text:
By Ibsaa Guutamaa
Sabaawota Oromiyaan kan ijaaraman dhaabota hedduutu jira. Garuu akki isaan akeeka qabsoo Oromoo itt ilaalan adda addaa. Oromoo tahu taatotaa malee garagarummaa akeekaa fulduratt fidanii kan irratt mari’achiisan hin jirani. Kanaafii afaaniin haa tahu barruun yeroo namooti mooraan gargar bahanii walitt bu’an, “Diina dhiiftanii maaliif walitt bobbaatu?” gaaffiin qeeqa fakkaatu, kallattii hundaan ka’aa jiraate.
Kaasaa walitt bu’aa kanaaf kan dhimme jira hin fakkaatu. Oromoon mooraa walgaarreffatan adda addaa keessa jiran akka firaatt wal ilaaluu ni dandahu yk akka qabsaawota mooraa adda addaa keessa jiraniitt walii obsuu ni dandahuu? Garaa garummaa kana ifa godhanii furmaata barbaachuu irra, nammi gad qotee akka hin barrre gochuu kan yaalan jiru; kaan kana hubachuu kan hin dandeenye. Dhaabota walaba gidduu rakkinni oo’ifamee himamu hin jiru. Addaddummaa dhaabota maqaa saba tokkoon ijaaraman gidduu akka hinjirrett bira darbuun garaagarummaa sabicha keessa jiru fi saboota godinicha gidduu jiran furuun nama dhiba.
Duubatt deebineee qabsoo Oromoo dadhabsiisuuf dira’ina tolfamaa ture yoo laalle hamma yoonaa lubbuun jiraachuun saayyuu nu dinqisisuu hin hafu. Alaa manaa qabsoo walabummaa jibisiisuuf tooftaan hololaa dhimmi itt hin bahamne hin jiru. Dhaabi inni kallachaa, ABOn walabummaaf dhaabbate; “fokkummaa” saa raga hin qabneef sababooti himaman hundii jabina kaayyoo inni hordofuu irra tarkaanfatanii jigsuunii hin dandeenye. Surrii dadhabootaa, ayyaanlaallattootaa fi daddaaqotaa hedduutt huursaniiru. ABO akka dhaabaatt, taatota jiraniin addatt yoo ilaalan malee balaatu qabsoo walabummaa Oromoo eeggata. Kan kittillayyoo diinaa hin taane, duula Qabsoo Walabummaatt bobbahe irratt utuu hin yaadin diinaan gar tokko akka hin dhaabbanne eeggachuun egeree saba Oromoof wayyaa fakkaata. Gadaan tokko waraana, tokko rooba, tokko beela kkf beekamuun sirna gadaa sabicha hin lagachiifne. Haalli Qabsoon Oromo hardha keessa jirus akka sanatt ilaalamuu qaba. Gogeessi ni darba sirni gadaa garuu itt fufa dha.
Barreettiin kun garaa garummaa saba keessa jiraachuu dandahu akka gosootaa fi dhugeeffannoota gidduu hin kaasu. Akkasumas garagarummaa sabota godinaa keessa jiranii irratt hin akeekkatu. Sabi Oromoo mirga sarbame deeffachuuf qabsoon gaggeessu sababa addaddaatiin takaalamee hobbaatii hamilate bira gahuu hin dandeenye. Ummati Oromoo gaafa jaarmaa cimaan of jabeesse qofa dhageettii argata. Dhageettii yoo argate waan halle halagaan murteessuufii keessaa bahee ofiif murteeffata. Biyya abbaa ofii irratt inni gabbaarii halagaan malkanyaa hin tahu. Ummatichi yeroo jaatamoota keessa qabsoo eegale an ummata of dandahe walaban ture malee hirkattuu saba kamiiyyuu mit jedhee jalqabne. Bobbaatiin kamuu konkaa keessatt hin gaggeeffamu, hawaasa firaa fi nyaapha fedha irraa qabuu keessatt deema. Jaarmaa saa kan qilleensi hin galle gochu waan hin dandeenyeef qawwaa halleen kan fedhe itt seenee butucheenii.
Kanaaf dhaabota maqaa saaniin jiran kamtu isaan qofaa hojjetu, kamtu bakka jiru hundatt dantaa saanii hin irraanfanne, kamtu dimshashumatt galtuu tahee kan isaan diina muummicha jedhanii itt bobbahan ofii dubbatu caalaa kan isaaf dubbatu, qorachuu qabu. As irratt amma dubbataa kan jirru waa’ee akeeki sirrii taheef hin taanee malee waa’ee malbulchaa miti. Tooftaa fi tarsimoo irratt waligaltee sabaawaan jiraannaan hojiin malbulchaa toora hedduun gaggeeffamuu dandaha. Rakkoon dhufaa kan jiru akka itt Oromiyaa ilaalanii. Oromiyaan biyya of dandahee tahee jiraachuuf mirga qabumoo lata Itophiyaatii? Kan walabummaaf mirga qaba jedhanii fi kan lata jedhan walitt araarsuun akkamitt dandahama? Gad fageessanii yoo laalan eenyummaa sabicha maaljechisiisuuf irraa ka’a wal fakkaataa hin qabani. Qayabannoo adda addaatiin saba adda adda tahe mullachuuf deema. Kanaaf mooraa lamaan waliigalchuun akka dubbatamu salphaa hin tahu. Yaadi mormituu amanamtuu tahuuf gangalchamaa jiru yoo of eeggannoon qaban malee yaada hamaa Oromiyaa qabaa jalatt hambisu tahuu akka dandahu hubatamuutu irra jira. Namooti sana gangalchan bulanii yaada jijjiiirrachuu dandahu yaadichi garuu bakka kaa’anit hafa. Namooti sana keessatt qooda fudhatan akka abba tokkeett keessi saanii sabboonoo tahu ni dandahu akka murnatt garuu galtuu malee kan biraa tahuu hin dandahani. Dhaabota Heera Habashaa fudhatanii bobba’an hedduu dha jenneerra. Dhaabi ADO ofiin jedhu dhiheenya dhaabbatee isaanitt dabalamuuf yaala jira. Gidduu kana tasisi ADO hankaka aggammii jalqabaaf jedhamee mata duree bu’uratii, as irratt garu waa’een saa addaan hin dhihaanne. Mooraan qabsoo lamaa, tokko kan walabummaa Oromiyaati. Diinni mooraa kanaa finnaa Itophiyaa fi kan isaa tumsanii. Mooraan biraa empayera jalatt Heera Itophiyaa fudhatee akka mormituutt qabsoo nagaan gaggeessa Oromiyaaanis lata Itophiyaati isa jedhan kan fudhate. Mooraa kanaaf diinoti kanneen Heera itoophiyaatt hin bulle. Heerri Republik Itophiyaa Federaalawaa Demokraatawaa lakoofsi 1/1995 akka jedhutti: “Nambiyyaan kamuu, qaamoti mootummaa, dhaaboti malbulchaa, waldooti biraa akkasumas qondaaloti saanii Heericha kabachiisuu fi Heerichaaf bitamaa tahuf dirqama qabu.” Kanaaf abbaan Heericha kakatee fudhate ramaddii mootummaan kennuuf diduu hin dandahu; yoo qawween bobba’uu baate seera tumuu, bulcha adabaa koloneeffataa gaggeessuu, kkf fi galaa dhiheessuun ummata ofii, Oromoo nyaapha godhata jechuu dha. ABOn Oromiyaa walaaboomsuuf qabsoo malbulchaa fi hidhannoo akka gaggeessuu ijaarame. Isa irraa cite qabsoo nagaan gaggeesa kan jedhu yooyyefamuu qaba. Hamma walabummaa saba saa haalee heera Itophiyaa fi amanamaa tahuuf hin kakannett inni sabboona dha. Bilisummaa of ijaaruu, walgahuu, of ifsuu fi abbaa fe’e waliin waldaa dhaabbachuu Heerichanillee kan beekame. Sun gonka dhagaa walitt darbachuutt hin geessuu. Dubbii kana keessatt nageesso, of irratt hirkataa fi humna hidhate kam irraayyuu walaba. Kanaaf inni waan diinni jedhu karaa nagaan diduu malee dhagaa namatt waan hin darbbaneef lammooti saa waan itt darbataniif hin qabanii. Caalaattuu garri lachuu cunqurfamaaf waan hojjetaniif saganta gadjalaa wal qayyabannoo baafachuu dandahu. Kan gola dhaabbate hundi mormituu amanamtuu tahuu qaba jechuu miti. Garuu biyya sanatt gochi hundi gaagaa qaba, mormituu amanamtummaan illee. Akka onnee fi ilaalcha addunyaa ofiitt gara kan filatu abbaa dha. Bilisummaan yaadaa fi of ifsuu tuqaa muummicha qabsoo Oromootii.
Oromoon, diina roorroo fi goolii xaxatee itt bobbahe ofirra ittisuuf qabsoo hidhannoo akka filmaattota keessaa tokkoott fudhate. Nagaan waldhabdee jiru furuuf ijibbaati tolfame dhama’uu qofa ta’e. Garuu koloneeffatan yoomiyyuu caalaa Oromoott roorrisaa, tuffataa, ajjeesaa, hidhaa, guraaraa, achi buutee dhabsiisaa, biyyaa baasaa, saama fi buqqisaa jira. Kanaaf kun sirna shororkeessituu hammaa bahaa seeraa ulfeessu hin qabne. Sirna akkasii fi haala duree tokko malee amanamanii irbuu seenuun Oromoo kumaatamoota hidhaatt guramaa jiranii fi kurnan lamaa ol darban keessa daba loltuu Oromoo hidhaa keessatt irra gahaa jiru ooffalchuu dha. Qaccefixa ummata Sidaamaa, Mazangir, Anuakii fi saboota bicuu biraa ofkalchuu jechuu dha. Lafa ababilee saani irraa buqa’uu ummata Oomootik fi Nayilotikii akkasumas ummata Oromoo offalchuu jechuu dha. Qabiyyee kolonotaa saamuu fi ijoollee fi dubartii sabota isaaniin mormanii gudeeduu fi kkf; kan daba mootummaan Habashaa si’ana aangoo irra jiruu tarreessee fixuu dandahu hin jiru. “Taa’aa irraa hin qabduu mataatt aguggati” akka jedhamu da’oo tokko utuu hin qabaatiin tooftaa mootummoota of dandahan dhimmi itt bahan akkeessuu yaaluun ofis ummata ofiis ballaa hin caamneef qulleessuu taha. Kan Oromiyaan barbaaddu dhaaba “sayixaruuti abet, sayilikut wadeeti” (utuu hin waamamin owwaatu, utuu hin ergamin eessa dhaqii jettan) jedhu utuu hin ta’in ofirratt amantee cima kan qabu.
Qabsoo ummati ofii walabummaa fi qajeeltuuf godhu dhiisanii murna dutaa nama nyaata kan ummata Oromo likkii saanitt galchuuf murteeffatett galuun “nagaa” eenyuuf argamsiisuufii? Bakka ittisi lolaa barbaachisu dhiisanii madda lolaa bira goruun nagaa eenyuuf yaadameetu? Qabsoon “nagaa” sirnicha keessa taa’anii utuu hin tahin isa ala tahaniitu. Inni sirna koloneeffataatt galanii godhan dorgommee angoo seerawe jedhama. Akka Itophiyaatt waliigaltee murnoota sirna kolonii empayeritt fudhatanii wal gidduutt eeboo utuu hin mirmirsin jaallatee haa tahu dirqisiisanii irba ummati buusuun bakka waljijjiiruutii. Qabsoon adda walabummaa fi kan mormituuu akeekaanis kaayyoonis adda addaa. Mormituu tahuu jechuun dorgommee angoo walirraa hin citne keessa seenuu dha. Golli malbulchaa hundi riqa aangoott gaafa Waaq jedhe ol bahuuf darabee eeggataa jiraatu. Kan aangott ol bahu hundi qawwee fi sirna TPLF biyya ittiin gooluu fi hariiroo inni hamma yoonaa uume hunda dhaalaa. Kanaaf isatt galuun utuu hin turin dutaa tahanii akka miltolee saanii “Likkiin isin galchaa” jeekkaraa as bahuufii. Qabsoon walabummaaf godhamu sirna kolonii diiguuf malee kabeebsuuf miti. Qabsoon walabummaa angoo hacuccaa wal jijjiiruuf utuu hin tahin hacuuccaa jalaa birmadoomuufii.
Nagaan jiraachuuf dinnummaan dhabamuu qaba. Dinni Oromoon waliin qabu eenyu? Kan isa qabachuu fi raayyaa bobbaaasee fi itt roorrisaa jiru mitii? Eegaa haala akksii jalatt Oromoon isa waliin dhaabbatanii akka inni Oromiyaa irra diriirfatu tajaajila guutuu kennaniif akkamitt isaan addati ilaalamu? Kanaaf “Wal dhiisaa diina irratt fuulleffadhaa” gorsi jedhu eenyuu fi eenyu fa’iinii? Gorsi kun jara akeeka tokko qabaniif ni hojjeta taha. Kanneen kaayyoo ganama gad hin dhiisin booddana qalbii horatanii kan ilaalchaan wal fakkaatanin walitt dhufuu yaala jirachuun ni mullata. Mooraa tokko keessa taahanii dhagaa walitt darbachuun of ajjeesuu akka tahe hubatan fakkata. Yoo mooraa lamaan qabsoo Oromoo himatan herrega keessa hin galchine xumura dogoggoraatt geessuu dandaha. Qabsaawoti Oromoo kan akeekkatan sirna koloneeffataa kan mormituu amanamtuun qooda keessaa qabanittii. Dhaabi tokko dhaaba Oromoo jedhameef addatt baasanii qubaa itt hin qabanii. Kan Heerichaaf dhabbatee hundi mooraa walabummaa keessa kan jiraniif hamajaajii dha. Haa tahu malee namooti waa hubuuf humna hin qabne fi kan waan jedhan hojiitt furu hin sonoofne dhagaa darbachuu jalqabuu yk afaaniin eenyuunuu tuquun bu’aa saa irra, hamaa inni fidutu caala. “Mooraa addda addaa keessa jiraatanii wal hubachuun hin dandahamuu?” gaaffiin jedhu ka’uun ni mala. Kun dammaqinaa fi leelloo jaalbiyyummaa qaban irratt hundaawaa. Abboolii fi haadholiin yeroo nutt himan, nammoti Oromoo, dur keessa diina quwachuuf biyya halagaatt galanii isaan keessaa fuudhanii fi heerumanii isaan fakkaatanii jiraataa jireenya saanii guutuu saba ofiitii lafjala iyyaatii qaruutee dabarsaa turan jedhu. Yoo ofirrummaa fi buubi ofumaa dhoowu hin jiranne kun suukii sabboonummaan godhamuu dandaha. Haalli hawaasaa kantaraa miti; misa agarsiisaa deema. Kanaaf yeroo yeroon xiinxaluu dha. Malbulchesooti ogeeyyiin haala hamaatt akka dhimma bahuu dandahan beekutu abdatama. Sadarkaa sana gahuun ofbara qixa olhaanaa, of kenna, kaasaa saba ofii fi dudhama fi mataa fi garaa qulqulluu qabaaachuu irratt hundaawa. Qabsaawoti timjii darbuun waan eegalee Oromummaa fi nafii Oromoo akkasumas bu’uurota safuutt hedaman irratt qayyabannoo waloo uumuu dandahuu? Hanga sun tolfamutt qabee mooraa gamaa secca’anii baruu qabsaawaa walabummaa ni rakkisa. Silaa haalli dansi utuu Oromoon finnaa empayera Itophiyaa mallattoon saa faajjii bifsadee, magariisa, keelloo fi diimaa taheef amanamummaa kakachu hin baanne misha ture. Nammi surrii nagaa akka Oromoon walabummaa dhabe deebifachuuf mirga qabu hin haalu. Daayi Oromoo Itophiyessoota, nambiyyaa Itophiyaa jedhamanii gurguddoo Habashaan haammatamuu dha. Akka sana taanaan gara Oromoon yoo laalan isaaniif OPDO gidduu garagarummaa maqaa malee kan biraa hin jiru. OPDOnis lootuu Dargii boojuun TLF ijaaruun seenaa dha. Hardha miseensoti saanii hedduun kanneen sana as dhalatan loltuumitii dha. Mormitooti jiraachu kan hayyamte, “Akka hin komanne waamii akka hin nyaanne irraa dhiibi” isa jedhamu. Ulaagaa golli demokraasii tokko guutuun irra jira jedhamu TPLF akka argatuuf malee wayittt bahu jedhamee miti. Yoo akka tasaa qabsoo keessaan jijjiirrami ni dhufa tahe taatoti amma jiran taa’anii hin argani. Seenaan galtuu kanuma agarsiisa. Injifannoo sochii walabummaa qofatu akka ummata birmaduutt filannoo ballaa kennaafii. Garaa garummaan mooraa walabummaa waliin qaban empayerri diigamu malee waan walitt araaramu miti. Dhaaboti kaayyoo qabsoo Oromoo isa ganama fudhatan gar tokkott luucca’aa jiraachuun ummatichaaf abdii guddaa dha. Kanneen ADO irratt ilaallachuuf kan riphaan jiru taanaan isa qabatan of jalaa bacancarsuurra ejjennoo saanii keessa deebi’anii ilaaluu feesisa, takka isaan eegsisuun hin hafuu. Gabaabaatt Mooraa Walabummaa keessa kan jiranii fi kanneen Mooraa Itophesitoota keessa jiran walfakiin himatan yoo jiraate maqaa Oromoo dhahachuu qofa. Kanaaf malee lachanuu mooraa itt galli saanii adda adda tahe keessa jiru. Tokko mirgoott isa kaanii mirga tahuu dandaha, akka Bakar Waaree fi Mokonnin Guddisaa. Kanneen “Dhagaa walitt hin darbatinaa” jedhan garagarummaa dhaaabota Oromoo akkasitt ilaalaniiruu laataa? Yeroo mirgaa fi qajeeltuutt dhufu, Oromoo tahuu himachuu utuu hin tahin kabaja mirga ilmoo namaa fi Oromoon hiree sabummaa ofii ofiin murteeffachuu qabu hojiirra oolchuu dha. Hiree murteefachuun mirga ummata Oromootii. Mirga hiree murteeffannaa murna haa tahu abbaan tokkollee dhoofsisaaf dhiheessuuf seera hin qabu, timjii irra hin darbamne. Gaaffii walbummaa yk ofiin bulummaa Oromiyaa fi bilisummaa Oromoo addatt kan laalu sammuu kalamsaawe. Sana dhoofsisaaf kan gargar baafatu ummata Oromoo qofa. Itophiyaa na tolchaa jedhee kan maganu, isaanuu gaafa rakkinaa maqaaf Itophiyaa ofiin haa jedhan malee, gaafa dhugaa Amaaraa fi Tigree dha; mooraan saanii lama caalaa hin qabu, akka sirna Ameerikaa faa; taasisa haaraa mirga walqixxee fedhu ofitt dabaluun anjaa hin qabuufii. Maal haa baasuuf dhama raasuree? Dhadhaawoo hin bahuu! Abba fedhe haatahu ilmaan namaa namummaa saaniif ulfoo dha. Yaada irra darbanii kan yaada burqisiisan tuquun addagummaa waan tahuuf safuu dha. Nammi tokko balleessaa yoo qabaate hardha yoo hin taane bor seeraan adabamuu dandaha. Yaada garuu biinxa’anii dogoggora sirrii irraa gargar baasanii mullisuun saaxiluun akka. Qabsaawota gidduutt wal qeequu fi of qeequun fedha irratt hundaawe misuu qaba. Kana malee guungummii fi of qofti miidhamaa akka tahett dhiheessuun barsiifata homishaawumaa hin qabne. Kan baraan wal hin fakkaanne akkasii of irraa gatuun bu’aa qaba. Hogganooti hamma nammi irraa eegu hobbaatii argamsiisuu hanqatu taha. Sun waan ittiin arabsaman yk abaaraman tahuu hin qabu. Hamma irba amanamummaatt fiduu danda’amutt kan jiran jajjabeessaa yabboo banaan yoo jirate irratt qeequu dha, yoo hin jirres tokko uumuu dha. Qabsaawoti sochiin bilisummaa Oromoo hamajaajii hundi balleessuuf irratt xiyyeeffatan dadhabina hoggansaa haa tahu talisummaan akka hin banne itt gaafatama dammaqanii eeguu qabu. Hogganootis burquqa maa qeeqmnee dhiisanii akkaataa dhaaba keessatt walamantee fi keessaanlaalummaa gad ijaaran faluu dha. Yoo xinnate heera dhaabaa kabajanii kabajchiisuu dha. Moora koloneeffataa keessa murnooti jiran hundi aangoo empayerittii qabachuuf dorgomu malee caasaa empayerittii diiguuf miti. Faallaa sanaatt kan amanan yoo jiraatan QBOf isaan waliin hidhata uummachuun ni dandahama. Sana yoo hin tahin qofoo golee afurii boolla martii keessatt qofa’uu yaaluu taha, walitt hin tahanii. Waanti goonu keessaanlaalii, wanti holollu soba golguuf irra diddibamee dhihaachuu hin qabu. “Gamna gowwoomsuun jibba barbaacha” isa jedhamu yaadachuu dhaa. Waan utuu oolee hin bulin ifa bahu huffisuun huffee nama jechisiisa. Kan kanaa olii ilaalcha mooraa walabummaatii. Mooraan kun yero amma faaraa warraaqsa gaggeessuuf barbaachisu agarsiisaa hin jiru. Tattaaffiin godhamu mooraa isa biraa irra cimaa fi shaffisaa yoo hin taane haalli too’achuu hin dandahamne uumamuu dandaha. Warri Abbaa Gadaa utuu bakka keenya tahanii maal godhu laata jedhanii of duuba mildhachuun barbaachisaa dha. Miseensi gogeessa gadaa sirna Gadaa demokrasiin marii irratt qooda fudhatee fala itt barbaada ture. Mee Oromummaan masakamuun mooraa diinaa yaanee, Odaa, moora keenya, da’oo keenya fi dhaalmaa keenya demokratawaa waloo, madda boona keenyaa, mallattoo walabummaa keenyaa jalatt wal haa geenyu. Mee waliin dhiichinee diina qalbii haa horachiifnu, yoos qofa kan nagaan karaa nagaa godinichaaf bu’u. Sun dandahamnaan walabummaan fagoo hin tahu. It gaafatammii fi keessaanlaalummaan haa dagaaguu.; ofirrummaa fi ofittumaan haa dhidhiman!
Ulfinaa fi surraan gootota kufaniif; walabummaa, walqixxummaa fi bilisummaan kan hafaniif; nagaa fi araarri Ayyaana abboolii fi ayyoliif haa tahu!
Ibsaa Guutama
April 2015


c: text/html

text:
Sabboontonni Oromoo 16 ta’an Naannoo Matakkal irraa qabamanii Yakka tokko malee mana hidhaa maayikalaawwii fi Qiliinxoo keessatti waggaa tokkoo oliif hiraarfamaa turaniiru. Kunis karoora Mootummaan wayyaanee Akkuma Oromoota Naannoo Sumaalee, Walloo, Raayyaa fi Affaar Jiran walitti buusuun, Hidhuun, Ajjeesuunii fi Buqqisuun Sanyii Oromoo naannoo biraa jiran Lafarraa dhabamsiisuuf karoorfatee fi Hojjechaa jiru dha.
Haata’uyyuu malee Buqqa’insii fi duguuggaan sanyii Oromoota nagaa naannoo Sumaalee jiraatan irra gahe naannoo keenyatti sababaa Kabajaa fi Jaalala Ummanni Biroo naannichaa Oromoof qabu irraa kan ka’e harkatti fashalee jira. Kanaan kan ciisa dhabde mootummaan Wayyaanee; sabboontota mana hidhaattii guuruu fi Uummata Oromoo naannichaa saboota biroo wajjin walitti buusuu Furmaata godhattee kaate. Garuu hanga ammaatti Hidhaa qofaan milkooftee jirti.
Uummanni Oromoo naannoo Matakkalis Waggootii dheeraaf akka lammii lammaffaatti ilaalamaa fi hacuuccaan addaa irra gahaa tureera. Kanaafis jecha Mirguma nammummaa Mootummaan kaa’e gaafachaa turaniiru kunis: Mirga Afaaniin Barachuu, Aadaa ofii kabajuu, mirga abbaa biyyummaa K.K.F. dha. Uummanni Oromoo naannichaas yeroo jalqabaaf Ayyaana Irreechaa Bara 2017 irratt argamee akkuma Oromoota kaani Irreeffatee gale.Humna isin duuba jiru hordofna jechuun Dhalattoota naannichaa Sadarkaa barumsaa gaarii irra jiran, waajiraalee mootummaa fi miti mootummaa garaa garaa keessa jiran, qabiyyee lafaafi qabeenya qaban akkasumas hubannoo siyaasaa qabu jettee yaaddu adamsuutti kaate. Kana booda egaa Mootummaan Shororkeessaa wayyaanee Dhalattoota Oromoo naannichaa isintu Uummata duuba jira jechuun Qaroo Uummata Oromoo ta’an lafa jiranii adamsitee Maatiif hojii isaaniirraa qabdee yakka tokko malee mana hidhaa keessatti waxalaa jirti.
Dhiifama Hidhamtoota siyaasaaf godhameen wal qabatee Namoota lama duwwaa gadi dhiisuun kaan irraanfachiiftee hambifteetti. Nutis Qeerroon Matakkal-Asoosaa gootonnii fi sabboontonni Oromoo Matakkal Yakka tokko malee Mana hidhaa keessatti hiraarfamaa jiran kuni akka ilmaan abbaa hin qabnee achitti akka nu jala hin hafnee Yaaddoo keessaa gallee jirra. Kanaafuu, Uummanniif Qeerroon Oromiyaa akkuma Sabboontotaa fi Abbootii Paartilee siyaasaa qabsoofnee Haal duree tokko malee bilisa baafanne; Ilmaan Oromoo Matakkal mana Hidhaa jiraniifis Tokkumaan akka dirmannu Waamicha Goona.
Sabboontonni Matakkal hanga yoonaa mana hidhaa Qiliinxootii hin bane:
1. Obbo Habtaamuu Bayyanaa Amantee
2. Obbo Kafyaaloo Nigaatuu Baddeessoo
3. Obbo Gonfaa Makuraa Amantee
4. Obbo Bilisummaa Fiqaaduu Taaddasaa
5. Obbo Tasfaayee Abbabaa Amantee
6. Obbo Caalii Yaadataa Bulchaa
7. Obbo Waaqtolee Haayiluu Tufaa
8. Obbo Olaanaa Baayisaa Galmeessaa fi
9. Obbo Shaanqoo Akkushoo Fayisaa

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Magaalaa finfinneetti meeshaan waraanaa seeraan alaa too’atamuu poolisiin beeksise
Finfinnee, Onkololeessa 21, 2013 (FBC)- Magaalaa finfinneetti meeshaan waraanaa seeraan alaa too’atamuu poolisiin beeksise.
Magaalaa Finfinnee Kutaa magaalaa Qaalitiitti sakkata’insa mana keessatti taasifameen seeraa ala kan ta’an shugguxii 5, rasaasa shugguxii 102 fi rasaasa kilaash koovii 8 shakkamtoota 7 waliin too’annoo jala oolchuu Komishiniin Poolisii Finfinnee beeksiseera.
Poolisiin shakkamtoota too’atamaniirratti qorannoo gaggeessa jiraachuu beeksiseera.
Odeeffannoo waqtaawaa argachuuf Teelegraama keenya https://t.me/afanoromofana subiskiraayib godhaa.


text:
Addi Bilisummaa Oromoo waraanni Oromiyaa irratti labsame akkaan isa yaaddessuu beeksise.
ABOn ibsa har’a baaseen pirezidaantonni naannolee Amaaraa fi Oromiyaa Oromiyaa keessatti waraana waloon adeemsisuuf akka jedhan ifa taasisuu yaadachiise.
Waliigaltee mootummoota naannolee lameenii hordofee konkolaattonni waraanaa Raayyaa Ittisa Biyyaa loltoota hidhannoo jabaa hidhatan fe’uun kallattiiwwan garaagaraatiin naannoo Amaaraatii Oromiyaa seenuu ABOn himeeti jira.
Tarkaanfiin akka kanaa hedduun amma dura fudhatamanis bu’aa hin fidne kan jedhe ABOn, inumaa kan kanaan miidhame uummata nagaati jedhe.
Tarkaanfii amma dura fudhatameen daa’imman, dubartootaa fi maanguddoota dabalatee namoonni nagaan hedduun ajjeefamuu, manneen jiraattotaa gubachuu, ooyiruun uummataa mancaafamuu fi uummanni hedduun buqqa’uu ibseeti jira.
Itoophiyaan gaanfa Afrikaatti lakkoofsa buqqaatota biyya keessaatiin sadarkaa jalqabaa irratti akka argamtu eeree, beellis lammiilee akkaan dararaa jiraachuu beeksiseeti jira.
Tarkaanfii humnaatiin rakkoo furuun akka hin danda’amne ABOn eeree, pirezidaantonni naannolee lameenii tarkaanfii humnaa dhiisanii rakkoo karaa nagaatiin furuutti akka deebi’an yaamicha dhiheesse jira.
Naannoleen biroonis obbolummaa uummattootaaf jecha dhimma kana keessatti hirmaachuu irraa akka ofqusatan hubachiiseeti jira ABOn.
Dhiiga dhangala’u, gaaga’ama lammilee nagaa irra gahuu fi rakkoowwan lola labsuun walqabatee dhufuuf itti gaafatamummaan kan qondaalota kanneenii akka ta’es ABOn hubachiiseeti jira.


text:
Mootummaan Wayyaanee erga interneeta kutee odeeffannoon biyya keessaa akka jalaa ba’aa jirus hubachuudhaan hordoffii addaa taasisaa jira Marsaaleen hawaasaa adda addaa akka biyya keessatti hin banamne taasisaa jira.
Monthly Archives: October 2016
Gurmuun Tumsa Qeerroo Perth Australia Qeerroo Bilisummaa Cinaa Dhaabbachuuf Maree Taasisan.
Aside
Gurmuun Tumsa Qeerroo Bilisumma Oromoo magaalaa Perth, Australia, guyyaa harra (30/10/2016) walitti dhufuun akkamiin qeerroo biyya keessaa, bobaa diinaa jala ta’anii qabsa’a jiraniif akkamiin daran cimsee akka tumsu mari’atee, Akkuma kanas, haala kabajaa guyyaa Fincila Diddaa Gabrummaa irratti yaada wal jijjirre jirra. Continue reading
[Video] Yemane Ghebreab slams TPLF regime, makes Oromo protest sign at UN
Aside
MANNI MAREE MOOTUMMAA KANAADAA GOCHAA DHIITTAA MIRGA DHALA NAMAA IRRATTI MOOTUMMAAN WAYYAANEE GEGGEESSAA JIRTU MORMMAN.
Aside
Maal Haabaasuuf Dhama Raasu
Aside
Damee Boruutin
Waan nama gadisiisu guddaan tokko yaroo bara baraan guddachuu dhabnu dha. Bara kana keessa yaroo uummatni diina wajjin kokee wal qabee xinnaa fi guddaan Bahaa amma Dhihaa, Kaaba amma Kibbaa dhiiga isaa lolaasaa jiru akkuma bara darbanii arrabaa fi abaarsa hojii keenyaa duraa godhachuun kan nama gadisiisu caalaa kan nama gaafachiisuu tahuu qabu. Gaaraa garumaan namootas tahee ijaarsota maqaa Oromoo mogaafatanii socho’aa jirra jedhan jidduu jiru amma diina wajjin hiriiroo hin galeetti kan lamaffaa fi kannagaa hiikamuu danda’u dha.
Qabsoon uummata Oromoo yoom iyyuu caalaa har’a bakka tokkotti itituu qaba. Kana jechuun ijaarsonni kun halkan tokkotti tokko tahanii buluu qabu jechuu miti. Waan akka tokko hin taanee isaan godhe waan jiruuf amma sana furatan yaroo fudhachuun hammeenya hin qabu. Waan baayyee nama dhibuu fi guddachuu dadhabne nama jechisiisu, ijaarsan qaba jedhanii waa’ee kaayyoo ijaarsa ofii injifannoo ijaarsi isaanii qabsoo uummata Oromoof galmeesse himachuu irraa waan ijaarsi biraa hojjechuu dadhabe, waan ijaarsi biraa balleesse odeessaa ooluun tooftaa qabsoo isa duraa taheeargamuu isaa ti. Kanaaf immoo itti gaafatama duraa warri qaban warra ijaarsa qabna jedhan yoo tahu. Warri isaan dhageenuus isaani irraa adda bahuu hin deenyu. Yaroo isaan ijaarsa biraa geeraruu qaban , kan ijaarsa kee qofaa nuuf himii achi irraa bu’ii jechuu qabna. Isa bareedaa hojjeeteef isa faarsinee isa hojjechuu dhadbabeef isa jajjabeesinee nagaa itti dhaamna.
Godina Arsii Keessatti Waraanni Wayyaanee Dhumaatii Ummata Oromoo Irraan Gahaa Jiru.
Aside
Labasii Wayyaanee Hojii Irra Oolchuuf Jecha Godina Arsii Lixaa fi Arsii Bahaa Keessatti Waraanni Agaazii Wayyaanee Gaga’ama Ajjeechaa fi Hidhaa Ummata Oromoo Irra Gahe Daran Ulfaataa Ta’uu Qeerroon Saaxile.
Onkoloolessa 29,2016
Qeerroo Bilisummaa Oromoo
- Nageellee Arsii irraa kanneen hidhamaan *335*, kan ajjeefaman *70*, kan dhabaman hin beekkamne.
2. Kofale irraa kanneen hidhaman nama *87*, kan ajjeefaman *6 *kan dhabaman hin beekkamne.
3. Shaallaa fi Ajjee irraa kanneen hidhaman *400*, kan ajjeefaman *85*, kan dhabaman hin beekkamne.
4. Adaabbaa irraa kanneen hidhaman *65*, kan ajjeefaman *3*, kan dhabaman hin beekkamne.
5. Dodola irraa kanneen hidhaman *77*, kan ajjeefaman *17*, kan dhabaman hin beekkaman.
6. Jaju irraa kanneen hidhaman *97*, kan ajjeefaman *5*, kan dhabaman hin beekkamne.
7. Saddiiqa irraa kanneen hidhaman *361*, kan ajjeefaman *16*, kan dhabaman hin beekkamne.
8. Munessa irraa kanneen hidhaman *345*, kan ajjeefaman *12*, kan dhabaman hin beekkamne.
9. Xiyyo irraa kanneen hidhaaman *180*, kan ajjeefaman *2*, kan dhabaman hin beekkamne.
10. Heeban Goljootaa irraa kanneen hidhaman *213*, kan ajjeefaman *2*, kan dhabaman hin beekkamne.
11. Digalu fi Xiijoo irraa kanneen hidhaman *235*, kan ajjeefaman *3*, kan dhabaman hin beekkamne.
12. Qoree irraa kanneen hidhaman *311*, kan ajjeefaman *25*, Isaan keessaa Fayyisoo Gammadaa Xabboo fa’aadha. kan dhabaman hin beekkamne.
13. Leemmoo fi Bilbilloo/Boqqojjii irraa kanneen hidhaman *300, *ajjeefamanii fi dhabaman hin beekkamne.
14. Shirka Xannaa irraa kanneen hidhaman 700, kan ajjeefaman 2, kan dhabamn hin beekkamne.
Sagalee QEERROO Bilisummaa Oromoo (SQ) Qophii Onkoloolessa 28,2016
Aside
Aside
Waamich Dirmannaa Xumura Fincila Garbummaa fi
Tumsa Qeerroo Bilisummaa Oromoo fi WBO!
Haala yeroo irratti MGS-ABO fi itti gaafatamaa Birkii Diplmasii biyya alaa J/Dr.Shigux Galataa, Miseensa hoggana WBO Zoonii Kibbaa fi J/Seenaa Dhugaa miseensa hoggana Qeerroo Bilisumaa irra ibsaa ni kennama. Akksumsas haala qabsoo kenyaa irraa jiruu fi egereen qabsoo keenyaa irraatti marii bal’aan ni taasifama.
Kutaa ABO Scandinavia (Iskandiinaviaya) Guuyyaa Yaadannoo FDG wagga 11ffa bara kana bifa addaan yaadachuuf karoorfatee jira. Haala qabatamaan biyya keessatti raawwatamaa jiruu fi sadarkaa qabsoo keenya irra jiru xiyyeefanna keessa galchuun; wareegama ilamaan Oromoo kaffalaa jiran galmaan ga’uun dirqama Oromoota hundaa ti.
Kanaaf Miseensonni, Deegartoonnii QBO fi Oromoon sabboonummaa Oromummaa qabnu hundi gumaacha qabsoo nugaafatu keessa; addatti Tinnisa diingdee fi yaadaa gumaachuun yaadannoo guyyaa FDG bara kana akka kabajaan isni afeerra.
Akkasumsa Artistoonni Oromoo Kanneen akka Hirphaa Ganfuree, Tottobaa Taddasaa fi Dangaa Hayile- Iyessuus sirboota qabsoo fi warraaqsaan hirmaattota walga’ii kan bohaarsuuf qopha’anii jiru.
Oromoon hundi Wareegama Oromoonni qabsoo Abbaa biyyummaa fi Bilisummaa isaanii baasa jiran galamaan ga’uuf gumaacha qabsoon nugaafatu ba’uuf koottaa waliin Qeerroo Bilisummaa Oromoo fi WBO bira waliin haa dhaabbannu!
IUO!
Kotaa ABO Scandinavia!
Lixa Oromiyaa Gimbii Keessatti Walitti Bu’insi Qaama Humna Waraana Mootummaa Keessatti Mudate
Aside
Onkoloolessa 29,2016
Guyya kaleessaa Gimbii keessatti Loltoota Mootummaa Wayyaanee gidduutti walitti bu’insi jabaan uumamee jira.Walitti bu’insa Kanaan Qaamota uummata nagaa gooluuf bobbaafaman irraa namni 3 Wareegamuu akkasuma loltotta dhiiga Oromummaa qaban 6 humna Ittisa Uummata ta’uuf uummatatti makamanii jiraachuu maddeen keenya gabaasan.
Magaalaa Naqamtee Keessatti Qeerroon Afaan Qawween Hin Bullu Jechuun Warraqsa Finiinsan
Aside
Onkoloolessa 28,2016


text:
Gaafilee jedhaniin inbox kiyya guutaa turtan. Yaroodhaan akka isiniif hin deebifneef cabbiifi dirsaan naannawa Baha Ameerikaa haguugee qabe karoora imala keenyaa waan waliin dhaheefi. Haala yaa’ii sanii ibsa koreen qindeessituu baaseefi gabaasaalee miidiyaa irraa ni habattan jedheen abdadha. Gabaabaatti wanti ta’eefi murtaaye akkan armaan gadiiti.
Akeekni yaa’ii 2ffaa kanaa waan lama ture. Kan duraa murtiilee yaa’iin tokkoffaa kan Atlanta sun murteesse hojitti hiikkamuu isaa hordofuun murtii dhumaa kennuu. Kan lammataa ammoo ajandaalee haaramya mariif barbaachisan dhiheessun mariin fala itti barbaaduudha. Haaluma kanaan;
1) Yoo yaadattaan yaa’iin Atlanta Dokumantiilee bu’ura tokkummaa Oromoo ( declaration of Oromo Unity) fi Irbuu Oromoo ( Chartara Bilisummaa Oromoo) jedhaman irratti erga mari’atee booda koree ogeeyyotaa filate daran akka gabbisan ajajee ture. Koreen hayyootaa kun ji’oota afuriif erga bilcheessanii booda fidanii jila yaa’ii lammataatif dhiheessan. Jilli kunis galmeelee kanarratti erga mari’atee booda wantoota ammas fooyya’uu qaban eeruun, waliigalteen kun marii hawaasa baldhaatif akka dhihaatuufi hojitti akka hiikamuuf Komishinii Chaartara Oromoo itti dhaabee jira.
2) Yaa’iin Atlanta barbaachisummaa qindoomina diplomaasiin Oromootifi gargaarsi hawaasni biyyaa alaa godhu irratti baldhinaan erga mari’atee booda koree jaarmaya diplomaasiifi gargaarsaa dhaabdu ramaduun ni yaadatama. Koreen sun ji’oota afuriif qorannoo erga godhanii booda caasaa, tarsiimoofi adeemsa jaarmayoota saniif tahu qopheessuun jila yaa’ii lammataatif dhiheessan. Jilli kunis kurfii isaaf dhihaate erga madaalee booda, dhaabbata gargaarsaa HIRPHA International jedhamu ijaaree jira. Boordii bulchiinsaatis itti ramadee jira. Akkasumas jaarmaya diplomaasii Oromoo qorannoofi qindoonimaan gargaaru ODAAHA jedhamu dhaabuun boordii itti ramadee jira.
( Jaarmayoonni lamaan armaan olitti tuqaman kun yeroo dhihotti karooraafi tarsiimoo isaanii ummatatti dhiheessan jennee abdanna)
3) Yaa’iin Hoggansa Oromoo ajandaa haara “Qooda Dubartoota Oromoo” ilaallatu erga marii baldhaa godheen booda, Jaarmaya sadarkaa addunyaatti dubatoota Oromoo humneessuf propozaala qopheessitoonni agandaa kanaatin dhihaate irratti mari’atee raggaasisee jira. Jaarmaya jaararmuusfis jilli yaa’ii kanaatifi hawaasni baldhaan deeggarsa barbaachisaa akka laatuuf waliif galameera.
4) Haaluma walfakkaatuun “Qooda Dargaggoonni hawaasa Oromoo keessatti qaban” ajandaa jedhu irratti qorannoofi propozaala dhihaate irratti erga mari’aatee booda karoora Kora dargaggoota Oromoo ( Oromo Youth Leadership Conference) qopheessuuf, akkasumas Waldaa Daragaggoo Oromoo Addunyaa daran jabeessuuf dhihaate raggaasisuun tumsa barbaachisaa hunda gochuuf waadaa galee jira.
5) Guyyaa dhumaa fuulduree Yaa’ii Hoggansa Oromoo irratti yaanni baldhaan mana keessaa ka’ee irratti mari’atamee ture. Yaadota ka’an keessaa yaa’iin akkanaa waggatti yeroo muraasaaf magaalota fagoo keessatti godhamuun dabalatee sadarkaa hawaasaatti akka godhamuu qabu akeekamee jira. Yaa’ii sadaffaa irratti ajandaalee adda dureen dhihaachuu qaban keessaa dhimmi waraana jaaruu akka tahus eeranii jiran.
Waliigalatti wannin yaa’ii kanarraa hubadhe, bilchinni ( maturity) nama keenyaa daran cimaa dhufuu isaati. Dhimmaa falmisiisaa kamirrattuu hulaa cufatee wal waqaree ejjannoo tokkofi murtii walootin bahuu akka danda’u ifatti muldhatee jira. Kana jechuun hoggansi siyaasaa, hawaasaa, diinaggee, amantiifi sivikii Oromoo saba bilisoomsuu qofaaf osoo hin taane biyya ijaaruufis qaamaa qalbiin qophaayuu isaat agarsiisa.
Falls Church, Virginia (09/20/2022) – As previously reported by OLLAA, on August 30, 2022, an attack was perpetrated by Amhara…
Mekfira Hussein told Sahan Journal in early 2022 that her experience with hunger as a…
Baruumsi bu'ura jireenya ilma namaati. Barnoonni bu'ura waa hundaati. Manni barnootaa naannoo kee jiraachuu jechuun…
The Conflict Testing Ethiopia’s Nobel-Winning Leader
For several months, Ethiopia has witnessed an escalation of threats on various fronts, both internal…
In a sign of growing concern in Washington about the Civil War in Ethiopia, the…


text:
Yaa Obboleeyyan Aakiraa akkam jirtan nagaa keessanii mee Seenaa ajaa’ibaa kan naaf dubbisaa isin fayyaddi inshaa Allaah yaa obboleewwan qaqqaalii!
Nuti ho laata amriin Hadhaa Tenyaa hangamtu nurra eggama gara lafina haatii tenya nuuf laalattu.
Guyyaa tokko ergamaan Rabbii (saw ) taa’anii Sahaabota isaanii waliin haasa’aa turani, namtichi tokko dhufee akkana isaaniin jedha:-
Yaa ergamaa Rabbii (saw ) dargaggeessi tokko qarqara du’aa irra jira, namoonni hundi shahaadaa akka jedhuuf isa gaafatanii jiru, inni garuu #Shahaadaa jechuun itti ulfaate jedhe, Rasuulli ( S A W ) dargaggeessichi salaata isaa ni salaataa ? Jechuun gaafatan deebiin Eeyyen kan jedhu ture, Rasuulli ( S A W ) ergasii Sahaabota wajjin gara mana jireenyaa dargaggeessa #qarqara du’aa irra jiruu sanatti deemanii dargaggeessichi gara Adunyaa#zalaalamiitti deemuuf jira akka shahaadaa jedhuuf jecha irra deddeebi’anii gorsaniin, dargaggeessichi kun garuu akka shahaadaa jechuun Afaan isaa irratti ulfaatee jiru dubbate, Ergamaan Rabbii (saw) dargaggeessi kun jireenya isaa guutuu haadha isaa#dallansiisaa akka jiraate waan baraniif haadha isaa kan ilma isheetti dallantee jirtu sana waamsisan!
Jaartiin umriin ishee deemee jiru jiru ni dhufte!
Yaa haaadha kabajamtuu! gurbaan kun ilmoo keessanii ? Jedhanii gaafatan Rasuulli(saw ), haadhattiinis Eeyyen jechuun isaaniif deebiste!
Yaa haadha kabajamtuu osoo ilma kee kana fuuneetiin Dhiifama ni gootaniif moo ? jedhanii gaafatan, haati yemmuu kana dhageessu ni #boosse, ilmi ishee hangam tokko ishee dallansiisaa turuyyuu garaan hin dandeenye, Aakiraa yaadattee akka ibidda keessatti darbamu hin barbaanne Dhiifama godhee jiraaf jechuun deebiste!!!
“” yaa Allaah atii fi ergamaan kee naaf ragaadha Ani ilma koo jaallatamaa kanatti hin mufadhu”” jette,
Ergasii Rasuulli ( saw ) gara dargaggeessa qarqara du’aa jiru kanatti deebi’anii akka irra deebi’ee Shahaadaa jedhuuf gaafatani!
#Ashhaadu_laa_ilaaha_illallaahu wa’ashihaadu Anna muhaammadan Abduhuu warasuuluhuu jechaan salphaa isaaf ta’ee Dhiifama haatisaa isaaf gooteen Rabbiin (sw) Shahaadaa jechuu arraba isaa irratti salphaa taasiseef,
Rasuulli ( saw ) gammadanii yaa Rabbii ol’aanaa taate galanni keeti kan ana Sababa gootee dargaggeessa kana ibidda #Jahannam irraa baraarte jedhan!
Subhaanallaah!
Yaa Allaah!!!
Yaa Rabbi mufannaa haadha fi abbaa keenya jalaa najaa nu baasi yaa kariim yaa Aliim!
Yaa Rabbi nama haadhaa fi Abbaadhaa tola oolu nu taasisi yaa Allaah!! AAMIIN ALLAAHUMMA AAMIIN!
=>Yaa Obboleeyyan Aakiraa seenaa kana yeroo dubbistanii kaatan obboleewwan keessaniif Share gochuu hin dagatinaa Mindaan keessan Rabbumaan biraayyi inshaa Allaah”


text:
This language is currently in review and will be available soon!
Piroojektiin dildil kan dhabbatee/hundeeffamee jechaa tigiriffaa dildil jedhuu irra yoo ta’uu hiikni isaas riqichaa jechuudha.
Jechii kun piroojekrichaa kan sirriitti ibsuudha. Sababiin isaas qo’annoo kallattii adda addaa gara tokkotti fiduun qo’annoo waliin uumuun miidhaawwan biyya ogummaa kallattii adda addaa ilaaluu waan danda’eefi.
Akkuma jabiina hundee riqichaa abba qabeenya irratti gatuun biyya piroojektichii itti rawwaatamuu ogeessota hirmaachisuun bu’aa gaarii galmeessisuu dha. Logoo dizayinii kan godhamee dararrama aadaa qabeessa dhorkuuf —— fi qorannoo saayinsawaa ta’ee gaggeessan hirmachiisuun rakkoolee furuudha. Sararii adiin jidduutti mul’atuu kunimmo ogeessotn adda addaa waliin kan itti hirmaatan ta’uu agarsiisa. Haallu diimmaan immoo kan agarsiisu dhiiga kan ibsuu yoo ta ‘uu dararramaann aadaa qabeessa miidhamaa isaan fiidan kan agarsiishudha. Haallu guraachii dararra kana keessatti warra miidhaan irra gahee imimmaan isaanii kan agarsiisudha. Riqichaa irraa ol ka’uun ol guddachaa kan ka’ee kan agarsiisu rakkoowwan jala darbuuf toftawwanii fi abdiiwwan gaga fuulduraa mul’atu ibsuudha. Dameewwan gubbaatti mul’atan kan walitti dhufan qo’annoowwan kallatti adda addaa bakka tokkotti fiduun dararraa aadaa qabeessa dhorkuuf dandii itti deemamu ibsuudha.
Dhuma irratti diizayiniin logoo kanaa kan hojjate finfinnee keessa jiraataa kan ta’an obbo Dani’eel Dastaa Hiluuf galatteefachuu barbaanna. Obbo Dani’eel fi Dr. Roomiin Istratii walitti dhufeenyan piroojektii irratti hirmaachuun logichaa haala kanaan qopheessan.


text:
Afrikaan Kibbaa,biyya akka henna bara 2017ti nama miliyoona 57 dhiyaatu qabdu.Biyya siyaasaa fi malii jireennaalleen Afrikaa keessaa guddoo mataa baafatee guddateef.
Ta hardha itti jirtu waliin marroo 6essoo bulchoota isii bulchitu filachuutti jirti. Eegii bulchiinsa apaartaayidii jalaa baatee, bara 1994 asitti karuma nagaatii fi demokiraasiitiin nama isii bulchu filatte.
Ammallee paartuma Afrikaa Kibbaa bulchaa baatetti filannoo tana marroo jaheessoof dabsata fakkaatta.Taatullee malaa fi malteen horiiin nyaatanii,jireennii namatti jabaacha deemuun paartii mormituutti nama galchuutti jira.
Hataatuu ammoo barattuun injineeringi ta akka Londiwe Mngadi faatii nama keessaa filatu walii wallaaluutti jira.
"Paartiin hedduun jiraachuun si gamachiiftii keessaa tokko filachuun ammoo diqqoo si dhibdillee.Abbaa feete keessaa laallachuunuun ammoo nama gammachiisaati.”
Namii akka Bobby Madhav ka paartuma ANC keessatti ilkaan buufateef ammoo dubbiin diiduma teetti waan nama dhibduufuu hin qabdu.
"Wannii nama dhiba hin jirtu. Maan jennaan paartuma ANC dhiphuu bal’innaa numa waliin baate qamanaa.Egerillee isuma herreganna.”
Gaazexeessaan Afrikaa Kibba ka akka Muusi Mogotlane faatii wannii jabduun mootummaan tolchuu male ‘sheexana guddaa’ ufi duraa gorsuu.
Sheexanii inni baanu kun amala nama agareessuu horii malaa fi maltee horii biyyaatiin balleessuu.
Horii kana badii dhowwanii jennaan akka namuu waan biyyitii qabdu keessaa qooda qabaattu tolchuu hinuma dandahan jedha.
Amma paarlaamaa filuutti jiranii paartii dabasatte ammoo pirezidaanii filatti. Abbaa moo’e guyyaa sadiin duubatti beekan.
Pirezidaantiin moo’e ammoo dhuma ji’a kana keessaa biyya dhugaan bulchuuf kakatee hujiitti dabarra.Afrikaan Kibbaa eegii isiin demokiraasiin buluu jalqabdee warra kanatti bulche.
Nelson Mandela 1994-1999
Thabo Mbeki 2004-2008
Kgalema Motlanthe 2008-2009
Jacob Zuma 2014-2018
Cyril Ramaphosa 2018- itti jira.


text:
(Oromedia, 26 October 2013) Sirni awwaalchaa, Jaal Obsee Margoo, bakka maatii, firoottanii ishii akksumas miseensootii fi deeggartooti qabsoo bilisummaa Oromoo heddumminaan argamanitt biyya Norwey magaala Berganitti Onkoloolessa 25, 2013 akka aadaa fi sirna amantii ishiitti raawwate.
Waa’elli keenya Dassuu Duulaa akka nuuf ibsetti, sirna awwaalachaa kana irratti Oromooti Hoolandi, Jarman, Ingilizii fi bakkoota aaddaddaa jiraatan Onkoloolessa 24, 2013 Norwey Bergan seenuun akka aadaa biyyaatti reeffatti nagaa dhaammatan.
Akkanaan sirna awwaalchaa Jaal Obsee Onkoloolessa 25, 2013 bakka Oromooti kumaa ol ta’an otuu ilaalchaa fi amantiin adda walii hin qoodiin sirna kana irratti argamuun jaalalaa fi kabajaa Hayyu Duree ABO fi maatii isaaniif qaban agarsiisanii jiru.
Oduun nu gahe akka ibsutti, sirna awwalchaa kana irratti Jaal Daawud Ibsaa fi Oromooti argaman marti gadda dhugaa ibsachuun cinattis, jabinaa fi murannoo Jaal Obseen qabaachaa turte dabaree dabareedhaan ibsaniiru.
Sirna awwaalchaa kana irratti seenaa Jaal Obsee ibsame irraa akka hubatametti, Jaal Obsee Taadassaa Margoo abbaa ishee obbo Taddasaa Margoo fi harmee ishee addee Enkuayehush Hundee irraa Sadaasa 29 bara1976-tti Oromiyaa Lixaa, magaala Mandii Ganda 01 keessatti dhalaatte.
Jaal Obseen obbolaan dhiiraa lama; Danel Taddasaa fi Tottobaa Taddasaa; Obbolaa durbaa Shan; Asgedech Taddasaa, Masarat Taddasaa, Mariyam Taddasaa, Abayinesh Taddasaa fi Tenanyee Taddasaa akka qabdus beekamee jira.
Jaal Obseen barnoota ishee sadarkaa duraa fi olaanaa (lammaffaa) magaala Mandii mana Barumsaa Mana-sibuu keessatti baratte.
Qabxiin barumsa sadarkaa olaanaa kan Yuniversitii ishee galchu galmeessuun, barnoota ishee Yuniversity Finfinnee galtee barachuu eegalte. Barnoota waggaa tokko duuba jeequmsa Yuniversitii Finfinnee keessatti ka’een barnoota ishee itti fuftee xumuruu akka hin dandeenye kan ibsame yoo ta’u, iyya keessatti miidhaa fi dhiibbaa irra gaheen gara biyya Keenyaa, Nairobiitti baqattee turtii yeroo muraasaa booda, Bitootessa bara 2000 keessa gara waajirri qabsoo bilisumma Oromoo argamutti, Asmara seenuun barnootaa fi leenjii miseensumaaf barbachisuu fudhatee sirnaan miseensummaa dhaabaa guuttate, miseensa ABO taate.
Ergaa biyyaa Eritrea seente waggaa lamaa booda, Muddee 5, bara 2002 Hayyu Duree Gumii Sabaa ABO Jaal Dawud Ibsaa waliin sirnaan gaa’ila isaanii kan rawwatan yoo ta’u, biyya Eritrea turtii waggaa 12 ol keessatti gaddaa fi gammachuu Oromoo fi qabsoon Oromoo qabu irrattii hirmaachuun fi haawaasaa fi qabsoo Oromoo tajaajiluun hojii boonsaa dalagaa akka turtes mirkanaa’eera.
Xumuraa bara 2012 irratti obboloota ishee bara dheeraaf adda baate waliin wal arguuf Asmera/Eritrea irraa waraqaa yeroof argatteen gara Awropaatti ka sochoote Jaal Obseen, haala waraqaa yeroo fi eenyummaa ishee waliin wal qabateen karaa irratti didhaan ishee mudatus dhuma irratti obboloota ishee garii waliin qaamaan wal arguu itti akka milkoofte illee himame jira.
Rakkoo Waraqaan sochii irraa qabdu furachuun fi gara abbaa warraa ishee duubbee qabsoo jirutti deebi’uuf hawwuu fi karoorfachun iyyannoo hirkattummaa siyaasaa gaafattee naannoo oboleessi ishee qubatee jiru, naannoo Bergen, wayita qubattee jirtutti, dhukkuba tasaa Onkoloolessa 8 bara 2013 qabeen wal’aansa hatattamaa mana wal’aansaa naannoo Bergenitti yaalamaa erga turtee booda, Onkoloolessa 11 bara 2013 addunyaa kana irraa boqotte.
Namooti sirna awwalachaa kana irratti argaman akka ragaa bahanitti, jalaalli Oromoo fi Oromummaa ishii kan daangaa hin qabne Jaal Obseen, nama uumaan garaa lafinaan guutamte fi nama hunda gargaaruuf fedha qabdu, haadha namummaa ti.
HD GS ABO Jaal Dawuds Ibsaas gaafa 15/10/2013 namoota isaan jajjabeessaniif xalaya galataa barreessan keessatti rifaatuu balaa tasaa mudateen tuqamanis, hirmaannaa fi birmannaa seexessaa golee Oromiyaa fi addunyaa mara irraa isaanifi darbeen akka jajjabaatan dhaamanii jiru.


text:
Guyyaa har’aa gama akka sa’atii Itiyoophiyaatti tokkoo fi walakkaa irraa jalqabee, reeffi Artistii beekamaa fi Jaallatamaa Haacaaluu Hundeessaa mana warra isaa magaalaa Amboo, lafa dur ganda 06 jedhamuu fi amma Toorban Kuttaayee, bakka addaa Araadaa jedhamee waamamu irraa fuudhamee, jaallatoota isaa, dinqsifattoota isaa hawaasa naannoo isaa muraasa, jiraattota magaalaa muraasaa, akkasumas maatii isaatiin marsamee gara Itaadiyeemii Yunivarsitii Ambootti ka geessame yoo tahu, kabajaa sirna kanaaf jecha Baandiin Naashinaal Baandii Oromiyaa jedhamus bakka sanatti argamee muuziqaan dabaaluu isaa dubbatan, namoota sirna kana irratti argaman keessaa kanneen Raadiyoo Sagalee Ameerikaaf ibsa kennan.
Ka sirna sana irratti maatii bakka-bu’uun dura haasawa dhageessisan, abbaan Artist Haacaaluu, Obbo Hundeessaa Boonsaa “gumaa amucaa Waaqayyo haa baasu,” jechuu isaanii, hiririyyaan isaa fi namoonni ka biroon sanaa booda dabareedhaan haasawa dhageessisanis, sirni geggeessaa baay’ee kana caalu akka Haacaaluuf taasisamuu male dubbatanii, ammaa boodas siidaan isaa bakka dhalata isaa Amboo fi magaalaa handhuura Oromiyaa Finfinneetti akka dhaabachuufii qabu gaafatanii jiru, jedhan – namoonni sirna sana irratti argaman keessaa.
Bakka-bu’aan Mootummaa naannoo Oromiyaa – Obbo Dhaabbaa Dabalee haasawa sirna geggessaa sana irratti dhageessisaniin, “Haacaaluun qabsaawa qofa miti, Haacaaluun waan hundumaa dha. Siidaan isaa Ambo keessatti qofa otuu hin taane Finfinnee keessattillee dhaabachuu qabaa, jechuu isaanis himanii jiran.
Haati warraa isaa ergaa barreeffamaan Finfinnee irraa ergiteen, “gaddi nu irra gahe gadda guddaa dhaa. Gaddi waa’ee Haacaaluu keessa keenyaa hin baduu. Akka siidaan isaa magaalaa Finfinnee, bakka lubbuun isaa itti darbetti dhaabatu maqaa koo fi maqaa ijoollee kootiinan gaafadha,” jechuun isaas dubbifamee jira – akka namoonni sirnicha irratti argame jedhanitti.
Sirni geggeessaa isaa eega xumuramee booda, reeffi Artist Haacaaluu Hundeessaa maarshii Baandii Naashinaalii Oromiyaatiin dabaalamee jaallatoota isaa, firoota isaa hawaasa naannoo isaa muraasa, jiraattota magaalaa muraasaa, akkasumas maatii isaatiin marsamee gara bakka awwaalchaa reeffi siaa qubatuu, gara Waldaa Kirtistaanaa Ortodooksii Iyyesuusiitti geessamee kabajaan awwaalamuu isaa dubbatan – kanneen sirnicha irratti argaman.
Gama biraatiin, qeerroon dhibba hedduutti lakkaawaman sirna geggeessaa Artist Haacaaluutti hirmaachuu qabna jechuun ganama irraa kaasanii kan gaafataa turan tahuu isaa fi humnoonni naga-eegumsaa immoo, akka irraa deebi’an, yoo deebi’uu didan akka itti dhukaasan akeekkachiisaa turuu isaanii, yeroo adda addaattis magaalattii keessatti qawween dhukaasamaa turuu isaa – namoonni achi turan VOAtti dubbatanii jiran.
Namoonni ijaan argan akka jedhaniitti, yeroo reeffi Artist Haacaaluu mooraa Yunivarsitii Ambootii bahu, dargaggoota hedduu sirna geggeessaa sanatti hirmaachuuf gaafataa turanii fi humnoota mootummaa gidduutti wal-falmii uumame irratti dhukaasa banameen, namoonni lama du’anii, kudha tokko madaa’uun himamee jira.
Gabaasaa guutuu caqasaa


text:
“Amma garuu Kiristoos warra du’aniif angafa ta’ee du’aa ka’eera.” 1ffaa Qor. 15:20
Gooftaan keenya Iyyasuus Kiristoos du’a sababa Addaamiin dhufe du’ee barbadeessuuf du’ee awwaalame. Awwaalamee hin hafne; guyyaa sadaffaatti du’a mo’ee jireenya nuuf labsuuf du’aa ka’e. Kabajni Isaaf yaa ta’utii Gooftaan keenya Fayyina namootaaf jedhee fedhii Isaatiin gidiraan hedduun akka irra ga’u, Fannoo irratti akka fannifamu fi du’u akkasumas guyyaa sadaffaatti du’aa akka ka’u duraan dursee Duuka Bu’oota Isaatin “Egaa gara Iyyaruusaaleemitti ni baana; ilmi namaa harka angafoota luboota fi fariisotaatti dabarfamee in kennama; murtee du’aa itti ni murteessu; warra hin amaninittis dabarsanii ni kennu; itti tufus ni rebus ni ajjeesus; guyyaa sadaffaattis ni ka’a.” jedhee itti himuun isaan beeksisee jira. Luq. 18:31-34 Maat. 20:17-19. Raajoonnis waa’ee Kiristoos biyya lafaa irratti gidiraa inni dabarsu fi akka fannifamu, akka du’u fi guyyaa sadaaffaatti du’a injifatee akka ka’u raajaniiru. Ilma namaa Fayyisuuf Gooftaan keenya Fannoo irratti fannifamee raajii Raajotaa raawwatee jira. Isaay. 53:1-12, Daan. 9:25-27
Gooftaan keenya Iyyasuus Kiristoos Qulqulluu Lubbuun Isaa Qulqulluu Foon Isaa irraa erga adda baatee booda Qulqulluun Foon Gooftaa keenyaa kan awwaalame; naannuma Gooftaan keenya itti fannifamee ture lafa biqiltuun marfame iddoo Golgoota jedhamtutti dha. Kan awwaalanis Barattoota Gooftaa kan ta’an Yoosefi fi Niqoodimosi dha. Angoofootni lubootaa fi fariisotni Gooftaa keenya Iyyasuus Kiristoos guyyaa sadaffaa isaatti du’aa ni ka’a jedhanii waan sodaataniif gara Philaaxoos deemuun “Yaa gooftaa namni kun yeroo lubbuun jirutti guyyaa sadaffaa booda Nan ka’a jedhee dubbatee jira. Kanaafuu barattoonni Isaa halkan deemanii akka Foon Isaa hatanii uummataan “Ilaalaa Gooftaan du’aa ka’eera” jedhanii uummata akka hin jeeqneef; Dogongorri boodaa dogongora duraa caalaa badduu akka nutti hin taane; awwaala Isaa hamma guyyaa sadiitti akka eeggamu ajaja dabarsi” jedhaniin. Philaaxoosis “Eegdotaan awwaalicha eegsisaa!” jechuun deebiseef. Eegdota cimoo ta’an filuun amma guyyaa sadii akka awwaalicha eegan ajaja dabarsan. Isaanis gara awwaalichaa deemuun dhagaa guddaan awwaalcha irra kaa’ame irratti mallattoo isaanii gochuudhaan akka hin jijjiramne sodaatanii eegaa turan. Maat. 27:62-67. Jireenya kan namaaf hiru Waaqni jiraataan Kiristoos du’ee guyyaa sadii fi halkan sadii awwaala keessatti awwaalameetu ture. Nuuf jedhee Xoofoo du’aa dhugee guyyaa sadii fi halkan sadi awwalamee akka turu duraan dursee dubbatee ture. Kunis warra aangoo du’aa fi awwaalchaa keessa turan hundaaf mallattoo Fayyina jireenyaa isaanif akka ta’uufi dha. Gooftan keenya barumsa Isaa yeroo barsiisaa turetti, barreessitoonni fi fariisootni tokko tokko “Yaa Barsiisaa keenya Si irraa mallattoo arguu barbaadna” jedhanii gaafatan. Inni garuu, deebisee “ Dhalli sagalgaltuu fi hamtuun mallattoo barbaada; mallattoo Raajaa Yoonasin ala mallattoon biraa hin kennamu. Yoonas garaa qurxummii keessa guyyaaa sadii fi halkan sadi akkuma ture akkasuma Ilmi Namaa (Kiristoos) garaa lafaa keessa guyyaa sadii fi halkan sadi ni bula.” ittin jedhe. Ni raawwates. Maat. 12:38-39
Gooftaan keenya Iyyasuus Kiristoos erga du’e booda Qulqulluu Foon Isaa Yoosefi fi Niqoodimoos huccuu Qulqulluun seera Kafanuu Kadhannaa Kakuutiin deeggarameen kafananii gara awwaalaatti fudhatan. Waaqummaa Isaatin samii fi lafa irratti iddoo hundumaatti guutuu ta’ee kan argamu; Waaqummaa Isaatiin foon Qulqulluu kan uffate Inni guyyaa sadii fi halkan sadi awwaala keessa yeroo turetti qaama lubbuu Isaatiin gara si’oolitti deemee lubbuu achi keessatti cunqurfamaa, gidirfamaa turan bilisaa baasee jira. Ilmi Waaqayyoo Kiristoos foon Isaatin yeroo awwaala keessa turetti guyyaa sadii fi halkan sadiif Waaqummaa Isaatiin Abbaa Fi Afuura Qulqulluu wajjin takka illee osoo adda hin ba’in addunyaa bulchaa ture. Barumsa kanaan wal qabatu ilaalchisee sirritti ibsuuf abbootii Mana Kiristaanaa Ortodoksii walakkeessa jaarraa afraffaa kan turan phaaphaasii biyya Iskindiriyaa kan ta’an Qulqulluu Eraaqlis kan barsiisan keessaa “Gooftaan koo, Uumaan koo Si’ii dha. Addunyaa dursitee kan jiraachaa turte, har’as kan jiraattu Si’ii dha. Kan samii irraas Si’ii dha. Kan lafa irraas Si’ii dha. Samii irratti Abbaa fi Afuura Qulqulluu wajjin tokko taatee kan jiraattu si’ii dha. Adduunyaan kun osoo hin uummaminii jalqabee Teessoo Waaqummaa irra kan ture si’ii dha. Ammas muka fannoo irratti kan fannifame si’ii dha. Foonin rakkoo fi dhiphina kan fudhatte si’ii dha. Abbaa fi Afuuraa Qulqulluu wajjiin tokko ta’uu keetiif du’a kan hin qabne si’ii dha. Nu waliin tokko ta’u keetinis fedhii keetin kan duute si’ii dha. Awwaala keessas kan bulte si’ii dha. Ergamaa Kee Qulqulluu Kiruubeel irra kan jirus si’ii dha. Warra du’an wajjiin awwaala keessa kan bultes si’ii dha. Dhiphinaa fi du’aa keetin fayyinni nuuf kenname. Warra du’an wajjinis kan lakkaawwamte Si’ii dha. Warra du’anifis ka’umsaa kan kennuuf Si’ii dha. Guyyaa sadii fi halkan sadi awwaala keessa kan bulte Si’ii dha. Waaqummaa Keetin kan hin qabamne foonumma dadhabuun Jechi Qaamawaa Waaqayyoo Si’ii dha.” Kitaaba Amantaa Abbootaa Boq. 48:10
Gooftaan keenya du’a mo’ee akka ka’u deddeebisee akkuma barsiise guyyaa sadii fi halkan sadi boolla awwaalchaa keessa erga ture booda du’a injifatee ka’eera. “Akkuma dubbate Ka’eerati as hin jiru.” Maat. 28:6 Gooftaan keenya Iyyasuus Kiristoos guyyaa sadii fi halkan sadi boolla awwaalchaa keessa turee du’a injifate ka’e yeroo jennu; Kabajni Isaaf yaa ta’utii Gooftaan keenya guyyaa jimaataa erga Fannoo irratti fannifame guyyaa walakkaa ta’ee osoo jiruu aduun ifaa dhorkatte, guyyaan ni dukkanaa’e. Akka aadaa lakkoofsa Ibrootatti dukkannii fi ifni walitti guyyaa tokko dha. Akka aadaa lakkoofsa Ibrootaatti halkan guyyaa darbes jirus dabalee waan lakka’amuuf guyyaa jimaataa hanga walakkeessa sa’aatii jahaatti ifa ture walakeessaa sa’aatii sa’aatii jahaa hamma sagalitti dukkana ture halkan jedhamee lakkaawama. Itti aanes sa’aatii sagalii hamma lixa biiftutti deebisee aduu waan baatef guyyaa; Gaafa jimaata halkan walitti akka guyyaa tokkotti lakkawama. Guyyaa sanbataa immoo guyyaa fi halkan dilbataa guyyaa tokko dha. Walumaagalattii, guyyaan jimaataa akka guyyaa lamaatti fudhatamuu fi guyyaa sanbata fi halkan sabata wajjin Guyyaa sadaffaatti Gooftaan keenya du’aa ka’e jennee amanna. Ni barsiifnas.
Duuka Bu’ichi (1ffaa Pheex. 3:18-19) akkas jedha “Kiristoos immoo gara Waaqayyootti nu dhiyeessuuf jedhee, Inni Qulqulluu ta’ee osoo jiruu, warra jal’ootaaf al tokkicha sababa cubbuutiif nuuf du’eera. Foonin du’e Afuuraan garuu jiraataa ta’e. Afuura sanaanis deeme lubbuuwwan mana hidhaa daabiloos keessa jiraniif nageenya fi bilisummaa labsee jira.” Kanaaf Foonii fi Afuurri, Foonii fi Afuura Kiristoosi dha. Jechi “Afuuraan jiraataa ta’e” jedhu Kiristoos cubbuu ilma namaa haquuf namummaa isaatin du’uu isaa agarsiisa. Maat. 27:46. Gooftaan keenya Iyyasuus Kiristoos yeruma tokkotti du’ee du’aa ka’ee warra du’aanis daawwate. (Ibr. 2:16, 1ffaa Pheex. 3:22, Qol. 2:15, Efee. 4:8-10 Luq. 16:20, 23:43).
Gooftan keenya Iyyasuus Kiristoos du’ee erga awwaalamee booda guyyaa sadaffaatti humna fi aangoo Isaatiin walakkeessa halkan sanbata guddaa du’a injifatee ka’eera. Fedhii isaatin Fannoo irratti fannifamee nuuf jedhee du’e; aangoo Isaatin du’a keessaa ka’e. Gooftan keenya Iyyasuus Kiristoos biyya lafaa kanatti dhufee Durbee Qulqullulleettii Maariyaam irraa foon Ishee irraa foon lubbuu Ishee irraa lubbuu fudhatee Waloomaan (Tawaahidoodhaan) nama ta’ee, cubbuu malee hojii namni hojjatu hundumaa hojjate. Dursee “ Ilma Waaqayyoo, Jecha Waaqayyoo, Waaqa Ilma Waaqaa” jedhamee waammamaa ture malee Iyyasuus Kiristoos jedhamee hin wammamne. Erga gara biyya lafaatti dhufee foon Dubaroo Maariyaam uffatee booda Iyyasuus Kiristoos jedhamee waammame. Foon Isaa foon haadha Isaa Haadha keenya Dubroo Maariyaamiti. Waaqummaa Isaatiin harka Yohaannisitti cuuphamee guyyaa afurtama fi halkan afurtamaa ni soome. Maat 3:17, Maat 4:1-11
Foon Waaqa ta’e kananiis akkuma namaa fakkeenya nuuf ta’uuf ni kadhate. Maat. 26:37-46. Foon Namaa uffatee nama ta’uu Isaa ibsuufis hojii namni hojjatu hundumaa ni hojjate. Fannoo irrattis gidiraa fi dhiphina baay’ee dabarsuun du’a Isaatiin du’a barbadeessuuf du’e. Yoh. 19:30. Qulqulloonii Duuka Bu’ootni Isaa Waaqayyoon du’a keessaa Isa kaase jedhanii kan barsiisan Kiristoos humna Waaqummaa Isaatiin ka’uu Isaa mirkaneessuuf akkasitti barsiisan. Sababiin isaas Nama ta’ee Iyyasuus jedhamee akka namaatti deddeebi’aa waan tureef Yihuudonni aangoo Waaaqummaa Isaa waan hin amanneef, Waaqa ta’uu Isaa ibsuuf Waaqayyo du’aa Isa kaase jedhanii barsiisan. Kunis Waaqayyo Abbaa fi Waaqayyo Afuura Qulqulluu wajjiin tokkoo ta’uu isaa mul’isa. Amalooma isaatiin akka Abbaa fi Afuura Qulqulluutti guutummaadhaan Waaqa dha. Haaluma walfakkaatun “Waaqayyoon du’a keessaa Isa kaase” jechuun Yoosefi fi Niqoodimoos kan Isa awwaalan Ilmi Waaqayyoo jiraataa humna Waaqummaan ka’uu Isaa mirkaneessuuf barumsa kana barsiisan. Kunis Kiristoos Foonin waloome. Waaqni fi namni tokko ta’ee kan du’e Waaqumma Isaan immoo jiraataa ta’ee du’a keessaa ka’uu Isaa Duuka Bu’ootni Isaa Qulqulluu Pheexiroosi fi Phaawuloos hubachisaniiru. “Ani fi Abbaan tokko” jedhee Gooftaan keenya aangoo Waaqummaa Isaatiin tokko ta’uu Isa fi Waaqummaa Isaatin du’a injifatee ka’uu akka danda’u nu hubachiisa. Aangoon Abbaa, Aangoo Ilmaa fi Aangoo Afuura Ququlluu wajjin tokko akka ta’e; kan Abbaan kan ta’e hundumtuu kan Ilma Waaqayyoo Kiristoosis akka ta’e “Kan Abbaa kan ta’e hundi kan kooti.” Yoh. 16:15 jechuudhaan Abbaa Wajjin aangoo qixa akka qaban dhugoomsa.
Ilmi Waaqayyoo Kiristoos aangoo Isaatin du’aa ka’uu akka danda’u dursee dubbatee ture. “Mana Qulqulluuummaa kana diigaa; Anis guyyaa sadaffaatti isa nan kaasa.” Yoh. 2:19-22 jechuudhaan iccitiidhaan isaanitti himaa ture. Icciitii kana ilaalchisee Beektootni Abbootiin Mana Kiristaanaa karaa nuu galuu danda’uun babal’isaanii barressanniru. Fakkeenyaf beektota keessaa tokko kan ta’e Qulqulluu Qeersos Biyya Iskindiriyaa akkasiitti barreesse “Nuti Waaqayyoo Abbaan qaama Isaatin qaama irraa Amalummaa Isaatin amala Isaa irraa kan dhalate; Amalummaa Isaatin jiraataa akka ta’e ni dubbanna.” (Amantaa Abbootaa 70:6). Gooftaan keenya Iyyasuus Kiristoos gidiraamuu fi dhiphina Fannoo Isaa dursee du’a mo’ee du’a keessaa aangoo fi humna isaatin akka ka’u ibsuuf “Mana Qulqullummaa kana diigaa, Anis guyyaa sadaffaatti isa nan kaasa.” yeroo jedhee dubbatutti Ayihuudonni immoo “Mana Qulqullummaa kana ijaaruuf waggaa afurtamii jaha nutti fudhate Ati immoo guyyaa saditti deebistee akkamitti kaastaa?” jechuun deebisanii gaafatani. Ayihuudonni kana jedhanii kan dubbataniif kabajni Isaaf yaa ta’uti Gooftaan keenya Iyyasuus Kiristoos kan dubbate waa’ee Mana Qulqullummaa isaanin ijaaramee itti fakkaatee waan tureefi dha. Gooftaan keenya Iyyasuus Kiristoos garuu kan dubbateef waa’ee du’ee du’aa ka’uu Isaa ture. Gooftaan keenya Iyyasuus Kiristoos du’aa ka’uu isaatin booda jireenya fi Du’aa Ka’umsi nuuf kennameera. “Ka’umsi fi jireenyi Ana dha anatti kan amanu yoo du’e ille bara baraan ni jiraata.” Yoh. 11:25, “Jecha Koo kan dhaga’u isa Ana ergettis kan amanu jireenya bara baraa qaba; du’aa gara jireenyaatti kan cee’e dha malee itti hin murtaa’u.” Yoh. 5:24 jechuun du’aa ka’uu fi jireenya bara baraa mirga ittiin dhaaluu dandeenyu nuuf kennee jira. Keessumattuu Gooftan keenya du’a injifatee du’aa ka’uun angafa ta’ee ilma namaaf Du’aa Ka’uumsa labse. “Amma garuu Kiristoos warra du’aniif hangafa ta’ee du’aa ka’eera. Duuti karaa namaa tokkoon dhufe; Du’aa Ka’uumsis karaa namaa tokkoon ta’eera. Hundumtuu karaa Addamiin akkuma du’e karaa Kiristoositiin jiraataa ta’e.” 1ffaa Qor. 15: 20-23. Angafa ta’ee du’aa akkuma ka’e humna Isaatiin jiraattota akka nu taasisu jaalala isaa nuuf haa ta’u.
Galanni Waaqayyoof haa ta’u. Ameen!!!


text:
Itiyoophiyaan ishee har’a kan waggoota sadii dura yeroon Finfinnee seene turte irraa abdii kan qabdu ta’u yeroo hojii isaanii xumuranii deebi’aa kan jiran dubbii himaan Embaasii Yunaaytid Istetees isa Finfinnee jiruuf dubbii himaa kan ta’an Nikoolaas Barnet dubbatanii jiru.
Yeroo jalqabbii ce’umsaa kanatti Itiyoophiyaa keessaa deemuun rakkisaa dha kan jedhan Nikoolaas biyyatti keessa carraa fi Abdii hedduutu jira jedhan.
Yeroon HOJIIF Itiyoophiyaa dhufe waan biyyattiin gochuu dandeessi jedhee hin yaadneetu ta’e kan jedhanBarnet ce’umsii Itiyoophiyaa keessaa akka milkaa’uu amantiin qaba jechuun isaanii gabaafamee jira.


text:
Hidha laga Abbayyaa guutuu attamiin bishaaniin guutuu ilaalchisee walii galtee jalqabaa Itiyoophiyaan dhiyeessite Sudaan fudhatama dhabsiisuu dhaan amma mariin USn hoogganamu akka itti fufu kan barbaddu ta’uu Caasaan TV Chaayinaa kan Global TV Network jedhu gabaasee jira.
Akka ibsa kaleessa ba’eetti muummichi ministeeraa Sudaan Abdullah Hamdook gita isaanii kan Itiyoophiyaa Abiy Ahimediif xalayaa erganiin hidha laga Abayaa jalaqabaaf bishaaniin guutuu ilaalchisee wixinee walii galtee Itiyoophiyaan dhiyeessite fudhatama dhabsiisan.
Xalayaa sanaan walii galteen hangi tokko hidha sana bishaaniin guutuu inni jedhu sababaa dhimmootii teekinikaa fi seeraa tiin raggaasisuu akka hin dandeenye ibsuu dhaan sun walii galtee sana keessa seenuu qaba jedhan Hamdok.
Walii galteeeen sun mala qindoominaan hojjechuu, odeeffannoo wal jijjiiruu fi nageenya hidha laga Sanaa, naanoo saaf dhiibbaa hawaasummaa kan jedhu of keessaa qabaachuu qaba jedhan. Muummichi ministeeraa Sudaan walii galtee walii galaa irra ga’uuf marii isaan baatilee afur dura jalqabaniif fooya’ina guddaa argamsiise jedhan battala itti fufuu qaba jechuu dhaan cimsanii dubbatan.
Sudaan haalli amma jiru mala diplomaasummaa barameen mai’achuuf hin eeyamu jedhanii vaayiresii koronaa tuquu dhaan, bilbilaan dubbachuun walii galtee jiru xumuruu fi dhimmootii ijoo ta’an irratti walii galuuf mala gaarii dha isa jedhu mormaniiru jedha caasaan China Global Television Network .
Jaarsa araaraa Sudan kan ta’an Saleh Hamad akka jedhanitti dhimmootii jira irra hedduun kan wal qabatan adda baafamuu hin danda’an jechuu dhaan sadarkaa jalqabaa bishaanni guutamu qofaa miti jedhan.
Masrii fi Sudaan walii galtee bara 2015 irra ga’ame deggeruu isaanii ibsanii mormuu isaanii itti fufanii booda Itiyoophiyaan walakkeessa baatii Adoolessaa irra hidha laga Abbayyaa bishaaniin guutuun jalqaba jechuun labsitee guyyaa tokko booda ibsi kaleessaa kun dhaga’ame.
Sudaanii fi Masriin yoo hidhi Abbayyaa bishaaniin guutme dhiyeessii bishaan isaanii hanqisa soda jedhu qabu. Itiyoophiyaan projektii guddaa doolaara biliyoona 4.8 kun Afriikaa keessaa biyya humna ibsaa raabsitu isee ijoo akka taatu godha jechuun abdattii jedha gabaasi China Global Television Network maxxanfame kun.


text:
Naannoo Dambidollootti kanneen iggitaman barattootaa fi lammiiwwan ka biroo gad dhiisisuuf yaalii godhu cimsee kan itti fufe ta’uu mootummaan Itiyoophiyaa beeksisee jira.
Lakkoobsa barattoota iggitamanii ilaalchisee ragaaleen tamsaasaman sirrii akka hin ta’in angawoonni sadarkaa ol aanaa waajjira muummicha ministeerichaa irraa ibsa kennan dubbataniiru.
Haalli barattoota kanaa mul’inatti kan hin beeksisamneef sababaan oduu hamtuun waan jiruuf ka jedhu illee angawoonni kun fudhatama dhabsiisaniiru.
Barattoota Yuniversitii naannoo Amaaraatti dabalee jiraattota naannoo irratti illee gochi wal fakkaatu raawwatamuu isaa fi haleellaan sun gosa irratti kan hin hundoofne ta’uu ibsaniiru.


text:
Televiziyonni Itiyoophiyaa Caamsaa 21 bara 2010 oduu dabarseen oromoota ja’a irratti adaba du’aa qabee hanga hidhaa fi adaba qarshii manni murtii Federaalaa kennu isaa beeksisee jira.
Akka kanaanis Shamarree Dirribee Ittaanaa, obbolessa isaani dargaggoo Darguu Ittaanaa fi aaddee Urgee Abbabaa adaba du’aatu murame.
Abban warraa aaddee Urgee kan ta’an Obbo Girmaa Reggaasaa hidhaa umrii guutuu, Obbo Indaalee Negerii hidhaa waggaa 10 fi waggaa sadiif jireenya hawaasummaa tii ala akka ta’an, Aaddee Warqinash Guutee hidhaa waggaa lamaa fi qarshii kuma lamaan akka adabaman itti murame.
Daani’eel Jaallataa namni jedhamu immoo, jedha gabaasaan Televiziyoona Itiyoophiyaan dhiyaate, minii-baasii Araat kiloo irraa gara Laga-haar deemaa ture dhuka'aan gubee balaa eega gessisee booda ofiis balaa sana keessatti gubatee lubbuun dabre. Adabbiin du'aa kenname prezidaantii prezidaantii Itiyoophiyaan eega raggaasisamee booda ka raaw'atamu tahuun illee ibsamee jira.
Kanneen adabiin itti murame keessaa aaddee Worqinaash Guutee, Caamsaa bara 2008 qabamanii hidhaa baatiilee saddeetii tii booda wabiin gadhiifaman. Kanaaf jecha murtiin inni dhumaa bakka isaan hin jirretti ture kan itti murame.
Namoonni sadeen duuti itti murame hiyyeeyyii mana namaa keessaa hojjetaa jiraatan waan turaniif, badii akkasii geggeessuuf karooraa fi dandeetii isaas kanneen qaban miti, jedhu Aadde Warqinash, Raadiyoo Sagalee Ameerikaa waliin gaaffii fi deebii geggeessaniin.
"Namoota murtiin irratti dabre keessaa Aaddee Urgee Abbabaa, abbaan-manaa isaanii obbo Girmaanis mana hidhaa waan jiraniif, mucaa isaanii umuriin waggaa sadii waliin hidhamanii jiru." jedhu Aadde Warqinash.