text:
Shakkii-kutaa 2ffaa
Torbaan darbee shakkii bakka lamatti erga qoonne booda shakkii gosa tokkoffaa ilaalle turre. Har’a In sha Allaah shakkii gosa lamattaa ilaalla. Innis shakkii namoota jiddu, shakkii dhiirsa fi niiti jiddutti uumamu. Shakkiin namoota jiddutti uumamu yoo daangaa hin qabaatin miidhaa guddaa fidu danda’a. Akkuma torbaan darbee kaasne shakkiin dhibee qalbii waan ta’eef sababa fi dawaa qaba. Namtichi sababaa fi dawaa beeke dhibee kana wal’aanu qaba.
Sababoota shakkii namoota jidduu
- Imaanni dadhabaa ta’uu
- Wantoota shakkiif nama saaxilan irraa fagaachu dhiisu
- Hasaasa sheyxaana hordofuu fi kkf
Dawaa shakkii namoota jidduu
Dhugaan isinittiin himaa muxannoo kiyyaa fi namoota biroo irraa shakkii qulqulleessun jireenya gaarii jiraachu yoo barbaanne, iimaana keenya dabalachuuf carraaqu qabna. Akka lugaa Arabifaatti al-Imaanu jechuun al-amnu jechuudha. Al-amnu immoo– hundeen isaa tasgabbii nafseetii (xuma’aninatu nafs) fi sodaan qalbii namatirraa deemudha. Kana jechuun kennaa nageenyaati fi faalla sodaa kan ta’e tasgabbii jechuudha. Kanaafu imaanni shakkii fi sodaa irraa nama baraarun tasgabbii fi nageenya namaa kennaa jechuudha.
Hiikni iimaanaa lammataa ‘Dhugoomsudha’ kana jechuun qalbiidhaan dhugaan amananii arrabaan dubbachuu fi qaaman hojjachudha. Namni tokko Rabbitti amane yoo jedhe qalbiin dhugaan amanuu (dhugoomsu) qaba, arrabaan wanta Rabbiin itti ajaje dubbachuu fi wanta irraa dhowwe dhiisu qaba, akkasumas, qaaman wanta Rabbiin itti ajaje hojjachuu fi wanta Inni irraa dhowwe irraa fagaachu qaba. Yoo kana hundaa hojjate tasgabbii ni argata, sodaa fi shakkiin irraa ni deema. Kana hundaa yoo hin hojjatin garuu tasgabbis hin argatu shakkii fi sodaanis irraa hin deemu.
Kanaafi imaanni qalbii irraa ka’a. Wanti qalbii keessa jiru immoo hojitti jijjiramuu qaba. Kanaafi torbaan darbee namni tokko nageenya fi tasgabbii argachuuf shakkii waa’ee Rabbii fi Guyyaa Qiyaama ilaalchise qabuu qalbii ofitirraa dhiiqu qaba kan jenneefi. Shakkiin kuni yoo hin dhiqamiin shakkii biraa dhiquun ni ulfaata. Kanaafu dawaan tokkoffaan nama dhibee shakkitiin dhibameef ta’uu imaana dabalachuudha. Kana jechuun harkaana imaana jahan qalbii keessatti gadi dhaabuu, arrabaan dubbachuu fi hojiitti jijjiruuf tattaafachu qaba. ‘İmaanni hawwii fi hojii maleen kan dhufuu osoo hin ta’in carraaqqi fi hojiidhan kan dhufuudha.’ Kanaafu, namni tokko beekumsa isaa gabbifachuuf, wanta beeke hojitti jijjiruuf carraaqu qaba.
Dawaan lamaffaan ‘Osoo hin hubatin hin gugatin!’
Namoonni gariin wanta dhagahan dhugaa ykn soba ta’uu osoo addaan hin baafatin, namootatti dabarsuuf muddamu. Ergasi wanta jedhaniif harka ofii cininuu (garmalee gaabbu). Gaabbu qofaa mitii namoota biroos badii guddatti oofu. Kanaafi, Rabbiin (subhaanahu wa ta’aala) akkana jechuun nu gorsa:
“Yaa warraa amantan! Faasiqni (fincilaan) oduudhaan yoo isinitti dhufe wallaalumaan namoota akka hin miine fi wanta hojjattaniif akka hin gaabbine (oduu isaa) addaan baafadha.” Suuraa Al-Hujraat 49: 6
Namni oduma arge nama kijibaa irraa fuudhe yoo nama biraatti geesse, nama nagaha haqa malee miidha, mataa ofitiinis garmalee gaabba.
Tarii oduun namni nutti hime dhugaa nutti fakkaachun shakkii fi jibbaan keessa keenya gubuu dandeenya. Jalqaba oduu namarraa fuudhun dura waani (maalummaa) nama oduu nutti fide beeku qabna. ‘Namnitichi kuni kijibaadha moo dhugaa dubbata? Yoo dhugaa dubbate faaydan kana natti himeef maalii? Jidduu keenya diigufi moo waan gaarii naa yaadeti?’ jenne of haa gaafannu. Namtichi kijibaan kan beekkamu yoo ta’e battalumatti oduu isaa achi gatuudha. Namni kijibaan nama addaan diiguu fi maqaa balleessuf waan deemuf. Akka fakkeenyatti Haadha manaa Ergamaa Rabbii (SAW) tan taate Aa’ishaa (radiyallahu anhaa) munaafiqonni zinaadhaan maqaa xureessan. Dubartii qulquulluu waa’ee kanaa gonkumaa hin yaanne olka’anii maqaa xureessun magaalaa Madiinaa keessa dubbii sobaa facaasan. Rabbiin hiika Qur’aana armaan gadii keessatti akkana jechuun isaan balaalefate:
“Dhugumatti, isaan (Aa’ishaa irratti) soba fidan garee isin irraa ta’aniidha. Isa isiniif hamtuu hin se’inaa. Inuma inni isiniif caalaadha. Nama isaan irraa ta’e hundaafuu,hamtuu irraa wantuma inni carraaqetetu isaaf jira. Isaan irraa kan (soba) guddaa baadhate immoo adaba guddatu isaaf jira.
Maaliif yeroo soba kana dhageessan, mu’imintoonni dhiiraas ta’e kanneen dubaraa walii toltuu yaadun ‘Kuni soba ifa bahaadha.’jechuu dhabanii?
Maaliif isa irratti ragaalee afur fidu dhiisanii? Eega ragaalee hin fidin, isaan sun Allaah biratti sobdoonni isaanuma. “ Suuratu An-Nuur 24:11-13
Cubbuulee /dilliwwan gurguddoo keessaa tokko dubartii qulqulluu zinaan maqaa xureessudha. Yommuu namni tokko oduu akkanaa sitti fidu atillee nama san irraa fuute hin hafarsin ni salphattaati. Maqaa namaa xureessun dura wantoota lama gochuu akka qabnu Aayatoota armaan olii kanniin irraa ni baranna.
1.Qalbii teenya qorachuu– haala nama sanii ilaali. “Namni kuni nama waa’ee zinaa yaadu? Ani osoo bakka isaa ta’ee nan hojjadhaa? Maarre, ofiif kan jibbu akkamitti isaaf/ishiif jaalladhaa? Nama kana haala badaa irratti arge hin beeku. Kuni soba guddaadha. Nama kanarraa dubbii sobaa kana hin fuudhu.” jechuudha.Kuni quubsaa ta’uu yoo baate,
2. Ragaa afur akka dhiyeessu gaafachu. Ragaa yoo hin dhiyeessin soba akka ta’e beekun irraa garagaludha. Osoo dhugaayyu ta’ee kana waliin maaltu nu dhiphisse? Maaliif wanta hin beekne fi hin agarre keessa galle rakkannaa? Maaliif cubbuu baadhannaa? Yoo dandeenye nama san gorsuu, ta’uu baannan arraba lugaamudha.
Kanaafu, dubbii oli gadi oofu irraa arraba kee qabi. Namni Aaya tana beeku arraba ofii wanta badaa dubbachuu irraa ni fageessa.
“Dhugumatti, isaan dubartoota tiikfamoo, sagaagalummaa irraa dagatoo fi mu’umintoota ta’an maqaa xureessan, addunyaa fi Aakhiratti abaarramaniiru.Isaaniif adaba guddatu jira.” Suuratu an-Nuur 24:23
Namtichi ykn dubartiin zinaan kan beekkamu/beekkamtu yoo taate, namoota biroo akka isatti/ishitti hin dhiyaanne akeekachisuudha. Kana irraa kan hafe shakkiin mataa of dhukkubsuu hin qabnu.
Gorsa gabaabdu tana mee haa dhageenyu
“Waan beekumsaa isaa hin qabnees hin hordofin. Dhugumatti, dhageettin, argituu fi qalbiin, kuni hundinuu isa irraa gaafatamaa ta’eera.” Suuratu Al-Israa 17:36
Qataadan akkana jedha:
- Osoo homaa hin argin ‘argee jira’ hin jedhin
- Osoo homaa hin dhagahin, ‘Dhagahee jira’ hin jedhin.
- Osoo homaa hin beekin, ‘Nan beeka’ hin jedhin
Rabbiin kanniin hunda irraa si gaafataati.”
“Gabaabumatti Rabbiin beekumsa malee fi shakkii irratti hundaa’ani dubbachuu ni dhowwa.”(Tafsiir ibn Kasiir)
Dawaa sadaffaan wantoota ykn bakka shakkiif nama saaxilan irraa fagaachu
Namni bakka shakkiif isa saaxilittu argame ykn hojjate, yoo wanta badaan shakkame mataa ofii malee eenyullee komachuu hin qabu. Maqaan isaa/ishii yoo xuraa’e matama ofii haa komatu. Sababni isaas, balbala shakkii kan ofitti bane isa/ishii waan taatef. Seenan armaan gadi kuni wantoota shakkiif nama saaxilan irraa akka fagaatan nama gorsa.
أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَتَتْهُ صَفِيَّةُ بِنْتُ حُيَىٍّ فَلَمَّا رَجَعَتِ انْطَلَقَ مَعَهَا، فَمَرَّ بِهِ رَجُلاَنِ مِنَ الأَنْصَارِ فَدَعَاهُمَا فَقَالَ ” إِنَّمَا هِيَ صَفِيَّةُ ”. قَالاَ سُبْحَانَ اللَّهِ. قَالَ ” إِنَّ الشَّيْطَانَ يَجْرِي مِنِ ابْنِ آدَمَ مَجْرَى الدَّمِ ”
Safiyya bint Huyeyyi (masjiida keessatti) Ergamaa Rabbitti (SAW) dhufte. Yommuu gara manaa deebitu Ergamaan Rabbii ni gegeessan. Ansaarota irraa dhiironni lama isa bira darban. (Ergamaan Rabbii) isaan waamun akkana jedhen, “Ishiin Safiyyaa (haadha manaa tiyya)’Isaan lamaan ni jedhan, “Rabbiin qulqullaa’e (Akkamitti waan badaa yaadna)!’ Ergamaan Rabbii ni jedheen,’Sheyxaanni qaama ilma namaa keessa naanna’a akkuma dhiigni naanna’u.” (Sahih Al-Bukhaari)
Gabaasa biraa keessatti, ‘Sheyxaanni yaada badaa akka isinitti hin darbine sodaadha.’jedhuun itti dabale.” (Sahih Al-Bukhaari)
Kanaafu namni tokko iddoo shakkisiisatti argamuun yookiin wanta shakkisiisa hojjachuun balbala shakkii ofitti banuu hin qabu. Niiti yoo taate wanta dhiirsa kee shakkisiisu hin hojjatin, bakka inni si shakkutti hin argamin. Fakkeenyaf, nama alagaa waliin akkuma argan deemu, suuraa waliin ka’uu, fesbuuki, whatsupp, viber fi kkf irratti walii barreessu irraa fagaachu. Ta’uu baannan balbala shakkii ofitti banuun mana kee diigaa jirtaa jechuudha. Balbala shakkii dafii cufi.
Dawaan afraffaan sheyxaana Rabbitti mangafachuu fi nama sanii du’aayi gochuu
Nama gaarii shakkitu san homaa yoo irratti hin argin, garuu sheyxaanni shakkii sitti darbuun tasgabbii yoo si dhowwe, sheyxaana Rabbitti mangafadhu. Yeroo tokko tokko sababa tokko malee akkanumatti lafaa kaate nama shakkuu dandeessa. Shakkii kanas ofirraa oofun garmalee sitti ulfaachu danda’a. Inuma gara wanta baditti si oofun ofii fi nama san irratti miidhaa guddaa geessu dandeessa.
Ergamaan Rabbii (SAW) akkana jedhan:
إِيَّاكُمْ وَالظَّنَّ فَإِنَّ الظَّنَّ أَكْذَبُ الْحَدِيثِ، وَلاَ تَحَسَّسُوا، وَلاَ تَجَسَّسُوا، وَلاَ تَبَاغَضُوا، وَلاَ تَدَابَرُوا، وَكُونُوا عِبَادَ اللَّهِ إِخْوَانًا ”.
“Seehaa (mamii) of eeggadhaa. Dhugumatti seehaan (mamiin) dubbii hundarra soba ta’eedha. Eybii (fault) walirra hin barbaadinaa, wal hin basaasinaa, wal hin jibbinaa, dugda walitti hin garagalchinaa (hariiro addaan hin kutinaa), gabroottan Rabbii, obboleeyyan ta’aa.” (Sahiih Al-Bukhaari)
Hadiisa akkam bareedu! Sababa tokko malee yoo wal shakkine eybii (dogongora dhokataa) walirra barbaadu fi wal basaasu (dhoksaan nama tokko hordofuu) hin qabnu. Ammas sababa tokko malee wal jibbuu fi walirraa garagaluu (waliin oodu) hin qabnu. Sheyxaanni wanti barbaadu shakkii, jibba, waanyu fi kkf nu jiddutti facaasun hariiroo obbolummaa diigudha. Yommuu sheyxaanni qalbii teenya irratti waa’ee obboleessa keenya wanta badaa darbuu, du’aayi isaa gochuun sheyxaana moo’achuu dandeenya. Yeroo tokko tokko sheyxaanni obboleesuma garaa akka jibbu na kakaasa. Ani immoo sheyxaana moo’achuuf du’aayi nama sanii godha. Fakkeenyaf, ‘Yaa Rabbii obboleessa kiyyaa araarami, wanta badaa irraa tiiksi.’jechuu. Ergasii hasaasni isaa narraa qabbanaa’a.
Kanaafu, niiti ykn dhiirsa kee wanta badaan yoo shakkite, du’aayi godhiif, jidduu fi hariiro keessan sheyxaanni akka diigu carraa hin kenniniif. Sheyxaanni jalqaba akkunamatti lafaa kaate akka shakkitu si taasisa, ergasii hanqinna akka irra barbaaddu fi basaastu itti si kaasa. Ati tarkaanfilee sheyxaana hordofuu osoo hin ta’in, dafte hiddatti kutuu qabda.
Guduunfaa
Eeti shakkiin hundii isaatu badaadha ykn gaariidha jechuu keenya miti. Shakkiin gaarii kan ta’ees ni jira badaa kan ta’ees ni jira. Fkn,nama gaarii tokko wanta gaariin shakkuun wanta beekkamuudha. Akkasumas, nama badaa wanta badaan shakkuun wanta beekkamuudha. Shakkiin keenya daangaa qabaachu fi madaallamaa ta’uu qaba. Sababa tokko malee wantuma argineef nama shakkuu hin qabnu. Akkasumas, wal-qabsiistuun ykn sababni nama san shakkinuuf yoo mul’ate, nama san gorsuun hariiro keenya cimsuu dandeenya.
Rabbiin (subhaanahu wa ta’aala) akkana jedha:
“Yaa warra amantan seehaa (mamii) hedduu irraa fagaadha. Gariin mamii dillidha (cubbuudha). Walis hin basaasina. Gariin keessanis garii hin hamatin. Tokkoon keessan foon obboleessa isaa osoo du’ee jiruu nyaachu ni fedhaa? (yeroo) san ni jibbitanii (isa jiraa hoo maaliif nyaachu feetani?) Rabbiin sodaadhaa. Rabbiin akkaan tawbaa qeebalaa, Rahmata godhaadha. [Al-Hujuraat (49): 12
Hiikkan iimaana kitaaba Al-Imaanu: haqiiqatuh, khawaarimuh, nawaaqiduh inda ahli sunnati wal jama’a.” jedhamu irraa fudhatame
Dogongorri yoo uumame ana irraayyi. Rabbii fi Ergamaan Isaa (SAW) dogongora kana irraa bilisa. Dogongora yoo argitan na sirreessu hin dagatina. Dogongora qubee fi jechaa sirreessuf hanga humna kiyyaa carraaqe jira. Yaa Rabbii naaf araarami.


c: text/html

text:
Jette jettee (namiimah)
Akkuma kutaa darbee keessatti ilaalu yaalletti jette- jette jechuun namni tokko namoota walitti naquu fi oduu baadhachuun hariiroo isaani balleessuf yommuu adeemudha, hariiroon isaani gaarii fi gammachiisaa ta’ee osoo jiru. Dhugumatti amalli gadheen akkanaa hawaasa keenya garmalee miidhaa kan jiruudha. Haalli namoota lama yookiin garee gaarii taanan jette jette itti fiduun karaa adda addaan isaan diigu barbaada. Niiti fi dhiirsi walitti tollaan waanyoon hanga isaan addaan baastu hirriba hin qabdu. Jette jettee itti guurun isaan addaan bittineessite. Read more
Hamni dhibee hamaa hawaasa kamuu huuba jiruudha. Badiwwan arrabaan dhufan keessa hamni iddoo ol’aana qabata.hamni miidha fi rakkoo hangana hin jedhamne geessa. Mee duraan dursine hamni maal akka ta’e haa ilaallu. Hiikkan isaa maalidha? Hiika isaa yoo hin beekin fi hin hubatin adabbii fi miidha inni fidu irraa baraaramu hin dandeenyu. Read more
Arrabni foon diimtu baay’ee laaftu, akka feete sochuuti fi dubbiif bu’uura tan taatedha. Arrabni meeshaa dubbiti. Arrabaan ala jechoota sagaleen baasun ni ulfaata. Haasofti arrabaan uumamu nama dubbatu irratti hundaa’e gariin isaani gaarii, gariin isaani immoo badaadha. Waa’ee badii arrabaa ilaalchise wanti baay’ee jedhame, wanti baay’een barreefame garuu dubbii fi barreefamonni sunniin hundii badii arraba keenya dhowwuu danda’aniiru? Eeti badii arraba keenya barreefamni yookiin dubbii namoota biraa kan dhowwuu osoo hin ta’iin matama keenyatu badii arrabaa dhowwuu qaba, matama keenyan arraba keenya lugaamu danda’a. Read more
Duraan durse barattoota qormaata biyyoolessa kutaa 12ffaa fudhataniif hamileen keessan hin cabin, carraaqin keessan akkanumatti kan hafu hin ta’in isiniin jedha. Qormaata jechuun hangam ati jabaa akka taate si qoruuf kan sitti dhufuudha. Qormaanni kan waraqaa irratti qoramnu qofa osoo hin ta’in jireenyu mataan ishii qormaata guddaadha. Ilmi namaa qormaata adda addaa keessa darbee bakka tokko gaha. Osoo qormaanni jireetu baate silaa badaa fi gaariin addaan hin foo’aman, jabaa fi laafan addaan hin bahan. Kanaafu qormaanni kan nutti dhufuuf nu jabeessufi. Read more
Ramadaanni akka lakkoofsa hijriitti ji’a saglaffaa irratti argama. Ramadaanni ji’a kabajamaa Qur’aanni itti bu’ee fi leylat-ul qadr (halkan ji’aa kuma caaltu) of keessaa kan qabudha. Jinni Ramadanaa ji’aa rahmataa, barakaa fi jaalalaati. Ji’a diinni ilma namaa kan ta’ee sheyxaanni itti hidhamuudha. Sheyxaanni waan hidhamuuf namoonni ibaadatti ka’u, wanta gaariitti fiigu. Read more

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
1SHin hananabaa yootiya worddoti asaa giddon kase de7iyoogaadan, intte giddonkka wordduwaa tamaarissiyaageeti de7ana. Eti banttana wozida, Ubbaa Haariya Godaa kaddidi, bashshiya worddo timirttiyaa ehaana; qassi eti akeekenna bashshaa bantta bolli ehaana. 2Qassi daro asai yeellayiya eta iita ogiyaa kaallana; eta gaasuwan tumaa ogee cayettana. 3Wordduwaa tamaarissiya hegeeti miishshau yaaretiyoogan bantta medhdhi ekkido haisiyan inttena bonqqana; beniisappe doommidi, eta pirddai giigi uttiis; eta xaissiyaagee beegottidi naagees. 4Nagara oottida kiitanchchatuyyo Xoossai qarettennan, pirddaa gallassai gakkanaassi xuma ollan eti qashetti uttido Gaannabiyan yeggiis. 5Xoossai nagaranchchatu bolli bashshaa haattaa yeddiisippe attin, beni asau kehibeenna; shin xillotettaabaa yootida Nohanne hara laappun asata ashshiis. 6Xoossai Sadoomanne Gamoora giyo katamata biitta bidintta oottidi, xuuggi xaissidi, nagaranchcha gidiyaageeta gakkanabau leemiso oottiis. 7Higgiyau azazettenna shaaramuxiya asatu giddon tuggatidi de7iya xillo Looxa Xoossai ashshiis. 8He lo77o bitanee eta giddon de7iiddi, eti oottiyo iita oosuwaa gallassi gallassi be7ido wodenne siyido wode a lo77o wozanai un77ettiis. 9Hegaa gidikko, Godai Xoossau goinniya asata paaciyaappe waati ashshanaakko erees; nagaranchchata qassi ubbaappe aattidi, tuna amuwan ashuwaa amuwaa kaalliyaageetanne qassi Xoossaa wolqqaa kariyaageeta, pirddaa gallassai gakkanaassi Godai qaxxayiiddi wottanaagaakka erees. Wordduwaa tamaarissiya hegeeti xalanne otoranchcha gididoogan, bollan de7iya bonchcho meretaa cayoosonappe attin, bonchchokkona. 11He asatuppe daro minonne wolqqaama gidiya kiitanchchatikka bollan de7iya bonchcho meretaa Godaa sinttan cashshan mootanau koyokkona. 12SHin he asati ohettidi xayanau yelettida bantta meretan wozanai bainna woraa do7atudan hanoosona; eti erennabaa cayoosona; qassi woraa do7adan, eti coo xayana. 13Eti bantta medhdhido metuwan metootana; gallassi yexxidi duriyoogaa ufaissiyaabaa giidi qoppoosona; eti kaushshatanne tunata gidi uttidi, inttenaara miyo qumaa meettan ufaittoosona. 14SHaaramuxa maccaasaa xeelliyoogaa aggenna aifee etau de7ees; qassi nagara oottiyoogaakka aggokkona. Ammanuwan minnibeenna asaa cimmoosona. Amuwaara meezetida wozanai etau de7ees; eti qanggettidaageeta. 15Sitta ogiyaa aggidi balidosona. Bi7oora na7aa Balaama ogiyaara biidosona; Balaami makkalan miishshaa ekkanau koyiis. 16I hananabaa yootiyaagaa; shin a nagaraa gishshau, a haree asadan haasayan seeridi, a gooshsha mala hanuwaappe a teqqiis. 17He asati meliichchida pulttuwaa mala; qassi gotee tookkidi efiyo shaaraa mala; Xoossai etau sakkana xumaa giigissi uttiis. 18Aissi giikko, eti hadanne otoro haasayaa hasayoosona; balan de7iya asaappe kessi ekkiyaageeta shaaramuxanau qaaqqatiyo amuwan cimmoosona. 19Eti banttau bashsha amuwaara de7iiddi eta, “Intte ailletettaappe kiyana” yaagoosona; aissi giikko, issi asi bana xoonidabau aibaunne aille. 20Eti nu Godaanne nuna ashshiya Yesuus Kiristtoosa eratettan ha sa7aa tunatettaappe kessi ekkidoogaappe guyyiyan, guyye simmidi, aani xubettidi xoonettiyaabaa gidikko, kase de7iyo de7uwaappe guyyeegee etau iitana. 21Aissi giikko, etau imettida geeshsha azazuwaa eridi aggiyoogaappe eti xillotettaa ogiyaa erennan aggiyaakko lo77o shin. 22“Kanai ba cooshshaakko guyye simmees” giyo leemisoinne qassi, “Meecettida gudunttai guyye simmidi, urqqan gonddorettees” giyo leemisoi tuma gidiyoogaa eta gakkidabai bessees.
Copyrighted Material
Learn More


text:
Xumura Abbootii irree!
Baarentuu Gadaa Irraa
Ummanni rakkatu malee gaafii hin kaasu, hin lolu, miidhamu malees hin iyyatu, hin fincilu. Ummata miidhamee gaafii kaase ammoo sobuu fi sossobuudhaan yknis waliin dhahuudhaan itti fakkeessanii bira darbuun hin danda’amu. Gaafii ummata fincilee humnaan ukkaamsanii hanbisuunis akkasuma hin danda’amu. Ukkaamsaan yoo badii dabalataa ida’e malee furmaatas ta’uu hin danda’u. ta’ees hin beeku.
Biyya hedduu keessatti, abbootiin irree hedduun ummata gaafii haqaa kaase, ummata mirga isaaf qabsaawe ukkaamsuuf yaalaniiru, hidhaniiru, ajjeesaniiru, dararaniiru. Biyya kam keessattuu garuu abbootin irree kun milkaawanii bara baraaf ummata gaafii kaase ukkaamsanii haangoo humnaan tikfachuuf abbalan sanirra hin turre. Ykn hin jiraanne.Yeroof waan humna qawweetiin gaafii ummataa ukkaamsanii hanbisan itti fakkaatee dhiittaa mirgaa sukanneessaa raawwatanis dhumarra ummataan injifatamaniiru. Baayyeen isaanii du’a badaniiru. Xumurri isaanii akka hin taane ta’eera. Akka humna qabna jedhanii namatti taphatanitti itti taphatameera. Haangoo bololaniif sanis dhabaniiru, qabeenya hangoo harkaa qaban fayyadamanii saamanii horatanis osoo hin nyaanne nyaatamaniiru. ykn dirqamanii isa biraaf laataniiru.
Namni Saadaam Huseen, Kolaneel Gaadaafii, chaarlas teelar, bin alii, Idaamiin daadaa fi abbootii irree Afrikaa du’a badan arge yakka hin dalagu. Qondaaloonni Wayyaanee har’a haangoo harkaa qabna jedhanii ummattoota impaayeera itiyoophiyaa keessumaa ammoo ummata Oromoo dararaa fi saamaa jiranis osoo qalbii qabaatanii bor beekoo ta’anii yakka amma Oromoorratti raawwachaa jiran kana hin raawwatan.
Qondaalonni Wayyaanee har’a haangoo harkaa qabana, maaltu maal nugodha jedhanii yakkoota lakkaawamanii hin dhumne ummattoota impaayeera itiyoophiyaa keessa jiranirratti keessumaa ammoo Oromoorratti raawwachaa jiru. Yakkoonni wayyaanootaan Oromoorratti waggoottan 25n darban hedduu ta’anis keessumaa baroota as dhihoo kana jechuunis waggoota 2n darban erga FXG gutummaa Oromiyaa keessatti dhooyee yakkoonni waraana sirnichaatin Oromoorratti raawwatan kan lakkaawwamanii dhumanii miti. Kan hidhame mana hidhaatti odoo dararamuu du’e, kan karaarratti akka saree waraana aga’aazitiin ajjeefame, kan bakka buuteen isaa dhabame, kan biyya abbaa isaa dhiisee godaane lammii Oromoo manni haalakkaawu. Keessumaa waraanni sirnichaa Aga’aaziin maqaa komaandi posti jedhamuun labsii yeroo muddamaa sababeeffatee Oromiyaatti bobbaafme yakki dalgaa turee fi jiru kan himamee dhumu akka hin taane hundumatuu quba qaba.
Kaleessa Kolooneeffattoonni Awuroopaa biyyoota kolaniin qabatan keessatti abbaa biyyaa gabrummaa dide ajjeessaa, hidhaa fi dararaa turaniiru. Qabsoon dhalattootaa itti jabaannaan, addunyaanis barri kolonii darbuu hubattee kolaneeffatummaa balaaleeffannaan dhiifama gaafanii haangoo abbaa biyyaatti dabarsanii dhisanii bahaniiru. Wayyaaneen garuu erga barri kolonii darbee jaarraa walkkaa booda Oromootti duultee kunoo Oromoon gabrummaa ishii jala jira.wayyaanoonni har’a jaarraa 21ffaa kana keessa yakka kolnofeeattoonni Awuroopaa jaarraa 19 keessa raawwataniin ol Oromoorratti raawwachaa jirti. Saamichi, hidhaa fi dararaan akkasumas ajjeechaan isaan har’a Oromoorratti raawachaa jiran gongumaa kan dorgomaa qabuu miti. Duguuginsa sanyiiti. Egaa Oromoon kana ofirraa dachaasuuf qabsoo walirraa hin cinne gaggeessaa jira.
Ummattoonni impaayeera itiyoophiyaa keessa jiran, keessumaa ummanni Oromoo rakkateet, miidhameet, dararameet fincila eegale, biyya isaa irratti akka lammii lammaffaatti ilaalamuu, qabeenya isaa saamamuutu isa dallansiise, of ittisuufis isa kaase. Amma rakkoon isa dallansiise, fincilaaf isa kaase kun furmaata argatuttis akka qabsoo gaggeessaa jiru irraayis duubatti hin deebine halli amma Oromiyaa keessatti muldhachaa jiru eenyufuu ragaadha. Achi qabaa fi as qabaa, ykn waliin dhahiinsa murna gabroonfattuu wayyaaneen raawwachaa jirus gongumaa fincila mirga abbaa biyyummaaf taasifamaa jiru kana karaarraa maqsuu hin danda’u.
Koloneeffattoonni Tigraayirraa Oromootti duulan kun bakka irraa dhufanitti dacha’uun dirqama. Bara baraan gateettii Oromoorraa sirbuuf mirgas, heyyamas hin qaban. Qabsoon gaggeeffamaa jirus kanumatti xumura gochuufii. Kun jabaatee itti fufuu qaba. kan kana jabeechee itti fufuudhaan, gabroonfattoota weeratoota Tigraay kanatti xumura godhu ammoo nama biraa odoo hin taane numa ummattoota gabrummaa jala jiruudha, keessumaa ammoo ummata Oromoo sirna kana jalatti miidhaa guddaan irra gahaa jiruudha. Akkuma Afrikaa kibbaatti ummanni fincilaan kolooneeffattoota harkaa biyya isaa deeffate, akkuma Sudaan kibbaa, Akkuma Eritiraa fi biyyoota bilisummaa isaanii qabsoon koloneeffattoota harkaa deeffatan isaan kaanii ummanni Oromoos dhiigaa fi lafee isaatiin biiyya isaa gabroonafttoota ilmaan Tigraay wayyaanee harkaa deeffachuun dubbii marii hin barbaachifnee dha.
FXG eegalle jabeessinee itti fufuu qabna. WBO gama dandeenyun utubuun dubbii fardiidha. Wayyaaneen holola adda addaatiin waliin dhooftee bara dheereffachuu hin qabdu.Walumaa galatti namni ani Oromoodha ofiin jennuu fi bilsummaaf qabsoofnu baadiyyaa- magaalaatti, baddaa gammoojjittii karaa danda’ame hundaan warra nu saamaa, nu ajjeesaa, fi nu hidhaa, qayee keenyaa sirbu kana ergamtoota isaanii miseensoota OPDO waliin harree ofirraa gatuun gabrummaatti xumura godhuu ta’uu hubannee harka wal haaqabannu. Akkuma addunyaarratti beekamu, akkuma nutis itti jirrutti qabsoo malee kan gabroonfataa kuffisu,bilsummaan nama gahu waan hin jirreef bakka jirrutti qabsoo keenya haa finiinsuun dhaamsa keenyaa.//


text:
Gola Seenaa Irraa
Aaqilli/qaroon namaa tokko gafa tokko mucaa ofiitin akkana jedhe,”Ilma koo yommuu balaan sitti bu’uu garmalee aarte abdii hin kütin. Kuni dhugumatti Rabbii ofii ilaalchise yaada badaa qabaachutin wal qixxaata. Akkasumas diinaf gammachuu kenna. Namoota birootti hin baacin/itti of hin jajin. Dhugumatti yeroo maraa ani nama tokkotti baacu namni biraas akkasuma natti baaca. Addunyaa tana keessatti namni galte(target) xiyyoota wal duraa duban itti dhufaniiti. Gariin bira darbuu,gariin ni hanqatu(bira hin gahan),gariin mirgaa isaatti kufu,gariin bitaa isaatti kufu,gariin immoo isa waraanu. Beeki hojii gaarii kamifiyyuu mindaa(ajrii) ni argatta. Akkuma ati nama waliin daldaaltu,namoonnis akkasuma si waliin daldaalanii beeki.(Kana jechuun yoo nama kabajje namnis akkasuma si kabaja. Yoo hin kabajinis akkasuma isaanis si hin kabajan.) Namni haadha abbaa isaatif ajajame fi tola oolef ijjoollen isaas akkasuma ajajamuu fi tola ooluf. Haafa’uu fi hawwii qullaa irraa fagaadhu. Dhugumatti isaan lamaan kunniin jireenya tanatti hiyyummaa bakka bu’aniiti. Hanga dandeessu Rabbiin sodaadhu. Har’a kaleessarra,boru immoo har’a irra,dhokataa kee mul’ataa keetirra yoo wayyeessu/foyyeessu dandeette,godhi(hojjadhu). Hojii dhiifama gaafachu qabduuf of eeggadhu,eenyullee hojii gaariif gonkumaa dhiifama hin gaafatu.( Yommuu salaataf(sagadaaf) dhaabbattu salaata nama nagaya dhaammatu salaati;ammaan booda salaatu akka hin dandeenye akka waan du’u heddu godhii salaati. Haya(saalfannatti) maxxanii, namoota haya(saalfannaa) qaban keessaa tokko taatati. Namoota miidhaa irraan hin geessin. Kana irra, waan gaarii kenniif/godhiif; yoo dandeesse isaani araarami. Yommuu waa gaafatamtu doy’a hin ta’in. Yommuu namni tokko gargaarsaf si gaafatu duubatti hin harkifatin. Namni yoo doqna(doy’a) ta’e ergasii Rabbiin wantoota isatti dhiphisa. Nama kenneef immoo Rabbiin wanta inni kenneef bakka buusaf.”141
Daandii Musliima Jireenya Isaa keessatti -147
Jireenyi Musliima bu’uuraale torba(7) irratti kan dhaabbattu ta’uu qabdi. Kitaaba(Qur’aana) Rabbiitti maxxanuu yookin qabachuu, karaa Ergamaa Rabbii(SAW) hordofuu,wanta haalala ta’e nyaachu,namoota biroo miidhu irraa of qusachuu,cubbuu/badii irraa fagaachu,yeroo hundaa towbachuu(gara Rabbii deebi’u),mirga(haajaa) namoota biroo guutu. Muftiwwaan gurguddoon Islaama yeroo darbee fi kan ammaa jireenyi Musliima wantoota armaan olitti eerame irratti hundeefamu akka qabu mirkaneessan. Obboleessa/obboleetti Musliima bu’uuraale torbaan armaan olii kanniin irratti gadi dhaabbadhu,fedhii Rabbiitin hanga duutu.
Nageenyi Boru dhufa -148
Hogganaan dhugaan qajeele fi akka muftiitti kan ilaallamu Umar bin Abdul-Aziz kuxbaa(sermon) isaa kan dhumaa keessatti akkana jedhe,”Yaa namoota isin kaayyoo malee hin uumamne. Akkanumatti hin haftan osoo hin herreegamiin(wanta hojjattaniif osoo hin gaafatamiin akkanumatti hin dhiifamtan). Ga’uumsa dhumaa qabdan kan Rabbiin isin jiddutti murteessu hedu. Namni rahamtaa Rabbii kan waa hunda of keessatti qabateen ala jiru dhugumatti ni kasaara. Namni Jannata hanga samii fi ardii bal’attu seenu dhowwame kasaare. Beekkadhaa, nageenyi boruu nama Gooftaa isaa sodaate fi wanta baay’ee argachuuf wanta xiqqoo kan gurgureefi(jannata argachuuf nama hojii gaarii hojjateefi) – wanta badu wanta hin banne kan turuun kan jijjireefi. Isin keessaa ana caalaa nama cubbuu qabuu kan hin beekne ta’ullee ergaa kana isiniif dhaama. Anaa fi isinillee Rabbiin akka araaramu nan kadha. “ Kuni damboobummaa (humility) namoota hojii gaarii hojjataniiti. Rahmanni Rabbii warroota hojii gaggaari dalaganitti dhihoodha.
Maal asirraa barattan? Wanti keessa koo rukute hima dhumaa Umar bin Abdul-Aziz jedhedha. Eessa jirra nuti? Hojii gaarii tokko hojjanaani fi bu’aan isaa nuu fi namoota irratti mul’annaan, maal ofiin jenna,namoota biroo hoo akkamitti ilaalla? Kaliifan kuni ummata dura dhaabbate,”Nama na caalaa cubbuu/badii qabuu isin keessaa hin beeku.” Nuti garagaltoo kanaa immoo “Nama na caalaa hojii gaarii hojjate hin jiru.”jenne yaadnaa mitiree? Cubbuu keenya daganne hojii keenyan of tuulla. Yaa Rabbii dhukkuba kanarraa nu fayyisi,nu qajeelchi,nuu araarami.
Maalik Ibn Dinaar -151
Gaafa tokko Maalik ibn Dinaar barattoota muraasa isaatin akkana jedhe,”Yommuu jabaachu/gogoga qalbii keessanii,laafinna qaama keessanii fi xiqqeenya soorata keessanii hubattan, waa’ee wanta isin hin galchine akka dubbattan beekaa.”
Jechoota hikmaa(wisdom) -157
Yommuu ibn A’un namticha biraatti nagaha dhaamu,akkana jedheen,”Sirratti sodaan Rabbii(taqwaan) haa jiraatu,nama taqwaa qabuuf addummeen (kophummaan) itti hin dhagahamu.”
Zayid bin Aslam akkana jedha:”Nama Rabbiin sodaatu namoonni isa jaallatu osoo san dura jibbaniyyuu.”
Imam Sawriin(Rabbiin rahmata isaa haa godhu) Ibni Abi Zaa’ibin akkana jedhe:”Yoo Rabbiin sodaatte Inni siif gahaadha,namoota hin barbaaddu. Yoo namoota sodaatte,isaan si hin quubsan yommuu hirkannaa guutu Rabbirraa ati qabduun wal bira qabamu”
Suleeymaan bin Dawuud akkana jedhe,”Wanta namootaa kenname nuufis kan akka isaaniti fi san caalu nuu kenname. Wanta namoonni beekan nutis ni beekna. Garuu wanta sodaa Rabbii dhoksaa fi ifatti,haqummaa yeroo gammachuu fi gaddaa,madaalama yeroo durummaa fi hiyyummaa caalu hin agarre.”
Dhiirsa Filachuu-171
Namtichi tokko Hasan bin Ali(RA) akkana jedhe gaafate,”Intala takka qaba. Namoonni fuudhaf na gaafatu. Eenyutti haa heerumsiisu?”
Hasan akkana jedheen,”Nama Rabbiin sodaatutti heerumsiisi. Yoo ishii jaallate ni kabaja. Yoo ishii jibbe immoo hin miidhu.”
Kanaafu yoo abbaa taatee intala qabaatte,ishiif yaadi nama Rabbiin sodaatutti heerumsiisi. Yoo ati immoo intala dhiirsa barbaadatu taate nama Rabbiin sodaatu barbaadadhu,yoo si jaallate si kabajaa,yoo si jibbe immoo si hin miidhuti. Tolee obboleetti too!
Caaltuu Dubartoota(The Best of Women) -174
Namni baadiyaa tokko kan dubartoota waliin muxannoo qabuu waa’ee dubartoota gaafatamee. Akkana jedhe,”dubartiin gaariin dheertu yommuu dhaabbattu,beekkamtu yommuu teettu,dhugaa tan dubbattu yommuu haasoftu. Ishiin yommuu aartu aariin ishii dafee kan irraa galu,kolfi ishii seeqata bareedadha(beautiful smiling). Yommuu waa hojjattu haala gaariin hojjatti.Dhiirsa ofiiti ni ajajamti,mana ofitti maxxanti. Ummata ishii keessatti ni kabajamti garuu sammuu ofii keessatti homattu of hin lakkooftu. Nama kan jaallattu fi bilchaattudha. Wanti ishii hunduu gaariidha.”
Hiriyummaan akkana ta’uu qaba -176
Abu Dardaa(RA) niiti ofiitin akkana jedhe,”Yommuu anaa aaru argite,aarii koo qabbaneessi. Yoo ati aartu aarii kee ani sii qabbaneessa. Akkana ta’uu baannan maalif walitti saahibomna(hiriyyoomna) ree?” Yommuu jechi kuni İmaam Zuhri gahu,akkana jedhe,”Hiriyummaan akkas ta’uu kan qabuudha.”
Kitaaba wabii
Gems And Jewels lakkoofsonni armaan olii fuula kitaabichaa agarsiisu
Hanga barruu biraatin walitti deebinutti Assalamu aleykum wr wb. Turtii gaarii


text:
Afriikaa waliin wal ta’insaan hojjechuu kan barbaadan keessaa tokko rakkoolee fi walitti bu’iinsa ittisuu irratti hojjechuu ta’uu ibsaniiru. Walitti bu’iinsii fi rakkoon durumaan akka hin uumamne ittisuun barbaachisaa dha yaadachiisaniiru.
Addunyaan keenya rakkoon erga uumamee booda furuuf yaaluu irra durumaan akka hin uumamne gara ittisuutti ce’uu qabdi. Addunyaan yeroo hedduu deebii kan kenne boodatti hafee ti. Kana attamiin furuu akka dandeenyu isin waliin ta’ee hojjechuun barbaada.
Naannoo addunyaa kan jiran rakkoolee irra hedduun biyya keessatti uumamu. Kan uumamanis aangoo, qabeenyaa wal saamuu, qixxummaan jiraachuu dhabuu, addaan wal qooduu irratti. Walitti bu’iinsi yeroo hedduu leellistootaan jalqabamu sana boodas hammaatu jedhan.


text:
Caamsaa 23, 2016 | Abdii Baalee Oromiyaa-ABO tiin
Ummaticha bal'aa mirgi isaa dhiitamee,
Lammiin wal waakkatee, firoomni dhabamee,
Garaan wal miliqee, dhugaan ukkaamamee,
Seerri gatii dhabee, abbaan dhugaa dhumee,
Bara moo baranaa, maaltu nutti ergamee???
Handhuura biyya koo, Finfinnee saamanii,
Goota abbaa dhugaa, biyyarraa darbanii,
Maqaa misoomaatiin nurratti dagaaganii,
Ilmaan abbaa tokkoo, gargar facaasanii,
Bara moo baranaa, dhiiroo maal jettanii???
Jaalalli dhokfamee, jibbi biyya guutee,
Haqni bittinnaa'ee, sobni hamoommatee,
Galanni saba koo, waraanaan deebitee,
Lammiin jiruu dhabee, jireenyi fokkatee,
Bara moo baranaa, maaltu nu mudatee???
Lammiin koo bobbooyaa, ormii quufee sirbaa,
Ilmaan abbaa tokkoo, jiraachuu wal jibbaa,
Ergamtoonni diinaa, qe'eerraa nu dhiibaa,
Abbummaan keenya hafee, ololaan nu sobaa,
Bara moo baranaa, maal dubbiin dhabaa???
Hamilee kee eegee, kabaja siif laatee,
Osoo mirga qabu, biyyarraa baqatee,
Osoo beekaa qabuu, obsaan si horatee,
Wallaalummaa kan kee, beekkumsaan hiikkatee,
Jaarraa tokkoo oliif maqaa kee baadhatee,
Ajjeechaa fi hidhaa, aadaa isaa godhatee,
Bar meeqa siif obse, lammiin koo wal gatee,
Ati garuu,quuftee, nurratti wal ijaartee,
Aadaa Fi seenaasaa, lammii koo uggurtee,
Goobanota wajjiin gonfa ajjeechaa baaftee,
Hidhaa fi hiraarsaan biyyaa nu ariitee,
Amma hunduu dabree, seenaan si wakkaatee,
Eessa seenta laata, gadaan kee dhumatee,
Ati ammallee hin quufnee, lafti siin dhidhimtee,
Eessaan baata, amma sabni si wakkaatee????
Tuuta afaan qalqalaa, garaan midhaan nyaataa,
Samii baha jettu, baay'isee fagaataa,
Lafa seena jettus, baay'isee jabaataa,
Saba kee waakkattee, mee eessatti baataa,
Guyyaan sitti dhihee, dukkana fakkaataa,
Diinni kee dur firaas, har'a si wakkaataa,
Yaa bada abbaa garoo, mee boolla tam seentaa????
Ani Ethiopia miti, yoomuu nin wakkaadhaa,
Lafee kan koo, cabsee biyyaa koof falmadhaa,
Saba koo,dammaqsee, of bilisoomfadhaa,
Gabrummaa hin dhaalchisuu, seenaa koo tolfadhaa,
Biyya koo,hin gurguruu, harkattiin qabadhaa,
Dhala koo hin xiqqeessuu, seenaan isaa,gaarii dhaa,
Hin kennu Finfinnee, yoomiyyuu caayaa abbaa fi haadhaa,
Eenyummaa koon beekaa, ani Oromoo dhaa!!!!!
Dhaamsa waliin gahaa, wal moggaa hiriiraa,
Tokkummaadhaan falmaa, saamtuu kaasaa nurraa,
Duuti silaa hin ooltuu, du'aa akkaa dhiiraa,
Kaayyoo gabroomfattuu, rasaasaan jijjiiraa,
Walaabummaa teenyaaf, wareegamaa dabraa,
Karaa kana qofaan, seenaan nuun bohaaraa,
Kanaafuu, falmadhaa bakka jirtan maraa,
Umrii gabroomfattuu, hundeedhaan cicciirraa,
Lammii bilisoomsaa, harkaa diinaa muraa,
Qawwee hiikkachiisaa, morma diinaa muraa,
Onneen goottan keenyaa, ta'aa wabii jaraa,
Walitti hin laalinaa jabaadhaa hadaraa!!!
Abdii Baalee Oromiyaa-ABO tiin
Ebla 22,2016
Afrikaa Kibbaarraa


text:
Kanneen demokraasii ol kaasanii ilaalanhundi, akka tokkott qayyabachuun saanii mamsiisaa dha. Kanaaf mee qabsaawota Oromoof yoo ilaalcha waloo ni arginaaf tahe haa ilaaluu. Akka ilma Gadaa naannaa saatt yeroo dhumaaf shakalameett dhaalmaa demokraasii Gadaa qabaachuu saa, barreessaa kun kan ittiin mormu jiraataa itt hin fakkaatuu. Yoo tahewoo? Kan dhimma baasu yoo ofii shakalee fi utubeen qofa. Qooqi demokraasii (demokratia) qooqota Greekii lama “demos” ummata fi “kratia” mootummaa, irraa dhufe jedhama. Jechi Abraham Lincoln “Mootummaan ummataa ummataaf ummataan …” jedhu bara si’anaa rimsama demokraasii sirriitt ifsa. Kun biyya biyyatt mikkillee inni keessatt shakaIamu utuu hin dagatinii. Waan hubannu irraa demokraasiin dhugaa abju dhugoomuun saa rakkisaa tahe. Demokraasiin Oromoo yk Gadaa kan hunda haammatullee muda hin qabnee mitii. Demokraasii madaluun kan eegalamuu qabu, dhaaba, caasaa fi jiruu jarmaa saa irratii. Jaarmaan dhaaba, miseensota kaasaa waloof qabsaawan, kaayyoo, seeraa fi dambiilee saa kabajuuf kakaa seenan dabalataa. Miseensi yk hogganni demokratawaan kan madaalamu qulqullooma keessa ofii, dudhama dhaabicha qabu, durfannoo dhimmama jaalaa kennuu, seeraa fi tartiiba dhaabaaf ulfina kennuu fi hagam guddina ilmaan namaa fi teknolojii sabaawaa fi sabgiddu akka hubateenii. Leadership in democracy is based on election with time limit. In certain cases elected leaders could turn autocratic or oligarchic abandoning organizational rules and objectives that demands all-inclusive team work.
Barreessaa kanaaf demokraasiin akkaataa jireenya hundi adda addummmaa barumsaan, ogummaa fi dandeettii biraa haa qabaatan malee, walqixummaan walliin jiraatanii. Demokraatoti dhugaa hundi seeraan bulmaata ni fudhatuu, murtii dabarsuu keessatt qooda fudhannaa miseensotaa ni jajjabeessu; akkasumas sagalee mormii ukkaamsuu hin yaalanii. Kanatu ofaangessaa, bulchiyaroo fi halleto’ataan adda isaan godha. Demokraasii keessatt hoggansii kennata yeroo murtaawee irratt hundaawaa. Alii ali hogganooti filaman dambilee fi tartiiba dhaabaa, kan hojii garee hunda hammataa gaafatu lakkisanii ofaangessaa yk bulchiyaroott of jijjiiruu dandahu. Ofaangessaan olhantummaa nama tokkotii. Gara biraan bulchiyaroon murna gurguddoo yk sadootaan gaggeeffama. Sirna lamaanuu keessatt tokko tokko jalqaba kennataan aangott dhufanuu seeraa fi qajeelfama angoott isaan fide lagatanii fedha ofiin bulchuu eegalu. Taahitaa finqilchaan dhufe akkasii hin waaruu. Badiisi sanaan gahus booda hubatama. Hitiler akka sanatt aangoo qabatee, Jarmanii fi addunyaa irraan maal akka gahe argineera; Wayyaaneenis karaa sanan walfakkii irra bu’ee sussukaa jiraa. Kanaaf nammi tokko shaakala seerawaa irraa yoo cehu kan nama yaaddesssu hedduu dha. Al tokko daguun ni dandahama, garuu qabsichaa fi hariiroo miseensaa egereef sirratu malee bayeessa hin tahu.
ABO keessatt baqaqi jalqabaa, jaalbiyyumaa kaayyoo saaniin walgituun utuu hin tahin, obbolaa safila, anatu si calaa Oromoo dha waliin jedhan gidduutt gahe. Kan hin yaadamin kanneen sana booda bara manguddummaa dhufan hedduun, kisaaraa malbulchaa ofii utuu hin hedin, eenyutu shafffisaan karaa leelloon halagaa itt argamutt baha kan jedhan tahani. Akkasittii, si’ana Badii keessatt Itophistooti haala kanaan dura hin beekamnett sagaalee olkaasanii dubbachuu fi ugga agarsiisutt kan kahani. Qabsoon cunqursaa irratt tolfamu achi hin siqne; Qabsaawoti sna gaggeessan mata mataatt bu’aa waatatta argachaa hin jirani garuu karaa keessaa bahanis yoo soqan hin mullatu. Yoo dogoggoratt qubi qabames hundi ofirraa faccisuuf ariitiin bakka qabatee, jaala hunda akka hamajaajiitt laaluutt ka’a. Waanti deemaa jiru xiinxala shaffisaaf nama rakkisa. Si’ana qondaalota qabsoo keessatt fooliin falama ciinca’aa jira. Bilisummaaf dammaqsi tahe hundi, balaaleffannaan gana irratt gaggeeffamaa ture, suduudaan yk harka lafa jalaan kolomsiisa gooftolii koloneeffatoon sadarkaa kanneen dur balaaleffatamaa turan malalchiisutt dagatamaniiru.
Dhiigi obbolaa fi jaallewwan dhagala’an rakkoo malee qaabannoo keessaa haqamaniiru. Kaan kaan bututaa qabsoon dhibamaniiruu; annisaa haatahu ulfinni keessatt hafe kan hin jirre fakkaata . Sun bara Dargii gara dhumaa namoota lamaa fi ogneesitoota harka kennatanii iccitii qaban eegumsaa fi bahsananaa tokko tokkoof dabarsanii kennan nama yaadachiisa. Garuu dhiichisi hedduu hin turree miliqoo fi Dargiin lubbuu ofiif baqa eegalanii. Malbulchesitooti Oromoo hadoodan dhuma walfakkiitt arreedaa jiru. Ammas isaanuma waliin utuu hin turiin baqatt ka’uuf hoggana empayeraa fi kittillayyoo saaniitt harka kennachuuf waga jiru. Kaasaa Oromoo seerawaa tahe ganee eenyuu fayyaa fi nagaa sammuun hin jiraatu.
Kennati yeroo hedduu qaamota abba abbaa fi waloon kan kennateef itt gaafatama qaban uuma. Sanaaf hirmaanni hojii fi itt gaafatammi seeraa fi dambileen bulan jiru. Garuu hogganootii gara abbaa humnummaatt duufan dambiilee tartiibaa sana dagaan cabsanii seera harkatt galfatu. Gara caaluu jaarmoti hojii raawwachiiftuu fi gumii aangoon hunda caaluu imaammata baasu yk Caffee qabu. Angoon taliilaan hin kennamne hundi kan gumii kanaati. abootii humnaaf kenni kun yeroo balleessaa fi hin barbaachifnee dha. Abbaa humnooti akkasii dhiibaa qaama sadaffaaf banamoo dha. Qaammi sadaffaan fedha ofii qofa hordofan miltolii harki saanii tartiiba demokraasii fi itt gaafataman hin hidhamne filatu. Akkasitti kan kan kaayyoon dhaabota demokraatawoo namoota ofjaallatoon fedhoota hamoo waliin tahaniin mucuceeffamanii fi roga dhabsiifamani. Fakkeenyaaf, akkasitt Wayyaaneen namoota isaan filan dhiisanii hogganoota abba tokkee fi fedha halagaa tajaajiluun kan raawwate. Tartiibi seerawaan kan diriirfaman murnaasi addaanjiraato tokkoo akka to’ataa fi madaalaa walgidduutt uumuufii. Humnii Shanee Hoji Raawwachiiftuuf (HR) kenname qajeelfama imaammata kan baasaniin akka sararaa masaka kennameett hojiirra olchuu dha. Dirqammi abbaadha barcumaa jiruu HR qindeessuu, akka fuula dhaabichaatt tajaajiluu fi jiruu qaama olhaanuun ifatt kennamuuf hojjechuu dha. Sana jechuun yaada haaraa hin dhihessu hin dandahu jechuuf mitii garuu walii galte jaallewwan saa gaafta jechuuf dha. Miseensoti yk qondaaloti biraa haala dhaabi isaanii irra jiru iyya’amuufii ni dandaha, garuu qabattee imaammataa dandeettii saanii ala tahett irba hin kennan. Shaakalli akkasii demokraasii suduudaa keessatt malee kan bakka bu’ootaa keessatt hin baramne.
Demokrasii bakka buhootaa keesssatt hogganootii miseensa ballaatt yk kanneen qabateen harka jiru dhimma saanii tahett kanneen imaammata baasan irratt akka dhiibbaa tolchan dhiheessuu ni dandahu taha. Garuu sun seeraan aangoo hin qabatuu yk tartiiba seeraan diriirfame irra cehuuf sababa tahuu hin dandahu. Dhimmisaa hagam barbaachisaa yoo tahellee tartiiba seera finqilchuun wanti gahuu jiraachuu hin qabu. Fakkeenyaaf ABO keessatt Kora Sabaa kan bakka bu’ee shaakalu Gumii Sabaatii. Hayyama malee hojii raawwachistuun aangoo gumii kan taheen tarkaanfii yoo fudhate gatii hin qabu, eenyuu sarmuuf dirqama hin qabu. Garuu kan sana godhetu itt gaafatama. Murtiin marii hunda aangoo qabaachuuf mijuu gaafata. Dura taa’aan/teessuun miseensa HRtii. Murtiin barbaachusu shanicha keessaan darba. Dhaaba mirgoota demokraasiif aarsaa guddaa baase kana keessatt, murtiin akkasitt fudhatamuutu hedama.
Kakaa waajjiraa fudhataniin miseensoti kennataman waliinjiroo saaniif abba abbaa fi waloon gaafataamoo akka tahan of dudhaniiru. Kanaaf yeroo seeraa fi danbileen dhaabaa irra cehaman callisanii ilaaluu hin qabanii. Daba qajeelchuu fi mala hamaan itt sirraawu argamsiisuuf qabsaawuutu irraa eegama. Dhaabaa fi dhooftuu saaf amanamummaa dhabuun tuffii akeekota inni irratt hundaawee fi itt gala inni agammateef qaban agarsiisa. Kanaan humna dhaabicha uumuu duuba turan gatii hin qabnee godhu. Sana gochuun waan jiruu fi amanamummaa haaraa arganiif fakkeessisu. Tartiibi kan diriiraniif abbaa hirrummaa fedha uumaa namaa keessa jiru hankaaksuu fi dhaabichi akka ofitt gara hin galle gochuufii. Garuu sun bakka miseensoti gahaatt ofbara malbulchaa hin qabnett tuutii itti kakaafamanii sodaachisuu waan dandahaniif hawwa duwwaa tahee hafaa. Dudhaa Gadaatt, hogganooti kennataman karaa irra mucucaacha xinnoon deebi’anii waamamuu dandahu. Amma garuu mitii. Diinnii fi keettoliin saa qabsaawoti Oromoo akka qoccolloo fi babbaqaqa keessaatt qabamanii haala empayeraa keessa jiruuf dhimma hin qabanne gochuu fedhu. Kun dhaabbatee, jaallatanis jibbanis karaa dandahamu hundaan xiyyeeffannoon sagantaa dhaabaa irratt tahuu qaba.
Yoo namoota kaasichaaf dudhaa qabaniin hin hogganamne, dhaaba jabaa fi demokraatawaa eeguun gowwummaa dha. Dhaaba jabaa malee waraana injifachuun haa tahu kan irbuu seenaniif dhiheessuun salphaa hin tahu. Hamma yoonaa, humna riphaa guddaa hiriirsu qabatuyyuu, kaasaan dadhabinaa fi gargar ta’inaa ABO keessaa, hogganooti kaayyoo, dambilee fi tartiibota dhaabaatt cichuu fi kaasichaa fi of kenna dhabuu dha. Hoogganooti dhaabaa dadhaboo tahan alii al of keessa dhiisanii jabina madda alaa irraa soqa dhaqu. Sun gara halleen dhaabichaa fi qabsoosaa xureessuu hin oolee. ABOn bu’uura farra kolonii labsate qaba. Hariiroon saa hundi bu’uura kana irratt malee empayera suphuu irratt hundaawuu hin qabu. ABO tahee hafuuf haala addunyaa si’anaa, gaafii dargaggoo Oromo qayyabachuu fi walabummaa dhaabichaa eeguu barbaachisa.
Akka carraa tahe kaasichaa yk kaayyo ganamaaf of kennuun, kan qabanitt cichuu, Oromummaaf dudhama hin daddaaqne, wareegamuuf murteeffachuu fi jannummaan, kaan kaaniif meeshaa hin argamne tahaa jiru. Yero ABOn faara abdachiisaa tokko tokko agarsiisu leelloo argachuuf kan walcaccabsan, yeroo faarri itt badu amantee fi ganda jala dhokatanii kan dhagaa itt guuruu yaalan, seexaan saanii xinnoollee isaan hin quuqne dhommoqina guddaa agarsiisan hedduu dha. Karaa biraammoo Oromiyaan hogganoota qeeqii rifachiisaa taheef; kanneen faallaa dhaalmaa Gadaa saanii alatt, halagaatt gurra yoo qeensan yaada miseensotaaf duuchatan hortee jirtii. Dhugaa jalaa miliquun yeroo hundaa hamaa hin yaadamne guddaa dhaqabsiisuu akka dandahu hubachuu dadhabu. Kana kan ilaalutt ABO caalaa muxannoo kan qabu hin jiru. Akka falaatt kanneen qabsoo keessatt qooda fudhatan ABOn miseensota saa kamuu caalaa guddaa akka tahee fi fedha abba tokkee kamu akka isa bakka buhuu hin dandeenye amanuu qabu. Eenyuu sagalee miseensotaa akka of hin ibsinett ukkaamsu akka hin qabnee fi eenyuu mirgaa fi dirqama saa akka hin shaakalle godhamuun irra hin jiru. Yoo kun tahe atommi keessaa waan jiraatuuf dhaabichi jabaa taha. Dhaabi jabaan tokkummaan addunyaatt bahe dubbachuu fi akka sagantaa dhaabatt kan fedheen walii tumsuu dandaha. Eenyutu ABO jabaa fedha?
Dhaabi dadhabaan saba ofiitii waan qaanii taha. Akka sabaa dhaalmaa Gadaa qabuutt Oromoon demokrasii akka akkaataa jireenyaa, ajaja irra, ilaa fi ilaameen dhimma itt bahamutt fudhata. Wal caalmaa, faanfana, leellifachummaa, moggeessa, sobaa fi loogiin demokraasii keessatt bakka hin qabani. Demokraasiin sirna miira abba abbaa caalaa seerri Olaanaa itt tahe. Hogganootii fi miseensonni yeroo hundaa, dhuunis qondaalamanis seexaa demokraasii Gadaa calaqisuu qabu. Fiixaan baha kaayyoo sabichaaf of kennaa fi dudhama agarsiisuu qabu. Dhaaba sabaawaa fi dhaadannoon saa “Fedhii sabaa haa dursu” kan jedhu tahuu qaba.
Sirni demokraasii addunyaa beekaman dura kan rimsammi “mootummaa ummataa” irraa madde dhiirota walqxootaa fi birmaduufii. Dubartii, garbootaa fi halagaa hin dabalatu ture. Jaarroleef akkasumatt jiraate. Irbi dubaroof ammayyuu gumeessawaa hin taane. Fakmishoon demokraasii mudaa hin qabnee kan namooti atoomaan walii fi naannaa uumaa waliin firii bilisummaan basha’anii jiraatan ammallee hin jiru. Firoomsaan kan itt gaalchan akka jara Lixaa faa jiru. Ilaalchi dubartiif jiru hin jijjiiramu taanaan akka kaan cite harka tokko qofaan hojjechuu taha. Dubaroon miseensota hawaasa ilmoo namaa keessaa hedduu barbaachisoo fi homishaawummaa fi waa maddisiisuuf dhiiraa gad hin taanee. Mirga walqxxummaa isaan dhowwachuun waan ilmaan namaa godhan keessaa kan maljecha hin qabne.
Sirni gadaa firomsaan kanneen moggeeffamaniif dubartoota dabalatee dhimmama agarsiisuutt kan ittiin dorgomu hin jiru taha. Dhugaan kun argaa dhageett addunyaan bira dabamuun seenaa demokraasii haanquu godha. Oromoon hirmaata isaan hawaasaaf akka namdiidaa fi buubaatt ilaalan keesaatt bakka itt sutan dhabu. Akka daallota tokko tokkoo qarooma hin qaban jechuufis garaa saaniitt qaroommi Oromoo kan isaaniin duraa tahuu waan beekaniinf ni qaqana’uu. Gadaan akaakuu demokraasii Oromoo bara hin qaabatamnee kaasee jiru.
Hawaasi Oromoo gogeessa Gadaa fi tiibbee shanitt hirama. Tokko tokkoon nambbiyyaa, Gadaa adda addaa, abbaan saa keessa turett miseensa. Gadaa shanantu abbaawummaa daarabeen biyya bulchuu fudhata. Gadaan tokko waggaa saddeet qofaaf aboo qabata. Hiriyaan Gadaa, ijoollummaa kaasee hanga Raabaa Doorii, sadakaa Gadaa yk gogeessa Lubaa tahitaa irra jiru irraa hamma ballii fudhachuu dandahuutt of qopheessaa deema. Kanaaf Gadaan tokko carraa angoo irra guyyaa tokkoo utuu sirnicha hin jeeqin dabarsee turuu hin qabu. Hooggana ofii filachuun dirqama fi abbaawummaa tokko tokkoon Gadaati.
Dhiirii hawaasa Oromoo keessa jiru hundi murnoota hiriyaa ganna saddeetiin gargar tahanitt hiramu. Tokko tokkoon murna hiriyaa qooda hawaasoma, diinagdee fi malbulchaa walirraa jalaan waggaa sadeet saddeetiif kan taphatu qaba. Hooggansaaf qopheessuun xinnummaan jalqabee hanga abbaawummaa malbulchaa fudhatanitt gaggeefffama. Akkasitt miseensoti hawaasaa dhiira tahan dhimma biyya saanii keessatt dhalootaa hanga du’aatt qooda fudhatu. Sana kan demokraasii Gadaa jennu. Hiriyaa waggaa saddeetii ol jiran qoodi kennamuuf gaheessota gargaaruu, akka dooyyaati tajaajilu, leenjisa lolataa fi lola irratt hirmaachuu fi bulchaa fi gaggeessa qajeeltuuti. Barumsi unkeffamanii fi hin uunkeffamin barbaachisoo tahan waggaa hundatt kennama. Kanaaf gaheessi Oromoo tokko beekumsa hawaasaa gara hundaa fi dirqamati hafee hin qabu. Amma barumsi waliigalaa unkefamaa haa tahu hin unkeffamin waan hafeef kanneen dhaabota barumsaa amayyaa argatanitt dhimma bahuun dirqii dha. Jarri durii beekota guddaa raagaanitt dhimma bahu turan. Si’ana haa yaratan malee qarooti Oromo yoo hammataman hedduu gargaaruu dandahu.
Sirna Gadaa keessatt bulchi dirqama dhiiraa haa tahu malee dubaroon mirga seeraaf hoodaa qabu turan. Demokraasii Gadaa keessatt qooda kana kan agarsiisuu dhaaba Siiqqeeti. Kan isaan malee hin taane hoodi malbulchaa fi hawaasomaa jiru turani. Siiqeen ulee ulfoo, mallattoo aangoo dubaroo kan isaan xaxaa hawaasomaa keessa bahanii mirga namoomaa saanii ittiin kabachiifatanii. Barri durii hafee si’anallee addunyaa Lixaa keessatt dubaroo kan mirga irbaa argatan firoomsatt dhihoo dha. STn” Konveenshina faanfana dubartii irratt tolfaman akaakuu kamiiyyuu balleessuu” kan tume 1979 keessa. Haralleen mirgooti kun kan guutummaatt yk dhowwa waliinbeekaman hundaan mitii. Sanneeniin yoo walitt ilaalaman dubaroon Oromoo durii humna Siiqee waliin isaan caalaa wayyaa turani.
Moo’umsaaf, seera tumoo fi hojii raawwachiiftuun filaman turani. Hojiin saanii Gaddisa jalatt gaggeessa qajeeltuus ni laala. Yoomalee akka kan jara lixaa bulchi qajeeltuu addatt ifaan hin dhaabbanne tahe kan itt yaadamee fi loogi hin qabne ture. Dhaabi dhalmaan darbu Qaallus, hawaasa keessatt bakka furtuu qaba ture. Jarri jalqabaa lamaan kennataan hiriyaa Lubaan guutamu. Qajeeltuun dhaloota Gadaa tokko qofatt utuu hin dhiifamin hayyootii fi jaroleen qooda fudhatu turani. Tokko tokkoon miseensa hawaasaaf seera, dambilee fi qajeelfamaan finnaatt buluun dirqii ture. Oromoon seera safuu qaba ture. Seera safuu cabsuun Oromummaa haaluutt lakaawama. Sababa maqaa murna tokko yk nama tokko utubuun dudhaa Oromoo gaarii tahe kan xureessuun maqaan gootota Oromoo bebbeekamoon illee utuu hin hafin balleessuutt namooti yartuun bobbahan jiru. Namooti yk murnooti isaaniif jedhamee, gatata hawaasaan seerri safuu Oromoo cabe yoo ofii danboobinatt ni amanu tahe ifaan gocha akkasii irraa of fageessuuf dirqama qabu. Gadaa keessatt abba tokkee haa tahu murni seera ol tahe hin jiru. Seera cabsuun keessaayuu qondaalota olhaanoon taanaan buqqifamuutt geessuu dandaha. Sun fala abboolii Oromoo ture. Kanaaf demookraasiitt riqachuu fi seera safuu kabajuu fi kabachiisuun mallattoo Oromummaatii.
Oromoon aadaa malbulchaa bareedaa akkasii dhabee darara bulcha kolonii halagaa jala jaarraa oliif akka jiraatu dirqisiifame. Kanneen sammuun saanii bilisoome olhaantummaa halagaa diduun wal ijaaranii sochii jalqaban.Garuu fakmishoon jalatt guddatan ammayyuu kanneen yaacccessuun jiru. Akeeka demokraatawaa Gadaatt garagaluu irra gooftolii saanii koloneeffatoo akkeesuutu itt salphataa. Kanaaf kaayyoo sabaa irratt hundi waliigaluu dandahuun ni hubama. Sana waan taheef xurree walabummaa fi qabsicha gara mirga abba tokkeett gadi buusuu gidduutt yoo daddaaqan argamu. Sana jechuun fedha diinaa afarsuun mirgi ummataa akka mirga murnootaa waldaa, garee taphaa kkf hin caallett fudhachuu jechuuf dha. Diinni kan kana hololu kolonummaa dhabsiisuun mormuu fi mirga walaboma Oromiyaa fi Ummata kibbaa fi Nayiloototaan mormuufii.
Oromoon kan hiraarfamaa jiran akka abba tokkee qofatt utuu hin tahin akka murnaatt Oromoo tahuu qofas ni dabalata. Kanaafi Oromoon mirga lachanuu roga saanii sirrii keessa galchanii kan ilaalan. Migi lachan, kanneen abba tokkee fi ummataa, mirgoota ilmoo namaa gargar bahuu hin qabne. Yoo tokko haalame kaan fiixaan bahuu hin dandahu. Mirgi sabummaa Oromoo kan haalamaa jiruuf akka Itophiyaa irraa eenyummaa adda tahe qaban fudhachuu diduufii. Akka Oromoon afaan, aadaa fi seenaa addaa qabu haaluun eenyuufuu rakkisaa dha. Kanaaf, humna abidaa caalaa qabaachuun, eenyuufuu mirgaa isa kaanii haqanii kan ofii itt maxansuu akka hin dandahamne qayyabatamuu qaba. Eenyummaan Oromoo haala hamaa jalatt jaarraa tokko caalaaf baraarameera, bara caalaa hedduufis baraarmuuf deema.
Mirgi ummataa, mirgi abba abbaa, demokraasii fi hiree ofii ofiin murteeffachuu iyyannaa koloneeffamoo qofa utuu hin tahin gumeessawaan beekameera (Chartara ST 26 Waxabajjii 1945) aangoo 1.2.) Kan itt hanan laali:
1. Ummata gadi qaba halagaa jalatt qabuun dhuunfatamuu fi bolqamuun mirga bu’uuraa ilmoo namaa haaluu of keessaa qaba, kanaaf faallaa Chartara Saboota Tokkomanii (ST) fi nagaa fi gamtaa baballisuuf gufuu dha
2. Ummatooti hundi mirga hiree ofii murteeffachuu qabu; mirgicha irraa kan ka’ee haala malbulcha saanii bilisummaan murteefatu, bilisummaanis misa diinagdee hawaasomaa fi aadaa hordofatu (UN Resolution 1514 (XV) 14 Mudde 1960, (aangoo 1.1, The International Covenant on Civil and Political Rights, 1966)
Walgahiin idilee seerawummaa qabsoo ummataa kolonummaa fi hacuuchaa halagaa jala jiranii gad jabeessaa mirga hiree murteefannaa akka qaban qabaachuu beekuun waan dandahan hundaan mirga kana deeffachuu qabu jedhe (UN Resolution 2649, 30 November 1970)
Walgahiin idilee keessa deebi’ee mirkaneessun hubatamuu mirga gumeessawaa ummatoota hundaa, kan kolonii, hacuuccaa halagaa fi alaa jala, hamma mirga hiree murteeffannaatt jiran iggitii dhimma baasu fi kabajama mirgoota ilmoo namaa baballisuun mirgoota akkasiif haala bu’uuraa barbaachisoo dha. (UN Resolution 43/105 Mudde 8, 1988)
Chartera ST mallatteessanuu Habashaan mirga cunqurfamootaa koloneeffamoo heera saanii aangoo 39 beekuuf jaarraa walakkaa caalaa itt fudhate. Sanayyuu kan godhan itt amananii utuu hin tahin aarii Oromoo jaarraa tokkoo ol duuba hirkattummaa irraa ofiin bulummaaf dhihaate qabbaneessuufii. Sanaaf malee bilisummaa fi demokraasii ummata ofiifuu shakalanii hin beekanii. Harrallee Tigraay Tigrinyii fi amaarii akkasuma isaan tolchu. Waan firooti saanii jedhan” kan qooxiin buusa jettee kan ukoo see gate” iratt yoo xiyyeeffatan isaanii wayyaa. Gurguddoon Habashaa akka itt empayericha bulchaniif yaadaa adda addaa qabu. Waabarii lamaan kan Wayyaanee fi kan kanneen Wayyaaneen dirree diliitt injifateetii. Wayyaaneen faallaa harcaatuu Nafxanyaa dabsatamtee fi hogganaa Eertiraa, Itophiyaa fi gabbaaroti see addaan jiroo tahuu saanii fi mirga hiree ofii ofiin murteeffanaa qaabaachuu saanii beeksisuu filatte. Hoodi Empayera kolonii saanii raawwataa akka jiru hin qayyabatan. Sii’achi tarii Habashaa Itopiyaa keessa deebi’anii gurmeeffachuun akka ollaa gaariitt Oromiyaa fi kolonoota biraa waliin dhofsisaaf dhihatu taha. Yoo Waaq jedhe, sun utuu kootammi waliin dhooftuu hundi hin sokkin, sadarkaa dhumaa Koloneeffannaa Habashaa taha.
Sirni gadaa dimokraasota qaraa addunyaa keessatt argama. Demokraasiin dhugaa, akka abjuu dhugoomuuf rakkisaa taheetii. Demokraasiin Oromoo kan halle haammataa tahellee mudaa hin qabnee hin turre. Ilmaan nama hundi walqixxee dhalatanii. Garaa garummaan dhaloota duuba, akka miiraa, gitaa, barumsaa, taahitaa, ogummaa fi dandeettiin biraa eenyuunuu caalmaan qaba hin jechisiisuu. Kanaaf demokraasiin mala jireenyaa hundi walqixxeett ilaalamu. Seeraan bulmaata fudhachuutu, ofaangessaa, bulchiyaroo fi halletoo’ataa waliin demokraatota adda godha. Addi bilisummaa Oromoo dhugaa, bakka eegaleen farra demokraasii itt hanqaaqamtu hin tahu. Garuu, alii al dadhabina ilmaan namaan gufannaan jiraachuu dandaha; yoo sun tahe hudhaatt kutamu qaba. Kan qabsicha injifannoon gahuu fi kalchaa amanamaa uumuun dandahamu, tokkummaa ummatichaa fi jaarmaa jabaan yoo jiraatan qofa. Qoodaa hoodaa qaban caalaa, dubaroon Oromoo mirga demokraasii guutuuf falmachuu qabu. Dubaroo fi dhiiroti Oromoo waliin fuuncaa kolonummaa ofiraa darbatanii, Republikii Ummataa Oromiyaa gad dhaabuun, bara hedduu dura yaa’a demokraasii Gadaa karaatt diinaan hankaakfameammayyeessanii xumura itt tolchu. Dargaggoon Oromoo warraaqsa Oromoo angafoota saaniin jalqabame irraa hin dheessanii. Oromiyaa walabi ni dhugoomti! Demokraasiin Gadaa ni dandamata! eegaleen duubatt harkiftuu qabsoo Oromoo keessaa haa gombifamtu!
Ulfinaa fi surraan gootota kufaniif; walabummaa, walqixxummaa fi bilisummaan kan hafaniif; nagaa fi araarri Ayyaana abboolii fi ayyoliif haa tahu
Ibsaa Guutama
Sadasa 2015


text:
“Guyyaa tokko Umar Ibn Al-Kaxxaab(RA) Abdullah Ibn Mas’uud(RA) waliin halkaniin manaa bahan. Fiimaa ibiddaa fagoo boba’u argan. Ifa ibidda sanii hordofuun mana kurraazin keessaa iftu bira gahan. Yommuu Umar kurraazi(duungoo) manaa iftu argu, manicha seenun namticha dullooma alkooli fi dubartii sirbaa isa bashannansiistu waliin arge. Namtichi odoo of hin beekin Umariin qabame. Umaris ni jedhen,”Wanta qaanessaa hanga halkan kanaa namticha dulloomaa du’a eeggatu irraa arge tokkollee hin jiru.” Read more
Jireenyi ilma namaa rakkoo fi toltu irraa kan uumamteedha. Yeroo hundaa rakkinnaan kan guuttamte mitii yeroo hundas toltuun kan guuttamte miti. Wal makaa kanaatu jireenyaf hiika kenna. Osoo hadhaan jiraatu baate silaa mi’aawan maal akka ta’ee hiika hin qabu türe. Wantoonni fuggisoon lamaan kunniin jireenya keessatti tarree adeemu. Guyyaa tokko mukaa’u fi gaddutu jira,guyyaa biraa immoo mirqaansu fi gammachutu jira. Ilmi nama rakkoo fi tola keessa darbee qaroominna ijaara. Osoo tola qofa keessa jiraate laamsho ta’a. Rakkoon immoo lafee fi sammuu isaa jabeessun gara fuunduraatti akka tarkaanfatu godha. Read more
Internetiin wal-qunnamtii namoota ariifachisuu fi fedhii namoota guutuu keessatti gahee guddaa taphata. Namoonni sakandii takka keessatti wanta addunyaa keessa jirtu too’atu. Argamni interneeti ilma namaati bu’aa guddaa haa buusu malee miidhan isaa yeroo ammaa bu’aa isaa caalaa jira. Yeroon hamma hin qabne interneeti irratti gubataa jira. Read more


text:
Yoomi Laata?-Kutaa 1ffaa
Gaddi yommuu baay’atu, jireenyi yommuu dukkanooftu, haalli keessa jirtu xaxamaa yommuu ta’u, wanta tokko yaadde yommuu sii ta’uu dhiisu, nama fuudhu ykn itti heerumu feetu yoom akka walitti dhuftan yommuu yaaddu, gaafi ‘Yoomi Laata?’ jedhu of gaafatta. Yoomi laata?? Yoomi laata?
Yoomi laata eebbifamee hojii kan qabadhu?
Yommuu gara mana barnoota deemtu, ganamaan hirriba ho’aa keessaa kaate deemun si jibbisisa. Hirriba ho’aa kana irraa kaate erga daree seente booda si nuffisiisa. Yommuu daree baatu hojii manaa fi abbaltii (assaymantii) qarqabatte galta. Kitaabni daree ati dubbistuus tokko lamaa miti. Halkanii guyyaa na dubbisaa jedha. Qormaannis ni dhufa kan si dhamaasu fi jireenya sitti dukkaneessu. Qormaata yoo küfte immoo gaddaa fi ba’aa biraa ofitti dabalta. Yommuu kana hunda ilaaltu ni dheekkamta. ‘Yoomi eebbifame hojii kan qabadhu?’ jette yaadda.
Furmaata: duraan dursee fiixe milkaa’inna kamiyyuu irra ijjachuuf obsi fi carraaqqin baay’ee barbaachisaadha. Bakka kunniin lamaan hin jirretti milkaa’inni fi gammachuun hin jiru. Haa ta’uu malee, carraaqanii fi obsanii namoonni milkaa’inna fi gammachuu jireenya keessaa hin arganne baay’eetu jiru. Eebbifamii qabeenyallee osoo argatanii gammachuu fi tasgabbii hin qaban. Keessi isaanii yeroo hundaa ni jeeqama. Sababni isaa maalidhaa? Sababni isaa baay’eedha. Garuu inni hundee fi ijoo ta’ee, yaadannoo Rabbii irraa garagaluudha. Namni yaadannoo (zikrii, salaata, Qur’aana) Rabbii irraa garagallaan, hanga fedhe qabeenya yoo qabaate keessi isaa tasgabbi hin horatu.
Kanaafu, jireenya keessatti milkaa’innaa fi gammachuu dhandhamuu yoo barbaadde, yaadannoo Rabbii irraa hin garagalin. Qo’adhu, qoradhu, barnoota kee irratti cimi garuu yaadannoo Rabbii irraa hin garagalin gammachuu fi tasgabbii dhabdaati. Yeroo kenniif wanta hundaa ni dhaqqabdaati. Waan salaattuf wanti sii jalaa hir’atu tokkollee hin jiru siif dabalamaa malee. Qabeenyayyu osoo dhabde keessi kee gammachuu fi tasgabbiin guuttama. Sababa salaatatin badii zinaa irraa ni tiikfamta. Wanta biraatu osoo dhabde zinaa irraa yoo tiikfamte gammachuu hangamii akka hargattu mee ilaali. Zinattu osoo küfte salaata sirnaan salaatte gara Rabbii deebi’uun gammachuu dhabde ni deebifatta. Namoota meeqatu eebbifamee hojii malee handaaraa taa’aa jira.
Yoo salaatte fi Rabbiin irratti hirkatte deebiin yoomi laata jedhu deebii argataa adeema. Garuu yoo salaata irraa garagalte gaafin ‘Yoomi laata?’jedhu rakkoo baay’ee sitti fida.
Yoomi laata fuudhe ykn heerume ilma kan horadhu?
Yommuu nama tokko jaallatte fuudhu ykn itti heerumu feetu, halkanii guyyaa yoomi laata kan walitti dhufnu jette yaaddofta. Qormaata fi hadhaa baay’ee dhandhamta. Obsa yoo hin qabaatin sheyxaanni wanta badattis si oofu danda’a. Halkanii guyyaa yaanni kee waa’ee nama sanii ta’a.
Furmaata: fuudhaa heerumni wanta salphaa fi taphaati miti. Fuudhuf qabeenyi ykn maallaqni barbaachisaadha. Hanga maallaqa argatte nama saniin walitti dhuftu karaan dheeradha jette yaadun fedhii foonii kee karaa hin taanen guuttachuuf yoo tattaafatte, yaaddo irratti yaaddo ofitti dabalta. Gara funduraatti maatii gaarii ijaarun sitti ulfaata. Malli kee maalidha ree? Rabbiin (subhaanahu wa ta’aala) akkana jedha:
“Isaan waan fuudhaaf isaan barbaachisu hin argatin hanga Rabbiin tola Isaa irraa isaan duroomsutti, kabaja ofii haa eeggatan (wal-qunnamtii saalaa irraa of haa qusatan).” Suuratu an-Nuur 24:33
Kanaafu, hanga yeroo fuudhaa heerumni ati dheebottuuf dhufu obsuu si barbaachisa. Yoo hin obsin rakkoo baay’ee keessa seenta. Ammas, obsuufis waa si barbaachisa. Halkanii guyyaa ‘Yoomi laata?’ osoo jettu obsi kee baquun wanta badatti seenu dandeessa.
Ammas gara Rabbii fiigu qabda. Humnis, obsiis Rabbiin qofarraa waan ta’eef. Yoo Rabbiin irraa fagaatte obsi kee baquun hadhaa baay’ee dhandhamta. Gaafiwwaan, “Yoomi laata, yoomi laata??…” jedhu sitti baay’ataa adeemu. Garuu yoo gara Rabbitti fiigde, Rabbiin obsaa fi tasgabbii siif kenna. Yaaddon ‘Yoomi laata’ jedhu hir’ataa adeema. Guyyaan addunyaa tanaa baay’ee gabaabdu akka taatetti ilaalun dhiyootti akka wal-qunnamtan goote ilaalta.
Gara Rabbii fiigu jechuun yerooma rakkoo salaata salaatun Isa kadhachuu osoo hin ta’in yeroo hundaa (yeroo rakkoo fi tolaa) Rabbitti hidhachuudha. Wanta Inni dhowwe irraa dhowwamuu, wanta Inni itti nama ajaje raawwachuudha. Namoonni baay’een gara Rabbii deebi’uun jireenya ofii jijjiruuf fedhu ta’a laata. Garuu eessarraa ka’uu akka qaban malli harkaa baduu danda’a. Nama gara Rabbii deebi’ee of jijjiruu barbaaduf tuqaan ka’uumsa ‘salaata’. Salaanni gabrichi rakkoo fi dhiphinna ofii Gooftaa ofiitti karaa ittiin himatu fi gargaarsaf kadhatuudha. Salaanni wal-qabsiistu gabrichaati fi Gooftaati jechuu dandeenya. Namni salaata yoo jabeesse fi sirnaan salaate akkasuma gargaarsi Rabbiin irraa argatu guddaa ta’a.
“Yaa warra amantan obsaa fi salataan gargaarsa barbaada. Dhugumatti Rabbiin warra obsan waliin jira.” Suuraa Al-Baqaraa 2:153
Kanaafu, yoo obsinee fi salaata sirnaan salaanne gaafi, “Yoomi laata fuudhe ykn heerume ilma kan horadhu?’ jedhuuf deebii argataa adeemna. Rabbiin karaa fuudhaa heerumaa nuuf laaffisa. Ta’uu baannan, obsas dhabnee salaatas yoo dhiisne, karaan irra deemnu baay’ee ulfaatadha.
Yoomi Laata jireenya dhiphoo kana irraa gara jireenya bal’ootti kan bahu?
Amma immoo gaa’ilaan dura ykn booda yommuu rakkattu, haalli jireenyaa yommuu sitti ulfaatu, teette ‘Yoomi laata jireenya dhiphoo tana keessaa bal’ootti kan bahu?’ jette yaadda. Malaa fi tooftaa barbaadu eegalta. Tarii malli sunis rakkoo malee furmaata kan sii fidu ta’uu dhiisu danda’a. Mataan si dhukkaba, halkanii guyyaa ni yaaddofta. Rakkoo keessa jirtu keessaa bahuuf karaa Rabbiin dhowween deemun rakkoo irratti rakkoo ofitti dabaluu dandeessa. Fakkeenyaf, jireenya dhiphoo keessaa bahuuf jette, yoo hatte, malaamaltummaa raawwatte, namoota gowwomsite fi kkf hojjatte, jireenya dhiphoo irraa gara bal’ootti bahaa jirta osoo hin ta’in, daran dhiphoo irraa dhiphootti bahaa adeemta. Tarii yeroof jireenyi bal’oo fi mijooftu sitti fakkaachu danda’a. Garuu yeroon booda hadhaa baay’ee dhandhamta. Namoota naannoo kee jiran irraa barnoota fudhachuu dandeessa.
Furmaata: jalqaba jireenya dhiphoo keessa yommuu jirtu barnoota irraa fudhu. Hundeema jireenyi dhiphoo fi bal’oon qormaata malee wanta biraati miti. Namni qormaata lamaan kana jala darbe milkaa’innaa fi gammachuu addaan hin cinne argata. Namni küfe immoo adabbitu isa eeggata. Tarii jireenyi dhiphoon tuni gara Rabbii deebi’uun badii hojjatte akka amantu si affeeraa jirti ta’a laata. Yoo gara Rabbii deebitee fi gabricha /gabritti gaarii ta’uuf taattafatte suni waa tole! Garuu jireenya dhiphoo tana irraa barnoota fudhachuu dhiiste Rabbiin irraa yoo garagalte, suni waa bade!
Rabbiin (subhaanahu wa ta’aala) akka gara Isaa deebi’aniif namoota hiyyummaa fi dhukkubaan isaan qora. Yoo deebi’uu didanii badii isaanii itti fufan, qananii jireenya isaanitti banuun adabbii hamaan tasa isaan qaba.
“Dhugumatti, gara ummattoota siin duraatti [ergamtoota] erginee jirra. Akka isaan Rabbitti warwaataniif hiyyummaa fi dhukkubaan isaan qabnee jirra. Maaliif yeroo abadni Keenya Isaanitti dhufe hin warwaatinii? Garuu onneen isaanii ni gogde. Sheyxaannis waan isaan dalagaa turan isaaniif miidhagse. Yerooma isaan waan ittiin gorfaman dagatan, balbala waan [gaarii] hundaa isaanitti banne. Yeroo isaan waan isaanii kennametti gammadan odoo hin beekne [adabaan] isaan qabne. Isaan yoosu abdii murattoota ta’an.” Suuratu Al-An’aam 6:42-44
Qormaata hiyyummaa fi dhukkubaatiin gara Rabbii deebi’uu yommuu didan, qalbiin isaanii ni gogde. Wantoota fokkuu hojjatan sheyxaanni itti bareechise. Mee haa ilaallu biyyoota guddanne ofiin jedhan wantoota fokkuu isaan hojjatan. Sheyxaanni akkamitti akka isaanitti bareechise. Qananii barbaadan hundaa argatanii akka fedhan osoo keessa ta’uun Rabbiin gara isaan hin beeknen adabbii hamaan isaan qaba. Biyyoota amma qaroomne ofiin jedhan keessa of ajjeechan, yaaddon, dhiphinni fi kkf adabbii isaanii ta’ee jira.
Al-Hasan al-Basri akkana jedha, “Nama Rabbiin soorata (qabeenya) kenneefii, Rabbiin isa qoraa akka hin jirre godhee yaade, dhugumatti inni beekumsa hin qabu. Akkasumas, namni soorata (qabeenya) xiqqoo qabaate, Rabbiin gara isaa kan hin mil’anne godhee yaade, dhugumatti inni beekumsa hin qabu.” (Tafsiira Ibn kasiir irraa fudhatame)
Dhugumatti ilmi namaa Rabbiin yommuu qabeenya itti kennu waan Rabbiin isa jaallate se’ee of tuula. Akkasumas, qabeenya xiqqoo yoo qabaate, Rabbiin waan isa jibbe se’uun, Rabbiin komata. Baay’achuu fi xiqqaachun qabeenyaa jaalala Rabbii hin agarsiisu. Rabbiin kan nama jaallatu taqwaa fi hojii gaarii hojjachuuni.
Hadiisa Abu Hureyran gabaasan keessatti Ergamaan Rabbii(SAW) akkana jedhu.
إِنَّ اللَّهَ لاَ يَنْظُرُ إِلَى صُوَرِكُمْ وَأَمْوَالِكُمْ وَلَكِنْ يَنْظُرُ إِلَى قُلُوبِكُمْ وَأَعْمَالِكُمْ ”
“Dhugumatti Rabbiin suuraa fi qabeenya keessan hin ilaalu. Garuu qalbii fi hojiiwwan keessan ilaala.” (Sahih Muslim 2564)
Kanaafu, jireenya dhiphoo keessaa gara bal’ootti bahuu yoo barbaadde, jalqaba gara Rabbitti deebi’i. Badii hojjataa turte amanuun akka siif araaramu itti warwaadhu. Jireenyi bal’oon qabeenyi baay’achuu qofaa miti; keessi kee tasgabbii fi nageenya yoo qabaate jireenyi tee jireenya bal’oo jedhamti. Namoota meeqatu qabeenya baay’ee qabu. Garuu jireenya dhiphoo jiraatu waan yaadannoo Rabbii irraa garagalanif. Yoo gara Rabbii deebite fi Isaa ajajamte, wantuma xiqqoo qabdutti akka quuftu fi gammaddu Rabbiin si taasisa. Wantuma xiqqoo qabdutti jireenya bal’oo jiraatta. Yaadannoo Rabbii irraa garagaluun qabeenya baay’ee argachuun jireenya bal’oo nan jiraadha yoo jette, yomiyyuu jireenya dhiphoo keessa gara bal’ootti bahuuf carraa hin argattu. Yeroo hundaa keessi kee sodaa fi gaabbin guuttama.
“Namni yaadanno (Qur’aana) Kiyya irraa garagale- dhugumatti jireenya dhiphoo ta’etu isaaf jira. Guyyaa Qiyaamas jaamaa goonee isa Kaafna” Suura Xaahaa 20:124
Imaam ibn Al-Qayyim wantoota armaan olitti tarreessine haala kanaan guduunfa,”Qalbii tartiiba hin qabnetu jira. Gara Rabbii qajeeltu malee tartiiba hin horattu. Addummee (kophummaatu) itti dhagahama, addatti Rabbitti dhiyaatu (yaadatu) malee kophummaan kuni gadi hin lakkisu. Isa keessa gadda cimatu jira, Rabbiin beekuu keessatti gammachuu fi hojii isaa keessatti haqummaa qabaatu malee gaddii kuni irraa hin deemu. Isa keessa jeequmsatu jira. Yaada isaa guutu gara Rabbii sassaabu fi jeequmsa irraa gara Isaatti fiigu malee tasgabbii hin argatu. Isa keessa ibidda gaabbitu jira. Hanga inni ajajaa Rabbii fi wanta Inni dhowwee irraa dhowwamuun itti gammadu fi murtoo Rabbii irratti sabrii qabaatu malee ibiddi gaabbii kuni hin dhaamu. Garmalee wanta tokko barbaada. Hanga wanta hundaa Rabbiin qofarraa barbaadutti malee garmalee barbaadun (dharra’uun) kuni isarraa hin dhaabbatu. Dabalataaf (namoota biroo caaluuf) garmalee haafaya. Kana ofirraa ittisuu hin danda’uu hanga Rabbiin jaallatu, yeroo hundaa Isaa yaadatu fi ikhlaasa qabaatu malee. Osoo addunyaa fi wanti ishii keessa jiru guutun kennameefi dharraa namoota biroo caaluuf haafayu gonkumaa irraa hin ittisu. “(Madaaraja saalikin 3/156)


text:
(HRW) — For the past six months, thousands of people have taken to the streets in Ethiopia’s largest region, Oromia, to protest alleged abuses by their government. The protests, unprecedented in recent years, have seen Ethiopia’s security forces use lethal force against largely peaceful protesters, killing hundreds and arresting tens of thousands more.
The government is inexorably closing off ways for Ethiopians to peacefully express their grievances, not just with bullets but also through the courts. In recent weeks, the Ethiopian authorities have lodged new, politically motivated charges against prominent opposition politicians and others, accusing them of crimes under Ethiopia’s draconian counterterrorism law.
Just last week, Yonatan Tesfaye Regassa, the head of public relations for the opposition Semayawi Party (the Blue Party), was charged with “planning, preparation, conspiracy, incitement and attempt” of a terrorist act. The authorities citied Yonatan’s Facebook posts about the protests as evidence; he faces 15 years to life in prison, if convicted.
In April, Bekele Gerba, deputy chairman of the Oromo Federalist Congress (OFC), Oromia’s largest registered political party, and 21 others, including many senior OFC members, were charged under the counterterrorism law, four months after their arrest on December 23, 2015. Bekele is accused of having links with the banned Oromo Liberation Front, a charge frequently used by the government to target ethnic Oromo dissidents and others. Deeply committed to nonviolence, Bekele has consistently urged the OFC to participate in elections despite the ruling party’s iron grip on the polls. Bekele and the others have described horrible conditions during their detention, including at thenotorious Maekalawi prison, where torture and other ill-treatment are routine.
The authorities also charged 20 university students under the criminal code for protesting in front of the United States Embassy in Addis Ababa in March, 2016. The “evidence” against them included a video of their protest and a list of demands, which included the immediate release of opposition leaders and others arrested for peaceful protests, and the establishment of an independent body to investigate and prosecute those who killed and injured peaceful protesters. They face three years in prison if convicted.
The Ethiopian government is sending a clear message when it charges peaceful protesters and opposition politicians like Bekele Gerba with terrorism. The message is that no dissent is tolerated, whether through social media, the electoral system, or peaceful assembly.
OMN:Oduu Caamsaa 11,2016 Qorataan mirga dhala namaa kan gaanfa Afrikatti Qorannoo geggeessan Filex Horne dhiheenna kana ibsa baasaniin, mootummaan Itiyoophiyaa mormii biyyattii keessatti geggeeffama jiru dhaabsisuuf jecha, hidhaa filannoo taasifatee jira jedhan.
Qorataa waa’ee mirga dhala nama ka ta’e Felix Horne, qorannoo isaa ta gaafa Afirkatti taasisee Caamsa 09, bara 2016 baasen, mormii ji’oota ja’an dabran geggeeffame irratti mootummaan Itiyoophiyaa lammiilee nagaa irratti tarkaanfii ajjeechaa raawwachuu dubbata.
Humnootii tikaa mootummaa tarkaanfii ajjeechaa geggeessaniin, namoonni dhibba hedduu yoo ajjeefaman, kumootatti kan laakkawaman ammoo hidhamuu isaanii Flex gabaasa isaa kanaan mirkaneessee jira.
Akka gabaasa kanaatti, mootummaan Itoophiyaa mormii guutuu Oromiyaa keessatti geggeeffame dura dhaabbachuuf jecha, tarkaanfii gara jabeennaa kana raawwachuun isaa sirrii akka hin taane Filex gabaasa isaa kanaan ibsee jira.
Dhiyeenna kana immoo dubbiin bifaa jijjiirattee, mormii tana dhaabsisuufi nama hidhuun filannoo duraa ta’uu dubbata.
Akka Filex jedhutti, torbaanuma dabree kana keessa paarti mormituu Blue Party jedhamutti, dura taa’aa hariiroo uummata kan ta’e obbo Yonaataan Tesfaaye Reggaasa, gochoota shororkeessumma karoorsuu, qindeessuu fi nama kakaasuu yaali gootee jechuun seera farra shororkeessummaatin himatan.
Akkaa ragaatti wanni irratti dhiyaate facebook irratti waa’ee mormi maxxansitee ka jedhuu yoo ta’uu, yakki kun ka isaa taanan hidhaa gannaa kudhan shaniitti(15) isa eeggata jedhaa Felix.
Ji’aa Eblaa ka dabre keessa hoogganoota paarti kongirasii Federalistii Oromoo kan ta’an, Obbo Beqalaa Garbaa fi, miseensota Paarti isaanii namoota 21fi daraggoota hedduu dabalatee, eegi murtii tokko malee ji’aa afur hidhamanii duubatti, seeraa shororkeessummaatiin himatamuu dubata.
Akka Felix Horne gabaaasa qorannoo isaa irraatti tuqetti, obboo Baqqalaa Garbaa ka ittin himatamee, yakka walitti dhuffeenna Addaa Bilisummaa Oromootiin walin qabdan, ilaalcha uummanni Oromoo biyyitti keessatti hacuucaatu irra ga’a ka jedhuu fi, waan akkaa akkaatiin himatamee jedha.
Hata’uu malee obbo Baqqalaan adoo mootummaan biyya bulchaa jiru qawwee qabatee lammiitti roorrisaa jiruu, paartiin isaanii karaa nagaayaan filannoo geggeessu akka qabu gadi faggeennaan mormaa turee jedha.
Yoo mana hidha keessaa turanitti obbo Baqqalaa fi miseensonni isaalleen haala suukaneessaa keessaa jirachu, dubbachu isaanii himee, kun ammoo dhaanichaa fi dararamiinsa hamaa akka ofi keessa qabu ibsan.
Gamaa biraatiin mootummaan Itoophiyaa barattoota University namoota 20, gaafa baatii Bitotteessa bara 2016, Embassy United State ka Finfinnee jiru duratti mormii geggeesitan jechuun, seera yakkaatin himachuu isaallee dubbata.
Akkaa ragaatti wanni irratti dhiyaate, video mormii ka hoggantoota mormitoota fi namoota nagaa ka hiriiraa bahuun hidhaman hatattamaan akka gadi dhiifaman gaafatuu fi, qaamni walaba hundeeffamee dhimma mormiin irratti ka’ee akka qorannoo geggeessu, gaafachuu isaanii dubbata.
Akka Felix Horne jedhutti, yoo yakki kun ka isaanitti murtaa’u ta’ee, ijoollee tana tokko tokkoo isaanii hidhaa gannaa sadiittu eegata jedha.
Dhuma irratti mootummaan Itoophiyaa kana taasisuun isaa ergaa ifaa dabarsaa jedha felix.
Kun immoo, ammaan eegi karaa midiyaa hawaasaatiin ta’ee, kara sirna filannoo yokaan karaa nagaatilleen gurmaa’an mormuun, ka hin danda’amne ta’uu argisiisaa jedha.
Liiban Halaketiin.


text:
“Namoonni hojii kee isa gaarii arganii abbaa keessan isa Waaqa irraaf ulfina akka kennaniif ifni keessan akkuma kanatti namoota duratti haa’ifu!”
Mat. 5:16
Nuti ijoollee tasaa miti
Waaqayyo akeekaan jireenya biyya lafaa kana keessa nu kaa’e. Jireenyi ilma namaa tasa hiiika tokko malee ardii kana irra hin kayyamne. Macaafa Qulqulluu irraa akkas jedha; “Ani Waaqayyo kanan si uume, gadameessa haadha kee keessatti kanan si tolche, kanan si gargaarus…” (Isa. 44:2). Akka dubbii kanaatti as dhufaatiin keenya Waaqayyo biraati. Jechuun, tasuma akka waakkoo lafa kana irratti margine otuu hin ta’in, Waaqayyotu akeeka tokkoof yaadee bareechee akka bifa isaatii fi fakeenyaa isaatti nu uummate. (Seera Umamaa 1:2). Akeeki isaas akka namni bifaa fi fakkaatti Waaqayyoo uffate kun gabaabatti itti gaafatamuumaan lafa kana guutuu fi fedha Waaqayyoo tajaajiluuf. Egaa jireenyi tokkoon tokkon keenyaa Waaqayyo duratti gati jabeessa, darbees hiikaa fi kaayyoo qaba. Tarii yeroo garaa garaatti shaakalli nuti qabnu, kan naannoon keenya nutti himus jireenyi keenya kan hiika hin qabne itti galliin isaa kan hin beekamne nutti fakkeessuu danda’a ta’a. Biyyi lafaa kan cubbuun mo’ame, yoom iyyuu gara badiisaa, gara hirrina hundumaatti nu ofuu irraa of hin qusatu. Nutis yoo dhubbii kana dhugeefane, jireenya akeekaa fi kallattii hin qabneen oofamna taane, hammam Waaqayyo irraa fagaannee akka baajajaa jirru nu agarsiisa.
Nuti gatti jabeyyidha
Waaqayyo waa’een keenya ka isa dhibu, yeroo nuti ilami namaa irraa baqannee cubbuun iji keenya jaamaa dukkana jireenyaa keessa jooraa turre, otuu akka ilmaan badiisaatti nu hin lakkaa’in nu barbaacha gara keenya dhufe. Laaqii fi dhibee keenya hundumaatti hirmaachuun ol kaasee nu dhaabe. Tarii dubbii kana yoon fakeenyaa ibse gaarii ta’a. Aantee keenya ka caffeen nyaate tokko, yoo furuu feene caficha wajiniin laqnee olfanna malee, alaala dhaabannee hidhii hin xuunnu. Waaqayyo akkasuma nu ijoolee uumaa harka isaa caffee cubbu fi badiisaa keessa nu olfachuuf ofii isaati gadi dhufee dhiphina keenyatti hirmaatee. Akka kanatti egaa Waaqayyo harka keenya nu qabee nu fure, birmaduu guutuu nu baasse. Kanaaf ara’a hundumti keenyaa gammachuun sirbinee farsinaa, Waaqayyonis galateefanna. Foramuun keenya garu dhuma fayyisuu Waaqayyoo miti. Fayyini keenyaa Waaqayyotti deebi’uun keenyaa duwwaan xumurama otuu hin ta’in dhugaattii kallattiin waaqayyoo wajjin, amantiin abdii fayyisuu, birmaduu fi jaalala dhugaan guututti deddebi’uu dha. Kunis nuuf jireenya biyyaa lafaaf immo dhuga ba’umsa ka garaa Waaqayyoo isa jirenyaa nuuf kenne agarsiisiidha.
Nuti Sogiddaa lafaa fi ijoollee ifaati
Waaqayyo inni dhugaa ta’e, inni ifa hundumaa ta’e, dhugaa fi ifaa isaa gutuun gara keenya dhufe jireenya dukkana keessa gara ifaa fi jireenya araaratti nu bafate. Torban kana boodaa yeroon jiru akka amala biyya kanaatti yeroo itti Waa’ee dhalchuu gooftaa keenya Yesus Kiristoos ayyaanefannuudha. Yeroo kana akkuma arginu yeroo ifaati. Kun tasuma wanta ta’e miti. Kan inni dhugaa ba’u ifti gara ilmaan namootaa dhufuu isaati. Sagaleen Waaqayyoo waa’eedhufaatii Yesuus yeroo dubbatu, “ Sabini dukkana keessa jiraate ifa guddaa isaa arge, warri gooftummaa du’aa jala jiraataniifis ifni ba’ee”jedha. (Isa.42:6, Mat 4:16) Ifti kun kara keenya dhufuun egaa hedduun keenya ka ar’a gooftummaa du’aa, gooftummaa gadantummaa, gooftummaa sodaa, gooftummaa cubbuu, fi kkf jalaa baanee birmaduun abdii Waaqayyootti qabamnee jiraannu. Waaqayyo cubbuu keenya nuuf dhiisuun oftii nu qabate duwwaa otuu hin taane ijoollee ifaa nu godhate. Sagaleen Waaqayyoo akkas jedha; “Ani saba koo warra hin ta’iniif ibsaa, fayyinas gara biyya lafaa hundumaan akka geessitus si godheera” jedha. (H.Erg. 14:47, hiika GO) Kanaafitu gooftaa kenyaa Yesuus Kiristoos “Isin soogidda lafaa ti… Isin ifa biyya lafaati” nun jedha. (Matt. 5:14). Waaqayyoon haagalatu ! Nuti ijoollee tasaa ka jireenyi keenya hiika hin qabnne, ka kaayyoo fi maa’ii hin baafne miti. Nuti ijoollee Waaqayyoo isa hundumtu keessaa madde dhimmaa ol aanaa maa’essuuf as lafa kana irraa kayamneedha.
Nuti soogidda biyya lafaati. Jireenya, abdii, birmaduu, qajeelummaa, nagaa fi jaalala karaa kiristoos badhaafamnetti qabamnee jiraachuun biyya lafaa, naannoo keenyaa, jireeenya obbollota kenyaa fi hawwasi keenya motummaa du’aa jalatti kufee tortoree akka hin banneef soogiddessuu fi haaressuuf Waaqayyoo akeekaan ofitti nu qabate. Darbees ibsaa jireenyaa, ka inni araara isaatiin laphee keenya keessa nuuf kaa’e ol kaasnee qabachuun kallatti abdii Waaqayoo isa gaarii fi dhugaa ta’e akka agarsifnuuf Waaqayyo nu fo’ate.
Obboleetti ko obbolessa ko jireenyi kee akkami ? Ibsaa kee olfuutee baachaa jirtaa? Naanoon kee, hawasii ke, maatiin kee soogidda jireenyaa ka dhugaa fi birmaduu Waaqayyoo si irraa mi’eeffatuu lata? Jireenyi nuti itti waamane jireenyaa hiikaa fi kaayyoo hin qabne ka akka dha’a galaanaa asii fi achi dha’amnu miti. Jireenyaa abdii Waaqayyoo keessa dhugaan deddebi’anii fi abdii sanatti jiraataniti, jireenyaa kallatti agarsiisuu fi meeshaa fayyinaa fi geddaramsaa ta’uuti. Tokkoon tokkon keenya Waaqayyo kanaaf nu barbaade, gara keenya dhufe. Dhugaa dubbii Waaqyyoo isaa dhugaatti qabamnee akka jiraannu meeshaa hojee isaa isa gaarii akka taanuuf Waaqayyo nu haagargaaru. Amen.
Lb. Dr. Gemechu Olana, Barrefame


text:
Neeni Ayyaanaaban Diccana Koshshiyoogaa Akeekay?
“Asassi Xoossaa maxaafaa nabbabiyoogan, Xoossaa qaalaa yootiyoogaaninne tamaarissiyoogan minna.”—1 XIM. 4:13.
MAZAMURE: 45, 42
1, 2. (a) Isiyaasa 60:22y ha wurssetta wodiyan waani polettidee? (b) Yihoowa dirijjitiyawu saˈaa baggan ha wodiyan koshshiyaabi aybi deˈii?
“INTTE giddon issi keettan de7iya qoodan guutta asata taani sha7issana; ubbaappe qoodan guuxxiyaageetakka gita kawotetta oottana.” (Isi. 60:22) Ha wurssetta gallassi he hiraagay polettiiddi deˈees. Haggaazo layttaa 2015n, Kawotettaabaa aassiya 8,220,105 ishanttinne michontti kumetta saˈan minni oottidosona! Saluwan deˈiya nu Aaway he hiraagaa wurssettan, “Taani GODAA; wodee gakkiyo wode, taani hagaa eesuwan polana” yaagiyo gishshawu, hegee Kiristtaaneta ubbaa denttettana koshshees. Eesuwaa gujji gujji biya kaamiyaa giddon deˈiya asaagaadan, erissiyo ashkkara oottiyo oosoy gujji gujji biyoogaa nuuni akeekoos. Eesuwan oosettiya he oosuwaa nuuni waati oottiyoo? Kawotettaabaa mishettidi haggaaziyoogan nuuyyo danddayettida ubbabaa oottiyoo? Daro ishanttinne michontti kumetta wodiyaa aqinye woy kaafiya aqinye gidanawu oychoosona. Qassi daroti aassiyaageeti keehi koshshiyoosaa biidi woy hara ogiyan Xoossawu haggaaziyoogaa beˈiyoogeekka keehi ufayssiyaaba!
2 Hegaa bollikka, hara oosanchati koshshiyoogaa akeekoos. Layttan layttan 2,000 gidiya gubaaˈeti eqqoosona. Gujettiya gubaaˈe ubban 5 cimati koshshiyaakko, gubaaˈiyawu oottiya 10,000 gidiya ishantti layttan layttan cima gidana koshshees. Hegaa giyoogee daro shaˈu ishantti gubaaˈiyawu oottiyaageeta gidanawu banttappe koyettiyaabaa oottana bessees giyoogaa. Hegaa bollikka, nuuni ishantta gidin michontta gidin, ‘Godaa oosuwan’ oottana danddayiyo darobay deˈiyoogee qoncce.—1 Qor. 15:58.
AYYAANAABAN DICCIYOOGAA GIYOOGEE WOYGIYOOGEE?
3, 4. Ayyaanaaban dicciyoogaa xeelliyaagan neeni halchidobay aybee?
3 Koyro Ximootiyoosa 3:1 nabbaba. “Koyikko” geetettidi birshshettida Giriiketto qaalay gattennasan deˈiyaabaa oyqqanawu zaatturiyoogaa qonccissiya qaala. Kiitettida PHawuloosi he qaalaa goˈettiyoogan ayyaanaaban diccanawu baaxetana bessiyoogaa qonccissiis. Sinttappe gubaaˈiyan i oottanabaa qoppiya ishaabaa qoppa. I haˈˈi gubaaˈiyawu oottiyaagaa gidennan aggana danddayees, shin i ayyaanaaban giigissana koshshiyo eeshshati deˈiyoogaa akeekees. Koyruwan, i gubaaˈiyawu oottiyaagaa gidanawu baaxetees. Guyyeppe, gubaaˈe cima gididi oottanawu ayyaanaaban diccanaagaa qoppees. He naaˈˈu hanotankka, i gubaaˈiyan hara aawatettaa ekkanawu baappe koyettiyaabaa kunttanawu minnidi oottees.
4 Hegaadankka, aqinye gidanawu, Beeteelen oottanawu woy Kawotettaa Addaraashaa bantta dosan keexxanawu amottiya ishanttinne michontti bantta halchuwaa polanawu baaxetana bessees. Nuuni ubbay tumu goynuwan diccanaadan Xoossaa Qaalay woygi zoriyaakko ane beˈoos.
AYYAANAABAN KASEEGAAPPE AARUWAN DICCANAWU BAAXETA
5. Yelagati Kawotettaa haggaazuwan bantta wolqqaa waatidi goˈettana danddayiyoonaa?
5 Yelagatussi Yihoowawu haggaaziyoogan darobaa oottiyo wolqqay deˈees. (Leemiso 20:29 nabbaba.) Issi issi yelaga ishantti Beeteelen Geeshsha Maxaafaanne Geeshsha Maxaafaa qofay deˈiyo xuufeta attamiyoonne attamettidaagaa issippe gattidi oyttiyo oosuwan maaddoosona. Yelaga ishanttinne michontti daroti Kawotettaa Addaraashaa keexxiyoonne giigissiyo oosuwan maaddoosona. Meretay daafabaa gattiyo wode, qohettidaageeta maaddanawu yelagati kaymida Kiristtaanetuura issippe oottoosona. Qassi yelaga aqinyeti daroti issi biittan beniisappe deˈiya asawunne kare biittaa qaalaa haasayiya asawu mishiraachuwaa yootoosona.
6-8. (a) Issi yelagay Xoossawu haggaaziyoogaara gayttidaban ba xeelaa waati laammidee, qassi yaatidi ay demmidee? (b) Yihooway “keha gidiyoogaa” waati ‘xeelli beˈana’ danddayiyoo?
6 Kumetta wozanaappe Xoossawu haggaaziyoogee keehi koshshiyoogaa neeni akeekennan aggakka. Gidoppe attin, Aaroona giyo ishay issi wode qoppidoogaadan neeni qoppikko shin? A aawaynne aayyiyaa a naatettaasappe Yihoowa maaran dichikkonne, i kase ‘shiiqoynne haggaazoy bana salettiyoogaa’ yootiis. I ufayssan Xoossawu oottanawu koyiis, shin i ufayttennay aybissakko a qofissiis. Yaatin waatidee?
7 Geeshsha Maxaafaa nabbabiyoogaa, shiiquwawu giigettiyoogaanne ba giigettido qofaa yan yootiyoogaa Aarooni ubbatoo meeze oottiis. I paci baynnan woossiyoogaa doommiis. I Yihoowa kaseegaappe loytti siiqiyo wode, ayyaanaaban dicciyoogaa doommiis. Aarooni hegaappe haa simmin aqinye gididi haggaaziis, daafaban qohettidaageeta haratuura maaddiis, qassi hara biittan sabbakiis. Aarooni haˈˈi Beeteelen oottees, qassi i gubaaˈe cima. I oottidobaa waati xeelliyaakko hagaadan giis: “Taani ‘Yihooway keha gidiyoogaa xeella beˈaas.’ I tana anjjidoogee taani ayyo acotidabadan qoppanaadaaninne ayyo kaseegaappe aaruwan oottanaadan denttettees, hegee qassi hara anjjuwaa demissees.”
8 Mazamuraawee, “GODAA koyiyaageetau lo77obi, aibinne paccenna” yaagiis. (Mazamure 34:8-10 nabbaba.) Yihooway baayyo mishettidi oottiyaageeta mule yeggenna. Nuuni danddayido ubbabaa Yihoowawu oottiyo wode, ‘Yihooway keha gidiyoogaa xeelli beˈoos.’ Qassi Xoossaayyo nuuni kumetta wozanaappe goynniyo wode, zawi baynna ufayssaa demmoos.
HIDOOTAA QANXXOPPA
9, 10. Neeni ‘naagashshiyoogee’ keehi koshshiyoy aybissee?
9 Ne halchuwaa polanawu baaxetiyo wode, Yihoowa ‘naagashsha.’ (Mik. 7:7) Yihooway ammanettida ba ashkkarati maata demmanaashin woy issi hanotay giiganaashin naaganaadan oottana danddayikkokka, eta awudekka gidin maaddees. I Abrahaamassi naˈa immanawu qaalaa gelikkokka, Abrahaami ammaniisinne danddayan naagiis. (Ibr. 6:12-15) Abrahaami Yisaaqa yelanaashin daro laytti naagikkokka hidootaa qanxxibeenna, qassi Yihoowaykka i azzananaadan oottibeenna.—Doo. 15:3, 4; 21:5.
10 Naagiyoogee metana danddayees. (Lee. 13:12) Nuna azzanttidabaa wotti denttidi qoppiyaakko, keehi yibbaatana danddayoos. SHin ayyaanaaban diccanawu nu wodiyaa goˈettiyoogee daro loˈˈo. Hegaadan oottiyo heezzu ogeta ane qoppa.
11. Nuussi deˈana koshshiya loˈˈo eeshshati awugeetee, qassi hegeeti keehi koshshiyoy aybissee?
11 Koshshiya eeshshaynne eray deˈiyo ura gida. Xoossaa Qaalaa nabbabiyoogeenne hegaa wotti denttidi qoppiyoogee nuussi aadhida eratettay, akeekay, suure pirddaynne adussa qofay deˈanaadan maaddees. Tumu goynuwan kaalettiyaageetussi hegaa mala eeshshati keehi koshshoosona. (Lee. 1:1-4; Tii.1:7-9) Qassi Geeshsha Maxaafaa qofay deˈiyo nu xuufeta nabbabiyo wode, daro hanotatun Xoossaa qofay aybakko akeekana danddayoos. Wodiyaa aattiyoobaara, maayiyoobaaranne alleeqettiyoobaara, miishshaa oyqqiyoogaaranne haratuura saruwan deˈiyoogaara gayttidabay galla galla nuna gakkees. Nuuni Geeshsha Maxaafaappe tamaariyoobaa oosuwan peeshshiyoogan Yihoowa ufayssiyaabaa kuuyana danddayoos.
12. Gubaaˈiyaa yameti ammanettiyaageeta gidiyoogaa waatidi bessana danddayiyoonaa?
12 Ammanettiya ura gidiyoogaa bessa. Nuuni ishantta gidin michontta gidin, nuuyyo imettiya Xoossaa ooso ubbaa wozanappe oottana koshshees. Nahimee Xoossaa asaa ayssanaadan bawu imettida aawatettan koyettiyaabaa oottiis. I oona sunttidee? Xoossaassi yayyiya, tumanchanne ammanettiya asata sunttiis. (Nah. 7:2; 13:12, 13) Ha wodiyankka “sunttati bantta Godaassi ammanettidaageeta gididi, beettanau koshshees.” (1 Qor. 4:2) Loˈˈo oosuwaa asi akeekiyoogee attenna.—1 Ximootiyoosa 5:25 nabbaba.
13. Harati nena naaqqikko, Yooseefa leemisuwaa waatada kaallana danddayay?
13 Yihoowan ammanetta. Harati nena naaqqikko waatana danddayay? Sohuwaara sigettanawu danddayaasa. SHin issi issitoo neeni ne tumawu keehi mootettikko, hegee hanotay yaa iitanaadan oottees. Yooseefa ishantti a naaqqikkokka, i uluwan lancciyaa oyqqibeenna. Guyyeppe, Yooseefa wordduwan mootin i mooribeennaban qashettiis. Gidikkokka, i metiya wodiyan Yihooway bana kaalettanaadan eeno giis. Yaatidi ay demmidee? Yihoowa ‘qaalay a paaccin’ i geeyiis. (Maz. 105:19) He paaciyaa wodee wurin, Yooseefi dumma oosuwaa oottanawu danddayiyaagaa gidiis. (Doo. 41:37-44; 45:4-8) Wolqqaama metoy nena gakkiyo wode, aadhida eratettaa demmanawu woossa, neeni oottiyoobaaninne haasayiyooban ashkke gidiyoogaa bessa, qassi Xoossay wolqqaa immanaadan woossa. Yihooway nena maaddana.—1 PHeexiroosa 5:10 nabbaba.
HAGGAAZIYOOGAARA GAYTTIDAAGAN DICCA
14, 15. (a) Nuuni sabbakiyo ogiyaa ubbatoo loytti akeekana koshshiyoy aybissee? (b) Hanotay laamettiyo wode ne haggaaziyo ogiyaa waata laammana danddayay? (Doomettan deˈiya misiliyaanne “ Ooratta Hiillaa Mala Beˈanawu Koyay?” giya saaxiniyaa xeella.)
14 PHawuloosi Ximootiyoosassi, “Asassi Xoossaa maxaafaa nabbabiyoogan, Xoossaa qaalaa yootiyoogaaninne tamaarissiyoogan minna. Ne huuphiyaanne ne timirttiyaa naaga” yaagiis. (1 Xim. 4:13, 16) Ximootiyoosi he wode Kawotettaabaa sabbakiya gooba asa. SHin i ba haggaazuwaa muruta oottana danddayiyoy ba tamaarissiyoobaa ‘naagiyoogaana.’ I kase meezetidoogaadan haasayissin asay siyana giidi qoppana koshshenna. I eta wozanaa ubbatoo denttettanawu etassi koshshiyaagaadan ba tamaarissiyo ogiyaa laammana koshshees. Kawotettaabaa awaajjiya nuunikka hegaadan oottana bessees.
15 Nuuni sooppe soo biidi sabbakiyo wode darotoo asay son deˈenna. Issi issi heeran pooqeta woy direttidi naagettiya heeraa gelana danddayokko. Ne moottankka hegaa mala gidikko, mishiraachuwaa hara ogiyan sabbakanawu maliyoogee loˈˈo.
16. Dabaaban waatidi muruta ogiyan markkattana danddayettii?
16 Dabaaban markkattiyoogee mishiraachuwaa yootiyo keehi loˈˈo ogetuppe issuwaa. Daro Yihoowa Markkati ha oosuwaa muruta ogiyan oottidi ufayssiyaabaa demmidosona. Eti baaburee woy otobisee eqqiyoosan, giyan, asay uttidi shemppiyoosaaninne daro asaa demmiyo harasan eta haasayissiyo wodiyaa bazzoosona. Issi Yihoowa Markkay akeekan qoppidi, haasayissiyo urawu issi oduwaabaa woy a naatubaa denttidi, woy qassi a oosuwaabaa oychidi haasayaa doommana danddayees. Guuttaa haasayi simmidi, aassiyaagee Geeshsha Maxaafaappe issi qofaa denttidi keettaaway zaaranaadan denttettees. He keettaaway zaaridobay darotoo Geeshsha Maxaafaappe harabaa tobbanaadan oottees.
17, 18. (a) Neeni dabaaban markkattiyoogan waanada kaseegaappe aaruwan xalana danddayay? (b) Neeni haggaaziyo wode Daawitaagaadan Yihoowa sabbiyoogee keehi koshshees gaada qoppiyoy aybissee?
17 Dabaaban markkattiyoogee nena wayssiyaaba gidikko, agga bayoppa. Niwu Yorke kataman aqinye gididi haggaaziya Edi dabaaban asaa haasayissanawu metootees. SHin i guyyeppe asaa xalan haasayissiya asa gidiis. A aybi maaddidee? I hagaadan giis: “Asay yootiyoobawunne oychiyoobawu zaaro demmanawu taaninne ta machiyaa so asaa goynuwaa wode pilggoos. Hegaa xeelliyaagan hara Yihoowa Markkatakka qofaa oychoos.” Haˈˈi Edi dabaaban markkattanawu yeemottidi naagees.
18 Neeni asawu mishiraachuwaa yootiyo hiillaynne ne xalatettay gujjiyo wode, neeni ayyaanaaban diccidoogee qoncci beettees. (1 Ximootiyoosa 4:15 nabbaba.) Qassi Daawiti, “Taani GODAA ubba wode galatana; a galatai ai wodenne ta doonaappe paccenna. Taani GODAN ceeqettais; naaqettidaageeti hegaa siyidi ufaittona” yaagidi yexxidoogaadan, neeni saluwan deˈiya nu Aawaa sabbanaagee erettidaagaa. (Maz. 34:1, 2) Hegaa bollikka, ne haggaazoy ashkketi ufayssan nenaara tumu goynuwaa goynnanaadan oottana danddayees.
AYYAANAABAN DICCIYOOGAN XOOSSAA BONCHISSA
19. Yihoowawu ammanettida ashkkari injjetenna hanotan deˈiiddikka, ufayttana koshshiyoy aybissee?
19 Daawiti hagaadankka giidi yexxiis: “Abeet GODAU, ne mereta ubbai nena galatana; ne asati ubbaikka nena sabbana. Eti ne kawotettaa bonchchuwaabaa haasayana; ne wolqqaabaa yootana. Hegeenne, ne wolqqaama oosuwaabaanne ne kawotettaa bonchchuwaa anggaabaa asaa erissanaassa.” (Maz. 145:10-12) Yihoowawu ammanettida a Markkatu ubbawu hegaadan siyettiyoogee qoncce. Gidoppe attin, sahoy woy cimatettay neeni koyiyoogaa keenaa haggaazennaadan oottikko shin? Nena maaddiyaageetussinne haratussi neeni mishiraachuwaa yootiyo wode, ne geeshsha haggaazoy nu loˈˈo Xoossaa bonchissiyoogaa ubbatoo hassaya. Neeni ne ammanuwaa gaasuwan qashettikko, neessi danddayettida keenan tumaa asawu yootaasa; hegee qassi Yihoowa ufayssees. (Lee. 27:11) Intte soo asaa haymaanootee dumma dumma gidi uttidaashin neeni ayyaanaabaa aggennan oottiya ura gidikko, hanotay hegaara issi mala. (1 PHe. 3:1-4) Haray atto keehi iita hanotankka, Yihoowa sabbananne ayyaanaaban diccana danddayaasa.
20, 21. Yihoowa dirijjitiyan neessi daro oosoy imettikko, haratussi aybin anjjo gidana danddayay?
20 Neeni ayyaanaaban ubbatoo diccikko, Yihooway nena anjjanaagee erettidaagaa. Ne deˈuwan amaridabaa laammiyoogan, Xoossay qaalaa gelidobaa siyana koshshiyoogeetussi a alˈˈo tumaa yootiyoogan keehi maaddiyaabaa oottana danddayaasa. Hegaa bollikka, neeni ayyaanaaban dicciyoogeenne ne goˈˈaa aggabayada deˈiyo deˈoy ne mala Kiristtaaneta keehi maaddana danddayees. Qassi Yihoowa siiqiyaageeti nena siiqiyoogee, nashshiyoogeenne maaddiyoogee neeni ne huuphiyaa kawushshada oottiyooban demmiyo woyto gidana.
21 Daro layttaa Yihoowayyo haggaazidaageeta gidin woy qassi amarida aginaa haggaazidaageeta gidin, nuuni ubbay ayyo goynniyo goynuwan diccana danddayoos. SHin mati Kiristtaane gididaageeti ayyaanaaban diccanaadan kayma Kiristtaaneti waatidi maaddana danddayiyoonaa? Hegaa kaalliya xinaatiyan beˈana.


text:
BIFA ADDAAN KABAJAMA
TEESSOO: Wijnand Nuijenstraat 1, Amsterdam. Cetral station irraa bus 18 (richting Slotervaart) qabattanii bakka Derkinderenstraat(postjesweg itti irraa buutanii Derkinderstraat postiesweg sana qabattanii gara mirgaatti 4’ yoo deemtan Wijnand Nuijenstraat 1 argitu.
SA’AATII: 11:00 irraa eegala
SAGANTAA: HAASAWAA HOOGGANA ABO IRRAA, QOPHII ADDA ADDAA, NYAATA, DHUGAATII FI BASHANNANA.
GUYYAAN WBO 2015, ERGA ABO KEESSATTI ARAARRI BU’EE BAKKA TOKKOTTI KAN QOPHAAWE WAAN SEENA QABEESSAA DHA.
Hawaasni Oromoo biyyaa Netherlands guyyaa seena qabeessa kanarratti argamtanii waliin akka kabajnee gammadnee oollu kabajaan affeeramtaniitu.
WBOn GAACHA OROMOO HUNDAA TI!
Koree Qindeessituu Ayyaana WBO 2015
http://finfinnetribune.com/Gadaa/2014/11/kabaja-guyyaa-wbo-gaafa-amajjii-10-2015-amsterdamitti-netherlands/


text:
Archive | July, 2017
VOA: Konfraansiin Waldaa Qorannoo Oromoo Washington DC-tti Guyyoota Lamaa Geggeeffamaa Ture Xumurameera
OMN: Obbo Eda’oo Boruu Ilaalchisee Qophii Addaa (LIVE) – Ado 31, 2017
Viidiyoo sirna awwaalcha Obbo Eda’oo Boruu
Officer killed as siege at Kenya deputy president’s home ends
Nairobi (AFP), 7/31/2017 – Elite Kenyan security forces on Sunday killed a man at the home of Deputy President William Ruto, ending a 20-hour siege that left one officer dead and another wounded, security officials said. Ruto and his family were not at the vast property in northwest Kenya when Saturday’s attack began, less than […]
STN KENYA was live: ODUU MIRGA- BITAA
OMN- Qophii Xiinxalaa (Ado 30, 2017)
OMN: Oduu Amma Nugahe (LIVE) Ado 30, 2017
Gootichi Oromoo Atileet Feyisa Lilesa Gemechu waldorgommii biiyya Kolombiyaa magaalaa #Bogotaan itti erga injifannoon fiigicha xumuree booda gaazexeessitootaaf mallattoo harka waljala qaxxaamursuu ”X” maal akka ibsuu fi rakkoo saba Oromoorra gahuu himuuf!! OMN: Qophii Xiinxalaa (Ado 30, 2017)
US. House General Speeches Rep. John Shimkus speak about #Oromo in #Ethiopian July 27,2017
RSWO – Adooleessa 30, 2017 – ODUU FI DHAAMSA RSWO DHAGEEFFADHAA
RSWO – Adooleessa 30, 2017 – ODUU FI DHAAMSA RSWO DHAGEEFFADHAA
OMN OSA CONFERÊNC JULY 30,2017
Nagaa Waaraan Madda Rakkoo Dhabamsiisuun Argama
Nagaa Waaraan Madda Rakkoo Dhabamsiisuun Argama (Ibsa ABO) (Oromoliberationfront.org) — Madda rakkoo hundaa kan tahe sirna gabrummaa dhaalee kan waggaa 26 ol ummata fixaa fi wal ficcisiisaa jiru Wayyaaneen hanga aangoo irraa hin buufamnetti walitti bu’insi ummatotoaa kan itti fufu tahuu qalbifatuu feesisa. Nagaa booressuun of jireessuun mala bittootni itti gargaaraman tooftaa dullacha tahuun hundaan […]
SBO: Sagalee Bilisummaa Oromoo, Adoolessa 30, 2017
Seife Nebelbal Radio, Oromo News in Amharic – July 30, 2017
OMN; Oduu (Ado. 28, 2017)
ONN:Oduu fi Sirna gadgessaa Ob.Eda’oo Odaa Oromia News Network Adoleessa 28/2017
OMN: Oduu Amma Nugahe (LIVE) Ado 28, 2017
ONN: Oduu Amma Naanno Gujii irraa Oromia News Network Dhaqqabe !!
Sagalee Qeerroo Bilisummaa Oromoo, Adoolessa 28, 2017
STN Kenya: Daadii Bosontuu – Oduu – Adoolessa 28, 2017
OMN: Oduu ( Adoolessa 27, 2017)
OMN: Dabaltii Gibiraa Ilaalchisee Walgayii Sulultaatti adeemsifame (Ado 27, 2017) Waan gurri kennamuuf qabu!!!! ======================= Firii dhaloota qubee,umuriin isaa Waggaa 26 Kan ta’e Atileetiin Oromoo beekamaa fi abbaa madaaliyaa Warqee #CaalaaBaayyuu godina Shawaa Kibba Lixaa Aanaa Iluu Ganda Qotee bulaa Manbuura jedhamtutti maatii qotee bulaa irraa dhalate.Abbaan isaa Obbo Baayyuu Teechoo fi Harmeen isaa Aadde Abaaboo Tolaa […]
US House Foreign Affairs Committee voted to advance a resolution, H. Res. 128
Dhiitaa Mirga Dhala Namaa Itoophiyaa Keessaa Laalchisee Wixineen Seeraa Miseensonni Mana Maree Yunaaytid Isteets Dhiheessan Koree Dhimmoota Biyyoota Alaatiin Fudhatama Argate WAASHIGITAN, DIISII (VOA Afaan Oromoo) — Itoophiyaa keessatti akkaataa qabiinsa mirga dhala namaa akka fooya’u gochuu irratti an xiyyeeffate wixineen seeraa miseensonni mana maree Yunaaytid Isteets dhiheessan mana guutuudhaa akka dhihaatu fi sagaleen irratti […]


text:
Baga Nagaan dhuftan! Welcome! Herzlich Willkommen!
Yaadannoo Guyyaa Gootota fi Galgala Bashananna Oromoo (Ebla 20, 2013)
Nagaan kabajaa Oromummaa hundumaa haa dursu.
TBOJ dameen Munshin April /Ebla/ 20, 2013 yaadannoo Guyyaa Gootota Oromoo sa’aa 14:00 irra eegale bifa addaan ayyaaneffatee ooluuf qophii guddaarra waan jiruuf guyyaa kana waliin dabarsinuuf isin afeerreerra.
Goototi Oromoo mirga keenya humnaan nu jala sarbame bakkatti nuu deebisuuf jecha jijjiirraa kan hinqabne lubbuu isaanii bifa adda addaan dabarsani gaggahamani jiru, yeroo amma kanas kun itti fufe argama. Kunis Biyya Tokko – Oromiyaa;Saba Tokko – Oromoo; Hiree Tokko – Oromiyaa bilisoomte argamsiisuuf jechadhaa. Haa ta’uu malee kaayyoo isaan itti kufanii fixxan baasuun dirqama saba fi ilman Oromooti.
Kanaafu yeroo guyyaa goototi keenya itti wareegaman kana akka yaadanu walin akka yaadannu waammicha miseensoota keessani nu dabarsitani argamitanu fi qooda fudhatanu kabajjaa walin afeera keenya isini dabarsina.
Guyyaa: April/Ebla 20, 2013
Yeroo sa’aa 14:00 irra eegalee
Bakka/Idoo: Spiel und Bildungszentrum Sendling
Danklstr. 34 (U3 “Station Implerstrasse”)
U-Bahn Station Implerstrasse U3 & U6
Munich (Germany)
Websites Links Associated with Oromia and the Oromo People
News and Current Affairs
Political Affairs
Human Rights
Oromo Communities