedhamee himatamee jira.
Tokkoon tokkoon namoota ajjeesseef maallaqa gara yuuroo 300 (birrii 9700) ol ta'u akka kaffalameef himameera.
Miidiyaan Xaaliyaan dhimma kana salphina ''ambulaansiiwwanii kan du'aa'' jechuun gabaasaa jiru.
Namichi kun kan to'annoo jala oole, miseensa 'maafiyaa' sanaa duraanii irraa erga eeruun isaan ga'eefi sagantaa TV fi angawoota naannoof odeeffannoo erga kennee boodadha.
Hojjataan kun ajjeechaa ta'e jedhee raawwatameen himanni irratti banamee jira.
Namni ganna 42 kun carraa kanatti fayyadamuun maatii namoota du'anii garee maafiyaa Siisiilii waliin wal-qunnamsiisuun awwaalchi isaanii akka raawwatamu taasisee kaffaltiin akka raawwatameef himamaa jira.
Wanti kun bara 2012 irraa kaasee hojjatamaa akka tureefi namoonni hedduun miidhamuu hin oolan jedhamee gabaafamaa jira.
Qorattoonni Biyaankaaviilaa keessatti du'aatii hedduu kan qoratan yoo ta'u, 12 amma yoonaatti du'a sirrii akka ta'aniif 3 qofti qorannoof akka dhiyaatan himaniiru.


text:
Gaa’ila Islaamaa.Lakk.8.3
Nikaah Hidhachuu-kutaa 3ffaa
Dhiirri fi dubartiin takka fedhii wal fuudhu erga qabaatanii nikaah hidhachuun jireenyaa halaalaa (hayyamamaa) gaggeessu danda’u. Ulaagaalee fi dirqamoota isaan irraa eeggamu yoo guutan warri shamaraa tole jechuun nikaah hidhuu qofa. Kanaan ala, namoota wal jaallatan lama addaan baasuf carraaqun akka harka namaa namarraa buqqisuuf carraaquti. Harki yoo buqqa’e faayda hin qabu. Namoota wal jaallatanii fi wal madaalaan yoo walitti hin heerumsiisin miidhaa baay’etu duuban dhalata. Miidhaan kuni beekkama waan ta’eef tarreessun hin barbaachisu.
Kutaa darbe keessatti dirqama guddaa nikaahaf barbaachisu keessaa tokko mahrii akka ta’ee ilaalle turre. Mahrii jechuun kennaa dhiirri tokko dubartii fuudhuf kennuudha. Hanga fi gosa mahrii iddoo nikaahatti murteessu danda’u. Erga murteessanii booda hatamtamaanis kennuu danda’a, gara boodaattis tursiisee kennu danda’a. Garuu hanga dagatamutti yeroo dheeraaf tursiisu hin qabu. Har’a immoo kan ilaallu wantoota sadii:
A- Hidhannaa Nikaah keessatti Sharxii Kaa’u
Yeroo nikaah dhiirsaa fi niitiin sharxii (ulaagaa) kaa’u danda’u. Sharxii kana bakka saditti qoodu dandeenya:
1ffaa- Sharxii kaayyoo nikaaha fi kaayyoo shari’aa waliin deemu
Fakkeenyaf niitin akkana jechuun sharxii kaa’u dandeessi: “Baasi anaa fi daa’ima kiyyaaf gahu narratti baasta.” Namtichi waan badaa kan hojjatu yoo ta’e, “Wanta badaa kana dhiisu qabda.” Jechuun ulaagaa kaa’u dandeessi.
Dhiirsis ulaagaalee kanniin kaa’u danda’a: Hayyama isaa malee manaa akka hin baane; wal-qunnamtiif akka isa hin dinne, qabeenya isaa gammachuu fi fedhii isaa malee akkanumatti cal’istee akka hin bittineessine fi kkf.
Sharxiin gosa akkanaa sharxii sirrii fi guutuun isaa dirqama ta’eedha. Isaan lamaan yommuu ulaagaalee armaan olii irratti wali galan guutuun ykn bakkaan gahuun isaan irratti dirqama.
2ffaa- Sharxiiwwan Kaayyoo nikaah ykn shari’aa faalleessan
Fakkeenyaf, niitin “Hayyama kee malee akka fedhetti manaa nan baha ykn masaanu tiyya irratti baasi hin baasin fi kkf” jechuun sharxii ka’uu. Yookiin dhiirsi “Mahrii siif hin kennu” jechuun sharxii kaa’u. Sharxiwwan akkana wanta shari’aan itti ajaje waan faallessuuf, faasida (sirrii miti). Kanaafu, hojii irra oolu hin qabu. Gabaabumatti sharxiin wanta halaala ta’e haraama taasisu ykn wanta haraama ta’e halaala taasisu, sharxii faasida (sirrii hin taanedha). Akkasumas, sharxiin wanta Rabbiin itti ajaje akka dhoowwan nama taasisu ykn wanta Rabbiin dhoowwe akka itti ajajan nama taasisu, sharxii faasida (sirrii hin taanedha).
3ffaa- Sharxii shari’aan itti hin ajajnee fi irraa hin dhoowwine
Fakkeenyaf, niitin ganda ishii keessaa akka ishii hin baasne ykn barnoota ykn hojii seera qabeessa ishii akka itti fuftuu dhiirsa irratti sharxii kaa’udha.
Sharxiiwwan kutaa darbee keessatti kaasnee fi sharxiiwwan armaan olii akka walitti hin buusne. Sharxiin yeroo darbe kaasne, sharxii shari’aan kaa’e fi namni fuudhaaf deemu kamiyyuu guutuu qabuudha. Sharxiwwaan armaan oli immoo wali galtee namoonni wal fuudhan wal jidduutti walii galaniidha. Sharxiwwan kanniin yoo barbaadan kaa’u danda’u, yoo barbaadan dhiisu danda’u.
B.Khuxbah
Namni sirna nikaah raawwatu yeroo nikaah jalqabu, Khuxbatul Haajaan jalqabuun ni jaallatamaaf. Abdullah ibn Mas’uud Khuxbatul Haaja akkana jechuun gabaase:
إِنَّ الْحَمْدَ لِلَّهِ نَحْمَدُهُ وَنَسْتَعِينُهُ وَنَسْتَغْفِرُهُ وَنَعُوذُ بِاللَّهِ مِنْ شُرُورِ أَنْفُسِنَا وَمِنْ سَيِّئَاتِ أَعْمَالِنَا مَنْ يَهْدِهِ اللَّهُ فَلاَ مُضِلَّ لَهُ وَمَنْ يُضْلِلْ فَلاَ هَادِيَ لَهُ وَأَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ
Innal Hamda lillahi nahmaduhu wa nasta`iinuhu wa nastaghfiruhu, wa na`uuzu billahi min shuruuri anfusinaa wa min sayyi’aati a`maalinaa, man yahdihillahu falaa mudilla lahu, wa man yudlil falaa hadiya lahu. Wa ash-hadu an laa ilaaha ill-Allahu wahdahu laa shariika lahu, wa anna Muhammadan `abduhu wa rasuuluhu.
Hiika jechoota: Inna-Dhugumatti, hamda-faaru, lillahi-Kan Rabbiiti, nahmaduhu-Isa faarsina, wa-fi, nasta’iinuhu-Isa gargaarsifanna, nastaghfiruhu-araarama Isa kadhanna, na’uuzu-maganfanna (eeggamna), min-irraa, shuruuri-sharriwwan, anfusinaa-lubbuu teenya, sayyi’aati-hamtuwwan, a’maalinaa-hojiwwan keenya, man-kan (nama), yahdihillahu-Rabbiin isa qajeelche, falaa-hin jiru, mudilla-kan jallisu, lahu-isaaf, man yudlil-kan Inni jallise, haadiya-kan qajeelchu, Ash-hadu(ragaa nan baha), An (akka), Laa-hin jiru, ilaaha (dhugaan gabbaramaan), illa (malee), Allaah (Rabbiin), wahdahu (Isa tokkicha), laa (hin qabne), shariika (hiriyyaa), lahu (Isaaf), anna (akka), abduhu (gabricha isaa), rasuuluhu (Ergamaa Isaa (Rabbii))
Hiika himaa: Dhugumatti Faaruun hundi kan Rabbiiti. Isa ni faarsina, ni gargaarsifanna, araarama Isa kadhanna. Sharriwwan nafsee teenyaa fi hamtuwwan hojiiwwan keenyaa irraa Rabbiin eeggamna. Nama Rabbiin qajeelche kan isa jallisu hin jiru. Nama Rabbiin jallise kan isa qajeelchu hin jiru. Rabbii Tokkicha shariika hin qabne malee dhugaan gabbaramaan akka hin jirre ragaa nan baha. Akkasumas, Muhammad gabrichaa fi Ergamaa Isaa ta’uu ragaa nan baha.
Ergasii Khutbaa keetitti Aayaata armaan gadii itti dabalii:
“Yaa warra amantan! Sodaa dhugaa Rabbiin sodaadhaa. Muslimoota taatanii malee hin du’inaa.” Suuratu Ali-Imraan 3:102
“Yaa namoota! Gooftaa keessan Kan lubbuu takka irraa isin uume, ishii (lubbuu takkatti san) irraa cimdii ishee uumee fi isaan lamaan irraas dhiirotaa fi dubartoota baay’ee facaase sodaadha. Rabbii ittiin wal kadhattanii fi firummaas [muruu] sodaadhaa. Dhugumatti, Rabbiin isin too’ataadha.” Suuratu An-Nisaa 4:1
“Rabbii ittiin wal kadhattanii” kana jechuun maqaa Rabbii kaasun wanta tokko wal kadhachuudha. Fakkeenyaf, “Rabbiif jedhi kana naaf godhi” jechuu.
“Yaa warra amantan! Rabbiin sodaadhaa; jecha sirrii dubbadhaa. Inni (Rabbiin) dalagaalee keessan isiniif tolcha, badiiwwan keessaniis isiniif araarama. Namni Rabbii fi Ergamaa Isaatiif ajajame, dhugumatti milkii guddaa milkaa’e jira.” Suuratu Al-Ahzaab 33:70-71
Sunan Ibn Maajaa 1892, Abu Daawud 2118
Ergasii gara haajaa fuudhaa heerumaatti seenu danda’a…
C. Iijaab fi Qabuul (Kennuu fi Fudhachuu)
Amma tarkaanfi dhumaa hidhannaa nikaah itti xumuran irra geenye jirra. Iijaab fi qabuul rukni (utubaa) nikaahati. Iijaab fi qabuul jechoota lama namoonni wal fuudhan lamaan walitti gammaduu isaaniitii fi walitti dhufuuf qophii ta’uu kan agarsiisuudha.
Iijaab– jecha waliyyin intalaa ykn bakka bu’aan isaa, “Sitti heerumsisee, siif kenne, nikaaha hidhee fi kkf” jechuun jecha dubbatuudha.
Qabuul– jecha dhiirsi, “Fudhadhe, fuudhaa heeruma kanatti gammade” jechuun dubbatuudha.
Jechoonni iijaab fi qabuul haala ifa ta’e fi bakka ragaaleen jiranitti ibsamu qabu. Qabiyyeen isaan lamaanitu kan wal simatu ta’uu qaba. Qabiyyeen yoo wal hin simatin nikeenyi sirrii akka hin taane taasisa. Fakkeenyaf, waliyyiin osoo akkana jedhe, “Mahrii kuma tokkoon ebaluun sitti heerumsiise.” Gurbaan fuudhu hedus akkana jedhe yoo deebise, “Mahrii dhibba saddeetin ebaluun fuudhaf fudhadhe ykn itti gammade.” Nikeenyi kuni sirrii hin ta’u. Sababni isaas, mahriin wal hin fakkaatu. Waliyyiin kuma tokko jedha, kan fuudhu immoo dhibba saddeet jedha. Kanaafu, hangi mahrii iijaab fi qabuul keessatti dubbatame wal fakkaachu qaba. Iijaab fi Qabuul akkaata itti dubbatan sheekkonni naannoo jiran nama gargaaru danda’u.
Ijaab fi Qabuuliin nikeenyi xumurame. Gurbaa fi intalli ajnabiyyah (nyaaphaa) waliif turan sa’aati kana booda niiti fi dhiirsa waliif ta’u. Kanaafu, namoonni ija shakkiitiin akka isaan hin ilaalle, nikaah ykn fuudhaa heeruma isaanii haa labsan. Karaan baratamaan nikaah itti labsan cidha. In sha Allah kutaa itti aanu keessatti ni ilaalla.
Kitaabban Wabii
Sahih Fiqhu Sunnaah -Jiildi 3,fuula 152-155, Abu Maalik
[1]Quest for Love and Mercy Fuula 84-86
Fiqhu Maysiir fii daw’il Kitaabi wa sunnati– fuula 296


text:
Bulchiinsi magaalaa Finfinnee wixinee labsii jireenya daandirraa, kadhaafi daldala qunnamtii saalaa daandirraa ittisuuf ba’erratti hawaasa waliin mari’ate.
Qorannoowwan qaama mootummaafi miti-mootummaatiin gaggeeffaman akka mul’isanitti, jireenya daandiirraa, kadhaafi daldala qunnamtii saalaa daandirratti lammiileen kuma 50 hanga kuma 100 ta’an bobba’aniiru.
Kunis guutuu biyyattiirratti lakkoofsa lammiilee gocha walfakkaataarratti bobba’an %70 kan uwwisudha.
Kanneen keessaa %92 naannolee biyyattiirraa gara magaalaa Finfinnee kan dhufan yammuu ta’u, hedduun isaanii umrii dargaggummaarratti kan argamanidha.
Wixineen labsii qophaa’es rakkinicha waaraan ittisuufi jireenya lammiilee kanneenii dhaabuuf kan akeekedha.


text:
Ummata naannoo Soomalee irraa buqqa’e deebisanii ijaaruudhaaf, Jiraattonni magaalaa Riyaad deeggarsa godhan.
Sagantaan deeggarsa walitti qabuu kun dargaggoota Oromoo biyya Sa’udii magaalaa Riyaad keessa jiraataniin kan qophaa’e yoo tahu, hawaasni biyya keenyaa magaalaa Riyaad keessa jiraatu irratti argamun qooda kan fudhate tahuun beekameera.
Sagantaa deeggarsaa kana irratti, dhalattoonni Baalee Riyaala Sa’udii 10,000, Dhalatoonni Jimmaa fi Iluu Riyaala Sa’udii 7000, Dhalatoonni Arsii 17,000, Dhalattoonni Harargee Riyaala 70,400, Dhalattoonni Dagaa Riyaala 22,400, Dhalatoonni Gursuum Riyaala 10,000 akkasumas Dubartoonni Harargee Riyaala 34,600 fi Afooshaan tokkummaa Dadar Riyaala 10,000 kan gumaachaan yoo tahu, maallaqa hawaasa biroo irraa walitti qabame dabalatee walumaa galaatti Riyaalli 238,000 kan waliitti qabame tahuu odeeyfannoon argame ni addeessa.


text:
Mootummaan abbaa Irree Wayyaanee maqaa walga’ii siyaasaa fi afaan faajjii baatee waliin rakkachaa jiru kana akkuma barattootni koolleejjilee barsiisota Oromiyaa gara mooraa barnootatti deebi’anii Koolleejjiiwwaan barsiisota kanneen akka Kolleejjii barsiisota Jimmaa, Kolleejjii barsiisota Naqemtee, kolleejjii barsiisota Mattuu, kolleejjii barsiisota Shambuu, kolleejjii barsiisota Asallaa fi kolleejjii barsiisota Baalee Roobeeetti walitti qabuun dirqamaan itoophiyummaa fi olola siyaasaa abbaa irree fudhachiisuuf torbee tokkoof teesisaa kan jiru goototni barattootni Oromoo Gaaffii kabajamuu mirga abbaa biyyummaa uummata Oromoo irratti kaachisuun wayyaanee dura dhaabbachaa jiru.
Addatti goototni barattootni Oromoo Koolleejjii barsiisota Jimmaa walga’ii Wayyaanee torbee tokkoof taa’aa jiran irratti guyyaa tokko guyyaan isaan tole jedhanii ergamtoota wayyaanee dhaaggeeffatan hin jiru, gaaffii mirga Oromoo fi Oromiyaa gadi jabeessanii irratti kaasuun isin uummata keenya ajjeessa fi ajjeesisaa jirtu uummata keenyaa bakka bu’uu hin dandeessa biyya mootummaa hin jirre keessatti waa’ee mootummaa kaasuun keessan nuuf ifaa miti biyyaa isin Itoophiyaa jettaan kana keessa mootummaa nama ajjeesuu malee mootummaan uummataaf dhaabbatuu fi uummata bakka bu’uu danda’uu keessatti ijaaramee hin beeku, seenaan biyya kana illee akkasitti barreeffamuu qaba jechuun ergamtoota Wayyaanee waan qabanii gadhiisaan wallaalchisuun guyyaa har’aa sagalee mormii guddaa dhageesisuun walga’ii isiin gaggeessaa jirtaan hanga gaaffiin keenya deebii argatutti hin teenyu jechuun walga’ii wayyaanee dhiitanii ka’an.
Haaluma kanaan Ergamtootni Wayyaanee waan qabanii gadhiisan wallaaluun akkuma baratan humna poolisii waammachuun mooraan Koolleejjii barsiisota Jimmaa humna poolisaan eegamaa jira. Diddaa barattoota Oromoo Kolleejjii barsiisota jimmaa kana ilaalchisuun warabbii sagalee ni qabna waan ta’eef obsan nu eegadha, guyyaa boruuttis diddaan kun jaabatee kan itti fufu ta’uu beekamaa dha.


text:
Yeroo mootummaa cehumsaatti Ministira Barnootaa ta’uudhaan kan tajaajilan Obbo Ibsaa Guutamaa turtii BBC’n akkaataa Jalqabbii barnoota Afaan Oromoofi dhimmoota hedduu biroorratti taasise kunooti.
BBC: Dhaloota Fidalaafi Dhaloota Qubee yeroo jettan dhaga’amtu. Maal jechuudha?
Obbo Ibsaa: Hawaasni Oromoo gulantaalee sirna Gadaatiin bakka garagaraatti qoodama. Waggaa saddeet saddeetin qoqqoodama. Gulantaa walfakkaataa wagga saddeetii keessa kan jiru Hiriyaa jedhama.
Hiriyaan yeroo olsiqaa deemu inni gara oliimmoo bakka gadhiisaafii deemuu qaba. Akkasitti deemeetu hanga Lubaatti gaha.
Yeroo kana Lubni bakka gadhiiseefii bahaa deema jechuudha. Yoo akkanatti waljalaa siqaa deeme malee inni gara gadii jiru ukkaamamee, walnyaatee akka volkaanoo gaaf tokko yoo dhoohe hundumtuu ni bada.
Kanaafuu nuti warri Dhaloota Fidalaan baranne Dhaloota Qubeetiif bakka gadhiisaa deemuu qabna. Nuuf yeroon kuni yeroo itti gorsa kenninu yookin aara galfannudha.
Kanaafuu warri lafaa dhufu bakka qabachuu qabuun jedha. Amma aadaa keenyaan deemaa hin jirru. Akka alagaan nuuf kaa’etti ijaaramnee deemaa jirra. Kanaaf bakka waliigadhisuun kuni kan hin baratamneef. Haalli kuni geeddaramee bakka walii gadhiisuun dirqama taha.
BBC: Waa’ee ministeera barnootaa hoggantanii maal yaadattu?
Obbo Ibsaa: Ministeera barnootaa ta’uun wagga tokkoofin tajaajile. Turtii waggaa tokkoo kanatti bara itti aanutti manneen barnootaa naannoo Oromiyaa keessa jiran hundi barnoota Afaan Oromootiin akka barsiisan kitaabota qopheessaa turre.
Ji’oota afur hin caalle keessatti qopheesinee xumurre. Pirojektii kanaaf beektonni Oromoo hundi birmataniiru. Keessumaa barsiisonni hojii kooti jedhanii halkaniifi guyyaa hojjetaniiti saffisaan kan qophaa’e.
Utuu mootummaan hin jigiinis hojii kana galmaan geenye. Kitaabolee qopheessuu, maxxansuu, rabsuun manneen barnoota kennuun jalqabame.
Afaan Oromootiin barsiisuun osoo yeroo sana quuqamaan hin jalqabamne tahee sadarkaa kanarra hin gahu ture. Yeroo cehumsaa sanatti qaamni hundi xiyyeefannaansaa siyaasa kan biraa waan tureef nuti yeroo hojii kana saffisaan hojjennee xumurru haala mijataa arganne.
Osoo yeroo sana qalbiin namaa siyaasa dhiisee gara kenya ilaalee danqaa guddaatu uumama ture. Afaan Oromootiin barnoonni akka jalqabuuf yerootu kenne. Yeroo sanatti osoo hin fayyadamnee rakkisaa taha ture.
BBC: Aangoo ministeera Barnootaa akkamitti gadhiistan?
Obbo Ibsaa: Yeroo ABO’n mootummaa cehumsaa keessaa bahe ani walgahii UNESCO tokko irratti hirmaachuufin biyya alaan ture.
Osoon achi jiruuyi kan ‘mootummaa cehumsaa keessaa baaneerra, ofii keetii murteessi waan gootu, deebi’uufi achitti hafuu’ kan jedhu naaf dhaaman.
Akka yeros natti himanitti Mallas Zeenaawwiin Obbo Diimaafi Obbo Leencoo waameetu ‘ani eegumsa isiniif gochuu hin danda’u, biyyaa bahaa’ jedheen.
Yeroosuma viizaa biyya adda addaa xumurameefii ABO biyyaa baasan.
Anis ergan kana dhagaheen booda lamuu hidhamuu waan hin barbaanneef achuma biyya alaattin hafe. Hanga ammaa kunoo wagga 26 oliif biyyuma alaatin ture.
Kanaafuu, nuti warri Dhaloota Fidalaan baranne Dhaloota Qubeetiif bakka gadhiisaa deemuu qabna.Obbo Ibsaa Guutamaa, Hayyuufi qabsaa’aa
BBC: Walaloo ‘Itoophiyaawii maannew’ maalirraa kaatanii barreessitan?
Obbo Ibsaa: Yeroo Hayilasillaasee nuti Ijoollee turre. Warraaqsa dargaggoota addunyaa keessa jirra. Yeroo ilaallu naannoo keenyatti cunqursaatu baayyata, sabni tokko saba kan biraarratti tuulamee, inni kaan tuffatamee jira.
Kanaafin ‘Itoophiyaa, Itoophiyaawii…’ jechaatii deemuun garuu sabni kaan kan akka Oromoo, Aanyuwaak fi kan biroo dhuguma Itoophiyaadhaayii? Kan jedhu gaaffii kaasuufin barreesse. Gaaffii kanaafis deebiin argamuutu irra jira kan jedhudha kaayyoonsaa.
BBC: Gaaffii walaloo sanaatif amma deebiin argameeraa?
Obbo Ibsa: Ani ofii kootiif yeroo sanayyuu deebii isaa nan beeka. Itoophiyaawiin eenyu akka ta’e yerosuu deebii argadheera. Garuu hamma yoonaatti namni gaaffii sanaaf deebii kenne hin jiru.
BBC: Haala yeroo Oromiyaa maal jettu?
Obbo Ibsaa: Wanti amma mul’atu nama gaddisiisa. Nuti kan dhufne nagaadhaan qabsaa’uuf.
Mootummaan olaantummaa seeraa kabachiisna, cehumsa kanaan gara dimokiraasitti baana jedheeti. Kuni waan guddaa biyya kana keessatti jedhamee hin beeknedha.
Dhuguma olaantummaa seeraatu kabajama taanaanimmoo akka barbaannetti uummata gurmeessinee, mirgaafi dirqamasaa barsiifnee sodaafi doorsisa malee hojjechuu dandeenya jechuudha.
Amma yeroo nuti gara Oromiyaa dhufnummoo rakkinatu jira. Maaliif akka rakkoon kuni uumame, eenyuufi eenyu gidduutti akka ta’eyyuu waanuma odeefamurraa kan hafe hin beeku.
Dhugaan jiru garuu uummati keenya kallattii garagaraa jiru buqqa’aa, du’aa fi rakkoof saaxilamaa jiraachuudha.Nageenyi bu’uu qaba. Nageenyi cehumsa kana milkeessuuf durfannoo jalqabaa waan ta’eef.
BBC: ABO isiniif maali?
Obbo Ibsaa: Ani ABO dha. Jireenyikoos, hamma dhumaattis ABO dha. ABO’n meeqas haa tahu, abbaan barbaades ciratee haa fudhatu, ABO’n tokkichuma mataakoo keessa kan jiru.
Isa lafa jiru miti. Inni lafa jiru baayyeedha. Kunis sunis kankooti jedhee kan maqaa itti mogaafate baayyeedha.
Garuu, ABO’n salphaa miti Oromoodhaaf. Ijoollee baayyee itti wareege, waggoota shantamman darban wareega guddaatu bahe. Beektota keenya meeqa dhabne, jaallan koo warran beeku meeqatu dhume? Ana malee kan hafe jirayyuu natti hin fakkaatu.
Kana kana yeroo ilaaltu ABO ebeluu, jettee waan asiifii achi qabdu miti. ABO’n Ayyaana Oromoo keessaa tokko jedheen fudhadha ani. Namni sababa ABO tiin hin tuqamne tokkollee hin jiru, qe’een maqaa ABO tiif hin miidhamne tokkollee hin jiru.
BBC: Afaan Oromoo Afaan hojii Federaalaa akka ta’uuf haaldureen barbaachisu maali?
Obbo Ibsaa: Oromoon saba guddadha. Mootummaan kuni kan magaala guddoosaa qabu Oromiyaa keessaayi kanaaf Oromoon bu’aasaa argachuu qaba.
Magaalasaa keessa ta’ee afaan isaatiin hin dubbatamu taanaan rakkisaadha. Afaan Oromoo afaan Federaalaa ta’uu dhabuusaatiin ijoolleen Oromoo hojii Federaalaa hin argattu.
Waan baayyee keessatti warra kaan waliin walqixxee hin hirmaatan jechuudha.
Madaallii kamiinuu yoo ilaalames afaan kamiiniyyuu gadi miti Afaan Oromoo. Maaliif biyyasaa keessatti afaan Federaalaa hin taane kan jedhu sammuu Oromoota hundaa keessa jira.
Kanaafuu afaan Federaalaa ta’uu qabaadha malee halduree waan jedhamu homaa hin barbaachisu.
BBC: Konfiransii irratti hirmaachuuf gara biyyaa deebitanii maalif hidhamtan?
Obbo Ibsaa: Yeroo sana dhaabbonni biyya keessa jiraniifi ABO’n Paarisitti walgahiitu ture. Walgahii kanarratti murtee tokkorra geenyee turre. Murteen kunis konfiransii guddaa biyyatti gallee qopheessina kan jedhudha.
Dhaabbileen hunduu, Wayyaanee dabalatee kanumarratti waliigallee gara biyyaatti deebine.
Dhaaba ABO dura bu’ee kan dhufe ana ture. Biyya dhufee gara mana kiyyaan deeme. Mana kiyyatti loltoonni hedduun dhufanii na fuudhanii deemuun mana hidhaa nagalchan.
Torbee sadiif erga na hidhanii booda na gadhiisan. Walgahii sana dhaabni keenya hin fudhannu waan jedheefin hidhaadhaa baanan bakka hayyu duroonni keenya jiran Landan deeme.
BBC: Obbo Leencoo Lataa akkamitti isin hiiksisuuf dhufan ture?
Obbo Ibsaa: Obbo Leencoon yeros waan isa tuqe hin beeku. Ani yakkaanin hidhame. Biyyattiitti waayi balleeseera jedhameetin hidhame.
Yakkarrattimmoo nama bakka hin buutu, yoon ani yakka hojjedhe anumatu itti gaafatama jechuudha. Isaan dhufuu isaanii karaarra yeroo gahan dhageenye. Jaala keenya tokkotu akka dhufaa jiru natti hime.
Akkamittiin akkas taha jedheen ofgaafadhe? Obbo Leencoonis kana wallaalanii miti waatu tuqe jedheetuman yaade ani. Obbo Leencoonuu yeros waatu na tuqe jechaa ture.
Jarri namaaf hin hiltu, xayyaararraa buustee nama keenya guddaa kana fiddee mana hidhaa buuste. Jarri nama xinnaafi guddaa kan jedhu hin beektu.
Dhufnaan buufata xiyyaaraatii fidanii mana hidhaa na biratti dabalame jechuudha.
BBC: Dhufaatiin isaanii maal fayyade?
Obbo Ibsaa: Homaa waan fayyade hin qabu ni balleesse malee. Waan baayyeetu bade dhufaatii isaaniitiin.
Yeroo sana ani hidhamuukootti nama baay’eetu ka’ee ture. Mana murtii yeroon jalqaba dhaqe, guutuunsaa nama keenya duwwaadha ture.
Kanaaf yeroo itti warraaqsa guddaa itti uumuun dandahamu ture. Obbo Leencoon dhufnaan dubbiin dhume. Hoggannii kee dhufee harka kennatee jennaan maaltu haferee? Homtuu hin hafne.
BBC: Miidiyaa hawaasummaa ni fayyadamtuu?
Obbo Ibsaa: Duraan ‘website’ tokkon qaba isarrattin waan sammuu koo keessa jiru yaada garagaraa barreessaan ture. Ammammoo erga ‘facebook’ dhufee achirraa odeefannoo nan argadha, ofiikoofis yaada mataa kiyyaa yeroo tokko tokko nan barreessa.
BBC: Umrii keessan kana booda jiruun maal hojjechuuf yaaddan?
Obbo Ibsaa: Hanga ammaa kitaabota hanga afurii barresseera. Ammaan boodas dhimmoota yeroon mana hidhaa turee kan afaan Ingiliffaan barreesse gara Afaan Oromootti hiikaan jira. Mata dureewwan adda addaa irratti barreessufis yaadan qaba. kanuma kana jechaan itti fufa.
Madda: Gaaffiifi Deebii BBCn Jaal Ibsaa Guutamaa waliin godherraa
- 36Shares
36