text:
Dhimmi Jaal Abdii Raggaasaa maatii fi hiryoota yaaddeesse; mootummaan Jaal Abdii dhoksee jira.
(Oromedia, 28/03/2020) Maatiin jaal Abdii Raggaasaa yaaddoo fi dhiphina guddoo keessa akka jiran ibsan.
Maatiin akka dubbatanitti Jaala Abdii Raggaasaa erga ijaan arginii torban tokkoo ol ta’ee jira.
Maatiin akka himutti Jaal Abdiif torbaan tokko dura gaafa gaafa 20/03/2020 GC ykn 11/07/2012 EC mana hidhaa inni duraan keessa ture Buraayyuutti ciree fi laaqana geessaniifii turan. Haata’uutii, galgala akka lakk biyyattiitti 12:30 Jaal Abdiin fudhamee bakka hin beekamne geeffamee jira.
Erga torban tokkoo as maatiin bakak halle iyyaafataa jira. Garuu “haga yoonaatti eessa akka geessan hin beeknu; bakka jiruyyuu qaamni nuuf ibse hin jiru,” jedhan maatiin Jaal Abdii.
Haala Jaal Abdiin keessa jiru “manni murti Burrayyu illee hin beeku,” kan jedhan maatiin Jaal Abdii, yeroo ammaa kanas maatiin marti dhiphuu guddoo keessa akka jiru dubbatu.
“Abban keenya baadiyaa jiraatan rifaatuu irraa kan ka’e dhukkubsatanii sireerratti hafanii jiru; nutis takkaa gadi hin teeny; barbaacha isaatif dhibee CORONA kanaf ille akka nun sababne nu soodachisa,” jechuun haala keessa jiran ibsan.
Maatiin Jaal Abdii hanga hardhatti waajjira Poolisii magaalaa Buraayyuutti deddeebi’anii gaafataa jiran. Waajjirri Poolisii magaalaa Buraayyuu garuu “jaal Abdiin as hin jiru; Finfinneetti fudhatame” ittin jedhan.
Eenyu akka isa fuudhee fi eessa akka jiru immoo qaamni maatiitti hime hin jiru.
Haalli kun immoo maatii yaaddessaa jira. “lubbuun jiraachuu fi jiraachuu dhiisu isaayyuu wanti beeknu hin jiru; hanga ammatti qaamni mootummaa ‘bakka akkasi jiraa, hin yadda’inaa’ nuun jedhe hin jiru; erga guyyaa sana inuma barbaanna.” jedhan.
Kana malees, dhimmi fayyaa isa ahedduu akka isaan yaaddessu maatiin Jaal Abdii hin dhoksine. “Nuti waa’ee fayyaa isaaf hedduu yaaddoo qabna; mootummaan dhugaadhuma waanta isaaf barbaachusus ni guutaaf jennee irraa amantaa hin qabnu; Jaal Abdiin dhukkuba asmii dhukkubsachaa jira.” jedhu.
“Uffata jijjirraas dhugumaan mootummaan ni kennaaf jennee hin amannu; yeroo hamtuu kanatti beekaadhuma akka rakkinaaf saaxilamuuf nu jalaa dhoksan; kana biraan dhibeen #Corona nama hunda yaaddeesu akka isa hin tuqne waanti beeknu hin jiru.” jechuun dhiphina maatiin qabu nuuf ibsanii jiru.
Akka odeeffannooa rgannetti, baallamni mana murtii jaal Abdii gaafa 18/07/2012 ture. Garuu dhaddacharratti hin dhihaanne.
Inumaa poolisiin magaalaa Buraayyuu “dhimma kana qaama biraatti dabarsine waan ta’eef galmeen nuuf haa cufamu,” jechuu isaa maddi keenya gabaaseera.
Abukaatoo, Maatii fi jaallan isaa yeroo ammaa kanatti yaaddoo guddoo keessa jiran.
Jaarmyooti mirga dhala namaaf falman ibsoota baasaniin mootummaan Itoophiyaa qabiinsa mirga namoomaa Jaal Abdii akka fooyyessu gaafachaa jiraachuun beekamaadha.
Itoophiyaan addunyaa kana irratti dhiitinsa mirga namoomaan sadarkaa duraatti galmooftee jirti. Biyyattii keessatti nama harka poolisii jiru tokko, keessumaa Oromoo yoo ta’e, abukaatoo fi maatii jalaa dhoksuun, dhiittaa mirga namoomaa irratti raawwachuun mootummichaa kan addunyaan ifatti beekuu dha.
Posted on March 28, 2020, in Corona, Events, Finfinne, Information, Koronaa, News, Oromia. Bookmark the permalink. Leave a comment.


c: text/html

text:
Gibiraa fi Qaraxni Bittoota Irroomsu Mormamuu Qaba (Ibsa ABO)
(Adoolessa 11,2017) Addi Bilisummaa Oromoo (ABO)n Gibiraa fi qaraxa humnaa olii, loogummaa irratti hunda’e bifa duulaan daldaltootaa irratti fe’amaa jiru ni balaaleffata. Addatti ammoo gibirri humnaa olii kun haa tahu jedhamee daldaltoota saboota biroo daldalaa ala gochuu fi saamicha qabeenya isaanii irratti kan akeekkate waan taheef jabeessee morma. Waan taheef, kanneen gibiraa fi qaraxni humnaa olii irratti jigfame hundi, gibirri baasan mootummaa farra ummatootaa kan cimsu, bittaa meeshaa waraanaa mirga ummatootaa ittiin ukkaamsu bitatuu irra kan oolfamu tahuu hubatuun akka dura dhaabbatan ABOn dhaamaaf. Mootummaan kun hanga aangoo irra jiruttis yaaddoon alatti hojjatanii jiraatuun kan hin danda’amne tahuu hubatuun irratti qabsaa’uun of irraa qaarsuun alatti furmaatni biraa kan hin jirre tahuu ABOn irra deebi’ee hubachiisa.
Akeeka ijaaraa fi deggeramaa, loogummaa fi dantaa gareen hin masakamne, biyyaa fi ummatootaaf tolu dhabamuun Itophiyaa biyya hiyyeettii akka taatee turtuuf sababa tahe. Lammiileen mootummaa jiru irraa abdii dhabuu fi egereen isaanii dukkanaa’uu irraa hariiroon ummatootaa fi mootummaa Impaayera kana bitaa jiru gidduu jiru caalaatti addaan fagaatuu malee walitti dhihaatuu hin dandeenye.
Mormiin saamamuu fi cunqurfamuu diduu irraa babal’ataa jiru impaayerittii gara hin hawwamnetti oofaa jira. Rakkoo siyaasaa furuu irra ukkaamsuun tursuuf yaaluu, kanneen gaaffii haqaa kaasan irratti xiyyeeffatuun of danda’oo akka hin taaneef hiyyoomsuuf tarkaanfiin fudhatamu mormii jiru caalaatti hammeesse malee bu’aa argamsiise hin qabu. Sodaa fi bir’uu uumuu yoo tahe malee, mootummaa abbaa irreef mararfannoo fi deggersa ummatootaa hin argamsiifne. Mormiin jiru jabaataa dhufuu irraa sodaa itti buleen mootummaan kun gama waraanaa, tikaa fi dinagdeen of jabeessee ukkaamsaa isaa itti fufuun akeeka isaa waan taheef, qabeenya saaminsaan argatu kana irratti qisaasuun deegaa fi hiyyummaa irra caalaaf karaa akka saaqu ifaa dha. Karoora baasamu hunda keessatti karaa itti ummatoota saaman karoorfatuun galii gabbifatuuf hojjatuun dhumni isaa bareedaa akka hin taane dhokataa hin tahu.
Itophiyaa Wayyaanee jalatti hojjatanii jiraatuuf, qotatanii oomishatuuf, daldalanii buufatuuf Wayyaanee tahuu feesisa. Dhalootaan kan Wayyaanee hin taane mirga qabu hunda wareegee kan ajajame hojjatuun jilbeenfatee jiraatuuf dirqama. Kan saba isaaf dhimmu, saaminsaa fi cunqursaa irratti qabsaa’u, haqaa fi mirga isaaf falmu, mootummaa Wayyaaneen akka bineensa daggalaatti adamsama. Hammeenyii fi saaminsi daangaa dabre maal akka dhalchu tarkaanfii baroota mootummoota dabranii ummatootaan fudhatamaa turanii fi wayta ammaas Wayyaanee irratti fudhatamaa jiru qalbifatuun gahaa dha.
Waggoota dheeraa Wayyaaneen aangoo irra ture keessatti ummatootni cunqurfamoon miidhaa sirna Wayyaanee jalaa baraaraman hin jiran. Ummatoota Itophiyaa maratu saamicha daangaa alaatiin deega, hiyyummaa fi beelaaf saaxilame. Murni hawaasaa gara garaa irratti xiyyeeffatamee tarkaanfii hiyyoomsuuf fudhatamaa tureen qotataan lafa isaa irraa ari’ame; xaa’oo gatii qaaliin itti gurguramu irraa sangoota gurguree gindoo fannisuun hojii humnaatti bobba’uuf dirqame; buusii adda addaa yeroo gara garaatti gaafatamuun jiraachuu dadhabee kan baqa filate lakkoobsaan danuu dha.
Daldalaan Itophiyaa keessatti shira Wayyaaneen harkaa fi miilli hidhamee hojjatee akka hin buufanne taasifame lakkoobsaan guddaa. Kanneen fuula kanaan duroomanii mul’atan kanneen mootummaa irraa golgaa argatan qofa. Qaraxaan alatti kan mi’a galfatuu fi baafatuu danda’an, gibira hin baasnee dha kanneen Itophiyaa keessatti duroomanii mul’atan. Daldala empaayera Itophiyaa monopliin dhuunfatuun daldaltoota hedduu kan daldalaa ala taasisan, kanneen deggersa mootummaa qaban, hogganootaa fi qondaalota sirnichaa waliin daldalanii dha. Kana irraahis har’a daldaltootni Itophiyaa keessatti mul’atan dhalattoota naannoo tokkoo ti jechuutu danda’ama. Kanneen dhalootaan saboota biroo keessaa mul’atan yoo jiraatan kanneen gibiraa fi qaraxa humnaa olii akka baasan dirqamuu irraa guddina argamsiisuu dadhaban ykn daldala isaanii babal’ifatuu hin dandeenyee dha.
Bittootni Itophiyaa hundi sirna saaminsaa fi cunqursaa diriirsuu dhaan gidiraa ummatootaan jireenya sadoo jiraatuu galii godhatuun aangootti dhufu. Kana irraas murnoota hawaasaa adda addaa gibira humnaa oliin dararu. Fedhii bittootaa daangaa hin qabne guutuuf jecha gibiraa fi qaraxa humnaa olii irratti murteeffamu baasuunis dirqama hojjataa, daldalaa fi qotataa ti.
Yeroo ammaa kana mootummaan Wayyaanee galii isaa saaminsaan guddifatuuf daldaltoota irratti xiyyeeffatee qaraxaa fi gibira humnaa olii akka baasan irratti murteessee jira. Akeekni murtii kanaas maallaqa argatuu qofa osoo hin taane,
1. Daldaltoota dhalootaan saboota cunqurfamoo tahan gibira itti baay’isuun akka daldalaa ala bahan gochuu fi hiyyoomsuun humna akka hin taane gochuu,
2. Daldala dhalattoota naannoo tokkoon dhuunfatamee jiru caalaatti akka isaaniin dhuunfatamu taasisuun magaalaalee addatti ammoo Finfinnee fi naannoo isii to’achuu dandeessisuu,
3. Mootummaan jireenyi isaa abdachisaa tahuu hanqatuu irraa abdi kutatanii qabeenya daldaltootaa ija dunuufatanii saamuun qabeenya alatti baqachiifataa jiran gabbifatuu dha.
Kun egaan ummatoota Itophiyaa hunda irraa murtii barbaada. Murtii SIRNI WAYYAANEE NU GAHE JEDHANII OF IRRAA DARBATUUF SOCHOO’UU.
Addi Bilisummaa Oromoo (ABO)n Gibiraa fi qaraxa humnaa olii, loogummaa irratti hunda’e bifa duulaan daldaltoota irratti fe’amaa jiru kana ni balaaleffata. Addatti ammoo gibirri humnaa olii kun haa tahu jedhamee daldaltoota saboota biroo daldalaa ala gochuu fi saamicha qabeenya isaanii irratti kan akeekkate waan taheef jabeessee morma. Waan taheef, kanneen gibiraa fi qaraxni humnaa olii irratti jigfame hundi, gibirri baasan mootummaa farra ummatootaa kan cimsu, bittaa meeshaa waraanaa mirga ummatootaa ittiin ukkaamsu bitatuu irra kan oolfamu tahuu hubatuun akka dura dhaabbatan ABOn dhaamaaf. Mootummaan kun hanga aangoo irra jiruttis yaaddoon alatti hojjatanii jiraatuun kan hin danda’amne tahuu hubatuun irratti qabsaa’uun of irraa qaarsuun alatti furmaatni biraa kan hin jirre tahuu ABOn irra deebi’ee hubachiisa.
Injifannoo Ummata Oromoof!
Adda Bilisummaa Oromoo
Adoolessa 11, 2017
Via Nikeey Lencho

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Fuula kana irratti bakka itti filtu, maal akka fiddu, akkataa gargaarsa itti argatu fi akka filaati mirgi kee maal akka ta'e adda baafadhu.
Bakka itti filtu adda baafadhu. Bakki filmaataa irra guddaan ganama7:00wd hanga 8:00wb ti banaadha.
Bakka teessoo kee ammaatti filuuf yoo galmoofte, waraqaa eenyummaa fiduun sirra hin jiraatu. Yoo galma'uun ykn isa galmoofte fooyessuu feete, agarsiisuun ka sirra jiraatu utuu hin filin dursa teessoo kee ragaa mirkaneesu.
Karaan itti gargaarsa argatan hedduutu jira. Nama si gargaaru fiduu dandeessa, daanyaa filannoo gaafachuu dandeesa, mashiinatti dhimma ba'uun waraqaa filannoo kee mallato itti godhuu ykn konkolaataa keessa teesse filuu.
Akka filtuu si gargaaruuf maatii keessaa, hiryaa, ollaa ykn nama barbaade fiduu ni dandeessa. Kan ati gargaarsa irraa argachuu hin dandeenye, hojjisiisaa, waldaa hojjetootaa ykn kadhimammaa dorgomii irraati.
Gargaaraan kee kun haala filannoo kanaa hundumaa keessatti si gargaaruu dandaa'a, bakka keessa dhaabatanii filan dabalatee. Hata'u malee, warri nama gargaaran kun filmaata tokko keessati kallatiin nama sadii qofa gargaaru danda'u. Akka warqaa filannoo kee sirriitti mallateefame hubachuuf daanyaa filannooti agarsiisuu ni dandeessa.
Warri nama gargaaran filmaata ati gootu irratti dhiiba gochuu ykn akkaataa ati itti filtu namoota biraatti himuun hin danda'an.
Yoo konkolaataa kee keessaa salphaati baatee bakka filannoo lixuun si rakkisa ta'e, waraqaan filannoo alatti akka siif dhufu gaafachuu ni dandeessa. Inni kun alatti (konkolaataa) kessatti filuu jedhama.
Daanyaan filannoo lama paarti siyaasaa beekamoo lama irraa waraqaa filannoo alatti konkolaataa keetti siif fidu. Akkasumas,yoo galmaa'uu ykn galmee kee fooyeffachuu feete,waraqaa iyyannoo siif fidu.
Erga filtee fixxee, daanyonnii filannoo waraqaa filannoo kee manatti ol galchanii saanduuqa filannoo keessa siif buusu.
Bakki filannoon itti geggeefamu irra guddaan mashiina waraqaa filannoo keeti mlatoo siif godhu qabu. Yoo qalamaan filuu hin andeesu ta'e (ykn hin barbaanne).
Mashiini kun katabbii waraqaa filannoo irra jiru guddisee agarsiisa ifas qaba. Akkasumas waraqaa filannoo irrati waan katabame siif dubisa karaa isa gurra keessa keeyatanii dhageefatanii.
waraqaa filannoo kee bireeliin guutu ni dandeessa, qubaan tuquun ykn ujumoo afaanitti keeyyataniin. Erga filmaata kee goote, waraqaa filannoo kee guutame siif baasa.
Daanyonnii filannoo kan isaan achi jiraniif toora filmaataa sana hundaa keessatti si gargaaruuf.
Yoo waraqaa filannoo kee mallatoo itti godhuuf gargaarsa barbaade, Daanyaan filannoo lama paarti siyaasaa beekamoo lama irraa si gargaaruu danda'u. Filmaata kee irratti dhiibaa si irraan ga'uu ykn namoota biraatti akkataa ati itti filte himuun hin hayyamamuuf.
Filmaata mootummaa, federaalaa fi filannoo naannoo yroo hundaa saganteeffamee ta'u kaffaltiin, dhimma ofiif ooluu, ykn yeroo boqonnaa kee utuu hin tuqin mirga filuuf jiruu irraa boqonnaa fudhachuu qabda.
Hojjisiisaan kee boqonnaa kee irraa akka ati fudhatu si gochisiisuu hin danda'u.Hojjisiisaan kee ogaa ati dhaqxee filtu sa'a jiruun si saganteeffame irra yoo oole si kaffaluu qaba (Seera Minnesota 204c.04 fi 204c.08 kuta xiqqa. 1d ilaali).
Filuuf yeroo hanga si ga'u qofaa fudhuuti jiruutti deebi.
hojjisiisaan kee kalalattiin ykn harkka duubban si diduu, irraaa xiqqeesuu ykn mirga kana keessa seenu hin danda'u, akkasumas sa'a akkamii akka filuuf filate ilaalchisee.
Hojjisiisaan kee yoom akka ati deemtu si gaafachuu danda'a, inni kunis immoo bakka jiruuti jiruun akk hin miidhamneef jecha.
Waraabi xalayyaa kanaa hojjisiisaa keetti kennuu dandeesa, innis mirga kee filuuf jiruu irraa boqonnaa fudhachuu ibsa.
Hojjisiisaan seera kana cabbse yakkammaa yakka xiqqaa ta'a. Himati hojjetaan qabu abba alangaa kaawontiiti ghihaachuu qaba.


text:
Tawbah-Kutaa 6ffaa
Miidhaa Tawbah tursiisuu
Namni badii erga hojjatee dafee badii isaa amanuun tawbatu, dhugumatti adabbii jalaa baha. Garuu gara fuunduraatti tawbah kan dabarsu yoo ta’ee, rakkoo baay’eef of saaxila. Namoota meeqatu badii keessatti taranii yommuu adabbiin isaanitti bu’uu tawbachuu barbaadan. Garuu yeroon waan irra darbeef carraa tawbatanii adabbii jalaa itti bahan ni dhaban. Namni yeroon yoo hin tawbatin, du’aan ykn Qiyaamaan dhooyun carraa tawba dhaba. Ergasii gaabbi cimaa gaabba. Namni badii hojjataa turee yommuu duuti itti dhuftu dhugaan waan isatti mul’atuuf tawbachuu barbaada. Kanaafi Qur’aana keessatti akkana jedha:
“Yeroo tokkoon isaaniitti duuti dhuftu ni jedha, “Gooftaa kiyya! Na deebisi. Waaniin dhiise keessatti hojii gaarii hojjachuun kajeela.” Lakki! Ishiin kuni jecha inni jedhu qofa. Hanga guyyaa kaafamaniitti isaan duuba barzakha (cufaatu) jira.” Suuratu Al-Mu’minuun23:99-100
Kana jechuun nama daangaa darbee fi Rabbiif ajajamuu dide yommuu duuti isatti/ishitti dhuftu, akkana jedha,“Yaa Rabbii kiyya! gara addunyaa na deebisi. Hojii gaggaarii duraan hojjachuu dhiise hojjadhaati.” Rabbiinis ni jedha, “Lakki!” Kana jechuun gara addunyaa deebi’uun hin jiru. Jechi inni “Rabbii kiyya na deebisi” jedhu kuni, jecha inni arrabaan jedhu qofa, faayda homaatu hin qabdu. Gaabbi fi gadda malee homaa hin dabaltuuf.
Tawbah tursiisuun addunyaa tana keessattis akka salphatan nama taasisa. Namni badii hojjachuu yommuu itti fufu, keessaa fi alaan salphinni itti dhagahama. Keessa isaatti salphinni waan itti dhagahamuuf kabajaa fi tasgabbiin ummata keessa deemun itti ulfaata. Akkasumas, namoonni ija jibbaati fi tuffitiin isa ilaalu. Namni yommuu keessa isaatti salphinni itti dhagahamee fi namoonni yoo isa jibbanii fi tufatan hangam akka miidhamu itti haa yaadu. Kanarratti dabalatee osoo hin tawbatin yoo du’e adabbii cimatu isa eeggata. Karaaan salphinna, jibba, tuffii fi adabbii ofirraa itti deebisan tawbaadha. Kanaafi, Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa akkana jechuun gabroottan nafsee ofii irratti daangaa darban tawbatti waama:
“Jedhi,”Yaa gabroottan kiyya kan lubbuu ofii irratti daangaa dabartan! Rahmata Rabbii irraa abdii hin muratinaa. Dhugumatti Rabbiin balleessaa hundaa ni araarama. Inni Araaramaa, Rahmata godhaadha. Gara Rabbii keessanii deebi’aa, Isaafis ajajamaa odoo adabbiin isinitti hin dhufiniin duratti. Sana booda hin tumsamtanu. Adabbiin tasa osoo isin hin beekin isinitti dhufuun dura irra gaarii waan Gooftaa keessan irraa gara keessanitti bu’e hordofaa.” Suuratu Az-Zumar 39:53-55
Yaa namoota badii lubbuun ittii nama waamtu hojjachuu fi Rabbii waa hundaa beeku dallansuun, lubbuu ofii irratti daangaa dabartan! Namni yommuu badii hojjatu lubbuu ofii irratti daangaa darba. Sababni isaas, sababa yakka ykn badii hojjatef adabbii Rabbiitiif of saaxila. Yaa gabroottan Kiyya badii hojjachuun lubbuu ofii irratti daangaa dabartan, Rahmata Rabbii irraa abdii hin muratinaa. Kana jechuun rahmata Isaatirraa abdii kutachuun harka keessaniin baditti of hin darbinaa. “Badiin keenya baay’ate, aybiin keenya walirra tuulame, karaan ittiin ofirraa oofanii fi deebisaniin hin jiru.” Jechuun abdii hin kutinaa. Sababa kanaan badii irra turtu, wanta Rabbii keessan dallansu siinqi godhattu. Garuu Rabbii keessan maqaalee arjoominna Isaatti akeekaniin beekaa[1]. Dhugumatti Rabbiin nama tawbatee fi araarama Isa kadhateef balleessaa hundaa ni araarama. Kanaafu, araarama kadhaa, isiniif araaramati. Amanuu fi Isaaf ajajamuun gara Isaatti deebi’aa, tawbaa keessan isin irraa qeebalaati. “Dhugumatti Rabbiin balleessaa hundaa ni araarama.” Kana jechuun nama tawbatee fi araarama Isa kadhateef, balleessa ykn badii isaa hunda ni haguugaf[2]. Badii erga haguuge immoo irra darbaaf, hin adabu.
“Gara Rabbii keessanii deebi’aa, Isaafis ajajamaa odoo adabbiin isinitti hin dhufiniin duratti. Sana booda hin tumsamtanu.” Kana jechuun gara Rabbii keessanii kan iimaana irratti isin uumeetti deebi’uun Isatti amanaa, Isa malee haqaan kan gabbaramu akka hin jirre labsuun Isaaf ajajamaa. Azaabni (adabbiin) Rabbii keessanii isinitti dhufuun dura of dhaqqabaa. “Sana booda hin tumsamtanu” kana jechuun sababa badii keessaniitiin adabbiin erga isinitti bu’ee booda, adabbii kan isin irraa deebisuu fi isin gargaaru hin jiru. Kanaafu, “Adabbiin tasa osoo isin hin beekin isinitti dhufuun dura irra gaarii waan Gooftaa keessan irraa gara keessanitti bu’e hordofaa.”
Kana jechuun erga amantanii fi Islaama labsitanii booda hojii gaggaarii qalbii fi qaamaa Rabbiin itti ajajee hojjadhaa. Kan akka iklaasa, Isa sodaachu, salaata, sooma, sadaqaa fi kkf. Wanti Inni irraa dhoowwes dhiisaa. Kanneen akka kufrii, shirkii, zinaa fi kkf irraa fagaadhaa. Kunniin ajajamoota Rabbii keenya irraa gara keenyaatti bu’aniidha. Wanti Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa itti ajajuu wanta hundarra gaarii ta’eedha[3]. Namni wanta gaggaarii itti ajajamee yoo hojjachuu didee fi wanta badaa dhoowwame irraa yoo of qusachu dhiise, Guyyaa Qiyaamaa gaabbii cimaaf of saaxila:
Lubbuun [takka] “Karaa Rabbii keessatti wanta hanqiseef yaa gaabbi kiyya! Dhugumatti ani warra qishinan irraa ture.” akka hin jenneef (hordofaa).
Yookiin “Odoo Rabbiin na qajeelchee silaa warra Rabbiin sodaatan irraan ta’aa ture” akka hin jenneef.
Yookiin “Yeroo adaba Rabbii argite, carraan duniyatti deebi’uu tokko odoo naaf ta’ee, silaa toltuu dalagdoota irraan ta’aa ture.” akka hin jenneef .
Lakki! Dhugumatti Aayaanni kiyya sitti dhufanii jiru. Ati isaan sobsiiftee, itti boontee kaafiroota irraa taate. “ Suuratu Az-Zumar 39:55-59
Guyyaan garmalee itti gaabban isaanitti dhufuun dura gaflaa fi badii keessa akka hin turre akkana jechuun isaan akeekachiise: Lubbuun takkaa “Karaa Rabbii keessatti wanta hanqiseef yaa gaabbi kiyya! Dhugumatti ani warra qishinan irraa ture.” akka hin jenneef, ajajamoota Rabbii keessanii hordofaa.
“Karaa Rabbii keessatti wanta hanqiseef yaa gaabbi kiyya!” kana jechuun wanta Rabbiin itti na ajajee dhiisu kootiif yaa gaabbi koo! “Dhugumatti ani warra qishinan irraa ture.” Kana jechuun addunyaa irratti Qur’aanatti, Nabiyyitti, Guyyaa Qiyaamaa kaafamutti fi warroota amananiitti baacaa fi qishnaa ture. Guyyaan Qiyaamaa namni hundi mindaa itti argatu hin jiru jechuun baacaa ture. Yookiin “Odoo Rabbiin na qajeelchee silaa warra Rabbiin sodaatan irraan ta’aa ture” akka hin jenneef. Yookiin “Yeroo adaba Rabbii argite, carraan duniyatti deebi’uu tokko odoo naaf ta’ee, silaa toltuu dalagdoota irraan ta’aa ture.” akka hin jenneef, qajeelcha Rabbii keessanii hordofaa.
Guyyaa Qiyaamaa wanti nafseen kafartee fi ajaja Rabbitti buluu didde hawwitu hundi bu’aa akka hin buusne, Rabbiin Olta’aan akkana jechuun ibsa: Lakki! Dhugumatti aayaanni Kiyya sitti dhufanii jiru. Ati isaan sobsiiftee, itti boontee kaafiroota irraa taate.” Kana jechuun mallattooleen, keeyyannii fi ragaaleen gara haqaa agarsiisanii fi Guyyaan Qiyaamaa jiraachu ifa godhan siif dhufanii jiru. Ati garuu kuni soba jechuun kijibsiifte. Ergamaa Rabbiin siif erge hordofuu irraa of tuultee kaafiroota irraa taate.
Kanaafu tawbah duubatti harkisuun miidhaa hangana hin jedhamne fida:
1ffaa-Namni dafee badii irraa yoo hin tawbatin, addunyaa tana keessatti yommuu adabbiin itti bu’u dhiphinnaa fi gadda cimaa keessatti kufa. Namoonni Rabbiin irraa fagaatan yommuu rakkoon isaanitti bu’u hangam akka gaddanii fi dhiphatan ilaalun ni danda’ama. Inuma hanga lubbuu ofii galaafachu gahu. Garuu namni badii irraa tawbachuun Rabbiif yoo ajajame, yeroo rakkoo Rabbiin tasgabbii qalbii isaa irratti buusa. Qur’aana keessatti:
“Dhugumatti, isaan amananii, hojii gaggaarii hojjatanii, salaata sirreessanii salaatanii fi zakaas kennan, mindaan isaanii Gooftaa isaanii biraa isaaniif jira. Sodaan isaan irra hin jiru, isaan hin gaddanis.” Suuratu Al-Baqarah 2:277
Namni yommuu rakkoon itti buutu wanta isa jala darbeef ni gadda, wanta dhufuuf ni sodaata. Garuu warroonni dhugaan Rabbii fi arkaana iimaana birootti amanan, hojii gaggaarii hojjatan, salaata sirnaan salaatanii fi zakaas kennan, wanta isaan jala darbeef garmalee hin gaddan. Wanta dhufuufis hin sodaatan.
2ffaa– Yommuu duuti namatti dhuftu haqiiqan (dhugaan) hundi ifa waan ta’uuf, namni hin tawbanne “Yaa Rabbii! Hojii gaggaarii dalagadhaa gara addunyaa na deebisi.” Jechuun Rabbiitti warwaata. Garuu yeroon waan darbeef deebii hin argatu. Namni tawbatee yeroon of qopheesse immoo wanta isa gammachiisutu isa eeggata.
3ffaa– Namni hin tawbannee fi Rabbii isa uumeef hin ajajamne, Guyyaa Qiyaamaa yommuu adabbii cimaa arguu, gaabbii gonkumaa gaabbe hin beekne gaabba. Ergasii gara adabbii cimaatti oofama. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Namni hamtuun dhufe, fuulli isaanii ibidda keessatti gonbifamtee, “Sila waan dalagaa turtan malee mindeefamtu?” [isaaniin jedhama].” Suuratu An-Naml 27:90
Kana jechuun Guyyaa Qiyaamaa namoonni badii hojjatanii osoo hin tawbatin dhufan, fuula isaaniitiin ibiddatti darbamu. Badiin guddaan hunda caalu, kufrii fi shirkiidha. Itti aanse badii gurguddaa biroo of keessatti hammata.
Faallaa kanaa, namoonni tawbatanii, amananii, hojii gaggaarii hojjatanii fi haala ofii fooyyessanii dhufan Guyyaa Qiyaamaa adabbii irraa nagaha bahu:
“Namni toltuun dhufe, [mindaa] gaarii san caalutu isaaf jira. Isaanis rifannaa Guyyaa sanii irraa nagaha bahoodha.” Suuratu An-Naml 27:89
Toltuun hunda caalu iimaana sirrii ta’eedha. Ergasii hojiiwwan dirqama fi jaallatamoo ta’aniidha. Kanaafu, namni iimaana sirrii qabaachun, ergasii hojii gaggaarii hojjachuun Guyyaa Qiyaamaa dhufe, wanta hojjate caalaa mindaan isaaf kennama. Warri iimaana qabu fi hojii gaggaari hojjatan kunniin adabbii fi rifannaa Guyyaa Qiyaamaa irraa nagaha bahu.
Kanaafu, namni carraan tawbaa osoo isa jala hin darbin tawbachuu fi hojii gaggaarii hojjachuun addunyaa fi Aakhiratti adabbii cimaa jalaa bahuu danda’a. Akkasumas, kabaja fi gammachuu guddaa argata.
Kitaabban Wabii:
[1] Tafsiir Sa’diyyi fuula 855
[2] Ma’aariju at-tafkuri wa daqaa’iqu at-tadabburi 12/255 Abdurahman Habanka
[3] Maddoota armaan olii


text:
Gaafi, “Iyyasuusi fi haadha isaa waaqefachuun sirriidhaa??” jedhu osoo ilaallu kunoo xumura irra geenye. Yeroon gaafi kanaaf deebiin jala muraa itti deebisnu amma. Mee osoo haqa irraa hin jallatinii fi namoota hin arrabsin dhugaa taane gaafi kanaaf deebii sirrii haa kenninu. Jalqaba namni wanta tokko kan waaqeffatuuf faayda irraa argachuuf ykn miidhaa akka isarraa deebisu barbaadeti. Akkasi miti ree? Kan waaqeffatan faayda namaaf kennuu fi miidhaa namarraa deebisuuf amaloota akkami qabaachu qabaa? Dhugumatti, jiraataa, beekaa, dhagaya, argaa fi danda’aa ta’uu qaba. Kan waaqefatamu jiraataa yoo hin ta’in du’aa irraa wanta barbaadan argachuun danda’amaa? Kan waaqefatamu haala fi rakkoo namaa kan beeku, argu, dhagayuu yoo hin ta’in, wanta barbaadan irraa argachuun danda’amaa? Kan waaqeffatan wanta hunda irratti danda’aa yoo hin ta’in faayda namaaf kennu ykn miidhaa namarraa deebisu danda’aa? Fkn, rooba roobsu irratti danda’aa yoo hin ta’in soorata barbaadan namaaf kennu danda’aa? Itti Haa Fufnu
Iyyasuus (nageenyi isarratti haa jiraatu) “Ani Gooftaadha na waaqefadhaa” akka hin jenne hundi keenyaa ni beekna. Dhugumatti ergaan isaa guddaan: “Rabbii Gooftaa kiyyaa fi Gooftaan keessan ta’e gabbaraa (waaqefadhaa), Isaan ala wanta biraa hin waaqeffatinaa” kan jedhu ture. Tarii namni kana yommuu dhagayuu, namoonni maal ta’aniitin “Iyyasuus gooftadha” jechuun waaqefatu ree? jechuun gaafachuu danda’a. Gaafi isaa kanaaf deebii karaa adda addaattin kennuun ni danda’ama. Garuu isaan keessaa inni ijoon: osoo sirritti itti hin xinxallin namoota yeroo duri wanta Iyyasuus hin jenne jedhan hordofuudha. Kanaafi, Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa akkana jedha: Itti Haa Fufnu
Soba Shirkii-Kutaa 2ffaa Itti haa Fufnu
Shirkiin soba akka ta’e kutaa 1ffaa keessatti ilaaluf yaalle jirra. Dhugumatti, Rabbii olta’aan alatti wanta biraa gabbaruun (waaqefachuun) soba soba hunda caaludha. Dhagaa ykn muka kadhaa namaa hin dhageenye kadhachuu fi waaqefachuun maal jedhamaa? Nama du’e kan kadhaa namaa hin dhageenye fi rakkoo namaa hin beekne kadhachuu fi waaqeffachuun maal jedhamaa? Nama fagoo namarraa jiru kan nama hin dhageenyee fi haala nama hin beekne kadhachuu fi waaqefachuun maal jedhamaa? Rabbii olta’aa kadhaa namaa dhagayuu, haala namaa beekuu fi argu dhiisanii uumama (makhluuqa) nama biraa dhiisitii ofuuyyu hin fayyanne kadhachuu fi waaqeffachuu irraa bu’aan argatan maalidhaa?
Shirkiin Aakhiratti Salphinna Guddaatti Nama geessa-Kutaa 4 Itti Haa Fufnu
Rabbii olta’aan alatti wanta biraa waaqefachuun shirkiidha. Shirkiin kuni salphinna guddaatti nama geessa. Namoonni Iyyasuus gooftadha jechuun waaqefatan shirkii hojjatanii jiru. Guyyaa Murtii Iyyasuus (nageenyi isarratti haa jiraatu) namoota isa waaqefatan ni morma. Qur’aana keessatti:
Amaloota Rabbii Itti Haa Fufnu
Amalli wanta tokko wanta biraa irraa adda kan baasudha. Jalqaba namni Gooftaa isaa haqaa beekuuf amaloota Isaa qorachuu qaba. Amaloota Gooftaa nama uumee sirritti addaan baase yoo hin beekin jallinnaa fi dhama’iinsa adda addaatti tara. Amaloota kanniin yommuu qoratu qabxii lama dagachuu hin qabu. 1ffaa- amaloonni Rabbii amaloota ilma namaatiin wal hin fakkaatan. Amaloota Rabbii fi amaloota ilma namaa yoo wal fakkeesse jallinna hangana hin jedhamnetti tara. 2ffaa-Rabbiin amaloota hanquu hunda irraa qulqulluudha. Amaloonni Isaa hundi guutuudha.
Maqaa Rabbii waan hundaa uumee, mararfataa ta’een jalqaba. Namni jireenya keessatti wanti guddaan inni beeku fi sirritti hubachuu barbaadu, waa’ee Gooftaa isa uumeti. “Gooftaan na uume kamiidha? Amaloonni Isaa maalidhaa?” Jechuun of gaafata. Gaafii kanaaf takkaa madda sirrii irraa barbaadun deebii quubsaa argatee jireenya keessatti tasgabbaa’a, takkaa immoo madda sirrii hin taane keessa barbaadun dogongora guddaa keessatti kufa. Deebii quubsa hin argatu. Kanaafu jireenya keessatti tasgabbii dhaba. Itti Haa Fufnu
Deebiin isaa kana fakkaata: Read more


text:
Eeyyama seera qabeessa malee Diroonii waraabbiif fayyadamuu fi balaliisuun seeraan nama gaafachiisa…
Finfinnee, Fulbaana 19, 2014 (FBC) – Eeyyama seera qabeessa malee Diroonii waraabbiif fayyadamuu fi balaliisuun seeraan kan nama gaafachiisu ta'uu Tajaajilli Odeeffannoo fi Nageenya…
Pilaatfoormiin Diijitaalaa “Awo Dooktar” jedhamu eebbisiifame
Finfinnee, Fulbaana 13, 2014 (FBC)- Pilaatfoormiin Diijitaalaa “Awo Dooktar” jedhamu tajaajila waldhaansaa manaa manatti kennuu dandeessisu eebbisiifamuu ibsameera. Pilaatfoormiin kun…
Ityoo Teeleekoom Magaalota Damee Giddugala Kaabaatti tajaajila 4G boru eegalchiisa
Finfinnee, Fulbaana 13, 2014 (FBC) – Ityoo Teeleekoom Tajaajila Intarneetii 4GLte magaaloota damee giddugala Kaabaatti eegalchiiseera. Tajaajilli intarneetii saffisaa…
Yuunvarsitiin Jimmaa giddu gala babal’ina qorannoo teeknooloojii hojii eegalchise
Finfinnee, Fulbaana 12, 2014 (FBC) –Yuunvarsitiin Jimmaa giddu gala babal’ina qorannoo teeknooloojii hojii eegalchiiseera. Yuunvarsitichii giddu galawwan qorannoo sadi…
Ministeerri Geejjibaa fi Dhaabbanni Sagantaa Nyaataa Addunyaa Sanada waliigaltee mallatteessan
Finfinnee, Fulbaana 12, 2014 (FBC) – Ministeerri Geejjibaa fi Dhaabbanni Sagantaa Nyaataa Addunyaa Sanada waliigaltee mallatteessuun ibsameera. Ministirri Ministeera Geejjibaa aadde…
Manatsarii kaameeraan Feesbuukii hidhameef ifoome
Finfinnee, Fulbaana 3, 2014 (FBC)- Fuulli beekkamaan Miidiyaan hawaasummaa Feesbuukiin Manatsarii addaa Kaameeraan hidhameef hojjetee gabaaf dhiyeessuun isaa dhaga’ameera. Manatsarichi…
Yuunvarsitiin Harraambee Sagantaa Barnoota Maarsariitii(Online) yeroo jalqabaatiif Ityoophiyaa…
Finfinnee, Qaammee 2, 2013 (FBC)- Yuunivarsitiin Harraambee Sagantaa Barnoota Maarsariitii (Online) yeroo jalqabaatiif Ityoophiyaa keessatti Ifoomseera. Akka Biyyaatti dhaabbilee dhuunfaa…
Ityoophiyaatti yaaliin haleellaa saayibarii dachaan dabaluu ibsame
Finfinnee, Qaammee 1, 2013 (FBC) – Ityoophiyaatti bara Baajataa 2013 yaaliin haleellaa sona saayibariirratti raawwatu dachaan dabaluu Ejansiin Nageenya Infoormeeshinii beeksiseera. Bara…
Ityoo Teeleekoom tajaajila 4G magaalaa Gaambeellaatti eegalchiise
Finfinnee, Hagayya 27, 2013 (FBC) – Ityoo Teeleekoom tajaajila 4G Kibbaa Lixaa Damee Lixaa magaalaa Gaambeellaatti eegalchiiseera. Tajaajilli 4G LTE jedhamu kun tajaajila…
Konveenshinichi Akkaadamii Saayinsiin akka hogganamu murtaa’e
Finfinnee, Hagayya 27, 2013 (FBC) – Konveenshiiniin qorannoo,teeknooloojii fi walitti hidhaminsa Indaastirii Barnoota olaanoo Akkaadamii Saayinsiin akka hogganamuu murtaa'eera.…


text:
Amajjii 24/2016 Godina Kaaba Shaggar(Godina Salaaleetti) Warraaqsii FXG daran jabaachuun Itti fufe , Uummatni Aanoota Hidhabuu Abootee, Dagam, Sulultaa, Mukaa Xurii , Diddaan uummataa jabaachuun itti Fufuun Qeerroon Dargaggootn Salaalee gamtaan wallee Warraaqsaa fi dhaadannoo dHageesisuun ABO fi qabsoo bilisummaa Oromoo faarsuun kanaan booda Oromiyaa TPLF/EPRDF FI OPDO ergamtuun wayyaanee hin bulchitu Ofiin of bulchina jechuun murtii dabarfatan. Uummatnis Walii galee kanfaltii gibraa fi buusiiwwaan galii mootummaa abbaa irree wayyaanee bifa kamin iyyuu akka hin kanfallee murtii dabarfachuun , warraaqsaa jabeessuun itti fufuu madden keenya gabaasaan, Akkasumas Dandiiwwaan bakkoota hedduutti uummataan Cufamee loltootni wayyaanee banuuf rakkachaa jiraachuu fi haalaa nuffisiisaa sochii uummataa karaa nagaa gaggeeffamuu irratti mootummaan wayyaanee waraana ajajuun adeemsii kun kan wal hin madaallee waan ta’eef uummataa harkaa meeshaa tokko iyyuu hin qabnee irraatti dhukaasuun nu nuffisiisee jechuun loltootni wayyaanee psychologically dhiphinaa fi Of jibbaa jiraachuu ibsatan.
1 thought on “Godina Salaallee Keessatti FXG Haalaan Jabaatee Itti Fufe, Mootummaan garboomsaa Dhiphina Ulfaataa Seenee jira.”
-
Pingback: Oromia: #OromoProtests: Gabaasa Fincila Xumura Garbummaa (FXG) Oromiyaa 2016 | OromianEconomist


text:
Afriikaatti diplomaatiin gameessi Ameerikaa jeeqama Sudaan keessaa ilaalchisuun torban kana gamas daawwachuuf kan jiran ta’uu minitriin dhimmi alaa US beeksisee jira.
Afriikaatti itti aanaa ministeerri Yunaayitid Isteetis Tibor Naaj haleellaan siivilota irratti raawwatamu akka dhaabatu gaafatanii jiran.
Hojjettoonni Sudaan mootummaan bulchiinsa waraanaa aangoo bulchiinsa siviliitti akka dabarsu dhiibbaa gochuuf jecha dilbata darbee qabee hookkara hoji dhaabinsaa kan guutuu biyyaa geggeessaa jiran.


text:
Biyya Jarmanitti Bulchiinsi Magaalaa Kolonyi Azaanni sagalee guddiftuun akka godhamu hayyame
Bulchiinsi Magaalaa Kolonyi ibsa baaseen, masjiidota magaalattii hunda keessatti salaata Jum’aatiif Azaanni sagalee guddiftuun akka godhamu hayyamuu beeksise. Kantiibaan magaalaa Kolonyi Henriette Reker akka himtetti, gaaffii hawaasa muslimaa irraa dhihaate hordofuun, yaadichi wal kabajaa amantaalee jidduu jiru cimsuudhaaf kan gargaaru tahuu hubatamee murtiin kun kenname.
Kantiibaan Kolonyi itti dabaluudhaanis “hawaasni muslimaa magaalaa teennaa qaama lammiilee biyyatanaati; kanaaf, akkuma bilbila manneen batasakaanaa irraa dhageenyutti, Azaana dhagayuunis miira walkabajaa dagaagsuu fi hedduminni aadaa fi amantaa magaalaa Kolonyi keessatti kan kabajamu tahuu qabataman mirkaneessuudha”jette.
Woggoota lamaan dhufaniif, masjiidota hunda keessatti dhimma Azaanaatiin walqabatee gaaffii fi yaada ummataa namni keessummeessu kan ramadamu tahuus ibsame. Kolonyi lixa Jarman keessatti magaalaa guddoo yoo taatu, lammiilee hidda dhalataa Turkiyaa qaban dabalatee hawaasa muslimaa lakkoofsaan guddaa ta’e qabdi.
Gareewwan Finxaaleyyiin biyyoota Awrooppaa Azaana, Hijaabaa fi Niqaaba irratti xiyyeeffatuun jibbaa muslimoota yeroo labsaa jiran kanatti, Muslimoonni Awrooppaa hedduun murtii bulchiinsa magaalaa Kolonyi kana “warra jibbiinsa leellisaniif deebisaa qabatamaadha” jechuun gammachuun simataa akka jiran Anaadooluu Niiwus gabaase.


text: Biyyoon sittii yaa Salphatuu: #Milkeessaa jedhamaa,dhalataa shawaa SalaleeQaxalee ilma sabaa Miseensa #poolisii kora Bittineessaa Oromiyaatti.Torbaan Lamaan duraa #Kaampii Pooliisii Oromiyaa #Magaala Sabbatattii argamuu keessaa lolaa ummataa Oromoo Naannoo Daangaa #Beenishanguul Guumuzittii hidhatootaa Naannoo BG tiin buqqa’aanii fi Daangaa Oromiyaa eeguf deeme.yaa tahuu malee guyyaa kaleessaa wareera hidhatoonnii #Naannoo Beenishanguul Guumuz banaani Wareegamera.naagenyaa Biyyaa fi ummataa kee kabachisuu jettee wareegamte seenaa sii yaadata.#Maatii‘firoota fi hiriyoota isaa maraaf jajjabinaa hawwaa.rakkinichii akka furmaata argatuuf hundinuu gahee keenya yaa baanu.


text:
Diraamaa (Tiyaatira) wayyaanee!
Baarentuu Gadaa Irraa, Ebla 20, 2018
Gabroonfattoonni weerartoonni, mootummoonni abbaa irree yoo itti tole kan isaan morme hidhanii dararuun, ajjeesuu fi dhabamsiisuun hojii ittiin beekamanii dha. Gaafa haalli akka yaadan ta’ufii didee irree cunqurfamtootaan rukutamuu eegalan ammoo kadhaa, diraamaa gowwoomsii adda addaatti seenu. Bara bittaa fi saamichaa dheereffachuuf asiif achi utaalu. Murni har’a aangoo humnaan qabatterra jirtu Wayyeeneenis waggoota 27n darban keessa kanuma raawwachaa turte.
Keessumaa yeroo ammaa kana dhaba jalee isii OPDO of-dura oofuun diraamaan itti jirtu dhugaa kaafaneef ragaa guddaadha.
Uummattoonni impaayeera itiyoophiyaa addatti sabni Oromoo waggoota 27n darban qabsoo hadhooftuu gaggeessaa ture. Sirna gabroonfatuu Wayyaanee ofirraa buusuuf waan danda’u hunda gochaa jira. Uummanni Oromoo qabsoo ilmaan isaa waliin ta’ee gaggeessaa jiru kanaanis injifannoolee duubatti hin deebine galmeessisaa jira. Injifannoo mulladhataa diina raasaa jiru kana galmeessisuuf ammoo ilmaan isaa qaroon hedduun wareegamniiru, hidhamaniis dararamaniiru, bakka buuteen isaanii kan dhabames amma hin beekamu.
Wayyaaneen waggoota 27n darbaniif aangoo humnaan qabatterra turtee qabeenya sabootaa addatti kan Oromoo saamuuf saboota impaayeera sanii mararrattuu dhittaa mirgaa daangaa hin qabne hedduu raawwattee jirti. Oromoon ammoo xiyyeeffannoo ishii isa duraa ture. Bakka baaayyeetti karaa bakka buu’oota isii kanneen akka OPDO, DHDN, BADN ergachuun yakka raawwataa turtee fi jirtu cinaatti kallattiidhaanis dhalattoota Tigiraay miseensota isii naannoolee biyyattii hedduutti kallattiin bobbaaftee saamicha, ajjeechaa, fi dararaa amma hin qabne raawwachaa turte. Qondaalonni dhalattoonni Tigraay hedduun naannoolee akka ummattoota kibbaa, Beenishaangul, Gaambeellaa, Sumaalee, Affaar keessattii bobba’anii bulchiinsa naannoolee keessa kallattiin galanii qajeelafama, murtii, ajaja kennaa turan, ammalleen akkasuma. Ajjeechaa, saamichaa fi dararaa adda addaas gaggeessaa turan.
Kanneen akka Oromiyaa, Amaaraa keessatti ammoo qondaaloota Tikaa fi basaastoota hedduu bobbaasuun ammammoo waraanas itti dabaluun yakka dda addaa karaa OPDO fi DHDN uummattoota nannoo kanaa irratti raawwataa bahan.
Uummattoonni biyyattii addatti uummanni Oromoo yakki wayyaanee kun isa nuffisiise waggoota hedduuf addatti waggoota 3n darbanii as sirna kanatti xumura gochuuf qabsoo hadhooftuu gaggeessaa ture. Qawween, hidhaafi ajjeechaan wayyaanee osoo isa hin dhaabiin uummanni Oromoo mirga isaaf falamachaa jira. Keessumaa qeerroon ilmaan isaa.
Sirni kun tarkaanfii faashistummaa danuu fudhatee fincila uummataa kana dhaabuf yaalullee gongumaa hin dandeenye. Keessumaa ummanni Oromoo mirga isaa kabachiisuuf diddaan inni gaggeessaa jiru kan saboota biraafuu abdii ta’e ta’ee argameera. Sirnichis unkuramaa jira.
Tarii oolee bulinnaa laata jedhee diraamaa fakkeessii adda addaas yeroo ammaa kana dalagaa jira. Taatoonni isaa miseesnoonni OPDO fi kanneen biroo waan barreeffamee itti kenname qayyabatanii diraamaa kofalchiisaa keessi isaa huuba ta’e ummattoota biyyattii bilisummaa dheebootee qabsoorra jirutti argisiisaa jiru.
Diraamaan wayyaaneen barreeffamee akatara maqaa Oromootiin daldalu Abiyyi Ahimadiin dooyyaarratti muldhachaa jiru kun akka sirnichi yaade faayidaa qabaachaafii hin jiru. silaa yaanni wayyaanee kunoo Oromoon aangoo biyyattii isa dhumaa qabatee jettee hololuun Oromoo mirga abbaa biyyumaaf falamu afaanfaajjessuudha. Kun hin milkoofne.
Diraamaan dalagamaa jiru akkuma faranjoonnii afaan isaaniitiin diraamaa akkasiitin Faarsi jedhan, afaan Oromootti hoo hikkatu kofalchiisaa jechuudha, wanti wayyaaneen itti jirtu martuu kofalchiisaa ta’ee hafaa jira. Eeyyee Diraamaan amma Abiyyi Ahimad Oromoo keessaa muudame, anni ammoo deebi’ee kunoo ministeeroota haaraa guddinaa fi nageenya biyya kanaa dhugoomsan, kan gaafii ummataa deebisan muude jedhee taatoo ta’ee irratti hirmaachaa jiru kun faarsi, ykn kofalchiisaa huuba malee firii hin qabne ta’eera. Oromoon hin fudhanne. Keessi galabaa ta’uu hubateera. Akka sirna wayyaanee/EPRDF keessatti ykn jalatti jijjiramni hin dhufnes duruu beeka. Waan beekuufis qabsoo mirga abbaa biyyummaa ofii deeffachuuf taasisaa ture, ittis jira.
Diraamaan har’a wayyaaneen ministeerota muuduu, kaasuu, nama Afiyaa’ii ofiin jechaa ture kanneen akka ergamticha Abbaa Duulaa Gammadaa jijjirun gongumaa gaafii Oromooti miti. Gaafiin Oromoo wayyaaneen hundeen buqqa’uudha. Karaa kamiinuu Ergamaa sanaa fi kana wal jala jijjiruun gaafii saboota biyyattiitinis waan wali hin qabanneef gatii tokkollee hin qabu. Diraamaa faranjoonni Faarsii jettuun sana wanti inni fakkaatufis waanuma unkuramuu wayyaanee namatti argisiisuu malee gaafii ummataatiin wal hin qabneefi. Kan ta’aa jiru nama kofalchiisuu malee firii hin qabu. Wanti amma wayyaaneen ta’aa jiru tapaha ijoollee ittiin dinqisiisuuf ykn kofalchiisuuf Harreerra gaafa Sangaa kaa’aanii harreen sangaadha jechuu fakkaata.
Akkuma hunduu argaa fi dhagahaa jirutti guyyoota 2n dura jechuuniis Eebila 19 bara 2018 Ministeerri fakkeessii mootummaa wayyaanee namani DR. abiyyi Ahimad jedhamu paarlaamaa fakkeessii wayyaanee duratti dhihaatee kunoo ministeeroota haaraa waajjira akkasii fi akkanaatif muudeen jira harka dhahaa naaf simadhaa jedheera. Namoonni inni maqaa tarreesse dhiheesse kunis jajjaboo, kan mootummaa isaa fuunduratti tarkaanfachiisan, kan malaammaltummaa irratti duulan, kan guddinaa fi misooma darbees nagaa fi gaafii ummataa deebisan jechuun dhaadheesseera. Odoo muldhatuu ija dunuunfadhaa isiniin gowwoomsa jechuuf yaalee jira.
Dubbiin asirratti ka’u duraan dursa gaafiin uummattoota biyyattii addatti kan Oromoo maali ? maaliif qabsaawaa ture, maaliif qabsaawaa jira kan jedhuudha? Akka wayyaaneen hololaa jirtu OPDO keessaa ergamaa tokko muuchisuufi? Miti.Gaafiin Oromoo gaafii mirga abbaa biyyummaati.
Kun ammoo wayyaanee jalattii deebii akka hin arganne ifaadha. Inni lammataa namoonni akka haaraatti dhihaatanii gaafii ummataa ni deebisu, warra jijjirama waaraa fidan , malaammaltumaa ni balleessu, bulchiinsi gaariin deebii argata jedhamee maqaan isaanii tarrifamee fi ministeera waajjiroota adda addaa ta’an kun eenyudha kan jedhuudha?
Dhuguma namoota akka jedhamaniitii? Miti. Hunduu hattoota, abbootii irreeti, isuma Dr, abiyyi Ahimad dabalatee warri dhiheenya muudaman kun bakka buutoota wayyaaneeti malee kan uummata kamiituu miti. Keessumaa Oromoo kan bakka bu’anii miti. Qondaaloonni kun isuma abiyyiin dabalatee warra waggoota 27 darbaniif uummattoota biyyattii qorqaa, hidhaa fi ajjeesaa turanii dha.
Akka fakkeenyaatti yoo kaafnee ilaalle namoota amma ministeera ta’anii muudaman keessaa tokko ergamaa Tashoomaa Toogaa jedhamu kan waggoota 27 darbaniif wayyaanee amanamummaan tajaajilaa tureedha.
Namni kun gaggeessumaa hin danda’amu jedhamee nama Ambaasaddara ta’ee biyya alaatti ramadame ture, hara essaa abbaa jijjiramaa ta’ee dhufe?
Ergamaan biraa Shifarraa shugguxeeti, Innis ummata irraa dhaladhe jedhu ummata sidaamaa ficcisiisaa ture, walumaa galatti ummattoota kibbaa waggoota 27f dararaa ture, nama bochisaa tureedha. Namni kun nama malaammalatummaa fi yakka adda addaan beekamuudha. Har’a maaltu dhalatee abbaa jijjiramaa ta’e? inni ammaa maqaa oromootin bakka siraaj fageessaa bu’e ergamaan miseesni OPDO Mootummaa maqaasaa jedhamuhoo eenyu? Namni kun waggoota 27n darbaniif wayyaanee tajaajilaa ture, keessumaa yeroo kantiibaa magaalaa buraayyuu tureetti Oromoota naannoo sanii kumootaan buqqisee nama lafa isaanii qondaalootaa fi abbootii qabeenyaa dhalattoota Tigraay miseesnoota wayyaaneetti gurgureedha. Yakkamaa harki dhiigaati, namni akkanaa ammoo karaa kamiinuu abbaa jijjiramaa , kan rakkoo uummataa furu hin ta’u. Kanneen hafanis takka lama jennee yakka isaan waggoota 27 darbaniif uummattoota biyyattii irartti raawwachaa turan tarreessuu dandeenya, Haaraan isaan keessa hin jiru, hunduu warruma saboota biyyattii wayyaanee waliin ta’ee hidhaa fi hiisisaa, saamaa fi saamsisaa, ajjeesaa fi ajjeechisiisaa tureedha. Kan ta’aa jiru iddoo wal jijjiruudha. Diraamaa fakkeessii faars jenneen sanii kolfa qofaaf kan firi ykn dhama wayiituu hin qabne jechuudha. Kun ammoo gongumaa qabsoo sabootaa addatti qabsoo ummanni Oromoo mirga abbaa biyyummaa isaaf gaggeessaa jiru hin dhaabu.
Egaa Wayyaaneen diraamaa akkamiituu dalagdu, diraamaan akkamiituu irra deddeebiin ergamtoota isii kanneen akka ministeera muummee fakkeessii Abiyyi Ahimadiin guyyuu raawwatamus dhugaa lafarra jiru jijjiruu hin danda’u. jijjiruus hin qabu, saboonni biyyattii addatti uummanni Oromoo qabsoo ka’eef galamaan gahuuf caalaatti cichoominaan qabsaayee mirga isaa barootaaf sarbame deeffachuu qaba. mirga abbaa biyyummaa isaa dhugoonfachuu qaba. Qabsoo isaatin diinarra aanee mirga isaa gonfachuuf daandii xiqqoo isa hafte bakkaan gahuuf Fincila itti jiru finiinsuu qaba. kan gabrummaa jalaa nama baasu holola fakkeesii diinaa osoo hin taane qabsoo qofa waan ta’eef.


text:
Sabboontonni Oromoo 16 ta’an Naannoo Matakkal irraa qabamanii Yakka tokko malee mana hidhaa maayikalaawwii fi Qiliinxoo keessatti waggaa tokkoo oliif hiraarfamaa turaniiru. Kunis karoora Mootummaan wayyaanee Akkuma Oromoota Naannoo Sumaalee, Walloo, Raayyaa fi Affaar Jiran walitti buusuun, Hidhuun, Ajjeesuunii fi Buqqisuun Sanyii Oromoo naannoo biraa jiran Lafarraa dhabamsiisuuf karoorfatee fi Hojjechaa jiru dha.
Haata’uyyuu malee Buqqa’insii fi duguuggaan sanyii Oromoota nagaa naannoo Sumaalee jiraatan irra gahe naannoo keenyatti sababaa Kabajaa fi Jaalala Ummanni Biroo naannichaa Oromoof qabu irraa kan ka’e harkatti fashalee jira. Kanaan kan ciisa dhabde mootummaan Wayyaanee; sabboontota mana hidhaattii guuruu fi Uummata Oromoo naannichaa saboota biroo wajjin walitti buusuu Furmaata godhattee kaate. Garuu hanga ammaatti Hidhaa qofaan milkooftee jirti.
Uummanni Oromoo naannoo Matakkalis Waggootii dheeraaf akka lammii lammaffaatti ilaalamaa fi hacuuccaan addaa irra gahaa tureera. Kanaafis jecha Mirguma nammummaa Mootummaan kaa’e gaafachaa turaniiru kunis: Mirga Afaaniin Barachuu, Aadaa ofii kabajuu, mirga abbaa biyyummaa K.K.F. dha. Uummanni Oromoo naannichaas yeroo jalqabaaf Ayyaana Irreechaa Bara 2017 irratt argamee akkuma Oromoota kaani Irreeffatee gale.Humna isin duuba jiru hordofna jechuun Dhalattoota naannichaa Sadarkaa barumsaa gaarii irra jiran, waajiraalee mootummaa fi miti mootummaa garaa garaa keessa jiran, qabiyyee lafaafi qabeenya qaban akkasumas hubannoo siyaasaa qabu jettee yaaddu adamsuutti kaate. Kana booda egaa Mootummaan Shororkeessaa wayyaanee Dhalattoota Oromoo naannichaa isintu Uummata duuba jira jechuun Qaroo Uummata Oromoo ta’an lafa jiranii adamsitee Maatiif hojii isaaniirraa qabdee yakka tokko malee mana hidhaa keessatti waxalaa jirti.
Dhiifama Hidhamtoota siyaasaaf godhameen wal qabatee Namoota lama duwwaa gadi dhiisuun kaan irraanfachiiftee hambifteetti. Nutis Qeerroon Matakkal-Asoosaa gootonnii fi sabboontonni Oromoo Matakkal Yakka tokko malee Mana hidhaa keessatti hiraarfamaa jiran kuni akka ilmaan abbaa hin qabnee achitti akka nu jala hin hafnee Yaaddoo keessaa gallee jirra. Kanaafuu, Uummanniif Qeerroon Oromiyaa akkuma Sabboontotaa fi Abbootii Paartilee siyaasaa qabsoofnee Haal duree tokko malee bilisa baafanne; Ilmaan Oromoo Matakkal mana Hidhaa jiraniifis Tokkumaan akka dirmannu Waamicha Goona.
Sabboontonni Matakkal hanga yoonaa mana hidhaa Qiliinxootii hin bane:
1. Obbo Habtaamuu Bayyanaa Amantee
2. Obbo Kafyaaloo Nigaatuu Baddeessoo
3. Obbo Gonfaa Makuraa Amantee
4. Obbo Bilisummaa Fiqaaduu Taaddasaa
5. Obbo Tasfaayee Abbabaa Amantee
6. Obbo Caalii Yaadataa Bulchaa
7. Obbo Waaqtolee Haayiluu Tufaa
8. Obbo Olaanaa Baayisaa Galmeessaa fi
9. Obbo Shaanqoo Akkushoo Fayisaa


text:
“Poolisiin Humni Addaa Naannoo Amaaraa gara magaalaa Kamiseetti baay’inaan fe’amaa jira.
Lolli qaamota Humna addaa Naannoo Amaaraan qotee bulaa keenya irratti baname babal’atee jira. Uummanni Keenya of eeggannoo akka taasisuuf waliif dhaamaa.
Liyyuu Haylii naannoo Amaaraa narraa hin tuqinaa kan kooti jechaa jira Abiy Ahmad. Haasofni isaa akka armaan gadiiti.
“Ergamni itti kennamee humna wareegama kaffalaa jiruun akka humna badiitti ilaaluun sirrii miti. Liyyuu Hayliin naannoo Amaaraa kan du’aa jiruuf ergama mootummaan itti kanne bahachuuf jecha. Mootummaan yoo barbaade humna addaa naannoo Amaaraa kana hanga daangaa Jijjigaattis bobbaasuu danda’a”
Shira Saaxilla
Humni Addaa Naannoo Amaaraa ajaja Dammaqaa Mokonniniin uffata reenjerii RIB uffatee gara Godina Walloo Baatee fi Harbuutti fe’amaa jira. Uummatni keenya shira masaraadhaa eegalee raawwatamaa jiru qindoominaan of irraa akka ittistu jechaa lammiileen Oromiyaa marti uummata keenya Walloof osoo wal irraa hin citne sagalee akka taanuuf waamicha dhiyeessina.
Qeerroo Intelligence Group
Related


text:
Akka itti gaafatamaan guddaan hajaja waraana Itoophiyaa jeneraal Brhaanu Juulaa kalee gaazexeesstotatti himetti waraanii Itoophiyaa naannoo Tgiraay jirtu lafa bilisa baasaa deemuutti jria.
Akka jecha jeraala Birhaanuu Juulaatti waraanii Itoophiyaa Tigraay gama Dhiyaa,Daanshaa Baakorii haga Hadigoos,Hadi Hageray had Guzmaan cabsee seenee Shirraaroo tohate.
Tigraay gama Kibbaattii ammoo Waajaa jalqabee haga Korem fadhatee durumatti deemuutti jira jedha.Tigraay gama Bahaa, Cercer Mehoonii,Raayyaa,Qobboo harkatti deebifatee dahoo cabsee seena jedha jeneraal Birhaanuu.
Gama kaaniin ammo akka bulchiinsii labsii muddamaa Itoophiyaa jedhetti gareen IWHAT misooma hedduu balleessastti jiran.Karaa Maqaleen dhaqan irraa riqaa gugurdaa afur cabsanii Shiree fi Aksum ammo asfaaltii qotanii boolla tolchan jedhan.
Gama kaanin tarkaanfii mootummaan garee IWAHT Irratti fudhate jedhaniin ibsee fi bisaanii, bilbili torbaan tokkoof Allaamxaa badan nama amma yaayyuu deebi’an jedhan.


text:
Tarkaanfii ergamtoota diinaa irratti Magaalaa Amboo keessatti QBO’n fudhatamaa jiru | audio
Oromootni danuun, hidhaa fi dararaa hamaa Konyaa Matakkal keessatti, Poolisoota Mootummaa Naannoo Beenishaangul Gumuzii fi Loltoota MKII’n, isaan irratti raawwatamaa jiru jalaa gara bosonaatti dheessaa jiraachuu | Tarkaanfiin Qeerroo Bilisummaa Oromoon, ergamtoota diinaa irratti fudhatamu, Magaalaa Amboo fi Magaalota Lixa Shaggar adda addaa keessatti jabaatee itti-fufee jiraachuu | RSWO - Fuulbana 10, 2020


text:
Har’as FXG itti fufee oole Oromiyaa Guutuu kessatti
Naqamtee-
Gaasaraa-Godinadina Baalee Aanaa Gaasaraa Ganda Itayyoo. Waadaa shalal .ganda birbirsaa fi magaalaa gaasaraa keessatti hiriri mormii guyyaa 3ffaa itti fufee jiraachuu isaa qeerroon achirra nuuf dhamaniiru asuma magaala gaasaraa keessatti wajjira bulchinsaa biratti alabaa Ethiopha fi opdo busuun alabaa ABO fannisanii guyyaa 3 tursiisani jiran.
Roobee-Kun FXG har’a gaggeeffame.
Reflection-“Akkuman tahun dhabe hardha ammuma humni dandahen utaalee sirbe. nin dhiichise aboo
down down down wayyaanee jedhee………
bilisummaan gonfadheem alaabaan suuraa isaa ilaaluuf sadaachaa turen hardha imimmaankoo itti cobseee jaalalan qabuuf mullise.” AG
FXG– Bule Hora University!
AyiraaGullisoo-Kun FXG har’a Wallagga lixaa Ayiraa Gullisoo Keessatti ta’e; alaabaa ABO ol ka’ee balali’uun ummata Oromoo garaa ciibse.
Shukute-Kun FXG Jalduu magaalaa Shukutee keessatti har’a deemsifame.
Gimbii-Kun FXG har’a ganama magaalaa Gimbii keessatti hiriirri geggeeffamee ture.
“Ilaal daraaraa bunaa
Harca’ee dhumee…
Harca’ee dhumee…
Ilaal jaalala ABO
Harkaan hin waamne
Ijaan hin waamne…
Adeemee dhufee!”
” Ohoo garmaameekaa
Oromoon wal waamekaa
Garmaamekaa …
ABO tu wal waamekaa”
(Sirba)
Gabrummaa irra, duuti bilisummaadha!
Mirgaafi sagaleen uummataa kabajamuu qaba.
ABO’n shororkeessaa taanaan, nutis shororkeessitoota.
(Dhaadannoo)
FXG Qeerroo Burayyuu 10/13/17 ITT muddii!❤?❤


text:
WBO Mooraa Xoolayii Jiru Keessa Gariin Seerati ni dhiheesinaa, jetti OPDOn
Via Caalaa Hayiluu Abaataa, Bitootessa 15, 2019
#AmmeeMooraaXoollay irras
”Guyyaa har’aa 15/3/2019 Daballoon OPDO mooraa xoollayii dhaquun WBO fi HD ABO gidduu shakkii uumuuf shira xaxaa oolte.
Dabballoonni kun 1 I/G poolis komishinii oromiyaa Obbo #Alamaayoo 2 , Af_yaayii caffee Oromiyaa irraa aaddee #LoomiiBadhoo 3 Obbo Mogos Sisaayeeti.
Gaaffi WBO dhiyeese:
- bakki nuf hin taanee nuf hajijiiramu.
- Waadaa jaarsolii fi abbootiin Gadaa nuf galan leenjiin keessan baatii lama qofa nun jedhanii osoo leenjii hin eegalin baatii tokkoo ol xumureerra.
- maqaa ABO tiin maaf nami keenya hidhamaa?
- Hooggantoota keenya ammaaf ammatti hidhaa baasaa
- Mooraa Xoollay keessa sabboontota Oromoo 3000 caalatu hidhamee jira maqaa ABO tin maalif?
Deebii obbo Mogos kennan bakka kana mootummatu filatee, bakka balla kanarraa hin qabnu .yeroo leenjii ji’a lama kan jedhu nuti akka mootummaati hin beennu jaarsoliitu isin sobee. Nama badii qabuu ammayuu seerati ni dhiheesinaa isin keessas kan lubbuu poolisii baase ykn qabeenya namaa saamee yoo jiraate sichi adda baafnee seeratti bunna. Wanti dhiifami haagodhamu jedhameera. jedhu isa dirree lolaa qofa. WBO akka duguggamee hiikatee hin galle kan godhee HD ABO ti. waraqaa lama qopheessanii isa miidiyaarra jiruu jarsoliitti kennuun isa. Isa hin hiikatinaa jedhu immoo ajajoota WBO dhoksaan ergan yoo soba jettan kun na harka jiraa isinii dubbisuun danda’a jedhee warra kaan bosonatti hanbisatanii isin akka hiikattan godhanii. Isin gidduu garaagarummatu jiraa itti jette. WBO mooraa xoollayi keessa jiru shakii keessa galee jiraa gariin dhugaa jiru beeka. Gariin dhaabi keenya hanga ammaatti dhufee nu gaffachuu dhiisuun sababa kanaatii jechaa jiru.”


text:
Skip to content
- Hiyyeessa jechuun nama qarshiin iyyoome osoo hin taane nama sammuun hiyyome dha.
- Beeka jechuun nama hin dogoggorre osoo hin taane, nama dogoggora isaa irraa baratuu dha.
- Mo’uu jechuun tokkoffaa ba’uu qofa osoo hin taane , jijjiramanii argamuu dha.
- Barachuu jechuun baruumsa keessa darbuu osoo hin taane, baruumsaii nama keessa darbuu jechuu dha.
- Baruumsa barattee yoo qoramtu, jireenya immoo qoramtee baratta.
- Obsi guddaan dhagaa yoo bilcheessu, ariin xiqqoon immoo ibiddaa bobeessa.
- Kan nama qaanessuu ba’aa guddaa sammuu irratti baachuu osoo hin taane, sammuu hin yaadne bachuudha.
- Adduunyan kun sirraa wan tokko eegdi waan ta’eef waan garii tokko hojjadhu.
Like this:
Like Loading...
Related


text:
Irreechaa 2011 in Melbourne
(Oromedia, Melbourne, 5 Onkoloolessa 2011) Hawaasti Oromoo Australia, magaalaa Melbourne keessa jiraatan Ayyaana Irreechaa si’a arfaffaaf sirna hoo’aa fi miidgaan kabajatanii oolan.
Koreen Ayyaana Irreechaa Melbourne, Australia, sagantaa Irreechaa qopheesse irraa akka hubatamutti, Irreechaan bara 2011 Onkoloolessa 2, 2011 mata duree Mootoma Oromummaa-Oromummaa Succeeds jedhuun kabajame.
Akka aadaa fi sirna Irreeffannaatti namuu bakka adda addaa irraa gara Ardaa Irreeffannaa, Footscray Park jedhamutti yaa’an; achiin gaaddisa eebbaa jalatti akka walgayanii eebba Abbaa Bokkuutiin sirnicha eegalan godhame.
Sirna kana irratti Ob Abdataa Homaa, Dureen Koree Ayyaana Irreechaa dubbii dhageessisaniin ummati Oromoo bara dheeraaf aadaa isaa boonsaa kana akka lagatu gudhamuu isaa yaadachiisanii, ”yeroo ammaa illee cunqursaan sun bifa adda ta’een jiraatu illee ummati keenya garuu xiiqii fi diddaadhaan Irreechaa kabajuu eegaluun isaa aadaan Oromoo akka deebi’ee guddatu gargaaree jira,” jedhanii jiru.
Ittaansuunis, Ummati Gaaddisa jalatti walgayan irraa ka’anii gara Malkaatti qajeelan. Yeroo kanattis dubartooti Faaruu Irreechaa kan ”Mareehoo” jedhamu faaressaa dursanii gara Malkaatti deeman. ”Malkaan mallattoo hormaataa ti; dubartiinis taadhii dha. Kanaaf, Yeroo Irreechaa dubartooti dursanii gara Malkaatti deemu; warri dhiiraa immoo dubartoota duubaan hordofanii gara Malkaatti deemanii Irreeffatu.”
Malkaa erga gayanii booda Eebba maanguddootiin gara Irreeffannaatti deeman. Namuu bakka kanatti kan darbeef ni galateeffate; kan dhufuu immoo Waaqa isaa kadhatee jira. ”An bara amma darbaa jiru kana keessa waan hedduun akeekkadhee ture; waanan itti milkaa’es ni qaba. Sanaaf, Waaqa kiyya galateeffadheen jira. Amma illee waanan yaade akka naaf guutuuf nan kadhadha; kadhachaan jiras,” kan jette shamarree Ayyaana kana irratti argamtee dha.
Akka duudhaa Ayyaanichaatti, Irreeffattooti bakka itti Irreeffatan irraa gara gaaddisa ka’aniitti deebi’u. “ Irreeffannaan Eebba angafoota irraa fudhatan san lafaan gayuu dha. San booda bakka itti Abbaan Bokkuu eebbisee gaggeessetti deebi’anii waan barri keessa darbe , waan biyyi keessatti argamu waliif himu,’’ kan jedhe hundee ayyaana kana manguddoota biyyaa irraa kan qorate Daanyee Dafarshaa ti.
Barsiisa guyyaa Irreechaa kana Gaaddisa Irreechaa jalatti kenname irraa akka hubatametti, seenaan ayyaana Irrechaa seenaa Uumaa ganamaa waliin walitti hidhata. “Irreechaan akka Akka Lakkoofsa Gadaa Malbaatti baroota 6405 oliif kabajamaa dhufe. Yeroo sanii eegalee, Oromoon wal horaa heddummataa deeme; bakka addaddaatti yaa’es. Yeroo irreeffatu immoo bakka jiru irraa walitti deebi’a. Kun mallattoo tokkummaa ganamaa san ibsa. Akkuma Horo tokko ta’ee uumamee achiin lama ta’ee heddummate san Oromoon hedduunis bakka jiru irraa walitti deebi’eetokkummaan kabajata.”
“Ayyaana Irreechaa maaliif bakka hundatti beekamuu dhabe? Oromiyaa keessaa immoo Hora Arsadiitti maaliif kabajama?” gaaffiileen jedhanifis deebii sirna kana irratti kenname irraa akka hubatamuttis, “Aadaan Oromoos garbummaa jala turuun dagatamuu hin qabu. Oromoo qofaa miti; kan addaan ciccitee jiraataa ture. Waanti Oromoon qabu marti garbummaa jala waan tureef, walumaan addaan ciccite. Akka fakkeenyaatti bakka kaanitti Siinqeen jabaa dha; bakka biraa immoo hin jiru. Gadaan iddoo itti hundee jabaa qabu jira. Bakka kaanitti immoo laafuu mala. Irreechis akkanumatti bakka tokkotti jabaa ta’eebakka kaanitti immoo laafaa ta’e malee hunduu kanuma Oromoo ti.
“Har’a bakka jirru irraa akkuma walitti dhufnee Oromummaa keenya guddisaa jirrutti, aadaa keenyas walitti fidnee guddifachuutti jirra. Aadaan Oromoo bakka fedhe yaa jiraatu iyyuu aadaadhuma Oromoo ti. Bakka jiru irraa kaafnee guddisuun immoo dirqama kanneen Oromummaa isaaniin jabaatanii mu’latanii ti.
“Irreechaan kun waanuma jabaa dha. Yeroo hedduu namooti waan of harkaa qaban akka waan gatii guddaa qabuutti hin ilaalan.Garuu, yoo qalbiin itti yaadan Irreechaan waan ittiin sabni keenya tokkoomee mul’achuu danda’uu dha, ” jedhamee jira.
Aadde Toltuu Abdulwahab, Pirezidaantiin Hawaasa Oromoo Australia, dhaamsa dabarsiteen ayyaana kana irratti yeroo duraaf argamuu ishii fi hedduu illee itti gammaduu ishii ibsitee, hojiileen gurguddoo akkanatt hojjataman akka walitti qindoomaniif haala mijjeessuun barbaachisaa akka ta’e dhaamtee jirti.
Akka aadaa ganamaatti Irreechaan ummata yeroo gannaa addaan citee ture, birraa keessa walitti fida. “Oromoon Waaqa tokkicha kadhata; Guyyaa Irreechaa Waaqa isaa kadhata. Ganna nagaan bahee birraatti ce’uu isaaf galateeffata. Ayyaanni Irrreechaa akkanaan biyyatti akbajamaa jira; nuti kanuma hordofnee kabajaa jirra,” kan jedhe Ob Kumalaa Addunyaa dha.
“Ummati of hin taane nama biraa ta’uuf rakkata. Nama biraa ta’uun hin danda’amu. Nuti, Oromoon yoo of tanee mul’anne irra kabajaa fi jaalala arganna,“ kan jedhe Ob Kumalaan, “aadaa boonsaa akka Irrreechaa kanas guddifannee ittiin addunyaatti mul’achuuf haga humna keenyaa haa tattaaffannu,“ jedhee jira.
Dargaggoon ayyaana kana irratti yeroo duraaf argame yaada kenneen, “ayyaana Kana jechaan ibsuun rakkisaa dha.Yeroo jechaan ibsanii fi yeroo itti deemanii ijaan argan hedduu walirraa fagoo dha. Sirna kana jechaan ibsuu irra ijumaan arguun irra humna guddaa qaba. Irreechaan waan itti boonanii dha, ”jedhee jira
Lammiin biyya alaa tokkos yaada nuuf kenniteen Irreechaatti akka gammadde ibsitee jirti. “An hedduun itti gammade. Biyya kanattin dhaladhee guddadha. Takkka aadaa akkanaa argee hin beeku. Ammoo akkuman argeenin jaaladhe. Kun uumaa waliin walta’uu dha. Kun aayyaana nama jabeessuu dha.”
Ayyaanni Irreechaa akka bara Gadaatti waggoota 6405 oliif otuu walirraa hin citne kabajamaa dhaloota dhalootatti diroo darbaa yoona gahe kun Australia, magaalaa Melbourne keessatti yeroo duraaf bara 2008 kabajamuu eegale. Ammaan boodas, ”Irreechaan akkuma hundee walooma uumaa-uumamaa ta’etti akka jiraatuuf dhalooti durii akka yayyabeetti, qacciin dhalootaa dagaagee daagoree akka fulla’uuf , dhalooti har’aas Irreeffachuu isaanii mamii tokko malee itti fufan,” jedhamee jira.


text:
Muummichi-ministaraa Itiyoophiyaa – Dr. Abiyyi Ahimed, tarkaanfiilee qajeelaa fudhataa jiranitti, guddoo humna jabaannee jirra – jechuudhaan, Itiyoophiyaatti Ambaasaddarri Yunaayitid Isteets – Maayikil Reener beeksisanii jiran.
Dhimmoota yaaddessoo tahaniif deebii kennuuf, yaalii Itiyoophiyaan gochaa jirtu deggeruuf, biyyi isaanii waan dandeessu mara akka gootu, Ambaasaddarichi mirkaneessanii jiran.
Yunayitid Isteets, haala siyaasaa Itiyoophiyaa keessa ture irratti ejjennoon qabdu kan ifatti ibsamaa ture yoo tahu – tarkaanfiilee mootummaa tokko tokko qeequun ishee fi dirreen siyaasaa akka biyyattii keessatti bal’atu ifatti gaafachuun ishee beekamaa dha. Gaaffilee sana keessaa garii deebi’anii, kaan immoo deebi’aa jiran. Fakkeenyaaf labsiin yeroo muddamaa akka kaasamu gaafatame amma kaasamee jira.
Itiyoophiyaan michuu jabduu, tasgabboofuu, misoomtuu fi milkooftuu akka taatu – fedhiin keenya yeroo hundaa. Hunda caalaa immoo uummata Itiyoophiyaatiif – jechuun gabaasaa keenya VOAf kan ibsan – Ambaadaddar Reeyiner – tarkaanfii muummichi-ministaraa Abiy fudhataa jiraniin ka jajjabaatan tahuu dubbatan.
Yunaayitid Isteets, sochiilee jijjiiramaa mootummaan Itiyoophiyaa geggeessuu fi tarkaaanfiilee inni fudhatu haga dandeesse akka deggertu, guyyaa muummichi-ministaraa Abiyyi taayitaa qabate irra deebitee mirkaneessitee jirti.
Koomishina Dhimma Baqattootaa ka Tokkummaa Mootummootaaf Koomishinara ol’aanaa ka tahan – Kilementiin Salaamii immoo, waamichi nageenyaa muummichi-ministaraa Itiyoophiyaaf dhiheessan, baqattootaaf faayida-qabeessaa akka tahuu danda’u abdii qaban ibsanii jiran.
Ka baqattoota gara biyya isaaniitti deebisuu fi lammata akka hin baqanne taasisu yaada kam iyyuu ni simanna - jedhan.
Ertiraa dabalatee – biyyoota ollaa sanaa irraa kanneen gara Itiyoophiyaatti baqatanii jiraatan – baqattoota gara Miliyoona tokkoo tahan tu biyyattii keessa jira.


text:
Oromummaan akka jarri jedhan sana miti. Suphee miti kan abbaan arge dhiitee cabsuu! Utuu dubbannu, dhiiraa farda guraacha qabuuni, Abbaa Gurraachaa ykn Abbaa Shaanqoo, isa bifti farda isaa daalachatiin Abbaa Booraa ykan Abbaa Daalee jedhani yaamu. Isa fardi isaa adii moo, Abbaa Shaashoo jedhanitu masiifatu. Macaayyoo kana immoo haadha eenyu jennee yaamnuu?
ODUU#Gammachiisaa j/marroon karaa deeggartoota isaa biyya alaa jirataniin #SMcard to’annoo mootummaa ala ta’e argachuun isaa beekamee jira
Romaa 1989
Opdo/bilxiginnaan Minishaa bifa kanaan leenjifteeti Boru shanee lolchiisuuf bobbaaftikaa!


text:
Obbo Baqqalaa Garbaa murtiin Mirga wabiitiin akka mana hidhaatii bahu kennameef haqame
Manni murtii ijibbaataa Federaalaa, ajaja manni murtii Fedaraalaa Obbo Baqqalaa Garbaa mirgi wabii isaa eeggameefi akka gadhiifamu murteesse haqe.
Murtii kanas har’a ganama qondaaltonni mana hidhaa Qiliinxoo Obbo Baqqalaa waamanii kan itti himan tahuu odeeyfannoon arganne ni mul’isa. Dhaddachi ijibbaata mana murtichaa ‘dogoggorri bu’uura seeraa’ jira jechuun mirga wabii kennee ture dhorkuu isaa abukaatoon obbo Baqqalaa, Obbo Abduljabbaar Huseen BBCtti hime. Dhaddachi ijibbaataa mana murtii waliigalaa Federaalaa dhimma kana A.L.I Sadaasa 14, bara 2010tti beellameera.


text:
Komishiiniin mirga namoomaa Mootumoota gamtoomanii Sudaan kibbaa, biyyatti keessa kutaalee jiran 10 keessaa 9 keessatii hookkorri mirga namoomaa sadarkaa yaaddesaa ta’een akka raawwatamaa jiru, akeekkachiisuu isaa gabaasin guyyaa kaleessaa mana maree mirga namoomaa mootumoota gamtomanitti dhihaate ibseera.
Gabaasin kun umnaan nama dhabamsiisuun , reebichii, umnaan gudeeduun, hokkora saalaa waltti bu’iiinsaa irratti hundaa’e fi ijoolewwan loltumaadhaaf dirqisisuun akka baldhinaan raawwatamu agarsiiseera.
Seer-dhabiisumaadhaa fi hookkoraa irra kan ka’ee namoonii miliyoonnatii lakkawaman umnaan akka isaan buqqa’n taasifamuu isaaniitiif namoonii hedduun du’uu isaanii kan ibsee gabaasin komishiinii mirga namoomaa kun, haanga’oonii Mootummaa Sudhaan kibbaa maallaqa mootummaa Doolaara Miliyoonaa hedduutti lakkawamuu gara heerragaa dhuunfaa isaanitti naannefachuu isaanii beeksiseera.
Rakkoowwan kana irraa kan ka’e lammilee biyya erga bilisoomtee reefuu wagga 10 taate kanaa, harkii 80 ammayuu iyyumaa cimaa keessa akka jiran hoggantuu komishiinii mirga namoomaa Sudaan kibba kan ta’an Yasmiin Sookaa wabefachuudhaan gabasini Lisaa Shilaayin Jenevaa irraa qindeesite ibsera.


text:
Caamsaa 14/2012 (TOI) Sa’aatii 24 dabarsine keessatti Qorannoo Laaboraatoorii Namoota 3,645 f taasifame keessaa namoota 30 irratti Vaayirasiin Koronaa argamuu Ministiri Fayyaa Itiyoophiyaa beeksiiseera.
Ministirichi Ibsa baaseen Namoonni haaraan vaayirasichi irratti argame hundinuu lammilee Itiyoophiyaa ta’uu beeksiiseera.
Lammiileen Vaayirasichi irratti argames umrii 15 hanga 60 gidduutti kan argamanii fi dhiira 26fi dubartoota 4 ta’uus ibseera.
Kanneen keessaas namoonni 18 Bulchiinsa Magaalaa Finfinnee keessaa, namoonni 3 Naannoo Affaarii, Namoonni 4 Naannoo Oromiyaarraa, namoonni 3 Naannoo Tigraay irraa fi namoonni lamammoo konkolaachistoota konkolaataa daangaa darbanii fe’aniitis jedhameera.
Kaanneen har’a Vaayirasichi irratti argamuu mirkanaa’e keessaa namoonni 9 seenaa imala biyya alaa kan qaban, namoonni 17 immoo nama kanaan dura vaayirasichaan qabame waliin tuttuqqaa kan qabanii fi namoonni Afur immoo seenaa Imala biyya alaas ta’e nama vaayirasichi qabe waliin tuttuuqqaa kan hin qabnedha.
Oduu biraatiin namoota Vaayirasii Koronaatiin qabaman keessaa namoonni haaraan shan dhukkubicharraa dandamataaniiru.
Hanga ammaattiis Itiyoophiyaa keessatti namoonni 429 Vaayirasii Koronaatiin yommuu qabaman, kanneen keessaa namoonni 128 dhukkubicharaa deebi’anii dandamataniiru.
Qorannoo hanga ammaatti taasifameenis namoota 73,164 f qorannoo laaboraatoorii taasiisuu Ministirri Fayyaa Itiyoophiyaa beeksiiseera.


text:
Monthly Archives: July 2021
hubachuun akkuma danda’amutti ilmaan Oromoo hedduun, jagnoonni onneedhaan hin waakkatamne, kan silaa utuu biyya ofii Oromiyaaf lolanii gabrummaatti xumura gochuu danda’an lola isaan hin ilaallanne seenanii lolanii jagnummaa seenaa keessatti kan galata hin qabne agarsiisaniiru. Kanaaf ammoo lolli Adawaa, lolli Baadimmee, lolli Itiyoo-Somaaliyaa fi kkf ragaa guddaadha. Utuu sabni isaanii Oromoo fi biyyi isaanii Oromiyaan hacuuccaafi roorroo alagaa jala jirtuu humna Oromoo gabroomsee Oromiyaa saame waliin lolanii kan hidda gabrummaa Oromoo irratti jabeessan lakkoofsaan himuun hin dandahamu. Kana kan kaasneef seenaa barsiisuuf utuu hin taane, gochi akkasii ammas deebi’ee mana Oromoo waan seeneef Dhaloonni qubee seenaa darbe irraa baratee kan har’a keessa jiru xiinxalee kan boruuf akka seenaa hojjetuuf.
Akkuma hunduu quba qabu Sadaasa 4/2020 lolli Kaaba Itoophiyaa naannoo Tigiraay keessatti erga eegalee amma baatiin saddeet dhumaa jira. Lola kana keessatti humni Ertiraa, Somaaliyaa, kan Naannolee kaaniifi Gamtaan Emireetota Arabaas deeggarsa meeshaan qooda irraa fudhatanii akka turan gabaafamaa tureera. Lolli baatii saddeetiif ture kun lolichi eegalee guyyaa 15 keessatti PPn injifannoo labsatus, akka jedhametti lolichi xumuramee injifannoon hin argamne. Baatii 8 booda humni TPLF kan ‘daakuu ta’eera’ jedhame deebi’ee Maqalee to’atee bakkoota kaan kanneen to’annoo Naannoo Amaaraa jala galanii turan ofitti deebisuuf sochii lolaa itti fufee jira . Lola kana keessatti miidhaan guddaan akka qaqqabee fi ammas qaqqabaa jiru yakkootni duguuginsa Sanyii akka raawwatamuu hin hafne addunyaa guutuun sarbama Mirga Namoomaa cabuuf waakkataa lolichi akka dhaabbatuuf humni waraanaa naannoo Tigiraay keessatti duguuggaa raawwatu hatattamaan daangaa Tigiraay lakkisee akka bahuu qabus biyyootni Addunyaa waamicha gochaa turan ammas itti jiru.
Murni Abbaa Irree Abiyyiin durfamu kan ilmaan Oromoo Oromiyaa keessatti dabalatee saba Tigiraay irratti afaan Qawween duguuggaa Sanyii raawwatu ammas bifa haaraatiin lola moo’achuu hin dandeenyetti bifa addaan lola Mootummaan Naannoo Amaaraa fi Mootummaa naannoo Tigiraay lola fakkeessuun lolichi akka itti fufu godhee jira. Lolli kun naannolee lamaan kana gidduu qofatti kan geggeeffamu utuu hin taane, Raayyaan Ittisa Biyyaa kan aangoo PP qofaaf jiraatus irratti hirmaataa akka jiru beekamaadha. Hundaa ol kan nama gaddisiisu garuu naannoleen biyyattii keessa jiran akka naannoo Amaaraa waliin ta’uun lola kanarraa qooda fudhatan affeerraan taasifamee itti deemamaa jira. Kun heera biyyaa kan faallessu, waliin jireenya sabootaa yaaddoo keessa kan galchu, gaaga’ama siyaasaafi qisaasama dinagdee biyyattiif kan guddoo yaaddessudha.
Lolli yeroo ammaa naannoo Tigiraay irratti gaggeeffamu duula daangaa babal’ifannaaf Warri Abashaa gochaa turan ammas godhan malee olaantummaa seeraa kabachiisuuf lola taasifamu akka hin taane ilmaan Oromoo hubachuun lola kana irraas hatattamaan bahuu qabu jenna.
Akkuma ammaan dura karaa Activistoota Warra Amaaraa fi hoggantoota siyaasaa Amaaraa lola Tigiraay booda Oromiyaa diiguu tti ykn dhabamsiisuutti deebina jechaa turan ammas bakka ilmaan Oromoo qaroon ajjeefamaa hoggantootni siyaasaa fi hayyootni Oromoo hidhamanii achi buuteen isaanii dhabamee jirutti ilmaan Oromoo kamuu mirga ilmaan saba isaaf qabsaahuun nageenya lammiilee Oromiyaa mirkaneessuu kan qabu malee lola daangaa tokko irraa saba Tigiraay buqqisaa saba Amaaraaf kennuuf godhamu irraa dhaabbachuu qabu.
Saba keenyaa fi biyya keenya Roorroo jalaa baasuuf Mootummaa ummataa ijaarrachuu qofaani.
Saba keenyaa fi biyya keenya Roorroo jalaa baasuuf Mootummaa ummataa ijaarrachuu qofaani.
Ibsa Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Bilisummaa Oromoo hundeeffamu isaa irraa kaasee hanga ammaatti roorroo daangaa darbitee hidda dheereffattee fi lafa Oromiyaa daangaa ishee kabachiisuuf saba irraa dhalateef qabsoo abbaa biyyummaa isaanii mirkaneessuuf qabsoo Lammiileen Oromiyaa addatti immoo sabni Oromoo Dhaaba ABO jalatti ijaaramee qabsoo mirga Hiree murteeffannaaf falmatu waliin qabsaa’uun erga eegalee wareegama ulfaatu kaffalaa tureera ammas kaffalaa jira.
Qeerroon Bilisummaa Oromoo akkuma akeeka humdeeffameef qabsootti jiru ammas qabsoo saba isaaf godhu kallattii hundaan garboomsataatti Xumura gochuuf falmatti jira.
Labsii dhaabni keenya ABO fi KFOn ijaaramuu Mootummaa ummataa waggaa sadiif turu ilaalchisee labsii baasan Qeerroon Bilisummaa Oromoo ijaarsa MCBNOf waan isa irraa ergamuu fi akka milkaayuufis qabsoo isaa jabeessee itti ni fufa. Akkasumas warri akkuma kaleessaa Oromoo fi Oromiyaa garbummaa jalatti hanbisuuf carraaqan yeroo ammaa kanas labsii baafatanii akka MCBNO ijaarame hin milkoofneef murni pp qophiitti jiraachuu kan Odeessa arganne yoo tahu qaamni kamuu ijaarsa MCBNO dura dhaabbatu farra Ummata Oromoo fi Oromiyaa waan taheef ammumaan cimsinee kan balaaleffannuu fi dura dhaabbannu tahuu keenya ibsina.
Haala yeroo ammaa biyya keenya keessatti tahaa jiru ilaalchisee Qeerroon Bilisummaa Oromoo ibsa qabxiilee 17 armaan gadii baasee jira.
1. Qeerroon Bilisummaa Oromoo umurii gabroonfattootaa dheeressuuf dirmannaa tokko illee gochuu hin qabu. Garbummaa fi garboomsataatti Xumura gochuufis qabsoo keenya ni gaggeessina.
2. Qabsoon Oromoo Bilisummaa fi haqa Oromoo dhugoomsuuf eegalame haga yoonaatti galii isaa hin geenye. Garuu, qabsoo haga yoonaatti gaggeeffamaa dhufeen milkiileen boonsaan galmeeffamanii jiru. Sanatti xumura gochuun waamicha Yeroo ammaa gama dhaaba keenya ABO fi KFOn labsamee jiru MCBNO ijaaramee jiruuf gahee nurraa eegamu ni bahanna.
3. Qabsoo hanga bara 2018tti godhameen Qeerroon Oromoo kumootaan lakkaayaman kan wareegaman Yoo tahu gariin achi buuteen isaanii dhabamee jijjirama biyya Itoophiyaa keessatti akka dhufu godhaniin murni Maqaa Oromoon aangootti bahe Har’a Qeerroo kalee harka qullaa rasaasa dura dhaabbatee nagaa fi Tasgabbiin akka jiraatuuf wareegama baase hoggantootaa fi hayyoota dabalatee harmee ulfaa hanga daa’ima harma hootuutti hidhaatti guuree dararaa kan jiru yoo tahu qabsoon keenya hidhamtoota mana hidhaa irraa baasuu qofa osoo hin taane Mootummaa ummataa ummataan ijaaramee biyyaa fi lammiilee biyyaa tajaajilu arguu dha
DECLARATION ON THE ESTABLISHMENT OF OROMIA REGIONAL NATIONAL TRANSITIONAL GOVERNMENT
DECLARATION ON THE ESTABLISHMENT OF OROMIA REGIONAL NATIONAL TRANSITIONAL GOVERNMENT
First Announcement
Preamble
1. Introduction, the overall situation in Oromia
The Oromo people have been waging a continuous struggle with immense sacrifices for over a century to regain natural rights it has been denied, to free itself from subjugation, and to ultimately secure the right to self-determination. The human and material cost of the struggle for freedom, even after the birth of the Oromo Liberation Front (OLF) that rendered modern organizational and political shape to the Oromo people’s quest for freedom by mobilizing a unified course of action, was immense. With the unprecedented level of mobilization of the Oromo youth organized under the Oromo Qeerroo/Qarree (youth) and the Oromo populace in general around 2015, the human casualties and material costs of the struggle had skyrocketed to a tipping point. Thousands have paid the ultimate price with their precious lives while many more were left with permanent disabilities. Even though the human and material loss in this mass mobilization was concluded with a bitter-sweet victory, the fruits of the sacrifices paid by the Oromo Qeerroo were hijacked by visibly and invisibly conspired hands. The much awaited and hoped for victory was reversed taking an unintended course, leaving the sacrifices in vain.
The anticipated political reforms, resumption of dialogue around the institutionalization of true democratic order that would respect the rights of peoples to self-determination within the Federal Democratic Republic of Ethiopia (FDRE) failed miserably, – before moving an inch forward. Some cautious organizations that were skeptical of the reformists’ potential to effect a fundamental change in Ethiopia proposed an all-inclusive transitional government that could lay foundations for the said reform to bring about a lasting change as a point of departure from the outgoing old order. One among such political forces was the Peoples’ Alliance for Freedom & Democracy (PAFD), a coalition of many political organizations to which the OLF belonged as a senior founding member. When the call for a transitional arrangement of the alliance fell on deaf ears, ambitious political organizations, disenfranchised activists, and foreign powers with vested interests in Ethiopia commenced rallying around a group that sprang out of the embattled Ethiopian People’s Revolutionary Democratic Front (EPRDF). The new group, disguised as a dynamic force for change, headed by Prime Minister Abiy Ahmed placed itself at the helm of an undefined transitional terrain. It was amid such confusion that the country headed for the 6th national election in 2020. This chaos allowed the same functionaries of the old ruling party, the EPRDF, as legitimate rulers of the country without reaching at any fundamental consensus among the major political forces whose consent should have been vital to offer the slightest legitimacy to the new oligarchy.


text:
Sagantaa - Dilbata Adoolessa 18, 2021
Bobbaa Milishoota MKII, Baha Oromiyaa irraa gara kaaba Impaayerattiitti
Baha Oromiyaa, Konyaa Harargee Bahaa Onoota garaagaraa keessaa, Milishoonni MKII danuun gowwoofamuun gamisnis dirqamuun, waraana humnoota garee Mootummaa Naannoo Amaaraa fi Mootummaa Koloneeffataa Impaayera Itoophiyaa, gam-kaaniin immoo, humna Mootummaa Naannoo Tigiraay (ABUT) gidduutti geggeeffamaa jiru irratti, gara garee MKII fi Mootummaa Naannoo Amaaraa goranii humna Naannoo Tigiraay waraanuuf gamasitti fe'amaa jiraachuu.
Dhimma ajjeechaa Oromticha, Mallasaa Caalaa
Odeessa dabalataa: Dhimma ajjeechaa baatii lama dura, Oromticha maqaan isaa Mallasaa Caalaa jedhamu irratti, Giddu-gala Oromiyaa Magaalaa Buraayyuu keessatti, mana hidhaa keessatti raawwatamee. Reeffi Oromticha kanaa argamee akka hin awwaalamne, maatiin isaas akka taaziyaa hin teenye taasifamuu.
Dureeyyii alagaan saamamaa jiraachuu lafa Oromoo Karrayyuu
Giddu-gala Oromiyaa, Baha Shaggar, gandeen Ona Fantaalee keessatti argaman danuu keessatti, lafti Oromoo Karrayyuu, abbootii qabeenyaa Habashootaaf kennamuun, darbees, golgaa 'carraa hojii, hoji-dhabdootaaf uumuu' jala dahachuun, sabni Amaaraa danuun gama Fantaalleetti geeffamee lafa Oromoo Karrayyuu irra qubachiifamuun wal-qabatee, lolli Oromoo Karrayyuu irratti geggeeffamuu fi saamichi qabeenya Oromoo irratti geggeeffamu, akka hammaatetti itti-fufee jiraachuu.


text:
Ajjachan ummataa oromoo ammas hin dhaabanne godina harargee bahaa akkanatti olee guyyaa arra
Arra waaree booda irraa eegaluun daandiin kallatti cufaanuu gara Magaalaa #Naqamteetti seensu humna Qeerroo Magaalittiin cufameera
Sababni isaas Qeerroo fi Qaroon Oromoo #Shaanqoo jedhamu Magaalaa Finfinnee keessaa humna tika Wayyaaneen butamee miliqifamuu balaaleffachuun yoo ta’u ,tarkaanfiin daadii Cufuun #Qeerroo Leeqaan eegale kunis kan daandii cufuu qofaan dhaabbatu akka hin taaneefii tarkaanfiilee laalessoon kan biroos itti fufiinsaan fudhachuuf haal duree barbaachisu kan xumuran ta’uu odeeffannoon gama Leeqa dhufe Ifoomseera.
Butamuu #Shaanqoottis dabalataan duguuginsa sanyii #Baabbilee fi Cinaakson keessatti ilmaan Oromoo irratti #Liyyuu Poolisii Somaaleefi Loltoota Wayyaaneen raawwatamaa jirus gumaa baafachuuf qophii ta’uu kan mullisu Odeeffannoon Qeerroo Leeqa Qeerroon Oromoo #GuutuuOromiyaas sobaaf Sossobbaa wayyaaneef ergamtoota isaaf o doo hin mooffamane _ bor irraa aanfatuun warraaqsa waloon haa finiinsinu jechuun,
#Waamicha Aloo ,gumaa baafanna,Warraasa eegalle itti fufnee mirga Abbaa biyyummaa Oromiyaa mirkaneeffannaa #iyyii -iyya dabrsii jechaa jiru.
Ilmaan Oromoo dhaamsa #Qeerroo Leeqaa waliif haa qoonnu ,Gumaa Ilmaan Oromoo Baha Oromiyaa Aanaa cinaakson fi Baabbilee ,Kibba Oromiyaa Aanaa Liiban,Lixa Oromiyaa Aanaa Begii haa baafannu,waan dandeenyeenis haa durmannuuf….#IYYII -IYYA dabarsi !!.
Haaluma wal fakkaatuun wiixata galgalas Magaalaa #Gimbii keessaa Qeerrooleen Oromoo 5’n #Loltoota wayyaaneen butamuun wal qabatee Qeerroon Gimniis daandii cufuun #Warraaqsa belbelchaa jiru.
Sobaaf Sossobbaa Qondaaltota Wayyaaneef ergamtoorasaa biyya hanbaaf keessaa dhaggeeffatuun harmarratti haa dhaabbatu…uuuuuuu…
መደመርን የመረጥነው በሰብአዊነት በአንድነት እና በድሞክራሲ ዙሪያ ልዮነት ለማምጣት እንጅ ኢ-ሰብአዊ ባህሪን ለማበረታታት አይደለም !!!!!!! የመደመር እና የይቅርታ ጥሪያችን ኢ-ሰብአውያንን አይጨምርም !!!! ይህን የኢ- ሰብአዊነት ጥግ የሆነ ድርጊትን የፈፀሙ ለፍርድ እንድቀርቡ ማድረግ የመደመራችን አካል ነው !!!! ይህን ድርጊት ሳያወግዙ ማለፍ የኢትዮጵያን ስቃይ እና መከራ ይረዝም ዘንድ መፍቀድ ከመሆኑም በላይ ከሰውነት መውረድ ነው !!!!!!! ፍትህ ፍትህህህህህህህህህህህህህህህህህህ…..!
Mana Murtii Keessatti Gocha Deggertii Seeraa Hin Qabneetu Gaggeeffamaa Jira: Abukaatoo
WAASHINGITAN, DIISII — (voaafaanoromoo)—-Himatamtoota abukaatoo ta’ee dhaabadheef irratti waan seeraan alaatu geggeeffama jira jechuun obbo Wandimmuu ibsaa dubbatanii jiru.
Hidhamtoota an dhaabataafii ture keessaa amma iyyu Oromoonni 42 ta’an hidhaa keessa jiru kan jedhan Obbo Wandimmuu Ibsaa irra jireessi mana hidhaa Qilinxoo keessa jiru jedhan.
Warra adaba hidhaa umrii guutuu ykn murtii du’an nama adabsisuun irratti muramee gadhisaa warra himannaan isaanii adaba salphaa kennisisuu hidhaa keessa tursuun seera jiruun faallaa ta’u ibsan.
Gaaffii fi deebii guutummaa caqasaa.
The pain and suffering by state sanctioned mercenaries..
#TheRight2Life
#SecurityFirst
#Babile #Hararge #Oromia
The people you are systematically killing, displacing, burning just because…
#TheRight2Life
#SecurityFirst


text:
Koree Araaraa: Waraanni Bilisummaa Oromoo simatamuu eegale
Koreen waraana ummatatti deebisuuf hundaa'e guyyaa kaleessaa iddoo waraanni jirutti argamuun simachuu eegalu beeksise.
Guyyaa kaleessaa Wallagga Lixaa Aanaa Mana Siibuutti akka simataman walitti Qabaan Gumii Abbootii Gadaa Oromoo Abbaa Gadaa Tuulamaa duraanii Bayyanaa Sambatoo BBC'tti himaniiru.
Guyyaa har'aa ammoo Godina Qeellam Wallaggaa Aanaa Gidaamii fi Beegiitti simannaan taasifamaa jiraachuu barreessaan koree teekiniikaa Obbo Jawaar Mohaammad fuula Facebook isaanii irratti barreessanii jiru.
Lakkoofsi waraanaa hanga yoonaa simatamee hin beekamne.
''Hin lakkoofne ganaa odeeffannoo fudhanna. Namoonni dursanii galani akka nuu kennanitti gara kuma kudhani oli hin jira jedhani nuu kennani. Hunduu hin gala jechaadha,'' jedhan Abbaan Gadaa Tuulamaa duraanii Bayyanaan.
Simannaan waraanaa kuni guyyaa sadii fudhata.
''Ergaa hogganaan isaanii kennan hojiirra oolchan malee Jaal Marroo ani hin agarre,'' jechuun Ajajaa Waraana WBO Lixaa akka hin arganne himaniiru.
Hayyu dureen ABO fi Ajajaan olaanaa Waraana Bilisummaa Oromoo Obbo Daawud Ibsaa waamicha dabarsan waraanni dhagahe ni dhufa jedhame eegamaa jira.
'Namni tokko yoo isaan tuqe itti gaafatamummaa fudhata jechuun nu deeggaraa jiru' jechuun Raayyaan ittisa biyyaa akka bira dhaabate Abbaa Gadaa Tuulamaa duraanii Bayyanaan himaniiru.
Lakkoofsi Waraana Bilisummaa Oromoo biyya keessa socho'u meeqa akka ta'e hin beekamu.


text:
Sagalee Qeerroo Bilisummaa MUDDE 21 2017 , Sagaleen Qeerroo Bilisummaa Oromoo Torbanittii Guyyaa Sadii Facaasaa (Kibxata) Kamisaa fi Jimaata Akka Lakkofsa Sa’aa Oromoo tti Galgala Keessaa sa’aa 7:30 Iraa Amma 8:00 tti Metir baandii 16 KHZ 17840 Irratti Kan Isinii Darbu Dha.”Nuti, Qeerroon Oromoo, seenaa wareegama qabsaa’ota Bilisummaa Oromoo haga yoonaatti galmeeffameef kabajaa guddaa kennaa, nutis akka dhaloota haaraatti wareegama bilisummaa baasuuf kaanee jirra.” Qabsoon itti fufa! Garboonfataan ni kufa!!
Mudde 21/2017 Dhaabbanni Mootummoota Gamtoomanii labsii Traamp Al-QUDSI Maagaalaa Guddoo Isra’eel jechuun dabarse kuffise.
Dhabbanni Mootummota Gamtoomanii labsii Prezdaantiin Ameerikaa Doonald Traamp Magaalaan Al-QUDSI “magaalaa guddoo Isra’eel” jechuun dabrse wixinee mormu irratti biyyoonni miseensa tahan sagalee akka kennan kora waliigalaa Ariifachiisaa yaame. Haalumaa kanaan sagalee Khamiisa har’aa kennaniin sagalee caalmaa taheen labsii Traamp kuffisan.
Biyyoonni 128 labsii Traamp mormuun sagalee kan kennan yoo tahu, Ameerikaa fi Isra’eel dabalatee biyyoonni 9 deeggaruun sagalee kennataniiru. Biyyoonni labsii Traamp deggaraan, Ameerikaa, Isra’eel, Togoo, Na’uruu, Gu’atimalaa, Pala’uu, Maarshaal Island fi Honduraas tahuun beekameera.
Prezdaantiin Ameerikaa dhimmaa Alquds ilaalchisee kora waliigalaa UN irratti biyyoota murtii Ameerikaa mormuun sagalee kennan adda baafannee, gargaarsa kenninuuf irraa dhaabna jechuun isaa ni yaadatama…..
By Seenessaa Qeerroo
http://www.aljazeera.com/…/general-assembly-rejects-trump-j…


text:
Hooggansi Mana Murtii Waliigalaa fi Manneen Murtii Ol’aanaa Oromiyaa Ebla 11 hanga 14 bara 2013 tti kora dhimmoota jajjaboo adda addaa irratti mari’atu gaggeessaa turaniiru.
Haaluma kanaan dhimmi jabaan korri kun sadarkaa jalqabaa irratti mari’ate sadarkaa raawwii hojii Manneen Murtii Naannichaa hanga kurmaana 3ffaa bara 2013 tti jiru dha. Marii kanaaf akka tolus Manneen Murtii Ol’aanaa cuunfaa gabaasa raawwii hojii Manneen Murtii Godina isaanii akka dhiyeessan erga taasifamee booda mariin bal’ina qabu irratti gaggeeffameera; dhuma irrattis dhimmoota kurmana hafe keessatti xiyyeeffannoon irratti hojjatamuu qabu ilaalchisee kallattiin hojii pirezidaantii fi itti aanaa pirezidaantii Mana Murtii Waliigalaa Kab. Obbo Gazaalii Abbaasimal fi Kab. Obbo Guyyoo Waariyoon kennameera.
Dhimmi lammaffaan korri kun irratti mari’ate hojiirra oolmaa Labsii Gumii Bulchiinsa Abbootii Seeraa Oromiyaa irra deebiin hundeessuuf bahe labsii lakk. 217/2011 kan ilaallatuu dha. Koricha irratti barreeffamni gabaabaan ciminaa fi hanqina (qawwa) hojiirra oolmaa labsichaa agarsiisuuf qophaa’e karaa Obbo Mokonnin Raggaasaa, Itti Gaafatamaa Waajjira Gumii fi Obbo Dachaasaa Kabbadaa, Itti Gaafatamaa Waajjira Naamusaa fi Inispeekshinii Mana Murtii Waliigalaa Oromiyaatiin dhiyaatee jira. Hirmaattootni qawwa labsichi qabu irratti marii bal’ina qabu kan gaggeessan yoo ta’u kanuma waliin wal qabatees yaadotni furmaataa heddu dhiyaataniiru. Koreen dhimma kana irratti hojjatus yaadota ka’an akka galteetti fayyadamuun hanqinaalee labsicha keessatti mul’atan dambii fi qajeelfamoota adda addaa qopheessuun akkasumas yaadota biroo dhiyeessuun duuchaa akka deemu kallattiin gama hooggansa ol’aanaa MMWO tiin kennameera.
Dhuma irratti dhimmi xiyyeeffannoo kora kanaa ture leenjii gaggeessummaa fudhachuu ture. Kanaanis leenjiin dhimma gaggeessummaa irratti deeggarsa Dhaabbata USAID jedhamuun qophaa’e barsiisaa Yuunivarsiitii Jimmaa kan ta’an Dr. Zarihuun Ayyaanaw Birbirsaatiin kennameera.
Walumaagalatti korri guyyoota 4’f gaggeeffame kun milkaa’ina ol’aanaan kan xumurame yoo ta’u bu’aan isaas raawwii hojii itti aanu milkeessuu keessatti gumaacha guddaa ni qabaata jedhamee eegama. Kana keessattis Daayirektoreetii Qorannoo fi Atoominaa Mana Murtichaa fi Dhaabbanni USAID akkasumas qaamoleen biroo milkaa’ina waltajjichaaf shoora isaanii bahatan hundi galata guddaa qabu.
#MMWO


text:
Kun magaalaa #Dambi_Dolloo WBO’n Qawwee Hinhikkaatu!
“Wal kabajuu baannaan itti fufa” jedhaa jira qeerroon
HIRIIRA SHAAMBUU
WALIGALTEEN ERITRAA HAA KABAJAMUU, WALGANUUN FASHINIIN ISAA DARBEERA
-DHIIGA OROMOO DHANGALAASUUN HAA DHAABBATU.
-WARRAANNII WBO SAKKATA’UUF GARA LIXAATTI DUULAA JIRU NURRAA HAA DHABBATU.
-UMMANII KEENYA BUQA’EE IDDOO ISAATTI HAA DEEBI’UU.
-ABO WAJIIN MARI’AADHAA NAGAA BUUSAA.
-OTOO QAAMNII ADDA ADDAA HIDHATEE BIYYITTI KESSA JIRU WBOn HIN HIKKATU.
-WBOn HUMNA ADDAA OROMIYAA TA’UUN DAANGAAF LUBBUU KEENYA HAA EEGU.
-WBO WAJJIN JIRAANNEE WBO WAJIIN DHUMNA OBSII DAANGAA QABA.
-WBOn GAACHANA UMMATA OROMOOTI.
OROMIYAA YAA BIYYA KORMAA
MAA SI DHAANTTI YARTUUN BIYAA ORMAA.
FDG Gimbii WBO Qawwee HINHIKKATU? Guyyaa 29/10/2018
FIncila Diddaa Gabrummaa qeerroo fi jiraattonni magaalaa Gimbii haala kanaan ba’anii sagalee isaanii dhageessifachaa oolan. Hiriira seena qabeessa, mucaa isin argaa jirtan mucaa waggaa 10’ti “WBO’ko kottuka” jettee ofiis boossee nama boossiste, dhaloota qubee akkasii qabaachuutti ni boonna.
Dhaadannooleen dhaga’amaa oolan
1 WBO’n hin hiikkatu, nuti WBO cina jirra, WBO’n lafee dugdaa uummata Oromooti.
2 ABO fi WBO’n qaama garaagaraa miti. Tokkodha. Namoonni akkasitti fudhattan yoo jiraattan dogoggoroodha.
3 Nuti qeerroon Oromoo kaleessa kan qabsoofneef, namoota lama sadii taayitaa qabachiisuuf osoo hin taane, mirga Abbaa biyyummaa Oromoo kabachiisuufi,
4 Olola facebook fi miidiyaalee hawaasaa garaagaraa irratti WBO fi ABO irratti adeemsifamu, karaa kamiinuu cimsinee balaaleffanna,
5 Lammiin keenya naannoo Daangaa Sumaalee fi yeroo dhihoo asittimmoo Naannoo BG irraa buqqa’an hanga iddoo isaaniitti, mirgi isaanii kabajamee, kan yakka kana uummata keenya irratti shira xaxanii adda durummaan hojjetan seera biyya kanaatti nuuf haa dhiyaatan, kanammoo ijaan arguu qabna.
7 Oromoon lafa isaarraa buqqa’uun, saamamuun, RIB uummata nagaa irratti dhukaasee ajjeesuun haa dhaabbatu,
8 walumaa gala caasaan RIB gubbaa hanga goodaatti sirrii waan hin taaneef, miseensonni RIB uummata nagaa irratti dhukaasan seera biyya kanaatti haa dhiyaatan
10 ME fi ABO’n waliigaltee isaanii karaa ifa ta’een miidiyaa bilisaan uummataaf irra deebi’uun beeksisuu qabu.
11 paa tiin opdo/ odp holola sobaa fi ayyalaallattummaa haa dhaabu.
12 bulchiinsa Dr Abiyin qabatanii isa dhaadachaa jarreen Oromoo fi ABO irratti duula banan of haa qusatan.
Kanneen jedhutu dhaga’amaa oole
Jechi hiriira kanarratti ani filadhee fi jaaladhemmoo “Facebookiin WBO hin hidhachiisne, Facebookiin WBO hin hiikkachiisu, activistionni siyaasaa gurra qabdan ofittii muraa” kan jedhu ture Qopheessaan
#Leeqaa_W/W
Jabeessii WBO kee ummataa akkasii qabatanii sodatuu
Oduu teessuma opdo jalaa miliqxee baate…… Dhagesetaa wan har’a ta’e orallii 16 akkaa gubatee waraannii wayyannee. 456 akkaa du’e gara Gujjii qeellemm walaggaa maqaa naajjoo gaawwoo
qabbee Giiddamii bakkaa kana hunddaati waranii labsamee akka ollee qubaa qabdaa?
Harka lafa jalaan opdon waraana nurratti labsitee waan jirtuuf qeerroof
qarreen oromoo akka of qopheessitan asuman isin hubachiisuu barbaada
Oromoon qophaayi waraana diinaa ofirra qolachuuf
Barri bara bilisummaati
Abon Dhaabakoo Ganamaati
#FXG_JALDUU WBO’n QAWWEE HINHIKKATU!
Biyyaa seena Magaala Jalduu hiriira mormiin raafamaa jirti !


text:
Bara 2011 bilisummaa ishee kan gonfattee Sudaan Kibbaa yeroo dheeraaf rakkoo dhala namaa kan gosa adda addaan rakkkataa jirti.Waggoota diigdamaaf Sudaan kaabaa fi kibbaa giddutti wal waraansii gaggeeffame, hiyyuma fidee, Jubaan muddamsii sudaan waliin qabdu akka boba’aan gurguurtaaf gara biyya alaatti ergamuu bara 2012 keessa eega dhaabatee dinagdee biyyattii caccabee mootummaa fi biyyatti tasgabii dadhabsisee jira.
Kanaafis jecha mootummaan Sudaan Kibbaa rakkoo biyya keessaa fi balaa uumamaaf deebii qubsaa kennuu hin dandeenye.Kana malees balaa loolaa bishanii, caama fi uumamee waggoota torbaaf walitti bu’iinsii hidhannoo biyyattiiuma keessatti gaggeeffamee sochii hojii qonnaa fi horsiiisa beeleedaalee mancaase.
Gabaa fi daldallii qaala’uun wabii nyaataa hammeessee gargraasii dhala namaa hanqiise.
Sudaan Kibbaa har’a nyaata, caasaalee tajaajiilaa fi hojii nagaa eegsisuu kan hokkara saalaa ittisu yoo uumamees deebii kennuu dabalatee harka caalaa isaa hawaasa gargaarsa dhala namaa soran irratti hirkattee jirti.
Hedduumiina uummata sudaan kibbaa Miliyoona 12 keessaa kanneen Miliyoona 8.3 ta’an ykn harkii 70ni gargaarsa dhala namaa ykn kan hatattamaa bara keessa jirru 2021tti isaan barbaachiisa jedha Tokkummaan Mootummootaa.
Gama kaaniin immo Sudaan Kibbaa hojjattoota gargaarsa dhala namaa kanneen biyya ishee keessaa hojjataa jiraniif iddoo balaa guddaa qabu taatee jirti jechuun bulchiituun jaarmayaa USAID samaantaa power ibsa dhiyeenya kana baasaniin hubachiisanii jiru.
Jalqaba bara 2020 kaasee hojjattoota gargaarsa dhala namaa irratti yeroo 400 caalaa gochii hokkaraa gaggeffamuu Tokkummaan Mootummootaa gabaasee jira.Kunis bara keessa jirru 2021 keessa jirru baatii Eeblaa keessa hojjattoonni gargaarsaa lama ajjeefamuu dabalata.
Hokkara kana kan balaaleeffatttee Yunaaytid Isteetes mootummaan sudaan kibbaa sivilootaa fi hojjattoota gargaarsaaf eeguumas akka godhu, kanneen gocha kana raawwatanis Renk, Torit fi Jamjang keessaa to’annaa jala akka oolchuuf samaantaa Paawar gaafatanii jiru. Jaarmayoota gargaarsaa irratti hokkarri oofamuu hojjattoota gargaarsaa qofa otoo hin taanee raabsa gargaarsa lubbuu namaa du’a irraa oolchuu jeequun kanneen eeggataa jiran rakkoof saaxiila.Dhiyeenya kana kutaa Naayiil isa ol aanuu kan haallii jiru beellii seenuuf dhiyaachuun isaa mul’atu keessatti namoonni kuma 45 ta’an gargaarsa akkaan isaan barbaachiisu karaa itti argatan dhaban jedhan.
Michoonni keenya kan gargaarsa dhala namaa human ofii ituu hin qusatiin hojjataa kan jiran ta’uus gargaarsa nyaataa sana raabsuuf balaa guddaatu isaan eeggata.
Nageenya isaanii eeganii namoota gargaarsa barbaadan dhorkaa tokko malee dhaqqabuuf uummanni lubbuun akka turu gochuuf akkaan barbaachisaa ta’a.Haleellaa, doorsiisa ykn sodaachiis hojjattoota gargaarsaa irratti gaggeeffamuu, lammii biyya kami iyyu haa ta’an fudhatama hin qabu.
Mootummaan Sudaan Kibbaa hojjattoota gargaarsaaf eeguumsa gochuuf battalumatti tarkaanfii akka qabu, akkasumas kanneen wabii nyaataa fi gargaarsa akkaan barbaachiisaa ta;an hin qabnee dhaqqabuuf, karaan dhorkaa tokko malee haala dhaabbataa ta’een banaa akka ta’u gaafachuun gulaalaan har’a yaada isaa xumuree jira.
Yunaaytis Isteets Hokkara Hojjattoota Qarqaarsaaratti Godhamu ni Balaaleffatti
WAASHINGITAN, DIISII —


text:
Taammanaa Bitimaa irraa
DURADUBBII
Dubbiftoota barruu tanaa jaalatamoo fi kabajamoo, kunoo harra irraa kaaseen mataduree kanaa olitti kaayame jalatti waa isiniif dhiyeessaa, mee na hoofkalchaa! Kanas hamma naaf dandayametti guutuu taasisuunan guutee, irra bash-bash gochuun isiniif dhiyeessa. Garuu, yaa Oromoo koo akkana gochuuf laalleewwan (infoormeshina) guutuu qabaachuutu nama irra jira. Haala uummanni keenya Oromoon keessa jiruu fi dukkana wallaalummaa koloneeffattoonni Habashaa nu aguuggachiisan irraa kan ka’een, laalleewwan barbaadaman guutumatti argachuun rakkisaa dha. Haatahu malee, hammuma jiru irraa ka’anii waliif ibsuutu irra bu’aa qaba. Guutuu eeggachuuf, guutumatti harka maratanii taa’uun kana nama baasuu miti.
Ani oggaan waraqaa tana kurfeessuuf saganteeffaddhe, wanneen kanatti aananii tarreeffaman mara isiniif dhiyeessuufan ture. Kunis: a) maqaa magaalaa tokko akka Afaan Oromootiin barreeffamuu fi akka Afaan Ingiliziitiin barreeffamutti b) bakka magaalaan sun itti-argamu c) bara magaalaan sun itti-bu’ureeffame d) lakkoofsa jiraattota magaalaa sanii fi e) fakkoolee addaddaa kanneen magaaalaa san agarsiisanii. Ammoo, qabxiiwwan kanneen keessaa kan magaalaawwan daran hedduu argachuu hin dandeenye. Tahus kun bara Waaqni jedhe guutamaatii, kunoo kanan harkaa qabu isiniif dhiyeeseen jiraa mee na eebbisaa dhamdhamaddhaa! Toleekaa, akkuma na eebbiftan WAAQNI guddichi waan hundumaa harkaa qabuu fi dandayu sun isin haa eebbisu! Silaa akkan xiyyeeffaddheetti magaalaawwan kun qubee “A” irraa hamma qubee “Z“-tti tartiibaan dhiyeeffamuuyyu. Haatahu malee, laalleewwan magaalaawwan hundumaa ammaaf waanan harkaa hin qabneefan akkuman argaddhetti, hammuman argaddheen jalqaba.
Ani waayeen xindachee (joogiraafii) kun akka isin hin nuffisiifneefan beekatuma waayee: Afaan, barreessumsa (ogubarruu), seenaa fi aadaa Oromoo garii itti-dabaluun isiniif dhiyeessa. Maali, kana argattaniitii-ree? Dabaleesoo, kutaa isa xumuraa keessatti tartiibni magaalaawwanii, fakkoolee fi lakkoofsi jiraattotaa faa kennamaa hangasitti mee obsa Oromoo san natti hin qusatinaa! Laalleewwan qabdan yoo karaadhuma imeela kiyyaa naaf ergitan harka-baneetan simmaddha!
SEENSA
Jechi “mandara” jedhamu kun jechoota Oromoo isa “mana“-a fi “daramuu” (man + dara = mandara) jedhamu irraa kan baafame. “Manneen walitti daramanii” jechuun “walitti raramanii” jiran jechaa dha. Mandara jechuuf “magaalattii” jechuunis ni dandayama. Maaltu dhabame, afaan keenya Afaan Oromoo, afaan nadhii dammaa kun sonaan dureessawoo! Amma mallin ani itti-dhiyeessu godina Oromiyaa tokko fudhachuun mandaroota fi magaalaawwan godina san keessatti argaman cufa tarreessuu dha. Kanas akka barumsaaf Dhaloota Qubee kiyyatti toluufan magaalmataa godina sanii irraa, karaa konkolaataa isaa hedduu guddaa tahe qabachuun kanneen karaa san irratti argaman hunda tarreessa. Fakkeenyaaf: Assallaa irraa ka’uun: Saaguree, Boqojjii, Asaasa, Dodoola, Adaabba faa. Isaan karaa guddicha san irratti hin argamnes achumaan dhiyeeffamu.
Ammaaf mee Shaggar shaggaa keenya, Finfinnee finna keenya irraa ka’uunan gara Ambootti qajeela. Yaa Oromoo kiyya, Amboon yoon jalqabe isin marti Amboof harka-rukuttu jedheen yaada. Ambo keessanitti kanatu guddatee-ree? Ani dur Ambo Shaggar keenya irraa wantee (kiilomeetira) 125 fagaachuu isaan beeka. Ani karaa asfaaltii warri Habashaa wagaalee 70 keessatti ijaaruu dhaddhabee, warri Xaaliyaanii waggaa shan keessatti ijaare tokko tokkoonan beeka. Biyya Torban Kuttaayee kana balaa-muka isaallee nan beeka. Garuu, amma warri Wayyaanee “keenya” Ambo gara Shaggaritti waan siiqisaniif kiiloomeetira 105 tahee jira jechaan dhagaye. Wayyaaneen Ambo mararfatteetii mitii, silaa Amboo fi ishiin ibiddaa fi citaa dhaa, amma waan biraa dhiifnee qalbiin karaa keenya qabannee gara Ambootti haa xuruurru!
QAAMADUBBII
Egaa mee amma walqabannee, konkolaatadhaan yookaan farda Oromoo isa “farda Jiddaa” jedhamuun Shaggar irraa kaanee gara Ambootti haa qajeellu! Ambo keessan kun jagna qofa otoo hin taane, arjaa dhasiwoo “ni beelofna, ni dheebonna” jetteenii waa tokkollee hin yaadayinaa!
Buraayyuu (1) – magaalaan kun dur oggaan ani ijoollee daangaa Finfinnee irratti argama ture. Amma Finfinnee-dhaan liqimfameeti jira. Gosni Buraayyuu fi naannoo isaa keessa ture Kurnan Gullallee-ti. Dur qeyeen goota Oromoo Gullallee, kan Tufaa Munaa naannoo kanatti argamaayyu. Amma Buraayyuu irraa kaatanii Gafarsa Tufaa Munaa bira kuttanii wantee 30 irratti magaalattii Koloboo (2) – tan warri qawween biyya keenya qabate kiristinnaa kaasuun, “Mannaagashaa” jedheenii seentu. Kuunnoo, gaarri guddichi garaa waaqaatti (samiitti) ijaajjee karaa harka bitaatiin isintti muldhatu sun “Hococa” jedhama. Tulluun dheeraan qaramee ol-dheeratu sun immoo “Tulluu Koloboo“-ti. Yommuu Koloboo irraa baatan gaarri dheeraan karaa lixaatiin isinitti muldhatu sun “Gooroo Dandii” jedhama. Kun isinitti dhiyoo wayii hin seyinaa, bakka amma jirtan kana irraa kiilomeetira 100 fagaatee, naannoo Afran Walisoo keessatti kan argamu. Goodaan gooroo dheeraa kanaa fi bakka jirtaan jidduu jiruu kun, “Goodaa Bachoo” biyya xaafii fi biyya jagnootaa-ti. Amma kunoo “Marfata” keessa marfattanii gara magaalaa Hoolotaatti deemaa jirtu. Bakka kanatti leenci Oromoo Kabbadaa Buzunash, marfateetoo Xaaliyaanii Biyya Gadaa qabatte san kan kashakkashaa ture. Walaloo uummata Oromoo kan bara sanii yoon amma tokkoo isaa qofa harka isin buuse, na eebbisuun keessan hin oolu!
Kabbadaa Buzunashii
Yaa Kabbuu Buzunashii
Xaaliyaan Shaggar lixxee
Buupphaa fi indaanqoo fixxee
Koo qabi qixxumashii!
Kabbadaa Buzunashii
Goorootti dachaase hundumashii!
Kunoo, gooroon sun bakka amma keessa deemaa jirtani. Silaa Meettaa, Meettaa keessaa Meettaa Hoolotaa keessa akka deemaa jirtani beektuu laata? Ee, Meettaa biyya qeerransootaa, biyya Ordofaa Cangaree, biyya Cangaree Sookilee! Kunoo, wantee 45 irratti magaalaa Hoolotaa (3) – seentanii jirtu. Biyyi, biyya hoolotaa-tii egaa foon hoolaa kashakkasaa! Daadhiis irratti basshabbashaa! Karaan inni as irraa ka’ee gara kaabaatti, gara fuula Salaaleetti qajeelu karaa isa magaalaa simintoo, magaaalaaMogor (4) – nama geessu. Naannoo Meettaa Hoolotaa irraayyi gara naannoo Meettaa Roobii-tti ceetu jechaa dha. Maarree Meettaa biyya jagna durii, biyya Birraatuu Goolee! Waraana Adowaa isa warri Amaaraa ittiin-dhaadatan sana irratti kanneen Xaaliyaanii haleelaa turan jagnoota Oromoo: Gabayyoo Gurmuu, mootii Oromoo Walloo abbaa Iyyaasuu, jechuun Mahaammad Alii, Baalcha Abbaa Nafsoo fi Birraatuu Goolee fayi. Haatahu malee, Mogor gaafa biraa dhaqxuu amma bakkuma kaataniif gara Ambootti xuruuraa!
Amma kiilomeetira 55 irratti magaalaa dur masaraan Cangaree Sookilee ture irratti tan ijaaramte, magaalaa Ejeree (5) – seentu. Ejereen teenya tunis akkuma Caalaa fi Fayyisaa, akkuma Lalisee fi Kumee faa nafxanyoota Amaaratiin kiristinaa kaafamtee: “Addis Alam” jedhamte. Magaalaan Hoolotaas mee maqaa kiristinnaa “Gannat” kan jedhamu qaba ture.
“Ejeree waraabbattee, Ejeree warrabbatte Kuulinii
Guyyaa wajjin oolanii, halkan qobaa buluudha xuurinii!“
Jedhe mitiree, jaalatamaan keenya Muktaar yoo sirbu! Mee amma otoon kana keessaa hin bayinan seenaa Oromoota faarfamoo keessaa waa isinitti qicee, kutaa isa kana asuma irratti dhaaba. Ni beektu mitii, ginni-bittee Amaaraa of-tulummaa fi of-guurummaa-dhaan akka geeba addunyaa argate. Bara warri Mosolonii biyya keenya weeraran, mootiin isaaniis, raasonni isaaniis raroo isaanii haratanii gara Biyya Ingilizii fi Biyya Falastiinaa kan ennaa san kolonii Biritaaniyaa Guddoo tureetti baqatani. Biyya ofis, impaayerittii ofiis qarriffoo diinaa keessatti dhiisuun baqatani. Jagnoonni Oromoo garuu, kanneen akka Garasuu Dhukii, Baqqalaa Wayyaa, Jimaa Sambatee, Abbabaa Aaragaay, Mokonniin Wasanuu, Hayila-Maaram Maammoo, Oliiqaa Dingil, Badhaatuu Magarsaa, Leelloo Keelloo faa biyya ofii irraa hin baqannee bosona Oromiyaa manneen ofii taasifatanii warra Mosolonii ofirraa hariyani. Warri baqachuu irra hafee, bantiiwwan baandotaa tures nafxanyootuma; Raas Hayiluu fi Raas maaloo maaloo faayi. Silaa gurraan isaanii fi of-tuulummaan isaanii daangaa hin qabu, “farda yaabbidhaan” jechuun gugsii-dhaan “nutu caala” jechuun Xaaliyaanota wajjin qotee (jirraa) qabatani. Booda Xaaliyaanii irraa nama kanaan caalu, Habashoota irraas nama caalu finna jedhame. Kan ittiin darbatanii wal-waraanan ofaadhaan (uleedhaan) otoo hin taane eeboo-dhaan akkatahus waliif galame.
Isaan nama sonaan gugsiin beekamu biyya ofii Gondor, Manjee fi Goojjam keessaa dhabnaan: “silaa fardaan Gaallaa namni hin dandayuu; silaa Gaallaan gugsii malee wanni inni beeku hin jiruu“, Biyya Oromoo irraa barbaaduu jalqabani. Garuu, Biyya Oromoo keessaa warri kanaan beekaman baay’ee dhaa, eenyu filanii eenyu dhiisuutu rakkisaa ture. Otoo Xaaliyaaniin hin dhufin namoota Oromoo kanneen akka malee gugsiin beekaman keessaa, namoonni lama hunda caalu jedhamaayyu: Macca keessaa Garasuu Dhukii fi Tuulama keessaa Ordofaa Cangaree! Booda warri Amaaraa kun Oromoota waamanii “nama beekamu nuu fidaa” jennaan, silaa waayeen Garusuu Dhukii inni waan bosona jiruuf hin tuqamu: “maal Ordofaa Cangaree jiraa mitii?” jechuun isa Meettaa Hoolataa dhaquun itti-himani. Inni kanatu isa dhibee-ree gammachuun fudhate. Ammoo, eeboon waraanamanii du’uun waan jiruuf, inni dhaamsa du’aa katabsiifatee morkii saniif dhiyaate. Ixaan baafamee, nama dura hari’amu jennaan “Ordoofaatti” baye. Faranjichi dursee Oromticha ajjeesuuf carraa qaba jechaa dha. Haatahu malee, ennaa Xaaliyaaanichi Oromticha keenya hariyee eebboo isaa humna guddaan gadi itti-dhiisu, Orodafaan kooraa irraa hin jiruu, inni waan garaa fardaa jalatti milqeef eeboon sun kooraa fardaatti dirame.
Booda leenci sanyii leencaa “beenu naa gali!“, jechuun Xaaliyaanicha hariye. Ordofaa Cangaree bira gayee: “ih si galaafaddhe!” jechuun eeboo darbachuuf sirriitti aggaamee, ammoo otoo hin darbatin dhiise. Miliquu san Xaaliyaanonnis xiqqooshii ni beekuu, Xaaliyaanichi milqee booda kooraatti deebiye. Yoona jagnichi keessan humna qabu hundaan Faranjicha kooraatti hoddhe. Achumatti du’e. Silaa Habashoonni yoo Abbabaa Biqilaa moyes, yoo Faaxumaa Roobaa mootes isaantu moyee, amma nutu moye jechuun jirraa sanaan caalani. Gaafasuma egaa Oromoo maaltuu walaloon dandayaa mitii:
Ordofaa Cangaree
Diimaa akka barbaree
Xaaliyaanii qabee
Ganyaatti danqaree!“
Jedhamee walaleeffame!
Itti-fufa —!
============== // ==============