c: text/html

text:
Diplomaatonni Iran, US, china, Raashiyaa, Germany, Ferensaay, Britain fi gamtaa Awrooppaa marii waggoota dheeraa booda dhumarratti har’a walii galtee irra ga’an.
Falmiin keenya takkaa uummata Iran waliin hin turre. Uggurri nukleraan wal qabate hagam jireenya lammiiwwan Iran akka miidhe ni hubanna. Walii galteetee har’a irra ga’ameef haa tolu malee Iran sagantaa ishee nukleraa ilaalchisee jijjirama guddaa waan gooteef amma jirjjiiramu jalqabu.
Kerryn akka jedhanitti utuu walii galtee irra ga’amuu baatii baatilee haga tokko booda Iran meeshaawwan boombiiwwan 10 oomishuu ishee dandeessisu qabdi turte. Garuu akka walii galtee kanaatti jedhan Kerryn Iran waggaatti boombii tokko hojjechuu danda’uuf kurna tokko ishee fudhata jedhan.
Iran sagantaan ishee nukleraa yeroo mara iyyuu hojii nageenyaaf ta’uu irra deddeebi’uun dubbatti. Iran haala isa kamiinuu keessatti meeshaa nukleraa kamiinuu qabaachuu akka hin feene mirkaneessitee jirti.
Text: Hoogganoonni addunyaa garuu muddamni giddu galeessa keessaa isaan yaaddessa. Yoo Iran meeshaa nukleraa oomishste biyyoota diina ishee ta’an kan akka Saudi Arabia fi Israel gidduu wal amantaa dhabuun jiru tarii walitti bu’iinsa waraanaa kaasa soda jedhu illee qabaachuu isaanii dubbatan.
Salphaa dhumatti ennaa ilaalamu, walii galtee irra ga’uu dhabuu jechuun waraanni itti dabalaa giddu galeessa bahaa keessatti ka’uu jechuu dha. Itti dabaluu dhaanis rakkoon kun karaa nagana furamuu fi dhiisuu isaa yaalii gochuu dhaan waanti nutti hir’atu hin jiru.
Qeeqxaonni US fi Iran keessaa akka jedhanitti walii galteen sun garee isa tokko humna jabeessa. Diplomaatonni walii galtee kana gara biyya ofiitti deebi’anii uummata amansiisuutu isaan eeggata.
Ministriin dhimma alaa Ameerikaa kerryn yaadawwan walii galtee kana ilaalchisee kennama kan akka hamma Tehran sagantaa ishee meeshaa nukleraa ilaalchisee ulaagaa sadarkaan addunyaa kaa’e guuttu-tti uggura irra kaa’ame itti fufuu qaba jedhu. kun immoo abjuu dha jedhan.
Walii galteen kun irra ga’amuun jedhan kan har’a ganama walii galtee sana labsan president Obamaan Theran meeshaa nukleraa akka hin qabaanne gochuu dhaan addunyaa bakka amansiisaa taaisisa.
United States michoota ishee kan sadarkaa addunyaa waliin ta’uu dhaan finciltummaan kurna hedduu kan gochuu hin dandeenyetti milkaa’an. Kunis Iran waliin walii galtee yeroo dheeraa kan akka isheen meeshaa nukleraa hin oomishne ittisu jechuu dha.
President Obamaan walii galteen nukleraa Iran waliin irra ga’uun fakkeenya diplomaacyn Ameerikaa jijjiirama giddu galeessa bahaa keessatti fiduu danda’uu fi faca’ina meeshaa nukleraa dhaabsisuu danda’uu isaa ti jedhan.
President Obamaan tarkaanfii Iran fudhachuun irra jiru tarreessanii jiran kunis oomisha uraniumii dhaabuu, kan boombii oomishuuf gargaaru gabbisa Plutonium addaan kutuu fi meeshaa ittiin uraniumii waliin makaan kan centerfuge jedhamu sadii irraa harka lama gad xiqqeessuuf akkasumas tuullaa uraniumii dhibba irraa harka 98n gad cabsuu dha jedhan.
Qorattoonni tokkummaa mootummootaas keellaalee nukleraa Iran sa’aatii 24 seenanii ilaaluuf karaa argatu, walii galteen kun wal amantaa utuu hin taane qorannaa irratti kan hundaa’e jedhan Obaman.
Qabxiilee ijoo ta’an kana guutuu dhaan Iran uggurri irraa ka’uuf jira jedhaniiru. Yoo garuu Iran walii galtee kana cabsiti ta’e uggurri irraa ka’e deebi’ee kan irra kaa’amu ta’uus president obamaan akeekkachiisaniiru.
Gama birana immoo Israel walii galtee Iranii fi humnootii addunyaa gidduutti irra ga’ame kana balaaleffattee jirti. Muumichi ministeeraa Israel Benjamin Netanyahu labsii har’aa kanaaf battala debii kennuu dhaan Seenaa keessatti dogoggora hamaa dha jedhan.
Yerusaaleem keessatti ibsa kennaniin akka jedhanitti yaaddoon keenya biyyi finxaalessi Islaamummaa meeshaa nukleraa qabaachuuf daandii gabaabaa argate jedhan.
Uggurri kun irra hedduun isaa akka Iran milkaa’ina kana bira hin geenye ittisuuf ture irraa ka’e kan jedhan Netanyahuun itti dabaluunis Iran badhaasa maallaqaa doolaara biliyoonaan laka’amu kan hookkaraa fi shorokaa naannoo fi addunyaa keessatti akka itti fuftu gargaare argatte jedhan.
Angawoonni Israel walii galtee sana mormuu dhaan kun biyya Juushotaaf sodaachisaa dha, sababiin isaas Iran irra deddeebi’uu dhaan israliin barbadeessuu akka feetu dhaadataa turte jedhan.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Itiyoophiyaan walitti-bu’insawwan baatii dabre biyyattii keessatti dhiiga dhangalaasisee booda, namoota kuma sagalii ol hidhuu ishee, kan Mootummaa geggeessamu, Koomishinni Mirga Namoomaa biyyattii itti himuu isaa, maddi oduu Rooyiters gabaasee jira.
Kun immoo mootummaan jijjiirama akka fidetti faarsamaa ture gara toftaalee irreen-bultummaa akka mootummoota duraanii gargaaramuutti deebi’aa jira, yaaddoo jedhu uumaa jira.
Royiters akka gabaasetti kan bara 2018 taayitaa qabatan muummichi-ministaraa Itiyoophiyaa – Abiyyi Ahimed, biyya Afrikaa hacuuccaan ol’aanaan keessatti geggeessamu keessatti jijjiiramawwan dimookiraasii fiduuf ka waadaa seenan yoo tahu, amma sab-boonummaa sab-lammootaa dabree dabree gara hookkaraatti jijjiiramu to’achuuf wal’aansoo qabaa jiran.
Waa’ee lafaa, waa’ee qabeenyaa fi aangoo naannoolee irratti wal-falmiin ka’an akka walaba tahanii geggeessan kan taasise – Muummichi-ministaraa Abiyyi, amma garuu bilisummaa lammiwwanii kichuutti jiru ehamuu, kan bara dabre Noobelii Nagaa isaan badhaasise sana itti fufuuu irratti danqaaleen isaan mudatee jira.
Itiyoophiyaa keessatti bara 2021, filannoo walabaa fi madaalawaa isa jalqabaa geggeessisuuf ka waadaa seenanii turan yoo tahu, silaa biyyattii Afrikaa keessatti lakkoobsa uummataan lammaffaa taate – Itiyoophiyaa keessatti mallattoo jijjiiramaa guddaa taha ture.
Tahus garuu, Koomishinni Mirga Namoomaa Itiyoophiyaa, mootummaan geggeessamu akka jedhutti, Waxabajjii 29 wallisaan beekamaan – Haacaaluu Hundeessaa rasaasaan ajjeesamuu irraa mormiin ka’ee magaalaa Fininnee fi naannoolee itti dhihoo jiran keessatti walumaa-galatti lubbuu namoota 178 ol galaafatee booda namoota gara kuma sagalii tu hidhame.
Waa’ee hidhaa kanaa irratti akka deebii gama mootummaa kennan ka Rooytersiin gaafataman, dubbi-himtuun muummicha-ministaraa Itiyoophiyaa – Billenee Siyyum, seera kabajchiisuun tarkaanfii hatattamaa akka tahe dubbatan.
“Qoodnii fi itti gaafatamni mootummaa inni duraa nagaa fi tasgabbii mirkaneessuu dha. Ol’aantummaa seeraa eegsisuu dha. Tarkaanfiileen torbanneen dabran fudhatan calaqqee heeraa fi seera eegsisuu ti,” jedhan – Billeenee Siyyum.
Qeeqxonni muummicha-ministaraa Abiyyi immoo, haalli rifaasisaan durii akka deebi’ee dhufetti dubbatan.


text:
Kabajaa fi walbummaa dubartonni hawaasa keessaa qaban akkasumas jireenya dubartootaa fi ijoollee kabajsisuuf dubartoota qabsa’aniif beekkannoo kennuuf jecha gareen mirga dhala namaaf falmuu Amneestiin Internaashinaal dameen Amerikaa dubartoota filatee sadii keessaa tokko lammii Sudaan Kibbaa taatee jirti.
Riyaa Wiliyaam Yuyaadaa sudaan kibbaa keessatti, Daayreekteera walii galaa kan garee Kraawan the Wuuman jedhamuu ta’uun kan hojjatan yoo ta’u, nageenya, wal qixxummaa dubartootaa eegsisuun hamilee akka horatan gochuun dubartootaaf cicha qabaniin badhaafaman.
Lammii Amerikaa hidda dhalata xaaliyaanii Ginettaa Sagan akkasumas, meeksikoo irraa Normaa Andraadee kanneenn barana badhaafaman ta’anii jiru.


text:
Wiixata darbe lammiwwan Itiyoophiyaa kanneen iyyannaa dhiyeeffachuuf jecha waashington Dii sii keessa kan jiru mooraa Embaasii Itiyoophiyaa eega seenanii booda haala uumameen irratti qawwee harkaa ykn shuguxii kan dhukaase hojjataan kutaa nageenyaa fi eegumsaa kan Embaasii himata mootummaa yunaaytiid steetes biraa irratti dhiyaachuuf danda’uu dheessuun Amerikaa gadhisanii ba’uun isaa ibsamee jira.
Namnii dhukaasuu kana keessaa harka qabu jedhaman kun mirga akka hin himatamneef qaban kan Diploomaatii akka irraa kaafamuu fi sana booda akka himatman gaafatamee ture kan jedhan dubbi himtuun ministriin dantaa alaa yunaaytiid steetes Jeen Saakii Itiyoophiyaan garu gaaffii kan fudhatama dhabsiisuu ishee ibsan.
Diploomaatiin Itiyoophiyaa dhukaasuu keessaa akka harka qaban ni beekna jedhanii jiran.Raadiyoon sagalee Amerikaa dhimma kana adda baafachuuf jecha irra deddebi’ee gara Embaasii Itiyoophiyaatti kan bilbilee ta’uus hin milkoofne.
Kanneen hiriira mormii kana irratti hirmaatan akkasumas maddeen ka biroon akka jedhanti namnii dhukaase kun solomon waddii wayiin kan jedhaman hojjataa waa’ee nageenyaa fi eegumsaa ta’uu beeksiisanii Diploomaatichii gara Finfinneetti imaluu isaanii gabaasu.
waluumaa gala Diploomaatiin alaa yakkaan shakkamee qorannaan irratti gaggeessuuf jecha mirga akka hin himatamneef qabu biyyi isaa akka irraa kaaftuuf waajirri abbaa alangaatu karaa ministriin dantaa alaa gaafata.
Mootummaan biyya Diploomaatichaa mirga kana irraa hin kaasu taanaa Ministriin dantaa alaa Amerikaa Diploomaatichii Yunaaytiid steetes gadhisee akka ba’uuf gaafatama jedhu dubbi himtuun ministrii dantaa alaa Amerikaa Jeen Saaki.


text:
Filannoo prezidaantummaa Yunaayitid Isteetis jalqaba baatii dhufuu irratti geggeessamuuf kan itti-aanaa prezidaantummaaf Rippaabilikaanii irraa dorgoman itti-aanaa prezidaantiin yeroo ammaa Maayik Peensii fi ka dimookiraatota irraa taayitaa kanaaf dorgoman seneetarri Kaalifoorniyaa Kamala Haaris, halkan dabre Salt Lake City, Utah keessatti miidiyaatti dhihaachuun wal-falmii geggeessanii jiran.
Mike O’Sullivan akka gabaasetti prezidaant Doonaald Trampii fi kanneen biroon White House keessaa sababaa vaayiresii koronaan qabamaniif jecha qofaatti of baasuun, haala bulchiinsichi COVID-19 itti qabu danqame jira. Prezidaantii fi giifti dureen akkasumas kanneen biroon White House keessaa COVID 19n qabamuun waa’ee falmii jiruu haguuge kan jedhan Haris Tramp deebii isaan vaayiresii kana ilaalchisee kennan kan nama jeequ.
Kamaalaa Haris akka jedhanitti lammiiwwan Ameerikaa seenaa biyya keenyaa keessatti kufaatii bulchiinsa prezidaantummaa argamee hin beekne arge.
Itti aanaa prezidaant Peens immoo, bakka vaayiresiin kun ka’e chaayinaatti imalli godhamu murtaa’aa akka ta’u kan godhan Tramp xumura baatii Amajjii irra tamsa’inni vaayiresii kanaa akka gad xiqqaatu godhe jedhan.
Lammiiwwan Ameerikaa Joo Baayiden imalli Chaayinaatti godhamu akka rarraafamu ka Tramp ajajan mormuu isaanii beekuu qabu jdhan.


text:
Mootummaan waggaa shaniif aangoo irra ture yeroon isaa waan dhumateef hidhaa irraa akka hiikaman hidhamtoonni siyaasaa Oromoo gaafatan.
Obbo Jawaar Mohammad, Obbo Baqqalee Garbaa, Obbo Hamzaa Booranaa fi Obbo Shamsaddiin Xayaa xalayaa guyyaa har’aa gara Bulchiinsa Mana Hidhaa Qaalittiitti barreessaniin akka jedhanitti, hogganoota dhaaba siyaasaa waan tahaniif heerri fi olaantummaan seeraa akka kabajamu qabsaayaa turuu dubbatan. Yeroon hojii mootummaas bu’ura heeraa qofaan akka tahu qabsaayaa turuu, ammas qabsaayaa jiraachuu fi borus kan qabsaayan tahuu yaadachiisan.
Heerri ummatoonni biyyattii karaa bakka bu’oota isaanin raggaasifatan haala ifaa taheen akka ibsutti, mootummaan waggoota shanan dabraniif aangoorra ture fi kan ummata narratti kakaafatan jechuun isaan himate yeroon hoji isaa har’a waan xumurameef mootummummaadhaan itti fufuuf bu’ura seeraa homaatuu hin qabu.
Kanaafuu manni hidhichaa guyyaa har’aa irraa qabee hidhaa irraa akka nu hiikuu fi mootummaa imaanaa guyyaa har’aa irraa qabee jaaramu keessatti akka hammatamnu kabajaan gaafanna jechuun iyyatanii jiru.
#OGN
Oduu Ammee october 5/2020
Gamtaan Awrooppaa Ibsa ijjannoo Ciimaa Motummaa Itiyoophiyaa irratti baasee jira, Rakkoo biyyaattiin amma keessa jirtu hatattamaan furuu akka qabu, Kanaf Xiinxala Siyaasaa fi Hundeessaa OMN kan tahee Jawar Mohammed fi hidhamtoota siyaasaa akka hikuufi Rakkoo siyaasaa Motummaa federaalaa fi Naannoo Tigraay jidduu jirus akka hatattamaan furuu akeekkachiisa kennee jira ta’uu baannaan Qoqqobbii Dinagdee fi Siyaasa akka irraa ka’uu gamtaan Awrooppaa ibsa baaseen ibse jira.
____
Abdiin erga poolisii Oromiyaatin to’atame ji’a torba darbeera. Galmeen qorannaa yeroo adda addaatti irratti banamaa ture qorannoon xumurame cufame. Yeroo dhumaatiif Fulbaana 4 bara 2013 tti galmeen qorannoo cufame, Abbaan Alangaa guyyaa 15 keessatti himannaa yoo qabaate akka hundeessu, kun yoon hin ta’in manni amala sirreessaa ajaja dabalataa malee akka gad dhiisu ajajee ture.
Guyyaan 15 darbus himannis hin dhiyaanne, manni hidhaas gad hin lakkisne. Kanaafuu hidhaa seeraan alaa kana jalaa qaama isaa bilisa baasuuf bu’uura s.d.f.h.h lkk.177’tiin iyyannaa dhiyeessinee manni murtiis gaafa 29/1/2013 ALH’tti qaamaan akka dhiyeessan ajaja kennee jira.
Related


text:
Gaafa Tokko harreetu Waraabessaf Tola olltefi turte kana Harreen dheebotte bishaan dhuuguf demmatte Yeroo kana obboo Warraboo Gamma ollittin bishaan itti borrasse ture kana Harreen Naanyattu naanyaadhuu malle afaan Ana hin maamasiini jatte obbo warrabosso Akan jedhen “Galata eessatti beektuu mitii, kunoo galfadhaa!” Jedhe Waraabessi Harree ari’ee manaan gahee
Ammaaf adda hin baafne Sudaan, Egypt fi Juntaa TPLF keessa tokkootu Nafx_anyaatti guyyaa Qiyaamaa labsuuf itti qophaa’a jira. Addunyaa kanaaf Finfinnee keessa godaana jirti jadhu! Akka keessa beektonni Iccitii Odeeffannoo nu qoodanitti! waa hundaafuu bullee ilaalla


text:
Gabaasa Qeerroo Adaamaa,Caamsaa 20,2014
Gabaasa Qeerroo magaala Adaamaa Caamsaa 20,2014 akka addeessuun ammaan dura sabboontotni barattootni Oromoo Yuuniversitii Adaamaa irraa hidhaman muraasni isaani tasa bakka buutee isaanii dhabamee ture,akka gabaasaa kanaatti odeeffannaan isaa karaa caasaa mootummaa Waayyaanee irran dhufeen barattoota sadii Yuuniversitii magaalaa Adaamaa irraa adda godhee mootummaan Wayyaanee isin FDG akka magaalattis tahe Yuuniversitii keessatti adda durummaan gaggeessaa turtan,jaarmiyaa Qeerroo Bilisummaa Oromoo gaggeessitu fi sochii qabsoo bilisummaaf dargaggoonni deeman waliin wal qabsiisuun bakka biraatti dhoksaadhaan reebicha hamaa isaan irratti raawwachaa turan. Amma garii isaanii gara mana hidhaa Maa’ikelaawwii bakka lubbuun ilmaan namootaa keessatti dhumte fidani jiru, kan hidhamanis namoota irraa adda baasanii bakka iji namaa hin argine dukkanaan golgalamee jiru keessatti dararamaa jiru. Isaan keessaa barataa Mokonin Kabbadaa kan jedhamu reebichi hamaan isa mudatee Hosptala galee jiraachuu isaa gabaasi maadhee Wayyaanee keessaa nu gahe addeessa. Barattooti Kunis:-
- Barataa Addunyaa Kiisoo-barataa Yuuniversitii Adaamaa waggaa 4ffaa suuraan isaa fuula kana irratti kan argamu,kanaan duras gabaasnee kan turre,
- Bilisummaa Daammana-barataa GC kan ture ykn kan barana eebbifamu,
- Mokonin Kabbadaa kan jedhamaniidha.
Egaa mootummaan Wayyaanee ammas ilmaan Oromoo hidhuu irraa kan boodatti jedhu miti kufaatiin isaa waan hin hafneef kana of oolchuuf mana hidhaa Oromiyaa keessatti baayifatee Oromoo kanneen sabboonummaa qaban hidhuutti sadarkaa maraannaa keessa seenee jira,hidhamuu fi dararamuu barattoota kanaaf barattootni sabbontotni Oromoo mooraa Yuuniversitii Adaamatti argaman hunduu ajjechaa,ariyama manneen barnootaa fi hidhamuu ilmaan oromootiif hawaasni oromoo hunduu akka nu waliin hiriiruuf FDG jabeessu dhaamsa dabarsina jedhu.


text:
Humnootiin wal ta'an kan biyyoota gama dhiyaa Sanbata darbee jalqabee haleellaa Libiyaa irratti gaggeesaniin humnootii waraanaa prezidaant Moammar Gaadaafiif amanamoo ta'an fi biilsa bulchiinsaa kan mooraa jireenyaa prezidaantichaa keessa jiru rukutan.
Waraanni Yunaaytid Steetis akka jedhutti haleellaan misaa'eela Kruuz jedhamuu fi jeettii waraanaan gaggeefame caasaa humna ittisaa kan samii irraan gaggeefamu kan Libiyaa cabsee jira.
Amerikaan Briteenii fi Faransaay akkasumas wal taatoota ka biroo wajjin haleellaa kana gaggeessaa kan jiran yoo ta'u, kunis murtii Tokkummaan Mootummotaa Libiyaa irratti dabarse kan "Godina balaliin keessatti dhorkame" kabajsisuuf ta'uun ibsamee jira.Murtiin darbe kunis siviilota humnootii Prezidaant Gaadaafiif amanamoo ta'aniin midhaa irra ga'u ittisuuf akka ta'e ibsamee jira.
Angawonni Yunaaytiid steetis qiyyaafanni jiru prezidaant Gaadaafii irratti miti jedhu.Baqatonni Tripoolii keessaa haala attamii keessa jiru? MP3 tuquun dhaggefadhaa.


text:
LibreOffice 7.2 Help
Akaakuu taattoo fuula duraa Taattoo Masaka irraa filuu ni dandeessa.
Taattoon XY unkaa bu`uura isaa keessatti deetaa walfaannee maqaa, tarree gatiiwwaan‑x, fi tarree gatiiwwan‑y ofkeessatti qabatu tokko irratti hundaa`a. Tokko tokkoon gatii dachaa (x|y) cirna walgita keessaatti akka tuqaati agarsiisama. Maqaan deetaa walfaannee gatiiwwan‑y waliin firooma akkasumas waayoo keessatti agarsiisama.
Taattoo XY fakkeenya hojoolee armaan gadiif fili:
siiqqee‑x madaali
ulaagaa qonyoo uumi, fakkeenyaaf mari
faankishinii caatoo fakkasi
aloolaa jijjiiramaawwan hangaa firoomina xiinannoo
Taattoon XY kee tarii deetaa walfaannee tokkoo ol qabaachuu danda`a.
Fuula duraa Taattoo Masaka irraa, ykn taattoof gulaalaa haalata keessaa filuudhaan taattoo XY addaa filuu ni dandeessa.
The chart is created with default settings. After the chart is finished, you can edit its properties to change the appearance. Line styles and icons can be changed on the Line tab page of the data series properties dialog.
Qaaqabanuuf tuqaa deetaa kamiyyuu lama cuqaasi. Qaaqa kana keessatti, amaloota baay'ee deetaa walfaannee jijjiiruu dandeessa.
Taattoowwan 2D dhaaf, agarsiisa kabalawwan dogongoraa dandeessisuuffilachuu dandeessa.
Ajajoota baafata Saagi gargaaramuun sararoota gatii gidduu galeessaa fi sararoota adeemsa agarsiisu dandeessa.
Each data point is shown by an icon. LibreOffice uses default icons with different forms and colors for each data series. The default colors are set in .
Addaddummaan kunsararoota sirrii tuqaa deetaa tokko irraa gara itti aanuutti fakkaasa.Tuqaaleen deetaa sajooleetiin hin agarsiisaman.
Tartiibni fakkasa tartiiba deetaa walfaannee keessaa waliin walfakkaata.Tartiiba gatiiwwan x keessatti sararoota kaasuuf Gatiiwwan x Tartiiba qabsiisi mallatteessi. Tartiiba qabsiisiin taattoo qofatti fayyadama, deetaa gabatee keessaatti miti.
Addaddummaan kun tuuqaalee fi sararoota sa`a walfakkaataa irratti agarsiisa.
Sararootni akka teeppiitti agarsiifamu.Tuqaaleen deetaa sajooleetiin hin agarsiifamani. Amaloota kan akka calaqqee fi mul`isu kofa qindeessuuf xumura taattoo keessaa 3D Mul`isi fili.
Choose Smooth from the Line type dropdown to draw curves instead of straight line segments.
Bal'ina qonyootaaf qindeessuuf Amaloota cuuqaasi.
Cubic Spline tuqaalee deetaa keessaan pooliynomiyaalii digiriii 3 waliin walqabsiisa. Cehumsi kutaalee pooliynoomiyaalii simeessa, irraagadee fi qonyoowwan walfakkaatan qabu dha.
Qulqullini pooliynoomiyaali xixiqqooo tuuqaalee deetaa gidduutti kaasuuf muraaleen sarara hammam akka herregaman murteesa. Osoo tuqaa deetaa kamiyyuu cuuqaaste giddugaleessa tuqaalee ilaaluu ni dandeessa.
B-Spline uses a parametric, interpolating B-spline curve. Those curves are built piecewise from polynomials. The Degree of polynomials sets the degree of these polynomials.
Choose Stepped from the Line type dropdown to draw lines which step from point to point instead of straight line segments.
Bal'ina qonyootaaf qindeessuuf Amaloota cuuqaasi.
There are 4 different step types:
Start with horizontal line and step up vertically at the end.
Start to step up vertically and end with horizontal line.
Start with horizontal line, step up vertically in the middle of the X values and end with horizontal line.
Start to step up vertically to the middle of the Y values, draw a horizontal line and finish by stepping vertically to the end.


text:
Angawoonni Yunaayitid Isteetis loltoota biyya isaanii kanneen Siiriyaa keessaa akkaan gad xiqqeessuu kan yaadan yoo ta’u harcaatuu IS ka biyyattii keessaatti duuluuf loltoonni meeqa gamasitti akka hafan garuu dubbachuuf tole hin jedhin hafan.
Gamtaa humnootii duula farra IS kan hoogganan Chris Maier angawaa dhiyeenya dhimma loltoonni gamasii ba’uu akka walii galaatti ibsan turan.
Lakkoobsi loltootaa hangi tokko gad xiqqaatee jira jechuun har’a tuuta oduuf ibsa kennanii jiran. Lakkoobsi loltoota Ameerikaa yeroo ammaa Siiriya keessa jiran kan yeroo duraa caalaa xiqqoo dha jedhanii lakkoobsi kun akka haalli wayyaawaa deemeen gad xiqqaachuu itti fufa jedhan.


text:
Binensotta
Binensotti qoqqodama organizimotta kessaattii guggudo kan ta'aan kessa tokko yoo ta'uu, kan qoqqodamus akkaa kingdom Animalia yokan Metazoa ta'eet. Walumma galattii celli bayee kan qaban, waan isaan marsee jiruu kan hubatanii fi kan nyataan immoo organizimotta biraa nyachuun yokan kuttaa organizimotta biraa kessaa hanga ta'ee nyachuun kan jiratanii dha. Qamnii isaan kuni akkumaa gudataniin jabacha dhufaa, kunis bayinaan kan ta'uu akka embryot yoo guddatan, haa ta'u malee binensotti tokko tokko itti anee metamorphosis geggesu.
Jechii "animal" jedhuu kan dhufee latin "animal" yokan (bayeet (plural) "animalia") kunis jechaa "anima" jedhamuu irraa kan dhufee yoo ta'uu, hikaan jechaa kana qillensa yokan lubuu barbachisaa jechuu dha. Akka jechaa guyya guyyat fayyadamanit, jechii kunii hikaan isaa binensotaa nama alla ta'aan ibsuuf tajajilama. Haa ta'u malee Baayoloojii kessatti jechii kunii miseensotta Kingdom Animalia ta'aan hundaa ibsuuf tajajilamaa. Kanaafu jechii "binensotta" jedhuu biology kessatti yoo tajajilamuu namas walit-qabata.


text:
TPLF Gaafi Oromoo ni deebisa yaadi jeedhu yoom ilee samuu ummataa keessa hin jiru garuu gareen Lama magarasa fi Dr. Abyi Ahemd fedhinnaa fi golgaa fedhii TPLF keessaa bahuu fi aanummaa sabaa qabaachuu isaanii kan ittiin muldhisan keessaa Gaafi ummata Oromoo kana gadii kana irratti daddaffiin furmaata gochuu deemsa siyaasaa tokko jedhanii jalqabuun barbaachisaa dha.
Kanaaf ammatti waanneen gochuu qaban keessaa:-
- State Emergency waan hunda dura dhaabbu fi badii isaan geesisan sirreesu.
- Oromoon Millyoni 1 ol ta’e qe’ee irraa buqa’ee lafa galu dhabee magaalota keessaa karaa irra bulaa jira kaan ammo mooraatti galee lafti isaa Liyuu Poliisin qabame jira, Abdi Ilyee fi Waraanaa wayyane Achii basu qaba,
- Oromoo siyaasaan mana hiidha jiru hunda gadi dhisisu,
- EPRDF jijjirama bu’uura feesisa waan hundan TPLF seeran ala Angoo, Daldala fi bu’ura misomma hunda dhunfate jiru harka fudhu fi EFERTn qabeenya ummata gochu, Ango isaan waga 27 qabatan fakeenyaf Military security, finance, telecom, airlines, military industry, constriction industry kkf hunda qabachun isaan siiri miti, kun jiriramu qaba.
- EPRDF keessaati dhabbileen siyaasaa 4 sagalee wal qixaa qabaachu hin qaban kun siira’uu qaba,
- Dhaabotiin siyaasaa biyyaaf qabsaawanii fi eenyummaa Oromoof ija bananii asiin nu gahan seera shororkeessummaan yakkamuu fi paarlaamaan TPLF murteessee ture daddaffiin haqamuu qaba.
- Qabeenyi Oromoo samama jira, Albudan Oromiyaa hundi Tigireen qabatee jirtu, lafti Oromoo seeran ala Tigireen hiratee jirtu kana Oromoof deebisu ,
- Finfinneen Oromiyaa jalati buluu qabdi federaali lafa hin qabu, Dire Dawaansi kan Oromootti,
- Angoo biyyaatti Oromoon akka baayina isaati qodachuu qaba, Bajata biyyaatti Tigireef birr 500, Oromoof birr 50 diigoman federaala irra ramadama ture siirachu qaba ,
- Dargaggooni Oromoo akka diinatti ilaalamu hin qaban Qeerroon fi Abbootin gadaa akka institution Oromooti ilaalamu qabu,
- Ogantoon EPRDF Malamaltumman guutaman fi OPDO moofa ergamtoota TPLF saba midha turan ummata irra kassun hojii atatama ta’u qaba,
- OPDOn baabsummaa TPLF dhiisee dhaabota Oromoo ummata Oromoof qabsaawan hunda waliin walii galee hojjechuu fi hireen murteeffannaa akka hojii irra ooluuf warra qabsaawan hunda akka isaan biyya keessatti qabsaawan taasisuu.
- Dhaabbilee Mormitoota Oromoo biyya keessa fi biyya alaa hunda waliin marii geggesudhan jijjirama biyyati keessaatti akka hirmatan gochu.
- Afaan Oromoo Afaan Hojii biyyoollesa atataman gochu,
- Waraanaa seeran ala Oromiyaa keessa qubate jiru hunda Magaalaa hunda keessaa basuu,
- Waraanaa biyyaati olaantummaa gosa tokkoo ykn TPLF jalaa baasuu fi proportional gochuu,
- Qabeenya Malamaltuman samame fi Kontrobandistootan qabame dhabsisu,
- Federation dhugaa hojii irra olchu, Federaali dhimma naannoole keessa akka hin gale gochu fi galiin nannoo Mootumma akka nannoof olu gochu,
- Arara fi nageenya biyyati busuuf marii, bakka bu’otaa siyaasaa fi lammii biyyati abbooti Gadaa fi dargaggoota hirmachise geggesu,
- Yakka Siyaasaa fi waraanaa warra rawwatan seeratti dhiyeesu,
- Lafa Oromoo fi Magaloota Oromoo Tigiroon human Oromiyaa irra kutan deebisu, Hundane, Dasse, Diredawa, Wanbara, Waloo fi Rayyaa Oromiyaatti deebisuf siiriti irratti hojeechu;
- Embasy Ethiopia Lammii Tigiray qoofan qabame jijjirama bu’uura gochun hunda qulqullesani proportional gochu dha.


text:
Bara 2018 keessa walii galteen nageenyaa erga mallatteessamee booa Sudaan keessaa ijoollee irratti kan raawwatamu dhiittaan mirga namaa hamaan gad xiqqaateera, garuu amma iyyuu raawwatamaa jiraachuu gabaasi tokkummaa mootummootaa beeksisee jira.
Gabaasichi tokkummaan mootummootaa Adoolessa bara 2018 fi Waxabajjii 2020 gidduu yeroo jiru keessa guutuimmaa biyyattii keessatti dhiittaa mirga namaa hamaa ijoollee irratti raawwataman 618 kan mirkaneesse yoo ta’u lakkoobsi guddaan Equatoria waaltaa keessatti ta’uu ibsee jira.
Faallaa isaa tokkummaan Onkoloolessa bara 2014 fi Waxabajjii bara 2018 gidduu ijoollee Sudaan Kibbaa 9,200 irratti dhiittaan mirga namaa hamaan raawwachuu beeksiseera. Dhiittawwan mirga namaa kun ijoollee garee waraanaaf filachuu, ajjeechaa, qaama isaanii irraan miidhaa geessisuu, humnaan gudeeddii, manneen barnootaa fi hospitaalota irratti haleellaa oofuu fi gargaarsi namoomaa akka hin dhaqqabne danquu dha.
Waggoota sana dura bara 2017 keessa dhiittaan mirga namaa Sudaan Kibbaa keessatti ijoollee irratti raawwatamu biyyoota 21 nuti dhiittaan mirgaa akkasii keessatti raawwatame nuti galmeessine keessaa sadarkaa lammaffaa ykn sadaffaa irra jira, kunis lakkoobsa guddaa dha jechuu dhaan dhimmootii ijoollee loltoota keessa jiranitti bakka buutuun muummicha barreessaa kan tokkummaa mootummootaa Virginia Gamba, VOAf ibsaniiru.
Akka gabaasa sanaatti bara 2018 fi 2019 keessa wraraana SPLA-IO haa ta’u waraana Sudaan kibbaa biraa ijoollee 2000 ta’antu gad dhiisaman. Angawoonni tokkummaa mootummootaa baatii Fulbaanaa bara 2018 keessa gareelee marii nageenyaa irratti hirmaatan jaarsummaan gidduu seenuuf jecha gamasitti imalanii jiran.
Gareen isaanii walitti bu’iinsa Sudaan kibbaaf furmaata barbaaduu keessatti kan dhiyeenya fooyyeffamee mallatteessame keessatt seerawwan kunuunsa ijoollee akka jiraatu gareen isaanii gidduu seenuu Gaambaan ibsaniiru.
Ijoolleen itti dabalaa akkuma loltummaa keessaa gad dhiisaman ijoolleen itti dabalaa walitti bu’iinsa Suaan Kibbaa irraa oolanii gara waaltaa dandammachiisaa, hawaasatti makamuu fi tajaajila argachuu danda’u jedhan. tajaajilli akkasii jiraatu malee ijoolleen kun deebisanii loltummaaf fo’amuu fi yakkaaf saaxilamuun isaan mudachuu imala jedhaniiru.


text:
Haala Qabsoon Bilisummaa Oromoo yeroo ammaa irra jirurratti Qabsiisa Gabaabduu
Ibsa ABO – Hagayya 25, 2021
Addi Bilisummaa Oromoo (ABO) akka hangafa hoogganaa jaarmayaa siyaasaa Oromootti qabsoo hiree
murteffannaa Oromoo dadhabbii tokko malee utuu walirraa hin citiin wagga 50 oliif qindeessee hoogganaa tureera.
ABOn bu’uureffama isaarraa kaasee Qabsoo Bilisummaa Oromoo (QBO) bifa adda addaatiin, jechuun karaa
hidhannoo, siyaaasaa fi diploomasii hoogganaa ture.
Waan haalamuu hin dandeenye garuu ABOn diinota keessaa fi alaa heduutu isa mudatee karaa qabsoo bilisummaa
Oromoo bu’aa bahiitiin guutame keessaatti injifannoolee fi hudhaalee adda addaa keessa darbe. Rakkinni keessoo
jaarmayaatti dhalatanii fi kan alaa isaan gargaaran akka qabsoon bilisummaa Oromoo daandii rakkisaa keessa
deemu taasisaniiru. Muuxannoo waggaa 50 keessaa waan ABOn barate mormiin dhaaba keessatti dalatan hundi
yeroo QBO galma gahuuf dhihaatu foxoqinsa dhaaba keessatti uummuu akka ta’ee dha. Akksumas waan hubanne
ABO keessatti gartuu fottoqinsaa uummuun tooftaa fi shira dhaabbataa sirni impaayera Itophiyaa dhimma itti bahu
fi deeggartoota isaanii biyya alaa kan sirna impaayera Itophiyaa (status quo) tikisuu barbaadaniif fi gargaarsa
qabeenyaa fi basaasummaa (intelligence network) warra bara hedduuf kennanaa turanii dha.
Wagga darban sadeen keessattii fi hanga har’aattillee haala wal-fakkaataan shirri geggeeffamaa akka jiru argaa
jirra. Shirri kunis, yoo milkaawuu baatuyyuu, dhaabota siyaasaa Oromoo, keessattu ABO addaan qooduu fi
dhadhabsiisuu ture. Garuu irraa deebinee hubachiisuu kan barbaadnnu bilchina siyaasaa Oromoon irra gahee fi
sadarkaa injifannoolee QBO amma jiru keessatti eenyuu birmadummaa guutuu argachuu fi biyya demokraatoftuu
Oromiyaa ijaaruu irraa kan boodatti deebisu akka hin jirree dha. Haa ta’uutii, adeemsa xumura qabsoo kana
keessatti tokkummaa qabsoo bilisummaa jabeeffachuu fi shira amma jiruu fi fulduratti nu eeggatu irra of eeguu
qabna. Keessattii gartuu babal’ifannoo lafaa abjootanii fi warra aangoo harkaa baatee deebifachuuf halkanii guyyaa
dhama’an irraa of-tiksuu fardii dha. Akka ABOn amanutti ammaan tana yeroo sirni Impaayera Itophiyaa
awwaalamuuf boolla qarqara jirtu keessatti qaamni beekees ta’e utuu hin beekiin QBO addaan qooduu yaalu
doggoggora ammaan duraa dabaluu qofa utuu hin taane seenaa gurraacha ufitti dibaa akka jira hubachuu qabu.
Waan irraanfachuu hin qabne tooftaa bara dheeraa mootummaan dhufee darbaa Habashaa ummata keenya
addaan qooduu fi jaarmayaa siyaasaa keenya diigee mataa irra asii gadi nu rukuchuu isaa ti. Qaamni yeroo ammaa
tooftaa dulloomaa habashaa kana keessumsiisu QBO keessaatti atalaa (residue) ta’uu isaa hubatuu qabu. Waan
humnoota alaa dantaaf deeman hubachiisuu feenu ammaa booda Oromoo akka meeshaatti dhimma bahu waan
hin dandahamneef harka keessan dhimma Oromoo irraa kaasaa jenna.
Dhuma irratti waan hubachuu qabnu karaa adeemsa Oromiyaa bilisa taate ijaaruu keessatti humnoota keenyaa
karaa adda addaa qindeeffachuu fi dandeettii keenya karaa hundaa gabbifachuu nu barbaachisa. Kunis dandeettii
ufiin of bulchuu fi hariiroo obbolummaa horachuu, nageenya tiksuu fi naannoo ufii iggituu akkasumas karaa
polotikaa, diploomaasii fi ijaarsa sivilii jabatnee Oromiyaan akka gaanfa Afrikaa keessatti iftee mul’attu taasisuu
qabna. Kunis Oromiyaan hujii karaa hundaatiin jabbaachuu mirkaneessuu fi nagaadhan sabaa fi sab lammii olla
waliin jiraachuu fi naannoo gaanfa Afrikaa fi sanaa olittillee nagaa buusuu dha.
Kanaaf, waan Oromoo fi lammilee Oromiyaa hubachiisuu feenu bal’isanii ilaaluu fi humnoota QBO karaa adda
addaan geggeessaa jiran walitti qindeessuu fi naannoo ufii bulchuu akkasumas daangaa ufii harcaatuun sirna
Habashaarraa tikfatuu fi Oromiyaa demokraatofte ijaaruurratti fuulleffatuu dha.
Injifannoo Ummata Bal’aaf!
Adda Bilisummaa Oromoo
Hagayya 25, 2021
Finfinnee, Oromiyaa


text:
Yakka Ajjeechaa Najjootti Dalagame ABOtti Maxxansuuf Yaaluun Aangawoota Mootummaa Itoophiyaa Biratti Waanuma Aadeffatame
(Ibsa ABO – Bitootessa 22, 2019)
Guyyoota 3 dura (Bitootessa 19, 2019) Godina Dhiha Wallaggaa naannoo Magaalaa Najjootti namootni meesha-maleeyyiin (Civilians) 5 kan lammiileen biyya alaa 2 keessatti argaman ajjeefamuun oduu gaddisiisaa tahee dabre. Addi Bilisummaa Oromoo lammiilee haala kanaan lubbuun isaanii dabarteef gaddi guddaan kan itti dhagahamu tahuu ibsaa maatii fi firoota isaaniitiifis jajjabina hawwa.
Kanaan wal qabsiisnee dubbiin Aangawootni Mootummaa Itoophiyaa yakka ajjeechaa kana Adda Bilisummaa Oromootti maxxansuuf miidiyaa irratti dubbatan dhugaa irraa kan fagaatee fi olola hundee hin qabne kan ABO fi Qabsoo Bilisummaa Oromoo maqaa xureessuuf akeekkate waan taheef cimsinee balaaleffanna.
Humnoonti tikaa (security forces) Mootummaa Itoophiyaa amma duras yeroo gara garaatti olola hundee hin qabneen Adda Bilisummaa Oromoo yakka inni harka keessaa hin qabne itti maxxansuuf yaaluu bira taranii tahe jedhanii ABO ittiin yakkuuf ofii isaaniitii qindeessanii (magaalaa Finfinnee keessatti boombii dhoosuu dabalatee) lubbuu namaa fi qabeenya irratti balaa adda addaa geessisaa turuun ni yaadatama. Naannoodhuma amma ajjeechaan kun itti raaw’atame Ona Najjoo keessatti ammaan dura namni nagaan barsiisaa Geetaachoo Addisuu jedhamu ajjeefamee mana waliin gubame. Aangawootni Mootummaa Itoophiyaa yakka sana dharaan ABOtti maxxansuuf olola guddaa sadarkaa mootummaatti gaggeessanis itti milkaawuu hin dandeenye.
Dantaa Siyaasaa Dhaaba ofii galmaan gahachuuf jecha Dhaabota mirga Saba isaanii kabajsiisuuf qabsaawan maqaa xureessuuf olola dharaa oomishuun (keessumattuu ammoo diraamaan lubbuu namaa fi qabeenya biyyaa balleessuudhaan dalalgamu) bakka tokkotti dhaabbachuu qaba. Ummatni Oromoo fi nagaa-jaallattootni hundis olola hundee hin qabnee fi shira gara garaatiin Adda Bilisummaa Oromoo hirmaannaa qabsoo karaa nagaa keessaa dhiibanii baasuuf daba dalagamu kana dammaqiinsaan akka hordofanii fi dhaabsisuufis gahee isaanii akka bahatan ABOn gaafata.
Maayyii irratti ajjeechaan Najjootti namoota meesha maleeyyii 5 irratti raaw’atame kun qaama walaba taheen qoratamee dhugaan isaa hundaaf akka ifa tahuu fi murtii haqaas akka argatu ABOn jabeessee gaafachaa ajjeechaa kana irraa harki isaa qulqulluu tahuus mirkaneessa.
Injifannoo Ummata Oromoof !
Adda Bilisummaa Oromoo
Bitootessa 22, 2019


text:
Magaalonnii fi Onoonni Konyaa Gujii Lixaa irra-jireessi WBOn to’atamuu
Magaalonnii fi Onoonni Konyaa Gujii Lixaa irra-jireessi to’annoo WBO jala galfamanii jiraachuu. Yeroo kun ta'aa jirutti, gama kaaniin ammoo, qabsoo hidhannoo busheessuu fi WBO laaffisuuf jecha, ololli namoota qabsoo diimokiraasii Impaayera Itoophiyaa leellisaniin biyyoota ambaa keessatti oofamu, isa yeroo kamiirra'yyuu jabaatee jiraachuu.
Ololoota afaanfajjii karaa garaagaraan oofamaniif gurra kennuun, yookiin, injifannoolee xixiqqaa galmeeffamaa jiraniin milkaa’e jedhee of-dagee, Uummanni Oromoo qabsoo isaa irraa duubatti deebi’uu toobbachuu qabaan dhaamsa keenya.
Galmi QBO walabummaa Oromiyaa mirkaneessuu fi bilisummaa Oromoo dhugoomsuu ta'uu
Uummanni Oromoo galma qabsoo kan Walabummaa Oromiyaa fi Bilisummaa Saba Oromoof taasifamu irratti fuuleffachuun, waan danda’u maraan WBO gargaaruu fi hidhachiisuun, ofiis hidhachuun, impaayera kolonii afaan qawween ijaaramte afaan qawween ofirraa diigee walabummaa biyya isaa Oromiyaa mirkaneessuun bilisummaa ofii isaa gonfachuu fi mootummaa Birmaduu Oromoo fi Oromiyaa hundeeffachuuf irree tokkoon qabsaa’uun akkaan barbaachisaa ta’uu.


text:
Dhukaasa konkolaataa geejjibaa irratti banameen Oromoonni 3 ajjeefamuu
Dhukaasa Konkolaataa geejjiba uummataa, kan Sanbata kaleessaa Magaalaa Finfinnee irraa ka’uun gara Lixa Oromiyaatti imalaa turee, galgala edaa Magaalaa Gimbii buluun, gara Magaalota Lixa Oromiyaa kanneen akka Mandii, Najjoo fi Asoosaatti imala isaa itti-fufe irratti, Ona Gimbii, iddoo Arroojjii jedhamuun waamamutti Dilbata har’aa (Hagayya 8, 2021) ganama Raayyaa Ittisaa Impaayera Itoophiyaan banameen, Oromoonni sadii rukutamuu.
Oromoonni sadeen rasaasaan rukutaman kunniin lubbuun darbuu kan hin hafne ta’uu.
Konkolaatichi erga dhaabbatee boodas, Oromoonni konkolaaticha keessa turan konkolaataa keessaa buufamuun, keessattuu, abbootii fi dargaggoota irratti reebichi ulee raawwatamuu; dabalataan namoonni rasaasaan rukutamanis jiraachuu.
Taatee kanatti aansuun ammoo, naannoo ta’iinsi kun itti raawatame irraa tajaajilli geejjibaa guutumatti waan uggurameef, Oromoonni konkolaataa kana keessa turan, iddoo balaan kun itti mudate (Arroojjii) irraa ka’uun hanga Dongoorootti millaan imaluuf dirqamuu.


text:
Damee Boruutiin
Uummata of eegannaa tokko malee nagaan jiruu fi jireenya isaatti boba’ee jiru utuu waan tokko hin xuqqamiin humni Agaazii haala baayyee suukaneessaa taheen uummta Oromoo fixxuunn amma fudhannee wajjin jiraannu bira darbaa jira. Kanaan booda uummatni Oromoo karaa nagaa qabsoo goona jennee odeessuun injifatamuu Keenya harka keenyaan adda keenya irratti maxxanfachuu irraa gargar hin jiru. Biyyi lafaa nuuf biramachaa hin jiru. Biyyi lafaa Agaazii nu irraa dhowwuu fi nu irraa baasuuf hin deemu. Waan qabnuun of irraa dhoofnee cabsuu malee filmaata biraa hin qabnnu. Lolli amma deemaa jiru kan sammuu uummataa keenyaa jeeqee fi (psychological war) sodaachisee jilbeefatuuf xiyyeefatame dha.
Guyyaa Labsiin Yaroo Muddaa maqaa mana marree paralaaman sobaan namicha Abbaa Duulaa Gammadaa jedhamuun darbee jira jedhamee kaasee dhiiga ilmaan Oromoo dhangala’aa jiruuf itti gaafatama duraa kan qabu isa malee Agaazii duudaa rasasa nama irratti roobsaa ooltu miti. Abbaan Duulaa dhiiga ilmaan Oromoo kolbaan waraabatee nama habbuuqachaa jiru uummatni calisee ilaalu hin qabn dha. Bakka argametti lubbuu isaa keessaa baasuu fi qabeenya isaa kan tahe hundaa barbadeessuuf Uummatni Oromoo haqa qaba.
Guyyaan, torbaniin, baatii fi wagaan ilmaan Oromoo harka Mootummaa TPLF iin dhumaa jiru lakkaawwamee kan dhumu miti. Garuu jumlaan yaroo tokkotti namni lafaa ka’ee akkas dhumuun kana booda nu gahaa akka jennu nu godha. Dhuguma Uummatni Oromoo humna Agaazii kana of irraa kaasuuf: onnee, humna, danadeettii, ogumaa fi beekumsa gahaa hin qabu? Uummatni Oromoo humna Agaazii kana miti humna biyya Afrikaa cabsu ni qaba. Sababa tokkicha deddeebifnee himannu diinni keenya meeshaa waraanaa akka qabu dha. Nuyi immoo kan diinni keenya bara baraan qabaachuu hin dandeenye gamtaa fi gurmuu qabna. Kan nu hafee jiru humna qabnu kana hubannee qindoominaan guyyaa tokko diina keenya irratti bobba’uu dhabuu qofa. Leenci mootiin bineesaa yoo hooma girsa keessa tokko qabatu, yoo hunduu itti galagalee itti marsu isa qabate lafa buusee baqata.
Karaa koo dandeettii, ogummaa, beekumsaa fi hooggana Qeerroo Bilisummaa Ormoof baayyeen ulfinaa ammanttii irratti qaba. Akka uummata keenya bilisummaaf gahanis mamii hin qabu. Dhalli Oromoo biyyaa keessaa fi alaa waan qabnu maran isaan wajjin dhaabbachuun dirqama sabummaa fi namummaa tokko tokkoo keenyaa irraa eegamu dha. Ummata keenya dhumaatii fi yakka ulfaataa fokkisaa kana fakkaatu jalaa olshuuf waan qabnuun waliif gummaachuun yaroon isaa amma.
Midiyaan ykn warri oduu facaasan dhiiga Uummata Oromoo guyyaa guyyaan dhangala’uu fi kan jumaalaan dhumee reenfi hedduun dhiigaan dhiqamee wal cinaa ciisu facaasu.Haala deemaa jiru kana daa’iman Oromoos argaa jiru. Yaroo tokko tokko dubbiin kun haalan isaanii dhibee namni kun hunduu ajjeessamuun dhugaadhaa? jedhanii nu gaafatu. Isaan sobuun waan hin gargaarreef eyyee dhugaa dha yaroo jennu Uummatni Oromoo erga baayyee tahee maaliif warra xiqqoo kana lolee of irraa hin ari’uu ? gaaffii jedhutu dhufa. Dhumaatii duwwaa miti Agaaziin nama ilbisa taate tokko yaroo Oromoo qaama gurgudaa qabu hedduu walitti qabdee akka horii uleen tumumtu ilaalanii maaliif itti galagalee fuula keessa hi kabalee? jedhu.
Gaafa guddatanii waan hunda baran meesshaa waraanaa qabaachuun ammam akka onnee namaatti horuu fi harka qullaa tahuun ammam akka humna nama laafisu isaanii gala. Garuu bara guddina isaanii kana waan argaa guddachaa jiran sammuu iaanii irratti yaaddoo hamaa akka qabaatu waan ifa jiru. Warri ijoollee xixxiqqaa qabnu haala suukkanneessaa uummata keenya irra gahaa jiru kana amma danda’ame ija daa’iman keenya irraa akka daatu gochuun waan barbaachisu natti fakkaata.
Waraana Wayaanee dadhabsiisuuf dinagdee ishee laamshessuuf karaa gabaa lagannaa fi karaa cufuu bakka danda’amuu fi akka danda’ametti akka itti fufu gochuun garii dha. Tooftaan kun mataa dhukkubbii itti taha malee dinagdee ishee kan bakka jirutti dhaabu miti. Kana malee yaadni beenzilli Oromiyaa keessaa akka sochoonne gochuu haalaan fudhtama qaba. Yoo beenziiliin hin jiraane waraana ishee yaroo barbaadu gara feetutti sochoosuuf ni rakkatti. Kana malees beenzila waan doolaran bittuuf dinagdee ishee irratti miidhaa guddaa fida. Akka dinagdeen ishee bakka jirutti dhaabbatu gochuuf karaan baaburaa Jibuutii fi Finfinnee jidduu jiru warri waraana qaban akka OLF fi ONLFiin damaamtiin cabuu qaba. Akkuma kana nooraan wal quunnamtii isheef barbaachisaa tahanis cixuu qabu.
Gara yaada koo isan duraan kaaseen deebuu barbaada. Uummatni Oromoo komandi postii na irraa kaasi jedhee TPLF kadhachuu fi gaafachuu hin qabu. Koamdi postii kan of irraa kaasuu qabu uummata Oromoo malee namni biraa akka hin jirre hubachuu qabna. Dammaqinsi Uummata Oromoo har’a sadarkaa amansiisaa irra gahee jira. Sodaas bara 2014 kaasee moo’atee jira. Amma warra qabsoo bilisummaa kana bakkaan gahuuf dirqama seenaa ulfaataa of harka qabu Qeerroo Bilisummaa Oromoo irraa qajeelfama tarkaanfii isa dhumaa eegachaa jira.
Ilmaan Oromoo hidhatanii waraana TPLF keessa, poolisii fi humna bitinneessaa OPDO keessaa, milishaa fi WBOn bakka jiranitti meeshaa waraanaa qaban wajjin uummata isaanii dhiigni dhangalaa’aa jiru cinaa dhaabbachuuf dirqama sabummaa fi namumaa qabu. Oromoon guyyaan, torbaniin, baatiin fi wagaan bara baraan dhumaa jiru heergini isaa guddaa dha. Komand postiin manadara, gandaa fi magaala Oromiyaa hundaa keessa qubatee jiru lakkobsaan baayyee tahuu hin danda’u. Bakka baayyee sodattu tokko tokko baayyinan qubsiisuun ishee ni mala taha. Haala kana qaamni QBO adda baafachuu danda’a. Bakki humna qabnuu ol taha jennee hubatnu yoo jiraate mala biraa itti barbaaduu qabna. Bakka humna guddaa nama rifachiisu hin qabne garuu halkan tokkotti of irraa buqifnee buluu qabna.Warri qawwee qabu dura darbee uummataa irra yaroo ittisu uummatni immoo meeshaa qabuun eeboo, haaduu, mancaa, qottoo fi shimalaan itti marsinee Agaazii of irraa buqqisuuf wareegama bara baraan baafnu ol nuu hin gaafatu. Mandari, gandaa fi magaalli Oromoo bakka jirutti of bilisoomsee buluuf mirgaa fi dirqama fudhachuu qaba. Murtiin kuun Oromiyaa guutuutti akka gabaa lagannaa guyyaa tokkotti yoo tahe waraanni ishee waan gargar cituuf gaaga’ama guddaa hin fiduu. Amma danda’ame karaan bareechee cufamuu qaba. Baadiyaa fi magaalliis waliif dirmachuun irraa eegama.
Yaroo itti tarkaanfiin akkasii fudhatamu ganama barii ykn galgala tahuun ni barbaachisa. Guyyaa yoo tahe uummata yaadeessuuf jettee xiyaara kaasuu ni dandeessi. Xiyaarrii meeshaa gugguddaa balleessuu fi mana jigisuuf malee uummata irratti balaa fidu caalaa sodaa uumuu danda’a. Yoom iyyuu yaroo xiyaarri lolaa dhufuu uummatni hattattamaan gargar faca’uun barbaachisa. Tuta uummataa yoo argatte nama baayyee miidhuu dandeessi. Waan TPLF gochuuf deemtu waan beeknu hin qabnu. Kanaafuu bifa hundaan qophaa’uu nu barbaachisa.
Humnaan cabsitee nu bulshuu ykn nu balleessitee baduuf akka akeeka qabdu ifatti argaa jirra. Badii jalaa of olshuuf murtii fi tarkanfiin fudhatamu harka Uummata Oromoo jira.Yaada kana abba qabsichaa kan tahe Qeerroo Bilisummaa Oromoof dhiisuun fedha. Hoogganni Qeerroo Bilisummaa Oromoo haalla qabatamaa jiru hundaa xinxalee akaataa itti humna Uummata Oromoo yaroo gabaaba keessatti karaa qindoomina qabuun diina irratti bobbaasee Fincila Xumura Garbummaa akka galmaan gahuu godhu kadhannaa koo ti.
Gadaan Gadaa Bilisummaa Ti!
Injifannoo Uummata Oromoof!


text:
Oromia: Ibsa Koongirasii Feederalawaa Oromoo (KFO) fi Adda Bilisummaa Oromoo (ABO) iraa kenname September 9, 2018Posted by OromianEconomist in Uncategorized.
Tags: ABO, Koongirasii Feederalawaa Oromoo (KFO), ofc, OLF, Oromia, Oromummaa
trackback
Ibsa Koongirasii Feederaalawaa Oromoo (KFO) fi Adda Bilisummaa Oromoo (ABO) irraa kenname
Addi Bilissummaa Oromoo (ABO)n qabsoo hidhannoo fi siyaasaa geggessaa turee qabsoo karaa nagaa geggeessuuf mootummaa Ityoophiyaa waliin waliigaltee uumeen booda Kongirasa Federaalawaa Oromoo duraanu qabsoo karaa nagaa gaggeessaa ture waliin egeree
siyaasaa ummata Oromoo irratti marii jalqabaa geggeessee jira.
Marii kana keessattis Sirna ijaarsa dimookiraasii, federaalizimii dhugaa fi olaantumaa seeraa kabachiisuu keessatti dhaabileen lamaan karaa itti dantaa ummata Oromoo fi Oromiyaa dursuu fi kabajchiisuu irratti yaada
wal jijjiiruun hubannoota irra gahameera.
Uummanni keenya yaroo adda addaa wal-taanee akka itti dhiyaanu nu gaafachaa jiru hubtuun bu’uuruma kanaan Addi Bilissummaa Oromoo (ABO) fi Kongirasiin Federaalawaa Oromoo (KFO)n marii gaafa 24/12/2010 gaggeesinneen akkaataa garaagarummaa jiru dhiphisuun waliin hojjatuun danda’amu irratti wal hubachuun waamicha armaan gadii waloon dabarsina.
1. Koongireesii Feederaalawaa Oromoo (KFO) fi Adda Bilisummaa Oromoo (ABO)n biyya kana keessatti federaalizimiin dhugaa akka dhufu, mirgi hiree murteeffannaa ummatootaa fi olaantummaan seeraa
kabajamee nageenyii amansiisaa itti fufiinsaan akka lafa qabatuuf qabsoo uummatni keenya taasisu keessatti sagaleen uummatta keenyaa akka addaan hin hiramneef karaa danda’ame hunda hojjatana.
2. Uummanni keenyas wal hubannoo irra gahame kana beekuun qabsoo nuyi waliin gaggeessaa jirru kana nuuf beekuun akuuma kana duraa nu cina dhaabbachuun qabsoo bilisummaa milkeessuu keessatti qooda keessan akka gumaachitan waamicha seena qabeessa kana dabarsina.
3. Jaarmootni siyaasaa, Beektootni, Dargaggotni abbaa qabsoo Barratootni,Hojjatootni, Daldaaltotni, Abboottiin Gadaa fi Abboottiin Amantaa Oromoo kana beekuun itita aangoo siyaasaa uummata Oromoo amma argamee kana gara fuulduraatti tarkaanfachiisuuf qabsoo KFO fi ABOn taasisan kana akka cimsitan, utubdanii fi deegartaniif waamicha keenya isinii dabarsina.
4. Dhumarratti uummatootni Itiyoophiyaa qabsoo
uummanni Oromoo kabajamuu mirga dimokraasii, mirga hiree murteeffatanaa, olaanttumaa seeraa, guddina federaalizimii dhugaa fi nageenya waaraa dhugoomsuuf warraaqu kana keessatti akka nucinaa dhaabbattan kabajaan waammicha isinii goona.
Injifannoon uummata dhugaan qabsaa’uuf haata’u !!!
Fulbaana 5, bara 2018
Finfinnee
KFO fi ABO irraa


text:
Dubbii Iimaana Diigu-kutaa 10.2
Kutaa darbe keessatti jiraachu malaykotaa mormuun iimaana akka diigu ilaalle jirra. Ammas, itti fufuun jiraachu jinni mormuun wanta iimaana diigu akka ta’e ni ilaalla.
Jinni ilaalchisee immoo Qur’aanni kabajamaa fi hadiisa keessatti sunnaan Nabiyyii bal’innaan haala isaanii dubbatanii jiru. Waa’ee garee jinniitii fi Qur’aana dhageefachu isaanii Qur’aana keessatti suuran (boqonnaa) guutuun dhufee jira. Suuratu Al-Jinn keessatti Qur’aana dhageefachu jinni bal’innaan ni dubbata. Rabbiin olta’aan ni jedha:
Jedhi, [Yaa Muhammad] “Jinnii irraa gareen wayii, [Qur’aana] dhageefatanii ergasii ‘Qur’aanaa ajaa’ibaa dhageenye’ akka jedhan gara kiyyatti buufame jira.” Suuratu Al-Jinn 72:1
Ibn Baxxah ni jedha: “Namni [jiraachu] jinni mormee, inni Rabbiitti kan kafare, aayaata Isaa waakkatuu fi kitaaba Isaa kijibsiisuudha.” (Al-Ibaanatu Sughraa fuula 213=gabaabbinnaan)
Qurxubiin ni jedha: “Ogeenyi fayyaa fi falaasfota irraa gareen kaafirootaa Rabbii olta’aa irratti kijibuun jinni mormanii jiru. Qur’aanaa fi sunnaan isaan irratti deebisu.” (Tafsiiru Qurxubii-19/6)
Ibn Taymiyaan ni jedha: “Jiraachun jinni Kitaaba Rabbiitiin, sunnah Ergamaa Isaatiin sallallahu aleyh wassallam fi wali galtee salafa ummataa fi iimaamota isaanitiin kan mirkanaa’edha. Haaluma kanaan, jinniin qaama nama keessa seenun wali galtee ahli Sunnah wal jama’aatin kan mirkanaa’edha.” (Majmuu’al fataawaa 24/276)
Al-Uluusi ni jedha: “Akkuma hin dhokanne, jinni dhabamsiisuun kufrii ifa baheedha.” (Ruuhul Ma’aani 29/72)
Akkasumas, malaaykotaa fi jinni mormuun kitaabban bu’anitti amanuu diiga. Kitaabbanitti amanuun wanta isaan keessa jiru mirkaneessu fi dhugoomsu of keessatti qabata. Malaaykotaa fi jinnii mormuun aayaata (keeyyattoota) Rabbii kijibsiisu fi waakkachuudha. Kanaafu, mirkaneessu fi dhugoomsu kana diiga. Kana irraa kan ka’e, Rabbiin olta’aan namoota keeyyata Isaa morman adabbii nama salphisuu fi ibidda Jahannam keessatti yeroo hundaaf turuun isaanitti dhaadate (zaate) jira. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Dhugumatti, kanneen keeyyattoota Keenya kijibsiisanii fi isaan irraa of tuulan, balbaloonni samii isaaniif hin banaman, hanga gaalli qaawwa lilmoo keessa seentutti Jannata hin seenan. Akka kanatti yakkamtoota mindeessina.” Suuratu Al-A’araaf 7:40
Gaalli qaawwa lilmootin gonkumaa seenu hin dandeessu. Kanaafu, namoonni keeyyattoota Rabbii kijibsisanii fi isaan hordofuu irraa of tuulan gonkumaa Jannata seenu hin danda’an.
Inumaa keeyyattoota Rabbii kan kijibsiisu kaafirota malee hin jiru. Akkuma Rabbiin tabaraka wa ta’aalaa jedhe:
“Kaafiroota malee keeyyattoota Keenya kan mormu hin jiru.” Suuratu Al-Ankabuut 29:47
(B)-Ulamaa’onni nama malaaykota ykn jinni morme ykn malaykotatti qoosee fi gadi xiqqeesse ykn arrabse akka kafaru irratti wali galanii jiru.
Qaadi Iyaad ni jedha: Murtiin nama nabiyyoota Rabbii hafanii fi malaykota Isaa arrabse fi isaan gadi xiqqeesse, ykn wanta isaan fidan keessatti isaan kijibsiise ykn isaan mormee fi waakkate, murtii Nabiyyii keenyaati sallallahu aleyh wassallam…” (Ash-Shafaa 2/1097)
Nama kitaaba Rabbii irraa aayata takka morme akka kafaru irratti wali galanii, nama aayatota baay’ee jiraachu malaaykotaa fi jinni mirkaneessan mormee hoo haalli isaa akkam ta’a jette yaaddaa?
Jiraachuun malaykota (aleyhum salaam) Qur’aana fi sunnan mirkanaa’e, wali galtee Muslimootatinis kan mirkanaa’edha. Akkuma kana jiraachuun jinniis kan mirkanaa’edha.
Ibn Hazm ni jedha: “Malaykoonni haqa akka ta’an, Jibriili fi Miikaa’iil malaykoota fi Ergamtoota Rabbii olta’aa akka ta’an, Rabbii olta’aa biratti kan dhiyeefamanii fi gurguddaa akka ta’an irratti wali galanii jiru. Akkasumas, malaykoonni hundi mu’mintoota akka ta’anii fi jinninis haqa (jiraachun isaanii haqa) akka ta’e irratti wali galanii jiru.” (Maraatibul Ijmaa’I fuula 174)
Ibn Hazm, Muslimoonni, Kiristaanonni, majuusonni, saabi’onni fi yahudoonni irra hedduun jiraachu jinni irratti akka wali galan ni dubbata. (Ilaali Al-Fasl 5/112)
Ibn Taymiyaan ni jedha: “Malaykota fi jinni mirkaneessun ilmaan Aadam keessatti wali gala kan ta’eedha. Ummattota garii irraa kan kophatti baye malee eenyullee kana hin mormine. Kanaafi, ummanni nabiyyoota kijibsiisan akkana jedhan: “Rabbiin osoo fedhee malaaykota buusa.” (Al-Mu’minuun 23:24) Inumaa ummanni Nuuh, Aad, Samuud fi ummata Fira’awna gahuutti malaaykota hin morman. Ummanni Nuuh ni jedhan: “Kuni akkuma keessan ilma namaa malee waan biraati miti. Isin irratti of caalchisu barbaada. Rabbiin osoo fedhee malaaykota buusa.” (Suuratu Al-Mu’minuun 23:24)… Ummattoota keessaa ummanni mormii wali gala mormu hin jiru. Kana mormuun garii isaanii qofa keessatti argama. Fakkeenyaf kan akka nama falaasafu, beekumsa waan hin qabneef morma.” (An-Nubuwaat fuula 21-22=gabaabbinnaan)
Bakka biraattis ni jedha: “Akkuma dirqamaan beekkamu, Ergamtoonni malaaykotaa fi Jinnii beeksisanii jiru. Isaan kan dubbatanii fi ofiin dhaabbataniidha.”
Hanga akkana jedhutti: “Namni jiraachu jinnii fi sheyxaana, dhiibbaa isaanii morme…, akka walii galte warra amantiitti fi harka caalaa falaasfotatti kijibsiisaa ta’a. Nama arguun ykn oduu dhugaatin dhimmoota kanniin beeke biratti kijibni isaa beekkamaadha.” (As-Safdiyyah-1/192-193)
(C)– Malaykotatti amanuun akka isaan kabajan nama taasisa. Isaan gabroota kabajamoodha. Wanta Rabbiin itti ajaje keessatti Isa hin faallessan, wanta itti ajajaman ni hojjatu. Halkanii guyyaa Rabbiin qulqulleessu, ni faarsu, hin hifatan. Kanaafi, isaan arrabsuu fi isaanitti qoosuun isaan kabajuu waliin bakka tokkotti waliin hin ta’u.
(D)-Malaaykotatti amanuun akka isaan jaallatan namarraa barbaada. Isaan arrabsuun immoo isaan jibbuu fi diina isaanitti ta’uu irraa kan ka’eedha. Isaan jibbuu fi diina itti ta’uun isaanitti amanuu diiga. Akkuma Rabbiin olta’aan jedhe:
“Namni Rabbiif, malaaykota Isaatiif, Ergamtoota Isaatiif, Jibriili fi Miikaa’ilaf diina ta’e, dhugumatti, Rabbiin kaafirotaaf diina.” Suuratu Al-Baqarah 2:98
Tafsiira aayah tanaa ilaalchise wanta Baydaawi jedhe keessaa: “…. Malaaykotaa fi Ergamtootatti diina ta’uun kufriidha.” (Tafsiiru Baydaawi-1/72) Gabaabamutti, jiraachu malaaykota ykn jinni mormuu fi kijibsiisuun ykn malaaykota arrabsuun, gadi xiqqeessuun, itti qoosu fi diina itti ta’uun wanta iimaana diigu keessaa tokkoodha. Sababni isaas, kuni aayata Qur’aanaa fi hadiisa sahiih kijibsiisuudha. Waa’ee malaaykota fi jinni ilaalchise wanta Qur’aanaa fi hadiisa sahiih keessatti dhufe hundatti amanuun dirqama. Namni kanatti yoo hin amaniin iimaanni isaa ni diiggamaa jechuudha.
Madda:
“Nawaaqidul Iimaani al-qawliyah wal amalayah” fuula 211-218 Abdulaziz bin Muhammad


text:
Tafsiira Suuratu Az-Zumar-Kutaa 11
Namni jireenya keessatti “adabbiin na hin tuqu, eenyullee na hin adabu” jechuun Gooftaa isaa faallessuu fi haqa Isarraa dhufee kijibsiisuu danda’a. Garuu namni kuni hanga yoomi badii isaa itti fufaa? Ummattoonni darban of tuuluun guuttamuun Gooftaa isaaniitiif ajajamu ni didan. Garuu gara isaan hin beekne irraa adabbiin isaanitti dhufe. Kuni jazaa hojii isaaniiti. Seerri Rabbii subhaanahu wa ta’aalaa dhaabbata hin jijjiramne waan ta’eef, namoota Isa faallessan yeroo muraasa erga kenneefi booda yoo tawbachuu didan, gara isaan hin beekne irraa isaan qaba. Kuni wanta guyyaa guyyaan argaa jirruudha. Kanaafu, namni badii hojjatu yeroo isaaf kennamen of gowwoomsu hin qabu. Badii hojjatuuf waan dhiifamu isatti fakkaachuun badii itti fufuu irraa of haa eegu. Yoo hin tawbatin takkaa addunya tana keessatti qabama, takkaa immoo Aakhiratti qabama. Suuratu az-zumar (24-26) dhugaa kana nuuf ibsiti.
“Sila namni Guyyaa Qiyaamaa adabbii hamaa fuula isaatiin ittisuu [akka nama nagahaan Jannata seenutii]? Zaalimootan, “[Adabbii] wanta hojjataa turtanii dhandhamaa!” jedhama.” Suuratu Az-Zumar 39:24
Sababa kufrii fi jallinna isaatiif nama ibidda keessatti gaadi’ame (hidhamee) darbamu, fuula isaatiin malee ibidda ofirraa ittisuun isaaf hin laaffannetu caalaa moo sababa Rabbiin isa qajeelchen nama Jannata keessatti qananiifamutu caalaa?[1]
Jecha biraatin: Sila namni jallinna keessa jiruu fi jallinna isaa itti fufuun Guyyaa Qiyaamaa fuula isaatiin adabbii badaa ittisuuf yaalu akka nama Islaama hordofee Guyyaa Qiyaamaa nagahaan Jannata seenutii? Namoonni lamaan kunniin wal-qixaa? Gonkumaa wal qixa hin ta’an.
Zaalimoota (namoota Rabbii olta’aatti amanuu diduun, Isaan ala wanta biraa gabbaruu fi badii adda addaa hojjachuun nafsee ofii miidhaniin) akkana jedhama: “[Adabbii] wanta hojjataa turtanii dhandhamaa!”
“(25)–Warroonni isaaniin duraa ni kijibsiisan, kanaafu gara isaan hin beekne irraa adabbiin isaanitti dhufe. (26)-Rabbiinis jireenya addunyaa keessatti salphinna isaan dhandhamsiisee. Garuu adabbiin Aakhirah irra guddaadha, osoo beekanii.” Suuratu Az-Zumar 39:25-26
Yaa Rasuula! Ummata kee dura ummattoonni darban ergamtoota isaanitti ergaman ni kijibsiisan. Kanaafu, adabbiin gara isaan hin yaannee fi hin beekne irraa isaanitti dhufe. Rabbiin ummattoota ergamtoota isaanii kijibsisan addunyaa keessatti adabbii fi salphinna isaan dhandhamsiise. Aakhiratti immoo adabbii garmalee cimaa fi ulfaata isaaniif qopheessee jira. Mushrikoonni kunniin sababa kufrii isaanitiin adabbii ummattoota darban irratti bu’e osoo beekanii, silaa ni gorfamu turan.[2] (Kanaafu, namni adabbii namoota badii hojjatanitti bu’e irraa barnoota fudhachuun hojii badaa irraa of qusachuu qaba. Sababni isaas, seerri Rabbii dhaabbata waan ta’eef adabbiin hojii badaa namoota hundaafu hojii irra oola. Namni badii ummattoonni darban hojjate, akkuma isaan adabaman innis ni adabama. Hojiiwwan badaan isaan hojjatan keessaa, Rabbii olta’aa gaditti wanta biraa gabbaruu (waaqefachuu), aayaata (keeyyattootaa fi ragaalee) Isaa kijibsiisu, namoota irratti daangaa darbuu fi kanneen biroo.)
“(27)–Dhugumatti, akka gorfamaniif jecha Qur’aana kana keessatti fakkeenyota hunda irraa namootaaf dhiyeessinee jirra. (28)-Akka taqwaa qabaataniif Qur’aana Arabiffaa, jallinna hin qabne [goone].” Suuratu Az-Zumar 39:27-28
“Dhugumatti, akka gorfamaniif jecha Qur’aana kana keessatti fakkeenyota hunda irraa namootaaf dhiyeessinee jirra.”
Kana jechuun akka gorfamaniif Qur’aana keessatti ilma namaatiif fakkeenya dhiyeessuun wantoota ibsinee jirra. Sababni isaas, fakkeenyi hiika wanta ibsamu barbaadamee sammuu namaa keessatti ni dhiyeessa.[3]
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa fakkeenya warra waan gaarii hojjatanii, fakkeenya warra waan badaa hojjatanii, fakkeenya tawhiidaa fi shirkii, fi fakkeenyoota biroo haqiiqaa wantoota dhiyeessu Qur’aana keessatti ibsee jira. Kaayyoon kana keessa jiru: “akka gorfamaniif” -yommuu haqni isaaniif ifa ta’uu akka beekanii fi hojii irra oolchaniifi.[4]
“Akka taqwaa qabaataniif Qur’aana Arabiffaa, jallinna hin qabne [goone].”
Taqwaa jechuun wanta Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa itti ajaje hojjachuu fi wanta inni dhoowwe dhiisun adabbii Isaa irraa of eegudha. Kana booda ibsi aayah: akka namoonni wanta Rabbiin itti ajaje hojjachuu fi wanta Inni dhoowwe dhiisun Isa sodaataniif Qur’aana kana lugaa Arabiffaa jechaan ifa ta’e, hiikni isaa salphaa fi jallinni keessa hin jirre goone.[5]
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa Qur’aana kana lugaa Arabiffaatiin buuse. Jallinni, wanti dhokataan nama dhamaasu keessa hin jiru. Kana irra, Qur’aanni ifa kan ta’ee fi qajeelaadha. Rabbiin akkana gochuun kan buuseef akka namoonni akeekachisa Qur’aana keessa jiru irraa of eeggatanii fi wanta waadaa galameef akka hojjataniifi.[6] Kana jechuun, badii irraa fagaachuu fi wanta itti ajajaman hojjachuun adabbii Qur’aana keessatti ibsamee irraa akka of eeganii fi Jannata isaaniif waadaa galamteef akka hojjataniif.
(Kanaafu, namni Qur’aana qo’atee fi hordofee adabbii irraa of eega. Sababni isaas, Qur’aanni Rabbii olta’aa irraa waan bu’eef nama wanta Qur’aana keessa jiru hojii irra oolche adabbii Isaa irraa eega. Mee itti xinxalli, namni tokko seera mootii biyya takka bulchuu yoo cabse, mootichi maal isaa godhaa? Dhugumatti, adabbii cimaa adaba. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa Mootii addunyaa guutuu waan ta’eef nama seeraa fi ajajoota Isaatiif buluu fi buluu didu ni beeka. Seerri fi ajajoonni Isaa Qur’aana keessatti haala ifaatin ibsamanii jiru. Kanaafu, namni seera fi ajajoota kanniinitti bule, mindaa guddaa argachuu waliin adabbii Mootii Haqaa irraa of eega. Namni dide, immoo adabbii Isaatiif of saaxila.)
Duratti “akka gorfamaniif namootaaf fakkeenyoota dhiyeessa “jedhe miti ree? Itti aanse fakkeenyota kanniin keessaa fakkeenya ajaa’iba ni dhiyeessa:
“Rabbiin gabricha shariikonni irratti wal mormanii fi gabricha namticha tokkoof qofa ta’e fakkeenya dhiyeessa. Isaan lamaan wal-qixaa? Faaruun hundi kan Rabbiiti. Garuu baay’een isaanii hin beekan.” Suuratu Az-Zumar 39:29
(Shariikota jechuun hojii ykn dhaabbata keessatti qooda waliin fudhachuuf namoota ifaajee isaanii ifaajee namoota birootti ykn qabeenya isaanii qabeenya nama biraatti dabalaniidha.)
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa gabricha namoonni baay’een wal mormanii fi wal faallessan isa horatanii fi gabricha nama tokko qofaaf ta’ee fakkeenya dhiyeessa. Gabrichi nama baay’eef ta’e kuni namni hundi akka isa tajaajilu barbaada. Hundi isaaniitu oli gadi isa oofu.
Gabrichi bulchaa tokko qofaaf ta’e immoo hojii bulchaan isaa itti ajaju hojjachuun ba’aa baay’ee ofirraa buusa, tasgabbii keessa ta’a. Kanaafu “Isaan lamaan wal-qixaa?” Kana jechuun gabrichi bulchitoota baay’eef ta’ee fi gabrichi bulchaa tokko qofaaf ta’e wal qixaa?
Deebiin namni qaruuteen kennu: isaan lamaan wal qixaa miti. Nama bulchitoota baay’ee walitti nyakkisanii fi wal mormaniif gabricha ta’ee caalaa namni bulchaa tokko qofaaf gabricha ta’e kabajaa guddaa qaba.
Aayan tuni fakkeenya nama mushrikaatii fi nama Rabbiin qofa gabbaruuf dhiyeefamteedha. Gabrichi bulcha tokko qofa qabu akka Muslima Gooftaa tokko qofa qabuuti. Isaan ala wanta biraa hin gabbaru. Gabrichi bulchaa tokkoo ol qabu immoo akka mushrika gabbaramaa tokkoo ol qabuuti. Rabbiin waliin gabbaramtoota kanniin gabbara. Gabrichi bulchitoota baay’ee qabu, bulchitoonni kunniin isarratti wal dhabu. Hundi isaanitu gabrichi kuni isa akka tajaajilu barbaadu. Kunis koottu hojii kiyya hojjadhu, sunis koottu hojii kiyya hojjadhu, kuunis koottu hojii kiyya hojjadhu jedhaan. Bulchaa tokkoof gadi hin dhaabbatu. Oli gadi isa raasu. Gabrichi bulchaa tokko qofaaf ta’e immoo kana hundarraa nagaha ta’uun bulcha tokko qofaaf ajajama. Kanaafu, gabrichi bulchaa tokkoof buluu fi gabrichi bulchitoota baay’eef bulu wal qixaa?
Amma mee itti xinxalli, Gooftaa tokkicha qofaaf gabra ta’uu wayya moo gooftoolee baay’eef gabra ta’uu wayyaa? Dhugumatti Gooftaa tokko qofaaf gabra ta’uu wayya. Namni Rabbii tokkichaaf gabra yoo hin ta’in wantoota biroo baay’eef gabra ta’a. Kanneen akka sheyxaanaa, fedhii lubbuu, namoota, sanama, taabotaa fi uumamtoota biroo. Kuni immoo kabajaa fi gammachuu akka dhaban nama taasisa. Mee nama Rabbii tokkichaaf of gadi qabuu fi jaalala Isaa argachuuf hojii gaggaarii hojjatuu fi nama Rabbiin ala wantoota birootiif of gadi qabuu fi jaalala isaanii argachuuf carraaqu wal bira qabi. Kamtu irra kabajaa fi tasgabbii argataa? Dhugumatti Gooftaa tokkichaaf of gadi qabuu fi Jaalala Isaa qofa barbaadun hojii gaggaarii hojjachuun jeequmsaa fi ba’aa baay’ee irraa nama baraara. Kanaafu, Islaamni uumamtootaaf gabra ta’uu fi jeequmsa irraa nama baraarun gara Gooftaa tokkichaaf of gadi qabuu fi harka kennuutti nama waama. Kuni immoo bilisummaa dhugaati.
Kitaabban wabii:
[1] Tafsiiru Muyassar-461
[2] Madda olii
[3] Tafsiiru ibn Kasiir-6/449
[4] Tafsiiru Sa’dii-851
[5] Tafsiiru Muyassar-461
[6] Tafsiiru ibn Kasiir-6/450


text:
Tafsiira Suuratu Al-Ankabuut-Kutaa 4
Karaa Jallinnaa Namatti Bareechisuu fi adabbii isaa
Kaafironni daandii qajeelaa irraa nama jallisuuf wanti isaan hin goone hin jiru. Tooftaalee adda addaatti fayyadamu. Tooftaalee sanniin keessaa mee tokko haa ilaallu:
“Warri kafaran warra amananiin, “Karaa keenya hordofaa, cubbuu keessan ni baadhanna.” jedhan. Isaan cubbuu isaanii irraa homaayyu hin baadhatan. Dhugumatti isaan kijibdoota. Dhugumatti, ba’aa isaanii akkasumas ba’aa isaanii waliin ba’aa [biraas] ni baadhatu. Dhugumatti, Guyyaa Qiyaamaa wanta kijibaan uumaa turan irraa ni gaafatamu.” Suuratu Al-Ankabuut 29:12-13
Warri kafaran warra Ergamaa Rabbiitti amananii fi hordofaniin, “Yoo isin karaa keenya hordoftanii fi du’aan booda kaafamtan, yeroo sanitti adabbii cubbuu (dilii) keessanii ni baadhanna.” jedhan.[1] Asitti “Karaa keenya” jechuun “Amanti keenya” jechuu isaaniti. Kuni gara sobaati waamudha. Karaan isaan itti waaman kuni shirkiidha.[2]
“Isaan cubbuu isaanii irraa homaayyu hin baadhatan. Dhugumatti isaan kijibdoota.” Kana jechuun isaan wanta jedhan kana keessatti kijibdoota. Cubbuu isaanii irraa homaayyu hin baadhatan. Jecha biraatin kaafironni namoota gara shirkii fi badiitti waaman irraa cubbuu baadhachuun adabbii jalaa nagaha isaan baasu hin danda’an. Garuu yommuu akkana jedhu, “Yakka namoota jallisuu osoo hin ta’in cubbuu hojjatan qofa baadhatuu?” jedhee namni yaadu danda’a. Yaada kana oofuf itti aanse ni jedhe:
“Dhugumatti, ba’aa isaanii akkasumas ba’aa isaanii waliin ba’aa [biraas] ni baadhatu.”
“ba’aa isaanii” kana jechuun ba’aa cubbuu isaanii. “ba’aa isaanii waliin ba’aa [biraas] ni baadhatu.” Ba’aan biraa kuni ba’aa cubbuu namoota jallisanii fi karaa Rabbii irraa dhoowwaniiti. Hordofaa fi hordofamaan cubbuu kanarraa qooda qabu. Sababni isaas, hordofaan mataa ofiitiin ni hojjate, hordofamaan immoo akka hordofaan kuni hojjatuuf itti waamuun sababa ta’e.[3]
Guyyaa Qiyaamaa kaafironni gara shirkii fi kufriitti waaman kunniin ba’aa cubbuu dachaa baadhatu. Ba’aan cubbuu tokkoffaa mataa isaanitiin jallachuu fi shirkii hojjachuu. Ba’aan cubbuu lammataa immoo namoota biroo jallisuudha. Kuni fakkeenyaan hubatamu danda’a: Namni tokko ni hata. Namni biraas akka isa waliin hatu ni waama. Amma, namni lammataa kunis yoo hate, sababa namni biraa hannatti isa kakaaseef abbaan murtii kamiyyu isa gadi hin lakkisu. Haala kamiyyu keessatti haa ta’u, hanna isaatiif ni adabama. Isa gadi lakkisuun bakka isaa nama jalqabaa hannatti isa kakaase adabuun haqummaa miti. Garuu hattuun jalqabaa yakka lamaaf adabama: yakka mataa isaatiin hanna raawwachu fi yakka namni biraa akka isa waliin hatu kakaasu. Qajeelfamni bu’uuraa kuni Qur’aana keessatti bakka biraattis kaafame jira:
“Guyyaa Qiyaamaa ba’aa isaanii haala guutuu ta’een baadhatu, akkasumas ba’aa namoota beekumsa malee jallisanii irraas [ni baadhatu]. Dhagayaa! Wanti isaan baadhatan fokkate!” Suuratu An-Nahl 16:25
Qajeelfama bu’uuraa kanaan wanta wal fakkaatu Ergamaan Rabbiis (sallallahu aleyh wassalam) ibsanii jiru: “Namni gara qajeelinnaatti namoota waame, osoo ajrii (mindaa) isaanii irraa homaa hin hir’ifamin fakkaataa ajrii (mindaa) namoota isa hordofanii argata. Namni gara jallinnaatti waames osoo cubbuu isaanii irraa homaa hin hir’ifamin fakkaataa cubbuu namoota isa hordofanii baadhata.” Sahiih Muslim 2674[4]
“Dhugumatti, Guyyaa Qiyaamaa wanta kijibaan uumaa turan irraa ni gaafatamu.” Kana jechuun dhugumatti Guyyaa Qiyaamaa amanti keessatti wanta kijibaa turaniif ni qoratamu.[5]
Nabii Nuuhin Erguu fi Ummanni isaa baduu
“Dhugumatti, Nuuhin gara ummata isaatti erginee jirra. Waggaa shantama malee waggaa kuma tokko isaan keessa ture. Isaan zaalimoota ta’anii osoo jiranu xuufaan isaan qabe. Isaa fi warra doonii ni baraarre. Aalamaaf mallattoo ishii goone.” Suuratu Al-Ankabuut 29:14-15
Kuni Rabbii olta’aa irraa gabrichaa fi Ergamaa Isaa Muhammadiif (SAW) jajjabeenya ta’a. Kunis Nabiyyoonni isa dura turan akka qoraman isatti beeksiisa. Namoota shirkii hojjachuu itti fufaniif immoo akeekachiisa ta’a. Isaan yeroo murtaa’ef yoo tursiifaman, ummanni Nuuh isaan caalaa yeroo dheeraaf tursiifamanii jiru. Ergasii adabbii cimaan ni qabaman.
Nabii Nuuh waggaa shantama malee waggaa kuma tokko ummata isaa keessa akka ture isatti beeksisa.Kana jechuun Nabii Nuuh waggaa dhibba sagalii fi shantama (950) ummata isaa keessa jiraate. Waggaa kana hunda halkanii guyyaa, ifaa fi dhoksatti gara Rabbii isaan waama. Garuu kana waliinu waamichi kuni haqa irraa dheessu fi irraa garagaluu, kijibsisuu malee homaa isaaniif hin daballe. Isaan keessaa namoota muraasa malee isa waliin hin amanne. Waggaa dheeraa kana booda yommuu ummanni isaa isa didanii shirkii fi kufrii isaanii itti fufan, “xuufaan” isaan qabe. Xuufaan jechuun bishaan garmalee baay’ee samii irraa bu’ee fi dachii keessaa ol burqeedha. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa bishaan gama hundaan isaan marsuu fi liqimsu samii irraa itti gadi roobse, lafa keessaas itti ol burqisiise. Suurah biraa keessatti akkana jedha:
“Bishaan gadi dhangalaa’uun balbaloota samii itti banne. Dachiis burqaalee akka burqisiiftu taasifne. Kanaafu, dhimma duraan murtaa’e irratti bishaan [samii fi dachii] wal qunname.” Suuratu Al-Qamar 54:11-12
Samii irraa roobni baay’een gadi dhangala’e. Dachiinis gara hundaan burqaa dhangalaasti. Kanaafu, roobni samii irraa gadi dhangala’uu fi burqaan lafa keessaa ol burqu “dhimma duraan murtaa’ee irratti” walitti dhufan. Dhimmi duraan murtaa’e kuni ummata Nuuh balleessudha.[6]
“Isaa fi warra doonii ni baraarre. Aalamaaf aayah ishii goone.” Kana jechuun Nuuhi fi dooni keessatti warra isa waliin turan ni baraarre. Warri isa waliin dooni yaabbatan warra isatti amananii fi hordofaniidha. “Aalamaaf aayah ishii goone.” Kuni hiika lama qaba:
1ffaa-maqdhaalli “Ishii” jettu, dooni irratti deebi’uu danda’a. Kanaafu hiikni isaa: dooni tana namootaaf mallattoo goone. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa dooni yeroo jalqabaatiif Nabii Nuuh akka hojjatu ajaje. Ergasii namoonni isarraa laalun hojjatan. Kanaafu, kuni mallattoo namoonni rahmata Gooftaa isaanii ittiin hubataniidha.
2ffaa-maqdhaalli “ishii” jettu qissaa (seenaa) Nabii Nuuh irratti deebi’uu danda’a. Seenaan Nabii Nuuh namootaaf barnootaa fi gorsa ta’a. Namni Ergamtoota kijibsiisee hundi dhimmi isaa badiinsa. Rabbiin mu’mintootaaf dhiphinnaa fi rakkoo hunda keessaa karaa bahiinsaa godhaaf.[7]
Guduunfaa
✏Namoonni gara kufrii fi badiitti nama waaman, Guyyaa Qiyaamaa nama jallisan kana irraa ba’aa badii baadhachuun adabbii jalaa isa baasu hin danda’an. Garuu yakka lama waan hojjataniif ba’aa badii dachaa ta’ee baadhatu:
Yakki 1ffaan-mataa isaaniitiin kufrii fi badii hojjachuu
Yakki 2ffaan-nama biraa gara kufrii fi badiitti waamun jallisuudha. Dhimma kana mana murtii addunyaa irraayyu ni hubanna. Namni yakka ofii hojjate dabalatee yakka nama badiitti kakaasuufis ni qabama.
✏Kanaafu, namni gara jallinnaatti namoota waamu irraa of qusachuu qaba. Akkasumas, namoota jallinnatti waaman hordofuu irraas of qusachuu qaba. Sababni isaas, namoonni har’a badii isaaf bareechisuun jallinnatti isa waaman Guyyaa Qiyaamaa adabbii jalaa isa baasu hin danda’an. Kanaafi, Guyyaa Qiyaamaa hordoftoonni fi hoggantoonni isaan jallisan haala kanaan wal falmu:
“Yeroo ibidda keessatti wal falman, warri dadhaboon warra of tuulaniin, “Nuti isin hordofaa turre. Kanaafu, ibidda irraa qooda wayii nurraa kaasu dandeessuu?” jedhu. Warri of tuulanis ni jedhu, “Nuti hunduu ishii (ibidda) keessa. Dhugumatti Rabbiin gabroota jidduutti murteessee jira.” Suuratu Ghaafir 40:47-48
Kitaabban wabii:
[1] Tafsiir Xabarii-18/367
[2] Tafsiir Qur’aanil Kariim-Suuratu Al-Ankabuut-Ibn Useymiin, fuula 50
[3] Tafsiir Xabarii-18/369, Tafsiir Sa’dii-736
[4] https://www.englishtafsir.com/Quran/29/index.html#sdfootnote18sym, Tafhiim al-Qur’aan, Sayyid Abul Ala Ma’ududi
[5] Ma’aariju Tafakkuri wa daqaa’iqu tadabburi-15/232
[6] Tafsiir Muyassar-529, Ma’aariju Tafakkuri wa daqaa’iqu tadabburi-3/368
[7] Tafsiir Sa’dii-736, Tafsiir Qur’aanil Kariim-Suuratu Al-Ankabuut-Ibn Useymiin, fuula 62-63


text:
WASHINGTON, DC—
Godinaa Harargee Lixaa, magaalaa Machaaraa keessa ka jiru, mana-barnootaa sadarkaa lammaffaa Machaaraa keessatti har’a yeroo barattoonni barachuuf mooraa seenanitti, “maaliif Yunifoormii hin uffatiin dhufatan” jechuun, humnoonni mootummaa barattoota haleeluu isaanii dubbatu, barattoonni.
Gama kaaniin Godinaa Horroo-Guduruu Wallaggaa, aangaa Guduruu, magaalaa Kombolchaa keessa ka jiru mana-barnootaa sadarkaa tokkoffaa Kombolchaa irratti boombii har’a darbatameen barattoonni madaa’uu, jiraattonni.
Achuma Godinaa Horroo-Guduruu Wallaggaa, aanaa Jaartee, magaalaa Aliiboo keessatti kaleessa ennaa barattoonni sadarkaa lammaffaa fi qophaa’inaa hiriira mormii ba’anitti kanneen humnoota federaalaa haleelamanii miidhaman barattoota hedduu fi barsiisota sadii keessa, tokko akkuma wal’aansa fayyaaf Hospitaala Xiqur Anbassaa, ka Finfinnee jiru dhaqqabetti du’uu isaa jiraattonnii fi barattoonni Raadiyoo Sagalee Ameerikaaf ibsanii jiran.
Akka jiraattonni jedhanitti, Addunyaa Irreessoo ka jedhamu, barsiisaan mana-barnootaa sadarkaa lammaffaa qophaa’inaa Aliiboo reebichaa fi rasaasa mataa isaa haleele irra kan ka’e lubbuu dhabe. Barsiisonni akka hamaatti miidhaman ka biroon lama Hospitaala Shaambuu keessatti wa’aanamaa jira.
Aangawoota magaalaa Aliiboo irraa deebii argachuuf deddeebisnee bilbille iyyuu haga ammaatti nama deebii kennu hin aranne.
Garuu, aanaaa ollaa sana jiru – Amuru, magaalaa Oborraa keessatti, “Maaster Pilaaniin Finfinnee haa haqamu. Barattoonni hidhaman haa hiikaman” jechuun kaleessa mormii kaasuu isaaniitiin, humna mootummaatiin hidhamuu isaanii fi hagi tokko hidhamuu, ka jiraattoonni himataniif, ajajaan poolisii aanaa Amuruu har’a deebii bal’aa kennanii jiran.


text:
Dhokosaan Shira #ABO_Bilisoomnera_Soodaree (ABS) Saaxilame!!
Ilaalaa itti aanaa dura ta’a ABO soodaree ta’ee Jaal Galaasaa Dilboo injifatee kan filame dargaggeessa dhiheenya kana Yunivarsitii irraa eebbifameedha. Xalayaan dargaggeessa kun miseensa nageenya (Member of security) jechuun basaasumman kan hojjechaa tureedha jedheera. Akkanni itti aanaa ABO Bilisoomnera sodaree ta’ee filatamu kan taasise immoo Obbo Ha’iluu Gonfaati.
Xalayaan armaan gadi kun deggersa dargaggeessi kun itti deemee fudhachaa tureedha. Egaan ABOn Bilisoomnera Sodaree dha ABO isa dhugaatii hamakamu isin jettan isa kanaadha.
Kanaaf,
HD ABO Jaal Dawud Ibsaa “tika mootummaa golgaa Tokkummaatiin ABO balleeysuuf nutti dhufu ifirraa tiksina,” jachuun isaaniis Shira mootummaan karaa garagaraan ABO irratti hojjachaa jiru dursanii beekuu irraa kan maddeedha.Chali Ensermu Beyene
Bilisummaa Birhaanuu kun I/Hayyu-duree ABO Sodaree ka ta’e sana!! https://t.co/0OgFF54YE4 pic.twitter.com/XT5j6QcPvD
— Kichuu (@kichuu24) September 30, 2019


text:
Uhuuruu Keeniyaataan Daandiin Qilleensaa Itoophiyaa balalii gara Chaayinaatti taasisu akka dhaabu gaafatan
(BBC Afaan Oromoo) — Pirezidaantiin Keeniyaa Uhuuruu Keeniyaataan daandiin Qilleensa Itoophiyaa balalii gara Chaayinaatti taasisu akka dhaabuuf gaafatan.
Gaazexaan biyya Keeniyaa ‘Daily Nation’ jedhamu akka gabaasetti facaatii koroonaavaayirasiin gara biyyoota Afrikaatti taasisuumalu ittisuuf daandiin qilleensichaa balalii isaa dhaabuu qaba jechuuni Uhuuruu Keeniyaan kan gaafatan.
Koroonaavaayirasiin gara biyyoota Eeshiyaa, Awurooppaa fi Ameerikaatti faca’aa jira.
Pirezidaanti Uhuuruun akka jedhanitti facaatiin vaayirasichaa Afrikaaf yaaddoo guddaadha. keessumaa biyyoota akka Keeniyaa sirna to’annaa fayyaa dadhabaa qabaniif jedhan.
Sodaan keenya akka biyyaatti Chaayinaan facaatii vaayirasichaa to’achuu hin dandeessu kan jedhu miti.
Sodaan keenya inni guddaan biyyoota sirna to’annaa fayyaa dadhabaa qaban akka biyya keenyaa ilaalchiseeti jechuun soda isaanii ibsan Uhuuruu Keeniyaataan.
Uhuuruun marii hayyootaa Ameerikaatti tibbana gaggeeffamaa jiru irrattidha dubbii kana kan taasisan.
Pirezidaantichi kana kan dubbatan erga daandiin Qilleensa Itoophiyaa balalii isaa gara Chaayinaatti taasisu akka itti fufu ibseeti. Daandiin qilleensichaa Chaayinaa keessaa bakkeewwan gahumsa shank an qabu yoo tahu gara Shaangaay,Beejiingi, Guwaangizhu, Chenduu fi Hoongi Koongitti balali’a.
Hojii Gaggeessaa Olaanaan Daandii Qilleensa Itoophiyaa Obbo Tawoldee G/Maarimaayam kaleessa ibsa FBC’f kennaniin Chaayinaatti balali’u dhaabuun dhukkubicha Itoophiyaatti akka hin dhufne ittisuu jechuu miti jedhan.
Daandiin Qilleensa Itoophiyaa Chaayinaa Afrikaa waliin kan wal qunnamsiisu yoo ta’u torbanitti si’a 35 balali’a.
Dabalataan Afrikaa keessaa Gaanaatti vaayirasii kanaan qabamuun namootni shakkaman lama adda bahuus himamaa jira.
Qondaaltonni Fayyaa Gaanaa akka jedhanitti namoonni koroonaavaayirasiidhaan shakkaman magaalaa guddoo biyyattii Akiraa keessatti adda baafamanii hordofamaa jiru.
Namoonni lameen kunneen Chaayinaa fi Arjantiinaarraa kan dhufan yoo ta’an garuu guyyaa adda addaatti Chaayinaarraa gara Gaanaa imalan.
Namoonni kunneen jalqaba mana yaalaa dhuunfaa seenanii yaalamanii turan, achiis ba’uun Hospitaala magaalaa Akiraatti argamu kutaa wal’aansa hatattamaa seenuun hordofamaa jiru.


text:
Akka warrii lafaa jedhetti warrii Calanqoo “Jawaar goota keenna jechaa hiriira bahe. Hiriirallee nagumaan bahee galellee.
Warri Dirree Dawaalleen deeggarsa Jawaariif qabu agarsiisuuf ganumaan hiriiratti yaa’e. Akka itti aanaa bulchaan Dirree Dawaa, Kadir Jawaar jedhetti bulchiinsii isaanii akka nama tokko hiririra kana irratti ijjeesan dhagahee qulqulleefachuutti jiran. Namii madaahelleen hinuma jira.
Tana maleellee akka bulchiinsii jedhetti warrii hiriira kana jala qabeenna namaa balleessuu fedhullee tanuma jala dhufe.
“Nama afuritti madaahee sadii dhiiraa tokko ammoo dhalaa.”
Awwadaay
Hiriira warrii lafaa nama kuma hedduutti baaddiyaallee itti dhufee Awwadaayitti bahan jedhan irratti gurbaa ganna 19 Araarsoo Bakar Iboroo ijjeesan.
Akka obboleessii isaa Mohamed Bakar Ibroo jedhetti obboleessa isaa diqqaa waraana mootummaatti ijjeese.Isa qofaa mitii nama haga jaha dhibiitti harka waraana Itoophiyaatti lubbuu dhabee jedhe.
Bulchaan Awwadaay Jaffar Mohammed gurbaan ganna 19 rasaasa waraanii mootummaa tokkoseen ijjeefamuun ya mirkanse.
Gurbaa kana yaa jarii hiriiree naannoo Harerii gahe achitti itti dhukaasan.Bulchiinsii isaaniilleen ijjeechaa tana qorachuutti jiraa jedha.
Yoo obbo Jaffaar hospitaala madoolee tana itti akiman Hiywot Faanaa dhaqellee ambulaansii gara garaa hospitaalaati yaahuutti jira.
Obboleesisi gurbaa ijjeesanii ammoo yoo obboleessa isaa wallaansaaf Hiywot Faanaa geessa nama achitti du’e torba tahui fi madoolee hedduu arge jedhe. Tana bulchiinsa irraa qulqulleeffachuuf jedhee nuu hin taane.


text:
Hidhattoonni AL-SHABAB duraanii, Raadiyoo Sagalee Ameerikaa - kutaa Afaan Somaaleef akka ibsanitti OMAAR HAMAANII, Har’a ganama, kutaa GEEDOO ganda SHONGOLEE cinatti bakka dhokatee jirutti hidhattoota AL-SHABAAB-iin ajjeesame.
AL-SHABAB haga ammaatti halellaa - jedhame kanaaf itti gaafatama hin fudhanne. HAMAANII-n, ammaan dura, si’a lama ajjeesamuun isaa gabaasamee, garuu turee - jiraa fi fayyaan gad-ba’e.
Mootummaan UNITED STATES ammaan dura, HAMAANII-N Gurmuu AL-SHABAAB-iif, gargaarsa meeshaalee dhiheessuu isaatti himatee, nama odeeffannoo isa qabsiisu kenneef haga doolaara Miliyoona shanii akka kennu labsee ture.
OMAAR HAMAANII -- guyyaa sagal dura, Raadiyoo Sagalee Ameerikaa - kutaa Afaan SOMAALEE-f gaaffii fi deebii kenneen, AL-SHABAAB irraa hidhata kutachuu isaa beeksisee Hoogganaa AL-SHABAAB MUKTAAR ABU ZUBAYIR nama, aarsaa danda’ame maraan taayitaatti ol bahuutti cichaa jiru - jechuun balaaleffate.
Gaaffii fi deebii sana keessatti, akka AL-SHABAAB isa ajjeesuuf yaalaa ture dubbatee ture - HAMAANII-n. Garuu, akkuma shororkeessituutti of ilaalaa ture. UNITED STATES waliin dubbachuus tahe gara biyyattiitti deebi’uu akka hin fudhanne dubbatee ture.


text:
Barreeffama keenya dabre keessatti dhimmoota rakkoo fayyaa lukkuutiin wal- qabatan irratti mari’achuun keenya ni yaadatama. Barreeffama keenya har’aa kana keessatti immoo haala itti lukkuu sooruun danda’amu isiniif ibsina.
Lukkuuwwan akkuma dhala namaa sirna bullaa’insa nyaataa salphaa kan qaban yoo ta’an, sooratawwan kanneen akka midhaan dheedhii fi foon sooratu. Sooratni isaaniis qabiyyeewwan nyaataa garagaraa kan of- keessatti qaban yoo ta’u dagaagina baallee (kochoo), oomisha hanqaaquu (buuphaa) fi fayyummaa lukkuuttiif baay’ee gargaara.Qabiyeewwaan nyaata lukkuu gurgurddoo horsiisa lukkuuf gargaaran jaha.Isaaniis: pirootiinii, kaarboohaayidireetii, faatii, viitaaminii, albuudotaa fi bishaan.
Pirootiinii:- Horsiisa lukkuu keessatti pirootiiniin guddina qaamaaf,seeliwwaan dulloomaan haaromsuuf,oomishaa hanqaaquufi baallee isaantiif fayyada. Nyaatawwaan burqaa pirootiinaa ta’an kannen akka foonii, qurxummii, zayita.
Kaarboohaayidireetii:- Nyaatawwan kaarboohaayidireetii madda anniisaa fi hoo’inaa qaamni lukkuuf gargaara.Karboohaayidireetiin nyaatawwaan kanneen akka qamadii garbuu, boqqoolloo, ajjaa fi misingaa irraa argama.
Faatii:- Faatiin madda anniisaati. Qabiyyeen isaa; coomaa fi zayitaa of keessaa qaba.
Vitaamina:- Nyaatni vitaaminaa qaama lukkuutiif kan barbaachisu, adeemsa keemikaalaa qaama lukkuu keessatti raawwatuuf baay’ee barbaachisoo dha. Fakkeenyaaf, Viitaaminiin “A” guddina qaamaatiif yoo barbaachisu, Viitaminiin “D” immoo dhibee laamshessaa (riikeetii) ittisuuf gargaara.
Albuudota:- Albuudotni muraasi kan qaama isaaniif barbaachisa ta’an Kaalsiyeemii fi Foosforasii yoo ta’an, isaaniis dagaagina lafee qaama isaaniitiif gargaaru.
Bishaan:- Bishaan akaakuu nyaataa sadarkaa ol’aanaan qaama isaaniif barbaachisan keessaa isa tokko yoo ta’u, adeemsota keemikaalaa qaama isaanii keessatti gaggeeffamu hundaaf ni gargaara.Akaakuuwwaan nyaataa armaan olitti ibsame kunniin hunda erga qopheessinee booda xixinneessinee caccabsuun (hororuun) walitti maknee yeroo hundaa lukkuuf dhiyeessuu qabna.
Haala nyaata lukkuu itti walitti makan
—Jalqaba gosootni nyaata lukkuuf qophaa’an hundi erga madaalaman booda horooramuu (caccabsamuu) qabu.
—Qabiyyeewwaan nyaata pirootiinaa kanneen akka foonii, akkasumas viitaaminii fi albuudotni garaagaraa walitti makamuu qabu.
—Haalli walitti makuu sooratawwan lukkuu kun maashinoota walitti maktuu, maashinoota simintoo (cirracha) walitti makaniin fayyadamuun ykn lafarratti akaafaadhaan waliin makuun ni danda’amu.
—Erga sooratni hundi sirriitti waliin makamaniin booddee osoo hin turin lukkuuwwaniif laachuun gaarii dha.


text:
Filtamaan prezidaantii Joo Baayiden imaammata immigreeshiii hedduu falmsiisaa ta’e battala jijjiiru jedhamee eegama. Odu gabasaastuun VOA ka dhimma immigireeshinii Aline Barros akka gabaastetti baqattoota, kanneen dadhata siyaasaa gaafatanii fi sagantaa DACA ijoollummaan seeraan ala kanneen as dhufaniif eeyama hojii akka argatan taasisu ilaalchisee karoora qabaachuu isaanii gabaaste.
Uggura imalaa kaa’uun, caasaa dahata siyaasaa fi baqattootaa daangessuu, maatiin addaan ba’anii taa’uu fi sagantaa ijoolleen seeraan ala daa’imummaatti as dhufanii booda irra eeyaa jireenyaa argachuu ykn DACA jedhu dhabamsiisuu, kanneen kun imaammata immigireeshinii prezidaant Doonaald Tramp kan filatamaan prezidaantii Joo Baayiden jijjiiruuf waadaa seenan keessaa ti.
Prezidaantiin itti aanan imaammatawwan kana jijjiiruuf ajaja sadarkaa ol aanaa kan prezidantii kennuu malu jechuun xiinxaltoonni dubbatanii jiran.


text:
Hoogganoonni waldaa kiristaanaa Prispiteeriyaan kan Kaameruun, kannneen daarektara mana-barnootaa waliin butamanii fudhatamanii turan - barattoonni 79 gad-lakkisamuu isaanii dubbatanii jiru.
Kaaba-lixaa biyyattii bakka hidhattoonni walabummaa naannoo Afaan Ingilizii dubbatuuf falmanii – magaalaa Baamendaa keessatti, Wixata dabre kana, barattoonni kunii fi hoogganaan mana barnootaa waldaa Pripiteriyaan butamanii fudhataman.
Viidiyoo ijoollee sanaa miidiyaa hawaasummaa irratti facaasamee turee irratti, kannneen “Ambaa Boys” ofiin jedhan – hidhattoonni kutaa Ambaazooniyaa irraa walabummaa naannoo Afaan Ingilizii dubbatuuf falman, “kan ijoolleen kun gad-lakkisaman, gaafa naannoon keenya bilisoome qofa” jechuun akeekkachiisanii turan.


text:
Jaal Daawud Ibsaaf qooda kaayuun dirqama – (Dawud Ibsa deserves recognition)
Yaya Beshir (aka Boruu Baraaqaa)
Qabsoo Oromoo keessatti qooda koo gumaachuuf muradhee qabsaayota gameeyyii waliin Eertiraan ture. Waggaa 12 ol achitti dabarseera. Gammoojjii dirree leenjii lama sadi irraa qabee hanga Asmaraatti ilaalchi mootummichi qabsoo keenyaaf qabu maal akka fakkaatu qaamaan keessa jiraadhee argeera. Waanin argerraa ka’ee ragaa bahuuf dirqaman qaba. Isaayaas Afawarqii takkaa qabsoo Oromoof fira dhugaa trahee hin beeku. Qabsoo Oromoo ABOn hogganamuu fi mootummaa Eertiraa gidduutti “hariiroon firoomaa” kan eegale 1998 irraa qabeeti. Yeroo kanatti quuqama addaa Oromoof horatan osoo hin taane fira isaanii durii Wayyaaneedhaan wal dhaban. Diinni diina kootii fira kootiidhaan Wayyaanee balleessuuf jecha warra Wayyaanee lolu hundaaf afeerraa godhan. ABOn humnoota afeeraman san keessaa tokko ture. ABO bara 1992tti Wayyaanee waliin irratti shiranii biyyaa baasan bara 1998 keessa ‘nu baraari’ jedhanii itti iyyatan.
Addi Bilisummaa Oromoo humna murteessaa tahuu ni beeku. Humni ABO duuba jiru ummata Oromoo guddicha kan hiree siyaasaa Itoophiyaa murteessu tahuu ni hubatu. Kanaafuu mormitoota Wayyaanee keessaa ABO qabannaan Wayyaanee nu salphifte ni salphifna jedhanii amanani. Dhugaas ture. Qabsoo ABOn godheen Oromoon dammaqee sabboonummaa isaa cimse. Sabboonummaa sanatu Qeerroo dhale. Qeerroon sochii seena qabeessa godhe sanaan Wayyaaneen bakkaa buqqaaate. Kanaafuu ABOn ifaajeen isaa lafatti hin hafne. Kana yoo jennu garuu Wayyaanee buqqise malee Oromoon ammas abbaa aangoo biyya isaa hin taane.
Shaabiyaan qabsoo Oromoof fira dhugaa miti kan jedhuuf sababa waliini. Dura dursoo kaayyoon qabsoo Oromoo fi abjuun warra Shaabiyaa wal faallaa dha. Akeeka hiree murteeffannaa Oromoof diina tarsimoo tahuu isaanii hubanne. Dirqii itti taheeti malee maqaa ‘Oromoo’ jedhu addatti dhagahuu hin fedhani. Nu qabatanii Wayyaanee ofirraa balleessuuf malee qabsoon keenya galii isaa dhaqqabe Oromoon dhugumatti hiree isaa murteeffatee akka abbaa aangoo tahuuf miti. WBOn Eertiraa irraa ka’ee yeroo adda addaatti biyya seenaa tures gariin akkuma biyya seeneen afaan diinaa bu’uu duubaan shirri namoota isaanii akka hin dhabamne wal nama hin gaafachiisu. Mormitoota biyya isaanii turan hunda harka itti naqatanii gara ofii fedhanitti naannessaa bahan. Isaan eenyu faa dha?
1. Arbagnooch fi Ginbot 7- Jarri kun duraan lama turan. Lachuu kaayyoon isaanii Itoophiyaa moofaa jiraachisuu waan taheef fedhii warra Shaabiyaa waliin wal gitu. Akeeka isaanii keessatti yoo itti milkaawaniif walabummaa Ertiraayyuu cabsuu kan jedhu jiraatullee, Shaabiyaaf sun yaaddoo hin turre. Oromoo biyya namaa cabsuu irraa haajaa hin qabne caalaa Arbanyooch fi Gimbot 7 firoomfachaa turani. Garuu firooma sirnaa osoo hin taane hariiroo ajajaa fi ajajamaa qabaachuu turan. Waraanni Arbagnooch qondaalota Shaabiyaatiin hogganama, ajajama, leenjifama. Ajaja jaraatiin ala fincaaniif bahee deebi’uu hin danda’u. Bilisummaa jaarmayummaa hin qabu.
2. Tigray People Democratic Movement (TPDM) – Kun humna jalqaba irratti ilmaan Tigraay Wayyaanee mormitu irraa jaarame tahuyyuu, booda keessa guutummaan guutuutti harka Shaabiyaatti kufe. Warra jaraan buluu dide ni dhabamsiisan. Hogganni isaa gubbaa hanga gadiitti joollee Eertiraa turani. Humni kun humna waraanaa mormituu guddicha biyyattii keessa ture yoo tahu guyyaa tokkollee Wayyaanee lolee mata duree oduu tahee hin beeku. Hojiin isaa guddaan qonnaa dha. Sana irraa kan hafe tika masaraa Asmaraa ti. Shaabiyaan waraana kana dhimma addaaf akka leenjfate hubatamaa ture.
3. ONLF – Jarri kun kaayoonis tahee akka waraanaatti ABO fi WBO waliin hariiroo wayyaa warra qabu. Waraana isaaniis kan leenjisu qondaalota Shaabiyaa qofa osoo hin taane qondaalota WBOtiin leenjifamaa turan. ONLFis yoo tahe partially dhiibbaa Shaabiyaa irraa ala hin turre.
4. Dhaaba Warra Kibbaa – Yeroo gabaabduuf miseensota waraana mootummaa keessaa gananii dhufan walitti qabanii waraana joollee Kibbaa tokko jaaranii turani. Shaabiyaan jara kana ofumaa jaaree ofumaa gara barbaadutti hogganaa ture. Boodarra walitti guuree Arbagnoochitti naqee jaarmaya isaanii dhabama godhe.
ADDATTI ABO – Wanni adda godhu harka naqannaa Shaabiyaa didee ofirraa dhorkuu isaati. Waraanni keenya hanga sadarkaa commando-tti ofiif wal leenjisa malee Shaabiyaan keessa hin seentu. Joolleen Oromoo ofirra dabartee warra akka ONLFiyyuu leenjifti turte. Dhaabas yoo tahe Shaabiyaan akka fedhe harka itti dhahee akka warra kaan godhutti ABO ergachuu hin dandeenye. Dhaabni mormituu Itoophiyaa biyya sana keessatti walabummaa dhaabummaa isaa tikfatee jiraate ABO qofa yoo jenne dogoggoruu hin tahu. Kunis ciminaa fi cichoomina HD dhaabichaa J/Daawud Ibsaatiin akka tahe hubachuu feesisa. Dhugaa dha, bara 2008 keessa rakkoo dhaaba keessatti dhalateen wal qabatee hanqinni tokko tokko ni ture. Shaabiyaan garee lama tolfachuun tokko gama J/ Daawud, kaan ammoo gama J/ Kamaal goruun wal dhabdee ture daranuu hammeessuu keessatti qooda fudhatanii turani. Dhibee sana akka malee kan hammeesseyyuu shoora Shaabiyaati yoo jedhame cubbuu natti hin fakkaatu.
Walumaa galatti Shaabiyaan ABO fi kaayyoo qabsoo isaa salphisuuf hanga dandeesse yaalaa turte. Andaargaachoo Tsiggee miidiyaa isaaniirratti dhiheessanii ABO fi akeeka QBO ifatti arrabsiisaa turan. Oromoo diiguu dandeenya jedhanii miidiyaa mootummichaa irratti dhaadatan. Waldhabdee ABO keessatti dhalate sababfachuun bara 2010 keessa murna tokko qabatanii kaaniin dhahuuf heddu ifaajan. ”Afaan Oromoo afaan hojii Itoophiyaa akka tahu ni deeggarra kan jenneef jara gowwoomsuuf malee dhugaan itti amannee miti” jechuun waan Andaargachoon dubbate EriTV fi Dimts Haffash irratti dhiheessuun daranuu mormitoota biyyattii wal nyaachisuuf hojjechaa turan. Dhimmi olola akkasii sun akka sirraahuu qabu ABOn gaafatee fudhachuu didan. Andargaachoon hidhamnaan gaafa Biraanuu Naggaa Asmaraa seenu isa qabatanii qorqalbii ABO rukutuuf waan hin godhin hin qabani. Biraanuu Naggaa miidiyaalee Shaabiyaa hundatti bahee waan qabsoo Oromoo yakkuu fi diinomfachuu irratti akka bobba’u godhame. Masaraa Isaayaas mana godhatee ABO biyyuma sana keessaa waajjira qabu abaaraa ture. Kun waanuma Shaabiyaan tahe jedhee godhe malee coincidence hin turre.
Dhugaa dha, Shaabiyaan akkuma mormituu Wayyaanee kamiifuu godhe ABOf qubsuma kennee bara dheeraaf gargaarsa logistics fi finance godheera. Ummanni Eertiraas qabsoo fi qabsaayota Oromoof fira malee diina hin turre. Turtii bara dheeraa biyya sana turameef galata dhabuun hin tahu. Mootummaan Eertiraa turtii waggaa 20 keessatti mormitootaaf horii guddaa baaseera. Kaayyoon isaa maaluu haa tahuu maaluu, galateeffachuudhumatu mala. Akkasuu tahee ABOn waan garii galii deeggartoota isaa irraa ala kanaa argatuun of danda’ee cufachaa ture. Fakkeenyaaf humna guddaa ABO tokko kan tahe Birkiin SBO kiraa manaa fi studio mataa isaa mana keessatti jaarrachuu irraa eegalee guutummaa guutuutti baasii mataa ofiitiin of utubee socho’aa ture. Dameeleen dhaabaa gariinis akkasuma.
Kana hunda wantin yaadadheef daaw’annaa Isaayaas yeroo koronaa kanatti seera cabsee dhimma belbeltuuf Shaggar dhufeen wal qabsiiseeni. Siyaasaa keessatti firris tahee diinni dhaabbataan hin jiruun dhugaa dha. Kaleessa OPDO fi Shaabiyaan waluu hin beekanu. OPDOn akka humna siyaasaatti lakkaawamtee maqaa Shaabiyaatiinuu hin dhahamtu ture. Har’a qabsoon Oromoo Wayyaanee buqqiseefii jennaan maqaa Oromootiin bakka Wayyaanee kan buute OPDO fi ilmaan Nafxanyaa Shaabiyaatti firoomanii qabsoo Oromoo irratti shira xaxaa jiraachuutu dubbii keessa dabarres nu yaadachiise. Qabsoon Oromoo kaleessas har’as qabsoo ofirratti hirkannooti. Dantaa yeroo argachuuf jecha namaaf sagaduun amala hogganoota qabsichaa akka hin tahin seenaa keenyatu ragaa baha. Kalleessayyuu lafa namaa keessa taa’ee of hin salphifne. Har’a ammoo hoggantoonni isaa hunduu galaana keessaa dhalatan ummata isaanii gidduutti argamu. Kan kaleessaa daran hundee bal’ifachaa fi guyyuma guyyaan diina Oromoo irratti wal ijaartu ofirraa baqsaa deemu malee akka diinni hawwutti baqanii hin badani!


text:
OPDOn Jiraachuuf Uummata Oromoo Wajjin Araaramuun Dirqama!
Damee Boruu: Amajjii 06/2021
Amma bara 2018 waraanni Wayyaanee ammam akka of tuuluu, uummata keenya akka tufachaa fi dhidhiitaa ture ni beekna. Waraana Wayyaanee meeshaa waraanaa amma funyaan isaa gahutti hidhatee waan bara baraan jiraatu itti fakkaata ture. Garuu irree tokkoon ka’ee uummatni keenya harka qullaa waraana Wayyaanee akka hudduu qabee of irraa darbee seenaa kaleessa ijaan agarre. Badii OPDOn TPLF wajjin dalagaa turteef Uummatni Oromoo dhiifama godheef akka aangoo qabatu eehamuun dagatamuu hin qabu. Haa tahu malee warrii OPDO fugisoo fi fallaa dirqama fudhatanii hojjechaa jiraachuun isaanii baayye nama gaddisiisa. Waan qajeelaa hojjechuudhan uummata isaaniif galata galchuun isaanii irraa eegama ture.
Waraana Wayyaanee Uummatni Oromoo harka qullaa of irraa buqqise RIB PP, Waraanni Eritrea, Faannoon Amhaaraa, Waraanni Somalee fi Dronii Emirates dabalate dabsachuu hin dandeenye. Waraanni Tigray irratti baname jabaatee lafa irraa wal haxxa’aa jiru. Dubbiin lola tokko injifachuu utuu hin taane waraana injifachuu dha. Waraana kan injifatuu immoo humna uummata qabate akka tahe mamiin hin jiru. Uummata Tigray eenyu akka of harkaa qabu turree ilaalla. Uummatni Tigray akka TPLF wajjin jiru filmaata godhame irratti ifa godhee jira.
Waggaa sadan darban kana keessa warri OPDOn maqaa yeroo sadii jijjiirratanii jiru. Maqaa isa kam akka jaalatan waan hin beekneef an maqaa isaanii isa dhugaa fi isa duraanu ittiin bekamaniin isaan waama.Yoo rakkina qabaate dhiifama. Namoonni achi fageessinee ilaaluuf dandeettii qabnu dhugaa jiru waliif himuun gaarii dha. Namoonni yaada nama duuchaan abbaran akkuma jiran yaada namaa xinxalanii ilaalanii kan isaanii tahu keessa kan fudhatan akka jiran ifaa dha. Warri sammuun duudaa fi olaantummaa siyaasaa har’a qabaniin of bokkoksan immoo guyyaa isaan gaaban ni dhufa. Waan haala akka har’a jirutti hafu hin jiru. Badii fuula keenya dura jiru xinxaluun dirqama tokko tokko keenyaa ti.
Erga Kononeel Abiyi aangoo qabatee amma yoonaa kallattiin siyaasaa hordofaamaa jiramu waan daandii irraa maqee jiruuf akka sireefatu utuu of hin qustan yaadaa hiruuf irraa booda hin jenne. Inni garuu waan finxaaleeyyi Amhaaraa fi nufxanyootan marsamee jiruuf yaadaa fi gorsa beektoota Oromoo irraa fudhachuu lagatee jira. Haala qabatamaa ammaan kana jiruun mootummaa isaa qofa utuu hin taanee inni maataan isaa akka nama tokkotti hallayyaa gubaa jira. Isatu of darbaa fi finxaaleeyyi Amhaaratu isa darbaa teenyee ilaala.
Kononeel Abiyi qilee bu’ee dhiisee finxaaleeyyiin Amhaaraa fi nafxanyoonni OPDO maqaa Bilxignaa Oromoo jedhu qabatee hafte lafa irraa duguganii balleessuuf qophaa’aa jiru. Kononeel Abiyi balleessuuf waraana isaan hin barbaachisu. Shaakala isaa bara dheeraaf qabu. Halkan tokkotti summii nyaachisaanii yookan obaasanii of irraa gageessuuf beekumsaa fi dandeettii bara dheeraa qabu. Seenaa isaan keessatti aangoo irratti namicha dhaloota saba biraa jedhan yaadan miti obboleessa isaaniifu garaa hin laafan. Ammaa yoona kana isa tursiisan waan isa ergachaa jiraniif. Kana booda kadhatee kan isaanii fiduu dubbatee kan isaanii dhageesisu akka hin jirree arganii jiru. Kanaafuu karaa midiyaa isaanii fi aktivistoota isaanii maqaa isaa xiqqeessuu fi xurreessuu itti boba’anii jiru. Nabiyyuu tahuun isaa duruu raawwate.
Warri OPDO yookan Bilxiginaa Oromoo ofiin jettan dammaqaa ija banadha. Yaroon uummata keessan wajjin araarmtan amma. Humna adda Oromiyaa fi pooliisii Oromoo warra uummata Oromoo reebu, hidhuu fi ajjeessu adabbii itti godhaa. Mirgi dhala nama Oromiyaa keessatti cabaa jiru iyyuu boru hunda keessan isiin gaafachiisa. Ammam akka aangoo sana irra turtan hin beekamuu. Umurii keessan guutuu jiraanna jettanii kan yaadan yoo tahe of gowwomsaa jirtu. Waan hojjechaa jirtan hunduu yakka waraanaa akka tahe hubadhaa. Utuu Uummatni Oromoo isin dhiisee seerri isin hin gadhiisu.
Karaa biraa finxaaleeyyiin Amhaaraa fi nafxanyoonni diina duraa isin godhachaa jiru. Isin immoo maal gochaa jirtu? Kononeel Abiyi ammaan booda yooma akka isin dhiisee deemu hin beektan. Isa malee maal gochuuf deemtu? Uummata keessaan saamaa, reebaa, hidhaa fi ajjeessaa jirtu. Uummata keessan dararuun haa dhaabbatu. Uummatni keessan isinitti gaddee jira. Miilatti kufaatii araarfadha. Waan uummatni isiiniin jedhu dhageefadha. Waan ofii barbaaddan akka isinitti himu hin yaadina.
Karaa biraa abbaan biyyaa akka injifatu hin mamiina. WBOn abba biyyaa ti. WBOn uummata Oromoo wajjin jira. Humni Uummata Oromoo injifatu hin jiru. Kan isin baasuu WBO wajjin walitti hirkachuu malee wal dura dhaabbachuu miti. Hawwii fi dhaabbiin Finxaaleeyyii Amhaaraa fi nafxanyoota dhiifama tokko malee lammaan keessanuu lafa irraa duguganii balleessuu dha. Yoo dhugaan kun isinii liqifamuu dide akka badan beeka. Kanfuu lafa jala wal hubannaa gootanii yoo WBO wajjin walitti hirkatan badii jalaa ooluu dandeessu. Yoo ilaachi siyaasaa keessan illee adda tahe ilmaan abbaa tokkoo waan taataniif wal dhabamsiisuun bu’aa isiniif hin qabu. Garaagarummaa keessan illee karaa nagaa fixachuu dandeessu. Uummatni keenya illee hiyyuma, beela, dhukkubaa, waraana hammaa jalaa olshuu dandeessu.
Hooggantootaa fi ilmaan Oromoo mana hidhaa keessatti dararaa jirtan hatattamaan gadhiisaatii akkaataa itti waliin hojjechuu dandeessan irratti marihadhaa. Isaaniin mana hidhaa keessaa baasuun waan isaan gargaaruuf gochaa jirtan miti. Akka mataa keessan badii jalaa baasuuf hojjettan gootanii fudhachuu qabdu. Jaal’attanis jibbitanis finxaaleyyiin Amhaara fi nafxanyoonni Bilxiginaan Oromoo fi qabsawwonni Oromoo waliin hojjechaa jiru jedhanii olola bal’aa oofaa jiru. Kan isaan har’a nama hundaa dura Baahir Daar geessanii fanniisuuf deeman Shimalis Abdiisaa yoo tahu karaa keenya garuu yakka uummataa fi ilmaan Oromoo irratti inni hojjetu jibbina malee isa jibbaa hin jirru. Akka inni fannifamus hin barbaannu, akka inni uummata isaaf hojjetu malee.
Gadaan Gadaa Xumura Bilisummaati!
Injifannoo Uummata Oromoof!


text:
Kutaa darbe irraa itti fufuun sababoota erga fooyya’anii booda duubatti nama deebisan ni ilaalla. Itti Haa Fufnu
Kutaa darbe keessatti sababoota erga fooyya’anii booda duubatti akka deebi’an nama taasisan keessaa tokko fedhii lubbuu hordofuu akka ta’e ilaalle jirra. Wanta fedhii lubbuu daangaa darbe akka hordofan nama taasisan keessaa tokko: wanta ijaan ilaalaniidha. Namni haraama yoo ilaale, keessi isaa ni gubata, erga fooyya’e booda duubatti deebi’a. Meeshaaleen teknolojii yeroo ammaa balbala haraamaa daran bal’isanii jiru. Meeshaalee kanniin keessaa diishiin ni eerama. Diishiin wanta golboo fi adii ta’e ala ykn xaaraa manaa irra godhamuun TV ittiin ilaalaniidha. Itti Haa Fufnu
Kutaa darbe keessatti shahwaa (fedhii lubbuu) hordofuun sababoota erga fooyya’anii booda duubatti akka deebi’an nama taasisan keessaa tokko ta’u ilaalle jirra. Namni fedhii lubbuu keessumayyu fedhii saalaa yoo hordofe, fedhii isaatiif hidhamaa ta’a. Har’as itti fufuun fedhii lubbuu daangaa dabarsanii hordofuun khaatimaa (xumura) badaatti akka nama geessu seenaa waliin ni ilaalla. Dubbisa Itti fufuu ni feetaa?
Dhugumatti, Islaama erga qabatanii booda duubatti deebi’uun adabbii guddaaf nama saaxila. Guyyaa Qiyaamaa namoonni Islaama erga qabatanii booda duubatti deebi’an fuulli isaanii ni gurraachata, adabbii cimaaf saaxilamu. Qur’aana keessatti: Itti Haa Fufnu
Erga fooyya’anii fi Islaama qabatanii booda duubatti deebi’uuf wantoota sababa ta’an ilaallu jalqabnee jirra. Dhugumatti wanti sodaachisaan erga guddatanii booda xiqqaachu, erga kabajamanii booda salphachuu, erga fuulli iimaanaan ife booda kufrii fi ma’asiyaan fokkachuudha. Sababoota kanatti nama geessan keessaa mee muraasa ammas ilaalu itti haa fufnu: Itti Haa Fufnu
Kutaa darbe keessatti sababoota fooyya’iinsa booda duubatti akka deebi’an nama taasisan keessaa sababa tokko ilaalle turre. Innis, “Du’aayitti xiyyeefannoo kennuu dhiisudha.” Akka yaadannootti namni du’aayi gochuun Rabbii olta’aa irraa gargaarsa argata. Karaa Islaamaa irra deemuuf gargaarsa cimaa barbaachisa. Kanaafu, gargaarsa kana argachuuf du’aayin wanta hafuu hin qabneedha. Namni yeroma du’aayi gochuu dhiisu, gargaarsa dhaba. Sababa kanaan, Islaama qabachuu irraa ni laafa. Har’as itti fufuun sababoota fooyya’iinsa booda duubatti akka deebi’an nama taasisan keessaa sababa 2ffaa ni ilaalla: Itti Haa Fufnu
Kutaa darbe keessatti barbaachisummaa kitaabichaatii fi hiika intikaasaa ilaalle jirra. Intikaasa jechuun erga fooyya’anii fi Islaama qabatanii booda gara duubatti deebi’uudha. Nama Islaama qabatee fi haala gaariin fooyya’e tokko ni argina. Garuu yeroo muraasan booda namuma kana Islaama kan gadi dhiise ykn laaffisee fi haala badaatti kan deebi’u ta’ee argu dandeenya. Kuni sababa qaba. Kanaafu, erga Islaaman faayamne booda duubatti deebinee akka hin bushoofnef yoo sababoota duubattti nama deebisan beeknee irraa of qusanne maal isinitti fakkaataa? Itti Haa Fufnu
Sababoota mata-dureen kuni akka filatamu taasisan Itti Haa Fufnu
Mata duree kamiyyu irratti barreessun dura namni tokko hamma bu’aa barreefama isaatii fi haajaa ummanni wanta qalamni isaa barreesseef qabu beeku qaba. Mata-duree kana barreessuu fi filachuun sababoota baay’ee qaba. Isaan keessaa muraasni:
Kutaa darbe keessatti dursa kitaaba “Min Akhbaaril Muntakisiina (oduu warra fooyya’iinsa booda duubatti deebi’anii)” jedhu jalqabne jirra. Dhugumatti, kitaaba kana keessatti wantoota ajaa’ibaa baay’ee arguuf jirra. Kitaabni kuni seenaa dhiyeessun garmalee nama hawwata. Sammubani.com’s osoo guutuun isaa gara Afaan Oromootti hiikkame ummata bira gahee gammachuu guddaatu itti dhagahama. In sha Allah hanga dhumaatti yoo waliin turre gammachuu kana waliin qoodanna. Haala kitaabaanis maxxanfame ummata bira akka gahuu abdii guddaa qabna. Amma gara hiikkaa kitaabaatti haa dabarru: Itti Fufi
Seenan haa lakkaa’u namoota erga fooyya’anii fi kaabbaa iimaanaa diratanii booda ofirraa mulquun iddoo badaa duraanitti ykn san caalutti deebi’an meeqa ta’uu? Namoota akkanaatiin muntakisiina jennaan. Dhugumatti, erga qajeelanii booda jallachuun, erga kabajamanii booda salphachuun, erga milkaa’uf hammi xiqqoon nama hafu kufaatiitti kufuun hangam nama rifachiisaa, hangam nama gaddisiisaa! Salafoonni dhuma (khaatimaa) badaa sodaachuun khaatima gaarii irratti du’uuf wanta danda’an hunda godhu. Dhugumatti, xumurri hundu sababa qaba. Kanaafu, sababoonni fooyya’iinsa booda duubatti akka deebi’anii fi khaatima badaa irratti akka du’an nama taasisan baay’eetu jiru. Kitaaba “Min Akhbaaril muntakisiina” jedhu keessatti furmaataa fi seenaa waliin sababoota kanniin ni dhiyeessa. Sammubani.com’s hanga danda’uun gara Afaan Oromootti deebisuun isiniif dhiyeessa. La hawla walaa quwwata illah billah. Itti Haa Fufnu