c: text/html

text:
Odeessa: Naannoo B/Gumuz Kamashiitti lola guddaatuu deemsifamaa jira.
lolli kun kaleessa waaree booda ifatti eegale.
Lola kanarratti waraanni mootummaa kumaandoo warri jedhaman hedduun dhumaniiru.
kanneen madaa’an hedduunis uffanni waraanaa irraa baafamuun waraana akka ta’an himuu akka hin qabne ajajni itti kennamuun Hospitaala Riferaalaa Naqamtee ciisanii jiru.yeroo amma kana namoonni hedduun achitti yaalamaa jiran keessaa waraanni yaaliirra jiru tokko akka dhoksaan namaaf himetti humni guddaan Gumuzootaafi qaama biraarraa of ijaaree mootummaa lolaa jira. Lolli sunis haala adda ta’een kan geggeefamaa jirudha. Qaamni nu lole sun dandeettii waraanaa cimaafi leenjii lolaa hammayyaa’e waan qabu fakkaata jechuun dubbate.
Araarsoo Raggaasaa irraa
Daandiileen naannoo Amaaraarraa gara Oromiyaa geessan cufamuu/sirriitti sakatta’amuu qabu. Magaalota gurguddoo Oromiyaa keessatti dhohinsa boombii qindeessaa jiru, gareen Amaaraan ijaarame tokko biyya alaa kanaa gidduu kana yakkoota gurguddoo Oromiyaa keessatti gaggeessuuf maallaqa doolaara kuma dhibba lamaa fi kuma kudha ja’a (216,000$) walitti qabee jira. Maallaqni kun hanga guyyaa kaleessatti kan walitti qabamedha. Kaleessa galgalaa kaasee garee sana keessaa block na taasisanii jiru, arguu hin danda’u. Maallaqni kan guuramaa ture karaa Viber. Maqaan garee sanaa “Amharan innetadeg” jedha. Goolessummaa kanas caasaa mootummaa fayyadamuun akka raaawwachuuf jiran walii galaniiru, bulchitootni naannoo Amaaraa dhimma kana sirriitti quba qabu, waliin hojjechaa jiru.
Magaalaa Dambidoolloo keessatti haleellaan boombii humna risaatin waajjira dhaaba pp fi kuusaa meeshaa waraana irraatti fudhatameera Guutummaan guutuuttis gubatee jira!
Haati daa’imaa, ‘Abbaa-warraakeetu [Shanee] deggera’ jedhamuun, daa’ima ishee kan baatii saddeetii waliin, Konyaa Arsii Lixaa, Ona Adaabbaa keessatti hidhamuun dararamaa jiraachuu.
Lolli duguuggaa sanyii Oromoo Walloo irratti, humnoota Naannoo Amaaraa fi Raayyaa Ittisaa Impaayera Itoophiyaan geggeeffamu jabaatee itti-fufuun, guyyoota sadan darban keessatti lubbuun Oromoota 45’nii olii gaaga’amuu, kanneen baay’inaan 30’tti tilmaamanis madaa’anii wal’aansa dhabanii jiraachuu.
Eebila 14, 2021 irraa qabuun hanga guyyaa har’aatti Oromoonni baay’inaan 10’nii ol ta’an, Konyaa Horroo Guduruu Wallaggaa, Ona Amuruu keessatti ajjeefamuu, kanneen baay’inni isaanii 100 olitti tilmaamamus haala rakkisaa keessatti hidhamuun dararamaa jiraachuu.
RSWO – Eebila 20, 2021

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Gabaan Elsaa Tolaa wayaa fi faaya Oromoo gurguruuf karaa dirree internteetii, marsariitii ishii ‘Oromo Made’ irratti oggaa tokko dura bante oo’era.
Qanafaa, lakkaa, jomoree, machallaa, callee mormaa, gurraaf harkaa, uffata ijoolleef nama guddaa dabalee waan adda addaa dhiheessaa jirti, Elsaan.
Abbaan barbaade suuraa mihaa fi wayaa jaalate marsariituma ‘Oromo Made’ irratti maxxansitu laalee kompiitarii hookan bilbila ofiirraa ajejata. Elsaan manumatti ergitiif.
Hojii uggurri weerara vaayrasii koronaa mana ishii oolchinaan yeroo argattee jalqabde kanatti akkamitti akka seentee fi mullata qabattee kaate irratti mari’achuuf keessummaa Labataa godhannee, dhaggeeffadhaa.


text:
Senegaal,Angoolaa,Itoophiyaa fi imaltuu biyya sagaliitiif warraa bahe,ministerii haajaa alaa Amerikaa, Mike Pompeo.
Senegaal,Angoolaa,Itoophiyaa fi imaltuu biyya sagaliitiif warraa bahe,ministerii haajaa alaa Amerikaa, Mike Pompeo. Amma Itoophiyaa gahe.
Yoo pirezidaantii Angoolaa Joao Lourenco waliin Luhaandaatti wal mari’atan akka biyyitii sun mala jireennaatiin jabaattee horiillee baduu dhowwattu wal haasahn.
Pirezidaantiin Angoolaan kun ganna sadiin duratti eegii pirezidaantiin biyya sunii José Eduardo gara ganna 40 biyya sun bulche hujii irraa bu’een jennaan ufii itti dabre.
Pirezidaantiin kun amma malaa fi maltee horii ummataatin balleessan diqqeessuuf hujiitti jira.Angoolaan biyya horii ummataa karaa hedduun balleessan.
Inaltii pirezidaantii durii Isabel dos Santos,Afrikaa keessaa dubartii durummaan tokkeessooti.Mala isiin horii kanaan tuulatte qorachuutti jiran.
Akka muummeen ministera haajaa alaa Angoolaa ka amma jedhetti ministerii haajaa alaa Amerikaa Angoolaa dhufuun bulchiinsii mootummaa Donald Tiraampi Angoolaan waliin hariyummaa jabeeffachuu fedhuun mirkana.
Tiraampi Angoolaa dhufuuf wannii mirkanaa hin jirtu.
Chaayinaa waliin Angoolaa irratti wal dorgomuutti jirtanii? jedhanii gaafatanii minsiterii haajaa alaa Amerikaa kun “nu Angoolaan yoo dhufu namuma Angoolaa hujiitti qaxruuf dhufna” jedhe.
Akka ministerii haajaa alaa Amerikaa jedhetti Angoolaan amma jijjiiramatti jirti.
Pompeo marii Senegaal fixate kalee Angoolaan bahee waan waliin hojjatan shan irratti mootummaa biyya sunii waliin walii mallatteesse.
Waan irratti walii galan keessaa akka dhaabbilee Amerikaa investimentii,fayyaa hujii karaatii fi akkaa Angoolaa waliin hojjachuu dandahan walii galan.
Pompeon marii tana fixannaan Itoophiyaatti dabraa,Sawudi Arebiyaa fi Omaanitti itti aana marii biyya sagaliitiif biyyaa bahe.


text:
Sabaa fi sablamoota Itiyoophiyaa giddu walitti bu’iinsa jiru hambisuuf sirna federaalizmii haqanii akka teessuuma lafaatti daangeessuun barbaachisaa ta’u maanguddonnii fi hayyonni akkasumas hogganoonni paartilee siyaasaa Baahir Daar irraa dubbataniii jiru.
Sirna Federaalawaa gosa irratti qiyyafatee fi danqaa isa mudatee mata duree jedhuun walgahii gaggeeffame irratti kun dubbatame.
Gama kaaniin sirnii Itiyoophiyaa keessaa kan saba danuu ykn Federaalawaan sabaa fi sablammoota biyyattii beekannoo kan kenne ta’u hayyonni yunivarsitii Maqalee ibsanii jiru.
Sabaa fi sablamonni afaan isaaniin akka gargaaraman eenyummaa isaaniin akka boonana sirna godhe jechuun jedhan.
Rakkoo yeroo ammaa uumameef sababaan olaantummaan seeraa kabajamuu dhabaa fi bu’aan dinagdee uummataa kabajamuu dhabauu isaa ta’u dubbatu.
Sirnii Federaalaa jiru sadarkaa amma jiru irraa foyya’ee sabaa fi sablammootaaf mirga foyya’aa kennuu akka qabu gaaffii


text:
Dura taa’aan gamtaa Afriikaa prezidaantiin Afriikaa Kibbaa Siriil Ramaafoosaa jijjiirraa mootummaa Maalii faallaa heeraa ti jechuun balaaleffatan.
Ibsa kaleessa kennaniin Ramaafoosaan loltoota diddaan ka’an kan biyyattii Afriikaa dhiyaa prezidaantii Maalii Ibraahim Bowbaakaar Keyiitaa, muummicha ministeeraa Bowubowuu Kisse fi angawoota mootummaa gameeyyii kanneen biroo akka gad dhiisan gaafataniiru.
Kan mooraa waraanaa magaalaa galma mootummaa Bamaakoo cinatti hidhamanii jiran Keeyiittaan haasaa aangoo itti gad dhiisaniin gumii biyyoolessaa fi mootummaa Boubowuu Kiissee diigamuu isaanii labsan.
Loltoonni kanneen ofii isaanii koree biyyoolessaa uummata biyyattii oolchan jechuun of waaman hanga robii kaleessatti Keeyitaa to’annaa isaanii jala oolchanii jiru.
Hanga yoonaa gareen sun filannoon akka geggeessamuuf kan hojjetan ta’uu beeksisan. Namoonni hangi tokko daandii Bamaakoo irratti ba’uu dhaan Keyiittaan aangoo irraa kaafamuutti gammaduu isaanii ibsaa jiran. Gama biraan Ramaafoosaan hawaasi addunyaa Lammiiwwan Maalii jireenya sivilii fi qajeelfama dimokraasitti akka deebi’an akka gargaaru gaafatanii jiru.


text:
Prezidaantiin Ertiraa – Isaayyaas Afewarqii, ka muummichi-ministaraa Itiyoophiyaa – Dr. Abiyyi Ahimed, wal-dhibdee daangaa biyyoota lameenii furuuf walta’insa bara 2000 Aljersitti mallatteessame akka hojii irra oolchan ka beeksisan irratti mari’achuuf jila isaanii ka gara Itiyoophiyaatti ergan tahuu beeksisan.
“tarkaanfiilee itti aanana irratti dubbachuuf, jila gara Finfinneetti erguuf qophii dha,” jedhan – Prezidaantichi Isaayyaas.
Gama Itiyoophiyaatiis, mootummaan jila Ertiraa simatee waliin dubbachuuf qophii tahuu isaa – dubbi-himaan Ministirii Dhimma-alaa Itiyoophiyaa – Obbo Melles Alem VOA-tti himanii jiran. “Kun yaada gaarii dha . Gama keenyaan, Itiyoophiyaan Ertiraa waliin dubbachuun qophii tahuu ishee mirkaneessitee jirti. Muummichi-ministaraas har’a, deebii gaarii kana simatanii, gammachuu isaanii ibsanii jiran” jedhan – Obbo Melles Alem.
Itti-fufuudhaanis, gama keenyaan akka amannutti – hariiroon biyyoota lamaan gidduu, waa’ee daangaa caala. Hariiroo kana gara boqonnaa haaraatti ceesisuuf murachuu keenya irra-deebinee ibsina. Kun akka tarkaanfii gaariitti ilaalamuu danda’a. Jila Ertiraa, kabajaa guddaadhaan simannee waliin mari’achuuf qophii dha – jedhanii jiran.
Muummichi-ministaraa Itiyoophiyaa, Dr. Abiyyi Ahimedis, gammachuu isaanii ibsuun, biyyoonni lameen gara fuul-duraatti nagaa fi jaalalaan akka waliin jiraatan abdii qaban beeksisanii jiran.
Guutummaa oduu isaa dhaggeeffadhaa


text:
Waxabajjii 23,2015
Uummati Oromoo addunyaarratti kan ittiin beekamu seera, toobaa,toobbana,Gadaa fi irreessa walumaagalatti aadaa boonsaa sabummaasaarra darbee ardii keenya Afirkaa kan boonsuu danda’u dha.
Bu’uuruma heera uumaa ganamaa ganamtee kanaan kan bulan Oromoonni Matakkal gaalessaa irreessa arfaasaa si’a darbee irreessataniin mootummaa naannoo Gomuziin yakkamanii mana murtii aanaa Dibaaxiitti erga deddeebi’aa turaniin booda Caamsaa 23,2015 manni murtii aanaa Dibaaxii walii galaan namoota kudha shan irratti murtii seeraa alaa irratti dabarse. Gochaan kun loogii mootummaan Gumuz TPLFn hoogganamu qoodinsaa fi loogii sanyummaatiin kanaan dura Afaan Oromoo naannichaa balleessuu fi Gumuzoomsuu,shinaashessuu geggeessaa kan ture ammammoo aadaa Oromoo balleessuu irratti hojmanee sabboontotiin Oromoota kun murtii garaagaraatiin mana hidhaa Gilgalbalas godina Matakkalitti guuree jira.
Kanaafis cunqursaa Oromoota naannoo kanaatiif uummata Oromoo bal’aaf deeggarsa siyaasaa jabeessinee gaafanna Namoota hidhaman 1 Abdiisaa Dhugumaa waggaa lamaa fi ji’a jaha qarshii kuma jaha wajjin 2 Kuusaa Toleeraa waggaa lamaa fi ji’a jaha qarshii kuma jaha wajjin 3 Goobanaa Baqqalaa waggaa lamaafii baatii jaha qarshii kuma jaha wajjin 4 Dabaloo Hiikaa waggaavlamaaf baati jahaa fi qarshii kumajaha wajjin 5 Ayyaanaa Gaashuu dabalatee jaarsolii biyyaa kudha lama qarshii kuma jaha nagaan adabuun ol iyyannoo akka hinfudhannes dhorkatamaniiru


text:
Yeroo Waggaa tokko caaluuf weerarrii vaayrasii Koronaa addunyaa mara rakkisaa jira. Biyya tokkotti hammaatee kaanti gad jadhaa ta'uus kan bifa weeraraan deebi'ee ka'uun immo carraaqqii ta'u abdii dhorkee namoonni hedduun du'uun itti fufee jira.
Kaan immoo ugguura faca'iina vaayrasiichaa hanqisuuf labsaman kabajaa turee booda irra obsa fixachuun cabsuuf dirqame.Talaaliin dhukkubicha ittisu argamuun abdii kennee jira.
Kanneen Talaalii kana fudhatan iyyu of-eeggannoo duraan ka'aman kan akka aguuggii afaanii fi funyaanii itti fufuu akka qaban ogeessonni dubbataa jiru.
Maraafuu gaaffii fi deebii qorataa dhukkubootaa Dr.Jamaal Haassan waliin gaggeeffamee caqasaa.


text:
Jalala nama tokkoof qabnu ibsuun dirqama. Dubbachuun, jechootaan ibsachuun daandii tokko. Ta’us hundaa miti kan onnee godhate, afaan baafatee si jaaladhaa dubbatu. Kan danda’ee dubbatuufi yaada isaa jechaan ibsatuuf rakkoon hinjiru. Inni dubbachuu hinuggine, afaan baafatee dubbachuu hindandeenne ammoo maal haat’au? Kan qaanfatu, hedduu sodaatu akkamiin yaada onneefi sammuu isaa dhiphisu haadabarfatu?
Dubbachuun daandii jaalala inni tokko isa biraaf qabu ittiin ibsatuudha. Wonti gaariin garuu, ergaa jaalalaa dabarfachuuf jecha si jaaladhaa, namoota tokko tokkotti akka dhagaa ulfaata, arrabni qabachuuf sodaata, jedhutti dhimma bahuun dirqamaa miti. Ergaa kana mallattoolee addaddaatti dhimma bahuun jaalala namaaf qabnu ibsuun nidanda’ama. Isaan keessaa hangi tokko:
- Ija keessa qajeelatti nama ilaaluudhaan. Ija keessaa qajeelatti nama jaalattan yoo ilaaltan onneen nidhahatti, namni isii laalu kan isii jaalatu ta’uu hubatti. Kuni yeroo tokko tokko itti yaadamee osoo hintaane, osoma hinbeekne kan ta’uudha. Qajeelatti ija keessa nama ilaaluun human guddaa qaba.
- wolakkeessuu. Waan wolfakkaatu altokko wolfaana raawwachuu. Waan inni tokko godhu kan biraas yeroma sanitti godhuu. Kana jechuun yoo inni tokko buna hanbuuqu eegale faanaa hanbuuquu ta’uun nidanda’a.
- Kennaan wolbadhaasuu. Horiifi meeshaa addaddaa namaaf kennuun mallattoo jaalalaafi kabajaa nama tokkoof qabnu, jecha tokko osoo hindubbanne, ittiin ibsannu keessaa tokko. Dhimma itti bahaa.
- Ceekuu sochoosuufi naannessuu. Ceekuu keenna sochoosuu, waa’ee roqomsuu miti kan dubbataarru, ergaa onneefi yaada sammuu keenna dhiphisu daandi nama biraan ittiin gayannu keessaa isa tokko.
- Wolitti siiqanii taa’uu. Fageenya jidduu namootaa jiru dhiphisuun human cimaa onneefi sammuu namootaa wolitti harkisuu, dhiheessuu qaba. Namni jaalalaan qabame, isa kaan irra fagatee hinjiraatu. Fagoo ta’uun isaaf hinmijaatu.
- Qaqqabbaa qubaa. Harka, keessattuu qubbiin, qaqqabuun mallattoo jaalalaati. Akka hedduu qaqqabdeen irra deddeebitee sijaaladha jedhaa akka jirtu hindagatin.
- Limsuu wolfaana. Namni haala nagaa keessatti si’a 20 daqiqaa tokko keessatti limsata. Limsuun wolirraa hincinne mallattoo jaalalaan qabamuu ykn gama nama tokkootti harkifamuu, onneen wolitti hidhamuu agarsiisa. Heddu limsannaan ergaan sijaaladhaa nama sifundura dhabbatu gayeeraa ‘sijaaladha’ jechuuf hincinqamin.
- Seequu gaarii. Waamalee hinseeqannu, afaan hinbannu. Seqannaan, sesseqannaan waa jiran. Bifa kanaan namni lammataas waa jiraachuu barata. Ergaa jaalalaa ta’uu hubata.
- Sagalee nuti baasnu. Haasofni suta yaa’u, gurratti nama mi’aayu waa ammata. Ergaa jaalalaa dabarfata.


text:
“Erga Jawaar Mohaammad nutti dabalamee hariiroon caasaa mootummaa walin qabnu bade”- KFO damee Jimmaa
Wal dhibdeen paartii Koongirasii Federaalawaa Oromoo fi Bulchiinsa Magaala Jimmaa gidduu jiru tibbanna dubbii ijoo siyaasa Oromoo ta’eera.
Xalayaawwan qaamoleen lamaan waliif barreessanis miidiyaalee hawwaasummaa irratti qoodamaa turaniiru.
Caasaalee mootummaa godinichaa waliin wal hubannoon hojjechaa turre kan jedhan itti gaafatamaa paartii Koongirasii Federaalawaa Oromoo Godina Jimmaa, Obbo Umar Xaahir, erga Obbo Jawaar Mahaammad gara paartii KFOti makamanii as walitti dhufeenyi paartii isaanii fi caasaalee mootummaa magaala Jimmaa fi godina Jimmaa hammaachuu isaa BBC’tti himaniiru.
“Jawaar dhufuurraa kaasee gaarii hin turre. Erga jiilli KFO gara Jimmaatti dhufuuf murteefatee as akka diinaatti nu adamsuutti jiru” jedhan.
“Erga Jawaar Mahaammad nutti dabalamee as gutumaan guututti walitti dhufeenyi keenya ni bade” kan jedhan Obbo Umar, doorsifni fi hidhaan miseensota isaanii irratti raawwatamaa akka jiru himan.
Dhimma tibbana uummame yeroo ibsanis “nuti kan gaafanne duula na filadhaa miti. Isteediyeemitti miseensota fi deeggartoota akkasumas hawaasa godina Jimmaa dubbisuuf jilli KFO kan Jawaar of keessaa qabu akka dhufudha kan isaanitti himne” jedhan.
Qaamoleen bulchiinsaa magaala Jimmaa fi godina Jimmaa paartii isaanii irratti uummata kakaasuu isaanii fi jiilli KFO gara godinichaa deemuun uumataan akka wal hin agarreef hojjechaa akka jiran komatu Obbo Umar.
“Nuyi jiilli KFO uummata dubbisuu dhufaa jira jechuun xalayaa barreessine. Isaan immoo duula na filadhaati jedhanii istediyeemii hin heeyyamnu jedhan” jechuun BBC’tti himan.
“Dhiibbaa hamaatu nurratti adeemsifamaa jira. Adeemsi jirus baay’ee jibbisiisaadha” kan jedhan Obbo Umar yaaddoo fi sodaa keessa akka jiran dubbatu.
Sagantaa guyyaa Kibxataatti qabatanii turanis haquu isaanii fi saganticha fulduratti dabarsuun murtee waajjira mummee KFO eegaa akka jiranis Obbo Umar Xaahir BBC’tti himaniiru.
Deebii Bulchiinsa Magaala Jimmaa
Walitti dhufeenyi paartilee morkattootaa waliin qaban akkaataa heera biyyattiirratti kaa’ametti akka ta’e BBC’tti kan himan kantiibaan magaala Jimmaa Obbo Makkiyyuu Mahaammad, xalayaan miidiyaa hawwaasummaa irratti qoodamaa jiru waajjira isaaniitii barreefamuu isaa fi sagantaa KFO magaala Jimmaa ilaalchisuun dhuunfaattis hooggansa KFO walin haasa’aa turuu isaanii himan.
“Dhimmi dheengadda uummame icciitiin keessa isaa jiru ‘waan ani jedhe malee waan isin jettan hin dhageenyu’ kan jedhudha” jedhan Obbo Makkiyyuun.
“Boordiin filannoo duula na filadhaaf kallattii hin keenye. Wanti godinaalee adda addaa keessatti gaggeeffamaa jiru duula na filadhaati. Sagantaa wal baruu miti.”
“Kanarraa kaanee duulli na filadhaa hin heeyyamamne kan jedhu jala sararree itti himne” jechuunis himan.
Gaaffiin nuf osoo hin dhiyaatiin uummatni waamamuu eegale kan jedhan Obbo Makkiyyun dhimmi nageenyaa heeyyamamuu dhiisuu isteediyeemif sababa isa biraa ta’uu himan.
“Akka mootummaatti qophii barbaachisa. Har’uma ka’anii gaafa akkasiin dhufaa kan jedhu hin hojjetu. Qophii barbaachisa.”
“Eegumsa cimsuu fi haala magaalaa fi haala nageenya naannoo qorachuu barbaachisa. Kana giddugaleessa godhannee ammaaf sagantaan guyyaa jedhametti akka hin danda’amne fi guyyaa biraatti dabarsuu akka qaban dhuunfaadhaanis itti himaa turre” jedhu.
OMN: ODUU Guyyaa ( Gurr 11, 2020 )
Ogeeyyin seeraa maal jedhu?
Ogeessi seeraa Obbo Ibsaa Gammadaa maalummaa duula na filadhaa fi qabiyyee isaa himuun eegalu. “Duula na filadhaa jechuun paartiin siyaasaa aangoo siyaasaa qabachuuf, filannoo dorgomee mo’achuuf sagantaa fi imaammata isaa uummataaf kan itti dhiyeessudha” jedhu Obbo Ibsaan.
Akka seera boordii filannoottis duulli na filadhaa sagantaa qophaa’e akka qabu fi paartileen siyaasaa garuu yeroo kamittu uummata walin walgahuu akka danda’an himu.
Gama biraatiin dhaabbilen siyaasaa yeroo uummataan wal arganitti wanti dubbachuu qaban fi hin qabne jedhamee seeraan kaa’ame akka hin jirres dubbatu.
“Waltajjii hundarratti paartiin siyaasaa tokko dhimma imaammata isaatiin walqabatu, dhimma uummataa ykn siyaasa biyyattii irratti yeroo kamittuu uummata walin walgahii gaggeessuu ni danda’a. Nu filadhaa jechuus ni danda’a. Wanti dhorkame tokkoyyuu hin jiru.”
“Duula na filadhaa jedhamee kan Boordii Filannootiin ibsamee jiru kan qabeenya mootummaa bifa walqixa ta’en itti fayyadaman jechuudha malee paartiin of danda’ee hin socho’u jechuu miti” jechuunis himu ogeessi kun.
Dabalataan bulchiinsi magaala Jimmaa sagantaa duula na filadhaa Boordii Filannoo Biyyaalessaa akka sababaatti eerun paartii KFO’f Isteediyeemii heeyyamuu dhiisun isaa bu’uura seeraa akka hin qabnes Obbo Ibsaan himu.
Gama biraatin ogeessi seeraa Obbo Indaalkaachoo Warquu immoo “duulli na filadhaa yeroo qaba. Seera qabeessa ta’ee kan adeemsifamu yeroo boordiin filannoo kaa’e keessatti” jedhu.
“Sanaan alatti paartileen siyaasaa uumatatti dhiyaatanii walgahiiwwan fi haasaawwan gochuu danda’u. Sun immoo akka duula na filadhaatti kan lakkaa’amu miti” jedhan.Yaalin dhimma kanarratti yaada Boordii Filannoo Biyyaalessaa argachuuf taasifne hin milkoofne.
Karoorri bilxiginnaa Oromootni biroo Oromoota Jimmaatti akka aaranii addaan kutan irratti hojjataa jiru. Ummatni Jimmaa dhiibbaa guddaatu irra jira. Lola sammuu cimaatu itti baname. Yeroo ammaatti ummata Jimmaa komachuun sirrii miti. Ummata ukkaamfamedha. Gargaarsa barbaadu. Ummata Jimmaatiin Bilxiginnaa deeggaraa jirtu jedhanii komachuun karoora Bilxiginnaatti galuu ta’a.
Jimma keessatti Nafxanyoonni Oromoo fakkaatanii Bilxiginnaa deeggaraa jiru. Sababnis Paartiin PP mirga Nafxanyaan Oromiyaa bulchuu kenneefii jira. Yoo filataman Nafxanyaan Jimma bulchuuf carraa qabdi. Garuu paartiilee Oromoo biroo kan akka KFO abbaan biyyaa akka of bulchu dhaadhessaa jiru. Jimma kan bulchu abbaa biyyaati, kan ummatni amanu fi beeku. Kanaaf akka adeemsa paartii KFO’tti carraan Nafxanyoota Oromiyaa keessatti Oromoo jalatti buluu ta’a. Jarri kana hin fedhan. Kanaaf jecha Bilxiginnaa filachuuf ni dirqamu.
Caasaalee mootummaa godinichaa waliin wal hubannoon hojjechaa turre kan jedhan itti gaafatamaa paartii Koongirasii Federaalawaa Oromoo Godina Jimmaa, Obbo Umar Xaahir, booda kana doorsifni fi hidhaan miseensota isaanii irratti raawwatamaa akka jiru dubbatu.
BB$: Marii Haala Yeroo “Dr.Abiyyi Ummata Oromoo Maalif gane?”
#ጅማ
የተለያዩ መረጃዎች (CSAን ጨምሮ ) አጠቃላይ የጅማ ከተማ ህዝብ ብዛት 300,000 አከባቢ ነው።
ሰሞኑን እየተደረጉ ያሉት ሰልፎች የጅማን ህዝብ ይወክላል ለማለት በሚቀጥሉት ቀናት ውስጥ የሚደረገውን ሰልፍ መጠበቅ የግድ ይላል።
ዜጎች የፈለጉትን ፓርቲ (በፋላጎትም ይሁን በክፍያ )መደገፍ መብት አላቸው። ነገር ግን ሁሉም ዜጎች የሚፈልጉትን ፓርቲ በነፃነት እንዳይደግፉ ሰልፍ እንዳይወጡ መንግስት ጫና መፍጠር የለበትም አዳራሽና stadium መከልከል የለበትም የተቀዋሚ ፓርቲ አመራሮችን ማዋከብ የለበትም።
በአጠቃላይ ይህ ዞን/ወረዳ የእኔ ነው የሚል ፓርቲ ፀረ ዴሞከራሲ የሆነ ፓርቲ ብቻ ነው።


text:
Bokkaan baranaa akka obboo Dirribaa Qorichaa Daarektera Daarekteroota Raaqa Qilleensaa fi Damee Akeekkachiisaati bokkaa guddaa, Oromiyaa Dhiyaa,Gama Kaabaa fi Bahaa malee naannoleen hedduutti bokkaa argachuutti jira.
Naannoleen bokkaa guddaa argachuutti jiran akka obboo Dirribaatti “Boorana,Gujii,Harargee Lamaan,Arsii fi Baaleetti bokkaan mirgisee roobuutti jira.”
Tanaafuu namii bokkaa argate kanaan waan silaa hojjachuu malee itti jabaachuu male jedha obboo Dirribaan.
Warra qotatee facaafatee waarfachuutti jiru keessaa tokko godina Gujii fi Booranaa fa.Akka aabba Qaraarsaa Gurraachaa godina Gujii irraa dubbatetti bokkaan baranaa bokkaa haga hin qamne ka haroolee dhiisii ciccitallee guute, “bokka akkana nama gammachiise takka namii hin agarre bokkaa bubbee hin qamne,ka billiqee hin dibbifne bokkaa guddaa.”
Lafa aabba Qaraarsa keessa bahee jedhe godina Gujiitii yoo kahan qaqallachaa dhufullee haga Moojoo gahanitti bokkaan gudduma.Namillee midhaan mataa mataa qotatee facaafachumatti jira.
Warra bokkaa eegachuutti jiru keessaa tokko warra Shawaa Bahaa aanaa Qobboo Luuxxoo Tamsahaati.Obboo Tufaan warra bokkaa eegachuutti jiru keessaa tokko “bokkaan duumansaahee gururi”aa nurraa dabraa adoo amma roobee wantii facaafne hiunuu nuu biqilti.”
Woma taateefuu warrii argatee qotatee facaafachaa,kaan waarfachaa,kaan ammoo bokkaa abdumaan eegachuutti jira.


text:
Duula filannoo presidentummaa ameerikaa miilanaa, ilaalchi farra koolu galtummaa Ameerikaa keessatti waan heddummaataa adeeme fakkaata. Garuu hawaasa as Washington DC ala jiru kan gosoonni 130 ta’an keessa jiraatuuf sanyii adda addaa irraa walitti dhufuun yaaddoo utuu hin ta’in cimina.
Gareen namoota suraa kaasanii akkaataa jireenya hawaasa guddataa jiruu galmee suraa isaanii keessatti kuufataa jiran. Jalqaba ennaa argamu daandiin km ja’a fagaatu daandiwwan magaalaa kanneen biroo irraa adda hin fakkaatu. Itii dhiyaatanii ennaa ilaalan garuu daldalawwan uummata sanyii adda addaa irraa dhufan kutaa VA Arlington, Columbia Pike bakka jedhamu wal cinatti argamu.
Ogeessi suraa kaasu Lloyd Wolf jireenya isaa irra hedduu daandii Columbia Pike cina jiraate. Daandiin kun bara 1810 kan hojjetame ennaa ta’u Washington irraa gara Virginiatti daandii geessu guddicha ture. Erga bara 1970mootaa qabee jedha Wolf koolu galtoota naannoo addunyaa irraa dhufan mara ofitti hawwata.
Daandiin Columbia Pike ittumaa jaal’atamaa adeeme. Gosawwan dhibbaan laka’aman kanneen biyyoota adda addaa irraa dhufantu bakka kana walii galteen jiraatu. Kanaafi kan nuti waraabamuu qaba jennee yaadneef.
Wolf fi namoonni suraa kaasan afur ka biroo naannoo kana waggoota kudhanii oliif kan jiraatan ennaa ta’u jireenyi uummata naannoo kanaa illee qalbii isaanii hawatee jira. Kanneen akkasii keessaa tokko Claudia Camacho jedhu. daandii Columbia Pike jedhamu irraa mana nyaataa warra Bolivia kan qaban ennaa ta’u naannoo kana waggoota 23f jiraatan.
Hedduun jaal’adha. Naannoo kana dhiisanii deemuun hedduu ulfaataa dha. Namoota kutaalee addunyaa garaa garaa irraa dhufantu as jiru. Aadaa adda addaa waliin wal baruufis carraa argatta. Dhugumatti namatti tola. Mohammed Mohammed waggoota 25 dura gara naannoo kanaa dhufan. Suuqii isaanii meeshaawwan Itiyoopiaa dhaa dhufan gurguru.
Daldalan asitti jalqabetti milkaa’een jira. Warreen adii, lammiiwwan Ameerikaa hidda dhalata Afriikaa, uummanni spaanish, warrea Asia, warra Arabaa fi biyyootii Afriikaa garaa garaa irraa maamiltoota qabna. Kanaaf walii walii keenya beekna. Waan waliin qooddannu qabna. Aadaa fi afaan walii qabajna. Hedduu itti gammanna. Anis baay’een itti gammada jedhan.
Naannoon manneen daldalaa xixiqqoon kun keessajiran aadaa fi sanyii adda addaa irraa kanneen dhufan ka biyyoota kutaalee addunyaa irraa dhufan kurna hedduuf keessa jiraatan iyyuu ka ogeessa suraa kaasuu ta’e Lloyd Wolf akka jehudtti ati asii dhufte jechuun wal qooduun hin jiru.
Asii martinuu wal make jira. Naannoon kun kan Warra Vietnamii ykn kan Arabaa, kan warra Somaalee jechuun wal qoduun hin jiru. Martinuu waliin jiraataa, waliin hojjeta. Kanaaf hedduu namatti tola jedhe. Yeroo tokko tokko feestivaalli gosoota adda addaa daandii irratti geggeessamuun akka aadaatti fudhatamee jira.
Warri Bangladhees feestivaala ofii isaanii asitti qopheeffatu. Garee dhiichisa warra Boliiviyaa 30 ta’antu biyyattii keessa jiru. Gareen kun waggaa waggaatti Lammiiwwan biyyattii kuma sadii ta’antu daandii Columbia pike jedhu irratti wal ga’u, hedduu bareedaa dha. Wlof fi gareen isaa kitaaba mata dureen isaa “Living Deversity” jedhamu projektii seena galmeessaa maqaa daandii Kanaan moggaafame keessatti kuusame maxxansee jira.
Lloyd Wolf akka jedhetti kan akkasii addunyaa waliin hirmaachuu barbaanna. Jecha kana yeroo hedduun itti fayyadama. Nagaan kan akkasii fakkaata. Namoonni walii galtee qabaachuu. Kan ta’uun nu irra jiru akkasi jedhe.


text:
Kennaa addaa nannoo guyyaa ayaana dhaloota Kristoosii
Duraan dursee namoota kanaan durat henna heddu nuugumaachaniif
ammallee gumaachaa jiru galatooma’a jedha!
Gumaata wogga kana 2009 projektoota kennaaf wollitti qabuu jalqabneera!
Projektootni ammaayii kana harkaa qabnu ykn adeemsifamaaru akka armaan
jalaa kana fakaatu:-
- Mana barnoota Sanbatee Sinqelleet 1 -8 (kitaabban bitu’un)
- Mana barnoota Kattaa Siifoo 1 -8 (mana bultii barsisootaa ijaaru’un)
- Mana barnoota Sherqenno Katta’a 1- 5 (daree dabalataatiif mana bultii
barsiisootaa ijaaru’un)
- Mana barumsa Lokkee Qaccaa 1-8 (kitaabban bitu’un)
- Mana barnoota sadarkaa ola’anaa Aanaa Siraaro’o 8 -10 ( Nannoo mana
- barusaa haxxira shibo’on nanneesinee ijaaru’uf akkasuma kitaabban bitu’un)
- Mukka bifa adda addaa dhaabsisu’u
- Leenjii egumsa faya’a tiif nyaata madaalaa hawwooti’i kennuu.
- Darggaggootaf shamarran heddu barsiisuuf gargaaruu
- Hiyyeessa hanqifatee horii bituu
Wonti armaan gubbat maqaa dhaye kun martuu rakkina hooma’a hikuu baatullee hamilee
ummataa jebeessee fakkeena mishaa ta’a!
Kanaafuu mee issinillee akkuma issinitti dhagayameen woma yaaddaniin nubira
dhaabadha’a!
Waan kanaan durrat dalagameef dalagamaa jiru mana internetaa (web site) keenna keesa
seenaa lala’a! Namooni Norway alaa gumaachuu feetan web sitii keenna keesa mata duree
”Gumaata /gargaarsa” jedhu san xuqaa dubbisa’a! karaan Western Union Bank salpha’a!
Gargaarsa ummata keennaa gootaniif waandhi ummata keennaa issin ha’ebbisu,
kahafellee issinii habarakachiisu!
Ulfaadha’a!
Nagaya Waaqaa wolliin


text:
Daandiin magaalaa Finfinneedhaa gara naannoo Amaaraa geessu irree Qeerroo Bilisummaa Oromoon cufamee jira. Hidda malee xannachi hin dhiigu
Qeerroo Intelligence Group
Wal gargaarun gaaridha. Garu mootumman dura uummata isa dursu qaba.
MNO Sidamadha miliona amma kana kenne.
MNO siida Xaitutif miliona amma kana kenne.
MNO horse bultoota naannoo Somaletif miliona amma kana kenne itti fufa.
Suuran kana gaditti argitan MNO har’a nyaata beylada birrii miliona 3ti shalagamu gara Somaletti fe’ama jirudha.
Suuran inni sadaffaan Oromoon Walloo qe’een isa militia Amaratin gubate beylladoota isa wajjin yemmuu daggalatti baqatu. Kamtu dursu qaba?
Kara biraatin Oromotni naannoo Somaleti buqa’an rakko irra akka jirantu dhaga’a kamtu dursu qaba?
Horse bultootni Boranafi gammojji Bale rakkodhuma wal fakkaata keessa jiru. Kamtu durs?
Dandana Bafkane
***Waraanni Eertiraa gara Oromiyaatti bobbaafame**
Keelloo: Bitootessa 22,2021
Gabaasni har’a Bitootessa 22,2021 bahaa jiru akka ifoomsutti waraanni Eertiraa kutaan waraanaa 2ffaan gara Oromiyaatti bobbaafamuu isaanii eera.
Waraanni kun kan dhiyoo leenjifaman kanneen kumootaan lakkahaman guyyaa sadii darban keessa Oromiyaa seenanii jiraachuudha kan saaxilamaa jiru.
Waraanni Eertiraa Itoophiyaa seenee waraansa kan eegale ifatti TPLF irratti wayiita ta’u, dhimmi kun icciitaa qabamee gama lamaan Eertiraa irraa Isaayyaas Afawarqi; Mootummaa Itoophiyaa ammaa PP irraa haaluuf dhimmichi soba jechuun hanga ammaa amanuu didan illee miidiyaaleef dhaabbilee mirgoota namoomaa ragaa waliin waraanni Eertiraa Itoophiyaa seenee waraanaa jiraachuu ragaa bahu.
Waraanni Eertiraa kutaa waraanaa 2ffaan kun nama Haregoot Furzuu jefhamuun akka hogganamus eeramee jira.
ODUU Hatattamaa| Qeerron Walloo Magaala Shawaa Roobii Barbadeessitee Injifannoo Guddaa Galmeessite
Related


text:
Sanyiin fooyyeffame kan GMO jedhamu biyyootii guddatan keessatti beekamu iyyuu biyyoota kan akka Itiyoophiyaa keessatti beekamaa miti.
Qorannaaleen hangi tokko akka mul’isanitti midhaan nyaataafis oolu ka biroon sanyii kana irraa oomishamu fayyummaa namaa qulqullina biyyoo fi qilleensa naannoo irratti dhiibbaa qabaata jedhu.
Itiyoopiyaan sanyii kana jirbii irratti gargaaramuu jalqabuun ishees ibsamee jira. Kan dhiyeenya GMO ilaalchisee barruu tokko maxxansan hayyuun tokko keessummaa keenya har’aa ti.
Teshome Hunduma jedhamu biyya Norway keessatti barnoota isaanii PHD hordofaa jiran.
Sanyiin fooyyeffamee Dhiyaate kan GMO jedhamu biyya akka Itiyoophiyaa seenee keessumaa qonnaan bulaa bira yoo ga’e miidhaa inni qabaachuu malu ilaalchisuu dhaanis mootmmaa biraa deebii argannee jirra. Itti aanaa itti gaafatamaan institiyuutii qonnaa federaalaa Dr. Taaddesee Dhaabaa deebii nuu kennanii jiru. GMO ykn sanyiin fooyyeffame kun yoom biyya akka seene ibsuu dhaan jalqabu.
Dhaggeeffadhaa.


text:
Uncategorized
Yakkamaan waraana Boosniyaa tokkoo mana murtii keesstti summii dhugee du’e.
Ajaja waraana Kiro’aatota Boosniyaa namni ture guyyaa kaleessaa manaa murtii Zeheeg keessatti summii dhugee kan du’e tahuu gabaasni arganne ni mul’isa. Dhaddachi Zeheeg keessatti Yakka waraanaa Boosniyaa ilaalu, jeneraal Islobodan Praljak ajajaa waraana Kiro’aatota Boosniyaa tahuudhaan yakka waraanaa Muslimoota Boosniyaa irratti raawwateen himatamee adabbiin hidhaa waggaa 20 irratti murtaaye, abbaan murtii osoo murtii dubbisaa jiru summii dhoksaan qabatee seene dhaddachuma irratti kan dhuge tahuun gabaafameera.
Isloboda Praljak yeroo summii kana dhugu mana murtichaatiin “ani yakkamaa waraanaatii miti murtii kana hinfudhadhu , kunoo summii dhugaa jira” jechuun yemmuu lallabu, dhaddachi addaan cituudhaan Mr Islobodaan Pralajak gara mana yaalaa eega geeffamee booda lubbuun isaa kan dabrite tahuu gabaasni Aljaziira irraa argame ni mul’isa.
Manni murtii idil addunyaa Zaheeg, jeneral Isloboda Praljak dabalatee qondaaltota Kiro’aatota Boosniyaa jaha, yeroo waraanaa Bosniyaa bara1992-1995tti yakka ajjechaa akkasumas muslimoota Boosniyaa qe’ee irraa buqqisuu isaanii mirkaneessuun, hunda isaanii hidhaa waggaa 20tiin kan adabe tahuu gabaasni kun ni addeessa.


text:
Caamsaa 14/2012 (TOI) – Waldaan hojjettoota daandii qilleensaa Itiyoophiyaa lammiilee naannoo Oromiyaa garagaraarraa buqqa’anii magaalaa Laga Xaafoo Laga Dhaadiitti argamaniif deeggarsa taasise.
Deeggarsichi kan taasifame buqqaatoota maatii 512 ta’aniifidha.
Waldaan hojjettoota daandii qilleensa Itiyoophiyaa deeggarsa nyaataa fi meeshaalee qulqullinaa Vaayirasii Koronaa ittisuuf oolan kan Birrii Kuma Dhibba Shan (500,000)’n bitaman kennuu pirezidaantiin waldichaa InjIinar Taliilaa Dheeressaa himaniiru.
Deeggarsichas Kantiibaan bulchiinsa magaalaa Laga xaafoo laga Daadhii Aadde Habiibaa Siraaj fuudhaniiru.
Pirizedaantiin waldaa hojjettoota Daandii Qilleensa Itiyoophiyaa Injinar Taliilaa Dheeressaa wayita deeggarsicha kennanitti lammiilee harka qalleeyyii ta’aniif qaqqabuun dirqama hawwaasummaa nurra jiru ba’achuuf kan goonedha jedhaniiru.
Itti dabaluuni “Yeroo rakkisaa kana darbuu kan dandeenyu yoo waldeeggarredha” jedhan Injiinar Taliilaan.
Waldichi kanaan duras Koree biyyaaleessaa COVI-19 To’achuuf dhaabateef deeggarsa Birrii Miiliyoo Tokkoo taasiisuu isaa pirezidaantiin waldichaa Injinar Taliilaa Dheeressaa himaniiru.
Kantiibaan Bulchiinsa Magaalaa Laga Xaafoo Laga Daadhii Aadde Habiibaa Siraaj wayita deeggarsicha fuudhaniitti dubbii dabataniin, waldaan hojjettoota daandii qilleensa Itiyoophiyaa waamicha Muummicha Ministiraa Dr. Abiyyi Ahimad “Qooddannaa Maaddii” fudhachuun dhaabbilee Federaalaa keessaa dursa gara Magaalaa keenyaa kan dhufedha jechuun galatoomfataniiru.
Waldaan Hojjettoota Daandii qilleensa Itiyoophiyaa kun guyyaa booris Godina Goojjaam Bahaatti argamuun maatiiwwan 250 harka qalleeyyii ta’aniif deeggarsa taasiisuuf jiras jedhameera.
Waldaan Hojjettoota Daandii qilleensa Itiyoophiyaa bara 1995tti waldaa hundaa’edha.


text:
By Jawar Mohammed
( Sirritti dubbisaa waliif dabarsaa)
Kabajamtoota ilmaan Oromoo!!!
Ji’oota afran darbaniif ummanni keenya mirga abbaa biyyummaa isaa kabajchiisuudhaaf xiiqiin ka’ee qabsoo wareegama qaqqaalii nu kafalchiise, akkasumas injifannoolee cululuqaa nu gonfachiise godhaa jira. Sirni abbaa hirree ol’aantummaa wayyaaneetiin hoogganamu gaafii ummanni Oromoo karaa nagayaatiin dhiheesseef nagayaan deebisurra dhiiga lammii keenyaa dhangalaasuu fi hidhuu itti fufee jira. Hanga ammaattis gochaa suukkaneessaa raawwataa jiruun dubartii ulfa fi daa’imman kichuullee otoo hin jedhin raasaasaan akaayuun diinummaa uummata Oromootiif qabu agarsiisaati jira. Gorsaa fi akeekkachiisa ummata addunyaa biraa dhihaataafii jirutti gurra cufatee jira gochaa sanyii duguuguu ittuma jira. Murni wayyaanee kun yaada furmaataa DHDUO/OPDOn dhiheesseef tuffatee qondaalota DHDUO lakkii gochaan Oromoo irratti raawwatamaa jira jedhanii diddaa agarsiisan hidhuu fi hojirraa ari’uun doorsisuu filatee jira. Murni wayyaanee kun warreen kaaniin immoo uummata Oromoo gadi qabdanii akka nuti barbaadne akka bulu taasisuu dadhabdan jechuuniin aangoo irraa kaasaati jira.
Murni wayyaanee abbaan hirree kun yaada araaraa manguddoota Oromoo fi abbootii Gadaatiin dhihaate wayitti hin lakkoofne. Waamicha nagayaa maanguddoota Oromoo fi Abbootii Gadaa kana tuffachuun ol’aantummaa guyya guyyaan jalaa shigigaataa jirtu humna qawweetiin deeffachuuf Oromiyaa bulchiinsa waraanaa jala galchee jira. Murni wayyaanee kun duula ifatti uummata Oromoo irratti labsuun humnoota isaa hidhatan Oromiyaa guutuutti bobbaasee hanga ammaatti yoo xinnaate ilmaan Oromoo meeshaa waraanaa wayiituu hin hidhanne dhibba shanii ol haala suukkaneessaa ta’een galaafatee, Kuma dhibba tokkoo ol hidhee mana hidhaa keessatti dararama hammaataa ilma namaa irratti hin raawwatamne raawwataa jira. Bakka mormiin hin jirrettiyyuu Oromoota nagayaan karaa deeman ykn mana isaanii keessatti fixaa jiran. Yeroo ammaa kana Oromoo ta’uu qofaan ilmaan Oromoo akka yakkamaatti ilaalamaati jiru.
Duula ajjeechaa kanarraa saba keenya baraaruu fi qabsoon mirga abbaa biyyummaa injifannoon akka goolabamtuuf tooftaalee qabsoo babal’isaa sirna abbaa hirree kana hudhuun murteessaa dha. Kunis fincila marsaa 3ffaa keessatti hojirraa ooluu eegalee jira. Akeekni ijoon tooftaa kanaa qabsoon Oromoo duula mirga ofii gaafachuutirraa gara tarkaanfii mirga ofii deeffachuutti ceesisuudha. Haaluma kanaan tooftaaleen armaan gadii kun amma booda bal’inaan hojitti yoo hiikkaman sirna kana hafuura itti kutuun takkaa akka harka kennee mariif gadi taa’u, yookaanii gaggabee akka lafa dhahu taasisu.
1) Wayyaaneen gaafii saamichi lafaa haa dhaabbatu kan saamame haa deebi’u jedhu diddee jirti. Kanaafuu ummanni humna isaatiin gaafii tanaaf deebii argachuu qaba. Tarkaanfiin qabeenyaa invastaroota alagaa kan lafa Oromoo fudhatanii saba keenya hiyyoomsanii ofii duroomaa wayyaanee gibiraa fi matta’aa/gubboon goobsaa jiranii barbadeessuun lafa deeffachuun cimee itti fufuu qaba. Faayidaa: Akka seera Itoophiyaatti qabeenya lafarra jiru malee lafti kan ummataati. Kanaafuu qabeenyi irratti tuullatan dhabamnaan wanti hafe kan saba keenyaati. Itti dabaluunis kasaaraan invastarootarra gayu dinagdee isaan biyya sanitti seensisan sodaan akka dhaaban waan godhuuf madda galii Wayyaanee goggogsuun laaffisaa deema. Tarkaanfiin hamma ammaatti fudhatameeyyuu maallaqni abbootii qabeenyaa biyya alaarraa seenuu guututti akka dhaabatu godheera. Dabalataanis inveestaroonni biroonis gara Oromiyaa dhufuun maqaa inveestimentiitiin saamicha lafaa irratti bobba’uu akka sodaatan taasisaati jira. Tarkaanfiin amma booda fudhatamu immoo maallaqa biyyasii qaban akka baasan godha. Kun kaaznaa Wayyaanee goggogsuun sirnicha laamsheessee kufaatii isii saffisiisa.
2) Wayyaaneen ummata mirga isaa karaa nagayaan gaafannaan mana hidhaatti guurte hidhaa keessaa akka baastu ummanni Oromoo fi ummanni addunyaa sagalee tokkoon gaafatus kan hidhaman hiikuu dhiisi kumaatamaan guyyumaan itti dabalaa jirti. Kanaaf ummanni keenya ilmaan isaa mirga abbaa biyyummaaf waan falmaniif hidhaman takaanfii ofiitiin hiiksisuu eegalee jira. Hanga ammaattis seenaan hin dagatamne hojjateeti jira. Duulli manneen hidhaa wayyaanee Oromiyaa keessa jiran irratti eegalame kun of eeggannoo cimaa fi tooftaadhaan itti fufuun dirqama ta’a. Bakka mana hidhaa diiguun danda’amutti mana hidhaa diiguun qabsaa’ota harka diinaa jiran baasuu bakka hidhaa diiguun rakkisaa ta’etti heddumminaan itti hidhamuunis fala. Faayidaa: Qabsaa’otaaf bilisummaa argamsiisuutti dabalee caasaa sirnichaa gara gadii laanshessuu fi dhabamsiisuun sirnicha caasaa sirnichi uummata keessatti diriirsee uummata ittiin to’atu dhabamsiisuuf gargaara.
3) Daandii Cufuun bu’aa guddaa buusee jira. Tarkaanfiin kun tooftaalee sirnicha akka malee wareersuun waan qabatu wallaalchisee bu’aa guddaa buusan keessaa tokko. Tarkaanfiin daandii bakka hundatti cufuu kun akkuma jirutti ta’ee daandiilee gurguddoo sochii Agaazii fi diinagdee Wayyaaneef barbaachisoo ta’an cufuun yeroo dheeraaf adda kutuun faayidaa guddaa qaba. Faayidaa: Sochii Agaazii saffisaan bakkaa bakkatti geessuu hanqisa. Akkasumas sochii geejjibaa laaffisuun humna diinagdee sirnichaa laamshessaa deema. Hojiin daandiiwwan cufuu kun bifa gurmaa’aa fi qindaa’aa ta’een yeroo halkanii halkanii duulaan yoo raawwatame qabsoo guyyaa itti aanuuf fayidaa guddaa qaba. Yeroo halkanii daandiiwwan cufuun immoo lukkeeleen wayyaanee eenyu akka cufe akka hin beekne waan godhuuf gaaga’ama qabsaa’ota irra gahus hedduun xiqqeessa.
4) Diddaan konkolaachiftoonni/shufeeronni taaksii, baajaajii fi konkolaattota biroo kun karaa cufuudhaan deeggaramnaan geejjiba biyyattii dhaabuun mootummaa guututti laamshessa. Shufeeronni hojii dhaabuu qofa osoo hin taane gaafin isaanii deebi’uu baannan konkolaattota tajaajila kennan kan biroo irratti tarkaanfii dhaabsisuu fudhachuun faayidaa guddaa buusa.
5) Gibira Kafaluu Diduu: Akkuma beekamu qonnaan bulaan keenya tumsa qabsichaaf qabuu fi aantummaa Oromummaaf qabuun akkasumas jibbiinsa sirnicha irratti qabuun gibira lafaa kafaluu dideeti jira. Duulli gibira lafaa kafaluu diduu kun bakka maratti bifa walfakkaataan itti-fufuu qaba. Tokkoon tokkoon barataa fi dargaggoonni dhimma kana irratti maatii isaanii hubachisuun dirqama. Fayidaan gibira lafaa kafaluu diduu: sirnicha beekkamtii dhorkuu, mootummaa galii dhabsiisuu, gaaga’ama siyaasaa mootummaa irraan gahuu faati.
6) Uggura gurgurtaa: Akkuma beekamu midhaan, beelladni, kudraafi fudraan biyya san sooru irra caalaan Oromiyaa keessaa dhufa. Galii mootummaa sanii daran hanqisuufi rakkoon Oromoo mudatte tun ummata kaanis geettee akka mootummaa irratti ka’aniif duulli ominishi nyaataa saffisaafi baay’inaan akka hin sochoone godhuu feesisa. Tooftaaleen kun omishoota jireenyaaf murteessoo ( necessity) ta’an adda baasuun yeroofi bakkaa murteessaa ta’een dhaabuun milkii isaa ni guddisa. Tooftaa kana hojitti hiikuuf qonnaan bulaanfi daldalaan keenya gurgurtaa dhaabuu ykn hir’isuu dabalatee tarkaanfii daandii cufuufi shofeeronni hojii dhaabuun hojitti hiikama.
6) Barnoonni Bilisummaan Booda: Akkuma beekamu ji’oota sadan dabraniif barnoonni sirnaan Oromiyaa keessa hin turre. Mootummaan kun barsiiftota 60 ol ajjeessee, kuma lamaa ol mana hidhaa keessatti hiraarsaa jira. Barattoota dabtaraa fi qalama qofaa of harkaa qabanitti dhukaasa banuun hedduun fuuldura barattootaatti wayita galaafatu, hedduun dhiigni isaanii dhangala’eeti jira. Barattoonni 20,000 ol mana hidhaa keessatti hiraarfamaa jiru. Manneen barnootaa Oromiyaa buufata waraanaa waan ta’aniif tasgabbiin barachuun hin danda’amne. Kanaafuu haala kana keessatti baranneet wayitti baanaan hin yaadamu. Fakkeenyaaf warreen qormaata biyyaalessaa qorataman bifuma kamiinuu barattoota naannolee biroo bifa tasgabbaa’een waggaa guutuu barataa turan waliin dorgomanii gara barnoota ol’aanaatti ce’u jedhanii yaaduun gonkumaa hin danda’amu. Barattoonni Oromoo barana qormaata biyyaalessaa tasa fudhachuun irra hin jiraatu. Kanaaf barnoonni Oromiyaa keessa bilisummaan booda ta’uu qaba mariin jedhu baldhinaan godhamaa turuun ni yaadatama. Kanarratti amma namuu waliif galee jira. Garuu tooftaa kana barattoonni mana barnootaa irraa hafuun osoo hin taane manneen barnootaatti argamuun kan amma duraa caalaa daran dirree qabsoo bilisummaa Oromoo gochuutu nu baasa. Kanarraa ka’uun Wiixata dhufu irraa eegalee barattoonni hundi manneen barnootaa banaa jiranii fi kan cufaman dabalatee yunifooormii isaanii sirnaan uffatanii dhaquutu irra jiraata. Barsiisonnis hojii idilee isaanitti deebi’u. Garuu adeemsa baruu fi barsiisuu osoo hin taane tooftaalee diddaa garaagaraatiin guyyaan dabra. Bakka qeerroo fi qonnaan bulaan hiriira qopheessanitti gurmuun itti dabalamuun, bakka haalli akkasii hin mijoofnetti taa’umsaan, seenaa barreessuun, waliif dubbisuun, warra miidhameef kadhannaa gochuun, faaruu qabsoo Oromoo farsuun kkf dabra.
7) Tarkaanfii hojii dhaabuu: Akkuma konkolaataan tokko socho’uuf goommaa isaa irratti irkatu, mootummaan kamiyyuu bulchiinsa/ bittaa guyya guyyaa geggeessuuf ogummaa hojjattootaa irratti hundaaya. Hojjattonni kun galii isaanii mootummaa irraa waan argataniif akkasumas dirqamni lammummaafi biyyummaa itti dhagayamee hojii isaanii sirnaan hojjatu. Garuu yeroo sirni abbaa irraa mirga ummataa sarbee, dantaafi ilaalcha hojjattootaa moggatti bgate, mootummaa san kararratti deebisuuf yookin ofirraa kaasanii kan irra wayyaatin bakka buusuuf hojjattoonni shoora guddaa qabu. Baatilee darban kana keessa hojjattoonni mootummaa Oromiyaa keessaa duulaa hojii laaffisuu (procrastination) godhaa jiraniin laamshayuufi burjaajjawu sirnichi yeroo ammaa keessa seeneef gahee guddaa taphatanii jiran. Amma tarkaanfii isaanii ol dabaluu diddaa hojii dhaabuutti seenuun kufaatii sirnicha kanaa saffisiisa. Tarkaanfii kana ammoo tooftaalee diddaa barattonni, shofeeronnifi qonnaan bultoonniifi daldaltoonni fudhataniin walitti qindeessuun bu’aa isaa dachaan guddisa.
Tarkaanfileen armaan olii kun bifa qindaawaa ta’aniin hojitti yoo hiikaman bu’aalee tarsimoo (strategic gains) armaan gadiitu irraa argama. Baasiin mootummaa ni dabala, galiin isaa ni hir’ata. Bajata namoota ittin bitee ummata ittin cunqursuun rakkata, kan warra alaa sossobuun hanqataa deema. San qofaa miti akkuma diinagdeen laaffatuun qondaalonni ol’aanooniin quba walitti qabuun walsababuu akkasumas adda babahuu aangorraa waldarbutti seenu. Kun ammayyuu akkuma agartan galma gayaa jira. Daran itti jabeessinaan yeroo gabaabaa keessatti gaaga’ama hamaa (acute crisis) keessaa bahuu hin dandeenye seenti. Kun ammoo tarkaanfii isa dhumaa irratti fudhatamuu qabuuf toora saaqa. Tarkaanfiin sun maali? Yoo achi geenye mari’anna. Amma qabsoo jalqabne finiinsuu qofaa dha filmaanni qofa galeessi qabnu!!!
Dhumaratti ilmaan Oromoo milishaa, poolisii fi loltuu ta’anii sirnicha tajaajilaa jiran hamma ammatti obsaan turuun keessan nama boonsa. Ammasyeroon tarkaanfii dhihaachaa jirti. Miidhaan lammii keessanirra gahu garaa isin gubee dhuunfaan tarkaanfiitti seenun dogongora tarsiimooti. Tarkaanfin fudhatamuu bifuma karooraatin karaa qindaawaa ta’een gamtaan raaw’atamuu feesisa. Amma qophiin lojistikii, qorannoo fi karooraa (research and planning) saffisaan goolabamuu qaba. Mootummattiin saffisa yaadameen olitti diigamaa waan jirtuuf hojiin qophii bifamu saniis saffisaan goolabamee gara tarkaanfii seenamuu baannaan gaaga’ama hamaatu uumamuu mala. Amma gara tarkaanfii karoorfameetti deemamutti gaaga’ama uummata Oromoo mormiif dirreetti bahu irra gahu xiqqeessuuf toftaalee garaagaraa bilchinaan fayyadamaa.
Ilmaan Oromoo miseensummaa DHDUO/OPDO keessa jirtan immoo hedduun keessan keessa keessa qabsoo deemamaa jiru deeggaraa fi kallattiiwwan addaa addaatiin gargaaraa akka jirtan uummanni hubachuun barbaachisaa dha. Warreen duraan irraa jalqabdanii qabsicha gargaaraa fi deeggaraa jirtan haaluma jalqabdaniin qabsicha cinaa dhaabbachuun galmee seenaa keessatti seenaa boonsaa akka olkeewwatan isin yaadachiisuu feena. Namoonni muraasni fayidaa dhuunfaaf jecha qabsicha gufachiisuuf ulee diinaa ta’aa jirtan uummanni Oromoo balleessaa keessan irraa ni barattu jedhee obsaan yeroo isiniif kenneeti jira. Obsis hanga akka qabu isin hubachiisuu barbaadna. Dogoggora seenaa hojjattanii maqaa keessan seenaa xuraawaa dibuu qofaa miti wanti isin eeggatu. Uummanni dheekkamee jira waan ta’eef yeroon otoo karaatti deebitanii isiniif gaarii dha. Sirna kufaa jirtutti rarra’uun fiiguun kun waliin qilee seeenuun ala fayidaa tokkollee hin argamsiisu.
Dhimmi inni biraa fi murteessaan Oromoo marti dagachuu hin qabne waan naannawaa keessanitti ta’aa jiru Suuraa fi Viidiyoo kaasuun erguun gochaa wayyaanee saaxiluu fi adeemsa qabsoo Oromoo addunyaatti beeksisuun dhimma murteessaa dha.
Haqaaf falmanna,tokkummaan qabsoofna, tarsiimoon masakamna, ni injifanna!!!


text:
JaarmaayaanTokkummaa ABO Yemen guyyaa WBO Ammajjii 1/1/2016 sababeeffachuu dhaan guyyaa 15/1/2016 waamicha tokkummaa hawaasa oromoo hundaaf gochuudhaan haala midhaagaa fi hamilee hawaasa keenyaatii horuu dhaan ayyaaneffatee oolee jira.
Guyyaa kana akkuma aadaa oromoo eebba manguddootiin sagantaan yoo banamu itti aansuu dhaan dura taa’aan jaarmayaa haala yeroo ammaa dhaabni keenya keessa jiruu fi haala yeroo ammaa sochii biyya keessatti ibsa baldhaa godhee jira.
sadarkaa hogganoota dhaabaaf itti gaafataman birkii jaarmayaa jaarmayaa ABO jaala abdii bulee karaa sarara sabqunnamtii telephoonii sababoota guyyaa WBO ayyaa neffamuuf baldhinnaan erga ibsanii booda jaarmaya tokkummaa ABO yemen kan sagantaa kana qophessee fi miseensota galatoomfatan. Keessattuu immoo dubartoota bara hedduu qooda qabsoo irraa fudhatan galatoonfatanan. Guyyaa WBO jaarmaya tokkummaa ABO yemen biratti haala midhaagaa ta’een yoo ayyaaneffamu
Hawwisoon hawwii bilisummaa sirboota warraaqsa gara garaa tiin guyyaa WBO haala gaariin midhaaksaa oolan.
Guyyaan kun guyyaa ilmaan oromoo qabsoo bilisummaa galmaan gahuuf waadaa keenya itti haarawoomfannee waadaa waliin seenuu tahuu hubachuun qabsoo oromoo galmaan gahuuf waadaa keenya haaroonfanna.
Guyyaa kana erga haala midhaagaa ta’een xumurannee booda ibsa ijjannoo armaan gadii kana baafanne.
1.Jaarmaan tokkummaa ABO yemen tarkaanfilee siyaasaa mooraa qabsoo bilisummaa oromoo tokkomsuu fi humneessuuf dhaabni keenya ABO fudhate yeroo kamiyyuu ni deeggarra.
2.Jaarmaan tokkumma ABO Yemen yeroo kamiyyuu oromoon akka oromootti ijaaramee qabsoo hidhannoo finiinsutti amana.
3.Maqaa master plan jechuun tooftaa wayyaaneen ilmaan oromoo irratti sanyii duguugaa dalagdu ni balaaleffanna. Duras ni dhaabbanna.
4.Handhuurri oromiyyaa finfinnee irraa ilmaan oromoo fageessuun fi sirni gittaa gabrummaa wayyaanee ilmaan oromoo irratti fudhatan ni balaaleffanna.
5.Gaafiin abbaa biyyummaa fi ofiin of bulchuu ilmaan oromoo hanga galma gahutti falmiin duuba akka hin deebine hubachiifna.
6. Dhiigni ilmaan oromoo falmaa bilisummaa fi walabummaa oromiyaa irratti lubbuu isaanii qaalii dhaban dhiigni isaanii akka dhangala’ettihin hafu.
7. Sochiin barattoota oromoo fi gaafiin isaan gaafachaa jiran gaafii haqaa waan ta’eef qaamaa fi qalbiin isaan wajjiin jiraachuu hubachiifna.
8. Haala yeroo ammaa biyya keenya Oromiyaa keessatti deemaa jiru irrattti nuti Oromoon keessaa alaan tokkummaan Diina keenya hiddan buqqiisuu irratti wal hubaannoo fi dammaaqinaan akka qabsofnu dhaamna.
Jaarmaayaa Tokkummaa ABO Yemen
Tokkummaan Dandii Saqxuu Bilisummaatti.!!!!.


text:
Dhaamsa Gurmuu Hayyoota Oromoo
Yeroon hardha Oromiyaan keessa jirtu, bara Miniliki Impaayera Itiyophiyaa ijaaruuf ka’ee sanaan wal fakkaata; hardhaa seenaa Boru-Meedaa, seenaa Imbaaboo fi kkf nurraatti deebisaanii hojjechaa jiru. „Gaallaa fi Islamaa biyyaa koo keessaan ariha“ jechuun kan jalqaban, Moototi Yohannis fi Minilik, kaabaa fi kibbaan itti duulanii, kuma dhibbootaan fixanii, ummata Walloo guddicha lafa irraa dhabamsiisuuf carraaqan. Hardhas, horteen isaanii, Oromoota Walloo daguuggaa sanyii yerosii irraa hafan baddubaasuuf duula baldhaa banuun, akkuma jaarraa 19ffaa, ilmaan Oromoo bakka arganitti jumlaan qalaa, qeyee fi qabeenyaa isaanii abiddaan barbadeessaa jiru.
Akkuma mootiin Gojjam laga Abbayyaa cehuun ummata Oromoo lixaa cabsuuf weerara gaggeessaa ture, hardha ilmaan Nafxanyaa Oromiyaa deebistee koloneeffachuuf, maqaa Amaara Liyyu Hayl jedhuun wal gurmeessitee, humna mootummaa of-duuba hiriirsuun, ummata Lixa Oromiyaa irratti duula sanyii-daguuggaa bantee jirti.
Walumaagala, Gartuun hardha aangoo mootummaa dhuunfattee jirtu, heeraa fi seera biyyattii, akkasumas uunkaa seera namoomaa fi safuu ilma namaa addunyaan ittiin bultu irra ejjetuun, ummata Oromoo, Tigraay, Benishangul-Gumuz fi kan Naannoo biroo irratti weerara banuun, hidhaa, ajjeechaa, ummata jumlaan biyya irraa buqqisuu fi yakka lola fi yakka namummaa baldhinaan raawwataa jiraachuun hundaaf ifaa dha.
Egaa, seenaa saba Oromoo keessatti, qormaati murteessaan akka yeroo ammaa Oromoo fi Oromiyaa mudatee hin beeku. Diinooti Oromoo, giti-bittuu Habashaa fi jaleen ishee, bifa addaan of gurmeessitee, karaa tokkoon Oromoo irratti duguuggaa sanyii raawwachaa, karaa birootiin ammoo yeroo kamiiyyuu caalaa miidiyaalee mootummaa fi Habashootaa hundaa irratti, holoa sobaa, duula maqaa-balleessii, tuffii namoomaaf qabanii fi jibbinsa uummata Oromoof qaban, akkasumas, badii uummata keenya irratti dalagani fi dalaguuf deeman ifaa ifatti ibsaa fi labsaa jiru.
Kuni kan agarsiisu diinoti kun, uummata Oromoo lafarraa dhabamsiisuuf, hangam akka kutatanii fi muratanii ka’an, isas hojiirra oolchuuf hammam wal qindeessaas akka jiranii dha. Akeekni isaanii, isa bara Miniliki uummata Oromoo weeraranii gabroofatan irra deebi’uuf qofa osoo hin taane, hardha meeshaa waraanaa fi tarsiimoo ammayyaatiin of cimsanii, uummata lafa irraa daguuganii Oromiyaa dhuunfachuufi dha.
Asirratti dhugaa ilmaan Oromoo marti hubachuu qaban tokko, kaayyoon diinota Oromoo, ummata keenya akka sabaatti lafarraa balleessuuf malee, akka duraanii naannoo, amantii, ilaacha siyaasaa, kkf’n Oromoo addaan qooduun gabroofachuu qofaan hin dhaabatu. Kan dursanii dhabamsiisuuf itti xiyyeeffatan sabboontota Oromoo ta’u illee, Oromoo kamiifuu hin hilan. Isaaniif diinni cimaan dimshaashatti Oromummaa fi ummata Oromoo dha.
Haala imaayerri Itoophiyaa keessa dabarte fi hardha keessa jirtu gadi fageenyaan xiinxaluun, akkasumas balaa hamaa ummata keenya irratti xiyyeeffatame tilmaamuudhaan, Gurmuun Hayoota Oromoo (GHO), ilmaan Oromoo maraaf dhaamsa fi waamicha Oromummaa armaan gadii dabarsa.
- Waliigala: Diinota keessaa fi gufuulee QBO
-
- Seenaa ilma namaa keessatti, namootni saba fi qomoo isaanii gananii, alagaatti kooluu galuun, alagaaf lukkee fi gaachana tahan; lola uummata keessaa bahan irratti geggeffamu keessatti alagaaf humna tahanii alagaadhaan akka gootaatti, saba isaanii biratti ammoo akka diinaatti kan ilaalaman hedduu dha. Seenaa saba Oromoo keessatti, akka fakkeenyaatti addadurummaan kan ka’u Goobana Daaccee ti. Jaarraa (bar-dhibbee) 21ffaa keessattis, humni/gartuun maqaa Oromoo moggaafatee of ijaaree, garuu uummata keessaa bahe kana hacuucee fi hiraarsee, gadi qabee diina saamsisuu irratti, kan akka OPDO/ODP/PP waan jiru hin fakkaatu.Baroota hacuuccaa TPLF/EPRDF 27 keessatti, gartuun kan TPLF qubaan funaantee maqaa itti moggaasuun, uummata Oromoo hiraarsuuf akka meeshaatti dhimma itti bahaa turte kun, hardha maqaa Biltsiginnaa/PP ofitti maxxansuun, humna sabboonummaa Itiyophiyaa/Amaaraa aangomsuuf harcaatota Dargii, EPRP fi finxaaleyyii saba Amaaraa irraa kan wal gurmeesse jala galuun, kaayyoo isaanii uummata Oromoo fi uummatoota cunqurfamoo hafan irratti dhugoomsuuf marxifatee hojjetaa jira. Akkuma asiin olitti tuqame, kaayyoo gita-bittuu Itiyoophiyaa fi kan Nafxanyootaa fiixaan baasuuf, ilmaan cunqurfamoo irratti sanyii-daguuggaa geggeessaa kan jiru diina uummatootaa waan taheef, uummati cunqurfamoon marti, gartuu kana angoo irraa hundeen buqqisuuf qabsoo waliin akka qindeeffatan waamicha goona.
- Gartuun hardha aangoo mootummaa biyya Itiyoophiyaa dhuunfatee jiru, Seenaa galtootaa fi gantootaa sirna impaayera Itiyoophiyaa ijaaruu keessatti akka ergamtuutti qooda fudhatan irra dibuun, „impaayera kana kan ijaaree Oromoo dha“ jechuun seenaa sobaa barreessaa fi barsiisaa jiraachuun, seenaa ofii ittiin miidhagfachuuf fi, impaayericha akka duriitti deebisanii suphuuf ifaajjii godhamu keessaa isa tokko tahuu uummanni hubatee, asoosama seenaa akkasii harkatti akka diduu hubbachiisna.Itti dabalees, keessaahuu namootni Qabsoo Bilisummaa Oromoo keessatti gaafatama ol-aanaa qabaachaa turan, hardha PP’tti kooluu galanii, osoo PP‘n uummata Oromoo dhabamsiisuuf ifatti duula geggeessaa jirtuu, humna faashistii kanaan „mootumma Oromoo ti“ jechuun isaanii, garaan buluuf jecha qaanii fi salphina hagamii uffachuuf qophii akka tahani ibsuu irra taree, yakka dhiifama hin qabne uummata Oromoo irratti dalagaa jiraachuun isaanii hubatamuu qaba.
- Waraana Bilisummaa Oromoof
-
- Waraanni Bilisummaa Oromoo (WBOn), gidiraa uummata isaa irra gahu kallattiin dura dhaabachuun lubbuu fi qaama itti dhabaa hardha gaheera; ittis jira. Qabsoo Bilisummaa Oromoo keessatti Gootota sabaaf of wareegan maraaf kabajni bara baraa haa tahu, seenaan ol kaasee isaan haa yaadatu jechaa, ulfina fi jaalala qabnuuf ibsina.
- Hoggantootni fi miseensotni WBO tooftaalee fi tarsiimoolee ittin qabsa’aa jirtan, muuxannoo, gahumsa fi dandeettii hundaa waan qabdaniif gorsi alaa isin barbaachisu jira nutti hin fakkaatu. Bilisummaa fi abbaa-biyyuummaa uummata Oromoo dhugoomsuuf aarsaa isin hardha kaffalaa jirtan ulfaataa tahuu hubannee, wanna dandeenyu hundaan akka isin cina dhaabannu waadaa galla. Qabsoon keenya haqa-qabeessa waan taheef, akka injifannus shakkii tokko hin qabnu.Gadadoo fi gabrummaa uummata irraa qolachuuf wareegama hadhooftuu kaffalaa waan jirtanuuf ilmaan Oromoo marti akka isin faana hiriirani fi isiniif tumsan waamicha Oromummaa dhiheessinaaf.
- Qeerroo fi Qarree Oromoof
-
- Ijoolleen hardhaa, dhaabaa fi dagalee hawaasaa, abbaa-biyyaa fi hogganoota Oromoo boruu ti. Hacuuccaa fi saaminsi hardha uummata irratti raawwatamu uummata hiraarsuu irra taree, hegeree dhaloota dhufuus ni quucarsa. Beekaa fi qaroo uummatichaa fixuu fi, dhalooti dhufu afaan, seenaa fi aadaa saba isaa akka wallaalu, barumsa dhowwachuu fi siyaasa, dinagdee fi hawwaasummaa keessatti iddoo isa dhorkachuun eenyummaa uummatichaa dhabamsiisuuf carraaquun akeeka fi karoora diinaa ti. Qeerroo fi Qarreen Oromoo kana sirriitti hubatuun, wal faana hireeranii aarsaa guddaa kafaluun mootummaa cunqursaa TPLF of irraa buusuun seenaa cululuqaa galmeessaniiru.
- Qeerroo fi Qarreen Oromoo muuxannoo yeroo darban irraa ka’uun, injifannoon wareegama keessaniin dhufe garuu humnoota cunqursaa birootiin butame deebistanii gonfachuuf, maal gochuu akka qabdan ni beektuu jennee amanna. Haa ta’u malee, duulli amma qindoominaan dhufe kun isa durii irra waan adda isa godhuu waan qabuuf, tooftaaleen qabsoos akkasuma bifa jijjiirrachuu qabu jennee yaadna. Sirna gabroomfataa hegeree keessan dukkaneessaa jiru hundeen buqqisuuf, tooftaa fi tarsiimoo cimaa akkasumas naamusa haala keessa jirtan madaaluun of ijaaruun akka sochootan isin hubachiisna. Odeeffannoo barbaachisoo ta’an saffisaan waliif qooduudhaan, burjaajii isinitti uumuuf soba fi olola diinni facaasu irraa hanga dandeessan of tiksaa. Iccitii qabachuu fi akka hin taanetti suuraa wal kaasuun diina harka akka hin galle eeggachuun, tooftaalee diinaa hubachuu fi sochii gantuu fi galtuun naanoo keesanii gootu too’achuun, nagaa fi tasgabbii naannoo keessaniif eegumsa godhaa, jenna.
- Mootummaa uummata keessan dhiigsaa jiruuf qawwee hin baatinaa! Yeroo ammaa, namootni tokko tokko, RIB seenanii leenjii fudhatanii deebi’anii WBOtti makamuu dha, jedhanii kan yaadan jiraachuu malu. Tooftaan akkanaa kun dogoggora jennee yaadna. Warri achi keessa jiraniyyuu karaa ittiin keessaa bahan dhabanii rakkoo keessa jiru. Kanaafuu, Qeerroo fi Qarreen Oromoo qabsoo hidhannoo seenuu yoo barbaaddan, kallattiidhaan WBO seenuu ykn cinatti gargaaruu dha male, yeroo ammaatti Waraana Mootummaan too’atamu kamiiyyuu akka hin seenne jabeessinee isiiniif dhaamna; dhaamsa kana isinis waliif dabarsaa.
- Qeerroo fi Qarreen naannoo humnooti diinaa amma yeroof itti haphate keessa jirtan, hanga diinni Oromiyaa godina biroo cabsee isinitti deebi’utti teessanii hin eeginaa. Kanaaf, hinumaayyu, qabsoo keessan lafa diinni itti haphatee jirutti itti mudduu, tooftaalee adda addaa fayyadamuun, fakkeenyaaf karaa cufuu, gantuu adabuu fi caasa PP qubsuma dhoowachuudhaan, obboloota keessan lolli irratti deemsifamaa jiru gargaaruu dandeessu; kun hedduu barbaachisaa fi murteessaa dha.
- Uummata Oromoo Maraaf
-
- Akkuma uummata kamiifuu malu, uummati Oromoos akka saba tokkootti mirgoota bu’uraa, kanneen eenyuunuu hin daangeffamne fi hin faallessamne qaba. Uummati Oromoo, cunqursaa fi saaminsa halagaa kamuu irraa walaba tahuuf; Oromiyaa irratti Abbaa-biyyummaa fi qabeenya uumamaa biyya isaa irratti ajajuuf; Aadaa fi Safuu isaa irratti hundaawee ofiin of bulchuuf mirga guutuu qaba. Mirgoota kana kan isa irraa mulqe, gabrummaa humna qawween irratti fe’ame jalaa of baasuuf, baroota dheeraf qabsoo hadhooftuu geggeessaa jira. Qabsoo kana keessatti, yakka fi hiraarsa mootummaan gabrooftaa uummata irra hin geessine hin jiru. Uummatni Oromoo dur irra caalaa hardha, seera malee hidhamaa, saamamaa, ilmaan isaa ajjeefamaa, dubartootni gudeedamaa fi jumlaan qeyee isaa irraa buqqifamaa akka jiru isin uummaticha caalaa kan beeku hin jiru.
- Egaa yeroon ammaa kun yoomiyyuu caalaa isiniif yeroo qormaataa fi gaaga’amaa ti. Humni hardha aangoo mootummaa dhuunfate, cunqursaa koloneeffannaa itti fufsiisuuf qofa osoo hin taane, Oromoo akka sabaatti lafa irraa dhabamsiisee, Oromiyaa Habashoota dhuunfachiisuuf kan kutatee ka’e waan ta’eef, sanyii-daguuggi isinitti xiyyeeffatame kana irraa of baraaruuf, akka ilmaan abbaa tokkootti wal faanaa ka’uun dirqama tatee jirti. Kanaaf, isa diinni Oromoo, qomoo, amantee, kutaa fi lagaan isin qooduuf olola burjaajessaa oofuun osoo wal hin hirin, aggaammii diinaa kana doomsuuf bakka jirtuu waliin akka kaanu iyyata lammummaa dabarsina.
- Duula diinni amma bifa addaatiin Oromiyaa irratti bane kana keessatti, baldhinaan lubbuu ilmaan namaa galaafachuu fi qeyee fi maasii gubuun qabeenyas barbadeessuu irraa waan duubatti hin deebine dha. Kanaaf, bakka jirtanitti waliif birmachuu fi wal utubuun, qabeenya milqsaachuu fi galaa nyaataa dhokfachuun balaa kana irraa ofi fi wal baraaruu yaalaa. Diinnii amma dhufe kun, kan safuu hin beekne waa taheef hamaa humnaan isinitti dhufeef garaa hin laafinaa!
Gantuu isin keessa teessee diina tumsitu ykn oduu deddeebistuuf malaan qabaa malee keessoon keessan itti of hin saaxilinaa; jara akkasii maalummaa isaanii malaan Qeerroo fi Qarree akkasumas WBOf eeraa. Qooda Qabsoo Bilisummaa Oromoof gumaachitan xinnoo dha jettanii hin tuffatinaa, kanumatu walitti dabalamee injifannoo fidaa!
- Lammiilee Humna Ittisa Biyyaa fi Poolisii keessa jirtaniif
-
- Akeeki humna ittisa biyyaa tokkoo, daangaaa biyya isaa tiksuun diina alaa dhufu uummata isaa irraa ittisuu dha. Gaafatamni polisoota biyya tokko ammoo nagaa fi tasgabbi uummataa eeguu dha. Biyya mootummaa abbaa-irree jalatti bultu keessatti garuu, raayyaan biyyichaa, poolisiis tahee humni tikaa, aangoo abbaa irree san tiksuuf, uummata gibira kaffalee isaan jiraachisu hiraarsuu irratti bobbaafamu. Ergamni isaanii, nageenya biyyaa fi kan uummataa tiksuu osoo hin taanee, abbaa-irree irraa uummaticha tiksuutti gadi bu’a. Hardha Itiyoophiyaa keessatti ifaan ifatti kanatu geggeeffamaa jira. Humnooti ittisa biyaa fi humnooti polisii garagaraa, Biltsiginnaa/PP seera malee aangoo mootummaa dhuunfateef ulee tahuudhaan, morkattoota aangoo isaa dhabamisiisuuf bobbaafamuun, qaroo Oromoo fi kanneen uummatota biroo dhabamsiisuu fi hidhaatti guuruu bira taranii, gartuu ol-aantummaa Amaraa fi sirna nafxanyaa deebisee uummatoota irratti fe’uuf kutatee ka’eef meeshaa tahuun uummata Oromoo fi cunqurfamoo biroo irratti duula sanyii daguuggii geggeessaa jiru.
- Lammiileen Oromoo humnoota RIB, poolisii federaalaa fi polisii Oromiyaa, akkasumaas humnoota tikaa garagaraa keessa jirtan kana hin beektan, jedhnee hin amannu. Mee gaafiilee tokko tokko isin gaafanna: amantanus amanuu baattanus, guyyaan bilisummaa Oromoo, guyyaa garbummaatti xumurri godhamu dhihootti ni dhufa. Egaa, ajjaja diinota Oromoo fudhattanii duguuggaa sanyii saba keessan irratti raawwatamu keessatti qooda fudhachuu itti fuftuu? Moo cinaa dhaabbattanii, ani-hin-ajjeesin-malee-maaltu-na-dhibe jettanii ilaaltu? Yeroon kun yeroo seenaati! Kanaaf qophooftanii jirtuu? Uummata keenya, gabromfannaa Habashaa, gidiraa bar dhibbaa fi hiraarsa daangaa dhabe jalaa of baasuuf jecha ilmaan isaa itti wareegaa jiru dura dhaabatanii, kaayyoo dhalootaa, galfata qomoo hin nyaatina! Mootummaa ofiifuu kufuuf hallayyaa irra jiru bira dhaabbachuu dhiisaatii gara uummata keessanii goraa jennee waamicha obbolummaa isiniif dhaamna. Seexaa isiniif haa ta’u!
- Hawaasotaa Oromoo fi Oromoota biyya ambaa jiraatan maraaf
Akkuma beektan, irra deddeebinee hiriira nagaa bahaa tureera. Ammas kana ni dhiifna miti. Haa ta’u malee, rakkoon sabni keenya yeroo ammaa keessa jiru hiriira nagaa qofaan hiikamuu akka hin dandeenye argineerra. Hinumaayyuu, itti caalee akkuma argaa fi dhaga’aa jirru duguuggaa sanyiif duula haaraan Oromoof Oromiyaa irratti banameera.
Qabsoo karaa nagaa waan jedhamu ifaan ifatti cufameera. Oromoonis qabsoo hidhannoo malee carraa biroo tokkollee akka hin qabne baree waanuma qabu qabatee qabsoo irra jira. Humnootni diinaa, kuusaa dur biyyattiin qabdu kan saamanii of hidhachiisan caalaa gargaarsa biyya ambaa irraa akka gaariiti argataa jiru. Nuyi woo Oromoon, Humna Ittisa Oromiyaa, WBO waan dandeenyun gargaaraa jirraa?
Oromoon duris humna waraanaatin caalamee cabe. Hardha ammoo utuu nuti biyya ambaa jirru akka salphaatti gargaaruu dandeenyuu, sabni keenyaa humna waraanaan caalamee lammata cabaa? Karaadhuma danda’ame kamiinuu of tiksuun (self-defence) seera namoomaa qofa osoo hin ta’in seeruma uumamaa ti. Amma kaanee qindoominaan WBOtti cichinee yoo dirmannee abadan sabni keenya lammata hincabu/ hin garboomu. Deebii keenya oduudhaan osoo hin taane hojiidhaan argisiisuun yeroon isaa amma dha. Ammaaf ammati! Waamicha lammummaatiif owwaadhaa, haa owwaannu! Yoo dogoggoraan waamichi kun isin/nu bira hin geenye ta’elee hiyyaafannee karaa dandahame fi wanna dandeenyuu gumaachuudhaan qooda keenya haa baanu!
- Hayyoota Oromoo maraaf
Qabsoon bilisummaa uummata gabroomee tokkoo, hirmaannaa, deggerssa, hoggansa fi kutannoo beektota (hayyoota) uummatichaan alatti ni milkaawa jedhanii yaaduun abjuu dha. Hayyooti Oromoo, siyaasa, dinagdee fi hawwaasummaa uummataa keessatti gahee fi qooda keessan akka beektan ni amanna. Beekuu fi beekumsa ofii sabaaf oolchuun garuu walii lama. Sabni keenya maal keessa akka jiruu fi maaltu as itti adeemaa akka jiru, kanaafis maal gochuu akka qabu beekuu dhiisuun ni mala. Sabni keenya irra-caalaan nu barsiifate malee ofiif hin baranne. Nuyi woo yeroo kanatti maal gochuufii qabnaa maal gochuu dandeenya? Haala jiru jala-buunee xiinxaluudhaan kallattii qabsoo agarsiisuun, toftaalee qabsoon barbaadu eeruun, dhaloota haaraaf hamilee fi fakkeenya gaarii ta’uun nurraa eegama. Yeroo tokko tokko hogganootni dhaabilee siyaasaa gurguddoon illee burjaajawuu ni malu; isa kanas qeeqaa fi yaada ijaaraa ta’ee kennuufiin karaatti deebissun gaafatama beekaa/hayyuu ti.
Rakkoo jabaa uummata irratti dhufe hiikuuf, qaamolee gurguddoon, kan akka dhaabbilee amantaa fi dhaabbileen hawaasotaa Oromoo baldhoon, Hayyoota irraa waan heeddu akka eeganii fi akka abdatan barree, qooda keenya akka baahnu wal hubachiisuu barbaadna. Hayyuummaan saba ofiitiif hin taane hiikkaa akka hin qabne wal hubachuusun gaarii dha.
Kanaaf, tokko tokkoon beektota Oromoo gaafatamni seenaa fi dirqamni lammummaa ulfaataan akka nurraa jiru hubannee, afaan fajjaahuu fi bita-galuun dhaabatee, dirqama yeroon gaafatuu bahachuuf beekaan Oromoo hunduu wal waamnee ka’uun ijaaramnee QBO daran deggerruuf akka nutti dabalamtan GHOn carraa kanaan waamicha dhiheessa.
- Dhaabillee Amantaa Oromoof
Oromoon akka saba guddaatti amantaalee adda addaa haa qabaatuyyuu malee dhalootaan/ dhiigaan/ lammummaan tokko – hundu Oromoo dha. Oromoon kan diinaan cabe fi gabrummaa jalatti kufee cunqurfamaa fi hiraarfamaa jiru akka kiristaanaa ykn islaamaa ykn waaqeffataa ta’ee osoo hin taane akka Oromootti dha. Gabrummaa hiddaan buqqisee bilisummaa isaa deebisee yoo goonfates akkasuma akka Oromootti dha.
Amantaan hunduu nagaa fi jaalala barsiisu; Dhaabilleen amantii nagaa fi tasgabbii uummataaf hojjetu. Mirga dhala namaatiif ni falmatu. Oromoon uummata dhugaa qabuu dha; qabsoon isaas qabsoo haqaa ti. Bilisummaa isaa fi walabummaa biyya isaatiif qabsoo hadhaawaa gochaa jira malee, daangaa dabree, namatti hin buune, bu’ees hin beeku. Oromoon uummata nagaa jaalatuu dha. Dhugaa kana diinnuu ni beeka. Haa ta’u malee, diinni Oromiyaa badhaatuu dhuunfachuuf fi qabeenya Oromoo saamuuf jedhee uummata nagaa kana irratti duula fi waraana labsaa ture; hardhas labsamaa jira. Diinotni keenyas lafa fi qabeenya keenya barbaadu malee Oromoo akka namaatti hin barbaadan. Waaqayyoo uummatoota hundaa waan uumeef, kan baabsuufiif hin qabu. Dhaabileen amantaa tokko tokko garuu humnoota siyaasaaf golgaa tahuun uummata keenya irratti duula qorqalbii geggeessu. Kaayyoon diinota Oromoo ammoo duula ifa tahee fi alii amanteen dahachuun Oromoo akka uummataatti lafa irraa dhabamsiisuu ta’ee as bahaa jira. Badii akkanaa kana Waaqayyoo/Rabbi ni jaalataa? Waaqayyo kana hin jaalatu.
Kanaafuu, dhaabbileen amantaa fi hordoftooti isaanii, qabsoo haqaa kana waan dandeessan hundaan akka utubdan fi jajjabeesuudhaan qooda olaanaa qabdan akka baatan GHOn waamicha lammummaa – dhaamsa Oromummaa kabajaan isinif dhiheessa.
- Dhaabbilee Siyaasaa Oromoof
Dhaabbileen siyaasaa Oromoo rakkoo uummata keenyaa isin hin beekne jira jennee of hin sobnu. Garuu, waan tokko tokko wal hubachiisuun barbaachisaa dha jennee yaadna. Kanaafuu, ilaalcha fi sagantaalee siyaasaa adda addaa qabaattanus; tooftaa fi tarsiimoo gara garaa hordoftanus, kaayyoon isin ittiin ijaaramtan, uummata Oromootiif qabsaa’uu akka ta’e amanna. Waan uummata ykn saba kana keessaa baataniif roorroon uummata kanaa isinitti dhagahamnaan qabsootti akka seentan, gariin umrii keessan guutuu akka qabsooftan ni hubanna. Karaan isaa bitaanis haa ta’u mirgaan, jaalalaanis haa ta’u humnaan, galmi Qabsoo Uummata Oromoo, nama dhuunfaa ykn dhaaba osoo hin taane uummata Oromoo aangesuu/bilisoomsuu yoo ta’u, battala kanatti ammoo xiyyeefannoon, humna diina itti duulaa jiru kana jalaa Oromiyaa dandamachiisuu dha. Diina tokkoomee fi qindoomee nutti dhufe kana salphifnee deebisuuf, muuxannoo bara dheeraa qabdanitti fayyadamtanii, garaagarummaa xixinnoo isin gidduu jiru yoo danda’ame furattanii yoo dadhabame yeroof bulfattanii, dhimma biyyoolessaa Oromootiif dursa kennuu dhaan Oromoo saba guddaa kana ogummaan hogganuu irratti akka wal taatanii jabaattan kabajaan isiini yaadachiisuu barbaadna.
Oromiyaa irratti bilisummaa fi abbaa-biyyummaa uummata Oromoo mirkaneessuuf qabsoo godhamu keessatti, humna fi dandeettii qabuun maraan isin cina dhaabachuuf, GHOn waadaa gala.
IUOf
Gurmuu Hayyoota Oromoo (GHO)
Oromoo Intellectuals Society (OIS)
Ebla 2021


text:
Marii Paartilee siyaasaa: “Boordii filannoorraa shakkii qabna” – Pirofeesar Mararaa Guddinaa
Paartileen siyaasaa Itoophiyaa keessa socho’an Roobii yeroo sadaffaaf Finfinnee galma Komiishinii Diinagdee Afrikaatti wal arganii mari’ataniiru.
(bbcafaanoromoo)–Marii marroo sadaffaa, MM Abiy Ahmad irratti hirmaatan kanarratti qabxiilee gurguddoo afur irratti barreefamoota dhiyaatan ka’uumsa godhachuun irratti mari’atameera jedhu namni siyaasaa gameessi pirofeesar Bayyanaa Pheexiroos.
Heera Mootummaa
Seenaan heera mootummaa fi sirna heera mootummaa Itoophiyaa dhimmoota irratti mari’ataman keessaa tokko yoo ta’u, heera mootummaa amma hojiirra jiru keessaa wantoonni fooyya’uu qabu jedhaman ka’anii mariin irratti godhameera jedhan pirofeesar Bayyanaan.
Qabxiileen jijjiiramuu qaban kan irratti mari’atamu ta’ee heerri mootummaa kun fooyya’iinsa akka barbaadu harki caalmaan irratti waliigalameera jedhan.
Yoom fooyya’a kan jedhu ilaalchisees, harki caalmaan filannoon bilisaa fi haqa qabeessa ta’e erga taasifameen booda akkaatuma heerichi hayyamuun haa raawwatu kan jedhu irratti waliigalle jedhu.
Heerri mootummaa fooyya’uu akka hin dandeenye keewwatawwan hudhaa ta’an kan salphaatti manni maree bakka bu’ootaa fi manni maree federeeshinii fooyyessuu danda’an yoo jiraate haa ilaalamu kan jedhus mari’atamuu himan.
Ijaarsa Paartilee
Qabxiin biraa irratti mari’atame ijaarsi paartilee siyaasaa Itoophiyaa maal fakkaata?, fuulduraaf hoo maal fakkaachuu qaba? kan jedhu ta’uu dubbatu.
Paartileen naannoo tokko keessaa socho’an kaayyoon isaanii tokko yoo tahe bakka tokkotti osoo walitti dhufanii ijaaramanii kan jedhu ka’uu himu.
Paartileen cunqursaa saba bakka bu’anirra gahaa turee ykn ammoo eenyummaan saba sanaa hin baramneef ka’umsa jedhuun kan hundaa’an malee yaadama siyaasaa bu’uura kan godhatan ta’uu dhabuun irratti mari’atameera jedhan pirofeesar Bayyanaan.
Sana keessaa bahuun yaadama siyaasaa bu’uura godhatanii ijaaramuu akka qaban irratti mari’atamuu himu.
Walitti bu’iinsa
Qabxii biraan ammoo Itoophiyaa keessatti sababawwan walitti bu’insaa maali kan jedhu ka’eera jedhan.
Irra caalmaan sababni walitti bu’iinsaa rakkoo bulchiinsa gaarii fi olaantummaan seeraa kabajamuu dhabuu irraa kan ka’e akka tahe ka’eera jedhu namni siyaasaa kun.
Dabalataan paartiin biyyattii bulchu fedhii isaa eegsifachuuf jecha dhiibbaan qaamolee adda addaa irraan gahus ka’uumsa walitti bu’iinsaa ta’uun mari’atameera jedhan.
Sadarkaa biyyaatti wal-diddaawwan jiran maali?, kanneen furamuu danda’anii fi hin dandeenye isaan kami? jedhamee osoo adda baafamee yaadni jedhu ka’uus himu.
Filannoo
Xumura irratti seenaa filannoo Itoophiyaa irratti mari’atamuu kan himan pirofeesar Bayyanaan, filannoowwan sirna mootii Hayilasillaasee irraa eegalee taasifamaa turan dimokiraatawaa akka hin turre ka’eera jedhu.
Filannoon as deemu yoom haa gaggeeffamu?, akkamiin haa gaggeeffamu? kan jedhu mari’atamuus dubbatu.
Biyyattii keessatti nageenyi osoo hin jiraatiin, walii galteen biyyaalessaa osoo hin uumamiin filannoo gaggeessuun ulfaatadha jechuun gareen kaase jira jedhu.
Qaamoleen adda addaa mootummaan amma jiru beekamtii seeraa hin qabu jechaa waan jiraniif, kun ammoo biyyattii keessatti rakkoo uumuu waan maluuf, koroonaas yaada keessa galchuun filannoo gaggeessuu dirqama jechuun kanneen kaasanis jiru jedhan.
Irra caalaan paartilees filannoon gaggeeffamu qaba yaada jedhu kaasan jedhan.
Pirofeesar Mararaan maal jedhu?
Marii kanarratti kan hirmaatan pirofeesar Mararaa Guddinaa, marichi yaadoliin gara garaa kan irratti mari’atamu malee guduunfaa kan qabu miti jedhu.
“Mootummaan kana godhaa, warri mormituun kana godhu waan jedhu hin qabu. Yaaduma dhiyeessuudha, yaada ta’us, yaada hin taanes dhiyeessuu dandeessa,” jedhan.
Marroo sadaffaaf yaadoliin bal’aan ka’anii mari’tamuu kan himan pirofeesar Mararaan, wanti guduunfamee irratti walii galame akka hin jirre dubbatu.
Bu’a-qabeessummaa marichaa kan gaafataman pirofeesar Mararaan, “mootummaan wanti dubbatamu galeefii, biyyaafis bu’aa qaba jedhee kutannoon yoo itti deeme dhumni isaa bayeessa ta’uu danda’a” jedhan.
Mootummaan kutannoo qabaachuu baannan garuu yeroo balleessuu malee bu’aa hin qabu jedhan.
Kutannoo mootummaan rakkoo biyya kanaa furuu fi marii kanas hojiitti hiikuun wal qabatee qaburraa shakkii akka qaban pirofeesar Mararaan BBC’tti himaniiru.
“Boordii filannoorraa shakkii qabna”
Filannoon waan sadiif barbaachisa kan jedhan pirofeesar Mararaan isaanis nagaa, bulchiinsa gaarii fi guddina biyyaati jedhu.
Filannoo dhugaa bu’aalee kana argamsiisu gochuuf ammoo waliigalteen biyyaalessaa ni barbaachisa, haala amma biyyi keessa jirtuun filannoo bu’aa akkasii fidu taasisuun hin danda’amu ejjennoo jedhu akka qaban dubbatu.
Mootummaa fi paartilee jidduu filannoo dhugaa gochuu irratti wal amantaan jiraa?, boordiin filannicha raawwachiisu qaama bilisa ta’edhaa? kan jedhuu fi gaaffileen biroo deebii barbaadan hedduun jiraachuus himu.
“Nuti boordii filannoorraa shakkii qabna jenna, mootummaan ammoo isaan bilisadha jedha, irratti walii hin galle” jedhan.
Dhimma heera mootummaa fooyyessuu ilaalchisees maaltu fooyya’uu qaba kan jedhu irratti waliigalteen ni barbaachisa jedhu pirofeesar Maraaraan.
Suni filannoo dura waan ta’u hin fakkaatu jedhan.
Ammatti biyyattiif kan barbaachisu akkamiin filannoo dhugaa fedhii saba biyya kanaa guutuu danda’u gochuun danda’ama, akkamitti boordii filannoo bilisa ta’e ijaaruun danda’ama kan jedhu irratti walii galuun ni barbaachisa jedhan.
Marii har’aa irratti dhimmi kun ka’ullee, mootummaan “filannoo kana asumaa fi achi qabeen bira darba” ejjennoo jedhu waan qabu fakkaata jedhu.
“Mootummaan ‘filannaa dhugaa’ gochuuf kakachaa jira, garuu kakataniituma nama ganu,” jedhan.
Mariin paartilee siyaasaa kun yeroo hogganoonni siyaasaa bebbeekamoon hidhaa jiranitti kan taasifamaa jiru ta’uun isaa, namoota garii biratti fudhatama akka hin arganne taasiseera.
Kanneen marsaalee hawaasaa gubbaa babarreessanis shakkii marii kanarraa qaban ibsachaa jiru.


text:
Giddu Gala Oromiyaa Funyaan Shaggar jalatti Ammas Injifannoo dachaa Galmeesse WBOn
Injiffanon guyyuma guyyan akka waqani jalatutti olum dabalaa jira ;akka kanaan Godina shawwa lixaa anaa Jalduu Gandaa Baddesa Qaqalii jedhuma bekkamutti WBOn Giddu gala Oromiyaa keessaa Socho’u Tarkaafii Diinaaf Lukkee Diinaa irratti fudhatu cimsee itti fufuun hardhas Humni darbatamaa WBO G.G.O Buttan Elemoo Qilxuu lukkeen dinaa kan tatee Milishaa Gandaa fi Kaabinoota Achi keessaa yaatee Uummata Oolmaa Bultii doowwaa turte addabbi lallessa irrati fudhaten Adabuun cinatti meshaa waraana kilashii 25
Faalii 3 Rasasaa 500 shugixii 4 Hikkun Moonaa Qabsoo Bilissumma Oromof galii godhaniru
INJIFANOON UMATAA OROMOf!!!


text:
1. Godina Harargee bahaatti magaalota akka Giraawwaa fi kkf keessatti gandoota qonnaan bulaa hedduuttis gaaffiin mootummaadhumti wayyaaneen maal taanan uummata oromoo irratti harka isaa diriirfata doorsisni afaan qawwee hanga yoomitti jedhuun uummanni FXG har’a adeemsisee jira. Guyyaan har’aa Juma’aa irrattis hordoftootni amantaa musliimaa bakka saalata isaaniitti masjiida masjiidatti ajjeechaan haa dhaabbatu, doorisni uummata keenyarraa haa dhaabbatu…. Jechuun waraqaa hedduun barreessuun qabatanii argamaniiru. Gandootni qonnaan bulaa Hahargee bahaa keessatti argaman daandii cufuutti kana booda wamicha waliif dabarset jira.
2. Godina Qellem Wallaggaa aanaa Anfilloo, Jimma horoo fi Qaqetti FXG haareffamee waan jiruuf kaleeysaa irraa kaaase korri bittinneessaa waraana wayyane uummata goolaa jira. Qonan bulaan hidhaatti guurama jiru. Garataan akkasuma jedhu Qeeyroon gabaasan. Hidhaatti kan guuramaa jiru jabaatus nuti qabsoof booda hin deebinu diina jilbeenfachiisnee injifannoon keenya fiixan baasna jechunis dargaggootni godina qellem aanaale kanen keessatti dhaadanno isaani waraqaa fi sagaleedhan wal dhageesisa jiru. Dinni ammalle humna qabuun uummata doorsisaa jira.
3. Magaala Adaamatti FXG har’a taphattootaan dhowe. Taphattootni wal dorgommii irratti walitti dhufan mootummaa wayyaaneef oromoo kan tahe kamu akka hin jilbeenfanne fi waamicha sagalee dhaadannootn dhageesisuun poolisiin naannoo oromiyaa tarkanfii fudhatuu dargaggoota irratti qeeyroon gabaasee jira.
Godina Arsitti FXG itti fufsisuuf waamicha kallattii garagaraan taasifamaa jira. uummanni wal kaasuudhaan mootumma wayyanee abba irree ofirra
fonqolaachisna jechuunis wal yaamaa akka jiru qeeyron gabaasera.


text:
Because every man has as boss his wife or his mother, or some other woman in his life, men may rule the world, but women rule the men who rule the world. Thus contrary to appearances, women is boss, the overall boss of the world.
(c.f Anatomy of female Power. Chinweizu.)
“Jireenya isaanii keessatti, dubartii isaan hooggantu qabaachuun isaanii, koorniyaan dhiiraa Addunyaa akka bulchan isaan taasiseera. Dubartiin kunis, haadha warraa (niitii) yookaan haadha dhiira deesse yookaanimmoo dubartii biraa carraa jireenyaan walitti dhufan ta’uu malti. Kanaafuu warri dhiiraa Addunyaa bulchuu danda’aniiru. Haata’uutii garuu, dubartiin dhiira Addunayaa bulchuulle ni bulchiti. Harka lafa jalaan maarree, dubartiin hoggantuu hooggaanaa Addunyaa maraati jechuudha.” Jedha Barreessaan kun.
Dubartoonni caasaa hawaasaa keessa tokkodha. Akkuma caasaa hawaasa tokkoottis gaheefi dirqama isaanii ba’uu keessatti bakka guddaa haa qabataniyyuu malee, sirnoota adda addaa addunyaan kun keessa darbite keessatti, sadarkaa hawaasaa keessaa akka gadi antummaatti, ilaalamaa turaniiru.
Biyya keenya keessattiis, jechootaafi mammaaksa xiinsammuu dubartootaa miidhuun akka hacuucamaa turantu himama. Waa’ee jechootaafi afoola xiinsammuu dubartootaa miidhan kana hayyuun Mutero Joy jedhamtu kitaaba ishee (Sunday Nation, july 11, 1999, p.16), jedhmau keessatti yoo ibsitu “…traditional folktale have had negative effect on the development of young girls as long as they condition the girls to accept the institution of marriage as the ultimate way of life…” Muteroon barruu ishee keessatti Afoolli keenya maaliif dubartoota gadi qaba jechuun falmiti. Uummanni Oromos, yeroon booda dhiibbaa biyyoota yookaan saboota ollaa kana fudhachuun, yaada gadi aantummaa dubartootaaf qabu calaqqisisuu haa eegalu malee, akka sabaatti Oromoon ilaachi dubartootaaf qabu daran guddaa akka ture kan agarsiisan immoo ragaalee hedduutu mul’ata.
Uummanni Oromoo, ilaacha dubartootaaf qabu kanas bifa garaagaraan ibsaa tureera. Fakkeenyaaf;
Dubartiin dhaloota itti fufsiisuu keessatti dhiira irra gahee ol’aanaa qabdi. Deessee kunuunsuufi ilma biyya bulchuufi duulee biyyaa eeguu waan deessuuf kabaji ishee guddadha jedha. Kana malees, safuu hawaasaafi seera waaqa eeguufi kabachiisuu keessatti dubartiin bakka guddaa waan qabduuf kabaji dubartootaa ol’aanaadha jedhama. Kanas Walaloo Afoola armaan gadii xiinxaluun hubachuu dandeenya.
Caalakaa caala caalaa
Caalli dubartii waasadii
Tokko deessuu ilmaati
Tokko ulattuu qayyaati
Tokko soortuu dhirsati.
Caala kaa caala caalaa
Yoo teesse yoo deessewoo
Dubartii qarree caalaa.
Jechuun Uummanni Oromoo kabajaafi ulfina dubartootaaf qaban keessumaa dubartii deessee dhaloota itti fufsiistu jajuun marartee dubartootaaf qaban muli’isaa turaniiru.
Walaloo Keeyyata jalqabaa keessatti dubartii jajuun kan walalchan, dhimmoota sadii jidduugaleessa godhachuun yoo ta’u, isaanis inni jalqabaa; dubartiin ilma deessu dubartoota hundarra jaalalaafi kabaja qabachuushee kan ibsudha. Haalli kunis dhiiraafi dubra gidduutti qoodinsaafi walcaalmaa uumuuf osoo hintaane, yeroo walaloon kun kalaqametti haala qabatamaa yeroo sanaatiin, baayyachuu waldhabdeefi waraannis waan hedduummatuuf ilma duulee diina biyyarraa ittisu argachuu sanatu irra caalaa kan madaala kaasuufi kana ibsuufis kan jedhame akka ta’e hubachuun barbaachisadha.
Inni lammaffaa dubartiin hunda caaltu yookaan dubartiin dubartii caaltu kan Qayyaa ulattuu akka taatee ibsuufi kana waliin wal qabsiisuun kan ibsamedha. Kunis, dubartiin jaalatamtuufi kabaja guddaa qabdu, kan of qabduu, qulqulluummaashee eeggattuufi kaamettii taate ta’uutu akka isheen caaltu ishee tasise. Kanafimmoo osoo akka har’aa dibanniifi urgooftuun garaagaraa hinbaay’atiin dubartiin Oromoo, Muka urgaa’u kan Qayya jedhamu ulachuun foolii gaarii uumuun Abbaa warraa isaaniitti miiraafi fedhii jaalalaan ofitti simatu. Kana malees baala Hiinnaa jedhamu haamuun kan harkatti dibatan yoo ta’u, kanaafimmoo ragaan Afoola Oromoo Hiinnaan jecha Afaan Oromoofi Aadaa Oromoo keessa jiraachuu mararoo dubri gaafa cidhashee dhammatutu ragaa kalliyaa ta’ee dhiyaachuu mala.
Hiinnaan haama yaakaloo
Hinhaamiin ajjeerradhu
Seenaan dhaama yaadhakoo
Hinrafiin dhaggeeffadhu
Yoo rafteef qalbeeffadhu. Kan Jedhan san.
Inni sadaffaan dubartiin jaalatamtuufi kabajamtuun dubartii qophee, kan ogummaa mana keessaan badhaate, kan abbaa warraasheefi maatii mana keessa jiru soortudha. Ogummaa kana immoo kan barattu haadhashee irraati. Carraa kanaan maatii ofiillee maqaa gaarii goonfachiisu. Kanaafi kan Oromoon ‘Haadha Ilaalii Intala fuudhi!’ jedhu.
Kana malees, dubartiin hunda caaltu, dubartii Qarree akka taateetti keeyyata lammata keessatti kan walalachame. Qarreen mallattoo dubrummaati. Kan gaa’ila dura saalqunnamtii hinraawwatiin. Qarreefi Qeerroonimmoo waliif kabajaafi ulfina akkasumas jaalalaafi marartee guddaa qabachuutu uummata Oromoo biratti beekama. Dabalataanis Dubri qarree kan dura arganidha. Kan ijoollummaan, dargagummaan waliin guddatanii boodas, jiruufi jireenya waliin utubuuf yeroo jalqabaaf warra irbuu walii seenedha. Waadaa dirqama jireenyaa, fedhii jaalalaafi miira dargaguummaa gammachuusaa kan waliin dhamdhamanii, dhukkubbiisaas kan waliin aadaan. Kanatu caaltuu dubartii ishee taasise. Niitiin Qarree Angafummaas qabdi. Niitii Rakooti. Kan rakoo itti qalan. Yoo kan boodarra dhufte jiraattee ishee duraa kabajuun dirqama. Kunimmoo seera waaqaafi Safuu hawaasaa qabaachuurraa madda.
Aadaa Booranaa keessatti Gumii yookaan kora irratti dhimmi dubartii dursee ilaalama. Gumiin kora taa’ee dhimma ilaalamaa jiru afaanii yoo qabaatanillee, dubartiin rakkoo irra ga’ee himachuu kan dhuftee yoo ta’e dhimma ilaalaa jiran battala dhaabanii, isheef dursa kennu.
Seenaa waraanaafi lola saboota olla waliin yeroo garaagaraa keessatti Uummata Oromoo qunnamaa ture keessattillee dubartoonni Oromoo kanneen ciccimoo ta’an Farda gulufuun dandeettii waraana cimaa qabaachuusanii haaluun hindanda’amne. (Kitaaba Takla Tsaadiq Makuraa, seenaa Itoophiyaa mootii Libna Dingilii hanga mootii Tewoodiros maxx. 2fa A.A) keessatti;
…[ ኦሮሞዋች] ግን ከመካከላቸዉ ድንግላይ ቄስ መነኩሴ ደብተራ ባላገር ነጋደ አልጋ ጠባቂ ጓዝ ጠባቂ የላቸዉም፤ በነፈስ ወከፍ ለጦርነት ይሰለፋሉ፡፡ ከብትና ቤት የሚጠብቁ ሰቶችና ሕፃናቶች ናቸዉ፡፡ ከሰቶች እንኳን ኀይለኞቹ በሰንጋ ፈረስ እየወጡ፤ ሎጋቸዉን ይዘዉ ይዋጋሉ፡፡ ደካሞቹ ሰቶች ደግሞ ባሎቻቸዉ ወደ ጦር ሲሄዱ ከጋጣ ፈረስ ፈተዉ ኮርቻ ጭነዉ ያቀብላሉ፡፡ ስመለስም በቶሎ ለኮ ተቀብለዉ ኮርቻ አራግፈዉ አስረዉ ገፈራ ሰጥተዉ እግር አጥበዉ ያገለግላሉ፡፡
Dubartoonni sirna gadaa keessatti Abbaa Gadaa waan hin taaneef, gadaan dubartoota ni qooda jechuun hirmaannaan dubartoonni Sirna Gadaa keessatti qaban kan duraa dhokatu tokko tokkoos nijiru.
Mee hirmaaannaa dubartoonni sirna gadaa keessatti qabaniifi haala kamiin akka hirmaatan, haa ilaalluu. Gaaffiin asirratti ka’uu qabuufi hubatamu qabu garuu sirni gadaa, Aangoo Abbaa gadummaa dubartootaaf hin kennuu yaada jedhumoo? dubartoonni gonkumaa sirna gadaa keessatti gahee hin qaban kan jedhudha? Dhugaan jiru garuu, yoo dubartoonni sirna gadaa keessatti hin hirmaatiin, gadaanuu hin gaggeeffamu. Gaggeeffamuu mitii gadaanuu hin qajeelu nama jechisiisa. Yaada kana boodatti kan itti deebinuu yoo ta’uu sababoota muraasa akka dubartoonni sirna gadaa keessatti hin hirmaanne osoo hin ta’iin, akka isaan dirqama sirni gadaa ajaju keessa darbuu hin dandeenye godhan haa ilaalluu.
- Rakkoo Baayolojikaalawaa: Rakkoo baayoolojikaalawaa yeroo jennu; dubartoonni, uumamaan xurii (laguu) ji’aa waan arganiif, dirqama sirni gadaa ajaju kan akka; godaansa jila deemuu (godaanuu), duulaafi kan kana fakkaatan keessatti hirmaachuun dirqama kana galmaan ga’uu keessatti rakkoo waan itti ta’uufidha jadhama.
- Rakkoo gaa’eela: waliin walqabate kunis dubartoonni yeroo heeruman, maatii isaaniirra addaa ba’uun gara maatii abba manaa isaaniitti waan makamaniif Sirni gadaa ammoo, gurmuu sadarkaa gadaafi ijaarama miseensa gadaa caasaa hin diigamneen waan ijaarameef wal falleessuu danda’a. Kanaaf sirni gadaa baduu addaan cituu danda’a jedhanii waan amamananiifidha.
Inni sadaffaan, akka ilaalcha Oromootti dubartoonni muka laaftudhaa jedhama. kunis, akkuma armaan olitti ilaaluuf yaalleetti jabina qaamaa waliin wal qabata. Kanaafuu, balaan yoo isaan mudate, salphaatti waan miidhamuu danda’aniif dirqama sirni gadaa ajaju galmaan ga’uu dhiisu danda’u yaada jedhu of keessaa qaba. Kun egaa, kan calaqqisiisu, hirmaannaa dhabuu dubartoota osoo hin ta’iin dirqama sirni gadaa ajaju galmaan ga’uu keessatti rakkoolee isaan qunnamudha. Erga kana jennee booda, kallatti hirmaachisummaa sirna gadaa dubartoota ammoo haa ilaallu.
Hirmaanna Dubartootaa Raawwii Sirna Gadaa keessatti.
“Dubartoota malee Gadaan Guutuu hin ta’u!”
kana jechuu waanti nama dandeessisu; jalqabarratti dubartoonni caasaa sadarkaalee gadaa keessa hin darbiin malee ilma deessee guddisuufi sirna gadaaf qofa osoo hin ta’iin kan biyya bulchuufi duulee biyya eeguuf geessisuun kan bakka gudda qabdudha.
Kanamalees, raawwii sirna gadaatiif dhangaafi meeshaalee adda adda kan qopheessuu dubartoota. Dhangaan qophaawwus qodaa shan jedhama, qodaan shan kunis; qorii, caccabsaa, cuukkoo kan qabatu yoo ta’uu, yeroo Abbaan manaa ishii gadaa qabatu foolleen akka hin abarreefi akka gadaan abbaa manaa ishee hanquu hin ta’aneef kan qophaawuudha.
Yeroo Abbaan manaa ishee gadaa qabatu, niitii (haati warraa) isaa ammo uffata aadaa uffachuun meeshaalee Aadaa kana akka okolee, gadii qabattee cina deemti. Okoleefi gadiin kunis, mallattoo hormaataafi kabaja looniif qaban kan mul’isudha.
Akka maanguddoonni jedhanitti, yeroo dhiirri gadaa qabatu obboleettiin shaashii mataa isaatti maruufiin seera jedhu. Kunis waa lama ibsa. Tokkooffaa; shaashii sana obboleessa isaanii gadaa qabateef mataatti maruun, hirmaannaa dubartootaa ykn qooda qabaachuu dubartoota kan mulisu you ta’u, gama biraatiin ammoo, isheenis ofkalteetti yookaan gadaa qabateetti jedhamee amanama.
Sababiin inni ol’aanaa gadaan dubartoota malee guutuu hin ta’u akka jennu kan nu taasise, jalqaba yeroo namichi gada qabatu sun akka haati warra isaa seera guutuufi qabdu gaafachuun seera qabaachuu ishee mul’isa.
Namichi gadaa qabachuuf jedhu sun, akka carraa ta’ee, fudhee kan hiikee ta’uu danda’a. Hiikees isheen jalaa baatee nama biraatti heerumuu dandeessi. Yookaan du’aan dhabuu danda’a. Hiikees dubartii biraa fuudhuu danda’a. Kanaaf seera kana kan guutuuf eenyuu? Akkamitti jechuun gaaffii uumuu mala.
Jalqaba, namichi gadaa qabatu kan hin fuune yoo ta’e, Kan seera guutuufi obboolettii ykn firaa aanteedha. Itti aansuun ammoo namichi gadaa qabachuuf jedhu kun fuudhee yoo jiraatee, haadha manaa isaatu seera kana guutaaf.
Yoo kan fuudhee hiike ta’e ammoo bakka isheen jirtu barbaadee akka isheen seera guuttuufiif nigaafata. Isheenis, seera kana guutuufiif dirqama qabdi. Seera Gadaatiin kennameef waan ta’eef. Namichi sun erga hiikeelle haadha manaa biraa kan fuudhe yoo ta’e, seera kana guutufi kan danda’u haadha manaa ishee duraati. Sababiin isaas, haadha mana qarree, kan Rakoo itti qalan waan taateef. Angafummaafi safuun kan ishee duraati. Kanamalees, yoo kan jalaa duutee taatellee, jalqaba bakka awwaala ishee irra dhaabbachuun “Koottu seeraa naa guutii” jechuun yeroo sadii gaaffiin sagalee dhageessisa. Sana booda, haadha manaa boodarra fuudhee yoo qabaate yookaan obboleetti isaatti tumaa seeraa tumuun, seera kana akka guuttuufiif qopheeffata jechuudha. Kunis seera qabeessummaa ykn seera, sana guutuuf seera argachuu ykn mirga argachuu kan mirkaneessu ta’a jechuudha.
Dubartoota Sagantaa Eebbaafi Kadhannaa Irratti.
Sagantaan eebbaa raawwii sirna gadaa keessatti isa ol’aanaadha. Yaad-rimeen eebbaa waa lama ofkeessaa qaba.
- Eebbaa jechuun, waan uummataaf barbaachisu waan akka tolu barbaadaniifi eebbisuun qaqqabsiisuu ykn badhaasuu ykn, waan uummataaf gaarii hin ta’iin ammoo, abaaranii balleessuuf yoo ta’u,
- Inni lammaaffa ammoo eebbiisuun, seera tumame mirkaneessuu jechuudha. Fakkeenyaaf, seera fooyya’ee bara waliin deemuu uummata akka tajaajiluuf baasaanii erga irratti walii galanii booda, tumaa seeraan mirkaneessu. Seera tumame kanas. “Haa eebbisnu, haa eebbisnu” jechuun mirkaneessu jechuudha. Kanaaf eebbisuun gama tokkoon, waan gaarii akka toluuf kan eebbisani qaqqabsiisan yoo ta’u, karaa gama biraatiin ammoo, seera tumame mirkaneessuu waliin wal qabata.
Dubartoonnis, sagantaa eebba kana irratti argamuun Aadaa ykn Seeradha. Dubartoonni argamanis, qixa abbootii gadaa dhabbaachuun eebba sana mirkaneessu. Dubartoota keessa kan argamanis tokko dubra qarree yoo taatuu; kan saalqunnamti hin eegaliintu filatama. kan biraa ammoo, jaartii cifiree kan jedhamtu yoo taatu kan saalqunnamtii dhaabdeefi laguu ji’aa hin argine ykn kan irraa dhaabbateetu filatama. kunis mallattoo qulqullummaa (sacred)ti.
Kanafuu, dubri qarreefi jaartiin cifiree eebba sirna gadaa ykn raawwii gada irratti argamuu qofa osoo hin ta’iin, kadhaa waaqaa irratti yeroo hongeen dheeratuufi bokkaan baduu, siiqqeefi caaccuu qabatanii yoo waaqa kadhatan akka waaqni dhaga’uufitu amanama.
Dubartoota Bulchiinsa Abbaa Gadaa To’achuu keessattti
Hirmaannaa dubartoonni Sirna Gadaa keessatti qaban kan calqqisiisu kan biraa, dubartoonni seera qabeessummaafi qajeelummaa bulchiinsa abbaa Gadaa hordofuu danda’uu isaaniti. Kunis karaa lamaani.
Tokkooffaa, seera haaraanis ta’e seerri fooyya’ee tumamu yoo jiraate, akka mirga dubartoota hin miineefi kan dubartoota fayyadamoo taasisu ta’uu addaan baafachuun, kan isaan miidhu yoo ta’e akka isaan miidhuu yaada isaanii ibsachuun akka seerichi fooyya’u gochuudhaaf hirmaannaafi mirga kan qaban ta’uu isaaniiti.
Lammaaffaa, jila sirni gadaa bobbaa’uufi, bakka Abbaan Gadaa deemee qubatee biyya araarsuufi jila geggeessu hundaatti haati manaa isaa akka waliin deemtuufi cina teessu seera qabaachuu isheeti. Sababiin isaas bakka jilaa sanaatti Abbaan gadaa dubartootaa biroo mil’aachuun akka qalbiin isaa gara biraatti hin hiramneefi sababa kanaanis, murtee sirrii fudhachuu keessatti akka rakkoon hin uumaamne yookaan, akka dalagaa isaa seeraan raawwatuuf ni to’atti jechuudha.
Kana egaa dubartootni, sirna gadaatiif hundeedha ykn lafee dugdaati kan akka jennu nu taasise.
Dubartoota Seera Waaqaafi Safuu Hawaasaa Eegsisuu Keessatti
Dubartoonni seerri Waaqaafi safuun hawaasaa akka hin cabneefi sababa kanaanis, ijaaramni hawaasaa akka hindiigamne, safuun akka hin banne. Hawaasa seera hinqabne akka hin taane to’achuu keessatti hirmaannaa daran ol’aanaa qabu. Fakkeenyaaf dhimmoota tokkummaa hawaasaa diigu danda’uu jedhaman kanneen akka waldhabdeefi waraana gosaafi gosa gidduutti gaggeeffamu. Wantoota seera Waaqaafi safuu uummataa balleessu jedhaman kanneen akka Gaa’ila firaafi fira gidduutti ta’uufi kanneen kana fakkatan ni to’atu. To’annaan isaanis, yoo firriifi firri walfuudhee wal irraa hore, hawaasa haraamummaa kan jamaan, duudaaniifi namni qaama hir’uu keessatti uumamu, kan abaarsiifi badisi Waaqaa nutti dhufa jedhanii amanan to’achuudha. Haalli ittiin to’atanis, yoo waraanni gosa gidduutti uumame, Siiqqee qabachuun, wal waamanii waraana sana gidduu yoo seenan battalatti lolli qabbana’aa.
Maatii, qe’eefi hawaasa keessa jiraatan keessatti wanti haaraa yoo uumamu, safuun yoo cabu, dubartoonni wal waamanii Siiqqee qabatanii “maaloo kuni Safuudha. Takkaa wanti akkasi aayyoofi Aabboo keenya keessattuu mul’atee hinbeekuu.” Jechuun akka furmaanni hatattamaa itti kennamu Sirna Gadaa waliin wal cina ta’uun hojjetu.
Dubbiin hammatee furmaanni dhibamnaan, maatiifi waatii daa’ima harmaallee osoo hinjedhiin qe’ee gadii dhiisanii, galaana ce’uun muka jalatti walitti qabamu. Haala kanaan hanga furmaanni argamee Abbaan badii dalage adabamee, araarri bu’utti qe’eetti hin deebinu jechuun dhiibbaa (influence) godhu.
Kana ega dubartiin jireenya guyyuu ilmi nama gaggeessu keessatti, hariiroo hawaasa gidduu jirutumsuu keessatti, nageenya biyyaa eegsisuu keessatti, safuufi seera Waaqaa kabachiisuufi to’achuu keessatti gahee tilmaama hinqabne qabu yoo jedhame kan nama hin saalfachiifne.
“dhugumaanuu dubartiin hooggantuu hoogganaa Addunyaa maraati.”
Boonii Biyyaa
Email: boonsiin430@gmail.com


text:
Gaaffii Tokko!
Dr Abiyyi qabsoo Oromoo gane jechaa dhageenya! Kun gaaffii ulfaataa kaasa. Namuu of haa gaafatu! Jalqaba Abiyyi maaliif Oromoo gana? Abiyyi nama bara dukkanaa san injifannoo Oromoo raage! Nama kophaa ofii Afaan Oromoo federaalessuuf falme! Nama eegdoo malee masaraa seene! Nama Geetachoo Asaffaa,isa akka Rabbii sodaatamu, jala taa’ee xalayaan bakkaa irraa kaase! Nama hidhamaa kumaatama hiiksise! Nama baqataa danuu biyyatti dachaasuuf murteessee xayyaara ofiitiin galche! Nama bilisummaa miidiyaa dhugoomse! Duuba yoo Dr Abiyyi Oromoo gane eenyutu Oromoof amanama? Oromoon Oromoo caalaa Oromoo ta’e jira moo Oromoon cirumaa amanamaa hin qabu? Tun gaafii tiyya!
Akka ilma namaatti Abiyyi addunyaafuu amanamuu qaba. Addunyaaf amanamuun Afrikaaf amanamuu hin dhoowwu. Gaanfa Afrikaaf yaaduun Itoophiyaa dagatuu miti. Akka Muummicha ministeeratti Abiyyi Itoophiyaaf amanamuu qaba. Itoophiyaaf amanamuun ammoo Oromoo ganuu miti! Rakkoo ykn qananiin gaanfa Afrikaa seente Itoophiyaa fi Oromoo hin hanqattu. Xiqqoo dubbii ol kaasuu wayya!
Kaleessa Lammaan goota Oromoo ta’uu amansiisuuf guddoo rakkanne. Warruma hardha Dr Abiyyi abaarutu Lammaan “gantuu” ergaa Geetachoo Asaffaa himu ta’uu lallabaa ture. Gantummaa fi gootummaan waan kiisii namoota muraasaa keessa jiru fakkaata. Oromummaa fi sabboonummaanis baankii dhuunfaa isaanitti galuu hin oolu. Jaratu haala qilleensa laalee abbaa fedheef kennee abbaa fedhe dhoowwata. Guddoo nama kofalchiisa! “Edaa kanniintu qotaa midhaan nama singiggeessa” jedha Oromoon gaafa madda rakkoo argu.
Garuu hin taatu!
“Oromummaan dhaloota,
Haquu hin dandeessan nurraa!
“Warshaan olola dharaa,
Harka haa kaaftu nurraa!”
Artist Adam Harun


text:
Federeshiniin Atleetiksi Itoophiyaaa Maaraatoonii Addunyaa London irratti gaggeeffamuuf deemu irratti Filannoo Atleetotaa Kaleessa gaggeesseen Atleetota Oromoo hedduu Dorgommiin ala godheeera .
Isaan Keessaa Dorgommii Muuxannoo Maaraatooni hedduu Kan qabu ni hirmaata jedhamee kan eegama Ture Atleet Qananiisaa Baqqalaa Filannoon Ala taheera Akasuma Atleetii Oromoo Caalaa Baayyu fi Amaan goobanaa Dorgommii Meetira Kuma 3000 irratti gahumsa fi leenjii gahaa kan godhaa turan fi hirmaachu Kan dandahan shira irratti xaxameen filannoon Ala taheera Kanaan Wal qabatee Itti Aanaa Leenjisaa Yohannis Kan jedhamuufi Atleet Caala Baayyuu jiddutti walitti bu’iinsa Uumameen Yeroo Ammaa Caalaa Baalchaa Polisootaan barbaadama jira Kanaaf Oromoonni naannoo Finfinnee jirtan Caalaa Diina Jalaa Akka Baaftan isiniin jenna.
Mootummaan wayyaanee Gama hundaan Ilmaan Oromoo miidhuu Itti fufeera.
Abbaan irrummaa wayyaanee gama Federeshinii Atileetiksii Itoophiyaattis babal’ateera. Odeessa kana dubbisaa.
=======
“Atiletonni durii kan akka Darartu Tulluu fi Silashiin Sihiin faa Federation Atiletiksii akka Caalaa hin adabne gafataa jiru. Garuu Hayilef Gabraegzaber faa akka Caalaan waggaa lamaaf figuu hin dandenyee irratti murtesaanii jiru. yaa tayuu male Caalaan hangaa ammati polisiin barbadamaa jira. hanga ammati hin argamne.”
Via Yaya Beshir