text:
Monday, October 21, 2013
Baareentuu Gadaa: 1=5555555555 … Nee Wayyaanee
1≥ 55555555555555…….nee Wayyaanee Afirikaa Hang Ameeriikaatti Diiriiree Jiru Fuundura Dhaabbachuun Dirqama Oromoo Hundaati!
Baareentuu Gadaa irraa*
Har’a Impaayera Itiyoophiyaa keessatti namni tokko jaalallee, haadha warraa ykn abbaa warraa argachuuf 1≥ 555555555….nee keessatti gurmaawuun dirqama ta’aa dhufeera. Dhiirrii intala laallatee takka haadha warraa godhachuuf ykn jaalallee taasifachuuf yoo barbaade dirqama 1≥5555555555555555…nee isaatti gabaasuu qaba. Karaa dursaa 1≥ 555555555……nee isaatiin intalattiin 1≥ 555555555…nee dubartootaa keessatti hammatamuu fi “Abiyootaawii dimokiraasif” amanamtuu tahuun ishii mirkanaawee heeyyamni fuudhuu dandeessa ykn jaalallee taasifachuu dandeecha jedhamu kennamaaf. Gama dubartootaatinis akkasuma jaalallee ykn abbaa warraa aragchuu isaanii 1≥ 5555555…….nee isaanitti gabaasanii nama “Abiyootaawii Dimookiraasaawii” cuubbamee fi miseensa 1≥ 5555555555…….nee tahuu qorachiisuu fi heeyyamsiifachuun dirqama isaaniti.
Namoonni miseensa 1≥ 5555555555… tahuun isaanii mirkanaawee akka wal fuudhan heeyyamameef kunis yeroo cida isaanii nammoonni isaan Miinjee,waarsaa fi Addooyyee taasifachuu danda’an akkasuma warra 1≥ 5555555555..nee keessa jiranii fi “Abiyootaawii dimookiraasii” humnaan cuubbaman tahuun dirqama. Idoo tokko tokkootti inumaawuu Hamaamonnileen kan “Abiyootaawii Dimookiraasii” cubamee fi miseensa 1≥ 555555..nee tahe akka tahuuf qajeelfamni wayyaaneerraa bu’uuf jedhameet keessa keessan hasawamaa jira. Maaliif jennaan akka Hamaamoonni cidicharratti sirboota warraaqsaa hin sirbamneef. Akka cidicharratti sabboontoonni “Abiyootaawii Dimookiraasii” hin cuubamnu jedhanii didan hin hirmaanneef.
Erga 1≥ 5555555555555555….neen dhufee as baadiyyaa Oromiyaa keessa yoo gadi buutan namni gabaa dhaqus akkasuma gabaa kam akka dhaqu, maal akka gurguuruu fi bitu dursaa 1≥ 555555….nee isaatti himuu fi gabaasuu qaba. warra du’aas akkasuma “Firri kiyya du’e, abaluun koo najalaa du’ee” jedhanii awwaalchaaf fardaa-lafoon fiiguun hafeera. Dirqama osoo awwalcha hin dhaqin eenyutu du’e, maaliif du’ee, eechatti du’e, eessatti awwaalama? Osoo hin du’in dura 1≥ 555555…nee keessa hin jiramoo hin jiru? Ilaalchi isaa hoo akkam? Kan jedhu dursaa 1≥55555……neetiin dursee beekamuu qaba. Dhugaa kana eenyuuyyuu jaalatee jibbee, eenyuuyyuu amanee dhiisee; wayyaaneen har’a bara bittaa fi saamichaa ishii ittiin dheeraffachuuf jeecha Impaayera Itiyoophiyaa keessatti kallatiidhan ammoo uummata Oromoorratti hojiirra Oolchaat jirti.
Namni waayee Impaayera Itiyoophiyaa Ordofu kamuu yeroo ammaa kana isa wayyaaneen maqaa Raayyaa Misoomaatiin nama namarratti ijaartee akka wal-basaasan taasiisaa jirtu tokko, shanee(1≥=55555555555…nee) kan quba hin qabne hin jiru. Ijaarsa kana irri isaa Raayyaa misoomaa jedhuus keessi isaa raayyaa basaastootaa fi lukkeelee wayyaaneetiin kan guutamee dha. Baadiyyaa hanga magaalaa namni ijaarsa kana keessatti miseensa hin taane yeroo ammaa kana wayyaanee biratti yakkamaa dha. “Hin barbaadu, ijaarsa 1≥=5555555… jedhamu kana hin fudhu, keessatti hin hirmaadhu” inni jedhe ammoo balaan wayyaaneerraa isa qonnamu hedduu dha. Hojjetaa sivil-sarvisii; jiraataa Magaalaa taanaan akkuma hunduu quba qabu qorannoodhaan (Gimgamaadhan) faayeliin biraa itti banamee hojiirraa ari’atama!. Maqaan Mankaraarsaa, Gooleessaa, farraa fi gufuu misoomaa, kiraayi sassaabiduu jedhuu fi kanneen biroo itti maxxanfamanii balleessaa malee saree gabaa seentee taha. Yoo barbaachisees Maa’ikaalaawii seenee sukkuumamee bahuun Itiyoophiyaa keessatti akkuma hunduu beeku waanuma aadaa tahee dha. Daladalaas yoo tahe cubbuun inni hin beekne fi hin hojjeennee galamee wayyaaneerraa dubbifameefii Qaalliittii ykn Qilinxooti of arga.
Diddaa 1≥=x555555555555..nee keessatti ijaaramuu kana kan agarsiisee nama baadiyyaa yoo tahe ammoo hunda caalaa qorichi isaa salphaa dha. Akka baadiyyaa keessa lafa malee jiraachuun hin danda’amnee waan beekamuufuu nama 1≥ 55555555555555555…nee kana jibbee fi morme laficharraa buqqisanii harka qullaattii hanbisuu dha. Yookan ammoo xaa’oo fi sanyii filatamaa akkasumas gorsa ogeessaa dhorkachuun akka inni homisha gahaa dhabee hiyyoomu taasisanii beeleessanii amansiisu dha. Horsiisee bulaas hoota’e akka Loon isaatiif qoricha hin argannee fi Bishaan walootti hin fayyadamne taasisuun hortee isaa harkaa fixanii beeleessuun adabanii of jalatti deebisuu dha. Kanatu har’a Impaayera Itiyoophiyaa keessatti wayyaaneedhaan cunqurfamtootarratti keessattuu saba Oromoorratti maqaa Raayyaa misoomatiin, 1≥ 55555….needhan raawwachaa jira.
Wayyaaneen gochoolee hammeenyaa fi dabaa raawwachasa jirtu kana akka galmaan gahaniif ammoo dabballoota hedduu bobbaaftee jirti. Dabballoonni kun baay’een isaanii warra wayyaaneen uummattoota cunqurfamoo keessattuu uummata Oromoo saamtee qallaba safartuuf yoo tahan; garaan isaanii gunnaan Obbooleessa, Obbooleettii Abbaa-Haadha, Lammii waan jedhamu gongumaa hin beekan. Sobaa jedhamnaan ni sobu, ajjeesaa jedhamnaan abbaa argan ajjeesu, hidhaa jedhamnaan abbaa argan hidhu, saamaa fidaa jedhamnaan ofilleen saamanii geessu. Isa saamanis qabatanii balabala wayyaaneerra eejjatanii nurraa fuudhii kadhatu. Garaaf bultoonni maqaa 1≥ 5555555555..tin ergama wayyaaneerraa fudhatanii uummatoota biyyattii mankaraarsaa jiran kun gama tokkoon miseensoota paartii jalee wayyaanee eennaa tahan; gama biraatiin nama siyaasaan alaa of fakkeessanii uummata afaan faajjeesuuf yaalu. Maqaa gaggeessitoota waldaa Barsiiftootaa, Hojjettoota sivil sarvisii , Dargaggoota, Dubartootaa, Foramii, Ogeessota misooma baadiyyaa ykn DA fi kanneen biroot himatu. 1≥ 55555555..niin ijaaramanii sochoo’uun akka gaarii tahee lallabu. Akka ijaarsii kun kaayyoo siyaasaa of keessaa hin qabnee holoolu. “Erga 1≥ 55555555…niin ijaaramanii hojjechuun dhufee as misoomneerra, guddanneera, baranneera, guyyaatti 10 nyaachaa jirra, dimookiraasiin garmalee kabajamuu isaatiin bilisummaan nu macheesseera jechuun guyyaa adiidhan haqa jiru dhoksanii soba watwaatu. Hooloolanii hololchiisuun akka uummattoonni cunqurfamoonni biyyattii keessattuu uummanni Oromoo saamicha, ajjeechaa fi hidhaa murna wayyaanee jedhamtuun irra gahaa jiru dagatu carraaqu. Sabicha gama hedduuttii qoodanii akka wal basaasee wayyaaneetti gabaasuuf 1≥555555555555…niin walirratti ijaaranii sochii isaa hunda too’achuu fi bara baraan dhiittaa fi saamicha ofii jala turfachuuf halakanii guyyaa fiigaa jiru.
Nama maqaa guddinaa fi misoomaatiin 1≥ 555555555555555555…….niin walitti qaanjeessanii/walirratti ijaaranii“Abiyootaawii Diimookiraasaawii” wayyaaneedha cubanii akka mirga isaaf hin falamanee fi goongumaa of irraaffatuuf afaan faajjeessuun kun yeroo ammaa kana rakkoo biyya keessaa qofa tahaa hin jiru. Akkuma Finfinneedhaa hanga baadiyaa biyyatiititti Dabbalootaa ishii bobbaastee maqaa misoomaa fi guddinaatiin 1≥ 55555555555…niin walitti qaanjeessitee sochii siyaasaa uummatootaa fi qalbii namootaa too’achuuf carraaqaa jirtu mormitootaa fi balaaleeffattoota ishii too’achuuf yoo tolees akkuma barte butee gara biyyaa deebistee tarkaanfii ajjeechaa fi hidhaa irratti fudhachuuf dabballoota baqataa fakkaatan biyyoota ollaa Ityooophiyaa jiranitti bobbaasaat jirti. Kaan maqaa boondii hidhaa Laga Abbayyaa bitadhaa jedhuun, kan ammoo mana koondoomineemii fi lafa argattu jechuun sossoobdee harkatti galfachuuf yaalii walirraa hin cinne godhaa jirti. Yaa tahu malee namni ishuma wayyaaneedhaan madaayee biyyaa hari’ame tokko gongumaa deebi’ee ishuma wayyaaneef ni sagadaan habjuu dha. Dadhabbiin ergamtoota wayyaaneetis gama kanaan yoomiyyuu hin milkaawu. Wayyaaneen kalees har’as Oromoodhaf diinuma waan taateef!
Deemsi shiraa fi yakkaa wayyaanee inni 1≥ 555555555555555… jedhu kun yeroo ammaa Kana kan finfinnee fi biyyoota Afirikaa keessatti qofa murtaawee dhaabbates miti. Yeroo ammaa kana biyyoota Arabaatii-hanga Ardii Eezhiyaa, Awuroopaa dha hanga Ameerikaa karaa dabballoota ishii fulla’ee jira. Hawaasa Impaayeera Itiyoophiyaarraa baqatee gamas jiru keessattuu Oromoorratti fulleeffachuun Afaan faajjeessa adda addaa uumuun qoqqooduu fi qabsoo bilisummaa isaaf godhu laaffiisuuf carraaqat jirti. Kunis dadhabuma itti taha malee Oromoon wayyaanee harka dhiigaa waliin taa’ee maaddii tokkorratti hin nyaatu.
Harr’a Dabballoonni wayyaanee biyyoota guddatan kanatti boobaafaman gama siyyaasaatiinis haatahu gama diingadeetiin wayyaanee uutuubuudhaf fardiffa fiigaa jiru. waltajjii irratti argamanirrattis nama sayaasaan alaa, nama bilisa tahee misooma qofa deeggaru of fakkeessu. “Guddina biyya keenyaatif gumaata godhuu fi wayyaanee deeggaruu maaltu walitti fide? Guddina biyya keenyaatiif gumaacha godhuun wayyaanee deeggaruu miti “ jedhanii jechiisiisu. Haala kanaanis uummata gidduuttii afaan faajjeessa uumanii wayyaanee harka lafa jalaatiin hirphaa jiru.
Yeroo ammaa kana darbee darbee holoola dabballoota wayyaaneef dhoksaadhan hojjeetan kanaatiin ‘Diyaaspoorooti’ dubbiin hin galiiniif tokko tokko biyya alaattis 1≥ 5555555555555….niin wal ijaaranii maqaa Boondii Laga Abbayyaa, Lafaa Finfinnee, akkasuma koondoomineemii fi faayidaa adda addaat argattuutiin wayyaanee jala fiiganii buusii busaat jiru. Mahaallaqa isaanirraa guurame kanaan garuu Qawweetu bitamaa, Qawwichaanis ilmaan cunqurfamtootaa keessattuu dhalattoota Oromootu dhumaa jira. Umrii sirna bittaa fi saamichaa wayyaaneetu dheerachaa jira. Fedhiin ergamtoota kanaatiis kanuma galamaan gahuu dha.
Kaayyoon tokko shanee (1≥55555555…..) wayyaanee walumaa galattii misoomaa fi guddina osoo hin taane saboota cunqurfamoo keessattuu uumata Oromoo saamaa, ajjeesaa fi bitaa jiraachuuf wal basaasiisu dha. Akka tokko tahee mirgaa fi bilisummaa isaatiif irratti hin kaane walirratti ijaaranii/walitti qaanjeessanii sochii siyaas-diinagdee isaa too’achuu dha. Sababni caasaan wayyaanee Finfinnee dhaa hanga Awuroopaa Eezhyaadhaa hanga Ameerikaa, Giddu Gala Bahaatii Hanga Awustraaliyaa diriireefis Alaa manaa saamanii kisii ofii fi kan qabsoofneef jedhan naannoo Tigraayi addatti misoomsuu dha. Faayidaan 1≥ 55555555555neen dhalateef, hojiirra oolaa jiruuf kanaa fi kana qofa.
Toftaan namoota walitti qaanjassanii soochii siyaasaa fi dingdee to’achuuf yaaluu kun eennaa gadi qabamee ilaalamu toftaa fokkataa fi dubatti hafaa dha. Toftaa qoqqoodanii bituuf jecha kolanneeffattoonni Awuroopaa jaarraa tokkon dura yaalanii boodarra salphisee qullaa isaan dhaabe dha. Toftaa jaaraa 21ffaa kana keessa bakka hin qabne.
Uummanni Oromoo wal duukaa hiriiree qabsoo bilisummaa isaa gama hundaanuu jabeessinaan Wayyaaneenis yeroo gabaabduu keessattii toftaa dulloomaa fi fokkataa akkasii; isa qabsoo bilisummaa Oromoo fundura ittiin dhaabbachuuf wixinfattee kaate kana waliin quullaatti hafuun hin oollu. Keessattuu hawaasinii Oromoo biyyoota gara garaa keessa jiru afaan faajjessaa fi sossoobbii faayidaa xixiqqoodhan taasifamu didee tokkummaa fi wal-tumsuu isaa jabeessee qabsoo fi sochii uummata isaa kan biyya keessa jiru gama hundaanuu deeggaraan umriin wayyaanee baay’ee gabaabaduu dha. Oromoon alaa manaa tokkummaan dhaabbatee qabsoo bilisummaa jalqabe jabeessee itti fufunaan saamichi, Ajjeechaa fi hidhaan maqaa guddiinaa fi misoomatiin ilmaan isaarratti wayyaaneen raawwatu ni dhabbata. Basaasnii fi Ordoffiin maqaa 1≥ 555555..nin irratti gaggeeffamu wayyaanee waliin halayyaa bu’a!
* Baareentuu Gadaa: gassogeda@gmail.com
=>gadaa
Oromiyaa Biyya Koo Madda Sirna Gadaa
Abdii Borii irraa*
Dachii burqaa aadaa fi madda sirna gadaa,
Kennaa uumamaa ti waajjirri kee odaa,
Irreechaa fi ateetee aadaas hedduu qabdaa,
Elellee fi shaggooyyee dhiichisaa fi ragada.
Kennaa uumamaa ti waajjirri kee odaa,
Irreechaa fi ateetee aadaas hedduu qabdaa,
Elellee fi shaggooyyee dhiichisaa fi ragada.
Biyya koo lalistuu qabeenyaan badhaatuu
Madda lageen hedduu gaarreniin marfamatu
Qabeenya addaa addaan kan baayyee hawamtu
Midhaan gosa hedduu fi albudaan faarfamtu.
Madda lageen hedduu gaarreniin marfamatu
Qabeenya addaa addaan kan baayyee hawamtu
Midhaan gosa hedduu fi albudaan faarfamtu.
Bosonaa fi qilleensa rooba ganna guutuu
Nyaata gosa hedduu baayyinaan kan qabdu
Biyyoo biyya abbaa koo hundaan badhaafamtuu
Oromiyaan keenya biyya jaallatamtuu.
Nyaata gosa hedduu baayyinaan kan qabdu
Biyyoo biyya abbaa koo hundaan badhaafamtuu
Oromiyaan keenya biyya jaallatamtuu.
Biyya dhadhaa fi dammaa dachii bunaa fi warqee
Badhaatuu hangaatuu qabeenyi ishee marge
Halagaa si saama mirga ilmaan kee sarbee
Yoom aara galfattaa kun hndumtuu darbee
Waa’ee biyya kootii an waan baayyeen faarsaa
Si irra fagaachuu kootu gar malee na aarsaa
Halkan hundaa ciiseen abjuudhaan si argaa
Galma hann’uura kootii dachii haadha margaa
Badhaatuu hangaatuu qabeenyi ishee marge
Halagaa si saama mirga ilmaan kee sarbee
Yoom aara galfattaa kun hndumtuu darbee
Waa’ee biyya kootii an waan baayyeen faarsaa
Si irra fagaachuu kootu gar malee na aarsaa
Halkan hundaa ciiseen abjuudhaan si argaa
Galma hann’uura kootii dachii haadha margaa
Kan addunyyaaf fakkii biyya sirna gadaa
Badhaatuu uumamaa kan hin qabne mudaa
Akkasitti hin haftuu gaaf tokko gmmaddaa
Ol ka’ii dubbadhu nus siif seennee waadaa.
Badhaatuu uumamaa kan hin qabne mudaa
Akkasitti hin haftuu gaaf tokko gmmaddaa
Ol ka’ii dubbadhu nus siif seennee waadaa.
Dachee koo dubbadhu meeqa beela baaftee? (2)
Lageen koo iyyadhu meeqa dheebuu baaftee?
Warteessuus halagaa hagam jiraachiftee?
Jabana hijiraas keessumota halalaa meeqa keessumsiiftee?
Lageen koo iyyadhu meeqa dheebuu baaftee?
Warteessuus halagaa hagam jiraachiftee?
Jabana hijiraas keessumota halalaa meeqa keessumsiiftee?
Iyyadhu Oromiyaa tasa hin callisinii (2)
Lmuu ilmaan nafxanyaa hin keesumsiisinii
Iyyii iyya labsi ilmaan kee dammaqsi
Gadaa kee deebisii addunyaadhaaf labsi.
Lmuu ilmaan nafxanyaa hin keesumsiisinii
Iyyii iyya labsi ilmaan kee dammaqsi
Gadaa kee deebisii addunyaadhaaf labsi.
Biyyuma kee irratti nagaa si dhorkattee
Bosona kee gubdee warqee kee buqqaaftee
Ilman awaannisaa dhakaa keessaa yaatee
Siin si agabsitee ofiif quuftee bultee???
Bosona kee gubdee warqee kee buqqaaftee
Ilman awaannisaa dhakaa keessaa yaatee
Siin si agabsitee ofiif quuftee bultee???
Dachii koo dubbadhu meeqa jiraachiftee?
Hagam beela baafte meeqa dheebuu baaftee?
Ilmaan nafxanyootaa warteessuu guddiftee
Tolaan kee maaf bade maaf galata dhabdee?
Hagam beela baafte meeqa dheebuu baaftee?
Ilmaan nafxanyootaa warteessuu guddiftee
Tolaan kee maaf bade maaf galata dhabdee?
Hrma kee xuxxuuxee harka kee irraa nyaatee
Si irratti guddatee dhala kee fakkatee
Nyaaphaaf si afeera sobaan si hawwatee
Kee lubbuu siif dhaba dhugaan si jaallatee.
Si irratti guddatee dhala kee fakkatee
Nyaaphaaf si afeera sobaan si hawwatee
Kee lubbuu siif dhaba dhugaan si jaallatee.
Harras boo’aa jirta kan Tasfahun Camadaa
Ilmaan kee hundatu Lapheen Cabee gadda
Gumaa ilmaan kee baasuuf haaromsinee Waadaa
Gadda kees jijjiirree gaaf tokko gammaddaa.
Ilmaan kee hundatu Lapheen Cabee gadda
Gumaa ilmaan kee baasuuf haaromsinee Waadaa
Gadda kees jijjiirree gaaf tokko gammaddaa.
Dubbadhu dachii koo tasa hin callisinii
Osoo wareegamtuu du’a kee hin dhoksinii
Dachii magariisa dhiigaan booressanii.
Ilmaan kee qaqqaalii hedduu ajjeesanii
Osoo wareegamtuu du’a kee hin dhoksinii
Dachii magariisa dhiigaan booressanii.
Ilmaan kee qaqqaalii hedduu ajjeesanii
Masaraa kee diiguun mana hidhaa ijaartee
Garii biyyaa yaasuun kaanis iyyoomsitee
Osoo nuti jirruu maaliif tuffatamtee,
Ati hortee qabdaa nutu si dagatee
Garii biyyaa yaasuun kaanis iyyoomsitee
Osoo nuti jirruu maaliif tuffatamtee,
Ati hortee qabdaa nutu si dagatee
Qaamnni hundaa cirmee gar malee madooftee
Walii galteen kahee nama hidhuuf dhabdee
Maaf irratti ilaaltu hundattoo dhaammattee
Yaa ilmaan koo maaloo na dhaqqabaa jettee.
Walii galteen kahee nama hidhuuf dhabdee
Maaf irratti ilaaltu hundattoo dhaammattee
Yaa ilmaan koo maaloo na dhaqqabaa jettee.
Dhaamsa ishee dhagahaa waan jabaa dubbattee
Isin alaa wal nyaattuu diinni natti ammattee
Osoo isin jirtanii mirga koo sarbitee
Lafa irraa daguugdee daa’imman koo fixee
Isin alaa wal nyaattuu diinni natti ammattee
Osoo isin jirtanii mirga koo sarbitee
Lafa irraa daguugdee daa’imman koo fixee
Jaarraa tokkoon dura jaarsa kabajamaa addunyaan hawwitu,
Abbaa keessan kunoo Bokkuu harkaa darbattee diinni kan salphistu’
Qaanii hagas gahu gurraan dhaageessanii ijaanis argitu
Waan haaraa maal qabdu me deebii naaf kennaa isin maalitti jirtuu?
Abbaa keessan kunoo Bokkuu harkaa darbattee diinni kan salphistu’
Qaanii hagas gahu gurraan dhaageessanii ijaanis argitu
Waan haaraa maal qabdu me deebii naaf kennaa isin maalitti jirtuu?
Shamarran koos kunoo hedduun biyyaa yaatee
Hormi itti taphatee gar malee dhaanamtee
Gariis gurguramtee kaan allattiin nyaattee
Baayyees galena irraa qurxummiin hirmaattee
Hormi itti taphatee gar malee dhaanamtee
Gariis gurguramtee kaan allattiin nyaattee
Baayyees galena irraa qurxummiin hirmaattee
Nyaaphaan cunqurfamee yartuun tuffatamee
Mirga koo uumamaa borxaadhaan sarbamee
Hagamin jiraadha gadootti ilaalamee
Jetteetu dubbattee Aayyoon dararmtee
Mirga koo uumamaa borxaadhaan sarbamee
Hagamin jiraadha gadootti ilaalamee
Jetteetu dubbattee Aayyoon dararmtee
Kolonii balleessuuf warraaqsi dawwaa dhaa
Cunqursaa sabummaa maalumaafan baadhaa
Kanaafan wawwaadha eenyummaan himadhaa
Diinaa fi firri haa beekuu biyyi koo Oromiyaa dha
Harras boris taanaan anis oromoo dhaa …
Cunqursaa sabummaa maalumaafan baadhaa
Kanaafan wawwaadha eenyummaan himadhaa
Diinaa fi firri haa beekuu biyyi koo Oromiyaa dha
Harras boris taanaan anis oromoo dhaa …
– Abdii Borii
=>gadaa
Kenya: Dozens of Ethiopian migrants arrested
By Tesfa-Alem Tekle
October 20, 2013 (ADDIS ABABA) – Kenyan authorities this week arrested 53 illegal migrants from Ethiopia. Two Ethiopian human traffickers were also taken to custody along with the group.
According to Kenyan media outlets, the migrants were attempting to travel to the capital, Nairobi hoping to get Jobs before they were caught by police officers in Samburu county near the Ethiopian border.
Kenyan police said it will press charges against the group of migrants for illegally entering Kenya further calling on the Kenyan government to tighten laws and take tougher punishment against human traffickers.
Hundreds of Ethiopians destined for South Africa illegally enter neighbouring Kenya before traveling to Tanzania, which is often used as a transit route for East Africans to migrating to South Africa.
Although Ethiopia is one of the 10 fastest growing economies in the world, the unemployment rate is still high driving tens of thousands of mainly young female Ethiopians to migrate to the wealthy oil-rich gulf nations seeking lucrative jobs.
However, many economic migrants are subjected to different types of abuse at the hands of their employers, including to rape and torture. As a result many of them commit suicide or suffer mental illness
.
.
TRAVEL BAN TO SAUDI
Ethiopian prime minister, Hailemariam Desalegn earlier this week said that the country will temporarily suspend travel to Saudi Arabia for Ethiopians seeking jobs in the Arab nation.
The premier said the ban will be put to effect as of next month and will remain in place for the coming six months.
He said the aim of the six month ban was to allow concerned government bodies to prepare facilities for migrants to receive proper training lessons before leaving.
The lessons intend to create awareness on how economic migrants ensure their rights once they fall in the hands of employers.
It is believed that the pre-departure trainings will eventually curb the growing mistreatment of Ethiopians who mostly work as house maids in the Arab world.
(ST)
Call for a Peaceful Rally Bergen, Norway
We Oromo communities residing in Bergen Norway, neighboring communities and friends of Oromo are very concerned about human rights violations particularly against the Oromo in Ethiopia. Therefore we have a plan to have a peaceful rally against the dictatorial regime in Ethiopia on October 25, 2013.
Time and Place:
The demonstration will be held on the 25th October 2013 from 13.00 to 15.00. We will gather at the bluestone, and we will head through the gallery, pass along the exhibition center and move all the way to the police station and thereby deliver a letter to the person in charge.
Aim
- We shall demonstrate against human rights violations by the dictatorial regime in Ethiopia. We will turn to the New Norwegian government to press the Ethiopian government to respect human rights and release all political prisoners.
- Call for the release of Bekele Gerba, Mesfin Abebe and other political prisoners in Ethiopia
- Candlelight vigil to remember the Oromo activist Engineer Tesfahun Chamada, who died in the Kaliti Prison after a horrible and inhuman torture by the Ethiopian government.
All protesters are welcome to join us to stand against and say no to the dictatorial and tyranny government.
Regards,
Dandana Bafkane,
Dejene Sorry,
Members of the Committee
For Further information contact
Abdi Gameda Chali Tel. +4794724502
Sunday, October 20, 2013
Wallagga,Aanaa Eebantuu Keessatti Hojjettooti Mootummaa Sirna Wayyaanee Mormuun Maqaa Hidhaa Laga Abbaayyaan Maallaqa Guuramu Dursa Dhaabbatan
Onkoloolessa 18/2013 Mootummaan Wayyaanee Maqaa hidhaa /Jallisii Galaana Abbayaan/ dinagdee walitti guuruuf hojjetoota mootummaa irraa akka Diangdee/Horoo guuraniif Dabballoota OPDO Godina Wallagga baahaa Aanaa Eebantuu Magaalaa Hindeetti Hojjettoota Waajjira Qonnaa aanaa Eebantuutti bobbaasuun wal ga`ii godhuuf saganteeffatte mormmiin muudate.
Hidhaa Galaana Abbayaaf Miindaa keessanirraa dinagdee akka murtanii galii gootan jechuun wal ga`iirratti yeroo Dabballootni OPDO/Ergamtotni Wayyaanee yeroo isaan wal tajjiirraa jecha kana dubbatan hirmaattonti wal ga`ii Gaaffiin muddan. Nuti akka Hojjettaa waajjira Qonnaa Aanaa Eebantuutti ammaan duras gaaffii isin gaafanne qabna.
Gaaffiin keenya gaaffii Mirgaa fi gaaffi eenyummaati. isin gaaffii keenyaaf deebii kennuu dhiifatanii gaaffii keenya dagachuun mirga keenyarra ejjetanii Horrii nurraa guuruuf dhuftan.
Hanga gaaffiin Ummata Oromoo deebii argatutti Dinagdee tokkollee hin kenninu. Wal ga`ii OPDO-n nu waamuttis hin hirmaannu jechuun Warra wal ga`ii geggeessuuf dhufe Qaanessanii wal ga`ii isaanii dhiisanii ba`uu fi Dabballoota OPDO qaanessanii ofirraa deebisaniiru.
Humna namaa hanga 70 ol kan ta`an hojjettoota waajjira Misooma Qonnaa Aanaa Eebantuu murannoo fi kutannoo tokkoon gamtaa fi tokkummaan Dura dhaabbannaa isaanii Mootummaa Wayyaaneetti agarsiisuun wal ga`ii isaanii irratti akka dinagdee tokkollee maqaa hidhaa Galaana Abbaayaa jedhuun ykn guuramu akka hin kenninee fi yaada kanallee akka moramanii fi nuti gaafiin keenya gaaffii Bilisummaati! jechuun yaada isaanii ibsachuun wal ga`ii sanas diiguun murannoo fi kutannoon dura dhababannoo isaanii itti muli`saniiru.
Hidhaa Galaana Abbayaaf Miindaa keessanirraa dinagdee akka murtanii galii gootan jechuun wal ga`iirratti yeroo Dabballootni OPDO/Ergamtotni Wayyaanee yeroo isaan wal tajjiirraa jecha kana dubbatan hirmaattonti wal ga`ii Gaaffiin muddan. Nuti akka Hojjettaa waajjira Qonnaa Aanaa Eebantuutti ammaan duras gaaffii isin gaafanne qabna.
Gaaffiin keenya gaaffii Mirgaa fi gaaffi eenyummaati. isin gaaffii keenyaaf deebii kennuu dhiifatanii gaaffii keenya dagachuun mirga keenyarra ejjetanii Horrii nurraa guuruuf dhuftan.
Hanga gaaffiin Ummata Oromoo deebii argatutti Dinagdee tokkollee hin kenninu. Wal ga`ii OPDO-n nu waamuttis hin hirmaannu jechuun Warra wal ga`ii geggeessuuf dhufe Qaanessanii wal ga`ii isaanii dhiisanii ba`uu fi Dabballoota OPDO qaanessanii ofirraa deebisaniiru.
Humna namaa hanga 70 ol kan ta`an hojjettoota waajjira Misooma Qonnaa Aanaa Eebantuu murannoo fi kutannoo tokkoon gamtaa fi tokkummaan Dura dhaabbannaa isaanii Mootummaa Wayyaaneetti agarsiisuun wal ga`ii isaanii irratti akka dinagdee tokkollee maqaa hidhaa Galaana Abbaayaa jedhuun ykn guuramu akka hin kenninee fi yaada kanallee akka moramanii fi nuti gaafiin keenya gaaffii Bilisummaati! jechuun yaada isaanii ibsachuun wal ga`ii sanas diiguun murannoo fi kutannoon dura dhababannoo isaanii itti muli`saniiru.
Waan kanas akka Qilleensarra nuufa oolchitan jechuun Namootni 70 hojjettootni Waajjira Misooma Qonnaa Aanaa Eebantuu dhaammataniiru.
Gamtaa fi Tokkummaan yoo hojjennee fi diina keenya dura dhaabbanne akka in jifannu shakkii tokko hin qabnu jedhaniiru!
=>qeerroo
Dying Ethiopian language revived
A Melbourne woman is driving an ambitious push to revitalise learning in her native African language. Social media is buzzing with positive responses to her efforts in reviving education in the once-doomed Oromo tongue.
By
Luke Waters
Toltu Tufa is a young lady with abundant energy and a clear objective.
“My aim is to create Oromo educational resources for every child in every family in every home,” she says.
Frustrated at a lack of resources for Oromo language and culture classes, she created her own.
Not one to do things by halve, Toltu first visited and consulted nine Oromo communities around the world before devising the package comprising flash cards, posters and books.
She says community input ensured images and information are culturally appropriate, relevant and effective
An internet presence is critical in reaching more of the estimated 40-million Oromo people globally, but Toltu says there are practicalities to consider.
“I think with on-line technology there is a real potential for this to catapult into something viral… something massive,” Toltu says.
“I also think there's still room for the hard copy books because there are so many countries where people don't have access to technology and don't have access to internet and wi-fi.
A website spruiking the program was launched last week and the hits are already in the thousands.
But for Toltu it's all about the classroom.
“More than the verbal response…it's the physical response that I see in children when they see the products,” she says.
“Their eyes light up and they say, ‘wow this is something I've never seen before’.
“And looking at the parents, some of the parents have been quite emotional saying I've never seen anything like this in my life.”
But one response means more than most.
“I think one person that who reacted like that who touched me most deeply was my dad.”
And she says he's played a key role.
“When it came to the Oromo language, the only person I had was my Dad,” Toltu says.
“The way he taught me was literally verbally.
“This is how we do things, this is how we speak, this is what the Oromo language is about.
“He taught me with pen and paper and growing up that's what everybody else seemed to be doing.”
In broken English, Abdul-Wahab Tufa describes his pride for his daughter's work, and memories of a time when the Oromo language was banned in Ethiopia.
“Yes, punishment…put in the jail make some problem some people death,” he says, describing the punishments that speaking the banned language could exact.
Toltu Tufa says it’s a privilege to have ensured the survival of a language for her father and community.
“I feel really lucky that I've got a tool that I can use to help grow what my Dad actually planted a very long time ago.
“I feel really, really privileged to be able to do that and to be able to do that with my community. (It’s) not just me saying, ‘Hey this is what I've got, how we going to make this work?’
“But everybody is giving me feedback and suggestions and (we’re) creating something together. That's been the most special part for me.”
Now, Toltu's seeking funding to roll the program out globally - but there are no flash cards or posters involved in this appeal.
She has taken to YouTube to send her message.
“Regardless of where you are in the world, let me know if you have what it takes and together lets pledge to preserve a language whose story needs to be told.”
=>sbs
A Melbourne woman is driving an ambitious push to revitalise learning in her native African language. Social media is buzzing with positive responses to her efforts in reviving education in the once-doomed Oromo tongue.
By
Luke Waters
Toltu Tufa is a young lady with abundant energy and a clear objective.
“My aim is to create Oromo educational resources for every child in every family in every home,” she says.
Frustrated at a lack of resources for Oromo language and culture classes, she created her own.
Not one to do things by halve, Toltu first visited and consulted nine Oromo communities around the world before devising the package comprising flash cards, posters and books.
She says community input ensured images and information are culturally appropriate, relevant and effective
An internet presence is critical in reaching more of the estimated 40-million Oromo people globally, but Toltu says there are practicalities to consider.
“I think with on-line technology there is a real potential for this to catapult into something viral… something massive,” Toltu says.
“I also think there's still room for the hard copy books because there are so many countries where people don't have access to technology and don't have access to internet and wi-fi.
A website spruiking the program was launched last week and the hits are already in the thousands.
But for Toltu it's all about the classroom.
“More than the verbal response…it's the physical response that I see in children when they see the products,” she says.
“Their eyes light up and they say, ‘wow this is something I've never seen before’.
“And looking at the parents, some of the parents have been quite emotional saying I've never seen anything like this in my life.”
But one response means more than most.
“I think one person that who reacted like that who touched me most deeply was my dad.”
And she says he's played a key role.
“When it came to the Oromo language, the only person I had was my Dad,” Toltu says.
“The way he taught me was literally verbally.
“This is how we do things, this is how we speak, this is what the Oromo language is about.
“He taught me with pen and paper and growing up that's what everybody else seemed to be doing.”
In broken English, Abdul-Wahab Tufa describes his pride for his daughter's work, and memories of a time when the Oromo language was banned in Ethiopia.
“Yes, punishment…put in the jail make some problem some people death,” he says, describing the punishments that speaking the banned language could exact.
Toltu Tufa says it’s a privilege to have ensured the survival of a language for her father and community.
“I feel really lucky that I've got a tool that I can use to help grow what my Dad actually planted a very long time ago.
“I feel really, really privileged to be able to do that and to be able to do that with my community. (It’s) not just me saying, ‘Hey this is what I've got, how we going to make this work?’
“But everybody is giving me feedback and suggestions and (we’re) creating something together. That's been the most special part for me.”
Now, Toltu's seeking funding to roll the program out globally - but there are no flash cards or posters involved in this appeal.
She has taken to YouTube to send her message.
“Regardless of where you are in the world, let me know if you have what it takes and together lets pledge to preserve a language whose story needs to be told.”
=>sbs
Dhaloota Dhugaa Dhaale
Jiituu Lammii –Unbarsiitii Finfinnee
Bara 2006, warri ormaaf ergamuu jiruu isaanii godhatan abjuun ittihammaatee, irribni toluu dinnaan, ‘ooda’ gaafachuu gara gooftaa isaanii imalan jedhama. Gooftaan isaaniis rakkoo isaanii dhaggeeffatee hanga ayyaanni isaa ittimuul’ise fala himeef. ‘ilmi abaarsaa gaangee abaarsaa fe’ata’ akkuma jedhan jarris ooda gooftaa isaanii fudhatanii galanii “… kitaabni barnoota afaan Oromoo tokko otoo hinafne barataarraa nuu funaanaa…!” jechuun labsii baasan. Akkuma jedhame kitaabni Afaan Oromoo walitti qabamee, ‘hogeessi’ dhibee achi keessa dhokatee abjuu nama yakku qoraachuu danda’u filatamee, kitaabicha fuula fuulaan as qabanii, achi qabanii dhamaatee guddaa boodaa “…falli argame…!” jedhanii, maddi rakkoo isaanii isuma ta’uu irratti walii galanii, daboon ba’ee suurriifi seenaan J/Taaddasaa Birruu fuula kitaaba barnootaa keessaa buqqa’ee akka gubatu ta’e. “Ishoo!! Qabbanoofne. Falli argame. Kana booda obbaafanne…!” jedhanii ililleen hanga dhabee, gooftaa isaaniif hooqubaa galchanii ofii galanii rafnaan dubbiin ittuu caale. Nagaanis hinargamnee, abjuunis hintolle. J/Taaddasaa dhugaa saba isaatu uume. Dhaloonni ittaanummoo dhugaa kana dhaale. Muul’ata kana fudhatee ba’e. Kanaaf diina yaaddessa. Kanaaf diina abjuun milkii dhabe. Otoo beekanii Dhaloota dhugaa dhaale, saba muul’ata fudhatee bobba’e dura dhaabbatan.
Ammas seenaa kana dhaggeeffadhaa. Waggoota jahan baranaati. “Gadaatu saddeeta naanna’e; kuni seenaa addaati… ‘millennium’ Toophiyaatu gahe…” jedhamee, addunyaan dhagahee, masaraa guddaa ijaaranii, cidhii guddaan qophaa’ee, “…maaloo nurraa hinafiinaa…!” michoota isaanii kadhatan. Guuyyaa cidhichaa, misirroon cidhichaa arraba qaratee, gaachana rasaasa qolatu gidduu dhaabatee amaamota isaa fuulduratti: Jabina abaabayyuufi akaakayyuu isaa jajee, qaroomina isaa faarsee, hunda caalammoo jabaa jabaa caalu ta’uu isaa nu akeekkachiisee guyyichi darbe. Warrii kaanis jala jalaa ka’anii isuma dur dhageenye irradeddeebi’anii, faarsanii, gabbisanii akka nuti hindagannetti nu yaadachiisuu yaalan. Dubbachuuf jarri sibiila uffatanii sibiila qabatanii qe’ee nu dhuunfatanii, otuma beeknu, akkuma isaa wallaallee otuma dhaggeeffannu bara eegganne. Gaafa guyyaan gahe, hidhannoon sibiilaa, hirree jabaataan, gaachanni sibiilaa Adda Dhaloota Dhugaa Dhaalee, saba muul’ata qabuu duratti hinoofkaluuti – Mataan warra dhugaa cabsuuf dhaadatuu harka dhoksaatiin yoo mataarra rukutamu arginee bubbultii keessa nus kunoo dhuga baatuu taane.
Dhaloota dhugaa dhaale fuuldura homtuu hindhaabatu. Dhugummaa dubbii kanaa caalatti qalbeeffachuuf ammas seenaa biraa daballee haa ilaallu. Gurmuun diina dhaloota kana fuuldura dhaabachuuf jecha karoora tokko baase. Akka karoorichaatti, koree tokka ijaaramee dhaloota dhugaa dhaale, saba muul’ata qabu ajjeesuuf bobba’e. Hunda dura, mataan koree kanaa nama Abbaa Duulaa Gammadaa jedhamu (Jenerala raayyaa waraana Wayyaanee, yeerichatti, ittigaafatamaa dhimma oddeeffannoo raayyaa waraanaa) kan ture ta’uu seenaa boriif jecha haa qalbeeffannu. Koreen kun namoota dhugaa sabaaf dubbatan, namguddoota seenaaf duudhaa sabaa beekan ajjeesuu akeekkate. Ajaja koree kanaan Sabboontota Oromoo hedduutu galaafatame. Bal’ina dubbii kanaa seenaaf bulchinee Ka’umsa dubbii keenyaaf akka tolu qofa waa tokko ilaaluu yaalla.
Sabboontonni hedduun galmee jara kanaarratti qabamaniiru. Eessaafii eenyurraa akka jalqaban erga mar’I’atanii booda murni tokko ambotti qajeele. Eenyufaa akka du’an maqa namoota hedduu tarreeffatee, galgaltuu, magaala Amboo, masaraa mootummaa durii keessatti walgahe. “Eenyu haa ajjeefamu…?” maqaan sabboontotaa hedduu erga tarreeffamee booda, harki lakkaawamee sagalee caalmaatiin murteen kan obbo Daraaraa Kafanii ta’e. Daraaraan Ajjeefame!! Duuti sabbonaa kanaa goota lakkooftuun ittihinbaane Ambo keessaa biqilche. “…Daraaraa; dhiigni kee halkan tokkotti goota kumaatama akka biqilchu ormi hinbeeku…!” jechuun uummanni Oromoo naannoo Amboo xiiqiidhaan dhaadate. “Otoo beektee nattuu hinduttu.” jedhe qeerransii sareedhaan. Warrii dhaloota dhugaa dhaalee du’aan dhaabuuf yaalan Dhugaan laphee dhalootaa dhuunfate ajjeesuu akka hindandeenye arganii qaaniidhaan jiraatti goguu jalqaban. Warrii har’a lubbuun hafan jireenya akkamii akka jiraatan qalbfeeffadhaa! Dhiigni dhaloota dhugaa dhaalee jiraatti nama ajjeesa. Gootota lakkoofsi ittihinbaane biqilcha.
Ammas waatokkon dabala, haalli mijataa ta’uu baatullee, sabboonummaan jajjabaatee, dhaloonnii seenaa, afaan, adaa, safuu, walumaagalattii eenyummaa isaa barbaadu heddummataa deemuun rifaasuu diinaa dachaan dabale. Gaaftokko namguddoonniifi dargaggoonni muraasni Waldaa Maccaafi Tuulamaa jalatti koree Aadaafi Seenaa hundeessuun guddina sabboonummaa Oromoo daran saffisiisuu eegalan. Birraa barii, Irreessa qabatanii Irreeffannaaf Oromoo dammaqsanii gara Hora Harsadeetti qajeelan. Diina duraanuu yaaddootti jiru yaaddoo dabalataa itti ta’e. “Taa’anii ilaalurra” jedhanii, kashlabboota ganda keessaa maallaqaan bitee namguddoota kana karaatti miidhuuf yaalii godhan. Sabni dhugaa qabatee ka’e galaana. Har’a, Oromoon Ayyaana kanaaf Harsadiitti walga’u diina balbala duraa mitii ormaa fagooyyuu raajera. Warri baras Maanguddoota muraasaarratti okkara qindeessan har’a liqimfamanii harka kennanii, otoo hinjaallanne Oromoo wajjin yoo Irreessa baatan argaa jirra. Dhaaloonni dhugaa dhaale, diina duuffisa. Liqmsii bira darba. Kunis moo’icha Qabsoo Oromoof ragaa tokko.
Addi dhaloota Dhugaa dhaaalee labsii labsiidhaan diiga. Mee dubbii koo xumuruun dura ammallee waatokko waliin haa yaadannu. Waggoota muraasa dura, “Oromoon akka Finfinnee gadi lakkisu labsii baase. Labsiin kun hanga har’aatti Oromoo biratti moggaasa “guyyaa gaddaa” jedhamuun yaadatama. Waggaa tokkoo booda, haalli labsii kana labsiin diigu dhalate. “Finfinneen kan Oromooti!!!” jechuun labsii labsiin diige. Ittidaddabaluun, “manneen barnootaa Addaa Afaan Oromoo ittibarsiisan Finfinnee keessatti akka ijaaraman, Giddugalli Aadaa fi Seenaa Oromoo achumatti akka dhaabatu.” Jechuun danuu wixxifatan. Diinni faayidaa mataa isaatiif jecha olii gadi gaggaragalullee, ciniinsuu kana duuba dhugaa tokkotu jira. Dhugaan Saba muul’ata qabuu waraana dhokataa namatti kaasa. Halkan irriba dhoowwee labsii labsiin geeddarsiisa.
Dubbii koon guduunfa. Dhaloonni dhugaa dhaale galaana. – gaara jigsee, tulluu buqqisee, hededa diigee, haafaafi haasura karaarraa haxaayee deema. Dhaloonni dhugaa dhaale, sabni muul’ata qabu bu’aa bayii har’aa ilaalee galma isaarraa hingufatu; dadhabbii har’aa dhaggeeffatee waakkiin wal hindadhabsiisu; ulfina boruu caalchifata; galma buruut ilaala – Obsaaf hubannoodhaan lafa kakuu isaatti xuruura. Eebbaan galma isaa dhuunfata. Otoo diinni hinaafuu,otoo ormi danqaafi danqaraa karaa isaarraa tuuluu – akka galaana hidha diigee, furga’ee timjii isaa dhuunfata. Diina liqimsee, duuffessee, kararraa caccabsee dhawaata biyya isaa deeffata. Burqaan isaa mirgisee yaa’ee lafa gogaa magarsa; galaana hinguune ta’ee gaafa caamsaan hammaatu, bara bonni jabaate ittibaqatu. Kuni egeree saba kiyyaati. Dhugaa saba muul’ata qabuuti. Warrii egeree kana arguu dadhabdanii karaarraa maqxanii gumgumtan karaatti deebi’aa. Dhaloota dhugaa dhaaletti makamaa; Wajjiniin bobba’aatii lafa eebbaa dhuunfadha. Yookaniif “Okolee diddu, Okkotee hindiddu” akka jedhan ta’a. Dhaloota dhugaa dhaale, saba muul’ata fudhatee bobba’e wanti dhaabu hinjiru. Xumureerra!!
Injifannoon Ummata Oromoof!!
=>qeerroo
Subscribe to: Posts (Atom)


c: text/html

text:
Friday, June 27, 2014
Breaking News:Wallagga Magaalaa Beegii Keessatti Dargaggoonni Oromoo Lama Mana Hidhaa Wayyaanee Cabsaanii Miliquu Irraan Kan Ka’e Ummanni Loltoota Wayyaaneen Goolamaa Jira,Haati Dargaggoo Abush Takkaalaa fi Maatiin Isaas Hidhaan Dararamaa Jiru.
Gabaasa Qeerroo magaalaa Begii irraa Waxabajii 26,2014
Torbee kana keessa mootummaan Wayyaanee yakkaa fi badii tokko malee namoota 5n irratti murtii hidhaa waggaa tokkoo olii dabarsuun isaa gabaasuun keenya ni yaadatama. Namoota mmurtiin itti kenname keessaa Suleemanii fi Abbush Taakkalaa kan tahan murtiin hidhaa waggaa tokko itti murtaahuu isaa gabaasnee jirra. namootni kun guyyaama san erga mana hidhaa seenanii booda harka tika Wayyaanee irratti dararamaa jiraachuu irra jechuudhaan mana hidhaa Wayyaanee cabsanii baduun tasa dhabamanii jiru. Haala kanaan kan rifate mootummaan Wayyaanee guyyaa har’aa uummata magaalaa irratti dhukaasa banuun jiraatota magaalaa qonnaan bultoota hedduu mana hidhaatti naqee jira. Qonnaan bultooti guyyaa har’aa hidhaman gariin firoota dargaggoota hidhaa Wayyaanee cabsanii bahan kanaa yeroo ta’an haadha Abbush Taakkaa fi obbolaan isaa osoo hin hafiin hidhamuun dararamaa kan jiran yeroo ta’u gariin jiraatota ammo magaalaa haala kanaan wal qabatee har’a dhidhaman keessaa:- 1.Barsiisaa Addunyaa Nigaatuu
2.Dargaggoo Keebiroon Solomoon
3.Dargaggoo Maammush Ahimad
4.Shamarree Shaamsiyaa Ahimad
5.Aaddee Daabee Qalbeessaa- Haadha Abbush Taakkalaa
6.Naasiree Qalbeessaa-Obboleettii haadha Abbush Taakkalaa(obboleettii Daabee Qalbeessa)
7.Aadde Abebaayee Boggaalee-daldaltuudha.
Isaan kun guyyaa har’aa kana mana hidhaa keessatti reebamaa kan
jiranii fi uummata oromoo magaalichaa akka jirutti mana hidhaatti kan guuramanii fi humni waraana wayyanee dabalataan naannicha buufate kan jiru tahuu gabaasni Qeerroo Beegii irraa nu gahe addeessa.
Torbee kana keessa mootummaan Wayyaanee yakkaa fi badii tokko malee namoota 5n irratti murtii hidhaa waggaa tokkoo olii dabarsuun isaa gabaasuun keenya ni yaadatama. Namoota mmurtiin itti kenname keessaa Suleemanii fi Abbush Taakkalaa kan tahan murtiin hidhaa waggaa tokko itti murtaahuu isaa gabaasnee jirra. namootni kun guyyaama san erga mana hidhaa seenanii booda harka tika Wayyaanee irratti dararamaa jiraachuu irra jechuudhaan mana hidhaa Wayyaanee cabsanii baduun tasa dhabamanii jiru. Haala kanaan kan rifate mootummaan Wayyaanee guyyaa har’aa uummata magaalaa irratti dhukaasa banuun jiraatota magaalaa qonnaan bultoota hedduu mana hidhaatti naqee jira. Qonnaan bultooti guyyaa har’aa hidhaman gariin firoota dargaggoota hidhaa Wayyaanee cabsanii bahan kanaa yeroo ta’an haadha Abbush Taakkaa fi obbolaan isaa osoo hin hafiin hidhamuun dararamaa kan jiran yeroo ta’u gariin jiraatota ammo magaalaa haala kanaan wal qabatee har’a dhidhaman keessaa:- 1.Barsiisaa Addunyaa Nigaatuu
2.Dargaggoo Keebiroon Solomoon
3.Dargaggoo Maammush Ahimad
4.Shamarree Shaamsiyaa Ahimad
5.Aaddee Daabee Qalbeessaa- Haadha Abbush Taakkalaa
6.Naasiree Qalbeessaa-Obboleettii haadha Abbush Taakkalaa(obboleettii Daabee Qalbeessa)
7.Aadde Abebaayee Boggaalee-daldaltuudha.
Isaan kun guyyaa har’aa kana mana hidhaa keessatti reebamaa kan
jiranii fi uummata oromoo magaalichaa akka jirutti mana hidhaatti kan guuramanii fi humni waraana wayyanee dabalataan naannicha buufate kan jiru tahuu gabaasni Qeerroo Beegii irraa nu gahe addeessa.
Subscribe to: Post Comments (Atom)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
siyaasaa wayyanee TPLF, OPDO, warraa Amahraa fi warraa kibbaa gidduutti waldhabdeen guddaan uumamuun wal nyaachaa jiru. Keessaattuu warraa OPDO irratti dhabboleen sadan TPLF, Amahraa fi warri kibbaa , Walgaii miseensota keenya fi warraa miseensummaf kaadhimamuu dandaan waamaa jennan ABO nutti waamtani jechuun irra deedeebiuun OPDO irratti yaada kaasan, ergamtuun wayyaanee OPDOn immoo walgaicha dhiitee kan kaee Oromoo qofaa miti baratoota waliigala eebbifamtoota jechuu ille sodatani argaman.
Saturday, December 28, 2013
Walga’iin Wayyaaneen Yuunivarsiitii Jimmaatti Eebbifamtotaaf qopheesse Diddaa Qerroon Fashalaa’e.
Muddee 27/2013 Ebbifamtootni Baratootni Yuunivarsiitii Jimmaa Walgaii eebbifamtootaf jedhuu mootummaan Wayyanee Mooraa Yuunivarsiitii Jimmaa Kolleejjii Qonnaa keessaatti qopheessuun wamee irratti ebbifamtootni argaman mootummaa Wayyaanee balaaleffachuun guutummaatti walgaii Wayyaanee dhiitani kaan. Mootummaan Wayyanee Walgaii guddaa eebbifamtoota baratoota Yuunivarsiitii Jimmaaf Walgaii eebbifamtoota miseensummaa Wayyanee fudhachiisuuf kaayyeeffatee qopheessuun eebbifamtoota maqaa hojiitti ramadamtuu jedhuun kayyoo dhoksaa rakkoo siyaasaa biyyaatti hudhee isa qabee jiruu fi warraaqsaa qeerroo bilisummaa Oromoo isa raasaa jiruun raafame eebbifamtotaa sossobachuuf yaalus baratootni Yuunivarsiitii Jimmaa kanneen miseensummaa OPDO fi wayyaanee qaban illee utuu hin hafiin yeroo Dabballoonni sirnicha ajendaa siyaasa wayyaanee gadi fuudhaan guutummaatti nuti olola sobaa fi shiraan guutame hin barbadnu biyyii keenyaa mootummaa hin qabdu jechuun walgaii dhiituun kaani.
Walgaii kana keessaatti adda durummaan Qeerroon dargaggotni Oromoo dabbalota wayyaanee dubbii dhorkuun walgaiin wayyaanee kun milkii malee akka hafuu gochuun,boodarra barattoota ilmaan sabaa fi sablamoota cunqurfamoo biyyaatti dabalachuun barataan tokkoo illee galma walgaii guddaa mooraa Yuunivarsiitii Jimmaa Koolleejjii qonnaa keessatti argamuu duwwaatti hambisuun walgaii wayyanee fashaleessan.
Mootummaan wayyaanee durumaan iyyuu of shakkii guddaa keessaa seenuun mooraa Yuunivarsiitii Jimmaa human poolisaa fi waraanaan eegaa kan jiru, baratootaa waltajjii wayyaanee cabsanii kaan poolisotaan dura goree sossobuuf yaalus baratootni diddaa isaanii jabeessuun gonkuma siyaasa wayyaaneen ofaa jirtuu hin fudhannu jechuun walgaii wayyaanee gutummatti fashaleessan. Walgaii kana irratti harkii guddaan baratootaa miseensuma mootummaa wayyaanee warraa turan tauun mirkanaaera.
Dabbaalloonni mootummaan Wayyaanee dirqama baratoota Oromoo fi ilmaan Cunqurfamoo biyyaatti miseensummaa wayyaanee fi jaladeemtota wayyaaneetti ijaaruuf ramadamaan walitti deebiuun qoraannoo fi walshakkii wal irraatti kaasuun wal dhabdee guddaan gidduu dhabbolee
siyaasaa wayyanee TPLF, OPDO, warraa Amahraa fi warraa kibbaa gidduutti waldhabdeen guddaan uumamuun wal nyaachaa jiru. Keessaattuu warraa OPDO irratti dhabboleen sadan TPLF, Amahraa fi warri kibbaa , Walgaii miseensota keenya fi warraa miseensummaf kaadhimamuu dandaan waamaa jennan ABO nutti waamtani jechuun irra deedeebiuun OPDO irratti yaada kaasan, ergamtuun wayyaanee OPDOn immoo walgaicha dhiitee kan kaee Oromoo qofaa miti baratoota waliigala eebbifamtoota jechuu ille sodatani argaman.
siyaasaa wayyanee TPLF, OPDO, warraa Amahraa fi warraa kibbaa gidduutti waldhabdeen guddaan uumamuun wal nyaachaa jiru. Keessaattuu warraa OPDO irratti dhabboleen sadan TPLF, Amahraa fi warri kibbaa , Walgaii miseensota keenya fi warraa miseensummaf kaadhimamuu dandaan waamaa jennan ABO nutti waamtani jechuun irra deedeebiuun OPDO irratti yaada kaasan, ergamtuun wayyaanee OPDOn immoo walgaicha dhiitee kan kaee Oromoo qofaa miti baratoota waliigala eebbifamtoota jechuu ille sodatani argaman.
Gamtaan Qeerroo barattoota Oromoo Yuunivarsiitii Jimmaa jarraa 21ffaa keessaa utuu beekanii dhugaa qabataman sirni abbaa irree Wayyaanee EPRDF murna xiqqaan biyya bulchaa jiruu kun qabatee jiru utuu arginuu abbaa irruummaaf tolee jedhanii miseensa fi deeggaraa tauun doofummaa, walaalummaa, garbummaa sammuu qabachuu, qarooma addunyaa irra fagaachuu, gaaddidduu walalummaa keessaa jiraachuu fi boodatti hafummaa tauu barattoota Yuunivarsiitii Jimmaa fi barattoota waliigala biyyaatti hundaaf dhamsaa guddaa dabarsuu, hanga mootummaan abba irree wayyaaneen human afaan qawweetiin angoo biyyatti dhuunfatee jiru hundeen buqqautti sochiin warraqsaa biyyoleessaa qeerroon durfamu jabaatee bifa qindaaeen kan itti fufu tauu hubachiisan.
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Abdiisaba
Writes for gibetube.com on Oromo and IT related topics.
Latest posts by Abdiisaba (see all)
- Maaliif Wal Hin Utubnu? - June 6, 2016
- FAAYIIDAA GOOGLE TRANSLATE Maali? - June 1, 2016
- Waajjira Facebook(Your Facebook Account) keessan akka hin dhabne barbaadduu? Deebiin kinooti. - May 11, 2016
MAALIIF WAL HIN UTUBNU?
Ani ilma Qotee bulaati, abbaan koo akka itti na barsiisee asiin na gahe nan beeka, Obboleessa kootiif galanni haa ta’u malee ani yeroo kana silaa nama sadarkaa amma irra jiru gahuuf carraa argatu miti. Yeroo hardhaa obboleeyyanuma lamaantu guddina walii jibba, kuun ana malee inni maaliif jiraata waliin jedha, anumti addunyaa kana naannawu malee jedhee obboleessa kaan quucarsa, Kan daldalatus anuma,kan baratus anuma kan mallaqa horachuu qabus anuma jedhee biyyee walitti hara ilmaanumti garaa tokkoo bayan, ISIN hoo mee nama meeqatu wal gargaara, wal utubutti jira.???
Aadaan akkasii ammaayyuu madaa hin fayyine taatee nu keessaa nu waraanti, hu hoossifti, nu quqquuxxi, kaan ati ganda keenyaa miti nu wajjiin hojjachuu hin dandeessu jedha, kaan ati hanga kiyya dandeettii hin qabdu nu wajjiin hojjachuu hin dandeessu jedha, kaan ati mallaqa hin qabdu nu wajjiin hojjachuu hin dandeessu jedha dubbii mataaf miila hin qabneen walxaxaa oolla.
Ani kan naaf galuu dide ‘Yoo Caalaan Kitila tokko Badhaafame, Abdiisaan maal miidhama dhiiroo?,, Eeyyen kun Gammachuu dha anoo Caalaa irraa bori yoon rakkadhe naa kenni jedhee irraa rakkoo koo baha, kun wal utubuudha, Hamilee walii ta’uudha.
Gaafuma baldhinaa qofa osoo hin taane gaafa rakkinaas aadaa waliin rakkachuu, gaafa gammachuu aadaa waliin gammaduu kan amma gara sirriitti dhufaa jiru kanacimsachuu qabna.
Dubbitu na fudhate malee yaadni koo kana hin turre, Yaadni koo MAALIIF Wali hin utubnuu? isa jedhu. Eeyyen, rakkataan qabaataa,beekaan wallaalaa, xiqqaan guddaa, dhiirri dubartii, ykn dubartiin dhiira, ammas irraan deebi’aa Qabaataan hiyyeessa maaliif wali hin utubnuuuu?
Koottaa Gareedhaan Gurmoofnee waan dandeenyuun walgargaarraa?
Yeroo amma Garee OROMOYOUNGCREATIVE tokko qindeessuuf sochiirra jira, Gareen kun miseensota hedduu qabaachuu danda’us KAAYYOON isaa walgargaarree waan hojjachuu dandeenyu haa hoojjannuu jechuudhaaf.
Miseensa ta’uuf
• Dargagoota Barreessitoota barruu adda addaa maxxansanii jiran, Kanneen qopheessanii maxxansuuf humna dhaban, Kanneen dandeettii maxxansuu qabaniif akkasuma fedhii qabanii dha
• Dargaggoota Ogeeyyii Koompuutaraa, Injiinaroota, Ogeeyyii Fayyaa, Ogeeyyii Daldalaa, akkasumas Ogummaa kamiinuu wanta saba isaa fayyaduun qabatee dhiyaachuu kan danda’u.
• Dargaggoota Ogummaa Aartii nama qabu, Dandeettii fi Jaalala Aartii irratti hojjachuuf barbaadu
• Dargaggoota Kennaa Uumamaa, Dandeettii addaa qaban fi kanneen Biroo Ragaa qabatamaa nuuf dhiyoossuun miseensa ta’uu danda’a.
Haala kaan qindoofnee waan tokkorra akka geenyu abdii cimaan qaba, Saba Cimaa nu cinaa dhaabbatuun qabnaa, Wajjiin taanee gama ceena.


text:
Nageessaa Oddoo Duubee:- ITOOPHIYAA (Ethiopia) fi Qarooma Uummata Kuush
Nageessaa Oddoo Duubee irraa Madda maqaa “Itoophiyaa” jedhuu: Biyya Itoophiyaa jedhantee waamamtu tana keessatti cunqursaa fi miidhaan cimaan Sabootaa fi sab-lammoota hedduurra gayee jira. Daafee hacuuccaa fi cunqursaa kanaan baay’een…
Nageessaa Oddoo Duubee: Rifrendemii /Filannoo hiree murteeffannaa/ Iskootlaand Irraa Maal Baranna?
Nageessaa Oddoo Duubee irraa Biyya tokko keessa woliin jiraatiisa sabootaa akka mana ijaarrachuu ykn fuudhaa fi heerumaatti ilaaluu dandeenya. (Fuudhaa fi heeruma /irsoomaa fi niitoma akka dur worri keenna yaadu…


text:
Mootummaan Abbaa Irree Wayyaaneen Yakka Barattoota Oromoo Irratti Raawataa Jiru Itti Fufe
Yuunibarsiitii Walqixxee irratti raawwatame. Mootummaan abbaa Irree Wayyaanee Gaaffii Mirga abbaa biyyummaa fi FDG Oromiyaa keessa fi biyyoota garaagaraatti gaggeeffamaa jiru itti naasuu keessa seenuun FDG kana gara dabarsuuf karaa dabbaallootaa fi humnoota tikaa isaa qaama hin beekamnee fakkeessuun doormii barattootni Oromoo baay’inaan keessa jiraatanitti ibidda qabsiisuun qabeenyaa miliyoonatti lakka’amuu fi lubbuu barattoota irraatti yakkaa suukkaneessa rawwachaa jira.
itti cufuun ibidaan barattoota Oromoo barbadeesse., Barattootni gariin isaanii gamoo abbaa darbii 3 irraa jala ba’uuf lafatti utaalanii midhaan ulfaataan irra ga’ee jira.
kumaan lakka’aman keessatti argamanidha. Barattootni hedduun kanneen 68 olitti lakka’aman amma miidhaa ulfaataan irra ga’ee hospitaala seenanii jiru.Barattootni muraasni utuu mana yaalaa hin qaqqabiinlubbuun wareegaman.


text:
Tuesday, March 11, 2014
Obboo Juneeddii Saaddoo gara uummata isaatti deebi’uuf fedhii fi carraa qabaa?
Abdii Boruutiin | Bitootessa 10, 2014
Dhiyoo kana mata duree “Ob. Juneeddii Saaddoo Eenyu?” jedhuun gabaasa Obboo Ahmad Saayyootiin TVOMT irratti dhiyaate daawwadhee ykn dhaggeeffadheen ture. Yaadolee namootni dhimma kanarratti barreessanis ta’e kan bakkee adda addaatti dubbatamanis argee fi dhagyee jira. Yaadolee waliin mormantu wal bukkee waan deemaa jiran nattt fakkaata. Kanaaf, anis yaadan dhimma kanarratti qabu ibsuuf jedhee barreeffama gabaabaa kana dhiyeessuu barbaade.
Duraan dursee, dhimma kanarratti hunduu waan isaanitti mula’tu ibsuu fi yaada fi ilaalcha qabanis dhiyeessuuf mirga qabu. Haa ta’u malee, ani dhimma kana karaa lamaanan ilaala. Yeroo ammaa dhiyaachuun isaatis gaarummaas ta’ee badummaas qaba jedheen yaada. Akka waliigalaatti yoo ilaalame garuu, waan Obboo Ahmad dhiyeesse waanuma dhugaarratti hundaaye fi beekamus waan ta’eef, badii dalagame irraa barachuuf gorsa ta’a jedheen amana malee, waan akka ololaatti dhiyaate natti hin fakkaatu. Waanuma ta’eefuu, mee waayee kana karaa lamaan akkan ilaalu ibsuun yaala.
Akka hubannoo, yaada fi ilaalcha kiyyaatti, Obboo Ahmad waanuma addunyaa kanarratti ta’e fi kan seenaan ragaa ta’uu danda’u fakkeenyota gara garaatiin dhiyeessee; seena saba Oromoo keessattis waan ta’e fi ta’aas jiru waan ibseef, warri uummata isaaniirratti waan badaa dalagani fi dalagaa jiranis; akkasumas dalaguuf deemanis seenaa kanarraa akka baratan waan taasisuuf jecha gabaasni kun dhiyaate malee, waan ololarratti hundaaye natti hin fakkaatu. Kun ilaalcha dhuunfaa kiyyaa ti. Obboo Ahmadis ittisuufii miti. Kun karaa tokko, karaa ani dubbii kana ittin ilaaluu fi hubadhu dha. Karaa biraatiin yoon ilaalu garuu, dhimmi kun dhimma dhugaarratti hundaaye ta’ullee; Obboo Juneeddiinis waan badaa uummata Oromoorratti dalagullee; kanaafis ittigaafatama qabaatullee; yeroo gabaasni kun itti dhiyaate (timing) yeroo gaarii natti hin fakkaatu. Xinnoo waan muddamaan dhiyaate dha jedheen yaada. Maaliif yeroon kun yeroo gaarii hin taane? Muddamaan dhiyaate yoon jedhu hoo maal jechuu kooti? Gaafiilee kanaaf deebii gabaabaa kennuun yaala.
Innumtuu (Obboo Juneeddiin) sababaalee adda addaatiin, fakkeenyaaf qaaneffachuudhaan yookaanis waan itti amanee hojjechaa ture sanarratti hanga lubbuun isaa dabartutti irratti cichuudhaan of dhoksuu waan maluuf, gadi bayee dubbachuuf tarii fedhii qabaachuu baatus, otuu gabaasni kun uummataaf hin dhiyaatin dura Obboo Juneeddii ofitti dhiyeessanii wajjin dubbachuun ykn haasa’uun tooftaa gaarii ture jedheen yaada. Kun silaa karaa lamaan carraa bana ture. Tokkoffaa, Obboo Jundeeddiin gadi bayee waan ta’e hundaa uummata isaatti ibsuu fi achumaanis dhiifama gaafatee, xinnaatullee boqonnaa sammuu akka argatu carraa isaaf bana ture. Lammaffaa ammoo, innumtuu (Juneeddiin) waayee kana dubbachuuf fedhii kan qabaatu yoo ta’e, mootummaa Wayyaanee keessatti nama bakkee guddaa (taayitaa olaanaa) qabaachaa ture waan ta’eef (badii inni uummata Oromoorratti dalage akkuma jirutti ta’ee jechuu kooti) waan diinni godhaa ture fi jiru akka saaxilu fi hawaasota addunyaatti akka himu malaan ittifayyadamuun ni danda’ama ture.
Dhimma kana karaa biraatiinis yoon ilaalu ammoo, wallaalaa ofii gorfachuun; jallaa ofii qajeelfachuun; beekees ta’ee otuu hin beekiin, kan uummata keenyarratti badii dalage fi dalagaa jirus balaaleffachuu fi abaaruun barbaachisaa ta’ullee, yeroo ammaa yeroo tokkummaan Oromoo abdii namatti horachiisaa jiru kanatti, obsa dhabnee waan tokkotti muddamuun gamnummaa natti hin fakkaatu. Mee fakkeenyaaf haa jennuu, otuu Habashootni namticha kana (Juneeddii) ofitti qabanii dhimma ofiitiif itti fayyadamanii, hangam aararratti aara ofitti daballa? Nama uummata isaarratti balleessa hanga kana hin jedhamne dalage/dalagde seenaanuu isa/ishii hin hirraanfatu. Innuu otuu du’ee biyyee keessa hin seenin du’ee jira. Kan du’aan addunyaarraa boqate wayya. Kan jiruudhaan du’e nama du’a lama du’e dha. Kun waan wal nama mormisiisuu mit. Kanaaf, dhimma kana itti muddamuun yeroon isaa yeroo murteessaa natti hin fakkaatu jedha.
Amma garuu, akka natti mul’atutti, namtich kun karaa adda addaatiin waan of salphiseef; kanarratti dabalamee ammoo, erga inni baqatee Ameerikaa seene kanatti dafanii waayee kanaan isa simachuun, fedhiillee yoo qabaate, namtichi kun gadi bayee Wayyaanees waan saaxilu fi ofiifillee badii dalagetti amanee uummata Oromoo dhiifama waan gaafatu natti hin fakkaatu. Namtichi kun du’a lama du’ee jira; salphina hangana hin jedhemane keessa jira. Kan isaaf wayyu silaa, kan dabre dabree, yoo kutannoo fi hamilee qabaate, gadi bayee, akka aadaa hawaasa hammayyaa keessa jirutti, waan dalagamee dabreef uummata isaa dhiifama gaafachuu dha. Kana godhuunuu silaa gootummaa (jagnummaa) dha. Seenaa xuraaye sana hanga tokko xurii irraa dhiquu ta’a jedheen yaada. Gaafii guddaan garuu, Obboo Juneeddiin gara uummata irraa dhalateetti deebi’uudhaaf carraa kanatti fayyadamuu danda’a moo akkuma seenaa isaa xureesseetti dhuma lubbuu isaa eeggatee addunyaa kanarraa boqota laata? kan jedhu ta’a.
Gara dhimmichaatti deebi’uu fi cuunfuudhaaf, waan Obboo Ahmad Saayyoo dhiyeesse, akka ilaalcha kiyyaatti, kan barumsa ta’uu qabu dha. Biyya keessattis ta’ee biyya alaatti, warri dhimma saba ofii dhiisanii; fedhii ofii guuttachuuf alagaa fi diina jala deemanii; uummata ofii miidhan, booddeen isaanii salphina fi badii akka ta’u hubachuu qabu. Karaa kanaan yoo ilaalame, gabaasni kun qeeqamuu hin qabu. Gabaasni kun dhugaa uummata keenyatti himamuu qabu dhas. Warrumti diina tajaajilaa jiranillee, beekaniis ta’ee otuu hin beekin, kan balleessa hojjechaa jiran, dhugaa kana hubatanii barumsa irraa argachuuf isaan gargaara jedheen yaada, amanas. Namni seenaa badaa hojjete, yoomiyyuu maqaa badaadhaan yaamama; du’ullee abaaramaa jiraata; kan waan gaarii saba isaatiif dalage ammoo, du’ullee saba issa biratti jaalala fi kabaja guddaa argachaa; maqaa gaariidhaan yaamama. Yoomiyyuu seenaan isa hin dagatu. Dhumarratti, gaafii tokko kaaseen, barreeffama kiyya xumura. Seenaa impaayara Itoophiyaa tana keessatti, ilmaan Oromoo alagaa fi diina tajaajilaa, uummata ofii midhaa, boodarra garuu salphatanii hafuun ykn akkuma salphatanitti du’aan addunyaa kanarraa boqachuun; sana boodas seenaa badaadhaan yaamamuun eenyurratti dhaabbatina laata?
Galatoomaa!
Dhiyoo kana mata duree “Ob. Juneeddii Saaddoo Eenyu?” jedhuun gabaasa Obboo Ahmad Saayyootiin TVOMT irratti dhiyaate daawwadhee ykn dhaggeeffadheen ture. Yaadolee namootni dhimma kanarratti barreessanis ta’e kan bakkee adda addaatti dubbatamanis argee fi dhagyee jira. Yaadolee waliin mormantu wal bukkee waan deemaa jiran nattt fakkaata. Kanaaf, anis yaadan dhimma kanarratti qabu ibsuuf jedhee barreeffama gabaabaa kana dhiyeessuu barbaade.
Duraan dursee, dhimma kanarratti hunduu waan isaanitti mula’tu ibsuu fi yaada fi ilaalcha qabanis dhiyeessuuf mirga qabu. Haa ta’u malee, ani dhimma kana karaa lamaanan ilaala. Yeroo ammaa dhiyaachuun isaatis gaarummaas ta’ee badummaas qaba jedheen yaada. Akka waliigalaatti yoo ilaalame garuu, waan Obboo Ahmad dhiyeesse waanuma dhugaarratti hundaaye fi beekamus waan ta’eef, badii dalagame irraa barachuuf gorsa ta’a jedheen amana malee, waan akka ololaatti dhiyaate natti hin fakkaatu. Waanuma ta’eefuu, mee waayee kana karaa lamaan akkan ilaalu ibsuun yaala.
Akka hubannoo, yaada fi ilaalcha kiyyaatti, Obboo Ahmad waanuma addunyaa kanarratti ta’e fi kan seenaan ragaa ta’uu danda’u fakkeenyota gara garaatiin dhiyeessee; seena saba Oromoo keessattis waan ta’e fi ta’aas jiru waan ibseef, warri uummata isaaniirratti waan badaa dalagani fi dalagaa jiranis; akkasumas dalaguuf deemanis seenaa kanarraa akka baratan waan taasisuuf jecha gabaasni kun dhiyaate malee, waan ololarratti hundaaye natti hin fakkaatu. Kun ilaalcha dhuunfaa kiyyaa ti. Obboo Ahmadis ittisuufii miti. Kun karaa tokko, karaa ani dubbii kana ittin ilaaluu fi hubadhu dha. Karaa biraatiin yoon ilaalu garuu, dhimmi kun dhimma dhugaarratti hundaaye ta’ullee; Obboo Juneeddiinis waan badaa uummata Oromoorratti dalagullee; kanaafis ittigaafatama qabaatullee; yeroo gabaasni kun itti dhiyaate (timing) yeroo gaarii natti hin fakkaatu. Xinnoo waan muddamaan dhiyaate dha jedheen yaada. Maaliif yeroon kun yeroo gaarii hin taane? Muddamaan dhiyaate yoon jedhu hoo maal jechuu kooti? Gaafiilee kanaaf deebii gabaabaa kennuun yaala.
Innumtuu (Obboo Juneeddiin) sababaalee adda addaatiin, fakkeenyaaf qaaneffachuudhaan yookaanis waan itti amanee hojjechaa ture sanarratti hanga lubbuun isaa dabartutti irratti cichuudhaan of dhoksuu waan maluuf, gadi bayee dubbachuuf tarii fedhii qabaachuu baatus, otuu gabaasni kun uummataaf hin dhiyaatin dura Obboo Juneeddii ofitti dhiyeessanii wajjin dubbachuun ykn haasa’uun tooftaa gaarii ture jedheen yaada. Kun silaa karaa lamaan carraa bana ture. Tokkoffaa, Obboo Jundeeddiin gadi bayee waan ta’e hundaa uummata isaatti ibsuu fi achumaanis dhiifama gaafatee, xinnaatullee boqonnaa sammuu akka argatu carraa isaaf bana ture. Lammaffaa ammoo, innumtuu (Juneeddiin) waayee kana dubbachuuf fedhii kan qabaatu yoo ta’e, mootummaa Wayyaanee keessatti nama bakkee guddaa (taayitaa olaanaa) qabaachaa ture waan ta’eef (badii inni uummata Oromoorratti dalage akkuma jirutti ta’ee jechuu kooti) waan diinni godhaa ture fi jiru akka saaxilu fi hawaasota addunyaatti akka himu malaan ittifayyadamuun ni danda’ama ture.
Dhimma kana karaa biraatiinis yoon ilaalu ammoo, wallaalaa ofii gorfachuun; jallaa ofii qajeelfachuun; beekees ta’ee otuu hin beekiin, kan uummata keenyarratti badii dalage fi dalagaa jirus balaaleffachuu fi abaaruun barbaachisaa ta’ullee, yeroo ammaa yeroo tokkummaan Oromoo abdii namatti horachiisaa jiru kanatti, obsa dhabnee waan tokkotti muddamuun gamnummaa natti hin fakkaatu. Mee fakkeenyaaf haa jennuu, otuu Habashootni namticha kana (Juneeddii) ofitti qabanii dhimma ofiitiif itti fayyadamanii, hangam aararratti aara ofitti daballa? Nama uummata isaarratti balleessa hanga kana hin jedhamne dalage/dalagde seenaanuu isa/ishii hin hirraanfatu. Innuu otuu du’ee biyyee keessa hin seenin du’ee jira. Kan du’aan addunyaarraa boqate wayya. Kan jiruudhaan du’e nama du’a lama du’e dha. Kun waan wal nama mormisiisuu mit. Kanaaf, dhimma kana itti muddamuun yeroon isaa yeroo murteessaa natti hin fakkaatu jedha.
Amma garuu, akka natti mul’atutti, namtich kun karaa adda addaatiin waan of salphiseef; kanarratti dabalamee ammoo, erga inni baqatee Ameerikaa seene kanatti dafanii waayee kanaan isa simachuun, fedhiillee yoo qabaate, namtichi kun gadi bayee Wayyaanees waan saaxilu fi ofiifillee badii dalagetti amanee uummata Oromoo dhiifama waan gaafatu natti hin fakkaatu. Namtichi kun du’a lama du’ee jira; salphina hangana hin jedhemane keessa jira. Kan isaaf wayyu silaa, kan dabre dabree, yoo kutannoo fi hamilee qabaate, gadi bayee, akka aadaa hawaasa hammayyaa keessa jirutti, waan dalagamee dabreef uummata isaa dhiifama gaafachuu dha. Kana godhuunuu silaa gootummaa (jagnummaa) dha. Seenaa xuraaye sana hanga tokko xurii irraa dhiquu ta’a jedheen yaada. Gaafii guddaan garuu, Obboo Juneeddiin gara uummata irraa dhalateetti deebi’uudhaaf carraa kanatti fayyadamuu danda’a moo akkuma seenaa isaa xureesseetti dhuma lubbuu isaa eeggatee addunyaa kanarraa boqota laata? kan jedhu ta’a.
Gara dhimmichaatti deebi’uu fi cuunfuudhaaf, waan Obboo Ahmad Saayyoo dhiyeesse, akka ilaalcha kiyyaatti, kan barumsa ta’uu qabu dha. Biyya keessattis ta’ee biyya alaatti, warri dhimma saba ofii dhiisanii; fedhii ofii guuttachuuf alagaa fi diina jala deemanii; uummata ofii miidhan, booddeen isaanii salphina fi badii akka ta’u hubachuu qabu. Karaa kanaan yoo ilaalame, gabaasni kun qeeqamuu hin qabu. Gabaasni kun dhugaa uummata keenyatti himamuu qabu dhas. Warrumti diina tajaajilaa jiranillee, beekaniis ta’ee otuu hin beekin, kan balleessa hojjechaa jiran, dhugaa kana hubatanii barumsa irraa argachuuf isaan gargaara jedheen yaada, amanas. Namni seenaa badaa hojjete, yoomiyyuu maqaa badaadhaan yaamama; du’ullee abaaramaa jiraata; kan waan gaarii saba isaatiif dalage ammoo, du’ullee saba issa biratti jaalala fi kabaja guddaa argachaa; maqaa gaariidhaan yaamama. Yoomiyyuu seenaan isa hin dagatu. Dhumarratti, gaafii tokko kaaseen, barreeffama kiyya xumura. Seenaa impaayara Itoophiyaa tana keessatti, ilmaan Oromoo alagaa fi diina tajaajilaa, uummata ofii midhaa, boodarra garuu salphatanii hafuun ykn akkuma salphatanitti du’aan addunyaa kanarraa boqachuun; sana boodas seenaa badaadhaan yaamamuun eenyurratti dhaabbatina laata?
Galatoomaa!
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
ADDA BILISUMMAA OROMOO
OROMO LIBERATION FRONT
جبهة تحريراورومو
Lakk: 0001/ibsa-wbozk-abo/2009
Guyyaa: Onkololeessa 13, 2009
Ibsa
Deegarsa Nagaa fi Araara Moonaa ABO, Qabsaawotaa fi Oromoo Jidduutti Bu’uu Dhugoomsuuf,
Tarkaanfi WBO Zooni-Kibbaa.
Seenaa, Qoodaa fi bakka dhaabni ABO, qabsoo Oromoo keessatti qaburra kan ka’e, jabaachuun dhaaba ABO, gulantaa guddina QBO fi dhugoomuu gaaffii bilisummaa Sabichaaf bu’ura.
Akkuma suniitti, dadhabuu, diigamuu ykn baduun dhaaba ABO kan afeeru malu hubachuu feesisa jenna. Kunis, laaffachu irraa haga gufatu qabsoo ummata Oromoo dhalchaa jira. Haali akkasi ammoo bilisummaa Saba Oromoo barfatuu irra dabre haga maseensuutiin gahe. Kufaatiin sadarkaa akkasii sun ammoo Seenaa fi seeraan illeen, Oromoof maal jechuu akka tahe namu hubachuu danda’u qaba.
Haaloti wal diddaa dhuma hin qabnee, bolola ‘angoo baanani’, qoxxee wal jidduu, amaloota morkaa, matooma namoota jidduu fi kkf hoggana ABO jidduutti barootaaf itti-fufaa dhufe kun, bifa kamiinuu yaa furmaata argachuu dadhabe.
Rakkinooti furmaata bifa kamiitu argachuu dhabu irraa addaan bahuun, wal diiguu fi dhaabni ABO tokko ture, amma gara “gartuulee/murnoota ABO” jedhamuutti cacaphe.
Waggootuma kurna-as-aanu kana qofa keessatti, yoo diqqaatte dhaabni teenna marroo lama fincilaa fi fottoqa hin tuffatamneen naafate. Innii irra as aanu faca’iinsa Adoolessa/Hagayya bara 2008 ti.
Kana cufaan duuba, kan amma mirkanaan dubbachuu danda’amu, yeruma cufa iyyuu falammiin dhaaba keessatti taatu, kan Heeraa fi Seerraan dhaabaan murtii ykn hiika kam iyyuu argachuu hin dandeenne ta’e, adda yaa’uun ammoo akka furmaataa eebbifamaatti tokkootti fudhatamaa dhufuun aadaa tahe argama.
Akka jaarmayaatti seeraan dubbii fixachuun hafuun kun, qaama dhala Oromoo taane, aadaa Sabni kun qabaachuun beekkamuun, furmaata fedhachuu wallaaluunis kanuma hubachiisa. Kunis Oromoonuu, aaduma qabaachuu dhaadachuu tana, sun iyyuu wal fakkeennaan quba qabaachuu dhabuu alaatti, hali akkanaa waan addeessu dhibii kan qabu hin fakkaatu. Fali seeraa fi aadaa illeen dhiburraa kanaafu, dubbiin dhaabaa fi qabsoo keessatti galtu tamuu, wal moohuu jedhamu qofaaf jecha, wa-ballessuu bira dabre, amma gara wal-balleessuutti, fincilaa fi faca’u akkasuma cacaphu dhaabichaa dhalchuun kun hubannootaa fi yaadannoo hundumaa ta’u feesisa jenna.
Akka kanaan kanneen dhaaba ABO irra bahani maqaa adda addaa moggaafatan yoo dhiifnee iyyuu, kanneenumti ABO himannu iyyuu yo diqqaanne ar’a gartuu sadii taana. Kunis (akkuma tartiiba addaan bahinsaatiin);
Qaama Cehumsaa (QC-ABO)
Koree Yeroo (KY-ABO) fi
Shanee Gumii (Shg-ABO) taana.
Akkuma waliin beennu, gartuun jirru kamuu ABO ‘innii dhugaa’, ‘innii jalqabaa sun’, ABOn ‘deegarsa ummataa caalmaatti qabu’, ABOn ‘seeraawaan’, ABO ‘humnaawaan…..’ kkf ana jechuun, gama-gamanaatti uf-amansuu irratti qofa argamna.
Kanuma waliin heeraa-seera dhaabdi irratti diigamteen dhaadachuun, ‘ABO-mmaa’ mirkaneeffachuuf uf-ibsuun, namuu akka ofumatti dhaaba ta’eetti of-dhiheessuu fi kakhachuun gaafa adda deemame irraa kaasee, takkumaa iyyuu hin dhaabane. Ololootni, malli, tooftaa fi gochaaleen uf-qulqulleesuu, gama kaan dhibii waakkatuu, jabina himatuu, gama biraa dadhabsuu/dadhabaa fakkeessuu ykn balleessuuf hojjatuu, wal dhaaressuu, ufumaan dhugaa muratuu... fi wkf hin yaalamin hafe tokko illeen hin jiru.
Akkuma himatamuu iyyuu tahe garuuttu waggoota haga yoonaan duubaatti illee qabsoo, qabsaawota, Oromoo fi dabre ammoo WBOf bu’aan gartummaa fi murnaa’uu ABO kanaan dhufe tokkoo illeen akka hin jire ar’a mirkaniin dubbatu dandeenna.
Gama kaaniin, balaan diigomnsi, faca’uu fi cacaphuun ABO dhuma hin qabne kun ummata Oromoo, QBO, qabsaawota Oromoo, miseensota ABO, deegartoota, sabboontota, mararfattoota qabsichaa, firootaatti.. kkf fide kan seenaa keessatti hariya hin qabne ta’e galmaa’e jira.
Sadarkaa duraatti, haa seedannu malee, ar’a dhaabni teenna ABO gara dhabamuu dhaqqabe jira. Sunuma waliin tokkummaan Saba Oromoo sadarkaa deebinee suphatuun hin laafannetti diigamuurra jira. Qabsaawoti akka dabaatti harca’u fi miseensoti dhaabicha gargari galuun safuu tahu dhiisuufaa dhaqqabne jirra.
Kana cufa keessatti hawwiin Oromoo hiree balcummaaf eegattu guyya-guyyaan fagaachaa deemu qofa adoo hin taane, dukkana barii hin qabne seenuun mirkana. Haga ABO tokko tahee hin argaminiitti ‘gartulee/murnootni ABO’ irraa balchooma eegachuun uf-sobuun alaatti, hiika fi fayida tokko illee Oromoof hin qabu. Balaan uulfaattuun QBO fi dhaaba ABO akkasuma Oromoo mudate tun, Oromtichaa fi Oromtittii cufaa kan dhukkuba tahu qaba jenna.
Duuba, hagii kana caalaa ufumaan uf-balleessuu qabsoo ummata tokkoo qunnamu womaa alaatti hin hafne. Akkasuma uf-galaafachuun jaarmayaa/dhaaba tokkoo kana caalu hin jiru. Hagi Sabi tokko badiif dibinbiru kanaa olii waan hafe hin fakkaatu. Kufaatiin seenaa keessatti hogganni jaarmayaa, ummata tokko, qabsoo fi dhaaba takka mudatu kan kanaa olii waan hafe hin seenu. Akkasuma hagi beektotni, hayyooti, qaamoti-aadaa fi maltuu biyya takkaa irratti aada-maleen ummata/jaarmota/dhaabota lummee mirkuun badiif luuccesu olii-gadiitti hin hafne.
Yo ilaallu, gartummaa jabeeffachuutti cichuu malee, murnootni ABO kamuu, miseensotaa, garin qaama hawaasa Oromoo fi hogganaa, gara tokkoomuu, furmaata sabichaaf soquu, ABO takkicha deebisani itichuu fi WBO tokko ta’e mirkaneessuu kan yaadaa jiran ar’aa illee hin mul’atan.
Amalooti dallansuu, morkaa, matoomaa fi walumaa galatti murnummaa ABO raggaasifatuun, akka jabinaatti ilaaluun kun ammoo durse asumaatti dhaabbachuu akka qabu nu WBO Zoonii Kibbaa murteeffanne.
Haali diigamsa moonaa Oromoo (akka ummata tokkootti), moonaa ABO (akka dhaaba tokkootti) akkasuma qabsoo bilisummaa Oromoo (akka warraaqsaa ummataa takkaatti), keessatti kufe argamu kun, gabaabumaatti egeree afaan-boollaa (qilee) dhaqqabde, akkasuma isa dhumaa tahu hiree tanaan namuu akka mamaa baafatu yaadachiifna.
Kanumaaf, tokkummaa moonaa ABO (gartuulee ABO) fi QBO, dabre ammoo tokkummaa Saba Oromoo ittisuuf, yaamicha araara maanguddootni bu’uressitootaa fi buuleyyiin-ABO gaafa Muddee (December) 13-14, 2008, Washington, DC-USA-tti, rakkina ulfaataa Oromoo mudate kana firuuf dhiheessani turan milkessuuf qooda laatuu murteeffannee, WBO Zoonii Kibbaa tarkaanfii deegarsa araaraa kanaa fudhachuuf dirqamu keenna labsina.
Kana keessatti duubaa, hubannoota ammumaan dabarfachuu barbaannuutti jira. Kunis, hundeen nagaa, araaraa fi furmaata akeeknu kuni kan tartiiba araaraa Oromoon aadaan qabu irraa maddu tahu yaadachiifna.
Akkanaan, araara moonaa ABO keessatti buusuuf, dura nagaaf owwaachuutti as-aana. Kanneen nagaaf owwaatan ammoo, gaaddisa waliin qabaatu. Artiin achiitti akkaataa deemsa dhimma araaraa waliin lafa keeyyatu danda’aniin karaa takkaan Heeraa jaarmayaa, seera dhaabdichaa durii waliitti qabaatan…..ykn aadaa fi kkf-tuun gara garummaa qaban gaadi’u danda’u.
Araaraa jechuun kanaafu akka badii fudhachuu, waliif dhiisuufaa qofaatti ykn moo’amuutti ilaalamuu hin qabuu.
Yoo Oromoon tokkumaan jiraate QBO akkasuma dhaabni ABO jiraata jenna. Kunis, Tokkummaa Ummata Oromoo dandamachiisuu, QBO itti-fufsiisuu fi kallacha qabsoo Oromoo kan tahe dhaaba ABO baduurraa oolchuu qofaan bilisummaan saba Oromoo dhugoomu danda’a jenna.
Dhugaa fi jabini waltajjii kopha-kophaatti dhiheffatamu fudhatamaa fi dhugummaas waan hin arganneef,
ABO, QBO fi Tokkummaa Sabichaa dandamachiisuuf murnootni ABO, hoggani, miseensotaa fi ummatni Oromoo akeeka araaraa kanaan alaatti fali dhibiin akka hin jirre maanguddooti bu’uressitootaa fi buuleyyiin dhaabaa ABO dhiheessan turan akka deegaramu, fudhatamu lallabna.
Kanneen yaada, tarkaanfi deegarsa nagaa fi araara WBO ZK akkasuma dandamachiifamuu tokkummaa saba Oromoo, QBO fi dhaaba ABO dhugaan seetan kamuu, qaamaa fi qalbiin akkasuma qabeennaan akka WBO ZKf waa’elchitan jabeessine dhaamanna.
Yoo fagaatte gaafa ayyaana WBO, Ammaji 1, 2010tti ABO fi WBO akkasuma ummatni Oromoo tokkummaa seenaa qabeessa taheen bakkaa iyyuutti akka waliin kabajnu jabisine beellamna.
WBOn ZK gaafa ayyaana Ammajii itti aanu kanaatti yaamicha tokkummaa, nagaa fi araaraa dhihaate kana irratti ejennoo gartuulee ABO kanneeni maal akka ta’e ifaan-ifaatti ibsa karuma kana dhihessinuu hundaaf ni gabaafna.
Injifannoo Ummata Oromoof!
WBO ZK ABO
Email: wbo_zk_abo2010@yahoo.com


text:
lørdag 25. april 2015
Guyyaa Har’aa Naannowaan Mooraa Yuuniversitii Finfinnee Humna Waraana Wayyaaneen Marfamee Jira
Torbeewwan kana mootummaan wayyaanee haala isa mudatee jiru keessatti sodaachuu irraan daandiiwwan irratti konkolaataa dhaabee sakattaaisuu gabaasuun kenya ni yaadatama,haaluma kanaan har’ammoo mooraan barnootaa olaanoo Yuuniversitiilee keessaa fi ala humna waraana isaa qubachiisee kan jiru suuraan Qeerroon gabaasa isaa dhiyeessuun kan ibsuudha.Halkan edaa mooraa yuuniversitii kiiloo 6 fi kiiloo 4 keessa barattootni sabbontotni oromoo waraqaa balaliituu dabaa fi dhumiinsa ilmaan oromoo biyya keessaa fi biyya ollaatti raawwatamaa jiruuf itti gaafatamni mootummaa wayyaanee tahuu qaba kan jedhuun barruun darbamee mul’atee ture tikaa fi qaama dhokataa mooraa keessaa qabuun halkanuma funaanamuu Qeerroon gabaasee jira, haaluma kanaan har’a ganama irraa kaasee daandiin konkolaataa naannoowaa Yuuniversitii Kiiloo 4,5 fi Kiiloo 6 waraana Wayyaaneen qabamee jiraachuu Qeerroon gabaase.
Haalli kun Yuuniversitii Madda Walaabuu,Bulee Horaa fi Haromayyaattis halkan edaa Ebla 24,2015 Qeerroon waraqoota barattoota dammaqsuu fi mootummaan Wayyaanee gocha suukkanneessaa ilmaan Oromoo irra gahaa jiruuf iti gaafatamaa fi seeratti dhiyaachuu akka qabu maxxanfamee akka bule Qeerroon gabaasee jira, yeroo ammaa humni waraanaa naannowan dhaabbilee barnootaa olaanoo sodaatu qubachiisee akka jiru gabaasni Qeerroo addeessaa jira.
Abonner på: Legg inn kommentarer (Atom)


text:
Bitootessa 09,214 Miidaaqenyii
Bitootessaa 9/2014 Godina Lixaa Shawaa keessatti goototni baratootni Oromoo manneen barnootaa sadarkaa 2ffaa Geedoo fi Midaa Qanyii M/B Ballaammii sadarkaa 2ffaa Yaadannoo gooticha Oromoo barataa Wandimmuu Daammanaa fi FDG itti fufisisaa jiraachuun wal qabatee baratootni Oromoo M/B Midaa Qanyii Ballaammii sadarkaa 2ffaa fi qopha’ina irraa baratootni 24 humna poolisa Wayyaaneen qabamanii dararamuun jiraachuun gabaasi naannicha irraa nu gahe addeessa.
Haala kanaan maatii fi uummanni naannoo diddaa bulchiinsa naannoo irratti kaasaniin barattooti kun hatattamaan akka gadhiifaman gaafataa jiru .
Itti aansuun yeroo ammaa kanatti FDG barattootaan ka’e itti fufuu irraan barattoota 24 keessaa 13 mootummaa Wayyaaneen haalaan dararamaa warri jiran keessaa:-
1,Barataa Biraanuu Cimdeessaa barataa kutaa 12ffaa
2 .Alamuu Tayyee barataa kutaa 10ffaa
3. Dammumaa Tasfayee barataa kutaa 10ffaa.
4. Tashoomaa Dhugaasaa barataa kutaa 12ffaa
5. Guddataa Moosisaa barataa kutaa 10ffaa
6. Geetuu Cimdeessaa batarataa kolleejji irra eebbifame hojii dhabee
7. waggarii Fiixaa, barataa kutaa 10ffaa
8. kabbabaa ababaa barataa kutaa 10ffaa
9 .Zrihuum garbee barataa kutaa 10ffaa
10..Ababee Waaqumaa barataa kutaa 10ffaa
11..Obsuu Takkalaa barataa kutaa 10ffaa
12..Fedhasaa dirribaa barataa kutaa 10ffaa
13..Gaja’ee Barasaa barataa kutaa 9ffaa dabalatee baratootni 24 badii tokko malee humna poolisaan qabamanii dararamaa jiraachuun beekame.
Godinuma kana Aanota garaagaraa keessattis uummaanni walga’ii maqaa misoomaa dahoo godhatee olola siyaasa Wayyaanee gaggeeffamu uummanni hin fudhannu jechuun jibbinsa Wayyaaneef qabu argisiisa jiraachuun ibsame jira.


text:
FUUDHAAF HEERUMNI OROMOO SIMBO QABEESSADHA/
Mararoofi Mararfannaa
***********************
Oromoon aadaa, seenaafi eenyummaasaa haala addaddaatiin ibsata. Keessumaa aadaasaa haala bareedaafi hawataa ta’een karaa addaddaatiin ibsata. Aadaa Oromtichaa tarreessuun hanga urjii lakkaa’uu ulfaatullee akka fakkeenyaatti aadaa nyaataa, uffannaa, fuudhaafi heerumaa, ayyaaneeffannaa, walgargaarsaafi kanneen biroo kaasuun ni danda’ama.
Kanneen keessaa aadaa fuudhaafi heerumaa yoo ilaalle hawaasni sabichaa hundi haala walfakkaatuun ga’ilasaa raawwata. Kaan naqataan, kaan hawweedhaan, kaan sabbatamariidhaan kaan ammoo butiidhaan mana dhaabbata(warrooma). Asirratti aadaan Oromitichaa inni jaallatamaafi kabajamaan naqataan walfuuchuu ta’uusaati.
Eegaan akka aadaa Oromootti sirna fuudhaafi heeruma naqataatiin gaa’elli kan raawwatu fedha gurbaafi intalaarratti yookiin fedha maatiisaanirratti ta’uu danda’a. Kana keessattis kennaan barbaachisu intalaafi maatiisheetiif ni kennama. Maatiin lameeniis waliigalanii cidha beellamatu.
Yommuu guyyaan cidhaa torbanitti galus intalli kennamtuu hiriyootashee waliin weedduu eegalti. Kunisa hanga guyyaa cidhaatti galgala galgala ittuma fufa. Haaluma walfakkaatuun karaa gurbaatiinsi hiriyootaafi obbolootasaatiin ni weeddifama. Wedduun cidhaa gama lameenin taasifamu kunis arrabsoo, jajuufi mararoo kan of jalatti qabatu ta’a nutis barreeffama keenya har’aatiin mararoo wayita cidhaa weeddifamu ilaalchisuun barreeffama kitaaba ‘Wiirtuu Jiildii torbaffaa” irraa argannee isiniif dhiheessina.
Mararoon damee afoola Oromoo keessaa isa tokko yoo ta’u, gama dhiiraatiinis ta’e kan dubaraatiin walaloo humna garaa nama raasu kan qabuudha. Haalli dalagaasaas (ittiin sirbamu) ta’e ergaansaa miira namaa kan kakasuufi yaada gaddaa namatti naqee kan nama boosisuudha. Yeroo baay’ee mararoon dubaraa meeshaa aadaa dibbeedhaan waa’ileeffamee waan dhihaatuuf daran miidhagaadha.
Akka irranatti eeruuf yaalametti sirna fuudhaafi heeruma naqataa keessatti intalliifi gurbaan kan walfuudhan fedhii maatiisaaniitiin yookiin fedhii waliisaaniitiin ta’uu danda’a. Yeroo baay’ee garuu keessumaa gama dubaraatiin fedhiinshee eegamaafi hinturre (amma haalonni jijjiramaa jiraatan iyyuu).
Maarree dubarri tokko osoo isheen hinbarbaadin yommuu heerumsiisan komeeshee mararoodhaan ibsatti. Kana garuu kan ibsattu fuulaa fuulatti osoo hintaane guyyaa kennaa hiriyyootashee waliin dhoksaadhaan gara boroo naanna’anii weeddisu. Akka armaan gadiitti:-
Heennaan haama yaa kaloo,
hin afiin ajjeerradhu,
seenaan dhaama yaa haadhakoo,
hinrafiin dhaggeeffadhu,
yoo rafteef qalbeeffadhuu… jechuudhaan quuqqaa garaashee haaloota sadirratti hundaa’uu ibsachuu jalqabdi. Haaloonni quuqqaa kunneenis utuu umrii malee heerumuu, fedhiin ala horiidhaan jijjiiramuufi walcaalchiisu ta’uu danda’a. Mee kanneen tokko tokkoon haa ilaallu.
1. Umurii malee heerumuu:- Dubarri tokko sababa umrii malee ishee heerumsiisaniif akkana jettee komeeshee ibsatti.
A) Harmi koo hinbaanee, ni quuqxe malee,
Yaa aayyoolee koo,
Laanni koo hingeenyee, Yaa aayyoolee koo,
na quufte malee,
ulee geeshee muruu,
maaf na laatta haadha koo, anoo beekee hinbuluu.
B) Yaa abbaayyee koo,yaa aayyolee koo,
Maaltu maal ta’ee, kan badii ta’ee,
Cabaawoo hintuffannee,
Darbaawoo hindubbanne,
Yaa ayyoolee koo iddoo ciisakoo
gumbii dhaabbadhuu
Cabaa irbaatakoo dilbii kaawwadhuu,
Dibaa mataakoo samaa kaawwadhu.
C) Yaa obbolee koo,
Gadi bahaati, gorbatti siiksaa,
Guyyaa kennaa koo torbeetti hiiksaa,
Gaafa torbee koo kurnootti hiiksaa
Gaafa kurnookoo malli funyoo koo. jettee komee maatiisheerraa qabdu ibsatti.
Walaloo kana keessatti intalli akka heerumaaf hingeenye tokkooffaa harmashee waabeeffachuudhaan ibsatti. Aadaa Oromoo keessatti mallattoo ta’uudhaan waan ibsu qaba. Durba tokko “harmishee hin baane” yoo jedhamu xiqqoo ta’uushee agarsiisa. Harmiishee ba’ee qomarraa yoo mul’atu garuu geessuu ta’ushee mul’isa.
2. Fedhiin ala horiidhaan jijjiramuu:
kanas akka armaan gadiitti ibsatti.
A) Waddeessa qe’ee murmurtuu hinseenee,
Murmurtaniiree guddiftuu ijoollee?
Haasooftuu qe’ee gurgurtu hinseene,
Gurgurtaniiree?
Ani ji’an se’e laftoo halkanii
Ani jiran se’e nattoo maltanii.
B) Yaa ayyooleekoo
Yommuun ani xinnoo, siree dhodhooftee, uruuruu jetta,
Amma maal goonaan, barcuma haaxoftee, qarshii lakkooftee, gurguruu jettaa?
Yommuu na biraa dirribee jettaa,
Dirribiin dhufnaan dirribee gattee
dirrib koo jettee,
Horiidhaaf jettee dhalakee gattaa?
Qarshii qiraacii darbattee keess-
aa, guchuma keessaa,
Dhalli bilaatii ergattee teessaa, dull-uma keessa
Walaloon kun heeruma bittaafi gurgurtaatti fakkeessuun ibsa. Akkuma beekamu gurgurtaa keessatti horiin yookiin meeshaan gurguramu tokko eenyuutti, meeqaaniifi yoom akka gurguramu murteessuuf yaada kennuu hindanda’u. Intalli mararoo kana weddiftuus heerumni kanarraa adda akka hintaane addeessuudhaan warra gurgurtaa gaggeessan sana komatti fedhiin osoo hinta’iin horiif jecha haala kanaan ishee kennuunsaanii gurgurtaarrayyuu darbee du’a akka itti fakkaate himatti.
Haa ta’u malee aadaa Oromoo keessatti dubarri hundi haala kanaan heerumti jechuu miti. Garuu fedhiisheerra qabeenyi dhiiraa akka caalu geeraraan yommuu ibsamu ni mul’ata. Fakkeenyaaf caalmaa abbaa horii mul’isuuf akkanaan geeraru.
Naqamtee Kumsaatu caalaa,
Kumsaa Mooriitu Caalaa,
Naqatee durba fuudhuuf,
Abbaa horiitu caalaa,
Naqamtee Kumsaa Morii,
Na qabde gumjaan horii, jechuun kan geeraran kanumaafi.
Eegaan burqaan komee durba tokko fedhiidhaan ala horiidhaan jijjiramuu yoo ta’u inni sadaffaan ammoo walcaalchiisuudha.
3. Walcaalchiisuu: Aadaa Oromoo keessatti yeroo hedduu ijoollee dubaraarra dhiira caalsifachuun ni calaqqisa. Yommuu dubartiin tokko dhiira deessuufi dubara deessullee gammachuun namonni mul’isan walqixa miti (amma amma jijjiramoonni jiraatan illee). Yommuu weedduu da’umsaa weeddisan illee akkan armaan gadiitti dhiira caalchisuun weeddisu turan.
Awwaaree jalli awwaara’ee,
Abdiisaa situ ayyaana’e,
Kan mutaan lilma sii ta’e,
Kan mucaan ilma sii ta’e.
Jechaa abbaa mucaatiif gammachuusaanii ibsu. Yommuu dubarrii dhalatte garuu baga ayyaanoofte hinjedhan.
Kana malees dubarrii heerumtee kan ormaa taati, dhiirimmoo yoo fudheellee qe’ee warrasaatti hafa jedhanii waan amananiifis akkana jedhu:
Haadha farsoo naqxee,
Ilka maa hin naqanne,
Ilki cabee badaa,
Ilma lafee namaa,
Isatu namatti hafaa.
Eegaan dubarri Oromoo walcaalchisa kana waan beekaniif akka armaan gadiitti mararoosaanii dhaammatu.
A) Guduruu sirbuu gemboo daaddisuu,
Nuun duruu jibbuu obboo caalchiisuu
Obboon garaadha nutii halagaadha,
Obboon kan isaanii nummoo maal saanii?
B) Hindaaqqoon dhaltee qooxii jalattoo
Obbolee dhiiroo
Nan suuqqattanii kootii jalattoo
Kootiin kan keetii ani maal keetii? Jechuudhaan dhalootumarraa kaasanii ishee akka lagaatti akka ilaalaniifi obboleeshaa warra dhiiraa ofitti akka aansaa turan dubbatti. Kana malees obbolaan dhiiraas isheef osoo ho’uu dhiisanii heerumaaf dabarsanii kennuusaaniif ni komatti.
Walumaa galatti, haalli dubarri heerumuuf jettuu mararoodhaan yaadashee ibsattu garaagara ta’uullee qabiyyeensaa walirraa fageenya qaba jennee hin amannu.
Dubbistoonni keenyas naannawa keessanitti dubarri naannawaa keessanii heerumuuf jettu akkamiin mararoo akka dhaaaammattu yoo nuf ergitan ni keessummeessina.
*********
Beekan Erena
Latest posts by Beekan Erena (see all)
- AFOOLA OROMOO KEESSAA: RAACHAA FI MARAATOONII: Tolasaa Raggaasaa - February 4, 2017
- YEROOKEE MALEE HINDU’IIN:BILBILAA HARKAA FI MIDHAA INNI QABU (Smart phone is killing you slowly):Dr.Yona. - February 4, 2017
- MAAL WAYYA - February 3, 2017


text:
Sunday, July 27, 2014
“XIIQII FI HADHEEFFACHUU” BARACHUUN, DIRQAMA KEENYA !!!
SEENAA Y.G(2005) | Adoolessa 20, 2014
Nama Oromiyaa keessatti guddatee amma Biyya alaa jiru tokko qeeqa naa dhiheesseen, barruu har’aa eegala. Kanaan duras waan kana kaaseen jira. Namni kun Bilisummaa keenya ni deeggara. Garuu Daandii bilisummaa keessan isinumatu ofitti dheeresse jedhee kulkulfatee dubbata. Baayyina keessan kana humnatti jijjiiruu qabduu nama jedhuudha. kana gochuu hanqachuu keessaniin “gartuu bicuu sanaaf ”carraa waggaa 23 kennitaniif jedha. Namni kun dhimma Oromoo fi Oromummaan maal akka taate, Nama ofitti amanee ibsuu danda’uudha. Akka tasaa wayita na arguu Namuma waliin beeknu garuu ammatti nu bira hin jirre na gaafata. waa’ee amala isaa fi gaarummaa isaa naa himee,“Kolfuu , Taphachuudha” amalli isaa. Waan “Aaruu fi Haloo” namatti qabachuu waa tokko hin beeku, jedhe. Anis afaanumaa fuudheen eeyyee dhugaadha jedhee itti fufuuf jennaan, harkumaan akkan callisu natti himaa haasaa itti fufe. Anis hayyee jedhee dhaggeefachuu itti fufe.
“Ilaa Obboleessa koo, dhiifama naa godhii haasaa kee addaan kutaa kiyyaaf. Kolfuu, taphachuun, aaruu dhabuun, Haloo qabchuu dhiisuun Umama namaa addunyaa kana irra jiru hundaa waliin jira. Hawaasa tokko keessatti Nama tokko ibsuuf illee, itti fayyadamuun ni jira. Kun rakkoo hin qabu . garuu Kolfuu,taphachuu, Aaruu fi Haloo qabachuun booda waa hedduutu jira. Keessa kee golguuf bakka isaanii malee yoo itti fayyadamtee of sobaa jirata. Gama biraan ammoo Kolfaa, taphachaa, kan aare fakkaachaa fi Nama haloo hin qabannee fakkaachaa waa hedduutu hojjatama. Kunis waanuma addunyaan itti jirtu. Mee ilaalii , Obboleessikee, obboleettiin kee, haati kee , abbaankee, walumaa gala Lammin kee guyyuu hiraarrii gabrummaa jalaan mankaraaruu odoo argituu fi dhageettu, Kolfuu ykn tapahachuun akkamiin siin ibsuu danda’a? akkamiin amala isaatii jedhamee dubbatama ? miidhaa waggaa 100 olii baattee, waggaa 100 biroof of qopheessuu kee kolfuun yoo ibsite, Aaruu hin beektu jechuudha. Aarii hin beektu taanaan ammoo, Haloo hin beektu jechuudha. Haloo hin beektu taanaan , Lammiin kee ajjeefamee fi hiraarfamee lafa irraa akka dhumuuf balbala bantee jechuudha.kanaaf Fakkeenyan siif kaasa. jedhee jarjaree itti fufe . Sirnoonni Itoophiyaa dhufaa dabraan Qabsaa’oota keessan meeqa ajjeesan ? Beektoota qaroo ta’an meeqa ajjeesan ? Dargaggoota ol guddattu meeqa Asfaaltii irratti jigisan ? Goota seenaa keessanii meeqa galaafatan ? kana caalaa wanni nama aarsu maaltu jira ? gadda amma kana baattee jireenya qananiin of gawwamsitee jiraachuu ni dandeessaa ? kolfikee fi taphine kee kan irra keessaa yoo taate malee , kan keessa keetii akkamiin ta’uu danda’a.? Gumaa waggaa meeqaatu sirra jira bar ?
Dhuguma aadaan keessan garaa bal’achuu isin barsiisuu , barsiisuu qofa odoo hin taanee, dhiibbaa isin irraan ga’uu danda’a. garuu diina isin dura dhaabbatee jiru waliin wal hin simu. diinni isin dura dhaabbatee jiru akka kolfaa fi taphachaa dhumattan barbaada. Afaan Oromoon sirbaa qofa akka jiraattan barbaada. Kana dhaabuuf, Kan ta’uu qabu faallaa yaada kanaa hojjachuudha ykn ta’uudha. Wanni baroota kana hundaa keessa isin irratti hojjatame, Aaruu qofaa odoo hin taanee, Ibiddatu sirraa boba’uu qaba. yeroo sana waan Abidda sana sitti fide dhabamsiiftee gubannaa bara baraa irraa Of baasuuf sochoota. Kanaaf keessa ofii gubachaa kolfuu fi taphachuun si ibsuu hin qabu. Sochii Biyya keessaa fi alatti qindeessitanii waan Baayyina keessan ibsutti ce’uu qofaatu waan yaaddaniin isin ga’a. Lammiilee keessan dhuman hundaaf haloo qabachuu fi karaa itti haloo baaftan halkanii fi guyyaa yaaduu fi hojjachuu qabdan. Diinni Keessan Itoophiyaa dhunfatee jiru Ajjeechaan isin cabsuuf demaa jira. Kana waa inni fideen adabdanii of irraa dhaabuu qabdu. Maaliif jennaan isumatu mana keessanitti yakka isin irratti raawwataa jira. Manuma keessan keessatti adabuu qabdan. Kana ammoo mirga guutuu itti qabdu.
Kolfaa fi Tapha baayyifnaan, miidhaa isin irraan ga’antu itti tole jedhanii itti fufu. Ummati Oromoo bakka jiruu Dallanuu qofaan odoo isaan qophixeesse harka isinitti kennatan. Kun haqa. Jireenya isaanii hegaree gaaffii jala akka galu taasisuun qofti isin ga’a. Anga’oota isaanii qofatti odoo hin taanee, Daa’imman isaanii Biyya keessaa fi ala jiran hundatti hubachiisuu fi itti himuun barbaachisaadha. Gochi isaanii har’aa Biyya Itoophiyaa jedhamtu sanaaf miti. Qabeenyaan isaanii guutummaatti Oromiyaa irra jira. Warri saamamtan kolfaa fi warri saaman dallananii isin ajjeessaa jiraachuun akkamiin ibsama ? deebii jajjabaa bakka taa’aanii isaan utaalchisu itti fufu qabdan .” jedhee jarjaruu isaas natti himee, yaada koo odoo hin dhaga’iin sokke. Yaada isaa kanaaf ilaalcha qabdan isinumaafan dhiisa.
Haasaan isaa kun sammuu koo keessaa yoomillee kan badu natti hin fakkaatu.Sirnoonni Itoophiyaa humnaan bulchan hundi dhala Oromoo kumaantamaan lakkaa’aman ajjeesan, hidhan, Biyyaa godaansiisan. Gootaa fi beektoota keenya kumaantamaan fixan. Shirri kaleessa qabsoo keenya cabsuuf itti fayyadaman har’a wayyaaneen dachaa kudhaniin guddiftee itti fuftee jirti. Inumaa kan wayyaanee Maanguddoota waggaa 80 ajjeessu irraa hanga daa’imman waggaa 10 rasaasaan ajjeesuu geessetti. Maarree gocha isaanii kanaaf deebii akkamii laachaa jirra ? miidhaa nu irra ga’u kana ga’eema keenya jennee callisutti jirramoo , Xiiqeffannee fi gochaa diinaa kana Hadheeffannee of irraa qolachuuf of qopheessaa jirra ?
Sabni Gabrummaa jala jiru, Xiiqii fi miidhaa hadheeffachuu yoo hin beekiin , dhaadannoo qofaan hafa. Xiiqii fi hadheeffachuun yoo nu keessa hin jiraatiin, sochiin keenya kan yeroo qofaa mul’atu taati. Sochiin amma Biyya keessaa fi alatti mul’ataa jiru, akkuma Mammaaksa Oromoo “Bishaan Xiiqii maal Cuqqaallatanii dhugu” sanii hojiin mul’achuu fi itti fufu kan qabuudha. kan amma itti jirru caalaa hojjachuun barbaachisaadha. Biyya alaa keessatti sochiileen gama hundaan gaggeeffamaa jiran Ummata keenyaaf Galaa ta’aa jira. Abdii hegaree ta’eera. qindoomiinaan wanni gaggeeffamu ammoo, bu’aa maalii akka argamsiisaa jiru guyyuu kan argaa fi dhaga’aa jirrudha.
Biyyoonni hundi wayyaanee ija taajjabbiin ilaaluu eegalu isaanitti, dhimma ba’uu qabna . hojjannee ija akka itti diimeffatan gochuu qabna. Wayyaaneen humnoota alaa gawwamsuuf waan gootu hundaa xumurteetti. Waan haaraa uumtee isaan abbaltu hin qabdu. Nuutu carraa yakka ishee saaxilee dhageetti argachuu qaba . kanatti dhimma haa baanu. Humnoonni alaa dantaa isaaniif jedhanii wayyaanee bira dhaabbachutti abdii kutachuu odoo hin taanee, jarri kun ija akka banatanii ilaalanii fi Filannoo biraa akka qaban itti argisiisuu qabna. Wayyaaneen Qabeenyaan isaan akka saamaniif balbala bantee keessa akka sirban taasisaa jirtu, mana eenyu keessa akka ta’ee fi gaafa Ummati kun humna ta’ee ol ba’ee maal akka ta’uu danda’u, tokkon tokko isaanitti nuffii tokko malee irra deddeebi’anii itti himuu barbaada.ni beeku jennee callisuun nama hin baasu. Waan beekan haqa waliin itti mul’isuun bubbulee bu’aa ni qabaata. Kun waan dhuunfaa keenyaa eegallee bakka jirru cufatti hojjachuu dandeenyudha. Kana hubachiisuuf miidiyaa addunyaa kana irra jiran, amma mana keenyaatti akka dhufan eeggachuu odoo hin taanee, waan dantaa isaanii kabachiisuu qopheessanii keessa dhimma itti ba’uun barbaachisaadha jedheen yaada. Humnoonni alaa dhimma keenya irratti dorgommii akka seenaniif, haala mijeessuu fi Iyyannoo keenya kana warra dhihaa qofa irratti odoo hin taanee, warruma Mana maree fi Tasgabbii keessatti sagalee qaban hundaan wal ga’uun gaariidha jedheen fudha.sababaan inni guddaan wayyaaneen gama sanaan waa hedduu nu irratti shiraa jirti waan ta’eef.
Sochiilee nu eeggatan kana hundaaf sochii wal irraa hin cinnee nu barbaachisa. Kanaaf,“Xiiqeffachuu fi miidhaa hadheeffachuu barachuun dirqama keenya”, kanan jedheef. Kun ammoo, “Mala” qabsoo wal irraa hin cinnee gaggeessuuf akka meeshaa waraanaatti nu gargaaru jedheen yaada. Namni Xiiqii waan fedheeyyuu qabu, kolfuu fi taphachuun ibsitu eenyummaa isaa akka ta’u hin barbaadu. Namni miidhaa hadheeffate du’uu fi Gabrummaa jala jiraachuu adda hin baasu. Kanaaf ajjeesee du’uu barbaada. Gumaa Gootootaa fi beektoota keenyaa akkasumas , Daa’imman har’a gara jabiinaan ajjeefamaa jiranii baafachuu malee, waanti biraa itti hin mul’atu. Qorichi diina nu dura dhaabbatee jiruus kanuma qofa. Jaallannus , jibbinus wayyaaneen Oromoo xiiqii Qabattee hojjachaa jirti. Angoo isaaniif kan isaan sodaachisu Oromoo waan ta’eef. Waan Angoo isaaniif Yaaddoo ta’e kana hadheeffatanii gochaa gara jabiinaa irratti raawwataa jiraachuu isaaniif ragaa hin lakkaa’u. Gootoonni Oromoo bara durii jedhan, diina Oromiyaa irraa qolachuuf, Galaa qabatanii duulan keessaa tokko hadhooftuu dhugamudhaa jedhan. Namni Xiiqii qabu humna qabuun hojjachuuf murteeffata. Namni hadheeffate ammoo, taa’uu hin danda’u. diinaaf obsa hin qabu. Qabsoon keenyas kan nu gaafataa jirtu kanadha. Xiiqiin Bosonatti Nama galchituu fi Gabirummaa hadheeffattu, kana irra Ummatatti ce’uu qabdi. Hawaasa Alaafis “Galaa” ta’uu qabdi. Sadarkaa Nam-tokke kaafnee Xiiqiin bakka jirruu haa sochoonu. Gumaan nu irra tuulamaa jirti. Barris akkasuma. Sochiileen addatti baatiilee ja’an dabranii , kunuunsaa, ittis fufsiisaa, Qabsoo walii galaa addunyaatti baasuuf haa hojjannu. GALATOOMAA !
HORAA BULAA .
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Kaarbon daayi'oksaayidii
Kaarbon daayi'oksaayidiin kuniin kompaawondii keemikaalaa kan atamii kaarben tokko fi ooksijiinii (oxygen) lama of keessa qaba. Yeroo baayyee foormulaa keemikaalaa isaa CO2 tiin beekkama. Kompaawondiin kuniin atimosfeerii lafaa keessatti xiqqaatee persentii tilmamaan 0.038% ta'uun yoo jirattu, kunii immo giriinhaawos gaaz(greenhouse gas) bayyee barbachisaa dha. Akkatta jajjabo(solid) isaa keessatti cabbii goggaa jedhame beekkama. Innis kutta gudda marsaa kaarbonii ti.
Chemical fi physical properties[edit | Lakkaddaa gulaali]
Kaarbon daayi'oksaayidiin gaazii qalama hin qabne yoo ta'u, yoo bayyinan gara keessatti afuuran fudhatamee (kunis waan hamma ta'e dha sababis rakko asphyxiation fiduu danda'a), dhandhama hamma afaan kessatti fi warranumma funaan fi qoonqo kessatti fiduu danda'a. Kunii immo kan dhufuu yoo gaaziin kuni mucous membrane fi gorora keessatti walitti makame, kaarboniik asidii jajjaba hin tanee ummu dha. Namii tokko dhugatti carbonate ofii kessa qabu (dhugaatii lallaafaa fi bishaan horaa/amboo) dhugee deeffachuu yoo yalle, waani akkana itti dhaqabu danda'a.
Rukkinni(density) gaazii kanaa tempireecharaa fi dhiibaa ummamaa keessatti hanga 1.98 kg/m³ yoo ta'u, kunii immo rukkina qilleensaa harka 1.53ttin caala. Molokiyuuliin Kaarbon daayi'oksaayidii (O=C=O) boondii harka lama lama ofii keessaa qaba, akkasumas fakkiin isaa dagale tokkoon (linear) dha. Dipole elektiriiki hin qabu. Akka ooksidaayizdi (oxidized) ta'etti (ooksijiinii of keessaa qabutti), gaaziin kun waantoota biraa wajjin dafee walitti hin makamu, akkasumas kan gubachu danda'u miti.
Dhiibbaa atmosferra sirrii (1 atm) fi tempireechara −78.5 °C irratti, Kaarbon daayi'oksaayidiin osoo dhangala'ootti hin jijjiramiin akkatta jajjaboo irra gara akkaataa gaaziitti akkataa sablimeeshin(sublimation) jedhamuun yokan gaazii irra gara jajjabootti akkata dippooziishin(deposition) jedhamuun jijjiirama. Akkatan jajjaboo isaa maqaa cabbi goggoga (dry ice) jedhamee beekkama. Kaarbon daayi'oksaayidiin dhangala'oo ta'e kan umamuu yoo dhiibbaan (pressure) 5.1 atm caalu dha. Qabxiin sadii isaa dhibaa 416.7 kPa irratti -56.6 °C yoo ta'u, akkasumas critical point isaa 7821 kPa irratti 31.1 °C dha.


text:
Friday, November 15, 2013
Mana Barumsaa Sadarkaa 1ffaa fi 2ffaa Akaakoo Manabbichuu fi Yuunversitii Finfinnee Keessatti Barattooti Oromoo Unkaa Miseensummaa OPDO Akka Guutan Dirqisiifaman.
Sadaasa 13,2013. Qeerroo godina Addaa Naannoo Finfinnee Aanaa Akaakoo Manabbichu irraa ibsuun,mana barumsaa sadarkaa 1ffaa fi 2ffaa Akaakoo Manabbichuu keessatti barattootni dhimma miseensummaa irratti barsiisota isaanii waliin walitti bu’anii kan jedhu maddi gabaasaa kanaa addeessa. Akka gadi fageenya gabasichaatti ilmaan oromoo sabboonummaa qaban kanneen mootummaa wayyaaneef hin jilbeenfanne unka miseensummaa dhaaba OPDO sadaasa 13 guyyaa keessaa sa’a 3:00AM irratti waraqaan kun isaan geenyaan barattootni hunduu daandii miseensa keessan guutuu ilaalchisee barattoota miseensa keessan ta’an qofa barsiifachuu dandeessu jechuudhaa barsiisota isaanii dhimma kana irratti keessumsiisuu dhiisuu irraan walitti bu’iinsi hanga barataa fi barsiisaan wal reebuutti gahee akka jiru gabaasaan isaa addeessa.Barsiisota keessaa deggertootni barattoota kanaa waan jiraniif humnaa fi sodaa tokko malee barattootni waraqaa miseensummaadhaaf wayyaanee biraa dhufe ciruudhaan,isa kaan ammoo ibiddaan gubuudhaan ergamtoota wayyaanee garaa gubanii akka jiran akkasuma barumsi hanga ammaatti nageenyaan itti hin fufin waan jiruuf naannoo mana barumsaa isaanis hidhattoota wayyaaneetiin qabamee akka jiru gabaasaan Qeerroo Aanaa kanaa addeessa. Barattootni kan jedhan ammas nuti miseensummaaf hin jiraannu,wayyaanee miti kan nu jiraachisu dhaaba qabna kan nu hoogganu,kan haqaaf dhaabbate,kan nun ajjeesne,kan nu kunuunsu,ilmaan oromoof kan dhaabbatu,maqaa dhayuu baannu isin kan beektaniidha, kaayyoo dhaabichaa waan beektaniif yaaddoon akkas isin fiigsaa jira,nuti biyyas qabna dhaabas qabna,nuti oromoodhaa habashaa miti kan jedhu barruu adda addaa waraqaa xixiqqaadhaan mooraa keessaa fi alaan facaasanii akka jiranii fi sirba qabsoos waliin sirbuudhaan tikootaa fi hojjettoota wayyaanee garaa gubanii akka jiran gabaasanii jiru.
Kana malees Gabaasu Qeerroo Yuuniversitii Finfinnee kiiloo 6 irraa akka addeessutti guyyaa har’aa Sadaasa 14 mootummaan wayyaanee kabaja yeroo darbe sadaasa 9 barattootan kabajame irratti odeeffannaa dhaga’een dhaabni ABO caasaa isaa yuuniversitiiwwaan jira irraa yuuniversitii Finfinnee keessa bal’ifatee waan jiruuf,barataan oromoo kamiyyuu mooraa kana keessa kan argamu barataa guyyaas haata’u galgala dabalatee miseensummaa keenyaan hoogganamuu qaba kan jedhu xalayaan akka mooraa yuuniversitii kiiloo 6 iccitiidhaan seene gabaasaan isaa addeessa. Akkasuma akka madda gabaasaa kanaatti yuuniversitii jiran hunda irra shakkii guddaan mootummaan wayyaanee irraa qabu barattoota yuuniversitii Finfinnee yoo tahu basaasota garagaraa fageenyaa fi dhiyeenya irraa miindaa ggurguddaadhaan mooraa kana keessatti ramada akka jiru gocha isaan iccitiidhaan gochuuf deeman maddi gabaasaa kanaa addeessa. Dhimma miseensummaa guutuu ilaalchisee ejjeennoon mootummaan wayyaanee lafa kaayatee fi dabarsee jiru yuuniversitii Finfinneetti barataan kamuu hanga nuti biyya bulchaa jirrutti miseensummaa hin guutu yoo tahe barumsa irraa dismiss tahuu danda’a,kun yeroo gabaabaa keessatti akka xumuramu dirqamni akka bahe gabaasaan isaa addeessa.
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Adoolessa 10,2015 Naqamte
Har’a sa’a laaqanaa irraa kaasee hanga ammaa kanatti odeeffannoon nugahe akka ibsutti Poolisooti moorichaa yeroo FDG barattoota deeggartu,keessaayyuu barattoota Oromoo jajjabeessuun adda adurummaa qabdu,kanaaf isin loogi addaa gootu jedhamuun geggeessitooti sirnichaan wayita sagalee jabaan itti dubbatan ykn dheekkaman illee Poolisoonni mooraa Yuuniversitii Wallaggaa “Oromummaan yakka miti” jechuun geggeessitoota ergama Wayyaanee rifaasisuusaa jiraachuun beekame jira,itti baha walgahii kana guutuu fuula duraatti dhiheessina.