text:
Gidduu kana jaarmaan maqaa Oromoo maxanfate tokkommoo gadi baheera. Bara darbe 2012 jalqaba irratt akkasuma dhaabi bira maqaa Adda bilisummaa Oromoo utuu gad hin dhiisin daaya (vision) walfakkaataan gadi bahuun ni yaadatama. Ifsi lachannu qubqabsiis ambaa kennan illee waanuma barreessaa tokkoon qophawe fakkaata. Dhaabichi amma of mullise kun ummata Oromoon “Laamsha’iinsa qabsoon amma keessa seenne keessaa ba’uuf mul’ata haaraa, mala qabsoo haaraa kan si aangessu qabannee kaanee jirra. Akeeka si angessuuf karoorfanne kana dhugoomsuuf murannoodhaan daran qabsoo keenya haa finiinsi” jedhe. Kanneen isa duraa kan jedhan nammuu ni irraanfata jedhee yk ofumaa irraanfatee ta’a.
Yaadachiisuuf akeeka walfakkaataa kan qaban dhaabota Oromoo biyya keessatt ijaaraman jiru. Fakkeenyaaf sagantaa OPDO, OFDM fi OPCO kan jedhaman ilaaluu dha. Seenaa keessaas OBDN (Sochii Demkratawaa Saba Oromoo) jira. Hundinuu tokkummaa Ityoophiyaa keessatt mirga Oromoof qabsoofana jedhu, Akki isaan sanatt deeman adda ta’uu ni danda’a. Garaagarummaan qooqa babbaqsuun becca’anii dhiheessan itt gala akeekkatan hin jijjiiru. Sarettii qeeraa dhaqxee ariinaan baqattee bakka tokko erga geessee tiruu o’aa naaf ergaa jette dhaammate jedhan sana yaadachuu dha.
Tarii garaagara nu godha kan jedhan akaakuu funaansa walitti dhufee fi hogganoota saa ta’uu ni danda’a. Sanneen tokko tokkoon duubbee saanii quwachuun deebii ni kenna ta’a. Garuu amma sanaaf hin kaane. Aarrii fi xiiqiin adda addaa manii isa guddaa nama irraanfachiisuus ni danda’a. Sanas gamaggamuu hin dhaqnu. Amma akeekii ilmaan Oromoo kurnan afuurii oliif qabasaawaafii fi wareegama guddaa itt baasaa dhufan kan isaan himataniin fardaa fi lafa ta’uusaa agarsiisuu dha. Dhuma ifsa saanii keessatt “Garaagarummaa xixxiqqoo marii fi haasawaan furachuu danda’amu irratti humna keenna fixuu irraa of qusannee qabeenyaa fi yaada keenna tokkoomsinee akka injifannoon baanu ADOn waamicha isiniif godha.” jechuun dimshaashumatt dhaabota Oromoof waamicha godhanii jiru. Sun ABO dhugaas akka ilaaluuf kan barreeffame jedhama taanaan ummati Oromoo dursee dhugaa jiru hubachuu qaba. Jara kanaan akka dhiihessan kanatt garaagarummaa ABOn qabu guddaa fi akki inni isaanitt dhihaatu adda ta’a. Kanneen garaagarummaa akeekaa xixiqoo waliin qabaniin yk hin qabannen akka ittiin wali ilaalaniin tokko hin ta’u.
Akki ABOn ummata Oromoo itt ilaaluu, kaayyoon qabsoo sabaa inni itt amanu, malli furmaataaf inni dhiheessu waliigalati daayi saa kan saaniitiin adda adda. ABOn ummati Oromoo saba of danda’e biyya of danda’e kan koloneeffataa irra timjii addaa qabu, seenaan, aadaan, dudhaa fi afaaniin adda ta’uutt amana. Sana sagantaa saa bara 1976 irratt akeeka malbulchaa saa keessatt “Republika Demokraatawaa Oromiyaa” dhaabuu ta’u mirkaneessee jira. Bilisummaa ummataaf malee kan biyyaaf hin kaane jedhama taanaan kan barruun jiru kana haaluu ta’a. ABOn saboota biraa waliin tokkummaa malbulchaa walqixxummaa, fedhaa walii walii kabaju fi akeeka fedhaa bilisaan hidhata ummachuu irratt hundaawe uumuuf akka qabsaawu sagantaa sanuma, boqonnaa hariiroo alaa keessatt lafa kaa’eera. Imaammata akkasii kanneenuma amma jaarmaa haaraa hogganna jedhan waliin kan diriirfate waan ta’eef haaluun hin danda’amu. Hin jedhamneerra yaada jijjiirannee yoo jedhan boonsaa ta’a. Oromoon duubbee sirna demokratawaa Gadaa jedhamuu qaba. Kanaaf walqixummaa ilmoo nama fi nagaaf hawwu eenyu isa hin gorsu. Qaccee saa keessa waan jiru. Garuu mirga saa walabummaaf qabu dabarsee halagaatt galfata hin kennatu.
Akki ABOn mirga hiree murteeffanaa itt ilaalus kan jaraan adda. ABOn mirga kana, jijjiiramuu dhiisuu maqaa empayeraa irratt akka hundaawutt hin fudhatu. Wayyaaneetu yaada jijjiirrachuu dide malee uumaan empayeraa jijjiiramee ture kan isaan jechuu barbaadanis hin fudhatu. Empayerri Habashaan ijaarame kan jijjiiramu gaafa ummatooti inni irratt ijaarame walabooman qofaa malee “Republika Ummataa Demokraatawaa, Republika Federaala Demokraatawaa” koloneeffataan ofiin jedheef miti. Akka amma barruun dhiheeffatett jaarmaa haaraan kun mirga Oromoo haalee empayerri utuu hin diigamin federeeshina ijaaruu abbala. “Federeeshina, confedereeshina” yk biyyoota ofiin buloo ijaaruun erga Oromoon mirga hiree sabummaa ofii ofiin murteeffachuu mirkaneeffatee booda kan ilaalamu ta’uu amana.
ABOn Oromoon anatu isinii beeka jedhee hin beeku. Carraa bilisummaan kan barbaaddan murteeffachuu argachuu qabdu jedha. Sabboonoti namootuma faallaa kanaaf qabsofna jedhaniin dammaqsiifamanii wareegama isa dhumaa walakkaa jaarraaf baasaa hardha gahani. Kaan harkaa fi miilla dhabuun naafatanii, dhukkuba jireenya guutuu fayyuu hin dandeenyes keessa jiru. Hardha walabummaaf utuu hin ta’in nuuf dhumtanii, nuuf naafattanii hammatii isin argamsiifatan qabannee mirga diinaa fi kan biroof dura qabsoofna jedhaa jiru. Hardha wayyabi gootota Oromoo lafeen saanii bakki itt kufee fi maqaan saanii illee hin beekamu. Ka’anii Ayyaana ofii irraa hamaa faccisuu waan hin dandeenyeef sun qooda jaallewwan saanii kaayyoo isaan itt kufanitt cichaa jiranii fi dhaloota bilisa baasoo haaraa ta’a.
Jaarmaa haaraan kun, boqonnaa haaraa qabsoo Oromoo keessatt saaqa haa hajedhan malee akka gubbaatt dhoofnee waan haaraa utuu hin ta’in irra deddeebi’ame kan nuffisiise. Sababoota qabsoon Oromoo itt laasha’e keessaa isaan qulqulluu mitii. Tiksa saanii jalatt daddaaquu eegale. Sun jechuun beekaa akka bitintiru itt dhiisan jechuu dha. Sagantaa malbulchaa hojii irra olchauuf jallewwan du’anii fi jiran waliin kakatan jiraatuyyuu walabummaa Oromiyaaf qabsoofne hin beeknu ammas sanaaf hin qabsoofnu jedhuu. Isaaniif ummati Oromoo olloota saa irraa addumaa hin qabu. Hunduu nambiyyummaa hin qaban, gabbaarota jedhu. Kanaaf hundi saanii nambiyyaa walqixxee akka ta’an qabsoofna malee Oromoof addati wanti godhamu hin jiru jedhu. Nuti hundaaf malee Oromoo qofaaf hin qabsoofnu jedhanii ifatt kaa’anii jiru, “… haqaa orma biraa, keessattuu kan ollaa, dagatanii kan ofii qofaaf qabsaawuun faayidaa waaraa hin argamsiisu. … qabsoon hiree murteeffannaa isaatiif Oromoon geggeessu kan haqa namootaa fi saboota hundaaf falmuudhaaf isa dandeessisu akka ta’utti hiikaa haaraya kenninaaf.” jechuun akkuma koloneeffatoo kan tumaa addunyaa irra jiru busheessuuf kakataa jiru. Mirgi hiree murteeffannaa kan seeraan beekame. Seera kan jijjiiru qaama baase malee malbulcheessoo fedhaa ofiin machaawan miti.
Bara Dargii miseensoti ABO dhiphoo jedhaman hadheeffamaa guraaramaa hidhamaa, ajjeefamaa turani. Jarri kunis hardha ilaalcha dabbaloota ABOn dhiphoo jedhuuf holola qopheeffataa kan jiran fakkaata. Akka jedhanitt “…ejjennaa humnoota mirga hiree murteeffannaatiif hiika biyya walaba dhugoomuu qofatti dhiphisan irraahis ni maqa.” Jarri kun ilaalcha saanii cimfachuuf waan wal hin fakkanee walitt butuu fedhu. Ummatooti humnaan walitt qabaman ilaalchi bulchootaa demokratawaa haa ta’uu abbaa hirraawaa, walabummaa ofii gaafachuun kan hafu miti. Fakeenaaf “…Federalummaa-demokraasii-maleessa hojii irra oolcuudhaaf carraaqqiin Yugoslavia duraanii keessatti kajeelamee dhiiga hedduu dhangalaasuudhaan akka hoonga gahe oggaa yaaddannu imaammatni Wayyaanees haala fakkaataatti geessuudhaaf akka malu sodaanna.” jedhu.
Erga Marshaal Tiitoon du’e Yugoslavia sabooti jalatt gumaawan dura taa’ummaa wal jijjiiranii gaggeessu turan. Garuu sun emapayerummaa Serbiyaa irratt jijjirama hin fidne. Kan garaagarummaa fidu abba tokkoota hogganan utuu hin ta’in jijjiirama caasaa waliigaltee ummatootaa qabu. Kanaaf gaaffiin walabummaa sabaa dhiiga dhangalaasise. Wayyaaneen kan hin demokraatofneef qabsaawoti Tigraayi jara kanaa gaditt demokratawoo ta’uu dhabuun utuu hin ta’in empayera irratt mataa ta’uu dha. Sunimmoo bu’aa saanii waan eeguuf diiguu hin feene. Empayerri diigamu malee demokratummaan akka hin jirre mirkaneessa. Nagaan diiguun yoo didame dhiiga lolaasuun hin hafu. Nambiyyumaa Itiyoophiyaa utuu hin walabummaa Oromiyaatu nagaa fi araara buusaa. Oromoo haaraan kun empayera maqaa jijjiirraan mirgii ummatootaa “ofkaasaan” (automatic) jijjiirama kan jedhan fakkaata. Demookratummaan koloneeffataa bulchaa fedha ummatootii walabummaaf qaban akka hin dhaabne, waan Catalina, Quebec, Scotland fi Wales itt jiran ilaaluun ni gaha.
ABOn 2001 gargar cabuuf jarri amma “mullata haaraa” qabna jedhan harka keessaa qabu. Ergasiis murni jijjiirama jedhamu Shanee Gumiitt finciluu keessaattis akkasumaa. General Kamaal Galchuus dhiddhiibban bakka jiruun kan gahan isaanumaa. Sun ABO lamshessuuf mala dhaawatan dhahamen as gahe. ABOn dhiigaa fi lafee gootota Oromoon waan ijaarameef akka isaan yaadanitt hundee hin buqqaane. Sagantaa isaan qabatanii bahan haaraa miti. Kanaaf malli ittiin dura dhaabbatan haaraan dhahamuu hin gaafatu. Ilmoon nama hundi kan itt amanu abba tokkummaan haata’u waldaa ijaarratee itt bobba’uun mirga hin mulqamne. Kanaaf isaanis karaa fedhan deemuun mirga saaniiti. Iyyannoo nambiyyaa (citizen) Itiyoophiyaa ta’uuf dhiheeffatan jarri hayyamnaaniif gaafachuunis itt galuunis mirga saaniiti. Qabsoon ummata Oromoo fi kanneen walabummaa saaf qabsaawan akka hin jirrett halaakun daangaa darbuu ta’a. Ummati maqaa saatiin kan qabsawan garaa garummaan saanii maal akka ta’e baruu qaba. Gaaffiin maaliif tokkummaan hin socha’an jedhu beekumsa sanan deebii argachuu danda’a. Kanneen kaayyoo tokko jalatt hiriiran garagarummaa xixiqoo qaban walhubannoon irra cehuu dandahu. Garagarummaan saanii guddaa kan ta’e karaa karaa saanii akeeka saanii fiixaan baasuuf carraaquu malee ammaaf furmaati biraa hin mullatu. Garuu bulee dhugaa jiru kan hubate of sirreessuu ni danda’a ta’a.
*Yaadii kanaa olitt dhihaate akka miseensa ABO turoo tokkoott malee dhaabicha bakka bu’ee kan dhihate miti. Oromiyaa bilisi haa jiraattu!
Ulfinaa fi surraan gootota kufaniif; walabummaa, walqixxummaa fi bilisummaan kan hafaniif; nagaa fi araarri Ayyaana abboolii fi ayyoliif haa tahu!
Ibsaa Guutama
Bitootessa 2013
Ibsaa Guutama miseensa dhaloota saganta ABO isa jalqabaa baasan keessaa tokkoo.


c: text/html

text:
Sadaasa28,2016
Humni waraana Wayyaanee dararaa uummatarraan gahuu itti fufuun barattoota 300 siqan mooraa Jimmaa qofarraa ukkaamsee jiraachuu yeroo gara yerootti gabaasi garaagaraa ifa taasisaa jira.Haaluma kanaan barattoota Mooraa guddicharraa mormii Mooraa keessatti dhoheen wal qabsiisanii qabaman Mooraa hiraarsaa Xoollaay keessatti dararamaa kan jiran yoo ta’u hiriyyoonniif maatiin firoonni akka hin argineef dhorkamaa jiraachuu akkasuma haala ukkaansaa isaaniirraan wal qabatee lubbuun jiraachuun isaaniillee shakkii guddaa keessa nu seensisaa jira jechuun Maatiif hiriyoonni sanboontotaa qulqulluummaan sababa Oromoo ta’ani kunneen dubaata jiran.
Haala kana keessatti hojiiwwan maatii hidhamtootaaf hidhamaa dhoksuu kun bakkeewwan hedduutti mul’achaa kan jiru yoo ta’u haalli kun Ilmaan Oromoo ija Hawwaasaa ta’an dhoksanii ajjeesuuf akka haala mijeessu barameera.
Barattoonni Oromoo Yuniversitii Jimmaa irraa Qabaman Haala Ulfaataa Keessa Jiru
Sadaasa28,2016

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Namoota Sabtii har’aa murtiin du’aa irratti murtaaye jidduu hoggantoonni paartii Ikhwaanal Muslimiin, Gaazexeessitootaa fi aktiivistoonni keessatti argaman. Namootni kunniin fincila Rabaa kan bara 2013 magaalaa Kaayiroo keessatti geggeefamee qindeessuun himataman. Manni murtichaa kun himannaa walfakkaatuun namoota 47 hidhaa umrii guutuu akkasumas namoota 612 ammoo hidhaa waggoota dheeraa irratti murteesse.
Fonqolcha waraanni Masrii prezdaant Muhammad Mursii irratti raawwate hordofuun deeggartoonni Prezdaantichaa 85,000 ol tahan guyyaa 45’f magaalaa Kaayiroo addabaabaayii Rabaa al-Adawiya jedhamu keessatti mormii geggeessaa turan. August 14,2013 humnoonni mootummaa mormitoota kanneen irtratti tarkaanfii fudhataniin, guyyaa tokkotti namoonni 800 ol kan ajjeefaman tahuun ni yaadatama.
Ajjeechaa kana hordofuun deeggartoonni Muhammad Mursii fi namootni kumaatamaan lakkaahaman kanneen fonqolcha mootummaa waraanni biyyattii raawwate morman mana hidhaatti kan darbaman tahuu gabaasni arganne ni ibsa. Prezdaant Muhammad Mursii murtiin du’aa jalqaba irratti murtaayee ture, gara hidhaa umrii guutuutti jijjiiramee mana hidhaa kan jiru tahuun ni beekama.


text:
Biyyoota Buna Dhuguun keessatti yakka ture
Yeroo ammaa kanatti buna dhuguun baramaadha. Dhugaatii haalaan jaalatamus taheera. Namni hundi buna dhuguu baatus mana hunda keessatti bunni ni danfifama jechuu dandeenya. Bunni Jaarraa 11ffaa keessa biyya keenya keessatti akka argame himama. Garuu bara durii biyyoota muraasa keessatti buna dhuguun yakka guddaa akka ture quba qabduu?
Makkaah
Bara 1511 yeroo mootummaa Abbaasiyyaatti, bulchaa Makkaa kan ture namni Mi’maar jedhamu, namoonni buna akka hin dhugne ajaja dabarse. Sababni isaa ammoo namoonni buna dhuguuf jecha walitti dhufuudhaan waliin haasawaa yeroo gubuu isaaniitu itti toluu dide. Akkasumas yaada wal jijjiiruun shira natti xaxuu malu jedhee sodaate. Namoonni yeroo sanitti hamilee (si’aa’ina) ittiin argachuuf jecha dhugaa turan. Gariin isaanii ibaadaa irratti jabaachuu fi halkan ibaadaan dabarsuuf jecha buna dhugaa turan. Gama biraatiinis namoonni hedduun masjiida dhiisanii guyyaa guutuu bakka buna dhuganitti walitti qabamanii ooluun isaanii itti hin tolle. Sababaa kanniinii fi kan biraatis bu’uura godhachuun Makkaa keessatti bunni akka hin dhugamne dhoorke. Haa tahu malee Yeroo sanitti Wiirtuu mootummaa Abbaasiyyaa kan taate, Kaayroo irraa dhaamsa dabreen seerri buna dhoorkuu sun akka haqamu taasifame.
Istaanbul
Bara 1623tti Turkiyee Istaanbul keessatti buna dhuguun seeraan dhoorkamee ture. Yeroo kanatti kan dhoorkame buna dhuguu osoo hin taane, mana bunaa bananii namootaaf gurguruutu dhoorakame. Adabbiilee bunaaf jecha bahan keessaallee kan Istaanbul kun irraa ulfaataadha. Buna waliin manneen farshoo fi tamboon itti xuuxamus cufamaniiru. Namni mana isaa keessatti buna danfifatee dhuguu mirga qaba. Haa tahu malee akka ammaa kanatti kaaffee dhaqanii hiriyyaa waliin taa’anii dhuguun dhoorkaadha. Namni kaaffee bunaa banus ni adabama. Namni yakka kana raawwate adabbiin isaa kan duraa garafamuudha. Lammaffaa irratti yoo qabame garuu ni ajjeefama.
Roomaa
Wiirtuu amantii kiristaanaa kan turte Roomaanis yeroo muraasaaf buna dhuguu dhoorkitee turte. Jaarraa 16ffaa keessa wayta bunni gara Awurooppaa dhufe, karaan ittiin dhufe biyyoota Arabaa irraan ture. Ummanni Arabaa ammoo yeroo sanitti buna haalaan dhuga. Dabalataan ibaadaaf jecha fayyadamaa ture. Kun ammoo warri Kiristaanaa, bunni dhugaatii Muslimaati jedhanii akka yaadan isaan taasise. Dhugaatii sheeyxanaa jedhanii maqaa itti baasan. kana booda buna dhuguun seeraan akka dhoorkamu godhan. Haa tahu malee akka tasaa Phaaphaasiin isaanii guyyaa tokko carraa buna dhuguu argate. Eega dhugee booda dhamaa fi foolii bunaatiin hawatame. Haalaan jaalate. Waan ofii jaalatu ugguruun waan hin taaneef, uggurri buna dhuguu irra ture akka kaafamu taasise. Phaaphasichi kun uggura kana kaasuuf tooftaa tokko fayyadame. Lammiileen Roomaa bunni dhugaatii Muslimaati jedhanii waan amananiif, waan sammuu isaanii ittiin jijjiiru godhuun dirqama itti tahe. Yeroo hundaa yoo buna dhuguu barbaadan, Jalqaba Paaphaasiin kiristinnaa isaaniif qulqulleessuu qaba (itti qaddasuu qaba) maqaa gooftaa isaanii yaamee isaaniif qulqulleessa. Meeshaa bunni itti danfifamus phaaphaasotatu dursee du’aa’ii itti godha. Lammiileen biyyattiitis haala kanaan yoo dhugan sheeyxaanni irraa bu’a jedhanii waan amananiif, buna isaanii danfifatanii dhuguu itti fufan.
Iswiidiin
Bara 1746tti Iswiidiin keessatti bunni dhugaatii miidhaa geessu jedhamee murteeffame. Mootiin yeroo san tures Bunaa fi shaayiin gara Iswiidiin akka hin seenne dhoorke. Poolisiinis magaalota biyyattii keessa deddeemee, meeshaa bunni ittiin danfifamu akka saamu ajajame. Namoota alaa galchan irratti ammoo adabbii maallaqaa guddaa muran. Mootoleen wal duraa duubaan dhufan adabbii garagaraa muraa turan. Mootiin sadaffaarratti dhufe kan Gustaav 3ffaa jedhamu, bunni miidhaa akka qabu agarsiisuudhaaf namoota yakka raawwatanii hidhaman irratti yaalii godhaa ture. Garuu hin milkoofne. Keessattuu namoonni adabbiin du’aa itti murteeffame, buna akka dhugan taasifame. Haa tahu malee bunni namoota sanniin ajjeesuu hin dandeenye. Hirriba dhoorkuun ala bu’aa biraa hin fidne. Walumaa galatti bara 1746 – 1817 Iswiidin keessatti buna dhuguun yakka guddaa ture. Achi booda miidhaa bunaa ragaan mirkaneessu dhabamnaan hayyamame.
Pruushiyaa (Jarman ammaa)
Bara 1777tti namni Pruushiyaa bulchaa ture Freediriki The Great jedhama. Namni kun dhugaatii farshootiif keessattuu Alkooliif jaalala guddaa qaba. Haa tahu malee lammiileen isaa Alkoolii dhiisanii gara bunaa deebi’uun heddu isa dallansiise. Sagantaa mootummaarrattis dhaadannoo, “Biiraan Buna caala” jedhu fayyadamuun namoonni buna dhiisanii biiraa akka dhugan taasisuuf yaaleera. Buna biyya alaatii dhufu bituuf jecha mallaqa baasuu irra, biiraa biyya keenya keessatti oomishamu dhugaa jechuun namoota dhoorkuuf yaalus hin milkoofne. Boodarratti bara 1781tti namni buna mana isaa keessatti akka hin akoofnee fi qajeela mootummaarraa akka bitu dirqamsiise. Loltoota amma dura sababa waraanaatiin qaamni miidhame kan 400 tahan magaalaa garagaraa keessa facaasuun, foolii buna akaayamaa jiru fuunfatuun adda baasanii akka poolisitti himan ajaje. Kana booda namnis mana isaa keessatti akaayatuu ni dhiise. Bara 1784 irratti ammoo mootiin biyyattii, ummata jarman, dureessaa (higher Class ) fi hiyyeessa (Lower class) jechuun bakka lamatti adda qoode. Yeroo kanatti buna dhuguun qooda durreessaa qofa godhamee murame. Hiyyeessi dhugaatii dureessaa kana harkaan tuqe adabbiif saaxilamaa ture. Hiyyeessi osoo buna danfisuu fi dhugu qabame ni adabama. Haalli kunis haga jalqaba bara 1900tti itti fufee ture. Boodarratti fincila diddaa ummataatiin adabbiin kun kaafameera.
Qophii Abu Ibtisam


text:
LibreOffice 7.3 Help
You can choose among various options for formatting a LibreOffice Math formula. The format options are displayed in the lower part of the Elements pane. These options are also listed in the context menu of the Commands window.
The following is a complete list of all available formatting options in LibreOffice Math. The icon next to the formatting option indicates that it can be accessed through the Elements pane (menu View - Elements) or through the context menu of the Commands window.
Qubeen "a" iddooqa foormulaa kee keessaa atii dhangeessuu dhaahamutti itti ramaduu barbaaddu agarsiisa. Arfii kana arfii biroo kamiyyuu feetef bakka buusu ni dandeessa.
Bitaa irrarfii
Iddooqa gara bitatti irrarfii saagi. Dabalataan  lsup{ } foddaa Ajajoota keessatti barreessuu ni dandeessa.
Irrarfii irra
Irrarfii kallattiin iddooqaa ol jiru saagi. Dabalataan  csup  kallattiin foddaa Ajajoota keessatti barreessuu ni dandeessa.
Mirgaa irrarfii
Iddooqa gara mirgatti irrarfii saagi. Dabalataan  ^{ } kallattiin foddaa Ajajoota keessatti barreessuu, ykn rsup ykn sup gargaaramu ni dandeessa.
Tartiiba sarjaani (miseensolii 2)
Iddooqa lamaa waliin tartiiba sarjaani (binomial) saagi. Dabalataan binom   kallattiin foddaa Ajajoota keessatti barreessuu ni dandeessa.
Sarara haaraa
Galmee kee keessatti sarara haaraa saagi. Kallattiin foddaa Ajaja keessattis newline barreessu ni dandeessa.
Bitaa jalarfii
Iddooqa gara bitatti jalarfii saagi. Dabalataan  lsub{ } foddaa Ajajoota keessatti barreessuu ni dandeessa.
Jala jalarfii
Kallattiin iddooqa jalaa jalarfii saagi. Dabalataan kallattiin  csub  foddaa Ajajoota keessatti barreessuu ni dandeessa.
Mirgaa jalarfii
Mirgaa iddooqatti jalarfii saaga. Dabalataan  _{ } foddaa Ajajoota keessatti barreessuu ni dandeessa, mursaa jalarfii rsub ykn sub bakka buusu ni dandeessa.
Tartiiba sarjaani (miseensolii 3s)
Iddooqa sadii waliin tartiiba sarjaa saaga. Dabalataan stack { # # } foddaa Ajajoota keesssatti barreessuu ni dandeessa.
Addaan fageenya xiqqaa
Iddooqa fi miseensa itti aanuu giddutti addan fageenya xiqqaa saaga. Foddaa Ajaja keessatti kallattiin ` barreessu ni dandeessa. Bitaa ykn mirgaa mallatto, jijjiiramaa, lakkoofsa ykn ajaja xumurametti ajajni mul’achu qaba.
Bitatti hiriirsuu
Sajoon kun hiriira bita "a" tti ramada akkasumas iddooqa saaga. Dabalataan alignl  foddaa Ajajoota keessatti kallattiin barreessuu ni dandeessa.
Wiirtu surdalatti hiriirsuu
Hiriira wiirtu surdala "a" tti ramada akkasumas iddooqa saaga. Dabalataan alignc  foddaa Ajajoota keessatti kallattiin barreessuu ni dandeessa.
Mirgatti hiriirsuu
Ajaja hiriira mirgaa fi iddooqa saaga. Dabalataan alignr  foddaa Ajajoota keessatti barreessuu ni dandeessa.
Tartiiba tarreentaa
Sajoon kun tarreentaa iddooqa afur waliin saaga. Dabalataan matrix{ # ## # } foddaa Ajajoota keessatti kallattiin barreessuu ni dandeesssa. Miseensi safaka kana keessaa qubannoon isaani qindeessaa lamaan eerama; inni jalqabaa lakkoofsa dalgaa fi inni lammata immoo lakkoofsa tarjaa ifteessa. Arfii ida'uun tarreenta kana kallattii kamiiniyyuu foddaa Ajajoota keessa baldhisuu ni dandeessa.
Addaan fageenya
Sajoon kun addaan fageenya ykn iddoo iddooqa giddutti saaga. Foddaa Ajaja keessattis kallattiin ~ barreessu ni dandeessa. Mirga ykn bitaa mallaattoo, jijjiiramaa, lakkoofsa ykn ajaja xumurametti ajajni mul'achuu qaba.
Hiriiraaf, ajajootni alignl, alignc fi alignr keessumattu ni fulla'aa, yoo atii
lakkoofsota fi jaloo hiriirsa jiraatte, fakkeenyaaf {alignl a}over{b+c}
binomials ykn tartiiba ijaara jiraatta, fakkeenyaaf binom{2*n}{alignr k}
miseensa tarreentaa hiriirsa jiraatte, fakkeenyaaf matrix{alignr a#b+2##c+1/3#alignl d} fi
sarara haara jalqaba jiraatte, fakkeenyaaf a+b-c newline alignr x/y
Yemmu ajaja hiriira fayyadamtu,
jalqaba himannoo qofa akka qubatani fi si'a tokko qofa akka argamu(uumamu) yaadadha. Kanaafu a+b alignr c barreessu ni dandeessa, garu a+alignr b hin ta'u
wal dhiibbessuu, kana jechuun immoo {alignl{alignr a}}irratti{b+c} barreessuun a mirgaarra hiriirsa.
matrix{
alignr sin^2 x + cos^2 x#{}={}#alignl 1 ##
alignr cos^2 x #{}={} #alignl 1 - sin^2 x
}
Yoo sararri ykn himannoon barruun eegale, durtiin bitaarra hiriifamu. Kana ajaja hiriirsu kamiiniyyu jijjiru ni dandeessa. Fakkeenya stack{a+b-c*d#alignr "text"}, yeroo "barruu"n gara mirgaatti hiriirfame mul'atu. Yeroo hunda barruun mallattoo waraabbiitiin marfamu akka qaban yaadadha.
The standard centralized formulas can be aligned to the left without using the Format - Align menu. To do this, place an empty character string, that is, the inverted commas which surround any text "", before the section of formula that you want to align. For example, typing "" a+b newline "" c+d results in both equations being left-aligned instead of centered.
Yemmuu foddaa Ajaja keessatti odeefannoo barreessinuu, Dhangiin tokko tokkoo caasa sirrii iddoo akka barbaadan yaadadhu. Kun keessumayyuu kan dhugoomu yemmuu bakka iddooqa gatii (fakkeenyaaf, a lsup{3}) galchituu dha.
Brackets and Grouping odeefannoo dabalataa waa'ee dhangeessuu LibreOffice Math keessattiif cuqaasi.
Odeeffannoo faayidaqabeessa ta'anii waa'een Kasaalee fi Eksiponeentii and Safaruu, galmee kee kara gaari salphaa ta'een akka ati qindeessitu si gargaara.


text:
Qilee irraa asdeebi’aa (Ezekiel Gebissa irraa) Shororkeessummaan siyaasa keessatti dhima tokkollee baasee hinbeeku. Biyya keenyattis baratamuu hinqabu. Kanaafuu, Dr Dalasaa gad dhiisun waan nama gammachiisudha. …Read More »
Makiinaa (Konkolaataa) dhaabaa fiduufiin Asmaraatti deebi’e
Yaa Warra Badee Mee Video Tana Dabbaloota Shaneetiini Naaf Gaha Waan Ajaaibati Posted by Birra Gemedi on Saturday, January 5, 2019Read More »
Jechoota Koompitaraa Afaan Oromootti kan hiikame..
Abduljabbaar MohammedFölj 11 november 2017 Jechoota Koompitaraa Afaan Oromootti kan hiikame– warrii koompitar qabdan ykn bitachuuf qophooftan hiikkaaansaa baayyee isin fayyadaa share godhaa namoonni baayyeen …Read More »
Hayyu duraa garee Shanee ABO “2016 Biyyiti akka Suuriyaa taati!”
BO 1991 Itti hin qophoofne! ABO 2016 Biyyiti akka Suuriyaa taati! ABO 2018 ???? Nii lollaa ??? – Hawaasni hoo maal jettu?kamituu ABO DHAA ??? …Read More »
Dallaan diinummaa Oromoo gidduutti deebi’ee ijaaramee?
Lammii Beenyaa Baatii sadan har’aa Finfinneen gammachuu keessa turte. Seenaa Oromoo keessatti ta’ee kan hin beekne Oromoon miliyoon jahaa ol ta’u dirree Masqalaatti bahee …Read More »
“Ammas jaallee Daawud Ibsaa dabalatee ummaata kanaaf waliin hojjechuuf fedhii guddaa qabna” Dr. Alamuu Simee Hogganaa Waaj/ODP G/G
======== Itti gaafatamaan waajjira giddu galeessaa ODP Dr. Alamuu Simee haala yeroorratti ibsa kennaniin akka jedhanitti walii galteen ODP fi ABO waliin taasifame karaa keenya …Read More »
Ibsaa garee Shanee ABO, Jalle Dawud Ibsa fii khan ODP. Khuno caqasaa??
Ibsaa ABO, Jalle Dawud Ibsa fii khan ODP. Khuno caqasaa?? Iyya iyyaa dabarsaa. Posted by Jamal Said on Friday, December 21, 2018Read More »
ODPn waliigaltee diige hin qabu-Dr Alamuu Simee
Finfinnee, Muddee 12,2011(FBC)- ODP’n walii galtee diige tokko hin qabu jedhan itti gaafatamaan Waajjira Giddugaleessaa paartichaa Dooktar Alamuu Simee. Dooktar Alamuun ibsa galgala kana …Read More »
ABOn dhimma waliigaltee mootummaa wajjin jiruufi amma ‘cabaa jiru’ jedherratti waajjira dhaabichaa magaalaa Finfinnee, Gullallee argamurraa ibsa kenneera.
https://www.facebook.com/dursa.abadir/videos/2088618144563650/ Ibsi hayyuu duree dhaabichaan kenname waliigaltee dhaaabnisaanii otoo biyyatti hin galiin mootummaa wajjin taasise ibsuun jalqaba. ”ABO fi mootummaan Itoophiyaa injifannoo wareegamaan dhufe kana …Read More »
ONLY WHEN THE RIVERS FLOWS BACKWARD: THE LIBERATION OF THE GREAT OROMO NATION
Part I By Odaa Hora “An empire itself has lived with a consciousness of its own consciousness of its own mortality, the …Read More »


text:
LibreOffice 7.3 Help
The Mail Merge dialog helps you in printing and saving form letters.
Yamuu maxxansuu, odeeffannoon kuusadeetaa, dirreewwan kuusadeetaa walsimaaniin bakka buusa (iddooqoota). Dirreewwan kuusadeetaa saaguuf odeeffannoo itti dabaalataaf, caancala Kuusa Deetaa jala fuulaa, Saagi - Dirree - Kabirroo wabeefadhu.
Unka xalayoota kee gara maxxansaatti yk faayilii irratti olkaa'amuu sanii murteesaa.Xalayyaan tokkoon kuusaf maxxansama.
Kuusaawwan mara kuusadeetaa irraa hojeeta.
Kuusaawwan malata'ee qofa kuusadeetaa irraa hojeeta. Dirqala kun kan jiraachu danda'uu yoo duraan kuusadeetaa keessatti qaabarreess barbaachisuu mallatteesite qofa.
Specify the number of the first record to be printed.
Specify the number of the last record to be printed.
Unka xalayoota kee gara maxxansaatti yk faayilii irratti olkaa'amuu sanii murteesaa.
Unka xalayoota maxxansa.
Unka xalayoota faayiloota keessatti olkaa'a.
Create one big document containing all data records.
Create one document for every one data record.
Generate each file name from data contained in a database.
Uses the content of the selected database field as the file name for the form letter.
Unka xalayoota kuusuuf xurree ifteessa.
Qaaqa Xurree Filadhu bana.
Select the file format to store the resulting document.


text: Oromiyaa keessatti kaarikulamii yokaan sirni barnootaa sadarkaa tokkoffaa haaraan bahuu isaa fi tartiiba barsiisa qubee Afaan Oromoo irratti jijjiiramni ta’uu eega Televiiziyoonni Oromiyaa beeksisee as yaadawwanii fi mormiilee ka’an ilaalchisuun, ogeessa kaarikulamii sana hojjetaa ture dabalee – ogeeyyii lingusitiksii fi afaan Oromoo adda addaa afeerree haasofsiisnee turre. Qorannaan waa’ee Kaarikulemichaa fi Kaarikulamicha haaraa gargaarsa dhaabbata gargaarsaa Yunaayitid Isteets, USAID-n hojjetame. Kana irraa ka’uudhaan, Embaasii Yunaayitid Isteets, ka Finfinnee jirutti, Qondaala Odeeffannoo ka ta’an – Mr. Nikolaas Barneet, Feesbuukii Embaasii irratti dhihaachuun gaaffiilee dhihaataniif deebii kennanii turan. Gaaffiin dhaggeeffatoota keenya irraa dhihaatu, ka gaafa sana deebii argate irraa bal’aa waan ta’eef, akka gaaffii fi deebii nu waliin geggeessan gaafannee, gaaffiilee ijoo ta’an irratti bal’inaan haasofsiisnee jirra.


text:
Jilli kun waggaa waggaan baatii soomanaa booda magaalota adda addaa keessa deemuun ummata kan dammaqsu yoo tahu, bara kanas sagantaa Da’awaa dhiheessuuf gara magaalota adda addaatti imaluu kan jalqabe tahuu odeeyfannoon argame ni mul’isa.
Guyyaa hardhaatis godina Harargee lixaa magaalaa Karaatti ummataaf Da’awaa kan godhan yoo tahu, saganticha irratti hawaasni muslimaa magaalaa Kaarraa lakkoofsaan hedduu tahees irratti argamun qooda kan fudhate tahuu maddeen naannawa irra nuuf himan.
Sagantaa kana irratti keessumoonni hedduun kan argaman yoo tahu, keessumoota kanneen jidduu: sheikh Amiin Ibroo, Sheik Mika’iil, Sheikh Abdoosh, Munshid Abdulrahmaan Huseen keessatti argamu.
Jilli kun ammas gara magaalota birootis kan imalu tahuun beekameera.


text:
Walitti bu'insa dargagoota simana hoggansa ABOf alaabaa fannisanii fi garee dargagoota ka biraa gidduutti magaalaa Finfinnee keessatti walitti bu'iinsa uumamme irraa kan ka’e har’allee miidhaan dhaqqabuu fi humnoonni mootummaa dhukaasa bananiin namni miidhamuun himamee jira.
Gama biraatiin immoo Federeeshinii Dargaggootaa Magaalaa Finfinnee fi koree simannaa hooggana ABO irraa ibsawwan, lammiwwan biyyaa Finfinnnee keessaa fi kutaalee biyyattii adda addaarraa dhufanii, boru hoogganoota ABO simachuuf jiran akka mirgi isaanii eegamuuf gaafatanii jiran. Muktaar ibsawwan kanneenii fi ka biroo akkasumas, oolmaa guyyaa har’aa ilaachisee gabaasaa qindeesse qaba.
Guutummaa isaa caqasaa.


text:
Browsing Tag
Majliisa Federaala
Korri Waliigalaa Mana Maree Dhimmoota Islaamaa har'a waaree booda Hoteela ililliitti kan jalqabame yoo tahu, Sanadii Tokkummaa!-->…
Yaa’ii Majliisa Federaalaa irratti qooda fudhachuuf keessummoonni magaalaa…
Yaa’ii walii galaa marsaa lammaffaa mana marii dhiimmoota Islaamummaa Itoophiyaatin waamame irratti qooda fudhachuuf,!-->…
Yaa’iin Waliigalaa Majliisa Federaalaa torban dhufutti dabarfame
Yaa'iin waliigalaa majliisa Federaalaa Sabtii boruu irraa hanga Alhada iftaaniitti guyyoota lamaaf magaalaa Finfinnee Hootela!-->…
Boordiin Majliisa Federaalaa Yaa’ii Waliigalaa Yaame
Manneen marii dhiimmoota Islaamummaa naannoolee fi koreen boordii Majliisa Federaalaa, Manni marii Ulamaa Itoophiyaa Yaa’ii!-->…
Boordiin Majliisa Federaalaa Yaa’ii walii galaa torbee tokko keessatti…
Ulamaa’onni Majliisa Federaalaa rakkoo Majliisa Federaalaa keessatti uumame ilaalchisee, February 11/2021 Ministeera Nageenyaa…
Majliisni Federaalaa Kora Walii Galaa Guyyoota 10 keessatti kan geggeessu…
Ulamaa’onni Majliisa Federaalaa rakkoo Majliisa Federaalaa keessatti uumame ilaalchisee, Khamiisa kaleessaa Ministeera Nageenyaa…
Koreen Boordii Hoji Raawwachiistuu Majlisa Federaalaa, tarkaanfiin hojii…
Manni marii Ulamaa Itoophiyaa guyyaa lama dura, Koree Boordii hoji raawwachiistuu Majlisa Federaalaa haal-duree tokko malee hojii!-->…
Manni Marii Ulamaa Itoophiyaa, Koree Boordii Hojii Raawwachiistuu Majlisa…
Manni Marii ulamaa Majlisa Federaalaa, Koree boordii hoji raawwachiistuu mana marichaa ugguruu xalayaan kan beeksise tahuu!-->…
Tarkaanfiin Majlisni Federaalaa Obbo Kamaal Haaruun irratti fudhate kan…
Majlisni Federaalaa xalayaa har’a Koree Boordii Obbo Kamaal Haaruuniif barreesseen miseensummaa irraa kan uggure tahuu!-->!-->!-->…
Paarlaamaan Wixinee Seeraa Manni Marii Dhimmoota Islaamaa Ityoophiyaa…
Manni marii bakka bu’oota ummataa wal gahii idilee 16ffaa Khamiisa har’aa galma Waajjira Muummicha ministeeraatti geggeesseen,…


text:
LibreOffice 7.3 Help
Kabalii Fakkaattii kan mul'atu yoo fakkaattii wardii keessatti saagdu ykn filtu.
This icon on the Image bar opens the Image Filter bar, where you can use various filters on the selected picture.
Lists view attributes for the selected graphic object. The embedded or linked graphic object in the current file will not be changed, only the view of the object.
Kamshaa Halluu wajjiin amaloota wanta filamanii hanga tokko gulaaluu dandeenya.
Iftoomina saxatoo wanta keessaa ifteessa. Gatiiwwan 0% (gututti dhoksaa)irraa hanga +100% (gututti dabarsaa) ni danda'ama.
Saxatoo pikselii soofuuf qaaqa banaa. Dalagaan kan argamu yoo saxatoon pixselii mallattaa'e dha. Soofuu dandeessisuuf fakkiin dirqama filamuu qaba.
Toleessaa fi Fakkasaa keessatti yeroo sajoo cuqaastu qaaqan hin argamu, garuu soofuu sadeti qabaman arguu dandeessa. Baafata halqara fakkaattii filamee banuudhaan Fakkaattii Soofuu fili, yoo soofuuf Qaaqa gargaaramuu barbaadda ta'e.
Fakkaattii soofuuf qabanoo soofuu sadeti kamiyyuu harkisi.
Wanticha filatame duuraa duubaa kallatti irraa sochoosam, kunis fuldura wantota.birootti.
Wanticha filatame gara duuraa duubaa tarreeffama gaditti siksa, kunis wantoota biraa duuba jira.
Wanticha filatame gara fuldura barruuti siksa.
Wanta filamee kan gara barruu biratti siksa.


text:
"Filannoon guutuu biyyaa gaggeffamuu dura nageenyi biyyatti tasgabbaa'uu qaba, hogganoonni fi miseensonni partiilee morkatoota hiikamuu qabu akkasumas walii-galteen biyyoollessaa jiraachuu qaba," jechuun paartileen morkattootaa kan akka Kongreesa Fedeeraala Oromoo fi Addi Bilisummaa Oromoo ibsa kennuun isaanii ni yaadatama.
Dr.Alamuu Simee paartii badhaadhinaatti itti gaafatamaa waldaalee siviikii fi dhimma paartilee siyaasaa akka ibsanitti filannoo bara kanaa gaggeessuuf haallii nageenyaa yeroo kaan irra foyya'aa dha jedhan.
Gabaasa Tsahaay Daamxoo ergitee caqasaa.


text:
Dhohinsa Beeruuti: Arjoomtonni Libaanosiif deegarsa taasisuun rifoormiif waamicha taasisan
Arjoomtoonni addunyaa erga dhohiinsi Beerut kan badiinsa lubbuu hedduufi madaa'uu kumaatama hedduutiif sababa ta'e mudatee guyyoota shaniin booda Yuroo biiliyoon deegaran.
Haata'u malee, warreen deegarsaa karaa onlaayiinii Faransaayiin qophaa'e irratti riiformiin akka taasifamuuf waamichi taasifameera.
Dhohinsa Amoniyeem Naayitireetii toonii 2,000 man-kusaa keessa ture kunis malaamaltummaafi hanqina gahumsa mootummaa kan mullisedha.
Guyyaa lammaaffaf walitti bu'iinsi magaalaa Beerut keesstti uumameera.
Dargaggoonni mootummaan aangoorra akka bu'u gaafachuun poolisootatti dhagaa darbataa turan.
Mormitoonnis dallaawwan mana maree bakka bu'ootaatti marfame seenuuf yaalaa turan. Taatee sana jidduuuttis ibiddi ka'ee ture.
Mormii guyyaa Sanbataa ture irrattis poolisiinni gaazii imimmaaneessaatti fayyadamuun mormitoota bitinsuu yaalaa turan.
Yaa'ii gargaara irratti dureewwan biyyoota 15 kan pirezidaantii Faransaayii Emaanu'el Maakrooniin hoogganamu waadaa ''qabeewwan gurguddoo'' taasisaniiru.
''Deegarsi taasifamuuf kan yeroon raawwatamu, gahaafi walitti fufiinsa fedhii ummata Libaanosiif ta'uu qabaata,'' jedha ibsichi. Kana malees, haala gahumsaafi iftoomina qabuun kallattiin ummata Libaanosiif dhiyaachuu qabaatas jedhameera.
Deeggarsawwan kunneenis haala bayyanannaa yeroo dheeraa biyyattiif kan qophaa'e ta'us yoo mootummaan kan sagalee lammiilee jijjirama gaafatanii dhagahu ta'ee jedha ibsichi.
Waajjiri Pirezidaant Maakroon deeggarsa doolara milyoona 297tti tilmaamamu arjoomuun beeksiseera.
Qondaaltoonnis dhohinsichi badiinsa doolaara biliyoona 15tti tilamaamamu qaqabsiisuu isaa shallagu.
Sababiidhuma kanaanis namoonni 158 ta'an kan lubbunsaanii dhaban yoo ta'u, kanneen 6,000 irra miidhaan gahee kanneen 300,000 ta'an mana malee hafaniiru.
Badiinsi kun keemikaala waggoota jahaaf man-kusaa keessa tureen kan walqabate jedhameera.
Libaanos wal waraansa bara 1975- 1990 wal qabatee rakkina dinagdee cimaa keessa tutre.
Kaan walqabatees cicita annisaa, dhiyeessitii bishaan qulqulluufi tajaajila fayyaa mudataa jira.
Dhiibbaan dhohinisichi dinagdee irratti qabaatu egeeren biyyattii dandamachurratti dhiibbaa olaanaa akka qabaatu sodaatama.
Mootummaanis ministiroota dadhabbii isaa qeeqan dhabaa jira.
Ministirri Egumsa Maannoo Daaminoos Kataar guyyaa Dilbataa miseensummaa kaabinummaa keessaa yoo baaatu lama lammaaffaati.
Aangoo gadhiisuun ishees Ministira Odeeffannoo Maanal Adbel Saamaad refoormiin dhabamuufi balaa sukkaneessaa Beerut akka sababaatti eeruun aangoo gadhiifteetti.
Dhohiinsa Libaanoon: Dhohiinsa Beeyiruutiin lammiilee Itoophiyaa miidhaan irra gahe
Magaalaa Guddoo Libaanoon Beeyiruut keessatti dhohiinsa guddicha Kibxata mudateen kanneen lubbuu dhaban 137 ol keessaa tokko lammii Itoophiyaa akka ta'e Qoonsilaan Itoophiyaa Beeyiruut jiru BBC’f mirkaneessee jira.


text:
Ministirri Muummee Itoophiyaa qondaaltota 10 haaraa muudan
Ministirri Muummee Itoophiyaa qondaaltota 10 haaraa muudan.
Ministirri Raayyaa Ittisa biyyaa kan turaniifi dhiheenya miseensummaa koree jiddugeessaa paartii Badhaadhina damee Oromiyaa keessaa yeroof dhorkamuun kan himamee obbo Lammaa Magarsaa aangoorraa kaafamuun bakka isaaniitti namni biraa muudameera.
Bakka obbo Lammaatti Dr Qana'aa Yaadataa Minisitira Raayyaa Ittisaa ta'uun mudamuusaanii ragaan fuula feesbuukii MM irratti maxxanfame ni mul'isa.
Kana malees, Geediyoon Ximootiwoos(PhD) abbaa alangaa waliigalaa ta'uun yoo mudaman, Dr Saamu'eel Hurkaatoo ammoo Ministira Saayinsii fi Dhaabbilee Barnootaa Olaanoo ta'un muudamuun isaanii barameera.
Kantiibaa ittaanaa magaalaa Finfinnee kan turan injinar Taakkalaa Uumaa ammoo Ministira albuudaa fi boba'aa ta'uun mudamuun barameera.
Haaluma walfakkaatuunis obbo Tasfaayee Dhaabaa, itti aanaa abbaa alangaa waliigalaa, Obbo Yohaannis Buwaayyaalaw, Daarektara Olaanaa Institiyuutii qorannoo tarsimoo quunnamtii alaa ta'anii muudaman.
Obbo Nugusuu Xilaahun ammoo Komishinara Komishinii Carraa Hojii Uumuu, Injinar Indaawwaq Abbitee ammoo daarektara ittaanaa Koroporeeshinii hojii sibiilaa fi injinarjii ta'uun mudamaniiru.
Kana malees, Obbo Fiqaaduu Tsaggaa ammoo ittaanaa abbaa alangaa waliigalaa yoo ta'an, Pirofeesar Hiruut Walda Maariyaam, sadarkaa ministeeraatti gorsituu damee hawaasummaa Ministira Muummee ta'uun muudamaniiru.
Injinar Taakkaalaa Uumaa aangoorrraa ka'usaanii ilaalchee fuula feesbuuk isaaniirrati ergaa dabarsaniin, waggoota lamaan darbaniif jiraattoota magaalaa Finfinnee tajaajiluunsaa akka gammachiseefi rakkoolee magaalattii hiikuufis kan danda'ameef mara taasisaa turu ibsan.
''Dargaggoofi barattoota qabannee imalleerra. Eegereef yaaduu keenyaaf ragaawwan keenya. Akkasumas kanneen humna hinqabneetti dhiyaachuu dhaggeefachuun ba'aasaanii qooddachuuf kan nuuf danda'amee hunda goonneera,'' jechuun turtii hojiisaaniirratti yaadasaanii ibsan.
Kana malees Magaalaa Finfinnee hooggannuun carraa olaanaadha kan jedhan injinar Taakkalaan, 'carraa seenaadhaan' argannee akka akkasumaan hinbanneef yaalii taasifneerras jedhan.


text:
OromoTV.com
Bitootessa 1, Br 2015, Jaafar Ali, Norway Irraa
Silaallee uleen caphee kan Abbaa Gadaa hincaphuu,
Beekaa irra kutne malee, seenaann hiyyeeysa hinqabuu.
Ja’a Alii Birraa bar kurnee afur dura irraa jalqabee hoggaa alalaasu. Dhuguma isaati seenaan hiyyeeysa hinqabu. Beekaa irra kutne kan ju’u laalchisee ammoo karaa hedduun xiinxaluun nidandayama. Tuffatneeti irra kutnee, jechuu isaati, akka hinjenne, nama tahee kan of tuffatu inima hinjirre. Sodaatneeti usne, jechuu isaati akka hinjennees, Oromoon gootummaa malee luynummaa dhaan akka hinbeekkamne, Calii Calanqoo qofa maqaa dhahuun gayaa dhaa oli. dhaadannoo muummittii gaafa sirna gadaa, tan maqaan baduu mannaa mataan baduu wayyaa, jettuus dabalatee, injifannoo adwaa kan Xaayituu Buxxulii fii Ras Aliin hooggananiis tahe, achii asiis seenaa lolaa kan Ethiopia keeysatti jabduu gurguddoo ar’aan tana habashootni boonaniin harka caalaa kan galmeeysan irreeyyii fii lafoo oromoo akka tahan eeruu caalaa ragaa biraa tarreeysuun hinbarbaachisu. Walumaagalattuu, eega lola baarudaa fii habalee jiddutti godhameen caphee asiis tahu, hamma fedhees dhimamu, oromoon gamtaaniis tahe matayyaa dhaan falmachuu dhiisee takkaa duuyda isaa shiireysee akka hinbitamin seenaan irra daddeebi’eeti ragaa bahaafi. Caliin Calanqoo tiis kan mirkaneeysitu kanuma. Kanaafuu Dr Alii Birraa beekaati irra kutne malee, jechuun isaa, sodaatneeti usnee, jechuuf akka hintahin hubachuun nama hindhibu. Eegasiifuu maal jechuu isaati!? Yo ja’ame innumtuu walaloo itt aantu keeysatti beekaa irra kutne malee garaan fayyaa nu hinqabuu, jechuudhaan maal jechuu akka barbaade kan ibse natti fakkaata. Dhalootni ammaatiis sirna roorrisaa san akka lamuu kabsachuu hindandeenyetti unkuteeysuu daran, haluu bahuudhaaf tahuu baatullee, irraa barachuu dhaaf jecha, godaannisa roorroo sanii dhalootaaf dabarsuuf, siidaa Grl. Taaddasaa Birruutiis dabalatee, kan Harma muraa Aanoleetiis tahe kan Calii Calanqoo tii fii kanneen biraatiis dhaabuu dhaan, seenaa ofii irra taruun akka hindandayamne, jechaan osoo hintahin hujii dhaan mirkaneeysuu irratti argama. Tarkaanfiileen seena-qabeeyyiin kuniis kan jalqabaa malee isa maayyii akka hintahin shalaguun nama hindhibu. Ijoon barruu tanaatiis jaarmaya siidaa yaadannoo gootota Murtiguutoo sababa godhachuu dhaan seenaa Calii Calanqoo gaggabaabsinee gilgaaluuf hoggaa tahu, Calanqoo Lolaa ykn Caliin Calanqoo ykn seenaan Murtiguutoo maal fakkaata laata?
Lola Walloo hadhaawaa fii dheeraa kan baroowwan osoo hintahin jaarraallee marmaarfateen hangafee, Shira Goobanaa Daceetiin hoogganamu kan lixaa fii walakkeeysi oromiyaa akka gabbaran ittiin taasifamanitti aansee, seenaa oromoo keeysatti juuzni diilalleeysaan tokko murruqii Azullee ykn harma muraa fii harka muraa Aanolee hoggaa tahu, Weerartootni nafxanyootaa lola arsii kan gadaa tokko laawwate booda fuulli isaanii gama harar ykn akka waamicha gaafasiitti gama Fugug ture.
Fugug jechuun sansalata tulluu ykn duuyda gaaraa kan Gubba Qorichaa irraa kaasee hamma Kaarra Marraa tti baha oromiyaa qaxxaamuru hoggaa tahu gaafas naannoon kun Fugug ja’ameeti beekkama ture. Eega sirni gadaa waaltinimmaan isaa raaw’atee bifa confederacy tiin mootummoota naannoo jaarrachuu eegale boodaas nannoon kun Odaa Bultum maadheeyfachuu dhaan bulchiinsa mataa isaa kan Raabaa-doorii Bultum ja’amuudhaan beekkamu qabaachuu akka ture yaadannoo bar dhibbee dabreeti. Bulchiinsi Bultum kan Laga Hawaasii gaditti hornogamullee, naannoo isaatti sirna gadaatiin taligamuu ture kuniis walakkeeysa br. dhibbee 18fa keeysa weerara arabootaatiin bakka lamatti gargar cituu dhaan godinni amma harargee bahaa ja’amee beekkamu kiyyoo humnoota Turko Egiptian jala hogga kufu gamni lixaa garuu yeroofillee tahu dandamateeti ture. Mataan weerarartoota nafxanyaa minilik 2fa tiis eehama warra lixaa irraa helee wajjiin eega arsii dhunfate booda bakki inni dura weerarees lixa harargee ykn Ona Ituu kana ture.
Weerarri Ituu kan adeemsifame boqonnaa sadihiini ture. Kan duraa isa gama Arsiitiin dhufe hoggaa tahu kan hoogganamuus irreeysa nafxanyaa ol’aanaa Charinnatiini ture. Haatahu malee humna oromootaa kan jiraa Ituu Yaayyaa Alii Sireetiin durfamuun waan injifatamaniif matuma galeehuu bakka Arba Guugguu ja’amtu bira taruu hindandeenye. Kan lamadaa kan adeera Miniliik, Iraas Daargee dhaan hoogganamuu fii ona karrayyuu irraan gama laga Hawaas dhufe hoggaa tahu gama oromootiin kan dura dhaabbatte gameeysa Bultum beekkamaa, Mucee Ahmed Muceeti ture. Muceen humna daran nama tooftaadhaan lolu akka tureetu himamaafi. Akka manguddoon Ituu ammallee seeneysanitti, Muceen gaafa lola Arba Guugguutiis Charinnatii waliin marihatee tii fii nafxanyoota amansiisee, dura bu’ee fiduudhaan martii gaammee Yaayyaa Alii Siree keeysa galchuudhaan haabeen isaanii osoo hinhafin akka dhuman taasisuu caalaa lola tulluu fantaallee irraa hamma laga hawaasitti gaggeeyfame kan inni mataan isaa hooggane keeysattiis kanniisaanillee itti duuluudhaan tooftaadhaan akka injifate niseeneyfamaafi.
Yeroo saniif barruu qabaachuu baatanillee afseenaa gaafasii keeysa mirriga Ituu kan
Jarri waa karaa hinbeekuu, Mucee siitu daddeemaanii,
Kanniisaan itti duulan yaayyaa Alii Siree faanii,
Lafeen warseeysaa hincaphxuu walumaan cabsanii,
Oromoo lammii tiyyaa waliin nucabsanii.
Ju’u faa akka ragaatti lakkaawwachuu nidandeenya.
Weerarri sadeffaa kan Generaala Miniliik beekkamaa Dajjaazmaach Waldagabrieel Abbaa Seexaaniin hoogganamuu fii humna cimtuu dannabsee Hawaas qaxxaamure hoggaa tahu gama oromootaatiin kan dura dhaabbate Abbaa duulaa kan mootummaa Bultum ittisaa roobaati ture. Lolli kan gaggeeyfame lafa Bordodde ja’amtu irratti hoggaa tahu Ittisaa Roobaatiis dabalatee wayyabni oromootaa rasaasaan waan dhumaniif waldagabreen gama haranfama ciroo furga’uu dandayeeti jira. Manguddichi Ituu tii fii qondaalli Bultum, Mucee Ahmed Muceetiis kan boojihame Ciro irratti hoggaa tahu, Waldagabreen maaliin akka isa adabu itti rakkachaa eega ture booda karaa guddaa keeysatti mormaa gad awwaalee loon akka irra bobbahan godhuudha murteeyse. Akkuma murtii isaatti mormaa gad eega awwaale booda waan dhaammattu yoqabaatte jennaaniin gurrattiin sitti himaa natti gad ji’i je’eeniiti hoggaa Waldagabreen jilbbiiffattee gurra isaa afaan bira fiduuf ol hiixatee gurra Waldagabree hundetti irraa ciqqaawe ja’ama Muceen ilkeedhaan. Aara saniin bakka awwaalametti akka gufuutti babbashaysanii ajjeesaniis irraahuu gabaabsanii, achiin booda dooluu gurra isaa dhokfachuuf jecha gulula marachuu mudate ja’ama Walda Gabreen. Hakaaffataan Ituutiis qalama qabaachuu baatullee,
Walda Gabreen Amaaraa kan mataa bututtuu dhaa,
Amaaraan goftaa jennee sakaraata lubbuu dhaa.
Je’eeni darashii guuzaa keeysatti.
Walda gabreen aarii tanaan qotee bulaa fii tiikfattee ituu irratti roorroo hadhooytuu gaggeeysuu caalaa oromootni garaa isaaniitiif bulanii bassaasummaa dhaan Ituu raasan hedduun waan jiraniif,
Elemtuu diida Niinnii jabbiin duraa duutee,
Gogaa jabbii sanii jabbii biraa gootee,
Tolchi nitolchinaa jabbii mii Tolee dhaa,
Obsi niobsinaa dubbii akka maleedhaa.
Jetteeni ja’ama dubartiin Ituu hogga qooshaa daaktu dukkoo keeysatti.
Tolee jechuun akka loqoda diida Niinniitti, Intalishee ameeysa jabbiin jalaa duuteen cophsiifachuuf gogaa jabbii sanii citaa itti guutanii tii fii mataa fii mancee itti baasanii, jabbii fakkeeysanii jala dhaaban san tahuu isiiti.
Lolli ituu kan waggaa tokkoo fii ji’a jahaa kana booda fuulleen weerartootaa gama harargee bahaa ykn ona Afuran Qalloo hoggaa tahu, akka oborraa gayanittiis bakki isaan qubatan teyba olkaatuu gaara Gondolaa tii fii tulluu Obbii jiddutti arkamtuu fii Mudhii Bulee ja’amtu gubbaa dha ture. Gaafana walda Gabree qofa osoo hintahin qondaalli ol’aanaan nafxanyootaa, kan Miniliik eeysuma tahuuf, Raas Mokonniniis ajaja xaayituutiin duula kana hoogganuuf waraana kumaantamaan lakkaawamu dannabsee waan dhufeef jiraattotni Mudhii Bulee hundinuu naannawa san lakkisanii akka godaanan hoggaa taasifaman warri maaliif? Je’e uuda irratti walitti qanbamanii tti akka shoobdootti uleedhaan feeddagaman. Lafti suniis Mudhii Bulee ja’amuun isii haftee hamma ammaatti Muddhii Ulee taatee hafuun isiitiis achii asi ja’ama. Seenaa kanaas,
Dadarii daaddiftaa mudhii bulee dhaa tii,
Tan duriin walliftaa mudhii ulee dhaa tii.
Jechuu dhaani dhalootaaf dabarse wallisaan darruu shaggooyyee keeysatti.
Yeroo waraanni Mudhii Bulee ykn Mudhii Ulee battala godhatee jiru kanatti masaraa Inxooxxoo keeysatti mariin dheertuun akka adeemsifamte nihimama. Sababni marii tanaatiis muuyxannoo Arsii tii fii jiila Ituu irraa ka’uudhaan humna Afuran Qalloo tan Addeellee maadheyfatte argamtu akkamiin injifafachuun akka dandayamu irratti tarsiimoo karoorsuuf ture. humniti afuran qalloo tan Ituutii ol akka taate amanamullee, kan arsii caalee osoo hintahin, akka Xaayituun xinxiltetti,
-Lola Arabaa wajjiin gaggeeysan irraa kan ka’e muuyxannoo cimtuu waan qabaniif,
-Eega arabni bahe booda sababa amantii isaaniitiifillee tahu Amiirota Adaree Biyyoo wajjiin hariiroo gaarii waan qabaniif,
-Humnootni Adaree jibir tahanillee madaafaas dabalatee qawweelee hamma tokkoos waan qabaniif,
-Bulchiinsa Araboota jalatti Somaalota Ugaadeen, kan Ishaaqii fii Iissaa wajjiiniis caasaa takka jalatti buluudhaan walhubannoo hamma tokko waan horataniif,
-Somaalota duubaaniis humnootni abbaa irree kanneen akka Ingiliizii fii Xaaliyaanfaan itti dhihoo waan tahaniif,
-Humnootni kun akka waliigaltee Barliinitti Miniliikiif eehamanillee, naannoon kun dhihana magaalaa kan akka buna, loon, daadee arbaatii fii gogaa qeeyransaafaan kan duroome waan taheef saaqa isaaniitiin hidhannoo ammayyaa horachuuf carraa waan qabaniif,
-Yo lolli kun dheerate ammaas humnootni Awrooppaa kun qabeenya naannoo kanaatiin hawatamanii ofiif dhunfachuuf yaaduun isaanii waan maluuf,
-Sababoota kanneen hundaa wajjiin Fugug irratti yoinjifatamne jarri kun achitti nuijalaa hafuu dhabuu caalaa gaafa dheefaan shawaa seene jinniin rafte hundi nutti dammaquun waan maluuf, Gaallaan hinamanamtuu, kanneen nagayaan gabbaran jennuun hundi bakka takkaa nutti duulanii ankoobarrittuu duraa bahuu akka hindandeenye dagachuu hinqabnu.
Kan ju’uun lolli kun yeroo gabaabaa keeysatti xumuramuu akka qabu murteesaniiti gama Amiir Abdullaahii, Amiirticha Adaree ykn Hararii tiin Wadaay Galmoo Kormoosoo, Abbaa Gadaa Raabaa Doorii Bultum kan yeroo sanii tiif xalayaa barreeysan. Ijoon xalayaa tanaatiis nagayaan akka gabbaran gaafachuuf hoggaa tahu, keeysumattuu akka jecha isaaniitti Gaallaan akka hinamanamne eeruudhaan Amiir Abdullahi gama isaanii goree waan biraa yohanqate bassaasummaa dhaan akka isaan gargaaruu fii yo kana godhe akkuma warra nagayaan gabbare hundaaf hayyamametti inniniis mootii mootowwanii tahuu Miniliik beekee naannoo kana irratti ammoo mootummaan isaa akka hintuqamne kan ibsuu fii yo kana didan ammoo akkuma Arsii fii Ituu hundatti adabni hadhaawaan akka isaan eeggatu kan dinniinu ture. Gaafiin tun gama Raabaa Doorii Wadaay Galmootiin hoogganamtu tan Addeellee madheyfattee jirtu biratti aarii guddaa kaasuu caalaa Amiirticha birattiis tahu fudhatama waan hin arkatiniif, eega Mudhii Bulee qubatan ji’a jaha booda, waraana Raas Mokonninii fii Waldagabreen harkaa qaban kan 30,000 tti shalagamu gubbaadhaan Miniliik mataan isaa waraana 15,000 niin dabaalamee akka dhufu taasifame. Akka Miniliik dhufettiis lafti dhooqaa, bal’oonii fii gaarraniin marfamte, tan dhukaasni madaafaa argachuu hindandeenyee fii qubsuma mootichaatiif mijjooytu filamteeti Calanqo qubatan.
Amiir Abdullaahiis xalayaa isa dhaqqabde tana ugaazota somaalee kanneen dhiheenyatti argamaniis dabalatee, Abbaa gadaa Wadaay Galmootiifiis erguu caalaa lolaaf murteeyfateeti qophii mataa isaa kan jalqabe. keeysumattuu Abbaan Gadaa Wadaay Galmoo gama malkaa hundaa ajaja dabarsuudhaan dhiirti umriin isaanii lolaaf hayyamtuuf hindi yeroo gabaabaa keeysatti Hara Yaabataa irratti akka walgayan taasise.
Akka ragaan barruu tan mataskaana kaatoolikaa isa Qbbanaawaa jiru maqaa dhahuudhaan galmeeffamte eertutti yeroo weerartootni Miniliik 2fa waraan madaafaas dabalatee takka dhooytuu kumaantamaan lakkaawamtu hidhatanii Calanqo irratti battala qabatanii turan tanatti goototiin Oromootaa kanneen Abbaa duulaa Baka Waareetiin hoogganamanii fii lakkoofsaan hammas hinhanqannees madaafa Amiir Abdulaahi shanan tokkoo fii qawwee 100 hincaalle malee mi’a biraa qabaachuu baatanille, dandayamu waliin injifachuu fii hanqattuus osoo wal irraa hindheeysine waliin wareegamuuf irbuu waliif seenaniiti MURTIGUUTO maqaa ju’u mogaafatan. Eeboo fii habalee isaaniitii wajjiin fageenya km 30 irratti Hara yaabataa madditti walgayaniiti qophii mataa isaanii ittifufan. Mataskaantittiin kaatoolikaa tan Qabbanaawaatiis muddaminsa kana laguudhaaf jecha manguddumma jalqabuun isii hin oolle. Manguddummaan tuniis kan fashalte gama Miniliikiin Raas Mokonin nagayaan yogabbaran malee ejjannoo jettu qabachuu caalaa gama Wadaay Galmootiiniis taatu keeysumattu Abbaan duulaa Bakar Waaree maqaan badduu mannaa mataan badduu wayya ejjannoo jettu waan qabatreef hoggaa tahu kana booda wanni dadaa hanqatteeti daranuu muddaminsi sirane.
Ejjannoon Bakar Waaree loltoota Murtiguutoo kanneen Hara Yaabataa irratti walgayanii argaman biratti fudhatama guddaa argachuu caalaa, mooraa nafxanyootaa tan calanqotti bu’uramte keeysattiis shoorarkaa gudduu uumuu hin oolle. Kanuma irraa ka’uudhaan Miniliikiis yo Xaayituun dhufte malee kophaa isaa lola seenuu hinbarbaadne ture. Akkuma beekkamutti niitiin isaa Xaayituun mana eeyduu isaa osoo hintahin mala dhooytuu isaa waan taateef gaafa dubbiin jabaatte isiidhaan malettii hinsossoohu. Xaayituuniis ayyaana dhaloota goftaa iyyasuus kiristoos eega dabarsite booda waraana hamma tokko dabaltee akka dhuftu mirkananeeysiteete hamuunaan eeguu jalqanab. Tanaa fii tana jiddutti haalli hin eeggamin tokko isaan mudate.
Guyyaan aduu ayyaana dhalootaati ture. Ayyaana gannaa kan kan br 1886. ALH tti taahsaas bultii 27 tahuu isaati. Torbaan waaxiqqoon dura irraa jalqabee qophii gochaa waan turaniif hujiin guyyaa kanaa nyaataa fii dhugaatii dhiheeysanii ittiin bashananaa ayyaana kana miidhasuudha ture. Haatahu malee waaree ykn orraa irratti foon dheedhiin waraanaaf waan hanqateef gantuu Murtiguuto keeysaa isaanitti dabalame, Ali Galmoo, ifdura buusaniiti bakka qubsuma nafxanyootaa irraa gama Murtiguutootti km 7 hincaallee fii Calanqoo Haraa ja’amtu dhaqanii sangoota oromootaa kan baqaaf achitti argamu a’auudhaaf sossoohan. Akka tasaatti eega Ali Galalmoon gane booda Loltootni Murtiguutootiis Yaabata irraa gama Laga Laaftoo ykn jecha achii asiitiin Calanqoo Lolaa, fuuldura sossoohuu daran, Bakar Waaree mataan isaatiis ilaaloodhaaf naannawa kanat waan argamuuf, Ali galmoon eegee kofa kaayee tinfa bahullee nafxanyoota kurna tokko akka bisingaatti morma shalabaniiti balachuu ayyaanaa san balaa dhatti jijjiiraniifi.
Hoggaa kan dhagayu Miniliik isaa duraanuu sheeyxaanaa Ibliis achi aanu san taheeti, afeerra dhaabee lola labse. Akkaatuma kanaan tooftaan lolaa duraanuu karoorfamtee waan jirtuuf goblaa bitaa kan mirgaa tii fii fuulleedhaan fuuldura sossoohaniiti martii qil godhaanii dhukaasa banan. Dhukaasni kun isaanii ifirraa quba hinqabne waan taheef Murtiguutoof dhukaasa lafaa osoo hintahin bakakkaa samii irraa gadi roobdu fakkaata ture. Nama qofa osoo hintahin faradoon lolaatiis irra guddaan isaanii waan dhumaniif Murtiguiuto waan isaan mudateehuu hubachuuf yeroo hin arganne turan. Abbaa Gadaa Wadaay Galmoo Kormoosootiis dabalatee hoogganootiin ol’aanoon wayyabni isaanii guyyuma kana kufan. Akkasumaa wajjiin loltootni Murtiguutootiis madoo irraan gama reefkaa tarkaanfachaa tii fii gama madaafaa furga’uu dhaan nafxanyoota hedduu galaafachuu caalaa gama fuullee Qubbii Roobaa Qunbii ykn Qullubbii tiin hulee takka banachuu dandayaniiti turan. Dhiha irratti jiirkaan roobaa guddaan tokkoos waan gargaareef loltootni hammi tokko martii keeysaa bahuuf carraa argachuu hin oolle. Akkaataa sakattaa borumtii gantoota akka Ali Galmoo fii Kabiir Aadam Qusaa faan Laga Laaftoo irratti gaggeeyfamteettiin Amiir Abdullaahii fii Isaaqoo argoobbaafaa warra Yaabata ture kanneen akka dhukaasni banametti Aammadee Waleenbootii wajjiin baafate malee, Abbaa Barcumaa Roobaa Gaamootiis dabalatee goototiin beekkamoon akka Mareeny, Orfoo fii kkf hundi warra reefki isaanii lakkaawame keeysaahi. Abbaan Gadaa wadaay Galmoo Kormoosoo akka jabaa madaahullee lubbuudhaan qabameeti ture. Wayta Kabiir Aadam dhaqee isaa bishaan laga laaftoo maddiidhaa sakaraatu itti dhaadachaa dhumtaniimii kunoo ju’uun Wadaay Galmoo shahdaa qabachuu dhiisee BAGA DHUMNE osoo ju’uuti lubbuun keeysaa baate. Bishaan suniis hamma ammaatti BAGA ja’ameeti beekkama. Hulee takkitti banamteen Bakar Waareetii wajjiin kan bahe yojiraate Qondaala qondaalannii ykn Itti aanaa Abbaa Bokkuu Ibroo Shaxaa tii fii lafoo hamma tokko qofa turan.
Borumtii irraa jalqabee Ibroo Shaxaa addeela hundaan miila qa’aa gad dhiisee dirmachuu garayyu irraa gama Laga Laaftoo dhuftu waraanatti akka dabalaman taasisuu irratti hoggaa bobbahu Bakar Waareetiis loltoota isa dhaqqaban Duusee irraa hamma Qullubbiitti dhawaataan ramadeeti tooftaan lolchiisuu ittifufe. Akka dabtaraan nafxanyootaa barreeysanitti lola daqiiqaa 10 ykn kan akka barreeysitootni gariin ragaa malee barreeysanitti lola cinaa guiyyaa osoo hintahin lolli kun ALH Afraasa bultii 27 guyyaa gannaa Laga laaftoo irratti jalqabameet ji’a itti aanu Amajjii bultii 19 guyyaa Gabreelii Qullubbii irratti xumurame. Ibroo Shaxaatii fii lafoon hammi hafaniis kan dhuman lola qullubbi kana irratti ture. Lola hadhaawaa qawwee fii eeboo jiddutti aduu diiddamiif gaggeeyfame kanaaniis gama oromootaa irra yoxiqqaate 25,000 yo guddate 35,000 murruq tahuun isaani gaddaan seeneyfama. Laga Laaftoo jechuun haftee Calanqoo lolaa ykn Calii Calanqoo moggaafamuuniis kanumaafi. Okkoynaan ona meettaa tan,
Girgirii Calanqoo tan bultii diiddamii,
Qawween dim dim jettii madaafni dirgimii,
Keenyumaatu nufixee qarxam taane damii,
Tokko garaad alii kuun Kabiir aadamii.
Jettuus afseenaan kun kan dhugaa guddaa ifkeeysaa qabu akka tahe raggaasa.
Bakar Waaree ammoo guyyaa kanaas hinkufne. Beekee osoo hintahin isaa fii fardi isaatiis ciinccaa baarudaatii fii shurufkaa reefka bubbuleetiin machaawanii waan turaniifi fardi ajajamuu dhiiseeti karaa irraa dhufe qaceeleeni. Fuullee gama dabbaaliin bakka ammallee IYYA ja’amtee beekkamtu hogga gayu dubartootaa fii joolleen lola kana as caqasaa turan itti iyyaniiti farda dhaabsisanii simatan. Jiraa isaanii lubbuu dhaan arkuu isaaniitiif gammadanillee miila isaa arginaan rifataniiti eeysatti muramte ja’aniini. Inni ifiifuu amma hoggaa isaan gaafatan arguu isaa waan taheef ajaaiba itti taateete ACHIBUUTE je’eeni ja’ama. ACHIBUUTEE MIILA BAKAR jechuuniis kan dhufte sababuma kanaan akka ture niseeneyfama.
Gootni goototaa, Bakar Waaree wal’aansa aadaatiif gama Fadis geeyfamuus, eega Amiir Abdullaahiis dabalatee Isaaqoo Argoobbaa tii fii Aammadee Waleenboofaan harka kennatanii maaraman boodaa tahuu isaatii, abdii osoo hinkutatin, dirmachuu faffacaatee jirtu sassaabbatee akkanumaa wajjiin nafxanyoota Adaree Biyyoo qubatee jiru iratti lola biraa banuudhaaf osoo qophii lamadaa irratti argamuuti ture ji’oota shanan tokko booda duula nafxanyootaa kan odeeyfannoo argatee itti bobbaheen hordoftoota isaa 3000 hinhanqannee wajjiin kan galaafatame. Bakki suniis achii as Miidhagaa Lolaa ja’amteeti beekkamti. Calii lamadaa tii fii tan maayyii tahuu isiiti.
Zabana boodaa kana maqaan Miidhagaa Lolaa ju’u sun jijjiiramee Miidhagaa Tolaa akka taheen dhagayaa jira. Tola jibbee osoo hintahin godaannisa seenaa keenyaa waan taheef jijjiiramuu hinqabu je’eetiin amana. Akka ilaalcha kiyyaatti maqaa jijjiiruu osoo hintahin akkuma Callii Calanqoottii siidaan dhaabbachuuf qaba. Yo hubannoo kana dhabuu irraa kan mudate tahees dafee akka sirraahuu fii bu’urri siidaa akka lafa kaayyamuufiin miilanaan dhaammachuu barbaada.
Maayyii irrattiis walaloo shaggooyyee ykn Ammalelee dur keeysaa walitti funaanaman fii kitaaba kiyya kan DUBBII MIILA BAKAR ja’amu keeysatti kuusaman keeysaa tan itti aantu tana dabaluudhaaniin barruu tiyya goolaba.
Halasnaa Bordoddee haloo Aanolee dhaa,
Simaabaluu Ciroo tan Mudhii ulee dhaa,
Yaa Miidhagaa lolaa Calanqoo calii dhaaa,
Waa dheengaddaa mitii ar’aa mii kalee dhaa,
Kaleen ar’aa mitii nattuu ammallee dhaa.
Siidaa yaadannoo Murtiguutoo sababa godhachuu dhaan,
Bitootessa 1, br 2015, Jaafar Alii, Norway irraa


text:
Oromiapress
Ummatni Lixa Oromiyaa Ona Haroo Limmuu keessatti argamu Caamsaa 02, 2015 galgala walgurmeessee lammiilee Oromoo 50 ol ta’an hidhaa keessaa yaase.
Caamsa 02/2015 Godina Wallagga bahaa Onaa Haroo Limmuutti Fincila Diddaa Gabrummaa uummatni Oromoo sirna wayyaanee TPLF irratti gochaa jiruun walqabatee, ilmaan Oromoo nagaan 40 olitti lakka’aman humna poolisaan ukkanfamanii mana hidhaa wajjira poolisiitti darbamuu gabaasuun keenya ni yaadatama. Sochii warraaqsa uummata Oromoo fi dargaggoota Oromoon
walqabatee Wayyaaneen waraana isaa uummata irra qubachiisuun uummata dararuu irratti kan argamtu ta’uun gabaafamera.
Uummatni Oromoo Ona Haroo Limmuu Caamsaa 02/2015 galgala keessaa tilmaamaan sa’aatii 2:oo irratti gamtaadhaan ka’uun uummata Oromoo nagaa Ona Haroo Limmuu bakka “Bariisoo” jedhamuun beekamutti hidhamanii dararamaa jiraniif dirmachuun ilmaan Oromoo wajjira Poolisa wayyaanee Onaa Haroo Limmuu Bariisootti badii tokko malee hidhamanii jiran mana hidhaa cabsuun akka gadhiifaman gochuun ilmaan Oromoo walumaa galatti 55 olitti lakka’aman hidhaa keessaa gadi lakkisiisuun gabaafameera.
Gootonni ilmaan Oromoo wal irratti duuna malee balleessaa tokko malee nu hidhuun mataan isaa yakka ta’uu ni hubachiifna jechuun ilmaan Oromoo badii tokko malee hidhamanii dararama jiran hidhaa irraa gadi lakkisiisuun gabaafamera.
Yeroo amman kanatti dabbalootni olaanoo wayyaanee maqaa qorannoo jedhuun poolisoota ilmaan Oromoo beekaa hiiktanii gadi lakkiftan, rakkoo ilaalchaa cimaa qabduu jechuun qorannoodhaan dhiphisaa jiraachuunis gabaafamera.


text:
Dhalataan Oromoo Minisootaatti qabeenyi jalaa saamame maal jedha?
Ameerikaa kutaa biyyaa Miniyaapolis magaalaa Minisootaa kan Oromiyaa xiqqoo jedhamtee beekamtutti ajjeechaa nama gurraacha Joorji Filooyid irra gaheen duuba hokkora uumameen qabeenyi hedduun saamamee jira.
Dhalattoonni Oromoo qabeenyaan jalaa saamame maal jedhu?
Ajjeechaa Joorj Filooyid: 'Oromoo ta'uun jijjiirama hin qabu, poolisiif gurraachi gurraachuma'
Gurraachi lammii Ameerikaa Joorj Filooyid harka poolisii adii torban darbe erga du'e booda bakkeewwan hedduu biyya Ameerikaatti mormiifi jeequmsi mudateera. Dhalattoonni Oromoo maal taajjaban?


text:
Addi Tokkummaa Walabummaa Oromiyaa Jeneraal Kamaal Galchuutiin kan hoogganamu yoo tahu, Muummichi ministeeraa Dr Abiy Ahmad daw’annaaf gara Ugaandaa yeroo imaletti Jeneeraal Kamaal Galchuu waliin marii geggeessee ture. Marii san booda Addi Tokkommaa Walabummaa Oromiyaa ibsa torbaan dabre keessa baaseen, dhiheenyatti jila tokko gara biyyatti erguun kan mootummaa waliin marii jalqabu tahuu beeksisuun isaa ni yaadatama.
Haaluma kanaan Jilli dhaabbata Adda Tokkommaa Walabummaa Oromiyaa har’a waaree boodaa magaalaa Finfinnee seenee jira. Jilli miseensota 9 qabu fi Obbo Tamaam Baatiitiin durfamu kun mootummaa Itoophiyaa waliin marii jalqabuudhaaf, akkasumas biyya keessatti galmaa’ee socho’uudhaaf gara biyyaatti deebi’uu isaa beeksise.


text:
Haleellaa Boombii daangaa Suuriyaa fi Turkiyaa irratti raawwatameen yoo xiqqaate namoonni 13 ajjeefamuu gabaafame
Haleellaa boombii konkolaataa irratti kiyyeeffame kan har’a magaalaa Xal Abyad jedhamtu keessatti raawwatameen, yoo xiqqaate namoonni 13 ajjeefamuu fi 30 ol ammoo kan madaayan tahuu Ministeerri Ittisa Turkiyaa beeksise. Magaalattiin kanaan dura too’annoo finciltoota Kurdi jala kan turte yoo tahu, duula Turkiyaan dhiheenya Kaaba Suuriyaa keessatti geggeessaa jirtu hordofuun lola hamaa booda too’annaa waraana Turkiyaa jala kan galte tahuu odeeyfannoonni addeessa.
Ministeerri Ittisa Turkiyaa ibsa baaseen haleellaa kana gareen finciltoota Kurdi kan raawwate tahuu ibsuun, “haleellaan luynoonni raawwatan kun siviilota dhiheenya gara qe’ee isaanii deebi’an irratti kan xiyyeeffate” jechuun yakke. Haata’u malee gareen mirga namooma Suuriyaa jedhamu gama isaatiin, haleellaa kanaan namoota ajjeeffamanii fi madaayan jidduu, loltoonni finciltoota Suuriyaa mootummaa Turkiyaatiin deeggaraman kan keessatti argaman tahuu ibse.
Duula Turkiyaan Kaaba Suuriyaa keessatti jalqabde kana hordofuun, jaarsummaa Ameerikaatiin finciltoota Kurdi fi Turkiyaa jiddutti walii galteen dhukaasa dhaabuu kan mallattaahee ture yoo tahu, akkaataa walii galtichaatiin finciltoonni Kurdi magaalaa Xal Abyad dabalatee naannawa daangaa Suuriyaa fi Turkiyaa keessaa akka bahan murtaahuun ni yaadatama.


text:
Guyyoota Kurnan Ji’a Zulhijjaa
Rabbiin wan barbaadeen kakata. wanti Rabbiin kakateen ammoo wan guddaa ykn jabaa tahu agarsiisa. Rabbiin Qur’aana isaatiin akkas jedha.
“Bariin Kakadhe. Halkan kurnaniinis kakadhe” (Suuraa Fajr 1-2)
Halkaan Rabbiin Qur’aana isaa keessatti ittiin kakate kun guyyoota kurnan ji’a Zulhijjaa tahuu mufassiroonni Qur’aana ni ibsu.
Guyyoonni kurnan jalqaba ji’a Zulhijjaa guyyoota Rabbiin biratti akkaan jaalataman keessaa tokko. Hadiisa Ibni Abbaas irraa odeeyfameen Ergamaan Rabbii ﷺ akki jedhan; ” Ibaadaan gaggaariin hojjataman kamiyuu, kan akka guyyoota kurnan kana(zulhijjaa) keessatti hojjataman caalaa Rabbiin biratti jaalatamu hin jiru” jedhan; Karaa Rabbii irratti du’uun hoo jechuun gaaffataman? “Eeyyee sunis taanaan yoo namticha karaa Rabbii irratti lubbuu fi qabeenya isaa hunda kennee kan wan takkaan hin deebi’iin yoo tahe malee” jedhan Ergaman Rabbii ﷺ.
Guyyoonni Kurnan jalqaba Zulhijjaa irratti argaman kunniin, guyyoota ibaadaan gaggaariin ilmi namaa hojjatu hundi Rabbiin biratti kanniin yeroo biroo hojjatu caalaa jaalatamoo tahuu hubatuun, nutis hanga dandeenyeen guyyoota kana keessatti jabaatuu qabna.
Ibaadaawwan gaggaarii guyyoota kurnaan kana keessatti hojjataman keessaa:
HAJJII FI UMRAA
Umraan sharxii guutuun godhame hanga umraan itti aanu dhufutti dilii xixiqqoo namarraa haqxi; akkanumas Hajjiin Seera guutuun godhamte ammoo gatiin isii jannata. (Bukharii fi Muslim)
SOOMANUU
Guyyoota 9 jalqaba Ji’a Zulhijjaa irratti argaman kana Soomanaan dabarsuun Sunnaa akkan jaalatamaati; Ergamaan Rabbii ﷺ hojiiwwan gaggaarii guyyoota kana keessatti akka hoojjatamaniif itti kakaasaa turan jidduu tokko guyyoota 9’n duraa soomanuudha.
ZIKRII HEDDUMEESSUU
Ergamaan Rabbii ﷺ akka jedhan
” Guyyaan dalagaan kheyirii hojjatamu hundi Rabbiin biraatti akka Ibaadaa guyyaa kurnan Zulhijjaa kana keessatti hojjatamutti jaalatamu hin jiru, kanaaf guyyaa kanniin keessatti Rabbiin tokkochoomsuu ( Laa Ilaaha Illa ALLAH) jechuu ,Takbiira (ALLAHU AKBAR) fi Rabbiif galata galchuu (Alhamdulilaah) jechuun Zikrii hedduumeessa jedhan (Sahiih Ahmad).
Guyyaa kurnan kana keessatti Ibn Umar fi Abbaa Hureeyraan( Rabbiin isaan irraa haa jaalatuu) naannawa gabayaa keessa deemuun, Sagalee ol fuudhuun Takbiira jedhuu turan; ummannis hogguu isaan dhagahutti waliin Takbiira jedhu ( Bukhariitu gabaase)
HALKAN KA’ANII DHAABBATUU
Halkan guyyoota kurnan kanaa keessatti halkan ka’uun gama Rabbii deebi’uun ibaadaa dalaguu. Rabbiin Subhaanahu Wata’aalaa Halkan gara xumuraa keessaatti gabroota isaatiin “Eenyutu gama khejeelaa hajaa isaa guutaaf; eenyutu fedhii isaa nagaafatee, deebisaafi? Eenyuutu araarama narra barbaadee kan isaa araaramuuf?” jechuun yaama.(Bukharii fi Muslim)
ARAARAMA YKN (TAWBAA) KADHACHUU
Rabbiin (SW) gabrootni isaa erga Dilii keessatti kufanii booda, badii isaanii hubatanii nadaamayuudhaan, tawubaa onnee irraa taateen, yoo kan rabbi isaanii araarama kan gaafatan taate Rabbiin isaanii dhiisa.
QUR’AANA QARA’UU
Qur’aana qara’uu fi dhaamsa isaa hubachuuf yaaluun, akkanumas erga hubatanii booda itti dalaguun qalbiin namaa akka tasgabbooftu taasisa. Duniyaa fi Akhirattis sababa hofkhaltiiti. Kanaafuu guyyootni kurnan zulhijjaa kun Qur’aanaa qara’uu akka aadaa godhannuu hedduu nugargaara.
SADAQAA KENNATUU FI DALAGAA KHAYRII HEDDUMEESSUU
Walumaa galatti guyyoonni kurnan zulhijjaa kun yeroo kheeyriin keessatti hojjatamtu hundinu Rabbi biratti akkaan jaalatamtu ta’uu hubachuudhaan, maatii keenyaa fi namoota muslimmaa hunda irratti jajjabeessuu qabna.


text:
Sa’aad Hariirii gara Lubnaan deebi’e
Muummicha Ministeera Lubnaan kan ture Sa’aad Hariirii, torbaan lama dura Sa’udii irraa taayitaa isaa gad lakkisuueega beeksisee booda, biyyoonni lamaan waldhabbii siyaasaa hamaa keessa seenuun isaanii ni yaadatama.
Related Posts
Sa’aad Hariiri guyyota sadihiin dura Riyaad irraa gara Faransaay imaluun prezadaantii biyyattii waliin kan walargan yoo tahu, Isniina kaleessaa ammoo Kaayiroo keessatti Prezdaant Abdul-Fattah Al-Sisi waliin eega mari’atee booda halakan edaa gara Beeyrut deebi’e.
Mootummaan Lubnaan muummicha ministeera biyya isaa Sa’aad Hariirii, Sa’udiin fedhii isaatiin alatti biyya isii keessatti uggurte jechuun kan himataa ture yoo tahu, mootummaan Sa’udii ammoo ni waakkate.
Sa’udiin gama isitiin Iiraan garee Hizbollahtti fayyadamuun dhimma biyyota arbaa keessa seenuudhaan naannicha jeeqa jirti jechuun kan himattu yoo tahu, kanuma hordofuun guyyoota lama dura gaaffii S’udiitiin dhabbanni gurmuu biyyoota Arabaa wal gahii ariifachiisaa yaameen Iiraan kan balaaleffate tahuun ni yaadatama.
Comments
Loading...


text:
Amajji, 18/2014(TOI) – Manni Maree Ministirootaa walgahii hatattamaa 2ffa gaggeesseen labsii yeroo hatattamaa lakkoofsa 5/2014 balaa birmadummaa biyyaarratti aggaamame ittisuuf bahe kaasuuf yaada murtoo dhiyaaterratti mari’ate murtoo dabarseera.
ABUT fi fakkaattonnisaa birmadummaa biyyaarratti balaa fiduuf kan kaayyeffate ta’uufi balaa kana hojii seera kabachiisuu idileetiin ittisuun waan hin danda’amneef Manni Maree Ministirootaa Onkoloolessa 23 bara 2014 labsiin yeroo hatattamaa akka bahu kan murteesse yoo ta’u, Manni Maree Bakka Bu’oota Ummataas bu’ura labsii lakkoofsa 1264/2014’n raggaasisee hojiirra jiraachuunsaa kan beekamudha.
Haa ta’uu malee labsii yeroo ariifachiisaa kun akka bahuuf haalli dirqisiisee ture waan jijjirameefi sodaa jirus sadarkaa hojii seera kabachiisuu idileetiin ittisuufi to’achuurra waan gaheef labsiin yeroo ariifachiisaa ji’oota jahaaf bahee ture gabaabsuun barbaachisaa ta’ee argameera.
Kanaaf bu’ura labsii lakkoofsa 1264/2014 keeyyata 11(2)rratti baheen, Manni Maree Bakka Bu’oota Ummataa daangeffamni ji’oota jahaaf bahe akka gabaabbatuuf manni maree .inistirootaa raggaasisuun gara Mana Maree Bakka Bu’oota Ummataatti akka darbu murteessuusaa Waajjirri Ministira Muummee beeksiseera.


text:
Mootummaan naannoo Oromiyaa, sababaa Hongee barana mudatee tureen beeyiladootni Miliyoona tokkoo fi Kuma 300 ol tahan du'uu beeksise.
Duraan Komishinii Hooggansa Sodaa Balaa fi Buqqaatota Misoomaa jedhamee waamamaa ture amma maqaan gara "Gaaddisa Buusaa Gonofaatti jijjiirame akka ibsetti, hubaatiin sababaa du'uu beeyiladoota kanaan qaqqabe Birrii Biliyoona 26 olitti tilmaama.
Oduuma wal qabatuun, Ministeerri Jallisiifi Naannolee Gammoojjii, naannolee hongeen itti mudate deebisanii dhaabuuf kan oolu Birrii miliyoona 387 ol ramaduu beeksiseera.


text:
Representatives from @UNHCR_KENYA, @UNICEFKenya, WFP, @IFRCAfrica, Refugee Affairs Secretariat and Kenya #RedCross, visit Moyale to see first-hand the situation of the over 9000 displaced persons from Ethiopia.
SPILLOVER: Ethiopia’s political crisis is now spilling over into Kenya’s borders. – Quartz Africa #MoyaleMassacre March 20, 2018Posted by OromianEconomist in Uncategorized.
Tags: #MoyaleMassacre, #OromoProtests, #Prevent #Genocide, Africa, Current Horn of Africa news, Ethiopia, Genocide Against Oromo People, Human rights violation, Kenya, Oromia, Quartz Africa, Refugee Crisis, Tyranny of TPLF Ethiopia
7 comments
The refugees fled the restive Oromia region following a botched military operation targeting members of the outlawed Oromo Liberation Front. During a raid on the villages, the government said faulty intelligence led soldiers to “mistakenly” kill nine civilians and injure 12 others. Since then, the unrest and fear has forced thousands—including 600 expectant mothers, disabled, and elderly persons—to flee into the border town of Moyale in Kenya and establish makeshift camps. The UN refugee agency said it was difficult to assess how many more people had fled since many were being housed by friends and relatives.
The outbreak of violence comes weeks after the ruling Ethiopian People’s Revolutionary Democratic Front’s council imposed a six-month a state of emergency amid mass anti-government protests. The grassroots opposition to the government largely stemmed from the Oromos and Amharas, who for over two years now have decried systematic exclusion, land grabs by the minority Tigray-dominated state, besides limited representation in senior government posts.
The government reacted to these protests with force, drawing sharp criticism from its allies in the West. The unrest also jeopardized the nation’s booming economy and its place as an important center for global apparel sourcing.
In January, in a move described as a salve for the Oromo, the government announced it would close an infamous detention center and release political prisoners, including those awaiting trial. And in a corollary gesture, prime minister Hailemariam Desalegn resigned in mid-February, opening up a succession game and bitter internal wrangles. Opposition figures insisted that tepid reforms or half-hearted concessions won’t solve the country’s problems, calling for the system of governance to be overhauled.
The EPRDF is set to meet soon to choose its next leader. Chris Suckling, a senior analyst with IHS Markit, says Abiy Ahmed who leads the Oromo party that makes up the ruling alliance “is the most likely successor as prime minister.” Suckling said Ahmed was a favorite given his close relationship with Oromo youth and the country’s political and security agencies.
In Moyale, meanwhile, the displaced refugees continue to arrive daily, narrating stories of horror from the villages straddling the border on the other side.
Related (Oromian Economist sources):
- World Food Program fears more refugee inflow from Ethiopia. #MoyaleMassacre
- Ethiopia crisis is ‘the beginning of the end of autocracy’ – Kenyan security expert. Africa News
- Ethiopians online laud Oromia official detained for tough talk against military | Africanews. #MoyaleMassacre #OromoProtests
- Ethiopian refugees in Kenya narrates ordeal.- Today #MoyaleeMassacre
- ‘Freedom!’: the mysterious movement that brought Ethiopia to a standstill.- The Guardian
- #MoyaleMassacre: Indiscriminate Mass Murder in Moyale, Southern Oromia Carried out by the fascist Ethiopia’s TPLF Regime. #Prevent #Genocide
- Fascist Ethiopia’s regime arrests critical blogger and professor of Ambo University, Seyoum Teshome. #FreeSeyoumTeshome
- Ethiopia’s Anti-Terrorism Law: A Tool to Stifle Dissent, OAKLAND Institute
QZ Africa: TAXING: Ethiopia’s troubled Oromia State has been hit with anti-tax protests. #OromoProtests July 20, 2017Posted by OromianEconomist in #OromoProtests.
Tags: #OromoProtests, Africa, Ethiopia, Oromia, Quartz Africa, TPLF's thievery in the name of taxation in Ethiopia
1 comment so far
Ethiopia’s troubled Oromia region has been hit with anti-tax protests
A new tax levied by authorities on small businesses and vendors has reportedly led to protests in Ethiopia’s Oromia region with the military and police deployed to bring the situation under control. The tax hike is being imposed on businesses with an annual turnover of up to 100,000 birr ($4,300), as part of a new government proposal to boost the tax base and raise much-needed government revenue.
Residents in Ambo city in Oromia damaged two state-owned vehicles, according to Addis Standard newspaper, while businesses in Woliso town shut their businesses in protest. The paper also quoted state officials saying that even though the situation was currently under control, there were plans for region-wide protests.
Like many sub Saharan Africa countries, tax collection in Ethiopia is still a low share of GDP when compared with the average for OECD countries of around 34%. Just 15.2% of Ethiopia GDP was generated by tax revenue as of 2015, according to the World Bank. Last year, a World Bank survey also showed that 54% of businesses thought the process of complying with taxation was more burdensome than the amount of due tax itself.
The new reports from Oromia are significant given that it was the genesis of anti-government protests that hit the country in Nov. 2015. The demonstrations initially began in response to the government’s master plan which sought to expand the capital Addis Ababa into neighboring towns and villages inhabited by the Oromo, the country’s largest ethnic group. The Oromo said the plan would displace farmers and stymie the growth of their culture and identity.
For Oromos, who make up at least a third of the population, they believe the federal capital, which they call Finfinne, belongs to Oromia. They recount a long history of grievance which casts Oromos as colonial subjects violently displaced from their land and alienated from their culture.
The Ethiopian government reacted with force to the protests, leading to the death of 669 protesters, according to a government-mandated investigation. Last October, the government also declared a still-ongoing state of emergency, shut down the mobile internet, and banned the use of social media networks to document the unrest.
Related articles:
Ethiopia: The bankrupted fascist Ethiopia’s regime has imposed huge sums of arbitrary payments and demands on small businesses
Africa News: Ethiopia economy gets knock with unneeded tax protests in Oromia
Reuters: Businesses go on strike in Ethiopia’s Oromiya region over taxes
OMN: Oduu (Ad. 19, 2017)
https://www.youtube.com/watch?v=0y78aLyj6hQ&feature=youtu.be
https://youtu.be/0y78aLyj6hQ
OMN: Oduu (Ado. 18, 2017)
Diddaan Xumura Gabrummaa Oromiyaa Bakka Gara Garaa Keessatti Itti Fufee Jiraachuu Qeerroon Gabaase.
J.M. irra: The road from Finfine to Chiro has been closed at Chiro this evening at 9 PM local time
“Arra galgala 19/72017 sa’aatii 3:00 irratti daandiin guddichi Finfinne Harar geessu magaalaa Ciroo iddoo Hospitaalaatti sa’aatii muraasaaf cufameera. amma qeerroo barbaacha poolisoonni fifiigaa jiru. qeerroon magaalaa Ciroo hundi ofeeggannoo akka godhan dhaamsa dabarsiif…”
Feyisa Lilesa Gemechu irraa dhaamssa darbbe.
Namni barreeffama kana argitan hundi ilmaan oromootin naaf gahaa.
Akkam jirtu kabajamtoota qaqqaalii Qeerroo ilmaan Oromoo!
Nagaa kiyyatti aansuudhaan,akkuma beekamu yeroo ammaa kana fincilli diddaa gabaa lagannaa itti fufeeti jira.haa ta’u malee,godinoota muraasa keessatti qofa waan ta’eef quubsaa miti.Oromiyaa bakka hunda walga’uutu irraa eeggama.
Dhimmi kuni kan yeroo gabaabaa keessatti dhaabbatu osoo hin ta’iin kan yeroo dheeraf itti fufu ta’uutu irra jiraata.irra caalatti waantootni baadiyyaarraa fe’amanii gara magaalaa finfinnee deeman hundu haalan dhorkamuutu irra jiraata.sana booda kabajni keessan gaafattanii osoo hin ta’iin,ofiif manatti isiiniif dhufti.
Kana booda daandirratti harka duwwaa du’uun dhaabbachuu qaba.qabsoon keenya haala abshaalummaa qabu kanaan deemutu irra jiraata.kan nu fixaa jiru qabeenya keenya waan ta’eef isuma gabaa laguudha.
Loon,Hoolaa,Re’ee,Midhaan,Kuduraa fi Fuduraa gabaa lagi.yoomiyyuu waan qabeenya kee gurguruu diddeef namni dhufee mana keetti si ajjeesuu hin jiru.
Inni dhaabbatee isinitti dhukaasus maal nyaatee akka sinitti dhukaasu gaafasuma hubattu.
Keessayyuu Harargee bahatif,jimaa keessaan sumaalee dhorkachuu waan diddaniif kan daangaa ce’anii ilmaan keessan duguugaa jiran.ammaan booda dhaabaa.
Galatoomaa!
Dogoggora yoon qabaadhe nasirreessaa.
Godina Harargee lixaa Aanaa Dadar Magaalota Aanaa Jiranii Keessatti Diddaan Gabaa Lagannaa Itti Fufe.
jalatti Argaman keessatti lagannaan gabayaa itti fufeeti jira Qobbootti Lagannaan gabaa roga hundaan godhamaa kan jiru yoo ta’uu wayyaanen daldaltoota walitti qabdee dirqamaan gara hojii keessanii akka deebitan jettee doorsisaa jirti.daldaltoonnis gibirri humnaa ol nutti fe’ame kan doorsisa kamuu kan nu sodaachisuu miti.nuti waan waggaa kudhanitti dalagannee hin arganne waggaa tokkotti mootummaadhaaf kaffaluu maaltu fide osoo hin hojjanne jiraachuu ni dandeenya jechuun ergamtoota wayyaanee ufirraa oofaniiti jiru.
Adoolessaa 19/2017 Oromiyaa Lixaa Godina Wallagga Bahaa Magaalaa Naqemtee Keessatti Guyyaa har’aa Sochiin Warraaqsa Biyyoolessaa Oromiyaa FXG Duullii gabaa lagachuu, mormiin gibiraa fi qaraxa adda addaa dhorkachuu itti fufe. Qeerroon dargaggootni Magaalaa Neqemtee fi uummatni Daldaltootni Sabboontootni Oromoo guutummaatti mana daldalaa isaanii
✔manneen nyaataa fi hoteelotni cufamanii tajaajila dhaabaniiru
✔dunkanoonni (Suuqiiwwaan) daldaltootas hojii dhaa uun cufamaniru
✔Uummatni waliigalee qabeenyaa keenya gabaa hin baasnuu jechuun duula gabaa lagachuu itti fufuun mormii sirna abbaa irree wayyaaneef qabu ifatti argisiisuun diddaan daran jabaatee itti fufee jira.
Qeerroon dargaggootni Oromoo fi sabboontootni daldaltootni Oromoo hanga gaaffiin kabajamuu mirga abbaa biyyummaa uummata keenyaa kabajamuutti hacuuccaan kamuu nurraa dhaabachuu waan hin dandeenyeef qabeenyas keenyaafi gibira mootummaa garboomsaa wayyaaneef kanfallee diina of irratti hin goobsinuu jechuun guyyaa har’aa mormii Duula gabaalagachuufi diddaa gibiraafi qaraxa humnaa olii balaaleffachuun oromiyaa keessatti sochii FXG finiinaa jiruuf dirmannaa gochuun motummaa wayyaaneefi ergamtuu wayyaanee boqonnaa dhorkaa jiru.
Adoolessa 18/2017 Godina Lixa Shaggar Aanaa Aadaa’aa Bargaa Mogor irraa Warshaan Simintoo DANGOTE Hojjattoota ilmaan Oromoo 417 Hojii irraa Dhorkee Jira. Hojjettootni Warshaa Daangootee Guyyaa 4ffaaf guutummatti hojii dhaabanii jiru. Sochiin Warraaqsaa Biyyoolessa Oromiyas FXG daran jabaachuun Itti fufee oole.
Dhaabbatni Ejensii TZE kan warshaa DAANGOTE waliin hojjatu yeroo darbe yeroo dheeraaf mindaa hojjattootaa seeraan ala irraa murachaa kan tureefi tarkaanfii irratti fudhatameen eeyyamni dhaabbatichi qabu haqamee ture. Dhaabbatni kuni ilmaan Oromoo achi keessa hojjachaa turan 417 hojii irraa dhorkuun ibsame. Sababa kanaan waldiddaa guddaan warshichaafi hojjattota gidduutti muudachaa jira. Haaluma kanaan guyyaa har’aa :
✔Ambaassaddar Abduu Alii (Itti gaafatamaa dhimma warshaa DANGOTE ) Finfinnee irraa
✔Aangawootni Olaanoon OPDOfi
✔Kaabinootni Ergamtootni Wayyaanee Godina Shawaa Lixaa Shaggar Amboo irraa garas dhaquun hojjattoota kanneen mariisisaa turaniyyuu waliigaltee malee gargar bahani. “IMX’dhaan galmooftan malee hojiitti deebi’uu hindandessan. Kanaan alatti mindaas akka hingaafanne” Jechuudhaan beeksisa maxxansanii carraa hojjattota kanneenii cufaniiru.
Haa tahu malee, hojjattotni kaanis sababa diddaa kanaafi haalota ummatni Oromoo keessa jiruun walqabatee guyyaa 4ffaaf hojii dhaabaniiru. Rakkoo hojjattoota kanaa qaamni ilaallatus furuu waan hinbarbaadnef kisaaraafi badii warshicha eeggatuuf ittigaafatama kan fudhatu qaamuma ilmaan Oromoo irratti yakka raawwachaa jiru akka tahellee Qeerroo, Hojjattootni fi ummatni naannichaa dhaammataniiru!
#OromoRevolution Adooleessa 15/2017 Gidduugaleessaa Oromiyaa Magaalaa Burraayyuutti Sochiin Warraaqsaa Biyyoolessaa Oromiyaa FXG Daran Jabaachuun Mormiin dachaa sadii(3) oliin dabaluu Gibiraa fi Qaraxa adda addaa uummata akkam kan dheekkansiise yoo ta’uu Qeerroon Dargaggootni Oromoo Magaalaa Burraayyuu roorroon uummata keenyarraa dhaabbachuu qaba jechuun Magaalaa Burraayyuu naannoo Kattaa fi Ashawaa Meedaa jedhamutti Sochii Warraaqsaa finiinsuun konkolaataafi Taaskiiwwaan (minibus) ajajaafi tajaajila mootummaa wayyaaneetiin socho’anii fi konkolaataa manaa kan abbaan qabeenyummaa isaanii kan aangawootaafi ergamtoota wayyaanee kanneen ta’an irratti Tarkaanfiin irree Qeerroo Dargaggoota Oromoon irratti fudhatamee deerooftee jiraachuu maddeen keenya Burraayyuu irraa gabaasan. Gaaffiin mirga abbaa biyyummaa itti fufinsaan gaafachaa jirruuf deebiin qubsaa hanga nuukennamuttiifi Master Plan Finfinnee hanga haqamutti falmaa irraa hin dhaabbatnu jechuun Qeerroowwaan Naannoo Burraayyuu dhaamsa dabarfatan.
Haaluma kanaan guyyaa har’aa sa’aa boodarraa eegaluun sochiin kun magaalaa Burraayyuu keessatti kan jabaate yoo ta’uu mootummaan wayyaanee humna poolisaa federaalaa fi komaandii poostii heddumminaan gara Burraayyuutti bobbaased uummata goolaa jiraachuun ifa ta’eera.
Magaalaa Amboofi Gudar Keessattis mormiin kan itti fufee jiruu yoo ta’uu Magaalaa Gudaritti Daldaltootni Guutummaatti dunkaanaa(Suuqii) isaanii cufuun mormii sirna wayyaaneef qabaniifi balaaleffaannaa daballii gibiraa mormaa jiraachuu ibsatan. Magaalaan Amboo dirree waraanaa fakkaatee muddama ulfaataa keessa jiraachuu maddeen Qeerroo ifa godhaniru. Gabaasaa dabalataan walitti deebina.
QZ: Finfinnee: Ethiopians are having a tense debate over who really owns Addis Ababa July 7, 2017Posted by OromianEconomist in #OromoProtests.
Tags: #OromoProtests, Africa, Finfinnee, Finfinnee Karri Shani, Oromia, Oromo, Quartz Africa, QZ, Why do the Oromo Resist the Finfinnee (Addis Ababa) Master Plan?
add a comment
For many activists the revised bill is wholly insufficient. There are no plans to “pay a penny” to Oromia for use of its natural resources, such as water, or for dumping the city’s waste on its farmlands.
Finfinne: Ethiopians are having a tense debate over who really owns Addis Ababa
Nine months into a state-of-emergency imposed to quell popular unrest, Ethiopia’s ruling party, the Ethiopian People’s Revolutionary Democratic Front (EPRDF), has unveiled its first significant political concession. But the furor surrounding the draft bill presented to parliament last week reveals just how deep tensions in Africa’s second most populous country still run. At stake is the answer to a highly charged question: who owns Addis Ababa?
For Oromos, who make up at least a third of the population and formed the backbone of last year’s mobilization against the central government, the answer is simple: the federal capital, which they call Finfinne, belongs to Oromia. They recount a long history of grievance which casts Oromos as colonial subjects violently displaced from their land and alienated from their culture.
This anger became especially acute in the past decade as Addis Ababa expanded rapidly and when, in April 2014, the authorities published a new master plan which proposed further eviction of Oromo residents and farmers in the name of development. “The issue of Finfinne is the heart of our politics,” says Gemechis, an Oromo resident of the city. “It is where we lost everything.” The master plan was dropped in January 2016 but demonstrations continued unabated until October.
Addis Ababa, with a population approaching four million people, is also home to the African Union and the UN Economic Commission for Africa and is widely regarded as Africa’s diplomatic capital—and indeed the world’s third largest diplomatic hub.
The new bill is a symbolically important effort to address some of the protesters’ demands, and to give concrete meaning to Oromia’s constitutionally-enshrined “special interest” in the capital. Proposed changes include making Afan Oromo an official language of the federal government alongside Amharic, as well as setting up Afan Oromo schools in the city; renaming the city “Finfinne/Addis Ababa”; restoring original Oromo names of public squares, roads and neighborhoods; and the establishment of a joint council with the federal government to administer the city.
It is a watered down version of an earlier draft that reportedly met with much objection inside the ruling party. This is not surprising since the meaning of “special interest” has never been fully spelt out and there is much debate as to how much privilege Oromos should have in a multiethnic city that, despite being located entirely within Oromia, has a population that is only around 20% Oromo.
For many activists the revised bill is wholly insufficient. There are no plans to “pay a penny” to Oromia for use of its natural resources, such as water, or for dumping the city’s waste on its farmlands, says Seyoum Teshome, an academic and blogger. “The bill is trash.” He and others argue that promises to pay farmers proper compensation for further evictions merely proves that the government still intends to expand the boundaries of the city.


text:
Koroonaavaayiras: Lakkoofsi namoota Jabuutiirraa Itoophiyaatti galanii dabaluun naannoolee daangaa yaaddesse
Biyya ollaa namootni 1000 ol ta’an Covid-19 itti qabaman Jabuutiirraa namootni hedduun gara Itoophiyaatti dhufaa jiran waan dabalaa jiruuf, to’annoo cimsuu isaanii naannoleen Amaaraafi Affaar beeksisan.
Hogganaa Itti aanaan waajira Fayyaa Naannoo Affaar obbo Yaasiin Musxafaa BBC’tti yoo himan, weerarri Covid-19 Jabuutiitti waan cimeef, dheessuufi akkasumas soomni Ramadaanaa waan galeef, kanneen gara Itoophiyaatti dhufan baayyataniiru jedhan.
Naannoo daangaa namni ce’ee akka biyyatti seeraan ala hin galle to’annoon mootummaa cimus, ammallee namootni dhufaa jiran dabalaa jira jedhu Obboo Yaasiin.
Daangaa Naannoon Affaar Jabuutii waliin qooddattuun ulaawwan gara biyyattii galchan 15 ta’an akka jiran kan himan aang’aan naannichaa kun, kanneen keessaa sadii ulaa gurguddaa ta’aniis amma hunda isaaniirratti to’annoo cimsineerraa jedhan.
Hoogganaan qajeelcha fayyaa Godina Addaa Saba Oromoo Naannoo Amaaraa obbo Kaaliid Musxafaa gama isaaniin, godina kana keessa kutuun karaa Affaar gara naannoo Amaaraatti lakkoofsi namoota darbanii dabalaa akka jiru himan.
Namootni kun miillaan daangaa qaxxaaamuranii karaa ittiin galan keessaa ijoon aanaa Baatee akka tae himanii, ulaa garaagaraa jiranirratti sakattaa mallattoolee Covid-19 gaggeessuu eegalleerra jedhan.
- SALPHAATTI ADDA BAASUUF: Mallattoowwan koronaavaayirasii maal fa'i?
- KORONAAVAAYIRASII: Gaaffilee keessaniif deebii
- MAAL GOCHUUN QABA: Walirraa fagaachuufi adda of baasanii turuu
- WANTOOTA SAGAL: Waa'ee koronaavaayiras nuti hin beekne
- QUBA QABDUU?: Wal-qunnamtii saalaa fi Koronaavaayiras
Obbo Kaaliid Godinasaanii keessatti aanaalee jiran torba keessaa shan naannoo Affaar waliin daangaa waan qooddataniif, Affaar ammoo daangaa Jabuutii kutanii keessa bahaa waan jiraniif yaaddoon guddaan jiraa jedhan.
Sababa kanaatiin Baatee dabalatee aanaaleen afur kanneen yaaddoo qaban jennee adda baasneerra jedhan.
Naannoo Affaar gama isaan ulaa Jibuutii waliin walqunnamsiisu fi namootni baayyeen konkolaataafi miillaan qaxxaamuran sadiirratti xiyyeeffannoon addaa kennamee hojjetamaa jira jedheera.
Bakki namoota shakkaman adda bahanii turan 18 qophaa’uus hoogganaa iti aannaan biiroo fayyaa naannichaa obbo Yohaannis himaniiru.
Naannoo Affaar keessatti namni Covid-19’n qabame tokko kan argamu yoo ta’u laabraatooriin qorannoo gaggeessuu torbee dhuftu hojii eegala jedhameera.Ammaaf garuu Finfineetti qoratamaa jiar.
Konkolaattotni Jibuutiitti deddeebi’aniis qorrichi farra baakteeriyaa itti biifama jira.


text:
Koronaavaayiras: Sodaa dhibee Covid-19 namoonni Finfinneerraa baadiyyatti godaanuun yaaddoo uume
Sodaa Koronaavaayirasiitiif jecha godaansi Finfinneerraa iddoowwan biraatti taasifamu yaaddoo dhukkubicha babal’isuu uumaa jira.
Magaalaa Finfinneetti erga lakkoofsi namoota dhibee Koronaavaayirasiidhaan qabaman dabalaa dhufee namootni magaalitti keessaa bahuun gara baadiyyaatti baqatan jiru.
Namoonni Finfinneedhaa bahan kunneenis irra caalaan sababa magaalatti keesssatti koronaavaayirasiin babal’achaa jiruuf sodaarraa kan madde ta’us, kaan ammoo sababa hojiin akka durii hin jirreef qaala'iinsa jireenyaa dandamachuuf ta’uutu himama.
Hogganaa itti aanaan Biiroo Eegumsa Fayyaa Oromiyaa Obbo Darajjee Abdannaa, magaalaa Finfinnee irratti baay’inaan mul’atus godaansi gara maatii kuni magaalota biroo keessattis mul’achaa jira jedhan.
Imalli akkanaa kuni dhibeen kuni sadarkaa hawaasaatti akka babal’isuu waan danda’uuf yaaddoo guddaa ta’aa dhufuusaa eeran.
Namoonni imala akkanaa taasisan ofii isaaniitiif sodaatanii gara maatii isaaniitti yeroo galanitti adda ofbaasanii turuu akka qabanis dhaamu.
“ Namni magaalaa bakka vaayirasichi babal’aterraa bahee gara godina fi aanaa isaatti galu calliseetuma galee maatiitti dabalamuu hin qabu. Kuni saaxilamumaa guddaa fiduu waan danda’uuf ofeeggannoo guddaa barbaada. Dhibee kana babal’isuufis yaaddoo guddaadha” jedhan
Namni magaala Finfinnee irraa gara maatii isaatti wayita imalutti geejjiba keessattii fi iddoowwan adda addaatti saaxilamummaa guddaa waan qabaatuuf ofii isaatiifis qabamuuf carraa bal’aa uumuu akka malus akeekan.
Sodaa Koronaavaayirasiirraa maddeen lakkoofsi namoota magaalaa Finfinnee irraa bahuun gara magaalota biroo fi baadiyyaatti godaananii qorannoodhaan adda bahee lakkofsaan ihin beekamu. Baqannaan akkanaa garuu sodaarraa akka maddee Ministeerri Fayyaa ibseera.
Ministeera Fayyaatti daayirektarri Kominikeeshinii Dr.Taganee Raggaasaa BBC’tti akka himanitti, yeroo koronaavaayirasiin babal’achaa jirutti bakkaa bakkatti imaluun saaxilammummaa ofii fi maatii dabalaa jedhan.
“ Gochi akkanaa sirrii miti. Finfinneetti namni baay'een waan qabameef dhukkubichi iddoo biraa hin jiru jechuun hin danda’amu. Falli guddaan bakkaa bakkatti dheessuu osoo hin taane,bakka jirru teenyee ofeeggannoo gochuudha.” Jedhan.
Dhukkubichi yeroo kamii fi bakka kamittuu nama qabuu waan danda’uuf magaala tokkorraa gara kan biraatti dheessuun waan jalaa bahamu mitis jedhan.
Koronaavaayirasiin yeroo jalqaba Itoophiyaatti argamee fi amma walbira qabamee yoo madaalamu ofeeggannoon taasifamuu hir’atee, namni ofdagachuun haala yaaddessaa keessa jiraachuu mul’isas jedhu.
“ Qabamuudhaan yoo ta’e, kunoo guyyaa guyyaadhaan lakkoofsi dabalaa jira. Keessumaa Finfinneetti waan ta’aa jiru argaa jirra. Namni lubbuun darbus dabalaa dhufeera, Kuni nama yaaddessaa, Haala amma jirruun boru sababni mana hunda keenyaa hin dhufneef hin jiru” jedhan.
‘Finfinnee keessa malee naannoo keenyatti yaaddoo hin taane’ jedhanii ofadagachuun dabalaa jiraachuus eeran.
Magaalota hedduu keessatti tibba namni jalqaba koronaavaayirasiin irratti argametti sodaa fi ofeegannoon namootnii fi magaalonni taasisan guddaa turus amma hunduu laafeera.
Iddoowwan harka dhiqannaa bakka hundatti qophaa’anii turanis amma baay’inaan tajaajila hin kennan.
Itoophiyaatti yeroo namni tokko qofti qabame ofeegannoon cimee ,yeroo namni qabame kuma caaletti ammoo ofeeggannoon laafeera.


text:
Gaafa Amajjii 28/2014 Mootummaan EPRDF fi Ministerri Barnootaa EPRDF seera haaraa baasan irratti baratoota dhaabbilee barmotaa olaanoo kanneen akka Yuunivarsiitii, Kolleejjii, manneen barmotaa sadarkaa 2ffaa fi qopha’ina irraa baratan irraatti seeraa haaraa mirga baratoota biyyaatti sarbu dabarsee jira, seera kanas karaa dabballootaa fi bakka bu’oota mooraa dhaabbiilee barmoota keessatti maxxansuun baratootni dubbiisani jireenya sodaa keessaa of galchuun sodaachaa akka jiraatanif ta’e jedhee mootummaan abbaa irree kun mirgaa baratoota sarbaa jira.
Qabxii ijoo seerrii imammata barmootaa wayyanotaa waliin wal qabatu kun mirgootaa amantaa, aadaa, eenyummaa fi kabaja namummaa kan sarbudha. keessattu Mooraa dhaabbilee barmotaa caqafaman keessaatti ,
1. Uffata Aadaa uffaachuun dhorkaadha, Uffatee kan argame seeraan adabama jedha.
2. Uffataa amantaa calaqiisiisuu fi kan shammarraan hordoftotni amantaa Muslima mataatti maratanii fi golgatanii deemaan dhorkaadha, kanaan booda dhaabuu qabu jedha,
3.Baratootni Mooraa dhaabbiilee barmootaa akka Yuunivarsiitii fi
Koolleejjii keessaatti lama ol ta’anii waliin deemuun, taa’uun,dhaabbachuun, dhorkadha, kana godhee kan argamee seeraatti dhiyaate adabama jedha.
4.kitaabolee barnotaan alatti asoosamota fi barruuwwaan garaagaraa mooraa barnotaa keessa galchuun dubbisuu fi dubbisiisuun dhorkaadha jedhuu fi kkf kan of irraa qabu seeraa dorsisan guutamee fi mirga baratoota guyyaa adii sarbaa jiru fuula ja’a kan qabu dhabbiilee barmota biyyaatti Yuunivarsiitota garaagaraa keessaatti maxxaansuun mirga baratoota sarba jiru.
Barruun seeran alaa kan mirga barattoota sarbaa jiru ibsuu kun Yuunivarsiitotaa Oromiyaa kanneen akka Yuunivarsiitii Jimmaa, Amboo, Wallaaggaa, Mattuu, Adaamaa, HaraMaayyaa, Dirree Dawwaa, Bulee Horaa, Maddaa Walaabuu keessaatti maxxanfamuu bira ga’ame jira.
Hallii kun mooraa Yuunivarsiitii Jimmaa, Mattuu, Amboo fi Wallaaggaa keessaatti baratoota dheekkamsiisuu irraa darbee Mooraa Yuunivasitii Jimmaa moora arfan keessatti Gootootni sabboontotni Baratoota Oromoo seeraa mirga dhala nama sarbuu wayyaaneen maxxansuu kana buqqisaanii ciruun, kanaan boodaa akka feedhii keenyaatti hiriyootaa keenyaa waliin 10, fi isaa oliin wal duukaa sochoona, tokkummaa keenyaa caalaatti jabeeffaannee mirga keenya sarbamaa jiru ni kabachiifanna jechuun Baratootni Oromoo seeraa dabaa Wayyaanonni Qaban kana Afaan Tokkoon Balaalefames itti fufas.


text:
(Qeerroo, Amboo, 25 Adoolessa 2011) Godina Shawaa Lixaattii dabballoonni OPDO halkan wal qindeessuun ummataa fi daldaltoota saamaa fi saamsisaa akka jiran ibsame.
Qeerroon akka gabaasettii, namoonni maqaan isaanii Gareen 1ffaa Kabbadaa Qoroo miseensaa fi aangawaa waajjira milishaa Onaa Midaa Qanyii, kan yeroo hedduu sabboontota Oromoo dararaa ture, jalatti ijaaraman halkan dhokatanii ummata saamaa fi saamsisaa jiran.
Ergamtooti OPDo kunneen hattoota kurfeessuun halkan ummata saamaa fi samsiisaa kan turan yammuu ta’u, gochaan isaanii waan isaan irratti beekameef yeroo ammaa kanaa humna poolisaa godina Shawaa Lixaatiin to’atamanii waajjira poolisaa godina Shawaa Lixaatti akka argaman beekameera.
Kana malees, maqaa ABO fi Qeerrootiin kanneen ummata saamaa fi saamsisaa turan keessaa Gareen 2ffaa namaa Tamasgeen Damissee jedhamuu, kan hojjetaa puulii ijaarsaa Onaa midaa Qanyii kan turee fi yeroo hedduu hattoota qindeessuun qonnaan bultootaa fi daldaaltoota saamaa fi saamsiisa kan turee ta’uun beekamee jira.
Saamtonni kunneen kan yeroo dheeraaf dabballoota OPDO ta’anii ummata hiraarsaa jiran kunneen haala kanaan garee uumanii torbee kanaa keessaa Onaa Midaa Qanyii fi Calliyaa Geedoo gidduu fi Onaa Iluu Galaan gidduuttii uummaata saamaa fi saamsisaa otuu jiranii bira gahamee akka ta’atamanis gabaasaan Qeerroo dabalee hubachiisee jira.
Haata’uutii, mootummaan wayyaanee samtoota[hattootaa] kana to’achuu dhiisee sabboontotaa nagaa hidhaa fi dararaa akka ture kan gabaase Qeerroon, ammas maqaaf malee murtiin dhugaa dabballota OPDO kana irratti akka kennamu waanti mirkaneessu akka hin jiirre eeree jira.


text:
Namichi xumura Waraanaa Addunyaa Lammaffaa ayyaneffachuuf dubartii ‘dhungate’ boqote
Lammiin Yunaayitid Isteet doonirra hojjetuufi xumura Waraana Addunyaa Lammaffaa ayyaaneffachuuf dubartii hin beekne yaa'ii Niw Yoork irratti yeroo dhungatan suurri isaanii ka'e umurii 95'tti boqotan.
Suuraan Joorj Mendosaan dubartii umurii 21 Giretaa Zimar Firedimaan, jedhamtu gaafa Yunaayitid Isteet Jaappaan irra aante yeroo dhungatan suuraan ka'e, suuraa baay'ee yaadatamudha.
Suurri suni suuraalee arfan Alfired Ayizenishtaatin kan ka'eefi barruu 'Life' irratti kan bahe ture.
Aadde Firedimaan bara 2016 umurii 92'tti boqotan.
Intalti Obbo Mendosa, Shaaron Muular, akka jetteetti abbaan ishii tasuma dhukkubsatani gaafa Dilbataa lafa kunuunsi isaaniif taasifamuutti du'ani.
Nami suuraa isaan kaase Alfired akka kitaaba isaanii keessatti barreessanitti hojjetaan doonii lammii Yunaayitid Isteet kuni Hagayya 14, 1945 dubartiidhuma karaatti arge ofitti harkisa ture.
Adde Fireedimaan yeroos gargaartuu ogeessa ilkaan yaalu ta'un hojjettu yoo ta'u hanga bara 1960'tti suura sana quba akka hin qabaanne.
''Dhunguu miti. Ayyaaneeffachuudhuma. Ta'e jaalalaa miti,'' jetteetti.
Haa ta'u malee, nami hunduu suuraa kana akka ayyaneffachuutti hin ilaalu. Yeroo dhihoo kana namoonni muraasni akka xuxxuqqaa saalaa bakkeetti raawwateetti ilaalu.


text:
Mootummaan Ityoophiyaa Sa’udii irraa dippiloomaatota lama gara biyyaa kan yaame tahuu gabaasuun keenya ni yaadatama. Ministeerri haajaa alaa ibsa guyyaa har’aa baaseen Imbaasii Riyaad akka hoogganuuf Ambaasaadar Abdulaziiz Ahmad Kuweeyt irraa gara Riyaaditti kan jijjiirame tahuu beeksise.
Ambaasadar Amiin Abdulqaadir ammo Riyaad irraa gara Aljeeriyaatti kan jijjiirame yoo tahu, Ambaasaadar Wubshet Damissee ammoo gara wajjira muummeetti kan deebi’e tahuun mirkanaayee jira.
Mootummaan Ityoophiyaa Sa’udii irraa dippiloomaatota lama gara biyyaa kan yaame tahuu gabaasuun keenya ni yaadatama. Ministeerri haajaa alaa ibsa guyyaa har’aa baaseen Imbaasii Riyaad akka hoogganuuf Ambaasaadar Abdulaziiz Ahmad Kuweeyt irraa gara Riyaaditti kan jijjiirame tahuu beeksise.