text:
Dhibaawuun akka miti
Sagalef astuqa
Erga uumamee empayerri Ethiopia nagaa qabate hin beeku. Cunqursaan yeroo yeroon hammaa bahuun sirnicha gaaga’aa jiraate. Garuu utuu dhoowee hin faca’in olhantummaan Habashaa akka hin tuqamnett kan afuura baafachisutu dhuufa. Tafarii kaasee hanga Mallasitt sanumatu ta’e. Hundi sanii bulcha keessatt ummata qooda fudhachiisna jedhanii seerota labsaa bahani. Garuu walqixxummaan qooda fudhachiisuun hundeedhaa kan isaan sochoosu godhanii waan ilaalaniif hojiirra hin oolchine. Akka dhufaniin irbuun seenan, yeroof aangoo cimfachuuf malee cunqursaan ummatootaa bakkuma turett deebi’a. Hamma dandahan sammuu ummatoota dhiquun eenyummaa saanii irraanfachisu tattaafatu. Sana bakkaan gahuuf hidhaa, guraarama, ajjeechaa fi butanii buutee dhabsiisuu fi biyya baasuun shakala saanii beekamoo dha.
Oromoon warraaqsa saaniin badiisa eenyummaa saanitt akeekame kana ofirraa qola’a jiru. Garuu ammayyuu raatessaa koloneeffataa jalaa kan hin baane, sirna koloniif ooganii lammii saanii irratt qawwee kan jiffatan jiru. Hanga walabummaa guutuun argamutt tuqaan sammuu Stockholm syndrome (faara roorrisaaf amanamuu) jedhamu isaan hin dhiisuu. Sun tibba tibba dabballoota olhaanoo keessaas kulkulfachuun ni mullata. Qabsoo hanga yoonaa ta’een jija qabatamaa fi fakkeessaa hedduutu galmeeffamee ture. Garuu irra ququnxuramaa jira. Lafti Oromiyaa guutummaati meeshaa gurgurtaa koloneeffataa ta’eera. Bulcha Oromiyaa akka seera saaniitt galtuutt gad hin dhiifnee. Federeeshina finnaa walqixeetu ijaarame jedhu. Sana keessatt wayyabummaan Oromoo hin calaqifamne. Mootummaan gidduu bulchaaf haa ta’u quunnamtiif afaan Habashaan hojjeta. Sirni “simaabaloo” deebi’e jechuu dha. Hojiif carraa kan kan argatan kanneen afanichatt ogummaa guddaa qabani jechuudha. Waliigalatt feedereshinich caasaa sobaati. Akeeki qabsoo bilisummaa Oromoo, walabummaa fi mirgoota samaman deeffatanii, biyya ofii irratt abbaa ta’uun bilisummaa, walqixxummaa fi gammachuun jiraachuu dha. Garuu sababa adda addaan qabsoon laaffataa, roorroon ummataas dachaan dabalaa jira.
Ummatooti blisa hin baane akka halagaan fedutt jiratu. Biyyi bilisa hin taane kolonii dha. Kolonummaan akka raawwatu addunyaan erga irratt walii galee bubbuleera. Sana dhugoomsuuf qabsaawuun mirgaa fi dirqama kan kolonoomaniiti. Ummatooti bilisummaa jaallatan, kolonummaa raawwachiisuuf gargaaruu irratt dirqama seeraa fi safuu qabu. Oromoon amantee sanaan, mirga hiree sabummaa ofii ofiin murteeffachuu akka hojiirra ooluuf karaa nagaa gaafatani turan. Sun didamnaan kurnan afur dura qabsoo malbulchaa fi hidhanoo eegalan. Alaabaa koloneeffataa balaliisuu, afaan saan hojjechuu, ajaja saatt buluu fi seenaa saa akka kan ofiitt ilaaluu diddaa agarsiisuu jalqaban. Oromoon, halagaan tuffatamaa fi nammummaa baafamaa jiraachu ajeeffatan. Bulcha hamaa, goolii fi hacuuccaa jaarraa darbee sii’achi hin fudhannu jedhani kakatan. Gaaffiin bilisummaaf dhihate kun akka shororkeessaatt fudhatame. Sanaan dhaabi kallacha sochii bilisummaa saanii gooltuutt tarreeffame. Sun seeraa ala ta’us anga’ooti addunyaa hin balaaleffanne. Sanaan akeeka itt amanna jedhani dhaadatan bu’a ummata saaniin yoo madaalamu sadarkaa lammafaatt akka gad bu’u raggaasisani. Kanaafii Oromoon lubbuu olfachuuf itt baqatan fudhatama dhabanii dubbiin saanii rarra’ee kan jiru. Kun seerri addunyaa hawwa malee, ammaaf kan biyyooti fedhanii murteessantu ta’a jechuu dha.
Iyyi “Bilisumma naa kennaa yk du’a naa kennaa” jedhu, sagalee warraaqsaa warraaqxota Amerikaa jaarraa hedduu duraa awwaala gamasii dhageenyu. Oromoon iyya bilisummaa sana kan dhagahu hundaaf qiliwwisaa jiru. Namooti du’a kan sodaatan jireenya tokkicha beekan dhabuu fi laalaa isa dura dhufu heduunii. Jireenya sana jiraachuun dadhabamuu irrayyuu, laalaa qaamaa fi ayyaamii yoo namatt fida ta’e, sodaan du’aa, uggaaf bakka gad dhiisa. Yeros onneen warraqsaa dhikkifachuutt ka’a. Waan hin olleef rommuun maaljecha dhaba. Namummaa bahanii salphataa jiraachuu irra jannummaan du’un hundaa ol ulfina qabachuutt fudhatamuu irra gaha. Kan jaalala ulfinaa ummata saanii keessatt gad jabeessan kanneen sodaa hin qabne. Dhalooti itt haanu bilisoomee gammachuu fi ulfinaan akka jiraatu lubbuu ofii dabarsanii kan kennan jara akkasiiti. Gootota akkasiiti hawasii walaloo, weedduu, geerarsa fi mirrisaan kan kaasu. Maqaa saanin kan ijoolleen dhaadata, faarsaa guddatu. Barreesotaa fi ognesitootaaf burqaa dhahata hin gognee ta’u.
Hawaasi jannummaa ulfina kenna. Ballinaa fi gadi fageenyan ulfina sanaa kabaja kan kennisiisu jannummaa sonaawe. Jannatu Kaayyoo bakkaan gaha. Kaayyoon, jaarmaa, kutannoo fi dudhama gaafata. Qabsoon sinsinniin hin gaggeeffamu. Waanti qabsawaniif kan itt amanamee, itt yaadamee fi sirriitt of qoranii duuba murteeffatan ta’uu qaba. Dursanii kaasaan qabsooti bobbaasuu hanga injifannoon argamutt kan irra hin qollifanne ta’uu kan kakaa seenaniif kanaaf ta’uun beekamuu qaba. Kanaafii hawaasoti kanneen hamaatt erga isaan diranii duuba kan jalaa miliqan tuffatuuf. Dhaabi murna lammiin diinatt ilaalu leellisu, qabsoo sabaa walaba hogganuuf sera hin qabu. Koloneeffatoon dhaabota dhuunfaa ofii mootummaa Itiyoophiyaa fi mormitoota amanamoo saa qabuu. Abba tokkee Oromo fi dhaabota sobaa kan hawwatan Oromiyaa irratt akka seer qabeessa isaan godhan qofaafi. Sana saaxiluu fa’iif Oromiyaaf dhaaba kallacha, hin faalamne kan barbaachisuu.
Qaamaan wayyaba haa ta’u malee Oromoon malbulchaan empayerittii keessatt yaroo dha. Oromoon dandeettii riphaa akka qaban waan beekuuf diinni hidhaa itt laaffisuu sodaata. Kanaaf akeeka diinaa inni guddichi humana Oromoo facaasuu dha. Dhaabi Oromoo tokkollee akka walabummaan socha’u itt hin dhiisuu. Jaarmaan diinagdee, hawaasomaa yk malbulchaa inni hin too’anne kophaa nagaan sossouu hin danda’u. Kan irraa fagoo jiranillee diiguufis qabeenya hedduu itt baasu. Kanaafii Oromoon dhiibbaa halagaa bakka jiru hundatt fashalsiisuuf jaarmaa cimfachuu kan qabu. Yero amma jaarmaan Oromo ofirraa hafee dhaabota biraaf birmachuufi dandeettii qabu hin jiru. Kana wallaaluun “taa’aa irra hin qabdu mataatt haguuggati” isa jedhan fida. Utuu kaayyoo ofii irratt rakoo hin uumin, kan fedha walii ulfeessan wajjin tokkummaa uumuun akeeka imaammata hariiroo alaa muummicha sagantaa ABO isa jalqabaati. Garuu dura bilisummaa ofiif qabsaawuu eegaluun mirgaa fi dirqama abbaati. Tumsii kan hanqatett walii guutuu fi walqayabachuuf dhufa. Koloneeffataan gaga’amaa qaccee seenaa sanyii saati. Sanaaf fedhi bulchoota fedhaa fi mirgoota nambiyyaa kan dursu. Qaccee malbulchaa geeddaramee hin beekne kana, ni geedarsiifana yoo jedhame rakkina ofii kan dura furamuu qabu baqachuu ta’a.
Oromoon mirga haa ta’anii bitaa, dachaatuu haa ta’anii tokkummeesso utuu duubbee cimaa hin uummatin timjii cehuun bu’aa hin qabuufii. Kan ummata ofii irratt hirkachuuf amantee dhabe qofatu sana godha. Dhaaba haa ta’u mootummaa waliinn dhoofsisuuf dubbee cimaatu ulfina kennisiisa. Duubbee cimaa kan hin qabaane walqixxummaaf utuu hin ta’in harka kennachuuf dhoofsisa. Qajeela kan ta’u waldhabdee bara hedduu fudhate kana furuuf, kan yaadi jalqaba dhihaachuun irra jiru rorrisaan malee kan itt roorrifameen miti. Hanga yoonaa kan beekame waan Oromoon kiyya jedhu hundi mootummaa, dhaabotaa fi abba tokkoota Itiyoophiyaan haalamuu dha. Kaan kaan Oromoo caalaa Oromiyaa irratt abbumaa akka qabanii fi sabi Oromoo jedhamus akka hin jirre hololu. Madaqsi malbulchaa saanii kan ilaalcha olhantummaa Habashaa wiirtuu godhate. Moototi saanii hanga yoonaa wal jijjiran, sanaan surrii ummata saanii dhiqaa dhufan. Sun hardhallee ilaalcha saanii isa sooressa. Ilaalchi sun kaayyoo bu’uuraa Oromoo “Gadaan qixxee, Odaan teessumaa qixxee, gabaan qixxee, malkaan qixxee, karaan qixxee” jedhuun yk sirna democrsii fi seeran bulmaataan wal fincila.
Hoduu, iyyaafannoo, agarsiisa, yk gabaasa mirkanbeekii kkf giddeesota akka TV, radio, gaazexaa fa’iin faca’an hundi akeeka qabu. Sunis soba dhugaa fakkeessanii dhiheessuun surrii dhaggeeffataa dhiquu dha. Of mamuun, lallabi saanii sobaa kun dhugaa ta’innaa jedhee kan of canqu jira. Sun goolii itt naqee yaacessaa jiraata. Qilleensi shuffisu hundi keettoo saanii ta’ina jedhe sodaata. Waan isaan godhan hunda deggertooti saanii alaa, karaa sirrii gara demokrasiitt geessu jedhanii afarsuu. Ogummaa fi meesha goolii kan itt gurguratan isaani. Wayyaba biyyasii kan nyaatu, dhugu, uffatu fi keessa da’atu dhabee jireenyi utuu itt hadhaawaa jiru, guddinni diinagdee galmaawe jedhanii labsu. Sun, kanneen mirga ilmoo namaatt rorrisan deggeruu saaniif komee ummata ofii jalaa mala itt bahani. Shirri koloneeffataa akkasii kun dhaabota fedha Oromiyaaf ijaajjaniin mormamaa ture. Garuu isaanis sababa addaddaan madaala ofii eeguun itt cimee gatantara jiru. Ejjennoo saanii itichanii shaffisaan qola saanii keessaa caffatanii akka bahan abdii jaalbiyyoota hundaati. Hammasitt giddesitoota haa ta’ani keettoo diinaan kan himamu hundi hololaa. Ummata raatessanii angoo irra turuuf yaalii godhan ta’uu baruudha.
Karaa bira, dargaggoon Oromoo, hooda ayyaanummaa empaayeraa keessaa caffatanii bahuun, ilaalcha Oromummaan ijaaramuu jalqabuun kan nama jajjabeessu. Yoo callisanis diinni isaan bira hin deebi’u. Kana angafoota saanii caalaa kan qayyabatan fakkaata. Amma yero want waggoota afurtamaaf ijaaraman jijiguutt ka’an kana, guddaa yaaduun dirqii ta’a. Sammuun gandummaa fi qomummaa qaanessaan, gidduun bibbiqiluutt ka’e, leelloo Oromiyaa takkitiif dafee qaxa’amuu qaba. Ofbara malbulchaa saanii olkaasuu fi sirna iyyaatii ammayyaa of hidhachiisuun dargaggoo irra eegama. Gowwoomsaan akka 1991 deebi’ee dhufuun ni mala. Waan halleef qophaawuun dansa. Waan naannaa keenyatt ta’uu dandahu hunda caqasuun kan bira hin darbamne. Naannaa sana irratt taatota hedduutu hojjetaa jira. Yeroof ajjeesuu fi fayyisuu ni danda’u ta’a. Garuu, wanti uumaa keessa jiru hundi, to’atamuu fi gara barbaadanitt oofuun ni danda’ama jechuu miti. Gochi tokko kan yaadan hafee kan hin yaadamin fiduu danda’a. Kan dammaqee qophaawee eeggatetu dhimma itt baha. Kanaaf barumsa ijoollee gad jabeessuu dha. Kan baratetu, hariiroo ofi fi nannaa, ilaalu danda’a.
Wayyaaneeen seenaan empayerichaa kan Habashaaan adda a ta’uu saa fi bara dhibba qofaa akka lakkaawatu himee ture. Alaabaan Itiyoophiyas, cunqurfamootaaf dasee (carqii) biraa irra adda akka hin taane lallabeera. Sun hamma of jala galchutt kolonoota sossobachuufi ture. Hardha garuu waa’ee bar kumootaa dubbachuutt ka’eera; alaabicha mukaa baalatt uwwisuu qofa utuu hin ta’in maratee rafuuf homtuu isa hin hafu. Garuu warraqsa Oromoon kan hundee socho’ee deebisanii dhinsuun hin danda’amu. Utuu inni hin se’in empayerittiit takallaan gabaabbate. Moslimoti, Al Habashiin qabate mootummaan amantee saanii keessa galuu mormaa jiru. Al Habashiin eenyu akka yabboot ol fide hin beekamu. Garuu xaxaa hin hiikamne uumaa jira. Moslimoti Oromoott caalu; garuu muslimoti empayera keessa jiran hundi walii tumsanii afaan tokkoon iyya dabarsaa jiru. Kirstaani Tawahidoo keessaas hedduutu tumsaafii jira. Garri caalaa jara kanaa Habashaa dhaa. Jarri dubbii kana tuqate, kun hundi ni ta’a jedhanii kan yaadan hin fakkaatu. Wayyaaneen booqaan goltu anja na argamsiisa jedhu qofa kan ilaale fakkaata.
Haala kan keessatt gara Wayyaanee kan goran irratt qormaati duubbee gaggeeffamu qaba. Kan mirga biraaf hin dhaabbanne kan lammii ofiifs hin dhaabbatu. Mirgi yaroo sanyii, saalaan, amantee fi waan kamiifuu haalamuun roorrisaa deggerutt geessuu danda’a. Yero amma kan sochii kana irratt aangoo addaa qabu jirachuun hin mullatu. Kan akkasii heddun hawaasaa keessa deemu danda’a. Mirgi yaroo sanyii, saalaan amantee fi waan kamiifuu haalamuun roorrisaa deggerutt geessuu danda’a. Hobbaatiin sana keessaa argamu ilmoo namaaf milkii fida ta’a. Dargaggoon dammaqanii caqsuu fi xiinxalanii roga dubbii baruutu irra eegama. Oromiyaa walabaaf qabsaawuun utuu waan naannaa ofii keessa walmaru hin hubatin durunfatanii deemuu jechuu miti. Hawaasi akka algee (liillana) walxaxeeti. Yoo tokko harksanii baasuu yaalan kan hin fedhamnetu waliin harkifama. Akka itt hulluuqsifatan maluun gamnummaa gaafata. Gutummatt taatoti uumaa gara fedhanitt qawwisuu dandanda’u jechuun seera tartiiba uumaa keessa hin jiru. Caalaan yaalaa fi balleessaa keessa argama.
Oromoon eeenyummaa saanii beeksisuuf fagoo deemani hardha gahani. Sanaaf daandii walmaraa fi haala rakkisoo ta’an jala darban. Dhaaboti gaggeessan guddaa madaawuu irraa kan ka’e dandamachuun yeroo fudhata jira. Balaa uumaa fi nammi kaaseen dararammi ummataa irra gahu guyyuu guddataa dhufe. Salphifammii fi tuffiin diinaa akkuma turett it fufeera. Walakkaa jaarraa duubas Oromoon waa’ee biyya abbaa deebisanii ijaaruu mari’achuu utuu hin ta’in waa’ee hacuuccaa fi gabbarsiisa halagaa gadoodaa jiru. Sana gabaabsuufis qabsaawoti yoo sardaman hin mullatu. Kaan saanii carraan nuu bu’ina jedhani mamaa qaxxisu. Kana malee hadoodaa fi laasha’aa qofatu hamaa guddaan akkasii yeroo saba ofiirra gahu suka’uu dadhaba. Sabicha dhabsiisuuf haalli mancaasaan yawu bubbisaa jiru akkasii, nammi nagaa qabu tokko utuu hin birmatin kana caalaa hin turuu. Ummata badii irra oolchuu caalaa haalli sardaan kamuu durfannoo argachuu hin qabu.
Hariiroon sabgidduu kantaraa miti. Kanaaf kan qabsoo malbulchaatt bobba’an haala kamiifuu qophee ta’uutu irra jira. Nammi tokko hariiroo kaaleesaa irratt hundaawee waa hamilata ta’a. Garuu akka tasaa kan kaleessa hamajaajii, hardha fira walii ta’uu danda’u. Hariiroon sabgidduu fedha sabaa battalan wan masagamuuf, bulula bor gara itt yaa’u himuun rakkisu. Kanaafi kan qabsoott bobba’an hala dhufuu malu jedhan hundaaf karoora filmaata ta’an lafa kaawwachuu qabu. Sun yeroo hunda imaammata “B” qopheeffachuu gaafata. Dhaabi, fulaa keessa hulluuqu yero barbaachisuuf hin qopheeffane bordoddee ofii uume keessatt hordamee hafa.
Guddinni teknolojii si’ana wan halle ariifataa godhaa jira. Sana beekuun utuu hin yaadin akka tasa nama irra hin baanee gargaara. Misa haaraa dhaqabachuuf waanti saganteeffatan daangaa yeroo qabachuutu irra jira. Obsi garee sadaffaa hafee kan mararfattoolle dhuma qaba. Yeroo si’anaa iyyaatiin mootummaa fi dhaabota adda addaa hang tokko salphaatt argama. Kan dhaabi ofii deggertota irra dhokataa yoo ta’e hammam akka nama gaddisiisu beekuun cimaa miti. Namooti gareen saan dorgommee addunyaa keessati maal akka fakaatu baruu hedduu dharra’uu. Dhibaawummaa dhuma hin qabne kan leellisu hin jiru. Rakkinnii fi wanti hojjetamaa jiru kan dhimmi ilaaltuuf keessaan laalii ta’uu qaba. Sabboonoti yoo iyya’ameef qofa birmachuu danda’u. Miseensoti qeeqi dhaaba sanii irratt gaggeesssan kan diinaan adda yoo hin taane diigaa ta’a. Kan caalaa homishaawaa tahu haala hamaa si’ana jiru jalatt itt fufiinsa walabummaa fi nageenya dhaabaf dhimmama agarsiisuu dha. Yaada ofii fudhachiisuu irratt qofa xiyyeeffachuu miti. Beekaa, nammi hundi yaada qabaa.
Waa’ee rakkina ummata irra gahaa jiruu hedduu jenne. Dirqama amma harkaa qabnuuf waan darbeef gadooduun dhimma hin baasu ta’a. Wanti dhiiga namaa booressu ta’aa akka jiru, giddeessota dhaabaa alaan hodeeffamaa jira. Ummati Oromo dura Dhihaatt, amma Bahaatt rukutamuutu himama. Akka humna bilisummatt kan birmateef hin jiru. Waa’ee olmaa WBO-Qeerroo asiif achii hedduutu jedhame. Sun mishaa fi mirqaansaa dha. Garuu hanga gabaasi ragaa arge dhihaatutt turuu qaba ture. Kana malee ta’isi guddaan bakka jirutt argamuu dhabuun nama qaanessa. Kan Dhihatt ta’e akka akeekkachiisaatt hin fudhatamne. Silaa kan itt haanuuf qopheessa. Maqaafillee Mayyuu Muluqqee fi bakka, dararama, buqqa’a, beelaa fi daaraan Oromoon hubama jiranitt argamuun ni tola ture. Sanaaf hanga ijaaramanii hamilee sabichaa ol kaasuu danda’anitt callisuu dha. Duchiisa gandaa irra hanga cehanitt oolmaa guddaaf of ijaaruuf tattaafachuu dha. Afaan caalaa hojiin dubbachuu wayyaa. Afaan guutanii jabduu ofii dubbachuun kan jaarmaa cimaa fi didhaa qaban irra miidhaga.
Akka sabaatt Oromoon jeequmsa guddaa keessa jira. Kan itt duulan sabicha hundeen buqqisaa jiru. Qabsaawoti Oromoo kompaasiin saanii jala bade dambaliin oofamaa kan jiran fakkaata. Kanneen ifa abdachiiftu agarsiisan jedhamanis wanti itt jiran hin beekamu. Yeroon dhaabbatee nama hin eegu. Yaada qabaniin dafanii gadi hin bahan taanaan rincicee bushaawuu danda’a. Deggeranis abdii kutachuun irra qollifachuun ni mala. Galaalchuuf furan akka, rakkina qabsoo aangoo, dandeettii dhabina, daddaaqina, yk qabsoof dudhama dhabuutt kennamuufii danda’a. Qabsaawoti yoo ammallee annisaa marsaa keessa isaan tursu qabaatan shaffisaan agarsiisuu dha. Kanneen walabummaa Oromiyaaf dhaabbatan garagarummaa akeeka jara biraa waliin qaban hedduu jedhaniiru. Garuu hojiin muldhifamutu eegama. Kan bara darbe jabina kaayyoo ABOn gaggeessuu nuu lallaban hedduun barana lafummaa fi yeron itt darbuu nutt himaa jiru. Garuu ABOn isuma bara darbeeti. Caalattu of suphaa jira. Ergamsi biraa yoo hin jirre, bakka abiddi hin jirrett ofumaa buufaa ooluu ta’a. ABO haa ta’u kan qeeqan qabsichaaf amma hobbaati hin agarsiisan taanaan, “Yaa sogiddaa yoo ofii jette minyaawii…” jedhama.
Haalli Oromoon keessa jiru kan raffisee nama bulchu miti. Warraaqsaa fi warraaqxummaa gaafta. Qilleensi naannaa hundi sabicha haala walxaxaa keessa buusee jira. Sana furuutt bobba’uun waan yeroo kennu miti. . Hooggansi warraaqaa ititaan tokko sana furuuf dhiheenyatt yabboott yoo ol hin baane qabsoon bifa addaa fudhachuun ni mala. Kanaa ol harkifachuun sabicha irratt badii caalaa fi caccabbina jaarmota diinagdee, hawasomaa fi malbulchaa saa caalaa irraan gahuu danda’aa. Maal naan jedhuun fi “Haa bultu dubbiin” haala akkasiif debii kennu hin danda’ani. Haalli ummati keessa jiru hamaa dha. Talisummaaf malee badin silaa dhaabuun danda’amu seexaa ofii hanqooquu qaba. Hooggansa warraaqaa bilisummaa Oromiyaaf dudhama qabu qofatu mudaa darban sirreessa. Biyya halagaattillee haala dhaaboti maqaa Oromoon jiran qorachuun imaammati Wayyaaneen keettota saaf facaase hagam diigaa akka jiru hubachuun ni danda’ama.
Xumuruuf, gadadoon ummata Oromiyaa fixasanyii irraa ol darbaa jira. Silaa yeroo hamtuu kana kanneen biratt argamuun irra jiru fagoo, manyaa gama afatanii ciisu. Kaleessa waluman cunqurfammi Oromoo fi Habashaa akaakuunis heddumminaanis wal hin gitu jedhaa baane. Hardha keessa deebi’anii akkuma jara “qabsoo gitaa” afarsuu gadadoon Oromoo addummaa hin qabu kan jedhan jiru. Kanaaf furmata waliigala barbaadna jedhanii nurraa goraniiru. Qabsoon Oromo akkuma jaatamootaan duraa qindeeffama dhabaa jira. Qabsoon hin qindeeffamne gandatt galuun tokkummaa qabsaawotaa doorsisuu danda’a. Waamicha saaf hatattamaan kan owwaatu dhabuun iyyi sabicha qilleensa raasaa jira. Dhibaawuun gadadoo ummataa dheeressee naannaa saas badii caalaaf saaxila. Dhaaba Oromooti kan ofiin jedhu yero akka amma, Anniyyatt Oromoon garalaafina malee gad ciramaa jiru qarqara dhaabbatee ilaalu hin qabu. Jaarmaan rakkina mata mataan irra haanuu hin dandeenye wal gargaaranii furuuf uumama. Jarmaan rakoo furuuf ijaaramee tokko, ofii rakoo caalaa qaba taanaan, isa uumameef hin jiru jechuu dha. Sanaafi of kennii fi kutattummaan hoogganoota irraa kan gaafatamu. Hooggansa of kenne kutataa qofa kan dhaabicha dhaddhaqii of buuse keessaa harkifatee akka bahu gochuu danda’u. Guddaa hagamii ta’ullee rakkoon kutannoo ofii irraa nama hankaaksu hin jiru. Durdurii keessatt Diggaa Saaqoo namichi jedhamu, waa itt qaltu malee Horri kee kan korma itt qaluu danda’uuf kennama jedhamnaan, korma itt qalu dhabuullee, utu nakkariin korma harkifatee achi hin gahin darbee of itt gorra’e. Akkasitt dhiiga barbaachisu buusee Hora sana dhaloota duubaaf oolche ofii darbe jedhama. Haala si’anaaf sun fakkeenya ta’uu qaba. Hoogganooti doorsisa kara warraaqsaa irra isaan jallisuuf yalamu hundaan “matumaa” jechuuf garaa hiruu hin qabani. Addunyaan si’anaa shaffisaa qofaaf bakka qabdi. Dhuma irratt, Oromiyaan kolonummaa fi sadoo isa waliin jiru irra ni haanti. Dhibaawuun barsiifata nuuf hin ta’u. Hanga walabummaatt qabsoon itt fufa. Jannoota keenya waliin gara injifannooti!
Ibsaa Guutama
Adolessa 2013


c: text/html

text:
Qabsoon Bilisummaa Oromoo eessaa ka’ee garamitti deemaa jira?
– Qormaatota kaleessaa, kan har’aa fi kan boruu –
Berhanu Hundee, Ebla 1, 2018
Kutaa Saddeettaffaa
Barreeffama kutaa torbaffaa keessatti, Muummichi Ministeerotaa (MM) mootummaa Wayyaanee Oromoo ta’eef, gaafiin biyyoolessaa Oromoo deebii aragchuu akka hin dandeenye; tarii jijjiirama xixiqqoo godhamuuf deemaniin (innumti kunuu kan argamu yoo ta’e) uummatni keenya gowwomsamuu akka danda’u fi sababa kanaan qabsoon akka ibiddaa bob’aa jirtu kun yeeroofis ta’u qabbanaa’uu akka dandeessu qabxiilee tokko tokko ibsuu yaaleen ture. Barreeffama kutaa kanaa keessatti, shira diinotni Qabsoo Bilisummaa Oromoo (QBO) nurratti xaxaa jiran tokko tokko kaasee ibsuun yaala.
Shirri diinota QBO yeroof gufuu uumuu danda’a malee qabsicha galii hawwamurraa hin oolchu
Akkuma yaadatamu, barreeffama kutaa lammaffaa keessatti diinotni QBO eenyu akka ta’an ibsuu yaaleen ture. Waanan achitti kaase sana irra deebi’ee asitti dhiyeessuun barbaachisaa ta’uu baatullee, diinota achiitti tarreesse sana keessaa diinota alaa fudhadhee, isaan kanarratti waan tokoo tokko jechuun barbaada.
Shira Wayyaaneen xaxaa jirtu
Maqaa Labsii Yeroo Muddamaatiin (LYM) Waraanni Agaazii Oromiyaa guutuu keessatti uummata keenya kaan ajjeesaa, kaan hidhaa, kaan dararaa, kan biyyarraa ari’aa kan jiru akkuma jirutti ta’ee; dhihoo kana Wayyaaneen shira biraatiin gadi bahuuf waan tokko gootee turte. Innis maqaa Jaarsolee ykn Manguddoota Oromoo jedhuun warra garaaf bulanii fi maallaqaan bitaman Oromiyaa keessaa guurtee gara Maqaleetti erguudhaan maqaa Konfaransii Nagaa jedhuun namoota muraasa ta’an walitti qabdee; achitti shubbisiisaa fi dhiichisiisaa turte. Akka shira ishiititti Wayyaaneen hangama uummata Oromoo fi aadaa isaa akka jaalatani Addunyaatti agarsiisuuf; hangam uummattootni tokkummaa akka qaban fakkeessuuf goote malee; Oromoodhaaf kun madaarratt madaa dabaluu dha.
Namni sammuu fayyaa ta’e qabuu fi yaaduu danda’u gochaan kun shira akka ta’e hubachuun waan isa/ishii rakkisu natt hin fakkaatu. Mee hubadhaa, gama tokkoon uummatni keenya guyyaarraa gara guyyaatti waraana Wayyaaneetiin akka baalaa harca’aa yeroo jirutti; gama biraatiin uummatni Oromoo naannoo Sumaaleerraa buqqa’anii jiran yeroo beelaa fi dhukkubaaf saaxilamnii jiranitti; yeroo uummatni keenya sababa LYM tiin gara biyyoota ollaatitti kumaatamootaan baqachaa jiranitti; namoota muraasa walitti qabdee dhiichisiisuun dhiigaa fi lafee uummata keenyaatti qoosuu mitii? Kuni tuffii hanga kana hin jedhamnee dha!! Lubbuu ilmaan Oromoo akka tiisisaattuu hin laallee bar jarri kun. Jara kana wajjinii MM Oromootiin sirni kun suphamee kan jijjiiramni dhufu?
Shira Gargaartotni Wayyaanee xaxuuf deeman
Akka odeeffannoon tokko tokko ibsutti, humnootni alaa keessumaayuu kan bara 1991 Konfaransii Londonrratti ta’e sana keessatti shira xaxanii, Wayyaaneen aangootti akka dhuftu taasisanii fi tumsa ta’aniifii hanga har’aatitti gargaaraa asiin gahan; amma sochiin uummataa, keessumaayyuu kan Oromoo, cimaa deemuu fi akka hin dhaabbannes hubatanii; Michuun isaanii Wayyaaneen akka hin miidhamne shira xaxaa jiru. Ammas akkuma bara 1991 haalduree isaaniif tolu uumanii; Michuun isaaniis akka hin miidhamne tattaaffii godhaa jiru.
Haalduree isaan uumuuf ykn ittifayyadamuuf deeman kun, maqaa araaraatiin (in the name of reconciliation) mootummaan ce’umsaa akka uumamu isin gargaarraa; garuu Wayyaaneen badii hanga har’aatitti godhameef akka itti hin gaafatamne wabiin kennamuufii qaba waan jedhan fakkaata. Kun waan baay’ee nama gaddisiisuu dha. Biyya isaanii keessatti namni tokko nama tokko yoo ajjeeseyyuu dafee qabamee mana hidhaatti darbamee sana boodas murtiin seeraa kennamaaf. Kan Oromoo garuu nama tokkoo lamaa ykn dhibbaa miti kumaatamaan ajjeefame; kumaatamaan biyyarraa akka baqatu taasifame; Miliyoonotatu qayeee, qabeenya fi lafa isaaniirraa buqa’an; Kumaatamatu bakka buuteen isaanii hin beekamne; kumaatamatu mana hidhaa keessatti dararamaa jiru,… Akkamitti kun akka laayyootti laalamee; warri badii kana hundaa dalagan akka wabii argatan godhama???
Karaa biraatiin immoo, akkuma odeeffannoon kun mul’isu, Konfaransii hundaa hammatu tokko qopheessuuf Wayyaanee waliin marii godhaas akka jiran ni himama. Kan nama dinqu, waan hayyama Wayyaanee eegaa jiran fakkaata; akka isiif tolutti haaldurees qopheessuuf deemu jechaa dha?? Ammas akkauma bara 1991 osoo nuti itti hin qophaayin shira dalaganii, qabsoo tanas karaarraa jallisuuf deemu jechuu dhaa? QBOn diina baay’ee akka qabu ifaa ifatti mula’chaa jira. Yeroo diinotni alaa shira akkanaa xaxaa jiranitti diinotni keessaa yoo itti dabalamni fi tumsa ta’an, qabsoon tun garamitti akka deemtu hubachuun waan nama rakkisu natti hin fakkaatu. Qabsoo teenyatti gufuuleen baay’achuuf deemu waan ta’eef, Oromoon yoomiyyuu caalaa dammaqee, shiroota kan fashalsuu danda’uu qaba. Yoo kana hin taane, gaaga’ama guddaa keessa seenuuf deemna.
Yeroo diinotni alaa shira akkanaa xaxaa jiranitti immoo; diinotni keessaa tumsa ta’u; ayyaanlaallttotni kumaatamaan as bahu; Sabboontota fi Qabsaa’ota dhugaatti maqaa hin taane baasuudhaan olola isaanirratti oofu; warra kaayyootti cichanii, wareegama kaffalaa jiranitti kallattiidhaanis ta’ee al-kallattiidhaan duula irratti labsu; abdii isaan kutachiisuu yaalu; yoo dadhaban xinnaatullee yeroofis ta’u gufuu itti ta’u. Kuni immoo qabsoo marshii shaniin deemaa jirtu tana marshii lamaan akka deemtu taasisa. Haa ta’u malee, qabsoon haqaa ni turti malee galii ishiirraa hin haftu. Dhugaan kun diinotaafis ta’ee firootaaf ifa ta’uu qaba.
Sabboontotni fi Qabsaa’otni dhugaa, badii nutti deemaa jiru kana alaalatti arguudhaan; osoo nu bira gahee nu hin silliksin; qabsoo kanas karaarraa maqsee egereen Oromoo fi Oromiyaa gaafii keessa akka hin galle; yoomiyyuu caalaa tumsa waliif ta’anii shira diinotaa kana fashalsiisuun dirqama Oromummaa ti. Qabsoon tun takka jabaachaa, takka laafaa, bu’aa bayii meeqa keessa dabartee as geessee jirti. Ammas shirri kamiyyuu yoo xaxame qabsoon tun qabsoo haqaa waan taateef, injifannoodhaan galii ishii akka geessu shakkiin hin jiru. Hojii diinotaa kan biroo fi waan biyya keenya Oromiyaa keessa deemaa jiru laalchisee, kutaa itti aanu keessatti yaada biraa qabadheen deebi’a.
Hanga walitti deebinutti nagaan turaa!
Ulfaadhaa!
Kutaalee dabran
7. Qabsoon Bilisummaa Oromoo eessaa ka’ee garamitti deemaa jira? Kutaa Torbaffaa
6. Qabsoon Bilisummaa Oromoo eessaa ka’ee garamitti deemaa jira? Kutaa Jahaffaa
5. Qabsoon Bilisummaa Oromoo eessaa ka’ee garamitti deemaa jira? Kutaa Shanaffaa
4. Qabsoon Bilisummaa Oromoo eessaa ka’ee garamitti deemaa jira? Kutaa Afraffaa
3. Qabsoon Bilisummaa Oromoo eessaa ka’ee garamitti deemaa jira? Kutaa Sadaffaa
2. Qabsoon Bilisummaa Oromoo eessaa ka’ee garamitti deemaa jira? Kutaa Lammaffaa
1. Qabsoon Bilisummaa Oromoo eessaa ka’ee garamitti deemaa jira? Kutaa Tokkoffaa

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Godina Qellem Wallaggaa aanaa Hawwaa Galaan magaalaa Gabaa Roobii keessatti kaleessa raaayyaan waraanaa dargaggoo tokko rasaasaan rukutee ajjeesuu isaa fi ka biraa nama madeessuu isaa bulchaan magaalattii fi jiraattonnii dubbataa jiru.
Gama biraatiin, godinaa Wallagga Lixaa, aanaa Mana-sibuu keessatti, labsiin yeroo muddama raggaasisamuu isaa ennaa dhaga’an – qeerroon magaalattii mormiin ka’uudhaan karawwan cufuu isaanii fi raayyaan waraanaa naannoo buufatee jiru itti bobba’ee namoota lama ajjeesuu isaa dubbatu – jiraattonni.
Wallagga Lixaa, magaalaa Gimbii keessatti immoo, raayyaan waraanaa fi qeerroo magaalattii gidduutti wal-dura dhaabannaa uumame, humni kora bittimmeessaa fi poolisiin Oromiyaa gidduu seenee qabbaneessuu isaa jiraattonni VOAf ibsanii jiran. Godinaa wallagga Bahaa, magaalaa naqamtee keessatti, ijoollee waggaa kudha-shanii torban kana keessa haleellaa raayyaa ittisaan ajjeesameef sirna awwaalchaa geggeessame irratti qeerroon hirmaatanii dacha’an, naannoo Boordii jedhamutti mormii geggeessuun isaanii fi raayyaan ittisaa gaazii imimmaansisuun adda-facaasuun isaa himamee jira. Gabaasaa guutuu dhaggeeffadhaa.


text:
Itoophiyaa
Rippabliikii Federaalawaa Dimokraatawaa Itiyoophiyaa jedhamuudhaan kan beekamtu biyya Gaanfa Afrikaatti argamtu yoo taatu, erga Eertiraan irraa bara 1993 G.C. cittee booda biyya lafa qofaan marfamte taatee jirti. Itoophiyaan kaabaan Eertiraan, dhihaan Sudaanin, kibbaan Keeniyaan, kaaba-bahaan Jibuutiin fi bahaan immoo Somaaliyaan daangeffamtee argamti.
Itiyoophiyaan biyyoota umrii guddaa qaban (biyyoota qaroomsa durii qaban)jalatti yoo ramadamtu, Afrikaa keessaa baay'inna ummataan lammaffaa irratti argamti. Barbaadina dhufaati ilma namaa irratti ga'e guddaa kan qabdu biyyittiin tun, maqaa cradle of mankind (bakka dhaloota sanyii nama jechuudha) jedhamuuf filatamuu dandeessee jirti. Itiyoophiyaan biyyoota Afrikaa keessaa koloniin kan hin qabamin keessaa tokko dha. Laayibeeriyaan koloniin qabamu baatullee, biyyittin Laayibeeriyaa kanitti dhaabatte koloni Afrikaanota Ameerikaa taate want turteefi. Itoophiyaan waggaa shaniif 1936-1941 G.C. Faashistii Xaaliyaann haa qabamtu malee, dhuma irratti Itiyoophiyaan gragaarsa Ingilaandiitiin mo'achuu dandeesseetti. Jaarraa 4ffaa kessatti kan gara kiristaanummaatti jijjiramte biyyi kuni, addunyaa keessaa biyya mootummaa kiristaana qabanii turan keessaa ishee lammaffaa dha.
Haa ta'u malee biyyi Itoophiyaa seenaa hacuuccaa fi ukkaamsaa dheeraa keessa kan turte yoo ta'u keessaayyuu bara mootummaa Minilik, Hayila Sillaasee, Dargii, fi ADWUI hidhaa, reebicha(tortue), fi ajjeechaa keessa darbite. Namoonni mirgaa fi wal qixxummaaf qabsaahan hedduun haala kanaan ukkaamfamaniiru.
Seenaa Itoophiyaa[edit | Lakkaddaa gulaali]
- Kanas ilaali: Seenaa Itoophiyaa
Hawaasa[edit | Lakkaddaa gulaali]
- Kanas ilaali: Hawaasa Itoopiyaa
Dinagdee[edit | Lakkaddaa gulaali]
- Kanas ilaali: Dinagdee Itoopiya
Akka Dhaabbannii Maallaqa Addunyaa jedhutti, Itoophiyaan biyyoota addunyaarra baayyee saffisaan guddachaa jiran keessa ishii tokko yoo taatu bara 2004 hanga 2009tti guddina diinagdee dhibbeentaa 10% ol galmessisiifte. Kunis bara 2007 fi 2008 diinagdee boba'aa-maleessa kan baayyee saffisaan guddachaa ture dha. Bara 2012tti, guddinni kun gara 7%tti gadi bu'e. Gara fuulduraatti, guddinni Itoophiyaa naannoo 6.5% ta'a jedhamee tilmaamama - kunis fedhiin namoota biyya alaa dadhabaa kan deemu fi sochiin abboota dhuunfa biyya keessaa ammoo kan daangeffame ta'u irraan kan ka'edha.
Dimoograafii[edit | Lakkaddaa gulaali]
Ummatni Itoophiyaa kan bara 1983 miliyoona 33.5 turerraa bara 2013tti gara miliyoona 93.8tti ol guddate.


text:
Sadarkaa itti aanaa hogganaa biirichaatti itti gaafatamaan dhimmoota koominikeeshinii obbo Taayyee Danda`aan akka jedhanitti, naannichatti sababii jeequmsaatin kan himataman, kan itti murtaa’ee fi kan dhimma siyaasaan walqabate hundi mana adaabaatii dhiifamaan ni gadhiifamu.
Raakkoo bulchiinsa gaarii fi kan birootin jeequmsaan kan hidhaman, haal duree tokko malee akka gadhiifamaniif murtaa`eera jedhaniiru obbo Taayyen.
Ulaagaa kana keessatti namoonni nama ajjeesanii fi qaama namaa hir`isan hin hammataman jedhameera.


text:
Heera fi Higga Mangist Ilaalchisee Ergaa Gulaalaa Imaammata ADO ibsu
Addi Dimokiraatawaa Oromoo (ADO)n bu’ureeffama isaa ilaalchisee menfesto baase keessatti Ethiopian erga akka biyyaatti moggaatee ka’ee takkaallee seera mootummaa, kan ummanni irratti mar’atee ittiin buluuf raggaasifte akka hin qabnee fi hanga har’aatti hegge-mengist qofaa akka qabdu ibse. Ittti fufuunis hegge- mengistiin kun ammoo meeshaa cunqursaa warra biyya sana walduraa duubaa bulchaa turanii fi jiranii ta’ee akka tajaajilu ibsuun, ADOn waan irratti qabsa’uuf lafa kaawwate keessaa tokko hegge-mengistii sana gara heeraatti jijjiiruun biyya Ethiopia keessatti olaantummaan seeraa akka jiraatu taasisuu ta’uu isaa ibsee ture.
Dhaggeefattooni keenya kan Afaan Oromoo, Afaan Ingilizii fi Amaaraa beekan, maal Heera (Constitution) fi Higga Mangistiin tokkoo mitii? Maalif kana akka adda addaatti dhiheessu jedhanii yaadu akka malan ni shalgana.
Constitution (Heeraa) fi Higga Mangist warri Ethiopia bulchan turanii fi jiran jedhan garaagarummaa isaa Addi Dimokiraatawaa Oromoo ADOn carraa kanaan gad fageenyaan hordoftoota isaaf ibsauu fedha.Heera (Constitution) jechuun gabaabaatti kaayyoolee sirna tokko itti dhaaban ykn itti ijaaran jechuu dha. Akka dhimma irratti dubbannu itti ammo, Heera (Constitution) jechuun kaayyoolee sabni tokko, ykn mootummaan ykn sirna siyaasaan itti ijaaramuu fi ittin bulu jechuu dha.
Heera (Constitution) walii galtee ummataa irraa madda. Heerrii ummataa ykn ummatootaa fi mootummaa, bulchitootaa (rulers) fi bulchifamtoota (ruled) walitti hidha. Heerri ykn Constitution jechuun isa bulchifamtootaanii fi bulchitootaan illee kabajamuu dha. Heera kabajuu fi ittiin buluun bulchifamtootaa fi bulchitiitootaaf illee dirqama jechuu dha. Heerri aangoo bulchitotaa fi mirgooata bulchifamtootaa ifa itti lafa kaayaa. Daangaa aangoo bulchitootaas murteesa.
Heerri (Constitution) kan hin katabamin ykn kan katabame tahuu dandaya. Fakkeenyaaf Heerri Gadaa Oromoo heera hin katabamini. Garuu Oromoon hamma dhuma Jaaraa 19ffaa mootummaa Habashaan caphee koloneeffameetti Heeraan bulaa ture. Akkasumas biyyi Ingiliizii illeen biyyoota Osoo Constitution katabame hin qabaatain baroota dhibba hedduuf heeraan bulaa turan keessaa isa biraa dha. Haa ta’uyyuu malee bara 1789 erga Constitution USA barreeffamee ragga’ee kaasee biyyoonni Constitution barreeffame qabachuun aadeffamaa dhufe.
Mootummaan Habashaa sirna Fitiha Nagistii fi erga Emperor Haile Sillaaseen aangoo qabatee irraa jalqabee Higga Mangist jedhamu irratti dhaabbate. Abisiini’aan erga ummata Oromoo fi ummatootaa kibbaa lolaan caphsisanii maqaa Itoophiyaa baafatanii ka’ee Higga Mangistii barreefaman Afur qaban.
Higga Mangistiin Habashaa kunis kaayyoolee Heeraa (Constitution) gubbaatti tutuqne guutuu itti hin guutan. Hir’ina qabu.
Higga Mangist Itoopiyaa hundi sababoota hedduuf Constitution jechuun hin dandayamu ykn rakkisaa dha. Sababni isaas:-
1. Higga Mangist Itoophiyaa hundi kan waliif galtee ummatootaatin tolfamanii miti. Higga Mangist Itoophiyaa bulchitootaatu ummataaf ykn bulchifamtootaaf kenna, ykn ummatoota irratti fe’a.
2. Higga Mangist Itoophiyaa hundi bulchifamtoota irratti dirqama; ammo Higga Mangist Itoophiyaa bulchitoota irratti dirqama tahee hin beeku. Tanaaf jecha, Habashoonii yeroo mammaakan “Samaay Ayitaarra; Nugus Ayikassas” jedhu. Hiikkaan isaa, “Akkuma waaqa irratti oorruu qotachuun hin dandayamne, Nugusa illee himachuun hin dandayamuu” jechuu dha. Nugusni biyya habashaa ykn Hogganaan mootummaa habashaa heera ofii baasee itti hin bulu; inni heeraa oli jechuudha. Faallaa kanaa, akka Heera Sirna Gadaa Oromoo itti, Abbaa Gadaa fi hoggantoonni Oromoo hundi Heeraa gadi. Tanaaf jecha Oromoon Abbaa Gadaatin “ Heera Gadi; waaqaa gadi suma” suma jedhuun. Akka Aadaa Heera Oromoo itti, Heerrii hunda oli; heerri bulchitootaa fi bulchifamtota irrattis dirqama jechuu dha.
3. Akka Higga Mangist Itoophiaa itti, bulchitoonni ummata duratti itti hin gaafataman.
4. Maddi aangoo bulchitoota Habashaa ykn Itoophiyaa waaqaa (divine right of kings) ykn humna. Maddi aangoo siyaasaa ummta akka tahe yaadaa fi aadaa Higga Mangist Habashaa keessa hin jiru. Bar dhihoo as, barreefamaa fi afaaniin hundeen aangoo mootummaa ummata jedhamee mootota Itoophiyaatin labsamu illee, labsi maddi aangoo ummata tahuu isaa kabajamee hin beeku.
5. Maqaan taayitaa hoggantoota Itoophiyaa Nugusa Nagist (Mootii Moototaa) irraa gama President ykn Prime Minster geeddaramu illee, akkanumattis maqaan biyyatti Mootummaa Impaayara Itoopiyaa (The Empire State of Ethiopia) irra gara Repulika Deemokraatawaa Ummtaa ( People’s Democratic Republic of Ethiopia) fi Republika Federaalawaa Deemokraatawaa Itooophiaa (Federal Democratic Republic of Ethiopia) itti geeddaramu illee, aadaan heeraan buluu hin jiru. Akkuma gaafa Nugusaa, jara kana irrattis himannaa dhiheessuun hin dadayamu; tahee hin beeku.
6. Yeroo mootummaan (regime) Itoophiyaa geeddarame, Higga Mangsit illeen wajji geeddarama. Humni aangoo qabate hundi, Higga Mangist isaaf tahu safaratee hodhatee labsa.
Sababoota asii olii kanneenif jecha, akka ilaalcha ADO itti, Itoophiyaan Higga Mangist malee, Heera (Constitution) qabaattee hin beektu. Tanaaf jecha, Itoophiyaa keessa, Higga Mangist malee, Constitution (Heerri) hin turrees, hin jirus kan jennuuf.
ADO akka qixxummaan sabootaa fi ummatootaa dhugoomu, haqni akka tikfamu, mirgoonni namoomaa fi sabootaa akka kabajamu fi hujiiirra oolu, heeraan bulmaanni dhaabbatee akka dagaagu, negeenyi waaraa akka bu’uu fi guddinni dinaggee fi hawaasummaa addaan hin citne akka mirkanaawu, Itophiyaan akka gara federeeshina deemokraatawaa sabdaneessaa itti geeddaramtu, Heera (Constitution) qabaattuf qabsaawa.
Constitution (Heerri) ADO-n qabsaawuf kunis:
1. Kan bakka bu’ooni sabootaa fi ummatoota Federeeshina Deemokraatawaa Sabdaneessaa ijaaruuf fedhii qaban keessaa isaaniin birmadummaan filamaniin wixinama.
2. Heerri ADO-n qabsaawuf kun aangoo fi dirqama mootummaa feederaalaa, akkanumattis aangoo fi dirqama mootummoota miseensa federeeshinaa tahanii jaaramanii
3. Mirgoota namoomaa adda hin sharafamin
4. Hariiroo mootummoota miseensa federeeshinaa tahanii fi mootummaa federaalaa fi wkf ibsee, sararee lafa kaaya.
5. Heerri akka kanaan bakka bu’oota sabootaa fi ummatootaan wixiname, murtii ummataaf dhihaate, sagalee ummataa wayyaba taheen ragga’ee Heera taha.
Heera (Constitution) akka kanaan tumame, kontraata ummatootaa dantaa ofii fi dantaa waloof,jecha itti seenan taha. Heera akka kanaan tolfameetu hundee tokkummaa federeeshena demokraatawaa taha. Heerra kanatu ummataa fi mootummaa, ummataa fi ummata walitti hidha.
Yoo akka kanatti tokkummaan ummatootaa fi biyyaa ijaarame qofa, tokkummaan tokkummaa deemookraatawaa taha; tokkummaa qiximmaa fi dantaa hundaa irratti ijaarame taha.
Tokkummaa demookraatawaa fedhii ummataa irratti dhaabbate kanaatu gootummaa fi jaalala biyyaa heeraa irraa madde (constitutional patriotism) akka lalisu godha.
Akka ilaalcha ADO itti, federeshin demookraatawaan sabdaneessa akka kanaan ijaaramee, tokkummaa heerawaa (constitutional) takkee, tokkumaa qixxummaa fi uf bulchuu fi wal-bulchuu (self-rule and shared rule) dhugoomsuu, tokkummaa adda addummaa ummatootaa (unity in diversity) hammatee, mirgootaa fi dantaalee ummata hundaa kabaju waan taheef jecha, akeekni kun filmaata hundaa akka tahu ADO ni barsiisa; ni qabsaawaa. Jechuun ergaan gulaalaa imaammata ADO ibsu yaada isaa gudunfa.


text:
Komiishinerri mirga namaa Itiyoophiyaa Dr. Addisuu Gebre Igzaabeer tuuta oduuf ibsi isaan har’a kennan gaaffile dhimmootii hedduu irratti ka’eef kan deebiin itti kenname ture.
Magaalaa Moyaalee fi naannoo isheetti sabatiinsi dhabamuun itti fufee jiru fi lubbuun namaa baduun gaaffilee ka’an keessaa ti.Baatilee hanga tokko dura raayyaan ittisa biyyaa tarkaanfii fudhataniin lammiiwwan ajjeefamaniiru. Walitti bu’iinsa dhiyeenya uumameen immoo akkasuma lubbuun lammiiwwanii bade jira. Waa’ee kanaa kan gaafataman komiishinerichi dhimmi isaa qoratamaa jira jedhan.
Akkuma jedhame haleellaan raawwatameera. Lammiiwwanis miidhaaniiru. Qorattoonni keenya yeroo ammaa torban tokko oliif gamas jiru.gabaasa isaaniis nuu fidanii deebi’u. tarii ba’ii qorannoo Sanaa dura waanan jedhu hin qabaatinuu malee, gabaasi qorannaa Sanaa garuu itti gaafatamummaa kan qabu mirkaneessuu akka qabu amantii komishinichaa ti. Itti gaaftamummaa kan nuti jennu tapha jechootaa miti. ykn immoo labsii siyaasaa miti. itti gaafatamummaa mirkaneessuun nuti akka biyyaatti nagaan akka jiraannuuf haqa miraneessuu gama ilaaleen gumaacha ol aanaa qaba amantii jedhu qabna jedhan.
Komaand post ibsa kana dura kenneen yakka saa kan raawwatan miseensonni raayyaa ittisa biyyaa to’annaa jala ooluu isaanii fi hidhannoo hiikkachuu isaanii fuula murtiitti akka dhiyaatan beeksisee ture. Kanneen itti gaafataman yoo jiraatan jechuun gaaffii dhiyaateef.
Fakkeenyaaf bulchiinsi Geedi’oo guutummaatti itti gaafatamaa ta’eera. Naannoo Amaaraa bakka tokko tokkotti kanneen haleellaa raawwatanis itti gaafatamoo ta’aniiru. Naannoo Oomiyaa keessatti poolisoonni haleellaa raawwatan akka itti gaafataman ta’eer jedhaniiru.


text:
Muummee ministiraa Seerz Sarjiyaan muudamuun ega dhaga’amee guyyootaf mormii cimaan gaggeeffamaa tureera.
Magaalaan guddoo biyyattii Yaravaanis guyyootaf mormii keessummeessaa turteetti.
Ummanni mormiidhaf addabaaba’ii kan ba’e muummee ministirichaa malaammaltummaa fi abbaa irrummaan waan isaan argeefi.
Muummee ministiraa Seerz Sarjiyaan waggoota 10f preezdaantii biyyattii ta’uun tajaajilaniiru.
Bara preezdaantummaa isaanii xumuruun ammammoo muummee ministiraa ta’anii muudamaniit turan.
Hogganaan paartii mormituu biyyattii Niikool Paashiinyaan sababii mormichaatin kaleessa hidhaman har’a gadhiifamaniiru.
Maddi; Aljaziiraa


text:
Waaqayyoon duratti akkamittan sirrii ta’aa?
Gaaffii: Waaqayyoon duratti akkamittan sirrii ta’aa?
Deebii: Waaqayyoon duratti “Sirrii” ta’uudhaaf, jalqaba “dogoggorri” maal akka ta’e beekuutu nurra jira. Deebiin isaa cubbuudha. “Namni gaarii godhu tokko illee hin jiru, lakkii tokko iyyuu hin jiru” (Faarsaa 14:3). Seera Waaqayyoo irratti fincilleerra; “akka hoolotaa karaa irraa badnee turre” (Isaayyaas 53:6).
Oduun gadheen gatiin cubbuu du’a ta’uu isaati. “Lubbuun isa cubbuu hojjetuu haa du’u jedheera!” (Hisqi’el 18:4). Oduun gaariin immoo Waaqayyo inni jaalalaan guutuu akka gara fayyinaatti nu fiduudhaaf barbaade. Yesus kaayyoo isaa maal akka ture ibseera, “isa bade barbaaduudhaaf fayyisuudhaafis dhufeera” (Luuqaas 19:10), innis kaayyoon isaa kun akka xumurame hubachiiseera yeroo fannoo irratti du’e jecha, “Raawwatameera!” jedhuun (Yohaannis 19:30).
Waaqayyoo wajjin walitti dhufeenya gaarii qabaachuun cubbuu keenya beekuu irraa jalqaba. Itti aansuun, of gad-deebisuudhaan cubbuu kee bariitii gara Waaqayyoo kotu (Isaiah 57:15) cubbuu dhiisuudhaafis murteessi. “Namni garaa isaatti amanee qajeelaa ta’a , afaan isaatiinis beeksisee ni fayya.” (Roomaa 10:10).
Qalbii diddiirachuun amantiidhaan raawwatama, keessummattuu, du’aa arsaa ta’uu Yesus fi du’aa kaafamuun dinqii akka inni fayyisaa kee ta’uuf isa dandeessisa. “ … Yesus gooftaa akka ta’e afaan keetiin yoo beeksifte Waaqayyoo du’aa akka isa kaase immoo garaa keetti yoo amante fayyina bara baraa ni argatta” (Roomaa 10:9). Keeyyattoonni heedduun gara biraa barbaachisummaa amantii ni dubbatu fakkenyaaf Yohaannis 20:27; Hojii Ergamootaa 16:31; Galaatiyaa 2:16; 3:11, 26; fi Efeesoon 2:8.
Waaqayyoon duratti sirrii ta’aun dhimma waanta Waaqayyo bake kee hojjeteef deebii laattu irratti. Fayyisaa erge, cubbuu kee sirraa fuuchuudhaaf aarsaa dhiyeesse. (John 1:29), abdiis siif late: “Maqaa gooftaa kan waammatu hundinuu immoo ni oola” (Hojii Ergamootaa 2:21).
Cubbuudhaaf agarsiisi gaariin qalbii diddiirranna fakkeenya ilma isa badee sana (Luuqaas 15:11-32). Ilmichi inni quxisuun kennaa abbaa isaa cubbuu nama qaanessuutti balleesse (lakkoofsa 13). Balleessaa isaa yeroo bare, gara manaatti deebi’uu murteesse (lakkoofsa 18). Lammee illee akka ilmaatti akka hin fudhatamne yaade (lakkoofsa 19). Garuu inni sirrii hin turre. Abbaan isa fincilee deebi’ee isa duraa caalaa jaallata (lakkoofsa 20). Hunduu ni dhiifameef, gammachuunis itti fufe (lakkoofsa 24). Waaqayyo abdii isaa eeguudhaan gaariidha, adbii araara argachuu dabalatee. “Waaqayyo warra garaan isaanii cabetti dhi’oo dha warra yaadni isaanii caccabee bullaa’es ni fayyisa” ” (Faarsaa 34:18).
Waaqayyoon duratti sirrii ta’uu yoo barbaadde, kadhannaan salphaan kunooti. Yaadadhau, kadhannaa kana jechuun yookiin kadhaannaa gosti kami iyyuu si hin fayyisu. Yesus Kiristoos duwwaatti amanuutu cubbuu irraa si fayyisa. Kadhatni kun salphaadhumatti karaa ati amantii kee Waaqayyo irratti qabdu itti agarsiiftu fi fayyina siif qopheessuu isattii isa galateeffattudha. “Waaqayyo, ani sirratti akkan cubbuu hojjedhe fi adabbiin akka naaf ta’u nan beeka. Garuu Yesus Kiristoos adabbii anaaf ta’u fudhateera kanaaf karaa isatti amanuutiin araara argachuu nan danda’a. Fayyinaaf amantii koo sirrattan kaa’adha. Ayyaana kee fi araara kee dinqisiisaadhaaf sin galateeffadha – kennaa jireenya barabaraatiif! Ameen!”
Sababa waantota bakka kanatti dubbisteef Kiristoosiif waanta murteeffatte qabdaa? kana taanaan, maaloo, kolbaa isa “An har’a Kiristoosiin simadheerra” jedhu tuqi.
English
Waaqayyoon duratti akkamittan sirrii ta’aa?


text:
Waa’ee dhugaatii jabaa yookiin daadhii waynii dhuguu Macaafni Qulqulluun maal jedhaa? Kiristaanotaaf dhugaatii jabaa yookiin daadhii waynii dhuguun cubbuudhaa?
Gaaffii: Waa’ee dhugaatii jabaa yookiin daadhii waynii dhuguu Macaafni Qulqulluun maal jedhaa? Kiristaanotaaf dhugaatii jabaa yookiin daadhii waynii dhuguun cubbuudhaa?
Deebii: Caaffanni Qulqullaa’oon waa’ee dhugaatii jabaa yookiin alkoolii ilaalchisee waanta baay’ee dubbata (Seera Leewotaa 10:9; Seera lakkoofsaa 6:3; Seera keessa Deebii 29:6; Macaafa Abboota Firdii 13:4, 7, 14; Fakkeenya 20:1; 31:4; Isaayaas 5:11, 22; 24:9; 28:7; 29:9; 56:12). Haa ta’u malee, caaffanni qulqullaa’oon kiristaanni biiraa, daadhii waynii, yookiin dhugaatii alkoolii akka hin dhugne dirqama hin dhowwu. Dhugaadhumatti, caaffanni qulqullaa’oon kanneen biroon immo barbaachisummaa alkoolii ibsu.
Macaafni Lallabaa 9:7 “Daadhii wayinii kee garaa qulqulluudhaan dhugi” jechuun abbooma. Faarsaa 104:14-15 Waaqayyo dadhii wayinii “garaa namaa akka gammachiisuudhaaf” akka kenne dubbata. Amosos 9:14 daadhii wayinii iddoo dhaaba wainiitti keessatti dhuguu akka mallattoo eebbaatti dubbata. Isaayaas 55:1, “ kottaa utuu horii itti hin baasin daadhii wayinii fi annan bitadhaa” jechuun jajjabeessa.
Waaqayyo kiristaanota daadhiin wayiniitiin machaa’uu dhiisuu ilaalchisee maal abbooma (Efesoon 5:18). Macaafni Qulqulluun machaa’uu fi bu’aa isaatti ni farada (Fakkeenya 23:29-35). Dabalataanis kiristaanonni qaama isaanii irratti wanti kam iyyuu akka “aboo hin qabaanne” abboomamaniiru (1 Qorontoos 6:12; 2 Pheexroos 2:19). Alkoolii baay’isaanii dhuguun araachisaa ta’uun isaa kan hin ganamne dha. Caaffanni qulqullaa’oon dabalataanis kiristaanonni namoota kaan akka hin gufachiisne ni dhowwa yookiin yaada garaa isaanii irrattis akka cubbuu hin hojjenne ni jajjabeessa(1 Qorontoos 8:9-13). ifa qajeelfamoota kunneeniitiin, kiristaana kamiifuu hulfina Waaqayyootiif alkoolii baay’isee dhugaa jira jechuun baay’ee ulfaataa ta’a (1 Qorontoos 10:31).
Yesus bishaan gara daadhii wayiniitti jijjiire. Innis tibba sanatti Yesus daadhii wayinii waan dhuge illee ni fakkaata (Yohaannis 2:1-11; Matewoos 26:29). Bara yeroo Kakuu haaraatti bishaanni baay’ee qulqulluu miti. qulqul’ina ammayyaa malee bishaanni yeroo baay’ee baakteeriyaa, vayirusootaa fi waantoota adda addaatiin kan faalameedha. Har’as biyyoota guddinaan sadarkaa saddaffaa keessa jirran baay’ee keessatti kun har’a iyyuu dhuguma. Sababa kanaaf namoonni yeroo baay’ee daadhii wayinii (magariisa isaa irraa kan cuunfame)dhugu sababni isaa inni kan faalame ta’uu danda’a. 1 Ximootewoos 5:23, keessatti Phaawloos Ximootewoos akka bishaan duwwaa hin dhugne (tarii isa rakkina garaacha isaatiif sababa ta’e) qooda sanaas daadhii wayinii dhugi jechuun abbooma. Bara sanatti, wayiniin ni danfa (alkoolii qabaata) ture. Garuu dirqama akka isa har’aa miti. Inni cuunfaa magaarisaati jechuun dogoggora, garuu dabalataanis akkuma dadhii bara kana itti gargaaramaa jiruu wajjin gosa tokkicha jechuunis hin danda’amu. Ammas, caaffanni qulqul’aan kiristaanonni biiraa, daadhii waynii, yookiin dhugaatii alkoolii of keessa qabu akka hin dhugne hin dhowwu. Alkooliin, ofii isaa keessatti kan cubbuudhaan faalame miti. Kiristaanonni guutummaatti irraa of qabuun kan isaan irra jiram machaa’uudhaa fi arachiisaa isaatiin qabamuu irraati (Efesoon 5:18; 1 Qorontoos 6:12).
Alkooliin xinneenyaan fudhatameef nama hin miidhu yookiin arachiisaa miti. dhugumatti doktoronni tokko tokko daadhii wayinnii diimaa xinnoo fudhachuun fayyaaf bu’aa qaba deggaruun dubbatu, keessattuu onneedhaaf. Dhugaatii xinneenyaan fudhachuun dhimma mirga kiristaanotaati. Machaa’ummaanii fi aarachiisni cubbuudha. Haa ta’u malee, alkoolii fi bu’aa inni qaqqabsiisu ilaallee akeekkachiisa Macaafa Qulqulluu irraa kan ka’e, gollabbii qormaata alkoolii bay’isanii fudhachuu irraa kan ka’e, namoota kan biraa gufachiisuu fi gufuu ta’uu irraa kan ka’es yeroo bay’ee kiristaanootaaf guutummaatti alkoolii fudhachuu irraa of dhowwuun gaariidha.
English
Waa’ee dhugaatii jabaa yookiin daadhii waynii dhuguu Macaafni Qulqulluun maal jedhaa? Kiristaanotaaf dhugaatii jabaa yookiin daadhii waynii dhuguun cubbuudhaa?


text:
Imala gara hawwaatti taasifamu adda kan taasisan keessaa tokko dhalli namaa wantoota argeefi dhagahee kan hinbeekne bira gahuun ilaaluu danda'uusaati. Imalli kunimmoo namoota muraasa qofaaf carraa kan uumuudha. Isaanis hayyoota. Hayyootni carraa argatanis imala hawwaaf osoo hindeemin dura waan hundumaan gahaa ta'uusaanii mirkaneessuuf niqoratamu.
Haa ta'u malee hayyootni carraa argatanii gara hawwaatti imalanii rakkoo fayyaa qaroo akka isaan mudatu ragaaleen qorannoo ni mul'su. Rakkoon kunis hayyooti kanneenii ergama imala hawwaasaanii xumuruun yoo deebi'an, qaroon ijasaanii dhibeef saaxilamuu danada'uusaati. Rakkoon ija hayyuulee kannneenis qoratamuun kan beekame ALA bara 2005 yoo ta'u, ogeessi qorannoo hawwaa Ameerikaa Kaabaa Joon Fliipis jedhamu buufata imala hawwaa dhaabatee dachee yoo gad ilaalu sirriitti hubachuu dhabuusaatiin. Yeroo sana hayyuun kun rakkoon waan isatti hindhaga'amneef eenyuttillee hinhimne ture jedhama.
Ergamasaa xumuree gara dacheetti deebi'uun qorannoo yoo taasisus, qaroon ijasaa baay'ee miidhamuusaati. kan hubatame. Qormaatichis sirni narvii ijasaafi duubni ratiinaa baay'ee kan miidhame ta'uu agarsiiseera. Qaroosaaf wal'aansi yoo taasifaamellee gara fayyummaasaa duraatti deebi'uu hindandeenye. Kunis saayintistoonni yeroo yerootti gara hawwaatti imalan hubama ijaaf waan saaxilamaniif fala akka barbaadan dirqisiiseera jedha odeeffannoon argame.
Takkaalliny Gabayyootiin


text:
Mirga Sericha Mirga Sericha
Waliigalte Kenya
Mootumman Itoophiya kan ka'eef kabaja dhunfa Kenya fi egumissa odeeffannoo namumma Kenyafidha. Nuti dirqaamiin Kenya kara laafa kan ta'ee odeeffanno Kenya fi icitii Kenya eguu fi ibissa yeroo amma kanta'e fi icitii walii hirudhan shakala bulchinsa ibsuu odeeffanoo Kenya websitidhan.
Odeffanoo tokkon tokko Kenya mootumma Itoophiyatiin kuta fi dhunfa mata ofii kan mootumma Itoophiya jalattii bulu fi hojii iciitidha.nuti kan qophofinuf immamata dhunfa Kenya eguu yoo websitira aragame ykn dhisesis daldala dabarsuu kara mootuma elektironikan.


text:
Dhiigni Oromoo Dhanglahaa Jirus Dhiiguma Namaati!
BaarentuuGadaa Irraa, Muddee 28, 2017
Bittoonni Habashaa Wayyaanee har’aa dabalatee Oromoo weeraranii qabatan yakki isaan Oromoo irratti hin raawwatinii fi hin raawwachiisin hin jiru. Ajjeechaa, hidhaan, dararaa fi biyyaa hariyuun hojii ittiin beekamaniidha. Teewudoroos har’a Habashoonni leellisan gaafa uummata Oromoo wallootti duulee nama nagahaa harkaa miila ciruun yakka sukkanneessaa raawwateera. Ijoollee sabiyyiirraa eegalee jaarsaa jaartii hidhee hallayyaatti darbee fixeera.Gootichi uummanni Oromoo walloo osoo lolee nama yakkamaa kana ofirraa kuffisuu baatee yakkamtichi har’a Habshootaan akka gootaatti faarfamu kun Oromoo Walloo bira darbee yakki inni Oromoo isa haferratti raawwachuuf karoorfate sukanneessaa ture.
Haata’uutii dhiigni Oromoo Habashoota biyya isaa humnaan qabatan biratti akka dhiiga namaatti waan hin ilaalamneef namni yakkamaan Fixiinsa Oromoorraan gaheef silaa abaaramuu ykn balfamuu qabu amma har’aattifarfamaa darbees siidaan ijaaramee fi akka gootaatti dhaadheeffamaa jira. Ilmaan Oromoo isaa fi waraana isaatiin qayee isaanitti haala sukanneessaa ta’een fixamaniif garuu siidaa miti kitaabni seeraan barreeffame hin jiru.dhiigni isaanii dhiiga saree abbaa hin qabnee ta’ee dhangalahee hafe.
Kan isatti aanee dhufe gabroonfatichi Habshaa minilikis haaluma walfakkaatuun Oromoo qayee isaa nagahaan jiraatutti duulee ajjeechaa jumlaa fi sukanneessaa calanqoo fi aanooleetti raawwatulleen amma yeroo dhihoo kanaatti namni maqaa warra cubbuun dhumee kaase hin jiru.
Kan faarfamaa turee fi siidaan isaa shaggar walakkaatti ijaarameef yakkamticha Oromootti duulee ajjeechaa sukaneessaa raawwate Miniliki.
Kan dhume abaaramaa kan ajjeese faarfamaa hara geenye, Minilik goota biyya ijaaruuf duula gaggeesse jedhamaas ture, ittis jiru. Galanni kan ABO fi qeerroo Bilisummaa Oromoo haa ta’u dhiiheenya kana osoo hin jaalatin dirqamanii quubsaa ta’uu baatus mallattoof calanqoo fi aanooleetti siidaa dhaabuu hunduu quba qabna.
Wayyaaneen har’a jirtus waggoota 26 darbaniif haaluma walfakkaatuun ilmaan sabootaa biyyattiirratti addatti ammoo uummata Oromootti duultee iddoo adda addaatti fixxiinsa gaggeessaa turteetti, ajjeechaa raawwattu kana kan nuffan uummanni Oromoo fi saboonni biyyattii yoo gara of ittisuutti cehan ammoo kan ofii jumlaan fixaa fi ficisiisaa turtee fi jirtu dhiiftee yoo nama ishii gufuunulleen dhahe dhaadhessuu, akka nama biyyaaf du’eetti ol kaaftee leellisuu hojii koo jettee akkuma bara Teewuduroos, Minilki, fi Hayilasillaasee itti fuftee jirti. Wayyaanee biratti akkuma sirnoota kaleessaa dhiigni Oromoo dhiiga gatii hin qabne, Dhiiga Saree abbaa hin qabnee ihii karaarratti duuteetti.
Eeyyee Wayyaaneen erga aangoo humnaa fi shiraan qabattee kaaftee yakki Oromoorratti raawwachaa turtee fi jirtu yakka suukanneessadha. Yakki ishii yakkoota baroota sirnoota ishii dura turanii ol malee gadii miti.Wayyaaneen yakka ofii ishiitii Aga’aazii bobbaaftee uummata Oromoo irratti raawwachaa jirtuun alatti erga Liyyuu Hayilii jechuudhaan saboota ollaa Oromoo jirankeessaa ergamtootaa fi garaaf bultoota Oromoo irratti ijaartee, hidhachiiftee bobbaasuu eegaltee asii yakki Oromoo irratti raawwatamaa jiru sukanneessa dha.
Guyyumaan dhiigni Oromoo dhangalahaa oola.
Wayyaaneen murnoota hidhachiiftee bobbaafte kanaan yoo dhigni Oromoo asii fi achitti seera malee dhangalahu, ajjeechaan jumulaa raawwatu tokkaa sirri miti jettee hin beektu. Warri ajjeechaa kana raawwatanis seeratti dhihaatanii hin beekan, Inumaawuu koomishiin mirga namoomaa ishii ajjeechaan Oromoorratti gaggeeffame madaalawaadha jedhee paarlaamaa fakkeessii ishiirratti dhiheessuu isaa kan hundumtuu yaadatuudha.
Kan muldhachaa turee fi jiru inumaawuu Oromoon yoo xiqqoo sochii of ittisuu taasise waraana ishii isa idilee isa silaa daangaa eguun isaa malu bobbaaftee akka inni gara yakkamtoota Oromoo irratti yakka hojjetanii kanaa goree Oromoo ajjeesuudha. Qayee fi qabeenyarraa buqqisuudha, duuala liyyuu hayilii sumaalee irrattis kan muldhate dhugaadhuma kana.
Haacaaluu ammoo Wayyaaneenibsaa fi holola karaa midiyaalee ishii gaggeesaa turtee fi jirtuunis Oromoo dhuumaa jiru dhiiftee yoo warra isa miidhuuf tumsituudha. Ee wayyaanee biratti akkuma bittoota kaleessaa dhiigni Oromoo dhiiga namaatii miti. Kanarraa ka’uun Oromoon kumnis dhumu, kitillis wareegamu dantaa ishiitii miti. Ibsi Muummee ministeeroota Hayilmaariyaam dassaalanyirraa Mudde 17 bara 2017 kennames kanuma dhugoomsa.
Ergamtichi Wayyaanee maqaaf muumee ministeerootaatti Impaayeera Itiyoophiyaa jedhamu mudde 17 bara 2017 galagala karaa TV Etiyoophiyaa(EBC) gadi bahee akka xibaareetti ajjeechaa jumulaa iddoo akkasii fi akkanaatti saba Sumaalee irratti Oromiyaa Harargee lixaa…………raawwate cimseen balaaleffadha jedheera. Akka Oromoon ajjeechaa jumulaa saba sumaaleerratti raawwataa jiruuttis nama qabsiisuuf yaalee jira. Ergamtichi maqaaf muumee ministeerootaa jedhamu kun ajjeechaa raawwate balaaleeffachuun isaa yakka ta’uu baachuu mala, garuu ajjeechaan kan raawwachuu eegale har’aa miti.
Uummanni Oromoo waraana qondaaloonni Wayyaanee leenjisanii bobbaasan liyyuu hayilii sumaaleetiin akkasumas waraanuma sirnichi daangaa eega jedhuun erga dhumuu eegalee oolee bubbuleera.Hundumaa dhiifnee ajjeechaa baha harargee calaqootti, kibba bahaa baaleetti, kibba Oromiyaa Booranatti uummata Oromoo irratti liyyuu hayilii sumaalee fi waraana sirnichaan raawwate yoo ilaalle akkaan suukanneessoodha. Egaa gaafiin asirratti ka’u har’a maaltu dhalannaan hayilamaariyaam dallanee ka’ee Oromoorratti ibsa kenne..? dhuguma warra ajjeefamaniif gaddeetii? Yoo dhuguma nama du’aa jiruuf gadda ta’e maaf yoo Oromoon kumni dhibba 6 ol qayee fi qabeenyarraa buqqifamu, maaf yoo Oromoon dhibbootaan ajjeefamu callise.? Dubbiin bakka kana jirti, eeyyee bittoota Habashaa kaleessaafis ta’e Wayyaanee har’aatif dhiigni Oromoo dhiiga namaatii miti. Oromoon du’ee dhisee isaanif dantaa miti.
Kanaaf gaafa Oromoon dhumu gooftooliin isaa Wayyaanoonni aka gadi bahee dubbatu hin heyyaminiif!
Eeyyee Dhiiga Oromoo bittootaaf dhiiganama biraa waliin wal qixa miti. Duuti, dararamni Oromoo qayee fi qabeenyarraa buqqa’uun Oromoo isaaniif jireenya waan ta’eef ni callisu. ittuu akka babbaltu taasisu. Dhugaan har’a Itiyoophiyaan keessumeessaa jirtus kanuma.Oromoo fi jaalattoonni bilisummaa isaas dhugaa kana akka gaaritti hubachuu qabu.Hubachuu qofas osoo hin taane yakki, logdummaan ifaa bahaan kun akka Oromoorraa dhaabbatu ciminaan hojjechuu qabu. Sirni dhiiga Oromoo dhangalaasee Oromoo irratti qoosu kun akka xumura argatuuf qabsoo roga maraa, FXG eegalame hunduu bakka jirutti cimsee itti fuufuun dirqama lammuutti jenna.Fallii fi malli jirus kanuma waan ta’eef.


text:
Abbaan alangaa addaa Robert Mueller waggaa darbe daayrektora FBI James Come fi kan yeroo tokko gorsaa naga eegumsa biyyoolessaa turan Michael Flynn hojii irraa ari’achuu isaanii ilaalchisee qorannaa yakkaa kan Raashiyaan filannoo US kan bara 2016 jidduu seenuu isee ilaalchisee prezidaant Doonaald Traamp waliin gaaffii fi deebii geggeessuuf jiru.
Mueller Traamp murtii haqaa jal’isan yoo ta’e qorataa jiran. Directorri FBI duraanii Comeyn, Traamp jalqaba bara 2017 Flynn, ambasaddora Raashiyaa duraanii waliin hariiroo qabaachuu isaanii ilaalchisee qorannaa geggeessan akka dhaaban gaafachuu isaanii dubbatanii turan. sana booda Traamp Comey kan yeroo sana qorannaa Raashiyaa FBIn geggeessaa ture hoogganan hojii irraa ari’an.
Gabaasaaleen US akka jedhanitti kan irra deddeebi’uun duulli filannoo isaanii Raashiyaa waliin hidhata qabaachuu haalaa turan gaaffii fi deebii kanaaf tole jechuun isaanii hin beekamu. Yoo ta’es akkamitti akka geggeessamu gaaffii barreeffamaan dhiyaatu, ykn kallattiin gaaffii fi deebii geggeessu ta’ee hin beekamin jira.
Baatii tokko dura Traamp qorattoota garee Muller waliin wal arganii deebii kennuuf dhibbaa dhibba waliin gala kan jedhan yoo ta’u, dhiyeenya immoo jiddu seeninsi Raashiyaa hin jiru taanaan gaaffii maalii barbaachisa jedhan.
Muller abukaatoo Traampiif gaaffii dhiyeessaniin qiyyaafati isaanii amma dhimma haqi jal’achuu irra ta’uu itti himuu dhaan waa’ee Flynn itti aanaa prezidaantii Mike pencetti ennaa dubbatan Ambasaaddora Raashiyaa Sergey Kislyak waliin wal hin argine jechuuf comeyn qorannaa Flynn irratti geggeessamu dhaabuuf booda irras Comey hojii irraa ari’amuu akka gaafatan itti himanii jiran.
Traamp dhimmootii kana haaluu dhaan oduu kijibaa ti jedhan.


text:
Naannoo Beenishaangul Gumuzitti hacuuccaa fi hidhaan uummata romoo naannichaa irra gahaa jiru ammallee Karaa bakka bu’oota TPLF dhalattoota Shinaashaa fi Harcaatuu caasaa dulloomaa Dh.D.U.O kan haaromsi hin argineen cimee itti fufee jira.
Filatamuu MM wajjiin wal qabatee uummanni Oromoo naannicha Godina Matakkal jiraatu gammachuu isaa karaa nagaa utuu ibsachaa jiruu, Harcaatuun caasaa Dh.D.U.Os duraanii kan aantummaa Uummata Oromoo naannichaaf qaban fakkaachuun ergama TPLF fudhachuun Uummataa fi Qeerroo miira keessa galchuun akka tarkaanfii humnaa fudhatan dhiibbaa gochaa turaniiru. Yeroo itti gammachuu isaanii karaa nagaa ibsataa turanitti sirba siyaasaa sirbitan, mirga saba biraa naannichaa sarbaa jirtu jechuun Miseensonni DH.D.U.O duraan (Kan obbo Muktaar Kadir) ergama duraan “Uummata Oromoo naannichaa saboota biro naannichaa wajjin walitti buusuuf buqqisuu” jedhu qabatanii fi dhalattoota Shinaashaa Caasaa Dr. Amsaaluufaatiin eeramuun namoonni nagaan mana hidhaatti Guuramanii Hiraarfamaa jiru. Yeroo ammaas Sabboontonni 9 ta’an mana hidhaa tasa dhala namaaf hin mijanne keessatti hiraarfamaa jiru.
Namoonni caasaa tortoraa duraanii fi Ergama TPLF kufuuf raafamaa jirtu galmaan gahuuf munyuuqaa jiran, akkasumas sabboonto Oromoo naannichaa yeroo adda addaa qaama mootummaaf eeruu kennuun gaaga’aa fi mana hidhaatti guursisaa turanii fi jiran keessaa:
1. Obbo waajiraa Gurmuu : Dhalataa Oromoo
2. Obbo Warquu : Dhalataa Oromoo
3. Obbo Waaqtolee GannatiiP Dhalataa Oromoo
4. Obbo Zabargaa Hirphaa : Dhalataa Oromoo Miseensa Obbo Muktaar Kadir kan hi haaromne, Kanaan Dura sabboontota Oromoo Matakkal 15 ol ta’an mana hidhaatti guursisuu keessatti gahee guddaa kan qabuufi yeroo ammaa sabboonaa of fakkeessuun qeerroo irratti xiyyeeffannoo kan hojjetaa jiru.
5. Obbo Moges Negeroo: Dhalataa Oromoo, asiif achi fakkaattuu, Basaastuu yeroo dheeraaf dogoggora isaarraa ni barata jedhamee eegamaa ture, garuu yeroo ammaa uummata Oromoo fi Qeerroo naannichaa kan saaxilaa fi basaasaa jiru/
6. Shibaabbaaw Ayyaanaa
7. Zallaqaa Ayyaanaaw : Obbolaa lamaanii fi dhalootaan shinaashaa kan ta’an, keessumaa Gaalessa keessatti uummata Obsa fixachiisaa kan jiran.
akkasumas caasaan ammaaf maqaa dhahuu hin barbaachifne maqaa Oromootiin ijaaramee wixxifachaa jiru akka jirus bira gahameera.
Namootiin maqaan isaanii tarreeffame hundi yeroo ammaa yeroo ittii Uummanni Oromoo waliif dirmatee, inni kanaan dura balleessee dhiifama gaafatee lammii isaa cinaa dhaabbatutti, uummata Oromoo Godina Matakkalii fi naannoo ishee nagaan jireenya isaa jiraachaa jira ciisa dhowwaa turtaniittu ammas ittuma jirtu. Karaa fi haala danda’ameen Gorsii fi akeekkachiisi isiniif kennamus dhagahuu hin dandeenye, kanaafuu yeroo gabaabaa keessaati ifatti gochaa dabaa Uumma irratti raawwachaa jirtan yoo hin dhiiftan ta’e, tokkoon tokkoon keessan irratti tarkaanfii keessa deebii hin qabnee fi seenaan hin irraanfanne akka isinirratti fudhatamu isin hubachiisuu barbaanna.
Injifannoon Uummata Oromoof!
Qeerroo Matakkal-Asoosaa irraa.


text:
Aanoleen godinichaa 11 ta'an qubannaa seeraan alaa mootummaan osoo hin eeyyamin taasifamef saaxilamaniiru.
Qubannaan kunis gandoota 24 keessa kan mul'ate yemmuu ta'u, saamicha lafaaf jecha qofa mootummaa naannoo Oromiyaatii alaa irraa kan dhufan baay'inaan jiraachuun isaaniis beekameera.
Qubattoonni kunniin lafa heektaara kuma 11 fi 712 qabatanii akka turan itti gaafatamaan bulchiinsaa fi itti fayyadama lafa baadiyaa godina Wallaga bahaa obbo Tazgaraa Tafarraan himaniiru.
Qubannaan seeraan alaa kunimmoo, itti fayyadama lafaa, cirama bosanaa, mirga abbaa qabeenyummaa lafaa irratti dhiibbaa guddaa fideera.
Qubbattoota kanneen keessaayis, hanga abbaa qabeenyaa tokko caalaatti, kanneen qonna irratti bobba'anii kan jiran addaan bahuun isaanis ibsameera.
Mootummaanis, gocha seeraan alaa kanarratti tarkaanfii barbaachisaa ta'e ni fudhata jedhameera.


text:
Nafxanyotaa mormuun wayyanee deggeruu ta’uu hin qabu.
By Getinet Dinkayehu
Duraan dursee dhimma giddu darban kessatti beekoota oromos dabalate dargaggotni oromoo hundi tokkuman waliin dhaabbachuun duula lellistota sirna ajjessa minilik fi azmari nafxanyotaa irratti banuun injifannon ilman nafxanyaa salphisuu fi sochii isaani fashalessu irra argame baaye’e kan nama gammachisu dha.Dula kana irrattii ilmaan oromoo hirmaattaan hundii kabajaafi galata guddaa qabdu.
Itti ansudhaan dhimma ani itti barreffama xiqqoo kana baressuf na kakase sodaa fi rakko Adeemsa qabsoo oromoo gara fulduraa mudachuu danda’uu ilalchisee yadaa mataa kiyya kessa dedebi’uu ibsuun ergaa kiyya dabarsu waanin barbaadefi dha. Akkuma beekamu ummatni oromoo bara minilik biyya isaa weeraree kaasee hangaa har’atti hallii cunqursa isaa addaa adda haa ta’u malee hidhaaf,ajjechaa fi manca’insa kana hin jedhamne jala jira.ummatni oromoo sirna ajjesaa motumma wayyanee jalatti gidiraa hedduu argeera, baye’een ajjefamera bay’en mana hidhatti dararamaa jira.Ji’uma fulbaanaa kana kessa ilmaan oromoo 45 irrattii ragaa sobaa funaanuun wayyaneen murtii hidhaa irratti dabarsuun isaa ammas sadarkaa gidiraa ummatni oromoo irra jirtu agarsisa .Bay’een mirgii isaa har’as dhitama jira ,arrabsamaa ,tuffatama jiraa,ilmaan oromoo warren maqaan afaan oromoo ta’e ille dandetti qabaniin hojii dorgomanii akka hin hojjenne otoo dandeetti qabani akka wan dandeetti hin qabneetti ilaalamuun harka wayyaa jalaan wayyaneen dhibba irraan ga’aa jirachuun bekama dha . Walumaa galatti sirni motumma wayyanee sirnoota darban irraa wan adda ta’ee wanni oromoof fidee afan ofiin dubbachuu fi maqaa afaan oromotin moggaafachu malee sirnaa foyya’a kabiraa fidee hin jiruu.Motumman wayyanee akka sirnoota nafxanyaa darbanii maqaa ormoon moggasuu yoo dhorkuu bateyyu garuu ilmaan oromoo Maqaa oromoo qaban ittin adda baafachuun kara siyaasanis ta’ee kara dinagdeen dhibbaa adda addaa irraan gesisaa akka jirus waan hubachaa jirru dha. mirguma sabaf sablammotni afaan isaanitin akka dubbatan heyyamuu kanayyu wayyaneen dirqamee malee jaallatee miti kan ummatttotaaf kenne.Haa ta’u malee garuu ammayyuu utuu warra TPLF kanaaf danda’mee afaan oromoofi enyummaan oromoo utuu badee gammachuu isaaniti.Gaaffiin ummata oromoo yeroo amma garuu gaaffii Afaan isaan dubbachuu qofaa mitii gaaffii mirga abba biyyumaa gonfachuti malee.kanarraa kaanee wayyaneen oromoof bu’aa addaa fideera jenne yoo yadna ta’ee dogoggorre jirra.
Yeroo amma garuu dargaggotni oromoo warreen tokko tokko nannoo Facebook fi social media irratti sochiin qabsoo isaanii gutummaan warra amaraa irratti malee wayyanee irratti qabsaa’uu waan dagatan fakkataa. gochaa badaa wayyaneen ummata oromoo irratti har’as gaggessa jirtuu dagatanii hojiin guyya guyya hojii nafxanyotuma qofaa irratti xiyyefatee ta’ee jirachuun mul’achaa jira.qabsoon tokkummaan dargaggotni oromoo yeroo amma nafxanyota irratti xiyyeffatee ol’antumman galmesisaa jirru kun wayyane irrattis akkasumaan tokkumman waliin dhabbachuun waan nurra egamudha .
Minilik du’eraa, amma kan qabsoofnuu minilik isaa du’ee irratti osoo hin taanee warreen ilaalchaa sirna minilik deebisuuf deman fi wayyaane irratti dha.sirnaa nafxenyaa balaaleffachuu qofaa irratti yoo taate qabsoon kun garaa fulduraattis qabsoo oromoo midhuu danda’a.Ergamtotni wayyanee warreen akka Dani’eel Berhanefa yeroo ammaa dula nafxanyotaa fi oromoo giddutti gageggamaa jiruu giddu deemuun waan ummata oromoof yaadan fakkaatanii akkasumas wayyaneen ummata oromoof akka waan foyya’aa wayii fidee godhanii diraamaa umrii wayyanee dheressu hojjechaa jiruu.Harka biraan garuu ammas ummata oromoo mana hidhaatti naqaa jiruu.
Ji’uma kana kessalle ilmaan oromoo 45 ta’an irrattii ragaa sobaa funanuun wayyaneen murtii hidhaa itti murteessun gara jabina ummata oromoo irratti qabdu ifattii agarsisaa jirti.Haa ta’u malee garuu dargaggotni oromoo warren nafxanyaa irratti duula hamaa banaa jiran wa’ee kana osoo hin kaasiin Ykn mormii isaani osoo hin dhagessisiin kan bira darban heddu taajjabera.kun maaliif ta’aa? Qabsoon oromoo sirna nafxanyaa qofarratti kan ta’uu qabuu?
Yeroo tokko tokko Cadree wayyaanee Bekkama kan ta’e Daniel birhane kan jedhamu kara Facebook isa deeme kaniin tajjaba jiru kessaa dargaggotni warruumti kan kenyaa(Oromo) ta’aan kun demanii wanta inni waan oromoof yaaduu fakkatee maxxansuu gaafa jajjabessan nan arga.kun mal nutti agarsisaa? Barreffamotaa gochaa badaa wayyaneen irratti bobbaate jirtu saaxilu maxxansulle kan dhaaban oromota bay’etuu jiruu.Maaliif?
Ani kanin jedhuu Ilmaan nafxanyotaa sirna darbee debisuuf figaa jiranis ta’ee sirna wayyanee qixxuma balaleffachuu qabnaa dha.Yoo qabsoon Oromoo nafxanyoota qofarratti kan xiyyeffate fi yoo kan wayyanerratti qabsa’uu dhabnu taate ammas kun rakko guddaa fi qabsoo oromoo fulduraa kan laaffisuu dha .wayyaaneenis ta’ee nafxanyaan oromoof fira miti isaan lammanuu oromoof dinaa dha.Kessattuu dagaggotni oromoo warren baratan yeroo gocha akkasii godhaan oromootni biroon warren isaan ilalalnii dogoggoran bay’een akka jiran dagachuun nurra hin jiraatu.
Waanni ani akka dhunfaatti dulaa ilmaan habashotaa yeroo ammaa nurratti gaggefamaa jiru irraa baradhee tokkumman ilman oromof dhabota oromoo giddutti umamu fulduraa ademsa qabsoo oromoo gabrumma jala basuuf godhamuu kessatti filannoo isa dhumaa akka ta’e dha .Dhabotni oromoo bakka heddutti ada ciciramani jiran barumsaa amma kana fudhachuun wal giddutti araara busuun waliin dhabbachuun wayyanerratti duluun dirqama fi kan filanno adda biraa hin qabne dha .
Dhumarratti ergaan Dargggota oromoo addunyaa bakka hunda jiraniif qabuu: gochaa wayyaneen yeroo ammas ilmaan oromoo irrattii raawwachaa jirtuu kun sadarkaa hacucaa hamaa ummatnii oromoo jala jiruu agarsisaa. Kanaaf qabsoon kenyaa inni guddaan yeroo kamuu caalaa wayyanerrattii xiyyeffachuu qaba kan jedhu dha .Tokkumaa amma ilmaan nafxanyotaa irratti umne kun wayyanerrattii laafuu hin qabuu. Yoon dogoggore na sirresuu dandeessu. Galatomaa.
Injifannoon ummata oromoof!!!
Posted on 14/01/2014, in Uncategorized. Bookmark the permalink. Leave a comment.


text:
Qabeenyaa mancaasuu, mana hidhaa Qilinxoo gubuu akkasumas hidhamtoota 23 ajjeesuu fi ergama dhaabolii shororkeessotaa galmaan ga’uuf socho’an ittiin jechuun seera farra shorokeessummaan shakkamtoonni abbaan alangaa himannaa irratti dhiyeesse kaleessa mana murtiitti ennaa dhiyaatan komee isaanii kan dhiyeessan haala adda addaan ture.
shakkamtoonni kun dhaddachichi taa’uuf qophee irra ennaa turetti manni murtii akka gad taa’aniif ajajus tole hin jedhin hafan. Sababiin isaas maatiiwwan keenya ala dhaabatanii jiran ol haa seenan kan jedhu ture.
Miseensi maatii hangi tokko akka ol seenan taasisamee dhadachichi itti fufe.
Shakkamtoonni sun iyyannaa isaanii dhiyeeffachuuf harka ennaa ol baasan kanneen abukaatoo qaban karaa abukaatoo isaanii barreeffamaan waan dhiyeeffataniif kanneen abukaatoo hin qabaanne keessaa hangi tokko iyyannaa isaanii akka dhiyeeffatan carraan kennameefii jira.
Himatamaan tokko itti murtaa’ee mana hidhaa Ziwaay kan turan ta’uu ibsanii manni hidhaa shakkamtoota kana kanneen biraatti adda baasee dararaa hamaa irratti raawwachuu isaa ibsaniiru. maatiin akka warra kaaniitti kan isaan hin daawwanne, guyyaatti daqiiqaa 30 qofaaf akka aduutti gad baafaman yeroo kan biraa garuu itti cufamee oolanii kan bulan ta’uu mana murtichaaf ibsaniiru.
Himatamaa ka biroon immoo dhiittaa mirga namaa hamaatu na irratti raawwatame, ennaa qorannaan geggeessametti reebichi na irratti raawwatameera, kana males qaama dhaluu koo irratti waan ulfaatu natti hidhamee dararaa hamaan na irratti raawwatameera, cancalaan hidhamee rarraafameera, dararaan kun dirmammuun dhaqqabsiise qaama koo irratti argama, kana duras dirmammuu kana suraan kaafamee mana murtiitti akka naaf dhiyaatu gaafadheera jechuu dhaan irra deebi’anii iyyataniiru.
Yaada poolisiif kennan illee akka hafuuf gaafataniiru. Kana gidduu dhaan himatamtoonni hedduun iyyata ofii isaanii aarii fi miira cimaa ta’een dhiyeessuu waan jalqabaniif jecha adeemsi dhaddachichaa jeeqamuu jalqabe.
Abbootiin murtii fi abukaatolen himatamtoonni miira isaanii to’atanii akka seera mana murtiitti gaaffii isaanii akka dhiyeessan gaafataniiru.


text:
Waltajjii kanarratti hudhaaleen invastimantii, rakkoowwan gama mootummaa, abbootii qabeenyaa fi furmaanni isaanii dhimmoota marii turan.
Hirmaattonni waltajjichaas waliin ga’iinsi bu’uraalee misoomaa bal’aan akka jiru fi rakkoon bulchiinsa gaarii damichaas heddu ta’uu kaasaniiru.
Gama mootummaatiin ammoo rakkoo kana maqsuuf maaltu yaadame gaaffiin jedhu dhiyaatee deebiin itti laatameera.
Pireezdaantiin mootummaa naannoo Oromiyaa obbo Lamaa Magarsaan deebii kennaniin, rakkoo bu’uraalee misoomaa maqsuuf mootummaan hojiilee heddu hojjetus, feedhiin yeroo ammaa jiru daran dabalaa dhufuu isaatin wal simsiisuun akka hin danda’amne himan.
Gara fuula duraatti garuu rakkoo kana furuuf abbootii qabeenyaa waliin ta’uun hojjechaa jira jedhaniiru.
Guddina biyyattii itti fufsiisuuf gaheen invastimantii olaanaa akka ta’e kan himan obbo Lammaan, abbootii qabeenyaa seeraan hojjetaniif gama mootummaatiin deeggarsi walirraa hin cinne ni taasifamas jedhan.
Maqaa invastimantiitiin qaxxaamuraan duroomuuf lafa bal’aa qabatanii kan taa’an ammoo adda baasuun seeraf dhiyeessuun jalqabameera jedhaniiru.
Rakkoowwan gama mootummaatin jirus ariitidhaan hiikaa deemuun abbootiin qabeenyaa invastimantii garaa garaa keessatti hirmaachuuf feedhan rakkoo malee gara hojiitti akka galan hojimaanni haaraan akka diriiraa jiru obbo Lammaan himaniiru.
Marii kanarratti sadarkaa itti aanaa preezidaantiitti hogganaan Biiroo Misooma Magaalaa fi Manneenii obbo Abiy Ahimad barreeffama Oromiyaan carraa invastimantiin qabdurratti hirmaattotaaf dhiyeessaniiru.
Maricharratti abbootiin qabeenyaa hojii invastimantii magaalaa fi baadiyyaarratti bobba’an 1000 ol ta’an kan argaman yammuu ta’u, hojii kana karaa iftoomina qabuun hoogganuun akka danda’amu karoora tarsiimawaa (strategic road map) fi wixinee hammattoo seeraa qopheessun kan xumurame yoo ta'u, wixineen hammattoo seeraa qophaa'es qaama dhimmi ilaallatuun mirkanaa'ee hojiitti kan hiikamu ta'a jedheera koominiikeeshiniin naannichaa.


text:
(Boruu Barraaqaatiin)
Dhimmi Maaster Pilaanii magaalaa Finfinnee amma dura eegalame mormii jabaa ummanni Oromoo godheen hambisiifamuu danda’ee akka ture ni yaadatama. Yeroo sanitti dabballoonni OPDO arraba damma dibatanii gad bahuudhaan ‘’yoo ummata Oromoo kan hin gammachiifnetahe maaluu ni hafa’’ jechuun ololaa bahan. Mormiin ummata Oromoo yeroo sana Maaster Pilaaniitti qabatee eegalame garuu salphaatti kan dhaabatu hin turre. Gaaffiin Oromoo gaaffii mirga abbaa biyyummaa waan taheef boris salphaatti kan aguugamee hafu hin tahu. Haa tahuutiimormii sirnicha hundee irraa raasuu danda’e kana ukkaamsuuf jecha Labsa Yeroo Muddamaa Oromoo irratti labsan.
Humnaan ummata afaanqabanii, harka isaa micciiranii, miila isaa hidhanii callisiisuu filatan.Dhimmi Maaster Pilaanii magaalaa Finfinnee ammas xixxiixaa jira. Miidiyaaleen Wayyaanee gurguddoon EBC fi FBCn dhimma kana qabatanii ifatti gad bahanii jirani. Keessumattuu miidiyaa karoora mootummaa dursee beeksisuudhaan beekamu kan tahe Faanaan (FBC) oduu Mudde 8, 2009 (ALH)tti dabarseen ‘’Maaster Pilaaniin magaalaa Finfinnee dhiheenyatti akka ragga’u Komishiniin Pilaanii Magaalaa Finfinnee beeksise’’ jechuun gabaasee jira. Gaaffiin as irratti ka’uu qabu,Wayyaaneen maaliif yeroo kanatti dhimma master pilaanii kana amma kaasuu filatte kan jedhuu dha. An akka naa galetti sababaan isaa waan gurguddaa lama.Kan duraa, sirnichi wayta ammaa kana jabaa nama Oromoo hanga danda’e guuree mana hidhaatti naqee jira. Warra silaa ummata kakaasuu fi mormii ummataa qindeessuu danda’u jedhee shakku qabeehidhaa keessatti toyatee argama. Ummata isa hafe ammoo bittaa waraanummaa Komaand Poostiitiin sodaachisee bitaa jira. Ammaantana hamilee fi kaka’umsa ummanni Oromoo qabsoo mirga isaaf qabu onnee isaa keessatti buruqsee, boquu gad cabseen jira jedhee waan of amansiise fakkaata. Kana irraa ka’uun wayta kanatti kaayyoo biyya Oromoo saamuu fi Oromoo salphisuuf qabate san hojii irra oolchuu irraa wanni na hanqisu hin jiru jedhee of amansiisee jira.
Oromoon hangamuu baay’atu, hangamuu sadarkaan mormii isaa addunyaatti dhagahamu, toyannoo koo jalaa hin bahu, dirqisiisee doorsisee waanin barbaadu waga’uu nan danda’a jedhee of hubachuu isaa argaa jirra. Dhimma Master Pilaanii magaalaa Finfinnee irratti Oromoodhaan salphifamee boquu cabsatee kan ture sirni Wayyaanee amma xiiqii san Oromoo irratti bahachuuf yeroo aanjaa uummadheera jedhee yaadaa jira.Kan lammaffaa wanni Wayyaaneef onnee kenne haala faca’iinsa gurmuu siyaasaa Oromoo ti. Dhaaba siyaasaa biyya keessaa (KFO) yoo taheef guutummaatti mataa hanga jalaatti jabaa namoota dhaabichaa hidhaa naqanii jirani. Dhaabicha guutummaatti laamshessanii jiru. Wayta Wayyaaneen bulchiinsa Komaand Poostii Oromiyaa irratti labsitee halkanii guyyaa Oromoo kumootaan mana hidhaatti guurtu, rukuttee madeessitu, ajjeeftu, qabeenya isaa aduu saafaatiin saamtu dhaabni siyaasaa Oromoo jabaan sabichaaf dirmatee salphina kana irraa Oromoo baraaruu danda’e hin jiru. Keessoon dhaabota siyaasaa Oromoos tahee aktiivistoota Oromoo biyya keessattis tahee alatti irree qabaatee kan sirnicha sodaachisu hin taane. Ummatatu muratee natti ka’e malee dhaabni siyaasaa kan sagantaa mataa isaatiin haleellaa narraan gahuu danda’u Oromoo keessa hin jiru jettee murteessiteettiWayyaaneen. Duula karaa miidiyaa hawaasummaa ummata kakaasuuf godhamu Facebook fi karaalee wal qunnamtii biroo cufuudhaan ummata dukkana keessatti iggitte.Haalli amma jiru waan fedhan Oromoo irratti labsuuf yeroo aanjaa tahee laalameera. Wayyaneen balaa siyaasaa hamaa, keessumattuu Oromiyaakeessatti mudatte irraa humna qawweetiin akka of baraartee amma hafuura bitattetti of fudhatteetti. Kunis Oromoo tuffachuu irraa madda. ‘Ofiif wacitu malee homaa na gochuu hin dandeessan, keessi keessan bukoo dha’ nuun jedhaa jirti.
Ummata keessaa warra mormii dabre keessatti seenaa hojjete garii ajjeeftee, kuun madeessitee qaama hir’iftee, kuun ammoo kumoota kudhanootaan hidhaatti naqxee affeelaawaan jirtuuf, tarkaanfii akkasii kanaan umrii dheereffachuun akka danda’amu shaakalaa jirti.Kanaafuu maaltu mala? Hegereen qabsoo kanaa maal tahuuf deemaa jira? Kan durii yoo hafe wareegamni gootonni Oromoo qabsoo waggaa tokkoo keessatti kafalan bilaash tahee hafaa? Wayyaaneen humna qawweetiin Oromoo afaan qabdee deebitee akka bofaa biyyee arraabdee yoo ol kaatu, akkasumatti wacnee dhiifna moo tarsiimoo qabsoo haaraa wayiitiin gad baanee dheebuu bilisummaa ummata keenya baafna? Gaaffilee kana qaamonni ‘humnoota siyaasaa’ Oromoo ofiin jedhan of gaafachuu qabu. Warri jaaramee jiru waliin hojjechuu ni dandeenya moo hin dandeenyu jedhaa wal gaafadhaa. Waliin haasawuufi waliin deemuu hin dandeessan taanaan maqaa qabsoo lafa kaayaatii jireenya mataa keessanii jiraadhaa. Ummanni isin eega, isinis qilleensuma irratti jirra jirra ofiin jettu, lafa irratti garuu hin mul’atani, gidduutti kan bu’aa hangana hin jedhamne hammaarrachaa jiru diina keenya.Wayyaaneen mormii lafa raasu waggaa tokkoo san irraa dandamattee tuffii isii itti fufuu kan dandeesse hanqina keenyaan malee jabina mataa ishiin miti. Keessoon jaarmayummaa siyaasaa Oromoo baay’ee dheedhii dha. Corqaa dha. Bakka ummanni keenya gahe gahuufuu fagoo jira. Wayyaanee kan lubbuu itti hores isa kana.
Ummanni yoomuu mirga isaaf ni falmata. Garuu jaarmayaa siyaasaa jabaa kan tarsiimoo jabaadhaan isa hogganu hin qabu taanaan maayyii irratti irbaata diinaa taha. Wayyaaneen bulchiinsa Komaand Poostii labsuu ishii dura ibsoonni dhaabonni siyaasaa Oromoo tokko tokko baasaa turan sirnichaaf gargaarsa guddaa godhe. Jaarmayoonni siyaasaa Oromoo walii isaanii gidduutti wal dorgoommii diigaa godhan irraa kan ka’e ‘qabsoo biyya keessaa deemaa jiru natu hogganaa jira’ jedhanii miidiyaatti bahanii labsuun ummata keenya rukuchiise malee bu’aa Oromoofis tahee jaarmayaa sanaaf fide homaa hin qabu. Diraamaa Wayyaaneen ‘ABO fi Masriitu na goolaa jira’ jettee hojjetatteef karaa bane. Diraamaa kanaan qabdees labsa yeroo muddamaa baafatte. Bulchiinsa waraanaa ‘Comand Post’ jedhamu Oromoo irratti labsitee haleellaa abbaa irrummaa kan durattuu raaw’achaa turte seerawaa godhachuuf ittiin gargaaramte. Dheedhummaan siyaasaa keenyaa balaa kana fakkaatu nu mude.Gara fuulduraas of keessa deebinee hanqina keenya hin guuttannu taanaa, dogoggora keenya irraa hin barannu taanaan, akka qara eebootti qeeqa sodaachuu dhiifnee wal hin dhageeffannu taanaan, ego keenya of duuba goonee sabichaaf waa hojjechuu qofa irratti wal hin dorgoomnu taanaan salphinni kana caalu itti fufuun gaaffii hin qabu. Laafina keenya irraa barannee qaama laafinaa san jabinatti jijjiirrachuu dandeenyaan garuu ni injifanna. Yoo san gochuu hin dandeenye ammoo dhiiga ummanni keenya bilisummaa isaaf dhangalaasaa jiru dhiiga saree gochuu manna Oromoon akka furmaata barbaaddattu itti himnee karaa irraa maquu dha. Dhaamsi kun warra tuqata siyaasaa Oromoo qabu kan matayyaas tahee gurmuudhaan gumaachaa jirra jedhan maraaf tahuu qaba.Sabni keenya ni injifata!


text:
Du’a booda maaltu ta’aa?
Gaaffii: Du’a booda maaltu ta’aa?
Deebii: Amantii kiristaanaa gidduu dhimma du’a boodaa ilaalalchisee yaada adda addaatu jira. Muuraasni namni kam iyyuu hanga hanga firdii isa xumuraatti innis hanga namni tokkoon tokkoon isaa gara Mootummaa Waaqayyoo yookiin gara Si’oolitti ergamutti “ni rafa” yaada jedhu qabataniiru. Kaan immoo namoonni yeroo du’an aluma sana isaan irratti faradamee gara bakka iddoo isaanii dhaqu jedhanii yaadu. Kaan immoo amma ammaatti yeroo namoonni du’aan lubbuun isaanii yookiin hafuurri isaanii du’aa du’aa kaafamuu isa xumuraa, firdii isa xumuraa, fi achumaanis lafa itti deemaan isa xumuraa isaanii eeguudhaaf gara mootummaa Waaqayyoo yookiin gaannama bakka “yeroodhaaf” ta’atti ergamu jedhu. Kanaaf sirriitti kan Macaafni Qulquluun jedhu du’aa booda ni ta’aa?
Jalqaba, amanataan Yesus Kiristoosiidhaan ta’e tokko du’a boodda lubbuun amantootaa yookiin hafuurri gara mootummaa waaqaatti akka fudhatamu nutti hima, sababni isaa Kiristoosiin akka fayyisaa dhuunfaa jaraatti waan simataniif cubbuun jaraa dhiifameeraf (Yohaannis 3:16, 18, 36). Amantootaaf duutni, “fooni irraa adda ba’anii gooftaa wajjin jiraachuudha” (2 Qorontoos 5:6-8; Filiphiisiyuus 1:23). Haa ta’u malee keeyyattoonni akka 1 Qorontoos 15:50-54 fi 1 Teseloonqee 4:13-17 kan fakkaatan amantoonni du’aa kaafamuudhaan akka ka’anuu fi dhagni ulfina qabeessi akka kennamuuf ni ibsu. Amantoonni du’a booda aluma sana Kiristoosii wajjin ta’uudhaaf kan deeman erga ta’e barbaachisummaan du’aa ka’uu kanaa maalii dhaa? Lubbuun yookiin hafuurri amantootaa du’a booda aluma sana Kiristoosii wajjin ta’uudhaaf yeroo deemuu fooni isaanii boolla keessa akka “rafetti” waan hafu fakkaata. Du’a ka’uu amantootaatti dhagni inni foonii du’aa ka’uudhaan ka’eera, ulfinas argateera, foonii fi lubbuu wajjins walitti deebi’eera. Kan lammaffaa walitti deebi’e fi ulfina kan argate dhagni-lubbuun-hafuurri kun waaqa haaraa fi lafa haaraa keessatti qabeenyaa amantootaa ta’a (Mul’ata Yohaannis 21-22).
Lammaffaa, Yesus Kiristoosiin akka fayyisaa isaaniitti kan hin simanneef du’a jechuun adabbii bara baraatti. Ta’us immoo akkuma bakka ga’uumsaa amantootaa warri hin amannes du’aa ka’uu isa xumuraa, firdiif bakka dhaqan isa bara baraa eeggachuudhaaf aluma sana bakka turan yeroodhaaf ta’e sanatti waan ergaman fakkaata. Luuqaas 16:22-23 du’a booda aluma sana kan dhiphatu nama sooreessa tokkoo dubbata. Mul’atin Yohaannis 20:11-15 utuu hin amanin kan du’an hundumtuu du’aa kaafamuun akka ka’an fuulla teessoo firdii isa adicha duratti akka itti faradamuu fi achumaan gara galaana abiddaatti akka gataman ni dubbata. Acumaanis warri hin amanne du’a booda aluma sana gara si’ooli (galaana abiddaatti) hi ergamanu. Garuu haala firdii fi adabbii jela jiru. Ta’us warri hin amanne aluma sana gara kuufama ibiddaatti irgamuu dhabaatanis utuu hin turin du’a booda carraan jaraa gammachiisaa miti. Namichi sooressi sun yeroo du’u “laboobaa ibiddaa kana keessatti nan dhiphadha’oo” jechuun yeroo iyyu ni dubbifanna (Luuqaas 16:24).
Sababa kanaaf, namni tokko erga du’ee booda mootummaa waaqayyoo yookiin Si’ool “yeroodhaafii” keessa jiraata. Bakka yeroodhaaf keessa turan booda du’aa kaafamuu isa xumura irratti bakki galma nama sanaa hin jijjiiramu. Waanti jijjiiramu isa bara baraa sanaaf “iddoo” bakka sirrii duwwaadha. Xumura isaa irratti amantoonni gara waaqa haaraa fi lafa haaraa sana galuu isaaniitiif waabdiitu kennamaaf (Mul’ata Yohaannis 21:1). Xumura irrattis warri hin fayyin egara ibidda bara baraatti ergamu (Mul’ata Yohaannis 20:11-15). Kunneen namootaaf - waluma galatti Yesus Kiristoos akka fayyisaa isaaniitti amanan ta’ee fi yookiin amanuu dhiisuu isaanii irratti hundaa’uudhaan galma isa bara baraa, isa xumuraati (Maatewoos 25:46; Yohaannis 3:36).
English
Du’a booda maaltu ta’aa?


text:
Ummatoota wal dura Dhaabuun Umrii Mootummaa Wayyaanee Caalatti Gabaabsaa (Ibsa Adda Bilisummaa Oromoo)
Impaayerri Itophiyaa fedhii ummatootaan alatti humnaan ijaaramte. Rakkoo siyaasaa humnaan ijaaramuun uumames ummatoota humnaan koloneeffataman mirga dhablee taasisee hiree isaanii irratti murteessummaa dhorkate. Dantaa bittootaa qofa guutuuf sirnootni diriirfamanis dimokraasiif farra tahanii hacuuccaa fi saaminsa dagaagsan. Ummatoota hiyyummaa, deegaa fi beelaaf saaxilan. Rakkoon siyaasaa baroota dheeraaf jiraate guddinaa fi badhaadhinatti gufuu tahee jireenya ummatootaa hadheesse. Dhibdee impaayera kana hudhee qabee jiru kanaaf furmaata itti soquun fedhii mootummoota humnaan aangootti dhufanii waan hin taaneefis rakkoon furmaata dhabe kun Impaayerattii gaadi’ee qabuu irraa Itophiyaa biyya itti qaanfatan taasise. Itophiyaan bara H/Sillaasee beelaan beekamte bara Dargiis biyya beelaa tahuun beekamti. Mootummaa Fashistii Wayyaanee/TPLF jalattis maqaan Addunyaa irratti ittiin beekamtu kun irraa hin haqamne. Impaayera miliyoonotni beelaan keessatti dararaman, dhoortoon lubbuu turfatan akka taatetti jirti. Mootummaan Wayyaanee kadhaa akka mirgaa fi abshaalummaatti malee akka qaaniitti hin ilaalu. Qabeenya maqaa beelaan argamuun umrii bittaa dheereffatuu fi ummatoota beelessanii jilbeenfachiisuun tooftaa bittaa isaa ittiin dheereffatu waan taheef yoomiyyuu taanaan beellii Impaayera kana keessaa ni dhabamaan hin yaadamu.
Beelaa fi hiyyummaatti dabalee qabeenyi Impaayera Itophiyaa hundi aangaawota Wayyaanee/TPLFiin dhuunfatamuun ummatoota hunda fincilsiisaa jira. Olaantummaa murna bicuu tiksuuf loogummaan adeemsifamu ummatoota cunqurfamoo hunda “Haa gahu!” jedhanii akka mirga isaaniif falman taasisuu irratti argama. Addatti ammoo ummatni Oromoo gaaffii abbaa biyyummaa fi dimokraasii kaasuudhaan falmaan adeemsisaa jiru mootummaa abbaa irree kana saaxiluutti dabalee hundee kan hin qabne tahuu isaa mirkaneessuun kufaatii isaa jarjarsuu irratti argama.
Mootummaan abbaa irree kamiyyuu hanga irree cunqurfamootaan aangoo irraa hin qaarsifamnetti bittaa isaa itti fufsiisuuf tooftaalee nu fayyadu jedhan hundatti dhimma bahu. Ummatoota walitti buusuudhaan aangoo irra of tursuuf itti gargaaraman. Doorsisa, tarkaanfii ajjeechaa fi hidhaa fudhataniin of jireessuuf tattaafatu. Olola dharaa “ani hin jiru taanaan diigaminsatu dhalata, ummatootatu wal fixa” jechuun doorsisuu fi sossobuunis mala jireenyaaf bittootni itti gargaaramani dha.
Mootummaan Fashistii Wayyaanee/TPLF haleellaa ummatootaan addatti ammoo fincila diddaa hin bitamnuu ummatni Oromoo itti fufiinsaan gaggeessaa jiruun laamsha’uun dhokataa miti. Mootummaa humna waraanaa fi tikaa, irra guddaan dhalootaan naannoo tokkoo irratti hirkatee kanneen dantaaf saboota biro keessaa jalatti hiriiraan ergatuun kan jiraataa jiru dha.
Mootummaa otontoree kufaatiin isaa kan hin hafne tahuun mirkanaawe kun, humnatti dabalee eebbaa fi arjoomina biyyoota dhihaatiin hokkolaa bittaa isaa dheereffatuuf wixxifataa jiru dha. Wixxifannaa lubbuu dheereffatuuf godhu kana keessatti ammoo ummata Oromoo diina innikkaa godhatee duula gara jabinaan guutame gosa hundaa fuula hundaan irratti banee jira. Duula bal’aa ummata Oromoo irratti adeemsifamaa jiru keessaa tokko, humna farra ummata Oromoo Somaalota keessaa maqaa “Liyyuu Poolis” jedhuun ijaaree hidhachiisuun Jeneral Abrhaa Qurateriin ajajamee ummata Oromoo lolchiifatuu dha.
Wayta ammaa kana ummatni Oromoo Baha Oromiyaa guutuu daangaa Somaleetti dhihoo jiru, Kibba Bahaa fi Kibbaa Oromiyaa lola mootummaan Wayyaanee “Liyyuu poolis” of dura oofaa jiruu fi humna Wayyaaneen gaggeeffamu of irraa faccisuu irratti argama. Mootummaan Wayyaanee humna lolchiifataa jiru kana lafa Oromoo akka qabatan duubaan dhiibuun Alaabaa Nannoo Somaalee lafa Oromoo irratti dhaabsisaa jira. Lammiileen Somaalee shira Wayyaaneen Ummatoota walitti diruudhaan umrii aangoo ofii dheereffachuuf godhu wallaaluudhaanis tahe osoo beekanii mootummaa farra Ummatootaa tahe kanaaf meeshaa tahuudhaan dachii fi eenyummaa Oromoo irratti duuluun qaanfachiisaa fi gaafatama seenaa fi seeraa jalaa kan hin isaan hin baasne tahuu hubachuu qaban.
Lolli Harargee Bahaa fi Dhihaa, gammoojjii Baalee, Booranaa fi Gujii keessatti adeemsifamaa jiru, lafa Oromoo saammatuu qofa osoo hin taane eenyummaa Oromoo irratti kan aggaammate tahuun ifaa dha. Duulli Oromummaa irratti baname kunis kan Oromoota naannoo lolli itti adeemsifamaa jiru qofa osoo hin taane Oromoota hunda ilaallatu dha. Waan taheef lammiin Oromoo hundi shira diinaa kana maseensuuf bakka jiru hundaa waliif dirmatuun diina of irraa ittisuun dirqama lammummaa tahuu beekee ka’uu qaba. Ummatni Oromoo biyyaa fi lafa isaa irratti Abbaa tahee kan nagaan jiraatuu danda’u, kanneen humnaan irratti of aangoomsan kana yoo of irraa darbatee gate qofa. Murtii kanaan dura murteeffate, “Gabrummaatti xumura gochuu qabna! jedhutti cichee fincila isaa finiinsuu qofatu furmaata waaraa fi amansiisaa argamsiisaafi. Hundaan olitti ammoo lammiileen Oromoo kanneen mootummaa kana waliin hiriiruun lubbuu mootummaa farra ummatootaa kana dheeressuuf tattaafatan gochaa diinummaa ummata isaanii irratti raawwatamaa jiru kana argaa callisuun diina biratti illee kan isaan tuffachiisu tahuu beekuu qaban. Ilmaan Oromoo waraana Wayyaanee keessatti hiriiruun diinaaf irree tahan, lola ummata isaanii irratti labsamee qe’ee, lafaa fi lubbuu dhabsiisaa jiru kana osoo dhaga’anii fi arganii tarkaanfii barbaachisu fudhatuu dhabuun isaan gaafachiisa. Har’a caasaan ABO fi Qeerroon Oromoo, Hawwanii fi Abbootiin harka qullaa wayta diina of irraa faccisaa jiranitti diinaaf qawwee baatanii waardiyyaa dhaabbatuun qaanfachiisaa dha. Kanaaf dantaa ummata keenyaaf malee alagaaf hin dhaabbannu jechuun ummata isaanii sababa diinaan dhumaatiin irra gahaa jiru cinaa akka hiriiran ABOn waamicha dabarsaaf.
Mootummaan Wayyaanee akkuma Abbootii Irree kamuu jabaa fakkaatee dhaadatuu fi ololuun lubbuu dheereffatuu hawwa. Haa tahu malee kun gonkumaa dhugoomuu hin danda’u. Humni ittiin dhaadatuu fi ummatoota ittiin doorsisu yeroof isa jireessuu taha. Haa tahu malee miidhaa abbootii, hawwanii fi obboleyyan isaanii osoo arganii hanga dhumaatti waliin hiriiru jechuu akka hin tahin hubatamuu qaba. Roorroo fi ajjeechaan daangaa dabre kan lammii isaanii irra gahu kun hidhannoo isaanii mootummichumatti akka gara galchan dirqa. Kanneen caasaa mootummaa gara garaa keessatti haammatamuun mootummaa farra ummataa tajaajilaa jiranis kanaan booda haa gahu jedhanii akka ummata isaanii cinaa hiriiran shakkiin hin jiru.
Mootummaa kana jalatti mirgi ummatootaa akka hin kabajamne beekamaa dha. Kanaaf furmaatni tokkichi jiru mootmmaa kana of irraa buusuu qofa. Kanaafis ummatni Oromoo FXG itti jiru finiinsuu qofatu furmaata hawwuu fi barbaadu argamsiisaaf. Waan taheef har’as ABOn ummatni Oromoo bakkayyuutti fincila isaa itti fufuun mootummaa Wayyaaneetti xumura akka itti tolchu waamicha isaa haaromsa. WBO bakka jiru hundatti diina ummata Oromoo irratti roorrisaa jiru haleeluun dirqama isaa akka bahatu dhaama. Qeerroon Oromoos mootummaa Wayyaanee/TPLF dhabama irraa of hambisuuf wixxifataa jiru kana irratti fincila guutuu Oromiyaa qindeessuun umrii isaa gabaabsuu keessatti qooda isaa akka bahatu ABOn qajeelcha. Ummatni Oromoo biyya ambaa jiraatus haalli ummatni keenya keessatti argamu ulfaataa tahuu hubatuun, yeroo fi qabeenya isaa dhimma dantaa Oromoo kabajsiisuu danda’u irra oolchuun madda furmaataa akka tahu ABOn yaadachiisa.
Ummatootni cunqurfamoo ollaa Oromiyaatti argamanis tahan kanneen Oromiyaa hin daangeessine, shira diinni shiruun wal dura dhaabbatuu irraa of qusatuu fi doorsisa kijibaa Wayyaaneen shakkii fi sodaa irraa walaba tahanii wal irratti osoo hin taane diina waloo irratti qabsoo isaanii akka finiinsan ABOn irra deebi’ee hubachiisa.
Bara baraan gabrummaa keessummeessaa jiraatuun as irratti raawwatuu qaba. Tokkummaan bakkayyuutti fincilli adeemsifamee fi qabsoon gaggeeffame ummatni Oromoo humna tahuu agarsiiseera. Kanaaf ammas tokkummaan ka’uun diina of irraa gugsuun mootummaa gabroomfataatti xumura haa goonu. Kanneen dantaa hin guutamneef jecha ummata Oromoo bara rakkoo isaaniif dhaqqabaa ture irratti hammeenya raawwataa jiranis adaba itti gochuun lafaa fi eenyummaa keenya haa kabajsiifannu.
Injifannoo Ummata Oromoof!
Adda Bilisummaa Oromoo
Amajjii 21, 2017
Read more in Amharic, Afaan Oromoo and English


text:
KITAABA HAARAYA: Imala Qabsoo Oromoo Fi Mul’ata ADO
IMALA QABSOO OROMOO FI MUL’ATA ADO
Qabsoo Bilisummaa Oromoo Bifa Jaarraa 21ffaan Gaggeessuu
KITAABA HAARAYA DHIHEENYATTI MAXXANFAMEE DHIHAATU
Kitaabni mata duree, “Imala Qabsoo Oromoo fi Mul’ata ADO jedhu dhihenyatti maxxnfamee dubbisaaf dhihaachuuf jiraachuu isaa yeroo ibsinu gammachuun.
Kitaabni kun Imala dheeraa Qabsoon Bilisummaa Oromoo keessa darbee sadarkaa ammaarra ga’e irratti hundaa’ee kan qophaawe yoo ta’u, kutaa torbaa fi boqonnaa afurtamii ja’atti qoodamee dhihaate.
Kitaabni Kun mul’ata qabsa’onni Oromoo ganama yeroo manaa ba’an qabatanii ka’an, qabsa’onni har’aa kan harkaa qabanii fi egeree Oromoof mul’ata irra wayyaa jedhamee akeekame hunda walitti qabatee kan dhihaatee dha. Haaluma kanaan kutaa jalqabaa kitaaba kanaa keessatti Seenaa Oromoo cuunfamee dhihaata. Kunis;
• Achi dhufiinsi Oromoo, biyyi isaa, aadaa fi seenaan isaa, malbulchiinsi isaa maal akka fakkaachaa ture gabaabse ibsa. Itti dabalees Oromoon osoo sirna alagaa jalatti hin kufin dura, akkamitti akka jiraachaa ture, kufaatii bulchiinsaa fi Gadaa Oromoof wanneen sababa ta’an ilaala. Itti fufuunis fincila Oromoon ittisa biyya isaaf, akkasumas mirga humnaan sarbame deeffatee gonfachuuf taasisaa ture hanga ta’e cuunfee qabatee jira.
Kutaa 2ffaa kitaaba kanaa keessatti, qabsoon Oromoo boqonnaa haaraa seenuu fi dhaloota ABO hanga Kufaatii Mootummaa Dargii bara 1991tti haallan turan gada fageenyaan ilaala.
Kutaa 3ffaan kitaaba kanaas itti fufiinsa seenaa kutaa 2ffaa qabatee kan jiru yoo ta’u, innis “Kufaatii mootummaa Dargii bara 1991 fi ijaarsa Mootummaa Cehumsaa” mata dure jiedhu jalatti barreeffama dhihaate qabatee jira. Kana keessattis
• Yeroo Mootummaan Dargii Kufaa jirutti haala ABO irra ture,
• Qooda fudhannaan ABO ijaarsa Mootummaa Chehumsaa Ethiopia keessatti maal akka fakkaachaa ture,
• ABO mootummaa cehumsaa keessatti sochii akkamii qabaachaa akka ture,
• Yeroo mootummaa cehumsaa sana keessatti akkaataa waraanni Bilisummaa Oromoo Mooraa itti seenee fi Mooraa keessaa cabsee itti ba’e fi dhuma irrattis ABO mootummaa cehumsaa sana keessaayyuu itti ba’e addeessa.
Kutaa 4ffaa kitaaba kanaa keessatti “ABO Motummaa Cehumsaa Booda” mata duree jedhu jalatti barreeffama dhihaate qabata. Kunis ABOn mootummaa cehumsaa keessaa erga ba’een booda deebi’ee of ijaaruutii hanga haleellaaa fudhachuu ga’utti haalleen turan adeessa. Itti fufuunis rakkoo mooraa qabsoo bilisummaa ABOn hogganamu keessatti dhalatee fi adda ba’insa yeroo garaagaraatti rawatan xuxxuqa.
Kutaa 5ffaan Dhaloota Waltajjii Marii Oromoo fi sochii inni taasisaa ture gad fageenyaan addeessa.
Kutaa 6ffaan Dhaloota, Mul’ataa fi Imala ADO irratti hundaa’ee qophaawe. Kana keessatti Mul’atni ADOn qabsoo bilisummaa Oromoo bakka amma jiru gara fuula duraatti tarkaanfachiisuuf qabu, ejjennaa inni Lammummaa, Hiree murteeffannaa, fi Ethiopia akka Fediraala Dimokiraatawaa sabdaneessaatti caasessuu irratti qabu fi kanneen biroo qabatee jira. Itti Dabalees, Ejjennaa ADOn tokkummaa qabsa’ota Oromoo irratti qabuu fi sana dhugoomsuuf tattaaffii ta’aa tures dabalata. Dhimmi Ijaarsa ENM (Ethiopian National Movement) Sochiin Biyyoolessa Ethiopias kana keessatti hammatamee jira.
Kutaa7ffaa fi inni dhumaa seenaa diddaa ummata Oromoo karaa hiriira nagaa fi fincila adda addaan ta’aa turan qabatee jira. Kunis sochii barattoota Oromoo bara Mootummaa Hile-sillaasee kaasee hanaga Fincila Dhiheenyatti Oromiyaa fi Biyyoota Amaaraatti gaggeeffamee hanga Labsii yeroo hatattamaa mootummaan Wayyaanee baasetti halleen jiran irratti hundaa’ee qophaawe.
Dhimmoota Qabsoo garii baayyeenis kana keessatti hammatamanii jiru. Kitaabni Kun ADOn qophaa’ee maxxanfamellee dhimma qabsoo Oromoo irratti hundaa’ee kan qophaawe waan ta’eef argattanii dubbisuun isin gargaara. Eeggadha.


text:
Godina Qellem Wallaggaa magaalaa Dambi Dolloo keessatti har’a humni raayyaa ittisa biyyaa baay’inaan magaalattii keessatti bobba’uu dhaan meeshaalee gurguddaan golee magaalattii adda addaa irra dhaabamee waan jiruuf sodaa keessa jirra jechuun jiraattonni dubbataa jiran. Meeshaa gurguddaa kan akka Martayyeesii mgaalattii keessa dhaabuu dhaan raayyaan waraana ittisa biyyaas meeshaa dhuunfaan qabatanii asiif achi sosso’uun akka waan dirree waraanaa jirruu nutti fakkeesse jechuun jiraattonni yaaddoo qaban ibsaa jiran.
Itti gaafatamaan waajjira bulchiinsa magaalattii illee isuma kana mirkaneessan. Haala magaalattii keessatti mul’ataa jiru itti aanaa itti gaafatamaan waajjira nageenyaa fi bulchiinsaa godina Qellem wallaggaa obbo Tsegaye Waaqjiraa ennaa ibsan illee poolisiin Oromiyaa nageenya naannoo keenyaa eegsisuuf ga’aa dha jedhan.
Humna raayyaa ittisa biyyaa bobbaasu haalli yaaddessaa ta’es naannoo keenyatti mul’ataa hin jiru. Federaala irraa bobba’anii dhufan waan ta’eef nuti isa kana quba hin qabnu jedhan. Waan amma mul’ataa jirus magaalattiif waan haaraa waan ta’eef uummati shororkaa’uu isaa dubbatanii, Qeerroo akkasumas jaarsoliin biyyaa uummati akka tasgabbaa’u irratti hojjechuu qabu jechuun dhaamsa daarsaniiru.


text:
Barreessaa waajjira OPDO kan turan obbo Dhaabaa Dabalee taayitaa isaanii irraa ennaa gad butaman guddicha ta’uun tuqamee ture.
Akka kanatti deema taanaan amma kan kaafame waajjirichuma. IHADEG aangoo erga qabatee qabee dhaabi miseensa isaa ta’e dura teessota isaa lamaan yeroo aangoo isaanii walakkaa fi wal faana ennaa aangoo irraa buusee hin beeku.
OPDO kessatti garuu kun dhugaa ta’eera. Dhaabi kun gaazexeessota biyya keessaaf kan erge ibsi gabaabaanis isuma kana mirkaneesse. Dura taa’aan OPDO obbo Muktaar Kadir fi itti aantuun isaanii aadde Asteer Maammoo itti gaafatama irraa kan kaafaman fedha ofiin ta’uu ibsi dhaabi kun erge beeksiseera.
Wal ga’ii haaromsamaa dhiyeenya geggeeffame irratti itti gaafatama koree giddu galeessaf gaaffii dhiyeessuun isaaniis ibsi sun tuqeera. Bakka isaanii obbo Lammaa Magarsaa dura taa’aa, Dr. Warqinaa Gabayyoo immoo itti aanaa ta’uu ibsee jira.
Akkaataa hojii IHADEG kan hanga ammaa beekamutti namoonni itti gaafatama paartichaa irraa kaafaman aangoo Federaalaa fi naannoo irraas kaafamuun waan baratame.
Kanaaf taayitaa dura teessummaa OPDO irraa kan kaafaman obbo Muktaar taayitaa prezidaantummaa mootummaa naannoo Oromiyaa irraas kaafamuu malu.
Itti aanaa dura teessuun OPDO fi kaabinee mootummaa Federaalaa, taayitaa itti aanaa ministeeraatti qindeessituun dhimmootii bulchiinsa gaarii akkasumas ministeera tajaajila sivilii fi qabeenya misooma uummataa kan ta’an aadde Asteer Maammoos itti gaafatama Kanaan itti fufuu dhiisuu malu.
Keessumaa obbo Muktaar Kadir yeroo gabaabaa keessatti aangoo ol aanaa kan ga’aniif bulchitoota IHADEG birattis nama fudhatama qaban akka ta’antu himama.
Kaabinee mootummaa Federaalaa keessatti taayitaa itti aanaa ministeerummaatti qindeessaa damee bulchiinsa gaarii akkasumas ministeera tajaajila sivilii ta’anii hojjetaniiru.
Deebisamanii gara naannootti kan ergaman dura taa’aa OPDO duraanii fi prezidaantiin mootummaa naannoo Oromiyaa obbo Alamaayyoo Atoomsaa erga du’aan boqotanii booda.
Sochiin mormii Oromiyaa keessaas yeroo prezidaantummaa isaaniitti.