text:
Haalli dhiheenya kana Oromiyaa keessatti deemaa jiru onnee ummataa keessatti abdii bilisummaa tan Wayyaanee keessatti naasuu guddoo uumee jira. fincilli diddaa gabrummaa tiif kaabaa-kibbaan, bahaa-dhihaan diinarratti godhamaa jiru sossooha qabsoo bilisummaa ummata Oromiyaa keessatti argamee hin beeku. Wayyaanee bara diiydamii afuriiiif cabsitee baysitee irren biyya bulchaa jirtu bu’ura sossoosee jira. Wanni hafe dhiibanii kuffisuu qofa. Kanaas, ka’imman Oromiyaa murannoo ajaa’ibaa tiin itti jiran.
Yaruma hundaa, warri ummata humnaan if jalatti bul’chuu barbaadan tolaan aangorraa bu’uun itti hin mul’atu. Wixxifata aangoorra turuuf godhaniin, gaaga’ama hammana hin ja’amne ummatarraan gayu. Lakkuma fincilli itti cimuun, akka Bashaar Haafiz al-Asad biyya Suuriyaatti, lammii malees biyya galaafatu. Garuu, maayyiirratti, akkuma warra isaan duraa hundatti, injifatamu.
Bilisummaan wareegama malee hin arkamtu. Wal’aansoo bilisummaaf godhaman keessatti, tan wareegama hundarra qaalii gaafatte, qabsoo ummanni Algeeriyaa gabrummaa Faransaayii jalaa bahuuf godhani. Haala ummanni biyya tanaa gabrummaa jalatti itti kufan, waaranii fii keessaa bahuuf wal’aansoo godhan beekuun ummata keenya ni gargaara je’een yaada. Kanaaf, bakka barbaachisutti, seenaa teenyaa waliin wal cinaa qabaa akka armaa gaditti axeerareen jira.
Akkuma qabeenyi Oromiyaa waraana Minilik itti afeeretti, qarqara bahara Meditereniyan tan tarsiimoof mijjooytuurra jiraachuu fii qabeenya beenzilaa tiin badhaadhuun, ummata Algeeriyaa gabrummaa Faransaayii tiif qaadhime. Kanaaf, Faransaayiin, akkuma Minilikitti sababa qopheeffateen, biyya weeraruuf, waggaa jahaatama lola Calanqoo dura, bara 1827 keeysa, loltoota 37,000 miya waraanaa kan gaafasiif ammayyaa hidhachiisee itti erge.
Ummanni Algeeriyaa gabrummaa Faransaayii jalatti kufuu diddaaf, akkuma kan Oromiyaatti, diina hamma funyaaniitti hidhate itti dhufe, waan qabaniin dura dhaabbatan. Garuu, akkuma Minilik Oromiyaa dhunfachuuf lubbuu nama miliyoona shanii galaafatetti, Faransaayii niis, ummata Algeeriyaa naasuu fii hila malee lafarraa duguugee, lola baroota sadihii booda, bara 1830-itti, bulchiinsa isaa jala naqe. Akka guutuu biyyaa dhunfateen, akkuma Minilikitti, waraana malees, lammii isaa toora miliyoona tokkoo, qawwee hidhachiisee, ummata biyyaa kan gaafas miliyoona sagal tahu keessa qubachiisee hidda sirna gabrummaa diriirfachutti seene. Heera qabeenya dachii kan ifii baafatee, akkuma Minilikitti, lafa gabbattuu fii masnoo lammii biyyaarraa fuudhee nafxanyoota isaa tiif kenne. Ummatarraa mirga abbaa biyyuumaa mulquu, akkuma Minilikitti, nafxanyoota isaa irratti muude. Yoom san qofa, akkuma Minilikitti, aadaa fii hooda isaanii tiin adda baasee, afaan isaanii (Afaan Arabaa) tiin barsiisuu fii barachuun kan heeraan isaan yakkisiisu godhe. Haalli kuni, akkuma Oromiyaatti, Algeeriyaattiis, tokko bulchaa – kaan bulfamaa, tokko sooreessa – kaan hiyyeessa, tokko hayyuu – kaan wallaalaa, tokko nama – kaan bineensa, jimlatti tokko bilisa – kaan gabra godhe.
Bulchiinsi Faransaayii ummata Algeriyaa irraatti humnaan dirqifamullee, lammiin biyyaa mootummaa Faransaayii tiif oggolanii buluu didan. Inni niis, wal’aansoo diddaa bulchiinsa isaa godhamtu kolaasuuf, akkuma Minilikitti, naannoo ummanni itti fincile, kanaa-sanii malee, hidhuu, cafaquu fii ajjeesuu, kaayoo irraa if duuba hin deebine godhate. Murtii hila-malee tarkaanfii fudhachuu tanaan, bara 1845 keeysa, naannoo Dahraa ja’amtutti, jiraattota ganda tokkoo guutuu, xiqqaa-guddaa, dhalaa fii dhiira isaan, nama dhibba torbaa ol, goda tokko keessatti ukkaamsee ajjeese. Duuba, gochi isaa kuni, ummata biyyaa daranuu itti kaasee, biyya mara keessaa qaanqee fincilaa itti qabsiise. Inni garuu, iyyensa ummataa gurratti qicachuu dide. Inumaa, bara 1943 keeysa, Algeeriyaa tan biyya isaarraa fagoo, tan daangaa walitti dhaabbatuun hidhatan hin qabne, kutaa biyya isaarraa takka kan godhu heera tumate.
Oduma diinni jimlatti isaan xixuu, gaafa kaan, sab-boononni magaalaa Setiif ja’amtu keessa jiraatan, dhuma lola adunyaa lammaffaa sababsachuun, hiriira nagayaa qopheessan. Hiriira Caamsaa 08, bara 1945 heeraan yaamamerraa qooda fudhachuuf, ummanni magaalaa, iddoo walgayii, fuullee masgiida walakkaa magaalaa jirutti, ganamaan walitti qabamuu jalqaban. Akka namuu dhufeen, nama kuma shanii oliin, alaabaa biyyaa tan heeraan dhoorkamtuu, dhaadannoolee jibbaa fii diddaa bulchiinsa gabrummaa Faransaayii mul’isan qabatanii, karaa seenan.
Guyyaan guyyaa magaalaa ti ture. Warri hiriiraa akka karaarratti bahaniin, ummanni gandootaa fii baadiyyoota keessaa bittaa fii gurguraaf magalaa dhufan, bitaa-mirgaan itti dabalamanii lakkooysaa fii dhawwaaqa dhaadannoo jibba gabroommaa guddisan. Dhadannooleen barreeffamanii fii lallabbiin ummataa, tan, “Faransaayiin biyya teenya keeysaa bahuu qaba! Algeeriyaan haa bilisoomtu!” jattu, xiqquma xiqqoon onnee loltoota Faransaayii danfiftee, warra hiriira bahaa jiranitti dhukaasa banan. Loltoonni, warra nagayaan hiriira bahaa jiranitti yaroo dhukaasan, galiin isaanii, jara kana adabuu fii tarkaanfii fudhataniin hawaasa naannoo biraa tiis ittiin doorsisiif ture. Gama biraa tiin, yaroo dhukkasa jalaqaban, warri hiriira bahaa jiran, kanneen ajjeefaman if duubatti dhiisanii, “yaa Rabbi na baasi!” jechaa, karaa arkan orihan ja’anii yaadan. Garuu, taraa tana, ummanni magaala Setiif, akka diinni yaade godhuu hanqatan. Akka ummanni Oromiyaa dhiheenya kana godhanitti, reeffa isaan dura jirurraan tarkaanfachaa, hiriira isaanii itti fufan. Loltoonni Faransaayii, warra magaalaa fii baadiyyaa jidduu lubbuu namoota baayyee galaafatan.
Borumtaa, ummanni baadiyaa Setiif, dhiiga namoota hiriirarratti duraa wareegamanii baafachuuf, nafxanoota isaan keeysa qubatanitti duulanii hamma arkan gatan. Kanneen isaan duraa lubbuu baafachuu dandayan qe’ee gugatan. Gocha kanarraa, nafxanyoonni baadiyyoota biyyaa keessa qubatan hundi baaragan. Warra badii tana hojjatanii fii sab-boonota hiriira qopheessan adamanii akka gataniif waraanatti iyyatan. Waraanni, iyyannoo jaraa malees, tarkaanfiin fudhatamte bu’ura bulchiinsa isaanii waan duraa sossoofteef, ummata Algeeriyaa adabuu murteeyfatan. Haala kanaaf, nafxanyoota biyyaa waliin tahuun, Caamsaa 13, 1945, hawaasa magaalaa Setiif fii baadiyyoota isii qubatan malees, jiraattoota magaalota Gu’elmaa fii Kherrataa ja’amanitti duulan.
Duulli waraana Faransaayii tii fii nafxanyoonni qooda irraa fudhatan kuni, odoo hin turin bifa duriin addaa qabate. Karaalee fii manneen reyfaan weeraraman. Galmee seenaa irraa akka hubatamutti, Legionnairoonni (Loltoonni Faransaayii) dubartoota garaa qaban, garaa dhoosanii ulfa keeysaa lafatti haran. Ummata tarree galchanii, gidaara qabachiisanii, rasaasa itti dhukaasan. Daa’imman miilaan ol fuudhanii, gadi rarraasanii, mataa dhagaan dhawanii babbashaysan. Warra mana keeysatti dhokotan, qaawa mana keessaa aara baasu keeysaan boombii itti gadi haran. Gandoota raaree keeysa jiranitti, madaafa gurguddaan ibidda roobasan. Gandoota gooroo gubbaa jiran xayyaaraan barbadeessan. Haala kanaan, reeffa xiqqaa fii guddaa, dhalaa fii dhiiraa lafa guutan. Ajjeechaa malees, akkuma Minilikitti, dubartoota irraa harma mummuran. Dhiira washalaa irraa qoocanii afaan kakkayan.
Gara-jabinni jaraa, kan guyyaa sanii, haala hedduun galmaawe. Iddoo takkatti, innaawaa baayyina ajjeechaa, Koloneelli boolla qotee warra gatame biyyee irratti daboolsisu, hujii saffisiisuu dhaba isaa tiif, Itti Gaafatamaa warra ummata ajjeesaa jiruu tiin qeeqame. Yaroo Itti Gaafatamaan ajjeechaa, telegraamaan, “maaf reeffa daftanii awwaaluu dhabdan” je’uun, Koloneeltichi, “isin tu hamma awwaaluu dandeenyu caalaa ajjeechaa saffisaa jira,” je’een, ja’an. Galmeen seenaa qabsoo bilisummaa Algeeriyaa, lammii gaafas waraanaa fii nafxanyoota Faransaayii tiin galaafataman 45,000-tti shalaga.
Duuba, waraanni isaa guyyaa tokkotti dila namaa kana fixullee, Faransaayiin, fidhii bilisummaa onnee ummata Algeeriyaa keessaa baasuu hin dandeenye. Inumaa tuu, haalli gaafasii, wal’aansoo ummata Algeeriyaa keessatti jijjiirama guddaa fide. Sab-boononni Algeeriyaa, gaafas irraa kaasanii, qabsoo karaa nagayaa tiin godhaa jiraniin bu’aa barbaadan akka hin arkamsiifne hubatan. Hubannoota kanarraa ka’uun, bilisummaa isaanii qawween falmachuuf fuula gama qabsoo hidhannootti deebsan. Sab-boononni qabsaawotatti jijjiiramanii naannoo maraa waraana Faransaayitti xiyyitii roobsuu jalqaban. Garuu, dhukaasni kara-karaan diinatti haran qindoomina dhabarraa, waraana Faransaayii injifatanii, qabsoo bilisummaa if dura oofuu dadhaban. Haalli kuni, Sadaasa 01, bara 1954 qabsaawota hamma tokko walitti fide. Qabsaawonni walitti dhufan kuni, qabsoo faffacaatuu murna-muranaan diinarratti xiyyeeffatte waalteessuuf walii-galtee godhaniin, dhaaba, جبهة التحرير الوطني, Jabhet Al-Taḥriir Al-Waṭan, afaan Faransayitti, Front de Libération Nationale (FLN) kan hiikkaan isaa “Adda Bilisummaa Lammii” ja’amuun as bahan. Isumaa waliin, guyyuma kana, goblaa waraanaa kan جيش التحرير الوطني الجزائري, Jeesh Al-Taḥriir Al-Waṭan Al jezaair, Afaan Faransaatti, Armée de Libération Nationale (ALN), Qeeyroo Bilismmaa Lammii Algeeriyaa ja’amtu bu’ureessan.
Dhaabni armaa olitti gurmeeyfame, sirna gabrummaa Faransaayii hiddaan buqqisuuf, karaa maraan, waraanaa fii bulchiinsa diinaarratti xiyyeeffate. Ji’uma Sadaasaa tan itti abuurame keessa, waraana Faransaa kan Gaara Aurees, kan Baha Algeeriyaatti arkamu gubbaa qubatanitti tarkaanfii fudhateen, hamilee qabsaawotaa malees kan lammii biyyaa ol kaase. Haallan akkanaa tiin, dhaabni, yaroo gabaabdutti, magaalota fii baadiyyoota keessatti onnee ummataa dhunfatee, deeggarsaan badhaadhutti seene. Bara 1956-tti, humnoota xixiqqoo naannoo fii maqaa adda addaa tiin bulchiinsa diinaa dura dhaabbatan mara hawade. Haala kanaan, irree diddaa gabrummaa hunda agoobra tokko jalatti haqaaree, tooftaa riphee loltuu tiin, waraana diinaa bakka jiranitti itti bobbahee dhaabaa-dhaabbata waakkachutti seene.
Qabsoo bilisummaa ummata Algeeriyaa injifatee, harqoota gabrummaa isaa jalatti jiraachisuuf, Faransaayiin waan hin godhin hin qabu. Lakkuma lolli rephee loltuu fii fincilli ummataa itti cimaa dhufuun, akkuma Wayyaaneen godhaa jirtutti, loltoota ciccimoo qabu gama Algeriyaa duulchisutti seene. Biyya xiqqoo, baayyina ummataa hedduu hin qabne keessatti, loltoota miya waraana ammayyaa hidhatan 400,000-n gaye. Taankotaa fii markaboota lolaa malees, xayyaarota ittisaaf qabu keeysaa harka sadihirraa lama itti bobbaase.
Akkuma Wayyaaneen godhaa jirtutti, Faransaayii niis, aangorra jiraachuuf, ummata biyyaa keessaa garii ifitti maxxanse, gariis waraanaa fii qaruutee godhate. San malees, lammii haala adda-addaa tiin waliin dhawuuf ijibbaata guddaa godhe. Tooftaa faallaa riphee-loltummaa tiin qabsaawota bilisummaa dura dhaabbachuuf qormaata isii adeemsisuurratti horii guddaa dhangalaase. Timjii biyyaa tan gama baharaa markaboota lolaa tiin danqare. Tan gama Morokoo fii Tuunisiyaa korreentiin ajjeere. Qabsaawota bilisummaa deeggarsaa fii bu’ura hanqisuuf, gandoota baadiyaa kuma saddeetii ol dhabamsiise. Akkuma takka-shanii Wayyaaneetti, basaasummaa xaxama ajaa’ibaa tiin caasameen hawaasa keessa hulluuqe. Kana hunda godhee, fincila ummataa fii dhukaasa Qeeyroo Bilismmaa Lammii Algeeriyaa ifirraa qophuu dadhabe. Gama biraatiin, qabsaawonni gufuu biyya keessatti duratti tarrise hunda irra aananii, Algeeriyota haala adda-addaa tiin Faransaayitti godaanan gurmeeysutti tarkaanfatan. Maadheeleen biyya Faransaayii keeysatti dhooystti jaaraman, yaroo gabaabduu keessatti, Algeeriyota bira dabranii Faransaawota dabalachuu jalqaban. Ummanni Faransaayii, miidhaa mootummaan isaanii ummata Algeeriyaarratti hojjachaa jiru lakka hubachaa dhufaniin, qabsoo bilisummaa Algeeriyaa deeggaruu bira kutanii, tin’isa barbaadduun itti dirmachutti seenan.
Bara 1960-tti, qabsoon bilisummaa Algeeriyaa haalaan finiinte. Qeeyroon Algeeriyaa lammii mara fudhattee, iddoo hundatti, waraana Farasaayii qubsuma waakkachutti seente. Gama ummataa tii niis, hiriirri diddaa gabrummaa tiif godhamu magaalota biyyaa hunda wal’gayee, kan Faransaatti balaqe. Haala kanaan, lammiin Algeeriyaa kanneen magaalaa guddittii biyya Faransaa, Paaris, keeysa qubatan, sirna gabrummaa fii gadadoo Faransaayiin ummata isaanii irraan gayaa jirurratti mormii qaban agarsiisuuf, Onkololeessa 17, bara 1961, hiriira nagayaa qopheessan. Hiriirri kan yaamame, yaroo waraanni Faransaayii kan Algeeriyaa keeysa jiru, riphee loltu Qeeyroo Bilismmaa Lammii Algeeriyaa waliin, caasoo cimtuu du’aa-jiruu keeysa ture. Hiriirri kuni, akkuma kan gaafa Setiifitti, guyyaa raajii fii kan seenaa tahe. Gaafana, Nagaya Eeyduun Faransaayii, haala waraanni isaanii Algeeriyaa keessatti mudachaa jirurraa dallansuu qaban, warra hiriira nagaayaa bahanitti tiilleeysan. Akka Algeeriyaatti biyya oduu dhooysuu hin dandeenye keessatti, wanni warra hiriira bahan irratti hojjatan, adunyaa mara keessatti daawwatamee, isaan saaxileeyse.
Nagaya Eeyduun biyyaa, akkuma waaheloota Algeeriyaa keessatti sirna gabrummaa tiiysaa jiranitti, magaalaa Paariis keessattiis, ummata nagayaan dhadannoo bilisummaa Algeeriyaa barruu fii afaaniin dhadheessaa deemanitti dhukaasa bananiin, reeffa namaa karaa hiriirri itti bahamerra raphan. Ummata, miilaa fii harka huddu-duubatti hidhanii laga guddaa walakkaa magaalaa qaxxaamurutti haran. Reeyfi namaa akka baalaatti, bishaan gubbaa balali’e. Yaroo Nagaya Eeyduu haala armaa oliitti xiyyitii fii haadaan lubbuu nama galaafatan, foolisoonni biyyaa uleen cafaqaa, nama 7,500-ii ol mana hidhaatti takhasan. Guyyaan kuni, seenaa wal’aansoo bilisummaa ummata Algeeriyaa kan biyya Faransaayii keessatti, guyyaa “Bloody Repression”-tti moggaafame.
Gabaabinatti, Algeeriyaa gadhiisuu dhabaaf tarkaanfiin Faransaayiin fudhate, ummata 2,500,000 qe’eerraa buqqise. Nama 1,000,000-a ol baqachiise. Daa’ima 300,000-ii hiyyeesse. Gaaga’ama kana hunda godhee, Faransaayiin, fedhii fii murannoo ummanni bilisummaaf qaban, onnee keessaa baasee Algeeriyaa nagayaan bulchuu dadhabe. Firraa, waraana saa nagayaan achii baasuuf qabsaawotatti iyyate. Iyya saniin, Ebla bara 1962-a, Jabhet Al-Taḥriir Al-Waṭan waliin, wal-tahiinsa, “walii-galtee Evian” ja’amu mallatteesse. Akkasiin, ummanni Algeeriyaa, qabsoo hadhooytuu bara saddeetiif walitti dhaabbatte, tan lubbuu qabsaawota, sab-boonotaa fii lammii biyyaa keessaa 1,500,000 wareeydeen, bulchiinsa gabrummaa tan bara 1830 humnaan itti dhufte, waggaa 132 booda, akkuma itti dhuftetti, irreen buqqisanii, Adooleessa 05, bara 1962, bilisummaa isaanii labsatan.
Ummanni guutuu Oromiyaa sirna gabrummaa jalatti eega kufe, Lola Calanqoorraa hamma si’anaatti, bara 128-ti. Sirni gabrummaa kuni dhaloota lakkaawatullee, seenaa bulchiinsa gabrummaa keessatti, dheerinaan kan boqonnaa duraatti himamuu miti. Akka ummata Algeeriyaa tahuullee baatu, ummanni Oromiyaa tiis, gabrummaa jalaa bahuuf qabsaawuurraa takkaa hara hin fudhanne. Fincilli diddaa gabrummaa kan amma godhamaa jiruu, abdii bilisummaa yoomuu caalaa kaleessee jira. Galaafata angorra turuuf Wayyaaneen ummatarraan gayaa jirtuun baaraguu fii, sossobaa isii tiin gowwoomuun hafee, fincilli yo itti fufe, guyyaan bilisummaa ummata Oromiyaa fagoo miti.
Oromiyaan ni bilisoomti!
Abbaa Urjii
abbaaurjii@gmail.com
Hub: Seenaan armaa olii, kitaaba kiyya, itti fufa RAAMMISOO, (ASOOSAMA SEENAA) kan dhiheenyatti maxxanfamee bahuuf jiraatu keessaa dubbuuyfamee, haala Oromiyaa kan ammaa tiif gulaalame.


c: text/html

text:
Godinaa Wallaggaa Dhiyaa magaalaa Najjoo keessatti, hotelli sadarkaa olaanaa tokko baasii qarshii miliyoona 23.5 ijaaramee eebbisamuun hojii jalqabee jira. Hoteelli kaare meetira 890 irratti ijaaramee kun gamoo 4 kan qabu yoo ta’u, mana nyaataa, kutaa cisichaa, mana bunaa, kaafteriyaa, suuqii fi galma namnii 350 ol keessumessuu danda’u qaba.
Maqaan hooteela kanaa "Yeroosaan" kan jedhamu ta’uu kan ibsan abbaan qabeenyaa hoteela kanaa Obbo Mesfin Taddasaa, yeroo heddu hoteelli gurguddaa akkasii magaalalee gurguddoo keessatti kan ijaaraman ta'us, waaqayyoo akeeka jiraattoota naannoo Najjoof qabuun, asitti ijaaruu danda’een jira, jedhu.
Magaalaa Amboo gad dabarraan hoteelli sadarkaa isaa eege waan hin jirreef, gaaffii guddaatu sammuu koo keessa ture kan jedhan obbo Mesfin, naannoo baadiyyaa tokko guddisuuf jalqaba hooteela keessa boqotanii naannoo sana turanii yaadan argamuun barbaachisaa dha. Guddinni misomaa kun immo anumaan jalqabuu qaba, yaada jedhuun ka'ee abjuun koo dhugome, jedhu.
Obbo mesfiin Finfinnee keessatti mana nyaataa "Rohoboot” fi kaafteriyaa “Keetim Kaaffee” jedhaman ka qaban yoo ta’u, magaalaa baaadiyyaa Gorii jedhamtu keessatti immoo warshaa Buna Qulqulleessu dhaabuudhaabn uummata tajaajilaa jiru. Achuma Goorii keessatti Hoteela gamoo tokko qabu "Suutaan Bakka Bashannanaa Gorii" ka jedhamu ijaaruun kan hojjetaa jiran tahuu, Raadiyoo Sagalee Ameerikaaf ibsan, Obbo Mesfin Taaddasaa.
Yeroosaan: Misooma Hoteelaa Sadarkaa Ol'aanaa Magaalaa Baadiyyaa Keessatti
- Namoo Daandii
“Kun Guddinaa Naannoo, Tajaajiila Uummataa fi Carraa Hojii Uumuuf Gargaara”jedhu, Obbo Masfiin Taddasaa
Godinaa Wallaggaa Dhiyaa magaalaa Najjoo keessatti, hotelli sadarkaa olaanaa tokko baasii qarshii miliyoona 23.5 ijaaramee eebbisamuun hojii jalqabee jira. Hoteelli kaare meetira 890 irratti ijaaramee kun gamoo 4 kan qabu yoo ta’u, mana nyaataa, kutaa cisichaa, mana bunaa, kaafteriyaa, suuqii fi galma namnii 350 ol keessumessuu danda’u qaba.
Tamsaasa Guyaadhaa Guyyaa
Tamsaasa Guyaadhaa Guyyaa
Kanaas caqasuu feeta ta'a
-
-
-
-
-
-
25-11-2022
Hoggantoonnii Marii Araaraa Tigraay Deeman

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Dargaggoonni Oromoo dirqiin gara mooraa leenjii waraana PPtti ergamaa jiraachuu
Qeerroowwan Oromoo danuun Magaalaa Amboo keessaa adamfamanii qabamuun, gara mooraa leenjii Waraana ootummaa Koloneeffataa Impaayera Itoophiyaatti dirqiin geeffamaa jiraachuu.
Dargaggoonni Oromoo lama, galgala edaa (Fuulbana 22, 2021) Magaalaa Gimbii keessatti, rasaasa Loltoota Mootummaa Koloneeffataa Impaayera Itoophiyaan rukutamuun, tokko battalumatti lubbuun darbuu; kaan ammoo Hospitaala Gimbiitti yaalamaa jiraachuu.


text:
LibreOffice 7.4 Help
Misilete assiishshubba horoonsidhe sholi midaado surkatto woy fushshato wote nna bixxilluwate bido Misilete uduunni gaxi aana baqisato wote, uduunnichoho aliidi gura cawera shiima xiyyo la"atto. Xiyyo doyichaame cawubba geeshsha leellishshanno. Xiyyo sammote gurayidi cawera hrheedhuro, doyichamme dikalaqantino. Xiyyo uduunnichohosammote meereeri aana ofoltanno wote, cawe dandiitu geeshsha doyitanno. Xiyyo hakuri lamunku dargubbara harisatennidoyaate digire taashshi.
Wirrisa saaxinete aana worittoro angate malaatira soorranno. Xa dowaate geeshsha soorrate saaxine goshoosha dandaatto. Gumishshu gumu balaxilacha leellishanno.


text:
Ityoophiyaan dhimma laga Abbaay irratti tumsa malee filannoon biroo kan hin jirre tahuu beeksiste
Prezdaant Saahilawarq Zawdee Kora Dhaabbata Mootummoota Gamtoomanii 74ffaa irratti, Khamiisa kaleessaa haasaya gooteen dhimmoota kaafte jiddu tokko waa’ee laga Abbaay yoo tahu, Ityoophiyaan dhimma laga Abbaay irratti biyyoota naannawa laga kanaa jiran waliin walii tumsuun alatti filannoon biroo kan hin qabne tahuu himte.
Prezdaant Saahilawarq itti dabaluudhaanis “Lagni Abbaay biyyoota naannoo yaa’a laga kanaa keesssa jiraniif qabeenya waliiniti malee, madda walshakkii fi walmorkii ta’uu hin qabu”jette. Kanaafis biyyoonni yaa’a laga Abbaay keessa jiran gamtaan akka hojjatan waamicha dabarsite.
Gama birootiin ammoo mootummaan Masri, Ityoophiyaan bu’aa mataa ofii qofa hordofuun biyyoota yaa’a laga Abbaay jiran kanneen biroo moggatti dhiistee hidha ijaaraa jirti jechuun yakke. Haaluma kanaan Ityoophiyaan ijjannoo isii akka laaffistuuf hawaasni addunyaa dhiibbaa akka irratti godhu, Masriin duula dipilomaasii bal’aa tahe jalqabuu isii gabaasuun keenna ni yaadatama.


text:
Abdii Boruutiin
Seenaa biyyoota gara garaa kan gabrummaa jala turani fi bilisummaa argatan yoo ilaalle, qabsoo bilisummaa isaanii keessatti qabsoon hidhannoo bakka guddaa akka qabaate arguu dandeenya. Kun gabaabumatti wareegamaan malee bilisummaan uummata ykn saba tokkoo kadhaa dhaan akka hin argamne agarsiisa. Kan humnaan bilisummaa namarraa fudhate, humnumaan injifatama malee, yoo humni duuba hin jiraanne karaa nagaatiin diploomasii dhaan diina wajjin waliigalanii bilisummaa deebisanii argachuun waan hin danda’amnee dha. Karaa kanaan kan danda’amu illee yoo ta’e, biyyoota diingadee fi teeknoolojii dhaan guddatan, biyyoota diimookraasiin keessa jiru keessati malee keessumaayuu biyyoota akka Afrikaa keessatti waan danda’amu natti hin fakkaatu.
Seenaa saba Oromoos yoo ilaalle, erga gabrummaa Habashaa jalatti kufee kaasee uummanni keenya bilisummaa fi abbaabiyummaa dhabe deebisee argachuu dhaaf xinnaatus baay’atus qabsoo hidhannoo otuu hin godhin hafee hin beeku. Bu’aaleen har’a argaman illee kan qabsoo hidhannoorraa maddanii dha. ABOn illee otuu qabsoo hidhannoo cimsuu baatee, jijjiiramni bara 1991 argame hin danda’amu ture. Kanaaf, qabsoo bilisummaa keessatti karaa hidhannootiin qabsoo jabeessuun murteessaa dha. Diina keenyas kan sodaachifnu fi injifannoos irratti agarsiisuu dandeenyu, kan waabii ta’u, qabsoo hidhannootiin qofaa dha. Diinni keenyas waan kana beekuuf, jaarmayoota bilisa baasota keenyarratti keessumaayuu ABOrratti xiyyeeffata. Kana illee sababa godhee namoota nagaa, hidhaa, dararaa, ajjeesaa, biyyarraa baqachiisaa fi balleessa ragaa amansiisaa hin qabneen hidhaa bara dheeraa fi du’a irratti murteessaa jira.
Dhaaba siyaasaa ykn jaarmayaas yoo ta’e, jaarmayaa bilisa baasaan qabsoo hidhannoo hin qabne ykn hin gaggeessine jabeenya qabaachuu hin danda’u. Kan isa jabeessus ta’ee kan isa laaffisu, kan inni ittiin madaalamu akkaataa qabsoo hidhannoo inni ittiin gaggeessuu dha jechuu ni danda’ama. Yoon akkana jedhu maal jechuu kooti? Jaarmayaan bilisa baasaan tokko qabsoo hidhannoo cimaa kan gaggeessu fi humna waraana bilisa baasaa cimaa kan qabu yoo ta’e, jabeenyi isaas akkasuma mul’achuu danda’a. Qabsoon hidhannoo inni gaggeessu laafaa yoo ta’e fi humna waraanaa cimaa yoo hin qabaanne, humni jaarmayaa akkanaa akkasuma waan laafuuf, uummata illee of duuba hiriirsuun ulfaataa ta’uu danda’a. Yoo kun hin taane ammoo injifannoo agarsiisuun hin danda’amu; bilisummaanis achi fagaachaa deema jechuu dha.
Egaa, kun kan agarsiisu, jaarmayaa bilisa baasaa fi waraana bilisa baasaan akkamitti akka wal jabeessan ykn wal laaffisanii dha. Akkana jechuun jaarmayaa cimaan tokko waraana cimaa uumuu waan danda’uuf qabsoo hidhannoo cimsa ykn finiinsa. Waraanni humna cimaa qabu fi abdachiisaa ta’es akkasuma jaarmayaa bilsa baasaa isa uume ykn uumu kana jabeessa jechuu dha. Yoo jaarmayaan bilisa baasaan toko laafe, waraanni inni qabus ykn horatus cimaa ta’uu hin danda’u; akkuma jaarmayaa sanaa laafaa ta’a. Gara biraatiin ibsuu dhaaf, jaarmayaan tokko waraana cimaa horachuu ykn qabaachuu dhaaf; achumaanis qabsoo hidhannoo cimaa gaggeessuu dhaaf, dura ofiif cimuu qaba jechuu dha. Ciminni isaa ammoo waliigaltee fi tokkummaarraa dhufa. Kaayyoo dhaabbateef sana akka dirqamaatti fudhachuurraa dhufa.
Karaa biraatiin yoo ilaalle hoo, waraanni cimaan tokko jaarmayaa cimaa uumuu ykn fiduu danda’aa? Gaafiin kun deebii lama qabaachuu danda’a; eeyyen ni danda’a ykn lakkii hin danda’u dha. Deebii gaafii kanaa otuu hin barbaadin dura mee fakkeenyaaf Adda Bilisummaa Oromoo (ABO) fi Waraana Bilisummaa Oromoo (WBO) haa ilaallu. WBOn ABO dhaan ijaarame; ABOrraa dhufe ykn dhalate; ABO jalatti socha’as. Yoo ABOn hin jabaanne ykn hin cimne, WBOnis waan jabaatu fi cimu natti hin fakkaatu. Akkuma beekamu, yeroo ammaa jaarmayoonni maqaa ABOtiin socha’an garee saditu jiru (SG ABO, QC ABO fi KY ABO). Akkan beekutti fi hamma naaf galetti WBOn garuu tokko’umatu jira. WBO kana, WBO sana jedhanii maqaa hin moggaafanne jechuu kooti. Haa ta’u malee, eenyu ABO kam jalatti akka socha’u wanti ani beeku hin jiru. Jabeenyi WBO illee hammam akka ta’e beekuun na rakkisa.
Egaa, akka fakkeenya kanaatti, ABO fi WBOn addaan ba’anii waan hin ilaalamneef, jabeenya ABOtu jabeenya fi cimina WBO ta’a malee, WBOn ofiif jabaatee ABO garee saditti hirame kana waan jabeessu natti hin fakkaatu. Hamma ABOn tokkoomee hin jabaannetti sirumaa WBOn laafaa deemuu danda’a jedheen yaada. Waayeen kun ammoo bifa adda addaatiin ta’uu ykn mul’achuu danda’a. Waliigaltee fi tokkoomuu dhabuu fi dadhabuun ABO garee sadeenii hamilee loltootaa (WBO) tuquu danda’a. Akkuma kanaan dura argine, gantuuleen illee carraa kanatti fayyadamuu danda’u; kun WBO keessatti rakkoo uumuu danda’a jedheen yaada. Kanaaf, waliigaltee dhabuu fi tokkoomuu dadhabuun ABO garee sadeenii WBO waan laaffisuuf, qabsoon hidhannoos akkasuma laafuu danda’a jechuu dha. Waayeen kun akka laayyootti ilaalamuu hin qabu; baay’ee gadi fageenyaan itti yaaduu nama barbaachisa.
Gaafii kanaa olitti ka’etti deebi’uu dhaaf, waraanni ciman jaarmayaa tokko jabeessuu ykn cimsuu kan danda’u, jaarmayaa kanaa ala ta’ee, qabsoo hidhannoo cimsee, injifannoolee tokko tokko yoo agrsiise dha. Jaarmayaa kanaa ala yoon jedhu, jaarmayaan kun otuu dhiibbaa isarratti hin godhin of danda’ee, walaba ta’ee socha’uu kan danda’u yoo ta’e jechuu kooti. Gaafiileen ka’uu qaban garuu: WBOn ABO ala fi walaba ta’ee cimee ABO jabeessuu danda’aa? Akkamitti kana ta’uu ykn godhuu danda’a? Eenyutu akkanatti ijaaree ykn gurmeessee akka cimu godha? kan jedhanii dha. Waayeen kun baay’ee ulfaataa dha; salphaa hin ta’u; akka laayyootti kan milkaa’uu danda’us natti hin fakkaatu.
Akka yaadaatti (theoretically) gaarii ta’uu danda’a jedhee kanan yaadu, warri barumsa, ogummaa fi dandeettii waraanaa qaban fakkeenyaaf jeneraalonni Oromoo fi kkf. kan muuxannoo gaarii qaban, walitti dhufanii wal ijaaranii murtii fi kutannoo tokkoon jaarmayaa irraa walaba ta’anii (gara hojiitiin jechuu kooti) of jalatti ammoo waraana cimaa ijaaruu dha. Hoggantoonni siyaasaa warri civiilii ta’an ammoo karaa biraatiin damee tokko uumanii isaanis hojiidhaan warra waraanaa kanaa ala ta’anii (otuu warra waraanaarratti dhiibbaa hin goone) garuu qabsoo keessatti waliin hojjechuu fi tumsa walii ta’uu dha. Akkanatti qabsoon kun bifa fi aaynaa biraatiin gaggeeffamuu danda’a jedheen yaada. Qabsoon hidhannoos akkanatti yoo ta’e cimee, jijjiirama, bu’aa fi injifannoo fiduu danda’a.
Karaa biraatiin ammoo yoo dameen waraanaa walaba ta’ee, warra ogummaa waraanaa qaban jalatti kan socha’u ta’e, gargaarsi uummata irraa argamu sirriitti hojiirra ooluu danda’a jedheen yaada. Uummanni illee irree tokkoon kana duuba hiriira jedheen amana. Egaa, yoo karaa kanaan waraanni bilisa baasaan cime, jaarmayaan bilisa baasaanis kana wajjin cimuu danda’a. Deebiin gaafii kanaa olii “eeyyen ni danda’a” kan ta’us akkanatti jechuu dha. Asirratti wantin hubachiisuu barbaadu, fakkeenya ykn gaafii kana kaasuun kiyya, ABO fi WBOn addaan haa bahan jechuu kiyyaa miti. Wantin ani yaade fi/ykn jechuu barbaade, wanti hojjetamu tokko barumsa, ogummaa fi dandeettii qabaniin yoo godhame, bu’aa guddaa fida jechuu kooti. Waayee bilisummaa uummata ykn saba tokkoo dhiisii projektii tokko irrattuu yoo hojjetan, akka barumsa, beekumsa fi muuxannoo namootaatti, akka ogummaa isaaniitti garee (team) gara garaatti hiramanii yoo hojjetan, projektii kana dafanii bakkaan ga’uu danda’u jechuu dha.
Gara gaafii mata dureetti deebi’uu dhaaf, QBO keessatti qabsoon hidhannoo cimee abdachiisaa kan ta’u karaa gara garaatiin ta’uu danda’a. Waayee kana gadi fageenyaan xinxaalee karaa kanatu ykn sanatu gaarii dha; kun ykn sun gaarii miti jedhee murtiirra ga’uu dhaaf barumsa, ogummaa, beekumsa, dandeettii fi muuxannoo kanaa waanan hin qabneef, kanatu furmaata ta’a jechuun na rakkisa. Haa ta’u malee, yaadni ani kanaa gaditti (asitti aansee) dhiyeessu, qabsoo hidhannoo cimsuu dhaaf mala ta’uu danda’a jedhee kanan yaadu dha. Qabsoo hidhannoo jabeessuu dhaaf xinnaatu illee karaa gaarii baasuu danda’u jedhee kanan yaadu jechuu kooti.
Tokkoffaa, akkuman kanaa olitti ibse, waraana bilisa baasaa warra barumsa, ogummaa, dandeettii fi muuxannoo waraanaa qaban jalatti ijaaruu fi cimsuu dha.
Lammaffaa, akkuma amma jiru kanatti itti haa fufu kan jedhamu yoo ta’e ammoo, ABO gareen sadeen otuu oolanii hin bulin, haal-duree tokko malee kaayyoo tokkoof dafanii walitti deebi’anii tokkoomuu qabu. Kaayyoo tokkoof walitti deebi’anii tokkoomuun isaanii dirqama ta’uu qaba; kanaafan haal-duree tokko malee jedhe. Hammuma isaan oolanii bulan, hammuma yeroon achi dheerattu, WBO keessatti rakkooleen gara garaa uumamuu danda’u; akkanatti WBOnis laafaa deemuu danda’a jechuu dha. Asirratti wanti hubatamuu qabu, waan tokko diiguun salphaa dha, deebisanii ijaaruun garuu baay’ee ulfaataa dha.
Sadaffaa, ULFOn waraana bilisa baasaa of jalatti ijaaree, akkamitti akka kun cimu irratti jabeenyaan hojjachuu dha. Isaan amma waan tokkoomaniif, waliigaltees waan qabaniif, wal jabeessaa deemu malee, wal hin laaffisan jedheen yaada. Waraanni isaan jalatti ijaaramus hamilee tokkoon socha’uu danda’a; tokkummaan jaarmayootaa tokkummaa loltootaas waan ta’uuf jechuu dha.
Afraffaa, yaaadni karaa afraffaa jedhee asitti dhiyeessu kun ulfaataa akka ta’u nan amana. Haa ta’u malee yoo dhugaa dhaan ciminaan irratti hojjetame, bu’a fi injifannoo tokko fiduu danda’a jedhee kanan yaadu dha. Inni kunis warra fe’ii qaban fi kutannoo dhaan hojii akkanaa dalaguu barbaadan, mindaan ykn baasiin kaffalameefii Oromiyaa keessatti bakkee gara garaatti of ijaaranii ykn ijaaramanii akka milishaa uummata ittisaatti (public defence forces) leenjisuu fi qopheessuu dha.
Jarri kun humna biyya keessaa ta’anii hojii adda addaa dalaguu danda’u.Tokkoffaa, uummanni keenya keessumaayuu dubartoonni humna hin qabne akka diinaan hin gudeedamne; akka uummanni qayee ofiitti itti hin roorrifamne fi hin dararamne diina irraa ittisuu dha. Lammffaa, waraanni bilisa baasaan yoo keessaa fi alaan cimu, jarri kun ammoo tumsa ta’anii qabsoo hidhannoo biyya keessatti cimsu. Hojiin isaanii kaayyoo yeroo gabaabaa fi kan jiddugaleessaa ti. Kan yeroo gabaabaa uummata keenya diina irraa ittisuu dha; bakka danda’ametti loltoota diinaarratti haleellaa godhuu dha. Kan yeroo jiddugaleessaa ammoo waraana bilisa baasaa alaan socha’u wajjin wal qunnamanii, haala tokko tokko tolchanii, qabsoo hidhannoo kana tooftaa fi tarsiimoo gara garaatiin, bifa fi aaynaa biraatiin cimsuu dha.
Gaafii guddaan karaa afraffaa kanarratti ka’uu danda’u garuu, jara kanaaf mindaa ykn baasii kennuu dhaaf maallaqni issaa dhufa? kan jedhu dha. Waayee kana, kan ulfaataa isa godhu. Kanaaf ammoo malli hin dhabamu; waliigaltee fi tokkumman ilmaan Oromoo, keessumaayuu kan qabsaa’otaa fi jaarmayoota bilisa baasotaa murteessaa fi hundee dha. Oromoon hunduu qabsoo bilisummaa uummata isaanii akka dhimma dhunfaatti ilaaluu qabu. Kun ittigaafatama lammummaa waan ta’eef, hunduu gahee ofii gumaachuu dhaaf akka dirqamaattis fudhachuu qabu; garaa qulqulluu dhaan wajjin (waliin) hojjechuu qabu. Dararamni uummata keenyaa fi badiin biyya keenyaa otuu nutti mul’achaa jiranuu cal jedhanii taa’uun yeroon isaa dabruu qaba. Yoo hunduu tumsa walii ta’an malee injifannoon argamuu hin danda’u.
Faashistii humnaan (qawwee dhaan) uummata keenya ukkaamsee akka barbaade godhaa jiru fi biyya keenya Oromiyaa irrattis abbaa qabeenyaa ta’ee waan barbaade godhaa jiru kana buqqisuun kan danda’amu qabsoo hidhannootiin malee karaan biraa akka hin danda’amne hundaafuu ifa ta’uu qaba. Carraa’umtuu argamee, filannoo dhaan injifannee galii barbaadne ykn hawwine ni geenya jedhanii abdii kan qabaatan illee, yoo humna cimaa fi abdachiisaa duubaa qabaatan qofaa dha. Kana booda tokkummaa fi humna ofii malee wanti abdatamu akka hin jirre ykn jiraachuu hin dandeenye hundafuu galuu qaba. Kanaaf ammoo QBO keessatti qabsoon hidhannoo murteessaa dha.
Galatoomaa.
Abdii Boruu: aboruu@gmail.com


text:
Namoonni 4 kan eenyummaan isaanii hin beekamne Masjiida Al Hikam kan dhiheenya kana eebbifame keessatti Qabaman. eega qabamanii booda yoo sakatta’aman, sibiila qara qabu kan namaan waraanuuf qabatanii deemanii fi wantoota birootis kiisha isaani keessatti baatanii ittiin qabaman.
Namoonni kun afran eega qabamanii booda, heddumina hawaasa muslimaa sodaatanii dhugaa jirtu kan dubbatan tahuu maddi keenya naannoorraa nuuf gabaaseera. Muslimoonni magaalaa Asaasaa odeeffannoo namoota afran qabaman irraa argataniin, namoota 2 kan miliquudhaaf yaalii godhaa turan, buufata konkolaataa magaalaa asaasaa keessatti qabnii jiru. Yeroo ammaa kana shakkamtoonni jahanuu kan hidhaman yoo tahu, Hawaasni Muslimaa dallansuu guddoon har’a ganama irraa eegalee Mormii guddaa dhageeysisee jira. Mormii hawaasaa kana toohannoo jala oolchuufis Poolisiin federaalaa Malkaa wakkannaa irraa kan bobbaafame tahuun beekamee jira.
Namoonni Qabaman kun Mootummaadhaan kan ergaman tahuu, akkasumas gocha suukanneessaa dhiheenya kana magaalaa Shaashamanneetti Raawwatamen wal fakkaatu raawwachuuf karoorfatanii gama magaalattii kan dhufan tahuus hubatamee jira
#Oromoprotests Godina Arsii lixaa Magaala Asaasaa keessatti, guyyaa har’aa Mormiin cimaan gaggeefama jira
Namoonni 4 kan eenyummaan isaanii hin beekamne Masjiida Al Hikam kan dhiheenya kana eebbifame keessatti Qabaman. eega qabamanii booda yoo sakatta’aman, sibiila qara qabu kan namaan waraanuuf qabatanii deemanii fi wantoota birootis kiisha isaani keessatti baatanii ittiin qabaman.


text:
Dr Nancy fi Enjiner Ibrahim , akkasuma Gammada fi Xaariq .
Dr nancy fi Injiner Ibraahim al-fayyum isaan lamaanu lammi biyy masriiti.
Jaalala guddaa fi mararfannaa ol-aanaa qabso Ummata Oromotiif qabaachaa jiraachuni bekkamu .
Warraaqsa ummanni Oromo fi Qerron bilisummaa Oromo akkasuma barattonni Oromo Fincila Xumura Gabrummaa motummaa wayyaane irratti godhaa jiran kanaaf mararfannaa guddaa qabaachaa fi jiru.
Sila akka hamile isaanii tahee guyyuma boruu Ummanni
Oromo mirga isaa gonfatee heddu isaan gammachiisa.
Dr Nancyn nama dubartii haa taatu malee hujii fi murannon isii dhiira meqa caalaa jirti.
Akka fakkenyaatti 2014 keysa wayta barattonni Oromo mormii mester planii magaalaa finfinnee irratti mormii motummaa wayyaane waliin wal-falmii cimaa godhaa dhumaa turan sanitti onnatte Ligii Arabaa duratti hiriirri bahame iyyannaan barattota Oromo akka dhageyamu godhuu keysatti shora ol-aanaa isii fi abbaan warra isii Dr Husaam akkasuma ammalle Ilmi isii Injineer Amiir waliin tahanii dadhabne oso hin ja’in qoda gama isaanii gumaachaa turani jiru.
Bifuma kanaan ammallee FXG barattonni Oromo biyya keysaa gad-geysaa jiran kana gara mediatin shora ol-aanaa gumachaa jirti.
Nuus gama kenyaan mararfannaa Dr Naancy fi Injiner Ibrahim akkasuma Dr hussami fi Obbo Bakriin fi warreen biraa as irratti maqaa dhawamuun isaanii hin barbaachifne hedduu isaanii dinqisafachaa galanni keysan bilisummaa ummata oromo haa tahuu jennaani.


text:
Lammiwwan Briteen yokaan Yunaayitis Kiingdom, Kamisa dabre kana sagalee miliyoona tokko caaluun Gamtaa Awurooppaa keessaa ba’uuf murteeffatan. Kan akka biyyatiin Gamtaa Awurooppaa keessa turtu falmaa turan – Muummichi Ministaraa Briteen, Deevid Kaameroon immoo akka taayitaa hoogganummaa biyyattii gad-lakkisan beeksisan. Waa’een egeree biyya Gamtaa Awurooppaa keessatti dinagdeen lammaffaa taatee kun shakkii keessa galuun, boorumtaa isaa – gaafa Jimaataa akka sharafni maallaqaa Paawundii biyyattii gad-sigigaatu taasise.
Uummatni Briteen Gamtaa Awurooppaa irraa toora biraa qabachuf murteeffachuun waa’ee hegeree biyyattii gama tokkoon shakkii gama biraan immoo carraa akka uumuu mal utu dubbatamaa jira. Kan magaalaa London jiru, Yunivarsitii Saaseksitti kaadhimamaa dooktorummaa ka ta’an – Obbo Namarraa Gabayyoo Maammoo, hegereen Biriteen haala itti biyyattiin Gamtaa Awurooppaa keessaa baatu irratti hundaawa. “Eega Gamtaa Awurooppaa keessaa baatee booda, biyyoota akka Jarmanii fi Yunaayitid Isteets faa waliin hariiroo dinagdee fi siyaasaa akkamii qabaatti? Biyyoota akka Chaayinaa fi biyyoota Afrikaa waliin hariiroon qabaattu maal fakkaachuuf jira? Kanneen jedhanii fi gaaffiileen ka biroon egeree biyyattiif murteessoo dha” jedha.
Xiinxala guutuu dhaggeeffadhaa


text:
Guddinna Ijoollee- Kutaa 1
Dhiira fi dubartiin wal-jaallatan erga walitti dhufanii hawwiin isaanii guddaan ilmaan gaarii horuudha. Jalqaba irratti walitti dhufuuf dheebochaa turan. Amma immoo ilma gaarii argachuudha. Garuu sababa adda addaa irraa kan ka’ee wanti isaan yaadan galma osoo hin gahin abdiin isaanii jalaa dukkanaa’a. Tarii sababni kanaa guddaan akkaataa maatii gaarii itti ijaaran wallaalu irraa kan burqe ta’uu danda’a. Beekumsi ibsaa dukkanaa waan ta’eef, beekumsaan yoo hin tarkaanfatin jireenyi ni dukkanoofti. In sha Allah barruu tana keessatti xiqqaatus guddatus haala ijoolle itti guddisan gabaabbinnaan ilaalla. Wantoonni asitti barraa’an haala maatii itti ijaaran odeefanno guutu kan qabate osoo hin ta’in qabxiilee ijoo ta’an kan of keessatti hammateedha. Qabxiilee kanniin namtichi hanga danda’u fi suuta suutan hojii irra yoo oolche hanga tokko ba’aa jireenya akka hir’isuuf abdiin qaba.
Tarkaanfi Jalqabaa maatii gaarii itti ijaaran- Du’aayi gochuu
Seenaa Nabiyyoota fi saalihota (warroota gaggaarii) yommuu qorattu iccitiin milkaa’inna isaanii du’aayi keessa akka jiru ni argita. Wanta gaarii akka isaaniif kennuu fi wanta badaa akka isaan irraa deebisu Rabbitti warwaatu. Niiti ykn ilma gaarii argachuuf yommuu Rabbitti warwaatan argita.
﴾وَٱلَّذِينَ يَقُولُونَ رَبَّنَا هَبۡ لَنَا مِنۡ أَزۡوَٰجِنَا وَذُرِّيَّٰتِنَا قُرَّةَ أَعۡيُنٖ وَٱجۡعَلۡنَا لِلۡمُتَّقِينَ إِمَامًا﴿
Ammas gabroonni ar-Rahmaan, “Gooftaa keenya! Niitolii keenya fi sanyii keenya irraa gammachuu ijaa kan ta’an nuuf kenni. Warra Rabbiin sodaatanifis imaama (fakkeenya, hogganaa) nu taasisi.” Jedhaniidha. Suuratu Al-Furqaan 25:74
Gammachuu ijaa kan ta’an yommuu jedhu- yommuu niitolii fi ijoollen isaanii Rabbiif ajajaman arguudha. Ijoollen yommuu sirnaan salaattu, haadha abbaa tola ooltu arguun akkam nama gammachiisaa! Kanaafu, “Rabbanaa hablanaa min azwaajinaa wa-zurriyaatinaa qurrata a’ayunin waj’alnaa lil muttaqiina imaamaa (Gooftaa keenya! Niitolii keenya fi sanyii keenya irraa gammachuu ijaa kan ta’an nuuf kenni. Warra Rabbiin sodaatanifis imaama (fakkeenya, hogganaa) nu taasisi)” jechuun Rabbiin kadhu.
Ammas warroonni milkaa’an kuni ilma erga argatanii booda du’aayi godhu. Nabii Ibraahim shirkii sodaachun akkana jedhe du’aayi godha;
“Yeroo Ibraahim [akkana] jedhe [yaadadhu], “Gooftaa kiyya! Biyya tana (Makkaan) tasgabbooftu taasisi. Anaa fi ilmaan kiyyas taabota gabbaruu irraa fageessi.” Suuratu Ibraahim 14:35
Ammas Nabii Ibraahim du’aayi itti fufuun salaata irratti isaa fi ilmaan isaa akka gadi dhaabu Rabbiin kadhata.
“Gooftaa kiyya! Kan salaata dhaabu na godhi. Ilmaan kiyya irraas [akkasuma kan salaata dhaaban godhi]. Gooftaa keenya! Kadhaa (du’aayi) kiyyas narraa qeebali.” Suuratu Ibraahim 14:40
Barnoonni guddaan ayaata armaan olii lamaan irraa barannu, mataa keenya fi maatii keenya jalqaba shirkii irraa akka nu tiiksu Rabbiin kadhachuudha. Sababni isaas, shirkiin utubaa Islaama kan ta’e Laa ilah ilaAllah waan wal falleessuf. Jecha biraatin tawhiida waan diiguf. Aaya lammaffaa keessatti immoo utubaa Islaama lammaffaa kan ta’e salaata irratti akka gadi dhaabbatu kadhachuudha. Yommuu tawhiida fi salaanni tole, hojiin hundii fi maatiin ni tola. Argattee ree furtuu tokkoffaa maatii gaarii itti ijaartu ykn ijoollee gaarii itti argattuu fi guddistu?
Shaakala:
- Rabbiin niiti/ dhiirsa gaarii fi ijoollee gaarii akka siif kennu ni kadhatta
- Si fi ijoolle tee shirkii irraa akka tiiksu Rabbiin ni kadhatta
- Si fi ijoollen tee salaata irratti akka gadi dhaabbattan Rabbiin ni kadhatta.
Tarkaanfi lammataa- niiti ykn dhiirsa gaarii filachuu
Du’aayin sababan kan wal-qabateedha. Jalqaba mataa keetin nama gaarii ta’uuf ni tattaafatta. Ergasii nama gaarii siif ta’uu barbaadachuuf ni yaalta. Abu Hureeyran akka gabaasetti Ergamaan Rabbii (SAW) akkana jedhan:
تُنْكَحُ الْمَرْأَةُ لأَرْبَعٍ لِمَالِهَا وَلِحَسَبِهَا وَجَمَالِهَا وَلِدِينِهَا، فَاظْفَرْ بِذَاتِ الدِّينِ تَرِبَتْ يَدَاكَ ”.”
“Dubartii wantoota afuriif fuudhan: qabeenya ishiitif, sanyii ishiitif, miidhaginna ishiiti fi amantii ishiitif. Ati tan amantii (imaana) qabdu filadhu….” Sahih al-Bukhari 5090
Namni gariin dubartii qabeenya waan qabduuf qabeenya ishitirraa fayyadamuuf fuudha. Gariin sanyiin (gosti) ishii gaarii fi kabajamtu waan taatef sadarkaan isaa akka olka’uuf dubartii fuudha. Gariin immoo miidhaginna ishiitti gammaduuf bareedinni ishii ilaale fuudha. Namoonni gariin immoo akka Islaama irratti isa gargaartu amanti (imaana) ishii ilaale dubartii fuudha. Kanaafu, akka Rabbiif ajajamu irratti si gargaartu, kabaja keeti fi kan ishii akka eegdu, ijoolle tee sirnaan akka guddistu dubartii imaana qabdu ilaali fudhi.
Filannon dhiira qofatti kan daangefame osoo hin ta’in dubartiinis mirga dhiirsa ishii filachuu qabdi. Nama ishiin hin jaallannetti dirqamaan ishii heerumsiisun hin danda’amu. Kanaafu, atille obbolletti koo! Dhiira Rabbiif ajajamu (xaa’a) irratti si gargaaru, kabaja keeti fi kan ofii kan eegu, ijoolle teetif abbaa gaarii kan ta’u ilaali dhiira imaana qabutti heerumi.
Tarkaanfi sadaffaa: Itti gaafatamummaa addaan qoodu fi bahuu
Erga walitti dhuftanii booda akkamitti ijoolle teessan guddisuu dandeessu? Guddinna ijoolle keessatti itti gaafatamummaa addaan qoodun bahuuf tattaafadhaa.
1.Itti gaafatamummaa imaana barsiisuu– yommuu afaan hiikkachu jalqabuu jechoota gaggaariin afaan isaa hiiki. Jechi hundarra gaariin jecha “Laa ilah ila Allah” jedhudha. Akkuma mucaan guddatuun hiikni jecha kanaa maal akka ta’e barsiisi. Hiikni isaa, “Dhugaan gabbaramaan Rabbiin malee hin jiru.” Hanga hubachuu danda’uun suutuma suutan harkaana Islaama shan barsiista. Ammas sadarka sadarkaan harkaana Imaanaa jahan barsiista. Gabaabummatti sadarka sadarkaan haala kanaan wantoota armaan gadii barsiisu dandeessa. Yoo mataa keeti hin danda’in, barsiisa (sheeka) waa’ee kanaa barsiisutti geessi.
- Tawhiid
- Harkaana Islaama fi Imaana fi Jaalala Rabbii barsiisu
- Rabbiin irratti akka hirkatanii fi gargaarsaa Isaa akka barbaadan ijoollee barsiisu
- Salaata barsiisu fi akka salaatan kakaasu
Akka Abdullah ibn Amr ibn Al-Aas gabaasetti, Ergamaan Rabbii (SAW) akkana jedha:
مُرُوا أَوْلاَدَكُمْ بِالصَّلاَةِ وَهُمْ أَبْنَاءُ سَبْعِ سِنِينَ وَاضْرِبُوهُمْ عَلَيْهَا وَهُمْ أَبْنَاءُ عَشْرِ سِنِينَ وَفَرِّقُوا بَيْنَهُمْ فِي الْمَضَاجِعِ ”
“Yommuu ijoollen teessan waggaa torba gahan salataatti ajajaa. Yommuu waggaa kudhan gahan immoo isa (salaata) irratti rukutaa (yoo salaatu didan akka salaatan osoo hin miidhin rukutaa). Bakka ciisicha isaanii addaan baasaa.” Sunan Abi Dawud 495
- Qur’aana barsiisu
- Salaata juma’a fi jama’aa akka salaatan kakaasu fi waliin masjiida deemu.
- Ahkaama, shuruuxa, waajiba salaataa fi wantoota salaata balleessan barsiisu
- Sooma isaan shaakalsiisu
- Hijaaba irratti kakaasu
Wanta armaan olii yommuu isaan barsiisu fi hojii irra akka oolchan yommuu ajaju, suuta suuta fi rahmatan ta’uu qaba. Isaan irratti jabaachu, itti muddamuu fi garmalee lolu hin qabu.
Fakkeenya akka siif ta’u kunoo kana siif dhiyeessina;
“Yeroo Luqmaan ilma isaatin odoo isa gorsuu, “Yaa ilma kiyya! Rabbitti waa hin qindeessin, dhugumatti shirkiin miidhaa guddaadha.” jedhe [yaadadhu.]” Suuratu Luqmaan 31:13
Kuni Rabbiin qofa akka gabbaru, akka homaa itti hin qindeessine isa gorsa.
Rabbiin subhaanahu wa ta’aala gorsa Luqmaan addaan kutuun haadha fi abbaa tola oolu akka qabnu itti nu ajaja.
“Namaafis haadha abbaa isaatif [tola akka oolu] dhaamne jirra. Haati isaa dadhabbii irratti dadhabbii ta’uun isa baadhatte. Harma irraa gu’uun isaa waggaa lama keessatti. ‘Anaa fi haadha abbaa keetif galata galchi. Gahuumsi dhumaa gara Kiyya.’ [Jechuun isa ajajne.]”
“Yoo isaan lamaan waan beekumsa hin qabne irratti akka Natti qindeessituuf sitti qabsaa’an, tole isaaniif hin jedhin. Garuu duniyaa keessatti haala gaariin isaan waliin jiraadhu. Karaa nama gara Kiyya deebi’u hordofi. Sana boodas deebiin keessan gara Kiyya; waan isin dalagaa turtanis isinitti hima.” (Suuratu Luqmaan 31:14-15)
Yommuu gorsa haadha abbaa irraa fudhannu, of eeggachu akka qabnu ni akeekachisa. Gorsi isaanii shirkitti kan nama kakasuu fi Rabbiin faallesutti kan nama ajaju yoo ta’e irraa fudhachu dhiisudha. Garuu haala gaarin waliin jiraachu qabna.
Ammas Luqmaan haala kanaan ilma isaa gorsa;
“Yaa ilma kiyya! Ishiin [badiin] yoo hanga madaala ija raafuu taatee fi yoo dhagaa yookiin samii yookiin dachii keessa taate, Rabbiin ishii ni fida. Rabbiinis beekaa [maalummaa ishii], beekaa [iddoo ishiiti].” Suuratu Luqmaan 31:16
Wanti asirraa barannu badiin hanga feete haa xiqqaattu bakka feete fi yeroo kamittu haa hojjatamtu, Rabbiin herreegaf ni fida. Ijoollen kana yoo beekte wanta badaa ifa fi dhoksatti hojjachuu irraa ni dheessiti, “Rabbiin na arga” jedhanii waan yaadaniif. Fkn, filmii badaa addatti ilaalu fi wanta fokku raawwachu irraa ni dheessu.
Ammas Luqmaan ilma ofii ni gorsa;
“Yaa ilma kiyya! Salaata sirnaan dhaabi (salaati). Toltuuttis nama ajaji. Hamtuu irraas nama dhoorgi. Waan si muudate irrattis obsi. Dhugumatti, sun wantoota jajjaboo [murannoo gaafatan] irraayyi.
[Boonun] maddii [boqoo] kee namoota irraa hin garagalchin; dachii keessa oftuulaa hin deemin. Dhugumatti Rabbiin oftuulaa, of dhaadaa hunda hin jaallatu.
Deemsa kee keessatti giddu galeessa ta’i; sagalee keetis gadi qabi. Dhugumatti irra jibbamaan sagalee sagalee harreeti.” Suuratu Luqmaan 31: 17-19
Barnoota abboonni ammaa dagatan meeqa asirraa argannaa!
- Rabbiin qofa gabbaruu fi shirkii irraa fagaachu.
- Rabbiin ifa fi dhoksatti sodaachun wanta badaa irraa dheessu fi wantoota gaggaarii hojjachu
- Haadha abbaa tola oolu
- Salaata sirnaan salaatu
- Hanga danda’anii fi beekanin toltuutti nama ajajuu fi hamtuu irraa nama dhoorgu. Balaa namatti bu’eef obsa qabaachu
- Yommuu namoonni namatti dubbatan boonun fuula irraa garagalchuu dhiisu, sirnaan isaan dhageefachu fi kabajuu
- Dachii keessa of-tuulaa deemu dhiisu
- Deemsa keessatti osoo hin rinciciin akkasumas osoo hin ariifatin jiddu galeessa ta’anii deemu
- Sagalee gadi qabu. Iyyuu fi yommuu dubbatan akka harree sagalee olkaasu dhiisu.
Barnoota kanniin ofii fi ilmaan keetitti galchite jechuun gumaacha guddaa hojjatte jechuudha. In sha Allah torbaan itti gaafatamummaa hafanii fi toofta ijoolle itti barsiisan ni ilaalla.
Kitaabban wabii
Tarbiyatul awlaad- Sa’iid Bin Aliyyi bin Wahf al-Qahtaani- fuula 130
Kayf nurabbi awlaadanaa- Muhammad bin Jamiil Zaynu-fuula 25


text:
Finfinnee, Caamsaa 25/2014 (TOI) – Jarman marii biyyaalessaa Itoophiyaa deeggaruuf qophii ta’uu Itoophiyaatti Ambaasaaddarri Jarman Isteefan Awar ibsan.
Rakkoolee keessoo Itoophiyaatti mul’atan furuuf mariin biyyaalessaa barbaachisaa ta’uu Ambaasaaddar Isteefan ibsaniiru.
Marichi hunda kan hirmaachisee fi hammate ta’uun gaaraagartee jiru mariin furuun waliigaltee biyyaalessaa uumuuf gargaara jedhaniiru.
Mariin biyyaalessaa Itoophiyaa rakkoolee bu’uuraa biyyattii hiikuuf filannoo gaarii ta’uu kaasuun, Jamaniif gaaffiin yoo dhiyaate adeemsa marichaa deeggaruuf qophii ta’uu ibsaniiru.
Hariiroon Itoophiyaa fi Jarman cimee itti fufuu fi Itoophiyaan deeggartuu tarsiimawaa Jarman ta’uu addeessaniiru.
Deeggarsa misoomaan Jarman deeggartuu ijoo Itoophiyaa ta’uu fi nageenya waaraa Itoophiyaa kan barbaaddu ta’uu dubbataniiru.
Abbootiin qabeenyaa Jarman dameewwan misoomaa biyyattii garaagaraarratti hirmaachaa jiraachuu ibsaniiru.


text:
Taammanaa Bitimaa irraa
Dubbiftoota barreeffama kanaa jaalatamoo fi kabajamoo, waan hunda durseen barri haaraa kun bara nagaa fi bara badhaadhinaa akka isinii tahuuf cimsee isiniif hawwa! Bara dabre kana keessa qabsoo fi diddaan ijoolleen Oromoo, Oromiyaa guutuu irraa ka’uun gooteen uummanni Oromoo fi Oromiyaan uummatoota addunyaa biratti beekamaniiti jiru. Bineensummaa Wayyaanotaa irraa kan ka’ee dhalawwan Oromoo hedduun gorra’amnii, kaan manneen hidhaatti guuramanii, kaan immoo manneen barumsaa fi unibarsiitota irraa hariyamanii, kaan achi-buuteen isaanituu dhabamee jira. Nuti Oromoonni biyyootambaa keessa jirru, bakka jirru maratti hiriira bawuun, marii addaddaa waamuun, kurfiiwwan garagaraa kurfeessuun ijoollee teenya fi biyya keenya cinaa dhaabannee jirra. Ee, dhiiga fi lafee, imimmaani fi madaa ijoollee Oromootiin Oromiyaan teenya qalbii fi sammuu uummatoota addunyaa keessa turte. Barri inni amma seene kunis bara Oromoo fi kan Oromiyaa akka tahu cimsee abdatama.
Bara dabre kana, bara 2014 irraa kaasee eenyumtu uummataa fi saba Oromoo akka duriitti jilbeeffachisetoo bituu gonkumaa hin dandayu. Baay’inni meeshaa waraanaa, balaliyaan waraanaa samii irraa summii gadi-roobsu, taankiin gangalatee margaa-mukaa, sa’aa-namaa hurreessu uummata Oromoo tokkoomee haqaa fi mirga uumaan qabuuf oljedhe kana, duubatti deebisuu hin dandayu. Akkuma dhiigni magaalaa Soweetoo sun bilisummaa uummata Afrikaa Kibbaatiif gumaache san dhiigni ijoollee Oromoo Oromiyaa guutuu irratti lolaye kun bilisummaa fi walabummaa Oromiyaatiif sonaan gumaacha taha. Amma irraa kaasee, Oromoon hundi: “BILISUMMAA OROMIYAA YOOKAAN DU’A” jechaa garuma fuulduraatti tarkaanfata. Uummata Oromoo du’aaf qopphaaye kana wanni duubatti isa deebisuu gonkumaa hin argamu.
Ginni bittee Habashaa uummata Oromootti ba’aa inni baatee deemuu hin dandeenye itti-fe’aa jira. Warri Wayyaanee karaa tokkoon, warri nafxanyoota moofaa karaa kaaniin uummanni Oromoo, eeyyee kitilli 46 kun waltuhuun akka finciluuf kakaasaa jiru. Jarreen kun uummata Oromoo irratti harqoota gabrummaa jabeessuu, madaa isaatti eeboo fi qoree nannaquu irra jiru. Jarreen sammuu fi safuu ilmoo namaatiin qullaa tahan kun kana gochuun waan qabsoo Oromoo laaffisu, itti-fakkaata. Oftuulummaa fi sanyummaan waan ijjeen isaanii jaamseef, homaayyuu arguu hin dandeenye. Wayyaanonni harka laateef nyaatan kun uummata Oromoo isa oggaa ginne bittee Amaaraa, beelaan isaan harcaase san afaanii of-fuudhee oldabarseef san akkuma dachee Oromiyaa irra miilli isaanii ijjateen akka diina isaanii isa tokkoffaatti ilaaluu jalqabani. Maali jeneraalli isaanii sunuu: “manneen hidhaa Afaan Oromoo dubbatu” jedhee mitii? Bara Minilik naazichaa sanillee, bara Dargii dhiigaa-xuuxaa saniillee manneen hidhaa akkanatti Biyya Oromoo keessatti heddumminaan hin ijaaramne. Oromoonni akkanatti biyyaa ofii irraa baqachuun addunyaa keessatti faffacayanii hin argamne. Laggeeni fi harawwan Oromiyaa akkanatti summeeffamnii hin beekani. Qotee-bulaan Oromoo akkanatti qeyee isaa irraa buqqifamee hin beeku. Minilikii fi Raas Dargeen harkaa fi harma Oromoo mummuratan sunillee araddaadhuma isaa irratti gabbaarii isa godhatan malee, akka Wayyaanotaatti qeyee isaa irra akkanatti hedduminaa hin buqqifne.
Raajii Waaqaa, safuu namaa Wayyaanonni kun, isaan bara ifaa bardhibbee 21-ffaa keessatti argaman, gita-bittee Amaaraa, Minilikii fi Raas Dargee faa isaan bara dukkanaa san, birdhibbee 19-ffaa keessa waan ilmoon namaa ilmoo namaa irratti adeemsisuu hin dandeenye san godhan wajjin akka walbira qabneetoo ilaalluuf nu dirqisiisaa jiru. Waraabeyyiin warra Wayyaanee isaan Gaara Suufii irratti intala Oromoo, mucayyoo waggaa 14 nyaatan sun kunoo amma Oromiyaa mara keessaa nu ciccirachuuf yuusaa jiru. Warreen gara bineeyyiitti of-jijjiiran kana tokkoomnee akka ilmoo namaatti dura goruu malee, harka walqabanee qabsoo bilisummaa keenyaa fiinsuu malee, filmaata biraa tokkoyyuu hin qabnu. Bosonni Oromiyaa baldhaa-dhaa, gaarrenii fi laggeen Oromiyaa danuu-dhaa, nuti Oromoonnis akkanuma danuu-dhaatokkummaa keenya akka sibiilaatti jabeeffannee bakka jirru cufa irraa olkaanaan eenyumtuu nu dura ijaajjuu hin dandayu. Kan deemnuuuf jara humna qawwee ibiddaatiin biyya keenya qabatee nus, biyya keenyas ibiddaan waxalaa jiru kana ofirraa kaasufi malee, mirgaa fi haqa warreen biroo tokkollee tuquufii miti. Nuti kan deemnuuf, mirgaa fi haqa kan addaa tahe wayiitii otoo hin taane, mirga fi haqa ilmoon namaa cufti, uummannii fi sabni cufti qabuuf, waan taheef mararfannoo fi eebbi ilmoo nama marti nu bira jira. WAAQNI guddichii fi ayyaanonni inni uume hundi waan nu bira jiraniif, mowuun keenya kan gaafii keessa galuu miti!
Duris, hardhas kan diina nutti tahe qabeenya fi leecalloo keenya. Duris Minilikii fi Raas Daargeen faa kan harma hadholii teenyaa, harka abbootii keenyaa cicciratan, ija ijoollee teenyaa bubuqqifatan dachee Oromiyaa gabbattu Waaqni gabbisee nu badhaase tana qabatanii, nummoo gabra taasifatanii, nu qochisiifatanii siree irra ciisanii sooramuufi. Jarri takkaa kopheellee keewwatanii hin beekne, jarri bututtuu malee bullukkoo fi kumala faa uuffatanii hin beene biyya keenya qawwee Faranjii irraa maqaa Kiristaanummaa isaanitiin argatan saniin qabatan gooftolii nutti tahanii kun waggaalee 140 mataa keenya irraa taa’aa jiru. Kunoo, bara akkaan dheera kana keessa, waggaalee baay’ee kana keessa: kan qotuuf, kan loluuf, kan barreesseefii afaan isaani guddisu, kan fiigee addunyaatti isaan beeksisu numa Oromoota. Oggaa diinni hamaan akka Xaaliyaanii isanittis, nuttis dhufe sanis kan isaan irraa ittisee deebise numa Oromoota. Wanneen gaggaariin nuti isaaniif hin goone hin jiru. Garuu, wanneen hamoon isaan nu irratti hin goone hin argamu. “Amma gayeen gayee dhaa, nu irraa bu’aatii of-dandayaatii miila keessan lamaanii dhaabaddhaa” jenneenii jirra. Qabeenya keenya saammatanii manneenii fi afaan ofii guddifatu. Isaan haaraan kun immoo, warri Waayyaanee muktii fi kursiinillee otoo hin hafin, saammachuun Tigraay isaan san ijaarratu.
Amma qabeenye Oromiyaa kun uummata Oromootii oolu qaba. Oromiyaa keessatti Finfinnee Shaggar otoo hin hafin, afaan hojii fi afaan balaqqeessaa Afaan Oromoo tahuu qaba. Amma waan ijoolleen Oromoo Afaan Qawween nutti fe’ame, Afaan Amaaraa barattuuf sababni wayiituu hin jiru. Nuti kan barannuu kutaa tokkoffaa irra hamma unibarsitiitii Afaan Oromootiin tahuu qaba. Sana irratti Afaan addunyaalessaa, Afaan ingilizii ni baranna. Amma maal tahuuf, maal gocuuf afaan qawween nutti dhufe kana, afaan qawwee nutti qabamee baranna? Qabeenyi fi leecalloon Oromoo afaan qawwee kanaaf ooluu, gara afaan nagaatti, Afaan Oromootti deebiyuu qaba. Dhaloonni Qubee daggalraasaan kun dubbii tana sirriitti qalbeeffachuun duukaa-bu’uu qaba. Afaan Oromoo, Afaan Oromoo, Oromiyaa keessatti bakka hallettuu Afaan Oromoo!
Dhuma irratti wannin hedduu jabeessee Oromoota mara yaadachiisuu fudhu, waayee tokkummaa keenyaa ti. Uummanni baldhaan kun karaa hundumaa waltahuun tarkaanfachuu qaba. Uummanni Oromoo karaa maraan, bakka maratti ijaaramee, inni ijaaramee immoo walitti qindoomee, karaa maraan hidhatee, wal -hindachiisee tokkoomee gaafa oljedhe, humni isa cabsuu dandayu hin argamu. Kanaaf, mee bakka jirru hundattuu jabaannee wal haa jabeessinu! Iyya harmee Oromiyaa dhageenyee wal haa dhageessifnu!
============== // ==============


text:
Prezidaantiin Yunaayitid Isteets duraanii, Baraak Obaamaa, ilma mootii biyya Briteen – Prins Harii waliin gaaffii fi deebii geggeessaniin – quunnamtiin karaa interneetii rakkoon inni qabu tokko, namoonni haala qabatamaa adda addaa keessa jiraatan, odeeffannoolee loogii yaadaa isaan itti afarsaniin marsafmuu isaanii ti – jedhan.
Namoonni hawaasaa interneetii irratti uummatan gara qabatamaa lafa irraatti fidanii, qaamaan wal barauu qaban – jedhu – Obaamaan.
Baatii Fulbaanaa keessa, sagantaa BBC ka guyyaa Roobiif, Prezidaant Obaamaa waliin gaaffii fi deebii geggeesse – Hariin.
“Interneetii irratti waan maritinuu ol kaasamee, miidhagee mul’ata. Ennaa fuulaa fi fuulatti wal argan garuu, haalli namootaa ka quunnamtii interneetii sana irraa adda. Daran wal-xaxaa tahee mul’ata” – jedhan – Prezidaantichi Yunaayitid Isteets. Gara fuul-duraatti, hoogganoota dhaloota itti aanuu leenjiusuutti ka fuuleffatan tahuu dubbatu.


text:
Wixinee labsii seera farra shororkeessummaa fooyyessuuf karaa gurmuu hundaa’eetiin wixinee labsii dhiyaate irratti har’a mariin geggeessameera.
Mariin wixinee kana ilaalchisee geggeessamus tarii kun isa dhumaa ta’uu akka danda’u qindeessaan gurmuu kanaa obbo Ammahaa Mekonnin VOAf ibsaniiru.
Obbo Ammahaan akka jedhanitti wixineen sun ennaa qophaa’u seera isa duraanii fooyyessuuf hin turre.
Seerri inni duraanii guutummaan haqamee sana kan bakka bu’u wixineen seeraa kan dhiyaate ta’uu ibsaniiru.
Haaraa dha kan isa jechisiisu, guutummaan kan irratti fuuleffate jalqaba irraa qabee shororkeessummaa dammaqinaan ittisuu fi itti duuluu jedha.
Adeemsa kana keessa mirgi lammiiwwanii akka hin dhiitamne shakkamtoota irraanis miidhaan akka hin geenye kan godhu hin jiru. kun akka hin geenye seerri ittisuuf hin turre. Seerri inni amma wixineeffame garuu jalqaba irraa kaasee mirga lammiiwwanii eeguu fi eegsisisuu kan jedhu of keessaa qaba.


text:
Ashamaa
Kuni Webaaayitii Waajjira Abbaa Aalngaa Aanaa Gommaatii
Websaayitiin kenya kuni websaayirii ofiseelawa waajjira abbaa alangaa Godina Jimmaa jalattii Banaman keessa tokkoo yommuu kaayyoon websaaytiin kuni ittii banamee keessaa innii hangafaa tajaajila abbaa alangaa akka godinaatti keennamuu haammayyessu keessatti kaayyoo qabamee galmaan gahuufi haawasa aanaa gommaa gama hundaan dhaqabamummaa kenya mirkaneessuf jecha.
Waa’ee Kenya
Waajjirrii Abbaa Alangaa Aanaa Goommaa Waajjira Abbaa Alangaa Godina Jimmaa jalattii Bu’ura Labsii Mana Hojii Abbaa Alangaa waligalaa Oromiyaa Hundessuuf Bahee bu’ura godhachuun, Waajjira sadarkaa Aanaattii kan hundaa’ee yommuu ta’u, dirqama seeraa Tajaajila ogummaa abbaa alangummaa iftoominaafi itti gaafatamummaa qabu kennuun Anaan Kenyas Ta’e godinni Jimmaas Godina olantummaan Heeraa fii seeraa ittii mirkanaahee akka ta’uuf, hoojii tajaajila abbaa alangummaa si’ataa ta’e hawaasaaf kennuuf waajjira hundaa’eedha.
Ergama Mul’ataafi Duudhaalee Waajjira Kenyaa
Ergama (Mision)
Bulchinsa Godina Jimmaa Aanaa Goommaa keessatti namoota heeraa fi seera darbanii fi gocha yakkaatiin shakkaman seeratti dhiyeessuun murtii saffisaa fi haqa qabeessa ta’e itti kennisiisuun ol’aantummaa seeraa mirkaneessisuudhaan nagaa fi tasgabbii uummatichaa eegsisuu, dantaa hariiroo hawaasaa ummataa fi mootummaa kabachiisuu, ragaa seera qabeessa ta’e galmeessuu, hubannoo seeraa hawaasichaa gabbisuu, seerotni bifa wal fakkaatuun hojii irra akka oolu taasisuu.
Mul’atni Kenya
Bara 2022 tti Bulchinsa Godina Jimmaa Aanaa Goommaa keessatti tajaajila Abbaa Alangummaa raawwii caalmaa qabu kennuun sirna haqaa amantaa uummataa horate uumuu dha.
Galmi kenya
Tajaajila Abbaa Alangummaa si’oomina fi bu’a qabeessa ta’ee kennuun itti qufinsaa/amantaa uummanni kenninsaa tajaajila keenya irratti qabu dabaluu.Yakkoota ciccimoo dantaa ummataa miidhan (violent crime) hir’isuu fi nageenya ummataa mirkaneessuu Olaantummaa seeraa mirkaneessuuMana Hojii Dandeetti raawwachisummaa foyyee qabuufi gama hundaan fakkeenyummaa gaarii qabu uumu
Duudhaalen Kenya
Olaantummaa seeraa Faayidaa uummataa eegsisuu fi dursa kennuu Bilisummaa Ogummaa Itti gaafatamummaa Iftoomina Hojimaataa badaa fi malaamaltummaa jibbuu Fakkeenyummaa Hirmaachisummaa, Tajaajila gahumsa qabu kennuu, Jijjiiramaaf qophaa’uu fi hojjechuu, Beekumsaa fi amantaan hogganuu, Miira tajaajiltummaa qabaachuu fi Aadaa gareen hojachuudha.
Hooggansaafii Abbootii Alangaa Waajjiraa
waajjira Abbaa Alangaa Aanaa Gommaattii Abbootii Alangaa sadarkaa hoggansaa irra jiranifi abbootii alangaa kenyaan wal baraa
Obboo Obsaa MekoninIttii Gaafatamaa Waajjira Abbaa Alangaa Aanaa Gommaa
Abbaan Alangaa Obbo Obsaan Waajjira Abbaa Alangaa godina Jimmaatti sadarkaa Abbaa Alangaa Aanaa Fi Hoggansa wajjiraalee Aanaa ta’uun hawwaasa kenya amanamummaan tajaajilaa jiraa
A/A Addee SamiraaAbbaa Ademsaa Dhimmoota Yakkota Adda Addaa fii Hariiroo Hawwaasaa Waajjira Abbaa Alanagaa Aanaa Gommaa
Abbotii Alangaa Waajjira Kenyaa
Abbotii Alangaa Fii Hojjettoota Waajjira Kenyaatin Walbaraa
Hojjettoota deggarsaa Waajjira Kenyaa
Hojjettoota Waajjira Kenyaatin Walbaraa


text:
Afuura Harmee isa Dhumaa
~Odaa Gurree-tiin
Ani mucaa hangafaa ti. Obboleettii koo ishee xiqqoo faana waggaa lama qofa wal caalla. Kan dhalannee guddanne Oromiyaa Lixaa, Aanaa Giddaa Ayyaanaa, baadiyyaa keessatti. Akkuma dhala qote bulaa kamuu guddatutti dhalannee jireenya baadiyyaa dhamdhamuu eegallee jirra.
Abbaan keenya Caalchisaa Jabeessaa jedhama obboleettiin koo dhalattee gaafa bultii shanii (shanan) balbala mana keenyaa waddeessa guddaa jiru irratti osoo hoolaa rarraasee harmee koo deessee kaateef qalaa jiruu rasaasa iddoo dhukaafame hin beekamneen rukutamee akka du’e haati koo naaf himtee jirti.
Akkan odeeffannoo qabutti abbaan koo irraa deddeebiin hidhamaa akka ture dha. Maaliif akka hidhamaa ture yoon gaafadhes haati koo naaf himuu baattus booda anuu ollaa fi firarraa baree qulqulleeffadheera.
Abbaan koo jaalatamaa, kabajamaa, sabboonaa, abbaa firaa, haga namni nyaatee fi dhuge kan hin beekne kan harkisaa bal’aa nama guddaa ture. Ani hedduu isa hin beeku. Akkan amma yaadutti abbaa akkanaa harkatti guddachuun eebbifamuu dha jedheen yaada.
Mee kan Abbaa koo koo maal isinitti himaa kan koo bukoo hedduutu jiraam. Ani gubattuu kootu jiraata. Egaa abbaan nurraa du’ee haati koo haadha hiyyeessaa taatee bakka abbaattis, haadhaattis, obboleessas taatee nu guddisuu itti fufte. Akkanaan baroota saddeettan tokko jiraanne. Ani waggaa 10 guute obboleettiin koos waggaa saddeet guutte.
Anii fi obboleettiin koo harmee keenyaa waliin bakka adda addaa ni deemna. Isheenis jiruu fi jireenya hundaa baruu qabdu gaafan du’e fira hin qabdan harka namaa akka hin ilaalle nuun jechaa turte. Gaafas ittan aara,maaliif akkas dubbattin jedha. Edaa isheen manaabaan waa agarti fakkaata. Dhuguma akkuma isheen jette gorsii fi barnootni isheen anaafis ta’e obboleettii koof laataa turte utubaa ta’ee nu dhaabee jira. Utubaa mekedee taaanee jilbi keenya gad jabaatee dhaabatee jira.
Harmeen yeroo ani waggaa 10 waan adda addaa akka ishee dhiphisu irrattin arga. Garuu, anaaf ibsa gahaa naaf hin laattu. Guyyaa Dilbataa tokko bulchaan gandaa keenya tokko dhufee harmee kootti gadi waamee sagalee jajjabaa dubbataa ture. Anis gadi fiigeen haadha kootti hin iyyiin jedheen boo’e. Innis nahee ulee qabatee ture harkaa kufee fiigaa mooraa keenya keessaa bahee deeme.
Haati koos ji’oota lamaan booda qe’ee keenya kan keessatti horree,qotannee dhabaa fi qabeenya agarree guddanne keessaa akka deemnu nutti himte. Maaliif deemna jedhee gaafannaan deebiin isheen naa laatte ”Magaalaatti gallee barumsa keessan barachuu qabdu” naan jette. Anoo badaasaa hin naane. Natti tole. Booda kanan hubadhe akka isheen dhiibbaa warra bittootaa fi oftuultotaan daaraa fi kosii isheerraa akka kaate.
Kanumaan Magaalaa Naqamtee,Ganda 04 (SAFARA MAARAMII) jedhamuun beekamu tokko mana xiqqoo tokko kireeffannee jiraachuu eegalle.Achuma jiraataa osoo jirruu nutis mana barumsaa Qassoo galmoofnee barachuu itti fufne.
Haati keenya farsoo gurgurtee nu jiraachifti. Garuu,guyyaa guyyaan fayyaan ishee gadi deemaa dhufe. Waggaa 5 booda garmalee huuqqachaa deemte. Hojii akka durii hojjechuu n itti ulfaate.
Anii fi obboleettiin koo ishee tajaajiluuf mana barnootaa addaan kutnee manatti deebine. Waan namatti tolu namni Magaalaa Naqamtee Uummata nama waliin boo’u,beela’u,lafa gammachuutti nama waliin gammadu dha. Namootni qabeenya qaban hedduun gargaarsa nuu godhanii yaalamtus homaa hiika dhabe.
Isa dhumaa guyyaa dilbataa tokko ganamaan kaatee qarabaa qeensaa gadi naa fidi jettee natti himte. Anis qarabaa girgijjii irraaan fidee itti kenne. Isheenis qeensa miilaa fi harka ishee qoratte. Elaa qeensaa koo isan ofirraa qore kana karaarraa achi maqsii gati naan jette harkaan lafarraa walitti butaa. Qeensi safuu qaba jedhama mitiiree?
Sana booda bishaan naa ho’isi jette. Qaamashee dhiqattee mee buna ho’aasaa naa danfisi jette. Anis buna isa ija kormaa lukkuu fakkaatu danfiseefii. Sanaan booda lafa isheen ciiftu siree bira geesseen buna dhiyeesse, Buna shinii tokko buuseefiin booda anaa fi obboleettii koo nu waamtee harka keenya lamaan wal qabsiiftee akkas naan jette.
”Dhala koo siin namattan kennu hin qabu. Ishee xinnoo kana garuu siif Waaqattin kenna. Lafatti sitti kenne Waaqarrattan si harkaa fudha. Abbaas, Haadhas, Obboleettiis, Obboleessas ta’ii guddisi. Dhabni gargar isin hin baasiin. Qabeenyis wal isin hin jibbisiisiin. Damma ta’aa walitti mi’aawaa. Haphee ta’aa wal qabadhaa!!” jechuufii afuurri ishee keessaa harachuun takkaa ta’e.
Egaa lafatu natti naanna’e…lafan seenun dhabe. Haga har’aa hirriba keessaan ka’ee balbala banee bahee namatu alatti na qaba. Ykn ofuma koon of baree nahee fiigee ol seena.
Ani haadha ijoollee afurii ta’eera. Obboleettii koos barsiifadhee carraa barnootaan biyya Ameerikaa deemtee achitti maatii horattee jirti. Anaa fi obboleettii koof darbeera. Garuu,Abbaa koo isa harka diinaatti du’e fi haadha koo ishee yaadaa fi yaaddoo abbaa koon lafarraa dabartetu caba laphee ta’ee nutti hafe.


text:
Waci Raachaa Hangam Baay’atullee Galaana Yaa’u Goksuus Dhaabuus hindanda’u!
Ibsa Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Waxabajji 12,2019
Finfinnee Oromiyaa
Daandii karaa nagaa qabatnee qabsoon gochaa turre nageenya amansiisaa akka fiduuf malee balaaleffatamni nurratti godhamuun maqa balleessiin nurratti deddeemuun akkuma waggaa 28 duraa sirni EPRDF amala fokkisaa nagaa uummataa jeeqsisu sana itti fufsiisee nageenya keenya akka molquuf hinturre. Hawwiif akeekni qabannee kaane gufachuudhaan; akeekni aanjaa’aan nuti dhugoomsuuf qabsoo gochaa jirru nagaaf dimokiraasiin haqaa hidda jabeeffatee lafa qabachuun hafee mirgi namoomaa keenya molqamuun har’as akkuma kaleessaa itti fufe. Mootummaan daandii fokkisaa kaleessa irra ture irraa deebi’ee mirgoota namoomaa fi dimokiraasii qabnu nuuf kabaja jennee abdannus abdiin keenya fiixa bahiinsa hanqatuun hireen Qeerroo Bilisummaa Oromoo mana hidhaatti dararamuu, ajjeefamuu, reebamuu, fi manneen barnootaa keessattis ari’atamni ittuu caalee sochii itti fufe. Nuti akka ejjennoo Qeerroo Bilisummaa Oromoo tti namuu paartii siyyaasaa barbaade hordofee nagaan qabsoo gochuu akka qabutti amanna. Kun hafee mootummaan EPRDF yoo sirna kiyya amiin jettee hinfudhattu ta’e jechuurraa har’as nama miseensa paartii isaaf jaarmiyaalee isaa hintaane adamsuun yakka dhala namaaf hinmalle raawwachuu itti fufe.
Kana malees; biyya impaayeera Xoophiyaa keessatti Oromoo Oromummaa qofaaf yakkanii dararuun daandii dhuma sirnoota nafxanyaa kaleessaa qabatee itti fufee adeemaa jira. Toora kana irratti bara kana uummata keenya uummata Oromoo Walloo hadheeffatanii bulchitoota Godina Walloo fi sabboontota Oromoo bakkichaa adamsanii hidhuun jabaatee itti fufe. Namoota uummata kana gaggeessan erga hidhaniin boodas uummata kanatti foolisoonni naannoo Amaaraa dhaadachuu fi doorsisuu dabalatee sochii Bilisummaa isaanii dhorakatuudhaan rakkoo hamaaf saaxilani. Akaakeni akkanaa dhala namaa akka namummaa isaatti jireenya dhorkatuu fi akeeka nagaa abdatamu booreessuudha jennee amanna akkasidhas.
Dabalataan mooraalee Yuunibarsiitii Oromiyaan alaa keessatti addaan baasuudhaan barattoota Oromoo adamsanii reebuu fi akka hinbaranne taasisuudhaan mana barnootaan ala gochuun bara kana akka malee jabaatee hojjetamaa jira. Keessattuu tibba kana Yuunibarsiitii Dabra Berhaan fi Yuunibarsiitii Waraabee keessatti yakki barattoota Oromoo irra Oromummaa isaanii qofaaf gahaa jiru hedduu kan nama gaddisiisuuf waan yaadamees hinbeekne kan biyyattii keessatti jeequmsa hammeessudha. Akeeka uummata Oromoo barnootaan ala gochuu waggoota dheeraaf qabamee ture hojiirra oolchuuf baafame ta’uuttis fudhanna. Kana malees mooraa Yuunibarsiitii Oromiyaa garaagaraa keessattis barattoota Oromoo doorsisuu fi waraana mootummaa mooraa galchanii saamsisuun mul’achaa jira. Mootummaan sirna EPRDF amala fokkisaa isaa gateera jennee abdataa turre sana deebisee dhimma itti bahata jennee yaaduu baannus waan argaa jirruun dhugoomfataa jirra. Haaluma wal fakkaatuun barattoota Oromoo mooraa Yuunibarsiitii keessaa haphisuu fi dhabamsiisuuf shira yaadameen manneen barnootaa Lixa Oromiyaa keessatti argaman barattoota bara kana qorumsa Biyyooleessaa fudhatan hedduun Akka qorumsa hinfudhanneef afaan Qawween doorsisanii barattoota Lixa Oromiyaa manneen barnootaa hedduun bara kana Qorumsa biyyooleessaa kutaa 10 utuu hinfudhatin hafaa jiraachuu Qeerroon Bilisummaa Oromoo dhugoonfateera. Gocha kana kamiin olitti kan balaaleffannu ta’uus uummata keenya Oromoof ibsina.
Dhimmoota utuu hinkaasin bira hindarbineen ammoo hidhaan dargaggoota Oromoo gaaffii mirgaa gaafataa turaniif itti jiran adamsanii hidhuun yakka guddaa balaaleffatamuu qabuuf uummatni keenya Uummatni Oromoos balaaleffachuu akka qabu gad-jabeessinee hubachiifna. Gama tokkoon mootummaan jijjiiramicha Qeerroo Bilisummaa Oromoo fide jechaa gama tokkoon ammoo Qeerroo hidhaatti guuruun waan wal hinfakkannee dalaguutti jira. Gocha hammeenyaa dargaggoota Oromoo adamsanii hidhuu kana akkuma irra deddeebiin mootummaan dhaabuu akka qabuuf gaafachaa turre irra deebinee akka dhaabuuf nii gaafanna.
Maayii irratti Mootummaan gaaffii uummataa afaan Qawweenin ukkaamsa jedhee hojiinni hojjetaa jiru Dimokiraasii abdatamaa jiru balleessuu fi nagaaf tasgabbii uummata Oromoo ittuu dhorkuuf kan hojjetaa jiru ta’uu isaa ibsina. Nagaan afaan Qawween kan argamu ykn maqa balleessii qabsaa’ota haqaa irratti adeemsisuun kan argamudha jedhee hojii Mootummaan sirna EPRDF hojjetaa jiru tasgabbii biyyattii gara hammeessuutti oofaa jiraachuu isaa uummatni beekuu akka qabu dhaammanna. Waan ta’eef Waci raachaa hangam baay’atullee galaana yaa’u goksuus dhaabuus hindanda’u! Akkasuma waci miidiyaalee biyyatti maallaqa qabaniin bituudhaan taasifamuus ta’e waci mootummaan qabsaa’ota haqaa irratti adeemsisaa jiru galaana qabsoo goksuus dhaabuufis hindanda’u. Kanaaf fala jiru of kenniinsaan ta’anii akkuma mariin furuuf dubbataa jiranitti mootummaan sirna EPRDF irreesaa kan waggoota dheeraa duraa irree cunqurfamtoota irratti olkaase kana akka deeffatu Qeerroon Bilisummaa Oromoo irra deebiin gaafata!
Injifannoon Uummata Oromoof
Ibsa Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Waxabajji 12,2019


text:
Elemoo Qilxuu bara 1936 baha Oromiyaa Harargeetti dhalate. Maqaan dhaloota isaa Hasan Ibrahim yoo ta’u bara 1960 Yemen magaala Adenitti maqaa Oromootni hedduun ittii isa beeku Elemoo Qilxuu fudhate.
Bara ijoollummaa isaa carraa barnootaa idilee waan hin argatiniif barumsa amantaa jalqabe. Barumsa amantaa erga eegalee booda nama dhuunfaa bira hojjachuu eegale. Namni inni bira hojjachaa ture gara Yemen waan godaaneef Elemoonis isuma wajjiin gara Adenitti godaane. Elemoon Adenitti galee hojii dhuunfaa isaa eegalee haadha warraa Ammunee Omaar fudhuun bultii dhaabbate.
Elemoon hojii dhuunfaa isaatiin milkaa’uun isaa bara 1966 ija tika Imbaasii Itoophiyaa biyya Yemen jiruu keessa gale. Sana booda bara 1967, gara Finfinee yeroo dhufu, “Humnoota mootummaa Itoophiyaan morman waliin walitti dhufenya qabda” jedhamee hidhaame. Mana hidhaa keessatti baatiilee hedduuf dararaa fi reebichi irra gahe.
Dararaan Elemoo irra gahe kun jireenya isaa jijjiiruudhaaf sababa ta’e. Sana booda maatiin Elemoo busii buusanii qaamolee mootummaa waraqaa eenyummaa isaa qabataniif laatanii hidhaa irraa akka ba’u taasisan.
Hidhaa irraa erga hiikamee Elemoon jireenya isaa qananiitti deebi’uu hin barbaadne. Maatii fi jiruu dhuunfaa isaa dhiisee bara 1968 Somaaliyaa magaalaa Moqaadishoo dhaqe. Qasaa’ota Oromoo Somaaliyaa turan waliin wal-argee dirqama kaayyoo Oromoo biyyaa Arabaa keessatti ibsuu fudhate.
Sana booda, gara Yemen deebi’ee waldaa Oromoo bu’uressuun dura taa’aa ta’ee gaggeesse. Itti aansuun Mootummaa Yemen amansiisee waajjira siyaasa bane. Kana booda hojii siyaasaa irratti fuulleffachuun Oromoota Baha Giddugaleessaa jiran dammaqsaa fi ijaaraa mootummoota Yemen, Siriyaa, Iraaqi akkasumas dhaabbata bilisummaa paalastaayin fi Adda Bilisummaa Ertiraa irraa gargaarsa fi deeggarsa gaafachuutti bobba’e.
Waraana Bilisummaa Oromoo
Gargaarsa Mootummaa Iraaqin leenjii loltummaa yeroo jalqabaaf baatii torbaaf leenjisee ajajaa waraanaa Jaarraa Abbaa Gadaatiin hoggansiisee bara 1969 Harargeetti bobbaase. Waraanni kun gara Harargee osoo imaluu kaaba Somaaliyaatti humnoota mootummaa Somaaliyaatiin walitti bu’anii hedduun wareegamanii Elemoo fi warren hafa hidhaa ganna shanii fi baatii jahaan adabaman.
Elemoon taatee kanaan osoo abdii hin kutin gargaarsa Adda Bilisummaa Ertiraa irraa argameen lola bilisummaa eegale. Walgahii maccaa fi tuulamaa bara 1973 ture irratti qabsaa’ota Oromoo wajjiin wal argee. Walgahiin kun bu’uureffamuu Adda Bilisummaa Oromootiif haala kan mijeesse ture.
Maddi: Seenaan kun kitaaba Goota Oromiyaa jedhu irraa fudhatame.
- ‘If there is no peace in Oromia, there will be no peace in Ethiopia,’ veteran UN diplomat warns. - 20th November 2022
- OLF accuses the Ethiopian government of deliberately targeting civilians in Oromia - 10th November 2022
- Ethiopian Evangelical Church says “armed men” killed members of congregation while in worship - 9th November 2022


text:
Bitootessa 21/2014(TOI) – Jilli Ministirra Jallisiifi naannawaa gammoojjii Ayishaa Mahaammadii fi Pirizidaantii Naannoo Hararii obbo Oraaddiin Badiriin durfamu Piroojetoota fayyadamummaa qonnaan bultootaa Hararii fi Oromiyaa caalaatti cimsuuf gargaraan irratti mari’atame
Piroojetoonni qonnaan bultoota naannolee lamaan akka fayyadamoo taasisaniif hojjetamuuf yaadaman kunneen pirojektoota hidhaawwan bishaniifi bishaan dhugaatii qulqulluuti jedhameera.
Hojiin kun bakkeewwan daangaa naannolee lamaanii kan ta’ee aanaa Harariitti ta’uu himameera.
Dabalataanis dhimmoota oomishaafi oomishitummaa qonnaan bultootaa caalaatti dabaluu danda’an irrattis mariyachuun himameera.
Pirojektii mootummaa Isiraa’eeliin deeggaramu kan karaa sagantaa Feer pilaaneet jedhamun sanyii fooyya’aa qonnaann bultootaf dhiheesuus daawwataniiru.
Marii kanarratti hoggantoonni mootummaa Federaalaa fi naannolee , Israa’elitti amabaasaadara Itoophiyaa Ambaasaaddar Aleliiny Adimaasuu fi hoggantoonni Yuunivarsiitii Haramaayaa daawwannaa kanarratti akka argaman ragaan biiroo kominikeeshinii naannichaarra argame ni muli’isa.


text:
Onkolooleessa 09/2014(TOI) – Biyyoota akka Ijiipti, Giriikifi Saaybirasi dabalate biyyoota baha Galaana Meeditraaniyaanitti kirkira lafaa cimaan akka isaan muudate himame.
Reektar iskeeli 6 ol kan galmaa’e kirkirri lafaa kun biyyoota hedduutti muudachuusaa odeeffannoon Giddugala Kirkira lafaa Meeditraaniyaani Awuurooppaa irraa argame ni mul’isa.
Akka odeeffanno Sarveeyi Ji’ooloojikaalaa Ameerikaatti ammo magaaloota Ijiipti dabalate Libaanoon Magaalaa Beeyruut, naannawa daangaa Israa’eel, Girikiifi Paalistiyaanitti kirkirri lafaa kun muudateera.
Kibba Tarkii naanno Antaaliyaamittis bakki biro kirkirri lafaa itti muudate yoo taatu, kirkira lafaa kanaanis hanga ammaatti miidhaan namaafi qabeenyarratti gahe akka hinbeekamne Aljeeziraan gabaaseera.
Torban sadiin asitti dhiheenya Magaalaa Giriiki, Ateensitti kirkira lafaa muudateen namni tokko lubbu wayita dhabu, qabeenyarratti miidhaan gahuusaa ni beekama.


text:
Go to GoFundMe to donate.
Addaan-citiinsa ibsaa fi neetorkiin Oromoon Walloo rakkoo hamaa mudachuu
Haleellaan humna xiyyaaraa fi humna lafoo meeshaalee waraanaa gurguddaa halaalaa furguggisuun, Oromoo Walloo irratti raawwatamu jabaatee itti-fufee jiraachuu. Addaan citiinsa ibsaa, bishaanii fi quunnamtii neetorkii daafii kanaan mudateenis, Uummanni Oromoo Walloo rakkoo hamaaf saaxilamee jiraachuu.
Eebba WBO - Cibraa 30-Booroo: J/Boorataa Abbaa Biyyaa waliin marii
Eebba WBO Zoonii Kibbaa, maqaa Marsaa Bilisummaa ykn Imala gara Finfinnee jedhuun, Roobii kaleessaa (Sadaasa 24, 2021) raawwatamee fi tarkaanfii WBO giddu-gala taasifachuun, marii Dubbi-himaa Cibraa Soddom-Booroo, Jaal Boorataa Abbaa Biyyaa waliin taasifame.
Sakattaa fi hidhaan Finfinnee keessatti akkaan hammaachuu
Sakattaa fi hidhaan hawaasa Oromoo Magaalaa Finfinnee keessa jiraatu irratti raawwaatamu akkaan hammaatee itti-fufee jiraachuu. Dabalataanis, jiraattonni Magaalaa Finfinnee naannoo ykn ganda isaanii [WBO irraa] akka tiksaniif jecha, keessattuu, bobbaa halkanii taasisuun gandarra naanna'aa [waardiyyaa dhaabbachaa] akka bulan dirqamsiifamaa jiraachuu.
Dhimma hooggansaa fi siyaasa Oromoo: Luba Dr. Bantii Ujuluu waliin marii
Dhimma siyaasaa, jaarmiyaa siyaasaa fi hooggansa siyaasaa Oromoo, dhimma egeree Oromiyaa fi Impaayera Itoophiyaa, akeekaa fi galma Qabsoo Bilisummaa Oromoo, akkasumas, dhimma sochii fi tarkaanfii WBO, fi haala yeroo Oromoo fi Oromiyaa waliigalaa irratti fuuleffachuun, marii Luba Dr. Bantii Ujuluu Teessoo waliin taasifame.
Gandi Naannoytuu xiyyaaraan haleelamaa ooluu: Walloo, Jiillee Dhummuuggaa
Konyaa Walloo, Ona Jiillee Dhummuuggaa keessatti kan argamtu, Gandi Naannoytuu, Kamisa Sadaasa 18, 2021 har’aa, meeshaalee waraanaa gurguddaa halaalaa furguggifamanii fi boombii xiyyaara irraa gadi roobsamuun barbadeeffamaa ooluu; qabatamaattis, Oromoonni baay'inaan 14 ol ta’an lubbuun darbuu.
Haleellaan hawaasa nagaa irratti xiyyaaraan raawwatamu itti-fufe: Walloo, Sambatee
Haleellaan humna xiyyaaraa fi meeshaalee waraanaa gurguddaan, Uummata Oromoo Walloo hidhanno-maleessa irratti fuuleffachuun, Loltoota MKIIn raawwatamu jabaatee itti-fufuu. Haleellaa xiyyaaraa halkan edaa (Sadaasa 15, 2021) Magaalaa Sambatee irratti raawwatamaa buleen lubbuu, qaamaa fi qabeenya hawaasa Oromoo Walloo irra gaaga’amnii fi mancaafamni cimaan dhaqqabuu.
Ajjeechaan Uummata Oromoo irratti raawwatamu akkaan hammaachuu
Dargaggoonni Oromoo jaha, Konyaa Baha Wallaggaa Ona Gobbuu Sayyoo keessatti Loltoota Mootummaa Koloneeffataa Impaayera Itoophiyaan ajjeefamuu. Dargaggoota ajjeefaman keessaa lama ganda Baafannoo jedhamu irraa qabamanii mana hidhaa Magaalaa Aannoo keessatti argamu keessatti hidhamuun dararamaa erga turanii booda Roobii Sadaasa 10, 2021 mana hidhaa keessaa baafamuun ajjeefamuun, reeffi isaanii bakkeetti kan gatame ta’uu.
Itti-fufiinsa haleellaa xiyyaaraa: Uummata Oromoo Walloo irratti
Haleellaan humna xiyyaaraa fi meeshaalee waraanaa gurguddaa halaalaa dhukaafamaniin Uummata Oromoo Walloo hidhannoo-maleessa irratti fuuleffachuun raawwatamu jabaatee itti-fufuu. Haleellaa Magaalaa Sambatee fi gandeen baadiyyaa naannawa san jiran irratti guyyaa ha’aa raawwatamaa oleenis, lubbuu fi qabeenya Uummata Oromoo Walloo irra gaaga’amnii fi mancaafamni jabaan dhaqqabuu.
Page 2 of 87


text:
Jiilli mootummaa us, kooriyaa kibbaa fi Jaappan dhimaa nukleeraa Kooriyaa kaabaa irratii maryachuudhaaf jimaataa har’aa magaalaa kooriyaa kibbaa See’uul keessatti marii taasisuun isaanii gabaasamee jira.
Bakka bu’an US Suug kiim, bakka bu’aa motummaa Kooriyaa kibbaa Kiim Guunii fi bakka bu’aa Jaappan Funaakooshii Takehooro wal arganii maryachuuf kan murteessan, Kooriyaan kaabaa yeroo Torbaffadhaaf yaalii dhukaasaa Nukileeraa taasisudhaaf qophii gochaa akka jirituu erga US beeksiftee booda. Koriyaan kaabaa dhukaasaa yalii nukileeraa kana kan taasisuuf deemtu ergaa barra 2017 as yeroo jalqabaatiif akka ta’e gabaasinii kun dabalee ibsuun isaa beekameera.
Koriiyaan kaabaa dhiheenyaa kana waan misaa’elaa balastikii dhukaasaa jirtuuf qoqqobiin dabalaataa akka irratti darbuu dhaabataa mootumootaa gamtoomanii irratti US yaadaa dhiheesitus, Chaayinaaniif Raashaan mana maree nageenyaa irratti waan mormaniif yaadinni US fudhatama argachuu hin dandeenyee.


text:
Sudaan Kibbaa keessatti otoobisoota daandii guddaa irra deemaa turan irratti haleellaa gaggeeffameen yoo xiqqaate imaltoonni sadii yoo du’an, 22 ammoo madaa’aniiru.
Namoonni qawwee hidhan kanneen Yuniformii ykn uffata waraanaa uffataniifi qawwee AK-47 hidhatan Wiixata kaleessaa daandii guddaa Juba-Nimule jedhamu irratti otoobisoota lamaa fi konkolaataa xiqqaa tokko irratti haleellaa gaggeessan.
Haleellaan kun gandoota Nyerjebe fi Odemo gidduutti kan raawwatame yoo ta'u, magaalaa guddoo Jubaa irraa gara kiiloo meetira 55 fagaata. Daandiin guddaan kun biyya ollaa taatee ugaandaatti qaxxaamura.
Erga bara 2016 kaasee qiyyafata haleellaa kan ture yoo ta’u, baatii Hagayya keessas daandii guddaa kana irratti haleellaa raawwatameen namoonni torba ajjeefaman.


text:
Qo'attootni loon mana fincaanii fayyadamuu akka baran leenjisan
Loon mana fincaanii akka fayyadaman leenjisuun, gaazii ho'ii addunyaa akka dabalu sababa ta'u (green house gas) xiqqeessuuf gargaara jedhan qo'attootni.
Qo'annoo Jarmanitti gaggeeffamaa jiru kanaan, saayintiistonni loon akka itti bobba'an, bakka adda baheefitti akka bobba'an leenjisaniiru.
Achii booda fincaan loonii sassaabamee adeemsa qulqulleessuu keessa darba.
Gaaziin Amooniyaan fincaan loonii keessa jiru biyyoo wajjin yeroo walmaku gara gaazii ho'i addunyaa akka dabalu sababa ta'u nitiraawus oksaayid jedhamutti geeddarama.
Addunyaarratti tolcha harka namaa ta'ee gaazii ho'i akka dabalu sababa ta'u keessaa dhibbeentaan 10 sochii loon waliin walqabaturraa dhufa.
Saayintistonni Jarman ooyiruu loonii Inistitiyuutii 'Farm Animal Biology' keessatti loon 16 bakka bobbaaf adda baheef 'MooLoo' ittiin jedhanitti akka bobba'an leenjisuuf yaalaa turan.
Loon kun kutaa MooLoo ittiin jedhan sana erga galanii yoo fincaa'an akka badhaasaatti waan nyaatantu kennamaaf.
Loon bakka qophaayeen alatti fincaa'an ammoo sekondii sadiif bishaantu itti biifama.
Sadarkaa sadaffaa yaalii kanaan ammoo bakki akka itti bobba'an qophaayeef isaanirraa xiqqo fagaatee akka taa'u godhamee, badhaasniifi adabbiinis akkasuma itti fufa.
sadarkaalee yaalii 10 gaggeefameen booda, qo'attootni kun loon mana fincaanii fayyadamuu shaakalchiisaa turan 16 keessaa 11 mana fincaanii fayyadamuu baraniiru jedhan.
"Hatattamaan gidduugaleessaan fincaan si'a 15-20 keessatti loon ofii isaaniin kutaa itti fincaa'an seenaniiru'' jedhan ogeeyyii qo'annoo kanarratti hirmaatan keessaa Lindisay Maatiwuus kan jedhaman Raadiyoo Niiw Ziilaanditti yoo himan.
Dhumarratti dhibbeentaa 75 kan ta'an dhibbeentaa 75 mana fincaanii dhaqanii fincaa'an jedhu ogeettiin kun.
Qo'attootni kun akka jedhanitti fincaan horii dhibbeentaa 80 sirna MooLoon to'achuun yoo danda'ame, gadi lakkifamuu gaazii amooniyaa dhibbeentaa 56'n xiqqeessuun ni danda'ama.
Fincaan loonii bakka oolanii fageessun qulqullinaa fi nageenya isaaniifis ni fayyada jedhan.


text:
Magaalaa Shawaa Roobiititti ajjeechaan haadhaa fi intalaa mormii kaase
Naannoo Amaaraa Godina Shawaa Kaabaatti ajjeechaan haadhaa fi daa'imashee durbaa dheekkamsa guddaa kaaseera.
Dheengadda guyyaa keessaa sa'aa 11:30tti eeruun akka isaan gaheefi sababni ajjeechaas walitti dhufeenya jaalalaa tahuu ragaa akka qaban, Inspeektar Mogas Baayyee BBCtti himaniiru.
Akka Inspeektarichi jedhan, ajjeechaan kun Magaalaa Shawaa Roobiit Ganda 01 kan raawwate wayita tahu, reeffi haadhaa fi intalashee ganna 5 argameera.
Ajjeechaa kanaan walqabatees shakkamaan tokko to'annoo jala kan oole ta'uufi meeshaaleen mana kana keessaa saamames to'annoo jala ooluu dabaluun nutti himaniiru.
Erga kun tahee boodas namoonni hedduun gara daandiiwwaniitti ba'uun, ''Haqni hatattamaa kennamuu qaba,'' jechuun mormaa turuusaanii Inspeektar Mogas dubbataniiru.
Jiraataan Magaalichaa Mohaammad Alii jedhamus, ''shakkamaa kana buufata poolisii keessaa baasna, tarkaanfiis irratti fudhanna,'' jechuun dheekkamsi uummataa akka eegale dubbata.
Ajjeechaan kan raawwate ukkaamsuun akka tahe dhagahuu kan nutti hime Mohaammad, mormii kanaan walqabatees daandiin konkolaataa cufaa tahee ooluus nutti himeera.
Namni maqaan ishee akka hin dhahamne gaafatte tokko "daa'imti duute barattuu waan taateef, bo'iicha waan tureef gara mana barumsaa barattoota hin erginaa jechaa turan.
Gaafa manaa baanu namoonni hedduu hiriira bahanii "haa ajjeefamu; haqni nu haa kennamu," jedhaa turan.
Akka dubartiin kun jettuti haadhaa fi intala irratti ajjeechaan rawwatame yoo ta'u daa'imni waggaa lamaas uukaamsamee shaanxaa keessatti kaa'amee fudhatamuu isaas himte jirti.
"Haati ajjeefamte guyyaa guutu osoo hin mullatin oolun ishee namoonni kan yaaddesse ollaan, galgala gara mana ishee deemanii yoo ilaalan haati fi intalli ajjeeffamani argaamaniiru," jechuun waan achi ture dubbatti.
Ta'ii kanatti aansee hamma ammaatti qabeenyaa fi namoota irratti balaan ga'e akka hin jirre inspeektarichi kan dubbatan wayita tahu, jaarsolii fi abbootiin amantaa dubbicha tasgabbeesaniiru jedhan .
Inspeektaarichi akka jedhanitti koreen dhimmi kana qoratuu akka dhaabbateefi yoo qoranoonni isaa yoo dhumate ifa akka godhan himanii jiru.


text:
27/02/2015 060/01//2015
Gara Oromiyaa midea Netwok
Dhaabbiilee siyaasaa kan bilisummaafii walabummaa Oromiyaa tiif qabsaawaniif.
-Gootota Qeerroo dargaggootaa,Kan bilisummaa fii Dimocracy,
Bulchinsa Mootummaa naannoo Oromiyaa ittin jechuun sobamaa kan ture OPDOs dabalatee kutaalee hawaasa lammiilee Oromiyaa maraaf.
Dhimmi:- Marii Haala Qabatamaa Yeroo fi Dhaadanno Tigricha obbo Abbaay Tsahaye ilaalchisee afeeraa marii hatattamaa kan ilaalu.
Akkuma dhagahamaa jiru angawaan sirna TPLF obbo abbaay Tsahayeen osoo dhiigni barattoota Oromoo kan imaammata master planii mormuuf dhangala’e hin qoorin ammaas imaammata kana humnaan akka hujiirra oolchhu dhaadatee jira.Kuni tuffii saba keenyaaf qabu ifatti kan mul’isuudha.Dhima kanaafii haala qabatamaa yeroo irratti mariin jabaan akka godhamu ULFO afeeree jira.Dhaadaannoon tigirticha kanaa kan belbela ibiddaa keessaa dhaadateme tahuu isaa itti agarsiisuun dirqama hunda keenyaati.
Ummanni Oromiyaa kan abbaa biyyuma isaarratti roorrifamaa jiruufii dhaabbiilee siyaasaa bilisummaa fii walabummaa Oromiyaatiif falmaa jiran hundi Yeroo kamuu caalaa tokkummaa keenya cimsinee wal maddii dhaabbachuun tuffii kana jalaa ummata keenya baasuuf yeroon isaa amma.Dhaabbiileen siyaasaa Oromoo hundinuu haala qabatamaa amma mul’ataa jiru kanarratti rakkoolee xixiqqoo jidduu dhaabota turan maddumatti dhiisuudhaan gara marii walooti cee’uu qabna.Haalli amma argaa jirru kun murna TPLF kanaaf haala abdii kutannaa fii ijibbaata maayyii irra ga’uu isaa kan mul’isuudha.Haa tahuu malee Seenaa QBO tiif boqonnaa qabsoo haarawa kan banu tahuu qaba.OPDOn gama isaatiin,Sobni Mootummoonni naannoo hundi naannoo ofii irratti mirga wal qixaa qabu.Mootummaan Federaalaa fii kan naannoolee gara lamaan mirga walii ni kabaju Jechuun seeruma isaanirra kaayame ture kun soba tahuu isaa kan ibsu dhaadannoo kanaan ala wanti eeggamu hin jiru.Kanaaf dhaabbanni DHDUO kun yeroo inni bobaa TPLF jalaa itti luqqa’ee gara dhaaba ummataatti if jijjiiru amma jechuun Hogganni dhaaba ULFO dhaamsa isaa xumura.
Tokkumman Humna. !!!
Oromiyaan Ni Walaboomti. !!!
KHR ULFO\THBO
Feb – 27/5/2015
Odeeffannoo dabalataaf
E-mail, info.ulfo2012@gmail.com
His Excellency, Olusegun Obasanjo, former President of the Federal Republic of Nigeria and AU High…
By Daniel Behailu Overview of Ethiopian Politics Africans have always complained that their resources are looted…
Akkuma beekkamu baroota dabran keeysa gaafa mootummaa EPRDF sanitti hoggansa amantiin isaa islaama tahe irra…
Sagantaan yaadannoo Artist Usmaayyoo Muussaa magaalaa Finfinnee Hoteela ILILI INTERNATIONAL tti torbaan dhufu ni qophaawa.…
Taammanaa Bitimaa irraa Jaalatamoo fi kabajamoo yaa dubbiftoota barreeffama kanaa, mee kunoo hardha irraa kaaseen:…
Dhumaatiin ummataa Oromiyaa keessatti geggeeffamaa jiru irratti maaf hin dubbanne komiin jedhu hedduutu dhufa. Gama…


text:
Berhanu Hundee tiin
Akkuma beekamu amma maqaa jijjiirratee ODP jedhamee as haa bahu malee OPDOn duraanii dantaa Wayyaanotaa eegsisuuf akkasumas kaayyoo isaanii milkeessuuf kan dhaabbate waan ta’eef, dhaaba Oromiyaa keessatti Wayyaanota bakka bu’u ta’ee hojjechaa ture malee dhaaba kaayyoo uummata Oromoo qabatee ijaaramee miti. Asirratti wanti hubatamuu qabu, sagantaan dhaaba kanaa, akka waraqaarratti barreeffametti, waan uummata Oromootiif tolu fakkaachuu mala. Hojiidhaan wanti lafarratti mul’achaa ture garuu dhabni kun meeshaa diinaa ta’ee uummata keenya miidhaa akka turee dha. Haa ta’u malee, dhiibbaa sochiin uummata Oromoo isaanirratti godheen, namootni Sabboonummaa Oromoo qaban dhaaba kana keessaa as bahu danda’anii jiru. Hoggantootni haaraan kun Sabboonummaa Oromoo haa leellisan malee dhugumatti fedhii biyyoolessaa Oromoo (Oromo National Interest) eegsisuuf hojjechaa jiruu? gaafiin jedhu mormisiisaa dha.
Akka waliigalatti, kaleessi kaleessa, kan dabre seenaaf haa taa’u; dhaabni kun hanga ofjijiire jedhee as bahetti deeggaramuu qaba yaadni jedhu ka’uu mala. Haa ta’u malee, gafiilee yaada kana wajjin walqabatanii ka’an: 1) Dhaabni kun dhugumatti jijjiiramee jiraa? 2) Maqaa qofaatu jijjiirame moo kaayyoon isaas qulqullaa’ee jira? 3) Namoota Oromoof quuqaman muraasa ta’antu as bahaa jiru moo dhaabni kun dhugumatti keessi isaa haaromee jira? 4) Dhaabni kun dhimma Oromootiif dursa kennee, gaafiileen Oromoo akka deebii argatan godhuuf fedhii fi humna qabaa? fi kkf laaluun barbaachisaa dha.
Dhaabni kun dhugumatti jijjiiramee jiraa?
Dhaabni tokko hoggansa haaraa waan filateef akkasumas maqaa moofaarraa gara haaraatti waan jijjiirrateef, jijjiiramni bu’uraa godhame jechuun hin danda’amu. Jijjiiramni jaarmayaa tokkoo kan madaalamu yoo kaayyon, sagantaan, mul’atni fi caasaan isaa guutumaa guutuutti haarome qofaa dha. OPDO yoo laalle garuu maqaa fi hoggansatu jijjiirame malee, sagantaan, kaayyoon akkasumas caasaan isaa jijjiiramu wanti agarsiisu hin jiru. Namootni Oromoof quuqaman dhaaba kana keessa jiraatanillee, akkasuma karaa faallaa ta’een kan fedhii fi dantaa dhuunfaatiif jedhanii diina ykn alagaa tajaajilan ammallee dhaaba kana keessa dhokatanii akka jiran ragaaleen adda addaa ni mul’isu. Namootni akkanaa kun immoo kallattiidhaanis ta’ee, al-kallattiidhaan waan fedhii saba Oromoo faallessu hojjechaa; iccitii dhaabichaallee diinatti beeksisaa akka jiran odeeffannoon gara garaa ni agarsiisu. Warra dhaaba kana keessatti karaa dhugaatiin hojjechuu barbaadanitti gufuu fi danqaraa ta’aa jiru jechuu dha. Kana birallee darbanii tokkummaa uummata Oromoo gaaga’aa jiru.
Gaafiileen Oromoo akka deebii argatan taasissuf dhaabni kun fedhii fi humnas qabaa?
Yeroo dhiibbaan sochii uummata Oromoo itti cimu fi akka hirriibarraa dammaqan isaan taasise sana, hooggantootni dhaaba kanaa haaraan Sabboonummaa Oromoo faarsuu qofaa osoo hin taane, gooftaan keenya uummata Oromoo ti jechaa akka turan ni yaadatama. Yeroo akkanatti haasa’an sana waanuma yeroo gabaabaa keessatti gaafii Oromoo deebisuuf kutatanii ka’an fakkaata ture. Wanti nama gaddisiisu garuu, erga dhiibbaa sana jalaa dandamatanii, afuura galfatan booda, hoognatooni dhaaba kanaa afaanuma Sabboonummaa Oromoo leellisaa turan sanaan deebi’anii “Itoophiyummaan Araada” jechuu jalqaban. Gaafiilee uummatni Oromoo kaasaa turan takkallee deebii hin arganne. Deebii argachuun hafee, siriidhaa uummatni Oromoo jumlaadhaan kan qayee fi qabeenya isaaniirraa buqqa’an erga jijjiiramni kun calqabee as waan ta’eef, jijjiirama dhaaba kanaa wajjin walqabatee, bu’aan uummatni Oromoo argate hin jiru.
Akka miseensa AWDUI fi dhaaba biyya bulchuu tokkoti dura biyya tasgabbeessuuf hojjechuun waanuma hubatamu qabuu dha. Haa ta’u malee, yeroo isaan Itoophiyaa fi dabrees Aafrikkaa Bahaa tasgabbeessuuf halkanii guyyaa dhama’aa jiranitti, uummatni Oromoo kan isaan maqaa isaa qabatanii siif dhaabbanna jedhan nagaa fi tasgabbii argachuu dadhabee, har’allee akkuma yeroo Wayyaanotaa sana rakkoo cimaa keessa jira. Karaa nagaa fi tasgabbiitiin wanti Oromoof fooyya’e hijn jiru yoo jedhame, dhara hin ta’u. Gaafiilee uummatni Oromoo kaasaa turan keessaa muraasa tokko akka fakkeenyaatti kaasuuf: Afaan Oromoo Afaan hojii Federaalaa haa ta’u; Dhimmi Finfinnee furmaata haa argatu fi kkf. osoo dafanii deebii argachuu qabanuu hanga har’aatti rarra’anii jiru. OPDOn isaan kana deebisuuf carraa argattee turte. Garuu carraa sanatti hin fayyadamne. Kanaaf, dhaabni kun fedhii fi/ykn humna hin qabu nama jiechisiisa.
Uummata Oromoo biratti deeggarsa akka argatu dhaabni kun maal godhuu qaba?
Dhugaa haa dubbannu yoo jedhame, hanga Oromiyaa bulchaa jirutti dhaabni kun deeggarsa uummata Oromoo argachuuf carraa qaba. Haa ta’u malee, deeggarsa argachuu yoo barbaade, dura keessa ofii qulqulleessee; caasaa isaa baddaadhaa hanga jalaatti haaromsee; jaarmayaa fedhii uummata bal’aa Oromootiif onneedhaan hojjetu ta’ee argamuu qaba. Yoo ayidoolojiidhuma dur san qabatee fi akkaatuma dur bare sanaan kan hojjetu ta’e, deeggarsa argachuun hafee, badii isaatiif bu’ura cimsaa deema. Jaarmayaan Oromoo kan fedhii biyyoolessaa Oromoo hin guutne kamuu booddeen ykn fulldurri isa dukkana. Dhugaan kun hubatamuu qaba. Keessa ofii qulqulleessuu yoo jedhamu kun waan baay’ee ofkeessaa qaba. Qabxiilee muraasa ta’an tokko tokko kaasuuf:
- Garaa-bultoota fi warra diina fi alagaa tajaajilan ofkeessaa miiccee fi cuunfee baasuu
- Adeemsa, tooftaa fi tarsiimoo shiraan xaxame kan Wayyaanota jalatti barame sana guutumaa guutuutti jijjiiruu
- Caasaa isaa keessa deebi’ee qorachuudhaan, baddaa kaasee hanga jalaatti jijjiiruu
- Warra taayitaa fi aangootti fayyadamanii tanaan dura uummata Oromoo miidhaa turan akka jiranitti caasaa bulchinsaa keessaa haquu
- Namni Oromoo hin taane tokko miseensa jaarmayaa kanaa ta’uuf mirgi isaa eeggamullee, garuu ulaagaalee inni guutuu qabu ifatti lafa kaa’uudhaan miseensa taasisuu; kan ulaagaalee hin guutne ofkeessaa baasuu
- Jaarmayoota Oromoo bobaa isaa jala galchee, hammatee taa’uu dhiisee, yoo barbaachisaa ta’e, walqixxummaadhaan akka waliin hojjetan godhuu
- Keessumaayyuu immoo addatti ABO waliin hariiroo cimaa uumuu; akkuma dur wal ilaalaa turan sanati diina wal godhachuu dhiisanii tumsa waliif ta’uudhaan, humni Oromoo akka cimu godhuu
- WBO laalchisee, shira hojjechuu dhiisee dhugaadhaan marii haqaa godhuudhaan furmaata egeree uummata Oromootiif ta’u ifaa ifatti lafa kaa’uu
- Gaafiileen uummata Oromoo deebii akka argatan haal-duree tokko malee ejjannoo ifa ta’e qabaachuu fi kanaafis ciminaan hojjechuu
- Oromiyaa keessatti hatattamaan nagaa fi tasgabbiin akka uumaman godhuudhaan; filmaatni dhugaa akka taasifamu jaarmayoota Oromoo wajjin ciminaan hojjechuu
Egaa, kan asitti tarreeffaman kun qabxiilee muraasa fi ijoo ta’anii dha malee, dhaabni kun dhugumatti dhaaba Oromoo bakka bu’u fi haqaan hojjetee, deeggarsa uummata bal’aa Oromoo argachuu yoo barbaade wanti irraa eegaman baay’ee dha. Yaa soogidda ofiif jedhii mi’aawi yookan dhagaa dha jedhanii achi si darbu.


text:
Waggoota digdaman dabraniif, Itiyoophiyaa keessatti kan hin argafmiin – Jilli mootummaa Ertiraa har’a ennaa Finfinnee seenetti, kan muummicha-ministaraa Itiyoophiyaa – Dr. Abiyyiin hoogganame simannaa how’aa tu dirree xayyaaraatti godhameef. Achi irraa ennaa gara masaraa mootummaa Itiyoophiyaatti qajeelanis, karaa Boolee gamaa gamana irraa halaabaa Itiyoophiyaa tu balbalaa ture. Ministara dhimma-alaa Ertiraa – Usmaan Saaleh fi gorsaa prezidaant ol’aanaa prezidaantii Ertiraa – Obbo Yemaanee Gebre-aab kan keessatti argaman – jilli Ertiraa har’a Finfinnee seene kun, Muummicha-ministaraa Abiyyi Ahimediin simatamanii ennaa nagaa wal-gaafatan, akka namoonni achi turan jedhanitti dhala fagaatee deebi’eef simannaa godhamuu kan fakkaatu, kan dabre kan irraanfate, abdii boruutti ka fuuleffate, fuula ifaa fi kabajaan kan guutama, simannaa nageenya egereef abdii guddaa kennu ture.
Gama Itiyoophiyaa irraas, ministaroonni, abboonni amantii, atileetonni badhaafamtoonni medaaliyaa warqee, artistoonni beekamoo fi ka biroon sirna simannaa kana irratti argamanii jiru, jedha - gabaasaan keenya achitti argame. Masaraa mootummaa keessatti, kabajaa jila Ertiraa kanaaf, afeerraan hirbaataa ka godhameef tahuus ibsee jira. Amantiilee Itiyoophiyaa ijoo tahan kan of keessaa qabu – Gumiin dhaabbatoota amantii Itiyoophiyaa, deemsa araara kanaatti hirmaate – qooda isaa gumaachuuf gaaffii dhiheessuu isaa beeksisee jira.
Gabaasaa guutuu dhaggeeffadhaa.


text:
Monthly Archives: December 2016
Ibsa Qeerroo Bilisummaa Oromoo , Mudde 29,2016
Aside
Guyyaa WBO Amajjii Tokko Bara Haaraa 2017 Kabajamuuf jiru Ilaalchisuun Ibsa Gabaabaa Qeerroo Bilisummaa Oromoo Irraa Kenname.
Ibsa Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Mudde 29,2016
Uummata Oromoo Hundaaf
Baga nagaan jala bultii guyyaa WBO kan bara 2017 fi waggaa haaraan isin gahe. Guyyaa ayyaana dachaa kana yeroo itti kabajachuuf deemnu haalli ummanit keenya irree cunqursaa jala jiruu fi walabummaa isaaf ammoo warraaqsa hiriyyaa hin qabne gaggeessuun wareegama ol aanaa kafalaa jiru keessa jirra. Barri 2017 kun kan milkii fi injifatanoo akka nuu ta’u irratti qabsaawuun dirqama qabasoo nurraa eegamu akka baanu abdii qabna.
Guyyaa kabajamaa fi seenaa qabeessaa Amajjiin gaafa 1 uummata Oromoof haarawaa miti, Oromoo dhalatee Oromummaa isaa beekuu fi Oromoo qabsoo bilisummaa isaa fi walabummaa Oromiyaaf falmaa hadhooftuu gaggeessaa jirutu guyyaa kana haalaan midhaksee beeka. Bara kanas Amajjiin tokko Guyyaan WBO Oromiyaa Godinaalee cufa keessaatti bifa adda ta’een Qeerroo Bilisummaa Oromoo, miseensooota Qeerroo Bilisummaa Oromoo, Uummaata Oromoo, maadheewwaan ABO, gootota barattoota Oromoo , Humnoota qabsoo Bilisummaa Oromoo, WBO-ABO fi sabboontoota ilmaan Oromoo waliin ta’uudhaan kabajamuuf kan jiru Ammajjii tokko Guyyaa seenaa qabeessaa akka daawwitiitti ija uummata Oromoo jalaa hin badnee bifa addaan kabajamuuf jira.
Ibsa Qeerroo Bilisummaa Mudde 29 2016 fnl.pdf
SBO: Muddee 28 bara 2016. Oduu, Gaaffii fi deebii haala yeroo irratti manguddoo Oromoo jiraataa Godina Arsii Obboo Morkii Dheekkamaa waliin taasifame Akkasumas SBO sagantaa Afaan Amaaraa.
Aside
SBO: Muddee 25 bara 2016. Oduu fi Qophiilee Adda addaa.
Aside
SBO: Muddee 23 bara 2016. Oduu fi Qophiilee adda addaa.
Aside
SBO: Muddee 21 bara 2016. Oduu fi Qophiilee adda addaa Akkasumas SBO Sagantaa Afaan Amaaraa.
Aside
SBO Mudde 18,2016. Oduu fi Qophilee haala yeroo irratti dhihaatan
Aside
SBO: Muddee 16 bara 2016. Oduu fi Qophiilee Adda addaa.
Aside
SBO: Muddee 14 bara 2016 Oduu fi Qophiilee Adda addaa Akkasumas SBO Sagantaa afaan Amaaraa.
Aside
Godina Arsii Aanaa Roobee Mana Barumsaa Roobee Diidda’aa S/2ffaa Keessatti FXG Itti Fufuun Waraanni TPLF Barattoota Hidhaa Jira.
Aside
Mudde 10.2016
Godina Arsii Aanaa Roobee m/b Roobee Diida’aatti Mana barumsaa sad 1ffaa Xaqqee jedhamuun beekamutti Mudde 9,2016 barattoonni akkuma qormaata xummuranii bahaniin harka isaanii lamaan wal qaxxaamursiisun mallattoo mormii FXG agarsiisuun homna komaand poostitiin barattoonni afur hidhamuu fi kanneen hafanis adamfamaa jiraachuun dhagayameera.bifuma wal fakkaatun gootonni ilmaan Oromoo achuma aanaa Roobeetti Mana barumsaa sadarkaa 1 ffaa Ataabaa Goraas kan makamaniifi mallattoo mormii FXG agarsiisuu isaanitiin barattoonni hedfuun humnoota poolisii achitti ramadamaniin reebamuun isaanii himame
Kana malees Arsii Aanaa Xiyyootti human komaand poostitiin guyyaa har’aa barattoonni m/b Xiyyoo sad1 ffaa hedduun hidhamaa jiraachuun himameera.