text:
(Walga’ii Zoom Caamsaa 21, 2022 irratt kan dhihaate)
Hardha kan waliitt dhufneef hoggana qabsoo walabummaa Oromoo guddaa tokko,
Galaasaa Dilboo Goljaa yk Yohanis Bantii Dilboo yaadachuufii. Galaasaan miseensa dhalootasochiin walabummaa Oromoo hunda haammataa ta’e, yeroo bu’uurfamee kaasee akkadabballee fi hogganatti nama tajaajilee. Yeroo kana keeessa ramaddii biyyaa baasu fi kanummatoota biraa waliin dalaguu fudhatee dirqama jaalbiyyumaa boonsaa ta’e ba’atee jira.Dhalooti saa Leeqaa Naqmtee ta’us kan caalaatt beekamu akka nama Anniyaattii. Namicha kana barumsaa fi bultii dhaabbachuu dhiisisee qabsoo bilisummaa sabaatt kan bobbaase maannii? Hamma tokko ilaaluu haa yaallu.
Oromiyaan halagaan qabamnaan, Oromoo waanti qaban hundi irraa mulqamee, namaa gaditt ilaalaamuu fi roorroo hammaa bahaatu irra gahe. Wanti qaban hundi irraa fudhatamee,birmadummaa haalamuu fi garbummaatt gurguramuutu kaka’a bilisummaa duuba jira.
Ilmoon namaa namaa gaditt ilaalamuu, wallaalina, deega, dukkuba fi gadadoo keessa jiraachuu callisanii ilaaluu nama seexaa qabuu hin dandeessisu. Qabsoo gitaa gageessanii, Itophiyaa demokratofte keessatt laalaan kun hundi ni dhina kan jedhu akka filmaataatt dhihaatee ture. Galaasaa fi sabboonoti ABO bu’uursan garuu, akkuma kolonoota biraa walabomu malee sun furmaata hin ta’u jedhanii gargar deemanii.
Baras haalli gadadoo ummati Oromoo keessa ture callisanii ilaalu kan nama dandeessisu hin turree. Kanaaf, sochiin walabummaa kan eegale, namoota biraa akkeessuuf “fashina” barati jedhanii utuu hin ta’in, hundeen gadadoo Oromoo keessaa ka’aa.Oromiyaan halagaan qabamuun, Oromoo qabeenyaa fi eenyummaa dhabsiise.
Garbummaan seeraan dhaabbate jedhamus, hacuuccaan bifa jijjiirratee, lafuma ofii irra
jiraachuun dadhabame. Lafa ofii kan jedhamus kan halagaa ta’e.
Aka olitt jedhame Oromiyaan halagaan qabamuun, Oromoo qabeenyaa fi eenyummaa
dhabsiise. Garbummaan seeraan dhowwamus gurgurtaatu dhaabbate malee nafxanyaaf tola tajaajiluun hin dowwamne. Hacuuccaan bifa jijjiirrate, lafuma ofii irra jiraachuun dadhabame. Lafa ofii kan jedhamus seeraan kan halagaa ta’e. Afaan ofiin hojjechuu dhowwamanii qaama sadaffaa biratt duudaa ta’anii. Abbaa lafaaf tola tajajilu fi ijoollee ofii guddifachuu dadhabuun hang 1974 itt fufee. Guboon laalaa sanaa hanga yoonaa bahuu hin dandeenye.
Barri geeddaramus ilaalchi nafxanyaa utuu hin jijjiramin, jaatamoota keessa dhalooti
Oromo roorroof obsa hin qabne as bahe. Dhalooti sun, Oromoon ofii daaree nafxanyaa
uwwisuu, ofii beela’ee isa quufsuu, ofii dhibamaa isa fayyisuu, ofii dhimmuu keessa jiraataa isaa qorqorroo ijaaruun maaliif jedhee gaafachuutt ka’ee. Diddaa Oromoof hoggansa kennu kan jedhaman fo’amanii ajjeefamu, hidhamuu fi biyyaa ari’amuun bara qabamanii eegale ittuma fufe. Sun qabsoon kaayyoo fi sagantaa qabu dhalachuu hin dhaabne.
Waa’ee jireenya Oromoon keessa darbanii yoo dubbannu, dhaloota ammaaf asoosama
fakkaachuu danda’a. Duubbee roorroo amma jiru se’achuun rakkisaa dha. Qabsoon salphataa dhufeeyyuu, ba’aan saa hin danda’amne. Kan amma wagaa jaatama ol taane kan caalu muuxannee dabarree. Qabsoon bilisummaa erga eegalame jija hedduu galmeessee. Dhalooti haaraan kan darbe deebi’ee akka hin taphanne, hariiroo kamuu dura jijoota argaman kana iggitii itt tulchuu qaba. Hardha, akkamitt as akka gahame utuu hin qoratin yk beekaa, bilisummaa sabichaa dura dhaabbachuuf qeeqa Kaayyoo walabummaaf kan jarjaran hedduu dha. Oromoo Oromummaa hin qabne, konkaa, garboomuu Oromoo utuu hin ta’in kufaatiin Itophiyaa kan isaan boochisu, of hin beeknee fi bor hin beekneen jiru.
Halagaan yeroo Oromoo salphisuu fi ajjeessu tokko bulinnaaf gocha saa sirrii fakeessuuf sababa kan tarreessanii fi isaaf harka kan rukutan hedduu dha. Oromoo fixuuf Oromoo waan hiriirsaniif garlachuunuu kan itt hirdhatu Oromoo dha. Amaarri ammayyuu ifatt Oromoon “Madigaskar safari” dha, “Oromummaa yiwudam” “Gaallaa Agar yellewum” kkf jedha. Eenyummaa saanii beeke walqixxummaan waliin jiraachuuf fedha hin qabu. Wareegama guddaan Labsa Lafaa hundee buqis ta’e 1974 argamee ture. Garuu, lafti Oromoof hin deebinee; kan mootummaa koloneeffataa ta’ee. Innis biyya irrayyuu darbee, dureeyyii addunyaaf gurguraa jira.
Kana utuu beekanii, akkumma amma farra Oromoo kan ta’een, mootummaan kan
Oromoo ta’e jedhan, barasis hedduun lafti keenya ta’e jedhanii dhiichisaa bahani. Jarri sunillee akka labsichi itt ifsameen dagamaniitu. Jarri si’ana garuu dhugaa jiru beekaa, ofittumaanii. Utuu lafti kan ummataa ta’ee jiraate, eenyummaa haalame deebifachuuf karaa mijjeessaa ture. Lafti lafee keenya jechuun, duunu malee gargara waan ba’uu hin qabne jechuu dha. Kanaaf lafa keenya malee, nuti amma du’aa ol miti jechuu dha.
Yeroo hunda koloneeffatoon tarkaanfii fakkeessa tokko fudhatanii akka waan Oromoon
anjaa isaan caalaa argateett waccisiisu. Utuu dubbichi dhugaa ta’eeyyuu, nama akka saaniitt nu hedanu taanaan nuti waggoota dhiba lamaaf isaan kan dandeenye isaan akkamitt waggaa tokko lamaaf nu nuffuu? Dhugaan jiru si’ana mootumichi maqaa saaniin Oromoo irratt fixaqaccee gaggeessisaa jira. Isaan garuu akka waan Oromoon darabee saanii irra bahanii “Taranyaa” jedhanii gadoodaa jiru. Soba sanii dursanii qayyabachuun kaayyoo ganamaatti cichanii kan gaafate hunda baasaan keessaa gooti Oromoo tokko, Galaasaa Dilbootii. Kanaaf jireenya saa guutuu qubaa itt ciniinnataa ba’anii.
Haalli qabsoon keessatt eegale yeroo, eenyummaan Oromoo haalamee, afaan ofii
adabaabayitt dubbachuun dhowwaa fi qaanii ture. Waanti Oromoon waloon qaban hundi jalaa mancaafamee afaa saanii qofatu kerkeraaa hafeefii ture. Hamma godinoota Oromoo cabaqa walii kan qayabatu yartuu dha. Qabsoo gootota Oromoon jija hedduutu galmaawee. Biyyi Oromoo kutaa kutaatt gargar cicciramee ture walitt deebi’uun Oromiyaa jedhame yaayoon /kaartaan tolfameefii. Ijoolleen Oromoo “Biyya Abbaa” jettee yaadaan farsitu amma qabamaatt beektii. Oromoon amantee, gosaa fi gandaan of waamuutt gadi bu’anii turan. Qabsoo sabboonota saaniin garuu, boonaan an Oromoo, biyyi koo Oromiyaa dha jechuu eegalanii. Ammas Oromoo kan hafu hedduu dha; halagaatt hirkachuun hin dhaabbanne. Qabsoo Galaasaa fa’iin gaggeessamaa as ga’e akka durii saa walabummaa saa deebifatee dhaloota Qubee itt fufaatu abdatama.
Oromoon akka ilaalcha jijjiirratan kan gargaaran jaalbiyyoota dursanii dammaqan akka
Galaasaa Dilbootii. Kumaalee lammaffaa kana keessa gooti ba’ee mullatu kan Galaasaa Dilboo olii hin jiru. Jiji kurnan arfan darban keessatt galmeeffamuun himaman caalaan hoggansa saa jalatt argamanii. Hiriyooti hedduun biraa kufaniyyuu kaayyoo isaan kufaniifitt cichee dhaloota harraan gahe boqotee. Angafooti saa yeroo Shinniggatt dhuman utuu hiriyooti saa Hoggansa Galaasaatt hin amannee ABO faca’ee ture. Bara mootummaa cehumsaa humnoota jijjiiramaa waliin dhoofsisuun bu’aan argaman hedduu dha. Fakeenyaaf, daangaa Oromiyaa sararamuu fi hojii fi barumsaaf, ifaan afaan Oromoo fi Qubeett dhimma ba’uun kan eegalame hoggansa Galaasaa jalatt. Gaaffiin Oromoo addunyaatt beekamuu kan eegales tibbasii.
Icaat dhaaba kolonootaa fi cunqurfamootaa, moora diinaa ittiin seenuuf uumamee. Sun
ABO fi qabsaawota Kibbaa waliin hiriirsee. Anjaa Icaatt qabsoo Oromoof gumaache guddaa dha. Erbaala eenyummaa (ID paper) Icaat qabaachuun karra fedhe sakattaa malee nama dabarsa ture. Kana keessatt Galaasaan akka dabbalee fi hoggana olhaanaatt hedduu gumaachee. Sanatt dhimma bahuun magaalaa dirreett namaa, meeshaa, qoricha kan fakkaatan guuruun ni salphate. Seenaan Icaatii fi qoodi Galaasaan achi keessaa qabu sararaa xinnoo kanaan ifsamuu hin danda’u. (akka diinni Icaat itt ilaalaa ture moor/kitaaba Fiqire Sillaasee Wag Darras fl. 357- 59 laala)
Yeroo jalqabaaf Washington DCtt ofii argamuun waajjira ABO addunyaa Lixaa keessaa
isa jalqabaa, mootummaa halagaa hayyamasiisee ofii argamuun bane Galaasaa dha. Yaalii araaraa Kongress US, Presidantiin US duraanii Karter, dhaabota mootummaa fi mitmootummaa adda addaan godhamaniif haala mijjeessuuf hedduu ifaajja’ee. Hoggansa Galaasaan, ABOn haasaa araaraaf imaammata diriirfatee ture. Sunis hammam inni walabummaa ABOf dhimmamu agarsiisa. Imaammaticha irra ilaaluun sababa baqaqina ABO ta’uuf deemaa. Imaammatichi, haasaan halagaa waliin taasifamu, bakka looga hin qabnett, haala duree malee, bakka qaammi sadaffaan jirutt ta’uu akka qabu hima.
Galaasaan heera ABOn malee dhiibbaa eenyuufuu hin jilbeenfatu. Kaayyoo ganama
maaliinuu akka hin dhoofsifne firris diinnis beekaa. Faranjiin lola jaallataatt kan ramadeen sanaaf ture. Akka heeraa fi Sagantaa Malbulchatt qabsoon ABO kan hidhannoo qofaa utuu hin ta’in kan malbulchaa fi malbeekii yk diplomasiis ture. Galaasaa san sirinyaan hojii irra oolchuun halagaa fi duubatt harkiftootaa rifachiise. Utuu rakkinni Oromiyaa furmaata hin argatin gaaffiin Oromoo hin jijjiramu, yaada jedhutt cichuun kanneen haala duree malee Itophiyaatt galuu soqanitt gufuu ta’e.
Yeroo lammafaaf dhukbsatee ala ba’uus jaallewwaan saa dirree jiran hin dagtnee.
Meeshaa waraanaa fi quunnamtii lafa jala akka argatan kan danda’amu hunda gochaa ture.Akkasumas sagaltamoota keessa yeroo haleellaan diinaa hammaatee, hogganooti
afanfajjaawan, fira Somaliyaa horatett dheesuun “Kora ABO Hatattama” (Caamsaa 1998) waamee dhaabicha maqaan badiisa irraa kan baraare kophaa isaatii. Korichi barruunqabii turan baasaa bara Lola Qabbanaawaa sirrsuu caalaa akeeka qabsichaa hin jijjiirre. Kun buqqaa saatiif sababa tokko ta’uu akka hin oolle hedama.
Hojii ABO magalaa keessaa kanneen gaggeessan keessaa maqan dura ka’u tokko kan
Galaasaatii. Hoggansa Galaasaa jalatt qabsoon ummatoota kibbaa akka kan ofiitt ilaalama ture. Imaammati ABOn tibba sana qabu tolaa malee hamaan ummatoota kibbaa hin dubbatamu ture.Akeeki Icaat ummatoota waliin kufan akka waliin ka’ani karaa mijjeessuu ture. Fuldurattis faana Galaasaa bu’uun dhalooti Qubee firummaan sana akka jabeessu abdatama.
Galaasaan malamaltummaan haa ta’u of jaallachuu, gandummaa fi looguun maqaan saa takkaa ka’ee hin beeku. Galaasaan arjaa, gara laafessa fi janna akka ta’e kan beekuun hundi ragaa ba’aa. Galaasaan hedduu dhukuffanaan jaallewwan saa akka alatt bahe wallaansa argatuu fi gargaarsas barbaadu murteesan malee ofii ba’uu hin barbaanne turee. Akkasitti jaalli saa gootii dabaan kufichi, Mullis Abbaa Gadaa ibida keessa baasee kan Yamanitt qaarsisee deebi’ee. Sunis seenaa of danda’e qaba. Utuu Mullisiif hin taanee yerosuma dhumataaf ture. Sana booda Londonitt jaallewwan saa qaata biyyaa ba’anitt makamee, bu’aa fi ba’ee qabso baqataa eegalee.
Gabaabaatt Galaasaan ummata saaf of kennee eenyummaan saa ibidaan qoramee as
ga’ee. Oromoonis, rakkina himuun namatt ulfaatu keessa bahanii hardha gahanii. Haala yeroon WBO laaffataa turee. Hardha cimee, humna gudda ta’uun, hanga Oromiyaan walabomtutt qawwee lafa hin keenyu jedhee kakate qabuu. Dhiheenyuma hoggansi kan alaa eegamu, amma alli qeyee eeggachuu eegalee jira. Rakkinni qabsoof kakaase Oromiyaa keessa jiraa. Hogganis kan achi jiraatee qabaawuun ummata qabsiisu ta’u qaba. Kanaaf hoggansi biyyaa kennamuun filmaata biraa hin qabu. Sana malee fakmishoo/moodela Haayila Sillaasee, kan Amaarri “Arbanyaa fi Siddetanyaatt” (Jaala biyyaa fi badii) wal hiree “Sidatanyaan” arbanyaa hacuucaa bahe sanatu dhalataa. Akka sun hin taane dargaggoon bosona jiran waraana qofa utuu hin ta’in dameeleen ABO hundaaf xiyyeeffannoo kennuun dirqama isaan irra jiru. WBO keessaan egereen ABO fi Oromiyaa ifaa dha. Sun hundi hobbaatii raacita wareegamaa, Galaasaa fi jaalbiyyoota akka saa baasaniitii.
Kan nama gaddisiisu, Guddaa ofii kana nammi itt hiiqee haala inni keessa ture fi itt
haansee maal akka yaadu kan gaafate akka jiru hin dhageenyee; kan gafatan jiraatanis ragaa hin baanee. Sila Galaasaan Kaayyoo tiksee asiin gahe waliin dhibdee qabamoo murnoota wal hin amanne waliin akka ta’e beekuun ni danda’ama ture. Dhimma Oromoo irratt mirga Oromoon walabummaa fi bilisummaaf qaban hanga hin tuqnett komee fi qeeqi dhorgamu jiraachuu hin qabu. Fedha Oromoo fi fedha murnootaa, adda addatt yoo ilaalle hin dogoggorru. Hoggana wareega ol haanaa baase kana irraa hedduutu barama ture. Kan akka saa jireenya saa guutu gubatee qabsicha asiin ga’e, turtii gabaabduun herreguun seenaa ofii tuffachuu dha. Galaasaan jaallewwan dur wal irratt hirkatanii hamaa fi tolaa waliin keessumsiisan giddu hin turre. Biyya itt da’atuu fi fira addatt himatu hin qabu. Inni kan ummata Oromootii. Yerottii hamtuu sana mataa
gadi qabatee boriif buluu filate. Maal gudhu, duutii itt jarjartee.
Galaasaan akkamitt du’eellee ifsi irratt hin kennamne; ragaan cireessaa hin himamne.
Dira’inni keessa jiramoo hin jiru? Wanta ambaaf gad dhiifame hin agarree. Sabboonaan silaa sana gaafata. Diinoti Orommoo wanneen Oromoo itt hadheessan hundaaf itt gaafatamaan qaraa Galaasaa akka ta’ett fudhatu. Kanaaf akki inni itt darbe nama ciicachiisa. Ammaaf Galaasaan, iccitii jireenya saa fi kan dhaaba saa ofumatt qabate, rasaasatii luka saa keessa jirtuu waliin fudhatee sokke. Sichi inni seenaa dhaa; ofirraa faccisuus of ifsuus hin danda’u. Gaabii adii ala kaa’an tokko, xiiqqoon allaattii yoo irra bu’e, durse kan mullatu gaabicha utuu hin ta’in xiiqqotii dha. Yoo hubatan garuu sun hamma hin jirree, addeenya gaabichamatu isee caalaa. An Oromoo guddicha kana, gumaacha umrii ofii caalaa kenne, qooqan ittiin ifsu hin qabu.
Galaasaa! anaa haanyatu, at hin badnee ana badee, iddookee ana haa maruu malee, kanan jedhu hin jiru. Galatoomaa. Oromiyaan haa jiraattu!
Ibsaa Guutama
MD USA


c: text/html

text:
Mootummaan Sa’udii lammiileen isaa gara Lubnaan akka hin imalle akeekkachiise
Mootummaan Sa’udii lammiileen isaa gara Lubnaan akka hin imalle fi kan achi keessatti argamanis ariitiin biyyattii lakkisanii akka bahan akeekkachiise.
Ejensiin odeeyfannoo Sa’udii Ministeera hajaa alaa Sa’udii waabeeffachuun” Hala yeroo ammaa Lubnaan keessa jiru hordofuun lammiileen isaa daw’annaaf garasitti imalan yokaan immoo Lubnaan keessa jiraatan hatattamaan akka lakkisanii bahan akeekkachiise” jechuun gabaase.
Eega muummichi Ministeera Lubnaan Sa’aad Hariiri daaw’annaaf gara Riyaad imaleefi achi irraa taayitaa isaa gad lakkisuu beeksiseen booda, biyyoonni lamaan waldhabdee siyaasaa cimaa keessa galaniiru.
Mootummaan Sa’udii Sababa gareen Hizbollah Iiraan waliin Yaman irraa waraana nurratti baneef, kana booda Lubnaan akka biyya diinaatti ilaalla yoo jedhu, mootummaan Lubnaan ammoo muummichi ministeera biyya isii fedhii isaatiin alatti Sa’udii akka hin baane taasifame jechuun himatti.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Embaasiin USA Itoophiyaa jiru jeequmsa dhiyoo tana magaalaa Shashamanee keessa jiru jedhanii fi walitti bu’iinsa magaalaa Ajjee tohachumatti jira jedhee akka lammiin isaanii naannoo jeequmsatti jiran jedhan sun hin dhandhe itti dhaame.
Akkana jedha Embaasiin USA dhaamsa lammii isaaniitii dhaameen;karoora nagaa keessanii irra deebihaa ilaalaa, mirgaa bitaa ufi hubadhaa, waan naanno teessan jiraa ilaalaa,oduu naannoo teessanii quba qabaadhaa.
Akka lammiin USA gama nagaatiin waan bulchootii naannoo jedhanillee hordofan itti dhaame.
Embaasiin USA kun akka lammiin Amerikaa nagaa addunyaa quba qabaachuuf marsaa interneetii Ministera Haajaa Alaa USA (Department of States) ilaalanii odeeffannoo Itoophiyaallee quba qabaatan itti dhaame.
Odeeffannoo guutuu qabaachuuf ammooo embaasiin USA Finfinnee jiru akka lammiiwwan isaa bilbilaanii odeeffannoo qabataan itti dhaame.
Noorweeyilleen odeeffannoo marsaa odeeffannoo isii irratti baafteen akka lammiin isii naannoo Oromiyaa jiran ykn dhaquuf karaa jiran Finfineellee dabalee haala naannoon sun keessa jirtu hubatan akeekkachiiste.


text:
Buâuurri Diinagdee, Qonnaafi Horii taâuu hordofee; Boorana loon Horsiisa, Baarentumaan hangafee; Oromoon looniin sonee misa,…
Latest News
-
-
Eebba Kitaaba âDhaloota Sodaa Cabseâ Eebba Kitaaba Seenaa Haacaaluu Hundeessaa (Dhaloota Sodaa Cabse) kan Hamzaa…
-
-
âHepatitis B virusâ daaâimman keessatti Gosti vaayireesii âhepatitis Bâ jedhamu akkuma namoota gurguddoo qabu daaâimmanis…
-
Jechoota Ajaaâibsiisoo Robert Mugabe 1. Afrikaa keessatti seerri namootni hundi kabajan âbattery lowâ kan jedhu…
-
Osoon… Qaqqabee, bashilee tola itti oolu isumaa; Itti garagalee, itti deebiâee akka sunsumaa; Osoon… Guddisee…
-
Dhalli namaa erga Waraabessa guyyaa walitti tahee, kookkinyoon naf-xanyaa baasun jiru.” Kadiir Abdullaxiif Hajjii –…
-
-
-


text: Seenaa hayyoota oromoo Afaan Oromoo afaan barreeffamaa godhuuf carraaqan keessaa tokko kan tahe Seenaa Sheek Bakrii Saphaloo kutaa 1ffaa isiniif dhiheessaa nahordofaa.SheekBakrii Saphaloo kan dhalatan bara 1895tti Harargee bakka maqaan isaa saphaloo jedhamutti.Abbaan isaa Usmaan Odaa yeroo jedhamu haati isaa immoo Deeynabaa Galmoo jedhamuun beekkamti.Sh.Bakriin maqaan isaa kan dhalootaa Abuubakar jedhama.Abbaan isaa nama beekkamaadha.Akkasumas walaloon beekkamaadha.Haaluma walfakkaatuun Odaaniis waloon beekkamaadha.Ijoollee Usmaan Odaa 8 qabu keessaa Abuubakar umrii ijoollummaatii kaasee dandeettii cimaa kan qabuu fi haqaa fi jaalala guddaa kan qabu ture.Eegaa Abubakar kan dhalatee guddate eega Ummanni Oromoo gabrummaa jala seeneeti.Jarrii Gibxii harargee qabatanii erga gadi dhiisan booda ammaas ummanni Oromoo deebi’ee harka Minilik jala seene.Abubakar dhugaa gabrummaa keessa jirtu abbaa isaa irraa dhagahaa ofii isaatiis ijaan arkaa nama guddateedha.Walaloon Sh.Bakriitiis haala kana kan calaqqisiisuudha.Sh.Bakrii Saphaloo kan baratan bakka dhaloota isaa Saphaloo jedhamutti.Barumsi inni barate barumsa Amantii/quranic Education/ture.Saphalotti erga eegale booda gara Waaybar deemuun barsiisaa beekkamaa kan ture Shek.Abdallaa irraa waggoota hedduuf barnoota isaa hordofaa ture.Sh.Abdallaan sammuu Sh.Bakrii qaruudhaan hedduu isa barsiisan.Sh.Bakriin barumsa Sh.Abdallaa irraa baratee kan xumure bara 1909tti.Ergasii gara caffee gurraattii deemuun Sh.Abdallaa Waleensoo irraa barate.Bara 1915tti gara Yakkaa deemuun hanga 1922tti baratee jira.Bara 1922_1927tti immoo barumsa ol_aanaaf gara Carcar deemuun Shek.Umar Balballeettii wajjiin tureera.Kana booda gara bakka dhaloota isaa Saphalootti deebi’uun hujii eegale.Kaayyoonisaa Saphaloo bakka beekkamaa barumsi Amantaa itti kennamu godhuu ture.Haaluma kanaan barattoota fagoo fi dhihoo fiduudhaan barsiisuuf yaadaa ture.Kaayyoo kana galmaan gahuuf waggoota 20f kutaalee Harargee adda addaa keessa naanna’uun barsiisaa ture.Boodarra gara Yunivarsitii beekkamaa biyya misraa Al_haazaar deemuun barumsa ol_aanaa hordofeera.Barumsi yunivarsiticha irraa baratees akka inni waa’ee warraaqsa Afrikaa fi Eeshiyaa giddu gala bahaa keessa jiru waliin walbaru taasise.Waa’ee warraaqsota kanneenii bara 1950fi1960 keessa walaloo barreesseera.Hujiileen inni hojjate keessattuu Oromoonni akka barataniif mana barumsaa bakka adda addaatti banuun shoora guddaa inni taphate kutaa itti aanu keessatti ilaaluuf yaalii goona qopheessaan Bar.Awwal Sa’id Dirre Dhawaa bara 2015 kaniin dubbiserraa.


text:
By Daniel Behailu Overview of Ethiopian Politics Africans have always complained that their resources are looted by colonial powers (in the past), neo-liberal businesses, and domestic …Read More »
“Wal dhabdeen siyaasaa mariin malee madfiidhaan hin furamu.”
Dhumaatiin ummataa Oromiyaa keessatti geggeeffamaa jiru irratti maaf hin dubbanne komiin jedhu hedduutu dhufa. Gama tokkoon komii sirriiti. Gama biraan garuu maal haa baasuuf dhama …Read More »
Yaadannoo keessatti: Alii Mohammed Birraa: Jireenya, Bilisummaa, Legend
Ezekiel Gebissa Yaadannoo keessatti: Alii Mohammed Birraa: Jireenya, Bilisummaa, Legend Adoolessa bara 2012, Alii Mohammed Biraa, weellisaa, qindeessaa, fi walaleessaa, mana isaa Pickering, Ontario daawwadheen …Read More »
Haala yeroo fi dubbii lola Toophiyaa keessatti adeemaa jiru muraasa
Lalisa Hussein Warri Mootummaa walii galtee Aafrikaa Kibbaa cinatti “Maqalee qabannee injifannoo labsina” jedhanii qophiirra jiru. Garuummoo dubbiin akkasii miti. Lolli dhumachuu fi olaantummaa waraanaa …Read More »
“An xuuxxoo Wayyannee luuga/hodhaa hin guddanne”
Hangaasaa Ibraahim “Toophiyaa kheessatti wanni nagayaan baatee nagayaan galtu aduu qofa” Du’a sodaaf biyyaa hin dheessinu. Biyyaa hin baqadhu, hindheessu, raammoo ummata keenya fixaa jirtu …Read More »
“Nutii Xoophiyaa dullattii suphuuf miti kan waggaa 40 fi 50 ol qabsoofneef, biyya Oromoof taatu ijaarrannee ofiin of bulchuufi”
Prof. Mararaa Guddinaa “Nutii Xoophiyaa dullattii suphuuf miti kan waggaa 40 fi 50 ol qabsoofneef, biyya Oromoof taatu ijaarrannee ofiin of bulchuufi” Warra Xoophiyaa haaressuufis …Read More »
Mirgaanis bitaanis deemtu fuulduratti sibaasa!
Mirgaanis Bitaanis deemtu fuulduratti sibaasa!Read More »
Federal gov’t calls Addis Ababa City- Oromia border demarcation “exemplary” serve for a long time
Ethiopian Federal government endorsed Addis Ababa demarcation process with Oromia and its result. It said it closely followed it. Addis Ababa City administration said it …Read More »
OSAn Yaadan Dulloomeera; Haaromsa Fedha
OSAn Yaadan Dulloomeera; Haaromsa FedhaRead More »
Dhimma OSA: Keessummaa Kabajaa fi Waraqaa Qorannoo dhiyeessuun waladda
Keessummaa Kabajaa fi Waraqaa Qorannoo dhiyeessuun waladdaRead More »


text:
Muhammad
Muhammad (S.A.W) (Afaan Arabaa: مُحَمَّد, Muhammad bin Abdullahi; 570 Dh.K.D – Waxabajjii 8, 632 Dh.K.D) Araba Islaamumma gad-dhaabee fi dura bu'aa amantii, hawaasumma fi siyaasaati. Akka amantii Islaamaatti, barsiisa Rabbi tokko amanu Aadam, Ibraahim, Muussaa, Yesuus fi nabiyyoota biroo haa itti fufsiisuufi gorsuuf nabiyyii ergamaniidha. Isaan(S.A.W) akka nabiyyii Rabbi dhumaa ta'anitti ilaallamu. Barsiisafi gochi Muhammad(S.A.W) Quraanaa waliin bu'uura amantii Islaama ta'uun Araboota gara mootumma muslima tokkoomse.
Muhammad(S.A.W) tilmaamaan bara 570 Dh.K.D (Bara Arbaa) magaalaa Arabaa Makkaa keessatti dhalatanii, gaafa ganna 6 yataamaa ta'an. Muhammad kan guddatan akaakoo abbaa Abd al-Muxxalib, erga inni du'e booda immoo eessuma isani Abu Xaalib biratti.


text:
Waggota sadi’ii fi walakkaa caalaa hidhamanii kan hiikamanii fi guyyoota saddeetii dura immoo mana isaanii magaalaa Adaamaa jiru irraa humnoota tikaa mootummaa Itiyoophiyaatiin ka fudhataman ittti-aanaa dura-taa’aan Koongiresa Federaalawa Oromoo, Obbo Beqqelee Garbaa, haalli itti jiran beekamuu dhabuun ka guddaa isaan yaaddesse ta’uu dubbatu – maatii fi firoonni isaanii.
Haai-warraa isaanii, Aadde Hannaa Raggaasaa, Raadiyoo Sagalee Ameerikaaf gaaffii fi deebii kennaniin, eega abbaan manaa isaanii qabamanii as, ka magaalaa Finfinnee jiru – Mana hidhaa Waaltaa Qorannaa Yakkaa Itiyoophiyaa “Maa’ikelaawii” jedhamutti nyaata deddeebisuu malee akka haga ammaatti ijaan hin argiin dubbatu. Guyyaa tokko dura immoo, dhukkubsatee gara hospitaala “Xoor Hayiloochi” jedhamuutti geessamuu oduu dhaga’uu isaanii, garuu hospitaalicha deemanii kutaalaa mara keessa barbaadanii dhabuu dubbatu. Haala inni itti jiru beekuu dhabuun hedduu kan isaan gaddisiise ta’uu ka dubbatan, Aadde Hannaan mootummaan akka seera biyyattiitti waan beekuuf mirga qabju nu beeksisuu qaba, jedhu.


text:
Gamteessaa Sabaatiin
JECHOOTA GAMNAA KUTAA 8FFAA
Waa Shan Booda Waa Shan Jirti
- Qabeenyaa heddu kuufame booda hanni jirti
- Rakkoo booda baldhoon jirti
- Carraaqqii booda milkiin jirti
- Hadhaa/bargoo booda firii mi’ooftu jirti
- Qabsoo booda injifannoon jirti.
***
Ceephoo Zamanaa
Namni kamuu yoo waa balleesse ceepha’amuun barbaachisaa dha. Ceephoon nama sirreessa. Namuu ceephoo yoo of irraa jalqabe bareedaa ta’a. Ceephoo madaalawaa/sirrii fi sirreessaa kaasuun barbaachisaadha. Ana garuu ceephoo addaattu na muuddate. Homa argan hundaaf na ceepha’an. Ceephoo koo doonitti naa fe’an. Kan isin dhibu ofiif yookaan gaariitti, yookaan motoratti, yookaan kan caalu komkolaatatti fe’uu dhiisiitii saaykilatti fe’uu hin dandeenne!! Kolfa! Kaa! Kaa! Isaan isaan miidha kaa yookaan miya fe’umsaa saaykila isaanii faa jalaa cabsa itti ulfaatee! Saaykilli isaanii haa cabdu, bixinxish haa jettuu! Kaa! Kaa! Doonicha ceephoo isaanii eennu galaanarra isaanii bololiisisa ree!! Kaa! Kaa!
Ceephoo akka kanaa
Achi ofirraa gannaa
Waa ofitti fudhannaa!!!!
Jiruu Bara Kanaa
Namni hunduu ima fiiga dhama’a, wal dhamaasa, wal kuffisa wal kaasa. Garuu dhiibbaa jabaa walirraan gayuun baayyate. Namni gariin qabeenna qabaa kuun beekumsa qaba. Hundinuu jiruu tana injifachuuf fiiga. Fiigicha jiruu jireennaa tan namni karaa walitti cufe tana keessatti. Fiigicha jiruu jireenyaa tana keessatti warri qabeennaa fi human fi beekumsa qabu duratti kutee jira, gara kallattii sirrii fi injifannoo; lallaafoon duubatti harca’eera, jireenni hiyyeessaa/lallaafaa hedduu bacancaroofte, bubbushoofte, dhangaggoofte. Anis warra duubatti hafe keessaa tokko. Warroonni beekumsa, qabeenyaa, human, deeggarsa kkf lallaafaa iraan tarkaanfatanii fuulduratti kutan. An mataa kootti hanqina qabaadhus dureeyyiin dugdaa/gurmuu kootti baadhee isaan tajaajilaa isaan miila koo irra ijjataa tarkaanfatanii darban, na hacuucanii, fuulduratti tarkaanfanna jennaanis karaan kan cufate. Garuu maaltu beeka osoo waaqni iddoo galumsaa iddoo iraa kaane taasisee silaa boqadhee mitii ree!!! Yookaan bakki galumsaa bakkuma jirru san osoo tahee achumatti gadi teennaa!!!! Worroonni duratti kutan ammas bakka ka’umsaatti deebi’uuf haa babargaafatanii; gaafas nu dursitoota taana.
***
Jabaan an jabaadha jedhee of leellisee; kan biraa komatee mataa keessa gadi dhaya; garuu immoo yeroo eeggatti malee isaafis deebi’uun hin ooltu akkuma fi haguma saniin rukutama, inumaayyuu tan isaa hammaachuu dandeetti. Waan facaafatan haamatu jedhamee mammaakamaamii ree!!!!
***
Gabaabamatti an waa’ee nama cimaa fi laafaa kan an jedhu:-
- Cimaa :-laafina jabinaan injifachuuf tattaafata
- Laafaa :-laafina laafinaan injifachuuf tattaafata
- Cimaa:- kan muxannoo namarraa fudhatu
- Laafaa:- kan muxannoo namarraa fudhanne
- Cimaa:- Kan jabina ofii jajjabeeffatu
- Laafaa:- Kan laafina ofii dhiifne
- Cimaa:- Kan si’oomina qabu
- Laafaa:- Mooggayaa, laamshayaa
- Cimaa:- Kan waa midhaassuuf tattaafatu
- Laafaa:- Kan hin tattaafatne
- Cimaa:- moo’icha irraan moo’icha kan dabale qofa osoo hin taane kan kufaatii illee injifatee moo’e
- Laafaa:- kan kufaatii irraa baree jalaa ka’uud hin tattaafanne; kufaatii ofitti gadi hatkisu
***
Namicha tokkotuu dura arba argee hin beeku ture. Innis nama wayii wajjiin osoo deemanuu deemanuu arbatti dhufan innis abshaalumaan bineensicha barachuu waan fedheef namicha lammataatiin akkana jedhe. Bee bineensa kana namni hin beennes jiraa jedhe. Achumaan namichi lammataas sila arba moo jedheen. Ee jedheen namichaan lammataa. Akkanattis namichaaniis abshaalummaan arba bare jedhama.
***
Namichatu nama wayii waliin osoo deeman faana arbaa lafatti argee raajeffatee, raajii raajii jedhe. Achumaan namichi lammataa faana arbaa maal dinqisiifatta ila arbuu kuunnotii jedheen jedhama.
***
Jechi Gariin Dullaa Caalaa Nama Miidha
Yeroo wayii namoonn lamaa biyya tokko keessa jiraataa turan. Isaanis osomaa jiraatan, jiraatan gaafa tokko wal lolan. Isaanis wal arrabsan. Namichaan duraas arraba hamaa arrabse; kan lammataas hanga tahe arrabse. Kan jalqabaa keessa dabree arraboota hahhamoo arrabse, arrabse mataa cabse qaanyesse. Achumaan harkaan walitti taranii wal buruqsan. Namoonnis iyyanii addaan guuraan. Kana booda jaarsonnis dhufanii dubbii jalqaban. Araarsuufis tattaafatan hin danda’amne dubbii bulfatan ; beellaman. Gaafni beellamaa gayees dubbatan. Achumaan namichaan arrabaan miidhame lammataa sun ani hin fixadhu, na ajjeesee, balleessee jedhe. Achumaan gaafa biraatti beellaman. Dhumarrattis beellamni gayee kadhaa hedduun araarsan dubbatanii mammaakanii; waaqnis araara fedhaa; mee adaraa fixadhaa; araaramaa jedhanii. Kana booda namoonnis gara qe’ee ofii deebi’anii jiruu itti fufan. Tura keessa gaafa wayii jarri wall ole kun walitti dhufe. Namichaan jalqabaa kan lammataatiin abboo akkam jedhe. Namichaa lammatallee gaarima erga jedhee booda kunoo madaa ulee keetii fayyee guutumatti garuu jecha ati naan jette hin fayyine; yoomillee hin fayyus jedheen jedhama. Kanaaf yoo yoo arraba hamaa manna dullaa hamaa wayya jedhama. Jechi zalaalamii jiraata. Yeroo darbuu jecha jecha hin darbine hin darbatin jedhama mitii ree!!!!
DUBBII FI ABBAA DUBBII EESSA JALAA HOFFOLAN?
Abbaan dubbii nu rakkisee maal nuuf eayya? Dhiyaa barii dubbimaan nutti deema. Dubbii isaa dhangaggaayaa sobaa sana kijiba afuufuu hafarsuu hafarsiisuu. Dubbiin nama unkuruu, jeequu!
Sila abbaa dubbii kana biyyuma kamitti jalaa baqanna. Xiyyaara yaabbannee galaanota qaxxaamurree jalaa baanaa, osoo hin ta’iniitii duunee illee dubbii dhiisuu! Dubbii kijibaa isaa haa afuufuu nu homaa hin taanuu!! Eessa? Yoom? Fi Haala kamiin jalaa ceenaa abbaan dubbii ni fooyyaya jennee osoo eegnu fidee!! Afaan faajjii haasayaa oolaa! Kijibaaan dhugaa haguuguuf tattaafataa! Kijibni kuma tokkoo dhugaa takkattii woy ta’aafii? Dhugaa dhoksuuf tattaafata! Odumaaf Kasaaraa! Garuu soba isaa dura dhaabbanna dhugaa qabnuun yoomillee, eessattllee, haala kamiinillee!! Dhugaan hin qallatti malee cittu jedha Oromoon mammaakee!!
“Abbaan dubraa nutti hafee kabbarteen
Warri abbaa qabeennaa nu cunqursuu jalqabdee
Lakkaa abbaa dubraa kana nurraa kaasaa
Afaan birri nutti banaa xaasaa”
Jedhee Oromoon Dhiichisellee Yeroo Ammaa!!
Itti fufa…
Irroo
Irroo irroo
Mana simbirroo
Maa oduun lafa maraa
Namni yaraan safaraa?
Simbirri asiif achii sirbitii wacii
Jettii asiif achii ciicii
Ijoolleenis walitti waccii
Ijoollee qofaa mitii guddaanis wacaa ta’ee
Malaa gadamatu kanaan bari’ee
Hunduu jedhee caacaa
Malaa gadatu gadaa wacaa!!
Guddaan gariin ta’ee ijoollee
Akkuma itti gorsu wallaalee!!
Hunduu ree ni qabdaa garee
Deemaa an isin jalaa goree
Kiyyumarra deemaa an xurree.
Gareen hunduu ni qabaa karaa
An xurrema koo irra deemaa jiraa!!
Namoonni ana safaraa
An hin qabuu oduu haaraa
Garootuma keessan irraa baraa
Walitti dhaamadhaa hadaraa!
Wal leellisaa feetan garee haaraa ijaaraa
Ana na hin oolchinee bakkas carraa!!!!


text:
Xurunash Dibaabaa
Kadiir Abdullaxiif Hajjii (Goonni Gosa Dhaala)
Xurunash Dibaabaa Qananii atileetii Itoophiyaa fiigicha dheeraa beekamtedha. Isiin yeroo ammaa chaampiyoonii olompiikii meetira 5000 fi 10,00 ti. Xurunash fiigicha tiraakirraa afuriifi fiigicha qaxxaamura biyyaa shan moo’attee jirti. Kanaafis maqaan galaafattuu fuula ijoollee qabdu jedhamu kennameef.
Xurunash Onkoloolessa 1, 1985 Godina Arsii Aanaa Lemmuufi Bilbiloo magaalaa Boqojjii jedhamutti dhalatte. Maatii isii ijoollee 6 qabaniif Xurunash mucaa afraffaadha. Xurunash kan guddatte lafa ol ka’aa godina Arsii keessatti yoo ta’u, atileetiksii umurii isii 14tti jalqabde.
Xurunash qaama maatii atileetiksii ti. Obboleettin isii Ijjigaayyoo Dibaabaa waltajjii addunyaarratti kan beekkamtu yoota’u, obboleessi isii Dajanee Dibaabaa akka abdii gara fuula duraatti ilaallama. Obboleettiin ishii Ganzabee Dibaabaa dorgommii guddattootaa (junior) Qaxxaamura Biyyaa kan Addunyaa 2008 godhame moo’attee jirti. Moo’attuun Olompiikii 1992 fi Olompiikii 2000 Daraartuu Tulluu durbii isaaniiti. Daraartuun milkaa’ina seenaa fiigicha dheeraa ummata Oromoo itti fufsiisaa jirti.
Medaaliyaa Warqii Olompiikii[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Xurunash riikardii addunyaa haaraa meetira 5000, daqiiqaa 14:11.15 Gooldan Ligii Osloo 2008 irratti galmeessitee jirti. Xurunash Olompiikii Beeljiing irratti meetira 10,000n Hagayya 15, 2008 riikardii Olompiikii haaraa daqiiqaa 29:54.66 galmeessuun moo’atte. Duraan riikardii kana Olompiikii Sidinii irratti daqiiqaa 30:17.49n qabatte kan turte durbii isii Daraartuu Tulluu turte. Riikardiin Olompiikii kun seenaa fiigicha meetira 10,000 hanga ammaatti geggeeffame keessaa isa olaanaa lammaffaa yoota’u, Afrikaa keessaa immoo riikardii haaraadha. Afrikaa keessaa duraan riikardii kana Shampiyoonshiippii Addunyaa 2003 irratti daqiiqaa 30:04.18n qabattee kan turte Biraanee Adareeti.
Torban tokko booda, Xurunash, gaafa Hagayya 22, 2008tti, meetira 5000n duraan shaampiyoonii kan turte Masarat Daffaar dursuun moo’attee. Sa’aatiin isiin galmeessites daqiiqaa 14:41.40 ture. Moo’ichi kunis dubartii jaqabaa meetira 10,000 fi 5,000n Olompiikii tokkorratti moo’atte isii taasisa.
Xurunash, bara 2008 atileetii waggaa kanaa jedhamtee Track & Field Newsn filamtee jirti. Akkasumas, baruma kana, yeroo lammaffaadhaf IAAFn ‘qabxii bayeessa dubartii waggaa kanaa (female Performance of the Year)’ jechuun filateera. Sana dura, bara 2005ttis badhaasa kana argattee turte.
Jireenya Dhuunfaa[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Xurunash abbaa meedaaliyaa meetii olompiikii 2004 fi 2008 Silashii Sihiin'tti heerumte. Erga Olompiikii Beeljingii, kilabiin isii Poolisiin Mana Sirreessaa, sadarkaa chiif suupper intendentii jedhamu kenneefii jira. Akkasumas hoospitaalli naannoo Finfinneetti ijaaramaa jiru tokko maqaa isiitiin moggaafame jira.
IAAF[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Daayimandi Liigii (Diamond League)[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Daayimandi Ligiin dorgommii walitti fufaa tiraakii fi dirree keessaa IAAFn bara 2010 hundeeffame.
Atileetiksii Addunyaa Xumuraa[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Atileetiksiin Addunyaa Xumuraa dorgommii atileeksii waggaa waggaan bara 2003 hanga 2009 tti IAAFn geggeeffame.
Gooldan Liigii (Golden League)[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Gooldan Ligiin dorgommii walitti fufaa tiraakiifi dirree keessaa bara 1998 hanga 2009 IAAFn geggeeffame.
Qabxii Olaanaa Isiin Fidde (Personal Bests)[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Kan bakkee[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Kan Mana Keessaa[gulaali | lakkaddaa gulaali]
References[gulaali | lakkaddaa gulaali]
- Tirunesh Dibaba
- Kitaaba Goonni Gosa Dhaala kan 2016 barreeffame


text:
Walaloon "Onnee midhameef qoricha''
Haalawwan uummanni Oromoo ittiin yaadasaa ibsatuufi ergaa ittiin dabarfatu keesssaa walaloon bakka olaanaa qaba. Walaloon jiruufi jireenya uummata Oromootiin walitti hidhannoo cimaa akka qabu beektoonni ni dubbatu.
Nutis walaleessaa Oromoo beekamaa Zalaalam Abarraa dubbifneera. Obbo Zalaalam Abarraa, seenaa walaloo Oromoo keessatti walaloo qalbii hawwatuun dursaadha; maqaa gaariis hortaniiru.
Obbo Zalaalam gahee walaloon Afaaniifi aadaa Oromoo keessatti qabu yoo himu: "Oromoo walaloodhaan jiraata, walaloodhaan ka'ee rafa, walaloodhaan hojjeta. Bakka tikaatti, qonnaa, lafa meesuufi aramaatti akkasumas bakka fuudhaafi heerumaatti walaloodhaan dubbachuu jaallata."
Oromoon walaloo akka jaallatuufi durirraa akka dhimmi itti ba'u ni dubbatu. Akka ilaalcha Obbo Zalaalamitti dhaloonni ammaa kun walaloo ni yaalu malee hanga abbootii keenyaa hin ga'an.
Walumaagalattis Walaloon uummata Oromootiif dadammaqsuufi dubbii miliqxe baasuu keessattis waan guddaa hojjeteera, jedhan.
Fuula 'www.Oromo Litertature' irratti hojiiwwan Obbo Zalaalam mursaanni itti kuufamanii argamu. Fuula kanarratti, hojii isaaniin alatti afoolawwan Oromoo keessaa walitti qabanii, akkasumas walaloo afaan biraa irraa hiikanis kuusaniiru.
Obbo Zalaalam walaloo barreessan kan isaan kakaase, waan karaa ittiin of ibsanidha ta'eefiidha jedhu.
"Waan ati of keessaa qabduufi karaa cabsee ba'uu barbaadutu jira. Isas akkasumatti barreessuun iddoo barbaadde sana siif ni ga'a sitti hin fakkaatu" jechuun himu.
Obbo Zalaalamiif walaloon, "Onnee midhameef qoricha, kan gadde ni jajjabeessa, kan haare ni gammachiisa, abdii gaggabetti lubbuu hora, miiltoo qofa-galeessaati. Humnaafi hamilee jigiifi dabooti; isa of dagate of yaadachiisaa; kana muge ni dammaksaa. Hawaasa birattimmoo dhugaa miliqe ifatti baasa, riqichaa jaalalaafi waliigalteeti.
Kanaaf, walaloon meeshaa guddaadha jedha.
Malli Maali…
Walaloo hedduu kan barreessan Obbo Zalaalam, walaloon jalqabaa isaanii Malli Maali' kan jedhudha. Akka waloon dureen kun jedhanitti, walaloon kun waa'ee jireenya qote bulaa ilaala. Qote bulaa waliin jiraadheera hojjedheera, jechuunis dubbatu.
Amma tokko jireenya isaanii nan beeka, kan jedhan Obbo Zalaalam, "Qote bulaan baruma baraan osoo hin bayyanatiin, jireenyi foyyee qabutti osoo hin ba'iin afuun natti dhaga'ama ture," jedhu.
Mata dureen walaloo gaaffii ta'e kanaan eenyuun akka gaafatan yoo dubbatanis, "Ofiikoos, abbaa dhimmaas, saba Oromoos, akkasumas beektotas nan gaafadhe. Walumaa galatti sabuma Oromoo hundaaf gaaffii dhiyaatedha," jedhu Obbo Zalaalam.
Walaloon barreesse hundi isaanii suukanaafi haala adda addaa keessatti barreeffaman waan qabaniif tokko tokkorra caalchisee hin ilaalu jedhu.
"Garuu kan ani ittiin beekamu akkuma namni tokko ijoollee baayyee horee ilma isa hangafaan Abbaa Tolasaa jedhamee waamamu anis isuma jalqabaan na waamu."
Kana jechuun ammoo warri kaan hin jiran jechuu miti. Kanaaf, walaloon warri jalqaba kaasetatti ba'an akka Malli Maalii,Obboo Abbaa Xadaa, Uggum Kubbaa Miilaa, Utuu jedhan warra jalqabaa waan ta'aniifi namoonni isaaniin akka isa beekan ibsu.
Fuulleffannaa walaloosaa
Obbo Zalaalam, ijoo walaloon isaanii irratti fuulleffatu yeroo dubbatan, aadaa, ilaalcha, safuu, mirgaafi afaan saba Oromooti jedhu. Hundumaa of keessaa qaba. Kan walaloon isaa nama biratti fudhatama argateefis sababa kanaaf ta'uu akka hin oolles ni dubbatu.
Kan ofii barreessaniin alattis walaloo namoota bebbeekamoo afaan Ingiliziitiin barreeffamees gara Afaan Oromootti hiikaniiru Fakkeenyaaf, walaloo Dr. Maayaa Anjeelloo 'I shall rise', kan Dudly Randall fi kan biroo Afaan Oromootti hiikaniiru.
Maaliif walaloo namoota kanaa hiikuuf akka filatan yeroo dubbanis, tokkoffaa ergaa ciccimoo qabu, sabni gidiraa keessa jiru tokko attamittiin akka of ibsu, akka dadammaqinsa uumuu walaloo barreessa. Kanaaf, kunimmoo saba keenya waliin walfaakkaata jedhu.
Filannoo jechootaa…
Walaloo isaaniitin seenaa dhufee-darbaa, ilaalchaafi falaasama, aadaafi saafuu, akkasumas haala sabni Oromoo itti jiruufi egeree Oromoo kaasuu qofa miti akka jaallataman kan taasisan. Akkataan itti dhiyeessaniifi jechoonni filataman humna addaa akka qaban namoonni dhugaa ba'uuf.
Obbo Zalaalam walaloo barreessan biyya alaa Fiinlaadiin biyya jiraatanirraa barreessaniyyu jechootaa filataniifi yoomiifi eessa walaloon isaanii sirriitti uummata Oromoo keessa jira.
Tarii akka Afaan Oromoo sirriitti jechoota sirriin fayyadamu keessattuu kan uummanni baadiyyaa itti fayyadamu akkan fayyadamu kan na taasise, isaan waliinan oolaan ture jedha Obbo Zalaalam.
"Kanan dhaladhes baadiyyaatti yommuu ta'u jireenyikoos qote bulaa wajjin walqabata, abbaankoos qote bulaadha, qe'een itti guddadheefi namoonni na guddisanis Oromoodha," jedhan.
Kotobee Metiropoliitaan Yunvarsiitiitti barsiisaafi qorataa komunikeeshinii kan ta'an Obbo Zalaalam Jabeessaa walaloo Obbo Zalalaam keessaa Malli Maali isa jedhurratti qorannoo gaggeessaniiru.
Walaloo Zalaalam kana barsiisaa, hawwataafi humna-qabeessa kan taasisan sababoota baayyee kaasuun ni danda'ama jedhu barsiisaan kun.
Akkan qorannoo irratti taasiseen: "Biyya ormaa taa'ee jechoota mimmiidhagoo uummanni ittiin waliigalu filachuunfi fedhiifi gaaffii uummatichi qabu kaasuun isaa kennaa ykn dandeettii addaa akka qaban mullisa," jedhan.
Fakkeenyaaf, bara walaloon kun itti barreeffame namoonni ulaa tokko kan ittiin miira ofii ibsataniifi gaaffii qaban gaafatan miidiyaan hin jiru ture, jedhu.
Miidiyaan Afaan Oromoon yeroo sana hin turre. Muraasni turtanis fedhii, rakkoofi faayidaa uummataa waanti kaasan hin turre.
"Yeroo walaloon Malli Maali jedhu uummataaf dhiyaate uummanni gubbaa hanga dakaatti gaaffii qaba ture."Kanaaf, namoota hunda biratti fudhatama argate akka barsiisaa Zalaalam jedhanitti.
Sabni Oromoo irra jireessi qote bulaadha ykn ilmaan qote bulaadha. Kanaaf, walaloo sana keessatti Caaliifi Abbaa Caalii moggaasee hawwiifi fedhii sabaa, gaaffii siyaasaafi hawaas-dinagdee isaanii qabatamaatti mullise, jedhu barsiisaan kun.
Obbo Zalaalam walaloo barreessuu qofa osoo hin taane Og-barruu Oromoo karaa afoola adda aaddaatiin walitti qabuun kitaabatti maxxansuuf hojjechaa jiru.
Kanas yeroo dhiyoo keessatti akka gabaarra oolchan abdii qaban dubbataniiru. Kanaan duras kuusaa walaloo isaanii Kitaaba OBOMBOLEETTII jedhu bara 2017 maxxansiisaniiru.
Namoonni Afaan Oromoorratti qoratan, barattoonni Oromoo, dhaabbileen barnootaafi namoota dhuunfaa hojii isaanii kana barbaadan hedduuti jiru.
Obbo Zalaalam akka jedhanitti garuu biyya ambaa keessa jiraatanirraa saba ball'aa hojii isaanii kana argachuu fedhan qaqqabsiisuun akka hin mijoofneef dubbatu.
Kanarratti namoonni, dhaabbileefi abbootiin qabeenyaa hojii isaanii kana saba biraan ga'uurratti ga'ee isaanii akka ba'anillee dhaamaniiru.
'Xiiqiituu aadaa Oromoo fakkiin akkan mul'isu na taasise'
Haalawwan aadaafii dudhaan ummata tokkoo ittiin calaqisiifamu keessaa tokko fakkiidha.


text:
Leellisaa, ilmii Deessisaa gurbaa ganna 25ti. Dhalootaa fi guddinnii Shawaa Bahaa naannoo Oromiyaati.Haajii Adiloo fi nama hedduutti leenjisee asiin gahe. Leellisaan nama Itoophiyaan maratooniif abdattu jabaa keessaa tokko.
Ganna lamaan duratti gaafa maratoonii Boston,USA keesatti bombiin tokkaatee nama hedduu fixxe sunillee isatti maratoonii moohe.Maratoonii baranaallee isatti moohe.Yemane Tsegaay lammeessoo, atileetiin Keenyaa Wilson Chebet ammoo sadeessoo.
Yoo namii 33,000 dorgommii tanaa karaatti baafatellee atileetota hedduun cinaachaan wal qabee fiiga.Fiigichii oowwee dhuamchuu gahee jennaan ciniinnatee warra waliin dorgomu awwaara itti qotee bira dabre.
Leellisaan Maratoonii Ebla 20,2015 Boston dorgoman (2:09:17) moohe. Itoophiyaan dorgommii tanaaf nama saddeeti qopheessite.
Gama dubraatiin Karolaayin Rotich, atileetii Keneyaa (2:24:55), Maare Dibaabaa,atileetiin Itoophiyaa lammeessoo Buzunesh Dhaabaa ammoo sadeesso taate.
Gama kaaniin ammoo taphataan kubbaa miilaa Barseloonaa beekamaan Li’oneel Meesii haga Barseloonaa taphachuu jalqabee ta kalee (Ebla 19,2015) waliin goolii 400 galche.
Gooli tokkotti inni tapha kilabiin isaa Valenshiyaa waliin taphattee 2-0 moote irratti tokko dabalee dhibba afur geetteef.
Meesiin goolii 400essoo galfatee jennaan adoo goolii duuba maree gammachuun utaalu mucucaatee akka hamaa jigee wasaasan fuudhan.
Seenaa La Liigaatti namii haga isaa goolii galchee hin jiru.Meesisin nama ganna 27, abbaa ilmaati (Taahigoo Meesii)lakkoofsa 10 keeyyate dura taphata.Mindaan isaa ganna dare innii argatu Euro miliyoona 20ti. Niitii isaa maqaan Antonella Roccuzzo diqqeennaa wal guddifatani amma ijoollee walti dhalan.
Zinadidin Ziidaatii fi Ronaaldoon Eboolaa Afrikaa gargaaruuf horii walti qabuufiitit jiran
Tapahtaa Biraazil ka durii,Ronaaldoo Ronaldo Luís Nazário de Lima fi tapahtaan kilabii Faransaay ka durii Zinaddiin Ziidan Afrikaa irraa Eboolaa ittisuuf tapha kubbaa miilaa taphatootii hedduun itti dhufan qopheessan.
Jarii kun biyya Afrikaa gama Dhihaa Seraaliyoon,Giinii fi Laayberiyaa hori walti qabuuf dorgommi tana qopheesse.
Dorgommii UNDP Sagantaan Misoomaa Tokkummaa Mootummootaa qopheesse kun sagantaa beelaa fi hiyyuma diqqeessuuf dorgoman.
Tapha biya tanaa horii waati qabuuf dogoman kana taphataa Cheelsii beekamaa Dider Diroogbaa,taphataa Dutch ka durii Clarence Seedorf fi leenjisa Biraazil ka durii Cafu faatti itti dhufaa jedhanii eegan.
UNDP sagantaan akkanaa kanaan gaafa Hayitiitti laftii chochoote nama kuma hedduu fixxellee akkuma horii walti qabaniif
Dorgommiin waancaa Awurooppaa FA CUP jedhan kilabootii 736 jalqaban amma Aston Viillaa fi Arsenaalitti walti hafe. Viillaan tapha baranaa marroo 14 taphattee irratti Liver Pooli 2-1 mootee asi geette.
Guyyaa 10 duubatti ammoo Arsenaaliin walti marti.Arsenaal armaan durattuu Viilaa 3-0 fi 5-0 moote.Jari kun lamaanuu Ebla 29,2015 waancaa FA argachuuf taphata.


text:
Maqaa fi Gumaacha Hayyuu, Qabsaawaa hangafaa fi Abbaa Qubee Afaan Oromoo kan tahe Dr Sheek Mohammed Rashaad Abdullee tiif beekkamtii kennuu, Hojiilee gaggaarii inni hojjate ummata isaa biraan gahuu fi Kaayyoo isaa galmaan gahuuf jecha “Faawundeeshiniin Dr Mohammed Rashaad Abdullee” hundeeyfameeti jira. Kun waan akkaan gaarii, waanuma Ilma jabaarraa eegamu tahuun isaa ifaadha.
Faawundeeshinii kana akka cimee hojjatee Kaayyoo fi Akeeka Sheek Mohammed Rashaad galmaan gahuuf jecha hundi keenya deeggaruudha qabna jechuun torbaan dabre Ilma Sheek Mohammed Rashaad kan tahe Dura bu’aa Faawundeeshinichaa Obbo Khalid Rashad qaamaan dheeynee dubbifnee turre. Yeroo san Eeyba Kitaaba Bishaan Gubate ju’u kan Mahammad Siraaj barreeyse raawwanneeti walitti deebina waliin jennee waan beellamanneef amma dhimma Faawundeeshinichaatti fuula akka deeffannu haa deeffannu isiniin jechuu barbaanna.
Kanumaan Nuti warri amma jiru kun dhaloota abbootii keenyaaf qooda kaayuu qabuu fi dhaloota bakka abbootiin keenya qaroomaan gayan bira dabruu qabu akka taane wal yaadachiisuun hin barbaachisu. Dirqama keenya kan yeroo hunda yaadachuu qabnu waan taheef.
Kanaafuu hojiilee gaggaarii abbootiin keenya nu dura hojjatteef beekkamtii kanninee hojii isaanii sanii fi Maqaa isaaniitiis itti fufsiisuuf dirqama akka qabnu beeynee Faawundeeshinii Dr Sheek Mohammed Rashaad kan ji’oota muraasa dura hundeeyfametti miseensa tahuun, Kaayyoo qabatee hundeeyfame akka galmaan gahuuf gumaacha mataa keenyaa haa goonu.
Dhaloota jabaa Abbootii isaanii kan waa isaaniif gumaachaniif gumaata galchu, Kan ofiifiis dhaloota dhufuuf waa gumaachu haa taanu.
Dhaloota Jabaa akkanaa taanu malee Ittigaafatamummaa seenaa jalaa hin baanu.
Yeroo unkaa kana guunnu odeeyfannoo barbaachisan guutuus tahee Kafaltii Miseensummaa Qar.100, Buusii miseensaa ji’a ji’aan Qar. 50 gara Account Baankii Daldala Itoophiyaa, Baankii Awaash Ykn Baankii Hojii Gamtaa Oromiyaatti kafaluun dirqama keenya.
Kana malees Deeggarsa biroo yoo godhuu barbaaddan Account CBE, Awash Bank fi CBO keeysaa tokkorratti galchuu hin dagatinaa.
Maqaa: Dr Mohammed Rashaad Abdullee Foundation
Account No:CBE: 1000435507119
Awash Bank: 01425590861300
Coop: 1032300044843
Gama Interneetaatiin (Online) Galmaa’uuf;
Hedduu Galatoomaa
Adem Dhalate Waxabajjii 16,2022. Finfinnee


text:
Adem Saleh Sababaa Araba ta’eef Xayyaararra buufame
Yoona hundumtu keessan Oduu kana gurra isiin bu’u hin oolu. Nama maqaansaa Adem Saleh jedhamu dhalootan lammii biyyaa Ameerikaa dha. Ogummaa dhan ummata toora YouTube isaatin isa hordofu bohaarsu fi kolfisiisun beekama. Hojiiwwansaa keessa inni tokko Prank ykn fakkeessa hojjechuu jaalata. Yaada ummata sassaabuf waan hin jirree fakkeessuu dhan yaada fi miira ummataa vidiyoo dhan waraabu dhan toora YouTube irratti maxxansa.
Guyyaa kaleessa Adem Saleh, London irra gara New York imaluuf xayyaara Delta Airlines hiriyaasa Slim Albaher waliin yaabbate. Utumaa xayyaara keessa jiruu, haadhasaatti bilbilee Afaan Arabaatin haasa’u jalqabe. Erga bilbila cufatee boodas hiriyaasaa Slim Albaher wajjiinis afaan Arabaa haasa’u itti fufe. Namootni Xayyaara kana keessa jiran afaan inni dubbatu kana isaanif hin galu waan ta’ef, sodaarra kan ka’e loluu fi mufiisaani argisiisu jalqaban.
Namootni mufii agarsiisa turan namoota harka 20 ol waan ta’aniif, Adem Saleh fi hiriyaansa Slim Albaher xayyaararra akka bu’an akeekkachiisan. Adem Saleh bilbilasaa ol fuudu dhaan wanta isaarratti raawwatamaa jiru kana live dhaan waraabe internet irratti facaase. “Sababa anii afaan biraa haasa’a jiruuf xayyaara irra nabuusa jiran”, jechuu dhan innis mufannoosaa ummata live isa hordofaa jirutti dabarsaa ture.
Kallattii kanaan vidiyoo inni miidiyaa Hawaasa Facebook, fi Twitter irratti maxxansen namoota kumaatamootan lakkaawwameen daawwatame. “Namoota adii jibbaa afaan kootirra qaban maalif xayyaara irra hin buufne? anii maalif bu’u qaba” jechuun mormaa ture.
Kanaan dura xayyaari Delta Airlines wantoota walfakkaatus raawwatani turan. Ji’oota muraasa duras namoota Islaama ta’an sababa shakkii irraa qabaniif xayyaararra buusani turan. Kan kaleessa Adem Saleh irratti raawwatames waanuma wal fakkaatu dha.
Adem akka jedhuutti xayyaara Delta Airlines kana mana murtii olaana biyyatittii himachuuf akka qophaa’e sabaa himaale garaa garaa irratti barreefama jira.


text:
Ramadaana Keessa Ramaddi Namootaa-Kutaa-1ffaa
Nama barbaachisummaa (ulaagaalee) kanniin guutef soomni isa irratti dirqama. Ishiin/inni Musliima, aaqila (waa hubachuu kan danda’u) ta’uu, umrii saalfannaa kan gahe ta’uu, fayyaa qabaachu, imala (adeemsa) irra kan hin jirre (iddoo jireenyaa kan jiraatu) ta’uu, dubartiif laguu fi nifaasa (dhiiga dahaa) irraa qulqulluu ta’uu qabdi. Namtichi/ dubartiin barbaachisummaa armaan olii guunnan soomni isa/ishii irratti dirqama fi sirriidha. Dhugumatti ramaddi hundaa tokko tokkoon ilaalun irra gaariidha. Isin qophiidha? Kanaafu obsaan dubbisaa.
Ramaddii tokkoffaa: Kaafira (nama Musliima hin taane)
Kaafiraaf (nama Musliima hin taanef) soomni isarratti dirqamaa miti. Osoo soomeyyu soomni isaa sirrii hin ta’u warra ibaadaa (Rabbiin gabbaran) keessaa waan hin taanef. Haa ta’uu malee ji’a Ramadaanaa keessa Musliima yoo ta’e, guyyoota Ramadaanaa hafan ni sooma, warroota soomni dirqama irratti ta’e irraa waan ta’eef.
Garuu guyyoota darban qadaa baasun (bakka buusun) isarratti dirqamaa miti. Rabbiin waan akkana jedheef:
“Warra Kafaraniin jedhi, yoo kufrii irraa dhoorgaman wanti darbee isaaniif araaramama…” (Suurat Al-Anfaal 8:38)
Ramaddii lamaffaa- Sabiyyii
Sabiyyii (mucaa xiqqaa ykn mucayyoo xiqqoo) hanga umrii saalfannaa gahuutti soomni isa/ishii irratti dirqamaa miti. Ergamaan Rabbii (SAW) waan akkana jedhaniif:
رُفِعَ الْقَلَمُ عَنْ ثَلاَثٍ عَنِ النَّائِمِ حَتَّى يَسْتَيْقِظَ وَعَنِ الصَّغِيرِ حَتَّى يَكْبُرَ وَعَنِ الْمَجْنُونِ حَتَّى يَعْقِلَ أَوْ يَفِيقَ ”
“Namoota sadii irraa qalamni ka’ee jira (hojiin isaanii hin katabamu): Nama rafee irraa hanga hirribaa dammaqutti, nama xiqqaa irraa hanga guddatutti, maraataa irraa hanga waa hubatutti yookiin of beekutti.” ( Sunan Nasaa’i)
Garuu warrii isaa shakaalaaf soomu yoo danda’e soomatti ajajuu danda’u. Ibaadaa ijoollee keessatti leenjisa garmalee barbaachisaa isaaniif ta’a. Umrii saalfannaa geenyan carraa leenjisu waan hin argannef. Sahaabonni ijoolle isaani xixxiqoo soomsisaa turan. Gara masjiida fiidun meeshaa taphaa itti kennuun beela isaan dagachiisu.
Haa ta’uu malee warri ijoollee ammaa dhimma kana irraa daguu keessa jiru. Ijoollee isaanii soomatti hin ajajan. Inuma gariin isaanii ijoolleen isaanii soomu osoo barbaaddu, ‘Isaanif rahmata gochuudha.’ Jechuun soomuu irraa dhoowwu. Haqiiqaan isaaniif rahmata gochuun dirqamoota Islaamatiin akka dhaabbatan isaan shaakalsiisu fi sonoota Islaama barsiisudha. Nama kana irraa isaan dhowwee yookiin daangaa darbee nafsee ofiitii fi tan isaanii miidhe jira. Eeti, yoo soomanii miidhaa irratti argee yeroo san sooma irraa isaan dhoowwun rakkoo hin qabu.
Umrii Saalfannaa Dhiiraa
Seera Islaama keessatti umriin saalfannaa al-buluugh ykn Tamyiiz jedhamuun beekkama. Dhiirri dhimmoota sadii keessaa tokkoon umrii saalfannaa gaha.
Tokkoffaan: Ihtilaamaan maniyyii (dhangala’oo saalaa) dhangalaasu yookiin sababa kanaan alaatiin maniyyi dhangalaasu. “Ihtilaama jechuun (wet dream, abjuu jiidhaa)- abjuu fedhii saalaa kakaasu fi maniyyi akka dhangalaasan nama taasisu argu. Namni osoo rafuu maniyyi dhangalaase salaatun dura ykn Qur’aana tuquun dura ghusula (nafa guutu dhiqachuun) isarratti dirqama.” (A Dictionary of Islamic words and expression)
Ergamaan Rabbii (SAW) ni jedhan:
غُسْلُ يَوْمِ الْجُمُعَةِ وَاجِبٌ عَلَى كُلِّ مُحْتَلِمٍ ”.
“Gusulli (nafa dhiqachuun) Guyyaa Jumm’aa nama muhtalama ta’e (umrii saalfannaa gahe) hunda irratti dirqama.” Sahiih Al-Bukhaari
Lamaffaa: rifeensi gaggabaan naannoo qaama hormaatatti biqiluun mallattoo umrii saalfannaati. Inni/ishiin kana arginaan umrii saalfannaa gahe jira /geesse jirti osoo abjuu jiidhaa arguu baateyyu /baatteyyu. Kuni umrii isaanii irraa waggaa 13 ykn 14 tti mul’atu danda’a. Warrii isaanii mallattoo kana isaanitti beeksisu qabu.
Sadaffaa: umriin isaa waggaa 15 (kudha shan) gahuu. Namni tokko umrii waggaa 15 geenyan, inni namticha yookiin ishiin namtitti (dubartii) taatee jirti. Yeroo kana irraa eegale wanti namticha/namtitti irratti dirqama ta’e isaa/ishii irrattis dirqama.
Naafin ni jedhe: Ibn Umar (Radiyallahu anhumaa) akkana jechuun natti hime:
Ergamaan Rabbii (SAW) Guyyaa lola Uhud fuundura isaatti akka of dhiyeessu na waame. Ani yeroo san umriin koo waggaa 14 ta’ee osoo jiru. Lola keessatti akka hirmaadhu naaf hin hayyamne. Garuu yeroo ani waggaa kudha shanii lola Khandaqiif na dhiyeesse. Lola keessatti akka hirmaadhu naaf ni hayyame.” Naafin ni jedhe:Ani Kaliifaa yeroo sanii kan ta’e Umar bin Abdul Aziiz bira deemun hadiisa armaan olii itti odeesse. Umaris ni jedhe: Kuni haddi (daangaa) nama xiqqaa (ijoollummaa) fi nama guddaa (dhiirummaa) jidduu jiruudha. Hojjatoota isaatiif nama waggaa 15 gaheef mindaa akka muraniif barreesse.” (Sahiih Al-Bukhaari )
Hadiisni armaan oli kan agarsiisu waggaan 15 umrii seeraa gurbaa ykn intala Muslimaati. Dhimmoota amantii fi addunyaa isaa/ishiitiif umrii itti gaafatamummaa horatu/horattuudha. Wanta hojjatu /hojjattu hundaaf ni qabama/qabamti.
Umrii Saalfannaa Intalaa
Dubartiinis wanta dhiirti ittiin umrii saalfannaa gahuu ittiin haa geessuyyu malee dhimmii afraffaan itti dabalama. Innis; Laguu (heydii) arguudha. Osoo intalli waggaa 12 taateyyuu, laguu arginaan umrii saalfannaa geesse jirti, qalamni itti gaafatamummaa ishii irra yaa’u ni jalqaba (kana jechuun wanta hojjattuuf ni qabamti). Guyyaa adii Ramadaanaa keessa umrii saalfannaa yoo gahe, sooma isaa ni guuta ykn itti fufa yoo kan soomu ta’e. Yoo kan hin soomne ta’ee guyyaa sanii fi guyyoota hafan ni sooma, warroota soomni irratti dirqama ta’e irraa waan ta’eef. Osoo umrii saalfannaa hin gahiin dura guyyaa hin soomne san qadaa baasun isa/ishii irratti dirqamaa miti.
(Yeroo ammaa namoonni umrii kudha shan gahanii namoonni hin soomne ykn hin salaanne ni jiru, umrii saalfannaa hin geenye jechuun. Akkasumas umrii saalfannaa hin geenye jechuun dubartiin laguu argitee hin soomne ykn hin salaanne hin dhabamtu. Tarii kunii wallaalumma irraa ta’uu danda’a. Dubartiin waggaa kudha lama geette laguu yoo argite soomu fi salaatun ishii irratti dirqama akkuma armaan olitti hubanne. Mallatoolee umrii saalfannaa agarsiisan keessaa tokko waan argiteef. Dhiirris mallatoolee armaan olii sadan keessaa tokko yoo arge soomu fi salaatun isarratti dirqama.)
Ramaddii sadaffaa- Maraataa
Nama maraataa aqliin (sammuun) irraa deemte soomun isarratti dirqamaa miti. Aqlii ibaadaa ittiin hubatuu fi niyyatu waan hin qabneef soomni isaa sirrii hin ta’u. Ibaadan niyyaa malee hin taatu Ergamaan Rabbii (SAW) waan akkana jedhaniif “Dhugumatti hojiiwwan hunduu niyyaani. Nama hundaafu wanta niyyate qofatu isaaf jira…” (Sahiih Al-Bukhaari)
Garuu yeroo garii of beeke yeroo biraa immoo kan maraatu yoo ta’ee, yeroo maraatetti osoo hin ta’in yeroo of beeke sanitti soomni isarratti dirqama. Osoo soomu yoo dhukkubsate soomni guyyaa sanii jalaa hin badu osoo of beeku niyyaa sirriin sooma waan jalqabeef.
Maraatan guyyaa sooma Ramadaanaa yoo of beeke guyyaa hafee ni sooma. Akkuma ijoolle umrii saalfannaa hin geenye fi kaafiraa guyyoota darban qadaa baasun isarratti dirqamaa miti.
Ramaddi Afraffaa: Al-Harim (Nama umriin deeme)
Yommuu waa’ee namoota dulloomanii kaasnu, namoota gosoota lamaa dubbachaa jirra. Isaaniis; tokko nama jaarsaa sammuun irraa deeme fi wanta faaydi hin qabne kan dubbatu (al-hazyaan, kan totorra’u) yoo ta’u lamaffaan immoo nama wanta hojjatu ykn dubbatu hin hubanneedha. Namoota kanaaf soomus ta’ee bakka soomaa hiyyeesota nyaachisuun isaan irra hin jiru. Sababni isaas, haalli isaanii akka daa’ima umrii waa addaan baafachuu (tamyiiz) hin gahiniin wal fakkaata.
Garuu yeroo garii waa kan addaan baafatu ta’ee yeroo biraa immoo kan totorra’u (of wallaalu) yoo ta’ee, yeroo totorra’u osoo hin ta’in yeroo addaan baafannaa (of beeku) sanitti soomni isarratti dirqama. Akkasumas, salaanni yeroo of wallaalu (totorra’u) sanitti isarratti dirqamaa miti. Garuu yeroo waa addaan baafatu sanitti salaatun isarratti dirqama.
Ramaddii shanaffaa: Aajiz (Qaaman dadhabaa)
Namni soomarraa dadhabaa ta’ee nama dadhabinni qaamaa isaa itti fufaa ta’ee fi jabinnatti deebi’uun kan hin abdatamneedha. Kan akka jaarsa fi nama dhukkubsataa dhukkubni isaa hin fayyine. Kan akka nama dhukkuba akka Kaansarii fi Eedisitiin qabame. Soomni isaan irratti dirqamaa miti. Sababni isaas soomu waan hin dandeenyef.
Jaarsa/jaartii qaaman dadhabaa yommuu jennu nama dulloomee waa addaan baafachuu danda’uu fi sammuun isaa nagaha ta’e garuu qaaman dadhabaa kan ta’eedha. Soomun daran qaama isaa dadhabsiisu kan danda’udha. Soomun isa/ishii irratti dirqamaa miti. Rabbiin (subhaanahu wa ta’aala) waan akkana jedheef:
“Rabbiin lubbuu tokkos dandeetti ishiitin ala hin dirqisiisu.” (Suuratu Al-Baqaraa 2:286)
Garuu jaarsi/jaartiin sammuun nagaha ta’ee soomu dadhabee fi namni dhukkubsataan fayyuu hin dandeenye guyyaa tokkoon tokkoon sooma itti cabsee hiyyeessa nyaachisun bakka buusu qaba.
Nyaachisuu (Ix’aam)
Nyaachisuuf filannoon kanniin ni qaba. Takkaa namoota hiyyessoota ta’aniif tokkoon tokkoon isaanitiif qamadii irraa gara kiloo tokkoof giraama kudhan kennu. Takkaa immoo nyaata qopheessun hanga guyyaa sooma cabseetin hiyyeesota waame nyaachisu. Fakkeenyaf guyyaa soddoma yoo sooma cabse, hiyyeessota soddoma nyaachisaa jechuudha.
Imaamu Al-Bukhaarin (Rabbiin rahmata isaaf haa godhuu) ni jedhe: Jaarsi guddaan soomu yoo dadhabe, dhugumatti Anas Ibn Maalik (RA) erga jaarsa ta’ee booda waggaa tokko yookiin lama guyyaa hundaa hiyyeessa daabboo fi foon nyaachise jira.
Ramaddii jahaffaa: Dubartii ulfaatii fi harma hoosistu
Yommuu dubartiin ulfaa yookiin harma hoosistu nyaattu, fayyaa ofiiti fi ilma ofiitif akkas gooti. Murtiin soomu haala ishitti dhagahamu irratti hundaa’a. Soomun jiruu ishii miidha irra kan buusu fi daa’ima hin dhalanne yookiin dhalate kan miidhu yoo ta’e, sooma hiikun ishiif hayyamamaadha. Garuu Ramadaanan booda qadaa baasun ishirra jira Ramadaanni itti aanu osoo hin dhufiniin duratti.
Kitaabilee wabii
Majaalisu Shahru Ramadaan (Fuula 41-45)
EssentialsOfRamadhan By Tajuddin B.Shu’aib (fuula 38-47)
Hubachiisa: Waa’ee Ramadaanaa ilaalchise gaafii yoo qabaattan sheekolii naannoo yookiin TV Africa fi Radiyoo Fatwaa kennan gaafachu dandeessu. In sha Allaah hanga danda’ameen kitaabban fiqii irraa funaanun waa’ee Ramadaana asitti dhiyeessuf nan taattafadha. Dogongora yoo argitan natti beeksisu hin dagatinaa. Barreefama armaan olii kitaaba eerame irraa fudhatamu isaa mirkaneefachu yoo barbaaddan wal qabsiistu diimtu armaan oli tuqu dandeessu. In shaa Allah torbaan ramaddi afran hafan ni ilaalla.


text:
Qorannoo Dinagdee: Oromiyaan bara 1950 as dolaara tiriliyoona 3.5 dhabdeetti September 19, 2018Posted by OromianEconomist in Uncategorized.
Tags: Decolonizing Development, economics, economy, Oromia, The Looting Machine
trackback
Hayyoota: Oromiyaan bara 1950 as dolaara tiriliyoona 3.5 dhabdeetti
BBC Afaan Oromoo, Fuulbana 18 Bara 2018
Imaammamtni siyaas-diinagdee Itoophiyaafi dhabamuun dimokiraasii diinagdee uummata Oromoo cimaa miidhunsaa himame.
Mariin hayyoota Oromoo dhimma diinagdee Itoophiyaa irratti xiyyeefate kaleessa galma diinagdee komishinii Afriikaatti taasifameera.
Dhimma dhaabbilee misoomaa mootummaa kanneen akka baankii daldalaa fi baankii misoomaa Itoophiyaa, Itiyo-Telekom, daandii xayyaaraa Itoophiyaa fi kanneen biroo irratti waraqaa qo’annoo isaanii kan dhiyeessan Doktar Kabbadaa Fedhasaa dhaabbileen kun qabeenya guddaa kan sochoosan ta’ullee gumaachi isaan diinagdee biyyattiif qaban garuu xiqqaa akka ta’e himan.
Baankii addunyaatti ogeessa olaanaa dhimma diinagdee kan ta’an Dr. Kabbadaan gumaachi dhaabbilee gurguddaa kunneenii diinagdee biyyattiif qaban dhibbeentaa 20 qofa jedhan.
- Biyya qabna jechuun nu yaaddesseera – KFO
- ‘Dhimma siyaasaa ijoo Finfinneetti mari’anna’ – Leencoo Baatii
- Misoomaa fi jiruu qonnaan bultoota naannawa Finfinnee
Kunis kan biyyaalee biroo walin yeroo madaallamu xiqqaa ta’uusaa himu.
“Qarshiin dhaabbileen kun argatan eessa deema kan jedhu gaafii ijoodha” jechuun Dr Kabbadaa dubbatu.
Gama biraatin “rakkoo hooggansaa irraa kan ka’e qabeenyi naannoon Oromiyaa irraa fayyadamuu dandeessuu faayyidaara ooluu dhiisu isaatin fi humni nama baratee sababa siyaasaan biyyattidhaa godaanaa turuunsaa naannoon Oromiyaa bara 1950 hanga ammaatti qabeenya dollaara triliyoona 3.5 akka dhabdu taasiseera” jedhu.
Dr. Kabbadaan “haalli amma jiru yoo jijjiirame malee qabeenyi naannoon Oromiyaa dhabdu kun bara 2050ti gara triliyoona 8.2tti ni guddata” jedhan.
Dhimma Lafaa
Yunivarsiitii Minisootaatti barsiisaa ikonomiksii kan ta’an proofesar Badhaasaa Taaddasaa imaammatni lafaa biyyatti dhimmoota guddina diinagdee uummata Oromoo cimaa miidhan keessaa tokko akka ta’e qorannoo dhiyeesanin himan.
Uummatni Oromoo mirga abbaa lafummaa dhorkamuunsaa uummatichi lafa isaa irraa akka hin fayyadamne taasiseera jedhan.
Lafti maqaa investimantiidhaan qonnaan bultoota irraa fudhatames miidhaansaa guddaa akka ta’edha kan himan
“Qubeedhaan barachuun Oromummaa keenya hagam akka geeddare ni beekna. Oromoo abbaa lafaa gochuun immoo bu’aa qubee dhaan barachuu caalaa nuf fida” jedhu professor Badhaasaa.
Kanaafis abbummaa lafaa uummata Oromoo mirkaneessuuf wantootni sadi hojjetamuu qabu kan jedhan professor Badhaasaa jalqaba imaammatni lafaa biyyattii bifa mirga abbuummaa lafaa uummatichaa mirkaneessuun jijjiiramuu akka qabu himan.
Itti aansunis eenyu lafa hagamii bifa kamin qabate kan jedhu qoratamuu qaba jedhan.
Dhumarattis namoota abbaa mirgaa ta’anif lafa hiruu fi kunneen beenyaa gahaa malee lafa isaanirraa buqqa’an dhaabbilee investimantii isaan buqqisan irraa akkaataa itti fayyadamuu danda’an mijeessuun akka barbaachisu profeessar Badhaasaa waraqaa qo’annoo dhiyeesanin himan.
Comments»
No comments yet — be the first.


text:
Siiraa-Lakk.12
Mallattoolee Nabiyummaa Nabiyyiin (SAW) argan
Nabiyyiin (SAW) ergamuu yommuu hedanitti mallattooleen baay’een isaaniif mul’atanii jiru. Isaan keessaa: Malaykaan Jibriil goda Hiraa keessatti itti dhufuun dura, Nabiyyiin (SAW) abjuu dhugaa arguu turan. Wanti inni abjuu keessatti arge hundi jireenya dhugaa (real life) keessatti akkuma argetti ni uumama. Akkasumas, keessa isaatti jijjiramni dhufuu jalqabe. Kophaa ta’uu fi ibaadan isa biratti garmalee jaallatamaa ta’e. Goda Hiraa keessatti kophaa bahuun ibaada gochaa ture. Godni Hiraa Kaaba dhiya Makkaatti kan argamuudha. Achi keessatti halkan baay’eef ibaada godha. Yeroo garii halkan 10 yeroo garii immoo hanga ji’a gahuutti. Ergasii gara mana ofiitti ni deebi’a. Mana keessa yeroo muraasaaf turee galaa qopheefachuun gara godaatti deebi’a.
Bu’iinsa Wahyii fi Daaw’aa (waamicha) Dhoksaa
Yeroo Jalqabaatiif Nabiyyi (SAW) irratti Wahyiin bu’uu
Jalqaba “wahyii” jechuun beeksisa, odeefannoo fi ergaa Rabbiin Ergamtoota Isaa keessaa qalbii Ergamaa tokkootti darbuu ykn buusudha. Nabiyyiin (SAW) umrii isaa irraa waggaa 40 gahee jira. Adda isaa goda Hiraa keessa kophaa ta’uun Rabbiin gabbaruu fi dachii, samii fi wantoota isaan keessa jiranitti xinxallaa ture.
Imaamu Al-Bukhaari fi Imaamu Muslim Aa’ishaa (Radiyallahu anhaa) irraa akkana jechuun gabaasan:
“Wahyiin gara Ergamaa Rabbiitti bu’uu kan jalqabe abjuu gaarii hirriba keessatti arguuni. Abjuu homaatu hin argu akka guyyaa adii dhugaa yoo taate malee. Ergasii kophatti bahuun isaaf jaallatamaa ta’e. Goda Hiraatti kophaa bahuun gara maatii isaa deebi’uun dura halkan baay’eef achitti Rabbiin gabbaraa ture. Kanaaf galaa (siinqi) fudhataa ture. Ergasii gara Khadiijaa deebi’uun akkuma duraa siinqi fudhata. Hanga guyyaa tokko osoo inni goda Hiraa keessa jiru Haqni tasa isatti dhufuu [haala kanaan itti fufe]. Malaaykan dhufee akkana jedheen, “Iqra’a (dubbisi)” Ergamaan Rabbii (SAW) ni jedhe, “Akkamitti akka dubbisan hin beeku.” Ergamaan Rabbii itti fufuun ni jedhe, “Ergasii Malaaykan sirritti na qabuun hanga dhiphachuu gahuutti na ukkaamse. Ergasi gadi na fure.” Ammas Malaaykan ni jedhe, “Dubbisi!” Anis, “Akkamitti akka dubbisan hin beeku.” jedheen. Ergasii Malaaykan yeroo lammataaf sirritti na qabuun hanga dhiphachuu gahuutti na ukkaamse. Ergasi gadi na fure, “Dubbisi!” naan jedhe. Anis nan jedhe, “Akkamitti akka dubbisan hin beeku.” Ammas yeroo sadaffaaf sirritti na qabuun hanga dhiphachuu gahuutti na ukkaamse. Ergasi gadi na furee akkana jedhe, “Maqaa Rabbii keeti Kan [waan hunda] uumen dubbisi. Ilma namaa dhiiga ititaa irraa uume. Dubbisi! Gooftaan kee arjaadha. Kan qalamaan [barreessu] barsiise. Nama waan inni hin beekne barsiise.” (Suuratu Al-Alaq 96:1-5)
San booda Ergamaan Rabbii Aayata armaan olii kana fudhachuun osoo qalbiin dhikkistuu fi hollatanuu gara haadha manaa isaanii Khadiijaa deebi’an. Ergasii ni jedhan, “Na haguuga, na haguugaa!” Hanga sodaan irraa deemu ni haguugan. Ergasii Ergamaan Rabbii (SAW) Khadijaan ni jedhe, “Yaa Khadiijaa! Lubbuu tiyya irratti sodaadhe.” Wanta malaayka waliin ta’e ishitti hime. Khadijaanis ni jette, “Dhoorgami! Rabbiin kakadhe! Rabbiin gonkumaa si hin salphisu. Ati dhugumatti, hariiro firummaa sufta (eegda), hiyyeessaa fi rakkataa gargaarta, keessumma kabajaa fi arjaan keessumeessita, warra balaan itti bu’e gargaarta.” Ergasi Khadijaan ilma abbeeraa ishii kan ta’e Waraqaa bin Nawfal bira Ergamaa Rabbii fidde. Waraqaa bin Nawfal Ergamaan Rabbii (SAW) ergamuun dura Kiristaana ture. Kitaaba Arabiffaa fi wanta Rabbiin fedhe Injiila Arabiffaan barreessaa ture. Jaarsa dulloomee fi ijji isaa tan badde ture. Khadijaan “Yaa ilma abbeeraa kiyyaa! wanta ilmi obboleessa keeti jedhu dhagahi mee.” jetteen. Waraqaan ni jedhe, “Yaa ilma obboleessa kiyyaa! Maal argite?” Ergamaan Rabbii (SAW) wanta arge isatti hime. Waraqaan ni jedhe, “Kuni [Malaayka Jibriil] kan iccitii eegu Nabii Muusa irratti bu’etu sirrattis bu’e. Maal qaba ani osoo dargageessa ta’ee jiraadhe! Osoo hanga ummanni kee biyyaa si baasanii lubbuun jiraadhe maal qabaa!” Ergamaan Rabbiis ni jedhan, “Isaan biyyaa na baasu?” Innis ni jedhe, “Eeyyen! Namni fakkaataa wanta ati fidde fide namoonni diina isatti ta’u. Osoo hanga guyyaa sani lubbuun jiraadhe silaa deeggarsa cimaan si deeggaraa ture. ” Garuu Waraqaan yeroo muraasan booda ni du’e. Wahyiniis yeroo muraasaf Nabiyyii irratti bu’uu dhiise.” Sahih al-Bukhari 3, Sahiih Muslim 160
Hadiisa kanarratti xinxalluu barnoota baay’ee jireenya Nabiyyiitiin (SAW) wal-qabatan keessaa cuunfachuu dandeenya. Isaan keessa barnoota baay’ee barbaachisoo ta’aan eerun ni danda’ama:
Abjuu Gaarii
Jibriil Nabiyyiitti dhufuun dura wahyiin karaa abjuutiin Nabiyyitti bu’uun isa qopheessu fi tasgabbeessuufi. Osoo duraan homaa hin argin takkamaan Malaykaan Jibriil kan itti dhufu ta’ee, silaa garmalee sodaachuu fi nayuun wanta Jibriil jedhu qabachuu hin danda’uu ture. Kanaafi, isa leenjisuu fi barsiisuuf jalqaba irratti wahyiin abjuun itti dhufe. Akkuma hadiisa sahiih ta’e keessatti dhufe: “Abjuun gaariin kutaa nabiyummaa afurtami jaha irraa kutaa tokko.” Sahiih Al-Bukhaari 6989
Akkuma hayyoonni jedhan, “yeroon abjuu gaarii arguu ji’a jahaaf ture.” Wanti hubatamu qabu Qur’aana irraa homtu abjuun nabiyyiitti hin buune. Qur’aanni hundi osoo dammaqee jiruu irratti bu’e. Wahyin abjuun irratti bu’aa ture wanta Qur’aanan ala ta’eedha.
Abjuun gaariin jireenya addunyaa tana keessatti gammachiisa namni arguudha. Abjuu gaarii arguun wanta jireenya keessatti nama gammachiisudha. Kanaafi, Nabiyyiin (SAW) akkana jedhan: “Yaa namoota! Gammachiisa nabiyummaa irraa homtu hin hafne, abjuu gaarii Muslimni arguu yookiin isaaf namni biraa arguu yoo ta’e malee.” Sunan Ibn Maajah 3899
Yommuu Haqni Goda Hiraa keessatti itti dhufu
Yommuu Malaaykan Jibriil goda hiraa keessaatti itti dhufuun dubbisi jedhuun Nabiiyyiin (SAW) ni jedhan: “Ani akkamitti akka dubbisan hin beeku.” Yeroo sadiif erga ofitti qabee booda gadi furuun, wanta Rabbii olta’aa irra fide akkana jechuun dubbise:
“Maqaa Rabbii keeti Kan [waan hunda] uumen dubbisi. Ilma namaa dhiiga ititaa irraa uume. Dubbisi! Gooftaan kee arjaadha. Kan qalamaan [barreessu] barsiise. Nama waan inni hin beekne barsiise.” (Suuratu Al-Alaq 96:1-5)
Aayaanni kabajamoon tunniin Qur’aana irraa aayaata jalqabaa buufamaniidha. Kana keessa, uumama namaa dhiiga itita irraa jalqabuu beeksisa. Dhugumatti, arjaa Rabbii keessaa tokko wanta namni hin beekne isa barsiisudha. Beekumsaan isa kabajee olkaase. Beekumsi wanta nabii Aadam (aleyh salaam) Malaykoota irraa ittiin adda baafameedha. Beekumsi yeroo garii sammuu keessatti ta’a, yeroo garii arraba irratti ta’a, yeroo garii immoo qubbiinin barreessun ta’a. Kanaafu, qalamaan barsiisuun sadarkaalee sadii barbaachisa: sammuun jiraachu, jechi jiraachu, ergasii barreessun jiraachudha. Aayata kanaan Nabiyummaan Muhammad (SAW) ni jalqabame. Dhugumatti kuni taatee guddaadha.
Wantoota baay’ee aayata armaan olii irraa ni baranna. Isaan keessaa muraasni:
1-Namni beekumsaan kabajama, sadarkaan isaa ol fuudhama. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Isin keessaa warra amananii fi warra beekumsi kennameef Rabbiin sadarkaa baay’ee isaan olkaasa. Rabbiin waan isin hojjattan keessa Beekaadha.” Suuratu Al-Mujaadala 58:11
2-Maddi beekumsa dhugaa nama fayyadu Rabbiin irraa ta’uu– namni qajeelcha Rabbiin irraa dhufee kanarraa yoo dabee fi irraa fottoqee, wanti beekumsa jedhe barbaadu isarratti balaa guddaa itti ta’a. Badiinsa isaatiif sababa ta’a. Namni Qur’aana of duubatti dhiisun madda beekumsaa biraa barbaadu, jireenya keessatti qajeelcha fi ifa barbaadu hin argatu.
3–Aayah tana keessa beekumsi Islaamaa barreefamaan akka eeggamu akeeka– osoo barreefamni jiraachu baate silaa beekumsi Islaamaa nu hin gahu ture. Kanaafu, barreefamni beekumsa Islaamaa galmeessuun dhaloota irraa dhalootatti dabarsa. Qur’aanni qalamaan katabamuu fi sammuu namootaa keessatti qabatamuun waan eeggameef bakka nabiyyii ta’uun namoota hundaaf gammachiisa fi akeekachiisaa ta’a. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Haa Miim. [Qur’aanni kuni] [Rabbii] Rahmaan, Rahiim ta’e irraa kan buufameedha. Kitaaba keeyyattoonni isaa ibsaman, Qur’aana Arabiffaa namoota beekaniif [ibsameedha]. Gammachiisaa fi akeekachiisaa kan ta’eedha. Garuu baay’een isaanii irraa garagalanii jiru. Kanaafu isaan hin dhagahan.” Suuratu Fussilat 41:1-4
Qur’aanni Rabbii Rahmaan ta’e rahmanni Isaa waan hundaa haguuge irraa kan buufameedha. Rahmata Isaa irraa inni guddaan kitaaba kana buusudha. Kitaaba kanaan beekumsi, qajeelchi, ifti, fayyaan, rahmanni fi kheeyrin baay’een ni argama.[1] Qananiin hunda caaluu karaa gammachuu addunyaa fi Aakhiratti nama geessu beekudha. Ergasii kitaaba kana ni faarse. “Kitaaba keeyyattoonni isaa ibsaman” Asitti kitaaba yommuu jedhu Lawhal Mahfuuz keessatti barreefamuu isaatii fi waraqaa ykn meeshaa barreefamaa irrattis katabamu isaa agarsiisa. Akka lugaatti kitaaba jechuun wanta barreefame (maktuub) jechuudha[2]. Kanaafu, Qur’aanni kuni barreefamaan jijjiramu, hir’inna ykn itti dabaluu irraa kan eeggamuudha. “keeyyattoonni isaa ibsaman” haraamaa fi halaala, hojii gaarii fi badaa, mindaa fi adabbii addaan baasun kan ibsamaniidha[3].
“Qur’aana Arabiffaa” Jechoonni isaa lugaa Arabiffaa ifa ta’eeni. Hiikni isaa kan ibsameedha, jechoonni isaas rakkoo kan hin qabne ifa kan ta’aniidha. “namoota beekaniif [ibsameedha]” kana jechuun namoota beekumsa irratti fedhii qabanii fi hubataniif kitaabni kuni ibsamee jira. “Gammachiisaa fi akeekachiisaa kan ta’eedha.” Gammachiisaa jechuun wanta nama gammachiisu kan namatti beeksiisu. Akeekachiisaan immoo dhuma nama hin gammachiisne kan akka sharrii dhufaa jiru ykn badii hojjataniif adabbii kan beeksiisudha. Qur’aanni keeyyattoota namoota amananii fi Rabbiin sodaataniif mindaan guddaan akka jiru ibsan waan of keessaa qabuuf, Rabbiin “Gammachiisa” jechuun isa ibse. Ammas, keeyyattoota kaafiroota fi badii isaanii keessatti warra daangaa darban adabbii cimaan akeekachiisan waan of keessaa qabuuf Rabbii subhaanahu “akeekachiisaa” jechuun isa ibse. Akkasumas, Qur’aanni Rabbiin irraa kan bu’ee fi dubbii Isa waan ta’eef dhugumaan gammachiisaa fi akeekachiisa dha[4].
4-Argannoowwan saayinsawaa yeroo ammaa argaman beekumsa Rabbiin namoota barsiise akka ta’e hubachuu- wantoonni haqaa yeroo dur hin beekkamne yeroo amma argamuu fi beekkamuun wanta Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa namoota barsiisedha. Namni yeroo durii xiyyaara, konkolaataa, satalaayiti fi kkf akkamitti akka hojjatan hin beeku ture. Garuu yeroo amma wantoota kanniin akkamitti akka hojjatan Rabbiin isaan barsiise jira. Kanaafi, ni jedha: “Dubbisi! Gooftaan kee arjaadha.” Arjummaa fi tola Isaatiin nama qalamaan barsiise, waan inni hin beeknes barsiise. Kanaafu, namni wanta duraan wallaale yoo beeke of tuuluu hin qabu. Kan kana isa barsiise Rabbiin akka ta’e beekun galata Isaaf galchuu qaba.
Wantoota baay’ee hadiisa kanarraa baranna. Garuu yeroo fi bakki waan nutti gabaabbatuuf waa sadii kaasun kutaa kana haa xumurru:
1ffaa- Bu’aa niitin jabduu fi qaruuten jireenya dhiiraa keessatti qabdu- Yommuu nabiyyiin (SAW) sodaan guuttamee na huguuga na haguuga jedhu, Khadiijaan garmalee jajjabeessite. “Rabbiin kakadhe! Rabbiin gonkumaa si hin salphisu. Ati dhugumatti, hariiro firummaa sufta (eegda), hiyyeessaa fi rakkataa gargaarta, keessumma kabajaa fi arjaan keessumeessita, warra balaan itti bu’e gargaarta.” Jetteen. Dhugumatti, dubartii akkanatti nama jajjabeessituu fi sodaaf gadda namaaf hir’istu argachuun qananii guddaadha.
2ffaa– Jecha Khaadijaa armaan olii keessatti, Rabbiin nama firummaa sufu, hiyyeessaa fi rakkataa gargaaru, keessummaa arjaa fi kabajaan keessummeessu fi amaloota gaggaarii biroo qabu hin salphisu. Kuni seera Isaati. Khadijaan seera kana yommuu hubattu, jechoota kanaan nabiyyii (SAW) jajjabeessite.
3ffaa-Nabiyummaan shaakalaa fi carraaqqin wanta argamuu osoo hin ta’in, murtii Rabbiitiin wanta ta’uudha. Rabbiitu nama fedhe filate nabiyyii godha malee namni fedhii ofiitiin nabiyyii ta’uu hin danda’u. Hadiisa armaan olii keessatti yommuu nabiyyiin wanta ta’e Waraqatti himu, Waraqaan ni jedhe, ” Kuni [Malaayka Jibriil] kan iccitii eegu, Nabii Muusa irratti bu’etu sirrattis bu’e.”
Kitaabban wabii:
[1] Tafsiiru Sa’dii-fuula 876
[2] Tafsiiru Qur’aanil Kariim, suuratu Fussilata-Ibn Useymiin, fuula 18-19
[3] Tafsiiru al-Qurxubii 18/388
[4] Ma’aariju Tafakkuri wa daqaa’iqu tadabburi– 12/462-463, Abdurahmaan Habanka
As-Siiratu Nabawiyyati–fuula 70-80, Alii Muhammad Sallaabi, Noble Life of The Prophet [English] 1/124-…


text:
Haqni Afaan Qaban, Funyaanin Dubbata jedha Oromoon yoo mammaaku. Uggura hoggansa OSAtiin raawwatameen wal qabatees kan tahe kanuma. Namoonni hedduun shira raawwatame sana harka irra qabuudhaaf / defend godhuudhaaf/ yaalii guddaa godhan. Irra deddeebi’anii nu amansiisuudhaaf yaalii guddaa godhan. Garuu dhugaan nuti dhaabbanneef waan isaan dandamachuu dandahan hin taane. Silas, waan bu’uura haqaa hin qabnerratti cichinee hin morminu.
Pirezidaantii OSA kan tahan Dr. Eebbisaa Aadduunyaa miidiyaatti gadi bahanii wanti raawwatame shiras, loogiis, yakkas akka tahe ifaan ifatti dubbataniiru. Akka Pirezidaantiitti kabajaan keessummoota kabataa godhee Jawaar fa’aaf affeerraa kan taasise isaan akka tahan, kana godhuudhaafis aangoo kan qaban akka taheefii Boordiin aangoo isaa malee uggura sana raawwachuu ifatti dubbatan. Marii Boordii waliin taasisaniinis namoonni tokko tokko mormii kaasan dhagaheera. Mormiin isaan kaasan garuu waan na amansiisuu dandahu hin turres jedhan. Hunda caalammoo OSAn dhaaba daneessummaan / divetsityn/ keessatti hin muldhanne akka taheefii sanis sirreessuuf yaalii guddaa akka godhaa jiru addeesse.
Mormiin isaan kaasan na amansiisuu waan dideef, ana dhiisanii na duuba wal gahanii mari’atanii uggura sana raawwatan kan jedhe Dr. Eebbisaan, gama kiyyaan Jawaariin dhiifama guddaan gaafadha, Ummannis Jawaar qofarratti osoo hin tahin daba anarrattis raawwatame naaf hubachuu qabas jedhaniiru. Gaafiif qeeqni Ummatarraa ka’es guutumaan guututti sirrii tahuu eeranii Boordiin uggura kana raawwate maalif akka raawwate gadi bahee Ummataaf ibsa kennuu qabas jedhaniiru. Dabalata saniitiin Qaamni Hoggansa OSA walii galaa / General Bodyn/ dhimma kanarratti mari’atee namoota yakka kana raawwatan irratti tarkaanfii fudhachuu qabaa jedhaniiru.
Anis, Dr. Eebbisaan gadi bahanii rakkoo uumamte ifaan ifatti Ummatatti himuu isaanitiiif galatoomaaa jechuuniin barbaada
Kanuma
Keenyas Oluma
Hawi Anolee


text:
Voice of Independent Oromia - Podcast page - Sagantaa (Kurfii) RSWO sagalee qofaan
RSWO, SWO, Voice of Independent Oromia. Sagalee Walabummaa Oromiyaa. WBO, Qeerroo, QBO, ABO, OLF, OLA, Independence, Oromo, Podcast, Kurfii sagalee qofaan.
SWOn 1absoo Bilisummaa Oromoo fi Walabummaa Oromiyaaf godhamu dhaadhessa. Odeessaalee wayitawaaf marsariitii keenya daawwadhaa. VIO, RSWO, SWO, Voice of Independent Oromia, Sagalee Walabummaa Oromiyaa, Birmadummaa, Gadaa, WBO, Qeerroo, QBO, ABO, OLF, OLA, Independence, Oromo, News, Oduu SWO, Sagalee Walabummaa Oromiyaa (SWO)
Lolli WBO fi LMKII humna guddaan gamasitti bobbaafame gidduutti, Konyaa Gujii Bahaa keessatti adeemsifamu, Wiixata Onkoloolessa 4, 2021 irraa qabuun, isa yeroo kamiirrayyuu daran jabaatee itti-fufee jiraachuu. Kanaanis, hanga Kamisa har’aatti, Loltoota Mootummaa Koloneeffataa Impaayera Itoophiyaa irraa kanneen dhibbaan lakkaa’aman ajjeefamuu, danuunis madoon adabamuu fi booji’amuu. Lolli kun Ona Gumii Eldalloo, araddaa Boobaa jedhamtu keessatti, Kamisa har’aallee itti-fufiinsaan adeemsifamaa jiraachuu.
-
-
Ona Bulee Horaa keessatti, Uummanni Oromoo waraana MKII waliin ta'uun, guyyaa borii (Onkoloolessa 6, 2021) sakattaa WBO irratti akka bubba'uuf haal-dureen mijeeffamaa jiraachuu. Ta’us, Uummanni Oromoo WBO faana hiriiruun waraana PP loluuf, isa yeroo kamii irrayyuu qophii ta’ee jiraachuu. Oromoonni Sirna Irreechaa irraa qooda fudhachuuf gara Finfinnee fi Bishooftuutti imalanii, Sambataa fi Dilbata (Onkoloolessa 2-3, 2021) tikootaa fi hidhattoota MKII'n qabamnii ukkaamfaman, manneen hidhaa keessatti hidhamuun gidirfamaa jiraachuu.
-
-
Ayyaanni Irreechaa bara kanaa, Hora Finfinneetti, Sambata kaleessaa (Onkoloolessa 2, 2021); Dilbata har’aa ammoo, Hora Bidhooftuutti kabajame, dhaadannoolee deggersa WBO, barbaachisummaa Walabummaa Oromiyaa fi jibba Impaayera Itoophiyaa ifatti dhageessisaniin dabaalamee ooluu.
-
-
Oromoonni Eejjuu Soddomaa fi Raayyaa danuun, goolii fi gaaga’ama lola HIT (Humna Ittisaa Tigiraay) fi Mootummaa PP (Mootummaa Koloneeffataa Impaayera Itoophiyaa) gidduutti adeemsifamaa jiruun isaan mudateen, qe’ee isaanii irraa buqqifamuun gara Wallootti baqatanii jiraachuu.
-
-
Duulli duguuggaa sanyii ijaarsa Naannoo Amaaraa, Faannoo jedhamuun, Konyaa Matakkal keessatti, Uummata Oromoo irratti geggeeffamu, Wiixata kaleessaa (Fuulbana 27, 2021) Ona Dibaax, Ganda Caancoo keessatti bifa haarayaan banamuun, lubbuu fi qabeenya Oromoo irra gaaga'amni cimaan qaqqabaa jiraachuu.
-
-
Sochii WBO’n tibbana Konyaalee Lixa Oromiyaa garaagaraa keessatti taasisaa jiruu fi tarkaanfilee diina irratti fudhatamaa jiran, akkasumas, dhimma akeekaa fi galma Qabsoo Bilisummaa Oromoo irratti, marii Oromticha jiraataa Magaalaa Naqamtee tokkoo waliin taasifame.
-
-
Dargaggoonni Oromoo lama, galgala edaa (Fuulbana 22, 2021) Magaalaa Gimbii keessatti, rasaasa Loltoota Mootummaa Koloneeffataa Impaayera Itoophiyaan rukutamuun, tokko battalumatti lubbuun darbuu; tokkichi ammoo Hospitaala Gimbiitti yaalamaa jiraachuu.
-
-
Olola dhimma Obbo Goollicha Dheengeen wal-qabsiifamee oofamaa jiruu fi, afaanfajjii olola kana duubaan dhufuu malu irraa, Uummanni Oromoo ofii isaas mooraa qabsoo isaas akkamittiin tikfachuu qabaa irratti, marii Oromticha dhimma kana itti-dhiheenyaan quba-qabu waliin taasifame.
-
-
Tajaajilli Hospitaala Fiichee keessatti tajaajilamtootaaf kennamu Afaan Oromoon akka hin kennamneef shirri qaama hooggansaan xaxamu daran hammaachuun, yeroo ammaatti Hawaasni Oromoo bakkasii Afaan Amaaraan akka dhibee ofii himatuu fi tajaajila fayyaa argatu taasifamuun, rakkoo hamtuu mudachaa jiraachuu.
-
-
Oromoota manneen hidhaa impaayerattii garaagaraa keessatti hidhamanii gidirfamaa jiran baasuun ajjeesanii bakkeetti gatuun, kutaalee Oromiyaa danuu keessatti LMKII’n raawwatamuun amaleeffatamee jiru, Giddu-gala Oromiyaa, Lixa Shaggar, Ona Gindabarat keessatti ammas irra-deebiin, Roobii Fuulbana 15, 2021 galgala, Oromoonni sadii mana hidhaa keessaa baafamuun ajjeefamuu.
-
-


text:
Caamsaa 10/2014(TOI) – Lammilee rakkoo keessa jiraniif karaa qindaa’aa ta’ee deeggarsa namoomaa dhiheessuuf qindoominni dhaabbilee miidiyaa baay’ee barbaachisaadha jedhame.
Waldaan Qaxxamura diimaa ” Namummaafi Gahee dhaabbilee miidiyaa” mata duree jedhuun marii geggeessa jira.
Barreessaan Olaanaa Waldaa Qaxaamura Diimaa Itoophiyaarra obbo Geetachoo Ta’aa akka himanitti rakkoo sababa umamaafi nam-tolcheen umameen lammilee rakkataaniif deeggarsi namoomaa karaa sirrii akka qababu gaheen dhaabbileen miidiyaa qaban guddaadha jedhaniiru.
Dhaabbileen miidiyaa fi waldaan fannoo diimaa hojiiwwan deebii balaa fi misooma namoomaarratti hojjetaa turan himaniiru.
Dhaabbileen miidiyaas milkaa’ina qajeelfama Waldichaaf deeggarsa isaanii cimsanii akka itti fufan gaafataniiru.
Waltajjicharratti kan argaman Ministirri Fayyaa Dooktar Liyaa Taaddasaan gama isaaniin, dhimmoota biyyoolessaa deebii namooma barbaadaniif shoorri miidiyaa ture cimaadha jedhaniiru.
Rakkoo ittisuu keessatti miidiyaalee hubannoo uumuufi kallatti agarsiisuun miidiyaan gahee cimaa akka qabu kan eeran doktar Liyaan lammilee rakkoo keessa jiraniif deeggarsi namoomaa akka dhihaatu deeggarsi qindaa’an Dhaabbilee miidiyaarra akka barbaachisus himaniiru.


text:
Hongeen Afrikaa Bahaa daa’imman miliyoona 3.6 manneen barnootaa irraa hambisuu danda’a jedha Dhaabbata Biyyoota gamtoomaniitti Jaarmiyaan baraarsa daa’immanii UNICEF.
Balaan hongee kun biyyoota Afrikaa Bahaa keessatti dhaloota dhabsiisuu danda’a jedhama.
Haala muddaa naannawa kanatti dhalateen lakkoofsi kun kan ji’oota 6 dura mil. 1.1 turerraa dachaa sadiin guddachuu eera UNICEF.
Biyyoota akka Itoophiyaa, Somaaliyaa fi Keeniyaatti miliyoononni sababa hanqina nyaataa muddama jabaa keessa jiru jedhama.
Roobni waqtiiwwan roobaa 4’n dabran jiraachuu dhabuun, maatii baay’ee balaarra buusee jira. Daa’imman hedduun hanqina nyaataan dhumaniiru. Maatiin baay’een immoo qe’ee dhiisanii godaananiiru.
Hunda caalaa immoo barattoonni shamarranii saaxilamummaa olaanaa jala jiru jedhe.
Barattoonni beelaan daree keessaa hafaa jiru. Irra caalaan isaanii immoo barattoota shamarraniiti jedhan. Yeroo beelaa hundaa ol saaxilamoon dubartootaa jetti Daarektarri Plan International Saadiyaa Aliin.
“Baay’ee nama yaaddeessa. Barnoonni dhala namaatiif tika qaamaa, qorqalbii fi hubannoo ti. Shamarran mana barnootaa keessaa harca’uun nama aarsa. Kun mul’ata isaanii miidha. Shamarran barnoota dhaabuun mirga isaanii dhabuu dha.” jetti Saadiyaa Aliin.
Gaa’illi umurii malee yeroo hongee fi balaawwan uumamaa akka hammaatullee ni himama baha Afrikaa keessatti.
Afrikaa Bahaatti balaa hongee kana dabalatee balaawwan kan birootiin daa’imman miliyoona 15tu barnoota addaan kutee jira jedha Abhiiyaan Jang Raanaa gorsaan dhimma barnootaa bahaa fi kibba Afrikaa kan UNICEF.
Yaaddoon jiru daa’imman Miliyoonni 3.6 maatii isaanii sababa hongeen buqqa’an hordofanii buqqa’uun barnoota dhaabuu malu kan jedhu dha jedhu qondaalli UNICEF kun.
Barsiisonni fi rogeeyyiin Biyya Somaaliilaand haalli akkanaa ammumaa mul’achaa jiraachuu himu jedhan.
Jang Raanaan akka jedhanitti sababa balaawwan akka COVID 19 asiin dura uumamanii dabalatee shamarran mana barnootaatii harca’an mataansaanii carraan mana barnootaatti deebi’uu isaanii xiqqaa dha.
“Sababni isaas gariin heerumaniiru, gariin ulfaa’aniiru, gariin immoo dhiibbaa koorniyaatiif saaxilamanii jiru. Hongee kana boodas waanuma wal fakkaatan tilmaamaa” jedhan.
“Ergaan ani addunyaaf qabu waan humna qabu akka barnootaa shamarran jala dabruun dhaloota dhabuudha” jetti Saadiyaan. Kun dhaloota itti aanu gatii kaffalchiisallee jetti.
Akka raaga Unicef kanatti Keeniyaatti barattoonni miiloiyoona 1.57, Itoophiyaatti barattoonni miiliyoona 1.14 Itoophiyaatti, Somaaliyaa fi Somaaliilaanditti immoo walumatti barattoonni 900,000 sababa hongee kanaan barnoota addaan kutuu malu.


text:
Baruumsi bu'ura jireenya ilma namaati. Barnoonni bu'ura waa hundaati. Manni barnootaa naannoo kee jiraachuu jechuun carraa guddaadha, keessattuu Univarsitiin ganda…
Jawaar Siraaj Muhammad / Hagayya, 2011 Barnoonni, hawaasa kamiifuu bu’ura guddinaati. Hireen barnootaatis mirga namoomaa kan bu’uraa waan taateef namayyuu…
Gosa barnoota kamuu hordofuuf dandeettii, fedhiifi intarneetii qabaachuu qofa gaafata Barnoonni gama intarneetiin kennamu (Massive Online Courses-MOOCs) yeroo dhihoo as…
Abo Waanufii ====================== Filannoo Akka Biyyoolessaatti Bara 2015/2007 Ji'oota muraasa booda adeemsifamuuf jedhu Sababa Godhachuu dhaan Godina Shawaa Kaabaa Aanaa…
Kutaa jalqaba baruumsa qubee Afaan Oromoo Suuraa fii barruun barachuuf as tuqi..


text:
Posted by OromianEconomist in Uncategorized.
Tags: #OromoProtests, Genocidal Master Plan, Giddaa Ayyaanaa, Oromia, Oromo students Protest, SAY NO
(OMN:Oduu Sadaasa 15,2015): Godina Wallagga bahaa aanaa Giddaa Ayyaanaa barattoonni mana barumsa sadarkaa lammaffaa fi qophaahinaa, rakkoo bulchiinsa gaarii fi, hanqinna tajaajila hawaasummaan wal qabatee, hiriira mormii geggeessaa ooluu isaanii himame.
Barattoonni mana barumsa sadarkaa lammaffaa fi qophaahinaa Giddaa akkasumas, jiraattota magaalattii dabalatee guyyaa hardhaa, hiriira mormii dhageesisaa ooluu isaanii jiraattonni dubbatan.
Sababaan hiriira mormii kanaa, rakkoo bulchiinsa gaarii, hanqinnaa bu’uuraalee misoomaa fi, tajaajila hawaasummaa, kana males magaalaa Giddaa keessaa tajaajilli ibsaa erga badee torbaan sadii ol laakkofsiise kan jiru yoo ta’u, kanaan wal qabatee mormiin jabaan geggeeffamee jira.
Jiraataan magaalatti tokko akka jedhanitti, mormiin kun barattootaan kan jalqabamee yoo ta’u, boodarra garuu jiraattonni magaalatti itti hirmaatuun mormiin kun itti fufee ooleera.
Hiriira mormii kana bittinneessuuf jecha, poolisoonni Federaalaa doorsisaa fi reebicha adda addaa geggeessaa kan turanii fi, Poolisoonni Oromiyaa ammoo namoonni karaa nagaan hiriira isaanii geggeessan reebamuu hin qaban jechuun yaada barattootaa kana deeggaruu isaanii namni kun himan.
Akka namni kun jedhanitti, barattoonni mormii isaanii kanaan, gaafilee adda addaa gara bulchiinsa magaalaa Giddatti dhiheeffatanis, deebiin bulchiinsa irraa kennamee akka hin jirre ibsan.
Hiriirri guyyaa hardhaa Sadaasa 16 bara 2015 magaalaa Giddaa keessatti geggeffamee oole kun, nagaan xumuramullee humnootiin poolisii Federaalaa baay’innaan magaalaa keessa qubatanii akka jiranis himamee jira.
Jiraattonni magaalaa Giddaa tajaajila hawaasummaa kan akka ibsaa, daandii geejjibaa fi kan biroo dhabuun rakkataa kan jiran yoo ta’u, rakkooleen kun furmaata haga hin argatinitti, mormiin amma jalqabame kun itti fufuu akka qabus namni kun himanii jiru.
Torbaan darbes godina Shawaa dhihaa aanaa Gincitti, dhimma maastar pilaanii Finfinneerratti, brattoonni mana barumsa sadarkaa 2ffaa fi 1ffaa Gincii, hiriira mormii geggeessuu isaanii gabaasuun keenna ni yaadatama.
Usmaan Ukkumeetu gabaase.
https://www.oromiamedia.org/2015/11/barattoonni-aanaa-giddaa-ayyaanaa-hiriira-mormii-gaggeessaa-oolan/
https://www.oromiamedia.org/2015/11/omn-oduu-sad-16-2015/


text:
Addaan Citiinsa Quunnamtii Bilbilaafi Intarneetaa fi Yaaddoo Weerara Coronavirus:
Tajaajila quunnamtii neetorkii bilbilaafi intarneetaa – Konyaalee Lixaafi Kibba Oromiyaa irraa, qabata adamoo WBOtiin erga muramee ji'oota lakkoofsiseefi, hanga ammaattis hin deebi'in jiruun wal-qabatee, hanqinni odeeffannoo Oromoota konyaalee kanneenii mudatee jiru – "Weerara dhibee 'Coronavirus'iif haala mijeessuun, uummata keenya dhibee kanaaf saaxiluu mala" jechuun, Oromoonni Konyaalee Oromiyaa kanneen quunnamtii bilbilaaf intarneetaa agabsamanii jiran [Maccaa, Gujii fi Boorana] irraa bilbilaan odeeffanne, yaaddoo isaanii RSWO'tti himanii jiru. Guutuu isaa caqasaa.
Kurfii keenya kana sagalee qofaan dhaggeeffachuu dandeessu▼


text:
Amajjii 28, 2014
Ayyanni kun gaafa Amajjii 25, 2014 biyya UK, magaalaa London keessatti kabajame ayyana kana irratti kan hirmaata miseensota ABO, deggartootaa fi hawaasa Oromoo biyya UK magala adda adda irraa heddumminaan dhufan ture.
Kabajaan ayyana kanaa kan eegale manguddoo fi ibsa gabaabaa I/G ABO kutaa UK, Obbo barsiisaa Guutamaa kennanii ture. Itti annasee, Obbo Xahaa Abdii, MGS ABO, seenaa guyyaa WBO bal’inaan ibsaniiru. Itti annansee miseensotni WBO kabajamoon- J/ Lalisee Roobaa, J/ Obsaa Milkeessaa fi J/ Fayisaa (Mul’is) wal duraa duubaan muuxannoo WBO fi aarsaa qabsoon hidhannoo feessisu dhiheessuu dhan dargaggoo fi shammarran hamileessanii jiru.
J/ Abdii Raggaasaa, mataan Damee Waraana Bilisummaa Oromoo, karaa bilbilaa irratti qooda fudhataniiru. Bara 2013 keessaa sagantaalee WBOn baafatee fi tarkaanfiilee fudhataman; injifannoo WBO galmeesse ibsuu dhan waan qabatamaatti WBOn diina waliin falmii godhaa jiru addeessaniiru. Sochiin WBO goddinalee Oromiyaa mara keessaa fi handhuura Oromiyaa, magaalaa Finifinnee, keessatti tarkaanfiileen fudhataman diinaaf raffanna guddaa yeroo tahu, ummata oromoof abdii guddaa akka kenne ibsaniiru. Wagga dhufu keessa WBOn daran jabaatee hanga bilisummaan Oromoo fi walabummaan Oromiyaa dhugoomutti akka itti fufu hubachiisanii, Kanaaf ummatni Oromoo deeggarsa isaa daran akka jabeessu hubachiisan.
Itti annee Obbo Siifan Midhaqisaa, ilaalcha dhaaba siyaasaa alaatti, akka gaazexxeessaa tokkootti sochii qeerroo fi WBO biyya keessaatti godhamaa jiruuf maal akka fakkatuu fi hangama akka diina rifachiise ragaa bahaniiru. Sagantaan addatti WBOf qophaawe shamarran Oromoo London kennaa aaddaa (special surprise gift) qopheessuu dhan WBOf kennaniiru; jaalala WBO qabanii fi fedhii deeggarsa bilisummaa Oromoof qaban ibsaniiru. Sagantaa caal baasii fi tinnisaa ta’ee ummatni Oromoo biyyaa UK maalla guddaa WBOf gummachaniru.
Dhuma irratti ibsa ejjennoo armaa gadii bafatuun ayyanni WBO bara 2014 milkii, injifannoo fi hamilee guutuun kabajame.
IBSA EJENNO
Nuti misensonni ABO, deggartoonni fi hawaasi Oromoo biyya UK magaala adda adda irra ayyaana guyya WBO kabajachuuf wal geenye haala keessa dabarree fi itti deemaa jirru gadi fageenyaa fi bal’inan irraatti mari’anne jirra.
Haala yeeo amma ilaalchise
Yeeron amma keessa jirru, gama tokkon yeero mootummaan abba irree TPLFn durfamu sodaa ummata Oromoof qabu irra ummaticha addatti akka diina innikkatti fudhata ajjeesaa, qe’ee isaa irraa arii’aa, seera ala; yaakka tokko malee mana hidhaatti dararama ulfaataa dhala namaaf hin-malle irran geessisaa, baratoota qaroa fi egeree Oromoof bu’aa buusuu danada’u jedhaman ajjeesaa hidhaa, barumsaa irraa ar’aa, kaan ammoo qabsoo irra fageessuuf doorsisaa jiru. Kana malees humnoonni duran angoo irra turan ammas angootti ol-ba’uuf shira ifa fi lafa jalaan nurraatti xaxaa jiraan keessa jirra.
Gama biraan ammo qabsoon ummata Oromoo daran dagaagaa tarkaannifin WBO daran jabaachaa, dammaqinsi fi gurmuun Oromoo dabalaa, qabsoon ummata Oromoo fi ummatoota cunqurfamoo biyyatti daran dhageetti argachaa, keessi mootumma Wayyanee daran tasgabbii dhabga, boora’aa adeemaa jira, Qeerroon Oromoo, murannoo dhan mootummaa amma funyaanitti hidhate dura dhaabachaa fi qabsoo saba isaaniitiif wareegama kamiyyuu baasuuf qophi ta’u mirkaneessaa jiran.
Halleen armaan olitti ka’faman gadi fageenyaan erga irraatti mar’annea booda nuti misensonni ABO, degartootnii fi hawaasi Oromoo biyya UK ibsa ejjennoo armaan gadi baafanne jirra:
- Haala rakkisa fi ulfaata ta’e keessatti mootummaa amma funyanii itti hidhate, afaan qawween ummata keenya irratti roorrisaa jiru dhabamsiisuf fi dararaa jarra tokko-ol ummata keenya irra ture hundeen buqqisuuf qabsoo hidhannoo ABOn gageeffamaa jiru keessatti qooda ol’anaa gochaa kan jiru, WBO ni mararffanna, muranno fi injifannoo WBO tiin godhamaa jiru ni dinqisiifanna, waan dandeenyun bira ni dhaabbanna.
- Sochi baratooni Oromoo QEERRON haraka du’uwwa mootumma amma funyanitti hidhate dura dabatanii falama mirga ummata Oromoof gocha jiran ni dinqisifanna, itti boonnas. Fincila didda gabrummaa bifa adda addatiin biyya keessaa fi alatti adeemsifamaa jiru ni deggarra, qooda keenyas ni gumaachina.
- Moora qabsoo Oromoo jabeessun galma hawwamu shafisiisu keessatti haala gurmuu fi wal-hubannoo dhaabota siyaasaa Oromoo fi hawasa Oromoo murtessaa ta’uu beekne nutis kara kenya waan nurraa eegamu ni gumaachina.
- Qabsoo ummata tokko keessati qoodni shamarranni fi dargaggoo bakka guddaa qabaachuu beekne haala shamarran fi dargaggoota Oromoo jabeessinuu fi ijaarru irratti ni hojjenna.
- Sadarkaan qabsoon Oromoo irra ga’e hirriba kan isaan dho’wwe diinnonni qabasoo Oromoo ammayyuu qabsa’ota Oromoo addan babasuuf carraqii gochaa akka jiran ni hubanna; duras ni dhaabbanna. Ummatni Oromoos bakka jiru akka sochi diinotaa kana dura dhabatu fi sochi isaanis damaqinsan hordofu fi fashalsiisu dhaamsa keenya dabarfanna.
- Mootumma TPLF bu’ureffama isa irra ka’e mootumman kun kara naga a’ango ni lakkisa jedhanii yaaduun kan hin-danda’amne ta’u isa ni hubanna. Kanaafis dhaabota kara nagaa ni qabsofna jedhaniif haalli ammaan dura isaan mudate ragaa quubsaa dha. Biyya ol-antumman seeraa kessaatti hin-kabajamne, manni murtii bilisa hin taane; biyya komishinni filannoo walaba ta’e fi meeshaan sab-quunnamti mootumma abba-irrettin dhunfatame jiru keessaatti filannoo walabaa gaggeessun tasa akka hin danda’amne irra deddbi’e waan mul’ataa tureef filannoo sobaa maqa ummatootatiin ammas mootummaan abban irree aangoo irra ittiin turuus bara dhuftu ni deemsifama jedhamu kana irras Oromoon bu’an inni argatu tokkoyyu akka hin-jirre beeke filmaata dharaa kana haala ittin dura dhaabbattu irraati ammumaan akka yaadnu waamicha keenya dabarfanna.
- Qabsoo haqaa ummatni keenya adeemsisaa jiru, akka firoota horatu gochuu keessatti hubannoo hawaasaa fi mootummaan biyya UK caalatti ol-kaasuaf ni hojjenna, deggarsa barbaachisu ummata keenyaaf akka godhan qabsoo haqa ummata keenya cinaa akka hiriirani gochuu irratti ni hojjenna.
- Duula farren ummata Oromoo fi cunqurfamoo biyyatti, amma ille Minilikiin farasaa jiraniin madaa ummata keenya utuu hin-qoorin ammas deeb’ani nutti bubu’a jiran ni balaleffanna.
- Maqaa investmenti jedhamuun dacheen Oromoo samaamun, Oromoon dachee isa irra buqifamuun, bosonnii fi garreen ibiddaan barbadeeffamuun; lageen keenya summaa’un hattattamaan akka dhaabbatu ni gaafanna. Ogeeyyiin Oromos bakka jiran hundatti dhimma kana irraatti daran akka hojettan dhaamsa lammumma dabarfanna.
- Dhaabni kallacha qabsoo Oromoo, Addi Bilisumma Oromo, halla amma keessa jirru; haala fuula keenya dura as adeema jiruu fi haala amma dura nu mudatani irraa muuxxannoo argame irraatti hunda’udhan xiinxala jabaa akka godhu jabeesinee gaafacha nutis akka miseensota dhaabaa, yookan hawasaa akkasumas akka nam-tokkootti bakka jirru hundatti murannoon hojechuun waan dandeenyu hunda gumachuuf BO kara dandeenyu hundan deggarsa lammumma nurra eegamu baasuuf waada keenya ni haromfanna.
Injifannoo Ummata Oromoof!
Gadaan gadaa bilsummaa ti!
Miseensota ABO, Degertoota fi Hawasa Oromoo biyya UK
Amajjii 25, 2014


text:
Waan gumiin itti quuftee itti dhugeeffatte galataa fi eebbaan itti kennattee fudhatettii hujiitti dabare Joe Biden.
Biden paartii nama Demokiraati dorgommii pirezidaantummaa Amerikaatiif filattee Tiraampiin walti gadi dhiifte.
Biden itti aantuu isaa Kamala Harrsi waliin filannoo Sadaasaa dhufu pirezidaanti Tiraamoi irraa dorgommiin mootummaaa fudhachuuf itti jiran.
Biden fi itti aantuu isaa kora biyyoolessaa paartii isaanii DNC(Democratic National Convention) guyyaa 4 TVn taa’e kalee dhumate irratti eebbisanii hujii itti kennan.
Akkuma itti gaafatama fudhateen nama isa waliin dorgomu Tiraampi dubbiin yarsuutti dabre.
Balaa guddaa addunyaatti dhufe, Koronaayyuu Amerikaa irraa dhaabuu hin dandeenne jedheen,Tiraampiin.
“Pirezidaantiin keenna ka ammaa kun hujii asi aantu hujii jabduuyyuu biyya teennaa hojjachuu hin dandeenne.dhukkuba hamaa Amerikaa irraa dhowwuu hin dandeenne. Jara keenna ka Amerikaa tun waan dhiifama hin qamne jedhe.”
Bulchootaa fi deeggartootii paartii Demokiraati guyyaa 4n sunitti waan Amerikaan amma keessa jirtu dhukkuba nama isi kuma 174 caala irra fixe kana jireenna biyya tanaa ka namii miliyoona 30 caalu huji itti dhabee fi waan hedduu mari’atan.
Dhukkubii kun Amerikaa gosa haga tokko irratti akkana heddata. Akka jecha Senator Kamala Harrsitti namii jireenna laafaa hujii dhabuu fi dhibii itti jabaachuun woma beekii tolche.
“Tun waan wal irra bu’eemiti caasaa sanyiin jaarame hamaan tolche jette.”
Pirezidaantiin durii Baraak Obaammlleen Tiraampi hojjachaa hin guddanne hujiiyyuu hin beekuuf hujiin harkatti baduutti jirti jedheen.
Jaartiin Obaamaa Mitchel Obaamaa ammoo afaan gabaaboon Tiraampi nama nu feenu nu tahuu hin dandahu maan jennaan isumatti akkan jette.
Tiraampi Bideniin akkuma paartii isaa yaada sooshalistii qabaachuu, gibira namatti guddisuu hujii Amerikaa biyya alaatti oofuun himata.
“Ana,isanii fi nu warra egeree Amerikaatii fi oobjuu dharaa gargar beeku.Tana maleellee biyyitii guddoo fi jabduun tun[US] akka addunyaa keessaa hin bannellee nu fi isanti eega jedhe.
Ogeeyyootii siyaasaa filannoon baranaa irratti namii kornaa fi bulchiinsa Tiraampi laalee hiree ufi ufumaan murteefffa jedhanii eegan. Biden nama ganna 77 ti Tiraampi nama ganna 77ti.


text:
INJIFANNOON GALANI!
Kabajamaa Abbaa Duulaa Gammadaafi Obbo Warqinaa Gabayyoo imala jaarsummaaf gara Shaashamanneetti taasisaniif milkii dhaban. Uummata oonnatee mirga abbaa biyyummaafi bilisummaa dhiigaan bitachuuf bulluqee ka’e jaarsummaadhaan qabbaneessuuf kan deeman kabajamoonni aanga’oonni mootummaa kun nama loltoota hedduun marsamanii dhaqanillee uummanni isin faana taa’uun OPDOf beekamtii kennuutti waan lakkaa’amuuf, lamuu lammataas OPDO ijaan arguu akka hinbarbaanne uummatichi waan dhugoomseef salphatanii galaniiru.
Hubadhaa!
1. Uummanni Oromoo kana booda gurra ittiin OPDO dhaaga’u hinqabu; hinqabatus.
2. Uummata kana booda bilisummaa malee kan deebii isaaf kennuu tasumaa hinjiru.
3. Dhiigaan Oromoo ta’anii bobaa Wayyaanee jala kan jiran utuu qabsoo Oromootti dabalamanii amma yeroosaati…
Sabni Oromoo dhugaa waan qabuuf ni injifata; Waaqayyos waliin jira!!
Jaalleewan keenya baga uummanni Oromoo Shashamannee isin salphisan; baga nagaan Finfinneetti deebitan!!


text:
Haleellaa xiyyaaraa fi saamicha qindaa’aa
Haleellaan humna xiyyaaraan, Hawaasa Oromoo hidhanno-maleessa irratti, Konyaa Baha Wallaggaa, Onoota: Giddaa, Limmuu, Kiiramuu fi Jaanjir jedhaman keessatti, Wiixata kaleessaa (Sadaasa 29, 2021) eegale, Kibxata har'aas itti-fufee ooluu.
Mootummaan Impaayerattii, yakka ofii dhokfachuuf jecha, bakkeewwan haleellaa irratti raawwachaa jiru kanneen irraa tajaajila quunnamtii intarneetaa fi neetorkii bilbilaa guutumatti muree kan jiru ta'uu.
Haala Uummanni Oromoo bakkasii keessa jiru (gaaga'ama qamaa-lubbuu namaa fi mancaafama qabeenyaa haleellaa kanaan qaqqabsiifamaa jiru) ilaalchisuun, odeessa qabatamaa bakkasii argachuun daafii addaan-citiinsa tajaajila quunnamtii neetorkii fi intarneetaan akkaan rakkisaa ta'ee jiraachuu.
Ta'us, odeessa maddeen qabatamoo garaagaraa fi dhalattoota bakkasii kanneen iddoo biraa jiraachaa jiran irraa dhaga'amaa jiruun, haleellaan kun xiyyaara waraanaa nam-maleessa halaalaa to'atamuun (drone) kan raawwatamaa jiru ta'uu.
Kun kana; kaan ammoo, ajjeechaa fi saamichi qabeenyaa Uummata Oromoo irratti, Onoota kanneen keessatti, humnoota finxaaleyyii Amaaraa kanneen bakkas jiraatanii fi kanneen mootummaan leenjisee, hidhachiisee, Naannoo Amaaraa irraa gara Oromiyaatti seensiseen raawwatamu akkaan jabaatee itti-fufee jiraachuu.


text:
Marii Ajajaa WBO Konyaa Kaaba-Lixa Shaggar – Jaal Abdii Biyyaa – waliin dhimmoota yeroo irratti taasifame.
Ijaarsaafi Sochii Qeerroo Bilisummaa Oromoo Qeerroo fi Qarreen Oromoo, dogoggora gannoota afran-shanan darban uumame irraa barachuun, yeroo ammaatti bifa haarayaan wal-ijaaruun, Qabsoo Bilisummaa Oromoo hanga galma isaatti – hanga Bilisummaa Oromoo fi Walabummaa Oromiyaatti – finiinsuuf qophii xumuranii jiraachuu – Qarree Afran-Qalloo fi kan Tuulamaa
Kurfii keenya kana sagalee qofaan dhaggeeffachuuf as tuqaa.