text:
Taammanaa Bitimaa irraa
Kunoo, erga mootummaan warra Wayyaanee “labsii seera waraanaa” baasee, biyyi abbootii Gadaa fi haadhotii Siiqqee kottee gita-bittee Tigraay hakoosshaa fi shookkisaa san jalatti argama. Uummanni Oromoo guddichii fi uummatoonni impaayera Toopphiyaa marti waggaalee 25-n dabran kana keessa, kotteedhuma warra Wayyanee kanaan dhiddhiitamaa jiru. Ammoo, haala isa ammaa kana kan adda isa taasise “Fincila Diddaa Gabrummaa” kan otoo wal irraa hin citin, waggaa tokkoo ol Oromootaan Oromiyaa guutuu keessatti adeesifamaa jiruu kana. Fincilli Oromootaa kun kan naannoo Oromiyaa tokko yookaan lamaa-sadii keessa qofaatti oofame otoo hin taane, kan godinaalee mara keessatti baadiyaa irraa hamma magaalaatti godhame. Gandi Oromoo fi magaalaan Oromoo kan Fincila kana keessaa qooda hin qabne, ibsaanillee barbaadamee argamuu hin dandayu. Fincilli seena-qabeessichi kun Oromiyaa guutuu dhuunfachuu bira kutee, saboota biroofillee fakkeenya tahuun olkakaasee jira. Dabaleesoo, Fincilli kun Oromiyaa fi Toopphiyaa bira dabree addunyaa guutuu keessatti beekamee muldhata. Kan biraa hafee, guyyaaa leencichi Oromoo Fayyisaa Leellisaa Olompiyaa Riiyoo irratti mallattoo (asxaa) Fincila Oromoo olkaasuun muldhise san, uummatoota dachee tanaa kan biliyoona lamaa ol (miliyoona kuma lamaa ol) tahantu daawwate. Gaaf san irraa jalqabee, “Oromoo” fi “Oromiyaa“-n gurraa fi qalbii uummatoota addunyaa keessatti galmeeffamanii argamu.
Otoo haala kanaa olitti ibsame keessa jirruuti kan Irreechi baranaa Hara Harsadii, magaalaa Bishooftuu keessatti tahe. Ayyaana kabajamaa fi daran jaalatamaa kana irratti, kan warri Wayyaanee bineensummaa fi bisaambisummaa (“savagery“) isaanii ifumatti addunyaatti agarsiifatani. Uummata Oromoo uffata aadaa isaa kan jiraa namaa dhiisii du’aayyuu hawwatu saniin jifaaramee, meeshaa duudhaa Oromoo kan sonaan miidhagu qabatee san irrattis: daraaraa adaa, keelloo fi coqorsa qabatee baye irratti loltuu isaa bobbaasee, namoota 700 battala achumatti galaafachuun kanneen kumaatamaan lakkaawaman immoo madeesse. Dabalees namoonni balaliyaalee (xayyaarota) samii irraa gaazii boochisaa fi boombii gadi-roobsan jalaa baqatuu fi boolla itti-yaadamee duraan kanumaaf qoppheeffame keessatti dhume. Hayyoo hoosiftuu fi mucaan harmaa, jaartii fi jaarsi hedduun boolla kana keessatti jiraa isaanii awwaalamani. Oromoota kitila (miliyoona) lamaa ol tahan yeeyyiiwwanii fi waraabeyyiin Wayyaanee barana akkanatti keessummeessite. Oromoota kitila 50-a ol (50 000 000 +) tahan callaa otoo hin taane, uummatoonni addunyaa tanaa hedduun: “muu yaa Wayyaanee badi!” jechuun bineeyyii tana abaare. Namoota uummanni Oromoo akkanatti waliigaluun abaare, Waaqnis isaan abaaruun hojii harka isaanii akka kennuuf mamii hin qabnu!
Dhumaatii uummata Oromoo isa gaafa Irreechaa kana booda, bariitu isaa uummanni Oromoo aarii hamaa fi onnee cimtuudhaan boqqayee bawuun dachee sochoose. Sabbanni, Daalattiin, Hoolonni, Sululti, Lagni Xaafoo, Aqaaqiin, Sandaafni, Sululti, Biishooftuu fi kanneen tarreessinee fixuu hin dandeenye sochowee lafa sochoose. Warri Wayyaanee: “Oromiyaan nu harkaa baate” jechuun hatattamaan “labsii seera waraanaa” kana baasani. Seerri saanii kun baatii jahaaf hojii irra oola. Erga seerri kun baafamee asii, loltoonni Wayyaanee gandeeni fi manneen Oromoo keessa labuun, halkan dukkana uffatanii uummata Oromoo dararaa, saamaa waan barbaadan akka barbaadanitti hojii irra oolchaa jiru. Qqbeenya uummataa saamuu, namoota reebuu, waxaluu, hidhuu fi tumuu bira dabranii dubartoota fi shamarran Oromoo abbootii warraa hidhamanii fi maatii isaanii fuulduratti gudeeduutti ka’ani. Biyya mootummaan tokko nan bulcha jedhu tokko dhiisitii, mandarri shiftaa fi gaadduun weerarame tokkollee akkanatti bulfamee hin beeku. Kunoo amma, waanbadummaa fi bineensummaan warra Wayyaanee ifumatti muldhachaa jira. Garuu, uummannii fi sabni Oromoo qabsoo bilisummaa isaa irraa duubatti hin deebine. Amma mootummoonni biyyoota ambaa kanneen akka biyyoota tokkummaa Oroppaa faa dararamaa fi roorroo uummanni Oromoo keessa jiru beekaa dhufaniiru. Fakkeenyaaf, “Caffeen Oroppaa (European Parliament) dhiyeenya kana dureewwan Oromoo keessaa, Dr. Mararaa Guddinaa akkanumas atileetota Oromoo keessaa obboo Fayyisaa Leellisaa afeeruun waayee haala amma Oromiyaa keessa jiruu irratti haasofsiisanii turani. Kan nama dhibuu fi nama aarsu Dr. Mararaan akkuma Finfinneetti deebiyeen mana hidhaatti galchuu isaaniiti. Sababni isaas “shororkeessitoota wajjin haasofte, qunnamtii goote” kan jedhamu. Jarri taayitaa fi qabeenya Oromiyaatiin maraate kun miseensota Caffee Oroppaa aaddee Ana Gomes faa, obboo Martin Schulz faa shororkeessitoota seyanii moo maal dubbiin? Amma jarreen tun karaa lamaan funyoo ittiin of-fannisan ofumaan qoppheeffachaa jiru. Funyoo warri Wayyaanee kurfeeffatan kana mee kanaa gaditti baldhinaan haa ilaallu!
Kunoo, uummanni Oromoo waggaa tokko guutuu diddaa gabrummaa karaan qabsoo nagaatiin adeemsee jira. Kanaanis Gaafa Afrikaa bira kutee addunyaatti ofis, qabsoo isaas beeksifatee argama. Hardha gaazexoota addunyaa guutuu keessatti sonaan beekaman kanneen akka: “The New York Times”, “The Washington Post”, “The Guardian”, “The Times“, — faatu waayee Oromoo fi qabsoo isaa yeroo yeroon barreessaa jira. Dabalees raadiyoolee biyyalafaa kana irratti daran beekaman kanneen akka: “BBC, VOA, DW, NCC, Aljazera“, — faatu waayee qabsoo fi warraaqsa Oromiyaa dabarsaa jira. Mootummaan Wayyaanee qullaa isaa uummatoota fi saboota addunyaa fuuldura dhaabachaa jira jechaa dha. Kun kan sirriitti nutti agarsiisu dhiigni ijoollee fi uummata Oromoo inni akka galaanaatti lolaye sun bu’aa wayii malee, akka hin hafne. Haatahu malee, dhumaatii uummata Oromoo isa gaafa Irreechaa booda, qabsoon Oromoo karuma nagaatiin qofa akka tarkaanfachuu hin qabne hubanna. Dureewwan Wayyaannee sammuu isaanii isa akka yaaduuf uumame san, boollatti darbatan kun dirqumaan uummata Oromoo baldhaa fi saba Oromoo guddicha kana gara qabsoo hidhannootti dhiibaa jiru. Erga jarri qawwee bakka amantii ofii buufate kun fedhe: Oromoon qawweettis, eeboottis, gaachanattis, shimalatti sirriitti beeka. Ilmaan qeerransoota fi leencotaa gorra’anii, qeyee qeerransootaa fi leencotaa dhuunfatanii nagaan jiraachuun yoom argamaree?
Funyoon inni lammaffaan warri Wayyaanee kurfeeffachaa jiran immoo isa isaan waayee Oromoo fi Oromiyaa irratti ijaarsotaa fi mootummoota baay’ee waliin waldhabaa dhufaniiti. Fakkeenyaaf baajata mootummaa isaanii kan waggaa waggaanii keessaa galiin cimaan kan isaan maqaa gargaarsa misoomatiin biyyoota Oroppaa fi Ameerkaa irraa argatani. Keessumaa Biyya Jarmanii, Faransaa, Biritaanii Guddoo fi USA-a irraa kan biliyoonota hedduun lakkaawamu guurratu. Amma erga isaan aaddee Gomes faa gola “shororkeessotaa“-tti naqanii, maddi horoo fi horii irraayyi cita yookaan hedduu qaldhachaa adeema jechuu dha. “Yaa qotiyyoo yaa gowwaa, ati waan garaa keetii malee, hin argine bowwaa!”, jedha ibsoon uummata Oromoo tokko. Nuti jabaannee karaa garagaraatiin dhiibbaa irratti goonan warra Oroppaa keessaa gariin horoo mootummaa Wayyaanee irratti dhangalaasaan yeroof dhaabuu, yookaan irraa xiqqeessuu dandayu. Karaa kanaan dhageettiin Oromoo fi Oromiyaan karaa miidiyaalee biyyalafaa argachaa dhufan, hedduu nu deegaruu dandaya.
Mee amma otoon barreeffata kana hin xumurinan, wanneen daran barbaachisoo tahanii fi nu irraa eegaman armaa gaditti tokko tokkoon lafa kaaya. Wanneen kun qabsoo fi warraaqsa saba Oromootiif hedduu kan barbaachisan waan tahaniif akka laayyootti ilaaluun bira dabruun gaarii miti. Dubbii tana hundi keenya sirriitti itti-yaduu fi fixaan baasuuf tattaafachuu qabna. “Yoo abbaan iyye, ollaan namaaf birmata“, jedha mammaaksi Oromoo tokko:
1) Amma dammaqiifni sabaa inni Oromoon irra gaye hedduu, sonaan hedduu gammachiisaa fi mirqaansaa dha. Haatahu malee, nuti “fiixaan baanerra” jenneetoo haara baafachuu otoo hin taane, irra caalayyuu irratti hojjachuu qabna. Amma Oromummaan gormee, daraaree, lalisaa waan jiruuf, eenyumtu akka durii nu Oromoota: kutaadhaan, amantiidhaan, gitaa fi jiruu-jireenyatiin addaan nu qoqqooduu hin dandayu. Ammaan tana Oromoon keenya alaa-manaa: Oromummaa, birmadummaa, bilisummaa, walabummaa jechuun tarkaanfachaa jira. Maarree ammas kana caalaa, caalchifnee: “bilisummaa Oromoo, walabummaa Oromiyaa” yookaan dha’a!”, jechuun harka walqabannee garuma fuuldurraatti tarkaanfachuu qabna! Abadan kakuu dha; laguu dha; hoodamootummoota Habashaa fashistoota fi naazota kanneen akka motummaa Minilik, mootummaa Dargii fi motummaa Waayyee tahan ijoollee fi dhalootatti hin dabarsinu!
2) Amma jaarmolee taliigaa, addoota bilisummaa Oromiyaa fi ijaarsota kaan danuu qabna. Garuu, isaan kun walitti dhufuun tokkummaa jaarmolee Oromoo hundeeffachuun dirqama. Dirqama kan isa taasisuu yoo kun tahe malee, waan nuti galma keenya gawuu hin dandeenyeefi. Kan nama dhibuu fi dabreeyyuu kan nama gaddisuu yeroo dhalawwan Oromoo Biyya Gadaa guutuu irraa ka’uun dachee sochooftee, diina Oromoo fi Oromiyaa dhaabbii dhoowwitu, ijaaarsonnii fi gurmeewwan Oromoo tokko tokko walgaarreffachuu bira kutaanii arrabaan walitti bu’uu isaanii-ti. Qaanii fi salphina hunda keenyaati! Dhiigni uummata Oromoo barana akkasitti dhangalaye kun maal nuunin jedha laata? Nuti ammas akkuma kaanaan duraa sagalee keenya jabeessinee olqabuun, “jarmooleen Oromoo walatahuu qabu” jenna! Kan galma tokko keessatti yookaan odaa tokko jalatti yaa’ee waliigalteen, waltahuu qabuu jaarmolee malbultii (siyaasaa) callaa akka hin taane beekuu qabna. Kun jarmoolee Oromoo kanneen taliigaa, kanneen hawaasaa, kanneen amantii, kanneen hojii, kanneen artii, kanneen akkaadamii, kanneen dubartii fi dargaggoo-shamarranii mara kan ofitti qabu taha. Mee kana irratti hayooleyyiin Oromoo hatattamaan irratti nuuf haa hojjatani!
3) Uummanni Oromoo inni sammuu fi qalbiin isaa bilisoome kun, inni Oromummaan of-gonfee tarkaanfatu kun, inni tokkummaa ofii ijaarrate kun kana irratti dabaluun hidhatee, of-hidhachiisutu kan isaa baasu taha. Lakkii, dhumaatii gaafa Irreechaan booda ijoolleen Oromoo harka-qullaa baatee diinaan hin gorra’amtu. Isa hidhatee ishiitti dhufe kana hidhattee ofirraa diibsuu qabdi! Qawwee of-harkaa dhabdu: eeboon, shootalaan, qottoodhaan, manshiidhaan, haamtudhaan, cakiidhaan, dongoraadhaan, maarashaadhaan, doomadhaan, danqaraadhaan, mancaadhaan, gajaraadhaan, falaxaadhaan, dhagaraadhaan, hableedhaan, hordaadhaan, shimalaan, — diina ishii fi diina biyya ishii isa gara bineensaatti of-geeddare kana dura-dhaabachuu fi isumaan qawwee isaa irraa hiikkachuu qabdi! Uummanni Oromoos erga kutaatee olka’ee, hidhannoo dhalawwan isaatiif bituun isa hin dhibu. Nuti itti-beeknaan wanneen baay’een biyyuma keenya keessa ciisaa jiru. Diina nu nyaachaa jiru kana irraa hidhannoo isaa hiikkannee of-hidhachiisuun namaanis, Waaqanis eebbifamaa dha!
4) Nuti amma daddaballee Oromoota ijaarasota diinaa fi waraana diinaa keessa jiraniif, waamicha Harmee Oromiyaa dabarsuufii qabna. Miseensonni OPDO akka bobaa diinaa jalaa bawuun uummata isaaniitti makaman, waamicha walirraa hin cinne gochuufii qabna. Dhiibbaa garagaraa, ee dhiibbaa waaqaa-lafaa irratti adeemsusuutu kan nama baasu taha. Oggaan kana jedhu dureewwan OPDO isaan tolaa fi rakasaan warra Wayyaaneetti of-gurguran jechuu kiyya otoo hin taane, miseensota dasiiba-a (“Common“) kanneen kitila hedduun lakkaawaman jechuu kiyya. Akkanuma ilmaan Oromoo warra waraana diinaa keessa jiraniif, waamicha cimaa cimsinee yeroo yeroon dabarsuufii qabna.
5) Nuti dhalawwan Oromoo kanneen addunyaa mara keessa faffacaanee jirru, karaa addaddaatiin uummata keenya gargaaruun seeruma. Gargaarsi kun gargaarsa horoo fi horii callaa miti. Kun karaa beekumsaa fi muuxannoo, karaa ijaarsaa fi dippilomaasii faa kan of-keessatti hammatu taha.
6) Dhalawwan Oromoo kanneen barumsa seeratiin unibarsiitota garagaraa irra eebbifam hedduu qabna. Kunoo, isaan baranayyuu magaalaa Londanitti kora waammatanii turani. Amma isaan walmariyachuun dureewwan Wayyaanee isaan uummata keenya gorra’anii gorraasisan Mana Seera Addunyaa isa Biyya Hoolandaa, magaalaa Heeg (“the Hague“) jirutti dhiyeessuu qabu. Nuti immoo karaa horoo fi karaa kaan isaan bira dhaabachuun sirruma. Akkanuma lammiiwwan biyya alaa kanneen haqa Oromoo beekanii gargaaraa jiran, akka isaan bira dhaabatan mamiin tokkollee hin argamu.
7) Gocha Fayyisaa Leellisaa Olompika Riiyoo irratti adeemsisee asii, addunyaan Oromoo fi Oromiyaa gurraayyi qabdi. Nuti carraa kanatti dhimma-bawuun qabsoo fi warraaqsa uummata keenya isa ammaa caala beeksifachuu qabna. Nuti mana-lamii (embaasii) tokkollee hin qabnu. Lamiin (abbaasaddarri) Oromiyaa nu dhalawwan Oromoo warra bineensummaa mootummoota Habashaa baqachuun biyyambaa (diyaasporaa) jiraannu. Nuti uummata Oromoo aannanii fi abbaa aannanii, dammaa fi abbaa dammaa, beekaa fi gorsaa, kam himnee kam dhiifnaa mitii, uummata dhala namaa dhiisitii bineeyyii fi shimbirroolee, biqiltuu fi margaafuu bakka guddaa keennuuf san keessaa baane. Uummata akkanaa kana kottee diinaa jalatti dhiifnee ciifnee bullaaree? Kanaaf, sonaan waltaanee karaa maraanuu uummata keenya cinaa ijaajjuu qabna!
“Oromoon dhiiga keenya
Oromiyaan biyya keenya
Hin gorgurru saba keenya
Haa cittu mormi keenya!”
Jedha, wallisaan Oromoo Bilisummaa Dinquu. Innuu dubbii fixee jiraa ani wannin kanatti dabalu hin jiru; yeroo shantamii-shan harka dhawuu malee!


c: text/html

text:
Dura taa’aa itti aanaa fi hoogganaan hariiroo alaa KFO Jawaar Mohaammad siyaasni Oromoo siyaasa jibbaa fi haaloodhaan durfamu miti jedhe.
Jawaar imala galatoomaa itti fufuun Kanaadaa magaalaa Torontootti hawaasa daayaaspooraa waliin marii taasiseen, sirnoota dhufaa darbaan uummata Oromoo irra cunqursaa hamaan gahee jiraa jedhe.
Uummanni Oromoo sirnoota cunqursoo dhufaa darbaan isa hacuucan kanneen irratti qabsoo wareegama qaalii gaafatu taasisuu eeree, haata’uutii garuu siyaasni Oromoo siyaasa yaada haaloo bahuun durfamuu mitii jedhe.
Kana jechuun garuu uummanni Oromoo cunqursaa irratti raawwatamee fi miidhaa irra gahe ni dagata jechuu akka hin taane Jawaar Mohaammad himeeti jira.
Itoophiyaa keessatti qaamoleen marti yoo wal hin tunsin nageenyi waaraan dhufuu hin danda’u kan jedhe Jawaar, nageenyi nama tokkoo f paartii tokkoon dhufus akka hin jirre ibseeti jira.
Biyyattii diigumsaa fi uummatas walfixiinsa irraa baraaruuf qaamoleen dhimmi ilaallatu marti waliin hojjachuu, waltumsuu fi waldhaggeeffachuun akkaan murteessaa akka ta’es himeeti jira.
Jawaar imala galatoomaa Kaanaadaatti itti fufuun Winiipeegittis hawaasa dayaaspooraa waliin maryateeti jira.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Musiliimota Indiyaa: 'Biyya kanatti lammii lammaffaa taanee sodaatiin jiraanna'
Akkuma Musliimota Indiyaa biroo egereen koo maal taha jechaan guyyaa koo dabarsa. Sababii amantii kootiin hojii nan dhaaba laata? Mana koorraa nan buqqa'aa laata? Namoonni gurmuudhaan na ajjeesuu? Sodaan kun yoom dhaabata?
Hokkora Yunivarsiitii Jaamiyaa Milliyaa Islaamiyaa, Niiw Dalihiitti uumameen booda. ''Garaa-bal'adhu,'' naan jetti haati koo.
Barattoonni sababii seera haaraa bahe waliin wal-qabatee reebamaa, gaaziin imimmaanessu itti gadhiifamaafi yaaddoo guddaa keessa jiru.
Seeri kun amantiiwwan ja'aaf mirga lammummaa gaafa kennu -Musliimota Baanglaadesh, Paakistaan fi Afgaanistaan irraa dhufaniif garuu hin hayyamu.
Muslimoonni qofaatti dha kan qoodaman, loogii kanatu barattoonni akka mormiitti bahan taasise.
Poolisiin barattoonni konkolaataawwanitti ibidda gatii qabsiisaniifi jedheera, ragaa garuu hin agarsiifne.
Dhukaasni tokkoyyuu hin jiru jedhaniiru, warri hospitaala keessa ciisan hoo eessaa dhufan?
Ani yunivarsiitii dhaa fayyaa ilkaaniin baradha, kana duras mormii nagaa qabeessa argee beeka.
Mormii kanarratti hin hirmaanne bu'aan haleellaa poolisii garuu anaanis na qaqqabaati jira.
Gamoo keessa jiraannu yeroo poolisiin dhufu sodaa guddaa keessa turre. Akka hin mul'anneef ibsaa keenya dhaamsinee turre. Halkan sun darbee carraa-qabeessa taanee hafne.
Komii kee dhiyeeffattee dhiistee homaa garaagarummaan hin jiru. Nuti duruumaa warra rakkoon itti aggaamame dha.
Musliimota Hindii haaroftee.
Dur ganama gaafa kaanu faaruuwwan Hinduu dhageenya ture.
Naannoo Odishaa jedhamtu kan warri Hinduu keessa jiraatan maatiin Musliimaa unu qofaa turre.
Ayyaanota keenya waliin kabajna isaan yeroo Idaa hiinnaa nuuf dibu. Obbolaan keenyis yeroo ayyaana isaanii Naavraatirii halkan sagal achitti dabarsu.
Hiriyyonni koo kaanis nyaata keenya Biriyaanii jedhamu nyaachuuf mana keenya dhufu.
Maatiin keenyi Musliima tahuufi sirna amantii isaanii gaggeessuuf yaddoo qabaatanii beekan.
Mana barumsaattis rakkoon akkasii argee hin beeku yeroo tokko qofa barataan hiriyaa koo tokko, ''isin yeroo hunda dhaqna dhiqattuu jedhee na gaafatee beeka, eeyyeen jedhee deebiseef anis.''
Amantiin qaama jireenya keenyaa haa tahuyyuu malee, Musliima tahuu akka eenyummaa kootti ilaalee hin beeku.
Namoonni akka foon namaa nyaannutti nu ilaalaa jiru. Kan dubartii gudeednu, shororkeessitoota Paakistaaniif falmiinu, kan warra Hinduu amantii keenyatti geeddarrufaa itti fakkaata. Biyya kanas kan jalaa fudhannu godhaniitu nu yaadu.
Kanaaf, lammiiwwan lammaffaa sodaan jiraannu tahuuf jirra.
Ministirri Mummee Hindii Naareendraa Moodii,''yeroon kun yerootti nagaa, tokkummaafi obbolummaa itti jabeessinu dha jedhan. Namoonni hokkora uumanis kaameeraatiin waraabamu, wayyaa isaaniitinis adda baasan,'' jedhan ministirri mummee, kunimmoo haleellaa amantii koo irratti taasifamaa jiru dha.
Ani shamarree ganna 16 ture yeroon hijaab uffachuu jalqabe.
Yeroon Yunivarsiitii Musliimaa Aliigaah gale dubartoonni akkuma kana mataa isaanitti guftaa uffatu.
Yeroon sana argu gammadeen hijaaba akka mallattoo eenyummaa koottin keewwachuu jalqabe.
Amma waggaa 22tti loogii fi oduu sobaa kana mormuudhaaf dirqameen jira.
Garuu yeroo hundumaa yaada koo ministira mummee mormeen yoon ibsu farra biyyaafi warra Hindii akkan tahetti dhan namoonni kan na ilaalani
Addunyaa sabboonummaafi amantii wal-keessa jiru keessa jiraachaa jirra. Yeroon hijaaba uffadhee deemu namoonni ija natti babaasu, sodaa sababa hin qabne tahuu danada'a garuu jibba Islaamaa karaa miidiyaafi mootummaa otuma ilaalluu babal'achaa jira.
Mootummaan biyya bulchu ilaalcha sabboontota Hinduutiin hogganama. Seerris amantii bu'uura godhachuuni kan bahu. Kunimmoo yakka warri Musliimaa irratti raawwatamuuf humna kenna.
Muslimmoonni Hindii miiliyoona 200...
Sodaan keenyi dabaleera. Dhimma seera mirkana lammiilee hundaa barbaadu irratti asaasineetu haasofna.
Ammas garuu Abdiin jira.
Deeggarsi warra nu jibban caalu argachaati jirra, kuni warra sababeessuufi namummaa dura dhaabbatan ni dammaqsa jedheen abdadha.
Ammaaf garuu Addunyaan koo lamatti hiramaa jira gatii taheef callisaan nan eggadha.
Iddoon jiraadhuutii buqqa'ee dirqamaan boqonnaa akkan fudhadhu taasifameera. Maatii koos dhaqee arguu hin danda'uu sababiinsaa immoo lafa isaan jiran mormii cimaatu jira.
Namoota yeroof dahoo naa kennan bira taa'een waan haati koo naa jette,''Garaa bal'adhu, humna kee sassaabbadhu.''


text:
JaarmaayaanTokkummaa ABO Yemen guyyaa WBO Ammajjii 1/1/2016 sababeeffachuu dhaan guyyaa 15/1/2016 waamicha tokkummaa hawaasa oromoo hundaaf gochuudhaan haala midhaagaa fi hamilee hawaasa keenyaatii horuu dhaan ayyaaneffatee oolee jira.
Guyyaa kana akkuma aadaa oromoo eebba manguddootiin sagantaan yoo banamu itti aansuu dhaan dura taa’aan jaarmayaa haala yeroo ammaa dhaabni keenya keessa jiruu fi haala yeroo ammaa sochii biyya keessatti ibsa baldhaa godhee jira.
sadarkaa hogganoota dhaabaaf itti gaafataman birkii jaarmayaa jaarmayaa ABO jaala abdii bulee karaa sarara sabqunnamtii telephoonii sababoota guyyaa WBO ayyaa neffamuuf baldhinnaan erga ibsanii booda jaarmaya tokkummaa ABO yemen kan sagantaa kana qophessee fi miseensota galatoomfatan. Keessattuu immoo dubartoota bara hedduu qooda qabsoo irraa fudhatan galatoonfatanan. Guyyaa WBO jaarmaya tokkummaa ABO yemen biratti haala midhaagaa ta’een yoo ayyaaneffamu
Hawwisoon hawwii bilisummaa sirboota warraaqsa gara garaa tiin guyyaa WBO haala gaariin midhaaksaa oolan.
Guyyaan kun guyyaa ilmaan oromoo qabsoo bilisummaa galmaan gahuuf waadaa keenya itti haarawoomfannee waadaa waliin seenuu tahuu hubachuun qabsoo oromoo galmaan gahuuf waadaa keenya haaroonfanna.
Guyyaa kana erga haala midhaagaa ta’een xumurannee booda ibsa ijjannoo armaan gadii kana baafanne.
1.Jaarmaan tokkummaa ABO yemen tarkaanfilee siyaasaa mooraa qabsoo bilisummaa oromoo tokkomsuu fi humneessuuf dhaabni keenya ABO fudhate yeroo kamiyyuu ni deeggarra.
2.Jaarmaan tokkumma ABO Yemen yeroo kamiyyuu oromoon akka oromootti ijaaramee qabsoo hidhannoo finiinsutti amana.
3.Maqaa master plan jechuun tooftaa wayyaaneen ilmaan oromoo irratti sanyii duguugaa dalagdu ni balaaleffanna. Duras ni dhaabbanna.
4.Handhuurri oromiyyaa finfinnee irraa ilmaan oromoo fageessuun fi sirni gittaa gabrummaa wayyaanee ilmaan oromoo irratti fudhatan ni balaaleffanna.
5.Gaafiin abbaa biyyummaa fi ofiin of bulchuu ilmaan oromoo hanga galma gahutti falmiin duuba akka hin deebine hubachiifna.
6. Dhiigni ilmaan oromoo falmaa bilisummaa fi walabummaa oromiyaa irratti lubbuu isaanii qaalii dhaban dhiigni isaanii akka dhangala’ettihin hafu.
7. Sochiin barattoota oromoo fi gaafiin isaan gaafachaa jiran gaafii haqaa waan ta’eef qaamaa fi qalbiin isaan wajjiin jiraachuu hubachiifna.
8. Haala yeroo ammaa biyya keenya Oromiyaa keessatti deemaa jiru irrattti nuti Oromoon keessaa alaan tokkummaan Diina keenya hiddan buqqiisuu irratti wal hubaannoo fi dammaaqinaan akka qabsofnu dhaamna.
Jaarmaayaa Tokkummaa ABO Yemen
Tokkummaan Dandii Saqxuu Bilisummaatti.!!!!.


text:
Warra Jaarsootti humnootiin mootummaa namoota nagaa ajjeesuu fi manneen uummataa gubuu itti fufan jedhame.
Ajjechaa suukkanneessaan godina Shawa Kaabaa aanaa Warra Jaarsootti raawwatame booda hidhaa fi dararaan gandoota baadiyyaa aanaa Warra Jaarsootti hammaachuu jiraattonni himan.
Godina Shawa Kaabaa aanaa Warra Jaarsootti guyyoota muraasa dura qonnaan bultoota nagaa baay’inaan 15 ol ta’aan mana cidhaatii qabanii erga hidhanii booddee ajjeechaan suukkanneessaan irratti raawwatamuu hordofuun kaleessa ganamas namoonni nagaa 8 mana hidhaatii baafamanii ajjeefamanii jiru jedhan jiraattonni.
Yakka ajjechaa kana kan raawwatan humnootii nageenya mootummaa yoo ta’an, haleellaan kun namoota nagaa tuttuqaa siyaasaa hin qabnee fi qonnaan bultoota Oromoo, dargaggootaa fi barattoota irratti kan xiyyeeffate ta’uu maddeen keenya ibsaniiru.
Namootni ajjeefaman mana hidhaatii baafamuun gara bosonaa erga geeffamanii booda, rasaasa qaamoleen mootummaa itti dhukaasanii kan ajjeefaman yoo ta’an, reeffi namoota ajjeefaman kanneenii akka hin kaafamneef maatiin irraa ittifamaa erga turanii booda, kaleessa waaree booda jaarsummaatiin kaasuu maddeen keenya himan.
Ajjechaa kana booda, hidhaa fi dararaan jiraattota aanichaa irratti jabaachuu kan himan namoonni OMN dubbise, bulchiinsa gandootaa fi waajjira poolisiitti namootni nagaa guuramaa jiraachuu odeeffanneerra.
Ajjeechaa raawwatamuun ala manneen qonnaan bulaas aanaa Warra Jaarsootti humnoota mootummaan gubataa jiraa jedhameera.
Dhihoo kana manneen 40 caalaan kan gubatan yammuu ta’u, kaleessas ganda Boobee Liiban jedhamutti manneen qonnaan bultoota 4tu humnoota mootummaan gubatee jedhu jiraattonni.
Sababiin isaa immoo ijoollee keessantu Waraana Bilisummaa Oromoo keessa jira, ijoollee keessan galchaa kan jedhu akka ta’e odeeffanneerra.


text:
Mudde 21/2015 Warraaqsii biyyoolessaa oromiyaa FDG Godina Horroo guduruu keessatti Jabaachuun itti fufe,Warraaqsaa guyyaa har’aa Magaalaa Haratoo keessatti gaggeeffamaa jiruun hanga ammatti Ilmaan Oromoo Madaa’an 8 ga’aniru,.
Godina Lixa Shaggar aanaa Gindabaratitti Diddaan Uummataa daran Jabaachuu Guyyaa kaleessa irraa eegaluun daandiin Konkolaataa Gara Abunaa gindabarat geessuu bakkoota hedduutti cufamuun waraannii wayyaanee daandii banuuf rakkoo ulfaataan muddamee jira.
Aanaa Meettaa Roobii keessatti Yakki Waraanaa ilmaan oromoo irratti rawwatameen lubbuun namoota hedduu galafatame, hanga ammaa reffii namaa barbaadamaa jiraachuun ibsame jira. Gabaasaan itti fufa.
WARRAAQSII FDG DARAN JAJJABACHUUN BAKKOOTA HEDDUU FINIINAA JIRA
Mudde 21/2015 Warraaqsii biyyoolessaa oromiyaa FDG Godina Horroo guduruu keessatti Jabaachuun itti fufe,Warraaqsaa guyyaa har’aa Magaalaa Haratoo keessatti gaggeeffamaa jiruun hanga ammatti Ilmaan Oromoo Madaa’an 8 ga’aniru,.


text:
#RDH Adoolessa 25 2009 Ilmaan Oromoo galmee Malkaamuu Kinfuu jalatti shororkeessummaan shakkamuun hidhamanii jiran guyyaa hardhaa mana murtiitti dhihaatanii akka turan gabaafameera. Dhaddacha yeroo darbee …Read More »
Dhaamsa baqattoota Oromoo biyya Keeniyaa jiraniif
Biyya ollaa biyya teenyaa taate biyya Keeniyaa(KENYA) keessa baqattoonni Oromoo hedduun akka jiru namuu ni beeka. Ummanni keenya roorroo mootummaa gabroomsaa Wayyaaneen irra geeyse dheefa …Read More »
Warri shanee ammoo Jawar fi OMN dhabamsiifnu malee jedhanii marxifatanii jiran…
Xalayaa Miseensa Board OMN duraanii irraa ergamte. Maqaan isaa akka hin dhayamne hadaraa waan dhaameef waadaa guutuuf jecha maqaa isaa keessaa hambisee jira (Babsa Tula) …Read More »
Oromiyaa Lixaa Godina Wallagga Bahaa Magaalaa Neqemtee kana fakkaatti
Adoolessaa 19/2017 Oromiyaa Lixaa Godina Wallagga Bahaa Magaalaa Neqemtee Keessatti Guyyaa har’aa Sochiin Warraaqsa Biyyoolessaa Oromiyaa FXG Duullii gabaa lagachuu, mormiin gibiraa fi qaraxa adda …Read More »
GIDIRAA MOO GIBIRAA?
————————————– Siyaasaadhaaf diinaggeen itti haguugdanii Maal nyaata iyyeessi qe’ee duguugdanii? Qorsoo gogduu nyaachaa rakkatee baratee rakkoo hedduu obsee sammuufii qaratee Inni eebbifame yoom hojii qabatee? …Read More »
Xalayaa Banaa PMNO Kabajamoo Obbo Lammaa Magarasaaf
Bakka jirtutti nageenyi rabbi si haa gahu. Akkuma waliinuu hordofaa jirru ummanni Oromiyaa ammas mormii biraa keessa seenee jira. haala kanarratti qabxii muraasa siif …Read More »
Ethiopian musicians charged with terrorism
The Ethiopian government has charged seven Oromo artists with terrorism for producing and uploading politically charged songs on YouTube. Seenaa Solomoon is among those …Read More »
Don’t be fooled. This is Addis Ababa Master Plan 2.0 in sheep’s clothing
http://www.aigaforum.com/documents/govt-statement-on-oromia-and-addis-ababa-062717.pdfRead More »
Finfinnee irratti aangoo abbaa seerummaa:
Barreessaan Betru Dibaba Federaaliizimiin Itoophiyaa Mootummaa Federaalaa fi Naannooleen kan caaseffame dha, Heera Federaalaa keewwata 50(1). Federeeshinii kana keesatti qaamoleen taayitaa sadan; seera tumuu, seera raawwachiisuu …Read More »
Wixineen labsii faayidaa addaa naannoon Oromiyaa Finfinneerraa argattu murteessu ifoome.
Faayidaa addaa naannoon Oromiyaa magaalaa Finfinneerraa argattu ilaalchisee wixineen labsii qophaa’e ifoome. Heera mootummaa biyyattii keeyyata 49 keeyyata xiqqaa 5 irratti naannoon Oromiyaa faayidaa addaa …Read More »


text:
#AKEEKKACHIISA_ILMAAN_OROMOOHUNDAA
================================
Mootummaan gabroomfattuun wayyaanee ummata keenya walitti buusuf shira biroon gadi baatee jirti. Akka ragaalen tokko tokko mul’isanitti wayyaanen manneen amantaa naannoo Oromiyaa keessatti argaman keessatti gaggeessitoota amantii ergama ishee galmaan gahan ergaa akka jirtuudha. Keessattuu gama #Ortoodoksiitti paapaasota haarawa leenjistee ergaa akka jirtuudha.
Wayyaanen gochaa kana kan gochaa jirtuuf ummata keenya gama amantiitin walitti buusudhaaf yaaddetti.
Tooftan ishiin itti fayyadamuuf yaadde;
1) Namni amantiin isaa yoo tuqame miira keessa gala. Yeroo kanatti osoo hin jaallatin walitti bu’a. Wayyaanenis ergamtoota ishee kanatti fayyadamtee amantiin daheeffachuun akka ilmaan Oromoo walitti bu’aniif shira cimaa xaxaa jirti.
2) Saboota biroo kan amantii kana hordofanitti fayyadamuu. Namoota Oromoo hin taane fkn Ortoodoksii akka taheetti maqaa amantiitin hordofaa amantii biroo irratti miidhaa geessisuu. Yeroo kana namni aaridhaan hordoftoota amantii ergamtichi maqaa dhahatuu fi saboota biroo waliin walitti buusuf shira xaxaa jirti.
3) Akka amma karoorfamaa jirutti hordoftota #Ortoodoksii fakkaachun amantii daheeffachuun hordoftoota amantii biroo fkn waaqeffataa, muslima, pirotestaantii irratti miidhaa geessun ummata keenya amantiin walitti buusuu.
Wanti wayyaanen maqaa amantii Ortoodoksiin daldalachuu barbaaddef
1) Oromiyaa keessatti hordoftoonni amanti kanaa sabaa fi sablammoonni hedduun waan jiraniif
2) Iddoo waaqeffannaa(church) keessatti heddumminaan afaan Amaaraa waan fayyadamaniif
3) Sirni mootummaa habashaa yeroo amantii kana babal’isu aadaa fi afaan Amaaraa illee ummatarratti babal’ifachuun eenyummaa ummatichaa bakka heddutti waan irraanfachiisef, carraa kanatti fayyadamtee ummata keenya giddutti garaa garummaa uumuu barbaaddi.
Ilmaan Oromoo kaabaa kibbaan bahaa dhihaan wanti adaraa isinitti dhaammannu; wayyaanen kufuuf qarrerra geesse jirti. Kaayyon ishee ummanni akka amantiin, sabaan walitti bu’u barbaadduf tokkummaan Oromoo yeroo ammaa argame kuni waan ishee yaaddesseef ummata wal ficcisiistee gaaffii mirgaa ummanni Oromoo roga hundaa itti dhoose kallattii jijjiiruf oliif gadi kachaa waan jirtuuf lammiin Oromoo kamuu lubbuun jirru kamiiyyuu #Sheeka, qeesii fi abbaa amantaa kamiiyyuu yoo tahe dhoksaanis tahee ifaan kan ummata Oromoo fi sablammoota biyyattii walitti buusuf deemu kamuu diina guddaa ummata kanaa waan taheef hordofnee seeratti akka dhiheessinu dhaamsa Oromummaa isiniif dhaamna.
Eenyullee yootahe kan maqaa amantiin, saba tokkoon, kutaan ummata walitti buusuf deemu yoo jiraate diina ummata Oromoo waan taheef irratti qabsoofna.
Oromoon amantiin
Kutaan
Gandaan wal hin qoodu. Abbaan fedhe amantii barbaade hordofuun mirga isaati. Kan maqaa amantiin adda nu qooduf deemu diina keenya.
#Hubadhaa; Namni tokko maqaa amantii tokkootin ykn saba birootin badii yoo raawwate amantii fi saba kamiiyyuu bakka waan hin buunef bakka gochi akkanaa raawwatametti kallattiin abbichuma raawwate adabuu ykn seeratti dhiheessuu qabna malee amantii ykn saba inni maqaa dhahateen walitti bu’uun gonkumaa nurra hin jiraatu. Gochaa shira diinaa tahuu wal hubachiisuutu nurra jiraata.
Oromoo kan taate #share,like godhii gahee Oromummaa kee bahadhu.
TOKKUMMAA SHIRA DIINAA FASHALEESSINA
BILISUMMAA KEENYA NI MIRKANEESSINA


text:
Koriyaan Kaabaa Kibxata har’a misaa’eela Baalistiik (SLBM) jedhamu kan Donii bishaan jala deemuu irraa yaaliif dhukaastee jirti jechuun waraannii Koriyaa Kibbaa gabaasee jira.Kunis Koriyaan Kibbaa yaalii dhukaasa walfakkaataa baatii tokko dura eega gaggeesitee booda ta’u isaati.
Dhuuksaa Koriyaan Kaabaa gaggeessitee to’ataa kan jiru waraannii Koriyaa Kibbaa akka jedhutti, Koriyaan kaabaa misaa’eela Baalistiik kan fageenya gabaabaa kana handaara galaana biyya ishee gama bahaa irraa dhukaaste.
Misaa’eelli kunis fageenya Kiiloo meetra 430-450 kan dhaqqabuu fi lafa irraa ol samiitti fageenya kilo meetra 60n furguggiiftee jechuun dhaabbatii oduu Koriyaa Kibbaa ibsee jira.


text:
Caasaan daandilee balalii Afriikaa, dhiibbaa hamaa vaayiresiin koronaa imala irra kaa’e irraa dandammachuuf waggoota sadii fudhachuu akka malu kanneen waa’ee industrii kanaa keessa beekan dubbataniiru.
Haa ta’u malee rakkoo sadarkaa addunyaa mudate kanaan industiin miidhame kun deebisee akka itti yaaduufi akkaataa hojii haaraa fi adda ta’e akka karoorsu ta’ee jira.
Biyyoonni tamsa’ina vaayiresii koronaa dhaabuuf tattaaffii godhaniin daangaalee isaanii cufanii ennaa turanitti daandileen balalii Afrikaa baatilee hedduuf danqame. Biyyoonni ennaa balalii eegaluuf qopha’aa jiran kanatti daandiin balalii salphaatti bakkuma dhaabanii ka’uu hin danda’an jedhu ogeessonni industrii kanaa.
Galiin daandii balalii irraa argamu xiqqaataa ennaa dhufee fi hegereen maal akka ta’u beekamuu dhabuun dabalaa adeemuu isaa waan hubataniif baatii Bitootessaa jalqabee balalsiistota, injinerootaa fi makaanikoota akkasumas hojjettoonni deggersa kennan qofaa utuu hin taane jireenya namoota miliyoona 3.3 ta’utu haala hamtuu keessatti kufe.


text:
Carraan Koronaavaayirasiin du’uu hangam akka ta'e beektuu?
Qorattoonni yeroo ammaa namoota dhibee Koroonaavaayirasiin qabaman 1,000 keessaa shanii hanga 40 ta'an du'uu danda'u jedhanii yaadu.
Tilmaama sirriitiin ammoo namoota dhibee kanaan qabaman 1,000 keessaa sagal kan ta'an ykn %1 kan ta'u lubbuun ni darba jedhu.
Dilbata darbe Ministeerri Fayyaa UK Maat Hankook, "qorannoon baayyee gaariidha jedhame mootummaan gaggeesse" carraan dhibee kanaan du'uu "%2 gadi ykn isaan gadillee ta'uu mala" jedhan.
Haata'u malee, dhimmoota adda addaa irratti hundaa'a: akka umurii, saalaafi haala fayyaa kee walii galaa, akkasumas sirna fayyaa irratti hundaa'a.
Kan qaban keessaa baay'ina namoota du'uu danda'an shallaguun hangam rakkisaadha?
Tilmaamuun isaa rakkisaadha. Inumaattuu, namoota dhibee kanaan qabaman lakka'uun hedduu cimaadha.
Dhibeewwan vaayirasii baayyeen yeroo hedduu osoo hin lakkaa'amin hafuu malu, sababiin isaa ammoo namoonni mallattoo dhukkubaa cimaa ta'e yeroo hin qabaannetti doktora bira deemuu dhiisu.
Garaagarummaan hanga namoota vaayirasichaan qabaman keessaa du'anii guutummaa addunyaa irraa gabaafamaa jiru gosti vaayirasichaa garaa gara ta'ee miti.
Akka qorannoo Kollejjiin Impeeriyaal gaggeesseeti, sababiin hangi namoota du'anii biyyoota gara garaa keessatti adda ta'uu biyyoonni kunneen dhibee kana to'achuudhaaf isa salphaafi hamaadha jedhame adda baasanii beekuu irrattidha.
Kanaaf, dhibee kana hanga gabaafamuu qabu gabaasuu dhiisuun baayyina namoota du'anii akka ol ka'ee tilmaamamu taasisa. Haata'u malee, kallattii faallaa kanaatiinis dogoggora tilmaama ta'e argachuu dandeessa.
Faalamni/infeekshiniin dhibee kanaa hanga fayyamutti ykn ammoo ajjeesutti yeroo ni fudhatas.
Yoo dhibee hunda warra dhiibbaa uumuu hin jalqabiin jiran itti dabaltee qabatte, baayyina du'uu maluu gadi xiqqeessitee tilmaamta, sababiin isaa, dhibee boodarra gaafa hammaataa dhufu ajjeesuu danda'u keessaa hambista waan ta'eef.
Nama akka kootiif carraan du'aaf saaxilamuu hangami?
Namoonni tokko tokko Koroonaavaayirasiin yoo qabaman carraan du'uu guddaa isaan mudata. Namoonni kunneen maanguddoota (warra jaaran), warra dhukkubsataniifi tarii ammoo dhiirota.
Namoota umuriin isaanii waggaa 30 gadi ta'aniif Koroonaavaayirasiin qabamanii carraan du'uu isaanii namoota 4,500 keessaa saddeeti.
Carraan dhibee Koroonaavaayirasiitiin du'uu namoota rakkoo fayyaa kan akka shukkaaraa, dhiibbaa dhiigaa hamaa ykn rakkoo onnee ykn ammoo rakkoowwan argansuu qabaniif warra kaan waliin yeroo ilaalamu harka shan caalaa ol ka'a.
Dhiiraafi dubara wal bira qabsiisuun yeroo ilaalamu ammoo lakkoofsa dhiirotaa dhibee kanaan du'anitu caala.
Dhimmoonni kunneen hunduu walitti ida'amuudhaan waan gumaachaniif carraa namoonni gara garaa bakka gara garaa irraa ittiin dhibee kanaan du'uu malanii hangam akka ta'e wanta guutummaan deebisu hin qabnu.
Carraan du'uun namoota bakka ani jiraadhuu ammoo akkami?
Gareen dhiirotaa umuriin isaanii waggaa 80 Chaayinaa keessa jiraatan carraan du'aaf saaxilamuu, warra umurii walfakkaatu qabaachuun Awurooppaa ykn Afirikaa keessa jiraataniin addadha.
Timaamni ati kennitu wallaansa argattu irratti hundaa'a.
Kun ammoo gama biraatiin, wanta jiruufi sadarkaa dhibeen kun qaqqabsiise ykn irra jiru irratti hundaa'a.
Fakkeenyaaf, yoo bakka tokkotti lakkoofsi namoota dhibee kanaan qabamanii heddummaate kunuunsi kennamuuf malu xiqqaachuu mala, wantonni wallaansaaf barbaachisanis hanqachuu malu.
Ammatti gorsi Dhaabbanni Fayyaa Addunyaa (WHO) dhibee kanarraa of ittisuuf kenne: harkakee dhiqachuudhaan, namoota qufa'aniifi axxifatan irraa fagachuudhaan akkasumas ija, funyaaniifi afaan kee qaqqabuu dhiisuudhaan dhukkuboota sirna argansuu of irraa ittisuun of eeguu dandeessa.


text:
Jechoota kana sababa malee miti kan dhimma itti bahe. Maaliif jedhamuun hin oolamu. Deebiin gabaabaadha. Namni of hin fakkaatne nama biraa fakkaachuu hin danda’u. Namni of hin qeeqne nama biraa qeequu hin danda’u. Haalli yeroo ammaa murna yartuun dhimma qabsoo sabaa irratti hundaawamee odeeffamu maal akka fakkaatu kan hin hordofin malee kan hordofee fi quba qabu akka gaaritti beeka.
Namootni qabsoo sabaa irratti namoota bara dheeraaf rakkatan ta’e jedhanii itti bobba’anii maqaa balleessan of fakkaataniiti malee nama biraa fakkaatanii waa jechuu akka hin dandeenye kan hubatan natti hin fakkaatne. Dhimma qabsoo irratti yaada fedhe kennachuu kan danda’u guyyaa tokkoofis yoo ta’e nama itti ifaajee beeku ta’uu qaba. Waldhaansoon namootni dhimma qabsoo hin beekne qabsaawotaan qabuu fedhan tolaaf osoo hin taane lola barbaadaniiti. Oromoon har’a nama waliin lolu hin beekne, kan obboleessa isaan ololuuf dheekkamu yoo jiraate doofaa diinaan ergame qofa.
Gootummaan bakka itti of ilaalan qabdi. Diinni gootummaan dura dhaabbatan lafa guutee osoo jiruiu jagnummaan qabsaawota sabaa irratti argisiifatuuf lafa dhiitan wallaalummadha. Namoonni face book fi paltalk irratti yaa’anii waan ummata Oromoo walitti hammeessu facaasani eenyuun akka fakkaatan beekuun nama hin dhibu. Ilmaan Mallas waan inni barsiisee itti bobbaase raawwatu. Hojii fi haasofni isaaniillee kan abbaa isaanii irraa adda ta’uu hin danda’u. Oromoon Oromoo arrabsuun xiqqeessu hin jiru. Badiin jiraatu sirreessuu irratti duula bahee qajeelcha malee afaan nyaaphaa ta’ee waan nyaaphni dhala Oromoo irratti raawatu raawwatuun eenyu akka ta’an namatti hima.
Wayyaaneen ABOn goolessaadha, Dhiphoodha, Oromoo malee saboota biroo akka diinaatti ilaala, biyya diigee kan Oromoo hin ta’in fixuuf qabsaawa. Ummata isaatuu dhaaba fixee lafaa dhabamsiisuuf jiraatu jechuudhaan doohii gara garaa hojjattee bara bulchiinsa isii kana guutuu keessatti ummata biratti jibbisiisuuf waan hin godhin hin qabdu. Dhugaan dhara, dharti dhugaa ta’uu hin dandeettu. Tattaaffiin isii cufti gaafa fashalu OPDOn gaafa hooqamte ABOdha jedhutti kaate. Suuta suutaan Oromoon cufti shoorarkeessaadha jechuudhaan balaa daangaa hin qabne ummata meesha maleessa irratti geesite. Kun hundi ta’ee osoo jiru har’a diina kaayyoo guddicha lafa kaa’anii sababni hoggana ABO reebaniif maaliif? gaaffii jedhuuf deebiin namootni waan kana raawwachaa jiran warra wayyaanee harma hodhanii fi dhiiga Oromummaa hin qabne qofa akka ta’an ifatti mul’atu.
Qajeelfama wayyaanee qabatanii hooggana ABO irratti bobba’uun kaayyoo fi akeeka TPLF duudhaa itti godhuuf akka ta’e hubatamuu qaba. Sabaan nama du’e ragaaf qabata. Salphataan nama salphisuuf tattaafata. Fakkeessuun garuu mirkaneessuu miti.Ololli baay’ate dhugaa fakkaachuu danda’a. Dhugaa ta’uu garuu hin danda’u. Dhimma keessa hin beekne irraa waa dubbachuun dhala namaa biratti silaa qaanyii guddaadha. Rabbii fi nama birattis maqa balleessii jibbamaa nama irratti oofuun galgalli isaa maal akka ta’e namni hin beekne hin jiru. Farreenii fi diina du’aaf gagabe deebi’ee ni jiraaraa fi abdachuu fi sodaachuunis dammaqiinsa dhaba. Wayyaanee afaan boollaa irra jirtu boollatti darbanii biyyee irra gara galchuu dhiisanii Oromotti duuluu maaltu arge?
Namni abbaa loluun, abaaru, balaaleffatu, jibbuu fi jibisiisu hin beekne ofii hin beeku. Namni of hin beekne waa nama beeksisa jedhee lallabuun ammoo doofummaa ofii gabayaa baasuudha. Mi’a nama irraa hin gurgramne namni gabayaa baasee irra dhaabbatu hin jiru. Ololli yeroo ammaa ABO maqaa balleessuuf halkanii guyyaa hafarfamu cuftuu shaqata yeroon irra dabre. Kan bitatuu mitii kan mil’atuu hin jiru. Ummatni Oromoo asii achi eenyuunuun hin gowwoomfamu. Waan dhugaa ta’ee fi hin ta’in tolchee beeaka. Qaroo sobuun gadoo dabalachuudha. Kanaaf namootni akka dhuunfaa fi murnaattis yeroo gamataan diina keenya irratti bobbaanu kana keessatti garaa garummaa hin barbaachifne uumuudhaan umrii gabroomsaa ummata keenya irratti dheeressuu barbaaddan gocha fokkataa kana irraa osoo of qusattanii irra isiniif wayya jedha.
Ummatni Oromoo bifa walii galaan dhaabni isaa ABO akka ta’e dhalattuun ganna 2 waan haasoftu dhagahuu hin ooltan. Hoogganni ABOs haa laafuu haa jabaatuu dhala Oromooti. Kan laafe jabeeffachuun kan jabaate daran jabeeffachuun mirgaa fi dirqama saba Oromooti. Haa dhaa fi abbaadhaan ilma keessan jibbaa ajjeessaa/moggeessaa firri jedhee ilma irratti warra isaa gorsu hin jiru. Osoo garseelee warruu irraa hin fudhatu. Kanaaf kun hubatamuu qaba. Fira mufate tahan karaa ittiin araaraman barbaadachuudha malee karaa ittiin obboleessa ofii dhabamsiisan irratti hin bobba’amu.
ABOn 1,2,3 miti. ABO tokkicha. Hoogganni isaas akkasuma tokkicha. ABO moofaa, haaraya, qajeelaa, dabaa, tarkaanfataa, harkifataa jechuun maqaa hin jirre qabatanii ceehuun gowwummaadha. Bakka dhugaan jirtu Rabbii fi ummatni Oromoo bal’aanis ni beeka. Dhugaa ukkaamsanii dhara ol kaasuuf halkanii guyyaa boqonnaa dhabuun gochaa diigamsaa raawwachuun ammoo boru itti gaafatama seenaa jalaa nama hin baasu. Ol barartee, gadi barartes allaatii buuti lafa, duuti lafa akkuma jedhamu olola fedhan dhaaba kana irratti oofanillee ABOn ABOdhuma.
Wayyaaneen dhala Oromoo hojjachiifachaa baate cufaa akka inni itti waa diiguu fi saba diigu qofa barsiifte malee akka inni of ijaaruu fi saba isaa ijaaru tasumaa hin barsiifne. Namni waan baratee ittii hojjataa muuxeffata hojjata waan ta’eef bakka gahe hundatti dandeettiin isaa kan ittiin madaalamu waa diiguudha. Warra ogummaa kana diina irraa horatanii qaphxii ol aanaan eebifamanii bahan ijaarsaaf abdachuun kajeeluun fayyaalummaadha. Ragaan hara’a ummatni keenya osoo OPDOn jirtu dhumaa jira, lafa isaa irraa buqqifamaa jiira. Ummata keenya fixuu fi lafa isaa irraa buqqaasuu duubaan silaa jiraachuu baattee qaata dirmattee wanti bahe adda baha ture.
Ummata dhumaa jiru, lafa dhabaa jiru dhiistee waa’ee qarsii, misoomaa, dhimma hoji dhabdummaa hennaa odeessitu dhagahamti. Lafa hin jirre, ummata hin jirre irratti miseemaa fi guddiin haasawamu dhiiroo kan gosa kamiitii? Of diiguu fi ummata diiguu irratti ogummaa ol aanaa wayyaanee irraa waan horataniif muuyxannoo qabaniin ummata keenya fixuu fi ficcisiisiisuu, lachee irraa saamuu fi saamsisiisuu itti fafanii jiru. Diqaalotni Mallas kan biyya keessaa fi alaas hojiin isaanii walitti hidhataa waan ta’eef ummatni Oromoo namoota akkasii kanaaf gurra laachuu/beekkomsa kennuufii hin qabu.
Waldhaansoon doohaa lolaati. Weerarri lafaa quba qabeenya Wayyaanee fi funya buta OPDOn Somoolotni har’a ummata keenya banan kun isaanis marroo isaanii ummata Oromoo gabrooffachuuf akka danda’anii fi hin dandeenye irratti of ilaaluufiidha. Mammaaksi duudhaa dubbiiti. Akeekaa fi kaayyoo Wayyaanee kana jabeessanii yoo qabachuu fi hojjitti hiikuu baatan gocha hamaa duraan ummata keenya irratti raawataniifuu itti gaafatamuun isaanii akka hin hafne waan beekaniif fe’aa Wayyaaneen ummata keenya irratti fe’atte sirritti irratti duudhachuu qabna jechuudhaan gocha hammeenyaa kana raawwachaa jiru. Kanaaf Somaalotnis ilmaan wayyaanee waan ta’aniif jabbileen biifa kormaatii, Wayyaanee gaggaba seensa du’aa irra geettee jirtu tana baffachiisftee jireessuuf boqonnaa malee duula wal irraa hin citne ummata keenya irratti banuun beekkamaadha. Kun hundi hudhaa Ummatni Oromoo hudhee harkaa isii qabu of irraa fursiiisuuf jecha mala wayyaaneen ta’e jettee uummateedha.
Kanas ta’ee kan biraa haala ummatni keenya diina fuula hundaa itti jiruun hudhamee qabamee dhidhiitaa jiru kana keessatti Oromoon Oromotti duula banuun fayyaa miti. Fayyaa qabaatu haa dhaabbatu fayyaa qabaachuu baatu haa itti fufu. Ummatni keenya eenyummaa namoota akkasii gochaa akkasii sana itti fufuu fi irraa dhaabbachuu isaaniitiin irra deebi’ee adda akka baafatu abdiin qaba.
Oromoon tokko, Oromiyaan takka. ABOn tokko, Hooggannis tokko. Yaadni kun yaada ummata Oromoo walii-galaati jedheen amana.Qixxeessaa Lammii Irraa


text:
Yaa’ii dhaabbataa mootummoota gamtoomanii marsaa 77ffaa irraatti haasaa kan godhan Prezidaantiin Yunaayitid isteets Joo Baayiden irra caalaan xiyyeeffanaa isaanii mootummaa Raashaa balaaleffachuu irrati akka ta’ee beekamee jira.
Baayiden haasaa waa’ee Raashaa irratti taasisaniin Prezidaantiin Raashaa Viladimiir Putiin walwaraansichaa babaldhisaa deemuu isaanii fi meeshaa nuukleeraa fayyadamanii haaloo bahu akka danda’an dubbachuu isaanii tuquudhaan qeeqanii jiru. Prezidaant Baayiden Itti dabaluudhaans,
“Ifatti haa dubbannu. Mana mare nageenyaa mootummoota gamtoomaniitti miseensaa dhaabataa biyyi ta’ee olla isaa weeraree, kaartaa adduunyaa irraa baleesuudhaaf yaalaa jira.” Jedahnii jiru.
Kutaalee yuukreeniin jala turaniif yeroo amma Raashaadhaan qabamanii jiran lamma Luhaaniski fi Dooneski keessatti sochii sagaleedhaan hiree ofii ofiin murteessuu ( rifireendemii) gochuun “waan leeyyaasisaadha”jechudhaan prezidaant Baayiden ibsanii jiru.
Prezidaant Baayiden haasaa isaanii kana keessatti, waa’ee biyyoottan Afrikaa fi Laatiin Amerikaa akkasaumas Kaariibiyaa mana maree nageenyaa mootumootaa gamtomanii keessaatti teessoo argachuu danda’uu irratti, waa’ee wabii midhaan nyaataa, akkasumas wa’ee dhukuba EDSI, dhukuba sombaa fi Busaa ittisuu danda’amu irratti haasaa taasisuun isaanii fi gargaarsaa yunaayitid Isteets wabii midhaan Nyaataa mirkaneesuudhaaf gochaa jirtu irratti ibsaa kennuun isaanii beekameera.


text:
Tunisiyaa fi masrii keessatti mormii gaggeefame deggeruun hiriira Baahreen keessatti gaaggeefame diiguuf polisonni Gaaza himiimaansuu fi rasaasa laastiika irraa hojjatameen gargaaraman.
Polisonni tarkaanfii hamaa fudhatan iyyuu hiriirtonni kuma hedduun guutummaa biyyatti i keessatti yaa’anii “guyyaa aarii ofiii ba’uu ” jechuun moggaasan irratti hirmaatan.
Gaaffiileen ijoon dhihessan heerri haaraan akka ba’u/ hidhamtonni siyaasaa akka hiikaman/ musleemoota shi’aa irratti logiin gaggeefamu akka dhaabatu akkasumas lammiww -aan biyya biroo/ lammii Baahreen gochuun ha dhaabatu kan jedhu ture.
Waaltaa waa’ee mirga dhala namaa kan Bahree -niif itti aanaa prezidaantii kan ta’an Naabeel Rajab haala guyyaa guutuu gaggeefamaa oolee nagaa ture, hiriirtonni dhagaas ta’e kan biroo hin darbanne jedhanii, garu poolisonni tarkaanfii kaleessa galgalaa kaasee fudhataniin gara Hospitaalaatti kan geessaman jiru jedhu.Kanneen biroon hedduun hospiitaala geessamuu hin dandeenye, sababiin isaas takkaa mana yaalaa seennaan mootummaan qabee isaan hidha.
Wixata kaleessaa waaree booda naannoo shi’atonni jiraatan keessaatti dhukaasi dhaga’amaa oole.Uummata Bahreen 100 keessaa harkii 70ni shi’atoota ta’uun beekamaa dha.Garuu mootumaa biraa bu’a argachu qabnu dhorkamne jedhu.
MP3 tuquun gabaasa guutuu dhaggefadhaa


text:
Bulchiinsi Naannoo Affaar Aanaa Aysa’itaatti sababa balaa lolaa bishaaniitiin, maatiin kuma 4 ol qe’ee isaanii irraa buqqa’uu ibseera. Itti gaafatamaan Waajjira Qonnaa fi Qabeenya Uumamaa aanaalee Muusaa Yaasin VOAtti akka himanitti jiraattonni kuma hedduutti lakkaa’aman balaa lolaa kanaan miidhamaniiru.
Balaan lolaa mudate kun qonna jirbii tokko akka barbadeesse himaniiru. Jiraattonni Raadiyoo Sagalee Ameerikaatti akka himanitti, sababaa balaa lolaa kanaan balaan konkolaataa mudatee lubbuu namoota 13 galafateera.


text:
Qonnaan-bultoonni godinaa Arsii Bahaa mala oomisha qonnaa ammayyaatiin qamadii oomishataa jiran bara dhufuutti gama dhiheessii midhaan kanaan qaawwaa jiru guutuuf akkasumas qamadii gabaa biyya alaatti dhiheessuuf karoora mootummaan qabatee ture dhugoomsuuf akka abdii qaban dubbatu. Ogeeyyiin dinagee waa’ee milkaa’uu karooricha mamii qabaataniyyuu, Itiyoophiyaan oomisha ishee ka bara dabree irraa dhibba irraa harka toorbaatama akka guddiftu karoorfamee jira. Gabaasaa Kenedii Abaatee, Arasii Bahaa deemuun qindeesseera.
Qonnaan Bultoonni Arsii Bahaa Oomishi Midhaan Baranaa Hedduu Ta'uu Himan
- VOA


text:
Itti aanaan pirezidaantiin Tigray Dr Gebretsiyon G/Mikaahel qophii Maqaleetti ulfessan irratti mootummaan federalaa waan hedduun himate.
Ummatii Tirgaay akka jecha Dr Debretsiyoonitti qarooma Itoophiyaaf waan hedudu gumaache,nyaapha biyya alaa irraa dhowwe, mootummaa Dargii ummataan Itoophiyaa waliin tahee gara galchuuf waan jabduu hojajte.
“Tana dhiisanii akka waan Tigraayii fi ummatii isii rakkoo cufaa abbaa taheetti dubbatan,” jedhe.
Qabsoo ummata Tigraayiitiin akka jecha Dr Debretsiyoonitti Itoophiyaa nagaa tolche,hiyyuma baase,nagaa buusee Afrikaa fakkeenna taatee biyya ufiifuu baqataa simattu taate.
Taatullee dhiyoo tana ammoo akka priezdiaantiin Tigaraay jedhetti lafii nagaa dhabee,seerii bade ummatilleen dallanee bulchiinsii dansaalleen dhabe.
“Waan badeef ummata dhiifama gaafannee hujiitit jirraa jedhe itti aanaan pirezidaantii naannoo Tigraay.”
Akka jecha isaatti mootummaan ummata walti naqee hangoo dheereffachuuf hojjachuutti jira.Mootummaa biyya alaatiin wal qarqaaree Tigraay nagaa dhowwuu fedha jedhe.
“Ummatii Tigraay faayidaa biyyaaf baheefuu silaa galataa fi badhaasa argachuu maleeyyuu.” Akka jecha Dr Debretsiyoonitti mootummaan federaalaa ufii biyya nagaa dhowwee abbaa itti haqatu barbaada.
Mootummaan akka Dr Debretsiyoonitti Itoophiyaa fulaa hedduutit waraanaan biyyatti duulee rakkoo fidee nama dhibiitti quba.
Ummata Tigraayi fi Eertiraa ammoo akka jecha isaati ummata nagaaf wal barbaadu.Ganna 45essoo TPLF kana qophii hedduun ulfeessuutti jiran


text:
Gareen al Shabaab Somaaliyaa kibba gama dhiyaa naannoo Bay jedhau keessatti namoota torba du’aan adabee jira. Ja’an isaanii mootummaa Yunaayitid Isteetisii fi Somaaliyaatiif basaastu jedhamuun himataman jedha gabaasi Mohaammed Daysaanee Moqaadishoo irraa erge.
Ajjeechaan ifatte geggeeffame kun naannoo Buulaa-Guulay kan naannoo Somaaliyaatti Sambata darbe raawwatamej. Kanneen sadii odeeffannoo basaasaa hoogganoota al-Shabaab Yuusuuf Jiis fi Abudulqaadir kanneen halellaa samii irraanii kan Yunaayitid Isteetyis bara 2020 keessa raawwatteen ajjeefamanii dabarsitan jedhamuu dhaani.
Abbaan murtii al-Shabab tokko daawwattoota biyya keessaatti akka himanitti namoonni ja’an ragaa osoo hin dhiyeessine garuu balleessaa isaanii amananiiru jedhan. Manneen murtii Al-Shabab abukaatoleen himatamtootaaf akka dhaabatan hin hayyaman.
Gama biraatiin ammoo pirezidaantiin naannoo Somaalee Musxafee Omar akka jedhanitti, sochiin humni addaa naannichaai hidhattoota al-Shabab irratti geggeessaa jiruun gareen kun miidhaa guddaan irra ga’ee jira jedhan.
Torbee tokko dura garee hidhattootaa kanaa Itiyoophiyaa lo’ee seene kana irratti duula taasisaa turan loltoota al-Shabaab 600 ajjeesuu isaanii kan amanan yoo ta’u naannoo daangaa Itiyoophiyaa fi Somaaliyaatti walitti bu’iinsa haaraa kaase jedhan.


text:
Hoogganoonni paartii mormituu, ka Koongiresa Uummata Oromoo, miseensonni keenya, keessumaa namoonni nuti taajjabdummaa filannoof dhiheeffannee turre, garii mana hidhaa jiru, kaan eega hidhamanii booda akeekkachiisaan gad-lakkisamanii doorsisa humnoota mootummaa jala jiru, kaan ammoo qehee ofii irraa hariyatamanii rakkataa jiru, jedhu. Aangawaan Biiroo Bulchiisaa fi Nageenya Oromiyaa garuu, kun dubbii dharaa ti, jechuun haalan.
"Miseensonnii fi deggertoonni keenya hidhaman iddoo sadiitti qoodnee ilaalla" ka jedhan Koongiresa Uummata Oromoo irraa miseensi Caffee Oromiyaa, obbo Olbaanaa Leellisaa, tokkoffaa kanneen dhaabni isaanii taajjabdummaa filannoof bakka-buufatee'nnaan, humnoonni mootummaa immoo akka isaan buufata filannoo sanatti hin argamneef jecha dursanii hidhan, lammaffaa, kanneen guyyaa filannoo sana sababaa adda addaan eega hidhamanii booda, amma akeekkachiisaan mallatteessanii gad-lakkisamanii fi sadaffaa, kanneen guyyaa filannoo sanaa booda hidhaman akka tahan dubbatu.
Biiroo Bulchiisaa fi Nageenya Oromiyaatti, geggeessaa hojii, odeeffannoo fi quunnamtii uummataa ka tahan, obbo Masfin Asaffaa garuu "eega filannoon geggeessamee booda, namni sababaa filannoo wajjiin wal-qabateen Oromiyaa keessatti hidhame tokko illee hin jiru. Inumaa, kanneen yeroo filannoo sana yakka adda addaa raaw'atanii hidhamanii turan illee amma dhiifamni godhameefii gad-lakkisamanii jiru," jechuun falman. Itti-fufuudhaanis, "paartiileen mormitootaa waa'ee namoota isaanii hidhaman 'jedhan kanaa radiyoo irratti himachuu malee waajira keenyatti komee isaaniis tahe himannaa isaanii dhiheeffatanii hin beekan" jechuun qeeqan.
Obbo Olbaanaa Leellisaa immoo gama kaaniin, qeeqni Obbo Masfin kun akka ajaa'iba itti tahe eeruudhaan, "Hidhaa, doorsisaa fi hariyatamuu miseensotaa fi deggertoota keenyaa ilaalchisee, yeroo mara, gandaa kaasee haga sadarkaa biyyoolessaatti qaamota mootummaa dhimmi isaa ilaalutti himanna. Garuu, kan nu dhaggeeffatu hin jiru. Deebiin nuuf kennamu arrabsoo qafa." jedhan. Guutummaa wal-falmii aangawoota lameenii, ka raadiyoo keenyaan tamsaasne, mallattoo sagalee harka mirgaa irra jiru tuqaa tii dhaggeeffadhaa.
"HIdhaa fi Doorsisi Itti fufe" ka Mormitoonni jedhan irratti Falmii Gegeessame
- Namoo Daandii
Hoogganoonni Koongiresa Uummata Oromoo, Oromiyaa keessatti mormitoota fi hiraarsuun akka itti fufee jiru dubbatu. Aangawaan Biiroo Bulchinsaa fi Nageenya Oromiiyaa garuu, "himannaa hundee hin qabne" jechuun haalan.
Hoogganoonni paartii mormituu, ka Koongiresa Uummata Oromoo, miseensonni keenya, keessumaa namoonni nuti taajjabdummaa filannoof dhiheeffannee turre, garii mana hidhaa jiru, kaan eega hidhamanii booda akeekkachiisaan gad-lakkisamanii doorsisa humnoota mootummaa jala jiru, kaan ammoo qehee ofii irraa hariyatamanii rakkataa jiru, jedhu. Aangawaan Biiroo Bulchiisaa fi Nageenya Oromiyaa garuu, kun dubbii dharaa ti, jechuun haalan.
Kanaas caqasuu feeta ta'a
-
-
-
-
-
30-09-2022
Himannaa ABUT fi Deebii Kenname
-


text:
1-Sodaa Rabbii Qabaachuu fi hamtuu hundarraa uf eeguu.
2-Qaraatii qur'aanaa Heddummeessuu, Zikrii fii kadhaa Rabbii heddumeysuu,
3-Saahibban fofokkataa irraa fagachuu. Namni saahiba fakkata jallaa qabu wahuma hamtuu isarraa barata. Mammaksatti raaddi harreen wajji oolte dhuufuu barti'' jedhan.eegaa nama gaarii qajeelaa Rabbi sodaatu saahiba (shariika) godhadhaa.
4-Masgiidatti maxxanuu fii salaata jamaa'aa irratti uf tiiysuu.hanga dandeessetti yeroo hedduu masjiidatti argamuu yaalii godhi. Masjiida teessee sunnaa salaattee, zikrii gootee, Rabbi kadhattee, qur'aana qaraatee, yoo jette Sawaaba hedduu walitti tuulatte, badii dhagayuufii arguu jalaayis nagaya baate (tiiyfamte). Tanaaf gara masjiida gara masjiida.
5-Waan fedhii lubbuu namatti kakaasuu fii waan qalbii nama goggoysu laaluu irraa fagaachuu.kunis hedduudha fakkeenyaaf:-filmii fii suuraa baalagummaa fokkataa daw'achuu, kanneen televijiina, vidiyoo, intarneeta, yutub, fesbuuk, waatis aab, tuweytir, iskaybe, baaltook,fi kkf irraatti badii gadi dhiifamtee facaafamtu daaw'achuun haalaan dhoowwaadha.
6-Dogogoraa fi badii irraa fagaachuu.
7- Nama hamachurraa uf eeguu, farada (lukkee) tahurraa, kijibarraa, nama xiqqeysu fii k.k.f. irraa Arraba ufii tiiysuu .
8-yeroon qaalii tahuu isii beekanii itti fayyadamuu.
9-guddina kabajaa baatii tanaa beekanii eeggachuu.
10-ummata gaggaarii dur kan ibaadaa irratti jajjaboo turan seenaa isaanii barachuu fii jala deemuu.
11-Lubbuu ufii qorachuu.
12-Towbaa irra deddeebi'anii haarawoomsuu.


text:
Muummichi ministeera Iriyoopiyaa Abiy Ahimad Daawwannaa hojii kan sirnaaf jecha Sudaaniin daawwataa jiran.
Dhimmootii biyya lamaan iraatti dura ta’aa mana maree mootummaa ce’umsaa Sudan Jeneraal Abdel Fattah al-Burhaan fi muummicha ministeeraa Abdellaa Hamdok waliin mari’atu jedhemee eegama.
Hoogganaan Itiyoopiyaa kun gara Sudaanitti kan imalan guyyaa dhuma ministeerri haajaa alaa Yunaayitid Isteetis Maayik Pompeeyoo Kaartumiin seenu jedhamee eegamutti.
Pompeyooon hoogganaa Itiyoopiyaa kana waliin marii geggeessuuf dhiisuun hin beekamin jira.
Yunaayitid Isteetis marii dhimmi hidha Abbayyaa Itiyoopiyaa, Sudaan, fi Masrii gidduutti geggeessame taajjabdumman hirmaachuu keessaa qooda qabdi.


text:
Barreeffamni Kun Tasfaayee Gebreabin kan barreeffame yoo ta’u, gara Afaan oromootti hiike kan dhiyeesse Hiwi – Elonati
Jaarsi beekamaan Pirofeesar Yishaaq Efreem yeroo dhiyoodhaa asitti dalagaan akka itti heddumaachaa jiru dhagahamaa jira. Qabsoo ummanni Oromoo gaggeessaa jiru Jaarsummaadhaan fixuuf asiif achi bilbilaa jechoota waaqaa onnee nama tuqaniin waywaataa jira. Ifaajen Pirofeessarri kuni taasisaa jiru kan tuffatamu tahuu baatus waan ittiin milkaahu tahuu hin danda’u. Jaarsummaan isaan deemaniif kan gama tokkotti jallate akka tahe kanaan dura waan hubatame. Jaarsummaan haqaa gadadoofii cunqursaa ummata hundarraa gahaa jiru furuurratti kan xiyyeeffate tahuu osoo qabuu, Qabsoo Oromoo isa humna godhatee injifachaa jiraachuun ifatti mul’ate waliin jaarsummaaf olii gadi raata’uun dogongora dabrerraa barachuu dhabuudha. Jalqabumarraayyuu Wayyaanen dhoksaadhaan jaarsota erguun dhugumaan rakkoo ummataa furuuf osoo hin tayin yeroo ittiin bitatuuf akka tahe ni shakkama. Ummata haalawwan akkanaatiin adda qoqqoodee bituun immoo adeemsa wayyaanee moofaafi kan itti barameedha.
Wayyaanen irra irra yoo ilaalan waan tasgabbooftefi nagaa qabdu fakkaattus keessa keessa garuu wal dhabbiin hamaan keessatti uumamuun isaa dhagahamaa jira. Walgahiilen mormiin guutamaniifi kan walii galteen keessa hin jirre hamma ammaattis adeemsifamaa jiru. Yeroon barreeffama kana barreessaa jiru kanattis walgahiin jaraa hin xumuramne.Kanaan dura maqaan ABOfi Ginbot 7 gaaridhaan hin kaafamuu ture, amma garuu baramaa dhufeera. Aangawoonni TPLF Akka durii miseensota ofii ( kanneen akka OPDO, BIADEN, SNNPfi kanneen isaan deeggaran) dorsisurraa gara kadhachuutti gadi bu’aa jiru. Aangawoonni TPLF Rakkoo cimaa keessatti kufan kana jalaa bahuuf ciminaan hojjachaa jiru.
Kufaatii Wayyaanee wantootni eeran baay’edha.Fakkeenyaaf Hanni kompiitaroota mana maree federeshinii Etiyoophiyaa irratti adeemsifame waan akka salphaatti ilaalamuu miti.
Kufaatin Wayyaanee dhihaatuu isaa waggoota hedduu dura barreeffamaa tureera.Har’as barreessaa jirra.Kunoo Wayyaanenis osoo hin kufin waggoota hedduu lakkoofsisnee jirra. Tilmaama keenyatu dogongore moo sababa biraattu jira? yoon gadi qabee yaaduu tilmaamni keenya dogongora natti hin fakkaatu. Mootummaa Wayyaanee dirqisiisuu yeroon itti dandahamu hedduun sababa
garagaraatin fashalaayeera. Wayyaanen mataan isii Tortorree jirra! Balbala Du’aa irra geenneerra! jettee yeroo itti of madaaltetu ture. Hanga dhiibamutti garuu Tortorus daraboon ( dhaabni manaa) hin jigu. Kunoo yeroon suni amma gahee jira. WAYYAANEE SI GAHEERA, NAGAYATTI Sagaleen jedhu gamaa gamanaa dhagahamaa jira. Hasan Huseen Mineesotarraa walaloo Afaan Amaaraatin barreesseen mootummaa Wayyaaneetti nagaya dhaamateera. Walaloon Hasan ilma ilma Qaweessaa Looret Tsaggaayee G/Madihin na yaadachiise. Walaloo isaa dheeraa keessatti Huseen akkana jedhee ture…
Qabsoon ummata Oromoo itti fufee jira. Qabsoon kuni awwaalamee ni hafa jedhanii tilmaamuu mannaa naannolee garagaraatti faffaca’ee biyyattii guutuu fudhachuu danda’a jechuutu irra salphata. Aangawonni wayyaanee dhugaa kana ifatti amanuu baatanis, bulchiinsa mootummaa naannoo Oromiyaa hoomaa waraanaa Saamooraa Yuunusiin gaggeeffamutti kennuun isaanii dubbichi humna isaanii ol tahuu isaa agarsiisa.Homaa waraanaa Oromiyaa akka fedhetti sibiilan waxalee akka bulchuu namoota itti kennaman keessaa Jeneraalli Oromoo tokkoyyuu hin jiru. Sirna bulchiinsa Hailasillaasees tahee isa Dargii keessatti Ajaja Waraanaatin Oromoonni kanittiin saalfataman hin turre. Hamma kennaa uumaa isaanii fakkaatutti Jeneraalummaan kan Oromootaa ture.
Taaddasaa birruu irraa kaasee haga Raggaasaa Jimaa; Quusii Dinagdee irraa haga Mar’id Niguse, Gabayyoo Gurmuu irraa haga Damissee Bultoo, Jaagamaa Keelloo irraa haga Abarraa Abbabaa darzana lamaa ol Jeneraalota dandeettii Waraanaa qaban waamun ni danda’ama. Har’a yeroon jijjiiramee jira.Saba bicuudhaan ala, kanneen biroo sadarkaa koloneelummaatii ol dabruu hin dandeenye.Miseensonni homaa waraanaa Saba Oromootifi Amaara tahan jarreen kaanneniif jala deemufi bassoo bulbulurra waan dabre hojjachuuf carraa hin arganne.
Kaawunsilii hoomaa waraanaa Oromiyaa akka bulchu ramadame keessaa namoonni sagal miseensota TPLFti, isaanis; Saamooraa Yuunus, Yohaannis G/Masqal, Sa’ara Mokonnin, Gabra Adhanom, Ibraahim Abduljaliil, Mahari Zawdee, Abraham W/Maariyaam, Fissahaa Kidaanuufi Yohaannis G/Mikaa’eli. Kanneen hafan lamaan saba Amaaratifi Agawiti. Isaanis Muhaammadifi Gabraat Ayyalati. Saamooraan torban dabre miseensota TPLF tahan 6 ( Kanneen Staff General Mokonnin tahan) walgahii waamee dhimma Oromiyaa irratti mariisisee ture. Saamooraan marii walgahii kanarrattis;
‘’Tokkoon tokkoon keessan waraanni amma gaggeessitan kuni dhimma dhuunfaa keessaniif tahuu isaa beekuu qabdu. Qabsoo ummata Oromoo kana fashaleessuu yoo hin dandeenne ta’e namni dura dursee balaan irra gahu nu mataa keenya.Ajaja Saamooraa kana fudhachuudhaan jarreen hirmaatanis gara sadarkaa gadiitti dabarsaniiru.’’
Saamooraan dhugaa isaa dubbate. Ummata Tigraay osoo hin tahin Aangawoonni TPLF balaa guddaatu isaan eeggata.Ummata hin eegnen waliin wal dhabuu mannaa waraana Taankiifi hidhannaa cimaa qabu waliin wal loluutu irra salphata.Wayyaanen sirna lolaa dur barateen lolaa hin jiru.Kan yoon jedhu waraanni amma gaggeeffamaa jiru sa’aatifii eddoo ummanni Oromoo barbaadetti gaggeeffamaa jira.Kuni Ummata Oromootif Milkiifi Injifannoo guddaadha. DHDUOn kufee Oromiyaan akka waraanan bultu dirqisiisun mataan isaa saba Oromootif Jagnummaafii injifannoo guddaadha. Wayyaanef immoo jalqaba xumura sirnichaati.
TPLF erga hundeeffamee eegalee daandii seenaa irra fiigaa jira. Osoo kufee ka’uu waggaa 42 lakkoofsisee jira. Silayyuu Leencafi kurupheen ganamaan ka’anii lameen isaanituu ni fiiffiigu. Sababni isaas jiruun tuni fiigufi of bakka buusurra ergama biraa hin qabdu. Wayyaanen hamma fiigdu fiigdeerti, amma kan wixxifataa jirtuuf of bakka buustee dabruufi. Kanafuu rakkoo amma isa mudate keessaa bahuuf wanni hin goone hin jiru. Fakkeenyaaf kanaan dura warra dhihaatti of gurguree lammiilee Itoophiyaa kuma 5nii ol tahan ficcisiisun isaa ni yaadatama. Kan kana godheef immoo akka jarreen Dhihaa ( Westerns) aangoo isaatif tumsa kennaniif malee ummata Etiyophiyaatif dhimmamee hin turre. Mallas Zeenaawii kanaan dura walgahiilee dhaabichaa keessatti ‘’ Jaalannus Jibbinus Ameerikaan Gooftaa Keenya’’ jedhee akka dubbataa ture ni beekama. Ammas taatu Aangawoonni TPLF qarqaarsa warra dhihaatinis tahu qabsoo ummata Oromoo fashaleessuf wanti isaan hin goone hin jiru.
Wayyaanen Akka Hailasilaaasen ‘’ Erga Itophiyaa gaggeessun dabareen kan keenya jettanii biyya teenya amaanaa’’ akka jedhan sana, dhaamsa kana dabarsee garee mormitootaatif biyyattii ni kenna jedhamee hin yaadamu. Tarii akka Dargii ‘’ Hamma Rasaasa takkittii harkatti nu hafuu ni falmina’’ osoo jedhee irra dhugaa sirnichaa ibsuu danda’a. Aangawoonni Wayyaanee waan tahes tahu of bakka buusuf xaaru malee hamma dirqamanitti biyyitiin kan hunda keenyati jedhanii gara mariitti ni dhufu jedhamanii warra abdatamanii miti. Eejjanoon goggogaan isaanii kuni garuu waan tahuun malu tahurraa dubatti isa hin deebisu. Jaalatanis jibbanis fincilli itti ka’e kuni kan babal’ataa adeemu malee kan of duuba adeemaa jiru miti.
Siyaasni Wayyaanee kijibaafi ololaan guutamte har’arra geessee jirti.Adaduma ganni tokko dabree ganni biraa dhufuun waa’ee Midhaan nyaataan of danda’uu odeessun amala isaanii ture. Namichi Du’e sun ‘’ Wabii midhaan nyaataa keenna raggaasisuu irra dabree biyyoota alaatifis humna midhaan dhiheessuu ni dandeenya’’ jedhanii xinniquu isaanii dhageenyee turre. Kunoo akkuma argaa jirru, akkuma roobni dhaabateen waggaa tokkoofuu of dandahuuf midhaan of eeggannoof lafa kaayanne akka hin qabne ifatti mul’ateera. Biyya Afrikaa keessatti Qabeenya kuusaa bishaanitiin lammaffaa taate qabatanii yeroo hunda Kadhaa midhaanitiif adduunyaa dura dhaabachuun nama salfachiisuu qabaa ture. Garuu kadhaan itti baratee saalfatuu dhiisan.Qilleensarratti lafa daldaluu eegalanii akka mootummaatti waan godhuun irra ture irraanfatan.
Filannoon bara 2015nii irratti 100% filatamne jedhanii wayta adduunyaaf labsanitti Ummanni Oromoo %100 wayta irratti duulu, lakkoofsi sirnaan beekamuu baatus ummanni biraas kan yoo xinnaate %50 tahu wayta komii isaa haala garaagaraatin ibsatu Aangawoonni TPLF xiqqomallee hin qaanfanne. Ummata mirga isaa gaafatu duuba Masrii ( Gibxii) fi Ertiraatu jira jedhanii wayta dubbatan xinnomallee afaan isaan hin qabu. Siyaasa kijibaan guutamte keessatti inni kun kan barame tahuun ni mala. Garuu kijibni adiin akkanaa garuu salphina isa dhumaati.
Fincila ummataa kanaan booda egeree biyyattii sanaa tilmaamun baay’ee nama rakkisa. Waan hundarraa kan nama gaddisiisu ummanni biyyattii filannoo irraa amantii dhabuu isaati. Amantaa ummataa dhabame kana sirreessuun filannoo haqa qabeessa gaggeessuuf yeroofi humna gaafatuun isaa waan hin oolle. Maqaa filannoo jedhuun ummata kijibaa abdii kutachiisuu mannaa akka Atleet Haylee Gabrasillaasee ‘’ Ummata Itiyophiyaatif Dimokraasin hin barbaachisu’ jedhe sana jedhanii osoo ummataaf himanii irra wayyaa ture. Kanarraa ka’uunis ummannis yeroo ofii gubuu irraa of qusatee egeree ofii ofiin murteeffatuuf hiree isaaf kennaa ture.
Haala yeroo ammaa irraa hubatuun akka danda’amutti ‘’ Qabsoon Ummata Oromoo itti fufee jira’’ jechuurra ‘’ Qabsoon Ummata Etiyophiyaa itti fufee jira’’ sadarkaa jedhutti guddachaa jiraachun isaa ifatti mul’ataa jira. Fincila ummata Oromoorratti dabalatee Naanoo Amaaraa – Walqaayititti gaaffiin ummataa ‘’ Nuti Tigree Miti’’ jedhu akka itti fufetti jira. Yeroo dabre Gondar aanaa Daabaat keessatti finciltoonni Amaaraa daandii cufanii ooluun isaanii kan ifatti mul’ate ture. Gojjaam yeroodhaa gara yerootti dhippina lafaatin walqabatee komii qabu.Kaleessa barattoonni Yunivarsitii finfinnee ‘’ Nuti Shororkeessitoota Miti’’ jedhanii wayta gara Imbaasii Ameerikaa deeman tumaafii reebicha akkasumas hidhaatu isaan mudate.Naannoo kibbaa keessattii Saba Mursii; naannoo Hamariifi Sulula Oomootti ummataafi Poolisni walitti bu’uun isaanii dhagahameera.Poolisoonni ummata uffata sirnaan uffachuu hin eegalin haala akkam sukkaneessaa taheen akka morma isaanii walitti hidhanii deemanii turan miidiyaalee hawaasaa irratti daawwanneerra.Ka’umsi rakkoo sanas dhimmuma lafaati.
Ummanni Tigraay rakkoon kuni dhalachuu akka danda’u durumaayyuu tilmaamee ture. Masfin Waldamaariyaam akka ibsanitti Samtonni TPLF manneen viillaa maqalee irratti ijaarataniif maqaa ‘’ Ganda Appaartaayidii’’ jedhee wayta itti moggasu sana, waan isin hojjachaa jirtan kana keessaa nuti ummanni Tigraay keessa hin jirru jechuu isaanii ifatti labsaa turuu isaanii ture. Ummatichi Dhiigarraa bilisa tahuu isaa labsaa ture.Tapha Afaan Amaaraa keessatti dur durii ajaaibaa yaadadhu tokkotu ture. Yeroo tokko Waraabessi tokko ilmaan isaatin walii galee harree tokko kuffise ( gonbise). Ergasii ijoollee isaa dhooggatee adda ofii harree sana nyaate. Wayta lafti barii’uuf jettu abbaan harree sanaa Eboo qabatee dhufe. Wayta kana ijoollen isaa isa baqachuu eegalte. Ijoollee koo na gattanii hin deeminaa naa dirmadhaa jedhee itti waywaate. Ilmaan sunis Abbaa keenna, Akkuma nyaatten fiigi jedhanii deebisaniif jedhama.Makmaaksi kuni aangawoota TPLTif fakkeenya guddaa ta’a jedhee abdadha.Ummanni tigraay namoota maqaa isatin daldalan kanaaf jecha balaaleffatamuus abaaramuus hin qabu. Daandileen akkasumaas warshaalen Tigraayitti ijaaraman jedhamanii leellifamanis hagas mara kanjedhanamanii miti. Osoo dimookraasifi bulchiinsi gaarin jiraatee naannoo Itiyoophiyaa hundattuu sanaa ol gochuun dandahamee bareeda ture.
Sababa rakkoo beelaa biyyattii keessatti mul’ate sababeeffachuun lammiileen Ameerikaa hedduun gara Itiyoophiyaa deemun isaanii kaayyo biraa qabaachun isaanii ni shakkisiisa. Dhugaadha, mootummaan TPLF kuni yoo kan kufu ta’e Mootummaan Ameerikaa qorannoo gaggeessee filmaata biraa qopheeffachuu akka qabu sirritti beeka. Wayyaanenis jaarsota filattee qophessun Ameerikatti waywaataa akka jirtu waanuma dhiyeenya kana dhageenye. Aangawoonni TPLF wayta aangorra turanitti badiilee raawwatamaniif yoo kan hin gaafatamne ta’e, qabeenyi isaan horatan yoo kan hin tuqamne ta’efi bu’uura kanaan mootummaan ce’umsaa akka hundaa’u yoo kan walii galan ta’e TPLFf kuni waan gaaridha. Ameerikaanonni paartilee siyaasaa ( kan ala jiraaniifi biyya keessas jiran dabalatee) akkasumas namoota bebbeekamoo gama hundaan jiran maariisisuun mootummaa ce’umsaa tokko yoo kan hundeessitu ta’es Wayyaanef badii hammas maraa hin qabaatu. Guutumaan guututti fincila ummataatin dhiibamanii aangorraa gonbifamuu irra isaaniif irra gaaridha. Yoo karoora duraa lafa kaayamuu danda’an sanaan walii galan ofiifiis hattoota isaan waliin saamaa turanirratti xiiqii ummanni qabate hir’isuun balaa irra gahuu danda’u ni xiqqeessu. Waan hundaafuu dhimmoonni akkanaa hamma ummatatti ifa godhamanitti waanuma lafa jalaan hasaasamaa adeemanii dha.
Akkuma dura ibsame Koompiyuutaroonni mana maree federeshinii hatamuun isaanii kallattii ofduraa kan akeekudha. Kompiyutaroota kanneen kan saaman mamii tokko malee ilmaan Getaachoo Asaffaati ( Itti gaafatamaa Nageenya biyyattii) malee eenyuyyuu ta’uu hin danda’u. Hattuun kara deemtun waajjira sana seentee hanna hammana gahu kana raawwachuu hin dandeessu. Wanti akkanaa kuni kana duras raawwatamee ture. Dhaabni ‘’ XIRET’’ jedhamu ( Qabeenyummaan isaa kan dhaaba Naannoo Amaara Bulchaa jiru BIADENi) kan malaamaltummadhaan shakkamu iccittiilee isaa eeguf jecha waajjira herregaa isaa ibidda itti qabsiisee gubee ture. Warqeen baankii biyyoolessaa Itiyophiyaatii hatameefi kan qabeenyummaan isaa kan Alaamudiin ta’es eessa buuten isaatifii maalirra akka gaye hamma ammaatti hin beekamne. Adeemsa kanaan duraa irraa akka hubatuun dandahamutti Waajjirri Nageenya biyyattii Ragaalee (sanada) karaa seera qabeessa ta’een argachuu hin dandeenye karaa hannaatin akka harka galfatu beekamaadha. Fakkeenyaaf wayta Kinfa G/Madihin gaggeessaa Nageenya biyyattii turetti Boorsaa Harkaa Profesar Asraat Waldayyas hattuudhaan buchisiisun isaa ni yaadatama. Reeffa Mallas Zeenaawii Jeneraal Saamooraa Yunus xayyaaraan Adawaa fidee erga awwaalchiseen booda Finfinneerratti Sanduqa duwwaa akka awwaalamu gochuun isaaniis wanta yeroo sanattii bal’inaan haasa’amaa ture. Dhugumatti inni kun kan nama kofalchiisu malee kan nama gaddisiisus miti. Finfinneedhaaf mul’ata Mallas malee reeffi isaa waanuma tokkoo isii hin fayyadu. Hanni kompitaricha mana maree federeeshinichaas isa kanaan kan wal fakkaatu ta’uun isaa hamiin garasii dhagahamaa jirtu ni addeessiti.
Waajjira nageenyaatti aansee Sanadootni (ragaalen) Wayyaanen dhoksuuf barbaadu kan argaman kompiyutaroota mana maree federeeshinaa obboo Kaasaa T/Birihaniin hogganaman keessa.
Walumaa galatti qabsoo xumura gabrummaa ji’oota afran dabraniif gaggeeffame irraa hubachuun akka danda’ametti Qeerron Du’a tuffateera. Riqicha Sodaa gootummaan ce’eera.Balbala Callisaa cabseera.Taphni siyaasaa haalaan galeefii jira.Baay’inniifi jabinni isaanii ajaa’ibsiisaa ta’ee jira.Akka Filmii ‘’Dances with Wolves’’ jedhamu keessatti arginetti dhufiinsi Qeerroo akka Urjiiti.Calaqqisa Urjiitin samii gurraacha ifa uffisanii jiru.Callaqisa ifu kanas dhaamsuf tasumayyuu hin danda’amu. Walumaa galatti, dhufaatin Qeerroo kuni akka midhaan bade jedhanii osoo eegan margee laaliseetin wal fakkaata. Gama biraatin, Laga gibee cinaa Naacha riphe tokkotu ture.Naachin kuni hanga kuruphee bishaan dhuguuf dhufte qacam godhee liqimsutti waan nabseen jiru hin fakkaatu ture.Fincilli Oromiyaas isa kanaan wal fakkaata.Ummanni Oromoo galmaafii kaayoo isaa isa guddaatti saffisaan tarkaanfachaa jira.Jabina akka gaalaatiin qabsoo ufduratti dhiibaa jira. Kana hubachuuf immoo hayyuu siyaasaa yookin Oromoo tahuun nama hin barbaachisu.
Dhumarrattis barreeffama as dhihoo kana Proofesar Masaay Kabbada mata duree “Ethiopia at the Eleventh Hour of Peaceful Change” jedhu jalatti barreessaniin haa xumuru.
‘’ Aangawoota Wayyaane waan haaraa uumame kana hubachuu dadhabanii oliif gadi raata’aniif waan tokko isaan yaadachiisu barbaada.Ummanni Oromoo dhumarratti Sodaa injifateera.Seenaa garagaraa irraa akka hubannutti immoo Ummata Sodaa injifate dhaabun hin danda’amu. Rakkoo akkanaa kana yeroo muraasaf dhaabun danda’amun ni mala , garuu guutumaan guututti awwaalun tasumayyuu hin danda’amu.’’
Falls Church, Virginia (09/20/2022) – As previously reported by OLLAA, on August 30, 2022, an attack was perpetrated by Amhara…
Mekfira Hussein told Sahan Journal in early 2022 that her experience with hunger as a…
Baruumsi bu'ura jireenya ilma namaati. Barnoonni bu'ura waa hundaati. Manni barnootaa naannoo kee jiraachuu jechuun…
The Conflict Testing Ethiopia’s Nobel-Winning Leader
For several months, Ethiopia has witnessed an escalation of threats on various fronts, both internal…
In a sign of growing concern in Washington about the Civil War in Ethiopia, the…


text:
(Dura obsaan dubbisaa xumuraa, eegas ammoo ‘Share’ godhuun dabarsaa)
(Saphaloo Kadiiriin)
Akkuma beekkamu gamtaan Awrooppaa (EU) dhimma fincila Itoophiyaa keessatti taasifamaa jiruun wal qabatee mootummaan wayyanee tarkaanfii duguuggaa sanyii raawwachuun waan isaan yaaddesse fakkaata. Kanumaaf tahinnaa laata!, Gamtaan Awrooppaa dhaabboollii mirga namoomaaf falman dabalatee kan walgahii hatattamaa yaameef. Gabaasni Gamtaa Awrooppaa kun akka ibsutti walgahii hatattamaa kana Wiixata dhufu gaafa Amajji 11, 2016, Biruuseelitti kan gaggeessu tahuun beekkamee jira. Walgahicha kana irratti biyyoonni miseensa gamtaa Awrooppaa 28 waliin ‘amenisty international’ dabalatee kan irratti argaman tahuu gabaasichi ifoomse. Kanumaan wal qabatee bakka bu’aan Mootummaa Itoophiyaa TPLF’n hogganamuu teessumarratti hirmaachuuf akka hin afeeraminiis gabaasichi dabalee addeesse.
Gamtaan Awrooppaa kun haala hamaa biyya Itoophiyaa, naannoo Oromiyaa keessatti tahaa jiru irraa ka’uun murtii hatattamaa dabarsa jedhamee eeggama. Jalqabni bu’ura fincila kanaa karoora master pilaanii qindaawaa Finfinneefi zoonii addaa oromiyaa naannawa Finfinnee akka tahe ni beekkama. Yeroo qonnaan bultoonni miiliyoona 2 ol lafa isaarraa buqqaafamuuf karoorfamu kan dhiigni oromoo tahe dhiisii alagaanuu waan gammadu natti hin fakkaatu. Kana mormuuf barattoonni mana baruumsaa sad. 1ffaa hanga dhaabbiilee barnoota ol aanootti dabalatee hawaasni bal’aan yoo morman badiin maaliree? Kana mormuun ilmaan oromoo haala kamiinuu haqa qabeessa. Eeyyee! Badii hin qaban. Eega badii hin qabaanne maaliif ajjeefaman kan jedhu gaaffii biraati. Biyya hawaasni mirga isaa gaafate itti ajjeefamu tana, hanga lubbuun ilmaan oromoo 150 ol itti wareegamtu, dhiigni qulqulluun kumaatamaa badii malee hanga itti dhangala’u gocha suukanneessaa kana abbaan irree akka dhaabu taasisuuf amma dura dhaabbooliin mirga namoomaa falmuuf dhaabbanne jedhan, mootummaan Ameerkaafi Gamtaan Awrooppaatiis yaalii tokko hin goone ture. Wanni addaa kan dubbataniis tahee tarkaanfiin fudhatame tokko illeen hin jiru. Duuba arra walgahii hatattamsiisuun kun eessa dhufee? Rabbumaatu nuuf dirmate jennuu!
Gamtaan Awrooppaa amma wal gahii hatattamaa yaame jedhamu kunuu gar malee orraafate. Garuu haa galatoomu dhimma dhumaatii oromoo bara meeqa akka qalma beeyladaatti gaggeeffamaa ture irraa walgahiin hatattamaa Gamtaa Awrooppaatiin amma yaamamuun isaa kan jalqabaa tahullee, amma hatattamuun isaanii qoftinuu nama gammachiisa. Yeroo garii qalbiin, “Laata lubbuufi dhiigni oromoo kun kan namoota addunyaarra jiranii irraan addaa?” na jechaa turte. Garuu gatii akka qabnuufi gamtummaan keenya yoo cime dhageeytiin keenya akka jiru nuuf mirkaneessa. Haatahuu garuu, baayyee orraafachuun isaanii kun nuti ammallee ija addunyaafi dhaaboolii mirga namoomaa keessa galuuf fagoo kan jirru tahuu baannullee, dantaa nuuf dhabuu isaanii waan mul’isuus natti fakkaata. Mee xinxalaa kaa isinuu! Hanga kana mara dhumnu, iyyinuufi halaaknu, Dhaabooliin mirga namoomaaf dhaabbanne ofiin jedhaniis tahee, riphisuun biyyoota fiinxaaleeyyii yoo dhageyaa didan jedhe malee nu dhagayuu dhabaniiti jedhee yaaduun natti ulfaata. Nama beekaa rafu iyyeensa kee akkamitti dhagayaree?
Eeyyee! Gurri sagalee hasaassii nama biraa dhaga’u akkamitti iyyeensaafi waywaata keenya kana hanga ammaa dhagayuu dhabeen eenyuufillee hojii manaa tahuus, deebiin ammoo waan dhagayuu hin barbaanne qofaafi natti fakkata. Maaliif? Dhumaatii Oromoo isaaniis akkuma Wayyaanee faaydaa waan keessaa qabaniifi. Isaan biyya guddinaan badhaate qabanii Itoophiyaa keessaa faaydaa maal barbadaan jechuun ammoo gaaffii gowwaati. Investimentiin wayyaaneen ilmaan oromoo lafa irraa buqqaasuuf barayyu itti karoorsan harki caalaan tan eenyuutiree? Sirna federaalummaa Itoophiyaa eenyuutu ijaare? Isa dhihoo kanaa dhiisiiti, jaarraa 1 fi walakkaa dura ilmaan oromoo dhumee dhiigni lola’ee laga yaa’ee, Oromiyaaniis diigamtee Itoophiyaan akka ijaaramtuuf roga hundaan kan deeggaraa turan biyyoota Awrooppaa tahuu eenyulleen hin mormu.
Arrallee akeekaaf kaayyoon isaanii daran fooyya’aa, caaseeffamaa dhufe malee hin jijjiiramne. Biyyi tarsiimoo warra Awrooppaas tahee, Ameerkaa irra akkuma waraabdetti lammii isii akka biqiltuu caamni miidheetti amma suuta mataa ol qabachaa jiruun gombisaa jirtu Itoophiyaa tahuu ni dagattan moo? Seera shoorarkeessitootaa akkuma jiruun fuutee biyya Afrikkaa keessattuu ganfa Afrikkaatiin wareersaa jirtu Itoophiyaa baanan tanaa mitii? Kun waan marti keenya beeknu waan taheef wal nun mormisiisu. Walumaagalatti, Itoophiyaa jechuun Aawrooppaa ykn Ameerkaa teessuma lafaatiin (geographical) Afrikkaa keessatti argamtu jechuu dha. Kanaafuu jarri if diiguuf gonkuma hin karoorsan.
👉 MURTIIN GAMTAA AWROOPPAA MAAL TAHUU MALA?
Gaaffii ijoo taateefi dirqama kaafamuu qabduu dha. Yoo waan eegnu hin beekne waan argannuus hin beeknu. Namni waan barbaadu addaan baasee hin beekne waan takka illee hin argatu. Kanaaf murtii Gamtaa Awrooppaa irraa waan eegnu yoo beekne qofa deebii sirrii argachuufi dhabuu keenya beekna jechuu dha. Murtiin Gamtaa Awrooppaa kun dabarsu gaaffiifi fedhii Oromoo bu’ura irraa furuun murtii siranaa kennuu danda’aa laata? tan jattu ammumarraa irratti mari’achuun dursinee daandii adeemsa keenyaa akka barruuf nu gargaara. Nuti ilmaan oromoo jalqaba yoo kaanu mormiifi fincilli taasifamuu jalqabe master pilaanii Finfinnee qofa kan bu’ureeffate ture. Yeroo ammaa immoo kana qofa irratti daanga’ee waan hafe osoo hin taane gara gaaffii mirga abbaa biyyummaati tarkaanfatee jira. Kanaaf murtii gamtaa Awrooppaa kun garaa nu gahaa laata? jennee if gaafachuun keenya osoo guyyaan isaan walgahiif qabatan hin gahin nuti ofuma keenyaaf deebii isaanii akka barru nu godha.
Gamtaan Awrooppaa guuza (daboo) dha. Guuzni (daboon) mo’oya namaaf oofa malee wanni addaa kan godhu hin jiru. Guuzni tokko imaama akka saffisu taasisuun hojii nuti yeroo dheeraa itti fudhannu tarii yeroo gabaabsuu danda’a taha malee gonkuma asheeta nun tuttufachiisu. Eeyyee! Gamtaan Awrooppaas dhimma oromoo irratti mari’achuun isaa murtii nuti yeroo ammaa barbaannu gonkuma akka nuuf kennuu danda’utti yaanne taanaan dogoggorre jechuudha. Daboon yoo sanyii siif facaase ykn hagaayitti siif oole waan san booda jiru hanga xumuraatti faana bu’ee callaa gaarii argamsiifatu abbaa dha. Guuzni shiraa kan lafa hin qotamin irratti biyyee gurraattii guuruus akka jiru dagachuun nurra hin jiraatu. Kana hambisuuf ammoo guuzni if keessaa bahee mirqaanaan akka ooyruu tee bal sirraa godhu abbaan guuzaa tajaajilaan bira dhabaachuun dirqama taha. Maraafuu ammoo guuzni tokko eega siif oolee ‘fayyaa dahii’ qaba. Warri Gamtaa Awrooppaas murtiin isaanii maal illee tahu garuu guuzaa nuu ooluuf karoorfachuu isaaniitiif qofa ‘fayyaa haa dahan’. Eeyyee hanganuma qabdi.
Yoo kan murtii Gamtaan Awrooppaa walgahicha irratti dabarsuu malu tilmaamnu tahe ammoo hangafoonni:
⏩ Finciltoota harka duwwaa mormii taasisan irratti humna tikaafi waraana guddaa fayyadamuun mootummaa wayyaanee sirrii akka hin taane dubbachuun humna waraanaa kanneen Oromiyaa keessaa akka baasu murtii laachuu mala.
⏩ Lubbuun namoota kana maraa gonkuma bahuun irra hin turre. Lubbuun tun marti kan bahuu dandeesseef ammoo meeshaa waraanaa taaytaa hiriirtootaan walin ginne fayyadamuu humnootii mootummaatiini. Kanaaf mootummaan ajjeechaa kana raawwate seeraan haa gaafatamu mala.
⏩ Dimokraasiin Itoophiyaa bililiqoo (fake dimocracy) tahuu mirkaneessuun, mootummaan biyya bulchu saffisaan rakkoo kana hundee irraa furuun dimokraasiin dhugaa (real dimocracy) akka hojiirra ooluufi bulchiinsi gaariin dafee akka siranu dhiibbaa taasisuu mala.
⏩ Dhumaatii lubbuu kana maraatiif bu’ura kan tahe maaster pilaaniin akka hafuu qabu mootummaa kanarratti dhiibbaa taasisuu, misooma fedhii ummataa giddugala hin godhanne kamuu raawwachuuf ummata dirqisiisuun abbaa irrummaa waan calaqqisuuf kun jijjiiramuu akka qabu murtii laachuu mala,
⏩ Deeggarsaafi liqii gamtaan Awrooppaas tahee biyyoonni miseensoota gamtaa tahaniin mootummaa Itoophiyaatiif godhamaa ture hanga mootummichi kun gochoota akkanaa irraa if qusatuu akka dhaabbatu taasisuuf murtii laachuu mala,
⏩ Miseensootaafi hoggantoonni paartiilee siyaasaa, ilmaan oromoo sababa fincilaniif mana hidhaatti guuraman, gaazexeessoonnifi ‘blogger’oonni hidhaa keessa jiran hatattamaan akka gad lakkifaman gaafachuu mala,
⏩ Dhiibbaafi dhiittaan mirgaa nama Itoophiyaa keessatti lammii biyyaa irra gahaa jiru hatattamaan akka dhaabbatu, akka fooyya’u akkasumaas gochoota farra dimookraasii hawaasni akka lammii sadaffaatti biyyattii keessatti qaanfachaa jiraatu taasisan mara saffisaan akka fooyyeessuu qabu dhidhiibu mala…. fi kan kana fakkaatanii ala waan bahu nattin faakkaatu. (Fayyaa haa dahan ammallee irra deebi’ee)
Laata ilmaan Oromoo murtiin yeroo ammaa argachuuf qabsaawaa jiran kanuma? Ani natti hin fakkaatu. Murtiin akkanaa kun Gamtaa Awrooppaatiin laatamuus hojiirra oolmaa isaa ‘hangam takka qabatamaan mirkanaa’a?’ jedheen shakka. Mootummaan wayyaanee hoo murtii kana fudhatee hundeerraa rakkoo furuun hangam nu amansiisa laata? Murtiileen Gamtaa Awrooppaatiin laatamuuf deema jedhamu kun humna ilmaan oromoo qabsottiin ka’aniin kun sodaa Itoophiyaa diiga jedhu irraa ka’uun Oromoo tasgabbeessuufi warraaqsa amma finiinaa jiru kana dhaamsuu qofaaf kan fakkeeffame yoo tahee hoo? jedhanii yaaduuniis gaariidha. Ilmaan oromoo yeroo ammaa fedhiifi hawwiin isaan qabsoo ittiin finiinsaa jiran guddaan hidda gabrummaa ciruun, jirma sirna nama nyaataa ciqqaawuun mootummaa wayyaanee guutumatti ifirraa fonqolchuun injifannoo gonfachuu dha. Turuus dafuus kun ammoo waan hafuu miti. Warraaqsa ilmaan oromoo godhaa jiru madditti murtiin Gamtaa Awrooppaa duskannoo nuuf tahuu ala injifannoo nuti barbaannu akka nu harkaan hin geenye beekuutu nurra jiraata.
👉 OROMOON MAAL GODHUU QABA?
Oromoon tasuma if dagachuufi qabsoo isaa itti jiru laaffisuu hin qabu. Walgahii Gamtaa Awrooppaa duraas tahee booda qabsoon ilmaan oromoo daran bifa ijaarameen wajiijamuu qaba. Gamtaan Awrooppaa murtii fedhe haa laatuu, laachuus haa baatuu galmi keenya dhimma isaanii miti. Ka’uumsi keenyaas akka Gamtaan Awrooppaa ajandaa mariifi murtii dhimma keenyaaf qabatuufi mari’atuuf miti. Galmi keenya ifaafi ifatti kan beekkamu tahuus ammaaf tuquu nan barbaachisu. Murtii tahe tokko laachuun Gamtaa Awrooppaa humna dabalataa nuuf tahuu ala galma kaayyoo keenyaa akka hin taane ammaas ammaas hubachuun warraaqsa qabsoo keenyaa haa wajiijnuu. Carraa argamu maratti fayyadamuun humna teenya jaaraa, tooftaa deemsa qabsoo bifa wal fakkaataan jijjiiraa ija guduunfannee, mudhii jabeeffannee itti ajjachuu qofaatu injifannoo cululuqaa nu gonfachiisa.
=====Xumure, Galatoomaa.====
#Saphaloo_KadiiAbdulbasit Kedirdir
Amajjii 8, 2016
#Oromoprotests


text:
Oromia: OMN:Gaafiif Deebii Gaazexeessaa DHRTVO Duraanii Yihun Ingidaa Waliin Godhame. December 20, 2016Posted by OromianEconomist in #OromoProtests.
Tags: #OromoProtests, #OromoRevolution, Africa, Genocidal Master Plan, OMN, Oromia, Oromo, SAY NO, yihun Engidaa
trackback
Naga’e!
Murtoo kanarra ga’uuf akkan harkifadhe nan beeka; Ta’us yeroon waan darbite natti hin fakkaatu. Ani kana booda miidiyaa mootummaa keessa dalaguuf mooraalii hin qabu. Qabsoo saba kootii dura dhaabbachuunis kaayyookoo miti! Nama dhugaan quuqama uummataa qabu taatee miidiyaa mootummaa keessa dalaguun du’a dachaadha. Uummatakeefis ofiikeefis hin taatu. Uummati sitti gadda, sammuukee dhabda. Ogummaa keettis hin taatu; diinagdeenkees 0 dha. Hundaa ol kan nama ajaa’ibu ammoo mootummaan ati hojjettuufillee si hin amanu. Waan maraafuu miidiyaa mootummaa keessa ta’ee hojiin hanga ammaatti dalagaa tureen namoota natti gadditan hundumaa dhiifaman gaafadha? Anis akka ilma Oromoo tokkootti qaama qabsoo saba kootii ta’uukoo akka naaf hubattanin barbaada! Namoonni kabajaa fi jaalala obbolummaa naaf qabdaniin, miidiyaarratti na arguu barbaaddan akka jirtan nan beeka. Isin tarii miidiyaa dhugaan hawaasa tajaajiluun, yeroo booda tajaajila ogummaakoo deebitanii argachuu dandeessu jedheen yaada. Kun ta’uu yoo baate garuu gamanumaan dhiifaman isin gaafadha, Galatoomaa!
(Yihun Ingidaa, Gaazexeessaa) Onkoloolessa 3 bara 2016
Comments»
No comments yet — be the first.


text:
Ibsa muummicha ministeeraa kanaaf deebii gama mormitootaan deebii kan nuu kennan barreessaa paartii federaalawaa uummata oromoo obbo Baqqalaa Nagaa turan. Uummata keenya qabsoo inni eegale doorsisi mootummaan oofu hin dhaabsisu jedhan.
Waggoota digdamii afuriif uummatichaaf bu’aa hin buusne har’a ka’anii gama misoomaan uummataan fedhii keen guuta jedhanii waadaa duwwaa seenuun waan fakkaatu miti uummatis gowwoomsamaa hin jiru jedhan obbo baqqalaan.
Mootummaan taajjabdoota keenya ka filannoo maqaa isaanii boordii Filannoo irraa guurratee mana hidhaatti naqaa jira, reebaa fi hiraarsaa jira kan jedhan obbo Baqqalaan filannoo taajjabdoota hin qabne geggeessuuf dhiisuu keenya murteessuuf jirra jedhan.
Nuti kan nuti uummataaf waadaa seennu kanaa fi sanan sii godha jennee gowwoomsuu utuu hin ta’ini yoo carraa arganne sirna dimokraasii fi haqaa diriirsuu dhaan uummati keenya jireenya wayyaawaa akka jiraatu gochuuf qabsoofna jedhechuun obbo Baqqalaan nuuf ibsaniiru.


text:
Badhaadhinnaaf Utubaa 2ffaa- Qusannaa
Mana barnoota keessa taanee yommuu siviks barannu boqonnaan “Qusanna (Saving)” jedhu tokko hin hafu. Bara baraan boqonna kana barataa turre. Garuu wanti ach irratti barraa’u tiyoori qofa moo shaakala qabaa? Rakkoon mana barnootaa guddaan tiyoori qofaan sammuu hadoochu, barattoota shakalsiisun ykn akka shaakalan karaa itti agarsiisun hin jiru. In sha Allah har’a bal’innaanis ta’uu baatu hanga ta’e waa’ee qusannaa ni ilaalla.
Qusannaa jechuun maallaqa qaban hanga barbaachisu itti fayyadamanii ykn wanta gaarii irratti baasanii kan hafe immoo olkaa’udha. Qusannaan maallaqa qofa osoo hin ta’in ‘Yeroos’ kan of keessatti qabatuudha. Yeroo qusachuu jechuun yeroo bakka hin taane fi bu’aa hin buusnetti balleessu dhiisudha.
Rabbiin (subhaanahu wa ta’aala) qabeenya qabnu akka hin qisaasessina nu akeekachiisa.
“Firaaf, harka qalleeyyii fi kara deemaafis haqa isaa kennif. Qisaasessu hin qisaasessin.
Dhugumatti warri qisaasessan obboleeyyan sheyxaanaati. Sheyxaanniis Gooftaa isaatti akkaan kafaraadha.” Suuratu Al-Isra 17:26-27
“Nyaadhaa dhugaa, daangaa hin darbinaa (hin qisaasessina). Dhugumatti, Inni (Rabbiin) daangaa darbitoota (warra qisaasessan) hin jaallatu.” Suuratu al-A’araaf 7:31
Faallan qusannaa qisaasessudha. Namni wanta argatte hunda har’uma fixuuf akka fedhe yoo baase gara fuunduraatti dhiphinnaa fi miidhaa guddaa keessatti kufa. Namoonni gariin “Kan boruu Rabbitu naaf jira.” Jechuun qabeenya ofii akkuma argan gadi dhangalaasu. Eeti Rabbiin siif jira. Garuu Rabbiin nama qisaasessu akka hin jaalannee fi adabbi cimaa akka adabu ni dagattee? Adabbii kanniin keessaa tokko namtichi liqaa (deynii) guddatti kufuudha. Liqaan dhiphinnaa fi gadadotti nama darba.
Tolee maallaqa qusachuuf malli jalqabaa nuti fayyadamu qabnu maaliidhaa?
Maallaqa qusachuuf tarkaanfin jalqabaa liqaa (idaa) ofirraa qulqulleessudha. Liqaan akka hin qusanne gufuu namatti ta’a. Liqaaf gabra ta’uu irraa of baraaruf takkamaan wanta argatte bittineessu, baasii daangaa hin qabne baasu irraa of qusachuu qabda. Wanta lubbuun tee feetu hunda guutuf yoo carraaqxe takkamaan waxmadii idaa keessaa seenta. Ba’aa liqii jalaa bahuuf mee tarkaanfilee (steps) kanniin haa fayyadamnu.
1.Du’aayi gochuu– A’ishaan (Rabbiin ishiirraa haa jaallatu) akkana jetti: Ergamaan Rabbii (SAW) akkana jechuun salaata keessatti du’aayi godha,
“ اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنَ الْمَأْثَمِ وَالْمَغْرَمِ ”
“Yaa Rabbii! Cubbuu fi idaa irraa Siin eeggama.” (Jecha biraatin, Yaa Rabbii cubbuu fi idaa irraa na eegi.) Ergasii namni tokko akkana jedhe, “Yaa Ergamaa Rabbii! Yeroo baay’ee idaa irraa Rabbiin akka si tiiksu kadhatta.” Ergamaan Rabbiis ni jedhan: “Namtichi idaa keessa yoo jiraate yommuu dubbatu ni kijiba, yommuu waadaa seenu ni diiga.” Sahiih Al-Bukhaari 2397
Kanaafu, “Yaa Rabbii cubbuu fi idaa irraa na eegi.” Jedhanii kadhachuun balaa fi dhiphinna idaa jalaa akka bahan nama taasisa.
2.Fakkii liqaa keeti gamagamii– namoonni gariin yommuu liqeefatan hangam akka liqeefatanii fi namoota meeqarra akka liqeefatan osoo itti hin yaadin cal’isaniitumaan liqaa walitti guuru. Nama jalqabaatif liqaa osoo hin deebisiniif nama biraa irraayis liqaa barbaadu. Ati nama akkanaa yoo taate, eenyurraa fi hangam akka liqeefatte waraqaa irratti barreessi. Erga waraqaa irratti tarreessite booda wantoota armaan gadi hojjadhu:
- Liqaan waligalaa kee meeqa?
- Kireedit Kaardi yoo qabaatte mallattoo itti godhi.
- Liqaa kee xiqqaa irraa gara guddaatti tarreessi- kuni tartiiban xiqqaa irraa gara guddaatti akka ofirraa kafaltu si taasisa. Kuni dukkana liqaa keessa teette ifa wayi akka argitu si abdachiisa.
3.Kireedit kaardin kan waa bittu yoo taate, qarshii harkatti baadhu- akkana gochuun maallaqa akkuma argite akka hin baasne si daangeessa. Kreedit kaardi manatti dhiisi ykn addaan kuti. Kreedit kaardin biyya keenyatti kan baratamee miti. Garuu amma babal’achaa jira. Kreedit Kaardi jechuun kaardi qarshii ofirraa qabuu kan baanki irraa liqeefatamuudha. Kaardi kanaan yommuu suuqi dhaqxu wanta feete bittaan. Garuu boodarra maallaqa kana baankif ni kafalta. Inuma Kreedit kaardin dhala (riba) kan ofirraa qabuudha. Kanaafu, jireenya kiyya salphisa jette kreedi kaarditti hin dhiyaatin.
4.Liqii kee kafaluuf baajata kee irraa muri qusadhu- liqii ofirraa kafaluuf wanta si hin barbaachisne bitu dhiisi. Wantoota si barbaachisanis hanga isaa hir’isi. Fakkeenyaf, akkadaami qofa yoo ta’e ijoolle mana barnoota dhuunfatti barsiisu irra mana barnoota mootummatti barsiisu. Garuu diinis (amantis) kan barsiisu yoo ta’e, kan dhuunfatti barsiisutu irra caala. Nyaata haala madaallamaan qopheessu; telefoone tachii bituuf carraaqu dhiisu ( Liqaa osoo ofirraa hin kafalin akkamitti namni telefoona tachii bitaa?), meeshaalee mana keessaa sirritti nama hin fayyanne kan akka soofaa bituu dhiisu.
Erga liqii fi galii kee tarreessite booda bartee qusannaa gabbifadhu. Qarshii 25, 50, 100 ykn 200 ta’ii homaa rakkoo hin qabu. Wanti guddaan bartee qusannaa uumudha. Liqii kee akkuma kafalte ofirraa fixxeen bartee qusannaa itti fufsiisi.
5.Karoora baasii (baajata) qopheessi- maallaqni eessaa dhuftee garam akka deemtu yoo hin beekin jireenyi nutti dukkanoofti.
Kaayyoo: maallaqni kee eessa deemu akka qabu itti himi. Kana jechuun akkuma argite hin baasin. Karooran baasi.
Dhugaa jiru: Maallaqni kee bahe. Eessatti akka bahe qorachuuf tattaafachaa jirta. Maallaqa keetif karoora baasun ykn baajata gochuun wanta garmalee si fayyaduudha. Mee akkamitti akka karoora baasnu haa ilaallu.
Mindaan kee siif kafalamuun dura hanga maallaqaa harka kee gahu waraqaa irratti barreessi. Mindaan harka kee gahu ji’atti qarshii 4000 haa jennu. karoora baasun salphaadha. Waraaqa tokko baasun baasii kee hunda tarreessi. Fakkeenyaf ji’a kana keessa baasin kee:
Sadaqaa– 250, Qusannaa– 300, Kiraa manaa– 1000, Elektriiki-200, Bishaan– 100, Nyaata – Xaafi kilo 50- 700, Zeytii– 300, Telefoona– 200 , Gabayaa fi suuqi– 300, Geejjiba– 650
Wanti ijoon baajata (karoora baasiitti) maxxanuu fi hojii irra oolchudha. Akkuma argitu sadaqaa sadarka tokkoffaa irra keenne. Sababni isaas, sadaqaa tarree (list) keessa yoo hin galchin maallaqa wanta biraa irra oolchun Aakhiratti garmalee gaabbita. Kanaafu, sadaqaa hin dagatin.
Bartee Karoora baasi (Baajata) Gabbisuu fi Karooran jiraachu
Yommuu waa’ee baajataa kaasnu namoonni ramaddi armaan gadii eessa tokko jalatti ramadamu. Ati kam keessayyi?
Warroota karoorsan– warri kuni dhimma maallaqa isaanii ni too’atu. Qusachuuf karoora ni baasu.
Qabsaa’ota– warri kuni qusachuuf karoora baasun itti ulfaata. Maallaqa irratti to’anna argachuuf ni qabsaa’u.
Warroota didan– rakkoo maallaqa keessa akka jiran fudhachu ni didu. Karoora baasun isaaniif gaarii akka ta’e hin hubatan.
Warroota sirritti osoo itti hin yaadin maallaqa baasan (Impulsive)– warri kuni wanta argatan har’uma fixu barbaadu. Qusachuuf karoora baasun isaanif haarawa.
Zaaran haadha mucaa tokkooti. Akka dandeetti ofiitti jiraachuf maallaqaaf karoora ni baasti. Qusachuun ishiif baay’ee barbaachisaadha. Daftara xiqqoo wanta baastu hunda irratti galmeessitu qabdi. Zaaran bartee qusannaa kana gabbifachuu fi afoosha gargaarsaa (uqqubii) seenun mana bitte jirti, mucaa ishitiif yuniversiti akka baratu haala mijeessite jirti.
Fuggisoo kanaa Feenet akkuma argite maallaqa ishii baasti, hin karoorsitu. Feenet hojii gaarii qabdi, mindaa gaarii argatti, jireenya mijaawa jiraatti. Garuu haalli diinagde ishii seenaa biraa hima. Feenet qusannaas ta’i invastementi wayitu hin qabdu, qabeenya dhaabbataas hin horanne. Dabalataan, idaa baay’ee qabdi. Karoora maallaqaa hin baastu.
Dandeetti qabeenya uumu guddisuuf akka Zaaraa nama karoorsu ta’i. Baasi karoorsun:
- Maallaqni kee eessa akka deemu hubatta.
- Galii argattu caalaa baasi akka hin baasne si taasisa.
- Maallaqa wanta qabeenya kee ittiin guddistu irra akka oolchitu si taasisa.
Karoora baasi gabbisuuf wanta guyya guyyaan baastu galmeessu fi galiif baasi kee hubachuun si barbaachisa.
Guyyaa tokko Feenet qabeenya uumuf akka Zaaraa karoora baasi qopheessu akka qabdu hubatte. Jalqabaaf Feenet maallaqa hangami akka argatte fi baasi hammami baasaa akka turte beekuf diinagde ishii qoratte. Qabeenya uumuf ji’atti qarshii 175 qusachuuf kaayyefatte. Jalqaba guyyoota muraasaf baasi guyya guyyaa ni galmeessite. Yaadanno xiqqoo of waliin deemun wanta baastu irratti katabde. Haala kanaan, rakkoo maallaqa too’achuuf tattaafatte.
Maallaqa irratti too’annaa argachuuf:
♣Hanga dandeetti keeti jiraadhu. Nama akkeessun wanta humna keeti oli bituun liqii ofitti hin fe’in.
♣Wantoota haarawa bahaniin hin sobamin. Wanta gaarii fi mijaa’a ta’e uffadhu.
♣Baasi qisaasessu dhaabi. wanta tokko baay’iste hin bitin, hin nyaatin, hin dhugin. Bishaan, elektirikii fi kkf qusannaan fayyadami.
♣Jireenya kee bulchi, tartiiban jiraadhu. Namoonni qaroon wanta jalqaba barbaachisa ta’e bitu. Namoonni qaroo hin taane immoo wanta dhumarra bitamu qabu jalqaba bitu. Fakkeenyaf, konkolataa manaa dhumarra bitu dhiisani jalqaba bitu. Idaa ofirraa kafaluu dhiisanii wanta garmalee barbaachisaa hin taane bitu. Kanaafu, jireenya moo’achu yoo barbaadde tartiiban deemi.
♣ Karooran deemun rakkoo fi ba’aa idaa irraa si hanbisa.
Kitaabban wabii
√Five Pillars of Prosperity- Essentails of Faith-Based Wealth Building- Dr. M.Yaquub Mirza- fuula 19-35
√ A practical Guide to Debt and Personal Finance For Muslims- by Omur Osman and Adam Tofiq- fuula 5-10


text:
Naannoo gama kibbaa godina Gurra Fardaa aanaa Giniiqaanaa ganda Shoobii keessatti hidhattoota eenyummaan isaani hin beekamneen haleelaa raawwateen qonnaan bultoonni miidhaman yaaddoo guddaa keessa jiraachuu isaanii dubbatu.
Ganda isaanii keessaa baqatanii magaalaa ka biro keessa dahataii kan jiran obbo Tezrraa Yimaam haleellaa sanaan obboleessa isaanii obboleettii akkasumas miseensonta maatii isaanii afur hidhattoota kanaan ajjeefamuu dubbatu.
Ol aantummaan seeraa yoo hin kabajamne gareeleen haleellaa sana raawwatan to’annaa jala oolanii tarkaanfiin yoo hin fudhatamne jiraachuu akka hin dandeenye ibsaniiru. Jiraataan ganda Sanaa eenyummaan isaanii akka hin tuqamne gaafatan tokko haleellaa sana jalaa miliqanii magaalaa Biift seenuu isaanii ibsanii eenyummaan isaanii adda baafamee dhalattoota Amaaraa irratti haleellaan raawwachuu isaa dubbatu.
Dargaggeessaa qabee hanga maanguddootti daa’immanii hanga haadholiitti ajjeefamuu dubbatanii raayyaan nageenya eegsisu ga’aan hin seenu taanaan amma iyyuu haleellaan kan irra ga’u ta’uu ibsanii yaaddoo fi soda guddaa keessa jiraachuu VOAf ibsaniiru.
Guyyoota lamaan walitti aananiif aanaa sana keessatti haleellaa raawwatameen namoonni 31 yoo ajjeefaman 5 immoo madaa’aniiru. Lammiiwwan 1500 ta’an immoo qe’e ofii irraa godaanuun ibsamee jira. Hanga kaleessaatti yakka kana raawwachuun kanneen shakkaman namoonni 16 to’annaa jala ooluu bulchaan godina Sheekkoo obbo Fitiree Amaan dubbataniiru.


text:
Ministeerri hajaa alaa Amerikaa Antonii Bliinkan, gara Faransaayti eega imalanii booda, Kibxata har’a Prezidaantii Fransaayii Immanuel Makron waliin hariiroo jiru foyyeessuu irratti dubbatan.
Kunis Amerikaa Briteen fi Awustraaliyaan miichooma nageenyaa tolfachuun isaanii falmii eega kaasisee booda.
Angawaan Amerikaa tokko oduu gabaastootaaf akka ibsanti, walgahiin isaanii kun sagantaa Bliinkan irra kan hin turree fi daqiiqaa 40 kan fudhate ta’u fi lameenuu projeektii waliin qabaachuuf malan kan dhuma baatii kanaa prezidaant Maakroon fi prezidaant Baaydiin yeroo wal argan labsuuf deeman irratti mariin kun dubbachuun ibsamee jira.
Bliinkan dursanii gaafa Kibxataa ministeera haajaa alaa Faransaayii fi gorsaa waa’ee nageenyaa kan Farnsaayii waliin dubbatanii turan.
Jaarmayaa walta’iinsa dinagdee fi misoomaa, walgahii kaawunsilii ministeerootaa Paariis keessatti qabu, Bliinken dura teessummaan kan gaggeessanii fi haasawaa kan dhageesisan ta’uun beekamee jira.


text:
Mootummaan kam iyyuu baasiif bajati ramaduu fi galii inni argatu wal hin madaalu taanaa, hanqinni mudachuun kan hin oollee ta’u Dr. Hamzaa Abduuraazaaq Yunivarsitii Haarvaard irra ibsanii jiran.
Yunaaytiid steetes bara bulchiinsa Prezidaant Klintoon galii guddaa argataa akkasumas bajati ramadamuus irraa hafaa ture kan jedhan Dr Hamzaan, erga Prezidaant Joorj Buush aangoo qabatanii booda garuu, duressoota biyyattii irraa dilaala kaasanii san booda dulli waraanaa Iraaq fi Afgaanistaan keessatti banamuun baasii jiru daran hamessuu isaa ibsan.
San booda bara 2008 kufaatii dinagdee Amerikaa mudateen namni hedduun hojiin ala waan ta’eef jecha, dilaallii silaa mootummaaf galu hafee, inumaa iyyuu mootummaan kanneen hojii hin qabneef gargaarsa kennuuf dirqamuun, rakkoo maallqaa ka biraa uumuu isaa Dr Hamzaan ibsaniiru.
MP3 tuquun guutuummaatti dhaggefadhaa


text:
Giluukoosii
Glucose (Glc), kan jedhamu kuni monosaccharide (yokan simple sugar) yoo ta'u Biology kessatti akka Carbohydrate bayye barbachissa ta'etti ilallama. Celliin akka madda energy fi dallaga bayyee geggesufi kan itti fayyadamu Glucosii dha. Glucosiin waantotta photosynthesis jalla argamanii kessa guddicha yoo ta'u and akka cellular respirationiin prokaryotes fi eukaryotes kessatti jalqabu qarqarra. Maqaan kunni Afaan Greek glykys jedhamu irra kan dhuffe yoo ta'u, kunii jechuni immo mi'ahha jechu dha. "-Ose" jechuun immo gossa Carbohydrate akka ta'e ibsaa.
Isomerotni lamma kan aldohexose sugarii glucose jedhamani wamamu, haa ta'u malle kaneen kessa tokkichi (D-glucose) qofatti biology kessatti hojjatta. Gossi kuni (D-glucose) dextrose (dextrose monohydrate) jedhame wamama maqaan kuni immo food industry kessatti bayye fayyadatama. Mirror-imageiin (garagalli isaa) molecule kana L-glucose haa ta'u malee moleculeiin kuni Celliin hin fayyadatamu.
Glucosiin akka wanna adii (white substance) fi cabbi (solid crystal)tti argama. Akkasumas akka fesashi (aqueous solution)ttis ni argama.
The Fischer projection of the chain form of D-glucose Chain form: ball-and-stick model Chain form: space-filling model