text:
Gahee fi Itti Gaafatamaa Hojii Koree Maaneejimentii Koolleejjichaa
Koreen manajimanti Koolleejjii Poolisii Oromiyaa Itti waamani isaa Dareektara Kolleejjii Poolisii Oromiyaatiif ta’ee, Aangoo fi Hojiilee armaan gadii ni qabaata.
- Karoora hojii ni baasa,raawwii isaa ni hordofa,ni to’ata,
- Murtii fi qajeelfamni boordiidhaan kenname hojii irra ooluu isaa ni hordofa,ni too’ata,
- Qajeelfama boordiin dabarsu bu’uura godhachuun haala kaffaltii fi guddina adda addaa irratti ni murteessa,
- Gahumsaa fi qulqullina dandeettii barsiistoota fi leenjistootaa ni mirkaneessa,
- Seerotni koolleejjichaa akka kabajamanii fi hojii irra oolan ni taasisa,
- Dhimmoota himannaa naamusaatiin walqabatee koree naamusaatiin calalamani dhiyaataniif irratti murtii ni kenna,
- Sagantaa leenjii ni baasa,
- Leenjiin koolleejichaan kennaamu sadarkaa isaa kan eeggate ta’uu isaa ni too’ata.
- Walitti hidhamiinsi yaada rimmee fi gochaa madaalawaa akka ta’e ni mirkaneeffata.
- Hojiiwwan qo’annoo ,qorannoo fi waa’uumuu qulqullinaa fi bal’inaan akka adeemsifamuuf haala ni mijeessa,
- Imaammata,tarsiimoo fi qajeelfama mootummaa adda addaa irratti haawaasnii koolleejjichaa hubannoo akka argatu ni taasisa,raawwii isaas ni hordofa,
- Baajata koolleejjichaa ni qopheessa, yammuu eeyyamamu hojii irra ni oolcha, rawwii isaas ni gabaasa,
- Koolleejjichi meeshaa fi human namaa gahaa ta’een akka gurmaa’u ni taasisa,
- Koolleejjichi walitti dhufeenyaa fi wal-jijjirraa muuxxannoo koolleejjoota adda addaa waliin taasisu akka cimu haala ni mijeessa,
- Hojjattootni akkaadaamii fi deeggarsaa haala barbaachisaa fi sirrii ta’een ramadamuu isaanii ni mirkaneessa,akka ramadamanis ni taasisa,
- Guddiina gulantaa miseensoota kolleejjiicha calalee koree manajiimantii Komishiini Poolisii Oromiyaatiin akka mirkana'uu ni tasiisa,
- Sirna walgahii isaa ni baafata, ittiinis qajeelfama.
- Hojii Dabalataa dareektara kolleejjiicha irra kennamu ni rawwata.


c: text/html

text:
Itiyoophiyaa keessatti yakka raawwatame qoratee mana murtitti dhiyessu kan qabu polisii ta’ee otuu jiruu abban seeraa fi manni-murtis itti dabalamanii yakka qorachuun dhiyessu” ka jedhan, prezidaantiin Mana-murtii Walii-galaa kan Oromiyaa duraani, Obbo Tashalee Abarraa Kun deemsa murtii kennu keessatti loogii uuma” jechuun qeequ.
Namoota Oromiyaa keessatti yakka rawwatan jedhaman dhimma isaanii mana murtii Oromiyaa keessatti ilaaluun otuu danda’amuu gara mana murtii Federaalaatti dabarsu” jechuudhaan, Mootummaan Itiyoophiyaa abboota-murtii Oromiyaa irraa waan amantaa hin qabneef ka kana godhu akka ta’etti dubbatan.
Akka seera jiruutti, Manni murtii Oromiyaa dhimma Federaalaa ilaaluuf akka aangoo qabu eeranii, Mana murtii Federaalaa keessaa abboota seeraa Oromoo baasanii fixan. Walumaa-galatti deemsi mana-murtii keessa jiru seera hojii irra oolchu otoo hin taane kanneen aangoo qabatanii jiraniif faayidaa siyaasaa eegsisuu dha. jedhu, Obbo Tashalee Abarraa.
Yakka Raawwatame Kan Qoratu Eenyu?
- Jaallannee Gammadaa
Namoota Oromiyaa keessatti himataman irratti abbootiin seeraa murtii kennuu waan sodaataniif jecha, gara mana murtii Federaalaatti dabarsu jedhu, presidaantii mana murtii walii gala Oromiyaa kan turan obbo Tashaalee Aberraa.
Itiyoophiyaa keessatti yakka raawwatame qoratee mana murtitti dhiyessu kan qabu polisii ta’ee otuu jiruu abban seeraa fi manni-murtis itti dabalamanii yakka qorachuun dhiyessu” ka jedhan, prezidaantiin Mana-murtii Walii-galaa kan Oromiyaa duraani, Obbo Tashalee Abarraa Kun deemsa murtii kennu keessatti loogii uuma” jechuun qeequ.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Namoonni utuu hin beekinis ta’ee beektani, akkasumas ergama diinaas fudhattanii maqaa Qeerroo Bilisummaa Oromoofi Logo Qeerroo Bilisummaa Oromootti fayyadamuun Ibsa, akeekkachisaa (diniinaa)fi barruu adda addaa kan naamusaafi Sansaka naamusa Qeerroo Bilisummaa Oromoofi Qabsoo Bilisummaa Oromoo hin qabne afaan garaagaraatti fayyadamuun maqaa balleessii , shiraafi yaada faallaa Qabsoo Bilisummaa Oromoo maxxansitan, facaastan serdhablummaafi yakka Qabsoo Bilisuummaa Oromoo irratti rawwachaa jirtan irraa atattamaan akka of dhaabdan Qeerroon Bilisummaa Oromoo gadi jabeessuun isin akeekkachiisa!!Gochaa akkasii irraa kan hin dhaabbatne yoo ta’ee itti gaafatama seenaafi seeraa jalaa bahuu kan hin dandeenye ta’uu ni hubachiifna!
Uummaatni Oromoo baldhaan hordoftootnifi deeggartootni Qeerroo Bilisummaa, miseensootni Qeerroo Bilisummaa Oromoo, qabsaa’otni Oromoo, jaarmiyaaleen Siyaasaa Oromoo hundi, beektootni Oromoofi actiivistootni Oromoo hundi kana hubachuun Ibsi, akkaakkachiifni, hubachiisniifi beeksifni Qeerroon Bilisummaa Oromoo sochiin warraaqsa biyyoolessaa Oromiyaa FXG galiin gahuufi adeemsa qabsoo bilisummaa Oromoo ilaalchisuun Qeerroo Bilisummaa Oromoon baafamu hoggantootaa Qeerroo Bilisummaa Oromoon qophaa’ee seeraafi Sansaka naamusaa Qeerroon Bilisummaa Oromoo qabuufi Qabsoon Bilisummaa Oromoo eeguun masakamee kan maxxanfamuu ta’uufi akka jaarmiyaatti Website Qeerroo Bilisummaa Oromoofi Medialee qabsoo Oromoon kan dabarfamu ta’uu gadi jabeessinee hubachiifna!!
Injifannoon Uummata Oromoof
Gadaan Gadaa Xummura Garbummaati!!
Qeerroo Bilisummaa Oromoo!!
Bitootessa 9/2018
Hubachiisa Qeerroo Bilisummaa Oromoo Irraa Kenname!!
Namoonni utuu hin beekinis ta’ee beektani, akkasumas ergama diinaas fudhattanii maqaa Qeerroo Bilisummaa Oromoofi Logo Qeerroo Bilisummaa Oromootti fayyadamuun Ibsa, akeekkachisaa (diniinaa)fi barruu adda addaa kan naamusaafi Sansaka naamusa Qeerroo Bilisummaa Oromoofi Qabsoo Bilisummaa Oromoo hin qabne afaan garaagaraatti fayyadamuun maqaa balleessii , shiraafi yaada faallaa Qabsoo Bilisummaa Oromoo maxxansitan, facaastan serdhablummaafi yakka Qabsoo Bilisuummaa Oromoo irratti rawwachaa jirtan irraa atattamaan akka of dhaabdan Qeerroon Bilisummaa Oromoo gadi jabeessuun isin akeekkachiisa!!Gochaa akkasii irraa kan hin dhaabbatne yoo ta’ee itti gaafatama seenaafi seeraa jalaa bahuu kan hin dandeenye ta’uu ni hubachiifna!


text:
Mudde 07,2015 Finfinnee
Mooraa Yuuniversitii Adaamaa, Amboo, Finfinnee, Hawaasaa fi Jimmaatti har’a FDG itti fufee jira. Yuuniversitiiwwan kanneen irra adda kan taasisu yuuniversitii Adaamaa keessatti FDG qabatee jiru kan dhaamuu fi humna waraana wayyaaneen boodatti deebi’u osoo hin taanee kan ijaarsa hundee gadi fageeffatee jiru hojjettoota mootummaa mooraa yuuniversitii guutummaa habashaa irraa kan hafe, barataan oromoo guutummaan yuuniversitii keessaa miseensotaa fi deggertoota OPDO dabalatee gaaffiin keenya gaaffii sabaati gaaffiin kenya lafaati saamamuu lafaa fi ciramuu lafa keenyaa jabeessine mormina kan jedhanis msieensota OPDO gaaffii abbaa biyyummaa har’a FDGn magaalaa fi mooraa yuuniversitii Adaamatti gaggeeffamaa jira.Humni waraanaa magaala Adaamaa buufatee jiru kan har’a magaala Finfinnee irraa ergame poolisii federaalaa lakkoofsa 5,6, fi 7 keessa magaala Finfinneetti argamu diddaa yuuniversitii Adaamaa dura dhaabbachuuf guuuramee jira.


text:
Maddi Gammachuu Keenyaa Waaqayyotti Gammaduu Keessaati
“Yeroo hundumaa gooftaatti gammadaa….” Filiphsiiyus 4:4 Phaawuloos ergaa isaa gara warraa Filiphisiiyus kana kessatti eggaa yeroo hundumaa gooftaatti gammadaa jedhu maal jechuu barbaade laata? Jireemyi biyya lafaa hedduminaan dadhabbii fi sodaan kan guuteedha. Namin wanta amma fuula isaa jiru irra kan hafe kan boorrii fi borduubaa kallattin qaarsisee guutuutti arguu hin danda’u. Qaarsisee kallattin namni borduuba arguu dadhabuun kun namni soda fi sassataan akka inni jireenya isaa oofu kan godhan keessaa tokko. Sassati horii fi angoo rakkinaa eenyummaa namaa qofa otuu hin taane, sodaa fulduree qaatan arguu fi mo’achuu dhadhabuu irraa kan madduudha. Kanaaf biyyi lafaa hammam haa qaroomtu, namoonni qabeenyaa hedduminaan yootullatanuu soda fi yaaddoo irraa hafanii akka Phaawulos jedhu kanatti yeroo hundaa gammadanii jiraachuun waanta fakkaatu miti. Phaawulos egaa maal jechuu isaati ree? Gammachuu Phaawulos dubbatu kun kan inni jalqabuu Waaqayyo irraati- “Yeroo hundumaa gooftaatti gammadaa.” Jechuun isaa Waaqayyo isa booddee keenyaa fi fuula keenya jiru irratti of gataa jechuu isaati. Jireenyi keenya harka Waaqayyoo jira. Isatu nu’uume, karaa Kiristoos immo deebisee nuyi warra yaadaa fi jireenyaan isaa irraa fagaatee ture ijoollee isaa nu godhate. Waa’een tokkon tokkoon keenyaa hedduu isa dhiba, jireenya keenyas akeeka isaa keessatti. Kanaaf haalli nuti keessa deddebinu yoo akka safara namaatti amma toolaa hin fakkaanne, yoo waa’een borii keenyaa nuuf ifaa ta’uu baate iyyuu yaaddootti gadi of dhiisuu irra Waaqayyo isa hundumaa danda’u hundumaas argu irra yaada ofii kaa’achuun barbaachisaadha. Gammachuun nuti horii yookaan aangoo keessaa argannu gammachuu dhaabbataa ta’ee soda fi yaadda’uu irraa nun oolchu miti. Yeroo fuula keeenya gara Waaqayyo irratti deebifnu duwwaadha kan nagaa fi gammachuu waaraa yaaddoo irraa nu oolchu qabaannu. Isa kana egaa inni Phaawuloos jedhu. Gammachuun kun gammachuu isa fuula ifuu duwwaa otuu hin taane qalbii fi ilaalacha jireenyaa keenya kan ilaaluudha. Yeroo nuti fuula keenya Waaqayyotti deeffanne isatti of-gannu, haalli naannoo keenyaa, muddami jireenyaa yookaan dhabuun nu hin raasu nagaan Waaqayyoo garaa fi yaada keenya rafamaa fi yaaddoo irraa waan eeguuf. (Filip. 4:7) Yeroo heddu garuu yaadu irra yaadda’uutti waanta of-laanuf, iji keenya oolchuu waaqayyoo out hin taane rakkina duwwaa waan argfuuf, afaan keenya gungummiin waan guuteef nagaa fi gammachuu hin qabnnu. Maddi gammachuu keenyaa Waaqayyotti gammaduu keessaati. Waaqayyotti gammaduu jechuun immoo isa amanachuu, itti of kennuu, isa abdachuu jechuudha. Gammachuun Waaqayyotti gammaduu irraa argamu gammachuu toluu yookan milkaa’uu haalaa irra argamu daran darba. Gammachuun hala irraa argamu umuriin isaa haguma haala sanaati, inni Waaqayyotti amanachuu irraa argamu garu dhabbataadha. Kanaaf Phaawuloos tasa yaaddotti ofi hin gatina, waanta isin barbaachisu yeroodhaa yerootti Waaqayyo duratti dhi’eefadhaa isa dura turaa malee jedha. Waaqayyo wanta nu barbaachisu yeroo isaatti nuuf kenna, ayyaana ittin isa eegganuus nuuf kenna. Kanaaf gammachuun Waaqayyo irratti gammachuu waaraa ta’e. Obbolessa ko obboleetti ko, nagaan Waaqayyoo inni hubannaa namaa hundumaa ol ta’e, karaa Kiristoos garaa kee fi yaadaa kee haa’eegu. Amen. Lb. Dr. Gemechu Olana, Barrefame


text:
Mudannoon weerara maqaa liyyuu polisiin murnii gabroofattuu wayyaane uummata Oromoo irratti labsite-
(Dr Tsegaye Ararsaa irraa)
Mudannoon weerara maqaa liyyuu polisiin murnii gabroofattuu wayyaane uummata Oromoo irrattii karaa bahaatin weerara adeemsisaa jirtu kun seenaawwan kan bara 1977 kan wal fakkaatu. Bara saniit jaallawwan qaqqaalii wareegama qabsoo guddaan waan qabanii xuruurfatani murannoon itti seenani, loola karaa lamaan itti baname haalkan motummaa Dargii (maqaa “…sargoo gabbii Somaale Awaash gadii kutte fudhachuuf kan ijaaraman..” Kan jedhu qabsaawoota Oromorrati maxxasse) lolaa, guyyaa ammoo weerartu Somaale ( maqaa “… isaan kun motummaa Dargiitu hidhachisee nuttii bobbaase…” qabsaawoota Oromoo irratti maxxansse) lolaa injifannoo guddaa galmessuun , injifannoon baatiwwani fi bara San keessatti goonfataman Oromoo kallattii hunda irraa walqodiinsa tokko malee akka sabaat tokkummaaf bu’ura ta’e dha.
Bara sana dhaaba umurii kichu gargaarsa alaa tokko malee ofiit hirkannoon tarkaanfachaa ture . Oloolli dinnii qabsaawoota bilisummaa Oromo irratti amantaan walqabate kan dinaan ofame dhaaba sana balaa guddaa keessa kan buse ture. Oloollii ofamaa tures Oromoota kutaale Oromiyaa adda addaa irraa qabsoo kana utubuf kan qabsoo kanattii makaman fi qabsaawoota kan biroo giddut amantaan walqabate shakkii umun ilmaan abbaa tokko kan gargar facaaase ture. Inniis “.. Haarargen Islaama…, Oromoota amantaa addaa (phenxee,kiristaana) qaban qabsoo kanattii makaman amantaa Islaama balleessuf dhufan…,…” kan jedhu akka ture dha. Garu bara saniit kaan abdii kute qayeet deebi’u, diinattii haarka keennachu fi biyya hambaat baqachun qabsoo sana gadii haalakiisanii malee , qabsaawotni qabsoo kanattii ciichanii haafan dhaaba sana deebisanii lubbuu ittii horun abdii qabsaawoota ummata bal’aa Oromoo hunde goodhate akka qabsoon kun ummatni kankooti jedhe kunuunfate akka abbaa ittii ta’uf wareegama qaali baasun amaanaa guddaan dhaalchiisan. Umatnis amaanaa sani tole jedhe fudhate waanqabu hunda odoo irraa hin qusatin haanga lubbu,jireenya maati ofii ittii wareege injifannoon, dheebu bara dheeraa dhugoomsun dawoo dinaa cabsun , yeroo gabaabduf hataatu malee Oromoon martti kanaan durra kan wal hin beeknelle Finfinneet akka wal argan walbaran kan dandeessise ture. Ammas kan argaa jirruu haaqa dhugaa ganamaa kana , ummatnii ittii ciichee goolee Oromiyaa guutut ofiin ofijaare qabsoo dhaale sani amaanaa guutuun qabatamaan mul’isaa jira. Carraa argate hundaan fayyadamees wal iyyaafachaa yaada wal jijjiiraa wal utubaa mataa waliit qabate akka jiru miirkana. Dhaaboolin ummata Oromoof dhaabbane kan jedhan hundii tokkummaan as akka bahaan qabsoo kana cinaa akka hiriiran waamiicha haanga wareegama dhiigaa goola Oromiyaa guutuut taasisen addaan ciita tokko malee dabrsaa jira.
“Kanaaf carraa guddaa ummatni keennefi kana fayyadamun,dhaaboliin Oromoof dhaabbatan marti fakkeenyummaa ummata kana fudhachuun mataa isani bakka tokkot waliit qabachu akka qaban akeekaa, dhaabnii guddaan sun deebi’e goola Oromiyaa guutuu, maatifi qayeen Oromoo tokko odoo hin hambisiin ofjalattii hammate akka ijaaramu qabu jabeessine gaafana.”


text:
Korri nageenya niiwkileerii magaala guddittii Ameerikaa Waashingtan Diisiiti taa'ame, han hoggantoonni biyyoota 50 caalan irratti hirmaatan sodaa Kooriyaan Kaabaa niiwkileerii jajjabeeffachuu fi fayyadamuu maltii jedhu irratti xiyyeeffate.
Jimaata darbe kana sab-qunnamtiin Kooriyaa Kibbaa tokko oduu “Kooriyaan Kaabaa misaa’elii galaana Jaappaanti dhukaaste” jedhu erga gabaasee Kooriyaan Kaabaa fi Kibbaa ija shakkiitin wal- eggachaa jiran.
Pirezdaantiin Yunaaytid Isteetis(US), Baraak Obaamaa, walgahii guyyaa Kamisaa hoggantoota Kooriyaa Kibbaa fi Jaapaan wajjiin godhan irratti haala itti gaafatamtoonni Kooriyaa Kaabaa keessaa niiwkileerii itti balleessan mari’atan.
Muummichi ministiraa Jaappaan, Shinzoo Aabee, gama saanitiin, “ dhimma nageenyaa irratti Jaapaan, Yunaaytid isteetis fi Kooriyaan haala itti wajjin hojjatan mijeessun barbaachisaa dha” jedhanii, “rakkinnii fi sodaa guddaan Kooriyaan Kaabaa niiwkileer ishii jajjabeessaa dhufuu dha,” kun immoo biyyoota sadeen kana qofa mitii hawaasa addunyaa hunda sodaachisaa jedhaniiru.


text:
Waggaa 16ffaa FDG yeroo kabajannu gootota yaadachaa, kaayyoo gootonni kufaniif galmaan gahuuf Irbuu haaromsanna!
Ibsa Qeerroo Bilisummaa Oromoo Sadaasa 9 Guyyaa FDG ilaalchisuun kenname!
Waggaa 16n har’aa Sadaasa 9/2005 guyyaa Fincila Diddaa Garbummaa dhaabni Qabsoo Bilisummaa Oromoo adda durummaan gaggeessaa tureefi jiru ABOn ummanni Oromoo keessumaa ilmaan isaa qeerroon akka gamtaan ka’anii mirga abbaa biyyummaa, hiree ofii, ofiin murteeffachuufi mirga abbaa biyyummaaf falmatanii FDG walirraa hin cinne akka gaggeessan guyyaa waamicha itti dhiheesse, ykn FDG itti labsedha.
Ummanni Oromoo keessumaa barattoonni dhaabbilee barnootaa sadarakaa gadiirraa kaasee haga Yunivarsiitiitti baratan FDG kana wal irraa fuudhuun sadarakaa har’a qabsoon Oromoo irra jiru kanaan gahaniiru.
Gaaffii mirga abbaa biyyummaa, gaaffii hiree ofii ofiin murteeffachuu, qabsoo dhugaa, qabsoo haqa ofii deebisachuu ummanni Oromoo barootaaf itti jiru kana; barataan Oromoo harka duwwaa qalama qabatee waraana diinaa dura dhaabbachuun, gariin ammoo ogummaa Aartii qabuun ummata warraaqsatti dammaqsee onnachiisuun, kan hafe ammoo beekumsaan, qabeenyaa fi dandeettii qabu maratti fayyadamee diinni akka baaragu, addunyaan immoo qabsoo uummatni Oromoo itti jiru akka quba qabaattu taasisaniiru.
Seenaa irraa akka hubatamutti, ummanni diddaa gochuu danda’u, ummata ijaaramee fi dammaqiinsa horatedha. Ijaaramuu jechuun ummata wal-dhaga’u, waliif ajajamu, yaada tokko qabu, wal irratti amantaa qabu, afaan tokko dubbatuu fi waliin adeemu jechuudha. Ummanni ijaaramuuf ammo dhaabni ykn jaarmayaan isa ijaaru jiraachuun barbaachisaa dha. Yoo kan uummata dura deemee isa ijaaruu fi karaa itti argisiisu hin jiraanne FDG’n gaggeeffamu firii hin qabaatu. Yoo ijaarame ummanni humna guddaa homtuu dura dhaabbachuu hin dandeenye tahee bakka yaade ykn galma qabsoo isaa ni gahata. Jaarmayaa ykn dhaaba malee baay’inni ummataa hamman tahullee milkaa’aa ta’uu hin danda’u. Ummanni yeroo diddaa adeemsisu of irratti amanuu fi shakkii malee qabsoo isaa fuula duratti deemsisuuf jaarmiyaan ykn dhaabni isa taliigu jiraachuun dirqama.
Ummatni Oromoos Wareegama gootota keenya biyya isaaniif jecha kufan xurree isaanii qabatee garbummaatti goolaba gochuuf, har’as ilmaan Oromoo baay’een kufanii kuffisuu filatanii qabsoo Bilisummaa Oromoo kallacha isaa ABO jalatti ijaaramanii akeekaa fi kaayyoo dhugaa ganamaa kan qabsaa’otni kumaatamni irratti wareegaman ammas dhalootni irratti wareegamaa qabsoo finiinsaa jira.
Fincilli Diddaa Garbummaas (FDG) diddaa ummatni Oromoo kabajamuu mirga isaaniif karaa nagaas godhaniif kallacha qabsoo uummata Oromoo dhaaba ABOtiin sadaasa 9/2005 waggaa 16n har’aa labsame. Gootota Barattoota Oromoo kan harqoota gabrummaa saba Oromoo irraa buusuuf jecha mormii FDG humna mootummaa dura dhaabbachuun gaggeessaa turan irratti iddoo fi haala adda addaatiin lubbuu isaanii qaalii dabarsanii daandii haqaa barbaacha kanneen wareegaman keessaa kan akka: Almaayyoo Garbaa, Gaaddisaa Hirphaasaa, Simee Tarrafaa, Shibbiruu Damissee, Malkaamuu Tarrafaa, Dirribee Jifaar, Jaagamaa Badhaanee, Kabbadaa Badhaasaa, Yaasiin Mahaammad, Alamuu Tasfaayee, Lammaa Anbassee, Caalaa Xiiqii, Abdallaa Haasan fi kan biroon seenaa dhiigaan barreessanii dhalootni lafee isaanii riqicha godhatee akka qabsoo galmaan gahuuf warra sodaa tokko malee daandii dhugaa qabatanii xurree goototaa irratti kufan hundayyuu seenaan ilmaan Oromoo bara baraan isaan ni yaadata.
Dhaloonni har’a jirrus qabsoo FDG dhaabni kallacha qabsoo uummata Oromoo ABOn waggaa 16n har’aa labse yeroo irraa gara yeroottis jabaachaa deemuun wareegamni gurguddaa fi ulfaataan hin dagatamne kaffalamus warreen qabsoo Oromoof jecha daa’imaa hanga mangudootti, misirroo hanga harmee ulfaatti, qaama miidhamaa irraa hanga hayyuu Oromootti, qotee bulaa hanga daldalaatti, barsiisaa hanga barataatti warreen bilisummaa Oromiyaaf jecha wareegaman ammas wareegamaa jiran gumaa isaanii bilisummaa Oromootiin deebisuuf har’as qabsoon FDG finiinsamuun qabsoon karaa nagaa balballi itti cufamuun dhalootni qabsoo hidhannoon daranuu jabaatee itti fufaa jira.
FDGn sadaasa 9/2005 dhaaba kallacha qabsoo uummata Oromoo ABOn labsame ummata Oromoo guutuu addunyaa biratti finiinaa as gahuun Fincila Xumura Garbummaas har’a Qabsoo Bilisummaa Oromoo falmaa karaa nagaa bira darbee, falmaa hidhannootiin finiinaa jira. Yeroo akkanaa keessatti FDG darban wal-yaadachiisuun, gama tokkoon hidhannoo seenaa ta’uun dhaloota qubee keenya ni boonsa; gama biraan immoo, ummati keenya qabsoo hidhannootti kan seene, karaa nagaa falmachuu yaalee erga itti milkaa’uu dhabee ta’uu mul’isa.
Sabni keenya waanjoo gabroomfattootaa of irraa kaasuuf, qabsoo Bilisummaa karaa nagaa finiinsamuun akka milkaa’uuf yaaliin gochaa turame wareegama ulfaataa qabsaa’ota Oromoo qaaliin kan itti dhabaman tahuu irraa kan ka’e fedhiin qabsoo karaa nagaa mirga ofii falmachuu sun milkaa’uu waan dhabeef, finciloota kanneen gara qabsoo hidhannootti ceesisuun dirqama ta’uu hubatee dhalootni kaleessa harka duwwaa FDG gaggeessaa ture har’a immoo murna Bilxiginnaatiin daandiin qabsoo karaa nagaa itti cufamuu irra darbee manaa baafamee ajjeefamuu, manneen barnootaa irraa qabamee hidhamuun kan isa yaaddeesse Qeerroon Bilisummaa Oromoo qabsoo karaa nagaa irraa gara qabsoo hidhanootti seenuun finciloota kanneen daran qindeessaa, haaromsaa fi humneessaa adeemuun barbaachisaa ta’uu agarsiisaa jira.
Fincila Diddaa Garbummaa FDG Sadaasa 9/2005 ABOn labsame waggaa 16ffaa baranaa yeroo kabajnuu fi yaadannu haala akkaan ulfaataa fi rakkisoo tahan murna abbaa irreetiin labsiin yeroo muddamaa labsamee ummatni keenyi yeroo daran afaan qawween ajjeefamaa, hidhamaafi saamamaa jirutti akkasumas qabsaa’otni Oromoo qabsoo daandii nagaa filachuun qawwee lafa kaayanii qalamaan qabsootti seenan dhugaan isaanii awwaalamee haqa dhabanii murtee seeraa tokko malee yakkamaan isaan yakkee waggootaaf manneen hidhaa adda addaa keessatti wayita hidhamanii dararamaa jiran yoo tahu, gama biraan immoo qarqara Bilisummaa irra geenyee garbummaa of irraa gatuuf garboomsaatti xumura gochuuf wayita qabsoon hidhannoo dhaloota qubeen Finfinnee marsee Oromiyaa bakkoota hedduun bilisummaa isaa afaan qawween gonfatee jirutti tahuun miira gaddaa fi gammachuun yaadannee oolla.
Qabsaa’ota FDG finiinsuu keessatti qooda isaanii bahachaa wareegaman ammas fincila hadhaawaa garbummaatti xumura gochuuf kuffisanii kufaa jiranii fi jaallan qabsaa’ota Oromoo haqni jalaa dhokattee manneen hidhaa keessatti dararaa ulfaataa keessa jiran wayita gaddaan yaadannu, lafee wareegamtoota keenyaa riqicha godhachuun bu’aa bahii hedduu booda abbaa irreetti xumura gochuuf qabsoo hadhooftuu geggeessanii gola Oromiyaa hundatti foolii bilisummaa agariisanii warreen kufanis hidhamanis bu’aan isaanii ulfa tahee dhalachuuf gahee jiraachuu isaatiin immoo guyyaa kana kka gammachuun yaadannu nu taasisa.
Walumaagalatti Fincila Diddaa Garbummaa FDG sadaasa 9/2021 waggaa 16ffaa isaa wayita kabajannee ykn yaadannee oollu hundi keenya bakka sirna kana itti gaggeessinutti kan wal yaadachiisuu qabnu: Imaanaa gootota sabboontota Oromoo fi qeerroo kufanii gaaffii ummata Oromoo, gaaffii mirga abbaa biyyummaa dhiiga isaanii irratti gadi naqan, lafee isaanii irratti caban yaadachaa, akeeka isaanii galmaan gahuuf waadaa keenya haaromsuudhaan irbuu seenuun taha.
Goota yaadachaa kaayyoo goonni kufeef galmaan gahuuf caalaatti hojjechuun kan hunda dursuu qabu yoo tahu, holola diinaaf gurra kennuu dhiisanii FDG waggaa 16 dura adda duree qabsoo Oromoo ABOn labsamee kan har’a dhiiga Qeerroo Oromootin FXGtti cehe fiixa baasuuf hojjechuutu imimmaan Oromoo haqa; isa santu dhiiga gootoota keenyaatti kabaja hora.
Jaallan keenya Fincila Diddaa Garbummaa irratti wareegaman yoomiyyuu yaadachaa lafee isaaniin Oromiyaa ni ijaarra; Bilisummaas dhiiga isaaniin ni barreessina!
Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Sadaasa 9/2021
Finfinnee, Oromiyaa


text:
Finfinnee, Fulbaana 15/2022 - Waajjira Godaansa Zaambiyaa godaantoota al idilee 44 gara Itoophiyaatti ari’uu isaa dubbi himaan waajjirichaa miidiyaa Zaambiyaatti himeera. Itti gaafatamaan Hariiroo Hawaasaa Kutaa Immigireeshinii, Naamaatii Nshinka, gareen kun xiyyaara yaabbachuuf qophaa’aa osoo jiranii godaantota keessaa tokko kaleessa buufata xiyyaaraa idil-addunyaa Keneet Kaawudaa
Finfinnee, Fulbaana 15/2022 - Gamtaan Awurooppaa (EU) ibsa kaleessa galgala baaseen, “haleellaan qilleensaa diroonii lamaan Fulbaana 14 magaalaa guddoo naannoo Tigraay, Maqalee rukute ammas abdii Itoophiyaa keessatti nagaa buusuuf baay’ee dadhaboo ta’e balaadhaaf saaxiluu isaatin” akka gadde ibse. Ibsi Gamtaan Awurooppaa baase kun Roobii, Fulbaana 14
Finfinnee, Fulbaana 13/2022 - Mootummaan Ameerikaa, mootummaan naannoo Tigraay adeemsa nagaa Gamtaa Afrikaan durfamu fi “giddu-galeessitoota waliif fudhatama qabaniin” gaggeeffamu fudhachuuf ibse akka gaariitti simachuun, “hatattamaan labsii dhukaasa dhaabuu akka labsamu” akka eegu ibseera. Mootummaan naannichaa gorsaa preezdaantii naannoo Tigraay kan ta’e Geetaachoo Raddaa fi hogganaa


text:
Waraanni Sudaan Wiixata kaleessaa fonqoolcha mootummaa eega gageessee booda uummanni kaleessuuma galgala hiriiree ture.
Humnootiin nageenyaa kanneen wiixata kaleessaa hiriira ba’an irratti dhukaasa banuun namoota 3 ajjeesan jedha koreen Doktooroota sudaan.koreen kun akka jedhutti, yoo xiqqaatee namoonni 80ni mada’anii jiran.
Mummichi minsteeraa Abdallaa Hamdaak fi aangawoonni ka biroon kaleessa ganama eega hidhamanii booda, uummanni kuma hedduun daandii magaalaalee Kaartuum fi indurmaan irratti hiriiran,
Gbaasa Guutuu Caqasaa.


text:
Daily Archives: April 6, 2020
Oromiyaa: Mootummaan Abiy Guyyuu Oromoota Shan Ajjeesa
(Oromiyaa, 6 Ebla 2020) Mootummaan Abiy Ahmad Guyyaatti yoo xiqqaate Oromoota shan ajjeesaa akka jiru beekame.
Daataa Qeerroo Bilisummaa Oromoon walitti qabame akka ibsutti, baatii lamaan darban kana keessa qofaa sabboontonni Oromoo 150 jala gahan mootummaa Abiyiin ajjeefamaniiru.
Tarreessa maqaa nu gahe irraa akak hubatamutti kanneen ajejechaan kun irratti xiyyeefafte, Qeerroo Oromoo fi sabboontota Oromoo quuqama sabaa qabanii dha.
Daataan Oromoota ajjeemanii kun seenaa qabsoo Oromoo keessatti gochaa hamaa raawwatame ta’ee galmeefafmeera.
Haga yoonaatti qaamni mootumama ajjeechaa sabboontota Oromoo irratti raawwatamee gaafatame fudhate tokko illee hin jiru.
Daataa Oromoota Ajjeefamanii kana PDF kanatti aanee jiru kana tuquun argachuu dandeessu: Daataa Ajjeechaa 2020


text:
Itiyoophiyaan hidha laga Abayyaati marsaa lammafaadhaaf bishaan kuusuu jalqabuu ishee biyyi Masirii ibsiteetti.
Dhimichii Gaanfa Afrikaa irratii muddama uumuu akka danda’u fi Manii Maree Nageenya Adduunyaa dhimuma kana irratii marii gochudhaaf akka deemaa jiru Asoosheetid prees gabaseera.
Walgahii mana maree kana irratii sudaanis kan himaatu Yemmuu ta’u tarkanifii bishaan kuusuu itiyoophiyaan fudhatte ilaalchisee biyyi masr walgalteedhaan ala bishaan kuusuu jalqabuun nageenyaa fi tasgabbii naanichaatiif sodaachisaadha jeteetti.
Waldhabiinsii dhimma bishaanichaa ilaalchisee amma jiru Itiyoophiyaan bishaan ishee barbaachisu ammamitii guuttee fixxi isa jedhuu fi yoo hongeen bara dheeraa biyyotaan gajjallaa jiranii irrati dhalatee Itiyoophiyaa bishaan ammam gad lakisuu dandeetii kan jedhuudha.
Sudaaniif masr akkaataa guutinsa bishaani fi itti fayyadamaa ilaalichisee seeraan wantii hidhamee tokkoo jiraachuu akka qabu, Dhaabatin mootumoota gamtoomanii, mootumaan yunaayitid isteets fi gamtaan Aworoopaa akka isaan gargaaru gaafachaa akka jiran hin beekama.


text:
Hoteela Nagaraa Dhugumaa!
Hoteela Nagaraa Dhugumaa abbaa Urjii 4 qabu Magaalaa Ambootti birrii miliyoona 300 oliin ijaaramuufi.
Abbaan Gamoo kanaa obbo Nagaraa Dhugumaa haala armaan gadii kaan haasawa taasisan. “Kabajamoo Obboo Qajeela mardasaa ministera ministera Adaafii ispoortii.
Kabajamoo Obboo Hacaaluu Gammachuu Kantiibaa Magaalaa Amboo
Kabajamtoota keessummoota Sagantaa kana irratti argamtanii hundumaa duraan dursee guyyaa seena qabeessaa fi abjuun ganamaa itti dhugoome kanarratti nu waliin gammachuu keenya qooddachuuf argamuu keessaniif galanni koo dachaa dha.
Waan hundumaa caala ilmi namaa jijjiiramuuf mul’ata qabaachuu qaba. Mul’anni ka’umsa malee gahumsa miti. Mul’ata qabda taanaan ammamuu qoramtu,hangam illee mogolee yoo si jalatti rukutan kuftee hin haftu. Namni mul’ata qabu lafa barbaade yeroo barbaadetti gahuuf hin rakkatu. Haa ta’uutii garuu Mul’anni salphaatti hin dhugoomu,haarsaa hedduu nama baasisa. Wareegama nama kaffalchiisa. Gaafa mul’ata kee dhugoomsuuf deemsa eegaltu bowwaan gurguddoon fuldurakee akka jiran dagachuu hin qabdu. Namni mul’ata baatee deemu akka gaarii meeshaa fe’atee hoofamuuti. Gaariin Ba’an sun hangamuu itti ulfaatu bitaa fi mirga osoo hin ilaaliin bakka gahuuf yaadame gaha. Bitaa fi mirga yoo ilaale wantoota hedduu isa jeeqanii galma isaa hanqisan mil’ata.
Kabajamtoota ……
Adeemsa nuti keessa dabarsinee guyyaa seenaa qabeessaa kana geenyetu kanaan wal fakkaata.Akkuma beekkamu dhaabbanni keenya hundeeffama isaa irraa eegalee dhaabbata bu’aa irratti xiyyeefatee hundaa’e miti. Dhaabbata rakkoo hawaasa keenya humnaa fi gahumsa qabuun furuu irratti xiyyeeffatee hundaa’edha. Kanas waggoota muraasa keessatti jechaan osoo hin taane gochaan mirkaneessuu keenyaaf ragaa qabatamaan uummatuma keenya.
Haa xiqqaatus, haa guddatus waan qabnuu fi arganne uummata keenya waliin qooddachaa turre. Kana fuldurattis cimsinee itti fufuun kan hojjennu ta’a.
Kabajamtoota……..
Gara sagantaa guyyaa har’aatti yoon deebi’u ” Akkuma Oromoon nyaadhu nyaadhuuti gara fira keetti garagalii liqimsi jedhee mammaaku” waan humni keenya danda’een qaamolee deeggarsa biroo hirmaachisnee magaalaa keessatti handhuuramne waan ishee fakkatuun bareechina jennee erga qaama dhimmi ilaallatu gaafannee bubbulleerra.
Amboo nuhiif qe’ee keenya qofaa osoo hin taane, lafa itti qoraafamnee keessaa baanedha. Ka’umsa keenya qofaa osoo hin taane lafa itti akka warqeen Abiddaan qoramtuutti keessatti qoramne dha. Qe’ee ofii immoo abbadhumatu miidhagfata waan ta’eef Waan Amboof malu hojjechuu dadhabnus waanuma xiqqoo goonetu dirqama keenya baana jenneetu sochii eegalle. Akkuma Oromoon diinni fagoo hin jiru bobaa jalaa baha jedhee mammaaku yeroo nuti sochii eegallutti adeemsa keenya gufachiisuuf gufuu hedduutu nu dura kaa’ame.
Firatu Algaa nutti ta’e. Bakka hundumaatti qormaanni nuti hin eegne alagaaf fira osoo hin jedhiin nu mudate. Akkuma inaaftonni muraasni nurratti ka’anii mogolee keenya laaffisan hedduun immoo nu cinaa dhaabbachuun fira nuuf ta’anii aamlee nutti horuun har’a sadarkaa kana irra geenyeerra. Fuldurattis abdii keenya uummatuma keenyadha.
Jiruu ilma namaa kam keessattiyyuu bu’aa bahiin waanuma jiru dha. Kufaatiin rakkoo hin qabu. Kufanii achiin hafuun garuu salphina. Iddoo hedduutti mucucaannee kufnus achiin hin hafne. Gangalannee kaanee abjuu keenya dhugoomsuuf jira.
Gamoon har’a isin fulduratti jaarsa isaa eegalchiisnu lafa amma nuuf eeyyamame kaaree meetirii 1500 irratti Abbaa darbii kudhanii kan ijaarrudha. Diizayiniin isaa akkuma agartan bifa ammayyaan kan ijaaramu yoo ta’u, baajanni birriin miliyoona dhibba sadii qabameefii jira. Kana keessa dhibbeentaan 70 Baaankii keenya Baankii Awaashiin kan uwwifamu dha. Gamoon kana bifa ammayyaan ijaarree miidhagina magaalaa kenyaaf gahee keenya hanga baanutti boqonnaa hin qabnu. Cimnee hojjennee abjuu keenya dhugoomsuun uummata keenya garaa geenya.
Kuni Amboof kennaa humni keenya danda’udha. Ijaarsa pioojektii kanaa eegalchiisuu qofaa osoo hin taane yeroo qabameefitti xumuruuf deeggarsaa fi hordoffii barbaachisaa kan taasisnu ta’uu waadaan isiniif gala
Uummanni keenya naannoo kana jiraattan piroojeekichi kan keessani. Boru isintu itti haara galfata. Ijoollee keessantu keessatti yeroo dabarsa. Miidhagina naannoo keessaniifis murteessaa dha. Kanaaf deeggarsaa fi qeeqa barbaachisu nu kennuun piroojektichi yeroo qabameefitti akka xummuramuuf deeggarsa nuuf taasisa.
Hooggantoonni Bulchiinsa Magaalaa Amboo, Godinaa fi Oromiyaa Carrara kanaan galata guddaan isiniif dhiheessa.Bu’aa bahi keessa darbinee har’a geenye keessatti deeggarsii fi gaheen keessan olaanaa dha.
Otoon is in nu nuffitanii nu dhiistaniitu ta’ee har’a asitti argamuun goonkuma kan yaadamu hin turre. Kuni firii dadhabbii keessaniiti. Galatooma!
Dhuma irratti namni ni karoorsa. Karoorsees hojiitti seena. Kan nama gargaaru waaqayyoo dha. Yoo waaqayyoo nu gargaare piroojeektii kana yeroo qabameef osoo hin gahiin xummurree tajaajila uummata keenyaaf banaa ni taasisna
Warri kallattii maraan nu cinaa dhaabbatan ulfaa dha. Warri gufuu nutti taatanii shira nurratti xaxaa turtanii fi jirtanis xiiqiin nu guuttanii humna waan nu taataniif galatooma. Akkuma Oromoon saroonni ni dutti gaalli ni deema jedhe mammaaku Isinis shira keessan itti fufaa, nutis hojii keenya hojjechuu itti fufna.”Guddaa galatoooma!


text:
Yaa darggagootaa Baradhaa Farra wallaalummaa; Balbala qaroominaa; Humna tokkummaa; Riqaa guddinaa. Hundee hayyummaa; Ibsaa jireenyaa; Warqii hinligidoofine; Qabeenya hinbadine, hincabine. Kan golga dukkanaa ittin tarsaasaan; Daawwitii iccitii addunyaa itti hubatan; Mala tabba doofummaa itti diigaan; Tooftaa deegaa itti mancaasaan/balleessan; Furtuu rakkoo itti hiikaan; Daandii ittiin guddatan Meeshaa waanjjoo gabrummaa itti caabsan; Riiqicha bilisummaa itti … Continue reading Yaa darggagootaa Baradhaa!
Month: February 2019
Gimbii Chaayinaa Guddicha (The Great wall of China) Dhaabbata barumsa aadaafi saayinsii mootummoota gamtoomanii (UNESCO)dhaan kan galmaa’an dinqisiisoo adduunyaa torban gidduudhaa tokko kan ta’e gimbii guddicha Chaayinaadha.Gimbiin guddichi Chaayinaa kan ijaarame, dhaloota Kiristoos dura waggaa 220 (220 B.C) jalqabamee xummuuruuf baroota dheeraa fudhate. Dheerinni gimbii kanaa walumaa galatti,k.m.21,196 si’a ta’u kan ijaarames Chaayinaa bahaa irraa … Continue reading Hambaawwan Dinqisiisoo Adduunyaa
Piraamiidii guddicha biyya Misiraa (Gibtsii) Piiraamiidiin kun dhaabbata barumsa,aadaafi saayinsii mootummoota gamtoomanii adduunyaatti (UNESCO)tti kan galmaa’e hambaawwan dinqisiisoo adduunyaa torban keessaa isa guddichadha. Akka barreessitooti seenaa biyya Misiraa ibsanitti, Piraamiidii kana ijaaranii fixuuf waggaa 10-20 isaanitti fudhate. Piiraamidiin kun kan ijaarame dhaloota Kiristoos dura,waggaa 2560 (2560 B.C) si’a ta’u,ol dheerinni isaa meetirii … Continue reading Hambaawwan Dinqisiisoo Adduunyaa Torban Isaa tokko
Hardha pirezidaantii biyya Uraagaayi isa hiyyeessaafi falaasamaa ta’ee wajjin wal isin barsiifna.Garuu kallattiin utuu gara seenaa jireenyaafi hojii Pirezidaantii kanaatti hindabrin dura Waa’ee falaasamaa biyya Girikii durii Pulaatoo jedhamu xinnoo waa isin yaadachiifna. Falaasamaa kan ta’e Pulaatoon,kitaabasaa ”The republic “ jedhamu irratti yeroo ibsu;”uummati biyya tokkoo jireenyasaa guutuu tasgabbiifi heeraan jiraachuu yoo barbaade,namoota biyya bulchuuf … Continue reading Pirezidaantii biyya Uragaayi
Jaalalli aannani Yoo habbuuqqatani Jaalalli dhangaadha Yoo dhandhamatan An hin dhandhamanne Jaaladhees hin beeku Qaraan hin jaalanne Ishee na doorsistus Anoo hin filanne Sobdee kofalchiistee Onneekoo na seentee Carraa biroo qabu Tiruurraa na teessee Yaa bashaasha namaa Maaliin si balleesse Yaaddoo bara baraa Sammuurra na keesse ********
Namticha tokkotu ture . Abbaan isaa bara hima . Abbaan isaa duunaan abbee bara himaa koottuutii bara himi jedhaniin . Namichi sunis akka inni bara himu mootummaan waan dirqisiseef koottuutii bara himi jedhanii fuudhanii deeman .Namtichi sun bara himuudhaaf romaa utuu deemaa jiruu sardiidaa boollarra teessu tokko arge . Achumaan sardiidni sunis maali yaa namana … Continue reading ODUU DURII NAMICHA BARA HIMU
Miila, harka, ilkaan, ija, gurra, funyaan, garaa ta’anii walii galteedhaan jiraatu turan. Booda warri kaan walii galteen garaa yakkuu calqaban bu’aa hin buusu jedhaniiti. Garaanis, “maalan balleesse, maaliif na yakkituu? Jedhee gafannaan,” “ati otoo hin hojjetiin waan nuti dhamaanee finne nyaatta,” jedhaniin, achumaanis, “deemi nurraa” jedhaniin, garaanis dubbiin kun murtiitti akka dhiyaatu gaafate. Isaanis, “haa … Continue reading ODUU DURII
Namni namummaasaatiin Kan inni madaalamu Maaltu irraa hir’ate Har’a kan haalamu Hiyyummaa saatiinii Kan inni tuffatamu Gaaf tokko ni darbaaf Maaliif hin jedhamu Badiisaatiin ala Kan inni jibbamu Kaan isaa ni boona Qabeenyaan dhaaddata Hiyyeessa arguu hin fedhu Maal abdateeti laataa Hiyyeessis keetumaa Ofiirraa dhiqattaa Kun ulaagaadha jedhee Eenyutuu murteesse Uumaan hunda beekaan Uumee wal … Continue reading SAMMUUKOO NA NYAATAA
BOQONNA TOKKO KUTAA TOKKOFFAA Kan guyyaa kaleessaafi dheengaddaa caalaa, ganama har’aa utuu ijibbaatuu hirribarraa ka’e. Sagalee gadi qabee boo’a. Ii….ii…iih lafatti of rukuta, nigangalata. Bo’ichasaatu daa’immummaa isaa akeeke malee, yaadniifi hawwiin gola garaasaa keessaa qabu hayyuu akka xobbee qummaadaa jiru isa fakkeessa, yoo ta’es ganna saddeet keessa jira. Maaliif akka inni boo’u harmeensaa yoo yaaddus … Continue reading Qaroo Dhiiga Boosse!
Xaxee nu gaadi’ee utuu qabnuu kaayyoo Hardha haalli yeroo nu fakkeessus laayyoo Garuu laayyoo miti, nu saba jabaadha Warra tumaa Gadaa adduunyaan nu beeku, ilmaan Oromoodha. Sanyiin keenya hinbadne,warra badus miti Dagaagnee adduunyaa warra dhaalu nuti. Kakuu baduu hinqabnu,hinbadnu jarana Nuti ilmaan Oromoo akkasitti amanna. Dhufaatii keenyatu warra badu miti madda keenya beekna Haala Oromummaan … Continue reading Warra badu miti


text:
Torban kana Qaanqee Show oduu gama tokkoon nama gammachiisee gama kaaniin nama gaddisiisuu dhageesisee jira. Innis Hanan Elemo Qilxu fi Abdulkarim Elemo Qilxuu biyya Yemen keessa rakkina irra jiraachuu isaaniiti. Gootni Oromo guddichi ilmaan qabaachuu dhagawuun nama gammachiisa. Gama kaaniin rakkina keessa jiraachuun isaanii nama gadisiisa. Gargaarsa barbaachisu godhuufii dhaaf koreen qindeesituu qindaawee jira. Koreen kun waa lama irratti hojjeta. Inni jalqabaa rakkina keessaa dandamachiisuudhaaf gargaarsa maallaqaa lammiiwwan Oromiyaa ala jiraatan irraa fuunanee biraan gawuudha. Kan lammataa ammoo biyya nagaa hin qabne sana keessaa bahanii bakka nagaan jirachuu danda’an qubachiisuuf yaalii barbaachisu godhuu dha. Kanaaf maaloo, hatataman, arjoominaan ha birmannu.
Koree Qindeesitu
(Dr. Mohammed Hassen, Dr. Solomon Ungashe, Elemo Ali, Elias Ibsa fi Damsho Ali)


text:
Mummichii Ministeera Itiyoophiyaa Haaylee Maariyaam Dassaaleeny Kamisa Bitooteessa 10 bara 2016 paarlaamaa biyya isaaniif haasawaa dhageesisaniin haala Oromiyaa keessatti gaggeeffamee balleessaa paartii biyya bulchuu fi kan mootummaa ta’uu ibsanii turan.
Bulchiinsi gaariin dhabamuun illee rakkoo mudatee keessaa tokko ta’u ibsan. Paartii mormituu kan ta’e Kongreesa Federaalistii Oromoof itti aanaa dura taa’aa kan ta’an Obbo Mulaatu Gammachuu balleessaa hojjanne yoo jedhan warra hidhan guutummaatti haa hiikan, warra ajjefameef gumaan haa baafamu akkasumas raayyaan waraanaa kan magaalaalee fi baadiyyaa Oromiyaa keessaa maadhee isaatti haa deebi’u jedhu.


text:
(Betru Dibaba)
Heera Mootummaa Federaalaa keewwata 93 hordofuun, ‘Heera, nageenya fi tasgabbii uummataa eegsisuuf’ Manni Maree Ministeerotaa Fulbaana 28, 2009 Labsii Yeroo Ariifachiisaa kan tume ta’uun ni yaadatama. Yeroo Yeroo Ariifachiisaa kana keessatti, Dambii Onkololeessa 5, 2009 baheen, Komaandipostii fi Boordiin Qorannaa wal ta’uun dalagaa baayyee raawwachaa turaniiru.
Dalagaawwan kanneen keessaa namoota kumaatamaan lakkaa’aman, Labsii Yeroo Ariifachiisaa cabsan, jechuun too’ataniiru. Dalagaa kanas, ji’oota kudaniif raawwachaa turaniiru. Adoolessa 28, 2009, sirna seera kabachiisuu baratameen dalagamuun ni danda’ama; jechuun gaaffii dhiyaate Manni Maree Bakka Bu’oota Uummataa fudhatee Labsiin Yeroo Ariifachiisaa dhaabbatee, xummuramee jira.
Barreeffama kanaan, bu’aan xummura Labsii Yeroo Ariifachiisaa namoota Labsii Yeroo Ariifachiisaa cabsan, jedhamanii too’atamanii fi Mana Murtii kamittuu dhiyaatanii murteen balleessuummaa fi adabbii irratti hin kennamne irratti qabu maal akka ta’e qajeelfama bu’uuraa sirna haqaa (fundamental principle of justice system) irratti hundaa’uun ilaaluf yaalameera.
‘Nullum crime; nulla poena sine praevia lege poenali’ jechama seeraa yoo ta’u hiikaa ‘Hanga seerri gochaa dalagame yakka taasisutti, yakkii fi adabbiin hin jiru’ jedhu qaba. Jechamni kun yeroo Warraaqsa Faransaay, jaarraa 18ffaa keessa beekame. Sana booda, qajeelfama bu’uuraa srna haqaa ta’eera.
Jechamichi Heera Federaalaa keewwata 22(1), Seeraa Yakkaa keewwata 2(2,3), Labsii Mirgoota Namooma Waliigalaa (UDHR) keewwata 11(2) fi Waadaa Idil-addunyaa Mirgoota Siivilii fi Siyaasaa (ICCPR) keewwata 15 keessatti akka qajeelfama bu’uuraa sirna haqaatti tumameera.
Namni kamiyyuu, himatni yakkaa yammuu irratti dhiyaatu, gochi inni ittiin himatame yeroo raawwatame gochicha raawwachuun yookin raawwachuu dhiisun yakka ta’uun isaa seeran kan tumame yoo ta’e malee hin adabamu; Heera Federaalaa keewwata 22(1).
The Court may not treat as a crime and punish any act or omission which is not prohibited by law. The Court may not creat crimes by analogy; Seera Yakkaa keewwata 2(2,3).
No law, made after the fact is done, can make it crime for before the law there is no transgression of law; Labsii Mirgoota Namooma Waliigalaa keewwata 11(2).
No one shall be gulity of any criminal offence on account of any act or omission which did not constitute a criminal offence …; Waadaa Idil-addunyaa Mirgoota Siivilii fi Siyaasaa keewwata 15.
Qajeelfama bu’uuraa jechamaa fi seerota armaan olii keessatti, jechoonni ‘seera’, ‘yakka’ fi ‘adabbii’ iddoo guddaa qabu. Barreeffama kanaan, Labsiin Yeroo Ariifachiisaa akka seeratti; gochaawwan labsii kanaan dhorkaman yookin osoo hin raawwatamin hafan akka yakkaatti; yoo lakkaa’aman, murteen balleessummaa namoota Labsii kana cabsan irratti keennamuu akka adabbiitti fudhatameera.
Kanumaan, Labsii xummura argate akka seeratti, gochaawwan dhorkamaniin namoonni shakkamanii too’ataman akka yakkaatti fi Mana Murtiitti dhiyaatanii murteen balleessummaa fi adabbiin irratti hin kennamne irratti bu’aan hordofsiisuu danda’u bilisaan gaggeeffamuu akka qaban qajeelfamni bu’uuraa seerota armaan olii ni mul’isa.
Labsiin Yeroo Ariifachiisaa yeroo hojii irra turetti seera ture. Yeroottis, namoonni Labsii Yeroo Ariifachiisaa cabsan jedhamanii too’ataman, Labsiin kun akka seeratti fudhatamee ittiin himatamanii adabaman ta’uu danda’a. Akkuma yeroo hojii irra ture seera turetti, yeroo xummura argatetti (forthwith) seerummaan isaa ni hafa. Namoota murtee balleessummaa argatanii fi raawwin adabbii xummura Labsii kanaan duratti irratti kenname itti fufuu fi dhiisun waan tokko. Namoonni kunneenuu bu’uura haqaa seera ifa hin taanen (principle of lenity ) furmaata qabu.
Furmaanni namoota shakkamanii hanga guyyaa Labsiin kun xummura argateetti himanni irratti hin banamne, murteen balleessummaa fi adabbii irratti hin kennamnee bu’aansaa ifa dha. Hanga Labsiin kun xummurametti, seerri cabe jedhamee caqafamu, kan namni ittiin himatamu, shakkamu hin jiru.
Hanga seerri hin jirretti, gochaan dhorkame (commission) yookin osoo hin godhamin hafe (omission) jedhamu hin jiru. Seera malee yakki hin jiru. Seera malee balleessan hin jiru. Seera malee adabbiin hin jiru. Hanga Labsiin namoonni cabsan, jedhame xummurametti sirni namoonni kunneen kun ittiin too’ataman addaan cituu qaba.
Waliigalatti, gochaan (either commision or omission) yakka jedhamu seeran hojii irra jiruun qofa nama gaafachiisa. Namni yakkaan kan shakkamu seerri cabse yoo jiraate dha. Namni kan himatamu seerri ittiin shakkame yoo jiraate dha. Namni kan adabamu seerri ittiin himatamu yoo jiraate dha. Iddoo seerrichi (specific law) hin jirretti yakki, shakkiin, himanni, balleessan fi adabbiin hin tilmaamamu.
Namoonni kunneen, seeran ala, murtee Mana Murtii seeran dhaabbatee ala, murteee malee, dararamaa, dirqisiifamanii dhokfamuu, reebicha farra namummaa jala jiraachuu hin qaban. Kanaaf, namoonni yeroo Labsii Yeroo Ariifachiisaa, Labsicha cabsan, jedhamanii too’annaa jala oolanii fi murteen irratti hin kennamne osoo yeroon hin fudhatin bilisaan gadhiifamuu qabu. Gadhiifamuun namoota kanneenii ce’uumsa Yeroo Ariifachiisaa (transition of state of emergency) ni dhugoomsa.
*******


text:
Bulchiinsa Magaalaa Finfinneetti jiraattoota 1000f dhiyeessiin nyaataa baatii sadiif turu eegalame
Finfinnee, Caamsaa 22, 2012 (FBC) – Bulchiinsa Magaalaa Finfinnee kutaa magaalaa Lidataa fi Addis Katamaatti jiraattoota 1000f dhiyeessiin nyaataa baatii sadiif turu eegalame.
Kutaa magaalaa Lidataatti naannoowwan sochiif cufaa ta’anii fi kutaa magaalaa Addis Katamaatti kan argamaan jiraattoota rakkoof saaxilaman 1000f dhiyeessiin nyaataa baatii sadiif turu eegalameera.
Dhiyeessii nyaataa kana kan deeggare Fawundeeshinii Bilgeetisidha.
Itti aanaan Kantiibaa Bulchiinsa magaalaa Finfinnee Injinaar Taakkalaa Uumaa wayita dhiyeessii nyaataa kana eegalchiisan, namoonni vaayrasii koroonaa irratti argame dabalaa adeemuun walqabatee rakkinni uumamu baayyoota miidhuu waan danda’uuf deeggarsa mootummarra kan darbe walii waliin wal gargaaruu yeroo barbaachisurra geenyeerra jedhan.
Odeeffannoo waqtaawaa argachuuf Teelegraama keenya https://t.me/afanoromofana subiskiraayib godhaa.


text:
Bulchiinsii Yunaaytid Isteetes dhorkaa Vizaa iamalaa kan ilaaleen murtiin dabarsee hariiroo biyyoota lameen gidduu yeroo dheeraaf ture akkaan kan miidhu ta’u dubbi himaan ministrii haajaa alaa Itiyoophiyaa Ambaasaaddar Dinaa Muftii ibsanii jiru.
Bulchiinsii Amerikaa murtii akkasii irra ga’uuf kan isa dandeesisuu sababaa ga’aa hin qabu ka jedhan Ambaasaaddar Dinaan hariiroo Amerikaa waliin qabnu akka manca’uu hin feenu kanaafis bulchiinsii jiru murtii darbee keessa deebi’ee akka ilaaluuf fedhii Itiyoophiyaa ta’u ibsan.
Gabaasa Iskiindiir Freew Finfinnee ergee Caqasaa.


text:
Dhaabbata oduu Rooytersiif ogeessa kaameeraa kan ta'e Kumarraa Gammachuu Kamiisa darbee jechuun Muddee 24 bara 2020 Finfinnee keessatti hidhamuu maatiin isaa ibsanii jitu.
Maaliif akka hidhamee nutti hin himamnee kan jedhan maatiin Jimaata darbee bakka abukaatoo hin jirreetti yeroo gabaabaf mana murtii duratti dhiyeeffamee ture jedhu.
Dhuma irrattis hanga poolisiin ragaa walitti qabatutti jechuun torban lamaaf hidhaa keessa akka turu murteeffame jedhan.
Umriin isaa 38 kan ta'e Kumarraa Gammachuu ogeessa kaameeraa ta'uun Roytarsiif waggaa 10 hojjate.


text:
Sababa wal waraansaa akka haaraatii jalqabameen kan ka’ee marsaa sadaffaadhaaf namoottan q’ee isaanii irraa buqa’niif dhaabileen gargaarsaa namoomaa addunyaa akka gargaarsaa taasisan Mootummaan naannoo Affaar gaafachuun isaa gabaasameera.
Komishineriin bulchiinsaa iitisa balaa naannoo Affaar Mohaamed Huseen sababa walwaraansaa haaraa Kanaan kan ka’ee anaalee Megale fi Golliinaa keessaa namoonii kuma 100 fi kuma Torba ta’an buqa’uu isaani akka buqqa’uu ibsan Gebremikaa’el Gebremedihin Finfinnee irraa gabaasee jira.
Walwaraansa Kanaan duraa daangaa naannoo Affaar fi Tigraay irra tureen namoonnii kuma 300 fi kuma 36 qe’ee isaanii irraa buqa’anii buufataa 17 keessaatti gargaaramaa akka turanf ABUT erga bakkicha gadi dhiisee bahee booda qe’ee isaaniitti deebi’uu isaanii obbo Mohaamad Huseen himaniiru.
Dhaabataa mootumootaa gamtoomaniitii dhaabanii qindeesaa gargaarsa namoomaa ykn OCHAN akka jedhetii sababa walwaraansaatiin allatti lammiileen naannoo Affari Kuma 59 ta’an balaa lolaa roobaatiin kan ka’ee qe’ee isaanii irraa buqa’aniiru.
Akka gabaasinii OCHA jedhetti, jiraattonii balaa bishaanii Kanaan qe’ee isaanii irraa buqa’an bakkaalee Godna lakkoosa Tokko keessaa jiran Asaa’ita, Afaamboo, Miillee fi Dubtii , akkasumas Godna lakkoofsa Sadii jalatti, anaalee Gawwaanee, Galaaloo, Anibaaraa, Hanruuka, Buree Mudaayitu, Awaash Fantaallee fi Dulacha keessaa akka ta’ee beekameera.


text:
Fabricio Chiquio Boppré
Faabrikoon kan dhalatee fi jiraatu, Odola Kaataarinaa Saantaa, magaalaa Filooriyaanooppilis, kibba Biraaziil keessa dha. Fedhiin isaa inni guddaan muuziqaa dha; garuu deemuu (qophii sirbaa horduuf) fi galgala (sirboota waraabbate dhaggeeffachaa) manatti nyaata bilcheessuus ni jaallata. Hayyuu Astiroofiiziksii fuudhee, yeroo hunda Biigbaangii dura maal akka ture ishee gaafata. Amma illee akka waan isheen deebii quubsaa hin deebisneefiitti waan yaaduuf, gaafachuu ittuma fufa. Hogbarruu, tapha ykn geemii viidiyoo, fiilmiiwwan sodaachisoo, bishaan daakuu fi naannoo lageenii ykn galaanaa deemuun hojiiwwan isaa guyya guyyaa biroo ti. Yoo yeroo gahaa argate, marsariitiiwwan ykn toora interneetii garaagaraa fooyyessuu irratti hojjeta.


text:
Dachii fi Daangaa Oromiyaa Ilaalchisee Labsa Qeerroo Bilisummaa Oromoo Irraa Kenname.
Amajjii 21,2016
Lafa, qabeenyaa lafa jalaa jiru fi qilleensa Oromiyaa guutummaatti to’annoo ummata Oromoo jala galchuu qofatu gaaffii ummata Oromoo deebis Dachii fi Daangaa Oromiyaa Irraatti Labsa Qeerroo Bilisummaa Amajjii 21 2016
Raayyaa Walloo
Galata Arsits Saaliyaa Saamii
Eenyuumaa Oromoota Godina Matakkal Bulchiinsa Gumuz Jala Jiraatan Balleessuuf Jecha Dhibbaa Mootummaan Wayyaanee Taasisaa Jiru.
Gabaasa Qeerroo Godina Matakkal Waambara, Ebla 1,2015
https://qeerroo.org/2015/04/01/eenyuumaa-oromoota-godina-matakkal-bulchiinsa-gumuz-jala-jiraatan-balleessuuf-jecha-dhibbaa-mootummaan-wayyaanee-taasisaa-jiru/


text:
LibreOffice 7.4 Help
Halqarri Baafataa Dirree Too'annoo ajajoota asiin gadii kana qaba
Iddoo gosa too'annoo bakka too'annoo galmee keessaa filamee buusuu dandeenya citabaafataa waamun. Akkuma amaloonni hedduun fudhatamuu danda'an.
Too'annoo filame gara sanduuqa barruutti tamsa'a.
Too'annoo filame gara qabdutti tamsa'a.
Too'annoo filame gara asxaatti tamsa'a.
Too'annoo filame gara sanduuqa tarreetti tamsa'a.
Too'annoo filame gara sanduuqa filannootti tamsa'a.
Too'annoon filame gara qabduu dirqalaatti tamsa'a.
Too'annoon filame gara sanduuqa makaatti tamsa'a.
Too'annoon filame gara qabduu calaqqeetti tamsa'a.
Too'annoon filame gara filannoo faayilitti tamsa'a.
Too'annoon filame gara dirree guyyaatti tamsa'a.
Too'annoon filame gara dirree yerotti tamsa'a.
Too'annoon filame gara dirree lakkoofsatti tamsa'a.
Too'annoon filame gara dirree maallaqatti tamsa'a.
Too'annoon filame gara dirree sarxaatti tamsa'a.
Too'annoon filame gara too'annoo calaqqetti tamsa'a.
Too'annoon filame gara dirree dhangi'ametti tamsa'a.


text:
Qulqullina tajaajila abbaa seerummaa fooyyessuuf, loogiirraa bilisa, fayyaalummaa, gahumsi ogummaa, qabiinsa maamilaafi dhimmoota walfakkaatan irratti murtii walfaakkaataan kennuun qulqullina hojii keenyaa mirkaneessuuf xiyyeeffannoo olaanaan hojjechaa turuu isaanii gabaasa Caffeef dhiyeessan keessatti ibsaniiru.
Dhaqqabumama, siโaayinaafi buโa qabeessummaa tajaajila abbaa seerummaa dabaluun, lammiileen karaa salphaafi buโa qabeessa taโeen tajaajila gorsaafi deeggarsa seeraa bilisaa, hiiktuu afaanii, sirnaafi hojimaata mana murtii ilaalchisee odeeffannoo gahaafi teeknoloojiitti fayyadamuun dhiyeenyatti tajaajila akka ragataniif hojjetamaa turuus eeraniiru. Ummanni keenya, aadaafi duudhaa qabuun waldhibdeesaa akka hiikkatuuf Mana Murtii Aadaa Caffeen labse hojiitti hiikuun rakkoo hawaasaa furuu keessatti shoora olaanaa akka taphatu taasifameera jedhan.
Bilisummaa, itti gaafatamummaafi iftoomina madaalawaa fiduuf hojiin humna namaa guuttachuu, dandeettiifi hubannoo cimsuu hojjetamaa kan ture taโuu Obbo Gazaaliin ibsaniiru. Qaamolee Gumii sadarkaan jiran dhimmoota bulchiinsa waliigalaafi naamusa ilaallatan irratti aangoo kennameef qixa barbaadamuun akka raawwataniif hordoffiifi deeggarsi balโaan taasifamaa tureera jedhan. Buโuura kanaan, qaamolee duudhaafi naamusa hojii abbaa seerummaa cabsuun hanqinni naamusaa qaban qulqullaaโe irratti hojiin itti gaafatamummaa mirkaneessuu namoota 341 irratti akeekkachiisa irraa hanga hojiirraa gaggeessuutti kan fudhatame yoo taโu, kanneen keessaa hanqina naamusaa cimaan kan adabaman abbootii seeraa 4fi hojii idilee isaaniirratti argamuu dhabuun kan adabaman 12 waliigalaan abbootiin seeraa 16 murtii dhumaaf Yaaโii Caffee kanaaf dhiyaataniiru jedhan.
Gaarummaa bulchiinsa keessoofi dandeettii raawwachiisummaa manneen murtii fooyyessuu ilaalchisees, sirna simannaa, keessummeessa komiifi iyyaannoo tajaajilamtoota keessoofi alaa ittiin hiikuun dandaโamu diriirsuun hojjetamaa tureera jedhan.
Odeeffannoo Dabalataa Argachuuf:
Nu Hordofaa!


text:
Yukireen fi Raashiyaan dhiheenya kana warshaa niwukilaraa irratti dhukaasa banuun walii walii isaanii erga himatanii booda, barreessaan olaanaa Tokkummaa mootummootaa Antooniyoo Guteereez inspeektaroonni sadarkaa addunyaa warshaa niwukilaraa Zaapoorizhiyaa akka daawwatan gaafataniiru.
Haleellaan warshaa niwukilaraa irratti raawwatamu kamiyyuu ''of ajjeesuudha,'' jechuun Guterres ibsa gaazexeessitootaaf Jaappaan keessatti kennaniin dubbataniiru.
Yukireen ammas Dilbata darbe Raashiyaan buufata humna niwukilaraa guddicha Awurooppaa, Warshaa Niwukilaraa Zaporizhzhia irratti boombii darbatte jechuun himattee, Moskoon ''shororkeessummaa niwukilaraa'' irratti bobba'aa jira jette.
Dhaabbanni humna niwukilaraa mootummaa Yukireen akka jedhetti humnoonni Raashiyaa haleellaa Dilbata halkan raawwataniin, dhaabbaticha keessatti seensaroota raadiyaashinii sadii miidhuu dhaan hojjetaa tokko ammoo madeessaniiru.
''Shororkeessummaan niwukilaraa Raashiyaa hawaasa addunyaa irraa deebii cimaa qoqqobbii indaastirii niwukilaraa Raashiyaa fi boba'aa niwukilaraa irra kaa'uum barbaada'' jechuu dhaan pirezidaantiin Yukireen Volodymyr Zelenskyy tiwiitara isaanii irratti barreessaniiru.
Warshaan kun kan naannoo Raashiyaan to’attu keessatti argamu, Jimaata darbes haleellaan irra ga’eera. Moskoo haleellaa kanaaf humnoota Yukireen komatteetti.


text:
Berhanu Hundee
Namni tokko yoo mana isaatti nama affeeru, dursee waa hundaan qophaa’uu qaba. Osoo itti hinqophaa’in koottaa jedhee nama yaamuun ykn affeeruun isaafis ta’ee keessumichaaf gaarii hin ta’u. Yoo wanti tokko akka eegametti hin argamin, gara kabaja waliif dhabuutti nama geessuu danda’a. Wal hamachuu fi wal komachuunillee uumamuu mala. Waanan dhimma kana kaaseef, yaamicha Mootummaan Itoophiyaa jaarmayaalee mormitootaatiiff godhe keessatti waanan taajjabe waan jiruufi.
Mootummaan Itoophiyaa jaarmayoota mormitootaa wajjin haasa’ee, gara biyyaatti akka deebi’an yoo godhu, waliigaltee fi haalduree tokko malee calliseetuma koottaa galaa akka hin jenne namuu waan hubatu natti fakkaata. Mormitootnis gama isaaniitiin yoo biyyatti deebine, akkamitti hojjechuu dandeenya? Nagaa keenyaaf wabii maaltu jira? jedhanii osoo hin gaafatne fi waliigaltee tokkorra osoo hin geenya lafumaa ka’anii waan galan akka hin taane kunis waanuma yaadamuu dha.
Mee akka fakkeenyaatti waliigaltee Mootummaa fi ABO jidduutti ta’e haa laallu. Mootummaan mormitoota hundaa walqixxummaadhaan laalullee, ABO garuu ija addaatiin akka laalu waan nama shakkisiisuu miti. Maaliif yoo jedhame, ABO waan hedduutu adda isa godha. ABO hunduu ni sodaatu, ni shakkus. Shakkii fi sodaan kun immoo karaa adda addaatiin laalama. Mormitootni biroo keessumaayyuu warri galgalaa ganama waayee tokkummaa Itoophiyaa leellisan ABO baay’ee sodaatu. ABOn akka waan biyyattii tana diiguuf deemuutti hubatu. ABOn farra Itoophiyaa ti jedhaniis yaadu. Kuni garuu hubannoo dhabuurraa kan madde jaarmayaa kana akka bulguutti laalu.
Oromoo jidduutti walshakkii uumuufii akka naan hin jenne abdachaa garuu mee dhugaa jiru tokko haa hubannu. OPDOn duri fi ODPn ammaa isaanumtuu ABO ni sodaatu. Kun karaa adda addaatiin laalamullee qabxiilee ijoo ta’an tokko tokko kaasuuf:
- Tokkoffaa, dhaabni ykn paartiin kun (ODPn), hanga sababa sochii uummata Oromootiin ofjijjiiruu calqabetti, waan hojjechaa ture fi uummata Oromoo biratti akkamitti akka laalamaa ture waan beekuuf, ABOn biyyatti galee uummata bal’aa Oromoo keessatti argamuun ODPf dhimmi ABO dhimma jiruu fi jireenyaa akka ta’etti laala. Dhaaba (Paartii) kana keessa warri dhugumatti jijjiirama haqaatiif hojjetan jiraatanillee, warri farra-jijjiiramaa ta’an, kan fedhii ykn dantaa dhuunfaatiif qofa jiraatan; kan sirna Wayyaanee sana tursiisuu barbaadan, ABO akka maleetti waan jibbaniif biyyatti galuun ABO isaaniif dhukkuba mataa ti.
- Lammaffaa, calqabarraa kaasee jechuun yeroo Mootummaan ABO waliin haasa’aa ture fi waliigalteerra gahe, dhaaba ODP keessa namootas ta’ee gareen tokko tokko waan kanatti warri hin gammadin jiru. Isaan keessaa namootni tokko tokko waayee ABO waan barreessaa turan kan ragaa ta’uu dha. Amma erga Hoggantootni olaanoon ABO biyyatti galan booda namootni ykn gareeleen ODP keessa jiran kun maqaa ABO xureessuuf waan danda’amu akka yaalan kun olola osoo hin taane dhugaa lafarratti argamuu danda’uu dha.
Gara ijoo dubbiitti deebi’uudhaaf, ABOn ykn WBOn akka hiikkatu wanti haasa’amaa jiru kun sababa malee miti. ABOnis hiikkachuu diduunis akkasuma sababa amansiisaa waan qabuufi. Kuni hunduu kan maddan waan walshakkuun jiruufi. Seenaa biyyattii tanaa keessattillee wal amanuun waan hin jirreefi. Amma dubbiin eenyutu dhugaa qabaa miti. Eenyu akka dhugaa qabu ibsuuf yeroo biraan itti deebi’a. Ammaaf garuu ilaalchi ani qabu ABOf dubbachuuf osoo hin taane, akka natti fakkaatutti jeequmsa iddoo gara garaatti uumameef ABOn ittigaafatmuu waan qabu natti hin fakkaatu. Akkuman baddaatti ibsuu yaale, humnootni ofiif jeequmsa uumanii ABOtti quba qaban biyyatti tana keessa hedduu akka ta’an waan nama mamsiisuu miti.
Akkuma tanaan duras maqaa ABO jedhutti fayyadamanii badii dalagaa turan, har’as badii walfakkaataa akka dalagan namuu hubachuu danda’uu qaba jedheen yaada. Biyyattii tana keessatti ABO kan hin sodaanne waan hin jirreef, keessaayis ta’ee alaa (keessaa yoon jedhu mooraa keenya keessa jechuu kooti) humnootni maqa-balleessu ABO hojjetan xinnaa miti. Kanaaf, har’a gamaa gamanaa walitti lallabaa ABOn akka lafa hin qabanee tattaafachaa jiru. Kun dhugaa jiru hubachuu dha malee jaarmayaa kana bakka bu’ee isaaf dubbachaa hin jiru. Dhugaa jiru garuu osoo arganuu irra dabruun gaarii miti.
Egaa, akkuman baddaatti waayee manatti nama affeeruu akka fakkeenyaatti kaase, Mootummaanis yoo mormitoota affeeru ykn galaa jedhee yaamicha godhu, dursee waa hundaa mijeessuun dirqama ta’a. Waliigaltee ifa ta’es uummataaf ifa godhuun akkasuma dirqama ta’a. Mormotootnis gama isaaniitiin waan irratti waliigalame fi haalduree jirullee uummataaf ifa godhuun afaanfaajjii hiri’suu danda’a. Yeroo ammaa gama lamaaniinuu (Mootummaa fi mormitoota) wanti ifa ta’e tokko waan hin jirreef, dhimmota madaaluun baay’ee rakkisaa ta’a. Kanaaf shakkiin dabalamaa deema. Shakkiin dabalamaa yoo deemu immoo, waliin hojjechuun hedduu rakkisaa ta’a. Waliin hojjechuun yoo hin danda’amne, dubbiin garamitti akka deemtu hubataatu arga.
Ulfaadhaa!


text:
Gurraandhala 8/2022 Kolleejjiin Saayinsii Hawaasaa fi Humaanitii wiruu dagaadina fi misooma beekumsa xabboo waliin ta’uudhaan akkaataa beekumsi ganamaa /xabboo (indigenous knowledge) beekumsa saayinsii waliin walitti hidhamuu qabu irratti qooda fudhattoota waliin marii paanaalii ta’ee jira.
Marrii paanaalii kanarratti keessummota affeeramaniin baga nagaan dhuftan jechuun haasaa kan taasisan diiniin koolleejjii Saayinsii Hawaasaa fi Humaanitii Dr Waaqoo Gadaa , beekumsi xabboo (indigenous knowledge) guddina sadarkaa harra irra geeneef bu’uura jechuudhaan dagaagina beekumsa ganamaa kanaaf humdumtuu gahee irraa eeggau akka bahatan dhaamanii jiru. Dr Waaqoon itti dabaluudhaan Yunivarsiitiin Arsii hojiilee gama beekumsa xabboo kanaan hojjataman lafa qabsiisuuf kutannoo akka qabu eerudhaan magguddoota madda beekumsa xabboo(indigenous knowledge) ta’an naannawa kanatti argaman itti dhiyaachuun waan isaan harkaa qaban walitti qabanii faayidaaf akka olutti qindeeuuf waadaa galanii jiru.
Dr Aadam Kadiir Itti Aanaa Pirezidaantii dhimma qorannoo fi tajaajila hawaasaa yunivarsiitii Arsii hasaa baniinsaa taasisan irraiit hojiilee kolleejjiin saayinsii hawaasaa fi humaanitii hanga yoonaatti gama beekumsa xabbootiin hojjachaa turan dinqisiifachuun fuuldurattis hojii walfakkaatu irratti gama kutaa isaanitiin deeggarsa barbachisu taasisuuf waadaa galanii jiru. Itti dabaluudhaan beekumsa xabboo (ganamaa) beekumsa hammayaa’aa waliin walitti hidhuudhaaf namni hundinuu beekumsa isa bira jiru baasee hawaasaaf gumaachuu qaba jedhanii jiru. Hawaasa kenna gama hundaan fayyadamaa taasisuudhaaf falli jiru beekumsi xabboo (indigenous knowledge) sirna barnoota biyyattii keessatti hammatamuu akka qabuu eeruun galma gahiinsa isaatiif hayyoonni sadarkaan jiran shoora irraa eeggamu akka bahatan dhaamanii jiru.
Marii Paanaalii kanarratti waraqaaleen mata dureewwan gahee beekumsi xabboo misooma itti fufiinsaaf qabu, akkaataa dubbiin gumaa fi jaarsummaan ittiin gaggeefamu, mala qorannoo beekumsa xabboo bu’ureffatee fi hariiroo beekumsi xabboo (indigenous knowledge) fi fayyaan waliin qabuu fi haala qoricha mala aadaa ittii hammayyeessuun dand’amu irratti kan dhiyaatan yoo ta’u hirmaattonni sagantichaa waraqaalee dhiyaatan irratti yaadaa fi gaafilee qaban dhiyeessuun mariin bal’aan irratti gaggeeffamee jira.
Saganticharraattii abbootiin gadaa, hadholiin siinqee, qorattoonnii fi qooda fudhattoonni garagaraa argamanii jiru.


text:
Amnesty Internatioalitti dhimma Ethiopia fi Ertraa kan hordofan Claire Beston filannoo Itiyoopiyaa kan caamsaa darbee ilaalchisuun gabaasa dhiyeessan ilaalchisuun akkas jedhan.
Ihadeg filannoo caamsaa waggaa darbee kan injifate dodaachisuu dhaan mirga walabummaan wal ga’uu fi waldaa dhaan of ijaaruu ugguruu dhaan, mirga dhala namaa fi sochii presii walabaa ukkaamsuu akkasumas madda galii biyyattii fi gargaarsa alaa argamuuf carraa hojii akka meeshaa to’annaa uummataatti itti gargaaramuun ture.
Amnesty International gabaasa baaseen mootummaan Itiyoopiyaa sochii presii walabaa ukkaamsa jedhee jira.
Seerri presii cimaa ta’es kan nama dararuu fi adaba maallaqaa guddaa kan dhaqqabsiisu ta’uun isaa gaazexeessota irratti rakkoo guddaa uumee jira. Mootummaan kanneen marsaa interneetiitti fayyadaman to’achuun isaas Amnesty Internationaliin yaaddessee jira.
Gaazexeessonni dhiittaa mirga namaa naannoo Somalee keessaas gabaasuu hin danda’an. Sababiin isaas gamas akka hin seenne waan dhorkamaniifi.
Ertraa Fi Itiyoopiyaa Keessatti Dararaan Itti Fufue Jedha Amnestii Internaationaal
- VOA
Amnesty Internatioalitti dhimma Ethiopia fi Ertraa kan hordofan Claire Beston filannoo Itiyoopiyaa kan caamsaa darbee ilaalchisuun gabaasa dhiyeessan ilaalchisuun akkas jedhan.


text:
Manni hidhaa Qilinxoo gaubachuu waliin wal qabatee namoota himataman soddomii saddeet turan. Kanneen keessaa soddomii afur hangi tokko walaba akka ba’an warri hafan harka caalaan immoo himannaan irratti dhiyaate addaan cite akka gadhiifaman eega murteeffamee torban lama guutuuf jedha.
Afur garu himannaan irratti dhiyaate ajjechaa waliin kan wal qabatuu waan ta’eef himatii irratti dhiyaate akka itti fufuu murteeffamee jira.
Maatiwwan himatamtootaa fi abukaatoon isaanii akka jedhanti kanneen hiikaman torba ykn saddeet hin caalan. Warri hafan 27 ykn 26 amma iyyuu hidhaa keessa kan jiran yoo ta’ u iddoo duraan keessatti hidhamanii turan Qilinxoo irraa gara mana hidhaa Baatuutti geeffaman jedhu.
Himatamtoota 38 keessaa soddomaaf abukaatoo kan ta’an Obbo Wandimmuu Ibsaa Manni hidhaa ajaja kennamee hojii irra oolchuu dhabuun immo seeraan ala jedhu.
+


text:
Odeeffannoon humna waraanaa akka ibsutti, humni waraanaa sadarkaa jeneraalotaa gadii jiran qaceelfama jeneraal Saamooraa Yuunis qindoomina jeneraalota 8tiin geggeeysaa jiru fudhacuuf fedha qabaachaa akka hin jirre himameera. Ajajaoonni humna waraana gadii jiran jijjarama dhufaa jiru waan deeggaraniif ajaja jeneraalonni gubbaa itti kennan didaa akka jiran ibsameera. Muummeen Miniateeraa Dr. Abyi Ahmad jijjiirama deemaa jiru yo caasaa humna waraanaa keeysatti hin ...Read More »
Pirezidaantiin Afriikaa Kibbaa siriil Raamafoosaan walakkaa miindaasaanii Tola Ooltummaa Mandeellaaf akka arjooman beeksisan
Murteen Obbo Raamafoosaa taassisan kun tujaaronni biyyattii deggersa maallaqaa gochuun ijaarsa biyyaa keessatti ga’eesaanii akka gumaachan akka onnachiises beekame. Maallaqni Doolaara Ameerikaa kuma 130 Obbo Raamafoosaan arjooman kun harka dhaabbata gargaarsa Neelsan Mandeellaa Faawundeeshin jedhamu kan galu ta’a. Pirezidaant Raamafoosaan maallaqa Doolaara Ameerkaa miiliyoona 450 qabaachuudhaan tujaarota biyyattii keessatti ramadamu. Qeeqxonni Obbo Raamafoosaa garuu warra harka qalleeyyii qoollifatu jechuun komatu, ...Read More »
Biyyiti Ameerikaa mare biyya Kooriyaa Kaabaa wajjiin godhuuf karoorfame haquun barame.
Biyyiti Kooriyaa Kaabaa dhimma Niwkuleeraa irratti dhiibbaa Ameerikaan irra keessuun kan wal-qabateen, wal-ga’iin Peresedaant Tiraamp wajjiin Kooriyaan Kaabaa qindeeyfatte ture akka haquu dandeeysu torbee kana keeysa hubachiifteera. Haaluma kanaan wal-ga’iin akka lakkoofsa Faranjootaa Waxabajjii 12 Siingaapoor keessatti Peresedaantii Ameerika fii Kooriyaa Kaabaa giddutti ni ta’a jedhamee eegamaa ture kan oduu ijoo adunyaa ture haqamee jira. Mare seena qabeeysa biyyoota lameenii ...Read More »
Jilli Marii Adda Dimokratawa Oromoo Guyyaa Roobii Booru Finfinnee Galuun isaanii beekkame.
Jilli garee marii Adda Demokraasummaa Oromoo(ADO) guyyaa Roobii booru Finfinnee kan galu ta’uu Waajjirri Dhimmoota Koominikeeshinii Federaalaa ibsuu Televiziyoonni Fanaa Brood kaastii ibseera.. Hooggantoonni Adda Dimokraatawa Oromoo (ADO) hoogantoota Adda Bilisummaa Oromoo duraanii warra gaafa Chaartara Mootummaa cee’omsaa keessa ba’anii turan dabaltee magaala Finfinnee ni galu jedhameeti eegama. Jila marii Adda Dimokraatwa Oromoo kana irratti Obboo Leencoo Lataa, Obboo Leencoo ...Read More »
Lolii Babaldhiifannaa lafa Ummata Wallo Aanaa Baatee irrat Hidhatoota Affariin Baname guyyaa Hardhaas cimee itti fufeera.
Weerarri Poolisoota humna addaa Naannoo Affaar waggaa tokkoo oliif daaangaalee Oromiyaa weeraraa turan guyyaa kaleessaa Aanaa Baatee weeraruun himame . Godina Walloo Aanaa baatee bakka Burqaa jedhamutti waraanni humna addaa naannoo Affaar meeshaalee gurguddoo hidhachuun Aanicha weeraruu jiraattoonni himan. Lolii kun guyyaa hardhas hidhatoota Affariin kalattii 4 kan gegeefamma jiru tahu jrattonni dirree lolaa irraa qooda fudhachaa jiran ibsuun, lola ...Read More »
Jeneraalonni Adda Bilisa Baasaa Tigraay Jaarsoolee Bulchinsa Naannoo Soomaalee Iyyannaff Finfinnee Jiran Doorsisaa Jiraachuun Beekame.
Jaarsooleen bulchinsa naannoo soomaalee 150 ta’an rakkoolee naannoo irra ga’aa jiru irratti iyyannaa dhageessisuuf erga magaalaa Finfinnee seenan ji’a darbanii jiru. Jaarsoolen waajjiraa muummee ministeeraa deddeebi’anii dhaqaniis, hanga ammaa waajjiraa Dr. Abiy Ahmad qunnamuu hin dandeeny akkasumaas, qaamni mootummaa sirnaan isaan dubbise tokko hin jiru jedhama. Akka oduun ESAT dhaqqabeetti jaarsooleen bulchinsa Soomaalee haalota soda nageenyaa keessa akka jiran himamaa ...Read More »
Pireezdaantiin Buruundii Hanga Bara 2034-tti Angoorra Akka Turan Murtaa’e.
Lammiwwan Burundii sagalee kennnaniin heera biyyattii fooyyessuun, akka prezidaant Pierre Nkurunziza hanga bara 2034-tti taayitaa irra turuu danda’an seera eyyamu sagalee kennuun mirkaneesaniiru. Koomishinniin filannoo Burundii, guyyaa Wiixataa akka beeksisetti, uummata biyyattii miliyoona 4.7 sagalee kenne keessaa dhibbantaan toorbaatamii sadii, akka heera biyyattii keessatti jijjiiramni yeroon muudama presedaantii biyyaa bara 5 ture haga muudama bara 7tti akka geeddaramu deggaruu ibsaniiru. ...Read More »
Atleetonni Dorgommii Spoortiif Biyya Austraaliyaa Dhaqan 200 Biyyoota Gara Garaa Irraa Ta’an Koola Goltummaa Gaafatan.
Atleetonni ji’a Ebla wal-dorgommii spoortii Koman Welziif biyya Awustraaliyaa dhaqanii turan 200 oli biyya irraa dhufanitti yo deebi’an ta’e rakkoon nurra ga’a jechuun koola goltummaa buyya Awustraaliyaa gaafataniiru. Wal-dorgommii Ispoortii tan biyya Biritaaniyaa fii biyyoota Birittaniyaan gabroomfatanitti geggeeyfamtu irraa qooda fudhachuuf biyya Awustraaliyaa seenan kuma 8 keeysaa atleetonni 205 ta’an koola goltummaa gaafataniiru. Atleetonni 50 ga’an kanneen eyyamni yeroon itti ...Read More »
Lammiin Oromoo qe’ee jireenyaa isanii keessaa buqqaasifamani godinaa Haragee bahaa Hammareysaa fii Dadar akkasumaas godinaa Baalee jiran komii dhiheessaa jiran..
Lammiileen Oromoo shira Wayyaaneefi bulchinsa naannoo Soomaaleetin qa’eefi qabeenya isaaniirraa buqqifamuun yeroof kaampiilee bulchinsa godina Harargee bahaa dadarii fii Hammareeysa akkasumaas Godinaa Baalee Gindhiir itti arkaman rakkoo keessa jiraachuu himamaa jira. Keessattuu qubattoonni ji’a 9 dura yeroof magaalaa Dadar qubsiifaman rakkoo nyaataafi dhugaatii akkasuma tajaajila gahaa dhabuu komachurratti arkaman. Qubattoonni Dadar qubsiifaman lammiilee Oromoo warra deegarsa isaaniif godhaa turan galatoofachuun, ...Read More »
Saa’ud Arabiyaan Hidhamtoota lammiilee Itiyoophiyaa hiikuuf akka murteessite beekame.
Mootummaan Saawudii lammiilee Itoophiyaa mana hidhaatti argaman gadhiisuuf qophaa’oodha jedhe. Waajjirri Dhimmoota Komunikeeshinii motummaa federaalaa Itoophiyaa akka beeksisaniitti, mootummaan Saawudii lammiilee Itoophiyaa to’annaa jala oolche hedduu gadhiisuudhaaf qophaa’aadha jechuun ibsee jira. . Ministeerri Muummee Dr Abiy Ahimad afeerraa mootii Saawudii Salmaan Biin Abdulaziiziin taassifameen wayita ammaa kanatti daawwannaa irra jiru. Ragaaleen akka mul’isanitti, lammiileen Itoophiyaa kuma 100 ol ta’an heyyama ...Read More »


text:
Ministriin dhimmi alaa Yunaayitid Isteetis Maayik Pompeeyoo to’annaa bulchiinsa komiinistii jala jirtu Chaayinaan walabummaa amantii fuula duraaf balaa hamaa dha jechuu dhaan daawwannaa isaanii biyyoota afurii Indoneshiyaatti ennaa xumuran dubbatan.
Poompeyoon hawaasi musliimaa irra jireessi dimokraasii simachuu isaa akkasumas wal danda’uun amantii ka biroo jiraachuu isaa Jakaartaa keessatti haasaa dhageesisaniin ibsaniiru.
Hoogganoonni amantiis dhuga baatota safuu akka ta’an gaafachuu dhaan bakka uummata amantii maraa ta’uu dhaan Poompeyoon Chaayinaan musliimota, warra Budahaa, kirstaanotaa fi kanneen biroo irratti waraana labsiti jedhan.
Diplomaatichi Ameerikaa gameessi keessumaa musliimota gosa Uighuur kanneen Xinjiang keessaa irratti gocha gara jabinaa Beejiing raawwatu tuqanii, bakka sanattis angawoota koministii chaayinaan tarkaanfiin gara jabinaa kan irratti fudhatameef waaltaalee hidhaa keessa gosoota Uhuur fi lammiiwwan sabxiqqaalee hedduun hidamanii jiraachuu ibsaniiru.
Poompeyoon itti dabaluu dhaan musliimonni Roohiingyaa humna waraanaa Maynamaar jalatti hacuuccaa irra ga’u tuqanii dhiibbaa mootummaan Iraan kiristaanota Bahaa’ii, musliimota Sunnnii fi gareelee sabxiqqaalee ka biroo irraan ga’u illee beeksisaniiru.


text:
Afrikaa fi Awurooppaan ardii jireennii guddoo garagar fagaatu.Afrikaan namii hedduun hiyyuma,siyaasaa gara hin qamnee fi jireenna hamaa keessa jiraachuun beekama.Namii jireenna akka akkaa keessa jiru kun herregii mataa isaaniilleen gargar jiraa jedha.Warrii durii barumsa Falaasamaa ykn herrega mataa namaa barreessu ka Awurooppaa,Afrikaan falaasama mataa ufii hin qabdu jedha. Barreessitootii Afrikaa ammoo Afrikaan Filosoofii, hinuma qabdii taatullee maqaa warrii Dhiyaa Afrikaatti fahetti isii xureesse jedha.
Barsiisaa Guyyoo Dooyyoo,nama barmusa Philosphy ykn herrega mataa namaa baratee dirgii lammeessoo qabu,koree hujii raawwachiiftuu,philosophy Itoophiyaallee keessa jira.Yaada kana lamaan irratti bariisaa Guyyoo Dooyyoo,kitaaba “The Quest for Re-grounding African Philosophy Between The Two Camps” yaada kana lamaanii fala jedhe barreesse.
Beektotii Afrikaa gama barumsa herrega mataa namaatiin damee barumsa Philosophy Afrikaa afuritti qoodan;Tokko (Ethno philosophers),jarii kun afrikaan aadaa, fi seenaa ufii irratti hirkattii kun herrega mataa isiiti,namii waliif jiraata,aadaa,seenaa,afaanii fi waan hedduu walii qabaa jedha.
Ka lammeessoo (professional Philosophers),jarii kun herregii mataa keennaa formula ykn ammoo waan addunyaan cuftii fudhachuu dandeettu tokkoo qabaachu mallee jedha.
Sadeessoon ammoo ingiliffaan (Sagacity) jedhan,jarii kun yaada philosophy kana ka barreeffame qofa ilaaluu hin malle jedhee mammaassa,aadaa fi seenaa jaarrolee gosa luhoo Keenyaa jiranii qoratee baase. Herregii kun Awurooppaatti manii kitaabaa tokkoo gubachuu fi Afrikaatti jaarsii tokkoo lubbuu dhabuun tokkoo jedha.Maaniin jennaan jaarrolee akkanaa irraa seenaa barataniif.Herregii Afrikaa hagii guddaan hin barreeffamnee jedha.
Ta abreessoo ammoo (nationalistic ideology) jedhan jarii kun ammoo warra Dhiyaatti innummaan nu garboomsee innummaan wallaalaa,iyyeessaa fi waan akka akkaa jedhee maqa nutti baasee kana ufii diduu mallee jedha.Kaan ammoo jarrumatti bilisummaa fi waan hedduun waadaa nuu galee suni dhiise amma ammoo walti nu haqaa jedha.
Akka barsiisaa Guyyootti barreessitootii Awurooppaa maqeeffatee jedhetti jarii kun afirkaan gareen yaaddi,Awurooppaatti ammoo namii ufumatti yaada,yaaduma ufiitiin deema.
Mee woma taateefuu waan barsiisaa Guyyoo Dooyyoo gaafanne MP3 tana irraa caqasaa


text:
Akkuma beekamu yeroon isaa yeroo Irreechaa ti. Ayyaana kana yeroo kabajnu hundumaa dhugaa dagachuu hin qabne jabaa tokkotu jira. Irreecha ayyaana lammii Oromoo maraa taasisuu irratti hanga ammaatti hojii hangamtu hojjetame, hangamtu hoo nu hafe kan jedhu wal gaafachuu feesisa. Akka hubannaa abbaa barruu kanaatti, Irreecha ayyaana lammiilee Oromoo maraa taasisuu irratti hojii danuutu nu hafa. Hayyuulee seenaa fi aadaa Oromoo, akkasuma beektota baranee (scholars) irraa qoodni hanga ammaa gumaachame xiqqaa miti tahuyyuu, quufsaa dha jechuuf nama rakkisa. Irreechaaf ilaalchi Oromoon qabu gabbataa deemee har’a ayyaana miliyoonota hirmaachisu kan tahuu danda’e hojiin gadi fagoon irratti hojjetameef miti. Dheebuu Oromummaa ilmaan Oromoo qabantu ayyaana kana dagaagsee sadarkaa kanaan gahe. Jibba Habashoonni nuuf qaban irraa ka’uun xiiqeffannee eenyummaa keenyaan boonuutu ayyaana kana guddisee irree jabaa kana itti hore. Oromoon amantii fedheyyuu haa hordofuutii Irreechi irree kiyya jedhee ayyaana kana akka mallattoo eenyummaa saba isaatti ilaaluutu jabina kana fakkaatu nutti hore.
Hunda caalaa kan nama ajaa’ibu, Irreechi gadi qabaa fi doorsisa mootummaa hamaa of irraa qolachaa didee guddatee sadarkaa kana gahuu isaa ti. Ayyaanicha sochii ABO waliin wal qabsiisanii dhawuuf yaaliin gama mootummaa irraa hin godhamin hin jiru. Sana hunda dandamatee toyannoo mootummichaa irraa ala bahe. Guddataa deemee ayyaana miiliyoonota hirmaachisu gaafa tahu ammoo mootummaan toftaa jijjiirratee sirna kabajaa ayyaanichaa harkatti galfachuuf hojjechuu filate.
Ayyaana Irreechaa yeroo kabajnu ilaalchotaa fi gochaalee farra Oromummaa ala irraas tahee keessaa nurratti aggaamaman of irratti dagachuu hin qabnu. Ayyaanni kun yeroo baay’ee dhimma amantii Oromoo isa dur durii (Waqeffannaa) waliin walitti hidhamee ibsamaa turuunii fi ammas haalli kun akkasumatti itti fufuun isaa yaaddessaa dha. Dhugaan jiru garuu, Irreechi ayyaana Waaqeffannaa osoo hin taane ayyaana Oromummaa ti. Hanga ayyaana Oromummaa tahetti ammoo ayyaana Oromoota Waaqeffataa qofa miti. Irreechi ayyaana Oromoota Musliimaa tisi. Irreechi ayyaana Oromoota Kiristiyaanaa tisi. Irreechi ayyaana Oromoota amantii fedhe kamuu hordofanii ti. Kana sirriitti ummata keenyas tahee kanneen ollaa keenyaa akkasumas addunyaa amanasiisuuf hojiin gahaatti hojjetame jira natti hin fakkaatu.
Kana wannin jedhuuf sababa malee miti. Qophii ayyaana Irreechaa irratti waggaa waggaatti warri of kenniinsaan maallaqa baasu, itti dadhabuu fi eenyuyyuu caalaa fuulduratti bahee waayee ayyaana kanaa hubatee hubachiisu obboleeyyan keenya hordoftoota amantii Waaqeffannaa ti. Kun maaliif tahe yoo jenne deebiin isaa ifaa dha. Hayyuu amantii Islaamaa yookiin Kiristiyaanaa tokko caalaa hayyuu amantii Waaqeffannaatu waa’ee Irreechaa quba qaba. Sababni isaas, amantiin Waaqeffannaa fi aadaan Oromoo (aadaa Irreechaa dabalatee), bara dheeraaf wal cinaa deemaa dhufuu fi seenaa cunqurfamummaa wal fakkaataa waliin qabani waan taheef. Sababa kana irraa ka’uun ayyaanni Irreechaa akka waan Waaqeffatootaa qofa ilaalutti fudhatanii irraa qoollifachuun matootii amantii kaanii irraa ni mul’ata. Ayyaanni kun ayyaana Oromoo maraa waan taheef Oromoon amantii fedheyyuu hordofu kamuu qophii ayyaanichaa keessaa qooda cululuqaa gumaachuutu irraa eegama ture. Fakkeenyaaf, Waldaan Waaqeffatoota Addunyaa qophii ayyaana kanaatiif baasii barbaachisu olaantummaadhaan baasuudhaaf dirqama addaa qabaachuun irra hin turre. Ayyaanichi kan hunda keenyaati eega jennee maaliif baasii barbaachisu Waldaa maqaa dhawame kana irratti dhiifna?
Waldaan Waaqeffannaa Addunyaa ayyaana Irreechaa dagaagsee sadarkaa kanaan gahuu keessatti qooda jabduu waan gumaacheef akka mataa kiyyaatti galataa fi dinqisiifannoo guddaan qabaaf. Caasaa ABO keessatti osoo hin hafin ayyaanni kun akka miilla lamaan gad dhaabbatee sadarkaa kana irra gahu milkeessuuf qooda karaa maallaqaa Waldaan kun gumaache dhiheenyattin qaba qaba waan taheef ulfaadhaa ittiin jechuun barbaada. Haa tahu malee gara fuula duraatti haalli kun jijjiiramee qaamni hundumtuu ba’aa waldaan kun kophaa isaa baachaa yoona gahe kana qooddatee baatuu qaba jedheen hawwa. Hawwii kiyya kanas warra dhimmi ilaalu natti dhihoo turaniif ibsuu irraa of qusadhee hin beeku.
Qophii ayyaana Irreechaa waldaa Waaqeffannaa qofa irratti dhiisanii ofii akka keessummaatti waamamanii irraa qooda fudhachuun dogoggora waan taheef kana booda sirraawuu qaba. Irreecha irratti Oromoon hundinuu abbaa ayyaanichaa ti malee keessummaa waamichaan dhihaatu tahuu hin qabu. Ayyaana boonsaa kana kan kooti eega jennee garaadhaan itti seennee qopheeffachuun hunda irraa eegama. Kun akka tahuuf ammoo Irreechi mallattoolee Waaqeffannaa irraa walaba tahuu qaba. Waaqeffannaan amantii dha. Irreechi garuu aadaa dha. Kana ifa godhanii saba keenya maras tahee olloota keenya hubachiisuu feesisa. Yeroo tokko tokko ayyaana Irreechaa irratti (keessumattuu Hora Harsadiitti) sirnoota amantiin Waaqeffannaa gaafatu raaw’atuun ni mul’ata. Fakkeenyaaf waan akka malkaa irratti dhiiga buusuu fa’a. Kun ammoo akka Oromoonni amantii biroo hordofan ayyaanicha ayyaana amantii tokkoo qofa godhanii hubachuudhaan irraa qoollifatan dhiiba. Kanaafuu warri ayyaana kana qopheessu dirqama ulfaataatu irraa eegama. Irreechi akka ayyaana aadaa Oromoo kan amantoota kamuu hammatuu fi sirna amantii kamuu irraa walaba tahe afaan ifaa tahee fi gochaa qabatamaadhaan addeessuu qabani.
Hirmaannaan ayyaana Irreechaa wagaa irraa gara waggaatti guddatee sadarkaa kana kan gahe dheebuu sabboonummaa Oromoo fi xiiqii Habashootaa irraa ti jenneerra. Kana jechuun maal jechuu dha? Oromoon amantii fedheyyuu hordofu akka Irreechi ayyaana Oromoo tahe qofa hubatee irraa qooda fudhata. Gariin Muslimootas tahee Kiristaanota Oromoo osoma ayyaanichi ayyaana Waaqeffataati jedhamee itti ololamuu dhaqanii irraa qooda fudhatan. Kun jabina faarfamuu qabuu dha. Haa tahu malee of kenniinsaa fi jaalala Oromummaa namoota akkasii kana ilaalanii onnachuudhaan ayyaana Irreechaatiif bifa amantii kennuuf dhiibuun geggeessitoota ayyaanichaa irraa hin eegamu. Kun diinota keenyaaf karaa banuu taha. Diinonni keenya Muslima yookiis Kiristaana fakkaatanii Oromummaa fi mallattoo Oromummaa kana fakkaatu rukutuuf akka arraba qaratan gargaaruu taha. ‘’Irreechi ayyaana amantii Waaqeffannaa waan taheef ani Muslima, kanaafuu irraa qooda fudhachuu hin qabu, ani Kiristiyaana, kanaafuu Irreechi Waaqeffatootaa ana hin laalu…..’’ ololoonni jedhan akka faca’aniif haala mijjeessuu taha.
Qaawwonni olola akkasii kun osoo babal’ataa hin deemin yeroodhaan cufuu feesisa. Olola akkasii kana qullaatti hambisanii fashalsuuf hojiin jabaan hojjetamuu kan qabu hayyuulee aadaa Oromoo warra waa’ee Irreechaa tolchee beekuuni. Akka Irreechi ayyaana aadaa Oromoo malee mallattoo amantii Waaqeffannaa hin tahin karaa dandaáme hundaan sabaaf addeessuutu irraa eegama. Sirna ayyaanichaas gochaawwan amantii Waaqeffannaatiin wal qabatan irraa walaba taasisuu feesisa. Warra beekaas tahee osoo hin beekne ayyaana kana irratti gochaalee amantiin Waaqeffannaa gaafatu raaw’atan toyachuu fi barsiisanii yookiis gorsanii sirreessuu barbaachisa.
Hundi keenyayyuu dubbii hubachuu qabnu jabaa tokkotu jira. Diinonni keenya akka ayyaanni Irreechaa har’a miliyoonota hirmaachisaa jiru kun of duuba deebi’ee akkuma kaeessaa owwaalamu fedhu. Hawwii isaanii kana dhugoomfachuuf ammoo ayyaanichaaf bifa amantummaa kennuuf dhama’u. Hawaasa Oromoo keessaa lakkoofsi akkaan guddaan amantiilee Islaamaa fi Kiristaanummaa akka hordofu ni beeku waan taheef karaa sanaan gargar nu diiguu barbaadu. Yoo ayyaanichi ayyaana amantii Waaqeffataati jedhame Oromoonni Muslimnis tahee Kiristiyaanni irraa qooda hin fudhatanu, akkasitti lakkoofsa hirmaattota ayyaanichaa gad xiqqeessuun dandaáma jedhanii amanu. Kanaafuu qindeessitoonni ayyaana kanaa yoomis tahee eessattuu olola diinaa kanaaf irree tahuu irraa of jabeessanii eeggachuu qabani. Yeroo diinni ayyaana Irreechaaf bifa amantummaa kennuu barbaadu, qindeessitoonni ayyaanichaa garuu sana sobsiisuuf hojjechuu qaban malee, akkuma hawwii diinaatti ayyaana kana mallattoo Waaqeffannaa godhanii lallabuun irraa hin eegamu.
Diinota qofas osoo hin taane seeronni amantii islaamaa fi Kirsityaanaas daangaa mata mataa isaanii akka qaban yoomuu yaadachuu feesisa. Amantiin Waaqeffannaa akkuma amanitiilee lamaaniitti Waaqa tokkichatti amanuu (monotheism) tahuyyuu, amantiileen hundumtuu qajeelfamoota mata mataa isanii qabani. Fakkenyaaf Islaamummaa fi Waaqeffannaan Oromoo haalota danuu keessatti wal fakkaata yoo tahe, wal fakkaata waan taheef qofa amantiin wal irraa hin ergifatamu. Amantiin akka ilaacha siyaasaa yookiin aadaa wayiitti kan wal irraa ergifatamu miti. Qajeelfama sii kenname irraa xiqqoo maqnaan boru guyyaa du’aan boodaa itti gaafatamta jedhamee waan lallabamuuf namuu of sodaata. Keessumattuu ummanni Oromoo dur dur osoo amantii kamiinuu wal hin barin irraa qabee hafuurumaan Waaqa beeka, Waaqa sodaata waan taheef, amma yeroo amantiilee gara garaa hordofus seera Waaqaa kan amantii san keessatti himame garaa guutuu abboomama. Kanaafuu akka namni amantii isaatiin itti dhufu hin fedhu.
Kanuma waliin, Waaqeffannaan kaleessa amantiilee amma sabni keneya bal’inaan hordofu dura (pre Christianity or pre Islam) amantii Oromoo maraa tahuyyuu, har’a eenyummaa keenya bade deebifanna jechuudhaan amantii amma qabannee jirru lakkifnee bakka kaleessatti deebina jechuun hin danda’amu. Obboleeyyan keenya Waaqeffatoon tokko tokko as irratti yeroo baay’ee yoo dogoggoran nan arga. Dhugaa dha, Oromoon aadaa isaa, afaan isaa, amantii isaa walumaa galatti eenyummaa isaa sarbamee kan alagaa akka fudhatu godhameera. Kana keessaa garuu amantii addatti baasanii ilaaluu barbaachisa. Amantiin akka aadaa miti. Amantiin akka afaanii miti. Aadaa fi afaan ofii yoo alagaan nama irraa fudhate shakkii tokko malee deebifachuun ni dandaáma. Amantiin garuu dhugeeffannaa jireenya addunyaa fi jireenya du’a-boodaa ti. Kanaafuu Muslima yookiis Kiristiyaana Oromoo tokkoon ‘’amantii alagootaa dhiisii kee ganamaatti deebi’I’’ jechuun balaa guddaa (sensitivity) waan qabuuf obboleeyyan keenya Waaqeffatoon dhiibbaa akkasii irraa of qusachuu qabani.
Akka naa galutti amantoonni amantii kamiiyyuu ‘’ámantii kee fi Oromummaa kee keessaa tokko fo’adhu’’ filannoon jettu yoo dhihaatteef deebiin isaanii rifaasisaa tahuu danda’a. Oromummaa mannaa amantii filachuu malu. Sababni isaas, amantiin jireenya du’a booda isa dabra hin qabne keessatti nama milkeessa jedhamee waan amanamuufi. Kanaafuu warri filannoo balaa baatu akkasii Oromoof dhiheessuu barbaadu yoo jiraate kana irraa dhaabbachuu qabani. Kun Oromummaa jaaruu osoo hin taane itti ejjetanii diiguudha. Beekaas tahee osoo hin beekne ergama diinaa bahachuu dha. Ayyaana Irreechaa yeroo kabajnu balaa akkasii kana of irraa fageessaa deemuu waliin haa tahuun dhaamsa kiyya. Ayyaana Gaarii!
Ofkalaa! Anas ofkalchaa!
Boruu Barraaqaa
Baruumsi bu'ura jireenya ilma namaati. Barnoonni bu'ura waa hundaati. Manni barnootaa naannoo kee jiraachuu jechuun…
The Conflict Testing Ethiopia’s Nobel-Winning Leader
For several months, Ethiopia has witnessed an escalation of threats on various fronts, both internal…
In a sign of growing concern in Washington about the Civil War in Ethiopia, the…
NAIROBI, Kenya — Once home to one of Africa's fastest-growing economies, Ethiopia is struggling as…
On September 11, 2022, the Government of Tigray External Affairs Office released a statement indicating their willingness…


text:
Kurfii RSWO · Dilbata Onkoloolessa 10, 2021
Sirni Irreechaa dhukaasa LMKIIn goolamuu
Dhukaasa Oromoota Jimaata Onkoloolessa 8, 2021, Konyaa Gujii Bahaa, Ona Gumii Eldalloo, Ardaa Qaallittii keessatti, Irreeffannaaf bobba’an irratti, LMKIIn banameen, Sirni Irreechaa sun goolamuun addaan bittinneeffamuu; Oromoonni Irreeffachuuuf ba’an muraasnis achi-buuteen isaanii hanga guyyaa har’aatti kan hin beekamin ta’uu.
Lola WBO fi LMKII gidduutti geggeeffamu
Lolli WBO fi LMKII gidduutti, Konyaa Gujii Bahaa keessatti adeemsifamu, Wiixata Onkoloolessa 4, 2021 irraa qabuun itti-fufee jiraachuu.
Hanga Kamisa har’aattis, Loltoota Mootummaa Koloneeffataa Impaayera Itoophiyaa irraa kanneen dhibbaan lakkaa’aman ajjeefamuu, danuunis madeeffamuu fi booji’amuu.
Ajjeechaan qabata deggersa WBOn dargaggoota Oromoo irratti raawwatamu hammaachuu
Ajjeechaan qabata deggersa WBOtiin, Uummata Oromoo irratti, keessattuu, dargaggoota Oromoo irratti fuuleeffachuun, LMKIIn raawwatamu, Konyaa Lixa Wallaggaa keessatti, akka-malee hammaatee jiraachuu.
Haaluma kanaan, Onoota Konyaa Lixa Wallaggaa keessatti argaman kanneen akka: Aayiraa, Ganjii fi Sayyoo Noolee keessatti, yeroo dhihoo asitti, dargaggoonni Oromoo baay'inaan Kudha-torbaa (17) olitti tilmaamaman ajjeefamuu.


text:
By Jawar Mohammed
Ummanni Oromoo jaalattanis taatee dirqiin qaama sirna kanaa ta’uu keessaniif qofaaf isin hin balaaleffatu. Kan isin madaalamtaniin hojiii aangoo isinitti kenname saniin raaw’attaniinin. Yeroo ammaatti irra jireessi keessan olola diinaa yoo oftanis suduudaan harkaan namatti dabruu irraa of qusachuun keessan waan gaariidha. Kanneen of qusachuu dhiiftanii harkuma keessanin ykn waraana Wayyaanee fiduun ummata reebaafi reebsisaa, madeessaafi ajjeesaa jirtanis jiraachuun beekamaadha. Hamma ammatti warreen gandaa hamma godinaatti yakka akkanaa raaw’atan ummanni ragaa waliin miidiyaaleef dabarsaa ture. Haa ta’uu ammoo har’aa boru badiirraa deebi’an jennee qabannee taa’aa jirra. Amma booda wara nama dhaanan, rasaasa ummatatti dhukaasan, ajjeesan ykn diinaaf dabarsanii nama laatan odeeffannoo guutuu waliin akka maxxansuuf deemnu dursinee isin beeksifna. Odeeffannoon kunis , badii namni sun balleesse, maqaa isaa/isii suuraa waliin, eddooo jireenyaa, eddoofi sa’aa hojii seenee bahu dabalata. Odeeffannoo kana kara marsaalee hawaasaafi middiyaalee akkasumas gidaara magaalotaaf baadiyyaatti facaafamuuf taa’a.Odeeffannoon kunis guyya guyyaan haaromfama (update ta’a)
Kana beektanii warri dantaa diinaa raaw’achisuuf ummata keessan reebdan, ajjeeftan, hiraarsitan akka of qusattan isin akeekkachiifna. Diddanii yoo itti fuftan balaa odeeffannoon nuti baafnu isin saaxiluu maluu hunda isinummaan akka ofirratti fiddan firaafi hiroyoonni keessan ammumarraa akka beekan feena.
Wayyaaneen muka hiddi raammaye, jirmi horoqe baalli irratti goggogaa jiru. Isin fuutee hin kufiniin dhaamsa obbolummaafi Oromummaati.


text:
Hojjettoonni mootummaa federaala Itiyoop;hiyaa gumii minsteerotaan murtiin erga darbee booda har’a mana taa’anii hojii hojjechuu jalqabaniiru.
Akkuma kanaan hojjettoonni waajjira muummicha ministeeraa dhibba irraa harki 64 har’aa qabee manaa akka hojjetan ajaji darbee jira.
Muummicha ministeerichaaf dubbi himtuu kan ta’an Biilenee Siyyuum VOAf akka ibsanitti waajjiraaleen federaalaa martinuu kana hordofuu qabu jedhan. Murtiin kun kan darbe vaayiresiin koronaa geejjiba uummataa irratti namoonni heddummaatanii faca’inni akka isaa hin hammaanne ittisuuf jecha jedhan dubbi himtuun kun.
Uummatis weerara vaayiresii koranaa kana ittisuuf qajeelfama mootummaa biraa darbu akka hojii irra oolchu waamicha dabarsaniiru.


text:
Jirraatota North West Iowa jiraatanif maagala Sioux City keessati qoranno TestIowa wiyxata irra akka
Jirraatota North West Iowa jiraatanif maagala Sioux City keessati qoranno TestIowa wiyxata irra akka baname himan. Iowa national guard kollegi western Iowa keessatti qorana kana gochuf bananii jiru. Bakka kanati namni qoramuu danda’u nama hayyamamef qofa fi yoo qoratamuu feettan website testiowa.com irra deemtani galmaahu dandesu.
Kunis qorannoo lamafa drive-thru Sioux City keessatti argamudha.
Guyyaa wiyxata, Iowa keessatti namni coronavirus haarawni qabame 534 yoo ta’u kan du’e 4. Waliigalatti namni sababa coronavirus du’e 188 gahee jira.
Iowa keessatti namni coronavirus qabame haarayni 9,700 taree jira.
Governor akka jetteti namni haarowni coronavirus qabame 85% magaala 22 keessatti argaman ufi eeganno cima gochu qabanni keessatu kan maagala Woodbury county keesati jiran.
Manni fayya Sioux land akka gabaaseti magaala Woodbury kessati namni harawni 94 qabamu isaa waliigalati namni coronavitus qabame 1,250 yoo ta’u dutii immo 2.
Qabataaman kan bekkame namni qabame Dakota County keesatti 1,000 yoo ta’u, harawni nama 25 akkasumaas kaa du’e nama 2.
Magaala Nebraska keessatti namni coronavirus qabame guyyaa jimaata akka himametti 4,800 yoo ta’u waliigalatii kara nama 6,000 gahee jira.
Namni 2 dabalataan du’e, waliigalati namni du’e 78 gahee jira.
Namni dhukuba Kanaan qabame kanaa oli ta’uun shakame, sababiinis umani baay’ee waan hin qoratimanif haganaa jennee himu hindandeenyu. Akkasumas namni gariiin qabamuus malattoo dhukubaa waan hin muldhisneef hinbekamu.
Guyyaa 3 darbe kan magaala south Dakota keessati akka duutti hin jire himan. Garuu namni 21 sababa coronavirus du’ee jiraa. Namni haarawna qabame 21 yoo ta’u waliigalati nama 2,600 gahee jira.
Kampani pork ka Sioux falls kessa jiruu waraa jalqaban kampani banuu heduu, garuu kampanichi jaraa akka biyyaa Amerika keessati warra dalaydoni isaani akka jiruun baay’inan qabamuun tokkofaa beekamanidha.
Kampanin Smithfield Foods erga hojattoni isaa 800 qabaman booda torbaan lamaf kampanichi cufaa tureera.
Department lama garuu wiyxata bannani jiru.
Tyson kan Dakota City keessatti argamu kampanii issaa dur kibxata banuu hedu, amma hinbannu jedheera.
Haasawan Tyson akka Sioux land public media guyyaa irrati oduu keneti, “fayyaa fi nageenya hojatoota keena ttu jalqaabaati kanaafu itti gaafatama kana ni fudhanna. Hojattoota 4,300 tiif qorannaa guddaa godhaa itti fufna, kanaafu Tyson kaa magaala Dakota City yeroodhaf akka cufamu murtese.
Hojattota keenna achi dalaguu hundafu wayta dalagaa jalqabamu hin beeysisna haa ta’u malee akkata qorano hojatoota keenattiin deemna jedhan jiru.


text:
Daldalli Siyaasaa Tokkummaa Uummata Oromoofi Addatti Tokkummaa Qeerroo Dargaggoota Oromoo Cabsuuf Maqaa ‘Qeerroo Oromiyaa’ Jedhuun Gaggeeffama Jiru Atattamaan Dhaabbachu Qaba.
Ibsa Qeerroo Bilisummaa Oromoo Irraa Kenname.
Yeroo Uummatni Oromoo akka sabaattifi akka Jarmiyaatti wal hubannoofi tokkummaa isaa jabeeffachuun Qabsoo Bilisummaa Orommoo galii isaa isa dhumaa Bilisummaa isaa gonfachuufi walabummaa Oromiyaa mirkaneeffachuuf Carraaqiin inni mayyii gaggeeffama jiru kanatti farreen qabsoo bilisummaa Oromoofi farreen Uummata Oromoo kan ta’aniifi Addatti immoo dinni humna qabsoo Bilisummaa Oromoo kan ta’ee Qeerroo cabsuufi dadhabsiisuuf maqaa ‘Qeerroo Oromiyaa’ jedhuun daldala siyaasaafi shira diinummaa butatee gadi bahaa jiraachuun hubatame jira. Gabaabadhumatti Qeerroon Bilisummaa Oromoo yeroo Qabsoon Bilisummaa Oromoo galii isaa gahaa jiru kanatti shira siyaasaa humna uummata keenyaa cabsuuf aggamamaa jiruufi Oromoon walii isaatiin walitti deebi’ee akka walloluuf , ofii immoo Oromoo wal nyaachisaa bittaa umrii dheereffachuuf karaa dhaaba ergamtuu wayyaanee EPRDF/TPLF/OPDOfi humnoota tikaafi siyaasaa isaanitiin kan gaggeeffama jiru kana fashaleessuuf Ibsa gabaaba itti aanu kana dabarsuun kan akeekaafi kaayyoo diinaa fashaleessuu ta’uu hubachisa!!
1. Warri uummata Oromoo diiguu malee ijaaruufi itichuu hin beekne, warri uummata Oromoo gooluufi shororkeessuu malee bira dhaabbachuufi ittisuu hin beekne , warri uummata Oromoo hidhuu, ajjeesuu, dhiiga dhangalaasuu malee gumaa baasuufi mirga falmuu hin beekne har’a humna qabsoo bilisummaa Oromoo Qeerroo cabsuufi akeekaaf kaayyoo galii qabsoo bilisummaa Oromoo Qeerroon Bilisummaa Oromoo galmaan ga’uuf socho’u dura dhaabbachuuf shira diigumsaafi diinummaa butachuun maqaa ’’ Qeerroo Oromiyaa’’ jedhu maxxanfatani gadi bahaa kan jiran ergamtoota wayyaanee EPRDF/TPLF/OPDO fi caasaa tikaaf siyaasaa isaanii ta’uu hubachuun Qeerroon dargaggootni Oromoo, sabboontootni uummatni Oromoo ,barattootni Oromoofi qaamoleen hawwaasa Oromoo hundi irraa akka of eeggatuufi akeekaa farra tokkummaa siyaasaafi uummata Oromoo ta’ee gadi bahaa jiru kana dura akka dhaabbatnuuf waamicha ariifachiisa dabarsina!!
2. Nuti Qeerroon Bilisummaa Oromoo guyyaa akka jaarmiyaatti ijaaramnee kaayyoofi naamusaan masakamnee Sochii warraaqsaa Biyyoolessaa Oromiyaa kan baroota 2005, addatti akka Jaarmiyaatti bara 2011 hanga har’a 2018 (FDG-FXG)tti sochii keenyaan uummata keenyaa dammaqsuu, ijaaruufi waliin falmachuutti kaanerraa eegallee jaarmiyaa siyaasaa mirga uummata Oromoof falmu kam iyyuu dura dhaabbatnee hin beeknu , ABOn akka jaarmiyaatti nu ijaaree mirga uummata keenyaaf karaa nagaa akka falminuuf nu qajeelcha tureefi jiru yaada fafaafi farra tokkummaa ta’ees nu hin barsiifne. Kanaafuu Jaarmiyaaleen Siyaasaa Oromoo mirga Uummata Oromoof falmitan hundi shira maqaa ‘Qeerroo Oromiyaa’ jedhuun qabsoo bilisummaa Oromoo gufachiisuufi tokkummaa dargaggoota Oromoo lamshessuuf gadi bahaa jiru kana dura akka dhaabbatnuuf waamicha Oromummaa isiniif dhiyeessina, shira kanas akka dura dhaabbattan dhaammatna!! Kana cinatti kan hubatamuu qabu Qeerroon Bilisummaa meeshaa daldala siyaasa miti kan abbaan fedhee yeroo fedhetti daldala siyaasaaf ittin daldalu utuu hin ta’iin akeekaaf kaayyoof ijaaramee qaama bilisummaa Oromoofi walabummaa Oromiyaaf falmuuf hiriiredha!!
3. Madheen shira farra tokkummaa Qeerroo dargaggoota Oromoo maqaa ‘Qeerroo Oromiyaa’ jedhuun summii siyaasaan guutamee Waajjira Ispoortiifi dargaggoota Oromiyaa ofiin jedhu Wajjiira OPDO gidduugaleessa keessa gadi baha jiraachuu irra geenyetu jirra. Yeroo amma chaappaa maqaa ‘Qeerroo Oromiyaa’ fi ‘Fincila Xummura Garbummaa’ jedhu tolfachuun ittin uummata dogoggorsuufi waraqaa eenyummas kennaa jiraachuun mirkanaa’eera. Kana malees murni badii fi farri tokkummaa kun Oromiyaa bakkoota garaagaraatti caasaa tikaa wayyaanee waliin wal ta’uun mallaqaa maqaa Qeerrootiin dorsisanii uummatarra saamaa, abbootii qabeenyaa irraa maallaqaa deggarsa qeerroof jechuun guuraafi namoota dhuunfaa irratti xalayaa dorsisaa barreessuun maqaa Qeerroo xureessuufi jalaalaafi amantaa Uummatni Qeerroo Bilisummaa Oromoo falmatee falmachiise irraa qabu gatachiisuuf shira diinummaa dalagamaa jiru ta’uu hubachuun uummatni Oromoo hundi akka irratti dammaquufi irraa of eeggatuuf dhaamsa keenya jabeessuun dabarsina!!
4. Murni farraa tokkummaafi farra qabsoo bilisummaa Oromoo ta’e kun ji’ota darban kana keessa basaastoota ilmaan kaabineefi kaadiree Maqaa Leenjii dargaggoota jedhuun Aanaa tokko irraa nama
5. maqaa Qeerroo Oromiyaa jedhuun bajatni guddaan ramadameefi magaalaa Adaamaatti Leenjii siyaasaa mootummaa abbaa irreefi basaasummaa ittin humna uummata Oromoofi Qabsoo Bilisummaa Oromoo kan ta’ee Qeerroo ittin cabsan barsiisa akka turan yeroo yeroon ibsuufi gabaasa turuun keenya ni yaadatama. Haala Kanaan yeroo amma kanneen leenjiif Adamaatti maallaqa guddaa kanfalani shira qopheessa turan gara kutaalee Oromiyaa hundatti bobbaasuun olola maqaa ‘’Qeerroo Oromiyaa’’ jedhuun gadi bahaa jiru kun farraa uummata Oromoofi adeemsa farra Qabsoo Bilisummaa Oromoo amma irra gahee jiruu ta’uuhubachuun Uummatni Oromoo hundi balaaleffachufi fashaleessuu akka qabu dhaamna. Kanuma cinatti Qeerroon Bilisummaa Oromoo humna maqaa ‘Qeerroo Oromiyaa’jedhuun gadi bahaa jiru kana toftaa qabsoon fesisuu cufa fayyadamee kan cabsuu danda’u ta’uus ni mirkaneessina!! Injifannoon uummata Oromoof !
Gadaan Gadaa Xummura Garbummaati!
Qeerroo Bilisummaa Oromoo!
Adoolessa 25/2018, Finfinnee


text:
Kamiisa Bitooteessa 12 bara 2015 ganama Awutoobusiin imaltoota 68 fe’e magaalaa Finfinnee irraa ka’ee gara magaalaa Dambi Doollootti qajeelaa ture tokko magaalaa Geedoo akkuma darbetti garagalee lubbuun nama 11 darbuu isaa Godina shawaa Lixaatti waajirri polisii aanaa Calliyaa ibsee jira.
Ajajaan waajiira polisii aanaa Calliyaa Komaandar Kabbadaa Dabarsaa Raadiyoo Sagalee Amerikaaf akka ibsanti namoonni battalumatti lafa balaan sun dhaqqabeetti du’an dhiira 7 fi dubartoota 2 akka turan sana booda garuu mana yaalaatti lubbuun isaanii kan darbe dhiiroonni 2 jiraachu ibsa.
Qorannaa gaggeessaa jirruun Awutoobusiin sun ariitii guddaan deemaa akka ture madden adda addaa irraa mirkaneffanneerra kan jedhan Komaandeer Kabbadaan kan balaa kanaan mada’uu salphaan irra ga’e shofeerri Awutobusichaa garuu “Freeniitu na dide, kanaaf dhaabuu hin dandeenye” jechuu isaa fi yeroo ammaas to’annaa poolisii jala akka jiru dubbatan.
Imaltoota balaa kana irraa lubbuun hafan keessaa tokko akka jedhanitti jalqabumaa kaasee Awutoobusiin kun ariitii guddaan deemaa akka ture fi suuta jedhii jechuun imaltonni kadhataa kan turan ta’uu fi shofeerichi garuu inumaa ariitii itti dabalee jedhu.
Shofeerris ta’e gargaartonni isaa umrii ijoollummaa akka qabanis imaltonni ni dubbatu.Gaaffii deebii guutuu armaa gadiiti caqasaa.


text: Godina shaggar kaabaa hara ganama irraa eegaluun ona Kuyyuutti bulchiinsa magaalaa Garba Gurraachaa keessatti FDGn finiinsaa jiru. Barattootni mana barumsaa sadarkaa 2ffaa fi qophaahinaa Garba Gurraachaa mana barumaa sadarkaa 1ffaa Qeeraa fi manneen barnootaa sadarkaa 1ffaa magaalaa Garba Gurraachaatti barattootni dhaadannoo dhageesisaa gara diddaa uumamaatti makamaa jiru, Onni Kuyyuu magaalaan Garba Gurraachaa yeroo ammaa kana waraana wayyaaneen buufatee jira, daandiinis cufamee humni waraanaa lukaan gara sanatti bobbaafamaa akka jiru jaallan qabsoo ona Kuyyuu irraa gabaasa taasisaa jiru. Diddaan yuuniversitii Hawaasaa kaampaasii Awaddayitti gaggeeffameen ijoollee oromoo 11 irraa telefoonni fuudhamee jiraachuu Qeerroon gabaasee jira.


text:
Mariin gumii hooggana waraanaa Sudaanii fi mormitoota gidduutti jalqabe kan aangoo qooddannaa irratti fuuleffateerga hiirtota mormii keessaa ja’a ajjeefamanii booda yeroo biraatti darbee jira.
Gumiin hooggana waraanaa kan yeroo ce’umsaa Sudaan fi gareeleen mormitootaa erga kutaa Kordofaan kaabaa keessatti hookkarri ka’ee barattoota dabalatee hiriirtonni mormii ja’a ajjeefamanii booda marii isaanii rarraasanii jiru.
Mariin sun kan dhaabate gaaffii mormitootaan ture. Mormitoonni kun hookkara hiriirtota mormii kanneen gumii hooggana waraanaa Sudaan morman irratti ka’e balaaleffatan.
Hoogganaan mormitootaa Kamaal Karaar akka jedhanitti hookkara Obbayeed bakka barattoonni itti ajjeefamanitti ka’een booda mormitooni marii sana dhaabuun isaanii tarkaanfii dhuma eegamaa ture. Mormitoonni mariin sun yeroo hin murtaa’iniif akka turu barbaadu jedhan.
Gumiin hooggana waraanaa sudaan akka jedhetti ajjeechaa hiriirtota sanaaf loltoonni waraanaa itti hin gaafatamani. Bakka isaa milishoodta kanneen qaama mootummaa duraanii kanneen jeeqamaa fi tasgabbii dhabamsiisuu yaalan balaaleffatan.


text:
Manni murtii federaalaa dhaddachi tokkoffaan heeraa fi yakka farra shororkeessummaa namoota 5 balleessaa itti mure irratti hidhaa waggaa 5-umurii guutuun adabee jira. Manni murtichaa yakkamtoota kana irraa ol iyyannaa balleessaa salphisuus simatee jira.
Waggaa lama dura waltajjii masqalaatti muummicha ministeeraa Abiy Ahimediif deggersa qabu mul’isuuf Finfinnee fi naannoo isheetii uummata ba’e irratti haleellaa geessisuu akkasumas wal ga’ii sana bittimsuu karoorsanii boombii darbatan kanneen jedhaman namoota shan irratti manni murtii federaalaa dhaddachi tokkoffaan heeraa fi yakka farra shororkeessummaa kanaan dura namoota balleessaa itti mure irratti har’a murtii adabaa dabarse.
Manni murtichaa hara waaree irratti adaba mureen yakka himatamaa tokkoo tokkoo isaanii fi adaba seerri murteessu adaba sirrii ta’e tarreessee jira.
Akkuma kanaan himatamaa tokkoffaa Geetuu Girmaa irratti hidhaa waggoota 23, himatamaa lammaffaa Biraanuu Jaafaar irratti hidhaa waggaa 22, himatamaa sadaffaa Xilaahuun Geetaachoo boombii inni darbeen lubbuun nama lamaa waan darbeef namoota hedduu irra immoo miidhaa qaamaa cimaa fi salphaa waan geessiseef jecha hidhaa umurii guutuu, himatamaa arfaffaa Baahiruu Tolaa irratti immoo hidhaa waggaa 17 fi Desaaleny Tesfaaye irratti immoo hidhaan waggaa shanii murtaa’eera.
Manni murtichaa dursee himatamtoota irratti kan murteesse, himannaa abbaan alangaa dhiyeesseen raga namaa fi galmee dhiyeessee, himatamtoonnis ragaa abbaan alangaa isaan irratti lakkaa’e of irraa ittisuu waan hin dandeenyeef akka ta’e ibsameera. Murtiin adabaa utuu hin muramin dura himatamtoonni martinuu yaada adaba salhisuu dhiyeessaniiru. Manni murtichaas yaada dhiyaatan keessaa sababaa simatu fudhatee murti