c: text/html

text:
ONN: ODUU fi Sagantaa Adda Addaa, Hagayya 24, 2018
ODUU 24/08/2018
Miseensonni mana maree Ameerikaa ilmaan Oromoo mana hidhaatti dararmaa turanirraa haala ture dhaggeeffatan.
Miseensoonni mana maree Ameerikaa rakkoo siyaasaa Itiyoophiyaa keessa jiru, addatti dhiittaa mirga namoomaa biyyattii keessa turee fi jiru ilaalchisuun Hagayya 23/2018 Magaalaa Finfinne galma Hoteela Sharaatanitti argamuun ilmaan Oromoo mana hidhaa adda addaa keessatti dararamaa turan, abbaa Gadaa Bayyanaa sanbatoo, hayyoota Oromoo fi mangoddoota Oromoo dubbisan, miidhaa Oromoorra gahaa turee fi jiru irraa dhaggeeffatan.
Sagantaa dhaabbanni Oromo advocacy Aliens fi waldaan hidhamtoota siyaasaa Oromoo qopheessan kana irratti kan argaman congress man Chris Smith, Karen Bass, fi Itiyoophiyaatti Ambaasaadarri Ameerikaa ilmaan Oromoo miidhaa gurguddaan irra gahe kan akka Kaffaaloo Tafarraa yeroo dubbisanitti fi miidhaa isaa fi hiriyoota isaarra waraana TPLF/EPRDFn irra gahe dhaggeeffatanitti miidhaan dhaqabe gaddisiisaa ta’uu ibsanii fedhii fi kaayyoon isaanii rakkoon siyaasaa kun akka furmaataa argatu, akka sagaleen uummataa dhagahamu caalaatti dhiibbaa taasisuu ta’uu addeessaniiru.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Kanaafis fakkeenyi 90 ol kan ta’an paartileen adda addaa biyyattii keessa jiraachuun mootummaan paartii hedduu hirmaachise jiraachuu isaa mirkaneessa jedhan. Adeemsa dimokraasii kana humnootiin gufachiisuu fedhan jiraachuu tuqanii miseensota bulchiinsa paartii biyya bulchuu keessaa kanneen gufuu ta’an ilaalchisees rakko jiru karaa dhuma baratamaa ta’een dhabamsiisna jedhan.
Caamsaa 20 kabajamee oole
- Mallaskaachoo Ammahaa
FINFINNEE — Muummichi ministeeraa Itiyoopiyaa Haayile Mariyaam Dassaaleny waggaa 23ffaan caamsaa 20 har’a yeroo kabajame haasaa dhageesisaniin kan isaan irratti fuuleffatan keessaa jalqabameera kan jedhan sirna ijaarsa dimokraaii ti. Adeemsa kanaafis kan karra saaqe kan IHADEGn hundeeffame mootummaa ce’umsaatiin jedhan.
Kanaafis fakkeenyi 90 ol kan ta’an paartileen adda addaa biyyattii keessa jiraachuun mootummaan paartii hedduu hirmaachise jiraachuu isaa mirkaneessa jedhan. Adeemsa dimokraasii kana humnootiin gufachiisuu fedhan jiraachuu tuqanii miseensota bulchiinsa paartii biyya bulchuu keessaa kanneen gufuu ta’an ilaalchisees rakko jiru karaa dhuma baratamaa ta’een dhabamsiisna jedhan.
Kanaafis fakkeenyi 90 ol kan ta’an paartileen adda addaa biyyattii keessa jiraachuun mootummaan paartii hedduu hirmaachise jiraachuu isaa mirkaneessa jedhan. Adeemsa dimokraasii kana humnootiin gufachiisuu fedhan jiraachuu tuqanii miseensota bulchiinsa paartii biyya bulchuu keessaa kanneen gufuu ta’an ilaalchisees rakko jiru karaa dhuma baratamaa ta’een dhabamsiisna jedhan.
Kanaas caqasuu feeta ta'a
-
26-10-2021
Sudaanii fi Mormii Ishee Mudatee
-
-
-
-
-


text:
Chocho'a lafa
earthquaken yoo 'energy'iin lafa jalla crust kessa jirru osso hin bekamin yoo gadhifamu akka seismic waveiin jirrattu godha, kuni immo "earthquake" jedhama. Fulla lafatti, earthquaken akkatta bayyen ofii agarsisu danda'a, kunis chocho'a lafa, jijjirama tesso lafa fi akkasumas yeroo tokko tokko tsunamis fiddu danda'u, kuni immo nama bayye ajjesu fi qabenya nama ballesu danda'a. Earthquakiin kan jalqabu yoo tectonic platesiin kessatti qabaman (cunfaman) bodda yoo lafa gubba yokan fulla lafa irratti dhibaa godhani dha. Dhibaan kun yoo gudattu cabbin kessa jirran "plane"n akka cabu karra banu. Earthquake diddiqan Volcanon ka'ulle ni danda'u.
Chocho'i lafa kuni umaman yokan sababa naman jalqabu danda'a. Maqaan earthquake jedhu kuni kan wali-galatti fayyadamu yerro "seismic wave" jirrattu hunda dha. Kuni jechuun immo yoo earthquakiin umaman jalqabe yokan jalqabu battelle, yoo "seismic wave"iin jirratte earthquake jedhama.
Kuttan lafa earthquakiin itti jalqabe kan gubbatti argamu focus yokan hypocenter jedhama. Maqaan hin bekamne epicenter jedhamu immo bakka fulla lafa irratti argamu kan hypocenter olii argamu dha.


text:
Talaalliin vaayirasii Koronaatiif hojjatame tokko vaayirasicha 90% ol kan nama irraa ittisu tahuu ibsame
Kaampanoonni qoricha talaallii kana hojjatan Pfizer fi BioNTech jedhaman milkaayinni talaallii kanaa ‘saayiinsii fi namoomaaf guyyaa guddaadha’ jedhan.
Talaallin kun namoota 43,500 irratti biyyoota jaha keessatti kan yaalame yoo ta’u, namarratti miidhaan dhaqqabsiise akka hin jirre ibsame.
Kaampaanonni talaallin kun hatattamaan eeyyama argatee xumura ji’a kanaatti tajaajilaaf akka oolu gaafatanii jiru.
Yaaliin Talaallichaa biyyoota Ameerikaa, Biraaziil, Arjentinaa, Afrikaa Kibbaa fi Turkiyatti kan gaggeeffame yoo ta’u, talaalliin kun yeroo orbaan sadi keessati doozii lama kan kenname tahuun beekamee jira. Haaluma kanaan talaallichi dooziin lammaffaan eega kennamee torban tokko booda dhibicha 90% namarra ittisuu akka danda’u gabaafame.
Kaampaniin Pfizer hanga xumura bara kanaatti dawaa talaallichaa kennamu doozii miliyoona 50 akka dhiyeessuu fi xumura bara 2021tti immoo doozii biliyoona 1.3 ni oomisha jedhe.
Ta’us, rakkoo akkaataa dhiyeessii irratti muudatu kan rakkisaa taasisu, qorichi kun iddoo qabbana negatiiva 80C qabu tti kuufamuu qaba jedhame.
Kana malees, talaallichi yeroo hagamiif qaama keessa turee vaayirasicha namarraa ittisuu danda’a gaaffiin jedhu ammas deebisaa hin arganne.
Walumaagalatti nageenyummaa isaa irratti ragaan to’attootaarraa hanga argamuttii duulli talaalli kana kennuu akka hin eegalamne ibsamee jira.
UK’n gamanumaa talaallii kana doozii miliyoona 40 namoota miliyoona 20 talaaluuf fayyadu ajajjee jirti.
Ogeeyyonni fayyaa garuu talaalliin kun hojii irra ooluun duratti ammaas yaaliin gara garaa wanta geggeeffamuuf yeroo dheeraa akka fudhatu ibsaa jiran.
Talaalliin biroo hedduunis yaalii gara xumuraa irratti kan argaman yoo ta’u, marsaa xumuraa bu’aan yaalii isaanii itti beekamu irra akka gahan ibsame.


text:
[SQ, Waxabajji 6, 2018] Waamaa Hagaloo fi Nuunnuu Qumbaa albuudni saamamaa jiraachuu Qeerroo Leeqaa gabaase
Akka odeessa Qeerroo aanota Waamaa Hagaloo fi Nuunnuu Qumbaatti lafti gabbataan midhaan oomishaaf bareedaa ta’e sulula (dhooqa) Waamaa kan aanota lamman gidduutti gamaagamatti argamu yeroo ammaa kana investeroota ABUT kan lafa malkaa Dhidheessaarraa saamaa turaniin qabamuu fi cirracha baafna jechuudhaan qotisaan bulaa Oromoo maallaqa kuma shantamii jahaa ( 56000) itti kennuun albuudota gatii jajjabaa baafataa akka jiran beekameera
Yeroo ammaa kana saamtonni kun eyyama Kaabinoota Aanota kanneenii irraa argataniifi nuti isaan biraa fixanne maal fiddu jechuun maasaa (ooyruu ) qotisaan bulaa isa kavaateraan haadhaa albuuda saamaa kan jiran ta’uu qeerroon gabaasuun,saamichi qabeenyaa Oromoo irratti geggeessamu kamuu ilmaan Oromoo wal gargaaranii diina saamichaaf wal ijaaree uummata Oromootti karaa adda addaan bobba’utti dammaqu fi of irraa akka ittisan Qeerroon Leeqaa Waamicha dhiyeeseera


text:
Qabsoon keenya galma kaayyoo qabsaahonni itti wareegamaniif gahuu qaba! — Kutaa 2ffaa
Ayyaanaa Goobanaa fi Caalaa Hayiluu, Onkololeessa 7, 2019
Barreefama mataa wal fakkaataa yeroo darbeetiin, kutaa 1ffaa, maal gochuutu Oromoota kaayyoo bilisummaa fi walabummaaf qabsaawan irraa eeggamaa? Jennee akka armaan gadiitti waa eeruu yaallee turre.
- Ilmaan Oromoo warri kaayyoo jaallan kana fiixaan baasnee saba keenya gadadoo jalaa baasnee gabrummaatti xummura goona jettan osoo oollee hin bulin bakka hundaa of ijaaru barbaachisa.
- ABO’n kaayyoo qabsoo irra jiru akka jabaatuufi iddoo hundatti dirqama keenya raawwachuu qabna.
- Firii wareegamtootaatti iggitii gochuufimmoo waan qabsoofnef beeknee, gatii itti kanfalaneef waan itti kaffalameef malee shrafa siyaasaa fi waan bubbuutuun of sobuurraa dhaabbachuu qabna.
Inni jennu kuni akka hin taanee fi qabsoon keenya furgaafatee akka hin deemne maaltu takaallaa tahee kan jedhuuf hardha mata duree Rakkoo keessoo keenyaa fi gaaffii abbaa biyyummaa jedhu irratti yaada keenya eeruu barbaanne. Dubbisa gaarii.
Rakkoo keessa keenyaa fi gaaffii abbaa biyyummaa.
Mana ofii osoo hin qululleeffatin isa alaa qulqulleessun rakkoo taha. Waan akkasii Oromoon yommuu mammaaku, ‘’ ala faca’aa, mana manca’aa’’ Jedhaan. Qabsoon mana ofi qulqulleefachu irraa eegaaluu qaba. Rakkoon qabsoo keenyatti danqaa ta’ee baayye jiru gaafa qabsoon keenya jalqabee kaasee, hamma ammaatti Naafxanyoonni afaan keenya barattee,sochii Oromoo keessa seenuun, ammaa koree hojii raawwachiistuu barattoota keessatti filatamaa akka turan ni yaadanna.
Baroota 1970 keessa Nafxanyaan tokko koree hojii raawwachiistuu barattoota Oromoo keessatti filamuun, waan jedhe keesssaa, ” yoon danta Oromoo dabarsee diinatti kenne morma koo hableen kutaa.’’ jedhe jedhama. Kanas jedhee, yeroo biyyatti galu sirna Dargii keessatti aangoo argatee akka hojjachaa ture beekama. Qabsoon bilisummaa kan akka saba Oromoo diinaa keessaa irraa of tiiksun murteessa dha. Ammas akkuma yeroo sanaa qabsoon keenya tika keessaa fi alaa gahaa dhabuu irraan waan ka’eefi gantuu fi ayyaan-laallattooni, badhaasa adda addaa badhaafamaa, qabsoo keenya garuu burjaajessaatii ofiif immoo kabajaan jiraachaa jiru. Adabbiin isaanif malu kennamuun hafee isaan akkasii kunneen qabsoo Oromoof diinaa tahanii osoo jiranii faallaa kanaatti isaan waltajjii adda addaati mullachuun, saba Oromoo afaan faajjeessaa jiru. Isaan qabsaawota keenya jedhamanii miidiyaa adda addaatti bahuun afaan damma dibatan summii sabicha ajjeesuu malu facaasaa jiru.
Mee waal haa yaadachifnuu?
Waal yaadachiisuf jecha kaayyoon qabsoo ilmaan Oromoo kumaatamni itti wareegame
” bilisummaa fi walabummaa ” Oromoo galmaan gahuuf akka tahe hundi keenya beekna. Kuni akkammit akka kaayyoo qabsoo Oromoo tahe waal yaadachiisna. Akkuma yeroo ammaa hooggantoota qabsoo kana eegaalan hedduu lubbuun jiranii barreefama keenya kutaa kutaa duraa keessattis maqaa namoota hedduu xuqnetti kanneen, kutaa 1ffaa, akka jaal Muhee Abdoo faas dabalateeti.
Jaal Muhee Abdoo sacrificed his life for the liberation of Oromo Nation. ( Taken from the Home page of Finfinne Radio.)
Yeroo ammaas kan ta’aa jiru Bara 1970oota keessas waan tahas ture xiqqoo wal yaadachiisun hin badu.
Jaallan keenya qaqqaroon yeroo daandii dhugaa filatanii qabsoo eegalan, warri kaan immoo kara bira filachuun du’a saree kan galataa hin qabne du’aan. Ummati Oromoo gabrummaa keessa akka jiru osoo beekani, Itoophiya bilisa baasna warra jeedhan keessa ilmaan Oromoo yeroo Dargii wareegman kaasuun bareeda dha. Ilmaan Oromoo kun saba ofiif hawwii gaarii haa qabaatan malee duraan dursuun gaaffii saba isaanii irratti xiyyeeffannaa kennuun barbaachiisaa ture. Dargiin bara 1974yommuu angootti ol bahe , maqaa qabsoo jedhuun akkuma amma argaa jirru kana,’’ Itoophiyaa Tiqdeem!’’ dhaad annoo jedhuun ilmaan saba keenyas waan isaan hin ilaalle keessa seensiisun kan dhume mana duwwaatu lakkaa’a. Namooti akka Dr. Hayile Fidaa, Lamma Fidaa, Hayiluu Garbaabaa, Faaxuma Alii, Taayyee Morodaa, Mitikkuu Tarfaasaa, Abdulaziz Yuusuf faa akkauma yaadattaniif kaasna. Waraana keessatti dirree adda addattii, Eriteria, Somalia, Oromiyaa, Tigraay, lola isaan hin ilaallanne keessatti lubbuu ofi dhaban harki 80 Oromoo dha jeedhame beekama. Yeroo Hayile Sillaasees warri akka Generaloota Ababaa Gammadda, Jaggamaa Keelloo faa yee xaaqiil Ashkaar jecha sirna Habashaa ashkarumman tajaajilaa darban.
Hunda caalaa kan nama gaddisiisu gareen Oromoo manaa ofii tuffachuun diinaa waliin hiriiran diinaa tokkooffaa kan isaan godhatanii irratti qabsaawan ilmaan Oromoo kaayyoo saba keenyaai dhaabbatan irratti. Ajjeechaan Jaallan keenya akka Muhee Abdoo, lubba Gudinaa Tumsa,Dr. Hayilee Fidaa, fi Abulaziiz Yesuuf irratti raawwatame kaayyoo adda addaa haa qabatan malee diinnii garuu akka sareetti Oromoo tahu isaanif bifa tokkoon ajjeese. Har’as kana irraa osoo waa hin baratin Oromoo seenaa walfakkaataa irra deebi’uudhaan gareen Xoophiyummaa leellisu ilmaan Oromoo kaayyoo jaallan kaleessa itti wareegamaniif tiksan irratti duuluun Oromoo ajjeesaa fi ajjeechisiisa jiru.
Kaayyoon qabsoo keenyaa gabaa irratti hin daldalamu(hin gurguramu).
Jaallan keenya kufan onnee( engine) qabsoo haa tahan malee, har’as kanneen lubbuun jiran osoo ilaalaanii, kaayyoon qabsoo keenyaa har’a warra farra qabsoo keenyatiin akka meeshaa daldalaa tahee, gabaa irratti gugurtaaf dhiyaachaa jira. Kaayyon jaallan keenyaa, sabni Oromoo fedhi isaan osoo hin murteefatin daldaaltoota siyaasaatiin gabaa irratti akka meesha kamuu hin gurguramu. Kaayyoon kun yeroo itti wareegun akka galma keenyan geenyufi jecha, marii guddaa imaana dhaan akka darbu tahe.
Akka yaadatamuuf jecha.
Yaadannoo fi hubannoof akka toluti Oromoota biyya alaa fi biyyya keessaa turan gidduutti mariin cimaa fi hadhaa’aan yeroo qabsoon eegaale irraa kaasun, 1970th – fi 1980th keessa ‘’..gaaffiin Oromoo maalii?’’ kan jedhutu ture. Yeroo sana gaaffin Oromoo gaaffii kolooni(colonial question) dha, biyyi kolooni jala galtemmoo bilisa tahuu qabdi kan jedhu irratti falmii yeroo dheeraa fudhateefi kitaaba adda addaa dubbisuun waal amansiisu irratti yeroo baayyetu bade. Dhuma irratti gaaffin Oromoo gaaffi kolooniiti kan jedhu ragaa fi dhuggaa irrati hundaa’uun injifaateet as bahe.
Warri dugaan hin liqimfamneef.
Oromoon dhugaan hin liqimfamneef amma har’aatti ejjennoo dogongoraa tahe irratti hundaa’uun qabsoo Oromoo dura dhaabbaachaa jiru. Akka yeroo sana jechaa turanit gaaffiin Oromoo koloonii osoo hin taane babal’ifannaa lafaa ( feudalism and expansion) jeechun saanyi duguggaa( genocide) Meniilk, Hitleriin Afrikaa, humnaa waraanaan uummata Oromoo miliyoona fixuu fi ummattoota kibbaa tokko tokko akkuma jirutti dhabamsiise, kaanimmoo amma 75% fixee babaldhifannaa lafaati (feodal expanstion) jedhanii waamun sammuun gabrummaa yookan gochaa diinaa dhoksuuf tattaaffii gochu ta’a. kitaboota ( Alexsander Boltonovic, Martial De Salviac, fi Prof. Mekuria Bulchaa et.al..) oso dubbisani hubachuu danda’aanii, amma har’atti, diina waliin hiriiruun diina qabsoo tahaniit argina. Warreen akkanaa oso beekanii gurraa of duuchun fedhii ofii guuttachuf qabsoo keessas kan seenaan xawalwaallota fi ayyaan-laallattoota bu’aa dhuunfaf kan deeman, dirqama diinaa hojii irra oolchuf mindaa’anii kan hojjtan gantoota sabaa fi warra saba Oromoo irratti qormaata (experment) hojjetanii dha. Isaan kaanimmoo warra sammuun gabrooman cunqursaa cimaan sammuu isaanii hadoochee of jibbuun diinaf gugguufun saba ofii dabarsuun diinatti gurgurachuuf irraa hin deebinee dha. Kana hubachuuf sammuun gabroomun( theory of mental slavery) maal akka tahe yoo dubbisan ofumaafuu hubachuun ni danda’ama. Egaa saba keenya keessas kanneentu guutee hogayyuu qabsoon keenya guggufataa as gahe jechuu dha.
Barumsi nama hunda beekaa hin taasisu!
Barnoonni isa kaan ni qara, kaanimmoo ittuu doomsa. Kuni sirna barnootaa fi imaammata biyyi dhaloota sana barsiiftuu waliin wal qabata. Imaammanni baafamu suni dhaloota barsiisufi moo doomsufii? Qaruu fi of wallaalchisuufii ?kan jedhu yommuu deebii argatu Barnoonni baratame suni ni qareef ykn beekumsa laate fi ni doomsee adda baasa jechuudha.
Namni beekaa fi dhalataa biyya Biraazil tahe Paulo Freire kan jedhamu kitaaba isaa Opening up Paulo Freire’s Pedagogy of the Oppressed jedhu keessatti Barnoonni akkamiin dhaloota ol guddatan doomsaa fi of wallaalchisaa akka tasa balleessu akka gaaritti waan katabeef namnuu yoo dubbise waan ‘elitoonni’ keenya keessumaammoo Oromoonni baratanii garuummoo saba isaanii caalaa halagaa tajaajilan maal keessatti akka kufan sirriitti hubachuu dandeenya.
Amaloota bira Oromoota baratan irraa inni argaa jirru ( bartoota hunda osoo hin taane waan hunduma akka beekanitti barumsa isaanii dhimma itti bahuun,afaan faajjii qabsoo fi uummata keenya keessatti uumuun sirni gabrummaa akka nurra bubuulu taasisee jira. Barachun waan hundumaa nama hin beeksiisu. Aadaan akkanaa biyya duubaattii hafoo keessatti hedduu calaqqisaa. Warri beekaa afaan-fajjii uuman warra dantaa ofiif malee, dantaan saba isaanii itt hin mul’anne, sharaftoota siyaasa irraa bu’aa argachuuf hojjatan kanneen ayyaana-ilaallattota ta’aniidha. Isaan kun, hojiin isaanii akka sammuun gabrooman ofirratti wallaaluu caalaa warra afaaniin damma dubbachuun akka beekumsaatti fudhtani yeroo ummati isaanii isaan biratti beela’uu, ajjeefamu,baqatuu fi roorroon namaa gadi taasisuu homaayyuu itti hin dhaga’amneefi amaloota biroollee qabanii dha. Isaan kun caalatti dantaa ofiif jecha meeshaa diinaa tahuun saba ofii ajjeesisu, bilisummaa saba ofii duras dhaabbatu. Gaaffii sabaa meeshaa daldalaa godhachuun gaafa barbaadan luqqifatanii galtee siyaasaf oolfatu gaafa itti tolemmoo dhoksaniit irra taahu. Isaanif dantaan sabaa kan ittiin madaallamu akka matayyaatti dhuunafn waan barbaadan argachuu fi maqaa sabaatiin aangoo bubbuutuu fi diinagdeen dhaalamanii feetee Oromoo awwaaludha. Warri akkasii dhugeeffata Oromoorra kan tarkaanfatanii xawalwaallummaan jiraataniidha. Oromoon,’’Waan jiraaf jettee, jiruurra hin utaalin, hin gatin’ isa jedhu warri kuni garuu waan jiraaf ( diinagdeef) jedhanii Jiruu (saba,qaama isaanii, lammii) isaanii warra ganuun garayyoo isaanif jiraataniidha.
Saba Oromoo irratti yaalii siyaasaa( Political Experment) gochuu
Namoonni kaanimmoo Oromoo iratti warra yaalii siyaasaa gaggeessaniidha. Isaan akkanaa keessaa warri, ‘’ani beeka dha’’ jeechun amaloota asi olitti kaasne qaban, social experiment saba Oromoo irratti warra hojjachaa turanii fi ammas irratti hojjeechaa jiranii dha. Ani beekaa dha jeechun saba Oromoo laboratory yaadaa keessatti naquun experiment irratti hojjetu. Ilmi nama qote bulaas tahee, jireenyaasaa karaa fedheenuu haa gaggeeffatuu waan isaaf tahu hanga humnasaatti ni beeka ( indvidual is rational given the knowledge he/ she has). Muuxxannoo qabsoo keesatti fi dhugaa lafarra jiru yeroo ilaallu garuu waan saba kana gabrummaa keessa baasuufii gargaru irratti hojiin isaan hojjetan yartuu dha. Kunis saba Oromoo akka inni hiree ofi ofiin akka murteeffatuu fi dammaqiinsaan akka of ijaaruu fi hidhachiisuun akka inni abba biyyummaa isaa argatu fedhas tahee seexaa homaayyuu hin qaban. Baayyeen isaanii Oromoo keessa summii amantaa , gandummaa babaldhisuudhaan hoji diinaa fi abbaltii ormaa hojjeechaafii turan yoo jenne dhugaa irraa fagoo hin tahu.
Haatahu malee, saba kanaaf faayidaa waan fidu, Oromoo ijaaruu, yaada qabsoon kun gara fuula duratti tarkaanfatee injifatuuf tarsimoo baasanii sabi keenya gadadoo wagga 150 keessaa bahuu furmaata barbaaduu hin dandeenye. Diinia waggaa 28 saba Oromoo ajjeesaa, biyya baasaa, qaama hir’isaa, qabeenya isaa kan akka lafaa gurgurachuun of duroomasa,uummata Oromoo miliyoonaan qe’ee irraa buqqisee, waardiyaa fi tiksee diinaa taasise wajjin dhiichisaa akka jiran argina. Akkamitti booree guduunfachuun hafee diina isa ajjeessaa bahe waliin harka dhiigaa obbolaa keenyaallee osoo hin dhiqatin waliin maaddii tokkorraa nyaataa? Maal haa tahuuf saba qulqulluu waggoota 40 caaluuf qabsoo gochaa tture afaan fajjeessuu akka inni qabsoo isaatti guduunfaa hin goone? Kun hundumtuu kan namatti muldhisu, murnoonni fi namoonni qeenxeyyaan dantaa siyaasaa argataniif jecha akkasumas alagaa gammachiisuf jecha carraa argatan hundaan Oromoo irratti yaalii siyaasaa gaggeessaa turan, hardhas itti jiru jechuudha.
Miidiya uummanni Oromoo ijaarrate dhuunfachuun sagalee isaa ukkaamsaa qabsoo abbaa biyyummaa Oromoo gara dabarsuu.
Amaloota farra qabsoo qabaachun, yeroo ammaa kana saba Oromoo keessatti akka afaan-faajjin babal’atu midiyaa dafqa uummataan ijaarame dhuunfachuun warra soso’anii dha. Isaan kunis maqaa moggaafachuun, abbaa qabsoo, abbaa qeerroo, hayyuu, beekaa, xinxala siyaasaa fi k.k.f jeechun safuu tokkoo malee, hayyuu waahalle tahuun dhiyaachuun namni akka isaan waaqqeffatu tahanii argaa jirra. Tarkaanfiin isaan fudhachaa jiran qabsoo Oromoo kaayyoo dhugaa irratti hunda’uun as gahe karaa miidiyaa harkaa qabaniin karaa irraa jallisuun garuu kallattii faayidaa dhuunfaaf jecha karaa irraa maqsaa akka jiran argaa jirra. Kunis kan taha jiru jabana miidiyaa jedhamu kanatti, miidiyaa irratti bahuun gaaffii abbaa biyyummaa Oromoo xiqqeessaa afaan fajjii uumun akka qabsa’aatti of mul’isuun saba ijaaruu irraa diigu, kayyoo godhatani jiru. Sabni tokkummaa akka hin godhanne dantaalee adda addaan walirraa fageessaa jiru. Miidiyaa dhuunfachuun qabsoo qeerroon godhe kallattii ofii barbaadan qabsiisanii asummoo qeerroo wareegama kaleessaa kaffalee hardhas kaffalaa jiruuf sagalee tahuurraa moggeessuun garuummoo abbaa Qeerroo ofiin jechuun uummata keenya keessatti burjaajii uuman.
Qeerroo eenyutu ijaare?
Qeerroo bilisummaa Oromoo kan ijaare ABO akka tahe mormiin waan jiru hin fakkatu.
Tarii namoonni bara 2014 booddee siyaasa oromootti makamanii fi dhalataniif kunootii marsaa Qeerroo Bilisummaa kan bara 2011 ijaarame kana bananii dubbisuu danda’u Qeerroo. Haa tahu malee ABOn qeerro ijaarees yeroo fi iddoo isaatti gadi bahee akka uummataaf galutti Qeerroo anatu ijaaree jedhee ibsuu hanqachuun karaa tokkoon of eeggannoo sochii warraaqsa Qeerroon taasisuf kan yaaddame tahullee, gama biraanimmoo kuni godhamuu dhabuun itti gaafatamaa isaa bahachu dhadhabuu dha kan jedhanis jiru. Gochi diinummaa karaa mediyaatiin ABO qophxeessuuf akaksumas qeerroo bilisummaa Oromoo ABO irraa addaan baasuuf olaantummaa miidiyaan haguugamanii qeerroon akka waan hooggana hin qabnee fakkeessuun hooganaa of taasisaa turan,hardhas itti jiru. Hardhallee garuu sagaleen ABO dhagahamaa miti. Jarri garuu Qeerrootti abbaa tahan feetii uummataa fi kaayyoo Qeerroon utubameef moggaatti darbanii Qeerroo akka ofii barbaadanii fi fedhi adda addaatiin diiguun hojji ala gochaa jiraachuu argina. Gama tokkoon Foollee jedhanii cinaatti ijaaraa, gama biraatin qeerroo haaromsaa jechuun gurmuu Qeerroo karaa hedduun diigaa akka turanii fi ammallee itti jiran ragaa hedduu tarrisuu dandeenya.
Walii galatti Oromoon warra barate dabalatee, farreen qabsoo kaayyoo fi sagantaa siyaasaa tokko hin qabne wajjin hiriiruun jaarraa 21ffaa keessa hedduu nama saalfachiisa. Kunis dammaqiinsa siyaasaa dhabuu irraa madda. Warri akkanatti beekaa Oromoo diigan garuu farreen qabsoo Oromoo ti. Kanas kan mirkaneessu, gaafa WBOn diinasaa irratti haleellaa fudhachaa ture, walumaa galatti sagalee ABO fi WBO ukkaamsanii uummanni ABO fi WBO irraa akka abdii kutatuuf ‘’tarkaafin WBO kijiba waan atheef miidiyaa keenya hin gabaasnu.’’ jechaa turan. Namootuma akkanaatumoo waggaa 10n dura ‘’ABOn akkaa suphamuu hin dandeenyetti caccabee jira.’ jechaa turantu asuma deebi’aniimmoo ABO fi mootummaa jidduus jaarsummaa yommuu deeman argaa turre.
‘’Hin saalfanneen nama saalfachiifti.’’ akka jedhan namoonni xawalwaalleenni akka anana hanga qabsoo Oromoo keessaa harka hin baafannetti Qabsoon keenya galma gahuun ulfaatadha. Sochii WBO gabaasuf kan maganfataa turan,’’ WBOn kabajaan qe’ee ababa isaatti galuu qaba.’’ jechuun sagalee guddaan dubbachaa turan. Gama biraatin WBOn diigamee akka qabsoon Oromoon waggoota 45 caalaf bifaa jaarmayan itti wareeggame debi’ee akka sirna Nafxanyaa jalatti kufu yaakka seenan tasa dagachuu hin dandeenye dalagan, dalagaas jiru. WBO waliin dhuman jedhanii kan turan WBOn gaafa isaanuu amanee galummoo biraanuu hin dabarre, gaafa WBO mootummaan wayyaanee EPRDF/OPDO summii nyaachisu, sagaalee tahuufii hanqatan. Qeerroo bilisumama yeroo ammaatti kumoota kudhan caalaan amneen hidhaatti dararamaa jiraniif sagalee tahuu sodaatan, ykn hin barbaanne. Gaafa kaan garuu abbaa Qeerroo ofiin jechaa miidiyaarraa bookkisu.
Jaallan qabsoo maal nuu dhaaman?
Jaallan qabsoo ganamaa dhaadannoo ” biyya tokko, saba tokko, hiree fi egeree tokko” jechuun bahaa hamma lixaatti, kaabaa hamma kibbaatti walitti dhufuun yeroo wal argan, walitti boo’chaan wal hammachuun daandii qabsoo dhiigan saaqan. Yeroo ammaa garuu kaayyoo qabsoo jaallan keenya kaleessaa irratti kitimaman ganuun, Oromoon gandaan naannoo fi amaantan qoodun, summii tokkummaa saba keenya keessa facaasuun hojii diinaa hojjeecha jiran. Irbuu kaleessa qabsaahonni waliin galan, tokkummaa Oromoo dhiigan barreessuuf hooggantoonni keenya kaleessaa oromummaa fi kaayyoo Oromiyaa biyya taasisuuf bobba’anii waliin shinniggaatti dhuman faalleessuun hardha Oromoon akka waliif hin dirmannellee akka taasisaa jiran waan hunda keenya jalaa dhokatee miti.
Jecha MM Itoophiya Dr. Abiy Ahmad Oromummaa xiqqeessuuf Baahirdaaritti dubbatanii fi Kora Oromoo jechuun galma Minilik keessatti Oromoo Wallaggaa obboloota isaanii kanneen biroo biratti moggeessuu fi qoqqooddaf jedhee dubbates hunduu diinummaa guddaa tahuu seenatu galmeessa. Qaamni jijjirama jedhee of waamu karaa biraatin ABO diiguu fi gama biraatinimmoo kaayyoo QBO sharafuu xiyyoo guddaa godhatee ergamee dhufe seenaa keenya kessatti kan dagachuuf teenyu miti. Akkuma jaallan qabsoo ganamaa jedhan ” biyya tokko, saba tokkoo fi hire tokko” jechun Oromiyaa bilisoomsuf kaayyoo jaallan keenya jalatti kufan nutis osoo imaanaa hin nyaatiin kaayyoon isaanii akak galma gahuuf qabsoo itti fufuun waan fardiidha.
Yaada xummuraa
- Oromoon seenaa darbe irraa baratee rakkoo isaa amma hin furanneti akka sabaatti illee dhabamua irraa waan isa oolchu waan hin jirreef diina qabsoo fi fira qabsoo isaa gargar baasun keessattuu diinaa keessaa irraa dammaqinaan of eeguu qaba.
- Oromoon qabsaa’ee qabsaa’ee yeroo hunda yeroo galmaan gahuuf jedhu, hooggana galii qabsoo kana ifatti ibset, qabsaa’eefi qabsoofsisu dhabuun rakkoo qabsoo tahee argaa jirra1*. Akeekaa fi kaayyoon qabsoo Oromoo, Oromoon sirna kolonii alagaa jalaa bahee biyya bilisoomte fi walaboomte ijaarrachuu dha jedhee ifatti dubbachuu ilmaan Oromoo kaayyoo kanaaf bobbaasuu qaba.
- Oromoo Oromoon cabsuun tooftaa diinaa tahee osoo jiruu, waggaa 150 booddeellee irraa barachuun furmaata itti gochuu dhabuun madda rakkoo qabsoo Oromoo keessa isa guddaa tahee argina. Kun ammas gaaffii yeroo tahee waan argaa jirruuf qabsoon bilisummaa fi walabumma akka milkaa’ufi rakkoon kun xiyyeeffannaa guddaa kan barbaadu tahuu isaa wal yaadachiisun bar
- Akkuma argaa jirrutti qabsaawoti ilmaan keenya biyya adda addaa keessa jiraatan,kan dirree qabsoo keessatti diinaa keenya dura dhaabbachaa jiran, akka dhunfatti mana keessatti yaadan waxalamaa jiran, hunduu qabsoo keenya karaa jaarmayaa, waraanaa, diinagdee, wal qunnamtii karaa alagaa ykn ‘diplomacy’, karaa tikaas of cimsuun barbaachisummaa qabsoo duwwaa osoo hin taane saba Oromoo akka sabaatti akka jiraatu taasisuufi dirqama jabduu yeroonsaas murteessaa tahu
- Qabsoon keenya bakka gahuuf aggaammatte akka gahuuf wantoonni asii olitti jennee fi kanneen biroo tokkummaa kaayyoo biyya takkittii saba tokkoo fi hiree tokko jalatti qabsoo finiinsun galmaan gahuu qabna.
IUOF.
Warrii yaada qabdan mail keenya :
- 1*Jaal Marroo Diriba gaaffi fi deebii Onkoloolessa 3/2019 Gaazexeessaa Dhaabsaa Waaqjiraa waliin godhee gaafi kanafi debii qubsaa tahuu waan maluuf qabsiisa gadii kana banaatii caqasaa.


text:
Qorannaan sadarkaa addunyaa tokko akka mul’isutti xmura bara 2020 waliin wal bira qabamee ennaa ilaalamu biyyoonni hedduun talaallii COVID-19 fudhachuu kan deggeran ta’uu qorannaan sadarkaa addunyaa tokko mul’isee jira. kanneen keessaa irra hedduun Briteenii fi Swidinii ta’uun beekamee jira.
Dhaabi quunamtii walii galaa Keksit har’a’ maxxansa baaseen ba’iin qorannaa biyyoota ja’a Biriteen, Ferensaay, Jarmanii, Jaappaan, Siwidinii fi Yunaayitis Isteets keessaa ifa taasise.
Yaadi uummataa akka mul’isutti lammiiwwan Briteen dhibba irraa harki 89 amma tallaalii fudhachuu kan barbaadan yoo ta’u lakkoobsi kun baatii Fulbaana darbee dhibba irraa harka 65 ture.
Swidinii keessaa immoo kan baatii fulbaana keessa talaallii fudhachuuf namoonni fedha agarsiisan dhibba irraa harka 51 ture, amma gara dhibba irraa harka 76tti ol guddatee jira.
Waaltaan ittisaa fi to’annoo dhukkubootaa dawaa Johnson & Johnson jedhamuun talaallii oomishame raggaasisu dhaan ga’eessonni waggaa 18 ol akka fudhatan sagalee guutuun muteessee jira.
Talaaliin Johnson & Johnson miliyoona 4 ta’u hanga bor ganamaatti kan raabsamu ta’uu angawoonni waaltaa sanaa beeksisaniiru.
Hanga dilbata kaleessa galgalaatti lammiiwwan Ameerikaa miliyoona 28.6 ta’u COVID-19n yoo qabaman 513,000 ol immoo vaayiresii kanaan du’uu waaltaan qorannaa Johms Hopikins beeksisee jira.


text:
Filannoo Prezdaantummaa Ameerikatti geggeefamaa jiruun Jo Biden dursaa akka jiru gabaafame
Filannoon Prezdaantii Ameerikaa har’a November 03/2020 kan goolabamu yoo tahu, hanga ammaatti ummaanni miiliyoona 98 tahu sagalee kennuu gaabafame. Sagalee hanga ammaatti kennameen kaadhimamaan Paartii Dimokraatotaa Jo Biden dursaa akka jiru odeeyfannoon ni addeessa.
Haata’u malee filannoo guyyaa xumuraa kana ilaalchisee yaadni ummata irraa sassaabame akka mul’isetti, Prezdaant Traamp sagalaa guyyaa xumuraa harka caalu argatuu mala.
Filannoo bara kanaatiin kaadhimamtoonni lamaan duula nafiladhaa geggeessaa turaniin, dhimmoota Covid-19, Diinagdee fi baqattootaa irratti kan xiyyeeffatan tahuu odeeyfannoon ni addeessa.


text:
Addi Bilisummaa Hilton (Dammallaashonni) paartii amaaraa ABN waliin waliif mallatteesse.
Nikaa hidhatani. Nikaa ittiin qilee seenan haa taasisuuf.
Gochii mootummaan Abiyoot ummaata Oromoo irratti rawwatama jiru gochaa mootummootta kanan dura rawwatamee oli male gadii miti Godinaa jimmaa keessati ijoollee kun guyyaa Haacaaluu Waregamee sani hiriraa bani,humna mootumaatin too’atamani mana hidhaati darbatamani turan amma bifa kana ajjessaani ka’anii darbani.
“Waan quba hinqabne hinjiru, quba walitti hinqabnu jenneeti cal’ifne!
J/Daawud badii isaa obsa daangaa darbe qabaachuu isaati! Gaafa nuti loluu jalqabnu, “ana lolaa, balbala cuffadhaatii malee, hoggana biraatti hindubbatinaa! “Jedhee meeqa nutti dheekkamaa bahe!
” Aarii liqimsuu bari!” naan jedha, yeroo mara!
Amma liqimsuu baraan jira! Osoon walakkaa kee obsa qabaadhee, kadhannaa kooti!
Waan J/Daawud, ragaan ani bahu: Kennaa dhuunfatti namni laatuf, horii firri addatti maatii isaatiif ergu, dhaabaf kan galii godhu ta’uu isaati.
Jaarmiyaa yeroo horii dhabu, cash harkaa keenyaa yeroo hankaaku, kan dhiphatu dhuunfatti illee firaafi hiriyoota isaa irraa kan liqeeffatu, ta’uu isaati!”
Jaal Battee Urgeessaa tu barreesse.


text:
Waan qormaata kutaa 12 baranaa dhiyoo tanaayyuu woma hedduu jechuutti jiran.Namu waan jedheef afaanma guutatee dubbata.
Biiroo barnoota Oromiyaatii fi ministirii barnootaalleen qormaatii kun hatamuu ya mirkansan.
Akka ministerii barnoota Federaalaa obboo Shiferrawu Shugguxee jedhutti qormaatii kun waan hatameef ammaaf jidduutti dhaaban.
“Akkuma jirutti qormaata marsaa interneetii irratti baheen wal fakkaate argine.Tanaafuu qormaata itti aanu kennuun barbaachisaa miti jenne. Qormaata media irratti bahe kennuun barbaachisaa miti.Tanaaf qormaata guyyaa afran dhufaa kennan cufaa ya dhaabne jennee maatii,ijoollee ummata kennalleetti himuuf.”
Ministerii barnoota qormaatii hatame jedhanii sab-qunnamtii irratti dubbatamaa ture dhraa jedhee kalee dubbate
“Oduun haga ammaatti jedhan oduu dharaa biyya nagaa dhowwuu,maatii fi ijoollee dogongorsuuf odeessan.Maatiin tana beekanii ijoollee isaanii gorfachuu malan. Ijoolleelleen tanuma beekanii karuma qophaahan suniin qormaataa qophaahuu malan.”
Tatullee dharati sun dhara taatee hin hafne.Akka jecha obboo Shiferrawutti haga fulaa poolisiin jirtutti qormaata bananii banamuu fi dhibaachun isaa hubatanitti hatame jechuun dhiba waan taateef jennee dogoggora uumameef “dhiifama gaafanna” jedha.
Akka barataan tokko jedhutti eeguma innii qormaata fixe akka ka lammeesso fudhachuuf kutaa hin seennee fi waan jiraa ammoo sab-qunnamtii irraa caqasan itti himanii nama hedduutti deebii qormaata baranaa argate.
“Ijoolleen gaafii qormaatallee waliin argatanilleen hinuma jirti.”
Akka abbaan gurbaa isaa Sabbataa Finfinnee barsiisfatu tokko jedhutti wantii akkanaa kun waan hamilee barattootaa fi maatiillee cabsaati.
Waan qormaata hatamee kana woma hedduu jedhan.Qormaata baranaa eennutti maaniif hate?
Akka namii hagii tokko jedhutti barattootii Oromiyaa baranaa haga guddana waan hin baratiniif akka jarilleen qophaahuuf qormaatii duratti dheeratu maatii, qabsaahotaa Oromootii fi namii hedduun maqaa #Oromoprotests ykn Mormii Oromoo jedhuun mootummaa federalaa fi naannoollee gaafatee irratti didanii jennaan qormaata hatanii interneeti irratti facaasan.
Qormaata baranaa silaa ijoollee kuma dhibba hedduutti fudhataa horii guddaatti itti bahelle.
Itti aanaan itti gaafatamaa Biiroo Barnoota Oromiyaa obboo Fiixee Aberraa waan qormaatii baranaa ya hatanii hattututi hatee taatullee dhiyootuu guyyaan qormaatii dhibiin kennamu himamaa jedha.
Wantii qormaata kutaa 12 baranaa hambise waan hedduu.Hagi tokko gareee mormii barattoota Oromoo,maati fi qabsaahota Oromoo akka qormaatii baranaa akka ijoolleen Oromoo barana haga guddaan hin baratan qophaahan tolchuuf duratti dabarsan gaafachaa bahe jedha.
Jawaar Mohaammad warra akka qormaata baranaa duratti dabarsan gaafchaa bahe jedhe keessaa tokko.
Maatii,ogeessa,barataa,qabsaahotaa fi ummata Oromootti addunyaa naannoo cufa keessaa akka qormaatii baranaa duratti dabru bilbilaa fi waan hedduun duule caqasuu didanii jennaan koreen Oromoprotests qormaatii bahu tolche jedha.
Woma taateefuu akka ministerii barnoota obboo Shiferrawu Shugguxee jedhutti dhiyootuu kennuuf labsama.Qormaatii kutaa 12 qormaaa yuniversitii seenuuf fudhatan.


text:
Raashiyaa: Roobootiiwwan TV irratti oduu dhiyeessan
Sabaa himaa oduu mootummaa Raashiyaa 'channel Rossiya 24' irratti Robootiin oduu dhiyeessuu eegale.
Aleeksi, roobootiin oduu himu kun hordoftootaan madda qoosaa ta'aa jira, hojii proppogaandaa hojjeta jechuunis qeequ.
Roobootiin kun magaalaa Perm jedhamu keessatti kaampanii Promobot jedhamuun hojjetame. Mormaa olis roobootiin kun namoota kaampanicha ijaaran keessaa tokko kan ta'an Aleeksiyaa Yuzaakooviin akka fakkaatutti hojjetame.
Ammatti Roobootiin kun sochii fuulaa fi morma isaa qofa sochoosuu danda'a. Guutummaatti wayita xumuraamu garuu hidhii isaas sochuusuu ni danda'a jedhameera.
Akka Promobot jedhutti hojiin roobootii kana hojjechuu bara 2017'tti kan eegale yommuu ta'u dhuma bara kanaattis guutummaatti xumurama.
Aleeksiin hojjechuuf maallaqni doolaara kuma 15 kan itti bahe yoo ta'u, kaampaanichi ajaja walfaakaatu 12 argateera.
Chaanaaliin Oduu Rossiya 24, roobootiin isaaa kun dhaalootaan Raashiyaadha, ''sooft weerii fi qaamoleen isaa hunduu biyya keessatti hojjetame'' jedheera.
Roobootiin kun as bahuun dhugumatti hojii oduu dubbisuu namarraa roobootiitti ceesisuuf osoo hin taanee sadarkaa kalaqaa raashiyaa gama teeknoolojii TV'n agarsiisuufi jedhu namoonnni.
Gariin ammoo hojiin oduu dubbisuu kun roobootii fudhatamaa laata yaaddoo jedhu kaasu.
Chaanaaliin Oduu Rossiya 24, marsariitii isaaratti ''chaanaalii TV irratti yeroo jalqabaaf roobootiin oduu dubbisuuf dhiyaate'' jechuun barreesseera.
Namoonni hedduun sochii fuula roobootii kanaatti gammadoo akka hin taanee fi wanti hafu akka jiru yoo himan, kaan ammoo TV ilaaluu haga ta'e bohaarsaa taasisa jechuun yaada isaanii ibsaniiru.


text:
Waajiira UNHCR kan Jabuutii jirutti qoondaala kutaa odeefannoo uummataa ka tahan Sheehulemaany Keekuu Akaan akka jedhanitti baqataan kam iyyuu Jabuutii enna seenu waajiira michuu mootummaa Jabuutii ta’uun UNHCR waliin hojjatu kan “National Office for Assistance to Refugees and Victim of Disaster” jedhamutti iyyannaa dahannaa siyaasaa galfachuu qaba.
Iyyannaa kana ilaalee nam sana akka baqataatti fudhachuu fi dhiisuu kan murtessu mootummaa dha,Sana booda UNHCR-ti dabarfama jedhu.Sana dura garuu gara UNHCR deemuun sirri miti jedhan.
Bara 2003 fi 2004 lammiwwan Itiyoophiyaa Araausaa keessatti dahaannaa siyaasaa gaafatan keessaa, kanneen kuma tokko ta’an iyyannaan isaanii fudhatama dhabee, mootummaan Jabuutii gara biyya isaaniitti deebise kan jedhan aangawaan UNHCR damee Jabuutii kun,Sana booda UNHCR galmee jara kanaa cufeera jedhu.
Baqatonni UNHCR jalatti galma’anii mooraa baqataa keessa ituu jiranii dhimma isaanii hin xumuratiin waggoota dheeraa turuun, biyya isaan simatu argachuu irratti hundaa’a.Biyya sadaffaa keessa qubsifamuun waan al-tokkotti xumuramuu miti,Gama kaaniin Mirga baqataaf kennames miti jedhan.
Dubartoonni, mooraa baqatotaa Alii-Aaddee ka keessa jiraatan keessatti humnaan gudeeddiin akka irratti gaggeefamuu fi mucaa abba isaa hin beeknee ulfaa'uu fi da'uun akka isaan mudatu ka dubbatan ilaalchisee enna ibasn, rakkoon kun akka jiru gabaasaan nu ga’eera, garu rakkoo darbee darbee uumamu jedhu aangawaan UNHCR kun.
Gama biraan jaarmayaan walabnii kabajamuu mirga dhala namaaf falmuu " Djibouti league of human rights” jedhamuuuf prezidaantii kana ta’an Noel Abdi Jean Paul haala baqatoota Oromoo yaddeessaa kan godhe waan lamatu jira jedhu, tokkoffaa baqatonni Oromoo sodaa nageenyaaf jecha otoo hin taanee jireenya foyyefachuuf dhufu jedhame yaadama, lammaffaan immoo polisoonni Itiyoophiaa Jabuutii keessa waan sosso’aniif, yeroo tokko tokko Oromoota hidhanii gara Itiyoophiyaatti deeebisu jedhan.
Yeroo tokko tokko immo kanneen Ogaadeen irra dhufan illee ni qabu, warri Ogadeen kan Jabuutii keessatti ajjefamanis ni jiran, namni humnootii tika nageenyaa Itiyophiyaan qabamee gara Dirree Dawaatti eega geessamee booda amma iyyuu hidhaa keessa jiru jira jedhu, Mr. Paul.
Balaa biraan baqatoota Oromoo irra jiru jedhan,dhimma isaanii Adda Bilisummaa Oromootti hidhanii ilaaluun waan jiruuf carraa baqatummaan fudhatamuu hin argatan jedhan.Waluumaa galatti jedhan Paul, baqattoota hundumaa biyya sadaffaa keessa qubsisuuf yaaliin kan jiru ta’us, Mootummaan Jabuutii garuu jaarmayaa baqatootaa UNHCR gargaaruuf yaalii tokko hin godhu, callisuun mootummaa kunis akka jaarmayaa mirga dhala namaa eegsisuu tokkotti nu rifachiseera, jedhan.
Kan nama aja’ibuu jedhan Paul, aangawonni mootummaa Jibuutii miseensonni maatii isaanii ykn kan gosa isaanii baqataa fakkaatanii mooraa akka seenan gochuun, biyyoota Addunyaa Dhihaa keessa qubsiisanii jireenya gaarii akka jiraatan yeroon itti godhan jira. Kun immoo jaarmayoonni sadarkaa adunyaas ta’e UNHCR baqatoota ija shakkiin akka ilaalan akkasumas of eeggannaa guddaa akka godhan taasisee jedhan " Djibouti league of human rights” irraa Noel Abdi Jean Paul.
Gabaasa guutuu MP3 tuquun dhaggeefadhaa.


text:
Dhaamsa Ariifachiisaa Dhimma Filannoo fi Dhimma Hawwaasummaa Uummata Oromoo Irratti!!
bilisummaa
March 10, 2015
======================
Filannoo Akka Biyyoolessaatti Bara 2015/2007 Ji’oota muraasa booda adeemsifamuuf jedhu Sababa Godhachuu dhaan Godina Shawaa Kaabaa Aanaa Warra Jaarsoo keessatti Bakka Bu’aa Uummataa ta’uu dhaan dorgomuuf Paartii Kongirensii Federaalawaa Oromoo irraa Beekamtii kan argate Barsiisaa Belaay Zallaqaa Wadaajoo Guyyaa Kaleessaa Magaalaa Qarree Gohaa keessatti Mirga qabutti fayyadamuu dhaan Osoo waraqaa Ibsituu Ykn Paanpileettii KFO Deeggartoota isaaf raabsaa jiruu Poolisootaan ukkaamfamee Reebichii gara jabeenyaan erga irratti Raawwatanii of wallaalchisanii booda Uffata irraa baasuu dhaan qullaa isaa Magaalaa keessatti gatanii jiru.
Barnoota Sadarkaa Olaanaatiin eebbifamee Gita Hojii Barsiisummaa dhaan uummata naannoo isaa Doofummaa keessaa baasuuf kan Barsiisaa jiru Barsiisaa Belaay Zallaqaa Wadaajoo Kanaan duras Filannoo garaa garaa irratti hirmaachuu dhaan karaa nagaatiin Mootummaa nama Nyaataa kana nama Mormaa ture dha.Barsiisaa Balaay Zallaqaa Wadaajoo Godina Shawaa Kaabaa keessumattuu Aanaa Warra Jaarsoo keessatti Uummata Oromootiin baayyee kan Jaallatamuu fi Kabajamu yoo ta’u Godina kana keessatti Ergamtoota Wayyaanee Harka 100 ni mo’ata Jedhamee kan eegamu dha.haa ta’u malee Warri uummata Barsiisuun haa hafu ofii isaanii barachuuf illee karaa Mana Barumsaa hin beekne Barsiisaa uummata irraa kabajaa fi Jaalala Guddaa horate irratti Cilee Dibuuf jecha Saroota isaanii itti erguu dhaan Reebicha Guddaa irraan ga’anii Kalee isaafi Guutumma qaama isaa adoochanii erga of wallaalchisanii booda kabaja uummataa irraa mulquuf Qullaa isaa magaalaa keessa Gadhiisanii jiru.dhimma kana Paartiin Koongirensii Oromoo karaa seeraan kan gaafachaa jiru yoo ta’u Uummanni Aanaa Warra Jaarsoo fi Magalaa Qarree Gohaa Barsiisaa yeroo mara Sagalee isiniif ta’u kana faana gaafa Rakkinaas akka Hiriirtan Kabajaan isin Gaafanna!!!
Oduu kan birootiin Irreecha Arfaasaa Ji’oota muraasa booda adeemsifamuuf jedhu sababa godhachuu dhaan Waajjirri Aadaaf Turiizimii Oromiyaa Ayyaana Irreechaa kana Haroo Cuqqaalaa irratti adeemsisuuf qophii gochaa jira.haa ta’u Malee Manni Amantaa Ortodooksii Gaara Cuqqaalaa irra waan jiruuf bakka kanatti Irreechi Irreeffatamuu hin danda’u Jedhamee Mormii ka’eef furmaata Laachuu dhaaf bakka bu’oonni mana amantaa Ortodooksii fi Waajjirri Aadaaf Turiizimii Oromiyaa magaalaa Bishooftuutti Mari’achaa jiru.anis dhimma kana dhiyeenyatti hordofaan jira.haa ta’u malee Odeeffannoo na qaqqabeen har’a mana Amantaa Ortodooksii tokko tokko keessatti Xalayaan uummata walitti naqu mata duree “Qaallichaan Be Zuqaalaa” jedhuun raabsamaa akka jiru dhaga’een jira.Kanaafuu Lammiiwwan keenya kanneen Amantaa Ortodooksii hordoftanii fi yeroo ammaa kana Soomaaf Sagadaan Lammii keessan cina Dhaabbattanii kanneen jirtan Xalayaan Irreechi Amantaa Ortodooksii Irratti Dhiibbaa gochaa jira jedhamee barreeffame kun yoo akka tasaa isin qaqqabe akka balaaleffattan cimsinee isin beeksifna.Warri Xalayaa kana barreessan Hordoftoota Amantaa Ortodooksii keessa Oromoonni Irreecha akka Aadaa Guddicha isaaniitti kabajan waan jiran isaanitti hin fakkaanne.kanaafuu Holola Diinaa Amantaan wal qabatee uummata Oromoo walitti naquuf bittinaa’e kana irratti hundumti keessan akka dammaqxan kabajaan isin Gaafanna!!! Amantaan kan Dhuunfaati Biyyi kan Hunda keenyaati!!!
Galatoomaa!!!
Check Also
IMPORTANT UPDATE: OLLAA is always seeking for opportunities to engage with Oromo communities around the …


text:
Ibsa Ejjannoo Jila Miseensota ABO – Idil Addunyaa:
“Kaayyoon ABO ifa irbuu wareegamtootaa ti. Irbuu hin dagatnu, irbuu irraa hin maqnu!”
Hagayya 15 bara 2020, Waltajii HDn ABO Jaal Daawud Ibsaa fi hogganooti,Qondaaloti,miseensota ABO biyyoota aduunyaa adda addaa keessa jiraatan irratti argaman waliin jila guddaa sararaa ammayyaa (online) ta’e milkiin xumurame. Waltajjii kana irratti HD ABO Jaal Daawud Ibsaa argamuun,haala yeroo fi walii gala sochii siyaasa Oromoo fi Oromiyaan keessa jirtu irratti miseensotaaf ibsa baldhaa kennaniiru.
Dhimoonni geo-politica biyyattii baldhinaan ibsamee “ ABOn Ummata Oromoo qaba,Ummanni Oromoo ammo ABO qaba, ABO balleessuun kan dandayamu yoo ummanni Oromoo bade qofa, Kanaaf dhaaba isaa ABO kan tikfatu ummata Oromoo dha” jechuun HD-ABO ibsanii jiru. Walumaa gala rakkoon siyaasa Ethiopia keessa jiru miiraan qaggeefamuu keessaa bahee tasgabbaawanii shafxii tokko malee yoo mariyatan qofa; kanaaf ammo ummanni Oromoos ta’e ABOn qophii dha jedhameera.
Kutaaleen keenya wagga waggaan Kora Gamtaa ykn Kora Waggaa godinalee keenya keessatti godhatnu bara kana keessa sababi COVID-19 qaamaan walitti dhufnee walgahii guddaa akkasi godhatuun addunnya marattu waan dhorkameef Kutaaleen bakka jiranitti karaa Zoom Technology wal arguun Kora geggeeffatne. Kanumaan wal qabatee Kutaaleen Godina keenya gara garaa keessatti toorbanoota darban keessa Kora godhanne akka Idil Addunyaatti walitti dhufuun Hagayya 15, 2020 karuma Zoom Video conferencing Kora guyyaa tokko geggeffatuun mare ballaa fi muuxannoo wal jijjiiruun yeroo jalqabaatiif nuti miseensotni ABO biyya alaa waltajji tokko irratti wal arguu dandeenyee jirra.
Haallan yeroo amaa, dhimmoota qabsoo saba keenyaa fi egeree irratti marii bal’aa gaggeessanne. Kana irraa ka’uudhaan nuti miseensotni ABO Biyya Ambaa Idil-addunyaa Waltajjii Waliigala Jila miseensotaa guyyaa har’aa, Hagayya 15 bara 2020 milkiin xumurannee jirra. Biyyoota Ardii Africa Kibbaa, Uganda, Kyny, Sudan , Giddu-galeessa Bahaa, South Korea, Europe, UK, Scandinavia, Australia fi NZ, Canada, USA fi kanneen biroo jiraannu waltajjii Idil-addunyaa kana irratti haala biyyi fi jaarmayaan keenya keessa jiru, egeree qabsoo keenyaa fi dirqamoota nu eeggataa jiran irratti bal’iaan mariyannee ibsa ejjaannoo itti aanu kana baasannee jirra.
1. Dhaabni keenya ABO haalli walxaxaan siyaasaa biyya Ethiopia keessaa karaa nagaa akka furamu barbaadaa ture. Barbaadaas jira. Gaaffiin sabni keenya Oromoon barootaaf gaafatan, kan bilisummaa, haqaa fi hiree ofii ofiin murteessachuu kara itti furmaata argatu irratti cichaa fi qulqullummaan hojjechaa jira. Haala akkaan rakkisaa keessatti tattaafachaa har’a gahee jiru kanas ni dinqisiisanna. Wareegama ulfaataa akkasii baachuu fi bahachaa jiraachuu isaattis deggersi keenya yoom illee jabaatee itti fufa.
2. Karaa nagaa furmaata biyyaaf tolu, waliin jireenya sabootaaf mishuu fi egeree biyyattii gara tasgabbiitti geessu dagachuudhaan haala hin barbaachisneen diinummaadhaan wal dura dhaabbachuuf tarsimoo yero yerootti bifa gara garaan saganteessamanii dhaaba keenya ABO irratti aggaamatamaa jiru cimsinee balaaleffanna.
3. Hokkarrii fi jeequmsa kan humna waraanaa, humna hidhatoota mootummaa fi tikaan Oromoo fi saboota akka Oromootti bobbaasamaa jiru lola hin barbaachisnee fi dhumaatii akkaan ulfaataa tahetti geessuuf akka jiru akkaan nu yaaddessa. Kanaaf ammoo yaada furmaataa ABO akeekaa turee fi sagantaa isaas itti qabu hundaan dhaggeefatamuu qaba ture. Ammas furmaatni jiru sanuma tahuu itti amanna.
4. Fedhii dorgommii siyaasaa fi dhuunfannaa aangootiin wal qabsiisanii ABO fi saba Oromootti duuluun badii caalaatti dhufuuf malutti gumaachuu tahee nutti mul’ataa jira. Kanaaf ammo ABO gaafatama seenaa fokkataa akkasii keessaa bilisa tahuu isaa hundaan akka hubatamu dhaamsa keenya dabarsina.
5. Amma illee hireen karaa dhugaatti geessu kan ABO jalqabuma irraa dhiheessaa turee fi ammas itti jiru karaa tokkicha furmaata tahuu danda’u fudhatamuus qabu jedhnee amanna.
6. Raooro Ummata keenya irratti gara jabinaan raawatamaa jiru balaaleefachaa karaa dandeenye undaa saxiluuf murteefanne.
7. Hoganonii fi Miseensonni ABO akkasuman kanneen badi tokko malee hidhaman haal–dure tokko malle akka gadi dhiifaman gaafanna.
8. Ibsa Hogannoon ol–aanoo fi Miseensanoo GS biyya keessaa baasan fi Murtillee fudhatan Gutumaatti deegarra. Hujjira olmaya isaafiis ni hojjanna.
9. Furmaatni siyaasaa fi nagaa Oromoo keessatti fi Oromia keessatti tahu furmaata waliigalaa biyyattii, kan sabootaa fi sab-lammootaa tahuu guddisnee itti amanna. Kanaaf, sabaa fi sab-lamootni akka lammii biyyaatti waliin hiriirree duumessa hokkoraa fi jeequmsaa irra aanuu akka qabnu yaamicha keenya dabarsina.
10. Yaada, beekumsaa, dinagdee fi bifa hundaan kan qasoon saba keenyaa nu irraa eegu bahuuf amma illee waadaa keenya haaressina. Hawaasni keenya bal’aanis keessaa fi alaan qabsoo bilisummaa, kan haqaa fi nagaa ilmaan isaa itti wareegamaa as gahee jiru kana bakkaan gahachuuf saboota akka isaa waliin hiriiree mirga abbaa biyyummaa isaas jabeessee itti fufu yaamicha sabummaa taasisna.
Injifatnoon Ummata Bal’aaf!
Jila miseensota ABO biyya alaa
Hagayya 15, 2020


text:
kamal-haasan 20 vruće i seksi slike
Ljubav HOLLYWOOD stvoriti novu galeriju
kamal-haasan
0 Kao
kamal-haasan
0 Kao
kamal-haasan
0 Kao
kamal-haasan
0 Kao
kamal-haasan
0 Kao
kamal-haasan
0 Kao
kamal-haasan
0 Kao
kamal-haasan
0 Kao
kamal-haasan
0 Kao
kamal-haasan
0 Kao
kamal-haasan
0 Kao
GDPR Compliance
kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan كمال_حسن kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan কমল_হাসান kamal-haasan kamal-haasan 卡馬爾哈森 kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan Kamal_Haasan Kamal_Haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan Kamal_Haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan कमल_हासन kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan ಕಮಲ್_ಹಾಸನ್ kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan Kamal_Haasan Kamal_Hassan_(pelakon) കമലഹാസൻ kamal-haasan kamal-haasan कमल_हासन kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan Kamal_Hassan kamal-haasan kamal-haasan KaMaл_XacaH kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan கமல்ஹாசன் కమల్_హాసన్ kamal-haasan Kamal_Haasan KaMaл_XacaH کمل_ہاسن kamal-haasan Kamal_Haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan


text:
WBOn, YEROO AMMAA OFEEGGANNOO CIMAA GODHUU QABA
Berhanu Hundee, Fulbaana 20, 2020
Qabsoo Bilisummaa Oromoo (QBO) keessatti humna hidhate fi jabaate qabaachuun hangam barbaachisaa fi murteessaas akka ta’e ifa ta’aa jira. Warri qabsoon hidhannoo nu hin baasu jechaa turanillee suuta suuta dhugaa kana fudhachaa akka jiran ni mul’ata. Kana jechuun WBO cimsuun barbaachisaa akka ta’e hubatamaa jira jechuu dha. Qabsoon karaa nagaatiin godhamu hin barbaachisu jechuu osoo hin taane, haalli qabsoon nagaa keessatti godhamu yeroo irraa gara yerootti hammaachaa akka deeme fi wanti karaa nagaa jedhamu haphachaa akka deemu waanuma hubatamaa jiruu dha. Uummatni Oromoo karaa nagaatiin falmatus waraanni irratti labsamuu fi ajjeefamuun irraa hin oolle. Kanaafuu qabsoo hidhannoo jabeessuun filannoo (option) osoo hin taane dirqama ta’ee jira.
Erga haalli baay’ee hammaachaa deemee as (keessumaayuu erga Haacaaluun ajjeefamee as) duulli uummata keenyarratti godhamu yeroo kamuu caalaa hammaachaa waan dhufeef, Qeeroon lakkofsi isaanii guddaa ta’e WBOtti makamaa akka jiran himamaa jira. Haa ta’u malee, yeroo tokko tokko dhimma WBO yoon yaadu waa hedduutu na yaachisa. Yeroo ammaa yeroo bitamtootni, gantootni fi basaastotni heddoomaa jiranitti ofeeggannoo cimaa godhuun baay’ee murteessaa dha. WBOn dhimma kana hin too’atu jechuu kiyya osoo hin taane, dhimmootni tokko tokko yaaddoo waan natti uumaniifi. Fakkeenyaaf, akkuma miidiyaalee hawaasummaa kan akka Face Book irratti argamaa jirutti, basaastotni miseensota WBO of fakkeessanii balaa fidaa akka jiranii dha. Kun dhugumatti waan baay’ee nama yaaddessuu dha. Kanaaf, gaafiileen tokko tokko fakkeenyaaf kan armaan gadii kun sammuu kiyya keessa deddeebi’u.
- Ijoolleen haaraan WBOtti makamuuf yoo deemu, Hoggantootni fi leenjistootni WBO ijoollee haaraa kana akkmiin simatu? Basaastota ta’uu isaanii ykn warra dhugumatti qabsoo kanatti dabalamuu barbaadan ta’uu isaanii akkamitti addaan baafatu?
- Ijoolleen haaraa WBOtti makaman kun leenjii fudhatanii dirqamatti yoo bobba’an hoo akkamitti too’atamu? fi kkf
Egaa wanti asirratti hubatamuu qabu tooftaa, tarsiimoo fi akkaataa WBOn ittiin hojjechaa jiru gaafii keessa galchuuf osoo hin taane, yeroo ammaa kana keessatti wanti hunduu waan nama shakkisiisaniif gaafiilee kana kaase. Waanuma ta’eefuu, ani akka gorsaa WBO ta’ee dubbachuuf osoo hin taane, garuu WBOn ofeeggannoo akka godhu yaada dhuunfaa tokko tokko dhiyeessuun barbaada.
- Ijoollee haaraan WBOtti yoo makaman duubeen (background) ijoollee tanaa sirriitti qoratamuu akka qabu. Bakkee (iddoo) isaan dhufanii fi maal hojjechaa akka turan; laalcha maalii akka qaban fi eenyu wajjin walqunnamtii qabaachaa akka turani fi jiran laalamuu fi sirriitti qoratamuu qabu jechuu kooti.
- Ijoollee WBOtti makaman qofaa osso hin taane, maatii fi firoottan isaaniillee hubannoo keessa galuu qabu jedheen amana. Kuni Qeerroo kutatanii bosonatti galuu barbaadan shakkuu fi kutannoo fi murannoo isaanii gaafii keessa galchuuf osoo hin taane, dhimmoota qulqulleeffachuun murteessaa waan ta’eefi.
- Naannoolee WBOn keessatti socha’u keessa uummatni keenya miseensota WBO beekuu waan malaniif, basaastotni naannoo sana deemanii uummata gowwoomsan addaan baafachuun kan danda’amu yoo ta’e, hojii WBOtiifillee gargaarsa ta’a jedheen yaada. Uummatnis WBO wajjin akka hojjetu hubachiisuun barbaachisaa dha.
Dhumarratti, dhaamsi ani akka ilma Oromoo tokkootti dabarfachuu barbaadu. WBO gargaaruu fi jabeessuun dirqama Oromoo hundaa ta’uu qaba. WBOn bilisummaa argamsiisuuf qofaa osoo hin taane; bilisummaa boodallee bilisummaa fi walabummaa argannu tikfachuu fi humna Oromiyaa eegu (Oromian National Defense Force) waan ta’uuf, isa kana hubannoo keessa galchuudhaan WBOn akka jabaatu gochuun dirqama Oromummaa ti. Warri hidhannoo fi humna jabaa qaban hangam akka sodaataman, Tigraayi akka fakkeenyaatti fudhachuun ni danda’ama.
Hanga dhima biraatiin walitti deebinutti nagaatti.


text:
Hiriira mormii baatii Sadaasa keessa Oromiyaa keessatti jalqabee haga ammaatti itti fufee jiru irratti tarkaanfiin humnoota mootummaan fudhatamaa jiru, gaddaa fi yaaddoo guddaa uumuu isaa dubbatu – jiraattonni magaalaalee adda addaa.
Magaalaa addaa Oromiyaa, Buraayyuu keessa kanneen jiran, mana-barnootaa sadarkaa lammaffaa fi mana-barnootaa qophaa’inaatti barattoonni baratan kaleessa hiriira mormii ba’uu isaanii fi humnoonni mootummaa itti bobba’ee reebichaan addaan facaasuu isaanii, jiraattonni magaalatti Raadiyoo Sagalee Ameerikaaf ibsanii jira.
Wallaggaa Bahaatti kan argamtu, aanaa Giddaa Ayyaanaa, magaalaa Ayyaanaa keessattis akkasuma barattoonni Mana-barnootaa sadarkaa lammaa fi Mana-barnootaa Qophaa’inaa, akkasumas, ka sadarkaffaa tokkoffaa kaleessa hiriira mormii ba’uu isaanii irraa kan ka’e, humnootiin mootummaa barattootaa fi warreen isaanii ijoollee barbaacha deeman reebuu fi hidhuu isaanii dubbatu – barattoonnii fi jiraattonni.
Wallaggaa Lixaa, magaalaa Gimbiitti dhihootti kan argamtu – magaalaa xiqqoo – Gambeelaa jedhamtu keessatti garuu, otuu hiriirri mormii tokko illee hin geggeessamiin, humnoonni mootumma manneen jiraattootaatti cabsanii seenuudhaan reebicha geggeessu – jechuudhaan, jiraattonni magaalattii iyyataa jiran. Dargaggoon koolejii xumuratee mana warra isaa jiru, miillaa fi harka isaa irra rasaasaan dhawamee kan Hospitaala Gimbiitti wal’aanamaa jiru ta’uu illee dubbatu.


text:
Oromia: Gumiin Waaqeffannaa Addunyaa Siidaa sobaa Mootummaan Naannoo Oromiyaa eebbise balaaleffachuun ibsa kana baasera. August 27, 2017Posted by OromianEconomist in #OromoProtests, Uncategorized.
Tags: #OromoProtests, Bishoftu Massacre 2nd October 2016 at Irreecha, Genocide against the Oromo
add a comment
Gumiin Waaqeffannaa Addunyaa Siidaa sobaa Mootummaan Naannoo Oromiyaa eebbise balaaleffachuun ibsa kana baasera. Waliif dabarsaa
Ibsa gaazexaawwaniif Hagayya 27.08.2017
Dhimma: Siidaa wareegamtootaf Irreechatiif ijaarame laallata
Motumman Naannoo Oromiyaa Siidaa Wareegamtoota irreechatiif ijaarsise jedhee guyyaa 27/08/2017 siidaa fudhatama hin qabne tokko ebbisiisee jira. Nuti miseensonni Gumii Waaqeffannaa Oromoo siidaa ijaarame jedhame kana hadheefanne mormina. Sababiin nuti morminuufis:
1. Siidan kun hawaasa bal’aa, qaama hawaasaa dhimmi isaan ilaalu fi hayyoota wajjin mariin osoo hin godhamin maal na dhibdeen ijaaramu isaa
2. Iddoon itti ijaarame bakkuma dhumaatii sun gahe ta’uu osoo qabuu iddoo taate sun itti uumamerra km 10 fageessanii bakka namni hinarginetti ijaaramuu isaa
3. Barreefamni siidaa sanirratti barreefamee “Tasa lubbuun isaanii darbe” kan jedhu gonkuma taate sana kan hin ibsine ta’uu isaatifi wareegamtoonni kuni tasa osoo hintaane beekaa Wayyaanen kan fixxe dhoksuuf yaaluu isaanii
4. Akka heera biyattii mootuman dhimma amanti keessa hin galu kan jedhu ifatti barrefamee osoo jiru mootumman tuffii maal fiduun dhimma amantii waaqeffannaa keessa galuun yoo barbade baandii, yeroo kan abba gadaa angora bu’e fayyadamuun adeemsa sirna amantichaa jeequ isaa
5. Dhabbileen mirga namaa hedduun dhumaatin irreecha irratti gahe qaama walabaan yaa qoratamu jedhee bakka gaafatetti mootumman gaafii kana gurra duchachuun oftuuluman umata ofuma ajeesanii ofuma siida ijaarutti egaluu isaa
Walumaa galatti siidaa ijaarame jedhame dabalatee gochoota qaaneessaa mootummaan naannoo Oromiyaas ta’ee motumman Itiyophiyaa Gumii waaqqeffanna fi dhimma waaqeffanna irratti fudhacha jiran kan morminu ta’un ibsna.
Oromoo yeroo isaaf mijatetti wareegamtoota ofiitif siidaa akka aadaa ofii waliin walsimsiiisee kan ijaaru yoo ta’u kan yakka dalagame san maqsuuf ijaarame kana kan hinfudhannee ta’uu ibsina. Inuu kana gochuun dhiiga wareegamtootaa saniin akka qoosuttitti laalama.
Kanaaf Gumii Waaqeffattoota Addunyaa siidaa sobaa kana nibalaaleffata. Siidan sobaa kunis buqqa’ee kan seeraa ummanni Oromoo oofiin ijaarrattu qaba jennee amanna.
Gumii Waqeffannaa Oromoo Addunyaa
[Obboo Asnake T Erko]
Related:


text:
๐๐ฎ๐ฅ๐ญ๐ข๐ข๐ง ๐๐๐ฆ๐จ๐จ๐ญ๐ ๐๐๐๐ฒ๐ฒ๐๐๐ง ๐๐๐๐ฅ๐ข๐ ๐๐ข๐ข๐ ๐๐ง๐ญ๐ข๐ข ๐๐๐๐ค๐ญ๐ฎ
๐๐๐ง๐ญ๐จ๐จ๐ญ๐ ๐๐ฎ๐ฅ๐ญ๐ข๐ข ๐๐๐ฆ๐๐ ๐๐ข๐ข๐ ๐๐ง ๐ค๐๐๐ฌ๐ฌ๐ ๐๐ฎ๐ซ๐๐ฌ๐ง๐ข๐ข
Akkuma beekkamu yeroo ammaa kanatti bultiin namoota hedduu yeroo diigamu ni agarra kan bultii hin qabatinis jaalallee isaanii waliin yeroo addaan bahan ni agarra garuu wanti kuni sababni isaa maali jennee of gaafannee beeynaa?
๐๐๐๐๐ ๐๐๐ง๐๐ ๐๐ข ๐๐๐๐๐ก๐ ๐๐๐ง๐๐ ๐๐ข๐๐๐ฎ๐ฎ ๐๐๐ซ๐ข๐ข๐ซ๐จ๐จ ๐๐ฎ๐ง ๐๐จ๐จ ๐๐ข๐ซ๐๐๐ญ๐ ๐๐๐ค๐ค๐จ๐จ ๐๐ฎ๐๐๐๐ ๐ ๐ข๐๐๐?
- ๐๐จ๐จ ๐๐๐ฅ ๐๐จ๐ฅ๐๐ง ๐๐๐ฅ ๐๐ฎ๐๐ฎ๐ฎ?
Jaalala keessaatti wal loluu ykn mufachuun waanuma jiru haa taโu garuu namoonni tokko tokko lola isaanii walitti dubbachuudhaan baafatu. Abdi Amin Bakar
Kun immoo walcufaniitti eenyu akka dura haasofsiisu akka adurreef hantuutaa waleeggatu. Abbaan dura haasofsise
gadaantummmaadha jedhanii yaadu. Kanaaf yoo wal lolan walcufuun amala taanaan hammuma wallolan jaalalli badaa deema.
Sababa lolaa osoo hin taane sababa WAL CUFUU! Kanaafuu wal hin cufiinaa.
- ๐๐๐ฆ๐ฆ๐ฎ๐ฎ ๐๐๐ฆ๐๐ ๐๐๐๐ฌ๐ฌ๐๐ญ๐ญ๐ข ๐๐๐ ๐๐ฎ๐๐๐ข๐ฌ๐ฎ๐ฎ๐ ๐๐๐๐ฅ๐ฎ๐ฎ(๐๐ข๐ง๐๐ซ๐๐๐๐ข๐ง๐ )
๐๐ก๐๐ฆ๐๐ซ๐ซ๐๐ง tokko tokko waan ati yaaddu nan beeka sammuu keessatti waliin jedhu. Kana garuu kan beeku rabbi qofa.
Kanaaf waan namni tokko hin duubbatiin akkasitti yaadda ykn akka sana gochuuf ati jedhanii abbaa dursanii lafa
kaaโuun deemee deemee walitti buโiinsa guddaa fida.
- ๐๐๐๐๐ ๐๐๐ง๐๐ ๐๐๐๐ฌ๐ฌ๐๐ง ๐๐๐ฆ๐ ๐๐ข๐ซ๐๐ ๐๐๐ฅ๐ข๐ข๐ง ๐ก๐ข๐ง ๐๐จ๐ซ๐ ๐จ๐ฆ๐ฌ๐ข๐ข๐ฌ๐ข๐ง๐๐.
๐๐๐๐๐๐ง ๐๐๐ง๐๐ kee nama biraadha, siif adda.
Kanaaf nama biraa waliin madaalsistee karaa kamiinuu
olaantummaa ykn gadaantummaa hin kenninโฆ
- ๐๐๐๐๐ ๐๐๐ง๐ ๐๐๐๐ฌ๐ฌ๐๐ง ๐๐จ,๐๐๐ก๐ฎ๐ฎ๐ ๐ก๐ข๐ง ๐๐๐๐ฅ๐ข๐ข๐ง๐๐?
๐๐๐๐๐๐ง ๐๐๐ง๐ jaalalaan toโatama ykn toโatamti malee
qamaan toโachuun dhumarratti lola fida.
๐๐จ๐ซ๐ฌ๐ ๐๐๐๐ฒ๐ฒ๐๐ ๐๐ฎ๐ซ๐ญ๐๐๐ฌ๐ฌ๐๐๐ก๐
๐kkuma beekkamu yeroo ammaa kanatti bultiin namoota hedduu yeroo diigamu ni agarra kan bultii hin qabatinis jaalallee isaanii waliin yeroo addaan bahan ni agarra garuu wanti kuni sababni isaa maali jennee of gaafannee beeynaa? Abdi Amin Bakar
๐egaa wantoota qabatamaan bultii keenya yookan jaalallee keenyaan addaan nu baasuu dandahan qabxiiwwan 10 akka armaan gadiitti isiniif dhiheesse jira
- ๐๐ข๐ฃ๐ฃ๐ข๐ข๐ซ๐๐๐ฆ๐ ๐๐๐๐๐ ๐๐๐ง๐๐/๐๐๐๐๐ก๐ ๐๐๐ง๐๐/๐ค๐๐ ๐ข๐ซ๐ซ๐๐ ๐๐๐ ๐ฎ๐ฎ
๐ana jechuun jaalalleen tee/kee akka ati yaaddutti jijjiirama agarsiisuu dhabuu dandaha tahus garuu jireenya jaalalatiif si filattee/tee sitti dhufee jira waan taheef jijjiiramuu dhabde jettee yeroo hunda ilaalcha addaa sammuu kee keessatti uumuu hin qabdu yoo kana goote yeroo gabaabaa keessatti jaalallee/haadha/abbaa manaa tee/kee dhabuuf deemta jechuudha
2.๐๐๐ซ๐จ๐จ ๐๐ฎ๐ง๐๐ ๐๐๐ฅ ๐๐จ๐ซ๐ฆ๐ข๐ข ๐๐๐๐ฌ๐ฌ๐๐ญ๐ญ๐ข ๐๐ง๐๐๐ญ๐ฎ ๐ข๐ซ๐ซ๐ ๐๐๐ง๐ฎ๐ฎ ๐ช๐๐๐๐ ๐ฃ๐๐๐ญ๐ญ๐๐ ๐๐ฆ๐๐ง๐ฎ๐ฎ
๐aalli kuni namoota hedduu biratti baayโinnaan mulโata namni walitti buโuun waanuma jiru haa tahu garuu badii ufiitis beekanii dhiifama gaafachuun barbaachisaadha namoonni baayโeen yoo ufii badii qabaatanis badii ufii fudhachuun itti ulfaata yeroo wanti akkanaa irra deddeebiโamee raawwatamu ammo wal jibbiinsatu dhufa dhuma irratti addaan bahiinsis dhufuu dandaha waan taheef yoo wanta kana raawwataa jiraatte ammumarraa jalqabii dhiisuuf yaali.
- ๐๐๐๐ฆ๐ ๐๐ข๐ซ๐ ๐๐๐๐ฅ๐๐ฅ๐ ๐๐๐๐ฌ๐ฌ๐๐ง๐๐ข๐๐๐ฎ๐ฎ ๐๐๐๐ง๐ฌ๐ข๐ข๐ฌ๐ฎ?
Qabxiin kuni qabxii baayโee jabaadha namni kamiyyu hiriyyaa ni qaba akkasuma rakkina jaalallee/Abbaa/Haadha/mana isaa wajjiin qabu deemee hiriyyaa isaatti himuun akka hiriyyaan sun furmaata barbaaduuf ittiin mariโachuun miidhaa guddaa qaba hiriyyaan kee nama ati amantu tahuu dandaha garuu ilaalcha hiriyyaan kee bultii keetiif qabu hin beeytu waan taheef rakkinni fedhes bultii kee keessatti yoo uummame obsaan haga dandeette ufumaa furmaata itti barbaaduutu isinif wayya
๐๐๐๐ญ๐ข๐ข ๐๐๐ข๐ญ๐ข ๐๐ก๐ข๐ฆ๐ฆ๐ ๐๐๐๐๐ ๐๐๐ง๐๐ ๐๐๐๐ญ๐ข ๐๐ข๐ฆ๐๐๐ก๐ฎ๐ฎ?
๐๐ก๐ข๐ฆ๐ฆ๐ข ๐๐ฎ๐ง ๐๐๐๐ฅ๐ ๐๐๐ฅ๐ฉ๐ก๐๐๐ญ๐ญ๐ข ๐๐ฎ๐ฅ๐ญ๐ข๐ข ๐๐๐๐ฌ๐ฌ๐๐ง ๐๐ข๐ข๐ ๐ฎ๐ฎ ๐๐๐ง๐๐๐,๐
Yeroo amma dhimma kanaatu Bultii namoota baayyee osoo Isaan wal jaalatani Abbootin(Maatiin) jidduu galuudhan Bultiin Diigama jirti.
Shammarran Yeroo Baayyee ,Iccitiii Yeroo Abbaa Manaa ofiti wajjin walitti Mifaatan ,Iccitti Abbaa manaa ishee hunda Maatii isheetif ,Himti Sobaafi dhugas wal keessa goote ,isheen Yeroo san of qubaa hin qabdu waan himaa jirtu kana,
Garu Dhimmi kun booda deemee deeme Enyu miidha?
Isheedhuma Mata ishiiti miidhaa? @Abdi Amin Bakar
Warri isii Waan isii Jaallatanif Hammeenya Abbaa mana ishee kan isiin itti himte san guutumatti fudhataniiti Gurbaa nama ykn abbaa manaa ishee Jibbaa deemaan,
Isheen immoo guyyoota muraasan booda Yeroo Arii san buufatte Irranfatte Duru abbaa mana ishee ijaan barbaadu egaltii,
Warri immo iddoo isheen duraan Icvitti hammeenya isaa kan isiirra dhagehan san keessa hin baanee,
Amma Dubbin hamtun iddoo tanatti haftee , Abbaan Manaafi Haati Manaa Dhimmicha xumuratan Enyuutu Warra keenya irra fixaa laata Hammeenyan ykn Iccitin ani guyya duraa Ariidhan warra keenyaati himadhe san jetteeti ammaa of yaadatti,
Kanaafu Dubartoonni Yeroo Ariidhan Mana Warra keessani Demtan Dhimma ykn Icciti Jireenyaa Abbaa manaa keetifi dhimma Bultii teessani Maatii keessanif Jarjartanii hin odeesinaa hadaraa.
Bultiin_Shamarran waa,ee Abbaa manaa ishee Dabarsite warra isheetifi hiriyyoota isheeti himtu ykn Hamattu Dhumti bultii sanii Addaan bahu qofa taatii .
Kanafuu Dubartoonni keenyaa dhimma kanarra sirritti of eegaa
Yeroo amma dhimma kanaatu Bultii namoota baayyee osoo Isaan wal jaalatani Abbootin(Maatiin) jidduu galuudhan Bultiin Diigama jirti
- ๐ ๐๐๐๐ก๐ข๐ข ๐๐๐๐ฆ๐๐ ๐๐ข ๐๐ค๐ค๐๐ฌ๐ฎ๐ฆ๐ ๐ ๐๐๐ก๐ข๐ข ๐๐ฎ๐๐๐ฎ๐ฎ ๐๐๐ฅ๐ข๐ ๐๐๐๐ค๐ฎ ๐๐ก๐๐๐ฎ๐ฎ
Inni kuni qaxii beekkamaadha bultiin keenya jaalala irratti kan hundaaye yoo tahe jaalalli wantoota heddu uf keessa qaba qabxiin kunis wanta jaalala keenya ijaaruu dandahan keessaa isa murteessadha kanaafuu wanta jaalalleen tee/kee jaalatu hunda kabajuu fii beektee godhuufii qabda waliin nyaachuu waliin dhuguu fi waliin ciisuu keessatti fedhii wal madaalaa tahe qabaachuu qabdan tokko tokko tuffachuu hin qabu
Namni kamiyyu hawwii fi fedhii mataa isaa qaba fakenyaaf yennaa haati manaa kee movie/film tokko ilaaltu ati alaa dhuftee fiilmii kana ilaaluu hin qabdu kan ani jaaladhu san waliin ilaalla jette remote harkaa fuudhuu hin qabdu yeroo saniif isheen waan si kabajjuuf tole jechuu dandeessi garuu fedhii fi hawwii ishee san waan eeguufii diddeef keessi ishee ni miidhama haalli akkanaa kuni irra deddeebiโamee yoo kan uummamu tahe yeroo gabaaba keessatti si dhiistee akka deemtu shakkii hin godhin kanaafuu fedhii waliif eeguu keessatti uf eeggannoo cimaa godhuu isin barbaachisa
- ๐๐ข๐ข๐ช๐ข๐ข(๐๐ข๐ฃ๐๐,๐๐๐๐ฅ๐จ๐จ/๐๐๐๐จ๐จ)๐๐๐ฅ๐ข๐ข๐ญ๐ญ๐ข ๐๐๐๐๐๐ก๐ฎ๐ฎ?
Namoonni tokko tokko wanta yeroo tokko jirenya isaanii keessatti raawwatame hin dagatan fakenyaf abbaan manaa akka tasaa haadha manaa isaa yo kan rukutu tahe yeroo saniif yoo wal dhabanii booda inni dogogora ufii beekee dhiifama gaafates isheen yeroo hundumaa wanta uumame san hin dagattu irra deddeebitee kan guyyaa san ati narratti raawwatte san waan dagadhe hin sehin jettee abbaa manaa ishee mataa dhukkubsiti
Wantootuma Abbaan Mana yeroo waliin hasawan jechoota tokko tokko himeefi waajjin hasawani xabaatan san irraa deebite Dubbuma inni himeef san akka deebite isaan arraabsite
wanti akkanaa dhiira fi shamarran irraahis wanta eeggamu miti wanta jireenya namaa diiguudha waan taheef beektanii irraa uf eeguu qabdu
- Garaagarummaa isin lamaan jidduu jiru waliif kabajuu dhiisuu
Uumamni ilma namaa kan lafa tana irra jiraatu hundi akkuma bifa isaa wal dhaba dhalli namaa tokko dheera tokko gabaaba tokko qalโaa tokko furdaa tokko diimaa tokko gurraacha tokko beekaa tokko wallaalaโฆ Tahee waan uumameef wajjiin jireenya keessatti garaagarummaa jiru kana beekanii waliif kabajuutu barbaachisa abbaan manaa nama hin baratin yo tahe beekumsa gudda hin qabu yoo tahe haati manaa ammo nama beekkumsaan isa caalu yoo taate yeroo hunda akka inni wallaalaa tahetti isa ilaaluu hin qabdu akkuma olitti ibsuf yaale ilmi namaa kamiyyu guutuu tahe kan uumame hin jiru waan taheef hanqinna jiru waliif hubatanii garaa balโatanii waliin jiraachutu barbaachisaadha
- ๐๐๐๐ข๐ข ๐๐๐ ๐๐ฆ๐๐ง๐ญ๐๐ ๐ ๐ฎ๐๐ก๐๐๐ก๐ฎ๐ฎ ๐๐ก๐๐๐ฎ๐ฎ?
Namni badii hin raawwanne hin jiru garuu yeroo hunda haadhuma manaa /abbaa/mana kootu waa balleessa jettee amanuu hin qabdu atis akka badii raawwattu dhaabattee uf ilaaluu qabda yeroo hunda haati manaa/abbaan mana kee akka dhiifama si gaafattu barbaaduu hin qabdu atis dhiifama gaafachuu qabda yoo badiin kee hin tahiniyyuu yeroo hunda wal mormuu irra ati dhiifama gaafattee jireenya keessan gara fuulduraatti akka deemu sababa tahuu qabda kanaafuu badii kee amanuun jireenya keessan fooyyessa akka deemu beektee yeroo hunda dhiifama gaafachuudhaaf qophaayuu qabda
- ๐๐๐ฃ๐ฃ๐ข๐ข๐ง ๐๐๐ซ๐ข,๐๐๐ก๐ฎ๐ฎ ๐๐ก๐๐๐ฎ๐ฎ?
Jaarsaaf jaartiin eega wal fuudhanii mana kophaa keessa waliin jiraachuu jalqaban hiriyyaa,haadha,abbaa,obboleessa fi obboleettiillee wal malee hin qaban waan taheef yeroo hunda waliin mariโachuun barbaachisaadha yaada fii karoora fuulduraa wanta yaadan walitti himanii waliin haasayuun jireenya namaa ijaara yoo abbaa manaa kee wajjiin hin mariโattu yokan hin haasoytu tahe atis yaada ishee /isaa hubachuu hin dandeettu isheenis yaada kee hubachuu hin dandeettu waan taheef booda walirraa fagaachutu uumama walirra fagaachuun ammo addaan bahuudhaaf nama saaxila kanaafuu waliin haasayuun heddu barbachisaadha
- ilaalcha garagaraa qabaachuu
Ilaalcha garagaraa qabaachuun wajjiin jireenya keessatti miidhaa guddaa uumuu dandaha haa fakenyaf haati manaa yon kan Amaantti biro deeggartu tahe akkasuma abbaan manaa ammo yoo kan Amaantti biro deeggaru tahe isaan kun lamaanuu akka ilaalcha isaaniitti anatu sirrii dha jedhanii waan amananiif yeroo hunda dhimma kanarratti yo kan wal mornaa oolan tahe booda wal jibbiinsatu uumamaa deema isaan lamaanuu ilaalcha ufii gabbifachuu waan barbaadaniif diinas walitti tahuu malu kanaafuu haga dandahameen ilaalcha tokko qabaachuudhaaf yaaluu qabna
- ๐๐๐ซ๐จ๐จ ๐๐๐ฅ๐ข๐ข๐ ๐๐๐ง๐ง๐ฎ๐ฎ ๐๐ก๐๐๐ฎ๐ฎ?
Yeroo waliif kennuun hedduu barbaachisaadha yeroo hunda sababa hojii fi wantoota garagaraatiin Abbaa manaa ufii dagachuun hin barbaachisu haati/abbaan manaa yeroo qabutti fayyadamanii fedhii walii wal gaafatanii yaada waliif guutuun barbaachisaadha. yoo kana hin tahin wal shakkiin uumammuu dandaha wal shakkiin immoo wanta jireenya namaa salphumatti diiguu dandahuudha.
Haati mana yeroo abbaan mana ishee bashaannaanu barbadeeti
Sababa umte akka abbaan mana arii keessa akka galu goochun barbachiisa miti.
Yoo akkas goota tahe amumaan of sirreesu qabdii
Waan dubbifataniif galatoomaa Odeeffannoon kuni yoo isin fayyade hiriyyoota keessaniif share godhaa?
๐ ๐๐๐ฒ๐ข๐๐๐๐๐ข ๐๐ข๐ข๐๐ก๐ ๐๐ข๐ซ๐๐๐ง๐ฒ๐ข ๐๐ข๐ข๐ ๐๐ฆ๐ฎ ๐ค๐๐๐ฌ๐ฌ๐๐ญ๐ญ๐ข
๐๐ฎ๐ฅ๐ญ๐ข๐ข๐ง (๐๐๐๐๐๐ง ๐๐๐ง๐๐ ๐๐ข ๐๐๐๐ญ๐ข ๐๐๐ง๐๐ )๐๐จ๐จ ๐๐๐๐๐ง ๐๐๐ก๐๐ง ๐๐๐ง๐ฒ๐ฎ๐ญ๐ฎ ๐๐ข๐ข๐๐ก๐๐ฆ๐?
Faayidaafi_Miidhaa obsaan dubbisaa
โข Faayidaa nama si jaallatu tokoo gaafa inni sirraa adda bahe barta
โข Nama dhugaan si jaallatu tokko irraa adda bahuuf sababa hin barbaadiin gaafa adda baatu ni miidhamta
โขNama jaallattu tokko utuu qabduu isa irra dhaabattee kan biraa hin barbaadiin jaalalli cubbuudhaatii
โข Erga nama tokko wajjin sin jaalladha jettee waliif galtee yoonni si gane malee ati isa hin ganiin, atis bor ni ganamtaatii
โข Naadhuu nyaadhuu gara firakeetti garagalii liqimsi akkuma jedhamu , Nama jaallattuuf nyaadhu malee isa hin nyaatiin ykn ishee hin nyaatiin
โข Jaallatanii hin godooman waaqatu akka fedhetti nama uuma akkuma jedhamu, waan taateef waan kessa jirtitti hin gaddiin carraatu namaaf keennaatii
โข Bishaan yaa’aa bulee kan namaaf qabe waraabbatu akkuma jedhamu, kun na darbe sun na darbe jettee hin gaddiin addunyaan iyyuu geengoo waan ta’eef, kana jechuun wanta si darbe deebitee haala biraan ni argatta.
โข Sa’a abbaan gaafa cabse ormi ija jaamsa akkuma jedhamu, utuu wanti fedhe dhufeeyyuu of hin tuffatiin
โข Jaalladhe waanan dhabeef ani lammata hin jaalladhu hin jedhiin, sababni isaa namni tokko yoo madaa’e madaan isaa utuu hin fayyiin waan hin hafneef
โขNamni ati jaallattu tokko utuu ati isa jaallattuu sirratti yoo inni nama biraa jaallate , nama sana dhiisi onneen isaa siin waan hin barbaanneef kan biraa jaallateetii.
โข Waan qabaniin gabaa bahu akkuma jedhamu,waan qabdan irratti gammadaa malee isa hin qabneen wal hin ceepha’iinaa
โข Qunceen wal gargaartee arba hiiti akkamu jedhamu, waliif galuun wal yoo gargaartan jireenyi baay’ee salphaaf gaariidhaa!
Jaallatanii dhabuu, hojjetanii kaassaruu irraa isin haa baraaru
โ Kaa’anii dhabuu , bahanii galuu dadhabu irraa isin haa baraaru
https://www.facebook.com/108277194000122/posts/121104792717362/
Follow share gochuudhaan peejii keenya hordofaa Galatoomaa


text:
Torban dabre, Yunivarsitii Adigiraat keessatti baataan tokko du’uu dhaa booda, barattoonni dhiheessiin bishanii hanqachuu isaa mormuudhaan, fincilanii qabeenyaa Yunivarsitichaa irra miidhaa guddaa geessisuu isaanii barattoonni, barsiisonnii fi hojjetoonni Raadiyoo Sagalee Ameerikaaf ibsanii jiran.
Barattoonni Adigiraat Yunivarsitii tokko tokko gaaffiileen kaasan – jedha – gabaasaan keenya – Girmaay Gabruu, irra-guddaa hanqina bishaanii mooraa sana keessatti uumame waliin kan hidhaqa qabu ta’uu, barattoonni, barsiisonnii fi hojjetoonni dubbatanii jiran.
Torban dabre keessa, fincila barattoonni kaasaniin, qabeenyaa Yunivarsitichaa irra miidhaan ga’uun isaas ibsamee jira. Kanneen akka maqaan isaanii ifatti hin himamne gaafatan – hojjetoonni Yunivarsitichaa akka jedhanitti, rakkoon hanqina bishaanii waggaoota shananii fi jahan dabran irraa kaasee mooraa sana keessatti hammaataa dhufe. Dhimmi isaa gamaaggamame iyyuu, namoonni gamaaggamaman irratti tarkaanfiin fudhatame hin jiru – jedhan – hojjetoonni Yunivarsitichaa.
Barataan Baayoo-keemikaal tokko du’uu isaa kan ibsan – barattoonnii fi hojjetoonni Yunivarsiti Adigiraat, du’i isaa mormii barattootaa waliin akka hidhata hin qabne dubbatan – jedha – gabaasaan keenya – Girmaay Gabruu. Waa’ee mormii barattootaa, aangawoota moormichaa haasofiisuuf deddeebisee carraaqe iyyuu akka itti hin milkaa’iin dubbata. Itti-gaafatamaa Sab-quunnamtii Yunivarsitichaa – Obbo Yohaannis jedhaman, beellama kennaniifii, garuu beelllamichatti argamuu dhabuu dubbata. Prezidaantii Gamtaa Barattootaa - barattuu Fireyaat Meressaa, haasofsiisee, ennaa deebistu, “dhugumatti, barataan du’e ni jira. Garuu, barataan du’e sun rakkoo ka’e sana wajjiin kan wal-qabate miti. Barataan sun dhukkubsachuun isaa nuuf bilbilamee, gara doormii deemnee Ambulaansiidhaan gara hospitaalaa geessine. Sana duras akka dhukkubsataa ture, akka rakkoo baay’ee qabuu fi kutaa galateellee akka hin baranne, ijoolleen kutaa isaa fi doormii isaa nutti himanii jiran. Hatattamaan qabannee gara hospitaalaa deemnee turre. Garuu, lubbuun isaa ooluu hin dandeenye.” Jette.
Achii booda, miseensa Gamtaa barattootaa tokko wajjiin, reeffa isaa gara warra isaatti geggeessuu isaanii, gabaasaa keenyatti himte – prezidaantiin Gamtaa barattootaa Yunivarsitii Adigiraat – Freyaati Meresaa.
Waa’ee mormii barattootaa ilaalchisee ennaa dubbatu immoo, “barattoonni sun xiqqoo baay’ina qabu turan. Rakkoo bishaanii irraa kan ka’e gaaffii kaasanii turan. Gaaffiin sun gara wanna hin barbaadamneetti deeme. Garuu, bulchiinsi Yunivarsitichaa fi qaamni bakka sana jiru itti bobba’e, akka dhimmi isaa tasgabbaa’uu taasisamee jira.” Jette.
Akka ka’insa mormii sanaatti, miidhaan guddaan qabeenyaa mooraa sanaa irra akka ga’uuf ture ka dubbatte – Prezidaantiin Gamtaa barattootaa, amma garuu to’achuun waan danda’ameef, daawwitii balbaloota Kaafteriyaa tu caccaccabe. Kan mana kitaabaas haga tokko caccabee jira – jetti. Garuu, barataan hidhame jiraachuu waanan beeku hin qabu. Silaa barataan hidhame ta’ee yeroodhuma sana beekama ture – jetti.
Kana cuqaasuun gabaasaa guutuu dhaggeeffadhaa


text:
Gareeleen mirga namaa, seera tumotoonni US hedduu, gadamoojjiwwan generaalota waraanaa fi ambaasaadderoonni Ameerikaa duraanii prezidaanti Donald Trump prezidaantii Raashiyaa Vladimir Putiniif falmuun kan isaan yaaddesse ta’uu beeksisan.
Trump kaleessa gaaffii fi deebii dhaaba oduu Fox jedhamu waliin geggeessaniin kabajaa Putiniif qaban irra deebi’uun dubbataniiru. Gaaffii qopheessaa sagantaa Sanaa kan ta’e Bill O’Reilly dhiyeesseef prezidaantiin Raashiyaa nama ajjeesuu jedhuuf Trump ennaa deebisan namoota nama ajjeesan nutuu hedduu qabna maal yaadda? Biyyi keenya qulqulluu dha jechuufii jedhan.
Kremlin dhaabi oduu Fox yaada nama mufachiisuu fi fudhatama hin qabne dhiyeesseef dhiifama akka gaafatu barbaada. Qopheessaan sagantaa Sanaa O’Reilly himannaa sana fudhatama dhabsiisuu dhaan Raashiyaan kana naannoo bara 2023 naan haa gaafattu jechuun deebise.


text:
LibreOffice 7.2 Help
Galtee sochii fakkinaa gara barruu fakkasaa wanta filatamee keessatti dabala.
Galtee fayyadamuu barbaadde fili, itti aansuudhaan amaloota galtee qindeessi
Galtee sochii fakkina gara barruu fakkasa wanta filatameetti fayyadamuu barbaadde fili. Galtee sochii fakkinaa haquuf Galtee Mitifili.
Barruu mirga irraa gara bitaatti marsa.
Xiyya bitaa
Barruu bitaa irraa gara mirgaatti mara.
Xiyya mirgaa
Barruu jala irraa gara irraatti mara.
Xiyya irraa
Barruu gubbaa irraa gara jalatti mara.
Xiyya gadii
Yeroo galteen fayyadame, barruun kun mul'atu fi fakkasa wantaa keessatti argama.
Erga gateen fayyadameen booda, barruun mul'ateeti tura.
Dirqalaalee marfame galtee sochii fakkinaaf qindeessi.
Galtee sochii fakkinaa fufamaan taphachiisa. Lakkoofsa sa'aatiiwwanii galtee taphachisuuf, sanduuqa filannoo kana haquu fi lakkoofsa sanduuqa Fufamaa keessatti galchi.
Lakkoofsa sa'aatiiwwan galtee sochii fakkinaa irra deebi'uuf barbaaddee galchi
Gatii dabalataa barruu maraadhaaf ifteessi.
Gatii dabalataa pikseeliiwwan keessaa safara .
Lakkoofsa dabalataawwaanii kan barruu marsuu galchi.
Galtee irra deebi'uun dura tuursiisuuf hanga sa'aatii murteessi.
LibreOffice'n ofuuman hanga sa'aatii galtee irra deebiin dura tursiisuuf adda baasa. Yeroo turtii hujeekaan ramaduuf saduuqa fillannoo kana haqi. Itti aansuudhaan gatii sanduuqaa Ofumaankeessatti galchi.
Irra deebi'uu galtee duraa tursiisuuf, hanga sa'aatii galchitee irra deebiin duraa tursiisuuf galchi.


text:
Le Corbusier
La Korbuzye'i (Fireench: /lə kɔr büˈzyeɪ/; Engiliish: Le corbusier; 6 Onkololeessa 1887-27 Hagayya 1965) maqaan dhaloota isaa chaarles-Idwaard Jineret-Giris (Charles-Edouard Jeanneret-Gris) kan ta'e, arkiteektii fi barreessaa Iswiizarlaand keessatti dhalatee bara 1930moota keessa lammii Firaansi ta'eedha. Inni tiyoorii waayee arkiteekcharii ammayyaa'aan beekama. Dizaayniin isaa fooyya'iinsa manneen jireenya ummata magaalaa gurguddoo of keessaa qaba. Kuni sababa yeroo sana namni hedduun hiyyummaa keessa jiraatuufiidha. Dizaayiniin isaa hedduun addunyaa kana irra ijaaramaniiru.
Inni halluu dibuu kan jaallataa turee fi dizaayinii meeshaa manaa dalagutti ogummaa kan qabu ture.
Jireenya ganamaa[gulaali | lakkaddaa gulaali]
La Korbuzye'i magaalaa xiqqoo kaaba Switzerland La Chaux-de-Fonds keessatti guddate. Bara 1907, isaa umurii 19, gara magaalaa Faransaay Paariisitti godaane. Awurooppaa keessa imaluun, yaada haaraa hedduu barateera. Afaan Jarman dubbachu baratuun arkiteektoota beekamoo kan akka Peter Behrens waliin hojjeteera.
Waraana Addunyaa[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Yeroo waraana addunyaa I, La Korbuzye'i gara Swizerland deebi 'ee barsiisaa ta'e. Yeroo gabaabaattti, hojii arkiteekcharaa mataa isaa dubrii isaa waliin banatee hanga 1940tti waliin hojjatani. Bara 1918 tti hallu dibaa Amédée Ozenfant wal arganii hiriyaa cimaa waliif ta'an. Yaada isaanii walitti fidanii aartii gosa haaraa Purism jedhamu uuman.
Waraana Addunyaa - Booda[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Lola booda, La Korbuzye'i hanga 1922 tti aartii isaa irratti xiyyeefate. kana booda, appartimantii wal gubba ijaaaramuu ta'u fedhii manneeni namootaa guutuf dizaayinii godhuu jalqabe. Hojii manneeni kun rakkoo paaris keessatti namootni walii baay'atani jiraatan furuuf ture. Akka jedhetti jijjiramni kun ni barbachisa, yookin warri gadi galoon finciluu danda'u. Inni diizaayinii magaalaa namni hawwuu (Ville Contemporaine) kan gonkumaa ijaaramee hin beekne uume. Karoora gamoowwan gurguddoo hedduu foyyeessuf godhameedha. Karoora kana mootummaa Faransaayiif dhiyeesse, didaniin. Ta'ullee hubannoo isaan magaalaa keessatti walii baay'atanii jiraachuu guddiseeraaf.
1930moota[gulaali | lakkaddaa gulaali]
La Korbuzye'i manni ummataa hanga maati isaani irratti malee hammam sooressa akka ta'an irratti hundaa'u hin qabu jechuun kapitaalizimii jibbuu eegale.
Jireenya gama booda[gulaali | lakkaddaa gulaali]
La Korbuzye'i bara 1942 irraa eegalee siyaasa keessatti hirmaataa hin turre. Badala sanii, bilookii manneen xixiqqoo biyya Faransaay keessatti ijaara ture.
Maqaa isaa[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Maqaan, La Korbuzye'i, Firenchi dha. maqaa akkoo isaa, Lecorbésier irraa kan foyyeefameedha. Maqaan isaa Ingiliffaan The crow like one (Loon akka tokkotti) jedhamuun hiikama. Maqaa kana bara 1920 keessa filate.
Yaada beekamoo[gulaali | lakkaddaa gulaali]
- Gamoon geejjibaa waliin, keessumaayyuu konkolaataa, yaada keessa galchuun ijaaramuu qaba jedhe La Korbuzye'i. Inni arkitektii jalqabaati kana yaadachiisuuf, yeroo amma immoo karoora magaalaa mara irratti gaafa gamoo diizaayinii godhan kana yaada keessa galchu.
Manni maashina kessa jiraatani jechuun ariiti arkitekchara kessatti ilaala. Kaayyoon maashinii kanaa hojiiwwan namoota isa keessa jiraatanii saffisuudha. Inni yaada mana jireenyaa kobkobii, kutaawwanii fi slabs qofaan ijaaru beeksisee jira. Wantootni sadeen kun mana jireenyaa gosa kamiyyuu oomishuu ni danda'a, warra jireenya isaani kamiifuu.


text:
Guraandhala 15,2016, Godina Arsii lixaa magaala Shaashimanneetti kaleeysa FXG finiineen humneen Wayyaanee dura dhaabbachuudhaan uummannii fi barattootni fincila jabaa gaggeessanii jiru. Dhukaaasni guddaan uummata irratti baname namootni 15 ol rasaasasan rukutaman martinuu amma Hospitaala Kuyaaratti argamu. Kannen qonnaan bultoota rasaasa wayyanen kaleeysa rukutaman keeysaaa
1. Januu Tashitaa
2. Oba Jiloo
3. Shuma Nagaasa
4. Habtamuu Fayisaa
5. Amaan Jiloo
Kanneen jedhaman FXG kaleeysa bahan irratti kan dhahaman iidha. Uummanni tarkaanfis fudhatee jira. poolisoonni wayyaanen heddunis madeeffamanii jiru. Magaalan shaashimannee amma humna waraana weeraramtee kan jirtu yoo tahellee uummanni daandii cufaa jira. kaleeysa Gurandhala 14/2016 ganama irra kaasee hanga ammaatti fincili aanaa Shashimannetti jabaatera. Namootni hedduun hidhaatti guuramat jiru. Akkasuma uummata keeysaan tarkaanfin qabeenya diinaa fi kaabine irratti fudhatamuunis itti fufee jira .
Waraanni konklaataan 5 ol har’as Arsiitti duulaa jira FXG kunoo hamma galii isaa gahuttis godinaale oromiyaa bakka hedduutti
nuffii fi sodaa tokko malee itti fufeera.


text:
Hayyu-dureen Adda Bilisummaa Oromoo, Obbo Daawud Ibsaa erga humnoota naga-eegumsaa Mootummaatiin manaa bahuu dhorkamanii akkasumas telefoona harkaa dabalatee tajaajilli quunnamtiin hundinuu irraa citee guyyootni 10 darbruu Raadiyoo Sagalee Ameerikaatti dubbatan.
Eyyema isaanii fi qajeelfama dhaabichaa tii ala qondaaltotni olaanoo muraasni walgahii geggeessan, jedhu.
Kan walga’icha hoogganan, jedhaman itti-aanaa hayyu-dureen ABO Obbo Araarsoo Biqilaa immoo "Kan walga’ii sana irratti mari'anne dhimmuma dhaabaafi miseensota keenya hidhamanii ti," jedhan.
Obbo Daawud maaliif akka manatti ittifamanii fi humnoota naga-eegumsa mootummaan eegaman, akkasumas maaliif bilbila dabalatee tajaajilli quunnamtii akka irraa cite deebii gama mootummaa irraa argachuuf yaaliin Komishinii Poolisii Federaalaarraas tahe ka Finfinneetti bilbillee deebii argachuu yaalleyyuu itti hin milkoofne.
Dubbi-himaan Mootummaa Naannoo Oromiyaa dhimma kana quba hin qabu. Poolsii Federaalaa irraas tahe Poolisii naannoo irraa waan nutti himame hin jiru, jedhan.
Caqasaa


text:
Gareen rakkoo walitti bu’iinsa biyyootaa qoratu kan ” International Crisis Group” jedhamu dhimmi hidha laga Abbayyaa ilaalchisuun marsariitii irratti ibsa kenneen mariin dhiyeenya Itiyoophiyaa, sudaanii fi Masrii gidduutti geggeessamaa ture akkasumas attamiin walii galtee irra akka ga’amu yaada dhiyaate maxxansee jira.
Garee kanaaf xiinxalaa gameessa dhimmi Itiyoophiyaa William davison fi daayiriktera projektii Afriikaa Kaabaa Rikaardoo Fabianii kaleessa Naayiroobii keessatti sabaa himaaf ibsa kennan. Torban tokko dura qaamolii kana gidduutti dhimmootii ijoo irratti adda addummaa jiru furuuf mariin geggeessame keessumaa Itiyoophiyaa fi Masrii gidduu muddamni ture fooya’ina argamsiisuu isaa gariin kun tuqee jira.
Haa ta’u malee mariin geggeessamaa ture falmii qaamota lamaan gidduu jiru hin furin hafe. Xiinxaltoonni akka jedhanitti amma muddammi jiru ol ka’aa adeeme.
Yeroon kun yeroo itti Itiyoophiyaan hidha Abbayyaa torbanneen hanga tokko booda bishaaniin guutuu barbaadaa jirtu waan ta’eef mariin baay’ee barbaachisaa dha. Masrii fi Sudaan karoora Itiyoophiyaan qabdu mormanii jiran. Itiyoophiyaan immoo wixinee hongee hanqisuu jedhu kan waggoota tooftaa waggoota hedduuf ture Itiyoophiyaan fudhatama dhabsiistee jirti.


text:
Muummichi-ministaraa Itiyoophiyaa, Obbo Hayile-maariyaam Dessaalenyi, kaabinee isaanii haaraa, mana-maree bakka-bu’ootaa uummataaf dhiheessuun raggaaisanii jiran.
Jijjiirraa kanaaf, miseensota kaabinee haaraa 21 dhiheessanii, muudamni isaanii sagalee paarlaamaa guutuudhaan raggaaisame. Namoonni barcumawwan taayitaa 21tti muudaman kun, sadarkaa barumsaa, muuxannoo hojii fi tattaaffii hojii isaaniitiin kanneen fo’amanii dhihaatan ta’uu dubbatan, Obbo Hayile-maariyaam Dessaalenyi.
Hoogganoonni dhaabota mormituu, akka Dr. Mararaa Guddinaa faa immoo, “kun gaaffii bu’uraa uummatni gaafate deebisuu wajjiin hidhata tokko illee hin qabu” jedhu. Ogeessi seeraa, Dr. Tseggaayee Araarsaas, motummaan gaaffii uummatni dhiheessaa ture akka ofii isaa fedhetti bocee dubbatee, “sanaaf deebii kennaan jira” jechuun aangawoota jijjiiraa jira, jedha. Furmaata dhugaa fiduun yoo barbaadame, gaaffii uummataa gara ofii fedhanitttio jijjiiruu otuu hin taane, gaaffii uummataa akka jirutti iddoo kennaniifii deebii kennuu yaaluu akka tahe illee dubbata.
Kana cuqaasuun guutummaa qophii kanaa dhaggeeffadhaa


text: Mudde 10/2015 Godina Lixa Shaggar Aanaa Calliyaa Mahaalaa Baabbichaatti Warraaqsii Biyyoolessaa Oromiyaa FDG Uummata Oromoo fi Gootota Qeerroo barattoota Oromoo walitti dhufuun hanga gaaffiin mirga abbaa biyyuummaa kabajamuu fi Master Pilaaniin Finfinnee fi Labsiin Magaaloota Oromiyaa Haqamuu Qaba Jechuun Daandiin konkolaataa ganamarraa egaluun Cufuun Warraaqsii haalaan jabaatee itti fufe, Daandiin Konkolaataa Amboo gara Baabbichaa fi Geedootti dabarsuu Goommaa konkolaataa daandii irratti guuruun ibidda itti qabsiisuun daandii bakkoota 7 olitti bakkoota garaagaraatti mukkeen jijjiksuun cufan, Poolisoota Federaalaa Uummatni Of irraa ariiuun Magaalaa baabbichaa toachuun Bulchiinsa Magaalaa Baabbichaa Filatan. Mootummaan wayyaanee Humna Waraana Ittisa Biyyaa (Makelakiya) kanneen jedhaman bobbaasuun Uummata Irratti Waraana meeshaalee Waraanaa Gurguddaa Qawwee Matarayyeesii fi Meeshalee gurguddaan dhukaasni Irratti banameen ilmaan Oromoo lama(2) wareegamanii,Ilmaan Oromoo (8) Rasaasan Madeeffaman. A) Ilmaan Oromoo Barattoota lameen Baabbicharratti Wareegaman 1.Barataa darajjee Gaddisaa 2. Taammanaa Tsagaayee B). Ilmaan Oromoo Magaalaa baabbichaa Irratti Rasaasan Maddeeffaman. 1. 3.Caalaa Tashoomaa 2. 4.Shimallis Zarihuun 3. Gammachuu Araarsaa 4. Maamush Hayiluu 5. Taamirat Daggafaa 6. Gazuu Hoomaa 7. Xilahuun Girmaa 8. 5.Saxargachoow Zikiruu Aanaa Calliyaa Magaalaan Baabbichaa Gara Dirree waraanaatti jijjiiramtee jirti. Uummatni hin Gadhiifnu nu fixaa malee jechaa jira. Konkolaataan waraana Wayyaanee tokko ibiddaan Barbadoofte, Konkolaachisaan Konkolaata federala Wayyaanees tarkaanfii fudhatameen duuu madden gabaasa jiru


text:
Siiraa Lakk.17.1
Kutaalee darban keessatti wantoota gurguddaa mushrikoonni faalleessanii fi mormaa turan ilaalle jirra. Yeroo mata-duree “Mormii Mushrikootaa” jedhu ilaalaa turre, tarii dubbistoonni gariin sila siiran addaan citee jechuun yaadu danda’u. Mata-dureen kuni siiraa jala waan galuuf barnoonni siiraa addaan hin cinne. Ammas itti fufuun mata duree itti aanu haa ilaallu.
Da’watti duuluuf tooftaalee Mushrikoonni fayyadaman
Mushrikoonni osoo wanta biraa irratti tokkichoomu baataniyyuu ergaa Islaamaa ukkamsu irratti tokko ta’anii jiru. Ergaan Islaamaa kuni wallaalummaa isaanii qullaa taasise, hanqinna wantoota isaan gabbaran ifa baase, yaada dogongoraa fi doofummaa isaanii ifatti labsee. Ergaan Islaamaa akka hin babal’anneef yaali baay’ee godhan. Yaaliwwan kanniin keessaa mee muraasa isaanii haala armaan gadiitiin haa ilaallu:
1-Qureeshonni Abu Xaalibin Nabiyyii (SAW) gargaaru fi eegu irraa fageessuf yaalu
Abu Xaalib abbeeraa Nabiyyii (SAW) waan ta’eef Nabiyyii ni gargaaraa fi eegaa ture. “Gaafa tokko Qureeshonni gara Abu Xaalibitti dhufanii akkana jedhaniin: Ilmi obboleessa keeti kuni iddoo walitti qabamnu fi Masjiida keenya keessatti azaa nu godhee jira. Kanaafu, isa nurraa dhoowwi. Abu Xaalibis ni jedhe: Ilmaan abbeerota keeti kunniin iddoo isaan walitti qabamanii fi masjida isaanii keessatti akka azaa gootu odeessu. Isaan azaa gochuu dhiisi.” Nabiyyiinis (SAW) gara samii ija ofii olkaasun akkana jedhe, “Aduu tana argitanii?” Isaanis ni jedhan, “Eeyyen.” Nabiyyiinis ni jedhan, “Osoo aduu tana irraa laboobaa qabsiiftaniyyuu da’waa kana isinirraa dhiisu hin danda’u.” Gabaasa biraa keessatti, “Yaa abbeeraa koo! Rabbiin kakadhe, dhimma kana akka dhiisuuf osoo aduu harka mirgaa kiyya irra, ji’a immoo harka bitaa kiyya irra kaa’anii, hanga Rabbiin ifa baasutti dhimma kana hin dhiisu.”[1] Abu Xaalibis ni jedhe: Ilmi obboleessa kiyyaa gonkumaa hin kijibne. Kanaafu haala gaarii ta’een deebi’aa.”[2] Qureeshonni Nabiyyii (SAW) karaa maatitiin dhiibbaa uumuu yaali baay’ee goote. Garuu yaalin hundi ni fashalaa’e.
Dhimmi Abu Xaalib ilma obboleessa isaa eegu fi isa gargaaru irratti jabaachuun ni cime. Kuni Qureeshota irratti yaaddo, hinaafi fi mala baasu dabale. Gama isaanitiin abdii kutuun yaali biraa akka yaalan isaan taasise. Dargaggeessa maqaan isaa Umaarah bin Al-Waliid bin Mughiirah jedhamu qabachuun gara Abu Xaalib deeman. Abu Xaalibin ni jedhan: Yaa Abu Xaalib kuni Umaarah bin Waliid. Qureeshota keessatti dargaggeessa hundarra humna qabuu fi bareedaa ta’eedha. Isa fudhadhu, si gargaaraati. Yoo ajjeefame immoo gumaan kee ta’a. Akka ilmaatti godhadhu, inni keeti. Ilma obboleessa keeti immoo nuuf kenni. Inni amanti keeti fi abbooti keeti faallesse, ummata kee bittineesse, yaada fi ilaalcha keenya akka doofummaatti ilaale. Kanaafu, isa haa ajjeesnu. Dhiira dhiiran waan ta’eef inni homaayyu miti.” Abu Xaalibis ni jedhe, “Rabbiin kakadhe! Daldalli isin naaf dhiyeessitan ee fokkate! Ilma keessan naaf kennitani ani isiniif isa qallaba. Ani immoo ilma kiyya isiniif kennee, isin isa ajjeeftu. Rabbiin kakadhe! Kuni gonkumaa waan hin taanedha.”
Dhugumatti namni Nabiyyi eeguu fi gargaaruuf dhiirummaa Abu Xaalib qabu argee ni dinqisiifata. Abu Xaalib gahuumsa ofii gahuumsa ilma obboleessa isaa Muhammad (SAW) waliin hidhaa cimaa hidhe. Hogganaa bani Haashim waan ta’eef Rasuula gargaaruuf du’aa fi jiruu irratti banii Haashimii fi bani Muxxalib bakka tokkotti tokkichoomse. Ilma obboleessa isaatiif eeggumsa guddaa homaayyuu hin fudhannee godheef. Miseensa maatii keessaa namni isaan waliin tokkichoomu dide Abu Lahab abaarramaa badiin isaa Qur’aana keessatti ibsameedha.
Yommuu Abu Lahab Nabiyyii (SAW) arrabsu, Hamzaan isatti bahuun xiyya isaatin Abu Lahabin madeesse. Akkana jedheen: Ani osoo amanti isaa irra jiru Muhammadin arrabsitaa? Yoo dandeessa san (xiyya) deebisi.”
2-Ergaa Nabiyyii (SAW) Maqaa xureessu
Yeroo waqtiin hajjii gahuu namoonni ergaa Islaamaa akka hin fudhanneef, nabiyyi maqaa xureessu jalqaban. Kutaa darbe keessatti maqaa nabiyyiif baasu qaban Waliid ibn Mughiirah waliin akka mari’atan ilaalle turre. Marii isaanii duubatti deebi’uun ilaalun ni danda’ama: http://sammubani.com/2019/09/23/siiraa-lakk-16/#more-11590
3-Rakkinnaa fi azaa Nabiyyii (SAW) irra gahee
Nabiyyiin (SAW) urga ergaa Islaamaa ifatti baasu jalqabe irraa kaasee hanga gara Madiinaa godaanutti Qureeshonni isa azaa gochuu fi rakkisuu irraa hin dhaabbannee. Kanaafi, aayaanni Qur’aanaa yeroo san bu’an Nabiyyii (SAW) akka obsuu fi abdi hin kunne ajaju. Rabbiin (subhaanahu wa ta’aala) ni jedha:
“Wanta isaan jedhan irratti obsi, fageenya gaarii isaan irraa fagaadhu.” Suuratu Al-Muzzammil 73:10
Aayah tana keessatti, mushrikoonni wallaaltonni sanama gabbaran, arrabsoo isa arrabsanii fi azaa isaanii irratti nabiyyiin (SAW) akka obsu ajaja. Gowwootaa fi wallaaltota waliin walitti nyakkisuu osoo hin ta’in haala gaariin akka irraa fagaatus ni ajaja.
Ammas aayah biraa keessatti ni jedha:
“Murtii Gooftaa keetitiif obsi. Isaan keessaa nama badii hojjataa yookiin kafaraa ta’eef hin ajajamin.” Suuratu Al-Insaan 76:24
Murtiin Rabbii takkaa qormaata fi balaa namatti bu’u ta’a, takkaa immoo murtiwwan (hukmiwwan) shari’aa ta’a. Azaan Mushrikoota irraa Nabiyyii tuqu qormaata waan ta’eef kana irratti obsa barbaachisa. Ammas, ergaa Islaama ummatatti geessun, salaata salaatu fi dirqamoonni Islaama biroo obsa guddaa barbaadu. Kanaafu, kana hundarratti obsi. Namoonni ergaa Islaama faalleessan hawaasa keessaa waan hin dhabamneef, “nama badii hojjataa yookiin kafaraa ta’eef hin ajajamin.” Namoonni badii hojjatanii fi kaafironni badii akka raawwatan ykn Islaama akka hin hordofne waan ajajaniif, isaaniif ajajamuun badii malee homaa hin fidu.
Akka fakkeenyatti azaa fi rakkinna Nabiyyii (SAW) muudate muraasa isaanii haala armaan gadiitiin dhiyeessun ni danda’ama:
1-Gaafa tokko Abu Jahl miseensota Qureeshota keessaa namoota muraasan ni jedhe: Muhammad isin jidduutti biyyee irratti ni sujuudaa?” Isaanis ni jedhan, “Eeyyeen.” Innis ni jedhe, “Laati fi Uzzaan kakadhe, isaa kana hojjatu yoo argee, morma isaatirra ijjadha.” San booda osoo nabiyyiin (SAW) salaatu morma isaatirra ijjachuuf itti dhufe. Abu Jahl yommuu Nabiyyitti dhiyaatu homaa hin turre duubatti jedhe dheessu malee. Osoo Nabiyyi bira hin gahin nahee duubatti deebi’e. Isaan ni jedhame, “Maal taate?” Innis ni jedhe, “Dhugumatti, anaa fi isa jidduu bolloo ibiddaa, wanta rifachiisaa fi koolatu jira.” Nabiyyiin (SAW) wanta gaafa san ta’e akkana jechuun ifa baasan, “Osoo natti dhiyaate silaa Malaaykonni kutaa kutaan isa cicciruu turan.”
2-Abdullah ibn Mas’uud akka gabaasetti, Osoo Nabiyyiin (SAW) Ka’abaa biratti salaatu gareen Qureeshotaa walitti qabamuun isaan keessaa tokko akkana jedhe: “Gara nama agarsiisaaf salaatu kana hin argitanii? Isin keessaa eenyutu Jazuura (gaala qalmaaf dhiyaatte) warra ebalu bira deemun macaree, dhiigaa fi garaa irraa wanta hafee fidaa? Ergasii yommuu inni sujuudu ceeku isaa lamaan jiduu irra kaa’a. Isaan keessaa namni hundarra gadhee ta’e hojii fokkuu kana hojjachuf ka’e. Yommuu Ergamaan Rabbii (SAW) sujuudan macaree fi dhiiga gaalaa fidee ceequ lamaan jidduu kaa’e. Nabiyyiinis (SAW) akkuma sujuudetti ture. Namoonni hojii kana hojjatan immoo kolfa irraa kan ka’e gariin garii irratti hanga kufanitti ni kolfan. Namni wayii Faaximah biraan darbee [gocha kana itti hime]. Faaximaan yeroo san mucayyoo xiqqoo turte. Ishiinis fiigaa dhufte. Hanga ishiin isa irraa darbitutti Nabiyyin akkuma sujuuda bu’etti ture. Ishiinis mushrikoota gadhee kanniin arrabsutti qajeelte. Nabiyyiin (SAW) yommuu salaata xumuru ni jedhe, “Yaa Rabbii! Qureeshota adabii.” (si’a sadii jedhan). Ergasii tokkoon tokkoon maqaa dhayee: “Yaa Rabbii! Amr bin Hishaam (Abu Jahl), Utbah bin Rabi’ah, Sheybah ibn Rabi’ah, Waliid ibn Utbah, Umayyah ibn Khalaf, Uqbah ibn Abi Mu’iix fi Umaarah ibn Waliid adabi.” Abdullah ibn Mas’uud ni jedha, “Rabbiin kakadhee! Namoota armaan olitti maqaan isaanii dhayamee Guyyaa lola Badrii dhayamanii ajjeefaman. Ergasii Al-Qaliibitti harkifaman. Al-Qaliib biiri (boolloo gadi fagoo) Badriiti. Ergasii Ergamaan Rabbii (SAW) ni jedhan, “Warri Qaliib abaarsaan hordofaman.” (Kuni tarii Du’aayi Nabiyyiin isaanitti godhan ta’uu danda’a.) (Sahiih Al-Bukhaari 520)
Gabaasni biraa akka addeessitu namni macaree gaalaa nabiyyii irratti darbee Uqbah ibn Abi Mu’iix. Namni hojii fokkuu kana akka hojjatu itti kakaase immo Abu Jahl. Gareen Qureeshota du’aayin nabiyyii (SAW) dhiibbaa isaan irratti fide, dhimmichi baay’ee isaan irratti ulfaate. Sababni isaas, du’aayin Makkaan keessatti akka qeebalamtutti ilaalu.
3-Matootin Qureesha walitti qabamuun Nabiyyii (SAW) rukutuu- gaafa tokko matootin Qureeshaa Ka’abaa cinaatti walitti qabamuun waa’ee Nabiyyii (SAW) haasawan. Ni jedhan, “Dhimma namticha kanaa irratti obsuu caalaa dhimma obsa guddaa gaafatu gonkumaa hin argine. Yaada fi ilaalcha keenya akka doofummaati ilaale, wanta gabbarru ni arrabse. Dhugumatti isa irraa dhimma guddaa irratti obsinee jirra.” Osoo isaan haala kana keessa jiranu, Rasuulli (SAW) isaanitti bahe. Akka namni tokkichi utaalutti utaalani isa marsan. Akkanas jedhaniin, “Akkana akkana kan jedhu sihi.” Innis ni jedhe, “Eeyyeen, anatu akkas jedha.” Ergasii isaan keessaa namtichi tokko [nabiyyiin loluuf] uffata isaa qabe. Ergasii Abu Bakr dhufee nabiyyii fi isaan jidduu dhaabbate. Abu Bakris booyaa akkana jedhe, “Nama ‘Gooftaan kiyyaa Allah dha’ waan jedheef ajjeeftu sila?”
4-Abbeeran Nabiyyii Abu Lahab namoota hunda caalaa diina Nabiyyii (SAW) ture. Niitin Abu Lahab ummu Jamiilis isaaf diina guddoo turte. Hariiroo Nabiyyii fi namoota jidduu jiru balleessuuf oduu oli gadi guurti, karaa inni irra deemu irra qoree keetti. Balbala isaa irratti balfa (koshaasha) gatti. Abu Lahabi fi ishii ilaalchise suuraan Qur’aanaa ni bu’e:
“(1)-Harki lamaan Abu Lahab badan, innis bade. (2)-Qabeenyi isaatii fi wanti inni hore isa hin fayyanne. (3)-Ibidda [bobayaa] laboobaa qabdu ni seena. Niitin isaas baadhattu qoraanii tan taate [ibidda ni seenti]. Morma ishii irra haada quunce teemira irraa ta’etu jira.” Suuratu Al-Masad 111:1-5
Yommuu waa’ee ishiitii fi jaarsa ishii ilaalchisee Qur’aana irraa wanta bu’e dhageessu, Ka’aba biratti gara Nabiyyii (SAW) dhufte. Abu Bakr Nabiyyii waliin Ka’aba bira taa’u ture. Umm Jamiil harka ishiitti dhagaa qabachuun isaan lamaan bira dhaabbatte ni jettee, “Yaa Abu Bakr Saahibni (hiriyyaan) kee eessa jiraa? Walaleesse akka na arrabsu na gahee jira. Rabbiin kakadhe, osoo isa arge dhagaa kanaan isa rukutaa ture.” Ergasi garagaltee deemte. Abu Bakr ni jedhe: Yaa Ergamaa Rabbii! Ishiin kan si hin argine ta’uu ni yaaddaa?” Nabiyyiinis ni jedhe: Rabbiin na arguu irraa ishii dhoowwe jira.”
Abu Lahab jiruu isaa guutuu Islaaman loluuf fixe. Iddoo gabayaa, namoonni walitti qabamanii fi yeroo hajjii yommuu Nabiyyin namoota Islaamatti waamu Abu Lahab isa hordofuun dubbii isaa addaan kutaa fi arrabsaa ture.
Kunniin azaa fi rakkina muraasaa Qureeshonni Nabiyyii (SAW) dukkana keessaa isaan baasuf dhufe irraan gahaniidha. Ibidda irraa akka baraaramanii fi dukkana wallaalummaa fi shirkii keessaa akka bahaniif gara Islaamaatti isaan waama. Isaan immoo rakkisuu fi azaa gochuun itti deebisu. Nama waan gaarii namaaf yaadu fi waan gaaritti nama affeeru rakkisuu fi arrabsuun goowwummaa fi doofummaa malee wanta biraa ta’uu danda’aa?
Barnoota Asirraa Baratamu
✂Namni Islaama qabate akkanumatti osoo hin rakkifaminii fi hin qoramin kan hafu osoo hin ta’in, rakkooleen adda addaa isa qunnamu. Nabiyyii (SAW) fakkeenya godhachuun obsuu qaba. Rakkoo fi balaan hangana hin jedhamne nabiyyiitti ni bu’e. garuu san hunda obsaan dabarse.
✂Gowwoonni fi wallaaltonni yommuu nama arrabsan, akkuma isaan nama arrabsan isaan arrabsu osoo hin ta’in, dubbii gaarii isaanitti dubbachuu yookiin immoo guutumatti irraa garagalanii deemudha. Aayan Qur’aanaa jalqaba irratti eerre kanumatti ajajji. “Wanta isaan jedhan irratti obsi, fageenya gaarii isaan irraa fagaadhu.”
✂Humnoonni badii kaayyoo qabatan irraa duubatti nama deebisuuf yommuu carraaqan ijjannoo qabaachu fi obsuun barbaachisaadha. Nabiyyiin (SAW) akkana jechuun ijjannoo isaa ibse, “Yaa abbeeraa koo! Rabbiin kakadhe, dhimma kana akka dhiisuuf osoo aduu harka mirgaa kiyya irra, ji’a immoo harka bitaa kiyya irra kaa’anii, dhimma kana hin dhiisu.”
✂Namoonni har’a haqa malee nama rakkisan dhumarratti jazaa ofii ni argatu. Namoonni Nabiyyii (SAW) irratti macaree gaalaa darban Guyyaa lola Badri salphachuun boolloo tokko keessatti walitti guuraman.
Kitaabban wabii:
[1] Siiratu Nabawi-188, Abul Hasan Al-Nadawi
[2] As-Siiratu Nabawiyyati–fuula 131, 143-145, Alii Muhammad Sallaabi, Noble Life of The Prophet [English] 1/381-386