text:
Salaata:Burqaa Gammachuu
Salaanni utubaale Islaama shanan keessa sadarkaa lamaffaa irratti argama. Nama Musliima ta’ee hunda irratti salaata shanan guyyaa guyyaan salaatun dirqama isarra kaa’ameedha. Salaanni burqaa gammachuu fi furtuu milkaa’innaati. Salaanni garmalee jabeefamuun yeroo kamiyyuu dhiifamu akka hin qabne Rabbiin nuu dhaama. Hattaa yeroo lolaa miilan yookiin yaabbiin osoo deemanu salaatu akka qaban Rabbiin dhaama. (ilaali Suura Al-Baqaraa 2:239) Rabbiin haala kanaan salaatatti nu ajaja:
“Ani Allaah dha. Ana malee dhugaan gabbaramaan hin jiru. Ana gabbari. Yaadannoo Kiyyaaf salaatas seeran salaati.” Suura Xaahaa 20:14
Garuu baay’een keenya salaata akkuma argine salaatun yookiin guutumaan guuttutti dhiisun addunyaa tana qofa ari’aa jirra. Sababa salaata dhiisutiin gammachuu fi tasgabbii dhabaa jirra.
Faayda Salaata irraa argannu
Salaanni burqaa gammachuu fi karaa gargaarsi Rabbii ittiin namaa dhufuudha. Salaanni jabeenya namaa kenna. Namni salaata yoo dhiise jabeenya dhaba.
“Yaa warra amantan obsaa fi salataan gargaarsa barbaada. Dhugumatti Rabbiin warra obsan waliin jira.” Suuraa Al-Baqaraa 2:153
Namni salaata salaatu salphatti sheyxaanan hin adamfamu. Namni akkuma salaata sirnaan salaata adeemun Rabbitti dhihaacha sheyxaana irraa immoo fagaacha adeema. Salaanni toltutti nama kakaasa badduu irraa immoo nama dhowwa.
“(Yaa Muhammad) Kitaaba (Qur’aana) irraa waan gara kee buufame dubbisi. Salaata haqa isaa guuti salaati. Dhugumatti salaanni wantoota fokkatoo fi jibbamoo ta’an irraa nama dhorgiti. Zikrii (faaruu) Rabbiitu waan hundaa irra guddaadha.Rabbiis waan isin hojjattan ni beeka. “ Suura Al-Ankabuut 29:45
Amala mu’imintoota keessa tokko salaata sirnaa fi osoo addaan hin kutin salaatu, yeroo fi danbii isaa eegani salaatu. Warroonni kunniin warroota milkaa’aniidha.
“Dhugumatti mu’umintoonni milkaa’an. Isaan warra salaata isaani keessatti kushu’a qabaniidha.” Suuraa Al-Mu’uminuun 23:1-2
“Isaan salaata isaani irratti gadi dhaabbatan.” Suuraa Al-Ma’arij 70:23
Kanaafu salaanni bu’uura milkaa’innaa fi gammachuuti. Namni sirnaan salaata yoo salaate addunyaa aakiratti milkaa’a. salaanni hojii fi yaada nama dhamaasu laaffisa. Ergamaan Rabbii(SAW) yommuu dhiphatan gara salaata fiigu turan. Yaaddo fi dhiphinni hunduu salaata keessatti furmaata argatu.
Rakkoo fi ba’aan xaxamaan salaatan furamu. Namni yommuu badii/cubbuu raawwatu ni gadda, gara bahuun dhaba. Dhiphinnaan liqimfama. Sababa kanaan warroonni dhihaa yookiin kan biroo karaa dhiphinna keessa ittiin bahan yoo dhaban xiyyitin of galaafatu. Namni Musliima ta’ee immoo gara salaata fiigun Rabbii ofitti iyyata. Kanaafu salaanni wal qabsiistu Goofta fi gabrichaati. Akkuma aaya armaan oliitti eerame yommuu obsaa fi salaatan gargaarsa Rabbi irraa barbaannu dhiphinni, yaaddon, rakkoo fi gadadoon keenya nurraa ka’u. Garuu yoo obsa hin qabaatinii fi salaata hin salaatin rakkoo, dhiphinni fi yaaddon keenya akkamitti nurraa ka’uu? Kanaafu osoo yeroo hundaa rakkoon, yaaddon, dhiphinni nu muudatanuu salaata dhiisun nurraa ni miidhagaa? Salaata yoo dhiisne akkamitti gargaarsa argannaa, dhiphinnaa fi yaaddo keessa akamitti baanaa?
Salaanni cubbuu namarraa harcaasa. Hojiin gaariin hojii badaa balleessa. Abu Hureeyran (RA) akka gabaasanitti Ergamaan Rabbii (Salallahu Aleyh wasallam) akkana jedhu:
الصَّلَوَاتُ الْخَمْسُ وَالْجُمُعَةُ إِلَى الْجُمُعَةِ وَرَمَضَانُ إِلَى رَمَضَانَ مُكَفِّرَاتٌ مَا بَيْنَهُنَّ إِذَا اجْتَنَبَ الْكَبَائِرَ
“Salaanni shanan, Jum’aa irraa jum’atti, Ramadaana irraa Ramadaanatti wanta(cubbuu) isaan jiddu raawwatamaniif kaffaaradha yoo namtichi badii gurguddoo irraa fagaate.” (Sahih Musliim)
Kaffaara-jechuun cubbuu/badii namarraa harcaasu.
Yoo salaata hin salaatin akkamitti badiin keenya nurraa harca’u. cubbuun ba’aa qalbii irratti ta’uun gammachuu fi tasgabbii nama dhabsiisa. Ba’aa kana ofirraa buusun karaan tokkichi gammachu itti argatan salaata salaatun Rabbirra araarama (magfiraa) kadhachuudha. Ta’uu baannan ba’aan kuni guyyaa tokko nu galaafata akkuma namoonni amanti hin qabne yommuu dhiphatan of galaafatan. faaydan salaata lakkawame hin dhumu. Namuma salaatetu faayda fi mi’aa isaa dhandhama.
Miidhaa salaata dhiisu
Salaata dhiisun galaana dhiphinnaa fi yaaddo namatti bana. Namni yommuu Rabbiin irraa fagaatu wanti isa eeggatu jireenya dhiphinnaa fi rakkinnaati. Nyaanni qalbii zikrii waan ta’eef nyaata kana yoo dhabdu ni duuti yookiin ni dhiphatti. Namtichi gammachuu fi tasgabbii jireenya keessaa dhaba. Wanti ibidda jahannam maqaan isaa ‘Saqar’ jedhamutti nama geessu keessaa tokko salaata dhiisudha.
Warrii jannataa akkana jedhanii yakkamtoota gaafatu “Maaltu saqariin keessa isin seensise?”
(Yakkamtoonnis) ni jedhu: “Nuti warra salaatan irraa hin turre.” Suuraa Al-Mudassir 74:42-43
Namni yommuu salaata dhiisu wanta gadhee hojjachuu jalqaba. Wanta gadhee hojjachuu hanga du’uu itti fufa. Ergasii dhuma hamatti isa geessa. Gaafin akkana jedhu ka’uu danda’a. warroonni salaata hin salaanne kan akka kaafirota, gariin isaani wanta badaa hin hojjatan, amala gaarii qabu. Kuni akkamitti ta’uu danda’a? Deebiin: gaarummaa isaani hin kaannu. Gaarumma osoo qabanuu badii fi wanti gadheen isaan hojjatanii fi hojjataa jiran maaliidha? Shirkii mitii, Rabbitti waa qindeessu? Badii fi amalli gadheen kana caalu eessa jiraa? Namni shirkii dalaguu nama zinaa raawwatu caala adabama. Shirkiin yakkaa fi badii hundaa caalu, zulmii guddaadha (ilaali Suura Al-Luqmaan 31:13)
Namni salaata yommuu dhiisu haalli jireenya wal xaaxa itti ta’a. yaaddo fi dhiphinna keessa bahuuf yookaa araadota akka sigaara, caati, alkooli fi kan kana fakkaataniin qabama yookiin immoo of galaafata. Kana irra osoo wudu’ate gara salaata deeme dhiphinni hunduu irraa adeema. Kanaafu salaata dhiisun addunyaa aakiratti balaa hamaaf nama saaxila.
Sababoota salaata nama dhiisisan (gachisisan)
Namoonni sababoota adda addaa irraa kan ka’e salaatu dhiisu.
Addunyaa ari’uu– namni kaayyoo guddaa addunyaa godhate salaatatti haajaa hin qabu. Halkanii guyyaa osoo addunyaaf dhiphatu jireenya isaa fixa. Addunya gabaabdu tanaaf gammachuu turaa dhaba. Salaata salaati yommuu jedhamu ani yeroo hin qabu jedha. Addunyaaf jedhanii yaadannoo Rabbii irraa garagaluun kasaara guddaaf nama saaxila.
“Yaa warra amantan qabeenyi fi ilmaan keessan zikrii Rabbii irraa isin hin dagin (hin garagalchin). Namoonni kana dalagan isaanumatu hoonga’oota.” Suuraa Al-Munafiquun 63:9
Addunyaaf jedhanii salaata dhiisun nama hoongessa. Meeqa keenya wanta hin fayyanne waliin osoo yeroo keenya gubnu salaata dhiisna yookiin sirnaan hin salaannu. Dhugumatti akkuma Rabbiin jedhe qabeenyi fi ilmaan qormaata gurguddoodha (64:15). Mobaayili fi interneeti osoo oli gadi oofnu salaanni nurra darba. Sheyxaanni nu hoongessuf bakka salaata wanta nu hin fayyannee fi fokkuu nutti bareechisa, salaata immoo akka gaaratti nutti ulfeessa.
Bakka deemu hunda telefoonni harkaa hin buutu.
Ana kuni naa hin galle
Teknoloji zikrii godhanne
Salaata daganne
Akkuma argine saganne
Lakkii kuni nu hin baasu
Yeroon gara Rabbii haa deebinu
Salaata sirnaan haa salaannu
Sheyxaana jalaa haa baanu
Namoota biroo ilaalu– yeroo ammaa namoonni akkuma jaama wal hordofu. Namoonni baay’een yoo hin salaatin ‘Ana maaltu na xaarse, kunoo namoonni baay’een hin salaatan. Warroota salaatan jijjirama irratti hin arginuu.’ Jechuun salaata irraa garagala. Guyyaa qiyaama namni hunduu wanta hojjataa tureen gaafatama. Namni tokko cubbuu nama biraa gonkumaa hin baadhatu. Salaata kan salaatu yookiin hojii gaarii kamiyyu kan hojjatu mataa ofii qofaafi. Namni qajeele mataa ofii qofaaf qajeele kan dabees mataa ofii qofarratti dabe (10:108). Kanaafu namoota biroo ilaalani dabuun gowwummaa fi of sobuu malee wanta biraa ta’uu hin danda’u.
“Namni qabsaa’es kan inni qabsaa’u lubbuma isaatif. Rabbiin dhugumatti aalama hunda irraa dureessa. Isaan amananii hojii gaggaari hojjataniis badii isaani isaan irraa haaqna. Dhugumatti gaarii waan isaan dalagaa turanii isaan mindeessina (mindaa isaani kafalla).” Suuraa Ankabuut 29:6-7
Akkuma aaya kana keessatti ibsame Rabbiin salaata keenya irraa fayyadamaa miti. Nutu fayyadamtoota malee. Salaata yoo dhiisne wanti Rabbirraa hir’atu hin jiru, salaata yoo salaannes wanti Isaa dabalamuu tokkolle hin jiru. Nuti hiyyeeyyi yoo rakkanne fi dhiphanne Rabbitti iyyudha.
Akkamitti salaata irraa gammachu arganna
Salaata irraa gammachuu argachuuf carraaqqi fi obsa nu barbaachisa. Namoonni tokko tokko salaata salaatani wanta barbaadan yoo hin argatin salaata ni dhiisu. Yookiin immoo salaata yeroo rakkoo yookiin ji’a ramadaana keessa qofa salaatu. Salaanni ispoorti gadi jenne ol jennu osoo hin ta’iin sarara wal qunnamtii Rabbii fi gabroota jidduti. Maqoo(haasawa) Rabbii fi gabricha jiddutti adeemsifamuudha. Salaata keessatti yommuu suuraa faatiya qaraanu maqaa Rabbiitin jalqabna, itti aansine galata Isaa galchina. Maqaale babbareedan Isa faarsina. Mooti guyyaa Qiyaama akka ta’e Maaliki yoomidin jechuun ni mirkaneessina. Si qofa gabbarra, Si qofa irraa gargaarsa barbaanna jechuun gabrummaa namoota fi wantoota biroo irraa of bilisoomsina. İtti aansine daandii qajeela irraa akka hin dabne ‘karaa qajeelatti nu qajeelchi’ jenna. Daandiin qajeelaniis karaa warra dallansuun Rabbii itti bu’ee kan akka yahuudota fi warra beekumsa malee jallatee kan akka nasaara (kiristaanota) osoo hin ta’iin karaa Ati tola irratti oolte kan akka Nabiyyoota, shahiidota, saadiqoota fi warroota saalihoota nu qajeelchi jechuun Rabbii keenyatti warwaanna. Kanaafu gammachuun kana caalu eessaa dhufaa? Rabbii galata galchuun, Isa faarsun, Isa qofa gabbaruun, Isarraa gargaarsa kadhachuun, karaa qajeelatti akka nama qajeelchu itti warwaachun gammachuu akkami! Yommuu gara sujuuda bu’an dhiphinnaa fi ba’aa akkamitu namarraa ka’aa!
Salaata irraa gammachuu argachuuf dambilee salaata eeganii salaatudha. Hiika wanta jennu baruuf tattaafachu qabna. Yommuu hiika suura faatiyaa fi kan biroo sammuu keenya keessatti finne salaannu, salaata irraa gammachu arganna, mi’aa isaa ni dhandhamna. Yommuu salaata salaannu yaadota duniyaa irraa garagaluuf carraaqu qabna. Salaata qofa irratti xiyyeefachuuf yommuu carraaqnu gammachuu fi milkaa’inna arganna.
Akkuma salaata xumurren olkaane fiigu hin qabnu. Tasgabbiin gadi teenne zikrii fi du’aayi gochuudha. Balleessa keenyaf yommuu Rabbirraa araarama kadhannu, rakkoo fi dhiphinna keenyaf yommuu Isatti warwaannu ba’aan nurraa bu’a, gammachuu arganna. Salaata ima salaata wanta fedhu argachaa hin jiru jechuun abdii kutuu hin qabnu.
“Saalata akkuma salaattun balbala Rabbii dhahaa jirta. Namni balbala Rabbii dhahe Rabbiin ni banaaf.” Abdullah ibn Mas’uud
Burqaan gammachuu salaataa
Salaatan milkaa’innatti baataa
Dhiphinnaa fi rakkoo irraa baraaramtaa
Wanta fokkuu fi jibbamoo irraa fagaattaa
Namoota filatamoo keessaa taataa
Siinqin kee kan aakira salaata
Sila harka qullaa du’uu feetaa?
Hin dhiisin gonkumaa salaata
Ani kana si dhaama akka obbolessatti
Fudhachuu fi dhiisun mirga keeti
Assalamu aleykum siin jedhaa asumatti
Hanga guyyaa biraa walitti deebinu nagahatti


c: text/html

text:
ఎన్ని వేల వర్ణాలో…
ee madhyanE agau.Sree subbiraamireDDigaaru adhishTaanaMlO ammagaarini prasannaM chEsukODaaniki telugu lalita kaLaatOraNaM pEru muMdu raajeev^gaaMdhee anna padaanni tagilistE (tarvaata ooDipOyiMdanukOMDi) daanni nootanaMgaa teerchi diddaDaaniki viraaLaalistaanani agau.Sree rOshayya gaariki vinnaviMchukunnaaru. aayana iMkEM aalOchiMchakuMDaa kaLLumoosukuni sai annaaru jeevO roopaMlO. ee vishayaM meeDiyaakekkaDaMtO gOtikaaDa nakkallaa kaachukkurchunna asammatulu kay^kay^mannaayi. sagaTu teluguvaaDiki teluguvaaDinanna aatmagauravaM gurtukochchinaa ee naayakulatO vEgalEka nimmakunnaaru. ilaa bhavanaala pErla nuMDi jillaala pErla varakoo tamatama naayakula pErlanu peTTukuMToopOtE muMdu muMdu paristhiti elaa uMTuMdO aMdaroo oohiMchagalaru. ee saMdharbhaMlO naaku sphuriMchina chinna kata…
oka araachakeeya naayakuDu ilaanE adhishTaanaMlO ammagaarini meppiMchi O kurcheeni saMpaadichaDaM kOsaM, koMDaki veMTrukEstE EmuMdilE anukuni raashTraMlO unna anni raitubajaar^la pErlanu “raajeev raitu bajaar” ani maarpiMchEsaaDu. rOjulu gaDustunnaa aa yammanuMDi vartamaanaM raalE! iMkaa baagaa aalOchiMchi veMTrukalannee kudiMchi kaTTi maree laagaalanukunnaaDu. ee saari mottaM raitubajaar lO ammE anni kooragaayalaku kooDaa raajeev anna padaanni tagiliMchaalani aadESiMchaaDu. aa jeevOni anusariMchi anni raajeev raitu bajaar^la dharala paTTikalalO kooragaayala pErla muMdu raajeev^ni tagiliMchaaru. akkaDikochchE janaaloo alaanE pilavaDaM modaleTTaaru. aa rOju raatri aayamma kalalOki kooragaayalannee vachchi saMta peTTaayi. vaaTi aartini vinna aa aayamma marnaaTi udayaannE ika muMdu evvaroo tana vaari pEruni ilaa vaaDukOvaddani SaasiMchiMdi. aa debbaki aa naayakuDuki bODi guMDu migiliMdi adi vErE saMgatileMDi. iMtakee aa kooragaayala labOdibO elaa uMdO telusaa! ilaa….
raajeev vaMkaay: Eraa beMDakaay! anaadigaa kooragaayalugaa gauravaMgaa bratukutunnaaM kadaa. EMTi ee daurbhaagyaM ippuDu?!?!
raajeev beMDakaay: EMchEstaaM cheppu. ee maayadaari prabhutvaM maTTigaruchukupOyi evarannaa maLLee mana pErlu maaristE baaguMDu. aMta varaku ee baadha bhariMchaalsiMdE !!!
raajeev dOMDakaay: meekEM parlEdu. ee janaalu nannu ee pErutO pilichinappuDallaa eMduku doMDakaayalaa puTTaanuraa dEvuDaa ani siggutO chachchipOtunnaanu 🙁

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
(Ibsa ABO)
Ummatni Oromoo Ayyaana uumaa isaaf galata itti galchu wagga waggaan Oromiyaa keessatti kabaja. Ayyaanni kun addatti ammoo lammiilee Oromoo Oromiyaa mara keessaa walitti dhufuun Har-Sadee Bishooftuutti kabajamu isa ol aanaa dha. Irreecha wagga waggaan kabajamu kana mootummaan Wayyaanee/TPLF danda’ame hanqisuuf dadhabame ammoo karaa jalee isaa OPDO, tikoota siivilii uffatanii fi humna waraanaan hanqisuuf karoora itti baafatuun yeroo dheeraaf sosso’aa akka ture ni yaadatama.
Ayyaana Irreeffannaa kana waltajjii siyaasaa mootummaa farra-ummatootaa godhatuun fedhii siyaasaa ofii ittiin guuttatuufis, deggertoota mootummaa gandoota Oromiyaa keessaa Har-Sadeetti akka argaman gochuu, akkasumas, bakka Irreeffannaatti baandii muuziqaa qopheessuu fi jalbultii ayyaana kanaa fiigichoo gosa adda addaa qopheessuun fuula mootummaa ittiin miidhagsuuf maallaqni irratti dhangalaafame hedduu dha. Kana malees ummatni Oromoo Ayyaana Irreechaa irratti baay’inaan akka hin argamneef karaa cufuutti dabalee geejjibni akka hin sossoone taasifamuun ummata jalaa dhokataa miti. Kanneen hundi Ayyaana Irreechaa tohannoo mootummaa jala galchuuf yaadamee hojjataman.
Ummatni Oromoo gochaa diinaa kana jabinaan dura dhaabbatuun Har –Sadeen bakka uumaa itti galateeffatan malee waltajjii siyaasaa mootummaa itti faarsan ykn eebbisan akka hin tahiin hubachiisuun, mootummaan gochaa kana irraa akka dhaabbatu hubachiisaa fi yaadachiisaa ture. Haa tahu malee mootummaan humnatti amanu kun akkuma bare humnaan to’achuun waltajjii ofii godhatuuf yaalii godheen mormii dhalateen ummata meesha maleeyyii ayyaana kabajataa jiru irratti boombii harkaa darbatuun lubbuu gaaga’ee, waraana lafoo fi helikooptara waraanaan marsee dhukaasa baneen lammiilee fayyaaleyyii Oromoo dhibbaa ol ajjeesuu dhaan diinummaa isaa caalaatti ifa godhee jira. Guyyaan kun Oromoof Sanbata Gurraacha seenaa keessatti hin dagatamne tahee jira.
Kanneen aadaa fi safuu ummataaf kabajaa hin qabne ajjechaa jumlaa fi tarkaanfii sanyii duguggii kana kan rawwatan bakka Irreeffannaatti tahuun ammoo mootummaan kun Ayyaana ummata Oromoof kan kabajaa hin qabne tahuu kan durii caalaa mirkaneesse. Waan taheef tarkaanfii diinummaa kana ABOn gadi jabeessee balaaleffata.
Hawaasni addunyaa, nagaa jaallattootni, dhabbattootni mirga namoomaa gochaa gara jabinaa fi faashistummaa mootummaa Wayyaanee kana akka balaaleffatan ABOn jabeessee gaafata. Addatti ammoo mootummootni mootummaa kanaaf waahela tahan ajjechaan jumlaa haa gahu jechuun callisa isaanii irra aanuun tarkaanfii barbaachisuu fi quubsaa yeroon itti fudhatan amma tahuu irra deebi’ee yaadachiisa.
Ummatni Oromoo mootummaa Wayyaanee ummatoota hunda irratti roorrisaa jiru kun akka gatiittii ummatoota irraa bu’uuf qabsoo gaggeessuun durummaan kaafama. Qabsoo ummatni Oromoo itti jiru fakkeenya godhatuun kan qabsoo mirgaa fi eenyummaa kaasuun falmaa seenanis hedduu dha. Ummatootni qabsoo eenyummaa fi mirgaatti jiran martis gochaa kana akka balaaleffatanii fi qabsoo mirgaa fi dimokraasii ummatni Oromoo itti jiru cinaa hiriiruu fi wal tumsuun falmaa isaanii akka finiinsan ABOn gaafata.
Tarkaanfiin fashistummaa guyyaa har’aa Onkoloolessa 2, 2016 ummata Oromoo irratti fudhatame hariiroon mootummaa Wayyaanee fi ummata Oromoo gidduu kan diinummaa tahuu waan daran caalaatti mirkaneesseef, ummatni Oromoo mootummaa kana irraa ajjeechaa fi hidhaa, xiqqeenyaa fi salphina malee kan argatu homaatuu akka hin jirre hubatee, qabsoo bilisummaa itti jiru bifa hundaan akka finiinsu ABOn dhaamsa dabarsa.
Dhaabotni bilisummaa fi mirga waliigalaaf qabsaawan hundi fi ummatootni marti akka qabsoo hadhaawaa kana finiinsanii umrii mootummaa fashistii kana gabaabsuu irratti akka fuulleeffatan waamicha keenya dabarsina.
Sanbatni kun Oromoof Sanbata Gurraacha Seenaan hin dagatamne dha.
Injifannoo Ummata Oromoof!
Adda Bilisummaa Oromoo
Onkoloolessa 2, 2016
ከመቶ በላይ የኦሮሞ ዜጎች ደም በጠላት እርምጃ ፈስሶበት የታወከው ታላቁ የኦሮሞ ባህል፡ ኢሬቻ፡ ለኦሮሞ ጥቁር ሰንበት ሆኗል
(የኦነግ መግለጫ)
የኦሮሞ ህዝብ ለፈጣሪው ምስጋና የሚያቀርብበትን በዓል በየዓመቱ በኦሮሚያ ውስጥ ያከብራል። በተለይ ደግሞ ከመላው ኦሮሚያ ቢሾፍቱ ሀር-ሰዴ ላይ በሚሰባሰቡት የኦሮሞ ዜጎች የሚከበረው በዓል ታላቁ ነው። የወያኔ/ሕወሃት መንግስት ይህንን ዓመታዊ በዓል ከተቻለለት እንዳይከበር ለማድረግ ካልቻለ ደግሞ በጀሌው ኦፒዲኦ፣ ሲቪል ልብስ በለበሱ የደህንነት ሃይሎቹና በጦር ሃይሉ ኣማካይነት ለማደናቀፍ እቅድ በማውጣት ለረዥም ጊዜ ሲንቀሳቀስ እንደነበር ይታወሳል።
የኢሬፈና በዓል የሚከበርበትን መድረክ የህዝቦች ጠላት የሆነው መንግስት ለፖለቲካ መደስኮሪያነት ለመጠቀም የስርዓቱን ደጋፊዎች ከኦሮሚያ ቀበሌዎች በሀር-ሰዴ ላይ እንዲገኙ በማድረግ፣ በኢሬፈና ቦታ ላይ የሙዚቃ ባንድ በማዘጋጀትና በበዓሉ ዋዜማ በተለያዩ ርቀቶች የሩጫ ውድድር በማዘጋጀት የመንግስትን ገጽታ ለማሳመር ከፍተኛ ገንዘብ ኣፍስሶበታል። ከዚህም በተጨማሪ የኦሮሞ ህዝብ በኢሬቻ በዓል ላይ በብዛት እንዳይገኝ መንገድ መዝጋትን ጨምሮ የመጓጓዣ ኣገልግሎትን በማቋረጥ ህዝቡን እንዳይንቀሳቀስ ማድረጉ የተሰወረ ኣይደለም። ይህ ሁሉ የኢሬቻ በዓልን በመንግስት ቁጥጥር ስር ለማስገባት ታስቦ የተሰራ ደባ ነው።
የኦሮሞ ህዝብ ይህንን የጠላት ድርጊት በቆራጥነት በመጋፈጥ ሀር-ሰዴ ፈጣሪን የሚያመሰግኑበት ቦታ እንጂ መንግስት የሚወደስብት የፖለቲካ መድረክ እንዳልሆነ በማስገንዘብ መንግስት ከዚህ ድርጊቱ እንዲታቀብ ሲያሳስብ ቆይቷል። ይሁን እንጂ ይህ በሃይል የሚያምነው ኣምባገነኑ መንግስት እንደልማዱ በሃይል በመቆጣጠር ኢሬቻን የራሱ መድረክ ለማድረግ ባደረገው ጥረት በተፈጠረ ተቃውሞ በዓሉን እያከበረ ባለው መሳሪያ-ኣልባ ህዝብ ላይ የእጅ ቦምብ በመወርወር፣ በእግረኛ ጦርና በጦር ሄሊኮፕተር ከብቦ በከፈተው ተኩስ ከኣንድ መቶ በላይ የሚሆኑ ንጹሃን የኦሮሞ ዜጎችን በመግደል ጠላትነቱን ይበልጥ ኣረጋግጧል። ይህ ዕለት ለኦሮሞ በታሪክ የማይረሳ ጥቁር ሰንበት ሆኗል።
ለህዝብ ባህልና ወግ ክብር የሌላቸው ይህንን የጅምላ ግድያና የዘር-ማጥፋት እርምጃ የፈጸሙት በኢሬፈና ቦታ መሆኑ ደግሞ ይህ መንግስት ለኦሮሞ ህዝብ በዓል ክብር የሌለው መሆኑን ይበልጥ ኣስመሰክሯል። ስለሆነም የኦሮሞ ነጻነት ግንባር ይህንን ጠላታዊ እርምጃ በጥብቅ ያወግዛል።
የዓለም ማህበርሰብ፣ ሰላም ወዳዶች፣ የሰብዓዊ መብት ተቋማት ይህንን ኣረመኔያዊና ፋሽስታዊ የወያኔ መንግስት እርምጃ እንዲያወግዙ ኦነግ ኣጥብቆ ይጠይቃል። በተለይ ደግሞ ለዚህ መንግስት ኣጋር የሆኑ መንግስታት የጅምላ ግድያ ይብቃ በማለት ዝምታቸውን በመስበር ኣስፈላጊውንና ኣጥጋቢ እርምጃ የሚወስዱበት ጊዜ ኣሁን መሆኑን በድጋሚ ያሳስባል።
የኦሮሞ ህዝብ በሁሉም የሃገሪቷ ህዝቦች ላይ ጭቆና እየፈጸመ ያለው የወያኔ መንግስት ከህዝቦች ጫንቃ ላይ እንዲወገድ ትግል በመካሄድ በግንባር ቀደምትነት ይጠቀሳል። የኦሮሞ ህዝብ እያካሄደ ያለውን ትግል እንደኣብነት በመውሰድ ለመብቶቻቸውና ለማንነታቸው ወደ ፍልሚያ የገቡትም በርካቶች ናቸው። ለመብታቸውና ለማንነታቸው በመታገል ላይ ያሉት ሁሉም ህዝቦችም ይህንን ኣረመኔያዊ የዘር-ማጥፋት ድርጊት እንዲያወግዙና የኦሮሞ ህዝብ እያካሄደ ካለው የመብትና የዲሞክራሲ ትግል ጎን በመሰለፍና በመተባበር ትግላቸውን እንዲያፋፍሙ ኦነግ ጥሪውን ያቀርባል።
በዛሬው ዕለት፡ ጥቅምት 2, 2016ዓም በኦሮሞ ህዝብ ላይ የተወሰደው ፋሽስታዊ እርምጃ በወያኔ መንግስትና በኦሮሞ ህዝብ መካከል ያለው ግንኙነት የጠላትነት መሆኑን በድጋሚ ይበልጥ ስላረጋገጠ የኦሮሞ ህዝብ ከዚህ መንግስት ግድያና እስራት፣ ውርደትና ሃፍረት እንጂ ኣንዳች የሚያገኘው ነገር እንደሌለ ተገንዝቦ እያካሄደ ያለውን የነጻነት ትግል በሁሉም መልክ እንዲያፋፍም ኦነግ መልዕክቱን ያስተላልፋል። ለነጻነትና ለኣጠቃላይ መብት የሚታገሉ ድርጅቶች እንዲሁም ሁሉም ህዝቦች ይህንን መራር ትግል ኣፋፍመው የፋሽስቱን መንግስት እድሜ ለማሳጠር ተግተው እንዲታገሉ ጥሪያችንን እናስተላልፋለን።
ይህ ሰንበት ለኦሮሞ በታሪክ የማይረሳ ጥቁር ሰንበት ነው።
ድል ለኦሮሞ ህዝብ!
የኦሮሞ ነጻነት ግንባር
ጥቅምት 2, 2016ዓም


text:
Imala Waggoota 25: ''Yeroo sanatti namni ni mo'atti jedhee na eege hinturre.''
Baay'ina meedaaliyaa fi waancaa manashee keessaa ilaaluun qofti, leenjiifi dafqa akkasumas kutannoofi cimina atileetiin tun keessa dabarteef ragaa dha.
Injifannoowwan dirree dorgommii atileetiksii irratti galmeessiste, oolmaa isheen biyyasheef oolte akkasumas waadaa uummatasheef seente hagam kabajaa akka turte agarsiisu.
Fiigichawwan meetira kuma sadii hanga maaraatoonii akkasumas fiigichi qaxxaamura biyyaa ishiin fiigde hundi jabinaa fi ofitti amanamummaa ishee mul'isu.
Hawwii bara ijoolummaa ishee - Barsiisummaa irraa hanga atileetiksii, itti aansees hojiin inveestimentii imala jireenyaa ishee keessatti iddoo guddaa qabatu - atileet Daraartuu Tulluu.
Waggoota 25 baranaa Oloompikii Baarseloonaa
"Yeroo sanatti namni ni mo'atti jedhee na eege hin turre. Addunyaan atileetii Afriikaa Kibbaa, Eleenaa Meyeriin eegaa ture" jetti Daraartuun.
Olompiikii Ispeen, Baarselonaa, bara 1992 adeemsifame irratti, Eleenaa Meyeritti aanseellee tilmaama guddaa argatanii kan turan atileetota biyya Ameerikaafi Ayeerlaand turan.
Haata'u malee, sadarkaa dandeettii ol'aanaa fi ofitti amanamummaa qabduun, akkasumas gorsaaf haamilee leenjistoota isheetiin, morkattootashee of duubatti gattee miliqxe.
Ishee mo'achuu hin dandeenye. Warqee jarri dharra'aa turanis harkatti galfachuun dubartii gurraattii afriikaa meedaliyaa warqii Olompikii argattee ishee jalqabaa taate.
"Olompiikiin Baarseloonaa jireenya koo baay'ee jijjiire. Ajajjuu Shantamaa irraa gara Kumaalaattin guddadhe. Miindaan koos naannoo qarshii dhibba lamaa tures, gara dhibba jahaatti ol guddate.
Uummata birattis beekkamtiifi fudhataman argadhe." jechuun jijjiirama Oloompikni Baarseloonaa fide, BBCtti himte.
Warqeen Olompikii Baarseloonaa Daraartuun argatte isheef qofa osoo hin taanee uummata guraacha addunyaattif faajjii mo'achuu danda'uu ta'e.
Kana malees atileetoota dubartoota fakkenyummaashee horatanii Itoophiyaa bakka bu'uun injifachaa turaniif fi jiraniif ciminni Daraartuu galaa sammuutti.
Daraartuu fi garmaama fardaa
Yeroo ijoolummaa isheetti, Daraartuun, fardeeniif jaalala guddaa qabdi turte. Jaalalli garmaama fardaaf qabdu abbaashee waliin wal ishee fakkeessa.
Abbaanshee maqaa farda isaaniitin 'Abbaa Jootee' jedhamanii akka waamaman natti himte. Urufni Xamanjaa jedhamu, urufa garmaama fardaa, Daraartuun farda sakarsiisaa fi gulufaa itti guddattedha.
"Farda yaabbachuu baay'een jaaladha. Wayitan horii tiksu, yeroon iddoo dhiyoos ta'ee fagootti ergamu fardaan malee hin deemu ture" jetti.
Haata'u malee, erga gara Finfinnee dhuftee farda gonkumaa yaabbattee akka hin beekne natti himte.
Atileetiksii Itoophiyaa fi miseensummaa koree hojii gaggeesituu Oloompikii
Meedaaliyaan Itoophiyaan gama atileetiksiin argattu yeroodhaa gara yerootti gadi bu'aa akka dhufeefi morkattummaan biyyattis xiqqaachaa akka jiru namoonni baay'een dubbatu.
Dorgommiiwwan idil addunyaa yeroo dhiyoo Itoophiyaan irratti hirmaatte yoo ilaalle - Oloompikii Riyoo irratti warqee 1, meetii 2fi nahaasa 5 waliigala meedaaliyaa 8n addunyaaraa sadarkaa 44ffaa qabattee galte.
Shaampiyoonaa atileetiksii idil addunyaa dhiyeenya kana Landan irratti taasifameen immoo, meedaaliyaa 5n xummurte.
Biyyi ollaafi morkattuu yeroo hundaa , Keniyaan, meedaaliyaa 11 yogguu fudhattu, Itiyoophiyaan ammoo, isheerraa sadarkaawwan shaniin duubatti haftee, sadarkaa 7ffaan xumurte.
"Dorgommiiwwan lamaan kanneen irraa barannee gara haala duraan turetti deebi'uuf hojjechuu qabna," kan jettu atileet Daraartuu Tulluu, rakkoon atileetiksii Itiyoophiyaa mudate gadfageenyaan qoratamuu akka qabu eerti.
Kanaafis Olompikii Tookiyoo waggoota sadi booda taasifamuuf akkamitti hojjechuu qabna kan jedhu irratti ishee fi miseensoonni koree hojii gaggeesituu Olompikii waliin hojjecha akka jiru.
Kana malees gama atileetoota dandeettiifi muuxannoo horataniifi kanneen amma jiran bakka bu'uu danda'an horachuutin magaalaa Boqojjiitti iddoo lenjii atileetotaa ijaaruuf akka karoorfatan natti himte.
Hojiiwwan investimantii
Atileetoonni galiiwwan atileetiksiirraa argatanitti fayyadamuun hojiilee investimantii gurguddaa hojjetu.
Biyya keenya keessattis atileetoonni bu'aa badhaasa atileetiksii irraa argatanitti fayyadamuun hojiiwwan investimantii garagaraa hojjechuun qabeenya horatan baay'eedha.
Hojiin investimantii atileetiksii ka'umsa godhachuun hojjetamu faayidaa dhuunfaafi maatii bira darbee, lammiilee biroofillee carraa hojii uumuu fi galii gibiraa biyyattiin argattuun faayidaa hedduu kan qabu akka ta'e Daraartuun BBCtti himte.
"Duraan hojii investimantii osoo hin eegaliin atiletiksiin ala hojiin ulfaataan kan jiru natti hin fakkaatu ture" kan jettu Daraartuun, hojiin hundi kutannoo akka barbaadu himti.
Kanaafis jabinaa fi obsa atileetiksii keessatti baratteetti fayyadamuun hojii investimantii gaggeessaa kan jirtu yemmuu ta'u, yeroo ammaa kanatti dameelee investimantii kan akka hoteelaa fi gamoo tajaajilawwan garaagaraaf oolu ijaarsisuun kireessuu irratti argamti.
Hoteelli maqaasheetin mogga'e fi magaalaa Asallaa keessatti argamu namoota 80 oliif carraa hojii kan uumedha.
"Ijaarsi gamoowwan tajaajila adda addaa abbaa darbii 16 magaalaa Finfinnee fi gamoo abbaa darbii 8 magaalaa Adaamaatti yeroo xumuramanis namoota baay'eef carraa hojii kan uumanidha." jechuun Daraartuun himti.


text:
Jalqaba Jecha yoo come la materia durée manna jedhu come irraa fudhannee ilaalle: Mana jechuun può in pace, horiin, yookiin meeshaan keessa jiraatu fudhachuu Jenne è dandeenya. Yeroo Jecha mana jedhu kanatti qulqullummaa jechi jedhu dabalame, akkuma beekamu hikaan isaa ni jijjirama.
Mana qulqulummaa jechunis wanti qulqulluun tokko kan keessa ka’amu yookin keessa jiraatu jechuudha. Manni qulqullummaa kun immoo itti gaafatummaa fi abbummaan kan Waaqayyo o akka ta’e waliin ni hubbana. Maaliif jenne yoo gaafannee ‘ani qulqulluudha’ jedhe ofi isaaf kan dhugaa ba’e Waaqayyo qofa waan ta’eef. Haa ta’u malee Waaqayyo akka isaatti qulqulluu akka tanu yeroo hundumaa ni barbaada. Ani Akka Kanaaf qulqulluu una e Isinis qulqulloota Ta'a jedhe kan nu abboomeef.
Nuti warri goofta keenya Yesus Kristositti amanne, ijoollee Waaqayyo akka tanee sagaleen Waaqayyo nu hubbachisa (Yohan.1:12, 2Qor.6:18). Ijoollee Waaqayyo erga taanee nu kan Waaqayyooti malee kan biyya lafaa miti yookiin kan ofii keenyaa miti. Abbaan keenya Waaqayyo nu jaallatee ilama isaa tokkicha akka nu fayyinuuf, cubbuu jalaa akka baanuuf, du’a barabaraa jalaas akka nu baraarmnuuf nuuf kenne. Kanaanis jaalala guddaa nuuf qabu mul’isee jira.
Akkuma Waaqayyo nu jaallate nus Waaqayyoon ni jaallannaa ree? Dubbiin Waaqayyo garu: ‘Eenyu illee yoo na jaallate dubbii koo immoo ni rawwata, abbaan koos immoo isa ni jaallata; nuyis (Ilma, Abbaa, Hafuura Qulqulluu) isa bira ni dhufna, iddoo jireenyaas isa bira ni godhana’ (Yoh.14:23). Sagaleen kun akka nu barsisutti Waaqayyoon warra jaallatan, sagalee isaa rawwachuudhan, Waaqayyo iddoo buufata isaa, iddoo jireenya isaa ni godhata jechuudha. Waaqayyo akkuma maqaa isaa bakka qulqulluu jiraata. ’Manni qulqullummaa Waaqayyo immoo Waaqayyoolii tolfamanii wajjin walii galtee malii qabu? Waaqayyo jiraatadha, nuyis mana qulqulluummaa isaati.’
Kanaaf Waaqayyo akkas nun jedhe: Ani isin bira nan buufadha, isin jiddus nan deddeebi’a, ani Waaqayyo keessan nan ta’a isin saba koo ni taatu (2Qor.6:16). Nu erga mana qulqulluummaa Waaqayyo taanee, mana hafuurri Waaqayyo keessa boqatu kana qulqulluummaati ni eegnaa ree?
Hafuurri Waaqayyo yoo dhuguma ISIN keessa jiraate, Malee hafuuraatti Akka akka isin feedha fedha foonitti tempo jiratan; namni hafuura Kristos del prezzo keessaa qabne nazionale Kristos miti (Roma 8:9). Garu isin questo Akka non qulqulluummaa Waaqayyo taatan, hafuurri Waaqayyoos akka isin keessa buufatee jiru hin beektanii ree? (1Qor. 3:16).
Hafuura kanas Waaqayyo biraa argattan; ISA hafuura non qulqulluummaa Mission taatanii, isin kan ofii keessan miti. Waaqayyo gatiidhaan isin bitate; kanaaf guutummaa dhagna keessaniin waan inni ittin galateeffamu hojjedha! (1Qor.6:19-20). Foon keenyaa, jireenyi keenyaa mana qulqullummaa Waaqayyo Ta'u su ISAAA barree qulqulluummati akka eegnu, kan all'interno cane nuuf kennee Maan lupo isaaf chiave Trova il dollaro qulqulluun na haa Gargan.
Maqaa Yesus Gooftaatiin; Ameen.
Tesfaye Ayyano Tiin


text:
Odeeyfanoo Dabalata Aana Sawweena irraa
Feb 22/2017 #RDH
Guyyaa hardhaa Lola bakka Qilisaa jedhamut gegeeyfamet Ilmaan Oromoo Poolisoota liyyuu Haylii Somaale 7 Ajeeysaniiru .
Ilmaan Oromoo Guyyaa hardhaa liyyuu haylii Poolisii 2 irraa Xiyitii 600 oli Akka irraa hiikatan maddeen keenya dubifne nuf himaniiru .
Akka maddeen keenya bakka qabsoo irraa nuf himanit Yeroo amma Reenfa ilmaan Oromoo 12 arganiiru . kan biras kan reenfi hin argamin hedduun kan jiruuf ummani Reenfa ilmaan keenya harka Woroota Ogaaden jiru fuudhachu qabna jechuun ammas wol dura dhaabata akka jiran bekkameerra.
Gamma biraatin Ilmaan Oromoo 14 madawaniiru . yeroo ammat madoon keenya Aanaa sawweena Ganda Haxaawwii Maybaasi Hadaa irraa gamma buufata Fayyaa Aanaa Sawweenat fe’amaniiru .
Ilmaan Oromoo Wereegaman keeysa kan maqaan nu dhaqabe
1/ Nuuri Umar (Abba Cafii )
2/ Kiyaar Abdullahii
3/ Huseen Ibroo
4/ Shekh Abdii Abdullahi Tanbiyuu
Ummanii Oromoo Lola gubbat argame laakofsaan 100 kan hin caalef Rasaasa gahas kan hin qabneef jari ammo gamma mootummaatin deegarsa cimaa wanta qabaniif Meeshaf Rasaasa gaha harka kan qabaniif Ummanii Oromoo bakka huundan jiru akka dirmatuuf Qabsaa’on waamicha dhiheeysaniiru .
Qabsaa’on akka jedhanit nut kan jiru haala akkan suukaneeysa keeysadha Rasaasas fixaneera humnii diina nut jabaata jira nut kan Daanga irrat dhumaa jiruf ummata Oromoofidha kanaaf ummani Oromoo huundu gahee issaa bahachuudha qaba jechuun dhaamsa isaani Raadiyoo Daandii Haqat himaniiru .


text:
Waa hojjachuu feena, garuu hindandeenyu jedhaa ufihiina; ufdhoorgina. Waa dubachuus barbanna; ammas namni nutti kolfinnaaf qaanfanna, afaan qabanna. waan yaanne godhuu irraa adabanna. Intala takka jaalanna; haalaan bareeddi, maatiin sooressa qabdi, natuffatittii sodaanna. Osoo onneen jaalattu, qalbiin hawwitu yaada onnee teenyaa ibsachuu dadhabaaf hidhamna; miidhamna. Qabxiin kunniin hundi, bifa hedduun, rakkoo ufiti amaniinsa dhabuun waan wolitti hidhata qabaniidha.
Rakkoon ufitti amaniisa dhabiinsaan dhufu akka salphatti hundeerraa buqqisuun tarii ulfaataa ta’uu nimala. Garuu, wonti hinfooyyofne, wonti sadarkaan ufitti amaniinsa keenyaa ol hinguddanneef tokko hinjiru. Sadarkaa ufitti amaniisaa daandiin ittiin fooyyessan hedddu. Kana irratti ogeeyyiin qorasammuu gorsaafi yaada addaddaa qabu. Kanniin asii gaditti tarreeffaman isaan keessaa muraasa. Yaadadhaa, qabxileen kunniin amaloota. Nutis sadarkaa ufitti amaniinsa keenyaa olkaasuuf amaloota kanniin irratti hojjachuutu nurraa eegama.
- Waan feetu dafiii murteessii, dafii hujitti geeddari. Wonta hojjachuu barbaaddu lafarra harkisuun boodarra jijjiirraa yaadaa fiduu mala. Turraan yaanni waan hojjachuuf deemtu hindandeettu jedhu isa nidandeeta jedhu irraa aanuun nimala.
- Guyyatti waan haarawa baradhu. Guyyatti waan haarawa, isa kamuu haata’uu, barachuu aadeffachuu qabda. Waan haarawa barachuun guyyaa guyyatti guddachuu kee sitti agarsiisa.
- Waa qajeelatti hubachuuf yaali. Gaafiin daalleen hinjirtu. Waan gaafattuuf, keessattuu isa namoonni heddu beekan yoo ta’e, namoonni heddu sitti kolfuu danda’an. Osoo hinqulqulleefatin ykn addaan hinbaafatin waan tokkotti seenuu dura waa cufa qajeelatti addaan baafachuun murteessaadha. Ufitti amanuun asumaa eegalti.
- Jabina qaamaa qabaadhu. Fayyaa qaamaa qabaachuun fayyaa sammuu qabaachuudha jedhama.
- Akkaataan amma itti jirtu siif hintaane taanaan jijjiruu irraa ufhinqusatin. Haala sihingammachiisne, tarii atumtuu itti hinamanne keessatti wonti sihidhu tokko hinjiru. Harramannaan hundi nijijjiirama. Kan ati hinfeene lafa nikaayama.
- Seeqadhu. Seeqachuu, nama gammadeefi isa nama simatu fakkaatani mudhachuun waa heddu ufkeessaa qaba. Guyyatti si’a heddu seeqachuu amala godhadhu. Cal jedhanii afaan banuu irraa haasayaa akka hinjirre quba haaqabaannuu.
- Namootaa biroo wojjiin madaallii hinbarbaachisne keessa uf hin naqin. Garuu uffii kee isa kaleessaafi har’aa wolbira qabii ufilaali. Kallattii hundaan funduratti tankaarfattee ufargite moo duubatti mucucaattee?
- Dogoggora uumte irraa dirqiin baqachuu ykn waakkachuu dhiisi. Wonti badu bade. Waan raawwate hundaaf sababa tarreessuu dhiisi; dhugaa dubbachuun xumura itti laati. Dogoggorri kan irraa baratan. Namni nama fannisu hinjiru.
- Waa haarwa hojjachuuf kaka’umsa fudhu. Wonti hinjijjiiramne hinjiru. Ufii keetiifi waan hojjattu hunda geeddaruuf wonti sigaafatu guddichi kaka’umsa isaa fudhachuu qofa.
- Waan gaarii hojjachuufi itti milkaayuu keetiif hamilee ufiif kenni. Isa dansaa ati hojjatteef yoo namni harka siif rukute hammeenya hinqabu. Ta’us, namooni biro sababa kamiifuu sixiqqeessuu, milkii kee salphisuun nimala. Nama irraa waa eeguun hinhidhamin. Waan cimaa dalageera jettee qajeelatti amannaan ufumaa keetii harka lamaan woliin dhahi. Kana goonaan ufjaalatta, bakka ufiiif kennita, waan hojjatteen boonta.


text:
Poolisiin hidhattoonni kunniin magaalattii keessatti balaa qaqqabsiisuuf karoorfatani turani jedheera.
Too’annoo jala kanneen oolfaman keessaa sadii hoggantoota olaanoo garee shororkeessichaa ta’uunsaanii himameera.
Poolisiin hidhatoota kanneen keessaa 22 kan ga’an lamummaa biyya alaa kan qaban akka ta’anidha kan ibse.
Tarkiin kana dura IS waliin hidhata qabu kan jedhuun shakkamtoota kuma 5 ol too’annoo jala oolchuunshee nibeekama.
Lammilee biyya alaa 3,290 biyyoota 95 irraa dhufan kaayyoo garee shororkeessaa kanaa raawwachiisaa jiru jettes biyya isheetii ari’achuunshee himameera.
Qondaaltonni Ankaaraa Tarkiin shororkeessummaa ittisuuf namoonni 38,269 biyyattii akka hin-seenne dhorkuushee eeraniiru.
Torban darbe Poolisiin Tarkii miseensa IS Magaalaa Meersiin qarqara Galaana Meeditiraaniyaan argamtutti buufata poolisii tokko irratti balaa qaqqabsiisuuf qindeessaa ture ajjeesuunsaa kan yaadatamudha.
Madda: Rooyitars


text:
Ob. Abbaaduulaa Gammadaa, afyaa’iin Paarlaamaa Itoophiyaa, dirqama afyaa’ii parlamaa Itoophiyaa yeroo dheeraadhaaf irra ture fedhii isaan gadi dhiisuun isaa himame. Abbaaduulaa Gammadaa hujii gadi lakkisuudhaaf kan murteessee woraana karaa naannoo Somaaleetiin humnoonni hidhatan Oromiyaa irratti labsan mormuudhaan.
Abbaaduulaa Gammadaa dirqama afyaa’ii ufirraa lafa kaayus, miseensa OPDO jiddu galeessaa akka ta’etti akka itti fufu murteessuun isaa gabaafameera. Kufaatii Woyyaanee saffisiisuudhaaf ammatti tooftaan caalaan OPDO cimsuu akka ta’etti hubatamaa dhufeera. Koree OPDO keessatti hafuuf murteessuun Abbaaduulaa OPDO ni cimsa. Tankaarfiin inni sa’aa kanatti fudhate hundi isa sirrii ta’utu dubbatama.
Woraanni karaa daangaa naannoo Somaaleetiin Oromoo irratti baname buqqa’iinsa Oromoo kuma dhibba hedduuf sababa ta’eera. Namoonni ajjeefamanii fi miidhaan qaamaa irra gayes heddu. Abbaanduulaa Gammadaa tankaarfilee raayyaan woraanaa fi humni tika federaalaa Oromoo irratti fudhataa turan cimsee mormaa turuu isaatu himama. Mormiin isaa kuni aangawoota mootummaa federaalaan wolitti isa buusaa turuunis beekameera.
Abbaanduulaa xalayaa hujii gadidhiisuu erga galfatee torbeen lama darbeera. Kisaaraa tankaaarfiin isaa isaan irraan gayu guddaa waan ta’eef murteessuu dadhabdee woliin rakkataa turte Woyyaaneen. Amma garuu, paarlaamaan afyaa’ii biraa akka filatu beekameera. Miseensonni OPDO paarlaamaa keessa jiran sagalaa isaanii bifa kamiin akka laatan Wiixata kan ilaallamu ta’a.
Yeroo dhihoo asi sirna Woyyaanee kufaatii irraan kufaatiin biraa mudataati kan dhufe. Tankaarfiin Abbaanduulaa fudhatee fi daandiin Lammaa Magarsaa faati irra jiran kan mirkaneessu yoo jiraate umriin sirna kanaa hedduu gabaabbatuu isaati.
OPDO’n ala Woyyaanene faana takka tankaarfachu akka hin dandeenne beekamaadha. Sa’aa kanatti OPDO’n ajaja TPLF ala ta’uun isii ifa. Abbaanduulaa fi Lammaan hujii eegalan cimsanii akka itti fufaniif deeggarsa Oromoo bal’aa barbaadu; deeggarsa Oromoon alatti qawwee fi humni woraanaa qaban hin jirre waan taéef.
Bilisummaa mitii jijjiiramni karaa OPDO ni dhufa jedhee namni heddu hin eegne. Amma jijjiirama dhugaa argutti jirra. Sa’aan wolshakkii itti heddummeessan darbeera. Sa’aan yakka kana dura hojjatame itti tarreessan ammoo hin geenne. Karaa kamiinuu haa dhuftuu, hireen gabrumatti xumura laatuu tuni nu darbuu hin qabdu.


text:
Godina Qellem Wallaggaa aanaa Daallee Waabaraa magaalaa Qaaqee keessatti kaleessa galgala humnoonni hin beekamne dhukaasa bananiin namoonni ja’aa hanga torbaa madaa’uu isaanii jiraattonni nuuf ibsaniiru.
Jiraataan magaalaa Qaaqee akka jedhanitti dargaggoota ykn foolln magaalattii waajjira bulchiinsa nageenyaa, bulchiinsa aanaa fi poolisii Oromiyaa waliin ta’uun nagaanya magaalaa akka eegsisan walii galan. Akkuma kanaan nageenya eegisisuuf bakka isaan bobba’anii jiranitti halkan edaa dhukaasi irratti baname jedhan.
Foolleen magaalaa Qaaqee keessaa ijaarmanii sakatta’a tokko tokkos haa ta’u nageenya magaalattii humnoota nagaa eegisisan waliin ta’uun akka eegsisan Abbaa gadaa fi bulchiinsa naannoo waliin walii galamuu isaa fi kunis haala gaariin deemaa akka ture itti gaafatamaa waajjira nageenya aanaa Daallee waabaraa obbo Nagaasaa Yaadataa naaf ibsaniiru.


text:
Dachii fi Daangaa Oromiyaa Ilaalchisee Labsa Qeerroo Bilisummaa Oromoo Irraa Kenname.
Amajjii 21,2016
Lafa, qabeenyaa lafa jalaa jiru fi qilleensa Oromiyaa guutummaatti to’annoo ummata Oromoo jala galchuu qofatu gaaffii ummata Oromoo deebisa.
Habashooti,afaan qawweetiiin itti duulanii, Oromoo lafa isaa irraa buqqisuun walii fi firoottanii isaaniitii eerga qoodanii booda ummata Oromoo hiyyummaa fi wal’aalummaa keessatti darbanii hojiisifachuun lafa fi dafqa isaatiin duuroomuu kan eegalan jaarraa 14ffaa irraa yoo ta’e illee, kan ummata Oromoo miliyoonatti herregamu dachii/lafa isaa irraa buqqisee roobaa fi qabbana keessatti facaasuun kadhattuu fi waaridiyaa qeyee habashootaa taasisee jiruu, akkasumas ammo, jireenya maatiilee Oromoo fi ilmaan isaa dhabamsiise mootummaa Ixoophiyaa/wayyaanee ammaan tana Oromiyaa gabroomfatee jiruu dha.
Mootummaan Ixoophiyaa/Wayyaanee, ammaan tana Oromiyaa gabroomfatee jiru kun, “Tigraay akka mishoomtuuf, Oromoo fi Oromiyaan hiyyoomuu qabdi” imaammata jedhuun, lafa Oromoo saaamuu fi maqaa Investment’n saamsiisuu hojii duraa godhatee gannoota 25 darbaniif irratti hojjechaa jira.Qotee bulaa Oromoo kumoota hedduu irraa buqqisuun mootummaan:Miniliki, Haayilesillaasee fi Dargii magaalaa Finfinnee kan ijaaranii fi babal’isan oggaa ta’u, mootummaan Ixoophiyaa/Wayyaanee ammaan tana Oromiyaa gabroomfatee jirus, kan abbootiin isaa armana dura hojjetan daranuu itti fufuun, qotee bulaa Oromoo miliyoona hedduu dachii/lafa inni irraa: nyaatu, dhugu, daara bahu, wal’aanamu, ilmaan barsiifatu, irratti horii horsiifatuu, mana ijaarratu fi wal horu, akkasumas, yeroo du’u irratti awwaalamu fi madda jiruu fi jireenya isaa ta’e irraa buqqisee biyya abbaa isaa irratti : hiyyummaa, beela, daara, dhukkuba, akkasumas, jireenya salphinaa akka jiraatu taasifameera. Kana malees, mootummaan kun, dachii /lafa Oromoo kukutee qooduun fira ittiin bitatuu fi Oromoo irratti diina heddumessuuf shirri inni hojjetuuf tattaafate seenaa gabrummaa kamuu keessatti kan argamee fi dhagahamee hin beeknee dha. Walumaagalatti, akeeki mootummaa wayyaanee, tigroota dureessaa fi ummata Oromoo hiyyeessa manaa fi oobruu tigrootaa keessaa hojjetu uumuudhaan ummatni Oromoo kabajaa fi boonee jiraachuu bare irkattuu tigrootaa akka ta’u godhuu dha.
Read more at:-
dachii-fi-daangaa-oromiyaa-irraatti-labsa-qeerroo-bilisummaa-amajjii-21-2016


text:
Kan har’a prezidaantii Yunaayitid Isteets waliin dhaabbatanii waa’ee sagantaa Niyuukilaraa Kooriyaa Kaabaa dubbatan – muummichi ministaraa Jaappaan – Shiinzoo Abe, jecha Traamp ergifachuun, “filannoon hundinuu fuul-dura keenya jira” jedhan.
Prezidaant Traamp waliin ta’uun ka gaazzexeessotaaf ibsa kennan – Abe, “haasa’umaaf jecha haasaan Kooriyaa Kaabaa waliin goonu hin jiru. Yeroon mootummaa Piyoongyaang-tti dhiibbaa cimaa goonu ga’ee jira” jedhan.
Prezidaant Traamp-s kanuma dura dubbatan irra-deebi’uudhaan, waa’ee Kooriyaa Kaabaa irratti yeroon tarsiimoo obsaa akka dhumate dubbatan.
Ka guyyoota lamaaf marii irra turan – Traampii fi Aabe, irra-jireessi marii isaanii waa’ee Kooriyaa Kaabaatti ka fuuleffate ta’uu mirkaneessanii jiran.


text:
Zimbaabween baqattoota Itoophiyaa 34 seeraan ala daangaa biyyattii cabsanii seenaniiru jette humnaan gara Itoophiyaatti deebiste. Akka ibsa Zimbaabiweetti lammiileen Itoophiya kunniin bakka Marondera jedhamuutti kan qabamanii hidhaadhaaf saaxilaman.
Lammiiwwan Itoophiyaa waraqaadhaan ala Zimbaabwee seenuu isaaniitiif yakkaman keessa ijoolleen umrii 12 ni argamu.
Lammiiwwan Itoophiyaa Zimbaabwee keessatti qabaman kuni lubbuu baafachuudhaaf jecha kan baqatan ta’uu ibsaniiru. Hawiin lammiilee Itoophiyaa Afrikaa Kibbaa seenuu ta’us mootummaan Zimbaabwee qabee gara Itoophiyaatti darbeera.
Lammiilee Itoophiyaa gara Afrikaa Kibbatti baqatan yeroo heddu Keeniyaa, Tanzaaniyaa, Zaambiyaa, Maalaawii, Mozambikii fi Zimbaabwee keessatti rakkoon ciccimaa akka hidhamuu, dhibamuu, saamamuu, bineensaan nyaatamuu fi gara Itoophiyatti humnaan darbatamuutu isaan mudata.
Namoonni kunniin humnaan gara Itoophiyaatti darbamuun isaanii balaaf isaan saaxiluu ni mala sodaan jedhu jira.


text:
Warshaa Xaa’oo yaayyoo Godina Iluu-Abbaa- Booraa aanaa Yaayyoo keessatti ijaraamu yoo xummurame fedhii xaa’oo qonnaan bultoota guutuu fi baasii sharafa alaa bitta Xaa’oof bahu hir’isuuf ture. Warshichi dhiyeessi galtee dheedhii albuuda dhagaa cilee lafti Yaayyoo Uumamaan ittiin badhateerra argata jedhameera. Ijaarsa warshaa kana Koorporeshiinii Injiranarniigii fi Siibilootaa Jenereloota waayyaannee hogganamu bara 2010 ni xumura jedhame eergama Koorporeshiniichi Ijaarsa warshicha bara ...Read More »
Author Archives: Magarsaa Boonaa
Miseensoonni Raayyaa Ittisa Biyyaa fi Pooliisii Federaalaa Waayyaannee Daladala seeraan alaa cimsanii itti fufaniiru
Miseensoonni Raayyaa Ittisaa biyyaa fi Pooliisii Federaalaa waayyaannee konkolatoota mootummaa dhimmaa hojiif qabataniin daldala seeraan alaa irratti bobba’aniiru. Miseensi Raayyaa Ittisa Biyyaa waayyaannee Gidaay Takluu Walda Yohanniis jedhamu Shukkaraa fi Zayiitii seeraan alaa Konkolaataa Ooraalii waraanaa Lakkofsa gabatee መ.ከ 04391 jedhamutti fe’ee osoo gurguuru harkaa fi harkaatti qabamaeera. Konkolaata Ooraalii qabeenyummaan isaa Raayyaa Ittisa biyya Itoophiyaa ta’e tokkon sukkaara kuntaala ...Read More »
Koreen Dhimma Eenyummaa Walqaayiit Abbaa Murtii Federaalaa tokko irratti komii qaban dhiyeeffatan.
Koreen Dhimma Eenyummaa Walqaayiit Amaaraa Abbaa Seeraa mana murtiii olaanoo Federaalaa dhadacha 4ffaa tokko dhimma isaanii akka hin ilaale gaafataniiru Abbaan Murtii miseensa Waayyaannee kan ta’an Obboo Zara’aay Waldasanbat ijjannoo Siyaasa mootummaa waan qabaniif dhimma isaanii ilaalu akka hin qabu jechun miseensoonni Koree eenyummaa walqaayiit Amaaraa mormaniiru Abbaan murtii gara bitaa Obboo Zara’aay Waldasanbaat dhimma himatamtoota koree Eenyummaa Walqaayiit ilaaluu ...Read More »
Bartoonni Yuunivarsitii Bulee Horaa moora gadhiisanii bahaa akka jiran hiameera
Barattoonni Yuunivarsitii Bulee Horaa torbaan tokkoof barnoota erga addan kutanii boodaa moora yuunivarsitichaa gadhiisanii bahaa akka jiran himameera Baratoonni Yuunivarsitichaa Pirezedaantiin Mootummaa naannoo Oromiyaa obboo Lammaa Margarsaa akka isaani marisisaan gaafachuun eega akka turan himameera Pirezedaant Lammaan ofiifis ta’ee bakka bu’aa isaanii erguu barattootra akka hin marsiisne himameera. Barattoonni Yuunivarsichaa gaaffii bulchiinsa dabalatee tarkaniiffii liyyuu Pooliisiin naannoo Sumaalee mormuun barnoota ...Read More »
Sababa walitti bu’iinsa daangaa Oromiyaa fi naannoo Sumaalee wajjiin walqabatee lammiileen Oromoo kuma 600 ol buqqa’aniiru.
Weerara hidhattoonii naannoo Sumaalee daangaa babal’ifachuu fi qabeenyaa saamuuf gandoota daangaa Oromiyaa irratti labse wajjiin walqabatee dhalattoonni Oromoo baay’een qe’ee isaaniirra buqqa’aniiru. Sababa walitti bu’iinsa daangaa kanan dhalattoonni Oromoo gandoota Oromiyaa daangaarra jiran 458,488 akkasumas naannoo sumaalee keessa immoo Oromoo waan ta’an qofaf lammiileen 145,445 waligalaatti dhalattoonni Oromoo 603,933 akka baqa’aan himameera Lammiileen Oromoo sababa walitti bu’iinsa daangaan qa’ee fi ...Read More »
Ahimaddiin Jabiil Mana Hidhaa Waayyaannee keessatti Rakkoo Fayyaa cimaaf akka saaxilame himame.
Miseensi Koree Fala barbaadduu Dhimma Musilimoota Itoophiyaa Ahimaddiin Jabiil mana hidhaa waayyaannee keessatti dararamaa jira. Ahimaddiin Jabiil rakkoo fayyaa isa mudateen waldhaansa hatattamaa akka argatuuf lammiileen Itoophiyaa dhiibbaa gochuu akka qaban waamuchi dhiyaateera. Ahimaddiin waldhaansa gahaa dhabuun mana hidhaa waayyaannee keessatti dhabee Kaleetiin rakkachaa akka jiru himameera. Humnoon Tikaa waayyaannee Ahimaddiin mana hidhaa keessatti reebicha cimaan dararuun waldhaansa fayyaa gahaa ...Read More »
Kuwaataar Itoophiyaa fi Sudaan gargaarun walitti dhufeenya Ijipt wajjiin qabdu kan hammeessu jedhameera.
Kuwaataar yeroo dhihoo asi Itoophiyaa fi Sudaniif xiyyeeffannaa addaa kennuun walitti dhifeenya dippilomaasii akkasumas deeggarsa diinagdee cimsaa akka jirtu himameera. Mootummaan Kuwaataarii fi Abbootiin qabeenya biyyaatti shororkeessoota maallaqaan gargaaruu fi eyyama jireenyaa laati jechun Saawud Arabiyaa dabalatee biyyoonni Arbaa giddugala bahaa hariiroo biyyaatti wajjin qaban addan kutaniiru. Saawud Arabiyaa, Ijipt,Yemaan fi Kuweet biyyoota giddugalaa bahaa walitti dhufeenya dippilomaasii fi kan ...Read More »
Pirezidantiin zimbaabuwee Robaart Mugaabeen Raayyaan Ittisa Biyyaan mana jireenya isaanii keessa akka hin baane erga ittisamanii booda yeroo jalqabaaf Ummataatti mul’ataniiru
Waggoota 37f Zimbaabwee Pirezedantummaan kan hogganaan Roobart Mugaabeen gaafa Roobii darbee raayyaa ittisa biyyaasaniin mana jireenyaati akka hin baane dhoorkamaniiru. Raayyaan ittisa biyyaatti yakkamtoota bulchiinsa mootummaa Roobarti Mugaabee dayeeffachuun qabeenya biyyaa saamaan adamsee too’annoo jala oolchuuf tarkaniiffii akka fudhate beeksiseera Raayyaan Ittisaa biyyaa tarkaniiffii jalqaba fudhatee dhaabbata miidiyaa biyyaaleessa ‘ZBC’ too’achuun lammiilee biyyaattiif kaayyoo tarakaniifficha ilaalachisee ibsa kenneera. Pirezedaant Roobart ...Read More »
Qondaltoonni Mootummaa Olaanoon Ragaa Ittisaaf Akka Dhiyaatan Manni Murtii Olaanoo Federaalaa irra deebiin Ajajeera
Hoggantoonni Kongiraasi Federaliistii Oromoo galmee Gurmeeessa Ayyaannoo jalatti himataman qondaltoota mootummaa Olaanoo ragaa ittisaan dhiyeeffachun isaanii kan yaadatamudha. Haaluma kanan, Manni Murtichaa Ministira Muummee Obboo Hayilamariyaam Dassalaany fi Afa yaa’iin mana mariii bakka bu’oota ummataa Obboo Abbaa Duulaa Gammadaa mana murtiitti dhiyaatan ragaa akka bahan ajaje ture. Akkasumas Pirezedantiin Naannoo Oromiyaa obboo Lammaa Magarsaa, Hogganaan giduugaleessa Dh.D.U.O Doktor Abiyyi Ahimaad ...Read More »
Koree Hojii Raawwachistuu Adda Bilisaa Baasaa Ummata Tigraay walgahii isaanii waliigaluun xummuru hin dandeenye jedhame.
Walgahiin Koreen hojii rawwaachistuu guddugaleessa Adda Bilisaa Baasaa ummta Tigraay ji’a tokko oliif itti fufe dhimmoota gurguddoo irratti waliigaluu akka hin dandeenye himameera Walgahiin koree hojii raawwachistuu waayyaannee kun jalqaba ji’a onkololeessa magaala Maqaleetti akkasuma immoo magaala Finfinneetti gaggeeffama tureera. Walgahiin koree hojii raawwachistuu waayyaannee kun waliigalteen xumuramu waan hin danda’amneef guyyoota 10n dura irra deebiin magaala Maqaleetti jalqabamee ture. ...Read More »


text:
One Response to New Oromo Musics
-
Oromian bateleur May 27, 2016 at 3:33 am #
Ittiqaa Teferii fi Hawwi Tezera, hedduu galatoomaa. ” Qabsawaan ni kufaa, qabsoon ittifufa ” akkuma jedhame, qabsoon Oromoo hanga galma ga’utti hin dhaabbatu. Diinni karaa adda addaa shira adda addaa itti dhimma ba’ee qabsoo haqaa gufachiisuuf gadi taa’ee hin beeku. Kanaafuu nuti Oromootis tokkuummaadhaan halkan fi guyyaa cininnanee shira diinaa fashaleesuuf carraaquu qabna.
Sodaan diinaa inni guddaan tokko TOKKOOMUU OROMOO fi SABOOTA BIROON waliigaluu Oromooti. Kanaafuu, kana irrati jabaannee haa hojjeenu malee,
” Tokko ajjeesii dhibba sodaachisi,
Dhibba ajjeesii kuma sodaachisi,
Kuma ajjeesii milliyoona sodaachisi ”
kan jedhu toftaan diinaa uummata Oromoo booda hin deebisu hinumayyuu ni cimsa malee. Meeshaa cimaan amma kan Oromoo barbaachisu, ofii keenyaaf harka wal qabannee, uummatoota biyyaa sana keessaa akka keenya cunqurfamaniin waliigaluudha.


text:
Torbaan darbe irraa itti fufuun kunoo dawaa jaalalaa har’as waliin ni ilaalla.
7.Fuudhuu ykn heerumu– osoo jaalalaan qabamuu baateyyuu fuudhaa heeruma keessa quufa, tasgabbii fi gammachuutu jira. Dubartii jaalalaan irraa qabamee fuudhu kan danda’u yoo ta’ee haa fuudhu. Kuni dawaa hundarra nama fayyaduudha. Fuudhaa heerumni jaalala daangaa darbee waan haaquf. Yoo fuudhun itti ulfaate karaa fuudhaa akka laaffisuuf gara Rabbii haa baqatu. Hanga fuudhu wanta Rabbiin dhowwe irraa obsaan haa fagaatu. Tarii hawwiin isaa ariifachuufi danda’a. Yookiin immoo namni inni jaallate sun isatti heerumu kan hin barbaanne yoo ta’e, haa obsu. Jabeenyaf Rabbiin haa kadhatu. Read more
Akkuma dhukkuboonni baay’een dawaa qaban jaalallis dawaa qaba. Namni dhimma jaalalaa jabeesse fi keessaa bahuu ofitti ulfeesse, wanta hojjatuuf hin dhiifamu ykn osoo hin adabamin irra hin darbamu. Akkuma dhukkoobata birootiif dawaa (qoricha) barbaadatu, jaalalaafis dawaa barbaadatu qaba. Dawaan nama san kan fayyadu bakka fi yeroo sirriitti yoo fayyadamedha. Abbichi dawaa kana sirnaan yoo itti hin fayyadamiin jireenya ofii qisaasessaa jiraa jechuudha. Read more
Wantoonni jaalala daangaa darbeetti nama geessan baay’eedha. Namni sababa yoo beeke miidhaa hojiin isaa itti fiddu irraa fagaata. Namni tokko jireenya keessatti milkaa’uuf sababa fi bu’aa wanta hojjatu beeku ykn tilmaamu qaba. Sababa (cause) jechuun hojiin sun akka raawwatamuuf wanta nama kakaasudha. Bu’aa (effect) yoo jennu immoo firii hojii san irraa argamuudha. Firiin sun miidha ykn faayda ta’uu danda’a. Kanniin sirritti yoo hin beekin jireenyi teenya gara hin qabdu. Read more
Akkuma waraanni lubbuu namaa galaafatu danda’u jaalallis yoo daangaa darbee qalbii fi lubbuu namaa galaafachu danda’a. Duraan dursinee hiikni jaalalaa maal akka ta’ee mee ilaallu. Jaalalli afaan ingiffaatin ‘Love’ yommuu jedhamu Afaan Arabiffaatin immoo Al-Hubb fi Al-ishq jedhamu. Afaan Arabiffaa hiika gaarii fi bal’aa jaalalaaf kenna. Beektoota armaan gadii wabii godhachuun hiika jaalala beekuf mee haa carraaqnu. Read more
Zinaa (sagaagalummaa) jechuun nama tokko waliin osoo seeran wal hin fuudhin wal qunnamti saala waliin raawwachuu jechuudha. Zinaa bakka lamatti qoonne ilaalu dandeenya. Tokko dubartii fi dhiirri hin heerumne/ hin fuune wal jiddutti raawwachu afaan ingiliffaatin ‘Fornication’ isa jedhamu yoo ta’u kan lammataa immoo dubartiin heerumte fi dhiirri fuudhe wal jiddutti seeran ala raawwachu yookiin lamaan keessaa tokko kan hin fuune/heerumne kan fuudhe/heerumte waliin sagaagallummaa raawwatamuudha. Kunis afaan ingiliffaatin Adultery jedhama. Zinaan gosa kamiyyuu fi karaa kaminuu raawwatamu jibbamaa fi fokkuudha. Fokkinnaa irraa kan ka’e Rabbiin akka itti hin dhiyaanne nu akeekachisa. Read more
Kutaa darbee keessatti ibiddi jaalala akkamitti akka jalqabamu ilaalle turre. Insha Allah har’a immoo maloota ittiin qabaneessan ilaalla.
Ibiddi yommuu qabatee balaa geessuf deemu bishaan itti naquun akka dhaamu taasifamaa mitiree? Akka ibiddaa jaalala guutumaan guututti dhaamsu osoo hin ta’in balaa akka hin geessine qabaneessun ni danda’ama. Wanti hubachuu qabnu jaalalli mataan isaa balaa osoo hin ta’in hojii namtichaatu balaa geessa. Namtichi yoo of too’ate balaan jaalalan dhufu hin jiru. Namtichi garuu yoo of too’atu dadhabe akkuma arge ta’ee bu’aa hojii isaa ni dhandhama. Karaa jaalala ittiin too’atan baay’ee isaa barruule qorsa jaalala jettu jalatti kaasne turre. Kan armaan gadii akka dabalataati. Read more
Yeroo ammaa waa’ee jaalala yoo ka’u gariin ni jibbu gariin ni immoo ni jaallatu. Sammuu namoota gariitti jaalala jechuun wanta jibbamaa fi fokkuu waliin wal qabateedha. Sammuu namoota birootti immoo jaalala jechuun walqunnamtii saala qofaan kan wal qabateedha. Jaalalli wanta fokkus miti wal qunnamtii saalaa qofaan kan wal qabates miti. Jaalalli hiika bal’aa kan qabudha. Hiikni isaa garuu nama namaatti ni jijjirama. Read more
Yeroo darbee keessatti qorsa jaalala waliin mari’achuuf yaalle turre. Kunoo kutaa lammafa itti fufun qabadhe isin dhihaadhe jira.
6. Qabsoo– Qabsoon/ jihaadni cimaan qabsoo lubbuu ofii waliin adeemsisaniidha. Qabsoo kana moo’atuu fi kufuutu jira. Akkuma ibn Kasiira tafsiira isaani keessatti jedhan,”Mu’iminnii(Namni Rabbitti amanee) yommuu diinan ajjeefame shahiida(martyr) ta’a. Yommuu diina keessaa kan ta’ee sheyxaanan moo’atame immoo shiftaa(bandit) ta’a. Dabalatee mu’iminni diina ifaatin moo’atamee ajrii(mindaa) argata. Kan diina keessaatiin moo’ataman immoo cubbuu keessattii irbamuu fi jallatoota ta’an. Read more
Yeroo darban keessa baruulee jaalala barreessun keenya ni yaadatama. Barrulee kanniin keessatti hiika jalaala waliin mari’achuuf yaalle turre. Jaalalli fayyaas dhiibes. Yoo obbolaa lamaan ykn haadha fi abbaa manaa jiddu jaalalli dhugaa uumame walitti nyakkisuu,wal jibbuu,wal waanyu,wal sobuu fi kkf jidduu isaaniti ni ka’a. Sababa jaalalaatin walitti dhufeenya namoota lamaani ni cima. Qaroomini sababa jaalalaatin ijjaarrama. Tokkumaan hawaasaa kan ijjaaramu jaalalaani. Bakka jaalalli hin jirretti qaroominni,obbolummaan,tokkummaan jiraachu hin danda’an. Read more


text:
Finfinnee, Waxabajjii 2,2009(FBC)-Lammiileen eeyyama hojii fi jireenyaa Saawdii Arabiyaatti hin qabne yeroon laatame osoo hin dhumin, rakkoo mlee akka gara biyyaatti deebi’an mootummaan sochii eegale akka cimsu Waajjirri Dhimmoota Koominikeeshinii Mootummaa Federaalaa ibse.
Lammiileen biyyoota alaa deemanii hojjechuu fi jiraachuuf mirga qabu kan jedhe ibsichi, eeyyama jireenyaa fi hojii garuu qabaachuun barbaachisaadha jedheera.
Mootummaan lammiileen ala jiraatan rakkoof akka hin saaxilamne hojjechuun, ba’aa yammuu jedhamanis mirgi isaanii eegameefii gara biyyaatti akka deebi’an itti gaafatama cimaan dirqamasaa ba’achaa jiras jedheera ibsa Faanaa Broodkaastiing Koorporeetif ergeen.
Lammiileen Saawdii jiraatanis yeroo biyyattiin laatte keessatti gara biyyaatti akka deebi’an lammiilee fi dhalootan Ityoophiyaanota kan ta’an gumaacha taasisaa jiran akka cimsan waajjirichi waamicha dhiyeessera.
Ummannis mootummaa cinaa dhaabbachuun, guyyoota hafan keessatti lammiileen eeyyamaa hojii fi jireenyaa hin qabne Saawdiidhaa gara biyyaatti akka deebi’an ga’eesaa akka ba’atus gaafateera.
Saawdii Arabiyaan lammiileen biyya alaa eeyyama jireenyaa fi hojii hin qabne biyyattii gadhiisanii akka ba’an kan labsite Bitootessa 21,2009 kan eegale yammuu ta’u, Waxabajjii 20,2009 dhuma.


text:
- Pooletikaan daldala yaadaatiifi dhugaa qaban gabaa baasanee karaa ittiin gurguratanuudha.
- Daldalaan poletikaa cimaan gabaa pooletikaa osoo hin qorqoratin mi’asaa gabaa hin baasu.
- Namni birrii kuma 10 qabuufi namni birrii kuma 5 qabu bakka tokkotti hin daldalanu. Yoo daldalanelle bu’arratti woliloluun isaan waan hin oolle. Yoo woliloluu dhabanelle, abbaan birrii guddaa sun olaantummaa qabaachuu yookiin hafuurrii olaantummaa keessatti uumamuun waan hin hafne.
- Daldalaan umurii isaa guutuu daldalaa hin duroommanne, daldalaa dadhabaadha. Waan hin hubatin qaba jechuudha.
- Daldaltoonni wal hin amanne woliin daldaluu hin dande’anu, garuu waldaa daldaltootaa woliin uumanee waldaa sanirraa fayyadamuu ni dande’an.
- Namni shonkooraa dandaluufi namni midhaan daldalu qixxee walhin affeeranu. (nyaachisanu).
- Daldalaan shugguxii hidhatee jiruufi kan karka duwwaa jiru qabiinni isaanii qixxee wabii hin qabu.
- Daldalaan kakachaa gatii mi’aa yoo nutty himu salphatti amanuun nurra hin jiraatu. Gatiin mi’aa ifaafi ifatti irratti barreeffamee hin jiru yoo ta’e.
- Daldaltoonni walkabajaniifi amantii wolirraa qabannu yoo bakka tokkotti daldalanelle rakkoo hedduu hin fidu.
- Namni guddaan daldalaa ta’e tokkoofi daa’imni tokko yoo woliin daldalane, gaheen daa’imaa daldala keessatti ergamurra kan darbe hin ta’u…
- Daldalaan waan gabaan barbaadurratti mi’aasaa dhiheesse yeroo hundumaa ni durooma.
- Daldalaan ila(ija) dheeratu tokko, midhaan gatii gaariin eegadha jedhe midhaan isaa woggaa dheeraaf yoo mankuusatti tuule, qu’een(daana’oon) midhaan nyaattee balleessitulle akka jirtu hubachuu qaba…
Thursday, October 27, 2016
“የቆጡን አወርዳለሁ ብላ የብብቱዋን ጣለች!” “Kan babaa fudhadhaarratti kan ukataa gatte”
የፖሊቲካ ነጋዴ “የቆጡን አወርዳለሁ ብላ የብብቱዋን ጣለች!”
Daldaltuun siyaasaa,“Kan babaa fudhadhaarratti kan ukataa gatte”
v ፖሊቲካ የሃሳብ ንግድና እዉነትን ገብያ አውጥቶ የመሸጥና የመለወጥ ንግድ ነው።
v ጎበዝ የፖሊቲካ ነጋዴ ሰው የፓሊቲካ ገበያ ሳያጠና ሸቀጣ ሸቀጦችን ገበያ አያወጣም።
v አስር ሺህ ብር ያለውና አምስት ሺህ ብር ያሉት ሰዎች አንድ ላይ አይንግዱም፣ ከነገዱም በትርፍ ላይ መጣላታቸው አይቀርም፣ካልተጣሉም የብዙ ብር ገንዘብ ድርሻ ያለው ሰው የባላይነቱ ድርሻ መያዙ ወይምን መሰማቱ አይቀረ ነው!
v እደሜ ልኩን እየነገደ ሀብታም የማይሆን ነጋዴ ደካማ ነጋዴ ነው! ያልተረዳው ነገር አለ ማለት ነው!
v የማይተማመኑ ነጋዴዎች አንድ ላይ አይነግዱም፣ ነግር ግን የነጋዴዎች መሃበር ልፍጥሩና ልጠቀሙ ይችላሉ!
v የሾንኮራ አገዳ የሚነግድ ነጋዴና የእህል ነጋዴ እኩል እይገባበዙም!
v ሽጉጥ የታጠቀ ነጋዴና ባዶ እጁ ያለ ነጋዴ የንብረቱ ዋስትና እኩል አይደልም!
v ነጋዴ እየማለ ዋጋውን ሲነግረን ዋጋ በዕቃው ላይ በግልጽ ካልተጻፈ በስተቀረ በቀላሉ ማመን የለብንም!
v የሚተማመኑና የሚከባበሩ ነጋዴዎች ባንድ ላይ በነግዱም እምነትና ክብር በመካከላቸው ስላሌ ብዙ ችግር አይመጣም!
v አንድ አዋቂና አንድ ህጻን ልጅ ነጋዴ አንድ ላይ ብንግዱ የህጻኑ ድርሻ ከመላላክ የዘለለ አይሆንም!
v በህዝብ ፍላጎት ላይ ተመሰርቶ ሸቀጣ ሸቀጦችን ለገበያ የሚያቀርብ ሰው ሁለም ሃብታም ይሆናል።
v እህሉን በመጋዘን ውስጥ በማከማቸት ለብዙ ጊዜ አቆይቸ በእጥፍ ዋጋ እሸጣለሁ በሎ የሚስገበግብ ነጋዴ እህልን የሚያበላሽ ነቀዝ መኖሩም መዘንጋት የለበትም!...
Daldaltuun siyaasaa,“Kan babaa fudhadhaarratti kan ukataa gatte”
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Friday, March 3, 2017
DHAAMSA KAABINEE BULCHIINSA OROMIYAATIIF
DHAAMSA KAABINEE BULCHIINSA OROMIYAATIIF.
Xiqqaatus guddatus carraaqqiin of taatanii dubbachuuf godhaa jirtan jajjabeessaa fi kan seenaa OPDO keessatti isa duraa tahee dha. Haa tahu malee ammas taanaan ummanni isin amanuuf rakkata. Sababni isaas, Warri TPLF arraba damma isin dibanii ummata sirnicha irratti muratee ka'e kana qabbaneessanii gad teessisuufi jedhee shakkaa jira. Haa tahuutii wanni amma haasawaa jirtan taakkuu takkas taatus mirga Oromoo fuulduratti buta malee of duuba hin deebisu waan taheef deeggaramaa dha.
Garuu gaaffii as irratti ka'utu jira. Sabboonummaan isin irraa calaqqisaa jiru kun itti fufiinsummaa qabaachuuf wabiin isaa maali? Yoo boru warri TPLF kaatee isin doorsiftee afaan isin qabuu barbaadde maaliin of irraa dhorkitu? Yoo isin hidhuu murteeffatte humna kamiin of irraa ittiftu? Yoo isin tarkaanfii Oromoodhaaf malu fudhannaan tarkaanfii sana gufachiiftee inumaa of duuba deebifte aangoo kamiin karoora kaataniif kana raaw'achiiftu?
Gaaffii kanaaf waan deebii tahu irratti murattanii hojjechuu isin feesisa. Ummanni waadaa isin afaaniin seenaa jirtan dhagahaa jira. Garuu afaan osoo hin taane gochaan akka mirkaneessitaniif barbaada. Mirga dimokraasii, dinagdee fi misooma Oromiyaatiin danqaa tokko malee milkaahuuf aangoo siyaasaa fi waraanaa gahaa of harkatti galfachuu isin gaafata. Akka heeraatti mirgoota qabdan hojiitti hiikkachuuf murattanii hojjechuutu isin irraa eegama. Mana Maree federaalaa keessatti sagalee caalmaa qabdan san yoo hojiitti hiiktan waan baay'ee hojjechuu dandeessu. Kaabinee misnsterootaa keessatti iddoon Oromoo akkuma lakkoofsa isaatti murteessaa akka tahuuf hojjechuu feesisa.
Humna Ittisa biyyattii keessatti Oromoon akka wayyabummaa isaatti wakkalamuu akka qabutti qabsaayuu qabdan. Caasaan humna ittisaa kan amma jiru kan Tigroonni ajajoo tahanii Oromoo fi ilmaan saba biroo ajajamoo tahuun hiriiran diigamee ilmaan Oromoo EJJENNOO KEESSAN QOODDATAN akka qondaalummaa waraanaa sadarkaa gurguddaatti muudaman dhiibuu barbaachisa. Poolisa Oromiyaa sirriitti bajata gahaa ramaddaniifii hidhachiisuudhaan Oromoo fi Oromiyaadhaaf waardiyyaa akka dhaabbatu gochuutu isin irraa eegama. Humna Dafee Dhaqqabaa duraan tures bakkatti deebiftanii bajata gahaadhaan cimsitanii jaaruun humna dabalataa Oromiyaadhaaf horuun barbaachisaa dha.
Gama biraan biyyattii sana keessatti akka Oromootti kan humna beektota isaa kasaare hin jiru. Ilmaan Oromoo rakkoo siyaasaaf jecha sirna sana baqatanii alatti bahan akki itti wabii nageenya isaanii amansiisaa argatanii isin wajjin hojjetan uumuun barbaachisaa dha. Ejjennoon keessan ejjennoo diinota deeggaru tahuun hafee ejjennoo Oromiyaa fi Oromummaaf quuqamu yoo tahe isinii fi sabboontota Oromoo biyyaa bahan gidduutti riqichi cimaan jaaramuu qaba. Kun hayyama TPLFiin osoo hin taane isin akka naannoo Oromiyaatti aangoo siyaasaa fi waraanaa amansiisaa yoo harkaa qabaattan qofa milkaawa.
Yoo isin jabaataa deemtan ummata miliyoonota lafa sochoosaa bahe san hundatu isin waliin hiriira. Gaafas isin akka OPDOtti TPLF jalatti hirkachuun hafee TPLFtu lubbuuf jedhee isin jalatti hirkachuuf dirqama. Gaafa san ''Qabbanaahu harka, gubu fal'aana'' jettanii itti mammaakuuf onnee horattu.
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Magaalaa Kaameruun Kaaba-dhihaatti argamtu, Kumboo keessatti kaleessa galgala yeroo jeeqamni ka’etti namoonni dhibba hedduutti lakkaawaman, dahata barbaacha wacaa fi fiiginsaan gara Kaatediraala Kiristaanaa magaalattii keessaatti dheessan.
Kanneen namoota gara waldaa kiristaanaatti qajeelchan keessaa tokko - Kiritoofer Taataa, namoonni hagi tokko ganda Kifeem jedhamtu ka kiiloo-meetira hedduu Kaatediraalicha irraa fagaattu irraa fiiganii achi dhaqqaban, jedhu.
Kan halluu adii fi xiilloo yokaan cuqulisa of irraa qabu - alaabaan sochii adda-baatotaa magaalaa Kumboo keessatti akka balalaa ture – gabaasaan VOA argee jira. Gandeen hawaasaalee ka biroo keessatti alaabaan sun akka balbalaa turee fi har’a akka humnoonni waraanaa guuranii kaasan dubbatu – jiraattonni.
Hookkara kanaaf kan ittiin ka’insa tahe, kaleessa ganama ganda Kifeem keessatti soolanni waggaa kudha-toobaa tokko ajjeesamuu isaa ti.
Ibsa sirnaa Mootummaa irraa baheen, Ministarri Ittisaa Kaameruun – Jooseef Beetii Assoomoo akka jedhanitti, eega qawweelee ganda keessatti hojjeamiin poolisoota hidhannoo malee socho’an irratti haleellaan banamee fi poolsiin tokko madeessamee booda, gurbaan soolanni sun akka tasaa ajjeesame.
Kanneen ganda Kifeem keessatti baala sammuu darreessu sakatta’uuf bobba’anii jiran – poolisoonni sun eega haleellaan itti banamee booda of irraa ittisaaf dhukaasan.
Jiraattonni immoo, naga-eegdonni sun reeffa dargaggoo sanaa fuudhanii lafa irra harkisan – jedhu. Mormii ka’een manni barnootaa fi gamoon waajiraalee mootummaa barbadaa’e – jedhama. Har’as hookkarri itti fufee namni lammataa du’uun gabaasamee jira.
Kana cuqaasaa tii gabaasaa guutuu dhaggeeffadhaa


text:
Kuraa Jaarsoo,abbaa Gadaa Booranaa 71essoo. Bitootessa 2,2017 godina Booranaa aanaa Areeroo ardaa Badhaasaatti abbaa gadaa Booranaa Guyyoo Gobbaa irraa baallii fuudhe.
Booranii ka jaarraa 14essoo duraa addoo hin itti hin darin bara 1,456 jalqabee akkanuma ganna saddeeti saddeetitti baallii wal irraa fuudhaa akkana jechaa kunoo 71 bahe.
Abbaan Gadaa Booranaa ka qaraa Gadayoo Galgaloo.Gadaan jaarraa 14esso duru jirtu Gadaa Maxaloo jedhan.Gadaa sun keessaa abbootii gadaa hedduutti ganna saddeeti saddeetitti wal irraa fuudhuu baatanillee gadaa hunda qabdu qaban.
Bara Boorannii Gadaan bulaa bahe bara 1,456 bara addunyaan maan keessa jirti?Amerikaan maqaa guddoo tun qabdu tun bara sun keessaa USA jedhamtee yaamamuufuu ganna 320 hafaaf.
Namu gamaan waraana guurratee daarii baballifachuuf lafa jiituu irratti wal hadhuuf yaaha.
Namii maqaan isaa addunyaa keessatt beekamu qorataan xaliyaanaa Kiristofor Kolomboosa fi qorataan Portugaal Vaaskoo Dagaamaa baruma kana keessa addunyaa haaraa barbaada garba Atlaantic gama maanti jira? jechaa lafa barbaada yaahan.Afrikaan ammoo beekamu dhiisii achittuu hin dhiyaanne.Warra addunyaa barbaada yaahu ka akka Alvise Da Dacada Mosto gaafas Kape Verde argan.
Kuraa Jaarsoo,ka amma baalli fuudhe kun nama ganna 30.Nama barumsallee qabu. Yuniversitii Hawaasaa ganna lammeessoo barumsa Istaastikisii barataa. Boorana bulchuuf barumsa lakkise. Abbootiin Gadaa Booranaa amma Baallii fuudhan sadii:
Gadaa sadeen tana keessaa Gadaa Harbooraatti angafa.Abbaa Gadaa Harbooraatiin Adulaa Fiixee jedhan.Tanaafuu Kuraa Jaarsoo abbaa Gadaa Boorana cufaati. Abbootii gadaan hafan abbootii gadaa gosaati.Maqaan abbootii gadaa waliin qaban Adulaa.
Abbootii gadaa sadeen malee namii sadeen hafe Hayyuu.Hayyoota tana gosa keessaa filan.Bulchiinsii Gadaa Booranaa Yaa’a.Fkn Yaa’a Harbooraa,Yaa’a Koonnituu fi Yaa’a Hawaxaa.Dubbii fixuu dadhaban Yaa'aan dhaqatan.
Abbaan Gadaa nama torba waliin baalli fuudha.Warri kun Torbaan Baalli jedhan.
Booranii damee lama qaba. Sabboofi fi Goona. Yoo fkn Abaan Gadaa fiixeen Sabbo tahee Goonaatti itti aana.Akkana jechaa Sabboo fi Goona, Sabboo fi goonaa jechaa wali tohachaa wal gargaaraa waliin hojjatan.
Gadaan Oromoo gaafa addunyaan addunya addunyaa tahuu dhiisiii bifaayyuu hin qamne keessa biyya bulchaa baate.
Gadaa Booranaa Adulaa 6n malee nama gosaa keessa filatame. Hayyuu, Makkalaa,Jaallabaa, Qaalluu jedhanii namuu akkuma qooda isaatti biyya bulcha.
Namii abbaa gadaati dubbii himu,aadaa guutuuf Bokkuu jedhan.Bokkuun jaarsaa lafa bulee ka warra dhiyoo baallii fuudhe ykn hayyuu tahe gorsu.
Boorannii silaa akka paartiitti yaamanii Gogeessa Lubaa ykn paartii shan qaba.Baaliin Gogeessa tokko ganna saddeetiin duubatti irra marti.
Gogeessii cuftii yoo dhaqqabate Raaba,Gammee,Kuusaa tahaa gadaa keessaa godaanaa aadaa guutata. Baaliin ganna ganna 40n duubatti irra marti.Gogeessii cuftii bara baallii irra martu waan beekuuf durattu nama kopheeffata.
Paartii tanaan gogeessa ykn luba shana jedhan.Tanaaf namii cuftii gogeessa ufii ka keessatti dhalatu beeka.
Yoo abbaan gadaa baallii kennuu namii gogeessa baallii fuudhuu kuma hedduutti aadaa tana keessa jira.
Gadaan Oromoon bultuun tun waan mootummaan tokko qabaachuu male cufaa hinuma qabdi.Seerii Gadaan biyyaan bulchitu seera jabaa, heeraa,alaabaa (Faajjii) fi waan cufa qabu.
Dr.Borbor Bulee jaarsa argaa-dhageettiitii doktorummaa ulfinnaa kennaniif.
Jabeennii Gadaa Booranaa maan? Maanti bara kuma hedduu kana cufa keessaa asiin gahe jennaan.Gadaan bulchiinsa mootummaatii gadii mitii jedha.
“Aada fuudhaa,aadaa Buusaa-Gonofaa qabdi. Ilmaa fi niiti jabeessaniin. Aadaa dhaalaatti keessa jiraa. Haraa fi eelaan jabeesan. Niitii yoo fuudhan isiin intala gosaati.Yoo dhiirsii dabsellee isiin gosatti jabeessa. Tanaafuu dhiirsilleen niitii dabsuu hin dandahu. Rakkataan gargaaran. Hiyyeessa fi hiyyeetii, jaarsaa fi jaartiin gargaaran. Aadaa tanaan mukaa fi buuyyoo, bineensallee jabeessan,.aadaa qofaa mitii finnaa dhugaati," jedha.
Gadaan Booranaa seeraa fi heera ufiin bulchitu 370 caalaa qabdi jedha Dr.Borbor Bulee.Seerii kun waan cufaa oli.Waan hafe qophii toraan dhufuu keessatti itti deebina.


text:
Qabama Oromiyaatt karaa xumura itt tolchan barbaaduuf jaatamoota keessa dargaggoon Oromiyaa golee fi jireenya hallee gad yaa’anii. Baras karaa adda addaan mormiin Oromo yeroo dheeraaf gaggeeffamaa ture. Dudhaa Gadaa saanii dhugoomsuuf abbaawummaa dhaloota tokkomsuu fudhachuuf murteeffatan. Jaarraa 16faa as seenaa saanii keessatt yeroo jalqabaaf maqaa guutummaa sabichaan sochi hunda tokkummaan hiriirsu ijaaruu dandahanii jiru. Dhaaba malbulchaa sagantaa sabaawaa qabu, Adda Bilisummaa Oromo (ABO) uuman. Sun murnoota qabsoo faffaca’anii turan adda tokko jalatt walitt fiduuf carraa kenne. Sochichaa guutummatt ilaalan malee gartokkee qofaa ifsuu yoo yaalan danaa waliigalaa hunda roga dhabsiisuu dandaha. Dilormaa Oromiyaa guutummaatt naannaa sochii bilisummaa sabaatt hiriirsuuf gara walakkaa jaarraa tokkoo yoo fixu, addunyaan gadadoo saanii caalaatt akka hubatu gochuun gara kurnan lamaa dabalate. Rakkina saanii addunyaan gahachuuf Oromiyoo hedduun gad bahaa jiru; haatahu malee caalaa cimaa fi kan dhimma baasu tahuuf dhaaba malbulchaa caalaa jabaa isaan feesisa.
Erga qabsiifame sochiin bilisummaa Oromiyaa jija hanga tokko galmeessee jira. Rifannaa fi abdii kutannaa guddaa mooraa diinaatt naquun kan durii caalaa bitintirseeran. Seenaa ABO barruunqabii tokko keessatt hanga yoonaa walitt hin funaanamin hafuun waan nama gadisiisu. Kana irraa kan kahe abba tokkooti akka fedhanitt yeroo qaaqan mullatu. Seenaa saa ifaan dhaaba yk qorumsaa gadi fageenyaan tolfame argaa dhageettii irraa dhihaachuu gaafata. Kana malee uumaan lafjalee tahuu sochichaatiin, kan qooda hin fudhatin hafee, miseensi tokko illee yoo waan waliigalaa hin taane qooda ofii fudhate irra dabarsee raga bahuu hin dandahu. Warraqxoti Oromo kanneen hin beekamin moora diinaa seenanii dirqama dhaabaa utuu bahatanii darbanis ni dabalata. Oromoon, sabboonota gurguddoo ABOn bartokko jiraatan hedduu qabu turan; jarri sun dirqiitt miseensota ABO tahuu hin qaban. Kanaaf jaalbiyyoota lubbuun hin jirre hanga dhaaboti yk barruunqabi amanaman hariiroo saanii raggaasisutt maqaa dhahuun isaaniif qajeeltuu hin tahu.
Qabsawota hunda waliin akka qindeessaatt quunnamtii waan qabaataa tureef, Baaroo Tumsaa,murnoota sabboonota adda addaa lafjalee fi ifaa, namoota biraa caalaa beekuu dandaha ture. Kanaaf amma inni hin jiru waan taheef dubbii kana dhaabichaa fi argaa dhageettiif dhiisnee haala qabsoon amma keessa jirtu irratt yoo xiyyeeffanne wayya. Waan halleefuu sagantaan walitt qabamee fi wayyeeffame 1976, 1989 fi 1998 ABO hin binxa’iminiin kanneen baruu barbaadaniif if bahee jira. “Gowwooti bakka maleekaan qaxxisuu sodaatan keessa dirrisu” jedhama. Kan qubaa ofii waan beekumsa saaniitii ol tahett dhahuun seenaa sochii bilisummaa Oromoo wallaalinaan yk dira’ina gargar facaasuun roga dhabsiisaan jiru. Sun dhaabbachuu qaba. Golee Oromiyaa kamiiyyuu haa tahanii kanneen kaasaa waloof hogganaa fi qabsaawaa darban hundi gootota Oromooti. Sabichi seenaa saanii utuu hin tuqamin jabeessuu qaba. Ammaaf nammuu qoccolloo dhaloota darbe keessa ture didhaa dhaloota si’anaa jalaa miliquuf itt fufuu yaaluu hin qabu.
Sochiin dargaggootaa sun erga jalqabe wal qayyabachuu dhabuu fi rakkinaan faalamaa jiraate. Sunis kan tahe yaadan adda bahinaa fi gana keessaan, akkasumas rukuttaa alaa fi luxe galtuu mootummoota Itophiyaa, Somaalee fi bitamtuu saaniin irraa gaheenii. Haa tahu malee walhaadhaban malee murnooti keessaa mirga sabummaa of ofii kan walabummaa dabalatu murteeffachuu Oromoo, gaaffii jala hin galchine. Hamma jijjiirammi empayera irra gahutt kurnan lamaaf wareegama guddaatu baafame. Hanga sanatt dabballooti hundi kaayyoof amanamoo turan. Addoti bilisummaa empayeritt keessa jiran kan ABO dabalatu garee loltuu dabsatanii mootummaa cehumsaa (MC) tokko dhaaban.
Loltuun bilisummaa tokko tokko, MC gaha dhumaatt fudhatanii turan; kaan garuu akka jalqaba qabsoo walabummaa nagaatt fudhatanii. Yammusii kaayyoof amanamaa tahuun baqaqaa agarsiisuu kan eegale. Himata Yasuus Kirstoos dhagahaa guddanne nama yaadachisa. Hogganni barattoota saa illee sadarkaan gidiraa itt haanuu utuu hin gahin yeroo heduu ganeen jedhama. Kan ABO waliin wal fakkeenyi inni qabu kan raajiitii. Amma taatoti haaraa fi dullacha yabboo Oromoo irratt kaayyoo irraa hamaa ittisna jedhanii fakkeessaaf kakachaa, dhossaatt waan annisaa kaayyoo irratt diina waliin yoo dhoofsisan mullatu. Kun gara caaluu kan mullatu “Dhaloota Fidalaa” gidduutti (Fidalli qubee Habashaati).
Tokko tokko akka tasaa itt dhagahamee xaxxaaxawuu, garuu qabatanii turuuf akeeka ititaa irratt hin bu’uurfamne. Mooraaa Oromo keessa ijaajjanii afarsoota sirna Nafxanyaa waliin waa’ee qabama Oromiyaa raawwachiisuu utuu hin tahin, hanqina demokraasii Itophiyaa keessa jiru irratt wal gipha’uu. Qayyabannoo fi nameenyaan saanii walfincila hedduu waan qabaniif annisaa warraaqsa Oromoo hubachuu dadhabu. Warraaqxoti Oromoo angafoota irraa waa’ee hariiroo darbanii baratanii jiru. Namooti gamnaa fi janna turan akka Goobana Daaccee illee gana gurguddoo Habashaa irraa of baraaruu hin dandeenye. Oromoon isaanitt firoome kan du’a ulfina qabu argate hin jiru. Saba ofii jireenya gadadoo jalatt dhiisanii si’ana kan kiyyoo saaniitt didichan jiru. Ammallee waan itt qabatan ummatanii deebi’uun yeroon itt darbe hin jedhamu, ummati saanii kara itt hin cufatu.
Joonjee qabsaawota Oromoo keessa seene dhiifnee jija tibba cehumsaa yoo kaafne, Oromoon galma saanii durii, Finfinneett gargar baha dirqii jaarrotaa duuba deebi’anii wal arguu; Oromiyaa gara tokko yayyabachuu fi Oromiyaan Finfinnee irraa fedha akka qabdu beekamuu; mirgi Oromoo walabummaa dabalatu hiree ofii ofiin murteeffachuu ifaan beekamu; afaan ofiin barachuuf hojjechuu; abacaa Oromoo “Qubee” hojii fi barumsaaf ifaan beekamuu faatu argama. “Fidalli” koloneeffataa humnaan hojiirra ture Qubeen gagggeeffamuu fi qabsoo keessatt aangoon dhaloota “Fidalaa” dadhabaa fi qabaan koloneeffataa laaffataa dhufuutu argama. Dhalooti qubee caalaa warraaqaa, sammuun walaba, uggaa fi kutataa, godaannisa qaanii koloneeffamaa hin qabnetu as bahaa jira. Oromoon humna riphaa Oromiyaa fi naannaan sun hafee Afrikaa abdii tahu qaba. Humni kun homishaawummaa, aadaa, seenaa fi lakkoofsas ni dabalata. Wayyaaneen humna Oromo cabsinee facaasuun yaroott dabalaa jedhee dhaadata jedhama. Garuu sun abjuu guyyaa fi waan kolfaati. Yaaliin kun gaafa duubatt dhiitate ija facaasuun akka dhufu ammumaa akeekkachiisuun dansa.
Miseensoti dhaloota “Fidalaa” yeroo qabsoon Oromoo gaggeeffamaa jiru fedha ofii kan hordofan turanii. Hundi mirga filannoo waan qabaniif, sun hamaa hin qabu. Rakkinni kan jiraatu, yeroo nammi tokko shakala qooda keessatt hin fudhatinii fi waan yeroo sana tahan hunda akka hin jirrett ilaalu. Wareegama dabaankufoota Oromoof malee dammaqinni malbulchaa si’ana mullatu hin argamu ture. Kanneen hanga ga’eessummaatt qabsoo irraa halaala turn wareegama sanaaf malee gaarii milkomatt geessa jedhanii fudhatan, maqaa fi bu’aaf utaalanii irra bahuu hin yaadan turani. Mormiin Oromoo hardhaa itt fufa isa darbee, kan abbaan dabaree, dhalooti qubee itt darbee. Kanneen waarisiifatanii dhufan hanga diina irra goruun lammii ofii gocha adda addaa akka, ajjeesuu, basaasuu fi miiddhaa adda addaa irratt hin raawwannett yooyyoo jedhamuu qabu. Gocha ofiitt gaabbanii seenaa gootota Oromoo akka hin mullanne gochuu yaaluun qaanii sana caale. Gaaffiin kan tahuu qabu, yoom qabsoott dabalamee utuu hin tahin erga itt dabalamee maal gumaache tahuu qaba? Qabsoo Jabeesse moo caalaattuu Oromoo addaan baase? Dirqama sabaaf itt dabalame moo shira ergamsa halagaa qaba kan jedhu?
Si’ana xawalwaallee duubatt harkiftuun dhaloota Fidalaa keessaa, kan gadadoon darbe itt fakkaatee carraa keessa gugachuu argameen bu’aa fi maqaa gonfachuuf qabsoott seenan jiru. Akkuma gahaniinis bita mirga blaleffachuu eegalan. Dharraa bahanii mullachuu, waan dansa tolchuun utuu hin tahin kaan xiqqeessuun bahachuu yaalan. Yaada fudhatamaa se’an hundatt cicuu dandahu. Kanaaf keettoo diinaan madaqfamuuf tolaa kan tahan. Kan isaan keesssa turan qabsichi Oromo akka isaan yaadan qananiisaa utuu hin tahin gidiraa dhawataa qabaachuu saa hamma hubatanitt. Hedduun saanii mormiin Oromoo TPLFiin kuffisee Mootummaa Cehumsaa isaan gahaa guddaa keesaa qabaatan dhaabuuf karaa haxaawuufii dadhabuun qaata isaan daaffisee.
Miseensoti dargaggoo Oromoo hedduun keessaayyuu dhalooti qubee qabsicha walabummaa Oromiyaaf tolfamu fulduratt dhiibuuf karaa hedduu yaala jiru. Ifaajjee garaa qulqulluun dargaggoon tolchan waliin dhahuun fashalsuuf namooti ofittoo fi bolola aangoo qabanii fi keettoo diinaa tahan jiru. Roga dhabsiisuu fi maqaa balleessuun mallattoo daldalaa saanii keessaa tokko. Ummati Oromoo sochoota akkasii kan nama salphisuu fi maqaa balleessuu irratt bobahan sirinyaan caqasuu qaba. Hankaasituun akkasii hanga yaada nama xurree qabsicha sirrii irraa garagalchanitt, kan dhihaatan hunda caalaa, dhimmamaa fi sabboona fakkaachuunii. Ulaagaan kan fakkeessituu fi warraaqxota gargar itt fuudhan hobbaatii qabatamaa agarsiisaniinii. Hangam nama dhugaa tahanu wanti jedhaniif kan homishan wal hin gitu taanaan jiru hin baafnee irraa maquu dha. Yeroo, horii fi giidoo hamilata hin baafne irratt fixuun bu’aa hin qabu.
Hankaasituun bifa hallee akka Oromiyaan walaboomtu hin fedhanii. Kallachii fi ujuun qabsoo walabummaa Oromoo Adda Bilisummaa Oromoo isa dhugaatii. Battalli diinni diiguuf itt kakatus isa sanaa. Diinni, abba tokkoota Kaayyoo walabummaa dhaabatt dhiisanii itt dhaqan afaa diimaan hin simanne. Oromoon empayera jaallatan, empayerri kan saanii akka hin taanee fi jaalalli saanii Goobanatt akka isaan ida’u dandahu beeku dha. Karaa biraa ABOn kan saanii fi kan saba saanii abdiin saa itt hidhamee tahuu hubachuus qabu. ABO hardha rakkoo hooggansaa qaba taha. Garuu sun taheef dharraa fi abjuun ummata Oromoo yoomuu gad hin galuu. Michuun empayeraa, empayera halagaa caalaa, biyya eenyuttuu hin sutamne irraa hedduu buufachuu wan dandahaniif walabummaa sodaachuu hin qabani.
Kanneen bilisummaa Oromiyaatt amananiif kaayyoo ABOn sagantaa malbulchaa jalqabaa irratt dhiheessee alatt filmaati hin jiru. Karaa biraa kanneen walabummaa Oromiyaatt hin amanne jiru. Sanneen akaakuu lama qabu; tokko wanti fedhe yoo tahe, Oromoon Itophiyaa irraa gargar bahuun hin hayyamamuuf ofirroota jedhani; inni kaan gaaffiin Oromoo Itophiyaa demkratoftuu keessatt deebii argata kan jedhan. Isaan duubaa kana waliin murni bilisummaa hanga tokko deemuu ni dandaha taha. Dhuma irratt murteessaan ummata waan taheef hanga inni ofii murteeffachuuf aangeffamutt waliin deemuun ni dandahama. Itt galli saanii garuu achitt hin dhaabbatu, murti ummataa duubas kaayyoo fiixaan baasuun itt fufa. Qayyabannoo kanaan hunduu waliigaltee waloo malee utuu halagaa keessa hin galchin karaa itt tolu filatee gara ummata ofii aangessuutt sosso’uu dandaha. Imaammati hariiroo halagaa waliin tolfamuu qaba. Dirreen gamtaa biraan, kan diinagdee, malbeekii fi hawaasomaa waliin ilaalamu dandahu.
Walqaboon bilisummaa duraa, jecha Oromoo tokko nama yaadachiisa. Dhirsaa fi niitii ulfatu taa’anii hawwaa saanii haasawu. Dhirsi, hurufa gamaa sana bitee, cireen garbuu facaasee yeroo gahu gurgureen farda rimaa bitadha jedhe. Ishoo dhirsa koo jette niitiin; animmoo fardatii yaabbadheen warra keenya bira da’umsa dhaqa jette. Dhirsichi aaree, farda koo rimaa garaa baasuufii jedhe utuu hin yaadin niitii garaa irra dhiitee ulfa irraa baase jedhama. Lafti hin bitamne, midhaan galfatan hin jiru, fardis hin bitamne garuu mucaa hin dhalatinii fi jalala waliis ni dhaban. Oromoon mirgi hiree ofii, ofiin murteeffachuu hojii irra ooluu utuu hin mirkaneeffatin waa’ee walabummaa yk hirkatummaa irratt mataa wal cabsuun akka namicha yaadan farda bitee tahuu dha. Yookaan mirga sana akka inni hin shaakalanne hankaaksuun yaadamee tahuu dandaha. Jireenya abjoomaa keessa kan jiraatan dhugaatt aka deebi’an yaaluu dha.
Yoo waa’ee ABO dubbanu waa’ee taatotaa fi haala dhaabichi bar tokko keessatt of argu utuu hin tahin waa’ee kaayyoo yk akeeka inni diriirseetu. Oromiyooti bakka hallett taliilessanii sana akka hordofan ifsatanii jiru. Kaayyoo, qubee fi mallatoon inni beeksise, Odaa fi faajjii “mogge lamaan diimtuun” adda addummaa ilaalchaa utuu hin hedin mallattoo diddaa sabaawaa tahanii jiru. Qabsoon ABO jiraachisuu kufaatii sona cehumsaa duuba jalqabe waggaa waggaan caalaa hammaata dhufaa jira. Utuu warraaqxoti dura hin dhaabbannee yeroon murni tokko ABO fi kochonchola saa biyya halagaa biratt akka mallattoo daldalaa dhuunfaatt galmeeffachuu yaale ture. Yeroo ABOn dhaloota abbaa horofaatt darbu fagoo hin tahu jennee haa abddannu. Kanaaf kanneen waa ijaarachuu fedhanii haala walxaxaa keessa seenanii jiran dhaabota hawaasomaa dhaabuurratt utuu xiyyeeffatani caalaa hoomishaawaa taha. Qabsoon dargaguma qofa utuu hin tahin warraaqaa tahuus ni gaafatti. Kanaaf dargaggoon dubatt harkiftoota karaa walabummaa irraa isaan mucuceessan eeggachuu qabu. Adeemsa malbulchaa (politikaa) baranii wal barsiisuun kan warraaqaa irraa eegamu.
Dhaabi Oromoo kamu, kan malbulchaa tahe kannen hawaasomaa kan duubaan eegeen itt hin sutamne, bulchaan of irratt hirkata tahuu qaba. Kana malee dhaaba Oromooti jechuun rakkisaa dha. Maqaa ABOn iddoo qabatanii sochii takaalaa kan jiran ofii beekanii fala dhahuu malee kara deemaan hanga xireeffatutt eeguu hin qabanii. Of gamagamuun of irratt murteessuu namoota dandahan tahuun saanii beekamaa dha. Akka murnaatt murteessuun yoo rakkisaa tahe qabsoon ummataa kana caalaa hanga samutt eegamuu hin qabu; kan warraaqa tahe ofii murteeffachuutu irraa eegama. Hanga ABO sagantaan saa guddicha waliin jirutt dhaabi malbulchaa haaraan hin lalisuu. Kanaaf kanneen waa ijaarrachuuf dhama’aa jiran jaarmota hawaasomaa Oromoo adeemsa saa gara bilisummaaf deggertuu tahan irratt xiyyeeffachuun waan gorfamu. Waanti tokko yoo irraan bososu jalaa latun ajaja uumaati. Heddun haala akkasii waan hin hubanneef irra qofa ilaaluun ABO jabeessuu mannaa baaleessuuf oliigad jedhaa jiru. “Lallaafina baajii nu harca’a jettee sareen duukaa yaati” isa jedhantu dhufaa jira. ABOn hundee jabaa waan qabuuf hanga qaammi inni irra dhaabbate du’ee badutt hin harca’u, itt bahama deema.
Kan sabaawoti Oromoo hundi beekuu qaban bu’oota eeggatanii fi misoonfatan qabaachuu dha. Maniin gahamanis jiru; sunis yoo ifaajjeen waloo jiraate caalaatt wayyaa taha. Gurguddoon Oromoo bakka lamatt bahuu barreessaan kun komachuu dhagahee, beekaan Oromoo tokko ilaalcha Oromoo keessa lammooyyeen jiraachuu yaadachiiseenii ture. Utuu sana tahee yayyabii hawaasaa ni jiraataa jechuu dha. Garuu sun kan madde dorggomee dandeettii walii amanuu dhabiisaa yk fedha ofiffumaa abbaa irraa kan ka’e tahuu ni dandaha. Gabaabaatt kan tolchaa jiran lamooyyee dudhaa hin calaqisu. Kan lachanuu ni argamsiisna jedhanii kakatan akkaasii kutii maxansii isa kaaniiti; kan waliin dorgomaa jiran akeekota utuu hin tahin murnoota isaan duuba jirani. Danaa dorgome irraa gara kan gamtaatt jijjiiranii utuu wal irraa yaada garagaggalcha hin barbaachifne hin tolchin, atooma lamooyyee dudhaa uumu jennee haa abdannu.
Rakkinni Oromiyaan qabdu fuulhedduu dha. Hanqinni dirree hallee, murna lamaa, qubqabsiis ambaa lama, Mootumma Mitii lama qofan kan furamu mitii. Fixiqacee, dhibdee Oromoo akka sabaatt balleessuuf dorsisan keessaa isa afooti. Dhukkuffataa fi bela’aa gargaarsa dhowwataa; karoora warraa fi maatiin qabatanii dhalaa fi dhiira Oromoo maseensaa fi sangoomsaa; bisaan nyaachisuuf garbatt reebaa, hidhaa, guraaraa fi ajjeesaa; qoteebulaa hin yaadinitt waraana bobbaasaa; afaanii fi aadaa Oromo hacuucaa; bishan dhugaati haddhaan faalaa fi mandheetii jireenyaa gidduu kosii hamaa tuuluun jiraattota ajjeesaa jiru. Sun dhaabbachuu qaba.
Utuu safuun Oromoo hundaaf akkaataa jireenyaa tahe sabichaaf jija guddaa dha. Dudhaan, Oromoon afaan saanii ni eeggatuu; afaan baduun safuu dha. Alii al martii hiriyaa keessattis afaan baduun jira. Sana malee, haala addaa, akka gaafa buttaafaa ni hayyamama taha. Si’ana guyyaan halle gaafa Buttaa, nammi halle hiriyaa guddaa fi xinnaa hin qabne tahee jira. Namooti yaada hawaasaa hogganan hamaan rukutamaa oolu. Qubqabsiisoti hawaasomaa sabaawota sammuu dhiphoo fi keettolee diinaan falamanii jiru. Namoota yaada ambaa hogganan tuquun kan isaan duuba jiran hubee hawaasaa gargar baqaqatti geessuu dandaha. nameenyaan abba tokkee ulfoo dha, tuqamuu hin qabu. Hedduun keenya mirgi of ifsuuf qabnu darqama namummaan kan biraa kabajamuu qaba jedhuu waliin aka dhufu barachuu qabna.
Seeran bulmaati bulchoota irraa gaafannu nuwis ni ilaala. Maqa balleessii fi sobi seermalee fi safuu dha. Ambatt bahanii nama arrabsuun addaggumaa dhiifama hin qabne. Salphoo qofatu ofii beekamuuf kan biraa salphisa. Nama tokko jibbuun kanneen biraas jibbaaf hiriirsuu yaaluun cubbuu dha. Dhaabi cimaa fi amanamaan dhibuun ummata keenya barsiisaa hangameessa safuu fi malbulchaan hawaasoma dhabsiise. Bakka sun hin jirrett mamiin diinatt dudda gatachuu guddaa tahaa; keessaattuu naannaa hamee jaallatutt ni hammaata. Kanaaf, hedduun toora shanaffaa fi galtummaan wal mama. Kun, haala caba MC 1992 duuba misaa dhufe; malbulcheesitooti abbaawumman gaafataman jiru. Bu’uurri Oromummaa ititaa tahullee jaldhooti farra hawaasomaa tahan nannaa hawaasaa faluuf gaddhiifaman jiru.
Gaammee ol kan jiran hafee gaammeenu akka eenyuu mudaa hin dhabne beekuu. Mudaa akkasiiti kan diinni adamsee fira walitt naquu. Garuu sabaawoti gamni yeroo hunda, akka akeekaatt lammii fi bu’aa mamii kennuu qabu. Haddheessa mirkanii hin taanee utuu hin abbalin gama diinaa nama dhaabuu dandaha. Hawaasi iyyaatiin saa jette jettee irratt bu’uurfame waraanni hafee dilii dabsachuu eeguu hin qabu. Oromiyaan namoota abbaa malaa hedduu qabdi. Namooti akkasii qabeenya sabichaa, kan kununfamuu fi eegumuu qabanii. Weedduu, walaloo fi qaaqaan wal haddheessuu fi walsalphisuun hafee karaama sanaan diina Saaxiluu fi mogolee buusuun sabboonaa galata qabu tahuu dha.
Dhaaboti malbulchaa fi noolaa, diinagdee fi ogeeyyii fi dhaaboti amantee waan uumamaniif qabu. Dirqammi saanii duraa jiruu uumamaniifii. Kanaaf hariiroo fi walqunnamtiin biraa sadarkaa lammaffatt dhufu; Nammi tokko yoo hojii manaa ofii tokkoffaa irra haanuu hin dandeenye isa diigee jara kaanitt dabalamuun garagarummaa fiduu yaaluu malee dhaaba ofii maqaa qofaan jirutt dhama’uu hin barbaachisu. “Tokkummaa dhaabota Oromoo” jedhanii iyyuun haala jiru jalatt garagarumman agarsiisamu hanga hin dandeenyett dhimma hin baasuu. Caalaattu kantara waliigalaa fi waan bu’aa hin qabnett geessuu dandaha. Hoogggansa warraaqaa murteeffataa, ciigoo hundaa fi sammuu gandummaa irraa bilisoman qofatu qabsoo bilisummaa sabaawaa keessatt gargagarummaa fiduu dandaha. Hoggansa mala beekuu, jannummaa, amanamummaa, murtteessummaa fi dudhama qabu qofatu qabsoo bilisummaa sabaa injifanon gaha. Hooggansa akkasiiti kan sabichi kota’ee guddifachuu qabu.
Humni nu oofu Oromummaa dha; innis afaan ittiin of ifsannu, eenyummaa, tokkummaa, bilisummaa, walabummaa fi boona keenya. Kanneen hundi qabeenya Kaayyoo keenyaati. Yoo ummatoota addunyaa bilisa tahan tokkoott yoo of hedne kaayyoo keenyatt cichuu qabna. Sabi Oromoo jija dafqaa fi dhiiga ilmaan saatiin galmeeffate qaba. Oromoon sabboonota falmaniifii fi mesharkaa akka qubqabsiis hawaasomaa kan yeroo inni sagalee hin qabne sagalee tahanii tajaajilaniin qaba. Hundi saanii hanqina qabaatanis, hololli hamaan irratt gaggeeffamus, qabeenya saanii nafii qaban, kanneen eegamuun irra jiru. Hundarra Oromoon madda abdii saanii walabummaa fi bilisummaa tahe kaayyoo qabu. Kun dhugoomuu kan dandahu dhaaba malbulchaa hoggansa jabaa tahu yoo qabaatan.
Gara malbulchaan dhaaba kallacha qabsoo Oromoo tahe ABO fi kanneen kaayyoof dudhama qaban haaromsuu fi jabeessuun abdii fi abjuu sabaawaatt iggitii tolchuu dha. Gara hawaasomaan dhaabota hirphaa fi hadhaadhyyuu biqilaa jiran, tattaaffii hawaasaa fayyaa qabeessa uumuu fi humna wayyaba tahe dubaroo fi dargaggoo ijaaruu fi barumsa hundaaf babaldhisuu jajjabeeffamuu qaba. Yoo hamee fi haddheessii hin qabatamne qabsaawota irratt hololamu dhugaa tahe illee qabsoon walabummaaf tolfamu hin dhaabamu. Gama diinaa dhaabbatanii lammii walaba tahe haleeluun safuu dha. Wanti maqaa Oromoon sosso’u hundi ulfinna, lubbuu fi qabeenya Oromoo waan tuquuf dhimma sabboona hundaati. Oromiyaa walabi haa jiraattu!
Ulfinaa fi surraan gootota kufaniif; walabummaa, walqixxummaa fi bilisummaan kan hafaniif; nagaa fi araarri Ayyaana abboolii fi ayyoliif haa tahu!
Ibsaa Guutama
Bitootessa 2016


text:
Keeniyaan Gandoota buufata baqataa Dhadhaab kan baqattoonni Somaalee irraa ofirra deebifamaa jiran cufaa jiraachuu ishee Baqattoonni dubbatan. Bara darbe ‘Gandi Kaambiyoos jedhamu yoo cufamu ammas bara eger kana gandi ‘Ifoo 2’ (Ifoo Two)’n cufamuudhaaf akka jiru baqattoonni Oromoo Dhadhaab keessa jiraatan Raadiyoonii VOA’f himaniiru.
Lakkoofsi baqattoota Dhadhaab keessaa amma gara kuma dhibba lamaatti kan gadi bu’e yoo ta’u, dhaabbileen gargaarsaas gadi hirrataa akka jiran Bakka Bu’aan Hawaasa Oromoo Dhadhaab jiran ni dubbatu.
Waajjirri Dhimma Baqataa Keeniyaa waa’ee egeree Dhadhaab gaafatamee deebii kennuu baatus, ‘Hojjetaan Waajjirichaa tokko garuu ‘Baqattoonni Waa’ee Cufamuu Dhadhaab Sodaa Qabaachuu hin qabani’ jechuun deebii kennan.
Galmoo Daawit Gabaasa guutuu qaba


text:
RAAW’II IFA BAATE
Posted by Jawar on April 30, 2012
Dr. Abdulsamad Mohammed Yusuf*
Waan beeynurra waan hinbeeyneetu irra baay’e. Ijji waa gartu, gurri waa dhagayu, funyaan waa fuunfatu, arrabni waa dhandhamuufi gogaan tuqaata dhagayu hundi kutaalee suufmaya addayyaati (special senses jechuu kiyya). Isaan Shananuu waanuma basaqeeysatti itti dhufe simitaniiti hubannoodhaaf gara surriitti dabarsan. Odeeyfannoon bifa kanaan simatamutu tuni, dura, hubatamteeti yaadatamuuf akka maltutti kutaa surrii dandeeytii waa yaadachuu qabdu tan afaan Ingiliiziitti “memory center” jedhaniin keessa qubatti. Namni kun abalu, sagaleen tuni ta abaluuti ykn tan waan kanaati, mi’aan tuni ta dammaati, waan akkanaatu na tuqate jennee adda baafachuu dandayuun mooyxannoo kanaan dura argannee gola yadannoo keessatti ol kaayyannerraa madda.
Barnoonni karaalee lamaan argama jedhan: tokko suduuddeedha; kaan immoo, faal suduuddeedha. Suduuddeen coraalee suufmayaatiin fudhatanii bifa hubannootiin qomatti galfachuudha. Faalsuduuddeen ammoo, mooyxannoo nama ykn murna biraa dhugoomfatanii fudhachuudhaan qomatti galfachuudha. Hubannoof akka malutti fakkeenya tokko dhiheessuun fedha. Ani biqiltuu hargeeysa jedhaniin dhandhamee hinbeeku. Warri dhandhamee arge ammoo, “Hargeeysi ni hadhaawa” jedhan. Warri hargeeysa dhandhame marti moyxannoo akka waliiti qaban. Aniis moyxannoo isaanii dhuguumfadheetin ittiin amana. Beekkoomsi kiyya kuni beekkoomsa faalsuduuddeedhaan argame malee kan suduudumaan hargeeysa dhandhamuudhaan heleme miti.
Addunyaan keessa jiraannu bal’oodha; haa tahu malee dhawaataan xiqqaachaati dhufte. Hammamii bal’ina lafaatu xiqqaate jechuu kiyyaa miti. Waan dur nu gurra gayuuf bara dheeraa fudhatuutu amma hamma liphuu ijaatti bakkayyu gaya. Meeshaaleen qunnamtii hawaasaa: TV, raadiyoo, internet, gaazexaa, kkf dhawaataan babal’achaatiifi dagaagaa dhufuun fagoon dhihoo akka taatu godheti jira. Wannumti moggaalee addunyaa kanneen garagaraatitti tahe battalumatti daaw’iifi dhageeytii teenyaaf gaya. Addunyaan marti akka itti oolteefi itti bulte beeyna jechuudha.
Dhimma kana sababaan malee hinkaafne. Barruu tiyyaaf seenmaya haa tahu jedheetin barreeyse. Haalli moggaa addunyaa takka keessatti tahe tokko bifaafi akkaataa itti taheen moggaa biraa keessatti tahuudha mala. Hubannoo garanaan jirtu cimfachuun haalli tokko garamii ka’ee garamitti akka deemu tilmaamuufi raaguudha nama dandeeysisa.
Barruun tiyya tuni waa’ee amantiiti fuulleeffatti. Amantiin umrii uumama ilma namaati lakkaawwatti. Amantiin hariiroo Waaqaafi nama jidduu jirtu mul’ifti. Humna dandeeytiifi beekkoomsi isaa kan hornaga hinqabne, kan jireenya isaatiif jalqabaas xumuraas hinqabne, kan garayyuufi akkayyuun hanquu hinqabne kanaaf oggolan; ni waaqeeyfatan. Hariiroon bifa kanaan uumamtu tana qaamaa qalbiidhaan hoggaa itti gaman gammachuu guddoofi abdii cimtuu nama keessatti jaarti. Amantiilee walirraa addaa baay’eetu addunyaa tana keessa jira. Garii waan mul’atu tolchaa harka ofiiti waaqeeyfata. Gariihis Waaqa ijaan hin mul’anne, kan waa mara uume, kan immoo uumamoo isaa hinfakkaanne, kan waa martinuu tooyannoo isaa jala jirtuuf oggolee waaqeeyfata. Amantiin haadhaafi abbaarraa dhaalamti ykn qorannoofi xiinxallii hubannoo quubsiturraa madditi. Namni haadhaafi abbaa kiristiyaana tahanirraa dhalate tokko yeroo keessa islaamummaa fudhatee muslima tahuun ni mala. Kan islaamummaarraa gara amantii biraa dhaquus ni jira. Bu’urri cimaan asirratti hubachuu qabnu amantiin tan abbaaf taate; abbaatu murteeffata. Boorteeyyanii nama fudhachiisuun hin dandayamu; Haqanqaalanii nama obaasuunis hin malu. Amantiin tanuma qalbiin abbicha ofitti fudhatte qofa.
Seenaarraa akka hubannutti mootummoonni garagaraa amantii mootummaan gulanteeyfatte qofatti akka amanan ummata biyyaa humnaan dirqanii itti raraati turan. “fudhattu fudhatte, diddu kunoo” jedhaniiti habaleedhaan gubbaa ejjan. Haalli kuni har’aas ni jira. Gochi mootummaan Tophiyaa raaw’achaa jirtu dhimma kanaaf raga guutuudha. Amantii haaraya Lubnaanirraa fichisisuudhaan kan duraan qabdan lagadhaati kana fudhadhaa ! jetti. Diddaafi mormiin moggaa mararraa itti jabaachaa dhufnaan sheekkootii hidhaanhidhuufi miidhuu bira tartee qawweedhaan ajjeesutti tarkaanfatte. Aqiidaan shoorarkaa waliin hidhata qabdu tan Salafiyyaa jedhaniini jechuudhaan ololli sadarkaa addunyaatti tamsaasamaa jiru umrii kurnee takkaa olii lakkaawwateeti jira. Dhimmi kuni basaqeeysatti Tophiyaa keessatti oofamuu erga eegale barri marmaare.
Osoo xumura barruu tanaatti hin tarkaanfanne, “duuti ija amantiitiin akkamiin akka hubatamtu laalla:” . Duuti hulluuqqoodha. Qaawa adduunyaafi aakira jidduu jirtu jechuudha. Jiruu tanarraa taanitti tarkaanfachuuf hulluuqqoo tana keessa fullahuun dirqama. Warri Rabbitti amanu marti duuti haqa tahuu qaamaa qalbiidhaan itti amanan. Waan hin oolle waan hin hafne tahuu shakkiidhaan maleedha itti amanan.
Warra amantiitiif addunyaan jalqabaafi xumuraa miti. Isaaniif addunyaan araddaa leenjiiti; dirree qophiiti. Jiruun tuni jiruu takkittii akka hintahin qubaqaban. Jiruu tanaan booda jiruun biraa jiraachuu shakkii hinqaban. Jiruulee lameen, jechuuniis tanaafi taan adda baafannee hubachuuf tanaan addunyaa, taaniin aakiraa yoo jenneen hinhammaatu. Tuni jalqabaafi xumura qabdi. Taan immoo jalqaba malee xumura hinqabdu. Nama akka Waaqni fedhutti addunyaarra jiraateetu akiratti sadoofi gammachuu hela. Addunyaan lafa qonnaa facaafi harammi qabdu yoo taate oomishni aakira tahuudha hubanna.
Mu’iminnoonni (warri Waaqatti amanu) amantii fedhan qabaatanillee addunyaan araddaa aakiraaf itti qophaawan tahuudha beekan. Aakiraa addunyaadhaan jijjiiruu hin uggan. Kanaafuu du’aafi ajjeechaan isaan hin sodaachiftu; niis hinbir’achiiftu. Murtiifi amantii qalbii keesaatti jaaramte rasaasaan jiiysuun akka hin dandayamne Wayyaaneen baruudha qabdi.
Mootummaan amantiirraa walaba jechaa, abbaan fedhe waan fedhatti amanuuf mirga qaba jechaa seera waraqaarra malee dhihaa-barii jireenya hawaasaa keessatti hojiirra hin oolle faarfachaa ooluun dhugaa hagooguu hindandayu. Gidiraan taligaan Mallasaa garanaan Oromiyaa keessatti raaw’achaa jirtu waan gararreetti eerame malees akeeka biraa ni qabdi. Oromoota gargar qooddee walirratti akka bobbahan, muslimaafi kiristiyaana Oromoo jiddutti diinummaa habaqaalchuudhaan habaleefi rasaasaan akka walbarbaadan gochuudha. Haajaan Wayyaaneedhaa dhiiga haala kanaan yaa’u waraabbattee ittiin dhiqachuu osoo hintahin tokkummaa oromoo hanqiftee qabsoo saba kanaa laamsheessuudha. Kanaafuu hillima nuu qopheeffame kana keessa buunee hegeree saba keenyaa golgolchuurraa of eeguu qabna. Bakka jirrutti dhimma kana saaxiluufi akka fiixa hin banees gochuudhaan sabaafi qabsoo saba keenyaa dandamachiisuu qabna.
“Dr. Abdulsamad barreessaa kitaaba “Seerlugaa Afaan Oromooti”.
2 Responses to “RAAW’II IFA BAATE”
-
May 2, 2012 at 1:23 am
jenera taaddee birruu fi jaal elemoo qilxuu amantii gara garaa qabaatanis kaayyon isaanii tokko ture.nus akkasuma!
-
June 4, 2012 at 2:16 pm
As wr wb