text:
Maqaan isaa Dr.Gabayyoo Jaallataa jedhama.
Kaninni itti dhalatee guddate godina Wallaggaa lixaa aanaa Gullusoo jedhamtu keessatti.
Ga’een hojii isaa Dookteerummaadhaan kilinika Abdii kan jedhamu magaalaa naqamtee keessaa naannoo Hoospitaala naqamteetti kan argamu keessatti ramadamee hojjechaa nama tureedha. Dr.Gabayyoo jaalataa xinnummaa isaa irraa ka’uun nama diinaaf harka hin laanne nama oromummaa isaatti boonee jiraatuu fi nama ilmaan oromoo akka lubbuu isaatti jaallatu keessaa nama tokko ture.
Haata’u malee yeroo darbe hiriira guddicha magaalaa naqamtee keessatti akka abidda saafaa belbelaa ooleen wal qabatee sababii inni oromummaa isaa jaallatuuf jecha akkasumallee ati dhoksaadhaan qeerroo mana hojii itti ramadamtee hojjettu keessatti ol seensistee walla’aansa gochaafii jirta maqaa jedhuun humni agaazii guyyuma hiriira guddichaa sana bakkuma hojiisaatii deemanii rasaasa itti roobsanii deemanii jiru.
Haa ta’u malee dr Gabayyoon yeroo sanaaf rukutamee hatattamaan gara hoospitaala naqamteetti ergamee yaaliin deddeebiin torban tokkoo oliif osooma godhamaafii jiruu hoomaayyuu fayyuu hin dadhabuurraan kan ka’e guyyaa har’aa jechuun Hagayya 15/08/2016 du’aan addunyaa kanarraa boqotee jira. Reeffi isaas gara bakka dhaloota isaa kan taate godina wallagga lixaa magaalaa gullusootti ergamee jira.
Qabsa’aan du’us qabsoon itti fufa.
Oromia: #OromoProtests Alerts! Crimes Against humanity: Fascist Ethiopia’s regime has continued with mass killings of Oromo children, mass arrests and genocide against Oromo people August 20, 2016Posted by OromianEconomist in #OromoProtests.
Tags: #OromoProtests, 'BECAUSE I AM OROMO’: SWEEPING REPRESSION IN THE OROMIA, Africa, Ethnic cleansing Against Oromo People, FXG Oromiyaa, Genocide Against Oromo People, Human Rights Violations in oromia, mass arrests and genocide, Oromia, Oromia: #OromoProtests Alerts! Crimes Against humanity: Fascist Ethiopia's regime is continue with mass killings of Oromo children, Tyrannic Ethiopia, Widespread brutalities of Ethiopia’s Regime (Fascist TPLF) against the Oromo people in different parts of the State of Oromia
trackback
The cruel Fascist Ethiopia’s regime (TPLF) is killing Oromo children on daily basis. Since 6 August 2016, over 25,000 Oromo nationals of all walks of life have been in military concentrations/torture camps. The figure is rising daily. This figure does not include the over 50,000 detained before 6 August 2016.
Targeted killing continues across Oromia. This is Galataa Admaasuu, a young man of age 19. He was returning home after watching a soccer game at a cafe in the evening of August 19, 2016 when the regime’s force with sniper bullets hit him 3 times and killing him on spot in front of Dambi Dollo Hospital, in Qelam Wallaggaa. In the past few days we have been receiving several such targeted killing using snipers or by staging night time raid to homes.
Kun Galataa Admaasuu dargaggeessa umri 19 kan galgala kaleessaa osoo kubbaa laalee galaa jiruu loltuun Wayyaanee rasaasan dhahee fuuldura Hospitaal Dambi Doollootti ajjeeseedha.
‘Because I am Oromo’: Sweeping repression in the Oromia
16 years old from Fantaallee kidnapped by Ethiopia’s regime fascist forces on 17 August 2016 his whereabouts is unkown
Kun barataa kutaa sagal Marraa Hawaas kan hiriira Hagayya 6 bara 2016 Aanaa Fantaallee magaalaa Mataa-Haaraatti geggeeffame irratti nama 29 waliin qabamee mana hidhaa Mataa-Haaraatti dararamaa ture. Barataan kun kaleessa mana murtitti dhiyaannan umrii 16 waan ta’eef akka bayu manni murtii murteesse. Garuu, warri seeruma ofii baafattettuu hin bulle, ukkaamsitee bakka hin beekamne geessitee turte. Odeessi nu gahe akka ibsutti, yeroo ammaa mana hidhaa Martitti dararaan irra gayaa jira.
Dr Alamuu Taaddasaa, medical doctor at incinnii hospital in Oromia kidnapped by Ethiopia’s regime fascist forces on 16 August 2016 and his whereabout is unknown
kun Dr Alamuu Taaddasaa jedhama. Hojjetaa hospitaala Incinnitii, Hagayya 16 bara 2016 waree booda lukkulee wayyanetiin qabamee essa akka isa buusaan dhabnee jirra jedhan.
Obsineet Baqalee, young Oromo woman, worker of Ethio telecom. Kidnapped on the Grand #OromoProtest, 06 August 2016 demonstration inFinfinnee, her whereabouts and health is unknown.
Jamaal Abdalla Aadam, Oromo boy, star student, from Calanqoo kidnapped by Ethiopia’s regime fascist forces on 6 August 2016
Barataa Jamaal Abdalla Aadam jedhama. Jiraataa Harargee Bahaa Aanaa Meettaa magaala Calaanqooti. Barataan kun qoruumsa kutaa 12ffaa qaphxii 467 kan fide yoo ta’uu, qaphxii isaa ille arkuu hin dandenye. Eega gaafa hiriira guddicha hagayya 6 irraa qabamee qeerroo baayyee waliin gara magaalaa qullubbii geeffame, achitti rakkisa jiran.
KADIR MOHAMMAD ABDULLAA , Oromo national from East Haraghe, Gursum, Funyaan Hujubaa town in Oromia state kidnapped by Ethiopia’s regime fascist forces on 15 August 2016. His whereabuts is unknown.
Godina harargee bahaa Aanaa gursum magaalaa Funyaan Hujubaa keessatti hiriira siitu kakaase jechuudhaan guyyaa Hagayya 15 bara 2016tti irraa kaasee hanga ammaatti achi buutee dhabneera maqaan isaa KADIR MOHAMMAD ABDULLAA jedhama.
Mallicha Guyo, former lecturer at Dire Dawa University and currently a graduate student of Constitutional & Public Law at AAU is among the many peaceful demonstrators unlawfully detained during the Grand #OromoProtests, 6th of Augus 2016 in Finfinnee and still kept in regime’s secrete detention centres.
Akkuma beekamufu hiiriiraa guddicha sanbata xiqqaa sani irratii namoota kumatamat lakkawaamu achii buute dhaban hamami hin jedhamu…namni maqaan isaa Malicha Guyyoo jedhamu kan barsiisa university Dire dawa tii damee seeraa barsiisuu amma MA university finfinnet constitutional and public law baracha Jiru achii buute isaa dhaban…..mee nama qoonqoo isaa qabu faa yoo argate inbox na godhii.
Godina Wallaggaa Lixaa Anaa Baaboo Gambeel keessatti gaafa 06 /07/2016 hirirraa guutu Oromiyaattii ta’e irraattii anaan Baaboos hirmachuun mormii jabaa dhageessisanii tura sanan wal qabatee namoonnii hedduun hiidhamuufi manii hiidhalee hankakee mana barumsaatii uummattaa hiidha akka turan gabaasun keenya ni yaada tamaa ammaas namoonnii hedduun hiidhaatii dararamaa yoo jirata dargagoo lamaa
1 Jafar Caaliif
2 Jafar Qawwee kan
jedhaman immoo mana hiidhaatii basanii essa akka isaan geessan hin beekamu! Uummanniis dararraa guddaa keessa jira!
An Oromo national Taagal Daaqaa Waaqgaarii is among thousands of peaceful protesters who have been unlawfully detained by the TPLF security agents during the Grand #OromoProtests rally in the capital Finfinnee, on the 6th of Aug, 2016. It’s believed that Mr. Tagal & thousands of others unlawfully detained during these peaceful protests are currently being tortured at a Military Camp called Awash Arba, in the remote Afar regional state. The regime is torturing thousands to death in such a remote military barricades across the country.
Oromo youth, Yaasiin Xaahaa, original from Jimma, kidnaped by fascist Ethiopia’s regime forces on August 6, 2016, Grand #OromoProtests Rally in Finfinnee. His whereabouts unknown.
Suuraan asii gadii kun Yaasiin Xaahaa jedhama. bakki dhaloota isaa Jimmaa dha hiriira guutuu Oromiyaa gaafa sanbataa xiqaa 6/8/2016 tahe irratti ganama Finfinnee nannawa istediyomatti diinaan qabamee tumamaa achi buteen isaa hanga ammaatti hin dhagahamne, oduu isaa wanta dhagahamee hin jiruu.
Young Oromo woman, Doii Itanaa, kidnaped by Agazi forces on 6 August 2016, Grand #OromoProtests, her whereabouts unknown
Mucaayoon kun Doii Itana jedhamti, Hiriira guddicha Gaafa Sanbata tikka 6-8-2016ti Guutuu Oromiyaa irratti yeroo godaame akaa oduu naagayeeti Obboloyota isheefii hiriyoyota ishee wajjin hirmaattee,gaafaasuuma obboloyashee biraa qabamtee humnaa waraana wayyaneen (Agazi ) jedaamuun Ukkaafamtee eessa akka buutee hinbeekaamu.
Giddiisaa Kuufataa, Oromo national from Dandi, Oromia, kidnapped by Agazi forces and his where about is unknown.
Maqaan isaa Giddiisaa Kuufataa jedhama, hojjetta waajjira Dhimma Dubartoota fi Daa’immanii aanaa Dandii , yoo ta’u FDG yeroo jalqabaaf magaalaa Giinciitti jalqabee irratti torban muraasaaf mana hidha aanaa dandii ture, manni murtii walaabaan gadi lakkiise, gaafa guyyaa 10/13/2008 (ALH) halkan keessa naannoo sa’aatii 5:00 mana jireenya isaa keessa loltuu wayyaaneetiin fudhatame
Mo’iboon Baqqalaa was kidnapped by Fascist Ethiopia’s regime from Jimma University in 2014 and suffering in Qilinxoo torture camp.
Kan suura armaan gadiitti argitan kun Mo’iboon Baqqalaa jedhama dhalootaan Wallagga bahaa aanaa Kiiramuu dha. bara 2014 mormii master pilaanii gaggeeffameen shakkamee Jimma university Qilinxootti dabarfame….murtii malees waggaa lama kan tahu erga hidhamee booda barana ji’a sadaasaa keessa lakkifame bahee beellama deddeebi’aa jira Finfinneetti. Achumaan alana beellama wiixata darbeef deemnaan Roobii darbetti dabarsan, ammas roobiirraa gara Jimaata har’aatti dabarsan. har’a dhaddacharratti yakkamaa dha jedhanii achumaan Qilinxootti dabarsan!
Haadhoo ofii waaqni si waliin haa ta’u oromummaan yakka taate erga ta’ee!
Oromo elder, kidnaped by Ethiopia’s fascist security forces after 6 August 2016 and his whereabout is unknown.
Obbo Maammoo Gadaa eega guyyaa Hiriirri Magaala Adaamaatti godhamee booda wayyaaneen qabamee as buuteen isaa dhabame jedha odeeffannoon.
Young Oromo national Akaaluu Mulugeetaa Olaanii, kidnaped by fascist Ethiopia’s regime forces on 6 August 2016 (Grand #OromoProtest) his whereabouts is unknown.
Akaaluu Mulugeetaa Olaanii jedhama. Dargaggoo Oromoo hiriira Finfinnee Sanbata darbee (06/08/16) irratti warra achi buuteen isaanii dhabame keessaa tokko.
This is Kebede Gemeda, a 70 year elder. He was arrested at the Grand Rally in Finfinne. He was beaten so badly that he lost one of his eye sight completely. They thought he was dying so they took him out of the military camp and threw up near his house.
Oromo national Jibriil Mohaammad, from Jimmaa Arjo shot four times at gun point by Agazi on 6 August 2016 at Grand #OromoProtests.
Maqaan isaa Jibriil Mohaammad jedhama.Kaninni itti dhalatee guddate godina Wallagga bahaa aanaa Jimmaa Arjoo bakka gabaa Efrem jedhamu yemmuu ta’u ,hiriira yeroo darbee guutummaa oromiyaa keessatti finiinaa ooleen wal qabatee sababa gaaffii mirgaa gaafateef jecha rasaasaan qaama isaarraa bakka afur rukutamee yeroo ammaa kana hoospitaala naqamtee keessatti wallaanamaa akka jiru maddeen keenya ifa godhu.
#Oromoprotests alert: The regime now using collage campus as concentration camp in addition to several military camps. For instance some 25000 protesters arrested in Hararge have been taken to Kombolcha Agricultural College. Their head has been shaved and they are crammed into classrooms in hundreds.
NOTE: These colleges are mostly built and run by money donated from American and European tax payers. So tell your representatives. Jawar Mohammed, OMN reports, 20 August 2016.
VOA Afaan Oromoo reports how fascist TPLF Ethiopia’s regime soldiers killed a man named Hora Wajiso in his own home and then imprisoned his wife with her infant child.
Abbaa Warraa Ajjeesanii Haadha Warraa Immoo Daa’ima xiqqoo Waliin Hidhan.
VOA Afaan Oromo Reports Hagayya (August) 18, 2016
Dr Gabayyoo Jaallataa medical specialist in Naqamte, Oromia gunned down by fascist Ethiopia’s regime forces.
Dr.Gabayyoo Jaallataa Waraana Wayyaanee Agaaziin Rukutamuun Wareegaman.
Maqaan isaa Dr.Gabayyoo Jaallataa jedhama.
on 15 August 2016 night, fascist Ethiopia’s regime Agazi soldiers broke into home of Hora Fajiso, and killed him on spot in Batu town, East Shawa.
Bulchiinsa magaalaa Baatuu guyyaa 09/12/2008 halkaan sa’aati 10:00 ti Dargaggoo Hora Fajjisoo sababii meeshaa woraan qabda jedhuun marsaanii warranaa mana jirenyaa isaati itti banuun kan ajeesaan yoo ta’u akka ajeefamu kan haala mijessee obbo Kadir Gammada I/g W/ra Bulchiinsa fi Nagenyaa Magaalaa Baatuu ta’u bekkame jira ,dhukaasa godhameen Poolisii tokkoo yoo Ajefamuu tokko rukkutame jira.
This is martyred Ahmadoo who was killed by TPLF Ethiopia’s regime fascist Agazi forces in Haramaayaa town, East Hararge on 6 August 2016, Grand #OromoProtests. May his soul rest in Peace!
Kun wareegamaa keenya barataa Ahmadoo, kan hiriira guddaa Oromoo godina Harargee Bahaa, magaalaa Haramaayaa, keessatti Hagayya 6 bara 2016 waraana Wayyaaneen wareegame.
Gootota Oromoo kumaatamaa wajjin nagaan nuuf boqodhu!
Qabsoon hanga bilisummaatti itti fufa!!
Rabbi lubbuu isaa haa qananiisu.
Abduselam Ahmed, a succesful Oromo businessman in haramaya was assassinated by tplf fascit Ethiopias regime on 7 August 2016.
The other victim on the protest held in Robe, Bale on the Grand #OromoProtests on 6 August 2016 was Zubeyr Kadir as you can see on the picture bellow! May he join Oromo martyrs in heaven!!!
Zubeyr Kadir gunned down by Ethiopia’s regime fascist forces on 6 August 2016 in Robe Bale, Oromia.
Namni lammaffaan hiriira guddicha magaalaa Roobee-Baaletti wareegame maqaan isaa Zubeyir Kadiir jedhama. Rabbi warra jannataa isaan haa taasisu!
#OromoProtests, Must watch Al Jazeera new video News of August 20, 2016, Hundreds have been killed by agazi police forces during a peaceful demonstration across the country (Oromia, Ethiopia).
Darajee Birbirsaa, Oromo national, civil engineering graduate kidnapped by fascist forces on 19 August 2016 and his where about is unknown.
kuni darajee birbirsaa jedhama. bara 2015 wallaga university irra civil engineering dhan eebifame kan turee yoo tauu dalagaa male hanga ammaatti magaala Itayya godina arsi keessa turee haa tauu malee akka lakkobsa Habashaatti Hagayya 12 bara 2008 poolisi feedaralattin ergaa fudhatame booda eessa akka dhaqee hin beekamuana sirreessa aanaa fi goodinaa keesattis hin argamnee.isaa walii is namooni abdalla dasee jedhamuu fi muktar abdoo jedhamuu dhabanni jiraan.
Jundii Abboomsaa Badhaasoo, Oromo business man from Arsi, Martii district kidnapped on 17 August 2016 and his whereabout is unknown
GodinaArsii Bahaa Aanaa Martii ganda Golagotaa keessaa nama Jundii Abboomsaa Badhaasoo jedhamu guyyaa dheengaddaa mana murtii irraa waraqaa fidanii mana isaatti seeraan sir barbaanna jedhaniinii ani Wayyaaneetti hin bulu reeffa kiyya malee jiraa kiyya asii na hin fuutan jedheenii gootummaan dura dhaabbate. Achii jaarsoliin fuudhanii magaalaa geessanii halkan kalee namoota 16 waliin halkan saa’aa 9 makiinaa lamaan fe’anii achi buuteen hin beekamne. obbo Jundii Abboomsaa Badhaasoo abbaa qabeenyaa lafa bishaan hektaara hedduu yoo ta’u, akkasumas eessuma wallisaa Ibroo Ibsaa; kan akka abbaatti guddisee asiin gahee hanga har’aatti gargaaree sirboota hedduu hojjisiise.
Aman Aliyii Xaha, Oromo national was shot at gun point by fascsist Ethiopia’s regime forces on 6 August Grand #OromoProtests in Haramayaa and died on 20 August 2016.
Godina Haragee Bahaa Haramayaa keessatti Hirira guddicha Hagayya 6, 2016 irrati dhahamee harra lubbuun isaa dabarte.”
#OromoProtests ALERT: We are hearing ongoing mass killing including assassination of prominent businessmen in Awaday and other Oromo towns. It is very hard to fully verify what we hear via telephone as internet is completely shut off in Ethiopia, and electricity is cut off from most towns in Oromia. The whereabout of hundreds of university lecturers, doctors and businessmen is unknown by their parents. A prominent businessman named Sheko was assassinated by the military in his own home in Aawaday. If the influx of information is confirmed, a systematic ethnic cleansing, if not genocide is being committed against the Oromo. The Oromo around the world must be prepared to hear the worst and respond in kind.
For more click here at: Oromia: Alert! Crimes against humanity: Mass torture and killings are going on against Oromo people in Ethiopia.
Click here to read:- Widespread brutalities of Ethiopia’s Regime (Fascist TPLF) against the Oromo people in different parts of the State of Oromia July 3, 2016
OSG’s letter to United Nations Human Right Council : Ignoring a wave of unlawful killings and enforced disappearances in Oromia is fueling further catastrophic in the region. osg-call-for-urgnet-action
HRLHA Urgent Action
Ethiopia: State – Sponsored Terrorism and Military Brutality in Oromia HRLHA Urgent Action
August 17, 2016
Ethiopia, a UN Human Rights Council member since 2011, and an elected member of the UN Security Council as of 2017 is committing state- sponsored terror against the Oromo nation in violation of the UN Human Rights Council responsibility for the promotion and protection of all human rights and the UN Security Council responsiblities for maintaining international peace and security as well as the human rights treaties it has signed and ratified. The government- trained and highly funded Agazi force shot Gebeyehu Jalata, a medical doctor, several times at his personal clinic in East Wallaga Nekemt town on August 6, 2016 while he was allegedly treating wounded protestors at his clinic. Dr. Gebehu Jalata was taken to the Nekemt hospital for treatment and died on August 15, 2016 . The Agazi killing squad also invaded Mr. Hora Fajisso’s home- he is a farmer in East Showa Zone Adami Tulu district, Batu town- and murdered him in his bed in front of his three children and his wife at 5:00 am on August 16, 2016. During the grand nationwide Oromo nation protests on August 6,2016, the Agazi force killed at least 70 people and arrested tens of thousands of others in Oromia Regional State. 1-ethiopia-government-sponsered-terrorism
Among Oromo nationals killed on August 06, 2016 the Human Rights League (HRLHA) reporters managed to get the names of the following 65 people:-
Read more at:- 1-ethiopia-government-sponsered-terrorism
Comments»
- 1. Oromia: Athletic Nation Report: #Rio2016 Olympic Marathon: Oromo athlete Fayyisaa Lalisaa has demonstrated his Solidarity to #OromoProtests as he wins silver medal | OromianEconomist - August 21, 2016
-
[…] Click here to read report on : Fascist Ethiopia’s regime has continued with mass killings of Oromo… […]
- 3. Oromia: #OromoProtests Alerts! Crimes Against humanity:Fascist Ethiopia’s regime has continued with mass killings of Oromo children: “They made me sit on my son’s dead body & tortured me” said a mother: Reeffa Mucaa Koo Irra Taa’ - September 9, 2016
-
[…] Oromia: #OromoProtests Alerts! Crimes Against humanity: Fascist Ethiopia’s regime has continued wi… […]
- 4. Oromia: #OromoProtests Alerts! Crimes Against humanity:Fascist Ethiopia’s regime has continued with mass killings of Oromo children: “They made me sit on my son’s dead body & tortured me” said a mother: Reeffa Mucaa Koo Irra Taa’ - September 9, 2016
-
[…] Oromia: #OromoProtests Alerts! Crimes Against humanity: Fascist Ethiopia’s regime has continued wi… […]


c: text/html

text:
Adda Bilisummaa Oromoo(ABO) Oromo Liberation Front(OLF)
Guyyaa:Caamsaa/30/2018
Date: May/30/2018
Koreen Hojii raawwachiiftuu ABO(ABO-T) guyyaa gaafa Caamsaa 27-2018 walgahii atatamaa taasifateen haala yeroo
irratti mar’atee jira. Haaluma kanaan adeemsa qabsoo bilisummaa Oromoo, haala gaanfa Afrikaa fi jijjirama addunyaa
xiinxalee jira. Maree fi qorannoo addaa addaa taasifachuun guddina qabsoo Oromoo fi jijjirama siyaasaa biyya
Itiyoophiyaa keessatti shaffisaan dhufaa jiru ilaalee jira. Kanuma irraa ka’uudhaan tarsiimoo fi toftaan qabsoo egeree
jaarmiyaa keenyaaf ta’uu qabu ilaalamee, murteen kennameen jira.
Hundeen akeeka qabsoo keenyaa Mirga Hiree Murteeffannaa Ummata Oromoo guututti fiixa baasuu fi abbaa
biyyummaa Oromoo mirkaneessuun sirna Gadaa ykn dimokiraasii waaraa gadi dhaabuu taha. Kuniis, kan mirkanaawu
murtii bilisa Ummata Oromootiin mootummaa walaba Oromiyaa ijaarratuu, ykn tokkummaa siyaasaa haaraya fedhii,
walqixummaa, kabajaa dantaa gama hundaa fi deemokraasummaa irratti hundaawe sabaa fi saboota Itiyoophiyaa wajjiin
dhaabbachuu taha.
Imaamata keenya kana irraa ka’uudhaan Tarsimoo fi toftaa qabsoof malan akeekee jira. Imaamata jaarmiyaa keenyaa
galmaan ga’uuf jijjirama siyaasaa naannoo fi Itiyoophiyaa keessatti muldhachaa jiru ka’umsa kan taasifate, kallattii
qabsoo akeekee jira.
Gama biraan jijjirama qabsaawonni qaqaaliin haarasaa wal irraa hin cinne kaffalanii, jijjiramni hunde qabeessa Oromoon
barbaadu yoo dhufuu baates, firii qabsoo bilisummaa muldhachuu jalqabee jira. Jijjirama siyaasaa Itiyoophiyaa keessatti
muldhachuu jalqabeef ummata cunqurfamaa Itiyoophiyaa hunda galateeffachaa addatti ammoo ilamaan oromiyaa
qeerroon jijjirama muldhachuu jalqabeef adda duree taatanii saba keenyatti ulfinaa horuu keessanii fi fakkeenya qabsoo
ilmaan cunqurfamaa hundaaf waan tattaniif galataa fi kabajaa addaa isiniif galchina. Dhaammanni abbootii keenyaa
dhaloota mirage isaatiif falmatu waanta horateef gammachuu roga hundaa ti.
Gama biraatin jijjirama mooraa diinaa keessatti dhalateef ilmaan Oromoo sabboonummaa fi aantummaa ummataa
qabaan OPDO keessatti qabsoo gochaa turtan addatti Team Lammaaf galata qabna. Jijjirama hundee Oromoon barbaadu
ta’uu baatus bara dheeraaf ilmaan Oromoo mooraa gidirsaa wayyaanee keessatti rakkachaa turan amma tokko hiikuu
keessanii fi kan hojiin ilaalamu ta’uus, waadan isin qeerroof galtan kan jajjabeeffamuu qabuu dha.
Koreen hojii raawwachiiftuu ABO-T haaluma jijjirama siyaasaa xixiqqaan qabsoo sabaatiin muldhachaa jiru sababa
godhachuun, murtii armaan gadii dabarsee jira.
1. Bilisummaa fi dimokraasii dhugaa hunde qabseessa Itiyoophiyaa keessatti fiduuf alduree tokko malee mareen
siyaasaa barbaachisaadha jedhee amana. Haaluma kanaan waamicha muummeen Ministeeraa Itiyoophiyaa Dr.
Abiyyi Ahmad jaarmiyaa siyaasaa biyya saniif taasisan fudhachuudhaan akka jaarmiyaatti mareef qophii ta’uu
keenya ibsina.
2. Ajandaaleen marii fi bifa qabsoo kan ilaalu eega mareen jalqabamee booda ajandaa waloon hutubnuun kan
ilaalamu ta’uu qaba.
3. Dhaabinni keenna marii irratti hirmaatuuf, mootummaan Itiyoophiyaa :
(A)Labsiin yeroo hatatamaa seeraan ala labsame mare siyaasaa fi sochii ummataaf danqaa waan ta’eef ka’uu
qaba jenna.
(B) Mootummaa Itiyoopiyaa, “Seera shororkessaa “ ka jaarmiyoolee siyaasaa fi civiik ta’aan irratti dhaaba
keenna ABO dabaltee labsee akka haqu jenna.
(C) Maqaa ABOn ilmaan Oromoo bara 1991 kaasee mana hidhaa keessatti rakkachaa
jiran alduree tokko malee gadhiisuudhan akka qaama walii galtee biyyoolessaa keessatti gahee fudhatan
taasisuu qaba jenna.
4. Waamicha muummeen ministeeraa Dr Abiyyii Ahmad jaarmiyaalee siyaasaaf taasisan bifa ifa ta’een kan
ummati beeku qaamni raawwachiisu itti tolfamuu qaba jenna.
Kana irraa ka’uudhaan jaarmiyaan keenya ABO-T waltajjii kamuu keessatti qabsoo bilisummaa Oromoo galmaan ga’uuf
qophii ta’uu ibsa. Carraa qabsoon dhalchite , kamittuu fayyadamuudhaan mirga abbbaa biyyummaa Oromoo
dhugoomsuun ni danda’ama.
Injfannoon ummata Oromoof.
KHR ABO-T.
Caamsaa 30/2018

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Rakkoon godina Booranaa waan keessaa ture. Akka warrii lafaa jedhutti godina kana waan hedduutti rakkisuutti jira.
Gama barumsaatiin godinii nama miliyona tokko caalaa keessa jira jedhan kanatti yuniversitii fi koolleejii maqaa isaatiin yaaman godina ufii keessaa hin qabu.
Wannii dhibiin godina kanatti rakkoo tahe waraana.Mooyyale keessatti akka bulchiinsaa fi warrii lafaa jedhutti guyyuma guyyaan ykn ammoo torbaanumaan warrii naannoo Somaalee Mooyyale keessaa nama qabee naannoo ufii keessatti hidhataa,kaan hin ijjeesanii,ka asi cophxee dhabanilleen hedduu, makiinaa Oromiyhaa dhufu hin caaccabsan.
Hardhallee nama Oromoo lama Mooyyale keessaa warrii naannoo Somaalee fuudhee baduniif adoo baqatuunii qeerroon Mooyyalee nama ufii irratti reebdee walti baafatan.
Nama sun gadi dhiisisuu fi gadi dhiisuun dhowwuu irratti dhakaan wal hadhan. Tana irratti akka jaarrolee fi bulchiinsaa magaalaa Mooyyalee jedhutti Oromiyaa irraa nama sadii madeessan.
Aabba Baggajjaa Galgaloo,bulchaa aanaa Mooyyaleeti.“Hardhallee nama keenna tokko nurraa fuudhanii deemuuniittin jiran ijoolleen qeerroo ta lafa eeddu irratti reebdee irraa buusuu fi buusuu diduu irrati dhagaachaan wal hadhan. Raayyaan ittisa biyyaa gama keennatti tokkosee nama nurraa madeesse.”
Nama jarii naannoo Somaaleetii fuudheen badeen kun tokko irraa buusanii tokko irraa hin buufne ya fudhtanii badeen.Nama hedduu akkanaan asi cophxee isaanii dhabanitti jiraa jedha aabba Galgaloo Baggajjaa.
“Guyyuma guyyaan makiinaa keenna dhakaan caaccabsan,guyyuma guyyaan, nama keenna nurraa ukkaamsan,ijjeesan ganna 27 cufaa akkanuma,” jedha bulchaan aanaa Mooyyalee aabba Galgaloo Baggajjaa.
Warrii sadeen hardha madaahe kun lama rasaasatti madeesse tokko ammoo dhagaan madeessaan.
Warra Raayyaan Ittisa biyyaa madeesse keessaa tokko Biqilaa Fiqaaduu Rafeeraati kaan ammatti maqaa hin beenne.
Rakkoo tana himachuuf warrii lafaalleen gara gara kaambii waraana Mooyyalee yaa’ee himatee waraanillee nama madeesse sun waan beekaniif bori akka ummatii fuulaa laalee beekee addaan baasu gaafate.
Jaarrolee fi bulchiinsii Mooyyalee rakkoo akkanaa tana oli iyyachaa dhandhee ufi jibbaanne jedha.
“Waraana Mooyyaletti akkana namii dhumate ka lafa Oromoo irratti seera malee mana jaaraniin duratti qaamii mootummaa ka bulchiinsaa fi jaarsii biyyaalleen keessa jiru haga muummicha minsiteraa yaanee muummicha ministeraatuu dubbimnee marroo 4-5 himannee dadhabne,”jedha abbaa Galgalo.
Tana maleellee fulaa hedduutti himatan.“Waan kana fulaa itti hin iyaytanin qamnu.Haga naannoo haga Oromiyaa haga federeshinii fulaa itti hin iyyatin hin qamnu.Furmaatii garsii nuu dhufu hin jiru,’ jedha.
Mooyyale akka bulchiinsaa aanaa Mooyyalee jedhutti lakkoofsa beekaa diqqeessuuf akka henna bara 1997 keesatti kuma 30 haa jedhanii malee nama 400 fi kuma 70 caalutti jiraata.


text:
Exodus 32
Faiqí ánaasee kóorannai burimakáu ákoona ánaaqi aúqiqau.
(Lo 9:6-29)1 Mooseefa áaqanai kísaaqasaa óoru márufaqa Isaraee máqanna faiqí ánaasee Áaroonafa máruqoo suqúmáree anirée Áaroona maaqí qímasee qímamiqau. Maa fasiqáfa maasa Isipa máqa máaqaindari qífiqee ánufa náqaafee ímari fáqee maasa sía íridaqa. Minára anee moó ánutuna áuqusainanoo maasa indaarúnníkamma nímaqaani.
2 Áaroonafa misá úfa iriséenoo qinau. Ínneeqa faiqì ánaasee náaqookinaa kóora faqa fidináanu faqa tatúseeqa míni qímiaqa. 3 Miqí qufaqá aiqáma faiqí ánaasee nári náaqookinaana radúku máree mini Ároona ámiqau. 4 Amisoofanóo Áaroonafa miná qumáreenoo idánnai tasírisiri mándeenoo maqasaa burimakáù ákoona ánaaqi amana áuqu qoonaki adíasoofanoo burimakáu amana áuqinau. Áuquseenoo paipánannai mina átiuqa andeeqánau. Miqímmásoofaqa faiqí ánaasee qiqau. Isaraee máqannaasa maafá maasá Ánutufa maridanoo. Maafá kai maasá Isipa máqannaindari níndiqee ánufa máridanoo.
5 Áaroonafa misá úfa iriséenoo burimakáù akoona amana auqirana aaqá tatúfira qáinda áuquseenoo faiqí ánaasee qímanniminoo qinau. Dúna aiqáma suqúmaree aniráifaqa oomáqa sakasée náidaqa Yáaweena áuqa uqéeraa. 6 Miqí qímasoofaqa iáqoo kanánaana faiqí ánaasee akaqá áandau mara máree mínisee qaindásaa tatúfirana faqa Yáaweena faqa moodáanaki kíra tátufirana faqa suqáqau. Suqámiseeqa óoqu marifíqa afeeka nammári faqa nárana faqa námaseeqa fíndifíqa ánaaseeuqa faqa mandá óosana máraqau.
7 Yáaweefa misá níndafeenoo Mooseena qímaminau. Anée kái káqi óoqufúà. Faiqí ánaasee anée Isípa máqanaindari nífiqee ánianáusa qiní minnísee áaqara óosana máraidammia. 8 Misá doo qinée fuaqée qímasee naamúaqiafánna aana minníseea. Misa kóorannai burimakáù ákoona ánaaqi amana áuqusee mina tatúfirana suqámiséeqa minára innaaru qídaqa. Misá maaqí qídaqa Isaraee máqanaasa maasa Ánutufa maafá maasa Isípa máqannaindari nífiqee ánufa máridanoofee qídaqa.
9 Minára qinée Yáaweesa Isaraee maqannaasa kaaqa ramoo rámaa ímariafaqa iridaqa. 10 Dóo firaaqoo qiní qírana qaifaqa misá kúridi taikasaanaura. Anée sía qiníara qáòo qia. Miqímmáseeqa aní faqa anísaa ani aruakínausa faqa kai ámiqi ámiqimma nísaanaqa firaa maqannaa márifaranoo.
11 Mooseefa írinoo Yáaweena áanoo qíranara innaarukíqari qáòo qídanoo qinau. Óo Yáawee nánaree anee aneenná faiqí ánaaseera árana qáidanoo fee. Anée firaa afeekannái misá Isípa máqanaindari nífiqee ánianafa náqaaifanée áanoo qíma nímaqaidanee. 12 Anée miqínaqa Isipa máqannaasa aníara nári kai qímirisee Isaraee máqannaasa nífiqee áaqana áikunni múnusee nárú taikárara nífiqee fíifoo qifáara. Sía árana qáani aneenná árana qára írirana quandásee sía ummaara aneenná faiqi ánaasee nímia. 13 Anée aneenná aináinira fáiqiuqa Abarahammána faqa Isakeena faqa Yákooboona faqa kúqaa qíma áfeekaikíra ufa qunnanara óonumafi íria. Anée misára fásaura foorá máfifaqa qinée qíma afeekaikíafanna máqa máaqana ínni nímianauree qínau. Nimisáananoo mi maqa maaqáfa ínnindikámminoo náaru náaru máriannoo fee qinau. 14 Mooseefa miqí qufanóo Yáaweefa narí aranaqara írirana quandásee sía ummaara narí faiqí ánaasee níminau.
15 Yáaweefa Mooseena qaara oonisáa ákara rúmamufanoo máreenoo áaqanaindari afaásai narí máqannaa márunnai óoqu fínau. Ausírira ooniqandásaa Ánutufa sánda úfa dínni dínni ákara rúmaqoona úqirafa óoqu finau. 16 Ánutufa narí kai mi oonína áuquseenoo minásaa sánda úfa ákara rinau.
17 Yoosuafa írufaqa faiqí ánaasee nárìqa úiqaana máqusakiqari fáaqa fuísee qída qufanoo íriseenoo Mooseena qíma minoo qinau. Qinée rákidaqia úfana íridaqa. 18 Miqí qufanóo Mooseefá qinau. Sía qufóona rira úfa fau máridanoo fau. Sía qikí fáafau qírufa fau máridanoo. Idí rárana kai íridaqa.
19 Mooseefa úiqaana máqusa adeedí óoqureenoo níndafoofaqa burimakáù ánaaqi amana áuqirana faiqí ánaasee fusákidaqa idí rée maríqau. Miqí márufanoo Mooseefa níndafoofanoo áranaqoofanoo ákara ríra óoniqara áaqana áikunni maqásaa áqusoofaqá miqandá rukámiqau. 20 Mooseefa áranaqoofanoo burimakáù ánaaqi amana áuqirana qumáreeqeenoo idáki áqusoofanoo tasírisírinau. Tasírisiri máseenoo andaana rúmeeqee nammáriki áqusee naaqée qufaqá Isaraee maqannaasa mi nammarína naqau.
21 Miqímandeenoo Mooseefa quándakufanoo Áaroona qímaminau. Maa fasiqa anaaseesá aní naqí fée mámaqaafanee anée maa manda firaa aaqarana misá nifaaqái quqéenee.
22 Miqí qufanóo Áaroonafa Mooseena qímaminau. Óo qiní úriqararafa anée sía qiníara áanoo qia. Anée maa fasiqa anaaseesa óosana írimariananoo. Misá káaqa mandóosana áuqarara sandanainai qimariasa máridaqa. 23 Misá qiniara maaqi qia. Maasa maa fasiqáfa Mooseefa maasá Isipa máqa máaqaindaraana qífiqee ánunaki kambiqai ainainnara sía íridaqa. Anée moó ánutuna áuqu sáinanoo maasá indaarúnníkámma qímaqaani. 24 Miqí qiafaqa qinée qímannimiqa kóora faqaasa qímiaqee qúnaqa uaqée iasa akaqána qímia. Qímiafaqa idáki áqusaunanoo burimakáù ánaaqi kambíqeenoo.
25 Mooseefa qafoofaqa Ároonafa eedóo qufaqa faiqí anaasee nárìqa namuqáa nífusaa óosana óosana mandá óosana mároofaqa namuqáa misára uteétiqiqau. 26 Minára Mooseefa arana qoofanoo uiqaana maqusa kooqiki kikiqamma fufanoo maaqi qimasee nammeera qinau. Aiqamausa yafee Yáaweenaindi kíani qínafa maaqóo ániaqa. Miqí qufaqá aiqáma Reefina áiku ásauku kai suqúmaree miqóo ani miná fíqu fíqumma fiqau.
27 Aniroofanoo Mooseefa maaqí qímasee qímanniminau. Isaraeerána Ánutufa Yáaweefa maaqí qímasee aiqámausa ínni naakapaidanoo mifá ínneeqa rákira páipana mara máree innee uiqaana maqusa dínni kooqíndari dínni kóoqinni óonuree anirée ídaqa únna ánutuna amana áuqi máriana akiiqara ínneeqa níkaqaafasaauqa faqa ínneeqa níqoondiuqa faqa ínni naaqa máriasa faqa aiqáma kúqa naru taikáaqa. 28 Miqí qufaqa Réefina áiku ásauku eedóo qímasee mi faasaanná 3,000 fásiqa náríqau. 29 Narusoofanóo Mooseefa kafáa qímanniminau. Ínnee ínneeqa faiqi námufaqa ínneeqa níkaqaa fasaauqa faqa nárúanara ínnee Yáaweena aanáiqikirausai kiqa máriafanoo. Miqí máriafanoo Yáaweefa narí ámiqi ámiqirana ínni níminoo.
30 Iáqoofanoo kanánaana Mooseefa faiqí ánaasee qíma níminau. Ínnee firaa manda aaqarana marasaafaqa aqbee qinée áaqanai kaifáa óoruree ínniara Yáaweena irámíriananoo ínni áaqarana ákiiqara minnínísaannoo fee. 31 Miqí qímaseenoo Mooseefa Yáawee funnai áaqanai óoruree qímaminoo qinau. Maa fasiqa anaaseesá fíraa mándá áaqarara marasée únna qíra ánutuna kóorannai áuqusee minára innaaru qíqíiáafanoo. 32 Ámanee misá aaqarana akiiqara minnínnisaa. Sía minnínniseenana qiní dúqu ani faiqí anaasee faqa ani bukaki akararinoo marina kái rukáà.
33 Yáaweefa iriséenoo qinau. Sía káiqeesa núqu qeeqá búkakinaana rukáanaura. Qini ufa rukíee máriasa núqukai rukáanaura. 34 Dóo óonuree faiqí ánaasee nífiqamaree qinee qimamiafanna maqa maaqánai fua. Anee iria, qini qangiroo fannoo ínni indaarúnni kámma nímaqaannoo. Mi fasiqa anaaseesá áaqarana ákiiqara ummaara nímianna áukuanafa ánidanoo. 35 Miqí qímaseenoo Yáaweefa mandá áurirana mi fasiqa anaaseesá níminau. Misá Áaroonara qufanóo kóorannai burimakáu ákoona ánaaqi áuqunara miqínau.
Copyright information for `BJR
Welcome to STEP Bible
From Tyndale House, Cambridge UK
Use the search box to find Bibles, commentaries, passages, search terms, etc. Here are some examples:
ESVGen 1
This shows how to quickly lookup a passage.
NIVESVKJVGen 1
Looking up a passage in three different translations is also easy.
ESVbrother
This asks STEP to search for the Greek word for 'brother' and show the results in the ESV.
NIVESVlandhe.sed
This example runs both a 'Hebrew word search' and a 'Text' search and shows the results in both the NIV and ESV.
ESVthroneDavidIsa-Rev
You can mix most searches. This finds any word translated as 'throne' in the Prophets and the New Testament, but only in verses concerning the topic 'David'. This excludes verses which refer to a 'throne' in other contexts.
KJVWHNUJohn 1
Interlinear Hebrew & Greek is available for some translations with grammar (and more soon). To reverse the interlinear order, click on a version abbreviation under the verse number.
© Tyndale House, Cambridge, UK - 2018


text:
Raada Gaarree
.
Muuziqaaleen faranjii jechamootaan guutaman hedduu dha. Keessattuu sirbootni gosa muuziqaa “pop music” jedhamu keessatti argaman jechamootaan kan qanani’an akka ta’an warri waan kanarratti qorannoo adeemsisan ni himu. Sirbootni faranjii akka “Hotel California” (The Eagles, 1976), “I am the Walrus” (The Beatles, 1967), “A Horse With No Name” (America, 1973) fii kanneen kana fakkaatan sirboota jechamootaan qanani’an ta’anii kanneen muummee Billboard irratti bahanii hedduu turuu danda’an akka ta’an galmeeleen seenaa ni ibsu.
.
Sirboonni Afaan Oromoo, kan qabsootis ta’anii kanneen biroo, jechamoota adda addaatiin kan badha’an ta’uu isaanii hubachuun ni danda’ama. Kanneen as dhihoo keessaa akka fakkeenyaatitti sirboota kanniin fudhachuu ni danda’ama: “Eshurrururu Ya Birtukanewo” (Ali Birra, 1969), “Askoottuu asin jiraa” (Abitttaw Kabbadaa, 1981?), Goobaa Kormaa (Jaamboo Jotee, 2009), “Sijajuun koo” (Hacaaluu Hudeessaa, 2013) akkasumas sirba haaraa Jaamboo Jotee amma ba’e kana (Raada Gaarree, 2017)… Dhaamsi isaanii adda addummaa fagoo qabu — ammoo jechama [metaphore] fayyadaman.
Dhamni (substance) Raada Gaarree maali?
.
Sirba kana keessatti artist Jaamboon waan hedduu dhaammata–dhamni dhamaa waan hedduu dha:
1) Mirga hordoftoota amantii Waaqeffannaa Oromootiif falma: Akkuma beekamu shira mootummaaleen Abyssinia darbaniis ta’ee kan amma jiru hordoftoota Waaqeffannaa balleessuuf waan ittiin fayyadaman keessa bakka awwaalchaa, bakka hordoftoonni Waaqeffannaa yoo du’an itti awaalaman, akka hin arganne gochuudhaani. Karaa kanaan manni amantaa ortodoksii mootummaalee kanniin waliin ta’uudhaan hordoftoonni Waaqeffannaa kunniin lafa awwaalchaa akka hin argannee shoora ol’aanaa taphachaa turte; ammas itti jirti. Jaamboo Jotee sirba kana keessatti haala kanaan daba (injustice) kana falma:
.
Biyyoo biyya abbaa ofii:
Yoo jiran qotu,
Du’an uffatu.
Uumaan bulta Waaqatti,
Maaf bakka awwaalaa dhabde ati?
****
2) Saamicha lafaaf (land grab) daba (injustice) Oromooirratti adeemaa jiru falmata artist Jaamboon: aariif xiiqiin (resentment) dubbata. Haalaaf yeroo (contemporary) keessa jirurratti hadheeffata. Callifnee taa’uu hin qabnu, taanaan baduuf deemna jedha:
Geggeeraruu laata, (2)
Jiruu deegaa tana,
Jirtuu yaa jarana, (2)
Maal walii goonaree?
Kaan tumee kaan dabre
Rabbi har’aan nu gaye,
Yaa korommiin Jiillee,
Akki garaa hin taane,
Akki baraa hin oolle.
Bulanii hin laalanii,
Rabbiin hin lolani.
Jetteeree yaa Taaboree,
Erga lafti abbaa ilmatti hindabarree,
Akkamittan callisa tee tun nu ga’uuf deemti egere.
***
3) Ammoo, akka waan abdii tokkotis ni horata deebi’a fakkaata – “Abuun” tun, kan abdi itti horatu tuni, kan walirratti du’uuf dhaadatuuf tuni eenyu garuu?
.
Maaloo yaa abuu koo (…Awwawwashi)
Beekta kan garaa koo
Sitti abdachuu koo
Walirratti duuna
Gallis walumaani
Jaalalti qixxeedha
Maali adaraani?
Jaarsi loon hin eegu
In mamarrachiisa
Ani barana mooji
sitti na kakachiisa
*******
.
4) Jechama Jaamboo (Jambo metaphor): Raadaa Gaarree (OPDO)!
Raadni tun gaarree dha – gurraacha adii xiqqoo tokko qabdu dha. Artist Jaamboon bifa raada tanaatiin yoo waa dhaamuu barbaade ta’e ani hin beeku. Ammo natti hin fakkatu. Sun akkuma fedhe ta’ee, dhaamsi guddaan maseenummaa, badduuf faayidaa maleeyyummaa raada tanaa akka ta’e hubachuun nama hin dhibu. Jaamboo Joteen asumarratti raadni maseenni badduun sanyii hin fuune tun qalamuu, dhabamsiifamuu qabdi jedha (I can’t agree more )
.
Yaa Walalaa walaliituu
Tibban si yaade hin bariitu. (2)
Yaa RAADA GAARREE maseentuu,
Gaana hin dhabdu rimaa hin fuutu,
Yookaan dhaltee sanyii hin taatu,
Yookaan qottee gumbii hin guuttu.
Yaa raadatti RAADA GAARREE,
Yoo qallee foon nyaanne maarree?!
.
Raadni maseentuun barana hin baatu — ni qalamti:
.
Haadha Wasanee yaa Mulaatu,
Daassisi sanyii kiyya silaa barana hin baatu.
.
Eenyutu sanyii qallaba godhate?
.
Raaduma maseentu tana qofa moo kan dhibiitillee jirti yaakh? Suuteen tun hoo tami? Kamtu kamiin gala? Waaqayyootu beeka 🙂
.
Yaa Caalii yaa Caalii,
Dubbii tana itti ilaali.
Yaa suutee yaa suutee,
Sanyii qallaba goote.
Egaa beenu ingalla (3)
Naan hin galtu siinan gala.
Mucayyoo galmi shaggari,
Yaadii galmi shaggari!
***
5) Finfinnee/Oromiyaarratti haa falmannu jedha Jaamboon:
.
Yoon asumaa gadi ilaalu,
Gaangeen MADFII kumaan yaati.
Yoon sii jedhee du’e maali?
Bookeenillee nama ajjeefti.
Yoomuu silaa duuti hin oolu,
Seennee lolla diinni hin jiilu.
__________
Dhumarratti artist Jaamboon balaa (crisis) sirni biyyattii bulchu ammaantana keessa jirus ifatti eeree jira. Namni artii ija risaa (eagle’s eye) qaba jedhu beektotni — kun dhugaa dha.
.
Yaa Baatee yaa Baatee,
Jarreen walitti kaate. (2)
Yaa Baatee yaa Baatee,
Dubbiiti itti jabaate.
.
Artist Jaamboo Jotee, umrii dheeradhu! Horii buli!


text:
Soraa Halakee | VOA
WASHINGTON, DC — Abbebee Biqilaa, ilmaan Obbo Dibaabaa, Daraartuu, Qananiisaa, Hayilee dabalee yoo dorgommii fiigichaa maqaa dhaahan yoo hedduu Oromiyumatti mooha. Dorgommii biyya keessaa fi biyya alaallee taatu yoo hedduu jaruma.
Akka leenjisaa Toleeraa Dinqaa Finfinnee dubbatetti dorgommii “Great Run” Finfinneetti qopheessan 14essoo Wuddee Ayyaalewoo tokkeessoo Netsaanneti Guddataa (Oromiyaa) irraa lammeessoo bahe.
Dhiiraan ammo Azmaraa Beqqelee tokkeesoso, Addunyaa Taakkelee lammeessoo. Maratoonii km-21 Indiitti dorgoman Guyyee Adoolaatti atileetota Keenyaa caalee tokkeessoo tahe.
Gama kaaniin ammoo Federeshiinin atileetiksii biyyoolessaa atileetota Marakaash, Morookoo fi Hiyugin Amerikaatti dorgomani moohan badhaase.
Gama kaaniin Federeshiiniin Atileetiksi Itoophiyaa naannoon Oromiyaa akka naannootti baranllee atileetiksiin mootee badhaasa argatte.
Maratooni km-21 ta Indiitti dorgoman ammo Guye Adoolaa (Oromiyaa) irraa tokkeesso bahee moohe,akka kilabiitti ammoo kilabii Poolisii Oromiyaatti moohe.
Dorgommii Waancaa Afrikaa bara 2015
Kubbaa miilaa keessaa ammo maanajera Kilabii kubbaa miilaa Masrii ya hujii irraa buusanii, Naajeriyalleen ka ufii buusuuf mudduutti jirti.
Maanajerii Naayjeeriyaa, Istfeen Keyshi Kilabii isaa Waancaa Afrikaatii jabeessee hin qopheessinee jedhanii akka innii irraa bu’u mudduutti jiran.
Bafanaa Bafaana Afrika Kibbaa, A’aarbii Ayvoorii Koosti, Hurjiin gugurraalleen Gaanaa, nyenyeecnii Kameruun Rasaasii Zaambiyaa fi walumatut biyya 16 dorgommii tanaa qophiiti jira.
Federeshiiniin kubbaa miilaa Naayjeriyaa Keeshi ulfinnaan huji irraa bu’uu wayyaa jedhe itti dhaame.Keeshiin kun durii Naayjeeriaa taphataa eegee kilabi Toogoollee leenjsiee nama ganna 52ti.
Farahoos, kilabiin kubbaa miilaa Masrii dorgommii waancaa kubbaa miilaa Afrikaatiif hin dabarre manaajera isii Shawikyii Gaharibiitti balleessaa muranii hujii irraa buusan.Gaharib nama ganna 55 bara 2013 hujii tana itti kennan. Masriin Waancaa Kubbaa Miilaa Afrikaa marroo torba mootee barana hin taaneef.
Maaliin ammo tan waliin marroo torbaaf Waancaa Afrikaatiif dabarte.Maanajerii isaanii Seydoyu Keitaatii kilabii Roomaatii taphata.Yoo akka afaan keennaatti yaamne hurjiin gugurraalleen Gaanaa jennuun kilabii Toogoo 3-1 mootee dabarte.
Woma taateefuu dorgommii waancaa Afirkaa bara 2015 ta bara dhufuu biyya 16 dabre.Kudhanii jahaanuu Afrikaa gama Kaabaa, Kibbaa, Jidduti fi Dhiyaatti dabree Afrikaan gamii Bahaa fiigichaan addunyaa dura jirtu kubbaa miilaatiin ammoo addunyaa eegee jirtu baranallee hin dabarre.
Dorgommii baranaa Iquwaatoorilyaal Giinitti qopheessan.
– VOA


text:
J.Taaddasaa Birruu
Saturday, 16 March 2013
by Akkawaaq Jaalataa
Egaa akkuma beekamutti Abbaan jeneraal taaddasaa birruu bara lola xaaliyaan akkuma duuletti dirree waraanaa irratti akka wareegames seenaan kun itti dabaalee addeessee jira.haati mana isaa jechuun harmeen taaddasaa otuu gadda abbaa mana ishee irra jirtuu rasaasa warana xaaliyaanii fii warana ethiopiatin walitti dhukaafamaa tureen kan wareegamte ta'uus dubbateera.
Jeneraal Taaddasaan yeroo sana keessatti sababa waraana xaaliyaanin abbaa isaa fii harmee isaa dhabuun akka malee waan isa gaddisiisef barnoota yeroo sana barachaa ture dhiisee xaaliyaan irratti duuluf bosona seenuu filate.haaluma kanaan qabsoo keessatti ciminaan hojjachaa kan ture ta'uu isaa irraa kan ka'een erga waraanni xaaliyaan raawwatee booddee qondaalota aangoo gurguddaa irratti argaman keessa seenee akka hojjatu bakki yeroo kennamee miseensota habashaa warra taa'itaa gurguddaa irratti argaman keessaa taaddasaan isa tokko ta'ee hojjachaa ture.yeroo sana keessatti garuu maqaan isaa maqaa warra habashootatiin waan wal fakkaatuf amantii guddaa kan irraa qaban waan ta'eef aangoo guddaa keessatti hojjachaa akka turu mootummaan yeroo sanii Tafarii mekonnen(Hailasilasen)taaddasaa muududhaan aangoo itti laate.adeemsa hojii kan yeroo dheeraa keessatti bara 1940mmaan keessa garuu taaddasaan haalli habashootaa maal akka fakkaatu fii ilaalchi isaan ummata oromootif qaban maal akka fakkaachaa dhufes hubachuu jalqabe.yeroo sana keessatti oromoo ta'uun isaa habashota biratti waanti beekamu tokkollee hin turre.kan isaan itti amanan garuu Taaddase fii Birru duwwaa ture.
Haaluma kanaan adeemsa hojii yeroo dheeraa keessatti yeroo wal gahiin tokko mana maree bakka bu'oota uummataatin geggeeffamu keessatti hacuuccan ummata (gaallaa)jajjabaachuu qaba kan jedhu waltajjii habashootaa irratti kan yeroo hunda otuu hin dubbatamin bira hin darbamne kana irratti gaallaa inni jedhu sammuu taaddasaa keessatti dhiphummaa uumuu waan jalqabeef taaddasaan amanamummaa biyya ethiopiatif qabaachaa otuun jiruu lammiin koo gaallaa maalif jedhama gaaffiin jedhu sammuu taaddasaa keessatti yeroo hunda gaaffii atattamaa waan itti ta'eef miseensota mana maree bakka bu'oota uummataa keessaa warra lammiin isaanii oromoo ta'ee maqaan isaanii maqaa warra habashaa wajjin wal fakkaatu miseensota ijaarrachuuf yaaliin inni geggeessaa ture battalumatti yoo bakka gahuu baatellee namoota yeroo sanaaf bebbeekamoo ta'an kan akka jeneraan Jaagamaa keelloo fii koloneel Alamuu qixxeessaa akkasumas namoota tokko tokko warra hojii mootummaatin ala jiraatan wajjin yaada kana wal mari'achuuf guyyaan itti dheerachuu jalqabe.
Bara 1950mmaan keessa garuu erga miseensota xinnoo argatee booddee fincila xixinnoo yennaa inni kaasu keessumatti murtii yeroo sa seera adaba yakkaa mootummaan hailasillaasee qindeessee gara parlaamaa irratti dhiyeesse keessaa lakkoofsa 16.3ማ jedhu jalatti kan barreeffama nama ajjeesun yakkadha yoo gaallas ta'e kan jedhu ture seerri adaba yakkaa kun kan hailasillaasetin maxxanfamee parlamaa biyyattitif dhiyaate kun.ሰዉ ማግደል ክልክል ነዉ ጋላም ብሆን kan jedhu ture barreeffamni seera addaba yakkaa kan moticha habashaatin dhiyaate kun.
Barreeffamni kun itti fufa........


text:
Ebba Kitaaba Namumma fi Badhaasa Dagaagina Oromummaa
Ebba Kitaaba Namumma fi Badhaasa Dagaagina Oromummaa
Waldaan Barreesitoota Oromoo Gurandhala 29/05/05 Finfinne galma Rushiyaattii Kitaaba Namummaa jedhu, Barreesitoota sadeetin barreefamte ebbisiise. Akka pirezidaantiin Waldicha Obboo Gadisaa Birruu jedhanitti kitaabni kun Dargagootaa Barreefama adda addaa barreesanii waan ittin maxxansan dhaban gargaaruf kan maxxanfame ta’uu ibsan. Haaluma kanaan barreesitoonni sadi kitaa bicha keessatti jiran kana dura hojii isaa ummata biraan kan hin gahin tau’u ibsan.
Sagantaadhuma kanarratti warqaan qoranno afur
1. Oromummaafi Asoosamoota Oromoo Tafarii Nugusetin
2. The contribution of Muslim Oromo scholars in Oromumma Advancement, Hasan Mohammadtin
3. Afaan Oromo Baruuf barsiisuu, Yunivarsiitii Finfinnetti, Desta Daselenyiin
4. Welluu Jaalalaa Oromoo Wallaggaa, Misgaanuu Gulumaan dhiyatan mariin irratti gaggefame jira.
Kana malees badhasin hawwiin eegamaa ture dhumarra bakkaa namoonni bebekamoon Oromoo akka Dr. Koloneel Darartuu Tulluu, Dr. Ali Birra argamanitti Badhaasni Dagaagina Oromummaa Obboo Darajjee Garafaa fi Obboo Dinquu Dayyasii Kennamee Jira. Badhasicha kan Fudhatan namoota qaqqalii kaniin yaa ta’an malee kan dorgomiif dhiyaatan nama kudhan akka ta’an baruu dandeenyee jirra.
Dhumarra waldaan barreesitoota Oromo qophii mariif waaree artii ji’a ji’aan akka kupheesu akkasumas namoonni hojii barreefamaa qaban kessattuu dubartonni waldicha akka qunnamaniif dhaamee jira.
One CommentLeave a Comment
-
Akkattii A.Awweetuu / Apr 16 2013 10:45 am
Asoosama yeroo jalqabaaf Afaan Oromoo barra’e eenyuun, bara fi maqaa Asoosamichaa argachuu nan danda’a?


text:
Ibidda Jaalala-Kutaa 1ffaa
Yeroo ammaa waa’ee jaalala yoo ka’u gariin ni jibbu gariin ni immoo ni jaallatu. Sammuu namoota gariitti jaalala jechuun wanta jibbamaa fi fokkuu waliin wal qabateedha. Sammuu namoota birootti immoo jaalala jechuun walqunnamtii saala qofaan kan wal qabateedha. Jaalalli wanta fokkus miti wal qunnamtii saalaa qofaan kan wal qabates miti. Jaalalli hiika bal’aa kan qabudha. Hiikni isaa garuu nama namaatti ni jijjirama.
Akkuma wantoonni hunduu daangaa qaban jaallallis daangaa qaba. Yoo garmalee xiqqaate jibbaa fi baditti jijjirama. Yoo garmalee guddattes wanta fokkutti nama harkisa. Har’a insha Allah ol guddate jaalalli akkamitti gara ibiddaatti akka jijjiramuu ilaalla.
Ibiddi jaalala akkamitti jalqabaa?
Jalqabni jaalala ija. Ijji ni ilaalti, ergasii yaanni sammuu keessatti ni bilchaata. Bilchinna yaada kanatu ibidda jaalala uuma. Onneen ibidda jaalalatin gubamuu jalqabdi yoo daangaa hin qabaatin. Umrii saalfannaa irraa eegale dargaggeessi/shamarreen qormaata jaalala waliin ni qabsa’a/qabsoofti. Qabsoo kana keessa yookaa moo’atutu jira yookin immoo moo’atamutu jira. Jalqaba jaalala irratti dukkanni baay’een nama marsuu danda’a. ınni ykn ishiin jaalalaan qabamnaan akkamitti akka too’atu yoo hin beekin rakkoo baay’eef saaxilamuu danda’u. Osoo hin beekin ibidda burtukaana se’anii harkaan qabatu. Ergasii gubaa fi laalaa isaa dhandhamu.
Nama jaalalaan qabamee kan Rabbiin rahmata godheef malee maraatan ykn ijjoollen wal fakkeessun ni danda’ama. Wanta maraatan yookiin ijjoollen hojjattu hojjata. Yaanni guutun isaaf/ishiif ta’a. akkuma duratti jenne ijji ni ilaalti, ergasii bilchinni yaada ni jalqaba. Halkanii guyyaa waa’ee isaa/ishii yaadun tarkaanfi itti aanu fudhatu. “Suuta suuta killeen lukaan deemti” jedhaa mitiiree Oromoon yommuu mammaaku yoo ani hin dogongorin? Suuta suuta jaalallis ibiddatti jijjirama. Ni ilaalta, yaada bilcheessita, walin haasawu barbaadda, ergasii sadarkaa itti aanutti darbita. Sababoonni gurguddoon ibidda jaalala namatti qabsiisan kanniini:
Hiriyyaa– Jaalala guutumaan guututti balleessun hin danda’amu. Nan balleessa jedhanii yaadunis gara hin taanetti nama oofa. Garuu daangaa akka horatu gochuun ni danda’ama. Daangaa kana darbuun gara ibiddaatti kan olguddisan keessaa sababni tokko hiriyyaadha. Yoo hiriyyaan kee jaalalle dhiira/dubartii (girlfriend/boyfriend) qabaate, atille akka isaa/ishii ta’uuf hawwuu dandeessa. Inumaa inni/ishiin akka kana gootu si kakaasti. Ati yoo ofirraa hin dhoowwin balaaf saaxilamuu dandeessa. Sheyxaanni sitti dhufuun si wasawasaa. ‘Ilaali hiriyyaan kee michuu(jaalalle) qaba. Ati maaliif dhabdaa? Waliin taphatu, waliin kokolfuu. Kana wanti namni hunduu hojjatu ati nama addaati?” siin jedha sheyxaanni namaa fi jinni.
Ani yeroo tokko osoo paarki keessa taa’u jaarsi tokko dhufe akkana nan jedhe,”Maal eegdaa asi? Jaalalle dubartii tee eegdaa?” Ani “Lakki hiriyyaa kiyya eega. Ani jaalalle dubartii hin qabu.” jedhen. “Maaliif dhabdaa? Kunoo namni hunduu harka wal qabatee adeema. Hin agartu akkamitti akka waliin kolfan, taphatan, jireenya gammachuu jiraatu.” Naan jedhe. Anis “Jireenya gammachu maal jiraatu, hin argitu akkatti walitti nyakkisan.(dargageessi fi shamarri nu cinatti walitti nyakkisuu turan) Osoo wal hin fuudhin duratti jaalala isaani bakka hin taanetti qisaasessan. Nageenya fi tasgabbii dhaban. Ani Alhamdulillah tan walitti nyakkisu hin qabu. Jireenya tasgabbii fi nageenya jiraadha.”jedhen. “Dhugaa jette.” Jedhe narraa deeme jaarsi mataa arri.
Sheyxaanni namaati fi jinni haaluma kanaan wanta fokkutti nama kakaasu. Ati tole jette yoo hordofte dukkana keessaa hin baanetti seenta.
Hiriyyaan kiyya jaalalle dubartii/dhiira ni qaba/qabdi jechuun atille akka isaani ta’uuf yoo tattaafatte, laala fi gubaan cimaaa dhandhamta. Yoo tanaan dura wanta kanatti seente keessaa bahuuf ammarraa taatafadhu. “Hanga nikhaan walitti dhufnu obsi.” jedhiin.
Jireenya yuniversiti– Ijjolleen yommuu warra irraa fagaatan akka waan bilisoomanitti itti dhagahama. “Wanta fedhe yoo hojjadhe eenyulle na hin argu.”yaada jedhu kuufachun dargaggoonni/shamarran sobaman meeqatu jiru. Waggaa jalqabaa yommuu gara yuniversitii seenan wanti hunduu haarawa itti ta’a. Ga’eessi yuniversitii keessa türe shamarre haarawa dhufte akkamitti harkatti galfachuu akka qabu mala dhaha. Shamarrittin osoo hin beekin tasa harka isaatti kufti. Ergasii jireenyi dukkanooftu fi wal xaaxa itti taati. Balaa kana irraa baraaramuuf shamaritti eenyutillee fuula kennu hin qabdu. Dubartoota aklaaqa gaarii qabanitti maxxanuu fi salaata sirritti salaatu qabdi.
Karaa biraatin yommuu dhiira fi dubartiin walitti makaman, sheyxaanni gahee ofi taphata. Yuniversitiin iddoo bal’aa dhiira fi dubartiin walitti dhufaniidha. Tokko tokkotti ija bobaasa. Ibiddi jaalala cimaan asitti jalqabama. Dirreen waraana cimaan asitti adeemsifama. Eenyutu moo’ata ree laata? Sheyxaana moo nama sanii? Ni ilaalta dhiira fi dubartiin harka wal qabatanii yommuu yaa’an. Sheyxaanni kana bareechise fi faaye namatti mul’isa. Garuu keessi isaa gubaa fi laalan kan guuttameedha.
Warroota badii raawwatan ilaalun osoo anillee akka isaani ta’ee jechuun hin hawwin. Akkuma wanta badaa fi fokkuuf hawwitu akkasuma itti harkifamaa adeemta. Fuggisoo kanaa akkuma wanta badaa fi fokkuu jibbituun akkasuma irraa fagaata adeemta. Fakkeenyaf yommuu dubartii fi dhiirri hariiro haraamatin harka wal qabatanii yaa’an argitu, ‘Ah osoo anille akkana ta’ee!’ hin jedhin. Kana irra akkana jedhi,”Alhamdulillah Rabbii kanarraa na baraare galanni fi faarun hundi Isaaf haa ta’u. Osoo akka isaani kana ta’ee silaa badee mitii. Gammachuu fi tasgabbii eessaa argadhaa! Yaa Rabbii kanarraa na eegi. Alhamdulillah.” jedhi. Haala kanaan gammachuu fi tasgabbii argatta. Haraama irraa gonkumaa gammachuun dhugaa hin argamu gaabbi fi gadda malee.
Interneeti– dirreen waraana hundaarra caalu interneetidha. Interneeti fi telefoonni fageenya dheeraa walitti dhiyeessu. Sababa interneeti fi telefoonan as teette nama bahargama jiruun jaalala isaatin/ishiitin miidhamu dandeessa. Interneeti bakka wantoonni fokkuun baay’een itti kuufamaniidha, akkasumas wanti gaariin keessatti argamaniidha. Gubaan jaalalaa cimaan sababa interneetitin dhufa. Sababni isaas tsiyoononni (gareen yahuudota Zionist) fi gargaartoonni isaani Araboota irraa, Turkoota irraa, Hindoota fi kkf irraa aklaaqa(moral) ilma namaa balleessuf, akka horii wal qunnamtii saala babal’isuuf kaayyoo ofii godhatan. Vidiyoo fi suuraa wantoota fokkuu hojjachuun interneeti fi karaa adda addaatin raabsu. Kaayyoon isaani sammuu fi aklaaqa isaani laamshessun addunyaa too’achudha. Ijji yommuu vidiyoo sanniin ilaaltu sammuun ni laamshaya, waa sirritti gadi fageesse yaadu fi xinxallu hin danda’u, onneen ibiddaan waxalamti, laala fi gubaan cimaan itti dhagahama, tasgabbii fi nageenya dhabdi.
Vidiyoo sanniin ilaalun ibiddi jaalala waan hir’atu itti fakkaata. Sirumaa ni dabalaa malee gonkumaa hin hir’atu. Namtichi yommuu filmii wal qunnamtii saala ilaalu maal argataa? Tasgabbii fi nageenya dhabuu malee? Halkan hirriba malee buluu, sammuun halkanii guyyaa jeeqamu, suuran sun sammutti yommuu dhufu onneen walitti sunturu fi cinqamu tasgabbii dhabdi. Abeeta! Filmii kana ilaalun laala fi gubaa akkamii dhandhamaa jiruu.
Akka obboleessatti yaanni fi gorsii obboleewwan wanta kanaan rakkatanii dhaamu, Rabbiin sodaadha, “Inni na ilaala jira boruu badii hamaatu na eeggata”ofiin jedhaa. Boruu qofaa miti har’aa adabbii cimaa dhandhamu. Nageenya fi tasgabbii dhabuun, jeeqamuun adabbii mitii? Bakka filmii fokkuu san ilaaltan vidiyoo nageenya fi tasgabbii isinii kennu ilaalaa fakkeenyaf vidiyoo da’awaa, nashiida, Qur’aana fi kkf. Sheyxaana badii sanitti isin harkisuu hin dhagahinaa. “A’uzubillahi mina sheyxaani rajiim (sheyxaana abarramee irraa Rabbiin tiikfama)’ jedhi. Bal’innaan barruu ‘Qorsa jaalala kutaa 1ffaa fi 2ffaa’ ilaali.
Ibiddi biraa karaa interneetin dhufuu chaati fi bilbila. Namni ati hin beekne, ‘Si jaaladhe’ jechuun ergaa si erga. Namni kuni nama akkami jechuun qorachuu eegalta. Chaati fi wali bilbiluu jalqabdu. Ibiddi qabachuu jalqaba. Dafte yoo hin dhaamsin nama guba. Jeeqamuun tasgabbii dhabda. Ammas namoonni kanaan rakkatan lakkoofsa hin qaban. Yerooma inni/shiin si jaaladhe jedhu/jettu, akka homaa hin uumamnetti achumatti hidda kutuudha. Chaati fi walii bilbiluu dhiisudha. Namni kunii qalbii fi jireenya keetti taphachuuf adeema ta’a. Yoo fuudha fi heeruma qophii hin ta’in yaadota akkanaa hin kessumeessin. Insha Allah torbaan hanga kutaa 2ffaan walittti deebinutti Assalaamu aleykum warahmatullahi wabarakaatuh.
Kitaaba Jaalala buusuf linkii armaan gadii tuqii
https://sammubani.files.wordpress.com/2017/10/ibidda-jaalalaa-fi-dawa-isaa.pdf


text:
Xurree Milkaa’innaa fi Gammachuu-Lakk.12
Hanga feete jireenyi tee dukkanooftu fi tana nama dhamaastu yoo taate, abdii hin kutin. Jireenyi addunyaa tanaa takka gara olii, takka gara gadi deemti. Yeroon ati itti gammaddu ni jira. Akkasumas yeroon ati itti gadditus ni jira. Lamaan isaanitu siif gaariidha yoo obsite fi Rabbii galata galchite. Kanaafu yeroo gadditu fi mukooftu obsi,abdii hin kutin. Dukkannii fi dumeessi jireenya yeroo muraasan booda ni darba. Ifni ni dhufa. Yeroo gammadus Rabbiif galata galchi. Haala kanaan jireenyi tee gammachuun guuttamti.
Namoota gosoota torbaani Guyyaa Qiyaama Rabbiin gaaddisa Isaa jala godhu keessaa ta’uuf carraaqi, dargaggeessa Ibaada Rabbii irratti guddate ta’uun. Namoota gosoota torbaan Guyyaa gaaddisa Rabbii malee gaaddisni biraa hin jirre Rabbiin gaaddiseessu keessaa tokko dargaggeessa Rabbiin gabbaruu irratti guddateedha. Kanaafu yeroo fitnaa kana keessatti obsaan ibaada Rabbii irratti jabaadhu, mindaa guddaa armaan olii kana hawwuun.
Kana sammutti qabadhu: yommuu hojii gaggaari hojjattu matama keetiif bakka gaarii qopheefataa jirta. Yoo hojii badaa hojjattes, matama kee miidhaa jirta.
“Namni kafare kufriin isaa isuma irratti ta’a. Namoonni dalagaa gaarii hojjatanis lubbuma isaaniitif (bakka gaarii Jannataa keessatti) qopheeffatu”(Suurat Ar-Rum(30):44)
Shakkiin, jibbii fi waanyun meeshaa waraana funyoo obbolummaa barbadeessaniidha. Yommuu dhibeewwan kanniin miidhamtu, yeroodhaan isaan irraa qulqullaa’uuf tattaafadhu. Sababni isaas, yommuu qalbiin dhibeewwan kanniin irraa qulqullooftu balballi gaarummaa, gammachuu fi qananii ni banamu. Yommuu obboleessa/obboleetti Islaama kee shakkitu, du’aayi isaani godhii. Akkana jedhii “Yaa Rabbii wanta badaa ani shakku kana irraa isa/ishii tiiksi.” Insha Allah wanti tokko qalbii kee irraa akka ka’e ni argita. Yoo shakkituu isaan duuba deemun hin hordofin.
Yommuu isaan waanyitu, jibbitu fi itti oftuultu immoo mataa keetiif du’aayi godhii. Akkana jedhii,”Yaa Rabbii qalbii tiyya waanyu, jibba fi of tuulu irraa qulqulleessi.” Hanqinna fi dogongora isaani osoo hin ta’in gaarummaa isaani ilaali. Dogongorri isaan hojjatan xiqqaa garuu hojiin gaariin isaan hojjatan baay’ee akka ta’ee yaadadhu. Dogongora isaanitiif yoo dandeesse, isaan gorsi.Dogongora fi hanqinna kee irratti xiyyeefadhu.
Jireenya toltuu gara fundaraatti jiraachuf sirritti cimii hojjadhu. Jireenya toltuu tamiin? Jireenyi toltuu iddoo gammachuu fi milkaa’inni ilmaa namaa itti guuttamu tan taate Jannatadha. Jireenya toltuu addunyaa tanaa iddoo gammachuu fi milkaa’inni ilma namaa itti guuttamu argite beektaa? Addunyaa tana keessatti namni jireenya toltu takka yoo jiraatu ammallee tan biraa barbaada, hin quufu, gammachuu fi milkaa’inni hin guuttamuuf. Kanaafu addunyaa tana irraa hanga si gahuu fudhachuu fi quufun, jireenya aakhira toltuu saniif hanga humna keeti carraaqadhu. Yommuu namoota addunyaa dhumtuu tanaaf dheebotan argitu ati immoo jireenya aakhira hin dhumne saniif dheebodhu. Jireenya addunya tanaatif isaan hin waanyiin.
Shakkii, jette-jettee fi hama irratti hundaa’un kabaja namaa nama irraa hin mulqin. Kabajni namaa akkuma lubbuu fi qabeenya gatii guddaa qaba. Dhugumatti kabajni namaa salphatu irra qabeenyi namaa saamamu waayya. Sababni isaas, kabajni namaa yoo salphate madaa fi godaannisa hamaa namarratti hambisa, garuu qabeenyi yoo saamame gara kaminuu ni deebi’a. Kanaafu kabaja obboleessa/obboleetti keeti salphisuu irraa of qusadhu.
Rabbiin biratti kabajni fi ol’aantummaan ilma namaa kan hundaa’u baay’inna qabeenya, bareedinna, sadarkaa, sanyii fi kkf irratti osoo hin ta’in taqwaa (sodaa Rabbii) irratti hundaa’a. Namni tokko hanga fedhe qabeenya haa qabaatu, miidhagaa fi sanyii gaarii irraa haa ta’u,yoo taqwaa hin qabaatin, inni gadi aanadha. Kanaafu yunitiin safaraa ilma nama taqwaadha. Wantoonni biraa yuniti safaraa ta’uu hin danda’an. Yuniti safaraa kanas kan beeku Rabbii qofa. Kanaafu namni tokko qabeenyan ykn wanta biraatin waan si gadi ta’eef, hin xiqqeessin. Tarii inni/ishiin taqwaan si caalu danda’a/dandeessi.
Addunyaa tana keessatti waan guddaa fi gaarii galmaan gahuu yoo kaayyefatte, hojii erga ati duute hin duune yookiin yeroo dheeraf turu hojjadhu. Sababni isaas hojiwwan kuniin yeroo ati hojii gaarii hojjachutti carraa wayitu hin qabne akka madda ajrii (mindaa) ta’uun si fayyadu. Hojiiwwan kunniinis beekumsa ummata fayyadu, sadaqaa itti fuftu ( sadaqatul jaariya) fi ilma gaarii du’aayi si godhu. Hojiiwwan kanniin addunyaa irratti dhiifatte du’uuf carraaqi guddaa si barbaachisa. Carraaqi qofaa miti iklaasa barbaachisa. Meeqa kamtu kitaaba jildiwwanitti lakkawaman barreesse darbe. Garuu kitaabni isaa hin dubbifamu. Meeqa kamtu jira kan kitaabni isaa dhaloota osoo fayyadu jaarraa meeqa keessa darbe. Sababni isaa maaliidha? Sababni isaa “Iklaasa” Hojiin Rabbiif jedhamte hojjatamtu bu’aa guddaa buusti. Baay’een keenya beekumsa fi sadaqaa itti fufaa ummataaf gummachuuf dandeetti hin qabnu ta’a laata. Garuu ilma gaarii Islaama irratti guddisuun ajrii guddaa argachuu dandeenya. Kana gochuuf yeroo dargagummaa kana irraa jalqabne of tolchuu fi imaana keenya dabalachuu barbaachisa. Jalqaba mataa ofiiti nama gaarii ta’anii argamu ergasii fuudhaf/heerumaf nama gaarii argachuuf carraaqudha. Rabbiin hundii keenya haa milkeessu.
Yommuu jireenyi si nuffisiistu fi si jibbisiistu, sheyxaanni yookaa abdii si murachisuun yookiin immoo wanta badaa akka raawwattu si gochuun akka si hin gowwomsine. Yommuu nuffitu fi jireenyi si jibbisiistu karaa ittiin keessaa baatu barbaadi. Fakkeenyaf, Qur’aana, barruulee fi kitaaba gaggaari dubbisi, Qur’aana fi barnoota Islaama dhageefadhu, yoo hirribni si qabe sa’aati muraasaf rafi, zikrii baay’isi, yommuu sheyxaani yaada badaa sitti darbu irra deddeebi’i “A’uzu billahi mina sheyxaani rajim (Sheyxaana abaarrame irraa Rabbiin tiikfama)” jedhi, ispoorti hojjadhu, nama gorsa dhugaa si kennu danda’utti haasawi, wudu’a godhii sirnaan salaati, istigfaara (araarama barbaadu) fi tawbaa baay’isi, hojii humnaa hojjadhu fi kkf.
Kanniin irraa fagaadhu: nama kamiyyu jechaan yookiin humnaan miidhu– nama arrabsuu fi haleelu, meeshaa caccabsuu, wantoota araada nama qabsiisan fayyadamu, filmii ilaalu, muuziqa dhageefachu, interneeti amma amma banu, hiriyyoota badii bira deemu fi kkf nuffii fi gadda kee dabalu malee hir’isuu hin danda’an. Hanga nuffii fi aarin sirraa galu obsi, hin jarjarin.
Yommuu haalli ulfaatan si muudatu, haala ulfaata yeroo darbe keeti yaadadhu. Jireenya kee funduraaf yoo sodaatte Rabbiin irratti hirkadhu. Wanti ani jireenya kiyya funduraaf sodaadhu bakka fi akkamitti akka jiraadhu osoo hin ta’in, imaana dhabuu sodaadha. Sababni isaas qananiin hundarra guddaa namni tokko argachu danda’u imaana. Qananii imaana dhabnaan qananiin biroo maal fayyadu ree?
Jaalalli nama tokkoof qabdu daangaa darbuun gara gabbarritti akka hin jijjiramne of eeggadhu.
Atummaan mu’imina (nama dhugaan amane) ta’uuf carraaqi ergasi hojii gaggaari iklaasan hojjadhu. Rabbii ajajamu irratti obsi. Insha Allah Rabbiin balbala milkaa’inna fi gammachuu sii bana. Balballi milkaa’innaa fi gammachuu kan nurratti cufamu yoo Rabbii ajajamu dinnu fi daangaa Isaa darbinuudha. Kana hubachuuf Qur’aana sirritti qo’achuuf carraaqi, furtuun milkaa’inna fi gammachuu maal akka taate ni argitaati. Filoosofi akkamitti akka milkooftu fi gammaddu sitti odeessu cinatti dhiisi gara Qur’aana deebi’i.
Dallansuu kee seeqachun qabbaneessi. Wanta namoonni siin jedhan irra hin oolin, yeroo hundaa jechoota isaani yaadachun keessa kee hin dhiphisin,keessa kee hin gubin. Aari fi dheekkamsan yeroo kee gubuu irra kaayyoo kee irratti xiyyeefadhu. Inuma wanta isaan siin jedhan irraa baradhu. Yoo isaan gaarummaa kee kaasan of hin tuulin, gadi of qabi, daran nama gaarii ta’uuf carraaqi. Yoo isaan si qeeqan, of ilaali. “Rakkoon si bira ni jiraa kan isaan si qeeqaniif?” Yoo jiraate sirreessuf carraaqi. Garuu yoo isaan waanyu fi jibbinsa irraa kan ka’e kan si qeeqani fi si laamshessuf jechoota sitti darban ta’e, sammuu kee keessatti bakka hin kenniinif. Sammuun kee qaalidha.Baradhu, dubbisi, of dagaagsi, qalbii kee qulqulleessi, InshaAllah gara Jannataatti imala (adeemsa) kee itti fufi.
Dureessas haa taanu hiyyeessas haa taanu hundi keenya gara du’aa deema jirra. Akkuma guyyaan darbuun umriin keenya hir’ataa adeema. Du’a jalaa miliquun hin jiru. Garuu gaaffin guddaan du’aaf galaa (sinqii) maalii qopheefanne? Hojii gaarii qabnaa? Hojii badaa dhiisne jirraa? Dirqamoota Rabbiin nurra kaa’e sirnaan bahaa jirra moo addunyaa tanaan sobama jirraa? Akkamitti Rabbiin qunnamu hennaa? “Osoo hin herregaminiin (hin sakatta’aminiin) duratti of herreegaa(sakatta’aa)?” jedha Umar ibn Al-Khaxxaab.
Sakatta’iinsi guyyaa cinqii osoo nutti hin dhufiinin duratti of sakattaane gara karaa sirritti deebi’u qabna. Ayatoota Qur’aana kanniin dubbisi mee Suurat Az-zumar: 53-58
Osoo yeroo hundaa kan gaddinu taane silaa abdii kutuun baditti of darbinaa turre. Akkasumas osoo yeroo hundaa kan gammannu taane silaa osoo of tuullu of balleessinaa turre. Kanaafu yommuu gadditu fi aartu, gaarii akka sii ta’etti ilaali. Sababni isaas, of tuulinsa fi of dinqisifachuu baditti si geessu gadii sii qaba. Dirree lola Huneyn yaadadhu yommuu Sahaabonni baay’inna ofii dinqisifatan. Of dinqisifachuu isaani gadii qabuuf gaddii isaan rukute, dachiin itti dhiphatte. Kuni barnoota guddaa nuuf ta’a. Injifannoo fi wanta gaarii galmaan gahuun Rabbiin qofa irraa dhufa. Baay’inni yookiin humni keenya adda isaa homaa hin fayyadu. Dhugumatti of dinqisifachuu fi of jajuun kufaati keenyaf sababa guddaa kan ta’aniidha. Iklaasa akka hin qabaanne nama taasisu. Kanaafu yommuu gadditu fi aartu miira kee too’adhu, balleessa kee kan darbee ilaali. Negaativi isaa osoo hin ta’in posotivi isaa ilaali.
Wanti ati of gammachiisuf guyyaa guyyaan hojjatu fi xiqqoo taate, guyyaa tokko hojii kee ta’uun bu’a guddaa argamsiisu yookiin miidhaa guddaa fidu. Kanaafu hojii gaarii xiqqaa jette hin tufatin, akkasumas hojii badaa xiqqaa jette hin tufatin. Lamaan isaanitu yommuu baay’atani walirratti tuulaman, akka gaaraa guddaa ta’u. Cubbuun yommuu baay’ate akka gaaraa ta’uun nama balleessa, nama fokkisa. Hojiin gaariinis yoo baay’ate nama miidhagsa, nama faaya.
Jireenya kee keessatti kaayyoo/karoora yeroo gabaaba fi yeroo dheeraa baasi. Yoo kana goote, of eggannoo fi murannoon gara funduraatti tarkaanfatta. Karoorri yeroo gabaaba keeti wantoota guyyaa guyyaan, torbaanin fi ji’aan hojjattu ta’uu danda’a. Fakkeenyaf torbaan kana keessa jireenya kee keessatti wanta jijjiru qabdu, wanta irraa hir’isuu fi itti dabalu qabdu, Qur’aana fi tafsiira isaa qo’achuu, kitaaba tokko dubbiste fixu fi kkf ta’uu danda’a. Kaayyoon yeroo dheeraa keeti immoo wanta adeemsa jireenya keeti haguugudha. Fakkeenyaf yeroo gabaaban booda barnoota xumuru, hojii qabachuu, fuudhu/heerumu, wanta haarawa galmaan gahuu fi kkf ta’uu danda’u. Garuu kaayyoon yeroo gaababa fi dheeraa kee haguugu Jaalala Rabbii argachuu fi Jannata seenu akka ta’e hin dagatin. Sababni isaas yoom akka duutu hin beektu. Kanaafu guyyaa hundaa wanta kaayyoo guddaa kana waliin deeman hojjachuu fi wantoota kaayyoo kana faalleesan irraa fagaachuf carraaqu qabna. Yoo akkana goone jireenyi teenya tartiiba horatti.
Rakkoon yeroo ammaa dargaggoota muudata jiru rakkoo fuudhaa heerumaati. ‘Akkuma barnoota fixe fi hojii qabadheen nan fuudha ykn heeruma.”jedhu. Eeti dhugaa isaaniti yoo wanta maatii ittiin horatan argatan fuudhun garmalee bareeda fi kan jajjabeefamudha. Garuu hanga fuudhanii ykn heerumani haraama irraa of qabuun hin barbaachisu ree? Obsu barbaachisa. Waggaa 4 ykn 6 booda nan fuudha ykn nan heeruma yoo jette haraama irraa of qusatu fi obsuu nu barbaachisa. Sababni isaas, yoo hin obsin kaayyoo yaanne kanaa fi kaayyoo gurguddaa armaan olii galmaan gahuu hin dandeenyu. Kanaafu kaayyoo kee hundaa galmaan gahuuf obsuun dirqama. Waa hundaafu Rabbirratti hirkadhu. Insha Allah milkiin teeti.
Furtuuwwan milkaa’inna fi gammachuu keessaa tokko mataa kee fedhii duwwaa fi bada hordofuu irraa hidhuu/dhowwuu akka ta’e sammutti qabadhu. Rabbiin (Subhaanahu wa ta’aala) akkana jedha:
“Namni (Rabbitti kafaruun, cunqursaa fi badii raawwachuun) daangaa darbee fi Jireenya addunyaa tanaa filate, dhugumatti teesson isaa Jahannami.“
Namni Gooftaa isaa dura dhaabbachuu sodaate fi lubbuu ofii waan ishiin hawwitu irraa dhorge, dhugumatti Jannanni bakka qubannaa isaati.” (suurat An-naazi’aat (79):37-41)


text:
Kiitetteeddawanttu Oosuwaa 9
Saa7ooli Kiristtoosan Ammaneedda
(Kit 22:6-16; 26:12-18)
1Shin Saa7ooli Godaa kaalliyaawantta wodhanaw manddiide, qeesatuwaa ubbatuwaa kaappuwaakko beedda. 2Yaatiide Godaa ogiyaa kaalliyaa asatuwaa maccawanttanne attumawantta demmooppe, qachchiide Yeerusalaame ahanaw, Damasqqon de7iyaa Ayihuda woosa golletoo dabidaabbiyaa xaafanaw A woosseedda.
3I biidde, Damasqqo katamaa gakkana matoode, qoppennaan saluwaappe wolqqaama poo7uu A yuushshuwaa ubbaani poo7eedda. 4Saa7ooli sa7aan kunddi uttina, “Saa7oolaa Saa7oolaa, ayissi Taana waayissay?” giyaa qaalaa siseedda.
5Saa7ooli, “Ta Godaw, neeni oonee?” yaagiide oochcheedda.
Yesuusikka, “Taani neeni yederssaadde de7iyaa Yesuusa.” yaageedda.
6Shin Saa7ooli kokkoriiddinne maalalettiidde, “Ta Godaw, taani ayaa oothanaadan koyyay?” yaageedda.
Goday A, “Denddaade katamaa gela; neeni oothanaw bessiyaabay new yaani odettanawaa” yaageedda.
7Saa7oolanna ogiyaan biyaa asatuu aynne haasayennan eqqi aggiide, kooshshaa sisiino; shin oonanne be7ibeykkino. 8Saa7ooli sa7aappe denddina, A ayfii doyetteedda wode, aynne xeellanaw danddayibeenna; hewaa diraw, unttunttu A kushiyaa oyqqi goochchiidde, Damasqqo gelisseeddino. 9Heezzu gallassa gakkanawukka I xeellibeenna; aynne mibeenna; ayaanneekka ushibeenna.
10Damasqqon itti Hanaaniyaa giyaa kaalliyaawe de7ee; Goday saxaan A, “Hanaanew” yaageedda.
Hanaanii, “Ta Godaw, hawaan de7ay” yaageedda.
11Goday A, “Denddaade Suure geetettiyaa ogiyaa baade, Yihudaa soyin itti Saa7oola giyaa Xersseeseppe yeedda bitaniyaa koyya; ayissi gooppe, I woossee. 12Qassi Hanaaniyaa giyaa bitani geliide, Saa7ooli laa7enthuwaa xeellanaadan, bare kushiyaa A bolla wothiyaawaa saxaan be7eedda” yaageedda.
13Hanaanii zaariide, “Ta Godaw, Yeerusalaamen ne geeshsha asaa bolla he bitani ay keena iitabaa ootheeddentto, taani daro asaappe sisaaddi. 14Qassi Damasqqon ne sunthaa xeesiyaawantta ubbaa qachchanaw, qeesatuwaa kaappatuu aw maataa immeeddino” yaageedda.
15Shin Goday A, “Saa7ooli Ayihuda gidenna asaa sinthan, kaatatuwaa sinthaaninne Israa7eeliyaa asaa sinthan, Ta sunthaa erissanawunne Taw oothanaadan dooretteedda miishshaa gidiyaa diraw, neeni ba. 16Ayissi gooppe, Ta sunthaa diraw, I ayikeenaa waayyettanaw bessintto, Taani A bessana” yaageedda.
17Hanaanii biide, soy geliide, bare kushiyaa Saa7oola bolla wothiide, “Ta ishaw Saa7oolaa, neeni yiyaa ogiyaan new beetteedda Yesuusi, neeni xeellana malanne Geeshsha Ayyaanay neenan kumana mala, taana kiitteedda” yaageedda. 18Ellekka, ayentto poquwaa malay Saa7oola ayfiyaappe wodhdhina, Saa7ooli laa7enthuwaa xeelleedda; qassi denddiide xammaqetteedda. 19Qumaa miide minetti, Damasqqon de7iyaa kaalliyaawanttunna amareedda gallassaa gami77eedda.
Saa7ooli Damasqqon Tamaarisseedda
20Ellekka, “Yesuusi Kiristtoosi Xoossaa Na7aa” yaagiide, Ayihuda woosa golletuwaan qaalaa odeedda.
21Hewaa siseedda ubbay maalalettiide, “Hawe Yeerusalaamen Yesuusa sunthaa xeesiyaawantta dhayissiyaawaa gidennee? Qassi unttuntta qachchiide, qeesatuwaa kaappatuwaa sintha afanaw yibeenneeyee?” yaageeddino.
22Shin Saa7ooli qaalaa odiyaa oduu minni minni beedda; Yesuusi qassi Kiristtoosa gidiyaawaakka I akeekissiide odeedda diraw, Damasqqon de7iyaa Ayihudatuu aw zaariyaawaa dhayeeddino.
23Cora gallassaappe guyyiyan, Ayihudatuu shiiqiide, Saa7oola wodhanaw zoretteeddino. 24Shin Ayihudatuu barena wodhanaw qoppowaa Saa7ooli siseedda; unttunttu A wodhanaw qammanne gallassi katamaa penggiyaa naagiino. 25Shin kaalliyaawantta A qamma afiide, dirssaa huuphiyaanna taayyiyaan duge wotheeddino.
fig 16 fig*
Saa7ooli Yeerusalaamen Tamaarisseedda
26Saa7ooli Yeerusalaame gakkeedda wode, kaalliyaawanttunna ittippe gakettanaw shiiqi be7eedda; shin kaalliyaawaa I gideeddawaa ubbay ammanennaan ixxiide, aw yayyeeddino. 27Shin Barnaabaasi Saa7oola Yesuusi kiitteeddawanttukko afeedda; ogiyaan Godaa I waaniide be7eeddentto, aw Goday wooti haasayeeddenttonne qassi Saa7ooli Damasqqon Yesuusa sunthan yayyennaan wooti qaalaa odeeddentto, unttunttoo geeshshiide odeedda. 28Saa7ooli Yeerusalaamen yuuyyiiddenne Godaa Yesuusa sunthan yayyennaan qaalaa odiidde, Yesuusi kiitteeddawanttunna ittippe de7eedda. 29Qassi Saa7ooli Giriike qaalaa haasayiyaa Ayihudatuwaanna haasayeenne palumettee; shin unttunttu A wodhanaw koyyeeddino. 30Ishatuu hewaa sisiide, Saa7oola duge Qiisaariyaa afiide, Xersseese yeddeeddino.
31Yihudaan, Galiilaaninne Sammaariyan ubbaan de7iyaa ammaniyaa asatuu sarotethaan de7eeddino; qassi minneeddino; Godaassi yayyiyaawaaninne Geeshsha Ayyaanaa maaduwan geemettiidde, payduwankka dari dari beeddino.
Phexiroosi Lidiyaninne Yoophphen Tamaarisseedda
32Phexiroosi ubbasan yuuyyiidde, Liidaan de7iyaa geeshsha asatuwaakko qassi wodhdheedda. 33Yaatiide hewaan hosppun laythaa siliide, arssaan gisiide de7iyaa itti Eeniyaa giyaa bitaniyaa demmeedda. 34Phexiroosi Eeniyaa, “Eenaw, Yesuusi Kiristtoosi neena pathee; denddaade ne hiixaa yegga” + yaageedda. Hewaappe guyye ellekka denddi eqqeedda. 35Liidaaninne Saaroonan de7iyaa asay ubbay Eeniyaa be7iide, Godaakko simmeeddino.
36Yoophphe katamaan itti Xaabito geetettiyaa ammanewunna de7aw; Xaabito guussay Giriike qaalaan Dorqqo giyaawaa. Iza bare de7eedda wodiyaa ubbaan lo77obaa oothaaddenne hiyyeesaa maaddaadde de7aw. 37He wode iza harggaade hayqqina, asay izi anhaa meecciide, pooqiyaa pude kessiide gisisseedda. 38Liiday Yoophphessi mata; kaalliyaawanttu Phexiroosi Lidiyan de7iyaawaa Yoophphen sisiide, “Hayyanaa nuukko ellekka yaarikkii” yaagiyaa kiitaa laa77u asatuwaa bolla aakko kiitteeddino.
39Hewaappe guyye Phexiroosi denddiide, unttunttunna bi gakkina, pooqiyaa pude A kessiide, kifiliyaa gelisseeddino. Asini baynna am77e maccawanttu ubbay yeekkiiddenne Dorqqa unttunttunna de7iyaa wode ootheedda qamishatuwanne mayatuwaa ubbaa Phexiroosa bessiidde, A yuushshuwaan yuuyyi aadhdhiide eqqeeddino. 40Phexiroosi unttuntta ubbaa kare kessiide, gulbbati Xoossaa woosseedda; qassi anhaakko simmiide, “Xaabitee, dendda” yaageedda; Xaabitakka bare ayfiyaa dooyya Phexiroosa be7aade, dhoqqa uttaaddu. 41Phexiroosi izo bare kushiyan maaddiide, denthi esseedda; hewaappe guyyiyan, ammaniyaawanttanne asini baynna am77e maccawantta xeesiide, paxeeddawunno unttunttoo immeedda.
42Ha yewuu Yoophphe katamaa ubbaan laalettina cora asay Godaa ammaneeddino. 43Phexiroosi Yoophphen itti Simoona giyaa galbbaa qaaciyaawaanna daro wodiyaa gami77eedda.


text:
********************************************************************
Hub: Osoo dubbiftee hin fixin hin mufatin!
Akka jiruuf- ana, sih fi onnee uummata Oromoo keessa jira. Akka hin jirreefii-lafarra hin jiru. Waa hojjetaa hin jiru, akka jaarmiyaatti hin jiru, waraanaan hin jiru, siyaasaan hin jiru.
ABOn waan sadiin jira~kaayyoon jira, alaabaan jira, yaadaan jira. ABOn waa sadiin hin jiru-waraanaan hin jiru, hogganaan hin jiru, jaarmayaa/miseensaan hin jiru. Deebi’ee jiraachuuf waan sadan kana deebifachuu qaba.
Waan kana irratti bara 2004 kora sobaa 3ffaa dura maqaa ‘’Galmee Waahimaa’’ jedhuun qabsiisa koree qopheessituu koraaf yaada bal’aa barreessee ABO net karaa jettuun facaasaan ture. Akkan amanutti namoota miseensa jaarmayaa biyya alaa muraasa qofatu dubbisuuf carraa argatee ture. Ani gaafasuma dubbiin naaf galtee miseensummaa ABO of irraa mulqee namtokkummaan sossohuu eegale. ABOn afuura DNA kiyyaa ti. Namni naaf hin kennu, na hin dhorkus. Kunoo har’a gaheera. Alhamdilillah!
“Addi Bilisumaa Oromoo hin du’us hin mo’us, dhukkuba kanseriin qabamee jira.’’ jedheen barreessaa ture. Rakkoolee jajjabduu dirree irraa egalanii hanga biyya alaatti nu duukaa furga’anii hanga har’aatti ‘kaansera’ nutti tahanii fayyuu dadhabnetu jiru. “Boombii of harkaa qaban yoo yeroon dhukaasan ykn fashalsan malee lubbuu qusachuus tahe balleessuu hin dandahu.’’ Yoo yeroon diinatti darbite ittiin ajjeefta, kan diinni sitti darbe ammoo yoo saffisaan fashalsite lubbuukee oolfatta. Kana garas yoo baate -adios’, fixatte-ciiftee urjii lakkaawuudha.
ABOn sababi hin duuneef waan yaadaa fi qalbii uummata Oromoo keessa jiruuf, waan hin mooneef ammoo tuqaalee 20 tarreesseen lafa naqe. ‘Achi abbaashee!’ jedheen bara sana hobbaafadhe. Baddaa fi gammoojjiin rakkoo jiru waliin mari’atee furuu irra ana nama homaa tokkotti hin galle irratti duula bane. Odaa Xasee yoo galmee keessaa qabaate deebise post gochuu dandaha. Mee naaf gaafadhaa.
Rakkoo yeroo sana tarreesse keessaa martinuu har’a illee dhugooma qabu: Rakkoon 1ffaa hanga 5ffaa inbox kiyya keessaa waan delete tahee citee badeef yaada isaa waraqaa duraan qabu irraa ilaaleen akkasitti tarreesse: 6ffaa-20ffaa inbox keessaan itti dabale.
**********************************************************************************************************************************************
RAKKOO 1FFAA: ABOn dhaaba diktaatora: Osoo hin dubbisin hin mufatin. Oromoon aadaa dimokraatawaa qaba. Seenaa qabsoo waggoota darban keessatti yeroo mootummaacehumsaa seenamee kaasee hanga ammaatti murtii mariin sirnaan irratti geggeeffamee murtaawe tokko argee hin beeku. Caasaa jaarmiyaa sirnaan diriiree murtiin ittiin dabru hin turre. Hogganni dhaaba riphee lolaa gaara keessa tahee caasaa isaa biyya ormaa keessa diriirsuun muudee buusuu fi abbaa fedhu akka fedhutti ajajuu hanqatuun rakkoo cimtuu turte.
RAKKOO 2FFAA: Waldiddaa miseensota dhiheenya biyya irraa bahanii fi kanneen ala turan gidduu jiru: Miseensota dhaabaa Keeniyaa irraa kolugaltummaan biyya ormaa keessa qubatanii fi kanneen duraan ala turan gidduu walrigdaa hedduutu deemaa ture. ‘’Waa’ee qabsoo ana malee ati hin beekuun” heddummatee lolli wal gidduu eegale.
RAKKOO 3FFAA: Guddisanii of ilaaluu (megalomania and organizational cult.): Diina tuffachuu fi humna ofii hanga inni gahu tilmaamuu dhabuun abdii hin taane uumeetu injifatamuu fide. Abdii akkasii irraan kan ka’euummanni ABO tuffachuu eegale. Oromoo marti abdii kanaan rarraga bilisummaa dhandhamuuf ariifachuu qofa tahe. Kun ammoo osoo injifannoo hin gonfatin of-tuulummaa (chauvinism) nu keessatti uumuu dandaheera. Injifannoo dura fakkaruun haa hafu.
RAKKOO 4FFAA: Rakkoo gandummaa: WBO keessatti 1992 waanan xiinxale tokko waraana ganda tokkoo keessa iyyuu gandummaatu ture. Namoota meeqatu sababa akkasiin dhiibamee diinatti gale. “Jaalle ennyu ijoollee eessaa ijaara?!, jaalle eenyu ammoo ijoollee eessaa ijaara!?’’ jennee wal gaafataa turre. Sabboonummaan Oromummaa hafee, sabboonummaa gandummaa ijaaruutti deebi’ame (“micro nationalism” -jedha Waahimaa).
RAKKOO 5FFAA: Rakkoo barnoota/muuxannoo fi dandeettii dhabuu (dhukkuba “ni beeknaa!”)-Kana jechuun miseensi dhaabichaa gameessi ykn hogganni muuxannoo ykn barnoota baraa gahaa dhabuudha. Barnoota akadamii qabaachuu ni malan, kun ammoo leenjii gara garaa fi toftaa hogganaaa haarawaa horachuun ni feesisa. Haalli bara Gullallee fi Taashaa ture waggoota 15 booda hin hojjetu. Kan ABOn baruu hin dandeenye dhukkuba “ni beekna’’ jedhu sana beekuu baruu hanqatuu isaa ti.
RAKKOO 6FFAA:- Wal-diddaa miseensota waranaa keessa ture:- Kun miseensota jaarmiyaa gara garaa gidduutti kan calaqqisaa turee dha. Humna waraanaa kufiinsa mootummaa Dargii booda dhaabichatti dabalamee fi miseensa waraanaa kan duraan gaara ture gidduutti wal-diddaa uumameen gaaga’amni hedduun dhaqqabeera, basaasni diinaa hulluuqee dhaaba keessa seene. Olola diigaa fi kan waraana haamilee buusu tahee gaaga’ama adda adddaa dhaqqabsiiseera. Dabree amma illee mul’ataa jira.
RAKKOO 7FFAA:-Dadhabiinsa caasaa jaarmiyaa irraa calaqqisaa ture:-Kun jechuun sadarkaa nam-tokkee irraa eegalee hanga gubbeetti dirqama miseensaa ifaan kaa’uu dhabuu fi waaltina caasaa jaarmiyaa eeguu dhiisuu irraan kan madde ajaja gadii fi olii saffisaan wal-ciniinsisuu hanqisee ture,ammas jira. Ajaja dabarsuu irratti dadhabiinsa uumee waan tureef gara sirna- dhabiinsaatti(anarchy) adeemamaa ture.
RAKKOO 8FFAA:-Garaa garummaa(wal-qoodinsa) qondaalotaa fi miseensa nam-tokkee gidduutti uumamee ture:- Miseensi uleen akka inni gartuudhaan of ijaaruuf karaa baneera. Fkf Gartuu gantuu, gartuu dabballee, gartuu abbaa galaa, gartuu qaruuxee, fi kkf. Amanamummaan dhaabaa hafee gartuulee kanneeniif amanamuun ni turte. Kun ammoo akka wal beekaniin quunnamtii diriirfachuu fi wal-dura dhaabbachuutti deebi’ame jechuu dha.
RAKKOO 9FFAA:- Dhibdee hanqina jaarmiyaa intelijensii:- Qabsoon bilisummaa kam iyyuu jaarmiyaa jabaa akkanaa malee bakka yaade gahuu hin dandahu. ABOn ammoo jabina karaa kanaa irratti waan hedduu hojjete hin qabu. Waan iccitii eeggachuu irratti aadaa keessaa kan maddee fi haala rincicummaa qabnu irraan kan madde jaarmiyaa dhibdee akkanaa furu irratti daran hojjechuu feesisa.
RAKKOO 10FFAA:- Dhabiinsa hoggana ititaa:- Seenaa qabsoo oromoo irraa akka hubanutti wareegama qondaalota jajjaboo fkf Magarsaa Barii, Baaroo Tumsaa, Elemoo Qilxuu Abboomaa Mitikkuu, Nadhii Gammadaa, Guutamaa Hawaaz fi kkf kan ka’e rakkoon hogganummaa mudatuu maleera.
RAKKOO 11FFAA:- Haala rincicummaa(rigidity) dhaabichaa:- dhaabni qabsoo bilisummaa geggeessu warraaqaa fi haala duukaa tarkaanfataa(flexible) tahuu qaba. ABO garuu haala kana irraa fagoo jira. Yeroo yerootti of gamaggamee haala keessaa(internal dynamics of development) fi alaa xiinxalee kamtu dhiibbaa cimaa qabaa fi hin qabu isa jedhu secca’ee ittiin tarkaanfatuu hin dandeenye. Kun ammoo akka ABO hullufa(faction) gara garaa of keessatti biqilchu isa taasise. Keessa taahanii akka of ijaaraniif karaa bana. Kun gartuun of ijaaruuf(group formation) karaa bane jechuu dha. QCn akkasiin hullufe.
RAKKOO12FFAA:- Fedha aangoo:- akkan amanutti kan aangahuun malu akkaataa dandeettii fi gahee qabsicha keessatti qabaataniin tahuu mala ture. Mee fkf miseensi tokko yeroo dheeraa biyya alaa turee -miseensa k.gidduutti na fudhatuu didan jedhee Awuroppaa kana keessaa deemee akka wadala harree lafa dhiita. Kana jechuun eessaan aangootti ol-bahuu malee -qabsichaaf maal gumaachu kan jedhu hin turre, ammas ni calaqqisa. Miseensi hedduun karaa ittiin gabaasaa sobaa sassaabbatee hogganatti ol-dhihaatu tolfata malee karaa itti qabsoo dandammachiisu irratti hojjetee hin beeku. Ragaa tuquu yoo feesise ni dandahama.
RAKKOO 13FFAA:- Wal-kaadhimmachuu:- Siree fi saree of duukaa fuudhanii lola hin dhaqamu. Kana jechuun kaadhimaa of duukaa yoo fudhatamee deemame, osoo ho’ifatanii ciisanii diinni dursee nama weerara. Kun siree ilaala. Sareen ammoo dutteetu diina namatti damaqsiti jechuu dha. Dhaabni kun wal kaadhimmachuu eyyamnaan shamarran babbareedoo qondaalli filatee qabatee fixe. Miseensi uleen hinaaffaa irraan kan ka’e qawwee fudhatee kute. Kaan ammoo walitti dhukaasuutti gara gale. Ragaa yoo feesise kurna tokko tuquun ni dandahama. Shamarran hedduutu garmalee gandatti hafe. Lola gubbaatti qondaala reeffa kaadhimaa isaa irra dhaabbatee booyu argeen jira.
RAKKOO 14FFAA:- Sab-quunnamtii(SBO):- dhaabni tokko meeshaa sab-quunnamtii qabaachuun hedduu dansaa dha. Falmaa hin qabu. Bu’aan qabsoof qabus hagas gaarii dha. SBO bu’aan inni bilisummaaf qabu hedduu abdatamaa dha. Yoo sirnaan itti hin fayyadamin ammoo iccitii fi qabeenya qisaasuu dha. Yeroo mara sagantaa isaa hordofeen of gaafachuutti ka’e. Maali nama qindeessu hin qabu moo maaliif akkas taha, kan jedhuun of gaafadha. Waa’ee qabsoo keenyaa ilaalchisee haala biyya keessaa irratti diinni yoo iccitii keenya baruu fedhe SBO irraa argachuu mala. Sochii barattootaa, WMT, gargaarsa qonnaan bulaa fi kkf oduun qilleensarra oolu hedduu iccitii qisaasee balaa fiduu mala. Sagantaleen dabran haala yeroo duukaa xiinxalamanii akka miiltolee qabsoo horachiisuu malutti tahuutu irra jira. Kana yeroo biraan itti deebi’a.
RAKKOO 15FFAA:-Si’aayina/saffisa dhabuu:-
“Kun rakkoo dhiiga keenya keessaa maddemoo kan adeemsa keessa nutti dhufe?” jedheen yeroo baay’ee yaadee dadhabe. Yeroo mara of ittisuu(defensive) malee tarkaanfii haleellaa(offencive) fudhatnee hin beeknu. Odeeffatnoo qabnu irratti illee hundoofnee kana hin goonu. Fkf humna muraasa tokkoon bakka tokko qubannee yoo jiraanne diinni saglii tokkoon dhufee nu facaafti. Kun maal irraa madde jedheen yaadaa ture. Waraana keenya bifa waraana mootummaa(conventional)n leenjifne. Diinni ammoo toftaa riphee lolaatti fayyadamti.Nuti osoo hin bilisoomin mootummaa taane.’MEGALOMANIA’ inni jedhan isa kana.Kanaan wal qabsiisee waanan xiinxale ‘qiyyaafannoo’ dha.waraana leenjifnu keessatti harka meeqatu qiyyaafate rukuta isa jedhu irratti qondaalotni waraanaa deebii itti haa kennan.
RAKKOO 16FFAA:- Dirmannaa dhabuu :- ABO karaa humna nama baratee fi humna waraanaa dirmannaa feesisu argateera jechuun tasumaa hin dandahamu. Humna namaa leenjisanii bobbaasuuf dirmannaa yeroon feesisa. Kun kan keessaa yeroo tahu, karaa alaas ammoo miltolee qabsoo dhabuudhaan kan ka’e rakkoolee hedduun mudatuu malaniiru.
RAKKOO 17FFAA:- Dadhabiinsa karaa qabsoo dippiloomasii:- Dadhabiinsa karaa gama kanaan akka ”the quick brown…..” nurratti raawwatu taheera.
RAKKOO 18FFAa:- Akkaataa murtiin itti dabru:-(decision making process):- Wal gahii dhaabichaa yeroo hedduu keessatti barruun gabaa qabamee murtiin hin dabru, sirnaan hojii irra hin oolu.Yoo ragaa feesise osoo gama biraa hin deemin koreeleen biyya alaa yaada kennuu ni dandeessan. Akkuma waldaa afooshaa walitti wacamee gargar deemuu taate. Aadaan akkasii kun jirriiramuun gaarii tahuu mala.
RAKKOO 19FFAA:- Yeroof kabajaa dhabuu:- Rakkoon sa’atii kabajuu dhabuu kun yeroo mara calaqqisa. Lola keessatti sekoondii tokko boodatti hafuun hagam akkanni gaaga’ama fidu murtii keessaniifan dhiisa.
20 FFAA:- XUMURA GALMEE WAAHIMAA
Xumurri Galmee Waahimaa gabaabduu dha. Hanga har’aatti wal-irratti malee diina irratti hin hojjetin jirra. Ammaan booda garuu guddisanii of-ilaaluun (MEGALOMANIA) haa hafu. Yeroo duukaa of jijjiiruun miiltolee yaa horannu (tactical and strategic alliance). Uummata biyya keessaa akka iccitii tiksu barsiifnee(closed society) haa ijaarru, dippiloomaasii haleellaa (offensive) haa hordofnu, dhuunfata WBO haa babal’ifnu. Waliif haa gallu, wal haa kabajnu, wal haa amannu, waliif haa ajajamnu,diina dursinee haa sossoonu!
Afaan Ingilizian cufa:- ‘My case is hunger for JUSTICE. Sometimes JUSTICE takes more than a life time…..the case of life time, but that seems impossible to win……’ Adios! Fixadhe!” jedha ture. Sat: 10/23/2004, 10:13 PM
**********************************************************************************************************************************************
ABO bara 1992 yeroo qophii tokko malee mooraa fi Mootummaa Cehumsaa keessaa bahe waraanni isaa gaaratti deebi’e akkam ture isa jedhu qorannoof dhiifnee “hogganni isaa maal fakkaata ture” isa jedhu ilaalla.
Hogganni ABO yerosii gosa sadii irraa ijaarame. Hoggana dirree bahaa irraa dhufe, hoggana dirree dhihaa irraa dhufee fi kanneen mana hidhaa dargii turanii bahan. Kun walrigdaa (friction) sadii keessa isaan galche. Waggaa tokko mootummaa cehumsaa keessa turame keessatti walitratti hojjechuu malee waliin hojjechuun hin turre. Ni bahame, achii booda akkam tahan?
Hogganni murannoo qaban dirreetti bahan. (Galaasaan dirree bahaatti; Nadhii fi Guutamaan dirree kibba bahaatti; Milkeessaa, Daud, Nagaasaa, Abbaa Caalaa, Waaggaarii, Booruu, Abbayee fi Dibaabaan dirree dhihaatti bahan. Leencoo Lataa yeroo murtaaweef (June-October) Finfinneetti hafu, kanneen biroo marti xayyaaraan biyyaa bahan.
Lolli itti fufee humni WBO bultiidhaan haphataa dhufe. SBOn cufamtee hamileen jabee waraanni faca’e. Hogganni karaa dhihaa ture haalli itti jabaatee wareegamni itti hammatee (Milkeessaa, Abbayee, Nagaasaa, Waaggaarii, Booruu, fi Dibaabaan ni wareegaman) Daud fi Abbaan Caalaa lubbuun bahanii 1992 keessa Suudaan seenan. Karaa Bahaa fi Kibba Bahaa humni hangi jirtu of jireessuun sossohaa turee bara 1994 keessa hangi wareegame wareegamee kan hafe hogganni biyya irraa dheesse. WBOn faffacaatee of jireessuutti deebite. Humni WBO sagalii fi muraasaan walitti deebitee golba Solooloo keessatti wal ijaarte. Baddaa Gujii fi Booranaa keessa bifa sagliin sossohuun egalame. Ani 1996 saglii Bulee Horaa fi Galaana Abbayaa keessa turte waliin sossohaa ture kanaaf ragaan baha.
Bara 1995 eegalee waraannii fi hogganni quba wal hin qabu. Oduu sobaa qopheessuun gara gaazexaa Urjii fi Seyfe Nebelbalitti erguudhaan oduu dirree irraa ergamte fakkeessanii facaasuun eegalamte. Gorsi keenya yerosii ‘’dubbiin kun bubbultee isin galaafatti’’ jenne hin fudhatamne, booda garuu ibiddi ishee isaanuma waxaluu eegalte.
Hogganni biyya irraa baqatee biyyoota ollaa 2n Suudaanii fi Keeniyaa keessa riphee walii isaa riguutti ka’e. Gartuu Diimaa, gartuu Daud, gartuu Galasaa . . .tiin osoo xaph wal gochaa jiranii, Wayyaaneen mootummaa Keeniyaa mattaatee akka achirraa arihaman taasifte. Diimaanfaa Awurooppaatti, Daud Amerikaatti, Leencoon Kanaadaatti, Abbaan Caalaa Yamanitti dheessan.
Osoo kanaan jiranii 1998 Daud qondaalota waraana facaaftee biyyaa baate walitti qabatee Somalee keessatti kora hatattamaa taa’e. Galaasaa galaglchee ofii itti dabre. (gocha kana keessaa nuti illee harka qabna. Nama biraa qofa yakkuu osoo hin taane ofiis itti gaafatamna.). Itti gammadnee, “egaa amma Daud jijjiirama saffisaa fidee, hoggana ititaa ijaara” jennee abdannee turre. Abdiin keenya dhadhaa ibidda buute tahuu eegalte.
Waanan kana hundumaa tarreesseef ABOn 1995 irraa eegalee miseensota dirree irraa gananii biyya alaa irra faca’anii jiraatan malee miseensa sirnaan ijaaramee sochii waraanaa fi siyaasaa geggeessaa ture biyya keessaa hin qabu. WBOn faca’e sagaliin facaatee of jiraachisuu irra ture Booranaa fi Gujii, akkasumas karaa bahaa, karaa dhihaa ammoo kan Laggaasaa Wagii ala jira jedhanii dubbachuun hin dandahamu.
1998 irraa eegalee lola Wayyaanee fi Shaabiyaaf haa tolu malee ABOn bakka itti hirkatu argate. Carraan silaa hoggana ititaa deebisanii itti ijaaran argamee osoo jiruu carraa kanatti fayyadamuu irra walitti galagaluun wal jifatanii ABO 2001 keessa 2tti baqaqe. Dhukkuba tokkoffaa.
Murni Ertiraatti hafe silaa 2004 keessa kora sabaa waamanii sirreessuun osoo dandahamuu korri sabaa kora sobaa taatee raffujiin Kanaadaa fi Amerikaa walitti yaatee dhukkuba 2ttaa itti dabaltee galte. Akkanaan waggaa 4 guutuu dhukkubaan gadadaa turee 2008 keessa silaa ammas kora waamanii hoggana tolchuun osoo dandahamuu dhukkuba irratti dhukkuba dabalachuun daran dhukkubsatee afaan du’aa gahe.
Ergasii as waan deemaa jiru- walirratti ololuu, wal saaxiluu, diinaaf dabarsanii wal kennuu fi komputera duuba dhokatanii wal balaaleffachuun itti fufee kunoo fullaanee bara 2017n baane. Bara kana bara OPDOn illee akka bofaa biyyoo arraabdee fayyuuf carraaqxu kanatti, murni ABO tokko ‘’jira’’ ofiin jechuuf saanduqa reeffaa keessaa rurrukutaa jira.
Kanaaf ABOn maqaa fi afuuraan jira, qaamaan erga du’ee bubbuleera. ‘’Vegetative stage’’ isa jedhan keessa jira. ABOn Jira-kan jiru ammoo caccabee roga gandaa keessa, onnee uummataa, anaa fi si keessa jira.
Cabaa qaama ABO tokko qofa fudhatanii akka ABOtti balaaleffachuun sirrii miti. Adda baafadhu.
Bilisummaa uummataa cabaa jaarmayaa tokkoo irraa eeguunis sirrii miti.
Bilisummaan cabaa jaarmayaa tokkittii miseensota waraanaa nama dhibbaafi shantamaa fi jaarolee ciimmaa ijaa iyyuu haqachuu dadhabde 10n biyya ollaa riphxee ciiftuun hin dhufu, abadan.
Bilisummaan Oromoo kan mirkanaawu jaarmayoota Oromoo mara, uummata Oromoo fi firoota uummata Oromootiin.
Kanaaf bilisummaan kan dhufu uummata Oromoo (jaarmiyaalee siyaasaa mara, amantaa, dinagdee, aadaa, dargaggoo, qotee bulaa, barsiiftota, shamarran, . . .) fi fira oromoon tahuu wal hubachiisuun gaariidha.
Sitti himeeraa bar! Dubbiin Oromummaa kun yoo dhiisanis nama hin dhiiftu.
Sana ammoo kan nutti qabsiise ABO dha.


text:
Akka gabaasa biiroo staatistiksii Itoophiyaatti gatiin meeshaalee woliigalatti %10.4 bakka bati woxabajji woggaa dabre ture irraa ol ka’uu isaati kan ifa godhe.
Gatiin nyaataa bara kana hedduu gubbatti kan oldhiibe gatii nyaata kanniin akka foonii, kudraafi fudraalee adda addaati. Gatiin nyaata kanniinii bakka bara dabre ture irraa %12.4n qaalayee kan argame. Baatii kanatti, bara dabre jechuudhaa, gatiin gosa nyaata kanniinii %10.1n dabaliinsa kan argisiisee ture.
Akka ibsa biiroo staatistiksii biyyattiitti bara kana gatiin meeshaalee biraa, kan nyaata hin ammanne, %8.2 kan ol ka’e.
Gatiin nyaataafi meeshaalee biraas woggaa woggatti bifa kanaan dabalaa deema taanaa woggaa muraasa keessatti gatiin isaa dadhaa kan ta’u. Kuni diinagdee hawaasichaa irratti balaa guddaadha. Galii ummataa xuruuree fudhachuudhan ummanni dadhabbii woggaa meeqaa boodas dukkanuma hiyyummaa keessa akka tirtiru nama godha. Egaa balaa kana hir’isuuf yeroo baay’ee mootummooleen biyya hedduu kan gatii meeshaalee tasgabbeesuu irratti imaammata cimaa baafatanii kan hojjattuuf.


text:
Boruu Barraaqaa tiin | Sadaasa 4, 2014
Seera qubee qacalee reefuu hojii irra oole san gabbisee irroomsee afaan jabaa taasisuuf kan danda’u abbuma qubee sanii ture. Abbaan qubee sun ammoo dhimma wal diddaa siyasaa irraa dhiibamee biyya gadhiise. Qubeen qacaleen reefuu dhalatte abbaa malee yatiima (orphan) taatee hafte. Hanga tokkoofuu garuu, beektonni Oromoo gaafas sirna barreeffama qubee kana ABO jalatti baratan, biyya keessa jiraachuutu qubee du’a irraa baraaree aduu har’aa kana qaammachiise. Warri gaafas baratoo, booda barsiisaa tahanii qubee daa’ima kichuu tan warri irraa godaane abbaa fi haadha tahaniifii guddisan.Rakkoon kun waan irraa ka’ee dhalate qaba. Irra hedduutti sirni barreeffama qubee Afaan Oromoo biyya alaa keessatti hojii irra oolaa jiru, sirna barreeffama ABOn waggoota dheeraaf dagaagsee fi barsiisaa yoona gahee dha. Sirna qubee Afaan Oromoo kan yeroo duraaf labsee fi barsiisuus eegale dhaabuma ABO tahuu isaa itti walii galla. Haa tahuutii ABOn akkuma bara 1992tti mootummaa cehumsaa hoggasii gadhiisee baheen, barsiifni qubee isaas akka hawwametti bifa wal fakkaataadhaan (uniformally) biyya keessaa fi alatti dagaaguu hin dandeenye. Hoggas tarkaanfiin Afaan Oromoo afaan barreeffamaa taasisuuf fudhatame injifannoo guddaa tahuyyuu, yeroo fi carraa bal’aa argatanii calaatti irratti hojjechuuf hireen hin turre.
Aanga’oonni mootummaa biyya harkatti galfatan waan fedhan muranii murteessuu waan danda’aniif, seera qubee qacalee gaafasii san dagaagsuu keessatti, qorannoo namoota murtaawoo filaman qofaan geggeeffamu eehamani. Qorannoo kana irratti hirmaannaan hayyoota Oromoo biyya keessaa fi alaa barbaachisaa turuyyuu, sababa laalcha siyaasaa irraa kan ka’e sun milkaawuu hin dandeenye. Hayyota biyya keessatti hafanis tahu dandeettii fi beekkomsa afaanichaaf qabaniin osoo hin taane, duubbee laalcha siyaasaa isaaniitiin madaalamuun ulaagaa barbaachisaa waan taheef, beekkomsa isaanii gahummaattii fi itti fufiinsaan gumaachuuf hiree dhowwataman. Hayyoota ala jiraniifis afeerraan bifa kanaa yoo dhihaatu hin dhagahamne. Kanaafuu namootuma hagoo mataa gad qabatanii dubbii garaa kaayyatanii buluu filatan qofa irratti dirqamichi jige.
Haala kana keessatti, gargaarsi bajataa, maateeriyaalaa fi hamilee kan mootummaadhaan kennamu haalaan xiqqaa waan taheef, hanqina qorannoo irraa kan ka’e dogoggorri ulfaataan wayta itti dhalatetu jira. Fakkeenyaaf bara 1996 keessa kuusaa jechootaa (dictionary) qaama ‘Institiyuutii Afaanota Itoophiyaa’ jedhamu kan hayyoota Oromoo sagal hammatee qophaawee ture tokko yaadachuun gahaa dha. Qophii kuusaa jechootaa kana keessatti hiikkaa maqaa ‘Gujii’ jedhu irratti dogoggorri dhalate balaa guddaa dhalchee ture. Ummanni Oromoo Gujii hiikkaan Oromummaa isaa haalu kuusaa jechootaa san keessatti barreeffamuu isaa irraa fincilee hiriira bahee iyyate. Kuusaan jechootaa sunis bakka gahe mara irraa sassaabamee akka gubamu gaafatamee gubamuun isaas ni yaadatama.
Dogoggorri ulfaataan akkasii kun kan maddu warri qorannoo geggeessu beekkomsaa fi dandeettii, akkasumas gargaarsa gahaa hojii kanaaf barbaachisu qabaachuu hanqachuu irraa akka tahe wal nama hin gaafachiisu. Hanqinoota kanaa fi kana fakkaatantu wal utubee akkaataa barreeffama biyya keessaa fi isa biyya alaa addaan wal irraa fageessaa deemaa jira. Ogeeyyiin afaanii dhimma kana irratti dirqama fudhatanii hojjechaa jiran ogeeyyii hangafoota kan sababa laalcha siyaasaatiin biyya irraa fagaatan waliin hariiroo dhabuutu yaaddoo kana guddisaa deemaa jira. Hariiroon dhimma biraa yoo hafe, afaan kana guddisuu irratti hariiroo dhimma ogummaa kanaa jabeeffatanii yaada wal dabarfachuun waaltessa sirna barreeffama afaanichaaf dirqamatti barbaachisa ture. Sun hin taane. Kanaafuu akka itti hayyonni biyya keessaa yaadanii fi hayyonni hangafni biyya alaa jiran yaadan gidduutti garaagarummaan dhalatu waaltessa sirna afaanichaa miidhaa jira.
Fakkeenya kaafnee haa laallu. Qaamota haasaa (parts of speech) saddeettaniif maqaan dur yeroo qubeen barsiifamuu eegalu kennamaa turee fi amma biyya keessatti kannamee jiru wal irraa fagaatee jira. Hima tokko barreessuu keessatti maxxantoonni/hirkattoonni (affix) fi wal-qabsiisftonni (conjunctions) fa’a seerri tajaajila isaanii biyya keessaa fi alatti gargar fagaachaa jiraachuutu mul’ata.
Biyya keessatti ‘Yaadakee nandeeggara.’ yoo jedhame, alatti ammoo ‘Yaada kee nan deeggara’jedhamaa jira.
Biyya keessatti, ‘Boonaafi Boontuun waljaalatu’ yoo jedhame, alatti ammoo ‘Boonaa fi Boontuun waljaalatu’ jadhamee barreefama.
Afaanuma tokko tahee garaagarummaan sirna barreeffamaa kana fakkaatu yoo dhalatu nama yaaddessuu qaba. Garaagarummaa akka fakkeenyaatti ka’e kana irratti kamtu sirrii dha kamtu dogoggora kan jedhu laalchisee qorannoon taasifamu homaa hin mul’atu. Tarii namoonni mataa gad qabataniituma matayyaadhaan qorachaa jiran jiraachuu ni malu. Haa tahu malee qorannoon afaan ummata bal’aa akkasii kanaaf barbaachisu matayyaan osoo hin taane walitti dhufuun geggeessuutu bu’aa gaarii qabaata. Waan walitti dhufamee hojjetamu akkasii kanatu rakkoo dhalataa jiru kana hambisa waan taheef. Qorannoon mata mataatti geggeeffamu walitti sassaabamee waltajjii hayyoota hirmaachisu irratti mariif hin dhihaatu taanaan daranuu rakkoo hammeessa.Biyya keessatti, ‘Oromiyaan dhiigailmaansheetiin nibilisoomti!’ yoo jedhamu, alatti garuu ‘Oromiyaan dhiiga ilmaan isheetiin nibilisoomti!’ jechuun barreeffama. Kunniin fakkeenyumaaf dhihaatan malee, garaagarummaaleen kana caalan hedduutu jiru.
Katabaan kitaaba kanaa akka dhunfaan taajjabetti, beektota afaanii Oromoo kan biyya alaa keessa jiraatan gidduuttuu walitti dhufeenyi ogummaa dilas hin mul’atu. Baay’een isaanii sirna barreeffamaa (wirting principle) kan mata mataa isaanii yoo dagaagsan arguun nama yaaddessa. Ogeeyyiin kun dandeettii sammuu isaanii mara keessa jiru walitti fidanii osoo wal fudhachiisanii guddina Afaan Oromootiif gumaacha dabalataa taasisuu danda’u turan. Faallaa kanaan kan mul’atu garuu matayyummaadhumaan akka ofii itti yaadan dagaagsuu tahee jira. Sirna barreeffamaa kan akka dhunfaatti ofii itti amanan namoota isaanitti dhihaataniif qooduu fi fudhachiisuun jiraachuu danda’a.
Kun gaarii haa fakkaatu malee balaa hamaa qaba. Fakkeenyaaf, hayyuun afaanii kan Oslo jiraatu tokko sirna ofii isaaf ittiin barreessu tokko namoota naannoo isaa jiran fudhachiisa. Inni DC jiru tokkos akkasuma. Kan London jiraatu tokkos kanuma raaw’ata. Haalli kun yoo xiqqaate waggoota kurnan tokkoof itti fufa haa jennu. Sana booda barreessitoonni Oromoo biyyoota sadan kana irraa dhimma barruu waloo tokko qopheessuu irratti dirqama wayii fudhatanii waltajjii tokko irratti walitti dhufu. Sadanuu sirna barreeffamaa mata mataa isaanii dagaagfatanii dhufan waan taheef waltajjii waloo san irratti walii galuuf rakkachuu danda’u. Hunduu kiyyatu sirrii dha yaada jedhutti cichuutu dhufa. Dubbiin kun akkasumatti itti fufuun yaaddessaadha kan jennuuf sababa kanaafi.
*Kitaaba hin maxxanfamin HARKATU HARKA DHIQA keessaa kan fudhatame.