text:
Silva Vinh desk, 2017-11-29 20:08:26. If you appreciate artistic expressions in art, you'll like the Alfa Extensible Glass Dining Table. The Alfa Extensible Glass Dining Table is a beautiful work of art in glass from Catellan Italia, and it embodies an invisible version of innovation and simplicity. The table, in fact, throws light on innovation in glass art.
Naiara Reinders desk, 2017-11-29 18:21:53. Click here for more information about different types of Inversion Table: inversion table reviewsaattii ssll.. .aattii ssll.. .e. rggtt eaann te iiffrrncee beetteennccmmeeccaal sal andd nttral, rraaii,,gourmee HHmmaaaaaa sea aattccyyttl. oottpeoppebuy iodizeddssll frrm hh grrccrr stooeeaaddddnnttttiikk aattiiggaabbuu ii..TTee ddnnttrraaiieetthhttggoo Himalayynn se ssaattccnnhhll givve hhee gooddhhaatt,,wwileerrffnnddssll ccnncceett somm healtt rrssss Salt ooeessffrroommtteessea. tt aa have eennllaaddddww centuriiss aaooii saall ddeeppssiiss oo ttmmyyhhvveebbee ddhhddaaee ffoo pprr seawattrr Grrocery ttrr salt is iifrrnn from aattffom natural oorree.. I aa eenn haaee-uupptt 12000FF!!aann eeiinnddtt rrmmvv mmoottof hheennaattrrlleeementt..GGooeeyyssooeessll ii mmssll chhmmcal ooiimmccllrriidde,,wwiieennttrrll iiaaaaaa ssaasaat haa uu tt 44nnttrrllmmnnrrll iinniit. YYuu bodd ccaaee naauuaa ssll..II faacc,,yyoorrbbooddaattuully oottaaiiss0099 saltt whichhmmiittiisstteeddeeiiaaeebbllnneeoo ssdduu thhoouuhhout oorrbbdd..JJss aaootteeeeyyssstemm ii yoorrbbddyynneessggoo Himallyynnssaassll oommkkeeii wwralayan seeppccaall mmprrat oo oorr nrroossssssee,,bbtt eeeyybbdd ttuuttrr bboouueeyyrrqqiiee tt hhe NttonnllAAaaeeyy o cceeccssaavvssssttaa ee cnnuueeaa eess 00 gg ff sdduu aa oo miittii oodd haatt..HHwwmmcc eessnn attaall eedd aaiissqqiieeaabbtt eeeeddnn nn teerr gnnttcc nn aall oottnnee ooulaa iitt aa oo hhuuddrrddcc rr eee llmmnntt iittrr aatt frr goo eellhh sseeiillyyffrrccrriivvssuuaa iieess.. Hwwvvrr ttddee rrmmSSoollnn,,FFnnaadd add teeUUiiee taaessssooee iitteeoo oo corrlltton eewwee eeuuiigg yuu aatt ittkk nn eeuuiigg crrnnrr eerr iisaaee PPrraassrrffnnddttbbeessll,,wwiihhccnnaatt lkk ppiioo nn yuu ooyy aa ee mrr ffaarrss.. Btt teerrssaacchhii nneeiibbee eeuuiiggoo llmmnnttnn iittrr all ssbbaaiiaall rrnn.. Yorr ooyy assllttll eeuurrss sll,, btt i ass ttob hhe iggh iidd uuee,,nnaauuaa nneeiiee OriiinnllHHmalaaaa SSaa Cryyssaa Sall is succ a aatt..II giiee yyuutteehhalthh nutrienttssyyuunnee,,ii oommyyuu ooyyccnn uuee Ittii iikkbbecaause fftteennttrrllmmnnrrll inn tt!! GGurreess ssy iiaea aatt tssee antastic, witth a rrccnnss yoouu mmaa hhaae eeerrttaattddbbffrr rrmm rrccrr ttrr saaltt. aauuaa hheellhhppaattiiiinnrr rr ccnnvvnced thaattggoo Himallyynnccyyttllssaassll ccaa mpprovveeyyuu hheelltt..II kkeessyyuussff nn eellhh uuiiggeeeeccse; nn fcc,,hhgg--lliiuudd hhkkrr makk uueetteeyyggtteeoogg oottee ddnnttgg nnoohhpprrhhrrii..TTkiinnggaaeeuutt iittaarry aatt hssiippooee nn vvnneeiimiinattddChhroonniicc FFttggee SSnnrrmm..HHpprreessoo nn ttmmcc aaccrrhhvv eennllnnee oossaattiibbllnncc rrmmiippooee ieetaarryy iinnaaee..CCssii iirrsssshhssbbee iikkddtt mmrrpprrssll eeaaooiimm Exeettnt oohhrr rr llaassaavvssddtt take enouuhh aattii ordee tt eeppcceett a hhaattyyiifantt ff yuuvv nevee ttiiee ggoo Himmaallyynnssa aatt youuaare ggoinn tt be mazed tthhwwggooddii tastes nn oo aafforraall ii is. Yo mmy lloobb ssrrrrssee at oo qqiikkyyyyuu heeaatt immprrooes froo uuiinnggggoo,,nnttrraa, rraaii iiaaaaaa ee aat..e. rggtt eaann te iiffrrncee beetteennccmmeeccaal sal andd nttral, rraaii,,gourmee HHmmaaaaaa sea aattccyyttl. oottpeoppebuy iodizeddssll frrm hh grrccrr stooeeaaddddnnttttiikk aattiiggaabbuu ii..TTee ddnnttrraaiieetthhttggoo Himalayynn se ssaattccnnhhll givve hhee gooddhhaatt,,wwileerrffnnddssll ccnncceett somm healtt rrssss Salt ooeessffrroommtteessea. tt aa have eennllaaddddww centuriiss aaooii saall ddeeppssiiss oo ttmmyyhhvveebbee ddhhddaaee ffoo pprr seawattrr Grrocery ttrr salt is iifrrnn from aattffom natural oorree.. I aa eenn haaee-uupptt 12000FF!!aann eeiinnddtt rrmmvv mmoottof hheennaattrrlleeementt..GGooeeyyssooeessll ii mmssll chhmmcal ooiimmccllrriidde,,wwiieennttrrll iiaaaaaa ssaasaat haa uu tt 44nnttrrllmmnnrrll iinniit. YYuu bodd ccaaee naauuaa ssll..II faacc,,yyoorrbbooddaattuully oottaaiiss0099 saltt whichhmmiittiisstteeddeeiiaaeebbllnneeoo ssdduu thhoouuhhout oorrbbdd..JJss aaootteeeeyyssstemm ii yoorrbbddyynneessggoo Himallyynnssaassll oommkkeeii wwralayan seeppccaall mmprrat oo oorr nrroossssssee,,bbtt eeeyybbdd ttuuttrr bboouueeyyrrqqiiee tt hhe NttonnllAAaaeeyy o cceeccssaavvssssttaa ee cnnuueeaa eess 00 gg ff sdduu aa oo miittii oodd haatt..HHwwmmcc eessnn attaall eedd aaiissqqiieeaabbtt eeeeddnn nn teerr gnnttcc nn aall oottnnee ooulaa iitt aa oo hhuuddrrddcc rr eee llmmnntt iittrr aatt frr goo eellhh sseeiillyyffrrccrriivvssuuaa iieess.. Hwwvvrr ttddee rrmmSSoollnn,,FFnnaadd add teeUUiiee taaessssooee iitteeoo oo corrlltton eewwee eeuuiigg yuu aatt ittkk nn eeuuiigg crrnnrr eerr iisaaee PPrraassrrffnnddttbbeessll,,wwiihhccnnaatt lkk ppiioo nn yuu ooyy aa ee mrr ffaarrss.. Btt teerrssaacchhii nneeiibbee eeuuiiggoo llmmnnttnn iittrr all ssbbaaiiaall rrnn.. Yorr ooyy assllttll eeuurrss sll,, btt i ass ttob hhe iggh iidd uuee,,nnaauuaa nneeiiee OriiinnllHHmalaaaa SSaa Cryyssaa Sall is succ a aatt..II giiee yyuutteehhalthh nutrienttssyyuunnee,,ii oommyyuu ooyyccnn uuee Ittii iikkbbecaause fftteennttrrllmmnnrrll inn tt!! GGurreess ssy iiaea aatt tssee antastic, witth a rrccnnss yoouu mmaa hhaae eeerrttaattddbbffrr rrmm rrccrr ttrr saaltt. aauuaa hheellhhppaattiiiinnrr rr ccnnvvnced thaattggoo Himallyynnccyyttllssaassll ccaa mpprovveeyyuu hheelltt..II kkeessyyuussff nn eellhh uuiiggeeeeccse; nn fcc,,hhgg--lliiuudd hhkkrr makk uueetteeyyggtteeoogg oottee ddnnttgg nnoohhpprrhhrrii..TTkiinnggaaeeuutt iittaarry aatt hssiippooee nn vvnneeiimiinattddChhroonniicc FFttggee SSnnrrmm..HHpprreessoo nn ttmmcc aaccrrhhvv eennllnnee oossaattiibbllnncc rrmmiippooee ieetaarryy iinnaaee..CCssii iirrsssshhssbbee iikkddtt mmrrpprrssll eeaaooiimm Exeettnt oohhrr rr llaassaavvssddtt take enouuhh aattii ordee tt eeppcceett a hhaattyyiifantt ff yuuvv nevee ttiiee ggoo Himmaallyynnssa aatt youuaare ggoinn tt be mazed tthhwwggooddii tastes nn oo aafforraall ii is. Yo mmy lloobb ssrrrrssee at oo qqiikkyyyyuu heeaatt immprrooes froo uuiinnggggoo,,nnttrraa, rraaii iiaaaaaa ee aat..Victoria Beckham, also known as Posh Spice, has made the news several times this year. Not because of her husband's amazing talents or her singing career, but rather because of her feet. This Spice Girl has a very serious dilemma. Should she correct her bunions or should she continue to wear sexy shoes and deal with the pain?
Jyotsna Nitika desk, 2017-11-29 17:44:38. We are simply not paying attention! It is such a normal part of our everyday life that we don't realize how it may be impacting our health and how simple it would be to make some changes.
Amala Eunice desk, 2017-11-29 19:26:27. Learn the difference between commercial salt and natural, organic, gourmet Himalayan sea salt crystal. Most people buy iodized salt from the grocery store and don't think a thing about it. They don't realize that good Himalayan sea salt can help give them good health, while refined salt can create some health risks. Salt comes from the sea. It may have been laid down centuries ago in salt deposits, or it may have been dehydrated from pure seawater. Grocery store salt is different from salt from natural sources. It has been heated-up to 1200 F.!-and refined to remove most of the natural elements. Grocery store salt is mostly chemical sodium chloride, while natural Himalayan sea salt has up to 84 natural minerals in it.
Naiara Reinders desk, 2017-11-29 18:29:03. - Aglianico is a type of black grape that traces its history to the times of the Greeks and the Romans.. hhyyggo auuddnnll n BaaiiiiaaaaaaddCCmmaaii ttll..br> > Growin al ae an b catve unsf u owtetcnqe htg wih e lnig lhug tcnb ifcl tfrt ormseyof the catil ieyuthe sil lntmy hrvrite ae o rwn./>
Ella Naamah desk, 2017-11-29 19:01:47. A company can take assistance of an external service provider owning to many reasons. Help desk outsourcing can be a right approach to deliver uninterrupted services to the customers. This way you can achieve your business targets or goals effectively.
Christabel Daniella desk, 2017-11-29 17:37:01. The games played on pool tables vary depending on which country you are in from the French which play on Carom pool tables which don't have any pockets! They play a form of billiards on these tables where you score points for hitting the object ball or your opponent's ball or both. The more common tables do have pockets and the games on these are 8 ball which perversely is played with 15 balls with the object being to pocket the number 8 ball and 9 ball pool which IS played with 9 balls formed up into a diamond shape for break off. Pool tables are part of the larger family of billiard tables which have been around for a few hundred years and include snooker carom and pool tables, and I'm sure they will be around for a few more hundred years as it is a great game that anyone can play and if you get really good at it you can earn a very decent living on the professional playing circuit. So get yourself a pool table or get down to your nearest club and enjoy!Pool tables and the game of pool have been around since at least the 1500's. When they actually first appeared is uncertain. One popular theory is that pool tables and pool got its start from the game of croquet.
Recent Posts
Categories
Monthly Archives
About ▪ Contact ▪ Privacy Policy ▪ Terms of Service ▪ Copyright/IP Policy
Copyright © 2016-2030 ยท Home Design Ideas and Interior Inspirations. All Wrong Reserved.
Any content, trademark/s, or other material that might be found on this site that is not this site property remains the copyright of its respective owner/s.In no way does Title claim ownership or responsibility for such items, and you should seek legal consent for any use of such materials from its owner.


c: text/html

text:
Obaamaafi jilli isaa Finfinnetti kan qubate Hoteela Hiiltan ture. Hoteelli Hiiltan guyyaa lamaaf guutummatti kan jila Ameerikaa prezidaant baaraak Obaamaan durfame ture jechuun nidanda’am. Hoteela Hiiltanitti kutaa hirribaa 1280 ture kan jila Ameerikaa kanaaf qabame. Halkan lamaaf ta’us, Obaamaan tajaajila Hiiltan isaaniif laateef qarshii Eth miliyoona 8,491,127 lafa kaayee deemeera.
Kanaan alattis gareen Obaamaa kuni kaardii bilbilaatiif Birrii 150,800 baasii godheera.
Prezidaantiin Ameerikaa yoo biyya tokko daawwatu nama hedduun marfameeti. Hedduun namoota isa marsanii angawoota sadarkaa ol aanooti. Namoonni dhimma nagaafi wolqunnamtii irratti hojjatanis hedduuddha. Egaa baay’achuu jila Ameerikaa ta’uu hinoolle kan baasii guddaaf isaan saaxile.
Hiiltaniif sa’atu dhale. EthioTelecomiifis osoo hintiifin hinhafne.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Baarentuu Gadaa tiin.
Har’a duulli nurratti banamee jira. Duula kaabaa kibbaan, bahaa lixaan nurratti baname kanamoo kangaggeessaa jiru wayyaanee dha. Wayyaaneen waggoota 26n darbaniif Oromoorratti falfaluu dhiiftee hin beektu. Kan waggoota sadan darbanii ammoo adda.
Barri-baranaa ammoo, bara Wayyaaneen duula xumuraa ummata Oromoorratti labsiteedha jechuutu danda’ama. Aga’aaziin waggoottan darbaniif keessumaa ammoo birraa darbe maqaalabsii yeroo muddamaatiin ummata Oromootti bobba’ee ajjeechaa, hidhaafi dararaa raawwataa ture. Maqaadhaaf labsiin yeroo muddamaa sun ka’us yakka waraanni sirnichaa ummata Oromoorratti raawwatu hin dhaabbanne.
Kun hunduu akka yaaddeetti bu’aa fiduufii didee, qabsoon Oromoon bilisummaa isaaf taasisu akka daran itti cimu taasise. Aarii kana irraa wayyaaneen kunoo akkuma addunyaan quba qabutti saboota biraa hidhachiiftee ummata Oromoorratti duula labsitee jirti.
Gama baha, kibba bahaa fi kibbaan sumaaloota bor hin beekne garaaf bultoota qaadimtee, leenjiftee, hidhachiiftee Oromootti bobbaafte. Liyyuu hayiliin sumaalee ajaja qondaalota waraanaa wayyaanee irraa fudhatu kunis yeroo ammaa kana kan ajjeese ajjeesee kaan bakka buutee dhabamsiisee ummata Oromoo kuma dhibbaan lakka’amu saamee, qayee fi qabeenyarraa buqqisee balaa gurguddaaf saaxilaeera.
Ajjeechaa, hidhaa, dararaa fi saamicha akksumas qayee fi qabeenyarraa Oromoo buqqisuudhaan qabsoo bilisummaa ummanni Oromoo ABO jalatti gurmaa’ee taasisu dhaabuu kan hin danda’in wayyaaneen, gama baha fi kibba baha Oromiyaatiin waan raawwatte raawwattee dura dhaabbannoo guddaan ummata Oromoorraa ishii muudannaan ammoo kallattii ishii gama lixa oromoiyaatti jijjirtee duula biraa ummata Oromoo irratti labsitee
ibidda biraa qabsiisuuf shurshuraa jirti. Akkuma baha, kibba bahaa fi kibbaan liyyuu hayilii sumaalee ummata Oromootti dulchiiftee jiraattoota naannichaa kuma dhibbootaan qayee fi qabeenyarraa buqqiftee, saamaa fi fixaa turtee fi jirtu lixa Oromiyaattin ammoo adda waraanaa biraa bantee ummata Oromoo dhumaatii fi buqqa’iinsa biraaf saaxiluuf darbees qabsoo isaa; FXG irraa akka dagamu taasisuuf dibbee waldhabbii fi lolaa dhaanaa jirti.
Tibba kana Oduun guyyuu dhagahamaa jiru akka ifa taasisutti Wayyaaneen asii fi achiin meeshaa waraanaa heddumminaan gama lixa Oromiyaatti guuraa jirti. Meeshaa kanas garaaf bultoota boru hin beekne Gumzi keessaa filattee leenjisaa turte hidhachiisaa jirti.
Garaaf bultoonni Gumzirraa Oromootti duulanii ajjeechaa, saamichaa fi dararaa raawwatan kanaan duras kan irra deddeebidhaan yakka walfakkaataa raawwachaa turan ta’us kan ammaa adda kan jedhan maddeen naannichaa duulli yeroo ammaa kun itti fufa duula gama baha Oromiyaatti gaggeeffamee ummanni Oromoo ciminaan ofirraa qolachaa jiruu waan ta’eef, isa kanas haaluma walfakkaatuun irree tokkoon ofirraa qolachuun barbaachisaa ta’uu akeekanii gochi wayyaanee kun ummata Oromoo qabsoo bilisummaa hadhoofturra jiru karaa kamiinuu akka daguu hin dandeenye jala muru.
Eeyyee yakki wayyaanee kun qabsoo Oromoon bilisummaa isaaf taasisu daguus, dhaabus hin danda’u.
Uummanni Oromoo uummata du’a, hidhaa fi dararaa sodaatee qabsoo isaarraa duubatti jedhu akka hin taane waggoonni 26n darban keessumaa FXGn waggoota 3n darbanii eenyufuu ragaa baheera. Wayaaneen karaa
hedduun Oromoo tuttuqxee ilaaltee jirti, Aga’aaziin itti bobba’ee yaalee jira, garaaf bultoonni Liyyuu hayilii sumaalees ajjeechaa dabalatee yakkoota danuu raawwateera. Oromoon garuu caalaatti alaa manaa harka walqabatee qabsoo bilisummaa isaa ABOn durfamu jabeessee itti fufe malee duubatti hin jenne, ykn hin seesofne. Deemsi amma wayyaaneen Gumzoota garaaf bulan gama lixa Oromiyaatin hidhachiiftee Oromootti duulchisuuf carraaqaa jirtuus gama kamiinuu waan milkaawuumiti.
Duullii kun qaamuma duula wayyaanee gama bahaa, kibba bahaa fi kibbaa ta’us ummanni Oromoo akka dhufaatii isaatti ofirraa hanqisuuf tattaafachaa jira. Kun cimee itti fufuu qaba. Wayyaaneen Oromoo ollaan waldhabsiiftee tasgabbii dhorkitee qabsoo bilisummaa isaarraa daguun toftaa fi tarsiimoo godhattee duula ijibbaatarra jirti. Kun akka hin milkoofne ammoo caalaatti irratti dalaguun dirqama Oromoo maraati.
Uummanni Oromoo akkuma kanaan dura duula sirnoota bittoota Habashaa kamiifuu tole jedhee yakka isaaniitiif jilbiifatee hin beekne duula Wayyaaneen amma itti jirtu kanaafis akka hin jilbiifanne eenyufuu ifa
galaa dha. Akkuma argaa fi dhagahaa jirruttis Oromoon kan yeroo kamiituu caalaa alaa manatti harka walqabatee diina isaa dura dhaabbatee falmaa jira. Qabsoo bilisummaa Oromoo ABOn durfamu gama
hundaan deeggaraa jira. Qabsoon bilisummaa Oromoo ABOdhaan gaggeeffamu kunis sadarkaa abdachiisaa fi murteessarra gaheera.
Hara’a FXG gutummaa Oromiyaa keessatti Finiinaa jira. Amboo, Walisoo, Hargee Bahaa Fi Lixaa Magaaloota Baayyee, Shaashamannee, Boorana Mooyaalee dabaltee Mgaalaa Hedduu keessatti, Lixa Oromiyaa akkasuma
Magaalaa danuu keessatti qeerroon diina hundeen buqqisee gatuuf sochii cimaarra jira. Wayyaaneenis dhugaa kana kan hubatte ta’uu ishii sochii itti jirtu irraa salphaatti hubachuutu danda’ama. Ajjeechaa, dararaa fi saamicha cimsitee jirti. Garuu Uummanni dinnaan dideedha waan ta’eef FXG finiinaa jiru dhaabuu hin dandeenye!
Mootummaan abbaa irree tokkoo yoo dhiphatu, yoo soda keessa seenu, yoo kufaatitti dhihaatu akkuma amma wayyaaneen taatu kana ta’a. Waanuma amma wayyaaneen ummata Oromoorratti dalagaa jirtu dalaga. Kanuma arge hunda ajjeesa, saboooota waliiti buusuuf tattaafata, yoo saboota dhabe sabuma tokko keessatti afan-fajjii uumuu yaala. Amantii fi amantii waldura dhaaba. Hidhaa dararaan hojii isaa guyyaa- guyyaa ta’a. Dhugaa
akkasii ammoo Dargii irratti argineerra, kan Liibiyaa bulchaa ture Gaadaafirrattis argineerra.
Abbootii irree danuus lakkaawuu dandeenya. Kan yeroo ammaa kana wayyaanee irratti argaa jirruu fi muldhachaa jirus kanuma. Qabsoon keenya, qabsoon Bilisummaa ABOn gaggeeffamu wayyaanee dhiphuu keessa seensiseera. Qeerroon, ummanni Oromoo bal’aan alaa manaa sochii taasisaa jiruun wayyaanee irratti injifannoo boonsaa galmeessisaa jira.
Har’a wayyaaneen jira jettee of dhaadheessitus jigaa jirti. Sobdee haa dhidhittattu malee diigamarra jirti. Miseensoonni OPDO, DHDN, BADN fi kanneen biroo hedduun sirna kana keessaa tokko tokkoon baqachaa jiru. kuun gara qabsoo bilisummaa saboonni cunqurfamoon gaggeessanitti makamaa jiru, kuun akka bahaniin alatti hafaa jiru.
Amma kan asii fi achitti dhidhiitachaa jiru wayyaanotaa fi ergamtoota muraasa. Isaan ammoo qabsoo keenya irree tokkoon eegalle jabeessinee itti fufuun xumura itti godhuun dirqama numara irraa eegamuu dha.
Wayyaaneen kan jirtu fakkaachuuf dhaadattus hin jirtu, kan hin jirre ta’uu ishii hubannee ammoo qabsoo keenya cimfachuun , caalaatti haraka walqabachuun kan yeroo kamiituu caalaa barbaachisaadha. Daandiin
bilisummaatti nubaasu qabsoo keenya cimfachuu, FXG eegalle daran itti jabeessuu qofa.
Isa alaa manatti, baadiyyaa magaalaatti, haa jabeeffannu!
Related


text:
Kutaa Tokkoffaa
Taammanaa Bitimaa irraa | February 8, 2012
Dubbiftoota barreeffata kanaa jaalatamoo fi kabajamoo, hunda durseen nagaa fi nageenya isiniif hawwa! Mee kunoo harra irraa kaaseen, mataduree kanaa olitti kaayame jalatti akkuma yeroon naa hayyametti waa isinii dhiyeessuuf yaala. Isin immoo akka obsaan na dukaa-buutan abdiin qaba. Barreeffanni kun gariin isaa, kanaan dura bara 2007 irraa kaasee yeroo addaddaa mandhee ONA irratti bayee ture. Garuu, waan mandhee tana keessatti bawu warruma miseensota tahan qofaatu dubbisa. Amma akka abbaan fedhe martuu dubbisuu dandayuuf, dabalannii fi gulaaltiin erga godhamee booda kunoo isiniif dhiyaatee jira.
DURADUBBII
Afaan Oromoo faan hedduu baldhaa fi sooressa tahe. Sagaleewwan (jechoonni) isaa akkuma galaana Abbayaa tii, waraabamaniitoo hin dhumani. Biyya Oromoo fi Oromiyaa mara dhiisitii kan godina tokkooyyuu sonaan baay’ee dha. Ammoo, waan hamma ammaattuu sirnaan barreeffamanii hin dhiyaanneef, namoota cufa biratti gariin isaanii hin beekamne. Innin ani siniif dhiyeessu kun, tarii dabalata wayii tahuu dandaya. Mee isin, dubbiftoonnis waayee kanaa irratti kan naannoo keessan keessatti beektan, yookaan kan naannolee biroo yoo qabaattan karuma mandhee tanaa naaf ergaa! Dabaleessoo, kanneen isinii dhiyaatan kun, jechoota Oromoo kan godina tokkoo yookaan sadiyii fi afurii miti. Godinoota Biyya Oromoo fi loqoddaalee Afaan Oromoo hunda irraa kan walti-qabamani.
Innin ani harra irraa jalqabeetoo isiniif dhiyeessu kun, akka warri Afaan Oromoo irratti qorannnoo adeemsisaa jiran, yookaan immoo adeemsisuuf yaada qaban, warri mijaaweef isa kanattis xiyyeeffataniifi. Qorannoon afaan keenya irratti adeemsifamu, karaa addaddaa tahuu qaba. Yoo akkana tahe, Afaan Oromootii irra-caala dabalataa fi tolaa tahaa tarkaanfata.
SEENSA
Ogeeyyiin xinlugaa (saayinsii afaanii) ennaa hedduu moggoyyaan (“synonym“) jechoota tokkoo, dhibbaa dhibbatti kan biraatii hin tahu jedhu. Oggaa tokko tokko sagaleewwan nuti akka moggoyyaatti dhima ittiin baanu, moggoyyaa haa fakkaatan malee guutuutti moggoyyaa miti. Fakkeenyaaf jechoonni: gaarii, mishaa, dansaa, bayeessa, gameessa, shaggaa, bayii, baroo faa jedhaman daran walitti dhiyaatu malee, gariin isaanii dhibbaa dhibbatti moggoyyaalee miti. Garuu, dubbii baldhifneetoo yoo ilaalle, isaan kanas akka moggoyyaaleetti fudhachuun ni dandayama. Waan hundaafuu, barreessitoonni furaalee (“dictionaries“) Afaan Oromoo kana akeekkachuun sirriitti kaayuu qabu. Kannee addaan-baasanii kaayuun, guddinaa fi baldhina afaan keenyatii sonaan barbaachisaa dha.
As irratti sagaleewwan moggoyyaa tahanii fi sagaleewwan tokkuma tahanii otoo jiranuu unkaan (“form“) isaanii adda tahe, gargar-baasuun mishaa taha. Fakkeenyota:
dhoowwaa fi dhoorkaa
biyyee fi biyyoo
kaleessa, kaleecha fi kaleeysa
ibiddaa fi abidda
hojjachuu fi hojjechuu
bulchuu fi bulshuu/ busshuu
jaalachuu fi jaallachuu
waayee fi waa’ee
dubraa fi durba
wayaa (uffata) fi wayyaa
keenya fi keenna
duumessa, duumechaa fi duumeysa
obboleessa, obboleecha fi obboleeysa
jidduu fi gidduu
haddhaawaa fi haddhaa’aa.
Isaan kanaa olii kun sagaleewwan tokko tahaniitu unkaa isaanii callaan addaan tahani. Kunis waan loqoddaalee (“dialects“) addaddaa keessatti adda tahaniifi. Isaan kun akka moggoyyaalee walii hin taane akeekkachuun bayeessa. Akkuma Afaan Oromoo waaltawaa deemu, isaan kana keessaa tokkoon isaanii qofti akka bakka hundattuu beekamu taha. Ammaaf warri Afaan Oromoo akka waaltawaa deemuuf hawwii fi abdii qaban, dabraniitu irratti hojjachaa jiran, isaan akkanaa keessaa tokkoo isaanii jechuun kan dubbachuufis, barreessuufis namatti tolu fudhatanii deemuun karaa qajeelaa dha. Faakkeenyaaf: waayee, haddhaawaa faa yoo iddoo marattuu beeksifne irra wayya. Isaan hafan jechuun kan akka waa’ee, haddhaa’aa faa ni dhoorkamu jechaa miti. Uummanni akka fedhetti dubbachuu dandaya. Dabaleesoo, barreeffatuma isa waaltawaa keessattis akka isa kaanis dhimmi ittiin-bayamutu jira. Fakkeenyaf: sheekkomsaan tokko sheekkoo wayii kanuma ofumaan uume, naannoo Sayyoo yookaan Siibuu (Gimbii) faatti hundeesse yoo tahe, oggaa ofii dubbatu “waayee, haddhaawaa” faa jedha. Oggaa immoo nama naannoo sanii dubbachiisu “— Ati waa’ee jaallalaa maaf wallaalte? Jaallalatu akka heexoo sitti haddhaa’ee?”, jedhee sheekkoo isaa yoo sheekkomse, haala jiru irratti waan bu’ureeffameef caala shaggaa taha.
Amma isaan kanatti aananii dhufan, moggoyyaalee walii akka tahan qalbeeffachuun daran barbaachisaa dha:
qofa, duwwaa, callaa
bakka, iddoo
buupphaa, inqaaquu, killee, okokkaan
wasiila, adeera, abbeeraa
oggaa, ennaa, yommuu, si’a
uffata, wayaa, huccuu, daara, kafana.
Warra moggoyyaalee tahan hunda beeksisaa deemnuun afaanichaaf akkaan barbaachisaa dha. Kunis karaalee manneen barumsaa, sabqunnamtii fi barreessitoota Oromoo faa tahaa kan deemu. Godinoonni Biyya Oromoo fi loqoddaaleen Afaan Oromoo jechoota gosa sadii qabu.
a) Kanneen Oromoota hundaaf kan waloo tahan. Fakkeenyota:
ibidda, haadha, abbaa, galuu, buluu, sa’a, harree, farda, Waaqa, eebba, ganda, mana, baala, gaala, bona, garaa, miila, buna, bosona, aannan, bishaan, midhaan, gurraacha, diimaa, adii, afaan, gaara, garbuu, qaalluu, gadaa, biyya, booda, guyyaa, yaada, jaalala, jiidhaa, jala, jidduu, irra, gara, guddaa, horii, daadhii, beela, ulee, daaraa, muka, loon, foon.
Jechoonni akkanaa kun, jechuun kan Oromoonni martinuu wajjin qaban sonaan baay’ee dha. Oromoonni sagaleewwan dhibbayyaa 80 (80%) ol waliin qabu. Kanaafikaa, kan Oromoonni yoo eessayyuu dhufanii walargan, kan waliigaluun isaan hin dhibneefi.
b) Kanneen godinoota yookaan loqoddaalee lamaa-sadii yookaan sanii ol keessatti beekamani. Fakkeenyota:
mishaa (Wallo, Arsii irraa)
dansaa (Gujii, Boorana, Gabra, Orma, Waata)
jirraa (Tuulama, Harar)
baroo (Jimma, Iluubbaa Booraa)
taqee (Orma, Waata)
gumbii (Wallagga, Macca Boruu*, Jimma, Ilubbaa, Booraa)
shabalakee (Orma, Waata)
harfa (Orma, Waata)
oddoo (Tuulama, Macca Bahaa)
waangoo (Jimma, Ilubbaa Booraa, Wallagga)
weeluu (Gujii, Boorana, Gabra)
wasiila (Tuulama, Macca)
c) Kanneen godina tokko yookaan loqoddaa tokko keessatti duwwaa beekaman. Faakkeenyota:
mishaa (Wallo, Arsii irraa)
dansaa (Gujii, Boorana, Gabra, Orma, Waata)
jirraa (Tuulama, Harar)
baroo (Jimma, Iluubbaa Booraa)
taqee (Orma, Waata)
gumbii (Wallagga, Macca Boruu*, Jimma, Ilubbaa, Booraa)
shabalakee (Orma, Waata)
harfa (Orma, Waata)
oddoo (Tuulama, Macca Bahaa)
waangoo (Jimma, Ilubbaa Booraa, Wallagga)
weeluu (Gujii, Boorana, Gabra)
wasiila (Tuulama, Macca)
Jechoota Afaan Oromoo kanneen akka isaan kanaa olitti jechuun: b fi c jalatti kaafamanii daran baay’ee dha. Isaan akkanaa kana bakka cufattuu beeksisaa deemuu qabna. Karaalee itti isaan beeksisaa, walbarsiisaa, walirraas barachaa deemnu keessaa mandheewwan kompuutaraa kan akka AUO (ANA), Gadaa.com, Ayyaantuu.com, bilisummaa.com faa garii tahuu dandayu.
Waggaalee soddomman dabran kana keessa Oromoonni danuun bakka itti dhalatanii-guddatan gadi dhiisuun, Biyya Oromoo keessaa bakka biraa qubataniiti argamu. Yookaan immoo biyya isaanii gaddhiisuun addunyaa mara keessa facayanii jiru. Kunis akka Oromoonni sagaleewwan godinoota biroo walirraa baratan taasisee jira. Kana irratti ida’amees buufanni raadiyoolee Afaan Oromootiin dabarsanii, gaazexoonni, kitaabeewwan, barruuleeni fi barrooleen (kitoobonni) waggaalee jedhaman kana keessa bayan Oromoo fi loqoddaalee Afaan Oromoo hedduu walbarsiisanii jiru. Mee kana ofuma keenya of-yaadachiisuuf, jechoota Afaan Oromoo kanneen waggaalee digdamman yookaan sanii olii baranneetoo amma qaama sagaleewwan duraan beeknuu taasifanne haa yaadannu! Ilaamee, anis shiikkoo wayii isin yaadachiisuuf, armaan gadittan waa isiniif tarreessa. Ammaaf jechoota shantama callaan kennee dabra:
sagantaa, sadarkaa, unkaa, hayyuduree, mataduree, hogganuu, durataa’aa, karoora, daangaa, maanya, hujulaa, bardhibee, kurnaala, jabajjii, balaliyaa, boongoo, barruulee, galaalchaa, ispoortessaa, fatansa, kashalabbee, torobbee, gasharee, ulaagaa, moggoyyaa, ammayyaa, gabaasa, qubee, birsaga, dimshaasha, olbaa, ijoo-dubbii, bashannantii, barroo, konkolaataa, qabxii, gimboola, fashaluu, finciluu, suukaneessaa, masaraa, jaallee, waajjira, dabalgoosii, hirmaata-dubbii, sabbuu, raayyaa, meeshaa, xinjiree, maamila.
Sagaleewwan kanaa olitti kennaman, jechaan kan waggaalee digdamman dabran kana keessa hubachuu dandeenye, sagaleewwan ennasuma lafa keessaa burqanii miti. Gariin isaanii durumaanuu, godinoota tokko tokko keessatti ni beekamu. Gariin isaanii immoo akka biraatti beekamu; yookaan jechoota Oromoo jiran irratti hundeeffamuun kan moggaafamani. Faakkeenyaaf: mataduree (mataa + dura + -ee), magaalmataa (magaalaa + mataa), moggoyyaa (moggoo + -yyaa), ammayyaa (amma + -yyaa). Karaa kaan immoo fakkeenyaaf, jechi boongoo jedhamu durattuu Macca Bahaa keessatti, inni oddoo jedhamu naannoo Tuulamaa fi Macca Bahaatti, sheekkoo-n faa immoo Oromiyaa Bahaatti ni beekamu.
Ergan kana isin yaadachiisee, mee amma gara sagaleewwan jedhamaniitti dabreen isiniif tarreessa. Ilaamee, akka sagaleewwan kun heddummaatanii isin hin nuffisiifneef, kutaa tokka keessatti sagaleewwan 25 callaatu isinii kennamu. Haatahu malee, harra isaanuma kanaa olitti kaafaman keessaan, kanneen bakka cufatti hin beekamne dursee kenna. Dabaleesoo, maddi sagaleewwan kanaa, jechaan kanneen ani walitti qabe irraa kan hafan, gaafan kutaa kutaan dhiyeessetoo hunda isaa xumureen isiniif tarreessa. Hubachiisa miiljalee (“footnote“) dhuma barreeffata kanaa irratti kennamanis mee ilaalaa!
JECHOOTA MOGGOYYAALEE
1) jirraa qotee (“bet, gamble“)
2) taqee siree, weeluu
3) gumbii togoogoo, seemma
4) shabalakee baaqilaa
5) harfa bubbee, shuula
6) maddee shiikkoo, xiqqoo/ xinnoo
7) koodee tiruu, haadhoo (nama garaa tokko keessaa baye)
hanshaaqa hara (“lake“)
9) kolluu gosa hantuutaa, ilaada (“mouse“)
10) micee bashbasha, bacaqii (“abundant, plenty“)
11) mittaa buusaa dhagnaa, hixinxima, mitika (“joint“)
12) shuummoo affeelloo, mulluu
13) tooree eeboo, bakara, shaanfoo, logaa
14) waafa bantii manaa, bantii, dikkoo (“roof“)
15) takkaantakkee nama shiikkoo, dala/ dila (“few people“)
16) oddoo dhayii, manduubee
17) makoodii bullaallaa, gugee, handarii, saphaliisa**
18) boongoo holqa, (“cave“)
HUBACHIISA MIILJALEE
* “Macca Boruu” jechuun Macca Bahaa jechuu dha. Kunis Macca isa Oromiyaa Waltajjii keessa, gara lixa- biiftuu jiraatu.
** Jechi “kurkuduu” jedhamu akka namoonni tokko tokko kaayanitti, hiikkoo “makoodii, bullaallaa, gugee, hadarii fi saphaliisa” miti. Hiikkoon “makoodii” faa Afaan Ingiliziitiin isa “dove” jedhamu yoo tahu, kan “kurkuduu” immoo isa “turtle dove” jedhamu.
*** Jechi “qambara/ qambarrii” jedhamu, jecha Afaan Amaaraa yookaan kan afaanota warra Seemii irraa dhufee miti. Kun jecha afaanota warra Kuushii ti. Sagaleen “xaafii” jedhamus akkanuma kan warra Kuushii ti. Isaan kanaa fi kanneen biroo Afaan Amaaraa karaa Afaan Agawoo durii durii ergifate.
**** Sagaleen “eessuma” jedhamu kun loqoddaalee Afaan Oromoo hedduu keessatti “obboleessa abbaa” duwwaaf oola. Garuu, bakka tokko tokkotti obboleessa haadhatiifis dhimma ittiin-bawu. Wanni uummataan dubbatamu hundi sirrii dha. Garuu, erga uummanni Oromoo garri irra-caalu kana addaan baafatee, isa kana baldhinaa fi guddina afaan keenyatii jennee, gargar-baafnetoo kaawwachuun mishaa taha. Waan hundaafuu mee kunoo: a) obboleessa abbaa = wasiila, adeera, abbeeraa (garuu, oggaa waaman wasiilee! b) obboleessa haadhaa = eessuma, abbuyaa (oggaa waaman eessumee! c) obboleettii abbaa = adaadaa (oggaa waaman adaadee!) d) obboleettii haadhaa = indootiyyaa, areeroo, haboo (oggaa waaman indootoo!)
Itti-fufa —!
Taammanaa Bitimaa gurree@web.de


text:
Paartiileen Falasxiin mootummaa tokkoome ijaaruudhaaf filannoo waliigalaa dhuma bara 2018 keessa geggeessuuf kan waliigalan tahuu, ibsa gamtaan guyyaa kaleessaa magaalaa Kaayiroo keessatti kenniin beeksisan. Ji’a dabre irraa jalqabee Hamaas fi Fatah dabalatee paartiileen Falasxiin hundi, waldhabbii isaan jidduu ture furuudhaaf Kaayiroo keessatti marii kan geggeessaa jiran tahuun ni beekkama.
Gamaa biraatiin ammoo komishiiniin filannoo Falasxiin, waliigaltee kana gammachuudhaan kan simatu tahuu ibsuudhaan, gamanumaa qophii kan jalqabu tahuu ibse. Komishiinichi Itti dabaluudhaan yeroo dhihoo keessatti marii paartiilee waliin eega geggeessee booda, guyyaa Filannoo kanaa ummataaf kan beeksisu tahuu ibse.
Comments
Loading...


text:
Manni hidhaa Qiliinxoo ibiddaan barbadaayaa jiraachuun isaa gabaafamaara. Sababa ibiddaa fi dhukaasaan namoonni 20 du’uu isaaniiti kan maddi garagaraa argisiisutti jiran. Hireen Ob.Baqqalaa Garbaa fi Oromoota biraa maal makka ta’e ammas hin baramne. Ibiddi kuni akkamittii fi eennuun akka qabate ammatti beekuun hin danda’amne. Mooraa mana hidhaa keessatti, ibiddaan duratti, dhukaasni yeroo dheeraadhaaf ture geggeeffamaa turuun isaas hubatameera.
Mana hidhaa Qiliinxoo keessa ob.Baqqalaa Garbaa fi hidhamtoonni siyaasaa Oromoo heddu akka jiran ni beekama.
Itoophiyaa keessatti ibiddi yeroo addaddaatti manniin hidhaa barbadeessaa ture. Baatii muraasa dura gubatiinsa mana hidhaa Ambootiin lubbuun hidhamtoota hedduu galaafatamte. Guyyaa muraasa dura ammoo naannoo Amaaraatti manniin hidhaa Goondarii fi Dabrataaboritti manniin hidhaa gubatan. Achittis lubbuu hidhamtoota hedduutu ibiddaan nyaatame.
Mudannoo kana duraan manniin hidhaa biyyattii keessaa akkamittii fi eennuun akka gubataa turan gama mootummaan wanti jedhame dhabamuun isaa mootummichi harka keessaa qabaachuu hin oolle gara jedhutti ummata geesseera. Tooftaa manni hidhaa gubate jedhuun lubbuu hidhamtoota siyaasaa baasaa jira shakkiin jedhus baay’inaan dhagayamaa dhufeera.
Lubbuu hidhamtoota Oromoo waaqni haa tissu jenne.


text:
Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Finfinnee Oromiyaa
Waxabajji 27,2018
Sirni Mootummaa abbaa irree EPRDF/Wayyanee gochoota jallataa uummatarratti dalaguu itti fufsiisuun gochanni tibba kana uummata nagaa irratti raawwataa jiru gocha farrummaa isaa kan saaxiludha. Gocha faashistummaan uummata nagaa qabu nagaa isaa booressanii qee’eerraa buqqaasuun kan addunyaa har’aa keessatti balaaleffatu uummata Oromoo irratti raawwatamaa jira. Gochaan kun hojiiwwaan isaanii kaleessaa kan dhoksaan ilma Oromoof Oromiyaa irra gahaa ture ifaan ifatti akka saaxilamu gochaa jira. Akeeka jallataa uummata waraanaan bituuf waraanaan bulchuu fuulleffatee kan jiru sirni waggaa 28 darban amaluma qabaataa ture dabalee Oromoo irratti agarsiisaa akkasuma afaan qawween bulchuuf akeekkatee hojiin agarsiisaa jira. Akeeka kana dura dhaabbachuun ilmi Oromoo kamuu akeeka halagaan mootummaan garboomsaa baafatee jiru dura dhaabbachuu qaba! Jenna.
Sochiiwwaan mootummaa EPRDFn durfamu maqaa sakattaa WBO jedhuun daangaa irratti waraana isaa bobbaasuun yakka ajjeechaa jumulaa uummata nagaa irratti gaggeessaa jira. Waraana dhaabbii uummata daangaa Oromiyaa irratti banamee jiruuf Oromoonni marti akka dirmachuun dhageettii addunyaan dhaqqabsiisu Qeerroo Bilisummaa Oromoo dhammata. Ajjeechaawwan Mootummaa faashisti EPRDF’n durfamu uummata nagaa irratti gochaa jiru kan balalaeffatamudha. Oromoon Oromummaa isaa qofaaf lafaaf qabeenyasaa gadhiisee shiftaa Mootummaa sirna nama nyaataa baqatee lakkisaa jira. Keessattuu dhiigni ilmaan Oromoo bakkoota akka Walloo Kamisee, Karrayyuu, Godina Gujii, Hararge Cinaksaan fi Wallagga Lixaa irratti tarkaanfiin Mootummaadhaan Oromoo irratti fudhatamaa jiru sirnichi amala bineensummaa isaa kan saaxiludha. Sirna ilma namaaf Bineensa ta’erraa kan eegamu hojiiwwaan isaan amma dalagaa jiran ta’uun hubataamaadha. Ajjeechaawaan kana cinatti haala suukaneessaa adduunyaa kana irratti ta’ee hinbeekneen ilma Oromoo gorraa’ani lubbuu baasuun yakkoota rifaasisoo gurraan dhaga’uun namatti ulfaatuu uummata irratti fudhachuu itti fufe. Akeeka jallataa itti jiru kana cinatti uummata nagaa dhorkatee daangaa irraa jeequmsa hammaataa uumuu biratti afaaniin uummata Oromoo waliif akka hindirmanneef arraba toluun akeeka isaa fuulleffachiisuutti bobbaa taasisuun isaa ammoo addatti kan balaaleffachiisudha.
Kana irraa ka’uun Qeerroo Bilisummaa Oromoo ilmaan Oromoo maraaf waamicha isaa haaromsuun uummanni akka waliif dirmatu gaafata. Ajjeechaa seermaleen lubbuun ilma Oromoo ajjeefamee akka ilmoo Hantuutaatti ilaalamuun miidiyaalee garaagaraan akka hingaabafamne shirri xaxamemmoo addatti addunyaa birattii balalaeffatamaa ta’uu Qeerroon hubachiisa. Kanumaan ilmaan Oromoo maraaf waamicha gadii taasisee jira.
- Qeerroo Bilisummaa Oromoo maraaf
Qeerroo aarsaan ati qabsoo Oromoo keessatti baasaa turte, hanga lubbuu ofii wareeguun Bilisummaa uummatakee Oromoof qabsoon ati gochaa turte kabaja addaa Oromootti horuu irra taree, addunyaan akka Oromoof Oromiyaa barutti sochii addunyaan kun fakkeenya addaa taasifatu gochuukee. Ammoo; sochiin walijaaruun uummataaf qabsaa’aa turteef kan galii isaa gahee hinjirree ta’uu siif ibsina. Sa’a ammaa kanatti ammoo; ardaan Oromoo boohichaaf watwaannaan jiraataa waggoota dheeraa dabarsee, yakka irratti yakka dabalataa seenaan nama gaafatu raawwachuudhaan gochaa ayyaalaallattoonni garbummaa Bilisummaa fakkaattu oomishuun uunmata gowwumsuuf sochiitti jiran uummataaf saaxiluudhaan, hojii garboonfataa ammayyaa kanatti xumura gochuuf akeeka afaan tolisaan adeemaa jiru dura dhaabbachuun qabsoo Oromoo qicaaf qircaa habashaa irraa eeggachuu biratti, qabsoo haqaa qabsoo Bilisummaa Oromoo, Mirga hiree murteeffannaa Oromoo irratti cichoomaan qabsoo gochuun akka sirna garboomsaa kanatti xumura goonu waamicha goona.
- Qote Bulaa Oromoof
Ilmaan Oromoo wareegamaa turaniif qabsoo karaa waraanaa baroota dheeraa dura taasisaa turteef baroota as dhiyoo kanattimmoo; karaa nagaa hiriira mormiin mootummaa nama nyaataa addunyaaf saaxilaa turte Qeerroo Bilisummaa Oromoo yoomuu kan si ajaa’ibsiifatuf si galateeffatudha. Kanaaf; itti fufsiisuun hanga yakki Shororkeessummaa maqaa ABOtiin ilmakee, barataakeef barattuukee, barsiisaakeef barsiistuukee irratti raawwataa ture iitti fufiinsaan godhamaa waan jiruuf seera daguuggaaf saamicha kee irratti fuulleffatee bahe mormachuun dura dhaabbachuu akka qabdu Qeerroon sii dhaama, akkasumas waraanaa irreef gaachanakee ta’e waraanaa Bilisummaa Oromoo cina akka dhaabbattu asumaan sii ibsa.
- Barataa Oromoof
Qabsoon roga maraan taasisaa turte, waamicha Bahaa Lixaa hanga Kaabaa Kibbaatti taasisaa turte kabaja uummatakeetti horuuf aarsaan ati kaffalte qabsoo uummatichaa keessatti qooda olaanaa kan qabu, akkasuma;egeree uummataa murteessuu keessatti qooddataa olaanaa ta’uu kee asumaan hubachiifna. Kanaaf saatii abbaaf haatikee daangaarraa imimmaan dhangalaasanii boohaa jiranitti, dhiiga Oromoo dangaarraa guyyuutirraa jigaa jiru kan si gaddisisuu qofaa utuu hintaane kan si onnachiisuun qabsootti si jabeessu ta’uu hubachuudhaan qabsoo gochaa turte hanga Bilisummaatti shiminaaf daddaaqa tokko malee akka itti fuftu Qeerroo Bilisummaa Oromoo si hubachiisa. Qabsoo roga maraan taasisaa turte jabeessitee akka itti fuftu kaayyoo qabsaa’otaa galiin gahuu irratti akka fuulleeffannoon hojjettu sitti dhaammata.
- Hojjetoota Oromoo aantummaa sabaa qabdaniif
Kanneen mooraa diinaa keessatti qabsoo saba keessaniif tattaafataa turtan bifa addaan Qeerroon galateeffataa, sochiin isin gochaa turtan tumsi isin qabsoo Oromoof gochaa turtan saatii uummanni akkaan wareegamaa jiru kanatti jabaatee galma gahiinsa qabsoo xumura garbummaatti akka godhutti sochii akka jabeessitan isinitti dhaammataa, ilmaan keessan dila qee’eef qabeenya lakkisanii rakkinaaf kalaalamaa/kudhamamaa jiran ciina dhaabbachuun dirqama eenyummaan isinitti laatu ta’uu hubachiifna. Tumsa waraanaa Bilisummaa Oromoo WBOf gochaa turtan dachaa akka jabeessitanii xumura itti gochuuf warraqtan dhaammata. Sagalee Mormii dhageessisuun balaaleffannaa ajjeechaa nurratti raawwataa jiruuf shorri sagalee keessaanii olaanaadha.
- Hojjetoota Mootummaa keessattuu Kaabinootaaf Kaadiroota Wayyaanee /OPDO
Qabsoo Oromoo keessatti akka jaarmiyaa keessaniitti danqa ta’uun waggoota dheeraa uummata Bilisummaa dheebotuuf walaba ta’ee dhalatee walaba ta’ee biyyasaa keessa socho’uu fedhu dura dhaabbachuun danqaa jabaa ta’uun, Oromoof Oromiyaa ofitti mufachiisuun waggoota jireenya keessanii dabarsitaniittu. Adeemsa waggoota 28 dabarsitan keessatti Oromoof qabsaa’ota Oromoo duuchaatti ABO abaaruun bakkanni jiru diinaaf saaxiluun Oromoo kumataaman galaafattanii harka dhiigaan nyaachaa jirtu. kana cinattuu maqaa ABO jedhuun ilma Oromoo obboleessaaf obboleettii keessan diinatti laachuun afaan du’aatti darbattanii irbaata irmii nyaachaa jiraachaa jirtu, akeeka kana itti fuftanii kan hojjechuuf jirtan jaarmiyaa sana keessaa eenyu akka taatan uummataaf Qeerroon addaan baasee isin beeka. Akeeka fokkataa kana itti fufsiisuun seenaaf eenyummaa ofii waliin awwaalamuu isinitti ta’uu hubattanii waan dabaa uummatarratti akka hindalagne Qeerroon dhaammata.
Maayii irratti, uummanni Oromoo marti, gochoota faashisti wayyaanee/EPRDF jala dhaabbachuudhaan qabsoo ofiitti xumura gochuun akeeka qabsaa’ota keenya ganamaa akka galmaan geenyu dhaammanna. Qabsoo ofii halagaatti hirkisuudhaan gaa’eela siyyaasaa seermalee gantoonni qabsoof galtuun taasisa jiran kan akeekaaf qabsoo Oromoo faana hindeemne, ilmaan gumaaf warra gumaatti uummata araarsuun gumaa wareegamtoota Oromoo bishaan lagaa gochuu irratti fuulleffannaan hojjetamaa jiru, yakkamtoota hidhanii seeraaf heera biyyatiin gaafachuurra bobaa ofii jala diina uummataa kaahatanii qabsoo uummataa tumsuun matumaa wal hinfakkaatu. Duuchaatti mootummaa EPRDF fi waayillan isaa uummata nagaa irratti lola bananii nagaa biyyaa booressun amala bineensummaa qaban calaqisiisuudha. Waan ta’eef bineensa biyyaaf uummata ofii daguugee bargaanfatee jiraachuuf dharra’u of keessaa baasuun Bilisummaa gonfachuuf qabsoon Fincila Xumura Garbummaa hanga Bilisummaatti bakka maraa finiinee akka itti fufu waamicha goona!
Injifannoon Uummata Oromoof
Gadaan Gadaa Xumura Garbummaati
Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Finfinnee Oromiyaa
Waxabajji 27,2018


text:
Seenaa Magarsa Badhaasaa (1892-1936)
Namni kun gaafa Oromiyaa, Tuulama keessaa Fichee Salaaletti maatii qote bulaa irraa dhalatu, bakka amma itti yaadatamu gaha jedhee kan eegee hin turre. Garuu, milkiin dhalootaa sun surra qabeessa ture. Bara 1892 Fichee Salaaletti maatii qote bulaa irraa kan dhalate, Magarsaa Badhaasaa nama biraa ta’e; seenaan isaan haga yeroo dhiyootti aguugamee ture.
Namni kun maqaa Abune Pheexiroos jedhuun namoota hedduu biratti beekamaa ture. Magarsaanis Badhaasaanis hin beekaman ture. Kun maaliif?
Magarsaa Badhaasaa Oromoo Tuulamaa irraa dhalate. Warri isaanii irraa dhalatanis gama abbaatiin warra Badhaasaa Guddaa jedhaman gama haadhaatiin ammoo warra Jaalee Masoo jedhamu. Maqaan isaanii jalqabaa Magarsaa akka ta’e himama. Ijoollummaadhanis gara kawaala Debre-Libaanos deemuudhaan baruumsa amantaa yeroo gabaabaa keessatti haala nama dinqisiisuun xumuruu danda’anu. Sana boodas yeroo sanatti iddoo hayyootni amantaa jiru gara kaaba Itoophiyaa, Gondar, akkasumas Gojjam fi Walloo deemuudhaan baruumsa afuurawaa qo’atanii turan. Bara 1908, Walloo iddoo Amaara Saayintitti waggoota sagaliif barsiisa nama turanii dha. Bara 1917 ttis sirni moloksummaa kawaala Dabra-Libaanositti raawwatameefi ture. Kawaalaa Gabr’ieelii Baatuu(Zuwaay) dabalatee iddoo gara garaatti naanna’anii barsiisa turan.
Godina Arsii Aanaa Zuwaay(Baatuu) Dugdaa Hora Danbal irratti kan argamtu godaambaa afuurawaa Debre Tsiyoonitti/Tullu Guddootti/ wangeelli isaan harkaan barreessan uffanni isaan uffataniifi Masqaliin isaan qabatachaa turan ammayyuu ni jira. Tullu Guddoon bara mootuu Yoodit Tabotni Tsiyoon waggaa 40 iddoo itti dhokattedha. Bara 1927 ammoo gara Finfinnee dhufuudhaan bataskaana Maarqoositti tajaajilaniiru. Phaaphaasota Itiyoophiyaadhaa bara 1929 yeroo jalqabaaf gara Masrii, Aleksaandariyaatti ergamanii muudaman keessaa tokko turan. Bara 1936 yemmuu Xaaliyaanin biyya keenya gabroomfachuuf manneen kiristaanaa gubaa, namoota ajjeesa turanitti qabsaa’ota mirgaa kadhannaadhaan gargaaraa turan.
Keessumattuu gara Salaalee deemuun qabsaa’ota Salaales kakasanii akka diinan morman shoora guddaa taphataniiru. Booda garuu diddaa bittaa gabrummaa Xaaliyaanii kanaan harka Xaaliyaanotaatti kufan. Erga qabamani boodas gara Giraaziyaanii Dhiyaatanii, abbootni murtee Xaaliyaaniitiin adabbii du’aa irratti murteessan. Isaanis “Ana irratti wanta barbaaddan raawwadhaa; ijoollee koo irratti garuu homaa hin raawwatinaa” dubbii jedhu dubbatan ture. Xaaliyaanotni uummatni akka Xaaliyaaniif bitamu nuuf ajajaa maaloo jedhanii gaafatan. Isaan garuu uummata walitti naaf qabaa jechuudhaan erga uummatichi wal gahee booda “An egaa warra gita bittoota kanaaf akka hin bulle nama keenya dhiisaati lafa kanayyuu hidheera” jedhanii gara kuteenyan dubbachaa turan.
Murtiin du’aa kunis hatattamaan guyyaa walakkaa keessatti akka raawwatu ta’e. Yemmuu kiisii isaanii keessa baasanii sa’aatii ilaallatan sodaan tokkollee irratti hin muldhatu ture. Haa ta’u malee abbaan murtii inni murtii du’aa isaan irratti kennaa ture yemmuu murtii dubbisu ni hoollata ture. Isaan garuu murtiin du’aa kun homaa itti hin fakkaatne. Yemmuu ajjeefamuuf ka’anittis fannoo baafatanii uummata eebbisan. Kitaaba Qulqulluu harkaa qabanis ni dhungatan. Namoota murtii du’aa irratti dabarsaniifis ni kadhatuuf ture. Gamoon jala dhaabatanis barbaadamee fuula isaanii ummatati garagalchanii dhaabachiisan. “Fuula kee akka uffisan ni barbaaddaa?” jedhamanii gaafatamnaan ‘kuni hojii keeti’ jedhaniin nama isaanitti haasawuun.
Naannoo addaba’aaba’ii Birbirsa Goorootti(Piyaassatti) gamootti hirkisanii dhaaban. Yeroo kana loltoonni saddeet qopheedhan eegaa turan saddeettanuu yeroo tokko qawwee itti dhukaasan; garuu dhukaasa saddeettaniinuu du’uunsa shakkan. Yeroo kana du’uuf dhiisuu isaanii adda baasuuf hakimni waamame. Akka lubbuun keessa hin baane mirkaneesse hakimtichi. Sana boodas itti deebi’anii shugguxiidhan yeroo sadi mataatti dhukaasanii ajjeesan. Yemmu kuni hundi ta’u koloneelli isa ajjeesisaa ture sun uummatni dirqamaan akka harka dhawu/rukutuuf taasisaa ture.
Reeffa isaanis namni akka hin agarreef Finfinneedhaa baasanii bakka namni hin agarretti awwaalan Xaaliyaanonni. Ummati Finfinnees guyyaa sana guutummaan boo’afii oole. Siidaan yaadannootis bara 1947 Finfinneetti iddoo isaan wareegamanitti dhaabteef. Manni amantaa ortoodoksi bara Paatiriyaarikii Shanaffaa Abune Phaawuloos, waggoota 60 booda wareegamaa Abune Pheexirosiif aangoo qulqullummaa laatte.
Jaarraa si’anaa kana keessas mana amantaa Ortodooksii Tawaahidoo Itiyoophiyaa keessatti aangoo qulqullummaa kan argatan isaan qofadha. Taabotni maqaa isaaniitiin moggafames Salaaletti argama. Abbaa dhugaa ta’uudhan yemmuu warri biyya bulchina jechaa turan guyyaa rakkoo kana uummata gatanii dheessanitti, isaan garuu ummata isaanii waliin du’uu filatan.
Siidaan isaanis Finfinnee Piyaasaa/Birbirsa Goorootti argama. Kanana dura yeroo gabaabaaf sababa ijaarsa daandiitin ka’ee kan ture, yoo ta’u Guraandhala bara 2016 iddoo isaatti kabajaan deebi’eera.


text:
Filisxeem iyyannoo miseensa Manamurtii Yakka Idiladdunyaa isii taasisu mootummoota gamtoomanitti galfatte. Iyyannoo kana kan galchan ambaasaadara Filisxeem Motummoota Gamtaa’anitti ob. Riyaad Mansuuriidha. Iyyannoon kuni fudhatame Filisxeem miseensa Manamurtii Yakka Idiladdunyaa taate taanaan, himannaa yakka woraanaa Israa’el irratti banuuf deemti jedhama. Miseensummaan mana murtii kanaas adeemsa quphachiisuu Israa’el ummata yahuudaa dachii Filisxeem irratti geggeesitus afoo dhaabachuuf isii kan gargaaru ta’uudha kan himamaaru.
Perezidaantiin Filisxeem Mahmuud Abbaas seensa woggaa harawaa kana irratti iyyannoo Mootummoota gamtoomanitti ergame kana kan mallatteesse.
Iyyannoon kuni fudhatamee Filisxeem miseensummaa argatte tanaan, Mannimurtii Yakka Idiladdunyaa yakka dachii Filisxeem irratti Israa’eliin raawwatame qorachuu danda’a. Waa’ee barbaachisummaa miseensa ICC ta’uu kana Mansuur yoo gabaastotatti dubbatu, ‘ kuni tankaarfii baay’ee barbaachisaa ta’eedha. Filannoo nuti kanniin harka Israa’elitti dachii Filisxeemi irratti dhumaniif haqa barbaaduuf hordofaa jirruudha’ jedhe.
Iyyannoo kana qabattee Filisxeem gara Mootummoota Gamtoomaniitti qajeeluun isii Ameerikaafi Israa’eliin aarseera. Miseensonni paarlaamaa Ameerikaa tokko tokkos Filisxeem daandii kana irratti bobba’uun kan isaan rifachiise ta’uu ibsanii, gargaarsi Filisxeem Ameerikaa irraa argataa turtes balaa irra bu’uu kan malu ta’uu akeekkachiisaniiru. Sodaachisaan Ameerikaa kuni dhugaa ta’a taanaan Filisxeen Doolaara Ameerikaa kuma 400 bifa gargaarsaan woggatti argattu dhabdi. Sodaachisa gargaarsa dhaabuu kana irratti sagalee isaanii olqabatanii kan dhageessisaa jiran heduun isaanii miseensota partii Ripabilikaaniiti.
Mootummoonni Gamtoomanii iyyannoo 16, isa miseensummaa ICC gaafatus dabalatee, miseensa mallattoolee ykn wolii galtee biyyoonni addunyaa heddu mallatteessan mallateessuu Filisxeemiin dandeessisu galfachuu isii ibse. Iyyannoon Filisxeem kuni ragga’uun duratti gadi fageenyaan kan ilaallamuu qaba. Dhumni iyyannoo kanaa beekamuuf yoo xiqqaate baatii lamaa eeguun dirqama, akka ibsa Mootummoota Gamtoomaniitti.
Akka angawaa Israa’el maqaan isaa akka tuqamu hinbarbaanne tokkotti, Israa’el adeemsa Filisxeem kana afoo dhaabachuuf fedhii kan qabdu ta’uu ibseera. Akka angawaa kanaatti Israa’el ykn lammiiwwan isii angawoota Filisxeem mana murtii Ameerikaatti dhihessuu irratti yaadaa jirti. Kunis himannaa lammiiwwan Israa’el hedduun rukuttaa hidhattoota Filisxeemiin lubbuufi qaama isaanii kan dhaban himannaa jedhuun.
Miseensummaan Filisxeem kuni mirkanaaye taanaan Manni Murtii Yakka Idiladdunyaa miseensota/biyyoota 123 ufkeessaa qaba jechuudha.


text:
Qabsoo Bilisummaa Oromoo fi Waraana Gaanfa Afirikaa
Abbaa Maccaa D
Qabson Bilisummaa Oromoo(QBO) bifa hammayyomadhaan erga jalqabe wagga shantama lakkofsiisera. Gannoota kana cufa keessatti, ilmaan Oromoo qaqaroon kumataa heedduudhan wareegaman, qama hir’atan, qee’een itti diigame, qabeenya itti barbaada’eera. Nama Oromoo qulqulluu ta’ee goodannisaa ykn madaa kan of irra dhabee jira natti hin fakkatu. Waraana Bilisummaa Orimoo(WBO) fi Dabballee ABO kuma afurtama ol(40,000) mootummaa cee’uumsa seene keessaa namni lubbun hafe jiru heedduu heedduu xiqqadha. Irraa caalaan isaani lola mootummaa cee’umsaa sana booda ta’een wareegaman.
Bara 1993 boodas, Oromoon wareegama hadha’aa dhandhamatama jira. Addatti 2014 kaasee duulli qinda’a fi dhawata guutummaa, Oromiyaa irratti taasiifama jiru addunyatu beeka. Tarsiimoo fi tooftaa addan 2017 guutu osoo addaan hin citin warannii qinda’aa fi dhawata daangaa Baha, Kibba Baha, Kibba, Kaabaa fi darbe darbe Dhiha Oromiyaa irratti deemsifama jira. Giddu galeessaa(Badda Oromiyaa) irran immo hidhaa, ajjechaa, reebichaa, saamichaa fi gara balesseuti human tika Adda Bilsabaasa Ummata Tigiraayi(ABUT)n geggeffama jira. Duula kana keessatti Oromoota kuma dhibba torbaa oli(700,000) qee’e fi qabeenya isani irra buqqisani man-dhabde taasiisan. Namoota kumatama baay’ees ajjesan. Qabeenyii lakkofsii isaa hin beekamne heeddun barbadeessan fkn oiruu fi mannen jireenya ibiddan daaressan, kaan immo saaman. Waraana kana keessatti biyyonni olla Oromiyaa; Jibuutii, Sumalee Laandii fi Sumaliyaa karaa garagara qooda keessa fudhatan. Kanaaf ragaan waa heeddutu jira. Isaan keessa murasi: waraqaa ragaa boji’amtootaa harkatti qabame faadha. Waraqaan raga waraana boji’ame kunis sab-qunnamtii hawasaa kana gubbaa naannefama ture.
Dubbatan Mootummaa Naannoo Oromiyaa(MNO) ob. Addisuu Araggaas Raadiyoo sagalee Amerikaa irratti ifa fi bilisaan waranni qinda’an boji’ame kun biyyota Afaan Sumalee dubbatan keessatti leenji’ani duula kana kaasan dubbate ture. MNO waraana kana irra ka’un ejjennaa siyasaa isaani jijjiruuf ijjibani ille hamma ammatti murtoo irra hin ga’in jiru. Dhabbati Dimokiratawaa Ummata Oromoo(DHDUO)n akka jaarmiyaa siyaasaa Oromootti ejjenna dhaabbata dhabudhan QBO fi ABUT giddu furguggee xabachaa jiru. Amajjii 2018 kanatti ammo tooftaa fi tarsiimoo addatiin ABUT sadarkaa garaagaratti waranaa kaasuuf deemaa waan jiru fakkata. Kanaas muddama keessa jiraan irra ka’un QBO hundetti googsuuf abbala jiru. Tarii yoo lolli kun dhugoome kan ittin QBO dhabamu osoo hin taanee ABUT dhabamtu ta’a.
Adda Bilisabaasaa Ummata Eritiriyaa fi Adda Bilisabaasaa Ummata Tigiraay
Battala QBO hudhee morma isa qabutti ABUTn gaafa mara Adda Bilisabaasaa Ummata Eritiriyaa (ABUE) ykn Shabiat hadheessa ture, bara1998 kaase. Isa dura jaala qabsoo turan. Lolli ABUT fi ABUE giddutti kan maddeef seenan isa gadi fagoo ta’u ille olantummaa Nama Afaan Tigirinyaa dubbatu Baha Afirikaa keessatti dhugoomsu ture. Anatu sirra humnaa fi gita itti qaba keessa dirreetti wal-baafatani. San booda lolichi qabaa isaani keessa ba’e akka hin furamnetii gudunfame jira. Wal-dorgommin sun lolaa kaasuu bira darbe wal-kuffisu ykn wal-dhabamsiisu ta’a jira.
Kanaaf gaafa mara ABUTn rakkoo keessaa isaa fi Qabsoon Saboota cubquurfamoo isarran ga’an hunduumaaf ABUE yakka.Yeroo adda addaatti humna fi dandetti wali dirretti ba’ani walitti agarsisunis inuma jira. Yoo xiqqate waggatti lolli daangaa ABUT fi ABUE irratti yeroo tokko ni adeemsifama. Waraana sadarkaa garaagara fi meeshaa waraana jabaanaa biyyaattin qaba jettu dhibbantaa sagaltama(90%)tu daangaa Tigiraay irra qubsiifame jira. Baajatii biyyaattis walakkaa ol waraana ABUTf ramadama. Hospitaala, dirre leenjii fi maashinoota waraanaa addaa addaatu daanga sanarratti ijaarame jira.
Yeroo garagaraatti ABUT lola kaasuuf ABUE irra sababa barbaada jira. Bara 2016tti lolli yeroo gabaabaaf jalqabe adda cite. Kara mana maree nageenyaa addunya qoqobbitu ABUE irratti tuulama jira. Mootummootaa fi biyyota Baha Afirikaa keessatti isaan jibbisisuuf ijjibata dhuma ABUTn godhe keessa inni ijoon, Intergavernmantal Asocation on Developmant (IGAD) keessa dhiibani moggassun baasan. Kanaaf ABUE biyyota olla akka Jibuutii fi Sudan wajjin dhibde daangarra isaan qaban sadarkaa guddatti ol kaasuuf ABUTn tattaffi jabaa gocha jira. Shira kanaas kara wahillotan isaanitin gama Araba legue galchani akka ABUE ija shakkin ilaalamu ykn rakkisuu irratti halkaani fi guyya ABUTn tattaffata jira. Lola ABUEn daangaa Jibuutii fi Sudan irra qabu harka lafa jalaan kan kakaasu ABUT dha. Odeeffannoo isaas kan addunyaatti tamsaasu ABUT fi wahillan isaaniti.
Shira kanaanis waggota kudha shanif haala mijata ittin sochi siyaasa Godinicha to’atan ummatani turani. ABUTn sochii mormitoota isaa fi humna tika ABUE biyyota olla akka Jibuutii, Sumalee Laandii, Sumaliyaa fi Kenya keessan to’ata jira. Kanaaf sochiin galanaa Indiyaatii hanga Chad ABUT dhan to’atama ture waggota kana maraaf. Kana irra ka’uun qabsoon sabootaa keessattu qabsoon hidhannoo dadhabuu bira darbe jiraachuun isayyu shakkama dhufe. ABUEnis akka humna hin qabnef mo’ametti amanama dhufe. Moormitootni ABUT fi humni tikaa ABUE marfama jaba kanaa keessatti ijjibatani ille waggota kana mara keessatti cabsani ba’u hin dandeenye. Muuxannoo fi Gaaddisa Garbummaa ABUTn Baha Afirikaa irra dhaabe gadi fageesse xinxaaluudhan Addi Bilisummaa Oromoo (ABO) tooftaa fi tarsiimoo QBO 2011tti haaressuuf dirqame. QBO bara 2002 kaasee fincila Diddaa Garbummaa ( FDG) godinoota garagaraatti jalqabe sana jaarmiyaatti ol guddisuun QEERROO BILISUMMAA OROMOO (QBO) hundesse. QBO qabsoo hidhannoo maleyyii moora barnootaa cufa keessatti fininsu egalan.
ABUTn waranaan biyya waan dhuunfateef afaan qawwee malee qabsoo hidhanno maleyyii(QHM) hin beeku. Kanaaf QHM ABUT keessattis ta’e godina Baha Afirikaatti jijjirama siyaasaa fida jira. Kanaaf ABUE fi QBO dukkana hamaa ittin marfaman sana keessaa dhidhitatani as ba’a jiru. Harra ABUE michummaa fi malalafannoo biyyota baayyee argitee hin beekne argachaa jira. QBO sadarkaa abdachiisa irra ga’e jira. Qabsoon Oromoos dhimmota addunyaa kana ta’e gola mootummota gamtoomanitti mari’atama jira. Kana cufa kan fide tooftaa fi taarsiimoo haaraa QHM Qeerroon as baase dha. Sadaarkaa harra QBO irra ga’e irratti ABUT murtoo egeree isa murtessa jedhe yaadu murtessuuf deema jira. Innis: 1 ABUE wajjin araaramani bakka isaani 1991tti deebi’ani nagaan walin jiraachu. 2 Yoo ararri dadhabame ABUE ango irra buuasani jaarmiyaa bira bakka isaa buusani haariroo yeroo bosonaa fi firumma dhiigaa Eritiriyaa wajjin qaban cimsachu.
Tarsiimoo kana kan dhugoomsaan koree tokko qindessani jiran. Irra heeddun miseensoota koree kanaas qabsa’oota ABUT gameeyyi amma soramarra jiraanif namoota firumma dhiiga hoggantoota ABUE wajjin qaban faadha. Eritiriyaa kan bakka bu’anis koreen namoota murta’a qabu, Finfinnetti tolfamera. Jilli jalqaba Sadaasa 2017 hotela Aksu Finfinnee jirutti wal-ga’ii qabate ture. Jilli bira biyyota Arabaa keessatti akka wal-argu murta’era. Sana booda jilli dhalattota Eritiriyaa fi Tigiraay qofa biyyota Dhihaa keessatti akka wal-mari’atu karoorse jilli Finfinne sun. Araaraanis ta’e waraana ABUE wajjin wal-ta’u ykn dhabamsiisu ejjenna jedhu dhalattotni Ttigiraay itti wali galaniru. Gama ummata Eritiriyaan waanti ifa ba’e dhibu iyyu heeddun isaani quba qabu. Keessattu investeroonni fi dureeyyin Eritiriyaa Shaggari fi Baha Afirikaa keessa jiran akka yaadatti waan deggeran fakkata.
Misirii fi Sudan
Misirii fi Sudan hariroo fi dhibdee heeddu of keessa qabu.Sudan kolonii, Misir jala turte. Amantii tokkicha qabu. Waliif olla dha. Yeroo rakkinaa fi ballinatti wal-waammatu. Daldala, investimeentii fi hayyota siyaasaa fi amantii waloo qabu. Waanti, Misir keessatti ta’u, Sudan keessatti ni mullata. Wanti, Sudan keessatti ta’us, Miris keessatti dhiibba umu qaba. Laman isaani iyyu Arab Legue keessa jiru. Wanti biyyota kana laman keessatti godhamu biyyota Arabaa keessatti dhageetti qaba. Hata’u iyyuu malee wal-dhibdees ni qabu. Innis dhimmaa daangati.
Sudaan yeroo baay’ee Misir daangaa koo sarbitee jechuun himatti. Misir lafa qonnaa fi gabbataa barbaacha gara kibbatti gadi buutee daangaa, Sudaan biyya ishee keessa olfatti. Kanaas kan, Misir gochuuf dirqamtuf dhimma jirachuuf dhabamuti. Biyyi Misir gaammojjii hamaa sana keessaa teesse ummata ballaa qabdi. Kanaaf, Galaana Abbayyarraan gara kibbatti lafa ,Sudan qonnaaf mijatu fudhachun ishe waanuma jiru. Sudan michota, Misirii, Amerikaa fi Isra’eelis ni jibbiti. Kunis dhibde biraadha. Misiriin ammo, Sudanifis Israa’eelifis olladha. Amerikaan biyya, Sudani fi Israa’eel giddu jirtu fi seenaa qabeetti kana heedduu jaallati. Sabaabin isaas biyya durii seenaa qabetti ta’uu ishee fi ollummaa, Israa’eeli wajjin qabachuusheef malalfatti. Biyyonni ollaa isheeti kana waan, Misiritii inaafaan fakkata. Sudan hariiroo ishee 1980 keessa ABUT fi ABUE wajjin cimsatte. Keessattu lola dhumaa ittin ABUT fi ABUE dargii kaaba Itiyoophiyaa keessa dhabamsiisan sana dura 1990tti Sudan, ABUE fi ABUT wajjin wal-ta’insa tokkorra ga’an. Kanaaf lola isa dhumaa sana keessatti waraanni Sudan qooda fudhatera. Keessattu taankii fi makinoota waranaa; rasaasa furgugissaan kan oofa ture waraana Sudan ture. Mashinoota gurguddaarras kan dalagaa ture humna tikaa fi waraana Sudan ture. Konkoolattotaa waraanaa fi taankiin ittin
Dargiin haleelame heeddun isaa kan Sudan ture. Sadarkaa sanatti mootumma lamatu kufuuf kerkeraa ture akkuma harra kanatti. Mootummaa Sudani fi Mootummaa Dargii jechudha. Yoo moormitootni Dargii milka’ani Dargii barbaadessaan mootummaan Sudan angoorratti hafa. Yoo mormitootni Sudan; Addi Bilisummaa Ummata Sudan (ABUS) milka’ee immo mootummaan Sudan kufe Dargiin angoorratti hafa. Mootummonni laman iyyu angorratti hafuuf waraana isaani moormitoota keessa makani walitti boobbasaa turan. Dargiin waraana isaa ABUS keessa naqee hamma Kurmuu fi Giizanitti deeme ture. Garuu halellaa WBOn Asoosa irratti fudhaten daareffame of duuba deebi’e.
Bara 1998 booda ammo hariiroon Sudani fi ABUT jabaaacha jabaacha dhufe hamma sadarkaa waraanaa fi tika isaani adda baasun rakkisaa ta’a jira. Kanaas ABUTn sodaa ABUE irra qaban irra ka’ani Sudanif lafa ta’u bira darbani Albashiriif hamma ICCtti falmaan ga’e jira. Lafa sagaleen mootumma Sudan hin dhaga’amnetti kan anga’oota Sudanif falmu ABUT dha, keessattu biyyota Dhiha fi Afirikaa keessatti. Injifanno waranni ABUTn lola 1998 ABUE wajjin godhe keessa ille humni tika, Sudan shora xabatan akka qabantu himama. Innis waraanni ABUT, Sudan keessaan daangaa, Eeritiriyaa cee’ee duubaan waaraana ABUE, Baaddimmetti dahanno akka salphatti hin diigamne tolfatte kara salpha injifate.
Tooftaa waraana sana kan qindeesse humna tikaa, Sudan jedhani namoonni seena lola sana beekan natti himaniru.Osoo akkas ta’u baate ABUE injiffachuun waan hin yaadamne ture. Bara 2015 gaafa waraanni moormitoota, Mollaa Asgadoom’n hogganamu ABUT tti gales daangaa Sudaanrran cee’aani. San booda waraanni ABUT daangaa Sudaani fi Eritiriyaa gidduutti isaan simate biyyatti isaan galche. Wal-amantaan daangaa, Sudani fi Eritiriyaan walin qabaan laaffachaa dhufe. Erga 1998tti waranni ABUT daangaa, Sudan irran, Eritiriyaa seenee waraana ABUE duubaan itti dhufe marse injifate boda ,Sudani fi ABUT wal-abdachu jalqaban. Sudanis waraana ABUT abdacha dhufte, Mirsirin ofirra qolachuuf. ABUTn ammo lafa gabbata qonnaaf mijatu Gondar irra mure, Sudanif yeroo adda addatti kenna jira. Mootumman Sudan harra, Kaaba Dhiha Gondar qote ummata isaaf miidhaan nyaata dhi’essa jira. Kanaaf waranni, Mootummaa Sudan Kaaba Dhiha Goondar keessa qubsifame jira.
Waraanni ABUT daandima sanarran, Sudan keessan ABUE to’ata. Bara 2011 kaasee wal-dhibdee yaada sadarkaa garagaratti ABUT fi Misirii giddutti guddachaa waan dhufeef, Sudan ijjenna ABUT deggeru sadarkaa murtessatti ol dabalte jirti. Biyyonni Arabaa fi ABUEn dhiibbaa irran ga’uuf yaalan ille, Sudan ejjenno ishee ABUT deggeru irra duubatti deebi’a hin jirtu. Kanaaf dhibden, Sudani fi Misirii giddu ture dabalaa dhufe sadarkaa murtessarra ga’e jira. Mootumman Misirii, dhimmi “ Galaana Abbayya dhimma jiraachuu fi dhabamuti” jedhe ture. Sadarkaa kanattis, Sudan ABUT deggerte. Garuu ABUE fi Misiriin harka lafa jalaan waan wal-deggeran fakkata. Sabaabiin isaas humni qillenssaa Misirii Galaana Diimaa irra qubsiifame jira. Misiriin ABUE of duratti ilaala ABUT waraanuuf waan deema jirtu fakkata. Sudan ABUT abdatte Misiriin of irra qoluuf waan kakate fakkata.
Kana cinatti ammoo harkii mootumma Turkii fi Arab Imiret lamaan isaani duubaan gaaddisa’e mullata. Ifatti waranni hin labsamin iyyu male biyyon walif olla kun arfan walin garreffacha jiru. Waraanni Misirii bara 2016 keessa Barbaraa qubsiifame yeroo turetti, waraanni ABUT Sumaliyaa keessa turee hamma Kisimayyotti badi bu’e sochii Galaanarra egale ture. Yoo saffisa isa hirrisee boodatti waan deebi’e fakkate iyyu waraanni lafa jala naanna’aa jiru kun dhowun isa hin hafu. Akka amma arga jirrutti ammo dhiheenyatti waan dhowu fakkata. Waraanni kun gama hundumaan QBO irratti hirkataa jira.
Sabaabin isaas ABUE akka haaratti michuu QBO erga ta’e wagga digdama(20) lakkofsiisera. Baroota kana cufa hogganni, caasaan jaarmiyaa, leenjiin waraanaa, siyaasaa fi dabballe ABO Eritiriyaa keessan socho’a jira. Biyyota Afirikaa keessa lafti dhaabatani waa’ee QBO haasa’an dhibetti, Eeritiriyaan olma hamma kana ga’u QBOtif olte. Galanni Abbayyaa Misirii fi ABUT irratti wal-dhawuuf walin garreffatani ille dhibbantan saddetamni(80%) lageen Oromiyaa Dhihaa keessa itti ya’u. Misiriin kana sirritti tolchite beekti. Kanaaf Galaana Abbayya ilaachisee wal-ta’insa jalqaba,Oromoo wajjin gochuuf yaada waan qabdu fakkata. Oromoon humna murteessaa Godina Gaanfa Afirikaa ta’a dhufuun isaas shora xabacha jiru qaba.
Kanaaf haaloota naannoo isatti saffisa guddan tata’a jiran kana ilaale, Oromoon ejjennaa isa gar-tokkotti luccesse cichominan qabsa’u feesisa. DHDUO waanta deema jiru kana gamnummaa fi abshalummadhan ilaalani ejjenno isaani sirreffachu male giddu gidduu xabachuun kun waan deemsiisu hin fakkatu. Ejjenno isaani ifaan ifatti beeksifatani hin socho’u didurra akkuma ganna darbe gara hiru taanan bala guddatu isaan mudachuuf ta’a. Akka amalaa fi jecha isanirra argaa jirrutti ABUT hoggantoota DHDUO caccabsite nyaachuuf deema jirti. Ummati Oromoos ammuma duri ille waan isaanif gara laafu hinfakkatu.Waanti baay’een akka isin itti miliqqee xabachaa jirtaan hin ta’u amman booda.
Xinxala Walii Galaa
Akkuman arman olitti xuxuquuf yaalee biyyoonni Afaan Sumalee dubbatan marti ABUT deggeru. Kanas kan isaan gowwomsa jiru tarsiimoo ABUT 1970mootaa fi abjuu soba Mohammed Said Barreti. Bara 1970 keessa yeroo ABUTn walabumma, Tigirayiif qabsa’aa turetti, ABUEn immoo walabummaa, Eritiriyaaf qabsa ture. Humnoonni kun laman immo mootummaa Dargii akka mootummaa, Amaraatti himatu turan. Kanaaf 1970 keessa, Said Barren abjuu walakkaa lafa, Oromiyaa murachuu abjoote. Innis yoo ABUEn, Eeritiriyaa muratee, ABUTn immoo, Tigiraayii murata.
Kanaaf, Amara wajjin saba, Itiyoophiyaa addan qooddana kan jedhu ture. Akka abjuu, Said Barre tti, Amarri saboota Itiyoophiyaa biroo fi Oromoo isaa Kiristiyaana fudhata. Said Barreen ammoo, Sidamaa fi Oromoo isa Isilaama hamma laga Hawashitti fudhata. ABUT abjuu soba kana, Said Barre dura ka’ani gargaarsaa heeddu hamma kana jedhame hin tilmaamane irra fudhatan. Said Barren tolatti, Moqadishoo ta’e daangaa, Sumaliyaa hamma laga Awashitti ballifachu abjoote. Sanaan booda ABO fi Ummata Oromoo yakkuu fi shira garagara irratti dalaguu jalqabe.
Gaafa sana ka’e hariiroon ABUT fi humnoota Afaan Sumalee dubbatan giddutti dhalate. QBO fi Ummata Oromoo ammo ija diinummaan ilaalun itti fufe jechudha. Harra yeroo nuti firummaa fi seenaa cunqurfamu keenya itti himnu namni Sumalee dhaggeffachu hin barbaadu. Iji isaani gammojjii, Sumaliyaa keessa taa’ee lafa gabbataa fi qonna baddaa, Oromiyaa ilaala waaan ta’ef. Kanaaf humnoota Afaan Sumalee dubbatan abdachurraa yoo sodannee nuuf wayya. Shira Addi Bilisabaasa Biyyoleessa Ogaden(ABBO) ABO irratti hojjetes dhaga’ama jirra. Yeroo Warri isaani ABUT wajjin lola Oromiyaa irratti labsan ABBO immo waan akka ABO miidhanitti Tumsaa Dimookiraasii fi Bilisummaa Ummattota (TDBU) ykn People Dimoctatic Alliance for fredoom (PDAF)jala mucucaatani osoo hogganni TDBU hin beekin Ginboot 7 jala galan. Bor iyyu hin amanaman.
Kenyan haala irratti hundefte deemti. Ta’us QBO irra sodaa qabu. Kunis Ummati Oromoo kitilatti lakka’amu Kenya keessa waan jiruf. Hata’u iyyu malee fagoo hin jiran. Sudan kibba yeroo dhihoodha as QBO deggeruu barbaaduu humna dhaban male. Kanas QBO malalfatani osoo hin taane rorro ABUT dadhabani. Misiriin mootumma Sudan kibba utubde angoorratti waan hambiftef wal-deggeru. Kan, Misir, Sudan kibba cina dhaabbatufis, Gaalana Nile Ugandaa, Tanzaani fi Burundii keessa madde, Sudan Kibbaa keessa qaxxa muree Misiritti ya’a. Kanaaf Sudan Kibbaa, Ugandaa fi Misir ejjenna tokko qabu dhimma Gaanfa Afirikaa ykn QBO irratti. Sadarkaa amma kanatti mootumman ABUT humna biyya keessaa keessattu QBOtin hudhame lafa dhawuf kerkeera jira.
ABUEn immo dhiibba alatin jechuun dhiibbaa ABUT, IGAD, Afirican Union( AU), Mootummoota Gamtoomani(UN) fi Amerika qoqopphi dinaagdeetin heeddu raafamte jirti. Hata’u iyyu malee biyyonni Araba tokko tokko akka itti arjooman inuman beeka. Garuu ga’a miti. Kana cinatti ABUT moormitoota tolchee Eritiriyaatti ol naqee waraanuuf yaalii yeroo dheera godhu ille hamma ammatti itti hin milkoofne. Kana booda waan dhufuu immo hin beeku. Garuu akka shakkitti wanaan quba qabu tokko; ABUT araaraan ykn waraanan ABUE diigee, moormitoota isaa Eritiriyaa keessa barbaadesse, mootummaa isaaf ajajamu Eritiriyaa keessa dhaabu akka fedhi qabu asi olitti caqasera. Kanaaf murni Eritiriyaa tokko ABUT wajjin kana irratti akka hojjeta jiru quban qaba. Qonadaaltootni ABUT duraani kanarratti hojjeta jiru.
Keessattu warri egereen Tigiraayi heeddu isaan yaadchiiftu tooftaa fi taarsiimoo kana qophessa jiru. Kan kanaaf isaan dirqee ammo QBO Amara biratti beekamti argachuu fi tumsa dabalachutu kanaf isaan kakase. Akka ABUTn yaadutti “gaaffin Oromoo gaaffii yeroo fi humnan ukkamfamudha. Rakko guddan mormiitoota Eritiriyaa ta’ani biyya keessatti hojjetantu rakko guddadha. Maddi rakko kana dhabbilee mormitu ABUEn jiraachiftuudha. Kanaaf yoo ABUEn bade ykn araaramani moormitooni ABUTs ni badu. Dhabbileen ABUEn jirachiftuu kun harkisoo Misir qabu. Kanaaf osoo isaan jirani rakkon biyya keessaa fi ala furmaata waaraa hin argatu”. jedhani amanu.
Yeroo QBO belbeltu ABUTn Yeroo dheeraadhaaf ABUE abara turan. Yeroo dhihoodha as immo Misiriin itti ida’aniru. Ibsa ejjenno deggertootni ABUT biyya Amerikaa baasaan keessatti, Misiriin balaaleffatani,Eritiriyaaf immo waamicha godhan. Kanaaf osoo hin jaallatin yeroo lamaffaaf ABUT fi ABUE lolatti seenuun isaani hin hafu. Sudan ABUT deggeruun waan hin olleef, Misiriin waraanicha keessa dhufuun hin hafu. Lolichi naanna’ee, Gaanfa Afirikaa walin ga’uu isaaf ani shakki hin qabu. Sabaabiin isaas ejjennan Oromoon fudhatu jijjirama guddaa Gaanfa Afirikaa irratti fida.
Garuu akkuma bara 1998 yoo Oromoon nan ilaallatu jedhe calliseef, rakko wal-xaxaa fi guduunfa hin furamnetu ta’a. Hamma ammatti kan ABUT jiraachise lola 1998rratti “Oromoon wal-hanyaattu maltu na dhibe” jechudha. Ammas Oromoon “Badda Jaarsoo ya laga Gibee waal hanyaattuu maltu na dhibe” jedhe gale rafa taanan badi isaa isa dhuma ta’a. Kanaafu Oromoon ammarra jalqabe ejjennaa isaa sirreffachuu fi QBO ganna shantama dura jalqabe saffisa guddan xumuru qaba. Rakkinni guddan, Gaanfa Afirikaa, QBO rarrate furmata male hafudha. QBO furmataa fi nagaa waaraa Gaanfa Afirikaati kanaafan jedha. Ammarraa qabe Oromoon:
- Tooftaa fi tarsimoon akka garagaritti yaadnu ille ejjennaa tokkicha qabaachu
- Waraanaa fi duula wal-kuffisaani darbuu kana keessa hirira tokkicha seenu
- Rakko keessa keenya, of keesatti mari’acha alagaa(diinaa) duratti Afaan tokkicha dubbachu
- Qabsoo hidhanno maleeyyii walitti fufiinsan guutuu biyyatti ol guddisuu fi saboota bira hirmachisu
- Qabsoo hidhanno fi wareegamaf of qopheessaa adeemu, dhumarratti hidhannon heedduu nu fayyaddi
- Dinaagdee, duubbee, leenjii sadarkaa adda addaa qabaachu
- Haariroo saboota garagaraa wajjin qabnu dabalu; tumsa fi malalfanno qabsoo sabota bira irra dabachu
- Keessaa fi alaan ABUT boqonna dhorgun hojii mana itti heeddumessu
- Yeroo waraanni alaan ka’u keessan waraana hamilee fi nagaa dhorguu biroo itti kaasu fi waarana biroo kaasu
- Hojii mana fi gowwomsa akka hidhamtootaa fi mana hidhaa lagachu, waan ABUT miidhuu fi hamile dhorgu cufa nuffi male halkaani fi guyya dalagun.
- Qondaaltootaa, ajajoota, miseensa tikaa fi waraana ABUT akka isaan lolicha keessatti ABUTtti garagalan gochuuf irratti hojjechu fi antumma saba fudhachisuun dirqama ta’a.
Abadan ABUT Diina Keeti Male Fira Siif Hin Ta’u.


text:
Oromoo: ሀዋሳ ላይ ሻሸመኔዎች ለጠ-ሚ ዶ-ር፡አብይ እና ለፕ-ት ኢሳያስ አፈወርቂ ባህላዊ የቁርስ ግብዣ አድርጎላቸዋል፡
Kuni kunoo cinaaksanitti way Oromoo tiyya OPDOn nu gurgurattee laata?
Cinaaksan today!
-Ji’a tokkicha kana qofa keessatti ilmaan Oromoo humna waraana liyyuu poolisii fi waraana ABUT/TPLF ajjeefaman:
-Warri OPDOn Nu Bilisoomsite, qabsoo hin barbaachiftu jechaa geerartan OPDO teessan kunoo laalaa.
#Lammaa_Magarsaa Obbo #Abdi_illee hawaasa keenya toorbaan kana keessa qofa nama 100 ajjeesse wajjiin finfinnee keessaa geeraraa jira.
#HARARGEE #GUJII #BAALE #BOORANA …fi Oromoon hundi Hubadhaa. OPDOn Yoomiyyuu Waan isii hin dhiiftu. Afaan gaarii isaan haasawan hindhagayinaa
-Cinaaksan_________43
-Baabbilee__________17
-Mi’eessoo__________23
-Gursum____________11
-Madda Walaabuu (Baale) ___13
-Gujii fi boorana_____78
-Dambii Doolloo——-1~WBUT
-Naqamtee————1~WBUT
-Boorana———-8
Total=195 gahee jira.
Namiin kun Faarah Maaliim jedhama ( former deputy house speaker of Kenya national assembly and member of parliament) siyaasa Itoophiyaa fi rakkoo oromoo gadi fageenyan beeka. Amma MM Dr . Abiyyi akka harmaan gadiitti gorsa. Utoo yeroo itti hin laatin Abdii Illee dafii ofirraa geggeesi kana achii midhaan iinni fidu danuudha jedha. Uummatn oromoos kana jedha ollaan keenyaas kana jedhuu. Gorsaa dhaga’uun gariidha.
OPDOn jaarmaa odeeffannoo funaanu (intelligence organization) hin qabdu. Bara dabres osoo odeeffannoo ummatarraa argannu irratti hirkannee lola guddaa Abdi Ileen banuuf deemu itti himnuu, Lammaan waakkachaa ture. Booda kasaaraan guddaan nama miliyoona tokko buqqaasee dhibbatamaan ajjeese sun nurratti raaw’ate. Ammas osoo waywaannuu torban dabre Jeneral Birhaanuun lolli daangaa dhaabbateera jedhe. Erguma inni dhaabbateera jedhee as yoo xinnaate nama 85tu ajjeefame. Ammas lolli kun hammaateet itti deema. Kora EPRDF as deemu irratti dhiibbaa uumuuf jecha jeequmsa guddaa uumuuf qophii xumuraa jiru. Abdi Ileen Itoophiyaa keessa qofa osoo hin taane biyyoota ollaattis Oromoota gooluuf maallaqa guddaa gadi naqaa akka jiru odeeffata gahaa qabna. Kan ammoo akkeekkachiifni MM mataa isaatti hin dhaabsisu. Saffisaan tarkaanfiin fudhatamuu baannaan balaa hamaatti deemaa jirra. Ummanni keenya kan daangaafi jiddu galeessaa qophaayuu qaba.
Jawar Mohammed


text:
Baga Nagaan dhuftan! Welcome!Herzlich Willkommen!
Labsa Kora bu’ureessaa
Nuti, miseensonni Kora Bu’uressaa Adda Dimokiraatawaa Oromoo (ADO) sochii politikaa Oromoo haaraya dhugoomsuu keenya labsina. Sochiin haarayni kunis, kan haqa Oromoo fi saboota Itophiyaa maraaf falmu ta’a. Tarkaanfiin fudhanne kun seenaa qabsoo bilisummaa Oromoo keessatti boqonnaa haaraya saaqa. Kana qofa osoo hin taane, empayerummaa Itophiyaa hundeedhaan buqqisee sirna federalummaa demokraatawaadhaan bakka buusuu akeekkata.
Sochii Oromoo haaraya kana oggaa bu’uressinu hubannoota irraa kaanu qabna. Sunis, Itophiyaan eega gaafa dhalatte irraa kaaftee mana hidhaa sabootaa fi sablammootaa ta’uu isee ti. Kanaaf, yoomillee caalaa dararamuun, salphachuun fi saamamuun Oromoo fi saboota biraa irra gahaa jiru dhaabbachuun barbaachisaa dha; ni danda’amas. Injifannoo akkasitti akka inni gumaachuufi kan nuti sochii haqa saboota hundaaf falmu bu’uressineef.
Ejjennaan nuti haqa namootaa fi saboota hundaaf falmuudhaaf fudhanne kun waan irraa maddu ni qaba. Sunis, dabni (injustice) bakka fedhettuu raaw’atamu bakka hundattuu haqa gaaga’uu hubachuu dha. Waan ta’eef, haqaa orma biraa, keessattuu kan ollaa, dagatanii kan ofii qofaaf qabsaawuun faayidaa waaraa hin argamsiisu.
Ejjennaa kana fudhachuudhaan, qabsoon hiree murteeffannaa isaatiif Oromoon geggeessu kan haqa namootaa fi saboota hundaaf falmuudhaaf isa dandeessisu akka ta’utti hiikaa haaraya kenninaaf. Hiikaa haaraya kana maxxanfachuun keenyas kan akeeku, qabsoo hogganummaa Adda Bilisummaa Oromoo jalatti geggeeffamaa har’a gahe haaluu keenya akka hin taane hubachiisuu feena. Akeekni ammaan booda qabsoofnuuf milkiiwwan hanga ammaa galmaawan irratti ijaaruudhaan seenaa qabsoo bilisummaa Oromoo keessatti boqonaa haaraya saaquu dha.
Empayera taatee hanga har’aa gahuun Itopiyaa, qabsoo Oromoonii fi sabootni cunqurfamoon biraa mirga hiree murteeffannaa isaaniitiif geggeessan haqa ta’uu mirkaneessa. Bara 1991 hogganni empayerichaa murna tokko irraa gama biraatti jijjiirame malee sirni empayerummaa hunden hin jijjiiramne. (bakkuma jira).
Sirna empayerummaa kanas, yeroo jalqabaatiif dhumaatiifis, buqqisuun ni danda’ama jennee amanna.Sunis,sirna federalummaa sab-daneessaa (multi-national) kan dhugaatti demokraatawaa dhugoomsuudhaanmirkanaawa. Akeeka kana hojiitti hiikuudhaafis, yaadootaa fi sirna bulchiifamoota ambatti (citizenship) jijjiiraman akeekna. Gaafa jijjiiramni akkasii dhugoome irraa kaasee, Itophiyaan biyya-waloo kan mirgootanagummaa, fi eenyummaa saboota hundaa wal-qixatti kabajjee mul’iftutti jijjiiramti.
Ejjennaan nuti Itophiyaa akka fedireshena sab-daneessaa demokraatawaatti caasesuudhaan bulchiifamoota ambatti jijjiiruudhaaf fudhanne kun ejjennaa (warra) mootummaa har’a sabakeenya cunqursaa jiruu ni faalleessa. Akkasumas, ejjennaa (namootaa fi murnoota) warra duraan saba keenya cunqursa turee ammas deebi’ee cunqursuudhaaf dharra’uu ni faallessa. Dabalees, ejjennaa humnoota mirga hiree murteeffannaatiif hiika biyya walaba dhugoomuu qofatti dhiphisan irraahis ni maqa.
Imaammatni mootummaan Wayyaanee akka party-tokkicha dorgomaa hin qabnetti of dhiheessuudhaan bara baraan aangoo irra turuudhaaf hordoftu waaraa akka hin taane amanna.”Iggitiin tokkummaa warraaqaa demokraatawaan ana malee hin jiru” jechuudhaan dabni iseen demokraasii fi federalummaa irratti hojjatu bakka hin gahu. Federalummaa-demokraasii-maleessa hojii irra oolcuudhaaf carraaqqiin Yugoslavia duraanii keessatti kajeelamee dhiiga hedduu dhangalaasuudhaan akka hoonga gahe oggaa yaaddannu imaammatni Wayyaanees haala fakkaataatti geessuudhaaf akka malu sodaanna.
(Warri) Mootummoonni hanga bara 1991tti Itophiyaa bulchaa turan ammoo sirna isaanii kan garaagarummaa eenyummaa humnaan dhabamsiisuudhaan ummattoota hundaayyuu saba Afaan Amaaraa dubbatu tokkichatti galchuudhaaf tattaafachaa jiru. Tattaaffiin kun dhiiga dhangalaasuudhaan alatti hojiitti hiikamuu hin danda’u. Dabalees, sab-boonummaa ni belbelcha malee, sirna jaalalaa fi wal ta’iinsaan wajjin jiraachuu isaan dandeessisu hin mirkaneessu.
Murnootni Itophiyaa bulchuu irratti bakka wal jijjiiran waan irratti walfalman danuu qabu. Akkasis ta’e ummatoota biyyattii mara, saba keessaa maddanis dabalee, akka bulchiifamaatti malee akka ambaatti fudhachuu diduu irratti wal ta’u. Dhibdeen politikaa Itophiyaa mirga ambummaa qoodhuu diduu keessaa madda. Waan ta’eef, hanga har’aa warri biyyatti keessa jiraatu hundi akkaataa biyyattiin itti caaseffamtee bulchiifamtu irratti murtii dabarsuu hin dandeenye. Murtii akkasii dabarsuun ammoo hundee mirga ambummaa ti.
Humnootni hanga ammaa Itoophiyaa bulchuu irratti bakka wal jijjiiran, waan hedduu irratti wal ha falman malee, haal-duree dhalli saboota biraa guutuudhaan politikaa Itophiyaa keessaa qooda fudhachuudhaaf malan murteessuudhaaf akka waan mirga guutuu qabaniitti of fudhatu. Haal-dureen mootummoonni warri duraan biyyattii bulchaa ture lafa kaa’uu mirga aadaa fiafaan saboota Amaara hin ta’inii haaluu dha. Ejjennaan isaanii kunis, mirgoota namoota kabajuudhaaf mirgoota saboota haaluun dirqii akka ta’uu akeeka. Warri Mootummaan amma biyyatti bulchaa jiru ammoo mirgoota saboota kan kabaju of fakkessaa mirgoota namoota fallessa. Ejjennaa jara kana lamaanii jabeessinee falmina.
Hegereen Oromoo, karaa ekonomy fi nagummaas, kan ummatoota Itophiyaa hafan wajjin hidhata qabaachuu amanna. Dabalee, walakkeessummaan qubsuma keenyaa fi gumaachii karaa diinaggee goonu, akka nuti qooda tokkeessaa fi demokraatessaa taphannu nu dirqa.
Ejjennaa Keenya:
1.Itophiyaan akka Federeshanitti Caaseffamuu Irratti
Ejjennaan irraa kaanu, tarkaanfiin bara 1991 booda Itophiyaa akka federeshana sabootaatti caasessuudhaaf fudhatame qajeelaa ta’uu dha. Fudhatamuun tarkaanfiin kanaa hammeenya yknarjummaa . Mootummaan Wayyaanee keessaa hin maddine, jabaachaa adeemuu qabsoo Oromoon sabootni cunqurfamoon biraa mirga hiree murteeffannaa isaaniitiif gochaa turantu dirqii taasise malee. ABOn Itophiyaa akka federeshan sab-daneessaatti caasessuudhaan daba empayerummaa keessaa maddan buqqisuun akka maluu irratti yaada dhiheessu irratti qooda murteessaa taphate. Garuu federeshana akkasii dhugoomsuun faallaa fedhii murna bicuu amma biyyattii bulchaa jiruu ta’e. Amma daba federeshana dhugaa hanqisan hundaa buqqisuudhaaf qabsoofna.
Federeshanni dhugaa mirgi of-bulchuu fi walii-buluun walfaana akka kabajaman dandeessisa. Akka amma jirutti garuu, sabootni Itophiyaa mirga of-bulchuus ta’e mirga waliin-buluu dhandhamanii hin beekan; dhiittaa Wayyaanee jalatti bulaa ganna digdamaa oliif jiraatan malee. Mirga of-bulchuu fi waliin-buluu hanqisuudhaaf, Wayyaaneen dursitee kittillayyoo filattee akka ummatni filmaata haqaa fi qajeelaa hin ta’iniin filan dirqiti. Ummatootni cufti filmaataa guutuutti demokraatawaa ta’een idda bu’ootaa isaanii akka filatan aanjeessuudhaan federeshanii dharaa kan mootummaa Wayyaanee kun akka hundeen jijjiiramu imaammatna.
2.Qabsoo Hiree Murteeffannaa Irratti
Maqaan Itophiyaa kan sirnaa Empayera Itophiyaa irraa gama Republika Ummataa Demokraatawaatti achi irraahis gama Republika Federaala Demokraatawaatti jijjiiramee jira. Oggaa jijjiirraan maqaa sirnaa kun mul’ate cufa, jijjiiramni politikaa adda addaa mul’atanillee mootummaan amma biyyattii dhaale akka empayera isaaniitti bulchuu hin dhaabne. Waan ta’eef qabsoon Oromoonii fi sabootni cunqurfamoon biraa mirga hiree murteeffannaa isaaniitiif gochaa jiran ammallee haqa.
3.Hojii Irra Ooluu Hiree Murteeffannaa Irratti
Nuti caasaa federeshanaa amma jiru irratti ijaaruu akeekkanna. Ta’uus, hir’inoota tartiibaa fi kaayyoo of-bulchuu fi waliin-buluu gufachiisan qajeelchuudhaan demokraasii fi federeshanni wal-faana akka dhugooman taasisuudhaaf qabsoofna.
Tartiibni akkasiis mirgi hiree murteeffannaa sadarkaa-daneessatti hojii irra ooluudhaan guutama. Kanas jechuun sabootni cufti filmaata guutummaatti demokraatawaa ta’een idda bu’oota isaanii filatanii Gumii Heeraa ofii fi kan walootti ergachuudhaan dhugooma. Gaafa sirni akkasii hojii irra oole booda, sirni federeshan dharaa ammaa kan dhugaatiin bakka buufama.
4. Tokkummaa Irratti
Namootaa fi mootummootni nu malee kan tokkummaa Itophiyaa hubatuu fi tiksuudhaaf qophii ta’e hin jiru jedhan ni jiru. Nuti ejjennaa kana ni mormina. Hanga ammaa hawaasaan amboota aangomanii waan hin dhalatiniif tokkumman ammallee hin uumamne. Akkuma jaarraa tokkocaalaadhaaf moyxaffatnee beeknutti, aadaa, seenaa fi afaan tokkicha qabna jedhanii lallabuun iggitii tokkummaa hin taane.
Imaammatni Wayyaanee kan ”nu malee tokkummaa warraaqaa fi demokraatawaadhaaf iggitiin hin jiru” jedhus ni haalla. Imaammatni akkasii bakka biraatti balaa guddaadhaan hoonga akka gahe waan beeknuuf. Akksumas misoomni osoo ummata hin hirmaachiifne kajeelamaa jirus madda tokkummaa kan biraa ta’uu hin danda’u. Waan ta’eef, nuti tokkummaa abbaa-biyyummaa (constitutional patriotism) n heeraatiin utubamuu maddisiisuun irra filatamaa dha jenna. Abbaa-biyyummaan heeraa ummatootni dhaabota demokraasii isaaniitiif amanamaa ta’uudhaaf fi isas farreen keessaa fi alaa irraa tiksuudhaaf murteeffachuu isaanii keessaa madda.
5. Mirgoota Ambummaa (citecenship) Irratti
Bulchiifamoota Itophiyaa hunda gama amba aangomaniitti jijjiiruudhaaf, mirgootni ambummaa hundi quudhamuu fi kabajamuu qabu. Haallan mirgi waliin-buluu fi of-bulchuu wal faana barbaachisaa ta’an jalatti, ambummaanis sadarka-daneessatti gadi dhaabbachuu qaba. Jechuun, namni hundi sadarkaa biyya-ofitti fi kan federalatti mirga ambummaa qabaachuu qaba. Mirgootni kana dandeessisanis warra itti aanu ta’u:
6. Qabeenya dhuunfaa fi mootummaa ilaalchisee
Mootumootni biyya Itoophiyaa olaantummaan bulchaa turanii fi jiran fedha dhuunfaa isaanii,bu’aa barbaadan argachuu fi waan yaadan tokko hojiirra oolfachuuf qabeenya dhuunfaa fi ummataa daangaa tokko malee itti gargaaramaa jiraatan. Haalli akkasii kun dhaabbollee fi qaamoolee mootummaa kan ta’an hunda ilaalchaa fi maalummaa isaaniitii alatti gara tajaajiltummaa wallootti jijjiruu barbaachiisa.
7. Diinagdee fi Hawaasummaa ilaalchissee
Imaammati hawaasummaa fi diinagdee murna amma aangoo irraa jiruu rakkoo fi hir’ina hedduu if keessaa qaba. Abbaa biyyaa lafa handhuurri isaa itti awwaalamerraa buqqisuu fi ari’uu, hiyyummaatti dabaluu, lafiicha ammoo qusannaa fi akka maleetti dhimma itti bahuudhaan akka barbadaahuu gochuu, lammiilee biyyaa wallaalumatti dabaluu ykn sirni barnootaa akka gadadamuu gochuu, dhukkubaa fi gadadoo biyyaa dhaalchisuu, mirga dhugeeffannaa fi amantii mulquu ykn hanqisuun imaammata murniicha amma aangoo if harkaa qabuu ta’ee jira.
Addi Demoraatawaa Oromoo (ADO) rakkoolee armaa olii kana hundaa sirreessuuf hojjetta. Barnoota hammaayyaa babal’isee lamiilee hundaan gahuu, diinagdee fi misoomaa walqixxummaa irraatti hundaawe jajjabeessuu fi utubuu, mirgaa fi namummaa fi mirga lammiilee eeguu fi mirkaneessuu, sirna saynsii fi barnootta hammayyaa irratti hundaawanii lafa misoomsuu fi qilleensa uumamaa eeguu, imaammata fayyaa qajeelaa diriisuudhaan dhukkubaa fi gadadoo wayyeessuu fi dhabamsiisuu, akkasumas mirga amantii fi dhugeeffanaa lamiillee loogii tokko malee walqixattii eeguuf kan danddeessisu imaammata diriirsuu if hujiirra oolchuu.
8. Waahilootaa fi fakkaattota keenyaa hiriirsuu ilaalchisee
Ilaalcha, imaammataa fi akeeka armaa oliitti tarreeffaman kana warra yaadaa fi akeeka walfakkaataa qaban biraan gahuu fi hubachiisuun, itti aansees tumsa waliin ijaarrachuun rakkoo siyaasaa fi laamsha’umma yeroo ammaatti biyyaattii takaalee jiru irraa furgaasee Itoophiyaa gara fuulduraatti akka tarkaanffachiisuu hin shakkinu. Kanas bakkaan gahuuf humnaa fi dandeettii qabnu hunda qusannoo tokko malee wareeguu fi gumaachuun, akkasumas dhaabboolee fi qaamolee ilaalcha keenya kana fakkaatu qaban hunda hiriirsuu fi tumsuun biyyaattii haala amma jirtu irraa gara dimookraasii haqaatti tarkaanffachiisu irratti jabinaan hojjeenna. Dhummarratti, humnoolee yaadaa fi ilaalcha nuti qabnu qaban hundi fi kan dimookraasii haqaa lammii isaanii gonffachiisuuf hawwan hundi dirmannaa akka nuuf godhan yaamiicha dabarsinaaf.
Yaamicha
Jaarmayoota Oromoo hundaaf
Cunqursaan jaarraa heedduu lakkaawatetti xumura itti godhuun irree tokkummaa gaafata. Garaagarummaa xixxiqqoo marii fi haasawaan furachuu danda’amu irratti humna keenna fixuu irraa of qusannee qabeenyaa fi yaada keenna tokkoomsinee akka injifannoon baanu ADOn waamicha isiniif godha. Dantaa ummata Oromoo dursuudhaan addaa addummaa xixiqqoo mariin furannee humna, qabeenyaa fi yaada keenna tokkoomsinee akka injifannoo waaraan fullaanu waliin hojjachuuf qophii tawuu keenna irra deebinee ibsina.
Ummata Oromootiif
Laamsha’iinsa qabsoon amma keessa seenne keessaa ba’uuf mul’ata haaraa, mala qabsoo haaraa kan si aangessu qabannee kaanee jirra. Akeeka si angessuuf karoorfanne kana dhugoomsuuf murannoodhaan daran qabsoo keenya haa finiinsi.
Bilisummaa fi Haqni dhugaan Hundaaf!
Kora Bu’ureessaa ADO
Bitootess 27 bara 2013
News and Current Affairs
Political Affairs
Human Rights
Oromo Communities


text:
(Madda Oduu ABO/MOA Bitootessa 13,2009) Bitootessa 8,bara 2009 Wallaga Horroo Guduruu ona Limmuu Galiilaa Ganda Qonnaan Bulaa saphiira meexxii jedhamu keessatti ummatni Oromoo gaaffii mirgaa fi abbaa biyyummaa kaasaa turan baroota dheeraaf mootummaa Wayyaanee irraa deebiin kennamaa ture,hidhaa,rrebicha ajjeechaa fi qabeenyaa samamanii biyyaa ariyatamuu waan taheef jibba roorroo kana irraa kan kaa’e ummanni jiraataa ona kanaa FDG godhachuun ergamtoota Wayyaanee onicha bulchanii 15 irratti tarkaanfii laalessaa fudhachuun kaan reebanii kaan ona naannoo irraa ariyanii jiraachuun beekame.
Kana irratti dabalee gaafatamaa Ona sanii kan tahe qondaala OPDO yeroo dheeraaf ummata naannoo rakkisaa kan ture nama Amsaaluu Tafarraa jedhamu guyyaa kana guutummaatti mana isaa fi qabeenya isaa ummatni fincila kaase barbaadeessan jiru. Namoonni hafaniis reebichi hamaan irraa gahee jirchuu MOA naannoo san irraa gabaasa.
Kanneen reebamanii fi qabeenyi isaanii barbaadaaye kun ummata naannoon gibiraa fi buusii OPDOf buusa,miseensa tahaa jedhanii gidiraa guddaa irraan gahaa warra ture tahuun beekama.
Gabaasa guutuu kanaa gara fuula duratti qindaayee dhihaata.Tarkaanffiin Laalessaan
********
Godina Harargee bahaa keessatti lukkeewwan wayyaanee fi hojjettootni walitti bu’an.
(Madda Oduu ABO/MOA Bitootessa 13,2009)MOA godina Harargee irraa akka gabaasetti, Godina Harargee bahaa keessatti ergamtoota wayyaanee OPDOf maallaqa gaafatanii fi hojjettoota gidduutti wal dhabbiin uumamee jira.
Sababiin walitti bu’iinsa kanaa lukkeeleen wayyaanee OPDOn hojjettootaan miindaa keessan irraa harka 100 keessaa 50 (50%) dhaaba keenyaaf kennaa jedhanii waan dirqaniif ta’uutu gabaafame.
Hojjettootni mormii dhageessisaniin, miindaan mootummaan nuu kennaa jiru iyyuu haala jiruu fi jireenya biyyattii keessaa yeroo ammaa waliinuu waan wal hin madaalleef, maallaqa OPDOf kenninu tokko iyyuu hin qabnu jechuun akka didantu ibsame.
OPDOn humnaan maallaqa nu irraa funaanuuf yaalii gootu hin dhaabdu taanaan, hojii keenya gadhiisuuf dirqamna jechuun hojjettootni Godina Harargee bahaa akeekkachiisaniiru.
Haala miindaan nuuf kaffalamuu fi qaalominni jireenyaa jiru wal hin madaalle keessatti miindaa keessan irraa nuu muraa jechuun OPDO diinummaa nuuf qabdu daran kan mul’isuu dha jechuun hojjettootni Oromoo Godina Harargee bahaa sagalee isaanii dhageessisan.
Wayta ammaa mootummaan wayyaanee karaa lukkee isaan ummata Oromoo maallaqa saamaa, miseensa keenyas ta’aa jechaa gidirsaa jiraachuun beekamaa dha.
********
Magaalaan Geedoo loltoota Wayyaaneen marfamtee dhiphataa akka jirtu MOA gabaase.
(Madda Oduu ABO/MOA Bitootessa 13,2009) Sochii barattoota Oromoo Godina Shawaa Lixaa magaalaa Geedootti dhalateen wal qabatee mootummaan faashistii wayyaanee sodaan liqimfamuun humna waraana isaan magaalattii fi naannoo sana marsee jiruu fi jireenya lammiilee balaa irra buusee akka jiru maddeen keenya saaxilaniiru.
Barattootni Oromoo Geedoo eenyummaa saba Oromoo tiksuu fi mirga Oromoo gaafachuuf torban kanaa qabanii sochii irra kan jiran oggaa ta’u, moootummaan faashistii wayyaanee sagalee barattootaa kana dhaamsuuf tarkaanfii humnaa fudhateen barataa Wandimmuu Daammanaa rasaasaan ajjeesuun gabaafameera. Mormiin jiru babal’achuun barattootni naannolee biroos sagalee mormii dhageessisaa jiraachuun barameera.
Gama biraan ummatni naannoo Geedootti argamu waraana wayyaanee meeshaalee gugurdaa hidhatee doorsisaaf olii fi gadi yaa’u dheessuun gabaa dhaquu irraa akka of qusatan maddeen keenya ifa godhu.
Hiraarri ummata irra ga’aa jiru babal’ataa jiraachuu kan ibsan maddeen keenya, namni mobilen haasa’u yo argame eenyu waliin haasofta jedhamee akka dhaanamuu fi saamamu ifa godhan.
Ummatnii fi barattootni walta’uun gocha faashistummaa wayyaaneen raawwachaa jiru dura dhaabbachuuf bifa adda addaan socho’aa akka jiranis maddeen keenya dabalanii eeraniiru.
******
Magaalaa Dirree Dhawaa fi naannoo isiitti basaasonni wayyaanee bobbaafamanii ummata goolaa jiran saaxilaman.
(Madda Oduu ABO/MOA Bitootessa 13,2009) Odeessi baha Oromiyaa irraa nu gahe akka hubachiisutti, basaasonni Wayyaanee dharaan namoota nagaa yakkanii hidhatti guursisuu fi sabboontota Oromoo irratti shira xaxuuf bobbaafaman.
Basaasonni diinaa naannoo Dirree Dhawatti ilmaan Oromoo dharaan hiisisaa jiranis Aammee Mahammad, Najiib Jamaal fi Abdulaxiif Isma'il kanneen je’aman ta’uun barameera.
Tooftaan ergamtoonni wayyaanee namoota nagaa ittiin yaakkuu barbaadan dhokatanii rasaasa fi meeshaalee waraanaa bakka jireenya ummataa kaa’uun akka ta’e oduun kun ni ibsa. Kana malees, meeshaalee gara garaa nuuf gurguri je’anii erga itti kennanii booda kunoo waan akkanaa harkatti qabne jechuun dalagaa diinummaa irratti hojjechuufaa akka ta’etu gabaafame.
Hanga ammattis ilmaan Oromoo Aadde Zeeynabaa, Ahmaddiin, Bahar, Saabit, Fathiyaa fi Abdujabbaaar kanneen je’aman shira diinaa kanaan hidhatti guuramanii jiru.
Kana males namni qalbiin fayyaa hin qabne Abdii Ismaa’il je’amu kan Ona Baabbilee naannoo Ija Ginnat bakka Bombaas je’amtu ta’e, ati WBO waliin hidhata qabda je’amee akka malee erga tumameen booda hidhaatti darbatamee dararamaa akka jiru odeessi kun dabalee addeessa.


text:
OMN: ዕለታዊ ዜና (LIVE) April 9, 2018
#GAAFII_OROMOOKOO_???????
Gudeedanii tan ajjeesan dhalattuu harargee bahaa yookiin dhalattuu Qobboo qofaa miti.
Dhalattuu oromoo miliyoona 70 hundaati.
Tan gudeedanii ulfa wojjiin ajjeesan sun dubartii oromoo qofaa miti.Hunda keenya dhiira, dhalaa, manguddoo, daa’ima, beekaa wollaalaa, dargaggeessaaf, dargaggeettii oromoodhaa hunda gudeedanii ajjeesan.
Oromoo saalfiin kana caale hin jiru, salphinni kanaa olii hin jiru. Iddoo jirtuu ka’ii iyyi.
Ilmaan kee aangoo mm qabate yoo salphina kana sirraa kaasuuf daqiiqaa tokkos fudhatuu dhabee qaanyii jalaa si hin baasin bu’aan siif qabu maaltu jira. Yeroo orminuu nu abdatu keessatti nuti dhiiga lolaasuun, osoo hin dhalatinuu ajjeefamuun waan yeroo OPDO’f kennuuf caldhisuu dandeennuu oromoo ?
Dubartoota Oromoo ulfa ta’anii waraana Agaaziin galaafataman:
1) Shaashituu Mokonnon – Mudde 29, 2015 Horroo Guduruutti. Shaashituu ulfa ji’a jahaa kan turte yoo taatu sayyuu ishee Qananii Taammiruu jedhamtu waliin ajjeefamtee hurufa keessatti gatamte. Reeffi dubartoota kana lamaanii guyyaa sadii booda argame.
2) Bashulaa Gammachuu – Haadha ilmaan jahaa fi ulfa baatii torbaa kan taate Bashulaan Godina Arsii Lixaatti Guraandhala 27, 2016 humnoota Agaaziin haalaa suukanneessaa ta’een ajjeefamte.
3) Siifan bara 2016 irrecha irratti. Ulfa baatii jahaa yoo taatu, abbaa manaa isheerraa akkuma addaan baateen ajjeefamte.
4) Ayaantuu Mohaammad Shaanqoo- Aanaa Dadar magaalaa Qobboo yoo taate eda halkan 8/04/2018 yaalii gudeeddaa Agaaziin irratti raawwachuuf deemtu jalaa of baraaruuf gaafa iyyitu waraanni Agaazii sadii ta’an ajjeesanii biraa deeman.
Yakki akka kanaa bakka tokkotti dhaabbachuu qaba.
Lammii Beenyaatiin
ONN:የውይይት መድረክ/ በወቅታዊ ሁኔታ ላይ የተደረገ ውይይት


text:
Hir’ina dhiigaa wayita ulfaa muudatu
Finfinnee, Fulbaana 7,2011 (FBC)-Yeroo ulfaa hir’inni dhiigaa baayyee beekamadha waan ta’eef, Shamarran ulfaa harka dhibba keessaa 57 hir’inni dhiigaa isaan muudata.
Kunis wayita ulfaa fedhiin ykn barbaachisummaan ironi waan dabaluu fi da’umsaa booda dhiigni waan dhangala’uuf.
Akkasumas wayita ulfaa dhibee busaa fi raammoo hokkoon saaxilamuu wan danda’anif dhibeewwan kun immoo hir’ina dhiigaa fiduun baayyee beekamoodha.
Dhibee kana kan fidan muraasni;hir’ina nyaataa,dhangala’uu dhiigaa,wal wal irratti da’uu,dhibee busaa fi raammoo hokkoo fi kkfn dha.
Dhibee onnee,infekshini,ulfaatinni daa’imaa xiqqaachuu,da’umsaa fi ciniinsuu yeroo malee,dhiiguu da’umsaa boodaa fi kkf dhibee hir’ina dhiigaa wayita ulfaa fi da’umsaan dhufan keessaa isaan hangafa.
Mataan itti salphachuu,joonjee ykn lafaan martoo,afuura kutuu,dhagna ittessuu fi kkf mallattoo hir’ina dhiigati.
Dhibee kana hir’suuf; wayita ulfaa nyaata ironii fi protinan badhaadhan nyaachuu,wayita hordoffi yeroo ulfaa iyiranii ogeessi fayyaa isaani kennu haalaan fudhachuu,hagoobara ittisa busaaf fayyadamuu,miila qullaa deemuu dhiisuu ,wal wal irraa fageessanii da’uu fi kkfn dha.
Dr. Lammii G.


text:
Amajjii 2/01/2018 Gidduugaleessa Oromiyaa Magaalaa Burraayyuutti Sochiin Warraaqsa Warraaqsa FXG gootota Qeerroo barattoota Oromoo M/B Sadarkaa 2ffa Buraayyuu hanga gaaffiin keenyaa gaafanne nuf deebi’utti jechuun gaaffi armaan gadii irra deebi’anii dhiyeeffachuun ejjannoo isaanii jabeessuun sochii itti fufan. Gaaffiin isaan irraa deebi’uun dhiyeeffatan
1. Barattootni hiriyoonni keenyaafi barsiisotni Keenyaa hidhaman gaaffii tokko malee haa hiikkaman .
2. Hidhamtootni siyaasaa ilmaan Oromoo hundi haa hiikkaman.
3. Gaaffii mirga Abbaa Biyyummaa gaafachaa jirruuf deebiin nuuf kennamuu qaba.
4. Waraanni maqaa liyuu hayilii somaaleefi agaaziin uummata keenyarratti gaggeeffamaa jiruu hatattamaan nurraa dhaabbachuu qaba,
5. Waraannifi poolisootni Federaalaa Oromiyaa keessaafi mooraa barnootaa keessaa baafamuu qabu, hanga gaaffiin keenya nuuf deebii’utti waraanaa poolisii federaalaan hiraarfamaa dorsifamaa, hidhamaa, reebamaa, ajjeefamaa hin barannuu jechuun barnoota dhaabaani gara maattiitti deeba’an.
Gidduugaleessa Oromiyaa Magaalaa Burraayyuutti FXG Itti Fufe.
Amajjii 2/01/2018 Gidduugaleessa Oromiyaa Magaalaa Burraayyuutti Sochiin Warraaqsa Warraaqsa FXG gootota Qeerroo barattoota Oromoo M/B Sadarkaa 2ffa Buraayyuu hanga gaaffiin keenyaa gaafanne nuf deebi’utti jechuun gaaffi armaan gadii irra deebi’anii dhiyeeffachuun ejjannoo isaanii jabeessuun sochii itti fufan. Gaaffiin isaan irraa deebi’uun dhiyeeffatan


text:
Hagayya 10/2017 Guyyaa har’aa Obboo Baqqalaa Garbaa hayyama Mirga wabiin gadhiifamuu akka argatuuf mana murtii kijiba wayyaaneetti dhiyaate ture, Manni Murtii kijibaa Wayyaanee kan ilmaan Oromoof murtii haqaa kennee hin beekne kun sababa mirga Wabiin gadhiifamuu gaafachuufi murtii hayyamaa argachuuf Obboo Baqalaa Garbaa torbanoota laman darban yeroo garaagaratti erga deddebiseen booda guyyaa har’aa mirga wabii dhorkachuun shiraafi daba baroota dheera ilmaan Oromoo irratti dalagaa turaniifi jiran har’as irra deebi’uun obboo Baqalaa Garbaa Irratti rawwachuun haqa dhorkatanii diinummaa uummata Oromoof qaban mirkaneessaniru.
Wayyaaneen TPLF Obbo Baqalaa Garbaa Mirga Wabii Dhorkate.
Hagayya 10/2017 Guyyaa har’aa Obboo Baqqalaa Garbaa hayyama Mirga wabiin gadhiifamuu akka argatuuf mana murtii kijiba wayyaaneetti dhiyaate ture, Manni Murtii kijibaa Wayyaanee kan ilmaan Oromoof murtii haqaa kennee hin beekne kun sababa mirga Wabiin gadhiifamuu gaafachuufi murtii hayyamaa argachuuf Obboo Baqalaa Garbaa torbanoota laman darban yeroo garaagaratti erga deddebiseen booda guyyaa har’aa mirga wabii dhorkachuun shiraafi daba baroota dheera ilmaan Oromoo irratti dalagaa turaniifi jiran har’as irra deebi’uun obboo Baqalaa Garbaa Irratti rawwachuun haqa dhorkatanii diinummaa uummata Oromoof qaban mirkaneessaniru.