text:
Nyaanni gaariidha- fayyaa, guddinaa fi jireenyaaf. Nyaanni hundi, garuu, wolqixa fayyaa qaamaatiifis ta’ee guddinaaf tajaajila wolqixa ta’e hinlaatan. Inni tokko isa biraa caala, qabiyyee vaayitaminootaa, meneraalotaa, protiinaa fi kaarbohaydireetiin. Sooranni hundi wolqixa dhibee addaddaa irraa nama hintiksan, erga dhibamaniis akka namni dafee fayyu wolqixa hintaasisan.
Faaydaalee nyaanni qaama naaf laatan madaaluudhaan, nyaatota fayyaaf faaydaa ol’aanaa qaban [superfoods] jedhaman heddutu jiru. Nyaata kanniin soorachuun qaamni dafee waan barbaadu akka argatu, dhibeen weeraramus dafee akka bayyanatu nama taasisa.
Nyaanni ol’aanaa ykn hunda caalaa ‘superfoods’ jedhamanii muudaman heddu. Egaa, nyaatota nyaata hunda caalan jedhaman kanniin hanga tokkoon wolisin barsiisuudha kaayyoon barreeffama kanaa.Nuduukaa bu’aa. Dhimmas itti bahaa. Hiikkaa jechoota tokko tokkootiif ammumaa nuhoffolchaa jenna.
1.Hanqaaquu
Heddus kan nama raajuu miti. Killeen durii kaastee akka bakka guddaa qabdu maatii keenya irraa dhageenneerra. Firiin lukkuun gattu tuni ammas soorata faaydaa fayyaa ol’aanaa qaban keessaa tokko…gara boodaattis waan tarree kana keessaa baatu hinfakkaattu.
- Appilii
Hawaasa keenyaaf haarawa. Biyyoota gara dhihaatti jecha, ‘an apple a day keeps the doctor away,’ jedhutu jira. Guyyatti apple takka afaan buufattan taanaan, akka amantaa worra dhihaa kan yeroodheeraatti, wonti doktoraan wolitti deddeemtaniif, deddeebitaniif tokko hinjiru. Fayyaqabeessa isin taasisa, mana yaalaa irraa isin fageessa. Appiliin ulfinni qaamaas too’annaan ala akka hinbaane godhuu irratti tajaajila latutu jira.
- Boloqqee
Hedduu keenyaaf boloqqeen bifa kanaan as bahuun isii nuraaja ta’a. Biyyaa fi ummata keenya biratti tuffatamte, tan dagatamte boloqqeen, biyyoota biroo keessatti firii tuni kabajaa qabdi. Kan kabajaan isii gahes tajaajila isiiti. Boloqqeen gama prootiina laatuutiin fooniin kan wolmadaaltu ta’us, cooma dhabuudhaan fooni irrayyuu faaydaa dabalataa qabdi. Gadaa tana coomni heddus akka hinbarbaadamne quba qabdu.
4. Timaatima
Salaaxaa woliin nyaattanii, cuunfitanii dhugdanii timaatimiin qaamaaf faaydaa danuu qabdi. Madda ‘fiber’ fi Vaaytamiin C ti. ‘Antioxidants’ timaatimiin qabdu dhibee fagotti akka ufirraa qabdan isin dandeessisa.
- Ajjaa
Ajjaan onneef gaariidha; ‘Cholesterol’ ufirraa faccisuuf nama qarqaara. Ajjaan meneraalota biros dabalatee, ‘fibre fi antioxidants’ heddu qabaachuun isaa tarree nyaata kabajamoo kana keessa akka kabajaan taa’u isa dandeessiseera.
- Shaayii magariisa
Aadaa keenya keessatti shaayiin magariisni hedduu hinfaarfamu, hinjaalatamu. Shaayiin shaayii kan jedhamtu yoo diimattee qalbii nama hawwatte. Egaa dubbiin diiminaa bifaa keessa hinjirtu, akka qorannoon adda addaa mirkaneessutti. Shaayiin magariisni qaama namaaf faaydaa caalaa qabdi…waa hedduun shaayii diimtuu caalti.
7. Goraa (Blueberries)
Madda vaayitaminoota fi meneraalota murteessoo ta’anii hedduuti, goraan. Daftanii jaaru hinbarbaaddanii? Isuma kana irraa eegalaa. Goraan, wanta namni akka dafee hinjaarre godhu kan ufkeessaa qabu ta’uu isaati kan dubbatamu.
- Qaaraa
Qaaraan magariisnii fi diimaan faaydaa ulfina hir’isuu bira dabree, dhibeen garaachaas ‘ulcer’ akka nama hinqabneef nama qarqaara.
- Aanan Itittuu
Itittuun nyaata guutuu jedhameeti kan waamamu. Kunis sababa itituun prootiina, kaarbohaydiraatii fi cooma akka gaaritti ammateef. Kanaa mitii hawaasa keenya jaarraa hedduuf utubee kan qabe.
10. Zeeyta zeeytuunaa
11. Dhadhaa ocholonii (peanut butter)
12. Ruuza daalacha
13. Raafuu (spinach)
14. Brokolii
15. Qurxummii Salmoon
16. Qurxummii salmoon


c: text/html

text:
Walgahii sadarkaa addunyaa kan waa’ee Enerjii irratti prezidaantiin sudaan kibbaa ituu hin hirmaatiin eega hafanii booda biyyattiin daldalaaf banaa ta’u mootummaan biyyatti torban darbe beeksisee jira.
Walgahii kana irratti biyyonni gurguddoon zayiita boba’aa alatti ergan hanga tokko kan hirmaachise yoo ta’u hayyonni akka jedhanti Sudaan kibbaa dhukuuta zayitaa Baarmeela Biliyoona 3.5 akkasumas qabeenya Gaazii uumamaa guddaa akka qabdu ibsan.
Gama kaaniin immoo Sudaan Kibbaa walitti bu’iinsa hamaa lubbuu namaa galaafatee fi waggaa 4 guutuuf jedhuun qabamtee jirti.
Uummanni Miliyoona 4 manaa fi qe’e ofii irraa kan godaanan yoo ta’u kanneen Miliyoona 2 ta’an gara biyyoota ollaatti dheessanii jiru.
Omiishii zayiita boba’aa sudaan kibbaa qabdu erga baatii Muddee bara 2013 as 3 keessaa harka 2 gad bu’un ibsamee jira.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
DHARA MISOOMA CAALE! Kutaa 1ffaa
KUTAA 1FFAA KUTAA 2FFAA KUTAA 3FFAA>>
Yosef Hamba Tola
Latest posts by Yosef Hamba Tola (see all)
- YOSEF HAMBA TOLA Afaan Oromoo Quotes - April 23, 2016
- DHALOOTA DHIIGAA! - April 23, 2016
- BAQAA FI DUGUUGGAA SANYII - April 18, 2016
(gibetube.com)- Lammiileen Itiyoophiyaa hunduu yeroo dhugaan arreeddee bool’a seentuu fi sobni immoo muka kortu sirriitti ilaalaa jiru.
Sobi mootummaa Itiyoophiyaa utuu midhaan nyaataa ta’ee silaa lammiilee keenya miliyoona digdamaa ol nyaata hatattamaa barbaadaa jiran quubsee irra taruun biyyoota addunyaa kana irraa gogiinsaan miidhamaa jiran qaqqaba ture. Wal fakkeessuu duruu itti beeku kan miilanaa immoo gurruma nu duuchuuf jedha. Kan qaanii isaanitti uffisu immoo sobni isaanii wal dhiituudha. Kan naaf hin galle waan dubbatanii fi dubbachuuf karoorfatan gargar baasanii hin beekan fakkaata. Kan jireenyi harkatti wal rukutte silaayyuu waan butee dhiisu hin beeku. Yeroon taa’ee ilaalu waanuma isaan qilleensa abootaa oolan natti fakkaata.
“The country is in the right path and we are being able to feed 95 million people and we able to have food security” Arkebe Oqubay, Special adviser to the Prime Minister. Namtichi gorsaa Muummicha ministeeraa jedhan kun soba isaa kan biyyattii bokoksee xaaxessuuf jedhu gadi baasee addunyaatti bulgaafate. Kan akkas miidiyaa addunyaa irratti qola irraa baasee sobu kun ummata harka isaa jala jiru immoo guyyaa guyyaatti hagam sobaa oola yoo jenne mataa dhukkubbii namatti kaasa. Baala mukaa gogee jiru lakkii hin gogne lalisaa jira waan jedhan natti fakkaata. Gaafa wayyaaneen gorsitoota jettee ilmaan Tigraayi akka dallaa horii muummicha ministeera biyyattiitti naannessite addunyaan biyya guddisuuf deemu jedhee ilaalaa ture. Nuti garuu wal beekna akka isaan akka nama fiinyaa afuufee qilleensa guutuu afuufanii namicha bokoksuu barbaadan. Innis walitti kuusee biyyaa fi addunyaa kana dharaan guutaa oola. Akkas ta’anii biyya tokko bulchuu irra du’anii biyyoo seenuu wayya.
Torbanuma gorsaan isaa soba adii gadi dhiise kana muummichi ministeeraa immoo osoo waan biraa karaa foddaa isaa odeessuu dhageenye. Miidiyaaleen addunyaa silaa hin dubbatin namaan hin jedhani adiis gurraachas harkaa fuudhanii gadi nutti dhiisani.
Gaafa qotee bulaan tokko callaa kuntaala kudhan argatu kuntaala shantama argate jedhanii kan gabaasaniidha. Kanas oduun odeessa osoo hin taanee ijakootiin kanan argeedha. Baatii Sadaasaa bara 2013 dhimma qorannoo saayinsawaaf bakka barnootakootii ba’ee gara Qellem Wallaggaa deemeen ture. Aanaa Daallee Waabaraa gaafan deemu ogeeyyota qonnaa waliin gara baadiyaatti bobbaane. Guyyaa sana namtichi gabaasa miidiyaaf dhiyeessu (reporter) nufaana ture. Osoo lafa qonnaa keessa deemnee qotee bulaa waliin gaaffii fi deebii goonuu namtichi gabaasa hojjetu sun “Bakka midhaan mataa gaarii natti agarsiisaa!” jedhee qotee bultootatti hime. Anis waansaa naaf galuu didnaan “maaliif barbaadde” jedheen? Gabaasaafan barbaade naan jedhe. Hojiinkoo fi hojiin namicha kanaa faallaa ta’e. Ani kaayyoon bakkan baradhuu ka’ee gara Itiyoophiyaa deemeef rakkina Oomishi callaa naannoo sanaa qabu adda baasee furmaata barbaaduufi. Ani bakka midhaan badee fi sirriitti callaa ga’aa kennuu diden barbaada, inni immoo isa gaarii barbaada ture. Dubbiin faallaa taate. Lafa qonnaa midhaan mataa gaarii qabu tokko fuudhanii miidiyaa isaaniitti dhiyeeffachuun kunoo qotee bulaan keenya calla ga’aa argacha jira jedhu.
Jal’isiin osoo haala gaariin hin babal’atin hojjenneerra jedhanii mootummoonni naannolee gabaasa isaanii bareechatu. Malli qonnaa ammayyaas biyyattii keessatti baay’ee gadi bu’aadha. Mootummaan biyyattii olola siyaasaa fi hacuuccaaf maallaqa baasa malee qorannoo fi mala qonnaa jabanaa babal’isuuf qarshii hin baasu. Barattootni sadarkaa ol’aanaa (digirii 2ffaa fi 3ffaa) baratan maallaqa qorannoo isaaniitiif mootummaan kennu yoo dubbanne hedduu nama yeellaasisa. Biyyooti ollaa keenyaa gaafa itti himnu illee hedduu nutti kolfu. Maallaqi isaan muummee qorannoo (research) irratti baasan geejjibumayyuu waan sirriitti ga’u miti. Kanaafuu, barataan qotee bulaa keessa galee rakkoo qotee bulaan oomisha irratti qabu furuun ni ulfaata.
Soba isaaniitu ukkaamse malee sabni keenya tasumayyuu midhaan nyaataan of danda’ee hin beeku. Miidiyaa isaaniitti ol ba’anii ololaa oolu. Miidiyaaleen addunyaa akka biyya keeessa galanii dhugaa jiru basaniif illee hin ayyamani. Namni har’a midhaanii fi bishaan dhabee kufuu, kufuu jechaa deemu kun kaleessa agabuu oole/kaleessa agabuu bulee akkas ta’e miti. Beeyiladi badhee irratti goggogdee duutus, kaleessa bishaan yookaan marga dhabdee miti. Hunduu ergaa hubamee bubbuleera.
Gaafa booruun baqaqe, weenniinis lagaa korrise, kormaan lukkuus manaa “Kulkuluukuu!” jedhe, dhugaan tokko qofti soba kumaatama morma hudhee abiddatti darbachuuf jira.
Soba Mootummaa Wayyaanee keessaa muraasa:
Lammiileen keenya hedduun osoo karaa walakkaatti poolisoota isaaniin ajjeefamanii nuti nama du’eyyuu hin agarres hin dhageenys jedhu. Kana qofaas miti qotee bulaa ooyiruu isaa keessa jiru itti dhukaasanii ajjeesaniiru. Akkasumas, nama bakka qonnaa isaatii callaa makaratee galu rasaasaan rukutanii bowwaa keessa buusaniiru. Kana hundaa gochaa qotee bulaa giddu galeessa godhannee qonnaa babal’isnee bu’uura indaastirii goona jedhu.
Sabaa fi sab-lammoonni baay’een osoo isaan hacuucamaa jirra jedhanii iyyatanii mootummichi biyyi nagaadha jedhee yeroo hundaa sagalee kenna
Qotee bultoota miliyoona hedduu irraa lafa fuudhee osoo balaa beelaaf isaan saaxilaa jiruu nuti lafa qotee bulaa hin tuqne , qotee bulaan lafa isaa irratti abbaa lafaa ta’ee qotatee jiraachaa jira jedha
Investeroonni biyyoota alaa irraa galan lafa qotee bulaas ta’e qabeenya uumamaa irraan miidhaa qaqqabsiisan hin qaban jedha
KUTAA 1FFAA KUTAA 2FFAA KUTAA 3FFAA>>


text:
HARARGEEN OROMIYAAF IJAA, DIINAAF HIJA.
(Dubbisii ‘Share’ godhuun diina mataa shir godhi)
Saphaloo Kadiir irraa, Caamsaa 27, 2018
Yoo hifannoo malee dubbiftee hubattee wal hubachiisuu hin dandeenye quuqamni Oromoof qabdu maali? An kan barreesse hin hifanne, hifadhuus gubaatii gabrummaa caalaa nan hifachiisu. Garuu Afaan muqaax, sammu adoob, af-lakkuu fi qalbi dayyuus karaa biraatti hiikuuf yaalaniis; bala gammad, arraat jijjiirii fi arrab micciir gara hin taanetti hiikkataniis dhugaan jiru garuu kanumaa fi kana qofa. Sammuu deeggarsa siyaasaa irraa bilisa taatee miidhaa Oromootiif laalattuun dubbisi! Siyaasaa kamuu dura Oromootu dhalate, dhaaba siyaasaa kamuu duraas Oromoo fi Oromiyaatu dursee nagayaan jiraachuu qaba. Oromiyaan kutaa qabdu irraa tokko dhabuun Oromiyaa goflolooyte isii taasisa. Oromiyaa goflolooytee fi hofonfolooyte keessa ammoo Oromoon bilisummaan jiraachuu hin danda’u. Kana dhugaa tahuu hubannaan dubbiftee xumurtu malee, qooddee (share) gootu malee atuu bira hin kuttu. Dubbisa gaarii!
Harargeen qabsoo Oromootiif gadaameessaa gootota ija dhamalaa kan onnee habalee oomishuu dha. Diinaaf jilbiiffachuu dhabuu Calanqoo malees jalqaba waraana qindaa’een lolli dhukaasaa qabsiifamee bakki qaanqeen rasaasaa dura irraa aarfamte Harargee Xirroo dha. Hawwisoo Afran Qalloo jaaranii aadaa, seenaa fi aartii Oromoo du’a geese deebisanii jiraachisuu fi daran dagaagsuuf sossoo’a jabaan kan jalqabame asuma Harargee, magaalaa Dirree Dhawaati. Raadiyoo afaan Oromootiin Maqdashoo irraa jalqaba tamsaasuun kan Haylasillaasee naasisan hayyoota Harargee biyya ollaatti baqatan kan akka Ayyuub Abuubakar faa dha. Qabsoo Oromoo duute haareyatti lubbuu itti horanii Oromoo fi Oromiyaa dhabamte deebisuuf kan sochiin jalqabame Harargee keessatti. Qabsoo hidhannoo ammayyaatiif Harargeen burqaa jalqabaati. Mooraan leenjii waraana ammayyaa loltootaa fi ajajoota waraanaa oomishuun qabsoo Oromoo finiinsuun kan jalqabame mooraa waraana Goobelle, gammoojjii Harargee keessatti. Hidhannoon meeshaa lolaa alaa galchuun qabsoo Oromoo keessatti gaheen guddaan akka bahamu kan taasifame Harargee dha. Eega ABO’n chaartara irraa bahe qabsoon hadhooytuun diina waliin hanga maayyii kan godhame Harargee keessatti. kutaa Oromiyaatiif ija lameen tahuu diinni dur irraa beeka. Harargeen bu’ura qunnamtii odeeffannooti. Odeeffannoon kamuu Harargee keessatti lafa hin buutu. Hayyoonni fi qaroowwan sabaa qubee afaan Oromoo haareya kalaquuf kan akka Sheek Bakrii Saphaloo fi qubee laatiin akka afaan Oromootiif tahutti fooyyeessuuf kan akka Sheek Mohammad Rashaad kan arjoomte Harargee dha. Haalli kun marti akka Harargeen gadaa dhufaa dabraa alagaa cubbuutiin dhaanamtu taasise.
Akkaataa kana irra dhaabbadhee yoon laalu, Harargeen akka beeyladaa gogaa beeyladaatiin miidhamaa jirtuu natti fakkaatti. Beeyladaan gogaa isiitiin akkamitti miidhamti jechuun keessan hin oolu. Dubbiin akkana. Qotiyyoo yoo lafaan qotan kan ittiin waanjoo (harqoota) fi nugiya wal qabsiisanii gatetii irratti hidhaniin teepha gogaa beeyladaa irraa baafamee tolfameeni. Kan yoo qotiyyoon sirnaan faaga irratti deemuu didu ittiin haleelan qaccee teepha gogaa beeyladaa irraa tolfameeni. Beeyladaan humna qabduu fi haada algee (qaaccaa) irraa hojjatamu kuttu ykn nyaattu kan ittiin hidhamtu teephuma gogaa beeyladaa irraa tolfameeni. Sangoota yoo qaluuf lafaan dhawan teepha itti miilatti hidhanii kuffisanii qalu. Loon akka hin elmamne fincilu kan ittiin gaadi’amu teepha gogaa irraa tolfameeni. Gaangeen ykn fardi saggaara didees teepha kanaan sakaalamee leenjifama. Alangaan namaan dhaananiis goguma irraa tolfama. Teephni ba’aan fe’anii fi gurboonni harree irratti hidhanii dikeen guuraniis goguma beeyladaa kana irraa kan tolfamuu dha. Kana qofaa miti. Kooraan duugda fardaa irratti hidhanii yaabbatanii fi dibbeen jirmaan cafaqaniis goguma beeyladaa kana irraa kan tolfamtu tahuu isiiti. “Sangaa rabbiin dhahinaan fedhe du’ullee kal’oon dibbee taati!” kan ja’aniifiis kanumaafi.
Akkuma kal’oo beeyladaa irraa baafamteen beeyladoota hidhan, gaadi’an, fe’an, kuffisaniin, sakaalaniin, ba’aaniis irratti fe’anii fi dibbees godhatanii cafaqanii ittiin shubbisan san, lafaa fi Oromoota Harargeetiis diinni bara baraan teepha shiraa tolfatanii oggolchiisanii if jalatti hidhuu fedhan. Lafaa fi qubsumni Harargee kutaa Oromiyaa biraa irra addatti badhaadhina qabattee osoo hin tane, qarooma, dammaqinaa fi diinaaf jilbiifachuu diduu isaanii irraa akka tahe beekkamaa dha. Harargeen balbalaa mijjooytuu daldala kotorobaandii, wiirtuu daldala jimaa, oomishoota kuduraa fi meeshoota adda addaa kan alaa galaniiti. Xoophiyaa fi biyyoota ollaatiif Harargeen jijjiirama bu’ura ammayyaa, uuda gabaa addunyaati. Bitii gurguriin bifa haareyaan kan jalqabame, qaroomni daldala meeshaa walirraa bituu fi walitti gurguruu akkuma baha Afrikkaattuu dura kan eegalame Harargee tahuu qorannoo seenaatu ibsa. Bakkoonni jaarraa kurnoota keessa jalqaba magaalaa tahanii bu’ureeffamuun oomisha adda addaa itti dhiheessanii magaaleeffachaa turan kan magaaloota arraatiif bu’ura. Sirna bitiif gurgurtaa jabanaatiif iddooleen faajjii tahan hedduun kan jalqabaman Harargee keessatti. Fakkeenyaaf, dur osoo Afrikkaa Bahaa kana keessatti iddoolee bitiif gurgurii (magaalaan) hin jirre Harargee keessatti kan bu’ureeffaman kan akka Biyyoo Haarillaa, Biyyoo Awwalee, biyyoo karaabaa, biyyoo adaree, biyyoo jaldeessaa fi kan biros tuquu dandeenya. (Biyyoo jechuun afaan oromootiin magaalaa gabaa jechuu dha)
Diinni kanaaf alangee hamaan Harargee ganamuu cafaqa. Akka isaan hin tasgabbooyne, akka shoorarkaan irraa hin dhaabbanne, akka hirriiba nagayaa rafanii hin bulle godhuuf yaadaniiti. Garuu maaliif yoo janne sababoota armaan olii malees danuu tarreessuu dandeenya. Gaafa Dargii fi Haylasillaasee biyya Soomalee kan olla Xoophiyaa malee mootummaan naannoo Soomaalee kan Xoophiyaa jalatti bulu hin jiru ture. Dhimmoonniin armaan olitti tuttuqe kana mara mootummaan wayyaanee jalqaba irraa waan beekuuf lafa Oromoo tan saboonni xixiqqaan keessatti argaman muree saboota harka kaayee oldhalee shiraa nuuf habaqaale. Sababni kana godheen wiirtuu qabsoo Oromoo fi giddugala daldalaa tan taate Harargee ija dhiheenyaatiin to’achaa daldala isaas finiinsuuf yaadeeti. Arra magaaloota Harargee keessa turan kan akka Harar, Jijjigaa fi Dirree Dhawaa keessatti Oromoon humnaas tahee aangoo murteeffannaa hin qabu. Magaalalee kanneen wayyaaneen akkuma sirnoota dabranii mooraa waraanaa fi maandhee kotorobaandii godhatee itti jiraata. Bara 27’n dabran lolli hamaan gama bahaa aanoota naannoo Soomaaleetiin wal daangeessan kana aanga’oota wayyaaneetiin dhiibamanii milishaa fi poolisii addaa Soomaalee waraana nurratti banaa turan. Kun akka Oromoon gonkuma tasgabbooytee, qalbiin qubattee shiraa fi hanna saamicha diinagdee kana irratti hin barre, akka Oromoon gabrummaa isaanii jibbee akka mootummoota kaleessatti qabsoo hidhannoo irratti hin gaggeessineef gamaaf gamanaa olla irratti bansiisaa as gahe.
Arraas akkuma duritti afaan qofa dhadhaa dibatanii jecha mi’eessuun yeroon umrii dheereeffatan hin jirtu waan taheef, warri OPDO fi MM haareyni OPDO keessaa filamees tarkaanfii hatattamaa fudhachuun dirqama. Warri kaleessa harkaa fi ija wayyaanee tahuuf kalaqame umrii 27 guutuu intalishee tahanii eega jiraatan booda qabsoo qeerroo fi ummanni Oromoo godheen wayta ammaa aangoon xiqqoon akka qoodamtuuf godhamee jira. Tahuus garuu akka guutuu biyyattiitti jijjiiramoonni fooyya’aan xiqqo xiqqo dimimmisaa jiraatullee naannoolee daangaa keessattuu Harargee irratti ammoo daran murruqiin hammaattee jirti. Waraana leenji’een dhumaatiin ummata harka qullaa jiru irratti yoo deemu aanga’oonni OPDO kan shuumaman maaliif hin dhaabsifne? Ummanni osoo daangaa irraa akkuma kaleessaa duguugamaa jiruu, yoo isaan murtii takka fudhachuu hin dandeenye haala kamiin hawaasni aangoo isaanii amana? Afaaniin akka nama waan addaa godhuu danda’uutti dhumaatii kanaan duraa dagadhaa, waan haareya fuula dura hojjannuuf haa qophooynu jedhan. Garuu qaanqee ibiddaa kan amma nurra buutee nu gubaa jirtu, dhumaatii haareya amma bifa addaatiin nurratti gaggeeffamaa jirtu akkamitti obsuun danda’ama? Yoo aangoo waa godhuu qabaatan MM Abiy Ahmad fi PMNO obbo Lammaa Magarsaa guyyoota lamaan kana keessatti tarkaanfii fudhachuu qaban. Kana kan godhaniif dirqamni mootummaa tokkoo nagayaa fi tasgabbii ummataa eeguu waan taheef malee Oromoo tahanii waan filatamaniif miti. Yoo kana hin goone soba afaan isaanii keessaa damma fakkaatee dhangala’u ofirraa dhiisuu qaban. Isaan dhiisu baataniis Oromoon abdii ciccittuu isaan irratti gatuu lakkisee irree takkaan diina daangaa isaa weeraru humnaan ofirraa dhoorkuu qaba. Akka mootummaatti dirmannaan yoo hin jiraanne akka sabaatti waliif dirmanee diina nu gubu firraa ittisuun dirqama lammummaa keenyaati. Dhimmi Liyyuu Poolisii Soomaalee komaandi poostiin haa qoratamu kan ja’amaa jiru ammoo qoosaa fokkotaa dha. Daangaa irratti miti walakkaa Oromiyaatti kan Oromoo fixaa jirukomaandi poostii tahee osoo jiruu, diina keenya hamaa jireenya keenya hin feene diina keenya kan biraatti dhimma walitti bu’iinsaa qulqulleessaa ja’anii erguun,dhumaatiin kun ni xiqqaatee daran murruq godhaa afaan qabachiisaa jechuu taha.
Kanaaf, ani gama kootiin furmaanni hatattamaa fudhatamuu qaba ja’ee yaadu danuu keessaa muraasni kanneen armaan gadiiti.
1ffaa) Muummichi ministeeraa tokko aangoo dhimmoota danuu irratti muree murteessuu, aangoo waraana labsuu fi waraana labsame dhaabsisuus qaba. Kana malees dirqamni mootummaa tokkoo inni jalqabaa nagayaa fi tasgabbii eeguu fi lubbuu lammiilee biyyattii eegsisuu dha. Kanaaf, Dr. Abiy Ahmed hatattamaan ajjeechaa Oromoo irratti raawwatamaa jiru dhaabsisuun, warra hanga arr’aa yakka murruqii ummata Oromoo irratti raawwataa turanii fi jiran qawwee hiikkachiisee seeraaf dhiheeysuu dirqama qabaachuu beekee tarkaanfii hatattamaa fudhachuu qaba.
2ffaa) Osoo lubbuun namaa qawwee waraana leenji’ee hidhateen ajjeefamaa jirtuu dhimma biraa haasa’uun fafaa fi qanyi, sablinaa fi tuffiidha. Guyyoota lamaan dhufan kana keessatti mootummaan tarkaanfii mul’ataa ummata keenya eewaluu fi nageenya waaraa uumuu danda’u hin fudhatu taanaan ykn murtii haqaa fudhachuu dadhabe taanaan ummanni Oromoo tarkaanfii itti aanuuf if qopheessuu qaba. Diina harka micciirree ofirraa dhoorkuu dandeenyuuf hogguu qanyifnee booyun fafa.
3ffaa) Ummanni osuma afaan qawwee diinaa ibidda itti tufuu, osoo xiyyaaraan gubbaa marsanii sodaachisuuf yaalanii waggaa afur wal jala aansee qabsoo gaggeesseen injifannoolee dhuma hin qabne akka gonfate eenyulleen dagachuu hin qabu. Barri aangoo sobaatiin Oromoo gabrummaa jala tursiisan dabree jira. Kanaaf, aanga’oonni amma filamanii arraata akka dammaa kan keessi summii kana Oromotti biifuu lakkisanii, dhugaa Oromoo jallisuu fi Oromoo amansiisuuf yaaluu dhiisanii diina ummata nagayaa fixaa jirutti achi dubbachuu qaban. Jechaan osoon taane gocha qabatamaan mirkaneessuu qaban. Kana tahuu baannaan yeroodhaan angoo kijibaa tana lakkisuun furmaata.
4ffaa) Aanoonni ollaa daangaa jiran marti wal qindeessuun, qawwee fi rasaasaan akkasuma humnaan waliif dirmachuun murruqii diinaa jalaa wal eewaluu qaban. Kana godhuu baannaan diinni akkuma duraanii bakka bakkaan adda addatti isin haleeluu akka itti fufu shakkiin hin jiru. Fakkeenyaaf, guyyoota itti aanan kanatti yoo isin waliif hin dirmanne naannoo daangaa kan akka Baabbilee, Gursum, Fadis fi Harargee lixaatti ammoo Mi’eessoo fi aanoota ollaatti liyyuu poolisiin akka weerara bantu shakkii hin qabaatinaa.
5ffaa) Kittilayyoon alagaa akka waan tokkummaa Oromoo isiin fiddeetti wayta namni dhimma miidhaa fi ajjeechaa Oromoo dubbatu tooftaa yartuu akka waan mirga ofii gaafachuun tokkummaa Oromoo diiguu taheetti xibaartu ilaalcha isii haleelaa gamtaa keenyaan qabsoo finiinsuun dirqama. Ummanni Oromoo qaama tokko irratti osoo if hin daganne irree isaa qofa abdatee qabsoo isaa asiin gahate ammaas of ittisuu fi diina ofirraa ittisuuf gamtaan qabsoo itti fufuutu isa baasa. Irreen gamtaatiin diina isaa ajjeessaa jiru of irraa gombisuuniis tokkummaa isaati.
6ffaa) Oromoon eenyuuf illee sobamuu hin qabu. Warri OPDO fi MM Dr. Abiy Ahmadiis haasawni afaanii fi gochi isaanii wal dhabaa jiraachuu kana hubatee jarri amma aangoo dubbachuu malee aangoo raawwachuu akka hin qabne baree hanga isaan aangoo muranii murteessuu horatanii Oromoon qabsoo isaa itti fufuu qaba. Diinni daangaa Oromoo tokko cabse diina daangaa Oromiyaa hunda abse akka tahetti hubachuun bahaaf dhihaa, kabaaf kibbaa, moggaaf giddugalaa sagaleen qeerroo Oromoo kan akka leencaa dirqama bookkisuu jalqabuu qaba. Oromoon irree isaa qofaan dhiiga isaa baafatee, imimmaan isaa qoorfata malee dirmachuu namaa eeggachuu hin qabu.
7ffaa) Wayyaaneen carraa humna siyaasaa qabsoo Oromootiin eega dhabdee amma immoo humna diinagdee horachuuf wixxifataa jiraachuu hubannee qabee fi qabeenya keenya kan saammachuuf wixxifatan kana agabsuun dirqama taha. Kanaaf, wayta ammaa jeneraaloonni wayyaanee Oromoo ija qabanii saammachuuf lola roga hundaan irratti banaa jiran. Afanfaajjii akkanaatiif osoo hin jilbiiffanne Oromoon keessaafuu Harargeen mudhii hidhatee, hidhii ciniinnatee liyyuu poolisii soomaalee fi wayyaanees firraa haleeluun qabeenya keessan eewalachuun dirqama tahuu hubadhaa.
8ffaa) OPDOn ergama wayyaanee fudhattee ummata Oromoo afaaniin sobaa filannoo itti aanuun gahuu qofaaf malee ummata Oromoof dhimmamtee akka hojjachaa hin jirre qabatama argaa jirru irraa hubachuun salphaa dha. Gaafaan waraanaa eegeen hooysuun if dagachiisuu malee ajjeechaa Oromoo hambisuu eega hin dandeenye maal gatii qaba? Gati qabeessi qabsoo tee qofa tahuu hubadhu yaa Oromoo. Kan ajjeechaa kee mormee furmaata waaraa siif hin finne kamuu wayyaanee wayyaaneen filamte tahuu hubachuun mirgaa fi haqa keetiif osoo hin dadhabne falmadhu.
9ffaa) Osoo lammiin biyya keessaa saniifuu sabni guddinaan hangafaa dhumaa jiruu kanneen dhumaatii akkanaa dheefa bahan biyyoota biraatti hidhaman barbaaduun fakkeessaa malee dhugaa tahuu hin danda’u. Osoo Oromoon dhumaa jiruu Xoophiyummaa faarsuu fi itti geeyraruun Oromoof gatii fi galiis hin qabu. Hoggaa Oromoon qabsoo isaa finiinsu malee Oromoon tole ja’ee cal’ifnaan fafa isa mudattu haaloota yeroo gargaraa arku irraa hubatee, cubbuu fi shira itti shiramaa jiru baree qabsoo isaa waliif tumsuun finiinsuu qofaatu murteessaa dha. Yeroo nuuf kennaan OPDO’n jattu ajjeechaa qofaaf malee eewaluuf akka hin taane Oromoon baree ofuma isaatiif if eewaluu qaba.
10ffaa) Jeneraaloonni wayyaanee fi aanga’oonni Abdi Illee kan Oromoo itti fixaa jiran daldala jimaa fi kotorobaandii daldaluuf akka tahe beekkamaa dha. Gaafa lolli daangaa finiinu Oromoon qalbii garas akka deebisu waan beekaniif wayyaanoonni daldala isaanii finiinsuuf haala mijjaawaa argatan. Kanaaf ummanni Harargee qabeenya keessan keessattuu Oomisha jimaa fi kuduraa gatii ol kaafachuun gurgurachuu ykn ammoo uggura gabaa haala isiniif mijjaa’uun gaggeessuun diinoota yeroo mara isin nyaachuuf ilkee qaratu kana agabsuu akka dandeessan hubadha. Bu’aa fi injifannoo lagannaa gabaa isinuu ni bektan waan taheef caalatti waaniin isinitti himu hin qabu.
11ffaa) Warreen ala jirtaniis tahee kan biyya keessaa haala danda’ee fi isiniif mijjaa’een warren daangaa irratti dhumaa jiruuf rasaasaaf qawwee gumaachaaf. Keessattuu warri diaspooraa diinagdee gumaachuun warren osoo onnee qabanii hanqina rasaasaa fi qawweetiin ganamuu dhumu kana deeggaruun dirqama. Hanga Oromoo fi Oromiyaan diina isii qoqoruu fi dhiiga Oromoo dhangalaasu kana injifattee bilisa taatuu sumuniin kiisha bobaa kaayyatanii fi sabbatatti guduunfatan gatii akka hin qabne hubachuun dirqama. Haala danda’amuun gareeniis tahee dhunfaan maallaqa rasaasaa fi qawwee warren lubbuu isaanii laatanii daangaa Oromiyaaf waardiyaa tahaa jiran kana deeggaruu dha.
Walumaagalatti, harargeen ija Oromiyaati. Yoo ijji jaamtu Oromoon taa’ee eegu kan jaamuu barbaadu qofa akka tahettiin hubadha. Yoon Harargee irraa gad jabeessee dubbadhu jallisii fi fanniis jechoota alagaan nuuf uuman kan akka gandummaa, naannummaa, tokkummaa Oromoo diiguu fi kkf qabattannii akka halaaktan beeka. Garuu namni bakka itti dhalateef hin quuqamne Oromoo fi Oromiyaaf illee akka dantaa hin qabne waan beekuuf afaan keessan qilleensi akka hin seenne akka cufattan hadaraa. Harargeen arraas boruus balbala qaroomaa fi wiirtuu daldalaati. Kanumaaf akka diinni itti baayy’atu hubadhaa. Balbala kana hanga diinni furtuu cabsee seenu teessanii eeguun salphina hamaa akka nu gonfachiisu bara.
“Oromoon irree isaa qofaan daangaa Oromiyaa eeggata!”
Saphaloo Kadiir
Caamsa, 2018


text:
Lammiilee Naannoo Soomalee irraa buqqa’an qubachiisuuf sochiin jalqabame.
Bulchiinsi magaalaa Buurrayuu lammiilee Oromoo naannoo Soomalee keessaa qabeenya fi qa’ee isaanii irraa buqqifaman deggarsa adda addaaa kan godhaa ture yoo tahu, amma immoo magaalaa Buraayyuutti qubachisuuf gara hojiitti seenuu gabaasni waajira Dhimmoota Komunikeeshiinii Bulchiinsa magaalicha irraa argame ni mul’isa.
Yeroo ammatti ummata kana dhaabbataan qubachisuuf hojjiiwwaan lafa doozariin haxa’uu fi meeshalee ijaarsaa hawaasa irraa waliitti qabuun manneen jireenya ijaruun kan jalqabame tahuu odeeyfannoon argame ni addeessa.
Comments
Loading...


text:
Gaafa 22/5/2010 A.L.H tti Kaabinoonni kudha shan ta’an Uummata Bulan keessa jiran walitti qabuun Uummata Oromoo Bulan keessa jiraniin “isin Oroonni as jiraattan Oromoota naannoo isaanii jiraatan wajjin hidhata godhattaniittu; hidhata kanaanis Uummata Gumuz miidhuuf jettuu fi akka mootummaa naannichaatti buluu qabdu” ittiin jechaa turan. Kaabinootiin kun dhalootaan Shinaashaa waan ta’aniif ofii Uummata Gumuziif waan quuqaman fakkeessuun Uummata Oromoo naannichaa fi Uummata Gumuz eenyu caalaa wal jaallatee fi wal kabajee jiraate walitti buusuuf munyuuqaa jirti.
Kun immoo ergama Dr Amsaaluunfaa ji’oota muraasa dura karoorfataa turan waan hojiirra oolchuuf barbaadan fakkaata.
Haa ta’uyyuu malee Uummanni magaalichaa hundi gaaffiin walii galaa isaan cimsanii isaan hubachiisan kan nama boonsudha. Nuti rakkoo walii waliinii osoo hin taane rakkoo misoomaatii; kunis Neetwoorkii, Humna Ibsaa, Daandii, Mana barumsaa olaanaa fi K.K.F waggootii baay’eef waadaa galamee hin raawwatamne yeroodhuma filannoon gahu dhuftanii afaan nu hin faajjessiinaa; gaafa rakkoolee misoomaa qabnu nuuf deebiftan isa kaan dubbanna ittiin jedhaniiru.
Rakkoon walii galaa kuni akka jirutti ta’ee, rakkoon Uummata Oromoo naannichaa immoo mirga namummaa dhorkamuu fi akka lammii lammaffaatti lakkaawamuu akka ta’e beekamaadha. Gaaffiin Uummata Oromoo Naannichaas Oromoo lakkoofsaan danuu ta’eefi walakkaa ol ta’ee naannoo sannarratti dhalatee jiraate mirgootuma kana kabachiifachuudha malee uummata Oromoo kaan wajjin ta’ee naannoo Beenishaangul fi Uummata naanichaa dhabamsiisuuf miti.
Mootummaan Wayyaanees Gaaffiilee bu’uuraa Uummataa deebisuu irra Uummattoota biyyatti wal nyaachisuun qabeenya biyyattii saamuu kan mi’eeffate naannoo sanarrattis yaalii hi nuffamne taasisaa jiraateera. Kun immoo adda durummaan Uummata Oromoo naannichaa mana hidhaatti guuruun, Ajjeesuun, buqqisuunii akkasumas Dhimmoota siyaasaafi dinagdeen hudhee qabuun naannicha gabroomfacuudha.
Kanas kutaalee naannichaa garaa garaa iddoo qabeenyi Uumamaa kannee akka warqee fi kan biroo irratti maqaa cirracha baasuutiin Dhalattoota Tigiree Dhibbaa ol ta’an qubachiisaa jiraachuuniifi kan hafan immoo caal baasii baafne jechuun karaa miidiyaa afaan faajessuun mirkaneessaa jirti.
Kanaafuu Uummanni naannoo Beenishaangul Jiru hundi shira mootummaan wayyaanee karaa lukkeeleeshee xaxaa jirtu uummata walitti buusuun Uummanni naannichaa Mirga hiree ofii ofiin murteeffachuu akka hin gaafanne gochuun qabeenya saamuu akka ta’e hubatee; tokkummaan sirna Mootummaa nama nyaataa kana ofirraa buusuun, Qabeenyaa fi biyya isaa irratti jechuunis, qabeenya Uumamaa, lafa Qonnaa fi kanneen biroo irratti murteessuuf akka qabsaa’u waamicha goona.
Guraandhala 19,2018
Qeerroo Bilisummaa Oromoo Matakkal-Asoosaa irraa


text:
Voa Afaan Oromoo
MAAF HIN DUUNEEDHAA……..????
Ummata Oromoo Godina Baalee naannawa Shanakkaa irraa buqqifamuun magaalaa Roobee mana murtii fi bulchiinsa godinaa fuldura qubatanii turan humna waraanatiim bakka irraa dhufanitti dirqamaan deebifamaniiru.
#EBC ኢቲቪ 57 አማርኛ ምሽት 2 ሰዓት ዜና…ሚያዝያ 17 2010 ዓ ም
Ummata oromo faagaa ogaadeenirra jiraatan motummaan wayyaanee humna hidhataa liyuu polis jedhamu irrati bobaasuun refa isaanii walirrati tuulaa jiran ummata keenya rabbiin jannatul fidoowsiin haaqananiisu
Oromo Voice Radio (OVR) Broadcasts- 25 April 2018


text:
Ameerikaa Kaabaa
Ameerikaa Kaabaan ardii adunya kessatti Hemisphere Kaabaa fi bayyinan immo Hemisphere Dhihaati argamtu dha. Kan dangeffamte immo kaaban Garba Arkitiikiin, bahaan immo Garbi Atilaantiik kaabaan, kibba-bahan Garba Karibiyaanii, kibba fi dhihaan immo Garbi Paasifiikii kaabaan, kibba-bahaan immo Ameerikaa Kibbaa. Ameerikaa Kaabaa fi Kibbaa kutaa lafa ismasii Panaamaa (Isthmus of Panama) jedhamuun walitti qabamu. Ameerikaa Kaabaan ballina lafa hanga 24,490,000 isquweer kiilomeetira (9,450,000 isq mi) yoo qabaatu kuni immo parsentii fuula addunyaa keessaa parsentii 4.8 qabata yookan immo parsentii fuula lafaa (bishaan malee) yoo ilaalan parsentii 16.4% qabata. Akka Onkoloolessa 2006tti ilallametti bayyinni ummatta ardii kanaa tilmaaman 514,600,000 cala. Ballina lafaatin addunyaa keessaa ardii sadaffa irratti argamtu yoo taatu kunis Eshiyaa (tokkoffa) fi Afrikaa (lammaffa)tti aanteti. Bayyina ummataan immo addunyaa keessaa ardii afurrafa irratti argamtu yoo taatu kunis Eshiyaa (tokkoffa), Afrikaa (lammaffa) fi Yuurooppi (sadaffa)tt aanteti. Ameerikaa Kaabaa fi Kibbaa walumma galatti Ameerikaas jedhamani waammamu. Ameerikaan Kaabaa Yunaayitid Isteetis fi Kanaadaa of keessaa qabdi.


text:
Hidhamtoota 200 oliif abukaatoo kan ta’anii fi filannoo yeroo dhumaaf Itiyoophiyaa keessatti gaggeeffameen dorgomaa Kongreesii Federaalawaa Oromoo kan turan Obbo Dhaabaa Cufaa torban lama dura waajiira isaanii keessaa qabamanii kan hidhaman ta’u maatiin isaanii ibsanii jiru. Hanga har’attis mana murtii duratti kan hin dhiyaanne yoo ta’uu waajiira polisii godina Shawaa Lixaa keessatti hidhamanii jiru.
Maatiin dhaqee dubbisaa fi nyaatas ta’e uffata geessaafii kan jiran ta’uu ibsanii gamaa fi gamas dhaabannee wal dubbifna jedhu.Abbaa ijoollee torbaa kan ta’an Obbo Dhaabaa Cufaa haati warraa isaanii hojii kan hin qabne waan ta’aaniif gara fuula duraatti maatiin rakkoof saaxilama yaaddoo jedhu akka qaban ibsan.
Hogganaan waajira polisii godina shawaa lixaa komaandar Tesfaa Sillaasee Nagaraa waa’ee hidhamuu Obbo Dhaabaa Cufaa hin beeku jedhan.


text:
Atleet Fayyisaa Leellisaa jagnummaa Olompikii Rio 2016 irratti mul’iseen maqaan isaa tarree ‘FP Top 100 Global Thinkers’ keessa seene. Akka barruu Foreign Policy’itti Fayyisaa tarree ‘Top 100 Global Thinkers’ keessa kan isa seensise ajjeechaa, hidhaa fi gidiraa ummata isaa irra gayu guutuu addunyaatti agarsiisuudhaaf jecha seera olompikii yeroo dheeraadhaaf ture caccabsuu ykn funduura dhaabachuu isaatii.
Akka seera olompikiitti atleetiin tokko mormii dhaggeessisuu ykn ergaa siyaasaa kamuu dabarsuun dhoorgamaadha. Tankaarfii fudhateef meedaaliyaa dhabuu fi fiigicha irraa guutummatti akka hin hirmaanne dhoorgamuu akka malu osoo beeku Fayyisaan saba isaaf jecha kan tankaarfii gotummaa fi seena qabeessa kan fudhate. Garuu, tankaarfiin isa kuni Oromoo biraa qofa osoo hin taane gutuu hawaasa addunyaa biraa dinqisiifannaa fi kabaja guddaa isaaf argamsiisaa jira. Murteen amma FP fudhates qaamuma hujii Fayyisaaf beekkamiinsa sadarkaa addunyaa laatuuti.
Tarree ‘FP Top 100 Global Thinkers’ kanniin keessa kan jiran namoota akka Hillary Clinton, Ban Ki-moon fi namoota bebbeekamoo heddutu keessa jira. Maqaan Fayyisaa tarree kanniin keessatti ka’uun isaa Fayyisaa fi Oromoo gutuudhaaf kabajaa guddaadha.


text:
Shira wayyaaneen Magaala Debre Birhan tti hojjechaa jirtu fi Dararaa Oromota naannoo Beenishaangul Gumuz
Shira wayyaaneen Magaala Debre Birhan tti hojjechaa jirtu fi Dararaa Oromota naannoo Beenishaangul Gumuz
Abdii Lammii irraa
Yeroo ammaa magaalaa Debre Birhaan , shawaa kaabaa tti ji’a lamaan darbe kana keessa namoota 20 oltu halkan morma qalanii ajjeesaa turan. Ajjeechaa akkasii kan raawwachaa ture wallaalamee tureera. Gochaan akkasii magaala sana keesatti yeroo yerootti dabalaa waan dhufeef jirraattonni magaala sanaa waan godhan wallaalanii ture. Garuu guyyaa 11/13/2017 namoota dhalootaan Oromoo ta’an sadii fidanii uummatattii argisiisaa turani. Isaanis bakka Mandiidaa jedhamuu dhufnee ajajaan keenya Finfinnee jira, ergama ABO raawwachuu dhufne. Nagaa naannichaa jeequu fi saboota Amaaraa fixuuf ajaja fudhannee dhufne jedhanii dubbachaa turan. Guyyaa 40f waraana bilisummaa oromoo (WBO) biratti leenjii fudhannee dhufne jedhani uummata fuulduratti xibaaraa oolani. Anillee bakka sanatti argamee dhagaheera. Shirri kun diina keenya wayyaaneedhaan xaxamaa akka jiru beekamaadha. Hala deema jiru akan ariitiin uummataaf karaa adda addaa yoo hubannaa gad fageenyaan taasisame malee uummanni Oromoo lakkoofsa baay’eetu magaalicha keessa jiraata waan ta’eef ummata nagana jireenya isaa jiraaturratti akka miidhaan hin geenye yaaddoon guddaatu jira.
Uummata Oromoo naannoo Beenishaangul Gumuz jiraatan irratti daraaraan cimee itti fufee jira.
Akkuma beekamu Sabboontonni Oromoo naannoo Matakkal jiraatan Oromummaa isaaniitiin qofa yakkamanii waggaa darbe Muddee 2016 irraa jalqabee lafa nagana jiraata irraa human tikaa Wayyaaneen qabamanii Mana hidhaa Maayikalaawwii fi Qiliinxoo keessatti dararamaa jiru. Himata Shororkeessummaan iraatti banamee ragaa jiraattota naannoo Sanaa fidanna jechuun, Oromootaa fi saboota biroo naannichaa ragaa godhachuuf yaalii gochaa turtes namootiin ragaa ta’uuf dirqamanis ta’e fedhaan argaman aantummaa fi jaalala Uummata Oromoo naannichaaf qaban Mana murtii Olaanaa dhaddacha 19ffaa irraatti Mul’isaniiru. Kunis mootummaa nama nyaataa wayyaanee mata dhukkubbii itti ta’ee jira. Kanumaan wal qabatee Beellama itti aanuuf namoota ragaa haa ta’an jedhanii Namoota kudha lama naannichaa lafa jiranii waamanii kadhachaa akka jiran beekameera.
Haaluma wal fakkaatuun Naannoodhuma Beenishaangul Gumuz, Godina Kaamaash, Ganda Yaasoo keessatti gaafa 9/11/2017 Sabboontota Oromoo toorba human tikaa wayyaaneen ukkaamfamanii mana hidhaa keessatti dararamaa jiru. Isaan keessaas namni tokko dhalataa Matakkal ta’uun Bira gahameera. Kunis sababaa basaastuun wayyaanee dambi doollootti tarkaanfiin irratti fudhatameefi.
Karaa biraan immoo Godina matakkal bakk Gilgel Beles jedhamutti piresidaantii Yuuniversiitii Asoosaa kan ta’e Dr. Amsalu Bedemo wal gahii Ummata Shinaashaa qofa waamuun marii shiraan guutame godheera. Kunis Uummanni Oromoo fi Amaaraa bittaa isa durii nutti fiduuf jedhu kanaaf ofirraa balleessuu qabna jedhee uummata kakaasaa tureera. Akkuma seenaarratti beeknu jalqaba bara 1980 fi jalqaba bara 1990 A.L.H ttii magaalaa Paawwii fi magaalota Beenishaangul gumuz biroottii duguuggaan sanyii Uummata Amaaraa irratti godhamee ture. Ammas Dr Amsaaluun maree godhan irratti Uummanni shinaashaa tarkaanfii saba Amaaraarratti fudhataa ture yaadachiisuun ammallee Saba Amaaraa lafa isaaniirra jiru balleessuu akka qabanii fi deeggarsa barbaachisus akka argachuu danda’ani himeera. Yaada isaanii kanas “Amaaraan Ammaarroo maaxifat alebin” jechuun ibseera.
Haaluma wal fakkaatuun Dr. Amsaaluun wal gahii sanarratti Dhalattoonni Oromoo rakkoo nurratti uumuu danda’ani hin jiran amma mana hidhaa galaniiru jedhee dhaadataa tureera. Wal gahicha boodas waraqaa shororkeessaa “ Amma yeroon kan Oromoo fi kan ABO ti” kan jedhu qubee afaan Oromoon barreeffamee magaaloto Bulen, Barbar, Gilgel belesii fi kanneen biroo keessatti amsaasuun dhalattoota Oromoo naannichaa ittiin goolaa jiraachuunis bira gahameera. Kanas humni tikaa Wayyaanee magaalotaa fi gandoota kanaa eenyu kan kana godhe baasaa jechuun Uummata nagana jiraataa jiru rakkisaa jiru.
Dr Amsaaluun dura barsiisaa yuuniversiitii Wallaggaa kan ture, qubee afaan Oromoo sirriitti barreessee dubbisuu kandanda’u, kan dubbatuu fi yeroo achi keessa turettis barattoota Oromoo yuuniversiitii Wallaggaa shanii ol kan ta’ani ajjeesisee fi hedduu immoo mana hidhaatti kan guursisaa ture ta’uun isaa kan beekame dha. Hojii isaa Kanaan Guddinaa fi kabaja Mootummaa wayyaanee irraa argachuun yeroo ammaa presidaantii yuuniversiitii Asoosaa ta’eera. Ammas Yuuniversiitii Asoosaa keessatti hojii wal fakkaatu hojjechaa jiraachuunis raggaasifameera.
Walumaa galatti Mootummaan nama nyaataa wayyaanee hacuuccaa fi duguuggaan sanyii uummata Oromoo Naannoo Beenishaangul Gumuz irratti fudhachaa jiru cimee itti fufee jira. Kanaafiyyuu nuti dhalattoonni Oromoo naannichaa Uummata Shinaashaa, Bartaa, Gumzii, Maa’oo, Koomoofi kannee biroo shira mootummaan tokkummaa Uummataa diiguuf fayyadamaa jiru hubatee Akkuma amma gochaa jiran Uummata Oromoo Cinaa akka dhaabbatan waamicha goona.
Akkasumas Uummanni Oromoo biyya keessaa fi biyya alaa jirtan rakkoo yeroo ammaa uummata Oromoo naannichaa irra gahaa jiruuf akka nuuf dirmattan waamicha goona.


text:
#OromiaStrikes-Ambotti namoonii qeerroo basasanii hiisisa jiran isaan kana. Agaziin Goal project keessa kan qubatte yoo ta’u namoota hiite achi tursiistee gara bira fudhacha jirti jedhama. Waan gootan isinu beektu
1.Darajee isa mana firaashii minii bira qabuufi tigiricha waliin zayitii kan daldaaluun
2. eliyaas takastee daldaalaa zayitaafii saba tigiree
3. nabiyuu fikaaduu minii keesa mana intarneetii kan qabu
4. Masfin isa 06 daldaalaa 06 konkolaataa mana guraati kan qabatu
5. Tasfaayee saahiluu polisii oromiyaa to’attaa tiraafikaa kan turee yeroo darbe wara ragaa polisii kanaan dura komaand postii waliin ta’ee ijoleekeenya ajeeseefii ajeechisaa ture polisii oromiyaa Barsisaa jirdhamurat ragaa wara bahuu dhaqee irratii fokoruun mana murttii jeeqaa kan turee ergamtuu jaraa kan ta’a
#OromiaStrikes-“Godina Baalee anna agarfa irraa guyyaa hardha laganna gabaa akuma itti fufetii jira hatahuu malee waraannii motummaan waayyannee ummata humnan dorsisuun suuqotafi hotelootaa daldalaatota bansisuuf yaalanilee itti hin milkoyyene akkaasumasaa waraannii motummaan waayyannee TPLF ummata nagaha irraati warreera akka banee olteefi namoota baayyee gara malee reeba kan oltee tahuu isa eergan achirraa nu Qaqqaabee nii mirkanessitii ammalee waraannii kuni namoota tuma oltee kanini irraati midha chima fi samnisaa geggessaa jiruu jedhan waraannii motummaan waayyannee maggalaa agarfa fi naannoo ishii akka Quuphattani jiran yaadiin Qeerroo maggalatti irraa argamee nii addessaa ummata fi Qeerroo tennan ufa eeggannoo godha jenna Qaabsoo itti fufa motummaan nama nyaatan waayyannee nii kufa.”
የህዝብ ጥሪን ማናቅ ዋጋ ያስከፍለሃል!!
#OromiaStrikes-Godina jimmaa Aanaa sokorruu har’a guyyaa 3ffaaf lagannaan gabaa itti fufee jira,qeerroonis hiriiraa fi mormii cimaa gaggeessaa jiru.
Via:
Dhábasá Wakjira Gemelal
“Jecha isaan ala dabnee yoo deemne halkan tokko buluu akka hin dandeenye …ummatni nutti agarsiisaa jira.. “ Lammaa Magarsaa
OPDOn sadarkaa Ummata Oromoo hin beekne warri akka Abbaa Suuraa fa’a ammas dhageeffadhaa.. isa aangoo irraa buustanii silaa.
Wow!!!!!
Via -Dana
አዋጅ የታወጀው ወጣቱን ለመጨረስ ታስቦ ነበር ነገር ግን ኣልተሳካም ።
አዋጁ ከታወጀበት ቀን ጀምሮ 6 ንፁሀን ሰዎች ሲሞት
•ከወታደሩ ደግሞ 38 ደርሷል
በሰላሌ ብቻ 17 የአጋዚ ወታደሮች ተገድለዋል።
#QABSOON_ITTIFUUFAA


text:
Baga Nagaan dhuftan! Welcome!Herzlich Willkommen!
Yaadannoo Guyyaa Gootota fi Galgala Bashananna Oromoo (Ebla 20, 2013)
Nagaan kabajaa Oromummaa hundumaa haa dursu.
TBOJ dameen Munshin April /Ebla/ 20, 2013 yaadannoo Guyyaa Gootota Oromoo sa’aa 14:00 irra eegale bifa addaan ayyaaneffatee ooluuf qophii guddaarra waan jiruuf guyyaa kana waliin dabarsinuuf isin afeerreerra.
Goototi Oromoo mirga keenya humnaan nu jala sarbame bakkatti nuu deebisuuf jecha jijjiirraa kan hinqabne lubbuu isaanii bifa adda addaan dabarsani gaggahamani jiru, yeroo amma kanas kun itti fufe argama. Kunis Biyya Tokko – Oromiyaa;Saba Tokko – Oromoo; Hiree Tokko – Oromiyaa bilisoomte argamsiisuuf jechadhaa. Haa ta’uu malee kaayyoo isaan itti kufanii fixxan baasuun dirqama saba fi ilman Oromooti.
Kanaafu yeroo guyyaa goototi keenya itti wareegaman kana akka yaadanu walin akka yaadannu waammicha miseensoota keessani nu dabarsitani argamitanu fi qooda fudhatanu kabajjaa walin afeera keenya isini dabarsina.
Guyyaa: April/Ebla 20, 2013
Yeroo sa’aa 14:00 irra eegalee
Bakka/Idoo: Spiel und Bildungszentrum Sendling
Danklstr. 34 (U3 “Station Implerstrasse”)
U-Bahn Station Implerstrasse U3 & U6
Munich (Germany)
News and Current Affairs
Political Affairs
Human Rights
Oromo Communities


text:
Barri 1998, bara Afaan Oromoo yeroo jalqabaatiif qormaata biyyoolessaaf dhiyaate ta’uun bu’aalee dhiigni ilmaan Oromoo magarse keessa isa hin dagatamne ta’a. Barri kun bara hojiin Oromoo fi Oromummaa qalbii dhalootaa keessatti deebisanii magarsuuf taasifame hundee jabaa horachuu mallattoon eeru itti mul’atee dha. Dhaloonni haala kana keessa cayaa Oromummaa jalatti, harka Oromoorrattii fi foolii Oromummaa keessatti guddate – dhaloota gadoo sabaa baasu, madaa lammii dhinsu (fayyisu), dhaloota seexaa fi murannoo addaa qabu, dhaloota gabrummaa hadheeffate ta’eetu guddate. Dhaloota ormaaf hin jilbeeffanne kan ofii dabarsee hin laanne, dhaloota fincilaa ta’uu hojiin mul’ise. Hojii dhaloota kanaatu dhimmi Oromoo dubbii abbaa jabaa qabu ta’uu mirkaneesse. Fiixee dubbii addunyaatti olbaasee toora qabsiise. Kanatu xiyyeeffannoo dubbii koo har’aatii – na waliin turtuu laata!!
Bitootessa, 2000 bosonni Oromiyaa Booranaa fi Baalee torbanneeniif birmachuu tokko malee gubachuun dhugummaa dubbii kanaaf mirkana ta’e. Kan Oromiyaaf birmatu Oromoo ta’uutu hubatame. Manneen barnootaa Oromiyaa keessatti argaman hunda keessaa sagaleen gurmuu jabaarraa dhagahame dhugumattuu dhaloonni roorroo bara dheeraatti xumura tolchu qe’ee Oromoo keessaa biqiluu akeeke. Sana booda Fincila Diddaa Gabrummaa (FDG) otoo walirraa hin cinne arguu fi dhagahuun adaa ta’e.
Mudde 20, 2001 Yunbarsiitii Finfinnee keessatti yaaliin maqaa Oromoo xureessuuf godhame dubbii Oromoo akka baran harka kakaa’uun abidda ofitti qabsiisuu ta’uu barannoo (lessons) kennee darbe. Fincilli galgala sana sa’a 7:00 hanga halkan qixxee sa’a 1:00tti humna diinaa fi barataa gidduutti geggeeffame firaafis diinaafis waan akeeke qaba. Fincila guyyichaatiin itti gaafatamaa tika Yunbarsiitichaa kan ta’e namni Yaareed Jedhamu sa’aa lamaa oliif to’annaa barattoota Oromoo jala turuun dhugumattuu dhaloonni kuni dhaloota gabrummaa hadheeffate ta’uu hubachiise. Yaareed Mallasaaf fira dhiyoo yoo ta’u, TPLFiif immoo miseensa gameessa akka ta’etu himama. Fincilli kun guyyoota gabaabduu keessatti Oromiyaa cufa dhuunfatee dhaabbilee barnootaa Oromiyaan ala jiranis (Yunbarsiitiiwwan Hawaasaa, Baahirdar fi Maqalee) dabalachuun dhaloonni Oromoof falmu bakka Oromoon jiru hunda jiraachuu mirkaneesse. Sana booda seenaa sochii barattoota biyyattii keessatti olaantummaan barattootaa harka barattoota Oromootti galuutu mirkanaa’e. Haalli kun dubbiin Oromoo xiyyeeffannoo gama hundaa akka hawatu taasise.
Ebla 2001, sochiin Walabummaa Barnootaa (Academic Freedom) qabatee Yunbarsiitii Finfinnee keessatti ka’e tarsiimoo dhokataa oogganni barattoota Oromoo guutummaa barattoota biyyattii warraaqsu itti fayyadame ta’uun bal’inaan kan hubatame bubbultii booda ture. Sochiin gaaffilee bu’uraa (Freedom of free speech, the right to assembly, Removal of armed police from the campus) qabachuun eegale Fincila jabaa kaasee guutummaa Finfinnee dhuunfachuun hanga masaraa Wayyanee raasutti furga’e. Warraaqsa kanaan Yunbarsiitiin Finfinnee waggaa tokkoof cufamuuf dirqame. Kuni taateewwan seenaa qabsoon Oromoo gama hundaan olaantummaa qabaachaa deemuu eeran keessaa tokko.
Yunbarsiitiin Finfinnee waggaa tokkoof cufamuun sochiin barattoota Oromoo caalaatti akka hundee horatu haala aanjesse. Fncillii Diddaa Gabrummaa Ebla 20, 2002 Magaala Naqamteetti dhalate bultii gabaabduu keessatti Ambotti tarkaanfate. Yeroo gabaabduu keessatti akka bishaan samiirraa dhangala’ee dambaliin fincilaa Oromiyaa dhuunfate. Kun caasaan barattoota Oromoo kallattii hundaan wal quunnamsiisu diriirfamuu mirkaneesse. Yeroo kanatti warri wayyaaneef ergaman rasaasaan malee qaroomina ittiin fincila to’atan akka hin qabaanne addunyaaf himan. Ta’us garuu raayyaa bilisummaa, dhaloota gabrummaa hadheeffate maalumtuu dabsachuu akka hin dandeenyetu hubatame.
Bara 2003, mootummaan Wayyaanee diddaa dhalootaa jabaachaa dhufe kana ukkamsuuf waa hunda yaaluuf dirqame. Kanaaf, yerichatti ‘wiirtuu fincilaa ti.’ jedhamee kan shakkamu Yunbarsiitii finfinneetti xiyyeeffate. Wiirtuun tikaa suuduudaan waajjira ministeera muummichaan abboomamu dhoksaan yunbarsiiticha keessa maandheffachuutu hubatame. Wiirtuun kun odeessa sochii barattootaa eeru dursee funaanuu qofa osoo hin taane, haala ittiin gamtaa barattootaa diiganirratti hojjachuu jalqabe. Haala kanaan namticha yerichatti pirezedentii Oromiyaa ofiin jedhu waliin ta’uun barattoota gidduutti garaagarummaa uumuuf harka seensifachuuf yaalii eegalan. Namoota ooggana kana sochoosu jedhaman adamsuun bifa adda addaan hiraasuu fi yaaddessuuf basaasota meeshaa waraanaa hidhatan heddumminaan barattoota fakkeessuun yunbarsiiticha keessa facaasan. Barattoota dantaan gowwomfaman, gariin isaanii afaan Oromoo haa dubbatan malee dhiiga Oromoo kan hin qabne qubaan funaanuun maallaqa guddaan sochii jiru dura akka dhaabbatan yaalan. Haa ta’u malee haalli kun akka salphaatti kan hojiirra oolu hin taane.
Amma gama lachaniinuu qabsoon jabaataa deeme. Barattoonni Oromoo golli diddaa gabrummaa bal’atee bu’uura hawaasaa akka dhuunfatu balbala dabalataa saaqan. ‘Oromoo Youth League’ ijaaramuu odeessi eeru dhagahamuun Wayyaanee biratti rifaasuu dabale. Otoo xinnoo hin turin ‘Liigii Dargaggoo’ jechuun bakka hundatti waajjira saaqanii dargaggoota hawachuuf carraaqqii eegalan wayyaanotni. Kun waldhaansoon gama lamaaniinuu deemu jajjabaachaa deemuuf mirkana.
Amajji 2004 labsiin Oromoo Finfinnee keessaa buqqisuuf bahe waliigala Oromoo biratti diddaa kaase. Akka kanaan, sochiin duraan harka guddaa barattootarratti hirkatee ture bu’uura bal’ifatee qaama hawaasa hundaa seene. Hiriirri mormii “Finfinneen handhuura Oromiyaa ti!” jechuun Waldaa Maccaa fi Tuulamaa (WMT) fi Gamtaa Barattootaan qophaawe Oromoon kuma dhibbaan lakkaawamu fardaa fi lafoo hiriirsuun dhugaa kana mirkaneesse. Kuni diinatti yaaddoo jabaa ta’e. Sababa kanaan barattoota Oromoo Yunbarsitii Finfinnee keessa jiran hunda duguuganii hari’uun furmaata waan ta’u itti fakkaate. Garuu dhaloota gabrummaa hadheeffatee fincile hidhaa fi ajjeechaan akka hin gufachiifne hubatame. Hinumaayyuu haalli kun gamtaa Oromoo jabeesse. Diddaa jabaan tarkaanfii kana booda dhufetu dhugaa kanaaf mirkana.
Sadaasa 09, 2005, qaanqee Diddaa Gabrummaa Amboorraa faca’e, akka Rooba Arfaasaa guumgumee, mandiisuu Fincila Diddaa Gabrummaa Oromiyaa hundarraa kaase. Amboo, Shaambuu, Dambi-Doolloo, Gimbii, Naqamte, Baakkoo, Haratoo, Geedoo, Xiqur-Incinnii, Gudar, Giincii, Jalduu, Kaachisii, Fiichee, Hoolota, Buraayyuu, Sabbata, Waliso, Diilallaa, Bishooftuu, Adaamaa, Haramayaa, Awwadaay, Warra Jaarsoo Innaangoo, Mojoo, Tolee, Jimmaa, Kofalee, Shaashamannee, Machaaraa, Miicataa, Harooreysa, Gaadullaan, Gidda, Qoree, Asaasa, Kombolcha, Xulloo, Dhangaggoo, Ciroo, Qelam, Doobba, Gindhiir, Habroo, Mattuu, Daarimuu, Dirree Dawa, Galamso, Baddeessaa, Asaboot, Baddennoo, Mi’essoo, Bordodde, Daaroo Labuu, Gololcha, Calanqo, Negeelle, Kuyyaara, Baate, Karaa Miillee, Harar, Qobbo, Langey, Masalaa, Awaash, Dhidheessa, Guttin, Haroo Sabbuu, Gibe, Hirnaa, Roobee, Ziway, Mendi – Qilxuu Karraa, Boojjii Coqorsaa, Najjoo, Jaarsoo, Baabboo Gambeel, Begii, Anfilloo, Mugii fi kanneen hafan hedduu balballi Oromoo lakkooftuun itti hin baane hundi gaafas Waamicha FDG dhaaba isaa ABO irraa dhihaateef dhagahee awwaatee mirga isaaf fincile; haqa isaaf diina lole. Qotee bulaan Oromoo diinatti karaa cufee waan harkaa qabuun diina waraane. Sadaasni 9, 2005 – Guyyaa sabni walii galee sagalee tokkoon bilisummaaf dubbate, irree tokkoon akeeka tokkoof dhaabate Oromoof – Guyyaa Seenaa ti!
Diddaan akka kanaa otoo walirraa hin cinne hundee horachaa, bu’uura hawaasaa dhuunfachaa deeme. Afaan qawweetiin dhowwuun hin danda’amne. Kanaaf diinni sossobuu fi sobuu akka furmaataatti fudhate. Murtee “Finfinneen handhuura Oromiyaa miti” jedhee dabarse labsiin diigee ‘Finfinneen handhuura Oromiyaa ta’uu qabdi.’ jechuun halkan tokkoon labsii dabarse. ‘Finfinnee keessatti gamoo yoo ijaarre hin mul’atu!” jedhanii isa qoosaa turan yeroof dagatanii “Aadaan Oromoo Finfinnee keessatti akka dagaagu Giddu gala Aadaa Oromoo ijaaruuf murteessine.”, “Manneen barnootaa Afaan Oromootiin barsiisan Finfinnee keessatti ijaaruuf murannee kaane.” jechuun waa hedduu soban. Kuni hunduu Diddaa dhalootaa muddee isaan qabe ofirraa qabbaneessanii haara galfachuuf malee dhuguma gaaffii Oromoo deebisuuf fedha horatanii akka hin taane beekamaa ture. Kanaaf harka lafa jalaan shira hojjachuu itti fufan.
Caasaa mana barumsaa fi bulchiinsa barnootaa hunda jijjiiran. Akka kanaan manni barumsaa kamuu bulchaa gandaatiin akka bulu ta’e. Itti gaafatamaan mana barumsaa miseensa dhaaba ergamtuu isaanii OPDO ta’uu akka qabu dirqamni bahe. Kanaaf caasaan mana barumsaa hundi to’annaa dabballee jala gale. Qaamni dhokataan ‘Command Post’ jedhamu haala kana akka to’atuuf manneen barnootaa sadarkaa hunda keessatti ijaarame. Qaamni kun humnoota basaasaa barattootaa fi barsiisota fakkaatanii mannee barnoota keessatti ramadamanirraa ijaarame. Hojiin qaama kanaa hawaasni mana barumsaa fi bulchiinsi barnootaa cufti hooggana dabballee/kaadiree siyaasaa jala akka galu to’achuu, barataa fi barsiisaa dammaqiinsa qaban bifa adda addaatiin goolanii humna dhowwuu, bakka isaanii dhawaata miseensa dhaaba OPDOtiin dhuunfachuu ture. Akka kanaan ilmaan Oromoo dhugaa saba isaaniif dubbatan hedduun gaaga’aman. Yuuyya’anii caasaa barnootaa keessaa moggeeffaman. Caasaan sirna barnootaa guutummaan to’annaa siyaasaa jala galuun qulqullinni barnootaa manca’e.
Kanas ta’ee dhaloonni diddaa isaa bifa adda addaatiin mul’isuu hin dhiifne. Fincilli diddaa daran jabaatee itti fufe. Baroota 2006 – 2013 diddaa walfakkaataan otoo walirraa hin cinne Yunbarsiitiiwwan Adaamaa, Roobee, Jimmaa, Haramayaa, Baahirdaari, Maqalee, Finfinnee, Hawaasaa fi kanneen biroo keessaa sagaleen roorroo diinaa mormu bara baraan dhageessisuu itti fufe. Haa ta’u malee caasaan barnootaa hundi to’annoo dabballoota diina ummataa harka galuun sagalee barattootaa sadarkaa gadii jiran yeroofis ukkamsuuf yaaleera.
Ukkaamsaa jabaan Diddaa jabaa akka kaasu jaarraa qaroominaa kana keessa mitii barootumaa fagoo keessattuu beekamaa ture.
Kanatu lamuu Fincila Diddaa Gabrummaa (FDG) hundee jabaa qabu kaase. “Oromiyaan kan Oromoo ti!” Dhaloonni kakuu isaa hin daganne. Hirbuu isaa hin nyaanne. Dhiiga ho’aadhaan haqa saba isaaf falmate. Ilmaan Oromoo gaaddisa tokko jalatti fuula walitti deebise. Warraaqsi Fincila Diddaa Gabrummaa walitti hidhataan dhufee bara 2014 kana keessa haala jabaan geggeeffamee fi geggeeffamaa jiru diinota Oromoo hundeen akka raasee fi raasaa jiru, sadarkaa sochii QBO hagam akka tarkaanfachiisee fi injifannoo mul’ise tilmaamuu ykn arguun nama hin dhibu. Dhalootni fincilaan, gabrummaa fi gobroomsaan mormu bilisummaaf sagalee dhageessisuu itti fufeera. Barri 2014 kana ibsee mul’isa. Kuni yaadannoo dhiyoo namuu gurraa – qalbii keessaa qabu waan ta’eef ammaaf irra hin deebi’u.
Oromoof barri 2014 bara wal hubannoo fi dammaqiinsaa ta’uu qofa yaadannee, anis dubbii kootti xumura tolcha. Barruu koo kana keessatti waldhaansoo bara dheeraa dhaloonni kun itti jiru keessaa hanga xiqqoo yaadachuufani malee waliigala sochii baroota dheeraa kana keessa ture xiinxaluuf hin yaalle. Wareegama hanga har’aatti bahe herreguufis hin kaane. Yeroon galmeen herregaa socho’ee wareegama dhalootaa itti yaadannu fuuldura keenya jiraachuu hubannee, amma isa wareegamaafii jirru harkaan gahachuuf saffisa tarkaanfii keenyaa jabeeffachuu, sochii keenya babal’isuu fi dhaabbatummaan itti fufuutu nu baasa. Kuusaan dhiiga dhalootaa gatii qabaachuu qaba. Gatii kanatu Bilisummaa saba keenyaa ti. Warra kana lagatan, dugda itti galan, irraa baqatan ykn gurguratanii nyaatan dhiigni Dhalootaa isaan haa cubbisu!!
Sadaasni 9, Guyyaan Yaadannoo Fincila Diddaa Gabrummaa Bara Baraan Ni Yaadatama!
Ilmaan Oromoo, sabboontotaa fi Qabsaawota Fincila Diddaa Gabrummaa fi Qabsoo Bilisummaa Oromoo keessatti wareegaman Bara Baraan Ni Yaadatamu!
Horaa Bulaa Deebaanaa!
Ani Jiituu Lammii ti!


text: inkO maaTa ----------- ayinaa idEm pani kavee? raayaDaaniki marimkEm dorakalEdaa neeku? intaku mundu evaDainaa talichEDaa polaallO kaarE chemaTa gurinchi? evarainaa praSninchEraa aakali manTala meeda anyaayapu chaavula gurinchi? naluguru naDichina baaTana naDavaka needEm pOgaalapu daari? antagaa neeku chandramukhula meeda poolamokkala meedaa moham mottitE, kashTajeevula meedE, nikRshTapu bratukula meedE kanapaDani chaavula meedE raayaalanipistE vaaLLa tyaagaalanu keertinchu, vaaLLa Srama nishPhalam kaadanee, vaaLLa kharma tappa induku vErE kaaraNaalu vunDavanee nammabaluku! kaligina avamaanaaloo, dooshaNaloo, tiraskaaraaloo vuttittivEnani maLLee cheppu! maunamgaa bharinchaDam baagaa mappu! avasaramaitE vEdaalu maLLee vallinchu! appuDika praSnalE vunDavu! E talaa paikettadu! prapancham yathaavidhigaa naDustundi inni yugaaloo naDichinaTlE! kaakunTE E bhakti paaTalO raasukO dEvuDi meedO dESam meedO mee zillaa meedO! matam pEriTa dESamamtaa, dESam pEriTa sarihaddullOnoo anaadigaa jarigE raktapaataaniki javaabudaaree needani evaroo anarani naa haamee! errabaaTa ekkadikee chErchadani maadaariki tirigi rammani chebutunTE 'inni taraalu nammkunna matamoo, dEvuDoo panikiraalEdani telisee paTTuku vELLaaDataarEm? vadilEstaaraa mari vaaTini?' ani praSnistaavE maLLee? (nuvvoTTi swaarthaparuDivi! neeku alagaa janapu sukhamE kaavaali! dhanavantula sukham akkarlEdu! vaaLLa kashTaalu neeku teleevu! needoTTi sankuchita manastatvam! lEnipOnivi cheppi kurraaLLanu rechchkoTTi vaaLLa praaNaalu teesi nuvvu andalamekkaavu! nuvvu kaviraakshasuDivi! :-)))))) * * * kavidEvatalu poolajallulu challaaru, ErukOnDi vEgiram! peTTukOnDi chevullO!) -- Chandrasekhararao Kanneganti


text:
Israahel biyya Jidduu –Gala keessa qubattu. Teessoon mootummaa isii ta ammaa Tel Aviv. Bara hedduu asittuu Paalestaayiniin lafa irratti wal dhabuutti jiran.Waan irrattiwa dhaban keessaa tokko magaalaa Jerusaalem.
Jerusaalem amantii addunyaa gugurdoo sadiitti keessa jira. Kiristaana, Musliimaa fi Jew. Yersaalem nama kuma 860 dhiyaatutti keessa qubata.
Pirezidaantiin Amerikaa Donaldi Tiraampi waan bulchootii Amerikaa bara hedduu keessatti jedhanii hin beenne Jerusaalem teessoo mootummaa Israaheliiti jedhee mirkanseef.
"Jerusaalem lafa amantiin sadii gugurdoon keessa qubattee qofa mitii handhura teessoo demokiraasii addunyaafuu fakkeennat taateeti.Ganna kurnyan torbaan dabaran keessatti ummatii Israahel hagii guddaan biyya amantiin Islaamaa, kiristaanaa fi Jewish keessa jiraatan tana guddisaa jaaraa baate,” jedha.
Akka bulchiinsii mootummaa Amerikaa,White House jedhutti pirezidaanti Tiraampi dhugaa lafa jirtu mirkanse.Lafa tana amantii sadiitti irratti wal falman.
Kiristaana,Islaamaa fi Jewsihillee Jerusaalem lafa wayyuuti.Lafa gama amantiitiin ulfinna guddaa qabdu.
Masjida Al Aqasaa,manneen amantii kiristaanaa fi Jewish bebeekamootti keessa jira.Kiristaanfaaf lafa Yessoo Kiristoon dubbii karaa Waaqaa keessatti barsiisaa keessatti guddate.
Islaamalleef lafa Makkaa faatti aantee seera amanatii jabaa keessatti tolfatan.Jew faafillee lafatii gama ulfinna amanatiitiin Jerusaalem dura jirtu hin jirtu.
Bulchiinsii Donald Tiraapmi ammoo Jersuaalem handhuraa Israaheli jedha. Tiraampi Jerusaalem teessoo mootummaa Israahel jedhee dubbachuu qofaa mitii embaasii Amerikaa Tel Aviv jirullee Yerusaalemitti achitti godaansisuuf deema.
Tun ammoo ummata Arabaa fi biyya addunyaa hedduu dallansiise.Lafa falamaa qabdu irratti abbaa tokkoo muruun seera malee jedhan.Tun ammoo wal dhaba hamaan dhufuuf deemti.
Akka minsitsterii haajaa alaa Amerikaa Rex Tilerson jedhutti ammoo Jersuaalem ta teessoo mootummaa Israahel jedhanii buuftaniifillee tanaa jedhee falii araaraa Palestaayinii fi Israahel dhaabachuu hin malle.
Palestaayin ammoo murtii Tiraampi tanatti ummatii guyyaa sadii garaa hammaachaaa akka oolu gaafate.
Pirezidantiin Iraan Hassan Rouhani murtii Tiraampi tun muraa qajeeltuu mitii seera hin qamne nama dallansiiftuu fi balaa qabdu jedha.Musliimii murtii Islaamatti dhufte tana ufii diduuf kahuu male jedha.
Itti gaaftamaan amantii Roomaa Francis murtiin Tiraampi tun waan nama yaaddessaa jedha.Turkiin ammoo akka waldaan walgargaarsa Islaamaa tana irratti yaada tokko qabaatu gaafate.
Minsiterii haajaa alaa Biriths Boris Johnson, biyyitii isaa embaasii isii Tel Avi hin baafatattu jedhe.Pirezidaantiin Amerikaa Doonaldi Tiraampi tana irratti bulchoota Jiddu Gala Baha shanii bilbilee waan murtii isaa itti hime.
Warrii innii bilbileef muummee minsitera Israeli Netanyahu, bulchaa Palestinian Mahmoud Abbas, nugusa Jordan Abdullah, pirezidaantii Masrii Abdel Fattah el-Sissi fi nugusa Sawudii Salman Bin Abdulaziz Al Saud fa.
Bulchiinsii Tiraampi akka waan Tiraampi tana irratti dubbachuuf deemu namii qalbiin caqasu fedha.


text:
Humni hundi ulfina saba guddaa kanaaf akka jilbeenfatu, yerootu ga’e!
Jiituu Lammii
Dur dur, kurupheetu keessummummaa mana Waaq dhaqxe jedhama. Akkuma gaarii simatamtee nyaattee dhugdee gaafa galaaf kaatu dabaree ittaanu Waaqayyoo mana isheetti waamtee guuyyaa beellamaa qabatanii gargar bahani.
Gaaf kaanitti guyyaan beellamaa dhiyaachaa dhufnaan garaatti hammeenya yaaddee gaafa guyyaan beellamaa gahu keessummaa ishee simachuurra fiigdee jalaa baduu murteeffatte. Guyyaan gahee otoo ofirra eegduu keessummaa dhufaa jiru alaalatti agartee fiigichaan keessaa fuute. Fiigdee… fiigdee dachaa lafaa qaxxaamurtee “…jalaa baye!” jettee yoo ofirra miil’attu ammas hanguma durii itti dhiyaatee argite. “… eebade…!” jettee rifaasuun gaara baatee bowwaa buutee kanuma afuurri keessaa qixxoofte dawoo wayiitti gortee yoo ofirra miil’attu ammallee Waaqayyo hanguma duri itti dhiyoo jira. Kana booda tasuma akka jalaa hin baane abdii kutteetu – “Edaa si jalaa hin bahanii!?” jette jedhama. Gaafa gamte harka kennu malee dhugaa dheessanii jalaa hin bahani!
Oromoon seenaa isaa darbe keessattis ta’ee jireenya har’aa keessatti aadaa sanyiitiin dhala namaa balfachuu ykn miidhuu akka hin qabne ragaa mul’isan hedduu qaba. Isa rakkate gariin moggaasuun, gariin guddisuun, gariin Oromeessuun ofitti qabee jiraachisa. Faallaa kanaa warri ollaa isaa gola isaa dhuunfatanii hammeenya hanga hin qabne yoo irraan gahan baroota dheeraaf mul’ataa jira. Har’a humnoonni Habashootaa kallattii jajjabaa lamaan saba kanarratti duula haarawaa harkaa qabu. Duulli isaanii gargar haa fakkaatu malee akeekni duula kana duuba jiru garaa garummaa hin qabu. Humnoonni lamaanuu saba Oromoo to’annaa ofii jala tursanii akkuma baran itti roorrisuu fedhu. Warreen kun saba kanarratti roorrisuun akka waan uumamaan kennameefitti lakkaawu.
Sochiin sabni kun roorroo kana of irraa dhoowwuuf godhu jara kana biraatti yakka. Abaaraa oolaanii abaaraa bulu. Sodaatanii otuu baqatanii qileetti nam’u. Wal waamanii waan qaban hundaan itti duuluuf waraana fe’atu. Tumsa barbaacha balbala ollaa hundatti marmaaru. Matta’aa kennanii of waliin bobbaasuu yaalu. Kana hundaa dhama’anii ammas of hin amanan. Abjuutiin dukkan-duroo ka’anii fiigu. Carraaqanii hin milkaa’ani. Nuu gamte jedhaniis hin taa’ani. Hamattuu bobbaasanii Oromoo wal irraa kutuuf carraaqu. Waawuu egereen isaanii sanuma. Akkuma fiiganitti, akkuma waakkatanitti jiru. Oromoon haqa isaaf deemaa jira. Akeeka jabaa of fuulduraa qaba. Yeroo jette jettee warraa funaanu hin qabu. Ta’us garuu gaafa isaan balbala namaa dura taa’anii galgalaa ganama munaaga guddisan harka qabee karaa ganda isaaniitti nama geessu itti argisiisuun hammeenya hin qabaatu.
Dubbistoota koo kabajamoo, tuttuqaa harcaatuun ilmaan nafxanyaa dhiyeenya kana itti jiran seenaa hedduu of duuba deebi’ee akkan yaadadhu na taasise. Duulli isaanii kun bifa lama qaba. Gar-tokkeen duula kanaa kan ilmaan Tigree ti. Tigroonni deemanii deemanii fiixee badiirra waan gahaniif humna qabaniin waan fuula isaanii jiru balleessanii baduutti jiru. Kanaaf ammoo qalbii ummata fincilaan of irraa isaan darbachuuf sochiitti jiruu hatuuf jecha halluu sobaa dibatanii dawoo dhokannaa barbaadu. Seena waggoota dhibba duraa diinni ilmaan Oromoorraatti raawwate kaasuun imimmaan sobaa haxaawwachaa booyanii boochisuu kajeelu. “ yaa jalduu udduu madaa…!” jennaan, “ ….kan kee sanammoo akkam gootee..!?” jedhe jedhama.
Har’a harki isaanii dhiiga ilmaan Oromoo keessa cuuphamee otoo jiruu isa kaleessaatiif soba boowuun eenyuunuu garaa hin laaffisu. Jarri kun Anoolee ykn Calanqootti siidaa dhaabne yoo jedhan, ija Oromootti garuu dhiiga ho’aa harka jaraarraa hin qoorretu itti mul’ata. Kanaaf waa hunda dura “Isin eenyu taatanii ti eenyuuf siidaa dhaabdu?” jedhee gaafata. Yakkoota jajjaboo deebii barbaadan qalbii keessaa qaba. Ilmaan isaa kumootaan lakkaawaman harka jara kanaatti dhumaniiru. Daa’imman isaa akka qalama baattee manaa baatetti rasaasaan dhangalaateetti. Kanniin kuma hedduutti lakkaawaman manneen hidhaa keessatti hiraarfamaa jiru. Gariin achumatti ajjeefamaniiru. Gariin ukkaamfamanii bakki jiranuu hin beekamu.
Gariin jumlaan ajjeefamanii awwaala firaallee otoo hin arganne bineensi nyaateera. Gariin ija hidhanii halkan allayyaa qileetti darbaniiru. Gariin akka saawwaa ciibsanii qalanii fiilmii sobaa ittiin hojjataniiru. Gariin ajjeesanii akka nama bineensa hamaa ajjeessee gabaa dhaabanii ittiin sirbaniiru. Gariin yakka kana hunda baqaaf jecha gammoojjii biyya ormaa keessatti dhumaniiru. Galaanatti nam’anii bineensi nyaateera. Biyyaa bahanii ormi itti roorriseera. Kuni hunduu Oromoof ilmaan isaa ti. Akka waakkoo lafaa biqilan otoo hin taane, sabuma sossobuuf yaalan kana keessaa dhalatani. Kanaaf Oromoon yaadannoo hadhaawaa qalbiidhaa qaba. “Isin eenyu taatanii ti…..” deebii barbaada.
Ammaa yeroon yakkaamaan tokko yakkamaa dhibii jala of dhoksee yakkuma walfakkaatu hojjatu darbeera. Kaleessa Akaakileen isaanii Oromoo kan fixan hawwii Biyya Oromoo dhuunfachuuf qabanirraa ture. Ilmaan isaaniis har’a hawwiidhuma kana qabu; gochuma wal fakkaatu harkaa qabu. Kanaaf Oromoof jarri tokkuma. Deebiin isaaniif qabus sanuma. Waldhaansoon biyya ofii deeffachuu dha. Kanammoo harkaa qaba. Duulli biraa kan deemaa jiru humnoota ilmaan nafxanyootaa Oromoon qabsoon of irraa kuffiserraa ti. Humnoonni kun erga biyyi Oromoo bittaa alagaa jalatti kufee eegalee Oromoorraatti duula sanyii balleessuu hanga hin qabne geggeessaniiru. Seenaan kun dhala Oromoo biratti yoom iyyuu gaddaan yaadatama. Ammas akeekuma akkasii harkaa qabu. Kanaaf diinummaan isaanii akkaan jabaa dha. Diina jabaa jabaatanii of irraa ittisu. Kana Oromoon itti beeka
Yaaddoon jara kanaa waa’ee Oromiyaa ti. Sodaan isaaniis Oromoo dha. Kanaaf biyya keessaa fi alatti, dhoksaa fi fuulleetti wal ijaaru. Akkaataa saba kana ittiin balleessan ykn. Dadhabsiisan irratti mari’atu. Waggoota darban keessa caasaa bal’aa Oromoo balleessuuf Oromiyaa keessatti isaan diriirfatan saaxilamee ture. Caasaan kun har’as deebi’ee of haaromsuun isaa hin hafu. Eegee hordofee of keessaa buqqisuun dirqama Oromoo ti. Buqqisuu qofa otoo hin taane, akka inni lamuu hin latne sanyii hamaa bifa kamiiyyuu sacca’ee of keessaa qulleessuuf mirga qaba. Kanaaf ammoo tuttuqaanii fi arrabsoon isaan dhiyeenya kana itti jiran gahaa dha.
Oromoon saba nagaa jaalatu ta’uu jireenya isaatu mirkaneessa. Kana jechuun garuu addaggee dhugaa kana hin hubanne hunda dugdatti baatee deema jechuu miti. Akkuma barbaachisummaa isaatti ishee morma dhedheeressuu feetuuf deebii kenna malee. Hanga harcaatuun Nafxanyaa sodaadhaaf waccu Oromoon hirriba hin dhabu. Warra miira abdii kutannaatiin raasaa faganis ta’e olola jibbaa facaasan hundaaf gatii kennee dhaggeeffachaa hin oolu. Furmaata walii galaa barbaada malee. Kanaaf ammo qabsoon walii gala Oromoon biyya isaa deeffachuuf harkaa qabu deebii quubsaa ta’a. Yaaddoon nyaaphota Oromoos isa kana. Sabni kun kan ofii gatee kan ormaa baachuuf hin uumamne. Akkuma ummata addunyaa kamuu mirga harkaa qabu tikfachuu, isa dhabe falmiin gonfachuun dirqama isaa ti. Warri kun isaan rifaasisu rifachaa hafu, yookaan ammoo rifatanii gaafa gamtuuf akkuma kuruphittii harka kennanii itti dhiisu. Qabsoon haqaa hanga humnoonni kun jilbeeffatanitti itti fufa.
Dhumarratti, karaa fedheenuu haa ta’uu warri “….saba kana doorsifnee gara ofii jennetti dabsanna.” jedhanii miira tuffiin herreega dogoggoraa harkaa qaban duraa duuba isaanii dhaabatanii ilaaluu qabu. Oromoon sadarkaa sana bira darbeera. Har’a karaan akkasii sarara diimaadhaan daangeffameera. Humni daangaa kana tiksus hanga funyaaniitti jira. Daangaa kana qaxxaamuruu yaaluun hanga abiddaan taphachuu ti. Herrega dogoggoraa kanarraa bu’aan argamu eenyuufuu waan tolu natti hin fakkaatu. Warri ijji isaanii karuma kana malee ilaaluu diddu waan boodarra dhufuu malus tilmaammatanii itti seenuu qabu.
Humnoonni lamaanuu qalbiitti ka deebi’an yootaate, karaan dhugaa jira. Innis, dhugaa fudhatanii nagaan jiraachuu dha. Amma furmaanni jiru isa kana qofa. Waa hedduu yaalaniiru. Baqa dhugaa afuurri wal hankaakeera. Dhugaan ulfina. Sabni kun immoo dhugaa qaba. Kanaaf, ulfina saba guddaa kanaaf akka jilbeenfattan yerootu gahe. Xumureera!


text:
waa'ee gaa'ela sanyii gara garaa gidduu Macaafni Qulqulluun maal jedha?
Gaaffii: waa'ee gaa'ela sanyii gara garaa gidduu Macaafni Qulqulluun maal jedha?
Deebii: Seerri Kakuu Moofaa gaa'ela sanyii gara garaa gidduutti akka hin taasifamne ni abbooma Seera Keessa Deebii 7:3-4). Haa ta'u malee, isa kanaaf sababa kan ture jalqaba sanyii hin turre. Inni kan amantaa ture. sababn Waaqayyo gaa'ela sanyii gara garaa gidduutti taasifamu dhowweef namoonni sun jarreen qomoo adda biraa ta'an kan waaqolii tolfamoo sobaa kan waaqessan waan ta'aniidhaaf. Israa'eelonni yoo jara warra waaqalii tolfamoo waaqessan ormoota kanaa wajjiin gaa'eelaan walitti hidhaman Waaqayyoon isaanii irraa gara galuu danda'u. qajeelfamni wal fakkaatus kakuu haaraa keessatti kaa'ameera, garuu sadarkaa adda addaa qaba. 'Warra hin amannee wajjin walitti hin hidhatinaa! Qajeelinnii fi jal'innni maal walittii qabaa? Ifnii fi dukkanni tokkummaa maalii qabu ree?' (2 Qorontoos 6:14). Akkuma Israa'eelonni (Waaqayyo dhugaa tokkichatti amanaan) akka warra hin amanne akka hin fuune abboomaman. Gaaffii kana addaatti deebisuudhaaf, lakkii, Macaafni Qulqulluun gaa'elli sanyii gara garaa gidduutti taasifamu dogoggora hin jedhu.
Akka mootichi Maartiin Luuter kaa'etti, namni tokko akka amala isaa yookiinis akka amala isheetti itti faradama, halluu gogaa isaatiin miti. Jireenya kiristaanotaa keessatti qomoo yookiin sanyii irratti hundaa'uudhaan caalaatti jaallachuun iddoo hin qabu (Yaaqoob 2:1-10). Michuu barbaaduu irratti, kiristaanni yeroo hundumaa kan dursee barbaaduu kan kaadhimachuu yaade yookiin yaadde Yesuus Kiristoositti amanuudhaan kan lammee dhalatte yookiin lammee dhalate ta'uu barbaaduu qaba yookiin qabd (Yohaanis 3:3-5). Halluu gogaa utuu hin taane, amantiin Kiristoos irratti ta'e, sadarkaa kaadhima barbaaduu isa kan Macaafa Qulqulluuti. Gaa'illi sanyii gara garaa gidduutti taasifamu, waa'ee inni sirrii fi sirrii ta'uu dhiisuu isaa miti dhimmi barbaachisaan, garuu kan oogummaati, adda baafachuu fi kadhannaa.
Sababni inni tokkichi namoota sanyii adda addaa irraa gaa'eelaan walitti hidhaman kan irratti yaaduu qaban rakkinni namoota sanyi adda addaa irraa gaa'elaan walitti hidhaman keessa kan darban sabababni namoonni kan bira jara fudhachuun ulfaataa isaanitti ta'uu isaati. Kan sanyii adda addaa irraa gaa'eelaan walitti qabaman adda baafamuu fi ga'isamuun adda adda jara irra ga'uu danda'a. Namoonni sanyii adda addaa irraa gaa'eelaan walitti hidhaman rakkina adda addaa dabarsu yeroo ijoolleen isaanii gogaan isaanii maatii isaanii yookiin obboleewwan isaanii irraa halluu adda addaa qabaatan. Namoonni sanyii adda addaa irraa gaa'eelaan walitti hidhaman waa'ee dhimmoota kana yaada keessa galfachuun waa'ee kanaa qophii taasisuu qabu, utuu wal fuuchuudhaaf hin murteessin dura. Ammas egaa daangaan kirstaanni eenyuun qofa fuuchuu akka qabu kaa'ame inni kan fuudhu nama miseensa dhagana Kiristoos kan ta'e dha.
English
Gara Mana fuula Afaan Oromootti deebi'aa
waa'ee gaa'ela sanyii gara garaa gidduu Macaafni Qulqulluun maal jedha?


text:
Mootummaan Naannoo Oromiyaa Caamsaa 24 hidhamtoota kuma torbaa oliif dhiifama gochuun akka gad dhiisaman beeksisee jira.
Prezidaantiin mootummaa Naannoo Oromiyaa Obbo Lammaa Magarsaa dhiifama kana ilaalchisee OBNf ibsa kennaniin jiru. Biiroo haqaa oromiyaatti abbaa adeemsa hojii dhimmootii kominikeeshinii biiroo haqa Oromiyaa obbo Taayyee Danda’aa akka jedhanitti hidhamtoonni gad dhiisaman kanneen yakka goggogaan hidhamanii jedhan. Hidhamtoonni siyaasaa kan keessa hin jiraanne ta’uu isaanii illee eeraniiru.
Namoonni kuma torbaa ol dhiifamni godhameefi kunis battala kan gad dhiisaman utuu hin taane adeemsaan maqaan isaanii mana sirreessaa isaan keessa jiranitti ergamee kan gad dhiifaman ta’uu ibsanii jira.
Adeemsi namoota gad dhiisuu kunis yakki hojjetan qulqulleeffamee kan itti fufu ta’uu illee beeksisaniiru.


text:
Gammachuu Magarsaa
Gammachuu Magarsaa sabboonaa Oromoo fi antiroppoolojistii beekkaamaadha. Dr Gammachuun waa'ee seenaa fi aadaa Oromoo qoratee barruullee adda addaa fi kitaabota barreessuun rabsuu fi leenji kennuun beekkama.
Seenaasaa[edit | Lakkaddaa gulaali]
Gammachuun kan dhalatee guddate magaalaa Dambi Doollootti.
Dr Gammachuun sanyii abbaa bokkuu kan naannoo sanaa kan dhumaa kan ta'e Abbaa Bokkuu Ruudaa Kuraa irraa dhalate. Abbaan Bokkuu Ruudaa Kuraa sanyii Makkoo Biliirraa dhalata. Kanarraan kan ka'e Bokkuun sirna gadaa obboleessa Gammachuu isa angafatti kenname. Obboleessi Gammachuu beekkumsa aadaa Oromoo baayyee waan hin qabneef, Bokkuu kana dabarsee Dr Gammachuutti kenne. Kanarraan kan ka'e Dr Gammachuun bokkuun sirna gadaa na bira jira jedha, kana jechuun akka abbaa bokkuutti of ilaala. Abbaa bokkummaa isaatin Oromoo tajaajiluuf, qorannaa gurguddaa wa'ee Oromoorratti geggeessaa ture, ammas geggeessaa jira.
Gammachuun bara Dargii keessa 1979tti hidhamee ture, duutis itti murteeffamee ture. Kunis Jimmatti hojjataa mootummaa ta'ee hojjachaa wayita jirutti ture. Gargaarsa hiriyaasaa Takkaa Tulluu jedhamuun murtii du'aa kana jalaa ba'e. Kana booda hojii birroo mootummaa dhiisee yuunivarsiitii gale.
Gammachuun mana hidhaa wayita jiru, luba amantii kaatolikii Abbaa Biraana Yesus (yerooui barsiisudhaan hojjachaa ture.
Maxxansaa Isaanii[edit | Lakkaddaa gulaali]
- The Politics of Representation and State Violence in Ethiopia: The Oromo Colonial Experience. Dissenting Knowledges Pamphlet Series (No. 14)
- Oromummaa: Tradition, Consciousness and Identity. Kitaaba Being and Becoming Oromoo jedhu kessatti boqonnaa tokko
- Failed Modernization of the Ethiopian State: Oromo Perspectives on Ethiopian Political Culture. Journal of Oromo Studies Volume 15, Number 1
- The Oromo World View. Journal of Oromo Studies Volume 12, Number 1 & 2
- Knowledge, Identity, and Colonizing Structure (PhD Thesis)
Wabii[edit | Lakkaddaa gulaali]
- Oromo TV Dr. Gemechu Megerssa: A conversation Part I, dhihootti kan baname: Fulbaana 4, 2015
- Oromo TV Dr. Gemechu Megerssa: A conversation Part 2, dhihootti kan baname: Fulbaana 4, 2015
- Oromo TV Dr. Gemechu Megerssa: A conversation the last part, dhihootti kan baname: Fulbaana 4, 2015


text:
Finfinnee, Fulbaana 25,2011(FBC) – Ityoophiyaa fi Briitaaniyaan waliigaltee deeggarsa Birrii biiliyoona 6.3 walii mallatteessan.
Waliigalticha karaa Ityoophiyaatin ministir deettan Ministeera Walta’umsa Maallaqaa fi Diinagdee obbo Admaasuu Nabbabaa, karaa Briitaaniyaatin ammoo ministir deettan dhimma Afrikaa Haareet Baaldwiin mallatteessaniiru.
Deeggarsichi qulqullina barnoota Ityoophiyaa fooyyessuu, invastimantii Ityoophiyaatif haala mijeessudhaaf oola.
Maallaqni deeggarsa barnootatiif laatamu carraa barnootaa lammiilee dhabaniif; daa’imman qaamaa miidhaman, barnoota sadarkaa 1ffaan duraaf, sadarkaa 1ffaaf, sadarkaa 2ffaaf keessumaa naannoo Afaar, Beenishaanguul Guumzii fi Afaaritti waliin ga’uuf oola.
Deeggarsi biroommoo invastimantii babal’isuu, damichaaf haala mijeessuu, oomisha alergii fi maanufaakchariingii jajjabeessuuf oola jedhameera.
Comments
Loading...


text:
Republikii demokraatawaa Koongoo keessatti namni tokko viresiin EBOLA dhiiga isaa keessatti argamuutu gabaasame.
Dubbi himaan jarmayaa fayyaa addunyaa akka jedhanitti erga qorannaan laaboraatorii mirkaneessee booda Ebola-n konyaa Bas-Uele keessatti argamuu beeksisan.
Dubbi himaa kan ta’an Christian Lindmeier VOAf akka ibsanitti naannoo sana keessaa namoonni sagal kan dhukkubsatan ena ta’u namoonni sadii du’uu isaanii beeksianiiru.
WHOn ergaa Twitter maxxanseen akka beeksisetti dhibeen kun akka hin facaane ittisuuf ministrii eegumsa fayyaa Congo waliin hojjetaa jira.


text:
Labsiin Daa’immaan guddifachaan gara biyya alaa fudhachu eyyamukana ittisu kan barbaachiseef daa’immaanirra yeroo adda addaa miidhaan gaha akka jiru waan hubatameef jedhameera
Daa’immaan baay’een sababa guddifachaa biyyaa erga bahanii booda asi buuteen isaanii kan beekamne yoo ta’u, kan biroo immo maatii guddifachuuf fudhataniin miidhaa adda addaaf saaxilamu isaanii himameera
Akka lakkofasa warra faranjoota bara 1999 bood qofa da’immaan kuma 15 ol sababa guddifachaan gara Amerikaa akka fudhataman ragaaleen mul’isaniiru
Daa’immaan sababa guddifachaan biyyaa erga bahanii booda garuu sadarkaa maaliirra akka jiran waan beekamu akka hin jire himameera
Lammiileen Amerikaa Dhirsaa fi Niitiin akka lakkofsa warra faranjoota bara 2013 daa’imaa guddifachuuf Itoophiyaadha fudhatan ajjeessuun isaanii dhimma falmisiisaa akka ture ni yaadatama
Daa’immaan sababa guddifachaan qamoolee karaa seeraan alaa namoota naanneessaniif saaxilamun balaa adda addaan irra gaha akka jiru himameera
Mnni marii bakka bu’oota ummataa miidhaa daa’immaan irra gaha jiru xiyyeeffannaa keessa galchun labsiin guddifachaa alaa gutumaan gutuutti ittisuusa BBC gabaaseera.
Daa’immaan sababa adda addaan rakkoo saaxilaman biyyaa keessatti karaa ittin gargaaramu danda’amu akka mijeeffamuus himameera
Murtiin ittisa labsi guddifachaan daa’immaan gara biyyaa alaa fudhachu ittisu kun guddifachaa biyyaa keessa irratti rakkoo akka hin qabne himameera
Mootummaan Itoophiyaa Labsii Daa’immaan guddifachaan gara biyya alaa fudhataman eyyamu ittise.
Labsiin Daa’immaan guddifachaan gara biyya alaa fudhachu eyyamukana ittisu kan barbaachiseef daa’immaanirra yeroo adda addaa miidhaan gaha akka jiru waan hubatameef jedhameera


text:
Waxabajji 24,2017/ Falma abbaa biyyummaa irratti FDG irraa hanga FXG waliin falmaa diddaa roorroo halagaa waliin taasifamaa ture irratti waliin waan uummata Oromoof ta’a jedhamu mara irratti waliin turtii taasisaa turan. Adeemsa falmii mirga abbaa biyyuummaa ABO n durfamuu kana keessatti bu’aa bayii hedduu waliin dabarsaa kan turan, bakka rakkoon walii isaanirra gahe irraatti maallaqaniis qaamanis wal tumsaa turuun walirraa faca’iinsa Oromiyaa keessaa sababa dalagaa hojiif akkasuma xumura barnootaa kaawwaniif qophii gaggeessaa waliin taasisanii jiran. Adeemsa qabsoo Oromoo keessatti maaltu akka sirachuu maluuf akkamitti qabsoo akka itti fufsiisuu qabanis marii jabaa taasisanii jiran. Qophii Qeerroo Yuunibarsiitii kanarratti warqaan Raagaa Jaallan eebbifamaniif waraqaan ibsa bal’aaf suuraa dubbatu qaban kennamanii jiran. Waraqaa kana yoo walii kennanii addaan bahuuf jedhan gariin ija imimmaaniin fuula gaddaa addaan bahuun mudataa jiruuf akkasuma miiraa gammachuu jaalala walii isaanii gidduu jiru agarsiisuun goolabanii jiran. Qeerroo Yuunibarsiitii Jimmaa adeemsa qabsoo Uummatichaa sichittille jabaatee akka itti fufuuf wantootata jajjaboo bu’eressuutti jira. Adeemsa qabsoo kana keessatti rakkoowwaan walii isaanii mudatan waliin furuuf qophii ta’uullee dubbatee jira. Falma karaa nagaa halagaa afaan Qawween doorsisu jala dhaabbatee godhaa turen jijjiiramaa guddaa hawwaasa Oromoof dhufe galateeffachaa jaallan isa cinaa cabanii jiran yaadachaa qabsoo daran gaggeessuu akka qabu wal hubachiisee jira. Sagantaa gaggeessaa Qeerroo kana yaadannoo wareegamtootaan eegalanii xumura irrattis irbuu jaallumma walii galuun mandhewwaan moricha keessaa daran qabsoo qabsiisuun bara itti aanu akka dura bu’ummaan gaggeessan waada wal sensifatanii jiran. Eebbifamtoonni miseensota Qeerroo Bilisummaa Oromoo Moorichas gorsaaf yaada gurguddaa kanneen hafaniif kennuun goolabamee jira. Egeree Oromoof riqicha akka ta’anillee dubbatan. Akkuma kana dhimma gamtaa Barattoota Oromoo ilaalchisees akka saffisaangamtaan barattootaa bakka maratti lafa qabatuu qabu irrattis walii galan. Akkasuma gamtaa barattootaa sana jalatti wantoota bu’uuraa uummata kamna fayyaduu danda’aaniif qabsoo Oromoo fuulduratti tarkaanfachiisan irratti marii bal’aa taasisan. Gidduuttis walleewwan warraaqsaa bilbila harkaarraa walii banuun waltajjii hawwataa taasisanii jiran. Waraqaan raagaa waliif kenname kanaa gaditti hidhamee jira
2 responses
-
Pingback: Gaggeessaa Jaallan Eebbifamtoota Bara Kanaaf Qeerron Yuunibarsiitii Jimmaa Bifa Ho’aan Goolabee jira. – OROMIYAAN WANOFITIABBAATUU EGATAA
-
Pingback: Gaggeessaa Jaallan Eebbifamtoota Bara Kanaaf Qeerron Yuunibarsiitii Jimmaa Bifa Ho’aan Goolabee jira. – oromiyaanwanofitiabbatuegata


text:
Written by: Dinote Kusia Shenkere Edited by: Dr. Ongaye Oda Orkaydo
Xattaa ki’ni ka, Karraa ka Koskorta ka qeedinee ki’ni ka akkamaa leya kara’e pishaa ikiyaa diissata ettanissa akkissaa’e olliny nyarin. Akoddituma, Karraa qootaa ilattayta kodday mallaa, iqeeday ka ilattumaadin kamaa kelandesa kuytuppan hoofa qotay ka dise harta qudas sookshay ka kelandesa anni ka pishaadi ikni. Sedimminan, hibbaa a Karaa’e akata malee jeefni jeefni. Koskorta xaadi kuyyaawwaadew asanni umma pishaa qammasninkittu. Oo kayti kuyya’ta takkaayye, Koskorta iqeetti ka Karraa kaassati ka ki’te’e, “Maanaa assi hibbaatti qoyyini ataamma?” Karraa ipaayyayee ki’ni ka kidayee’ee, “Hanjuftannin affanni.”
Awtaa takkaayyee, Karraa iqeeday ka tokka pishaa ikniyo pahnaaday ka assi patta hartasi oppa’e afaadi qapay. Koskorta iqeetti ka hartasik kawpa anti ka keetu pishaasini ikiya paayyiti. Koskortasiq qootaa akata malee depootti mallaa, asu iqeetti ka afaadi hartasi’ oppa’e qapti ka pishaasini’e harmu’ ikti. Ka antee qaasmatti ka birr ki’ti.
Sekkammaayye, Karraa ipaayyayee ki’ni ka Koskortak kidayee’ee, “Ataamma kandee Karmaa de’niyaayyee attak koddita?” Kaskorta ipaayyiti ka ki’te, “Qoyra qarpan xa’ada.” Sedikkammaayyee, Karraa ipaayyay ka ki’ne, “Karmaa are de’ni.” Koskorta ka tammaqtaan xa’attak ki’ti ka qassattuppa qapamti ka karaa sookiya malaalti. Karraa ka paayyay ke isheetak kidaye’e, “Anih hemamtaa kandeen qassattoosik karaayye ki passisha?” Koskarta ka owsattee ki’ni ka ikka karaayye isheeta passishay. Sedikkammaayye, Koskortasikka Karraasiti’e hemamti ka ollin kallaata paayyinee kidami.


text:
Waxabajii 28,2017/Godina Arsii Aanaa Gadab Magaalaa Gadab Asaasaa keessatti maqaa hooggantoota bu’uuraa jedhuun guyyoota kudhaniif wal gahii hojjattootata fi jiraattota walitti yaaftee durgoo Qarshii 100 dhibba tokkootin teessisaa jiraachuun dhagayamee jira.dhimmoonni Achitti kaafamaa jiran garuu dhimma FXG.ummanni Oromoo gaggeessaa tureeef jirurrattis ta’uu maddeen keenya gabaasanii jiru.
Godina Arsii Aanaa Jajuutti Konfirasii hundeeffama liigii dubartootaa jechuun Dubartoota dirqamaan doorsisanii wal gahii akka taa’an taasifamaa jiru dubartoonni wal gahicharratti hin argaminis kaayyoo biraa qabdu jedhamuun kaabinootan doorsifamaa jiru.


text:
Gamtaan Awurooppaa baqa ardii Afrikaa irraa gara Awurooppaatti godhamu hanbisuuf kan oolu gargaarsa doolaara Aeerikaa biliyoona 2 Afrikaaf waadaa seene. Kallattiin xiyyeeffannaa baqa hanbisuu kuni Gaafa Afrikaa fi biyyoota naannoo Saahel jirn irratti ta’uunis gabaafameera.
Deeggarsi maallaqaa Afrikaaf laatamu, wolgayii Maaltaa irratti labsame kuni, kan oolu baqa gara Awurooppaatti lammiilee Afrikaan godhamu ittisuudhaaf. Maallaqni kuni leenjii addaddaa fi gargaarsa dhaabbilee daladalaa xixiqqoof oola. Akkasumas, gargaarsi kuni hir’ina nyaataa qolachuu fi rakkoolee biroo namoota mana isaaniitii gara dirree baqaatti dhiiban hanbisuuf kan karoorfameedha. Kana duras Gamtaan Awurooppaa gargaarsa maallaqaa humna poolisii naannoo baqattoonni irraa maddaniif waadaa seenuun ni yaadatama.
Ammatti koolu-galtoonni heddu gara Awurooppaatti ce’aa kan jiran Sooriyaa irraati. Ta’us garuu, Gamtaan Awurooppaa gara funduraatti, madda baqaati jedhee kan irratti wolii gale ardii Afrikaati. Keessumaayyuu haalli Gaafa Afrikaa fi biyyoota naannoo Saahel kan isa yaachise ta’u ibsu, angawoonni awurooppaa. Kaanaaf waa’een baqattummaa hir’isuu fi gargaarsa maallaqaa laatuus kan adda durummaadhaan Ganfa Afrikaa, naannoo keenya, irratti kan fuulleffateef. Dhiibbaa gargaarsi kuni baqattummaa hanbisuu ykn hir’isuu irratti qabu angawoonni Afrikaa wolgayii irratti hirmaatan ija shakkiitiin ilaalu.
Haalli amma jiru akkanumaan itti fufe taanaan, bara 2017’tti koolugaltoota miliyoona 3’tu ardii Awurooppaa ejjata jedhameeti kan tilmaamamu.
Awurooppaan akka woliigalaatti woggatti ardii Afrikaattiif bifa gargaarsaatiin qarshii Euro biliyoona 20 kan laattu ta’uunis beekameera.


text:
Sagantaan marii kun Godina Shawaa Bahaa Aanaa Adaamii Tulluu ganda Urgoo macaafaa jedhamu keessatti geggeeffame. Mariin kun daa’ilee beekkamoo Ustaaz Xaalibuu Ridallaah, Ustaaz Qamar Huseen fi barsiisota amantaa Kiristaanaa jiddutti kan geggeefame yoo tahu, marii kana hordofuun namoonni 20 gara Amantaa isaanii kan dhalootaa Islaamummati deebi’uun beekameera.
Haaluma walfakkaatuun torbee darbes sagantaa Da’awaa godina Booranaa keessatti godhamee ture irratti, aanaa Dubuluq ganda Horsiisee Buula Raanchiitti namoonni 50 Islaamummaa qabatuun ni yaadatama.


text:
Waahee uumama kanaa Viidiyoo kanarraa daawwadhu
Uumamni kun Biyyoota Ameerikaa Kaabaa keessatti argama. Sababa kanaafis gafarsa Ameerikaa jedhanii waaman. Baaysan maatii Bovidae keessatti ramadama. Akkuma amma dura isiniif dhiheessee, Maatiin Bovidae bineensota akka Hoolaa, re’ee, gadamsaa of keessaa qaba. Baaysanis bineensota akkanaa kanniin waliin waan isa wal fakkeessu qaba. Seensa Jaarraa 19ffaa tti bineensi kun hedduminaan Ameerikaa keessa kan jiraataa ture yoo ta’u, lakkoofsi isaatis Miiliyoona 60 ol akka tahe himama. Haa ta’u malee, jalqaba jaarraa 19ffaa irratti namoonni heddu gara ameerikaa deemanii qubachuu jalqabuu isaatiin lakkoofsi uumama kanaa akkaan gad bu’e. Lakkoofsi isaatis Kuma dhibba lamaa gad ta’e. Kana booda, Uumama kana kunuunsuun jalqabame.
Guddina Qaamaa
Baaysan uumama Maatii Bovidae keessaa isa guddaadha. Dheerinni isaa kan qoffee irraa kaasee haga eegee jiru Meetira Sadih ni ta’a. Lafaa ol ammoo Meetira 2 dheerata. Ulfaatinni Qaama isaatis akkaan guddaadha. Sanyiin bineensa kanaa garaagarummaa kan qabu yoo ta’u, Inni xiqqaan Kilograama 400 ulfaata. Guddichi ammoo Haga Kilograama 1000 ulfaata. Baaysan Guddina qaama isaatiin yeroo wal bira qabamu, Gaafa gabaabaa, garuu kan akkaan qara qabu, kan gara samii ol dhaabbatee jiru qaba. Dheerini gaafa isaatis haga Seentimeetira 50 ni ta’a. Gogaan isaatis kan aja’ibati. Baaysan gogaa furdaa magaala kan qabu yoo ta’u, yeroo qabbanaatti hoo’a, yeroo hoo’aatti ammoo qabbana isaaf kenna. Dalluun isaa irree garagaraatiin guutame jira. Irreen dalluu isaa keessatti argamus, uumamni kun cabbii akkaan guddaa keessatti rakkoo takkaan malee akka deemu isa taasisa.
Haala Jireenyaa
Baaysan dhiiraafi dhalaan adda qoqqoodamee garee uumee waliin jiraata. Gareen Baaysan miseensa xiqqaa kan qabu yoo ta’u, dhalaanis garee dhalaa, dhiirris garee dhiiraa keessa jiraata. Yeroo wal qunnamtii wal hormaataa ammoo gareen kunniin walitti makamuudhaan yeroo isaanii dabarsan. Dhalaan Baaysan cow kan jedhamtu yoo ta’u, Kormaan ammoo Bull jedhamee waamama. Yeroo wal qunnamtii wal hormaataa kanatti, Korommiin waggaa guutuu garee tokko keessa nagayaan waliin jiraataa turan, guyyaa kana xiyyeeffannaa dhalaa argachuuf jecha wal a’u. Gariin gaafa walitti dira, gariin ammoo mataan walitti bu’aa wal’aansoo godha. Walumaa galatti lolli dhalaa irrati godhamu kun Kormaa heddu eega miidheen booda, injifannoo isa tokkotiin xumurama. Innis dhalaawwan garee san keessatti argaman kan hormaataaf qophii ta’an waliin walqunnamtii wal hormaataa raawwata. Eegasii ji’a sagaliif walakkaa booda Haadhoon takka ilmoo takka qofa dhalti. Yeroo dhaluu geettutti garee keessaa bahuun qophaa bakka addaa jiraatti. Ilmoon dhalatu kunis guyyaa dhalatu haga Kiilograama 14ii ulfaata. Gaafa ji’a lama guutu gaafaa fi dalluu baasuu kan jalqabu yoo ta’u, haga ji’a torbaatti muchuma haadhaa hodhaa jiraata.
Soorata
Maatiin Bovidae hundi warra baala sooratu, kanaafuu Baaysanis Marga dheedaa jiraata. Maatiin bineensota Bovidae hundi yeroo sooratan hin bulleessan. Eega waan isaaniif gahu sooratanii booda, yeroo boqonnaa fudhatan ciisanii alala dhahu. Baaysan uumama akkaan guddaa waan ta’eef diina heddus hin qabu. Diini uumama kana lama qofa. Isaanis Yeeyyii fi Ilma namaati. Lameen isaaniituu foon isaatiif jecha isa barbaadu. Akkuma amma isiniif hime ilmi nama sababa Koloniitiin eega dachii Ameerikaa irra qubatuu jalqabe kaasee, namoonni heddu uumama kana adamsaa soorataa turan. Yeroo jaarraa tokko hin guunne keessatti lakkoofsa uumama kanaa miiliyoona 60 irraa gad buusuudhaan gara Kuma dhibba lamaatti deebisan. Sababa kanaafis ammaan tana kunuunsi godhamaafii jira. Kanas ta’u Baaysan uumama rakkoo hamaa keessa jiru jedhamee galmaayee jira.
Qubsuma
Baaysan haala qilleensa garagaraa dandamachuu ni danda’a. Qilleensa qabbanaayaa Kaaba Ameerikaa fi kaanaadaa keesa jiru irraa kaasee, hanga hoo’a dachii Meeksikoo keessa jiraachuu ni danda’a. Gogaan isaatis kanniin lachuu dandamatee akka jiraatu godhamee uumame.
Bineensi kun bakkarraa bakkatti godaanaa jiraata. Qaamsi bineensa kanaa guddaas tahu, fiigichaafi ultaalcha irrattis akkaan jabaadha. Yeroo soorata barbaacha godaanu, akkasumas yeroo diina isaa jalaa dheessu sa’aa tokko keesatti Kilomeetira 60 fiiguu danda’a. Utaalcha irrattis uumama ajaa’ibaati. Yeroo takkaan bakka dhaabbatee Meetira lama lafarraa ol utaaluu danda’a.
Walumaa galatti uuamamni Rabbii keenyaa kan ajaa’ibaati. Waan hunda wal simsiisee uuma. Baaysaniin Ameerikaa keessatti yeroo uumu, googaa waa hunda dandamachuu danda’u isa badhaase. Uumama godaansa irratti yeroo isaa dabarsu waan ta’eefis dandeettii fiigichaattis isa badhaase. Dalluun isaatis deemsa cabbii keessaatti akka dandamatu godhamee uumame. Rabbiin warra isa beekee isatti amanee milkaawu nu haa godhu.


text:
Hubannoof | Jechoota Hanna koompitaraa(Hacking Terminologies) – Hanna Koompitaraa: K-3ffaa
Hanna koompitaraa keessatti jechootni yeroo heddu dhimma itti baanu hedduu tahanis; Jechootni hanna koompitaraa keessaa muraasni:
~ Mosdhaa ykn Mosajjii dhaadhessaa(Adware) – Mosajjii bifa beeksisaa fakkaatee namatti ergamuudhaan, namni barbaadame sun yoo beeksisa sana cuqaase ykn tuqe odeeffannoo nama sanaa qaama 3ffaaf erguuf kan fayyaduudha.
~ Faaluu(Attack) – Kunis tooftaa ykn haala sirna(system) barbaadame tokko faaluudhaan odeeffannoo barbaadame keessaa ittiin fudhataniidha.
~ Seensa dawoo(Back door) – seensa dhokannaan sirna koompuutaraa irratti gaggeeffamu ta’ee eeggumsa akka jechadarbii, fi seensa adda addaa darbee tahuudha.
~ Tilmaamtuu(Bot) – Sagantaa tahe jedhee wanta tokko tilmaamaan irra deddeebi’uuudhaan sirnicha cabsee seenuuf yaalii taasifamuudha. Saffisni yaaltuu kanaas guddaafi kan humna namaatiin hojjachuuf hin danda’amneedha.
~ Tilmaamtuu Cimdaa(Botnet) – Garee koompitaa hayyama abbaa malee too’atame ta’ee kan dhukkuba koompitaraa namatti erguun beekamu ykn tajaajila fayyadamaaa addaan kutuudha.
~ —–(Brute force attack) – Sirna ofhaaromsaafi akkasumas salphaa tahee itti-fayyadama sirnichaa ykn marsariitii tokkoo salphatti argachuuf kan ooluudha. Kunis walmakaa maqaa fayyadamaafi jecha darbii tooko irra deddeebiiidhaan yaaluudhaan sirna hayyama hin qabne tokko hayyama hanga argatuuf yaalii gaggeeffamuudha.
~ Dhangaliinsa kuufamaa(buffer overflow) – Kunis dhangala’iinsa deetan tokko humnaa ol tarree kuustuurratti yoo olkaayame uumamu irraa kan dhufu, kuufamni humnaa olguute dhangala’iinsatti geeddaramuudha.
~ Fakkaattii(clone fishing) – Kunis haaromsa hidhaa(link) seerawaa fi duraan jiru kanneen akka Teessoo Ergaa(e-mail) tahee, fayyadamaan hidhaa kana fayyadamuudhaan deetaa ykn odeeffannoo dhuunfaa ykn dhaabbataa sanaa hatuuf kan itti dhimma bahamuudha.
~ Loot-galtu(Cracker) – Gosa hattoota koompitaraa ta’anii kanneen Mosajjiilee namootni fayyadaman dhoksaan qabiyyee ofii barbaadani itti dabalanii ykn haaromsanii odeeffannoo dhuunfaa ykn dhaabbataa mossajii sana irratti fayyadamaan galchu gara ofiitti erguun hanna gaggeessaniidha.
~ Uggura Tajaajilaa(Denial of service attack-DOS) – Kun uggura hatuxxeen, akka fayyadamtootni kuusaa daataa hin qunnamne ykn cimdaa hin fayyadamne gochuudhaan maamiltoota mufachiisaniidha, yeroo hedduu tajaajila internmeetaa kutuun ykn dhiphisuudhaan beekkamu.
~ Mi’a Basaastuu(Exploit kit) – Kunis Sirna Moosajii kanneen kuusaa deetaa fa’a ergamee odeeffannoo dhoksaa funaanuuf hojjatame yommuu tahu odeeffannoo dhuunfaa ykn dhaabbata barbaadamee tokko akka funaanuuf kan ergamuudha.
~ Dallawa Cimdaa(Firewall) – Kuni Eegduu qaama hin beekamne cimdaa hayyamameen alaa dhufee sirna koompitaraa ykn cimdaa tokko faaluuf dhufe ykn ergame calalee kan ittisuufi walqunnamtii icciitenyisaa eegame mooricha keessatti kan hojiirra oolchuudha.
~ Qinqaanii dhokataa(Logic bomb) – Gosa qinqaanii(virus) dhokataa tahee kan yoo haala mijataa argate dhoohuudhaan odeeffannoo dhoksaa gara qaama ergetti dabarsuun beekamuudha.
~ Dhibeewwan Sirna koompitaraa(Malware) – Kun gaaddisa ykn maqaa Moosajiilee garagaraa kanneen dhibeewwan sirna koompitaraa keenyarratti miidhaa qaqqabsiisan tahee, isaani keessaa muraasni: Qinqaniiwwan(viruses), raammolee(worms, trojan horse), Moosajiilee jijjiirraa(ransomware), Moosajiilee basaastuu(Spyware), Fakkeettii beeksisaa(Adsware), Moosajiilee ofbittinneessoo fikkf ofkeessaa qaba.
~ Sagantaa Irra-jabaa(Master Program) – Sagantaa hatuxxeen qoobii gurraachaa fageenyarraa(remotely) itti dhimma bahuun ajaja irratti sochoosuudhaan tajaajila addaan kutuu ykn cimdaa faaluuf fayyadamuudha.
~ —-(phishing) – Gosa Hanna yakkaa keessaa tokko kan ta’eefi mala hattootni odeeffannoo E-mail dhugaa fakkaatu namatti erguudhaan odeeffannoo dhuunfaa ykn dhaabbataa kanneen akka odeeffannoo icciitii, akkasumas odeeffannoo herrega baankii fudhachuuf itti dhimma bahaniifi baankicha irraayis odeeffaannoo argatanitti dhimma bahuun Mallaqas nama tokko ykn dhaabbaticha jalaa ittiin miliksaniidha.
~ —(Phreaker) – Gareen kun hattoota koompitaraa isaan sirrii jedhamuun kan beekkamaniifi Cimdaa bilbila nama dhuunfaa, ykn garee ykn Dhaabbata tokkoo qilleensarratti seeraan ala cabsuudhaan, sarara sanatti fayyadamaa iddoo barbaadan ykn biyya barbaadanitti bilisaan kanneen bilbilataniidha. Herregni tajaajila isaanii kan abbaa sarara baafatee irratti lakkaaya.
~ — (Social Engineering) – Mala odeeffannoo icciitii nama dhuunfaa ykn dhaabbataa kan akka odeeffannoo Kaardii Liqaa(credit card details) dhoksaan fudhachuuf gargaaruudha.
~ Dhaamsa gatoo(Spam or junk mail) – Dhaamsa gatoo tahanii kanneen soba adda addaa xaxuudhaan, mallaqa walitti funaannachuudhaaf namatti ergamuudha. Keessi dhaamsichaa yaadaan dhugatti kan dhiyaatu tahus garuu sobaafi tooftaa nama goyyoomsuudhaan mallaqa nama irraa itti gaafataniidha.
~ —(Spoofing) – Tooftaa ergaa hattootni Koompitara Lakaddaa(IP)tti erguun akka madda qabatamaarraa ergametti barreessanii hayyama koompitara ykn cimdaa keenya fayyadamuuf isaan dandeessisu ittiin argachuuf yaalaniidha.
~ Basaastuu(Spyware) – Moosajiin odeeffannoo icciitii nama dhuunfaa ykn dhaabbata tokkoo osoo isaan hin beekin hatuuf namatti ergamuudha.
~ waraansa Kuusdeetaa SQL(SQL Injection) – kunis deetaa kuusdeetaa irra jiru aaluudhaan miidhaa qaqqabsiisuuf kan oolu yoo tahu Kuusdeetaa hojii dhaabsisuun ergamasaati.
~ Maxxannee(Trojan) – Sagantaa deetaa ykn faayilii tokkotti maxxanee osoo nuti hin hubanne miidhaa qaqqabsiisuun beekkamuudha. Maxxannee jechuunis ni danda’ama.
~ Qinqanii(Virus) – Sagantaa sirna koompitaraa ykn cimdaa keenya keessatti yeroo gabaabaa keessatti ofbaay’isuu danda’uufi sirna koompitaraa keenya mancaasuu akkasumas deetaa guutumatti balleessuu kan danda’uudha.
~Hanqina(Vulnerablity) – Kunis dadhabina ykn hanqina hattootni koompitaraa akka sirna koompitaraa ykn cimdaa keenya seenan daandii saaquudha.
~ Raammolee(worms) – Qinqanii ofiin of baayi’us tahee, akka qinqaanii warra kaanii kan deetaa mancaasu osoo hin taane, caluma jedhee kuustuu sirna koompitara keenyaa irratti irra-deddeebiidhaan of baa’isuudhaan Sirna koompitaraa keenya jaataneessuufi hanga dadhabsiisee hojii isaa akka hin hojjanne dhaabsisuu kan geessisuudha.
#Kaayyoon_keenya : Hubannoo hawaaasa keenyaa Cimsuudha.
Horaa Bulaa Deebanaa
OROMO ICT Team
E-mail: oromoict@gmail.com
Web: Gorsa ICTÂ www.oroict.com
Barnoota Afaan Oromootiif :www.afaan-oromoo.com
Gita Hojii Banaa argachuuf: www.hojii.net
Gorsa Fayyaatiif: https://fayyaa.afaan-oromoo.com/


text:
Lammiwwan Itiyoophiyaa, Ertraa akkasumas biyyoota Afrikaa biroo irraa lubbuu ofii olfachuuf jecha gara Sudaanti baqachuun gama gammoojjii Sahaaraatiin Gara masriitti kan qajeelan ta’u beekamaa dha.Kanneen mulka’an masrii dhaqqabuun galaana irraan lafa carraan isaanii qabe dhaqqabu.
Warri hin milkoofne immoo carraa hidhaa, galaanaan nyaatamuu fi eessa buteen dhabamuutu isaan eeggata.Imaltuu wal fakkaataaf Sudaan irraa ka’an akkuma daangaa Masirii seenanii fagoo ituu hin deemiin qabamanii mana hidhaa gammojjii sahaaraa jiru keessatti rakkataa jiran gidduudhaa dubartootaa fi kanneen ijoollee qaban akka jiran dubbatu.
“Daabboo fi bishaan nuu kennu, bishaan isaa waan gubuuf dhuguun hin danda’amu.Mana keessatti nu ittisu waan ta’eef ho’ii mana keessaa daran hamaa, dhagaa irra nu ciibsu” jedhu.Dhiroonnis mooraa sana keessatti kutaa biraa keessatti hidhamanii jiru.Biyya irraa dheessanti hanga deebifamanti hidhaa kana keessa akka turan itti himamee jira.Kan akka hamaatti dhukkubsataa jiraatan iyyu addatti gargaarsii argatan hin jiru.
Baqattonni isaan giddutii gara biyya irraa dheessanti deebifaman akka jiran dubbatu. Hidhaan kun amma iyyu itti fufee waan ta’eef birmannaa barbaanna jedhu.


text:
Guyyaa duutan beekuu barbaadduu- guyyaa fi sa’aa dabalatee? Guyyaa kana, sa’aa kana duutan yoo isiniin jedhame maal gootan? Har’umaa eegaltanii dhiphattu mooo itti qophooftu?
Isa ugguuf, beekuu fedhuuf, meeshaan guyyaa du’a keessannii isinitti hima jedhu tokko uumamee ummatatti asbaheera. Kuni kan ta’uu danda’u duuti balaa adda addaatiin dhufu [konkolaataa, woraana kkf] malu yoo jiddu namootaa hinbaane, hinqaxxaamurre qofa.
Messhaan kuni app Deadline jedhamu iOS app keessatti argama. Namni ‘bilbila qaroo’ [smart phone] qabu kamuu, bilaasha ykn kafaltii xiqqoon, argachuu nidanda’a. Bakka jiraattanii fi daandii irra deemtan hundatti guyyaa duutan agartu, woggaa, sa’aa fi daqiiqaa meeqatu naaf hafee laakkayattu.
Akki inni itti hojjatus baay’ee salphaadha. Waa heddu isin hingaafatu. Haala jiruu fi jireenya keessanii guutuu qofa isin irraa barbaada. Odeeffannoo kanniin akka guyyaa dhaloota keessanii, dheerina, ulfina, hangam konkolaataan imaltan, tamboo xuuxuu fi farshoo dhuguu, woreerama sammuu qabaachuu ykn dhipphina sammuu qabaachuu [stress], fi haala nyaata keessanii isin irraa baruu barbaada. Odeeffannoo kanniin bifa qajeelaa fi dhugaa irratti hundooftanii laattaniif taanaan, Deadline Apps guyyaa wonti du’a jedhamu isini qabachuuf deemu sa’aa fi daqiiqaa woliin isiniif lafa kaaya.
Hangam dhugaadha wanti Deadline Apps kuni nutti himu? Akkuma teknolojii kamuu gara jalqabaattti wonti hundi dhibbaan dhibbatti amasiisaa fi dhugaa ta’uun dhabuu nimala. Milkaahina isaa gara boodaatti wolumaan kan ilaallu ta’a. dhugaan jiru tokko, guyyaa du’a keenyaa qajeelatti beekuun waan tokko ta’ee, jireenya fayyaa qabeessa jiraachuufis ta’ee umrii dheerinaaf filannoo qabna- haala jiruu fi jireenya keenyaa [life style] har’uma sirreeffachuun dirqama.