text:
Dubartiin Zinaa Dhiira Qulqulluutti Ni Heerumti?
Dubartiin takka zinaa (sagaagalummaa) yoo raawwattee fi dhiira qulqulluu zinaa hin raawwatinitti akka heerumtu yoo dirqisiifamte, fuudhaa heerumni (gaa’illi) kuni sirrii ta’uu danda’aa?
Gaafii: Rabbiin (subhaanahu wa ta’aala) Qur’aana keessatti, “Dhiirri zinaa (sagaagalummaa) raawwate dubartii zinaa raawwatte yookiin mushrika taate malee hin fuudhu. Dubartiin zinaa raawwattes dhiira zinaa raawwate yookiin mushrika ta’e malee namni biraa ishii hin fuudhu. Suni warroota amanan irratti dhoorgamee jira.” (An-Nuur 24:3) jechuun dubbata. Akkasumas, hadiisa, namticha zinaa raawwate haddiin (adabbiin) irratti dhaabbame fi dubartii akka isaa malee dubartii qulqulluu fuudhu irraa dhoowwame dhagahee jira. (Haddi jechuun seera adabbii Islaama namni yakkamaan adabamuudha. Fakkeenyaf, dhirri fi dubartiin hin fuune yoo zinaa (sagaagalummaa) raawwatan si’a dhibba (100) reebamu (garafamu)).
Murtiin akkana yoo ta’e, dubartii zinaa raawwatte ergasii dhiira zinaa hin raawwannetti akka heerumtu yoo dirqiisifamte murtiin ishii maal ta’aa?
Sababa kamiyyu osoo ta’ee heeruma kana dhiisu hin dandeessu. Amma maal gochuu dandeessi? Qunnamtii dhiirsa ishii waliin gootu keessatti sodaan itti dhagahama. Ragaa armaan olii irratti hundaa’e gaa’illi sirrii akka hin taane waan agarsiisuuf. Haala akkanaatiif murtii shari’aa ifa akka naaf gootan barbaada. Dubartiin tuni gargaarsa namoota biroo dhabde jirti. Maatiin lamaan (maatiin jaarsa fi jaarti) rakkoo guddaa keessa jiru.
Deebii: Alhamdulillah
Jalqaba irratti jecha Rabbii (subhaanahu wa ta’aala) “Dhiirri zinaa (sagaagalummaa) raawwate dubartii zinaa raawwatte yookiin mushrika taate malee hin fuudhu. Dubartiin zinaa raawwattes dhiira zinaa raawwate yookiin mushrika ta’e malee namni biraa ishii hin fuudhu. Suni warroota amanan irratti dhoorgamee jira.” (An-Nuur 24:3) jedhu hiikni isaa “dhiirri zinaa raawwate wanta fuudhu hin qabu dubartii zinaa raawwatte malee, akkasumas, dubartiin zinaa raawwatte dhiira zinaa raawwate malee kan biraatti heerumu hin dandeessu.” jechuu miti. Kana irra hiikni isaa, “yoo hin tawbatin, dubartiin ykn dhiirri zinaa raawwate nama qulqulluu fuudhun ykn itti heerumuun dhoowwadha.” jechuudha.
Ibn Kasiir (rahimahullahu) akkana jedha: “Imaamu Ahmad ibn Hanbal (rahimahullahu) ilaalcha akkana jedhu qaba: dhiirri qulqulluun dubartii gumnaa (sagaagaltu) hojii zinaa itti fuftu hanga tawbatuutti malee nikaha hidhachuun isaaf hin hayyamamu. Yoo tawbatte, nikaha hidhachuun isaaf ni hayyamama (sirriidha). Ta’uu baannan hin ta’u. Haaluma kanaan, dubartii qulqulluu dhiira naamusa hin qabnee fi zinaa hojjatuutti heerumsiisun hin ta’u hanga tawbaa dhugaa tawbatuutti malee. Rabbiin waan akkana jedheef, “Suni mu’mintoota irratti dhoorgamee jira.” (an-Nuur:3) (tafsiira ibn kasiir 6/9 irraa)
Shekh Abdurahman Sa’diyyi akkana jedha: Hiikni aayaa armaan olii: dhiira ykn dubartii irraa nama zinaa raawwate fi kana irraa hin tawbanne, ergasii kuni haraama ta’uu isaa osoo beeku namni ishiif/isaaf nikahaaf dhufu, wantoota armaan gadi keessaa hin bahu:
-Takkaa murtii Rabbii fi Ergamaa Isaatiif hin bulu. Kuni nama mushrika ta’e malee namni biraa kana hin hojjatu.
-Takkaa immoo murtii Rabbii fi Ergamaa Isaatiif kan bulu ta’ee ergasii zinaa isaa/ishii osoo beeku nikahaaf yoo barbaade, nikeenyi kuni mataan isaatu zinaadha. Nikaha kan hidhatu nama zinaa raawwatu ta’a. Osoo dhugaan Rabbitti amane silaa nikaahaf hin dhufu.
Kuni dubartiin zinaa raawwatte yoo hin tawbatin fuudhun haraama ta’uu isaa agarsiisa. Haaluma kanaan yoo hin tawbatin dhiira zinaa raawwatutti heerumun haraama ta’uu agarsiisa.” Dhumaate, Taysiirul kariimu rahmaani fii tafsiiri kalaamil mannaani- fuula 561)
Kanaafu, dhiirri qulqulluun dubartii zinaa raawwatte fuudhun isaaf hin hayyamamu hanga tawbattuutti malee. Akkasumas, dubartiin qulqulluun dhiira zinaa raawwatetti heerumuun ishiif hin hayyamamuu hanga tawbatuutti malee. Haaluma kanaan dubartii fi dhiirri zinaa raawwattan hanga tawbatanitti malee wal fuudhu hin danda’an.
Lamaffaa: namni zinaa irraa dhugaan tawbate, zinaadhaan ibsamuun irraa ka’a (sagaagala /sagaagaltu hin jedhamu). Seerri nama zinaa fuudhu /itti heerumu dhoowwu isa/ishii hin hammatu [waan tawabateef/tawbatteef]. Dubartii qulqulluu fuudhun isaaf ni hayyamama. Kana jechuun dubartii tanaan duraa zinatti hin kufne. Akkasumas, dubartii zinaa raawwattee ergasii tawbatte fuudhun isaaf ni hayyamama.
Haaluma wal-fakkaatun, dubartiin zinaa raawwatte hanga taawbatutti dhiira Muslimaa qulqulluu ta’etti heerumuun ishiif hin hayyamamu. Yoo dhugaan tawbatte, isatti heerumuun ni ta’a (sirriidha). (Kana jechuun dubartiin zinaa raawwatte ergasii tawbaa dhugaa yoo tawbatte, dhiira qulqulluutti heerumu ni dandeessi.)
“Dhiira zinaa raawwate fi haddiin irratti dhaabbate gaa’illi (fuuti) isaaf hin jiru, dubartii akka isaa zinaa raawwatte fi haddiin irratti dhaabbate malee” kan jettee kaastef, kuni jecha salafoota garii irraa dabarfameedha. Kana irratti wanta Abu Daawud (2052) Abu Hureeyraa irraa gabaase akka ragaatti dhiyeessun ni danda’ama. Ergamaan Rabbii (SAW) akkana jedhu, “Dhiirri zinaa raawwate fi reebame, kan akka isaa malee hin fuudhu.” Sheykh Albaani sunan Abu Daawud keessatti sahiih jalatti ramade jira.)
Qurxubiin (rahimahullahu) akkana jedha: “az-Zajjaaji fi namni biraa Hasan irraa akkana jechuun dubbatan: Hasan akkana jedhe, “Wanti barbaadame: dhiira haddiin irratti dhaabbate fi dubartii haddiin irratti dhaabbateedha.” Ni jedhe, “Kuni murtii Rabbiin irraa ta’eedha. Dhiirri zinaa raawwatee haddiin irratti dhaabbate dubartii haddiin irratti dhaabbate malee fuudhu hin danda’u.” Ibraahim Nakha’i wantuma wal fakkaatu jedhe.
Musannaf Abu Daawud keessatti, Abu Hureeyran akkana jechuun Ergamaa Rabbii (SAW) irraa dabarse: “Dhiirri zinaa raawwate fi haddiin irratti dhaabbate, kan akka isaa malee hin fuudhu.” Akkana jechuuniis gabaafame jira: dhiirri haddin irratti dhaabbate tokko dubartii haddiin irratti hin dhaabbanne (dubartii qulqulluu) fuudhe. Ergasi Aliyy (radiyallahu anhu) lamaan isaanitu addaan baase.”
Yaanni sirriin: hadiisa keessatti “nama haddiin irratti dhaabbate” kan jedhu nama zinaa raawwachuun beekkamee fi ragaan irratti dhiyaatee ergasii haddiin irratti dhaabbate qofaaf ta’a. Kanaafu, hiikni hadiisaa akkana ta’a: dubartiin qulqulluun nama zinaa hojjachuun irraa beekkame (ifatti bahetti) heerumuun ishiif hin hayyamamu. Akkasumas, dhiirri dubartii zinaa hojjachuun irraa beekkame (ifatti bahe) fuudhun isaaf hin hayyamamu. Hiikni hadiisaa aayaa “Dhiirri zinaa (sagaagalummaa) raawwate dubartii zinaa raawwatte malee hin fuudhu.” (an-nuur:3) wal simata, ni jabeessa.
Shawkaanin ni jedha: jechi, “Dhiirri zinaa raawwate fi reebame” kan jedhu nama zinaa hojjachuun irraa beekkame agarsiisa. Kuni kan agarsiisu, dubartiin qulqulluun nama zinaan irraa beekkame (ifatti bahetti) heerumuun ishiif hin hayyamamu. Akkasumas, dhiirri dubartii zinaan irraa beekkame (ifatti bahe) fuudhun isaaf hin hayyamamu. Aayan kitaaba keessatti eeramte kana ni agarsiisti. Sababni isaas dhumarratti ni jedha: “Suni mu’mintoota irratti dhoorgamee jira.” (an-Nuur:3) “ Nayl al-awxaar 6/210) irraa
Wanta armaan oli kana irratti hundaa’e, dhiirri kuni nakaha ishii hidhachuun dura, dubartittiin zinaa keessatti yoo kuftee fi ergasii gaabbite fi tawbatte, nikeenyi sirriidha (guutudha). Garuu of dhoksuu qabdi, wanta badaa yeroo darbe hojjatte eenyutillee himu hin qabdu.
Haa ta’uu malee, osoo ishiin hin tawbatin nikeenyi yoo godhame, ilaalchi websaayitiin kuni irra jiru, nikeenyi guutuu (sirrii) hin ta’u, nikeenyi irra deebi’amu qaba. kanaaf ilaali deebii gaafii lakk. 85335
Kanaafu, nikeenyi tawbaan dura kan godhamu yoo ta’e, sababuma ta’een nikaha irra deebi’uun yoo danda’ame, akkas gochuun wanta barbaadamu fi of eegganoof irra gaariidha. Akkasumas, kilaafa (wal-dhabbii) warraa beektoota keessaa bahuu fi nagahaaf karaa irra gaariidha.
Garuu zinaa raawwachuu ishii ifa kan baastu malee nikeenyi irra deebi’uun kan hin danda’amne yoo ta’ee fi ifa baasun wanta badaa kan fidu yoo ta’ee, In sha Allah cal’iste nikaha kanaan itti fufuun homtu ishii irra hin jiru. Fakkeenyaf zinaa raawwachu ishii ifa yoo baaste wanti badaan uumamuu, kan akka dhiirsi niiti isaa hiikuu yoo badii ishii darbe beeke, yookiin xiqqaate xiqqaatu yoo ishii waliin turuu jaallate, shakkii qalbii isaa keessatti uuma yookiin haguuggi ishii namoota keessatti irraa tarsaasa (badii ishii namootatti beeksisa) yookiin ishii salphisuu fi badiiwwan kanneen fakkaatan kan fidu yoo ta’e, nikaha kanaan ittii fufuun homaa rakkoo hin qabu. Dhugumatti, ilaalchi kuni madaala kan kaasu fi hundee sirrii kan qabuudha. Inumaa, ilaalcha hayyoota harka caaluti (baay’eeti).
Guduunfuuf: badii guddaa uumu yookiin dubartii salphisuu malee maatii lamaan jidduutti nikeenya haaromsuun yoo kan hin danda’amne ta’e, nikaha kanaan itti fufuu, dhiirsi akka ishii qunnamu hayyamuu fi jireenya ishii haala gaariin gaggeessun homaa rakkoo hin qabu. Rabbiin hundarra beekaadha.
Madda: Arabic, https://islamqa.info/ar/199600
English: https://islamqa.info/en/199600
Supervisor: Shekh Muhammad Salih al-Munajjid
Guduunfaa
– Badii fi adabbiin zinaa guddaa akka ta’e beekun namni kamiyyuu zinaa fi wantoota zinatti nama dhiyeessan irraa fagaachu qaba. Boodarra nan tawbadha jechuun gonkumaa zinatti dhiyaatu hin qabu. Fokkinnaa fi adabbii zinaa (sagaagalummaa) irraa kan ka’e, Rabbiin (subhaanahu wa ta’aalaa) akka itti hin dhiyaanne nu akeekachisa.
“Sagaagalummattis hin dhihaatinaa. Dhugummatti inni hojii fokkataa fi karaa hamaa ta’ee jira. “ Suuraa Al-Isra 17:32
-Yoo hin tawbatin dubartii zinaa raawwatte fuudhun ykn dhiira zinaa raawwateetti heerumun hin danda’amu. Garuu yoo dhugaan tawbatte, ishii fuudhun ni hayyamama. Akkasumas, yoo dhugaan tawbate isatti heerumuun ni danda’ama.
Jecha biraatin, dhiirri zinaa raawwatee ergasii yoo dhugaan tawbate, dubartii qulqulluu fuudhu ni danda’a. Akkasumas, dubartiin zinaa raawwattee ergasii dhugaan yoo tawbatte, dhiira qulqulluutti heerumu ni dandeessi.Garuu namni fuudhu nikaha hidhachuun dura marsaa laguu (heydii) eegun ulfa irra qulqulluu ta’uu mirkaneefachu qaba. Yookiin ishiin ulfa ykn dhibee akka Eedisii dhoksuu hin qabdu.
– Dogongoranii zinatti yoo kufanii fi Rabbiin namaaf dhokse, dhugaan tawbachuu fi araarama kadhachuu barbaachisa. Namootatti himuun hin barbaachisu.
-Dubartiin zinatti kuftee ergasii dhugaan tawbachuun yoo gara Rabbii deebite fi dhiira gaaritti heerumte, badii darbe isatti himuun hin barbaachisu. Isatti himuun badii guddaa waan fiduufi. Fakkeenyaf, ishii hiiku danda’a, ija jibbaa fi shakkiin ishii ilaala, ishii salphisu danda’a.


c: text/html

text:
Ibsa barreeffamaan Onkoloolessa 12, bara 2019 baasaniin, Yunaayitid Isteetis Muummichi Ministaraa Itiyoophiyaa, Dr. Abiyyi Ahimad badhaasa Noobelii Nagaa Kabajamaa 100ffaa badhaafamuuf baga milkoofte jetti jedhan. Ardii Afrikaa keessatti nageenya fiduu fi wal-dhibdee biyyi isaanii Ertiraa waliin qabdu xumuruuf cichi Muummichi-ministaraa Abiyyi agarsiisan gootummaa, ciminaa fi hoogganummaa isaanii mul’isa. Badhaasa seena-qabeessa kanaaf Itiyoophiyaa fi ardii Afrikaa waliin gammachuu keenya ibsina, jechuun dhaamsa isaanii dabarsan, ministarichi.
Yeroo ammaa dhaloota Afrikaa haaraa hawwii badhaadhinaa fi nageenya egereen guutaman tu mul’ataa jira. Dimookiraasummaa fi nagayaa Afrikaa keessatti jabeessuuf carraaqqiin Muummichi Ministaraa Abiyyi godhan akka hoogganoonni egeree naannoolee isaanii keessatti tarkaanfachiistota jijjiirama qajeelaa ta’an toosisa. Koreen Noobelii carraaqqii baay’ee gaarii Dr. Abiyyi addunyaa keenya irratti nageenya babal’isuu fi walitti-bu’insa dhaabsisuuf godhaniif beekamtii kennuu isaa ni dinqsiifanna, jedha ibisichi ministarri dhimma alaa Yunaayitid Isteetis Maayikil Poompihoo baasan.
Ministarri Dhimma Alaa Yunaatitid Isteetis Badhaafamuu Noobelii Nagaa Muummicha Ministaraa Itiyoophiyaa Dhaamsa Gammachuu Ergan
- Namoo Daandii
Ibsa barreeffamaan Onkoloolessa 12, bara 2019 baasaniin, Yunaayitid Isteetis Muummichi Ministaraa Itiyoophiyaa, Dr. Abiyyi Ahimad badhaasa Noobelii Nagaa Kabajamaa 100ffaa badhaafamuuf baga milkoofte jetti jedhan. Ardii Afrikaa keessatti nageenya fiduu fi wal-dhibdee biyyi isaanii Ertiraa waliin qabdu xumuruuf cichi Muummichi-ministaraa Abiyyi agarsiisan gootummaa, ciminaa fi hoogganummaa isaanii mul’isa. Badhaasa seena-qabeessa kanaaf Itiyoophiyaa fi ardii Afrikaa waliin gammachuu keenya ibsina, jechuun dhaamsa isaanii dabarsan, ministarichi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
View
212
Download
0
Embed Size (px)
DESCRIPTION
Le memorie del commediografo salernitano Franco Pastore.
1
AA LL BB UU MM DD II MM EE MM OO RR II EE
AA.. II .. TT .. WW .. EE dd ii zz ii oo nn ii
2
AALLBBUUMM DDII MMEEMMOORRIIEE
ddii
FFrraannccoo PPaassttoorree
GGiiuuggnnoo 22001166 BByy FFrraannccoo PPaassttoorree CCooddiiccee GGGGKKEEYY::WWJJJJ11SSYYYYSS77WWGG
..II..TT..WW.. EEddiizziioonnii
3
CONTROCORRENTE
Tuffarmi vorrei nell'aurora del domani,
per invertire il senso della storia
e ricercare della gloria la memoria.
Vorrei rivivere i toni di quel tempo
e risentire nel riso degli amici
la voce antica delle mie radici.
Arranco, nellinsulso del momento
e vivere per nulla non lo sento.
Il mondo impazza, morta la ragione,
con le finestre chiuse una prigione.
Il pi fatto della vita mia,
non v pi tempo per un mutamento,
vorrei amore e non questa follia.(1)
______________________________
11)) DDaallllaa ssiillllooggee CCoonnttrrooccoorrrreennttee ddii FFrraannccoo PPaassttoorree,, AA..II..TT..WW.. eeddiizziioonnii..
4
AAnnnnii 11997700
5
AA)) RRoommaa 11997700,, ccoonn GGaaeettaannoo RRiissppoollii ee CCaarrlloo LLeevvii
BB)) SSaalleerrnnoo 11997711,, SSaalloonnee ddeeii MMaarrmmii,, ccoonn EEdduuaarrddoo
6
IIll GGiioorrnnaallee ddeellllaa ggaalllleerriiaa ddaarrttee IILL VVAARROO cchhee,, aallllee--ppooccaa,,
oossppiittaavvaa aarrttiiccoollii ee nnoottee ddii FFrraannccoo PPaassttoorree..
7
AA)) CCoonn CC.. MMaannzzii aallllEErreemmoo IIttaalliiccoo,, pprreemmiioo ppooeessiiaa..
BB)) CCeennaa ccoonn iill ggiioorrnnaalliissttaa SSaavveerriioo NNaattaallee ee ggllii aammiiccii ddeell VVaarroo,,
ppeerr llaa ppuubbbblliiccaazziioonnee ddii VVoogglliiaa ddaammaarree..
8
AAcccc..mmiiaa ddii PPaaeessttuumm,, CCaarrmmiinnee MMaannzzii lloo pprreemmiiaa ppeerr llaa ppooeessiiaa..
9
AA)) SSaalleerrnnoo,, SSaalloonnee ddeeii MMaarrmmii,, uunnoo ddeeii pprreemmii ddii VVeerrssoo iill
DDuueemmiillaa IInn pprriimmoo ppiiaannoo,, AA.. DDii MMaatttteeoo
BB)) DDoommeenniiccoo RReeaa ee GGaaeettaannoo RRiissppoollii..
10
AA)) RRoommaa,, 11997722 CCeecccchhiiggnnoollaa,, PPrreemmiioo SS..BBaarrbbaarraa
BB)) SSaalleerrnnoo,, PPrreemmiioo VVeerrssoo iill 22000000 ppeerr iill lliibbrroo ssuu MMaammmmaa LLuucciiaa
((LLuucciiaa AAppiicceellllaa))
11
LLuucciiaa AAppiicceellllaa,, llaa MMuutttteerr ddeerr ttootteenn iinntteerrvviissttaattaa ddaa FF.. PPaassttoorree ee
cceelleebbrraattaa ccoonn uunn rraaddiiooddrraammmmaa,, ddrraammmmaattiizzzzaattoo iinn CCoommuunnee ddaa
FFrraannccoo AAnnggrriissaannoo eedd iimmmmoorrttaallaattaa nneell lliibbrroo MMaammmmaa LLuucciiaa eedd
aallttrree NNoovveellllee..
12
AANNNNII 11998800--9900
13
AA)) SSaalleerrnnoo,, PPaallaazzzzoo cciitttt,, ccoonn llaammiiccoo FFrraannccoo CCoorrbboo..
BB)) CCoonn FF..AAnnggrriissaannoo aall CCaannttaabbiimmbboo ddii SS..MMaarrzzaannoo SS..SS..
14
AA)) PPoommppeeii,, FF..PPaassttoorree rriicceevvee iill pprreemmiioo CCiitttt ddii PPoommppeeii..
BB)) UUnnaa iimmmmaaggiinnee ddeellllaammiiccoo RReeaa..
15
AA)) UUnnaa ffoottoo ddeell NNoossttrroo ccoonn llaa mmoogglliiee AAnnggeellaa..
BB)) AAll GGaalliizziiaa ddii NNoocceerraa IInnffeerr.. uunnaa lleezz..nnee ddii ppeeddaaggooggiiaa
16
AA)) AAccccaaddeemmiiaa ddii PPaaeessttuumm,, aallttrraa pprreemmiiaazziioonnee..
BB)) AA ssppaassssoo ccoonn mmaammmmaa DDoorraa ee ffiigglliiaa ppeerr vviiaa SSoorrggeennttii..
17
AA)) LLaa ccaassaa ppaatteerrnnaa,, iinn SS..VVaalleennttiinnoo TToorriioo,, oovvee nnaattoo..
bb)) UUnnaa sscceennaa ddeell ddrraammmmaa UUnn ggiioorrnnoo ccoommee uunn aallttrroo
nneellllaauuddiittoorriiuumm ddeell CCeennttrroo SSoocciiaallee ddii PPaaggaannii..
18
AA)) UUnnaa ffoottoo ddii ffiinnee aannnnoo ccoonn aalluunnnnii ddii VV ssuupp.. aall GGaalliizziiaa ddii NNoocceerraa
ee ccoonn llaa ccoolllleeggaa MMaarriiaa DDiiooddaattoo..
BB)) UUnnaa sscceennaa ddeellllaa ccoommmmeeddiiaa UUnnaa ssttrraannaa ffaammiigglliiaa,, ppeerr llaa rree--
ggiiaa ddii EEnnzzoo FFaabbbbrriiccaattoorree..
19
MMiioo ffiigglliioo EErrmmaannnnoo ccoonn RRoobbeerrttoo MMuurroolloo
20
AANNNNII 22000000 --22001100
21
NNaassccee llaa rriivviissttaa lleetttteerraarriiaa AANNTTRROOPPOOSS IINN TTHHEE WWOORRLLDD
22
SSaalleerrnnoo,,22000066,,TTeeaattrroo ddeeii BBaarrbbuuttii,, dduuee sscceennee ddaa LLaa mmoogglliiee ddeell--
lloossttee CCoommmmeeddiiaa ttrraattttaa ddaa uunnaa nnoovveellllaa ddii MMaassuucccciioo SSaalleerrnniittaa--
nnoo..
23
LLaammiiccoo GGaaeettaannoo RRiissppoollii iinn uunnaa ffoottoo ddeell 22001133
24
DDuuee sscceennee ddeell ddrraammmmaa ssttoorriiccoo LLaarreecchhii IIII,,rreeaalliizzzzaattoo aa
PPaaggaannii,, nneell 22001100,, ccoonn ggrraannddee ppaarrtteecciippaazziioonnee ddii ppooppoolloo..
25
SS..VVaalleennttiinnoo TT..,, ppaallaazzzzoo FFoorrmmoossaa-- CCoonn llaammiiccoo FFeelliiccee LLuummiinneellllii
26
PPaaggaannii,, aauuddiittoorriiuumm CCaarrmmiinneelllloo -- PPrriimmaa eeddiizziioonnee ddeell CCoonnccoorrssoo
ddii ppooeessiiaa rreelliiggiioossaa MMaatteerr DDeeii -- MMaaggggiioo 22001133..
27
AAssssoocciiaazziioonnee lluuccaannaa pprreesseennttaazziioonnee ddeell lliibbrroo IIll pprrooffuummoo ddii EErr--
mmiioonnee CCoonn RR.. RRiissoolliiaa,, LL.. CCrreesscciibbeennee eedd EErrmmaannnnoo PPaassttoorree
28
SS..VVaalleennttiinnoo TToorriioo,, ppaallaazzzzoo FFoorrmmoossaa HHaawwaarrdd ddeellllaaggrroo ppeerr llaa
aattttiivviitt lleetttteerraarriiaa iinn IIttaalliiaa ee nneell mmoonnddoo.. AAggoossttoo 22001133..
29
________________________________
LLaa llooccaannddiinnaa ddeelllleevveennttoo
30
IIll ddootttt.. FF..LLuummiinneelllloo ((SSiinnddaaccoo ddii SS..VVaalleennttiinnoo)) pprreesseennttaa aall
ppaallaazzzzoo FFoorrmmoossaa iill lliibbrroo OOLLTTRREE LLEE SSTTEELLLLEE..
31
PPaaggaannii,, mmaaggggiioo 22001144 IIII eeddiizz.. ddeell CCoonnccoorrssoo MMaatteerr DDeeii..
CCoonnsseeggnnaa cceerrttiiffiiccaazziioonnee aaccccaaddeemmiiccaa aall ddootttt.. LLuummiinneelllloo
32
PPaaggaannii,, mmaaggggiioo 22001144 IIII eeddiizz.. ddeell CCoonnccoorrssoo MMaatteerr DDeeii.. NNeellllaa
ffoottoo,, ddaa ssiinn..:: IIll mmaarriioollooggoo RR.. NNiiccooddeemmoo,,CC.. DDAAccuunnzzoo,, RR..MMaarriiaa
PPaassttoorree,, FF.. PPaassttoorree,, FF.. CCaalleennddaa,, FF.. LLuummiinneelllloo ee VV.. SSoorriieennttee..
33
AA)) UUnniivveerrssiitt SS..OOrrssoollaa BBeenniinnccaassaa,, ccoonn llaa ssiinnddoonn..ggaa MMaarriinneellllii
BB)) PPaaggaannii --MMaanniiffeessttaazziioonnee OOnnlluuss VVoogglliiaammoo ZZeerroo..
34
AA)) AAnnnnoo 22001155 PPrreessiiddee CCoooorrddiinnaattoorree aall SS..GGiiuusseeppppee ddii PPaaggaannii..
BB)) IIIIII eeddiizz.. ppaaggaanneessee ddeell CCoonnccoorrssoo MMaatteerr DDeeii-- MMaaggggiioo 22001155..
35
VViitteerrbboo,, pprreemmiioo aallllaa ccaarrrriieerraa,, rriinnggrraazziiaammeennttii aallllaa PPrreessiiddeennttee
ddeellllAAccccaaddeemmiiaa FFrraanncceessccoo PPeettrraarrccaa..
36
CCoonnsseeggnnaa ddeellllaa ttaarrggaa aallllaa ccaarrrriieerraa..
37
AAssssoocciiaazziioonnee LLuuccaannaa .. CCoonn iill PPrreessiiddeennttee RRooccccoo RRiissoolliiaa,, pprriimmaa
ddeellllaa pprrooiieezziioonnee ddeell ddrraammmmaa ssttoorriiccoo AARREECCHHII IIII ,, ttrraattttoo ddaallllaa
rraaccccoollttaa ddii tteeaattrroo LLAA SSAAGGAA DDEEII LLOONNGGOOBBAARRDDII,, ttrreecceennttoo
aannnnii ddii ssttoorriiaa ssaalleerrnniittaannaa ddii FFrraannccoo PPaassttoorree..
38
AANNNNII 22001100--22001166
39
CCoonn CCaarrmmeenn MMoossccaarriieelllloo
40
CCoonn llaammiiccoo pprrooff.. FFrraanncceessccoo PPiissccooppoo
41
42
SSeeii iimmmmaaggiinnii ddeell PPrreemmiioo ddii ppooeessiiaa TTuulllliioollaa ssvvoollttoossii aa FFoorr--
mmiiaa iill 1199 MMaaggggiioo 22001166.. IIll pprreemmiioo ccoonnsseeggnnaattoo ddaallllaammiiccoo
FFrraanncceessccoo DDEEppiissccooppoo,, pprrooff.. ddeellllee UUnniivveerrssiitt ddii NNaappoollii ee ddii
SSaalleerrnnoo.. PPaarrttiiccoollaarrmmeennttee ggrraaddiittee llee nnoottee
Recommended


text:
Dhangii
You can choose among various options for formatting a LibreOffice Math formula. The format options are displayed in the lower part of the Elements pane. These options are also listed in the context menu of the Commands window.
The following is a complete list of all available formatting options in LibreOffice Math. The icon next to the formatting option indicates that it can be accessed through the Elements pane (menu View - Elements) or through the context menu of the Commands window.
Qubeen "a" iddooqa foormulaa kee keessaa atii dhangeessuu dhaahamutti itti ramaduu barbaaddu agarsiisa. Arfii kana arfii biroo kamiyyuu feetef bakka buusu ni dandeessa.
dirqalalee dhangeessuu
Bitaa irrarfii
Iddooqa gara bitatti irrarfii saagi. Dabalataan  lsup{ } foddaa Ajajoota keessatti barreessuu ni dandeessa.
Irrarfii irra
Irrarfii kallattiin iddooqaa ol jiru saagi. Dabalataan  csup  kallattiin foddaa Ajajoota keessatti barreessuu ni dandeessa.
Mirgaa irrarfii
Iddooqa gara mirgatti irrarfii saagi. Dabalataan  ^{ } kallattiin foddaa Ajajoota keessatti barreessuu, ykn rsup ykn sup gargaaramu ni dandeessa.
Tartiiba sarjaani (miseensolii 2)
Iddooqa lamaa waliin tartiiba sarjaani (binomial) saagi. Dabalataan binom   kallattiin foddaa Ajajoota keessatti barreessuu ni dandeessa.
Sarara haaraa
Galmee kee keessatti sarara haaraa saagi. Kallattiin foddaa Ajaja keessattis newline barreessu ni dandeessa.
Bitaa jalarfii
Iddooqa gara bitatti jalarfii saagi. Dabalataan  lsub{ } foddaa Ajajoota keessatti barreessuu ni dandeessa.
Jala jalarfii
Kallattiin iddooqa jalaa jalarfii saagi. Dabalataan kallattiin  csub  foddaa Ajajoota keessatti barreessuu ni dandeessa.
Mirgaa jalarfii
Mirgaa iddooqatti jalarfii saaga. Dabalataan  _{ } foddaa Ajajoota keessatti barreessuu ni dandeessa, mursaa jalarfii rsub ykn sub bakka buusu ni dandeessa.
Tartiiba sarjaani (miseensolii 3s)
Iddooqa sadii waliin tartiiba sarjaa saaga. Dabalataan stack { # # } foddaa Ajajoota keesssatti barreessuu ni dandeessa.
Addaan fageenya xiqqaa
Iddooqa fi miseensa itti aanuu giddutti addan fageenya xiqqaa saaga. Foddaa Ajaja keessatti kallattiin ` barreessu ni dandeessa. Bitaa ykn mirgaa mallatto, jijjiiramaa, lakkoofsa ykn ajaja xumurametti ajajni mul’achu qaba.
Bitatti hiriirsuu
Sajoon kun hiriira bita "a" tti ramada akkasumas iddooqa saaga. Dabalataan alignl  foddaa Ajajoota keessatti kallattiin barreessuu ni dandeessa.
Wiirtu surdalatti hiriirsuu
Hiriira wiirtu surdala "a" tti ramada akkasumas iddooqa saaga. Dabalataan alignc  foddaa Ajajoota keessatti kallattiin barreessuu ni dandeessa.
Mirgatti hiriirsuu
Ajaja hiriira mirgaa fi iddooqa saaga. Dabalataan alignr  foddaa Ajajoota keessatti barreessuu ni dandeessa.
Tartiiba tarreentaa
Sajoon kun tarreentaa iddooqa afur waliin saaga. Dabalataan matrix{ # ## # } foddaa Ajajoota keessatti kallattiin barreessuu ni dandeesssa. Miseensi safaka kana keessaa qubannoon isaani qindeessaa lamaan eerama; inni jalqabaa lakkoofsa dalgaa fi inni lammata immoo lakkoofsa tarjaa ifteessa. Arfii ida'uun tarreenta kana kallattii kamiiniyyuu foddaa Ajajoota keessa baldhisuu ni dandeessa.
Addaan fageenya
Sajoon kun addaan fageenya ykn iddoo iddooqa giddutti saaga. Foddaa Ajaja keessattis kallattiin ~ barreessu ni dandeessa. Mirga ykn bitaa mallaattoo, jijjiiramaa, lakkoofsa ykn ajaja xumurametti ajajni mul'achuu qaba.
Hiriiraaf, ajajootni alignl, alignc fi alignr keessumattu ni fulla'aa, yoo atii
-
lakkoofsota fi jaloo hiriirsa jiraatte, fakkeenyaaf {alignl a}over{b+c}
-
binomials ykn tartiiba ijaara jiraatta, fakkeenyaaf binom{2*n}{alignr k}
-
miseensa tarreentaa hiriirsa jiraatte, fakkeenyaaf matrix{alignr a#b+2##c+1/3#alignl d} fi
-
sarara haara jalqaba jiraatte, fakkeenyaaf a+b-c newline alignr x/y
Yemmu ajaja hiriira fayyadamtu,
-
jalqaba himannoo qofa akka qubatani fi si'a tokko qofa akka argamu(uumamu) yaadadha. Kanaafu a+b alignr c barreessu ni dandeessa, garu a+alignr b hin ta'u
-
wal dhiibbessuu, kana jechuun immoo {alignl{alignr a}}irratti{b+c} barreessuun a mirgaarra hiriirsa.
Ajaja "matrix" fayyadamuun hiriirsuuf
matrix{
alignr sin^2 x + cos^2 x#{}={}#alignl 1 ##
alignr cos^2 x #{}={} #alignl 1 - sin^2 x
}
Gara bitatti hiriirsu
Yoo sararri ykn himannoon barruun eegale, durtiin bitaarra hiriifamu. Kana ajaja hiriirsu kamiiniyyu jijjiru ni dandeessa. Fakkeenya stack{a+b-c*d#alignr "text"}, yeroo "barruu"n gara mirgaatti hiriirfame mul'atu. Yeroo hunda barruun mallattoo waraabbiitiin marfamu akka qaban yaadadha.
Baafata Dhangii - Hiriira utuu hin fayyadamiin foormulootni sadarkaa wiirta'an gara bitaatti hiriirfamu ni danda'u. Kana gochuuf, arfii diraa duwwaa kutaa foormulaa hiriirsu barbaadde dura qubachiisi, kunis, qoodduun galagalaan barruu kamiiniyyu marsa "", . Fakkeenyaf, "" a+b sarara haara "" c+d barreessun qixxaatoo lamaan keessatti qooda wiirtu bitaatti hiririisa.
Yemmuu foddaa Ajaja keessatti odeefannoo barreessinuu, Dhangiin tokko tokkoo caasa sirrii iddoo akka barbaadan yaadadhu. Kun keessumayyuu kan dhugoomu yemmuu bakka iddooqa gatii (fakkeenyaaf, a lsup{3}) galchituu dha.
Brackets and Grouping odeefannoo dabalataa waa'ee dhangeessuu LibreOffice Math keessattiif cuqaasi.
Odeeffannoo faayidaqabeessa ta'anii waa'een Kasaalee fi Eksiponeentii and Safaruu, galmee kee kara gaari salphaa ta'een akka ati qindeessitu si gargaara.


text:
Hidhi Laga Abbayyaaguddichi waggaa dhuftu humna ibsaa maddisiisu kan jalqabu ta’uu ministriin dhimmootii bishaanii fi jal’isii Dr. Sileshii Beqqelee ibsanii jiru.
Ministrichi VOA waliin har’a gaaffii fi deebii geggeessaniin dura taa’aa gamtaa Afriikaa kan yeroo ammaa prezidaantii Afriikaa Kibbaa Siril Ramaafoosaa haala mijeessaniin hoogganoota Itiyoopiyaa, Sudaanii fi Masrii gidduutti wal ga’iin viidiyoo dhaan geggeessame milkaa’aa kan ture ta’uu ibsanii, dhimmootii teekinikaa fi seeraa irratti kanneen mari’atan ogeessonni biyyootii kanaa torban tokkoo ykn yeroo hin dheeranne keessatti wal arganii qabxilee hafan irratti walii galtee irra ga’uuf kan hojjetan ta’uu qajeelfama dabarsuu isaanii ibsaniiru.
Ministrichi itti dabaluu dhaan hidhi Abbayyaa waggaa kana bishaan kuusuu qabu torbanneen lamaan darban keessa kuusuu isaaf hidha sana darbee dhangala’uu jalqabuu isaa fi hojiin bishaan guutuus mul’inatti jalqabamuu dubbataniiru jechuu dhaan waahilli Afaan Amaaraa Solomon Abaatee gabaaseera.


text:
Fincilli Xumura Gabrummaa(FXG )Itoophiyummaa fi Moo Oromummaafi?
Qixxeessaa_Lammii | Sadaasaa 06, 2017
Aadaa mootummoota Itophiyaa dhalmayaan dhufaa dabran hunda keessatti sochii ummata bal’aan jalqabee gara guduunfaa irra gahe akka culullee raqa wal harkaa buttuu ummata harkaa butuun waan aadeffatame. Qaama sochii sana oofee dhuma irraan gahe harkaa butuun abbaa itti of taasisuun waanuma baratame malee waan har’a jalqabe miti. Sochiin har’a OPDOn itti jirtus haallan mootummootni dabran raawwatan irraa addaa miti. Qabsoo gaaffii abbaa biyyummaa deebii barbaaddu deebii Itophiyummaa itti kennuun kunoo mul’atee jira.
Ummata Oromoo dhimmi isaa nu ilaala jedhan osoo Somaaleen ibiddi itti shidame irraa hin dhaamin madaa kaleessaa kan seenaadhaanuu fayyuu hin dandeenye fayyisuudhaaf qurxaa magaalaa gudditti Amaaraa dhaqanii araara buusuuf harka kennachuun mirkanaawee jira. Dhaaba onnee Oromiyaa osoo hin taane onnee Itophiyaa hidhatee somba Habashummaan hafuura baafatu irraa dhalli Oromoo jijjirama eega jechuun karaa kam akka ta’e hubatamee jira. Oromootni ala kana irraa OPDOn ABO hundee taatee gadi baate jechuudhaan karaa midiyaalee isaanii gurra ummataa duuchaa jiran amma waan jedhan hin beeknu. Ammoo ni eegna.
Sochiin wayyaanee kokkee qabatee hafuura itti kute amma akka lubbuu hin godhane ykn kichuu citu gochaa jiru. Walitti dhufeenyi gaariin kan barbaachisu ta’ullee nuti isin malee isin numalee abadan jiraachuu hin danda’mu sadarkaa itti jedhamu irra gahamuun gaaffiin Oromoo deebitee jirti jechuudha. Mataan dhaaba OPDO har’a midiyaalee Habashaan akka malee faarfamaa jira. Sossobanii nama nyaachuu warri baratan soorata ajaa’ibaa ykn maaddii irraa dhumaa nama duratti tuulanii qadhabaa hin beekkamneen nama qadhabuun waanuma baratame ta’ullee har’a dhaabni saba Oromoof dhaabbatne jedhu kunoo harka kennatee ummata isaas harka kennachiisee jira. Gaaffiin ummata bal’aa Oromoo shuumamuu muummichummaa biyyatti Obboo Lammaa Magarsaan deebi’uuf akka jiraatu warri quba hin qabne akka quba qabaatan, warri hin beekne akka beekan, warri hubatan ykn beekan akka mala dhahatan haalli ta’e kun akeekee jira.
Oromootni akka garetti ykn tokko tokkoon dhaaba isaanii ABO dura dhaabatan ykn morman karaa qabsoon itti jijjiramaa jirtu waan hin hubatne natti hin fakkaatu. Olola of irratti oofan dhiisanii kaayyoo ganamaa jaallan qaqqaaliin irratti dhabaman sana karaa ittiin bakka gahu sana irratti of deebisuun bakka qabsoon amma geettee irra jirtu kana irraa gulantaa itti aanuutti tarkaanfachiisuun isaan irra jiraata. Keessumaa miseensoti dhaaba kanaa kanneen sababoota adda addaatiin dhaaba kana irraa adda bahanii hiree biyya sadaffaa argatan waan dabre dhiisanii waan dhufuuf yaaduu qofa osoo hin taane hojjachuuf of qopheessuu feesisa. Keessumaa miseensotni dhaabni isaanii biyyatti akka deebi’anii qabsoo sabichaa itti fufan horiin itti kennamee eega bobbaafaman booda qabeenya dhaabichaa waliin miliqanii karaa biyya alatti fuula deebi’an olola dhaaba isaanii irratti oofan gabaabsuun barbaachisaadha.
Iji baddu eddoon ijaa hin baddu. Seenaa ofii beekanii seenaa namaa balleessuuf hiixatuun of qulqulleessuu ykn qabsaawaa nama hin taasisu. Qabsaawaan haqaa waan dhaaba ykn ummata isaa irratti balleesse fudhatee badii isa irratti dalagames himata. Kan qabsaawota dhaaba kana keessaa bahanii garuu miidhama himachuu malee waan miidhan himachuun kan of saaxile Leencoo Lataa qofa. Inni gaafa hayyama dhaabaan ala hiriyyaa isaa mana hidhaatii baasuuf biyyatti deebi’e irratti gaaffii gaafatameef dhaaba irratti yakka guddoo lubbuu isa gaafachiisu akka balleesse dirree bahee himate. Qabsaawaan dhugaa akkana. Isaa as warri dhaaba kana diigan ykn bittineessan cufti Dawid qofa himatu. Dawid kophaa isaa waan balleessee fi tolche hin qabu. Waan balleesse ykn tolche qooda irraa qoodamu qabaachu ni mala ta’a malee badii mara isa irratti qofa gara galchuun cubbuu guddaadha. Badiin qabu yoo jiraate tarkaanfii barbaachisu yowaan fudhachuu hanqachuudha. Suta suutaan qajeelchina jechuudhaan ricicuun dhaabni kun gaafatama isaa jalatti guddoo miidhamuun isa gaafachiisuu mala.
Ammoo waa tolchinatti akka badii irra hamaatti hin seenne of eeggachuun ykn tarkaanfii jarjaraa fudhachuu irraa of qusachuun isaa waa tolche malee waan balleesse hedduu hin qabu. Akka silaa heeraa fi seerri dhaabichaa ajajutti tarkaanfii hatattamaa ni fudhata ta’ee har’a Oromoon afaaniin walitti olotu harkaanuu walitti tarkaanfatti ture. Kanaaf, adeemsi inni filate waan bade irra waan tole caalchise. Galaasaan Arsitu aangoo irraa na fonqolche jedhee fincnile. Dhaaba kana kan dura diige isa. Dhugaa kana ilmaan Oromoo miseensota dhaaba kanaa turan iciitii kana suduudaan beekan ragaa bahuu ni danda’u. Har’a ammoo ilmaan Arsii kalee aangoo irraa na fonqolchan jedhee sababa sanaan dhaaba diige har’a bakka irra irkatu dhabnaan isaan sana firoomfachuuf Dawid abaaraa jira. Siyaasaan hojjaa hin qabdu akkuma jedhame, ilmaan Arsii warruma kalee himataman sanatu isa waliin hariiroo gaarii qabna jedhanii sab-himaalee gara garaa irratti ol bahanii hennaa lallaban dhagahamu. Wanti hojii siyaasaa gatii dhoorgee soba taasise waan akkanaa kana.
Ilmaan Arsii dhaaba kana keessa turan naannummaa ittiin himataman sana hin qaban. Hinaaffaa fi qoxxee dhalli namaa uumaadhaan qabu ni qabu. Wal irra ijoollee Oromoo naannoo biraatti dhalatan fardeessu. Hayyu durummaa dhaaba kanaas ijoollee naannoo tokkotti dhalatan bakka walii buusan malee ofii wal hin buufne. Gaafa sana gandummaa osoo hojitti hiikanii hoogganni dhaaba kanaa guutuuguututti silaa ilmaan Oromoo Arsii ta’uu ni danda’a ture. Kanaaf, ilmaan Oromoo Arsii hinaaffaa qabu malee gandummaan gadi bu’anii wal jala deemuu ykn wal dhuunfachuu yaada jedhu hin qaban. Morkaa fi xiiqii keessa seenuun waa balleessuu fi waa tolchuu irratti garuu hiriyyaa hin qaban. Kanaaf, ilmaan Oromoo naannoo biraa irra caalatti ofii wal dura irra dhaabbatu. Haalli jijjiirama keessatti mudate kanaaf ragaa qabatamaa ta’uu danda’a. Jijjiirama sana akka ta’u kan duubaa dhidhiibe Leencoo Lataa fi Diimaa Naga’ooti. Hayyu durummaadhaan warri qaadhimaman isaan turan. Eega itti oofanii garaacha naqan booda sababoota gara garaa tiin didanii irraa alatti hafan. Diigamuu ABO IFLO irraa hamma ABO tokkoomee har’aa kanatti sababaan guddaan jaruma tana.
Abaaramuu ABO Dawidiin hogganamuufis sababaan isaanuma. Jette jetteedhaan olola oofuu malee namootni hedduun dhimma kana gadi fageenyaan hin beekan. ABOn tokkome jedhamu kan har’a hiddaan lafa hin jirres waliin jirra jabaadhaa jedhee boolla bahuu keessaa hin dandeenye kanatti kan isaan naqes jara kana. Kan nama dhibu garuu warri maqaa dhaaba kanaa himatanii fi maqaa biraa moggaafatanillee eega Oromoof qabsoofna jedhan diina dhiisanii ABOtti duuluudha. Humni ykn hoogganni gaafa biyya jiru ykn biyyatti dhihoo jiru Oromoof waa siqsuu hin danda’in har’a fagoo biyyoota farajii taa’anii achi irraa qabsaawota addaa fakkaatanii hennaa dheeratahan dhagahamu. Namoota hin beeknetti dhugaa fakkaachuu danda’a. Namootni beekan ammoo aaraa garaa keessa itti kolfu. Oromoon dhaabota diasporaa hin barbaadu. Laaffatuu fi jabaatulee kanuma har’a isatti aanu kana abdata, qubas qaba. Jiraachuu dhaba ofii namootni hin beekne ammoo ABOn hin jiru jechuun olola hidda hin qabne oofu. ABOn bosona muka Oromiyaa fi bosona onnee ummata bal’aa Oromoo keessa jira. Kun akkanatti hubatamuu qaba. Beekaa dhaaba kana arguu ykn dhagahuu dhabuudhaan akka hin jirre godhanii odeessuun isa hin dhabamsiisu.
Bakka dhugaan jirtu dharti itti baay’atti. Waa jiraachuu osoo baatanii sababaan dhaaba Shanee ykn Erteraa wanti nama jechisiisu hin jiru. Wayyaaneen kan balaaleffattu ykn himattu isa kana, warri dhaaba kana irraa yaa’anii of bibxilanis kan balaaleeffatan ykn himatan isuma kana, warroonni kaayyoo ABO dhaga’uu fi arguu hin barbaadnes akkasuma kan jibbanii fi balaaleffatan ykn himatan dhaaba kana malee warra maqaa isaatiin ala taa’anii wal himanii fi of himan kanneenii miti. Kana ummatni bal’aan Oromoo tolchee ykn qulqulleessee beekuu qaba. Sababaan OPDOn har’aan tana Fincila Xumra Gabrummaa QBO ABOn hoogganamtu fiimee sadarkaa Oromiyaa dhuunfatuu irra gahe kana kan harkatti qabuu qofa osoo hin taane haf gootee motummaa Amaarattiin ceeteef kaayyoo ABO kana kolaasuudhaaf malee ummata isiif deebii gaaffii isaanii kennuu ykn kennisiisuufii barbaaddeetii miti. Deebiin gaaffii ummata Oromoo OPDO aangessuu miti. Kana isiinis beekuu qabdi. Kanaaf, dhaaba bara 25 guutuu ummata isaaf hafnaan ofii isaaniitiifuu waa taruu hin danda’in irraa fala eeggachuu hin barbaachisu. Hamma isiin nama gargaaruu dandettu of gargaarsisanii deebi’ii ummata keenyaaf malu karaa ittiin dhufu beekkamaa ABOn harkaa qabu kana irra dhangaluun barbaachisaadha.
Keessumaa addatti ilmaan Oromoo maqaa adda addaa moggaafatanii kaayyoo fi akeeka gara garaan Oromoo fi Oromiyas wayitti baafna jedhan cufti OPDOs dabalatee yeroon ummata isaanii bulguu moofaa ykn quufe jalaa baasanii bulguu haaraya ykn beelahaaf dabarsuu irraa hambisan har’a. FXG Itophiyummaaf osoo hin taane Oromummaaf akka ta’e hubachuudhaan warraaqsa QBO bira dhaabbachuun galma gahiinsa kaayyoo ABOf dirmachuun barbaachisaadha. Waan hunda dura Oromummaa durfachuun wanneen hafan bulfachuu dhaadatnoo keenya haa godhatnu!
Nimoona!
Qixxeessaa Lammii.


text:
Odeessa- Kaaba Shaggar: Darraan Kan Amaaraadha jechuun hidhatoonni alaabaa “Lumuxxii” Darraa weerarani
Qabsoo Oromoo geggeessu maaliif deemee deemee bakka ga’uu hanqata. Oromoo kaleessas harrras itti dhiigaa fi Ilmaan isaa qaqqaalii itti dhabaa jira.
OMN: Oduu IJOO ONK 24, 2020
Haalli Magaalaa Naqamtee keessa jiru nageenyi boorahuun wal qabatee hedduu yaaddessaadha jechuun jiraattoonni dubbatan
Jiraattota agaalaa Naqamtee keessaa kan yaada isaanii OMNiif himan akka jedhanitti, Waraanni gara jabeenyummaa hamaa qabaachuu irraan kan ka’e,ijoollee ajjeesanii reefka isaanii albeedhaan iddoo hedduu cicciruun maatiin sadarkaa eenyummaa ijoollee kanaatuu addaan baasuuf rakkachaa jiran irra jiraachuu dubbatan.
Jiraattuun magaalaa Naqamtee takka akka OMNitti himtetti, Nama nagayaa mana isaatii gad baasanii erga ajjeesaniin booda garee Abbaa torbee ajjeefne jedhanii dhaadachuun murni taayitaa humnaan dhuunfatee jiru kun hangam Ummata Oromoo diinomfatee akka jiru nutti agarsiiseera jetti.
Dargaggoonni kunneen erga ajjeefamaniin booda reeffa isaanii maatiin akka hin kaafneef loltoonni sirnichaa ittisaa turaniiru.boodarra garuu dhiibbaa ummanni gochaa tureen jaarsonni biyyaa manguddummaan gidduu seenuun maatii reeffa fudhatee guyyaa kana sirni awwaalcha dargaggoota kanneenii raawwatamaa akka jiru maddeen gabaasaniiru.
Shamarreen OMN Naqamteerraa dubbise dhaamsa isiitiin,duuti manattu nurraa dhaabbachaa waan hin jirreef Oromoon kallattii hundaan tokkummaadhaan ka’ee qabsoo finiinsuun gabrummaa tana dhuma itti gochuu qaba jettee jirti.
Harargee Lixaa Aanaa Daaroo labuu magaalaa Machaaraatti Poolisoonni addaa Oromiyaa guyyaa kaleessaa dargaggoo tokko gar-malee reebuun akka ajjeese himame.
Namni ajjeefame kun Jamaal Aadam Yuusuf ykn maqaa masoo Caalaa jedhamuun kan beekamu yoo ta’u,Guyyaa kaleessaa Poolisoonni nama kana gar-malee erga reebanii booda gara Mana hidhaa Magaalaa Miicataatti geessanii turan jedhameera.
Mana hidhaa keessatti wayta Dhukkubni itti hammaatu gara Hospitaala Galamsootti dabarsuun waldhaansi taasifamaaf osoo jiru reebicha irra gahe irraa dandamachuu dadhabuun guyyama kaleessaa du’aan addunyaa kana irraa darbee jira.
Caalaan Miseensa WBO Duraanii yoo tahu, gaafa H/Duree ABO Obbo Dawud ibsaa Eritiraa irraa galan, Caalaanis Hayyuu Duree fi WBO Wajjiin Qabsoo karaa Nagayaatiin gaggeessuuf gara qe’ee dhalootaa isaatti galee nagaan jiraachaa ture dha jedhameera.
Ajjeechaan Ilmaan Oromoo irratti Humnoota Addaa Poolisii Oromiyaatiin magaalaa Naqamtetti guyyaa kaleessaa raawwatameen Gadda guddatu nutti dhagayame jedhan Qeerroon godina Baalee Aanaa Gindhiir irraa yaada OMN’f laataniin. Nuti Qeerroon baalee duguuggaa sanyii ummata Oromoo irratti jumlaan Murna humnaan biyya bulchaa jiruun gaggeeffamaa jiru kana cimsinee balaaleffanna jedhaniiru. Qeerrowwan kunneen dhaamsa isaaniitiin gocha gara jabeenyaa saba keenya irratti raawwatamaa jiru kana jalaa bahuu kan dandeenyu Oromoon kallattii hundaan yoo qabsoo finiinse qofaadha jedhan. Dhuma irratti Qeerroon Baalee maatii ijiolleen isaanii haala suukkanneessaan jalaa ajjeefamaniif obsaaf jajjabinna hawwina jedhaniiru.
Mootummaan humnaan biyya bulchaa jiru sababa adda addaa uumuun badii tokkoon maletti sabboontota oromoo ajjeesuun akkuma itti fufetti jira. Haaluma kanaan guyyaa kaleessaa Godina Harargee Bahaa magaalaa Awaday ganda Imaar bakka keellaa jedhamutti shufeera konkolaata kan ta’e Nama Fahamii Abdi jedhamu halkan walakkaa sa’aatii 7:00 irratti Milishaa gandaatiin akka ajjeefame jiraataan magaalaa Awwadaay tokko bilbilaan OMN’tti himeera.
Akka maddi keenya kun jedhutti, dargaggoo Fahamiin Jimaa fe’atee magaalaa Awwadaayirraa ka’ee gara Dirre Dhawaa osoo imalutti jiru milishaan gandaa karatti dhaabsisuun qaraxa humnaa olii kan gaafatan yoo ta’u, sababa inni maaliif humnaa ol na kafalchiiftu jedhee gaafateef qofa rasaasaan dhahani ajjeesan jedha maddi keenya kan Awwaday.
[SQ, Onkoloolessa 24,2020] Faamii Abdii jedhama. Konkolaachisaadha. Eda Awwadaay ganda Imaar jedhamu keessatti rasaasa lamaan ajjeefame jedhan
[SQ, Onkoloolessa 24,2020] Faamii Abdii jedhama. Konkolaachisaadha. Eda Awwadaay ganda Imaar jedhamu keessatti rasaasa lamaan ajjeefame jedhan
DW International Oduu Afaan Oromoo. October 23/2020
Related


text:
Obboo Addunyaa ‘abbaa gurraachaa’ isaa ganna 23 rakkoo 'Oromootiif falmachuuf' miilota isaa nama 5 waliin deemuu waraani dargii Suudanitti qabe, bara 1976.
Suudanii qabanii Eeritiraatitin dabranii, Itoophiyaatin deebi’an. Bara 1976 -2018 mana hidhaa hedduu irraan maranii warra mootummaan dhiyoo tana hidhaa yaasuutti jiru waliin Maaykelaawiwi bahe..
“Bara 1976 kaasee akka lakkoofsa habashaatti mana hidhaa adda addaa keessan ture.Karchallee, Alem-Beqqanyi waggaa 6 fi ji’a 2 hidhaa keessa ture. Innii marsaa lammaffaa bara 1999-2008 hidhuma keessan ture. Ammas marsaa sadaffaaf akka lakkoofsa habashaatti bara 2009 Muddee keessaa tohannoo jala oole.” Adoolessa bara 2018 hidhaa bahe.
Gaafa qabame sun dhaabilee rakkoo Oromootiif qabsaahanitti dabalmuuf isaan barbaadaa baane jedha.
“Dhaabbilee ummataa Oromoo sochii godhan yeroo san turan ABO barbaadaa turre harka diinaa buune.”
Jara waliin jiru keessaa obboo Aberraan gurbaa Bishooftuu Gabruu Gammachuu qofa beeka.Jara kaan karumatti walti duudan malee hin beekuu Oromuma lafa jidduuti.
Gabruun sunilleen bara 1991 keessa fayyaa dhabee du’e.Gaafa Suudanitti qaban Aqordaati fi Keren jidduutti ‘banker’ fulaa waraanii lafa jalatti mi’a waraanaa itti kuufatu keessatti ji’a lama caalaa hidhan.
Balee guddoo,'banker' sun keessatti nama lama lamaan hidhan.Akka obboo Addunyaan jedhutti boollitii sun ganna hedduun duratti qotani bineensatti itti gala mi’a waraanaa itti kuusan.”Wana abdii kutatanif bofaa fi hantuuta nurra yaahu womaattu hin daballu”.
Jara kan achii guuranii Asmaraa mana hidha Qaanyoo Sefer geessan. Kun ammoo mana hidhaa Xaliyaanii jaare mana hidhaa akka malee hamaati.
Obboo Addunyaa fa ji’a diqqaa achitti hidhanii mana hidhaa Eeritiraa Sembel geessan.
Sembel waraana dargii itti hidhan. "Kutaa gara 10 oltu jira.Maqwaan isaanis kaameraa 1,kaameraa 2,…kaameraa 3… jedhanii waamaman.”
Qaanyewu Shalaqaa keesatti obboo Addunyaan faatii rakkoo hamaamtuu argan; nama fannisani, mana leencaa jedhani mana hidhaa hamaa keessatti hidhan “nama ajjeechaa itti muran achitti hidhan.”
Achii ammoo hidhaa ganna 7 itti muran.Mana hidhaa Qaanyewu Shaalaqaa xaliyanaaii jare.
Achii bara 1979 mana hidhaa Finfinneetti dabarsan,Karchallee, Alem Beqqany.
Karchallee, Alem Beqqanyi keessatti ammoo nama hedduun walti dabalaman. "Namoonni yeroo san seenaadhaaf achi keessa jiraachuu isaanii hubadhe jaal Daawud Ibsaa,aaddee Tsahaay haadha mana qees Gudinnaa Tumsaa ka akka Nagaasaa Kumsaa(obboleessa Kumee Kumsaa ykn Maartaa Kumsaa) Aberraa Tolaa fa.”
Obbo Aberraan achi keessaa ammoo bara 1983 keessa bahee akka Itoophiyaatti bara 2009 qabanii Maaykelaawwiitti hidhanii walumattu bara 1976 haga bara 2018 ganna 17 hidhamee torbaan lamaan duratti bahe.
Obboo Aberraa haatii isa qofa qabdi isiilleen hin jirtuu ufillee hin warrine.Du’aa fi jidduu baatee amma maan jechu feeta jennaan
“Hidhamuun womaa miti.Hidhaan ulfaattuu kan taatu gaafa waan hidhamaniif san dagataniidha,kaayyoo san dagataniidha.Namni kaayyoo qabu lubbuu isaatuu dabarsee hin kenna.Nu ammoo hidhamnee amma gadi baanee jirra.Dhimmii guddaan maanifan hidhame jedhanii ufi gaafachuu. Ijoolleen Oromoo,ummannii Oromoo meeqattu dhiiga isaanii dhangalaasanii nu hiiksisan.”
Waan obboo Aberraan jabeessuu jechuu fedhutti jira;
“Waan ani dhaamu namoota nuu jedhanii lubbuu isaanii dabarsanii fi dhiiga isaanii dhangalaasan san yaadannee kaayoo isaan lubbuu isaanii itti dhangalaasn galmaan gahuudhaaf gaafii isaan gaafatan san deebisuudhaaf hojjachuutti nurra jira.”
Obboo Aberraan akka inni jedhutti firaa fi fiixaallee lafaa hin qabu haatilleen isa qofa dhaltee isiilleen hin jirtu.
Hin warrinellee amma nama ganna 58ti amma nama durii beeku odeeffatee Fifninneetti bira jira. Dhalootaan ammoo Shawaa Dhiyaa naannoo Galgal Kuyyuuti.


text:
Afaan Oromoo
Afaan Oromoo afaan baay'innaan Afrikaa keessatti dubbataman keessaa sadarkaa afraffaa irra jira akka Baayisaa Fufaan qorannoo isaa keessatti ibseen. Kana jechuun afaan Arabaa, afaan kiSwahiliitiif, afaan Hawusaatti aana jechuudha. Afaan Arabaa fi afaan Kiswaahilii afaan biyya ormaa yoo ta'an, Afaan Oromoo afaan Afrikaa keessatti dubbatamu keessaa Lammaffaa ta'a; osoo mootummaa ykn qaama giddugala qabaatee immo addunyaa irraatti sadarkaa sadaffaa ta'u ni mala.
Afaan Oromoo kutaa afaanii Afroo-Eshiyaatiik jedhamu jalatti ramadama. Afaan kun Afroo-Asiyaatiik keessaa gare afaanii Kuush jalatti qooddama. Afaanota Kuusha keessa Afaan Oromoo afaan sabni baayyeen dubbatu yoo ta'u, uummata miliyoona 60 ol ta'utu dubbata. Uummatni afaan kana dubbatu Itoophiyaa fi kaaba Keeniyaa keessa jiraata. Akka warri afaan qoratan jedhanitti, Afaan Oromoo loqoda(garee) afur qaba: Oromoo Boorana-Arsii-Gujii, Oromoo Bahaa, Orma, fi Oromoo Dhihaa fi Giddugaleessa ti.
Seenaa Afaanii[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Warraaqsa Itoophiyaa kan 1974 dura, Afaan Oromootiin barreeffama maxxansuunii fi tamsaasa reediyoo ykn TV dabarsuun dhorkaa ture. Barreeffamni xiqqoon san dura maxxanfaman kan akka hiikaa Macaafa Qulqulluu kan Onesmoos Nasiibii fi Asteer Gannootin hiikaman qubee Gi'iiziitti fayyadaman. Kakuu Haaraan bara 1875 Kiraapfin maxxanfames akkasuma qubee Gi'iiziitti fayyadame. Warraaqsa Itoophiyaa bara 1974tti aansee, mootummaan duula barreessuu fi dubbisuu afaan baay'eedhaan, Afaan Oromoo dabalatee, geggeessaa kan ture yoo ta'u, Afaan Oromootin barreeffama maxxansuunii fi tamsaasa dabarsuun yeroo kana jalqabe. Barreeffamoonni yeroo kana Afaan Oromootin maxxanfaman, kan akka gaazexaa Bariisaa, qubee Gi'iizii fayyadaman.
Afaan Oromoo afaan barnootaa taasisuuf yaaliin godhame amma mootummaan Dargii bara 1991 kufutti milkaa'uu hin dandeenye. Sana duraa garuu naannoowwan ABOn too'ataman keessatti afaan barnootaa taasifameera. Erga Mootummaan Naannoo Oromiyaa hundeeffamee booda, manneen barnootaa sadarkaa 1ffaa keessatti Afaan Oromoo afaan barumsaa akka ta'uufii afaan hojii kan naannichaa akka ta'u godhameera.
Bara 1991 jalqabee, Afaan Oromoo Qubeetti fayyadamee barreeffama. Murtii kanaan booda, barreeffamoonni adda addaa bara 1991 hamma 1997tti maxxanfaman kan duraan waggaa 100f maxxanfaman akka caalan dubbatama.
Galanni Rabbiif haa ta'u malee, amma afaan keenyi Afaan Oromoo, afaan saba guddaa,afaan lammii sabboontotaa kan akka ardii Afriikaatti sadarkaa keessa gale kun fuulduratti afaan addunyaatti beekamtii qabuu fi isa duraa akka ta'u nama hin shakkisiisu. Kun immoo hirmaannaa lammii baratee fi gahee nama maraati.
Seerluga[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Bamaqoota[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Bamaqootni ammoo jechoota maqoota bakka bu'uu danda'aniidha. Jechumti "Bamaqaa" jedhu iyyuu yoo qoodamee ilaalamu "Ba-" fi "Maqaa" of keessaa qaba. "Ba-" kan jedhu jecha "Bakka" jedhu bakka bu'a. "Bamaqaa" = "Bakka Maqaa"
Bamaqoota matayyee[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Lakkoofsa[gulaali | lakkaddaa gulaali]
- Kanas ilaali: Lakkoofsa
Ordinals[gulaali | lakkaddaa gulaali]
1st — tokkoffaa'
2nd — lammaffaa
3rd — sadaffaa
4th — arfaffaa, afraffa
5th — shanaffaa
6th — jahaffaa
7th — torbaffaa
8th — saddeettaffaa
9th — salgaffaa
10th — kurnaffaa, kudhaffaa
11th — kudha tokkoffaa
Fractions[gulaali | lakkaddaa gulaali]
1/2 — walakkaa (tokko lamaffaa)
1/3 — nuusa (tokko sadaffa)
1/4 — kurmaana (tokko arfaffaa)
7/8 — torba saddeetaffaa
Maqibsa[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Xumibsa
Fi'iloota[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Gochibsoota[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Tolaan saree ajjeese
Qarqabdoota[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Durabuutoota[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Duukabuutoota[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Ogbarruu[gulaali | lakkaddaa gulaali]
- Geerarsa
- Fixeensa (Boruu Barraaqaa)
- Mudaammuddii (Boruu Barraaqaa)
- Ali, Mohammed; Andrzej Zaborski (1990). Handbook of the Oromo Language. Poland: Polska Akademia Nauk.
- Journal of Oromo Studies


text:
Obbo Gammachuu Abarraaa Dhaabaa jedhamu, Kanaadaa Kaalgaarii keessa jiraatu, naannoo isaanii kan jiru Rotarii Kilab waliin wal ta’uun, kitaaboota baruumsa sadarkaa oolmaa daa’immanii kaasee hanga koleejootaaf gargaaran, kanneen kuma 40 ta’an naanoo itti dhalatan, Oromiyaa, Godina Wallaggaa Lixaa magaalaa Qaaqeef erganii gamas dhaqqabee jira.
Kitaaboota qofaa otoo hin taanee meeshalee barnootaa adda addaa, meeshaa Huccu ittiin hodhan, kubbaa, barcuma, Komputara Laap Toppii fi waan garaa garaatu konteenara ergame keessa jira. Kanneen biyya alaa keessa jirru haga danda’ametti warra biyya keessa jiran gargaaruun nu irra eegamaa kan jedhan Obbo Gammachuun, ammaan boodas naannoo adda addaa gargaaruuf akeeka kan qaban ta’u dubbatn.
Bulchaa magaalaa qaaqee kan ta’an Obbo Haayluu Dagafaa gargaarsa argamee kanaaf galata galchaanii, Gammachuun meeshaa dhalootaa dhalootatti darbuu hegeree biyyaa hidhachise jedhan. kanneen biroonis akkasuma uummata gutummaa Oromiyaa keessaa akka gargaaraniif gaafatan.
Iyyata Hawaasa naanoo Qaaqee dhaggeefachuun ilma isaanii Obbo Gammachuutti kan dhiyessan Obbo Abarraa Dhaabaa, rakkannee guddisnee, isaan immo dabaree isaanii biyyaa fi uummata ofii deebi’anii gargaaruu isaanti, gammadu isaanii ibsan.
Gabaasa guutuu MP3 tuquun dhaggefadhaa


text:
Lammummaa biyya alaa deebisanii lammummaa Itiyoophiyaa mirkaneeffachuuf iyyannoo dhiyeessuu qofti ga’aa akka hin ta’inii fi waraqaa ragaa argachuun kan barbaachisu ta’uu hubachuu isaa boordiin filannoo beeksisee jira.
Kongresiin federaalistii Oromoo miseensa haaraa gochuun kan simate dhimma lammummaa obbo Jawaar Mohaammed ilaalchisee falmii murtiif isa rakkise kan qabu ta’uu beeksisuu dhaan ibs akka kennuuf waajjira immigreeshinii gaafachuu isaa boordichi beeksiseera.
Kana irraa ka’uu dhaan iyyanni qofti ga’aa waan hin ta’iniif obbo Jawaar Mohaammed OFEKon boordii filanoof akka dhiyeessu xalayaa barreessuu isaanii itti gaafatamtuun kominikeeshinii boordichaa aadde Sooliyaanaa Shimellis VOAf ibsaniiru.
Dura taa’aan kongresii federaalistii Oromoo Professor mararaa Guddinaa gama isaaniin obbo Jawaar galmee barbaachisu mara guutanii galchuu isaanii fi seerris wajjirri immigreeshin iyyannaa fuudha malee murtii akka hin kennin ibsaniiru.
Obbo Jawaar gama isaaniin kana ilaalchisee fuula FB isaanii irratti lammummaa Ameerikaa galchuu isaanii sertifikeetii mirkaneessu fudhachuu isaanii ibsanii, iyannaa fi galmee isaanii waajjira mootummaa dhimmi ilaalutti galchuu isaanii ibsaniiru jechuu dhaan Tsion Girmaa gabasteetti.


text:
Namoonni jeeqama sammuu qabani akkaataa itti yaadani, itti hubatani fi amala isaanii ilaalchisee rakinni isaan qaqqabuu danda’a. Jecha gar-biraan, yaadni, hubanno fi amalli isaani wal-horfaa ta’a jechu dha. Kunis waliin dhufeenya nama wajjin qabaatan, jiru fi gammachuu jireenya isaani likka malee xuqa. Jeeqama sammuu qabaachuun namichaaf rakkina dha, maati isaafis rakkina dha. Haa ta’u malee … Continue reading Jeeqamni Sammuu Maali?
Month: October 2019
Namoota sammuu qaroo bu'aa olaanoo argamsiisan keessaa, qaroomina sammuu guddaa kan qabu fi amaloota adda qabuun kan beekamu tokko Albart Anistaayiin dha. Anistaayiin akkamitti anniisaa atoomii keessaa cuunfuu akka dandeenyu nu barsiiseera. Tarii namni kun samuu xiqqoo qabnu kana keessaa akkamitti waan bu'aa fidu tokko yookan lama baasuu akka dandeenyu nu barsiisu danda'a ta'a. Kanaaf … Continue reading Qaroo sammuu
Namni gaariin ni beekama Gaarii hojjetee wareegama Aadaa isaa mararfata Jaarsa biyyaaf bakka laata Irree isaatiin lafa soqee Karaa barruu babbaqaqee Jireenya isaa fooyyeffata Egereedhaaf karoorfata. Sammuu duwwaatti of hin dhiqu Qoonqoof jedhee liqii hin dhaqu. Of bokoksee of hin jaju Iddoo hin taanes hin ijaajju! … Continue reading Nama gaarii
Bakka Bashaanana Haroo Wanti. Dacheen oromiyaa uumamaan badhaatudha. Haroo wancii mee wal-baraa! Haroon Wancii godina Kibba Lixaa Shawaa, Aanaa Wancii keessatti, Finfinnee irra fageenya 152km, magaalaa godina (Waliso) irra 38km, magaalaa Aanaa irra 27km fagaachuun bakka gahumsa tuuristii argamudha.Daandiin cirraachaa hanga haroo kanattii geessu kan jiru yemmu ta’u yeroo ammaa daandii asphaaltii hojeechuuf mootummaan karooraa … Continue reading Haroo Wancii
Bara durii haadha manaa fi abbaan warraa waliin jiraatu ture. Lamaanuu erga waliin jiraachuu jalqabanii turanii jiru. Baay’isanii wal jaalatu ture. Yeroo tokko garuu wal lolan. Duraan wanta wal lolanii hin beekneef walitti araaramuu didan. Abbaan manaas “Erga wal lolla ta’ee maaliif waliin jiraanna,narraa gali jedheen. Isheenis gara mana warra isheetti sokkite. Warri ishees akka … Continue reading Jaarsummaa
Gaaf tokko Harbuun baay’ee guddaan tokko qilleensaan buqqifamee, laga tokko irratti kufe. Harbichi Leemmana gidduutti kufe. Harbuun leemmana gidduutti kufe kunis guddaa rifate. Leemmanni qilleensa jabaa sana irraa hafee dhaabata. Isaa boodas akkas jedhee gaaffii gaafate. “Isin warri sasalphoo fi dadhaboon kunniin, qilleensa akkas jabaatu sanaan attamitti akka caccabdanii hin hurraa’in haftantu nadinqaa jira isaaniin … Continue reading Harbuu fi Leemmana
1.Afaan keenya guyyattii gororaa litira tokko oomishuu danda’a. 2. Yeroo tokko tokko sammuun keenya kan caala yeroo rafnu hojiif qophii ta’a. 3. Namni tokko giddugaleensan gosa baakteriyaa 67 garaa isani keessa qabu. 4. Waggaatti giddugaleesan seeli gogaa kiloogiraama 4 hir’ifna. 5. Daa’imni yeroo dhalatanii hanga ji’a tokko ga’anitti imimman hin buusan. 6. Onneen nama gidugaleessan … Continue reading Ajaa’iba wa’e ilma namaa
Hiikkan Makmaaksa kunnenii maali? Leenca humnaan roorrisu, qamaleen malaan ajjeefte.Lukkuun biyya hin qabdu, bakka bultu hin dhabdu.Maraattuufi sooressi akka argetti haasawa. Mucaan " nyaanyaa" jedhe osoo hin nyaatiin hin hafu.Of-jajjuun loon lamaa, tikseen kuma lama. "Osoo wajjiin gallee hoolaa, walii qallee" jette jeedalli sareen.Ari'ii biyyaa baasii qabii itti hasaasi. Bareedina gurraachaafi dubbii gamnaa nama bira … Continue reading Makmaaksa Afaan oromoo
Seera barreeffama Afaan Oromoo keessatti waantota dhorkaa ta'an Qubee dubbifamaas ta'e dubbachiiftuun barreeffama keessatti gosti tokko, lamaa ol ta'ee walitti aanee barreeffamuu hinqabu. Hub. Yoo qubee dachaa ta'e malee. Akkasumas, dubbachiiftuun yoo hudhaan gidduu gale malee.Dubbachiistuun gosti lama walitti aanee barreeffamuu hin danda'u.(hudhaan gidduu galuu qaba) Bakka irra butaatti sagaleen jabaachuu hin danda'u. Fkn: … Continue reading SEERA BARREEFFAMA AFAAN OROMOO
Ramoowwan tokko tokko yoo waan nyaatan dhaban qaama isaani ni nyaatu.Qorichii qusanaa maatiin namoonni fudhatan gorilla ille tajaajila walfakkataa kenna.Qusannoo Saantima $0.01 jalqabdee, guyyaa guyyatti yoo dacha isaa itti dabalte waggaa 27 tti abba milliyonaa taata.Namoot addunyaa kana keessa jiraatan keessaa 50% bilbila fayyadamuu hin jalqabne.Akkuma ashaaran quba keenya adda adda ta’e ashaaran arraba keenya … Continue reading Waantota dinqisisoo


text:
Maqaa ABO itti moggaasanii muudama kennuu dandahu; kaayyoo fi akeeka ABO dhugaa garuu uummata irraa hanqisuu hin dandahan!
Ibsa Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Murni PP tibbana ‘mootummaa haaraa hundeessina’ jechuun harcaatota mooraan qabsoo dadhabe maqaa ABOtiin aangoo kennus dhaaba dhiigaa fi lafeen jiraatee as gahe ammas jiraataa jiru ABO fi ummata Oromoo akkasumas Qeerroo Bilisummaa Oromoo bakka hin bu’an.
Qeerroon Bilisummaa Oromoo kaayyoo fi akeeka ABO jalatti heeraa fi seera ABOn taliigamee Oromiyaa walaba ijaaruu, ummatni Oromoo biyya abbaa isaa Oromiyaa irratti hiree isaa mataa isaan akka murteeffatuuf kan irbuu seenee qabsootti jiru malee Itoophiyaa goototaa fi hayyoota Oromoo dabalatee dhaloota kichuu kumaatamaan galaafatte ammas galaafachaa jirtu ijaaruuf miti.
Mooraa Qabsoo Oromoo keessatti namootni faayidaa fi fedhii dhuunfaaf jecha qabsoo qabsaa’otni kumaa kitilli itti kufan ammas kufaa jiran irra tarkaanfatanii hiree fi sadoo isaaniif qabsicha ganan yoomillee qabsoo Oromoo ABOn durfamu akka bakka hin buune gadi jabeessinee ibsaa akkuma turre ammas ni ibsina.
Muudama paartiin PP tibbana harcaatota qabsoo keessaa bahanii ummatnis jibbee Qeerroon Bilisummaa Oromoos balaaleffate, gantoota mooraan Qabsoo Bilisummaa Oromoo baachuu dadhabee harcaase paarlaamaa gogaa waraabessaan ijaarame keessatti kan Dr Abiy maqaa ABOn muudama kenne dhaaba keenya ABO kan bakka hin buunee ta’uu uummannia tolchee hubata jennee amanna. Gocha PPn seerawaa fi dimokiraatawaa of fakkeessuuf maqaa ABO fayyadame Qeerroon Bilisummaa Oromoo cimsee kan balaaleffatudha. Continue reading


text:
About Ogwalaloo Afaan Oromoo(Oromoo Poetry)
Koorsiin Ogwalaloo Afaan Oromoo jedhu kun koorsiiwwan ogbarruu keessaa isa tokkodha. Koorsiin kun yaadrimee ogwalaloo ilaalchisee barattootaaf hubannoo kennuu qofa otoo hinta’iin dandeettii afaaniillee cimsuu danda’a jedhamee amanama. Kaayyoon kennama koorsii kanaa inni guddaan barattoonni walaloo Afaan Oromoo, afaaniifi barreeffaman jiran dubbisuu, hubachuufi xiinxaluu akka danda’an gochuudha. Haaluma kanaan barattoonni dandeettii kalaqaa cimsachuun waan jiruufi jireenya hawaasaa bu`uureffate gara barreeffamaatti jijjiiruun ogbarruu Oromoo gabbisuuf kaka`umsa nihorachiisa. Akkasumas, walaloowwan gara garaa barreessuu, dubbisuufi walittiqabuun akka sansaka ofii cimsataniifi seenaa, duudhaa, falaasamaafi jireenya hawaasaa irratti kallattii hedduun beekumsa argatanii waa’ee addunyaa keessa jirataanii irratti hubannoo fooyya’aa akka qabaataniif gargaara


text:
Kaleessa bitooteessa 23, Tigraay magaala Maqaleetti Baajaajonni seerra haaraa bahe mormuudhan hojii dhaban, harras hojitti hin deebine. Serri kun baajaajonni taapeellaa maxanfachuu fi sagantaa dabaree eggatanii hojjachuu gaafaata.
Namoonni hojii kanaan jiraatan akka jedhanin qajeelchamnii amma bahe kun koontiraata dabalatee gara hojjin oo’aan jiru deemanii akka hojii hin funaannanne isaan godha. Galiin akkanatti argatan immo gadi bu’a ta’a jechuudhan himatan.
Magaalichatti itti gaafatamaan Wajjira Ijaarsaa, Karaa fi Geejibaa obboo Mahaarii Gabrahiwoot garu “baajaajonni hojii dhaabuu isaanii odeeffanoon nan geenyee, rakkoo geejibaa sababa kanaan gahees hin jiru, ta’us shofeeronni fi abboonni qabeenyaa baajaajii seeraa fi qajeelfama wajjirri isaani baasu kabajani tajaajila kennutu irraa eegama” jedhan.


text:
Dhimma Paartilee ABO lameeniifi galmee Boordii Filannoo
(bbcafaanoromoo)—Dhaabbileen ABO lama tokko ta’uuf socho’aa akka jiran miidiyaaleef yeroo adda addaa himanis qofa qofaatti adeemsa galmee eegalan.
Dhaabbileen siyaasaa lama maqaa ABO’tiin socho’an Boordii Filannoo Itoophiyaatti adeemsa galmee eegaluu isaanii boordichi himeera.
Gorsituun Kominikeeshinii Boordii Filannoo Itoophiyaa Aadde Soliyaanaa Shimallis BBC’tti akka himanitti hanga yoonaa dhaabni maqaa kanaan adeemsa eegale malee galmee xumurate hin jiru.
”Hanga yoonaa beekamtiin maqaa ABO’tiin dhaaba siyaasaaf kenname hin jiru. Ta’us, gareewwan garaa garaa lama maqaan keenya ABO’dha jedhanii adeemsa galmee eegalaniiru,” jedhan.
Dhaabni siyaasaa garaa garaa lama maqaa tokkoon galmaa’uu akka hindandeenye kan himan Aadde Soliyaanaan, dursa erga dhaabbileen adeemsa irraa eegamu guutan booda murtiin kennama jedhan.
Kutaan siyaasaa Boordii Filannoo keessa jiru dhaabbileen kuni adeemsa galmee xumuraniiru gaafa jedhe boordichi murtee akka dabarsu eegama.
Isa dura garuu ulaagaalee dhaabbileen siyaasaa kuni guutuu qaban akka jirudha qondaalli boordii filannoo BBC’tti kan himan.
Ji’a dura jaarmiyaaleen siyaasaa maqaa ABO’n socho’an lama tokko ta’uf akka sochii taasisaa jiran himanii turan.
Kunis dhaaba Obbo Daawud Ibsaan hogganamuufi kan Abbaa Nagaa Jaarraan hogganamudha.
Dhaaba ABO Obbo Daawud Ibsaa
Dhimma qofa qofaatti boordii filannootti galmaa’uu kan gaafanne Obbo Daawud Ibsaa, ”Ulaagaa isaan gaafatan hunda xumuranneerra. Murtee Boordii Filannoo eegaa jirra,” jedhan.
Ta’us isa tokko ta’uu irratti yaada biraa kennan. ”ABO biraa hin beeku, kan ummanni Oromoos beeku kan nutis beeknu tokkicha,” jedhan.
Haa ta’u malee, qondaalli dhababichaa biraa torban muraasa dura dhaaba ABO kan waliin tokko ta’uuf akka hojjetaa jiran dubbatanii turan.
Dhimmi galmee xumurachuu dhaaba isaanii ”Qormaata boordiin filannoo akka dhaabbata walabaatti ittiin qoratamudha,” jechuun dubbatan.
Dhaaba biroo waliin wal ta’uuf dura galmee boordii filannoo xumurachuu qabna kan jedhan Obbo Daawud, namoonni tokko akka taatan fedhu isa jedhamanii gaafatamaniif ”inni suni ajandaa biraati,” jedhaniiru.
Dhaaba ABO Obbo Abbaa Nagaa Jaarraa
Dhaabni Abbaa Nagaa Jaarraa, ABO – Tokkoome, kora dhihoo magaalaa Sodaree taa’een dhaaba Obbo Galaasaa Dilbon hogganamu, ABO – QC, waliin tokko ta’uun maqaa ABO’n socho’aa jira.
Dhimma galmee xumurachuu kan gaafanne Dura Taa’aan dhaaba Adda Bilisummaa Oromoo Obbo Abbaa Nagaa Jaarraan hogganamus murtee boordii eegaa jirra jedhan.
”Waan gara keenyaa eegamu hunda goonee jirra. Murtee boordii Filannoo eegaa jirra,” kan jedhan Abbaa Nagaa Jaarraan kana dura tokko ta’uuf dalagaa jirra jedhanii turan.
”Waliin dubbataa (tokko ta’uuf) jirra, hin fixannas kan jedhu abdii qabna,” kan jedhan Abbaa Nagaan inni dhuunfaadhaan galmaa’uuf jennu ‘kanaan wal hinqabatu, tokkoomuu keenyas hindanqu’ jedhan.
”Boordii Filannootti galmaa’uun waan dirqamaati, waan seeraati. Inni tokko taanu garuu dhimma kaayyooti,” jedhan.
Dura tokko ta’u maaliif hin xumuratin haftan kan jedhaman Obbo Abbaa Nagaan, ”wanti guyyaa tokkotti ta’u hinjiru,” jedhan.
Kana dura, Ministira Muummee Abiy dabalatee xiinxaltoonni siyaasaa dhaabbileen siyaasaa akka walitti dhufanii tokkooman yaada dhiheessaa turuun isaani ni yaadatama.
Maqaa tokkoon Boordii Filannootti galmaa’uu, Hayyu Dureewwan ABO lamaan maal jedhu?
– Dhibeen uummata Booranaa hubaa jiru maali?
– Odeessaalee biroo waliin
BBC News Afaan Oromoo
Urgeessaa Isheetuu (Dubbii nyaatti malee) – New Ethiopian Oromo Music 2019(Official Video)


text:
Uummatni Qonnaan bultootni Oromoo fi Dargaggootni Oromoo Gandoota baadiyaa fi magaalaa hunda keessatti walitti dhufuun bittaa mootummaa abbaa irree waraanaan nu bulchu jalaa waareegama qaalii uummatni Oromoo Oromiyaa guutuu irratti kanfalaa jiruun bilisummaa keenyaa guutummaatti labsachuu qabna jechuun dhaamsa qabxiiwwaan armaan gadii of keessa qabu dabarfachuun Warraqsaa Xummura Gabrummaa(FXG)n keenya bilisummaa keenya labsachuun mirkanaaa jechuun labsii dabarfatan.
1. Uummatni Oromoo hundii kanfaltii gibiraa fi buusii mootummaa wayyaanee ilaallatu kamuu akka hin kaffalle murteeffannee, namni tokko kanfalee yoo arargamee tarkaanfii isa dhumaa kan irratti fudhannuu tauu ifatti beeksifannee jirra!!
2. Bulchitootni gandaa hundi carraan isin amma qabdan uummata keessan waliin hiriiruu malee hojii mootummaa abbaa irree waraanaan nu bulchaa jiruu gaggeesina jettanii ergama wayyaanee rawwachiisuuf maqaa walgaiis haa tauu marii bifa kamiin iyyuu uummata keenyaa walitti qabuuf yaalii tokko gootanii yoo argamtanii fi maqaa gibra kanfalaa jedhuu yoo kaftan rakkoon ulfaataan jireenyaa keessanii fi maatii keessan kan mudatuuf qaamni itti isiniif gaafatamuu akka hin jirre hubachuun akka of adabattanii teessan hubachiifna!!aangoo ganda bulchuus isin irraa kaafnee hanga muutummaa mataa keenyaa hundeeffannuutti ofiin kan of bulchinu tauu gadi jabeessinee hubachiifna!!
3. Mootummaan Wayyaanee Waraana nurratti labsee Komaandi Postii maqaa jedhuun waraanaan yakkoota Ajjeechaa, hidhaa, madeessuu , saamichaa fi Gudeeddii uummata keenyarratti rawwachaa jiruu seeratti dhiyaachuun itti gaafatamuu qaba!!
4. Master Pilaaniin Finfinnee fi Labsiin Magaalota Oromiyaa haqamuu amantaa tokko illee hin qabnu, mootummaan abbaa irree master pilaanii haqeera, gaaffiin uummata sirriidha jechaa jiruu, maaliif gaaffii na gaafattaan maaliif master pilaanii mormitan jechuun uummata Oromoo hidhaa, ajjeesaa , madeessaa fi waraanaan uummata keenyaa hiraarsaa waan jiruuf Master pilaaniin Finfinnee ifatti haqamuu isaa mootummaan federaalaa labsee yakka sababaa kanaan rawwatameef itti nuuf haa gaafatamu!!
5. Gaaffii mirga abbaa biyyummaa, abbaa qeeummaa, abbaa lafummaa fi dimookiraasii gaafatneef deebiin nuuf haa kennamuu!!
6. Ilmaan Oromoo hidhamaan hundii haal duree tokko malee haa heiikaman!!
7. Ilmaan oromoo ajjeefamaniifi madeeffamanii fi qabeenyaa isaanii loltuun saamaa jiruuf mootummaan EPRDF/TPLF/OPDOn itti gaafatamuu qaba!!
8. Mootummaan Ceumsaa(yeroo) nuuf haa hundeeffamu, malee sirna waraana nurraatti labsee qawween nu bulchaa jiruu jalatti dirqamnee hin bullu jechuun labsii isaanii barreeffamaan gandoota baadiyyaa hundatti raabsuun, dabalataan immoo dargaggootni gandoota baadiyyaa Aanoota lameen keessa naannauun wallee warraaqsaa bilisummaa faarsan sirbuun dabarfatan.


text:
Gurraandhala 21,2016 Godina Qellem wallaggaa aanaa Gidaamii fi Begii wal qabatee qotatee bulaan Alaabaa ABO qabatee ganama sa’a 5:00 irraa kaasee magaala Gidaamii fi Begii naannoo gaba dafinoo irratti injifannoo isaa goonfataa jira.
Bulchiinsi mootummaa wayyaanee barbadeeffameera godina Gidaamii gandoota garagaraa keessatti. Alaabaan keenyas waajjiralee hedduutti
fannifamee oolee bulaa jira. Galgala kana daandiiwwan wallaggaa lixaa gara Qellem Gidaamii geessu irree uummataan cufamee jira.
Oromiyaan yeroo ammaa alaabaa ABOtiin dhuunfatamee jira. FXG oromiyaa keessatti akka ibiddaa boba’ee jiru dura dhaabbachuu fi uummata oromo irratti duguuggaa sanyii labsame hojiitti hiikuuf humni addaa wayyaanee kibba oromiyaa naannoo Jijjigaa irra buufatee ture yeroo ammaa godinaalee oromiyaa 5n keessa akka qubatu as guuramaa jira. Humna waraana wayyaanee keessatti ilmaan oromoo fi poolisoonni Oromiyaa kanneen uummata bira dhaabbachuu murteessaa jiran qophii barbaachisu gochaa dhaamsas waliif dhaamaa jiru gara tarkaanfii dhumaatti seenuuf.
Akkuma arginu oromiyaa guutuu keeesaatti ajjechaan suukkanneessan humna agaaziin itti fufeetu jira.


text:
Akeekkachiisa oduu sobaa!
Feesbuukiin maqaa Ahmed Jamal jedhuun banamefi hordoftoota Kuma 150 ol qabu (https://www.facebook.com/AhmedJamalBoru) “oduu cabsaa” jechuun odeeffannoo sobaa maxxanseera.
“Egypt Meeshaa waraana Ammayyaa gurguddaa gara gaanfa Afrikaatti fe’aa jirti” jechuun kan barreesse namni kun, laga Abbayyaan walqabatee gaanfa Afrikaatti rakkoon mudachuu akka danda’us barreessera.
Haa ta’u malee qorannoo Itoophiyaa Cheek suuraawwan inni maxxanse irratti taasiseen odeeffanichi soba ta’uu mirkaneeffateera.
Suuraawwan kunneen wayita xayyaarotni Ijipt meeshaalee wal’aansa fayyaa biyyattiin Sudaanif arjoomte fe’aa jiran kan agarsiisanidha.
Midiyaalen garaagaraas Ijipt guyyaa kaleessaa meeshaalee wal’aansa fayyaa toonii 39 bifa gargaarsaan Sudaanif kennuushee gabaasaniiru.
Odeeffannoowwan mirkanaa birootif marsariitiifi toorawwan midiyaalee hawaasummaa Itoophiyaa Cheek daawwadhaa.
ወቅታዊ መረጃዎችን ቀጥታ በኢሜልዎ ለማግኘት ይመዝገቡ
ያቀረቡትን የግል መረጃ በግላዊ መመሪያችን መሠረት እንጠብቃለን::


text:
Ayyaanni gubaa Masqalaa Naannoo Benishaangul Gumuz, Godina Matakkal, Aanaa Wanbaraa keessa uummata Oromoo jiraatan biratti haala miidhagaan kan kabajamu tahuu dubbatu Jaarsoliin aanichaa.
Gubaa Masqalaaf ji’a lama jedhamee qophiin ni taasifama jedhu. Gubaan Masqalaa ayyaanota aadaa uummatni Oromoo godinaa Matakkal keessa jiraatu ayyaaneffatu keessaa tokko yoo tahu, seenaafi aadaan Uummata Oromoo Matakkal keessa jiraatuu barreeffamee akka taa’uu fi dhalootni akka Afaan Oromoon baratu sochiin taasifamaa ture laafuu isaatti ka gaddan tahuu dubbatu – maanguddonni nuti dubbisbe.
Qophii guutuu caqasaa


text:
It sees A murderous Marxist regime, Derg, back to Ethiopia through Abyot Kasaye
Gurbaan kun Qananii Lulluu jedhama. Kaleessa waaree booda Finfinnee, Boolee Bulbulaatti konkolaataa isaa keessatti rasaasaan ajjeefame.
Ayyaantuu Jaallataa Najjoo irraa gara Finfinnee deemaa utuu jirtuu, Biilaatti waraanni mootummaa konkolaataa keessaa buusanii mana hidhaa galchan.
Girmaa Fiqaaduu kan jedhamu waliin qabanii kaampii waraanaa Biilaa galchan. Ergasii eessa akka jiran hin beekamu.”
Oduu Gaddaa: Miseensaa fi Kore hoji-raawwachiiftuu ABO Waajjira Boolee kan ta’e, Dargaggoo Baqqalaa Bidiraa, halkan edaa Waxabajjii 03, 2020 shiftoota Mootummaatiin ajjeefame.
Dargaggoo Baqqalaa Bidiraa kan ajjeefame Manasaa Boolee Naannoo Mariitti argamu keessatti ta’uun beekameera. Dargaggoo Baqqalaan yeroo darbe Buraayyuu bakka Jaal Abdiifaa dubbisuuf deemanitti Boonsaa Bafiqaaduu faana hidhamee dhiheenya kana wabiidhaan gadi lakkifame.
Badiin Baqqalaan ittiin ajjeefame Miseensummaa ABO fi hojii dhaabni isaa itti kennu dammaqinaan rawwachuu isaati.
Lubbuu Baqqalaaf jannata hawwaa; maatii, firoota, Jaallan Qabsoo isaa fi Uummata Oromoo maraaf jajjabina jenna.
Qabsaa’an ni kufa; Qabsoon itti fufa.
Maqaan isaa Abbaa Gadaa Jaldeessaa Guyyoo Kunee (Dr) jedhama. Gadaa Booranaa kan akka Yaa’aa Koonnituutti gogeessa Adii Dooyyoo ykn luba Kuraa Jaarsoo irraa baallii fuudhuudha. Yeroo ammaa raaba dooriiti. Eegaa guyyaa 3n dura magaalaa Yaaballootti hidhamee hanga ammaa gaaffii malee mana hidhaa jira. Ilmaan Abbaa Gadaa jechaa Gadaafi Doorii hidhaa jiru bilxiginnaan.
Barsiisaa University Madda Walaabuu #Abdii_Baalee fi Miseensi ABO kan ta’e jaal #Dachaas_Roobaa magaalaa Roobee keessa qabamni Goobba mana hidhaa Gannaaletti eega hidhamanii batii tokko dabree jira. Waraannii Bilxiginnaa Jaal Dachaas Roobaa halkan halkan gadii baasanii akka tumanis isaanuma irraa mirkaneeffanne jirra. Sabboontota Oromoo badii tokko malee mana hidhatti Guuruun Qabsoo Oromoo duubatti deebisuu hin danda’amu. Kanaaf jara tana nuuf hiika.


text:
Shirri maqaa filannoo fi araaraan Oromoo Walloo irratti raawwatamu jabaachuun, Uummanni Oromoo Walloo hidhattoota Naannoo Affaar kanneen MKII’n deggeramaa fi hidhachiifamaa turaniin akka rukutamuuf jecha, daandiin Walloo fi Affaariin wal-quunnamsiisu, kan ammaan dura cufamee ture akka banamu taasifamuu;
Ajjeechaan Loltoota MKII’n Konyaa Wallagga Lixaa Ona Mana Sibuu keessatti Uummata Oromoo irratti raawwatamu jabaatee itti-fufuun, Dargaggoon Oromoo Eebbisaa Waaqgaarii jedhamu, Roobii kaleessaa (Bitootessa 10, 2021) hidhattoota MKII’n Magaalaa Mandii keessatti ajjeefamuu;
Ajjeechaa fi dararaan Uummata Oromoo irratti, akkasumas, saamichii fi mancaatiin qabeenya Oromoo irratti, Konyaa Qeellem Wallaggaa keessatti, hidhattoota MKII’n raawwatamu jabaatee itti-fufee jiraachuu.


text:
Paartileen mormituu Somaaliyaa kan yeroo Taayitaa isaanii kaleessa xumuran prezidaantii biyyattii kana booda akka itti fufee biyyattii bulchu hin eehamnu jechaa jiru.
Ameerikaa dabalatee michoonni Somaaliyaa kan sadarkaa addunyaa falmii siyaasaa fi filannoon prezidaantummaa fi paarlaamaa biyyattii boodatti harkifachu ilaalchisee yaaddoo qaban ibsaa jiran.
Yeroon aangoo prezidaanti Mohaammed Abdullaahii Farmaajoo Wixata kaleessaa Guraandhala 8 kan dhumate yoo ta’u, kaadhimamtoonni prezidaantummaa kan gamtaa wal taatota garee mormituu gama dubbi himaa isaanii Reedwaan Hajii akka ibsanitti Farmaajoo akka hoogganaa biyyaatti beekkannaa hin kenninuuf jedhan.


text:
Nyamfowa 3:16
Dhugaa kan gatii icha "duwwaa" ta'aa jiraa. English: A lie is a very expensive thing to maintain E
Har'A Jecha: Sarara
Jaalala barach, guyyaa kamiyyuu.: "sarara" in Oromo sarara Oromo nom.2 sarara kee Indefinite artic
Har'A Jecha: Garafur
p>Jaalala barach, guyyaa kamiyyuu.: "garafur" in Oromo garafur Oromo nom.2 garafur afur qabdiia
Har'A Jecha: Geengoo
Jaalala barach, guyyaa kamiyyuu.: "geengoo" in Oromo geengoo Oromo nom.2 bifaa geengoo fi sarara In
Har'A Jecha: Rogsadi
Jaalala barach, guyyaa kamiyyuu.: "rogsadi" in Oromo rogsadi Oromo nom.2 rogsadi sadi qabdiiaa jir
Mana Barumsa
Jaalala barach, guyyaa kamiyyuu.: "mana barumsa" in Oromo mana barumsa Oromo nom.2 mana barumsa ke
Har'A Jecha: Leenca
Jaalala barach, guyyaa kamiyyuu.: "leenca" in Oromo leenca Oromo nom.2 leenca eegee qabdiiaa jiraa
Har'A Jecha: Sariitii
Jaalala barach, guyyaa kamiyyuu.: "sariitii" in Oromo sariitii Oromo nom.2 sariitii ishee Indefini
Har'A Jecha: Naacha
Jaalala barach, guyyaa kamiyyuu.: "naacha" in Oromo naacha Oromo nom.2 naacha bishaan fakaataaa ji


text:
Gaafa hujii tanaa dorgomu jireenna Masrii ka dadaaqaa deemu jabeessee gadi dhaabee siyaasaa Masriillee wayyeessa jedhee dorgomaa bahe.
Filannoo El-Siisiin moo’e tana nama miliyoona 54 bahee filate.Warrii waldaan Awurooppaa dabaa fi qajeeluma filannoo tanaati ergatelleen filannoon tun adabitti nagaan deemtee jedhe.
Masriin ganna diqqaa keessatti mootummaa sadii argite.
Masriin eegii perzdaanti isii ka bara dheeraa biyya tana bulchaa bahe,Hosnii Mubaarek hujii irraa buusanii isaafi maatii isaallee hidhanii asitti Mubaarek waliin mootummaa sadiitti bara dhiyoo kana bulche.


text:
Submitted by Manager on Mon, 03/16/2020 - 09:40
Hojiileen oomisha qamadii waqtii bonaa kilasteeran jallisiin omishame Aanaa Sadan Sooddootti bakka hooggantootni Olaanoo naannoo Oromiyaa argamanitti Bitootessa 03, 2012 daawwatamee jira.
Daawwannaa kanaanis qamadii heektara 200 irratti oomishamee keessa kan ganda Tolee Wasarbii guyyaa har'a dawwaatamee jira.
Submitted by Manager on Tue, 02/25/2020 - 11:30
Submitted by Manager on Tue, 02/25/2020 - 11:21
Gamaggamni yaaliiwwan wixinee qorannoo Guraandhala 9-14/2012 bakkeewwan sadii jechuunis Giddugaleessa Qorannoo Qonna Adaamii Tulluu, Yunivarsitii Naannoo Oromiyaa fi Giddugaleessa Qorannoo Qurxummii fi Lubbu-qabeeyyii bishaan keessaa biroo Baatuutti geggeeffamaa ture milkiin goolabameera.
Submitted by Manager on Tue, 02/25/2020 - 11:08
Submitted by Manager on Tue, 10/29/2019 - 10:40
Submitted by Manager on Wed, 09/18/2019 - 15:13
Giddugaleessi Qorannoo Qonnaa Fadiis godina Harargee Bahaa keessatti kan argamuufi qonnaan bultoota godinichaaf waggoota dheeraaf teknoolojii qonnaa qorannoon argaman dhiyeessaa tureera. Haaluma kanaan teknoolojii Midhaanii, Nyaata horii, Qabeenya Uumamaa fi teknolojii Mahaandisummaa qonnaa irratti hawaasa godinichaaf deeggarsa taasisaa tureera.
Submitted by Manager on Wed, 07/17/2019 - 11:16
Dr.Abera Deressa has got Honorable Doctorate Degree from Haramaya University for his excellent Research,Development ,Leadership and Community service achievements.
you can attain anything if you devoted to your work
Congratulations!
Submitted by Manager on Mon, 07/01/2019 - 09:16
Gamaggamni piroojektoota qorannoon isaanii xumuraman AGP-IIn deeggaramee hojjatamaa ture IQQOtti geggeeffamaa jira. Sagantichas haasaa baga nagaan dhuftanii Ittaanaa Daarektara Olaanaa Inistiitiyuutichaa kan ta’an Dr. Asaffaa Taa’aatiin kan jalqabame yoo ta’u; dabalataanis, Qindeessaa Guddina Qonnaa (AGP-II) kan ta’an Dr. Daanyaachoo Lulees ibsa waliigalaa kennuun gamaggamichi jalqabameera.
Submitted by Manager on Mon, 06/17/2019 - 09:20
Leenjiin ittisa yakka malaammaltummaa irratti xiyyeeffate koree kaawunsilii giddugaleessota 17(kudha torbaa) fi IQQO tiif Giddugaleessa Qorannoo Qurxummii fi Lubbu Qabeeyyii Biroo Bishaan keessaa Baatuutti guyyaa lamaaf kennameera. Leenjichis mata dureewwan gurguddoo sadiitti qoodamee kan kenname yoo ta’u; isaanis:-
Submitted by Manager on Tue, 03/12/2019 - 11:29
Bakkeewwan adda addaatti qoodamuun gamaggamni wixinee qorannoo geggeeffamaa ture milkiin goolabame. Gamaggama kana irrattis teknoolojiiwwan qorannoo jiruufi jireenya qotee/horsiisee bulaa naannoo keenyaa jijjiiruu danda’an wixinee gamaggama qorannoo kanarratti dhiyaataniiru.


text:
Haqaan haa ta’uu haqa malee warri Abukaatoo isiniif ta’e, kanneen kitaaba galataa bareesuufiif taatan waanuma inni hojjataa turee fi jiruun seenessaafii malee dalga hin barreesinaa! Obbo Wandimmuu ቻው Nagahatti, Bye Bye Ethiopia waliin fuldurri keessan “Ethiops”!
“Guyyaa Jawaar Mohammad fa’i KFOtti makaman hedduun gadde. Itoophiyaa kan diinomse Obboleessa koo maaf hin taane wajjin hin dhaabbadhu! Jijjiiramicha booda KFO keessatti hafuura ABO kan qaban kan Itoophiyaa hin jaallanne keessumaa uummata Amaaraa fi Amantaa Ortodoksiitiif jibbiinsa kanneen qaban paartichatti eega seenanii booda ani isaan wajjin itti fufuu hin dandeenye. Ani bara Wayyaaneen Baankiis, Taankiis to’attu sana kophaa koo uummata Oromoo, Amaaraa fi Guraageetiif bilisaan hojii seeraatiin/ xabaqaa ta’ee naman dhaabadhedha. Anaaf Lammiin Itoophiyaa kamiyyuu dhiiga kiyya. Ijoolleen koos ta’an Haati mana kootillee Itoophiyaarra hin caalan“


text:
Telefoonni Kaampaanii HUAWEI amma booda oomishamu tajaajila Facebook fi Google kan hin qabne tahuu quba qabduu?
Kaampaanii Telefoona SMART tahan oomishan Keessaa sadarkaa lammaffaa irratti kan argamu Kaampaanii Chaayinaa HUAWEI jedhamuun beekamu yoo tahu, biyyoota bilbila kana fayyadamuun beekaman Keessaa tokko biyyi teenya Ityoophiyaan tan duraati.
Biyyoonni gurguddoon addunyaa kanneen akka Ameerikaa, Kanaadaa, Awustiraaliyaa, Biriteen fi biyyoonni hedduun Kaampaanii kana yakkaan himatuun, biyya isaanii keessaatti akka hin hojjanne ugguraa jiru.
HUAWEI’n Yakka maaliin himatame?
Ameerikaa dabalatee biyyonni hedduun, Kaampaaniin kun odeeyfannoo biyyoota gara garaa mootummaa Chaayinaatiif dabarsee kenna jedhan.
Kaampaanichi immoo Yakka irratti dhiyaate kana ni haala.
Facebook fi Google maaliif hin hojjanne?
Kampaanoonni teknolojii gurguddoon kunniin Ameerikaa keessaatti argamu. Sabaaba kanaaf Feesbuuk June 7/2019 irraa jalqabee telefoonota Kaampaaniin HUAWEI oomishu kan ammaan booda bahan irratti kan hin hojjanne tahuu beeksiise. Haaluma wal fakkaatuun Appilikeeshiinonni Kaampaanii Feesbuuk kanneen akka WhatsApp fi Instgram HUWAEI irratti hin dalagan. Google immoo ji’a dabre keessa walitti hidhata Kaampaanii HUAWEI waliin qabu kan addaan kute tahuu ibse. Haaluma kanaan tajaajiloonni Google kanneen akka youtube, gmail, google play store, google drive, google Map fi kanneen biroo heddu telefoona HUWAEI irratti hin hojjatan jechuudha.


text:
Oromoo
Oromoon uummata afaan hortee Kuush dubbatu kan bahaa fi kaaba baha Afrikaa keessatti argaman keessaa isa guddaadha. Odeeffannoon jiru akka ibsutti, ummanni Oromoo akka hawaasaatti Gaanfa Afrikaa keessa waggoota kuma baay'eedhaaf jiraacha ture (Prouty et al., 1981). Bates (1979) Oromoon sanyiii duriifi jalqabumaa kaasee naannoo kana jiraachaa turedha, tarii uummattoonni naannoo baha Afrikaa kaan baayyen kan irratti erabamani.
Dhufaatii[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Ka'umsi Oromoo eessaa akka ta'e sirriitti hubachuuf qorannoon dabalataa barbaachisuyyuu, Oromoon jalqabarratti akka horsiisee-bulaatti fi/ykn gartokkeen qotee-bulaatti jiraachaa ture jedhamee amanama. Qorattoonni seenaa baayyen gosoonni Oromoo (Baale) muraasni fiixee-kibbaa Itoophiyaa har'aa keessa waggaa kumaa ol jiraacha akka turan walii galu. Qoratoonni kun Godaansi Oromoo daldalaan-dhiibbame ummata Oromoo gara bakka har'a jiraatan walakkaa fi dhihaa Itooophiyaa jaarraa 16ffaa fi 17ffaatti akka fide dubbatu. Kaartaan durii kan impaayera Aaksum/Abisiniyaa fi Adaal/Sumaalee Oromoon gara walakkaa Itoophiyaa har'aatti haaraa ta'uu agarsiisa. Barnoota garii
Seenaa As Dhihoo[gulaali | lakkaddaa gulaali]
- Kanas ilaali: Seenaa Oromoo
Akka seenaan ibsutti, ummanni Oromoo bulchiinsaaf Sirna Gadaa fayyadamaa ture. Oromoon mootummoota ofbulchan muraasas qaba, kanas ummata Sidaamaa wajjin qooddata. Kana keessaa mootummoota naannoo Gibee ta'an Geeraa, Gommaa, Garo, Gummaa, Jimmaa fi Limmuu-Inaariyaa, fi akkasumas mootummaa Jireeni.
Akka seenaan dubbatutti, walmorkiin karaa nagaa fi waraanaa ummata Oromoo fi sabootaa ollaa kan akka Amaaraa, Sidaamaa fi Sumaalee wajjin ture siyaasa hawaasa Oromoorratti dhiibbaa fide. Goddansi Oromoonni akka Yajuu gara kaabatti godhan, fi keessumattuu Oromoon Arsii gara lafa saba Sumaalee fi Sidaamaatti godhan baballiinsa Amaarri gara kibbaatti godhe wajjin wal fakkaata, fi siyaasa sanyii Itoophiyaa kan harraa kana boce. Akkasumas, baballinni guddaan Sumaalee lafa diriiraa Ogaadeniirraa gara dhihaatti gara laga Jubaatti godhame Oromoo wajjiniin walitti bu'iinsa fide. Iddoo tokko tokkotti, Oromoonii fi Sumaalen qabeenya uummamaa fi lafa gabbata irratti walitti bu'aa turan. Dabalataan, Oromoonni Bahaa, kan Islaamummaa fudhatanii turan, warra Sumaalee fi Affaar wajjin qaama Sulxaana Adaal kan Islaamaa hordofuu turan. Sulxaanni Adaal hooggana Imaam Ahimad Ibin Ibraahim Al-Gaazii jalatti Impaayera Abisiiniyaa kan Kiristaana ture qabachuuf duule ture.
Qorataan seenaa Riichaardi Paankirasti odoo humnoonni Yuurooppi hin dhufinii fi mootummaan Itoophiyaa hin hundaa'in dura, naannon amma Itoophiyaa, Eertiraa fi Somaaliyaa jedhamu kana:
Tuuta mootummootaa fi bulchiinsotaa qabata, tokkoon tokkoonsaanii ofumasaaanii kan socho'an turan, garummoo warra kaani dhiibbessaa fi warra kaanin dhiibbeffamaa turan. Bulchaan tokko bulchaa biyya biraa of eeggannoodhan ilaala garummoo yeroo baayyee kennaa fi dhaamsaa garii wal jijjiiru, tarii yoo wal waraanaa jiraatan malee. Sanyiin warra mootii karaa fuudhaa walitti hidhuun baramaadha, garuu yeroo baayyee daangaa amantii hin cabsuu. Karaa biraa, daldalli, garaagarummaa amantii ilaalcha keessa kan galche miti, karaan daldalaa mootummoota amantii aadaa, kiristaana, fi Islaama hordofan walitti hidha. Hawaasni fi sabni afaan mataasaa dubbatu baayyinaan warra kaanirraa adda ta'eetu jiraata, garuu aadaa walirraa dhaalun ni jira. Kunis qarqara Galaana Diimaa fi Gaarren Itoophiyaa keessatti qofa odoo hin taane, gara kibbaa daangaa Sumaalee fi Oromoo dabalata; achittis kara-deemtonni dhuma jaarraa 19ffaa keessa garas deeman hawaasa daldalu kan afaan baayyee dubbatu arganiiru.
Wagga kurnan jalqabaa jaarraa 19ffaa keessaa, mootummaan Oromoo sadi'i Inaariyaa, Gommaa fi Gumaan cimanii dhufan. Naannoon kun walumatti lafa-Oromoo jedhamee yoo beekkamu lafa walakeessaa fi kibba Itoophiyaa qabata, kunis yeroo amma lafa sabni Oromoo hin taane irra jiraatu of keessatti qabata. Gumaachi Oromoo Itoophiyaa hundeessuu keessatti yoo ilaallame, Goobana Daaccii waraana geggeessudhaan mootummoota bilisummaan jiraachaa turan Itoophiyaa jalatti galcheera. Goobanaan Minilik jala galuudhan mootummoota Oromoo baayyee cabsee Itoophiyaa jalatti galche. Sababa kanaafis Oromoonnii Goobanaa akka gantuutti ilaalu. Itoophiyaan har'aa odoo hin hundaa'in dura daldallii naannoo, karaa dheeraa fi daangaa qaxxaamuru Itoophiyaa har'aa, Eertiraa fi kutaan Somaaliyaa walitti hidhee ture. Karaan daldalaa kun Boongaa, Jimma, Saqqaa, Asandaaboo, Goojjam, Bageemidir, Maramma, Misuwwaa, Sooddo, Shawaa, Harar, Zaayilaa fi Baarbaraa walitti qabsiisa ture.
Bara 1973tti, Oromoon Itoophiyaa keessatti hacuuccamuunsaanii waan daangaa dhabeef ABO hundeessan; ABOnis naannoo Oromiyaa keessatti ummata sochoosuu jalqabe. Baruma kana Itoophiyaa keessa beela hamaa kan ummataa nuusa miliyoonatii ol ta'u fixetu dhufe; kanarrattis mootummaan Hayila Sillaasee tarkanfii fudhatee gargaarsi akka rabsamu eeyyamuufillee yeroo dheeraa itti fudhate. Namoonni beelan dhuman baayyensaanii Oromootaa fi Amaarotaa Walloo, Affaarii fi Tigroota turan. Bara 1974 Finfinnee keessa hiriira nagaa fi fincila hojii dhaabuutu jira ture; baruma kana Gurraandhala keessa mootummaan Hayila Sillaasee kufee Dargiin aangoo qabate; garuu ammas kaawonsiliin kun Amaaradhaan kan guuttame ture, namoota miseensa kaawonsilii kanaa 125 keessa 25 qofatu Amaara miti. Bara 1975 mootummaan lafti baadiyyaa hundi kan mootummaa akka ta'e labse, sirna abbaa lafaas balleesse. Garuu, bu'aan kunis qonnaa waliinii kan dirqamaa, qonnaa mootummaa fi sagantaa ummata dirqamaan qubsiisuurraan kan ka'e galmaa gaa'uu dide.
Mudde 2009tti, gabaasni fuula 96 qabu kan Human Rights in Ethiopia: Through the Eyes of the Oromo Diaspora jedhamu kan Advocates for Human Rights jedhamuun qophaa'e sarbama mirga dhala namaa ummata Oromoo mootummoota Itoophiyaa sadan darban: Impaayera Abisiiniyaa kan Hayila Sillaaseen bulchaa ture, sirna Maarkisistii kan hordofu Dargii fi kan har'a Itoophiyaa bulchaa jiru ADWUI kan ABUT(Adda Bilisummaa Ummata Tigraayin) hoogganamu, jalatti irra ga'e gabaasa. ABUT miseensota ABO tilmaaman 20,000 ta'u kan hidhan yoo ta'u hoggantoota ABO hunda biyyaa ari'aniiru, ABOn Itoophiyaa keessatti akka dhaaba siyaasaatti akka hin sochoone godhaniiru.
Akka Biiroo Mootummoota Gamtoomanii Komishinera Olaanaa Mirga Namaatti, Oromia Support Group (OSG) bara 2005 hanga Hagayya 2008tti Oromoonni 594 odoo gara mana murtiitti hin geeffamin humnoota nageenyaa mootummaa Itoophiyaatin ajjeeffamaniiru, 43 ammoo mana hidhaa erga galanii booda dhabamaniiru.
Akka Gabaasa Amnistii Internaashinaal BECAUSE I AM OROMO jedhu kan bara 2014 baase ibsutti hacuuccaan mootummaan ADWUI ilmaan Oromoorraan ga'u cimee kan itti fufe ta'uu ibsa. Bara 2011 hanga bara 2014 gidduutti qofa, Oromoonni 5,000 ol ta'an mootummaa karaa nagaatin warri morman ykn mormu jedhamanii shakkaman mana hidhaatti galfamaniiru. Itoophiyaa keessa gazeexessitonnii dhuunfaa fi miidiyaan bilisaa waan hin jirreef, lakkoofsi namoota hidhamanii kun kana caaluu danda'a jedha. Miseensonnii dhaaba siyaasaa seeran galmaa'ee socho'uullee odoo hin hafin kan dhibbaa olitti lakkaawwaman mana hidhaatti akka darbaman dubbata.
Dimoogiraafii[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Uummanni Oromoo Itoophiyaa, kan walumaagalatti sablammoota afaan 74 dubbatan qabdu, keessatti saba isa guddaadha. Oromoonni 95% ta'an qubatanii kan qonnaan bulanii fi horiisee bultoota godaanani. Oromoon tooftaa qonnaa aadaa duubatti hafaa ta'e kan hordofu yoo ta'u jireenyi isaanis irra caala harkaa gara afaanitti. Oromoonni muraasni naannoo magaalaa jiraatu.
Ummatni Oromoo kaabaan hanga Tigraay, kibbaan hanga Keeniyaa faffaca'ee argama. Oromoon harki caalaan naannoo Oromiyaa keessa kan jiraatan yoo ta'u hangi tokkommoo kaaba Keeniyaa keessa jiraatu. Kana malees Oromoonni hangi tokko naannoo Amaaraa godina addaa saba Oromoo keessaa naannoo Tigraay aanaalee akka Raayyaa Azaboo jiraatu. Sabaa fi sablammoota naannoo Beenishaangul Gumuz keessa jiraatu keessa harki caalaan saba Oromooti.
Afaan[gulaali | lakkaddaa gulaali]
- Kanas ilaali: Afaan Oromoo
Ummanni Oromoo Afaan Oromoo (Oromiffas ni jedhama) dubbata. Afaan Oromoon maatii afaanii Afroo-Eeshiyaatik jalatti ramadama. Gaanfa Afrikaa keessa Oromoon saba kuushii dubbatu guddicha dha. Akka itinooloogin jedhutti, addunyaa guutuutti ummata 40,467,900tu Afaan Oromoo dubbata. Afaan Oromoo damee afur gurguddaatti qoqqooddama: Afaan Oromoo Booranaa-Arsii-Gujii, Afaan Oromoo Bahaa, Afaan Oromoo Dhihaaf Walakeessaa fi Afaan Oromoo Ormaati.
Yeroo ammaa Afaan Oromoo qubee Laatiniitin barreeffama.gahee guddaa kan tapatanii jalqabarratti sheikh bakri sapaloo turan. Qubeen Saaphaalloos Afaan Oromoo barreesuuf keessattu baha Oromiyaatti tajaajila ture. haa tauu malee qubeen isaan kaayan osoo hojii irra hin oolin hayyuun fi bekhaan oromoo DR Sheikh Mohammed-rashad khabir Abdullee kan dhalootan gama baha oromiyaa naannawa harar turan lafa kaayanii akka ummanni itti fayyadamu godhan.kitaabota amantaas dabalatee kitaaba hedduu afaan biroo irraa gara afaan oromootti barreessan.Nannoo Oromoonni baayyen Musliima ta'anitti ammoo qubeen Arabaa Afaan Oromoo barreessuf fayyadamaa turan. Onesmoos Nasib eenyu hundeeffame caasluga Afaan Oromoo ammayyaa.
Oromoo Saba horsiisee bultoota (Pastoralist/nomadic) fi gartokkee qonnaan bultoota (semi-agriculturalist) jedhaman keessaa akka dhufe amanama.Jaarraa 16 keessatti eega mootummaan Habashaa fi Sulxaanetii Adaal wal hadhanii lachuu dadhabanii dhiisanii booda, ummanni Oromoo gara Kaabaatti (kaaba Oromiyaa ammaatti)babal'atan. Abbaan amantii "Baahiree" jedhamu akka bara 1593tti barreessetti jajjabeenya Oromoon yeroo sunitti qabu cimaa akka ture ibseera. Baahiree itti aanee Oromoon akka gara kaaba-dhihaatti gara Arsii, Shawaa, Wallagga fi Goojjam akkasumas gara kaaba-bahaan gara Harargee fi Walloo akka fafaca'e ibseera. Haroold G. Maarkas(Harold G. Marcus) akka jedhetti kaabi-dhihaa Boorana akka bakki Oromoon duran qubate akka ta'e ibseera. Jaarraa 17 jalqabee Oromoon Amaara irraa gargar bahuu jalqaban. Haa ta'u malee, Oromoon bulchiinsa Itoophiyaa bara suni keessatti bakka argachuu jalqabde. Keessattuu Emperor Iyo'as 1ffaan (1730-55) Oromoota saba haadha isaa ta'an ofitti dhiheessuu jalqabe. Akkasumas waltajjii Gondar keessatti Afaan Oromoo akka dubbatamu taasise. Bara "Zemene Mesafinti" keessatti dhaloota Oromoo kan ta'an Yejjuun bara dheeraaf waraanaan Imperoota Itoophiyaa dursaa turan. Akkasumas Bageemidir, Enderases jalatti qoodamuu jalqaban. Yejjuunis Raas Alii 1ffaa jala bulaa ture, haa ta'u malee, bara dheeraan duuba Tewodiroos 1ffaan Raas Alii 1ffaa injifate. Ta'us, ammallee Impereronni Itoophiyaa waan dadhabaniif waraanni Yejjuu Itoophiyaa keessaa tokkoffaa ture.
Oromoonni bara sunnitti beekkamoo turan keessaa
- Bulchituu Manan kan Walloo, kan bara 1800 mootii taate.
- Ras Mahaammad kan Walloo, kan Raas Mikaa'el ta'e, achiin bulchiinsa Sion.
- Bulchituu Manan kan Ambaassal, kan haadha manaa Hayila Sillaasee taate.
Humnaa fi maatii imperiyaalaa wajjin walitti qabamuf jecha ummatni Oromoo hedduun Kiristaanummaatti jijjiiramanii turan. Itti fufee immoo, gara dhuma 1800ffaatti, Imperer Yohaannis 4ffaan gosa Oromoo Walloo keessa jiran hunda akka Kiristaanummaatti jijjiraman yookaan immoo akka qabeenya isaanii dhaban sodaachisee ture. Kun immoo gosa Oromoo lafa warra dhiisan akka gara kibbaatti godaanan warra godhee ture. Bulchaan Oromoo Mohaammad maqaa jijjiratee Abbaa lafaa Mikaa'el jedhame, niitii erga fuudhee booda abbaa Imperer Iyyaasuu 4ffaa ta'e.
Qoqqoodama Oromoo!![gulaali | lakkaddaa gulaali]
Uummanni Oromoo bakka kudha lamatti adda baha. Bakka dhiha baha irra eegalee hanga bahaatti tuutni kun:
- Uummanni Wallaggaa ummata naannawa dhihaa jiraatu ummanni kun naannawa bishaanii jiraatan;
- Oromoo Maccaa -Shawaa Lixaa,Shawaa Kibba Lixaa,Wallaggaa,Ilu Abbaa Booraa fi Jimmaa keessa jiraatu.
- Oromoo Tuulamaa - Handhuura Oromiyaa naannoo Finfinnee jiraatu;
- Oromoo Walloo - gara Kaabaa naannoo Amaaraa godina addaa Oromiyaa, naannoo Hara Ashangee, jiraatu; Oromoo Raayyaa fi Oromoo Yajjuu jedhamu
- Oromoo Ituu, nannoo Oromiyaa keessa Laga Hawaas fi magaalaa Dirre Dhawaa jiraatu;
- Oromoo Anniyyaa- kibba warra Ituu fi dhiha Laga Erer jiraatu;
- oborra handhura baha oromiya jiratu Ala Oromoo - magaalaa Harar fi Laga Erer dhihatti, warra Ituu fi Anniyyaa gidduu jiraatu;
- Oromoo Nole - magaalaa Dirree Dhawaa bahatti kaaba magaalaa Harar;
- Oromoo Baabbilee - qaama Oromoo bahaa yoo ta'an, baha Laga Erer fi kibba Oromoo Bahaa jiraatu
- Oromoo Jaarsoo - Harargee Bahaa gara bahaatti;
- Oromoo Arsii - godinaalee Arsii, Baalee fi haga tokko Shawaa Bahaa keessa jiraatu.
- Oromoo Booranaa - Kibba Oromiyaa fi kaaba Keeniyaa jiraatu.
- Warra Qaalluu - Laga Hawaas fi magaalaa Dirre Dhawaa gidduu jiraatu.
- Oromoo Gujii - qaama Oromoo Kibba jiraatuu yoo ta'an, ollaa Oromoo Booranaa jiraatu.
- Shariifaa Laga Hawaas fi magaalaa Dirre Dhawaa gidduu jiraatu.
Bulchiinsa[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Oromoon waggaa dheeran dura jalqabee sirna Gadaatin bulaa ture. Sirni Gadaa sirna dimokiraatawaa kan ammaa wajjin kan wal fakkaatu yoo ta'u, aangoo waggaa saddeetitti wal harkaa fuudhama.


text:
1. Nagaa fi tasgabbi Oromiyaa keessatti dhugoomsuun akkasumas nageenya guutummaa biyyaatti mirkaneessuuf haala mootummaan seerawaa hin jirre keessatti motummaa ce’umsaa Oromiyaa fi akkasumas kan biyyooleessa dhaabuuf murti seena qabeessa ABOn fudhate guutummaatti ni deggerra.
2. Mootummaa cehumsaa Oromiyaa utubuu keessatti hariiroo obbolumma ABO fi KFO jidduu jiru dinqisiifachaa itti gaafatama seenaa fi seeraa jaarmayoonni kun fudhatan hundeen akka mirkanaa’uuf qabeenya, beekkumsaa fi humna namaatiin deggersa guutummaa kennuuf murteeffanne.
3. Humnootni siyaasaa Oromo walaba ta’an, humnootni Hawaasa Oromoo, fi qaamotni akka Oromummaatti ijaaramtanii jirtani martinuu dirqama mootummaa cehumsaa Oromiyaa ijaaruuf ABO fi KFOn ofitti fudhatan cinaa dhaabbattani deggersa guutuu akka kennitaniif waamicha lammummaa isiiniif dabarsina.
4. Ilmaan Oromoo Hojjetaa mootummaa taatan, kanneen miseensa Raayya ittisa biyyaa, Polisi federaalaa fi Oromiyaa, humna addaa, akkasumaas qaama nageenyaa (Security structure) taatan martinu mootumma umriin isaa dhume kanaa waliin hariiro qabdan hatattamaan kutuun tattaffii mootummaa cehumsaa utubuuf taasifamu keessatti dirqama Oromummaa keessani akka baatan gad-jabbeessinee dhaamna.
5. Humnootni Siyaasaa Oromoo, Jaarmiyaaleen ummataa fi Ummatni Oromoo martinuu adeemsa motummaa cehumsaa Oromiyaa dhaabuu keessatti taasifamuun wal qabatee kanneen dhalootanille Oromoo hin taane garuu lammiilee Oromiyaa ta;an hundaaf tika barbaachisu akka taasiftan waamicha isiniif dabarsina.
6. Hawaasni fi Ummatootni Itophiyaa martinu tattaaffi ABO fi KFOn mootummaa cehumsaa Oromiyaa utubuuf godhan ofitti simatuun nageenya waara uumuuf sadarka biyyoolessattis mootummaa cehumsaa uumamu milkeessuuf deggersa barbaachisu akka gootan isinitti dhaammanna.
7. Harcaatuun qaama mootummaa Impayericha fi farreeleen qabsoo bilisummaa Oromoo adeemsa cehumsaa sadarkaa Oromiyaa fi biyyoolessaatti taasifamu gufachiisuuf carraqxan hojii kanarra ammummaan akka of qusattan isin akeekkachiisna.
8. Akkumma Ibsa ABOn Fulbaana 13, 20202 baase keessatti akeeketti milkaa’ina mootumma cehumsaa umamu kanaaf Hawaasni Adunyaa, Gamtaan Afrikaa fi qaamotni Mootummoota gamtoomani deggersa feesisu akka godhaniif waamicha goona.
9. ABOn kallacha qabsoo bilisummaa Oromoo ta’uun qaanqee bilisummaa akka urjiitti baroota dheeraaf facaasee Ummata isa ittiin hirmaachisaa ture xumura itti godhuuf boqonnaa murteessaa irra ga’uun waan ifaa dhufeef milkaa’ina tattaaffii kanaatiif of qusannoo tokko malee deggersa barbaachisu hunda kennuuf waada galle haaromsinee jirra.
Injifatnoo Ummata Ballaaf!
ABOn kallacha Qabsoo Bilisummaa Oromooti!
Nagaa fi tasgabbiin biyyoolessa Mootumma ce’umsaa Oromiyatiin ni mirkanaawa!
Hoogganootaa fi Qondaalota ABO Caasaa Biyya Alaa


text:
Seife, VOA, BBC fi Hogganoota ABO sababa Covid-19 dabre
Beellamni mana murtii hogganoota ABO sababa Covid-19 Jimaatatti dabre
Ji’a tokkoon dura too’annoo jala kan oolan hogganoonni fi miseensonni Adda Bilisummaa Oromoo (ABO) Kamisa Hagayya 06 waaree booda mana murtii aanaa magaalaa Sulultaattii dhihaachuuf beellamni qabamee turuu abukaatonni BBC’tti himan.
Namoonni mana murtiitti dhiyaachuuf turan Dr. Shuggux Galataa, Obbo Lammii Beenyaa, Obbo Mikaa’el Booran, Koloneel Gammachuu Ayyaanaa, Obbo Daawud Abdataa, Aadde Caaltuu Taakkalaa fi kanneen birooti jedhu abokaatoota isaanii keessaa tokko Obbo Tuulii Baayisaa.
“Har’a mana murtiitti ni dhihaatu jennee eegaa turrus sababa koronaavaayirasiitiin guyyaa boruu (Jimaata Hagayya 07, 2020) waaree boodatti akka darbe nutti himameera” jedhan.
“Ganamarraa qabnee abukaatonnii fi maatiin hanga sa’aatii 11’tti achi teenyee eegaa oolle.”
“Gaafa dhadhacha gaafannu, mooraa isaan itti hidhamanii jiran keessatti poolisoonni koronaavaayirasiidhaan shakkaman waan jiraniif qorannaa koronaarra waan jiraniif ko’oommatanii dhiheessuu dadhabne jedhanii nutti himan” jedhan.
- Hogganaan hospitaala Eekkaa Kotabee dhimma Obbo Dajaneen mana murtiitti waamaman
- Qorannoon Obbo Baqqalaa Garbaa goolabamee ‘galmeen qorannoo duraa’ baname
- Mallasaa Dirribsaa, Yaasiin Jumaa fi kaanis wabiidhaan akka bahan murtaa’e
Kan koronaavaayirasiidhaan shakkame namoota hidhaman osoo hin taane poolisoota ta’uus odeefannoon akka itti himame Obbo Tuuliin ni dubbatu.
“Mootummaan humnaa fi bajata waan qabuuf poolisoota dabalataa dhiheessuun dhadhacharratti akka isaan dhihaatan gochuu inuma danda’u ture” jedhan.
Namoonni kunneen waxabajjii 15 irraa eegalee kan too’ataman yoo ta’u ji’a tokkoo oliif osoo mana murtiitti hin dhiyaatiin too’annaa jala turuus eeran.
“Ji’a tokko darbe kana bakka isaan jiran namni qabatamaan beeku hin turre. Garuu akka odeefannoo jiruutti koomishinii poolisii Oromiyaa akka jirantu himama malee maatiinis ta’e nuti dubbisnee hin beeknu” jedhan.
Boru waaree booda mana murtii aanaa Magaala Sulultaatti akka dhihaachuuf beellamames Obbo Tuuliin BBC’tti himaniiru.
Namooti ajjeechaa Haacaaluu Hundeessaa booda hidhaman sababa koronaavaayirasiitiin mana murtiitti dhiyaachuu yoo hafan kun kan jalqabaa miti.
Barreessaa Itti Aanaa KFO kan ta’an Obbo Dajanee Xaafaa hospitaala Covid-19 itti yaalamu Eekkaa Kotabee galfamanii beellama mana murtiirraa hafanii turan.
Abukaatonni, maatii fi rogeeyyiin mootummaan dhukkuba Covid-19 siyaasaaf itti dhimma bahaa jira jechuun qeequ.