text:
Oromo Youth Association in Arizona (OYAA) Resolution on the Recent OMN Fallouts
It is to be recalled that the OYAA was founded in Phoenix Arizona by Oromo youth living there and ever since its founding the OYAA has been at the focal point of Oromo struggle against human rights violations leveled against Oromos living in Ethiopia by organizing protests and making statements on various Media here in Arizona. The 50 plus members of the OYAA are working together harmoniously for the cause of Oromo unity putting aside their political and religious views. The founding of the soccer team Calanqo by these members for the first time in Arizona is a testament to the unity of this group. One of the goals of the OYAA is to work to safeguard the peace, prosperity and other interests for Oromos around the world. The OYAA believes that unity amongst Oromos is indispensable to the realization of these goals.
The OYAA members strongly believe that problems faced by Oromos anywhere are also OYAA’s own problems. As such the group would like to register their concerns about the fallouts that recently took place at Oromo Media Networks (OMN) and the associated destructive developments. This is not at all intended to attack any one individual and we ask all Oromos to recognize that!
- Regarding the founders of OMN
We understand that OMN was founded by a group of dedicated individuals who offered their expertise, time and money to realize it. We believe that all of those individuals who may or may not now be with OMN should be accorded the proper credit for their good work.
- Regarding current leaders of OMN
We have great confidence in the current leadership of OMN that they have the right experience and expertise in managing similar problems should they happen again for the following reasons:
- The leaders are Oromos own children who have come from all over Oromiya.
- The leaders have earned respect and trust from Oromos by virtue of their educational backgrounds and experience.
We support the statements made by the OMN investigative committee regarding the recent problems and urge the leadership at OMN to continue to exercise this practice of internal problem resolution diligently. We urge those who cast aspersions at this committee and this new process of conflict-resolution to refrain from engaging in such destructive behaviors.
- Regarding current OMN workers
We believe that all OMN workers should be allowed to work in an environment free of any kind of pressure. We have only deep admiration and gratitude for those of you who have worked there and informed the Oromo public on many things. We urge the workers to make good use of the OMN policy for problem resolution should any problem arise while working for OMN in the future. If unable to get a resolution, we urge you to reach out to the Oromo public without leaving your post at OMN. OYAA will stand with you and work towards a solution.
- Regarding other Oromo Media
We thank the various Oromo Media around the world for reporting on the recent OMN problem and for interviewing those involved. We regret to say that some of the reporting have been biased and portrayed OMN as a rival rather than complimentary news outlet. We urge you to correct this mistake and do neutral reporting as any news media should.
- Regarding social media activists who are spreading negative propaganda
We thank some of you the founders who have now left OMN and have refrained from propaganda. We thank you both for this and for your contributions both at OMN and elsewhere.
We urge some of those who helped build OMN who are still engaging in needless propaganda wars against individuals at OMN or others to refrain from doing so. We urge them to stop conflating individual problems with OMN and thereby undermining the very institution they founded.
- OYAA’s message to all Oromos
We believe that OMN is not any one individuals property but that of all Oromos. We ask all Oromos to be cognizant of this fact and to reject all unfounded rumors about OMN; but, instead to stand by OMN and double-down on your contributions and support. We ask all Oromo institutions to draw a lesson from this and employ policy procedures for problem resolutions rather than self-destruct. We must learn to stand up to those refuse to follow policy.
We ask all Oromos to stand together and reject divisive practices such as regionalism, nepotism, and others that undermine Oromo unity. Failing that, we help perpetuate rather than end the oppression of the Oromo people that we all love.
We wish all Oromos happiness, joy, health and bilisummaa in this coming new year!
Oromo Youth Association of Arizona (OYAA)
Dhimma OMN Ilaalchise Ibsa Ejjennoo Waldaa Dargagoota Oromo Arizona (OYAA/WDOA)
Waldaan Dargaggoota Oromoo kan Arizona (OYAA) waggaa lamaan dura dargaggoota Oromoo naannoo Phoenix jiraataniin kan ijaarame yeroo ta’uu, guyyaa ijaaramee irraa kaasee hoojiilee dantaa Oromoo tiksani fi dhiittaa mirga namumaa mootummaa woyyaanee ilmaan Oromoo irra gahaa jiiruu balaaleeffachuudhaan qophiilee haawaasa Oromoo nannoo kana jiraatan mara hirmaachisee qopheessuun medialee Ormoo adda addaa irratti ibsamaa turuun ni yaadatama. Waldaan kuun dargaggoo shantamaa ol ta’aan kan ofkeessatti haammate yeroo ta’u, miseensotni isaa garaa gartummaa siyaasaa fi amantaa isaan jidduu jiru waliif kabajudhaan hoojiilee tokkummaa oromoo mirkaneessan dalagaa turuun ni yaadatama. Fakkeenyaaf waldaan kuun garee kubbaa miilaa (soccer team) Calanqoo jeedhamu ofjalatti ijaarudhaan yeroo jalqabaatif gareen kuun Arizona bakka bu’ee OSFNA irratti akka qooda fudhatu taasiseera. Kaayyoo waldaa kanaa keessaa iini tookko nagaa fi sabatiinsa haawasa Oromoo keessatti dagaagsu fi akkasuumas dantaa Oromoo bakka marattu tiksudha. Kanas galmaan gahuuf tokkuummaan saba keenyaa daran muurteessaa akka ta’ee nuti miseensoonni waldaa kanaa garaa gutuudhaan amanna.
Nuti miseensoonni waldaa kanaa rakkooleen institution Oromoo huunda keessatti umaman akka Oromootti kan nu yaaddeessani fi kan dantaa keessaa qabnu ta’u jala muurree ibsuu barbaanna. Kana waan ta’eef rakkoolee OMN keessatti dhalatan duukaa walqabatee oloola diiggaa afarsamaa jiru ilaalchise waldaan keenyi ibsa ejjannoo armaan gadii kana baasuuf dirqameera. Kaayyoon ibsa ejjannoo kanaa namootaaf baabsuu akka hin taane sabni keenya akka nuuf hubatu gaafanna.
1) Buu’uureessitoota OMN Ilaalchise
OMN projectii namoota muraasaan egalame fi arsaan guuddaa kan itti kaffalame ta’uu ni huubanna. Namootni projecti kana galmaan gahuuf, guumaacha yeroo, maallaqaa, fi huumna guumaachan hundi galata guuddaa qabu. Namoonni bu’uureessu isaa irratti qooda qabaachaa turani fi rakkoo adda addaan kan amma keessa hin jiirrees waan dalagan hundaaf beekkanno(credit) barbaachisaa ta’ee argachu qaban.
2) Hoogganoota OMN ilaalchise
Nuti dargaggoonni Oromoo nannoo Phoenix namootni yeroo ammaa kana OMN iin gaggeessaa jiiran rakkoo dhaaba kana keessatti dhalattu maraaf furmaata argamsisuf dandeettiif muuxanno gahaa akka qaban gutumaa gututti amanna. Kanas kan jeenneef
a) Namootni kuun dhalootaan godinaalee Oromiyyaa adda addaa keessaa kan walitti dhufan waan ta’eef ormoo huunda bakka bu’u jeenne amanna.
b) Namootni kuun barnotaan gaheessa kan ta’ani fi muuxannoo haawaasa tajajiilu qaban irraa kan ka’ee ummata oromoo biratti kabajaa guuddaa kan qabani.
Nuti dargaggoonni Phoenix Kooree madda rakkoo OMN akka qorattuuf ijaaramee fi gabaasa kooreen kuun baase gutummaa gutuutti kan deeggaru yeroo ta’u rakkoon walfakkaataan lammaffaa akka hin dhalanneef koreen kuun ciminnaan akka hojjatu dhaammanna. Namootni koore kana fudhatama dhabsiisuuf carraaqan goochaa diiggaati jiran irraa atattamaan akka dhaabbatan gaafanna.
3) Hoojjeettoota OMN ilaalchise:
Nuti dargaggoonni Phoenix OMN dhiIbbaa namoota tokko tokko irraa gutummaa gutuutti akka qulquullaahu qabu amanna. Hojjattoonni OMN waan amma yoonaa dalagdani fi ka borullee dalaguuf jirtan hundaaf nu biraa galata guuddaa qabdan. Haa ta’u malee hojjaa keessan irratti rakkoo isin muudatu hundaa karaa caasaa dhaaba kanaa hiikkachuuf akka carraaqxan dhaammanna. Yoo casaan dhaaba kanaa rakkoo keessan hikuuf fedha dhabe, osoo OMN keessaa hin bahin rakkoo keessan akka ummata biraan gahattan amaanaa sinitti dhaammanna. OYAAn rakkoo isinirra gahuu isin dukaa dhaabbatee akka isiniif falmuu fi furmaata argamsiisu irratti akka dalagu waadaa isiniif seenna.
4) Midiyaalee Oromoo biroo ilaalchise
Rakkoon OMN keessatti dhalachuun erga ifa bahe irraan kaasee midiyaaleen Oromoo adda addaa gaaffi fi deebbii namoota dubbiin kuun kallattiin isaan ilaalu dukaa gaggeessudhaan odeeffanno ummata biraan gahuuf carraaqu keessaniif galata qabdan. Ammoo gaaffi fi deebbii taasisaman irraa akka hubachu dandeenyeetti waan darbaa turee xiqqoo biased ta’u arginee jiirra. Kanaaf jecha OMN dhaaba masaanu akka hin taane hubattanii waan gara fulduraaf dabarsitan irratti neutral akka taatan kabajaan isiin gaafanna.
5) Namoota olola barbaachisaa hin taane social media kan akka facebook irratti dabarsitan ilalchise:
Hundeeffamu OMN irraan kaasee namootni muraasni dhaaba kana lakkisanii bahuun ni yaadatama. Namoota kana keessaa gariin yeroo dhaaba kana keessaa bahan quurrama qaban xalayaatiin ummataaf dhiibsatani san booda garu dhaaba kana irratti oloola barbaachisaa hin taane afarsu irraa kan of quusatan. Namootni, kuun OMN in huundeessu qoofa keessatti osoo hin taane soochi oromoo kan biraa keessattillee gahe guuddaa kan xabachaa turani. Nutii miseensootni OYAA bilchinna namootni kuun argisisani kan dinqisiifannu fi huundeeffamu OMN keessatti gahee qabaachaa tuurtan maraaf galatoomaa jeechu barbaadna.
Gareen inni biroo ammoo rakkoo dhalate furu irra akka rakkoon kuun daran babal’atu fi OMN keessatti diiggaa barbaachisaa hin taane akka inni dhumu haalkani fi guuyyaa akka irratti hoojjeechaa jiiran huubanna. Kanaaf ammoo waan namootni kuun facebook gubbaatti guyyaa guyyaan maxxansan ilaaluun ragaa guddaa dha. Namoota kanaaf dhaamsi nuti dhaamu barbaadnu: Rakkoo namoota muraasa qiixxalamaanitti umamu irraan kan ka’e waan ijaaran diguun gaafatama seenaa jalaa isin hin baasu. kanaaf jeecha diggaa itti jiirtan irraa atattamaan akka dhaabattan nuti miseensoonni OYAA irra deeddeebine sin gaafanna.
6) Dhaamsa OYAA Saba Oromoo maraaf
Yeroo ammaan kana OMN kan nama tokkoo osoo hin taane qabeenya Oromoo maraati. Kana huubattani gargaarsa dhaaba kanaaf gootan dachaa dachaan akka dabaltan fi oloola diggaa dhaaba kanarratti ofamu kamuu akka balaaleeffattan siin gaafanna. Yeroon amma keessa jiirru yeroo itti waan kaleessa ijaarre haardha dignu osoo hin taane, waan ijaarree jabeessaa kan ijaaramu qabu biroo irratti huumna gutudhaan boobba’uu qabnudha. Yeroo kana jennu garu dhaabni dhibdee qabuu dhibdema isaa dukaa itti fufu qaba jeechu keenya miti. Dhaabooleen Oromoo martu rakkoo isaan keessatti umamu mara caasaa qabaniin akka furatan dhiibbaa barbaachisaa ta’e goochuun Oromoo mara irraa eegama. Namoota caasaan ala bahani olola diggaa fi barbaachisaa hin taane ofan mara sodaa tokkoo malee dura dhaabbachu qabdan.
Yaa saba Oromoo: Obbooleessummaa, hiriyyuummaa, firummaa fi gandummaa irratti hundoofne badii dantaa saba keenyaa midhan irratti waliif baabsu irraa dhaabbachuun barbaachisaadha jennee amanna. Kana ta’uu baannaan umurii gabrummaa saba keenya irratti feedhame jiru dheressuu keessatti akka qooda qabaachaa jiirru siritti beekuu qabna.
Barri bara nagaa, fayyaa, tokkummaa, fi bilisummaa kan uummata oromoo haa ta’u!
Waldaa Dargagoota Oromo kan Arizona (WDOA/OYAA)


c: text/html

text:
Godina Lixa Shaggar aanaa Midaa Qanyii Qonnaan Bultootni Oromoo 20 olitti lakka’aman balleessa tokko malee Oromummaan Yakkamuun hidhatti darbataman. Aanaa Midaa Qanyii diddaan uummataa fi barsiisotaan jabaachaa jiraachuun walqabatee qonnaan bultootni fi uummatni sirna bittaa Wayyaanee afaan qawween durfamuun dirqamnee hin bullu jechuun murtii isaanii jabeessan, Abbaan irree Wayyaanee fi Ergamtuun wayyaanee OPDO’n jibbinsaa fi diddaa Uummataa Oromoo haaloo bahuuf jettee qonnaan bultoota Oromoo 20 olitti lakka’aman Oromummaan Yakkuun AANAA MIDAA QANYII ganda Goosuu Wangee keessa human poolisaan ukkamsuun mana hidhaa Waajjira poolisii Anaa Midaa Qanyii magaalaa baallammiitti hidhuun dararaa jiraachuun ibsame. Maqaa Qonnaan Bultoota Oromoo hidhaatti darbaman kana keessa Muraasni nu qaqqabe jira.
1. Obboo Taddasaa Galmeessaa
2. Obbo Addunyaa Guutataa
3. Obboo Dabalee Guddataa
4. Obboo Tasfaayee Baacaa
5. Obbo Guddisaa Batoo
6. Obboo Shifarraa Jootee
7. Obbo Mokonnoon Ambessaa
8. Obboo yaadasaa Daksiisaa
9. Obboo shaanqoo Muldhataa
10. Obboo Cimdeessaa Moosisaa
11. Obboo Beenyaa Muzayee
12. Obboo Alamuu Haqinoo
13. Obboo Balaay Sanbataa
14. Obboo Cimdeessaa Namee
15. Obboo Tarfaa Waljirraa
16. Obboo Fiqaaduu Achiluu
17. Obboo Tsaggayee Achiluu
kanneen jedhaman kan keessatti argaman qonnaan bultootni 20 olitti lakka’aman balleessa tokko malee isin mootummaa keenyaa mormaa jirtuu, uummataa kakaasaa jirtuu, akka uummatni walga’ii mootummaa hin bane dhorkitan jedhamuun yakkamuun humna poolisaan qabamanii Wajjira poolisii Aanaa midaa qanyii Baallammiitti hidhamani jiraachuu madden Qeerroo Bilisummaa Oromoo Ballammii irra gabaasan.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Raashiyaa
Raashiyaan (Afaan Raashiyaatin: Poccия), maqaa Raashiyaan Federeeshin jedhamun beekamti, biyya kaaba Yureeshiyaa kessatti argamtu. Raashiyaan sirna bulchiinsaa federaalawaatin kan ijaaramte yoo ta'u mootummaa pirezidaanttin hogganamuun bulti. Raashiyaan kutaawwan bulchiinsaa 83 of keessaa qabdi. Ballina lafaatin, Raashiyaan biyyaa guddaa yoo taatu, karaa kaaba-dhihaatii kaasee hanga kibba-bahaatti biyyoota akka Noorwey, Fiinlaandi, Istooniyaa, Laativiyaa, Lituheeniyaa fi Poolaandi, Beelaarus, Yuukireen, Ji'oorjiyaa, Azarbaajan, Kaazaakistaan, Chaayinaa, Mongooliyaa, fi Kooriyaa Kaabaatin daangeffamtee argamti. Galaanarraan ammoo Jaappaan wajjin karaa Galaana Okotisk, fi USA wajjin karaa bulchiinsa Alaaskaatin daangaa waliin qabdi. Biyyoota addunyaa keessaa, ballina lafaatin, Raashiyaan tokkoffaa yoo taatu, ballini ishiis iskuweer km 17,075, 400 (6,592,800 sq mi) ta'a. Kunis ballina lafaa (earth) kan namni irra jiraatu keessaa harka saddeet keessa harka tokko ta'a. Baayyina uummataatinis, bara 2012tti uummata miliyoona 143 qabaachudhaan, Raashiyaan addunyaarraa sadarkaa 9ffaa qabatte jirti. Ballina lafa Eeshiyaa gara kaabaa hunda dhuunfachuun, Raashiyaan lafaa fi qilleensa gosa adda addaa qabdu yoo ta'u taayim zoonii (time zone) 9 ballata. Raashiyaa addunyaarraa kuusaa albuuuda(mineral) fi humna (enregy resource) isa guddaa kan qabdu yoo ta'u oomisha boba'aa (oil) fi gaazii uummamaatin(natural gas) biyyaa olaantumaa qabdudha. Akkasumas bosona guddaa addunyaarraa qabachun ni beekkamti. Haroowwan Raashiyaa keessa jiran, bishaan sogidaawaa hin ta'in addunyaan qabdu keessaa harka afur keessaa harka tokko yoo ta'u Haroon Baayikaal qofti 20% qabata.
Seenaan Raashiyaa kan eegalu seenaa gosa Islaav Bahaa kan Yuurooppi Bahaa keessatti jaarraa 3ffaa fi 8ffaa giddutti mul'ate wajjin wal qabata. Mootummaan Ruus kan uummamte naannoo jaarra 9ffaa keessa dursaa waraanaa kan Varaanjiyaan fi sanyii isaatin. Bara 988 warri Ruus amantii Ortodoksii mootummaa Beezaantaayin irraa kan fudhatan yoo ta'u kunis aadaa warra Beezaantaayin fi kan Raashiyaa waltti akka makamu gochudhaan barkumee(millenium) dhuftuuf aadaan Raashiyaa ittiin beekkamtu akka uummamu godhe. Dhummarratti Ruus mootummaa xixiqqootti kan diigamte yoo ta'u lafti Ruus ballaan warra Mongoliin qabamee gabbaraa warra horsiisee bulaa Golden Horde ta'an. Boodarra suuta suutan Bulchaan Mooskoo inni Guddaan (Grand Duchy of Moscow) mootummoota xixiqqoo Raashiya naannoo tokko jiran walitti qabee Goolden Horde(Golden Horde) jalaa bilisa baase. Dhuma jaarraa 18ffaatti, biyyittiin karaa waraanatiin, karaa abuurutiinis baballattee Impaayera Raashiyaa ta'e, kunis seenaa keessatti Impaayera guddicha guddicha isa sadaffaa, kan Poolaandi Yuurooppii amma Alaaskaa Ameerikaatti ballatu ta'e.
Warraaqsa Raashiyaatti aansudhaan, Rippabiliika Federaalawaa Sooshaalistii Soovieyeeti Raashiyaa bulchiinsaa Tokkummaa Sooviyeet keessatti kutaa olaana kan qabdu taate. Tokkummaan Soovieyeet addunyaarra biyya Sooshaalistii hordoftu kan jalqaba fi biyyaa humna guddaa qabdu(superpower) yoo taatu Waraana Addunyaa II warri Allied Forces akka moo'atan gochuu keessatti ga'ee guddaa baate. Barri Sooviyeet jaarraa 20ffaa keessatti guddina teeknooloojii olaanaa kan fide yoo ta'u kana keessa tokko namni yeroo jalqabaaf lafa gadhiisee waaqati ol ba'uun (human space flight) tokko yoo ta'u kan biraa ammoo saatelaayitii waqarra ka'un. Federeeshiniin Raashiyaa diiggama Tokkummaa Sooviyeet kan bara 1991 booda bakka bu'utuu Sooviyeet taate.
Diinagdeen Raashiyaa addunyaarraa GDPn sadarkaa 9ffaarra yoo jiraatu, humna bituutin ammoo sadarkaa 6ffaa fi baasii humna waraanatiin sadrkaa 3ffaa qaba. Diinagdeen Raashiyaa addunyaarraa diinagdee baayyee saffisaan guddachaa jiran keessaa tokko. Biyyota addunyaarraa humna Niwukilerii ifatti qabaachun beekkaman shan keessaa Raashiyaan tokko wayita taatu kuusaa meeshaawwan jamaa balleessan (weapons of mass destruction) guddaas ni qabdi. Raashiyaan biyya humna guddaa qabdu yoo taatu miseensa dhaabbataa Kaawonsilii Nageenyaa Motummoota Gamtoomanii, miseensa garee G8, G20, Kaawonsilii Yuurooppi, Waliigaltee Diinagdee Eeshiyaa Paasifiik, Dhaabbata Walgargarsa Shaangaayi, Gamtaa Diinagdee Yureeshiyaa, Dhaabbata Nageenyaa fi Walgargaarsaa Yuurooppi, Dhaabbata Daladala Addunyaa, fi dura buutuu Tokkummaa Mootummoota Of danda'aniiti.
Warraaqsa Raashiyaatti aanudhaan, Rippabiliika Federaalawaa Sooshaalistii Soovieyeeti Raashiyaa bulchiinsaa Tokkummaa Sooviyeet keessatti kutaa olaana kan qabdu taate. Tokkummaan Soovieyeet addunyaarra biyya Sooshaalistii hordoftu kan jalqaba fi biyyaa humna guddaa qabdu(superpower) yoo taatu Waraana Addunyaa II warri Allied Forces akka moo'atan gochuu keessatti ga'ee guddaa baate. Barri Sooviyeet jaarraa 20ffaa keessatti guddina teeknooloojii olaanaa kan fide yoo ta'u kana keessa tokko namni yeroo jalqabaaf lafa gadhiisee waaqati ol ba'uun (human space flight) tokko yoo ta'u kan biraa ammoo saatelaayitii waqarra ka'un. Federeeshiniin Raashiyaa diiggama Tokkummaa Sooviyeet kan bara 1991 booda bakka bu'utuu Sooviyeet taate.
Diinagdeen Raashiyaa addunyaarraa GDPn sadarkaa 9ffaarra yoo jiraatu, humna bituutin ammoo sadarkaa 6ffaa fi baasii humna waraanatiin sadrkaa 3ffaa qaba. Diinagdeen Raashiyaa addunyaarraa diinagdee baayyee saffisaan guddachaa jiran keessaa tokko. Biyyota addunyaarraa humna Niwukilerii ifatti qabaachun beekkaman shan keessaa Raashiyaan tokko wayita taatu kuusaa meeshaawwan jamaa balleessan (weapons of mass destruction) guddaas ni qabdi. Raashiyaan biyya humna guddaa qabdu yoo taatu miseensa dhaabbataa Kaawonsilii Nageenyaa Motummoota Gamtoomanii, miseensa garee G8, G20, Kaawonsilii Yuurooppi, Waliigaltee Diinagdee Eeshiyaa Paasifiik, Dhaabbata Walgargarsa Shaangaayi, Gamtaa Diinagdee Yureeshiyaa, Dhaabbata Nageenyaa fi Walgargaarsaa Yuurooppi, Dhaabbata Daladala Addunyaa, fi dura buutuu Tokkummaa Mootummoota Of danda'aniiti.


text:
Monday, May 12, 2014
FDG Yuuniversitii Jimmaa Itti Fufuu Irraan Barattooti Oromoo Tikoota Wayyaaneen Qabaman.
Camsaa 12, 2014 FDG Mootummaan abbaa irree faashistii Wayyaanee barattoota Oromoo ukkamsuu itti fufee jira. Haaluma kanaan Barattootni Oromoo 6 koolleejjii barsiisota Jimmaa irraan humna tikaa Wayyaaneetiin ukkanfamanii qabamanii waajjira poolisii godina jimmatti hidhamanii dararamaa jiru. Barattoota Oromoo koolleejjii barsiisota Jimmaa irraa guyyaa kaleessaa konkolaataa dabballoota tikaa Wayyaaneen ukkanfaman qabaman keessaa:-
1ffaa Barataa Guddisaa Cimdeessaa mummee barnoota Civics waggaa 2ffaa. akka malee reebichaan dararamaa jira.
2ffaa Barattuu Jirraanuus badhaasaa mummee sportii Waggaa 2ffaa, barattuu dubaraa reebichaan dararamaa jirtudha.
3ffaa. Barataa Seefuu Hayilee Mummee Geography waggaa 2ffaa
4ffaa Barataa Asaffaa Dhugumaa mummee chemistry waggaa 2ffaa
5ffaa Barataa Umar Roobaa mummee Geography waggaa 2ffaa
6ffaa Barataa Zallaqaa Asiiraasi mummee chemistry waggaa 2ffaa kanneen jedhaman badii tokko malee humnoota tikaa fi pooliisiin qabamani wajjiraa Poolisii godina Jimmaatti Hidhamani dararama jiru.
Duullii Hidhaa kun erga guyyaa kaleessa Jillii ergama Wayyaanee baatee deemuu, koree tasgabbeessituu Mootummaa gidduu galeessa irraa bobbafamne ofiin jedhee ilmaan Oromoo hidhatti guursisaa jiru, kan nama Abdul Qaadirjedhamuun durfamu guyyaa kaleessa ergama diinummaa isaa lallabuuf gootota barattoota Yuunibarsiitii Jimmaagidduutti argamuun olola ofuuf isa akeekkatu, gaaffiin barattoota Oromoo Yuunibarsiitii Jimmaa lafa isa ilaalchisee qaanii fi Salphina guddaan of irra deebi’ee jira, Goototni barattootni Oromoo Yuunibarsiitii Jimmaa tokkummaa isaanii jabeeffachuun gaaffii keenyaaf deebii qubsaa barbaadna, ilmaan Oromoo sabaaba gaaffii karaa nagaa gaafanneef Ajjeefamaniif itti gaafatamta, kannee hidhaa keessa jiran hiikamuu qabu, nuti Hirmii waliin dubbachuu hin dandeenyu,ammaas FDG itti fufa, yoo nu fixxan nu fixaa malee, sodaa keessan afaan qabannee dhugaa falmachuu irra duubatti hin deebinuu jechuun ifatti ejjennoo isanii ibsachuun qaanessaniiru, kana irraa ka’uun barattoota koolleejjii barsiisota Jimmaa biras yoo deemne kanumatu nu mudachuu danda’a waan ta’eefijoollee Oromoo nu rakkisaa jirtu qaba hidhaa jechuun labsii diinummaa ijoollee Oromoo irratti labsaa jiru
Gama biraan tikoonni mootummaa Wayyaanee barattoota Habashaa qindeessuun mooraa Yuuniverstii Jimmaa keessatti akka balaa dhaqabsiisanii barattoota Oromootti qabataniif meeshaa waraanaa hidhachiisee osoo Mooraa Yuuniversitichaa seenuuf jedhanii waariyyoota mooraan qabamanii akka saaxilamanii jiran qeerroon naannicha irraa gabaasa.
Kana Malees sabboontootni barattootni Oromoo dhabbilee Barnoota Ol aanoo irraa Ukkanfamanii eessa buuteen dhabama jira haala kanaan Barattootni Oromoo Yuunibarsiitii harammayyaa irraa ukkanfamanii humnota loltuu fi tikaa Wayyaaneen qabamanii hedhaman eessa buteen isaanitu kan hin beekamnee
1ffaa Barataa Alamaayyoo Gonfaa
2ffaa Barataa Nimoonaa Caalii kan keessatti argaman Yuunibarsiitii Harammayyaa irra qabamanii hanga amma eessatti hidhqamuun isaanii hin beekamne!!
=>qeerroo
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Monday, 20 October 2014
OroMedia.net: Dr. Diimaan (A.D.O.) Abbaa Duulaa (Dh.D.U.O.) Wajjin Du’agahii Taa’e.
(The following report is by OroMedia.net)
(Finfinnee, 20 Onkoloolessa 2014) Ittaanaa Dura Taa’aa ODF kan ta’e Dr. Diimaa Nagoo gabaasa dhimma isaa ilaalchisee bahe irratti hedduu akka aare beekame.
Maddi keenya akka gabaasetti, Dr. Diimaan Abbaa Doolaa waliin du’agahii amaatii isaa, Aadda Tsehaay Tolasaa, taa’e waa’ee isaa ilaalchisee gaabsaan himamaa jiru hedduu akka isa aarse dubbate.
Suuraan qabatamaan nu gahe akka addeessuttis, Dr. Diimaan Abbaa Duulaa waliin taaée sirna gaddaa irratti argamuu isaa kan mulísuudha.
“Diimaan hidhameera jedhaa odeesssaa, silaa asuma keessaa baatanii soba odeessituu,” jedhee yeroo dheekkamsaan dubbatus dhagaámeera.
Dr. Diimaan, sirna awwaalchaa booda, ODF galmeessisuuf gara boordii Filannoo Wayyaanee deemus haaldureen dhiyaateef amma illee paarticha galmeeffamuuf danqaan akka dura jiru addeessa.
Haalduree yeroo ammaa dhiyaate keesaa gariin, ODF maaliin akka ABO irraa adda ta’e barreeffamaa fi waltajjiitti akka ibsu kan gafatuudha. Kanuma waliin, Alaabaa ABO dhiisuu, Heera Itoophiyaa ifaan ifatti fudhachuu, lola balaaleffachuu fi caasaa ABO irraa adda taée ifaan ijaaramuu isaa kan mirkaneessu gabaasaa akka galchu gaafatamuu isaa odeessi nu gahe ni addeessa.
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Dhukkuba BUSEE
Akkuma beekamu dhukkubni busee dhukkuba gammoojjii ti, garuu jabana kana iddoo tokko tokkotti giddu- galeessa gammoojjii fi baddaatti argamuutti jira. Addunyaa kana irratti waggaatti namootni miliyoonii 300 dhukkuba kanaan qabamu, namootni miliyoonni 3 ammoo sababa dhukkuba kanaatiin du’u. Biyya keenya keessattis bakka hedduutti namootni keenya dhukkuba kanaan qabamanii rakkataa jiru, du’us. Dhukkubni busee kun irra caalaa isaa ijoolleetti hammaataa akka jiru hundi keessan iyyuu ni beektu. Ijoolleen baay’eenis dhukkuba kanaan qabamanii akka balaan lubbuu irra gahaa jiru beekamaa dha. Kaanis ammoo dhukkuba busee kana qofaadhaan utuu hin taanee sababa dhukkuba kanaatiin dhiiga hir’ina ykn bakkina dhigaa nama irra gahuun yeroo dheeraaf fayyaa dhabuudhaan hojii hojjechuu irraa citanii akka hiyyooman uummatni keenya ni beeku.
Dhukkubni busee dhukkuba nama dhukkubsate irraa gara nama fayyaatti darbuu dha. Akkuma beekamu biimbeedhaan nama tokko irraa gara nama biraatti darba. Biimbeen jermii yookiin raammoo dhukkuba kana fiduu waliin dhiiga nama dhukkubsatu irraa xuuxxee ogguu dhiiga nama fayyaa xuuxuuf jettu jermii kana gorora ishee keessaan nama fayyaatti dabarsiti jechuu dha. Biimbeen dhiiga namaa soorattus dhalaa ishee ti malee inni dhiiraa dhiiga namaatiin hin bulu. Kanaaf dhukkubni busee kun biimbee warra dhalaa ta’aniin nama irraa namatti darba jechuu dha.
Kan biraa yoo dhiigni nama dhukkubsatee jermii busee kan of keessaa qabu nama dhukkuba biraan dhukkubsate yookiin balaan irra gahee dhiigni hir’inni irra gaheef kennamee dha. Yoo dubartiin ulfi tokko dhukkuba busaa qabaatte dhiiga ishee keessaan gara mucaa isheetti dabruu ni danda’a.
Kan biraa yoo lilmee yookaan marfee nama dhukkuba kana qabu waraananiin utuu hin qulqulleessin nama fayyaa ittiin waraanan yookaan ittiin tumatan dhukkuba busee dabarsuu ni danda’a. Hojjaan yookaan aadaan akkasii kun dhukkuba busaa daddabarsuu duwwaa utuu hin taane dhukkuba sabbata waaqayyoos ni daddabarsa. HIV(AIDS)iis akkasuma ni daddabarsa.
Addunyaa kana irratti kan dhukkuba busee fidan jermiilee(raammoolee) ayinaa afur ogguu ta’an hamma ammaatti kan biyya keenya keessa jiran ayinaa lama. Ayinaan tokko ogguu laafaa ta’u inni biraa ammoo hamaa dha. Ayinaa laafaan kun iddoo baay’eetti qoricha/dawaa ykn. qorsa buseetiin ogguu du’an inni hamaan garuu qoricha busee dhagna godhachuudhaan ykn qorichatti facee uummachuudhaan nama baay’ee fixaa jira. Yeroo ammaa kana keessa innumti laafaan iyyuu qoricha tokko tokko kan akka kiloorokuwiniifaa dhagna godhachuu jalqabeera. Kun egaa uummatattis hakiimotattis rakkina guddaa fidee jira. Ayinaan busee inni hamaan qoricha nafa godhachuu caalaa iyyuu sammuu namaatti ol bahuudhaan nama baay’ee ajjeesa, nama hedduu ija jaamsa, nama baay’ee naaffisa, nama baay’ee arraba hidha.
Dhukkubni busee inni laafaa jedhamu kun “pilaasmoodiyem vivaaks” ogguu jedhamu inni hamaan ammoo “pilasmoodiyem falsiiparam” jedhama. Dhukkubni busee kan pilasmoodiyem vivaaksiin dhufu dhukkubsataan sun wal’aansa qorichaa argatus argachuu baatus tiruu keessa dhokachuudhaan ammaa amma namatti ka’a. Akkuma namni tokko rafee waan tokko hojjechuuf ogguu yeroon itti darbu hirribaa baaragee ka’ee dafee dafee hojjetu akkasumas pilasmoodiyem vivaaks tiruu keessa rafaa turee ykn riphaa turee achii ogguu ka’u aluma tokkotti dhiiga namaa weeraruudhaan dhukkuba busee namatti kaasa. Kun ammoo kan ta’uu danda’u ogguu dhagni namaa qaawwu/dadhabu yookaan namatti dhaamotu. Kanaaf namni tokko tokko erguma lafa busaan itti hammaatu keessaa bahanii yookaan daawwaa argatanii iyyuu yeroo baay’ee buseen natti kaate jedhu. Dhukkubni busee inni hamaan(pilasmoodiyem falsiiparam) qorsaan aluma tokkotti fayyuu ni danda’a, garuu yeroo tokko tokko waggaafaa turee namatti ka’uu ni danda’a. Akka isa laafaa tiruu keessa hin ciisu, garuu ogguudhuma qorichi kennamu sorcaan isaa dhiiga keessatti hafee ogguu qaamni namaa dadhabuu fi naannoo ofii jijjiirratan namatti ka’a. Suutuma suuta dhiiga keessatti du’uudhaan yeroo booddee nama irraa bada.
Akkaataa raammoon dhukkuba kana fiduu danda’u kun biimbeef nama keessatti sadarkaa guddinaa tokko irraa gara tokkotti guddachuu danda’u uummata barsiisuun barbaachisaa waan hin taaneef irra dabarra.
Mallattooleen dhukkuba busee maal akka ta’an warra bakka(iddoo) buseen jiru jiranitti himuun hin barbaachisu, garuu biyya buseen hin jirre jiraatanii fi warra baddaa irra jiraataniif of eeggannoof akka gargaarutti ibsuun gaarii dha/misha/dansa.
Mallattooleenis akka kanaan gadii ti:
Dhukkubni ayinaa arfanuu mallattoon waliin qaban hedduu dha. Isaan kunis:
- Dhagna gubaa(laydaa): Dhagna gubaan busaa takka ol ka’a, takka ammoo gadi bu’a. Maaliif laydaan yookaan dhagna gubaan dhukkuba kana keessatti akka jiraatu uummata barsiisuun barbaachisaa miti. Dhagna gubaan utuu wal irraa hin citin kan jiraachuu danda’u yoo dhukkubichi torban tokko yookiin isaa ol nama irra turee dha. Dhagna gubinni ol ka’aan(high temperature)iin raammoolee(jermii) dhukkuba busee fidan warri ijoollee ta’an dafanii guddatanii warra dullooman akka dhaqqabatan gargaara. Kun ammo akkuma dardaroonni namaa nyaata baay’ee nyaachuu barbaadan isaan ijoollee raammoo busee kun dhiiga namaa caccabsanii nyaaachuudhaan miidhaa dhiiga hir’inaa namatti fidu. Kanaaf laydaa yookiin dhagna gubina busee keessa jiru akka ol hin kaane gochuun baay’ee barbaachisaa dha. Laydaan dhukkuba busee keessatti dhufu sadarkaa sadii qaba.
- Sadarkaa qabbanaa – Dhukkubsataan kun dhaamocha dhamocha kan jedhamutu itti dhagahama. Akkasumas ni roqoma. Yeroo sana laydaan isaa baay’ee ol ka’a.
- Sadarka ow’inaa – Qaamni isaa ni cululuqa, dhikkisi onnee isaatii ol ka’a yookiin itti dabala. Ol ka’inni laydaa isaa sa’aatii murtaa’eef akka ol ka’etti rarra’ee hafa.
- Sadarkaa dafqisiisaa – Dhukkubsataan sun dafquu yookiin huurkuu irraan kan ka’e uffannaan isaa dafqaan tortora(akkuma waan bishaan keessa cuubamee ta’a). Sadarkaan dhagna gubaan kun ayinaa busee bala’amaa sana keessatti namoota baay’ee yaraa ta’an keessatti hin argamu. Sadarkaaleen dhagna gubaan kun caalaatti kan argamu ayinaa busee pilaasmoodiyem vivaaksii keessatti.
- Dhiiga hir’ina – Kun kan tahuuf dhukkubni busee dhiiga keenya isa diimaa waan caccabsuuf. Dhiigni hoo akka bishaaniitii akkamitti caccabuu danda’a jechuu ni dandeessu, garuu dhiigni dhangala’aa akka bishaanii haa fakkaatu malee ija keenyaan arguu kan hin dandeenye qilleensa nuti gara dhagna keenyaa keessatti gadi fudhannu baatee dhagna keenya keessatti kan facaasu waan caccabuu danda’u qaba. Kanaaf namni dhukkuba buseetiin hubamee dhiigni hir’inni irra gahe dhiigni qilleensa burebiluu(hemoglobin) baatee dhagna keessa qilleensa tamsaasuuf waan caccabuuf hafuura baafachuu dadhabee hafuurri ciccita. Hubamni yookaan miidhaan akkasii kun caalaatti kan argamu pilaasmoodiyem falsiiparamii keessatti.(ayinaa busee isicha bala’amaa sana keessatti).
- Dhiitoo garaa keessaa han’uuraa ol gara bitaatti jechuun caaphee(splenomegaly) – Kun jalqaba dhukkuba ayinaa busee hundaa keessatti. Dhiitoon isaa hedduu guddaa tahuu ni danda’a.
- Sabbata waaqayyoo ykn seefoo(jaundice) – Dhukkubni sabbata waaqayyoo ykn seefoo jedhamee yaamamu kan qola ijaa isa adii daraaraa keelloo fakkeessu dhukkuba busee keessattis argamuu ni danda’a. Keessumattuu dhukkuba busee isa bala’amaa(pilasmoodiyem) keessatti qolli ijaa kun baay’ee ni keella’a. Sababiin isaa ammo tiruun waan xuqamuufi.
Maaliif ayinaa dhukkuba busee bala’amaan sun kan biroo irraa adda ta’ee ibsuun barbaachisaa dha. Garaa-garumman isaa inni guddaan ayinaan busee bala’amaan kun dandeettii inni dhukkuba hamaa fi wal xaxaa uumuu isaa ti. Duuti dhukkuba buseetiin ta’u harki caalaan/guddaan kan sababamu dhukkuba busee ayinaa kanaan ta’uu dha. Bakka dhukkubni busee jirutti ijoolleen baay’een kan dhukkubsatan ayinaa dhukkuba busaa kanaan.
Dhukkubni ayinaa dhukkuba busee kanaan dhufu keessumaa ijoolleedhaaf namoota baddaadhaa gara gammoojjii dhaqanii dhukkuba kanaan qabaman keessatti hamaa ta’uu irra iyyuu dhukkuba wal xaxaa uuma. Kunis:
- Dhukkuba busee sammuu – Bala’amaa isa ol aanaa dha. Bala’amaan akkasii kun kan dhalatu nama buseen kanaan dura hin qabne keessatti. Mallattoon isaas nama dhukkuba akkasiitiin qabame keessatti utuu ilaaluu dammaqina dhabee abjoochuuf irrumaa jala of wallaaluu. Urgufamuunis ni jiraata. Yoo wal’aanamuudhaa baate baay’ee of wallaalee ni du’a. Yoo lubbuun hafe garuu qaama isaa keessaa tokko tokko akka naaffatu ta’ee fayya. Kanatti qabatee qaama iddoo adda addaatti dhiiguudhaan balaan du’aa dhufuu ni danda’a.
- Hir’ina sukkaaraa dhagna keessaa(hypglycaemia) – Raammooleen yookiin jermiileen dhukkuba busee kana fidan sukkaara jireenya keenyaaf nu gargaaru fixuudhaan hir’ina sukkaaraa nu irraan gahuu ni danda’an, keessumaa ijoollee fi dubartoota ulfa ta’anii utuu hin wal’aanamin hafan keessatti. Dhukkubsattootii qoricha “kuwiinin” yookaan “kuwiinidin” kan jedhamuun wal’aanaman keessattis hir’inni sukkaaraa ni argama.
- Qaama gubina(dhagna gubina)hedduu ol ka’aa – Kun yeroo baay’ee al tokko tokko ayinaa busee bala’amaa keessatti argama. Kunis ammoo sababa dhiigni hedduun hidda dhiigaa keessatti caccabaniifi.
Dhukkuba busee dubartii ulfa keessatti:
Ayinaan dhukkuba busee hundumtuu dubartii ulfaa irraa ulfa baasuu ni danda’u. Dubartiin ulfaa tokko yoo dhukkuba buseetiin qabamte keessumaa busee isa bala’amaa sanaan qabamnaan ulfi irraa bahuu irra iyyuu dhiigni hir’inni ishee hubuu ni danda’a.
Dubartiin ulfi dhukkuba buseen qabamte keessumaa(pilasmoodiyem falsiiparamiin) qabamte mucaa ulfinni isaa xiqqoo kan ta’e deessi, keessumaa dahumsi ishee isa duraa yoo tahe. Ijoolleen akkasitti dhalatan erga dhalataniis dhukkuba adda addaatiin hubamanii du’uu ni danda’u. Ijoolleen jermii dhukkuba kanaa utuu gadameessa yookiin garaa haadhaa keessa jiranii argatanii dhalatan kun yoo wal’aansa fayyaa argachuu baatan ni quucaru(hin guddatan), laydaa qabaatu, hir’ina dhiigaa godhatus.
Dhukkuba busaa keessatti madaqina qaama namaa
(immunity in malaria):
Namoota gammoojjii fi namoota baddaa jiraatan gidduutti jabinni dhukkuba busee maal akka fakkaatuu fi namootni baddaa irraa gara gammoojjii dhaqan of eeggannoo maalii gochuu akka qaban baruuf dhukkuba kana keessatti madaqinni qaamaa maal akka ta’e uummatatti ibsuun hedduu barbaachisaa dha.
Yoo mucaan tokko ammaa amma dhukkuba busee kanaan keessumaa ayinaa bala’amaa sanaan qabame – Yeroo yeroodhaan qaamni isaa kun dhukkuba kana of irraa dhowwuuf kan dhukkuba kana dura dhaabbatu uummata. Akkuma biyyi tokko biyya isaa weerara diina isaa irraa eegachuuf humna lolu jabeeffatu qaamni mucaa sanaas deddeebii dhukkuba kanaa irraan kan ka’ee humna dhukkuba kana lolu uummata. Kanaaf mucichi kun dhukkuba kana irraa baraaramee yoo waggaa shan yookiin waggaa ja’a gahe qaamni isaa dhukkuba kanatti madaqee kanaan booddee buseen isa qabu baay’ee laafaa ta’a. Akkasitti namootni gammoojjii buseen keessa jirtutti dhalatanii guddatan dhukkubni busaa salphaa ta’aaf.
Nama baddaadhaa gara gammoojjiitti bu’ee dhukkuba busaan qabame garuu waan ittisa qaama isaa keessatti hin uummanneef busaan hedduu itti hammaata. Yoo gammoojjii bakka dhukkubni busaa jiru dhaqeen ture jedhee himate malee mallattoon isaa mallattoo dhukkuboota biroo wajjin waan wal fakkaataniif ogeeyyotni fayyaas ta’an namni biroos dafanii dhukkubni isaa busee ta’uu isaa baruu hin danda’an. Dhukkubsataan kun du’uu ni danda’a. Kanaaf namni tokko biyya baddaadhaa yookaan biyya busaan hin jirree biyya busaa qabu tokko utuu hin dhaqin hamma danda’ametti akka biimbeen isa hin ciniinne qophii gochuu qaba yookaan qoricha ittisaa fudhachuu qaba. Qorichi ittisaa kunis kiloorookuwin kan jedhamuu dha. Utuu bakka buseen jirtutti hin deemin oggaa torban tokko hafu lama fudhachuu. Hamma biyya buseen jirtu jiraatanittis erga achii deebi’aniis torban ja’aaf torban torbanitti lama lama fudhachuun barbaachisaa dha. Qoricha ittisa busaa kanas fudhatanii yoo kan dhukkuba busaa fakkaatu tokko dhukkubni nama qabe anoo qoricha ittisaa fudhadheeraatii kun busaa miti jedhanii waa’ee busaa hirraanfachuu hin barbaachisu. Busaa ta’uu waan danda’uuf wal’aansa yookiin tajaajila fayyaa busaaf ta’u fudhachuun hedduu barbaachisaa dha.
Alii alii/takka takka turee turee baay’inni biimbee naannoo tokko tokko jiru baay’ee waggaa dheeraadhaaf xiqqaatee namni busaan dhukkubsatu xiqqoo ta’a. Akkuma carraa lakkoobsi biimbee baay’ee dabaluudhaan namootni hedduun dhukkubsatu. Ittisni isaan uummatanii qaama keessaa qaban waan hir’atee yookiin badee tureef ijoolleenis namni guddaas waluma qixxee dhukkuba kanaan baay’ee miidhamu, du’us. Kanaan bakkuma dhukkubni busee beekamaa ta’etti buseen al tokkotti nama baay’ee ciibsa(malaria epidemic) yeroo baay’eedhaaf haajisa godha, nama baay’ees ajjeesa. Namootni danuun yeroo dheeraadhaaf waan dhukkubsataniif hojiin hin hojjetamin hafa. Hiyyummaaf deegnis dhufa jechuu dha.
Tajaajjilli fayyaa yookiin wal’aansi nama dhukkuba busaan qabamee akkuma beekamu qoricha busaatiini, garuu namootni bakka busaan jiru keessa jiraatan mana wal’aansaa irraa fagoo dha.
Bakka manni wal’aansa fayyaa jiru dhaquudhaaf humna isaa namni hin qabne hedduu dha. Kanaaf mana wal’aansa fayyaa dafaa dhaqaa jedhanii himuunis namatti ulfaata, garuu kan dhaquu danda’an dafanii nama dhukkubsate kana keesumaa ijoollee akka geessan gorsa kennuun dirqii dha.
Akkuma kanaan dura jedhame sana laydaan yookiin dhagna gubaan ijoollee jermii busaa fidan akka guddatan waan gargaaruuf dhagna gubaa busaan fidu kana gadi hir’isuuf erbee yookiin wayyaa/kafana/huccuu bishaan qabbanaawaa keessa cuuphanii qaama nama dhukkubsatee sanatti ammaa amma huwwisuun hedduu barbaachisaa dha.
Uummata rakkataa jiruun kana nyaadhaa jechuun yoo namtti ulfaate iyyuu kan qabu nama dhukkubsate sana akka gaariitti/dansaatti nyaachisuun baheessa.
Buseen dhagna/qaama keessaa sukkaara waan fiixxuuf sukkaarri ammoo nama jiraachisuuf keesumaa sammuudhaaf baay’ee barbaachisaa waan ta’eef nama busaan dhukkubsateef sukkaara kennuun hedduu barbaachisaa dha, keesumaa ijoolleedhaaf.
Nama busaan dhukkubsatee qoricha kuwiinin kan jedhamu fudhataa jiruufis sukkaara kennuun yookiin nyaata sukkaara qabu kennuun barbaachisaa dha. Kun sababni isaa qorichi kuwiinin jedhamu kun hormonii dhalootaan madaalli baay’ina sukkaaraa dhagna keenya keessaa akka eegamu godhu baay’atee akka inni uumamu gochuudhaan inni ammoo sukkaarri dhagna keessa jiru akka xiqqaatu waan godhuufi; keesumaa busee ayinaa pilaasmoodiyem falsiiparam keessatti.
Ittisa Busee(prevention):
Dhukkuba busaa of irraa ittisuuf kana kana godhaa jechuun baay’ee nama dhiba. Yeroo jaarmayaan fayyaa addunyaa (WHO) iyyuu waan busaa kana itti rakkataa jiru kana. Haa tahu malee hamma danda’ametti kan kanaan gadi jiru kana hojii irra oolchuu yaaluun gaarii ta’a.
- Lafa dhukkuba busaa kana to’annoo jala oolchuuf yaalamutti hojii isaa irratti garaa guutuun qooda fudhachuu.
- Hamma danda’ametti Gannaa fi Birraan yeroo buseen hammaatu waan ta’eef naannoo mana jireenyaa fi godoo qulqulleessuu. Kana jechuun tuufoo, daggala, aramaa fi kana kan fafakkaatan ciranii naannoo ofii qulqulleessuu.
- Corroqii fi qiraacotii ykn. caccabaan miha manaa gataman, boolli waan adda addaaf qotaman bishaan bokkaa kuusu. Kun ammoo lafa biimbeen itti horan waan ta’eef akka bishaanni hin kuufamneef duuchuu. Bakka uummatni bishaan kuusaatti yookiin harootti dhimma bahan ammoo naannoo kuusaa bishaanii sana qulqulleessuun barbaachisaa dha.
- Biimbeen halkan waan nama ciniintuuf hamma danda’ametti akka isheen nama hin ciniinneef qaama hundaatti huccuu huwwisuu.
- Nama buseen qabe hamma danda’ametti mana wal’aansa fayyaa geessuu, keesumaa ijoollee fi dubartoota ulfaa ta’an
Waan busaa keessatti akka aadaatti itti dhimma bahan, garuu hin fayyadne.
- Dhukkuba busaan qaba, buseen natti kaate yookiin kuukkii busaan qaba jedhanii araqee dhuguun homaa dhukkuba sanaaf nama hin gargaaru.
- Dhukkuba busaa fayyisa jedhanii sibiila ibiddatti diimessanii qaama nama dhukkubsatee guggubuun nama gubatu sana yoo dhukkuba biraa itti dabale malee busaaf waan gargaaru hin qabu.
- Yoo qorichi aadaa tokko tokko gargaaruu ni mala jenne iyyuu hammam akka gargaaruu danda’u waan hin beekneef nama dhukkubsatu kana miidhuu ni danda’a.
Biimbee ni ajjeesa jedhamee galgala galgala mana aaraan ukkaamsuun yeroodhaaf biimbee nama irraa dhowwuu mala. Garuu, yeroo aarichi badu biimbeen waan manuma keessa jirtuuf mana aaraan ukkaamsuun hedduu nama hin gargaaru. Aarri ujummoo qilleensa gara somba keenyaatti fudhannuun hubuudhaan dhukkuba qufaa, keesumaa ijoolleetti fidee miidhaa fayyaa biraa nama irraan gaha.
Bulchiinsi biyyaa fi dinagdeen biyyaa, dinagdeen biyyaa fi fayyaan uummataa, fayyaan uummataa fi bulchiinsi biyyaa walitti hidhatanii amartii yookiin geengoo yookiin fuuncaa tolchu. Bulchiinsi biyyaa gadhee taanaan dinagdeenis fayyummaan uummataas gadhee dha. Dinagdee guddifatanii fayyaa argachuuf bulchiinsa baheessa tolfachuun waan wal nama gaafachiisu miti. Fayyaa ta’uuf beekumsa fayyaa fi dhukkubaa argachuun ittisa dhukkuba irraa godhachuuf nama gargaara.
Kanaaf barumsa fayyaa kana hojii irra oolchaa fayyaa argachuu. Fayyummaa argatanii hojjechuu. Hojjetanii qabeenya argachuu. Qabeenyaan waan hundaa hojjeta, jireenya ilmoo namaas ol kaasa. Kan waa’ee dhukkubaa fi fayyummaa barsiisanii fi ummatatti horan ammoo ogeeyyii fayyaa ti. Ogeeyyiin fayyaa oromoo ummata oromoof kan hojjechuun dirqama oromummaatu irra jira.


text:
Volcano
Volcanon banamu yokan tarsa fulla lafa irra yokan crust irratti ta'u yoo ta'u, kuni immo cabbin baqqe kan ho'a qabu, darra fi gasiin akka jalla lafa baqatte ba'u eyyama. Geggefami Volcano kuni yoo ba'itti cabbi qabatte, yerro ta'en bodda kuni immo "form" (yokan fakki) akka garra yokan waan akka garra fakkattu umma.
Volcanon yerro guddo kan argaman bakka tectonic plateiin gargari itti ba'an yokan walitti dhufaan kessatti. Mid-oceanic ridgeiin akkuma Mid-Atlantic ridge fakkena gossa volcano kan yoo "tecnotic plate"iin gargara ba'an (divergent tectonic plate)iin kan umamu qaba. Pacific Ring of Fire immo fakkena gossa volcano walitti dhufu "tectonic plate" (convergent tecnotic plate)iin umamu qaba. Yoo kaneen oliitiin walitti ilallani Volcanon yerro bayye yoo "tectonic plate"iin wal-birra darban hin umamu. Kan malee volcanon kan itti umamu danda'u yerro crustiin lafa gargara ba'u (stretch) ta'u fi akkasumas yerro crustiin qallatu (kan "non-hotspot intraplate volcanism" jedhamu) kunis kan ta'u African Rift Valley, Rhine Graben kan Eifel volcano qabu kan Europe kessatti argamu, Wells Gray-Clearwater Volcanic Field fi Rio Grande Rift North Americat argamu dha.
Akkasumas Volcanon "mantle plume" (kan hotspots jedhamaniin) umamu danda'a, hotspotsiin immo kutta lafa danga plate irra faggatan jiran kan akka Hawaiian Islandsiit jalqabu danda'a. Kan nama gamachisu immo, hotspotiin bakka birra solar system kessatti kessattu planet fi batti cabbi dhakaa qaban kessatti ni argama.


text:
(Frankfurt, Germany, Ebla 12, 2014) Guyyaa kabajamaa kanarratti Keessummootni adda adda kan afeeramanii yemmu ta’u, saganticha akka Aadaa Oromoootti eebbaa Manguddoota Oromoon jalqabame. Itti aansuudhaan, kabajaa guyyaa gootota oromoo ilaalchise Jaal Harun Kalil Bati barumsa fi ibsa bal’aa miseensootaf kennani jiru.
Jaal Haruun, muxaannoo qabsoo hidhannoo kessa argatani caqasudhaan barumsa kennan kessa, ummaani oromoo maliif guyyaa kana akka kabaju, wareegama goototni Oromoo gochaa turan, gootota Oromoo maqaa dhahun ibsaa bal’aa laatani jiru. Akkasumas goototni Oromoo saba saaniif wareegama kan kafaliini fi bu’aawwaan heedduu kan galmeesisan ta’u isa mirkanessan. Dhaalootni har’aan immoo bu’aawwan argaman tiksudhaan Qabsoon gara fulduratti akka tarkanfachisu qabu fi gummaa isanni kafaluuf nutii ilmaan Oromoo harka walqabanee tokkumman qabsa’u akka qabnu dhamsa dabarsani jiru.
Itti ansudhaan miseensoota keessa Jaal Robera Bultee fi Addee Nagase Adunya wa’ee guyyaa gootota ilaalchise walaloo moraa hirmaatoota cimsuu dhiyeessani jiru.
Seena Gootummaa qabsoo hadhawaa fi Waregama guddaan galmaa’ee kuni, waggaa waggaan yaadachu ala, qabsoo bilisummaa jalqabame fixaan baasu fi ummata Oromoo waanjoo gabrumma Motummaa abbaa irre Wayyaane jala baasuf ilmaan Oromoo maraa tokkummaan akka dhabaatan marii misensoota walin geggeeffamettin wali galame jira.
Maayyiirrattis miseensootni Tokkumma Baraattoota Oromoo Biyyaa Jarmani damee Hessen ibsaa ejjeennoo armaan gadiin kabajaa ayyaannicha xumurre jirra.
- Oromoo biyyaa irra baqate biyya Kenya kessa hirkachaa jiru, hidhma fi gara motummaa TPLF dabarsani kan kennama jira ta’u isa baayyee nu gaddisise jira. Kanaaf tarkaanfii kuni waligaltee Biyyolessa adduya kan Mirga dhala nama fi Mirga baqattoota kan Fallessu waan ta’eef, gocha kana cimsine balaaleffanna akkasumas Motummaa biyyaa Kenya deemsa kana hatattaman akka sirressu waamicha kenya dabarsiina.
- Motumma abba irree TPLF-woyyaanettin, mirga dhabinsa, hidhaa fi ajjeechaa saba Oromoo irraa raawatama jiru akka dhabaatu cimsine gaafana, gocha badiisa kana karaa kaminiyyu falmuuf qophii ta’ukenya ni mirkanessina.
- Ummaanii Oromoo bakka itti dhaalate Oromiyyaa lafaa bal’aa fi laliistu ishee irratti mirga jirenya fi lafaa isaa misoomsu osoo qabu, sababa Saamicha lafaa ykn “ Land grab” dhaan biyya abba isaani irra humnan buqqisudhaan gara biyyaa ormaatti akkan baqaattani dirqama jiru. Motummaa woyyaanne mirga ummaata oromoo cabsun lafaa Oromoo sammuu fi gurgurruun umrii isaa itti dheeressu kana akka dhabu cimsine ni hubachifna.
- Mootummaan TPLF aangoo humnaan qabate turfachuuf tooftaa gosoota walitti bussuu kuni beekama dha. Haluma kanaan wal dhabbii gosoota Oromoo lamaan, Gujii fi Booranaa gidduu ummee kun tooftaa dullowma angoo irraa turuf akka ta’e Oromonnis hubatani waldhabu irra akka of qusatan fi tokkummaan akka dhaabatan waamicha kenya ni dabasina.
- Ilmaan Nafxanyoota, marsaale hawaasa adda addaa irraatti duli ilmaa fi Afaan Oromoo irraati banan ni balaleffana.
- Maqaa misoomaattin motumooni Dimokratawaa gargaarsa motumma woyyaannetti laacha jiran. garuu gargaarsi horii kuni kallattiin itti faayadamu dhisee haala siyaasa abba irrummaa motummaa TPLF itti cimsutti faayadama jirachu isaa hubachu dhaan gargaarsa godhama jiru akka dhabatu dhamsa dabarsina.
- Gara Jaarmayole siyaasa Oromoo immo, garaagarummaa xixiiqoo isin giddu jiru dhipphisuudhaan Qabsoo Bilisummaa Oromoof tokkummaan akka diina dura dhaabatani waamicha kabajaa dhiyyeesina.
Injifannoo Ummata Oromoof
Oromiyaan kan Oromooti
TBOJ Dame Hessen-TBOH
Ebla 12, 2014
Frankfurt am Main
http://tboj.de/


text:
Saturday, 22 November 2014
Odeessa Qeerroo Yuuniversitii Saayinsii fi Teknoloojii Adaamaa
Sadaasa 18, 2014 irraa kaasee mooraa yuuniversitii saayinsii fi teknolooji Adaamaa keessatti mariin dhimma bulchiinsa, dhimma amantaa fi mirgi amantaa eegamuu dhabuu irratti dubbatamaa ture, kana irrattis gaaffiin adda addaa ka’uu isaa fi bulchiinsi mana universitichaas deebii itti fakkaate kunnuun insame.
Mariin kun kan hammate miseesmota mana amntii kiristaanaa Orthodoksii lakkoofsaan 700 ta;anii fi Musiliimota gara 1500 ta’anii wajjin ture. Marii kana irratti kan hubatame dhimma amantii isaanii fi bulchiinsa universitichaan kan walqabate yeroo ta’u bulchaan mooraa yuuniversitii Saayinsii fi Teknoloojii Adaamaadhaa hordoftoota amantaa Musiliimaan mooraa keessatti akka hin saganne beeksisa baasuudhaan dhorkee jira. mooraa kana keessatti eenyuyyuu akka hin sagannee fi shariyaa godhachuun akka hin danda’amne dubbachuu isaa fi warreen amantaa Orthodoksii gaggeessan ammoo huccuu adii haphii of irra buusanii mooraa keessa adeemoon dhorkaadha jechuun akeekkachiiseera. Kanaafuu mooraa kanaa alatti namni kamuu dhimma amantii isaa alatti akka barbaadetti gaggeeffachuu ni danda’a garuu seerri mooraa kun baaseef bitamuun dirqiidha jedheera.
Dhimmootuma kana irratti Sadaasa 18 irraa eegalee hanga Sadaasa 20, 2014tti barattoota kanaan kan gaggeeffamaa ture yeroo ta’u gaaffiiwwan hedduun barattoota irraa ka’ee deebii quufsaa hin argatin hafee gara mirga ofii kabachiisuutti tarkaanfachaa deemuun ibsamee jiraa. Mirgi amantii nuuf haa eegamu jechuudhaan gaaffii isaan kaasaniif osoo deebii hin laatin guyyaa biraatti beellamni biraan akka kennamu ta’eera.
Kun osoo kanaan jiruu barattootni 4, dhiira lamaa fi durba lama sagadaaf/salaataaf sirnuma salaataa amantii isaanii kabajuun akka masjiida seenaniin halkan keessaa sa’a 10:00tti poolisootaan qabamnii waajjira poolisa magaalaa Admaa eega bulfamanii booda barattoonni kun sochii amantii isaanii kana mooraa keessatti gaggeessffachuu akka dhaaban gorsaa akka kennaniif garuu akeekkachiifamuun booda ganama isaa gadi lakkifamaniiru. Osoo mariin kun hin dhumin wanni kun raawwachuun isaa ammoo mootummaan amantii uummataaf kabaja akka hin qabe kan mirkaneessu yeroo ta’u, maaliif akka isaan hidhaman, amantaadhaan yakkamuun maaliif dhufee irratti gaaffi cimsanii kan gaafachaa turan yoo tahu, kanumaan wal qabsiisee deebiin bulchiinsa mooraa kanaa irraa barattoota kanaaf kenname gahaa kan hin taanee fi yeroo biraatti darbee rarraee kan hafeedha.
Sadaasa 19 guyyaa guutuu presedaanti moorichaan mariin adeemsifamaa kan turee yeroo ta’u, dimshaashumatti akka mooraa yuuniversitii saayinsii fi teknoloojii adaamaatti mirgi amantaa bade kan jiru, mooraa keessatti akka hin hojjenne, dhuunfattis mirgi amantii mulqamee kan jiru tahuu kan hubatameedha.
Gaaffiwwan barattootanka’an keessaa:
1. Gaaffii yeroo darbe leenjii kennamaa ture irratti kaasneef deebiin hin kennamne, irratti walii hin galin hafne, mirgi amantii akka eegamu yeroo sanas kaasnee jirra, akka biyyattiitti kun maaliif hin eegamu, gaaffiin keenyas maaliif hin deebi’uu?
2. Barattooti mooraa kana dhimma tokko malee ilaalcha amantaanis tahe dhimma eemyummaatiin qabamanii bakka buuteen isaanii dhabameef itti gaafatamummaa jalaa hin baatani,
3. Mooraa yuuniversitii kan biroo keessatti seerrii fi heerri hin hojjenne akkamiin mooraa yuuniversitii saayinsii fi teknoloojii Adaamaa keessatti hojjetaa?
4. Nuti barattootni yuuniversitiin mana keenyaadha, kan itti gallee jiraannu, nuti hordoftootni amantaa Ordoksii maaliif akka amantaan keenya nu abboomutti hin deddeebinum, maaliif nu dhorkitu? Maaliif mirgi amantaa keenyaa nuuf hin eegamuu?
5. Secularism amantii hin taane nu gochuudhamoo ykns biyya Awurooppattis hin uumamne amantii Musiilmaa?(Gaaffi amantii hordoftoota amantaa musiliimaa irraa ka’e) kan jedhu yeroo ta’u;
Deebii Bulchitoota Irraa Kenname ammoo:
1. Seerrii fi heerri bu’uurri isaa seera mootummaa fi ministeera barnootaa irraa kan maddeedha.
2. Yuuniversitiileen kan biroon secularism kan kabajan bara darbe keessa 2006 dha. Yuuniversitiin saayinsii fi teknolooji Adaamaa ammoo moorawwan kana irraa adda tahuu hin qabu. Kanaaf nutis sadaasa 18 irraa kaasnee gara raawwiitti galleerra.
3. Jaallattanis jibbitanis seeraa fi heera kabajjanii akka barataa tokkootti seeraaf bitamtanii darbuun dirqama ta’uun ibsame.
Kanumaan kan wal qabate deebiin bulchaa mooraa yuuniversitii Adaamaa irraa kenname gaaffii barattootaa waliin faallaa kan tahe, kan deebii haqaa gaafii isaanii waliin wal qabate waan hin taaneef barattootni marii kana irratti Sadaasa 20/2014 gungummii fi iyyaan marii taasifamaa ture dhaamsaa fi dirqama isaanii fudhachuu diduudhaan jeequmsaan kan xumuraniidha. Dhimma amantaan wal qabsiisee mirgi amantaan mooraa kana keessatti molqamuun isaa fincila kaasuutti waan geessaa jiruudh. Dirqamaan seera keenya jalatti bitamtu kan jedhus barattoota walii galatti waan mufachiiseef barumsa dhaabuudhaan hanga gaaffii keenyaa fI mirgi abbaa biyyummaa duraan seeraan gaafachaa turre deebii argatutti barumsas hin hirmaannu jedhanii barattootni mooraa keesatti marii gaggeessaa akka jiran gabaasni Qeerroo Bilisiummaa mooraa Saayinsii fi Teknoloojii Adaamaa irraa nu gahe addeessa.
Injifannoon Uummata Oromoof!
Gadaan Gadaa Bilisummaati!
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Abdii Boruutiin*
Akka yaada fi ilaalcha kiyyaatti, tokkummaa diduun humna diiguu dha; tumsa diduun ammoo humna laaffisuu dha. Yoon akkana jedhu maal jechuu kooti? Gabaabumatti, yoo tokkummaa hin qabaanne, humna horachuu hin dandeenyu; kan duraan qabnu illee gara gara faca’ee badaa deema. Yoo tumsa hin qabaanne, humna cimaa diina injifachuu danda’u uumuu ykn horachuu hin dandeenyu; diinnis nurratti cimaa deemee, umrii bittaa gabrummaa dheereffata jechuu dha. Egaa, tokkummaa fi tumsi, tokko kan biraatiif bu’ura ta’ee, akka damee muka tokkoo babal’achaa akka deemu hubadhaa! Tokkummaan yoo jiraate, innis guddatee tumsa ta’a; tumsis babal’achaa deemee, tumsa guddaa hunda hammataa tokko dhalcha ykn fida. Yoo tokkummaan hin jiraane ykn hin uumamne, tumsi uumamuu hin danda’u; tumsa biraa hunda hammataa fiduun sirumaa waan hin danda’amne ta’a jechuu dha.
Waayee ijaarsa tumsa hunda hammataa (All-Inclusive Alliance) ilaalchisee amma illee marii oo’aan deemaa jira. Amma illee namoota gara garaa irraa yaadni adda addaa dhiyaachaa jira. Akkan yaadolee (comments) gara garaa irraa hubadhetti, yaadni namoota irraa dhiyaate waan bifa sadi qabu natti fakkaata; akka waan tokko tokko ibsuu dhaaf natti tolu garee saditti hiree ilaaluun yaala.
Garee tokkoffaa: Isaan kun namoota tumsa hunda hammataa hin barbaadne yoo ta’an, sababni isaan dhiyeessan, kanaan duras tumsi gara garaa yaalamee, garuu qabsoo bilisummaa Oromootiif (QBOtiif) bu’aa tokko illee otuu hin fidin waan hafeef, ammas tumsa biraa ijaaruun waan Oromoo dhaaf bu’aa fidu miti jedhanii warra ijaarsa tumsa akkanaatiin mormanii dha.
Garee lammaffaa: Isaan kun ammoo tumsa hunda hammataa ijaaruun barbaachisaa dha, garuu dura tokkummaan ykn tumsi mooraa QBO keessatti ijaaramuu qaba warra jedhanii dha ykn yaada jedhu dha. Ani illee yaadni kiyya garee kana keessa gala. Maaliifa akka ta’e barruu kiyya kan kana duraa keessatti ibsuu yaaleen ture; ammas irra deebi’ee kanaa gaditti waan tokko tokko kaasuu ykn ibsuun yaala.
Garee sadaffaa: Namonni tokko tokko ammoo dafanii Wayyaanee kuffisuu dhaaf tumsa hunda hammataa ijaaruun amma barbaachisaa waan ta’eef, kanaaf yeroon kennamuu hin qabu; hamma tokkummaan ykn tumsi mooraa QBO keessatti ijaaramutti yeroo dheeraa fudhachuu yookaanis ammoo sirumaayuu otuu hin milkoofne illee hafuu waan danda’uuf, kana eeguun yeroo fixuu dha warra jedhanii yaadan fakkaatu.
Haala yeroo ammaa mooraa QBO keessatti mul’atu yoo ilaalle fi hubanne, dhugaa dubbachuu dhaaf waa hunda gaafii keessa galchaa jira; abdii illee waan hir’isaa deeme fakkaata. Araarri fi tokkummaan qabsaa’ota fi jaarmayootaa keessumaayuu yaaliin deebisanii tokkoomsuu Adda Bilisummaa Oromoo (ABO) waan milkaawu fi xumuramu hin fakkaatu. Otuu waayeen kun hawwii fi abdii guddaa dhaan eegamaa jiruu, jidduu dhaan wanti gaddisiisaan tokko tokko dhaga’ama. Kan kanarraa ka’e tokkummaa fi tumsa mooraa QBO gaafii keessa galche ykn galcha. Taa’anii wal ilaaluurra ykn waliin mormaa yeroo fixuurra xinnaatu illee waan tokko godhuu wayya yaada jedhutti nama geessa. Kanaaf, namoonni tokko tokko (warri garee sadaffaa keessa galuu danda’an) waan tokkummaa ykn tumsa Oromoo irraa abdii murataniif, teenyee hamma kun ijaaramutti hin eegnu, tumsa alaa barbaaduu wayya jedhanii yaadan natti fakkaatu.
Tumsa cimaa hunda hammataa ijaaruun barbaachisaa kan ta’u diina cimaa waliin qaban Wayyaanee faashistii kana dafanii kuffisuufi. Kun akka yaadaatti dhugaa dha; humna cimaa diina injifatu uumuu dhaaf tumsi akkanaa barbaachisaa akka ta’u mamiin ykn shakkiin hin jiru; kanatti hunduu waan amanuu qaban natti fakkaata. Haa ta’u malee, gaafiileen asirratti ka’an ykn ka’uu qaban: Tumsi akkanaa kun yoo akkamitti ijaarame bu’aa fiduu danda’a? Oromoo ykn QBO ti moo ormatu bu’aa caalaa irraa argata? Yoo diinni cimaan kun kufe booda hoo rakkoon QBOrratti fidu jiraa ykn jiraachuu malaa? fi kan kana fakkaatanii dha. Kanaaf, waa hunda gadi fageenyaan xinxaluu fi ittiyaaduu, akkasumas ittiqophaa’uu barbaachisa. Kan dabre irraa muuxannoo argachuu fi irraa barachuu kan barbaachisus yeroon isaa amma. Kan dabre irraa yoo hin baratamne ammoo, deebi’anii rakkoo’uma wal fakkaatu keessa akka seenan ykn galan nama godha jechuu dha.
Rakkoo dubbachuun karaa tokko; furmaata rakkoo barbaaduun ammoo karaa biraa ti. Amma garuu rakkoo kaasanii ykn dubbatanii dhiisuu qofaa otuu hin taane, hamma danda’ame, karaa danda’ameen furmaata rakkoo barbaaduun dirqama ta’a. Yaadni fi malli gara garaa maddani illee, furmaanni xumuraa waliin argamuu qaba. Furmaanni akkanaas kan argamuu danda’u yoo waliin haasa’an fi waliin mari’atan malee, taa’anii wal ilaaluu ykn waliin mormuu qofaa dhaanii miti. Taa’anii wal ilaaluu fi waliin mormuun umrii bittaa diinaa dheeressa malee uummata Oromootiif ykn qabsoo bilisummaa isaatiif bu’aa tokko illee hin fidu; kanuma arginee dabarre fi amma illee argaa jirruu dha. Oromoon humna cimaa uumuu otuu danda’uu humna qabu sanaa laaffisaa deemuun qaanii guddaa dha. Tokkummaa ykn tumsa ofii abdachiisaa ijaaruu otuu danda’uu tumsa alaa barbaaduunuu kan nama dinquu dha yoon jedhe waanan dubbii oo’ise natti hin fakkaatu. Wayyaaneen saba bicuurraa dhufte, garuu duraan mooraa ofii keessatti humna ofii waan cimsiteef kunoo har’a sadarkaa kanarra geesse.
Obboo Fayyis Oromia mata duree “Tumsi hunda hammataan yaadame kun adda ta’uu danda’aa? (Afaan keenyattan hiike) The suggested All-Inclusive Alliance: Can it be different and make a difference?” jedhuun barruu dhiyeese: http://gadaa.com/oduu/?p=5138. Gaafiin inni kaase kun gaafii gaarii, gaafii barbaachisaa, kan Oromoon hunduu of gaafachuu qabu, kan xinxaala bal’aa barbaadu fi ittiyaaduu fi itti qophaa’uus barbaachisuu dha. Dhugaa dha, tumsoota hamma har’aatti yeroo fi haala adda addaa keessatti ijaaraman irraa maaltu adda isa godhuu danda’a? Akkamitti adda ta’uu danda’a jennees of gaafachuun barbaachisaa dha. Barbaachisa tumsa akkanaa qofaa otuu hin taane, akkamitti akka ijaaramu irratti illee gadi fageenyaan ittiyaaduun murteessaa dha. Yoo qophii gaariin godhame malee, diinuma waliin qaban faashistii kana dafanii kuffisuu dhaaf jedhanii muddamaan waan biraa keessa galuun akka hin uumamne sirriitti itti yaaduu nama barbaachisa jechuu kooti. Kanaaf, barruu kiyya kan kana duraa keessatti sadarkaa sadarkaa dhaan hojjechuu qabna jedhe. Sadarkaalee kana keessatti ammoo waa hundatu xinxaalamuu danda’a; ciminni fi laafinni ni hubatama; akka humni guddachaa fi cimaa deemu taasisa; walirratti duuluun hafee irree tokkoon akka diinarratti duulamu godha.
Wanti tokko kan hubatamuu qabu, ijaarsa tumsa hunda hammataa tokko keessatti humni miseensota (jaarmayoota) tumsa kanaa yoo waliin hin qixxoofne ykn walitti hin dhiyaanne fi humni miseensa (jaarmayaa) tokkoo kan biroo kan caalu ta’e, miseensa ykn miseensota, kan humna laafaa qabani irratti dhiibbaa godhuu waan danda’uuf, boodarra kaayyoo isaanii irratti illee rakkoo fiduu danda’a. Kanaaf ammoo Wayyaanee’umtuu fakkeenya ta’uu dandeessi. Humna ofii cimaa waan qabaatteef ykn horatteef tumsa ijaarte keessatti kan biroo irratti dhiibbaa gootee, kanattis fayyadamtee, waa hundaa harkatti galfattee, kunoo akka barbaadde fi waan barbaadde godhaa jirti. Akka rakkoon akkanaa ykn walfakkaataan hin dhalanne ykn hin uumamne, dura itti qophaa’uun barbaachisaa ta’a. Qophiin duraa kun ammoo mooraa ofii keessatti nagaa fi araara buusanii, humna ofii cimsuu dha. Humni ofii kunis rakkoon tokko illee yoo uumame, kan kanaan mormuu fi injifachuu danda’u ta’uu qaba; kan uummanni itti amanuu fi abdatu, kan uummata of duuba hiriirsu ta’uu qaba. Humni akkanaa ammoo, ammas kanuman jechaa ture sanan irra deebi’aa, tokkummaa ykn tumsa mooraa QBO keessatti ijaaramu irraa dhufa; kanarraa abdii murachuun nurra hin jiru. Tumsa hunda hammataa ijaaruu dhaaf kun haalduree ta’uu qaba jedheen amana; hundee gaarii ijaaruuf malee tumsa hunda hammataa diduufis miti.
Kanaaf, wanti hunduu sadarkaa sadarkaa dhaan hojjetamuu fi tumsa hunda hammataa dura tokkummaan ykn tumsi humnoota bilisummaa Oromoo ijaaramuu qaba. Carraan tokko yoo argame, ammas akka nu hin dabarre ciminaan irratti hojjechuu fi waa hunaafuu of qopheessuun murteessaa dha. Haalli uummanni keenya fi qabsoon bilisummaa isaa keessa jiran yeroo dhaa yerootti ulfaachaa waan dhufeef; diinni keenya ammoo yeroo dhaa yerootti cimaa waan deemuuf, kaayyoo ganamaa, kaayyoo galgalaa jechaatuma waliin mormuu fi wal dadhabsiisuun, tokkummaa ijaaruu dadhabuun uummata keenyaaf bu’aa hin fidne, fiduus hin danda’au. Akka uummanni keenya gabrummaa yoomiyyuu caalaa hamaa ta’e kana jalaa/keessaa ba’u, akka haalli QBO tolfamu, akka humni keenya jabaatu fi cimu, xinnaatu illee waan bu’aa tokko fidu irratti waliin hojjechuu dha malee, akkuma dur faashinii’uma dura sana irra deddeebi’uun, sirbuma dur sirbuun diinaaf karaa tolcha malee Oromoon bu’aa irraa hin argatu. Kan dabre irraa barachuu qabna; kanarraa muuxannoo argachuu fi irraa barachuu danda’uun ammoo beekumsa guddaa fi/ykn gabnummaa dha.
Dhumarratti, marsaa (website) www.voiceoforomia.com irratti suuraa torbanii (picture of the week) jedhu jalatti dhaamasi Odaa Oromoo yeroo hunda sammuu Oromoo keessatti mul’achuu qaba; DO NOT BE THE GENERATION THAT LETS OROMO DOWN, COME TOGETHER!! Dhaamsi fi yaamichi kana caalu hin jiru. Kan yaamicha kana dide, kan waayee kana dagate seenaan isa gaafata. Dhaloota seenaa balleesu otuu hin taane, dhaloota seenaa boonsaa hojjetee dabru ta’uu qabna. Waliin haa haasofnu, waliin haa mari’annu, waliigaltee haa uumnu, tokkummaa haa ijaarru, tumsa waliif haa taanu. Walirratti duuluu dhiifnee, irree tokkoon diinarratti haa duullu. Uummanni Oromoo ijoollee isaatiin boonuu qaba malee, ittiin qaana’uu hin qabu. Nuyis bu’aa ykn dhimma dhuunfaatiif jennee waayee uummata keenyaa dagachuu dhaabuu qabna.
Galatoomaa.
* Abdii Boruu: aboruu@gmail.com


text:
Bara keessa jiru kana keessa mooraa qabsoo bilisummaa Oromoo keessatti nagaya buusuu fi tokkummaa ummata Oromoo cimsuuf barruu Dr. Geetachoo Jigii facaasanii fi haasaya isaaniis hedduun keenya dhagahaa turre. Qabsaawota Oromoo giddutti nagaan bu'uun gaaffii yeroo fi hawwii ummata keenya hundaa ti. Haa tahu malee dhibdee mooraa qabsoo saba Oromoo keessatti dhalatte furuun madda dhibdee kanaa sirriitti hubachuu fi waa'ee nagayaa dubbachuun dura, aakkasumas kan biraas fudhachiisuuf ofii qulqulluu tahanii argamuun barbaachisaa dha. Keessattuu namni araara namoota, murna ykn hawaasa keessatti buusuuf manguddoo tahee dhihaatuu tokko nama guutuu guututti waldhabbii sana irraa walaba tahee argamuu qabu. Haasaya Dr. Geetachoo irraa garuu yaadni isaan adeemsisanii fi jechootni dabree dabree dubbii isaanii keessatti calaqqisan akeeka yaada isaanii irratti akka shakkiin natti bulu na taasise. Yaada isaanii sirriitti baruuf gaaffiilee armaa gadii kana dhiheessuu barbaade.
1. Dr. Geetachoo Jigii waldhabbii mooraa qabsoo bilisummaa ABO keessatti 2008 dhalatte irraa hangam walaba? Gaaffii kana kan kaaseef yeroo biyya bahanitti roorroo TPLF saba Oromoo irraan gahu balaaleffatanii ABOtti akka dabalaman SBO dhageenne. Kan hanga ammaa hin dhagahin garuu waldhabbii 2008 tahe keessatti isaan gama murna kamiitu akka hin dhaabbatinii fi walaba tahuu isaanii ti. Kanaaf Dr. Geetachoon hangam walaba dhibdee kana irraa?
2. Haasaya isaanii guyyaa 08/30/09 mana Paltalk keessatti godhan irratti kan, warri Diaspora yeroo fedhii isaanii guutattan ABO akka bakkuma jirutti gatanii biraa deemanii fi biyya alaa jiraattotni Oromoo qabsoof homaa akka godhuu hin dandeenye dubbatan. Kana malees qabsoon kan hoogganamuu qabdu biyya keessa qofaa akka tahe, namootni biyya alaa jiraatan rakkoo Oromoo keessa jiru gonkumaa waan hubachuu hin dandeenneef qabsoo deeggaruu ala waan isaan hin ilaalle keessa seenanii bocoluu hin qaban yaada jedhu darbatan. Namoota biyya alaa jiran ABO ganuu yakkan. Egaa gaaffiin isaan deeisuu qaban, ABO isaan jedhan "Diasporan" gane kami inni? kan Dhugaasaa Bakakkoo, G/Kamaal Galchuu moo Daud Ibsaan hoogganamu? Gaaffii kana kan gaafadhuuf namni akka jaarsaatti ilmaan Oromoo walitti fiduuf carraaqu dursee kan hubatuu qabu warri maqaa ABOn deeman 3 gahuu isaanii ti. Yoo yaadni warri Diaspora ABO gane jechuun kanneen jijjiirama labsanii hooggana dur jala deemaa turan of irraa mulqan ilaala tahe, Dr. Geetaachoon araara dubbatuuf dursanii hunda walqixa ilaaluun akka irra jiru hubachuu qaban jedha. Kana malees kanneen biyya alaa jiran, university gara garaa keessa jiran ABO amanamaa akka hin tahan jedhan. Nagaa buusna jechaa, Oromoo kun qabsoof gaarii dha, kuun ammo gaarii miti /categorizing into good and bad/ hangam nagaya buusuu kana gargaara?.
3. Kan biroo dhibdee qabsoo bilisummaa keessatti dhalate Dr. dhibdee naannummaa fi shira diinaa godhanii dhiheessu. An fi xinnaantu Oromoon walakkaan akkaan yaadutti dhibdeen siyaasaa qabsaawota Oromoota gidduutti ar'a mul'atu kan gandummaa fi harki diinaa keessa seenee hafarfamuu osoo hin taane rakkoo hawwiin keenya dhugoomuu dhabuu fi kanneen qabsoo keenya hoogganuun milkiin nu gahan jennee abdataa turre dirqama kana bahuuf dandeetti dhabuudhaa ti. Wal komiin jiru hoogganni ture abdii irraa qabaachaa ture hanqisee dha, yaadni gama tokkoon jiru. Seena baroota dheeraa qabsoo keenyaas of duuba deebinee yoo ilaalle gandummaan dhibdee hin turre. Diinnis akkasuma takkaa dhaaba Oromoo keessa lixuu bakka alamatti baqaqsee hin beeku.
Waldhabbii 2008 ABO keessatti dhalateef madda waldhabbii ilaalchisee yaadni lamaa murna waldide gidduu jiru ammo;
3.1 Gama murna Shaneetiin warri isaan irra bahe seera dhaabaa cabse, harka diinaattu keessa jiraa fi yakki gosaan wal ijaaran jedhu ni dhagahama
3.2 Gama Jijjiiramaatiin ammoo rakkoon jiru rakkoo hoogganni dur ture/shaneen qabsoo biyya keessaa baasuu, kanneen dhaabatti dabalaman itti gargaaramuu dhabuu, Seeraa ol of godhuun waldhabbii dhaaba keessatti uumame seeraan furuu diduu, yaada miseensotaatti karaa cufuu ykn ammo dhagahuu diduu fi hooggana talisa mul'ata hin qabnee fi walumaa galatti ABO taliguu fi qabsoo ummata Oromoo fuula dura tarkaanfachiisuuf dandeetti dhabuu dha jedhu. Dhugaan jiru qabsoon Oromoo bara baraan gadi deemuu fi dadhabuu dha. Kanneen dhaabatti dabalamaa turan haala bulchiinsaa fi bu'aa argamsiisu dhaba ABO irraa abdii kutatanii qabsoo ala tahuu dha kan agarre. Harka diina waan jedhu hanga ammaa mallattoon hin jiru. Warri akka jaarmayaatti hooggana shanee mormu tokkoonuu TPLF waliin hariiroo hin qabu. Kana malee ofii rakkoo ofii furachuu dadhabuu fi ir'ina dhalateef itti gaafatama fudhachuu diduun ammoo rakkoon kun fuula dura akka hin furamne godhe. Egaa gaaffiin jiru, Dr. Geetachoon akka murna shanee kan qabsaawota adda diigaa jiru harka diinaa nu keessa lixe fi gandummaa kan jedhan yoo tahe akkamitti walaba tahuu danda'u? Maaliif yoo jenne yakki dur ABO bara kana ammo shanee irratti dhihaataa jiru kanneen yaadaa isaan irraa tahan hunda, ati gandummaa leelliftaa fi diina waliin hojjatta jechuun yakkaa turuu isaanii ti. As irratti kan hubatamuu qabu yaadni biroo ammoo rakkoo akkana xaxaa tahe kana furuun qorannaa guddaa barbaachisuu isaa ti. Yoo kana hin tahin mataa nama dhukkubuuf dawaa garaa kennuu taha. egaa gaaffiin kiyya maaltu akka mooraa qabsoo bilisummaa Oromoo, keessattu ABO akka qabsaawota facaasu, tokkummaa osoo hin taane waldhabbii akka babal'isu godhe? madda dhibdee kanaa qoratanii jiruu? Yoo qoratanii hin jirre ammoo akkamiin furmaata akeekuu danda'u.
4. Dr. Geetachoon namuu bakka ir'atetti qeeqa akka dhiheessuu danda'uu fi namootaa fi jaarmaya qeequu irra dabranii Oromoo gosaan qooduun ykn arrabsuun akka yakka tahe dubbatu. Kun yaada bareedaa dha. Garuu namni dhaaba isaa qeequu ni danda'a osoo jedhan deebi'anii kan ABO qeequ/abaaru diina jedhuun. Namni Abbaa caalaa qeequ diina jedhu. ABO fi lammii Oromoo kamuu abaaruun nam-tokkee fi qabsoo saba Oromootiif bu'aa kan hin qabne tahus, ummatni Oromoo bilisummaa hawwaa ture, bilisummaa isaatiif ABO fi hooggana isaa abdataa ture yoo abdii isaa sun hundi qilleensa irratti haftu, kan fira qabsoo kanatti dhabe, kan ilmi, abbaa, obboleettiin qabsoo irratti jalaa du'an kanneen qabsoo kana keessatti qooda ol'aanaan qaban, waa balleessuu fi tolchuus danda'anitti aaru, qeequ, abaaru, yaadni dadhabbii fi wareegaman keenya isaantuu akka firii hin godhanne taasise jedhu itti bulee aariin dubbatu akkamitti diina jedhama?. Dr. Geetaachoon quuqaa lammii Oromoo kanaa fi akka Oromootti mirga lammiin qabu sirriitti osoo hin hubatin akkamitti yaada araaraa buusuu danda'u? Akkuma addunyaa kana irratti agarru ummatni kan hiriire bahee filate gaafa inni hawwii isaa guutuu dadhabe hiriira bahee of irra darbuu fi aariin guutamee dallansuun hiriira itti bahu Oromoo hooggana ABO abdataa ture wanni eeggataa turan hanqannaan dallanuu akka malan hubachuun barbaachisaa dha. Kanneen aariin namoota ABO keessatti hooggana turan maqaa dhahanii qeequu fi abaaruunis aadaa dimookraasii keessatti diina nama hin goosiftuu.
5. Haasaya 08/30/09 mana paltalk keessatti godhan irratti Dr. Geetaachoon ala taa'anii qabsoo hoogganuun akka hin danda'amnee fi warri "diaspora" jedhaniin kun siyaasaa kana irraa xinnoo akka of qusatan dubbatan. Gama biraatiin isaan mataan isaanii ummata isaan file keessaa bahanii biyya alaa taa'anii waa'ee qabsoo dubbatu. Lammii Oromoo biyya isaa irraa buqqa'ee biyyatti deebi'uus hin dandeenye waa'ee lammii isaa biyya jiruu maaliif dubbachuu akka hin dandeenya osoo nuuf himanii bareeda. Dhugumaan yoo kanneen maqaa qabsootiin dubbatan hundi biyya keessa/ummata keenya cinaa jiraatuun qabsoo akka finiinsu godhuu qaban jedhan yoo tahe, hooggana shanee waggaa 10 caalaa biyya olaatti baqatee jiru, yoo Oromiyaatti deebitanii qabsoo gaggeessuu hin dandeenne maqaa qabsoo fi saba Oromootiin hin dubbatinaa jedhanii jiruu? Yoo kana hin godhin ammoo baqattoota Oromoo kan biroo maaliif siyaasaa keessa akka hin lixne wixii itti muruu barbaadu?
Akkuma ifatti mul'atu yaadotni armaa olitti calqqisan akeeka Dr. Geetaachoo shakkii keessa kan galchanii fi dhugumatti hundaaf walqixa tahuun mooraa qabsoo Oromoo tasgabbeessuuf qooda kennuu ni danda'uu waan jedhu gaaffii keessa galchu. Akkuma jalqaba tuqe, balaa qabsaawota Oromoo walitti buusaa ture madda isaa baruu yoo hin dandeenne nagaa waaraa buusuun hafee yeroofis nama walitti fiduun ni ulfaata. Yaada Dr. Geetaachoo hubatnoon jala yoo bu'an ammoo dhibdee kana akkaataan itti hubachaa jiran, qorannaa mataa isaanii godhanii osoo hin taane, yakkuma gama tokkoo daddarbatamaa ture akka dhugaatti waan fudhatan fakkaata. Kanaaf waan isaan dubbataniin akka isaan fudhannu gaaffiilee kana deebisuu qabu jedha.
Dhuma irratti Dr. Geetachoof kabajaa guddaa akka qabu, ilmaa Oromoo qulqullaa nagummaa Oromootiif yaadan akka tahan hubannoo kiyya akka tahee fi barruun armaa olitti dubbifamu qooda isaan kennuu barbaadan irratti akka isaanii fi sabni keenyas milkaa'u yaadota shakkii uuman qulqulleessuu qofa irratti akka akeekkadhe akka naaf hubatamu yaadachiisa.
Hordofaa Elemoo


text:
Salbaan Barii, Finfinnee, Oromiyaa
Waggaa tokko dura marsa interneetii tokko irraa barruun dubbisee yaadannoo kiyyatti qabadhe tokko akkas jedha. “’Obsaan haannan goromsaa dhuga,’ jedha Oromoon wayitii mammaaku. Mammaaksi kun yaad-rimeen “obsa” jedhamu, hagam ulfaata fi nuffisiisaa (hifachiisaa) haata’u iyyu malee, dhuma irratti badhaasa yookaan onnachiiftuu jabaa akka qabu sirriitti ibsa. Akkuma beekamu haannan goromsaa dhuguuf waggaa hedduu eeggachuu barbaachisa. Wayiti goromsi dhaltu garuu hannan furdaa fi ititaa wallaansa qaamaaf tolu dhuguun attam namatti tola! Namni obsa hinqabne immo goromsa guguree garbaqeessa waan bitatuf haannan furdaa fi ititaa hindhugin hafa.”
Barruu kana keessaa waa hedduu akka hubannu abdiin qaba. Ijoon dubbii kiyyaa garuu waa’ee obsaa nama barsiisuu miti. Dubbiin kiyya beekumsaa fi hayyummaa Oromoon bara dheeraa keessatti gabbifachaa dhufee yoonaan gahe keessa tokko kan ta’e karaa itti dubbii anniisaa qabu himanii fi barsiisan isinii qooduu fedheen. Malli ittiin dubbii jabaa fi dhaamsa guddaa qabu dabarsan kun mammaaksaani. AMmmaaksi dubbii jabaa fi gabaabaa dhaamsa dhokataa fi hayyummaa of keessaa qabuu dha. Maalummaa mammaaksaa ibsuu irra, mammaaksa san dubbii keessatti mammaakuun irra caalaa waa’ee mammaaksaa kana namaaf ibsuu fi hubannoo namaaf dabaluu dha. Kanaaf, mammmaaksa Oromoo keessa haga tokko akak armaan gadiitti isiniif dhiyeessen jiraa; yoo marsa akeessaniif ta’e dhimma itti bahaa.
- Dubbiin mana keenyaa futaasaaf furgaasaa /fardarraa nabuusaa /udaan nan futtaasaa
- Otuu beekanii kosoodhan dadhii dadhii jedhu
- Irra turaan farda ura
- Ootummaan nadheenii karra cufaa oolcha
- Akka ebbellutti sirbaan morma nama jallisaa (source others)
- Waa malee manni hinaaruu (source others)
- Ani isan barre/ issa qanbarree / ciniinsuu qarree / miixuu manharmee
- Hojii guduruu sadii gidiruu / garbuu tumiisaa qaraqabisaa nugii tumiisaa laxxalaxiisaa
- Waraabechi biyya hinbeekne dhaqee googaa naa dhafaa jedha (lencoo a.)
- Odoo beeknuu huuba wajjin jette sareen (leencoo a.)
- Biyya maal nafidde, biyya baalli huddu nama gubu jedhe namichi dobbiidhaan hudduu haxxaawwatee, (leencoo a.)
- Kaachaa ooluus reeffi allaattii lafuma (leencoo a.)
- Harka nama tokkootiin abidda qabuun naman-dhibu. (leencoo a.)
- Harreen waldhiitti malee ilkaan walhincabsitu. (leencoo a.)
- Abjuun bara beelaa biddeen biddeen jetti.
- Sa’aa abbaan gaafa cabse ormi ija balleessa
- Sussuqni gulufa fuudha
- Haadha laalii intala fuudhi
- Hadhaa kaattuu ilmoon habarartuu
- Kan dhufattu hinqabdu ofii dhagaa dhufistti
- Harki dhadhaqaan huddu abba dhaqa
- Arrabni dhadhaqaa gandaan nama dhaqa
- Jaarsii bareedaa ilkaan areeda
- Jala bultiin lafaa nama butti
- Duaaf karaatu gargar nama baasa
- Obsaan aannan goromsaa duga
- Saree adii barri walii gadi
- Dhuufuun mariatanni dhuufan hinajooftu
- Nyaadhuu nyaadhuu firakeetti garagalii liqimsi
- Abbaan daadhii dhugeef ilmi afaan hin’urgaahu
- Abbeen yoo nyaachaa bule maaddiin jala bula?
- Ijoollee erganii ergaa wajjin dhaqu.
- Lukkun haatee hatee kan ittiin qalamtu baafte.
- Harree’n qabduu gaangee namaa tuffatti
- Waan koraa dhaaf fudhaniif farduu beeke
- Kan baranaa fi warrana jette hin-ooltu
- Baraafi furguggee gad-jedhanii jala darbu
- Sodaaf surree wajjin kufu,
- Kankufees anuma kan badees surree koo tii gabaan maa natti kofaltii
- Yoo bariyuu fedhu hindimimisa
- Gogaan harree amalaaf daaraatti gad-kaata (?)
- Harree ganama badde galgala kurkuriin hin -argu
- Tiksee qalbii argan hanga karraatti ari’uu
- Homaan jedhuun obboleessa gadheeti
- Qaanoftuun intalaa obbolessaf ulfoofti.
- Darbatanii jinfuun qabatani
- Gaalamootni andaaqoo wiciiciit kaakisa
- Fardii biraan gaha malee hinwaraanu
- Gadheen fira’n beektu gandaaf dallaaran buuti
- Eebuu gannaatii fi daba hadhaa buddeenaa homtuu namaan beeku
- Rakkataatu jala ciisa
- Amma naliqimsii gaafa masqalaa na natufi
- Warrabuu ta’een dhufaa harree ta’ii na’eegi
- Intallis kan saanii sirbis mana saanii
- Gad-deebtuun namaa haree ribii fuutii
- Raaddi harree wajjin oolte dhuufuu barattee galti
- Sodaattuun cooma hin-nyaatu
- Dhiirsi harree waraabuu irra naman’oolchitu
- Ati kanumaa jette niitiin dhirsa huutee
- Manni abban gube iyya’n qabu
- Ashetaf bareeda biran darbani
- Du’aa dhoksanii awaala eessaan dhaqu
- Sareen warra nyaateef dutti
- Qooree hinqaranii offif qara baati
- Haatee bareede jennaan karaa kanaa dabartii
- Haatee durba jennaan dur -kaa
- Hibboo jennaan malluu beeke
- Harki hanni bare dooluut socho’a
- Sibiilli abaan qare abbaa qale
- Tika didaaf nyaata dida
- Akkuma durii seetee jaartiin qulla kaate
- Luqqisaan mana fixeeti kuusaan mana gabbise
- Firaaf abidda alaalatti/fagootti
- Mee qurupheen foon haataatu dura
- Kan argatanirra kan abdatantuu caala
- Galglli harree kan waraabessaati
- Nama wagga sodomaa wajjin hinfiigin nama waggaa afurtama wajjin hinnyaatin nama waggaa shantama wajjin hinqoosin
- Nuugii tumanii nyaachuun dafqa baate hincaalu
- Qubdi ofii ajaaye jedhaanii kutanii hingatanii
- Borun hinbeeknen qoda-bukoon shee lama
- Hiddi idooshee malee hindhiigdu
- Namni bara kana ija babaase bara dhufu maraata
- Raafuu fixee rafuu dide
- Dhaquu dhaqxee gala maraatte
- Hantuutni dhaltee dhaltee eegee geessee maassante
- Ofiifu hinduuti maaf ofhuuti
- Hima didduun dua hindiddu
- Guddatanii duuluun hirbaata allaatii tauudha
- Gugguufee dhuufuu dhuufee ol-jedhee ajeeffata
- Afaan garii afaa gaarii caala
- Ayaana waggaa ayaantuti argaa
- Waan harreen tatuuf fardi hin beeku7
- Abidda Hudduun baatee kan namaa dhaamsuu kaatti