text:
Jalqaba Hawaasa koo kan ani akkaan kabajuufi jaalladhu kan toora irraa baduu kootiin na iyyaafataa turtan hundaafi, wantan akka tasaatti badee isin dhiphiseef dhiifama isin gaafadha. Eyyeen anis kan fagaadhe jaladhee miti, wanta na dirqetu na dirqe malee Oromoofi Oromiyaa guutuu biyya koo yaadu irraa hafe hin beeku. Guyyoota kana akkamiin akkan dabarse Rabbii fi anatu beeka. Fageenya koo kana keessatti akkan hedduu isin jaaladhu bare.
Dhimma adeemsa hojii keenyaafi dhimma dhuunfaa yeroo heddu ibsuu hin jaaladhun ture. Hardha garuu akka gurraa fi qalbiif ija keessan naa kennitanii na dhageessanin barbaada.
Mee Waa hundaafu obsaan dubbisaa!
Anaaf gaazexeesummaan oggumma barnootan argatanii oliidha . Gaazexeessummaan anaaf dhugaa hawaasaa dubbachuu, dhibee hawaasa qooddachuu , Ambasaaddera hawaasa ifii tahuu, gaafa inni rakkatu wajjiin rakkachuu, gadda isaa qooddachuu, gammachuu isaa qoodachuu …. anaaf gaazexeessummaan waa hedduudha.
Eeyyeen ani gara gaazexeessummaatti kanin seene barnootaan miti. Kaanin itti seene, miidha, hiraarsa , cunqursaa, dararaa hawaasa kootu xiiqii, kutannoofi murannoon akkan gaazexxessaa tahu na taassise malee dameen barnoota ani baradhe damee barnootaa qabeenya uumamaati.
Gaafa qabsoon hawaasa Muslimaa jalqabamtu, qaama qabsoo san jalqabe irraa nama tokkon ture. Sochii sana keessatti jalqabaa hamma hardhaatti shoora koo taphataan ture. Dubbiin jabaatee jennaan biyyaan bahe. Obboleewwan keenyas mana hidhaatti darbamani. Yeroon biyya ambaa dhaqqabu gumaachi koo maal tahuudha qaba jedheen dedebi’ee if gaafadhe. Yeroon bitaaf mirga koo ilaalu miidiyaaleen dhimma qabsoo Hawaasa Muslimaa sochoosan, midiyaaleen sagaleefi barruus afaanuma Amaaraa qofa natti tahan. Maarree Uummanni Muslimaa harki 50 oli kan Afaan Amaara hin beekne Ummata Oromootti , kanaaf hanquu guddaa uumame kanaaf fala barbaada Namoota heddu oliif gad barbaadee Nama dhaabbataan wanta kanaaf furmaata kahun dhabe. Obboleewwan BBN fi Fithiih Raadiyoo gubbaa hojjetaniin walitti dhihaadheen Afaan Amaaraa jara wajjiin hojjachuun jalqabe. Akkasummas namoota DY/ Sagaleen keenya haa dhagahamu kadhachuun barruun isaan Afaan Amaaran bareessan Afaan Oromoot hiikuun dhiheessafii nuuf maxaansa jechuun isaan kadhachaan ture. Yeroo sanatti namnii Afaan Oromoon Odeefannoo maxaansu tokkos hin ture , Kanarra kahuun Qabsoon Hawaasa Muslimaa kunu maalidha ? Koreen akkamitti filamani ? Akkamitti jalqabe ? Mootummaan Tarkaanfi akkamit fudhachuu Eegale ? Maqaan koree eenyufaadha ? ….. Gaafiwwan Heddu hawaasaf iffa hin tahin Afaan Oromoon Bareesun dhiheessu jalqabe . Barruu dheeraa gamma DY Sagaleen Keenya Haa Dhagahamuun bahu hunda hordofaa teessoo hin qabu waanan taheef, lafa gangalachaa gara Afaan oromootti hiikuun bareessa inbox ergaafii nuuf maxaansa hawaasa nuuf hubachiisa jechaa ture , jarris wanta barreessinu kanas ni shakku waan taheef nama biraan ilaalchisaa maxaansaa bahan. yeroo hedduu barruu sa’a meeqa dadhabnee bareesinu hin maxansani ture , kana jechuun koo komiif osso hin taane saniinis haamilen koo cabaa hin ture xiiqayye akkan hojjadhu na godhee malee .
Kanaan duras Hojiin dhimma Afaan Oromoon kun na waliin deema. Gaafan Boorana irraa Finfinneetti galus fiilmiin dhimma islaamaa irratti rarra’an kan akka Arrisaalaa , Umar Almuktar , Seenaa Ayyuub , Yuusuuf … hundi Afaan Amaaraan jiru. Kanummattuu oromiyaa keessati gurgurama. Hin tahu jedhee Afaan Oromootti deebisee Directera tahe hojjachaan ture. Kinoo hamma hardhaatti Oromiyaa guututti wal dhaqqabeera.
Duuba Sagantaan Raadiyoo akkamitti hojjatama kan jedhu ilaaluun jalqabe. Obboleessi tokko akkamit sagaleen akka PC gubbaatti Free Softweer waraabamu na agarsiise. Anis sanuma kahumsa godhee Raadiyoo BBN Afaan Oromoo tokko jedhee oduu Afaan Oromootti hiikee waraabuu jalqabe.Wantan waraabuun hojjatoota BBN’f erguun jalqabe. wol galteen mindaaf sagantaa goones hin ture Ani fedhii kootinin hojjedha. Guyyaa hojii humnaa hojjetaa maatii koo qarqaara. Galgala ammoo Oduuwwan Afaan Amaaraa irraa Afaan Oromootti hiikuun, nin waraaba , Adobe Audition gubbaatti akkamitti edit godha kan jedhu if leenjisaa akkamitti sagantaan mix taha akkamitti finalize taha kan jedhu galgala guutuu You Tube irruma ta’aan bula. Guyyaan hoojii galgalli Raadiyoo yoo baayyate sa’a 2 yoon rafedha . Bakkan sagalee itti waraabu hin qabu. Namoonni ani wajjiin galu lammiwwan biraati. Kanaaf yeroon waraabbii yeroo hirribaa wanta taheef, mana gubbaa baheen biinbiin osoo na nyaattuun waraaba. Nan yaadadha Laptop wanta bitadhuun dhabe liqiin laptop dadhabduu takka bitadhe gaafas, chaarjeriin yoo xuqame sagantaa guutuu qabatee bada.Yeroo heddu sagantaan ani beekumsa malee dhama’aa hojjataa ture narraa bada ture. Sababa kanaanis hirqifadhre boheera. Haa tahutii akkasitti rakkataa sagantaa guyyaa jalqaba Bitootessa 10 2005 / March 19 /2013 keessaa daqiiqaa 9 dhiheesse. Sagantaa sagaleen dhiheessuu dura yeroo muraasaf oduuwwan Afaan Amaaraa gama Afaan Oromootti jijiiruun akka uummanni keenya wan qabsoo kana irra deemu hubachiisuun yaala ture. Hoojiin kun garuu gama hawaasa keenyaa dammaqsuun milkaa’us gareen biraa ammoo Afaan Oromoon hiikuu koo kana kanneen hin jaallatiin dhiphummaa qabda, goosummaatu sitti jira, goosummaan hamtuudha jechuun hedduu na qeeqan. Kan hamma hardhaatti sababa saniin na cufan jiru garuu wanti nama gammachiisu jarri sunis turtii muraasa booda Afaan Oromoo maxxansuu jalqabaniiru.
BBN Afaan Oromoo gubbaatti rakkachaa sagantaawwan koo cimseen itti fufe. Baatii muraasaa booda hoojii wajjiin deemuu wanta na rakkiseef Obboleewwan BBN gubbaa jiran doolaara 200 si gargaarra nan jedhani hooji koo kanin dhaabbataan doolara 450 naa kaffalamaa ture dhaabee, hawaasni keenya miidhama guddaa wanta qabuuf garanatti fulleffadhee yeroo guutuu kennee kutanonof murannoon hoojiitti cichuun Obboleewwan biras gurmu taasifatu jalqabe . Wagga 1 fi Baati 5 booda Jara wajjiin deemun jabaatee Sagantaawwan dhimma Oromoof Oromummaa irratti hojjadhuuf seenaa fokkkataa atseewwan Oromoof Muslima irratti hojjetanii dhiheessuun koo obboleewwaniif hin taane ture irra deddeebiin xalayaa akeekachisaa na bareessaa turan. Obboleewwan akka na gargaaraniif siif qacarra baajata ni baafnaaf jedhanii anis biyya irra gama Keenyatti obboleewwan ergan dabarse booda kaffaltii sanis obboleewwaniif raawwachuu waan didaniif, obboleewwan wajjiin biyya ormaatti rakkadhee asiifi achitti osoon cinqamuu anis mana hidhatti darbamee baatii 1 booda hiikame . Sagantaan BBN Afaan Oromoo yeroo dhumaaf kan dalage July 22 / 2014 ttidha . July 25 hamma August 25 Mana hidhaa ture bahe .
San booda miidiyaa amma jiru kana Raadiyoo Daandii Haqaa – RDH November 27 2014 hundeessinee hoojitti seenne. Qabsoo gama dhimma Amantaafi sabumma gegeessaa jirru cimsinee daran baldhiifnee itti fufne. Sochiiwwan kana kan gegeessaa ture bifa jaarmayaan osoo hin taane akka dhuunfatti asiif achi fiigaa obboleewwaniif gargaaarsa mindaaf akkasumas baasiwwan adda addaaf wanta nu barbaachisu barbaaduun gateettii koo gubbaatti kufe (yeroo jalqabnu akkasi hin turre gareen nurraa fottoqe akka hoojin sun gateettii koo gubbaatti kufu taasisse). yeroon kun anaaf yeroo akkaan jabaata ture Baati 8 guutu rakkane hamma sadarkaa waan nyaanuf dhugnu dhabnutti . Hoojin gargaarsa barbaadu anaaf haarawa ture Qaamon gateetti koo irratti dhiisani deemanis ittumma cichee obsaan injifannee bira dabaree asi geenye jira .
Sagantaa qindeessuuf hojjachuun , oduu qopheeysun obbolewwan muraasa wajjiin kunis anuma ilaallata. Sochiin kun hundi akkaan ulfaataa ture. Yeroon Oromoon keessa dabarse hedduu akkaan ulfaata tahuu wajjiin hojjicha daran itti gaafatamummaan dachaa tahe oli deeme. Qophiiwwan dhimma Amantiif Sabummaa wal cinaa akka walitti hin buune if eeggacha gegeesuun ammo daran ulfaataa ture. Gargaarsi gama mallaqaan jiru hedduu laafaa ture. Obbolewwan minda malee hojjatu jechu ni dandahama yeroo hedduu liqiin tarkaanfataa yeroo garee whataspp irraa obboleewwan keenya biyoota Araba keessa jiran nu gargaaran bakka buusaa deemaa asi geenye. Namoonni akka dhaabbata guddatti nu herregu. Kan deggersa nu gaafatus tokko lamaa hin ture. Namoon keenya hooji keenya dinqisiifatu malee harka issa diriirse gumaacha taasisu hin barbaadani , ani ammo kadhaa nat fakaata , kalattii wa gaafachu kanaan muuxxannos hin qabu ,Imalli hojii kun sadarkaafi beekumsaaf umrii koo wajjiin heddu natti ulfaate dhibee akka sukkaaraf dhibee akka dhiibba dhiigaaf na saaxile. Ergaawwan whatsapp fi telgram irraa hordofuun page gubbas hordofuuf yaada hawaasaa keessummeessuu, bilbilaan kutaale Oromiyaa jiran hundatti bilbiluun rakkoolee jiran hordofuun bilbiluu, oduu bareessuu waraabuu, edit godhuu, sagantaa dalaguu kun hundi namoota halaalaa ilaalaniif laafaa fakkaata. Yeroo qophaahee dhihaatu garuu nama oggummaa kana qabuuf ulfinni isaa maal akka tahe dhiisaa. Sagantaawwan Afaan Oromoo 600 oli dalagneerra. Afaan Amaaras namoota jarri kun hoojii biyya diiguu hojjata jiru, goosummaa faarsu jedhuuf rakkoon saba Oromoo maal akka tahe hubachiisuuf sagantaa Afaan Amaaraa 120 oli dalagneerra. kana huunda meesha gaha malee hojjatta ture .
Waa hundaafuu imala kana hunda gargaarsa Rabbii fi obsaan akkasumas deggersa Obboleewwan muraasaan as geenye jirra.
Rabbiif haa galatu kaleessa qabsoon kutannoof murannoon beekumsa Gaazexeessummaa malee itti seene, aarsaa hedduu kaffalameen gaaffiin hawaasa Muslimaa koreen mana hidha bahu hamma mummicha minsteraa wajjiin mariachuun deebin isaa kalattii furmaata argatutti ceete arguun hedduu na gammachiisa. Wanta keessa dabarre tokko tokkoon wanta beekuuf kan fayyaa koo na dhabsiise kan maatii ijoollee koof biyyaaf fira fiixa koo irra adda nu kute isadha.
Qabsoon Hawaasa Oromoos gulantaa guddaa gubbaa dhaqabdee jirti. Rabbiif haa galatu gama kallattii kanaanis sochiin Team RDH taassise laafaa miti. Boor gaafa bakka geenyu wanta kana kana jennee dubbanu hedduu qabna. yeroo Raadiyoo Daandii Haqaa dhagahuun yakka tahe namoon hidhaman hedduttu ture , dhimma issa dubbachuun hedduu rakkissa ture , Hardha garuu hawaasni keenya rakkoo isaa eessattuu afaan isaa saaqqatee dubbachuu sadarkaa dhaqqabe gubbaa gahuu arguun anaafi garee keenyaf Oromoo maraaf wanta nama gammachiisudha. Akka kaleessa nuti dubbannuuf sana miti hardha eessattuu dhimma isaa dubbachuu dandaha. imala kana keessatti woreegamnii Hawaasnii Oromoo kafalle kan kana jedhamuu mit , lubbuun Qeerroo hedduu darbeera .
Anis hawaasa Sagalee dhabeef sagalee tahun qaba jedhe imala hadhaawa Rabbii koof jedhe hoojii , barnoota , maati , Fayyaa koo hunda boodatti darbee hamma dandeettuu kootii wantan gumaachuu dandahu gumaachuuf carraaqqaan ture .
Ani akka nama tokkootti hedduu xiiqawaadha. Kutannoofi murannoo jabaan qaba , dhugaafin jiraadha , dhugaafin du’a. Sagalee koo gad qabe yoon dubbadhe kan dhugaa hawaasa koo dhoksen natti fakkaata .Haamileen koo yeroo kamuu Tokkoodha . oli hin kahu gadis hin bu’u , maalif akkan hojjadhu wanta beekuf . kaleessa gaafa Namni Tokko Qoftii like fi share godhus tahe hardha kumaan share godhus Ana biratti tokkomma , wantii guddaan na dhiphiisu Nama meeqatu dhagahe kan jedhu osso hin taane Ani maal hojjadhe kan jedhu qofa wanta taheef Haamileen koo Achumma jirti , xiyeeffannoon koo hojjachuu qofa irrattiidha . Dhugaa Saba koo Dubbachuu koo qofan ilaala . Ani nin dalaga Rabbiin koo Hawaasa koo bira akka dhaqabsuun kadha ture .
Duuba haala kamii keessattuu imala waggoota dabran 6 kana keessatti yoon dhugaa hawaasa koo dhoksee jiraadhe Rabbiif hawaasni koos dhiifama naaf haa godhanuun kajeela. Yoo wanta dandahu hamma beekumsa kootii gumaachee jiraadhe tahu Rabbiin milkii hawaasa koo yoomuu na haa agarsiisuun hawwa , mindaan ykn jazaan guddaan Rabbi irraaayi.
Yeroo ammat Miidiyaalen biyya keessa jiran dhugaa hawaasaa dubbachu jalqabuun anaaf hedduu gammachuu natti uumee jira. Eyyeen akka Raadiyoo Daandii Haqaatti kana arguu keenyaaf gammachuu gudda qabna. Wanti guddaan dhugaan Oromoo yeroo kamuu muldhachuu qabdi akkasumas cunqursaan Amantii dhaabbachuu qabdiin ejjennoo keenya maraadha. Hawaasni keenya yeroo hammaatti kutannoof murannoon qabsaawaa jira.Nus yeroo ammaa kanatti dhugaa jiru dubbachuu keenya irratti kan nu ukkaamsuu barbaadu akka jiru dhoksu hin barbaadu. Diina fagoo osoo hin taane, manuma keenya keessaa yeroo dhugaa dubbannu yeroo maaf dubbatta biyya diigaa jirta jedhamu irra dhaqqabeera. Nuti biyya diigamtu arguun hawwii keenya miti. Dhugaan Oromoo yoomuu biyya diiga jennee hin amannu. Biyyuma keessaa Mootummaaf obsuutu barbaachisa kaleessas du’aa turre du’a kana hedduu hin dhaadhesinaa kan jedhus tokko lamaa miti hamma Abba Gadatti.
Imala qabsoo darban keessatti guutummaan guutuutti diinaan wal falmaa turre. Hardha garuu Obboleewwan wal jaalannuuf wal kabajnuuti Afaan walitti deebi’unis argameera. Kun ammoo ana biratti hedduu jabaata. Kanaaf dhaabbattani waan deema jiru xiinxaaluun gaaridha jedheen yaada.
Waa hundaafu anis akka nama dhuunfatti imala waggoota 6 kana keessatti kufaa kahaa asi geenyerra. Dhibeenis keessa koo laaffisaa deemaa jirti. Oggeeyyiin fayyaa waggaa sadii duraa kaasee baatii 1 fi 2 boqqonnnaa fudhachuu qabda jedhu, ani baatii miti guyyaa takkas qalbiin too osoo Oromoon du’uu boqqonnaa fudhachu hin dandeenye. Maaykii kana qabadhe dhugaa Oromoo lallabaan du’a jedheen murteesse. Kanaafis yeroo hedduu of wallaaleen Hospitaala ciisaan bahe. Yeroo hedduu qofaa koo jiraatuu wajjiin hoojiin liqinfamee beelawew kufaan ture. Dhibeen sukkaaraa tun hamtuudha. Namni na bira jiraate na tohatu jiraatuu dhabuu wajjiin dawaas sirnaan fudhata hin turre . Wanti na cinqu sagantaa qofaa miti mindaan hojjataa, kiraan manaa, baasiwwan hunduu baatiin yoo dhufani anuma ilaallatu. Hoojin Sagantaa direct godhuuf wanti hunduu anuma irratti rarra’u. Wanta kana ifirraa hirdhisuuf yaaliin ani hin godhiin hin jiru. Hayyootta biyya keessaf alas heddu dubbiseera Garuu milkaawuu hin dandeenye. Kana hundaaf rakko gudda kan tahe studio dhaabbata dhabuudha. Hojjettoota hundaan kara internetaa qofaan wal qunamna, anaaf ammoo kana hunda hogganuun heddu ulfaata ture. Yeroo waggaa 7 dhaqqabuuf sirnaan boqodhe rafee hin beeku. Kunis dararaa gudadha. Ijoolleen dhalatte hamma gurguddatanii abbaa yoom dhufta? jechuun jeequmsa xiinsammuu namatti kaasa , cinqamni Abboofi Ayyoos nama darara.
Waa hundaafuu imalli kun haala kanaan yoo itti fufame hawaasa koon tajaajila osoon jedhuu ifii koos dhabuufin jira. Akka karoora kootti haala kanaan ammaa booda itti fufama jedhee hin yaadu. Miidiyaan kun qabeenya hawaasaati. Gamma institution / dhaabbataatti jijiiramee Finfinnee galee hawaasa isaa tajaajiludha qaba. Miidiyaan kun Hamzaa wajjiin akka hin duune hojiin irratti hojjatamuu qaba jedhen amana. Hamzaan Kufee kahee obboleewwan if qaban muraasa wajjiin asiin geenye jirra. Oromoo koo !! Miidiyaan kun qabeenya kooti yoo jette atumti biyyatti galfadhu guddifadhu. Lakkii imalli hammaa ammatti gootan gahaadha Rabbiin kanuma barakaa haa godhu yoo jettanis nuuf gammachuudha.
Anis yoo xinnaate ijjoollee koof maatii koo torbee tokkoof yoon arge natti tola . Barnoota koos hedduu itti fufuun barbaada.
Imalii Gaazexeessummaa koo kan gulantaa jalqabaa kana fakkaata.
Akkuma isiniin jedhe imalli itti aanu Miidiyaan kun gateettii koo irraa buhee gama dhaabbataatti jijiiramee yoo deeme na gammachiisa.
Dhumma irratti Qaamota imala kana keessatti osso na hin hifatin nu cinaa dhaabbacha turani galatoonfachu barbaada
Jalqaba Rabbii koo kan imala Qabsoo ummata koo keessatti shoora kana akka taphadhuuf dandeetif obsa naaf kene galatoonfachuun ana irratti dirqamaadha .
Itti aansuunis haadhaafi Abbaa koo kan akka ilma sabaaf yaadu ilma dhugaa dubbatu godhanii na guddisaniif hedduun isaan galatoonfadha. Haadhaaf Abbaan koo Hojjatoota mootummaati. Abbaan koo Ijoolummaa irraa akkan waa dubbisu na jajabeessaa ture. Hojii humnaas na hojjachiisaa ture. Yeroo sanatti hameenyattin fudhata ture. Garuu obsan hardha qabuuf Ijoolummaa kootti jireenya cimaa keessa darbuun koo na gargaare jira. Abbaan koo waggoota 40 dhaqqabaniif raasa Goodina Booranaa keesssa aanaafi gandoota hedduu keessa naannawuun Ogeessa fayyaa Beeylada tahuun hawaaaa tajaajilaa ture. Gandi Booranaa isa hin beekne jira jedhe hin amanu. Haati koos sadarkaa waajjira Qonnaatii , Itti Gaafatamtu dhimma Dubartii hamma haadha Seera taatee Goodina Booranaa Aanalee heddu keessatti tajaajila jirti. Ijoolummaa irraa haala gaarii qabaadhee akkan guddadhuuf hedduu naratti ifaajaniiru. Abbaan koo Hojii Qofat amana dubbiin kaadire / waltajjii OPDO Issatti hin tolu , bakka magaala keessa tahe isaani wajjiin wolgahii taahu Baadiya deeme Loon Boorana Dhibaman woldhaanu filata , Siyaasa OPDO Dur gegeessan sun Hin jaalatu , Haati koos Dhugaa irratti cichuun beekamti Maati kana giddu bahe anis Rabbiin umrii isaanii naf haa tursu.
Manguddoota Boorana Aadaf duudha safuu Barsiisani nu guddisani dagachus hin dandahu , Qabsaa’ota kaleessa Roorro didan falmii mirgaaf Qabsaawwani woreegaman huundas Qabsoo keessatti jabeenya wanta nuuf tahaniif isaanis Rabbiin haa Araramuuf jechuun barbaada .
Akkasummas Haadha Manaa koo rakkoo hunda keessatti kan na wajjiin dhaabbatte , miidiyaa kanaaf yeroof qabeenya ishee hunda dabarsitee kan naaf kennite na wajjiin dhaabbachuu qofa miti, itti gaafatamummaa abbummaa koos narraa fudhattee ijoollee koo bakka lamaan keenyaa buutee guddisaa jirtus hedduun galatoonfadha. Dhugumatti maatii RDH hunda irraa galata qabdi. Isheef ijoollee koos Rabbiin haa tiksu.
Akkasumas Gaazexeesitoota RDH Imala jalqaba irraa kaasanii mindaa maleefi mindaa quufsaa hin taanen nu wajjiin dhaabbata turani, kan hin dadhabne , kan hin hiifanne , Abu Mrwan Mohammed , Bakkalcha Barii fi Ka’ab Isma’iliin hedduu galatoonfachuun barbaada. Osoo Obboleewwan akka isaanii nu bira hin jiran tahee imalli kun daran cimaa ture.
Akkasummas obboleewwan kutaa teekinkaafi hoojiwwan biroos nu gargaaraa turtan duratti tarkaanfachuu dadhabdanii karaatti haftani hundi galatoomaa. Obboleewwan garee Whatsapp gubbat deegarsa RDH taassisaa hamma hardhaatti nu wajjiin jirtaniif kan nu jalaa haftan hundis galatooma jechuun barbaada. Xaari fi ifaajee keessan malee asi dhaqabuun heddu jabaata ture. Akkasumas Ulmaa’onni Hayyoonnni / Activistooni / sagantaa RDH irratti dhihaatuun ibsa adda addaa kenbaa turtan hundi galatoomaa jechuun barbaada. Hawaasni keenya Kan waggoota 6 darban odeefannoo nu kennuun nu wajjiin hiriiraa tures galatoomaa jechuun barbaada. Kan yeroo odeefannoon dogongoraa nu dhaqqabu nu qajeelchaa turtanis galanni keessan nu biraa guddaadha. Kan yeroo nuti jabaannu haamlee nutti hortaniif kan yeroo nu laafnes nu goorsitan hundi galatoomaa jechuu barbaada.
Imalii keenya itti aanuu maal akka tahu qabu kan murteesu deebi hawaasa keenyati. Ammas ani akka nama tokkotti Obboleewwan RDH biroos yeroo kamuu caalaa imala itti aanu irratti bakka barbaadamnetti dhihaannee itti fufuuf qopheedha.
Imalii Gaazexeessummaa koo ni goolabamma moo itti fufa ? RDH Itti fufti moo Asumma irratti Imalii ishee goolabamma gaafi jedhuuf deebi Hawaasa keenya irraa Eegna .
Oromoo koo naa jiraadha !! Ulfaadha !! Dagaagaa !! Muldhadha !!
Obboleessa keessan Gaazexeessaa Hamza Borana


c: text/html

text:
VOA Afaan Oromoo
የኦሮሚያ ወቅታቂ ሁኔታ
WASHINGTON, DC (VOA Afaan Oromoo) — Maaster Pilaanii Finfinnee mormuun baatii Sadaasaa keessa jalqabee haga ammaatti itti fufee jiru mormii Oromiyaa keessaaa dhaabsisuuf, tarkaanfiin humnoota poolsii Federaalaa fi waraana mootummaan fudhatamu hammaachuu isaa, jiraattonni magaalaalee adda addaa har’a dubbataa jiran.
Godiaa Wallaggaa Lixaa, aanaa Ganjii, magaalaa Ganjii keessatti reebichi kaleessaa kaasee humnoota mootummaatiin irratti geggeessamaa jiru suukanneessaa isaa ta’uu kan imimmaaniin hudhamaa dubbate, jiraattota magaalattii keessaa tokko “kaleessa barattoonni kutaa kudha-tokkoffaa fi kudha-lammaffaa, ka mana-barnootaa qophaa’inaa, kanneen kutaa sagalii fi kudhaniis hiriira mormii ba’anii jennaan, bulchaan aanichaa waraana itti ajajee waraanni konkolaataa lamatti dhufee barattoota irratti dhukaasa bane” jedhan.
Bulchaan magaalaa Ganjii, Obbbo Taammenee Abdiisaa immoo, “poolisoonni tarkaanfii fudhachuun isaanii, barattoonni waan jeeqanii mana-barnootaattis dhagaa darbataniif jecha. Barattoonni WBO faarsaa turan, ABO faarsaa turan. Kun immoo, akka heera mootummaatti dhaaba shororkeessummaatti farrajame.” Jedhan.
Godinaa Horroo Guduruu Wallaggaa, aanaa Amuruu keessattis kaleessa humnoonni mootummaa barattoota mormii kaasan reebanii cabbabsuudhaan, kanneen reebichaan madaawanis gara mana wal’aansa fayyaa geessuu irraa gara mana hidhaatti geessan, jedhan jiraattonni Amuruu.
Wallgga Bahaa, magaalaa Naqamtee keessattis, har’a humnoonni poolisii federaalaa fi loltoonni mootummaa, barattoota Mana-barnootaa Sadarkaa Lammaffaa Qophaa’inaa reebanii, barattoota danuu madeessuu isaanii, jiraataan magaalaa sanaa nuuf ibsee jira.
Magaalaa Gimbii keessatti, hiriira mormii barattoonni sadarkaa lammaffaa kaasan humnoonni mootummaa facaasuu yaalan iyyuu, karaa adda addaa cabsatanii ba’uudhaan ka mormii isaanii dhageessisaa turan ta’uu, jiraattonni nuuf ibsanii jiran.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Finfinnee, Onkololeessa 2,2011(FBC)- Soorranni oomeegaa 3n badhaadhe, kaansariin harmaa akka hin babal’anne kan ittisu ta’uu qorannaan muul’ise.
Soorranni albuuda fayyaa keenyaf barbaachisaa ta’e; oomeeggaa 3 gosoota nyaataa addaddaa keessaa argama.
Qorannaan albuuda kanarratti gaggeeffamemmoo babal’achuu kaansarii harmaa kan ittisu ta’uu agarsiisa.
Qorannichis hantuutarratti yaalamee milkaa’aa ta’uun barameera.
Qurxummiin saalmoon jedhamu madda oomeeggaa 3ti.
Faatii asiidiin oomeegaa 3 qurxummii, nyaata galaana keessaa, midhaan dheedhii, zayita qurxummii, zayita biqilootaa, lawzii, nyaata albuuda fayyaaf barbaachisuun qindaa’e keessaa ni argama.
Oomeegaa 3;
1/Mukaa’uu ni ittisa,
2/ Fayyaa onnee ni eega,
3/ Fayyaa sammuu ni cimsa,
4/ Kaansarii harmaa ni ittisa,
5/ Seelonni kaansarii harmaa akka hin facaane ni ittisa,
6/Dhiitoo xannachaa ni ittisa
7/ Dandeettii dhibee ofirraa ittisuu qaama keenyaa ni cimsa,
Qorannaan oomeegaa 3 irratti gaggeeffame kunis barruu Maamaarii Glaand Baayoloojii fi Ne’aaplaasiyaa jedhaman irratti maxxanfamee ba’eera.
Maddi; https://www.medicalnewstoday
Comments
Loading...


text:
Dr Tesso wajjiin wayee yeroo amma kana ilaalchise mari’anna. Keesattu wayee zarii duguuggina ilaalchisee waliin mari’anna.
We discuss about current Oromia issues, especial about systematic Genocidal issues
Ministriin Dhimma Alaa Ameerikaa Ministeerota Afriikaa Mariisisuuf Jedha
WAASHINGITAN, DIISII — (VOAAFAANOROMOO) —Ministriin dhimma alaa US Rex Tillerson ministeerota dhimmootii alaa biyyootii Afriikaa 37 torban kana simatanii waliin mari’achuuf jiru. mariin isaaniis bulchiinsa prezidaant Doonaald Traampiin kan geggeeffamu wal ga’ii imaammata Afriikaa irratti fuuleffate isa guddicha ta’uun beekamee jira
Wal ga’iin kamisa fi jimaata dhufu geggeessamu kun daldala, dinagdee, farra shororkeessummaa fi bulchiisa gaarii kan of keessatti hammatu ta’uun beekameera.
Wal ga’ii kana irratti ministeerota kanaan ala dura taa’aan gamtaa Afriikaa Mossa Faki Mahamat fi jiloonni gamtaa Afriikaa kanneen biroon irratti argamu jedhameera.
Ministrii dhimma alaa UStti gargaaraa ministeerri dhimmootii Afriikaa Doonaald Yamaamotoo VOA Africa 54 jedhamuuf ibsa kennaniin galmi wal ga’ii isanaa inni ijoon gargaarsa kennamu irra tarii dantaa waliinii irratti kan hundaa’I imaammata michummaa qopheessuu akka ta’e dubbataniiru.
Akkuma argitan jedhan Yamaamotoon qiyyaafati US Afriikaa qofaa irratti utuu hin mutaa’in guutummaa addunyaa irratti waan ta’eef mariin jirus damee bal’aa qaba. Gargaarsa namoomaa qofaas utuu hin ta’in misoomas of keessaa qaba.
Guddinni dinagdee walii galaa akka jiraatutti yaaaduu dhaanis dandeettii ijaaruu irrattis ni fuulleffanna jechuu dhaan ministrichi dhimmootii Afriikaa Yamaamotoon dubbataniiru.
Ummatni Jaalalaan Malee Lolaan Hin Mohatamu
(Ijoo Dubbii ABO Sadaasa 14, 2017)
– Sadaasa 14,2017) Lola kaayyoo Wayyaanee kan farra Bilisummaa Ummatootaa, farra dimokiraasii fi haqaa tahe fiixaan baasuuf bara 1992 Wayyaaneedhaan Ummata Oromoo irratti banamee waggoota 25 dabraniif osoo addaan hin citin deemaa jirutu Wayyaanee butuchee sadarkaa amma irra gahe kana (jal-bultii xumura aangoo isaa) irraan gahe. Haa tahu malee, Wayyaaneen har’as osoo shakaraata ykn. wargamsuu du’aa keessa jiruu illee lola Ummata Oromoo irratti labse kana injifachuuf abjoota. Abjuun isaa kun garuu abjuu tahee hafa. Ummatni jaalalaan malee lolaan hin mohatamu. Addi Bilisummaa Oromoos onnee Ummata Oromoo keessa kan seene lolaan osoo hin taane jaalalaani. Biyyoota sirna dimokiraatawaadhaan bulan keessatti mootummaatu tajaajiltuu Ummataa ti. Ol’aantummaan kan Ummataa ti.
Sirna/system fi Heera ol’aantummaa Ummataa kabajsiisuun waan hojjetamuuf hariiroo Ummataa fi mootummaa biyya bulchu gidduu jiraachuu qabu isatu murteessa. Waan taheef yoo mootummaan fedhii Ummata isa filatee sana guutuu hanqate ykn. galfata/amaanaa nyaate (yoo dantaa fi mirgi Ummataa tuqame) Ummatni sirnaa fi Heera sanatti dhimma bahee of irraa jijjiira.
Mana hidhaa Sabootaa tan taate Impaayera Itoophiyaa keessatti garuu dubbiin kun faallaa/fuggisoo dha. Ummatatu tajaajiltuu mootummaa ti. Sirnaa fi Heerri hariiroo mootummaa fi Ummata gidduu murteessu maqaaf xalayaa irra ni jira. Waa’ee ol’aantummaa Ummataas ni dubbata. Garuu sun akkanumaan ykn. agarsiisaaf taa’uu malee yeroo inni itti hojii irra oole mul’atee hin beeku. Waan taheef yoo Ummatni fedhii mootummaa biyya bulchuu sana guutuu hanqate (yoo gaaffii mirgaa gaafate, tarkaanfii mootummaan fudhatu kan dantaa Ummataa tuqu irratti yoo mormii dhageessisee fi walumaagala yoo callisee ajaja fudhachuu fi mataa gadi qabatee buluu dide) mootummaan hidhuu fi ajjeesuu dabalatee tarkaanfii fedhe irratti fudhata. Dhugaan kun uumamuu Impaayera Itoophiyaa irraa kaasee kan turee fi har’as akkuma itti fufetti kan jiruu dha.
Dhugaa kanaaf ragaa guddaa wanneen tahan keessaa tokko gidduu dabre kana qaamni TPLF/EPRDF “Mana Maree Nageenya Biyyoolessaa” jechuudhaan tolfate wal gahee murtii dabarsee dha. Qaamni “Mana Maree Nageenya Biyyoolessaa” jechuudhaan Wayyaaneen tolfafte kun walgahii guyyoota muraasa dura geggeeffateen gaaffii mirgaa Ummatootni kaasaa jiran (keessumattuu Qabsoo Bilisummaa Saba Oromoo) akkuma waggoota 26 dabran hunda gochaa bahetti humna waraanaatiin ukkaamsuu itti fufuuf murteeffachuu isaa ifa godhee jira. Murtiin qaama kanaa karoora TPLF/EPRDF ammas irra deebiidhaan humna tikaa fi waraanaa qabutti dhimma bahee Ummata Oromoo irratti lola labsuuf baafate fiixaan baasuuf kan akeekkate tahuun beekamaa dha.
Gaaffii mirgootaa fi Qabsoo Bilisummaa Ummatootaan (keessattuu Qabsoo Bilisummaa Oromootiin) muddamee umriin bittaa isaa guyyaa irraa guyyaatti gabaabbachaa kan jiru Wayyaaneen muddamsuu irraa dhiheenya kana gaaffii Ummataaf deebisaan waan kennamaa jiru fakkeessuuf ergamtoota isaatti dhimma bahee diraamaa sobaa hedduu qindeessee ittiin Ummata sobuuf yaalaa ture/jira. Lukkeeleen isaaf amanamoo tahan hedduunis diraamaa kana Ummata fudhachiisuuf “Haalli akka durii miti, jijjiiramatu mul’achaa jira, kanaaf ammatti mormii dhageessisuun sirrii miti…kkf.” jechuudhaan Wayyaaneef daboo bahuu eegalanii jiran. Haa tahu malee haasawa afaanii bira kutee wanti hojiidhaan lafa irratti mul’ate waan hin jirreef dubbichi diraamaa ittiin Ummata sobanii yeroo bitachuudhaan umrii aangoo TPLF/EPRDF dheeressuuf karoorfame qofa akka tahe Ummatni dafee itti dammaqee mormii isaa finiinsuu itti fufee jira.
Diraamaan sobaa ittiin Ummata gowwoomsee umrii bittaa isaa dheereffachuuf qindeeffate Ummataan itti dammaqamee jalaa fashaluu wayta arge kanatti dha egaa Wayyaaneen maqaa “Mana Maree Nageenya Biyyoolessaa” jedhu kanaan murtii Ummata keenya irratti labsii lolaa haaromsuu kan fudhate.
Murtiin Wayyaaneen amma akka haaraatti irra gahe jedhu kun Ummata Oromoof haaraa miti. Wayyaaneen Ummata Oromoo irratti kan ifatti lola labse bara 1992 yeroo Dhaaba Ummatni Oromoo filate Adda Bilisummaa Oromoo fi Ummata Oromoo wajjin lolatti seene dha. Yeroo sana irraa kaasee Wayyaaneen humnaa fi mala ofii qabuu fi gargaarsa alagaa irraa argatu hundatti dhimma bahee Ummata Oromoo fi Dhaaba Kallacha Qabsoo Bilisummaa Oromoo tahe ABO mohachuuf lola bifa hundumaan geggeessu irraa yeroon itti boqotee fi humna isaa qusatee beeku hin jiru.
Lola kaayyoo Wayyaanee kan farra Bilisummaa Ummatootaa, farra dimokiraasii fi haqaa tahe fiixaan baasuuf bara 1992 Wayyaaneedhaan Ummata Oromoo irratti banamee waggoota 25 dabraniif osoo addaan hin citin deemaa jirutu Wayyaanee butuchee sadarkaa amma irra gahe kana (jal-bultii xumura aangoo isaa) irraan gahe. Haa tahu malee, Wayyaaneen har’as osoo shakaraata ykn. wargamsuu du’aa keessa jiruu illee lola Ummata Oromoo irratti labse kana injifachuuf abjoota. Abjuun isaa kun garuu abjuu tahee hafa. Ummatni jaalalaan malee lolaan hin mohatamu. Addi Bilisummaa Oromoos onnee Ummata Oromoo keessa kan seene lolaan osoo hin taane jaalalaani.
Gadaan Gadaa Xumura Gabrummaa ti !
Injifannoo Ummata Oromoof


text:
Akka lakkoobsa Itiyoophiyaa bara 1977 kaaba biyyattii irraa dhufanii Godina Qellem wallaggaa aanaa Sadii Canqaa gandeen addaa addaa keessa lammmiiwwan qubatanii jiran hiraarfamni waan nu irratti raawwatameef qe’ee fi qabeenya keenya dhiisnee bakka irraa dhunetti deebi’uuf dirqamne jedhu. Kanneen bakkuma qubatanii jiran hangi tokko immoo nagaa dhaan jiraataa akka jiran nuuf ibsaniiru. Bulchiinsi naannoos muuddama kana dura ture irraan kan ka’e namoonni sodaatanii deeman jiru. Dirqisiisee kan isaan ari’e hin jiru jedha.
cBulchiinsi Sadii Canqaa obbo Taammenee Haayiluu akka jedhanitti namoonni qe’ee isaanii dhiisanii ba’an ilaalchisuun jaarsolii biyyaa fi abboota amantii waliin mariin geggeessamee akka deebi’aniif yaalii guddaan godhameera jedhan.
Midhaan isaanii deebi’uun akka makaratan itti himneerra jechuu dhaan qabeenyaan isaanii akkuma jiruti jira, eegamaafii jira jedhan.
Kanneen ganda sana keessa qubatanii jiraniif Walloo irraa dhufan nuti haasofsiisne nagaa dhaan jiraataa akka jiran dubbatu.


text:
Piroojektii Ramadanaa
Ramadaanni akka lakkoofsa hijriitti ji’a saglaffaa irratti argama. Ramadaanni ji’a kabajamaa Qur’aanni itti bu’ee fi leylat-ul qadr (halkan ji’aa kuma caaltu) of keessaa kan qabudha. Jinni Ramadanaa ji’aa rahmataa, barakaa fi jaalalaati. Ji’a diinni ilma namaa kan ta’ee sheyxaanni itti hidhamuudha. Sheyxaanni waan hidhamuuf namoonni ibaadatti ka’u, wanta gaariitti fiigu.1.Kaayyoo fi Bu’aa soomanaa
Kaayyoon soomanaa inni guddaan namoota beela dheebun miidhuf osoo hin ta’in, taqwaa (sodaa Rabbii) qalbii keessatti facaasu fi magarsuudha.
“Yaa warra amantan! Akka isin Rabbiin sodaattaniif Soomni akkuma warra isin duraa irratti barreefametti (dirqama ta’etti) isin irrattis barreefameera.“
Kanaafu kaayyoon guddaan soomana akka Rabbiin sodaannu nu leenjisufi. Nyaanni yommuu baay’atu, hormonoonni xanna’achoota keessaa maddan fedhii kakaasun wanta badaatti nama dhiibu. Namni karaa haraamatin/dhorqaan fedhii ofii guttachuuf yommuu fiigu ibbida hamaa harkaan qabata. Soomni kanaaf fala isaaf ta’a. tokko hormoonota madda hir’isuun fedhii isaa qabaneessa. Lamaffaa sodaa Rabbii qalbii irratti facaasun badii irraa isa tiiksa.
Faydan sooma kana qofatti kan dhaabbatu osoo hin ta’in qaamafis fayyaadha. Qaamni yeroo hundaa dhangaale baay’ee kan fudhatu yoo ta’ee dhibee sukkaara fi furdinna daangaa hin qabnef saaxilama. Sababoota kanaaf doktoroonni yeroo amma soomatti nama ajajan. Soomni sammuu qara. Nyaanni fi dhugaatin yommuu baay’atu sammuun ni dugulti, gadi faggeessite yaadu hin dandeessu.
Kanaa fi kan kana fakkaatan fayda soomanni qaamaf kennu. Garuu faydan guddaan soomanaa qalbii namaa qulqulleessun sadarkaa horii irraa gara sadarkaa ol’aanu fi kabajamaatti ol kaasudha. Wanta lubbuun feetu daangessun barnoota fi leenji namaaf kenna. Namni yommuu fedhii lubbuu ofii jala deemu bolloo badii keessaa hin baanetti tara. Soomni wantee/gaashaa isaa ta’uun badii kana irraa isa tiiksa. Soomni addunyaa tana qofa keessatti mitii Aakirattis ibbida irraa nama tiiksa. Yommuu dheebun akkasatti nama gubuu warrii addunyaa irratti sooma turee balbala Jannataa Ar-Rayyaan jedhamuun seenun dheebu bahu.
Soomni karaa jaalala Rabbii ittiin argataniidha- namni dhooksan nyaate nan sooma jechuu danda’a. garuu namtichi Rabbii jedhe dhoksaatti wantoota kana irraa yommuu of qabu jaalala Rabbii argata.
2.Garaa fi qaama hormaata qofaa mitii qamoole biroos tiiksu
soomana yommu jedhamu yaanni jalqabaa matatti nu dhufu nyaata fi dhugaati irraa soomudha. soomni fudhatama argatuuf ulaagaalee lama guutu qaba.
a.Wantoota sooma cabsan irraa fagaachu– nyaata, dhugaati fi wal qunnamti saalaa irraa fagaachu. Obboroo irraa jalqabee hanga aduun dhiitutti namni wantoota kana irraa fagaachu qaba. Soomni nyaata, dhugaati fi wal qunnamti saalaa dhiisu qofa irraa kan ijaarrame miti. Qaamota biroos wanta badaa irraa akka sooman leenjisu barbaachisa. Ta’uu baannan beela dheebun of miidhu malee kaayyoo barbaadame galmaan hin gahu.
عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ “ مَنْ لَمْ يَدَعْ قَوْلَ الزُّورِ وَالْعَمَلَ بِهِ وَالْجَهْلَ فَلَيْسَ لِلَّهِ حَاجَةٌ أَنْ يَدَعَ طَعَامَهُ وَشَرَابَهُ ”
Abu Hureeyraa(RA) akka gabaasetti Ergamaan Rabbii (SAW) akkana jedhan:
“Namni dubbii sobaa(soba dubbachuu), soba saniin hojii badaa hojjachuu fi jechoota badaa namatti dubbatu hin dhiisin Rabbiin nyaata fi dhugaati dhiisu isaatti haajaa hin qabu.” Sahih Al-Bukhaari
Kanaafu ulaagan jalqabaa soomana keenya irraa ajrii(mindaa) argachuu fi taqwaa horachuuf garaa keenya nyaata dhugaati irraa eegu, qaama hormaata wal qunnamtii saalaa irraa fageessu, arraba keenya dubbii sobaa, jechoota badaa dubbachuu, nama arrabsuu, hama irraa tiiksu, gurraa keenya dubbii sobaa, muuziqaa, fi hama dhageefachuu irraa eegu, harka keenya hatuu, nama miidhu, nama fuudhu/itti heeruma danda’an harka fuudhu (cabbaxu) irraa tiiksu; ija teenya haraama ilaalu kan akka fiilmii, moovi, gaazexaa, inteerneti irraa eegu; luka teenya gara baditti deemu irraa tiiksu. Sooma nyaata dhugaati qofatti yoo daangeessine bu’aan keenya beelaa dheebun of miidhu malee wanta biraa ta’uu hin danda’u. Rabbiin sodaachuun garaa fi qaama hormaata nyaata dhugaati fi wal qunnamtii saalaa irraa tiiksu qofa osoo hin ta’in qaama guutu wanta badaa irraa tiiksu fi wanta gaarii hojjachuudha.
b.Ulaagalan lammaaf ‘Niyyaa’– niyyaan amantii keessatti iddoo guddaa qaba. Niyyaa bu’uura amantiiti. Namni niyyaa irratti hundaa’eti kan adabamuu fi badhaafamu. Niyyaan yoo hin tolin hojii gaariin isaa sun jalaa baddi. Niyyaan yoo tolte immoo hojiin gaarii inni hojjate isaa baay’ifamuun badhaasa guddaa argata. Kanaafu yommuu ibaadah kamuu hojjannu niyyaa keenya tolchuun dirqama.
Namtichi waan doktorri ajajeef sooma soomu danda’a, ulfaatinna qaama hir’isuuf soomu danda’a. Soomni akkanaa Rabbiif jedhee osoo hin ta’iin kaayyoo biraatif waan soomef fudhatama hin argatu. Soomana yommuu soomnu Rabbiif qulqulleessine soomu qabna.
Bakkii niyyaa qalbiidha. Arrabaan akkana godha, akkana hojjadha jedhanii dubbachuun hin barbaachisu. Qalbii keessatti boru Rabbiif jedhe akka soomu niyyachuudha.
Tarkaanfi gara jijjiramaa
Ramadaanni yuniversitii leenjii fi barnoota jechuu dandeenya. Namni yuniversitii kana seene leenjii fi barnoota malee yoo bahe, bu’aan inni argatu maaliree? Jireenya keenya keessatti of jijjiruuf tattaafi adda addaa goona. Tattaafin keenya hundii bu’a-qabeessa ta’uu dhiisu danda’a. waggaa keessatti ji’a tokko yeroo jireenya keenya itti foyyeessinuu fi jijjiruu argachuun carraa guddaa fi lamuu hin deebinedha. Namni carraa kanatti fayyadamuu Insha Allah ni milkaa’a. namni carraa kanatti osoo hin fayyadamiin hafe milkaa’innaa irraa duubatti hafa.
Akkuma duratti jenne kaayyoon sooma qalbii qulqulleessu fi sodaa Rabbii qalbii irratti facaasudha. Qalbii teenye qulqulleessine jireenya keenya foyyeefachuun yeroo hundaa nurratti dirqama. Karaa adda addaatin qalbii teenya xuriiwwan akka shirkii, nifaaqa, shakkii, jibba, waanyu, fi kkf irraa qulqulleessuf ni tattaafanna. Maloota kanniin keessaa soomni iddoo guddaa qaba. Kanaafu akkamitti jireenya keenya Ramadaana keessa fi booda sirreessu dandeenya?
Yeroo sirnaan fayyadamuu– yuniversitii kana keessatti yeroo keenya sirnaa yoo hin fayyadamiin dorgommii ni dhabna. Yeroon bu’uura milkaa’inna addunyaa aakiraati. Akka imaam Ibn Al-Qayyiim jedhanitti namoota bakka saditti qoonne ilaalu dandeenya. Tokko nama Rabbii tolee jedhu fi itti buluudha. Kaayyoo uumameef beekun yeroo isaatti sirnaan fayyadama. Wanta Aakiraa isaa jalaa balleessu yookiin addunyatti fayda isaa hin buusne irratti yeroo ofii hin gubuu. Namni lammaffaan immoo nama Rabbiin irraanfate fi daangaa Isaa darbuudha. Namni kunii kaayyoo uumameef dagachuun addunyaa fi fedhii ofiitif gabra ta’a. Aakira quba hin qabu. Namni sadaffaan immoo nama hojii malee taa’udha. Namni akkana nama waa hundarraa hoonga’eedha. Takkaa addunyaa ofiitif hin carraaqu, takkaa aakiraaf hin dalagatu. Fedhii fi sheyxaanaf nama harka kenneedhe. Yeroo ofii bakkuma argetti guba.
Kanaafu nuti namoota gosoota sadan kanniin keessa gosa tokkoffaa ta’uu qabna. Ramadaanni gosa tokkoffaa keessaa akka taanuf ji’aa fi carraa nu dhufeedha. Ta’uu baannan gosa lammaffaa fi sadaffaa keessaa taana. Osoo itti fayyadamiin nu harkaa miliqa.
Yeroo keenyatti sirnaan fayyadamuun keeyri hanga dandeenyu walitti haa kuufannu. Yeroo keenya wantuma fayda nu hin buusne irratti yoo balleessine ji’aa Ramadaana fi jireenya keenya qisaasessine jedhama. Halkanii guyyaa filmii kan ilaallu, hirriba kan rafnu, yoo taane bu’aan Ramadaan irraa argannu maaliree?
Haala kanaan yeroo keenya sanganteessun bu’a qabeessa ta’uu dandeenya. Hojiiwwan gaggaarii Ramadaan keessa hojjanu fi galmaan gahuu barbaanne tarreessu. Hojiiwwan badaa yeroo keenya guban irraa fagaachuf carraaqi gochuu qabna. Hojii gaarii ta’anii garuu bu’aan isaani hangas mara hin taane yeroo keenya akka hin gubne of eggannoo gochuu qabna. Fakkeenyaf dubartoonni nyaata gosoota baay’ee fi mi’aawa qopheessuf yeroo ofii gubu. Kana irraa of qusachuun nyaata murtaa’a fi gahaa ta’ee qopheessun yeroo ofii qusachu danda’u. Nyaata baay’ee qopheessun tokko israafa (qisaasessu) ta’a, lama yeroo guba. Hanga nyaata san israafa godhanii osoo sadaqaa kennatanii mindaa akkamii argatu! Hanga nyaata gosoota baay’ee qopheessuf carraaqan osoo Qur’aana qara’anii mindaa akkam gaarii argatu! Kanaafu haawwanii fi obboleettiwwan teenya nyaata gahaa fi murtaa’a ta’ee qopheessun yeroo fi qabeenya ofii haa qusatan.
Yeroo geenya saganteessuf torbaan kana keessa maal hojjachuun qaba jenne lafa kaa’achu dandeenya. Yeroo keenya bakka saditti qoodu dandeenya. Tokko yeroo ibaada- sa’aati 24 keessatti yeroo ibaada itti dalagannu murteessu. Lama yeroo galii fi rizqii teenya itti funaannu murteefachu. Sadii yeroo boqonnaa/hara itti galfannu murteessu. Yeroo baay’ee teenya boqonnaa irratti kan ajjeesnu yoo taane, oomisha malee hafna jechuudha. Ji’aa Ramadanaa kan keessa hanga danda’ameen yeroon ibaada irratti dabarsinuu yeroowwan hafan haa caalu. Kana jechuun boqonnaa hin fudhatin, rizqii kee hin funaannatin jechuu miti. Haala kanaan yeroo keenya yoo saganteessine bu’aa qabeessa ta’uu dandeenya.
Wanta hamaan yeroo ammaa yeroo guban keessaa namtichi halkan filmii ilaala yookiin caati qama’aa bulee guyyaa hirribaan dabarsa. Hojiwwaan naafila (dabalataa) hojjachuu dhiisi hojiwwan dirqamaa kan akka salaata osoo hin hojjatin oola.
Gara hojii gaarii fiigu, hojii badaa irraa dheessu
Hojiwwan gaariin hojii badaa haaqa. Akkuma Rabbiin Qur’aana keessatti dubbate:
“Qaccee lamaan guyyaatii fi yeroo halkan irraa ta’ee salaata dhaabi. Toltuwwan hamtuu ni deemsisu (ni haaqu). Kuni warra gorfamaniif gorsa.” Suuratu Huud 11: 114
Abu Hureeyran (RA) akka gabaasanitti Ergamaan Rabbii (Salallahu Aleyh wasallam) akkana jedhu:
الصَّلَوَاتُ الْخَمْسُ وَالْجُمُعَةُ إِلَى الْجُمُعَةِ وَرَمَضَانُ إِلَى رَمَضَانَ مُكَفِّرَاتٌ مَا بَيْنَهُنَّ إِذَا اجْتَنَبَ الْكَبَائِرَ
“Salaanni shanan, Jum’aa irraa jum’atti, Ramadaana irraa Ramadaanatti wanta(cubbuu) isaan jiddu raawwatamaniif kaffaaradha yoo namtichi badii gurguddoo irraa fagaate.” (Sahih Musliim)
Kaffaara-jechuun cubbuu/badii namarraa harcaasu.
Ramadaanni carraa guddaa hojii gaarii itti sassaabatanii fi hojii badaaf araarama Rabbirraa itti kadhataniidha. Ji’oota kudha tokko badiin dabarsan keessaa bahanii jireenya haarawatti ce’uuf Ramadaanni carraa hin argamneedha. Hojiwwan darban kee hanga fedhan badaa haa ta’an, ji’a kana keessa of jijjiruuf tattaafadhu.
Akkamitti jireenya kee jijjiruu fi foyyeessu dandeessa? Hojii gaaritti fiigun, hojii badaa irraa dheessun jireenya kee ni jijjira, ni foyyeessa. Hojiwwan gaggarin baay’etu jiru. Keessaa filadhu hanga humnii kee danda’ee dalaguuf tattaafadhu.
Hojiiwwan gaggaari keessaa salaata baay’isanii salaatu, Qur’aana qara’uu, zikrii gochuu fi beekumsa barachuudha. Salaata taraawi dhabbachuuf tattaafachu. Zikriin guddaan karaa Rabbiin ittiin yaadatan Qur’aana. Qur’aana qara’uun ajrii(mindaa) guddaa argachuu dandeenya. Qur’aanni mindaa argamsiisu qofaa miti jireenya ilma namaa jijjira. Yommuu Qur’aana qaraanu akka gazeexa kan dubbisnu osoo hin ta’in tadabura (xinxalliin) dubbisuuf yaalu qabna. Hiika isaa beekuf taattafachuu qabna.
Ji’a kana keessa Qur’aana qo’achuu, dhageefachuu fi xinxalliin dubbisuun jireenya keenya jijjiruu dandeenya. Amala fi bartee badaa keenya ofirraa baasu dandeenya. Sababni isaas Qur’aanni qalbiif qoricha.
“Yaa ilmaan namaa! Dhugumatti gorsi Gooftaa keesssan irraa taate, waan qoma keessa jiruuf qoricha tan taate, mu’imintootaf qajeelfamaa fi rahmata tan taate isinitti dhufte.” Suurat Yuunus 10:57
Wanti qoma keessa jiru shirkii, shakkii, nifaaqa, jibba, waanyu, wallaalummaa fi kkf dha. Qur’aanni wantoota akkanaa irraa hayyama Rabbiitin nama fayyisa. Namni dhibeewwan kanniin irraa fayyuuf Qur’aanatti gore dhugumatti ni milkaa’a. kan kanaan ala wanta biraatti gore yommiyyuu furmaata hin argatu. Kanaafu Qur’aana barachuun, qo’achuun jireenya keenya jijjiruu fi foyyeessu dandeenya.
Yoo Qur’aana qara’uu hin dandeenye taate bartee kitaaba dubbisuu uummachuuf carraaqi.
Piroojektiin Ramadaana kana qofatti kan dhaabbatu miti. Sadaqaa kennuun balbala haarawa banachuu dandeenya. Sadaqaan hojii badaa haaqxi, qabeenya barakaa itti afuufti, ibidda irraa haguuggi taati. Jaalala namtichi qabeenyaf qabu hir’isuun qalbii qulqulleessiti. Hanga dandeenye harka keenya diriirsuun warroota rakkatan gargaaru dandeenya. Ifxaaraf namoota affeerun mindaa walitti sassaabu dandeenya.
Piroojektiin Ramadaana ammas kanatti kan dhaabbatu miti. Wanta kennan yoo dhaban, Qur’aanas qara’uu yoo dadhaban, qaama ofiitin namoota miidhu irraa eegun piroojektii guddaadha. Arraba ofii hidhuu fi eegun, ija ofii tiiksun, harka badii irraa qabuun, gurraa badii dhageefachuu irraa baraarun piroojekti Ramadaana isaan gurguddoodha.
Nyaata, dhugaati, interneeti fi Tv daangaa isaani murteessu– Piroojektiwwan armaan olii fi kan biroo galmaan gahuu kan dandeenyu wantoota kanniinif yoo daangaa murteessineedha. Yommuu lulluqannu garmalee yoo nyaanne fi dhugne salaata akka hin dhaabbanne gufuu nutti ta’a. Guyyaa guutuu interneeti fi Tv irra yoo oolle keyrii Ramadaanni fide dhabna. Kanaafu wantoota kanniinif daangaa murteessun milkaa’u dandeenya.
Gudunfaa
Ramadaanni ji’a rahmataa, maghfiraa(araaramaa), jaalala fi namoonni ibidda irraa ittiin baraaramaniidha. Ji’a balballii keeyri itti banamtuudha. Namni carraa kanatti fayyadamu milkaa’innaa fi gammachuu argata. Kan carraa kan qisaasesse immoo keyrii osoo hin habbuuqatin harka qullaa hafa. Kanaafu hanga dandeenyun carraa arganetti fayyadamuun warroota milkaa’an keessaa ta’uuf haa tattaafannu. Ramadaanni nyaata dhugaatin kan dabarsinuu osoo hin ta’in hojii gaarii hojjanne mindaa itti argannu haa ta’u.
Kitaabilee wabii:
EssentialsOfRamadhan By Tajuddin B.Shu’aib
Inner dimensions of the prayer By Imaam ıbn Al-Qayyim


text:
Farra Sammuu
Sammuun motora ilma namaati. Motorri kuni yoo hojiin ala ta’ee namni guutun suni hojiin ala ta’a. Motora kana yeroo hundaa boba’aa itti qicu (guutu), kunuunsu fi badii irraa eegu barbaachisa. Abbichi motora ofii kana yoo hin kunuunsin, miidhaf of saaxila. Wanti isin ajaa’ibsiisu sammuun ilma namaa motoras, jeneretaras. Garaagarummaan kanniin lamaani maalii? Jeneretarri anniisa makaanikaala gara annisaa elektrikitti jijjiruudha. Motorri immoo gosa annisaa tokko gara makaanikaalatti jijjiruudha. Fkn, jeneretaratti gaazi yoo itti qican tarbaayinii naannessun annisa elektrikii mana ibsu maddisiisa. Motorri konkolataa bobaa’a of keessatti gubuun konkolaatan akka adeemu taasisa. Amma kanniin lamaan sammuu keenyan wal bira haa qabnu. Sammuun keenya wantoota kunniin lamaan hojjatan caala hojjata. Alhamdulillah. Sammuu kee jenerataran wal bira qabii. Akkuma jeneretarri ifa elektirikii maddisiisu, sammuun kees ifa beekumsa maddisisa.
Ammas sammuu kee motoraan wal bira qabi. Akkuma motorri konkolaatan akka adeemtu taasisu, sammuun keetis akka sirnaan adeemtu si taasisa. Fakkeenyaf, namni farsoo dhuge, sirnaan dhaabbatee deemu danda’aa? Kanaafu motora kee wanta gaarii itti qicuu fi kunuunsun, badii irraa eegi.
Farra sammuu yommuu jennu wanta sammuu laamshessan, dugulchan, ajjeessan, summeessanii yookiin inuma maraachaniidha. Amma mee wantoota motora-jeneretara keenya kana nu jalaa miidhan haa ilaallu.
1.Cubbuu
Yeroo tokko tokko barnoota kee ni dubbista garuu homaa siif hin galu. Ammallee irra deddeebite dubbista, ammas homaa siif hin galu. Kitaaba ni dubbista, wanti ati irraa hubattu garmalee baay’ee xiqqaa ta’uu danda’a. Ni dubbista, ni qo’atta garuu sirritti siif galuu dhiisu danda’a. Sababni kanaa inni guddaan maal akka ta’ee sirritti ilaaltee? Sababni kanaa inni guddaan cubbuudha. Akkuma irranatti jenne, sammuun ifa beekumsaa burqisiisu hin danda’u yoo cubbuun haguuggame, akkuma jeneretarri keessi isaa yoo bade ifa elektrikii burqisiisu hin dandeenye. Imaam Shaafi’i akkana jedha;
“Dadhabiinna sammuu kooti sheeka kiyya Waki’itti komii dhiyeesse. Akka cubbuu irraa fagaadhu na barsiise. Ni jedhe, “Beekumsi Rabbii ifa. Ifni Rabbii nama cubbuu raawwatuuf hin kennamu.”
Imaam Shaafi’i gorsa kanatti fayyadame, sammuun isaa garmalee qara ta’uun takkaan wanta dubbise kan qabatu ta’uu danda’eera. Kanaafu, sammuu kee qaruu yoo barbaadde cubbuu irraa dheessi. Cubbuu keessaa kanneen garmalee sammuu doomsanii fi dugulchantu jiru. Isaan keessaa;
Shirkii- Rabbii gaditti wanta biraatiif gabra ta’uun dhugumatti sammuu garmalee dugulcha. Namummaa keessaa nama baasun sadarkaa horitti gadi nama deebisa. Namni yommuu Rabbi qofaaf gabricha ta’uu bilisummaa sammuuti fi qaama argata. Sammuun isaa ni qaramti. Shirkii fi kufriin karaa adda addaatin sammuu namaa galaafatu. Namni tokko Rabbiin dhiise qalbii isaa namaaf ykn wantoota duniyaa tanaatif yommuu gurguru, gadi aantummaa fi salphinni itti dhagahama. Maddii guddaan cubbuu fi dillii hundaa shirkii fi kufriidha. Fakkeenyaf, yommuu inni Rabbiin dhiise, jaalalle isaatiif ykn addunyaa tanaaf gabra ta’uu, sammuun hangam akka miidhamu haa ilaallu. Halkanii guyyaa hirribaa fi boqonnaa gaarii hin argatu. Kanaafi, Rabbiin qofa gabbaruun bilisummaa fi gammachuu dhugaati, sammuu namaa qara, kabaja namaa olkaasa. Jireenya mi’eessa. Aarifa (nama Rabbiin beeku) tokkotu akkana jedhe, “’Warroonni Jannata seenan haala ani amma keessa jiru keessa yoo jiraatan, haala gaarii keessa jiruu jechuudha.’ yaanni jedhu yeroo tokko tokko natti dhagahama” Dhugumatti, Rabbii qofaaf gabricha ta’uun gammachuu fi bilisummaa akkamii! Jechi nama hanqata kana ibsuuf. Rabbiin gabbaruu jechuun wanta Rabbiin itti nama ajaje hojjachuu fi wantoota irraa dhowwee irraa fagaachudha.
Zinaa- sagaagalummaan sammuu namaa dugulchuun bullukoo salphinnaa namatti uwwisa. namni gocha kana raawwatu yeroo hundaa badii kana yaadachuun keessa ofii jeeqa, sammuu ofii qancarsa. Kanaafu, zinaa irraa fagaachun sammuu namaa qara.
Masturbation (اِسْتِمْناء )- jechuun qaama hormaata harkaan tuttuqanii kakaasudha. Kuni garmalee sammuu namaa miidha. Dhangala’oon saalaa (mi’oon) akka dhangala’u waan taasisuuf qaama fi sammuu namaa laamshessa. Dargageessi adda jiru halkan yommuu kana raawwatu, sammuun isaa waa qabachuun itti ulfaata. Salphatti wanta tokko dagata, dandeetti waa qalbeefachuu fi hubachuu dhaba; keessi isaa gammachuu fi tasgabbii hin qabu. Kanaafu, namoonni kana raawwatan gocha kanarraa fagaachun, tawbaa dhugaan gara Rabbii deebi’u qabu.
Fiilmi, diraama fi moovi– dargaggoonni yeroo ammaa filmii wal-qunnamtii saalatiin macha’aanii jiru. Yommuu isaan filmii kanatti ija bobaasan, keessi isaanii ni gubata, sammuun isaani ni dugula. Miidhan isaa miidhaa zinaa caala. Takkaa wanta hawwu san hin argatu takkaa immoo ilaalu hin dhiisu. Haala kanaan, sammuu fi jireenya ofii guba. Osoo ajaja Rabbii armaan gadii kana hojii irra oolche maaltu gubaa kana hundatti isaa oofaa turee?
“Ija isaanii akka gadi qabatanii fi qaama saala isaanii akka eegan mu’umintootatti (warroota amananitti) himi. Santu isaaniif irra qulqulludha. Dhugumatti Rabbiin keessa beekaa waan isaan dalaganitti.” Suuraa An-Nuur 24:30
Kanaafu, yaa obboleessa filmii wal-qunnamtii saalaa ilaalu fi suura dubartii telefoona kee irratti kuusun sammuu kee hin dugulchin, hin maraachin. Wantoota fokkuu akkanaatirraa fagaadhu, keessi kee gammachuu fi tasgabbiin guutamaati.
Hamii– wantoota sammuu namaa dugulchan kan biraa yommuu qorattu, hamii fi oduu oli gadi guurun sababoota humna motora ykn jeneretara keeti laaffisan keessaa tokko akka ta’e ni argita. Namni yommuu wanta isa hin galchine keessatti utaale seenu sammuun isaa ni jeeqama. Yommuu namoota hamachuun kabaja namaa quuncisu, sammuun isaa ni quunca’a, ni dugula. Kanaafi, Qur’aanni nama hamachuu foon obboleessaa nyaachutin wal bira qabe. Eenyutu foon obboleessaa nyaachu jaallataa? Akkuma foon lafee uwwisu, kabajni namaas keessa namaa uwwisa. Yommuu kabajni namarraa quunca’u (mulqamu), namni hangam akka miidhamu haa ilaallu. Foonis lafee irraa yommuu quunca’u hangam akka miidhamu haa hubannu. Kabaja namaa namarraa quuncisuun akka foon namarraa quuncisuuti. Kanaafu, hamii irraa fagaachun sammuu namaa qara.
2.Hawwii sobaa – wantoota sammuu namaa dugulchan keessaa hawwii sobaati. Namoota gammachisuuf, jaalalle ofii taphachisuuf, yaadota faaydi hin qabne yommuu of keessatti daaku, sammuun isaa ni daakamti. Hawwiin sobaa galaanaa daarii (beach) hin qabne jedhama. Namni galaana kana keessatti tare gahuumsi isaa hin beekkamu. Karaan hundarra gaariin hawwii sobaa kana jalaa itti bahan gara Rabbii dhiyaachudha. Sababni isaas, namni yommuu Rabbiin irraa fagaatu sheyxaanni hawwii sobaatin masakuun dukkana cimatti galcha. Rabbitti dhiyaachun immoo sheyxaana namarraa fageessun keessa namaa tasgabbii fi gammachuun guuta. Rabbiin (Azza wa jalla) akkana jedha:
“Isaan erga karaan qajeelan ifa isaaniif ta’ee booda duubatti deebi’an, sheyxaanni (hojii gadhee) isaanitti bareechisee hamilee isaanitti godhe.” Suuratu Muhammad 47:25
Namoonni Rabbiin irraa garagalan kunniin hojii gadhee hojjatan akka gaaritti ilaalu, galaana hawwii sobaa keessa daaku. Kanaafu, Rabbiin irraa fagaachu fi ajaja Isaa hordofuu dhiisun hadhaa fi adabbii baay’ee nama dhandhamsiisa. Gara Rabbii dhiyaachu fi ajaja Isaa hordofuun immoo nageenya fi tasgabbii namaaf kenna.
3.Araadota adda addaa– araadonni akka sigaaraa, alkooli, farsoo, biiraa, caati, hashiishii fi kkf sammuu dugulchuu fi laamshessu keessatti gahee ol’aana taphatu. Araanni yeroo ammaa kanniin caalaa babal’ataa jiru araada interneetiti. Dargageessi fi shamarri wanta fokkuu ilaaluuf, dubbisuuf yookiin dhageefachuuf ammaa amma yommuu interneeti banan, sammuun isaani ni dugula, keessi isaanii gammachuu fi tasgabbii dhaba. Walaloo, barreefama, fi suuraa jaalalaa dubbisuu fi ilaaluf yommuu interneetti ammaa amma banu sammuun isaa/ishii hangam faaydan ala akka ta’uu itti haa yaadu! Kana jalaa bahuuf hiriyyoota, peeji fi garee (group) suura fi barreefamoota akkanaa nutti fidan bilook gochuu fi keessaa bahuudha. Namoonni kunniin ibidda jaalala akkamitti qabsiisanii zinaa (sagaagalummaa) akka raawwatan nama barsiisu. Filmii wal-qunnamtii saalaa fi suura dubartii qullaa raabsun sammuu namaa dugulchu, keessa namaatti ibidda qabsiisu. Kanaafu, isaan irraa fagaachun furmaata hunda caalu. Akkasumas, namni jireenya gaarii jiraachu barbaadu araadota armaan olitti eerre hunda irraa fagaachu qaba.
4.Hirribaa fi nyaata baay’isuu ykn tartiiba dhabuu- hirribni boqonnaa sammuu deebisuu fi annisaa haaromsa keessatti gahee ol’aana taphata. Sirnaan yoo hin rafin, sammuun namaa ni jeeqama. Dandeetti waa hojjachuu fi hubachuu dhaba. Akkasumas, hirriba fi nyaata baay’isuun qaama butucha, sammuu dugulcha. Halkan hirriba gaarii rafuuf, namni tokko wantoota sammuu isaa jeeqan irraa fagaachu qaba. Fakkeenyaf, guyyaa cubbuu kan rawwataa oolu yoo ta’e ykn filmii fi moovi kan ilaalu yoo ta’e, halkan hirriba gaarii hin rafu, ni jeeqama. Ammas, akkuma nyaata nyaate fi dhugaati dhugeen gara hirribaa deemun hirriba isaa jeeqa. Dhugaatin lallaafa fi wantoonni sammuu namaa kakaasan kanneen akka bunaa, shaayi, chokoleetti fi kkf hirriba namarraa ari’u.
In shaa Allah torbaan hanga ‘Sammuu Kee Qaruuf’ jedhuun walitti deebinutti Assalamu aleykum wa rahmatullahi wa barakaatuh. Hubachiisa: www.sammubani.com sababa hin beeknen cufame jira. Hanga banamu websaayiti kanatti fayyadamu dandeessu, barruuleen achirra jiran asitti waan darbaniif.


text:
MAKMAASSA
Kaayyoon fuula kana MAKMAASSA OROMOO wali yaadachiisuu dha
- Sareen gadheen yoo diinni dhufee foon tortore itti darbate ni biriifatti
- Titiisaa jedhanii farsoo hin lagatan
- Baraa sitti hammate kaa abba kee ajjesee walin nyaadhuu,
Baraa sii tartee kaa saree kee ajjesee gumaa bafadhuu
- Manni abbaan gube iyya hin qabu
- Dhugaan ni qal’aati malee; Hin citu
- Tokko dhufuun dhirumaa dha lama dhufuun gadhumaa dha
- Biddeena nama quubsu eelee irratti beeku
- Billaachi kooluu hin qabu ,Tan qabuu dhaggaa irratti uwwisa
- Oli fiiguu dadhaban, Gadi fiigu
- Baredde jedhanii hintala obboleetti hin fuudhan
- Bishaan yoo nama nyaatu nama kofalchiisatiini
- Dhakaan ciisanii darbatan deebi’ee mataa nama dhaha
- Bishaan lagaa wal hin eegu
- Du’a abbaatifi du’a Sangaa ilmi hin jibbu
- Dubbiin bay’atteef fardatti hin fe’an
- Dallaan abbaa kudhanii yeroon hincufamu
- Daa’imaa taphaa sinbiraa lubbudha
- Boruufuu si’abdadhe bada moluu tiyya jedhee namichi
- Biyya abbaa kootiiti jedhee injiraan moluu irratti hafe
- Sangaan biyya ofiitti baroodu biyya ambaatti ni mar’ata
- Biyya ofiitti Lukkuun korma
- Biyya FARDI hin jirre HARREEN garmaamti/saggaart
- Wama qalte qalii tirumaan naaf gali jette jaartiin
- Bitaan korii mirgaan korii walgeettiin koora dha
- Otuu beekanii kosoodhan dadhii dadhii jedhu
- Akka ebbellutti sirbaan morma nama jallisaa
- Waa malee manni hinaaruu
- Waraabechi biyya hinbeekne dhaqee googaa naa afaa jedha
- Odoo beeknuu huuba wajjin jette sareen
- Kaachaa Ooluus reeffi allaattii lafuma
- Harka nama tokkootiin abidda qabuun nama hindhibu
- Harreen waldhiitti malee ilkaan walhincabsitu
- Abjuun bara beelaa biddeen biddeen jetti.
- Sa’aa abbaan gaafa cabse ormi ija balleessa
- Haadha laalii intala fuudhi
- Jala bultiin lafaa nama butti
- Du’aaf karaatu gargar nama baasa
- Obsaan aannan goromsaa dhuga
- Abbaan daadhii dhugeef ilmi afaan hin’urgaahu
- Abbeen yoo nyaachaa bule maaddiin jala bula?
- Lukkun haatee hatee kan ittiin qalamtu baafte
- Harree hinqabduu gaangee namaa tuffatti
- Baraafi furguggee gad-jedhanii jala darbu
- Harree ganama badde galgala kurkuriin hin-argu
- Fardii biraan gaha malee hinwaraanu
- Gadheen fira hin beektu gandaaf dallaaran buuti
- Warrabuu ta’een dhufaa harree ta’ii na’eegi
- Gad-deebtuun namaa haree ribii fuutii
- Raaddi harree wajjin oolte dhuufuu barattee galti
- Dhiirsi harree waraabuu irra nama hin oolchitu
- Du’a dhoksanii awaala eessaan dhaqu
- Sibiilli abaan qare abbaa qale
- Kan argatanirra kan abdatantuu caala
- Nama wagga sodomaa wajjin hinfiigin
Nama waggaa afurtama wajjin hinnyaatin
Nama waggaa shantama wajjin hinqoosin
- Borun hinbeeknen qoda-bukoon ishee lama
- Namni bara kana ija babaase bara dhufu maraata
- Ofiifu hinduuti maaf ofhuuti
- Afaan gariin afaa gaarii caala
- Ayyaana waggaa ayaantuutu argaa
- Namni mana tokko ijaruu citaa walhinsaamuu
- Qaroomni guddatte daalle nama gooti
- Ni ta’a jennee harree qallee ta’uu dinnan harree gannee
- Eleen Cululuqaa Oolii caba hin oltu
- Kufani dhidhitachuun solloqaa ida’achuudha
- Ta’a jennee harree qalle, ta’uu baannaan harree ganne
- Erga waraabessi darbee, sareen dutti.
- Titiisni baay’atteef qodaa hin buqqifittu
- Duutu duruu duutee, duutee maqaa fuute
- Maal haa baasuuf dhama raasuu.
- Haa taa’uu jedhe Jaldeessi dhagaa galagalchee.


text:
Irreechi 2017: Rakkoo nageenyaa malee, mormii cimaa waliin kabajame
Irreechi bara 2017, jala bultii irraa eegalee rakkoo nageenyaa malee kabajamus, sirbootni mormii fi dhaadannoowwan mootummaa balaaleffatan ciminaan irratti dhagaahamanii jiru.
Roobni ganamaan magaala Bishooftuutti roobaa turu illeen hirmaattoota ayyaana Irreechaa miliyoonaan lakka’aman iddoo horaatti walitti qabamuu hin dhorkine.
Abbootiin gadaa imala miilaa sa’aatii tokkoof walakkaa booda, ganama keessaa sa’aatii 1:30 irratti hora Harsadee gahan.
Waltajjiin ganama subiirraa eegalee dargaggoota mootummaa irratti dhaadannoowwan balaaleffannaa dhageessisaa turaniin waan dhuunfatameef, Abbootii Gadaa kan affeeru hin turre.
Abbootiin Gadaas erga horatti irreeffatanii booda kallattiin gara dhufanitti deebi’aniiru.
Humni mootummaa meeshaa waraanaa hidhatees ta’e, hin hidhatiin bakka sirinchaatti hin argamne.
Poolisiin Oromiyaa iddoo irreechaa irraa tilmaamaan amma kiloomeetira lamaa fagaachu turan. Isaanis meeshaa waraanaa kan hin hidhannee fi tasgabbiidhaan nageenya hordofaa akka turan, Bishooftuu irraa ayyaanicha hordofaa kan ture rippoortarri BBC gabaasee jira.
Magaala Sabbataa irraa kan dhufe dargaggoo Alamuu Araggaa, ayyaanni irreechaa bara kanaa gammachiisaa ta’uusaa riportara keenyatti himee jira.
“Ayyaanni irreechaa bara kanaa yaadannoo gaddisiisaa bara darbeen faallaa kan ta’e fi nagaa qabeessaa” kan jette ammoo godina Arsii Lixaa, aanaa Shaashamanee irraa kan dhufte shamarree Hamziyaa Bariisooti.
Konkolaatawwan tola ooltotaa fi waldaa fannoo diimaa Itoophiyaa deeggarsa yeroo hattatamaa taasisuuf bakka kanajaatti argaman illeen, kabajni ayyaana Irreechaa bara kanaan hanga walakkeessa guyyaatti rakkoo tokkoo malee ayyaaneeffamee jira.


text:
Roobootiin wantoota galaana jala jiraniif eegumsa gootu kalqamte
Finfinnee, Fulbaana 10,2011-Roobootiin wantoota galaana jala jiraniif eegumsa gootu kalqamuutu himame.
Roobootiin kun akaakuu qurxummii jeeliifiish jedhamu waliin walfakkaatti
Gurmuun roobootii jeeliifiish uumamaa dabalateefi wantoota naannoo galaana jala jiran salphaatti manca’uu danda’u jedhamaniif akka eegumsa taasisaniif tolfameera jedhame.
Roobootiin bifa dirooniitiin Yunvarsiitii Filooriidaa Atilaantikiitiin tolfame kun ujummoo geengoon hojjetameen gara galaaana jalaatti ergama.
Roobootiin kun osoo hin miidhamiin walitti galchuudhaan karaa ulaa dhiphaa ta’een dabarsuun ni danda’ama.
Ogeessi tokko bifa isaan ittiin hojjetaman jajanii garuu jeeliifiishiin nam-tolchee kun qocaadhaan nyaatamuu malti jechuudhaan akeekkachiiseera.
Akkataa roobootiin kun ittiin bocame bifa naannoo irraan dhiibbaa hin geessifneen akka ta’e dubbata Profeesar Erik Engeberg, Yunvarsiitii Filooriidaa Atilaantik irraa.
Madda: BBC


text:
Ejensichi muslimoota Rohingiyaa kanneen duguuggaa sanyii waraana Miyanmaariif hordoftoota amantaa Budihaa jalaa lubbuu isaanii baraaruuf, gara Baangilaadishiitti baqatuun Kaampii Kooks Bazaaritti argamaniif manneen 1000 ijaaruuf karoora isaa kan xumure tahuu ibse.
Hogganaan dhaabbatichaa Deniiz Fenerii
“Ejensiichi karoora ijaarsa manneenii kana jalqabuuf qophii isaa xumurrun guyyoota muraasa keessatti kan jalqabu taha” jedhe.
Kaayyoon ejensii kanaa lakkoofsa manneen baqattoota kanaa gara 10,000 ol guddisuu akka tahe ibse.
Hagayya 25,2017 irraa kasee muslimoonni Rohingiyaa 607,000 tahan duguuggaa sanyii waraanni mootummaa Miyanmaar isaan irratti raawwata jiru jala lubbuu isaanii baraaruuf, kutaa Rakhiinii irraa gara Baangilaadiishiitti baqatuu gabaasni Dhaabbata Mootummoota Gamtoomanii ni addeessa.
Mummichi ministeera Baangilaadiish Abuul Hasan Mahmuud duguggaa sanyii kanaan, ji’a hagayyaa irra kasee muslimoonni Rohingiyaa 3000 oli ajjeefamaniiru jedhe.
Gama biraatiin ammoo Hoggantuun moottummaa Miyanmaar Aangi Saan Suchii, duguuggaan sanyii akka haarayatti Muslimoota Rohingiyaa irratti eega hammaatee asitti, jiha sadi booda dhiibbaa idil addunyaatiin guyyaa har’aa kutaa Rakhihayine daaw’atte.
Naannoo lammiileen Rohingiyaa hedduun irraa ajjeeffamanii, 600,000 ol ammoo ji’a sadii keessatti qe’ee isaanii irraa buqqa’an kana erga daawwatteen booda, haawsni naannichaa nagayaan waliin jiraachuu qabdan qofa jechuudhaan gara dhuftetti deebi’uun isii, ammaas mootummaan Miyanmaar duguuggaa sanyii kanaaf kan hin dhimmamin ta’uu mul’isa jedhameera.


text:
Finfinnee, Fulbaana 29,2011(FBC)-Gulaallii waancaa Afrikaaf boru Ityoophiyaan fi Keeniyaan istaadiyeemii idil addunyaa Bahaar Daaritti waliin taphatu.
Taphni ramaddii waancaa Afrikaa marsaa 3ffaa kun boru sa’aatii 10:00 irratti gareen kan gaggeeffamuudha.
Gareen biyyaalessaa Ityoophiyaa Waaliyaan guyyoota darban Bahaa Daaritti shaakkallii taasisuun tapha kanaaf qophii gahaa gochuu ibsameera.
Tapha gulaallii kanaan gareen biyyaalessaa Ityoophiyaa Seeraa Liyoon 1 fi 0 injifachuun isaa ni yaadatama.
Ramaddii kana keessatti Ityoophiyaa, Keeniyaa, Seeraa Liyoon fi Gaanan waliin ramadamanii jiru.
Comments
Loading...


text:
Gaaffiilee waa'ee Waaqayyoo
Waaqayyo jiraa? Jiraachuu Waaqayyootiif ragaan jiraa?
Waaqayyo dhugadhumaa? Waaqayyo dhugaa akka ta'e akkamiinan sirriitti beekuu danda'aa?
Amalli Waaqayyoo maal fa'i? Waaqayyo maal fakkaata?
waa'ee sadan waaqa tokkichaa Macaafni Qulqulluun maal barsiisa?
Waantoonni hamoon namoota gaarii irra akka ga'an Waaqayyo maaliif hayyame?
Waaqayyo hamaa uumee?
Waaqayyo isa Kakuu Moofaa keessaa irra Kakuu Haaraa keessatti maaliif adda adda ta'ee?
Waaqayyo jaalala jechuun maal jechuudha?
Har'as Waaqayyo nutti dubbataa?
Waaqayyoon eenyutu uumee? Waaqayyo eessaa dhufe?
Waaqayyoon sodaachuu jechuun maal jechuu dha?
Waaqayyo yaada isaa ni jijjiraa?
Waaqayyo namoota hundumaa ykn kiristaanota qafa jaallataa?
Waaqayyo Dhiira moo yookaan dubbartii dhaa?
Waaqayyo ammas dinqii ni godhaa?
Waaqayyo balaa uumamaa jechuun raafama lafaa, qileensa hamaa fi sunaami maaliif hiyyama?
Waaqayyo/Kitaabni qulqulluun abukaatoo saalaati?
Waaqayyo cubbammaa/ kadhata hin amannee ni dhaga'aa/ fakkaataa?
Maaliif Waaqayyo hinaafaa dha?
Waaqa tokko waaqeessuun nuuf mirkanaa'uu ni danda'aa?
Waaqayyoon gaaffachuun doggogoraa?
Waaqayyoon kan argee eenyu iyyuu hin jiruu?
Gaaffiilee waa'ee Waaqayyoo


text:
Haleellaa boombii Hoteela magaalaa Kaabul keessatti argamu irratti xiyyeeffateen, yoo xiqqaate lubbuu namoota 10 kan galaafate tahuu, aangawwoonni nageenya Afgaanistaan beeksisan. Haleellaan kun kan raawwatame Khamiisa har’aa yoo tahu, namoonni ajjeeffaman irra hedduun isaanii Poolisoota akka tahan gabaasni arganne ni mul’isa.
Dubbi himaan Poolisa Afgaanistaan Baasir Mujahid, Anaadooluu Niwuusiif akka himetti, namichi boombii hidhate tokko gara Hoteela Qasr-e-Naveen jedhamuu seenuuf yeroo yaaletti poolisootaan waan qabameef, battalumatti boombicha dhoosuun, poolisoota torbaa fi namoota nagayaa lama ajjeesse. poolisoota biroo torba ammoo ni madeesse.
Yeroo haleellaan kun raawwatametti,Hogganaa Paartii mormituu ” Jamiat-e-Islami” fi Bulchaa Kutaa Balkh kan tahe Atta Muhammad Nuur, Hoteela kana keessatti walgahii siyaasaa irra akka ture gabaasni kun ni ibsa.
Haleellaa kana hanga ammaatti qaamni itti gaafatamummaa fudhate kan hin jirre tahuu gabaasni kun ni mul’isa.
Comments
Loading...


text:
Miseensoonni Paarlaamaa haala yeroo biyyaattiin keessa jirtuu irratti muummiichi ministeeraa hanga nuuf ibsuutti walgahii kamiyyuu hin hirmaannu jechuun torbee darbe keessa lakkisaanii bahuu ni yaadatama.
Muummichi Ministeeraa Miseensota Mana Mariitiif Deebisaa keennuun gabaafaame
Muummichi ministeeraatis gaaffii miseensonni mana marii dhiheessan kana irratti hunda’uun Wixaata darbe, hooggantootta ADWUI fi Koree hojii raawwachiistuu Paartilee Naannoo Afranii waliin tahuun kan deebisaa fi ibsa irratti keenne tahuu DW’n miseensa mana marii tokko wabeefatuun gabaasee jira.
DW’n gabaasa isaa kana irratti Gaaffiwwaan bakka bu’oonni ummaata Muummicha Ministeeraatiif dhiheessaan jiddu, mootummaan waldhabii daangaa naannoo Oromiyaa fi Soomalee dabalatee kutaa biyyattii adda addaatti kahe dhaabsisuu maaliif dadhabe gaafiin jedhu kan ture tahuus ibse.
Muummichi Ministeeraas deebisaa keennen Dadhabbina Hooggantoota tahuu ibsuun, Dhimma kana kora hoggantoota Koree jidduu galeessa ADWUI irrattis kan yaada itti keennataa jiran tahuu ibsuu beekameera.
Comments
Loading...


text:
Wikipedia:Community portal
Duraan dursee nagaan koo kana oromummaa qilleensa irraan isin haa gahu kabajamtoota warra marsaa akana barreessef yaadan qaba. innis:-waa'ee dhimma sirna gadaa ilaalchisee waanti barreeffame hundi isaa sirrii akka hin taanetti hubadheen jira.innis namni tokko dhalatee 0-8 jiddutti dabballee ta'a isa jedhuuf yaada mormiin qabaa mucaan tokko sirna gadaa keessa kan seenu dhalatee waggaa 0-8 otoo hin taane abbaan isaa gadaa baasee erga sirna gadaa keessaa bahee jaarsa lubaa ta'ee booddee mucaan isaa sirna gadaa abbaa isaa irraa fudhatee itti makoo ta'a.kana yennaa jedhu umriin mucichaa murteessaa miti.innis gaafa abbaan isaa gadaa baasu umriin mucaa isaa kan barbaade ta'uu danda'a malee namni tokko akkuma dhalateen sirna gadaa hin qabaatu
Barreessaan Akkawaaq Jaalataa


text:
Maatii fi Barattoota: Barataan Yunivarsitii Addigraat keessatti Torban Darbe Du’e Fayya Buleessaa fi Barnoota Isaatti Jabaa Ture
WASHINGTON, DC – Torban darbee yunivarsitii Addigraat keessatti kan du’e barataa Shuumii Lammaa Baqqalaa nama fayya buleessaa fi barnoota isaattis jabaa ta’u barattoota keessaa nu ibsanii jiru. Abbaan isaa Obbo…
Kuusaa Jechootaa Oromoo Loqodaalee Mara Of-Keessaa Qabaatuu fi Marsaa Interneetii Irratti Hiika Kennu Qopheessuun Jalqabame
…
Presentations of Scholars of Oromo Studies at the African Studies Conference (2016)
Coverage by VOA Afaan Oromoo: Prof. Mohammed Hassen: Aaddee Bonnie K. Holcomb: Dr. Guluma Gemeda: Prof. Asafa Jalata: Dr. Zakia Posey: Obboo Jawar Mohammed:…
Hiriira Mormii Ambootti Geggeessame, Jedhamee fi Himannaa Hidhaa; Ajjeechaa Arsii Nageellee Keessaa
…
VOA: Magaalaa Nageellee Booranaa keessatti nama 200 caalutti hidhame jedha warri achii dubbifne
Magaalaa Nageellee Booranaa fi olloota baaddiyaa isii keessatti nama 200 caalutti hidhame jedha warri achii dubbifne…


text:
Finfinnee, Fulbaana 29,2011(FBC)- Ameerikaan waraana daldalaa bante akka dhaabdu Dhaabbanni Maallaqa Addunyaa akeekkachiise.
Waraanni daldalaa Ameerikaa fi Chaayinaan itti jiran addunyaan akka hiyyoomtu taasisaan akeekkachiisera dhaabbatichi.
Dhaabbatichi qorannaa diinagdee addunyaarratti gaggeessera jedheen, waldhabbii siyaasaa danqaa daldalaa gochuun diinagdee addunyaa laamshessa jedheera.
Dhaabbanni Maallaqa Addunyaa bara Faranjootaa kanatti tilmaama diinagdee addunyaarratti gaggeessen, guddinni muul’atu kan hir’atu ta’uu eerera.
Rakkoon daldalaa Ameerikaa fi Chaayinaan itti jiran diinagdee addunyaa miidhuu akka malus kaasera.
Waraanni daldalaa biyyoota lamaanii namoota dhuunfaa, daldaltootaa fi diinagdee biyyootii miidhuu akka malus eerera.
Amma waldhabbiin siyaasaa Chaayinaa fi Ameerikaa daldalarraa hin kaanetti, addunyaan ni miidhamtiinis yaadasaa kaa’era.
Chaayinaan waraana daldalaa Ameerikaarraa itti baname qolachuuf oomishaalee Ameerikaadhaa Chaayinaa galanirratti qaraxa Doolaara biiliyoona 60 keessetti.
Ameerikaan gama isheetin Chaayinaan dubbii akkanaa akka dhaabdu akeekkachiistetti.
Ameerikaan baatii darbee kaasee oomishaalee Chaayinaa Ameerikaa galanirratti qaraxa Doolaara biiliyoona 200 kaa’un ishee ni yaadatama.
Guddinni diinagdee addunyaa bara Faranjootaa 2018/2019tti 3.9% ta’eet galmaa’an tilmaamamaa turus, haala amma irra jiruun 3.7% ta’aan eerameera.
Maddi; BBC
Comments
Loading...


text:
Mars
Marsiin aduu irra planet affuraffa irratti argamtuu dha. Marsiin yeroo tokko tokko Red Planet (Planet Dimtuu) jedhamtee bekkamti, kunis waan yeroo [[Ardii Kenya|Lafaa kenya (Earth)] irra ilallani dimmena qabdufi. Planetii kunii maqaa kana kan argatee Roman irra yoo ta'u Mars jechun immo Roman god of war (waqqa warranna Rommanotta) jechu dha. Planet Gosa Lafaa Kenya (Terrestrial Planet) kan ta'e Marsiin kuni Atmosferra qalla qaba. Marsiin laftii ishe dhoqaa fi fakkena gossa Batti (Moon), Volkanoo Lafaa, dhoqaa lafaa fi Fixxe Lafaa Cabbi|Polar Ice Cap qaba. Marsiin bakka Olympus Mons, garaa dherinaa gudda adunya kessa qabu itti argamu fi akkasumas bakka Valles Marineris dhoqaa bishan kessa ce'anni adunya kessaa guddicha ofii kessa qaba. Fulli Marsii qofaa osoo hin ta'in Rotational Period (Marsaa Lafaa) fi jijjirami yeroo yerooni qabdu lafaa kenya wajjin walii fakkattin qaba.
Addemsa gara Marsii yeroo tokkoffafi Mariner 4 iin bara 1884(G.C.) godhame jalabe marsiin bishan qabachu dandetti jedhame yadattam ture. Kunii immo kan hundeffame, Marsiin jijjirama iffa fi dukkana kessattu bakka cabiin jiruutti qabdu ilallun, illaltotti waan arganu sunii bishan waan itti fakkatef. Yoo foto kana fixee issa ilaltani cabiin suni bishan fakkatte namatti mulatta [1]. Haa ta'u malee yadni kuni akka sirri hiin tanne himame. Garuu Marsiin planetotta jiranii kessa (Lafaa kenya osoo walitti hin qabin) bishan qabachu akkasumasi nami irra jirachu hin danda'a kan jedhamu isaa tokko qofaa dha.
Marsiin Spacecraft gosa sadii kessumesu dandettera, kuniis Mars Odyssey, Mars Express, fi Mars Reconnaissance Orbiter kan jedhamanii dha. Kunis planetotta biraa irra adda ishe godha. Laftii kunii Mars Exploration Rover's MER lammafi, kuniis Spirit Rover (MER-A) fi Opportunity Rover (MER-B)fi mana tatterti. Yalli kana fi kanan duraa irratti hunda'unni Marsiin bishan bayye qabachu akka dandettu mirkanessanirru. Yalluma kana irrattii hunda'un Marsiin bishan Fillewa(Amariffa) diqqo akka qabdu mirkaneffamera. Ilalchi Mars Global Surveyor Of NASA godhame akka agarsisutti cabbin fixxe marsii kibban argamu akka digama yokan caccaba jira.
Marsiin Batti (Moon) lamma qabdi, kuniis Phobos fi Deimos jedhamni. Lachu diddiqa yoo ta'an, irregular shape qaban. Kunii immo asteroid qabamanii kan 5261 Eureka, Trojan Asteroid Marsii wajjin wal fakkatu. Marsiin illa duwaan lafaa kenna irra ni mulatti. Apparent Magnitude iin Marsii -2.9 ni ta'a, kunis iffa Venus, Batti fi Aduu qofaani mo'attama. Jupiteriin illa namafi iffe haa mulattu malee, iffani Marsiin Jupiter ni calla.


text:
Hundeeffamuu waldaa Tokkummaa Afrikaa bara 1963 yaadachuu dha oggaa oggaadhan Caamsaan 25 guyyaaa Afrikaa jedhameet kabajama. Guyyaan Afrikaa han bara 2016 mirga dhala namaa keessumaattuu mirga dubartootaa kabajuu irratti akka xiyeeffa. Dhabbanni Mootummoota Gamtoomanii ibsa harra baaseen "Ayyaani kun mirga dubartootaa irratti xiyyeefachuun isaa hoggaantoonni biyyoota Afrikaa ammam dhimma dubartootaati dursa kennauu isaanii agarsiisa," jedha.
Karoora guddinaa han Tokkumaan Afrikaa fi Tokkumaan mootummoota gamtoomanii basaan bakkaan gahuu dha hirmaanaa dubartootaa irratti xiyyeefachuun hoggantoota Afrikaa kun murtii gaariidha jedha, ibsichi. Dubartooni dhimma kana akkamitti laalan laata? Jijiirama akkamii hoo eegan? Dura teechuu Ijaarsa Dubartoota Oromoo Addunyaa, Aaddee Dinqinash Dheeressa dubbisneerra.


text:
GAAFA DHUDHUUFAA MANAA BAATAN….
= = = = = = === = = = = = = = = = =
Beekan Gulummaa Irranaa irraa
–
Namichatu bara duriitti duula deemuuf manasaati ka’e. Haadha manaa isaaniitiinis nageggeessitu malee jedhee daran ishee dhamaase. Haaluma kanaan utuma gulantaa manaarraa isa itti aanutti ejjetaa/tarkaanfataa deemuu dhuufuu ‘xur-xur’ godhe; ammas ittuma dabaluun dhuufuu isa lafa tarsaasu gadi lakkisuu jalqabe. Haati warraasaa kunis akka namni jiru mirkaneeffachuuf bitaaf mirgashee ilaaltee qaaneffatteetuma calliste. Maal gootiree silaa abbaa manaasheetiwo? Abbaan manaashees akkumasaatti dirree lolaa/duulaa gahee as deebi’eetu haadha warraasaatiin gadi hinbaatu? Amma dafii gadi ba’I jedhee isheetti lallabuutti ka’e. Maali maaltu ta’e? maal taate yaa abbaa manaakoo ittiin jette. Innis kunoo ilaalikaa waan dhiirri godhu, ani abbaan manaakee diina booji’ee, meeqqanshee walirra ishee naqeen kunoo akka kanaan guuree siif dhufe jedheen. Haati manaasaas asiif achi ilaaltee homaa dhabde. Waan inni dubbatu kun gaafa bitaa isheetti galu, maaloo meerree? Eessa jiraa? Jettee gaafachuutti kaate. Abbaan manaas deebisee maali ijjikee hin arguu? Ija sijaame? Sun/tun maal waan baattee dhaabattu sitti fakkaatti jedheen. Isheenis gaafa ofirra galagaltu/mil’attu wadalli harree hamma Fardaa ga’u tokko hamma kufuu ga’utti dibdaaba/keeshaa (qalqalloo) cidii/habaqii lafaa walitti guurame baatee utuu dhaabatu argite. Edaa Harreen wadalli kun diina abbaa manaasheetiin ajjeefamee booji’amee dhufe utuu hintaane cidii baattee dhaabatti. Haati warraas Abbaa manaasheetti galagaltee gaafa waan ani argaa jiru kun maali? Jettuun inni ammo deebisee ‘’Afaankee qabi namana’ jedhee ifannaan lafarraa ishee kaase. Haati warraas deebisteefi ‘’Yaa Abbaa Xombooree’ akka kana fiddani dhuftanoo gaafa isin ‘Dhudhuufaa manaa baatanan arge’’ jetteen jedhama.
***
Gaafa manaa baatan waadaa nuuf seentani
Bilisan sinbaasa abshira jettani
Gaafa Irbuu waadaa waliif seentan sana
Tokkummaa labsuu keessan hundaa quba qabna
Maaluma singoonaan nugantani maaloo
Maaliif walciarattu akka ilmaan dabaloo
Maaf gamaa gamanaan lagaan ijaaramtu
Naannoof amantiidhaan walitti maxxantu
Maaliif dhiigni jige sinnaasisuu dide
Bofa maalii dhiiro sammuu keessan hidde?
Maaliif dagattani imaanaa ganamaa
Holola oofuudhaaf maaliif sinii gama?
Atis yaa obboleessoo dargaggeessa baraa
Abbaa qabsoo of hingodhiin bari hangafarra
Atis yaabuleessaa yaa gameessa qabsoo
Ofitti nuqabiiti dhabamsiisi arrabsoo
Diina baay’ee qabnaam bitaaf mirga keenyaa
Kanuma keenyarratti burkutoofnee teenyaa?!
Akkasittiin deemnaan fagoo deemnaa sabaa
Ilmaan abbaa tokkoo malumaaf waldhaba?
Ooggansa haqa fuudhee galma yaadeen ga’u
Harka Waaqayyootiin dafee nuuf haaka’u!!!
–
Beekan Gulummaa Irranaa Mardaasaa- Nov. 18, 2016 2pm, Harvard University, Main Library!!


text:
Anushka Banister desk, 2018-05-26 07:20:55. Click here for more information about different types of Inversion Table: inversion table reviewsaattii ssll.. .aattii ssll.. .e. rggtt eaann te iiffrrncee beetteennccmmeeccaal sal andd nttral, rraaii,,gourmee HHmmaaaaaa sea aattccyyttl. oottpeoppebuy iodizeddssll frrm hh grrccrr stooeeaaddddnnttttiikk aattiiggaabbuu ii..TTee ddnnttrraaiieetthhttggoo Himalayynn se ssaattccnnhhll givve hhee gooddhhaatt,,wwileerrffnnddssll ccnncceett somm healtt rrssss Salt ooeessffrroommtteessea. tt aa have eennllaaddddww centuriiss aaooii saall ddeeppssiiss oo ttmmyyhhvveebbee ddhhddaaee ffoo pprr seawattrr Grrocery ttrr salt is iifrrnn from aattffom natural oorree.. I aa eenn haaee-uupptt 12000FF!!aann eeiinnddtt rrmmvv mmoottof hheennaattrrlleeementt..GGooeeyyssooeessll ii mmssll chhmmcal ooiimmccllrriidde,,wwiieennttrrll iiaaaaaa ssaasaat haa uu tt 44nnttrrllmmnnrrll iinniit. YYuu bodd ccaaee naauuaa ssll..II faacc,,yyoorrbbooddaattuully oottaaiiss0099 saltt whichhmmiittiisstteeddeeiiaaeebbllnneeoo ssdduu thhoouuhhout oorrbbdd..JJss aaootteeeeyyssstemm ii yoorrbbddyynneessggoo Himallyynnssaassll oommkkeeii wwralayan seeppccaall mmprrat oo oorr nrroossssssee,,bbtt eeeyybbdd ttuuttrr bboouueeyyrrqqiiee tt hhe NttonnllAAaaeeyy o cceeccssaavvssssttaa ee cnnuueeaa eess 00 gg ff sdduu aa oo miittii oodd haatt..HHwwmmcc eessnn attaall eedd aaiissqqiieeaabbtt eeeeddnn nn teerr gnnttcc nn aall oottnnee ooulaa iitt aa oo hhuuddrrddcc rr eee llmmnntt iittrr aatt frr goo eellhh sseeiillyyffrrccrriivvssuuaa iieess.. Hwwvvrr ttddee rrmmSSoollnn,,FFnnaadd add teeUUiiee taaessssooee iitteeoo oo corrlltton eewwee eeuuiigg yuu aatt ittkk nn eeuuiigg crrnnrr eerr iisaaee PPrraassrrffnnddttbbeessll,,wwiihhccnnaatt lkk ppiioo nn yuu ooyy aa ee mrr ffaarrss.. Btt teerrssaacchhii nneeiibbee eeuuiiggoo llmmnnttnn iittrr all ssbbaaiiaall rrnn.. Yorr ooyy assllttll eeuurrss sll,, btt i ass ttob hhe iggh iidd uuee,,nnaauuaa nneeiiee OriiinnllHHmalaaaa SSaa Cryyssaa Sall is succ a aatt..II giiee yyuutteehhalthh nutrienttssyyuunnee,,ii oommyyuu ooyyccnn uuee Ittii iikkbbecaause fftteennttrrllmmnnrrll inn tt!! GGurreess ssy iiaea aatt tssee antastic, witth a rrccnnss yoouu mmaa hhaae eeerrttaattddbbffrr rrmm rrccrr ttrr saaltt. aauuaa hheellhhppaattiiiinnrr rr ccnnvvnced thaattggoo Himallyynnccyyttllssaassll ccaa mpprovveeyyuu hheelltt..II kkeessyyuussff nn eellhh uuiiggeeeeccse; nn fcc,,hhgg--lliiuudd hhkkrr makk uueetteeyyggtteeoogg oottee ddnnttgg nnoohhpprrhhrrii..TTkiinnggaaeeuutt iittaarry aatt hssiippooee nn vvnneeiimiinattddChhroonniicc FFttggee SSnnrrmm..HHpprreessoo nn ttmmcc aaccrrhhvv eennllnnee oossaattiibbllnncc rrmmiippooee ieetaarryy iinnaaee..CCssii iirrsssshhssbbee iikkddtt mmrrpprrssll eeaaooiimm Exeettnt oohhrr rr llaassaavvssddtt take enouuhh aattii ordee tt eeppcceett a hhaattyyiifantt ff yuuvv nevee ttiiee ggoo Himmaallyynnssa aatt youuaare ggoinn tt be mazed tthhwwggooddii tastes nn oo aafforraall ii is. Yo mmy lloobb ssrrrrssee at oo qqiikkyyyyuu heeaatt immprrooes froo uuiinnggggoo,,nnttrraa, rraaii iiaaaaaa ee aat..e. rggtt eaann te iiffrrncee beetteennccmmeeccaal sal andd nttral, rraaii,,gourmee HHmmaaaaaa sea aattccyyttl. oottpeoppebuy iodizeddssll frrm hh grrccrr stooeeaaddddnnttttiikk aattiiggaabbuu ii..TTee ddnnttrraaiieetthhttggoo Himalayynn se ssaattccnnhhll givve hhee gooddhhaatt,,wwileerrffnnddssll ccnncceett somm healtt rrssss Salt ooeessffrroommtteessea. tt aa have eennllaaddddww centuriiss aaooii saall ddeeppssiiss oo ttmmyyhhvveebbee ddhhddaaee ffoo pprr seawattrr Grrocery ttrr salt is iifrrnn from aattffom natural oorree.. I aa eenn haaee-uupptt 12000FF!!aann eeiinnddtt rrmmvv mmoottof hheennaattrrlleeementt..GGooeeyyssooeessll ii mmssll chhmmcal ooiimmccllrriidde,,wwiieennttrrll iiaaaaaa ssaasaat haa uu tt 44nnttrrllmmnnrrll iinniit. YYuu bodd ccaaee naauuaa ssll..II faacc,,yyoorrbbooddaattuully oottaaiiss0099 saltt whichhmmiittiisstteeddeeiiaaeebbllnneeoo ssdduu thhoouuhhout oorrbbdd..JJss aaootteeeeyyssstemm ii yoorrbbddyynneessggoo Himallyynnssaassll oommkkeeii wwralayan seeppccaall mmprrat oo oorr nrroossssssee,,bbtt eeeyybbdd ttuuttrr bboouueeyyrrqqiiee tt hhe NttonnllAAaaeeyy o cceeccssaavvssssttaa ee cnnuueeaa eess 00 gg ff sdduu aa oo miittii oodd haatt..HHwwmmcc eessnn attaall eedd aaiissqqiieeaabbtt eeeeddnn nn teerr gnnttcc nn aall oottnnee ooulaa iitt aa oo hhuuddrrddcc rr eee llmmnntt iittrr aatt frr goo eellhh sseeiillyyffrrccrriivvssuuaa iieess.. Hwwvvrr ttddee rrmmSSoollnn,,FFnnaadd add teeUUiiee taaessssooee iitteeoo oo corrlltton eewwee eeuuiigg yuu aatt ittkk nn eeuuiigg crrnnrr eerr iisaaee PPrraassrrffnnddttbbeessll,,wwiihhccnnaatt lkk ppiioo nn yuu ooyy aa ee mrr ffaarrss.. Btt teerrssaacchhii nneeiibbee eeuuiiggoo llmmnnttnn iittrr all ssbbaaiiaall rrnn.. Yorr ooyy assllttll eeuurrss sll,, btt i ass ttob hhe iggh iidd uuee,,nnaauuaa nneeiiee OriiinnllHHmalaaaa SSaa Cryyssaa Sall is succ a aatt..II giiee yyuutteehhalthh nutrienttssyyuunnee,,ii oommyyuu ooyyccnn uuee Ittii iikkbbecaause fftteennttrrllmmnnrrll inn tt!! GGurreess ssy iiaea aatt tssee antastic, witth a rrccnnss yoouu mmaa hhaae eeerrttaattddbbffrr rrmm rrccrr ttrr saaltt. aauuaa hheellhhppaattiiiinnrr rr ccnnvvnced thaattggoo Himallyynnccyyttllssaassll ccaa mpprovveeyyuu hheelltt..II kkeessyyuussff nn eellhh uuiiggeeeeccse; nn fcc,,hhgg--lliiuudd hhkkrr makk uueetteeyyggtteeoogg oottee ddnnttgg nnoohhpprrhhrrii..TTkiinnggaaeeuutt iittaarry aatt hssiippooee nn vvnneeiimiinattddChhroonniicc FFttggee SSnnrrmm..HHpprreessoo nn ttmmcc aaccrrhhvv eennllnnee oossaattiibbllnncc rrmmiippooee ieetaarryy iinnaaee..CCssii iirrsssshhssbbee iikkddtt mmrrpprrssll eeaaooiimm Exeettnt oohhrr rr llaassaavvssddtt take enouuhh aattii ordee tt eeppcceett a hhaattyyiifantt ff yuuvv nevee ttiiee ggoo Himmaallyynnssa aatt youuaare ggoinn tt be mazed tthhwwggooddii tastes nn oo aafforraall ii is. Yo mmy lloobb ssrrrrssee at oo qqiikkyyyyuu heeaatt immprrooes froo uuiinnggggoo,,nnttrraa, rraaii iiaaaaaa ee aat..Victoria Beckham, also known as Posh Spice, has made the news several times this year. Not because of her husband's amazing talents or her singing career, but rather because of her feet. This Spice Girl has a very serious dilemma. Should she correct her bunions or should she continue to wear sexy shoes and deal with the pain?
Amor Pistis desk, 2018-05-26 05:03:18. First, dont always settle for the lowest price. You must ask some important questions before making your purchase and the lowest price is not always the best deal. Always ask if the overlays are seamless or seamed before making your purchase. It is more costly for vendors to make the overlays seamless, than to sew 2-3 pieces of fabrics together to make a whole piece. This adds unwanted seams to your overlays that will be running across the table.
Sela Anamarija desk, 2018-05-26 10:15:34. An organized desk will make you feel great! Youll wish you had done it months ago. Organizing paperwork and office supplies can make it easier to do any task.p>>Thh Rsslltt ees a sed in the e OalOfffce ince Presiddnt utherforr Hayys. t has eennsevvral personall iems rrmm te rrssdents tts serreedd..TThheedeekk haas llo nnderrooe wo odifiiattonss first o ccoommddtt PresideettRRoossvvltt's wisshh oo ooveer the neeholeewwiith ooessty aaeell caarreed iitt ttee rrssiienniaallsseeaa and hhe eeood as o aass the eekkttww iiches oo cleaar rresiienttReaggnn's neeeffrrmmtthe eess.. So oopperssooalize nd oo emmuuatteetteOval ffice's aammous eek n oor ww RResolute eek replliicc,, youu an llss addd iiilar ttms hht aae rced the eesk's top iince Presidennt aaes.
Rajya Maureen desk, 2018-05-26 08:10:30. Each of these countries has their own styles, designs, and uses for antique desk. By learning where different types of desks were designed, you will learn the history behind these desks, as well as discover your own taste for a specific desk.
Anushka Banister desk, 2018-05-26 08:27:42. Many grown men today still enjoy slingshot hunting. They may have fond memories of boyhood adventures or just like the challenge. Commercial slingshots today are powerful tools, and must be used carefully. Some people just like to practice on backyard targets, while others take to fields and woods for wild game. In any case, hunting with a slingshot is a great way to accept nature's challenge, and can give many hours of inexpensive exercise.
Lehua Kyllikki desk, 2018-05-26 10:14:47. Effective Time Management: Group Discussion on a specific topic can be quite time-consuming. Therefore, It is critical to developing a smart schedule for a successful meeting to ensure that all essential key points are covered. You can also employ the timer to lead each section of a discussion on time.
Naiara Reinders desk, 2018-05-26 05:55:52. Your table centerpieces are a big part of decorating your reception hall and a big opportunity to infuse a bit of your personality into your dcor. If youre looking for a few creative tips to get you thinking, here are three centerpieces ideas I wish I had thought of for my wedding!
Recent Posts
Categories
Monthly Archives
About ▪ Contact ▪ Privacy Policy ▪ Terms of Service ▪ Copyright/IP Policy
Copyright © 2016-2030 ยท Home Design Ideas and Interior Inspirations. All Wrong Reserved.
Any content, trademark/s, or other material that might be found on this site that is not this site property remains the copyright of its respective owner/s. In no way does Title claim ownership or responsibility for such items, and you should seek legal consent for any use of such materials from its owner.


text:
Muummichi ministeeraa Dr Abiy Ahmad Ameerikaa keessatti marii hawaasa Itoophiyaa waliin geggeessaa jiruun cinatti, qondaaltota Ameerikaa fi hooggantoota dhaabbiilee adda addaa waliin marii geggeessaa jira. Haaluma kanaan guyyaa kaleessaa itti aanaa prezdaantii Ameerikaa Maayik Peens waliin Waayit Haawusitti mari’ate.
Maayik Peens hooggansi muummichi ministeeraa Dr Abiy Ahmad jijjiirrama Itoophiyaatti fidaa jiru, keessumaahuu dhimmoota akka mirga namoomaa eeguu, dadammaqiinsa diinagdee fi Itoophiyaa fi Eertiraa jiddutti nagaya buusuuf tarkaanfii muummichi ministeerraa Dr Abiy fudhate kan dinqisiifate ibse. Marii kana irratti Maayik Peens Ameerikaan deeggarsa misoomaa Itoophiyaaf kennitu cimsite itti fufti jedhe.
Haaluma walfaakkaatuun Muummichi Ministeeraa Dr Abiy Ahmad Prezdaantii Baankii Addunyaa Mr Jim Yong Kim fi Daayirektara Dhaabbata Maallaqa Addunyaa (IMF) Ms Kiristiin Laagaard waliin Washington DC keessatti marii gaggeessee jira. Hooggantoonni dhaabbiilee lamaanuu jijjiirama Itoophiyaa keessatti dhufaa jiru kan deeggaran tahuu beeksisan.


text:
Mootummaan Itoophiyaa konkolaataa biya alaatii seenan irratti qaraxa hanga %300 gayu kan gatu taúun isaa beekame. Qaraxni hangas guddatu kuni gatiin konkolaataa biyyattii keessatti waan namoonni heddu hiixxatanii hin dhaqqabne taasiseera. Konkolaataan ummata hedduuf ammas meeshaa mijjuu akka taétti itti fufee jira.
Qaraxni mootummaan konkolaataa irratti gate kuni hedduu guddaa fi biyyattii tarree biyoota akka Kuubaa fi Kooriyaa Kaabaa irra kaayee jira.
Itoophiyaan tarree biyyoota gatiin konkolaataa hedduu qalii itti taé keessatti argamti. Fakkeenyaaf konkolaataan biyya ollaatti (Keeniyaa) Doolaara Ameerikaa 8000 gurguramu Itoophiyaa keessatti Doolaara Ameerikaa 16,000 gurgurama, akka gabaasa BBC’itti. Haalli kuni biyyattii keessatti konkolaataan laakkofsaan hedduu xiqaa taé akka jiraatu taasiseera. Namoota 1000 konkolaataa 2 qofa kan Itoophiyaa keessa jiru. Sadarkaa addunyaatti qabeenya konkolaataan Itoophiyaan, gara dhumaa, sadaraa 186ffaa irratti kan argamtu. Kana jechuun Afrikaa keessatti biyya 3 qofa kan qabeenya konkolaataadhaan Itoophiyaa gaditti argaman.
Wanti guddinni biyya tokkoo keessa jirachuu ittiin mirkanaayu keessaa inni tokko qabeenya konkolaataati. Motummaan biyyattii waggaa 10 walitti dhaabdee biyyattiin dhibbeentaa 10 oliin guddataa turte jedhus, guddinni kuni sadarkaa biyyatti fooyyessuu hin dandeenne.
Namoonni heddu qaraxa hanga %300 kaffaluudhaaf dirqamu. Gama biraatiin, namoonni angoo, firaa fi hariiroo qabanitti dhimma bayuudhaan konkolaataa heddu qaraxa malee galchan akka jiranis yeroo addaddatti gabaafamaa tureera.
Barreessaa karaa harun2has@gmail.com qunnamuu dandeettan


text:
Jaalachuun, jaalalaan qabamuun hundi adeemsa jireenyaa ilma namaati. Jaalanna, waan barbaannu harkatti galfachuuf tattaafanna. Dhumarratti hangi tokko itti milkoofna. Kan jaalatu hundi wan jaalatu akka salphatti hinargatu. Kan dhabu, harka qullaa galuuf dirqamus heddu. Kan isii/isa jaalatu akka salphatti harkatti galfatu baay’ee xiqqaadha.
Hedduun keenya eenyuun akka jaalanneefi maalif akka jaalanne bareechinee beekna. Dubbiin isii sijaalatte akkamitti beekta, hubattaadha. Yeroo heddu dogogorri, kessattuu nuti worri dhiiraa, uumnu guddaan intala nuuf seeqatte, nutti hidhii banatte hunda najaalatte, nabarbaadde jechutu nuuf salphata. Dhugumatti nama wojjiin kolfanii taphachuun mallattoo jaalalaati malee bifa kamiinuu agarsiisa jibbaa ta’uu hindanda’u. Dubbiin qajeelatti beekuu qabnu, daangaa ce’uu irraa ufittisuuf jechuudhaa, seequun suni dhugumatti maal agarsiisti? Intalti takka seequu qofaan ergaa jaalalaan qabamuu isii bifa hinmamsiisneen dabarsitii?
Gaafiin kunniin gara intalti takka jaalalaan qabamuu ykn nama tokko irraa fedhii qabaachuu isii mallattoo maal maal fa’aan agarsiisti jedhutti nugeessa. Nuti worri dhiiraa yeroo heddu mallattoo shamarran agarsiisan hedduu woliin dhoofna. Rakkoon dhiiraa guddaan, akka hayyoota qorasammuutti, mallattoo dubartoonni agarsiisan dubbisuu dadhabuu ykn karaa dogoggora ta’etti hiikuudha. Yeroo heddu waan isaan agarsiisan, ergaa isaan dabrsan dhiisnee waan ufii arguufi dhagayuu feenutti hiikkanna. Kuni rakkoo uuma. Addaan nama baasa…wolirraa baqatutti nama geessa.
Waa’ee kolfa, taphaafi seequu biratti mallattoolee ciccimoon biroo dabalataan mul’achuu qabani dubartiin takka sijaalachuufi fedhii sirraa qabachuu isii guutummatti mirkaneeffachuuf. Qabxiilee 8tan kanniin dubartii takka irraa arginaan siif kufuu isii beeki. Funduratti ijjachuun, tankaarfii barbaachisu fudhachuun sirraa eegama. Cal’isuun, osoo mallattoolee kanniin argitu usuun ykn obsuun akka isiin si eegdee dadhabdee, hifattee, obsa fixattee sibaqattu taasisa. Kuni akka ta’uuf hinhayyamin.
1. Daftee, harkarratti, bilbila, SMS, chat kee deebifti. Ergaa kee deebisuun wolqabatee tasa wonti ‘busy’ ture jedhu tokko hinjiru. Faallaan kan godhuu dadhabuu maal akka ta’e beektu…fedhii namarraa dhabuudha. ergaan ‘busy’ jedhu sitti heddummaannaan hedduu nama cinqutti jiraachuu kee beekii adeemsa kee sirreeffadhu.
2. Bakka ati jirtuu daftee hindeemtu. Lafuma ati halkan guutuu dhabataa bultetti isiis itti bariiti. Ammas bakka ati dhaqxu dhaquu jaalatti, hawwiti. Dirqamtee deemtus, demuu isii jibbaa, gaddaa, ufitti aaraa, osoo miilli isii duubatti isii harkisu funduratti sossooti.
3. Bakka ati jirtutti nidhiphatti. Qajeelatti dhimmoota jaalalaa irratti gadi fageenyaan siwojjiin haasayuuf rakkatti; niqaanfatti.
4. Waan ati gootu hunda gochuufi sifakkaachuu barbaaddi. Kuni namatti hintoluu?
5. Carraa argame hundatti fayyadamtee situquu yaalti, kajeelti. Isiin isaan biroo irra harka, ceekuufi dudda kee tutuquuf gamtu waa qabdi. Mallattoo kanniin akka salphatti bira hindarbin. Fedhiin kees gama san jira taanaan atis harka deebisi.
6. Nama kolfisiista, nama ajaa’ibsiista siin jetti, irra deddeebi’aa. Wonti ati jettu hundi guutummatti fudhatama; abbaa raajiifi diraamaa maqaan jedhus siif laatama. Hiriyyoota kee yeroo dheeraa irraa dhaadhessaa akkanaa takkaa hindhageenye ta’a. Amma nama kee argatteerta…kan sidhaadhessu…hamilee kee kaasu. Asumaan, dubartoonni nama nama kolfisiisu, taphachiisu akka hedduu jaalatan beektu. Mitii?
7. Waa’ee waa’ee kee odeeffannoo waytaawaa qabdi. Hanga sadarkaa eenyutu waa’ee koo guyyatti itti gabaasa jettu tokkotti waa’ee kee beekti; duukaa buuti. Kunis si hinraajin! Kan isiin yaaddu hundi waa’ema keeti waan ta’eef.
8. Gama ‘social’ miidiyaatiin sijala buuti. Waan ati gadi lakkiftu cufa like, share, comment gooti. Waa’ee kee irras hedduu sigaggaafatti.


text:
Mootummaan Itoophiyaa gaazexeessitoota miidiyaa wolabaa biyya irraa baqatanii biyyaan alaa jiraatan irratti haleellaa saayberii dhaqqabsiisuudhaan lammiin biyyattii odeeffannoo wolabaa akka hinarganne godha jechuudhaan dhaabbanni qorannoo intarneetii magaalaa Toroontoo Citizen Lab jedhamu mootummaa Itoophiyaa yakke. Akka dhaabbata kanaatti kanniin haleellaa kanaaf saaxilaman irra jireessatti gaazexessitoota Televiziyoona Isaati (ESAT) Ameerikatti argamaniidha. Yaaliin mootummmaan Itoophiyaa kompiitara gaazexeessitoota kanniiniitti seensa argachuuf godhu, akka qorannoo kanaatti, iccitii gaazexessitoonni kunniin madda oduu isaanii dhoksuuf godhan harkatti galfachuuf jedhamee shakkama. Maddi oduu gaazexeessitoota kanniinii saaxilame taanaan lubbuun namoota Televiziyoona Isaatiif oduu laatanii balaa irra bu’uun nimala sodaa jedhutu jira.
Akka qorattoota kanaatti mootummaan Itoophiyaa baatii Sadaasaafi Muddee 2014 keessa yaalii kompiitara gaazexeessitoota Isaat lama cabsee seenuu taasiseera. Mootummichi kompiitara gazexeessitootaa kanniiniitti seensa argachuuf kan yaalii godhe mosajjii [software] faayiliifi iggita [password] hatu akkasumas haasaya Skypefi dhaamsa hatuuf dandeettii qabu kompiitara gaazexeessitootaa irratti fe’uudhaan. Mosajjii basaasaa kana kompiitara gaazexeessitootaa irratti fe’uun kan yaalame ergaa bifa miltoon [attachment] MS Word ergameen ture. Qabiyyeen ergaa kanaas waa’ee filannoo Itoophiyaa kan bara 2015 kan odeessu ture.
Haleellaan wolfakkaatu bara 2013 keessa gaazexeessitoota Televiziyoona Isaat irratti yaalamee ture. Inni kuni isa bara 2013 irra fooyya’aa ta’uu isaati kan himamu, garuu.
Teeknolojiin mootummaan Itoophiyaa gaazexeessitoota basasuuf dhimma ittii bayu kuni isa NSA [National Security Agency-Ameerikaa] fi biyyoonni guddatan hedduun dhimma itti bayaniin hedduu kan wolmadaalu ta’uudha kan the Washington Post gabaase.
Mosajjii kana kan gurguru, akka the Washington Post itti, kampaanii biyya Xaaliyaanii Hacking Team jedhamuudha. Kampaanonni mosajjii akkasii mootummoota addunyaa irratti mirga namaaf dantaa hinqabnetti gurguruun isaanii sirriidhaa miti jechuun dhaabbileen mirga namoomaaf falman qeeqan. Ta’us, worri Hacking Team mootummaa Itoophiyaatti mosajjii akkasii gurguruu isaa gaafatamanii garuu kampaanichi imaammata eenyumaafi iddoo maamiloota isaa saxiluu na dhoorgu qaba jechuudhaan gaafiif deebii quubsaa laatu irraa ufqusateera.
Waa’ee gabaasa gaazexeessitoota Itoophiyaa biyya alaa irraa hojjatan mootummaan Itoophiyaa nibasaasa jedhu kana irratti dhaabbileen mirga namoomaaf falman mootummaa biyyattii qeeqaniiru. Tankaarfiin kuni galmee mootummaan Itoophiyaa miidiyaa wolabaa irratti qabuun kan wolitti hidhata qabu ta’uu isaati kan Human Rights Watch ibse. CPJn, dhaabbanni mirga gaazexessitootaaf falmu, mootummaan Itoophiyaa seenaa gaazexeessitoota miidiyaa wolabaa doorsisuufi hidhuu qaba jedheera.
Yaaliin basaauu yeroo addaddaatti televiziyoona Isaat irratti godhame kuni miidiyaa wolaba biraafi dhaabbilee mormitootaa biyyaan ala jiran heddu irratti hingodhamne wonti nama jechisiisu tokko hinjiru. Haalli akkanaa kompiitarri dhaabbileen siyaasaa mormituufi hooggansi dhimma itti bayan hundi kan qabamuu qabu namoota beekumsa kompiitaraa gahaa qabaniin ta’uu isaati kan nama hubachiisu. Kompiitaroonni dhimmoonni dhunfaa ittiin geggeeffamaniifi inni dhimmi dhaabilee ittiin geggeeffamu haalaan gargar bayuun dirqama. Kuni hinta’u taanaan balaan inni dhaabicha irraan gahuu maal akka ta’e bu’aa qorannoo kanaa caalaa wonti ifatti mul’isu tokkoyyuu hinjiru.