text:
Zinaa Irraa Akkamitti Of Eegan?-Guduunfaa
Guduunfaa
Tooftaalee zinaa (sagaagalummaa) irraa ittiin of eegan hanga ammaa ilaalle haala kanaan haa guduunfinu:
- Wantoota zinaatti nama geessan irraa fagaachu. Kanneen akka haraama ilaalu, saalaa faallaa waliin haajaa tokko malee haasawu, isa/ishii waliin kophaa ta’uu…
- Adabbii zinaa itti xinxalluu
- “Akkas yoo godhe, akkas hin ta’uu” jechuun baditti tarkaanfachuu irraa of qusachuu
- Boodarra nan tawbadha jechuun ibidda zinaa harkaan qabachu irraa of eegu
- Namni wanta haraamaa jaallatu Rabbiif jedhee dhiise, wanta san karaa halaalatiin akka argatu ykn kan san caalu Rabbiin akka bakka isaaf buusu beeku
- Filannoo lamaan keessaa tokko filachu-adabbii lamaan keessa adabbii salphaa ta’e filachuun irratti obsuu
- Fuudhu ykn heerumu, yoo kana dadhaban soomu
- Hiriyyaa badaa irraa fagaachu
- Yeroo hundaa gara Rabbii azza wa jalla dhiyaachuu fi ikhlaasa qabaachuuf carraaqu
Mindaa Nama Zinaa irraa Of eeguu
Dhugumatti, namni zinaa irraa of eegu, badhaasa fi mindaa hangana hin jedhamne addunyaa fi Aakhiratti argata. Badhaasni guddaan namni addunyaa tana keessatti argatu maal akka ta’e beektu? Eeti, badhaasni guddaan namni hundi halkanii guyyaa argachuuf carraaqu, “Tasgabbii qalbiiti fi Boqonnaa sammuuti” Tasgabbiin qalbii fi boqonnaan sammuu kan namatti dhagahamu, sodaan, gaddii fi jeequmsi yoo namarraa deemedha. Akkasi miti ree? Namni yoo hin gaddin, hin sodaatinii fi hin jeeqamin tasgabbii fi boqonnaa argata. Zinaan hojii fokkuu waan ta’eef gadda, sodaa fi jeequmsa namatti fida. Kanarraa kan ka’e, tasgabbii fi boqonnaa sammuu dhaban. Akkasi miti ree? Faallaa kanaa, namni zinaa fi wanta zinaatti nama geessu yoo hin hojjatin, tasgabbii fi boqonnaa sammuu ni argata. Eeti, kana waliin iimaanni fi hojii gaggaariin jiraachu qaba. Iimaana osoo hin qabaatini fi hojii gaggaarii hin hojjatin, zinaa qofa irraa fagaachun tasgabbii fi boqonnaa namaaf hin fidu. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Isaannan amananii fi iimaana isaanii zulmiin walitti hin makin, isaaniif tasgabbiitu jira. Isaanis qajeelfamoodha.” (Suuratu Al-An’aam 6:82)
Zulmiin (miidhaan) guddaan kufrii fi shirkii (Rabbiin waliin waan biraa gabbaruudha). Itti aanse badiiwwan gurguddoon haqa Rabbii fi haqa namootatiin wal qabatan zulmii (miidhaa)dha. Namni yommuu wanta Rabbiin isarratti dirqama godhe dhiisu ykn wanta Inni dhoowwe hojjatu, nafsee ofii miidha (zolloma). Sababni isaas, adabbii guddaaf of saaxila. Ammas namoota irratti yommuu daangaa darbu isaanii fi nafsee ofii miidha. Kanaafu, tasgabbii fi qajeelfamni namaa hamma iimaana inni qabuu fi hangam zulmii irraa akka fagaate irratti hundaa’a. Namni iimaanni isaa guutuu ta’ee fi zulmii irraa guutumaan guututti fagaate, tasgabbii fi qajeelfamni isaa guutu ta’a. Namni iimaanni isaa hanquu ta’ee fi zulmii irraa guutumaan guututti hin fagaanne immoo tasgabbii fi qajeelfamni isaa akkasuma hanquu ta’a.
Dhugumatti, tasgabbiin qalbii, boqonnaan sammuu fi qajeelfamni mindaa guddaa maallaqni biliyoonatti lakkaawamu hin binneedha. Sababni isaas, tasgabbii qalbii irratti Kan buusu, jeequmsa oofun sammuuf boqonnaa Kan kennuu fi karaa sirriitti nama qajeelchu danda’u Rabbii tokkicha. Isaan ala eenyullee kana hojjatu hin danda’u. Osoo Inni sodaa fi jeequmsa namatti buuse, eenyutu namarraa oofu danda’aa?
Kanaafi, namni wanta badaa Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa dhoowwe yommuu hojjatu, sodaa fi jeequmsi gara hundaan isa marsa. Gabaabumatti, namni iimaana sirrii qabaachuun hojii gaggaarii yoo hojjatee fi zinaa irraa yoo fagaate, tasgabbii qalbii, boqonna sammuu fi qajeelinna badhaafama.
Aakhiratti immoo mindaan isaa hangana hin jedhamu. Mee mindaa san keessaa muraasa haa ilaallu:
“Nama Gooftaa isaa fuundura dhaabbachuu sodaatef Jannata lamatu jira.” Suuratu Ar-Rahmaan 55:46
Nama Fuunduree Rabbii dhaabbachuu sodaachun wanta Inni itti ajaje hojjate fi wanta Inni irraa dhoowwe dhiise, Jannata lama meeshaaleen, faayni fi ijaarsi isaanii warqii irraa ta’antu isaaf jira. Jannata lamaan keessaa Jannanni takka waan dhoowwame dhiisu isaatiif mindaa isaaf kennamuudha. Jannanni biraa immoo wanta itti ajajame hojjachu isaatiif mindaa isaaf kennamuudha.[1]
“Namni Gooftaa isaa dura dhaabbachuu sodaate fi lubbuu ofii waan ishiin hawwitu irraa dhoorge, dhugumatti Jannanni bakka qubannaa isaati.” (suurat An-naazi’aat (79):40-41)
Namni Guyyaa Murtii qorannoo fi murtiif Gooftaa isaa fuundura dhaabbachuu fi badii gurguddaaf adabbiin haqaa hojii irra akka oolu sodaatee nafsee ofii fedhii daangaa akka darbu isa taasisu hordofuu irraa dhoowwe, dhugumatti Jannani qananii iddoo qubannaa isaati. Iddoo itti galuudha. Namni kuni nafsee ofii ma’asiyaa fi badii gurguddaatti taruu irraa dhoowwe, dirqamoota bakkaan gahuu fi wantoota dhoowwaman irraa dhoowwun Rabbiif ajajamuu irratti ishii (nafsee ofii) leenjise.
Hawaa– jechuun wanta jaallattutti nafseen dabuudha, osoo wanta san keessa miidhaan, sharriin, badii fi diliin (cubbuun) jiraateyyuu.
“Hawaa” keessa hiika “bakka ol’aanaa irraa bakka gadi aanatti kufuu fi bu’uutu” jira.[2] Dhugumatti, namni hawwii fi fedhii lubbuu badaa hordofe bakka ol’aanaa irraa bakka gadi aanatti kufa. Fkn, namni iimaana fi hojii gaggaariin of faayee yoo badii gurguddaa hojjatee fi dafee hin tawbatin, sadarkaa ol’aanaa irraa sadarkaa gadi aanatti kufa. Addunyaa tana keessatti kabajni isaa ni kufa. Osoo hin tawbatin yoo du’ees Jahannam keessatti kufa. Jahannam iddoo gadi aanaa ta’eedha. Namni tawbatee fi fedhii lubbuu hordofuu irraa of dhoowwe immoo, sadarkaa ol’aanaa irra gaha.
Imimmaan Tawbah
Hanga ammaa akkaata zinaa irraa ittiin of eegan ilaalaa tureerra. Tarii namni fedhiin isaa isa moo’achuun badii kanatti mucucaate hin dhabamu. Namni akkuma dhoqqee irratti yoo mucucaate ka’ee deemu, namni xurii zinaa irratti mucucaates keessaa bahuuf ni tattaafata. Akkasi miti ree? Akkuma yeroo mucucaa, dhoqqee nama tuqe bishaaniin qulqulleessan, xurii zinaa qalbii fi sammuu irraa tawbaan qulqulleessan. Akkasi miti ree? (Tawbaa jechuun badii irraa buqqa’uun gara Rabbiif ajajamutti deebi’uudha.)
Namni yommuu akkaataa zinaa irraa ittiin of eegan beeku, “Osoo kana dura kana beeke silaa badii kanatti hin mucucaadhu.” jechuun gaabbu danda’a. Eeti, gaabbin isaa kuni tarkaanfi jalqabaa gara tawbaatti isa/ishii fudhatuudha. Adabbii zinaa addunyaa fi Aakhiratti nama qunnamu yaadachuun imimmaan tawbaa boqoo isaatirra/ishitirraa yaa’u jalqaba. Tarii imimmaan kanaan badiin fokkuun kuni qulqullaa’u danda’a.
Inni/ishiin Guyyaa Murtii qorannoof Rabbii olta’aa fuundura yommuu dhaabbatu/ttu hojii kanaaf akka hin salphanneef har’a isaaf/ishiif akka araaramu qalbii gadi cabsuun araarama Rabbiin irraa kadhata/tti. Adabbii warra zinaa raawwatanii yaadachuun, akka adabbii san Rabbiin rahmata Isaatiin isa/ishii irraa deebisu halkanii guyyaa kadhata/tti. Du’aayi Ergamaan Rabbii (SAW) Abu Bakrin barsiisan kana yaadachuun yeroo hundaa godha/gooti:
اللَّهُمَّ إِنِّي ظَلَمْتُ نَفْسِي ظُلْمًا كَثِيرًا وَلاَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلاَّ أَنْتَ، فَاغْفِرْ لِي مَغْفِرَةً مِنْ عِنْدِكَ، وَارْحَمْنِي إِنَّكَ أَنْتَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ ”
Allaahumma innii zalamtu nafsii zulman kasiiran walaa yaghfiru zzunuuba illaa anta. Faghfirlii maghfiratan min indika warhamnii innaka ant-al-ghafuuru rahiim.” Sahiih al-Bukhaari 834
Hiika jechoota: Allaahumma (Yaa Rabbii), innii (dhugumatti ani), zalamtu (miidhee jira), nafsii (lubbuu tiyya), zulman (miidhaa), kasiiran (baay’een), walaa (hin jiru), yaghfiru (kan araaramu), zunuuba (badiiwwan), illaa (malee), anta (Si), faghfirlii (naaf araarami), maghfiratan (araarama), min indika(si biraa), warhamni (rahmatas naaf godhi), innaka (dhugumatti ati), ghafuur (kan namaaf araaramu), rahiim (rahmata kan namaaf godhu).
Hiika himaa: Yaa Rabbii! lubbuu tiyya miidhaa baay’een miidhee jira. Badii kan araaramu Si malee hin jiru. Kanaafu, araarama Si biraa ta’een naaf araarami. Rahmatas naaf godhi. Dhugumatti Ati Araaramaa, Rahmata godhaadha.
Xurii zinaa keessa turuun akka dhoqqee keessa turuu ta’etti waan beekaniif dafanii tawbaa fi istighfaaran ofirraa dhiqu. (Istighfaara jechuun araarama kadhachuu). Yommuu inni/ishiin wanta fokkuu kana keessaa tawbaa fi istighfaaran bahuun gara Rabbii deebi’u/deebitu, warroota gaggaarii Rabbiin faarse keessaa ta’a/taati:
“Isaan warra yeroo faahishaa (wanta fokkuu) hojjatan yookiin lubbuu ofii miidhan, Rabbiin yaadatanii ergasii badii isaanitiif araarama kadhataniidha. Rabbiin malee eenyutu badii araaramaa? Isaan osoo beekanu waan hojjatanirra kan hin turreedha.” Suuraa Ali Imraan 3:135
Yommuu badiin guddaan ykn sanii gadii isaan irraa argamu, gara tawbaa fi istighfaara (araarama kadhachuu) fiigu. Rabbii isaanii, adabbii warra Isa faallessaniif waadaa galee fi mindaa warra Isa sodaataniif waadaa gale ni yaadatan. Kanaafu, badii isaaniitiif araarama kadhatan. “Araarama kadhatan” jechuun badii isaanii akka isaaniif haguugu fi isaan hin adabne Rabbii olta’aatti warwaatan. “Rabbiin malee eenyutu badii araaramaa?” kana jechuun nama badii hojjateef kan irra darbuu fi badii san isaaf dhoksuu Rabbiin malee hin jiru. “Isaan osoo beekanu waan hojjatanirra kan hin turreedha.” Rabbiin azza wa jalla badii san akka dhoowwee fi nama badii sanitti taree adabbii cimaa akka waadaa galee osoo beekanu badii hojjachuu itti hin fufan. Kana irra, badii irraa buqqa’uun Rabbii olta’aa araarama kadhatu.[3]
Jazaa (mindaa) nama wanta fokkuu kanarraa tawbatee waan beekaniif, dafanii xurii kanarraa of qulqulleessu. Mindaan nama xurii zinaa irraa tawbaa, istighfaaraa fi hojii gaggaariin of qulqulleesse:
“Isaan sun mindaan isaanii araarama Gooftaa isaanii biraa ta’ee fi Jannata laggeen ishee jala yaa’aniidha. Isaan ishii keessatti hafoodha. Mindaan hojjattootaa waa tole!” Suuratu Aali-Imraan 3:136
“Isaan sun” warroonni Rabbiin sodaatan amaloota kanaan ibsaman: yeroo rakkoo fi toltu qabeenya ofii wanta gaarii irratti baasan, dallansuu liqimsan ykn too’atan, namootaaf irra darban, yommuu wanta fokkuu hojjatan Rabbiin yaadatanii araarama kadhatan, osoo beekanu badii hojjachuu kanneen itti hin fufne, “mindaan isaanii araarama Gooftaa isaanii biraa ta’ee fi Jannata laggeen ishee jala yaa’aniidha.” “araarama Gooftaa isaanii biraa ta’ee” kuni badii hojjatanii dabarsaniif isaan adabuu dhiisu fi isaaniif irra darbuudha. Badii hojjataniif erga isaaniif irra darbee, Jannata laggeen jala yaa’an isaan seensisa. Dhugumatti, araaramni fi Jannani mindaa garmalee guddaa ta’aniidha. Sababni isaas, araarama Isaatiin adabbii (azaaba) jalaa nagaha bahan. Jannani qananii ijji namaa hin agarre, gurri hin dhageenye fi qalbii irra hin qaxxaamurreen tan guuttamteedha. “Mindaan hojjattootaa waa tole!” Rabbiif jedhanii warra hojjataniif mindaan isaanii Jannata ta’uun ee waa tole, ee bareede!
Warri kuni adabbiin Gooftaa isaanii cimaa ta’uu waan beekaniif badii zinaa irra hin turan. Ammas, rahmanni isaa bal’aa ta’uu waan beekaniif, rahmata Isaa irraa abdii kutuun badii zinaa itti hin fufan. Jecha Rabbii olta’aa gabroota Isaa kanneen nafsee isaanii irratti daangaa darban akkaan jechuun yommuu waamu dhagahanii jiru:
“Jedhi,’Yaa gabroottan Kiyya kan lubbuu ofii irratti daangaa dabartan! Rahmata Rabbii irraa abdii hin muratinaa. Dhugumatti Rabbiin balleessaa hundaa ni araarama. Inni Araaramaa, Rahmata godhaadha.’” Suuratu Az-Zumar 39:53
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa hojii fokkuu kamirraayyu nu haa tiiksu. Dogongorree yoo itti tarre immoo tawbaa fi istighfaaran nu haa waffaqu. Rahmata fi araarama Isaatiin nu haa haguugu.
Kitaabban wabii:
[1] Tafsiiru Sa’dii-fuula 979
[2] Ma’aariju Tafakkuri wa daqaa’iqu tadabburi-15/61
[3] Tafsiiru Sa’dii-fuula 157, Tafsiiru Xabarii-6/62


c: text/html

text:
Waldaa Misooma Oromiyaatiin kan dhaabbate Mana Barnootaa Bultii Addaa Adaamaatti barattoota qormaata biyyaalessaa kutaa 12ffaa fudhatan keessaa 40 ol qabxii 600 ol fiduu isaanii manni barumsichaa beeksise jira.
Qindeessaan Mana Barumsaa Bultii Addaa Damee Adaamaa Obbo Abbaba Zawudee akka barattootni isaanii qabxii olaanaa galmeessisaniif barsiisotni carraaqqii godhaa turuu ibsan.
Barattoota qabxii 600 ol fidan keessaa, barattootni yaada isaanii Raadiyoo Sagalee Ameerikaaf kennan, mala qabxii olaanaa ittii fiduu danda’an dubbatan. Naakoor Malkaa tu Ambo irraa gabaase.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
DUBBII FI ABBAA DUBBII EESSA JALAA HOFFOLAN?
Abbaan dubbii nu rakkisee maal nuuf eayya? Dhiyaa barii dubbimaan nutti deema. Dubbii isaa dhangaggaayaa sobaa sana kijiba afuufuu hafarsuu hafarsiisuu. Dubbiin nama unkuruu, jeequu!
Sila abbaa dubbii kana biyyuma kamitti jalaa baqanna. Xiyyaara yaabbannee galaanota qaxxaamurree jalaa baanaa, osoo hin ta’iniitii duunee illee dubbii dhiisuu! Dubbii kijibaa isaa haa afuufuu nu homaa hin taanuu!! Eessa? Yoom? Fi Haala kamiin jalaa ceenaa abbaan dubbii ni fooyyaya jennee osoo eegnu fidee!! Afaan faajjii haasayaa oolaa! Kijibaaan dhugaa haguuguuf tattaafataa! Kijibni kuma tokkoo dhugaa takkattii woy ta’aafii? Dhugaa dhoksuuf tattaafata! Odumaaf Kasaaraa! Garuu soba isaa dura dhaabbanna dhugaa qabnuun yoomillee, eessattllee, haala kamiinillee!! Dhugaan hin qallatti malee cittu jedha Oromoon mammaakee!!
“Abbaan dubraa nutti hafee kabbarteen
Warri abbaa qabeennaa nu cunqursuu jalqabdee
Lakkaa abbaa dubraa kana nurraa kaasaa
Afaan birri nutti banaa xaasaa”
Jedhee Oromoon Dhiichisellee Yeroo Ammaa!!
***
Obsi Namoota Cimoof Qorsa Yoo Tahu; Namoota Laafoof Ammoo Summiidha
Obsi jiruu fi jireenya kamuu keessatti baayyee barbaachisaadha. Obi laafinaa fi jabina amaloota namoota ibsan keessaa dursa qaba. Obsa qabaachuun buleessa umrii dheeraa si taasisa. Obsa yoo hin qabaannee kaayyaa keenna dheeraan qabannes tahee gabaabaan galma hin gahu. Obsi furtuu injifannooti. Namoonni gariin waan salphaatti abdii kutatanii jiruu fi jireenya isaanii dukkaneessan kaayyoo isaaniis karatti hambisani. Garuu haga kaayyoon keenna sirrii ta’etti abdii kutachuu hin qabnu. Kallatti galma keenna san ittiin geennu jijijjiiruun barbaachisaadha. 1. 2. 3 itti fufa jechaatuma galma kaane dheeraa geenna. Xiqqoma irraa jalqabnee jabeessaa jabeessaa bakka kaaneef geenna. Obsi muxannoo guddaa siif kenna. Muxannoo keenna kanas sirritti tolchinee yaadachuu qabna. Muxannoon keennaa hardhas borus nu gargaara. Kanaaf obsaan muxannoo horatan suutuma suutaan hojitti hiikuun barbaachisaadha. Obsi hadhooftuudha ima unachuudha dhumarratti garuu baayyee mi’ooftuudha. Namni rakkoo baayyee yoo arge booda obsa bara. Obsi beekumsa, dandeettii fi fedhii namaa gabbisa;beekumsi, dandeettiin akkasumas fedhiin namaa yoo gabbate hojii hojjatan injifannoott I ceesisa.
Mammaaksa Oromoo Obsaan Wal Qabatan:-
- Obsaan Aaannan goromsaa dhuga jedha mitii ree!!
- Obsaan Worroomanii
- Dubbii baruun duratti obsa bari
Kkf.


text:
Anis atis addunyaa gar-sadeen ilaalamtu keessa jirra. Wantoonni qaama qaban hundinuu hojjaa, baldhinaa fi gadi fageenya qabu. Namni tokko namuma kaan fakkaata, yookan akkuma nama kaani amala mataa isaa qaba, yookan akkuma nama kan biraa dhageetti qaba. Ha ta’u iyyuu malee garuu namni nama isa kan biraa ta’u hin danda’uu. Hundinuu addatti eenyummaa garaagaraa qabu.
Garuu haa ta’u malee, Waaqayyo daangefama gar-sadee ala jiraata. Inni Hafuura dha. Inni nu caala waan xaxaa dhuma hin qabne dha.
Kanaafi dha Yesus ilma inni ta’e abbaa irraa adda dha, ta’e utuu jiruu, akkasumas abbaaf ilmi tokko dha.
Macaafni Qulqulluun haalan waa’ee Waaqayyo Ilmaa, Waaqayyoo Abbaa fi Waaqayyoo hafuura Qulqulluu ni dubbata; garuu Waaqa tokko qofaatu jira isa jedhu irratti xiyyeeffata.
Herrega utuu fayyadamnee 1+1+1 = 3 isa ta’u miti, 1×1×1 = 1 isa ta’u kana dha. Waaqayyo waaqa Sadan-Tokkummaa (Triune) dha.
Kunis “Tri” jechuun Sadii jechuu dha. “Unity” jechuun tokko jechuu dha, Tri+Unity = Trinity. Kunis afaan Oromoo dhaan Sadan-Tokkummaa (Sillaase) isa jennu dha. kun karaa ittiin waan macaafni Qulqulluun Waa’ee Waaqayyoo nutti agarsiise ibsinuu fi itti waliif gallu dha, innis Waaqayyo “Eenyummaa” sadii fi qabiyyee Waaqummaa wal qixxee qaba.
Namoonni tokko tokko Sadan-Tokkummaa fakkeenyota garaagaraan agarsiisuu yaalaniiru. Fakkeenyaaf H2O (bishaan), dhangala’aa, cabbii fi hurka ta’u danda’aa (hundi isaani bifa garaa garaa qabu, ha ta’uyyuu malee hundi isaani H2O (bishani) dha). Fakkeenya kan biraan immoo Aduu dha. Aduu irraa ifa, ho’aa fi callaqee ifaa (humna bifa callaqqee dhaan darbu) argina, aduuma tokkotu addatti haalota sadii dhaan mul’ataa.
Fakkeenyi kam iyyuu garuu Sadan-Tokkummaa sirriitti ibsuu hin danda’u.
Jalqaba irraa kaafnee yemmuu ilaallu, Waaqayyoon bifa Sadan-Tokkummaan (Trinity) argina. caaffata jalqabaa macaafa Qulqulluu kan ta’ee Seera uumamaa keessatti, kana booddee Waaqayyo, “Kottaa! Akka bifa keenyaatti, akka fakkaattii keenyaattis nama in uumna... dhiiraa fi dubartii isaan uume.” Agartee iddoo kanatti maqadhaala qeenxee fi dachaatu wal makee argina.
Museen yennaa Waaqayyoon eenyu siin jedhu jedhee gaafate, Waaqayyo akkas jedhee deebiseefi “Ani”- isa bara baraan jiraatu dha.
Yesus gaaleema kana si’a hedduu fayyadameera.
“Ani ifa biyya lafaati…”
“Ani buddeen jireenyaati…”
“Karichi, dhugaan, jireenyis ana; anaan yoo ta’e malee eenyu iyyuu gara abbaa hin dhufu.”
Abrahaam nama waggaa kumaatama dhaloota Yesus Kristoos dura, seera uumama keessatti waa’een isaa dubbatame dha. Haata’u iyyuu malee Yesus waa’ee ofii isaati gaafa dubbatu, “ani dhaloota Abrahaam dura iyyuu tureera'' jedhe. Yihudonni yeroo sana turan guutummaa guutuutti waan Yesus jedhu waan hubataniif, “namni kun Maqaa Waaqayyoo ballessaa jira, ani Waaqayyoodhas ofiin jedha” jedhanii dhagaa dhaan rukutanii isa ajjeesuuf yaalan. Yesus yeroo hundumaa jiraataa dha.
Kun yeroo garagaraatti kan dhufu dha. Yesus hariiroo addaa Waaqayyo abbaa waliin qabaachuu isaa sirriitti beeka, ni agarsiisas ture. Kanaafidha, “gaggeessitonni Yihudotaa isa ajjeesuuf cimsanii karaa kan isaan barbaada turan. Sanbata guddaa eegu waan cabseef qofa osoo hin taane, Waaqayyoon inni abbaa kooti jedhe, ofii isaa Waaqayyoo wajjin wal qixxeesse”
Bara baraan Waaqayyo abbaan, Waaqayyo ilmi fi Waaqayyo hafuura Qulqulluun hariiroo qabu turan, akkasumas walii walii isaani wajjin quunnamtii qabu turan, ha ta’u iyyuu malee walitti dhufeenyi isaani kun akka Sadiitti osoo hin taane… akka Waaqayyo tokkootti dha.
“Eenyummaan sadan Sadan-Tokkummaa (sillaasee) keessa jiran maqaa hariiroo ni qabaatu, inni jalqabaa Sadan-Tokkummaa keessaa Abbaa jedhama, Mucaa hin qabdu taanan Abbaa jedhamtee hin waamamtu. Maqaa inni lammaffaan ilma jedhama, Abbaa hin qabdu taanan Ilma jedhamtee hin waamamtu. Inni sadaaffaan Sadan-Tokkummaa keessaa hafuura Waaqayyo Abbaa (Mat 10:20) fi hafuura Waaqayyo Ilmaa (Gal 4:4-6) jedhamee beekama.
Kun gaaffii ka’uuf deebii ta’a:
Biyya lafaa irra yeroo ture Yesus Waaqayyo abbaa wajjin dubbachaa ture, Abbaa fi Hafuurri Qulqulluun isaa wajjin dudubbachaa turan.
Arman gaditti guutummaa guutuutti osoo hin taane, hamma tokko Waaqayyo Sadan-Tokkummaa keessatti tokko ta’u isaa kan nutti agarsiisaan luqqisii muraasa haa ilaallu.


text:
Urjiileesoboo
Kuwezarootnii Hangafedhesamii keessatti baay'ee ifa ta'anus, erga argamaniiwaggoota60 qofadha. yeroosanattimaddootahawa/samii hedduukeessaa, dambaliiwwaan raadiyoo hedduun worabamaniituran. Qorattoniihawaa, Maddoota Raadiyoo waliin kan Mul'atan ifa Mula'ata argachuufyemmuu yaalaniti, Gidduu galleessiiKutaamaddootaRaadiyoo baay'ee dheeraa, Urjiileekan fakkatan wantoota halluu cuqullisaanakka qabamanbira gahanii turan IspeektiraanWantoota kunneeni yemmuuilaalamanbaay'ee Fagoo(ruda keenyanala, Gaalaksotabaay'ee beekamoocaala fagookan ta'an) fi isaan urjiileekan hintaaneedha. isaan Moggasaa Maqaa Kuwezarootakan fudhatan (FakkatootaUrjiileti) Argannoo kuwezarootaa 3 Fakkii walmakaaFuuurraa/Jets 3C273 (Bara ifa 100,000 dheeratu) X-Ray (Cuqullisa), ifa mul'ata(magariisaa) fi infrared (diimaa) teleskooppii hawaa Chaandraa, Haabliifi Ispiitzartiinhojjetame. 4 Fakkii walmakaaNGC 4261. Bitaa: Raadiyoo xuqaaGeengawaa/lobes(DheerinaBara ifaa 200,000 kan qabu) haalluuKellooykn Burtukanawaayoo ta'uufakkiin Optikalaa rudichaa garuu adiidha. Mirgaan:Fakkii Teleskooppii Hawaa Haabilkan Naannoogiddugalleessa, Awara Geengawaa bara ifaa 400 qaxxaamureeagarsiisu. Qoratoonii Hawaa wantootaTeleskooppii lafa irrattiinmul'achuuhindandeenyeeTeleskooppii Hawaa Habiliinilaaluu danda'uu. Hamma iddo, Furuurii raadiyoo irraa MaddanbocawwaanGaalaksotan addabaasuu ni dandeenya. Diskiiwwan dhukkee qabankutaagiddugaleessaakanneen dhiyoojirankeessa ttimul’atu. Yeroo tokko tokko, `Furuurra’ optikaalaaniwukilasiiruda irraa fagaataniiakka akeekumul’atu. TeleskooppiiwwanX-reeyiiakka agarsiisanittikuwezarootaafi rudawwanisaan waliin walqabatan madda X-reeyii ifaa ta’uuisaaniiti. Haataʼ umalee, AdeemsakeessaaqoratooniiUrjiileewantoota amalakuwaasarootaawajjinwalfakkaatuqabangaruu dambaliiraadiyoo hin baasnehedduu argataniiru. Isaan kunradio-quiet quasars jedhamu. Diskiiwwan, furuurawwan fi wantoota biroo 5


text:
Finfinnee, Amajjii 11, 2023 – Loltoonni Tigraay meeshaa waraanaa gurguddaa humna raayyaa ittisa biyyaatiif galii kan godhan ta’uu gareen to’attoota Gamtaa Afrikaa ragaa bahus loltoonni Eertiraa fi humnoonni miseensa raayyaa ittisa biyyaa Itoophiyaa hin ta’iin Tigraay keessaa bahuu garuu kan mirkaneesse hin jiru.
Gochaan meeshaa waraanaa dabarsanii kennuu loltooni Tigraay raawwatan kuni waliigaltee “waraana hiikkachuu loltoota Tigraay” qajeelfama raawwii waliigaltee Piriitooriyaa Sadaasa 12 Naaayroobiitti malattaa’e keeyyata 22.1/D keessatti eerame “meeshaalee waraanaa gurguddoo hiikkachuu fi loltoonni biyya ambaa fi kan miseensa raayyyaa ittisa biyyaa Itoophiyaa hin taane Tigraay keessaa bahuun wal maddii raawwatama” jedhu hordofee kan raawwatameedha.
Haata’u malee, lotoonni Eertiraa fi humnoonni miseensa raayyaa ittisa biyyattii hin taane akka bahan dhaaamsi dabarfame hin jiru. Loltoonni naannoo Amaaraa fi Eeritraa hamma ammaatti Lixa Tigraay, gamtokkee, Kaabaa fi Kibba Tigraay, fi Kaaba baha naannoo Tigraay to’atanii jiru. Mootummaan feederaalaas ta’ee aanga’oonni naannnoo Tigraay kanarratti yaadni saan kennan hin jiru.
Gareen to’attootaa Gamtaa Afrikaa loltoonni Tigraay meeshaalee waraanaa gurguddaa dabarsanii humna waraana biyyaattiitiif dabarsani laachuu Tigraay TV gabaaseera. Sirni meeshaalee kana dabarsanii laachuu kan iddoo Agu’aale jedhamu kan 30km kaaba Maqaleetti argamutti raawwatamuu TV naannichaa agarsiiseera.
Bakka buutonni anga’oota Tigraayii fi mootummaa federaalaa ibsa waloo Maqaleetti miidiyaaf keennaniin meeshaaleen waraanaa gurguddaan raayyaa ittisa biyyaatiif galii kan taasifame ta’uu himaniiru. Bakka bu’aa raayyaa ittisa biyyaa kan ta’e leetnaant Koloneel Alamee Taaddasaa meeshaa hiikachuun kuni kan adeemsifame akkaataa waliigaltee mootummaa feederaalaa fi aanga’oota Tigraay wajjiin godhameeni jedheera.
“Dirree waraana gadhiifnee baanee turre. Loltoonni Tigraayis akkasuma…ammammoo iddoo meeshaaa waraanaa gurgudaan itti sassaabamu Agu’aala jedhamutti bakka taajjabdoonni Gamtaa Afrikaa Jiranitti meeshaalee kanneen lotoota Tigraayirraa fudhanneerra,” jedhe.
Dubbi Himaa TPLF kan ta’an Obbo Geetaachoo Raddaa karaa Tiwiitaraatiin nuti akka waliigaltee keenyaatti meeshaaleee waraanaa gurguddaa kan laanne ta’uu taajjabdoonni Gamtaa Afrikaa nuuf rageessaniru jedhe.
“Waliigalteewwan hafan biroos guutummatti ni raawwatamu abdii jedhu qabna,” jedheera.
Gareen to’attoota Gamtaa Afrikaa ifatti hojiisaa kan kan eegale Muddee 29 Maqaleetti ture. Meejar Jeenraal Steefan Radinaa koloneel Rufaa’ii umar wajiin gochaa kana akka gaggeessuufis muudamee ture. AS


text:
Prezidaantiin Ertiraa – Isaayyaas Afewarqii, ka muummichi-ministaraa Itiyoophiyaa – Dr. Abiyyi Ahimed, wal-dhibdee daangaa biyyoota lameenii furuuf walta’insa bara 2000 Aljersitti mallatteessame akka hojii irra oolchan ka beeksisan irratti mari’achuuf jila isaanii ka gara Itiyoophiyaatti ergan tahuu beeksisan.
“tarkaanfiilee itti aanana irratti dubbachuuf, jila gara Finfinneetti erguuf qophii dha,” jedhan – Prezidaantichi Isaayyaas.
Gama Itiyoophiyaatiis, mootummaan jila Ertiraa simatee waliin dubbachuuf qophii tahuu isaa – dubbi-himaan Ministirii Dhimma-alaa Itiyoophiyaa – Obbo Melles Alem VOA-tti himanii jiran. “Kun yaada gaarii dha . Gama keenyaan, Itiyoophiyaan Ertiraa waliin dubbachuun qophii tahuu ishee mirkaneessitee jirti. Muummichi-ministaraas har’a, deebii gaarii kana simatanii, gammachuu isaanii ibsanii jiran” jedhan – Obbo Melles Alem.
Itti-fufuudhaanis, gama keenyaan akka amannutti – hariiroon biyyoota lamaan gidduu, waa’ee daangaa caala. Hariiroo kana gara boqonnaa haaraatti ceesisuuf murachuu keenya irra-deebinee ibsina. Kun akka tarkaanfii gaariitti ilaalamuu danda’a. Jila Ertiraa, kabajaa guddaadhaan simannee waliin mari’achuuf qophii dha – jedhanii jiran.
Muummichi-ministaraa Itiyoophiyaa, Dr. Abiyyi Ahimedis, gammachuu isaanii ibsuun, biyyoonni lameen gara fuul-duraatti nagaa fi jaalalaan akka waliin jiraatan abdii qaban beeksisanii jiran.
Guutummaa oduu isaa dhaggeeffadhaa


text:
Abdii Boruutiin
Kutaa lammaffaa: Gayeen ULFO sarana maali? Egereen isaa hoo?
Mata duree Waa Taa Taa kana jalatti kutaa duraa – Qormaata guddaa bara haarayaa – jedhee jalqaba baatii Amajjiirratti barruu tokko dhiyeessuun kiyya ni yaadatama. Isa kutaa lammaffaa yeroo’uma sana itti fufee dhiyeessuu barbaadu illee sababa gara garaatiin dafee otuu hin dhiyeessin ture. Jidduu dhaan waayee gara garaa ilaalchisee barruulee adda addaa waanan dhiyeesseef inni kutaa lammataa kun turuu danda’e jechuu kooti. Kanaafan har’a itti deebi’ee dhiyeessuu barbaade.
Akkuma beekamu fi yaadatamu Tokkummaan Humnoota Bilisummaa Oromiyaa (THBO) Afaan Ingiliziitiin ULFO (United Liberation Forces of Oromia) kan ijaarame bara 2000 waggoota kudhan dura ture. Haa ta’u malee humni jalqabarratti uummata Oromootiin gammachuu daangaa hin qabneen simatame fi abdii guddaan irraa eegame kun qabsoo bilisummaa Oromoo (QBO) kana keessatti bu’aa tokko illee otuu hin agarsiisin hawwii’uma qofaatti hafe.
Gayeen ULFO kana boodaa fi egereen isaa maal akka ta’u otuu hin ilaalin dura gaafiilee tokko tokko kaasuun barbaachisaa dha. Gaafiileen akkanaa kunis: ULFOn maaliif ijaarame? Kaayyoon isaa maali? Maaliif bu’aa takka illee otuu hin fidin ture? fi kkf dha. Asirratti wanti tokko kanan hubachiisuu barbaadu, waayee ULFO gadifageenyaan keessa isaa beekee otuu hin taane dhugaa argamaa jiru irratti hundeefadhee walumaagalatti yaada fi ilaalcha kiyya ibsuu dhaafi.
Jaarmayoonni siyaasaa Oromoo kan walaba ta’anii fi yeroo sana turan shan walitti dhufanii bara 2000 THBO ijaaran. Sababni inni ijaarameef walumaagalatti kophaa kophaa qabsaa’uu irra tumsa walii ta’anii, humna cimaa horatanii, QBO finiinsuuf yoo ta’u kaayyoon isaa ammoo bilisummaa Oromoo fi walabummaa Oromiyaa ti. Maqaan isaa tokkummaa haa jedhu malee qabiyyeen isaa akka tumsaa (aliance) ti. Jaarmayoonni miseensa ta’an sagantaalee fi hoggantoota isaanii akkuma jiranitti eeggatanii tumsa kana keessatti waliin hojjechuu fi wal gargaaruu dhaaf waliigaltee seeraa fi heeraa godhatan jechuu dha.
Tumsi kun kan dadhabe fi bu’aa tokko otuu hin agarsiisin kan tureef sababni guddaan ifa ta’e tokko addaan fottoqina Adda Bilisummaa Oromoo (ABO) ti. Akkuma beekamu ABOn hangafa jaarmayoota hundaa fi jaarmayaa cimaas waan ta’eef tumsa kanaaf lafee dugdaa ture. Addaan fottoqanii humna ofii laaffisuun ykn dadhabsiisuun dadhabbii ULFOtiif hundee ta’e. Sababoonni biroos yoo jiraatani illee sababni guddaan kan tumsa kana laaffise fi dadhabsiise humni ABO gara gara faffaca’ee laafuu dha jedheen amana.
Gaafiileen amma itti aananii ka’an, kan ta’e ta’ee, kan dabres dabree, gayeen ULFO kana booda maal ta’a? Egereen isaa hoo? kan jedhanii dha. Gaafiilee kanaaf deebii otuu hin barbaadin dura waan tokko hubachuun gaarii dha. QBO kana keessatti yeroo ammaa humnoota Oromoo garee lamatu jiru. Gareen tokko warra bilisummaa Oromoo fi walabummaa Oromiyaatiif qabsaa’an humnoota bilisummaa ti. Isaan kunis kan akka kanaa gadii ti.
Humnoota Bilisummaa:
ABO – Adda Bilisummaa Oromoo garee sadeen (OLF)
AWO – Adda Walabummaa Oromiyaa (FIO)
AWDO – Adda Walabummaa Dimokraatummaa Oromiyaa (FIDO)
GABUO – Gumii Adda Bilisummaa Ummata Oromiyaa (COPLF)
ATBUO – Adda Tokkummaa Bilisummaa Ummata Oromoo (UOPLF)
Gareen lammataa humnoota diimookraasii yoo ta’an isaan kuni ammoo kan akka:
KUO – Konggireesii Uummata Oromoo (OPC)
Wafido – Warraaqsa Fedaraalistii Dimokraatawa Oromoo (OFDM) ti.
Asirratti humnoota diimookraasii yoon jedhu humnoonni bilisummaa diimookraasiitti hin amanan jechuu otuu hin taane isaan warra qabsoo hidhannoo tiinis galii booddee ga’uu dhaaf qabsaa’an jechuu kooti. Gabaabumatti humnoonni bilisummaa warra qabsoo hidhannootti amanan jechu dha. Karaa biraatiin ammoo Oromoonni mirga uummata Oromoof quuqaman, kan qabsoo bilisummaa kana keessatti gayee ofii illee gumaachuu barbaadan keessa jiraachuu malani illee OPDO asitti kaasuu hin barbaadu. Kuni ammoo sababni isaa dhaabni kun walaba waan hin taane fi maxxannee ta’ee diina wajjin (waliin) waan hojjetuufi.
Yaaliin yeroo ammaa KY ABO warra jijjiiramaatiin godhamaa jiru jechuun waayeen walittibaqinsa fi tokkummaa kun jalqaba gaarii dha. Humna cimsuu dhaaf karaa fi tarsiimoo gaarii natti fakkaata. Haa ta’u malee akka amma argamaa jirutti jaarmayoota hundaa walitti fiduu waan danda’e hin fakkaatu. Yaada fi yaalii kana deeggarani illee jaarmayoonni biroo tokkummaa kanatti makamuu dhaaf of qusachaa jiru. Maaliif akka ta’e sababni isaa wanti ifatti beekame hin jiru. Waayee kana yeroo biraan itti deebi’a.
Ana akka natti fakkaatutti hamma waliigalteen ABO garee ykn murna sadeenii hin jiretti, hanga isaan hin tokkoomnetti, hanga ABOn hin cimnetti jaarmayoota hafan hundaa walitti fidanii tokkummaa dhugaa tokko ijaaruun baay’ee rakkisaa fi ulfaataa dha. Akkuman barruu kutaa duraa keessatti ibse, ABO tokkoomsuun ykn/fi cimsuun sadarkaa duraa ta’uu qaba jedheen amana. Sadarkaan ijaarsa tokkummaa kanatti aanee dhufuu qaba. Otuu ABOn hin tokkoomin tokkummaan dhugaa cimaan ijaaramuu waan danda’u natti hin fakkaatu jechuu kooti.
Egaa, gaafilee kanaa olitti ka’anitti deebi’uu dhaaf, yoo dhuguma dura ABOn tokkoomee fi cimee, sana booda jaarmayoota bilisummaa fi walabummaa dhaaf qabsaa’an hundaa walitti fidee tokkummaa dhugaa kan ijaaru ta’e, jaarmayoonni hunduu waan walittibaqaniif, kaayyoo tokkoof hoggansa tokko jalatti ijaaramu. Kuni dhugaa kan milkaawu yoo ta’e ammoo ULFOn gayeen inni qabu waan jiraatu natti hin fakkaatu. Tumsi walittibaqee waan tokkoomuuf sana booda ULFOn akka amma jirutti turuun hiika hin qabu jechuu dha.
Yoo walittibaqinsi fi tokkummaan akkanaa kun kan hin milkoofne ta’e garuu, ULFO jiraachisuu dhaaf ykn tumsa kana fakkaataa haaraa ijaaruu dhaaf filannoon adda addaa jirachuu danda’u jedheen yaada. Hojjechuu fi hojjechuu baachuu ykn milkaawuu fi milkaawuu baachuu beekuun rakkisaa yoo ta’e illee ani yaada tokko akka filannootti (options) dhiyeessuun barbaada.
Filannoo tokkoffaa – ULFO haaromsuu fi cimsuu:
Dura ABO tokkoomsuu ykn/fi cimsuu sana booda jaarmayoota hafan kan bilisummaa fi walabummaa dhaaf qabsaa’an waliin tumsa ijaaruu. Kuni ammoo ULFO haaromsuu fi cimsuu dha. Egaa kuni ULFO dhaaf carraa ijibbaataa tokko kennuu jechuu dha.
Filannoo lammaffaa – Tumsa haaraa ijaaruu:
Filannoon kuni ulfaataa fi baay’ee rakkisaa ta’uu fi waan hin danda’amne fakkaatu illee, humna caalaa cimaa fida jedhee kanan itti amanuu dha. Kuni ammoo tumsa haaraa guddaa ijaaruu jechuu dha. Tumsi haaraan kun humnoota Oromoo biyya keessa jiran fi biyya alaa jiran kan walitti qabu fi tarsiimoo guddaa uumu dha. Tumsa humnoota diimookraasii fi humnoota bilisummaa hammatu jechuu dha.
Kuni karaa lamaan ijaaramuu ni danda’a. Tokko, akka filannoo tokkoffaa kanaa oliitti ULFO haaromsanii fi cimsanii isa kanatti miseensota haaraa (humnoota diimookraasii) dabaluu dha. Karaa lammaffaan, tumsa haaraa, maqaa haaraatiin ijaaruu dha. Maqaan isaa fakkeenyaaf Afaan Oromootiin:Tumsa Humnoota Bilisummaa Oromoo (THBO) yoo ta’u Afaan Ingiliziitiin ammoo Aliance of Oromoo Forces for Liberation (AOFL) ta’uu danda’a. Kuni yaada kooti. Maqaa baasuun rakkoo hin fidu, barbaachisaan qabiyyee fi kaayyoo dha; waliigaltee uumuu dha.
Haa ta’u malee gaafiileen asirratti ka’uu danda’an: Tumsa akkanaa kana ijaaruu dhaaf warri biyya (Oromiyaa) keessa jiran – humnoonni diimookraasii fe’ii qabuu? Haalli isaan keessa jiranii fi kaayyoon isaanii isaan hayyamuu danda’aa? Humnoonni bilisummaa hoo hundi isaaniitu jara kana wajjin (waliin) hojjechuu fi tumsa ijaaruu dhaaf fe’ii qabuu? Haaldureen jiraachuu ni maluu? Gaafii qabsoo hidhannoo irratti walii galuu danda’uu? fi kkf dha.
Waliigaltee uumuu kan danda’an yoo ta’e (wanti hin danda’amne addunyaa kana irra waan hin jirreef) tumsi akkanaa kun humna baay’ee cimaa ta’e waan fiduuf akkasuma illee tarsiimoo gaarii waan ta’uuf hamilee diinaa cabsee jijjiirama fi bu’aa guddaa fiduu danda’a jedheen amana. Yoo kuni ta’e fi hojiirra oole ofii keenyaaf dhiisii ormaafuu tumsa taana. Tumsa biraa illee kan barbaadnu yoo ta’e dura kana xumuruun baay’ee barbaachisaa dha jedheen yaada.
Barruu kiyya otuu hin xumurin dura ammas irra deebi’ee kanan jedhuu barbaadu, yeroon ammaa yoomiyyuu caalaa yeroo waliigaltee uumanii fi tokkummaa dhugaa ijaaran waan ta’eef, kan dabre irraa baratamee, uummata keenyaaf jijjiiramni fi bu’aan tokko akka argamu godhuu dha. Wanti wal nama shakkisiisu fi amantii walirraa nama dhabsiisu jiraatu illee kaayyoo fi galii booddee tokkotti yoo amanne, kan walitti nu fiduu fi waliigaltee akka goonu kan nu taasisu tu caala jedheen amana. Kanaaf wanti tokkummaa dhugaa akka hin ijaarre nu godhu jiraachuu hin qabu jechuu kooti. Tokkummaa dhaan malee qabsoo haala ulfaataa kana keessatti kophaa kophaa qabsaa’anii diina injifachuun wan hin danda’amne dha.
Yoo waliigaltee fi tokkummaan hin jiraanne, mooraa QBO dhiisanii tumsa biraa barbaaduunis waan jijjiirama fi bu’aa uummata keenyaaf fidu natti hin fakkaatu. Wanti hunduu sadarkaa sadarkaa dhaan godhamuu ykn ta’uu qaba.
- Sadarkaan duraa, ammas sirbuma sanan weellisa, ABO tokkoomsuu fi cimsuu dha
- Sadarkaan lammaffaa humnoota bilisummaa hundaa walitti fidanii ABO waliin (wajjin) tokkoomsuu – tokkummaa dhugaa ijaaruu dha. Yoo walittibaqinsi humnoota kanaa hin danda’amne, tumsa humnoota bilisummaa (ULFO) haaromsuu fi cimsuu dha.
- Sadarkaan sadaffaa mooraa QBO keessatti tumsa guddaa ijaaruu dha. Kuni tumsa humnoota bilisummaa fi humnoota diimookraasii (fakk.AOFL) ti jechuu dha.
- Sadarkaan afraffaa yoo mana ofii (QBO) keessatti tumsa cimsan booda ala ba’anii tumsa biraa barbaaduu dha.
- Sadarkaan shanaffaa Riipaabiliika Gadaa Oromiyaatiif (Gadaa Republic of Oromia) of qopheessuu dha.
Walumaagalatti, akka yaada fi hawwii kiyyaatti, sadarkaan ykn karaan ta’uu qabu Afaan Ingiliziitiin:
(OLF ® ULFO) ® AOFL ® Tumsa biraa? ® free Oromiyaa
ta’a jechuu dha.
Yoo waliigallee, tokkoomnnee, tumsa walii taanee, harka walqabannee, karaa kana kan waliin (wajjin) deemnu ta’e, galiin keenya dhiyaachuu danda’a. Galiin kunis bilisummaa Oromoo fi walabummaa Oromiyaa ti. Galatoomaa.
Abdii Boruu: aboruu@gmail.com


text:
Baankiin Hijraa jiraattota magaalaa Halabaa waliin Adoolessa 29/2015 tti marii bareedaa geggeesseera.
Baankiin Hijraa jiraattota magaalaa Halabaa waliin Adoolessa 29/2015 tti marii bareedaa geggeesseera. Marii isaanii keessatti Baankiin Islaamaa ija amantiitiin akkamitti akka ilaalamu irratti ibsi bal’aan kan kenname yoo ta’u, milkaa’ina baankichaaf gaheen hawaasaa guddaa akka ta’e ibsameera. Gaaffilee hirmaattonni kaasan irrattis deebiin adda adda kennameera. Dhumarrattis, Baankiin Hijraa bu’aa qabsoo hawaasaa ta’ee bu’aa caalu akka […]


text:
Kan Hindii keessatti yeroo jalqabaaf oomichame talaalliin COVID-19 vaayiresicha dhibba irraa harka is 81 ittisuu kan danda’u ta’uu galmeen qorannaa roobii kaleessaa ba’e beeksisee jira.
Talaallii haaraan Covaxin jedhamu Hayderbaad keessa kan maadheffate kampanii dawaa Bharat Biotech fi kan mootummaan dgeeramu gumii qorattoota fayyaa Hindiin oomishame. Ba’iin kun kan ibsame, xiinxala duraa kan yaalii talaallii kanaa sadarkaa dhumaa namoota kuma 25 kanneen umuriin waggaa 18-98 gidduu jiru irratti yaalameen ta’uun ibsameera.
Qrannaan jalqabaa ka biroon akka ibsutti talaalliin kun yeroo lama yoo fudhatame vaayiresii koronaa haaraa Brieen keessatti argame irrattis ni hojjeta.
Biyyoonni 40 Baahireen, Maldiivis, Mongooliyaa, Maaynamaarii fi Filippiins dabalatee ol ta’an talaallii Covaxin jedhamu kan barbaadan ta’uu ibsaa jiran.
Gama biraan to’attoonni dawaa kan gmtaa Awrooppaa akka jedhanitti talaallii Raashiyaatti oomishame kan Sputink V jedhu xiinxaluu ka jalqaban ta’uu beeksisan.
Adeemsa kanaanis dhaaboliin dawaa Awrooppaa qorattoonni hatattamaan akka raggaasisamutti, ba’ii jalqabaa kan yaalii dawaa sanaa akka xiinxalamu battala akka dhiyeessan eeyamanii jiru.
Qorattooni kanneen biroon maxxansaa The Lancet medical jedhu irratti baatii darbe maxxansaniin talaalliin Sputink V lama yoo fudhatame mallattoo dhibee COVID-19 fidu ittisuuf dhibba irraa harka 92 itti milkaa’eera jedhan.
Gama biraan gabaasi haaraa ba’e akka jedhutti namoonni ulfinni qaama isaanii guddaa ta’e koronaan qabamanii du’uuf carraan qaban ol aanaa dha.
Federeeshiniin dhimma ulfaachuu qaamaa addunyaa gabaasi baase kun, namoota miliyoona 2.5 COVID-19n qabamanii du’an keessaa miliyoonni 2.2 biyyoota namoonni ulfinni qaama isaanii guddaa ta’e keessaa ti. kanneen kunis Yunaayitid Isteetis, Briteenii fi Xaaliyaanii dabalata.


text:
Guyyaa Dhukkuba Sombaa yokaan Tiyuuberkiloosisa har’a sadarkaa Addunyaatti yaadatamee oole ilaalchisuun kan ibsa baase, Jaarmayaan Fayyaa Addunyaa ka Tokkummaa Mootummootaa duulli dhukkuba Sombaa irratti geggeessamaa akka milkaa’ina dhabe eeruudhaan, dhukkuba yeroo dheeraaf ture, kan waggaa waggaatti namoota miliyoona tokkoo ol ajjeesu kanatti xumura gochuuf tarkaanfiin fudhatamuu qaba, jedhee jira.
Kan hoogganoonni Addunyaa, dhukkuba Sombaa bara 2022tti guutummaatti dhabamsiisuuf karoorfatanii turan dhaqqabuuf waggaa tokkoo gadi kan hafe yoo tahu, yeroo karoora sanaatti dhugoomsuun akka dadhabame dubbata – Jaarmayichi Addunyaa.
Namoota dhukkuba Sombaan qabaman adda baasuu, qorachuu fi dawaa lubbuu oolchu dafanii kennuu irratti, weerarri Koovid 19 dhiibbaa gochuu dubbatu, aangawoonni Fayyaa Addunyaa.
Weerarichi Koronaa caasaa tajaajila fayyaa fi caasaa hawaasaa addaan kutuu isaa irraa kan ka’e to’annaa dhukkuba TB baay’ee miidhe, jechuun ibsan ogeeyyiin Jaarmayichaa.
Bara 2020tti, biyyoota 84 keessatti namoota gara miliyoona tokkoo fi qabxii afurii tu, tajaajila wal’aansaa silaa argachuu danda’an irraa addaan cite, jedhan.


text:
Muummichi ministeeraa Dr. Abiy Ahmad fi Prezdaant Abdulfattaah Al-siisii dhimma laga Abbaay irratti Ruusiyaa keessatti waliin mari’achuuf akka tahe gabaafame
Prezdaant Abdulfattaah Al-Siisii fi Muummichi ministeeraa Dr. Abiy Ahmad guyyaa kaleessaa bilbilaan kan mari’atan yoo tahu, Prezdaant Al-Siisiin injifannoo badhaasa Noobeelii Dr. Abiy argateef gammachuu itti dhagayame kan ibsate tahuu gabaafame. Dabalataanis hoggantoonni lamaan dhimma hidha laga Abbaay irratti marii addaan kutanii turan, itti fufuudhaaf kan walii galan tahuu FBC’n gabaase.
Mootummaan Ityoophiyaa mariin kun eessaa fi yoom akka itti fufu kan hin ibsin yoo tahu, miidiyaaleen idil addunyaa Masri keessa jiran guyyaa har’aa akka gabaasanitti ammoo, hoggantoonni lamaan Ruusiyaa keessatti mari’achuuf walii galan. Akka gabaasa kanaatti mariin Prezdaant Abdulfattaah Al-Siisii fi Muummichi ministeeraa Dr. Abiy Ahmad karoorfatan kun, kora hoggantoota Afrikaa fi Ruusiyaa dhiheenya magaalaa Sochii keessatti geggeeffamu cinatti tahuu mala.
Marii kanaan dura Khaartuum keessatti geggeeffame irratti Ameerikaan akka biyyoota sadeen mariisistu yaada Masri irraa dhihaate, mootummaan Ityoophiyaa kan dide tahuun ni yaadatama.


text:
Bulchiinsii Traamp dhibbaa guddaa gochuuf duulli gaggeesse kufaatiin isa mudachuu isaa prezidaantiin Iraan Hassan Rohanii ibsanii jiru.
Kunis walii galtee sagantaa Nukleeraa Iraan kan ilaaleen walii galtee bara 2015 tolfame keessaa Amerikaan bara darbee eega of-baaftee booda uggurri Iraan irra keesse abdii kutachuu ishee ibsa jedhan Rohaaniin.
Gumii walii gala kan Tokkummaa mootummotaa irratti argamuuf gara Neew Yorkti ituu hin imaliin dura Rohaaniin kana dubbatan.
Rohaaniin akka ibsanti Yunaaytid Istetes fi saa’udii Arabiyaan baatii darbee warshaa boba’aa Saa’udii irratti haleellaa dhaqqabeen midhaa ga’e ol kaasanaii afarsan jedhan.
Bulchiinsii Traamp kutaa sana to’achuu barbaada jechuun Rohaniin himatan.


text:
Addunyaa irratti yeroo ammaa lakkoobsi namoota Vaayirasii Koronaatiin qabamee miliyoona 36 ol tahee jira. Akka qorannoo Yunivarsitii Joonsi Hoopkiinsiin walitti qabameetti, lakkoobsi namoota haga ammaa vaayirasichaan qabamee guutummaa miliyoona 36 fi kuma 166 fi 574 tahuun beekamee jira.
Lakkoobsi kun kanneen vaayirasichaan du’an namoota miliyoona tokkoo ol dabalatee jechuu dha.
Yunaayitid Isteetis, kan namoonni miliyoona toobaa fi walakkaan keessatti vaayiresichaan qabamanii fi gara kuma 212 keessatti lubbuu dhabanitti aantee kan jirtu lakkoobsa namoota qabamaniin Hindii dha.
Miliyoona 6 fi kuma dhibba 8 tu vaayiresichaan qabame. Lakkoobsa namoota du’aniin immoo Biraazil. Kuma dhibba 1 fi kuma 48 tu vaayiresichaan dhume. Indiin du’a namaan sadaffaa dha. Kuma dhibba 1 fi kuma 5.


text:
Gaanfa Afriikaatti jila addaa US kan ta’an Jefrii Feltman gara tokkummaa Emiretoota Arabaa, Turkii fi Masriitti imaluuf jiru. Gitoota isaanii gamasii waliin illee wal arguu dhaan hawaasi addunyaa dhimma Itiyoophiyaa irratti maal akka barbaadu illee mari’achuuf jiru.
Kun adda durummaa dhaan walitti bu’iinsa jiruuf furmaata. Sababiin isaas walitti bu’iinsi sun nagaa fi nageenya gaanfa Afriikaa keessaa balaa irra akka buusu beekna jedha ibsi ministrii dhimma alaa biraa ba’e kun. Walitti bu’iinsa Itiyoophiyaa keessaaf furmaati waraanaa akka hin jiraanne dursinee dubbannee jirra.
Kana mara keessatti kaayyoon keenya akkasumas jilli addaa Feltman kan isaan dhiibbaa gochaa jiran, dubbiif wal barbaaduu fi dhiittaa mirga namaa dhaabsisuuf akka filmaata duraa fi dhumaa fi tokkichi diplomaasummaa dha jedhan.


text:
[ad_1]
Godina Wallagga Bahaa Aanaa Saasiggaatti Dilbata dheengaddaa Gareen Milishaa Faannoo Amaaraatiin Waldaa Amantoota Wangeelaa Makaana Iyyasuus Mul’ata Geelaa jedhamtu irratti haleellaa raawwataniin, Dura bu’aa Waldaa fi Hojjettoota Wangeelaa dabalatee namoota sirna kadhataarra turan 15 jimlaan ajjeesuun beekame.
Ajjeechaa suukanneessaa namoota sirna waaqeffannaarra turan kana irratti raawwatame ilaalchisuun Pirezedaantii Waldaa Amantoota Wangeelaa Makaana Iyyasuus Itoophiyaa Luba Doktar Yoonaas Iggazuuf xalayaa kan barreesse Waldaan Amantoota Wangeelaa Makaana Iyyasuus Naqamtee, nageenya amantoota keenyaaf eegumsatu barbaachisa jedhe.
Godina Wallagga Bahaa Aanaa Saasiggaatti Dilbata darbe haleellaa gareen milishaa Faannoo Amaaraa Mana Amantaa irratti raawwataniin Geggeessitoota mana Amantichaa dabalatee namoonni sirna kadhataarra turan 15 ajjeefaman.
Haleellaan kun Waldaa Amantoota Wangeelaa Makaana Iyyasuus Mul’ata Geelaa jedhamuun beekamtu irratti kan raawwatame tahuu odeeffannoon maddeen garaagaraa irraa mirkaneeffanne nimul’isa.
Namoonni haleellaa kanarraa lubbuun hafan akka jedhanitti, Battala haleellaan kun raawwatametti sirna kadhataa guyyaa dilbataarra turan.
Humnoonni gocha kana raawwatan konkolaataa mootummaatiin fe’amanii dhufuu ibsuun, Haleellichi garee milishaa Faannoo Amaaraa qofa osoo hin taane, humni idilee mootummaa kan keessatti qooda fudhate ture jedhu.
Haleellaa Aanaa Saasiggaatti Waldaa Amantoota Wangeelaa Makaana Iyyasuus Mul’ata Geelaa jedhamtu irratti raawwatame kana ilaalchisuun Waldaan Amantoota Wangeelaa Makaana Iyyasuus Naqamtee, Waldaa Amantoota Wangeelaa Makaana Iyyasuus Itoophiyaaf xalayaa barreesseen nageenyi Amantootaa fi qabeenyi Waldaalee amantaa balaa cimaarra bu’uu ibse.
Haleellaan kun hidhattoota Afaan Amaaraa dubbataniin raawwatamuus eereera. Bu’uura xalayaa Pirezedaantii Waldaa Amantoota Wangeelaa Makaana Iyyasuus Itoophiyaa Luba Doktar Yoonaas Iggazuutiif barraa’e kanaatiin, haleella raawwatameen:
1, Dura bu’aa Waldaa Mul’attuu Geelaa kan ta’an – Barsiisaa Kaasahun Xilaahun
2, I/Aanaa Isaanii – Obbo Misgaanuu Areeruu
3, Hojjetaa Wangeelaa Dassaalany Warqinaa
4, Hojjetaa Wangeelaa Geetaachoo Abarraa
5, Obbo Imbulee Biliidaa
6, Obbo Baddiluu Taammiruu
7, Obbo Admaasuu Tasfaayee
8, Obbo Darajjee Bayyanaa
9, Obbo Malkaamuu Gabbisaa
10, Dargaggoo Abraham Kamisoo
11, Dargaggoo Abdii Masfin
12, Dargaggoo Yohaannis Geetaachoo
13, Dargaggoo Hayiluu Eliyaas
14, Dargaggoo Jireenyaa Yemaanee fi
15, Dargaggoo Daawwit Fiqruu namooti jedhaman isaan osoo sirna kadhatarra jiranii jimlaan ajjeefaman tahuu beeksiseera.
Isaan ajjeefaman kanaan alattis hedduun miidhaa jabaaf saaxilamanii jiraachuu ammoo OMN maddeen biroo irraa odeeffateera. Nageenyi Amantootaa fi qabeenyi dhaabbilee amantaa keenyaa balaarra bu’eera deeggarsaa fi eegumsatu nu barbaachisa jedheera Waldaa Amantoota Wangeelaa Makaana Iyyasuus Naqamtee.
Haleellaa gara dhaabbilee amantaatti cehe kanaan duras achuma Aanaa Saasiggaa dabalatee Aanaalee Wallagga Bahaa fi Horro Guduruu Wallaggaa keessatti argaman hedduutti garee kanaan haleellaan Ummata nagaa fi qabeenya hawaasaa irratti fuulleffate irra deddeebiin raawwatamuun lubbuu lammiilee kumaan lakkaa’amanii gaaga’uun waan yaadatamu.
Haleellaa kana ilaalchisee bulchaa bulchiinsa aanaa Saasiggaa dubbisuuf yaallus itti hin milkoofne.
[ad_2]
Source link


text:
- Sooraata porotina fi cooma of keessaa qabaan humnaa ol sooraachuu.
- Alkoolii bayyinaan dhuguu
- Hirrina dhiigaa kan daddebi’uu.
4 marata fi waantoota mataattii yeroo maraa uffaatamuu kan ijaarsa gara garaa ..
- Furdina garmaleeyii. fi dibata yeroon hin eggaanne kan gara garaa kan ho’a hammaata qabaan..
- Namoota uumamaan yaada humnaa olii qaban.
7.Hirriiba gaha rafuu dhabuu,,
- Caree nyaachu dhabuu fi kkk fakataan fa’ii.
Maal ha goonure?A).Sooraata cooma fi porotina gaha of kessaa qabaan torbettii al-lamaa ol hin sooraatinaa.
B).Alkoolii fi furdina humna olii irraa of-ittisuu.
C).Xiinsammuu fi aarii humnaa olii irraa fagaachuu.
D).Soochii qaama tasiisaa. Furmaatni ittiin yaalu dandeenyu.
mana keenyaatti bifa off eeggannoo qabuun dhadha /zeeytii qobboo fi killee lukkuu qophefadhaa.
Akkataan itti jalqabnu kan armaan gaditii:
Qajeelcha/instruction 1
1,Harka kee sirritti dhiqadhu
2, meeshaa qulqulluu/ fkn: mankaaf saanii qulqulluu qopheeffadhu.
Qajeelchaa /instruction 2ffa
-Hanqaaquu/buphaa 1
-dhadhaa qobboo/zeeyiti qobboo /golo zeyit maankaa 2
Meeshaa qulqulluu qopheeffatte keessatti sirritti wolitti maki
Erga sirritti wolitti makteen boodaa rifeensa keetiif iddoo rifeensii irra dhumaa jiru irratti sirritti wol geessi dibadhu.Erga dibateen booda rifeensa kee waan qulqulluu itti mari/ hidhadhu/cover it.Yoo xiqqate sa’aati lamaaf/2 akkasumati turi.Sa’aa 2 booda rifeensa kee akkuma yeroo kaanitti dhiqadhu.Yoo xiqqate torbaanitti si’a 4 dibadhu.Bu’aa isaa sirritti arguuf hanga ji’a/baatii tokko eegi.
Qajeelcha /instruction
- Hanqaaqu /puphaa/1
- Zeeytii qobboo fallaana 2
- Dhadhaa fallaana 3
Waliitti makuun yoo xinnaate turbaniitti guyyoota 2,3, iddoo moluun itti isiin qabeetti(mataa kessaan) sirriitti shanpoon dhiquu ergaas mataa kessaan dawa sanaan cupuun wal-gessiisuun haanga sa”aati 2 ol tursiisaa ergaas shanpoon dhiqaa.
Hubachiisa
Dibaata garaa garaa hin fayyadamiina.
Yeroo ofiirraa dhiqtaaniin booda wantii dibataamu qabuu:-Dhadhaa fi zeeytiin ante-dondruff, shaampo dandruff if oolu qofa fayyadama.
Kanaan alaatti dibaatni biroo hin barbachiisu.


text:
(Addis Ababa, Fulbaana 27/2023) C, Ministeera Qonnaa)
Ministirri Qonnaa Girmaa Amente (Dr) deeggarsa bal’aa Chaayinaan damee qonnaa Itoophiyaa ammayyeessuuf gootu irratti ambaasaaddara Chaayinaa Zaahoo Ziyuwaan waliin mari’ataniiru.
Marii isaanii keessatti Chaayinaan damee qonnaa ammayyeessuun oomishtummaa guddisuuf ogeessota damee kanarratti hojjetaniif leenjii ijaarsa dandeettii akka kennitu eeraniiru.
Kana malees, haala invastimantii qonnaa biyya keenya keessatti mul’atu fayyadamuun, invastaroota Chaayinaa damee qonnaa Itiyoophiyaa keessatti akka hojjetan kan dandeessisu hojiin akka hojjetamu marii kanarratti ibsameera.


text:
Dasee
-
Odeeyfannoo
Konfiransii Islaamaa Alhada boruu geggeeffamu irratti hirmaatuuf keessummoonni magaalaa Dasee seenaa jiran
Konfiransii Islaamaa Alhada boruu magaalaa Dasee Istaadiyeemii Hooxee keessatti geggeeffamu irratti hirmaachuuf, keessummoonni naannolee adda addaa irraa gara magaalatti seenaa…Guutuu dubbisi...
-
Odeeyfannoo
Sagantaan Da’awaa guddaan magaalaa Hararii fi magaalaa Daseetti geggeeffame
Sagantaan da’awaa magaalaa Harar, Istaadiyoomii Imaamu Ahmad keessatti kan geggeeffame yoo tahu, jiraattonni magaalaa Hararii fi naannawa sanii kumaatamaan lakkaahaman…Guutuu dubbisi...
-
Odeeyfannoo
Ustaaz Muhammad Yaasiin hidhaa irra lakkifame
Ustaaz Muhammad Yaasiin namoota sababa gaaffii mirga amantaa hawaasni muslimaa kaasen, mootummaan dhiibamanii biyya irra baqatuun biyya Ormaa turan jidduu…Guutuu dubbisi...


text:
Kaarbon daayi'oksaayidii
Kaarbon daayi'oksaayidiin kuniin kompaawondii keemikaalaa kan atamii kaarben tokko fi ooksijiinii (oxygen) lama of keessa qaba. Yeroo baayyee foormulaa keemikaalaa isaa CO2 tiin beekkama. Kompaawondiin kuniin atimosfeerii lafaa keessatti xiqqaatee persentii tilmamaan 0.038% ta'uun yoo jirattu, kunii immo giriinhaawos gaaz(greenhouse gas) bayyee barbachisaa dha. Akkatta jajjabo(solid) isaa keessatti cabbii goggaa jedhame beekkama. Innis kutta gudda marsaa kaarbonii ti.
Chemical fi physical properties[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Kaarbon daayi'oksaayidiin gaazii qalama hin qabne yoo ta'u, yoo bayyinan gara keessatti afuuran fudhatamee (kunis waan hamma ta'e dha sababis rakko asphyxiation fiduu danda'a), dhandhama hamma afaan kessatti fi warranumma funaan fi qoonqo kessatti fiduu danda'a. Kunii immo kan dhufuu yoo gaaziin kuni mucous membrane fi gorora keessatti walitti makame, kaarboniik asidii jajjaba hin tanee ummu dha. Namii tokko dhugatti carbonate ofii kessa qabu (dhugaatii lallaafaa fi bishaan horaa/amboo) dhugee deeffachuu yoo yalle, waani akkana itti dhaqabu danda'a.
Rukkinni(density) gaazii kanaa tempireecharaa fi dhiibaa ummamaa keessatti hanga 1.98 kg/m³ yoo ta'u, kunii immo rukkina qilleensaa harka 1.53ttin caala. Molokiyuuliin Kaarbon daayi'oksaayidii (O=C=O) boondii harka lama lama ofii keessaa qaba, akkasumas fakkiin isaa dagale tokkoon (linear) dha. Dipole elektiriiki hin qabu. Akka ooksidaayizdi (oxidized) ta'etti (ooksijiinii of keessaa qabutti), gaaziin kun waantoota biraa wajjin dafee walitti hin makamu, akkasumas kan gubachu danda'u miti.
Dhiibbaa atmosferra sirrii (1 atm) fi tempireechara −78.5 °C irratti, Kaarbon daayi'oksaayidiin osoo dhangala'ootti hin jijjiramiin akkatta jajjaboo irra gara akkaataa gaaziitti akkataa sablimeeshin(sublimation) jedhamuun yokan gaazii irra gara jajjabootti akkata dippooziishin(deposition) jedhamuun jijjiirama. Akkatan jajjaboo isaa maqaa cabbi goggoga (dry ice) jedhamee beekkama. Kaarbon daayi'oksaayidiin dhangala'oo ta'e kan umamuu yoo dhiibbaan (pressure) 5.1 atm caalu dha. Qabxiin sadii isaa dhibaa 416.7 kPa irratti -56.6 °C yoo ta'u, akkasumas critical point isaa 7821 kPa irratti 31.1 °C dha.


text:
Waltajjiin hariiroo of uummataa fi uummataa, kan uummatoota Oromoo fi Somaalee, magaalaa Jijjiigaa fi magaalaalee ollaa keessatti qophii adda deemsisamee jira. Kaleessa Toogoo-caalee fi Dagahaaburitti, dhuungadda immoo jijjigaatti, bakka hoogganoonni siyaasaa, namoonni bebbeekamoo, artistoonnii fi jiraattonni godinaalee bakka-buufaman kan uummatoota lameenii argamanitti mariwwan geggeessaman
Moyaalee qabee hanga Shawaa bahaa daangaa fageenya km 1400 olii kan qooddata hoogganoonni fi uummanni naannoo Somaalee fi Oromiyaa waltajjii uummataa marsaa lammataa geggeessanii jiran.
Dheengadda waltajjii Jijjiigaatti geggeessame irratti itti aanaa prezidaantiin mootummaa naannoo Oromiyaa obbo Shimellis Abdiisaa uummanni Somaalee fi Oromoo obboloota ta’uu isaanii fi uummanni Oromoo walabummaaf qabsoo geggeesse keessatti uummanni Somaalee cina isaa dhaabachuu dubbataniiru jedhan gabaasaan VOA, Addis Chekkol.


text:
Koree Hawaasa Baqqattoota Oromoo Magaalaa Naayiroobii Jilli dabballoota OPDO olaanoo mootummaa gita bittuu wayyaaneen bobbaafame baqattoota Oromoo biyyoota ollaa Itoophiyaa keessa jiran (Keenyaa, Ugaandaa, Somaaliyaa, …Read More »
Sochii Bilisummaa Oromoo fi Jaarmota Bilisummaa
Oromiyaan ammayyuu qabaa jala jirti. Oromoon hardhallee lafa saanii, qabeenya sanii, mirga nam tokkee, mirga ummataa fi birmadummaa saanii akka sarbamanitt jiru. Aadaan, dudhaan, afaannii …Read More »
Bilisummaan keenya KAARDIIN hin dhugoomtu!!
# Filannoo wayyaanee soba marsaa shanii,,, irratti hirmaachuuf ni galla jettanii,,, miidiyaatti bahuun labsii baafattanii,,, nuti karaa nagaa qabsoofna jettanii,,, sabaafi sab lammii biyyattii hundaafi,,, …Read More »
Habashaa fi bilisummaa Ummataa
Bara duri moototi madda hooda ummata saaniirraa adda tahe ofii kennu turan. Maddoti akkasii moototaaf aangoo hin dangahamne akka kennuuf qaccee gubbaan hidhata qabutu jira. …Read More »
Adeemsa bulchinsa haqaa dhabeesaa sirna wayyaane
Sirna bulchinsa motumma Ethiopian ittin gaggeefama jiru yoo illaale keyyata duraa irratti jecha bareeda akkana jedhu arkannaa . sirna bulchinsa gaarii irratti kan hundaa`e mirgi …Read More »
Dhugaasaa Bakakkoo: lamaa fi shan ajjeesuun hafee jiraachuun WBOtuu waan guddaadha
Seenaa gooticha Elemoo Qilxuu (1936-1974)
Seenaa gooticha Elemoo Qilxuu (1936-1974)Read More »
Bilisummaa Bilisummaa Bilisummaa
Wabii jireenyaa gati namoomaa Bilisummaa ifttu ifttu ipsituu biyyayyuu Jaalatan khee haa carraaqu guyyuu Xurree sitti deemttu tarree irra dhaabbanna Kutaa tee xiqqoollee lubbuun jijjiirranna …Read More »
Meetni Nama Harka Jiru Dhagaa Fakkaata
Malkaa Caffee | Ebla 10, 2013 Qabsoon Bilisummaa Oromoo kan dhiigaa-lafee fi lubbuu gootota Oromoo kumootaan utubame bu’uurri isaa akka jabaa gadi dhaabbatee jira. Bu’uura …Read More »
Haala yeroo ammaa deemaa jiru kanarraa maal hubachuu fi barachuu dandeenya?
Abdii Boruutiin Qabsoon Bilisummaa Oromoo (QBOn) erga jalqabee kaasee hanga har’aatti, bu’aa ba’ii baay’ee keessa dabree akka sadarkaa kana gahe seenaatu ragaa ta’a. Qabsoon bilisummaa …Read More »


text:
Gaaffii: intala takka butee hamtuu itti dalagee garaa godhattee( ulfoofte) achi booda nikaha naa hidhan . Nikahan sun maal jedhama, ilmoon sun maal jedhamti , furmaanni jara lamaan kanaa maalii?
Deebisaa: dhalaa butiinsi aadaa fokkattu addunyama cufaa kheeysatti . Arabni “ikhtisaab” jedhan , intala butanii bakka takkatti dhoysanii koottaa nikaha nuu godhaa worra isaaniitiin jechuun ajnabii, akkuma san worri isaanii kunootii birmachuu dhabee intala tana odoo hamtuu hin dalayne daqqabanii nikaha godhuufii yoo fedhinnaan intalaa jiraatte ma’asiyaa guddoo worri isaanii ture jedhee intala tanatti zinaa godhuun dilii gurguddoo irraayi. namni dhalaa takka akkasitti butee, takkaahuu dhoyfatee zinaa itti dalage tokko zinaa, lammeeysaa ilmoon jidduu isaaniitii argamte ilmoo diqaalaati , sadeeysaa ilmaan suni haadhaa abbaa hin dhaalan haadhaa abbaalleen isaan hin dhaalan ilmaan zinaati, murtiin ammoo worreen nikaha kana godhate addaan baasu yoo diqqaate baatii sadih gadameeysa isii ka haraam kana qulqulleeysanii toowbaa qulqullii toowbatanii , yoo nikaha haarayan wolitti deebi’an , nikahan isaanii sahiiha
Dr. Liwaa’ul Isalam


text:
Miseensonni Makkalaakayaa Aanaa Miyootti lubbuu nama 5 galaafatan too’annaa jala oolfaman
Miseensonni Makkalaakayaa torbee dabre godina Booranaa Aanaa Miyoo magaalaa Hiddii lolaatti, namoota cidha irra turan irratti dhukaasa banuun misirroota lamaan dabalatee nama 5 galaafatan too’annaa seeraa jala oolfamuu gabafame.
Miseensonni Raayyaa ittisa biyyaa too’annaa jala oolfaman kunniin ajajaa 10 fi ajajaa 50 tahuu gabaafame. Dhimmi isaanii akka aadaa naannichaatti akka ilaalamu kan gaafatame yoo tahu, manguddoon jaarsummaa guyyaa Arba’aatti kan beellamatan tahuu odeeyfannoon ni addeessa.


text:
Ameerikaa keessatti lakkoofsi namoota vaayirasii koroonaatiin qabamanii miiliyoona 10 dabre
Ameerikaan Arba’aa kaleessaa lakkoofsa namoota guyyaa tokkotti vaayirasii koroonaa irratti argame guddaa galmeessitee jirti.
Galmeen projektii waa’ee vaayirasii koroonaa hordofuu akka mul’isetti, guyyaa tokko dura lakkoofsi namoota COVID-19n qabamaii 136,000 yoo tahu, Arba’aa kaleessaa ammoo namoonni 144,000 guutuu biyyattii keessaatti guyyaa tokkotti vaayirasichaan qabamuun beekamee jira.
Akka gabaasa kanaatti namoonni 65,368 dhibamanii mana yaalaa kan dhaqan yoo ta’u, lakkoofsi kun guyyaa tokko dura 61,964 ture.
Namoonni 1,421 Arba’aa kaleessaa qofa sababa vaayirasii kanaatiin du’uu gabaafame. Walumaa galatti hanga ammatti Ameerikaa kessatti namoonni miliyoonni 10.4 vaayirasii kanaan kan qabaman yoo ta’u, namoonni 241,000 ol ammoo du’uu galmeen Yunivarsitii Johns Hopkins irraa argame ni addeessa.
Guutuu addunyaa keessatti lakkoofsi namoota hanga ammatti vaayirasichaan qabamanii miiliyona 53 kan dhihaate yoo tahu, ummanni miiliyoona 1 fi kuma 300 ammoo sababa vaayirasii kanaatiin du’uu gabaafame.


text:
Ministriin dhimma alaa US Mike Pompeo marii jalqabaa kan guyyoota lamaa kooriyaa kaabaa keessatti geggeessan kan sagantaa meeshaa Nukleraa Pyongyang dhaabsisuu irratti fuuleffate xumuranii jiran.
Mariin ku kan dhaga’ame dhaabi tika nagaa US hoogganaan Kooriyaa Kaabaa Kim Jong Un sgantaa isaanii nuklera oomishuu itti fufanii jiru jechuun xiinxala isaa erga dhiyeessee booda. Mariin kun Sambata borii itti fufa.
Pompeo-n waadaa Kim baatii darbe ennaa gumii Singaapoore odolattii Kooriyaa nuklera irraa qulqulleessuuf seenan akka to’atan Prezidaant Doonaald Traampiin ramadaman.
Angawaa gameessi US kun har’a angawaa paartii biyya bulchuu fi hoogganaa tika nagaa Chaayinaa duraanii Kim Yong Chol waliin wal arganii jiran. Pompeo-n waggaa kana yeroo sadaffaaf Kooriyaa Kaabaa daawwachuu isaanii ti.


text:
Shiftoonni sirna hin beekan, seeras hin qaban, seerri isaan hin
abboomu. Safuu, duudhaa , namni maal naan jedhaan isaan bira hin jiru.
Bor maal taanaanis qayee shiftootaa hin jiru. Shiftoonni waan saamamu
argannaan weeraranii abbaa qabeenyichaa ajjeesuun, irraa hari’uun,
hidhanii dararuun saamanii nyaachudha. Shiftoonni har’a maqaa
mootummaatiin Impaayeera Itiyoophiyaa weeraranii saboota biyyattii
fixaa fi saamaa jiran Wayyaanoonni kanaaf fakkeenya fi ragaa
guddaadha.
Wayyaanonnii fi ergamtoonni isaanii kanneen akka OPDO, DHDN, fi BADN
Shiftoota safuu, seera, maal naan jedhanii fi bor akkaman ta’aa hin
beeknedha. Seera hin qaban, kan qabna jedhaniifis hin abboomaman, ni
sobu. Waan ifatti hojjetan hin hojjenne jedhanii haalu. Kan ganama
jedhan galgala itti hin deebi’an. Kan galgalaas akkasuma ganama hin
jenne jedhu. Hojiin isaanii martuu waliin dhahanii jiraachudha. Kan
nuun morma jedhanii shakkan ammoo hidhuu, ajjeesuu fi biyyaa
godaansiisuudha.
Shiftoonni kun qabeenya namaa arginaan ijatu dhiiga uffata. Saamuu,
irraa ajjeesanii fi hidhanii nyaachuun hojii isaaniti. Waggoota 25n
darbaniifis kanuma gochaa turan, ittis jiru. Qabeenya ummataa ijji
isaanii arge hunda kan ofii taasifachuuf ykn qircachuuf qawwee
fayyadamanii yakka isaanii danda’ame hunda saboota biyyattii
mararrattuu addatti ammoo ummata Oromoo irratti raawwataa
turaniiru.raawwachaas jiru. Qabeenyaaf jecha abbaa biyyaa hidhaniiru,
ajjeesaniiru biyyaa godaansisaniiru.
Shiftoonni Tigraay kun qabsoo ummata Oromoo isaan raasaa jiruun
dhiphatanii kunoo tibba kana isa waggoota 26n darbaniif ukkaamsanii
irra taa’aa turan, seeruma ofii baafatan kan “Oromoon Finfinnee irraa
dantaa addaa qaba” jedhu akka haaraatti gadi baasun irraa hololaa
jiru. Dhimma kanaan wal qabatees wixineen qophaawe akka paarlaamaa
fakkeessii biyyatiitiif dhihaatus karaa miidyaalee isaanii odeessaa
ykn hololaa turaniiru. Holola kanaanis Oromoon Finfinneerraa faayidaa
akkasii fi akkanaa argachuuf jira jechuun oduu afanfajjii uumaa jiru.
Ergamtichi Shoftoota Tigraay; inni maqaaf ministeera muummee jedhamu
H/ Dasaalenyis kanuma karaa TV fi Raadiyoo sirnichaa mirkaneessaa
ture.
Shiftoonni kun karaa adda addaatiin holola kana gaggeessaa turanis
ummanni Oromoo keessumaa qeerroon Oromoo harkaa hin fudhanne. Wixineen
jedhame kun ija seeraatinis haa ta’u karaa kamiinuu fudhatama akka hin
qabne addabaabaayitti dubbatamaa jira. Wixineen Wayyaaneedhaan olii-
gadi oofamaa jiru kun kan dantaa Oromoo eegsisu odoo hin taane kan
Oromoo moogsuuf qophaaye ta’uun eenyufuu ifaadha waan ta’eef gutummaa
Oromoo birattii fi hawaasa Oromoo biyyoota alaa jiru biratti
balaalleeffatameera. Keessumaa qeerroon Oromoo dhiiga keenya kan
dhanglaasaa turree fi jirru gaafii mirga abbaa biyuumaatiif malee lafa
abbaa keenyaatirraa akka shiftoonni Tigraayi xixiqqeessanii
qunxuranii nuuf kennaniifii miti jechuun hadheeffatanii
balaaleffachaa, dura dhaabbachaas turaniiru, ittis jiru. Sobni,
sossobaa fi afanfajjiin akkasiitis kan yeroon itti darbe jechuun
harkatti busheessaa jiru. Kanarraa ka’uunis kunoo Shiftoonni sobaa
fi waliin dhahuudhaan har’a gahan Wayyaanoonni kan jechaa turan san
haaluu eegalaniiru.
Hololli maqaa dantaa Oromoon Finfinneerraa qabu deebifina jedhuun
gaggeeffamaa turee fi jiru kun ummata Oromoo biratti fudhatama dhabuu
kan hubatan shiftoonni Tigraayi kun deebi’anii isuma jechaa turan san
haalaa jiru. Sobuun, haaluun, waliin dhahuun,yakka hojjatanii lakkii
anaa mitiin aadaa fi amala shiftootaa ta’uun beekamaa ta’us kan
Wayyaanee wanti adda isa godhu waan addabaabaayitti ta’e haluudha.
Tiba kana kunoo Wixinee Ergamtichi Hayila Maariyaam Dassaalanyi karaa
TV fi Raadiyoo dhugaadha jedhee dubbachaa ture osoo torbanilleen hin
guutiin deebisanii haalaa jiru. Hayilamaariyaam wixineen qophaayee
jiru kun yeroo dhihootti paarlaammaatti ragga’ee hojirra oola jechaa
ture. Ammammoo Gaazexaan miseensa shiftoota kanaa fi leellisaa sirna
kanaan ogganamu Ripoortar wixineen jedhame akka hin jirree fi soba
ta’e mootummaan shiftoota Tigraay kun haaluu gabaasee jira.
Ummanni Oromoo Wayyaaneen murna akkamii akka taate ummata tolchee
beeku dha.
Kanarraa ka’uunis irraatti qabsaawaa ture, irrattis
qabsaawaa jira. Kan dubbatte haaluun, sobuunii fi waliin dhahuun
Wayyaanee kun isa hin dinqu. Shiftoonni kun wixineen kun qophaaweera
jedhanis, hin jenne jedhanis Oromoof dubbii ijoo miti. Wixineen kun
qophaawuus dhiisuus, dhugaas ta’e soba, dubbii ijoon, gaafiin ummata
Oromoo gaafii mirga abbaa biyyummaa fi bilisummaa ti malee gaafii
fayidaa xixxiqoo Finfinneerraa naaf kennaa jedhuu miti. Waan ta’eefis
kaleessa dubbatanii har’a haaluun Wayyaanootaa kun sobdoota, sobaan
jiraattoota, waliin dhahoota, sirna dhablee fi bor hin beeknee ta’uu
isaanii caalaatti mirkaneessuu malee bu’aa siyaasaa fiduuf tokkollee
hin qabu.
Oromoon holola shiftoota kanaatiin dagamee falmii biyya
abbaa isaaf taasisuurraa duubatti jedhu hin jiru. Jiraachus hin qabu.
Oromoon Shiftoota kana ofirraa buqqisuuf qabsoorra jira. Yoo isaan
buqqa’an Finfinnees ta’ee guutummaan Oromiyaa akka bilisa bahuu eenyu
jalaawuu dhokotaa miti. Shiftoota waliin dhahaa jiraachuuf yaalan kana
kan xumura itti godhu, kan umrii isaanii ofirraa gabaabsu numa
ummattoota cunqursaa jala jirruudha. Kanumarraa ka’uun ummanni Oromoos
ta’e ummattoonni cunqursaa jala jiran kamuu qabsoo jabeessanii itti
fufuun dubbii fardii dha.


text:
Gosoota Kufrii-Kutaa 1
Kutaa darbee keessatti kufriin faallaa iimaanati jennee jirra. Jecha biraatin: amantin, hojii fi dubbiin kamiyyuu iimaana faallessu fi diigu kufriidha. Ingliffaan kufriin “disbelief” jedhama. Namni kufrii hojjate kaafira jedhama. Kufriin dameewwanii fi sadarkaalee baay’ee qaba. Gosoota kufrii ilaalun waa’ee kufrii salphaatti akka hubannu nu taasisa.
Shari’aa keessatti kufriin gosa lamaa: Kufrii Guddaa fi Kufrii Xiqqaa
Gosti tokkoffaan: kufrii guddaa amanti Islaamaa keessaa nama baasudha. Kuni iimaana kan diigu, Islaama balleessuu fi ibidda keessa yeroo hundaaf akka jiraatan kan nama taasisuudha. Kufriin guddaan kuni amantiin, dubbiin, hojiin, shakkiin, dhiisun, irraa garagaluun, fi of tuulun argama. Kufriin kuni gosoota baay’ee qaba. Namni kanniin keessaa tokkoon Rabbiin qunname, araarama gonkumaa hin argatu, Guyyaa Qiyaamaa shafa’aan isa hin fayyadu. Kufrii guddaa kana keessaa isaan ijoo ta’an:
1-Kufrii mormuu, waakkachuu fi kijibsiisuu
Kuni kufrii gubbaa fi keessan ta’uudha. Fakkeenyaaf, Ergamtoonni akka sobanitti amanuu, “haqa ilaalchisee wanti isaan beeksiisan dhugaa jiru faallessa ykn Rasuulli (SAW) faallaa haqaa fide” jechuun odeessu. Haaluma kanaan, namni tokko osoo beeku wanta Rabbiin haraamaa godhe ykn halaala godhe faallaa kanaa “Rabbiin wanta kana halaala godhe ykn haraama godhe” jechuun odeessu. (Kana bal’innaan mata-duree “Amantii irraa murtii dirqamaan beekkame mormuu” jedhu jalatti In sha Allah ni ilaalla.)
Waakkachuu jechuun wanti tokko haqa ta’uu osoo beekanu arrabaan mormuudha. Haqa Rabbiin irraa dhufe waakkachun kufrii akka ta’ee ragaan agarsiisu:
“Yeroma mallattooleen Keenya ifa ta’anii isaanitti dhufan, “Kuni sihrii (falfala) ifa bahaadha” jedhan. Nafseen isaanii mirkaneeffattee osoo jirtuu, zulmii fi of tuuluu irraa kan ka’e ni waakkatan. Booddeen warra balleessaa hojjatanii akkam akka ture ilaali.” Suuratu An-Naml 13-14
Fira’awnaa fi ummanni isaa mallattoolee sagal Nabii Muusaan (aleyh salaam) nabiyyummaa isaa keessatti dhugaa ta’uu fi waamichi isaa dhugaa ta’uu agarsiisan ni kijibsiisan. Qalbii isaanitiin mallatooleen kunniin Rabbiin irraa ta’uu mirkaneefatani fi beekanii jiru. Garuu haqa irratti daangaa darbuu fi of tuulu irraa kan ka’e arraba isaaniitin ni morman.[1]
Kijibsiisu jechuun immoo wanti haqaa tokko soba akka ta’etti ilaaludha. Kijibsiisuun faallaa dhugoomsuti. Akkuma dhugoomsun hundee iimaanaa ta’e, kijibsiisuun immoo hundee kufriiti. Qur’aana keessatti irra deddeebi’un kijibsiisuu (takziib) ni arganna. Mee achi keessaa akka fakkeenyaatti aayah takka haa eerru:
“Dhugumatti, warroonni keeyyattoota Keenya kijibsiisanii fi isaan irraa of tuulan, isaan sun warra ibiddaati. Isaan yeroo hundaa achi keessa turu.” Suuratu Al-A’araaf 7:36
2-Dhugoomsu waliin kufrii diddaati fi of tuuluu
Qalbii keessatti Ergamaa Rabbii (SAW) beekuu waliin isaaf masakamuu fi buluu diduudha. Kunis kan ta’u, Wanti Rasuulli (Ergamaan Rabbii) sallallahu aleyh wassallam Gooftaa isaa irraa fide haqa ta’uu ni mirkaneessa. Garuu, of tuuluu, haqaa fi warra haqa hordofan tuffachuu irraa kan ka’e isa hordofuu ni dida. Kuni kufrii akka ibliisaati. Ibliisni ajaja Rabbii hin waakkanne, hin mormine. Garuu diddaa fi of tuuluun qunname. Rabbiin olta’aan ni jedha:
“Yommuu Malaaykotaan “Aadamiif sujuudaa” jenne [yaadadhu]. Ibliisa malee isaanis ni sujuudan. [Ibliisni] didee fi of tuulee kaafiroota irraa ta’e.” Suuratu Al-Baqarah 2:34
Kanaafi aalimman (beektonni) akkana jedhu: Namni akka ibliisatti of tuuluu irraa kan ka’e Rabbiin faallesse (ajajamuufi dide) ni kafara.
Ammas ummata Nuuh ilaalchisee ni jedha:
“Sila warri gadi aanoon si hordofanii osoo jiranuu nuti siif amannaa?” jedhan.” Suuratu Ash-Shu’uraa 27:111
Ummanni Nuuhi Nabii Nuuhin akkana jedhan: namoonni si hordofan hunda caalaa gadi aanoo (hawaasa keessatti sadarkaa gadi aanaa kan qaban) ta’anii osoo jiranuu nuti akkamitti si dhugoomsinee si hordofnaa? Kuni of tuuluu irraa kan ka’ee hordofuu diduudha. Ifaan ifatti kuni kufriidha.
3-Kufrii shakkii
Shakkiin faallaa yaqiinaati. Haalli isaa, namni shakku Nabiyyiin sallallahu aleyh wassallam dhugaa ta’uu ykn soba ta’uu isaatti jala mure hin amanu. Kana irra, dhimma isaa keessatti ni shakka, isa hordofuu keessatti duubatti deddeebi’a. Akka shari’aatti wanti barbaadamee wanta Rasuulli sallallahu aleyh wassallam Gooftaa isaa irraa fide haqa ta’uu dhugaan shakkii tokko malee amanuudha, yaqiina guutu qabaachudha. Wanta Rasuulli (SAW) fide hordofuu keessatti namni duubatti deddeebi’e ykn haqni faallaa isaa ta’uu akka danda’utti ilaale, kufrii shakkii kafaree jira. Rabbiin olta’aan ni jedha:
“Oduun warra isiniin duraa -ummata Nuuh, Aad, Samuudi fi isaaniin booda kanneen dhufan, Rabbiin malee eenyullee isaan hin beekne, isinitti hin dhufnee? Ergamtoonni isaanii ragaalee ifaatiin isaanitti dhufan, garuu harka isaanii afaan isaanitti deebisanii ni jedhan, “Dhugumatti, nuti wanta isin ittiin ergamtanitti kafarree, ammas wanta isin itti nu waamtan irraas shakkii dhamaasaa keessa jirra.” Suuratu Ibraahim 14:9
Yaa ummata Muhammad (SAW) oduun ummattoota isiniin duraa isinitti hin dhufnee? Oduun ummata Nuuh, Aad, Samuudi fi ummata isaanin booda dhufan, lakkoofsa isaanii Rabbiin malee eenyullee hin beekne isinitti hin dhufnee? Ergamtoonni isaanii ragaalee ifaatin isaanitti dhufan. Garuu ummattoonni sunniin iimaana fudhachuu irraa of tuuluu fi dallansu irraa kan ka’e, harka isaanii ciniinan. Ergamtoota isaaniitin ni jedhan: nuti wanta isin nutti fiddan hin dhugoomsinu. Iimaanaa fi tawhiida irraa wanta isin itti nu waamtan irraa nuti shakkii keessa jirra.[2]
Namni shakkuu kuni guutumatti ragaalee Rasuulli (SAW) fi wanti inni fidee dhugaa ta’uu agarsiisan irraa yoo garagalee, kan hin baranne, hin ilaalle fi hin dhageenye ta’e, shakkiin isaa itti fufa. Garuu Rasuulli (sallallahu aleyh wassalam) fi wanti inni fide dhugaa ta’uu mallattolee fi ragaa agarsiisan yoo ilaale fi qorate, shakkiin nama kanaa itti hin fufu. Kanaafi, namoonni Qur’aana fi sunnah baratan, qo’atan, itti amananii fi hordofan, shakkiin isaan biratti hin hafu.
4-Kufrii irraa garagaluu:
Kuni immoo kan ta’u, namni dhageetti fi qalbii isaatiin wanta Ergamaan sallallahu aleyh wassallam ittiin dhufee irraa garagaluudha. Wanta nabiyyiin fide hin dhugoomsuus, hin kijibsiisuus. Gargaaraa fi deeggaraa isaa hin ta’u, diinas itti hin ta’u. Wanta inni fideef gurra itti kennee hin dhageefatu. Haqa Islaamaa ni dhiisa, hin baratu, hojii irras hin oolchu. Iddoolee haqni itti dubbatamu irraa ni dheessa. Inni kuni kufrii irraa garagaluu kafaree jira. Rabbiin olta’aan ni jedha:
“Warroonni kafaran wanta akeekachiifaman irraa garagaloodha.” Suuratu Al-Ahqaaf 46:3
Namoonni Tokkichummaa Rabbiitti amanuu didanii fi morman, wanta Qur’aanni isaan akeekachisee irraa ni garagalu, hin gorfaman, itti hin yaadan.[3] (Mata duree kana In sha Allah gara fuunduraatti bal’innaan ni ilaalla.)
5-Kufrii Nifaaqa
Nifaaqa jechuun Islaamaa fi waan gaarii agarsiisuun kufrii fi sharrii dhoksuudha. Kana jechuun keessi gubbaa faallessudha. Amanti irraa wanta qalbii keessa jiru faallessu arrabaan dubbachuu ykn hojii hojjachuudha.
Munaafiqni dubbiin isaa hojii isaa faallessa, iccitiin isaa wanta ifaa isaa faallessa. Islaama keessa balbala tokkoon seenee balbala biraatin keessaa baha. Kana jechuun gubbaan Islaama keessa seena, qalbiin immoo isa keessaa baha. Kuni nifaaqa hundarra guddaa ta’eedha. Rabbiin olta’aan ni jedha:
“Namoota keessaa nama, “Rabbii fi Guyyaa Aakhiraatti amanne.” jedhutu jira, garuu isaan warra amananii miti.” Suuratu Al-Baqara 2:8
Gosoonni kufrii guddaa itti fufa…
Kitaabban wabii:
[1] Tafsiiru Muyassar-378
[2] Tafsiiru Muyassar-256
[3] Tafsiiru Xabar-21/111, Tafsiiru Muyassar-502
Al-Imaanu haqiiqatuh, khawaarimuh, nawaaqiduh inda ahli sunnati wal jama’a-fuula 679-681, Abdullah bin Abdulhamid Al-Asarii
Madaariju Saalikiin– 1/366-367, Ibn Al-Qayyim


text:
Manni Maree ADWUI dhimma walitti makamuu Addichaa irratti marii jalqabe
Koreen hojii raawwachiftuu ADWUI walga’ii torbee dabre geggeesseen, dhimma walitti makamuu paartiilee miseensaa addichaa fi paartiilee deeggartootaa irratti eega mari’atee booda, wixinee dambii Paartii haaraya hundeeffamuu kana murtiidhaaf mana marii ADWUItiif dabarsuu ibsee ture. Haaluma kanaan manni marichaatis walga’ii har’a jalqabe kanaan dhimmoota dhiyaatan irratti marii jalqabee jira.
Haata’u malee Paartiilee Miseensa ADWUI jidduu Addi Bilisummaa Ummata Tigraay, TPLF, Xalayaa kaleessa Addichaa barreessen wal gahii mana marii kana irratti kan hin hirmaane tahuu beeksise. TPLF ibsa baaseen ‘ADWUI’n ajandaa walitti baquu irratti mari’atee murteessuuf aangoo seeraafi siyaasaa hin qabu’ jedhe.
Kana malees Ibsi TPLF kun, walga’ii koree hojii raawwachiiftuu ADWUI torbee dabre geggeeffame irratti jalqaba janadaan qabame “bu’aa qorannoo walitti baquu irratti mari’achuu”kan jedhu tahus, ajandaan jedhame hafee kallattiin gara walitti baquu haa ceenuu jechuun murtiin dabarfame seeraan ala ture jedhe.
Walga’iin ADWUI yeroo jalqabatiif miseensa addichaa TPLF malee haala wal xaxaa keessatti geggeeffamaa jiru kun, kallattii addichaa ni akeeka jedhamee eeggama.


text:
Ibsa Ijjannoo walga’ii Mana Marii Ulamoota Majlisa Oromiyaa galma aadaa Oromootti geggeeffamee
1.Nageenya biyyaafi lammii eegsisuun dirqama nama hundaati. Kanaafuu akka ummanni Muslimaa hunduu nageenyaafi tasgabbii eegsisuu irratti hirmaatu waamicha keenya dabarsina.
- Muslimoonni hunduu obbolaadha. Muslima shahaadataynii jedhe kamuu yoo ulaagaa guuttatee, ulaagaa guuttachuu kanas muftiiwwan gurguddoon mirkaneessan malee kafarsiisuun gonkuma hin eeyyamamu.
- Muslimoonni maqaa adda addaa walitti baasuun waan sharii’aan dhorge irraayyi. Maqaa xinneenyaatiin wal hin waaminaa jechuun ajaja Rabbii guddaati. Muslimoota garii achi baasuun, isaan qoqooduun, wal dhabsiisuun hin eeyyamamu. Gareefi cifraan wal qooduun waan Muslimoota dadhabsiisuufi humna isaan dhabsiisu waan ta’eef gonkumaa hin barbaachisu.
- Dhimmootii gurguddoofi murteessoo ta’an irratti muftiilee gurguddoo Manni Marii walii gala Dhimmoota Islaamummaa Oromiyaafi Godinaalee filatan malee barataan sharii’aa fatwaa gochuun hin eeyyamamu.
- Humnaan masjidatti roorrisuun, imaamaafi koreelee jijjiiruun waan wal dhabbii uumuudha. Kanaafuu yoo seera guuttate malee koreefi imaamotii duraan turan jijjiiruu irraa ni akeekkachiifna.
- Ulamoonni hunduu masjinni kan Rabbii ta’uu waliif galaniiru. Masjinni kan garee ykn jamaa’aa wahiitii miti. Kanaafuu Muslimoonni hunduu imaama masjidaatti hidhatanii salaatuu qabu. Masjida keessatti garee uumuun hin eeyyamamu.
- Taatee naannoo Tigraayitti Masjida Najaashii irratti raawwatame jabeessinee mormina. Akka mootummaan sirriitti qoratee ummataaf ibsuufi yakkamtoota seeraaf dhiheessu ni gaafanna. Akkasumas masjidicha bifa seera hambaalee eegeen haaromsuufi kana booda eegumsi ga’aan akka godhamuuf ni gaafanna.
- Lammiilee keenya biyya alaatti, keessumaa Su’uudii Arabiyaatti mana hidhaa keessatti dararamaa jiran mootummaan xiyyeeffannaa ga’aa kenneefii akka lubbuu isaanii baraaree nageenyaan biyya isaaniitti deebisu gaafanna.
- Ijaarsi jireenya hawaasa tokkoo keessatti qabxii murteessaadha. Kanaafuu majlisni Oromiyaa qabsoo guddaa waggaa tokkoofi walakkaa taasiseen ijaarsa sadarkaa masjidaatiin ga’ee jira. Ijaarsa kana hawaasa ballaa keessatti lafa qabsiisuuf immoo aangoo, beekumsa ykn dandeettiifi qabeenya ga’aa barbaachisa. Majlisni aangoo guutuufi namoota beekumsaafi ga’umsa qabaniin hanga masjidaatti diriirfameera. Qabeenya argamsiisuu irrattis akka hojjatamu waamicha goona.
- Akkuma beekamu qabeenyi ummata ijaaruu keessatti lafee dugdaati. Majlisni Oromiyaa immoo qabeenya xiqqoodhaan qabsoo dheeraa godhee hanga kana ijaare. Har’aa kaasee sassaabbiin galii yaa’iin walii galaa murteesse akka jalqabamu labsineerra. Kanaafuu Muslimoonni hunduu miseensa masjida ollaa isaaniitti argamuu ta’uudhaan labsii kanarratti hirmaatanii dirqama isaanii akka ba’atan, akkasumas buusii yaa’iin walii galaa murteesses buusuudhaan majlisa isaanii sadarkaa hundarratti argamu bira akka dhaabbatan waamicha dabarsina.
Ammaajji/2021
Finfinnee


text:
Baankiin Amahaaraa Waxabajjii 11 bara 2014 hojii isaa ifati kan eegalu ta’uu beeksise. - ENA Afaan Oromoo
Baankiin Amahaaraa Waxabajjii 11 bara 2014 hojii isaa ifati kan eegalu ta’uu beeksise.
Waxabajjii 06/2014(TOI) - Baankiin Amahaaraa Waxabajjii 11 bara 2014 hojii isaa ifati kan eegalu ta’uu beeksise.
Baankiin Amahaaraa Kaappitaalaa ka’umsaa Birrii biiliyoona 6.5’niin Waxabajjii 11 bara 2014 hojii isaa ifati kan eegalu ta’uu beeksiseera.
Baankichi hojii eegaluu isaa ilaalchisuun hoggantoonni olaanoo baankichaa ibsa kennaniiru.
Baankiin Amahaaraa dameelee 70’n hojii kan eegalu yoo ta’u, hanga Waxabajjii 30 bara 2014 ‘tti dameelee isaa gara 100’tti guddisuuf karoorfateera


text:
Gaaffichaaf waltajjii irraa deebiin itti-kennamuu baatus!!! Gaaffichi akkas jedha “Naannoon Oromiyaa Carraawwan inveestimentii fi daldalaatiin kutaalee biyyattii hunda keessaa fooyyoftuu ta’uun alatti utubaa dinagdee biyyattiitis. Carraa kana Oromoo caalaa dhalattoota saba biraatu fayyadamaa jira.
Ammas Oromoon naannawaa magaalaatti kaappitaalaan cimaa hin jiru. Kun rakkoo guddaa dha. Maaliif waan kana irratti hin yaadamne?” jedhanii dureessi kun gaafatan. Gaaffichaaf deebiin kenname hin turre.
Gaaffiin kun keessa koo yeroo dheeraafi kan ture. Inumaayyuu waltajjiin irra ture irratti namni hedduun Afaan Oromoo hin beeku jedhameeti mariin Afaan Amaaraatiin kan taasifame. Qabeenya naannichaa ni fayyadamu.
Afaan Oromoo immoo baruu hin barbaadan. Afaan Oromoo Afaan hojii naannichaa ta’ee otoo jiruu namoonni kun Afaan Oromoo hin beekan jedhanii maricha Afaan Amaaraatiin taasisan.
Namni keenya Afaan Amaaraa dubbachuuf wayita gidiraa isaa argu taa’ee ilaaleen baay’ee gadde.
1ffaan Afaan hojii mootummaa naannichaa hanga Afaan Oromoo ta’etti marichi Afaan Oromootiin ta’uutu irra ture.
2ffaa. Warri qabeenya naannichaa fayyadamus yoo xiqqaate Afaan Oromootiif kabaja qabaate Afaanichas baruuf yaaluutu irra jiraata. Yeroo fayidaa Oromiyaa jaallataa yeroo biraammoo dugda itti-kennuun sirrii natti hin fakkaattu.
3ffaa. Gaaffii dureessa kanaatiif warri waltajjii irra taa’an deebii kennuutu irra ture.
4ffaa Seenaan filannoo bara 1997 otoo beekamuu Oromoo naannawaa magaalaatti cimsuuf toftaa fayyadamuu dhabuun rakkoo guddaa dha. Salphaadhumatti toftaa kana fayyadamuun ni danda’ama. Afaan Oromoo Afaan hojii naannichaa hanga ta’etti kanaanuu waan hedduun toftaan hojjachuun ni danda’ama. Yoo namni Oromoof yaadu jiraate jechuu kooti!!!


text:
Du’uu prezidaant Idriss Debii booda waraanni Chaad dilbata kaleessaa mootummaa haaraa moggaasee jira, hooggantoonni mormitootaa garuu fudhatama dhabsiisuu dhaan muudamni kun ajajuma dullacha isaan ni hafa jedhanii abdatanii ta’uu beeksisan.
Deebiin adda waraanaa lola ripxe loltootaan geggeessamu irratti baatii darbe du’uun hooggana isaanii kan waggoota 30 xumuraan kan ga’e yoo ta’u, biyyattii Afriikaa waaltaa kan jihaada naannoo sana keessaatti duuluu irratti warreen dhiyaa waliin michuu yeroo dheeraa taate keessatti rakkoo kakaasee jira.
Manni maree waraanaa ilma Debii Mahamat Idriss Debiin hoogganamu, erga abbaan isaanii du’anii booda aangoo kan qabate yoo ta’u, baatilee 18 keessatti filannoo geggeessuuf waadaa seene jira. Biyyattii koloneeffattee kan turte Ferensaay mana maree sanaaf deggersa qabdu ibsitee jirti, garuu mormitoonnii fi ripxe loltoonni aangoon sun ilmatti darbuu mormuu dhaan mootummaa fonqolchuu dha, waraanni aangoo jiru mootummaa siviliin hoogganamuuf gad dhiisuu qaba jedhan.


text:
On this page:
Yoo duubbeen kee dahataa (refugee) ykn koolu galaa (asylume seeker) taate Jalqabbii Oolmaa Daa'immanii Barii (ESK)f seerri siif hayyama. ESKn torbanitti mucaa keessaniif sa’aatii sagantaa oolmaa daa’immanii bilisaa hanga guddaa ta’e akka argattan mirkaneessuuf gargaaruu danda’a.
Bara 2023tti, sagantaaleen Oolmaa Daa’imman Waggaa-Sadii torbanitti sa’aatii 5 hanga 15 gidduutti kan hojjetan yoo ta’u, sagantaaleen Oolmaa Daa’imman Waggaa-Afur ammoo sa’aatii 15f kan ooludha. Sagantaaleenn Oolmaa Daa'immanii kan Waggaa-Sadii fi Waggaa-Afurii kanneen kara ESK galmeessamaniif torbanitti sa'aa 15 guutuun mirkaneessamaafii dha. Innis ijoolleewwan akka armaan gadiif kan jiraatu dha:
- seenduubee baqataa yookaan koolugalaa irraa kan ta’an
- akka Ganamaatti yookaan warra odola kana dursee qabate
- kan maatiin egumsa daa’imaa waliin quunnamtii qaban
Yeroo jalqabutti ijoolleen Victoria keessaa bakka kam illee haa jiraatanii torbanitti kinder sa'aa 15 tola argatuu danda'u. Argannaan isaanii yeroo ammaa fi sa’aatiin isaan itti fudhatan hin jijjiiramu.
Akkamiin akka iyyatamu:
ESKn sagantaalee oolmaa daa’immanii barsiisaa gahumsa qabuun kennaman hunda keessatti ni argama. Oolmaa daa’immanii naannoo keessan jiru qunnamuu fi gargaarsa Oolmaa Daa’immanii jalqabbii Ariifataa akka argatan gaafachuudhaan daa’ima keessan galmeessuu dandeessu. Afaan keetiin si gargaaruuf tajaajilli kinder tajaajila afaan hiikaa tola argatuu danda'u.
Gargaarsaaf Toora Gaaffii Oolmaa Ijoollee Waggaa-Sadii kan Damee Barmootaa 1800 338 663 irratti ykn gumii (council) naannoo kee jiru qunnamuu dandeessa. Gargaarsa afaan keetiin argatuuf Tajaajila Afaan Hiikkaa fi Jiijjiirraa Baiyyaalessaa (National Translating and Interpreting Service) 131 450 irratti bilbilii akka nama afaan siif hiiku siif argan fi gumii (council) naannoo kee jiru ykn Damee Barmootaa waliin wal si qunnamsiisan gaafadhuu, namni afaan siif hiikus si waliin bilbila irra tura.
Yoom iyyatamu:
Ebla (April) 30 dura umriin dhaaloota isaanii sadii yoo guute ijoollotni waggaa keessa jiran keessa kinder itti galmeessamuu danda'an. Yoo akka galmeessitu as ilaali.
Mucaan keessan bara waggaa shan yookaan ja’a guututti mana barumsaa akka baratu filachuu dandeessu. Sana booda, waggaa sadii yookaan afur bara guutanitti ESK argachuu danda’u.
Yoo daa’imni keessan yeroo ESK’f ulaagaa guutu herreguuf gargaarsa barbaadde, Kutaa Barnootaa, mana maree naannoo keetii, narsii fayyaa haadholii fi daa’immanii kee, yookaan daa’imman naannoo kee jiru, yokaan dhaabbilee armaan gadii naannoo kee jiran kamiyyuu qunnamuu dandeessa.
- Toora Iyyaafata Oolmaa Daa’immanii Waggaa-Sadii 1800 338 663
- Brotherhood of St Laurence 03 9483 1183
- Foundation House 03 9389 8900
- Fka Children’s Services 03 9428 4471
- VICSEG New Futures 03 9383 2533
Reviewed 25 September 2023


text:
Aminoo Asidii
chemistry kessatti, amino acidiin molekulii amine fi carboxyl functional group kan ofii kessa qaba. biochemistry kessatti immo, maqaan kuni kan ibsuu alpha-amino acidotta formula waluma-galatti NH2CHRCOOH ofii kessa qabani dha.[1] Molekulotni kuni immoo kuttan amino fi carboxylate jedhaman kan carbon tokkotii walitti qabataan yoo ta'an kuni immo a–carbon jedhamuu. Alpha amino asidonii garagara kan itti gargari ba'an garagarumma side chain (kutta R) alpha carbon isaanii irratti hunda'et. Garagarumman kunii immoo guddinan, diqicha hydrogen atom glycine kessatti argamu irra jalqabe, methyl group alanine kessatti argamu biraa darbee, hanga guddicha heterocyclic group tryptophan kessatti argamut ademma.
Alpha-amino asidoni proteiniin kan irrati hunda'e dha. Proteiniin kan umamuu yoo amino asidoni walit qabamaniin yoo ta'u kunis sansalata amino asid peptide bondiin walit qabaman umuudhan. Proteiniin gargara hunda, amino acid garagara ta'e ofii kessa qaba, tartibii kunis tartibaa protein tokkofaa dha. Akkumaa qubeen gargara waliti dhufaani maqaa garagara ummuu danda'anii hunda, amino asidoniis tartiba gargara gargaran walitti qabamanii proteinotta gargara ummuu ni danda'u.
Proteinotaa standard amino acids ta'an kan cellotan protein biosynthesis kessatti tajajilaman digdama (20)t jiru, isaanis kan himaman genetic code isaanitiin. Amino asidonii 20n kuni kan midhafaman molekulotta birra irra ta'ulee, Organizimotti gargara amino asid midhasu danda'aniin fi amino asiidonii nyattaa isaani kessatti barbachisuun gargari jirru. Gossi amino asid organizimotaan midhafamu hin dandenne essential amino acid jedhamani wamamu. Wikimedia Commons on Aminoo Asidii
- ↑ Proline garuu formula wal-galla kana alla dha. Innis kutta NH2 ta'ee hin qabu.


text:
Dhukkuboota dhungo(kissing) namatti darbuu danda’an kan akka Fanxoo (syphilis) fi Vayirasii herpes simplex
Qilleensa gogaa fi qorraa(diilalla’aa)
Bishaan gahaa dhuguu dhabuu.
Alarjii wantoota hidhiitti dibamanii(lipstick)
Ho’a aduu cimaaf saaxilamuu
Hidhii arraabuu ykn cicciniinuu
Tamboo xuuxuu
Afaaniin harganuu
Hanqina vitaaminoota A,B fi C.
AKKAMIIN OF IRRAA ITTISNA?
Bishaan gahaa guyyaa guyyaatti dhuguu
Qilleensa gogaafi dilallaa’aa keessa yeroo deemnu,huccuu mormatti maratan godhachuu(scarf)
Yeroo manaa gara aduun nu xuquu danda’uutti deemnu hidhii keenyarratti ‘sunscreen’ dibachuu
Hidhii arraabuu ykn cicciniinuu dhiisuu,kun yeroodhaaf goginsa sana salphisuu danda’a, garuu goginsaa fi tatarsa’uu hidhii ni hammessa.
Lipistikii kemikaalota ciccimoo of keessaa qaban fayyadamuu dhiisuu
Tamboo xuuxuu dhaabuu
Dibata hidhii( lip balm) hidhii keessaniif ta’u beekuudhaan filachuun murteessaadha
Sukkaara fal’aana lamaafi damma fal’aana tokko walitti makii,hidhiikeerratti erga dibattee booda daqiiqaa muraasaaf tursi. Sana booda bishaan xiqqo ho’een irraa dhiqi.
Qarruu annanii(mataa annan ititee) hidhiitti dibachuudhaan erga daqiiqaa10niif tursitee booda huccuu bishaan ho’aatti cuubameen dhiquu.


text:
Giddu Galii Aadaa Oromoo Kitaaboolee akaakuu 52 ol ta’an Afaanota adda addaan maxxansee ummata biraan gahaa turuusaa beeksise
Daarektarri Olaanaa Giddu Gala Aadaa Oromoo Obbo Dirribaa Tafarraa akka ibsanitti waggoota dabran keessa Gareen Qorannoo Oromoo hanga ammaatti dhimma Afaan, Seenaafi Aadaa Oromoo irratti kitaabota akaakuu 52 ol ta`an Afaan Oromoo, Afaan Ingiliziifi Afaan Amaaraatiin maxxansee bifa gurgurtaafi kennaatiin ummata biraan gaheera.
Mootummaan Naannoo Oromiyaa jalqaba irraa kaasee dhimma Qorannoo Afaaniifi Seenaa Oromootiif xiyyeeffannaa guddaa kennuun hojii boonsaafi nama jajjabeessu hojjechaa tureera; ammas hojjechaa jira jedhan Obbo Dirribaan.
Keessattuu karaa adda ta’een Qorannoon Afaaniifi Seenaa Oromoo baajata pirojektiin akka hojjetamu gochuun aantummaa afaaniifi seenaa ummatichaatiif qabu mirkaneesseeras jedhan.
Waggoota digdamii saddeettan darban hojiiwwan garee Qorannoo Oromootiin hojjetamaniin bu’aawwan jajjaboonis argamu himaniiru
Bu’aalee argaman kanneen keessaa, Ummanni Oromoo Afaan isaatiin seenaa isaa, Aartii isaa, Afoola isaa, walumaagalatti Aadaafi eenyummaa isaa akka beeku, akka baratuufi hubatu gochuun danda’ameera jedhan.
Hojiiwwan hanga ammaatti hojjetamaniin ummata Afaan, Seenaafi Aadaa isaatti boonee sammuu bilisa ta’een misoomaafi ijaarsa biyyaa irratti dammaqinaan hirmaatu uumuun danda’ameera.
Dhimma Afaan, Aadaafi Seenaa Oromoo irratti barreessitoonni kanaan dura beekaas ta’e osoo hin beekiin dogoggoraan barreessaa turan dhaabbatanii akka of ilaalan gochuun danda’amurraa dabree,Karaa dogoggoraatiin kanneen barreeffamaa turanis akka sirreeffaman ta’aniiru jedhan,Obbo Dirribaan.
Kana malees, kallattii seenaan Itiyophiyaa itti barraa’aa ture gaaffii keessa akka galu gochuun seenaan biyyattii bifa haaraan akka qoratamu taasisee jiras jedhan.
Akka OBN gabaasetti Kitaabooleen hanga ammaatti maxxanfamanii raabsaman sirna baruufi barsiisuu Oromiyaa keessatti gumaacha olaanaa bahaa jiraachuu eeruun,hojiiwwan hanga ammaatti hojjetaman waalta’inaa fi guddina Afaan Oromoof gumaacha olaanaa bahaniiru jedhan.
Hojiiwwan hanaga ammaa hojjetaman Afaan Oromoo afaan saayinsiifi tekinooloojii gochuu keessatti gahee olaanaa bahaniirus jedhan. Kana malees,ragaaleen walitti qabaman qorattootaaf wabiifi ka’umsa qorannoo (research) bu’uuraa ta’aniiru jedhan.


text:
Duulli Uggura Booba’aa biyyattii keessatti jalqabame ammas torbee tokkoof dheereeffame
Torbee darbe guutuu biyyattii keessatti hanqina boba’aa uumuuf bootteewwan booba’aa gara biyyaa galchanis tahee kanneen biyya keessatti raabsan sochii tokkollee akka hin gone duulli jalqabamuun ni yaadatama.
Duulli kun naannoo Oromiyaa fi Amaaraa keessaatti bootteewwan boba’aa akka biyya keessaa hin sochoonee fi kan JIbuutii fi Suudaan irraayyis akka hin seenne godhamaa turee jira. Kanuma hordofuun buufataalee magaalota adda addaatti hanqinni boba’aa cimaan mudatuunis beekameera. Gama biraatiin hanqina boba’aa muudate kana irraan kan kahe mootummaan booba’aa kuufame faayyadamaa ture.
Duulli uggura booba’aa kun kan itti fufu yoo tahe dinagdee mootummaa irratti dhiibbaa guddaa uumuu danda’a jedhamee waan amanamee fi akkasumas guutuu biyyaatitti hojii irra akka oolu sababaa jedhuun uggurri kun torbee tokkoof kan dheereffame tahuu odeeyfannoon argame ni addeessa.


text:
FDRE Criminal Code Afan Oromo apk
Namni lafa kanarra jiraatu gaaf tokko akka tasaas ta’u dogoggoree yakka raawwachuun isaa hin oolu ykn osuma yakka hin raawwatinis yakka raawwatteera jedhamee shakkamuun isaa hin oolu. Eegaa yeroo shakkame sanatti namni sun hubannoo seera yakkaa hin beeku yoo ta’e shakkama yakkaa sanarraa bilisa of baasun baay’ee itti ulfaata. Osuma yakka hin hojjetin yakkamaa ta’e adabbii isaa quufa. Kana irraa of baraaruuf bilbila keenya harkaarraa aappii kana fayyadamuun seera biyya keenyaa dubbisne hubachuun dirqama nama hundaati.
Aappii kana liinkii gadii tuquun buufadhaa itti fayyadamaa!


text:
Jilli Mootummaa Itoophiyaa gara Ameerikaa imalee ture gara biyya deebi’e
Jilli qondaaltota mootummaa Itoophiyaa muummicha ministeeraa Dr Abiy Ahmadin hoogganamu Kamiisaa dabre gara Ameerikaa imaluun, lammiilee Itoophiyaa Magaaloota Ameerikaa 3 keessa jiraatan waliin marii geggeessaa ture xumuuruun hardha gara biyyaatti deebi’e jira. Waltajjiiwwan marii magaaloota Washington, Los Angeles fi Minnesota keessatti dhalattoota Itoophiyaa waliin geggeeffame, milkaa’inaan kan xumurame tahuu waajjirri muummicha ministeeraa ibse.
Jilli Muummicha ministeeraa Dr Abiy Ahmad waliin gara Ameerikaa imale kun ministeera Haajaa Alaa Dr Warqinah Gabayyoo, Prezdaantii bulchiinsa mootummaa naannoo Oromiyaa obbo Lammaa Magarsaa, ministeera Waajjira Dhimmoota Kominikeeshinii Mootummaa Federaalaa obbo Ahmad Shidee fi qondaaltota biroo kan hamate.
Paatriyaarkiin waldaa amantaa Ortoodooksii waggaa dheeraaf baqatee biyya Ameerikaa ture jila kana waliin gara biyyaa kan gale tahuun beekameera.


text:
Bismillaahi Rahmaan Arrahiim
Allaahu Akkubar, Allaahu Akkubar, Allaahu Akkubar walillaahil hamdu Eegaan Gooytaa Guddaa hiriyaafii qixxee fakkii hinqabne farfamaa faaruu haqa godhate faarsee booda , akkasumatti imaama adunyaatiifii Sooreysa mujaahidoota addunyaa Nabi Muhammadiifii warreen kharaa isaa qabatan hundarratti Nagayaafii rahmata Gooytaa buusnee (khadhanneef ) booda. Akkasumattii Sooreysa Adda Islaama Bilisummaa Oromiyaa (AIBO \IFLO) tii fii Soreysa Tokkummaa Humnoota Bilisummaa Oromiyaa (THB O \ULFO) Shahiida (rageeffataa ) Jaalle Jaarraa Abbaa Gadaa goota gootummaan isaa hiriyaafii qixxee hinqabneefii akkasumatti warreen isaan wajjiin tahuudhaan wareegama hadhaawaa khafaluudhaan lubbuu isaanii ta baatu hin deebinee itti baasuudhaan lafee isaanii itti caphsuudha an dhiiga isaanii itti dhangalaa suudhaan ummata Oromootiifii Oromiyaa magariisa biliso omsuufii walaboomsuuf jecha khanneen lubbuu isaanii wareegaman hundaratti nagayaafii Rahmanni Gooytaa isaani irratti hajiraatu jachaa.
Labsa ejjannoo AIBO (IFLO) fii THBO (ULFO) bakka bu’aa gadaameeysa Qabsoo Oromoo Sooreysa Jaarraa Abbaa Gadaa ( gooytaan Jannataan isaan Haa qananii ysu ) jechaa :-
Koreen huji hobbaaftuun AIBO (IFLO) tan Sooreysa Jaarraa Abbaa Gadaatiin hogganamaa turte. 12-04 -2012 rratti ULFO ciinatti bifa haarayatti tooftaa baraneedhaan if jaartee koreelee hunda jaarrattee heera bulmaataa haarayattit umattee huji oofaa osoo jirtuu Dhibdeen Sooreysaa nu afaan dhuftee, Sooreysi Oromoo fii Oromiyaa guutuu 03-03 -2013 duniyaarraa boqate Gooytaan isa filatee. Shaahaadaa booda qabsoon akka ittii fufuu qabdu dhaammatee shahiide.
Akka heera bulmaata AIB O keewata 12:2:2 ffaan ju’utt i: –
2:2 -Itti Aanaan sooreysa Dirqamoota Sooreysaa bakka inni hinjirretti geggeeysa
2:3 – Itti Aanaan sooreysaa,Yoo kan sooreysi huji fedhii isaatiin gallakkise yoo kan Sooreysi hujii isaa sirnaan geggeeysuu Dadhabe fii yoo Sooreysi du’e sooreysa bakka bu’ee Sooreysumman Yaa’ii sabaatiin Muudama.
Kanumaafuu koree AIBO teeysuma hatattamaan Magaalaa guddittii Sana’a Yamanitti guyyaa 15 -03 -2013 godhameeti itti Aanaa Sooreysa Jaarraa Abbaa Gadaa Hanbaa Qabsoo Oromoo Jaal Jamaal Kharruu (Mullisaa Jaarraa Abbaa Gadaa) Akka bakka bu’aa Sooreysa tahuudhaan Muddamee jira .
Kanumaafuu ummannii Oromoo biyyaafii ala jirtan hundinuu, sabaafii sablammoonnii gutuun Oromiyaa keeysa qubbattan hundinuu kanneen sabboontoota taatan hundinuu fii kanneen qabsoo Sooreysii Jaarraa Abbaa Gadaa jalqabe itt ifufuufii bakkan gahuu jaalattan hundinuu, akka bakka bu’aa , Sooreysa Jaarraa Abbaa Gadaa fii Qabsoo AIBO \IFLO fii THBO\ULFO cinaa Lubbuun, Dinagey fii Yaadaan Waan dandeeysaniin hundaan bira dhaabbattan, gargaartan fii tinnistan maqaa Gooytaa Ol’aaneetiin isiin gaafannaa.
Qabsoo Sooreysa Jaarraa Abbaa Gadaa itti wareegamee jiraachisuudhaaf. Galatoomaa , galanni ummata Oromoo Gooytaan bilisu mmaa haa godhuu Iznii Gooytaatiin Oromoo fii Oromiyaan Magariisnii Nibilisoomt ii !!!!
All aahu Akku bar, Allaa hu Akkub ar, Allaahu Akku b ar wali lla ahi lha mdu!!!!
Qabso on itt i fuuft ii!!!!! Tokkummaan humnaa!!!
Koree Hobbaftuu AIBO \IFLO t ii fii ULFO \THB O
Sana’a, Yeman
Email : j.shaxa2007@yahoo.com
Email :jamaaludiin@yahoo.com
Kanuumaafuu


text:
Itiyoophiyaa keessatti, akkuma beekamu, mootummoota bulchiinsa naannoolee keessatti afaan hojii afaanuma naannoolee sanaa ta’u illee, afaan hojii federaalaa garuu, Afaan Amaaraa qofa. Gaaffiilee paartiilee mormituu Oromoo fi uummatni Oromoo kaasaa turee fi jiru keessaa tokko Afaan Oromoo Afaan hojii mootummaa federaalaa ta’uu qaba, ka jedhu. Dhiheenya kana gama mootummaatii, itti-gaafatamaan biiroo dhimmota Koomiyunikeeshinii mootummaa naannoo Oromiyaa, “Afaan Oromoo Afaan Federaalaa gochuu irratti hojjetaa jirra. Hundinuu tumsa gochuu qaba” jechuudhaan, feesbuukii isaanii irratti maxxansanii jiran.
Kana ilaalchisuudhaan, dhaaba yeroo dheeraaf gaaffii kana akka kaayyoolee isaa ijoo keessaa tokkootti dhiheessaa ture – Kongiresa Federaalawa Oromoo irraa, akkasumas, ogeeyyii miidiyaa hawaasummaa irratti gaaffiin kun akka deebii argatu duula geggeessaa turanii fi dargaggoota “sababaa Afaan Oromoo Afaan hojii federaalaa tahuu dhabeef oguma keenyaan hojii dhabne” jedhan irraa Tigist Gammee qophii har’aaf haasofsiistee jirti. Dhaggeeffadha.


text:
Marsariitiin kun baqattootaa fi koolu galtoota biyya Masrii keessa jiraniif kan hojjetamedha. Odeeffannoo barbaachisaa fi deebii kanneen armaan gadii ni kenna:
- UNHCR keessatti akkamitti galmaa’uu dandeenya?
- Akkamitti hayyama jireenyaa Gibxii argachuu dandeenya?
- Gargaarsa maallaqaa fi gaaffii ykn gaaffii yoo jiraate eenyuun akka qunnaman.
- Murteessuu Haala Baqattootaa fi akkaataa inni itti hojjetu.
- Tajaajila barbaachisoo jeequmsa Koorniyaa irratti hundaa’e, Eegumsa Daa’immanii fi Hidhaa wajjin walqabatan.
- Michoonni keenya eenyufa’i maal dhiyeessu?
- Akkaataa bilbilaa fi email karaa fuula “Nu Qunnamaa” nu qunnamuu dandeessan caalaatti beekuu dandeessu.
- Odeeffannoo dabalataaf menu bitaa jiru ilaalaa.
UNHCR Masriin Sochiilee Hojii Galmee Guyyaa Jimaataattii ni Dhereessaa, Kuniis Baqatoota Fi Kulugaltuummaa Gafatoota Bellamnii Kenameefi Jiruu Wajjiraa Octobarii 6 Argamuttii Kessumessudhaaf.
Maaloo Hubadhaa, Iyyatoota Ergaa Gabaaba Ergameef Ykn itti Bilbilamee Bellamnii qabameef Qofatuu Gara Wajjiratti Ol Seenuu Danda’aa


text:
Yohannis Guutinbergi
Yohannis Guutinbergi (/joʊˌhɑːnɨs ˈɡuːtənbɜrɡ/; c. 1398 – Gurrandhala 3, 1468) lammii Jarmanii tumtuu sibiilaa, tumtuu warqee, maxxansaa, fi tamsaasaa hojii maxxansuu Yuurooppi keessatti barsiisedha. Kalqni maxxansaa taayeppiingii makaanikaalii sochoofamuu kan Guutinbergi uume Warraaqsa Maxxansaa jalqabsiise, kunis seenaa bara ammayyaa keessatti akka gocha guddaatti ilaallama. Guddina renesaansii, riifoormeeshinii, bara ifaa (Age of Enlightenment), fi warraaqsa saayinsii fiduu keessatti shoora guddaa tabate, diinagdee beekumsa irratti hundaa'e kan ammayyaa kanaa fi barumsi gara uummata hundaatti akka baballatu gochuu keessatti bu'uura guddaa ta'e.


text:
Yunaaytid Isteetes torban dabree guyyaa guyyaatti namoota dhukkuuba KOOVIID-19n haaraa qabaman 26,000 galmeessitee jirti.Lakkoobsii kun isa baatii tokko dura galmeeffamee dacha dabale.
Sababaan isaan kan akkaan nama irraa namatti darbuu gostii vaayrasii koroonaa bifa jijjirratee Deeltaa jedhamu namoota haaraa qabaman kana keessaa harka 80 qabee waan jiruuf ta’uun ibsamee jira.
Odeeffannoo sirrii hin taanee argachuun kanneen talaalii waraannachuun hin barbaachisuu jedhan lafa jiranti bulchiinsii prezidaant Baaydiin weerara kana dhaabuuf tooftaa maala gochaa akka jiru kan Paastii Widaakuswaara Waayit Haawus irraa gabaastee caqasaa.


text:
Obonboleettii
Obonboleettiin(Tornado) dagalle qilleensa baayyee hamaa yoo ta’u, cumulonimbus yookan (yeroo tokko kan cumulus jedhamu) jala duumessa fi lafa wajjin walitti qabata. Obonboleettiin ballina adda addaan dhufuu ni danda’a, haa ta’u malee yeroo baayyee “form” yookan gosa illan mullatu fi qilleensa walitti qabame ta’e kan gubban furdaa fi jalaan qalla ta’e fakkaatte dhufaa (fakkii ilaalaa). Yeroo baayyee jalli isaa duumessa debris jedhamuun marafamee argama.
Obonboleettii baayyeen buubbee saffisa 110 mph (175 km/h) yookan kan irra xiqqaan deema, akkasumas dagalletti hanga 250 feet (75 meters) fi osoo hin badin maayilii xiqqoo (km baayyee) deemuu danda’a. Haa ta’u malee obonboleettiin tokko tokko buubbeen isaani saffisa 300 mph (480 km/h), dagallen hanga maayilii tokko (1.6km) fi osoo hin badin kiilomeetira hanga 100 ni deema. Obonboleettiin Antaarkitiikaa malee ardii hunda keessatti mullateera, haa ta’u malee baayyinan obonboleettiin USA keessatti mullata. Bakkonni birra obonboleettii baayye qaban Niwuu Ziilaandi, dhihaa fi kibba-baha Awustireliyaa, kibba-jiddu Kanaadaa, kabba-dhihaa fi jiddu Yuurooppi, Xaaliyaanii, kibba-jiddu fi baha Eshiyaa, baha-jiddu Ameerikaa Kibbaa fi kibba Afrikaatti.