text:
Xuurii
~Odaa Gurree-tiin
Xuuriin ganama bariin ka’eera har’a. Yeroo durii caalaa ganamfatee jira. Waqtiin isaa birraa waan ta’eef qorri ganamaa sun fuularraa namatti ”shuuuuu…fuf..fuf..” jedha. Gurratti nama asaasa. Innis fooxaasaa mana hidhaa Jaatootti abbaansaa waggaa dura dhahee harmeesaatti ergeefii funyaanii fi gurratti butatee qooxii isaa mana jalatti ijaarraterraa akka qeerransa mukarraa lafatti utaaluutti utaalee lafa bu’e.
Dhufee cufaa sooyyoma duudaan ijaarame harka loosee danqaraa keessaan harmeensaa galgala looftee cufte banatee mana seene. Yeroo ol seenu haatisaa haati Xuurii abidda gola keessaa qayyoochuuf jecha dibaa dooddotaan kan dibdee ofirra qucummattee garagalchaa jirti.
Haati Xuuriis ”kaatee ilmoo koo?” jetteen. Xuuriiniis hamuummachaa” ee….eeyyee immaa koo!” jedhee itti deebise. Ammas irra deebitee ”har’a yeroon kaateem,korma naa taate jechuu dha!” ittiin jette. Innis deebisee ”ani duraanuu nan dammaqa garuu qooxiin mana jalatti ijaarre kun irraa bu’uusaatu na yaaddesseen ciisa malee” ittiin jedhe.
Haati Xuurii afaan ilma isheerraa fudhattee”Gadi siif butamee haa ijaaramuuree?” jetteen.Innis irra deebi’ee ”lakkii maal ani xinnaachaan deemaa? Ittan guddachaa deemaam,Uffatayyuu keessatti guddatta jettee kan abbaa koof ta’u naaf bitta mitii gabaa sanbateetii?” ittiin jedhe. Haati Xuuriis jechasaa kana kan dinqisiifatte fakkaatti. Ilkaanshee isa aannan fakkaatu kana isarrattuu tumaan ilkaanshee baddeessaa bilchaate fakkaatu ”Basaq” gootee seeqxe.
Barcuma abbaa luka sadii kan ijoollummaasaatti Abbaan Xuurii Xuuriidhaaf muka Dabaqqaa irraa lafa midhaan irraa bineensa eegan taa’ee soofeef ofitti buttee”Koottumee asirra taa’i na bira na yaaddee hin bullee?” jetteen. Xuuriinis”Immaa koo ani yoomuu sin yaadaam garuu waanan guddachaa dhufeef akka ijoollummaa koo yoon sirran taa’a jedhefaa dandeessee na hin baattu jedheen malee!” jedhe.
”Gooftaa koo ani yooman si dadhabe siin jedhee? Gaafa ati fuutu qofan si baachuu dhiisa anoo…” ittiin jettee innis barcuma sanarra taa’ee gudeeda haadhasaarra gadi jedhee mataasaan ciise.Haati Xuuriis rifeensa Xuurii qaqqabaa takkas akka hooquu,al tokko tokkommoo injiruutti eegalte. Yeroo kana Haati Xuurii yaadaan baddeetti. Mucaanis harka harmeesaa kana ofirratti dhaggeeffataa foolii wandaboo harmeesaa kan ijoollumaasaarraa kaasee beeku kana suunfachaa hirriba ho’aasaa keessa bade.
Yeroo isheen galaana yaadaa daakte keessaa”binin” jettee dammaqxu Xuuriin hirriba dhugaa keessa seenee kurruufaa jira.Gororri Xuurii hirriba keessa otoo of hin beekne wandaboo harmeessaa looxxessee jira.Isheenis suuta jettee boquusaa akka hin haqaaqamneef gar tokkotti nannessitee erga ofirra ciibsiteen booda Itillee duubashee dadacha’ee taa’u harka tokkoon hiixattee ofitti gototte.Itillee sana akkumasaatti erga diriirsiteen booda Xuurii akka dilbaa ulfaatu kana midhaan birraa quufee waxabshaa ta’eeru humnaan geessitee Itilleerran geesse.
Yommuu gara abiddaatti as deebitu ibiddi isheen sila qabsiisuuf saaqxee turte dibaarraa dhaamuuf xiqqoo tokko”bil..bil…billic..” jechaa jirti.Ani badeera otoon mucaa gowwaa kana gangalchuun abidda kana dhaamse jechaa ofitti guumgumaa caccabaa (hurraa) qoraanii fofottoksitee qabsiisuuf afuufuutti kaate. Xuuriinis hirriba isa du’aa keessa seenee jira. Daqiiqaa muraasa booda abiddi isheen qabsiisaa turtes dirrisee mana keessa guca fakkeesse. Xuuriinis ho’a abiddaa dhaga’ee hirribasaa keessaa hihhiixachuu eegale. Haati Xuuriis ”Xuurishaa…..Xuurii….Xuurii koo…”jechaa sagalee jaalalaa fi marartoon si’a sadan arfan tokko erga waamteen booda dammaqee ol jedhee Itilleerra diriirfatee taa’e.
”Ati eda otoo hin rafiin bulte mitii?” jettee itti dubbattee.”Lakkii Immaa koo anoo rafeera garuu harki kee gaafa rifeensa koo naaf qaqqabduu fi injirtu iddoo ciisichaa gaarii caalaa natti toleetun rafe malee” ittiin jedhe.Toole dhala koo maal abbaa koon siif godha jetteetu otoo toleewoo akkas hin turre egaa carraa keetu gaarii miti anuu sii jira hiyyeettii ta’us sin guddifadha akkumasaatti ittiin jechaa imimmaan harcaasuutti kaate. Imimmaan Haadha Xuurii dhim’uu manaa Utubaa manaarra gadi konkolaatu kan fakkaatu ”kolol” jedhee maddiishee isa tumaansaa sararamee morma jalatti wal gahu kanarra tumaa kan birraa fakkeesse.
Xuuriinis iddoo taa’uu utaalee ka’ee…”Immaa….Immaa….Immaa koo maal taate?” jechaa fiigee dhaqee ofitti hammatee qabe. Imimmaanshee Kittaa Xuurii dool’esse.Innis sossobee waan isheen taate gaafatus deebiin ishee ”homaa hin taane calliseenii” qofa ta’e.Furrii fudhachaa bishaan Xuwwee dhiqannaaf bitatte kan supheerraa hojjetamte yeroo maraa abidda gajjallaa teessutti bishaan ”Laph” godhattee fudhattee boroo manaan baate.
Kutaa lammaffaan itti fufa……Yaadni keessan kutaa itti aanu jabeessuuf na fayyada.


c: text/html

text:
Guddattoonni Eertiraa, Kaaba Ayirlaand keessatti argaman
Guddattoonni hedduun Baha Afrikaa irraa namoota seeraan ala nama daddabarsaniin akka geeffaman tilmaaman, buufata kunuunsa daa'immanii biyya Ayirlaand magaalaa Beelfaast keessatti argamu seenuun isaanii ibsame.
Guddattoonni kunneenis Baha Afrikaa fi Eertiraa irraa kan dhufan ta'u kan himame yoo ta'u, gaheessi tokkollee isaan waliin akka hin jirre poolisiin ibseera.
Ijoolleen biyya Ayirlaand galanii argaman kunneenis yeroo garaa garaatti ta'u himu maddeen poolisii.
Haala attamiin ijoolleen kunneen gara Kaaba Ayirlaand akka seenan kan hin ibsamiin yoo ta'u, tarii konteenara doonii mi'aatiin dhaquu akka hin ollee tilmaamama.
Poolisiin garuu dubbii konteenaraan galan kan jedhu haaluun, daa'imman karaa kamiin akka galan qorataa jiraachu ibseera.
Yeroo daa'imman kunneen itti argamanii kaasees giddu gala kunuunsa fayyaafi hawaasummaa Beelfaast keessatti argamutti geeffamuun achi akka turan taasifamuun ibsameera.
Poolisiin biyyattii akka jedheetti, ''dhaabbilee deeggarsa taasisan adda addaa waliin ta'uun daa'imman gidduu gala kunuunsaa keessatti argaman kunneen attamiin deeggarsa ga'eessaa malee asi gahuu akka danda'an baruuf hojjachaa jirra,'' jedheera.
''Haa ta'u malee, dhimmi dursi kennamuuf nageenyaafi fayyuummaa daa'immaniiti,'' jechuun dhaabbatni poolisii biyyatti ibseera.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
BREAKING: Loltoonni Gaaboon dhaabbata Raadiyoo biyyattii too’achuun yaalii fonqolcha mootummaa kan geggeessaa jiran tahuu gabaafame
Loltoonni kunniin ganama har’a dhaabbilee mootummaa heddu kan too’atan yoo tahu, Raadiyoo biyyooleessaatiin mufii mootummaa irratti qaban ibsuun dhaabbileen hundi too’annaa waraanaa biyyattii jala kan galan tahuu labsan. Prezdaantiin biyyattii Alii Boongoo dhibee dhiibbaa dhiigaa isa muudateen yeroo ammaa Morokoo keessatti kan yaalaamaa jiru tahuun beekamee jira.
Hogganaan loltoota kanaa Lieutenant Kelly Ondo Obiang, akka jedhetti “Dhaamsa prezdaantichi bara haarayaa ilaalchisee dabarse irraa, kanaan booda biyyattii hogganuu kan hin dandeenye tahuu isaa hubannee jirra” jedhe. Yeroo ammaa kana magaalaa guddittii biyyattii Libreville keessatti dhukaasni cimaan kan adeemaa jiru tahuu Rooyters gabaase.
Gama birootiin ammoo Ameerikaan Filannoo Koongoo keessatti geggeeffame hordofuun, rakkoon yoo kan uumamu tahe lammiilee isii biyyattii keessaa baasuudhaaf sababa jedhuun, Arba’aa dabre loltoota isii Gaaboon keessa akka qubsiiste ibsite.


text:
Gurmuu
Gurmuun wantoota filataman akka socho'uu danda'an ykn akka wanta baqqee dhangaye waliin eega.
Choose .
Open context menu - choose .
Gurmuudhaan hojjechuun
Tokko tokkoo wantota gurmuu gulaaluuf, gurmuu fili, mirga cuqaasi, itti aansuun Gurmuu GalchiGurmuu - Gurmuu Galchi fili
Yommuu gurmuu gulaaltu, wantootni garee gurmuu hin taane halluu haqatu.
Fulduraa fi dubatti wantoota gurmuu keessaatti sochoosuuf caancala fi shiiftii + caancala fayyadami.
Gurmuu dhiisuuf, mirga cuqaasi, itti aansuun Gurmuu DhiisiGurmuu -Gurmuu Dhiisi fili.
Wanta filatame akka isaan wanta baqqeetti sochoosu danda'u gurmeessa.
Gurmuu filatame tokko tokkoo wantootaa keessatti addaan hira.
Gurmuu filatamee akka tokkoon tokkoo wantoota gulaaluu dandeessutti bana. Yoo gurmuun filatame gurmuu man'aaye qabate, ajaja kana gareewwan xixiqqoo irratti irra debi'uu ni dandeessa.
Tokkoon Tokkoo wantoota gurmuu keessaa yeroo dheeraaf akka hin gulaalle gurmuu dhiisa.


text:
Gaafa Kaataalaan foxxoqxe Baarseloonaan eessatti taphata?
Gaaffii foxxoquu Kaataaloona irratti kilabiin kubbaa miilaa Baarseloonaa dhimmicha ofirraa dhiibee hin beeku.
Sochii filannoo riifarandamii Dilbata kennamu mootummmaan giddu galeessaa Ispeen seeraan ala jedhus, kilabiin kubbaa miilaa kuni garuu sochii kana deeggaraa jira.
Dhimmi foxxoquu Kaatalaan yeroo ijoo dubbii ta'etti poolisiin namoota Kaatalaan akka foxxoqxu deeggaran hidhuu fi meeshaalee sagalee kennuuf dhiyaatanis humnaan fudhachuun jeequmsa uumeera.
Kaataalooniyaan kan magaalli guddichi Baarseloonaa ta'e Ispeen biraa yoo foxxoqxe laaligaan Ispeen kilabii guddaa hin dhabuu? Xumura El-kilaasikoo ta'a laata?
Baarselonaan eessatti gora?
Hoggantoonni kilabichaa Baarseloonaan dhaaba siyaasaa akka hin taaneefi sagalee haa foxxoqxu jedhu kennuuf mirga akka hin qabne dubbatu. Dabalatanis, osoo Kaataalooniyaan Ispeen irraa foxxoqxees liigii kam keessatti akka hirmaatu filachuu hin dandeenyu jedhu.
Haa ta'u malee, kilabichi rifarandamii ni deeggara. Loltoonni qondaaltota mootummaa Kaataalaan torban muraasa dura yeroo hidhaa turanitti kilabichi ibsa siyaasaa kanaan dura hin baramne baase.
''Dimookiraasii, mirga of-ibsuu, fi mirga hiree ofi ofiin murteeffachuu,'' ni deeggarra jedha ibsichi.
Maalis ta'u, kilabichi lafa taphatu yeroodhuma fedhe murteessuu waan dand'au itti fakkaata.
Maqaa Guddaa
''Akkuma Ispaanyol liigii tokko keessa turra,'' jedhan pirezidaantiin itti-aanaa kilabichaa Kaarles Viyaarubi, ji'a darbe ibsa yeroo kennan. Deeggartoonni kilabii lammaffaa Kaataalaan, Ispaanyool, garuu Ispeen biraa foxxoquuf waan fedhan miti.
Pireezidaantiin liigii kubbaa miilaa pirofeeshinaalaa Ispeen Haviyeer Tebaas garuu, ''osoo sagaleen kennameellee Baarseloonaan bakka taphatu filachuu hin danda'u'' jedhaniiru.
Waancaawwan Baarseloonaa
- Baarselonaan waancaa Laaliigaa 24 ol fudhate
- Waancaa mootichaa (Koppaa Dil Reey) kilabii kamuu caalaa si'a 29 fudhate
- Maadiriidii fi Baarselonaa gidduu taphoota 235'tu taphatame. Kana keessaa Riyaal maadriid 95, Baarseloonaan 91 kan mo'an yoo ta'u si'a 46 qixa bahan.
Maddi kilabicha keessa beeku BBC'f akka himetti dhimma foxxoquu Kaataaloon irratti ibsi kilabicha irraa kennamu hin jiru.
''Garuu nuti kilabii kubbaa miilaa addunyaa irratti gurra guddaa horate dha jennee yaadna. Liigiin kamuu nu argachuu fedha, Ispeen dabalatee.''
Laaligaa Ispeen Baarseloonaa malee arguun na dhiba'' jedha leenjisaan Riyaal Maadrid Zinaddiin Ziidaan. ''Akka deggaraa kubbaa milaattis ta'e walumaa gala akka ispoortiitti.


text:
Dawaa Jaalalaa-Kutaa 2ffaa
Torbaan darbe irraa itti fufuun kunoo dawaa jaalalaa har’as waliin ni ilaalla.
7.Fuudhuu ykn heerumu– osoo jaalalaan qabamuu baateyyuu fuudhaa heeruma keessa quufa, tasgabbii fi gammachuutu jira. Dubartii jaalalaan irraa qabamee fuudhu kan danda’u yoo ta’ee haa fuudhu. Kuni dawaa hundarra nama fayyaduudha. Fuudhaa heerumni jaalala daangaa darbee waan haaquf. Yoo fuudhun itti ulfaate karaa fuudhaa akka laaffisuuf gara Rabbii haa baqatu. Hanga fuudhu wanta Rabbiin dhowwe irraa obsaan haa fagaatu. Tarii hawwiin isaa ariifachuufi danda’a. Yookiin immoo namni inni jaallate sun isatti heerumu kan hin barbaanne yoo ta’e, haa obsu. Jabeenyaf Rabbiin haa kadhatu. Read more


text:
Ameerikaa, Briteenii fi Faransaay Suuriyaa keessatti ganama har’aa haleellaa jalqaban. Prezdaantiin Ameerikaa Donaald Traamp gamtaana waraana biyyoota sadanii Suuriyaa keessatti haleellaa jalqabuu beeksise. Tramp ibsa isaa waayit haawus keessatti kenneen, haleellaan biyyoonni sadeen jalqaban kun deebisaa haleellaa Keemikaalaa mootummaan Suuriyaa dhiheenya kana magaalaa Duumaa keessatti raawwateef tahuu hime.
Traamp waraanni Ameerikaa Suuriyaa keessa hammam akka turu kan hin ibsin yoo tahu, Bashaar Al-asaad haleellaa Keemikaalaa raawwachii hanga dhiisutti duulli mootummaa Suuriyaa irratti jalqabame kan itti fufu tahuu beeksise.
Haaluma walfakkaatuun Briteenii fi Faransaayis duula kana jalqabuu isaanii beeksisaniiru. Haleellan biyyoonni sadeen jalqaban kun misaa’ela Kruuz kan Markabaa waraanaa irraa furguuggeffamuu fi Xiyyaarota waraanaatiin yoo tahu, magaalotaa Damashq, Humusii fi guutuu Suuriyaa keessatti haleellaan cimaan kan geggeeffamaa jiru tahuu Aljaziiraan gabaase. Raashiyaa fi Iiraan mootummaa Suuriyaa deeggaruun haleellaa kana balaaleffataa jiru. Ambaasadarri Raashiyaa Waashingitonitti argamu “biyyoonni sadan Suuriyaa irratti waraana banan harka isaanii ni argatu” jedhe.


text:
Koongireesii Federaalawaa Oromoo KFO
Dhaabni siyaasaa kamiyyuu gaafa hundaa’u sagantaalee gurguddoo dhimmoota Siyaasaa, Dinagdee, Hawaasummaa, Caaseffama Raayyaa Ittisaa, Hariiroo alaafi ollaa, Imaammata adda addaafi kan kana fakkaatan qorannoo hayyootaafi qo’annoo saayinsii irratti hundaa’uun haala Addunyaan keessa jirtuufi qabatamaa Biyyi keessatti qabsaa’an keessa jirtu ilaalcha keessa galchuun Egeree biyyaafi Uummata qabsaa’aniif aarsaa kaffaluun of tahuun dirree siyaasaa seenu jechuudha. Wanti KFOn godhes kanuma. Dirreen siyaasichaa bal’atus dhiphatus KFOn aarsaa kamiifuu of kennee qabsoo karaa nagaa tarsiimoo godhatee halkanii guyyaa hojii qabatamaatti jira.
Mee har’a kanuma bu’uura godhachuun Sagantaa siyaasaa Jaarmiyaa KFO akka armaan gadiitti kutaa kana keessatti isiniif dhiyeessa. Hubannoof dubbisaa, naamusa qeeqa ijaarsaafi yaada kamiyyuu kennuu eegdanii waan isinitti gaaffii uume kaasuu dandeessu. Adeemsa keessa wanti hin fooyyofne hinjiru dhaabni keenya yaadota keessan akka galteetti fudhachuu mala.
SAGANTAA SIYAASAA KFO:
A. KFOn sirni mootummaa federaalizimii dhugaa eenyummaarratti hundaa’e Itiyoophiyaatti akka mirkana’u ni qabsaa’a.
B. KFOn mirgi hiree ofii ofiin murteeffannaa uummata Oromoo akka kabajamu ni godha.
C. KFOn sirni paartii hedduu (multi-party system) fi dimookiraasii dhugaa biyya kanatti akka dhugoomu ni qabsaa’a.
D. Sabaaf sablammoota lakkoofsi isaanii muraasa ta’ee naannolee biroo keessa jiraatan mirgi namoomaa fi dimookiraasii isaanii akka kabajamuu ni taasifama.
E. Hooggansa KFOtiin mirgi namoomaa, uummamaa fi dimookiraasii ni eegamu (kabajamu).
F. Lammiileen hunduu seera fulduratti wal qixa. Kun akkuma jirutti ta’ee dhimmi lammiilee biyya alaa ilaallatu seerota ba’aniin kan gaggeeffamu ta’a.
G. Lammiileen, saalaan, umuriidhaan, ogummaasaa fi ilaalcha siyaasa isaaniitiin dhiibbaan kamuu osoo irratti hin godhamiin mirgi bilisummaadhaan ijaaramuu isaanii ni kabajama.
H. Qaamoleen haqaa dhiibbaa qaama mootummaa hojii raawwachiiftuurraa bilisa ta’anii akka hojjatan fi qaamoleen mootummaa hunduu aangoo fi itti gaafatamummaan isaanii murteessuuf qaamolee mootummaa sadan gidduutti sirna inni tokko isa biraa to’achuu danda’u (check and balance) caaseffamni mootummaa akka jiraatu ni godhama.
I. Dhaabbilee ijaarsa sirna dimookiraasiif barbaachisan jechuun boordii filannoo, komishii mirga namoomaa, dhaabbata abba gaarii uummataa, dhaabbilee sabaa himaalee (media) fi waldaaleen sivilii bilisummaan akka hojjatan taasifama; eegumsi seeraas ni godhamaaf.
J. Hojiin mootummaa loogummaa siyaasaa kamirraayyuu bilisa akka ta’u godhama. Walitti hidhamsi hojii paartii siyaasaa fi mootummaa kan dhorkamedha.
K. Boordiin filannoo, abbaan alangaa, dhaabbanni abbaa gaar uummataa, Komishiniin farra malaamaltummaa, dhaabbanni tikaa nageenyaa biyyaalessaa, dhaabbileen haqaa dhiibbaa siyaasa paartiileerraa bilisa ta’anii hojjatu.
L. Afaan Oromoo Afaan Amaaraan walqixa Afaan hojii mootummaa Federaalaa akka ta’u godhama. Jaarmiyaan siyaasaa kamiyyuu gaafa hundaa’u sagantaalee gurguddoo dhimmoota Siyaasaa, Diinaggeey, Hawaasummaa, Caaseffama Raayyaa Ittisaa, Hariiroo alaafi ollaa, Imaammata adda addaafi kan kana fakkaatan qorannoo hayyootaafi qo’annoo saayinsii irratti hundaa’uun haala Addunyaan keessa jirtuufi qabatamaa Biyyi keessatti qabsaa’an keessa jirtu ilaalcha keessa galchuun Egeree biyyaafi Uummata qabsaa’aniif aarsaa kaffaluun of tahuun dirree siyaasaa seenu jechuudha. Wanti KFOn godhes kanuma. Dirreen siyaasichaa bal’atus dhiphatus KFOn aarsaa kamiifuu of kennee qabsoo karaa nagaa tarsiimoo godhatee halkanii guyyaa hojii qabatamaatti jira.
SAGANTAA DINAGDEE:
A. KFO sirna gabaa bilisaa dorgommii irratti hundaa’e ni mirkaneessa.
B. Lafti qabeenyaa uummataa ta’a. Sirni bulchiinsa isaa seeraan murtaa’a.
C. KFO tooftaa qonna ammayyaa babal’ isuudhaan biyyi keenya dinagee industiriin durfamuutti akka ceetu deeggarsa barbaachisu hunda ni taasisa.
D. Mootummaa Federaalaas ta’ee mootummaan naannoo Oromiyaa haala jireenya uummata keenyaa fooyyessuuf uummanni keenya oomisha qonnaan akka of danda’u taasisuus deeggarsa hin qusatamne ni goona. Mootummaan qonnaan bultootaaf deeggarsa barbaachisu ni taasisa.
E. Lammiileen dandeettii fi ogummaa isaaniitiin gosa hojii barbaadanirratti akka hirmaatan mirgi isaanii nikabajamaa.
F. Investimentii biyya keessaas ta’ee biyya alaa ni jajjabeeffamu. Ta’us abbootii qabeenyaa biyya keessaf dursi ni kennama.
G. Maqaa Inveestimeentiin lammileen jireenya isaaniirraa hin buqqifamani. Mootummaan lafa ynk iddoo sana faayidaa uummataaf yoo barbaade beenyaa ga’aa kenneefii lafa biraan osoo bakka hin buusiiniif lammileen hin kaafaman (hin buqqifaman).
H. Dhaabbileen gargaarsaa mootummaas ta’ee miti mootummaa sadarkaa addunyaas ta’ee biyya keessa biqilaan deeggarsi isaan taasisaan ni jajjabeeffama. KFOn hojii misoomaa akka hojjataniif haala mijataa ni uumaaf.
I. KFOn kufaatii gatiis ta’ee qaala’insa ittisuuf tarsiimoo misooma dinagdee sirrii fi madaala eegu danda’u ni karoorsa.
J. KFOn naannoo horsiisee bultootaafxiyyeeffannoo ni kenna. Horsiisa beelladootaaf haala mijataa uumuu fi oomishi isaanii akka guddatu gochuun fayyadamtoota akka ta’an ni taasisa.
SAGANTAA HAWAASUMMAA:
A. KFOn aadaa fi Seenaan uummata Oromoo bal’inaan akka qoratamanii fi dagaagan ni taasisa.
B. Uummanni keenya doofummaarraa walaboomee humna hoomishaa ta’uuf manneen barnoota akka babal’atan ni godha. Qulqullina barnootaafisxiyyeeffannaan addaa ni kennama. Bilisummaan sirna barnootaa ni eeggama.
C. Hojii dhabdummaan akka hir’famu fi dhabamu KFOn cimee ni hojjata. Waajiraalee mootummaa keessatti lammileen dandeettii fi dorgommii qofaan hojiirratti akka bobba’an ni taasifama.
D. Giddu galeessi dhaabbilee fayyaa, hospitaaloonni, kilinikoonni, fi buufataaleen fayyaa itti dhiyeenyaan uummata akka tajaajilan mirkaneessun guutummaa biyyaattiti akka babal’atanii fi tajaajila qulqullina qabu akkakennaan ni taasifama. HIV/AIDS fi dhukkuboota daddarban irratti hojiin addaa akka hojjatamuuf xiyyeeffannan ni kennama. Qorichoonni sammuu adoochaan fi fayyaa uummataaf balaa ta’an akka hin babal’anne KFOn to’annoo barbaachisan akka taasifamu ni godha.
E. KFOn balaa uumamaas ta’ee namtolcheenakka hin uumamne of eeggannoon dursaa akka godhamu ni taasisa.yoo mudates deeggarsa barbaachisa ni godha.
F. Mirgii fayyadamummaa maanguddootaa fi qaama miidhamtootaa ni eeggama.
G. Lammiilee qaamaanis ta’ee sammuudhaan ga’umsa qaban uumuun akka danda’amuuf iddoowwan bashannanaa fi iddoowwan oolmaa ispoortii guutummaa biyyatti keessatti akka babal’atu ni taasifama. Ispoortessitootaafis deeggarsi barbaachisu ni taasifamaaf.
H. Eegumsa qabeenya uumamaa fi kunnuunsa xiyyeeffannaa addaa kennuun hojiin naannoo misoomsuu fi eeguu bal’inaan adeemsifama.
I. Industirii turizimii guddisuun galiin isarraa argamu akka dabalamu gochuuf tattaaffiin barbaachisu ni godhama.
J. Baay’inni uummataa guddina dinagdeebiyyaa wajjiin walmadaalee akka guddatu qusannaan maatii karoora irraattihundaa’e akka jiraatu KFOn jabaateet hojjata.
K. Bilisummaan amantaa ni kabajama; amantiwwaan dhiibbaa mootummaarraa bilisa ta’u. Amantaan hojii mootummaakeessa hin seenu. Mootummaan hojii amantaa keessa hin seenu.
L. KFOn walqixxummaan dubartootaa akka dhugoomu jabaatee hojjata; dubartoonni mirga walqixxummaa fayyadamanii ijaaramuu akka danda’an. Kanaanis siyaasaan dinagdeeni fi hawaasummaan dhiiraan walqixa hirmaannaa fi fayyadamuummaan isaanii akka jiraatu deeggarsii barbaachisaa ta’e akka taasifamuun ni godhama.
M. Dargaggoon waldaadhaan ijaaramanii biyyaaf ga’ee isaanii akka gumaachaan ni taasifama. Karaa waldaa isaaniitiin ga’eegara fulduraatti dhaaltummaa biyyaa isaanii taphachuu akka danda’aniif deeggarsi barbaachisu ni godhamaaf.
SAGANTAA RAAYYAA ITTISA BIYYAAFI HUMNA POOLISII:
A. Biyyattiin raayyaa ittisa biyyaa humna biyyattin madalawaa ta’e mana maree bakka bu’ootaan murtaa’u ni qabaata. Haalli itti filatamaniis madaala hirmaannaa sabaa fi sablammootaa bifa bu’uureffateen ta’ee sadarkaa barumsaa fi ga’msa dandeetti qofa giddu galeessa kan godhateen ta’a.
B. Hojiin raayyaa ittisa biyyaa inni guddaan daangaa biyyaa kabajchiisuu yoo ta’u yeroo barbaachisaa ta’e hojii misoomaarratti kan hirmaatu ta’a.
C. Raayyaan ittisa biyyaa mootummaan’ naannoo yoo gaafate malee dhimma naannoo keessa hin seenu.
D. Poolisiis ta’ee raayyaan ittisa biyyaa ilaalcha siyaasaa kamirraayyuu bilisa ta’a.
E. Sadarkaa mootummaa federaalaatti humni poolisii ni ijaarama.
F. Naannoleen humna poolisii mataa mataa isaanii ni ijaarratu.
G. Adeemsi Poolisiin mootummaa federalaa poolisii naannolee wajjiin qindoomiinhojjatan ni diriirfama; raawwiin isaa seeraan murtaa’a.
SAGANTAA IMAAMMATA ALAA
A. Biyyi keenya biyyoota olla wajjiin akkasumaas biyyoota idile addunyaa wajjiin qunnamtii gaarii akka qabaatu ni taasifama. KFOn qunnamtiiwwan humnoota alaa kamiyyuu wajjiin godhu qabsoo uummanni Oromoo wal qixxummaa isaaf taasisuu fi faayidaa biyyaalessa giddu galeessa kan godhate ta’a.
B. Seeroonni Idile addunyaa Itiyoophiyaan fudhattee fi mirkaneessite qaama seera biyya keenyati.
HARIIROO PAARTILEE WALDAALEE SIIVIILII:
A. Faayidaa uummata Oromoo kabajchiisuuf dhaabbilee siyaasaa karaa nagaa fi seeraa qabsaa’anii fi waldaalee hawaasaa (siviilii) wajjiin qabsoo uummata keenyaa waltaanee galmaan ga’uuf wal deeggarsa barbaachisu ni taasisa.
B. Saboota cunqursaan walfakkaataa irra ga’e wajjiin walitti dhufeenyi cimaan akka jiraatu ni godhama.
C. Warreen mirga abba biyyumma Oromoo fudhatanii walqixxummaa dimookiraasii sabaa fi sablammootaa amananii fi ijaarsa sirna federaalawaa dhugaa fi hojiirra oolmaa isaatiif dhugaadhaan qabsa’an humnoota dimookiraasii biyyatti wajjiin walitti dhufeenyaan wal gargaaruu fi qindoomin uumuun waliin hojjachuun akka danda’amu ni taasifama.
Maddi; Sagantaa siyaasaa KFO


text:
Naannoo Oromiyaa godina Hoorroo Guduruu wallaggaa aanaa Agamsaa fi aanaalee naannawaa sanaa keessatti haleellaa hagayya 23 hanga 25 bara 2014 raawwatameen namoonni qe'ee isaanii irraa buqqifaman hanga ammaa deeggarsa namoomaa hin arganne jechuun, buqqaatota keessaa dubbatan
Waajjirri Buusaa Gonofaa Godina Hoorroo guduruu wallaggaa ammoo koree odeeffannoo walitti qabu qindeessinee gara buqqaatota imalanii jiran, jedhee, sababaa rakkoo neetwoorkiin kooree sana quunnamee odeeffannoo argachuu akka hin danda’iin dubbata.
Waajirri Buusaan Gonofaa Oromiyaa odeeffannoo buqqaatota sanaa haga ammaatti hin arganne, jedha. Komishiniin mirga namoomaa Itoophiyaa akka lakkoobsa Itiyoophiyaatti Qaammee 01 bara 2014tti ibsa baaseen sababa haleellaa Agamsaa fi gandoota naannawaa sanatti raawwatameen namoonni kuma 20 ol ta'an buqqifamanii magaalaa oboraatti haala rakkisaa keessa jiru, jedhee ture.


text:
Qeerroon Qassoo akka gabaase tti maqaa amma Oromoon aanga’eera jedhuun uummata sossobbaaf yeroo ba’anitti uummati ammallee qabsoon keenya karaarraa jira kan ilmaan Oromoo ajjeesaa ba’ee fi itti jiru akkasumas kan maqaa Warshaa waamaa kusaayee jedhuun uummata keenya saamaa jiruufi ittis jiru utuu seeratti hin dhiyaatin waanti isin wajjin haasofnu hin jiru jechuun uummati magaalichaa wal tajjicha diduufi aangawooti aanichaa kanneen farra uummataa ta’an waltajjii qopheessanirratti salphachuu odeessi Qeerroo Qassoo Gabaaseera
Haaluma wal fakkaatuun Godina Salaalee/Shaggar Kaabaatti/ leenjiin aanota godinichaa tti gegeessamaa ture uummaticha caalattuu dheekkamsiisuu odeessi qeerroo Fiichee, Abbichuu Nya’aa fi Dagam gabaasanii jiru
Akka Qeerroofi Qarreen Salaalee jedhanitti Aasxaan yuunivarsiitii Salaalee kan Uummata Oromoo Bachoo Tuulamaa/Boorana Kaabaa/ hin ibsine geggeessitoota yuunivarsiitii Salaaleen qophaa’e uummaticha kan hin ibsineefi bakka hin buune ta’uu ibsuun hatattamatti akka sirrattu uummatichi gadi jabeessee gaafachuusaa Qeerroon Salaalee gabaasee jira.
Caamsaa 20_2018
Lixa shaggar aanaa Baakkoo Tibbee fi naannoo isheetti uummanni rakkoo ibsaa dararaa fi rakkoo cimaa keessatti argama.Rakkoon ibsaa kun yeroo
garaa garaatti baduun uummanni dararaama jirataa jira.
&&&
Akkasumas Manni barumsaa koollajjii bakkoo tibbee damee barattoota kompiteera irratti rakkoo hanga kana hin jedhamnetu gaggeeffaa
jira.Dhaabbanni kun kompiiteera caccaabaa fi kan waa dalaguu hin dandeenyeen qormaata qora jiraachuu fi barattoonni gaaffi tokko otoo
hin hojjetiin yeroo isaani ficcisiisani himilee barattoota kalasaa jirru.Ilmaan hiyyeessaa irra maallaqa guuruun dantaa unfaa isaani
jecha saamicha maqaa kaffalti mana baruunsaan saamani barattootaaf otoo beekumsa gahaa hin qoodiif kufaati qofaa kan addeessani fi
gaggeessitan ta’u keessanif ofi keessaniyyu ragaadha.Kun immoo ergama diinaa galmaan gahuuf kan barattoota akkas gootan yoo ta’e
dogongoortanittu,akka sirreessitan kabajaan isin gaafanna yeroo gabaabaatti.
Qeerroo Bilisummaa Oromoo Lixa shaggar irraa.


text:
Muummichi ministeeraa Itiyoophiyaa Abiy Ahimed Kaartumiin kan seenan har’a ganama ture. Maal irratti akka mari’atan garuu hin ibsamne. Muummichi ministeerichaa turtii isaanii Kanaan humnoota mormitootaa waliinis wal arganiiru. Mariin sun kan geggeessame humni waraanaa bulchiinsa siviliitti akka dabarsu gaafataa kan jiranii fi bakka bu’oota walabummaa fi humnoota jijjiiramaa kanneen jedhaman waliin ture.
Muummichi ministeerichaa marii Kanaan Itiyoophiyaan naannoo kana keessatti nageenyi akka buufatu gochuuf murannoo qabaachuu isee ibsuu isaanii waajjirri isaanii ibseera.
Sudaan keessatti nageenya fiduuf dhimmi ijoon tokkummaa ta’uu isaa illee cimsanii yaadachiisaniiru jedha ragaan waajjira muummicha ministeeraa irraa argame beeksiseera.
Muummichi ministeera Itiyoophiyaa Dr. Abiy Ahimed yeroo isaan Kaartumitti imalan haalli siyaasa Sudaan wal xaxaa ennaa ta’etti.


text:
Rookkeettii hedduun magaalaa galm mootummaa Afgaanistan Kaabul keessa kan jiru waaltaa diplomaasummaa kan rukute ennaa prezidaant Ashraaf ayyaana waggaa Eid al Adahaa irratti haasaa dhageessisaa jiranitti ta’uu poolisiin beeksisee jira.
Poolisiin akka jedhetti rookkeettiiwwa kun kan furguggifaman magaalattii dhaa alaa yoo ta’u mana mootummaa prezidaantummaa fi keellaa embaasii cinatti lafa dha’e.
Prezidaant Ghaaniin haleellaa sana ennaa ergaa Eid dabarsaa jiran balaaleffataniiru. Ghaaniin lola dhaabinsa Talibaan waliin jiru baatilee sadiif akka dhaabatu kan labsan dilbata turue.
Maddeen Talibaan akka jedhanitti hoogganni isaanii ajajawwan waraanaa naannoo jiran ennaa ayyaana Eid guyyoota afuriif akka lola akka dhaaban kan itti himan ta’us, sirnaan waan labsame hin turre.


text:
Sochii seer-dhablummaa qaama qabsoon raawwatu kamuu jabeessinee mormina!
Ibsa Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Adooleessa 27,2020
Finfinnee Oromiyaa
Tibbana walga’iin dhaabni keenya ABO’n hinbeekne mooraa waajjira keenya guddicha Gullallee keessatti ta’amaa turuu namuu quba qaba. Walga’iin maqaa “Gumii Sabaan” waamame kun seeraaf naamusa dhaaba keenya keessatti baratameen alatti ta’amuu isaa irrayyuu amala hogganoota ABO kaleessaaf har’aa irraa faallaa ta’uun ammoo hedduu nu qaanfachiise. Itti siqeenyaan hordofaa kan turreen walga’ii kana waraanni mootummaa tiksaa turuu isaati.
Hanga beeknuttii fi arginutti Hoggantoota dhaaba ABO dabalatee Wal gahii ABOn gaggeeffatu kamuu Kan seera eegsisu Qeerroo Bilisummaa Oromoo malee waraana mootummaa akka hin taane osoo beeknu Kan waajjira ABO Gullallee jirutti guyyaa lamaan kana tahe garuu; faallaa kanaa Qeerroo Bilisummaa Oromoo isa dhaaba isaa tiksu balaaleffatanii waraana mootummaa ilmaan haadha hiyyeessaa ajjeesuun eegamuun faallaa Qabsoo keenya ABO’n durfamuuti jennee amanna.
Wayiita kanatti hogganooti ABO hedduun mana hidhaa jiraachuu fi HD ABO Jaal Daawud Ibsaa hidhaa dhaabbii keessatti utuu argamanii walga’iin kun ta’ame. Qaamni waraanaa mootummaa qaamolee walga’ii kana gaggeessan tiksaa ture hogganoota keenya gariif qondaalota ABO akkasuma miseensota dhaaba keenyaa kanneen hidhanii jiran ta’uu hubanneerra.
Yeroo hamaa sirna garboonfataa EPRDF humnaan qabsoo saba keenyaa cabsuuf deemu kanatti, waayiilummaa paartii biyyattii kana jeeqaa jiru faana uummachuuf yaaluun mataan isaa yakka seenaan wal nu gaafachiisu ta’uu himna. Sochii guyyaa lamaan kana hogganootiin muraasi kun taasisan daba ta’uuf karaa irraa kan maqe ta’uus himna. Gama kaaniin walga’ii kana dhaabni keenya ABO’n kan hin beekne irra darbee baajeta walga’ichi ittiin taa’ame illee akka duraan mooraa Qabsoo Bilisummaa Oromoo keessatti baratameen ala akka ta’e odeeffannoo qabna. Baajeta qaama shiraan ramadameen Qabsoo Bilisummaa quucarsuuf hojjechuun yakka ta’uus namuu hubachuu qaba. Kana malees walga’ii kana akka ta’amuuf akka waan HD ABO ayyamaniitti ibsa dharaa miidiyaaleef laachuu qaamolee kanaas hubannee jirra.
Sochiiwwan seer-dhablummaa amala ABO kaleessaaf har’aa hinqabne kun sochii dhaaba keenyaa gaaga’amaaf kaadhimu ta’uu kan hubatu Qeerroo Bilisummaa Oromoo gochaa farra akkanaa kanneen hojjetan dhaabni keenya qajeeltoon ilaalee naamusaaf dambii qabuun kanneen tibbana burjaajjii uumuuf yaalan kana nii gaafata amantaa jedhu qabna.
Haala hin baratamneen humni waraanaa mootummaa walga’ii kana eeguu cinatti eegdota waajjira ABO Gullallee dirqiidhaan mooraa bansiisanii seenuu fi eegdota kanneen doorsisuu, sakatta’insi waajjiira ABO Gullallee eyyama warra walga’ii ta’an kanaan waraana mootummaaf kennamee waraana mootummaan taasifamuu illee quba qabna. Qaama kaleessa dura dhaabbataa turan ofitti aanfatanii jaallan ofii qaama kana waliin itti duuluun naamuusa keenyaan ala ba’uu qaamoolee kanaa uummataaf ibsina. Kun ammoo amala warraaqtotaaf qabsaa’ota ABO kaleessaas har’aas miti. Gochaaf amala akkanaa kan balaaleffannuuf hundeen gogee akka baduuf nii warraaqna, uummati keenyas amala fokkisaa agarsiifame akkanaa hubannoon akka ilaalu gaafanna.
Walga’iis ta’ee gochaa amala jaallummaa of keessaa hinqabne kamuu farra qabsoo bilisummaa ta’uutti amanna akkasidhas. Kana dura dhaabbachuudhaafis dirqama qabsoon nutti laate qabna. Summii qabsoo bilisummaa Oromootti biifamu kamuu qolachuuf sabatiinsaan qabsoo eegalle itti fufnee jirra.
Caasaan keenya Qeerroo Bilisummaa Oromoos kana hubachuudhaan burjaajjii tokko malee sochii qabsoo isaa itti fufuu akka qabu dhaammanna. Sochiin goonus qabsaa’ota hidhamanii jiran hiiksisuu qofaaf akka hintaane hubachuudhaan sirna uummata keenya irratti kumaara siyyaasaa taphataa oolee taphataa bulu kana saba keenya irraa kaasuuf gaheef dirqama qabsoon nutti laate bahachuu akka qabnu ibsina.
Nuti Qeerroon mirga sabaafi sablammoota biroo Oromiyaa keessa jiraatanii kabajuun hireen isaanii hiree Oromoon qabu waliin wal fakkaataa waan ta’eef kabajamuu akka qabu akeekuun eegumsa isaniif gochaa qabsoo mootummaa abbaa irree irratti xiyyeeffachuun sochii keenya itti fufna.
Burjaajjii haala yeroo waliin akka hin jeeqamnee fi haala uummanni keenya keessa jiru bu’uura godhachuun qabsoo kan itti fufnu yoo ta’u; aggaammii shiraa saba keenya irratti akkasuma utubaa sabichaaf gaachana saba keenyaa ABO irratti adeemu qolachuuf akkuma duraatti sochii goonu jabeessinee itti fufna.
Nuti Qeerroo Bilisummaa Oromoo waan saba keenyaaf hintaane dura dhaabbachuuf akkasumas hacuuccaa saba kam irratti adeemu kan balfinuuf balaaleffannu ta’uu hubachiifna. Qaamolee saboota biroo Oromiyaa keessaaf saba keenya walitti diruuf sansakkaa Qeerroof naamusa qabsaa’otaan ala socho’anii miidhaa saba irratti xiyyeeffate kaasuu yaalan hadheeffannee mormina.
Kana malees; Ibsoonni adda addaa maqaa Qeerrootiin ba’an burjaajjii kan uumaan dhaabbachuu akka qabaniif namoonni gocha kana raawwatan akka irraa of qusatan jenna.
Maayii irratti, nuti Qeerroo Bilisummaa Oromoo sochii seer-dhablummaa qaama qabsoon raawwatu kamuu jabeessinee mormina! Naamusaaf sansakkaa isaa eeggatee qabsoon jabaatee akka itti fufu dhaammanna. Rakkoof roorroo hamaa saba keenya irra gahaa jiru qolachuufis bifa addaan ijaarsa isaa jabeessuun Qeerroon qabsoo itti fufee kan adeemsisu yoo ta’u, sabni keenyas jaarmiyaalee isaa jabeeffataa qaamolee qabsoo isaa utubee wal hubannoof sabatiinsa gahaadhaan warraaquu akka qabu dhaamna.
Injifannoon uummata Oromoof
Ibsa Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Adooleessa 27,2020


text:
Dr Ismaa'il Abdulaahi namoota sochii oromoo waggota shantama dura baha oromiyaa Dirre Dhawaa fi naanno sanityi ture keessa nama tokko.keessattu oromoo barumsaan damaqsuun barbaachisaadha jedhanii amanaa turan.
Waggaa shantama dura erga biyya baqatanii bahanilee booda Waldaa Qoranno Oromoo (OSA) hundessu keessattis shoora qabaniin Prerzdantii waldichaa kan jalqabaa turan.
Dr Ismaa'il wagga shantammaffa isaanitti, barana biyyatti galan.
Oduu gabaasaan keenya Muktaar Jamaal Dr Ismaa'il Abdulaahi haasofsisee ture.


text:
Nasraddiin Aliyyi Mohammed Hidhaa waggaa 23 booda torban tokko dura gadhiifame. Yeroo magaalaa Haraar keessaa qabame hidhame dargageessa umriin 16 ture.Himannaan irratti dhiyaate ajjechaa ta’u fi ragaa sobaan adabii irratti muramee fannifamee akka du’u ture.
[Dararaa Gurra Namaatti Ulfaatu Dubbachuun Rakkisaa Dha. Dargaggoo Kaffiyaaloo Tafarraa]
Namoota ijaan na arganii hin beekne fi ragaa sobaan kana na irratti murteessan jedha.
Mana hidhaa keessa yeroo tureetti hidhamtoonni dararaa reebichaa irra ga’een lubbuun isaanii darbe akka jiran akkasumas kanneen gocha kana rawwatan amma iyyu hojii irra waan jiraniif seeratti dhiyaachuu qabu jedha.
Gabaasa guutuu Caqasaa


text:
Baarentuu Gadaa Irraa//
Ummanni Oromoo saba guddaa, saba aadaa, seenaa fi duudhaa guddaa
qabuudha. Ummanni kun biyya mataa isaa, biyya barootaaf irra
jiraachaa ture ummata qabuudhasi. Biyya isaa keessaattis akkuma
seenaan ragaa bahutti ummata sirna bulchiinsaa mataa isaa diriirsee
ykn ijaarratee seeraa fi sirnaan, nagahaan wal bulchaa tureedha.
Ummanni Oromoo dachee badhaatuu lafa facaasanii irraa hammaarratan,
horanii irra yaasan qabu ta’unis dhugaa iafa jiruudha. Walumaa
galatti ummanni Oromoo ummata aadaa, seenaa fi dhuudhaa akkasumas
qabeenya ummamaa hammaramee hin dhumne qabudha jechuutu danda’ama.
Ummanni waan hundaan badhaadha jennu kun, ummanni Oromoo odoo wanneen
tarraa’an kana mara qabuu ta’e jedhamee weerartootaan beeleffameera,
akka daaru ta’eera. Biyya abbaa isaarraa godaansifameera. Osoo biyya
qabu biyya isaa diinan saamamee biyya dhablee ta’eera.
Hidhameeras,dararameeras ajjeeffameeras.
Ummanni Oromoo maalif akka rakkoo kana maraaf saaxilame eenyu
jalaayyuu dhokotaa miti. Haata’uutii tarii waan Oromoon irra jiru
kan hin hubatani yoo jiraateef amma Oromoon harka gabroonfataatii
bahutti dhugaa impaayera itiyoophiyaa keessa jiruu fi Oromoon irra
jiru irra deddeebi’anii wal hubachiisuun akkaan barbaachisaadha.
Kaleessa weerartoonni Habshaa kaabarraa Oromootti Duulanii maal akka
Oromoorratti dalagaa turan seenaan katabee lafa kaa’ee darbeera.
Qayee fi qabeenyarraa buqqisanii Saamaniiru, hidhaniiru,
ajjeesaniiru, biyya isaa kan ofii godhatanii irra garmaamaniiru. Irra
garmaamas jiru.Yoo isaan qabeenya isaan biyya isaa keessatti
fandalalan Oromoon hiyyummaa daangaa hinqabne jalatti kufee
mankaraaraa jira.
Wayyaaneen miila weertoota Habashoota kana dhahattee ykn hordoftee
haaluma walfakkaatuun qawwee qabattee Oromootti waggaa 25n dura maqaa
bilisa baasaatiin weerara gaggeessite akkuma hunduu quba qabutti
waggoota 25n darbaniif ummata Oromoo hiraarsaa jirti. Har’a Oromoon
biyya abbaa isaarrati mirga takkaawuu hin qabu. Odoo qabuu dhabeera,
beela’eera, beela’aas jira. qabeenyumaa fi biyya abbaa isaarratti
hidhaa fi ajjeechaan guyyuu waraana sirncihaatiin irratti raawwataa
jira. Wayyaaneen Laga danuu ceetee Oromootti duulte abbaa qayee fi
qabeenya Oromoo taatee ykn humnaan dhaaltee abbaan biyyaa Oromoon
ammoo halagaa ta’ee qayee fi qabeenya isaarratti ajjeefamaa jira.
Mana hidhaatti guramaa jira,Kan hafe ammoo biyarraa godaansifamaa
jira.
Oromoon daangaa malee hidhamaa jira, ajjeefamaa jira, biyyaa
godaansifamaas jira, darbees Qeeyee fi qabeenya isaarraa humnaan
buqqifamee qabeenyi isaa kan Wayyaanootaa fi waayiloota isaanii
ta’eera. Qabeenyi Oromoo kan wayyaanee ta’eera yoo jedhamu ragaa malee
miti, ykn maqa baleessiif waan jadhamaa jirus miti. Ajjeechaanis
ta’ee hidhaan darbees saamichi daangaa darbe kun dhugaa
addabaabaayitti muldhachaa jiruudha. Ifatti ta’aa jira waan ta’eef
kan wal nama mormisiisuus miti.
Saamichaa fi ajjeechaa guutuu Oromiyaa keessatti waggoota 25n darban
bara bittaa wayyaanee ummata Oromoorratti raawwataa turee fi jiru
dhiifne mee asuma dhiphifnee yakka Giddu galeessa Oromiyaa Finfinnee
fi naannwa Finfinneetti waggoota 25n darbaniif keessumaa baroota
dhihoo as raawwatan kaafnee yaa ilaallu. Waan wayyaaneen naanoo
kanatti qofa dalagde yoo kaafnee ilaalle dhiibbaan siyaasaa fi
diinagdee ammamii akka Oromoorratti raawwachaa turee fi jiru
argisiiftuudha, Ykn dhugaan naannoo kana jiru waan gutuu Oromiyaa
keessatti dalagamaa turee fi jiruuf ragaa guddaadha.
waggoota 25n darbaniif keessumaa baroota dhihoo as Finfinneen akka
malee bitaa fi mirgatti, kaabaa fi kibbatti balattee Oromoon naannoo
kana jiruu fi innumti rakkoo hedduun xaxamee finfinnee keessa
jiraataa ture qayee isaa durii hin jiru.Ta’e jedhamee Wayyaanootaan
buqqifamee qayeen isaa dhabeera. Humnaan dhaalameera. Abbootiin
haangoo Wayyaanee fi waayiloonni isaanii lafa qonnaan bulaa naannawa
Finfinnees ta’ee kan Oromoota Finfinnee keessa jiranii saamuun
qircataniiru. Oromoon qayee fi qabeenyarraa buqqaye kun kuun biyyaa
baqateera, kuun waardiyyaa fi hojjettuu mana namaa ta’ee biyya abbaa
isaa irratti gabrummaaf saaxilameera.
Maastar pilaaniin finfinnee fi naannoo ishii walitti dabalu dhiiga
ilmaan Oromootin haa dhaabbatu malee ammalleen Finfinneen kaabaa
kibbaan bahaa, lixaan finfinneen babbalachaa manneen har’aan kuma
dhibbootaan lakkaawwaman dureeyyoota Tigraayii fi waayiloota
isaaniitiin ijaaramaa jiru. Kaampaanoonni Wayyaanee baldhinaan lafa
Oromoo fudhatanii Oromoo qayee fi qabeenyarraa buqqisaa jiran hedduu
ta’anis adda durummaan garuu dhaabbanni ykn kaampaaniin Ayaat
jedhamu akkaan beekamaa fi erga dhaabbateeyis waggaa 20 gaheera.
Dhaabbanni wayyaanootaa kun waggoota 15 oliif finfinnee gama kaaba
bahaatin ykn kutaa magaalaa Eekkaa fi Boleetti, lafa qonnaan bultoota
Oromoo hiktaara kuma hedduun lakkaawwamu gatii hektaara tokkoof birri
tokko hin caalleen saamee tigrootaa fi Habshoota isaan dura finfinee
keessa turan waayiloota wayyaanee duroomseera. Hara’a mana tokko
Aayaat amma miliyoona 10tti gurgurataa jira.
Akkuma yaadatamu gaafa lafti kun humnaan irraa fudhatamu waggaa 15n
dura jechuudha; qonnaan bultoonni Marii Loqee, naannoo Eekkaa fi
Boolee Bashaalee “መገናኛ፣ሲ ኤም ሲ CMC, ሃያት መንደር” Lola lafa keenya hin
kenniinu jedhu kaasanii baayyeen isaanii ajjeefamanii, hidhamanii,
bakka buteen isaanii dhabameera. Kuun biyyaa baqataniiru, kan hafan
ammoo kadhattuu, hojjettuu mana namaa fi waardiyyaa ta’anii hiyyummaa
bara baraa jalatti kufanii hafaniiru. Kan dhuunfaan lafti qonnaan
bulaa Oromoorraa saamame kennameefii ijaarratanis lakkoofsa akka hin
qabne namni Finfinnee kallattii afaraniinuu arge ni beeka. Hara’a
saamichi kun Sandaafa, Laga-xaafoo, sabbataa, buraayyuu,
Duukam,Sulultaa fi Alam ganaa, gaheera.
Mee saamicha karaa kaampaanoota wayyaanee maqaa nama dhuunfaataniin
dhaabbatanii Oromoo qayee fi qabeenyarraa buqqisaa fi saamaa jiran
dhiifnee kan karaa wayyaanee maqaa mootummaatiin raawwatu ammoo haa
ilaallu.
Wayyaaneen manneen kondominiyeemii kuma dhibbootaan birri
biloyoonnii hedduun itti dhanagalahe ijaaraa akka turtee fi jirtu
himachaa turte, himachaas jirti gaafiin asirratti ka’uu qabu eenyutu
manneen kanatti gala jira? Qabeenya eenyutiin ijaarame kan jedhuudha?
Manneen kondoominiyeemii jedhaman kunneen kan ijaaraman shakkii fi
mormii tokko malee bunni, beelanni, warqiin fi albuudoonni naannoo
Oromiyaatii daangaa malee saamaman gurguramaniiti. Galii achirraa
argamaniini. Sibilli bitamu, kaffalatiin Ogeessaa, Simintoon,
cirrachi, dhakaanilleen osoo hin hafin kan guuramee ittiin ijaaramaa
jiru Oromiyaa keessayi. Kan manneen kanatti galaa jiru hoo eeynu. ?
Oromoon maala manneen qabeenyi isaa itti dhanagalahee ijaaraman
kanarraa argataa jira? Deebiin homaa kan jedhuudha.
Manneen kana argachuuf jiraataa magalaa Finfinnee ta’anii waraqaa
eenyummaa magalaa qabaachuun dirqama. Gaafiin asirratti ka’u Oromoon
magaalaa finfinnee keessatti hojii humnaas haata’u kan ogummaa hojjetu
waraqaa eenyummaa hin qabu. Argachuus hin danda’u. Maaliif jennaan kan
waraqaa eenyummaa jiraataa Finfinnee wabii ta’ee namaa baasuu danda’u
nama duraan dursee magaalattii keessa jiraacha turee fi mana jireenyaa
qabuu dha. kan gaafa Oromoon weerarmeerraa kaasee Finfinnee keessa
jiran ammoo irra guddaan isaanii Amaaraa fi Tigroota har’aati. Isaan
ammoo lammii isaanii baadiyyaadhaallee osoo hin hafin waamanii
waraqaa eenyummaa jiraataa Finfinnee wabii ta’anii gandarraa baasuun
wal fayyadaa jiran malee odoo du’aniiwuu Oromoof hin baasan. Oromoon
isaan biratti “Shororkeessadha” waan jedhamuuf eenyuyyuu Oromoof wabii
ta’ee warqaa jiraataa magaalaa Finfinnee hin baasuuf. Hara’a
Amaaraa fi Tigrootaatu wabii walii ta’ee kondominiyemif galamaawa.
Isaantu carraa mana jireenyaa qabeenya Oromootin ijaaramee argachaa
jira. Oromoon ammoo mana isaanii irraa kireeffatee jiraata. kanarraa
ka’uun manneen kaampaanii dhunfaatiin ijaaraman lafa Oromoorratti
Oromoo buqqisuun ijaaramanis haa ta’u kan maqaa motummaa wayyaaneetiin
ijaarman kana keessaa Oromoon qooda hin qabu. Bu’aan Oromoo lafa isaa
saamamuu, qabeenya isaa itti dhabuu fi xurii manneen kana keessaa itti
dhangalaafamuun sa’aa nama isaa dhabuu dha.
Kun yakka sanyii balleessuu isa olaanadha Genocide . Gocha calliufamee
ilaalamuu qabus miti. Babalanni maqaa maastar pilaanitiin taasifamuuf
ture Oromoon dhiiga isaatiin ofirraa ittiseera. Haata’uutii yakki
Oromoo qayee fi qabeenyarraa buqqisuu karaa adda addaatiin akkuma
itti fufeetti jira. Biyya Oromoo Finfinnee keessatti biyyi biraa
ijaaramaa jira. Kana hubachuu fi itti dammaquun falmii eegalame
jabeessanii itti fufuun ammoo dubbii fardii fi murteessadha!


text:
“Ijoolleen kun guyya gaafa FDG jalqabe Godina W/Lixa, Aanaa Gulliso, ganda Calliyaa Eekkatti rasaasaa wayyaneen rukkutamaan yeroo ta’uu, Warri jalqaba laman karrasaa Calaa fi Guutuu Abarraa lubbuun isaanii lafarra dabartetti. Kan sadaffaa Lalisaa Bantii gaafas rukutamee lubbuun baraartee jirti. Yoo akka carraa suuraa isaanii kana hin arganne jedhen isiinii erge akka isin document gootaniif!”
Check Also
Reactions to the Ethiopian conflict
In a sign of growing concern in Washington about the Civil War in Ethiopia, the …


text:
MAQAA ABBAA KAN ILMAA KAN AFUURA QULQULLUU WAAQAA TOKKO AMIIN!!!
Naxalaa laphee kee miiccadhu!
Falaasamni jireenya namaa baay’ee garagara. Tokko tokkoof jireenyi gatii dhabeessa dha. Tokko tokkoof immoo jireenyi baay’ee meeshaa mi’aawaadha. Inni kaan umurii isaa xumuree kan nama biroo dabalee osoo jiraatee ni gammada. Tokko tokko immoo umurii isaaf kennamte iyyuu xumuruu dadhabee du’a gamaa gamasii waamaa oola. Anaaf garuu jireenyi jiraachuus du’uus miti. kabajamuus, salphachuus, duroomuus, hiyyoomuus miti. Bituus bitamuus miti. Sirumaayyuu uumama dinqisiifachuu dha malee. Sirrii ta’uuf dhiisuu hin beekuu. Kan sammuun koo fudhate dubbachuu nan jaalladha.
Yeroo tokko tokko mana koo taa’uu dhiisee akka saree amala badaa qabduu kanan naanna’uuf jaaladheen miti. Yoon sosochoo’u ykn namoota gidduu yoon ga’u dhimmoota tokko tokkoo hin dhabun turee. Irra caalaa maalummaa jireenyaa kanan beeku namoota waliin yoon dabalamuu fi fedhii namootaa yoon dhaggeeffadhu qofaadha. Kan nama ajaa’ibu daandii jireenyaan hin beekne illee oduu irraan argadha. Kanaan ala garuu namni maaliif akka jiraatuu, anis maaliif akkan jiraadhu hin beeku. Hundumarra immoo dureessota waliin yeroo koo dabarsuu irraa hiyyeessota waliin yoon oolu caalmaattin waa’ee jireenyaa baradha. Sooressoota irraa qarshii, hiyyeessota irraa ammo rakkoon baradha. Mana barumsaa galee beekumsan argadhe gad kan hin taaneen maalummaa namootaa qorachuudhaan uumama nan beeka.
Sanbata dilbatatti bari’u ganamaan hirriiba kootii ka’ee, dhibaa’ummaa koo irraan kan ka’e sirna Galateefannoo (qiddaassee) guutuu hordofuu dadhabus yoo xiqqaate Bataaskaana dhungadheen tsabalas dhuga jechuun mana dhiphoon keessa jiraadhu keessa ba’ee gara Mana Kiristaanaa imala koon itti fufe. Daandii hundi adii adiin guutamee jira. Namoota gara Bataaskaanaa deddeebi’an fagootti yoon ilaalu miirri gammachuun tokko ana keessa dhidhiitataa jira. Kiristaana ta’uu koos nan jaalladhe, ittinaan boones. Battaluma kana hundumaatti Si’ooliifi Gahaanamni (ibida bara baraa) Gannatiifi mootummaan samii natti yaadataman.
Yeroo hunda kan na ajaa’ibu yoon Si’oolii fi Gahaanama yaadadhu naan dhiphadha. Maaliif yoo jedhame hojiin koo hundi Si’oolii fi Gahaanamaf kan nageessiisu malee gara Gannataafi Mootummaa Samii kan na galchu waan hin taaneefidha. Kanaaf yeroo aduun na gubdu hunda ibiddi Gahaanamaa yoo na nyaatu akkam ta’uu faniin ofiin jedha. Ibbida biyya lafaan shiroo gaafan hojjedhu afuurri ittoo harka koo irra yoo bu’u miira natti dhagahamuun ibidda samii jiru akkamiin danda’uufan akkan jedhu na taasisa.
Sa’aatii kanatti namoota adii adiin guutaman ilaalee murtii samii yoon yaadadhu waaqayyoon waliin falmiin eegale. Isaan kanallee itti hin murteessu, akkamitti kiristaanota akkanaa ibiddatti gataa? Jechaa hojii koo malee hojii Uumaa keessa galee falmaan jira. Falmii koos ofumaa deebii itti kennuun “ gonkumaa ummata kana fakkaatan illee itti hin murteessu, adii adii uffatanii abaaboo fakkaatanii ifanii motummaa samii keessa jiraatu malee” ofiin jedhe.
Ija koon qaama koorra deddeebisaa qeensa miila koo irraa kaasee hanga oliittin ilaale. Galata Waaqayyoo anis akkuma namoota adii ta’ee jira. Itti murtaa’uu hin qabu namootan jedhee falmaafii ture cinaa hiriireen jira jechuuudha. Miirri gammachuu tokko qaama miiraa koo uwwise. Sababni isaas namoota itti hin murtaa’uu jedhe waliin waanan jiruuf anattis hin murtaa’u. Waaqayyoo gooftaan uffanaafi deddeebii Mana Kiristaanaa kana fakkaatu ilaalee gara si’oolii akka nu hin gatne waanan mirkaneeffadheef akkan itti dhiyaadhetti na gammachiise.
Deemsa koo itti fufeen jira. Irraa caalaa naannoo seensa teessoo patiriyaarikii qulqulleettii qulqullootaa daandiin konkolaataa illee osoo hin hafiin namaan guutamee jira. Namoota tokko tokko qofaatu hojiif oliif gadi fiigu. Namootni baay’een garuu Bataskaanaa yoo ba’aniifi galan mul’atu. Namootni adii hin uffatne, kan hojiif olii gad fiigan garuu na gaddisiisan. sababni isaas nuti warreen adii uffanne yoo bilisoomnu (qulqulloofnu) isaan uffata hojiin oliif gadi fiigaa jiru waan ta’eef.
Fuulduratti uffata adiin namoota guutaman ilaalaa, gammachuun isaanitti makamuuf daandii qaxxamuruuf ibsaa tiraafikaa bira akkuman ga’een ‘imaltooni miilaa dhaabadhaa, Konkolaataan deemi’ kan jedhu mallattoon diimaa fi magariisaa mul’ate. Aniifi namootni naannoo koo yoo dhaabannu, konkolaataan hiriiranii turan aariitiin motora iyyisiisaa akka bishaan abbayyaa yaa’uu eegalan. Agarsiifni kun na gammachiisee osoon ofii koo waliin haasa’aa jiruu…………’’sobdoota (gati-dhabeeyyiiwwan ) akka naxalaaf osoo ta’ee yoona Jannatni guuttee turte” sagalee jedhuun of duubaa dhagahe. Laliisni laphee koo abdiin guutame ture akka baala mukarraa cite gogee yoo kishiishiishhhh jedhuun natti dhagahame. Garan sagalicha dhagahettin gara gale. Uffata ciccitaa uffatee jira. Isa nuti “MARAATAA’’ jennuun san fakkaata. Hasawaa isaas itti fufe……….’akka carraa akka naxalaa keenyaa jireenyi keenyaas adii osoo ta’ee heehheeeheeeee…”jedhee kolfe. Ofaan qoradhe addeenya baaqqee, addeenya jireenyaa. Ani isaan kam keessa akkan ta’e beekuuf bakkan dhaabadhutti yaaduun eegale. Naxalaa kon ilaalee cabbii fakkaata. Jireenyaa koon taajjabe, riigduu uffata haadholiin ittiin eelee biddeenaa qulleessan caalaa gurraacha’eera. Hasaa isaas itti fufe………….”kiristaanummaa jechuun Kiristoosini kan moggaafame. Kiristoos immoo qulqulluufi gooftaa dhugaati. Yoo fannifamuus hundaafidha!!!!!!!!!! Ati hiyyeessa, ati maraatadha, ati cubbamaadha, ati gosa hin qabdu, ati daandii irra bulta, hin jenne. Maal kana qofa fooniifi dhiiga isaa qulqulluu osoo nutti hin waakkatiin muree kan nuuf kenne nama osoo adda hin qoodiin ture. Ana isa hiyyeessichaafis isin warra abbaa yeroofis ni kenne. Isin garuu aangoo keessan ishii lafarraa xiqqoo saniin, qabeenyanis ta’ee kan biroon nama filattu. Hiyyeessa akka kootii kennuu dhiistanii dacha dachaan isa siniif deebisuuf kennuu filattu. Naxalaa fi jireenya yoom wal fakkeessitu laata? Dhugaa isaa sinitti himuu! isin irra ana isaa abbaa uffata ciccittuu kana wayyaa…….ihihhhiiiihhhiihiiihiihihihihihih” jechuun kolfa keessaa fuudhe. Inni ni kolfa ani nan boo’a.
Bitaa natti gale. Ofis gaafadhe. Inni akkuma jedhe, Kiristoos nama osoo adda hin qoodiin hundaaf waaqa beenyaa nuuf ta’edha. Ani immoo kan qabutti kan dhiyaatu, bakka bu’aan jirtutti kan argamu, kennaa (makliitii) koo kanaan awwalu ture.
Haasawwaan nama kana keessaa koo jeeqaa jira. Namni hunduu nadhiisee deemee jiraa, ani garuu haasaa isaa dhaggeeffaataan jira. “Gidduu keessanii nama tokkoof yoo gochuu dhiistan anaafis hin goone” kan jedhu barumsi Kitaaba Qulqulluu natti yaadatame. (Mat 25:41-45) Dandii irra yoon deddeebi’u namni kun waan rakkateef qofa guyyaa tokkoof yadadhee hin beeku. Dhugaa Jireenya koo yoo natti himu, anis gatii koo fudhachuuf dhaabadhee jira. Kennaadhaan yoon madaalamu duwwaan turee.faallaa naxalaa (baaqqee) koo jireenyi koo akka dukkanaa ta’uun hubadhe. Barsiisaan maraataa fakkaatu kun dubbatee waan xumurate hin fakkaatu. Anis laphee koo banadheen barataa jira, innis na barsiisaa jira. Ani isa ilaalaan jira, inni garuu bakka duwwaatti ija babaasee dubbata.
“ilmi namaa jaalala dhabe,jaalallii bu’uraa hundati Gooftaan keenya foon fi dhigaa isaa kan nuu kenne jalalaa Isaatiini. Nuti immoo jaalala fi jireenya keenya kennuf yoo nutti guddate ………… Kan biraa yaa hafuutii obboleessa keenya ija jaalalaan kan ilaallu meeqa keenyaa dha.
Jaalalaaf kan nuuf kenname foon isaa yoo nyaachuu, dhiiga Isaa dhuguu dura, obbolessaa keenyaaf jaalala kennuutu dursuu qaba.
“Namni namaf jaalala yoo kenne maaltuu itti hir’ataa? Jaalala kennuun ni kanfalchiisa laata? luboonni tokko tokkoo iyyuu waa’ee jaalalaaf kan fannifame foon gooftaa keenyaa osoo qophessanii namaaf qoodanii, ani fudhachuuf yoon deeme dhugumaan jedha naaf hin kennan (adii kan ufatte yoo dhaqee immoo fudhattuu malee jedhanii ni eyyamuuf ta’a) dhugaa isinitti himuuf isin irraa nuti waarri daandii irratti kufne jaalala qabna. ( yoo xiqqaatte waliin qorra qooddannee waa’ee jaalalaaf nuti qorree jira.”
Dubbiin isaa mar’immaan koo na nyaatee; imimmaanis na hudhee, jaalalas yaadadhe. kan qabu nan jaaladha, kan hin qabnee immoo hin jaaladhu. Kan biroo yaa hafuutii gara- laafettii haadha koo iyyuu ergan irraa addaa ba’etii waggaa torba lakkofsiseen jira. Dadhabdee na barsiifte, beela’aa na nyaachiste, itti qorraa na uffiste. Har’a garuu of danda’een ishee dagadhee; bilbilaa illee bilbileefii jabaadhu jedhenii hin beeku. Jaalala hin qabu waan ta’eef.
“Dhaga’ii, dhaggeeffadhu gara Mana Kiristaanaa” naan jedhe. Akka rifachuu ta’een gurra koo gara sagalee guddiftuu Mana Kiristaanaatti qabe. “ፍቅር ሰሀቦ ለወልደ ሀያል እመንበሩ ወአብጽሆ እስከለ ሞት” sagaaleen jedhu natti dhagahame. (jaalalii Waaqayyoon Ilma isa jabaa teessoo Isaa irraa buusee hanga du’aattis geessise). “argitee lubichii ni dubbata. Garuu jechiicha osuma dubbatanii iyyuu kan raawwatan xiqqoodha. Baayyooliin namootaa konkolaataa manaan osoo basha’anii gamoo irra taa’anii osoo asii gad ilaalanii cooma murachaa, booka unachaa hiyyeessa lammii isaanii hin yaadatan. Kan biroo ha hafuutii lubni lubaaf illee yeroo itti hin gaddinetu mul’ata. Manni Kiristaanaa kan hundaati. Namootni tokko tokko garuu kan dhuunfaa isaanii godhatanii yoo saaman, yoo fira isaanii ittiin gargaaran argina. Argitee jaalalli jiraachuuu dhabuu jechuun kanadha. Tajaajiltoonii mana kiristaanaa lama jireenya gosa lama jiraatu. Kan murtaa’an karaa tokkos karaa biroos jireenya bareedaa yoo jiraatan kan murtaa’an immoo jireenya gadadoon yoo dabarsan argina“ kanan dhagahaa jiru humna kootii ol waan ta’eef kanaa ol osoon dhaga’uu baadheen jaalladhe. Deemuufan duubattis jedhe. “dhaga’i obbolleessa koo” naan jedhe. Maaliif ana irratti akka xiyyeeffate naaf hin galle. Tarii cubbuun koo kan warra kanii caalee ta’a laataa? Moo ani warra kaan irra xiyyeeffadhee waanaan dhaggeeffadheef ta’a laata? Naanna’een “oooo” jedheen. Gama tokkoon maal naan jechuufi laata jedheen sodaadhe, gama biroon immoo maarataan “oooo” jechuun koo namoota biratti ana iyyuu maraataa na jechisiisa jedheen yaaddoo natti uume. “naxalaan kee baay’ee xuraa’ee jira. Miiccadhu tolee?. Yoo dandeesse kan namoota biroos waliin miiccisisiif ” naan jedhe. Naxalaan koo erga miicamee guyyaa sadi iyyuu hin taane. Naxalaan koo kan miicamedha, ilaalaan jira miti? Maal isaan miiccaa? Naxalaa xuraa’e yoo qabaatte, si’iif miiccuu nan danda’an” jedheen. Kkkkkkkkkkkkkk kkkkkkkkkk hhhhhhhhhh hhhhhhhhh jedhee natti kolfee “yaa lammii koo anaan illee erga miiccitanii turtaniitu. Maraataa, kan gatii hin qabne, jechuun na hamachaa, na nyaachaa ba’aa koo baattaniittu. Waanuma kamiifuu naxalaa laphee kee miiccadhu.”naan jedhe.
Jecha cimaadha. “naxalaa laphee kee miiccadhu” kan naaf gale amma kunoo. Edaa miicaa kanan ture naxalaa jirbii qofa, edaa naxalaan laphee koo ni hafa, miicamees hin beeku. Naxalaa laphee koo gochaa fi naamusa kiristaanummaan tokko taasisee uffachuuf , miicees qulqulleessuuf, Waaqa koonis wal argachuuf, jecha baay’ee ulfaataafi jabaa kana “naxalaa laphee kee miiccadhu” buusaa baasaa SAAMUNAA GAABBII GALUU BITACHUUF Gara Luba Abbaa Lubbuutti imale!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!
GALANNI WAAQAYYOOF HAA TA’U!!!
B/sa D/n Shaanbal Nuguseen. Adoolessa 27/2007 B.A


text:
Gamtaan Awuroopaa imala waraanni Afrikaa Mozaambiik keessaa qabuuf kan ooluu deggersa maallaqaa kennu dacha shaniin dabaluuf karoorfachuu isaa galmeen jaarmayichaa keessaa argamee ibsee jira.
Kunis Haleellaa hidhattonni Islaamaa proojektii Gaazii iddoo Sanaa irratti gaggeessuuf sodaachisaa jiran ittisuuf yoo ta’u, wanni achi irraa argamu gamtaan Awuroopaa Gaazii Rashaa irratti hirkachuu hanqisuuf gargaara jedhamee jira.
Sababaa duula waraanaa Yukreen irratti gaggeeffamuu maddi Eneerjii Awuroopaa akka xiqqaatu gochuun, handaara galaana Mozaambiik gama kaabaa keessaa Gaaza akka barbaadan taasisee.
Iddoo sanatti kaampaanileen boba’aa kan biyyoota gama dhiyaa Gaazii uumamaa bifa dhangala’an omishuuf hojii ijaarsaa guddaa hundeessuuf karoorfatanii jiru.


text:
Hospitaallii waliigalaa fi kooleejii Meedikaalaa Nagallee Arsii dhiyeenya kana hojii tola-oltummaa kan moora ijaa baqaqsanii yaaluu gageessee jira. Tajaajiila wal'ansa fayyaa adda addaa kennuun alattis ogeessoota fayyaa kan sadarkaa adda addaa leenjisee kan eebbisisee ta'u Daayreektarri olaanaa fi ogeessa fayyaa daa'immanii dhaabatichaa kan ta'an Dr. Balaayneh Lataa ibsanii jiru.Gaaffii fi deebii gaggeeffame caqasaa.
Qophii Fayyaa
- Jaalannee Gammadaa
Kanaas caqasuu feeta ta'a
-
-
-
-
-
30-09-2022
Himannaa ABUT fi Deebii Kenname
-


text:
Torbeewwan kana mootummaan Wayyaanee haala isa mudatee jiru keessatti sodaachuu irraan daandiiwwan irratti konkolaataa dhaabee sakattaaisuu gabaasuun kenya ni yaadatama, haaluma kanaan har’ammoo mooraan barnootaa olaanoo Yuuniversitiilee keessaa fi ala humna waraana isaa qubachiisee kan jiru suuraan Qeerroon gabaasa isaa dhiyeessuun kan ibsuudha.Halkan edaa mooraa yuuniversitii kiiloo 6 fi kiiloo 4 keessa barattootni sabbontotni Oromoo waraqaa balaliituu dabaa fi dhumiinsa ilmaan Oromoo biyya keessaa fi biyya ollaatti raawwatamaa jiruuf itti gaafatamni mootummaa Wayyaanee tahuu qaba kan jedhuun barruun darbamee mul’atee ture tikaa fi qaama dhokataa mooraa keessaa qabuun halkanuma funaanamuu Qeerroon gabaasee jira, haaluma kanaan har’a ganama irraa kaasee daandiin konkolaataa naannoowaa Yuuniversitii Kiiloo 4, 5 fi Kiiloo 6 waraana Wayyaaneen qabamee jiraachuu Qeerroon gabaase.
Haalli kun Yuuniversitii Madda Walaabuu, Bulee Horaa fi Haromayyaattis halkan edaa Ebla 24, 2015 Qeerroon waraqoota barattoota dammaqsuu fi mootummaan Wayyaanee gocha suukkanneessaa ilmaan Oromoo irra gahaa jiruuf iti gaafatamaa fi seeratti dhiyaachuu akka qabu maxxanfamee akka bule Qeerroon gabaasee jira, yeroo ammaa humni waraanaa naannowan dhaabbilee barnootaa olaanoo sodaatu qubachiisee akka jiru gabaasni Qeerroo addeessaa jira.


text:
Qurxummii Lukkuu Gaalaanaa jedhamuun beekamu beeytuu?
Tafakkur: Albaakoor (Albacore)
Qurxummiin Albaakoor jedhamuun beekkamu kun gosa qurxummiilee soorataaf oolan kan Tuna jedhamuun beekkaman keessaa isa tokko. Dabalataanis maqaa ‘lukkuu galaanaa’ jedhmuunis ni waamama. Sababni lukkuu galaanaa jedhamee waamameefis, foon isaa gabaarratti akkaan barbaadama. Gatiin isaatis qaaliidha. Haa ta’u malee foon Albaakoor kan gara heemisfeera kaabaatti argamuu soorataaf hin oolu. Sababaa kanaa ibsuun dura, waahee qurxummii kanaa qabxiilee muraasa haa ilaalluu.
Albaakoor xixiqqaa arguu yoo barbaaddan, bishaan keessa gad fagaattanii deemuun isinirraa hin eeggamu. Ilmoolee fi dargaggeeyyiin Albaakoor gama gubbaa bishaanii dhihaatanii jiraatu. Warri umriin bubbulee fi dulloome ammoo qilee keessa gad fagaatanii guyyaa isaanii eeggatu. Ulfaatinnaa fi dheerinni Albaakoor garaagarummaa ni qaba. Walumaa galatti inni guddaan haga meetira tokkoo kan dheeratu yoo ta’u, ulfaatinni isaa ammoo kilograama 36 ta’a. Kormaan Albaakoor dhaltuu haalaan caala. Qaamni isaa kan gama gubbaatti argamu bifa cuquliisaa fi calanqisaa qaba. Garaa jalaatiin ammoo bifa meetii fi adii qaba. Albaakoor qaama dheeraa, gogaa laafaa fi eegee dhanquu qaba.
Albaakoor uumama foon sooratu keessatti ramadama. Lubbu qabeeyyii bishaan keessa jiraatan gosa heddu soorata. Sirna daakinsa soorataa haalaan saffisaa tahe waan badhaafameef, guyyatti soorata heddu sooratuu qaba. Yoo xiqqaate guyyaa keessatti, soorata ulfaatina qaama isaa tokko afraffaa ta’u sooratuu qaba. Yoo waan sooratu dhabe anniisaa qabbana bishaan keessaa ittiin dandamatu dhabee rakkachuu danda’a.
Albaakoor garee guddaa uumee qubsuma kilomeetira 30 bal’atu keessa jiraata. Qubsuma kana keessattis Albaakoor heddutu waliin jiraata. Haa ta’u malee yeroo hunda bakka tokko qofa qubatanii hin jiraatan. Yeroo hunda naannawa nageenya isaaniitiif amansiisaa ta’ee fi soorata miseensa isaanii hunda quubsuu danda’u argachuudhaaf godaansaan jiraatu. Wayta bakka tokkorraa bakka birootti socho’an kanas saffisa guddaan galaana daaku. Saa’aa takka keessattis kilomeetira 80 imaluu danda’u. Eega daakkaadhaan imalanii bakka isaaniif ta’u argataniin boodas qubsuma akkaan bal’aa ta’e koloneeffatanii jiraatu.
Qurxummiin kun yeroo dheeraa bishaan daakaa jiraata. Sababaan sa’aa dheeraaf bishaan daakuuf ammoo waan laaftuu miti. Qilleensa gahaa gara qaama isaa galchuudhaaf dirqamatti olii gad socho’uu qaba. Yoo olii gad sosocho’e qofa qilleensi gara giilii isaa seenuu danda’a. Kanaafuu guyyaa guutuu bishaanuma daakaa oola jechuudha.
Diinni hamaan uumama kanaa ilma namaati. Biyyoota Indastariin guddatan kanneen gara Kaabaatti argaman keessatti, keemikaalonni warshaalee garagaraa keessaa bahan uumama kana miidhutti jiru. keessattu albuudni meerkurii jedhamu, foon qurxummii kanaa balleessaa jira. Sababaa kanaaf qurxummiin kun kan gara heemisfeera kaabaatti argamu soorataaf hin ta’u. Namni foon qurxummii naannoo kanaa soorate, dhukkuba adda addaatiif saaxilama.
Naannawa keemikaalli bishaanitti hin jiffamnettis diinni hamaan uumama kanaa ilmuma namaati. Akkuma jalqabarratti ibsame, foon qurxummii kanaa akkaan qaaliiifi barbaadamaadha. Dabalataan uumamaaleen akka Shaark, Billfish fi sanyiileen qurxummii birootis uumama kana bishaan keessatti adamsanii waan soorataniif, lakkoofsi uumama kanaa haalaan xiqqaachaa jira. Adeemsi amma jiru kun haala kanaan yoo itti fufe, uumamni kun rakkoo keessa galuu danda’a. Ammaaf uumama rakkoo jabduuf saaxilamutti dhihaate keessatti galmaayee jira.
Wal hormaanni qurxummii Albaakoor yeroo oowwaatti raawwatama. Akka uumama biroo kormaa fi dhaltuun qaamaan wal tuqanii wal qunnamtii wal hormaataa hin raawwatan, akkuma uumamaaleen bishaan keessaa hedduun isaanii wal horanitti, dhiiraafi dhaltuunis sanyii isaanii bishaan keessatti dhangalaasuudhaan raawwatama. Haadhoon takka waggaa keessatti hanqaaquu miiliyoona 3 ta’u hanqaaqxi. Hanqaaquu kana hunda guyyaa lama keessatti buufti. Kana booda kormaan dhufee hanqaaquu kanarratti sanyii isaa dhangalaasa. Turtii sa’aatii 48 booda hanqaaquuwwan miiliyoonaan laakkawaman kanniin keessaa, irra hedduun isaanii gara ilmootti jijjiiramu. Gariin osoo sanyii dhiiraa hin argatin bishaaniin fudhatamu. Fedhii Rabbiitiin Qurxummiin kun avreejjiidhaan haga wagga 12 jiraata.
Qophii: Abuu Ibtisaam


text: Hundeeffama sochii Qeerroo Bilisummaa Oromoo keessatti koree qindeessaa jalqabaa ta’ee Jaallan isaa waliin sochii jaarmiyaa Qeerroo Bilisummaa keessatti eegala bara 2011 keessa hogganummaa siyaasaan sochii Qeerroo gama hundaan taasisaa osoo jiruu University Harmayaa irraa qabamee waggaa 7 fi walakkaa hidhaan dararamaa turee amma bilisaan bahe.Imala gara Horroo Guduruutti Jaallan isaa hidhaa irraa bilisa gadhiifan waliin godhan irratti simannaaQeerroo magaalaa Harattoon isaanii taasiameen irratti haasaa gabaabaa gootichi Dachaaasaa Wiirruun taasise kunooti.Dachaasaan haasaa isaa irratti ummanni Horroo Guduruu fi Qeerroon goota Oromoo osoo weerara Habashaa falmuu wareegamee reeffi isaa biyya Habashaatti fudhatame Abishee Garbaan akka biyya dhaloota isaatti deebi’uu fi siidaan isaas magaalota keessatti akka dhaabbatuuf dhaamsa qaama mootummaa fi ummata Oromoof dabarsee jira.


text:
Jallisiin Saliixa Omishuun Omishaafi Omishtummaa Dachaan Dabala
Omishaafi omishtummaa Saalixii dabaluuf qoodni jallisiin qabu olaanaadha. Giddugaleessi Qorannoo Qonnaa Baakkoo yaalii geggeessaa tureenis callaan argame dachaan kan dabale ta’uu qorannoo geggeessaa tureen mirkaneeffateera. Haaluma kanaan Giddugaleessichi bara 2014 keessaa jallisiin Saliixni omishame kuntaala 20 ol heektararraa kan argamu yoo ta’u; hanga yeroo dhiyootti omisha gannaarraa giddugaleessaan kuntaala 7 heektararraa argamaa kan ture ta’uun beekamaadha.
Kanaanfuu, hanqina omishaafi omishtummaa Saliixaa mul’atu furuuf jallisiin qooda olaanaa kan qabuufi xiyyeeffannoon kennamee yoo hojjatame galii kana dura argamaa ture dachaan dabaluun kan danda’amu ta’uun isaa beekameera.


text:
Suudaan keessatti Dooniin barattoota fe’attee laga Naayil irra imalaa turte dhidhimuun yoo xiqqaate ijoolleen 22 dhuman
Dooniin barattoota 40 fe’attee laga Naayil ceesisaa turte tun kan dhidhimte kutaa Sudaan naannoo Nile River jedhamu keessatti akka tahe ejensiin odeeyfannoo biyyattii SUNA’n gabaase. Hojjaattoonni yeroo balaa reeffa ijoollee dhidhimanii kan barbaadaa jiran tahuu gabaasni kun ni mul’isa.
Qondaaltonni Suudaan akka jedhanitti, Rooba cimaa bubbee makate hordofuun danbalii hamaa laga Naayil irratti uumameen motorri doonii cabuun balaan kun kan muudate tahuu ibsan. Torbee darbe irraa jalqbee Sudaan keessatti robaa cimaa roobaa jiruun lolaa uumameen, magaalaa Khartuum dabalatee guutuu biyyattii keessatti lubbuu nama 40 kan galaafate tahuu miidiyaaleen Suudaan gabaasan. Kanuma hordofuun mootummaan Suudaan Arba’aa har’aa Khaartuum fi naannoolee roobni itti hammaate keessatti manneen barnootaa akka cufaman labsee jira.


text:
Konkolaataaleen waraanaa fi meeshaalee waraanaan deeman 8 barbadeeffamuu
Tarkaanfii WBOn Giddu-gala Oromiyaa keessa sosso’u, Lixa Shaggar iddoo Taraaraa jedhamuun waamamu, magaalaa xiqqoo kan Jalduu fi Gindabarat gidduutti argamtutti fudhateen, konkolaataaleen meeshaalee waraanaa fi waraana fe’atanii imalaa turan saddeet barbadeeffamuu.
Konkolaataalee kanneen keessaas 6 kan waraanaa yommuu ta'an, 2 ammoo qabeenya dhuunfaa, kanneen dirqamsiifamuun LMKII akka tajaajilan taasifaman ta'uu.
Dabalataanis, mooraan Waraana MKII bakkasitti argamu, kan loltoonni kun keessa maandheffatanii, achirraa ka'uun gara Gindabaratii fi Jalduutti bobba'uun Uummata Oromoo dararaa turan daareffamuu.


text:
Aljeeriyaan filanoo prezidaantummaa geggeessuuf yeroon baatii lamaa gadii hafee jiru kanatti kanneen prezidaant Abdul Aziiz Botefliikaa marsaa shanaffaaf akka hin dorgomne morman daandiitti ba’uun mormii dhageessisaa jiran. Maanguddoon waggaa 82 yeroo ammaa dhibee onneen dhukkubsataa kan jiran yoo ta’u weelcheerii irra ta’anii deemu.
Kanneen prezidaanticha morman magaalaalee gurguddoo kan akka Aanbaa fi Ooraan irratti ba’anii mormii dhageessisaa jiran. Mormiin kun magaalaalee xixiqqoo kanneen biroo keessatti illee geggeessamuun gabaasamee jira.
Sabaa himaan Arabaa viidiyoo poolisiin hiriirtota bitimsuuf gaazii imimmaansu biifu mul’isee jira. Balaa hamaan dhaqqabe garuu hin gabaasamne.
Muummichi ministeeraa Ahimad Ouyaahiyaa haasaa paarlaamaaf Wiixata kaleessaa dhageessisaniin akka jedhanitti angawoonni hiriira sana hanga kan nagaa ta’etti hin morman. Botfilikaan erga bara 1999 qabee aangoo irra kan jiran yoo ta’u akka waajjirri isaanii jedhetti dilbata galgala wal’aansa fayyaaf gara swiizerlaanditti imalaniiru. Deggerisi pdrezidaantichaaf jiru ennaa bara 2014 isaan prezidaantummaaf erra deebi’uun dorgoman caalaa amma cimaa dha jechuu dhaan hoogganaan duula filannoo prezidaantichaa fi muummichi ministeeraa duraanii Abdul Maleek al Sallaal ibsaniiru.
Haa ta’u malee haalli yeroo ammaa jiru wal xaxaa fi to’annaa ala jiraachuu xiinxaltoonni ni dubbatu. Marsaa hojii prezidaant Botfliikaa ilaalchisuun angawoota biyyattii ijoo, dhaaba tajaajila tika nagaa, waraana biyyattii poolisii fi deggertoota przidaantichaa gidduu falmiin jiraachuun gabaasameera.
Prezidaantiin Aljeeriyaa Mormiin Irratti Dhiyaatu Hammaataa Adeeme
- VOA
WAASHINGITAN, DIISII —


text:
Wal-waraansa waggoota lamaa olii tii booda, Finciltoonni Sudaan Kibbaa gara magaalaa Juubaatti deebi’aa jiran. Aaraara Hagayya waggaa dabree keessa mootummaa fi finciltoota gidduutti mallatteessameef kun tarkaanfii ijoo dha.
Finciltoonni kun, waggoota lama dura, yeroo wal-waraansi biyyattii jalqabametti magaalaa Juubaa gad-lakkisanii deeman. Eega mariin araaraa garee isaanii fi mootummaa gidduutti mallatteessamee baatiilee saddeetii booda immoo, amma gara magaalattiitti deebi’aa jiran.
Haga ammaatti loltoota SPLA, ka murna mormitootaa kuma tokkoo fi dhibba sadii ta’an tu magaalaa Juubaa seene. Itti-aanaa ajajaan waraana finciltoota kanaa - Alfred Laadoo Goor kaleessa magaalattii seenanii jiran. Hooggaan finciltootaa – Riyaak Machaaris, mootummicha Prezidaantummaa Saalvaa Kiir-n hoogganamu keessatti taayitaa itti-aanaa Prezidaantummaa qabachuuf, Wixata dhufu kana Juubaa galan.
Humnoota Sudaan Kibbaa gara Saalvaa Kiir fi Riyaak Machaaritti lamatti qoodaman gidduutti wal-waraansa geggeessame keessatti namoota kuma kurna hedduu dhume. Nageenyi waan garagalfamu miti, jedhu – Goor.
Garuu, Goor – Juubaa keessatti waa’ee nageenyaa lallaban iyyuu, bakkawwan birootti wal-waraansi gareelee lamaan gidduu itti fufee jira.
Yunaayitis Isteets, kutaa Baahir El-Ghazal gama Lixaa keessatti haleellaa mootummaan geggeesse balaaleffattee jirti. Ministarri gargaaraan Ministrii Dhimma-alaa Yunaayitid Isteets – Maark Tooner, finciltoonni illee humnoota mootummaa fi uummata haleelluu isaanii ka gabaasaa argatan ta’uu dubbatu.
Juubaa keessatti illee wal-waraansi deebi’ee ka’uu mala – yaaddoo jedhu tu jira. Walii-galteen araaraa sun, akka Juubaa keessatti loltoota mootummaa fi ficiltootaa gidduutti madaaliin humnaa eegamuuf jecha, akka humni waraanaa mootummaa Juubaa irraa kiiloo-meetira 25 fagaatan gaafata.
Garuu, to’attoonni hojiirra oolfama araaraa, akka kana ilaalanii mirkaneeffatan – Mootummaan Sudaan Kibbaa hin ehamne. Finciltoonni illee, “motumaan iccitiidhaan loltoota dabalaa galfataa jira” – jechuun balaaleffatan.


text:
Haati Warraa Jeneral Daraaroo Guyyee humnoota mootummaatiin qabamanii hidhamuu miseensonni maatii himan.
Godinaalee Arsii fi Arsii Lixaa aanaalee garaagaraatti qabata WBO deeggartu jedhuun hidhaa, dararaa fi ajjeechaan hawaasa nagayaarratti humnoota mootummaatiin raawwatamaa jiru hammaachuu jiraattonni dubbataniiru.
Haati warraa Jeneraal Daraaroo Guyyee godina Arsii Lixaa aanaa Shaashamannee ganda Xaaxessaa Dadeessaa irraa qabamuun magaalaa Shaashamannee Ganda 03tti akka hidhaman himu maatin.
Intalti jeneral Daraaroo Guyyeetis erga hidhamtee ji’a tokko guutuuf guyyaan muraasni hafuu odeeffanne.
Bakki General Daraaroo Guyyee itti hidhamanii jiranis Arsii Lixaa magaalaa Adaabbaa ta’uu maatii irraa dhageenye.
Maatiin Daraaroo Guyyee cufti qabata WBO deeggartu, nyaata soortu fi hidhata wajjiin qabduutiin adamfamaa jiraachuu miseensonni maatii himataniiru.
Waytii ammaa kana miseensonni maatii jeneral Daraaroo Guyyee kuun qe’erraa baqatanii, kuun ammoo oyiruu qonna isaanii akka hin qotanne ugguramanii kuun ammoo dhokatanii akka jiran miseensonni maatii OMN dubbise ibsaniiru.
Maatiin jeneral Daraaraa Guyyee humnoota mootummaatiin qabamuun hidhaman kunneen hanga ammaatti mana murtiitti osoo hin dhiyaatin jiraachuus himaniiru.
Godina Arsii aanaalee Collee, Sirkaa, Heexosaa fi Godina Arsii Lixaa aanaalee Shaashamannee fi Nansaboo keessatti qabata WBO deeggartu jedhuun hidhaa, dararaa fi ajjeechaan hawaasa nagayaa irratti humnoota mootummaatiin raawwatamaa jiru hammaachuu jiraattonni dubbataniiru.
Godina Arsii aanaa Sirkaatti namoota qabata WBO degarta jedhuun qabaman keessaa dubartiin Saartuu Bakkalchaa jedhamtu tibbana mana hidhaatii baasanii achi buuteen ishii dhabamuu jiraattonni dubbatan.
Humnoonni waraana mootummaa baal’inaan aanaa Sirkaa keessa qubsiifaman qabata sakattaa WBOtiin hawaasa nagayaa goolaa jiraachuu kan himan jiraattonni, waraana kana kallattii hin taane qabsiisuun kan nu ficcisiisaa jiru dabballoota aanaa Sirkaati jechuun jiraattonni komatu.
Godina Arsii aanaa Heexosaa ganda Sibuu Abaadir jedhamutti immoo guyyaa 2 dura nama maqaan isaa Dirribaa Mitikkuu jedhamu ati deeggaraa WBOti jechuun rasaasa itti roobsuun ajjeesuu jiraattonni himan.
Dirribaan garuu nama siyaasa irra bilisaa kan nagayaan jireenya mataa ofii qofa geggeeffachaa ture ta’uus maddeen keenya ibsaniiru.
Waytii ammaa kana magaalaan Sibuu Abaadir humna waraanaan guutamtee jirti kan jedhan jiraattonni reebicha, hidhaa fi dararaa hammaateen Qeerron hedduun magaalaa gadi lakkisee gara baadiyyaatti baqachaa jiraachuutu himame.
Magaalaa Sibuu Abaadir keessatti dargaggoota rifeensa guddifatan arginaan WBO wajjiin hariiroo qabdu jedhuun qabanii hidhu jedhu jiraattonni.


text:
Qilleensa oowwu ykn jijjiiramu waan hedduutti jijjiira,baddaa ciranii balleessan,aara gurraachaa ykn aara hamaa makiinaa,warshaa,albuudaa fi waan hedduu keessaa bahu fa.Kana dhaabuuf muka dhaabuun fala tokko.
Afrikaan aaraa biyya guddattee nutti dhufetti qilleensa nurraa hammeessee horii nuu baasuu malani jedhanii biyya guddatte himatan.
Woma taateefuu warra gara Itoophiyaatii marii tana dhaquutti jiru keessaa tokkoo Dr.Girmaa Baalchaa,daarektera Fooremii Jijjiirama Qilleensa Itoophiyaati.Fedhiin Afrikaa fi Itoophiyaan maan jennaan, herregaan ykn yaadaan walii galanii akka walqixxee falmii jijjiirama qilleensa kanaa dubbachuu dandahuu jedha.
Addunyaan qilleensa oowwu kana harka shanii diqqeessuu feeti,malii diqqeessaniin ammoo garagar jira,warshaa diqqeessuulleen keessuma jirti.Wardhaa diqqeessuun ammoo biyya guddattee dhiba.
Itoophiyaan jijjiirama qilleensa kana akkamiin faluu dandeetti jennaan Dr.Girmaan.
“Yoo dandeettiin kiyya oli kahe muka dhaaba... teknoolooji argachuu qamna beekumsi keenna oli guddachu qabaa kana godhuuf ammoo horiin nu gargaaraa jedhan” jechuun fedhii Afrikaatii jedha.
Qilleensii jijjiiramu akka Dr.Girmaatti akka biyya Awurooppaa adoo hin tahin bisaan lafa jiraa dhiisii ka lafa jala jiraa,ka muka keessa jiraallee gossee Afrikaa duruu rooba irratti hirkattu rakkisa.
Falii qilleensa jijjiiramee oowaaa deemuun wallaanan guddaan akka ogeeyyotaatti muka dhaabanii qilleensa qabbanaahaa argatanii lafa qabbaneeffachuu, bulchootii addunyaa maan goonaa jedhanii Dohaa,Qataaritti dabran.


text:
Gaafa 22/5/2010 A.L.H tti Kaabinoonni kudha shan ta’an Uummata Bulan keessa jiran walitti qabuun Uummata Oromoo Bulan keessa jiraniin “isin Oroonni as jiraattan Oromoota naannoo isaanii jiraatan wajjin hidhata godhattaniittu; hidhata kanaanis Uummata Gumuz miidhuuf jettuu fi akka mootummaa naannichaatti buluu qabdu” ittiin jechaa turan. Kaabinootiin kun dhalootaan Shinaashaa waan ta’aniif ofii Uummata Gumuziif waan quuqaman fakkeessuun Uummata Oromoo naannichaa fi Uummata Gumuz eenyu caalaa wal jaallatee fi wal kabajee jiraate walitti buusuuf munyuuqaa jirti.
Kun immoo ergama Dr Amsaaluunfaa ji’oota muraasa dura karoorfataa turan waan hojiirra oolchuuf barbaadan fakkaata.
Haa ta’uyyuu malee Uummanni magaalichaa hundi gaaffiin walii galaa isaan cimsanii isaan hubachiisan kan nama boonsudha. Nuti rakkoo walii waliinii osoo hin taane rakkoo misoomaatii; kunis Neetwoorkii, Humna Ibsaa, Daandii, Mana barumsaa olaanaa fi K.K.F waggootii baay’eef waadaa galamee hin raawwatamne yeroodhuma filannoon gahu dhuftanii afaan nu hin faajjessiinaa; gaafa rakkoolee misoomaa qabnu nuuf deebiftan isa kaan dubbanna ittiin jedhaniiru.
Rakkoon walii galaa kuni akka jirutti ta’ee, rakkoon Uummata Oromoo naannichaa immoo mirga namummaa dhorkamuu fi akka lammii lammaffaatti lakkaawamuu akka ta’e beekamaadha. Gaaffiin Uummata Oromoo Naannichaas Oromoo lakkoofsaan danuu ta’eefi walakkaa ol ta’ee naannoo sannarratti dhalatee jiraate mirgootuma kana kabachiifachuudha malee uummata Oromoo kaan wajjin ta’ee naannoo Beenishaangul fi Uummata naanichaa dhabamsiisuuf miti.
Mootummaan Wayyaanees Gaaffiilee bu’uuraa Uummataa deebisuu irra Uummattoota biyyatti wal nyaachisuun qabeenya biyyattii saamuu kan mi’eeffate naannoo sanarrattis yaalii hi nuffamne taasisaa jiraateera. Kun immoo adda durummaan Uummata Oromoo naannichaa mana hidhaatti guuruun, Ajjeesuun, buqqisuunii akkasumas Dhimmoota siyaasaafi dinagdeen hudhee qabuun naannicha gabroomfacuudha.
Kanas kutaalee naannichaa garaa garaa iddoo qabeenyi Uumamaa kannee akka warqee fi kan biroo irratti maqaa cirracha baasuutiin Dhalattoota Tigiree Dhibbaa ol ta’an qubachiisaa jiraachuuniifi kan hafan immoo caal baasii baafne jechuun karaa miidiyaa afaan faajessuun mirkaneessaa jirti.
Kanaafuu Uummanni naannoo Beenishaangul Jiru hundi shira mootummaan wayyaanee karaa lukkeeleeshee xaxaa jirtu uummata walitti buusuun Uummanni naannichaa Mirga hiree ofii ofiin murteeffachuu akka hin gaafanne gochuun qabeenya saamuu akka ta’e hubatee; tokkummaan sirna Mootummaa nama nyaataa kana ofirraa buusuun, Qabeenyaa fi biyya isaa irratti jechuunis, qabeenya Uumamaa, lafa Qonnaa fi kanneen biroo irratti murteessuuf akka qabsaa’u waamicha goona.
Guraandhala 19,2018
Qeerroo Bilisummaa Oromoo Matakkal-Asoosaa irraa


text:
Dhaabbata Hojii Addunyaatti Qajeelfama Raawwatinsa HIV/AIDS fi Addunyaa Hojii Waajjira Hojii
Qajeelfamni kun, wal-ta’insa DhHA fi miseensotaa sadeen isaa, akkasumas walitti-dhufeenya inni miiltota isaa guutuu addunyaa wajjin qabuun kan qophaahedha. Innis, imaammata bakka hojii mijjaa’aa fi sagantaalee ittisaa fi kunuunsaa qopheessanii hojii irra ooshuu, fi imaammata waa’ee hojjettoota damee dhaabbataa hin-taanee keessa jiran baasuuf kan gargaaru qajeelfama qabatamaa hamma kana hin jedhamne, warra imaammata baasaniif, miindessitootaaf, waldaalee hojjettootaa fi miiltolee hawaasaa warra kaaniif kenna.
- Dhaabbata Hojii Addunyaatti Qajeelfama Raawwatinsa HIV/AIDS fi Addunyaa Hojii Waajjira Hojiipdf - 0.1 MB
-
Kana duukaas, “HIV/AIDS”n, mirgoota bu’uuraa bakka hojii miidhaa jira. Keessumaayyuu, haalli kun, loogii fi qoobsii gara hojjettootaa fi namoota “HIV/AIDS” wajjin jiraatan fi isaatiinis miidhaman irratti aggaamameen ta’uun isaa qabatamaadha. Dhibeen kun fi miidhaan isaa, irra caalaatti, namoota dadhabaa ta’an kan akka dubartootaa fi da’imman irratti cimuudhaan, rakkoo gama wal-caaltee saalaa fi daa’imman hojjechiisuutiin jiru daraan cimsaa jira.
Kana irraa ka’ee, Dhaabni Hojii Addunyaa (DhHA), “Qajeelfama Dhimma ‘HIV/AIDS’ fi Addunyaa Hojii” jedhamu fi kan yaada ciccimaa of keessaa qabu baasuuf dirqame. Qajeelfamni kun, tamsa’ina dhibee kanaa ittisuu fi miidhaa inni hojjettootaa fi maatii isaanii irraan gahu salphisuuf, akkasumas dhukkuba kana akka dandamataniif gargaarsaa fi dahoo hawaasaa kennuufiif deeggersa cimaa ta’a. Kanaafuu, waa’ee dhibee kanaa bakka hojiitti ijoo dubbii gochuuf, ejjeta ciccimaa kan akka: “HIV/AIDS” akka dhimma bakka hojiitti beekuu; miindessuu irratti qoobsuu dhiisuu; walqixxummaa koorniyaa; calallii fi eegumsa icciitii; walmarii hawaasaa; ittisaa fi of-eegannoo; fi gargaarsaa qabata.


text:
Komiishinerri mirga namaa Itiyoophiyaa Dr. Addisuu Gebre Igzaabeer tuuta oduuf ibsi isaan har’a kennan gaaffile dhimmootii hedduu irratti ka’eef kan deebiin itti kenname ture.
Magaalaa Moyaalee fi naannoo isheetti sabatiinsi dhabamuun itti fufee jiru fi lubbuun namaa baduun gaaffilee ka’an keessaa ti.Baatilee hanga tokko dura raayyaan ittisa biyyaa tarkaanfii fudhataniin lammiiwwan ajjeefamaniiru. Walitti bu’iinsa dhiyeenya uumameen immoo akkasuma lubbuun lammiiwwanii bade jira. Waa’ee kanaa kan gaafataman komiishinerichi dhimmi isaa qoratamaa jira jedhan.
Akkuma jedhame haleellaan raawwatameera. Lammiiwwanis miidhaaniiru. Qorattoonni keenya yeroo ammaa torban tokko oliif gamas jiru.gabaasa isaaniis nuu fidanii deebi’u. tarii ba’ii qorannoo Sanaa dura waanan jedhu hin qabaatinuu malee, gabaasi qorannaa Sanaa garuu itti gaafatamummaa kan qabu mirkaneessuu akka qabu amantii komishinichaa ti. Itti gaaftamummaa kan nuti jennu tapha jechootaa miti. ykn immoo labsii siyaasaa miti. itti gaafatamummaa mirkaneessuun nuti akka biyyaatti nagaan akka jiraannuuf haqa miraneessuu gama ilaaleen gumaacha ol aanaa qaba amantii jedhu qabna jedhan.
Komaand post ibsa kana dura kenneen yakka saa kan raawwatan miseensonni raayyaa ittisa biyyaa to’annaa jala ooluu isaanii fi hidhannoo hiikkachuu isaanii fuula murtiitti akka dhiyaatan beeksisee ture. Kanneen itti gaafataman yoo jiraatan jechuun gaaffii dhiyaateef.
Fakkeenyaaf bulchiinsi Geedi’oo guutummaatti itti gaafatamaa ta’eera. Naannoo Amaaraa bakka tokko tokkotti kanneen haleellaa raawwatanis itti gaafatamoo ta’aniiru. Naannoo Oomiyaa keessatti poolisoonni haleellaa raawwatan akka itti gaafataman ta’eer jedhaniiru.


text:
Xaalibaan fi Ameerikaa marii nageenyaa yeroo dheeraaf Qaxar magaalaa Dohaa keessatti geggeessaa kan turan yoo tahu, har’a February 29, 2020 lola Afgaanistaan keessatti waggaa 18 oliif geggeeffamaa jiru dhaabuf walii galtee mallatteessan. Sirna mallattoo magaalaa Dohaa keessaatti har’a geggeeffame kana irratti Ministeera haajaa alaa Ameerikaa fi Garee Xaalibaan irraa qondaaltonni olaanoon irrati hirmaatanii jiru. Haaluma wal fakkaatuun qondaaltota mootummaa Afgaanistaan dabalatee bakkaa buutonni biyyoota hedduu, akkasumas UN dabalatee hoggantoonni dhaabbilee idil addunyaa sirna mallattoo walii galtee seena qabeessa jedhame kana irratti argamanii jiran.
Gareen Xaalibaan kanaan dura mootummaa Afgaanistaan bulchaa jiru waliin gonkuma mariif kan hin teenne tahuu ibsaa ture. Haata’u malee torbee dabre waliigalteen xumuraa Ameerikaa waliin eega mallatteeffamee booda, qaamota siyaasaa Afgaanistaan hunda waliinuu mari’achuuf qophii tahuus beeksise. Haaluma kanaan mootummaa fi xaalibaan jiddutti wal amantaa uumuudhaaf jalqaba hidhamtoota dabarsanii walii kennuu irratti mari’achuuf gamanumaa sochiin kan jalqabame tahuu odeeyfannoon ni addeessa.
Gama biraatiin ammoo dhimmi ijoon sanadii walii galtee Ameerikaa fi Xaalibaan mallatteessan kana keessatti hammatame, loltoonni Ameerikaa 14,000 fi loltoonni biyyoota miseensa NATO 17,000 Afgaanistaan keessaa kan bahan yoo tahu, gareen Xaalibaan gama isaatiin hidhattoonni biyyoota biroo biyyatti dawoo akka hin godhanne itti gaafatamummaa kan fudhatu tahuu ibsame.
Lola Ameerikaa fi michuuwwan isii mootummaa Afgaanistaan waliin tahuun, Xaalibaan irratti waggoota 18 ol geggeessaa turaniin, lamiileen Afgaanistaan 34,000 ol ajjeeffamuu fi 100,000 ol ammoo madaayuu gabaasni UN ni addeessa.


text:
#OromoProtests AKEEKKACHIISA (Saffisaan waliif dabarsaa)
Wayyaaneen yaalin ummata Oromoo afaanfajjeessuufi sossobuuf torban lamaan kana goote erga fashalaaye booda, tooftaa haraya baafattee hojitti seentee jirti. Kunis sablammiilee Oromiyaa keessa jiran Oromoon walafaan akaayuudha. Bu’aan isaan kanarraa argachuuf deeman waa lama.
1) Oromofi saboota biroo jiddutti falmaa dalgaa ( horizontal conflict) uumuun humna diinaa nutti baay’iftee, humna keenyas laaffiftee ofii haara galfachuu. Akka waan mormiin deemaa jiru jibbaa
2) Gaafii haqaa Oromoon dhimma Finfinnerratti kaase sabni biraas hubatee fudhachuu waan eegaleef, sababa jeequmsaatin sodaatani akka Wayyaanee cinaa hiriiraniif barbaadu. Gaafilee akka ijotti kaasanii ofuuf deeman keessaa: dubbii Minilik, kan Dirree Dhawaa, kan Mooyyaleetif walitti bu’iinsa gama Dhiha Oromiyaatti uumamaa ture fa’a.
Walitti bu’iinsa akkanaa uumuuf tooftaa itti fayyadamuuf filatan keessaa
1) Oromoofi saba biraa keessaa lukkee ( agent saboteurs) filanii seensisuuf wantoota miira ummataa dimshaashan tuqan dubbisuu, qabeenyaafi nageenyarratti balaa buusuun ummata nagayaa duchisiisanii walitti naqauu
2) Gaafileefi dhimmoota amma dura Oromoofi saboota garii walmormisisaa turan akka haarayaatti kaasun moromaafi walarraabsoo banuu.
Akeekni diinaa kun akka hin milkoofne namuu, biyya ambaatifi Oromiyaa keessatti of eeggannoofi bilchina cimaadhaan sossohuu barbaachisa. Tarkaanfilee fudhatamuu malan keessaa
1) Gaafilee dhimma yeroo kanaatiin wal hin qabanne kaasuu dhabuu. gaafilee tun gariin kan injifannoon keessa dabarre waan ta’aniif cufamuu qabu. Gariin ammoo waan yeroof ta’anii miti. Warra bakka waltajjiittifi ummata keessatti dubbii akkanaa oofu adda baafachuun gorsuun yoo didan ammoo ummanni akka dammaqu gochuun.
3) Lukkeelee saboota jidduu fiiganii dubbii laaqan adda baafachuun suduudaan dura dhaabbachuu, ykn hawaasa akeekkachiisuu. Lukkeelee Oromoo ta’anii saba kaan tuttuqan akka isaan ejjannoofi ilaalcha Oromoo bakka hin buune manguddootaafi dargaggoota saba kaanitiif ibsu. Lukkee saba biraa tan Oromoo tuqxus sabni sun beekee akka nurraa hidhatu ykn ofirraa dhiibu carraaquu.
4) Yeroo hiriiraatti qabeenya saba biraa kan ummata nagayaa warra barbadeessu ykn saamuf itti aggaamatu dammaqiinsaan hordofanii too’achuu. Yoo dadhabame ummanni kuun akka itti hin dabalamne godhuu.
5) Badii lukkeeleen akkanaa balleessan bifa suura-sagaleetin galmeessuun saaxil basuu feesisa.
Tooftaan Wayyaanee kun saba Oromootifi warra kaanifis miidhaa hamaa waan qabuuf saffisaan fashalaayuu qaba. Kanarratti barattoonni, hojjattoonni, daldaltoonnifi qonnaan bultoonni bifa bifaan dammaqanii hojjachuu qabdan.
M Dhugaan Oromoo shira diinaatin hin dhokatu. Itti hin dhiisinaa!


text:
It seems we can’t find what you’re looking for. Perhaps searching can help.
Nothing found
Latest Articles
-
ንጹሃን ዜጎችን በመግደል የሚረጋገጥ ድል የለም በንጹሃን ዜጎች ግድያ ላይ የተሰጠ የኦነግ መግለጫ መስከረም 26/2022 በሰሜኑ የሃገሪቱ ክፍል በሚካሄደው ጦርነትና በንጹሃን ላይ እየደረሰ ያለው አሳዛኝ ሰቆቃ አለም አዉቆት እያወግዘዉ ባለበት በዚህ ጊዜ በኦሮሚያ ዉስጥ ያለው [Read More]
-
-
-
-
Popular Articles
-
Human Rights: Ummatootiin Cunqurfaamoo Mana Maarii Scotland keessattii Konfransii fi Walgahii Maarii adda adda gaggeeffatanHuman Rights: Ummatootiin Cunqurfaamoo Mana Maarii Scotland keessattii Konfransii fi Walgahii Maarii adda adda gaggeeffatan. Bakka Bu’aan ABO Walgahii kanaa irratti haala deemsa QBO ilaalchissee haasa godhee By Dr. Shigut Geleta Jaarmaan Agobaraa Ummatotaa cunqurfamoo [Read More]
-
-
-
-


text:
Ministirii Dhimma-alaa Yunaayitid Isteets, Damee Afrikaatti, eeggataa garaaraan ministaraa – Donaald Yaamaammootoo – har’a Embaasii Ameerikaa, kan Finfinnee jiru keessatti dhimmoota adda addaa irratti ibsa kennan. Akka Lakkoobsa Awurooppaatti bara 2006 irraa jalqabee haga bara 2009-tti, Itiyoophiyaatti Ambaasaaddara Yunaayitid Isteets ta’uun kan hojjetaa turan – Yaamaamootoon, haala siyaasaa biyyattii, ka yeroo isaan achi turanii fi ka yeroo ammaa wal-bira qabanii ennaa ilaalan, maal akka argan gaafatamanii ennaa deebisan – deebii walii-galaa kennan. Biyyi isaanii dhimmoota akkanaa Itiyoophiyaa waliin ka dubbataa jirtu, marii dhuunfaatti geggeessamu irratti akka tahe dubbatan.
“Gama siyaasaatiin kanneen gara fuul-duraatti tarkaanfatanis tahe kanneen boodatti harkifatan ennaa argine, mootummaa waliin walitti dhiheenyaan hojjenna. Warri akkasii mariiwwan dhuunfaatti geggeessamani. Dhimmoota fooyya’uu qabu, jennu irratti, adda addummaan ennaa uumamu, dhimmoota sana fooyyessuuf irratti hojjenna. Maootummaa fi hawaasni akka waliin hojjetan gochuufis haga dandeenye ni gargaarra. Sababaan isaa kun faayidaa Itiyoophiyaatiif qofa waan hojjetamu miti. Kun Yunaayitid Isteetsiifis faayidaa tarsiimoo qaba. Dantaan tarsiimoo fi biyyoolessaa Yunaayitid Isteets, biyyoota fi mootummoota uummatoota isaaniif itti waamamoo fi itti-gaafatamoo tahan – jiraachuu isaanii mirkaneessuu dha. Kun, jijjiirama dhiheenya Zimbaabweetti geggeessame haga filannoo Laayiberiyaa keessatti karoorfamee jiruu, hanga haala filannoo Keeniyaa tii booda, haga qormaata Sudaan Kibbaa fi Ripublikii Dimookiraaatawa Koongoo keessatti uumamee ilaallee ka mirkaneessina. Kun Itiyoophiyaa keessa qofa otuu hin taane, guutummaa ardittii keessa wanna jiru dha. Kanaaf dammaqnee hordofna. Adda-addummaan ennaa jiraatus dhimmoota sana ni kaasna – jedhan – Doonaald Yaamaamootoo.
Daangaa Oromiyaa fi bulchiinsa naannoo Somaalee irratti walitti-bu’insa uumame ilaalchisee, mootummaa Itiyoophiyaa waliin marii geggeessan yoo tahe gaafatamanii haalli isaa baay’ee yaaddessaa akka tahe dubbatan – Yamaamootoon.
“Sababaa abbummaa lafaa, wal-dhibdee sab-lammoota gidduu jiru fi sababaalee adda addaa misooma wajjiin wal-qabataniin lammiwwan Itiyoophiyaa gara kuma dhibba ja’aa fi toorbaatamaa biyyattii keessatti manaa fi qehee isaanii irraa buqqa’anitti deebinee ennaa ilaallu, baay’een isaanii baatii Fulbaanaa tii asitti kanneen buqqifamani. Kana ilaalchisee, mootummaa Itiyoophiyaa waliin ka dubbanne, marii dhuunfaa waan taheef garuma isaaniittan isin deebisa.” Jedhan. Walitti-bu’insoonni biyyoota Afrikaa hedduu keessaa yaaddessaa ta’uu ka dubbatan – Yaamaamootoon, “Itiyooophiyaa keessattis naannoo daangaa Oromiyaa fi Somaaleetti muddamni jiru yaaddessaa dha. Itti dhiheenyaanis hordofaa jirra” jedhu.
Bulchiisi gaarii, kabajamuun mirga dhala-namaa, walitti-bu’insii fi muddamni otuu xumura hin argatiin nagaa fi sabatiinsi argamuu akka hin dandeenye illee hubachiisanii jiran.
Ministirii Dhimma-alaa Yunaayitid Isteets, Damee Afrikaatti, eeggataa garaaraan ministaraa – Donaald Yaamaammootoo, kaleessa muummicha-ministaraa Itiyoophiyaa – Hayile-maariiyaam Dessaalenyi wajjiin wal-arguun dubbatanii jiran.


text:
Obbo Andaargaachaw Tsiggee hoogganaan dhaabbata Ginboot 7 fi kan bakka hinjirreetti yakka shororkeessummaatiin himatamee buufata xayyaara biyya Yamantti qabamee waggoota afuriif hidhaarra ture guyyaa Kibxata har’a akka sa’aa biyyaatti waaree booda gadhiifamaniiru.
Obbo Andaargaachaw dabalatee namoota 500 oli himannaan isaanii addaan citee dhiifamni taasifameefi akka gadi lakkifaman erga gaafa Sanbata darbee motummaadhaan ifa taasifameen booda har’a sa’aa booda gadhiifamuu isaaanii miidiyaa biyyattiin ibsameera.
Hooganaan dhaaba mormitoota Arbanyooch Ginboot 7 obboo Andaargaachoo Tsiggee gaafa ji’a Waxabajjii bara 2014 qindoomina dame tikaa biyya Itoophiyaa fii Yaman wajjiin ta’en buufata xayyaara Yamanitti qabamuun Itoophiyaa geeffamee hedhaman.
Akkasumaas gaafa bara 2009 bakka hin jirretti yakka du’aatiin adbamee jira.
Dargaggoonni magaala Finfinnee fii nannoo jiraatan, erga guyyaa obboo Andaargaachoon gadhiifamuu jedhamee kaasuun yoom akka hidhaa gadi diifaman eeguun, baayyinaan daandii dhiphisuun miiraan uffata suuraa isaa qabu uffachuun simachuuf akka eegaa jiran himameera.
Akka oduun Finfinnee baatu ibsitutti, deegartoonnis mana maatii obbo Andaargaachaw kan magaalaa Finfinnee naanawa Booleetti argamutti walgahuun dheechisaafi geeraraa eegaa turuun gabaafameera.
Obboo Andaargaachoo erga mana maatii isaanii Boolee jiru ga’anii booda haasawa gabaabaa ummataa isa simachuuf waliiti qabameef godhaniin mana hidhaatii haala akkanaatiin gadiin dhiifama je’ee hin yaadne jedhaniiru.
Obboo Andaargaachoon umrii 63 abbaa ijoollee 3 ta’uun nama jireenya isaa gar caalu biyya UK jiraachaa turaniidha.
Abbaan Alangaa federaalaa ibsa dhiheenya kana baasaniin, hidhamtoonni 576 kanneen yakka gara garaan himatamanii turan dhiifamni godhameefii akka gadi dhiifaman ibsuun kan yaadatamuudha. Namoota dhiifamni godhameef keeysaa 18 dubartoota ta’uun beekameera.


text:
Dargaggonni addunyaa irra jiran miliyoona tokko caalaan sababaa silaa ittifamuu danda’amuun du’aa jiru jechuun jaarmayaan Fayyaa addunyaa ykn WHOn beeksisee Jira.
Sagantaaleen yeroo dubartiin ulfaa fi da’umsaatti hojii irra olaa jiran akkasumas talaaliin yeroo yerootti kennaman du’a silaa ijoollee mudachuu malu harka guddaa hanqisee jira.
Garu fayyaan dargaggootaa fi shamarran umriin isaanii 11 hanga 25 gidduu dagatamee ykn ija tuffiin ilaalamaa jira jedha jaarmayaan fayyaa addunyaa.
Gama kaaniin haatii mucaa ykn daa’ima ishee annan harmaa hosisuun guddifte bu’an isaa daa’iima qofaaf otoo hin taane haadhaafis ta’u qorannaan haaraa gaggeeffame agarsisee jra.Haatii hosiftu umriin dabalaa yeroo deemu dhukkuba onnee qabamuuf carraa jiru irraa xiqqeessa jedhu Doktoroonni.


text:
Amerikaan pirezidaantii filachuuf nama itti wal dorgomsiifachuutti jirti. Tiraampi marroo lammeessoof dorgoma. Demokriaatotii Tiraampi irraa hujii tana buufachuuf itti baafatan.
Filannoo amma itti jiraniin Primary jedhan. Godinii 50nuu Primary tana qaba. Godinii Iowa ammoo dorogmmii tanaan Caucus jette.Namii tana moo’e paartii isaa fulaa bu’ee Tiraampiin walti gadi dhiisan.
Akka kanaan dorogmmii New Hampshire Senator Bernii Sadersiitti moo’e.Goinda akkanaa 48 irraa maranii dorgoman. Iowmaan torbaan dabre fixate.
Namii kun ganna 6n durallee dorogmee hin taaneef.Dorgommii New Hampshire ta edaa ammoo iswatti moo’e.
"Tiraampi moo’uu qofaaf hin dorgomnu.Biyya tana durattiin deemuuf dorgoma. Akka gabayaan addunyaa humna qabaattu dorgomna. Dhaabbilee inshuraansii dhaabbilee qorsaa, dhaabbilee waraanaa fi waan hedduu jabeessuuf tana jenne.”
Namii isatti aane Primary New Hampshire moo’e bulchaa South Bend, Indiyaanaa Pete Budjej.Torbaan dabre ammoo Primary Iowa moo’e. Buttigieg gaafa moo’e sun paartii demokriaatota walti rara jedhee biyyatti himate.
Filannoo Primary New Hampshire sadeessoo namii tahe ammoo Senator Minisootaa Amy Klobuchar.
"Wannii Tiraampi yaaddessee hirriiba dhowwuutit jiru warra umrii jidduu-galleessa irra jiru.Warra inni yaamee maqaa balleessaa bahe fa fi warra innii xureessaa bahe.Jara kanatti Sadaasaa dhufu pirezdiaantii filate jedhee hirriira dhaba.”
Amerikaan gara ganna 10n duubatti pirezixaii filatti. Pirezidaantiin Amerikaa ganna 8 caalaa biyya bulchuu hin dandahu.


text:
Bakka jirtutti nageenyi rabbi si haa gahu. Akkuma waliinuu hordofaa jirru ummanni Oromiyaa ammas mormii biraa keessa seenee jira. haala kanarratti qabxii muraasa siif dabarsuun fedha.
1) Ji’oota jahan dabran kana ummanni Oromoo bifa hoggana OPDO kamiifuu godhee hin beekneen ofitti si fudhatee jira. Godinoota hunda keessatti bahee si simachuun si dhugeeffatee jira. Kana kan godheef dhugaa isaa waan irraa dubbatteef. Haasaa keettu onnee seene. Xiqqaatus tarkaanfii qabatamaa ati fudhattetu abdi itti hore.
2) Mormiin amma ka’es kan jibba siifi bulchiinsa keetii miti. Inumaatu ummanni abdii waan sirraa qabuuf waan warra si duraa tokkollee hin gaafatin si gaafachaa jira. Gibira humnaa olii nurraa buusi jechaa jira. Hubadhu, ummatuma har’a suuqii isaa cufee konkolaataa dhaabe mormaa jiru kanatu gaafa ati karoora warraaqasa diinagdeetti isaan waamte garagalee bahee guyyaa takkatti miliyoona dhibbatamaan sheeri bitate. Kanaaf ummanni waan gaarii ati fidde yennaa itti amane qabatamaan si bira dhaabbatee; gaafa waan isa miidhaa itti fidde mormiitti deebi’e.
3) Gibirri amma fe’ame kun madaallii kamiinuu humnaa ol akka ta’e sitti himuun hin barbaachisu. Bara dabre sochiin diingdee biyyattii, keessattuu kan Oromiyaa haalaan miidhamee akka ture namuu beeka. Hamma fedhes hanqinni bajataa jiraatu bara kana gibira dabaluun gaariidha jedhee abbaan murteesse nama qalbii hin qabne ta’uu qaba. Ummanni gibira kana kafaluuf osoo hayyamaa ta’eeyyuu kafaluuf qarshii isaa hin qabu. Pirojektoota yaaddaniif maallaqa yoo barbaaddan gadi baatee ummata keetin dhugaa itti himtee as kennaa osoo jetteenii galii silaa gibiraa kanaa oliin si badhaasuu mala. Garuu gibira haqa maleessaa itti fe’uu ammoo cichee morma.
4) Ummanni kan mormaa jiru gibirri humnaa ol isatti dabalamuu qofaa miti. Kubbaniyyaaleen gurguddaan Oromiyaaf gibira kafaluu dhiisanii seeraan ala mootummaa federaalf kafaluu isaanii, akkasumas, qabeenyi uumamaa Oromiyaa harka alagaa jiraachuu isaati. Mootummaan naannoo Oromiyaa daldalaa magaalaa Ambotti dafqa isaa xuruurse suuqii xiqqoo takka banate irratti gibirri dachaa shaniin yoo dabalu, warra bishaan Amboo waraabaa biliyoonaan gugurguratu irraa sumunii buufachuu yoo dadhabe maal jedhamaree? Kanaafuu mormiin ka’aa jiru gibira hin kafalluu osoo hin taane gibirri kan galii keenyaan wal madaale haa ta’u, Oromiyaan qabeenya isheerratti abbaa haa taatuudha. Afaan biraan mormiin kun mootummaan naannoo Oromiyaa mirgaafi aangoo seeraan kennameefi shiraan irraa fudhatame akka deebifatu guuza/ jigii bahaafi jira jechuudha. Itti fayyadamaa!
5) Mormiin kun hamma ammaatti sochii farra mootummaa miti. Mootummaan gibira humnaan walgitu ( fair taxation) haa nu gaaftu akkasumas sirni federaalizimii diinaggee ( fiscal federalism) hojiitti hiikamee naannoleen qabeenya lafa isaanii irra jirutti aangoo guutuu haa qabaatan kan jedhuudha. Kana ifatti jara waliin jirtan hubachiisu qabdan.
Kanarraa ka’uun gorsa obbolummaa armaan gadii laachuun fedha
– Shalaggii gibiraa haaraa kana dafaa haqaa. Yoo baay’ate ummanni hammuma bara dabree haa kafalu.
– Rakkoon adeemsa gibira guuruu Oromiyaa keessa akka jiru namuu beeka. Kana bifa gaariin furuuf koree ogeeyyota biiroo galiiwwani, hayyoota dhimma kana qoratan, fi daldaltoota irraa walitti dhufan jaaraa. Koreen kun mariifi qorannaa godhee yaadaa imaammataafi tarsiimoof ta’u isiniif haa dhiheessu.Sanirratti hundaayun gibirri bara dhufuu haa murtaayu.
– Heerri mootummaa Itoophiyaa akkaataa gibirriifi galiin itti guuramu irratti ifaadha. Daladala alaa ( import and export) kan gibira irraa guuru federaala. Daldala naannoo keessaa kan gibira irraa guuru mootummaa naannooti. Albuuda gurguddaa irraa ammoo waliin hiratu. Kubbaaniyyaan tokko hamma fedhes haa guddatu, eessattuu haa galmaayu gibira naannoma keessatti galii irraa argatu saniif galchuu qaba. Kana sodaa tokko malee falmadhaa. Jarri diddee morma raasnaan tarkaanfii fudhadhaa…heeraafi ummanni isin faana jira.
– Mormiin godhamaa jiru guututti kan nagayaati. Ummanni hokkara kaasuu gonkumaa hin barbaadu. Kanaafu qaamota nageenyaa naannoo ajaja kee jala jiranitti qajeefama ifaafi jabaa dabrsuun ummata akk hin tuqne dhoorgi. Poolisiifi loltoonni federaals ummataan akka walitti hin buune akeekkachiisa ifaa warra isaan ajajuutti dabarsi.
– Dabballee jaanjoo garii kan alagaan akka qalqallootti akka isaa tahutti hodhe, tan yeroo ummanni komii kaase hunda saba ciniinuuf fiigdu tana sansalata mormaa gabaabaa ( short leash) itt godhuu feesisa.
Dhumarratti dhugaaf haa t’auu fakkeessaaf waan ummanni jaalatu dubbachuun qalbii isaanii hawwattee jirta. Jechoota dubbatte hojitti hiikuun qormaata itti aanee si eeggatuudha. Dhimma qubee ofirraa dabarsitanii jirtan. Qormaata Finfinnee gatantartanis yeroo dheereffachuu dandeessanii jirtu. Dhimmi gibiraa qormaata cimaadha. Waadaan ummataa galteefi abdiin itti horte hoomacha moo dhadhaadha kan jedhu asirratti adda baya. Ummanni ammas abdii sirraa qaba. Ati didnaan ykn dadhabnaan mirga isaa kabachiisuuf qophiidha.
Nagayaan
Obboleessa kee
Jawar Mohammed
Baruumsi bu'ura jireenya ilma namaati. Barnoonni bu'ura waa hundaati. Manni barnootaa naannoo kee jiraachuu jechuun…
The Conflict Testing Ethiopia’s Nobel-Winning Leader
For several months, Ethiopia has witnessed an escalation of threats on various fronts, both internal…
In a sign of growing concern in Washington about the Civil War in Ethiopia, the…
NAIROBI, Kenya — Once home to one of Africa's fastest-growing economies, Ethiopia is struggling as…
On September 11, 2022, the Government of Tigray External Affairs Office released a statement indicating their willingness…


text:
Namoonni qawwee hidhatan Afgaanistaan gama bahaa magaalaa Jalalabaad keessatti kan argamu waajjira dhaaba gargaarsa Save the Children jedhu weeraruu dhaan yoo xiaate namoota sadii ajjeesanii kanneen 20 ol ta’an madeessanii jiran.
Dubbi himaan mootummaa naannoo Nanga-rahaar Attullah Koogyaanii akka jedhanitti gareen namoota hidhannoo qabanii erga of wareegaan tokko karra dhaaba gargaarsaa sana fuulleetti boombii ofitti dhoosee booda dallaa sana weeraran.
Humnootiin nagaa eegissanis haleellaan sun utuu hin hin dhaabatin dura yeroo dheeraaf kanneen haleellaa sana raawwatan waliin walitti dhukaasan.
Haleellaa sanaaf garee IStu itti gaafatama fudhate.