text:
Baga Nagaan Dhuftan! Akeki Aarsaa letra Haaraa oduu gammachisaa isa fayyina damo hundumaaf hindi masabi, sila Ela gooftaa keenya Yesus Kristos, labsuu dha. Magpadala at irratti barrulee, lallaba, recruit Macaafa Qulqulluu, akkasumas barnoota addaa addaa ito sagalee fi faakiin utubame maxxansuuf yaadaa argument. Maxxansiin kapag ang kabaligtaran Gusto jaalalatti, ajjajamuutiif tajajila tapat aarsaatti Waaqayyof dhiyessitan, namas akka jaalala Waaqayyootti tajajiltan fiixaan baasuf akka ta'u Ni abdanna. Up addaa addaa dirree … Dubbisu ITTI fufaa | Magpatuloy sa pagbabasa →
Jalqaba Jecha mana jedhu duree bilang yoo bagay bilang irraa fudhannee ilaalle: Mana jechuun kan namni, horiin, yookiin meeshaan keessa jiraatu jenne fudhachuu ni dandeenya. Yeroo Jecha mana jedhu kanatti qulqullummaa jechi jedhu dabalame, akkuma beekamu hikaan tungkol sa ISAAA ay jijjirama. Mana qulqulummaa jechunis Wanti qulqulluun bya pambansang ka'amu yookin sa haligi sa hanay na jechuudha jiraatu. Manni qulqullummaa ang immoo nitrite gaafatummaa en abbummaan kan Waaqayyo No tapat ta'e waliin … Dubbisu ITTI fufaa | Magpatuloy sa pagbabasa →
Pitong Waaqayyo tungkol ISAAA biyya garbumma keessa IRRE jaban basa Mature. Amma bass JIRA. Saba isa waliin ta’un isa eegaa ture. Statue eegaa Jira. Pitong immo tungkol sa ISAAA irra amanamumma barbada. Sabni Isa amaname hojjetu-akka akka Waaqayyoof ang qesu. MAREE: Continental jreenya keetti geggessan Waaqayyo siif godhe Maal fakkataa? Gegg Essa ng fi garummma loob siif godhe kanaf Kan SII irra eegamuu Maal Jetta? MEE Chitti YAADII: Waaqayyo inni Jaalala ta'e Waaqayyo … Dubbisu ITTI fufaa | Magpatuloy sa pagbabasa →
Namooni amantiitti qabamani Hin jiraane, maaliif Waldaa Kirstiyanaa Hin dhaqtaan ykn maaliif Waldaa Kristiyanaa baqaatu jedhan yeroo gafatamani: "Wal-falesuutu bayyata", "Gaatii Hin qabuu." "Achitti gastusan akka argamu utuu Hin dhaqiin tilmamuun Ni dada'ama" jedhu. Yesus Inni nuti seena Luuqaas bareese keessatti arginu ng delusional namooni jedhan Kanan pader hin fakkatu. Naan sa inni hojjechuuf deemu salphati Hin tilmamuu. Namooni napaka kontinente, 'Waaqayyo namoota gaarii hojjetan Ni jaallata' jedhani yaaduu … Dubbisu ITTI fufaa | Magpatuloy sa pagbabasa →
Paglilihim Tungkol ijooleewaan Kenya namooni biroon ko Bayye Beeku Ni danda'u. Nmuni Isani valine porselana, waliin hojjetan, eenyuma isaani amma ta'e Beeku namaa birattis himu Ni danda'u. Eenyuma isaani siriitti gad-fagesaani Beeku fi himu garuu hin danda'an. Nutu siriitti Isaan beeka. Namooni bayyen waa'ee Yesus o ta'e Beeku. Beekums isaani garuu gad-Fago miti. Dhugaa guutuu out beekan. Kanafu name gaarii, barsiisa ciimaa, humni Japan sa ittin mul'ate, ykn … Dubbisu ITTI fufaa | Magpatuloy sa pagbabasa →
Biyya lafaa ito biyya keessa garuu lafaa miti.mp3 15Isa hamaattii akka Isaan eegduuf hula, lafaa biyya keessaa akka Isaan baaftuuf upang Hin kadhadhu. 16Akkuma madaling biyya kalmado hin Ta'in, isaanis biyya kalmado Meeting. 17Dubbiin Kee para dhugaa, dhugichaan Isaan qulqulleessi. 18Akka ATI biyya lafaatti ergite, Anis akkasuma biyya lafaatti ISAAA ergeera. [Yoh. 17:15-18] Duuka buutooni Jesus Kristos (Kristi'yaanoon) namoota kalmado ang biyya keessa wamamani dhiifamu … Dubbisu ITTI fufaa | Magpatuloy sa pagbabasa →
Naan dura Jaalalii serbisyo Akka ta'e Macaafini Qulqulluun dhuga nuuf ba'a. Jaalalii eenyuma Waaqayyo iyyu Akka ibsuu caafata qulqullu'aa keessatti "Waaqayyo jaalala Naan ta'eef, namni presyo jaallatin, Waaqayyoon hin beekne " (1 Yoh. 4:8) jedhame caafameera. Wal-dhabdeen waan jaalala dhorkan ykn ittisan keessa isa jalqaba ti. Haa ta'u iyyu lalaki, Wal-dhabdeen ko dhokkfamu Hin fesisne, hin ng karapatan jireenya hafne keessatti dhuga jireenya. Taba inni cimaan wal-dhabdeen dhibamu isa osoo … Dubbisu ITTI fufaa | Magpatuloy sa pagbabasa →
Dhuga-Fi baatuun mama Naan argee dhaga'e mahalaga para sa DHA. Ang mama Naan Naan argee Fi dhaga'e namaa dhoksuu ay ndmiti keenya ay komana. Naan sunud-sunuran sa ilalim ng kapayapaan arge Idhu tokko mahalaga para sa Chitti gafatama dhiise badisa ga'uf qaba. Sa ilalim ng kapayapaan Naan gaarii tokko arge nababaluktot dhoksu IMMO napaka gaarii hirmachu namaa nababaluktot Hin barbane DHA. MAREE: Qoricha dhukufate tokko nababaluktot fayyisu Yoo bekte Maal goota? Lata ng IMMO sanaf Nama ay kinakain dhoksita? kahalumigmigan … Dubbisu ITTI fufaa | Magpatuloy sa pagbabasa →
Magarsa nagsimula – Upang maabot Koo Hin Irranfatu – Lencaa.mp3 Magarsa Baqala ttin Leenca qaraniyo angafa dweller na Yesus mootii Lalisa saaroon mootii Sa panahon isaalang-alang ang Daawitii Mootota keessa jiru akka saan Hin akkikee Ati ulfeefamii waaqaa ulfaadhu-pagtatasa o imahinasyon ay nagtuturo magturo illee Ulfaadhu, ulfadhu amma illee /4 1. Hin sagadinuu waaqota ormaaf, (Mootii Gudda ulfinni kee) Hin sagadinuu maaari du'aniif, (Mootii Gudda ulfinni kee) Barri kan magiging … Dubbisu ITTI fufaa | Magpatuloy sa pagbabasa →
Gooftichi Dhuguma Du'aa Ka'eera Luqaas 24:13-35 Lafa-gafa Nutt Nutt Abdi kutanetti roomine addemnu-Waaqayyo Nutt mul'ata. Humna fayyisu Isa panggulugod agarsiisa. Abdi keenya haaressa. Akkeka bayad keenya kayyo geedara. MAREE: Abdi GAFA kutanna makatanggap Waaqayyo sflf ga'e beeka? Sa Mee dhugaa nuuf ba'i. MEE Chitti YAADII: Maaliif Gooftan yeroo dhume irratti, abdi dhumate irratti mul'ata mul'ata? Nuti arifate immo, isatu yeroo dhumate irratti mul'ata? Ng Moo lachanu ta'u danda'aa? SEENSA: … Dubbisu ITTI fufaa | Magpatuloy sa pagbabasa →
Bilang Time Inno ay nai-render, Ka'eera! Luqaas 24:1-9 Nuti Jesus Isa Isa Du'a ka'ee jiraataa argaane. Isatu jireenya nuuf ta'e. Yeroo du'a habang ka'u Goofta itti yaadanu kanatti attamitti Yesus Inni jiraataan jireenya kabaligtaran nuuf ta'e waliin xixalla. MAREE: Utuu Yesus dhimma Kee keessa presyo gaalle ta'e maaltu ta'a ture? Jesus akkata har'a Guyya jireenya Kee kana itti geedare, akkata inni Itti abdi saan moofa'e Itti haareesse dhugaa … Dubbisu ITTI fufaa | Magpatuloy sa pagbabasa →
Ito ay talagang tungkol grace.mp3Dubbin isa Dubbi Ayyaana ti Roma 4:13-25 Dubartiin tokko waan kiitabaa amanti Ishe Irra dubistuu tokko galuuf dinan namicha geggessa amanti Ishe ta'e bira dhaqixe waa'ee waan isheen dubbisa jirtu akka ibsuuf gaafate. Namichi immo "Ani Qubee hin Beeku. Garuu yoo ati hub dubbifite dhugaa inni agarsiisu naan hubadha "ittin jedhe. "Ati makita ang spray ille Hin beekne, attamitti dhugaa inni agarsiisu hubachuu dandessa?"throws … Dubbisu ITTI fufaa | Magpatuloy sa pagbabasa →
Ito ay tungkol sa amin too.mp3 Kristos Waaqayyotti Nu Araarsuuf Dhipate 1 Phexros 3:18-22 Yeroon alinman yeroo Waldaan Kristiyaana the'ee dhiphina goofta keenya Yesus Chitti yaadu DHA. Haala ng manok keessatti gaafiin Nuti sa ng gaafachuu malu keessa Kung Inni, "Sa Yesus maaliif dhiphae? Sa Yesus maaliif dhiphachuuf lalaki ...?"Jedhu binigyan. Sagaleen Waaqayyo gaafii kanaf debbi ga'aa nuuf Kenna. MAREE: Ng Nama biraaf Jecha gatii bafte beekta? Sa ilalim ng kapayapaan ATI gatii bafte hidhamu, … Dubbisu ITTI fufaa | Magpatuloy sa pagbabasa →
Tesfaye Ayano tiin Yesus oolmaa namoota baayee Irra akka qabuu beekamaadha. Garuu oolmaa ISAAA bilang nagpunta sa deebifnuuf? AKKA sa Yesus jedhe warri ani oolmaa jumped Irra, Na ng Warri jaallatan sagalee palayasin hojii irra oolchu jedhe (1Yoh.5:2-5). Qayyoo Kanaaf upang makatanggap ng isang walang masigasig, Masigasig beekumsa, Masigasig lubbuu, qabeenya masigasig, dhaloota ing jaalladhu jedhe (Mat.22:37). Ng Warri Yesusiin jaallatan lubbuu isanii ta'e, qabeenya, beekumsa isanii, ikaw ay isanii kenuuf dubbatti Hin jedhan. Kanaaf … Dubbisu ITTI fufaa | Magpatuloy sa pagbabasa →
Tesfaye Ayano tiin Namni Ilmicha ganu Abbacha waliin firooma hin qabu. 1Yoh.2:22-23 Ilmichi eenyuu? Yesu Kristos. Abbichi hoo? Waaqayyo Abbaa Yesus, Abbaa keenyas! Eegaa ngayon Warri Yesus gooftaa ta'u isatti amanu obboloota Yesus jechuudha? Eeyyee Warri gooftaa Yesuustti amanan obboleewwan Yesusii DHA. Akkamitti obboleewwan ta'un danda'amaa? Mee (Yohannis 1:12-13) haa dubbifanu. Warri Yesus gooftaa ta'u isatti, air Waaqayyo ta'u isaatti Amana abboon ijoollee Waaqayyo ta'un aking isaanii … Dubbisu ITTI fufaa | Magpatuloy sa pagbabasa →
Ito ay hindi tungkol sa us.mp3 Wiirtun Waaqayyo Malee Nu Miti 2 Qorontos 4:1-6 Ng Naan gaarii yeroo nuuf ta'u, Naan panggulugod Chitti Chitti yaadnee dhamane tokko yeroo nuuf rawwamatamu, attamitti Simana dowload? Pinakamaagang namni biraan itti yaadee, Chitti dhama'e tokko yeroo guutuuf baatu IMMO attamitti napaka dhiima ay banaa? Madii gaaruumma serbisyo Waaqayyo. Ang Nisa iraa gaariin Naan ndinu nuuf Akka ta'u sagaleen Waaqayyo nuu barsiisa. MAREE : Waaqayyon amanachuu, … Dubbisu ITTI fufaa | Magpatuloy sa pagbabasa →


c: text/html

text:
Caamsaa 6 ,2017/Godina Arsii Aanaa Jajuu keessatti Manni Maree Aanichaa Wal gahii Ariifachiisaa jechuun Miseensota Isaa walitti qabee Marii gaggeessaa jira.Akka Odeessi Achii Arganne himutti.Ciminaan wanti gadi fageessanii irratti marii gaggeessaa jiran.
Dargaggoota Maqaa Qeerroo Bilisummaa jedhuun gurmaayanii Kaayyoo Adda Bilisummaa Oromoo ABO Galmaan gayuudhaaf sochii godhaa jiranii fi turan Aanaa keenna keessaa qulqulleessinee dargaggoota gurmeessuun hojiitti galchuu qabna.Dargaggoonni Gurmaayuu didanii akkanumaan jiraatan bakka hundatti karaa isaan hin beeyneen duubni isaanii qoratamuu qaba.Dargaggoon carraa hojii mootummaan mijeessef irratti Dargaggeessi hin gurmoofne Miseensa ABO ta’uun isaanii beekamee Qaamolee nageenyaatiif Dabarsinee kennuun Aanaa keenna haa qulqulleeffannu jechaa jiraachuu maddeen Qeerroo Aanichaa gabaasee jira.
Kana malees gama kaaniin
Godina Arsii Aanaa Aminyaa Keessatti Dargoota Dirqisiisanii Waldaa Dargaggootaa keessatti Miseensa ta’aa jechuun Mootummaan Wayyaanee Dirqisiisaa jira.Akka Oduun Achii nu geette himtutti Dargaggoota Maqaa Waldaa Dargaggootatiin Ijaaranii Miseensota OPDO godhuuf karoora baafameefi Dargaggoota Miseensa hin taanu jedhan Miseensota Adda Bilisummaa Oromoo Qeerroo Bilisummaati jedhanii mana hidhaatitti guuruuf akka ta’es maddeen Oduu Qeerroo Aanaa Amiinyaa Gabaasee jira.Godina Addaa Naannawa Finfinnee Magaalaa Laga Xaafoo keessaa Dargaggoonni Oromoo iddoo bashannanaatii qabamanii hidhamaa jiraachuun dhagayameera.Magaalaa Laga Xaafootti Dargaggoota Oromoo Mana Puulii keessaa qabamanii guyyaa har’aa Sanbata ganama poolisoota Feederaalatiin gara mana hidhaa geeffaman keessaa kanneen maqaa isaanii arganne. Abbabaa Badhaasaa, Asraat Birruu, Heenok Shibbiruu,Sisaay Abrahaam, Birhaanuu Baqqalaa, Sisaay Wandimmuu fi Lammaa Indaalaa ta’uun baramee jira haata’u malee Dargaggoonni kunniin bakki itti hidhaman hanga ammaa akka hin beekamin Qeerron Naannawa sanii gabaasee jira

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Deeggarsa Qeerroo Idila Addunyaa (International Qeerroo Support Group)
P. O. Box 55244
Washington, DC 20040
USA
Sadaasa 29, 2015
Akkuma beekamu dhaabbanni Deeggarsi Qeerroo Idila Addunyaa, dhabbaata bu’aaf hin hojjanne (nonprofit organization) yoo ta’u, erga hundaa’ee woggaa tokko ta’eera. Kaayyoon hundeeffama dhaaba kanas falmii qeerroo Oromoo mirga namummaa, dinagdee fi siyyaasa uummanni Oromoo jaarra tokkoo fi cinaa olif mulqamee miidhaa fi cunqursa alagaa hammaataa jalatti kufeef deeggarsa barbaachisaa gochuuf kan dhaabbaate dha. Koreen dhaaba kanaa wolgahii taasiseen haallan uummata Oromoo fi naannoo Oromiyaa keessa dhiittaan mirga namummaa ta’aa marii taasisuun ibsa ejjannoo armaan gadi kana baasuuf murteeseera.
- Murtee Caffeen naannoo Oromiyaa waa’ee magaalota naannoo Finfinnee ilaalchisee murtee dabarse, haala aadaa fi dinagdee uummata Oromoo kan hin hubannee fi mirga uumata Oromoo kan cabsu ta’uu isaa fi akkasumas fedhii uummata Oromoo ala ta’uu isaa waan ta’ee murteen kun karaa kamiinuu hojiirra akka hin oolle in balaaleffanna .
- Master plan Finfinnee ilaalchisee mootummaan biyyittii bulchaa jiru murtee dabarsee jiru, fedhii uummataa ala waan ta’eef ; aadaa, qabeenya, dinagdee uummata Oromoo naannoo Finfinee jiruu fi akkasumas akka Oromiyaatti balaa guddaa fi gaaga’umsa guddaa uummata Oromoo irratti waan geessisuu danda’uuf murten kun hojii irra ooluu hinqabu. Kanaaf, qeerroon Oromoo karaa kamiinuu mormii dhageessisaa jiruuf Dhaabni Deeggarsi Qeerroo Idla Addunyaa deeggarsa barbaachisaan akka akka walliin jiru mirkaneessina.
- Bulchiisni naannoo Oromiyaa uummata Oromoof dhaabbanna jedhan gochaalee hamaa karaa qaamota adda addaan miidhaa ummata oromoo fi naannoo Oromiyaa irratti darbaa jiru kana hojii irra akka hin oolle gochuun itti gaafatama seenaa irraa akka of oolchan isaan gaafanna.
- Sababa dhiitta mirga namaa irraa kan ka’e uummanni Oromoo karaa adda adda biyyoota ollaatti baqachaa akka jiran beekamadhaa. Haata’u iyyuu malee yeroo adda adda biyyoota olla akka Jibuutii, Somaliya fi Kenyaa keessaa oroomota biyyaa dheessanii jiranii fi achi baqattummaan galmaayanii jiraachaa turan/ jiran mootumaan Itiyoophiyaa yeroo adda addaati baqattoota kana uukkamsanii fudhachuun bakki buuteen isaanii kan dhabamaa jiran hedduudha. Biyyuma olla baqaan jirann keessatti lukkee mootummaa Itiyoophiyyan kan ajjeefaman hedduudha. Dhiyyeenyallee hundeessaa fi dura taa’aa dhaaba Argaa dhageettii kan ta’e maanguddoo Oromoo Obbo Dhaabasaa Guyyoo Kenyaa keessaa ukkamsamee bakki buuteen isaa hinbeekamu. Gochaa akkasii haalan balaaleffachaa qaamni ilaallatu hundi kan mirga dhala namaaf falmu haala maanguddoo kanaa akka qoratu in gaafanna.
- Toorbee kanaa kaasee murtee master plan Finfinnee mormuun mannneen barnootaa Oromiyaa keessatti kan qabsiifame mormii barattoota Oromoo itti fufee jrachuu isaa beekamaadha. Haata’uyuu malee, karaa mootummaa Oromiyaas ta’e , Itiyoophiyaa gaaffii barattoota Oromoof deebbii sirrii laachuu irra, humnaan iti deemuun miidha adda addaa barattootaa fi maatii isaanii irra miidhaa kana hinjedhamne gessisaa jiru. Gochaa akkasii miidhaa uummata oromoo irratti gahaa jiru kana guddaa balaaleffachaa, Qeroon barattoota oromoo ammallee mormoii isaanii akka itti fufan jenna.
- Dumarratti, poolisootaa fi nagaa eegdota akkasumas Oromummaan kan isin quuqu, mirga lammii kessanii yeroo dhiitamu kan isin dhukkubu qaamni kamuu mormii barattootaa, kan Qeerron amma gaggeeffamaa jiru karaa barbaachisaa ta’een isaan waliin dhaabbachuun mirga saba keesanii akka kabachiiftan waamicha isinii goona.
Gadaan Gadaa Naga haa Ta’u!
Koree Hojii Rawwaachiftuu Irraa.


text:
Seenaa Abishee Garbaa kan ibsu kitaabni tokko dhiyeenya kana maxxanfamee gabaa irra oole. Abbaan isaanii Garbaa Hurruubaa bara 1830mootaa fi afurtamoota keessa qondaala waraanaa caffee Bulluq ykn caffee Bulluq kan naannoo Horroo turan.
Barreessaan kitaaba kanaa obbo Ginbaar Kagaraa Kumsaa akka ibsanitti Abisheen nama morka yookaan xiiqii jaal’atu.
Abisheen nama waa yaade gochuuf boodatti hin deebinee fi qaamaan yoo ilaalaman nama cimaa turan. Cimina qaama Abishee ibsuuf kanneen geeraran fardaan yeroo deeman lafatu jalaa socho’a jedhu.
Abisheen Erga abbaan isaanii Garbaa Hurruubaa du’anii booda mootii naannoo Horroo jedhamuunis ni beekaman.
Abiisheen kan ittiin beekaman keessaa sirna ykn seera gadaa humnaan cabsuu dhaan abbootii biyyaa naannoo sanaa of jalatti bulchee akkasumas caasaa bulchiinsa mataa isaa ijaaree uummata naannoo isaa bulchuu dhaan ture.
Gabaasa guutuu MPp3 tuquun dhaga’aa


text:
FINFINNEE —
Muummichi ministeeraa H/Mariam Desaaleny biyyatti hoogganuu erga eegalanii waggaa tokkoo as akeekkachiisa isaan kennan keessaa inni miilanaa isa cimaa dha. Ibsa isaanii kanaan hoogganoonni paartilee mormituu hagi tokko obsa mootummaa fixaa jiru jedhan.
Hoogganoonni paartilee mormituu kun paarlaamaa Itiyoopiyaatiin shorokeessaa dha jedhamuun dhaaba waamame Ginboot 7 waliin hariiroo qabu jedhan. Hariiroo akkasii kanneen qaban immoo kan adabamu ta’uu akeekkachiisan.
Gareen shororkeessotaa kanneen akka Ginboot 7, adda bilisummaa biyyoolessaa Ogaden, adda bilisummaa Oromoo, fi al-Shabab paarlaamaa keenyaan dhaaba shorokeessotaa jedhamaniiru. Dhaabolii kana waliin hariiroo hojii kan qabu eenyu iyyuu ni adabama.
Kanaaf ibiddaan hin taphatinaa jechuu dhaan mormitoota isaanii yaadachiisaniiru muummichi ministeerichaa.
Kaayyoon keenya inni duraa nageenya uummata keenyaa eeguu dha. Inni kaan kana booda kan dhufu dha. Kana sirriitti hubachuu qabdu. Seera biyyattii ol godhanii kan of fudhatan irratti tarkaanfii fudhanna. Dimokraasiin kan hojjetu kana keessatti.
Dimokraasiin jeeqama keessatti ykn akka namoonni hagi tokko nuti seeraan oli jedhanii haala yaadan keessatti hin hojjetu. Kanneen ibiddaan taphatan ibiddichumatu isaan guba jedhan.
Gareelee mormituu hagi tokko gareelee shorokeessotaa waliin hidhata qabaachuu isaanii beekna jedhan obbo H/mariam
Gareeleen mormituu hagi tokko Ginbot 7 waliin hariiroo qabu. Nutis isaan beekna. Ragaa ga’aa qabna. Yeroo ammaatti hariiroo qabu. Kan nuti barbaannu garuu ragaa mul’ataa ta’ee dha.
Haala isaa of eeggannoo dhaan hordofaa jira. Sana booda murtiitti isaan dhiyeessina. Yeroo isaa eeggata malee arguuf jirtu jedhan.


text:
Posted: Ebla/April 1, 2014
Obbo Yahyaa Jamaal xalayaa banaa dhihoo kana gara OSAtti barreesseen, dhimma belbeltuu xiyyeeffannoo hundaa gaafatu kaase. Dubbii kanas afaan alangaan ittiin hubachuu danda’uun osoo hin taane afaanuma keenya filatee barreessuu isaaf dinqisiifannoo guddaan qabaaf. Yeroo miidiyaa irratti waa barreessinu afaan kamiin dhaamsa kam eenyuuf akka barreessaa jirru beekuun bilchinna jalqabaa ti jedheen amana.
Dhimman ka’eefitti yoon deebi’u, haada seenaa Oromoo isa durdurii fi kan boodanaa wal irraa citee jiru qorannee walitti fufuun dhugumatti dirqama hayyoota keenya seenaa irraa eegamuu dha. Akkuma Yahyaan jedhu, seenaa keenya kan jaarraa 16ffaa duraa fi kan sanaa asii sirriitti wal fudhachiisuu irratti hojiin qorannoo hanga ammaatti taasifame quubsaa ta’ee natti hin mul’atu.
Kana keessatti qooda hayyichi seenaa Prof. Shamsaddiin Megaalomaatiis fi Prof. Asmaroom Laggasaa gumaachan nan dinqisiifadha. Prof. Shamsaddiin, Oromoon qaroomina Nuubiyaa fi Masirii keessaa akka qooda jabaa qabu qoratee waan irra gahe barsiisuuf hedduu tattaafachaa ture. Qorannoon Prof. Shamsaddiin yoo mirkana taheef, Oromoon abbaa seenaa waggaa kumoota shan jahaati jechuu dha.
Haaluma wal fakkaatuun, Prof. Asmaroom Laggasaa waa’ee seenaa Sirna Gadaa fi Urjii Dhahaa Oromoo irratti qaamaan Boorana keessatti argamuun qorannoo anthropology gadi fagoo geggeesseera. Bu’aa qorannoo kana irraa argateenis, kitaabota lama, (Gadaa 1973 fi Oromo Democracy [latest edition 2006]) maxxansiisee addunyaan wal barsiiseera. Prof. Asmaroom, qorannoo waggoota kudhanootaaf geggeesse kanaan Oromoon yoo xiqqaate qaroomina Urjii Dhahaatiin seenaa waggaa 2,300 olii akka qabu bira gaheera (Oromo Democracy).
Proofeesaroonni anthropology lamaan kanin maqaa isaanii dhahe kun dhalootaan Oromoo miti. Haa tahu malee hayyoota Oromoo kamiinuu caalaatti seenaa qaroomina Oromoo isa durdurii qoratanii as baasuu irratti hojjetan. Oromoon akka Habashoonni ibsuu barbaadanitti hiyyeessa seenaa osoo hin taane, seenaa qaroomina ganamaa kan isaaniif hangafu akka qabu addunyaa barsiisani. Gabaabumatti galata seena qabeessa Oromoof oolani.
Yeroo hayyoonni seenaa dhalootaan halagaa irraa tahan hanga kana dheerina umrii seenaa keenyaa ragaa bahuu irratti beekumsa, yeroo fi humna isaanii wareegan, nuti hoo hayyoonni seenaa dhiigaan Oromoo taane hangam deemaa jirra jennee of gaafachuun dirqama ta’a. Hayyoonni seenaa kan ummata Oromoo keessaa dhalatan qorannaa wal fakkaataa irratti bobba’uu maaltu isaan dhowwe gaaffii jedhutu ka’a. Seenaa keenya isa achi fagoo qorachuu baqannee waanuma waggaa dhibboota as dhihoo qofa irratti qofa xiyyeeffachuuf maaltu nu dirqee dha gaafichi. Kana irratti hayyoota seenaa keenyaa keessaa hanguma fedheefuu tahu Dr. Gammachuu Magarsaa irraa kan hafe nama achi fageessee dhufiinsa seenaa keenyaa irratti qorannoo hojjechuuf carraaqe ani gama koon hin agarre. Warri arge yoo jiraate ragaa waliin na sirrreessuu danda’a.
Akkuma Obbo Yahyaa Jamaal jedhu, Oromoo taaneetuma seenaa mataa keenyaa Habashoota (Dabtaroota) irraa barachuun fafa. Akkuma piroofeesaroonni dhiigaan alagaa tahan kan maqaa isaanii olitti kaafne lamaan ragaa Dabtarootaa lagatanii ragaa walaba biraa kan seenaa Oromoo jaarraa 16ffaan duraa as baasuuf tattaafatan, seenaa-qorattoonni dhiigaan Oromoo tahan ammoo kana caalaa qorannoo gadi fagoo hojjechuutu irra ture, irraas eegama. Seenaa jaarraalee lama sadan dabranii qofa irratti fuulleffachuun eenyummaa keenya ibsuuf qorannoo guutuu dha jedhamuu hin danda’u.
Seenaa baroota as dhihoo qofa irratti fuulleffachuun tuffii Habashootaatti xumura nuuf hin godhu. Hiriira umrii seenaa ummatoota ollaa keenyaa keessatti iddoo keenya ol kaasee ijas nun jabeessu. Tuffii Habashoonni “Nuti seenaa waggaa 3000 qabna, isin garuu seenaa waggaa 300 caalu hin qabdani” nuun jedhanus nurraa fashalsuu hin danda’u. Yeroo Habashoonni siidaa Aksum agarsiifatanii mallattoo qaroomina abbootii isaaniitiin of dhaadan, nuti hambaa seenaa bara dheeraa kan ijaan mul’atu agarsiifachuu wallaallee callisuu irraas nun baraaru.
Of tuultummaa himannoo seenaa Habashootaa irra kan nu aansuu danda’u, akkuma obboleessi koo Obbo Yahyaan baanu, seenaa Kuushummaa keenya waggoota kumoota duraa fi kan booda kanaa gidduutti riqicha jabaa tolfachuu dha. Qaroominni keenya Gadaa fi Urjii Dhahaa qofayyuu otoo hin taane, qaroomina ijaan mul’atu (monuments) kan akka ijaarsa siidaa, gamoo masaraa, meeshaalee jireenyaa adda addaa, ogummaa hogbarruu fi kan kana fakkaatan keessaa illee qooda qabaachuu fi dhabuu keenya irratti qorannoo bal’aan taasifamuu qaba.
Hayyoonni seenaa kan saba Oromoo keessaa dhalatan seenaa as dhihoo qofa irratti wal saamanii barreessuu mannaa seenaan keenya waggoota kumoota duraa maal akka fakkaatu irrattis xiyyeeffachuun argannoo haaraa yookiis kan duraan ture waan jabeessu as baasuutu irraa eegama. Hayyoota halagaa qorannoo anthropology godinaa kanaa irratti bobba’an waliin qindeeffachuudhaan waan kana irratti fuulleffachuutu of dhaadinsa Habashootaa irra nu aansa.
Kana ta’uu baannaan, akkuma dhihoo kana VOA sagantaa Amaariffaa irratti caqasne, namni Oromoo maqaaf ‘doktora’ jedhamu tokko Habashoota lama waliin falmiif dhihaatee “seenaa ani takkaa hin baratin na barsiiftani, galatoomaa gooftota koo” jedhee diinota seenaa keenyaa nutti kofalchiisee sana tahuu dha. Jalqabuma dubbii, namni sadarkaa doktorummaatti baradhee jira ofiin jedhu tokko waan hin beeynetti quba hin dhahu. Osoo beekumsa seenaa hin qabne hayyota seenaa halagaa waliin falmuuf dhihaachuunuu dogoggora guddaa ture. Ofii salphatanii Oromoo salphisuuf yoo ta’e malee. Field fedheen haa tahuutii barnoonni hanga sadarkaa doktorummaatti baratame tokko, dubbii hanganaa gamaaggamuuf kan nama hin dandeessifne yoo ta’eef ‘doktorummaan’ sunuu soba fakkaatti.
Walumaa galatti, seenaa keenya sirreessinee barachuun, halagaa ofitti kofalchiisuu irraa nu baraara. Sooressa seenaa taanee osoo jirruu akka hiyyeessa seenaatti ilaalamnee akka hin tuffatamne kabajaa keenya ol nuu dabala. Hayyonni seenaa Oromoo haala siyaasaan keenya itti deemaa jiru gamaaggamuu fi duula siyaas-seenaa (politico-historical) Habashoonni nurratti bananii jiran qolachuu irratti ogummaa isaaniitiin qabsaayuun gaaffii yeroo ti.
* Boonsaa Lammii: bonsalammi@gmail.com


text:
Somaaliyatti gareen Al Shabaab haleellaa raawwateen loltoota Itoophiyaa naannoo Halgaanitti maandheffatan keessaa 60 ajjeesuu beeksise, akka gabaasa BBC’tti.
Humni Gamtaa Afrikaa Somaalee keessatti bu’uurefatte haleellaa Al Shabaabiin irratti baname ufirraa qolachuu isaa fi loltoota Al Shabaab 110 hujiin ala godhuu dubbata. Waa’ee hubaatii Al Shabaab isaan irraan gaye wanti dubbate hin jiru, garuu.
Jiraattonni naannoo Halgaan sagalee dhukaasaa yeroo dheeraadhaaf dhagayaa turuu isanii BBC’itti himaniiru.
Yeroo kanatti woraana Gamtaa Afrikaa biyyoota shan irraa walitti bayan 22,000 ta’antu Somaaliyaa keessa quphateera- isa Itoophiyaas dabalatee.
Baatii Amajjii keessas Al Shabaab tankaarfii wolfakkaataa fudhateen loltoota Keeniyaa 100 ajjeese jedhee ture. Mootummaan Keeniyaa loltoonni irraa du’uu amanus meeqa akka ta’an ifa godhuu hin barbaanne.


text:
Uummanni kumaan lakaa’amu qorra nama addoochu kan magaalaa New York halkan edaa keessa dhaabachuu dhaan waggaa haaraa bara 2018 simatanii jiran. Ayyaana waggaa akkasitti simachuun bara 1904 keessa jalqabame.
Kan Sochii #MeToo jechamu kan farra dararaa quunnamtii saalaaf gurmaa’e ka jalqaban qabsooftuun mirga namaa Tarana Burke kubbaa guddaa yeroo ayyaana wagga bakka ol aanaa irra kaa’amuun gad darbachuuf furtuu kaastuutti bu’an.
Barri 2017 waa’een dararaa fi doorsisa quunnamtii salaa ilaalchisee jijjiiramni itti argame yoo ta’u hedduunis ennaa taatolee beekamoo, miseensonni mana maree fi hoogganoonnui daldalaa hedduun himannaan dararaa kanaa irratti dhiyaatettti sochii kana deggeranii jrian.
Burke akka jedhanitti waggaa haaraa kana kan jalqabnu addunyaa wayyaawaa uumuuf cicha haaraan jalqabuu dhaani.
Akkuma waggaa waggaan taasisamu jamaan NY bakka Times Square jedhutti wal ga’e ennaa kubbaan sun utubaa ol dheeraa irra kaa’ame irraa gad furguggifamuu jalqabu sagalee gammachuun lakkaa’uu dhaan xaaxee xaasessanii waggaa haaraa bara 2018 simatan.
Qorra nama kotteessu keessa uummata kuma dhibba hedduutti lakaa’amutu bakka eegumsi pooliisii fi naga eegudotaan marfametti argamuun waggaa kana simatan.


text:
KIRISTAANU HEESHSHORA
“Ani Haˈreemmona, Ane Soqqie!”
Isayaasi owaante harunsa hasiissannonkete. Isi sonkannihu hasiisinota macciishshiti, coye gudise afinokkiha ikkirono, bayichonko haˈrara kaino; tini ammana noosita leellishshanno. (Is 6:8) Kiˈne Maganu Gashshootire dudubbannori roore hasiissannowa hadhine soqqamate mito coye biddi assiˈra dandiitinanni? (Fa 110:3) Hige togoo haˈrinshora mayi hasiisannoro balanxe ‘ofolline mala’ hasiissanno. (Lu 14:27, 28) Ikkirono, sabbakate loosira yitine umiˈne horo agurate maahoyye yiiyye. (Mt 8:20; Marq 10:28-30) Sabbakkannori Roore Hasiissannowa Haˈre Soqqama yitanno viidiyo leellishshannonte gede, agurreemmo coyibba Yihowara soqqamme afiˈneemmo atootiwa tana nafa didagganno.
TENNE VIIDIYO LAˈINI GEDENSAANNI, AANTE NOO XAˈMUWA QOLATE WOˈNAALLE:
Wiiliyaamisi maate miilla Ikuwadoori gobbara hadhe soqqamate maa maa agurtino?
Insa soqqantanno bayicho doodhitu yannara maa maa heddino?
Afidhino atooti maati?
Sabbakkannori roore hasiissannowa soqqamate daafira leddine mashalaqqe afiˈra dandiitinannihu hiikkiinniiti?
AANTANNOTE MAATETE MAGANSIˈRAˈNE YANNARA, AANTE NOO XAˈMUWA HASAABBE:
Maatete deerrinni albinni roore soqqama dandiineemmohu hiittoonniiti? (km-AM 8/11 4-6)
Sabbakkannori roore hasiissannowa haˈne soqqama dandiineemmokkiha ikkiro, heeˈnoommo songo kaaˈla dandiineemmohu hiitte doogganniiti? (w16.03 23-25)


text:
Sadaasa 17, 2012
Gootichi WBO Sadaasa 13, 2012 Godinaa Baha Wallaggaa Ona Haroo Limmuu bakkaa Gaattiraa Danbii jedhamutti waraana Wayyaanee maqaaa sakattaan ummata dararuuf bobba’e irratti tarkaanfii fudhateen loltoota diinaa 4 oggaa ajjeesu 6 madeessee jira. Ajajaan humna Wayyaanee Taaddalaa Tsiyoon jedhamu kanneen madaa’an keessatti kan argamuu fi haalaan madaa’u gabaasi WBO Godinaa Baha Wallaggaa addeessa. Mootummaan rukuttaa humna isaa irra gaheen rifate yeroo ammaa humna waraanaa dabalataa gara godina Bahaa Wallaaggaatti guuruun nannoo Abbaa Mo’aa qubsisaa jiraachuun gabaafameera. Kana malees mootummaan abbaa irree kun haala naannoo kanatti tahu irraa baaragee gutummaa Godina Bahaa Wallaaggaa fi Godinaa Horroo Guduruu Wallaaggaattii duula hidhattoota Gandaa irraa meeshaa hiikkuu gagggeessuutti argama. Humni Foolisaa Federaalaa fi Foolisa naannoo kan hiikkachiisaa jiran hidhattoota dhalootaan Oromoo tahan irraa ti. Kana waliin gabaasni WBO ilmaan Oromoo miseensa Foolisaa tahanii tarkaanfii fudhatamaa jirru hin deggerres hiikkachiifamaa akka jiran hubachiisa. Ummata Oromoo hiikkachiisuun meeshaa maleeyyii taasisanii bittaa isaanii itti fufuuf shira Wayyaanotaan Oromoo irratti hojjatamu kana ummatni akka dura dhaabbatuu fi hin hiikkanne Qeerroon Godinaa Baha Wallaggaa kakaasaa akka jiru gabaasni WBO ni hubachiisa.
I.U.of


text:
(Saamraawiit Girmaa)
Oromiyaa bal’oon magariisaafi uumamaan kan badhaate akka taate beekamaadha. Gosoota bineensotaafi beeladootaa, biqiltoota, gaarren, lageen, haroowwaniifi uumamawwan biroos of keessaa qabdi. Oromiyaan magariisaa ta’uusheetiin gosoota biqiltootaafi mukeenii heddumminaan qabdi. Bosona Itoophiyaan qabdu keessaa harki caalaan naannoo kanatti akka argamu qorannooleen ni mirkaneessu.
Gosoota mukeenii keessaas kanneen akka Odaa, laaftoo, birbirsa baddeessaa, harbuufi kanneen biroo tarreessuun ni danda’ama. Barreeffama keenya har’aatiinis kabajaafi jaalala Oromoon muka Odaatiif qabuufi Odaan wiirtuu seenaa Oromoo ta’uusaa ilaalchisuun kan kitaaba ‘Sirna Gadaa, Siyaasa Oromoo Tuulamaa’ jiildii 1fa irraa arganne akka gaazexaa keenyaaf ta’utti qindeessinee isin dubbisiisna.
Odaan muka lalisaa ta’ee uumamaan biftisaa harbuu yookaan qilxuu fakkaatuudha. Mukti kun yoo ongeen dheeratellee hingogu. Kana malees, uumamaan lafa jala bakka bishaan ykn jiidhinni jirutti biqila. Guddinnisaa hanga ta’e ol ka’ee dameensaa waan waggaa waggaan dalga dagaaguuf gaaddisa guddaa ta’uudhaan namaafi looniif qabbana kenna. Mukti kun umrii dheeraas kan jiraatuudha.
Seenaa ummata Oromoo keessatti erga sirni Gadaa jalqabamee (yeroonsaa sirriitti beekamuu baatullee) wiirtuun amantii, siyaasafi dhimmoota hawaasummaa gaaddisa jalatti gaggeeffama. Gaaddisni kunis gaaddisa Odaati. Sababnisaas aadaa Oromoo keessatti Odaan muka ulfaataafi eebbifamaa akkasumas, madda qabbanaati. Gaaddisni Odaa iddoo itti miseensonni Gadaa sadarkaa tokkorraa gara sadarkaa ittaanuutti ce’uusaanii itti ayyaaneffataniifi bakka itti Oromoon siyaasa itti gaggeeffatuudha. Akksumas gaaddisni Odaa bakka itti ayyaanni Muudaa itti raawwatamuudha. Galmi Muudaafi teessoon Abbootii Gadaa Odaa jalatti ijaarama.
Karaa biraatiin aadaafi seenaa Oromoo keessatti Odaan akka madda nagaa, mallattoo eenyummaafi tokkummaatti ilaalama. Faayidaa amantiifi siyaasa Oromoo keessatti qaburraa kan ka’e Odaan mukeen jiranirra kabajamaadha. Odaan wiirtuu amantii ta’unsaa mallattoo seenaa dhaloota darbee agarsiisa. Dhaloonni ammaa yommuu Odaa jalatti amantii gaggeessu dhalootaafi seenaa dhaloonni darban dabarsan yaadachaati.
Karaa biraatiin gaaffiilee maaliif?, yoom?fi attamitti? Oromoon Odaa akka wiirtuu amantiifi siyaasaa godhatee ittifayyadamuu jalqabe jedhuuf yeroo kanatti jedhamee deebii gahaa kennuuf ragaa guutuun akka hinjirreedha kitaabicharratti kan eerame.
Barreeffamoonni yeroo addaddaa barreessitoota garagaraatiin waa’ee seenaafi amantaa Oromoorratti barreeffamaniis Oromoon Waaqa gurraachatti akka amanu, amantiinsaammoo naannawa burqaa bishaaniifi mukeen guddaa Odaa jedhamu jalatti akka gaggeeffatu ibsu malee gaafiilee irranatti eeramaniif deebii kennan akka hinqabnes kitaabichi kaa’eera. Ta’us Oromoon Odaa jalattii uumaasaa kadhachuu kan eegalee amantii musliimaafi kiristaanaa dura akka ture afoolliwwan ni mul’isu.
Amantii Oromoo (Waaqeffannaa) keessatti, Waaqayyoo namoota waliin kan walqunnamu karaa ayyaanaati. Dureewwan amantii akka bakka bu’oota Waaqaatti ilaalamu. Akka amantichaattis Waaqayyo ayyaanota (‘God Spirit’) kana lageen, tulluuwwaniifi mukeen guguddoo keessa kaa’eera. Kanaaf bakkeewwan ayyaanonni jiraatan lafa eebbifamoofi kabajamoo jedhamanii amanamu. Bakkeewwan eebbifamoon kunneen bakkatti namoonni amantii itti gaggeeffatan, wareeggataniifi Waaqa itti kadhataniidha.
Akka ragaa seenaarraa ka’uun tilmaamuttis Odaan siyaasa Gadaa dura akka wiirtuu amantiitti waan jalqabe fakkaata. Haaluma walfakkaatuun ummanni Kuush hedduun amantiisaanii keessatti duudhaa walfakkaataa qabaachuusaaniis barreessitoonni ni ibsu.
Himamsa afoola Oromoo keessatti jalqabbii Gadaafi seenaan Odaa walqabata. Afoolicha akkas jedha: Dur dura Waaqaa (samii)fi lafti walitti dhihoo turan. Yeroo tokko bokkaan cimee caamuu didnaan beeladoota keessaa gaangeen Waaqa dhiitte. Guyyaa sana eegalee Waaqni namaanis gochaanis namaafi uumamarraa fagaate. Cubbuun namni oole yoo beekamuu baates caamsaan bara dheeraadhaaf ittifufe jedhama.
Haa ta’u malee caamsaa bara dheeraaf ture kana keessatti mukeen keessaa Odaa, burqaawwan keessaa Walaabuu qofatu otoo hingogiin hafe. Odaan gaaddisa loonii akkasumas, kan namoota yoo ta’u burqaan Walaabuu immoo maddaa bishaanii turan. Kun osoo kanaan jiruu namoonni walga’anii bakka Odaa kanatti kadhaa araaraafi rooba akka ragatan kadhachuu jalqaban jedhama.
Himamsi kun eegaa seenaa tokkummaan Waaqa kadhachuu (jalqaba amantii)fi iddoo kadhaan Waaqaa itti jalqabe ta’uu hubachiisa. Akka himamsichaattis, kadhaa yeroo dheeraa kan ka’e Waaqayyo ilmasaa hangafa (Qaalluu) yookiin Nabii erge. Qaalluun seera, safuu Waaqaa barsiisuufi kabachiisuu dhufe jedhamee amanama.
Qaalluun duraa kunis bakka burqaa Walaabuutti Odaa jalatti mul’ate jedhama. Himamsi biraa ammoo akkana jedha: Durdur hawaasa Walaabuu keessa namtichi fayyaalessi tokko loon tikfatee jiraata ture. Ummanni Walaabuu garraamticha nama Walaabuu jedhanii waamu. Guyyaa tokko goromsi tokko funyaanshee Waaqatti olqabdee gara kaabaatti jalaa badde.
Garraamtichi Walaabuus otoo goromsa sana barbaaduu gaaddisa Odaa jalatti argate. Innis waan dadhabeef gaaddisa jala taa’ee osoo boqochaa jiruu hurriin Waaqarraa gad dhufee Odaafi naannawasaa uwwise. Waaqnis seera uumamaa namni kabajuu qabu garraamtichi Walaabuu akka barsiisuuf ittihime.
Guyyaa sanaa kaasees Garraamtichi Walaabuu ergamaa Waaqaa (Abbaa Raagaa) ta’ee seera Waaqaammoo Odaa jalatti barsiisaa ture jedhama. Odaanis guyyaatti sagaleen Waaqaa irratti murtaa’ee eegalee lafa eebbifamaa ta’e jedhamee amanama.
As keessatti waanti hubatamuu qabu tokkoffaa, jalqaba siyaasa Gadaan dura akka yaadni amantii tureefi lammaffaammoo seera Waaqarraa seerri Gadaa fudhatamuusaati. Qaalluunis seeronni kunniin sirriitti hojjetamuusaaniifi haqni jireenya hawaasaa keessa akka jiru to’ata. Kanaaf, Odaan bakkatti Waaqni hariiroosaa nama wajjin haaromsate waan ta’eef iddoo kabajamaa jedhamee amanama.
Eegaa akkuma irranatti eeruuf yaalametti horteen Kuush baay’eensaanii sirna Gadaa aadaafi seenaasaanii keessatti qabu. Haata’u malee barreessitoonni baay’een walitti dhufeenya seenaa, amantii Kuushotaafi sirna Gadaa walqabsiisanii hinqoranne. Akkasumas yeroo akkasii jalqabame jedhanii waan kaa’an hinqaban. Garuu akka barreessaan ‘Ehert’ jedhamuu kaa’etti yaadni amantii hortee Kuush kan jalqabe Dhaloota Kiristoos Dura bara 7000 irratti akka ture tilmaama. Ka’umsiifi jalqabni gurmaa’ina umriirratti hundaa’es Dhaloota Kiristoos Dura naannawa bara 3500 hanga 1000 gidduu akka ta’e dubbatama.
Qorannoon yeroo dhihoo afoola Oromoofi lakkoofsa Gadaa fayyadamuun Dr. Gammachuu Magarsaatiin gaggeeffame akka mul’isutti jaarmiyaan hawaasummaa kun Dhaloota Kiristoosiin Dura bara 3060tti jalqabuunsaa akka hinoolle ibsa. Lakkoofsi kun ammoo dhahaa jahaatama (waggoota 360×60) fayyadamuudhaani. Dhaha kana keessatti jahaatamoota sagaltu darbe. Kun immoo yaada ‘Ehert’ isa Gadaan akka jaarmiyaatti Dhaloota Kiristoosiin Dura naannawa bara 2000tti jalqabe jedhu deggara.
Qabxiilee barreessitoonni muraasni kaasan kunneen egaa waa’ee Odaa waan muraasa akka kaafnuuf nu gargaaru. Odaa isa kam akka ta’e yoo beekamuu baateyyuu seenaan Odaa akka wiirtuu amantiifi siyaasaatti yoo xiqqaate Dhaloota Kiristoosiin Dura waggoota 2000 dura jalqabee hojjechaa ture jechuun ni danda’ama jedha kitaabni barreeffama kana irraa arganne.
Walumaagalatti, Odaan muka seenaafi amantii ummata Oromoo waliin walitti hidhamiinsa guddaa qabaatullee akkaataa jalqabbii wiirtuu seenaa itti ta’eerratti qorannoo ga’aan hinmul’atu.
Kanaaf hayyuuleen Oromoofi qaamni dhimmichi kallattiidhaan ilaallatu irratti hojjechuu qabu. Isin dubbistooonnis dhimma kanarratti seenaas ta’e afoola beektaniifi kan naannawa keessanitti dubbatamu yoo dhageessan karaa teessoo keenyaa yoo nuuf ergitan ni keessummeessina.


text:
Filannoo bara 2007 booda kan hundeeffamu manni maree bakka bu’oota uummataa Itiyoopiyaa wiixata dhuftu wal ga’ii isaa duraa geggeessuuf jira.
Erga mootummaan Dargii kufee qabee yeroo jalqabaaf barcumni paarlaamaa 547nu paartii tokkicha qofaan dhuunfatamu.
Boqonnaa yeroo gannaa booda manni maree bakka bu’ootaa Itiyoopiyaa hojiitti deebi’uuf qophee irra jira. Wiixata dhuftu hojii jalqaba jedhamee kan eegamus filannoo bara 2007 booda kan hundeeffamu paarlaamaa isa haaraa dha.
Gareeleen mormituu irra jireessi filannoo hin simanneen kan injifate kaadhimamtoonni IHADEGs sabaa himaan utuu hin hafin waamichi godhameeraaf. Barcumni paarlaamaa 547nu IHADEG qofaan ennaa dhuunfataman erga mootummaa ce’umsaa as isa jalqabaa ta’a. wiixata dhuftu kan geggeessamu wal ga’iin mana maree bakka bu’oota uummataa fi kan mana maree Federeeshinii ta’uun beekameera.
Afaan yaa’ii fi itti aanaan isaas wal ga’ii kana irratti filatamuuf jiru. : Muummichi ministeeraa H/Maariyaam Dassaaleny waggoota shanan itti aananiif aangoo irra kan turan ta’uun ni beeksisama jedhamee kan eegamus mana maree kanaaan ta’a. Muummichi ministeerichaas Kanaan booda Kaabinee isaanii haarawaa kan ifa taasisan.


text:
Eegafayyaa Ofii
Beekoti akka fayyaa itti eegan ni barsiisu jedhama. Kanarrati waan beektu qabdaa Abbaa Hoduu jedhe tokkoo? Hamman beeku sittin hodeessaa dhaggeeffadhu jedhe Abbaan Hoduu.
Osoo hin dhukkuffatin eegafayyaa ofii kunuunsuun keessaa fi alli ofii akka namati tolu godha. Qaammi qananii qabu ayyaamii ofiif gammachuu uuma. Nammi gammachuu qabu rakoo irra haanuuf kan ofitt hin gamadne caalaa waan itt bobba’eti milkii argata. Qulqullinnii hariiroo nama waliin qabnus ni mijjeessa. Fayyaa yoo hin qabanne nammi hamaa ofirraa faccisuu hin dandahu. Qulqullina kan hin qabne fooliin saa ofirraa nama dhiibbata. Xuriin saa offirraa nama ciigaasisa. Nammi itt hiiquu hin barbaadu. Cittoo, injiraanii fi dhibee farra qulqullina qofatu leellisaan. Dhukkubi itt deddeebi’uun dadhabaa fi of jibbaa isa godha.
Haadha Fayyee jedhamti. Dubartii balballeetii (halaqaa) beekamtuun tokkoo. Wayyaa miicamaa jaallati. Kanaaf isee xuraawaa uffatu nammi argee hin beeku. Guyyuu osoo rifeensa see dibattee hin filatin hin ooltu. Rifeensi see yeroo halle qulqulluu dha. Qeensii yoo hin qoramne baaduu booressa jetti. Kanaaf saaldatee irra hin argamu.
Nyaata duraa fi booddee, harka dhiqattee afaan lulluuqqatti. “Dhiqatanii nyaachuu garaatu jaallata; nyaatanii dhiqachuu Waaqatu jaallata” jetti. Inni jalqabaa fayyaa ofiif, inni lammataa hariiroo ambaa tuqa. Sun barsiifata seeti. Harka xuriin nama hin qabattu. Afuurrisee akka aannanii urgaawa. Akka nama tokkoo tokkoo afuura xiraa namatt hin baafattu. Ilkaan see adii haanciroo fakkaata. Yeroo hunda rigatti. Harka saamuunaan yk balota aadaa akka eebicha faan osoo hin dhiqatin nyaatatt hin buutu. Miciroon ( germ) akka xurii keessatt lalistu beekti.
Fuulli see qulqulluu dha. Yeroo hunda dhiqattee dibatti. Ijisee ciimmaa hin qabu. Harka hin dhiqaminiin itt hin buutu. Manni see guyyuu harama. Mi’i manaas akka awwaara hin kuusne ni haxaawama. Haadhi Fayyee kanaaf ganda keessatt akka fakmishoo qulqullinaati laalamti. Fayyee sees akka ofii qulqullina saa eegsiftiin. Kanaaf rifeensi irratt hin guufa’u. Qeensi irratt saaldaa hin tahu. Injiraan cittoo fi buujalee hin beeku.
Haadhi Fayyee gaaf tokkoo mana obboleessaa dhaqxe. Ijoollee saa yoo agartu ni gaddite. Furrooftuu, ciimmoftuu, cittooftuu, cinooftuu, xurooftuu qeensa saaldaa fi kabeelaa duwwaa turan. Hunda waamtee dhagna irra dhiqxe. Mataa haaddee, qeensa irra qortee qoricha cittoo dibde. Buujaleefis ogana wayii itt dibde. Amma nama fakkaataniittu lamuu akkanatt akkan isin hin agarre jette. Sayyuun see mana hin turre malee itt buuti turte.
Obboleessa waamtee, ijoolleen kun yoo dhukkuffatu hammam akka itt baaftu beektaa? Hamma yoona hammam akka cireessatt marmarte beektaa? Hin dhagaeenye nan se’in jetteen. Dhibee garri caaluu, of eeguu dhabuun namatt dhufa. Kanaaf waan gootu sittin hima. Sana osoo hin godhin deebi’ee arguu hin fedhu. Deebi’ee akkasitt yoon arge cittee taana jettee qubaa itt raaste. Du’an jettee natt hin dhaamin. Akka hin irraanfanne dambiilee buu’uuraa eegafayyaa kanatt haanan sirriitt qayyabadhu jetteen.
Hunda caalaa qulqullina ofii eeguu barsiisfata godhachuu dha. Kan qulqullina ofii eegu, cireessatt marmaaruun yeroo fi qabeenya hin qisaasu. Salphaattis hin dhukkufatu. Kanaaf dambiilee kana waliin hojiirra olchuuf maatii fi ollaan mari’adhu. Akka bakka yeroo hundaa arganitt maxxanfatan gorsi. Ayyaanni abboolii fi haadholii keenyaa jabina siif haakennu. Sana jettee, nagaa itt dhaamtee, Haadhi Fayyee gara dhuftett qajeelte. Ergasii ijoolletiin dhukkuffachuu dhagahamee hin beeku, jedhe Abbaan Hoduu.


text:
(Oromedia, 10 Adoolessa 2014) Waggaa dheeraaf Oromummaa isaatiin shakkamee biyya ollaa keessatti jireenya baqannaa gaggeessaa kan ture Ob Amsaaluu Qannoo waggaa 44tti addubyaa kana irraa boqote.
Oduun bubbulee nu dhaqqabe akka ibsutti, Ob Amsaaluun Waxabajjii 24, 2014 dhukuba akka tasaan qambamee osoo hospitaalatti Ugaandaa keessatti yaalamaa jiruu guyyuma sana galgala naannoo sa’a 7:00tti du’aan addunyaa kana irraa boqote.
Abbaa isaa Obboo Qannoo Itichaa fi haadha isaa aaddee Kitilee Dheeressaa irraa bara 1970 tti Oromiyaa, Godina Wallaggaa, aanaa Horroo ganda Gitiloo kan dhalate Ob Amsaaluun, bara jireenya isaa dandeettii fi beekumsa isaa dantaa saba Oromoof sadarkaa olaanaatti nama gumaache ta’uu seenaa isaa irraa hubachuun ni danda’ama.
Barrulee fi kitaabota addaddaa barreessuu fi maxxansisuun kan beekamu Ob Amsaaluun, keessayyuu beekumsaan jijjiirama fiduutti sadarkaa olaanaatti kan amanu, faandhahii qabsaa’ota dhugaa ture.
Ob Amsaaluun guyyaa tokko illee dadhabe, nuffe otuu hin jedhiin dhimma sana Oromoo guddisuuf tattaaffii gochaa akka ture seenaan isaa ragaa baha.
Sirni awwaalchaa isaas bakka maatii fi jaalattooti isa aargamanitti, Oromiyaa keessatti akka raawwate oduun nu gahe addeesseera.
Ob Amsaaluun abbaa maatii fi abbaa ijoollee shanii ture.
Oromedian maatii, firoottan isaanii fi akkasumas hiriyyoota isaanii hundaaf jajjabina hawwa.
Guutummaa Seenaa Ob Amsaaluu:http://oromedia.net/2014/07/08/seenaa-gabaabaa-jaal-amsaaluu-qannoo-1970-2014/


text:
Tilmaamni haala qilleensaa akka mul'isutti naannoleen US andaara galaana gama bahaa jiran keessatti haalli qilleensaa hammaataa adeeme.
Roobi yandoon qilleensa hamaa makatee roobe kun naannoolee biyyattii uummanni hedduun keessa jiratan dha'uuf jira. Bubbee hamaan maqaa Saandii jedhamuun beekamtu kun gara andaara galaanaatti bubbisaa kan jirtu si'a ta'u bebbeewwan ka biroo lama waliin walitti makamtee ti. Balaa bubbee kanaan uummata miliyoona 60 ta'an dhibeen adda addaa mudachuu mala.
Kanneen haala qilleensaa tilmaaman akka jedhanitti bubbeen kun andaara Verjiniaa tii qabee hanga masaachuseesitti deemuu mala.
Bubbeen kun magaalaalee gurguddoo kan akka Washington, Philadelphia fi New York keessa kanneen jiran manneen brnootaa fi tajaajilli geejjibaa akka cufaman dirqiseese.


text:
SEENAA Y.G (2005)
Qabsoon Oromoo Biyya keessaa fi alatti gaggeeffamaa jiru, suduudaan Oromoof osoo hin taanee, dina keessaa fi alaa, Diina Ollaa fi baar gamaaf ,akkasumas, addunyaa maraaf waan dhaamaa jiruutu jira. Ergaan ifatti mul’isaa ykn dabarsaa jiru, waan lafa keessaa qotanii ykn qorannoo gaggeessanii bira ga’an odoo hin taanee, ifuma . kaleessa Biyya Itoophiyaa keessatti Ummati kum sagalee wayyabaa qabaa, gurraa laadhaafii yennaa jedhamuu , of tuulummaan maal fiddu ? warri jedhan , waan inni fiduuf taa’uuf itti gaafatamoo ta’uuf jiru.
Kaleessa Oromoon aadaa dimokiraasii qabaa, Ummata nagaa jaalatuu jennee wayita of ibsinuu, waan sun ka dur dabree jedhanii kan isaanii , isa mana hidhaa nama irratti ijaarsiisuu babal’isuuf arreedaa turan sun boollatti galee, Ummati kabajamaan isaan ukkaamsuf yaalaa turan, Ummata dhugaa qabu akka ta’ee ifatti itti argisiisaa jira. Shirri isaan waggaa meeqa dhama’anii irratti hojjachaa turan, guyyaa tokko fi lamatti fashalee , Saba qalbii qabeessa ta’uu fi Ummata nagaaf dursa kennuu ta’uu ifatti mirkaneessaa jira.
Baroonni fi guyyaan adeemsa isaanii hin dhaabnee. Shirri Oromoo irratti hojjatamu hin dhaabbannee. Hidhaa ajjeechaan Ummata kana irratti raawwatamuu jabaatee itti fufeera. Oromoo dachee irraa dhabamsiisuuf hammenyi hojjatamuu daran jabaateera. Hin dhaabbannee. Oromoonis Qabsoo gabrummaa of irraa darbachuuf gaggeessuu gonkumaa hin dhabnee. Gootummaa isaan Shira diinaa irra aanee, dhugaa isaa mul’ifachuuf wareegama ulfaataa kafaluu itti fufee jira.
Qabsoon Oromoo hanga bara 2015tti diina dandamachuu fi diinarraa aanuuf hedduu hojjachuu akka qabnuu nu akeekaa ture. Sun wareegama Ilamaan Oromoo kafalaniin sadarkaa isaa ol butatee jira. Kaleessa diinni hidhaa fi ajjeechaan qabsoo keenya ukkaamsuuf yaaluu, hidhaa fi ajjeechaan isaa hegaree isaaf akka hin tollee ifatti itti mul’isee, Qabsoon Oromoo sadarkaa murteessaa irra ga’ee jira. Bu’aa ba’iin qabsoon Oromoo keessa dabree akka laayyootti ykn akka dantaa ofitti kan dubbatanii mitii. Ofirra gootummaa raawwatameef bakka kennanii , imaanaa warra wareegamanii bakkaan ga’uuf waadaa haaraa yeroo itti seennudhaa.
Har’aa Oromoon sodaa tokkollee hin qabu. Hamma fedhee hidhamee ajjeefamuu, hiraarfamee biyyaa godaansifamuu, qabsoon isaa jabaacaa ka deemuu malee, gonkumaa kan hin dhaabbannee ta’uu humna addunyaa kanarraa kamiifuu ifa ta’eera. Wayyaaneef har’aa sodaa tokkollee hin qabnuu. Nagaa dursuuf jechaa wareegama Ilmaan keenyaa fudhannee jirra. Nagaa dursuuf jecha, ajjeechaa ajjeechaan deebisuuf yeroo itti fudhannee jirra. Nagaa dursuuf jecha, guyyaa saafaa ayyoo keenyaa fi abboo keenya awwaallannee jirra. Kun itti fufaa fi dhiisaa isaa wayyaaneetu ofiif jedhee murteessa malee , deebiin isaa ummata Oromoo harka hin jiru.
Gaangeen takaallaa kutattee , jennaan, Ofittuu gabaabsitee jedhanii, mammaakisuma oromooti. Gaangeen takkaallaa keessaa ba’uuf jettee takkaallaa yoo kuttee, takaallaa sanumaan gabaabsanii deebisanii hidhuu. Duraan haada bal’aa ka qabduu gabaabsitee of dhiphiftee. Sochiis ta’ee jireenya of dhorkite. Wayyaaneenis akkasuma. Wayyaaneen waan kanaan duuba raawwattuu hundaan, gatii baasuu ofitti dabalaa yoo deemtee malee, Ilmaan Oromoo wareegamanii Biyya isaanii Bilisoomsuuf murteeffatan irratti dhiibbaa bulchiitu tokkollee hin qabduu. Wayyaaneen guyyuu waa hundaa ofitti dhiphisaa jirti. Wayyaaneen mukarra teessee muka hamachuu hanga hin dhiifneetti, hegereen ishee badaa deema.
Namoonni tokko tokko yaaddoo qaban. Waraana ishee nurratti bobbaaftee nu ficisiiftii kanneen jedhan hedduudhaa. Garuu wayyaaneen kana raawwachuun dura Oromiyaaa keessaa bara baraaf ba’uu murteeffachuu qabdii. Wayyaaneen kana booda waraanaan Ummata kana dorsiisuun mataa isaa , gatii guddaa ishee kafalsiisa. Waraanaan mitii shirri karaa somaalee Ummata keenya miidhuuf gaggeessitee, waan Oromoo keessatti Umeeyyuu ishee rifaasisee jira. Addatti Ummati kabajamaan kun, ijaa ba’uuf jarjaru dhiisuu isaatti rifatanii jiru. Sochiin wayyaanee kamuu kana booda kufaatii ishee kan shaffeesisu malee, kan ishee jiraachiisuu hin ta’uu. Shirri kamuu kufaatii wayyaanee ariifachiisa.
Kanaaf wayyaaneen sochii Oromoo dura dhaabbachuu irra , yeroo lama sadii dhaabbatee yaaduu qabdi. Qabsoon Oromoo gonkumaa duubatti deebi’uu hin qabu. Hin deebi’uus. Wareegama itti kafalleef gumaa argachuu qabana. Gumaan keenya Bilisummaa qofaadhaa. Oromoon dhiiga isaan Biyya itoophiyaa keessatti murteessaa ta’uu mirkaneeffachaa jira. Kun ammo galma isaa osoo hin ga’iin hin dhaabbatu. Dhaabbatees nagaaf hn tolu. BAKKI IRRA JIRRU, DUUBATTI DEEBINUS NUUF BADIIDHAA. KANARRA TARKAANFACHUUTU NUUF WAYYAA QABA.Waraana nutti dulchiftii fi hidhaa fi ajjeechaa nutti hammeessitii jennee waa hundaa keessa qabachuun barbaachisaa miti. Kanarra mudduu qabna. Fallisaa kanuma.
Namoonni hedduun Ummati keenyaa Oromiyaa guutuu socha’uu irraa hamileen itti dhaga’amee, Ummata kana qawwee hidhachiisaa jedhanii dubbatu dhageenya. Adeemsa kana hedduu itti yaaduu barbaachisa. Kanarra hojjannee warra wal hin gannee fi walitti hin dhukaafnee ta’u keenya mirkaneeffachuu nu barbaachisa. Lammiilee keenyaa qawwee diinaaf baatanii jiran gar tokkotti deebisuu qabna. Ummata Oromoo wayyaba qawwee hidhachiisuun dansaa ta’ee, wayyaaneenis waraana ishee keessaa irra jireessii Ilmaanuma Oromoo ta’uu isaanii hubannee maalitti wal akeekaa akka jirru haa hubannu. Wayyaaneen dheekkamsaa fi diddaa keenyaanu lafa geessee jirtii. Hegaree ishee yaaddeessu keessa haa galchiinuu. Isa booda qawwee yoo hidhannees nu hin miidhu.
Wayyaanee gaangee saniin tokkuma . yoo ofiif jettee karaa irraa maqixetti deebitee, hegaree ishee haa tolfattu. Nuuti wareegama dachaa kafallee mirga keenya ni goonfanna. Garuu isa booda waliin jiraannaan gonkumaa waan hin yaadamnee ta’uu isheen itti haa dhiphattu. Ajjeechaa fi hidhaan ishee Araara jaarsummaa irra dabree jira. Ofittummaa fi of tuulummaan isaanii hegaree isaaniif ragaadhaa. Kanaaf Oromoon ofitti boonee waan hojjataa jiru hundaatti jabaachuu qaba. Shira wayyaanee hundatti dhimma baanee mirgaan ni galla. Bilisummaa keenyaa Biyyuma keenya irratti labsanna. Diinatu nurraa deema malee, of tuulummaa fi ofittummaatu nurraa gala malee nuuti bakkatti gallu hin qabnuu. Mana keenya keessa jirraa jabaadhaa. IRREECHII BARANAA KAN MILKII NUUF HAA TA’UU. Oromoo waan uumamakeetti bakkatti deebisuuf bakka jirtutti hojjadhuu. Dhugaa kee bakkatti deebisuuf akka nama dhunfaattis ta’uu walootti hojjadhu. Hegareen keenya ifadhaa. Nuuti ol deemaa jirra. Jireenya keenya tokko jennee eegalla. Kan jireenya isaa fixate maraatuu itt haa dhiphituu jabaadhaa.
HORAA BULAA !!!!!!!!!


text:
Aadde Faaxumaa Galmoo, 1930-2014
Aadde Faaxumaa Galmoo, 1930-2014
(Haadha Abdii)
1930-2014
Qabsoo ummanni Oromoo gabrummaa jalaa bahuuf godhaa jiru keessatti injifannoon hamma yoonaa galmaawan heddu. Injifannoolee tana galmeeysuuf, biyya keessa qofa odoo hin taane, biyyoota alaa keessattiis wal’aansoo cimtuu tu adeemsifame. Akkuma kan biyya keessaatti, wal’aansooleen biyya alaatti godhamaniis seenaa if dandaye qabu.
Biyyoota sabni Oromoo maalummaa isaanii falmachuuf qabsoo cimtuu itti adeemsisan keessaa takka Somaalee dha. Tan lamadaa Jabuuti. Biyya Jabuutii keessatti maalummaa ifii beeysisuuf wal’aansoon Oromootaan godhamte, tan biyya Soomaalee tiin waldhabbii qabaattullee haala walfakkiitiis guddo qabdi. Kan biraa yo hanqate, hawaasa biyya sanii Oromummaa fudhachiisuuf qabsoon godamtee fii wareegamni saniif bahe tan biyya Soomaalee irraa gadii miti.
Akkuma kan biyya keessaatti, wal’aansoolee biyyoota alaatti godhaman keessattiis namoota seena qabeessa tahan tu jira. Haala kanaan, qabsoo Oromummaa beeysisuuf biyya Jabuutii keessatti adeemsifamte keessatti, warri maqaan isaanii alagaa fii lammii biratti sadarkaa duraatti beekkame keessaa tokko kan Aadde Faaxumaa Galmoo ti. Aadde Faaxumaa Galmoo, abbaa isii Obbo Aammad Muummad Galmoo fii haadha isii Aadde Aaminaa Alii irraa Bitooteessa 15, bara 1930-tti magaalaa Dirree Dhawaatti dhalatte. Abbaa fii haati aadde Faaxumaa, isii malees, ilmaan dhiiraa sadihii fii tan dubartii afur horan. Warri aadde Faaxumaa, Warri Galmoo, warra guddaa Dirree Dhawaa fii naannoo isiitti haalaan beekkame.
Gaafa umrin aadde Faaxumaa heerumaaf gaye, hireen bultii, Obbo Aammad Sheekh Usmaan Qawwee, nama dhaloonni Yakkaa, kan barnoota amantii tiif qe’eerraa fagaatee odoo daddeemuu Dirree dhawaa qubate, waliin walitti hiite.
Obbo Aammad akka aaddee Faaxuma fuudheen, bara 1964 keessa, hujii baabura gubbaa tan hojjachaa tureen haala walqabateen, gama Jabuutii deemuu mudate. Akka achi seeneen, warra aadde Sa’iidaa Abdallaa Kaamil, haadha warra Usmaail Galmootti dhihaate. Haati warra Usmaa’il Galmoo nama saba Affar irraa dhalate. Soddoonni obbo Aammad Jabuutii keessatti arkate gargaarsa barbaaduun itti dirmatanii, akka xiqqo tureen, hujii mootummaatti galmeeysan. Inniniis akka qubachuu isaa mirkaneeffateen, bara 1968 keessa, maatii isaa Dirree Dhawaa irraa if biratti godaansise.
Yaroon aadde Faaxuma biyya Jabuutii itti seente, yaroo warri biyyaa bulchiinsa Faransaayii ifirraa kaasuuf qabsaawaa turani. Aadde Faaxuma, nama sossoohinsi Afran Qalloo Dirree Dhawaa keessatti duruu onnee danfise waan taateef, dhibdee warra biyyaa hubachuuf yaroo irraa hin fuune. Falmaa abbaa biyyummaa fii fincilli sirna koloneeffataa ifirraa buqqaasuuf biyya Jabuutii keessatti godhamaa jiru, haala biyya abbaa isii tiin waan itti walfaakateef, guututti bira dhaabachuun barbaachisa tahuu daftee hubatte.
Aadde Faaxuma, sossoohinsa ummanni biyya Jabuutii godhaa jiran, kan ija isii tiin agarterraa hiis hubannootaa fii dammaqiinsa gudda arkatte. Kuni dammaqiinsa sossooha Afran Qalloo irraa arkatte daranuu keessatti cimse. If bira tartee, dubartoota Oromoo kanneen dammaqiinsa akka isii qaban, warra akka aadde Zeeynabaa Ibraahimii fii Halloo Sheekhaa (Habo Halloo) waliin tahanii, sossooha warra biyyaa maddii dhaabbachaa, ifiifiis wal gurmeeysuu jalqaban.
Haalli kuni, mootummaa Hayle sillaasee tan Jabuuti falmachaa jirtuu fii aadde Faaxumaa Galmoo walitti buuse. Embaasiin Xoophiyaa haala kanarraa isii qophuuf, waan itti jirtu dhiiftee, jaarmaya Waldaya Gargaarsa Dubartoota Iteege Manan kan ja’amu, kan maqaa niitii Hayle Sillaasee tan xiqqo dura duuteen moggaafametti akka makamtu ajajan. Saniifiis xalayaa miseensummaa dhaaba isaanii manatti erganiif. Garuu, onneen aadde Faaxumaa jibba gabroomsaa tiin guutamtee waan turteef, amrii gabroomfataa gurrattuu hin-qicanne. Inumaatuu, gochi jaraa, haala itti jirtutti daran akka cimtu godhe.
Waxabajjii 27, bara 1977, ummanni Jabuutii bulciinsa Faransaayii jalaa walaba akka tahaniin, Oromoonni biyya san keessa jiran, waldaya wal-gargaarsa Oromootaa kan Caayaa Oromoo-tti beekkamuuf jiraatu heeraan galmeeyfatan. Mootummaan Jabuutii, Maabara Xoophiyaa biratti Caayaa Oromoo galmeeysuun faallaa fedhii mootummaa Xophiyaa ti ture. Garuu murtii akkasii akka fudhattu an dirqe, tin’sa aadde Faaxumaa fii Oromoonni biyya san keessa turan qabsoo bilisummaa isaanii tiif godhani.
Caayaan Oromoo Jabuutii dhaabota biyya alaa keessatti maqaa Oromoo tiin jaaramanii heeraan galmeeffamaniif kan angafaa ti. Caayaan dhaabbatte, lammii Oromoo biyya san keessa qubatan gurmeeysuu malees, sossooha qabsoo bilisummaa Oromiya kan biyya keessatti jalqabameef dugugguuruu (lafee duuydaa) taate. Caayaan Oromoo Jabuutii damee lama qabdi. Dameen tokko kan Dhiiraa yaroo tahu kaan han Duartootaa ti. Damee lameen keessaa kan dubartoota haalaan cimaa ture. Kanaafiis sababni aadde Faaxuma. Gaafa Caayaan dhaabbaterraa, aadde Faaxumaa Galmoo, hooggantuu Caayaan Oromoo damee dubartootaa taate.
Caayaan Oromoo Jabuutitti dhaabbachun, yaroo mootummaan Soomaalee lafa Oromiyaa irraa hamma tokko kutachuuf, Dargii, warra Hayle Sillaasee iraa aangoo fudhatan waliin lola cimaa adeemsisaa turani. Lolli kuni, ummata Oromoo jalaa gubbaan ibiddaaf saaxile. Soomaaleen jalaan, Dargiin gubbaan, madaafa ijaa-gurra hin qabne waliti haruun, namaa-sa’a Oromoo qe’ee gugachiisuu jalqaban. San malees, yaroo sanitti, Dargiin Oromoota magaalota keeysa jiran Soomaalee gargartaniin araraasutti seente. Haalii kun Oromoota magaalotaa fii baadiyyoota lollii keessatti deemaa jiru, baqaaf qaadhime. Xiqqaa fi guddaan hawaasaa, Sheekkotiin, hayyoonni, manguddoon, waliigalatti, qarayyoon lammii odoo hin feene, qe’ee itti dhalatanii guddatan irraa biyyaa fii hawaasa hin beeyne, kan Somaalee fii Jabuutiitti, koluu bahuu jalqaban.
Aadde Faaxumaa Galmoo, tan yaroo tanatti Haadha Abdii taate, haala Oromoota mudate kanarraa akkaan gaddite. Isii fii aabban warraa tiis, ummata yakka tokko malee, qabeenyaa fii biyya isaanii irraa arihaman duratti jiruu sadoo jiraachuu maganfatanii, qabeenyaa fii onnee isaanii lammii isaanii tiif banan. Manaa fii mooraan isaanii kan baqattootaa tahee, Beet-Refuujii, ja’amutti seene.
Haadha Abdii tii fii mieensoonni Caayaa Oromoo Jabuutii, odoo dhibdee haalli armaa olii hawaasa Oromoo mudeef rakkatanuu, haalli qabsoo Oromoo biyya keessatti babal’atee, inniniis gama isaa tiin baqattoota alatti yaasuu jalqabe. Kuni Oromoota Jabuutii keeysa jiran kanneen ifiifuu jiruu jiraa gadii jiraachaa jiranitti ba’aa biraa dabale.
Yaroo tana, aadde Faaxumaa, yaroo hujii xixiqqoo cinatti hojjattee maatiif galii ittiin argaamsiiftu baqattoota gargaaruu irratti fuulleeysite. Baqattoota ummatarratti hiruun, warra ugummaa adda addaa qabanii hujii soquun, warra afaan hinbeeyneef simaa-baloo tahuun, kanneen dhukbsataniif qoricha barbaaduu fii mana yaalaa geeysuun hujii isii tahe.
Gama biraa iin, yo namni Oromoo toko du’e, khafana barbaaduun, lafa qabrii qotuu fii tajaajila reeyfaaf barbaachisu godhanii heeraan awwaaluun hujii abbaa Abdii yo tahu, awwaalchaa fii taaziyaa galte gurra namaatiin geeyuun hujii haadha Abdii tahe. Kana godhuuf, oowwa biyya Jabuutii kan halkanii fii guyya adda hin filanne keeysa, fooxaa isii mataarra kaayyattee, haga tokko lafarraa harkisaa, akka nama maratetti gandarra daddeemti. Haala isii kanarraa qalbiin fayyaa miti warri jechaa turan heddu. Awwaala boodaas, gaddi nama fira hin qabnee bakki itti taa’amu, yaroo baayyee, mana haadha Abdii ti. Akkasiin haati Abdii kan du’e awwaaltee, kan awwalcha dhuufe nyaachifte, addaan galchiti.
Haati Abdii, oggaa nama Oromoo tokkorra rakkoo tu gayee jachuu dhageeyse, gargaarsaaf yaroo itti lafaa kaatu if quba hin qabdu. Akkuma yaroo gaddaatti, fooxaa lafarra harkisaa, gandarra kaatti. Warra hojii qaburraa maallaqa hamma danda’an irraa funaantee kan rakkate rakkoo baafti. Waliigalatti, magaalaa Jabuutii keessatti yo namni Oromoo tokko hidhame kan gargaarsaaf yaammatu ykn himatu aadde Faaxuma . Kan dura dirmatuus isuma tahe.
Rakkoon baqataa Oromoo tii fii Oromiyan gabrummaa Habashaa jala jiraachuu haadha Abdii tiif takkaa hiriiba hin laanne. Dhuma bara torbaatamootaa, obboleeysi isii sab-boonaan, sossooha Afran Qallootiif utubaa ture, Obbo Usmaa’il Galmoo, manguddoota sossooha san tin’isaa turan waliin qabamee mootummaa Dargiitiin hidhame. Dargiin, isaa fii warra kaaniis hamma tokkoo eega mana hidhaa keessatti eega araraasan booda, galgala Waxabajjii 07a, bara 1979ii, mana hidhaa keessaa dhooysaan baasanii hiraataaf rasaasa nyaachisan. Kan kana godhaniif, firoottanii fii Oromoota biraa ittiin doorsisuu fi. Haa tahu malee, kuni, garaa aadde Faaxumaa daranuu jabeeysee, murannoo qabsoo bilisummaa tiif qabdu caalaa godhe.
Haati Abdii, guyyaan hunda caalaa isitti hammaate, kan isiin iraanfachu hindandeenye, bara 1991 keeysa, gaafa ummanni Issaa baqattoota Oromoorrati duula bananiin lammii isii bayyinaan qaqqalan tahuu mararfattee dubatti. Gaafana, baqattoota dhibba lamaa olii tu mana isiitti dhokote. Guyyaan kun guyya dukkanawaa jireenya isii tahee hafe.
Aadde Faaxuma, haala armaa olii tiin, jireenya sii guutuu, manaa fii maatii isii hadiyyeessitee, hara-galfii malee, arjummaa hambaa hinqabneen, baqataa Oromo tii fii qabsoo bilisummaa Oromoo gargaaraa akka turte, Oromoota haala baqattummaa tiin Jabuutii keeysa dabran, saboontaa fii qabsaawota bira dabree alagaanilleen ragaa bahaniif.
Haati Abdii, nama faxina dafee waa hubatuu fii baratu. Nama yaroo waa’ee saba isii haasawutti kaate, yaanni akka galaanaati qoma keessaa burqu dhagayamee hin quufamne. Nama odoo mana barnootaa hin dhaqin, afaan Oromoo malees, kan Arabaa, Soomaalee, Affaar, Amaara, Adaree fii Faransaayii sirritti dubbatu.
Jaalalti haati Abdii bilisumaa ummata Oromo tiif qabdu hoonga hin qabdu. Haa tahu malee, dhibdee dadarkaa umrii fii if tajaajiluu dhabarraa itti dhufteen, baroota as aanaa kana dhukubsattee siree mudatte. Yaroo hamma tokkoof, maatii isii tiin odoo tajaajilamaa jirtuu, bilisummaa saba isii tiif hawwitu odoo ijaan hin arkin, Fulbaana 09, bara 2014, biyyuma baqattoota Oromoo kumaatama gargaaraa turtetti, gara fuula Rabbitti deebite.
Haati Abdii, Abdi malees, haadha Fooziya (Hiddii), Usmaan, Sa’iida, Aniisaa fii Aaminaa ti. Aadde Faaxumaa Galmoo, seena fincila diiddaa gabrummaa kan bara dheeraaf deemaa jiru keeysati qoodni laatte haalaan gudda. Qooda qabsoo saba Oromootifi gumaachite, seenaan qabsoo bilisummaa Oromiyaa bara baraan yaadata.
Rabbi jannataan haa qanani’u.
Qabsaawaan ni kufa, qabsoon itti fufa!
Oromiyaan ni bilisoomti!
Abbaa Faayoo / Abbaa Urjii
10 comments – What do you think?
Posted by admin – 11/09/2014 at 11:29 pm
Categories: Oromia Tags:
10 Responses to “Seenaa Gabaabaa Aadde Faaxumaa Galmoo”
murtiguuto says:
12/09/2014 at 12:32 am
Harme haadha qabsoo haadhaqabsaawoota haadha oromo haadha oromiya oromtitti bareeddu yaajaalattu biyya hujiinte baarrddu seenaantee miidhagdu akkumaan lammiintee sijaalattu horteen tee siiboocchu garaan dacchiitiis siifhaalaaftu waaqayyoon qanno qananiitiin sihaaqananiisu oowwi qabbana siif haatahu aakkuma jireenya biyyalafa daran kangaraadachi siifhaatolu ilmaanketiifi lammitee anaas dabalatee jajjabina waaqayyoon nuufhaalaatu .
Reply
Amin jundi says:
12/09/2014 at 3:01 am
Ati duutus seenaan kee bara baraan jiraata.
Adde faaxumman haadha Abdii Caalaa haadha Oromootiin beekamitti. Duuti dhuma Jireenya Nama hundaa ta’ulle du’a hanbaa qabdu kan lammiin isii bara bara yaadatu kan seenaa oromoo keessatti galmee gootota gubbaatti cululuqee jiraatu waan taateefi ilmaan isii fii maatii isii qofa osoo hinta’in kan qamaan isii wajjiin jiraateefi hojjates ta’ee kan seenaan isii dhagayelle seenaa isii ittiin boonna. Haati oromoo jabuutii keessatti ijjoollee oromoo bakka dhalootaafi amantiin hingaafatin kan harka isii irraa hin nyaatin kan gaargaarsi isii hindhaqqbin jabuuti keessa hinjiraanne . Haati oromoo baqattoota oromoo qofa osoo hinta;in hoogganoonni qabsoo oromoo kan akka bosonaatti mana isiitti hintajaajilamin jiru. Adde faaxummaan qabsoo ormoo biyya alaatti geeggeffamaa ture keessatti sabbontuu hiriyyaa hinnqabnne qabsofittu fakkii hinqabnne kennaa waaqayyoon oromoo badhaase keessaa tokko yoo jedhan dhugarraa hinfagaanne. Yaa haadha tiyya yaa harmee ijoolle oromoo jabuuti yaa haadha qabsaawota oromoo akka qalbiin kee nuhundaafi banaa turetti hulaan jaannataa banaa siif haata’u. Akka ati jaalala daangaa hinqabnnen nu hunda jaalatutti malaa’kaan rabbii jaalalan sihaaqeebalan, akka ati nujaajilitette sihaatajaajilan. Seenaan kee bara baraan yaadannoo dhaloota oromoo akka taa’u shakkii hinqabu. Maayyitti oromoonni qaamaanis ta’ee seenaan isii beeytaniifi maatii isii hundaafi jabinna nuuf haakennu. Rabbii faaxumma galimoo biroo oromoo keessaa nuuf haabiqilichu.
Amin Jundi


text:
CPJ-n gabaasa baste keessati akka gaazexeessonni Dhaaba Raadiyoo fi TV Oromiyaa hujii irraa dhaababam soaa keessa akka jiran gabaase.
Akka baka bu’aan CPJ damee Afrikaa Bahaa jedhetti‘akka nu yaadnu yaaduu baannaan si hidhanii ykn waan siin hidhan sirratti barbaadan.
Gaazexeessitota hujii irraa dhaaban hin himnee xalyaa hujin irraa dhaabanillee itti hin kennine.Tom Rhode itti gaafatmaa CPJ damee Afirkaa Bahaati akkana jedhe.
“Kun waan nama yaaddessaati maal jennaan dhaabii RTOO kun abbaa barbaade hujii irraa hari’a.Nama 20 harihuun kun waan nama rifachiisaati.Hagii tokko bara hedduu hojjate.Ummata bal’an Oromoo kun oduu eessaa argata.”
Akka gaazexeessitonnii CPJ jedhanitti miseensoti mootummaa gugurdoo ka akka Obbo Bereket Simooni fi daarektera Faana obboo Woldu Yimsel faan gaazexeessitota ogummaa isaantiin osoo hin tahin ilaalcha qalbii siyaasaa isaanii gama tokkotti jallisuuf jedha gabaasni CPJ.
Gaazexeessitotaa fi hojjattoota 180 bakka 12 qoodanii kaadiree lama lamaan qoratan. Waan dansaa mootummaan hojjate jabeesitanii hin hojjanne fa jedhan jedhan.
CPJn gaazexeessitotii kun hidhaa ufuma irratti eegachaa jiraatan.CPJ Afrikaa keessaa biyyiti gaazexeessiota hedudun hidhmuun Eertiraa tokkoffaa,lammaffaan Itiyoophiyaan lammata.


text:
Mootummaan Itoophiyaa uggura intarneetiin Afrikaa keessatti 1ffaa addunyaa irratti ammoo sadarkaa 3ffaa irra akka jiru beekame. Mootummaann Woyyaanee intarneetii cufuudhaan ummata dukkana odeeffannoo keessa jiraachisa; mirga isaanii sarbuudhaan doorsisa.
Sababa sochii bal’aa biyya keessatti osoo wolirraa hin citin bara 2016 geggeeffamaa turen wolqabatee intarneetiin yeroo hedduuf kan cufamaa ture. Uggurri intarneetii ummata nagaa qofaa miti kan miidhe. Sababbii uggura intarneetii kanaan Woyyaaneen guyyaa tokko qofa keessatti Doolaara Ameerikaa miliyoona 4.3 dhabuu isii dabbanni Brookings Institution ifa godheera. Intarneetiin baatii hedduuf cufamuun isaa kasaaraa inni Woyyaanee irraan gaye isa guyyaa tokkoo irratti hundaayuudhaan heerreguun nama hin rakkisu.
Intarnetii ugguruu fi kasaaraa sadarkaa kanaa keessumeessuudhaaf kan Woyyanee dirqe Qabsoo Oromooti. Kayyoon uggura kanaa odeeffannoo ukkaamsuudhaa ummata dukkana keessatti hanbisuu fi dhuma irratti qabsoo bilisummaa dhaamsuudha.
Uggura intarneetii yeroo addaddatti taasifameen lammiileen biyyattii miidiyaalee hawasaa kanniin akka Facebook, Whatsapp, Viber, IMO fi kanniin biroottii akka hin fayyadamne taasifameera. Miidiyaan biyya alaatti maandheffatanii dhimma Itoophiyaa irratti barreessan heddus biyya keessatti akka hin dubbifamneef cufamaniiru.
Ummata Itoophiyaa keessaa %12 qofa kan intarneetitti dhimma bayu. Saafisa intarneetiin (upload fi download) Itoophiyaan addunyaa irratti sadarkaa dhumaa irratti kan argamtu. Isuma sanuu nama irraaa cufatti kan Woyyaaneen namatti taphattu, biyyattii kan kasaaraa diinagdee keessa galchitu.
Bifuma wolfakkaatun, mootummaan Itoophiyaa namoota ‘Kokaa’ qaxaruudhaan waa’ee misoomaa fi siyaasa biyyattii irratti odeeffannoo dhugaa irraa fagaate akka barreessanii fi addunyaa kijibaan akka dhamaasan akka godhu qorannoon Freedom House agarsiisa. Worri intarneetii jala taa’anii odeeffannoo kijibaa mootummaa Woyyaaneef barreessan maallaqa, lafaa fi taayitaa akka argataniidhan kan gabaasni kuni saaxilu.
Gama biraatiin, muuxxannoo Liibiyaa fi Sooriyaa irraa argattetti dhimma bayuudhaan mootummaan Woyyaanee kompiitaraa jiddugaleessaa irraa email, haasawaa fi SMS ummataa akka dubbiftuu fi hordoftu gabasni kuni saaxila. Gama teeknolojiin kan hujii basaasaa Woyyaanee milkeessaa jiru kubbaaniyaan ZTE, Chaayinaati. Akka Freedom House jedhutti, mootummaan Woyyaanee sagalee ummtaa woraabaa dhaggeeffatti, SMS dubbisti. Teekonoljiin ZTE, ZSmart jedhamu, kan EthioTelekom dhimma itti bayu yeroo namonni bilbilaan haasawan eessa dhaabatanii akka haasawan humnoota tikaatti agarsiisa. Kana jechuun namoota waan mootummana hin feene haasawan, bilbilaanis ta’ee miidiyaa hawaasaan, humnoonni tikaa battalumatti akka too’annoo jala oolchan isaan dandeessisa.
Namoonni humnoonni tikaa na hordofaa jiraachuu malu jedhanii uf shakkan iddoo geggeeddarataa qunnamntii bilbilaa taasisuun yoo xiqqaate battalumatti qabamuu jalaa nama baraara. Gara boodaatti gadi lakkifame taanaan teeknolojii cufaa kanniin akka Whatsapp (end to end encryption) kan humni Woyyaanee dubbisuu hin dandeennetti dhimma bayuun dirqii ta’a.


text:
Masrii keessatti hirirrii mormii mootummaa irratti gaggeeffamuu guddaan gaggeefamaa yeroo jiru kanatti dhaabbata Nukleeraaa kan Tokkummaa mootummotaa hogganaa kan turan
Mohammed Elbaradei masiriitti deebi’uun mormii kanneen dhagesisan cina dhaabachuuf kan jiran ta’u beeksisan.
Gama kaaniin Ministriin haajaa alaa kan Britain Wiliyaam Heeg, jijjiramni akka dhufuuf gaaffii dhiyaatu mootummaan Masrii simachuu qaba jedhan.
Gaaffii jijjiramaa seeraan dhiyaateef deeebii kennuun haala amma mul’ataa jiru keessatti akkaan barbaachisaa natti fakkaata jedhu Heeg.
Hiriirtonni guyyootii sadaffaaf hiriiran kun,bittaan Prez Mubaarak kan waggoota 30 lakkofsisee akka xumuramu gaafatan.
Garuu gareen Human Rights Watch hiriira guddaa Jimaatatti kaayiroo keessatti waamame faccisuuf, waraanni biyyatti dhukaasa banuu mala sodaa jedhu qaba.
Komishiina mirga dhala namaa kan Islaamaa isa Landoan jiruuf hogganaa kan ta’an Massoud Shadjareh akka jedhanti, Briteen fi Amerikaan masrii keessatti jijjiramnii akka dhufuuf dhiibuu qabu.
Roobii darbee ministrittiin haajaa alaa Amerikaa Hilaary klinton, prezidaant Mubarak jijjirama barbaadamu hojii irra akka oolchan gaafatan.
Hokkara Tunisiyaa keessatti ka’ee masrii keessatti itti fufe kun, rakkoo dinagdee fi gatiin gurgurtaa hammachuu akkasumas hojii dhabiinsi hammaachuu waliin wal qabatee ka’e.


text:
Itti aanaa perezdaanti DRC ka durii Jean Piere Bembaa fi miilota isaa afran balleessaa hedudun himatan.
Waan Perzedaanti Bembaan himatan gadi bahu dhawwuun waan himataniin keessaa tokko.
Jara isa waliin himate keessaa tokko naqaashii isaa ka durii Amilee Kololo.
Akka abbaan alangaa addaa jedhuttti jarii kun dubbii Bembaa tana adoo isiin garuu hin fagaannee beellalmu qaraa irratti hambisuuf malate.
Akka abbaan alagnaa addaa ICC Fatou Bensouda jettutti rgaa guddaatti jira.
"Warri himatame kun naqaashii horiin sossobee akka jarii dhara dubbatu akkamitti tolchaa akak bahe agarsiifna.”
Warrii himatame shananuu waan himataemeen kana ya mormate.Itti aanaa Perzedanati DRC ka durii Jean Piyer Bembaa ilmaan namaa lfa irraa ficcisiise jedhanii waanguddoon himatan. Amma murtii qofa caqafachuuti jira.


text:
(Oromedia, 15 Obkoloolessa 2014)Haadha warraa Qeesi Guddinaa Tomsaa ka turan Aadde Tsahaay Tolasaa wagga 84tti addunyaa kana irraa boqotan.
Aadde Tsahaay Tolasaa dhukkubsatanii otuu Hoospitaala Land Mark jedhamutti waldhaanamaa jiranii Onkoloolessa 12, 2014 Oromiyaa/Finfinneetti addunyaa kana irraa du’aan boqatan.
Adde Tsahaay bara Dargii keessa abbaa manaa isaanii murtii faashistummaa Dargiin kan dhaban caala iyyuu waggoota 10ni oliif mana hidhaa keessatti dararaa turuun isaanii kan beekamuudha.
Sabboontuu, gargaaruu fi jajjabeessituu hiyyeessa kan turan Aadde Tsehay Tolasaa Abbaa warraa isaanii Qees Guddinaa Tumsaa sababa Oromummaatiin kan dhaban taúu seenaan ni addeessa.
Add Tsahaay, Garaa laafettii, fi arjaa kan turan Aadde Tsehay, bara jireenya isanaii keessdatti harka qalleeyyii hedduu nyaachisuu, daara baasuu fi waldhaansisuun hojii boonsaa bara baraan ittiin yaadataman hojjatanii akak jiran seenaan isanaii raga baha.
Haadha Ijoollee Afurii kan tahan Aadde Tsehay Tolasaa waggaa 84-tti Onkoloolessa 12, 2014 du’aan boqatan.
Qabsoo Bilismmaa ummata Oromoo keessatti qoodni isaanii guddaa taúu kan ibse Addi Bilisummaa Oromoo ibsa isaa keessatti, du’aan boqotuu Aadde Tsehay Tolasaatti gadda cimaa itti dhagahame ibsee jira.


text:
WASHINGTON,DC —
Dorgommii waancaa Afrikaa 29essoo Ammajii 19,2013 jalqabaniiF biyya 15 walti qophaahuutti,jiraa namuu ijoollee biyya alaati qabduun isin waamti harmeen jechuutti jira.
Warra dorgommii tanatti dhufaatii eegan gurbaa biyya Gaanaa ka kilabii biyya Ispainiitii taphatu Michael Esseine
,nama dhalootana Morookioo Yuusuf EL-Arabii, gurbaa biyya Naayjeriyaa Odion Ighalo,fi Hassan Yebdal faa.
Gurbaa Ivory Coast
Yaayyaa Turee faan warra nuun wallaanaaf isan eegan jedhanii keessaa haga tokko.Akka gabaasa biyya tanaatti qophii tana doolara miliyoona 452tti itti baha. Dorgommii tapha cufa nama haga kuma 49tti bahee daawwataa jedhanii eegan.
Biyya dorgommii Waancaa Afrikaatii dhuftu keessaa tokko Itoophiyaa,Tikeettii kuma 15 oli nuu kaahaa jette.Itoophiyaan ganna 30tii asitti waancaa Afrikaatif dabartee hin beettu.
Zambiyaan barana waancaa Afrikaa moohattelleen tikeetii kuma 10 dhaamatte. Perzdaantiin Afrikaa Kibbaa Jaakob Zuumaa ammo Afrikaan kibbaa akkuma ganna lamaan duratti waancaa Addunyaa qopheessitee gurra dansaan galatte baranallee ta Waancaa Afrikaallee tanuma hojjachuu feeti jedha.
Dorgommii kubbaa miilaa Xaliyaanaa, English fi Ispeenillee qophii teenna ta hardhaa irraa caqasaa.
Adoo tana jennuu dorgommii kubbaa miilaa Afrikaa ta bara 2013 tana biyya tamitti moohataa seetan?Me mala muraa nuu barreessaa.


text:
WARAABEESSA KUTE SAREEN DUTTE!
Posted by MADDA WALAABUU PRESS on 1/13/2016
Amajjii 13, 2016 | By Saphaloo Kadiir
OPDO sammuutu gara gale moo, moo rafteeti bursusa haasawaa jirti dhiiroo? Ani kan na dhibe; yoomii as OPDO’n murtii laachuu jalqabde?. Saniifuu dubbii master pilaanii irratti moo? Jaarsii afaan baarree kan Abbaay xahayyee ja’aniin san eessa kuteeti, OPDO’n akkanatti mataa ol qabattee? Yookaa akkuma parlaamaa keessaa sanitti shilimsuun oolu malee, OPDO’n waa akkanatti hin buuftuu silaa. Qaanuma takka malee xaaqaa abuyyadii akkanatti baqeeysuun kun maali? Re’een adaba hin qabne haada dheereeysaniifii hiinaan ifumaaf ifitti martee kuftee mar’ati. Opdo jechuu dha.
“Kofa ifii ajooytuu abbaatu walitti qabata” ja’a kaa bar oromoon hoggaa maakmaaksaan dubbii himu. Akkuma duraan afaan haqattee uste sanitti silaa achumaan ustee dubbiin ni fakkaatti ture. Amma garuu bakka hin eegamneen dhufte ifii ol hiixachuun kun maal jedhama? Ifii ol hiixachuun hidhaa cituudha. Taaytaa isiitii ol dabartee cillaayfachaa dhufuun kun gobeensa keessa qaawaa tahuu isiis nuuf mirkaneessuu daran gowwaa marqaa geebatti nyaatu tahuus nuuf mirkaneesse. Namni kophee irra guddoo kaayyate ni beekkama. Ejjeta wallaaluu keessa miilli bakka ajjechuu fedhu hin ajjatuuf. Aangoo dhagayuu malee agartee hin beekne arra samii gad buuteefi laata? Yaa dhiiroo OPDO baanan tana dhaqqabaa dafaa, waa fayyaanii miti wanti waanuma agarte odeessiti. Mootii sheeyxaanaatu irra bahee fakkaatti. Sheeyxaanni irra bahe kun garuu hedduu orraafate. (Qis… qis… qis.. qis..)
Oromoon gowwaa hin qabu. Gowwaan oromoon hambaa hin qabu. Gowwaan keenya kan hambaa dhabe san guutumatti opdo tahe. Ummanni oromoo gowwaa akka loon wayyaanee, OPDO’tii miti. “Waan akkanaa dur bira kunne” jatte ja’aan fadhiidoon, gurbaan soddaa eeguma mana keessaa waa hate booda isii daaraa keessa sunsumaan wal fakkaattee teessu agarraan naasuun taphachiisuuf arraba ‘qiiq…qiiq’ itti goonaan. Eeyyee! Ummanni oromoo roorroo jalatti fadhiidawaa turre. Arra ammoo waan opdon nuun sossobuuf yaaltu tana bira kunne. (Garuu waanuma obbodu’oo ja’aniin tana akkam irraa tana?)
Waraabeessi biyya isa hin beekne dhaqee “kal’oo naaf afaa” je’e ja’an. Dh.D.U.O (OPDO)n garuu biyyumma isii beektu, ummata torba raasee waan isiin baatu dhabee akka furriitti darbee quba isaa haqate, kan isiirra isii beeku keessa teessee, kaleessa gaafa Amajjii 12, 2016 ani aangoon qaba jette. Inumaatuu aangoo qabaachuu isii labsii qaphxii 8 qabu baafte. (Harree dhaltuu labsii baaftu)
Qaphxiin saddeettan labsichaas:-
Ummanni oromoo ijoollee karameellaan sossobanii miti. Ummanni oromoo qarbata akka opdo miti. Qarbata bishaan itti waraabanii bishaanuma irraa naqatan. Yaadda’uu isaanii malee xiqqollee yaaduu dadhabuu isaanii yeroo kumaffaaf waan nuu mirkaneessaniif garuu opdon hedduu haa galatoomtu. Duraaniis garuu wallaallee miti. Kolkolee joolleen taphachiisan tahuu ni beekna. Garuu nuti joollee tahuu dhabuu keenya wallaaluutu daran nama gammachiisa. (Ballaa jibriin duraa wal qaste) Labsiin amma baasan kun yoo akka yaada isaaniitti, dubbii dhaamsuufi oromoof deebii laachuu isaaniiti. Garuu ummata oromootiif faallaa dha. Aara biraa itti dabaluu daran, ibidda irratti benziinii firfirsuu tahuu hubachuu dhabuun isaanii garuu nama gaddisiise. Lakkii! lakkii ! Nama gammachiisa jechuu kiyya. Haa jannuutii, Opdon baanan tun afooshaa (iddirii) hin qabanii sa? Du’anii jiranii bar nama awwaalu dhaban malee. Warri mallas Zeenaafi Alamaayyoo Atoomsaa awwaale san akkamitti jara kana dagate? Isaan “Harreen duute waraabeessa hin sodaattu” ja’anii ta’aa jiran fakkaata. Nuti reeffaan bulaa jiraachuun keenyaa garuu akka malee nama guba.
OPDO (Kondomii wayyaanee) dhagay! wahiin sitti himaa. Oohh!! Dhiifama! Sa edaan reeffi nama hin dhagayu. Ani garuu nakiiriif munkar illeen (warra qabritti nama gaafatu san) qabrittillee isinitti geessu numaan hima. Opdo! gaafiin Oromoo eega dhimma master pilaanii Finfinnee bira dabartee, master pilaanii Oromiyaa jalqabdee bubbultee jirti. Dhageessanii? manguddoo gurri ulfaatee sammuun dhuufte. Opdo’n (wayyaaneen) dhuundhuuma torbaatam ummata boodatti hafuun isaanii amma dirree bahe. Ani kan na dhibe garuu aangoo kana mara hanga arraa eessa turaniin? Uffanni ergisaa hanga fedhe namatti qixxaa’uus wahumaatu irraa hir’ata, hoggaa deemaniiniis namarraa beekkama. Namtichi ergifatu saniis akuma amma amma ija ifitti amantummaa hin qabne takkaan ifirratti laaluu baayyiisaasi. Opdo’niis, manxaloola ergisaa ifitti dirtee wayta ganda keessa faalliftu kana, hiriyoonni isii akka irraa fokkisu akkamitti itti himuu dhaban garuu? Moo itti kaayanii duubaa itti kofluuf cal’isan? Gowwaa kofalchiisanii ilkee lakkaawaniin baanan san tana kunoo. “Dalleyya loonii keessatti OPDO hiina, OPDO’n hundi isii beeylada” yoo jedhu jaarsi afaan markajaa, Abbaay Xahayye dhuguma isaa baana edaanuu? Aniis ittiin dabalaaf, “Opdon loon looniif marga dhiise”
OPDO! Mee haa jannuutii, kan aangoo hangana geessu, tan humna labsii kana maraan laachuu dandeessan kan qabdan tahee, yeroo aangawoonni wayyaanee:-
Walumaagalatti, gaafa shiraafi badiin daangaa hin qabne ummata nagayaa, kan addunyaafuu dada buusee kanarratti raawwatamu, OPDO’n arra labsii jattee cabsii afuuftu tun eessa turte? Maaliif hanga ammaa hoo cal’ifte? Moo dhiiga ilmaan oromoo kanaatu araada bunaa itti tahe, kanaaf hanga dhiigni dhangala’ee jabanaa isaanii guutuu eega turanii? Eega aangoo maaster pilaanii kophaatti dhaabuuf murteessuu qabaatanii, maaliif keeyyata 39, mirga hiree murteeffannaa hanga fottoquutti jedhu san hin gaafatan ture? (Kijibdoota, kuntaala kijibaa dhibba meeqaan gateetii irratti deemuun jechuun kan akkaanati)
OPDO! Waan hin fakkaanne maa fakkeessita? Gurbaa hedduu kijibu tokkootu “Arra kuruphoo mataafi miilaan walirratti dhawe” jennaan, hiriyaan isaa “Hin fakkaannee fakkeeyfadhu” ja’een. “Isii miilaan gurra if hooqaa jirtuun dhawe” je’ee deebiseef gurbaan kijibuus. “Amma fakkeeysite!” Je’een ja’an hiriyaan isaa. Kijibaan mala hin dhabu. Garuu gaafa irratti beekkame bakka itti bahu hin qabu. Kanaaf opdo atiis murtiin tee tun hin fakkaanne, fakkeeyfadhu.
Haatahuu ammoo, yaa saree wayyaanee, OPDO ati gaafam dhaabbii mataa keetii qabaatta? Amma garuu dhaabbii qabaadhu, dadhabbiis dabaladhu! Dhimma ilmaan oromootii miti. Hoggaa akka buqqee hofonfolaatti waan sitti naqan ifirraa gad jiiysitu, wayta gooftooliin kee si duuba dhaabbatanii ija sitti muraa akka ati soba afuuftu, dhara dhugaarraa fagaate buuftu si dirqan, atiis sodaa lubbuun qeensa si geessee dirqumaan yeroo hollachaa hobobsitu, wanuma si dhageeffannu, waanuma soba kee dhugoomfannu sitti fakkaataa? Akkas yoo seete hedduu dogoggorte. Ati fedhii ummata oromoo irra fedhii aangawoota wayyaanee beekta. Kana tahuus duraan beekna. “Arra numaan ja’aa boru numaan ja’aa, yaa abaluu abaluu arruma sitti guutamte” ja’e ja’an gurbaan, gurbaan yeroo hunda halaalaa arrabsu tokko isa harka seennaan. Akkasiiti! opdo’s arruma itti guutamte kaa. Inumaatuu guutamuu bira dabartee gubbaarran baleeyxe.
Nuti opdo waan isiin irraa tolfamte beeyna. Maal irraa tolfamte hin jattanii? Kaartoona kaa! “Manni gogaa harreetiin jaarame gaafa waraabeessi yuuse jiga” jechuu dhageessanii? Eeyyee! Amma jiguuf yoo roraatu if agartee, akka nama hirriiba keessaa baraageetti yoo dunquqquun battiftu, yoo bursusa haasooytu, Nuti ammoo gurra isaaniin dhageeffannuu hin qabnu. Daa’ima amma afaan baru, kan waanuma namni itti himu ja’u mitiiree! Wayta lubbuun itti dhibamtee kara gortu wallaalte kana ammoo nama dhageeffachuu hin ooltu, dhagay xiqqoon waa sitti himaa, OPDO?
Dubbiin oromoo master pilaanii Finfinnee bira dabartee jirti. Amma gaafii hin qabnu qabsotti jirra. Qabsoon ilmaan oromoo ammoo tan yoomillee shiraafi daba alagaatiin if duuba deebituu miti. Sadarkaa waywaata opdo’tiin qabbanaa’uu biraa fagaattee jirti. Ummanni oromoo; xumura bara 2015 booda akka harree ergisaatti ykn wadala abbaan dagateetti wayyaaneef hin fe’amu. Akka deebi’ee raroo gabrummaa hin ba’anne, dhiiga ilmaan isaa kan wayyaaneen dhangalaafteen kakatee jira. Lafee goototaa tan bilisummaa oromoon caphxeetiin irbuu seenee jira. Haa tahuu ammoo, Aangoo dhabdee tanakaa gatii hin qabne taatullee, eega aduun tee seennaaf gaara irratti miila gad diriirfatte, eega aduun bilisummaa ummata oromootiif bahuuf jalaan ol quuqattellee tahu, aangoo sobaatiin murtii dharaa daarota tokko afuuftullee haqa qabaachuu ilmaan oromootiif ragaa bahuu keessaniif galata qabdan. Galanni keessan bilisummaa ilmaan oromootiin, du’a wayyaaneefi opdo’tiin yeroo gabaabatti isiniif haa galu. Dubbiin arrallee akka hawaasni opdo cinaa hiriiru gaafachuu keessanii ammoo abjuu walitti laaqamte. Hiikkaas, gatiis hin qabdu. Ilmaan oromoo amma booda opdo maddii hiriiruu jechuun umrii isaa guutuu gabrummaan hiraaruu jechuudha. Kanaaf dubbii nu cinaa hiriiraa tana abbu torbatti firraa tufaa, opdo! Hafiinsa master pilaaniifi dhugaa qabaachuu oromoo labsuu keessaniif ammoo galata xuraawaa argadhaa. Deebiin keenya ammoo “Eega waraabeessi kute sareen dutte” kan jedhu qofa taha.
Saroota wayyaanee, OPDO! Xumura irratti hojii manaa laaftuu takka isinitti kennina. Arra aangoo teessan agarree jirra (ni orraafatte malee) Akkuma amma if bir’achaa, sodaan hollachaallee taatu master pilaaniin hafuu labsitan kanatti akka hojjattu si gaafanna. (Garuu orraanfachuun mallattoo kashlabbummaati!! – dhaadannoo tana gaafaan kutaa 3ffaa baradhuun mana baruumsa keenyarratti dubbise) Yoo hojii manaa kana hojjattan akkuma wayyaaneen aangoo sobaa isiniif laattee isin ergitu, nutiis galata sobaa isiniif kenninee isin dhabamsiifna.
Hojii Manaa OPDO’f:
Kan kanarraa hafe gumaa dhiiga ilmaan oromoo kan haqa isaanii irratti dhangala’e nuutu bilisummaan baafata. Oromiyaa jaarraa 1 fi walakkaa cittoo gabrummaa hooqachaa turte bilisummaan nuutu fayyifata. Hojii gurguddoofi ulfaattuu nuti isinirraa fudhanne. Isin opdo’n ammoo hojii salphoo asiin olitti tuuqne kana siif laanne. Nuti akka keessanitti garaa jabaanne waan isin hin dandeenye isinirra hin keenyu. “Garaan akka duuydaa hin jabaatu mitiree?” Garuu ammaas akka aadaa keessanii sanitti orraafadhaatii, saree eega waraabeessi kute duttu tahaa. Ani fixadhe, isiniis fixadhaa. !!!
Saphaloo Kadiir
Amajjii 2016
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Manni Murtii Keeniyaa Lammilee Itiyoophiyaa seeraan ala biyyattii Seenan 137’irratti murtee dabarse
NAAYROOBII — (voaafaanoromoo) —Lammileen Itiyoophiyaa Jimaata darbe Poolisii Keeniyaatiin qabaman kaleessa mana murtiitti dhiyaatanii murteen irratti darbe. Godaantonni kuni lakkoofsi isaanii 137 yoo ta’u kaleessa adabbiin Doolaara 300 yookiin hidhaan ji’a 6 isaan irratti murtaa’eera.
Poolisiin Keeniyaas lammilee Itiyoophiyaa kana seeraan ala gara biyyattiitti fiduun namoota shakkaman lameen Dajanee Chaafaa fi Chaakoo Jiloo to’annoo jela oolchee waa’ee isaanii qorataa jira.
Imbaasiin Itiyoophiyaa Naayiroobii jiru dhimma kana gaafatmee ‘To’annaa jela ooluu lammilee Itiyoophiyaa kana akka quba hin qabne himeera.’
Gabaasa guutuu dhaggeeffadhaa
Obbo Baqqalaa Garbaa fi Obbo Dajanee Xaafaa: Ajaji Manni Murtii Kaleessa Kenne Sirrii Mitii Akkasumas Mirga Keenya Dhiiba
WAASHIGITAN, DIISII — Galmee Obbo Gurmeessaa Ayyaanoo faa irratti kanneen himataman hoogganoota Kongrasiin federaalawa Oromoo mana-hidhaa Qilinxoo jiran Kudha torba ragaa of irraa ittisaa dhaggeeffachuun Wixita kaleessaa jalqabe har’as itti fufee jira.
Hoogganoota ol’aanoo dhaabichaa afur Baqqalaa Garbaa, Dajanee Xaafaa, Addisuu Bullaallaa fi Gurmeessaa Ayyaanoof akka ragaa ittisaatti aangawoonni sadarkaa olaanaa biyyatti akka dhihaatanis manni-murtii kan ajaja kennee ture ta’us xalayaan waamicha mana-murtii aangawoota sana hin dhaqqabiin hafuu ibsamee jira.
Inumaa xalayaan waamichaa otuu itti hin ergamiin dura barbaachisummaan waamamuu angawootaa akka keessa deebi’amee ilaalalu ibsuun manichi-murtii beellama ka biraa Sadaasa 6, bara 2010-tti qabuu isaa kaleessa beeksise.
Oolmaa mana-murtii federaalaa ol’aanaa kan har’aa irratti Obbo Baqqalaa Garbaa fi Obbo Dajanee Xaafaa ajaja duraan kenname dhisanii yaada haaraa fiduun kun mirga keenya dhiiba jechuun falama. Kun ta’uun shakkii mana murtii irraa duraanuu qabnu Jabeesse jechuun falman.
Manni murtii boqonnaaf ituu hin cufamiin dura xalayaan waamichaa aangawoota dhaqqabuu isaa dhaddachii nutti himamee kan ture ta’uus amma deebinee yeroo dhiyaanneetti hin ergamnee jedhamuu bira taree waamamuu aangawootaa irratti dura dubbanna jedhamee bellamnii qabamuu kun sirrii miti jedhan lameenuu.
Manni murtii garu kana irratti waan kaleessa murteessine keessa deebinee hin ilaalluu jechuun dhaddacha cufee ba’eera.Olmaa mana murtii walii gala irratti gaaffii fi deebii gaggeeffame caqasaa.


text:
Hiyyummaan, mirga-dhabdummaan fi mootummaan akka malee aangootti dhimma-ba’uun akka dargaggoonni gara dhaabota finxaaleyyii akka Bokoo_haraam, Al-shabaab fi Islaamik Isteetitti seenan taasisaa jira – jedha - gabaasaan Tokkummaa Mootummootaatiin bahe tokko.
Bifa qorannaan isaatiin ka jalqabaa ka tahe – qorannoon waggaa lama fudhate kun, dargaggoota fedha isaaniittiin gaaffii fi deebii kennuuf ehaman dhibba afurii fi sagaltamii shan, kanneen duraan dhaabota fiinxaaleyyiitiin to’atamanii turan haasofsiisuudhaan ka qopheessame.
Gaaffii fi deebiin dargaggoota kana waliin geggeessame, akkaataa isaan itti duraan gurmuulee shororkeessotaa keessatti itti fo’ataman, ilaalcha dogoggoraa jiru, sababaa kanaan balaa dhufaa jiruu fi tarkaanfii jijjiirama fidu fudhachuuf carraa jiru irratti ka fuuleffate.
Kana irraa ka’uudhaan, Afrikaa keessatti babal’achuu finxaalessummaa sababaa tahan kan ittiin jedhe, mirga dhabdummaa, iyyuma, hanqina misoomaa fi jireenya moggaatti qoodamuu akka ijootti tarreessee jira.
“Lammiwwan Afrikaa ardii Afrikaa walakkaa dhaa ol tahan, daangaa sadarkaa hiyyummaa tii gaditti jiraatu” kan jedhu - dhaabbatni Maallaqa Misoomaa, ka Tokkummaa Mootummootaa, Afrikaan fiinxaalessummaa hidda gad-fageeffateef akka saaxilamaa jirtu akeekkachiisa.
Gama biraatiin internaatiin Afrikaa keessa babal’ataa jirutti, dargaggoota gara dhaabota shororkeessotaatti fo’achuun akka hammaachuu malu illee gabaasaan Tokkummaa Mootummootaa kun akeekkachiisee jira.