text:
Baatii sadan har’aa Finfinneen gammachuu keessa turte. Seenaa Oromoo keessatti ta’ee kan hin beekne Oromoon miliyoon jahaa ol ta’u dirree Masqalaatti bahee hooggansa ABO simate. Simannaa kanaan Oromoon tokkummaan faajjii isaa ol kaasee abbaa biyyaa ta’uusaa mirkaneeffate. Qabsoon Oromoo waggaa afurtamii shaniif hidhannoo, siyaasaa fi dippiloomaasiin gaggeeffamaa ture gara qabsoo nagaa, dorgommii fi filannootti jijjiiramuuf bu’uurri kaa’ame. Dirree Masqalaatti HD ABO, Jaal Daawud Ibsaa fi bakka bu’aan mootummaa Injiinar Taakkalaa Uumaa wal hammatanii walgadhiisuu didan. Yeroo Jaal Daawud fi Injiinar Taakkalaan wal hammatan hayyoonni Oromoo kanneen akka Jawaar Mohaammd, Baqqalaa Garbaa, Ezqeel Gabbisaa fi qeerroon Oromoo hedduun ol ka’anii harka walitti rukutaniif. Dallaan diinummaa Oromoo gidduutti halagaan ijaarame akka lammata ol hin kaanetti diigamee burkutaa’e, kana booda eenyuyyuu Oromoo addaan hin qoodu, Oromoon tokkummaa isaa akka hin sochoonetti utubate jennee gammachuun lafa dhiphisne. Hedduun keenya qabsoo akka dhuunfaa fi garee akkasumas jaarmiyaan gaggeessaa turre daraaree wareegamni qabsaa’ota keenyaas firii godhachuu isaatti akka waan lammata dhalanneetti of ilaalle. Maal ta’a wareegamtoonni keenya osoo guyyaa kana ka’anii arganii waliin jenne. Ani jireenya koo keessatti kanan gammachuun of wallaale yoo jiraate guyyaa sanadha.
Garuu osoo baay’ee hin buliin haasawaan Dirree Masqalaa sun akka hurrii hurkee dhumuu eegale. Karaa walitti dhiphisuu, balbala walitti cufuu, afaan wal darbuu, jecha walii keessaa huuba funaanuu, quba walitti qabuu, sababa qabatamaa hin taaneen wal takaaluun eegalame. Waliigalteen Asmaraa kan miira obbolummaa fi jaalalaan xumurame sun qaraa fi qoraattiin itti babahee “lakkii kana malee kanarratti waliif hin galamne” jechuun eegalame. Sukkuummaa fi wal dhiibbaan baatii sadii kun lola labsuu fi duula hidhaa har’a argaa jirru kanarra gaheera. Oromoon seenaa isaa keessatti dallaa diinummaa of gidduudhaa cabsee halagaa lafa ilaalchise sana osoo hin turiin qawwee rasaasa nyaachifatee wal waraanuuf walitti ka’e. Egaan kana booda hayyoonni “Wal waraansa Oromoo fi Oromoo gidduu” jechuun seenaa fokkataa kana barreessuuf deemu! Hanga ammaatti halagaa Oromoo waraanu malee Oromoon Oromoo waraanuun seenaan hin barreeffamne.
Amma waraana amma labsame kanarraa eenyutu fayyadamaa? Oromoodhaa? Nafxanyaadhaa? Wayyaaneedhaa? Saboota cunqurfamoodhaa? Gaanfa Afiriikaa ti? Waraana kanarraa Oromoon tasumaa hin fayyadamu.
Waraana kanarraa qaamonni armaan gadii shakkii malee fayyadamu:
1. Humna Nafxanyaa. Habashoonni carraa kana waggaa dheeraaf eeggataa turan. Erga aangoon polotikaa harkaa baafamee biyyattiin gara Federaalizimiitti jijjiiramtee kaatee Habashoonni carraa kana fakkaatu hin arganne. Aangoon harkaa bahuun haamilee fi xiinsammuun isaanii miidhamee siyaasa barbaadan gaggeeffachuuf danqaa guddaa kan itti ta’e bu’uureffamuu Oromiyaa ti. Oromoon afaan, aadaa fi tokkummaa biyyaa isaan kijibaan lallaban harkaa gatee kallattii ofii barbaadurra deemuun waggoota darban kana Habashootatti qormaata guddaa ta’e. Humna TPLF aangoo isaan harkaa fudhate kuffisuu caalaa humna Oromoo isaan yaaddessu laaffisuu fi tokkummaa Oromootti danqaa ta’uurratti cichoomanii hojjetaa turan. Kanaaf ammo TPLF caalaa ABOtti duulan. ABOn mootummaa USA biratti galmee shororkeessummaarratti akka galmaa’uuf, miidiyaalee biyyoonni alaa sponsor godhan Afaan Oromoon akka hin dabarsineef mallattoo sassaabaa, qabsoo Oromoo qabsoo biyya diigu fakkeessuun humnoota alaa biraa deggersa akka hin arganneef humna qaban hundaan hojjetaa turan. Humni Oromoo biyya keessaa daran jabaatee wareegama Qeerroon milkiin argame eenyuyyuu caalaa Habashoota yaaddesse. Kana milkeeffachuuf waan lama dalagaa jiru: tokko, adeemsa siyaasaa isaanii jijjiiruun tokkummaa Itoophiyaa faarsaa turan sana hurgufanii dhiisuun sabboonnummaa Amaarummaarratti humna dantaa isaaniif dhaabbatu utubachuu; lammatni ammoo mootummaa Dr. Abiyyiin durfamu waan deggeran fakkaatanii caasaa ijoo bara wayyaanee harkaa bahe deebisanii argachuun akkaataa itti dantaan isaanii gara fuulduraatti eegamu irratti hojjechuu, keessuma keessaan ammoo mootummicha kallattii dogoggoraarra oofuun Oromoo waliin walitti buusanii ofii aangoof of qopheessuudha. Tooftaa kana lamaan wal faana deemsisaa jiru. Humna ilaalcha sabboonummaa isaanii oofu akka jaarmiyaatti bu’uureffatanii qabu. Mootummaa ammaa keessattis caasaa tikaa irra heddu dhuunfataniiru. Meeshaan waraanaa konkolaataatti fe’amee naannoo Amaaraatti guuramaa oola. Humna naannoo Amaaraa bulchuu fi jaarmiyaa sabboonummaa Amaaraa oofu gidduu wal hubannoo fi deggersa guddaatu jira. Diyaaspooraan Amaaraa hanga ammaatti karaa biyya kanaa hin baane. Biyya alaa taa’aanii maanifeestoo adda addaa qopheessuun humna kana dinagdee fi miidiyaan utubuuf yeroo kam caalaa hojjetaa jiru. Caasaa mootummaa Naannoo Oromiyaatti fayyadamuun qaawwaa humna Oromoo gidduutti uumamutti beenzina naqanii lolli hamaan Oromoo gidduutti akka deemuuf yoomiyyuu caalaa hojjetaa jiru. Lolli Oromoo gidduutti yoomiyyuu caalaa jara kanaaf carraa guddaa uuma.
2. Humna Wayyaanee: Wayyaaneen ni laaffatte malee duutee hin awwaalamne. Humna Oromoon gaafa laaffattu dantaa dinagdee ishee eegsifattee Maqaleetti ol haratte. Achi teessee walgurmeessuun (regrouping) gama tokkoon mootummaa EPRDF ofii ijaarte fi caasaa isaatti dhimma bahuun hirmaannaa bulchiinsaa taasisaa, gama biraan ammoo humnoota daangaa Oromoo maallaqaan bituun Oromiyaatti abidda hin dhaamne qabsiisaa nagaa fi tasgabbiin akka hin buune taasisuun ofii humna ta’anii as deebi’uuf biyyoo arraabanii ka’aa jiru. Mootummaan EPRDF ofiifuu humna amansiisaa hinqabne dantaa wayyaanee keessa akka hin seenneef balbala isaanii qawween cufatanii Maqaleetti waan barbaadan godhaa naannoo Tigiraayiin gara fottoqsuutti geessaa jiru. Humna Poolisii Federaalaa qabanii hidhaa, yakkamtoota Oromoorratti yakka suukanneessaa dalagaa turan of keessa dhoksanii ajaja mana murtii gatii dhabsiisaa, humnoota Tigiraay qawween qabsaa’aa turan akkuma jirutti humna poolisii isaaniitti dabalanii dantaa Tigiraay eegsisaa, dargaggoota isaanii kumoota heddu ta’an leenjii waraanaan qopheessaa, meeshaa fi maallaqa biyyattiirraa saamanitti dhimma bahuun seeraa ol ta’anii jiru. Humni wayyaanee kun haala amma deemaa jiruun gara fuulduraatti dantaa isaanii itti fufiinsaan eegsifachuuf waa lama dalagaa jiru: tokkoffaa ummata ollaa keenya jiran maallaqaan bitanii Oromootti duulchisuun nageenyi Oromiyaa keessatti akka hin uumamne gochuu yoo ta’u; kan lammataa ammoo humni Oromoo tokkoomee dantaa Oromoo akka hin eegsifne osooma taasisanii dhimma naannoo isaanii keessa eenyuyyuu akka hin seenne gochuun duubatti deebi’anii of ijaaruudha. Humni siyaasaa Oromoo bakka adda addaatti walqoodee wal rukutuu fi lola walirratti banuun ammoo isaaniif carraa guddaadha. Humni wayyaanee kun yeroo kam caalaa caasaa bulchiinsa EPRDF keessatti waggoota dheeraaf diriirfatan kanneen akka caasaa tikaa fi waraanaa akkasumas OPDOtti yeroon dhimma bahan amma.
3. Humnoota akka Somaalee fi kanneen biroo: Oromiyaan biyya saboota hedduun daangeffamtu waan taateef lolli daangaa babal’ifannaa waggaa dheeraaf Oromoorratti gaggeeffamaa ture. Humnoota kana keessaa Somaalee ishee tokko. Akeeka Somaaliyaa guddiitti ijaaruu jedhuun erga bara 1960-oota keessa Ziyaad Baarreen abjootee kaasee Somaaleen Itoophiyaa fi gamaa humna tokkoon Oromoo waraanaa turan. Akeekni Ziyaad Baarree haa gufatu malee Somaaleen abjuu lafa Oromoo dhuunfachuu abjoochuu hin dhaabne. Wayyaaneen kana waan hubatteef Liyyuu Poolisii ijaartee Oromootti gadhiiste. Somaalees ta’e humni biraan yoo Oromoon jabaate, qe’ee Oromoo yoo nagaan jiraate, Oromoon tokko ta’ee yoo aangoo siyaasaa fi dinagdee akkasumas waraanaa fi tikaa dhuunfate dantaa isaanii eegsifachuu waan hin dandeenyeef Oromoo laaffisuu fi diiguurratti hirriba malee hojjetu. Kanaaf, ammoo lolli Mooyaaleerratti waggaa dheeraaf gaggeeffamu fakkeenya gaariidha. Siyaasni keenya osoo hin tasgabbaayiin Oromoon deebi’ee wal loluu fi wal rukuchuu eegaluun jara kanneeniif lootoriidha. Lola hin waraaniin injifachuu waliin tokkuma.
Egaan dallaan diinummaa Oromoo gidduutti uumamee waraanaaf karra saaqaa jiru kun gama kamiinuu Oromoo hin fayyadu. Waraana kanaan Oromoon ni caba. Lolli kun hin dhaamu. Lola kana kan mo’uu fi mo’amu hin jiru. Lola kana kan mo’u humna Nafxanyaa yookaan wayyaanee ti. Dantaa Oromoo eegsisuufan waraana, olaantummaa seeraan eegsisa, misooman saffisiisa jedhanii sababa waraana eegalaniif tarreessuun gowwummaadha. Waraana kana eegaluun boolla qabsoo fi injifannoo Oromoo itti awwaalan gad fageessanii qotuudha.
Akka sabaatti dallaan diinummaa qabsoo keenyaan burkutaa’ee qabsoo Oromootti firii godhuuf daandiin saaqame deebi’ee akka cufamu hayyamuu hinqabnu. Dhiiga Oromoo dhangalaasuuf, nageenya Oromoo caalaatti booressuuf, humna Oromoo mataa ol qabataa jiru rukutuuf, haadha Oromoo boo’ichatti deebisuuf, abbaa Oromoo imimmaan gaabbii cobsiisuuf dibbee waraanaa rukutame kana hin deggeru. Waraana Oromoo cabsuuf deemu kana waraana Oromoo aangoomsuuf deemudha jedhee hin fudhadhu. Waraana salphina qe’ee Oromootti affeeruuf deemu kana kabajaa Oromoo ol kaasuuf eegalama jedhee sammuu koo hin amansiisu. Shakkii tokko malee waraanni qe’ee keenyarratti gaggeeffamu kun injifannoo Nafxanyaan akka goolabamu sammuun kiyya natti dubbata.
Waraanni WBO fi mootummaa gidduutti deemuuf jedhu dhaabbachuu qaba. Murtii dogoggoraa kana shaffisaan sirreessuun dirqama.
Lammii Beenyaa
Muddee 21, 2018


c: text/html

text:
“Akka biyyaa fi ummataatti carraan keenya baay’een walitti hidhata kan qabu ta’uu hubachuun kaayyoo fi galma waliiniif dhaabbachuu, waliin hojjechuu, wal deeggaruu fi waltumsuun aadeffatamuu qaba”Injiner @Takele Uma Banti.
Oromoon Injifannoo bara hedduun booda argate kana tikfachuutu irra jiraata. Injifannichi akka laayyootti hin dhufne. Yeroo kanatti dogongora kamiyyuu hojjachuun nurraa hin eeggamu.
Karaa nagahaatiin qabsaawuutu Oromoo of dura ceesisa.
Injifannoon sabni Oromoo argatee tikfamuutu irra jiraata.
Haa toluus, haa baduus mootummaan amma aangoorra jiru mootummaa keenya. Kan aangoorra bahes qabsoo ummata keenyaatiin aangoo argate. Kan alaa gales qawweedhaan cabsee osoo hin tahin qabsoo ummataatiin biyyatti galan. Kanaafuu Ummata kabajuutu irraa eeggama.
Ilmaan keenya qabsoodhaaf daggala seenanii bahanii injifannoo arganne kana tikfachuutu irra jiraata. Ormi wal ijaaree nu moohuf wal qopheessaa jira. Yeroon kan itti wali tumsinee tokkummaadhaan sossoonu malee yeroo itti wal lolluu miti.
Galatoomaa
Paartileen siyaasatiis akkumaa kaleessa qawwee hiikkatee ummata keeysa seenee dagateeti,baandaa waliin gara biyya diigutti seenuu yeroo ammattana Ummata Oromoo diina waliin qircaa godhachaa jiru.baandoonni kanaan dura Maal jechaa ture Osoon ani ABO tahee qawwee mitii Qabattoo hiikkadheen ummata koo ijaara.
Nuti kan biyyatti deebineef waraana/ mootummaa abdannee miti. Ummata keenya abdanneet biyya galle.
Qabsoon Ummanni Keenya Hordofuu qabu qabsoo yeroo waliin deemuu danda’uu tarkaanfataa taheedha.
Qabsoon karaa nagayaatiin gaggeeffamuus kan yeroo waliin deemuu tahu qaba malee warrii dantaa dhunfaa barbaada deema jiran akka biyti jeeqamtu barbaada jira,garu Ummanni keenya miiraan osoo hin tahin tasgabbiidhaan waan hunda ilaaluun Dr Abbichuun deeggaruun biyya teenya gara badhaatetti ceesisu qabna. Kanaaf kan injifannoo keenya tiksuu danda’uu yaada miiraan faarfamu osoo hin tahin yaada tasgabbiidhaan madaalamee of dura nama ceesisuu dandahuudha!!
#KAN_BIYYA_BULCHAA_JIRU SABA OROMOO TAHUU ISAA DAGATAMUU HIN QABU!!
Wal arrabsuu, nama arrabsuu fi walxiqqeessuun teenyaa miti.
Gadaan gadaa Badhaadhinaati!!

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
LABSII HUNDEEFFAMA MOOTUMMAA CEHUMSAA BIYYOOLLEESSAA NAANNOO OROMIYAA
Ibsa Duraa, Waxabajjii 30, 2021
1. Haala Oromiyaan Keessa Jirtu
Ummatni Oromiyaa bara dheeraaf mirga abbaa biyyummaa dhabe deebisee gonfachuuf, bilisummaa diinaan sarbamee deebifachuuf, walumagala hiree ofii murteeffachuuf wareegama qaqqaalii baasaa har’a gahe. Qabsoon bifa jaarmiyaa siyaasan, tokkummaa ummata Oromiyaa tiksuu fi qindoomina qabuun erga hoggansa ABOtiin eegale asillee wareegamni kaffalame hanga hinqabu. Bara 2015 kaasee hirmannaa olaanaa uummata Oromiyaa bal’aan addatti ammo, qabsaawotni, Qeerroo fi Qarreen qabsoo Oromiyaa keessatti deemaa turerratti lubbuu kuma hedduutu itti wareegame; nama baay’eetu qaamaa hir’ate; qabeenya danuutu barbada’e. Qabsoon kun injifannoon golabamus, osoo turee hinbuliin butamee karaa akeekame irraa akka maqu taasifame.
Jijjiiramni suphaa (reform) siyaasaa FDR Ityoophiyaa keessatti bara 2018 mul‘ate kan akeeke sirna diimokiraasii dhugaa kan mirgi dimokrasii fi ummatootaa kabajamutti ceesisuu ture, garuu hintaane. Qaamooleen siyaasaa tokko tokko jijjiramiichi hundee qabeessa fi akka abdachiisaa tahu dursanii Mootummaan Cehumsaa hundaa ammatee akka hundeeffamu yaalii gochaa turan. Humnoota kannen keessaa tokko Tumsa Ummatootaa kan Bilisummaa fi Dimokrasiif (PAFD) kan ABOn keessatti miseensaa bu’ureessaa tahe ture. Haa ta’u malee hin milkoofne. Qaamuma mootummaa of-jijjire keessaa kan jijjiramaaf qophaa’e of-fakkeessee as bahee fi Ministeera Muummee Dr. Abiy Ahmadiin hogganamu gara sirna dimokiraasiitti ceesisuu ni danda’a abdii jedhun jaarmooleen siyaasaa hedduu fi biyyootiin dantaa Ityophiyaa irra qaban kan deeggaran ture. Akka kanaan humnoota siyaasaa gidduutti waliigalteen hunde qabeessaa ta’e osoo irra hingahamiin hanga filannoo biyyoolessaa marsaa 6ffaa kan bara 2020tti paartiidhuma dur biyyaa bulchaa ture (“by defacto“) akka itti fufu taasifame.
Haa tahu malee adeemsa waggoota sadan dabranii keessatti tarkaanfiilee paartilee siyaasaa dorgommiif of-qopheessaa turaniirratti humnaan ukkaamsuu fi daangessuu bulchiinsi Dr. Abiy fudhate hawwii fi abdii turee dukkaneesse. Osoo kanan jiramu weerarri COVID-19 babal’achaa dhufuun mootummaa duranuu sababa barbaachaa tureef carraa uumee qorannoo amansiisa tokko malee filannoon bara 2020 keessa deemuuf karoorfame gara bara 2021tti akka darbu taasifame. Kanaan walqabatee umriin mootummaa heeraan danga’e akka dheerafattu taasifame. ABO fi KFO fi dhaabotiin wahila isaanii dheerina umrii mootummaa kan heera biyyittiin ittiin bultu cabsuudha jedhanii mormaniiru.
Jijjirmani dhufee cehumsa gara sirna diimokrataawaa fi nageenya waaraa ummataa fida jedhamee osoo abdatamuu olee osoo hinbuliin waan hundu kan bakka duriirraa hammateetti deebi’e. Gaaffiin ummatichaa dhageetti dhabe. Inumayyuu sirna dulloomaa dur qabsoo meeqaan diigamee deebisanii lubbuu itti horuuf maqaa “Tokkummaa Itoophiyaa gudditti kan durii tiksuutiin” mirga argame duubatti harkisuf fedhii fi hawwii ummatni bilisummaa fi diimokraasii arguuf qabu dhadhaa ibda buute taasisan.
Mootummaan kun afaan-fajjeessitoota, ayyaan-laallatoota fi danta-buleeyyiin kan dhaalame ta’uu fi kaayyoo ummataa kan of-harkaa hinqabne ta’u caalaa mirkaneese. ABO fi KFOn adeemsi kun seera ala ta’uu fi kan heera mootummaas diige hariiroo ummatoota booressu ta’ullee ibsuun mormii isanii ifatti ibsaa turan.
Mootummaan kunis akka kaayyoo ummatni barbaadutti bilisummaa fi diimookraasii mirkaneessu watwaataa as gahan.
Wayita ammaa kana ummatni Oromiyaa fi Oromiyaan rakkoo hamaa keessa jiru. Sirni bulchiinsaa diriiree ummataaf tajaajila kennu yoo maqaaf ta’e malee hinjiru. Oromiyaan lolli itti labsamee guyyaan ilmaan isii lubbuu kafalaa jiru. Waraanni bakka adda addaatti ummatarratti baname humna waraanaa biyya keessa jiru irratti dabalatee waraana mootummaa Ertiraa galchee jira. Dirreen Oromiyaa harki caalaan lafa waraanaati. Ummatni qe’ee fi qabeenyaarraa buqqifamani hari’atamaa oolu. Mannen qonnan bulaa fi horsiisee bula ibda itti qabsisanii guggubu. Loon ni saamu. Dubartootaa ni gudeedu. Hidhaa fi dararri ummatarra gahu dangaa hinqabu. Keessattu, qeerroo fi qarreen karaarra deemuu hindandeenye. Yoo argaman ni ajjefamu, ni reebamu ykn ni hidhamu. Kan dararaa kana jibbee jiruu fi jireenya isaa dhiisee falmiidhaaf bosona seenees lakkofsa hin qabu. Seerri waanti jedhamu dhabameera. Mootummaa kan ofiin jedhu waan humna qabuuf qofa kan fedhe hojjachuu danda’a. Itti gaafatammummaa waanti jedhamu hinjiru. Gababaatti Oromiyaa keessa waan mootummaa fakkaatu wayii yoo ni jira jedhame malee mootummaan sirnaa hinjiru.
Sirni amma paartii biyya bulcha jedhuun (Prosperity Party-PP) hogganamu sirna abbaa Irreeti. Kannen PP hundeessan warrotuma duran mootummaa EPRDF/TPLF fi wahiloota isaanii turaniidha. Kan keessaa hir’atame ykn didee keessaa bahe TPLF qofadha. Akkuma duran jedhama ture warreen armaan dura ummata Oromiyaa dararuu fi aangoof jecha danta ummata dabarsanii kennaa turantu maqaa jijjiiratee qaama jijjiiramaa of-fakkeessee as bahe. Gareen mootummaa ofiin jedhu kun ajjechaa, dararaa fi gidiraa Oromoo fi sabaafi sablammoota biroorran gahaa turan dhaalanii daran kan itti cimsa jiraniidha. Feedereshiinii saba-daneessaa dura maqaan qofa jiru haquuf warren murteeffataniidha. Sirna gabromfataa fi doofaa jaarraa tokkoo oliif yaalamee burkutaa’ee du’e lubbu itti horanii olkaasuuf warren tattaaffachaa jiraniidha. Waliigala ummatni Oromiyaa yoo of-tufate, yoo of-xiqqeesse malee jirachuu hinqabu jedhanii akeekanii warra dalagaa jiraniidha. Warren biyya bulchaa jirra jedhan kunnin ummatootni akka ummataatti mirga waloo isaanii guutuu yoo argatan biyyatu bada jedhanii yaadu. Mirga ummataa haala kana keessatti kabachiisuun hindanda’amu, hinyaadamus.
Mootummaan amma jiru kun Mootummaa Biyyoolleessaa Naannoo Oromiyaa diiguu fi ummata Oromiyaa addaan qoqqoodu hojii taasifatee hojjachaa jira. Namoota dantaa dhuunfaaf jecha dhimma kana bakkan nu gahu jedhanii yaadan bakka jiranii walitti funaananii ummata keessa bobbaasuun karoora isaanii bakkan gahuuf yaalaa jiru. Kanaaf ammo tajaajila ummatni tokko mootummaarra argachuu qabu dhorkuun dadhabsiisuuf yaalu. Mootummaan kun ummata Oromiyaa ajjeesuu, hidhuu fi dararuu malee seenaa ummata Oromiyaa deggeruu tokko hinqabu. Mootummaa ummatati ofiin jechaa dantaa ummataa dabarsee kennudha. Waluma gala, erga jarraa tokkoo fi wallakkaa dura gabrummaa jalatti kuftee as Oromiyaanis tahe Itopjhiyaan mootummaa isiif malu argattee hinbeektu.
Filannoon 6ffaa biyyooleessas filannoo fudhatama hinqabne. Oromiyaa keessatti filannoo bakka dorgomtootni hin jirreetti raawwate. Dhabbileen siyaasaa jajjaboon ummata Oromiyaa bakka bu’an ABO fi KFOn kan keessaa dhiibamanii bahaniidha. Hoggantoonni, miseensotni gameeyyii fi deggertoonni isaanii mana hidhaa keessa osoo jiranii filannoo taasifamedha.
Waajjiraleen dhaabilee laman kanaa guutummaatti haala jedhamuu danda’uun cufamaniru. ABO fi KFOn deemsi filannoon madalawaa fi kan hunda hirmaachisu akka ta’u waan humni isaanii danda’u gochaa turaniiru. Filannoon sirnaa akka deemuu hindandeenye erga hubatanis mariin dhaabbilee siyaasaa fi kannen dhimmi ilaallatu hundaa akka adeemuu fi rakkina siyaasaa biyya kanatiif fala barbaadu waamicha gochaa turaniiru. Filannoon seeraa fi sirna hinguutne erga deemee asis filannichi akka fala hintaanee fi malli jiru mootummaa baraaraa dhaabbilee hunda hammatuun akka dhaabatu waamicha taasisaniiru.
Ummatni biyya dhabe; ummatni mirga hiree ofii murteeffachuu dhorkame; ummatni bilisummaa fi diimokraasii dheebote; Ummatni osoo nageenya barbaaduu jeequmsa keessa oolu; ummatni mootummaa isarratti falmu malee isaaf falmu hinqabne mootummaa dantaa isaa tiksuufi danda’u barbaada. Lammileen Oromiyaa mootummaa isaa ta’u akka ijaaramu bifa adda addaatiin waamicha gochaa turusas ni yaadatama. Hanga haalli siyaasaa biyyichaa sirreeffamee ummatni bakka bu’oota isaa seeraan filatee mootummaa sirnaa fi seerawaa ta’e ijaaratutti yeroo cehumsaa qaama geggeessu barbaada. Qaamooleen dhimmi ilaalatu keessa adda durummaan kannen jiranii fi abdii ummata ta’an ammo ABO fi KFO akka ta’an beekamadha. Dhaabileen siyaasaa kunnen erguma ijaaramanii kaasanii mirga ummata Oromiyaa fi sablammootaa Oromiyaa keessa jiran tiksuu fi kabajchiisuuf kannen falmaa turanii fi ammas itti jiranidha.
Kanaaf, ABO fi KFOn haala siyaasaa amma jiru kana xinxalanii erga hubatanii bood beektootaa fi ummata wajjin marii gochuun Mootummaa Cehumsaa Biyyoolleessaa Naannoo Oromiyaa (MCBNO) dhaabaniiru. Mootummaan cehumsaa kun yeroo Addi Bilisummaa Ummata Tigraay (ABUT) deebitee Tigray lolan dhunfatee mootummaa ta’u isii irra deebite mirkaneeffatee fi haalli biyya keessa jiru daran jeequmsaaf saxilame kana Oromiyaa fi ummata Oromiyaa keessa jiru wajjin ta’ee gaga’amaa fi badiin dabalata akka hingeenye ittisuuf dirqama kan ofitti fudhatedha. Mootummaan cehumsaa kun guyyaa Adooleessa 01 bara 2021 hanga mootummaan ummataa sirnaa fi seeraan filatame bakka bu’utti waggota sadiif dhaabateera.
2. Duudhaalee MCBNO Ittiin Masakamu
Mirgoota dhala namaa addunyaan irratti waliigalamee fi biyyi kunis fudhatee mirkaneessite kabajuun akkauma jirutti ta’ee MCBNO yeroo cehumsaa kana keessatti duudhaalee armaan gaditti tarreeffaman mara ni kabaja, ni tiksa, ittiinis masakama:
- Olaantummaa fi walabummaa ummataa: lammilee Oromiyaa walabaa fi mootummaa cehumsaa kana olitti abbaa aangoo olaanaa fi murteessaa ta’u isaa ni kabaja, ni tiksa.
- Mirga dhala namaa fi mirga diimokraasii: MCBNO mirga dhala namaa fi mirga diimokraasii ummata Oromiyaa keessaa jiranii ni kabaja, ni tiksa.
- Walqixxummaa korniyaa: MCBNO mirga walqixxummaa dhiiraa fi dubartiin ummata Oromiyaa ni kabaja, ni tiksa.
- Olaantummaa heeraa FDRE fi heera Oromiyaa: Heerri FDRE fi heerri Oromiyaa seera olaanaa mootummaa Oromiyaa kamiiyyuu ol akka ta’e ni kabaja, ni tiksa. Seerri MCBNO baasu kamuu heera kana ni falleessa yoo ta’e fudhatama hinqabu.
- Garaagarummaa mootummaa fi Amantii: MCBNO Oromiyaa keessatti mootummaa fi amantiin garagara ta’u ni kabaja, ni tiksa. Amantiin kan mootummaa ta’e hinjiru. Mootummaan dhimma amantii keessa hin seenu, amantiinis dhimma mootummaa keessa hinseenu.
- Mirga sablammootaa (minority rights): MCBNO mirga sablamoota Oromiyaa keessa jiratanii ni kabaja, ni tiksa.
- Walabummaa seer-ilaal: Qaamni Seer-ilaal (judiciary) MCBNO walaba ta’a.
- Itti-gaafatammumma mootummaa: mootummaan tajaajilaa fi jiruu hojjatu iftoominaan geggeessa, badii dalage kamuufu seeraan itti gaafatama.
- Waliin qoddannaa aangoo (shared rule): Hariiroo waliitumsuu bulchiinsa mootummaa naannoolee biro fi kan heeraan murta’e mootummaa giddu galeessa waliin qoodata.
- Hariiroo michooma godinaa cimsuu: Diimokraasii, tasgabbii, nagaa waaraa, misoomaa fi maammilummaa dinagdee fi daldalaa Gaanfa Afriikaa keessaatti uumuuf, walitti bu’insaa godinica keessa jiru ilaafi ilaameen furuuf ni tattaafata.
3. Caasefamma MCBNO
3.1 MCBNO kun caffee cehumsaa (transitional council) miseensota jaarmiyaalee ABO fi KFO akkasumas waldaalee sivilii, waldaalee amantii, Abbootii Gadaa, jarmyaa dargaggootaa, Jarmyaa dubartootaa irraa kan ijaaramu ta’ee baay’ina miseensotaa caffee 337 qabaata. Caffeen cehumsaa kun Pirezidantii fi Itti aantoota sadi (3) of keessaa filatamaniin hogganama.
3.2 MCBNO hanga mootummaan ummataan filatame bakka bu’uutti kan ummata bulchu yoo ta’u, yeroon hojii isaa waggaa sadi kan hincaalle ta’a.
3.3 Caffeen Cehumsaa MCBNO af-yaa’ii fi Itti aanaa af-yaa’ii ni qabaata akkasumas koreewwaan barbaachisaa ta’an ni hundeessa. Af-yaa’iin walgahii Caffee Cehumsaa ni gaggeessa; ni hooggana.
3.4 MCBNO Naannoodhaan, Godinaan, Aanaadhaanii fi Gandaan kan caaseffamedha. Haa ta’u malee, Caffeen MCBNO barbaachisaa ta’uusaa yemmuu itti amanu sadarkaa bulchiinsaa kan biroo caasessuu ni danda’a.
3.5 Qaamni MCBNO seera tumu Caffee Cehumsaa Oromiyaati. Caffichis qaama aangoo ol’aanaa Mootummaa Cehumsaa Naannichaa ta’a.
3.6 Qaamni seera raawwachiistuun ol’aanaa Mootummaa Cehumsaa Naannichaa Waajjira Pirezidantii Bulchiinsa Mootummaa Cehumsaa Naannichaa yoo ta’uu, itti waamamnisaa Caffee Cehumsaa Biyyooleessaa Oromiyaatiif ta’a.
3.7 Pirezidantiin yeroo cehumsaa hoogganaa ol’aanaa qaama hojii raawwachiiftuu mootummaa cehumsaa biyyooleessaa naannichaa ta’ee ni hooggana; bakka ni bu’a, itti aantoota pirezedantii, itti gaafatamtoota dameewwani, biiroolee fi waajjiroota adda addaa sadarkaa naannoo fi bulchiinsa godinaa irratti muudamaaf paartoota adda addaa fi oggeeyyii keessaa kaadhimaman Caffee Mootummaa Cehumsaatiif dhiheessuun ni raggaasisa, qajeelfama adda addaa baasee qaama raawwachiiftuuf ni kenna.
3.8 Yeroo cehumsaa kana keessatti caasaaleen mootummaa taajajila idilee ummataa kennuuf armaan dura diriiran itti gafatamtummaan tajajila isaanii kennuu itti fufu; Projeektoonni misoomaa adda addaa Naannicha keessatti jalqabaman martuu gufuu malee akka xumuraman haalli ni mijaataaf.
3.9 MCBNO jaarmiyaalee addunyaa adda addaa kanneen akka Mootummaalee Gamtoomanii (UN), Gamtaa Afriikaa, Dippiloomaatonni biyyoota adda addaa, Tokkummaa Awurooppaa (EU), Dhaabbilee Miti-motummaa fi Dhaabbileen mirga dhala namaatiif falmatan akkasumas jaarmiyaalee biroo dantaa Oromiyaa waliin qaban hunda wajjin waltii dhiheenyaan ni hojjata.
3.10 MCBNO bulchinsa mootummaa naannolee kanneen biroo wajjin ta’uun Itoophiyaa keessatti walta’insi cehumsaa hunda hammataa fi shira of-keessaa hinqabne ta’u isaa ragaa walabaa akka ta’aniif qaamootii godinaa kannen akka Gamtaa Afriikaa, Gamtaa Awurooppaa, jaarmiyalee mirga dhala namaa idila addunyaa kannen akka Amnesty International, Human Rights Watch, namoota dhunfaa bebbeekamoo, hayyota maqaan baay’ee farfamanii fi nam-tokkee ykn gartuun kamuudhufanii akka tajjaban gochuu fi hundeeffamu isaa keessatti qooda irraa eegamu hunda ni gumacha.
3.11 MCBNO dhaabbilee adda addaa (waloo,dhuunfaan, namtokkee) fi miidiyaalee Magaalaa Finfinnee keessa jiraatan dabalatee kanneen bakka adda addaatti argaman wajjin sirna diimokiratawaa ta’e bu’uureessuuf, bulchinsa gaarii dagaagsuu fi misooma saffisaa fiduuf waltti dhiheenyaan ni hojjata.
4. Sangnataa Yeroo Ce’uummsaa
MCBNO Nageenyaa, Siyaasaa, Dinagdee fi Hawaasummaa ummata Oromiyaa ilaallatan keessa kanneen armaan gaddiiratti tarreeffamanirratti xiyyeeffannaa keenuun ni raawata:
4.1 Nagaa fi taasgabbii uumuu: MCBNO nagaa fi tasgabbii ummatni Oromiyaa yeroo dheeraadhaf dhabe buusuuf:
- Haalawwan nagaa fi tasgabbii ummataa jeequu malan hunda hirmaannaa ummataatiin dursee tilmaamuun/akeekuun otoo rakkoon hindhalatiin akka furtee argatan ni hojjata; bakka rakkoon mudatettis humni naga eegsisu hatattamaan ummata cinaa goree akka nagaa buusu ni hojjata.
- Ummatootaa fi bulchiinsi mootummaa naannoolee ollaa Oromiyaatti argaman wajjin dhimmota waloorratti waliin mari’atee dantaa obbolummaa hirkate dagaagsuun nagaa fi tasgabbii mirkaneessuf hojjata.
- Ummata kanaan dura nagaa fi tasgabaahina dhabuun qee’ee isaarraa buqa’ee hanga halli kennatee fi humni mootummaa dandayetti akka qee’ee isaanitti deebi’an ni mijeessa.
- Ummata sababa qee’ee isaarraa buqa’uu fi biyyarraa ari’atamuu isaatiif addatti rakkoo hawaas-dinagdeetiif saaxilame akka baraaramuu fi gara jireenya idilee isaatti deebi’u haala ni mijeessa.
4.2 Koomishiinii quurramaa (reconciliation and transitional justice): MCBNO yakkootaa, midhaalee fi badii sirna dabre keessaa ummata Oromiyaa irra gahaan kan qoratee seeraa dhiheessuu fi haqa akka argatan taasisu Koomishiinii quurramaa ni hundeessa.
4.3 Yaadannoo wareegamtootaa: Koreen addaa wareegamtoota qabsoo bilisummaa ummata Oromiyaa kan Oromiyaa guutuu keessatti qoraatee dhiheessuu fi yaadannoo isaanii malu qopheessuu ni hundeeffama.
4.4 Ol’aantummaa Seeraa Mirkaneessuu: MCBNO olaantummaa seeraa kabachisuuf jecha:
- Walabummaan manneen murtii akka hojiirra ooluu fi mutiin isaan kennanis akka kabajamu ni hojjata.
- Namni kamuu seeraan ala akka hinhidhamnee fi mirga isaa hinmulqamne ni hojjata.
- Qaamoleenis ta’ee anga’otni dhuunfaa hojii seeramaleesa hojjataniif akka seeraan gaafataman ni taasissa.
- Lamiileen Oromiyaa fi kannen biroo seeraan qabeenya horataniif eegumsa seeraa ni qabaatu.
- Aanga’onni sadarkaa kamirrattu muudaman badii hojjatan kamiifu itti-gaafatamu.
4.5 Filannoo mootummaa qopheessuu: MCBNO filannoo haqa, bilisaa fi ifa ta’e akka adeemsifamu wantoota barbaachisan hunda ni anjeessa; mootummaan sirnaa fi seeraa akka hundeeffamu ni taasisa. Angoo mootummaa paartii ykn paartilee filamaniif nagaan dabarsee ni kenna.
4.6 Hidhamtoota siyaasaa: MCBNO heera Mootummaa Biyyoolessa Naannoo Oromiyaarratti hundaa’un hidhamtoota siyaasaa mottummaa angora tureen hidhaman hunda ni hiika.
4.7 Haala Dinagdee: MCBNO kanneen armaan gadii ni raawwata:
- Haalawwan qaalawiinsa jireenyaa uuman adda baasuun akka salphatanii fi ummatni jireenya foyya’aa akka jiraatu haala ni mijessa.
- Namuu karaa seera qabeessa ta’e qofaan akka qabeenya horatuu ni taasifama.
- Damelee dinagdee kanneen akka qonnaa, hormaata beeyladaa, daldalaa fi industirii akka humna guutuun hojjatanii fi guddina biyyaa fi jireenya ummataa wayyeessuuf gumaachan ni taasifamu.
- Haalawwan guddina dinagdee mijeessan keessaa geejibnii fi qunnamtiin murteessaa ta’uu hubachuun sirna geejibaa fi qunnamtii mijataa ta’e ni diriirsa.
4.8 Dhimma hawaasummaa: MCNO dhimma hawaasummaarratti kanneen armaan gadii ni raawwata:
- Barnootni, tajaajilli fayyaa ummataa, bu’uraaleen misoomaa fi kkfn akka babal’atanii fi tajaajila gahaa ta’e ummataaf kennuu dandayan ni taasisa,
- Birkiileen hawaasaa kamuu hirmaannaa isaanirraa eegamu hubachuun akka jireenya siyaasaa fi hawaas-dinagdee biyyaa keessatti gahee isaanii sirnaan bahachuu dandayanii fi irraas fayidamaniif mootummaan haala barbaachisu ni mijeessa,
- Dubartoonnii fi daa’imman jireenya har’aa keessattis ta’ee egeree biyyaatiif gaheen qaban murteessaa ta’uu hubachuun MCBNO gahumsaa fi hirmaannaa isaanii cimsuuf xiyyeeffannaan ni hojjata,
- Dargaggootaa fi shammaran humna oomishaa biyyattiin qabdu ta’uu hubachuun MCBNO addatti gahumsa isaanii akka cimsatanii fi sirna siyaasaa, dinagdee fi hawaasummaa biyyaa keessatti gahee isaanirraa eegamu akka bahataniif haala ni mijeessa.
- Qaama hir’attoonii tajaajila mootummaa addaa akka argatan xiyyeeffannoo kennee irratti hojjata.
Nuyi, miseensotni Caffee Cehumsaa Mootummaa Cehumsaa Biyyoolleessaa Naannoo Oromiyaa, Waxabajjii 30, 2021 yaa’ii hundeeffamaa mootummaa cehumsaa erga geggeeffanee marii bal’aan labsii hundeeffama MCBNOrratti taasfinee booda sagalee guutuun raggaasifneerra.
Caffee Cehumsaa MCBNO
Waxabajjii 30, 2021
Finfinnee


text:
Baatirii
Baatiriin elektirikii meeshaa seelii elektirookeemikaalaa of keessaa qabu yoo ta'u hojiinsaas anniisaa keemikaalaa gara anniisaa elektirikiitti jijjiiru dha. Seelin tokko tokkoonsaa moggaa poozatiivii, ykn kaatodii, fi moggaa nageetivii, ykn anoodii qaba. Elektiroolaayitoonni ayonoonni elektiroodota ykn moggaa lamaan gidduu akka yaa'u godhu, kunis karantiin baatirii keessaa yaa'ee hojii akka hojjatuu godha.
Baatiroonni dursaa (primary battery) yeroo tokkoo faayidaarra oolanii achii booda kan gatamani dha; elektiroodonni isaanii yeroo baatiriin hojjatu akkaataa duubatti deebi'uu hin dandeenyeen jijjiiramu. Fakkeenya gaarin baatirii alkaalayinii kan meeshaalee socho'an baayyeen itti fayyadamanii fi kan ifaaf tajaajilu dha. Baatiriin lammaffoo (kan chaarjeffaman) yeroo baayyee chaarjii godhamuu fi faayidaarra ooluu danda'a; qabiyyeen elektiroodii kan jalqabaa yeroo karantiin faallan keessa darbe bakka duraatti deebi'a. Fakkeenyaaf baatirii liid-asidii kan konkolaataa keessatti itti fayyadmnu fi baatirii liitiyeem ayoonii kan elektirooniksii socho'u keessatti itti fayyadamnu kaasun ni danda'ama. Baatiriin bifaa fi danaa addaa addaatin dhufa, seelii baayyee xiqqishuu kan meeshaa warra gurri dabarsu gargaaruu fi sa'aatii harkaatii humna kennuu hanga baatirii guddinaan amma kutaa tokkoo ga'u kan anniisaa waljijjiirraa bilbilaa fi daataa senterii kompitaraaf dhiyeessuu ta'uu danda'a.
Akka tilmaama bara 2005tti, wagga waggaadhan daldallii baatirii qarshii biliyoona $48 baasa, waggaatti guddina dhibbantaa 6% ta'us agarsiisa.
Baatiriin boba'aa bebbeekkamoo akka gaazoliinii caala anniisaa xiqqaa qaba. Kana garuu amma tokko baatiriin anniisaa isaanii akka elektrikiitti (kan gara hojii makaanikaalitti karaa jijjiirramu) waan kennaniif ni fura, karaa biraa boba'aan injiinii keessatti gara hojiitti yeroo jijjiiramu annisaansaa baayyee xiqqaa dha.
Seenaa[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Jechi baatirii jedhu meeshaa elektirikaalii ibsuuf kan jalqaba fayyadame Beenjamin Firaankiliin ture, kunis bara 1748 Leyden jars baayyee ibsuuf qawwee baayyee kan yeroo sana baatirii jedhamuun wajjin wal fakkeessee (Beenjamin Firaankiliini jecha kana waraanarraa ergifate, baatiriin waraana keessatti meeshaa waraana waliin wajjin tajaajilan ibsa). Alesaandiroo Vooltaa baatirii elektirookeemikaalaa kan jalqabaa kan vooltaayik paayil jedhamau bara 1800tti hojjate. Kunis koopparii fi zinkii walirratti tuullame yoo ta'u gidduusaanii waraqaa bishaan soogiddaa keessa cuubametu jira, baatiriin kun karantii baayyee hin jijjiiramne yeroo dheeraaf maddisiisa. Vooltan voolteejin baatirii kun sababa walnyaatinsa keemikaalaa ta'uu hin hubanne. Vooltan seelonni inni uume kun madda anniisaa hin dhumneeti jedhee amana, fana maleesi nyaatamuu elektiroodota baatiriirra ga'u akka waan nuffisiisaa tokkootti qofa ilaale, akka waan hojii baatirii keessatti hafuu hin dandeenyeetti hin ilaalle. Bara 1834tti, Maayikil Faradaay nyaatamuun elektiroodotaa walnyaatinsa keemikaalaa geggeeffamuun kan dhufu ta'uu fi kan hin oolle ta'uu agarsiise.
Baatiroonni jalqabaa yaalii adda addaa hojjachuuf baayyee murteessoo kan turan yoo ta'u, garuu voolteejin isaanii kan jijijjiiramuu fi karantii guddaa yeroo dheeradhaaf kennuu kan hin dandeenye turan. Baatiriin seelii Daanish jedhamu, kan bara 1836tti kemistii biyya Biriiteen Joon Firedriik Daani'eelin kalaqame, baatirii akka madda elektirikiitti tajaajile kan jalqabaa ti. Baatiriin kun madaala industirii ta'e, akkasumas cimdaa telegiraafii keessati akka madda anniisaatti baayyinaa itti fayyadamuu jalqaban. Baatiriin kun huubboo koopparii kan bulbula kooppar salfeetin guuttame qabata, kana keessa huubboo suphee salfariik asidii fi elektiroodii zinkiitu qabatutu jira.
Seelonni jiidhaan elektiroolaayitii dhangala'oo fayyadamu, kunis yoo seeran qabamuu baate dhangala'uu fi cobuu danda'a. Namoonni baayyen huubboo fuullerraa hojjatame ruuqolee kana qabachuuf itti fayyadamu turan, kunis salphaatti akka caban godhe. Amaloonni akkanaa kun seelii jiidhan meeshaale socho'aniif mijataa akka hin taane godhe. Dhuma jaarraa 19ffaa keessa, baatiriin seelii gogaa kalaqame, isaanis meeshaalee socho'aniif humna dhiyeessuuf mijataa ta'an. Baatiriin seelii gogaa elektiroolaayitii dhangala'oo waan furdaa hin dhangalaanen bakka buusan.
Akkaataa Ittiin Hojjatu[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Baatiriin aannisaa keemikaalaa qajeeltodhaan gara anniisaa elektirikiitti jijjiira. Baatiriin seelii vooltaayik muraasa of keessaa qaba. Seeliin tokkoo tokkoonsaa walakkaa-seelii lama qaba, walakkaan-seelii elektiroolaayitii elektirikii dabarsu fi anaayonii fi kaatayonii of keessaa qaba; kunis karaa siiriyesiin walqabata. Walakkaan-seelii tokko elektiroolaayitii fi elektiroodii nageetiva ta'e qaba, elektiroodii kanatti anaayoniin (ayoonota chaarjii nageetiva ta'e qaba) itti godaanu; walakkaan-seelii kan biraa ammoo elektirolaayitii fi elektiroodii poozatiiva ta'e qaba, elektiroodii kanatti kaatayooniin (ayoonii charjii poositiiva ta'e qabu) itti godaanu. Walnyaatinsi redksii baatirii kana humna maddisiisa. Kaatayoononni yeroo baatiriin chaarjii ta'u kaatodii irrattii ni hirrifamu (elektiroonin itti dabalama), anayoononni ammoo yeroo dischaarjii ta'u anoodii irratti ni oksideeffamu (elektiroonin irraa fudhatama).
Seelii-walakkaan tokko humna elektiroomootivii (electromotive force - emf) qaba, kunis dandeettii inni karantii elektirikii keessoo seelii irraa gara duuba seelitti oofuf qabuun murteeffama. emf dhugaa garaagarummaa emf walakkaa-seelii lamaani ti. Kanaafuu, yoo elektiroodonni emf fi qabaatan, emfn dhugaa dha; jecha biraatin, emf dhugaa garaagarummaa dandeettii riddaakshinii walnyaatinsa-walakkaa ti.
Humna elektirkii hoofu ykn kan moggaa seelii baatirii hoofu voolteejii moggaa (terminal voltage) jedhama, voolteejidhaan safaramas. Voolteejin moggaa, kan seelii chaarjii gochaas ta'ee dischaarjii gochaa hin jirree tokko voolteejii sarkiyuutii banaa jedhama, kuns emf seelichaa wajjin wal qixxee dha. Sababa ittisa keessootiin (internal resistance), chaarjin moggaa seelii dischaarjii gochaa jiruu tokkoo voolteejii sarkiyuutii banaarra xiqqaa dha, kan seelii chaarjii gochaa jiruu ammoo voolteejii sarkiyuutii banaa ni caala. Seelii yaadaa kan baayyee bayeessa ta'e ittisa keessaa xiqqoo qofa qabaata, hanga dhumutti voolteejin moggaa seranaa qabaata, achii booda 0tti gadi bu'a. Yoo seelin akkasii voolteejii 1.5n odoo hin jijjiiramin qabaatee fi chaarjii kolombii tokkoo kuusee kaa'e, achii booda yoo guutummaan dischaarjii godhe hojii juulii 1.5 ta'u hojjachuu danda'a. Seelii dhugaarratti garuu, ittisni keessoo yeroo dischaarjin godhamu ni dabala, akkasumas voolteejiin sarkiyuutii banaa yeroo dischaarjiin godhamu ni hirrisa. Yoo giraafin voolteejii fi ittisaa yeroo irratti hundaa'ee kaafame, suurri uummamu yeroo baayyee qonyoo dha; bifti qonyoo kanaa kemistirii fi tarreeffama keessa seelotaa irratti hundaa'ee ni jijjiirama.
Voolteejin moggaa seelii irratti uummamu humna walnyaatinsi keemikaalaa elektiroodota fi elektiroolayitoota gidduutti ummamu baasu irratti hundaa'a. Seelin alkaalayinii fi zinkii-kaarbonii kemistirii addaa qaba, garuu tilmaamaan emf vooltii 1.5 qaba; akkasumas seelonni NiCad fi NiMH kemistirii addaa qabu, garuu tilmaamaan emf vooltii 1.2 qabu. Seelonni liitiyemiigaruu emf vooltii 3 ykn sanaa ol qabu.
Akaakuu Baatirii[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Baatiroonni baatirii dursaa (primary battery) fi baatirii lammaffootti addaan qooddamu:
- Baatiroonni dursaa haala duubatti deebifamuu hin dandeenyeen, anniisaa keemikaalaa gara anniisaa elektirikiitti jijjiiru. Yeroo ruuqonni walnyaatana dhuman, baatirii sanatti anniisaa deebisuun hin danda'amu.
- Baatiroonni lammaffoo chaarjeffamuu danda'u; kana jechuun, walnyaatinsi keemikaalaa geggeeffame duubatti deebifamuu danda'a, kanas anniisaa elektirikii seelii sanatti gad-lakkisuun raawwatama. Chaarjessuun kun baatirii sana gara ruuqolee jalqaba qabatuutti deebisa.
Baatiroonni dursaa muraasni, fakkeenyaaf kan sarkiyuutii telegiraafiif itti fayyadaman, elektiroodii isaanii jijjiirun hojiitti deebifamu. Baatiriin lammaffoo, sababa bittinaa'uu wantoota ka'aa baatirichaa, elektiroolaayitii dhabuu fi nyaatama sibiila keessa isaarran kan ka'e, yeroo daangaa hin qabneef chaarjeffamuu hin danda'an.
Baatirii Dursaa[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Baatiriin dursaa, ykn seelin dursaa, yoo walittii qabaman battalumatti karantii maddisiisuu jalqabu. Baatiroonni kun meeshaale socho'an kan karantii xiqqaa barbaadan, kan darbee darbee qofa fayyadaman, ykn bakka madda anniisaa biraarraa fagoo ta'etti waan akka akeekkachiisaa (alarm) fi sarkiyuutii walqunnamtii keessatti bakka anniisan elektirikii darbee darbee qofa jirutti tajaajilarra oolu. Baatiriin dursaa haala amansiisaa ta'een chaarjeffamu hin danda'an, sababiinsaas walnyaatinsi keemikaalaa geggeeffamee salphaatti duubatti deebi'uu waan hin dandeenyeef, akkasumas meeshaa ka'aan baatirichaas bakka jalqabarrattii irra turetti waan hin deebineef. Oomishtoonni baatirii baatirii dursaa chaarjessuuf yaaluu hin gorsan.
Walumaa galatti, baatiriin dursaa baatirii charjeffamu caalaa rukkina anniisaa guddaa qabu, garuu baatiriin dursaa (baatirii gataman) hojiiwwan anniisaa guddaa barbaadan kan loodii oomii 75 (75Ω) gadi ta'anirratti sirriitti hin hojjatan.
Akaakuun baatirii gatamanii baayyee beekkamaan kan akka Zinki-kaarbonii fi baatirii alkaalaayiniifaa ti.
Baatirii Lammaffoo[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Baatiriin lammaffoo, seelii lammataa ykn baatirii chaarjeffamanis ni jedhamu, jalqaba odoo itti hin fayyadamin dura chaarjii godhuun dirqama; wayita baayyee yeroo oomishaman meeshaa ka'aansaanii haalata gadchaarjidii ta'erratti argama. Baatiroonni chaarjeffaman karantii elektirikii itti gadi-lakkisuun chaarjeffamu, kunis walnyaatinsa keemikaalaa kan yeroo baatirii sanatti fayyadamaan geggeeffamu gara duubaatii deebisa. Meeshaalen karantii barbaaddamu madaalanii dhiyeessan chaarjerii jedhamu.
Baatiriin chaarjeffamu kan jalqabaa baatirii liid-asidii ti. Teknooloojin kun elektiroolaayitii dhangala'aa baattuu hin saamsamne keessa jiru qabata, kunis baatiriin sun yeroo hunda ol garagaree akka dhaabbatuu fi naannoon baatirii sanaa gaazii hayidiroojinii yeroo garmalee chaarjeffamu baasu akka bittinneessuu danda'uuf jecha qilleensa sirriitti akka argatu gochuu barbaachisa. Baatiriin liid-asidii anniisaa elektirkii inni dhiyeessuu danda'u wajjin yoo madaallame amma tokko ulfina guddaa qaba. Baasin oomishaasaa xiqqaa ta'uunii fi karantii guddaa inni qabu akka baatiriin kun bakka anniisaan (tilmaaman 10Ah ol) ulfinaa fi salphina qabachuu caalaa baayyee barbaachisaa ta'etti akka baayyinaan hojiirra oolu godhe. Faayidaan isaa inni guddaan baatirii konkolaataa ta'uudha, kunis karantii fiinxee amapiirii 450 kenna.
Baatiriin liid-asidii saamsamaa vaalviin too'atamu (baatirii LAVT) industirii konkolaataa keessatti akka bakka bu'aa seelii jiidhaa liid-asidiitti tajaajila. Baatiriin LAVT akka elektiroolaayiitiitti salfariik asidii akka hin sochoone godhame fayyadama, kunis carra inni dhangala'uuf ykn yaasuuf qabu hirrisuun umurii baatirii sanaa dheeressa. Baatiroonni LAVT elektiroolaayitiin isaanii akka hin sochoone godhu. Akaakun lamaan:
- Baatirii jeelii (ykn seelii jeelii) (Gel batteries) elektiroolaayitii amma tokko jajjaboo ta'e fayyadama.
- Baatirii xuuxxama hafaa fuullee (Absorbed Glass Mat) keessatti elektiroolaayitiin hafaaa fuullee addayaatin xuuxxama.
Baatiroonni chaarjeffaman kan salphaatti socho'an "seelii gogaa" saamsame baayyee of keessati qabatu, isaanis tajaajila akka bilbila mobaayilii fi koyyaatif baayyee fayyadu. Seelonni gosa kanaa (tarree kana keessatti rukkinni humnaa fi gatiin dabalaa deema) nikeel-kadimiyeem (NiCd), nikeel-ziink (NiZn), hayidiraayidii sibiilaa nikelii (NiMH), fi liitiyem-ayonii (Li-ion) qabata. Liitiyem-ayoniin gabaa seelii gogaa chaarjeffamuu keessaa isa guddaa fudhata. NiMHn tajaajila baayyee keessatti sababa humnaan caaluuf NiCd bakka bu'eera, garuu NiCd meeshaalee anniisaa, raadiyoo gama-lamaa, fi meeshaalee mana yaalaa keessatti ammallee ni tajaajilu.
Kalaqni dhihoo kana dhufe ammoo baatirii elektirooniksii of keessaa qabu kan akka USBCELL baatiriin AA karaa USBtiin chaarjii gochuu nama dandeessisa, akkasumas qarqaba baatirii gamna (smart battery packs) kan too'ataa haalata-chaarjii fi sarkiyuutii ittisaa kan baatiriin sun garmalee chaarjii fixatee akka hin miidhamne ittisu qabu faa dha. Of-gadchaarjessan gadaanaan (OGG) seelonnii lammaffoon odoo gurguraaf hin bittimfamin dura akka chaarjeffaman godha.
Akaakuu Seelii Baatirii [gulaali | lakkaddaa gulaali]
Seelonni elektirookeemikaalaa baayyen uummamaniiru, saxaxaa fi adeemsa keemikaalaa gara garaas qabu; isaanis gaalvaaniik seel, elektirolaayitiik seel, fiyuul seel, filoowu seelii fi vooltaayik paayilii faa dha.
Seelii Jiidhaa[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Seelii jiidhan elektiroolaayitii dhangala'oo qaba. Maqaan biraa isaan qaban seelii lolaa, kunis sababa elektiroolaayitii dhangala'oon qaama keessoo baatirii sanaa hunda uwwisuuf, ykn seelii qaawwaa, sababiinsaas gaasin yeroo hojjatan isaan uuman yaa'ee gara qilleensaatti waan makamuu fi. Seelii jiidhan seelii gogaa dura kalaqame, baayyinaan elektirookemistirii barachuu keessatti akka meeshaa barnootaatti tajaajilu. Baatiriiwwan kun meeshaa laabiraatorii keessatti argamuu, kan akka biikeriitti fayyadamuun akkamitti akka seelonni elektirookeemikaalaa hojjatu agarsiisuuf jecha salphaatti hojjachuun ni danda'ama. Seelii jiidhaan addayaa kan seelii konsentireeshinii (concentration cell) jedhamu, nyaatama sibiilaa (corrosion) hubachuuf fayyada. Seelii jiidhaan baatirii dursaa (kan hin chaarjeffamne) ykn kan lammaffoo (kan chaarjeffamu) ta'uu danda'a. Jalqabarratti, baatiriin dursaa hundi, seelii Daani'eel dabalatee, huubboo fuulleerraa hojjatame kan gubbaansaa banaa ta'e keessatti seelii jiidhaa ta'anii hojjataman. Baatiriin dursaa kan seelii jiidhaa ta'an kan biraa Leclanche cell, Grove cell, Bunsen cell, Chromic acid cell, Clark cell, fi Weston cell dha. Baatirii seelii gogaa jalqabaa hojjachuuf kemistirii seeli Leelaanchitu hojiirra oole. Seelii jiidhan ammallee iddoowwan akka baatirii konkolaataa fi industirii humna eeggataa kan akka iswiichi giir (switchgear), telekoominikeeshinii, ykn UPS gurguddaa keessatti ni tajaajilu, garuu idoo baayyetti baatiriin seelii jeel bakka bu'aniiru. Tajaajilli akkasii baayyinaan seelii liid-asidii ykn nikel-kaadimiyemii fayyadamu.
Seelii Gogaa[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Seelii gogaan elektiroolaayitii baayyee furdaa (paste) fayyadamu, kunis jiidha xiqqoo kan karantiin akka yaa'u godhu qofa qaba. Haala faallaa seelii jiidhaa ta'een, seelii gogaan gara kamittuu yoo garagalee ni hojjata, kunis dhangala'aa bilisaan socho'u waan hin qabnee fi; amalli kun seelii gogaa meeshaalee socho'aniif mijaataa taasisa. Yoo wal dorgomsiifaman, seelii jiidhan jalqabaa qabduu fuullerraa hojjatame waan ta'eef kan salphaatti cabu ture, kunis karaa gubbaa banaa yoo ta'u uleen liidii keessa gadi cuubbama ture, akka hin dhangalaaneef of eeggannoo barbaada ture. Hanga baatiriin jeel oomishametti, baatiriin liid-asidii socho'uu danda'uu fi fayyummaa (safety) seelii gogaan qabu hin qabu ture.
Seelii gogaan baayyee beekkamaan baatirii ziinki-kaarbonii ti, yeroo tokko tokko seelii Leelaanchi gogaa jedhama. Baatirii ziinki-kaarbonii, akkumaa baatirii alkaalaayinii, yaadan voolteejii 1.5 qaba; kunis lamaanuu ruuqolee ziinki-maangaaneez daay'oksaayidii waan fayyadmaniifi.
Seelii gogaan beekkamaan anoodii ziinkii qaba, yeroo baayyee qabduu huubboo akmooyyee qaba, kaatodiinsaa ulee kaarboonii fi kan garaa walakkaa jiru dha. Elektiroolaayitiinsaa ammooniyeem kilooraayidii furdaa hin dhangalaane kan anoodii ziinkitti aanee jiru dha. Iddoon hafe kan elektiroolaayiitii fi kaatodii kaarbonii gidduu jiru dhangala'aa furdaa isa lammaffaa ammooniyeem kilooraayidii fi maangaaneez daay'oksaayidii qabata. Maangaaneez daay'oksaayidiin akka depolariseritti tajaajila. Saxaxa tokko tokko keessatti, ammooniyeem kilooraayidiin ziinki kiloraayidiidhan bakka buufma.
Soogidda Bulbulame[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Baatiriin soogidda bulbulamee baatirii dursaa ykn kan lammaffoo kan soogidda bulbulame akka elektiroolaayitiitti fayyadmanu. Yeroo oo'a guddaa keessatti waan hojjataniif oo'i akka keessaa alatti hin baane sirriitti saamsamuu qabu.
Eeggataa (Reserve)[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Baatirii eeggataan (reserve battery) addaan diiggamee (akka humna hin kennine godhamee) yeroo dheeradhaaf kaawwamuu danda'a (tarii waggoota dheeraaf). Yeroo barbaaddamu, baatiriicha walitti deebifama (fkn elektiroolaayitii itti dabaluu); tokkicha walitti deebifamnaan, baatirichi chaarjii ta'e hojiif qophii ta'a. Fakkeenyaaf, baatiriin fiyuuzii qawwee elektiroonikiin hojjatuu irratti itti fayyadaman, qawween yeroo dhuka'e ka'u: safisni sun haguuggaa elektiroolaayitii cabsuun baatiriin sun akka ka'u godha, kunis sarkiyuutin fiyuuzii anniisaa akka argatu godha. Baatiriin eeggataa yeroo dheera erga kuufamanii booda (waggaan kan lakkaawwamu), baayyinaan umurii gabaabaaf qofa (sekendii ykn daqiiqaa) akka hojjatu godhameet saxaxama. Baatiriin bishaanin kaafamu, meeshalee qorannoo garbaa ykn meeshaalee waraanaa yeroo bishaan keessa seenan akka hojjatu godhu.
Hujjeeffama Seelii Baatirii[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Amallii baatirii marsaa fe'iisaa (load cycle) irratti, marsaa chaarjessuu irratti, ykn umurii irratti hundaa'un jijjiiramuu danda'a, kunis saba kemistirii keessoo, xuuxxama karantii, fi tempireecharaa tini.
Kemistirii Baatirii[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Baatirii Dursaa fi Amaloota Isaanii[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Baatirii Lammaffoo fi Amaloota Isaanii[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Wabii[gulaali | lakkaddaa gulaali]
- Power Shift: DFJ on the lookout for more power source investments. Draper Fisher Jurvetson. Retrieved 20 November 2005.
- Bellis, Mary. History of the Electric Battery. About.com. Retrieved 11 August 2008.
- http://environment.nationalgeographic.com/environment/energy/great-energy-challenge/battery-quiz/
- Bellis, Mary. Alessandro Volta – Biography of Alessandro Volta – Stored Electricity and the First Battery. About.com. Retrieved 7 August 2008.
- Stinner, Arthur. Alessandro Volta and Luigi Galvani (PDF). Retrieved 11 August 2008.
- Electric Battery History – Invention of the Electric Battery. The Great Idea Finder. Retrieved 11 August 2008.
- Battery History, Technology, Applications and Development. MPower Solutions Ltd. Retrieved 19 March 2007.
- Borvon, Gérard (10 September 2012). "History of the electrical units". Association S-EAU-S.
- "Columbia Dry Cell Battery". National Historic Chemical Landmarks. American Chemical Society. Retrieved 25 March 2013.
- Terminal Voltage – Tiscali Reference. Originally from Hutchinson Encyclopaedia. Retrieved 7 April 2007.
- Howstuffworks "Battery Experiments: Voltaic Pile". Accessed 10 April 2007.
- Howstuffworks "Battery Experiments: Voltaic Pile". Accessed 10 April 2007.
- ↑ "Battery Experiments: Voltaic Pile". Acc


text:
Afaan Oromoo: Barannoo 1 – Seenaa Guddina Afaan Oromoo : B/sa Fedhasaa Taaddasaatiin
Maxxansa darbe keessatti mataduree “Afaan Oromoo” jedhuun gaaffii 2 isin gaafadheen ture. Baayyeen keessanis deebii gadi fagoo deebisuuf yaaltanii jirtu. Ulfaadhaa! Gaaffileen kun
1. Afaan Oromoo Afriikaa keessatti dubbataa hedduu qabaachuun sadarkaa meeqarratti argama? Toophiyaa keessattoo?
2. Afaan Oromoo guddisuu eessaa jalqabuu qabna?
Maxxansa kana keessatti gaaffii 1ffaa deebisuuf yaalameeraa, dubbisaa!
Afaan Oromoo baroota dheeraaf afaan dubbii qofaatti daangeffamee ture. Sababoota garaa garaarraa kan ka’es waggoota hedduuf osoo carraa qubee ofiitiin barreeffamuu osoo hinargatin ture.
Afaan Oromoo garee Afaan Kuush keessatti ramadama (Tamene 2000, Baye 1986). Afaan Arabaafi Hawuusaatti aanee uummata hedduudhaan akka dubbatamu yommuu ta’u, sadarkaadhaan 3ffaadha. Afaanota Itoophiyaa keessatti argaman keessaa afaan dubbattoota hedduu qabu akka ta’e hayyoonni irratti waliif galu (Feyisa 1996; Hamid, 1995; Mohammed, 1994; Temesgen, 1992 Benderiifi Mulugeta, 1970). Yaada hayyotaa kanarraa kan hubatamu, Afriikaatti sadarkaa sadaffaa, Toophiyaatti sadarkaa 1ffaa ta’uunsaa falmii hinkaasu.
Afaan Oromoo afaanota hedduu gaanfa Afrikaa keessaatti dubbataman keessaa haala dubbiitiin afaan sadarkaa guddaarraa ga’edha. Haata’u malee, barreeffamuu kan eegale bara 1842tti akka ta’e (Bender 1976; Mahaadi 1995) barreesanii jiru. Yaada seenaa jalqabbii kanarratti garuu falmiin ka’uu jalqabeera. Fakkeenyaaf, Tafarii Nugusee dhimmi Oromoo jaarraa 13ffaa keessa barreeffamuu akka jalqabe ragaa argate qaba. Ammas yoo qoratame seenaan barreeffama Oromoo kan jalqabe sana durayyuu ta’uu mala.
Afaan kamuu guddate kan jedhamu dubbattota hedduu qabaachuun qofa osoo hintaane, afaan ogbarruu/ afaan barreeffamaa yoo ta’eedha. Dubbataa hedduu qabachuunsaa guddina afaanichaaf sababa nita’a; garuu guutuu miti. Barreeffamaanis dursuu qaba.
Dubbataa hedduu qabaachuun afaan biyyoolessaa akka ta’u murteessisuu mala. Sunis, guddina! Afaan Oromoo osoo dubbattootaa hedduu hinqabu ta’ee, akkuma afaan ‘gafatfaa’ dhiibbaafi gadi qabaa jaarraa tokkoo olii irra ga’een dhugamee hafa ture. Haata’u malee, dubbataa hedduu qabaachuunsaa du’arraa isa hanbisee jira jechuudha. Dhumarratti, gaaffii tokko akka yaaltan isin afeera.
Afaan Oromoo erga dubbataa hedduu qabaatee maaliif afaan barreeffamaa osoo hintahin turee?
Baranoo 2ffaa keessatti na eegaa…


text:
Browsing Tag
Setting
Android'n sirna dalagaa (operating system) mobaayilaa kan yeroo ammaa bali'naan jirudha. Operating system mobaayilaa jechuun gosa sooftiweeraa mobaayila keessatti argamu kan qaamoleen mobaayilaa hundi waliigalanii waliin akka dalagan!-->…
Dargaggoo lamaan Google kalaqan
Google amma nuti fayyadamnu kun jalqaba dargaggoota lamaan kan hundeeffamedha. Dargaggoonni kunneen kaadhimamtoota barnoota PhD kan ta'an maqaan isaanii Larry Page fi Sergey Brin jedhamu. Akkamiin gara hojii kanaatti dhufan? !-->!-->!-->!-->!-->…
Barnoota Telegram kutaa 2ffaa
Telegraama yeroo faayyadamnutti yoomeessaawwan (settings) gaarii ta'an fi akkasuma dhoksaawwan faayidaalee hedduu qaban ni jiru. kanaaf kuataa kana keessatti baay'ee barbaachsioo kan ta'an filannee ilaalla. 1. Username uummachuu !-->!-->!-->!-->!-->…


text:
Haalli Yuniversitii Jimmaa keessa jiru daran yaadessadha qaamni dhimmi ilaalu tarkafii hatatamaa fudhachuu qaba.
“Jimma univaarsiit (jit)haali ammaate.
Dhugaadha yeroo amma oromoon haala ykn sochii hamaa keessa jirutti haala akkasi keessa seenu keenyatti nan gadda. Garuu amma barratooni akka moora hin seene poolisii federaalaattin guyaa kaleessa irra kaasani dhorkamanii. Meeshaan isaani moora keessatti itti cufamee.bakka bulltti dhabuudhaan Moora alatti rakkachaa jiruu. Adaraa qaama dhimmi isaa ilaalattutti nuuf haa beeksifamu. Wanni nama dhibaa gaafiin kan saba hundaa odoo ta’ee jiruu garuu kan hidhama fi gidirsaa jiraan ilmaan oromoo keessa fo’uuni. Arra gallgala kana gara biiro eegummsa mirga namoomaa dhaqamee turee isaanis akka baratooni moora seenan eyemsiifneera jedhanii baratoota gara moora fudhatanii yeroo dhufannitti poolisiin federaala hin seensisuu jedheera baratooni moora alatti kumaatamatti laka’amaan nyaata fi bakka bulmaati dhabuudhaan fafaca’uudhaan rakkachaa jiruu.”
“Barattoonni ganama irraa eegalanii heddumminaan waajjira mirga dhala namaa dhaquun dhiittan mirga dhala namaa akka irratti raawwachaa jiru erga himataniin booda sa’aa sagalitti beellamaniif.sana booda har’aaf yuuniibarsiitin barattoota mooraa akka seenanii doormii fi kaaffee fayyadaman akka heeyyamuuf erga barattootatti himaniin booda poolisiin oromiyaa akka hanga dallaatti geessee olseensisu waliif galuun haaluma kanaan poolisoonni oromiyaatis barattoota qabatanii yeroo dhufan humni ergamtuu wayyaanee waraana guutuu hidhatan dallaa keessaa gadi itti ba’uun barattoota ari’an.poolisoonni oromiyaas homaa gochuu hin dandeenye.amma barattoonni magaaluma keessa faffaca’anii nyaatas dhabanii beelaa fi qorraan dararamni hamaan irratti raawwatamaa jira.”
Via: Jawar Mohammed
OromoRevolution Sadaasa 28/2017 Qeerroon Barattootni Oromoo Yuunibarsiitii Harammayaa Mooraa Yuunibarsiitii Gadhiisuun Uummata Oromoo Waraana Liyuuhayilii Somaaleefi Makkalakiyaa Wayyaaneen Dangalee Oromiyaa Bahaa, Kibbaafi Kibba Bahaa irratti dhumaa Jiraniif dirmachuuf bahaa jiru.
Dheengadda Hiriira Mormii guddaa yakka dugugginsa Sanyii uummata Oromoo irraatti waraanaan gaggeeffama jiru dhaabbachuu qaba jedhanii gaggeessuun, hanga Sadaaasa 28/2017tti qaamni dhimmi ilaaluu keessattu Mootummaan Naannoo Oromiyaa gaaffii keenyaaf deebii kennuu qaba. Dhimma waraanni Makalakiyaan wayyaaneefi poolisiin Addaa Somaalee uummata fixaa jiran irratti ibsaa baasuun qaamni ajaja dabarsee uummata keenya fixaa seeraatti akka dhiyaatu gochuu qaba, akkasumas Uummata keenya dhumaa jiruuf dirmachuu gochuun uummata keenyarra ifatti ittisuu qaba jechuun gaaffii isaanii gadi jabeessuun dhiyeeffatanii ture. Hanga har’atti qaamni isaaniif deebii kennuufi uummata keenya cina dhaabbachaas jiru waan hin jirreef uummata keenya waraanaan dhumaa jiruu teenyee barachuu hin dandeenyuu jechuun mooraa Yuunibarsiitii Gadhiisanii bahaa jiru. Uummatni Oromoo bakka jirtan hundaa barattoota keenya cina dhaabbadha!!
Via: Seenessaa Qeerroo
OromoRevolution Sadaasa 28/2017 Godina Lixa Wallaggaa Aanaa Qondaalaa,Beegiifi Mandiitti Sochiin Warraaqsaa FXG gootota Qeerroo barattoota Oromootiin daran jabaachuun itti fufe jira. Daandiin konkolaataas bakkoota heedduutti guutummatti cufamee jira. Keessattuu baadiyyaa keessatti uummataan cufameera, waraanni agaazii wayyaanee karaa darbaa dhabee humna qilleensaan gara Beegiitti akka geeffama jiru himama jira.
Via: Seenessaa Qeerroo
Maggala Nagelle Borenaa : Qeroona magalla Nagelle Namotaa Dangaa Irratii dhumaan Saan Mana Boyyichaa dhaqanee Illaa jechuun dhaan Ganama imlaan Makalakayyan Karra Keella Dollo irrati dhorkaman qamii Mottummaa OPDO Dhufee Kella Baneef Obbo BACCA FI Ins/ Eddiin jedhuun bahaan
Erragga Qeeroo Makalkaayan dhaan maarfamatee iddo dhaquuf demaan ergaa gahanii booda makalakaayan bu’uu dhorkee gadii debisee kampii homaa waranatii naqee Qamii amo Wajiira Komnikeshiini A/liibaniifi Dame Nagenya A/Liiban Jarsolee biyyaa,Baayiina nama 70 olii dha Gamaa Oromo Arsii fi Borana dabalatee qeroo wajiin hidhaa jirtii
******* Qeroon nuu dhaqabaa Jettii****


text:
Buqqistu kana ofirraa buqqisi ykn adabadhuu taa’i!
Tsedale’s tweet perfectly encapsulates the sad state of Ethiopian politics. Ever since its inception, Prosperity Party (PP) has been employing calumny, distortion, dishonesty, and outright fabrication as its main political tactic. At this point, most of us have become inured to their usual dirty tactics. Recently PP cadres hit a new low by shamelessly disseminating tampered images on social media with the intent of stirring unrest in parts of the country. Wallowing in the mud with the pig has become the inescapable reality in Ethiopian politics!
#Ambo (Inbox)
“Proojektoota G/Sh/Lixaa, Amboo
Suurri armaan gadii kun Piroojektii Horsiisa Lukkuu bara 2005ALH kan jalqabamee dha. Misoomni goodina kanaa akkuma buufata konkolaataa magaalaa Amboo san rakkina guddaa qaba. Piroojektiin horsiisa lukkuu Kunis dhaabbata ‘orrix construction’ jedhamuun qar. Milliyana 42 kan ijaaramaa ture yoo ta’u sababa qulqullina hin qabneef ijaarsi isaa dhaabbatee jira.
Kontiraaktarri kun eenyummaan isaa kan hinbeekamnee garuu #ijoollee Oromoo baayyee mogaatti dhiibanii fi hojjii dhowwatanii namicha kanaaf dhoksaan maqaa Tigree kan ta’eef kennameera. Hojjatoota Guyyaa fi wardiyoota haarka-qaleeyyii mindaa waggaa tokkoo ool osoo hinkafaliin eesa gaheen isaa dhabamee. Jabana Wayyaanee kaasee ogeessootni ijaarsa proojektii kan to’atan akkuma barbaadaan uummata Amboo irratti xaphataa jiru. Ogeesootnii kun kabaja aantummaa fi quuqama ummataaf kan hinqabne ammas qaama jijjiiramaa ofiin jeedhanii ittii fufanii aangoorra kan koran jiru. Ogeessotni baayyeen piroojektoota kannin to’atan keessattuu warri Oromiyaarraa dhufanii to’atan ilmaan nafxanyootaa warra #ijoollee keenya basaasaa wayyaaneef dabarsaa turan.”


text:
Gaaffii fi Deebbii Dubbataa ABO-WBO Jaal Odaa Tarbii Waliin Gaggeeffame
Waggaa lamaan booda guyyaa kaleessaa ilmaan Oromoo mana hidhaa irraa hiikaman. | ODUU KEELLOO (Hagayya 24, 2021)
ዕለታዊ መረጃ | ኬሎ ሚዲያ (AUGUST 24, 2021)
Leenjiin loltummaa dirqamaan dargaggootaaf laatamuun himame
Keelloo: Hagayya 24,2021
Mootummaan Itoophiyaa erga lolli kaabaa daran jabaatee as mootummaan sagantaa garaagaraa baasee hojii irra oolchuu itti fufe.
Lola yeroo dheeraaf deemaa jiruun TPLF naannoo Tigraay keessaa humnoota waraanaa mootummaa baasuun isaa nii yaadatama. Lola kana hanga ammaa daran bal’isee kan jiru TPLF ammallee lola gaggeessuu akka itti fufee jiru beeksiseera.
TPLF halduree dhukaasa dhaabuu lafa kahate qaba. Haldureen sun hanga guutamutti lola sana akka addaan hin kutne ibsaa jira. Mootummaan Itoophiyaas gama isaan dhukaasa dhaabuu gam-tokkee labsee kan ture guutummaan waraanatti deebi’uu hima.
Haalli lolaa kun erga babal’achuu itti fufeen booda TPLF daranuu naannoo isaan alatti waraana banuun naannoo Amaaraa fi naannoo Affaar keessatti lola jajjaba gaggeessaa jira.
Naannoo Amaaraa keessaas lafoota hedduu dhuunfachuu isaa gabaafama. Akkasuma naannoo Affaar keessattis haleellaa guddaa akka gaggeessaa jiru eerama.
Lola kana hanga Mootummaan Itoophiyaa waan isaan gaafatan fudhatee gama nagaa buusuutti fuulleffatutti cimanii kan itti fufan ta’uu gabaasu.
Torbanoota darban kana ammoo humna tiphe lolaa qabsoo bilisummaa gaggeessaa jiru, humna WBO Oromiyaa keessa socho’u waliin TPLF hariiroo uumuu isaa gabaafama..
Erga WBO fi TPLF hariiroo waraanaa walii mallatteessuun dhagaa’amee as qeeqi adda addaaf ajandaaleen hedduun facaa’aa jiran. Qaamoleen mootummaa akka WBO’n keessoo isaatti wal dhabdee qabu kaasanii haasa’u.
WBO’n ammoo gama isaan lola guddaa gaggeessaa jiraachuu, lafoota hedduus dhuunfataa akka jiru gabaasaa jira.
Haala kana qolachuuf ta’uu kan hin oolle mootummaan uummata walitti qabee leenjii loltummaa kennaa akka jiru suuraan deggaree gabaasaa jira.
Leenjiin maanguddota illee of keessatti hammatee laatamaa jiru kun, fuula miidiyaa hawaasaa irratti mataa qoosaa ta’ee haasa’amaa jira.


text:
Karaa deemaaf mana namaa
Namicha tokkotu karaa deemaa ture. Osoo dhuma akaraa deemuu aduun itti dhiitee jennaan mana guddaa karaa gubbaa jiru tokko akka bulchaanif kadhatee buluuf gore. Warreen abba mana akka bulu heeyyamanif. Innis yeroo mana seenuu haati mana lukku qaltee itoo isaa hojjachaa jirtuu arge. Yeroo hirbanni gahu haati mana karaa deemaa kanaaf Lukku kennuu diddee maatiin manas waan biroo dhiyeefatanii yaachuu jalqaban. Osoo dhumaa nyaachaa jiranuu indaqqoon kormaan qooxii gubbaadha iyye.
Namichii inni karaa deemaan suni akkas jedhe “ani ergaan dhaladhee Lukkuudhumaan jibbaa foon Lukkus nyaadhee hin beekuu jedhe” achumaan warri manas erga inni foon lukkuu hin nyaannee maaliif nuti fidannee hin nyaannuu jedhanii fidatanii yeroo isaan foon Lukkuu dhiyeefatanii nyaachuu jalqaban karaa deemaan sunis ittuma siqee waliin nyaachuu jalqabe. Haati manaas gochaa isaa kanan waan baayyee aarteef maal namichoo foon Lukkuu nyaadhee hin beekuu hin jenne ?, jetteen! Lakki omaa nan godhu garaa naqabaa malee nyaadhee yoo garaan narakkiseef baheen bobbaabaha jedheni. Warreen manas garaa keessaa aaraanii nyaatanii erga xumuranii boodaa rafani.
Erga rafanii boodaa mucaa isaanii durbaa guddoon kutaa biraa keessaa raftee innis kutaa biraa rafe, karaa deemichi , rafanii yeroo sa’aatiin achii gara halkan walakka gahuutti suutaa jedhee bakk aciisichaa kennameefi ka’ee gara kutaa intallii jirtuuti qaxxisee seene. Yeroo suutaa jedhee intala bira gad ciisuu intalli hiribaa kaateee enyuu? Eenyuu? Jette itti iyyite, didee ofirra darbate, yeroo maatiin dammaqani ibsaa ibsaan namichi surree kewwachaa jira. Yeroo kana maal namichoo maaltaatee? Nimaratee? Jedhee. Abbaan mana yeroo baduu isa baasuuf itti deemuu lakki maaloo namichoo adara narukutin galgala foon lukkuu nyaadheen garaan nadhukkubee bakkan ta’uu dhabee oliif gad, osoon nannaawun dukkanan mucaa kee bira dhaqe malee waan biraaf miti jedheen sobee. Abbaan manas galgala foon lukkuu nu jala fixe agabuu nu bulchitee amma sobdee mucaa koo biraa seentee kannaf ati hatuuf sobduudha jedhee uleen gobee ari’ee jedhama.


text:
Aadaan maal akka ta’e jecha gabaabaadhaan ibsuun rakkisaadha.Ta’us garuu aadaa jechuun amala yookaan akkaataa sabni tokkoo ittin walii wajjin jiraatudha. Haala jiruuf jireenya saba tokkoo jennee kaa’us ni dandeenya. Akkasumaas eenyummaan saba tokko kan ittiin beekamu afaaniifi aadaa isaatinidha.Akkaataa uffannaa,nyaataa,dhugaatii,gaddaa fi gammachuu,fuudhaaf heerumaa,Waaqeffannaa fi akkaataa ittin bulmaata isaani hundinu qabiyyee aadaati jechuun ni danda’ama. Sabni … Continue reading SIIQQEE
Category: Aadaa
“Dubartoota malee Gadaan Guutuu hin ta’u!”kana jechuu waanti nama dandeessisu; jalqabarratti dubartoonni caasaa sadarkaalee gadaa keessa hin darbiin malee ilma deessee guddisuufi sirna gadaaf qofa osoo hin ta’iin kan biyya bulchuufi duulee biyya eeguuf geessisuun kan bakka gudda qabdudha. Kanamalees, raawwii sirna gadaatiif dhangaafi meeshaalee adda adda kan qopheessuu dubartoota. Dhangaan qophaawwus qodaa shan jedhama, … Continue reading Dubartootaafi Sirna Gadaa
Ardaan jilaa Me’ee bookkoo iddoowwaan seena qabeessa Oromoon qabu keessaa Godina Gujii Aanaa sorratti kan argamtudha. Akka ragaan tokko tookko ibsutti me’een bookko jiddu gala aadaafi seenaa ummata Oromoo Gujii keessatti caffee yaa’iifi tumaata aadaa ittin bulmaata sirna Gadaa ta’uun jaarraa bay’ee lakkofsistetti. Naannoo isaa qabeenya ummama kannen akka bosonaafi bineensota bosonaa kannen akka Gadamsafi … Continue reading YAA’II GUMII ARDAA JILAA ME’EE BOOKKOO FI TUMAATA SEERAA KAN BARA 2008
Sangaan biyya ofiitti bookkisu, biyya ormaatti ni mar’ata. “Oduuf na qalani” jette lukkuun. Cubbuun bishaanii harka buleen nama nyaachisa. Kan nyaatee fi kan kaate waa jalaa baha. "Maali fardi ni maraatee?" jedhe waraabessi hari’ee dadhabee. "Adeemsa abbaatu oftolchaa, fuula Waaqatu nama tolcha" jedhe Jaldeessi. Afaan gaariin afaa gaarii caala. Hafaasaarra afaansaa Namni dhadhaa afaan kaa’an … Continue reading Mee Ergaan Makmaaksa kunneni maali?
Saba Oromoo biratti ganna keessa darbuun gara birraatti ce’uun hiika guddaa qaba. Yeroo gannaa fakkenya dukkanaa , hojiin baay’een kan itti baayyatu, keessattuu immoo qonnaan bultoonni kan baay’ee hojiin qaban yeroo kanatti. Haata’u malee yeroo rooba fi qorri sun darbee roobni cimaan sun hundi darbee, qorri akkas jabaatan sun hundi darbee yeroo miira namaa hawwatu … Continue reading Birraa!
Guyyaa tokko jaarsi tokko mucaa saawwan tiksu wayiittii dhufee “ Mucaa kiyya kan eenyuuti ati?” jedhee gaaffate. Mucaan immoo “ Ani abbaa hin qabu” jedheen. Jaarsichi maal ta’e jedheen, Mucichiis in du’e jedhee deebiseef. Jaarsichiis, “ Maali ilma koo abba keetu du’e malee gurraa isaatu du’ee? Jedhee gaaffate. Mucichis, jaarsana narraa deemi, gurra kana beeknee … Continue reading Baacoo
Obbo Guddoo, Waraabessaa fi Wangoon osoo waliin adamoo adeemaa jirranii Bosonuu sadii; tokko furdoo, tokko giddu galeettii fi kan biraa huuqqattuu tokko arganii ajjeefatan jedhan. Achii Leenci (Obbo Guddoon) Waraabessaa fi Wangoodhaaf gita hojii kennee nyaata argame kana akkamitti nuuf hirtu jedhee carraa duraa Waraabessaaf kenne. Innis, Waraabessi egaa yaa obbo guddaa jedhe, ishee furdoon … Continue reading Oduu durii


text:
Uncategorized
Gamtaan Biyyoota Islaamaa Al-QUDSI magaalaa guddoo Falasxiin jechuun labse.
Gamtaan Biyyoota Islaamaa dhimma Al-Qudsi ilaalchisee walgahii Ariifachiisaa magaalaa Istaanbul keessatti geggeessaa jiruun “Al-Qudsi magaalaa guddoo Falasxiin” jechuun mormii tokko malee labse.
Walgahii kana irratti Sa’udii fi biyyoonni Arabaa michuu isii tahan dipilomaatota sadarkaa gad aanaatiin waan hirmaataniif, walii galteen akkana cimaa ta’e irra hin gayan yaadni jedhu akka tureefi, haata’u malee biyyoonni miseensa gamtichaa waldhabdee isaan jidduu jiru moggatti dhiisuudhaan, dhimma Al-Qudsi irratti waliigaltee akkanaa irra gahuun isaanii labsii Traamp fudhatama kan dhabsiisu akka tahe gabaafameera.
Wixinee labsii kanaan biyyoonni idil-addunyaatis Magaalaan Al-Qudsi magaalaa guddoo Falasxiin tahuu beekkamtii akka kennaniif waamicha kan dabarse akka tahee fi labsii Donaald Traamp haala cimaa ta’een balaaleffateera.
Gamtaan biyyoota Islaamaa (OIC) biyyoota 57 miseensummaan kan hammate tahuun ni beekkama.


text:
Xayyaarri Itiyoohpiaa kan Dilbata darbee jechuun Bitooteessa 10 bara 2019 imaltootaa fi hojjattoota xayyaarichaa walumaa galatti namoota 157 fe’e balali’e sun rakkoo isa mudatee otuu hin kufiin dura kan aarri irraa mul’ataa akka ture tahuu namoonni ijaan argan VOAtti himanii jiran.
Ministarri Geejjibaa Itiyoophiyaa immoo daandiin qilleensaa Itiyoophiyaa meeshaa ittiin odeeffannoo Saanduqa “Black Box” jedhamu, kan odeessa waa’ee balaa sanaa qabu ittiin dubbisan qabaate iyyuu qorannaa sana walabummaan geggeessuuf akka tahutti saanduqichi ka biyya alaatti ergamu tahuu dubbata.
Garuu biyya kamitti akka ergamu waan himame hin jiru. Gabaasaa Muktaar Jamaal Adaamaa irraa erge caqasaa.


text:
Haala Oromoonni Walloo fi Matakkal keessa jiranii fi lola Milishoota N/Amaaraa | RSWO
Haala lolli babal’ifannaa daangaa fi duguuggaa sanyii, Poolisoota Humna Addaa Naannoo Amaaraa kanneen Raayyaa Ittisaa Impaayera Itoophiyaa fi Loltoota Mootummaa Eertiraan deggeramaniin Oromoo Walloo irratti torbee darbe (Bitootessa 19, 2021) irraa qabuun bifa addaan geggeeffamaa ture ittiin eegalee, adeemsifame; haala Uummanni Oromoo ittiin ofirraa qolatee fi miidhaa gam-lachuun qaqqabe. – Oromticha Walloo
Lolli duguuggaa sanyii fi babal’ifannaa daangaa Milishoota Naannoo Amaaraan, kutaalee Oromiyaa garaagaraa keessatti, Uummata Oromoo irratti geggeeffamu jabaatee itti-fufuun, lola guyyaa kaleessaa, Oromoota Konyaa Matakkal keessa jiraatan
Filannoon biyyaalessaa jahaffaan naannoo Oromiyaatti maal fakkachuuf deema?
Dhaabbileen siyaasaa naannoo Oromiyaa keessatti morkattoota ciccimoo ta’u jedhamanii eeggamaa turan lama, Addi Bilisummaa Oromoo (ABO)fi Koongirasiin Federaalawaa Oromoo (KFO)n “filannicha keessaa dhiibamneerra,” jechuun filannicharratti akka hin hirmaanne labsuun saanii ni yaadatama.
Haata’u malee, filannoon biyyaalessaa marsaa jahaffaa gaggeeffamuuf yeroo ji’a sadi hin guunnetu hafe.
Hidhamuu angawootaafi miseensotaa akkasumas cufamuun waajjiraalee immoo sababoota ijoo paartileen kunneen dhiyeesanidha.
Filannoo keessaa bahuun paartilee lamaanii filannicharra darbee fulduree biyyattiirratti dhiibbaa qabaachuu akka danda’u xinxaltootni siyaasaa himu.
Waan hayyuun siyaasaafi jiraattonni Oromiyaa jedhan iyyaafanneerra.
Ameerikaan mootummaa Sudaanif gargaarsa doolara biliyoona tokkoo kennite!
Gama biraatiin waraanni Sudaan shaakala waraanaa mootummaa Saawudii fi Masirii wajjiin taasisu itti fufeera.
Ajaahib Jimaa Tooboo
Related


text:
Suuraan asirraa argitan kun galma 1ffaa mooraa yuuniversitii kiiloo 6 irratti argamu tahee namoota nagaa qabanii gadhiisuun akka waan FXG kana dura dhaabbachuun itti milkaa’uu abjoo’atuutti yaadanii olii gi gadi waraana isaa mootummaan Wayyaanee kaachisaa jiira.
Mooricha keessattis halkan edaa waraqaaleen dhaadannoo garagaraa
Qerroodhaan bittimfaman
-Wayyaanee kana booda haa gaggeessinu
-Gumaa barattoota keenya wal taanee haa baasnu
-Yeroon Bilisummaa gaheera
-ABOn nuuf galuuf sagaleen dhaga’ameera
-WBOn abdii keenya boodatti hin deebinu
-FXGtiin oromiyaan ni bilisoomti
-Oromiyaan kan oromooti
fi kanaa olitti dhaadannoolee waraqaalee adda addaatin faca’ee bule mootummaa wayyaanee abbaa irree daran yaaddessuun har’a hoomaa waraanaa naannoo mooraa barnootaa yuuniversitii kiiloo 6 qubachiise oolera.
Share this:https://www.gofundme.com/8bds2wgk
Like this:
Like Loading...
Related


text:
Mootummaan naannoo Oromiyaa fi ABO Ambootti araaraman
Finfinnee, Amajjii 16,2011(FBC)- Mootummaan naannoo Oromiyaa fi Addi Bilisummaa Oromoo(ABO) magaalaa Ambootti araaraman.
Sirni araaraa mootummaa naannoo Oromiyaa fi ABO magaalaa Amboo galma walga’ii Yuunvarsiitii Ambootti raawwatamaa jira.
Sirnicharratti hoggansi olaanoo naannoo Oromiyaa, abbootiin Gadaa, Haadholiin Siinqee, jaarsoliin biyyaa, barsiisonni yuunvarsiitii, dargaggoonni, hoggansi jaarmiyaalee siyaasaa addaaddaa fi jiraattonni magaalaa Amboo fi naannawa ishee argamaniiru.
Sirna araaraa kun kormi qalamee; akkaataa aadaa fi duudhaa Oromootin raawwatamaa jira.
Karaa mootummaa naannotiin Dooktar Milkeessaa Miidhagaan kan argaman yammuu ta’u, karaa ABOtiin ammoo hayyu dureen addichaa obbo Daawud Ibsaan argamaniiru.
Araarichas kan raawwatan isaan lamaani.
Sirnicharratti lolaa fi walitti bu’iinsi dhaabbatee kana booda nagayaan waliin hojjechuuf waadaan galameera.
Waltajjicharratti qabxiileen araraas ifoomaniiru.
Waltajjiin marii araaraa mootummaa fi ABO qopheessummaa Gumii Abbootii Gadaatin magaalaa Finfinnee Giddugala Aadaa Oromootti Kibxata darbe qophaa’un isaa ni yaadatama.
Waltajjicharrattis koreen teeknikaa rakkoolee siyaasaa mootummaa fi ABO hiiku, kan miseensota 71 qabu hundaa’et ture.
Mootummaa fi Addi Bilisummaa Oromoo rakkoolee gidduu isaaniitti mudatan karaa nagayaatin hiikuuf waliigalaniiru.
Koreen teeknikichaa dheengadda hundaa’e hayyootarraa namoota 11, abbootii Gadaarraa namoota 54, ABO irraa 3, ODP irraa ammoo 3; waliigalaan namoota 71 kan hammatedha
የኦሮሚያ ክልል መንግስትና የኦሮሞ ነፃነት ግንባር እርቅ ፈፀሙ
አዲስ አበባ፣ ጥር 16፣ 2011 (ኤፍ.ቢ.ሲ) የኦሮሚያ ብሄራዊ ክልላዊ መንግስት እና የኦሮሞ ነፃነት ግንባር (ኦነግ) በዛሬው እለት በይፋ በአምቦ ከተማ የእርቅ ስነ ስርአት ፈጽመዋል።
የኦሮሞ አባ ገዳዎች ያዘጋጀው የእርቅ ስነስርአቱ በአምቦ ከተማ በአምቦ ዩኒቨርሲቲ መሰብሰቢያ አዳራሽ በመካሄድ ላይ ይገኛል፡፡
በእርቅ ስነ ስርዓቱ ላይ የኦሮሚያ ክልል መንግስትና የኦነግ ከፍተኛ አመራሮች፣ አባ ገዳዎች፣ ሀደ ሲቄዎች፣ የሀገር ሽማግሌዎች፣ የዩኒቨርሲቲ መምህራን፣ ወጣቶች፣ የፖለቲካ ፓርቲ ተወካዮች እንዲሁም የአምቦ ከተማና አካባቢው ነዋሪዎች ተገኝተዋል።
እየተካሄደ ባለው መድረክ ላይም በኦሮሞ ባህል መሰረት ኮርማ በሬ በማረድ በይፋ የእርቅ ስነ ስርአት ፈጽመዋል።
በእርቅ ስነ ስርዓቱንም ከኦሮሚያ ክልል መንግስት በኩል ዶክተር ሚልኬሳ ሚደቅሳ ከኦነግ በኩል የግንባሩ ሊቀ መንበር አቶ ዳውድ ኢብሳ ተገኝተው ፈፅመዋል።
ሁለቱም አካላት ከዚህ በኋላ ወደ ደም መፋሰስ እንደማይገቡ እንዲሁም ያለፈውን ነገር በመተው ስለወደፊቱ ብቻ በጋራ ለመስራት በእርቅ ስነ ስርዓቱ ቃል ገብተዋል።
በመድረኩ ላይ የኦሮሚያ ብሄራዊ ክልላዊ መንግስት እና የኦሮሞ ነፃነት ግንባር ዝርዝር የስምምነት ነጥቦች ይፋ እንደሚደረግ ይጠበቃል።
የኦሮሞ አባ ገዳዎች ህብረት ያዘጋጀው የእርቀ ሰላም መድረክ ባሳለፍነው ማክሰኞ በአዲስ አበባ የኦሮሞ ባህል ማዕከል መካሄዱ ይታወሳል።
በመድረኩ ላይም የኦሮሚያ ክልል መንግስት እና የኦሮሞ ነፃነት ግንባር (ኦነግ) በመካከላቸው የተፈጠሩ ችግሮችን በሰላማዊ መንገድ ለመፍታት በሚያስችሉ ጉዳዮች ላይ መስማማታቸው ይታወሳል።
እንዲሁም የኦነግን የታጠቀ ሰራዊት ትጥቅ ለማስፈታት እና ሰራዊቱን ወደ ካምፕ ለማስገባት እንዲሁም ሌሎች ስምምነት ላይ የተደረሱ ጉዳዮችን ለማስፈፀም 71 አባላት ያለው የቴክኒክ ኮሚቴ የተቋቋመ ሲሆን፥ የቴክኒክ ኮሚቴውም ከምሁራን 11፣ ከአባ ገዳዎች 54፣ ከኦዲፒ 3 እንዲሁም ከኦነግ 3 አባላት ያለው ነው።
በሀብታሙ ተክለስላሴ
FBC (Fana Broadcasting Corporate S.C.)
Tunii Gondarii Mitii Arsii Asallaa dhaa
The Amharic speakers arrogance will give us endurance!
By Rundassa Eshete
We raise our voices and speak against the OPDO when they don’t stand for the truth. Should they reflect honesty and truth, we would have praised them.
Yes, we must refrain from exaggerating our differences especially when they occur an intensionally but when despair and hopelessness take root because of what Abiy and his followers are doing, we speak-out knowing that their actions will affect much of our society’s lives so negatively.
Surely Abiy’s Ethiopia do not welcome us, the Oromo, because she dose not lament the loss of our traditional faith, culture, language and self-worth. Feeling this alone have already produced loss of hope, which was in such short supply anyway.
One may ask, does hope really matter, or is it merely an antique virtue?
Without having hope that someday afaan Oromo will become the national language of the sick empire, we live only to lubricate the cranky bones of old Ethiopia. Without hope to have a say in our own affairs, we see ourselves forgoing everything we are in order to preserve the Amharic speakers superiority.
Without hope to see the return of the shattered part of our identity, we only see the Amharic speakers idealism souring into anew and thereby nullifying all our efforts.
As Abiy Ahmed affectionally work to secure the Amharic speakers superiority, we sense the chill in the air, the loss of hope surging in our minds with intensity. The diminishing sense of wining our freedom produces senses of shame, spurring sharp feeling of anger in us.
The arrogance of this Tigre colonel, who is morally adrift, yet, naive Oromians strutting celebrity, whose outer boldness camouflages his inner emptiness sadness us a lot.
As this man trivializes the Oromo values, his Habasha advisors receive a flow of immense pleasure and those of us who despise the Habasha arrogance anguish over what could happen to the unborn Oromo, who cannot speak out against the Amharic speakers evil today.
Worse, we weep over OPDO’s bombardment and shooting of the Oromo children whom they often call Shifta, Waan-bade etc.
Killing has been the remedies the rulers of empire Ethiopia offered us and OPDO’s actions resemble our past that constantly interact with our current.
Just as Yohanis, Minilik, and Hailesilase’s actions went together, so do Malasa, Hailamariam, and Abiy’s actions.
All these things being what they are, Abiy’s efforts anchored in making the Amharic speakers identity so grand may not be realized because the Amharic speakers arrogance will give us endurance even amid the wreckage of such proximate hopes. It will keep us “anxiously engaged” in fight for our freedom.
Rundassa Ashetee ti
Marii Araaraa ABO fi PDO gidduutti irra gahameen, kan mo’ atu, ummata Oromoo ti. Sababni isaas:
PDOn dirqama biyya bulchuu of-harkaa qabu. Oromoo fi Oromiyaan nagaa argachuun, ittisa jabaa dhaabbachuun PDOf faayidaa guddaa qabaata; ce’umsa amma keessa jirru fullaasuufis nu mara gargaara.
ABOnis sababa WBOn mootummaa waliin aklka walitti hin buune gargaara. ABOn durayyuu WBO kan ijaare ittisa Oromoo gochuuf malee, ittisa dhaabichaa gochuuf hin turre. WBOn hojii ittisaa hojjata; ABOn hojii siyaasaa gaggeessa. Kun ifatti ABOfis hojii salphisa.
Abbootiin Gadaa keenya gahee biyya nagaa taasisuu, araara buusuu fi guddina argamsisiuu keessatti qaban akka jabeeffatan gargaara. Sabni ofiin rakkoo isaa hiikkachuu akka danda’’us fakkeenay gaarii ta’a.
Dhugaan kun ifatti argamaa jira. Garuu, karaa warra PDO waanti amma deemaa jiru gaarii hin fakkaatu.
Fakeenyaaf, har’a gaazexeessitoota OBN waamanii HD ABO ibsa waraani haa galu jedhu akka kennu ummanni dhiibbaa godhuu qaba; yaada ummataa jedhaatii magaalota adda addaa irraa nama qopheessaa miidiyaan dabarsaa jedhaniin.
Borus Ambotti Abbaan Gadaa waraana ofii hin ijaarre galchuu hin danda’u waan taheef, Daawod ammuma miidiyaatti bahee waraanni ba’aa kaampiii galaa; haa jedhu jechaa jiru.
Kun hunda keenya hin gargaaru; amma araara kan buufnu ololaaf miti; araarri kan bu’u Nagaa Oromoof! Marii nagaa keessatti qaamni marti kan harka kennan nagaa buufuuf malee walcabsuuf miti; kun fageenyaan hubatamuu qaba; dhugaan nama hunda fayyisa!
Araaraa fi nagaaf haa dhaabbannu; loogiin as keessa hin jiru; yoo jiraates faayidaa ummata keenyaaf qofa ta’uu qaba; nagaa fi araaraan ta’uu qaba!! Iddoo amma geenye irraa fuuldura tarkaanfachuun nu maraaf Fayyina; jabina; Boonsaa dha!!
Horaa Deebanaa!!
Dábessá Gemelal
Dhimma WBO fi Abbootii Gadaa
Dhimma WBO abbootii gadaatifi uummata Oromootti dabarsanii laachun, gaafatama baqachuu miti, gaafatama qooddachuudha malee! Abbootii gadaas rakkisuu miti, caalatti sirna gadaa aangomsuudha malee. Dhimma kanas ka jalqabe hooggana ABO hinturre, Gujitti isaantu eegale. Kaleessa illee, “tooftaa sanatu caalaatti bu’aa fide, gama Abbootii gadaa Gujiitin, miseensa WBO 30 tahu qe’etti deebisne.” Jechaa hinturree, Alamuu Simee?
Gaafasis nuti kan mormine,”dhimmichi maalif hooggana WBO ka Finfinnee jiru waliin osoo hindubbatin, waraanatti gadi bu’a?” Jenneeti mormine malee, dallaalummaa namoota tokko tokkooti falqine malee, “Abbootin gadaa maaliif araaraa keessa seenan?” hinjenne.
Har’a immoo dubbii sirna qabattee dhufnaan, ulfaan biyyaa kabaja WBO maluun dubbatee, imimmaan coccobsaa kadhatee jennaan, du’as taatu waliin dhumnaaf waadaa gallaan, humna uummataa kana uummataaf dabarsuuf waadaa galle. Abbootiin Gadaa, Gujiitti WBO yoo qe’etti galchan sirrii ta’ee, dhihatti yoo mooratti galchan maal badiin? Waraana “hiikkachiisun” aangoo mootummaa qofa yoo ta’e, Gujiifi Booranatti tumsi Abbootii gadaa maaliif gaafatame? Maaliif faarfame, galateeffatame?
ABOn waraana uummtaa kan bilisummaa uummataatif ijaarame, gumaacha uummata tin utubame,gama abbootii gadaatin Uummatatti yoo deebise, maal badii isaa?
Waa hundaafuu, boru Ambootti mariin Araaraa itti fufa.Nutis gama keenyan ni hirmaanna, jijjiiramni yaadaa yoo jiraates, achittuu agarra!
Gama kootiin, Waaqni Orom uume, ka gidiraa saba kanaa argu, kadhannaa gara-fayyootaa ni dhagaha jedheen amana. Rakkoon tunis dhihootti ni furamti jedheen abdadha. Marii boruutifis milkiin hawwa!
Horaa bulaa!
Dábessá Gemelal
#Abbichuun_Kaardii_keelloo_Luqqise
————-
Ambaasaaddaroonni Biyya Ormaa Hujii Biyyaafii Uummataaf Deemanis Isaan Garuu Akka Nama Bashannanaaf Deemee Shashaa Jechaa Jiraachuu Isaanii Balaaleffatanii Haala Akkanaa kana Amma Booda Mootummaan Bira Darbuu Hin danda’u Ja’aniiru.
Dr. Alamuun haasaa isaa gaafa araaraa haasa’e keessatti waraannni Gujii turan waamicha Abbootii Gadaa dhaga’anii galan jechuu isaa dhagaheen ture. Har’a maaltu ta’ee????????
“Dhimma WBO abbootii Gadaa fi ummataaf dhiisnerra jechuun fedhii araara dhabuu ABO muul’isa” jedhan itti gaafatamaan Waajjira Giddugaleessaa ODP/OPDO Dr.#Alamuu #Simee.
Dr. Alamuun ibsa har’a Shaggar FM’f laataniin abbootiin Gadaa jaarsa ta’anii araarsuu malee hidhannoo hiikkachiisanii waraana kaampii galchuu hin danda’an jedhaniiru.
ONN LIVE:Marii Araaraa ABO fi Mootummaa Itiyoophiyaa Gidduutti Abbootin Gadaa Oromoo Qopheessan


text:
Kongireesiin Amerikaa yoo hedduu akka bajata mootummaa itti fayyadaman irratti akka malee wal falama.
Edallee paartii Rippaabilikaanii fi Demokiraati mataa wal nyaachaa bulanii wal dhabanii gargar galan.
Mootummaan Amerikaa bajata irratti walii galuu baannaan akka oduu gara garaa argannetti guyyaatti doolara biliyoona 1 fi miliyoona 500 kasaara.
Paartiin mootummaa Amerikaa bulchitu lachuu akka bajatii itti bahuu male irratti karoora ufi qaban.Bajatii Senetiin Amerikaa amma irratti wal falmuutti jiru kun ka bara 2018ti.Doolara Tiriliyoona 4 fi biliyoona dhibba tokkooti.
Bajata tana Pirezidaanti Tiraampitti Bitootessa 16,2017 keessaa akkuma filatameen bajata 2018 jedhee kongireesii Amerikaatti dhiyeeffate.Kana fudhachuu fi fudhachuu dhabuu irratti wal falmuutti jiran.Barii bajata mootummaa Amerikaa 2017 edana dhumata.
Manii marii Amerikaa haga guddaan paartii Rippaabilikaan harka jiru kalee galgala bajata tana irratti walii galee dabarse.
Amma ammoo Senetiin irratti walii galuuf paartiin Demokiraatilleen eeyee jechuu malte.
Senetiin ammallee walii hin galle.Amma fala lama qaban.Ykn bajata haga ji’a tokkoo qofa mootummaan ittiin hojjatu eeyyamanii hagasitti mari’achuu tahuu baannaan biirolee mootummaa haga tokko irraa horii qabanii hojjachaa mari’achuu.
Paartiin lachuu akka horii kana ittiin hojjachuu malan irratti karoora ufii qaban. Waan horiin itti hin bahu jedhan keessaa tokko sagantaa DACA.Sagantaa ijoollee diqqeennaan maatii waliin Amerikaa dhufanii Amerikaatti guddataniiti.
Warra seera malee Amerikaa dhufe jedhan miliyona hedduu keessaa tokko jarii sagantaa Deferred Action for Childhood Arrivals (DACA) jala nama kuma 800 tahutti jira.
Tiraampi ijoollee fi maatii isaanii asii achi sagantaa DACA jalatti hin gargaarru jedha.Jarii kun hagii guddaan biyya olloota Amerikaatii malee nama biyya hedduutti keessa jira.Demokiraati ammoo akkuma baqataa dhibii jarii kunilleen gargaarsa argachumalee jedha.
Waan dhibii falamaa tahe keessaa tokko wabii fayyaa ijoolleeti.Mootummaan Amerikaa bara 2013 keessallee akkanuma bajata irratti walii galuu didee dadhabee guyyaa 16 mootummaan cufame hojjatootallee irraa mindaan guyyaa 16f ture.
Gaafa mootummaan cufame sunitti dhaabii qorannoo Amerikaa horiin hojjatun dhaba,paarkiin biyyoolessaa hin cufamte gibirii mootummaan namaa deebisu hin tura,horiin abbootiin waraana Amerikaa mootummaan irraa eegatan dafee hin dhufuuf waan hedduu.
Mootummaan Amerikaa bara 1976 asitti marroo 18 cufame ta amma eegatan tun taanaan 19 taate jechuu.Woma taateefuu edana woma tahetti taha.


text:
3. Sheek Bakrii Saphaaloo
Maqaa maatiin isaa baasaniif Abuubakar Usmaan odaati, maqaan ittiin beekkamu sheek bakrii saphalooti.
Maatii isaa irraa bara 1895 ti, oromiyaa, kutaa harargee, aanaa gooroo guutuu,
ganda saphaloo ja’amu keessatti haadha isaati fi abbaa isaa garaad usmaan odaa irraa dhalaatee,
Maqaan isaa Saphaloo jedhu kuniis maqaa iddoo dhaloota isaarraa kan itti moggaafame tahuu isaati.
Seenaa Gabaabaa Sheek Bakrii Saphlaaloo
2. Dr.Hayilee Fidaa
Dr.Hayileen guddina Afaan Oromootiif gahee guddaa kan bahaniifi Hayyuduree Seenaa Afaan Oromoo fi Sabni
Oromoo Afaan isaatiin akka dubbatu, dubbisu fi barreessuufi gumaachaa olaanaa taphataniiru.
Seenaa Dr Hayilee Fidaa
Gahee Dr Hayilee Fidaa Taphatan-English
3. Dr Sheek Mohaammad Rashaad Abdullee
Qubeen Afaan Oromoo Soddomii sadi(33), isaan keessaa digdamii tokko dubbifamaa shan immoo
dubbachiiftuu yommuu ta’an, torba(7) immoo Qubee Dachaa/Cimdii dha.
Seenaa Dr. Mohaammad Rashaad Abdullee
Seenaa Barreefama Afaan Oromootiifi Shoora Dr Mahammad Rashaad


text:
Kan Saba Ball’aa Oromoo utuu hin dhaga’aamiin Kan Saba Xiqqaa Tigireetu addunyaa biratti dhaga’amee……Maaliif?
#Sabni
Oromoo addunyaa irratti kan akka isaa sagalee qabuu fi dhaga’aamuuf hin jiru ture. Dhimma Sagaleen Ummata bal’aa kanaa addunyaa buratti dhaga’aamuu dide jedhuuf badiin ilma Oromoo bira jira. Numatu wal-sakaale, numatu daandii walitti cufe, numatu walgaadi’e.
#Gaafa
mootummaan Abiyyi Ahmad dhufu Oromootni babbeekamoon biyya alaa kana jiran Mootummoota biyya alaa jiran faana dipilomaasii uumanii akkas jedhanii Abiyyiif kadhachaa turan “Wayyaneen kan Toophiyaa diigaa turte amma kuftee jirti. Qabeenyaa gurguddaa biyyattiin qabdu saamanii gara biyyaa galchanii jiru. Mootummaan Abiyyi amma dhufee jiru Mootummaa Oromooti. Deggeramuu qaba, biyyattii ijaaraa jira, yeroon bira dhaabbachuu qabnu amma jedhanii guddaatii hanga xiqqaatti Abiyyiif Dipilomaasii Uumanii kadhachaafii turan. Addunyaan Maallaqan dinagdee biyyattii guddisuuf bira dhaabbate.
#Abiyyi
Ahmad Maallaqa addunyaa irraa karaa dipilomaasiin aragte hundumaa gara Lixaa fi Kibba Oromiyaatti Waraana isaa bobbaasee Oromoo dhangalaasuu jalqabe. Gaafa Lolli kun ummata Oromoo kanarratti labsamees jarri Dipilomaasii Uumanii Mootummaa Toophiyaa dinagdeen guddisna jedhan callisanii ilaalan. Abbiyyiin Ummata Oromoo ajjeesee fixuu dadhabe, Ummatiis utuma du’uu qabsoo isaa itichee itti fufe.
Dubbiin Jabaachaa gaafa deemu Oromiyaan Bahaa #Arsii
, #Harargee
fi #Baaleen
uuuuuuuu Ummanni keenya Lixaa fi Kibbaa nu jalaa dhumaa jiru jedhee Asfaaltitti ba’ee Fincila dhoose. Waan Soba hin qabne Magaalaa #Shaashamanneetti
utuu walirraa hin citiin guyyaa 6f hiriirri mormii Oromiyaa Lixaa fi kibbaa irraa ajjechaan ha dhaabbatu, Neetiworkiin haa lakkifamu jedhanii walitti fifinsaan mormii dhageessisan. Mormiin ummati cabsee gaggeesse kun hoggantootatti rifannaa uume. Warri Abiyyi jala fiiganii dippilomaasii uumaniis naasuu irraa kan ka’e callisuu filatan. Dubbiin bubbult
Barreessaan Milki Darara
Jeerrii kun waarra ummaattaa oromo
Ttiifi dinaa dhugaa ta.aanii dhaa
“ላሊበላ የአገዎች ስልጣኔ ነው ፣ ሰሎሞናዊ ስርአት ፀረ ስልጣኔና የግብፅ አሽከር ነበር”
Ya baate yaa baate
jarreen walitti yaate
OMN: Haala yeroo irratti Professor Abbas Ganamoo waliin
Oduu Amajjii 31, 2021
ዶ/ር ደብረፅዮን ተናገሩ፣ ለማ መገርሳ ወጡ፣ የአብን ጊዜው አሁን ነውና ምክንያቱ፣ ኮንዶሚኒየም ሊታደል?፣ ጄነራሉ ስለመተከል፣ ልደቱ ስለትግራይ| EF
Related


text:
Guyyaan Gootota Oromoo Magaalaa Ambootti Kabajame
AMBOO (VOA Afaan Oromoo) — Guyyaan Gootota Oromoo har’a Magaalaa Ambootti sirna ho’aadhaan kabajamee jira. Sirna yaadannoo kana irratti kan haasawa dhageessisan Hayyu-Dureen Adda Bilisummaa Oromoo, obbo Daawud Ibsaa mootummaan Uummata Oromoo fi ABO hiikkachiisuu qofaarratti qiyyaafachuu dhiisee, kanneen mootummaa jalattis tahe mootummaa dhaa alatti hidhatanii socho’anitti furmaata gochuu qaba, jedhan.
Qawween siyaasa keessaa bahee gara filannoo nagaatti akka deemamuu fi nageenya waarawaa fiduuf akka hojjetamu waamicha godhanii jiran. Hoogganoonni paartiilee siyaasaa ka biroo fi beektonnis sirna kana irratti ka dubbatan yoo tahu, maatii wareegamtootaaf waraqaan beekamtii fi badhaasni kennamee jira.
Naakoor Malkaa tu Ambo irraa gabaase.


text:
Sagalee Qeerroo irraa
Gootichi Barataa Biqilaa Balaay Abbaa isaa Obbo Balaay Troleeraa fi Haadha isaa Aadde Siccaalee Mul’ataa Abdataa irraa Godina Horroo Guduruu Wallaggaa aanaa Habaaboo Guduruu ganda Caalaa Fooqaa keessatti bara 1991 A.L.Otti dhalate. Dhalatees Hiriyyoota isaa waliin taphachuu, Seenaa baruuf tattaafachuu fi barsiisuu kan jaallatu sabboonaa qaroo ilma Oromooti. Barataa Biqilaan guddatee barnootaaf akka gahetti bara 1999 AL.Otti mana barumsaa sadarkaa 1ffaa Caalaa Fooqaa seenuudhaan kuitaa 1ffaadhaa hanga 8ffaatti barate. Barnoota isaa sadarkaa lammaffaa mana barnootaa sadrkaa lammaffaa Kombolchaa seenuudhaan kutaa 9ffaa fi 10ffaa barate. Barnoota isaa Cinaatti ilmaan Oromoo sabboonummaa barsiisaa gama kallattii garaa garaadhaan QBO keessatti qooda olaanaa fudhachaa kan ture bara 2009 AL.Otti kutaa 10ffaa akka xumureen Koollejjii Horroo Guduruu magaala Fincaa’aa seenuun bara 2011 A.L.Otti muummee Veternarydhaan eebbifame. Barataa Biqilaa Balaay dhiibbaa mootummaan wayyaanee ilmaan Oromoo irraan geessu argaa bira kan hin dabarre QBO keessatti qooda fudhachaa kan as gahe Fincila diddaa garbummaa bara 2014 dhimma naannawa lafa Finfinnee qabatee dhoheen magaala Amboo keessatti hiriira barattootnii fi Uummatni gamtaan gaafa Ebla 25, 2014 gaggeessan keessatti qooda fudhachuun rasaasa mootummaa wayyaaneedhaan sa’a 12:29 PM irratti mataa rukkutame. Rukkutamees waldhaansaaf gara Hospitaala Xiqur Ambasaa guyyaa sana kan fudhatame yoommuu tahu maallaqa hedduu dhangalaasuudhaanis waldhaansa olaanaa irra ture. Waldhaansi olaanaan taasifamus rukkuttaa bakka hamaa rukkutamee fi waldhaansa taasisfameen qorichi kennamaafii ture mataa isaa keessaa rasaasa baasuuf yaalii godhamaa ture summii itti tahuun gaafa hagayya 11 bara 2014 Addunyaa kana irraa du’aan boqoteera.
Barataa Biqilaa Balaay bakka Ciisutti Oduu Gaddisiisaa fi Seenaa Gabaabaa Gooticha Barataa Biqilaa Balaay Toleeraa (1)


text:
Oromia: OMN:Gaafiif Deebii Gaazexeessaa DHRTVO Duraanii Yihun Ingidaa Waliin Godhame. December 20, 2016Posted by OromianEconomist in #OromoProtests.
Tags: #OromoProtests, #OromoRevolution, Africa, Genocidal Master Plan, OMN, Oromia, Oromo, SAY NO, yihun Engidaa
trackback
Naga’e!
Murtoo kanarra ga’uuf akkan harkifadhe nan beeka; Ta’us yeroon waan darbite natti hin fakkaatu. Ani kana booda miidiyaa mootummaa keessa dalaguuf mooraalii hin qabu. Qabsoo saba kootii dura dhaabbachuunis kaayyookoo miti! Nama dhugaan quuqama uummataa qabu taatee miidiyaa mootummaa keessa dalaguun du’a dachaadha. Uummatakeefis ofiikeefis hin taatu. Uummati sitti gadda, sammuukee dhabda. Ogummaa keettis hin taatu; diinagdeenkees 0 dha. Hundaa ol kan nama ajaa’ibu ammoo mootummaan ati hojjettuufillee si hin amanu. Waan maraafuu miidiyaa mootummaa keessa ta’ee hojiin hanga ammaatti dalagaa tureen namoota natti gadditan hundumaa dhiifaman gaafadha? Anis akka ilma Oromoo tokkootti qaama qabsoo saba kootii ta’uukoo akka naaf hubattanin barbaada! Namoonni kabajaa fi jaalala obbolummaa naaf qabdaniin, miidiyaarratti na arguu barbaaddan akka jirtan nan beeka. Isin tarii miidiyaa dhugaan hawaasa tajaajiluun, yeroo booda tajaajila ogummaakoo deebitanii argachuu dandeessu jedheen yaada. Kun ta’uu yoo baate garuu gamanumaan dhiifaman isin gaafadha, Galatoomaa!
(Yihun Ingidaa, Gaazexeessaa) Onkoloolessa 3 bara 2016
Comments»
No comments yet — be the first.


text:
Dr.Mararaa Guddinaa: rakkoo sabasaatu har’a mana keessatti rakkoo meeqa agarsiisaa jira.
Dr. Ahemad bosona baalee‘s video.
Dr,Mararaa_Guddinaa
M.Maarree mararaan rakkoo sabasaatu har’a mana keessatti rakkoo meeqa agarsiisaa jira.
A.Ammas sodaa diinaa hin qabu yoomillee hidhaa reebichi of duuba nan deebisu jedhekaa kuno mararaan….
R.rakkoo sabni koo jiru ilaalaa hirriba maaliitu mana koo na bulcha jedhe har’a badii tokko malee mana hidhaa keessaa ciisaa jira.
A.Ammallee amma sabni koo garbummaa jalaa bahuutti nan falmadha jedhekaa leenci
R.rakkoo sabni koo keessaa jiru kun osoo gadi fageenyan itti yaanne waan guyyaa tokko mana buluu mitti jedhakaa leenci fakkii nama.
A.ammayyuu qabsoo itti hanga gaafa bilisoomnutti itti fufa…
A.Ammallee tokkummaadhaan falmadha Gandafi Amantiidhaan wol qoodu dhiisa jedhe Xalayaa barreessakaa marareen
G.Gammachuun keenya inni guddaan gaafa sabni koo garbummaa jalaa baheedha jedhakaa Gootichi keenya mararaan
U.uleen Qabsoo keenya ol qabamu qaba malee sodaa diinaatiif gadi qabamu hin qabu jedhekaa leenci
D.doofadhuma nu seete har’a diinni finffinee Handhuuraa oromiyaa nurraa fudhaachuuf lafa dhiitti, nuttis hin kenninuu gonkummaa jedhe har’a mana hidhaa keessatti rakkoo meeqa argaa jirakaa gootni
D.dadhabdu deemii gowwoomsi oromoon gowwaa mitti kan biyyasaa siif gadhiisu jedhekaa leenci
I.ilaamee saba koo tokkummaadhaan wol jabeessaa falmadha namni tokkummaa qabu hin tura bakka yaadasaa hinuma gahaa jedhekaa barreessaa jira kuno argaa jirtu harkatti………
N.namni kamiyyuu yoo tokkummaa qabatte bakka kuufee wol kaasu danda’a…
A.ammas tokkummaan keenya gara fuulduratti malee of duuba hin deebi’u jedhekaa leencichi keenya..
A.ammallee oromoo sabni koo sodaa diinaa hin qabu tokkummaadhaan qabsoosaa jabeessa jedhe barreessaa jira harkatti argaa jirtu mitti kuno
Jechoonni kun sumarraa mul’ata leenca keenya, rabbiin harka diinaa keessaa sihaa baasu, Abshir
Dogoggora jiru naaf sirreessaa,yoo dubbistaniif galatoomaa………
Jechi kun itti fufa ammas……
Qelleem Wallagga Guyyaa har’a


text:
Quftumii Oromoo Karrayyuu Shawaa Bahaa aanaa Fantaalleetti. Fantaallee ganda 18 qabdi. Quftumaan Finfinnee irraa km 200 fagaatan.
Akka warrii lafaa jedhutti aanaa isaan nama kuma 100 dhiyaatutti keessa qubata.
Laftii Karrayyuu laakkuma dhiitee bariituun dhiphachaa deemti.Rakkoon Karrayyuu lafa dhowwuutti jirtu tun waan ganna 35 oliiti
Dhiphuun tun waan warrii haga guddaan buluunuu gaalaa, re’ee fi loonuu lafa dhabuutti jiran.Laftii Karrayyuu teessumaanuu oowwichoo,quftumalleen naannoo Rift Valley keessa jirti.
Akka warrii lafaa jedhutti Karrayyuun waan hedduutti lafa dhowwe;bisaan laga Hawaasii, bisaan Warshaan sukkaara Mataa-Haaraatii fi warshaa burtukaana Nuuraa Heeraati.
Obboo Jiloo Fantaallee warra lafaati. Dhiphu guddo qamna jedhee VOAtti hime.
“Wasrshaan Sukkaaraa Mataa-Haaraatii fi warshaan birtukaana Nuuraa Heeraa afaan Hawaash gubbaa ibsaa dhaabuudhaan warshaa kana narraa rukatan jedhee bisaan galaanaa gaaraa bu’u ka gara Birreentii,gara Meettii kana hunda goddobanii, goddobanii lafa golba tokkotti jiraa Buraa-Haraa jedhamtii bisaan kana deebisan.Roobii roobuu hunda asitti deebi’aa.”
Akka inni jedhutti durii bisaan kana Hawaashitti fuudee deemaan malee qahee warraa hin ciisan. “Amma deemee deemee lafa ajaahiba nurraa fudhatee humnaa oli nutti tahee akka hamaa nu miidhee jira.”
Warshaan kun akka obboo Jiloon jedhutti naannoo Karrayyuutti dhibumaan dhufe. Bulchootii warshaa kanaa waan wara lafaatii hojjachuuf waadaa galan hedduu hin tolchineef.
Isuma akka obboo Jiloon jedhetti waan warrii qabuu irraa balleesse. Waan bisaan kanaan badan jedhan keessaa mana barumsaa maatiin Guddinnaa Tumsaa jaareef sadarkaa 1-10 itti baratan fa. Kun ganna 8n duratti bade.
Taatullee dhaabii ammallee fulaa dhibiitti jaareef.
Bisaan kun mana akimii Oromiyaan jaaretellee akkuma sun irraa fudhate.Tana maleellee Karrayyuun paarkii lafa isaaniitti jaaraniin lafa dahbuutti jiran.
Roobaa Bulgaa nama ganna mana 30 keessa jiru. Amma US yuniversrii Boston damee Brandies masters lama walti barahuutti jira https://www.brandeis.edu/
Rakkoo Karrayyuu marroo hedduu qoratellee.Rakkoon guddon bisaan qulqulloo,rakkoo fayyaa,rakkoo lafaa fi waan hedduu himata.
“Karrayyuu rakkoo guddaatti jira.,Rakkoo bisaaniitti jira. Bisaan ammoo lubbuu. Warra dura barate carra barumsa argate keessaa ani dura jira.Rakkoo fayyaatti jira”
Akka innii jedhutti bisaan lafa isaan irra ciisaa kun lafa irraa fudhachuutti jira. Bisaan gamuma gamaa Karrayyuutti goran haroo Hogobaa ykn Basaqaa jedhan ta durii km2 3 hin caalle amma km2 42 geette jedha.Akka kanaan namaa fi horiilleen lafa dhabe.
Bisaan kun mana barumsaa durii innii itti barate Guddinnaa Tumsaa jaareef irraa fudhate.Bisaan kun karaan baaburaa Finfinnee Jibuutii deemulleen gargar kutan.
Fantalle,laftii namii Karrayyuu keessa qubatu akka Roobii jedhutti haguma km 200 Finfinnee irraa fagaatti achumatti namii rakkoo akka malee miidhamuutti jiraa jedha.
Rooba Bulgaa nama jireenna Karrayyuu jijjiiruuf jedhee fiilmii “jeans and marto” jedhu hojjate. https://www.filmlinc.org/films/jeans-marto/
Rakkoo lafaa ummatii Karrayyuu himatu tana hardhaaf gama mootummaatii deebii hin arganne.


text:
****DUBARTOOTA GAA’ELA QABAN QOFAAF****
Walqunnaamtii Saalaatti Gammaduu Dadhabuu Dubartootaa. (Female Orgasm Dysfunction)
Dubartiin tokko rakkoo armaan olii kana qabdi jechuudhaaf:
Walqunnaamtii saalaa abbaa manaa ishee waliin raawwattutti gammachuu kan hin qabnee fi fedhii saala abbaa manaa ishee guutuuf qofa kan raawwattu yoo ta’edha.
Rakkoowwan kana kan fidan keessaa muraasni:
1. Rakkoo xiin-sammuu (psychiatric or psycosocial) dudartiin sun qabdu kan akka raakkoo muuddama (stress) humnaa’olii yeroo hedduu itti mullatu, ofitti amanamummaa dhabuu fi kkf kan yaala addaa barbaadu.
2. Rakkoo waliin haasaa ykn walii galtee dhabuu abbaa manaa fi haadha manaa waliinii (Heeruma fedhii malee, fi kkf)
3. Dhiibbaa ykn rakkoo walqunnaamtii saalaan walqabatee yeroo ijoollummaa irratti raawwatame, kan akka dirqisiisanii gudeeduu fi kkf.
4. Dhukkuboota adda addaa kan waan kana fiduu danda’an qabaachuu fakkeenyaaf dhukkuba sukkaaraa….
5. Yaalii garagaraa kan baqaqsanii yaaluu kan dhukkuba biraaf godhame kan akka gadameessa muranii baasuu (hysterectomy).
6. Kan rakkoo biraa tokko hin qabne garuu rakkoo walqunnaamtii saalaatti gammaduu dadhabuu qofa qaban.
**** FURMAATA****
Rakkoon kun qorannoon biyya USA keessatti hojjetame tokko akka jedhutti dubartoota 21% kan hubu yoo ta’u rakkoo salphaa osoo hin taane kan yaala barbaadudha. Kanneen armaa gadii akka furmaataatti kan taa’anidha.
1. Waldhabiinsa, miidhama duraanii, muddama jireenyaa fi kkf namootni waan kana furuudhaaf leenji’an (psychotherapist) waan jiraniif deemanii yaala ga’aa argachuu.
2. Mana yaalaa deemanii dhukkuboota rakkoo kana fidan irraa yaalamuu.
3. Yeroo walqunnaamtii saalaa raawwatan guutummaa guutuutti yaada ofii walqunnaamtii saalaa irra gochuu fi sosochii garaa garaa gochuu.
4. Kana hundaan illee yoo furmaanni jiraachuu baate qorichoota anti depressant jedhaman ogeessa fayyaa sammuu (Psychiatrist) irraa ajajchiifachuun illee ni dandaa’ama.
*Fayyaan Faaya*
Horaa bulaa deebanaa


text:
Isra’eel fi Emreets hariiroo siyaasaa fi Dippilomasii waliin tolfachuu labsan
Biyyoonni lamaan hariroo siyaasaa fi dippilomasii waliin jalqabuuf, jaarsummaa Ameerikaatiin Khamiisa har’aa kan waliigaltee irra gahuu beeksisan. Israa’el fi Emreets waliigaltee kana ifa godhuun duratti yeroo dheeraaf kan mari’ataa turan akka taheefi, qabxiilee walii galtee jidduu tokko Israa’el dachii Falasxiinotaa naannawa West Bank keessatti humnaan qabatte fottoqsuuf sochii jalqabde, yeroodhaaf kan dhaabdu tahuu ibsame.
Prezdaant Traamp waliigaltee biyyoota lamaanii ilaalchisuun fuula twitter isaa irratti “Baha jiddu galeessaa keessatti biyyoonni michuu Ameerikaa tahan Israa’el fi Emreets, walii galtee seena qabeessa tahe mallatteessanii jiru” jedhe. Traamp walii galteen kun osoo hin labsamin dura, har’aa muummicha ministeera Israa’el Benjaamiin Netaaniyaahuu fi Dhaaltuu Gonfoo Emreets Muhammad Bin Zaayid waliin telefoonaan kan mari’ate tahuu ibsi Waayit Haawus irraa bahe ni addeessa.
Haaluma kanaan Emreets biyyoota galoo galaana Arabiyaa jahan jiddu biyya jalqaba Israa’el waliin hariiroo tolfatte taatee jirti. Biyyoonni Arabaa kanaan dura Israa’el waliin hariiroo qaban Masri fi Urdun qofa turan.