text:
Fulbaana 17/2015/TOI/ Godinni Iluuabbaabooraafi magaalaan Jimmaa barattoota deeggarsa barbaadaniif meeshaalee barnootaa kennuunsaa ibsame.
Bulchaan godina Iluuabbaabooraa ob. Indaalkaachoo Tafarii akka jedhanitti barataan tokkoyyuu sababa rakkinaatiin barmootarraa akka hin hafne godinichi hojjechaa jira.
Haala kanaan godinichatti barattoota kuma 15 oliif meeshaan barmootaafi uffannaan kennamuu dubbataniiru.
Deeggarsa kana kan kennan tola ooltummaa hawaasa hirmaachise, jiddu galeessa deeggarsa jaarsoliifi dhukkubsattoota sammuufi dhaabbilee tola ooltota godinicha keessatti argamaniin ta’uun ibsameera.
Barattoota deeggarsi taasifameef keessaa magaalaa Mattuu kan jiraatu barataa kutaa jaahaa Abrahaam Mirreessaa deeggarsa kennameefitti gammadee, baratee sadarkaa guddaarra ga’uuf akka carraaqu dubbateera.
Barataa Yohaannis Taaddasaa nama isa deeggaru waan hin qabneef deeggarsa taasifamuufiin barachaa akka jirru ibseera.
Deeggarsi taasifameef jabaatee akka baratu akka isa taasisu dubbateera.
Haala walfakkaatuun bulchiinsi magaalaa Jimmaa barattoota deeggarsa barbaadan 520f tokkoon tokkoon barattootaaf dabtara darzana 1, iskiriibtoofi irsaasa deeggareera.
Deeggarsi taasifame kun hojjettoota yuunivarsiitii Jimmaa, Waldaa abbaa Gadaafi dargaggoota magaalaa Jimmaa irraa ta’uun beekameera.
Yuunivarsiitii Jimmaatti itti aanaa pirezidaantii bulchiinsaafi tajaajila barattootaa Doktor Qananiisaa Lammii sirna walharkaa fuudhuurratti akka jedhanitti, hojjettoonni kan qabanirraa hir’isanii deeggarsa taasisuusaaniitiif galateeffataniiru.
Yuunivarsiitiin Jimmaa rakkoo hawaasaa furuuf yoomiyyuuu kan hojjetu ta’uus dubbataniiru.
Qaqqabiinsa barmootaa bal’isuuf yaalii taasifamu keessatti barattootaafi maatiisaanii gargaaruun barbaachisaa waan ta’eef deeggarsi hojjettoonni Yuunovarsiitii Jimmaa taasisan kun kan jajjabeeffamudha jedhaniiru.
Deeggarsi dargaggoonni magaalaa Jimmaafi waldaan abbaa Gadaa taasisan meeshaalee barmootaa birrii kuma 82tti tilmaamamu akka ta’e ibsaniiru.


c: text/html

text:
*Malkamuu Jaatee, Fulbaana 5 bara 2018
Waan kaleessa keessa turan yaadachudhaan amma eessa akka jiran beekuun boori garamitti akka deeman hubachuuf fayyada.
Gaafilee armaan gadii kanaaf qaami kamuu kan fira WBO ta`e ofiin deebii itti haa keennu.
- Jaarmiyaan Waraana Bilisummaa Oromoo (WBO) ni diigamamoo yookiis qaama nagaa fi qabenyaa uummata Oromoo tiksu ta`ee haareeffamuun ijaarama?
- Enyufaatu jaarmiyaa WBO diiguudhaan faayidaa enyufaa gutuuf saganteefate?
- Baroota darban meeshaa diinaa ta`uun WBO fi uummata Oromoo irratti warri duulaa ture sun akkuma diinni ilaaluutti WBO ilaalumoo yookiis qalbii jijjiratanii waliin naagaa tiksuuf murteen?
Gaffilee sadaniif deebii kennuun dura, barruu gabaabduu amna qabsoo bilisummaa Oromoo (QBO) kan WBO irratti xiyyaafate kana yoo dubbiftaniif hubannoo dimshashaa argachuuf isin fayyaduu mala.
Seensa
Galmeen seenaa qabsoo bilisummaa sadarkaa adunyaatti argamuu akka gabirummaan qabsoo dhalchee, qabsoon ammoo bilisummaa dhalachu mirkanessa. Uummati yeroo motummaan jalaa diigamu gabirummaaf saaxilama. Kanaafuu, diigumsi motummaa biyya tokkoo, lammii motummicha jalatti hogganamaa ture, qabenyi jalaa saamamuu fi sanyii duguggaaf saaxila. Baroota kumaatamaaf motummaa sirna gadaan uummati Oromoo hogganamaa ergii tureen booda motummichi diigamuu himii fi barruuleen seenaa ni mirkaneessu. Sababiin digumsa motummaa gadaa qabxiilee gurguddoo armaan gadii kana sadan jalatti cuunfama: 1ffaa Sirni Gadaa laaffachaa adeemuu; 2ffaa Duula dinaa fi alagaa irraa baname of irraa ittisuuf jaarmiyaa fi meeshaa waraanaa ga`aa dhabuu; 3ffaa ol´aantummaan motummaa gita bittuu Habashaa gargaarsa alagaan aangawaa adeemuu. Akkataa kanaan sirnni motummaa, aadaa, fi hawaasumma Oromoo diigamaa adeemudhaan yakkoota sanyii duguggaa bifa kallattii fi alkallattiin wagoota 150 irratti geggefamaniif uummati Oromoo saaxilame.
Waanjoo gabirummaa gutummaatti ofi irraa qolachuuf, uummati Oromoo qabsoo bilisummaa hadhooftuu bara 1870ta irraa eegalee geggessaa jira. Qabsoon kun golee gurguddoo shan walitti hidhaman qaba: (1) qabsoo afaan Oromoo qaroomsuu fi guddisuu, (2) qabsoo aadaa Oromoo tiksuu fi kunuunsuu, (3) qabsoo seenaa Oromoo fi oromummaa ifatti baasuu, (4) qabsoo hawaasummaa fi dinagidee Oromoo dagaagsuu, fi (5) qabsoo siyasaa saba Oromoo aangoomsuu ti. Shanan rogaalee QBO martinuu wal tumsuun QBO galmaan ga`aa jiru, gargaarsa Waaqayyo biraa ta`een. Adeemsa QBO kana keessatti injifannoleen galmaawan dimshaashaan: (1) dhalachuu jaarmiyoolee QBO hoggannan, (2)Sabi fi Biyyi Oromoo sadarkaa adunyaatti beekamuu, (3) Afaan+Aadaa+Seenaa Oromoo qoratamuu jalqabuu; (4) Oromummaan du`aa ka`ee hundee enyummaa saba Oromoo ta`uu, fi (5) amantiin waaqeffannaa kan hundee amantii saba Kuush bara dur-durii turee sochowuu jalqabuu. Jaarmiyaan WBO adeemsa QBO kana keessatti dhalachuudhaan injjifannolee galmaawan gurguddoo shanan kana argamsisuu keessatti qooda (ga`ee) sadarkaa olii gumaacheera.
Nagaa fi qabeenyaa uummataa tiksuuf jaarmiyaa waraanaa jabaa qabaachuun bara durii irraa eegalee tarsimoo addunyaa kana irratti ballinaan hojii irra olaa jiruu dha. Tarsimoo haaraa miti, waanuma baratamee dha, sababii adunyaan kun sirna gabiromsaa kallattii fi alkkalattiin geggefamu jala jiraattuuf. Waraana adunyaa 2ffaa booda, motummootiin uummataa fi biyya hogganan balaa loola ifaa fi dhoksaa irraa ittisuuf, jaarmiyaa waraanaa sadarkaa gurguddaatti ijaarrataniru. Kanaafuu, saayinsii fi malli ittiin ogummaa fi meeshaa waraanaa foyyeefamu yeroo kamuu caalaatti guddachaa ademeera. Garuu uummatooti sirna gabirummaa jalatti kufan aangoo gutuu hin qaban nageenya fi qabeenyaa isaanii tikfachuuf. Deebisanii aangoo waraanaa ijaarachuudhaan diina ofi irraa ittisuun aarsaa haalaan qaalii ta`e isaan gaafata, sababii mootummaan jalaa diigameef.
- Bara 1870 – 1973 (jalqaba sochilee)
Bara 1870 – 1889 loola uummata Oromoo fi motummaa Habashaa giddutti geggefameen ergii uummati Oromoo injjifatamee mootummaan jalaa diigamee fi hidhannoo waraanaa hikkateen booda deeibiyee ofi ijaaruun hidhatee kabajaa ofitti horuuf yaaleera. Garuu uummata Oromoo irraa rorroo diinaa kan ittisu jaarmiyaa waraanaa aango-qabeessa argamsiisuuf amma yoonaatti hin milkoofine. Bara 1928 irraa eegalee uummati Oromoo akkaataa qindoomina hin qabneen finciila riphee lolaan deggerame geggessuun diina raasuu jalqabe. Fakkenyaaf sochii Walloo (fincila Raayyaa bara 1928 –1948), diddaa Harargee (fincila Carcar bara 1936 – 1950), fi riphee lolaa Arisii (fincila Baalee bara 1958 –1970). Sochileen kun dhalachuu WBOf daandii tolchanii darban.
Sochii riphee lolaa kan jalle (J.) Elemoo Qilxuu hundessee fi J. Mullisi Abbaa Gadaa fi J. Jaarraa Abbaa Gadaa jalqaban hundee jaarmiyaa WBO ti. Adeemsa WBO hundessuu keessatti ga`een (qoodi) gootolii armaan olitti tarrefamanii sadan kun seenaa QBO keessatti fakkenyummaa guddaa qabatee akka jiraatu galmee seenaa Gootolii Oromiyaa keessatti ibsameera. J. Jaarraa Abbaa Gadaa waggaa 5 mana-hidhaa mootummaa Somaalee kessatti ergii dararamee ba`een booda J. Mulliis Abbaa Gadaa wajjin ta`uun bara 1970ta gara jalqabaa qabsoo hidhannoo sagaliin J. Elemoo hoggane itti fufan. Isaanis ona Bordoddee keessatti, sagalii J. Elemoo hoogganaa tureen, qawwee dhoksame argachuudhaan qawwee sadiin Gooballee seenan. Suuta suutaanis uummata dammaqsaa fi ofitti dabalataa adeemuudhaan bara 1973 hunddefama WBO mirkaneessan.
- Bara 1973 – 1992 (jaarmeefamu sochiilee)
WBO reefuu gad of dhaabuu jalqabu mootummootiin lama (Habashaa fi Somalee) haala haarawaan bahaa fi kibba baha Oromiyaa gabiroomfachuuf waliin-dorgee waraanaa bara 1977 keessa jalqaban. Duula mootummaa Somaalee kan aangawoota adunyaa lixa biftuun deggeramee fi mootummaa Habashaa (Darguu) kan aangawoota adunyaa baha biftuun deggerame irraa itti baname duraa fi duubaan ofi irraa ittisuun WBOtti dirqii ta’e. Waraana mootummota lama irraa itti bobbaafame kana miseensoti WBO ofi irraa ittisaa Guraandhala 1977 kora hoogganotaa fi qondaaltoota Adda Bilisummaa Oromoo (ABO) godina Bahaa, konyaa Carcar, ona Bookee, keessatti geggeffachuudhaan sirni jaarmiyaa dirree qabsoo hidhannoo tolchame. Haala kanaan sirna jaarmiyaa tolfachuudhaan sochiin WBO qindeeffamuu eegale.
Caamsaa bara 1980 keessa ona Malkaa-Balloo bakka Darbii Sheek Muhaammad jedhamutti hoogganooti fi qondaaltoti ABO [J. Magarsaa Barii (dura ta`aa ABO), J. Gadaa Gammadaa (itti-aanaa dura ta`aa ABO), J. Abbaa Xiqii Hinsarmuu (Abboomaa Mitikkuu), J. Nadhii Gammadaa, J. Galaasaa Dilboo (Yohaannis Bantii), J. Gammachiis Dhaabaa (Zakaariyaas Mull’ataa), J. Guddataa (Sanbatoo Luboo) fi qondaaltoota kanbiroo] walgayii hatattamaa geggessaniin jaarmiyaan WBO bifa haaraween ijaarame. Bobbaa WBO godinoota Bahaa fi Kibba Bahaatti banuudhaan dirreen QBO itti geggefamu babalifamu eegale. Jalqaba bara 1980 keessa immoo dirreen WBO godina Dhihaa (Lixaa) sagalii miseensota 17 (kudha torba) qabaniin saaqamuudhaan daangaa teessuma lafaa kan hojiin QBO keessatti geggeefamu daran baballise. Qondaaltoti saaqamuu dirree dhihaa hogganan J. Dawuud (Firewu) Ibsaa (hoogganaa sagalii), Abbaa Caalaa (Abirahaam) Lataa (I/A hoogganaa sagalii), fi Tottoobaa Waaqwayyaa (dabballee sagalii) turan.
Hogganoti ABO fi qondaaloti WBO, Malkaa-ball’oo irraa ka`anii hojii dipilomaasiif gara magaalaa Moqaadishoo yeroo deemaa turanitti adeemsa guyyoota shan booda magaalaa Fiiqii fi Sagaag gidduu bakka Shinyiillee jedhamu akkuma gahaniin farreen QBO naannoo sanatti socho’aniin marfaman. Bakka sanitti dura ta`aa fi itti-aanaan ABO (1. J. Bariisoo Waabee/Magarsaa Barii fi 2. J. Gadaa Gammadaa/Damisee Tacaanee), miseensoti koree gidduu (3. J. Abbaa Xiiqii Hinsarmuu /Abboomaa Mitikku fi 4. J. Dori Barii /Yigazuu Bantii), fi qondaaltoti WBO (5. J. Falmataa /Umar Caccabsaa, 6. J. Faafam Dooyyoo, 7. J. Irranaa Qacalee/Obbo Dhinsaa, 8. J. Dadhacha Boroo, 9. J. Dadhacha Mull’ataa, fi 10. J. Marii Galaan) diinaan Caamsaa 15 bara 1980 rashannaman (ajjeefaman). Akkasumas dirree dhihaa keessatti sagaliin WBO qixa aanaa Gidaamiin osoo sochii irra jiranii Mudde 22 bara 1981 shira diinaatiin summi nyaachifamanii dhuman, garuu akkuma carraatti hogganaan sagalii (J. Dawuud Ibsaa) balaa summii irraa dandamachuudhaan laaffataan isaa harka diinaa seenuun mana hidhaa Finfinnee keessatti waggoota shan oliif dararamaa ture. Bara 1986 jaallan biroo nama lama, J/Nagaasaa Kumsaa Boroo fi J/Hundee waliin mana hidhaa keessaa milqanii WBOtti makaman.
- Bara 1992 – 2018 (Haxummaa fi haaxarummaa siyaasaa hamtuun gidirfamuu)
Bara 1991/92 yeroo aangoon mootummaa Itoophiyaa gara warra Tigraayitti cee`sifamaa turetti walii galteen siyaasaa roga ifa ta`ee hin qabne tokko hoogganoota ABO fi hoogganoota Adda Bilisummaa Uummata Tigiraayi (ABUT) fi Adda Bilisummaa uummata Irteeriyaa (ABUI) gidduutti geggefamera. Walii-galtee yeroo mootummaa ce´umsaa jedhamee beekamu kana irratti hundaawuun hogganotii fi qondaaltoti ABO fi WBO akkaataa motummaa ABUT waliin hojjetan irratti marihataa turan; garuu irra caalaa osoo ABUT wajjin walii hin galle addaan deemaa turan. Hoogganooti ABUT yeroo hedduu walii-galtee diiguun deggertoota, miseensotaa, fi dabballoota ABO hidhuu fi ajjeesuudhaan tuffii ABO fi uummata Oromoof qaban argarsiisuu jalqaban. Fakkenyaaf, miseensa waajjira siyaasaa fi miseensa koree gidduu ABO kan ture J/Gammachiis Dhaabaa akkaataan itti ajjeesan shirraa waligaltee yeroo ce`umsaa keessa ture sana saaxiluu eegale.
J/Gammachiis yeroo wal-gayii hoogganoota ABUT wajjin geggeessan mara, maaliif walii-galteen hin kabajamu jechuun, walii-galtee ABO fi ABUT irratti hundaawee badii ABUT dalagaa ture ragaa qabatamaa waliin ibsuun adda durummaan dura dhaabbachaa ture. Kanaafuu, hoogganootiin ABUT dandeeytii fi gootummaa J. Gammachiis hubatuudhaan mala itti ajjeesan karoorfataa turan. Akkuma saganteefatanitti osoo WBO mooraatti hin galfaminiin baatilee yartuu dursanii bara 1992 gara jalqabaa magaalaa Nagaleetti walgayii fakkessaaf waajjira isaaniitti waaman. Garuu qondaaltoti WBO haala hogganoota ABUT shakkuudhaan akka hin hirmaannee J. Gammachis gorsanilee, lakkii hin hafuu, erga na yaaman niin deema jechuun shugguxii isaa hidhatee dhaqe. Yeroo waajjira ABUT gahutti waardiyaa WBO keessaa fudhatee dhaqe alatti hambisanii isa qofaa seensisan. “J. Gammachiis yeroo mana keessa seenu hidhannoo kee lafa kaa’i ittin jedhan; Duraan hidhannoo kiyya osoon hin hiikanne waliin haasawaa turree; har`a maaliifin hiikkadha jechuun deebise.” Duraanuu hoogganootiin ABUT sababa itti barbaadanii ajjeessuuf waan saganteefataniif waajjiruma walgahiif waaman keessatti dhukaasa itti banuun shirraan ajjeesan.
Walii- galtee roga hin qabne kanaan sochowuu (hojjechuu) keessatti shirri xaxamaa ture kun jaarmiyaa qabsoo hadhooftuun ijaarame diguumsa hiriyaa hin qabneef saaxileeera. Diinni bifa haarawee fi haxummaan Oromiyaa weerare kun, hooggana ABO fi WBO gutummaatti dhabamsisuuf saganteefate. Miseensotaa fi qoondaalota ABO adamsee hidhuu fi ajjeesuudhaan caasaa fi jaarmiyaa ABO diiguu irratti karoora qindawaa baafate. Kumaatama heddutti kan herregaman miseensoti fi qondaaltoti WBO fi ABO akkasumas uummati Oromoo kumaatamni hedduun qubsumoota (kampii) leenjii waraana mootummaa Habashaa naannoo Dhidheesaa, Huursoo, Bilaattee, Ziwaayi, fi kkf keessaatti golee Oromiyaa mara guramuudhaan hiidhaa, reebicha, qaama-hirr’achuu, ajjechaa, fi shororkaa daangaa hin qabneef saaxilaman. Qondaaltoti WBO fi dabballooti ABO ijoo turan waraana itti hin qophaawamin keessa dirqiin seenuun lubbuu isaanii qabeenyaa kaminuu bakka hin buufamne wareegan.
Walumaa-galatti, Waxabajjii bara 1992 yeroo mootummaa ceehumsaa keessaa ABOn dhiibamee baafame sanatti ABUT fi ABUI sagantaa duula waraanaa waliin qindeeffachudhaan jaarmiyaalee WBO fi ABO dhabamsisuuf bara 1992 hanga 1998 lola guddaa geggessaa turan. Yeroo kanatti gootooliin Oromoo hedduun dirree waraanaa golee Oromiyaa mara keessatti geggefame irratti baayyinaan wareegaman. Qabenyaa kaminuu kan hin jijjiramne, lubbuu isaanii wareeguun QBO ukkaamsaa diinaa irraa ittisan. Wareegama sadarkaa olii kanaan booda gurmuun qabasawota bilisummaa Oromoo hafan deebisanii of ijaaruudhaan hanga yoonaatti falmiin dirree ittifufinsaan finiineera. Falmiilee hadhaawaa kanaan booda aangoo horachaa adeemuu fi sochiilee uummataa (barattoota, qerroo, qarree, manguddoolii, fi uummata gutuu) wajjiin walsimachuudhaan injjifannoolee cuculuqoon sadarkaalee adda addaatti galmeefamuu eegalan.
Xummura
Farreen QBO golee maraan uummata Oromoo irratti duuldhaan QBO ukkaamsuuf toftaa gara garaan yaalaniru. Garuu hundee jaarmiyaa siyaasa Oromoo kan ta`ee WBO fi ABO guutummaatti onnee uummata Oromoo keessaa dhabamsisuuf hin milkoofinne. Fuula durattis yoo toftaa qarachuun duula haaraa jalqabaniif milkaawuun hin abdatamu. Hoogganummaa siyaasa QBO haarefachuu keessaan mirgoota uumamaan qabachaa ture deeffachuuf uummati Oromoo bara kamuu caalaa qophii ta`uun sochii warraaqsa xummura finciila diddaa gabirummaa bara 2014 – 2018 qindaaween mirkanaaweera.
Ragaale
- ABO 2010. Akkaataa Amajjii 1, guyyaa WBO itti ayyaaneffatamuu jalqabe
- Gadaa M. 1988. Oromia, an introduction. Khartoum: Sudan.
- Guutama I. 2003. Prison of conscience (Upper compound Maa`ikalaawii, Ethiopian terror prison and tradition. Gubirmans Publishing. New York.
- Hassan M fi Maatii D. 2008. Goota Oromiyaa. Oromia publishing LLC. Atlanata Georgia.
- Jaatee M. 2014. Bu`aa-ba`ii amna qabsoo bilisummaa Oromoo kaleessaa, har’aa fi borii . Kyagab & Sons graphics, Kampala, Uganda
- Jaatee M. 2017. Debifamee ijaaramuu uummata Oromoo karaa jaarmiyolee qabsoo bilisummaa Oromoo (QBO). http://ayyaantuu.net/debifamee-ijaaramuu-uummata-oromoo-karaa-jaarmiyolee-qabsoo- bilisummaa-oromoo-qbo/
- www.importanceofphilosopy.com.The Necessity of Government. www.importanceofphilosophy.com/Politics_NecessityOfGovernment.html

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Jean Schneider
Observatoire de Paris, Faransaay
Maayikiroofiiziksiin erga hojjechaa turee booda, Jiin Shinaayidar caalaatti tilmaama gara qabatamaatti jijjiiruu kan isa dandeessisu, Astiroonoomiitti tarkaanfate. Waa’ee gaalaaksotaa erga qoratee booda, gara pilaanetoota sirna soolaariin ala jiranii fi qorannoo jireenya naannoo urjiilee birootti darbe. Pilaanetoota sirna soolaariin ala jiran saatalaayitii ‘CoRoT’ jedhamu fayyadamuudhaan hubannoo jalqabaa kan uumee fi pilaanetoota aduu ykn urjiilee lamaa tooftaa ittiin barbaadan kallattii kaa’e. Falaasama afaanii, fi gaaffii hariiroowwan yaadaa ykn sammuu fi qaama gidduu jiru irratti fedhii qaba. Yeroo boqonnaa isaatti, bulbula bishaanii irraa halluu hojjeta.


text:
1Ha77i nu ishatoo, nu Godaa Yesuus Kiristtoosa yuussaabaunne nuuni aara de7anau akko shiiqanabau,
2hananabaa asi intteyyo yootiyooban woi hara asappe siyido qaalan, woi ooninne nuuppe yiida kiitadan haasayiyoogan, “Godaa gallassai gakkiis” giidi intte dagammennaadaaninne wozanaa bayennaadan, nuuni inttena woossoos.
3Inttena ooninne ai ogiyaaninne balettoppo. Aissi giikko, kasetidi makkaliyoogeenne qassi nagaranchchai, bashshaa na7ai qonccennan de7ishin, he gallassai gakkenna.
4Asi goinniyo ubbabaanne asi Xoossa giyo ubbabaa i ixxana. I bana eta ubbaappe xoqqu oottana. Qassi harai atto Xoossaa Beeta Maqidasiyaa geli uttidikka, “Taani Xoossaa” gaana.
5Intte hassayekketii? Taani hegaa intteyyo inttenaara de7aidda odaas.
6I ba qaxaruwaa gallassi yaanaappe attin, ha77i yaanaagaa aibi a teqqiyaakko, intte ereeta.
7Aissi giikko, asau qonccibeenna makkalaa wolqqai ha77i oottees; shin he teqqiyaagee ogiyaappe kichchana gakkanaassi, i qonccenna.
8Hegaappe guyyiyan, he makkalanchchai qonccin, Godai Yesuusi ba doonaa shemppuwan a worana. Qassi i yiyo wode ba bonchcho Yuussan a xaissana.
9He makkalanchchai Seexaanaa wolqqaara yiidi, Xoossai oottiyo malaata ubbaa, worddo malaataanne garamissiyaabaa oottana.
10Hegaadankka, qassi xayiya asata dumma dumma iita cimuwan balettana. Xayiyaageeti attanau tumatettaa siiqidi ekkibeenna gishshau xayana.
11Hegaa gishshau, tumatettaa ammanibeenna asati, nagara oottiyoogan ufaittiyaageeti ubbai pirddettanaadaaninne worddo gidiyaabaa ammananaadan, Xoossai wolqqaama balaa eta giddo yeddana.
13SHin Godai siiqiyo nu ishatoo, nuuni Xoossaa intte gishshau, ubba wode galatanau bessees. Aissi giikko, Geeshsha Ayyaanaa wolqqan inttena ba geeshsha asa oottiyoogaaninne tumatettaa intte ammaniyoogan inttena ashshanau, Xoossai inttena bairadan dooriis.
14Xoossai inttena nuuni intteyyo yootido nu wonggeliyaa mishiraachchuwaa baggaara xeesidoogee, intte nu Godaa Yesuus Kiristtoosaara issippe bonchchettanaassa.
15Simmi nu ishatoo, minnidi eqqite; nuuni inttena nu doonan gidin, woi nu dabddaabbiyan gidin, tamaarissido wogaa oiqqite.
16Nu Godai Yesuus Kiristtoosi ba huuphen qassi Xoossai, nu Aawai nuna siiqidi, ba aaro kehatettan nuuyyo merinaa danddayaanne sinttappe ekkana giyo lo77o ufaissaa immidaagee, inttena minttetto; qassi intte lo77obaa ubbaa oottanaadaaninne haasayanaadan, inttena minttetto.


text:
Qajeelcha poolisii magaalaa Buraayyuutti hidhamanii kan jiran hogganoonni ABO mana hidhaatii akka bahan manni murtii magaalaa Buraayyuu murteessera jechuun gareen abukaatoota hidhamtootaa sanaa ibsaniiru.
Garee abukaatoota hidhamtoota keessaa tokko ka tahan oolmaa dhaddacha har’aa kan hordofan Damisee Fiqaaduu Sagalee Ameerikaaf akka ibsanitti murtriin kun oolmaa dhaddacha mana-murtii adoolessa 8 bara 2014 ooleen irratti eega abbaan alangaa waliigalaa Oromiyaa dhiyaatee dhimma hidhamtoota kanneenii ibsa kennee booda kan murame tabuun beekamee jira.


text:
Eegii Minisootaatti nama gurraacha George Floyd harka poolisi adiitti lubbu dhabee jedhanii namii hiriiraa mormiiti karaatti baafatee amma ji’a lammeessoo keessa jiran.
Warrii godina ykn state Portland ammallee hin gallee Amerikaatti bifa gogaatiin namna jibbuu hafuu malte jedhanii himachuutti jiran.
Hiriirii Portland waan banaa fi bobbaa dhowwate.Hiriira kana irratti poolisii fi warrii hiriir bahe wal dhabaa yaahuutti jira. Pirezidaanti Tiraampi hiriira humnaa namaatii oli bahe waraana federaalaatii lafa nagaati deebisaan itti jira.
Waraanii kun nama hiriira bahe qabee hidhuutti jira. Paartiin Demokiraati waraanii nama hiriira nagaa bahe qabame hurrisee Portland keessaa baasu fedhan.
Taatullee bulchiinsi Tiraampi magaallan Amerikaa hagii tokko bulchoota harkaa bahuutti jiran jedhee waraana itti erge.
Hiriira mormii dhiyoo tana Poortaalnditti bahan waan hedduun himan.
Namii dallanee makiinaa caaccabsee,buufata poolisii caaccabsee gubee,kaan ammoo wa saamee woma hedduutti tahe.
Paartiin Demokiraati warra nagumaan hiriira bahee rakkoo himate qabauun seera male jedhanii iyyuufiitti jiran.
Pirezidaanti Tiraamoi ammoo poolisii hujii dansaatti jiran jedhee mormeef.
“Warra lafa eegu guddaa achitti ergina tana mirkansee isanti hima.Jarii kun Poortlaanditti hujii dansaa hojjate.”
Bulchootii naannoo ammoo waraana federalaa hin fedhanii hin barbaadanillee. "Asi dhufiitii teessan hin barbaadanii hin fedhanillee.”
Akka bulchaan Poortilaandi jedhetti waraana federaalaatii nagaan bahanii galuu nama dhowwuutti jira.”Tun namuma gaazii ibiddatti naqe fakkaati.”
Hiriira guyyaa dheengadda asun irratti haawwan wal yaamanii harka wal qabatanii akka poolisiin hin tundhe warra hiriira bahu marsanii eegaa turan.
Paartii Demokiraati keessaa miseensii mana marii Ameriaa Rashida Tlaib akka pirezidaanti Tiraampi godina isiitti waraana Amerikaa hin ergine Twitter irratti gaafatte.
Tiraampi jeequmsa USA keessaa mumullatu waraanaan dhaabsisa jedhullee paartileen demokriaati godinii godina namii isaanii bulchu ufumaan bulchuu fedhan.
Warrii amantii akka laftii nagaa taatu hiriira bahuuf kurfoo jira. Bulchiinsi Poorltiland, Orgeon dhaabbilee waranaa Amerikaa nagaa dhowwan jedhan himachuf kurfoo jira. Eegii George Floyd ijjeesanii asi Amerikaatti namaii bahee rakkoo himachumatti jira.
.


text:
Ripaablikaanonni sagalee irra jireessa argatan mana marii bakka bu'oota uummataa dhuunfataniiru. Demokraatonni immoo Seneeta keessaa sagalee irra hedduu qabu, kun immoo mootummaa United States addaan qoodee jira.
Senatara haaraa Ripaablikaanootaa kan kutaa Kentaakii Raand Pooll Televiziyoona CBSf akka ibsanitti, maallaqnii baasiif ramadamuu akka malee guddaa yoo hin ta’iin, liqaa mootummaan barbaadu akka guddatuuf sagalee hin kennu jedhan.
Namonni haaraan gara Washington dhufnee kun liqaan akka hin baayyanneef hojjanna, kanaaf jecha baajata jiru madaaluu qabna jedhu.
Liqaa fudhatamu qabu ni uggurama taanaan,mootummaan Amerikaa liqaa kennuuf dirqama irra jiru eeguu waan dadhabuuf jecha, badii rakkoo maallaqaa hamaa fida jechuun bulchiinsi Prezidaant Obamaa akeekkachisee jira.
Baajata qabamee keessatti itti gaafatama qaban ibsuuf, miseensonni mana maree kan riipaablikaanotaa, mindaa ofii argatan irraa gad cabsuun tarkaanfii duraa taana jedhu. Koongiresni Yunaayitied Isteets seera tajaajiila eegumsa fayyaa kan prezidaant Obamaa raggaasisanii turan keessa deebi'ee torban dhufu sagalee itti kenna jedhamee eegama.
Dhimmi kun carraa hojii fi dinagdeetti hidhata qaba, seerri waa’ee tajaajiila eegumsa fayyaa nama dhunfaa fi kanneen carraa hojii kennan irratti dabala dilaalaa guddaa waan uumeef jecha,carraan hojii aargachu akka gad cabuu taasise jedhan.
Afaan-yaa’ii mana-marii Yunaaytiid Isteets kan turan Naansii Peloosi haala jabaa keessa darbuun injifannoo uummata Amerikaaf argamsiisneef jabaannee qabsaa’uu qabna jedhan.Carraa hojii banuun dhimma iddoo duraa kennamuu fi handhuura ejjennoo keenyaa akkuma ta’e gama tajaajiila eegumsa fayyaa fi wabii dinagdeen injifannoo argaman eegsiuuf nuti Demookraatonni hojjachu ittuma fufna jedhan.


text:
Itiyoophiyaan filannoon guutuu biyyaa ammas akka yeroo biraatti darbu ta’u beeksiisftee jirti.Kunis paartileen mormituu hangii tokko filannoo keessatti akka hin hirmaannee eega beeksisanii fi Tigraay keessatti walitti bu’iinsa jiruun kan ka’e achitti sagaleen akka hin kennamne eega beekamee booda.
Murtiin kunis mummichi ministeeraa Abiyyi Ahmad aangoo waalteessuuf yaalii godhan darn wal xaxaa taasisee.Hoggantuun bordii filannoo Itiyoophiyaa aaddee Burtukaan Miidhagsaa walgahii bakka bu’oota paartilee siyaasaa waliin gaggeessan irratti akka jedhanti filannoon marsaa 6ffaa Waxabajjii 5 gaggeeffamuuf karoorfamee ture torban 2 ykn 3f achii butamee jira.
Kunis kaardii ittiin sagalee kennan maxxansanii fixuuf akkasumas hojii kanneen biroof ta’u ibsan.Itiyoophiyaan bara darbee sababaa weera vaayrasii Koroonaan kan ka’e filannoo kana yeroo biraatti dabarsuun ishee ni yaadatama.


text:
Fulbaana 18/2015(TOI) – Sirni Awwaalchaa Artisit Maadiingoo Afawarqi guyyaa borii Fulbaana 19 bara 2015 raawwatama.
Sirni awwaalcha artistichaa boru sa’aatii 9:00 irratti Finfinnee, Bataskaana Sillaasee Kaateediraalitti bakka maatii, firoonnii, hiriyoonniifi dinqisiifatoonni isaa argamanitti kan raawwatamu ta’uu Koreen Awwaalchaa artistichaaf hundaa’e har’a ibsa mana jireenyaa Artisti Maadiingootti ibsa laateen beeksiseera.
Artisti Maadiingoo Afawarqi dhukkuba tasaa isa mudateen otoo wal’aansarra jiruu kaleessa du’aan boqoteera.
Boqochuu Artistichaatiin walqabatee odeeffannoowwan sobaa odeeffamaa jiraniif osoo gurra hin laatiin kabajaa artistichaaf qabduu haa agarsiisnu jechuun Koreen awwaalchaa kun dhaameera.


text:
Finfinnee,Mudde 06/2013(TOI)-Kaantiibaa Itti Aantuun Magaalaa Finfinnee Aadde Adaanach Abeebee hawaasa Isportii,Artiistootaafi dargaggoota waliin ta’uun Hurufa Boombii qulqulleessan.
Duula qulqulleesuu kanarratti Kaantibaa Itti aantuun Finfinnee Aadde Adaanach Abeebee giddugalli gabaa kuduraafi muduraa sababa weerara vaayirasii koronaan Piyaassaa (Birbirsa Gooroorraa) gara Hurufa Boombiitti jijjirame ture guutummaan guutuutti kaasuun Ayyaanaa Cuuphaafi iddoo dargaggoonni Ispoortii itti hojjatan ta’as jedhaniiru.
Torbee laman dhufu keessatti Hurufti Boombii gara tajaajila duraatti akka deebi’u himaniiru.
Iddoowwan daldala kuduraafi muduraa bakka gara garaatti dhaqabamaa gochuuf hojjatama jira kan jedhan Aadde Adaanach daldaltoonni Hurufa Boombitti argaman boruurraa jalqabee gara Haayile Garmantittii galus jedhan.
Daldaltoonnis deeggarsa bulchinsi magaalaatti taasiseef kan galateeffatan yoo ta’u, boruurraa jalqabe kallattii bulchinsi magaalichaa nu kennuun iddoo jijjirrachuuf qophiidha jechuusaanii, ragaan waajjira Pirees seekiretaariyaatii Finfinneerra arganne ni mul’isa.


text:
Umriin isaanii 88 ta’uu kan ibse ilmii isaanii Kaaliid Muhammad Rashaad waggootii dheeraaf biyya alaa keessa eega jiraatanii booda waggaa 5 dura gara biyyaatti deebii’uu isaanii ibsee jira.
Hogganaa amantii fi hayyuu kan ta’an sheek Muhammda Rashaad kitaaboota amantii qofa otoo hin taanee kan aadaa walaloolee fi kanneen biroo bareessuu isaanii namoota biroo irraa adda isaan taasiisa kan jedhe Gazexxeessaa Raadiyoo sagalee Amerikaa duraanii See’iid Mohammad Alii dhalonni har’aa kana irraa barnoota argatee hojjachuu qaba jedha.
Firaa fi maatii gadda keessa jiran Rabbi haa jajjabeessu jenna.


text:
Raayyaan ittisa biyyaa fi humni addaa naannoo Amaaraa tauu dhaan haleellaa waraanaa gegeessaniin naannolee Waajjaa, Xummuugaa, Alammaaxaa fi naannolee Alammaaxaa to’achuu isaanii sabaa himaaleen biyya keessaa gabaasaniiru.
Naannolee Raayyaa Alammaaxaa to’annaa jala oolan keessaa namoonni raayyaa ittisa biyyaa waliin galuuf carraa argatan VOAf ennaa ibsan uummanni naannoo raayyaan ittisa biyyaa gamas ennaa seenu simannaa ho’aa godheef jedhan.
Dargaggoonni naanoo humnootii nagaa eegsisan waliin ta’uu dhaan nagaa eegsisaa akka jiran illee jiraattonni naannoo dubbataniiru.
Jiraattonni kun raayyaa ittisaa ni galateeffanna jedhan.
Gama biraan waraana sana duras ta’e sababaa waraana sanaan kanneen qe’ee ofii irraa buqa’anii Walloo kaabaa fi Qobboo qubsuma jiran keessa namoonni jiran gara qe’ee ofiitti deebi’uuf qophee irra jiraachuu dubbi himaan buqqaatota qubsuma Qobboo obbo Solomon Qelemu VOAf ibsaniiru.
Raayyaan ittisa biyyaa Raayyaa fi alammaaxaa utuu hin to’atin dura daraggooni kuma 10 ta’an kannee to’annaa IWEHAT jala turan gara


text:
By Bakalcho Barii It has been over one and a quarter of a century ago when the proud and an exemplary Oromo Gada System …Read More »
“wallaahi Jowaar dictate nu godhaa hin jiru”
Gaafiif deebisaa RSO hoggantoota OMN waliin taasise….Read More »
Haati badii amma OMN keessatti dhalatte kana hundaa obboo Jawaar Mohamed tahuu Dr. Hamzaan irra deddeebi’anii himan
“Hamzaan OMN kiif yoo ka gufuu tahu tahe if duraa fuudha malee, olola biraa irratti hin oofinaa”! Gaafiif deebisaa RSN Hogganaa OMN duraanii Dr. Hamzaa …Read More »
Oromo TV:Dr Solomon Ungashe Says “OMN at a Crossroad”
Confidential info. about OMN
By Dr. Salamoon Ungashe Dr. Birhanu Dirbaba is supposedly the editor in chief for OMN. But in reality Jawar has been acting as the editor …Read More »
“Miidiyaa kana dandamachiisuuf Hawaasni Oromoo garee walaba tahan file rakkoo kana yoo qorate qofa”
Gaafiif deebisaa RHO haala yeroo ammaa OMN keessatti dhalate laalchisee Dr. Salamoon Ungashee waliin taasiseRead More »
The Cruel Massacre of the Dictator Ethiopian Government on Oromo People Can Not Be a Treat to The Oromo Struggle!
The Ethiopian Government EPRDF/TPLF have been oppressed Oromo people for about 23 years. Since it came to power the thousands of Oromo people have been …Read More »
Haalli OMN keessatti dhalatti garamitti buubbuisaa jira? Gaafiif deebisaa RSN Dr. Hamzaa waliin taasise..
OMN kana booda garam deema? kufaati amma keessa bu’e kanarra ni fayyaa? Ummanni Oromoo kana booda sabaahimaa kanaaf amantii akkami qaba?Read More »
Jawaar Mohamed ”Yoo miidiyaa kana keessa jiraachun kiyya gufuu ka tahu tahe hanga dhimmi kun qoratamee furmaanni kennamutti miidiyicha keessaa nan baha” jedha
Waa’ee OMN Guyyaa November 23, 2014 mariin waa’ee OMN magaalaa lakkuu Galma Hawaasa Oromoo MN keessatti saatii 2 irraa jalqabee gaggeeffameera. Matadureen walgahii kanaa ”Rakkoo …Read More »
Osoo hin gaafatin, Osoo hin hubatin….
Osoo hin qoratin Osoo keessan barin Daftee hin dubbatin! Dubbii qaccee qabdee hin raabsin jarjartee Booda ni gaabbita gaafa dhugaa hubatte Ta’uuf dhaba isii irraa …Read More »


text:
Tafsiira Suuratu Al-Ankabuut-Kutaa 19
Rabbii olta’aan ala wanta biraa gabbaruun (waaqefachuun) sirriidhaa?
Wanti tokko sirrii ta’uu ykn dogongora ta’uu isaa akkamitti beekanii? Ragaa qabatamaan beekanii miti ree? Ragaan qabatamaan yoo hin jiraatin wanti suni sirrii miti. Namni wanta tokko kan waaqefatuuf faaydaa isarraa argachuuf ykn miidhaa ofirraa deebisuuf barbaadeti. Akkasi miti ree? Wanti gabbaran kuni faayda namaaf argamsiisuf faayda kan uumuu ta’uu qaba. Akkasumas, miidhaa namarraa deebisuuf dandeetti qabaachu qaba.Rabbiin ala wanta hundaa kan uumuu ni jiraa? Ammas, Isaan ala wanta hunda irratti dandeetti Kan qabu ni jiraa? Wanta hundaa kan uumuu fi dandeetti irratti qabu Isa qofa erga ta’ee kan gabbaruu (waaqefachuu) qaban eenyuu? Rabbiin qofa. Wanta waa uumuu hin dandeenye ykn dandeetti homaatu hin qabne maal namaaf haa godhuuf gabbaranii (waaqefatanii)?
“Dhugumatti “Eenyutu samiiwwanii fi dachii uumee, aduu fi baatis laaffisee?” jette yoo isaan gaafatte, dhugumatti “Rabbiidha” jedhu. Kanaafu, akkamitti garagalfamuu?” Suuratu Al-Ankabuut 29:61
Yaa Rasuula! Mushrikoota akkana jettee yoo gaafatte: sirna dinqisiisaa kana irratti samiiwwanii fi dachii eenyutu uumee? Aduu fi ji’a laaffisee?”, isaaniis akkana jedhu, “Rabbii tokkichatu isaan uume.” Kanaafu, Rabbii Khaaliqaa fi Too’ataa waa hundaa ta’eetti amanuu irraa akkamitti garagalanii wanta biraa Isa waliin gabbaruu?[1]
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa samii fi dachii hin sochoone jireenya namootaatiif ni uumee. Ergasii aduu fi ji’a ajaja Isaatiin socho’an ni uume. Samii fi dachiin hanga Guyyaa Qiyaamaatatti bakka isaaniiti hin socho’an. Aduu fi jiiyni immoo sarara isaanii qabatanii socho’u (deemu) itti fufu. Akkuma xaaraa manaa irraa ampuulin gadi ifu, samii irraayis adu fi jiiyni gadi ifu. Kuni fooyya’insaa fi faayda ilma namaatiif. Gara jalaatin immoo dachii keessaa biqiltoonni ol-biqilu. Biqiltoonni kunniin ifa aduutti fayyadamuun firii kennu. Namoonni firii isaanii nyaatun jiraatu. Kanaafu, haala kanaan samii fi dachii uumuun, aduu fi ji’a laaffisuun jireenya namaatiif Kan mijeesse Rabbiin ala kan biraa jiraa? Wantoonni namoonni Rabbiin alatti gabbaran (waaqefatan) kana gochuu danda’uu? Kana gochuu erga hin dandeenyee maaliif Rabbii tokkicha haala kanaan rizqii namaaf laaffisu dhiisanii wanta nama hin fayyanne gabbaruu?
“Rabbiin gabroota Isaa keessaa nama fedheef rizqii bal’isa, [nama fedhe immoo] itti dhiphisa. Dhugumatti, Rabbiin waan hundaa Beekadha.” Suuratu Al-Ankabuut 29:62
Yommuu mushrikoonni Muslimoota hiyyummaan isaan gadi xiqqeessanii fi akkana jedhan: osoo haqa irra jiraattanii, hiyyeeyyi hin taatanii turtan.” Kuni fakkeessudha. Kaafirota keessas hiyyeeyyin ni jiru turan. Rabbiin fakkeessaa kana ni oofe. Akkasumas, yaada nama, “yoo godaanne baasii hin argannu.” jedhee yaadus ni oofa. Rabbiin Khaaliqa wantoota kanaa ta’uu erga amantanii, akkamitti Kan uumamtoonni hundi harka Isaa jiran, kan gabricha Isaa razzaquu hin dadhabne rizqii keessatti shakkituu? Kanaafu, aayah armaan oli (61) “Rabbiin gabroota Isaa keessaa nama fedheef rizqii bal’isa, [nama fedhe immoo] itti dhiphisa.” Jedhuun wal qabsiise.
“Rabbiin gabroota Isaa keessaa nama fedheef rizqii bal’isa, [nama fedhe immoo] itti dhiphisa.” (Kana jechuun Rabbiin namoota qormaatuuf gabroota Isaa keessaa nama fedheef rizqii bal’isa, nama fedhe immoo itti dhiphisa. Kuni hundi beekumsaa fi ogummaa (hikmaa) Isaa irratti kan hundaa’edha.)
Dhimmi rizqii iimaanaa fi kufriin gargar hin ta’u. Bal’isuu fi dhiphisuun Isa irraayyi. Kanaafu, hiyyummaan nama gadi xiqqeessun hin jiru. Wanti hunduu murtii Isaatiin.[2]
Kaafironni fi namoonni iimaanni isaanii dadhabaa ta’ee baay’inna rizqiitiin nama madaalu. Namni qabeenya baay’ee qabaate kufrii hojjachuu yoo itti fufee, haqa irra waan jiru isaanitti fakkaata. Faallaa kanaa, qabeenya xiqqaa ykn hiyyeessa yoo ta’e sobarra waan jiru isaanitti fakkaata. Dubbiin akka isaan yaadani miti. Kaafirota keessas, Muslimoota keessas namni dureessi fi hiyyeessi ni jira. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa namoota qoruuf nama fedheef rizqii bal’isa, kan fedhe immoo itti dhiphisa. Nabii Suleymaan kana yommuu hubatu akkana jedhe: “…Kuni tola Gooftaa kiyya irraa ta’eedha. Akka ani Isa galateefadhu moo hin galateefanne na qoruuf [qananii kana naaf kenne].” (Suuratu Al-Naml 27:40)
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa yommuu qabeenya namaaf bal’isuu galata nama kanaa qora. Galata ni galcha moo hin galchu? Yommuu qabeenya itti dhiphisuu immoo obsa isaa qora. Ni obsa moo hin obsu?
Rabbiif galata galchuun kan ta’u: qananiin Isarraa akka ta’e amanuu, arrabaan Isa faarsu, qalbiin Isaaf of gadi qabuu, wanta Inni jaallatu qananii saniin hojjachuu fi wanta Inni jibbuu ittiin hojjachuu dhiisudha. Fkn, namni dureessi qabeenyi inni qabu Rabbiin irraa akka ta’e yoo amane, Isa faarse, of tuuluu dhiisee qalbiin of gadi qabee fi hiyeeyyi yoo ittiin gargaare, galata galchee jechuudha. Obsuunis wanta itti ajajaman hojjachu itti fufuu, wanta irraa dhoowwaman dhiisu fi rakkoo nama qunnameef dallanuu dhiisudha. Fkn, namni qabeenyi itti dhiphate, hanna irraa yoo of qusate, obsee jiraa jechuudha.
“Samii irraa bishaan buusee dachii du’a ishiitiin boodaa ittiin jiraachise eenyu?” jettee yoo isaan gaafatte, dhugumatti, “Rabbii dha” jedhu. Jedhi, “Faaruun kan Rabbiiti.” Garuu irra hedduun isaanii hin hubatan.” Suuratu Al-Ankabuur 29:63
Namoota Rabbiin ala wanta biraa gabbaran akkana jettee yoo gaafatte: dumeessa irraa eenyutu bishaan buusee dachiin erga gogdee booda bishaan kanaan jiraachisaa?” dhugumatti, isaaniis, “kan kana hojjate Rabbiidha” jedhu. Dachii jiraachisuun biqiltoota ishii keessatti biqilchuudha.[3]
Jedhi, “Faaruun kan Rabbiiti.” Jedhi: Faaruun kan Rabbii jallinna irraa qajeelinna adda baasun ibsee fi soba mushrikoonni irra jiran ifa godheeti. Ammas jedhi: Faaruun kan Rabbii addunyaa oliitii fi gadii uumee, too’annaa isaaniitiin dhaabbate, isaaniif rizqii kenne, nama fedheef rizqii bal’isee fi nama fedhetti immoo dhiphiseeti.[4]
Al-Hamd (Faaruu) jechuun jaalachuu fi ol guddisuu waliin faarfamaa amaloota gugguutuun ibsuudha. Jaalalaa fi ol guddisuu kan jenneef jajuun akka keessaa bahuufi. Jajuun amaloota gugguutuun nama jajamu ibsuun ta’a. Garuu jaalala fi ol guddisuun ta’uu danda’a, jaalalli osoo hin jiraatin sababa sodaatin ta’uu danda’a. Namtichi mootii abbaa irree zaalima ta’e fuundura dhaabbachuun: “ati mootii kabajamaa, tola oolaa, haqummaan hojjataa eenyullee hin miinedha.” yoo jedhe, kuni jajuudha. Garuu jaalalaa fi ol-guddisuu irraa kan maddee miti.
Garaagarummaan faaruu fi jajuu jidduu jiru: jajuun dhugaa jiruun walitti galuu danda’a, walitti galuu dhiisuus danda’a. Garuu faaruun dhugaa jiruun walitti galuun dirqama.[5]
Kanaafu, al-hamd (faaruun)- jaallachuu fi ol-guddisuun faarfamaa amaloota gugguutuun ibsuudha. Namni dhugaan “Alhamdulillah (Faaruun hundi kan Rabbiiti)” jedhu Rabbii olta’aa jaallatu fi ol-guddisuu qaba.
“Garuu irra hedduun isaanii hin hubatan.” Yaa nama gara Rabbiitti waamu! Mushrikoota baay’ee irratti ragaalee dhaabuun shirkii isaanii achi gatuun Rabbiin malee Gooftaan biraa akka hin jirre, haqaan gabbaramaan Isa malee akka hin jirre ni amanan jettee hin dharra’in. Kana irra, aqlii waan hin qabneef baay’een isaanii soba isaanii irra turuu itti fufu.
Yaada sobaa abbooti irraa dhaalaniin sammuun isaanii waan haguuggameef beekumsa hin hubatan. (Dhimma amanti isaanii keessatti wanta isaan miidhuu fi fayyadu hin hubatan. Wallaalummaa isaanii irraa kan ka’e, Rabbii gadiitti wanta biraa gabbaruun Rabbiitti waan dhiyaatan isaanitti fakkaata. sababa kanaan kan badanii fi ibidda keessatti yeroo hunda (zalaalami) kan turan ta’uu hin beekan.)[6]
Ammas, isaan fedhii isaanii qabuu hin danda’an. Sababni isaas, fedhiin lubbuu fi dharraan isaanii shirkii fi adeemsa keessatti wanta shirkiin wal qabateen garmalee kan walitti hidhameedha.[7]
Kitaabban wabii:
[1] Tafsiir Muyassar-403
[2] Tafsiir Qurxubii-16/386
[3] Tafsiiru Xabarii-18/439
[4] Tafsiir Sa’dii-746
[5] Tafsiir Qur’aanil Kariim-Suuratu Ankabuut-fuula 385
[6] Tafsiiru Xabarii-18/439
[7] Ma’aariju tafakkuri wa daqaa’iqu tadabburi-15/296


text:
Finfinneetti namni shiboo elektirikaa hateen xaxamee kufe poolisiin to’atame
Finfinnee, Amajjii 7, 2013 (FBC ) – Finfinneetti namni shiboo elektirikaa hateen xaxamee kufe poolisiin to’atame.
Magaalaa Finfinnee kutaa bulchiinsa Boolee aanaa 6ffaa bakka addaa Aamchee jedhamuun waamamutti shakkamaan hojjetaa gamoo ijaarsa irra jiruu tokko fakkaachuun seene.
Qajeelcha poolisii kutaa bulchiinsa Booleetti Itti gaafatamaa Qorannoo Yakkaa kan tahan itti aanaan inispeekteraa Salamoon Asaffaa, shakkamaan halkan gaafa Amajji 13 bara 2021 dhokatee gara gamoo ijaarsa irra jiruutti seenu ibsan.
Ganama barii naannoo sa’a 12: 40 yeroo tahu shakkamaan shiboo elektirikaa sarara ibsaa diriirsuuf qophaa’e irraa gara meetira 40 kan tahu kutuun mudhiii isaatti marate.
Isa irratti ammoo jaakkeettii uffachuun mooraa sana keessaa akka bahe poolisin kan himan.
Hojiin ijaarsa gamoo sanaa sa’a 24 waan taheef namootni eegumsa irra turanis hin shakkine.
Namootni tarkaanfii nama kanaa shakkan dhaabachiisuun yoo gaafachuuf jedhan miliquuf jedhee osoo fiiguu shuboon mudhiitti maratee ture hiikkachun isa xaxee kuffisa.
Sana booda namootni isa duukaa bu’an bakka kufetti qabanii waajjira poolisiiti akka dhiyeessan komishiniin poolisii magaalaa Finfinnee ibseera.
Fuula Feesbuukii keenyan dabalata odeeffannoo waqtaawaa argachuuf;
Teelegraama keenya https://t.me/afanoromofana subiskiraayib godhaa.
Karaa Yuutyuubii keenyan nu hordofuuf FBC Afaan Oromoo https://www.youtube.com/c/fanabroadcastingcorporate/ subiskiraayib godhaa.
Karaa marsariitii (weebsaayitii) keenya fanabc.com/afaanoromoo nu hordofaaa.
Twiitara keenya https://twitter.com/fanatelevision nu duukaa bu’aa
Yeroo maraa nu waliin waan taataniif isin galateeffanna.


text:
Damee fayyaa magaala Sioux City naannawa metro argamu namni muraasni covid-19 akka qabame guyyaa
Damee fayyaa magaala Sioux City naannawa metro argamu namni muraasni covid-19 akka qabame guyyaa harbaa kana gabaase.
Duuti haarowni hin jiruu. Magaala Woodbury fi Dakota kessatti waliigalati nama 73 getee dutii.
Magaala Woodbury keessatti nama 2 dabalatan qabameera, waliigalatti 3000 olii. Dakota County keessatti namani 1 dabalataan yoo qabame, waliigalatti 1,700 ol taree jira. Union county nama 113 qabamu galmeesite jirti.
Magaalan South Dakota keessatti namni haarawa qabame 84 yoo ta’u, waliigalati 6,050 gaheera. Akkasumas namni du’e 78 dha.
Magaala Nebraska keesatti namni waliigalati qabame 17,000 (17,031) dha. Akkasumas kan du’e 231 gaheera.
Websayitinii coronavirus kan Iowa waliigalati kan qabame 24,400 yoo ta’u, 673 amoo akka du’aan mulisa. Sa.aati 24 keessati du’a 9 tuu aragame.
Sagantaan bonaa (summer) barattota Sioux City dhaf ture waggaa kana hinjiru.
Beyond the Bell, sa’aati guutu eega hasawaan dabarsan booda murtii murteesaan facebook irrati beeksisa baasabiru. Sagantaan kun waan warraa jarrattif faydaa hin kenniinef itti mulatte, akkasumas covid-19 sodaachu irra.
Mana barumsaa ijoole shamaranii ykn Girls Inc. kan Sioux city gama isaanitin barattoota lakkoofsi xiqqaa sochii isaani gabaabsuf karoorfataniiru. Sagantaan jaraa daddafiiti guutame. Akkasumaas yoo namni qarqaarsa dubartoota warra barbaadanif nyaata bilaasha Wiyxata hangaa Jum’aa 4:30 – 5:30 pm ijoole umriin isaani 18 fi achii gad jiraniif warra isaani yokin eeydonni isaani fuudhu ni danda’u.
Eebba mana barumsaa alaatti kana kabajuudhaf guyya sanbataa June 2 tti Bishop Heelan High School kan Sioux city keessatti argamu karoorfateera. Qophiinis sa’aati 5 p.m. bakkii Memorial Field tti. Television dhaanile kan darbu ta’a. qophiin yeroo jalqaba May 17 qophaahuf karoorfatame ture. Garuu sababa dhukuba dhiifame ture.
Artin magaala Sioux City akka jedhetti facility banamuudhaf ammas torbaan olii akka fagaate himan. Dura bu’aan facility akka jedhetti bona keessa barumsa boonaa akka hin jirree fi barumsa kan biraas akka hin jirre dubbatan. Barumsi artii center barumsaa isaa guddisuuf barumsa online irrati akka qopheessa jiru himan. Online irratti video baaye kan gad dhiifame ni argatu. Dabalataan baratoota prechool dhaaf Arti harka kan mannati sudhatani hojjatan, barattoota dhibaatamaf sagantaa kana uumudhag hojachuu jirani.
Arti center ammati yaada wahiiti hin qabanii fulduratti annual ArtSplash kan alaa karoora itti hinqabani. Haasoyni murtaahee July irrati eegama.


text:
Kutaa lammaffaa
Berhanu Hundee
Barreeffama kutaa tokkoffaa keessatti, dhimma mata duree kanaatiif ka’umsa akka ta’u, seensa ykn dura-dubbii gabaabsee ergan ibse booda, gaafii bu’uraa tokko kaaseen ture. Innis: “WBOn, lolee injifatee uummata Oromoo bilisoomsuu ni danda’aa?” kan jedhu ture. Akkuman gaafii sana jalatti waan tokko tokko gaggabaabsee ibsuu yaale, Qabsoo Bilisummaa Oromoo (QBO), kan goototni kumaatamaan ittiwareegaman, xiqqeessuuf ykn hamilee uummata keenyaa cabsuuf, waa baay’eetu ololamaa ture, ammas jira. Habashootni ykn diinotni QBO, injifannoolee hanga har’aatti qabsoo hadhooftuudhaan argaman tuffachuu fi hamilee qabsaa’ota Oromoo cabsuuf; keessumattuu immoo qabsoo hidhannoo busheessuuf ABOn ykn WBOn lolee lafa taakkuu takkaallee qabacuu hin dandeenye jedhu. Injnifannoolee gurguddoo QBOn argamsiise garuu osoo beekanuu; isaan kana dhiisanii waayee lolanii lafa qabachuu nutti himuu yaalu.
Warri tuffii akkanaa qabsoo Oromootiif qaban kun, yeroo hunda Shaabiyaa fi Wayyaanee wajjin walbira qabanii nu laalu. Dhugaa dha, Shaabiyaan loolee injifatee Eertiraa bilisa baasee jira. Wayyaanotnis, waan lolanii injifatanii, Finfinnee seenanii aangoo qabataniif naannoo isaanii jechuun Tigraay bilisoomsanii; ofii isaaniitiifis waggoota 27 ol waa hundaa too’atanii sooramaniis jiru. Haa ta’u malee, wanti dagatamuu hin qabne gargaarsa Shaabiyaa fi Wayyaaneen yeroo sana argachaa turanii fi haala yeroo sanaatu isaaniif murteessaa ture. Qabsoon Oromoo harka caalaa Oromoorratti hirkatte malee gargaarsi alaa hamma kana kan argame hin jiru yoo jedhame dhara hin ta’u. ABOnis haalota baay’ee walxaxaa fi ulfaataa keessa dabreeti bara 1991 injifannoo galmeesse. Akka Wayyaanotaa lolee lafa qabachaa deemee, Finfinnee seenuu baatus, qabsoon hidhannoo ABOdhaan hogganamaa turte dhiibbaa baay’ee gootee jirti.
WBOn har’a lolaa jirus tarii lafa qabachaa fi magaalota bilisoomsaa deemee Finfinnee galuu dadhabuu malus, karaan inni ittiin dhiibbaa godhee bilisummaa uummata Oromoo argamsiisuu danda’u hedduu dha. Karaalee kana, isaan kana ykn sana jedhee asitti tarreessuun barbaachisaa miti. Wanti ani barbaachisaa qofaa osoo hin taane dirqama jedhee asitti kaasuu barbaadu garuu karaa danda’amu hundaan WBO bira dhaabbachuun dirqama Oromummaa akka ta’ee dha. Olola diinaa afarsaa fi isa kanaan gowwoomaa hamilee qabsaa’ota keenyaa cabsuu hin qabnu. Obsi fi ofitti amanummaan baay’ee murteessaa dha. Wanti Oromoon dagachuu hin qabne, ijoolleen (miseensotni WBO) har’a jiruu fi jireenya isaanii bosona fi gaara Oromiyaa godhatanii; kufaa fi kuffisaa jiran kun, kan isaan lubbuu takka baatu hin deebine nuuf uummata Oromootiif wareegamuuf qophaa’an qoosaafii miti. Gaafiin uummata Oromoo karaa nagaatiin deebii argachuu waan dhabeef dirqamanii karaa kana filatan. Kanaafuu, Oromoon ijoollee tanaan boonuu qaba malee, akka Shiftaatti isaan laaluun fafa.
Diina qofaa osoo hin taane, Oromootni garaa isaanii guuttachuuf jedhanii; mootummaa kanaaf xurunbaa ta’anii; WBOrratti olola ofan tokko tokko yeroo isaan waan kanatti gaabban akka dhufu abdiin qaba. WBOn maaliif uummata bal’aa Oromootiin deeggaramuu qaba? WBOn bilisummaa argamsiisuuf qofaa osoo hin taane; bilisummaan yoo argame boodallee isa kana tikfachuu fi nagaa Oromiyaa eegsisuuf humna biyyoolessaa ta’a. Har’a qofaa osoo hin taane waan gara fuulduraa dhufus, egeree keenya yaaduun brabaachisaa qofaa osoo hin taane murteessaa dhas. Irran deebi’a, WBOn shiftaa miti; akkuma yeroo hunda jedhamu, WBOn abdii fi gaachana Oromoo fi Oromiyaa ti. Dhugaan kun diinota QBO fi jala-kaattuu isaaniitiif liqimsamuu dhiisuu mala. Hadhooftus garuu dhugaa fudhachuun dirqama ta’a.
Yeroo jaaramayootni hunduu karaa nagaatiin qabsaa’uu filatanitti, WBOn maaliif lola filate?
Gaafii jabaa kanaaf deebii osoo hin barbaadin dura, mee gaafiilee biraa kaasuun barbaada. Karaa nagaatiin qabsaa’uuf, dhugumatti haalli jiru mijataa dhaa? Dirreen karaa nagaatittiin qabsaa’an dhugumatti babal’atee jiraa? Lola har’a WBOn keessa seeneef maaltu sababa ta’e? Akka Oromiyaan jeequmsa keessa seentu kan godhe fi uummatni Oromoo akka nagaa fi tasgabbii hin arganne kan taasis maali? fi gaafiilee kana fakkaatan hedduu kaasuun ni danda’ama. Deebii gaafiilee kanaatiiif akkasumas gaafii jabaa baddaatti ka’eef deebii kennuuf, barreeffama itt aanu keessatti yaada fi ilaalcha kiyya ibsuun yaala.
WBO barbadeessanii dhabamsiisuun ni danda’amaa?
Kutaa sadaffaa
Berhanu Hundee
Barreeffama kutaa lammaffaa keessatti, gaafii cimaa tokko kaasee; garuu gaafii kanaaf deebii osoo hin kennin dura gaafiilee biroo tokko tokko kaasuun barbaachisaa waan ta’eef, isaaniis tarreesseen ture. Gaafii inni cimaan “Yeroo jaaramayootni hunduu karaa nagaatiin qabsaa’uu filatanitti, WBOn maaliif lola filate? kan jedhu yoo ta’u, gaafiileen dura deebii argachuu qaban jedhee dhiyeessu immoo isaan kana:
- Karaa nagaatiin qabsaa’uuf, dhugumatti haalli jiru mijataa dhaa?
- Dirreen karaa nagaatittiin qabsaa’an dhugumatti babal’atee jiraa?
- Lola har’a WBOn keessa seeneef maaltu sababa ta’e?
- Akka Oromiyaan jeequmsa keessa seentu kan godhe fi uummatni Oromoo akka nagaa fi tasgabbii hin arganne kan taasis maali?
Karaa nagaatiin qabsaa’uuf, dhugumatti yeroo ammaa haalli jiru mijataa dhaa?
Gaafii kanaaf akksumas kan hafaniif deebii osoo hin kennin dura, mee ofduuba gargallee waan tokko tokko haa yaadannu. Biyyi Itoophiyaa jedhamtu, tan ijaarsuma ishiitiin humnaan, qawwee fi dhiigaan uumamte, tana keessatti yeroo gaafiin uummataa karaa nagaatiin deebii argate hin jiru. Mootummootni impaayara tanaa kan dhufaa dabran hundi isaaniituu humnaan aangootti dhufan. Haa ta’u malee sochiin uummataa, keessumaayuu sochii fi fincilli uummata Oromoo Qeerroodhaan durfame seenaa biyyattii tanaa keessatti yeroo duraatiif qawwee malee jijjiiramni akka mul’atu waan taasiseef, abdii uumee ture. Bara 2018, erga olaantummaan Wayyaanee cabe booda, hooggantootni ol’aanoon OPDO kan akka Obboo Lammaa Magarsaa faa haasa’a akka dammaa mi’aawuun qalbii uummata keenyaa waan hataniif, wanti isaan hojjetan tarii milkaawuu danda’inaa laata? yaada jedhuun abdiin uumamee ture.
Haasa’a fi adeemsa OPDO burjaajessaa kana keessatti, uummatni Oromoos abdii qabaachuurraa kan ka’e hamma tokko obsaan eegaa waan tureef, carraa uumame kana keessatti OPDOnis mootummaa keessatti bakkee (iddoo) furtuu ta’e argattee; waa hunda harkatti galfattee, akka barbaaddetti socha’uu calqabde. Jaalatnii osoo hin taane warraaqsa uummataatiin waan dirqamaniif, hidhamtoota gadi lakkisuu fi jaarmayoota biyya alaa jiran wajjin haasa’anii, akka isaan biyyatti deebi’anii karaa nagaatiin qabsaa’an godhame. Jaarmayoota mariin waliin godhamee biyyatti deebi’an keessaa inni tokko ABO dha. Yeroo hoggantootni ABO Asmaraa jiran fi sana boodallee waan isaan mootummaa waliin haas’anii fi irratti waliigalan beekuu baadhullee, akka hoggantootni ABO miidiyaaleerratti ibsanitti, waliigalteen sun akka hojiirra hin oolinii dha.
Adeemsa karaa nagaatiin qabsaa’uu kana keessatti, miseensotni WBO Eertiraa keessaa jiran ABO wajjin gara biyyaatti akka deebi’an godhame. Miseensotni WBO kan biyya keessatti socha’aa turanis hidhannoo hiikkatanii, bosonaa akka bahan karaa adda addaatiin yaaliin godhame. Yaalii kana keessa miseensotni WBO hammi tokko kaampiitti akka deebi’an taasifame. Haa ta’u malee, waan isaanirra gahe ykn shirootni adda addaa xaxamaa akka ture iccitii osoo hin taane, waan miidiyaarratti gabaafamee dha. Shira OPDOn Wayyaanee jalatti baratte fi daba isaan hojjetan kan hubatan miseensotni WBO kan hafan bosonatti hafuu fi qabsoo ittifufuuf murteeffatan. Egaa hubadhaa, ijoolleen tun jireenya isaanii bosona fi gaara Oromiyaa kan godhatan jaalatanii osoo hin taane shira xaxamaa jiru fi karaa nagaatiin gaafiin Oromoo deebii argachuu akka hin dandeenye waan hubataniifi. Asirratti wanti hubatamuu qabu, ani ijoollee tanaaf dubbachuu osoo hin taane, dhugaa ifatti mul’achaa jiru ibsuufi.
Dirreen karaa nagaatittiin qabsaa’an dhugumatti babal’atee jiraa?
Gaafiin kun gaafii armaan olitti ka’e wajjin walfakkaata. Gaafii kanaaf deebii kennuuf garuu baay’ee itti yaaduu fi xiinxal bal’aa godhuu nama hin barbaachisu. Wanti dhagahamaa fi argamaa jiru; dhugaan lafarra jiru haala yeroo ammaa ibsuuf gahaa dha. OPDOn ODPtti, achirraa immoo PPtti (ብልፅግና)tti erga ofjijjiiree as, Oromoof hojjechuun hafee, maqaa Oromoo jedhu sanaayyuu ofirraa haqee; karaa kaayyootiinis waan biraa hojjechaa akka jiru ifaa ifatti mul’achaa jira. Jaarmayootni Oromoo kan Oromummaarratti hundaa’anii dhimma uummata Oromootiif hojjechaa jiran, kan akka ABO, KFO fi PBO, miseensotni fi deeggartootni isaanii bakkee hundatti hidhamaa fi dararamaa akka jiran iccitii miti. Haalli yeroo ammaa jiru kan bara 1992 wajjin wal fakkaata. Sirumaa caalaatti hamaa ta’aa akka deemu ni tilmaamama. Egaa, dubbii gabaabsuu fi gaafii kanaaf deebii gabaabaas kennuuf, dirreen karaa nagaatiin qabsaa’an akka duraan hawwame fi abdatame osoo hin taane shakkii tokko malee dhiphatee jira jedheen amana.
Bareeffamni kutaa kanaa akka dubbistootatti hin dheeranne, gaafiilee baddaatti tarreeffaman keesaa kan hafaniif akkasumas dhimmoota biroo dabalatee barreeffama itti aanu keessatti laalla.
– ittifufa –
WBO barbadeessanii dhabamsiisuun ni danda’amaa?
Kutaa afraffaa
Barreeffama kutaa sadaffaa keessatti, gaafiilee armaan gaditti tarreeffaman keessaa lamaan duraatiif deebii gabaabaa keenuu yaaleen ture. Barreeffama kutaa afraffaa kana keessatti immoo gaafiilee hafaniif deebii kennuun yaala.
- Karaa nagaatiin qabsaa’uuf, dhugumatti haalli jiru mijataa dhaa?
- Dirreen karaa nagaatittiin qabsaa’an dhugumatti babal’atee jiraa?
- Lola har’a WBOn keessa seeneef maaltu sababa ta’e?
- Akka Oromiyaan jeequmsa keessa seentu kan godhe fi uummatni Oromoo akka nagaa fi tasgabbii hin arganne kan taasisu maali?
Lola har’a WBOn keessa seeneef maaltu sababa ta’e?
Calqabumarraa kaasee sababni Waraanni Bilisummaa Oromoo (WBOn) ijaarameef, gaafiin uummata Oromoo karaa nagaatiin deebii argachuu waan dadhabeef, qabsoo hidhannootti seenuun dirqama waan ta’eefi. Akkuma barreeffama kutaa sadaffaa keessatti ibsuu yaale, jijjiiramni sochii fi fincila uummata Oromootiin bara 2018 argame sun, karaa nagaatiin gaafiilee Oromootiif deebii argamsiisuu ni danda’a jedhamee abdatamee ture. Asirratti waan tokkon jechuun barbaada. Dhugaa dubbachuuf, bara 2018 carraa guddaatu nu dabre. Gabrummaa bar-dhibbee tokkoo fi wal’akkaa uummata Oromoorra ture xumuruun osoo danda’amuu, dogongora tooftaa fi tarsiimoo hojjetameen, carraa guddaa argame dhabnee, warri biroo ittifayadame. Kun dogongora seenaa ti. Dhimma kana ammaaf asumatti dhiisuudhaan, gara gaafii ka’eetti deebi’uuf, erga jijjiiramni qilleensaa biyyattii tana keessatti mul’atee asiis Oromoodhaaf wanti jijjiirame tokko hin jiru yoon jedhe dhara hin ta’u.
Haasa’a Obboo Lammaa Magarsaa Sabboonummaa leellisaa turetu Oromoo dagachiise fi gowwoomse malee, amalli OPDO waanuma beekamu ture. Shira isaan Wayyaanee jalatti baratanii fi shaakalaa turan hubachuu dhabuun dogongora guddaa dha. Jijjiirama dhufe sana akka ceesisu OPDOf carraan kennamuun irra hin turre. Asirratti Oromoon baay’ee baay’ee gowwoomsame. Kan ta’es ta’u, shira OPDO/ODPn dalage fi waadaa Lammaan faa Oromoof galan sun cabuutu; akkasumas gaafiilee Oromoon yeroo sochii uummataa sana kaasaa turan deebii dhabuutu, WBOn akka bosona turu fi qabsoo ittifufu taasise. Oromoon haqa qaba; WBOn immoo haqa kanaaf jedhee wareegama guddaa kaffaluuf bosana fi gaara Oromiyaa filate. Namni lubbuu isaa balleessuuf jedhee ibidda seenuu barbaadu hin jiru. Garuu waan roorroon uummata Oromootti baay’ateef, WBOn taa’ee laaluu hin dandeenye. WBOn gaafii qabu mootummaatti dhiyeessus deebii waan dhabeef, bosonatti hafee qabsoo hadhooftuu ittifufuuf dirqame.
Karaa biraatiin immoo, akkuma dhiyoo kana Jeneraal Kamaal Galchuu OMNrratti dubbate, mootummaa OPDO/ODP/PPn hogganamu kana keessa humootni jeequmsa barbaadani fi WBOn akka bosonaa hin baane godhan waan jiran fakkaata. Kanaaf, gaafii WBOs ta’ee uummatni Oromoo gaafatuuf karaa nagaatiin deebii kennuu dhiisanii; jeequmsi akka uumamuu fi WBOn xiiqii keessa galee lola akka ittifufu taasisan jechuu dha. Akka miidiyaarratti mul’achaa turetti, WBOn marii karaa nagaatiif qophii akka ta’e agarsiisuudhaan qabxiilee tokko tokko akka haal-dureetti dhiyeesse ture. Mootummaan garuu sana fudhachuu waan dideef, ammas qabsoo hidhanoo ittifufuun dirqama ta’e. Mootummaanis sababa naageenya uummataa eeguu fi seera kabachiisuu jedhuun WBOrratti lola labse. Dhimmi nageenya uummataa eeguu jedhu kun dubbii walmormisiisaa waan ta’eef, isa kana ittin deebi’a. Ammaaf garuu, gaafii baddaatti ka’eef deebii waliigalaa kennuuf, duris ta’ee har’a sababni WBOn lola filateef ammas karaan nagaa waan cufameefi.
Akka Oromiyaan jeequmsa keessa seentu kan godhe fi uummatni Oromoo akka nagaa fi tasgabbii hin arganne kan taasisu maali?
Oromiyaan lafa uumaadhaan waan hundaan badhaate; naannoo saamichaaf saaxilamte; naannoo sabaa fi sablammiin baay’een keessa jiraatanii dha. Oromiyaan naannoolee kamiiyyuu caalaa lafa Nafxanyootni heeduminaan irra qubatanii fi walumaagalatti naannoo fedhiin humnoota adda addaa keessa jiru fi akkasumas dirree lolaatis. Waayee Nafxanyootaa bal’inaan itti deebi’a. Oromiyaa keessatti wantootni ykn sababaaleen nagaa fi tasgabbiin akka hin uumamne taasisan hedduu dha. Dhimmi kun xiinxala bal’aa barbaada. Haa ta’u malee, dhimma WBO wajjin walqabatee waan tokko tokko ibsuun yaala. Kana jedhee ragaa lafa kaa’uun na rakkisus, akka dhagahamaa jirutti, yeroo ammaa Oromiyaa keessa humnootni adda addaa hidhatanii socha’aa waan jiran fakkaata. Akkuman kanaa olitti tuqe, fedhiin adda addaa Oromiyaa keessa waan jiruufi. Humnootni eenyummaan isaanii hin beekamne kun Oromiyaa keessa socha’anii jeequmsa uumuudhaan, WBOtu akkana godhe jedhanii maqaa xureessuufi.
Mootummaan immoo WBO waan sodaatuu fi yoo danda’ame dhabamsiisuu waan barbaaduuf, Labsii Yeroo Muddamaa (LYM) – State of Emergency (SoE) baasee; maqaa seera fi nageenya eegsisuu jedhuun uummatas unkuraa jira. Uummatni Oromoo Oromiyaa dhihaa fi kibbaa humnoota adda addaa jidduu galanii kunoo waggoota lamaaf dararamaa jiru jechuu dha. WBOn kaayyoo ifa ta’e TOKKO qaba; innis uummatni Oromoo bal’aan bilisa ta’ee hiree ofii ofiin/ofiif akka murteeffatu taasisuu dha. Humnootni biroo kan Oromiyaa keessa socha’an garuu farra QBO ti. Akkuma kanaa olitti ibsame, mootummaa keessa warri daldala siyaasaa qabani fi Oromiyaa keessatti lolli akka hin dhaabbanne barbaadan akka jiranii dha.
Wanti kun dhugaa akka ta’u nama hin shakkisiisu. Maaliif yoo jedhame, mootummaan OPDO/ODP/PPn durfamu kun, akkuma nutu Itoophiya diigumsarraa hanbise jechaa ture, ammas nutu nagaa fi tasgabbii biyyaa eegsisa maqaa jedhuun beekkamtii argachuuf; karaa nagaatiin mariidhaan rakkoolee hiikuu dhiisee lola labse. Kana hundaa jidduutti Oromiyaan dirree jeequmsaa taatee; uummatni Oromoos nagaa fi tasgabbii dhabe. Yeroo jijjiiramni wareegama ijoollee Oromootiin dhufe sun humnoota birootiin butamee; wantootni farra Oromoo ta’an hojjetamaa jirutti, uummatni keenya garuu har’as booyaa, dhiigaa, du’aa fi dararamaa; qabeenyi isaa barbadaa’aa jira. Nagaa fi tasgabbii dhabuun, booyuu fi dhiiguun uummata Oromoo hangamitti ittifufa? Deebii gaafii kanaa fi dhimmoota biroos barreeffama itti aanu keessatti laalla.
– ittifufa –
Hanag walitti deebinutti nagaan turaa.
Hanag walitti deebinutti nagaan turaa.
WBO barbadeessanii dhabamsiisuun ni danda’amaa?
Kutaa shanaffaa
Berhanu Hundee
Barreeffama kutaa sadaffaa fi afraffaa keessatti gaafii “Yeroo jaaramayootni hunduu karaa nagaatiin qabsaa’uu filatanitti, WBOn maaliif lola filate?” jedhu fi gaafiilee biroos, kan gaafii kana wajjin walittihidhannaa qaban, kaasee akka yaada fi laalcha kiyyaatitti deebii kennuu yaaleen ture. Dabalataanis haala yeroo ammaa Oromiyaa keessa jiru fi baay’ee yaaddessaa ta’e laalchisee gafii tokkos kaaseen ture. Innis, Nagaa fi tasgabbii dhabuun, booyuu fi dhiiguun uummata Oromoo hangamitti ittifufa? kan jedhu dha. Barreeffama kutaa shanaffaa fi xumuraa kana keessatti walumaagalatti dhimma nagaa fi nageenya Oromiyaa laalchisee akkasumas dubbii ijoo kan ta’e dhimma WBO, kan kutaalee afuriin dhiyaachaa ture, asirratti xumura.
Oromiyaa keessatti WBO dha moo humnoota birootu Shiftoota?
Nagaa fi tasgabbii uumuuf, wanta nagaa booressu beekuu fi furmaata isaa argachuu dha. Oromiyaa keessatti wantootni nagaa booressanii jeequmsa uuman maala akka ta’an sirriitti beekuun rakkisaa ta’ullee, wanti nama hin shakkisiisne tokko garuu biyya tana keessatti warri jeequmsa uumanii bu’aa irraa argatan ykn/fi daldala siyaasaa qaban waan jiraniifi. Kun amaluma biyya Itoophiyaa jedhamtu tana keessatti bareemee dha. Haa ta’u malee, Oromiyaa kan adda godhu fi jeequmsi uumamee, uummatni nagaa akka hin arganne taasisu, Qabsoo Bilisummaa Oromoo (QBO)rraa sodaa waan qabaniifi. Motorri QBO immoo Sabboonummaa Oromoo ti. Sabboonummaan kan guddatu fi dagaagus uummata nagaa fi tasgabbii qabu keessatti. Kanaafuu Sabboonummaa cabsuuf; akkasumas QBO laaffisuuf; uummata beela fi gadadoo keessa galchuuf; diingadee uummataa laamshessuuf; dubartoota gudeeduuf; qabeenya saamuuf,… isaan kana hundaaf haalli akka mijatu jeequmsa uumuun barbaachisaa ta’a.
Sababa kanaaf karaa tokkoon hidhattootni eenyummaan isaanii hin beekamne (isaan kun tarii humnoota sirna durii deebisuu barbaadan ta’uu malu) Oromiyaa keessa socha’anii, uummata jeequdhaan WBOtu akkas godhaa jira akka jedhamu godhuun isaanii himamaa jira. Karaa biraatiin immoo, mootummaan mataan isaatuu duula WBO dhabamsiisuuf godhu qofaa osoo hin taane, shiroota biroos dalaguudhaan WBOtu akkas godhaa jira jedhee maqaa “Shiftaa Shanee” jedhu ittimoggaasee WBO maqaa xureessa. Miseensotni WBO shiftoota osoo hin taane ijoollee Oromoo warra Sabboonummaadhaan guutamanii dha. WBO dhabamsiisuu jechuun Sababboonummaa dhabamsiisuu dha. Sabboonummaa dhabamsiisuun immoo QBO dadhabsiisuu dha. QBO dadhabsiisuun gaafiin Oromoo akka deebii hin arganne taasisuu dha; haqa Oromoo awwaaluu dha. WBOn haqa Oromootiif uumame; haqa kanaaf wareegama kaffalaa jira; hiree ofii ofiin murteeffannaan uummata Oromoo akka mirkanaa’uf qabsaa’aa jira malee shiftaa miti. Dhugaa kana uummata Oromoo bal’aatu beeka.
Warri hidhatanii uummata keessa socho’an naannolee biraas jiru. Wanti naannoo Amaaraatti ta’e yaadannoo dhiyoo ti. Mootummaan garuu tarkaaniifii inni fudhate hin jiru. Oromiyaa keessatti garuu maqaa Labsii Yeroo Muddamaatiin, Komaandi Poostiidhaan uummata keenya dararaa jira. WBO sababa godhatee addatti Oromiyaa lixaa fi kibbaatti waraana labsee jira. WBO yeroo gabaabaa keessatti ni barbadeessina jedhanii erga dhaadachuu calqabanii wagga lama ta’ee jira; garuu WBO barbadeessuu dhiisii laaffisuullee waan danda’ame natti hin fakkaatu. Hanga Oromoon lafarraa dhumutti WBOn barbadaayee hin dhabamu. Osoo dadhabeyuu deebi’ee jabaata malee hanga gaafiin Oromoo karaa nagaatiin deebii hin argatinitti Oromoon kamuu WBO dha. Dhugaa kana firas ta’ee diinni beekuu qaba. Oromoo ta’anii garuu warri garaaf jedhanii, mootummaa PP kana jala kaattanii, WBO maqaa xureessuudhaan “Shiftaa” jedhan yeroon isin itti gaabban ni dhufa.
QBO keessatti qabsoon hidhannoo dhaabbachuu ni danda’aa?
Hanga jeequmsi Oromiyaa keessa jiru ittifufutti uummatni Oromoo nagaan jiraachuu hin danda’u. Karaa nagaatiin gaafii uummataatiif deebiin akka argamu kan yaalamu yeroo Darguu yeroo Dr Hayilee Fidaa faa mootummaa waliin hojjechuu yaalanii booda dhabamanii kaasee ti. Mootummaan impaayara tanaa dhufaa dabran amalli isaanii tokkuma. Impaayara humnaan ijaaramte tana keessatti, humnaan malee gaafiin Oromoo deebii argachuu hin danda’u. Kuni waraana labsuuf ykn olola oofuuf osoo hin taane, karaan biraa waan ijibbaatameefi. WBOn dirqameeti lola filate. Bilisummaa Oromoo argamsiisuun hafee, sanumaa asittuu yeroo obboleettiin ykn/fi haati isaa gudeedamtu fi dararama agartu; yeroo abbaan isaa salphatu fi dararamu ykn ajjeefamu, yeroo qayeen isaa gubattu fi qabeenyi barbadaa’u Oromoon taa’ee laalu jiraa? Yeroo badii kana hundaa argu namuu WBO ta’a. Hanga dararamni uummata Oromoo jirutti, hanga uummatni bal’aan kun hiree ofii murteeffachuu hin dandeenyetti qabsoon karaa kamiinuu ittifufa.
Filmaatni (election) nagaa fi haqa ta’e biyyattii tana keessatti godhamee, karaa kanaan gaafiin Oromoo deebii ni argata jedhanii yaaduun abjuu dha. Osuma godhameeyyuu filmaatni haqa ta’ee akka hin milkoofne; uummatni nama ykn jaarmayaa barbaadu akka hin filanne kunoo wanti ta’aa jiruu ragaa dha. Miseensotni jaarmayoota mormitootaa (akka warri zamanaa morkattootaa jedhan) keessumaayuu kan jaarmayoota Oromoo kan akka ABO, KFO fi PBO hidhamaa jiru; waajjirootni isaanii diigamaa fi saamamaa akka jiru himama. Egaa akkamitti filmaatni nagaa fi haqaa godhamee gaafiin uummataa deebii argachuu danda’a jedhamee yaadama? Kanaafuu filannoon (option) jiru karaa hidhannootiin dhiibbaa godhuu qofaa dha jedheen amana. Kanaaf immoo WBO jabeessuun barbaachisaa dha. WBOn dadhabullee, laaffatullee, deebi’ee jabaata malee barbadaa’ee dhabamuu gonkumaa hin danda’u. WBO jabeessuun bilisummaa argamsiisuuf qofaa osoo hin taane, bilisummaa boodallee nagaa fi nageenya Oromiyaa eeguuf human waraanaa biyyoolessaa (national army force) qabaachuun dirqama ta’a. Humna waraanaa cimaa qabaachuun akka nama kabachiisu Tigraayi akka fakkeenyaatti fudhachuun ni danda’ama.
Qabsoon bilisummaa, haqaa fi diimookraasii ni injifata!!!
Hanga dhimma birootiin walitti deebinutti nagaatti.


text:
Gaambeelaatti namoonni meeshaa waraanaa dadabarsaa jiran to'ataman
Namoonni meeshaa waranaa konkolaataa dhunfaafi motummaatti fe'uun dadabarsan to'annaa jala olfamusaanii Komishinarri Polisiin Naannoo Gambeelaa BBC'tti himan.
Meeshaalee seeraan alaa kunneen kan qabaman osoo konkolaataa dhuunfaa fi motummaatti fe'amuun dadabarfamanuu kan jedhan Komishinarri Opiiyaangi Ochaangi, mucaa konkolaataa dhiqaa ture beekkamtii konkolaachisaa malee fudhatee deemuu isaa hima.
Biiroo Dhimmoota nageenyaafi tasgabbii Naannichatti itti gaafatamaa itti aanaan damee nageenyaa Obbo Otaawoo Okoot gama isaanitiin, kilaashii 12 fi xiyyiitiin 471 to'annaa jala olfamu mirkanneessaniiru.
Itti dabalunis Obbo Otaawoon konkolaaticha qabatee kan ture konkolaachisaa Af-yaa'ii naannichaa tures jedhaniiru.
Namni konkolaataa motummaa konkolaachisaa tures beekamtii itti gaafatamaa malee alkan keessaa sa'aatii lamarratti konkolaataa qabatee bahuun isaa himuun, konkolaataan dhuunfaa garuu galgala keessaa naannoo sa'aatii 12'tti qabamu hima.
Akka komishinarri naannichaa himettis, shakkamtoonni kunneen alkan guyyaa Wiixataa Muddee 23, 2019 to'annoo jala olfamu saanii hima.
Bakki meeshaan waraanaafi xiyyitiin to'annoo jala itti olfaman keellaa naannoo Itaangi irratti ta'u kan dubbatan Obbo Otaawoon, hanga ammaatti namoonni sadii to'annoo jala olfamusaanii hubachisaniiru.
Qorannoon shakkamtootaas adeemsarra kan jiru ta'u Komishinarrichi dubbatanii, qorannoon barbaachisuus akkuma xumurameen himannaan kan irratti banamu ta'u himan.
Baatiiwwan sadan darban keeeessa qofaatti naannoo Gambeelaa keessatti meeshaaleen seeraan alaa 47 gara naannichaatti yoo seenan to'atamusaanii kan himan Obbo Otaawoon, kanneen amma to'atam waliin kilaashii 59 qabamu himu.
Meeshaalee seeraan alla kunneenis kan gara naannichaatti dabarfaman Suudaan Kibbaa irraa ta'u Komishinarri kun himaniiru.
Itoophiyaatti magaalaa guddoo biyyattii Finfinnee dabalatee dadabarsi meeshaalee waraanaa dabalaa dhufuusaa fi humnootiin nageenyaas meeshaa hedduu to'ataa jiraachuu yeroo adda addaatti gabaasuun keenya ni yaadatama.


text:
Oduu Ammee
Koloneel Gammachuu Ayyaanaa hidhaa yeroo dheeraa booda hiikaman.
Koloneel Gammachuun kaleessa Mana Murtii Waliigalaa Federaalaa, Dhaddacha Ijibbaataatti dhiyaatanii dhimmi isaanii erga ilaalameen booda, haal-duree tokko malee akka hiikamaniif manni murtii ajaja dabarsee ture.
Poolisiin kaleessa ajaja mana murtii raawwachuu diduun Koloneel Gammachuu mana hidhaa bulchus, har’a hiikamuun gara maatii isaaniitti dabalamuun dhagahameera.
Tibbana Poolisii fi Abbaan Alangaa Federaalaa maaliif ajaja mana murtiirra tarkaanfatanii Koloneel Gammachuu akka hidhaa tursan gaafatamanii, “Nuti waan ittiin nama kana himannu hin qabnu, Komishinii Poolisii Oromiyaatu adaraadhaan nubira kaa’ate” deebii jedhu kennuun isaanii niyaadatama. Komishiniin Poolisii Oromiyaa dhihaatee dhimmicha irratti deebii akka kennuuf gaafatamus akka hin dhihaatin gabaafnee turre.
Koloneel Gammachuun bu’uura ajaja manni murtii Federaalaa, Dhaddacha Ijibbaataa dabarseen hidhaa yeroo dheeraa booda hiikamanis, Hogganoonni ABO hedduun ammallee hidhaatti argamu.
Mikaa’el Booran, Kennesaa Ayyanaa, Lammii Beenyaa, Daawwit Abdataa fi Gadaa Gabbisaa isaan ammallee hidhaa jiran keessaati. Haalli Fayyaa namoota hidhaa jiran kanaas akkaan yaachisaa ta’uu OMN maatii fi namoota itti dhiheenyaan dhimma isaanii hordofan irraa odeeffannoo argate bu’uura godhachuun gabaasaa tureera.
Hogganoota ABO hidhaa jiran kanneeniin alattis Qeerroo fi Qarreen, Dhalattoonni Oromoo kumaatamaan lakkaa’aman badii tokko malee itti fufiinsaan hidhaatti dararamaa jiraachuun nibeekama.


text:
Dhaabbata Hawaasa Oromoo Peensilvaaniyaa
Copyright © 2018 The Oromo Community Organization Of Pennsylvania.
Type your paragraph here.
Guyyaa Amajjii 31/2020
Waajjira Muummicha Ministeera Itoophiyaatiif
Waajjira Bulchiisa Mootummaa Naannoo Oromiyaatiif
Qaama Dhimmisaa Ilaallatu Hundaaf, Bakka Jirtanitti.
IBSA EJJANNOO HAWAASA OROMOMOO PEENSILVAANIYAA HAALA YEROO ITOOPHIYAA IRRATTI
Hawaasni Oromoo Peensilvaaniyaa erga hundeeffamee kaasee hojiilee hawwaasummaa raawwatuun cinatti Oromoota biyyaa miidhamanii fi buqqahaniif gargaarsa garagaraa gochaa turuun keenya ni yaadatama.
Haala biyya keenya akkuma durii itti fufinsaan hordofaa akkuma jirru yeroo ammaa kana harka Mootummaa biyya bulchaa jira jedhuun ilmaan Oromoo Godinoota Dhiha Oromiyaa fi Gujii keessa jiran ajjeechaa, hidhaa fi gidiraa guddaan akka irra gahaa jiru miseensota keenyaa fi midiyaalee adda addaa irratti gabaafamaa jira. Rakkoon hamaan uummata nagaa irra gahaa jiru keessumaa zooni Qeellam Wallaggaatti addaan suukkanneessa akka tahe dhagahamaa jira. Tajaajilli telefoonaa fi interneetii naannoo kanatti addaan erga cite jiha tokkoo ol taheera. Miseensonni keenya hedduun sagalee maatii isaaniille kara itti dhagahan dhabaniiru. Odeeffannoo achii bahus sababa kanaan akka hawaasaatti sirriitti qulqulleeffachuu illee hin dandeenye. Waanti amma tahaa jiru kuni Hawaasa keenya baay’ee yaadesse, baay’ees dallansiisee jira. Haaluma kanaan gidiraa uummata nagaa irra gahaa jiru Hawaasni Oromoo Peensilvaaniyaa jabeesse kan mormuu fi kan dura dhaabbatu ta’uu, ibsa ejjennoo armaan gadiitiin mirkaneessa.
Walumaagalatti mootummaan Itoophiyaa fi Oromiyaa uummata hunda ija tokkoon ilaalanii, isa tokko ofitti qabanii isa biraa immoo adabuun hafee, naannoo fi amantiin saba qoduun hafee rakkoo amma biyyatti keessatti babal’achaa jiruuf qajeelinaa fi gara bal’inaan mariin akka furuuf Abbootii Gadaa, Gaggeesitoota Amantaa, Paartilee Siyaasaa, Dargaggootaa fi qaama dhimmi isaa ilaallatu hunda waliin akka hojjetu gaafanna. Dhuma irrattis, uummatni Oromoo, Oromiyaa fi biyya gara garaa jirtan akkasumas sabaa fi sablammiin biyya Itoophiyaa dararaa uummata nagaa dhiha Oromiyaa fi Gujii irra gahaa jiru kanaaf hafuura obbolummaa fi Oromummmaan akka bira dhaabbatan akkasumas warra sagalee dhabeef sagalee akka taataniif cimisinee isinitti dhaammanna.
Nagaa Waliin,
Hawaasa Oromoo Peensilvaaniyaa
Philadelphia, PA & Lancaster, PA.
Guyyaa: 06/29/2020
Akkuma karaa midiyaalee gara garaa dhagahaa jirru, artiistiin Oromoo beekamaa fi jaalatamaan Haacaaluu Hundeessaa guyyaa har’aa Waxabajjii 29, 2020 magaalaa Finfinnee naannoo galaan kondominiyam jedhamutti wareegameera. Hacaaluun weellisaa qofa otuu hin taane qabsaa’aa goota, bara hamaa keessa dukkanatti ija babaasee saba isaaf sagalee ta’uudhaan qabsoo finiinsa nama turedha. Ajjeechaan gara jabeenyaa qaroo saba keenyaa irratti raawwatame kanaan gadda nutti dhagahame ibsaa, maatii fi uummata Oromoo maraaf jajjabina hawwina. Tokkummaadhaan kaanee wareegama barbaachisu kafallee gumaa ilma keenya ni baasna. Amma yeroon yeroo itti boohan utuu hin taane, xiiqiidhaan kaanee, tokkuummaan sochoonee, ijaarsaa fi hidhannoo keenya jabeeffannee diina bara dhufaa dabraa ilmaan keenya nujalatti nyaachaa jiru kana hiddaan buqqisuuf sochoonu dha. Ni gaha! Waldaan hawaasa keenyaa walgahii arifaachisaa gama Zoom tiin qopheessinee dhimma kanaa fi haala yeroo Oromiyaan keenya keessa jirtu irratti isin mariisisuuf waamicha ni goona.
Qabsaa’aan ni kufa, qabsoon itti fufa,
Waldaa Hawaasa Oromoo Pennsylvania,
Injifannoon Uummata Oromoof!
Nagaa Waliin,
Hawaasa Oromoo Peensilvaaniyaa
Philadelphia, PA & Lancaster, PA.
Ibsa Ejjennoo Hawaasa Oromoo Peensilvaaniyaa,
Ajjeefamuu Aartist Hacaaluu Hundeessa
Ibsa Ejjennoo Hawaasa Oromoo Peensilvaaniyaa,
Haala Yeroo irratti, Amajji 31, 2020
Oromo Community Organization of Pennsylvania


text:
Daldalaa fi Laafinsa sirna gadaa
Gostti afran Qalloo takka takka warra 12 kan qabdu yommuu tahu sadarkaa warra irra Waan ol guddachaa dhufaniif ona mataa isaanii hundeessuuf rakkoon hin turre.haa tahu malee Bara 1570-1586ti akkuma walii galaatti oromoonni afran Qalloo gamtaa Afran Qalloo ( afran Qalloo confederacy) uumachuudhaan man- bultii bululoo gad dhaabatan.
Bara 1586-1594 keessa, sirni Gadaa ona Afran Qalloo keessatti hedduu daraaree ture. Baroota kana keessa, Oromoonni Afran Qalloo Gamtaadhaan sirna jila odaa, odaa Watar jalatti kan gaggeessan hoggaa tahu, yeruma kana keessa bululootti heera tumatan. Haa tahu malee jaarraa 18ffaan Oromoota afran Qallootiif “Distributive Era “ture.
Bara Hawaasni Oromoo irra caalaan sadarkaa horsiisee bulaarraa gara qonnaan bulaatti ca’haa tureedha. Kana qofaa mitti, akkuma beekamu onni Afran Qalloo irraa hedduun isaa kan hundeeffame sarara daldalaa guddicha irratti waan tureef hawaasni yeroo gabaabaa keessatti daldalaan wal fudhachaa dhufe. Gostti Noolee sarara jabuutii toohachuu qofaa mitti jiddu gala daldalaa tan mataa isaanii uumachuun magaalaa jaldeessaa hundeeffatan. Gostti Baabbilee gosoota Hawwiyyaa fii Garrii wajjiin gamtaa uumuudhaan sarara daldalaa kan Zeeylaa guutuu guutuutti toohachuu eegalan.
Gosti Alaa fi Oborraan magaalaa Harar wajjiin hariiroo daldalaa cimsachuu bira kutanii bittaa gurgurtaa maallaqa Harariin godhuudhaaf bara 1734 -1783 keessa Amiir Abdushakuur Yusuf wajjiin walii galan. Bara 1856 – 1875ti Amiir Mahmmad Ali mayyuu maallayni guutuu guutuutti ona Afran Qalloo keessatti akka hojjatu godhe. Haalli kun safisaan (Geopolitical ) siyaasaa naannoo sanii jijjiiraa dhufe. Qaamni sochii maallaqa toohatu naannoo sanitti humna tahuun as bahe. Bulchinsi sirna gadaa suuta suuta bulchinsa garaadaatiin bakka bu’aa dhufe.


text:
Koorporeeshinii Teleekomunikeeshinii Itiyoophiyaan bakka kan bu'e Itiyoo-Teleekoom tajaajiila Intarneetii fi bilbila harkaaf gatii baafamaa ture gad cabsuu irratti hojjataa kan jiru ta'u hojii gaggeessaan kaampaanichaa, lammiin faransaayii ibsanii jiru.
Kanumaa wajjin wal qabatee, gatiin kaardii siimii kan telefoona harkaaf itti gargaaraman kan ammaan dura qarshii 85 ture amma gara qarshii 60ti gad bu'uun ibsamee jira.
Kana malees humna Giigaa Baayitii kan ammaan dura lama ture irrattis kan biraa dabalamuun ibsamee jira.Gabaasa guutuu MP3 tuquun dhaggefadhaa.


text: Kaayyoon dhaabbata keenyaa ijoolleen miidhama qaamaa qaban akkuma ijoollee daraboota jaraatti dandeettiiwwan jaraa baasanii haala itti fayyadamuu dandahan irratti hojjachuudhaan abjuun jaraa akka dhugoomu qarqaaruudha. Akkasumas, maatiiwwan ijoollee qaamaan miidhaman qaban immo ijoolleen jaraa kan dandeettii hin qabne osoo hin taane bifa addaatiin dandeettii akka qaban (differently abled) barsiisuufi bira dhaabbachuu dha. Inni biro immoo, loogii maatiiwwaniif ijoollee jaraa kan qaamaan miidhaman irra jiru irratti hojjachuun hawaasni keenya akka hubannoo gahaa qabaatu taasisuu dha.


text:
Aanaa Doddotaa magaalaa Dheeraatti Walgahiin Hawaasa Muslimaa guddaan geggeeffame
Kayyoon walgahii kanaa hawaasa muslimaa fi Ulamaa’ota aanaalee godina Arsii fi aanaalee godina Shawaa bahaa wal barsiisuu fi akkasumas dhiimmoota hawaasa muslimaa irratti mari’achuuf yoo ta’u, Ulamaa’onni sagantaa marii guddaa kana irratti argaman hawaasa muslimaatiif dhaamsa babbaredaa fi tokkummaa hawaasa muslimaa jiduutti cimsu kan dabarsan tahuu odeeyfannoon ni addeessa.Sagantaan marii akkasii kun ji’a dhufu aanaa Hurutaatti kan geggeeffamu tahuus maddeen nuuf gabaasan.#Marii_Hawaasa #Muslimaa


text:
Mootummaan Keeniyaa fi kan Somaaliyaa dilbata darbe hariiroo dipilomaasummaa gidduu isaanii hammaatee ture fooyyessuuf walii galan. Mohammed Kaahiyyee bakka mariin sun itti geggeessame Moqadishoo irraa gabaaseera.
Jilli Keeniyaa ministeera dhimmootii alaa Raychelle Omaamoon hoogganame, muummicha ministeeraa Somaaliyaa Mohamed Husen Roblee waliin mari’atee jira.
Akka weajajira muummicha ministeeraa bira ibsa kennameetti, biyyoonni hollaa kanneen hariiroon isaanii baatilee hedduuf hagas cimaa hin ta’in hariiroo isaanii keessumaa dipilomaasummaa, daldalaa fi nageenya ilalachisee jabeessuu irratti walii galaniiru. Ibsi sun itti dabaluu dhaan prezidaantiin Keeniyaa Uhuuruu Keeniyaattaa muummichi ministeerichaa Naayiroobii akka daawwatan affeeraniiru.
Keeniyaan mana murtiin ala dhimmi isaa furmaata akka argatu gaaffii hedduu kan dhiyeessite ta’us, Somaaliyaan falmiin galaanaa biyyoota lamaan gidduu jiru mana murtii yakka qoratu kan The Hague jiruun akka murtaa’u cimsitee dubbatte.
Moqaaadishoon Muddee wagaa darbee hariiroo diplomaasummaa Keeniyaa waliin jirtu addaan kutuu dhaan Keeniyaan dhimma siyaasaa Somaaliyaa keessa jidduu seente jechuun yoo qeequ Naairoobiin himannicha isaa haalee jira. Xiinxalaa kan ta’an Alii Abdulkaadir akka jedhanitti,warreen Keeniyaa daawwannaa kana geggeessuun, gama lamaaniituu dhimmootii cimaan jiraatan iyyuu, hariiroon isaanii fooyya’uuf mallattoo dha.


text:
Addi Bilisa Baasaa Ogaaden filannoo keessaa bahuuf fiixeerra jirra jedhe
Adda Bilisa Baasaa Ogaaden (ABBO)n hanqinoonni adeemsa filannoo irratti turan furmaata hin argatan taanaan filanicha keessaa bahuuf fiixeerra geenyeerra jechuun BBC'tti hime.
Qophii filannoo Biyyaalessaa Itoophiyaa marsaa 6ffaa adeemsifamuuf jiru ilaalchisuun BBC waliin turtii kan taasisan miseensi koree hojii raawwachiistuu ABBO fi itti gaafatamaan damee Finfinnee Obbo Ahimad Mohaammad (Nuur Faatullee) dhaabni isaanii filanicharraa bahuuf fiixeerra gahuu himan.
"Hudhaalee baayyee obsaan darbaa turre. Galmee kaadhimamtootaa fi filattootaa irratti obsa guddaadhaan qaama dhimmi ilaalu wajjin dubbachaa asgeenye. Fakkeenyaaf nuti kaadhimamtoota keenya naannoo Somaaleetti galmeesisuu dadhabneeti boordii Filannoo wajjin dubbannee Finfinneetti kan galmeessaa turre" jedhan.
"Filannoo kanaaf kaardiin filattootaa bakka itti saamametu jira. Namni tokko kaardii hedduu bakka itti fudhatetu jira. Kana ragaa viidiyoo fi suuraan boordii filannootiif beeksisneerra. Boordiin filannoos buufataalee filannoo torba irratti tarkaanfii fudhateera" jedhan.
Paartiin isaanii marii ammaan dura boordicha waliin taasiseen filannoon naannoo Somaalee kuni hanqinoota hedduu waan irratti mul'ateef jecha addatti akka ilaalamuu qabu hubannaan tures jedhan.
Yeroo ammaa garuu hanqinootni naannicha keessatti filannoodhaan walqabtee ture osoo hin furamin filannoon guyyana muramee kan naannolee kaanii waliin guyyaa walfakkaataatti qabamuun isaa hirmaannaa filannoo keenya adda kutuutti nugeessuuf jira jedhan.
"Boordii filannoo wajjin mariin taasisaa ture faayidaa maleessa ta'eera yaaddoo jedhu qabna. Kanaaf nuti amma fiixeerra geenyeerra. Adeemsi akkanaa mootummaas boordii filannootis hin fayyadu. Yeroo hafe kanatti tarkaanfiin ariifataan yoo kennamuu baate Nuti filannoo baranaa kanarratti hirmaachuu dhiisuu dandeenya" jedhan.
Adeemsi hanga ammaa boordichi dhiibbaa mootummaa irraabilisa ta'ee hojjecha ajira jenne waan hin amanneef haala amma jiruun yoo itti fufe nuti sirna filannoo bareechuuf sababa itti seennuuf hin qabnu jedhan obbo Ahmad.
Hanqinoonni jiran yeroo amma filannoof hafe keessatti mariidhaan sirrachuu akka danda'uufi fooyyeffama taasifamuu malurraa hanga guyyaa filannootti abdii akka hin kutannes himan.
Addi Bilisa Baasaa Ogaadeen dhaabbilee siyaasaa kan akka KFO fi ABO waliin guyyaa Kamisaa Caamsaa 20, 2021tti adeemsa filannoo fi haala biyyattii irratti hawaasa dipilomaatii waliin marii taasisanii akka turanis Obbo Ahmad BBC'tti himaniiru.
Maricharra irrattis dhimmoonni haala paartiileen siyaasaa kunneen fi biyyattiin ammaan tana keessatti argamaniifi waa'ee fialannoo marsaa jahaffaa Waxabajjii 21 gaggeeffamuuf karoorfamee ilaalchisuun mariin taasisuu Obbo Ahmad ni dubbatu.
Filannoon biyyaalessaa Itoophiyaa Waxabajji 21, 2021 akka gaggeeffamu Boordiin Filannoo Biyyaalessaa beeksiseera.


text:
Finfinnee, Bitootessa 22/2014 (TOI) – Ministirri Muummee FDRI doktar Abiy Ahimad Obbo Galaasaa Dilboon boqochuun gadda itti dhaga’amee ibsaniiru.
”Obbo Galaasaa Dilboo du’aan boqochuusaanii dhagahuukootti baay’ee gaddeera.
Yeroo warraaksa barattootaarraa eegalee bilisummafi walqixxummaa uummata Oromootiif qabsaa’aniiru.
Keessumaa yeroo qabsoof Sumaalee keessa turanitti rakkoofi gidiraa hedduu akka dabarsan natti himanii turani.
Dhiheenya kana afeerraa hoggansa jijjiiramaatiin isaaniif taasifameen adeemsa qabsoo nagaa filatanii gara biyyasaaniitti deebi’uudhaan karaa nagaatiin qabsaa’uu jalqabuusaaniitiin cinatti filannoo bara 2013 tiin dhuunfaasaaniitti dorgomanii miseensa paarlaamaa ta’uu danda’aniiru.
Hamaafi gaarii bu’aa bayii qabsoo keessatti isaan mudate kaasuudhaan dargaggoonni lamaanirraayyuu akka baratan dhama’aa turaniiru.Obbo Galaasaan nama callisan, hubataa, waan godhan kan sababaan madaalaniifi dubbii nagaaf eenyummaa mijatu nama qaban turani. Obbo Galaasaa kan dhabne yeroo itti baay’ee nubarbaachisanittidha. Waaqayyo lubbuusaanii nagaadhaan haa boqochiisu.” jedhaniiru.


text:
Niyyaa keenya qulqulleessuf
Torbaan darbee waa’ee niyyaa tuttuquuf yaalle turre. Yaadachisaf, hojiin kamiyyuu niyyaa irratti kan ijaarrameedha. Sababa namoonni niyyaa garagaraa qabaniif milkaa’inni fi gammachuun isaani garagara. Hojiima walfakkaatu osoo hojjatun niyyaan isaanii garagara waan ta’eef milkaa’inni fi bu’aan isaan buusan akka ardii fi samii addaan fagaata. Iccitiin kanaa niyyaa ofii qulqulleessu fi qulqulleessu dhiisu irratti hundaa’a. Nama waggaa kudhaan keessatti garmalee osoo hojjatu bu’aa gaarii hin buusne fi nama waggaa shan ykn sanii gadi keessatti bu’aa hangana hin jedhamne yommuu buusu yeroo argite si hin dinqisiisin. Iccitiin kanaa inni guddaan niyyaan isaanii garagara waan ta’eefi. Kanaafu, yeroo gabaaba keessatti, bu’aa guddaa fidu yoo barbaanne niyyaa keenya qulqulleessun hin barbaachisu ree?
Niyyaa ofii qulqulleessun bu’aa akkamii nuuf buusaa? Niyyaa ofii qulqulleessun;
- Ijjannoo fi kutannoo cimsa
- Dallansuu, jeequmsaa fi abdii kutuu irraa si eega
- Daandii milkaa’innaa laaffisa
- Yeroo gabaaba keessatti bu’aa guddaa buusta
- Ofitti amanamummaa (self-confidence) horatta
- Gargaarsa guddaa Rabbiin irraa argatta
- Milkaa’inna fi gammachuu kee arifachiisa
- Hojiin kee qulqullinna qabaata
- Qalbiin tee tasgabbii fi nageenyan guuttamti
- Nama dhugaa (saadiqa) taata fi kkf
Kanaafu, bu’aa lakkawame hin dhumne kanniin argachuuf niyyaa keenya qulqulleessuf carraaqu nu hin barbaachisu ree? Yeroo ammaa baay’een keenya qalbii teenya qulqulleessu daganne jirra. Sababa kanaan niyyaan keenya gaarii waan hin taanef jireenya keessaa gammachuu fi milkaa’inna dhandhamu dadhabne.
Wanti hanga niyyaa qulqulleessu ulfaatu hin jiru. Akkasuma, bu’aan hanga niyyaa qulqulleessu irraa argamu gahu hin jiru.
“Qalbiin kan toltu toliinsa hojiitini. Toliinsi hojii immoo niyyaan yoo toleedha.” (Muxarriif ibn Abdullah)
Kanaafu Rabbi qofaaf qulqulleessun wanta salphaa miti. Nafsiyyatti (lubbuu ofitti) qabsoo guddaa barbaachisa. Niyyaa ofii qulqulleessuf karaawwan kanniin hordofuuf mee haa tattaafannu;
1.Beekumsa barbaadu– dhugumatti beekumsa barbaadun dhibee lakkoofsa hin qabneef qoricha ta’a. Garuu dhibee hamaa qalbii teenya huubaa jiru fayyisuuf beekumsa akkamii barbaadu qabnaa? Beekumsi saayinsii yookiin filoosofii qalbii teenya dhibeewwan akka waanyu, jibbaa fi kkf irraa fayyisuu akka hin dandeenye ni dhugoomsina. Kanaafu qalbii teenya fayyisuu yoo barbaanne gara beekumsa Islaama deebi’u qabna. Beekumsi Islaama karaa adda addaatin ni argama. Garuu karaa fi carraawwan jiranitti fayyadamuun qalbii teenya qulqulleessuf yoo hin tattaafatin, gonkumaa niyyaa keenya qulqulleessu hin dandeenyu.
Muxannoo koo irraa yommuu isiniif himu, yommuu kaayyoo jireenya kiyya bocu gaafiin ‘Maaliif’ jedhu garmalee na rakkise. Keessi koo maaliif kana ta’uu barbaaddaa? Maaliif kana hojjattaa? Jechuun iyya. Gaafii kanaaf deebii argachuuf kitaabban adda addaa garagalchu eegale. Keessattu kitaaba waa’ee niyyaa ykn iklaasaa dubbatu arginaan dubbisu malee hin dhiisu. Kitaaba tokko yommuu dubbisu deebii ‘Maaliif’ jedhuuf nan dhaba. Ammallee kitaaba biraa nan dubbisa. Ammas deebii gahaa hin argadhu. Garuu gaafii maaliif jedhuuf deebii quubsaa kan argadhe Tafsiira Qur’aana keessayyi. Ammas taanan niyyaan kiyya dhibbaan dhibbatti qulqulluudha jechuu hin danda’u. Qulqullummaa niyyaa Rabbii qofatu beeka. Eeti gaafiin ‘Maaliif’ jedhu qulqullummaa niyyaa murteessa. Namni gaafii kanaaf deebii gahaa fi sirrii argachuuf tattaafate Rabbiin ni gargaara.
Mujaahid (Rabbiin rahmata isaa godhuu) akkana jedha: “Niyyaa sirrii osoo hin qabaatin beekumsa kana barbaadu eegalle. Ergasii Rabbiin niyyaa sirrii nuuf kenne.”
Namoonni gariin beekumsa Islaama yommuu barachuuf tattaafatan niyyaan isaanii kan jalqabaa addunyaa tana irraa qabeenya fi beekkamtii argachuu ta’e. Beekumsa saniin niyyaa ofii Rabbiif qulquullessuuf hin tattaafanne. Akkuma niyyatan san wanta niyyataniif addunyaa irraa qabeenya fi beekkamti argatan yookin ni dhaban. Garuu kasaaran guddaan jaalala Rabbii fi ganda Aaakhiraa dhabuudha.
Muxarriif ibn Abdullah: “Hojii Aakhiraatin wanta addunyaa barbaadun dhugumatti fokkate.”
Namoonni gariin immoo niyyaa ofii Rabbii qofaaf qulqulleessuf tattaafatan. Akkasuma Rabbiin isaan qajeelche. Kunoo hojii irra oolmaa Hadiisa Ergamaa Rabbii (SAW) asitti ni hubanna. “Dhugumatti hojiiwwan hunduu niyyaani. Nama hundaafu wanta niyyate qofatu isaaf jira.”
Namni tokko jireenyaa isaa keessatti jalqaba niyyaa ofii hojii fi sochii kam keessattu qulqulleessuf yoo tattaafate, gammachuu fi milkaa’inna hin yaaddamne argata. Garuu namni niyyaa ofii qulqulleessu dagate akkamitti akka kufu hin beeku.
2.Hojii ykn eenyummaa ofii dhoksuu– amala ilma namaa keessaa tokko hojii gaarii tokkoon beekkamaa ta’uu barbaada. Wanta gaarii hojjatu hundaa namoonni osoo arganii ykn beekanii fedha. Garuu kuni yeroo baay’ee miidhaa malee bu’aa kan isaaf buusu miti. Kana jechuun namni yeroo hundaa hojii gaarii dhoksu qaba jechuu miti. Haa ta’uu malee bakki fi yeron hojii itti dhoksan ni jira, akkasamus kan ifa itti baasan ni jira. Rabbiin hiika Qur’aana kana keessatti akkana jedha:
“Sadaqaa yoo mul’iftanii (kennattan) isheen waa tolte; yoo ishee dhoksitanii hiyyeeyyif kennitaniis isatu isiniif caala. (Rabbiin) hamtuwwan keessan isin irraa harcaasa. Rabbiin waan isin dalagdan keessa beekadha.” Suuratu Al-Baqaraa 2:271
Aaya tana keessatti sadaqa ifa baasanii kennun toltuu akka taate ni ibsa. Garuu dhoksanii hiyyeeyyif kennuun irra gaarii (caalaa) akka ta’e ni hubanna. Sadaqaa dhoksuun niyyaa nama kennuus ni eega, kabajaa nama sadaqaa san fudhatus ni tiksa. Kanaafu, karaan niyyaa ofii itti qulqulleessan keessaa tokko osoo namni hin argin, jaalala Rabbii qofa barbaaduf, hojii gaarii kee dhoksuudha. Namoonni akka arganii fi beekan hin fedhin. Yoo argan inuma si waanyun si jibbuu fi si miidhu eegalu.
Aliyyi ibn Abu Xaalih: “Hojiin gaariin- Rabbiin malee namni tokkollee ittiin si faarsu kan ati hin barbaannedha.” Kana jechuun hojii gaarii kan hojjattuuf namoonni akka si faarsanii fi galateefatan osoo hin ta’in Rabbiin irraa mindaa gaarii kajeelun Rabbii qofaaf hojjatta. (Hayatu salaf: 226)
Sufyaan as-Sawrii: “Ani namoota beekee osoo namoonni na beeku baatanii jaalladha.” (Hayatu salaf: 250)
Fudaayl ibn Iyaad: “Namni akka yaadatamu (beekkamu) jaallatu hin yaadatamu (bekkamaa hin ta’u). Namni yaadatamu (beekkamaa ta’uu) jibbu ni yaadatama (ni beekkama).” (Hayatu salaf: 250)
Abdah ibn Sulaymaan al-Maruuzi akkana jedha: garee loltoota taane Abdullaah ibn Mubarak waliin gara biyyaa Ruum seennee diinan wal-qunnamne. Diina keessaa namtichi tokko bahe dorgommiif nama waame. Nu keessaa namni tokko yommuu bahu namtichi diinaa kuni nama kana ni ajjeese. Ammallee namni biraa itti bahe. Ammas namtichi diinaa kuni ni ajjeese. Ammas namni biraa itti bahe, ammallee ni ajjeese. Ammas dorgomiif nama waame. Amma namni tokko Muslimoota keessaa itti bahuun yeroo muraasan booda diina kana waraane ajjeese. Muslimoonni nama kana ni marsan. Yoo isa ilaalu edaa inni Abdullah ibn Mubaraak. Yeroo san inni fuula ofii haguuggin of dhokse. Fiixe haguuggi isaa qabuun irraa harkise. Ergasii Abdullah ibn Mubaraak akkana jedhe: Yaa abbaa Amr sihii sila kan nu salphisaa jiru (kana jechuun namootatti na beeksisuun).” (Hayatu salaf: 250)
Kanoo hanga kana namoonni gaggaariin durii eenyummaa fi hojii ofii dhoksu.
3.Rabbiin irraa iklaasa fi gargaarsa kadhachuu– hojiin gaariin kamiyyuu iklaasa malee fudhatama akka hin arganne beekun yeroo hundaa Rabbiin irraa iklaasa kadhachuu nu barbaachisa. “Yaa Rabbii hojii kiyya hunda keessatti iklaasa naaf kenni.”jedhanii kadhachuu barbaachisadha. Yoo hidda onnee jalaa sirritti kadhanne Rabbiin iklaasa nuuf kenna. Umar ibn Al-Khaxxaab (RA) akkana jechaa ture:
اللهم جعل عملي كله صالحاً وجعله لوجهك خالصاً ولا تجعل لعحد فيه شيئاً
“Allaahumma ja’al amalii kullahu saalihan wa ja’alhu li wajihika khaalisan, walaa taj’al li ahdi fiihi shey’an.”
Hiikni: “Yaa Rabbii! Hojii kiyyaa guutuu gaarii taasisi, Fuula kee qofaaf qulqulluu akka ta’u isa taasisi, isa keessatti eenyufillee qooda homaatu hin taasisin.”
Nama itti fayyadameef du’aayi akkam bareedu!
4.Mindaa Rabbiin siif qopheesse wanta addunyaan qabatte hunda caala– yeroo baay’ee niyyaan keenya kan baduuf mindaa Rabbii daganne ykn wallaalle, yookiin immoo Rabbiin irratti hirkachuu waan dhiisnef addunyaaf haafa’uun niyyaa keenya balleessina. Kana beeknaa silaa, niyyaa keenya Rabbii qofaaf yoo qulqulleessine fi hojii gaarii sirnaan yoo hojjanne, jireenya gammachuu fi tasgabbii addunyaa tana keessatti jiraanna. Jireenya gammachuu fi tasgabbii kana caalu immoo In shaa Allah Aakhiratti ni arganna. Rabbiin (subhaanahu wa ta’aala) ni jedha:
“Dhiiras ta’ee dubartii irraa nama mu’imina ta’ee dalagaa gaarii hojjate, dhugumatti jireenya gaarii isa jiraachifna; mindaa isaaniis irra gaarii waan isaan dalagaa turaniitiin isaan mindeessina.” Suuratu An-Nahl 16:97
“Kuni waadaa Rabbiin ilmaan Aadam irraa namoota hojii gaarii hojjataniif galeedha. Hojiin gaariin suniis Kitaaba Rabbii fi Sunnaah Ergamaa Isaa (SAW) waliin kan deemu ta’uu qaba. Qalbiin immoo Rabbii fi Ergamaa Isaatti amanuu qabdi. Hojiiwwan kunniinis kanneen Rabbiin itti ajaje ta’uu amanuudha. Rabbiin addunyaa tana keessatti jireenya gaarii isaan jiraachisu fi Aakharitti irra gaarii waan isaan hojjatanitiin isaan mindeessun Jannata seensisa. Jireenyi gaariin haala hunda keessattu tasgabbii fi gammachuun namatti dhagahamu, rizqii halaala qabaachu, ibaada (gabbarrii) Rabbii irratti jabaachuu fi mi’aa irraa argachuu fi kkf of keessatti hammata.”
Jireenyi gaariin baay’inna qabeenyatin kan madaallamu miti. Namoota meeqatu qabeenya baay’ee qabu garuu tasgabbii fi nageenya hin qaban. Jireenya tana keessatti tasgabbii fi gammachuu argachuu wanti caalee eessa jiraa? Hojii hojjatanii addunyaa tana keessatti jireenya gaarii jiraachu yoo barbaanne, hojii keenya keessatti iklaasa qabaachu qabna, yeroo hundaa niyyaa keenya qulqulleessuf carraaqu qabna.
Kanaafu, mindaan Rabbiin addunyaa fi Aaakhiratti nuuf qopheesse wanta namoota irraa fi addunyaa tana keessatti arganu akka caalu beekun niyyaa keenya qulqulleessuf tattaafachu qabna. Addunyaa tana nan dhaba yookiin namoonni na jibban jette hin yaaddawin, atummaa hojii kee Rabbii qofaaf qulqulleessi, ni argita jireenya akkami akka jiraattu.
Karaan niyyaa kee itti qulqulleessitu inni biraa akkana jedhi of gaafadhu:
“Yoo Rabbiin faallesse namoonni na hin fayyadan, akkasumas adabbii irraa na hin baraaran. Yoo Rabbiif ajajame, sawaaba (mindaa) naaf hin kennan. Kan mindaa nama kennuu fi adabbii namarraa deebisu Rabbiin qofa. Haalli yoo akkana ta’ee maaliif Rabbitti qindeessaa? Namootatti dhiyaachuuf ibaadaa kiyyaan maaliif niyyadhaa? Kanaafu, namoonni gonkumaa homaa na hin fayyadan. Hojii gaarii kiyya beekani dhiisanii wanti na fayyadan hin jiru.”
5.Obsa qabaachu– Niyyaa ofii qulqulleessun wanta halkan tokkon galma gahuu miti. Yeroo dheeraa fi qabsoo guddaa namarraa fudhata. Yeroo tokko tokko niyyaa kee yoo hin qulqulleessin akkamitti akka dallantuu fi abdii akka kuttu ni beektaa miti ree. Kanaafi, namoonni amananii hojii gaarii dalagan dallansuu fi abdii kutuu irraa baraaramuun jireenyaa gaarii jiraatu, niyyaa ofii Rabbiif waan qulqulleessaniif. Namoonni isaan irraa jaallatanii jibbanii wanti isaan dhiphisu hin jiru, kaayyoon isaanii Rabbiin qofa gammachisu waan ta’eef. Nutis galma kana gahuuf obsaan niyyaa keenya qulqulleessuf carraaqu qabna.
Sufyaan ibn Uyeeynah (Rabbiin rahmata isaa haa godhuu) akkana jedha: Hayyoota Islaama keessa namtichi tokko akkana jedha,”Waggoota soddomaaf wantoota lama wal’aanaa jira. Isaanis; kajeellaa anaa fi namoota jidduu jiru dhiisu fi Hojii Rabbiif qulqulleessudha.” (Hayatu salaf: 229)
Kanaafu waggaan soddomni xiqqaa miti. Hojii gaarii yommuu hojjannu ‘Na argaaf (riyaaf) hojjachaa jira’jenne hojiicha dhiisu hin qabnu. Akkuma namticha kanaa niyyaa keenya qulqulleessuf carraaqu qabna.
Guduunfaa
Yeroo hundaa hojii kamiyyuu yommuu hojjannu,”Maaliif hojii kana hojjadha? Maal barbaadeti? Maaliif kana dubbadha?…”jenne of gaafachun niyyaa keenya qulqulleessuf carraaqu qabna. ‘Niyyaan kiyyaa qulqulluudha ykn hojiin kiyyaa Rabbiin biratti fudhatama argate jira.’ jechuun of gowwoomsu hin qabnu. Milkaa’innaa fi gammachuu guddaa yoo barbaanne niyyaa keenya yeroo hundaa sakatta’u (fattashu) qabna. Niyyaa keenya qulqulleessuf; beekumsa barbaadu, hojii fi eenyummaa keenya dhoskuu, mindaa Rabbiin irraa eegu, du’aayi gochuu, obsuu fi kkf.
Kitaabni seenaa fi jechoonni hayyoota irraa fuudhataman:
Hayatu Salafi; beyna al-qawli wa al-amali


text:
Daa'imman haadholii doktarri fedhiisaanii malee ulfeesseef beenyaan dolaarri mil. 13 dhiyaate
Dubartoonni dahuu hin dandeenye hayyama isaanii malee doktara isaaniitiin ulfeeffamanii, daa'imman dhalataniif beenyaan dolaara miliyoona 13 dhiyaateef.
Dhimmi kun mana murtii fala barbaachuu Kanaadaa keessatti galmee jalqabaati jedhameera.
Namoonni miidhaan nurra gaheera jedhan manni murtii miidhaa isaaniirra gahe ilaalee beenyaa isaaniif murteessuun kennamaaf jedhameera.
Kanarra darbees, daa'imman sanyii dhiiraa (ispermii) doktora kanaa ykn ispermii dhiira hin beekamneen dhalatan abbaa isaanii sirrii akka adda baafataniif qorannoon qaccee sanyii (DNA) kan ittiin gaggeeffatan maallaqni ni ramadamaaf jedhameera.
Galmee kana jalatti namoonni 226 akka jiranis barameera.
Maaltu ta'e?
Doktar Baarwiin kilinikoota Otaawaa fi Ontaariyoo keessatti argaman keessa dubartoota uumamaan dahuu hin dandeenye wal'aanu.
Dubartoonni tokko tokko ispeermiin jaalallee/michuu isaanii akka isaaniif kennamu itti himamullee ispeermii dhiira hin beeknee ykn kan doktorichaa ture kan kennameef.
Himannaawwan tokko tokko hanga bara 1970mootaatti kan gara duubaatti deebi'aniha.
Dr. Baarwiin yeroo ammaa kana umuriin isaanii waggaa 80 yoo ta'u, bara 2014 irraa kaasee ogummaa isaatiin hojjetee hin beeku.
Waliigalteen kun garuu otoo maallaqni hin kennamiin abbaa seeraatiin mirkanaa’u qaba.
Rebekaa Diksan shamarreen ganna 31, abbaan ishee dhalche Dr Barwiin ta’uu mirkaneeffatteetti.
Warri ishee kilinika Dr Barwiinitti wal’aanamanii turan.
Kunis kan barame dhibee maatiin ishee hin qabne horachuu hordofeeti.
Kanarraa ka’uun Rebekaa fi maatiin ishee bara 2016 himannaa seeraa bananii turan.
‘’Xumuratti ni dhiyaanna jenne hin amanu,’’ jechuun gaazexaa biyyattii Ottawa-Citizen jedhamutti himteetti.
‘’Waan umrii keenya guutuu nu waliin turudha.
Haata’u malee, waliigaltee gama seeratiin dhimmicha goolabuu namoonni hanga tokko akka tasgabba’an taasisa.’’
Wixineen waliigaltee kanarratti akka eerametti, doolarri Kanaadaa 75,000 daa’imman micireen isaanii kilinika Dr Barwiinitti uumame kaanis abbaan isaanii eenyu akka ta’e akka hubaniif kuusaan daataa hundeessuuf akka oolu gaafatameera.
Kaayyoon kuusaa daataa kanaas ijoolleen abbaa isaan dhalche akka adda baafatan, odeeffannoo fayyaa galmaa’e akka arganiifi obbolaa isaanii akka baraniif oola.
Dr Barwiin fi abuukaatoon isaa dhimmicharratti yaada hin kennine, taatullee waliigaltichi ogeessi fayyaa walhormaataa duraanii kun dogoggora hojjatame akka amanaan hin ajaju.
"Himannaa irratti dhiyaate haaleera, himannaa irratti dhiyaate hundumaa haaluu ittuma fufan’’ jedhan ogeeyiin seeraa ragaa mana murtii Roobii darbe galmaa’eerratti.
Dr Barwiin hayyama hojii wal’aansa fayyaa kennameef kolleejji hakiimotaa fi sarjiinootaa Ontariyootiin bara 2019 irraa mulqameera.
Kolleejjichi gochi hakiima kanaa ’’balaleeffatamuurra kan darbe’’ ta'uu qaba jechuun qeeqeeras.