text:
Ministirrii ittisaa Yunaaytid Isteets Lilooyid Oo’usten walgahii Yukireenii fi Jarman keessatti taasisan raawwatanii biyyatti deebi’aniiru.
Walgahii haanga’ootaa biyyoottan 40 waliin buufataa xiyyaaraa US isa Jarmanitti argamuu Ramsteen keesaatti taasisanii boodaa Lilooyid Oo’ustin akka jedhanitti yukireen Umnaa fi dandeettii waraanaa Raashaa akka dadhabsiiftee dubbataniiru.
"karaa jabnaa waraanaatin haala yeroo jalqabanii irraa amma dadhabaa dhufaniiru. Sababa qoqqobbi fi dhorkaa daldalaatin kan ka’e umnaa dandeetii isaanii, isaa jalaa manca’e bakka buufatanii fuul duratti adeemuun rakkisaadhaa. Akka yeroo jalqabanii sanatti sadarkaa ollaa isaanii tuffachuu irra akka hin jirree irraa deebinee mirkaneesina.>> jedhaniiru.
Wa’ee fayyadama Nuuklaaraa irratii tibbana yaadaa Ministirrii dhimma alaa Raashaa Sergeey Lavaroov kennan irratti kan dubbata Lilooyid Oo’ustan, seeyifiidhaan tapahachuun bala qabeessaa malee bu’a qabeesaa mitii jechuun isaanii gabaasameera.


c: text/html

text:
Gabaasaan Komishinii Mirga Namoomaa Itoophiyaa dhimma hooggansa ABO mana hidhaa jiran ilaalchisuun baase jalqabbii gaariidha, jechuun Addi Bilisummaa Oromoo beeksisee jira.
Dubbii himaan yeroofii kan ABO obbo Lammii Gammachuu Sagalee Ameerikaatiif ibsa kennaniin gabaasa Komishinichi baase kaka'umsa gaarii ta'us dhimmoota qorachuu qabu guutuutti hin qoranne, guutuu miti, jechuun ibsan.
Gabaasa komishinichaa ilaalchisuun hooggansa mootummaa naannoo Oromiyaa irraa deebii argachuuf irra deddeebiin carraaqqiin taasisne hin milkoofne.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Amajjii 25,2017
Jimmaa:- Galgala Kana Mooraa Guddaa Jimma Yuunibarsiitii Keessa Humni Waraanaa Akka Waan Lubbuun Isa Bahuuf Jettutti Garmaamaa Jirti.
Waamicha Qeerroo Bilisummaa Oromoo biyya keessaa bakkeewwan garaagaraatii taasisaa jiru sodaachuun doorsisi wayyaanee dorsisi humna hin qabne daran bakkeewwan hedduutti dabalee mul’ataa jira.Haala sochii bakkeewwan garaagaraatti taasifamaa jiruu sodaachuutin adeemsa
qabsoo Oromoo ABOn durfamu dadhabsiisuuf tooftaalee hedduu fayyadamaa turtullee,waan qabbanaa’e hin jirre ta’uu hubachuurraan;Akkasuma waraqaa waamichaa Qeerroon waliin gahaa jiru sodaachuun mooraalee Yuunibarsiitii garaagaraa keessatti sochii dhaamsuuf ifaajii taasiftu itti fuftee jirti.
Addatti wanti har’a moraa guddaa Jimma Yuunibarsiitii keessatti argamaa jiru,sodaaf bir’annaa hamaa keessa galuu ishee haala deemsa diinotaa kaarra hubachuun dandaa’amullee Qeerroo Bilisummaa Oromoo falmasaa galiin gahuuf ammallee duubatti kan hin jenne ta’uu
hubachiise
Dambi Doolloo:- Lixa Oromiyaa Dambi Doollo Ona Gordommee Keessatti OPDOn Walitti Bu’insa Hamaa Keessa Seenanii Jiran. Erga kaabineen OPDO ona Gordommee keessatti ummata gidirsaa ture du’ee asitti hojettoonni OPDO guddaa hanga xiqqaatti walshakkii hamaa keessa seenuun walii isaanii lolaa jiraachuun dubbatame.Haalli Kaabinoonni keessa jiran,daran kan isaaniin abdi kute yoo ta’u jireenyaaf abdii kutachuurra darbanii caasaleen isaanii wal diigaa jiraachuullee dubbatu.Ona kana keesaatti gama biraan gartuun tarkaanfii fudhachaa jiru ammallee tarkaanfii isaa gadi jabeessee anjessuun diina Oromoo ajjeesee konkolaachisuuf kan duubatti hin jenne ta’uu dubbatu.
Naqamte:- Amajji 25 bara 2017 Godina Wallagga bahaa magaalaa Naqamtee keessa jiran tarkaanffii konkolaattota abbaan qabeenyummaa isaa kan warra TPLF irratti fudhataniin guutummaa fuullee konkolaattota kanaa hojiin ala tasisan.
Haaluma kanaan humni ittisa uummataa magaalaa Naqamtee keessa socho,u yeroo heedduu tarkaanffi diina irratti fudhachaa turuun ni beekama.
Ammas tarkaanffiisaa qabeenyaa diinotaa fi lukkee diinaa irratti fudhachaa ture caalmaatti gad jabeessuun itti fufee jira.
Akka odeessi Qeerroo magaalaa Naqamtee irraa nu qaqqabetti mana barumsaa qophaa,inaa magaalaa naqamtee fi humni ittisa uummataa magaalaa naqamtee keessa socho,u waliin ta,uun tarkaanffi isaa konkolaataa Selam bus fi Golden bus jedhaman irratti guyyaa keessaa naannoo sa,a 5:25 irratti kutaa magaalaa Naqamtee keessaa bakka addaa Jiituu jedhamutti caccabsuun Guutummaa fuullee konkolaattota kanaa hojiin ala taasisuu maddeen Leeqaarraa nu qaqqaban ibsan.


text:
Ambulaansiin beelladaa Itoophiyaatti kan 'jalqabaa' taate hojii eegalte
Amma dura ambulaansiin haadholii da'umsaa ciniinsuun itti dhufe yookaan namoota dhukkubsatan gara mana yaalaatti deddeebisuudhaan kan beekamu. Haa ta'u malee, kan bineeldotaa hin baramne.
Amma garuu beelladootas hireen tuni dhaqqabaa jirti. Dhukkuba yaalamuun akka hin duuneef, yoo dhala irratti rakkatanis ambulaansiin sagalee qarattee lallabaa dhaqabuuf hojii eegalteetti.
Ambulaansiin beelladaa Itoophiyaatti kan jalqabaa taate kana Yunvarsiitii Finfinneetti Koolleejjii Fayyaa Beelladaa Fi Qonnaa Bishooftuutu hojii jalqabsiise.
Diiniin Koollejjichaa Gargaaraa Piroofeesaraa Hiikaa Waaqtolaa BBC'tti akka himanitti, beelladoonnis dhibee sardaa fi da'umsarratti yoo rakkoon isaan mudate ogeessonni Ambulaansidhaan qaqqabu jedhu.
"Itoophiyaan baay'ina beelladaatiin addunyaarraa 5ffaa Afrikaarraa jalqabarratti argamti. Jireenyi qonnaan bulaa fi Horsiisee bulaas beelladoota irratti kan hundaa'edha.
Kanaafuu fayyaa beelladootaa eeguun jireenya hawaasa keenyaa fooyyessuudha. Nutis kanumaaf tajaajila haaraa kan Ambulaansii kana kan jalqabne," jedhan.
Koollejjichi tajaajila Ambulaansii beelladaa kana Ambulaansii tokkoon jalqabus fakkeenyummaa gaarii waan qabaatuf fulduratti babal'achaa deema jedhan.
Akkamiin tajaajilti?
Akkaataa itti ambulaansii kuni beelladoota tajaajiltu yoo himanis: "Ambulaansiin kuni horii baachuufii miti.
Yeroo beelladni dhukkubsatu ogeessota muuxannoo guddaa qabanii fi meeshaalee wal'aansaa guutuu ta'ee fi tajaajila yaalaa kamuu kennuu kan dandeessisu baatee bakka beelladni jiru sanatti yaalli kennama" jedhan.
Babal'ina magaalotaatiin walqabatee keessumaa loon aannanii sanyii filatamoo tahan daandii dheeraa deemuu waan hin dandeenyeef amma yoo dhukkubsatan ambulaansii kanaan bakka waamametti tajaajiluuf haala mijataa akka uumus himan.
Ammaan duras koolleejjichi tajaajila yaala beelladootaa Hawaasa magaala Bishooftuu fi naannawa isheetiif kennaa kan ture yoo ta'u beelladni gara koolleejjichaa dhufuuni kan yaalamu.
Amma garuu yoo dhukkuba cimaas ta'e ambulaansitu gara beelladichaatti deemee tajaajila.
"Amma fakkeenyaaf horii da'umsaaf foolachaa jirtu karaa dheeraa deemsisanii nubira fiduun baayyee ulfaataadha. Yoo isaan nutti bilbilan yerosuma ambulaansii kanaan deemnee tajaajilla" jedhan.
Ambulaansiin kuni ammaaf magaala Bishooftuu fi naannawa isheetti kan tajaajiltu yoo ta'es, fuula duratti lakkoofsa ambulaansotaa dabaluun iddoowwan biroottis tajaajila kana bal'isuuf akka hojjetamus himan gargaaraa Piroofeesaraa Hiikaan.
Hawaasni magaalaa Bishooftuu fi naannawashees bilbila ambulaansii kanaa irratti maxxanfame qabachuudhaan yeroo barbaadanitti bilbilanii gatii gadi aanaadhaan tajaajila kana argachuu akka dandahanis himan.
Hojii koollejjichi jalqabeen alatti mootummaanis tajaajila akkanaa kana yoo eegale du'a beelladaa salphaatti yaalamuu danda'uun gahu hir'isuun miidhama qonnaan bultootarra gahu xiqqeessuun akka danda'amus dhaaman.
Yunivarsiitii Finfinneetti Koolleejjiin Fayyaa beelladaa fi Qonnaa Bishooftuu kuni amma duras Hospitaala beelladootaa banuun tajaajila kennaa jiraachunsaa niyaadatama.


text:
June 2020 irraa eegalee UNHCR baqattoota haala mijaawaa, nageenya qabuu fi iccitii ta’een af-gaaffii gochuuf fedhii fi dandeettii qabaniif karaa viidiyoo/bilbilaan af-gaaffii Qubsumaa fageenya irraa gaggeessaa jira. Baqattoonni beellama af-gaaffii fageenya irraa qaban mirkaneeffachuu fi mirkaneessuu kan danda’an quunnamuun Infoline.
UNHCR baqattoota lakkoofsaan murtaa’an waajjiraalee isaa keessatti akka armaan gadiitti fudhachuu jalqabe:
• Baqattoonni af-gaaffiin isaanii fagoo irraa gaggeeffame dhimmi qubsiisuu isaanii osoo hin xumuramin dura waajjira UNHCR (Kaayiroo 6th of October ykn Alexandria) daawwachuun mirkaneessa dhumaa akka argatan beellamni ni kennamaaf.
• Baqattoota af-gaaffiin isaanii fageenya irraa gaggeeffamuu hin dandeenye. UNHCR beellama qubsumaa fi mirkaneessuu saganteessuuf iyyattoota dhuunfaan ni qunnama. Qubsumaaf beellama gaafachuun hin danda’amu.
Dhimmi qubsuma koo akkamitti dhiibbaa irra ga’a?
- Yeroo kana keessatti UNHCR af-gaaffii qubsumaa gaggeessuu hin danda’u; haa ta’u malee, UNHCR haala dhimma dhuunfaa keessanii irratti odeeffannoo haaraa kennuudhaaf bilbilaan isin qunnamuu danda’a. Maaloo lakkoofsa bilbilaa amma qabdan UNHCRf kennuu keessan mirkaneessaa.
- Yeroo ammaa sagantaaleen qubsumaa akka haqaman wanti agarsiisu hin jiru, haa ta’u malee, baqattoonni dhimmi isaanii biyya qubsiisuuf dhiyaate aangawoota biyya sanaan af-gaaffii osoo hin godhamin dura harkifannaa yeroo dheeraa jiraachuu danda’a. Yoo duraan biyya qubsumaatiin af-gaaffii si goote, murtoon dhimma kee irratti kennamu yeroo biraa caalaa yeroo dheeraa fudhachuu danda’a.
- Baqattoonni gara biyyoota isaan qubachiisuuf yaada dhiyeessan akka imalaniif qophiin ba’uu hunda yeroodhaaf addaan citee jira. Deemsi qubsumaa hanga yoomiitti akka darbu hin beekamu. Yoo qubsiisuuf fudhatama argatte, UNHCR ykn IOM dafee imala kee qopheessuuf si qunnama.
- Tajaajilli UNHCR fi IOMn kennamu hundi bilisaan kan kennamudha. Imalaaf ykn gargaarsaaf maallaqa akka kaffaltan yoo gaafatan, maaloo hatattamaan UNHCR beeksisaa.


text:
LibreOffice 7.3 Help
Tarsaa barruu tokko, akkaataa fuulaa ammaatti ida'a. dirqali kun kan jiraatuu, yoo afaanii Eeshiyaa Meeshaalee - Dirqalawwan - Qindaa'ina Afaanii - Afaanoota jalatti aangeefame qofa.
Sararoota yk arfiiwwandhaaf, tarsaa barruu tokko akkaataa fuulaa ammaatti ida'a yk haqa.
Lakkoofsa irrantaa sararawwanii isa fuula tokko irratti barbaaddu galchi.
Lakkoofsa irrantaa arfiiwwan isa sarara tokko irratti barbaaddu galchi.
Hamamtaa barruu bu'uuraa irrantaa galchi. Bu'aan gatii guddaa sarara mata mataa irratti arfiiwwan gadeessa.
Barruu Ruby tiif hagamtaa bocquu galchi.
Barruu Ruby gara biraa yk jala barruu bu'uuraatti mul'isa.
Dirqalawwan maxxansuu fi halluu kan tarsaa barruu ifteessa.


text:
Godinaa Qellem Wallaggaa, magaalee Dambi-doolloo keessatti raayyaan ittisaa bobba’ee uummatga hiraasaa jira – jechuudhaan, barattoonni manneen barnootaa magaalattii keessa jiran cufa keessaa baratan barnoota dhaabanii jiran – jiran jiraattonnii fi aangawaan naannoo sanaa. Sababaaa kanaan manneen barnootaa magaalattii keessaa sadarkaa tokkoffaa dhaa kaasee hanga koolejjiitti cufaa ta’uu isaa dubbatu.
Godinaa Wallgga Bahaa, magaalaa Naqamtee keessa kanneen jiran – Yunivarsitii Wallaggaa fi Koolejii Leenjii Barsiisotaa Naqamtee keessattis akkasuma barattoonni “humna raayyaa ittisaa wajjiin mooraa tokko keessa teenyee, doorsisamaa fi hiraarsamaa barachuu hin dandeenyuu tii nu irraa haa baf’an! Hoogganootni siyaasaa mana hidhaa jiran haa hiikaman!” kanneen jedhanii fi gaaffiilee ka biroo kaasuudhaan barnoota dhaabanii ba’uu isaanii jiraattonni magaalattii dubbatanii jiran. Aangawaan nageenyaa magaalaa Naqamtees akka barattoonni gaaffiilee akkanaa kaasanii mormii isaanii dhageessisaa akka odeeffannoo qaban dubbatu.


text:
Walii galteen projeektii Doolaara Miliyoona 3.6 baasisuu kun misooma qabeenya bishaaniif eeguumsa gochuu akkasumas ijaarsa humna hawaasaa jabeessuun rakkoo hawaasa Itiyoophiyaa keessaaf furmaata gama uumama irratti hundaa'ee argu akka ta'e ibsamee jira.
Projeektiin kun maatiiwwan 150,000 kanneen naannoo projektiin kun itti diriirfamuu Laga Abbayyaa kutaa bahaa keessa jiraniif ta'uun ibsamee jira.
Walii galtee kanas ministeera bishaan jallisii fi enerjii Dr. Silashii Baqqalaa fi hojii gaggeessaa olaanaa kan komiishina dinagdee Afrikaa Veraa Songwe mallatteessuu isaanii Mallaskachoo Ammahaa Gabaasee jira.


text:
Browsing Category
Akhlaaqa
April Fool’s day/Guyyaa Gowwootaa
Guyyaan har’aa kun warra lixaa biratti ‘April The Fool’s day’ jedhamuun beekkama. Hiikaan isaatis guyyaa gowwootaa jechuudha.…
Qulqullina
Muslimoonni sadarkaa addunyaatti qulqullinaan beekamu. Hawaaasni addunyaa guutuun qulqullinaaf bakka guddaa kenna. Islaamummaan…
Firummaa
Ilmi namaa ammaan tana dachii tanarra jiru kun akkuma tasaa kan argamee miti. Hundi isaatuu bakka irraa dhufe qaba. Rabbiin!-->…
Baatii Ramadaanaa
Alhamdulillaah Rabbil Aalamiin. Jiini ulfaataa fi Kabajamaan nuuf dhufee jira. Magaalaan guddoon bu’aa guddoo keessaa buufannu!-->…
Uffannaa Muslimaa
Uffanni faaya. Uffanni bareedina. Namni uffata ofirraa hin qabne bineensa irraa garaagarummaa hin qabu. Qaamni Rabbiin tolchee!-->…
Waa 4 Ramadaana Dura
Waa Afur Tan Ramadaana Dura Dalaguu Qabnu 1ffaa. Faayidaa Ramadaanaa Baruu Waa hunda dura faayidaa fii sadarkaa!-->!-->!-->!-->!-->…
Nagaya Wal gaafatuu
Islaamummaan nagaya. Amanatii nagaya bu’uura godhachuun nagayaaf ijaaramtee dha. Maqammaan Islaam jedhu nagayaan wal qabata.!-->…
Doktor Faaximaa
Yunivarsiitii Aleksaandiriyaatti, Proofeesara damee fayyaa kan taate dubartiin takka, gara gola barattoota isii seentee,…
Ollaa Muslimaa
Muslimni akkuma maqaan isaa ibsutti nama fedhinnaa ofii jala deemu osoo hin taane nama fedhinna Rabbiitiif bitame…
Manguddoo Kabajuu
Anas ibnu Maalik (RA) akkana jechuun hadiisa tokko nuuf gabaase, ‘Manguddoon tokko ergamaa Rabbii ﷺ dubbisuf gara isaanii dhufe.!-->…


text:
Haleellaa Boombii galgala har’aa magaalaa Gaazaa keessatti raawwatameen namoonni shan kan ajjeefaman tahuu ministeerri fayyaa falasxiin beeksise. Namoonni sadi ammoo maadayanii hospitaala kan seenan tahuu Aljaziiraan gabaase.
Haleellaa kana qaamni raawwate hanga ammaatti kan hin beekkamin yoo tahu, dubbi himaan waraana Isra’eel waa’ee dhoohinsa Boombii kanaa quba hin qabnu jechuun Rooytersitti hime. Haata’u malee mormii falasxiinonni geggeessaa jiraniin dallanuudhaan Isra’eel lammiilee Falasxiin irratti tarkaanfii humnaa kan fudhataa jirtu tahuun ni beekkama. Jum’aa kaleessa qofa mormii daangaa Gaazaa irratti geggeeffame hordofuun waraanni Isra’eel dhukaasa Falasxiinota irratti baneen namoonni heddu kan miidhaman tahuu gabaasni arganne ni ibsa.


text:
Sirna Gadaa: Abbaan Gadaa yoo yakke akkamiin aangoorraa buqqisan?
Manni maree bakka bu'oota uummataa Ameerikaa himata pireezidantii biyyattii Donaald Tiraamp aangoorraa kaasuu danda'u sagalee caalmaan mirkaneessee jira.
Baatii tokkoon duuba pireezidantichi seneetii biyyattii duratti dhiyaatee himata aangoo isaa seraan ala fayyadamuu irratti banameen yakkamaa ta'ee yoo argame aangoorraa kaafama.
Taateen kun namni kamuu seeraan ol akka hin taanee fi diimokiraasiin Ameerikaa hagam jabaa akka ta'e agarsiisa kan jedhan danuudha.
Mee sirna Gadaa akka madda diimokiraasiitti fudhatamutti as deebinee yoo Abbaan Gadaa baallii of harkaa qabu yakka raawwate akkamiin aangoorraa ka'uu akka danda'u haa ilaallu.
Abbaan Gadaa baallii of harkaa qabu tokko osoo waggaa saddeet hin gahiin yoo aangoon irraa fuudhamte baalliin irraa baate ykn irraa buqqaate jedhama.
Odeessaalee biroo Sirna Gadaan wal qabatan:
Sirnichi ammoo 'Buqqisa' jedhamuun beekama jedhu qorataan sirna Gadaa Gujii Obbo Iyyaasuu Basaayyee.
Abbaa Gadaa tokkorraa karaa hedduun aangoon bahuu danda'a jedhu Obbo Iyyaasuun.
Kaayoo ykn milkii
Kan duraa Abbaan Gadaa tokko guyyaa baallii fuudhu, erga baallii fuudheen duuba wayita odolcha ykn farda Abbaa Gadaa koru yoo irraa kufe battalumatti baalliin irraa fuudhamee Gadaa itti aanuuf kennama.
Sababni kun ta'uuf "kaayoon isaa Gadaa isaafis ta'e Oromoof hin toltu jedhamee waan amanamuufi" jedhu.
Yoo kun ta'u baalliin Gadaa isaarra tartee warra Doorii silaa waggaa saddeet booda aangootti dhufuuf kennamti jedhan.
Kan lammataa yoo bara Gadaa isaa keessa beelli hamaan ykn weerarri dhukkubaa yoo mudate, ongeen yoo hammaate akkasumas waraanni yoo jiraate.
Kun yoo ta'u baalliin isaa uummata isaaf hin tolle jedhamee waan amanamuuf akkasuma baalliin dabarfamee Gadaa itti aanuuf kennama.
Kan sadaffaa yoo Abbaan Gadaa yakka uummata keessatti fokkisiisaa ta'e, kan hamilee fi kabajaa uummataa tuqu yoo dalagedhaa jedhu.
Kun yoo ta'e garuu akka gaaf kaanii baalliin Gadaa itti aanuuf osoo hin taane itti aanaa isaa kan 'irkisaa Abbaa Gadaa' jedhamee beekkamuuf kennama.
Sababa balleessaa Abbaa Gadaatiin baalliin gadaa isaa ykn paartii isaarraa hin fuudhamu jedhu hayyuun kun.
Eenyutu himata?
Abbaan Gadaa tokko yakka raawwachuu isaa miseensotuma Gadaa isaa dabalatee miseensonni Gadaa biroos himachuu danda'u.
Miseensonni Gadaa isaa aangoon isaan harka waan jiruuf "yakka lafaafi namaa, kan marraa malkaarratti raawwatame argaa hin callisanuu" jedhu Obbo Iyyaasuun.
Miseensi Gadaa yakka raawwatame arge, torbiitti dhiyeessa jedhan.
Torbiin qondaalota abbaa Gadaa torba yookiin sirna bulchiinsa ammayyaatiin ministiroota akka jechuuti.
Torbiin dhimmicha erga ilaalee booda Haganaa Salganitti dhiyeessa jedhan.
Sirna Gadaa Gujii keessatti yaa'a sadiitu jira. Isaaniis Uraagaa, Maattii fi Hookkuu jedhamu.
Yaa'i sadanuu Abbaa Gadaa mataa ofii qabu. Abbootiin Gadaa kunneen lafaa ofii bulchan ykn Gabalaa addatti qabu.
Haganaa Salgan jechuun abbootiin murtii yaa'a sadan, yaa'a tokkorraa nama sadi, yaa'a sadan irraa namni sagal walitti yoo dhufan qaama uumamu.
Qaamni kun Haganaan saglan, gumii waliigalaan gaditti qaama aangoo olaanaa qabudha.
Yakki Abbaan Gadaa raawwate Haaganaa salgan kanaaf dhiyaatee yoo irratti mirkanaa'e, isaanuma keessa aangoon murtii kennuu kan kennameef 'Waamura' kan jedhaman aangoorraa akka kaafamu itti murteessu jedhu Obbo Iyyaasuun.
Akkaataa kanaan baalliin Abbaa Gadaa harkaa fuudhame 'irkisaa Abbaa Gadaaf' kennama.
Yoo irratti waliigaluu baatan garuu Gadaa itti aanuuf dabarfamee kennamuu mala jedhu.
Gumiin ni yaamamaa?
Akka Obbo Iyyaasuun jedhanitti yakka Abbaan Gadaa tokko raawwateef jecha gumiin yeroo isaa hanqatee hin waamamu.
Kana jechuun Abbaa Gadaa aangoorraa kaasuuf kan murteessu Haaganaa saglani.
Akka sirna Gadaa Gujiitti gumiin kan taa'u Abbaan Gadaa tokko baallii fuudhee waggaa shanaffaa irratti yoo ta'u sirnichi 'Jaarraa Utaaluu' jedhamee beekama.
Wayita kana sirni raawwatu bulchiinsa Abbaa Gadaa aangoorra jiruutu qoratama.
Abbaan Gadaa gabaasa waggota shanan darba hojjete dhiyeessee, wanti hanqate yoo jiraate hatattamaan waggoota sadi hafte keessatti akka sirreeffatu akeekkachiisni kennamaaf.
Qophiin Abbaa Gadaa waggoota sadiin duuba aangoo fuudhuuf deemuus ni ilaalama.
Gumiin waggaa saddeet keessatti al tokko qofa kan taa'u yoo ta'u gumiin dura ykn booda Abbaan Gadaa tokko yakka raawwannaan haganaan saglan aangoorraa buqqisuu danda'u jedhu hayyuun aadaa Obbo Iyyaasuun.
Walaannaa fi Qadadduu
Sirni Gadaa haala ittiin aangoo Abbaa Gadaa to'atu mataa isaa danda'e 'Walaannaa fi Qadadduu' jedhamu qaba.
Gadaa shanan keessaa Gadaan lamaan Abbaan Gadaa aangoorra jiru baallii irraa fuudhatee fi kan inni itti kennu lamaan 'Walaannaa' jedhamu.
Kunneen lamaan Abbaa Gadaa aangoorra jiruuf akka paartii mormituuti jedhu.
Kan hafaan lamaan ammoo 'Qadadduu' yoo jedhaman isaan ammoo deeggartoota Abbaa Gadaa aangoorra jiruuti.
Warri Walaannaa "bara Gadaa keetii yakka akkanaatu jira, barri Gadaa keeti yaraa jedhee akka inni kaayoo dansaa deebifatu ittiin morma" jedhu.
Warri Qadadduu ammoo waan gaarii inni dalage himaaf, ni gorsalle.
Haa ta'u malee mormiin Walaannaa irraa Abbaa Gadaa mudatu akka inni jabaatu malee aangoorraa isa buusuuf miti jedhu Obbo Iyyaasuu Basaayyee.
Kanaaf Abbaan Gadaa yoo mormiin Walaannaan aangoorraa hin bu'u jechuudha.
Hubachiisa: Wanti odeessa kana keessatti ibsame irra caalaan kan Gadaa Gujiiti, bakka kaanitti haala biraan raawwatamuu mala.


text:
Kutaa Wiskaansen Waukeshaa keessatti dilbata kaleessaa ayyaana dhaloota Goofta Yesuus dura agarsiisa qophaa’ee uummanni irratti argametti konkolaataa saffisaan jamaa sana gidduu namni oofe tokko namoota shan ajjeesee dargaggoota hiriira sana miidheksaa turan 40 ol madeessee jira.
Ajajaan Poolisii Waukeeshaa Daan Toomsen akka jedhanitti namni dhimma kanaan wal qabate to’annaa jala kan oole yoo ta’u, konkolaataan balaa sana geessise kutaa Miliwaakii gama dhiyaatti fageenya km 32 iraatti magaalaa argamtu keessatti argamee jira.
Yeroo ammaa namoonni shan du’uu isaanii fi 40 ol madaa’uu isaanii mirkaneessuu dandeenya jechuu dhaan kutaan ajaja poolisii Wu’aakeshaa fuula Feesbuukii isaa irratti ibsee jira. Haa ta’u malee ragaalee kanneen biroo ennaa walitti qabnu, lakkoobsi kun jijjiiramuu danda’a jedhee jir. Namoonni hedduun illee ofii dhuma isaanii wal’aansaaf gara hospitaala naannoo jiru dhaqaniiru jedhee jira kutan poolisichaa.
Gochi kun shororkeessummaatti hidhata qabaachuu isaa waan beekame hin jiru,garuu balaan itti dablaa hin jiru. Magaalaa uummata kummi 72,000 keessa jiraatu ajaji manaa akka hin baaneef darbee tures ka’ee jira jechuu dhaan Toomsen tuuta oduuf ibsa kennanii jiru.


text:
Abuuruun,barbaada(exploration)hiikaa akka akkaa qaba:Abuuruu Kinniisa barbaadaniin,saroobbinna.Yoo nyaapha ufi dura barbaadan,dooyyaa.Marraa fi bisaan barbaaduufillee sarboonna jechuu dandeenna.
Kitaabii Abuuruu seenaa Booranaa bara 1600 irraa jalaqabe.Abbaan Gadaa Booranaa bara sunii 23essoon, Indhaalee Dooyyoo Boruu.Indhaaleen kun nama dhiira koromtoo jabduu qabu,abbaa malaa,nama akka raagaa wa himullee.
Jaarroleen abuuruu yaatu ka kitaabii kun irraa ka’e waan hedduu barbaada yaate. Barbaada ykn saroobbinna kanallee fardoon barbaada yaate.
Nama 12 tahanii sadii sadiin wal qoodanii dabran.Barii kun 1630-1640.
Qola kitaaba Abuuruu
Kitaabi kun qolii gubbaa kaartaa addunyaa qaba,lafa Booranaatti keessaan mullata. Jaarrolee fardaan abuuruu yaatu, Booqee Sooodaa, Simphiree lafauma Booranaa jirtu faatti keessaan mullata.
Qolii isaa dudda duubaan:Bal’inna lafa Booranaa ykn Borana Kingdom jedhanii irratti kaasan.Laftii sun ta amma Keenyaa fi Soomalii jidduutti kutan.
Warrii fardaan abuuruu yaa’u cuftii ardaa Booranaa Gaayoo(Dirree) ka’e.Waan hedduu barbaada yaa’an.Daarii lafa Booranaa,ardaa qubsuma isaa, qabeenna lafa isaatii fi waan hedduu barbaada yaa’an.Waan Xaliyaanii lola Dhukkee Iigootti Boorana tolchee fi waan hedduu qoratan.
Jarii cuftii Gaayoo ka’ee gama afur gargar yaa’ee Metekkle,Keenyaa-Bisaan-Maanyaa, Raayyaa fi fulaa hedduu gahe.
Abuuruu gama Bitaa ykn Kibbaa:Jarii kun Miyoo Ardaa jilaatii ka’ee, Goorile, Golboo,Miyoo,Diida Galgaluu, Saaku, Waasoo,Mombaasaa ykn Bisaan Maanyaatti dabre.
Warrii gama Ila Boruu,gama Bahaa yaa’e: Gaayoo ka’ee,Dhaasi fi Goorilee jidu yaa’ee odaa borboriitiin Daawwitii borbori laale.Gaara Qaanjibboo gahee,Goofaa Laheeyi,Cillaqoo,Qadaddumatti dabre haga Malkaa-Marii gahe.
Abuuruun gama Mirga ykn Kaaba,Kaaba:Jarilleen Gaayoo ka’ee,Hiigo irra yaa’ee, Dhukkee Hiigootti goree Lichoo Hayyuu Booranaa Guyyoo Galgaloo iyyaaftee,aanolee Tulaa Weebi keessa yaa’ee,badda Areeroo gahee Simphirree ardaa Booranaa malee hin jirree, Turaakoo argee Malkaa Mana Waaqaattti dabre.
Achii ammo Galaaa Daawwaa taakkee gama Liibaniitti qabate.Gannaale Qaxxaamuree Tulluu-Nama-Duriitti Oromoo bal’oon walti dhufee Finfinneetti dabree ardaa Oromoo cufa abuure.
Jarii Ila Galchuu,gama Dhihaa: Gaayoo ka’ee Booqee soodda abuuree, booqee kulaa laalee,Madhachoon Tullaa Fardaatti oli qabatee karaa baddaa Gaamaduu deebi’e.Achii ammo Booqee Magaadootti gadi bu’e. Foroolee-Golboo jala deebi’ee Booqee Dilloo fi Goorrahi abuuranii karaa dukkannaa,ka Looyan Galaanii galaana Booyitti dabran.
Abbaan Gadaa Booranaa bara sunii,Indhaalee Dooyyoo warra abuuruu yaa’e suniin waan argitan milikeeffadhaa ardaa geettan hin wallaalinaa jedha.
Jaarroleen frdoo guurrattee Abuuru yaate maan agartee,Jarii yaa’e maan maan arge?
- Fulaa tokkotti Goljaa Hoolaa hodhu arge.
- Harree lafa adaalaa ykn qolqola,lafa goggodduu keessa jirtu ta gabbinna chochoo dadahbde arge
- Eela sadii ka wal bira jiru lama walti yaa’aa ka jidduu jiru ammo goggagaa arge.
- Jarii dhibiin ammo farda lafa akka malee marra qabdu keessa ciisu ka ufii ammo huqqatee ka’uu dadhabe arge
Abbaa Gadaa Indhaalee Doyyoo gaafataniin jennaan jireenna namii keenna itti yaa’u agarsiisaa jedhe jedhan.
Jaatanii Bonayyaa qorannoo kitaaba kanaatiin diqqaattulee waan Xaliyaanii lola bara 1902 keessa lola Dhukkee-Hiigoo irratti Boorana tolche jedhellee jaarrolee irraa dhagahe jedhe qorate.
Bara sunitti Xaliyaanii Boorana hadhee dabsatee nadheenii fi ijoollee guurratee Lichoo Hayyuu Booranaa,Guyyoo Galgaloo irraa fudhatee Roomittiin galatan dhagahe jedha.
Akkuma soodduu Aksuumillee qabeenna biyyaa jedhanii barbaadanii galchan “Licho Hayyuu Booranaallee,qabeenna abbaa qabuu,barbaaduu malan,” jedha.
Jaatanii Bonayyaa “qabeenna,faaya,jabeenna keenna biyyaan walti dablachuuf waan keenna barreeffachu mallee warra barreessullee jabeessuu mallee,” jedha.
Jaataniin yuniversitii Finfinneetti Injineeringiin digrii lammeessoo barata.Kitaaba Abuuruu manneen kitaaba Oromoo Booranaa haga Wallaggaa jiran keessatti argatan jedha.


text:
Sheikh Jamaal Muusaa Jiloo jedhaman. Sheikh Jamaal bara 1955 A.L.I Godina Harargee Lixaa Aanaa Doobbaatti dhalatan.
- Barnoota shari’aa – Hadiisa Arba’iina irraa hanga sunanu sittaa, Fiqihii Shaafi’iyyaa Mukhtasaraa – Minhaajitti qara’anii jiran. Musxalahaa hadiisaa, Usulul fiqhii, Nahwii, Sarfii fi manxiqaa dabalatee fanniiwwan ilmii islaamaa hedduu baratanii jiru.
Ulamoota isaan irratti qara’an ilaalchisee:
- Matnii Qur’aanaa fi fiqhii shaafi’iyyaa Sheikh Mahammad Rashiid ittibsuu irratti, akkasumas Mutuuna hadiisaatii fi musxalahaa hadiisaa: Sheikh Abdallaah Sa’idii fi Sheikh Muussaa Ibroo irratti qara’an.
- Sunana Sittaa: Sheikh Jibriil Abraahim Eebbaa irratti qara’an.
- Nahwii fi Sarfii Manxiqaa: Sheikh Mahammad Sammaan Culul irratti qara’an.
- Barnoota Akaadaamii : 10+4 Maanaajimeentii yookaan barnoota Bulchiinsa waliigalaa barataniiru.
Dandeettii afaanii ilaalchisee:
Afaan Oromoo, Afaan Arabaa fi Afaan Amaaraa sadarkaa olaanaatti ni dubbatu, ni barreessu.
Muuxannoo Hojii:
- Bara1993 – 1997L.I. Barsiisaa madrasaa turan.
- Bara 1997 irraa hanga bara 2013L.I. imaama Masjida Tawbaa kan magaalaa Ciroo turan.
- Bara 2000 A.L.I. irraa Eegalee mushrifa ( too’ataa) markaza Hifzii Qur’aanaa masjida Tawbaa, akkasumas bara 1997 – 2013 A.L.I barreessaa Majlisa ulamaa’ii G/H/Lixaa ta’anii tajaajilan.
- Bara 1999 – 2013 A.L.I. Qaadii mana murtii shari’aa Aanaa Ciroo tahuun tajaajilaa turan.
- Bara 2013 hanga ammaatti Qaadii Mana murtii Shari’aa Harargee Bahaa ta’uun tajaajilaa kan turanii fi miseensa majlisa ulamaa’ii Harargee Bahaa ta’uudhaan hojjatanii jiru.
Haala maatii:
Sheikh Jamaal Muusaa, haadha manaa tokkoofi fi ijoollee 11 qaban.


text:
Duudhaaleen waljaalalaa fi walkabajuun waliin jiraachuu ummataa cimee itti fufa!! Biyyaafi naannoo keenyatti sirnootni abbaa irree darban imaammataafi tarsiimoowwan isaanii ilaacha tarkaanfachisan irraa maddan hojiirra oolchaniin Ummanni keenya mirgi namoomaafi dimokiraasii isaa sarbamee hacuuccaa fi cunquursaa hammaataaf saaxilamee dararamaa tureera.
Bu’uuruma kanaan biyyi keenya Itoophiyaan biyya saboota sablammootaa fi ummattootaa akkasumas ummata amantaa gara garaa qabu akka ta’e otoo beekamuu gitni bittootaa darbaadabarsaadhaan irratti fe’aamanii turan eenyummaa fi heddummina kana ukkaamsuun gidiraa gara garaatiif saaxilanii bitaa turaniiru.
Gitni bittoonni kunneen ummata biyya kanaa falaasama afaan tokko, amantaa tokko, aadaa tokko fi seenaa tokko jedhuun ummata gabroomsanii bitaa turuusaaniitiin hiyyummaa, doofummaa fi duubatti hafummaaf akka saaxilamu gochuun maqaan gaarii biyya kanaa fi ummatni keenya akka addunyaatti haala qaaneessaan beela, hiyyummaafi duubatti hafummaan akka beekamu godhanii turaniiru.
Waggoottan kurnan lamaan dabarsine keessatti mirgi namoomaa fi dimookraasii lammiilee daangaa tokko malee kabajamuu danda’eera. Seenaan hiyyummaa, boodatti hafummaa fi dofummaa biyya keenyaa jijjiiramees jira.
Hojiilee gama maraan qindoomina mootummaa fi ummataan raawwatameen guddinni gama maraan galmaayuusaatiin,tulluun hiyyummaa biyyi kun ittiin beekamtu diigamuu eegalee jira. Biyya keenya keessatti sabaa fi sablammoonnii fi amantaaleen hedduun kan jiran yoo ta’u, seenaa biyya kanaa keessatti baroota dheeraaf duudhaalee waliin jireenyya fi walkabajuun gabbifachaa dhufaniin dhimma biyyaarratti tokkummaan dhaabachuun sagantaalee misoomaa, ijaarsa sirna dimokraasii fi nageenya amansiisaa uumuu keessatii tokkumaan dhaabachuun humnoota eenyummaa fi tokkumaa isaa irratti balaa aggaamame qolachaa kan turaniidha. Waljaalaa fi waldanda’uun ummataa kun humnoota guddina biyyaa fi fayyadamummaa isaa hin barbaanneen aadaan boonsaan kun qormaata adda addaaf saaxilamaa turuunsaa ni beekkama.
Ummanni keenya mirgoota namoomaa fi dimokrasii wabii heera mootummaatiin erga mirkaneefatee booda xiyyeeffannaa tulluu hiyyummaa diigurratti taasisuun guddina diinagdee ariifataa fi ittifufiinsa qabu galmeessisuun sadarkaan irraa fayyadamuusaa ittifufeera. Qabsoon inni taasisaa jiruu fi bu’aan dhandhamachaa jiru yeroo hundumaa qormaata dhabee hin beeku. Ilaachonnii dhiphummaa fi oftuulummaa ajandaalee garaagaraa daweefachuun gocha badiirraa of qusatanii hinbeekan. Sagantaalee misoomaa, ijaarsa sirna dimokraasii fi nageenya amansiisaa mirkaneessuuf tattaaffii taasifaman hundatti gufuu ta’uuf yeroon isaan itti hin wixxifamiin hin turre.
Bara kana naannoo keenya iddoo adda addaatti rakkoo uumaniin lubbuu namaa fi qabeenya irratti miidhaa qaqabsiisaniiru. Aggaamiinni isaan sirna misoomawaa keenya diiganii ummata keenya gabrummaatti deebisuuf jalqaban hirmaannaa guutuu ummataatiin fashalaa’ee tasgabbiin uumamee haalli hunduu bakkatti deebi’ee ummanni hojii misoomaa isaatti deeb I’eera.
Haata’u malee humnoonni badii kun bifaafi tooftaalee adda addaa jijjiirachuun gocha badiisaanii yammuu raawwatan argamu.
Gocha badii humnootni kunneeniin raawwatamaa jiru keessatti ajandaan tibbanaa walitti bu’iinsa amantaa fi sabaaf sabalammootatti fayyadamuuf carraaqaa jiraachuun isaani mallattoo ifa ta’een mul’achaa jira. Godina Arsii Lixaa ,aanaalee muraasa keessatti jeequmsa uumaniin lubbuu namaa fi miidhaan qabeenya irratti gaggeessan ,dhaabbilee amantaa gubuunsaanii dhudhaalee waljaalaa fi waldandeettii amantaa fi sabaaf sablammoota biyya keenyaa irratti duuluuf karoorfachuusaaniti saaxila. *Pharargraph Ummata waggoota dheeraaf walkabajaa fi waljaalalaan jiraachaa ture bu’aa siyaasa hin mallee argachuuf jecha amantaa dawoo godhatanii walitti buusuuf socho’uun tuffii ummataaf qabanirraa kan maddu dha.
Humnoon kunneen ammuma misoomni keenya guddachaa dhufuu fi fayyadamummaan ummata keenyaa dabalaa dhufu wixirfannaan abdii kutachuusaanii mirkaneessu dabalaa dhufa.
Ummanni keenya duudhaalee waliin jireenyaa kan qabu safuu kan beekuufi ilaalcha dhiphummaa fi of-tultummaan kan burjaaja’u miti. Jeequmsa humnoonni badii kun gaggeessaniin miidhaan lubbuu human nageenyaa irratti qaqabee fi manca’inni qabeenyaa kana caalaa akka hin babal’anne ummanni humna nageenyaa cina dhaabbatee fashaleessuun tasgabbiin akka uumamu taasiseera. Kanaafis, akkuma kanaan dura godhaa turee fi godhaa jirutti shiira humnoota badii dura dhaabbachuun gochasaanii saaxiiluun nageenya isaa mirkaneeffachuu qaba.
*********


text:
Yunaaytis Isteetes keessatti baatii caamsaa keessatti wiixatnii inni dhumaa guyyaa yaadannoo dhiiraa fi dubartoota waraana biyyatti ta’uun ituu tajaajiilanii weereegamantu ta’uun yaadatama.
Ayyaannii yaadannoo inni baranaa Caamsaa 30 Irra kan oolee sadarkaa mootummaatti kan kabajamuu yoo ta’u gabaan daldala maallaqaas cufamee prezidaantiin Amerikaa Joo Baaydiin, awwaala gootoota Amerikaa kan biyooleessaa isa Arliingtan jiru keessatti sirna yaadannoo gaggeeffamu irratti argamuuf jira.
Ayyaana kana sabaeeffachuudhaan hiriirrii magaala Waashiingtan keessatti kan gaggeeffamu yoo ta’u lammiwwan Amerikaa hedduun lafa awwaala gotootaa wareegamanii daawwachuun akkasumas iliillii ykn Abaaboo awwaala isaanii irr ka’uun yaadatu.
Guyyaa akka har’a kanatti kanneen gurmuun ta’anii biskileeta motaraa ykn doqdoqqee ofuun yaadachuun akka adaa tti ilaalama.Barana garuu gadamoojjilee waraanaa kanneen ofii isaanii of ajjeesan kan ilaaleen waan hojjatamuu qabu irrattis fuleeffatan.
Maatii hedduunis akka maatitti waliitti qabamuun baatiin bonaa seenuu isaa simatu.


text:
Haxeerarrii Hasawa Jawaar Mohammed kan guyyaa arraa magaalaa guddoo biyya Suweedin Stookholmitti godhe keessaa hanga tokkko 1ffaa An isin sobuu hin barbaadu, sobaan akka harka …Read More »
Yaamicha Kora Hawaasa Oromoo biyya Suweedin
Jalqabarratti oromoota hunda bakkuma jirtanitti nagaya, fayyaa, quufaa fii badhaadhina isiniif hawwina. Akeekni barreeyfama kanaa akkuma beekkamu Hawaasni Oromoo Sweden kora hawaasaa bara baraan godhachuun …Read More »
Amajjii Guyyaa 3/1/2015 Hawaasa Oromoo fagoo-dhihoo jiran hunda Konyaan Ayyaantuu Dagaa Kabajaan issin afeera!!
Beeksisa Waamicha Walgahii Amajjii Guyya WBO Amajjii Guyya 3/01/2015 Ilmaan Oromoo biyya Swedin magaalaa skara fi Naannoo isii jiraattanif kuta Skandinivia Jiru hundaaf Waamicha walgahii …Read More »
Nuti Oromooni magalaa gudditii Suweden Stockholm fii nannoo isii jiran walitti dhufuun, qooda nurraa eegamu bahuuf murteeyfanne
Nuti Oromooni magalaa gudditii Suweden Stockholm fii nannoo isii jiran walitti dhufuun, qooda nurraa eegamu bahuuf murteeyfanne Du’aan adunyaa irraa galuu Jaarraa Abbaa Gadaatiif gadda …Read More »


text:
Magaalaa Bushooftuu keessatti har’a ayyaana Irreechaa kabajuuf uummata miliyoonaan laka’amutu yaa’e. Ayyaana kabajuuf uummati yaa’e diddaa mootummaaf qabu mul’isuuf harka isaa wal qaxxaamursuu dhaan ture gama ayyaanni kun itti ayyaaneffatamu hora Arsadiitti deemmaa kan ture.
Prezidaantii mootummaa naannoo Oromiyaa obbo Lammaa Magarsaa dabalatee angawoonni OPDO ayyaana sana irratti argamanis uummanni mormii dhageessisuu dhaan uummati keenya dhumaa utuu jiruu isin nutti dubbachuu hin dhageessistan waan jedheef waltajjii gad dhiisanii deemuu isaanii ayyaana kana irratti kanneen argaman nuuf ibsaniiru.
Humnoonni mootummaa lafoo dhaan dhukaasaan, samii irraan immoo gaaziin imimmaansu san booda biifamuu waan jalqabeef uummanni achitti wal ga’e ukkaamamee dhaabachuu waan dadhabeef achii baqachuuf utuu yaaluu hedduun wali irratti kufuu dhaan kaanis lafti isaan irra ejjetan ittiin citee lafa jalatti awwaalaman kaan immoo itti dhukaafamuun ajjeefaman jechuu dhaan kanneen ijaan argan nutti himaniiru.
Reeffa namaa irra tarkaanfataa gamsii deemne dirree lolaa malee bakka ayyaanaa hin fakkaatu jedhu namoota achitti argaman keessaa ennaa dubbatan. Abbaan Gadaa illee reebamanii madaa’uu ija keenyaan argine jedhu. Ayyaana kana irratti Gojjam Matakkal Wambara irraa illee utuu hin hafin namoonni ayyaana kana irratti argamuun nuuf ibsamee jira.
Gaaaasa sagaleetif kutaa tokkoffaa
Gabaasa sagalee kutaa lammaffaa


text:
Waraanni Afriikaa kibbaa naannolee balaa lolaaan miidhaman keessatti humna ibsaa fi bishaanii adda citee ture bakkatti deebisuuf akkasumas hojii dandammachiisuu deggeruuf jecha loltoota 10,000 bobbaasuu isaa beeksisee jira.
Balaa lolaa kutaalee biyyattii gama bahaa mudateen lakkoobsi namoota du’anii 440 ol ta’ee jira. Xumura torbanii bokkaan deebi’ee robe tattaaffii baraarsaa ka danqe yoo ta’u, yoo xiqqaate garee baraarsaa keessaa nama tokko galaafatee jira jechuun Linda Givetash Durban Afriikaa kibbaa irraa gabaasteetti.
Angawoonni akka jedhanitti, balaa lolaa torban darbe mudateen kanneen miidhaan irra ga’e lubbuu olchuuf gareen barbaachaa fi baraarsaa 14 buufata xayyaara Durban, Verjiiniyaa irraa ka’anii gamasitti qajeelanii jiran. Durban konyaa Kwa-Zuulu-Natal keessaa kan akkaan dha’ame ta’uun illee ibsamee jira.
Travis Torwer daayiriterri dhaaba tola ooltotaa kan lubbuu baraarsaa Afriikaa kibbaa hojii baraarsaa kana deggraa turan. Torwer waa’ee hojjettuu garee baraarsaa saree ishee waliin utuu laga Msunduuzii keess nama oolchuuf barbaadaa turtee liqimfamtee VOAf bilbilaan ibsanii jiru.
“Akkuma roobi dabalaa adeemeen, lafti jiidhaa deemee dhoqqeen heddummaatee mucucaachuuf sababaa ta’e. sun immoo nuyiif balaa guddaa dha. Nama qaama garee sanaa ta’e dhabuun hunda keenya irraan dhiibbaa geessise. Miseensa nu duraa du’etti hundumti keenya ni siqna. Kun immoo dhugumatti ilaalcha hojii baraarsaaf jiru jijjiira” Jedhan.
Yuniversitii Maandeellaatti barsiisaa kunuunsa fayyaa yeroo hatattamaa kan ta’an Trower akka jedhanitti, haalli qilleensaa jiraatus, gareen baraarsaa dilbata darbe reeffa namoota ja’aa argee jira. Yoo xiqqate namoonni 443 d’uu isaanii fi kudhanii ol kanneen ta’an achi buuteen dhabamuu angawoonni beeksisaniiru.


text:
Haaromfamuu hayyama dhaabbata MIDROC GOLD hordofuun mormiin godina gujii keessatti jalqabame hardha guyyaa sadaffatiif akkuma itti fufetti jira. Ganamaa hardhaa irraa jalqabee jiraattonni Aanaalee Dugdaa Daawwaa, Waadaraa, Gooroo Doolaa, Oddoo Shaakkisoo mormii gaggeessaa kan jiran tahuun beekame. Daandiin Finfinnee gara magaalaa Nageellee geessu kan cufame tahuu gabaasni arganne ni ibsa.
Mormii ummataa kana ukkamsuuf humnoonni mootummaa jiraattota hidhaa kan jiran yoo tahu, keessattuu magaalaa Harqalloo fi Shaakkisoo keesaatti barattootaa fi jaarsolii biyyaa dabalatee namoonni heddu hidhamaniiru.
Gama biraatiin ammoo mormii ummata kana hordofuun dhimma haaromfamuu dhaabbata MIDROC ilaalchisee mootummaan naannoo Oromiyaa fi Felderaalaa kaleessa galgala ibsa baasaniiru. Hoogganaan Dhimmoota Kominikeeshiinii mootummaa naannoo Oromiyaa Dr Nagarii leencoo “Investimantiin kamiyyuu kan ummata miidhu tahuu waan hinqabneef, Mootummaan naannoo Oromiyaa waan ummata keenya miidhu hojii irra kan hin olchine tahuu hubachiisuu barbaanna” jedhe.
Itti aanaan Ministeera Albuudaa fi Gaazii Uumamaa Obbo Teedroos Gebra-Igzaaber “Waliigaltee warshaa Sookoo MIDROc Laga Dambii ummata osoo hin marisiisin haaromsun keenya dogoggora” jedha.
Barattoonni Yunivarsiitii Amboo haaromfamuu hayyama MIDROC mormaa kan jiran tahunis beekkamee jira.


text:
Muummichi Ministeeraa Dr Abiy Ahmad gara naannoo Sabaa fi sablammoota ummata kibbaatti imaluun magaalota Hawaasaa, Walaayitaa Soddoo fi Walqixxee keessatti ummata waliin marii godhaa jira. Iddoowwaan dhiheenya kana waldhabbiin itti kaheetti ummata naannicha waliin mari’aatun, Hoggantoonni Godina Walaayitaa, Sidamaa, Guraagee fi akkasumas Hooggantoonni aanaa Qabeennaa waldhabbii naannichatti kahee tureef itti gaafatamummaa fudhatuun aangoo akka lakkisuu qaban ibse.
Marii guyyaa hardha godina Guraagee magaalaa Walqixxee keessatti bakka bu’oota ummata waliin godhame irrattis, gaaffiiwwan ummata irraa dhihaateef mummichi Ministeeraa deebisaa kan keenne tahuus odeeffannoon argame ni addeessa.


text:
Bulchiinsi Falasxiin dhimmaa Al-Qudsi irraatti walgayiin ariifachiisaan akka waamamu gaafate.
Ministeerri haajaa alaa Falasxiin Riyaad Al-Malik, Dhaabbiileen Gamtaa Biyyoota Arabaa fi Gamtaan Biyyoota Islaamaa, dhimma Al-Qudsi irratti mari”achuuf walgahii hatattamaa akka yaaman kan gaafate tahuu gabaasni arganne ni mul’isa.
Mootummaan Falasxiin gaafii kana kan dhiheesse, eega Prezdaantiin Ameerikaa Donaald Traamp, “Al-Quds/Jerusalem magaalaa guddoo Isra’eeliiti”, labsii jedhu qopheessaa jiraachuun isaa beekamee booda hogguu tahu, Riyaad Al-Malik dhimma kanarratti hooggantoota Gamtaa biyyoota Arabaafi Gamtaa biyyoota islaamaa waliin bibilaan kan haasawe tahuunis beekameera. Bulchiinsi Falasxiin, Karoorri Donal Traamp kun mirga abbaa biyyummaa Ummata Falasxiin kan dhiibuu fi naannicha walitti bu’iinsa hamaa keessa kan seensisu akka ta’es akeekkachiiseera.
Related Posts
Haaluma walfakkaatuun Mootummaan Urduunis haala walgahiin Ariifachiisaan kun itti waamamu irratti, marii kan jalqabe akka tahe gabaasni Rooyitarsirraa arganne ni mul’isa.
Donaald Traamp yeroo duula nafiladhaa adeemsisaa turetti, Prezdaantii tahee yoon filame Imbaasii Ameerikaa Telaaviiv irraa gara magaalaa Al-quds/Jerusalem deebisa jechuun isaa ni yaadatama.
Comments
Loading...


text:
Bitootessa 28,2013 Gindebarat
Godina Shawaa lixaa aanaa Abuunaa Gindabarat keessatti diddaan uummataa jabaachaa dhufuun uummatni walgahii mootummaa wayyaanee guutummaan lagatee jira.Mootummaan wayyaanee yeroo ammaa kanatti maqaa filannoo jedhuun uummata irratti siyaasa mataa isaa deemsisaa kan jiru uummatni si hin dhageenyu jechuun wal gahii lagatee jira.Mootummaan wayyaanees aanaa kana keessatti miseensa about jira jechuun uummata hidhuu fi dararuu kan itti fufe yoommuu tahu ilmaan oromoo
1. Dhaabaa Dheeressaa fi
2. Caalaa
Jedhaman uummatni akka wal gahii hin baane kan qindeessu isini jedhaamuun mana hidhaa mootummaa wayyaanee keessatti ukkaamsanii jiran.Mootummaan wayyaanee sirna abbaa irrummaa osoo gaggeessaa jiruu sirna Dimokiraasiin gaggeessaan fudhatama akka hin qabnee fi uummata keessa akka hin bittinnoone guutummaan akka dura dhaabbatan qeerroon ona Abuunaa Gindabarat,Calliyaa fi Midaaqeny gabaasee jira.


text:
Browsing Tag
Ulamaa’ii
In shaa ALLAAH hayyama Rabbii guddaatiin Guyyaa jimaataa keeniyaa irraa ka’anii, Salaata Jum’aa booda Finfinnee ni gahu jedhamee…
Ulamaa’onni Godina Baalee aanaalee 20 irraa walitti dhufan haala yeroo…
Ulamaa’onni baay'inni isaanii 100 ol tahan guyyaa har’aa August 25/2018 aanaalee godinichaa hunda irraa walitti dhufuun haala…
Ulamaa’onni biyya keenya kan Ameerikaa Kaabaa keessa jiraatan Murtii…
Ulamaa'onni kunniin Ameerikaa fi Kanadaa irraa Konfiraansii Masjiida Asraar kan Kanadaa magaalaa Edmantan irratti hirmaatuuf kan…
Qubsuma lammiilee buqqifamanii ijaaruuf ulamaa’onni dhagaa bu’uraa kaahan.
Ulamaa'onni keenya iddoo lammiileen Oromoo naannoo Soomalee irraa buqqa'an itti qubsiisuuf karoorfame irratti dhakaa bu'uuraa…


text:
Yaa’iin Innooveeshinii Diijitaalaa Afrikaa 19ffaan gaggeeffamaa jira
Finfinnee, Caamsaa 3, 2014 (FBC) – Yaa’iin Innooveeshinii Diijitaalaa Afrikaa 19ffaan magaalaa Finfinneetti gaggeeffamaa jira.
Yaa’ichi qabiyyee fi tajaajila diijitaalaa irratti xiyyeeffachuun gaggeeffamaa jiraachuu ibsameera.
Biyyoonni akka Ityoophiyaa aadaa fi afaan hedduu qaban qabiyyee fi tajaajila diijitaalaa hawaasaan ga’uun hirmaachisummaa diijitaalaa mirkaneessuu akka qaban Ministir Deetaan Ministeera Innooveeshinii fi Teeknooloojii Huuriyaa Aliin ibsaniiru.
Ityoophiyaan tarsiimoo diijitaalaa 2025 ishee keessa qabiyyee fi tajaajila diijitaalaa galchuun hojjechaa jiraachuu himuun, dhiyeessitoonni qabiyyee biyya keessaa, oppireetaroonni telekoomii fi dhaabbileen idil addunyaa damicharratti bobba’an itti fufiinsa qabiyyee diijitaalaa mirkaneessuuf ga’ee isaanii ba’achuu akka qaban dhaamaniiru.
Daayrektarri olaanaan Abbaa Taayitaa Kominikeeshinii Ityoophiyaa Injinar Baalchaa Reebaan gamasaaniin, Imala diijitaala Ityoophiyaa galmaan ga’uuf mootummaan xiyyeeffannoon hojjechaa jiraachuu addeessaniiru.
Ityoo Telekoom tajaajila neetwoorkii dhaloota 5ffaa( 5G) eegaluun isaa uwwisa tajaajila diijitaalaa babal’isuuf ga’ee olaanaa qabachuu eeraniiru.
Yaa’icharratti hoggantoonnii fi ogeeyyiin damichaa biyyoota 30 olii akkasumas dhaabbileen tajaajila telekoomii kennan hirmaachaa jiru.
Fatiyaa Abdallaatu gabaase.
Fuula Feesbuukii keenyaan dabalataa odeeffannoo waqtaawaa argachuuf;
Teelegraama https://t.me/afanoromofana
Yuutyuubii Afaan Oromo: https://bit.ly/3FjfCXR
Marsariitii fanabc.com/afaanoromoo
Twiitara https://twitter.com/fanatelevision nu duukaa bu’aa
Yeroo maraa nu waliin waan taataniif isin galateeffanna.


text:
Ummanni godina Arsii Lixaa yeroo dheeraadhaaf hooggantoonni majliisa Seeraan alaa aangoo akka gad lakkisan gaafataa kan ture tahuun ni beekama. Haaluma kanaan hoggantoonni majliisa magaalaa Shaashamanneetii fi kan godina Arsii Lixaa guyyaa kaleessaa aangoo kan lakkisan tahuu odeeyfannoon argame ni addeessa.
Guyyaa kaleessaa hooggantoonni Majliisa aanaalee fi magaalota Godina arsii lixaa hunda irraa dhufuun, galma Bulchiinsa magaalaa Shaashamannee keessatti bakka hooggantoonni mootummaa fi ummanni argameetti walgahii geggeessan. Walgahii kana irratti ummanni hirmaate gaafiiwwan hawaasni muslimaa dhiheeffataa ture kan kaasan tahuu fi hooggantoonni majliisa godinichaatis akka aangoo lakkisan kan gaafatan tahuu namni walgayii kana irratti argame nuuf hime.
Akka namni kun nuuf himetti; hooggantoonni Majliisaa gaaffii ummanni kaaseef deebisaa akka kennaniif qaamonni mootummaa yeroo gaafatan, “ummanni nu jibbee jira, kanaafuu aangoo gad lakkisnee jirra, wan kana dura balleessineef dhiifama nuuf godhaa, amma irraa kaasee ummanni nama nuuf taha jedhe akka filatu” jechuun kan deebisan tahuu nuuf hime.
Hooggantoonni aangoo lakkisan kunniin, Itti aanaa hoogganaa majliisa godina Arsii Lixaa Sheikh Muhammad Ayyalaa, Barreessaa Majliisa godinichaa Ahmad Saaddoo, Itti gaafatamaa Dhimma Hajjii fi Umraa Haaj Huseen Sa’id, Itti gaafatamaa damee Hawaasummaa Sheikh Abdurahmaanii fi Itti gaafatamaa Awuqaafaa fi namoonni birootis kan keessatti argaman tahuun beekameera.
Guyyaa hardhaatis Aanaalee Godina Arsii Lixaa kanneen akka Gadab Asaasaa,Dodolaa , Adaabbaa fi Kokkossaa keessatti ummanni marii kan godhaa oole tahuu odeeyfannoon argame ni addeessa.


text:
Sirni Awwaalcha Weellisaa Alamaayyoo Isheetee Raawwate
(FBC)- Sirni awwaalcha Weellisaa Alamaayyoo Isheetee raawwateera.
Sirni awwaalcha Weellisa Alamaayyoo Isheetee Kaateediraalii Sillaasee Qiddiist Maanbaaraa Tsaabaa’ootitti raawwateera.
Har’a addababaayii Masqalaatti sirni gaggeessaa reeffa weellisicharratti itti aantuun kantiibaa magaalaa Finfinnee aadde Adaanach Abeebee fi hoggantoonni mootummaa biroon, maatii, dinqisifattoonnii fi ogeeyyiin aartii argamaniiru.
Sirni awwaalch Weellisa Alamaayyoos bakka maatiin firoottanii fi dinqisifattoonni isaa argamaniitti raawwateera.
Sirbasaa ‘Temaar Lijee’ jedhu dabalatee sirbootasaan baroota hedduu lakkoofsisaniin miiraa namoota hedduu kan booji’uu muziiqeessaan Alamaayyoo Isheetee Hagayya 27, 2013 halkan walakkaa tasa lubbuun isaa darbuu beekameera.
Weellisaan kun sirbasaa ‘baradhuu ilmakoo halkanni aduudhaa kan hin baranneef ammoo guyyaan dukkanaa….’ Jedhuun miiliyoonataa booji’eera.
Weellisaa Alamaayyoo Isheetee waggoota 60f Muuziqaa Ityoophiyaa keessatti nama tajaajilaa tureedha.
Waldaan Weelliftootaa akka hundaa fi mirga ogummaa aartiif qabsaa turuu isaa ibsameera.
Alamaayyoo Isheetee Afaan Amaaraa, Afaan Oromoo fi kanneen biroon sirboota garaagaraa ummata fi jaallattoota isaan ga’eera.
Adda Waraanaa biyya keessaa fi alaarratti Muuziqaa dhiyeessuun loltoota jajjabbeessuu keessatti hojii hedduu hojjechuus himameera.
Faanaa Broodkaastiing Koorpooreet irraa deebiin boqachuu weellisaa Alamaayyoof gaddaa itti dhaga’aamee ibsuun maatisaaf, firaattoonnii fi dinqisifattoota isaaf jajjabina hawweera.
FBC


text:
LibreOffice 7.3 Help
Opens a submenu to insert special formatting marks like non-breaking space, soft hyphen, and optional break.
Iddoo arfiilee handaaraa eeguudanda'u qurxaiinsawwan sarara irraa waliin saaga.
Murfiihin mul'annejecha waliin kan mul'atuufi qurxiinsa sararaauumu altokko sarara keessatti arfii dhumaa ta'u saaga.
Murfii hin mul'anne jecha waliin kan mul'atuu fi qurxiinsa sararaauumu altokko sarara keessatti arfii dhumaa ta'u saaga.
Iddoo hin mul'anne jecha waliin qurxiinsa sarara saaguu malu altokko arfiilee dhumaa sarara keessaa saaga.yeroo teessuumni barruu walxaxaa(CTL)danda'u jireessa.
Iddoo hin mul'anne'jecha sararadhuma waliin saaga.yeroo teessumni barruu walxaxaan(ICT)ofdanda'e jiraata.
Mallattoo kallattii barruu miidhu,kallattii barruu kan barruu mallattoo armaan gadii kamu saaga yeroo teessuma barruu walxaxaa(CTL)of danda'e jireessa.
Mallattoo kallattii barruu miidhu,kallattii barruu kan barruu mallattoo armaan gadii kamu saaga yeroo teessuma barruu walxaxaa(CTL)of danda'e jireessa.


text:
Shirkiin Aakhiratti Salphinnatti Nama Geessa-Kutaa 6
Sheyxaanni isaan ganuu
Sababni guddaan shirkiitti nama kuffisu hasaasa sheyxaanaa hordofuudha. Sheyxaanni diina namaa waan ta’eef namoota shirkiitti kuffisuun ibiddatti akka taran carraaqa. Guyyaa Qiyaamaa immoo namoota jallisaa ture ni gana. Qur’aana keessatti:
“Yeroo dhimmichi murteeffame sheyxaanni ni jedha, “Dhugumatti, Rabbiin waadaa dhugaa isiniif waadaa galee jira. Anis waadaa isiniif galee jira garuu isin gane. Ani aangoo wayiituu isinirratti hin qabuu ture isin affeeru (waamu) malee. Isinis naaf awwaattan. Kanaafu, ana hin ajiifatinaa ofuma (matama keessan) ajiifadhaa. Ani isiniif birmataa mitii, isinis naaf birmatoo miti. Ani waan isin duraan [Rabbitti] na qindeessitan mormeera. Dhugumatti zaalimoonni adabbii laalessaatu isaaniif jira.”Suuratu Ibraahim 14:22
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa erga gabroota Isaa jidduutti murtii dabarsee mu’mintoota Jannata seensisee fi kaafirota Jahannam keessa qubachiisee booda wanta sheyxaanni hordoftoota isaatiin jedhu beeksiisa. Ibliis (sheyxaanni) -abaarsi Rabbii isarratti haa jiraatu- gadda irratti gadda, gaabbi irratti gaabbii isaaniif dabaluuf dubbataa ta’ee isaan keessa dhaabbata.[1] Akkana jedha: “Dhugumatti, Rabbiin waadaa dhugaa isiniif waadaa galee jira.” kana jechuun Rabbiin du’aan booda kaafamu, Jannata, ibidda, mindaa nama Isaaf ajajamee, adabbii nama Isa faallesse waadaa isiniif galee jira. Waadaa Isaa kanas dhugaa taasisee jira. “Anis waadaa isiniif galee jira garuu isin gane.” Kana jechuun ani du’aan booda kaafamuun, Jannanii, ibiddi, mindaa fi adabbiin hin jiru jechuun waadaa sobaa isiniif seene. Garuu isin gane.[2] Akkuma Rabbiin olta’aan jedhe: “Isaaniif waadaa seena, isaan hawwisiisa. Sheyxaanni gowwomsaa malee isaaniif waadaa hin seenu.” (suuratu An-Nisaa 4:120)
“Ani aangoo wayiituu isinirratti hin qabuu ture isin affeeru (waamu) malee.” Kana jechuun humna akka ana hordoftan isin dirqisisuu isinirratti hin qabu ture. Akkasumas, wanta itti isin waamee fi waadaa isaaniif galee dhugaa ta’uu ragaa agarsiisuu hin qabu ture. Addunyaa keessatti wanta waadaa isiniif galee fi isiniif miidhagsee irratti ragaa isinitti hin mul’isne. Garuu isinitti hasaasun (waswaasun) anaaf ajajamuu fi Rabbiin faallessutti isin waame. Isiniis fedhii keessaniin anaaf deebii deebistanii na hordoftan. Kanaafu, ana hin ajiifatinaa (hin waqqasinaa), ofuma ajiifadhaa. Sababni isaas, badiin keessanii. Ragaalee Ergamtoonni isinitti fidan faallessuun soba ani itti isin waame hordoftan.[3]
(Dhugumatti, sheyxaanni wanta itti nama waamu fi waadaa galuuf ragaa sirrii hin qabu. Fkn, du’aan booda kaafamu, Jannata fi Jahannam hin jiran jechuun namatti hasaasa. Ragaan kanaa maali osoo jedhame, ragaan sirriin hin jiru. Ergamtoonni ragaalee samii fi dachii keessa jiraniin, kitaabban Rabbiin irraa bu’aniin du’aan booda kaafamu, Jannata fi Jahannam haqa ta’uu ummata isaanitiif mirkaneessanii jiru. Namni ragaalee kana fudhachuu dide, hasaasa sheyxaana qofa hordofa.)
“Ani isiniif birmataa mitii” kana jechuun ani wanta isin keessa jirtan irraa kan isin fayyadu, baraaru fi nagaha isin baasu miti. Adabbii keessa jirtan irraa isin baraaru hin danda’u. “isinis naaf birmatoo miti.” Isinis adabbii ani keessa jiru irraa kan na fayyadu, baraaru fi nagaha na baasu miti. Na fayyadu, baraaru fi nagaha na baasu hin dandeessan.[4]
“Ani waan isin duraan [Rabbitti] na qindeessitan mormeera.” Kana jechuun addunyaa irratti ibaadaa keessatti Rabbiin waliin shariika na gochuu keessan mormee jira. Ani Rabbiif shariikaa miti. Rabbii isin uumee fi kunuunsuf ajajamu dhiistanii anaaf ajajamtan.[5]
Sheyxaanaaf ajajamuun kuni ibaadaa (gabbarri) akka ta’e jechi Rabbii subhaanahu wa ta’aalaa armaan gadii ni agarsiisa:
“Yaa ilmaan Aadam! Sheyxaana hin gabbarinaa, dhugumatti inni isiniif diina ifa bahaadha. Ana qofa gabbaraa, kuni karaa qajeelaadha.” jechuun isiniif hin dhaamnee?” Suuratu Yaasin 36:60
Namni Rabbiin faallessu (ma’asiyaa) keessatti Rabbiin ala kan biraatiif ajajame, wanta kana gabbaree jira. Kanaafu, wanta kana Rabbiif shariika godhee jira.
“Dhugumatti zaalimoonni adabbii laalessaatu isaaniif jira.” Kana jechuun namoonni sheyxaanaaf ajajamuun nafsee ofii miidhan adabbii laalessaa yeroo hundaa keessa turantu isaaniif jira.[6] Zaalimoonni kunniin kaafiroota.
Guduunfa
✐Akkuma beekkamu gantuun nama ganuu yoo barbaade hawwii sobaa nama hawwiisisaa, waadaa sobaa namaaf gala. Akkasi miti ree? Sheyxaanni gantuu hundarra badaa ta’eedha. Addunyaa keessatti waadaa sobaa namaaf gala, hawwii sobaa nama hawwisiisa. Sheyxaanni karaa gurguddaa lamaan nama gowwoomsa:
1ffaa-Odeefannoo Rabbii olta’aa irraa dhufe akka kijibsiisan namatti hasaasu. Fakkeenyaf, waa’ee Rabbii olta’aa, du’aan booda kaafamu, Jannataa fi Jahannam
2ffaa-Ajaja Rabbii akka faallessan nama kakaasu-kunis, wanta Inni itti ajaje hojjachuu dhiisuu fi wanta Inni dhoowwe hojjachuutti kakaasu. As keessatti, hawwii sobaa nama hawwiisiisa, waadaa sobaa namaaf seena. Fkn, ribaan (dhala) nyaachun haraama. Sheyxaanni maallaqa haala salphaan argamu kanaan dureessa akka ta’an nama hawwiisisuun dhala nyaachutti nama kakaasa. Namni zaalimni (cunqursaan) qabeenya xiqqoof jedhe namoota kumaatamatti boombi darba. Kuni, “Ol’aantummaa fi qabeenya baay’ee argatta” jedhee wanta sheyxaanni waadaa galuu fi hawwisiisu malee wanta biraa ta’uu danda’aa? Badiwwan biroos haaluma kanaan wal bira qabi.
✐Kana lamaan galmaan gahuuf tooftaan inni fayyadamu: Dhugaa soba namatti fakkeessu, soba immoo dhugaa namatti fakkeessudha.
✐Sheyxaanni soba itti waamutti ragaa qabatamaa homaatu hin qabu. Garuu hanga namni wanta fokkuu fi soba fudhatuu fi hordofutti qalbii isaa keessatti ni bareechisa, itti hasaasa. Haala kanaan, namoota baaxila (soba) isaatti waama. Fakkeenyaaf, akkuma gara fuunduraatti ilaallu, warri Rabbii olta’aan alatti wanta biraa waaqeffatan ragaa qabatamaa homaatu hin qaban. Soba sheyxaanni dhugaa isaanitti fakkeessu qofaan mormu.
✐Guyyaa Murtii namoota isa hordofan ni gana. Kanaafu, namni hasaasa sheyxaanaa hordofuu irraa of eegu qaba. Karaan ittin of eeganiis Rabbii olta’aa irraa eeggumsa barbaadudha.
Beeksisa: Barruulee buufachu yoo barbaaddan mallattoo armaan gadii “Print, PDF, Email” tuqaa. Ergasii, gara bitaa gubbaatti bakka “PDF” jedhu tuquun Dowload godhaa.
Kitaabban wabii:
[1] Tafsiir Ibn Kasiir-4/606
[2] Tafsiir Qurxubii-12/127-128
[3] Madda olii, Tafsiiru Ibn Kasiir-4/606, Tafsiiru Xabarii-13/628
[4] Tafsiiru Ibn Kasiir-4/606
[5] Ma’aariju Tafakkuri wa daqaa’iqu tadabburi-14/52, maddoota olii
[6] Tafsiiru Sa’dii-492


text:
Koolu galtoota 200 baattee yaballi deemaa turte andaara galaana Yemenitti garagaltee reeffi koolu galtoota 25 argamuu hoogganoonni naannoo AFPf ibsaniiru.
Namoonni qurxummii qabaa turan AFPf akka himanitti konyaa gama kibbaa kan jiru bishaan Ras al-Ara irra safafaa kan ture ta’uu dubbatnii naannoon sun namoota seeraan ala nama deddeebisan kan keessa jiran ta’uun kan beekamuu fi jiraattonni naannoo” karra jaannabaa” jedhanii waamu jedhan.
Yaballi sun guyyoota lama dura kan garagalte yoo ta’u, namoota 160-200 baattee jirti jechuu dhaan angawaa naannoo Lahiij kan ta’an Jalil Ahimed Alii odeeffannoo namoota Yemen keessaa nama seeraan ala deddeebisan irraa argame jedhan tuquu dhaan ibsaniiru. Carraan namoota yabalattii irra turan ka biro hin beekamu.
Dhaabi koolu galtoota kan tokkummaa mootummootaa IOM yaballi naannoo sanatti bishaaniin liqimfamuu AFPf mirkaneessuu dhaan haala balaan sun itti uumame bal’inaan hubachuuf yaalaa kan jiru ta’uu ibsee jira.
Yemen waraanaan kan bututte ta’us, koolu galtoonni jireenya wayyaawaa Saud Arabiyaa fi biyyoota boba’aan badhaadhan kan hollaatti darbuuf amma iyyuu gamasitti yaa’uu itti fufaniiru.
IOM baatii kana akka gabaasetti, waggaa kana koolu galtoonni 5,100 ta’an Yemeniin kan seenan yoo ta’u, bara 2020 keessa kanneen 35,000 ta’an imaltuuf gamas ennaa dhqan, bara 2019 keessa weerarri vaayiresii koronaa utuu hin ka’in dura immoo 127,000tu godaanan jedhee jira.


text:
Qaamnii Midiyaa to’atu kan Raashaa dhaabatoota oduu kan biyya alaa hedduu BBC FI Docha velle dabalatee walitti bu’iinsa Yukreen waliin jiru irratti oduu sobaa facaasu jechuun ugguree jira.
Raashaan irra deddebitee komii dhiyeessiteen, midiyaan dhaabatootaa biyyoota gama dhiyaa oduu guutuu hin taanee fi yeroo baayyee farra Raashiyaa ta’e dhiyeessu jedha.Garu hogganoota ofii kanneen duula waraanaa hamaa biyyoota alaa kan akka Iraaqii keessatti gaggeessan akkasumas malaamatummaaf itti gaafatamoo ta’an hin dhiyeessan jetti.
Qaamnii Midiyaa to’atuu kan Raashaa Jimaata har’a akka jedheetti, BBC, Raadiyoo sagalee Amerikaa ykn VOA, Raadiyoo free Europe jedhamu, Dochaville fi midiyaalee kanneen biros ugguruu isaa, dhabbatii oduu walabnii kan Raashaa Intarfax gabaasee jira.
BBC iin na dhaabuu hin dandeessan jedhee jira.sababaa isaas odeeffannoo sirrii fi walaBA argachuuf mirga dhala namaa kan bu’uraa waan ta’eef uummanni Raashaa miliyoona hedduun kanneen torban torbaniin BBC dhaggeeffatan dhorkamuu hin qabu jedhe,
Oduun BBC akka Raashaa fi addunyaa hafees akka dhaqqabuuf yaaliin keenya itti fuufa jedha BBCn.


text:
Ilmaan Oromoo sadarkaa gara garaa keessatti dirqamaa fi imaanaa jaallan wareegamanii fudhattani qabsoo roga hundaa gaggeessaa jirtanii fi walumaa gala ummati Oromoo baga guyyaa gootota keenyaa wajjin geenye. Guyyaa gootota keenyaa kan kabajnuuf daandii fi kallattii bilisummaa wareegamtooti oromoo baasaniin injifannoolee sadarkaa biyyoolessattis tahee, addunyaati muldhatan goonfachuudhaan. Otoo goototi keenya qaqaliin lubbuu isaanii qusannoo tokko malee kennuu baatanii silaa, yeroo ammaa ummati oromoos tahee Oromiyaan jedhamu tasa hin jiraatu ture. Oromoon guyyaa gootoota isaa ka wereegamaanii yoo yaadatu gootuummaa yeroon ammaa isaa irraa eeguuf qophii ta’uuf.
Baatiin Elba seenaa Adda Bilisummaa Oromoo keessatti bara baraan kabajama. Addi Bilisummaa oromoo guyya kana ka kabajuuf seenaa gootonni ilmaan oromoo jaarraa darban hedduu irraa jalqabaan biyya isaanii diina adda addaa irraa eeggaatuuf kafalaani yaadaata’aa , dhallii ammaa ammoo seenaa gootoota akakkilee fi ababbilee isaa yaadataa dirqama yeroon dhaloota ammaa irraa eeguu akka bayuuf .
Ummanni oromo ummatoota gootuumaan addunyaa keessatti beekamaan keessaa ummata (saba) tokkoo. Ummata diina itti dhufe hundaa sodaa tokko malee lolee ufi irraa deebisuun biyya isaa keessatti uflinaa fi kabajaan jaarraa heddu jiraate.
Ummanni oromoo dhuma jarraa 19thtti garboomee jiraatuu didu’uun wereegama inni kafallee irraatti hundaayyee biyya isaa humnaan irraa fudhaatamee garboomee, deefattee bilisoommuu qabaa jedhee falmii hadhooftuu keessaa ka jiruuf . Ummanni oromoo diina meeshaa ammayyaa hidhatee itti dulee eeboo fi gaacheena qofaan lolu’uun ufii irraa ittisaa akka turee seenaa loloota diddaa garbummaa Oromoota Wolloo, Macaa, Tulaamaa , Arsii fi humbanna yaadatuun ni gayaa. Gootonni akaakilee fi abaabilee keennaa ka mooyamaan gootuummaan loluu dhabanii osoo hintaane, ol’aantumma meeshaa ammayyaatiin qofa akka ta’e seenaan ragaadha. Haa ta’u malee, guyyaa garbummaa jalatti kufee haga guyyaa ardhaatti ummanni oromoo biyya humnaan saamaamee, humnaan deefatuuf qabsoo bilisummaa godhaa jira. Hagam haa fagatuullee Akka Moyu Ammoo Shakkiin Hin jiru.
Gootummmaan lolanii diina ajjeesssuu qofa miti. Yaada sirri ta’ee irratti ijaannoo qabatanii yaada san dhugoomsuuf wereegamuun gootummaa gootummaa caaluu. Ebla 15, bara 1980, hooggannoonni Adda Bilisummaa Oromoo namiin kudhan ka Hayyuu Dureen dhaabaa keessaa jiru yeroo shiftoota Sumaaleetiin qabamannii akka amaantiin isaaniitiin gargar bayanii akka dhaabbatan yeroo gaafataman, lakkii nuti Oromoodha Islaamaa fi kirstaanaatti addaan hin baanu jechu’uun tooftaa diinaa didaanii baka tokkottii wereegamuun seenaa dhalli oromoo yeroo hundaa yaadataa ittiin boonu galmeessaan. Oromoo amaantiin adda hin baaftaan jedhanii bakka tokkotti wereegamu’uun tokkummaa sabichaa tiksan. Yaada sirrii ta’eef (tokkummaa oromootiif) wereegamuun gootuummaa ol’anaa dha. Kanaaf, nuti hooggannoonni, qondaallonni, miseensoonni ABO fi ummanni oromoo seenaa gootota ilmaan oromoo yeroo kabajnu seena gootoota saba isaaniitiif wereegamanii yaadataa , nuti worri amma lubbuun jiru ammo gootuummaa nurraa eegaamu karaa hundaan, gootuummaa yaada sirri ta’eef wereegamuu, tooftaa diinni oromoo kutaan , amaantii fi gandaan addaan qoodu affoo dhaabaatu’uun bilisummaa ilmaan oromoo irratti wereegamaaniif ammalle irratti wereegamaa jiran bakkaan gayuuf halkaanii guyyaa socho’uu qabna jenna.
Imaanaa goototi keenya wareegamaniif galmaan gahuuf gaaffiin bilbiltuu yeroo ammaa qabsoon keenya gaafachaa jiru, Tokkummaa Qabsa’otaa ilmaan oromoo dhugoomsuu dha. Tokkummaa dhabiinsa keenyatu diina keenya nurra bubbulchaa jira. Kanaaf, hujiin keenya kan duraa gaaffii ilmaan oromoo biyya keessaas tahee, biyya alaa gaafachaa jiran tokkummaa qabsoo jabeessuu dha. Haarsaa tokkummaa n gaafatu baafinee mooraa qabsoo oromoo jabeessuun ammo dirqama hooggantoota qabsoo bilisummaa ti. Haalli amma keessa jirru yeroo garee fi ilaalcha siyaasaa ykn gandaa fi amantaan wal qoodanii qabsoo oromoo gaggeessaa jirra jedhan miti. Haalli amma keessa jirru kanaaf hin eyyamu. Bifuma wal fakkaatuun tokkummaa fakkeessii fi lafa irratti jijjirama hin finnee dhadhessa oolunis qabsoof bu’aa hin qabu. Kanaaf jecha tokkummaa dhugaa fi wal amantaa irratti hunda’e tokkummaa qabsa’otaa hunda ammate gaggeessuuf qophii tahuu nugaafata. Kanaaf, ABO-Jijjiramaa tokkummaa fakkeessii otoo hin taane, tokkummaa dhugaa fi tarsiimoo tahe akka mooraa qabsoo oromoo keessatti huumamuuf haarsaa hunda kaffalee dhugoomsuuf murannoon hojachaa jira. Imaanaa gootota keenyaa kan galmaan geenyu, haqaa fi dhugaa kan ka’umsa taasifate tokkummaa qabsa’ota yoo huumuu dandeenyee dha. ABOn-jijjirama kana dhugoomsuun ni danda’ama jedhee itti amana. Carraadhuma kanaan dhaabbilee siyaasa oromoo amma yoona tokkummaa mooraa qabsoo oromoo dhugoomsuuf tattaaffii godhaa jiran galateeffachaa yeroo gabaabaa keessatti akka injifannoon goolabnu abdii qabna. Akkasuma dhaabbilee siyaasaa mooraa qabsoo oromoo dhugoomsuuf tattaaffii taasifamu keessatti qooda fudhachaa hin jirree fi waamicha tokkummaa qabsa’otaaf owwaachuuf harkifachaa jirtan ammas waamicha oromoof balbala keessan bantan gaafanna.
Qabsoo bilisummaa fi dimokraasiif taasifamu keessatti yeroo ammaa gooda fudhannaa fi abbummaan dargaggoo oromoo sadarkaa murteessa irra gahee jira. Daandii goototi keenya nuuf saaqan dhalooti qubee galmaan gahuu qabna. Dhalooti qubee hooggansa isaaf maluu fi toftaa qabsoo kamittuu dhimma bahee, bilisummaa oromoo dhugoomsuu qaba. Hoogansi fagoo fi nama biraa irraa eegamu hin jiru. Hooggana qabsoof malu dhalooti qubee of keesssa maddisiisee akkuma yeroo ammaa kana qabsoo bilisummaa ofitti fuudhee jiru galmaan gahuu qaba. ABOn-jijjiramaa qabsoo oromoo yoo dhaloota qubeen gaggeeffamee fi hirmaannaa haqaa dhugoome duwwaa bilisummaan oromoo dhugooma jdhee ammana. Kanaaf jecha dhalooti harawaan akka aangahuu fi qooda fudhannaa qabsoo duwwaa otoo hin taane, akka abbaa itti tahu haala mijeessee jira. Kanaaf dhaloti haarawaan qooda fudhanna fi hoogansa qabsoo bilisummaa oromoo keessatti taasisaa jirtan dinqisifachaa injifannoo nu hafan akka goonfannu shakkii tokko illee hin qabnu. Kanaaf ABOn jijjiramaa dhaloota harawaa aangessuuf gahee isa irra eegamuu hundaa bahuuf qophii tahuu isaa dhugoomsa.
Diinnii keenya wayyaaneen tokkummaa ilmaan oromiyaa diiguuf jecha, yeroo gara yerootti haala inni uumaa jiru hubannee, mooksaa fi fakkeessii diinaaf bakka kennuu hin qabnu. Maqaa filannoo fi misooma jedhuun burjaajina yeroo ammaa uumaa jiru bifa kamiinuu qabsoo keenya irraa ummata oromoo kan qabbaneessuu miti. Filannoon wayyaanee amma yoonaa maqaa gara garaa itti moggaafamee taasifamaa jiru waggaa 25f oromoof bu’aan inni fide hin jiru.
Aangoo wayyaanee jabeesuudhaan ilmaan oromoo kumaatamootaan mana hidhaatti ugguruu, biyya irraa baasuu, qabeenya isaa saamuu, dachee irratti dhalate irraa buqqisuu, ergamoota oromiyaa keessatti caaseffachuun ala, bu’aan waggaa 25 keessatti fidan hin jiru. Faallaa kanaa qabeenya oromiyaatiin waggaa 25 keessatti wayyaanee fi ergamtooti isaa bileenara ta’anii jiru. Abbaan qabeenyaa ummati oromoo garuu, yeroo kamuu caala iyyummaa fi gadadoo jalatti gidiraa argaa jira. Kanaaf jecha ololaa fi afaan faajjii wayyaanee fi ergamtooti isaa huumaa jiraniif tasa gurra kennuun bu’aa hin qabu. Bara baraan diina ofirra bubbulchuuf daboo bahuufii hin qabnu.
Fayidaa fi gaaffiin ilmaan oromoo kan milkaahuu qabsoo ilmaan oromoo taasisaa jiran keessatti hirmaachuudhaan gahee nurraa eegamuu yoo bane duwwaa dha .Bilisummaa fi abbaan biyyummaa keenya dhugoomu malee , qicaan alagaa irraa nutti kennamu dheebuu nubbaasu. Kanaaf akkuma goototi keenya haarsaa lubbuu kaffalanii sadarkaa kanaan nu gahan, nutis haarasa qabsoon yeroo ammaa nugaafatu baafnee, Bilisummaa fi Abbaa Biyyummaa keenya haa dhugoomsinuu jenna.
Injifannoo Ummata oromoof
Adda Bilisummaa Oromoo (ABO Jijjiramaa) Elbla 15, 2015


text: Gootichi Oromoo Atileeti Fayyisaa Leellisaa Fiiggicha Walakkaa Maraatoonii Biyya Kolombiyaa Bogotatti gaggeeffame irratti Sadarkaa 1ffaa bahuun Injifannoo Boonsaa Galmeesse Warqee Badhaafame!!. Ilmi saba isaaf dhalate Yoom iyyuu kanuma sabaati, Atileeti Fayyisaa Leellisaa guyyaa har’aas akkuma Injifannoo galmeesseen Sagalee Mormii Mallattoo Diddaa Gabrummaa Rio irratti Argisiisee irra deebi’ee Addunyaa biyya lafatti argisiisuun mirgi bilisummaa uummata Oromoo akka kabajamuuf Sagalee uummata Oromoo ta’uu danda’eera.


text:
Pirezidaantiin Yunaayitid Isteetis, eega taayitaa qabatanii haasawa jalqabaaf mana-maree yokaan Kogresii Yunaayitid Isteets duratti daheessaniin, adda-addummaa fi wal-qoodinsa siyaasaa biyyattii keessatti uumame araarsuutti fuuleffatan agarsiisa, jedhu – xiinxaltoonni.
Kan Teksaas, Irviing jiru – Yunivarsitii Daalaasitti, poroofeesara barnoota dinagdee ka tahe, Mohammed Xaahiroo akka jedhutti, Prezidaantichi, jalqabuma haasawa isaaniitti, waa’ee Guraandhalaa - baatii seenaa gurraachota Ameerikaa yaadachuun jalqabuun isaanii fi waa’ee namoota bakka awwaalchaa Yuudotaa mancaasanii dubbachuun isaanii, mormii isaan irra ture qabbanbeessuutti ka fuuleffatan ta’uu agarsiisa.
Waa’ee dinagdee, waa’ee imaammata immigireeshinii yokaan lammiwwan alaa gara Ameerikaatti imalanii, waa’ee baajeta ittisa biyyaa, waa’ee imaammata isaanii biyyoota alaa fi ka biroo irratti ibsa nuuf kennaniin jiran – Proofeesar Mohammad Xaahiroo.


text:
Tafsiira Suuratu Luqmaan-Kutaa 10
Qabannoo Cimaa Qabachuu
Namni jireenya keessatti wanta cimaa qabatee daandii qajeelaa irra ittiin deemu jiraachu qaba. Wanta cimaa yoo hin qabatin asi achi osoo raata’u jireenya isaa qisaasessa. Kanaafu, qabannoon cimaan namni yoo qabate hin kufnee maalidhaa? Namni qabannoo kana qabatee gammachuu fi milkaa’inna abadii dhandhama. Mee haa ilaallu:
“Namni toltuu osoo hojjatuu fuula isaa gara Rabbiitti kenne, dhugumatti qabannoo cimaa qabatee jira. Xumurri dhimmoota hundaa garuma Rabbiiti.” Suuratu Luqmaan 31:22
Wusqaa (qabannoo) jechuun wanta tokko qabachuuf caafi isaa irratti wanta akka geengoo godhamuudha. Jookin qabannoo qaba, baaldin qabannoo qaba. Akkasumas, wusqaan tushaa walakkaan isaa akka geengotti guduunfamee wanta tokko ittiin qaban ykn fannisan ta’uu danda’a.[1] Ingiliffaan jecha wusqaa jedhu “handhold” jechuun hiikan
Jecha wusqaa (qabannoo) jedhu haala ergifannaatin amanti, yaada fi humna ijaan hin mul’anne irraa wanta sirritti qabatan agarsiisuuf itti fayyadaman. Kanaafu, asitti qabannoon cimaan kuni Laa ilaah illallah dha. Kana booda hiikni aayah:
Namni dubbii fi hojii isaa kan bareechisuu fi sirnaan hojjatu ta’ee ibaadaa isaa Rabbiif qulqulleessee fi niyyaan isaa gara Gooftaa isaa ta’ee, qabannoo hundarra cimaa jaalalaa Rabbii fi Jannatatti isa geessu qabatee jira. Namni qabannoo cimaa kana qabate, qabannoon kuni ni cita jedhee hin sodaatu. Dhugumatti qabannoo kufaatii fi kirkiruu irraa nagaha ittiin ta’u qabatee jira.[2]
“fuula isaa gara Rabbiitti kenne” jechuun imala qormaataa isaa keessatti nama ajajoota Rabbii fi wantoota Inni dhoowweef filannoo ofiitiin masakamuudha.[3] Jecha biraatin, jaalala Isaatii fi mindaa Isa bira jiru kajeelun wanta Rabbiin itti ajaje hojjachuu fi wantoota Inni dhoowwe dhiisun Isaaf buluudha. “fuula isaa gara Rabbiitti kenne” yommuu jedhu Rabbiin ala gara wanta biraa kan hin mil’anne ta’uu agarsiisa. Kana jechuun hojii isaa hunda Rabbiif qofa godha. Rabbiin ala nama irraa mindaa, faaruu, na jaja, na argaa fi wanta biraa hin barbaadu. Hojii isaa guutuu Rabbiif qulqulleessa (ikhlaasan hojjata).
Namni Rabbiif hin masakamne (hin bulle) immoo adabbiin isaa akkami? Aayah armaan olii irraa itti aanse ni dubbata:
“Nama kafare, kufriin isaa si hin gaddisiisin. Deebiin isaanii garuma Keenya, ergasii wanta hojjataa turan isaanitti himna. Dhugumatti, Rabbiin Beekaa wanta qoma keessa jiruuti. Yeroo xiqqoof isaan qananiisna ergasii gara azaaba (adabbii) cimaatti isaan dirqisiifna.” Suuratu Luqmaan 31:23-24
Nama Rabbitti amanuu dide, kufriin (amanuu diduun) isaa si hin gaddisiisin. Sababni isaas, Guyyaa Qiyaamaa deebiin isaanii garuma Keenya ta’a. Hojii fokkuu isaan addunyaa keessatti hojjataa turan isaanitti beeksifna. Ergasii jazaa isaanii isaaniif kafalla. Dhugumatti Rabbiin wanta qoma keessa jiru hunda beeka. Kan akka niyyaa, yaada gaarii fi badaa, kufrii namoonni qoma keessatti dhoksan hunda ni beeka.
Warroota amanuu didanii fi ajaja Keenyaaf buluu didan addunyaa keessatti yeroo xiqqoo isaan itti qanani’an ni tursiifna, wanta jaallatan isaaniif kennina. Ergasii Guyyaa Qiyaamaa adabbii cimaa dirqamaan akka seenan isaan taasifna. Adabbiin kunis ibidda Jahannami.[4]
“‘Samiwwanii fi dachii eenyutu uume?’ jechuun yoo isaan gaafatte, dhugumatti ni jedhu, ‘Rabbiidha.’ Jedhi, ‘Faaruun hundi kan Rabbiiti.’ Garuu irra hedduun isaanii hin beekan.” Suuratu Luqmaan 31:25
Kana jechuun warroota Rabbiin ala wanta biraa gabbaran kanniin akkana jechuun osoo gaafattee: “Samiwwanii fi dachii eenyutu uume?”, yoosu “Rabbiitu isaan uume” jedhu. Yoo isaan kana jedhan, ati immoo “Faaruun hundi kan Rabbiiti.” jedhi. Kana jechuun faaruun hundi kan homaa hin uumne inumaa kan uumamaniif osoo hin ta’in Rabbii kana hunda uumeefi. “Garuu irra hedduun isaanii hin beekan.” Kana jechuun namoonni Rabbiin alatti wanta biraa gabbaran (waaqefatan) kunniin ibaadaan eenyu qofaaf ta’uu akka qabu itti hin xinxallan. Kanaafi, wanta biraa Isa waliin gabbaran (waaqefatan).[5]
“Wanti samiiwwanii fi dachii keessa jiran kan Rabbiiti. Dhugumatti, Rabbiin Isumatu Dureessa, Faarfamaadha.” Suuratu Luqmaan 31:26
Aayah tana keessatti dhimma lama shirkiin soba ta’uu agarsiisuu fi amantin shirkii isaan qabatan soba ta’u wanta mushrikoota amansiisutu jira.
Dhimmi 1ffaan: “Wanti samiiwwanii fi dachii keessa jiran kan Rabbiiti.”
Isin Rabbiin Uumaa samii fi dachii akka ta’ee erga amantanii, wanti isaan keessa jiru hundi uumamtoota Isaa ta’uu beekaa. Hundi isaanitu uumamtoota Isaa erga ta’anii, shakkii tokko malee uumamtoonni kunniin kan Isaati. Eenyullee Isa waliin abbaa itti ta’uu hin danda’u. Uumamtoota kana keessatti fedhii abbaatiin ala kan biraa fayyaduu fi miidhuun dhiibbaa qaba jedhanii odeessun madaala sammuu qulqulluu kan diigudha. (Fakkeenyaaf, abbaan qabeenyaa osoo hin hayyamin namni biraa dhufuun qabeenya isaa keessatti wanta fedhe hojjachuu danda’a? Uumamtoonni hundi qabeenya Rabbii erga ta’anii hayyamaa fi fedhii Isaatin ala uumamtoota kana keessatti kan waa hojjatu ni jiraa? Hayyama Isaatin ala kan fayyaduu fi miidhuu danda’u jiraa?)
Dhimmi 2ffaan: “Dhugumatti, Rabbiin Isumatu Dureessa, Faarfamaadha.” Kana jechuun Rabbiin olta’aan uumamtoota uumuu, dhimmoota isaanii too’achu fi qindeessu keessatti shariikota Isa gargaaran godhachuu irraa dureessa.[6] Dureessa jechuun kan homaattu hin hajamne. Rabbiin Dureessa homattu hin hajamneedha. Gargaarsa hin barbaadu. Kanaafu, wanti Isa waliin uumamtoota uumu ykn too’atu hin jiru jechuudha. Asirraa ka’uun yaanni sillaase ykn Iyyasuus (aleyh salaam) gooftaadha jedhu soba akka ta’e ni hubanna. Gooftaan wanta hundaa uumu Rabbii tokkicha. Isa waliin waa kan uumu hin jiru.
“Faarfamaadha.” Kana jechuun sifaataa (amaloota) gugguutuu waan qabuuf, amaloota hanquu hunda irraa qulqulluu waan ta’eef, uumamtoota Isaa waan qananiiseef Rabbiin faarfamaadha.
Gara hundaan Inni faarfamaadha. Zaata Isaa keessatti faarfamaadha. Sifaata Isaa keessatti faarfamaadha. Sifaanni Isaa hundi faaruu hundarra guutuu ta’eetu malaaf. Sababni isaas, sifaata guddinnaa fi guutuu waan ta’aniif. (Amaloota guutuu kan qabu ni faarfamaa miti ree?) Wanta hojjatee fi uumee hundaaf Inni ni faarfama. Wanta itti ajajee fi dhoowwe hundaaf ni faarfama. Addunyaa fi Aakhiratti wanta gabroota jidduutti murteesseef ni faarfama.[7]
Kitaabban wabii:
[1] Tafsiiru Tahriir wa tanwiir-3/29, Ma’aariju tafakkuri-11/740
[2] Tafsiiru muyassar-413, Tafsiiru Xabarii-18/569, Tafsiiru Tahriir wa tanwiir-21/177
[3] Ma’aariju tafakkuri-11/741
[4] Gabaabbinnaan tafsiiru xabarii-18/570, Tafsiiru muyassar-413
[5] Tafsiir Xabarii-18/570-571, Tafsiir Muyassar-413
[6] Ma’aariju Tafakkuri wa daqaa’iqu tadabburi- 11/748-749
[7] Tafsiir Sa’dii-764


text:
‘Uffata aadaa Oromoo sabootni biroollee akka uffatan gochuu qabna’Dizaayinarii uffata aadaa Oromoo dorgommii idila addunyaa mo’ate qopheessine Sabboonummaan Oromoo uffata aadaa akkamiin ammayyeesse?Gabaasni kun isin jala darbee yoo ta’e, Dibata jaqabuuf kunoo irra deebiin dhiyeessineera dubbifadhaa.
Grand OpeningDhaabbanni Uffataa/Oromo Design/ Uffata Aadaa Oromoo Calaqqiisiisu Uffata Mimmiidhagoo Tahan Isiniif qabatee dhufee Jira Kanaafuu Namoonni Uffata Kana Bitachuu Barbaaddan Biyya Kamu Teessaani Bitachuu Dandeessu Oromo Design Wanti Adda Isa Godhuu Yoo Jiraate Biyya Kamiyyuu Teessaani Bitachuu Dandeessu / Europe, Asia, Canada, Australia, Africa Biyyoota Hundumattuu Ni Argattu Kanaaf Namonni Bitachuuf Qophii Taatan Gama Website Seenuudhan Uffata Barbaaddan Filachuun Order Godhadha Galatooma©oromodesignteam/Lakk bilbila :- +251929376704


text:
Prezidaant madaallii dandeettii sammuu isaanii ykn IQ-n isanaii yoo ilaalame ministeera dhimma alaa Rex tillersoniin kan caalan ta’uu ibsuu dhaan gabaasalee diplomaatichi ijoon nama sammuu hin qabne ittiin jedhan jechuun dhiyaateef deebii kennan.
Akkan yaadutti oduu kijibaa ti, gauu yoo isaan sana jedhan ta’e madaalli sammuu keenyaa ilaalchisuu qabna jedhan. kanaaf eennyu akka injifatu ilaalla jechuu dhaan Traamp gaazexaa Forbes har’a maxxansameef ibsaniiru.
Ministeerri dhimma alaa US Tillerson dtorban darbe prezidaantichaan sammuu hin qaban jechuu isaanii gaafatamanii ennaa deebisan, dhimmootii gatii hin qabaanne akkasiif yeroo hin qabu jechuu dhaan waan bulchiinsa kana addaan qoodu keessatti hin hirmaadhu jedhanii turan.


text:
Waayee gooticha sabboona Oromoo Jaal Lammeessaa Boruu: Aadde Worknesh Alemu & Aadde Lense Lammessaa Boruu Recount Jaal Lemessa Boru’s Revolutionary, Courageous & Exemplary Years in the Oromo Struggle June 17, 2015Posted by OromianEconomist in Obbo Lammeessaa Boruu, Oromia.
Tags: Aadde Worknesh Alemu, Lammeessaa Boruu, Lense Lammeessaa Boruu, Oromo people, Oromummaa
trackback
Waayee gooticha sabboona Oromoo Jaal Lammeessaa Boruu haati manaa isaanii Aadde Warqnash Alamuu fi hintalli isaanii Leensee Lammeessaa OMN irratti seena isaan waan jedhan vidiyoo calqabaa kana irraa caqasaa. Vidiyoon lammataa kan raadiyoon Finfinnee Leensee gaafate dha. Vidiyoon lammanuu Afaan Amaaraatiin.
Comments»
No comments yet — be the first.


text:
Bitootessa 30,204 Finfinnee
Sirni cunqursaa mootummaa abbaa irree daran jabaachaa dhufuu irraan kan kae hojjettootni mootummaa aanaa Godina shawaa lixaa aanaa Ejeree mormiitti seenan.Aanaa ejeree keessatti dabballootni mootummaa wayyaaneen kaadhimaman ilmaan oromoo gaaffii mirgaa gaafatanii fi dabalinsa miindaa kaasaa jiran isin miseensota ABOti jechuun qorachuu irratti argamu.Ilmaan oromoo hojjettoota aanaa kanaa tahan miseensa ABO tahuun nama boonsa malee waan nama qaanessu hin qabu jechuun ifaan diddaa eegalanii jiran.Bulchinsi aanaa ejerees hojjettoota kan qindeessu isini jechuun sabboontota hojjettoota oromoo qorannoon rakkisaa jira.Ilmaan oromoo
1. Habtaamuu Dachaasaa hojjetaa waajjira babalina hojii gamtaa
2. Zalaalam Taarraqeny hojjetaa waajjira babalina hojii gamtaa
3. Taarikuu Jimaa waajjira babalina hojii gamtaa ganda gabaa Jimaataa
4. Barsiisaa Badhaadhaa Nagaraa barsiisaa mana barumsaa Hinaaftuu
Kanneen tahan yeroo ammaa kana isin miseensota ABO dha,kan hojjettootaa fi uummata kakaasaa jiru isini jedhamuun qoratamuu irratti argamu.Mootummaan wayyaanee hidhaa,ajjeechaa,doorsisa,qorannoo fi kanneen kaan baayisus gaaffii mirgaa finiinaa jiru dura dhaabbachuu akka hin dandeenye qeerroon aanaa ejeree gabaasee jira.


text:
Kaaba Baha Keeniyaa kutaa Bulchiinsa Garrisaatti kan argamu Dadaab keessa Baqattoota Kuma 200 fi Kuma 50 oltu jiru. Isaan keessaa baqattoonni Itiyoophiyaa gara Kuma 10tti tilmaamamu. Baqattoonni Oromoo as jiraatanis gara maatii 150 ti jedhu; bakka bu’aan baqattoota Oromoo Dhadhaab.
Maatii baqattoota Oromoo Dadaab keessa jiraatan ka horan dargaggoonni hedduun Kaampii Dadaab keessa jiraatu. Haalli jireenyaa, barnoota fi kaan mijachuu baatus carruma arganneen egeree keenya milkeeffachuuf dhamaana jedhu.
‘Maatii Buufata Baqataa Keessa Jiraatu Gidduutti Guddachuu, Abdii, Barnoota Fi Dargaggummaa
DADAAB, KENIYAA —


text:
Eebla 11/2014(TOI) – Naannoo Amahaaraa fi Affaar bakkeewwan gareen shororkeessaa ABUT weeraree tureetti namoota miiliyoona 2 fi kuma dhibba 4 deeggarsi hawaasummaa akka barbaachisu Dhaabbanni Abba gaar Itoophiyaan beeksiseera.
Dhaabbatichi naannoo Affaarii fi Amahaaraa hodoffii taasisaa tureen argannoo argate ilaalchisuun miidiyaaleef ibsa laateera.
Ibsa kanaan daarektarri kominikeeshinii Dhaabbata abbaa gaar Itoophiyaa obbo Zawuduu Wandimmuu akka himanitti naannolee kanneenitti sababa waraanaan lammileen miidhaman deebisanii dhaabuufi tajaajiloota hawaasummaa fi dinagedd mootummaan dhiheesuu qabu maal irra akka jiru qorachuu himaniiru.
Dhaabbatichi garee 4 hundeessuun naannoo Affaarii fi Amahaaraa godinaalee 9 tti qorannoon to’annoo geggeeffamuu daarekatarichi himaniiru.
Dhaabba Abba gaar Itoophiyaatti daarekatarri dhimma daa’immanii, dubartootaa fi mangudootaa aadde Qalamawariq Taarikuu qoarannoo naannoo Amahaaraatti taasifame ilaalchisuun yoo ibsan qoarnnoon kun kan taasifamee dhaabbaticha qofaan ta’uu himaniiru.
Haluma kanaan naannichaatti namoota miiliyoona 1 fi kuma 855 deeggarsa hawaasuma kan barbaachisu ta’uu himaniiru.Miidhaa saalaan kanneen rakkoo xiin-sammuuf saaxilaman hedduun akka jiranis himaniiru.
Namoonni miidhaan saalaa irraa gahee kuma 1 fi 217 kan jiran yoo ta’uu umuriin isaanis daa’imma waggaa 8 hanga manguddootti jiru jedhaniiru.
Miidhaa namoomaa malees dhaabbilee amantaa. dhaabbilee mootummaa, qabeenyaa dhuunfaa fi dhaabbilee miti mootummaaras saamichiifi manca’uun qaqqabuu qorannoo isaaniin mirkaneessuu himaniiru.
Naannichatti rakkoon nageenyaa godinalee Gondor Kaabaa, Wagimiraa, Shawaa kaabaafi bakkeewwan birootti muli’atan ariitiin furamuu qabu jedhameera.
Naannoo Affaaritti sababa waraanaan lammileen kuma 645 qe’ee isaanirra bu’aa kan himan immo dhaabbatichatti daarekatara qorannoo kan ta’an obbo Adaanee Balaay dha.
Namoota kuma 6 fi 609 irra haleella qaamaa, kuma 145 irra miidhaa xiin-sammuuf kan saaxilaman ta’uu himuun manneen barnoota, manneen jireenyaafi dhaabbileen haala cimaa ta’een barbadaa’uu himaniiru.
Manneen yaalaa suphamanii gara hojiitti deebi’uun daa’imman, dubartootaafi kan humna hin qabneef tajaajila kennuu jalqabuun akka ciminaatti gabaafameera.


text:
Review Overview
Kabajamtoota Lammii Oromoo
Bakkuma jirtanitti nagaan keenya kan Waaqa garaa gurraachaa tokkicha maqaa dhibbaa isin haaqaqqabu.Yeroo garaagaraatti barruulee ‘SIIFSIIN’ jedhamuufi kitaabota Afaan Oromoo hedduu maxxansiisaa jiraachuun keenya Oromoo biratti kan beekamedha. Ammas hojiin kun hojii akka abidda saafaa itti fufudha… Akkuma beekamu aartiin saba tokkoo sabicha bakka bu’e dubbata. Waan aartii kanaa keessaa ammoo barruu/barroon isa tokkodha. Dhimmi afaaniin dubbatamu gara barreeffamaatti yoo dhufe ammoo nuti dabarrus bakka keenya bu’ee dhaloota itti aanuuf ergaa hinbanne ta’ee jiraata. Afoolli Oromoo beekumsa hammaaramee hindhumne of keessaa qaba; waa’een Oromoos barreeffamee dhuma natti hinfakkaatu.
Kabajamtoota Lammii Oromoofi Leellistoota Aadaafi Afaan keenyaa…
‘Tuullaa beekumsaa sammuu keenya keessa taa’ee dhokatee taa’u mannaa, barruu fal’aana tokko hawaasa keenya bira nuuf geesse wayya’ kan jedhu yeroo hunda natti dhaga’ama. Dhugumattuu taanaan dhaloonni keenya keessumattuu dargaggoonni keenya guddataa jiran kitaabota dubbisuufi seenaa darbe beekanii kan har’a ammoo qeequufi hubachuu barbaadu.
Maarree waan barreessinee of harkaa qabnu tokko gara barreeffamaatti fiduutu nurraa eegama. Waan nu harka jirtu fuulli tokkittiin nama shantamman keenyarraa yoo walitti dhufte fuula 50 taati; kun ammoo barruu (kitaaba) tokkicha ni ta’a. Animmoo yoo isin maqaa keessan faana beekumsa isin harka jirtu kana naaf ergitan qindeessuusaafi bifa kitaabaa qabsiisuuf itti gaafatamummaa nan fudhadha. Haaluma kanaan barruun isin nuuf ergitan ulaagaa armaan gadii yoo nuuf guute nutti tola.
- Barruun isin nuuf ergitan walaloo, asoosama gabaabaa, Afoola Oromoo (weedduu, eebba, Geerarsa, Mammaaksa, oduu durii, Hibboo Oromoo, baacoo Boromoo, tapha ijoollee, Faaruu Waaqaa, faaruu gootaa, faaruu Asmaarii….) ta’uu danda’a.
- Hammi isin nuuf ergitan fuula hamma barbaaddan ta’uu danda’a. Nuti garuu akka barruuchaaf mijachuu danda’utti gulaaluu dandeenya…maqaa keessanis barruu keessan faana baafanna…yoo isin maqaan keessan akka hinbaane barbaaddan ta’es dhiisuu dandeenya.Kan nuti barbaannu inni guddichi beekumsi sammuu keessan keessaa isin duutanillee isin duukaa akka hinduune barbaaduu keebnyadha. Waggaa kumaatamaaf lafa kanarra hinjiraatamu mitiiree?
- Barruun isin nuuf ergitan lammii Oromoo mara duratti fudhatama kan qabu jechuunis amantiifii siyaasaan garaagarummaa nugidduu buusuu kan hindandeenye ta’ee Oromoon tokko karaan inni ittiin aadaasaa, seenaasaa, dandeettii dubbisuusaa guddisuuf kan gumaacha kennu ta’uu qaba. Waan sammuu dhalootaa gara fuulduraatti tarkaanfii tokkollee achi butuufi dhaloota kana kalaqqiifi argannoo garaagaraaf kan qopheessu utuu ta’ee hedduu bareedaadha.
- Hamma ammaatti namoota bebbeekamoo Oromoo ta’an (gootota Oromoo, Artistoota Oromoo, Hayyuu Oromoo-barreessitoota–proofeseroota…., Atileetota Oromoo, lafa seena qabeeyyii Oromiyaan qabdu gurgudoo, sooressoota Oromoo qabeenyaan badhaadho ta’aniifii uummata isaaniif karaa garaagaraan tajaajila kennan, Oromoota sadarkaa saayintisummaarra ga’an-argannoo garaagaraa sadarkaa addunyaatti kan galmeessisan, waan beektaniifi waan barreeffamaan jiran Afaan Oromoon yookaan Afaan Ingiliziin kan jiran yoo nuuf ergitan nuti gara Afaan Oromootti gulaallee qindeessuu dandeenya. Hubadhaa! Barruun maxxanu kun Oromoof waan ta’eef nuti gara afaan Oromootti deebisuun dirqama.
- Barruu nuti qopheessinu kun kallattumaan lafa lammiin Oromoo jiru kamiyyuu (biyya keessaaf alaa) ga’uu akka danda’uuf daandii kan nu agarsiistan yoo jiraattan gammachuu guddaan isin simanna. Hubadhaa! guddinni barruuf afaan keenyaa kan madaalamu: kan barreessu, kan dubbisuu, kan qeequufi kan raabsu yoo jiraatedha.
- Barnoonni meeshaa guddaa ittiin hiyyumaafi doofummaa barbadeessan ta’uusaa beeknee hojii guddaafi seena qabeessa hojjechuutu nurraa eegama. Kanaaf ammoo waan barreeffamee jiru kanneen akka ogbarruu baay’ee murteessaa ta’uusaa hubannee duula wallaalummaa barbaadeessuurratti tokkummaan haakaanuun dhaamsa keenya isa guddaadha.
- Waggaa sadii dura kitaaba ‘DILBII’ jedhamu tokkicha qofa Yunivarsiitii Ambootti eebbisiisne; waggaa isaatti ammoo kitaaba torba Yunivarsiitichumatti eebbisiisne; amma waggaa kana keessa ammoo kitaabota 43 walfaana eebbisiifne. Waggaa isa itti aanutti ammoo yoo Waaqayyo jedhe 100:100 (Kitaabota dhibba, barreessitoota dhibbaan) dhaadannoo jedhu qabannee hojii keessa seennee jirra. Haaluma kanaan yoo xiqqaate bara itti aanu kana kitaabota afaan Oromoo lakkoofsaan 100,000 ta’aniifii barruulee (magazine) Afaan Oromoon barreeffaman kan ji’a lama lamaan maxxansuu jalqabne kooppii 120,000 lammii Oromoo hundaan ga’uuf kutannee hojii keessa seennee jirra.
- Namni dhuunfaasaatti kitaabota Afaan Oromoo tokkicha qopheeffatee garuu mana maxxansaatiin hingeenye yoo jiraate mana maxxansaatiin ga’uun sabni keenya akka dubbisu gochuu nidandeenya. Fageenyi danqaa ta’uu hindanda’u. Fakkeenyaaf Kan Dargaggoo Gasharee Abdiisaa Gurmeessaa jedhamu tokkoo fakkeenya guddaadha. Utuma Denmark irraa dooktorummaasaa barataa jiruu Asoosama dheeraa ‘Himala Jireenyaa’ jedhamtu as gara biyyaatti erguun maxxnsiisuun dirqama lammiinsaa isarraa eegu ba’uun Oromoo bal’oo biraa galata guddaa argateera. Namni Leellisaa Aadaa jedhamus kitaaba seenaa qabeessa ‘KUDHAAMA SEENAA’ jedhamu barreessee as gara biyyaatti erguun lammiisaa gammachiisee jira; namni Hundsaa Waaqwayyaa jedhamus kitaaba afaan Oromoo ‘ABC’BU’UURA AFAAN OROMOOFI AFOOLA OROMOO’ jedhu maxxansee dhaloota lammiisaa ta’an biraan ga’ee dirqama isarraa eegamu raawwatee jira. Mee keessumattuu warreen biyya ambaa jiraattanii kitaaba seenaa gurguddoo of keessa qaban harkatti qabattanii jirtan jarreen ani irranatti maqaa isiniif dha’e sadan fakkeenya waan isiniif ta’aniif amma beekumsa keessan harka bal’isnee isinirraa eegaa jirra. Duula ogbarruu keessatti hundumti keenya waraqaafii waan ittiin barreessan qabannee yeroo hundaa itti jirra…
- Kitaabonni Afaan Oromootiin barreeffamuu qaban dirqamatti kan asoosamaafi walaloo…ta’uu qabu miti. Kitaabota saayinsii ammayyaa barsiisan: gama qonnaan, daldalaan, hojii uumuun, kompiiteraafi kkf ta’uu danda’a. Guddinni biyya tokkoo kan mirkanaa’u yoo gama hundaan irratti hojjennedha.
- Bara amma keessa jiraataa jirru kana bara haaromsa ogbarruu Oromoo (renaisance for Oromo Literature) ta’uu akka qabu wal nama hingaafachisu. Haaromsi kun warra amma jirru kanaan galma ga’a. Duula afaan, seenaa, aadaafi eenyummaa guddisuu keessatti qooda yoo fudhanne bu’aa gama hundaan argamu kana keessaa nuuf ijoollee keenyatu qooda qabaata….
Kabajamtoota Lammii Oromoofi Leellistoota Aadaafi Afaan keenyaa…
Hojiin kun hojii nama tokkoof lamaa miti. Hojii Oromoo addunyaa gubbaarra jiru maraati. Yoo harka walqabannee hojii wallaalummaafii doofummaa barbadeessuu kanarratti waliin qabsoofne, dhaloonni bor biyya keenya kana dhaloota ammaa kanarraa fuudhee gara fuulduraatti adeemsisu dhalachuuf jira. Dhaloota bor hojii nuharkaa fuudhan guddisuu caalaa hubannaan hinjiru. Qabeenyi biyya keenyaa dhaloota guddataa jiran kanadha. Dhaloota boriif biyyaaf lammii isaaniif yaadan kana…
Kabajamtoota Lammii Oromoofi Leellistoota Aadaafi Afaan keenyaa…
Yeroo ammaa kanatti aadaan dubbisuu biyya keenyaa isa durii caalaa fooyyee kan argate fakkaata. Qaanqeen kaafame kun giimii bu’ee guutuu addunyaatti finiinuutu irra jiraata. Kanaan walqabatee waan barreeffamu dhabamee osoo hintaane, nama of kennee ogummaa sammuusaa keessaa qabu kana dhalootaaf arjoomutu bal’inaan argamaa hinjiru fakkaata. Namni kamuu wal’aansoo jirenyaa kan dhuunfaasaatii keesssa akka jiru wallaalameef miti. Garuu utuma hirmaannaa eenyummaa ofii keessattis qooda fudhachuun waan barbaachiseef malee… Namni kamuu ogummaa irratti muuxannoo qabu sanarratti yoo barreesse dhalootaaf bu’aa guddaadha. Dhaloonni amma ka’aa jiru kun beekumsa gama hundumaaniitiin of jabeessuuf of ijaaruutu irraa eegama. Gama saayinisiif takinooloojiin dabalatee beekumsa addunyaawaa (universal knowlede) waan ta’e kanaan guddachuutu eegama. Dhaloota kana guddisuuf ammoo ga’een qareeyyii amma jirruu (elites) isa guddaadha. Har’aaf nutu jira; bor isaantu bakka bu’aam…
Kabajamtoota Lammii Oromoofi Leellistoota Aadaafi Afaan keenyaa…
Barreessitoota Oromoo ka’aa jiran kana guddisuuf gorsuuf akka mijatutti waldaanakka Addunyaatti beekamtii qabu tokko hundeeffamuutu irra jiraata. Innis Waldaa Barreessitoota Addunyaawaa (International Oromo Writers Association) kan jedhu dhaabbachuu qaba. Kaayyoonsaa guddaan ammoo guddina afaaniifii Aadaa Oromoo irratti kan hojjetu ta’uu qaba. Barreeffamni barreeffamu kun Afaan Oromoo qofaan osoo hintaane, Afaan Ingiliziinis barreeffamee guutummaa addunyaa qaqqabuu qaba. Kana keessatti waa’een Oromiyaa akka addunyaatti beekamtii guddaa qabaatu gochuutu eegama… Kabajamtoota Lammii Oromoofi Leellistoota Aadaafi Afaan keenyaa… Galma ga’insa guddinaafi dagaagina ogbarruu kanaaf Oromoon hundumtuu dirqama lammummaa qaba. Kunis qooda fudhannaafi gumaacha taasisuu gaafata. Dubbisanii qeequu, dubbisuufi dubbisiisuun, fuudhanii raabsuun akka namni dubbisu taasisuun gumaacha guddaadha. Ergaan takkaa duula barbadeessa wallaalummaa kanarratti waliin akka hojjennu abdiin qaba. Bara itti aanu kanatti hawaasni Oromoo biyya keessaas taatan kan biyya ambaa jiraattan beekumsa sammuu keessan keessaa lammii keessaniif akka karaa barruutiin arjoomtan abdiin qaba. Isin eegaa jirras.
Kabajamtoota Ilmaan Oromoo Biyya keessaaf alaa…
Waan hinmul’atiin jiru mul’achuu; waan ifa hinba’iin ammoo ifa ba’uu qaba. kun ammoo riqaa barreeffamaatiin mul’ata. Waan haqaafi murtii dhugaa marti gola barreeffamaa keessaan sabaaf ifa ba’a. Dhimmi karaa barroo hindabarre jira natti hinfakkaatu…
Ammas baay’ee jira waan mul’achuu malu
Sammuu namaa keessaa kan himalaa jiru
Madda wallaalummaa kan caccabsuuf jiru
Dhaloonni akka xiyyaa ammas ka’aa jiru
Dhalootni qubeedhaa himaammati haaraa
Barreessuurra jiru kan darbeef kan har’aa
Waa’ee isa darbees kalaqa sammuudha
Rafiitiin hinjiru dammaquun ammadha!
Iyyaa iyya dabarsaa maaloo waldammaqsaa
Waa’ee saba bal’aa dammaqaa barreessaa
Godaannisa darbe sana cabsaa hunkuteessaa
Humna hindhabiinaa cimsaa waljabeessaa!
Kabajamtoota Sabboontota Ilmaan Oromoo…
Karaa barreeffamaatiin waan hedduutu dubbatamuu danda’a. Meeshaa guddichi akka ‘Newukileera ammayyaa’tti ilaalamu waan barreeffama kana. Newukilaarrillee’ meeshaa ittiin lubbuu balleessan ta’a; barreeffamni garuu kan ittiin sba ijaaran, guddisan, cimsaniifii fedhaafi hawwa aggaamame bira ittiin ga’anidha. Egaa hojii waggaa guutuuf itti dadhabne kana Talavaziinii Oromiyaa (TVO) fi VOA nugargaaranii lammiilee Oromoo Addunyaa kanaan nuuf ga’an, isa dhufu ammoo gargaarsa Waaqaan Kitaaba 100, Barreessaan 100, Kooppiin kitaabaa, 100,000 fi barruulee (oromo Magazine) kooppii 120, 000 hojiirra oolchuuf dhaloonni qubee hojii oonnachiisaafii ajaa’ibsiisaa keessa seenee jira.
Mee Lammiin keenya guutummaa biyya lafaarra jiraattan marti gumaacha keessan kana gama dandeessaniin mul’isa.
Milkaa’ina hojii keenya baranaa keessaa Namoota isin akka addaatti naagalateeffattan keessaa muraasan kaasuu fedha
- Dargaggoota Oromoo biyya keessaa utuma barnoota faana wal’aansoo qabanii waa’ee seenaafi afaan saba guddaa kanaa barreessuurratti argaman
- Yunivarsiitii Amboo kan ofitti nuqabuun bakka nuuf kennanii akka kitaaba eebbisiifannu godhan.
- TVO hojii dargaggoonni kun hojjetan walitti nuuf qabuun saba Oromoo biyya alaaf keessaatti akka beekamu godhan (Keessumattuu Dargaggeessa cimaa Gaazexeessaa Natsaanet Hayiluu of kennee hojii dargaggoota kanaa ifa gochuufi Akkasumas Hisqeel Argaaw TVO irraa gara Amboo dhufee hojii kana nuf hojjechuusaa)
- Dargaggoo Gasharee Abdiisaafi Obbo Hundasaa Waaqwayyaa hojii nuti itti dadhabaa turre kana keessatti haala baay’een nujajjabeessuun cinatti lammii isaaniitiif utuu haala barnootaafi qabsoo jireenya dhuunfaa biyya ambaa keessa jiranii kitaaba tokko tokko barreessanii hawaasa isaanii biraan ga’uusaaniif.
- Dr Asafaa Kuru kitaabota keenya bitachuuf fedha guddaa qabaatee akka iddoo inni jirutti isaaf erginuuf fedhaafii haamilee hundaan nufaana ta’uusaa
- Dargaggoota Oromoo ‘Washington DC kitaaba keenya akka itti erginee saba Oromoo faana walbaruuf haamilee cimaan nucina dhaabachuu isaaniif,
- VOA (Jaallannee Gammadaa, Namoo Daandii, Tuujubee, Soraa) waggaa waggaan hojii dargaggoonni Oromoo gama barreessuutiin taasisan kana qilleensarra oolchuun akka lammiin isaanii dhaga’u gochuusaaniif,
- Mana Maxxansaa SUBII PLC hammam qarshii dhabnus barattoota kana walitti qabee liqii nuuf eeggachuun balbala maxxnsaa nuubanuusaaf,
Egaa lammiikoo kun jalqaba hojiiti malee xumura miti. Dargaggoota mul’ata qabeeyyii gama barreeffamaatiin waa’ee saba isaanii dubbachuu danda’an Oromiyaan hortee jirti. Gammaduutu nurra jiraata. Bara dukkanaafii wallaalummaa labsaa hinjiraannu. Yoo jabaannee hojjenne, Oromiyaa keenya Addunyaayyuu dabarsinee Plaanet’ biraarratti arguu dandeenya. Maal dhabne. Oromootu nama barate dhabee? Maaliif hinbarreessinu? Waan barbaanneyyuu haabarannuuti muummee barnoota keenyaa kamuu Oromoof gumaacha guddaa qaba. Yoo Waan qaban of harkaa darbatanmee….
Gaaffii
- Waan maqaakee qabattee teessu kan ati dhalootaaf arjoomtee lafa kanarraallee godaantu maaltu siharka jira?
- Ati ofumakeef qofa jiraattamoo Oromiyaa sibarsiiftee achiin sigeesse kanaaf gumaacha qabdaa?
Amma gaaffii baay’isuunkoo gaarii mitiiti lammiikoo dogoggorakoof na ofkalchaati duula Ogbarruu bara kana jalqabne kana keessatti qooda guddaa qabaadhaa..
Galatoomaa!!
Beekan Guluma Irana
PhD Candidate at Addis Ababa University
In Documentary Linguistics and Culture
Email: beekanguluma@gmail.com
misganuguluma@gmail.com
Skype name: misganu.guluma
Tel. 251 (0) 911074437
————————————-
The followings are attachments that came with this report:


text:
Ameerikaafi Sudaan ’tarree shorokessummaa keessaa bahuurratti mari’atan’
Ministirri Muummee Sudaan Abdallaa Hamdok akkaataa Ameerikaan tarree biyyoota shororkeessummaa tumsan/gargaaran keessaa Sudaan haqxurratti Ministira dantaa alaa Ameerikaa Maayik Poompiyoo wajjin mariyatan.
Maayiik Poompiyoon qondaalaa olaanaa Ameerikaa waggaa 15 keessatti yeroo jalqabaaf Sudaan daawwataniidha.
Kana malees pirezedantiin duraanii Sudaan Omar al-Bashiir erga aangoorra buufamanii qondaala Ameerikaa Sudaan yeroo duraaf daawwatanidha.
Sudaan galmee shororkeessummaa Ameerikaan tarreeffatte keessaa baafamu/haqamuu barbaaddi, Ameerikaan immoo hariiroo biyyoonni Arabootaa Israa’el wajjiin qaban wayyeessuu barbaaddi.
Kana malees, Sudaan qoqqobbii Ameerikaan sababa kanaaf irra keessee akka kaaftu barbaaddi.
Ameerikaan Sudaaniin erga bara 1990 keessa eegale tarree biyyoota shorrkeessuummaa deeggaruun himataman kanneen akka Kooriyaa Kaabaa, Iraanii fi Sooriyaa jalatti ramadde.
Bara 1990 keessa hogganaan al-Qayiidaa Osaamaa Binlaadiin keessummaa pirezidantiin duraanii Sudaan Omar al-Bashiir ta'un Sudaanitti afferamee jiraate.
Erga Omaar al-Bashiir erga aangoorraa bu’ee hariiroon Sudaan Ameerikaa wajjin qabdus wayyaa’eera.
Ministirri Muummee Sudaan Abdallaa Haamdok dinagdeen qoqqobamuun goolabamee, Sudaan sirna faayinaansii idila-addunyaa keessa seentee sharafa doolaraa Ameerikaas argachuun investimeentii fi liqii haawwachuu akka barbaaddu dubbatan.
Haal dureen Ameerikaan Sudaan tarree shororkeessuummaa keessaa haquuf baaftemmoo, bara 2000 tti maatii namoota 17 doonii Ameerikaa ‘USS Cole’jedhamtu keessatti haleellaa al-Qaayidaatiin buufata doonii Yamanitti ajjeefamaniif beenyaa/gumaa akka kaffaltu gaafatte.
Kanasa, Sudaan ji’a Guraandhala darbe kaffaluuf waada seente ture.
Hariiroo Israa’eliifi Arabootaa
Ministirri dantaa alaa Ameerikaa Maayik Poompiyoon xiyyaaraan Israa’eel Tel Aviiv irraan ka’uun wayita Sudaan seenan, Imbaasiin Ameerikaa Jeerusaalem jiru ‘’imala seena qabeessa’’ jedheen.
Maayiik Poompiyoon hariiroo Israa’el biyyoota Araboota kanneen akka Baahireen, Sudaan fi UAE wajjiin qabdu cimsuurratti fuulleeffatan.
Inumaa balalii kallattiin Israa'el irraa gara Sudaan imaluu isaanii akka walitti dhufeenya Sudaaniifi Israa'el fooyya'aa jirutti fudhatan.
Wayita Israa’el keessa turanitti, biyyoonni Araboota hafaniis hariiroo nageenya Israa’el wajjin akka uumaan waamicha dhiyeessan.
Qooda jaarsummaa pirezidant Tiraamp hariiroo UAE fi Israa’el ji’a darbe fooyyessuun, waliigalteerraa akka qaqqabaniif gumaachan akka fakkeenyaatti eeran Poompiyoon.
Waliigateen nageenyaa kun biyyaa Arabaa fi Israa’elii gidduutti yeroo sadii qofaaf mallatteefame.
Ministirri Muummee Israa’el Beenyamiin Neetanaahon, dhiyeenya ‘’tarii oduu gammachuu dhaga’uu jirra’’ jedhanii waliigaltee kana ilaalchisuun wayita dubbatanii turan.
Qondaaltoonni Ameerikaa waliigateen walfakkaatu Israa’elifi biyyoota Arabootaa akka Oomaan, Bahareenii fi Sudaan gidduutti akka mallatteeffamu abdii qabaachuu dubbataa turan.
Hariiroo US fi Sudaan
Haleellaa imbaasii Ameerikaa Keeniyaa fi Taanzaaniyaa keessa jiran al-Qaayidaan qaqqabsiisef mootummaan Ameerikaa Sudaan himata ture.
Sababa kanaafi kaaniif, walitti dhufeenyi Ameerikaafi Sudaan yeroo dheeraaf laafee ture. Haa ta'u malee, aangoorraa buufamu al-Bashir booda waan cimaa jiru fakkaata.
Yunivarsitii Keel Ingilaand argamutti seera kan barsiisaniifi dhimma Gaanfa Afrikaa itti dhiheenyaan hordofuu kan himan Awwal Aloo (PhD), lamaanuu walitti dhufeenya cimsuuf fedhii qabu jedha.
Kanaaf, Sudaan waan Ameerikaan gaafattu hunda raawwata turte jedha. Isaan keessa tokko al-Bashiir mana murtii ICC dhiyeessuudha, mana murtiitti idila addunyaatti dhiyeessuu Sudaan fudhatteetti jechuun hima.
MM Abiyyiifi Pompewoon wal arguu maluu?
Gama kaaniin, Ministirri Muummee Itoophiyaa Abiy Ahimad daawwannaa hojiif Kibxata ganama gara Sudaan qajeelaniiru.
MM Abiy turtii isaanii Kaartuum ammaatiin pireezidantii mana maree walabummaa Sudaan Jeneraal Abdulfattaa al-Burhaan akkasumas MM biyyattii Abdallaa Hamdook waliin akka mari'atan eegama.
Haa ta'u malee, Awwal Aloon Maayik Poompewoon gara Sudaan yoo imalan Ministirri Muummee Abiy Ahimadis Kaartum dhaquun isaanii saganteeffametu raawwatame yaada jedhu qaba.
Dhimma wal arguu isaaniirratti hanga yoonaa gama mootummaa Itoophiyaas ta'e gama Ameerikaa waan ibsame hin jiru.
MM Abiy yoo Poompiyoo wajjiin wal argan qabxiileen ijoo haasaa isaanii hidha haaromsaa Itoophiyaa fi dhimma 'dhiittaa mirga namoomaa Itoophiyaa keessa' jiruuti jedhame akka eegamu hima.
Torban darbe miseensoonni kongirasi Ameerikaa 20 ol haala Itoophiyaa keessa adeemaa jiru irratti ministeera dantaa alaa Ameerikaaf xalayaa barreessuun isaanii gabaafameera.
Kanaaf, dubbii kana kaasuu hin oolani jechuun xiinxala.
Gama kaaniin, kana dura Ameerikaan dhimma hidha haaroomsaarratti Masrii, Itooophiyaa fi Sudaan waliitti waliigalchiisuuf yaalte Itoophiyaan fudhachuu diddee turte.
Itoophiyaan hin fudhattu taanaan, Ameerikaan tarkaanfii akka qoqqobbii dinagdee fudhachuu akka dandeessuu dhiyeenya hima jirti jechuun Itoophiyaan waligalticha akka fudhattu dhiibbaa uumufi yaada jedhu kaasa.
Pirezidanti Tiraamp dhimma dantaa alaa Ameerikarratti waan jabaa otoo hin hojjannee filannoo pirezedantummatti dhiyaachuu waan jiraniif, dhimma hidha haaromsaas akka hojiiwwan dantaa alaarratti hojii hojjatamaniitti akka lakka'amuuf barbaadu jedha Awwal.