text:
Janaraal Hayiluu Gonfaa: 'Yoo eessa tuqne Oromoo walitti buusna jedhamee, itti yaadamee kan godhamedha'
Wanti Xiinxalaa Siyaasaafi rogeessa Jawaar Mohaammad mudatee ture hiriira mormii guutummaa Oromiyaarratti akka gaggeeffamu gochuudhaan lubbuun namoota hedduu akka darbuufi qabeenyillee akka barbadaa'uuf sababa ta'eera.
Akka qondaalonni mootummmaafi namoonni hiriira irratti hirmaatan bakka gara garaarraa BBC Afaan Oromoo dubbisetti namoonni fedhii addaa qaban hiriira mormii kana keessa seenuun gara walitti bu'insa sabaafi saba, akkasumas amantaa gidduutti akka deebi'u yaalaniiru.
Dhimma kana irratti gorsaa nageenyaa Pirezidantii Itti - Aanaa Oromiyaa kan ta'an gameessi nama siyaasaafi waraanaa Birgaader Janaraal Hayiluu Gonfaa dubbisneerra.
BBC: Taateen Jawaar irratti raawwatame kun ija siyaasaafi nageenyaatiin akkamitti ilaalama?
B/Janaraal Hayiluu: Akkuma waliigalaatti yoo ilaaltu, sirnaan yoo ilaalame akka caasaa mootummaatti sirna miti. Akka safuu Oromoottis safuu Oromoo kan hin safeeffanne, sadaffaa irratti ammoo nama irratti godhamuu hin qabnerratti godhame.
BBC: Kanaaf ija siyaasaatiinis, ija nageenyaatiinis dogoggora jechuu keessanii?
B/Janaraal Hayiluu: Eyyeen. Wanti kun kaayyoo sadan akeeku of keessaa qaba jedheen yaada. Tokkoffaa, [taargeetiin] inni filatamedha.
[Taargeetiin] filatame ta'e jedhamee nama ummata biratti dhageettii qabu duwwaa osoo hin taane nama jijjiirama fiduu keessattis nama ga'ee ol-aanaa taphateefi nama mul'ata qabudha.
Kana ta'e jedhamee, itti yaaduun raawwatame.
Lammaffaa ammoo yoo eessa tuqne Oromoo dallansiisuu dandeenya, Oromoofi Oromoo walitti buusuu dandeenya jedhamee Itti yaadamee kan godhamedha.
Sadaffaan ammoo jijjiirama biyya keessatti Qeerroofi ummataan dhufe kana gatii dhabsiisuudhaan gara ofiif yaadanitti jallisuuf kan yaalamedha.
Walumaa galatti wantoota sadan kana akeeka.
Deemee deemee galmi isaa Oromoofi Oromoo walitti buusuu, Oromiyaa dirree jeequmsaa gochuu, bakka du'aatiifi bakka wanti tokkollee keessatti hin hojjetamne gochuufidha.
Kanaan duras, Oromootiin Oromoo cabsan. Oromoon yoo walitti deebiye amantaadhaan, gosaan akkasumas wal qoqqooduu jaarmiyaalee siyaasaatiin jedhanii waan yaadaniif galiin isaa isa kanadha ija siyaasaatiin yoo ilaaltu.
Ija [miliitariitiin] yeroo ilaaltu ammoo salphaadhumatti jeequmsa kaasuudhaaf namatti kan toludha. Wantichi bakka ati yeroo fudhattee itti hin yaadne kan si godhudha. Kanaaf, humni nageenyaa kan dhuunfaas haa ta'u walitti bu'u ta'a.
Kanaatiif wanti kun shallagamee kan taasifamedha jedheen yaada ani karaakootiin.
BBC: Ajajni gubbaatii hanga gadiitti darbeera kan jedhutu dhaga'ame. Kanaaf, wanti kun gubbaatii ajajame jechuuf nama hin dandeessisuu?
B/Janaraal Hayiluu: Sirna militarii keessatti hogganaa [laayerii] gara garaa qabutu jira. Dirqamaafi itti-gaafatamummaa gara garaa qabu.
Mootummaa kana keessatti rifoormiitu godhame malee, jijjiiramni hundeedhaa hin godhamne.
Kanaaf, birokiraasii kana keessa jijjiirama kana kan mormanitu keessa jira. Jijjiirama kana kan ija diimeffatee ilaalutu keessa jira.
Kanaaf, isa kana [saabotaaj] gochuudhaaf karaa mootummaatiin mootummaa fakkaatanii ajajuun wanta jirudha.
Kanaafis akkan hubadhetti, Pirizedaantiin keenyaa kaleessa (dheengadda) akka ibsa kennettis, Komishiniin Poolisii Oromiyaa akka kennettis, akkasuma keessa keessaan ammoo fakkeenyaaf Itti-aanaan Komishinii Poolisii Federaalaa akkaataa hubachiiseen quba qabinsi hin jiru jechuudha.
Kanaaf, kun hundumtuu quba osoo hin qabaatiin ['soft target'] filatee wanta kana ajajee jira. Kun ammoo [record] ta'ee jira.
Wanti kun garuu [caaseffameera] ajaja gubbaatii dhufedha jechuudhaaf yeroo nama gaafata. Qoratanii sirnaan ilaaluu nama gaafata.
Qabatamaan waan mul'ateen garuu wal harkaa kan hin qabne ta'uu isaati kanan hubadhu. Mootummaa Oromiyaa jechuun qaama guddaadha. Isaaniin hin mariyanne, isaaniin hin hubanne.
Federaala keessas qaamonni dhimma kana ilaalan ni jiru. Isaaniin hin ilaalchifne. Bifa hattummaan waan dhufe fakkaata ani yeroon ilaalu. [Ye wisx arbanyaa isa jedhan].
BBC: Amma haalli deemaa jiru kana waliin walqabatee Oromiyaadhaaf sodaachisaadha ykn sodaachisaadha jettanii amantuu?
B/Janaraal Hayiluu: Kan barbaadames isa kana. Warri kanarratti xiyyeeffatanii ka'an kana kan filatan, nageenya Oromiyaa keessatti akka salphaatti booressuu kan jedhudha.
Wanti kun osoo ta'ee turee ykn wanti hamtuun tokko osoo dhalatee dubbiin kana caalaa deema. Ammas wanti isaan godhan maal innii, jarri kun waan tokko milkeeffataniiru.
Wanta milkeeffatan keessaa guyyaa tokko haa ta'u guyyaa lama jeequmsi Oromiyaa keessatti akka ka'u godhaniiru.
Lubbuun ilmaan Oromoo akka badu ta'ee jira. Baayyee nama gaddisiisa. Wanta ta'uu hin malledha.
Wanti kun seeraafi sirnaan gara fuula duraatti qoratamee ummataaf ifa yoo ta'uu baate, gara fuula duraatti humna inni gara fuula duraatti rakkoo uumuu malu salphaa miti.
Isa kaleessa ta'erraa anaan kan na yaaddessuufi naannoo Oromiyaa, ummata Oromoofis, biyya kanaafis rakkoo kan ta'u mootummaan birokiraasii isaa gadi taa'ee sirriitti ilaaluutu irra jiraata.
Isadha biyyaaf rakkoo kan ta'u. Caasaa mootummaa keessa mamii tokko malee qulqulleessun yeroon isaa ammadha. Tarkaanfiin kun mootummaaf carraa ni kenna jedheen ilaala.
Akka Oromoottis aggaammii bifa amma ittiin tuqanii nu ilaalan kana teenyee sirriitti ilaaluun nurra jira.
Beekaa qabna, jaarsa qabna waan ta'eef teenyee qorannee yeroo maal nu godhan nuti ammoo maal gochuu qabna kan jedhu osoo dirree keenya irratti jeequmsa hin uumiin dirree warra nuuf ergeetti deebisuun nurra jiraata.
BBC: Magaalota Oromiyaa hiriira keessatti bahame kana qabiinsi isaa akkam ta'uu qaba jettu?
B/Janaraal Hayiluu: Ajajni kenname Poolisiin Oromiyaa aantummaa ummataan akka hojjetudha. Baay'ina keessa ammoo kan yakka hojjetan hin dhiban.
Akuman jedhe caasaan mootummaa guutummaan guutuutti qulqulluu miti. Kanarraan kan ka'e haala hin malleen lubbuun darbee jira. Kun sirrii miti waan ta'eef, qoratamee ummataaf ifa ta'uuti irra jiraata.
Lamaffaa ammoo, ummata aarii keessa galee miira isaa ibsachaa jiru keessa galanii eenyummaan isaanii kan hin beekamne dhukaasa kan bananitu jiru.
Hidhatanii ummata keessa seenanii dhukaasanii kan ummata ajjeesanitu ture. Kan poolisii Oromiyaarratti dhukaasee ajjeesellee tureera.
Fakkeenyaaf yoo fudhanne, Amboo keessatti ummata keessa taa'anii gara poolisiitti kan dhukaasanitu ture.
Poolisiin Oromiyaa deebii yeroo kenne kan miidhame ummata keenyadha jechudha. Adaamaa keessattis kan ta'e mana keessa taa'anii ummatatti dhukaasuudha. Naannoo Hararittis kan ta'e isuma kana.
BBC: Taateen kun siyaasa Oromoo keessatti gara fuula duraatti maal akeeka?
B/Janaraal Hayiluu: Wanti ta'e kun jabina diina keenyarraa kan ka'een miti. Dadhabiinsa nuti akka Oromootti qabnurraa kan ka'edha.
Yeroo barbaachisutti tokkummaa cimsannee, kan irratti tokko ta'uun nurra jiraaturratti tokko taanee hojjechuu dhabuudha. Akkasumas, nama keenya isa karaarraa goreefi jal'aa ta'e gorsinee deebisuu dadhabuudha.
BBC: Galatoomaa.
B/Janaraal Hayiluu: Galatoomaa isinillee.


c: text/html

text:
Kurfii RSWO · Kamisa Onkoloolessa 7, 2021
Lola WBO fi LMKII gidduutti: guyyoota afran kana walitti-fufiinsaan
Lolli WBO fi LMKII humna guddaan gamasitti bobbaafame gidduutti, Konyaa Gujii Bahaa keessatti adeemsifamu, Wiixata Onkoloolessa 4, 2021 irraa qabuun, isa yeroo kamiirrayyuu daran jabaatee itti-fufee jiraachuu.
Kanaanis, hanga Kamisa har’aatti, Loltoota Mootummaa Koloneeffataa Impaayera Itoophiyaa irraa kanneen dhibbaan lakkaa’aman ajjeefamuu, danuunis madoon adabamuu fi booji’amuu. Lolli kun Ona Gumii Eldalloo, araddaa Boobaa jedhamtu keessatti, Kamisa har’aallee itti-fufiinsaan adeemsifamaa jiraachuu.
Ajjeechaa qabata deggersa WBOn dargaggoota Oromoo irratti LMKIIn raawwatamu
Daafii WBO’n Ona Haaruu irraan gara Onoota ollaa sanii kanneen akka: Sayyoo Noolee, Innaangoo fi Hoomaa fa'itti qaxxaamuruun, 'WBOf haala mijeessitu' jechuun, dararaa fi ajjeechaan, keessattuu, dargaggoota Oromoo irratti LMKIIn raawwatamu daran hammaatee jiraachuu.
Haaluma kanaan, Wiixata Onkoloolessa 4, 2021, dargaggoonni Oromoo afur, kanneen umuriin isaanii ganna 16 - 22 gidduu jiru, Ona Haaruu, Araddaa Biirii Tolii jedhamu keessaa qabamuun, sadii battala ajjeefamuu.
Dargaggeessi tokko ammoo, akka waan miseensi WBO loowwan uummataa hatee waliin qabameetti fakkeeffamuun, guyyaa Wiixataa sana, loowwanitti hidhamuun Magaalaa Haaruu keessa naanneffamaa ooluun, hanga har'aattillee mooraa waraana MKII kan Magaalaa Haaruu keessatti argamu hidhamuun dararaa hamaa mudachaa jiraachuu.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
“Abiddaafi Bishaan gidduu nu dabarsite, gara boqonnaattis nu baaste”
“Abiddaafi Bishaan gidduu nu dabarsite, gara boqonnaattis nu baaste”
FARSAA DAAWIIT 65/6:12
Dn.Takiluu Haayiluutiin
Manni Qulqullummaa keenya Ortodoksii Tawaahidoo giiftii qopheedha. Kitaaba Qulqulluu bu’uureffachuun Qulqulloota, Toloota, Wareegamtoota isheef yaadannoo ni taasifti. (Faarsa 111/2:6 ). Haaluma kanaan Manni Qulqulummaan keenya yaadannoo qulqullootaaf taasiftu keessaa guyyaa hangafti ergamootaa Qulqullichi Gabri’eelin Waaqayyo irraa ergamuun wareegama Qulqullicha Qiirqoosiifi haadha isaa wareegamtuu Qulqulleettii Iyyeluxaa bishaan danfaa keessaa baase yeroo maraa Adoolessa 19 kabajamee oola. Mannii amantaa keenya seenaa kabaja ayyaana kanaa gabaabumattii akka armaan gadiitti barsiisti.
Barri sun bara Wareegamtootaa ture. Wareegamaa jechuun ragaa ba’aa, waa’ee amantaa ishee sirriifi mootummaa Waaqayyoof jecha kan dhugaa ba’u jechuu dha. Waqtii sana amantaan kiristaanummaa bal’inaan yeroo itti lallabamuu eegalame, kiristaanotaafi mootota biyyattii giddutti sababa amantaa qofaan garagarummaa guddaafi dhumaati yeroo itti godhamaa tureedha. Sababa kanaan jireenyi kiristaanotaa du’aafi jireenya gidduu yeroo tureefi yeroo qorumsa guddaa, dhiigni kiristaanotaa akka lolaa gannaa yeroo lafarra dhangala’aa tureedha. Bara kana wareegamtoota akka warqee ibiddaafi rakkoon dararamaa amantaa isaanitin cimanii dhabatan keessaa daa’imtichi Qulqulluun Qiirqoosifi haati isaa Qulqulleettii Iyyeluxaan isaan tokko. Wareegamaa Qirqoosiin wareegamtoota kaan irra addaa kan isa taasisu umuriin daa’ima ta’uu isaati.
Qiirqoos biyyi isaa Roomaa, Ixaaliyaa, bakkaa Angabeen (አንገቤን) jedhamtudha. Haati isaa Iyyeluxaa, abbaan isaa Qoozimoos (ቆዝሞስ) jedhamu. Bara mooticha hamaa Diyooqilxiyaanos (bara wareegamtoota) –Diiyooqilxiyaanos mudamee waggaa 20ffaa isaatti bara 303 BA, manneen amantaa kiristaanotaa akka barbadaa’an, manneen xa’otaa akka babal’ataan labsiin labsame. Sababa kanaanis kiristaanootni hedduun ari’ataman. Iyyeluxaanis daa’ima waggaa sadii kan ta’e, mucaa ishee Qiirqoos qabattee gara Iqooniyoosittii baqatte. Yeroo sana bulchaa kutaa biyyaatti kan ture mootichi hamaan Ileeskiindiriyoos jedhamu isaan argate. Mootichis baqattoota kana ofitti waamuun waa’ee amantii isaanii gafate. Iyyeluxaanis “yaa mootii xaa’ota waaqessun gaarii ta’uufi ta’uu dhiisuu isaa daa’imti waggaa sadii ni jiraatii isa gaafadh” jechuun deebisteef. Daa’imtichis bakka jiru akka dhufu taasifame, mootichis ‘’ yaa mucaa gammadaa akkam jirta jechuun gaafate, daa’imtichis eyyeen anaaf gammachuun naaf eegameera, siif garuu gaddaafi ilkaan walitti riguutu sii eeggata’’ jechuun deebiseef. Waaqayyo daa’ima kana irraa ayyaana isaa bulcheeraatii mootichaafi ergamtoota isaas ni rifachise, xaa’otaa sanaas ni abaare. Isaanis cimina daa’imtichaa arguun aja’iibsifatan.
Mootichis qaana’uun ”okkotee sibiilatti wantoota danfun baay’ee nama gubu danda’an kanneen akka Gagaa(ሰም), Ashaboo, Baruuda(ባሩድ), Muccaa (ሙጫ), adaamii, kkf naquun naaf dhiyeessaa” jechuun hojjettota isaa ajaje. Hojjettotni Ileeskindiriyoosis akkuma ajajaman erga taasisanii booda, “wanta ajajamne hunda raawwanneerra, bishaanis danfeera, sagaleen isaas akka qaqawweessa gannaa ni iyya, laboobni isaas akka halallaa nama waada; bishaan isaas heddu danfuu isaa irra kan ka’e ciqilee 14 ol utaala, egaa waan keessatti darbatamuu/gataman/ ajaji” jechuun gaafatan.
Sababa kiristaanummaa isaaniif qofa kan hidhamanii turan qulqullichi Qiirqoosifi haati isaa Iyyeluxaan “danfaa kanatti akka gatamaniif, hiikaa fidaa” jechuun mootichi isaan ajaje. Bishaan danfaa keessatti gatamuun yeroo afeelaman akka ilaalaniifi, warra abiddichaan gubatan ilaaluun akka sodaataniifis /amantaa kiristaanummaa akka jibbaniifis/ namootni hedduun waamamanii turan.
Yeroo kana qulqulleettiin Iyyeluxaan sagalee danfaa bishaani yeroo dhageessufi yoo argitu ni rifatte; kabaja isaaniif qophaa’e gonfachufis ni sodaatte. Mucaan ishee Qulqullichi Qiirqoos garuu ayyaannii Afuura Qulqulluu isa guutee akka duubatti hin deebineefis isa ciimsee, isa jajjabesse.
Haadha isaatiinis “Yaa hadhaa koo okkotee sibilaafi bishaan danfaa kana ilaaltee hin sodaatiin, hin dhiphatiin; Waaqni Anaaniyaa, Azaariyaafi Misaa’eeliin abidda boba’u keessaa isaan basee nuu walii jira ,nuunis bishaan danfaa kana keessaa nu oolcha” (Dan 3:1-30) jechuun jajjebesse. Haadha koo rakkoofi gadadoo addunyaa darbu kana irraa hafuuf jecha abidda bara baraatti gubachuu filattaa? Kun sitti haa hafu; amma Waaqayyo nu waliin jiraatii nu gargaara. Sosinnaa barsiisota sobdootaa (K. Sosi 1:12), Dani’eeliin afaan leencaa keessaa kan baase (Dan.6:22) Waaqayyo bishaan danfaa kana keessaa nu baasa” jedheen. Garuu haati isaa gorsa mucaa ishee ,kan ishee obsisiisufi cimsu waan hin dandeenyeef, Qulqullichi Qiirqoos ija isa gara saamiitti ol kaasuun ”yaa Waaqayyo gooftaa, garbittii kee dhala kee keessaa kan footu yoo ta’e anaanis kitaaba kee keessaa na haqi. Hundee [haadha] gubdee firii [ilma] eebbisuu feetaa? Kana taasisuuf arjummaan kee si dhorka. Jirma isaa muraa gubaa, baala isaa qofaa hambisaa hin jettu, ati gaarii waan taateef baala isaas hundee isaa waliin eegaa jetta. Yaa Gooftaa Diyaabiloos ‘warreen abbaa aangoo irraa ani jabaadha; qulqulloota kee mo’adhe; dallaa kee keessaa hoolaa tokko fudhadhee’ jechuun akka of hin jajneef haadha koof obsa, dandeettiifi humna Afuura Qulqulluu kee kenni”, jechuun kadhatee. Yeroo kana Diyaabiloos Iyyeluxaa biraa battalumatti bade. Kana booda Iyyeluxaanis “mootummaa Waaqayyoof abbaa kan naaf taatee, yaa mucaa koo ati kanaan booda abbaa kooti, anis mucaa keeti, guyyaan ati dhalattee kan eebifamtedha’’ jetteen. “Waaqni kee humna naaf kenneera; Qabsuura nurraa eegamu taasifnee moo’icha haa gonfannu. Kunoo okkotee sibilaa keessatti bishaan danfu yoon argu bishaan qabbanaa’aa ta’ee natti mul’ateera” jetteen.
Qulqullootni lamaan kunis bishaan danfaa keessaatti darbataman. Battaluma sana hangafni ergamootaa Qulqulluu Gaabri’eelin samii irraa ergamuun bishaan danfaa fannoo Kiristoosiin mallatteessuun qorrisiiseera; labooba ibiddaas dhaamseera. Wareegamtotni kunis osoo hin gubatiin, bishaan danfaa keessaa eegumsa Waaqayyoofi gargaarsa ergamtichaan bahaniiru. Eergamtootni Waaqayyoo yeroo gaddaa, gammachuu, dhiphinaa, sodaa, warreen isaan sodaatan cina ni buufatu, (Farsaa 33/4:7 Ho.Duk 5:19; 12:11) badii keenyaaf Waaqayyoon dhifama nuuf kadhatu (Luq 1:19, Xoob. 12:15).
Gooftaan akkuma mooticha Daawit irra bulee dubbate gochaan isaa raajii dha. Warrootni hamoon yoo mataa isaani ol ol qaban illee harki araara isaa bal’aa waan ta’eef abiddaafi bishaan danfaa, rakkoofi gidiraa gidduu nu dabarsa (Far 65/6:12), lafa onaa irraa gara lafa boqonnaatti nu baasa. Abbootiin kenyaa kanaaf “Waaqayyoon tiksee kooti, kan na dhabsiisu hin jiru” jechuun kan dubbatan (Far 22/3:1-6). Kanaafuu nuyis jaalala Kiristoosiifi amantaa keenyatti cimuu qabna. Ifni addunyaa Qulqullichi Phaawuloos “jaalala Kiristoos irra kan adda na baasu maali?” (Room 8:36) akkuma jedhe, yeroo tasgabbiis ta’e yeroo dhiphinaa amantii keenyatti cimuu jaalala Waaqayyoof qabnus jireenyaa qabatamaan ibsuun hunda keenya irraa eegama (2Ximo 4:2).
Walumaa galatti yaadannoo kabaja ayyaana kana yeroo taasifnu, salphumatti qulqulloota wareegamtoota kana irraa wantoota gurguddoo sadii hubanna. Kunis:
- Hanga dhumaatii amantaa keenyaan cimuu akka qabnu;
- Waaqayyoon warreen isaan abdataniitti dhiyoo, kan isaan hin leyasiifne (Far 25:3), fi Waaqni waaqessinu Waaqa fayyisuufi abiddaafi bishaan keessaallee nu baasee gara boqonnaatti kan nu ceesisu ta’uu; fi
- Ergamootni qulqullootni yeroo maraa akka nuuf dhaabbatan, fayyina akka argannuf akka nuuf ergaman ni hubanna.
Nuyi kiristaanotni amantaa keenyaan cimnee, hojii gaarii hojjennee akkuma Qulqulloota Qiirqosiifi Iyyeluxaa ragaa baanee, addunyaa hamaa kana irraa fagannee, gaarummaa Waaqayyoo, kadhannaa Ergamootaa, araarsummaa haadha keenya Dubroo Maariyaamitti amannee, gaabbii gallee, kabajamaa fooniifi qulqulluu dhiiga Gooftaa fudhannee dhaaltota mootummaa Isaa akka taanuuf Waaqayyoo nu haa gargaru.
Eegumsi hangafa Ergamoota Qulqullu Gabri’eelii, wareegamticha Qulqulluu Qiirqoosifi hadhaa isaa Qulqullettii Iyyeluxaa nuu waliin haa ta’uu.
Madda:
v Sinkisaara ji’a Adooleessa, Guyyaa 19.
v Dirsaana Q/Gabri’eelii
v Weebsaayitti Waldaa qulqullota fuula Amaariffaafi Barruulee Hamer


text:
Ministirri Ittisaa Ameerikaa Jiim Maatis aangoo gadi dhiisan
Ministirri Ittisaa Ameerikaa Jiim Maatis xumura Guraandhalaa "beekamtii waliin" soorama bahu jechuun pireezidant Donaald Tiraamp himaniiru.
Jeneraal Maatis "michoota argachuufi biyyooti kaanis dirqama waraanaa isaanii akka bahan gochuu keessatti hedduu na gargaaran" jechuu Tiraamp Twitter irratti barreessaniiru.
Tiraamp loltoota Ameerikaa Siiriyaa keessaa baasuuf erga murteessanii guyyaa tokko booda kuni kan ta'e.
Nama isaan bakka bu'u hin himne garuu yeroo gabaabaatti namni muudama jedhan pireezidant Tiraamp.
Xalayaa aangoo gadi dhiisuuf barreessaniin, ilaachi isaanii "michoota hunda kabajaan keessummeessuu" fi "humna Ameerikaan qabdu hunda ittisa waloof" oolchuu kan jedhu akka ta'e himaniiru.
"Dhimma kanaafi kaan irrattis Ministira Ittisaa yaadni isaa kan keetiin wal fakkaatu muuduuf mirga qabda, anis taayitaa koo gad lakkisuun sirriidha jedheen amana jechuun Jeneraal Maatis xalayaa isaa keessatti ibseera.
Oduu kana hordofees Senaaterri paartii Rippablikaanotaa Liindisii Giraam, Jeneraal Maatis tajaajila Tiraampii fi Biyya keenyaaf gumaacheen boonuu qaba jette.
''Inni waggoota kurnaniif mankaraaressitoota Islaamaa waliin wal waraanuun, pirezidaanti Tiraampiif ammoo gorsaa naamusa waraanaa kennaa ture,'' jechuun Twitter irratti barreessite.
Senaatarri paartii Dimokiraatotaa Maarki Waarner ammoo odichi ''sodaachisaadha'' jechuun Maatis nama yeroo bulchiinsi Tiraampi jeequmsaan guutamu tasgabbii fidedha jedhan.
Tiraampi loltoota Ameerikaa 2000 ol tahan Siiriyaa keessaa baasuuf murteessuun isaanii ejjennoo Maatisiin ala jedhama.
Maatis loltoota Ameerikaa amma baasuun yeroo sirrii miti ammayyuu bakkeewwan dhokatoo keessa hidhattotni IS jiru jechuun mormu. Tiraampi ammoo hidhattotni Is mo'amaniiru jechuun barreessan.
Dabalataan har'as Tiraamp loltoota Ameerikaa Afgaanistaan jiran 7,000 ol tahan gara biyyaatti deebisuuf murteessaniiru. Murtoowwan kunneen Jeneraal Maatis akka aangoo gadhiisaniif sababa tahaniiru jedhama.
Namootni garaagaraa ammoo murtoon Tiraampi kun dogogora Obaamaan Iraaq irratti hojjete irra deebi'uudha jechuun amanu. Siiriyaa keessaa loltoota Ameerikaa baasuu jechuun Raashiyaa fi Iraaniif dirree bal'isuudha jedhu.
Faransaayii fi Jarman miseensa rukuttaa IS irratti Siiriyaatti gaggeefamu kan tahan dabalataan murtoon Tiraampi sirrii akka hin taane himanii IS guutummaatti waan hin mo'amneef loltootni isaanii akka achuma turan ibsan.
Aangoo gadhiisuun Jeneraal Maatisis, soorama waliin kan wal qabatu osoo hin taane garaagarummaa yaadaa Tiraampi waliin qaban akka tahe xiinxaltootni barreessaniiru.


text:
Gaa’ila Islaamaa-Lakk.9.3
Cidha-Kutaa 3ffaa
Kutaa darbe keessatti wantoota yeroo cidhaa raawwataman ilaalle turre. Guyyaan cidhaa guyyaa gammachuu misiroonni lamaan walitti dhufaniidha. Jireenya isaanii keessatti gammachuu guddaa guyyaa itti dabarsaniidha. Garuu guyyaa cidhaa kana sirnaa fi seera isaa yoo hin eegin gammachuun gara gaddaatti jijjiramu danda’a. Kanaafu, namni cidhaaf qophaa’u wanta gaarii hojjatamuu fi wanta badaa hojjatamu hin qabne dursee saganteessu qaba. Misiroonni (warroonni wal fuudhan) lamaan guyyaa cidharra erga oolanii booda galgala walitti dhufu. Kanaafu, yommuu walitti dhufan adeemsi hordofamu qabu ni jira. Baay’een keessan dargaggoota hin fuunee fi shamarran hin heerumneedha. Yeroo fitnaan baay’ate kanatti waa’ee wal qunnamti dhiiraa fi dubartii haala ibiddi fedhii qabsiisuun haasawanii fitnaatti nama harkisuun wanta barbaachisu miti. Garuu namni jireenya keessatti fuudhun isaa ykn heerumuun ishii waan hin oollef naamusa walitti dhufaniin beekun dirqama. Naamusa kanniin keessaa ijoo kan ta’an haa ilaallu:
Adaba (Naamusa) Wal-Qunnamtii
Dhiirri yeroo jalqabaatiif yommuu haadha manaa isaatti dabalamu of eeggannoo guddaa isa barbaachisa. Wanta ishii miidhu raawwachuu irraa of eegu qaba. Naamusota armaan gadii hordofuun rakkoo keessa akka isaan hin galchine taasisa:
1-Haadha warraatti yommuu dabalamuu ykn waliin wal qunnamtii raawwatu du’aayi armaan gadi gochuu.
بِاسْمِ اللَّهِ، اللَّهُمَّ جَنِّبْنَا الشَّيْطَانَ، وَجَنِّبِ الشَّيْطَانَ مَا رَزَقْتَنَا
Bismillah, Allahumma jannibna-sheyxaana wa jannibi-sheyxaana maa razaqtanaa
Hiika Jechootaa: Bismillah-maqaa Rabbiitiin, Allahumma-Yaa Rabbii, jannibna-nu tiiksi, jannibi-eegi, maa-wanta, razaqtanaa-nuuf kennite
Hiika himaa: “Maqaa Rabbiitiin [jalqaba], Yaa Rabbii! Sheyxaana irraa nu tiiksi. Wanta nuuf kennitu irraas sheyxaana eegi.” Sahiih Muslim 1434, Sahiih Al-Bukhaari 6388
Sababni du’aayin kuni akka godhamu ajajameef, namni dhugaan amanee du’aayi tana yoo godhe, sheyxaanni ilma isaa hin miidhu. Namni hundu ilma gaarii fi qajeelaa barbaada. Ilmi akka jallatu fi nama badaa akka ta’uu sababa taasisu keessaa tokko sheyxaana. Kanaafu, du’aayi tana gochuun ilmi sheyxaana irraa akka tiikfamu carraaqun ni danda’ama. Dhugumatti haati Mariyam akkana jechuun du’aayi akka goote Qur’aanni nuuf hima:
Ani “Mariyam” jechuun maqaa baasef. Ani sheyxaana abaarrame irraa ishii fi sanyii ishii Siinan tiiksa.” Suuratu Aali-Imraan 3:36
Kana jechuun yaa Rabbii! Mariyamii fi sanyii ishii sheyxaana abaarrame irraa tiiksi.
Rabbiinis du’aayi ishii irraa qeebalun Mariyamii fi ilma ishii Iisaa sheyxaana irraa ni tiikse. Isaan lamaan gabroota Rabbii gaggaarii turan. Kanaafu, namni sanyiin isaa sanyii gaarii akka taatuf hawwu du’aayi gochu qaba.
2-Dhiirri haadha warraa isaa waliin kan wal-qunnamu gara qaama hormaataatiin. Karaa taa’atiin qunnamuun haraamaa fi badii guddaadha.
3-Yeroo haati warraa heeydi (laguu) qabaattu, ishii waliin wal qunnamtii saalaa raawwachuun haraamaa fi badii guddaadha. Garuu wal-qunnamtii saalaatiin ala ishii waliin wanta biraa raawwachu danda’a. Qur’aana keessatti:
“Dhiiga laguu (heydii) irraas si gaafatu. Jedhi,“Inni azaadha (rakkisaadha), kanaafu yeroo laguu dubartoota irraa fagaadhaa.” Hanga isaan qulqullaa’anitti isaanitti hin dhiyaatinaa. Yeroo isaan of qulqulleessan, gara Rabbiin isin ajajeen isaan bira dhaqaa. Dhugumatti, Rabbiin warra baay’isanii tawbatanii fi of-qulqulleessan ni jaallata.” Suuratu Al-Baqarah 2:222
Warri Jaahiliyyah, Yahuudaa fi majuusaan dubartiin yommuu heeydi (laguu) argitu, ishii waliin mana tokko keessa hin jiraatan, ishii waliin hin nyaatan, hin dhugan. Inuma hanga ammaattu, biyya Nepaal jedhamtu keessatti, warroonni amanti Hindu hordofan dubartii yommuu heeydi argitu manaa baasun waxxee xiqqoo keessa akka jiraattu taasisu. Kuni cunqursaadha. Faallaa kanaa, namoonni yeroo laguu dubartii waliin wal qunnamti raawwatan ni jiru. Kuni immoo dubartii miidhudha. Kanaafu, Islaamni karaa madaallamaa hordofuun yeroo heeydi walitti dhufeenya dubartii waliin qaban naamusa lafa kaa’e.
“Heydiin azaadha (rakkisaadha), kanaafu yeroo laguu dubartoota irraa fagaadhaa.” Yeroo heydii dubartoota irraa fagaadha” yommuu jedhu “mana keessatti waliin hin jiraatina, waliin hin nyaatinaa, hin dhuginaa” jechuu miti. Kana irra, iddoo dhiigni heeydi dhangala’u irraa fagaadhaa. Sunis qaama wal-hormaatati. Wal-qunnamti saalaa hin raawwatinii malee ishii waliin wanta biraa raawwachun ni danda’ama. (Ilaali Sunan ibn Maajah 644) Yeroo heeydi wal-qunnamti saalaa irraa kan fagaatan hanga dhiigni addaan cituu fi dubartiin nafa dhiqachuun of qulqulleessituudha. Dhiigni laguu erga addaan citee qaama dhiqachuun yoo ishiin of qulqulleessite, ishii waliin abbaan manaa fedhii fooni raawwachuu ni danda’a.
Gaafin akkana jedhu ka’uu danda’a: “Osoo halkan cidhaa dhiigni heeydi (laguu) dhufee akkam godhan?” Deebiin isaa, yeroo kanatti wal qunnamuun haraama waan ta’eef abbaan manaa filannoo kanniin qaba. 1ffaa- obsuu kan danda’u yoo ta’ee ishii waliin jiraachu danda’a. 2ffaa- Obsuu kan hin dandeenye yoo ta’e, ishii gara mana warraatti deebisuun hanga heeydi irraa qulqullooftu eegu qaba. Ishiinis yoo heeydin itti dhufe, “Uzrii qaba” jechuun dubbachuu qabdi. Boodarra kan miidhamu ishii fi abbaa warraa ishii waan ta’eef. Yeroo heeydi dubartii waliin wal-qunnamti saalaa raawwachuun dhibee fi rakkoo adda addaa akka fidu ogeeyyin fayyaa ni mirkaneessu. Kanaafu, akkuma Qur’aanni itti ajaje, wal qunnamti saalaa raawwachu irraa fagaachu barbaachisa.
4-Namni wal-qunnamti haadha warraa waliin yoo raawwate, isaa fi ishiin Junuba ta’u. Namni junuba yoo ta’e immoo nafa (qaama) guutuu dhiqachuun isarratti dirqama. Namni karaa lamaan junuba ta’a. 1ffaa-osoo taphatanuu ykn waa’ee fedhii yaadanu ykn osoo rafuu dhangala’oo saalaa (maniyyii) dhangalaasu. Yoo maniyyi arge nafa dhiqachuun isarra jira. Garuu yoo maniyyi hin argin nafa dhiqachuun isarratti dirqamaa miti. 2ffaa-wal-qunnamti saalaa raawwachu. Wal-qunnamti yommuu raawwatu, maniyyii dhangalaase dhiise, nafa guutuu dhiqachuun isarratti/ishii irratti dirqama.
Yoo bishaan hin jiraatin maal godhanii? Deebiin isaa: Taymuuma gochuudha. Taymuuma gochuuf jalqaba akkuma nafa dhiqachuuf niyyatan ni niyyatu. Ergasii Bismillah jechuun ganaa harka lamaanii biyyee qulqulluu irratti gadi qaban. Ergasii fuula fi harka isaa lamaan hanga hidhannaa sa’aati (wrist) ni haaxawa. San booda ni salaata. Garuu yommuu bishaan argamuu nafa guutuu dhiqachuun barbaachisaadha.
5-Yeroo fedhii foonii raawwatan abbaa warraa fi haati warraa iccitii isaanii baasun garmalee kan dhoowwameedha. Abbaa warraa fi haati warraa iccitii fuudhaa heeruma eegu qabu. Iccitin kuni gola ciisichaati akka hin baane hanga ta’utti. Ergamaan Rabbii (SAW) akkana jedhan: “Guyyaa Qiyaamaa namni Rabbiin biratti sadarkaan badaa (gadi bu’aa) ta’e nama niiti isaatti dhufee ishiillen itti dhufte (kana jechuun wal-qunnamti raawwatanii) ergasii iccitii ishii ifatti baasedha.” (Sahiih Muslim- 1437-kitaabu nikaah)
Barii Cidhaa
Wantoonni armaan olii wantoota halkan cidhaa raawwatamaniidha. Halkan kuni darbee bariin (ganamni) yoo dhufe, namoonni akka aadaatti wanta garagaraa hojjatu. Aadaa tokko tokko biratti “Dhofsiisaa” jechuun maallaqa walitti qabu. Kuni kennaa namni barbaade namoota wal fuudhaniif kennu malee akka dirqamaatti ilaallamu hin qabu. “Yeroo cidha kiyyaa namni suni kennaa naaf hin kennine” jechuun walitti mufachuun hin barbaachisu.
Barii cidhaa namoonni wal fuudhan firoota ziyaarun (daawwachuun) gammachuu ofii ibsachuu ni danda’u. Garuu gara wantoota fokkuu deemun jireenya ofii balleessu hin qaban.
Ji’a Dammaa (Honeymoon)
Akkuma yeroon darbuun dhaloonni wanta badaa fidaa fi Muslimoonni kuffaara akkeessaa adeemu. Cidhni erga xumuramee booda barii san abbaan manaa fi haati manaa haarawa wal fuudhan, ni bashannana jechuun iddoo badiin adda addaa itti raawwatamu deemu. Fakkeenyaf, iddoo dhiiraa fi dubartiin walitti makaman, maddii galaanaa namoonni qullaa itti yaa’an, mana nyaataa alkooli fi wanti badaan adda addaa itti raawwatamu fi kkf deemu. Kunniin hundi kuffaara akkeessu waan ta’eef irraa fagaachun barbaachisadha. Bashannanaaf bakka badii deemu irra bakka gaarii deemun isaaniif wayya. Fakkeenyaf, firoota ziyaaru, yoo danda’an umraa gochuu.
Ammas wanta badaa yeroo cidhaa raawwatamu keessaa tokko salaata dhiisudha. Inni/ishiin misirroota ofiin jechuun salaata dhiisu. Yeroo gammachuu fi gaddaa salaata dhiisun wanta Musliima irraa eeggamu miti. Guyyaan cidhaa guyyaa Gooftaa ofii itti galateefatan ta’uu qabaa malee guyyaa Isarraa itti fagaatan ta’uu qabaa?
Guduunfaa
☞Jireenya keessatti carraa gammachuu itti argatan keessaa tokko guyyaa cidhaati. Gammachuun kunis guyyaa cidhaa kan argamuu wanta gaarii yoo hojjatanii fi wanta badaa irraa yoo dheessaniidha.
☞Guyyaa cidhaa malee guyyaa biraa jireenya keessatti gammachuun hin jiru jechuun qabeenya qisaasessun wanta aaqila (nama sammuu qabu) irraa eeggamu miti.
☞Sababni isaas, guyyaa fi gammachuun kuni ni darba. Garuu qabeenya yommuu qisaasessu rakkoo waliin hafa. Namoonni isarraa nyaataa fi jajaa turan rakkoo isaa quba hin qaban. Kanaafu yeroo cidhaa madaala eeggachu barbaachisa.
☞Osoo hin qisaasessinii fi hin doy’oomin hanga humni namaa danda’een cidha qopheessun adeemsa nama qoruuteti.
☞Halkan cidhaa namoonni wal fuudhan haarofti naamusa hordofuu qabantu jira. Isaan keessaa:
☞Yommuu abbaan warraa gara haadha warraa haarawaatti dhufu suuta jechuu fi du’aayi gochuu.
☞Wal-qunnamti kan raawwatan karaa qaama hormaatatiin qofa ta’uu.
☞Yoo ishiin heeydi (laguu) qabaatte, wal-qunnamti saalaa raawwachuu irraa fagaachu.
☞Wal-qunnamti kan raawwatan yoo ta’an, isaan lamaanu nafa guutuu dhiqachuu. Yoo bishaan dhabame taymuuma gochuu danda’u. Garuu yeroo bishaan dhufu nafa guutuu dhiqatu. (Ilaali Sahiih Al-Bukhaari 348, sahiih Al-Bukhaari 344)
☞ Yeroo wal qunnamtii raawwatan, iccitii yeroo ciisichaa ifa baasu fi namatti odeessu hin qaban.
Kitaabban Wabii
Sahih Fiqhu Sunnaah -Jiildi 3,fuula 187-189, Abu Maalik
Quest for Love and Mercy Fuula 137-138


text:
Qorannaan geggeessame akka mul’isutti ijoolleen umuriin isaanii waggaa 6 fi 11 gidduu talaallii COVID doosii gad aanaa fudhachuun amansiisaa dha jechuu dhaan kan Yunaayitid Isteetis keessa maadheffate kampaniin dawaa Modernaa jedhamu beeksisee jira.
Kampanichi akka jedhetti ijoollee 4,700 ol adda addummaa guyyaa 28n talaallii isaa doosii lama kennamu tallaalee jira. Kunis ciminni isaa kan ga’eessotaaf kennamu walakkaa dhaa gad ta’uu ibsee jira.
Ba’iin duraan argame akka mul’isutti dandeettiin dhibee of irraa ittisuu ijoollee akkuma kan ga’eessota talaallii doosii guutuu fudhatanii ti.
Modernaan akka jedhetti ijoolleen erga talaallii sana fudhatanii booda mallattoo hagas cimaa hin taane kan akka dadhabbii, mataa dhukkubbii, ho’a qaamaa fi bakki talaallii sun dhukkubuu of keessaa qaba.
Gama biraan, Rooyiters akka gabaaetti, gamtaan Afriikaa talaallii Modernaa doosii miliyoona 110 bituuf akka jiru beeksise. Xumura waggaa kanaa dura gamtaan Afriikaa doosii miliyoona 15 kan argatu yoo ta’u, nuusa waggaa bara 2022tti doosii miliyoona 35, nuusa waggaa lammataa irratti immoo hanga miliyoona 60 argachuuf kan jiru ta’uun ibsamee jira.
Bittaa talaallii kanaa kan mijeesse bulchiinsa prezidaantii Yunaayitid Isteetis kan Joo Baayiden yoo ta’u, Gamtaan Afriikaa kampanii sana waliin akka walii galu carraa kennuuf jecha, kan inni Modernaa irraa bite doosiin miliyoonni 33 utuu hin ergamin akka turu taasisamaa jira.
Kunis barbaachisaa dha. Sababiin isaas talaalliiwwan battala argaman lakkoobsa isaanii dabaluu dandeessisa jechuu dhaan jila dhimma vaayiresii koronaa kan gamtaa Afriikaa Striiv Masiyiwaa email erganiin beeksisaniiru jechuun Rooyiters gabaasee jira. Biyyoonni kanneen biroon talaallii oomishan illee fakkeenya Yunaayitid Isteetis akka hordofanii fi talaallii kanaa fi ka biroo bitachuuf daandii akka saaqan gaafataniiru.


text:
“ወኢትርስዑ ተቀብሎ ነግድ እስመ በእንቲአሁ ቦ እለ ከፈሎሙ ከመ ይትቀበሉ ነግደ መላእክት እንዘ ኢየአምሩ፡፡ Keessummoota simachuu hin dagatinaa haala kanaan namoonni tokko tokko osoo hin beekin Ergamoota simatanii jiruutii” Ibro. 13:2
Maqaa Abbaa Kan Ilmaa Kan Afuura Qulqulluu Waaqa Tokko Ameen
Qaam’ee/Phaagumee-3
Qopheessaan:-Tolasaa Juulaa
Qajeelchaa karaa kan Ergamaa Rufaa’eel (ቅዱስ ሩፋኤል መራሄ ፍኖት)
Guyyaa kanatti kan yaadatamu hangafoota Ergamootaa torban keessaa tokko kan ta’e yaadannoo Ergamaa Qulqulluu Rufaa’eelii yommuu ta’u ayyaanni yaadannoo guyyaa kanas qabiyyee armaan gadii kanneen kan of keessaa qabu dha.
Gosa Niftaaleem jedhamu keessaa kan dhalatee fi biyya Faarsi bittaa kolonummaa mooticha Silminaasoor jala kan ture namichi maqaan isaa Xoobiit jedhamu tokko ni ture. Haati manaa isaa Haannaa jedhamti. Ilma tokkicha Xoobiyaan jedhamu qabu ture. Obboleessi Xoobiit immoo Raagu’eel jedhama. Haati manaa Raagu’eel Adinaan jedhamti. Raagu’eelis mucayyoo Saaraa jedhamtu qaba ture. Mootichi Silminaasoor Xoobiit waan jaalatuuf aangoo isaaf kennee yoo turellee, Silminaasoor du’ee yeroo mootichi Sanaakireem jedhamu muudamutti Xoobiit aangoo irraa akka bu’u taasifame. Afuurri xuraawaan Asmaandiyoos jedhamu mucayyoo Raagu’eel Saaraa kan jedhamtu kana irra buluudhaan abbaa warraa 7 ishee jalaa ajjeesee ture.
Guyyaa tokko Xoobiyaan abbaan isaa Xoobiit akka dulloomee ijji isaas arguu akka dadhabe dhagahee abbaa isaa bira deemuuf biyya Nanawee irraa ka’ee osoo karaa deemuu nama tokkoon walitti dhufee deemsa isaanii eegalan. Xoobiyaan yoo beekuu baatellee nama fakkaatee isa wajjiin deemaa kan ture kun Ergamaa Rufaa’eel ture. Osoo deemanuu biiftuun dhiitee jennaan iddoo tokkotti goranii buluudhaaf murteessan. Kanaan booda Xoobiyaan dadhabbii irraa boqachuudhaaf gara lagaa deemee yeroo inni qaama isaa dhiqatu Quxummiin tokko laga keessaa itti bahe. Yeroo kanatti Ergamichi kun qurxummii kana qabiitii qali, tiruu fi hadhooftuu isaa of eeggannoodhaan qabii baasi jedheen.
Xoobiyaanis qurxummicha qabee erga qaleen booda tiruu fi hadhooftuun maaliif barbaachisa? jedhee Ergamicha gaafate. Innis nama afuurri xuraawaan irra bule fayyisuu akka danda’u itti hime. Osoo karaa deeman Ergamichi har’a mana nama Raagu’eel jedhamuu tokkotti waliin bulla. Innis mucayyoo Saaraa jedhamtu qaba, isheenis akka haadha manaa kee taatuuf ani abbaa ishee nan gaafadha jedhee yeroo Ergamaan Rufaa’eel itti himu, Xoobiyaan immoo kanaan dura namoonni Saaraa fuudhan 7 akka du’an waan beekuuf anis yoon ishee fuudhee du’e maatii koo namni gargaaru hin jiru jedhee sodaate.
Haa ta’u malee, booda dubbiin Ergamichaa waan itti toleef afuura xuraawaa isheerra bulee namoota ajjeesaa ture kana hadhooftuu qurxummii sanaan isheerraa baasuu akka danda’u laphee guutuudhaan waan amaneef gara mana Raagu’eel deemanii achi bulan. Kanaan booda Raagu’eelis yeroo Xoobiyaa argetti ilma obboleessa isaa akka ta’e hubatee gammachuudhaan simate. Erga wal baranii yaada wal jijjiiraniin booda Xoobiyaan akka Saaraa fuudhee haadha warraa taasifatu murteessani. Xoobiyaanis kadhannaa taasisee hadhooftuu qurxummii sana yeroo itti aarsu afuurri xuraawaan Asmaandiyoos jedhamu isheerraa bahee gaa’elli isaaniis eebbifame.
Raagu’eel qabeenya isaaniif kennee gara biyya isaaniitti isaan gaggeesse. Yeroo Xoobiit bira gahan Xoobiit ijaan waan hin agarreef ilma isaa simachuuf osoo jedhuu lafarratti kufe. Ilmi isaa Xoobiyaanis hadhooftuu fidee dhufe sana yeroo ija abbaa isaatti dibu Xoobiit ijji isaa banamee ilaaluu jalqabe. Yeroo kana irraa jalqabee nama fakkaatee isaan wajjiin deemaa kan ture sun, “Ani kadhannaa namootaa gara samiitti kanan ol Baasu Ergamaa Rufaa’eli dha” jedhee yeroo isaanitti dubbatu hundi isaanii gara lafaatti kufanii isaaf sagadan. Kunis wanta haaraa osoo hin taane akkuma abboonni keenya kanneen akka Iyyaasuu Ergamootaaf sagaduu isaanii kan mirkaneessu dha. Iyya 5:14
“Keessummoota simachuu hin dagatinaa haala kanaan namoonni tokko tokko osoo hin beekin Ergamoota simatanii jiruutii” Ibro. 13:2 jedhamee akka barreeffamee Xoobiyaanis Ergamaa Ruufa’eel ergamaa Waaqayyoo ta’uu isaa osoo hin beekin isa simatee isa waliin akka Ergamichi ajajetti deemuun, waan Ergamichi ajajes fudhachuu isaatin eebbifamee jira. “Ergamaan Waaqayyoo naannawa warreen isa sodaatanii ni qubata, isaanis ni oolcha” Faar. 33/34:7, jedhamee akkuma barraa’e ergammoonni Waaqayyoo yeroo gidiraa keenyaa nu gargaaruudhaaf Waaqayyo biraa ni ergamu, labooba ibiddaa keessaa nu baasu, hammeenyaa fi gidiraa biyya lafaa kana irraa nu baraaru.
►Galanni Waaqayyoof
►Deessuu haadha isaatiif
►Ulfaataa Fannoo Kiristoosiif haa ta’u.


text:
Wal ga’ii kamisa kaleessaa White House-tti geggeessame hookkara jibbiinsa irratti hundaa’etti duuluu irratti kan fuuleffate yoo ta’u prezidaantiin Yunaayitid Isteetis Joo Baayiden ol aantummaa warreen adii balaaleffachuu dhaan biyyattiin qaama siyaasa ishee summaa’aa irra akka aantu yaadachiisaniiru. Qeeqxonni Baayiden wal dhibdee kan uumu isaanuma jedhan jechuu dha gabaasi Paatsii Widaaksuwaaraa White House irraa ergame.
Hiriirri ol aantota warreen adee bara 2017 Charletsviil VA keessatti geggeessame ilaalchisee prezidaan Joo Baayiden mormii hiriirtota sanaa irratti ajjeechaa raawwatame ennaa gumii “wal taaanee haa dhaabannu” jedhu qopheessanitti yaadachiisaniiru.
Warreen ol aantummaa adii leellisan dhuma irratti hin injifatani. Kanaaf summii fi jeequmsi akkasii seenaa bara keenyaa ta’uu hin danda’u.
Waayit Haawus akka jedhetti sagantichi hawaasa haleellaa jibba irratti hundaa’e keessa darban ni kabaja,
dhukaasa jumlaa mana sagadaa Siik Wiiskaansin keessatti bara 2012tti raawwatame dab alatee; mana bashannanaa halkanii saala walfakkaataa Filooriidaa irratti bara 2016; raawwatame, suuqii bareedinaa warra Eeshiyaa Joorjiyaa keessatti bara 2021tti; suuqii guddaa Teeksaas keessatti bara 2019tti, haleellaa warreen Ispaanishii irratti qiyyaaffate fi jalqaba bara kanaa suuqii guddaa Niiw Yoorkitti argamu keessatti namoota Gurraacha irratti haleellaan fuuleffate geggeessameera.
Ragaan FBI akka agarsiisutti waggoota dhiyoo asitti yakki jibbiinsaa dabalaa dhufeera.
Muddama weerara vaayirasichaa waliin walqabatee fi haasaa jibbiinsa siyaasaa dabalatee haleellaalee hedduun akka dabalan gumaachaniiru, .
Sun waggoota jahan darbaniif waan guddaa ture, bakka namoonni siyaasaa gurguddoon waan warra olaantummaa warra adii fi warra gara jabeeyyii biroo jedhan waliin guutummaatti jecha walsimu yeroo dubbatan dhageenya jedhan.
Qorannoon Economist—YouGov jedhamuun gaggeeffame akka agarsiisutti lammiiwwan Ameerikaa dhibba irraa 66% jalqaba bara 2021 irraa eegalee qoqqoodinsi siyaasaa biyya kanaa hammaateera jedhanii amanu, dhibba irraa harki 62 immoo waggoota dhufan keessatti qoqqoodinsi siyaasaa akka dabalu eegu.


text:
Monthly Archives: June 2017
SQ- Sagalee Qeerroo Bilisummaa Oromoo, Qophii Waxabajjii 29, 2017
Aside
Godina Wallagaa Yuniversiitii Wallaggaa Keessatti Loltooti TPLF Barattoota Eebbifamuuf Jedhan Doorsisaa Jiru Jedhu Barattooti.
Aside
Waxabajjii 29,2017/Yuunversiitii Wallaggaa keessatti sirna eebbifamtoota bara kanaa irratti diddaan ka’uu. mala jechuun Wayyaaneen baratoota ba’aaf gala dhorkaa jiraachuu Qeerroon gabaase.
Mootummaan gita bittuu abbaa irree Wayyaanee baratoota mooraa yuunversiitii wallaggaa keesssa jiran maqaa eebba bara kanaa irratti mormii kaasuu jedhuun shakkii fi muddamsuu keessa seenuudhaan humna waraanaa guutummaa mooraa yuunversiitii Wallaggaa fi naannoo ishee irra qubsiisee baratoota moorichaa ba’aafi gala dhorkaa akka jiru maddeen qeerroo mooraa yuunversiitii wallaggaa irraa gabaasan. Continue reading
Godina Arsii Aanaalee Shirkaa fi Gobbessaa Keessaa Oromoonni Heddumminaan Waraana TPLFn Qabamuun Hidhaatti Darbamaa Jiru.
Aside
Waxabajjii 30.2017/ Godina Arsii Aanaa Shirkaa Magaalaa Gobeessaa keessatti Dargaggoonni Oromoo hidhamaa jiru. Godina Arsii Aanaa Shirkaatti Ayyaana Iidalfaxriitti Ummanni Akka mormii godhuuf waamicha karaa adda addaatin godhaa turtanii jirtu jechuun Ilmaan Oromoo mana isaanitii guuramuun hidhatti darbatamaa jiru. Akka gabaasni Aanicharraa nu gahe addeessutti dargaggoonni hanga ammaatti mana hidhaatitti darbataman Muhammad Jabboo Aliyyii, Huseen Amaan Gaaradoo, Turaa Jamaal Waakkannee, Ibraahim Jamaal H/ Hasan, Reeduwaan Sh/ Amiin Turee, Awwaloo Ahmad Aloo , Abdii Muhaammad Jamaal, Mahdii Muhaammad Amiin kanneen jedhaman kan keessatti argaman ta’uu maddeen keenya Shirkarraa gabaasanii jiru.
Kana malees Godina Arsii Aanaa Shirkaatti Dubartoota walitti qabdee Durgoo Qarshii 50 guyyaan kaffalaaafii Dubartoota doorsisaa jirti.
Akka gabaasni achii nu gahe ibsutti dubartoonni maatii isaanii Akka deeggartoota ABO fi Qaamolee siyaasaa kamiituu hin Continue reading
RSWO – Waxabajjii 29, 2017 – ODUU, ARGAAF DHAGEETTII FI DHAAMSA RSWO
Aside
ለማ መገርሳ – መንታ መንገድ ላይ?
Aside
በተስፋዬ ገብፈአብ
ለማ መገርሳ የኦሮሚያ ኢንቨስተሮችን ሰብስቦ “የጡት አባት አንፈልግም!” ሲል የተናገረውን ከሰማሁ በሁዋላ ስለዚህ ሰው ትኩረት አደረግሁ። ይህ ያልተለመደ ንግግር በቀጥታ ህወሃትን ይነካል። ህወሃት ለኦህዴድ የጡት አባት ሆኖ ኖሯል። ለማ መገርሳ በንግግር ደረጃ በግልጽ ቋንቋ “የህወሃትን የበላይነት፤ የህወሃትን ጌታነት አንፈልግም” ማለት ችሏል። “እንዲህ በል!” ተብሎ የተናገረው አይመስለኝም። ህወሃትን እስከማውቀው ድረስ “ጎረቤቱን” እንዲህ ያለ ቃላት አያለማምድም። የህወሃት የፕሮፓጋንዳ ቃላት የታወቁ ናቸው። ይህ ንግግር የለማ የራሱ አባባል እንደሚሆን ማመን ይቻላል።
“ኦቦ ለማ መገርሳ የኦሮሞ ወጣቶችን ቀልብ እንዲስብ ለጊዜው እንዲህ ያለ ንግግር እንዲናገር ተፈቅዶለታል” የሚሉ አስተያየቶችን አንብቤያለሁ። በደፈናው “ለማ የጌታቸው አሰፋ ተላላኪ ነው። ስለዚህ ከለማ ምንም በጎ ነገር መጠበቅ አይቻልም።” ብሎ መደምደም ይቻል ይሆናል። በተጨማሪ ኦሮሞ ወጣቶች በወያኔ ጥይት ሲደበደቡ ለማ መገርሳ ምንም ማድረግና ምንም ማለት አለመቻሉን አንስቶ መውቀስ ይቻል ይሆናል። Continue reading
Artistooti Oromoo Beekamoon Lama Loltoota Wayyaaneen Butaman.
Aside
Waxabajjii 28,2017 /Godina Shaggar Kaabaa Kaabaa aanaa Giddaatti weellistoonni Oromoo lama butamanii jiru. Weellistoonni kun
- Mogoroo Jifaarii fi
- Shimallis Abbaabuu
Jedhaman,weellistoonni kun kana duras magaalaa sulultaatti ukkaamfamuun Wajjira poolisii Sulultaatti ergi guyyaa muraasa dararaamanii booda gad lakkifamii turan ammas marsaa lammaffaa,Godina Shaggar kaabaa aanaa giddaatti ukkaamfamuun wajjiraa Poolisii aanaa giddaa keessatti dararaamaa jiraachuu gabaasni Qeerroo Giddaa ni addeessa. Continue reading
Tooftaa Dulloomaan Hoggana Haaromsaa Jirra Jechuun Wayyaaneen Ummata Goyyomsaa Jirti.
Aside
Waxabajii 28,2017/Godina Arsii Aanaa Gadab Magaalaa Gadab Asaasaa keessatti maqaa hooggantoota bu’uuraa jedhuun guyyoota kudhaniif wal gahii hojjattootata fi jiraattota walitti yaaftee durgoo Qarshii 100 dhibba tokkootin teessisaa jiraachuun dhagayamee jira.dhimmoonni Achitti kaafamaa jiran garuu dhimma FXG.ummanni Oromoo gaggeessaa tureeef jirurrattis ta’uu maddeen keenya gabaasanii jiru. Continue reading
Godina Arsii Aanaa Jajuutti Wayyaaneen TPLF Raammoo Midhaan balleessu biifna jechuun midhaanif beeyladoota fixaa jiru
Aside
Waxabajjii 28,2017/ Godina Arsii Aanaa Jajuutti Mootummaan Wayyaanee Raammoo Midhaan balleessu biifna jechuun midhaanif beeyladoota fixaa jiraachuun dhagayame.Wayyaaneen Ummata Oromoo fayyanna jettee Ummata keenya kan diinagdeedhaan laamsgessuuf jedhee Maqaa misoomatiin ummata keenya diinagdeen dadhabsiisee gaaffii isaan bilisummaaf gaafachaa jiran irraa akka gara gaaffii nyaachuuf dhuguu gaafatan godhaa jiraachuun beekamee jira.
QOPHII KAAYYOO
Aside
የአማሪኛ ፕሮግራም የፌደራሊዝም ፅንሰ ሀሳብ እና የኢትዮጵያ ፌደራሊዝም አመሰራረት የኢትዮጵያ ፓለቲካ የወደፊት ዕጣ ፈንታ ላይ እና ስለ ፊንፊኔ ጥያቄ በሚሉት ዐበይት ጉዳይ ላይ ከ ሕግ ባለሙያ ዶክተር ፀጋዬ አራርሳ ጋር ክፍል ሁለት


text:
LibreOffice 7.4 Help
Galmee barruu irratti gabatee tokko chala gamaa-gamana giddu lamaani herrega kolachuu nidandessa.
Galmee barruu bani, gabatee lama saagi, kana booda gabatee lamanu irratti man'ee murasatti lakkoofsa barreessi.
Gabatee tokko keesatti man'ee issa duwwaa irratti cuqaasi.
F2 Dhibii
=SUM., faankishinii hojjechuu barbaadde galchi fakkeenyaaf,
Man'ee wara lakkoofsa offkeessatti qabaan cuqaasi, mallattoo idaatii (+) dhibii, kana booda man'ee garagaratti lakkoofsa offkeessatti qabattan cuqaasi.
Galchi Dhibii.


text:
Itti aana dura taa’aa Gamtaa Dimokraasummaa Ummata Oomoo sanbat - duraa darbe poolisii Jiinkaatiin too’anaa jala oolan.
Obbo Alamaayyoo Mokonnon, itti aanaa -dura ta’aa Gamtaa Demokraasummaa Ummata Oomoo,Obboo Abrahaam Biizunaa, miseensa dhabbatichaa fi namni Obbo Silashii Getaachoo jedhamuu bitooteessa 26, 2016 poolisii magaala Jiinkaatin qabamanii, yeroo ammaa wajjira Poolisii Awaasaa jiraachuu isaanii dura ta’an paartichaa, Obbo Girmaa Baqqalaa beeksisan.
Waajjira poolisii Jiinkaa irraa, Ajajaa-kumaa, Shikun Artee hidhamuu jara kanaa mirkaneessanii, mana murtitti dhiheessuu dha garuu manni murtii godinichaa ol aanaan dhimmicha laaluudha mirga hin qabu waan nun jedheef wajjira poolisii naanoo ummata kibaa wajjin mari’acha jira jedhan.
Shakkamtoonni kun erga qabamanii guyyaa shan ta’us amma ammatti mana murtiitti hin dhihaAnne jedha gabaasni Malaskaachoo Ammahaa Finfinee irra erge.


text:
Itiyoophiyaan rakkoo daangaa Itiyoophiyaa wajjiin qabdu karaa nagaan furuu kan barbaaddu ta'u irra deebitee beeksiiftee jirti. Dubbi himaan ministrii dantaa alaa Itiyoophiyaa Ambaasaaddar Dinaa Muftii akka jedhanti kunis kat ta'u yoo Sudaan looltoota ishee lafa Itiyoophiyaa irraa baafte qofa.
Mariin gam lameen giddutti gaggeeffamuu kan danda'uus looltonni ishee yoo ba'an qofa jedhu
Ministeera haajaa alaa fi itti aanaa munnicha ministeera Itiyoophiyaa Obbo Dammaqaa Mokonnan torban dabree ministeera haajaa alaa Yunaaytis Kingdam Domaniik Raab fi ministrii dantaa alaa Amerikaa keessatti itti aanaa dhimmootii Afrikaa waliin marii gaggeessuu isaanii Obbo Dinaan ibsanii jiru.
Gama kaaniin oduu gabaastoota midiyaalee addunyaa kanneen Tigraay seenuun gabaasuu fedhaniif mootummaan Itiyoophiyaas ta'e ministriin dantaa alaa Itiyoophiyaa qophii irra akka jiru ibsan.
Dhuma irrattis torban dabree lammiwwan Itiyoophiyaa 300 Saa'udii Arabiyaa irraa Finfinnee seenuu isaanii ibsameera jechuun Mallaskaachoo Ammahaa gabaasee jira.


text:
OBN Fulbaana 08,2013- Bulchiinsa magaalaa Finfinneetti lammiilee balaa lolaatin miidhamaniif deeggarsa maallaqaa fi meeshaalee garaagaraa Birrii miiliyoona 29tti tilmaamamu taasiseera.
Deegarsichi baajata Bulchiinsa Magaalaa Finfinnee, Liigii Dargaggoota Paartii Badhaadhinaa, tola ooltotaa fi waldaa dhuunfaa Amiibaaraa irraa kan walitti qabame ta’uu kantiibaan itti aantuun Magaalaa Finfinnee Aadde Adaanach A fuula Feesbuukii isaaniirratti ibsaniiru.
Deeggarsichi naannoo Affaariif miliyoona 12, Oromiyaaf miiliyoona 8, Amaaraatiif miiliyoona 5
naannoo Sabaa fi Sablammootaa fi Ummatoota kibbaatiif miiliyoona 4 taasifameera.
Aadde Adaanach hojii sassaabbi deeeggarsa kanaarratti kan hirmaatan darggaggota tola ooltota ,waldaa dhuunfaa Amiibaaraa fi Liigii Dargaggoota Paartii Badhaadhinaas galateeffataniiru.


text:
Dhukkuba Riyii (Rheumatoid Arthritis)
Hawaasa keessatti maqaa woliigalaa Dhukkuba Riyii jedhamuun kan waamaman hedduu ta’anillee, isaan keessaa hardha waa’ee “Rheumatoid Arthritis (RA)” kana ilaalla.
Dhukkubni (Rheumatoid Arthritis) kun dhukkuba xooxeffannaa ykn kulkulfannaa qaamaa yeroo-dheeraaf nama wojji jiraatu ta’ee irra-jireessaan buusaawwan ykn cabsataawwan (joints) keenya kan miidhu ta’ullee qaamota biroo kan akka gogaa, ijaa, somba, onnee, kalee, dhuka lafee fi hidda dhiigaa irrattis rakkoo fiduu mala.
—
Ka’umsi dhukkuba kanaa sirni ittisa qaamaa keenya kan dhukkuboota gargaraa nurraa ittisuufi jarmoota garagaraa qaama irraa ittisu, yoo qaamuma keenya kan fayyaa qabu (tishuuwwan buusaa qaamaa) dogongoraan rukutu kan mudatuudha. Qajeellootti maaltu akka sirni ittisa qaamaa keenya wol-rukuttaa kana akka jalqabu isa godhu beekkamuu baatullee, uumaan (genetics)n saaxilammummaa jiru irratti wontoota ( fkn infeekshinoota vaayirasi garagaratin) guyyaa keessa dhufan irraa sirni ittisa qaamaa akkas ta’uu mala jedhamee yaadama.
—
Mallattoolee Dhukkuba Riyii (Rheumatoid Arthritis):
* Dhukkubbii, iitaa fi hoo’a buusaawwaanii ykn cabsataa
* Cabsata/buusaa nama-qabuu, diriiruuf kontooffachuu irratti, keessattu yeroo ganamaa fi yeroo sosochii malee turanii sochi’iif ka’anitti.
* Dadhabbii, hoo’aa fi fedha nyaataa dhabuu
—
• Dhukkubni kun yeroo jalqabaa buusaawwan ykn cabsata (joint) xixiqqoo kan akka buusaa iddoo qubbiin harkaaf lukaa, ganaa harkaafi milatti galan bira jiran huba. Adaduma dhukkubichi jabaataa deemuun buusaawwan/cabsata gurguddoo akka ciqilee, jilbaa, hidhaafi gateettii fa’as ni huba.
• Yeroo hedduu buusaawwan walfakkaatoo cinaa lachuu jiran huba (Fkn. yeroo wolfakkaatatti ciqilee bitaa mirgaa, ykn jilba bitaa mirgaa).
• Akkasumas buusaa tokkoo ol ykn buusaawwan hedduu yeroo tokkotti hubuu danda’a.
• Dhukkubbiin RA kun yeroo gara yerootti hammeenyi isaa garaagarummaa qaba. Yeroo namatti ka’ee garmalee nama dhukkubuu fi yeroo nama irraa lash jedhutu jira.
• Turtii woggootaa booda dhukkubni kun (Rheumatoid Arthritis) buusaawwan irratti miidhaa fiduun iddoo buusaa san dabsuu ykn jallisuun (deformed) gochuu danda’a.
• Akkuma jenne buusaan ala (Rheumatoid Arthritis) kun namoota %40 ta’an irratti qaamota biroos miidhuu waan danda’uuf mallatoon dabalataa qaamota miidhaman san irraa dhufuufi isaaniin wolqabatu jiraachuu danda’a.
—
Wontoota ykn barteewwan carraa dhukkuba RA (Riyii kanaaf) saaxilamuu keenya dabalan:
* Saala lachuu irratti muldhachuu danda’ullee dhiira caalaa dubartii irratti yeroo hedduu muldhata.
* Umrii kam irrattuu nama qabuu danda’ullee, yeroo ga’eessummaa irra muldhata.
* Yoo maatii keessaa namni dhukkuba kanaan qabame jiraate, carraan miseensi maatiis gara fuulduraa dhukkubni kun irratti muldhachuu kana nama kaanii irra ni caala.
* Sigaaraa aarsuu. Uumamaan saaxilamummaan RA kun jiraannaan sigaaraa aarsuun akka dhukkubichi nu jalqabu gochuu danda’a. Akkasumas kan jirus ni hammeessa.
* Ulfaatinna garmalee guddaa ta’e qabaachuu. Ulfaatinna hojjaa keenyaan wol-hin madaalle qabaachuun carraa dhukkuba kana horachuu keenya olkaasa.
—
Xaxaawwan dhukkuba Riyii (RA) kana irraa dhufan:
* Jabinna lafee keenya haphisuun ykn laaffisuun akka miidhaa ykn haala salphaa ta’een cabuuf saaxiluu dandaa’a.
* Iitaa kuufama wolrukuttaa qaamaa irraa iddoo garagaratti uumamuu danda’u (rheumatoid nodules).
* Keessi afaaniifi ijji keenyaa akka goggogu gochuu. Jiidhinni silaa keessii afaaniifii ijji keenya qabu akka hirdhatu gochuu danda’a, akkasumas saaxilamummaa dhukkuba ijaaf keessa afaanii goggogsuu kan (Sjogren’s syndrome) jedhamuun hubamuu keenya haalan dabala.
* Carraa infeekshinoota garagaraatiin qabamuu keenya olkaasa.
* Narviin buusaa harkaa akka miidhamu gochuun haalli harkaa kee akka micciramu gochuu danda’a.
* Akkasumas carraa dhukkuba Onnee fi Sombaa kan dhukkuba Riyii bifa kanaan wolqabatuu qabaachuufi carraa dhukkuba kaansarii dhiigaa sirna liimfii kan (Lymphoma) jedhamuun qabamuu olkaasa.
Maal gochuu barbaachisa?
* Beekumsa hanga ammaa adunyaa kana irra jiruun dhukkuba Riyii kana (Rheumatoid Arthritis) guutuun guutuutti yaalanii balleessuun hin danda’amu. Haa ta’uu garuu akkuma dhukkubichi nama eegaleen yoo yaala argachuu jalqaban, carraan xaxawwan hamaa isa irraa nama dhaqqabu hanbisuu keenya ol’aanadha.
* Sigaaraa aarsuu dhabuu
* Sochii qaamaa dalaguu
* Iddoo buusaa dhukkubbii qabu sanitti waan ho’aa ykn cabbii itti qabuu.
* Ulfaatinna guddaa qabaannaan isa hirdhisuu
* Mana yaalaa deemnee ilaallamuun qorannoolee barbaachisu godhachuun yaala isaa hordofuu.
* Qorichootni Dhukkuba Riyii kana woldhaanuuf kennaman xaxaawwan dalgaa heddu waan qabaniif ajaja Doktora keessanii malee yeroo dheeraaf itti fuufinsaan fudhachuun miidhaa dabalataaf isin saaxiluu mala. Kanaaf gorsaafi hordoffii ogeessaa wojjiin fudhatamuu qabu.
—
Horaa, bulaa, deebanaa!
Fayyaa ta’aa, fayyaa dahaa!
© Dr. Nuredin Luke