text:
Tesfaye Daba Kumsaatiin
24.10.2016
Maree walii gala dhaabbilee siyaasaa Oromoo fi ummata Oromoo waliigala Fulbaan 22 hanga 23 qindeessummaa ogeessota seeraa Oromoo fi activistoota Oromoon qophaa ta’uun isaa ni yaadatama. Mareen akkasii haalaa akkasiin yaalamuun kan eegalaa akka ta’etti jajjabeeffamuu qaba.
Dhimma oromoo irratti Oromoon qusii tokko malee waliin mari’achuu fi wal hubannoo qabaachuun qabsoo oromoon itti jiru keessatti guddina tokko akka ta’e namuu hubatuun barbaachisaa dha. Haallen akkasii qopheessuu fi qindeessuun dandeettii bifa hedduu humna namaa, dinagdee, bakkaa, yeroo fi ogummaa kan gaafatu ta’uu isaa ifaa dha.
Qophiiwwan akkasii yennaa qophaawan itti ba’a isaa ijoo gaarii fi barbaadamuun xumurachuunis kan inni hundaawu qabxiiwwan kana irratti rarra’uun akka ta’e kan namuu irratti waliigalu ta’a. Mana tokko ijaaruuf namuu yaada irraa eegala. Mana attamii akka ijaarrachuu barbaadu yaadaan lafa keewwata. Hawwii yaada isaan kanaan kan wal gitu humna dinagdee isaa qopheeffachuu itti aansa. Iddoo isaa filachuun yeroo isaa murteessa. Mi’a ykn qodaawwan ijaarsa kanaaf isa barbaachisan bakka hawwe sanatti buufachuu eegaluun lafa irratti bu’ura isaa eegala. Egaa ejaarsi waa maraa tartiiban kana guuttachuun akkuma eegalu hundaa; walga’iin UK irratti ta’e kunis haalawwan kana guutatuun kan akeekame akka ta’en amana.
Yaada gaarii ilaalcha fagoo kan qabaatu akka ta’e tilmaamuun eegala kana jajjabeessuu fi yaada ijaaroo ta’an itti gumaachuun dirqama nama haqa barbaadu kamuu ta’uu yoon hubadhu fedha yaada ijaaroo ta’an fudhachuu bu’ureessitoota kanaa fi kanneen waan kanatti qooda fudhatan hundaa ta’u akka qabus murteessaa dha. Yaadawwaan ijaaroo jedhaman ciminaa fi laafina kanneen kaasanii fi akkasumas yaada haaraa ida’uu kana akeekan kanneen of keessatti haammata’u ta’uu akka malanii fi kan hin daangeffamne ta’uun hubatamuu qabu. Dhugaa kana yoo akkasiin waliif fudhachuun danda’ame; walga’ii ta’e irratti hanqinoota ykn qaama laafoo guyyaa kana mul’atan irraa eegaluun dura cimina isaa galateeffachuun haa eegalu.
Haalaa fi bifa kamiinuu wanti akkasii mul’achuun kan eegalaa ta’uun isaa jabina. Yaada akkasii uummataniin haala akkasiin as b’uun guddina. Eegala elaa fi elaameen wal dhageeffachuu, yaadaa fi ilaalcha adda addaa qabaatus Oromoon qaamaan wal biratti argamuun akeeka isaa wal biratti walitti himatuu fi ifatti saba isaatti foddaa argameen diinattis firattis himatuu. Kootu caalaa fi kootu caalaan ala wal dhageeffachuun eegala bareedaa fi guddina.
Yaada eegala kana bifaa fi ayinaan gabbisuun daran babal’isuun itti fufaan gochuun firii gaarii tokko arguutti akka nama dandeessisu akeekuun nama hin dhibu.
Egaa akka yaadaatti ka’umsi kun eegala qajeelaa fi barbaachisaa ta’uu edda hubannee hanqina ykn laafina guyyaa kana turan irratti waa jechuun barbaachisaa dha. Dhimma kana Oromoonni eegalan walga’ii kanaaf yeroo fi bakki isaan filatans gaarii ta’ee osoo jiruu yerootti akka akeekametti dhimmaa itti ba’uu dhabuun hanqina fooyya’uu qabu keessa tokko dha. Mana ijaaruu yoo eegalan yeroon murteessa dha. Yoo yerootti dhimma hin baane, ykn roobatu dhufuun diigaa, ykn dhihatu seenuun addaan kuta. Kanaaf yeroon daangeffamanii dhimmaa ba’uun murteessoo turan.
Inni lamataa xumura maree sun walitti qabamee cuunfamee gargar galama ture. Kun hanqina mul’ate keessa isa guddaa fi dogoggora qindeessitootaa ture. Akkuman fakkeenya koo manaan eegale mana ijaaruu eegalanii qinaaxii ykn sem’oo yoo hin gudunfin irraa galan, bor yoo itti deebi’an ykn roobatu seenee bishaan ciisee hojii dabalataa nama gaafata; ykn lolaatu guutee hundee mancaasa. Kanaafuu walga’ii ta’e sana irratti cufa ykn xumura isaa irratti itti ba’a walt’iinsa maree ykn cuunfaa maree sanaa waliif ifa godhuun gudunfuun dirqama ture. Kun osoo hin ta’in nagaan galaa jedhamee adda deemuun dogoggoraa fi hir’ina mul’ate dha. Nami qaamaa fi qalbiin faana bu’aa ture kamuu itti ba’a isaa osoo homaa tokko hin jedhin yoo xumuramu maal akka ta’ee roga itti galuun ifa ture.
Oromoon maal akka barbaadu waan mana keessaa calaqisaa turee fi bakka bu’oota jaarmolee siyaasaa achi irratti argaman keessaa irra wayyan ykn dhibban irraa 90 ol walabummaa Oromiyaaf akka qabsaawan jala harriiqanii dubbachuun mirkana mul’ate dha. Kun ifaa fi fifatti diinattis firattis Oromoon maaf akka qabsaawu kan agarsiisee fi kanneen faallaa kaayyoo sabaan ala deemuu yaalaniif akeekkachiisa gaarii walga’ii kana irraa hubatame akka ture hubatuun, gaaffiin Oromoo Oromiyaa Walaba taate ijaaruu ta’uu namuu beekuun ijjennaa sirrii fi sirnaa ta’e akka qabaatu gochuun qooda guddaa dha.
Walga’iin itti aanu jaarmota Oromoo kamuu alatti hafan jedhaman haammachuun caalaatti haala qindaa’aa fi miija’aa, xumura marii booda waliigaltee irra ga’ame hoggusuma ibsa ijjennoo dhageessisiifatee kan ta’u akka ta’u irratti hojjechuun qindaawuu akka ta’uu qabu dha.
Galatoomaa.
Tasfaye Daba Kumsa.


c: text/html

text:
Oromiyaa balloo tana keessaa warrii horiin bulu miliyoona afurtti jira.Jireennii horsiisee bulaa biyya hedduu bokkaa dhabee rakkachuu,siyaasaa irraa fagaachuu,misooma isaa fi horii isaatii male dhabuu,horii isaa gabayaa bu’aa dansaa irraa argatutti gurgurachuu dhabuu dabalee hedduun wal fakkaata.
Akka warra magaalaa ykn warruma diraa misooma argachuu malellee.
Taatullee jiruun horiisee bulaa Oromiyaa akka jecha Koomishineera Koomishiinii Horsiisee Bulaa Oromiyaa,Obbo Abebee Waldeetti amma akka durii kaanii miti.“Jarilleen akkuma warra baddaa misoomuu qaba…misoomii guddaan ammoo bisaan irraa jalqabaa…hujiin teenna guddoolleen waan akkana kana guutuu” jedhu.
Taatullee horiisee bulaan Koomishiinii ufii qabaatee mootummaa biratti beekkamee jiraachuun ta duriitiin yoo walti laalan waan hedduu qajeelcheef qaba.
Mee waan tana irratti obbo Abbebee Waldee gaafanne MP3 fuula computera keessanii gama harka mirgaatiin oli jirtu caqasaa.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Godina Walaggaa Lixaa magaalaalee Najjoo fi Gimbii keessatti har’a hiriirri geggeessamuu isaa jiraattonni nuuf ibsaanii jiran.
Kaayyoon hiriira kanaa ajjeechaa fi hidhaa akkasumas qe’ee irraa buqqaafamuun lammiiwwan keenya irratti raawwatu, barattoota Yuniversitii keessa kanneen jiran ijoollee Oromoo fi Amaaraa irratti ajjeechaan raawwatamaa jiru haa dhaabatu ka jedhu ta’uu jiraattonni dubbataniiru.
Bulchiinsi magaalaalee kanaa akkasumas poolisiin illee uummata cina hiriiruu dhaan hiriirawwan kun nagaan xumuramuu isaa mirkaneessanii jiran.
Gama biraan hiriirri magaalaa Gimbii keessatti geggeessame xumuramuutti ennaa dhiyaatu namni tokko konkolaataa alaabaa adda bilisummaa Oromoo qabachuun kaayyoo hiriira sanaatti adda kan ta’een jeequu yaalus uummati poolisiitti waan iyyateef to’annaa jala ooluu isaa jiraattonni beeksisaniiru. Poolsisiin magaalaa Gimbiis shakkamaa kana to’annaa jala oolchee qorataa kan jiru ta’uu beeksisee jira.


text:
Yeroo ammaa haalli hamaan ummanni keenya biyya isaa Oromiyaa keessatti mudachaa jiru himamee kan hin dhumne tahuus haala sukaneessa akka tahe beekamaa dha. Ummanni Oromoo biyya isaa keessatti mirga abbaa biyyummaa dhaabee, lafaa fi qabeenyi isaa akka malee saamamee, badii takkan maletti hidhamaa fi ajjeefamaa jira. Ajjeechaan jumulaa ummata Oromoo irratti mootummaa TPLF (EPDRF)n tooftaa dhoksaan raawatamaa jira. Barattoonni Oromoo waan gaaffii mirgaa gaafataniif, mana barnoota sadarkaa adda addaatti fi universitooata keeysatti rasaasan ajeefamaa fi hidhamanii gochaan garajabinaa ilma namaarratti hin raawwatamne irratti hojjatamaa jira.
Kanneen hidhaa diinaa jalaa miliqan barnootarraa arihamuu fi biyyoota ollaa keessatti alloolamuurraa bilisa tahuu hin dendeenye. Miidhaa fi darara ar’aan tana ummata keenya akka ummataatti irratti raawwachaa jiraniin alatti Oromiyaa qircachuu/ciranii hiratuudhaan balleessuuf saganteefatani jiru. Kana malees, Oromummaa sammuu Oromoo keessaa haquudhaaf tattaaffii godhamaa jirtu ofirraa faccisuudhaa fi mirgaa fi eenyummaa Oromoof caalaatti wabii tahuudhaaf maloottan jiran keessaa malli inni tokko Oromoon akka sabaatti; jaarmoonni siyaasaa Oromoo fi Oromummaa akka dhaabaa fi gurmuutti wal tahuudhaan diina innikkaa dura dhaabbatuun tarkaanfii murteessaa fudhachuun barbaachisaa dha.
Waan taheef, marii Araaraa fi Tokkummaa ABO fi Koree Yeroo ABO (KY-ABO) gidduutti waggaa lamaa oliif deemaa turte xumura itti godhuun tokkummaadhaan akka dhaaba tokkootti sochoo’uf murtii irra geenyee jirra. Dhaaba keenya ABO jalatti miseensota, hoogganoota, fi qabeenya keenya akkasuma beekkomsaa fi dandeettii teenya walitti dabaluudhaan caasaa tokkicha jalatti Qabsoo Bilisummaa Oromoo tan ABOn gegeeffamtu akka qaama tokkootti finiinusuuf tokkoomne jirra. Jaarmayootiin tokkooman kun sagantaa, heeraa fi seera ABOtti buluu fi hujiirra oolchuuf akka jabeenyaan hojatan mirkaneessanii jiru. Mariin tokkoomuuf godhamaa ture kun yeroo hamma tokko fixullee ABO fi KY – ABO bara haaraya Amajjii 1, 2015, waliigaltee jaarmayoota kanaa haala abdii fi hamilee qabuun mallatteessudhan xumuramuu isaa miseensota, deeggartootaa fi ummata Oromoo yeroo beeksisan gammachuu guddaadhani.
Mormii fi waldhabbii yaadaa nu jidutti dhalatteen adda bahuun keenya ummata Oromoo fi firoottan isaa yeroo gadisiisu, diinotii fi farreen QBO warra tahan akka itti gammadan tasiseeti ture. Arra ammoo walii galtee fi tokkoomuun jaarmayoota keenyaa ummata Oromoo kan gamchiisu yoo tahu, diinottii fi warreen farra QBO tahan akka gaddisiisu beekamaadha. Rakkina QBO mudate irra aanuuf jaarmayoota fi gurmuu qabsaawotaa kanneen kaayoo Bilisummaa Ummata Oromoo fi walabummaa Oromiyatti amanan walitti deebi’uun mooraan QBO jabeessuun barbaachisaa waan taheef, waliigalteen kun moraa qabsoo itichuuf tattaaffii godhamaa jiru keessaa qooda guddaa qaba janna. Ummatni Oromoo fi deggertoonni QBOtis fiixa bahiinsa walii galtee araaramuu fi tokkomuu ABO kana karaa hundaan akka cinaa dhaabbatan waamicha keenya dabarsina.
Haaluma kanaan, moraa QBO caalaatti itichuuf mariin dhaabootaa fi murnoota waliin deemaa jiru itti fufiinsaan akka xumura argatu gama keenyaan waan nurraa barbaachisu gochuuf waada keenya irra deebinee haaroomsina. Jaarmayoonni moraa Qabsoo Bilisummaa itichuuf fedhii fi hawwii qaban martuu gama isaaniitiinis akka waan barbaachisuu hunda godhani yaada eebifamaa kana milkeessuuf hojjattan waamicha goona.
Miseensoota, deegartoota fi ummanni keenya hundi moraa QBO itichuun akeeka ABO tahuu fi mareen kun barbaachisaa akka tahe hubachuun, akeeka kana dhugoomsuu irratti waan barbaachisu hunda akka gootan waamicha keenya isiniif dabarsina. Akkasuma walii galtee ammaa kanas mikeessuu fi hojiitti hiikuuf obsaan, garaa-bal’ina fi gamnummaan akka sochootan yaadachiifna.
Injifannoo Ummata Oromoof!
Adda Bilisummaa Oromoo (ABO)
KY – ABO
Addis Abeba – Protests erupted in many towns and cities, including schools and university compounds,…
Shabboo Miidiya: Seenaa amaarsaa fii gara jabeenya isaanii. https://www.youtube.com/watch?v=MjL1acJzXgc
Gocha suukkanneessaa sirni nafxnyaa Oromoo irratti gidduu kana raawwachaa jiran balaaleffachuun Barattoonni Oromoo godina addaa…
His Excellency, Olusegun Obasanjo, former President of the Federal Republic of Nigeria and AU High…
By Daniel Behailu Overview of Ethiopian Politics Africans have always complained that their resources are looted…
Akkuma beekkamu baroota dabran keeysa gaafa mootummaa EPRDF sanitti hoggansa amantiin isaa islaama tahe irra…


text:
Sababaan isaas barattoota Oromoo yunivarsitiwwanii fi kooleejoota Oromiyaa keessaa jiran irraa kan hafe uummanni oromoo magaalaalee Oromiyaa adda addaa keessa jiraatu tola iyyuu seenee daw’achuuf fedhiin qabu xiqqoo dha jedha dargaggoo Ba’isaan.
Filmii kana hojjachuuf waluumaa gala Qarshii kuma dhibba lamaa fi kuma saddeettama baasuu isaa fi galma keessatti agarsiisan iddo iddootti kireeffachuuf akkasumas waan adda addaaf baasii ka biroo kan isa gaafatu ta’uu ibsee jira.
Filmii kana dawachisuuf deemee ituu hin agarsisiin yeroo inni itti hafe akka jiruus dubbate.


text:
Prezidaantiin Amerikaa Donaald Traamp gorsaa waa’ee nageenyaa kan biyyoleessaa Makimastar nama ka biraan bakka buusuuf akka jiran.
Beeksiisan.Traamp baatilee kudha afuriif aangoo irra yeroo turanti aangawoota sadarkaa olaanaa aangoo irraa yeroo ari’an kun ka dhiyeenyaa ta’u isaati.
Traamp Kamiisa kaleessaa galagala Twitariin akka barreessanti miseensa waraana biyyaa kan ta’an gorsaan waa’ee nageenya biyyoleessaa Letenaa Janaraal Maak Mastar kan bakka bu’an Joon Boltan ta’u ibsan.
Joon Bolton duraan Tokkummaa mootummotaatti Ambaasaaddara Yunaaytid Isteetes kan turan yoo ta’u yeroo ammaa immoo Televiziyoona chichitootaati kan jedhamu Faaks Niwuus jedhamuuf xiinxalaa ta’uun hojjatu.


text:
WASHINGTON, DC — VOA
Godaantonni biyyoota Afrikaa gama Bahaa dhibbaan lakkaawaman, gara Awurooppaatti cehuuf doniin ittiin deemaa turan, galaana Meditiraaniyaan gama Bahaa keessatti nyaatamuu irraa kan ka’e, dhumuu isaanii tu dubbatama.
Kanneen bgalaa sana irraa hafanii fi namoonni ijaan arggan har’a Raadiyoo Sagalee Ameerikaaf akka ibsanitti, dooniin galaanaan nyaatamte sun gara godaantota dhibba shanii fe’attee deemaa turte. Namoonni lakkoobsi isaanii hin beekamne, bishaan daakuun dooniilee naannawa sana turan dhaqqabanii booda, achii fuudhamanii gara Griik geessaman – jedhama .
Ebla 07 bara 2016 Kamiisa galagala kaayiroo irraa Bidiruu xixxiqqoo muka irraa hojjataman irratti namoota digdama digdaamaan qodanii namoota 240 ta’an fe’amanii ka’an. Boorumtaa isaa Jimaata Ebla 8 bara 2016 walakeessa halkan galaana irra Doonii turte tokko bira nu geeessan jedhu baqattonni.Dooniin galaana walakkaa dhaabattee argan sun guyyaa 6 dura kaayiroo irraa kaatee maaliif akka dhaabatte hin beekamu.
Namoota 300 ta’an feetee turte kan jedhu baqataan lubbuun hafe tokko nu warra haaraa achii dhaqqabneen doonii ishee duraan achi turtetti darbaa nuun jedhan.Yeroo itti seenne namoonni 20 caalaan bidruu ishee xiqqoo irraa seenuuf dabaree eegaa turan.
Kana giddutti Donii inni guddaan gara tokkotti jallatee bishaan keessatti garagale. Kanneen irraa utaaluuf akkasumas daakanii ba’uuf carrooman namoota gara 10 ta’anii fi kanneen Bidruu xiqqaa irra ta’anii ce’uuf dabaree eegaa turan 20 caalan irraa kan hafe hunduu dhumaniiru jedhu kanneen lubbuun hafan.
Sana booda Bidiruu xiqqaan fe’amanii imaltuu kan itti fufan ta’us mootarri ishee dhaamee galaana irraa bultii 4 bulan. Baraarsitonni sana booda dhaqqabanii handaara galaan Grikiitti geessaman.Gabaasa guutuu dhaggeeffadhaa


text:
Waaltaan ajajaa Yunaayitid Isteetis kan Afriikaa mootummaa Federaala Somaaliyaa waliin ta’uu dhaan mannii al-Shabab kan Somaaliyaa gaarren Goliis keessaa kaleessa qilleensa irraan haleelee jira.
Haleellaan samii irraan ISIS Somaaliyaa fi al-Shabab gaarreen Goliis keessaa irratti ennaa raawwatu kun yeroo ja’affaa dha.
Haleellaan samii irraan raawwatamu Somaaliyaa keessatti fooya’inni walitti aane akka jiraatuuf yeroo dabalataa kennaaf jechuu dhaan ajajaan waraana humna qilleensaa Yunaayitis Isteetis fi itti aanaa daayrikterri duul waaltaa ajajaa Yunaaytid Isteetis kan Afriikaa Brgaadeer Jeneraal Roobert Hustoon dubbataniiru.


text:
Fulbaana 22, 2016
Waan muummichi ministeeraa Itoopiyaa H/Maariyaam Dassaaleny mormii Rio irratti ani agarsiisee fi gara Ameerikaa dhufuu dhufuu koo irratti jedhe argeen jira. Baay’ee na hin dinqine. Sababni isaas, namni yeroo hunda namaan durfamu tokko akkuma ofii isaatti nama ilaala waan ta’eef. Ani yeroo hundumaa dhimma mataa kootiirrattan hundaa’a. Namni kamiyyuu akka isaa kanatti gara dukkanaatti yoo kan na oofan ta’e, hin deemu. Ofan danda’a jechuu kooti.
Anatu gara Rio erge jedhee dubbatee ture. Atileetota waliin gaggeessaa godheefin tures jedha. Ani gonkumaa masara mootummaa isaanii seenee nyaadhes hin beeku. Gaggeeffamees hin beeku. Nama fira koo ajjeese waliin hin nyaadhus, hin dhugus. Ragaadhaaf suurri atileettonni gaafa sana ka’an keessaa suuraa koo barbaadee mirkaneeffachuu ni danda’a. Atileetota kan waamee gaggeesse, pirezidaantii biyyatti ture malee, gonkumaa isa miti. Kan biraa yaa hafuutii, ofiifuu irratti waan hirmaate natti hin fakkaatu. Akka aadaa fi safuu Oromoo ani dhaalee ittin guddadhetti namni guddaa ta’e tokko, keessumattuu namni gadaa of harkaa qabu, hin sobu. Hin soba jechuudhaafu nan qaana’e. Sababnisaas, ani ilma safuu fi duudhaa Oromoo dhaalee guddatedha.
Egaa kaa dubbiin akka H/Maariyaam jedhu sanaa miti. Waanti inni jedhe arrabsoo dha. Hojii isaanii kan dursu yeroo mara arrabsoo fi maqaa namatti baasudha. Fayyisaan dandeetti akkanaa hin qabu miseensota ABOtu akka inni mormii agarsiisu godhe jedhee ture. Duraan dursee nabeekaa dandeetti koo? Akkamiin namadaalee laata?
Kan biroo, anaan miseensota ABO miti akkan sagalee uummata koo dhageessisu kan nataasise. Eenyummaa kooti. dhiittaa mirga namummaa biyyaa sana keessa jiruuti. akka fakkeenyatti hiriyaa koo Kabbadaa Fayyisaa hidhamee ji’a osoo hin guutiin gaafa guyyaa Fulbaana 3/2016 rukutamee,hidhamtoota biraa waliin mana hidhaa keessatti ibiddaan gubataniiru. Kan hafan immoo dararaa mootummaan Itoophiyaa haala gaariin dhandhamachaa jiru.
Kana ABO miti kan dhaqee natti agarsiisee. Miidhaa ummata koo irra ga’u argaa dhaga’aan guddadhe. Anaanis na dhaqabe jira. Ani ABO hin deeggarus hin jibbus. Sababnisaa, ani nama siyaasaa miti, atileeti dha. Uummata koo nan jaalladha.
Yeroo kamiyyuu uummata kootif du’uuf qophiidha. Yeroo baay’ee hidhamtoota deddeebi’een gaafachaan ture, mana hidhaa qilinxoo fi mahaakkalaawwitti yoon seenu maqaa koo galmeessen seenee gaafachaan ture. Kanaaf maqaa koo achii argachuu dandeessu. Rakkina biyya sana keessa jiru sirrittin beeka jechuu kooti.
Dhugaadhaf yoo ta’e, gara biyya USA kan nafide uummata Oromoo fi firoottan Oromooti malee ABO miti. Maqaa ABO deegartan jedhuun namoota heddu hidhaa fi ajjeessa turaniiru. kana booda uummata Oromoo gowoomsun dhaabbateera. Ani intalashee (ashaangulliitii) miti riimootin hin socho’u akkasaa. Akka nama tokkootti ofan danda’a. Ofittan amana. Osoo amma dhugaa dhoksuuf fiigu dhugaa mul’isuuf fiigee, biyyattii keessatti dhiigni namaa akka galaana hin lola’u. Kanaafuu ani akka H/Maariyaam kan namni natti kenne hin dubbisu . Ani ergamtuu miti. Ergaa gaggeessuf oliif gadi kaadhee,hin beeku, gara fuula duraas hin kaadhu.
Fayyisaa Leellisaati.


text:
Oromia: Humni Adda QAANQEE BILISUMMAA Jiddugaleessa Oromiyaatti Paarkii Fi Mana Kitaabaa MALLASAA (Abba irree Wayyaanee Du’e Sanaa) Sulultaatti Argamu Guutummaatti Daaresse. December 3, 2015Posted by OromianEconomist in Uncategorized.
Tags: Against Tyranny, Waraana Bilisuummaa Oromoo (WBO), WBO
trackback
(SBO – MUDDE 02,2015, Sulultaa) Humni Adda QAANQEE BILISUMMAA Jiddugaleessa Oromiyaatti Paarkii Fi Mana Kitaabaa MALLASAAA Sulultaatti Argamu Guutummaatti Daaresse.
Humni Addaa Qaanqee Bilisummaa Muddee 01 bara 2015 halkan keessaa sa’atii 11:00 irraa eegalee tarkaanfii fudhateen manneen maqaa mataa murna wayyaanee duraanii MALLAS ZEENAAWIItiin naannoo Sulultaatti ijaaraman 5 guutummaatti barbadeessuun humna ibsaa naannoo sanaa erga kutee booda, magaalaa xiqqoo Muloo fi Buraayyuu jidduutti argamtu Guuddoo irratti naannoo sa’aatii 1:00 AMtti Poolisoota eegumsa halkanii irraa jiran irratti tarkaanfii battalaa fudhateen 3 madeessee jira.
Humni Qaanqee Bilisummaa yeroodhuma kanatti tarkaanfii qabeenya shariika harka mirgaa wayyaanee tahe irratti fudhateen, konkolaataa Kubbaaniyyaa Darbaa Tiraanispoort, kan qabeenyummaan isaa kan dureessicha Sheek Al Amuuddii jedhamuu tahe magaalaa Darbaa irraa gara Caancoo deemaa ture fe’umsa isaa guutuu waliin haleeludhaan barbadeessee jira.
Tarkaanfii humni QAANQEE BILISUMMAA fudhatee fi kasaaraa isa mudateen kan baarage gartuun abbaa irree wayyaanee ganama kana, Muddee 02 bara 2015, Helokooptaroota waraanaan naannoo Gaarren Inxooxxoo irra marsaa tureera. Helikoptarri kunis Finfinnee Kutaa magaalaa Eekkaa irraa eegalee gaarren Inxooxxoo gara Dhihaatti marsuudhaan magaalaa Sulultaa irraan, gara Buraayyuutti ammoo gaarren Gullallee irra lafatti gadi dhiyaatee deddeebi’ee naannaweera. Sirnichi dhiphuu jabaa keessa seenuudhaan olii fi gadi fiigaa, ergamtoota isaatis fiigsaa kan jiru yoo tahu, buufataalee Buraayyuu fi Sulultaa irratti sakattaan akkaan jabaan gaggeeffamaa jira.
Oduu tarkaanfii nu dhaqqabe biraatiin humnumti addaa QAANQEE BILISUMMAA Ona Warra-jaarsoo ganda Dhaayee Tuutii keessatti halkan Kiibxata kaleessaa, Muddee 1, 2015 milishaa OPDO diinaan hidhachiifamee ummata dararaa ture Shallamaa Dirribaa jedhamu irratti tarkaanfii fudhateen qawwee fi hidhannoo isaa rasaasa guutuu waliin irraa hiikkateera. Ergamaan diinaan hidhachiifame kun kaleessa waaree booda “Qawwee mootummaa fudhachiifte” jedhamee humnoota mootummaa wayyaaneef amanamoo tahaniin hidhamee jira.
Comments»
No comments yet — be the first.


text:
Gabaasa Qeerroo magaala Dambi Dolloo irra Waxabajjii 19,2014
Kanaan dura yeroodhaa yerootti diddaa uummanni Oromoo Wallagga, Qellem Anfilloon taasisaniin walitti bu’iinsi loltoota Wayyaanee waliin ta’een gaaga’ami hedduun ta’eera. Yeroo ammaa kanas FDG itti fufee qonnaan bultooti Oromoo naannoo Anfilloo Muggii diddaa mirga abbaa biyyummaa fi qabeenyaa itti fufuu irraan gariin torbaa lama dura gariin ammoo Waxabajjii 19,2014 loltooti Agaazii gandoota qonnaan bulaa keessa deemuun namoota 26 mana hidhaa keessatti akka uggure gabaasi Qeerroo D.Doolloo irraa nu gahe addeessa.
Kanneen kunis:
1.Barsiisaa Laggasee Rufii
2.Kiflee Jigsaa-Ogeessa fayyaati, namni kuni humna waraana wayyaanee mana jireenya isaa cabsanii mana isaa keessatti erga reebanii booda gara manahidhaatti geessan.
3.Mitikuu Ittaana-Qote Bulaa
4.Isaayyas Bulchaa-Qote Bulaa
5.Taammiruu Tarfaa-Qote Bulaa
6.Yoohannis Aseffaa-Qote Bulaa
7.Kumarraa Waaqjiraa-Qote Bulaa
8.Birhaanuu Tarfaaa-Qote Bulaa
9.Malkaanuu Geetachoo-Qote Bulaa
10.Galahuun Leencaa
11.Tasfaayee Fiqaduu-Barsiisaa
12.Abiyoot Ayyaanaa-Qote Bulaa
13.Asheetuu Dhinaa-Qote Bulaa
14.Dabalaa Waaqjiraa-Qote Bulaa
15.Lammaa Dureessaa-Qote Bulaa
16.Charuu Tashoomee-Barataa
17.Addisuu Iddoosaa-Barataa
18.Maaruu Baajisaa-Qote Bulaa
19.Nagaash Gonjjoraa-Qote Bulaa
20.Misgaanuu Wandimmuu
21.Zelaale Dingataa-Qote Bulaa
22.Masfin Ofgaa-Qote Bulaa
23.Nagaasaa Yaadasaa-Qote Bulaa
24.Boshaa Baqqaabil-Qote Bulaa
25.Dawit Mitikkuu-Barataa
26.Ayyanaa Ittafaa-Qote Bulaa
Isaan kana keessaa gariin isaanii torbeewwan lamaa ol mana hidhaa keessatti humna waraana Wayyaaneetiin dararfmaa akka jiran Qeerroon gabaasee jira, gariin isaanii Waxabajjii 19,2014 akka qabaman addeessa.
Share this:https://www.gofundme.com/8bds2wgk
Like this:
Like Loading...
Related


text:
Faaydaalee Tawhiida-Kutaa 1
Dirqamni jalqabaa Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ilmaan namaa irratti dirqama godhe tawhiidan Isa beeku fi tokkichoomsudha.Wanti guddaan namoota irraa barbaadamu Rabbitti amanuu fi Isa tokkichomsudha. Sababa kanaaf kitaabban ni buufaman, ergamtoonni ni ergaman, namoonni warra gammachu qabanii fi warra gammachuu dhaban (dararaman) ta’uun bakka lamatti qoodaman. Namni tawhiida isarraa barbaadamu galmaan gahee warra gammachuu argatan keessaa ta’a. Namni tawhiida galmaan gahuu didee immoo warra dararaman keessaa ta’aa. Kanaafu, dhimmi tawhiida dhimma garmalee barbaachisaa fi guddaa ta’eedha. Faaydan isaa lakkaawwame hin dhumu. Mee muraasa isaa haa ilaallu.
1ffaa- Tawhiidni hojiin Rabbiin biratti fudhatamuuf sharxiidha
Jiruu tana keessatti namoonni baay’een hojii gaggaarii ni hojjatu. Hojiiwwan gaggaariin kunniin Rabbiin biratti fudhatama argatee namni mindaa argachuuf ulaagaaleen guuttamuu qaban ni jiru. Ulaagaaleen kunniinis: iimaana, ikhlaasaa fi akkaata shari’aan ajajeen hojjachudha. Hundee iimaanaa keessaa tokko Rabbitti amanuudha. Ikhlaasni immoo hojii Rabbiif qulqulleessudha. Tawhiinni kanniin lamaan of keessatti qaba. Tawhiida jechuun “Rabbiin motummaa fi hojiiwwan Isaa keessatti Tokkicha shariika hin qabne, Zaata fi sifaata (amaloota) Isaa keessatti Tokkicha fakkaataa hin qabne, Isa gabbaruu keessatti Tokkicha dorgomaa hin qabne ta’uu amanuu fi mirkaneessudha.”
Hojiiwwani fi dubbiwwan keessaa fi alaa fudhatamuuf, guuttamuufi mindaa irratti argachuuf tawhiida irratti hundaa’u. Hojiin kamuu tawhiida malee fudhatama hin argatu, tawhiida malee hin guuttamu, tawhiida malee mindaa irratti hin argatan. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Namni Islaaman alatti amantii biraa barbaade isarraa hin qeebalamu (hin fudhatamu). Aakhirattis inni warra hoonga’an irraayi.” Suuraa Aali-imraan 3:85
Sheykh Abdurahmaan bin Hasan (Rabbiin rahmata isaaf haa godhuu) ni jedha: “Hundeen Islaamaa tawhiidaa fi ibaada keessatti shirkii dhabamsiisudha. Islaamni waamicha ergamtoota hundaati. Islaamni tawhidaan Rabbiif harka kennuu fi arraba Ergamtoota Isaatiin wanta isaan itti ajaje keessatti ajajamuun Isaaf masakamuudha. Akkuma Rabbiin Ergamaa jalqaba erge irraa odeessun akkana jedhe:
“Rabbiin gabbaraa, Isa sodaadhaa, anaafis ajajamaa” Suuratu Nuuh 71:3″ [1]
Nabii Nuuh ummata isaa Rabbiin qofa akka gabbaran, Isa sodaatanii fi isaaf ajajaman ajajaa ture. Namni hojii isaa tawhiida irratti ijaare, hojiin suni addunyaa tanaa fi Aakhiraatti isa fayyada. Namni hundeen isaa tawhiida hin taane immoo homaa isa hin fayyadu. Wanti guddaan tawhiida faallessu shirkiidha. Namni Rabbiin waliin waan biraa gabbare, Rabbiin waan hin tokkichoomsineef (tawhiida waan hin qabneef) hojiin isaa guutuun jalaa bada. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Dhugumatti gara keetii fi gara warra siin duraa turanitti “Yoo Rabbiin wajjiin waan biraa gabbarte dalagaan kee ni bada; warra hoonga’an (kasaaran) irraas taata.” Jechuun wahyiin (ergaan) buufameera.” Suuratu Az-Zumar 39:65
Shirkiin hojii hojjatan hundaa nama jalaa balleessa. Warra kasaaranii adabbiif of saaxilan keessaa akka ta’an nama taasisa. Tawhiinni immoo hojiin gaariin hundi akka namarraa qeebalamu sababa ta’a.
Warri Tawhiida (warri Rabbiin tokkichomsan) akkana jechuun Rabbiin akka kadhatan Qur’aanni nuuf hima:
“Gooftaa kiyya! Qananii kee kan Ati ana, haadha fi abbaa kiyya irratti oolte akka galateefadhuu fi dalagaa gaarii Ati jaallattu akka hojjadhu na dandeesisi. Sanyii (hortee) kiyyas gaarii taasisi. Ani gara kee tawbaan deebi’eera. Ani Muslimoota irraayyi.” Suuratu Al-Ahqaaf 46:15
Rabbiif galata galchuun, hojii gaarii Inni jaallatu hojjachuu fi gara Isaatti deebi’uun (tawbaan) hojiiwwan ibaada tawhiida irratti hundaa’u qabaniidha. Namni armaan oli kuni hojii isaa tawhiida irratti akka hundeesse labsuuf “Ani Muslimoota irraayi” jedhe. Muslima jechuun nama Rabbiin tokkichoomsu, Isaaf harka kennee fi ajajamudha. Hojii namoota akkanaa Rabbiin akka isaan irraa qeebalu (ol fuudhu) keeyyata itti aanu keessatti akkana jechuun ni dubbata:
“Isaan suni warra irra gaarii waan hojjatanii isaan irraa qeeballuu fi hamtuu isaanii dhiifama goonufi. [Gara fuunduraattis] warra Jannataa keessaa ta’u. [Kuni] waadaa dhugaa kan isaaniif galamaa tureedha.” Suuratu Al-Ahqaaf 46:16
Warri aayah armaan olii keessatti Rabbiif galata galchan, gara Isaatti deebi’an, Isa tokkichoomsanii fi Isaaf ajajaman warra hojii gaggaarii isaanii isaan irraa qeeballu fi hojii badduu immoo isaaniif irra dabarruudha. Isaan Aakhiratti warra Jannata seenan keessaa ta’u. Kuni waadaa dhugaa Rabbiin isaaniif waadaa galeedha. Inni gonkumaa waadaa hin diigu.
Kanaafu, tawhiinni hojii gaggaariin akka namarraa qeebalamu taasisa. Tawhiidan ala hojiin namarraa hin qeebalamu. Hojiin tawhiida irratti hin hundoofne akka awwaara (daaraa) bittinnaa’a ta’a. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Hojii irraa gara wanta isaan hojjataniitti qajeelle. Dhukkee faca’aas isa taasifne.” Suuratu Al-Furqaan 25:23
Hojii warroota kafaranii fi tawhiida hin qabnee akka dhukkee faca’aa goone. Awwaarri (dhukkeen) yommuu bunnisu walitti qabuun ni ulfaata. Haaluma kanaan hojiin kaafirootaas walitti qabamuun isaan hin fayyadu. Iimaanaa fi tawhiida irratti waan hin hundoofneef jalaa bittinaa’a. Guyyaa murtii hojii gaarii hojjataniif mindaa homaatu hin argatan. Sababni isaas, iimaanaa fi tawhiida hin qaban. Kanaafu, tawhiinni fudhatama (qeebalamuu) hojiitiif sharxiidha (ulaagaadha).
2ffaa- Tawhiinni sababa guddaa badiin ittiin Namarraa Haaqamuudha
Akkuma aayah Suuratu Al-Ahqaaf 16 armaan olii keessatti ilaalle, warri tawhiida qaban hojiin isaanii isaan irraa qeebalama, badiin isaanii isaaniif irra darbama. Kuni firii tawhiidaati. Aayah biraa keessatti ni jedha:
“Isaan amananii fi hojii gaggaarii hojjatan, badii isaanii isaan irraa haaqna. Dhugumatti gaarii waan isaan dalagaa turanii isaan mindeessina.” Suuratu Al-Ankabuut 29:7
Rabbiin warroota amananii fi hojii gaggaarii hojjatan badii isaan irraa haaqa. Kana jechuun badiin suni hanga akka hin hojjatamne ta’utti isaan irraa haxaawa. Akkasumas, hojii gaarii isaan hojjataniin isaan mindeessa. Kana jechuun Isaaf ajajamuun hojii gaarii hojjataniif mindaa guddaa kennaaf.
3ffaa- Tawhiinni uumamtootaaf gabra ta’uu irraa, isaanitti rarra’u, isaan sodaachuu, kajeelu fi isaaniif hojjachuu irraa nama bilisoomsa
“Gabrummaan dhugaa gabrummaa qalbiiti. Bilisummaan dhugaa bilisummaa qalbiiti.” Namni tarii qaaman bilisa ta’uu danda’a. Garuu wanta tokko garmalee yoo jaallate fi ol-guddise, wanta saniif qalbiin isaa gabra taati. Ergamaan Rabbii (SAW) akkana jedhan:
“ تَعِسَ عَبْدُ الدِّينَارِ وَالدِّرْهَمِ وَالْقَطِيفَةِ وَالْخَمِيصَةِ، إِنْ أُعْطِيَ رَضِيَ، وَإِنْ لَمْ يُعْطَ لَمْ يَرْضَ ””
Gabrichi diinaaraa, dirhamaa, Qaxiifaa fi Khamiisaa haa badu. Yoo isaaf kenname ni gammada, yoo isaaf hin kennamiin hin gammadu, [ni dallana].” Sahiih Al-Bukhaari 6435
Diinaarri saantima warqii irraa hojjatameedha. Dirhamni immoo saantima meeta irraa hojjatameedha. Qaxiifaa fi Khamiisa gosa uffataa babbareedoo ta’aniidha. Namni akkamitti wantoota kanaaf gabra ta’a. Rasuulli akkana jechuun ibsan: Yoo isaaf kenname ni gammada, yoo isaaf hin kennamiin hin gammadu (ni dallana).
Sheykhul Islaam ibn Taymiyaan ni jedha: Haaluma kanaan namni aangoo, dubartii fi wantoota birootti rarra’u, haalli isaa kanuma ta’a. Wanta nafseen isaa dharraatu yoo argate ni gammada. Yoo dhabe immoo ni dallana, garmalee aara. Wantoota kanniin keessaa wanta hawwuuf gabricha ta’a. gabrummaan dhugaa gabrummaa qalbiiti. Wanti tokko qalbii yoo gabroonfate, qalbiin wanta saniif gabra taati. Walaleessaan akkana jedhe:
Wanta ani dharra’uuf ajajamee gabra na taasisee
Osoo wanta qabutti quufee silaa bilisoomaa ta’ee
Akkuma jedhamu wanta tokko garmalee dharra’uun wanta saniif gabra nama taasisa. Wanta san irraa garaa murachuun immoo akka quufan ykn of danda’an nama taasisa. Namni rizkii (soorata) ni barbaada. Garuu eenyurraa barbaadu qabaa? Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha, hiikni isaa: “Rabbuma bira rizqii barbaadaa, Isas gabbaraa, Isaaf galata galchaa.” (Suuratu Al-Ankabuut 29:17) Ammas ni jedha: “Rabbiin tola Isaa irraa kadhaa” suuratu An-Nisaa 4:32
Ibn Taymiyaan itti fufuun ni jedha: “ Akkuma gabrichi haajaa isaa akka isaaf guutuu fi wanta isa miidhu akka isarraa deebisuuf Rabbiin abdatuu fi tolaa fi rahmata Isaa kajeelun, Rabbiin gabbaruun akkasuma isaaf dabala. Ammas, Rabbiin ala wantoota jiran irraa ni bilisooma. Akkuma uumamtoota kajeelun makhluuqa (uumama) saniif gabra ta’u, isa irraa garaa kutuun of danda’aa akka ta’u isa taasisa. Akkana jedhama: “Nama feete irraa of danda’aa ta’i, dorgomaa isaa taatati. Nama feete irratti tola ooli hoogganaa (amiira) isaa taatati. Nama feetetti hajami hidhamaa isaa taatati.”
Haaluma kanaan namni gara Rabbii isaa dharra’uu fi kajeelu Isaaf gabra ta’a.[2]” Namni Rabbiin irraa yoo garagalee fi Isa kadhatuu fi kajeeluu dhiise, wanta biraatiif gabra ta’a. Ibn Taymiyaan itti fufuun ni jedha: Namni kamiyyuu uumamtoonni akka isa gargaaran ykn soorata isaaf kennan ykn akka isa qajeelchaniif uumamtootatti qalbii isaa rarraase, qalbiin isaa isaaniif gadi of qabdi. Hamma inni wantoota kana isaan irraa barbaadun, isaaniif gabra ta’uun isa keessatti uumama. osoo gubbaadha hogganaa fi bulchaa isaanii ta’eyyu [qalbiin isaa isaaniif gabra taati].
Namni qaruutin gubbaa osoo hin ta’in keessa dhimmootaa ilaala.
Nama qaamni isaa gabroofamee fi hidhamee garuu qalbiin isaa kanarraa nagaha fi tasgabbooftu yoo taate, qaamni isaa hidhamuun homaa isatti hin fakkaatu. Garuu mootii qaamaa kan ta’e qalbiin isaa Rabbiin ala wanta biraatiif yoo gabroofame, kuni salphinna, hidhama qofaa fi gabrummaa xiqqeenyaati. Qalbiin waan gabroofamteef. Mindaa fi adabbiin qalbiin gabra ta’uu fi hidhamuu irratti hundaa’a. Muslimni haqa malee osoo kaafirri isa hidhee wanta isarratti dirqama ta’ee yoo bakkaan gahee, kaafirri isa hidhuun kuni homaa isa hin miidhu…
Nama qalbiin isaa gabroofamtee, inni Rabbiin ala wanta biraatiif gabra ta’ee jira, kanaafu kuni isa miidha. Osoo gubbaa mootii namootaa ta’eeyyu.
Bilisummaan bilisummaa qalbiiti. Gabrummaan gabrummaa qalbiiti. Akkuma durummaan durummaa nafsee ta’e. Nabiyyiin (SAW) ni jedhan:
“ لَيْسَ الْغِنَى عَنْ كَثْرَةِ الْعَرَضِ، وَلَكِنَّ الْغِنَى غِنَى النَّفْسِ
Durummaan qabeenyi baay’achuuni miti. Garuu durummaan durummaa nafseeti.” Sahih al-Bukhari 6446 (durummaa nafsee jechuun- namni wanta argatetti gammaduu fi quufu, haafayu dhiisu, Rabbiif galata galchuu fi qalbiin isaa tasgabbaa’udha.)
Rabbiin kakadhe kuni suuraan halaala ta’e yoo qalbii isaa gabroofateedha. Garuu qalbii isaa suuraan haraamaa-kan akka dubartii yoo isa gabroonfate, dhugumatti kuni azaaba (adabbii) cimaa adabbiin biraa isaan wal hin ginneedha. Warroonni kuni namoota biroo caalaa azaaba guddaa dhandhamu, mindaa xiqqaa argatu. Namni dubartii takka garmalee jaallate, yoo qalbiin isaa ishitti rarraate haftee fi ishiif gabra taate, sharrii fi badiin baay’een isarratti wal gahu. Gooftaa gabrootaa malee eenyullee sharrii kana hin lakkaa’u. Osoo badii guddaa hojjachuu irraa nagaha ta’eyyuu, qalbiin isaa ishitti rarra’uun garmalee isa miidha…
Sababni guddaan balaa kana namatti fidu, qalbiin Rabbiin irraa garagaluudha. Dhugumatti, qalbiin mi’a Rabbiin gabbaruu fi Isaaf hojii qulqulleessu (ikhlaasa) yoo dhandhamte, wanti kana caalaa ishii biratti mi’aawaa fi gaarii ta’e gonkumaa hin jiru[3].
Kanaafu, tawhiinni uumamtootaaf gabra ta’uu irraa nama bilisoomsa. Rabbii tokkichaaf gabra ta’uun wantoota lakkoofsa hin qabneef gabra ta’uu irraa nagaha nama baasa. Ibn Al-Qayyim ni jedha:
Gabrummaa uumamaniif irraa ni dheessan
Gabrummaa sheyxaanaa fi nafseetiin ni qoraman
Kana jechuun namoonni gabroottan Rabbiiti. Garuu yommuu Rabbiin waliin waan biraa gabbaran, sheyxaanaaf, nafsee fi fedhii qullaaf gabra ta’an. Namni Rabbiin gabbaruuf uumame. Garuu Isa gabbaruu dhiisee sheyxaanaaf gabra ta’a.
Ibn Useymiin (rahimahullahu) ni jedha: shakkii hin qabu, Rabbiin azza wa jalla gabbaruun bilisummaa guutuudha. Namni Rabbiif gabra ta’e, nama Rabbiif gabra hin taane caalaa kan bilisoomedha.” Ergamaan Rabbii (SAW) Abdullah ibn Abbaasin kana akka mirkaneessu akkana jechuun itti qajeelche jira: “Yoo kadhatte, Rabbiin kadhu.” (Jaami’a at-Tirmizi 2706) gabaase
Ibn Rajab ni jedha: “Uumamtoota Isaa dhiisanii Rabbiin kadhachuun hiika addaa akka qabu beeki. Sababni isaas, waa kadhachuu keessa kadhataan gadi of xiqqeessu, of salphisıı, waa hajamu fi hiyyummaa isaa agarsiisutu jira. Gadi of xiqqeessu fi garmalee itti hajamuun Rabbiif qofa malee eenyufillee hin ta’u. (Kana jechuun Rabbiif malee eenyufillee gadi of xiqqeessuu fi haajaa irra barbaadun hin ta’u). Sababni isaas, kunniin haqiiqaa ibaadati. Imaamu Ahmad akkana jechuun du’aayi gochaa ture: “Yaa Rabbii! Akkuma fuula kiyya wanta biraatiif sujuuda bu’uu irraa eegde, Siin ala wanta biraa kadhachuu irraayis na eegi.” [4]
Guduunfaa
✈Tawhiinni Rabbiitti amanuu fi hojii gaggaarii Isa qofaaf gochuu of keessaa qaba. Jecha biraatiin, tawhiida jechuun “Rabbiin motummaa fi hojiiwwan Isaa keessatti Tokkicha shariika hin qabne, Zaata fi sifaata (amaloota) Isaa keessatti Tokkicha fakkaataa hin qabne, Isa gabbaruu keessatti Tokkicha dorgomaa hin qabne ta’uu amanuu fi mirkaneessudha.”
✈ Namni qalbii isaatiin kan waan hundaa uumuu, qananiisu, too’atu fi amaloota guutuun kan ibsamu Rabbiin qofa ta’uu yoo beekee fi amane, jaalalaa guutuu fi of gadi qabuu guutuun Rabbiif ajajamu qaba. Wantoota biraa Isa waliin gabbaruu hin qabu. Yoo Rabbiin qofa gabbaree fi wantoota Isaan ala jiran gabbaruu irraa fagaate, tawhiida qabate jiraa jechuudha. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Amantii keessatti dirqisiisuun hin jiru. Qajeelinni jallinna irraa ifa ta’ee jira. Namni xaaghuutatti kafaree Rabbitti amanee dhugumatti haada jabaa addaan hin cinne qabatee jira. Rabbiin Dhagahaa Beekaadha.” Suuratu Al-Baqara 2:256
Xaaghuuta jechuun Rabbiin ala wanta gabbaramuu, haala daangaa darbeen hordofanii fi ajaja isaatti bulaniidha. Sheyxaanni xaaghuuta. Moottonni abbaa irree xaaghuuta. Namni xaaghuuta kanniitti kafaree Rabbitti amanee haada cimaa isaa fi Gooftaa isaa wal-qabsiisu qabatee jira. Haanni kuni jecha tawhiida “Laa ilaah illallah” jettuudha. Namni haada kana yoo qabate hojiin isaa gara Rabbii ol baha. Namni haada kana hin qabanne immoo wal-qabsiistu isaa fi Gooftaa wal qabsiisu waan kuteef hojiin isaa gara Rabbii ol hin bahu.
✈ Kanaafu, namni tawhiida qabate faaydaa armaan gadii argata:
☛Hojiin isaa hundi Rabbiin biratti fudhatama argata.
☛Badiin isaa isarraa haxaawama.
☛Uumamtootaaf gabra ta’uu fi isaanitti rarra’uu irraa ni bilisooma.
Kitaabban wabii:
[1] Fadaa’ilu Tawhiid– fuula 29,
[2] Ubudiyyah-Ibn Taymiyyah, fuula 64-…
[3] Madda olii fuula 72-74
[4] Fadaa’ilu Tawhiidi- fuula 35-36


text:
Kutaa Daarfuur dhiyaa kan Sudaan keessatti waliiti bu’iinsa hawaasa giddutti uumameen lakkoofsii namoota ajjeefamanii 87 ga’u fi kanneen mada’an 191 ga’u Tokkummaan Mootummootaa beeksisee jira.
Kuma hedduun magaala walitti bu’iinsii guyyoota hedduuf milishoota Arabaa fi gostii Masaliit giddutti keessatti gaggeefame El Geneinaa gadhiisanii dheessan.Kanneen 3300 ta’an ollaa naannoo sanaatti kan dheessan yoo ta’u kanneen biyya ollaa taate Chaadti dheessan akka jiran dhaabnii gargaarsaa kan Tokkummaa Mootummootaa(OCHA) beeksisee jira.
Ibsii jaarmayaan kun baase akka jedhutti magaalattii keessa hospitaalonni jiran gargaarsa wal’ansa hatattamaa akka barbaachiisu, hanqiinnii ogeessoota fayyaa akka jiru kana malees bishaanii fi ibsaan akkasumas Dawaaleen akka hin jirre hubachisee jira.


text:
Hayy Rakkoo Koo!
Ilmi namaa jiruu fi jireenya isaa keessatti rakkoo adda addaa waliin wal’aanso baha. Takkaa rakkoon tuni isa kuffisti takkaa immoo isatu rakkoo tana kuffisa. Haalli fi dandeettin namoota gargar waan ta’eef dandeettin rakkoo irraa dandamachu garagara. Namoonni gariin yommuu rakkoon xiqqoon isaan tuqxu kan garmalee iyyanii fi obsa hin qabnetu jiru. Faallaa kanaa immoo namoonni gariin rakkoon gurguddoon yommuu itti roobu obsa ajaa’ibsiisa kan qabanii fi cal’isantu jiru. Namoonni jalqabaa rakkoon yommuu isaan tuqxu nama kanattis, kaanittis ni himatu garuu furmaata quubsa hin argatan. Inuma rakkoo irratti obsa dhabanii yommuu iyyan, rakkoon isaani itti abaasa.
Namoonni gariin yommuu rakkoon isaan tuqxu, rifachuun akka boombii dhuka’anii wantoota baay’ee balleessu. Obsii jalqaba rakkoo irratti akka ta’e dagachuun erga rakkoon darbee ykn furmaata dhabaniin booda obsu. Namni tokko yommuu rakkoon isa muudatu wanti jalqaba matatti dhufu qabu, obsa. Yoo hin obsiin rakkoo irratti rakkoo akka ofitti dabalu haa beeku.
Jireenya kee keessatti ‘Hayy rakkoo koo, hayyyy… dhiphinna koo!’ bakki itti jette ni jiraa? Eeti hin dhabamu. Garuu mataa gadi gonbiste ykn imimmaan ija tee keessaa gadi dhangala’aa hayy rakkoo koo yommuu jettu, akkamitti keessaa bahuuf tattaafatte? Achuma taatte gadda irratti gadda ofitti dabalta moo mala wayii barbaaddaa? Halkanii guyyaa osoo boottu ijaa fi sammuu kee miita moo obsaan furmaata barbaaduf tattaafatta? Maloota ykn furmaattota muraasa rakkoo keessaa ittiin bahan mee haa ilaallu;
1.Obsa– wanta hunda keessatti obsii garmalee barbaachisaadha. Yeroo rakkoo qofa mitii yeroo toltuus obsi garmalee barbaachisa. Maaliif yeroo toltu obsii daran barbaachisa ykn ulfaatadhaa? Yeroo rakkoo obsi dirqama waan ta’eef namni kamiyyuu xiqqaatus haa guddatus ni obsa. Garuu yeroo toltu namoonni baay’een obsa hin qaban. Qabeenya yommuu argatan obsa dhabuu irraa kan ka’e daangaa Rabbii darbu. Galaana qananii keessa osoo daakanuu Rabbiin dagatu. Guyyaa tokko osoo hin beekin galaanni qananii kuni ibidda itti ta’a. Yeroo qananii namoonni obsa qaban mu’imintoota. Ergamaan Rabbii (SAW) haala mu’imintoota akkana jechuun ibsa:
عَجَبًا لأَمْرِ الْمُؤْمِنِ إِنَّ أَمْرَهُ كُلَّهُ خَيْرٌ وَلَيْسَ ذَاكَ لأَحَدٍ إِلاَّ لِلْمُؤْمِنِ إِنْ أَصَابَتْهُ سَرَّاءُ شَكَرَ فَكَانَ خَيْرًا لَهُ وَإِنْ أَصَابَتْهُ ضَرَّاءُ صَبَرَ فَكَانَ خَيْرًا لَهُ ”
“Dhimmi mu’imina nama ajaa’ibsiisa. Dhugumatti dhimmi isaa guutun keeyridha (gaariidha). Kuni mu’iminaaf malee eenyufillee kan ta’uu miti. Yoo toltuun isa tuqxe, Rabbiin galateefata. Kuni isaaf gaarii ta’a. Yoo rakkoon isa tuqxe immoo ni obsa. Kunis isaaf gaarii ta’a.” (Sahiih Muslim)
Walumaagalatti ilmi namaa dhimmoota lama keessaa tokko keessa ta’a. Takkaa toltuu takkaa immoo rakkoo keessa ta’a. Mu’iminni yommuu toltuu keessa ta’uu Rabbiin galateefata. Rabbiin galateefachuu jechuun arraba qofaan, ‘Rabbii galanni haa galu’ jechuu osoo hin ta’in, ajaja Rabbii guutudha. Galata jechuun wanta Rabbiin itti nama ajaje hojjachuu fi wanta Inni dhowwee irraa dhowwamuudha. Akkasumas, mu’iminni yommuu rakkoon isa tuqxu mindaa Rabbiin irraa kajeelun ni obsa. Kunis isaaf gaariidha. Namni mu’imina hin taane yookiin kaafirri kanniin lamaanu hin qabu. Yeroo toltuu Rabbiin hin galateefatu daangaa Rabbii waan darbuuf. Kuni immoo badii irratti badii, adabbii irratti adabbii isatti dabala. Yeroo rakkoo immoo badiinsa ofitti waama, yeroo arrabsa inuma Rabbiin arrabsa. Rabbiin kanarraa nu haa eegu. Eeti kaafironni obsanis ni jiru. Garuu mindaa obsaa Rabbiin irraa hin kajeelan.
Kanaafu yommuu rakkoon si tuqxu, hayyy rakkoo koo jette iyyuu fi badiinsa ofitti waamu osoo hin ta’in Rabbiin irraa mindaa fi karaa bahiinsaa kajeelun obsi. Mindaan warroota obsanii guddaa akka ta’e yaadadhu. Yeroo toltu Rabbiif ajajamuun yoo Isa galateefatte, yeroo rakkoo immoo obsuun mindaa fi rahmata Isaa yoo kajeelte, jireenya ajaa’ibsiisaa jiraachaa jirtaa jechuudha. Kana gochuuf immoo imaana kee yeroo yeroon dabaluuf tattaafadhu.
2.Gara Ar-Rahmaan dheessu– kaafirris mu’iminniis yeroo rakkoon isatti jabaattu gara Rabbii dheessa. Kaafirri Tokkichummaa Rabbii yeroo rakkoo ni beeka kan duraan dagate. Yeroo rakkoon irraa kaatu immoo kufrii fi badii ofitti deebi’a. Hojii fi amala fokkuu akkamitii! Faallaa kanaa mu’iminni immoo rakkoo irraa gara Ar-Rahmaan (Rabbii) dheessun tasgabbii fi qabbana argata. Yeroo rakkoo namoota garmalee kan miidhu rakkoo bu’ee san osoo hin ta’in sodaa fi dhiphinnatu isaan miidha. Fakkeenyaf rakkoon beelaa fi sodaa wal-qixaa miti. Balaan sodaa rakkoo beelaa caalaa, sababa sodaan sammuu fi keessa namaa tuquuf. Garuu beelli qaamuma dadhabsiisa. Yeroo rakkoo, sodaa fi dhiphinna namarraa kaasu kan danda’u Rabbiin qofa. Kanaafu gara Isaa fiigun furmaata hundarra caaludha. Ergamaan Rabbii (SAW) yeroo rakkoon Isa tuqxu gara salaata fiigu ture. Salaanni wal-qabsiistu Gooftaa fi gabricha jidduu jirtu waan taatef. Haa ta’uu malee namoonni irra hedduun isaanii yeroo toltuu Rabbiin dagatanii yerooma rakkoo qofa itti fiigu. Kuni immoo gargaarsa hatamtamaa Rabbiin irraa akka hin arganne gufuu itti ta’a. Kanaafu, gargaarsa hatamtamaa yeroo rakkoo yoo barbaanne, har’a tola keessa osoo jirru Rabbiif haa ajajamnu. Gargaarsa hatamtamaa keessaa kamiin akka ta’e beektaa? Osoo rakkoonu hatamtamaan sirraa ka’uu baate, gargaarsi hatamtamaa tasgabbiidha. Osoo rakkoo keessa jirtu keessi kee yoo tasgabbaa’e kuni gargaarsa hatamtamaati mitii?
3.Ogummaa fi barnoota rakkoo duuba jiru qorachuu– rakkoon akkanumaan lafaa ka’e namatti hin bu’u. Takkaa dogongora keenya irraa deebine barnoota akka fudhannuuf takkaa keessaa fi ijjannoo keenya jabeessufi. Namoonni baay’een yommuu rakkoon itti bu’uu ogummaa fi barnoota rakkoo duuba jiru ilaalu dhiisanii Rabbiin komatu. Ogummaa rakkoo duuba jiru keessaa kanniin hubachuu dandeenya.
- Badii keenya nurraa harcaasuf
- Qananii Rabbii akka beeknu fi Isa galateefannuuf. Namni gatii qananii kan beeku yommuu qananiin suni irraa fudhatamtuudha.
- Akka of gadi qabnuuf- namoonni qananii wayii yommuu argatan of-tuulun namoota biroo akka mixiitti ilaalu. Rakkoon yommuu isa tuqxu, qananiin inni argate humna fi beekumsa isaa qofaan osoo hin ta’in Rabbiin irraa kan argate ta’uu isa barsiisti. ‘Gabroottan Rabbii irratti of hin tuulin, Rabbii qananii kana sii kenneef gadi of qabi’ jettiin rakkoon.
- Qananii san caalu argachuuf- wantoota meeqa garmalee barbaanne yommuu dhabnu, ergasii wanti dhabne suni badaa akka ta’e ni barra. Namoota meeqatu jiruu yommuu rakkoon isaanitti buutu obsuun sana booda Rabbiin wanta san caalu bakka buusaf. Kanaafu yommuu rakkoon si tuqxu qananii ykn wanta san caalu argachuu akka dandeessu abdachuun obsi.
- Balaa balaa caalu nurraa deebisuuf- fakkeenyaf ilma argattee ilmi kuni si jalaa yoo du’e, obsi. Tarii ilmi kuni yoo guddate ilma badaa ta’uun sii fi dhiirsa/niiti tee kan reebu ta’uu danda’a. Garuu yoo obsite tarii Rabbiin ilma isarra gaarii fi isiniif ajajamuu isiniif kennu danda’a.
- Ogummaan (hikmaan) rakkoo duuba jiru lakkaawame hin dhumu. Ogummaa kana kan hubannu fi arginu yoo obsa qabanneedha. Obsa yoo hin qabaatin hubachuu hin dandeenyu.
4.Carraaqu– bakka tokko taa’anii, ‘Hayyyiii rakkoo koo, hayyi dhiphinna koo…’ jedhanii halkanii guyyaa booyun faaydaa buusu hin danda’u. Furmaata fi tooftaa barbaaduf carraaqqi fi qabsoo barbaachisa. Fakkeenyaf, daldalaa taate yoo kasaarte, wantoota kasaarinnaaf sababa ta’an baruun, daldala kee tooftaa fi karaa gaariin itti fufsiisuf carraaqi. Tarii namoota waan gowwomsituuf kasaarte. Kanaafu, namoota gowwoomsu dhiiste haqaan daldaluuf tattaafadhu. Barataa taate yoo küfte yeroo kee bakkuma argitetti waan qisaasessituuf küfte ta’a. Kanaafu, yeroo kee filmii fi wantoota faaydi hin qabne irratti gubuu dhiiste barnoota kee sirnaan qo’achuuf tattaafadhu. Rakkoon yommuu si tuqxu wantoota lama beekuf carraaqi. Tokko sababaa fi ogummaa rakkoo duuba jiru hubachuuf carraaqi. Lama furmaata rakkoo san keessaa itti baatun beekuf ykn argachuuf tattaafadhu.
Guduunfaa
Jireenya ilma namaa keessatti rakkoon karaa kaminiyyuu ni dhufa. Rakkoon dura of qopheessun barbaachisadha. Qophiin guddaan imaana ofii dabalachuudha. Imaana ofii dabalachuuf immoo beekumsa barbaadu fi hojii gaggaarii hojjachuu barbaachisa. Rabbiin adabbii hamaan ummata Samuud yommuu balleessu,Nabiyyicha isaanii Saalihi fi namoota isa waliin jiran ni baraare. Nabii Saalihi fi namoonni suni maal hojjataa turan,adabbiin dhufuun dura amalli isaanii akkam ture? Rabbiin waa’ee isaanii ilaalchisee kunoo akkana jedha:
“Isaan amananii fi Rabbiin sodaachaa turan nagaya baafne.” Suuratu An-Namli 27:53
Namoonni adabbii fi balaa cimaa jalaa baraaraman Rabbitti dhugaan kan amananii fi sodaatan turan. Rabbiin sodaachaa turan yommuu jedhu, wanta Rabbiin itti ajaje hojjataa turan. Akkasumas, wanta Inni irraa dhowwee irraa dhowwamaa turan. Fuggisoo kanaa namoonni adabbii cimaan lafarraa haaxawwaman sunniin Rabbiittis kanneen amanan hin turre, Rabbiifis kanneen ajajaman hin turre. Rabbitti kafaraa fi daangaa Isaa darba turan.
Kanaafu, rakkoo, adabbii fi balaa jalaa bahuuf furmaanni hundarra caalu yeroo lafichoo (toltuu) Rabbitti amanuu fi Isaaf ajajamuudha. Rakkoo fi adabbiin addunyaa tanaa darbuu danda’a. Garuu rakkoo fi adabbiin Aakhiraa cimaa fi turaadha. Kana jalaa bahuuf immoo Rabbitti dhugaan amanuu fi Isa sodaachun dirqama ta’a.


text:
Tigraay keessaa dhiyeessiin gargaarsaa waan dhaabateef jecha sababaa beelaan lakkoobsi namoota du’anii irra jireessi biyya ofii keessatti qe’ee irraa godaananii dabalaa addmuun gabaasamee jira.
Akka dhaaba gargaarsa hatattamaa fi deggersa saffisaa naannoo sanaatti, aanaa tokko keessaa namoonni 174 sababaa beelaan du’aniiru.
Manneen barnootaa kan fafakkaatan qubsuma yeroofii keessa, namoonni wal waraansa jalaa miliquun qubatanii jira miliyoona lama ta’an adda durummaan beela kanaaf saaxilamuu jechuu dhaan angawoonni ibsuu isaanii Alem Fissehaa Meqelee irraa gabaaseera.


text:
Caamsaa 17/2014 (TOI) –Dargaggoonni Afriikaa rakkoolee Ardichaa dura dhaabbachuun furmaata isaarratti xiyyeeffachuu akka qaban Itti Aanaan Ministira Muummee fi Ministirri Dhimma Alaa Obbo Dammaqaa Mokonnin ibsan.
Walga’iin dargaggoota Paan Afriikaa 2022 Finfinneetti gaggeeffamuu eegaleera.
Waltajjicharratti Obbo Dammaqaan, har’a miira Paan Afriikaan wayita walitti qabamnu Afriikaa ammallee hiyyumma keessa jirtu hiyyummaa keessaa baasuuf waliin hojjechuuf ta’uu qaba jedhaniiru.
Dargaggoonni Afriikaa haalli mijataan hin jiru jedhanii rakkoolee sodaachuurra irratti qabsaa’uun barbaachisaadha himan.
Beekumsa hedduu Afriikaan qabdu fayyadamuun badhaadhinaa fi guddina isheef dargaggoonni gahee isaan irraa eegamu bahachuu qabus jedhaniiru.
Ministirri Dhimma Dubartootaa fi Hawaasummaa Dooktar Ergogee Tasfaayeen gama isaaniin, daragaggoonni miidiyaalee hawaasummaa sirnaan fayyadamuun tokkummaa Afriikaaf qindoominaan hojjechuu qabu jedhaniiru.
Ummata Afriikaa keessaa %65 dargaggoota waan ta’aniif, kana fayyadamuun waan hedduu jijjiiruu dandeenya jedhaniiru.
Bara 2063tti Afriikaa badhaate uumuuf karoora qabame milkeessuuf dargaggoonni Afriikaa mul’aticha deeggaruu cinaatti, walitti hidhamiinsaa fi tokkummaa uumuu akka qaban ministirittiin eeraniiru.


text:
Harras kunoo afaanum kalessa dhadhaa dibatee ittin Uummata Oromoo gowwomsee abdiddatti naqaa tureen irra iyyuu darbee dirqama Wayyanee irra fudhateen mooraa QBO bakka sagalitti ciree …Read More »
Osoo ABOn Dhalachuu Baatee Lakkoofsi Oromoo Amma Jiru Kun Ni Jiraa Laata?
2, Oromoon OdooGabronfattoota HabashaaHarkatti Kufuu Baatee Hoo Har’a Eessa Jira Laata..? Baarentuu Gadaa Irraa Yoon kaleessa yaadadhu, yoon waan Oromoon waggoota 100 oliif keessa turee …Read More »
Ibsa Addaa Bilisumma Oromiyaa
Harka muraafi shalabbii harmaa kan habaleen raawatame rasaasatti jijjiiree murrriqii Saba Oromoof diinni haareysoomsuuf dhaadate oolchuun duursinee gumaa kalleessaa kafaluuf irroomuun Sabaa dirqama sardaadha. dhawwaaqni, …Read More »
Sabni Oromoo maal barbaada?
Abdii Boruutiin Ummanni keenya amma maal barbaada? 1-Dhaaba waa fiduu malee dhaaba seena fi hawwii itti himuu miti 2-Dhaaba waa godhu malee ka’aa jedhee kaasee …Read More »
Gurmeessuun namoonni akka waa waliin hojjatan walitti fiduudha…….
GURMEESSUU YKN IJAARUU ( ORGANIZING ) Humni namoota hedduu yoo wal ta’ee hojjate jijjirraa fiduudhaf gahaa yoo ta’u namni tokko garuu waa xiqqoo hojjachuu danda’a……. …Read More »
Qabsoon Bilisummaa Oromoo garamitti deemaa jirti?
Abdii Boruutiin Erga uummatni Oromoo gabrummaa Habashoota jalatti kufee kaasee hanga har’aatti qabsoon bilisummaa saba Oromoo bu’aa bayii meeqa keessa dabree akka har’a gaye seenaatu …Read More »
Walabummaa dura fi walabummaa booda
Abdii Boruutiin Jaarmayoonni bilisa baasaan keenya maal jedhu? Kaayyoo qabsoo bilisummaa Oromoo (QBO) ilaalchisee yeroo ammaa intarneeta irratti marii oo’aan waan godhamaa jiru …Read More »
Maaliif kan dabre irraa hin baranne? (Kutaa lammaffaa)
Maaliif kan dabre irraa hin baranne? (Kutaa lammaffaa) Kutaa lammaffaa Mata duree kana jalatti isa kutaa duraa keessatti qabsaa’ota fi jaarmayoota siyaasaa Oromoo kan walaba ta’anii …Read More »


text:
Itti aanaa dura taa’aa paartii kongresa Federalawaa Oromoo kan ta’an obbo Baqqalaa fi himatamtoonni kanneen biroon har’a mana murtiitti akka dhiyaatan beellama kennameen utuu hin dhiyaatin hafuu isaanii Abukaatolee isaanii keessaa tokko kan ta’an obbo Abduljabar Huseen dubbatanii jiran.
Abukaatoo kana dura isaaniif dhaabatanii jiran obbo Wandimuu Ibsaatti dabalamuu dhaan maatiin isaanii akka bakka isaan bu’an nu gaafatanis bakka bu’oonni mana hidhaa Sanaa ofi irra nu deebisan jedhan obbo Abduljabar. Wiixata darbe mana hidhaa Qilinxoo dhaquu dhaan obbo Baqqalaafaa waliin wal arguuf yaalanis isaan Abukaatoo Dhaabni isaanii isaaniif dhaabe qabu waan ta’eef kan biraa hin barbaannu jedhan jechuun bakka buutonni mana hidhaa nuuf deebisan jedhu Abukaatoo Abduljabbaar.
Maatii isaanii ennaa gaafannu garuu nuti kan obbo Baqqalaa waliin mari’anne abukaatooleen itti dabalaa akka isaaniif dhaabatu, isaanis kana irrati walii galaniiru nuun jedhan jedhaniiru. Sababaa isaan mana murtiitti har’a beellama isaanii irratti hin argamneefis bakka bu’aan mana hidhaa dhaddacha har’aa irratti argaman akka hin beekin mana murtiif ibsan. Maatiin himatamtootaa Abukaatoof akka ibsanitti garuu gadda saba keenyaas kan ofii keenyaas qabna waan ta’eef huccuu gurraacha uffannee waan kaaneef huccuu kana ofi irraa baastan malee mana murtiitti hin dhiyaattan jechuu isaanii adda baafanne jedhan. Manni murtiis sababaa himatamtoonni har’a hin dhiyaatiin hafeef kan hin beekne ta’uu beeksisee beellama ka biroo kennuu dhaan akka dhiyaatan ajaja dabarsee jira.


text:
Go to GoFundMe to donate.
Lola Milishoota B/Gumuziin Uummata Oromoo irratti banamee jiru: Mana Sibuu
Ajjeechaa Milishoota Naannoo Beenishaangul Gumuz – kanneen Mootummaa Koloneeffataa Impaayera Itoophiyaan leenjifamanii fi hidhachiifamaniin, Ona Mana Sibuu keessatti, Oromticha tokko irratti raawwatame…
Dr. Nemera Wayesa: Medical Doctor, Freedom Fighter, and Co-founder of VIO
Jaalli keenya, Dr. Namarraa Wayyeessaa, har’a Sanbata-duraa, Caamsaa 1, 2021, MPLS, MN keessatti, addunyaa kanarraa boqote.. Jaalli keenya, sabboonaa soda-maleessa ta’uun beekamu kun, bara dargaggummaa isaa keessa, Oromiyaa keessatti, WBO gidduu jiraatee tajaajila fayyaa kennaafii…
Ajjeechaalee suukanneessoo Uummata Oromoo irratti tibbana raawwataman
Oromoonni 20 ol ta’an Ona Najjootti boolla warqeen keessaa baafamu keessatti ajjeefamuu. Reeffa Oromoota ajjeefamanii keessaa kan Oromoota sagalii qofti kan argame yoo ta’u, kan hafan garuu akka hin argamneef biyyoon irra deebifamuu…
Harma muraa – Oromoonni Walloo torba haala suukanneessaan ajjeefamuu
Ajjeechaa suukanneessaa Oromoota 7 irratti, Konyaa Walloo, Ona Harxummaa Fursee, Ganda Karaa Qorii keessatti, Kibxata Eebila 20, 2021, Poolisa Humna Addaa Naannoo Amaaraan raawwatame.…
Haati daa’ima ishee baatii saddeetii waliin hidhamuun dararamaa jiraachuu
Haati daa’imaa, Abbaa-warraakeetu [Shanee] deggera jedhamuun, daa’ima ishee kan baatii saddeetii waliin, Konyaa Arsii Lixaa, Ona Adaabbaa keessatti hidhamuun dararamaa jiraachuu…
Lola duguuggaa sanyii Uummata Oromoo irratti kallattii adda addaan banamee jiru
Duula Milishootaa fi Poolisii Humna Addaa N/Amaaraa Raayyaa Ittisaa Impaayera Itoophiyaan tumsamaniin, Roobii (Eebila 14, 2021) irraa qabuun hanga Dilbata har’aatti Uummata Oromoo Walloo irratti geggeeffamaa jiruun…
Tarkaanfii QBOn LMKII irratti, Magaalaa Amboo keessatti fudhatame
Tarkaanfii Qeerroo Bilisummaa Oromoon, Giddu-gala Oromiyaa Magaalaa Amboo keessatti, Waraana MKII rratti galgala edaa fudhatameen, loltoonni diinaa danuun galaafatamuu heedduun isaaniis madeeffamuu…
WBO’n barbadeeffamuu buufata filannoo fi mooraa Poolisii Humna Addaa
Tarkaanfii WBO: Mooraan Poolisii Humna Addaa [Oromiyaa] fi buufatni filannoo MKII Konyaa Salaalee, Ona Kuyyuu, Ganda Darroo Xaaxessaa jedhamu keessatti argaman, tarkaanfii WBO’n irratti fudhateen barbadeeffamuu…
Page 12 of 87


text:
Kan baranaa kan hegeree!!!
Addi Bilisummaa Oromiyaa (ABO) dhaamsa baga geessan/geenye Ummata islamaa addunyaa guutiifi ummata Oromiyaa fi Saba Oromoo kan gidiraa hamtuu eenyummafi amantii isaaf mana hidhaa fi biyyaa arihamee dhihana bineensaa tahaa jiru akkasuma Loltuu Bilisummaa Oromiyaa (LBO) baga geeysan. Dhaamsa baga geessanii yoo dabarsu ABOn Hegeree gabrummaa jalaa qabsoon baanee bilisummaa badhaadhnu abdii Rabbiitiin dabarsa.
Wayyaaneen umrii gabrummaa isaa dheerefachuuf jecha ummata islaamaa irratti ajjeechaa, hidhaa, biyyaa arihuufi salphisu barootan as dhihoo, keessattuu bara 3n darbe kana dachaa godhachuun diinummaa isa kan dhoysaan mana hidhaafi mooraa waraana isaa keessati halkan raawatu dirree bahaan gaggeessuu ifatti kan muldhise kofaleen iddoo guyyaa adii agaziin rasaasaan ummata masjida bahu fixe ragaa dhihoodha. Gabroomsaan arraa fi kan kalees gochi gidiraa hordoftoota amanti takkaaf gamaa tahee hordooftoota amantii Islaamaa fi kan biraas duguuguuf karoora jabaa kan qaban akkasuma hujii irraa oolcha turaniis akeekni isanii hin milkoofne. Tooftaan guddoon inni dhimma itti bahaa turee fi jiruus afanfaajessa ummata amantii adda addaa hordofan jiddutti wal dhabbii uumee lola amantii fakkeessuun gamtakka goree dhiiga ummataa dhagaalasuu wal dhangaalasisuu akeeka hundee godhate deema jira. Sabni Oromo fi ummatoonni Oromiyaa garuu ummata garaagarummaa qabuun adda addummaa amantii isaas waliif kabajee jiraate kan ammas jiraacha jiru miidhagina kana booreysuuf toofta haaraya Wayyaane kana akka fashalsu abdii qaba. Sabni Oromoo biyya isaa Oromiyaa bilisa keessatti kabajaa fi jaalalaan ummata Oromiyaa waliin badhaadha bilisummaa fi mirga namooma fi amantii akkasuma bilisummaa hunda olloota Oromiyaa waliin itti jiraatu tan gabrummaa dura ifii isaa fi Sabaa fi Sablamilee waliin qabaacha ture san deefachuuf qabsoon Oromoo tahuu hubachuun wal dhabbii diinni Saba Oromoo, Sabaa fi Sablammii Oromiyaa jiddutti amantiin, gosaan akkasuma qubsumaan uumu waloon akka dura dhaabatamu jabeesinee dhaamna.
Humnoonni gabroomsaa kan afaan qawween dhufee, afaan qawween jiraachaa jiru gaafii bilisummaa amantii tan bilisummaa dhala namaa keessa hundee taate ukkaamsuuf shoorarkesitoota jechun faalaa jirchuun mallattoo yakkii gidhate jira. gaafi bilisummaa amantii fi mirga namooma xureeysuuf, akkasuma warreen sadarkaa adunyaatti shoorkeesitoita irratti duulla jedhu irraa horii butachaa gabrummaa isaa dheereysaa jiraachuun amala gabroomfatota hundaati. Kuni ammoo falmaa bilisummaa akka fiixa baatu shaffisa malee hin hanqisu. Addi Bilisummaa Oromiyaa (ABO) xureeysa gabroomsaan qabsoo bilisummaa dibu kana bilisummaan qulqulleessuuf murtii keessa deebi hin qabneen qabsotti jira. gabrummaa bara hedduu irra, bilisummaa guyyaa tokkoo filachuun ummanni Oromo fi Sabaa Sablammoonni Oromiyaa akka qabsoo bilisummaa finiinsu dhawaaqaan yaamna.
Gaafiin mirga namooma fi amantiis kan kabajamu biyya bilisa taate bilisummaan isii iggitii qabaatte qofa keessatti waan taateef hidhaa fi ajjeechaan, biyyaa ariyamuu fi salphachuun kan hafu guyyaa bilisummaan qabsoon firii baafte qofa. hiddaan gabroomsaa san buqqisuuf falmaa cimtuu godhuun fala maayyiti.
Falmaan bilisummaaf karaa nagayaa godhamaa jirtu itti fufuu qaba. kuni dirmachuu lammii oromiyaa fi hawwitoota bilisummaa hundatti dirqama taha jennee amanna. Qabsaawonni Oromiyaa bilisa baasuuf carraaqan luucayyinsa qabaachuun humna qabsoo irroomsa waan taheef dirmachuu qabsoon barbaaddu yoomuu caala fardi tahuu akeekna.
Oromiyaan Ni Bilisoomti !!!
KHR ABO
F 10/04/2014
Email: aboromiyaa@gmail.com


text:
Hiika Laa İlaah İllallah-kutaa 2
Laa ilaah illallah’n nama fayyaduuf sharxiwwan guuttamu qaban keessaa beekumsaa fi yaqiina jennee jirra. Namni waa’ee laa ilaah illallah yoo hin baratin, beekumsaa fi yaqiina argachuu danda’aa? Laa ilaah illallah rukni lama akka qabdu kutaa darbe keessatti ilaalle jirra: Nafiyy (dhabamsiisuu) fi isbaat (mirkaneessu)dha. Mee itti xinxalli, namni beekumsa malee kanniin lamaan beekun hojii irra oolchu danda’aa? Kanaafu, namni milkaa’uu fi azaaba jala nagaha bahuu barbaadu, sirriitti laa ilaah illallah beekuuf carraaqu qaba. Takkamaan hiika laa ilaah illallah sirritti hubachuu dhiisu dandeenya. Garuu akkuma barreefama dubbisnuu fi ibsaaf ragaa dabalataa ilaalluun sirritti hubachaa adeemna. Barreefamni kuni akka seensaati. Gara fuunduratti haala salphaan hiika laa ilaah illallah namni kamu hubachuu danda’uun akka dhiyeessinu ni abdanna. Kanaafu, nu waliin tura, nu hordofaa….
Rabbiin ala wanti gabbaramu (waaqefatamu) hundi baaxila (soba). Baaxila jechuun haqa kan faallessuu fi hundee hin qabneedha. Rabbii olta’aa gaditti wanta nama hin fayyannee gabbaruun (waaqefachuun) hundee qabaa? Gonkumaa hundee hin qabu. Ragaan Rabbiin irraa bu’ee fi ragaan sammuu hin jiru. Akkamitti wanti ofuyyuu fayyaduu fi miidhaa ofirraa deebisu hin dandeenye gargaarsaaf kadhatanii?
Kanaafu, Rabbiin ala ibaadan wanta biraatiif godhame shirkii fi jallinna guddaadha. Rabbii Tokkicha Injifataa ta’eef malee ibaadan eenyufillee hin malu. Uumuun, too’achuu fi ajajuun kan Isaa kan ta’eedha. Namni Rabbiin qofa gabbare, gabbarri keessatti Isa tokkichoomse fi haqa Isaa isarra jiru bakkaan gahee jira. Namni Rabbiin ala wanta biraa gabbare immoo Rabbiin waliin ilaah (gabbaramaa) godhatee fi Rabbiif shariika (hirmaataa) godhee jira. Namni wanta tokko gabbare wanti suni isaaf gabbaramaadha.
Al-Uluuhiyyah’n ibaadaadha. Ibaadaan haqa Rabbii qulqulluu ta’ee gabroota Isaa hundarraa qabuudha. Ibaadaan Rabbiin tokkichoomsun malee sirrii hin taatu. Namni ibaadaa Rabbii fi uumamtoota Isaa jidduutti qoode, Rabbiin hin gabbarree, haqaan gabbaramaan Isa qofa akka ta’ettis hin amanne.
Sheykh Muhammad ibn AbdulWahhaab (rahimahullahu) ni jedha: “Rabbiin Isa gabbaruuf akka si uume erge beekte, kana beeki: akkuma xahaaraa (qulqullinna) waliin malee salaanni salaata hin jedhamne, tawhiida waliin malee ibaadan ibaadaa hin jedhamtu. Ibaadaa keessa shirkiin yoo seene, ibaadan ni bada. Akkuma Rabbiin olta’aan jedhe:
“Osoo of irratti kufrii ragaa bahanuu masjiidota Rabbii ijaarun mushrikotaaf hin malu. Isaan sun dalagaan isaanii badde. Isaan ibidda keessa yeroo hundaa jiraatu.” Suuratu At-Tawbah 9:17 (Al-Qawaa’idul Arba’ati-199)
Mushrikoota jechuun namoota Rabbii olta’aa gaditti wanta biraa gabbaraniidha. Ibaadan isaanii Rabbii qofaaf waan hin taaneef ni bada, Guyyaa Qiyaamaa mindaa wayitu hin argatan.
Fakkeenyaaf, salaanni ibaadadha. Namni Rabbiin tokkichoomsu fi homaa Isatti hin qindeessinee, salaanni isaa fudhatama argata. Salaanni isaa kuni ibaadaa fi wanta gara Rabbii ittiin dhiyaatu ta’a. Namni Rabbitti waa qindeesse immoo, salaanni isaa fudhatama hin argatu. Salaanni kunis Rabbiif ibaadaa hojjatame hin jedhamu. Sababni isaas, Rabbitti waa qindeessun isaa ibaadaa isaa jalaa balleessee jira. Akka nama wudu’a malee salaate salaanni isaa ni bada. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Dhugumatti gara keetii fi gara warra siin duraatti “Yoo Rabbiin wajjiin waan biraa gabbarte dalagaan kee ni bada; warra hoonga’an irraas taata.” [jechuun] beeksisni godhame.” Suuratu Az-Zumar 39:65
Yaa Rasuula dhugumatti gara keeti fi ergamtoota siin dura turanitti akkana jedhamuun beeksifame: Rabbiin waliin waan biraa yoo gabbarte, hojiin kee ni bada. Warra badanii fi kasaaran keessaa taata. Sababni isaas, shirkii waliin hojiin gaariin fudhatama hin argatu.[1]
Tawhiidul Uluuhiyyaan tawhiida ibaadati. Kana jechuun Rabbii tokkicha shariika hin qabneef ibaadaa qulqulleessuu fi wanta Rabbiin ala gabbaramu hundarraa bilisa ta’uudha. Laa ilaah illallah’n Rabbi qofaaf ibaadaa mirkaneessiti, Isaan ala wanta jiran hundarraa immoo ibaadaa ni dhabamsiisti. Eenyullee haa ta’u, nabiyyi ta’i, malaykaa ta’i, sheykha ta’i, waliyyi ta’i, jinni ta’i, muka ta’i, dhagaa ta’i, qabrii ta’i, sanama ta’i, taabota ta’i fi uumamtoota hundarraa ibaadaa ni dhabamsiisti. Ibaadaan uumamtoota keessaa eenyufillee hin ta’u.
Warri Laa ilaah illallah qabatan, ibaadaa, gadi jechuu fi harka kennuu irraa homtu Rabbiin ala wanta biraatiif akka hin taanee amanti dhugaa ni amanu, hojii fi dubbiinis ni agarsiisu. Ibaadan, gadi jechuu fi harka kennuun Rabbi qofaaf akka ta’e sirritti amanu. Kuni dubbii qofaan ykn hojii malee dubbii fi amanti qofaan galma kan gahuu osoo hin ta’in amanti jala muraatin, dubbii dhugaatin, hojii qulqulluun galma akka gahuu sirritti beeku.
Rabbiin tokkichoomsun kan mirkanaa’u yoo wanta Laa ilaah illallah’n mirkaneessite mirkaneessanii fi wanta Laa ilaah illallah’n dhabamsiiste dhabamsiisan qofaadha. Dhabamsiisuun qofti tawhiidaa miti. Akkasumas, mirkaneessun qoftis tawhiida ta’uu hin danda’u. Tawhiinni dhabamsiisuu fi mirkaneessu bakka tokkotti kan qabateedha.
Akkasumas, Uumaan, rizqii kan kennuu (raaziq), too’ataan, dhimmoota hundaa Kan qindeessu, jiraachisaan, ajjeesaan, kan nama fayyadu fi miidhu Rabbiin malee hin jiru jedhanii amanuu qofaan Rabbiin tokkichoomsuun hin mirkanaa’u. Kuni qofti Islaama keessa seenuuf gahaa miti. Dhugumatti kaafiroota keessaa nama, Uumaan, rizqii kan kennuu (raaziq), too’ataan, dhimmoota hundaa Kan qindeessu, jiraachisaan, ajjeesaan, kan nama fayyadu fi miidhu Rabbiin malee hin jiru jedhee amanutu jira. Garuu inni Rabbiin qofa waan hin gabbarreef Musliimaa miti. Uumaan, dhimmoota kan qindeessu, too’atu, ajjeesu, jiraachisu Rabbiin malee hin jiru jedhanii amanuu waliin “Rabbiin malee haqaan gabbaramaan hin jiru, wantoonni Isaan alatti gabbaraman hundi baaxila (soba)” jedhanii amanuun dirqama.
Yommuu Ergamaan Rabbii (SAW) Qureeshotaan, “Laa ilaah illallah jedhaa ni milkooftaniiti.” Jedhu, wanta Qureeshonni itti deebisan itti xinxalli. Akkana jechuun deebisan: “Sila gabbaramtoota gabbaramaa tokko godhee? Dhugumatti kuni wanta ajaa’ibaati.”
Qureeshonni Rabbiis ni gabbaru wantoota biroos Isa waliin ni gabbaru (ni waaqefatu). Jechi Ergamaan Rabbii (SAW) isaan itti waamu hiika, “Wantoonni isaan Rabbiin waliin gabbaran hundi baaxila (soba), gabbaruun hin ta’u. Wantoota kanniin Rabbiin waliin waan gabbaraniif jallinna irra jiru. Ibaadaan kan ta’u Rabbii tokkicha qofaafi.” Jedhu akka qabdu Qureeshonni ni beekan. Kanaafu, yoo Laa ilaah illallah jedhan Rabbiin malee wanta gabbaramu hunda ni dhiisu. Kanaafi, baay’een isaanii jecha tana jechuu ni didan, Rabbiin tokkichoomsu irraa of tuulan. Rabbiin olta’e ni jedha:
“Dhugumatti isaan yommuu, “Rabbiin malee dhugaan gabbaramaan hin jiru.” isaaniin jedhamu, of tuulaa turan. “Sila nuti walaleessaa maraataa ta’eef jennee gabbaramtoota keenya ni dhiifnaa?” jedhu.” Suuratu Al-Saaffaat 37:35-36
Kana waliinu isaan:
➦Kan uumu, razzaqu, jiraachisu, ajjeesu, isaanii fi wantoota isaan gabbaran dhuunfatee fi too’atu Rabbii tokkicha ta’uu hin shakkan.
➦Wantoota gabbaran kanniin “Rabbiitti akka nu dhiyeessaniif ykn jaarsummaa (shafa’aa) nuuf ta’aniif malee homaafu isaan hin gabbaru” jechuun yaadu.
➦Ammas, wantoota kanniin gabbaruun (waaqefachuun) haqa, amanti Rabbiin gammachiisu keessaayyi jedhanii yaadu.
➦“Amanti Ibraahim osoo hin jijjirin itti fufne” jechuun yaadu.
➦Muhammad (SAW) amanti haarawa kan fideedha jechuun yaadu. Akkuma Rabbiin isaan ilaalchise jedhe:
Isaan (mushrikoota) keessaa namoonni gurguddoon deemanii, “Deemaa, gooftolee keessan [gabbaruu] irratti obsaa, dhugumatti inni kuni wanta barbaadamudha. Amanti gara dhumaa keessatti kana hin dhageenye. Kuni wanta haarawa uumame malee homaa miti.” [jedhan]. Suuratu Saad 38:6-7
“Amanti gara dhumaa keessatti kana hin dhageenye.” Kana jechuun amanti gara dhumaatti dhufe keessatti Rabbiin qofa gabbaraa kan jedhu hin dhageenye. Amantin gara dhumaa isaan jedhan kuni amanti akka isaanii shirkiin guuttame amanti Kiristaanati. Kiristaanonis Rabbiin waliin waan biraa gabbaru (waaqefatu).
Sheykh AbduRahmaan bin Hasan Aali Sheykh (rahimahullahu) ni jedha: Osoo [mushrikoonni Laa ilaah illallah] jedhanii, sanamaa fi taabota gabbaran (waaqefatan) akka dhiisan isaan irraa eeggama. Kanaafu, amanti isaanii dhiisun waan isaan irraa eeggamuuf Laa ilaah illallah jechuu ni didan. Rabbii gaditti wanta gabbaran irraa ibaadaa hin dhabamsiifne. Kanaafi, Laa ilaah illallah jechuu didan.
Mushrikni dhumaa ummata kanaa immoo hiika Laa ilaah illallah wallaalanii jecha qofa jedhan. Awsaanaa fi sanamoota gabbaruu irraa wanta Laa ilaah illallah’n dhabamsiifte isaan hin dhabamsiifne. Awsaanaa fi sanamoota gabbaruun yeroo ammaati fi naannoo kan haguugedha.” (Ad-Duraru Sanniyat fii ajuubati najdiyyati-12/315) ( Awsaanaa fi sanamoonni siidaa, qabrii, dhagaa, taabota fi wantoota biroo Rabbii gaditti waaqefatamaniidha.)
Kuffaarri Qureeshaa jecha Laa ilaah illallah sirritti kan beekan ta’uu yoo beekte, kuffaara Qureeshotaa caalaa wallaalaa ta’uu irraa of eegi. Jecha Muslimootaa fi mushrikoota gargar baastu tana beekuuf carraaqi.
Hiikni Laa ilaah illallah Rabbiin malee wanta hundarraa ibaadaa dhabamsiisuu fi ibaadaa hunda Rabbii tokkichaaf mirkaneessu akka ta’e beeki. Ibaadan Rabbii tokkicha qofaafi. Rabbiin ala wanta biraa gabbaruun (waaqefachuun) soba.
Akkuma Laa khaaliqa illallah (Rabbiin malee Uumaan hin jiru) yommuu jettu hiikni isaa, uumamtoota kan uumuu Rabbiin malee hin jiru, kana keessatti eenyullee Isa waliin hin hirmaatu. Malaykaan dhiyeefame, Ergamaan ergamee fi kan biroo Isa waliin uumamtoota uumuu keessatti hin hirmaatu.
Ammas akkuma laa raaziqa illallah (Rabbiin malee raaziqni hin jiru) yommuu jettu, hiikni isaa rizqiin hundi Rabbii tokkicha irraayyi.
Kanaafu, Laa ilaah illallah (Rabbiin malee dhugaan gabbaramaan hin jiru) yommuu jettus, hiikni isaa Rabbiin malee ibaadaa haqa kan godhatu hin jiru. Rabbiif malee ibaadan eenyufillee hin malu. Isa qofaaf ibaada qulqulleessuudha. Kana jechuun Isa qofa gabbaruudha. Uumamtoota Isaa keessaa eenyullee ibaadaa keessatti Isa waliin hin hirmaatu.
[1] Tafsiiru Muyassar-465
al-Jaami’ul Mufiid liduruusi ta’allumi tawhiidi-fuula 62-69


text:
Itti-aanan Ministaraa Dhimma-alaa Yunaayitid Isteets, Biil Barns, biyyoota Afrikaa adda addaa eega daawwatanii booda, akkasumas, Gumii Gamtaa Afrikaatti eega hirmaatanii deebi’anii booda, gaaffii gaazzexeessonni dhiheessaniif deebii kennanii jiran. Daawwannaan isaanii kun, daawwannaa ammaan dura Ministarittiin Dhimma-alaa Yunaayitid Isteets, Hilarii Kilinton Afrikaa keessatti godhan booda kan hordofe tahuu ka dubbatan Mr. Barns, biyya isaanii fi Afrikaa gidduutti wal-gargaarsa guddisuu fi “Kanneen gam-lameenitti qormaata tahan” irra-aanuuf carraaqqii wal irraa hin cinnee sana daran cimsuutti ka fuuleffatan tahuu dubbatan.
Yunaayitid Isteets cichi isheen Afrikaaf qabdu, bulchiinsa gaarii, misooma waaraa, guddina dinagdee fi furmaata wal-dhibdee ka karaa nageenyaa ardittii keessatti guddisuuf carraaqqii nuti gachaa jirruun mul’ata, ka jedhan - Itti-aanaan Ministara Dhimma-alaa Yunaayitid Isteets, Biil Barnis, kun immoo, hojii Dimookiraasii fi Bulchiisa gaarii Afrikaa keessaa gargaarsa gochuu, hidhata dinagdee Yunaayitid Isteetsii fi Afrikaa gidduu jabeessuu fi mirga dhala-namaa tiksuu fi jabeessuutti murannoo fi cicha biyyi isaanii qabdu kan of-keessatti hammate tahuu hubachiisan.
Gaazzexeessota irraa gaaffiileen Mr. Barnisiif dhihaatan hedduu dha. Itiyoophiyaa ilaalchisuun, gaaffiin dhihaate tokko tarkaanfii dhiheenya kana, Itiyoophiyaan gaazzexeessota irratti fudhatte - jechuun ka dhihaate ture. “Gaazzexeessota biyya keessaas kan alaas ilaallata. Seera farra-shororkeessummaa irratti hundaa’uun adabbii hidhaa waggoota dheeraa gaazzexeessota Sweeden irratti muramee fi hidhamuu gaazzexeessota biyya keessaa ilaalchisee, waltajjicha irratti, Muummicha-ministaraa Melles Zeenaawii waliin waan dubbattan yoo jiraate” ka jedhu ture gaaffiin sun.
Dhiheenya kana Komaandoon addaa, kan Yunaayitid Iseets -- kanneen galaana Somaaliyaa irratti saamtotaan idditamanii turan - hojjetoota gargaarsaa - dubartii lammii Ameerikaa tokkoo fi dhiira lammii Deenmaark tokko gad-lakkisuuf tarkaanfii milkaawaa fudhatee fi Dhimma Somaaliyaa ilaalchisee, gaaffii gaazzexeessota irraa dhihaateefis deebii kennanii - aangawaan Yunaayitid kun. Lammiwwan keenya irraa ittisuuf, wanna nu irraa eegamu mara gochuu qabna jedhan.


text:
Kabajaa fi walbummaa dubartonni hawaasa keessaa qaban akkasumas jireenya dubartootaa fi ijoollee kabajsisuuf dubartoota qabsa’aniif beekkannoo kennuuf jecha gareen mirga dhala namaaf falmuu Amneestiin Internaashinaal dameen Amerikaa dubartoota filatee sadii keessaa tokko lammii Sudaan Kibbaa taatee jirti.
Riyaa Wiliyaam Yuyaadaa sudaan kibbaa keessatti, Daayreekteera walii galaa kan garee Kraawan the Wuuman jedhamuu ta’uun kan hojjatan yoo ta’u, nageenya, wal qixxummaa dubartootaa eegsisuun hamilee akka horatan gochuun dubartootaaf cicha qabaniin badhaafaman.
Lammii Amerikaa hidda dhalata xaaliyaanii Ginettaa Sagan akkasumas, meeksikoo irraa Normaa Andraadee kanneenn barana badhaafaman ta’anii jiru.


text:
Raashiyaa fi Awuroopaa keessatti gargaartuu sadarkaa olaanaa kan Prezidaant Traamp ta’uun kan hojjataa turan Fiona Hiill Wiixata kaleessaa Yukreenti Ambaasaaddara Amerikaa kan ta’an Marie Yovanovich aangoo irraa kaafamuu jabeessanii kan morman ta’u dubbatan.
Dhuga ba’uumsii Fiyoonaa Hill cufataan kan gaggeeffamee yoo ta’u gad fageenyaan qabiyyeen isaa Gazeexaalee adda addaa irratti maxxanfamee jira.Kunis uummanni waan Hiil Jedhan akka hubatuuf ta’uun beekamee jira.
Hanga baatii Adoleessa darbe Waayit Haawus gadhisanii deemanti kaawunsilii nageenyaa kan prez Traamp keessati dhimmootii Raashiyaa fi Awuroopaaf Daayreekteera gameetti turan.
Hiill Koree tika nagaa kan mana maree bakka butootaan waamamanii gaaffii seera tumtootaaf deebii kan kennan ta’u abukaatoon Hiill ibsanii jiru.


text:
Waldaan Tokkummaa Ijoollee Waaqoo Guutuu lammiilee buqqifamaniif gargaarsa godhe
Jiilli Ustaaz Haaji Aliyyi Diidootiin durfamu gargaarsa waldaan Tokkummaa Ijoollee Waaqoo Guutuu jedhamu gumaache lammiilee daangaa Somaalee irraa buqqifamanii Godina Baalee aanaa Madda Walaabuu keessatti argamaniif kan geessan tahuu gabaasni naannawa irraa nu dhaqqabe ni ibsa.
Gargaarsi waldaan Kun amma gumaache marsaa lammaffaatiif akka tahes beekkameera. Marsaa duraatiin baasii Birrii 222,000 mana barnoota ijoollee buqqaatotaatiif oolu fi mana kuusaa tokko aanaa Barraaq keessatti kan iaarsise yoo tahu, amma yeroo lammataatiif qarshii 100,000 buqqaatotaaf ijaarsa Masjidaa fi Madarasaaf akka ooluuf kan kennan tahuu gabaasni kun ni ibsa.
Dabalataanis meeshaalee barnootaa keessaa Gabatee Gurraachaa fi chooki kaartona (2) Akkasuma
Daftara (300) qalama (300) ijoollee buqqaatotaatiif geessanii jiru. Haaluma walfakkaatuun waldaan kun Daakuu Kuntaala 20, Paastaa Kaartoona 120 bituun gumaachee jira.


text:
Gurraandhala 3/2014(TOI) – Pirezdaantoonni Naannoo Oromiyaafi Amaaraa akkasumas hoggantoonni naannoolee lamaanii Magaalaa Bahirdaaritti mari’ataniiru.
Marii booda ibsa kennaniin dhimmoota nageenyarratti mari’achuusaanii dubbataniiru.
Pirezdaantiin Naannoo Amaaraa Doktar Yiliqaal Kaffaalaa dhimmi nageenyaa kan hiikamuufi Itoophiyaan tokkummaan kan dhaabbattu waliin yoo hojjenne ta’uu marii’anneerra jedhan.
Shororkeessitoota ABUT fi Shanee waliin ta’uun waraanuuf naannooleen lamaan akka waliin hojjetan himaniiru.
Pirezdaantiin Naannoo Oromiyaa Obbo Shimallis Abdiisaa gamasaaniin, qormanni Itoophiyaa inni guddaan finxaalessuummaa ta’uu dubbataniiru.
Ummattoonni naannoolee lamaanii Itoophiyaa kabachiisuuf ittigafatamummaa guddaa akka qaban himanii, shororkeessaa Shanee waraanuuf waliin akka hojjetan marii’achuusaanii ibsaniiru.
Ciminootaafi hir’inoota kanan dura turanirrattis mari’achuusaanii himaniiru. AMKtu gabaase.


text:
Gaa’ila Islaamaa-Lakk.9.1
Cidha-Kutaa 1ffaa
Namoonni lamaan erga nikaah wal hidhatanii booda gammachuu isaanii guddaa kan itti ibsatanii fi niiti fi jaarsa waliif ta’uu kan itti labsan cidhaani. Sadarka sadarkaan waa’ee fuudhaa heerumaa erga ilaalle booda kunoo Alhamdulillah cidha nama hundaafu gammachu ta’u irra geenyee jirra. Jireenya namaa keessatti karaa namoonni itti wal qunnamanii fi wal gammachiisan cidhaani. Mushurrittiin (misirroon) uffattaan faayyamu, dhiirris faayamuun, inuma faradoonni ykn konkolaataan ababoon ykn halluu bareedan faayamuun wanta namatti toluudha.
Cidha keessatti dubartoonni dibbee dhayuu fi weeddu hin dhoowwamne weeddisuun wanta hayyamameedha. Hadiisa Muhammad bin Haaxib Jumahiyy gabaase keessatti Ergamaan Rabbii (SAW) akkana jedhan:
فَصْلُ مَا بَيْنَ الْحَرَامِ وَالْحَلاَلِ الدُّفُّ وَالصَّوْتُ ”“
Adda baasaan haraamaa fi halaala jidduu jiru dibbee fi sagaleedha.” Jaami’a At-Tirmizii 1088
Kana jechuun sagaagalummaa haraamaa ta’ee fi nikaaha halaala ta’e kan addaan baasu dibbee dhayuu fi sagaleeni. Kuni kan agarsiisuu nikaaha ykn fuudhaa heeruma dibbee dhayuu fi weeddu hayyamamaan labsuudha.
Asitti dibbee fi weeddu yommuu jedhu xiyyeefannoon guddaan itti kennamu qaba. Weeddun asitti hayyamame weeddu jechoota gaarii of keessaa qabuu fi jechoota badaa gara baditti nama kakaasan kan of keessaa hin qabneedha. Weeddun dubartoonni jedhan miidhaginna dubartii kan ibsuu fi baditti kan nama kakaasu yoo ta’e, suni dhoowwamaadha. Fakkeenyaf, Muuziqaan yeroo ammaa miidhaginna dubartii faarsun gara baditti nama kakaasa. Hundemaa muuziqaan Islaamaa keessatti dhoowwadha. Kanaafu, yeroo cidhaa meeshaa muuziqaa fayyadamuu fi dhiiraa fi dhalaan walitti makamuun sirbuun wanta Islaamni dhoowwu fi balaalefatuudha. Aadaa nama gaddisiisu tokko hawaasa keenya keessatti ni argina. Namni tokko fuudhuu yoo barbaade, guyyaa kudha shan dursee iddoo sirbaa dhiyeessa. Ergasii dhiiraa fi dhalaan walitti dhufuun sirbaa bulu. Badii isaan achitti hojjatan Rabbumatu beeka. Kanaafu, namni aadaa akkanaa irraa fagaachu qaba.
Eeti, cidha keessa akkuma gammachuun jiru gaddis ni jira. Cidhni mataan isaa gaddaa miti. Garuu gaddaa fi haala jibbisiisaa kan godhu gochoota namootatti. Namoonni waan gaarii shari’aan itti ajajee yoo hojjatanii fi waan badaa irraa dhoowwe yoo dhiisan, cidhni isaanii kan gammachuu ta’a. Faallaa kanaa, yoo isaan waan badaa raawwatan, ciidhni cidha gaddaa ta’a. Wantoota badaa yeroo cidhaa raawwataman mee muraasa isaanii haa ilaallu:
1-Halkan Cidhaa Mushurraan gara mana Rifeensaa deemuu
Dubartiin yommuu cidhaaf qophooftu rifeensa ofii totolfachuuf ykn tokkofachuuf jettee gara mana rifeensa deemti. Achi erga geesse mataa ishiitti kan taphatu dhiiraa ajnabiyyaa (nyaaphaa) ta’uu danda’a. Kuni dhugumatti wanta badaa dubartiin Musliimaa irraa dheessu qabduudha. 1ffaa- mataa ishii akka ishiif tokkosu dhiira alagaa (ajnabiyyaah) jala taa’uun dogongora guddaa fi kabaja ishii kan jalaa hatuudha. 2ffaa- Namni kuni haala ishii yoo beeke, wanta badaa akka raawwattu ishii dirqiisisuu danda’a. Seenaan armaan gadii dhugaa kana ifatti baasa:
Gaazexaan Akbaarul Yawm jedhu seenaa armaan gadii 23/05/1992 keessa dubbistootaaf dhiyeesse ture. Seenaa kana gabaabsun haala armaan gadiitin haa ilaallu:
Shamarri umriin ishii waggaa 14 taate mana rifeensa dubartii deemun rifeensa sirreefachu barbaadde. Akka ishiif hayyamtu haadha irra deddeebite kadhatte. Dhumarratti haatis ni hayyamteef. Shamarri tuni gammachuun gara mana rifeensaa fiigde. Mana rifeensaa kana keessa horofaan dubartootaa ni jira. Kanaafu, eegu qabdi. Mana kana keessa kan hojjatu dhiira. Akkuma shamarri tuni ol seenten dhiirri kuni ija itti bobaasu jalqabe. Akkuma sa’aatin darbuun dubartoonni dhufan rifeensa isaanii tokkofatanii yaa’u jalqaban. Ergasii dhumarratti shamarri tuni hafte. Dhiirri kuni shamara tanatti wanta hojjachuuf yaadaa ture hojii irra oolchuf qophaa’e. Balbala ni cufe. Shamarri tunis, “Maal gochuu keeti?” jechuun rifannaan itti iyyite. Innis ishii waliin qabsaa’u jalqabe. Ishiinis akka taate taate balbala bantee isa jalaa ni baate. Garuu yommuu mana galtu kutaa ishii keessa seenun garmalee bootte. Sababni isaas, inni ishii dhungatee jira. Akkasumas, rifeensa ofii hin sirreefanne. Guyyaa itti aanu osoo mana barnootaati baatu, dhiira kana argite.. Konkolaataa harkaa qabaa ture. “Konkolaataa kana yaabbadhu” jedheen. Ishiinis, dallansuun, “Hin ta’u” jetteen. Innis“Yoo didde dhungachuu yeroo darbe si dhungadhe abbaa keetitti hima.” Jedheen. Ishiinis wanta gootu yommuu wallaaltu, konkolaataa keessa ni seente. Isa waliin ni deemte. Qabsoon isa waliin yeroo dheeraaf hin turre…..
Ji’oonni ni darban. Guyyaa tokko osoo mana barnootaa keessa jirtu ni gaggabde. Ergasii gara mana yaalaa geessan. Yommuu qoratanu, “Mucayyoon ulfa.” Jedhan. Ergasii, dhiirri armaan olii waan badaa ishitti hojjate ni qabame. Murtiidhaan akka isatti heerumtu taasifamte. Garuu inni ijoolle qaba. Ji’a muraasa erga isa waliin turte booda, gadi ishii fure. Ishiinis gammaduun gara mana warra ishii deemte. Yommuu gara manaatti dhiyaattu, dukkaanaa dhaabbamee fi dubartoota uffata gurraacha uffatan argite. Yommuu achi geessu tan duute haadha ishii akka taate ni beekte. Sababni itti duuteef osoo intala ishii irratti gaddituudha.[1]
Kanaafu, gara badii deemun maatii diiga, nama ajjeesa.
2-Dubartoonni awraa dubartii heerumu hedduu ilaalu– dubartoonni alagaa dhufuun dubartii heerumu heddu cidhaaf qopheessina jechuun awraa (qaama dhoksaa) ishii ilaalu. Kuni dogongoraa fi wanta dhoowwameedha. Ergamaan Rabbii (SAW) akkana jedhan:
“Dhiirri tokko awraa dhiira biraa hin ilaalin, dubartiinis awraa dubartii biraa hin ilaalin.” Sahiih Muslim 338 Awraa jechuun qaama haguuggamuu qabuu fi namni biraa ilaalu hin dandeenyedha. Kan akka qaama hormaataa.
3-Cidha Hoteela dhiiraa fi dubartiin walitti makamanitti gaggeessuu fi badii achitti raawwatamu keessatti argamuu- Namoonni na argaaf jecha cidha hoteelatti gaggeessu. Kuni miidhaa fi badii baay’ee qaba. 1ffaa- qabeenya bakka hin taanetti israafa gochuu (qisaasessuu). Qabeenya qisasessuun immoo haraama. Rabbiin olta’aan ni jedha:
“Firaaf, harka qalleeyyii fi
kara deemaafis haqa isaa kennif. Qisaasessu hin qisaasessin.
Dhugumatti warri qisaasessan obboleeyyan sheyxaanaati. Sheyxaanniis Gooftaa isaatti akkaan kafaraadha.” Suuratu Al-Isra 17:26-27
2ffaa- weellistoota fiduun ykn kaasetti isaanii banuun, muuziqa haraamaa dhageefachu. Kan kana caalee immoo dhiiraa fi dubartiin achitti walitti makamuudha. Cidhni haala kanaan gaggeefame cidha barakaa hin qabne ta’a.
4-Dubartoonni sirbuuf ka’uu- bakka dhiironni alagaa jiranatti dubartoonni sirbuuf ka’uun wanta garmalee badaa baditti nama geessudha. Sababni isaas, dhiirri dubartii achitti sirbitu ilaalun ishiin qorama. Ergasii baditti tara. Akkasumas, bakka dhiiroonni hin jirreetti sirbuun kan dhoowwamu qabuudha. Sababni isaas, dubartiin takka dubartii sirbitu yommuu argite galgala galuun abbaa warraa ishiitti himu dandeessi. Ergasii, namtichi kuni ishiin qorama. Kuni hundi badii guddaadha.
Dubartii qofaa miti, inumaa dhiiraa fi dubartiin walitti makamuun bakka tokkotti sirbu. Dhugumatti kuni badii badaa dhoowwamuu fi irraa fagaatamuu qabuudha.
5- Cidha Kaameraan waraabu fi kaasu
Yeroo cidhaa kaameraan suuraa kaasu fi sagaleen waraabun badii guddaa kan fiduudha. Sababni isaas, dubartoonni of faayan achi keessa seenu. Ergasii namni faasiqni (namni Rabbiif hin ajajamne) suuraa isaanii yeroo hundaa ilaalun itti taphata. Inuma namoota keessa facaasun kabaja isaanii irraa mulquu danda’a. Ammas, suuraa warroota wal fuudhanii waraabun badii guddaa jireenya isaanii irratti fida. Inumaa suuraa cidha isaanii waraabun fesbuuki fi soshaal miidiyaa biraa irratti fe’u. Ergasii suuraa isaanititti namnummaan arge itti taphata. Obboleeyyan kana godhan gocha akkanaa irraa osoo of qusatanii isaniif wayya. Boodarra kan miidhamu isaanuma. Namni suuraa kana ilaalu, haadha manaa isaatti waan badaa yaadun karaa isaa fi ishii addaan baasu barbaada. Kanaafi, guyyaa guyyaan lakkoofsi namoota sababa fesbuukitiin wal hiikanii dabalaa jira.
Carraan badaan Ma’asiya (Badii) kunoo akkana ta’a
Dhugaan ni beekna, Rabbiif ajajamuun amantii fi addunyaa namtichaatti keeyrii itti lolaasa. Ma’asiyaan (badiin) immoo duniyaa fi aakhiraa namtichaa jalaa balleessa. Kunoo dubartiin tuni akkamitti ma’asiyaan addaan bahiinsa dhiirsa ishitirraa sababa ta’ee nuuf himti. Obboleettin tuni akkana jetti:
Affeerraa cidhaa garmalee jaalladhaa ture. Abbaan manaa kiyya nama amantii jabeessudha. Garuu yeroo baay’ee affeerraa cidhaatti makamuu irraa na hin akeekachisu ture. Yommuu dubartoonni cidhaaf walitti qabaman hijaaba kiyya ofirraa baase sirbaaf isaan waliin hirmaadha. Ani dubartii miidhagdudha. Halkan kana akka dubartoonni ‘Tuni dubartii bareeddudha.’ jedhaniif isaan dhageessisu fedhe. Keessi kiyya of dhaadannaan guuttame. Abbaan manaa kiyya yommuu manaa bahuu hijaaba akka ofirraa hin baasne yeroo hundaa na gorsaa ture. Hadiisa Ergamaa Rabbii (SAW) kana na yaadachiisaa ture,“Dubartiin tamiyyuu uffata ishii mana dhiirsa ishiitin alatti ofirraa baaste girdoo ishii fi Gooftaa ishii jidduu jiru tarsaaste.” (Abu Daawud, Tirmizii fi Ibn Maajah gabaasan)
Guyyaa tokko abbaan manaa kiyya gara biyya tokkoo deeme. Biyya kana keessatti gareen namootaa hojiif ergaman keessaa dargaggoonni lama shamarran biyya tanaa keessaa tamtu irra bareeddu akka taate irratti wal mormuu eegalan. Isaan keessaa tokko olka’ee, waraabbi vidiyoo ganda kiyya keessaa dhoksaan bite itti agarsiise. Vidiyoo kana keessatti dubartii affeerraa cidhaa irratti sirbitutu jira. Abbaan manaa kiyya tasa anaa sirbuu arge. Namoonni hojiif ergaman kunniin bareedinna kiyya irratti lafa dhiitu (taphachuu) eegalan. Abbaan manaa kiyya of too’achuu hin dandeenye dallansuun achii bahuu malee. Diida (imala) kana irraa erga deebi’ee booda dirreen lolaa anaa fi isa jidduu wal-hiikkan kan xumurame ni hoo’e. Ani amma dubartii azzabamaa (adabamaa), gaabbaa fi gaddaa jirtuudha. Cubbuun bakka hundatti na adamsite (na ariite).”[1]
Kanaafu, iddoo cidhaatti sirbuun miidhaa baay’ee namarraan gaha. Ammas, vidiyoo fi suuraa waraabun badii guddaaf nama saaxila. Kunoo dubartiin tuni sababa kanaan abbaa manaa fi ijoollee ishii dhabde.
6-Yeroo cidhaa nyaata qisaasessuu- dubartoonni nyaata baay’ee qopheessun midhaan qisaasessu. Hiyyeessi wanta garaa ofiitti nyaatu dhaba. Warroonni kunniin immoo nyaata baay’ee qopheessun balfa (qoshaashatti) darbu. Rabbiin olta’aan ni jedha:
“Nyaadhaa dhugaa, daangaas hin darbinaa (hin qisaasessina). Dhugumatti, Inni (Rabbiin) daangaa darbitoota (warra qisaasessan) hin jaallatu.” Suuratu al-A’araaf 7:3
Yeroo cidhaas ta’e yeroo biraa namni nyaata warra waamamaniif gahu qofa qopheessu qaba.
7-Mushurraan salaata dhiisu- waaree booda irraa jalqabuun mushurraan cidhaaf qophoofti. Osoo of faaytu tarii salaata dhiisti. Kuni haraamaa. Salaata dhiisun gonkumaa ishii irra hin jiru.
Kitaabban Wabii
Sahih Fiqhu Sunnaah -Jiildi 3,fuula 179-181, Abu Maalik
[1] Az-zawaajul Islaamiyy Sa’iid,Mahmud Masrii, fuula 409-411, 422-423


text:
Naannoo Somaalee
Mootummaan Naannoo Sumaalee (Afaan Sumaalee: Gobolka Soomaalida) mootummoota naannoo Itoophiyaa keessa tokko; naannoon kun fiixe baha biyyattiitti argama. Yeroo baayyee naannon Sumaalee Soomaali Galbeed ("Sumaaliyaa Dhihaa") jedhama; kunis Sumaaliyaarraa gara dhihaatti waan argamuu fi. Naannoon kun karaa dhihaa naannoo Oromiyaa, naannoo Affaarii fi Dirre Dhawaadhaan, karaa kaabaa Jibuutidhaan, karaa kaabaa, bahaa fi kibbaa Sumaaliyaadhaan, fi karaa kibba-lixaa Keeniyaadhan daangeffama.
WabiiEdit
SumaaleSumaale


text:
Bineensa Osoo Walqunnamtii Wal Hormaataa Raawwatu Du’u
Awustraaliyaa keessa bineensota Marsupial jedhamuun beekaman hedduutu jiru. Bineensonni kunniin laphee isaaniirraa korojoo ilmoolee keessatti guddisan qabaachuudhaan beekkamu. Sanyiiwwan kanniin keessaa inni Antechinus jedhamu garuu amala addaa ittiin beekkamu kan biraa qaba. Bineensi kun hantuuta kan fakkaatu yoo tahu, Kormaan uumama kanaa wal hormaataatiif qophii taanaan; dhaltuuwwan arge hunda waliin wal qunnamtii wal hormaataa raawwatuu jalqaba. dhaltuu naannawa isaatti arge hunda hin dhiisu. akka bineensota biroo fedhinnaa geeffatee boqonnaa hin fudhatu.
Gabaabumatti kormaan tokko dhaltuu takkarraa osoo gara biraa cehu, osoo addaan hin kutin saa’aa 14f wal qunnamtii wal hormaataa raawwata. Boodarra Sanyii kormaa keessaa dhumatee, dhiigni irraa dhangala’uu jalqaba. Rifeensi isaatis irraa harca’ee kal’oo ykn gogaa qullatti hafa. yeroo kanatti sirni ittisa dhibee qaama isaatis dadhabee humna dhaba.
Kormaaleen antechinus hundi guddatanii wal hormaataaf geenyaan yeroon du’a isaaniitis gahee jira jechuudha. Kormaan eega dhukkubsatee dadhabee du’uu gahee boodas wal qunnamtii wal hormaataa godhuuf gamanaa gamas fiiga. Yeroo kanatti qaamni isaa dadhabus, fedhiin isaa kan xumuraatis wal qunnamtii wal hormaataa raawwatuudha. sirni ittisa dhibee qaama isaatis waan hedduu dadhabeef, baakteeriyaaleen naannawa isaa jiran hundi haala salphaan gara qaama isaa seenanii dhukkuba itti tahan. qaamni isaa dhukkuba hedduun qabamee laaffatus, ammas fedhinnaan isaa wal qunnamtii saalaa raawwatuudha. garuu humna hin qabu. osooma haala kanaan oliif gad raatawu gaggabee lafa dhahee du’aan addunyaarraa gala.
Qophii: Abuu Ibtisaam


text:
Waxabajjii 12/2014 (TOI) – Hojiileen misooma qonnaa boroo wabii nyaataa mirkaneessuuf murteessoo ta’uu Ministirri Muummee FDRI Abiy Ahimad ibsan.
Doktar Abiy Ahimad guyyaa har’aa magaalaa Finfinneetti hojiilee qonnaa mana boroo fi giddugaloota soorataa hawaasa galii gadi aanaa qaban soruu danda’an daawwachuu ergaa gama miidiyaa hawaasummaa isaaniin dabarsaniin eeraniiru.
Hojiileen misooma qonnaa boroo wabii nyaataa mirkaneessuuf murteessoo ta’uu kaasuun, bakkeewwan hundatti bal’inaan hojjetamuu akka qaban dhaamaniiru.


text:
Duraan Prezidaantii Mana-murtii Muummichaa Oromiyaa ka taranii fi amma Liigii Mirga Dhala-namaa Gaanfa Afrikaa, Waajira UKf kan hojjetan ObbO Tashaalee Abarraa akka jedhanitti, kaayyoon walga'ii kanaa inni duraa haala mirga dhala-namaa Gaanfa Afrikaa, keessumaa kan Itiyoophiyaa yeroo ammaa hammaataa dhufe - jedhan irratti odeeffannoo qabatamaa wal-jijjiiruu fi hubannoo tokko qabaachuu, ka lammataa immoo dhaabbatoonni mirga dhala-namaa naannoo sanatti fuuleffatanii hojjetan akkaataa walitti-dhufanii gamtaan hojjetan irratti haala sirna qabu tokko miijessuu dha. Jaarmayicha Mirga dhala-namaa ka sadarkaa Addunyaa, Amnestii Internaashinaal dabalatee hoogganoonni jaarmayaalee ka biroo illee konferensii kanatti hirmaatuu dubbatu, Obbo Tashaaleen.
Qophii guutuu waa'ee konfernsii kanaa MP3 tuquun dhaggeeffadhaa.
Jaarmayaaleen Mirga Dhala-namaa Gaanfa Afrikaaf Falman Gamtaan Hojjechuu Eegalan
- Namoo Daandii
Duraan Prezidaantii Mana-murtii Muummichaa Oromiyaa ka taranii fi amma Liigii Mirga Dhala-namaa Gaanfa Afrikaa, Waajira UKf kan hojjetan ObbO Tashaalee Abarraa akka jedhanitti, kaayyoon walga'ii kanaa inni duraa haala mirga dhala-namaa Gaanfa Afrikaa, keessumaa kan Itiyoophiyaa yeroo ammaa hammaataa dhufe - jedhan irratti odeeffannoo qabatamaa wal-jijjiiruu fi hubannoo tokko qabaachuu, ka lammataa immoo dhaabbatoonni mirga dhala-namaa naannoo sanatti fuuleffatanii hojjetan akkaataa walitti-dhufanii gamtaan hojjetan irratti haala sirna qabu tokko miijessuu dha. Jaarmayicha Mirga dhala-namaa ka sadarkaa Addunyaa, Amnestii Internaashinaal dabalatee hoogganoonni jaarmayaalee ka biroo illee konferensii kanatti hirmaatuu dubbatu, Obbo Tashaaleen.


text:
๐๐๐๐๐๐๐๐ ๐
๐๐๐๐๐ ๐๐๐๐๐๐
โ โ โ โ โ โ โ โ โ โ โ โ โ
โ๏ธ Akkuma yeroo hunda dubbannu yeroo walqunnamtii saalaa dhiira kan gammachiisu yoo jiraate dubartiin inni waliin raawwatu sun yoo fedhii baatedha. Callisneetuma dukkana keessaa rakkachuu irraa karaalee ittiin yeroo raawwannu kamuu jaalallee keenya ittiin gammachiisnu baruun murteessadha.
โช๐๐๐๐๐ฎ๐ฎ ๐๐ก๐ข๐ข๐ฌ๐ฎ๐ฎ : Yeroo walqunnamtii saalaa raawwachuuf deemnu san ishii fedhii baasuf akka nama deemuttu of lakkaa’un hin barbaachisu. Sammuutti yaadun dafnee akka gadi lakkifnu waan nu godhuuf dhiphachuun hin barbaachisu.
โช ๐๐๐๐จ๐จ ๐๐ข๐ง๐ฑ๐ข๐ซ๐ข๐ข ๐๐๐๐ค๐ฎ๐ฎ : Iddoo qinxirii kan hin beekne jiraa? Akkuma beekamu dubartiin daftee fedhii ba’uuf qinxirii caalaa iddoo filatamaan biraa hin jiru. Dubara irraa gara dubarattii uumamni qinxirii gargari. Tokko tokko guddaatee gubbatti mul’ata. Tokko tokko immoo hin mul’atu kessatti gadi jiraa. Sakatta’aanii baruun barbaachisaadha. Kan warra sirritti kittaanamii qinxiriin ammana waan hin barbaachifneef nafsaaluma raawwachuu malee qinxirii barbaachan yeroo gubuun hin barbaachisu.
โช ๐๐ข๐๐๐ญ๐ : Qaamni saalaa dubaraa yeroo walqunnamtii saalaa dhangala’aa ni maddisiisa. Yeroo tokko tokko garuu xiqqaachuu yookin goguu danda’a. Qaamni goggoogaa raawwachuun immoo fedhii ba’uun haa hafuutii waan dhukkuubuuf walqunnamtii saalatiif akka ishiin hin eeyyamne godha. Kanaaf dibata kanaaf barbaachisu bituudhan qaama saalaa dhiiratti dibuun, kan ishiitti xiqqeessanii gubbaatti dibuun raawwachuun gaaridha.
โช ๐๐ก๐ฎ๐ง๐ ๐จ๐จ : Walqunnamtii saalaa caalaa dubartiin dhungoo bareedaa jaalatti. Yeroo raawwachuuf jettu dhungatte ta’a. Ta’us garuu yeroo raawwattus dhaabuu hin qabdu. Dhungachaa raawwachuun xiyyeeffaanoon kee raawwachuu qofarra akka hin taanee waan godhuuf carraa irra turuu kee siif dabala. Hidhii ishii qofa osoo hin taane yeroo raawwattu san bakka hidhiin kee dhaqqabe kamuu dhungadhu.
โช ๐๐๐๐๐๐๐ก๐ฎ๐ฎ : Dubartii caalaa waan ishiin barbaaddu dhiirri kamiyyuu beekuu hin danda’u. Kanaaf yeroo raawwatamu san maal akka ishiin barbaaddu gaafachuun barbaachisaadha. Eessa kee yoon siif tuqe wayya?, Aariitii koo dabalumoo xiqqeessuu? Poosishiinii akkamii jaalatta? fi kkf gaafachuun walqunnamtii saalaa bareedaa isin lachuu itti gammaddan raawwachuuf isin gargaara!


text:
Qe’ee Keenya Irratti Ajjeefamuun Kan Dhaabbatu Qabsoo Bilisummaa Qofaani
(Ibsa Adda Bilisummaa Oromoo)
Saamicha qabeenyaa, qe’ee ofii irraa humnaan buqqifamuu, hidhaa fi ajjeechaa dabalatee roorroon TPLF/EPRDF Ummatoota irratti geggeessu akkuma sirnichi tortoraa deemeen guyyuma irraa guyyaatti dabalaa fi hammaachaa dhufuu irraa kan ka’e, roorroo kana of irraa dhaabsisuudhaan mirga ofii kabajsiifa-chuudhaaf qabsoon haqaa Ummatootni Impaayera Itoophiyaa geggeessan, keessattuu, Qabsoon Bilisummaa Oromoo yeroo ammaa kan yeroo kamuu caalaa bal’atee fi jabaatee, Bahaa-Dhiha, Kaabaa-Kibba, magaalaa-baadiyaa, xiqqaa-guddaa fi keessaa-ala osoo hin jenne hirmaannaa Ummataa bifoota gara garaan utubamee galii isaa rukutuuf dhihaatee jira.
Miidhaan murna TPLFiin Ummata Oromoo irratti addatti xiyyeeffatamee raaw’atamaa turee fi jiru kan Ummatoota kaanii caalaa hammaataa tahuu irraa kan ka’e Ummatni Oromoo addatti roorroo dadhabatee obsa fixatee jiraatuu diinaafis firaafis bifa adda addaan ibsataa jira. Dhaadannoon Ummataa “Bilisummaa yookaan Du’a !” kan jedhu tahee jira.
Gama birootiin murni filannoo fi fedhii Ummatootaan alatti afaan qawweetiin aangoo mootummaa dhuunfatee gaaffii Ummatootni mirga isaanii kabajsiifachuuf dhiheessaan hunda hidhaa fi ajjeechaadhaan ukkkaamsaa yoona gahe TPLF gama isaatiin dhugaa lafa irratti mul’atu kana amanee fudhatee furmaata siyaasaa barbaaduuf fedhii fi dandeettii akka hin qabne ifaa dha. Inumaayyuu saamicha, hidhaa fi ajjeechaa daran jabeessee itti fufuudhaan gaaffii Ummatootaa ukkaamsee aangoo irra turuuf ijibbaata maayyii gochuu irratti argama.
Akka kanaan gaaffii mirgaa Ummatootni gaafachaa turanii fi jiran doorsisa, hidhaa fi ajjeechaadhaan ukkaamsuuf yaalii bara aangoo isaa guutuu gochaa ture itti fufee guyyaa kaleessaa (Onkoloolessa 26, 2017) Dhiha Shaggar magaalaa Ambootti humni waraanaa ajaja TPLFiin bobbaafame Ummata nagaa harka qullaa karaatti bahee gaaffii mirgaa gaafate irratti rasaasa roobsuudhaan lubbuun ilmaan Oromoo 10 galaafatamee jira. Dhugaa kana miidiyaalee gurguddoo Addunyaa keessaa tokko kan tahe raadiyoon Sagalee Ameriikaa (VOA) tamsaasa isaa kan Onkoloolessa 26, 2017 keessatti hawaasa naannoo fi qondaalota mootummaa bakka sanatti argaman haasofsiisuudhaan mirkanii isaa gabaasee jira.
Addi Bilisummaa Oromoo ajjeechaa kanaa fi walumaagala gochaa namoomaan alaa TPLF hafuura itti gaafatamummaa tokkoon maleetti (irresponsibly) Ummata keenya irratti raaw’achaa jiru kana gadi jabeessee balaaleffata. Hawaasni Addunyaa hundi, keessattuu, mootummoota Aangawoo Addunyaa warri jedhamanii fi kanneen nagaa jaallatan, sirna dimokiraasii fi Bilisummaa Ummatootaatti kanneen amanan cufti hammeenya TPLF dalagaa jiru kana akka balaaleffatanis cimsee gaafata. Sirni kun gargaarsa isaaniitiin sadarkaa kana gahuuttis gaafatama akka qaban hubachiisa.
Qe’ee keenya irratti mirguma keenya waan gaafanne qofaaf ajjeefamuun kan nu irraa dhaabbatu gaafa Bilisummaa keenya gonfanne qofa. Wareegamni har’a baasaa jirrus gatii Bilisummaa keenyaa ti. Waan taheef, murannoo cimaa fi Dhaadannoo “Qabsoon hanga Bilisummaatti !” jedhu caalaatti haaromsa-chuudhaan Qabsoo Bilisummaa itti jirru tokkummaadhaan finiinsinee humna Bilisummaa keenya afaan qawweetiin nu sarbe (TPLF/EPRDF) dhabamsiisuudhaan Bilisummaa keenya qabsoo keenyaan gonfachuuf bakkayyuu jabaannee haa sossoonu. Gumaa dhiigaa fi lubbuu ilmaan keenyaas Bilisummaa qofaatu baasa !
Gadaan Gadaa Xumura Gabrummaa ti !
Injifannoo Ummata Oromoof !
Adda Bilisummaa Oromoo
Onkoloolessa 27, 2017


text:
Dararaa fi saamichi Uummata Oromoo irratti raawwatamu hammaachuu
Saamichi qabeenyaa fi dararaan Uummata Oromoo irratti, Kibba-Baha Oromiyaa, Konyaa Arsii Lixaa keessatti, aangawoota, milishootaa fi loltoota mootummaa Impaayerattiitiin raawwatamu akkaan hammaachuu. Dabalataanis, Hawaasni Oromoo leenjii Gaachana Sirnaa jedhamuun gidirfama ulfaataa mudachaa jiraachuu.
Haala wal-fakkaatuun, saamichi qabeenyaa Uummata Oromoo irratti, humna qindaawaa: qaamota mootummaa fi finxaaleyyii Amaaraan raawwatamu hammaachuu.
WBO'n tarkaanfii fudhatu jabeessee itti-fufuu
WBO’n tarkaanfii Loltoota Mootummaa Koloneeffataa Impaayerattii fi hidhattoota finxaaleyyii Amaaraa, Uummata Oromoo irraan dararaa geessisaa jiran irratti, Konyaa Baha Wallaggaa Onoota garaagaraa keessatti fudhatu jabeessee itti-fufee jiraachuu.


text:
Hojiileen Duubitiifi aanalee Naannoo Affaar birootti qonna Gammoojjii guddisuuf hojjataman bu’aa argamsiisaa jirus jedhan.
Hojiileen kuni waggoota afur dura lafa bal’ina xiqqaa qabu irratti kan jalqabame yoo ta’u; qonnaan bultoonni kunniin yeroo ammaa marga nyaata horiif oolu turtii guyyoota 45n haammamu danda’u magarsaa jiru.
Hojiin qonna Gammoojjii guddisu kun waabii nyaataa mirkaneessuudhaan akka biyyatti hojiilee xiyyeeffannoon hojjataman keessa isa tokkoodha jedha ragaan Waajjira Minisisteera Muummeerraa arganne.


text:
Angawoonni Awstraaliyaa kutaa New South Wales magaalaa uummata miliyoona shan qabdu kan babal’ataa adeeme gosa COVID-19 haaraa kan delta variant jedhamu ittisuuf jecha uggura sochii torban tokkoo labsanii jiran. Uggurri sochii booddanaa Waxabajjii 26 labsame erga konkolaachisaan hojjettoota xayyaara sadarkaa addunyaa deddeebisaa ture vaayiresii kanaan qabamee booda. Ergasii qabee namoonni 300 vaayiresichaan qabamaniiru.
Vaayiresiin kun haaa jiru jijjiire jechuu dhaan hoogganaan kutaa New South Wales Gladys Berejikliyaan tuta oduuf Sydney keessatti ibsa kennaniiru. Haala uggurri sochii ammaa amma labsamee deebisee banamu keessa seenuu hin barbaannu jedhan.
Waaltaan qorannoo Joons Hopkins akka ibsetti Awstiraaliyaan uggura sochii cimaa kaa’uu ishee irraan kan ka’e, faca’ina COVID-19 ittisuu gama ilaaleen akkaan itti milkooftee jirti.
Haa ta’u malee talaalliin kennamuun boodatti harkifachuu isaaf ulaagaa talaallII AstraZeneca ilaalchisee yaadi wal dha’an waan jiruuf weerara haaraaf akka saaxilaman taasisee jira. Uggurri sochii Sidinii hanga Adoolessa 16tti itti fufa.
Kooriyaan kibbaas weerara COVID-19f haaraa kan saaxilamte yoo ta’u, roobii kaleessaa namoot 1.212 haaraa vaayiresii kanaan qabamuun gabaasame. Muummichi ministeeraa Kim Boo-Kyum akka jedhanitti angawoonni wal irraa hiiqiinsa hawaasummaa See’ool yeroo ammaa jiru torban tokkoof itti fufu.
Mooskoon uggura imalaa kanneen talaallii fudhataniif kan laaffistu ta’uu beeksiste. Kibxata darbe garuu biyyttii keessaa guyyaa tokko qofaa namoota 700tu sababaa COVID-19n du’an. Raayshiyaa keessaa vaayiresii koronaan namoonni 140,000 du’uu waaltaan qorannaa vaayiresichaa kan Joons Hoopkins gabaaseera. Taajjabdoonni garuu lakkoobsi namoota du’anii kana akka caalu himan.
Bara 2019 keessa erga weerarri COVID-19 jalqabee qabee uummanni miliyoonni 184.6 vaayiresichaan yoo qabamu kanneen miliyoona 3.9 ta’an du’uu waaltaan qorannoo vaayiresii koronaa Joons Hoopkins beeksisee jira. Hanga ammaatti talaalliin COVID-19 biliyoonni 3.2 ol kennamuun beekameera.


text:
Ji’a Gurraandhalaa Mooyyaalee baqatanii Keeniyaa Ka jiran baqattoonni Oromoo hanqina midhaan nyaataan rakkataa jiraachuu himan.
Nyaatni bifa gargaarsaan kennamaa jiru daa’immaniif ka ta’u waan hin taaneef torbee darbe kana daa’imman 3 lubbuun darbuullee dubbatu.
Waa’ee komii kanaa Dubbi Himaa Dhaabbata UNHCR dame Keeniyaa Mrs. Yiivoon Indeegee, lubbuun daa’immanii darbuun dhugaa ta’uu himanii, sababiin du’a isaanii garuu hanqina nyaataan osoo hintaane qoricha ogeessa beekumsa gahaa hin qabneen kennameefiin akka ta’e kan dubbatan.
Galmoo Daawit dabalata qaba