c: application/epub+zip

text:
Ittiin Baafata
© 2014 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania
‘Yihowaan Warra Kansaa Taʼan In Beeka’
FUULA 7 • FAARFANNAA: 18, 10
Sabni Yihowaa ‘Jalʼinarraa’ Ni Fagaatu
FUULA 12 • FAARFANNAA: 34, 29
FUULA 23 • FAARFANNAA: 31, 47
‘Isin Dhugaa Baatuukoo In Taatu’
FUULA 28 • FAARFANNAA: 28, 45
▪ ‘Yihowaan Warra Kansaa Taʼan In Beeka’
▪ Sabni Yihowaa ‘Jalʼinarraa’ Ni Fagaatu
Matadureewwan kun yaada 2 Ximotewos 2:19rra jiru kan ibsan siʼa taʼu, caqasni kun wantoota bara Museetti raawwatamanii wajjin kan wal qabatu akkamitti akka taʼes ni ibsu. Kiristiyaanonni yeroo harʼaa ‘kan Yihowaa taʼuusaaniifi’ ‘jalʼinarraa’ akka fagaatan argisiisuu kan dandaʼan akkamitti akka taʼe baranna.
▪ ‘Isin Dhugaa Baatota Kooti’
▪ ‘Isin Dhugaa Baatuukoo In Taatu’
Matadureewwan kana keessatti Dhugaa Baatota Yihowaa jedhamnee waamamuun keenya hangam barbaachisaa akka taʼe baranna. Akkasumas, waaʼee Yihowaafi Yesus dhugaa baʼuu keenyatti kan boonnu taʼuunsaa, hojii lallabaa keenyarratti hinaaffaa akka qabaannuufi amala keenya isa qulqulluu taʼeen Waaqayyoofi Yesusiif ulfina akka kenninu kan nu kakaasu akkamitti akka taʼe ilaalla.
3 Fedhiidhaan Of Dhiheessaniiru—Maayikrooneeshiyaa
FAKKII QOLASAARRA JIRU: Obboleettonni lama mana baadiyyaa tokko fuuldura taaʼanii kitaaba Macaafni Qulqulluun Maal Barsiisa? jedhamuutti fayyadamuudhaan dubartoota gosa Endebeelee, uffata aadaa uffatan lamaaf ennaa dhugaa baʼan. Namoonni Endebeelee baayʼina uummata biyyattii keessaa dhibbeentaa 2 qofa kan taʼanidha
50,500,000
94,101
1,003
KAATRIIN kan guddatte Yunaayitid Isteetisitti yommuu taʼu, umrii waggaa 16tti cuuphamte. Tajaajilarratti akka gaariitti kan hirmaattu taʼus, namoonni naannoo tajaajilaashee jiran misiraachoo Mootummichaa hin fudhatan turan. Akkas jetteetti: “Muuxannoo waaʼee namoota Waaqayyo nama isa beekuuf isaan gargaaru akka isaaniif ergu kadhatanii ibsu dubbiseera. Yeroo baayʼee nama akkasii argachuuf hawwaa kanan ture taʼus argadhee hin beekun ture.”
Kaatriin waggoota hedduudhaaf naannoodhuma sana keessatti erga tajaajiltee booda, bakka namoonni ergaa Mootummichaa fudhachuuf caalaatti fedhii qaban deemtee tajaajiluuf murteessite. Haataʼu malee, naannoo fagoo deemtee tajaajiluu dandaʼuuf dhiisuunshee ishee yaaddessee ture. Jireenyashee keessatti maatiisheerraa fagaattee kan deemte siʼa tokko qofa torban lamaaf yommuu taʼu, yeroo kanatti al baayʼee maatiisheefi michootashee ni yaaddi turte. Haataʼu malee, namoota Yihowaa beekuu barbaadan gargaaruuf fedhii guddaa waan qabduuf rakkina kana moʼuu dandeesseetti. Iddoowwan deemtee tajaajiluu dandeessurratti erga yaaddee booda, odeeffannoo barbaachisaa taʼe argachuuf waajjira damee Guwaam jirutti barreessite. Kaatriin Adoolessa 2007 yommuu umriinshee waggaa 26 taʼetti, odoola Garba Paasifiik keessatti argamtuufi Saayippaan jedhamtutti tajaajiluuf biyyasheerraa kiilomeetira 10,000 fagaattee deemte. Bakka sana deemuudhaan muuxannoo akkamii argatte laata?
Kaatriin akkuma gumii haaraa sana geesseen dubartii Dooriis jedhamtu, umrii walakkeessa waggoota 40nii keessatti argamtuufi Macaafa Qulqulluu qayyabachuuf fedhii qabdu argatte. Kitaaba Barumsa Macaafa Qulqulluu hanga boqonnaa sadiitti erga qayyabatanii booda Kaatriin yaaddaʼuu jalqabde. Akkas jetteetti: “Dooriis qayyabannaasheetti cimtuu waan taateef, barumsa argachuu qabdu utuu hin argatin akka haftu hin barbaadu. Haala dhaabbataa taʼeen qayyabanna Macaafa Qulqulluu geggeessee kanan hin beekne taʼuusaarrayyuu, obboleettiin muuxannoo qabduufi umriisheerratti argamtu utuu ishee qayyabsiistee gaarii akka taʼu natti dhagaʼame.” Kaatriin Yihowaan obboleettii qayyabannaashee kana itti kennuu dandeessu argachuuf akka ishee gargaaru kadhatte. Achiis, namni garabiraan akka ishee qayyabsiisu Dooriisitti himuuf murteessite.
Kaatriin akkas jetteetti: “Dhimma kana kaasuukoo dura, Dooriis rakkinashee tokkorratti na mariisisuu akka barbaaddu natti himte. Erga isheen natti himtee booda, Yihowaan rakkina isa kanshee wajjin wal fakkaatu tokko moʼuuf akkamitti akka na gargaaren isheetti hime. Isheenis na galateeffatte.” Achiis Dooriis akkas isheedhaan jette: “Yihowaan sitti fayyadamee na gargaaraa jira. Guyyaa ati jalqaba manakoo dhuftetti saʼaatii dheeraadhaaf Macaafa Qulqulluu dubbisaan ture. Waaqayyo nama akkan Macaafa Qulqulluu hubadhu na gargaaru akka naaf ergu kadhachaan ture. Yeruma sana ati balbala manakoo rurrukutte. Yihowaan haala kanaan kadhannaa kootiif deebii kenne.” Dooriis yommuu kana dubbattutti Kaatriin imimmaan qabachuu hin dandeenye. Akkas jetteetti: “Wanti Dooriis dubbatte deebii kadhannaa kootiiti. Yihowaan ishee qayyabsiisuukoo itti fufuu akkan dandaʼu naa mirkaneesseera.”
Dooriis bara 2010tti kan cuuphamte ennaa taʼu, yeroo ammaa namoota hedduu Macaafa Qulqulluu qayyabsiisaa jirti. Kaatriin, “Fedhii ani yeroo dheeraa dura namoonni garaa qajeelaa qaban Yihowaa akka beekan gargaaruuf qabu waan naa guuteef baayʼeen isa galateeffadha!” jetteetti. Kaatriin yeroo harʼaa, odoola Paasifiikitti argamtuufi Kosraaʼee jedhamtutti qajeelchituu addaa taatee gammachuudhaan tajaajilaa jirti.
Obbolootaafi obboleettonni dhibba tokkoo ol taʼan (waggaa 19 hanga 79 gidduutti argaman) Maayikrooneeshiyaatti bakka labsitoonni caalaatti barbaachisanitti tajaajilaa jiru. Eriikaa isheen bara 2006tti yommuu umriinshee waggaa 19 turetti biyya Guwaam deemtee tajaajiluu jalqabde, miira labsitoota hinaaffaa qaban kanaa akkas jechuudhaan ibsiteetti: “Naannoo namoonni dhugaa dhagaʼuuf fedhii guddaa qaban itti argamanitti qajeelchaa taʼanii tajaajiluun baayʼee nama gammachiisa. Yihowaan tajaajila akkasiirratti akkan hirmaadhu waan na gargaareef baayʼeen isa galateeffadha. Qajeelchaa taʼanii tajaajiluun karaa jireenyaa hundarra caaludha!” Yeroo harʼaa Eriikaan Eebii ishee Odoola Maarshaalitti argamtutti qajeelchituu addaa taatee tajaajilaa jirti. Biyya alaa deemanii tajaajiluun ulfaataa akka taʼe beekamaadha. Mee rakkoowwan obboloota Maayikrooneeshiyaa deemanii tajaajilaa jiran mudatan keessaa sadii haa qorru.
Akkaataa jireenyaa. Saayiman inni bara 2007tti yommuu umriinsaa waggaa 22 turetti gara Paalaawuu dhaqe, utuma hin turin qarshii inni achitti argatu isa Ingilaanditti argachaa turerra baayʼee akka xinnaatu hubate. Akkas jedheera: “Wantan barbaade hunda bituu akkan hin qabne barachuun qaba ture. Amma nyaatan bitachuu qabu of eeggannoodhaan kanan filadhu yommuu taʼu, bakka gatii rakasaan itti gurguramu deemeen bitadha. Miʼi tokko yoo na jalaa cabe, kutaa miʼa sanaa bakka miʼi moofaa itti gurguramu deemee bitachuudhaan namni tokko akka naa suphu gochuufan yaala.” Akkaataa jireenyaa salphaa taʼe jiraachuunsaa maalfaa isa barsiiseera? Akkas jedheera: “Wanta jireenya keessatti barbaachisaa taʼe beekuufi gatii rakasaan bitachuus kanan dandaʼu akkamitti akka taʼe akkan baradhu na gargaareera. Yihowaan haalawwan garaagaraa keessatti eegumsa akka naaf godhe arguu dandaʼeera. Waggoottan torban asitti tajaajile keessatti wantan nyaadhuufi bakkan ciisu dhabee hin beeku.” Yihowaan namoota fedhii Mootummichaa dursuu waan barbaadaniif akkaataa jireenyaa salphaa taʼe jiraatan akka eebbisu hin shakkisiisu.—Mat. 6:32, 33.
Maatiifi michoota yaaduu. Eriikaan akkas jetteetti: “Maatiikoo wajjin baayʼee walitti dhihaanna; kanaaf isaan yaaduun tajaajila koorratti dhiibbaa akka hin goone sodaadheen ture.” Gama kanaan of qopheessuuf maal goote? Akkas jetteetti: “Bakka sana deemuukoo dura matadureewwan Masaraa Eegumsaa waaʼee maatiifi michoota yaaduu ibsanan dubbise. Akkas gochuunkoo of qopheessuuf na gargaareera. Mataduree taʼerratti haati tokko intalasheetiin, ‘Yihowaan ana caalaa si kunuunsuu dandaʼa’ akka jette dubbiseera. Yaanni kun jajjabina naaf kenneera.” Haannaafi abbaan manaashee Paatriik, Majuuroo ishee Odoola Maarshaalitti argmtutti tajaajilu. Haannaan obboloota gumii keessa jiranii wajjin walitti dhihaachuunshee, maatiifi michootashee yaaduu moʼuuf ishee gargaareera. Akkas jetteetti: “Obboloonni addunyaa maratti argamaniifi tokkummaa qabanis maatiikoo waan naa taʼaniif Yihowaa nan galateeffadha. Deggersasaanii utuun argachuu baadhee bakka labsitoonni caalaatti barbaachisanitti tajaajiluu hin dandaʼun ture.”
Michoota horachuu. Saayiman, “Biyya hin beekne tokko ennaa deemtu wanti hundi adda sitti taʼa. Yeroo tokko tokko taphnillee na jalaa bada; wantin dubbadhus waan hubatamu natti hin fakkaatu ture” jedheera. Eriikaanimmoo akkas jetteetti: “Jalqabarratti kophummaan natti dhagaʼamee kan ture taʼus, yeroo kanatti sababiin itti as dhuferrattan xiinxala ture. Bakka kana kanan dhufe faayidaa dhuunfaatiif utuu hin taʼin caalaatti Yihowaa tajaajiluufidha. Yeroo boodas michootan baayʼee jaalladhu argadheera.” Saayiman afaan Paalaawuu barachuuf carraaqqii cimaa kan godhe ennaa taʼu, kunimmoo obboloota biyyichaa wajjin caalaatti walitti dhihaachuuf isa gargaareera. (2 Qor. 6:13) Carraaqqiin inni afaanicha barachuuf godhe obboloota biyyichaa biratti baayʼee akka jaallatamu isa godheera. Obboloonni biyya kan biraatii dhaqaniifi obboloonni biyyichaa waliin taʼuudhaan yommuu tajaajilan, hundisaanii walitti dhihaachuudhaan michooma cimaa uumu. Obboloonni bakka labsitoonni caalaatti barbaachisan deemanii tajaajiluuf of dhiheessan eebba akkamii argatu?
Phaawulos ergamaan, “Namni harka guutee facaasu immoo harka guutee in galfata” jechuudhaan dubbateera. (2 Qor. 9:6) Seerri buʼuuraa caqasa kanarratti ibsame keessumaa obboloota tajaajilasaanii balʼifataniif kan hojjetudha. Obboloonni Maayikrooneeshiyaatti tajaajilan wanti isaan ‘harka guutanii galfatan’ maalidha?
Maayikrooneeshiyaa keessa ammas namoonni Macaafa Qulqulluu qayyabatanii dhugaa achi keessatti argamu hojiirra oolchuudhaan karaa hafuuraa guddina argisiisan hedduun jiru. Paatriikiifi Haannaanis odoola xinnoo jiraattota 320 qabduufi Angawur jedhamtu keessatti tajaajilaniiru. Jiʼa lamaaf bakka kanatti erga tajaajilanii booda dubartii kophaashee ijoollee guddistu tokko argatan. Dubartiin kun yeruma sana Macaafa Qulqulluu qayyabachuu kan jalqabde ennaa taʼu jireenyashee keessatti jijjiirama guddaa goote. Haannaan akkas jetteetti: “Yeroo hunda qayyabannaa booda biskileetiidhaan gara manaatti yommuu deebinu erga wal ilaallee booda, ‘Yihowaa si galateeffanna!’ jenna. Yihowaan karaa taʼe tokkoon dubartii kana garasaatti akka harkisu ifadha; taʼus bakka labsitoonni caalaatti barbaachisanitti tajaajiluun keenya, dubartii hoolaatti fakkeeffamte kana argachuufi Yihowaa akka beektu gargaaruuf nu dandeessiseera. Kun eebba jireenya keenya keessatti arganne hunda kan caaludha!” Eriikaan, “Namni tokko Yihowaa akka beeku yommuu gargaartu gammachuu hangana hin jedhamnetu sitti dhagaʼama” jetteetti.
Biyyoota hedduu keessatti labsitoonni Mootummichaa dabalataa ni barbaachisu. Atoo bakka gargaarsi barbaachisu deemtee tajaajiluu ni dandeessaa? Yihowaan fedhii tajaajilakee balʼifachuuf qabdu akka siif cimsu kadhadhu. Dhimma kanarratti jaarsolii gumii, daawwataa olaanaa aanaa ykn obboloota bakka gargaarsi barbaachisu dhaquudhaan tajaajilanii turanii wajjin mariʼadhu. Yommuu karoorrikee karaa siif qabatu, bakka dhaqxee tajaajiluu barbaaddu ilaalchisee odeeffannoo dabalataa argachuuf waajjira damee biyyichaatiif barreessi.* Atis dargaggoota, maanguddoota, gaaʼela kan godhatan ykn qeentee kumaan lakkaʼaman, fedhiidhaan of dhiheessaniifi ‘harka guutanii galfachuudhaan’ gammachuu argatan keessaa tokko taʼuu ni dandeessa.
^ KEY. 17 Mataduree, “Gara ‘Maqedooniyaatti Ceʼuu’ Ni Dandeessaa?” jedhuufi Tajaajila Mootummaa Hagayya 2011rratti baʼe ilaali.
“Namni Waaqayyoon jaallatu . . . isa biratti beekamaa in taʼa.”—1 QOR. 8:3.
1. Seenaan Macaafa Qulqulluu sabni Waaqayyoo tokko tokko akka of gowwoomsan ibsu kamidha? (Fakkii jalqabarra jiru ilaali.)
GAAF tokko ganama Angafa Lubootaa kan taʼe Aaron qodaa ixaana itti aarsan qabatee balbala dunkaana Yihowaan itti waaqeffatamu dura dhaabatee ture. Dhihoosaattimmoo, Qoraahiifi namoonni 250 taʼan qodaa ixaanni itti aarsamutti Yihowaadhaaf aarsaa dhiheessaa turan. (Lak. 16:16-18) Jalqabarratti namoonni sun hundi amanamummaadhaan Yihowaa kan waaqeffatan fakkaatu turan. Haataʼu malee Aaronirraa haala faallaa taʼeen, namoonni ofittoo taʼan sun of tuulummaadhaan kakaʼanii wanta lubni qofti dhiheessuu qabu dhiheessaniiru. (Lak. 16:1-11) Aarsaansaanii Yihowaa duratti fudhatama akka argatu yaaduudhaan of gowwoomsaniiru. Haataʼu malee, yaadnisaanii Yihowaa isa garaa namaa beekuufi fakkeessituu taʼuusaanii hubachuu dandaʼu kan gaddisiisudha.—Er. 17:10.
2. Museen raajii akkamii dubbatee ture? Raajiin inni dubbatehoo raawwatameeraa?
2 Wanti kun taʼuusaa guyyaa tokko dura Museen, “Bor Waaqayyo warra kan isaa taʼan . . . in argisiisa” jechuudhaan raajii dubbatee ture. (Lak. 16:5) Akkuma jedhame, “Waaqayyo biraa ibiddi dhufee [Qoraahiifi] namoota dhibba lamaa fi shantama, warra ixaana aarsan sana [yeroo fixetti]” warra dhugumaan Yihowaa waaqeffataniifi warra fakkeessitoota taʼan addaan baasuun dandaʼameera. (Lak. 16:35; 26:10) Yihowaan Aaroniin badiisa jalaa oolchuudhaan, lubni inni muudeefi dhugumaan isa waaqeffatu Aaron taʼuusaa mirkaneesseera.—1 Qorontos 8:3 dubbisi.
3. (a) Bara Phaawulos ergamaatti gumii keessatti haala akkamiitu uumamee ture? (b) Tarkaanfii Yihowaan finciltoota bara Museetti kaʼanirratti fudhaterraa barumsa akkamii arganna?
3 Waggaa 1,500 booda, jechuunis bara Phaawulos ergamaatti haalli kanaa wajjin wal fakkaatu uumamee ture. Yeroo sanatti namoonni Kiristiyaana ofiin jedhan tokko tokko barumsa sobaa kan hordofan taʼus obbolootaa wajjin gumiirratti argamaa turan. Namni tokko hubannaadhaan hin ilaalu taanaan gantoota kana obboloota gumii keessa jiranirraa adda baasuun isa rakkisuu dandaʼa. Haataʼu malee, gantoonni gumicha keessa jiraachuunsaanii, Kiristiyaanota amanamoo taʼan balaadhaaf kan saaxilu ture. Namoonni yeeyyii gogaa hoolaa uffatan taʼan kun ‘amantii warra kaanii garagalchuu’ eegalanii turan. (2 Xim. 2:16-18) Haataʼu malee Phaawulos, Yihowaan wanta akkasii callisee akka hin ilaalle, tarkaanfii inni jaarraa hedduu dura Qoraahi isa gantuu taʼeefi deggertootasaarratti fudhaterraa hubachuu hin oolu. Mee yaada Macaafa Qulqulluu xiyyeeffannaa namaa hawwatuufi barumsa irraa argachuu dandeenyu tokko haa qorru.
4. Phaawulos amanannaa akkamii qaba ture? Amanannaa qabu Ximotewosiif kan ibse akkamitti?
4 Phaawulos, Yihowaan namoota isaaf ajajaman warra fakkeessuudhaan isa waaqeffatanirraa adda baasuu akka dandaʼu mirkanaaʼaa ture. Amanannaa guddaa inni qabu yaada inni hafuuraan geggeeffamee Ximotewosiif barreesserraa hubachuu ni dandeenya. Phaawulos, miidhaa gantoonni karaa hafuuraa obboloota gumii keessa jiran tokko tokkorraan geessisaa jiran erga caqasee booda akkas jedheera: “Haa taʼu iyyuu malee, hundeen Waaqayyo kaaʼe jabaatee in dhaabata. Mallattoo, ‘Gooftichi [“Yihowaan,” NW] warra kan isaatii in beeka’ kana malees, ‘Namni goofticha [“Yihowaa,” NW] maqaa dhaʼatu jalʼina irraa haa deebiʼu!’ jedhus in qabaata.”—2 Xim. 2:18, 19.
5, 6. Yaadni Phaawulos “Hundeen Waaqayyo kaaʼe” jechuudhaan barreesse hiika guddaa akkamii qaba? Kunoo Ximotewosiin kan jajjabeesse akkamitti?
5 Yaadni Phaawulos caqasa kanarratti itti fayyadameefi hiika guddaa qabu kamidha? Macaafa Qulqulluu keessatti yaadni, “Hundeen Waaqayyo kaaʼe” jedhu kan argamu caqasa kanarratti qofadha. Macaafni Qulqulluun Yerusaalem ishee magaalaa guddoo Israaʼel durii taate dabalatee, wantoota tokko tokko ibsuuf jecha “hundee” jedhutti fayyadama. (Far. 87:1, 2) Gaʼeen Yesus kaayyoo Yihowaa keessatti qabus hundeetti fakkeeffameera. (1 Qor. 3:11; 1 Phe. 2:6) Haataʼu malee Phaawulos, “Hundeen Waaqayyo kaaʼe” yeroo jedhu maal jechuusaati?
6 Phaawulos yaada Museen Qoraahiifi deggertootasaa ilaalchisee dubbateefi Lakkoobsa 16:5rratti argamu ennaa ibsetti yaada “Hundeen Waaqayyo kaaʼe” jedhu caqaseera. Phaawulos wanta bara Museetti taʼe kan caqase, Ximotewosiin jajjabeessuufi Yihowaan wanta gumii keessatti raawwatamu arguufi tarkaanfii fudhachuu kan dandaʼu taʼuusaa isa yaadachiisuuf ture. Gantoonni gumii keessatti argaman kaayyoo Yihowaa fashaleessuu akka hin dandeenye tarkaanfii inni jaarraa hedduu dura Qoraahirratti fudhaterraa hubachuun ni dandaʼama. Phaawulos yaanni “hundeen Waaqayyo kaaʼe” jedhu maal akka argisiisu balʼinaan hin ibsine. Taʼus, yaadni inni itti fayyadame kun Ximotewos daandii Yihowaarratti amanannaa akka qabaatu akka godhe hin shakkisiisu.
7. Yihowaan yeroo hundumaa qajeelaafi amanamaa akka taʼu mirkanaaʼoo taʼuu kan dandeenyu maaliifi?
7 Seerawwan buʼuuraa Yihowaa hundarra kan caalaniifi kan hin jijjiiramnedha. Faarfannaan 33:11, “Mareen Waaqayyoo garuu bara baraan in dhaabata, yaadni garaa isaas dhalootaa hamma dhalootaatti in hojjeta” jedha. Caqasoonni kaanimmoo bulchiinsi Yihowaa, jaalallisaa inni amanamaan, qajeelummaansaafi amanamummaansaa barabaraaf akka jiraatan ibsu. (Bau. 15:18; Far. 106:1, NW; 112:9; 117:2) Miilkiyaas 3:6, “Ani Waaqayyo [“Yihowaa,” NW] waanan taʼeef, hin geddaramu” jedha. Haaluma wal fakkaatuun Yaaqoob 1:17, Yihowaan ‘kan hin gegeddaramne, yookiin gaaddisi gara galuu isa bira kan hin jirre’ taʼuusaa ibsa.
8, 9. “Mallattoo” fakkeenya Phaawulos barreesserratti ibsamerraa barumsa akkamii arganna?
8 Fakkeenyi Phaawulos 2 Ximotewos 2:19rratti ibse, waaʼee hundee ergaan tokko irratti barreeffamee jiruufi mallattoon irratti godhamee dubbata. Bara duriitti, tarii namni ijaare eenyu akka taʼe argisiisuuf ykn kan eenyuu akka taʼe ibsuuf buʼuura mana tokkoorratti maqaa barreessuun baramaa ture. Barreessaan Macaafa Qulqulluu yaada kana akka fakkeenyaatti fayyadame Phaawulos qofadha.* Mallattoon ‘hundee Waaqayyo kaaʼerratti’ barreeffame ibsa lama qaba. Inni tokkoffaan, “Yihowaan warra kan isaatii in beeka,” inni lammaffaanimmoo, “Namni Yihowaa maqaa dhaʼatu jalʼina irraa haa deebiʼu!” kan jedhudha. Kun yaada Lakkoobsa 16:5rra jiru kan nu yaadachiisudha.—Dubbisi.
9 “Mallattoo” fakkeenya Phaawulos dubbaterratti ibsamerraa barumsa akkamii arganna? Dimshaashumatti namoota kan Waaqayyoo taʼaniif seerawwan amalaafi seerawwan buʼuuraa Yihowaan baase, dhugaawwan lamaan armaan gaditti argamanirratti kan hundaaʼanidha: (1) Yihowaan namoota isaaf amanamoo taʼan ni jaallata, (2) Yihowaan jalʼina ni jibba. Barumsi kun gantummaa gumii keessaa kaʼuu wajjin haala wal qabateen faayidaa akkamii qaba?
10. Amalli gantoonni argisiisan obboloota amanamoo bara Phaawulos turan kan tuqe akkamitti?
10 Ximotewosiifi namoonni amanamoo taʼan kaan, amala gantoonni isaan gidduu turan argisiisaniin baayʼee jeeqamanii akka turan ifadha. Kiristiyaanonni tokko tokko gantoonni kun gumii keessa akka turan kan heyyamameef maaliif akka taʼe ni gaafatu taʼa. Akkasumas, Yihowaan amanamummaa isaan isaaf qaban waaqeffannaa gantoonni fakkeessuudhaan dhiheessanirraa adda baasee ilaaluufi dhiisuunsaa isaan yaaddessee taʼuu dandaʼa.—HoE. 20:29, 30.
11, 12. Ergaan Phaawulos barreesse amantii Ximotewos cimseera kan jennu maaliifi?
11 Ergaan Phaawulos barreesse Ximotewos, Aaron amanamaa taʼuunsaa badiisarraa akka isa oolche, Qoraahiifi deggertonnisaa fakkeessituu taʼuunsaaniimmoo fudhatama akka dhabaniifi akka balleeffaman akka isaan godhe waan isa yaadachiiseef amantiisaa akka isaaf jabeesse hin shakkisiisu. Phaawulos, Kiristiyaanonni sobaa gidduusaanii jiraatanis, Yihowaan akkuma bara Museetti godhe, namoota kansaa taʼan adda baasuu akka dandaʼu dubbachuusaa ture.
12 Yihowaan matumaa kan hin geddaramne waan taʼeef isatti amanamuu ni dandeenya. Yihowaan jalʼina kan jibbu yommuu taʼu, namoota cubbuu hojjetaniifi yaada qalbii hin geddarannes yeroosaatti ni adaba. Ximotewosis “nama Yihowaa maqaa dhaʼatu” waan taʼeef, Kiristiyaanota sobaa warra jalʼina raawwatan balaaleffachuudhaan itti gaafatamummaasaa akka raawwatu yaadachiisni isaaf kennameera.*
13. Amanannaa akkamii qabaachuu dandeenya?
13 Nutis yaada Phaawulos hafuuraan geggeeffamee barreesserraa jajjabina argachuu dandeenya. Hunda caalaa, Yihowaan isaaf amanamoo taʼuu keenya kan hubatu taʼuusaa beekuun nu gammachiisa. Yihowaan warra isaaf amanamoo taʼan beekuurra darbees namoota akkasiitiif garaadhaa ni yaada. Macaafni Qulqulluun, “Waaqayyo guutummaa biyya lafaa in ilaala, warra garaa isaanii guutuu isa amanatan in gargaara” jedha. (2 Sen. 16:9) Kanaaf, carraaqqiin nuti ‘garaa qulqulluudhaan’ Yihowaa waaqeffachuuf goonu gatii kan hin qabne akka hin taane amanannaa qabaachuu dandeenya.—1 Xim. 1:5; 1 Qor. 15:58.
14. Yihowaan waaqeffannaa akkamii jibba?
14 Yihowaan waaqeffannaa fakkeessaadhaan dhihaatu akka jibbu beekuunis kan nama gammachiisudha. Inni “Guutummaa biyya lafaa” waan ilaaluuf, namoota garaa isaanii guutuu ‘isa hin amananne’ adda baasuu ni dandaʼa. Fakkeenyi 3:32 akka dubbatutti “namni micciiramaan,” jechuunis namni utuma dhoksaadhaan cubbuu raawwatuu nama duratti fakkeessuudhaan abboomamu, “Waaqayyo duratti in ciiggaʼama.” Namni micciiramaan haxxummaadhaan namoota kan biraa yeroodhaaf gowwoomsuu kan dandaʼu taʼus, Yihowaa garuu gowwoomsuu hin dandaʼu. Macaafni Qulqulluun, “Namni irra-daddarbaa isaa dhokfatu, hin hiiqu” jedha. Kun kan taʼe Yihowaan humna guddaa waan qabuufi Waaqa qajeelaa waan taʼeefidha.—Fak. 28:13; 1 Ximotewos 5:24; Ibroota 4:13 dubbisi.
15. Maal gochuurraa fagaachuu qabna? Maaliif?
15 Dhugaa Baatonni Yihowaa hedduunsaanii garaadhaa isa jaallatu. Obboloota gumii keessatti argaman keessaa fakkeessaadhaan Yihowaa kan waaqeffatu hin jiru jechuun ni dandaʼama. Haataʼu malee, haalli kun bara Museefi gumii Kiristiyaanaa jaarraa jalqabaa keessatti uumameera erga taʼee harʼas uumamuu ni dandaʼa. (2 Xim. 3:1, 5) Taʼus, amanamummaan obboloonni keenya Yihowaadhaaf argisiisan garaadhaa kan madde taʼuuf dhiisuusaa dursinee yaaduudhaan shakkuu qabnaa? Matumaa! Ragaa qabatamaa hin taanerratti hundoofnee obboloota keenya shakkuun dogoggora guddaadha. (Roomaa 14:10-12; 1 Qorontos 13:7 dubbisi.) Hunda caalaammoo, amanamummaa obboloota keenyaa shakkuun karaa hafuuraa balaa nurraan geessisuu dandaʼa.
16. (a) Amalli fakkeessuu garaa keenya keessatti hidda akka hin godhanneef maal gochuu qabna? (b) Saanduqa “Of Ilaalaa! Of Qoraa!” jedhurraa barumsa akkamii arganna?
16 Kiristiyaanni kamiyyuu ‘hojii ofiisaa qoree ilaaluu’ qaba. (Gal. 6:4) Cubbuu kan dhaalle waan taaneef, utuu nutti hin beekamin garaadhaa Yihowaa waaqeffachuu dhiisuu dandeenya. (Ibr. 3:12, 13) Kanaaf, Yihowaa kan tajaajillu kakaʼumsa akkamiitiin akka taʼe yeroo hunda qoruu qabna. Akkas jennee of gaafachuu dandeenya: ‘Yihowaa kanan waaqeffadhu jaalalaan kakaʼee, akkasumas olaantummaasaa amanee fudhadheenii? Moo eebban karaa foonii jannata keessatti argadhuufan xiyyeeffannaa guddaa kenna?’ (Mul. 4:11) Hundi keenyayyuu hojii keenya qoruufi amalli fakkeessuu garaa keenya keessa yoo jiraate qulqulleessuudhaan eebba argachuu ni dandeenya.
17, 18. Yihowaadhaaf waaqeffannaa garaadhaa madde dhiheessuu kan qabnu maaliifi?
17 Waaqeffannaa garaadhaa madde dhiheessuuf carraaqqii yommuu goonu, eebba hedduu arganna. Faarfatichi, “Namni Waaqayyo yakka tokko illee irratti hin lakkoofne, yaada isaa keessas haxxummaan hin jirre haa gammadu!” jechuudhaan barreesseera. (Far. 32:2) Eeyyee, namoonni fakkeessuurraa fagaatan gammadoodha; gara fuulduraattis gammachuu guutuu argatu.
18 Yihowaan, namoota gocha gadhee raawwataniifi jireenya bifa lama qabu jiraatan yeroosaatti saaxiluudhaan, ‘garaagarummaa qajeelotaafi jalʼoota, warra Waaqayyoof hojjetaniifi warra isaaf hin hojjenne gidduu jiru’ ifa godha. (Mil. 3:18) Hammasitti garuu, ‘iji Waaqayyoo, gara warra qajeelotaa akka ilaalu; gurrisaas kadhatasaanii akka dhagaʼu’ beekuun keenya nu gammachiisa.—1 Phe. 3:12.
^ KEY. 8 Mulʼanni 21:14 kan barreeffame Phaawulos ergaasaa Ximotewosiif barreessee waggoota hedduu booda siʼa taʼu, ‘dhagoota hundee taʼan’ 12rratti maqaan ergamoota Yesus 12n barreeffamee akka jiru ibsa.
^ KEY. 12 Matadureen ittaanu jalʼinarraa fagaachuudhaan fakkeenya Yihowaa hordofuu kan dandeenyu akkamitti akka taʼe ibsa.
Namni goofticha [“Yihowaa,” NW] maqaa dhaʼatu jalʼina irraa haa deebiʼu!”—2 XIM. 2:19.
1. Wanti waaqeffannaa keenya keessatti iddoo guddaa qabu maalidha?
MAQAA Yihowaa jedhu keenyan manaarratti barreeffamee ykn muuziyamii hambaan meeshaalee durii keessa taaʼutti argitee beektaa? Argiteetta taanaan, maalummaa maqaa kanaa baruuf akka hawwiteefi baayʼee akka gammadde hin shakkisiisu. Hunda caalaammoo, Dhugaa Baatota Yihowaa waan taaneef, maqaan Waaqayyoo kun waaqeffannaa keenya keessatti iddoo guddaa qaba! Namoota addunyaarratti argaman keessaa kan akka keenya maqaa Waaqayyoo wajjin hariiroo cimaa qabu hin jiru. Haataʼu malee, mirgi maqaa Waaqayyootiin waamamuudhaaf arganne itti gaafatamummaas akka qabu beekna.
2. Mirga maqaa Waaqayyootiin waamamuu argachuun keenya itti gaafatamummaa akkamii qaba?
2 Maqaa Waaqayyootiin waamamuun qofti isa duratti fudhatama akka argannu nu hin godhu. Kanaa mannaa, seera amalaa inni baasee wajjin haala walsimuun jiraachuu qabna. Macaafni Qulqulluun, sabni Yihowaa ‘wanta hamaarraa fagaachuu’ akka qaban kan dubbatu kanaafidha. (Far. 34:14) Phaawulos ergamaan, “Namni goofticha [“Yihowaa,” NW] maqaa dhaʼatu jalʼina irraa haa deebiʼu” jechuudhaan ennaa barreessetti seera buʼuuraa kana akka gaariitti ibseera. (2 Ximotewos 2:19 dubbisi.) Dhugaa Baatota Yihowaa waan taaneef maqaa Waaqayyootiin beekamuu dandeenyeerra. Haataʼu malee jalʼinarraa kan fagaannu akkamitti?
3, 4. Caqasni hayyoonni Macaafa Qulqulluu hubachuun isaan rakkise kamidha? Maaliif?
3 Phaawulos yaada 2 Ximotewos 2:19rra jiru kan dubbate caqasa Caaffata Qulqullaaʼoo kamirratti hundaaʼee akka taʼe haa ilaallu. Caqasichi waaʼee ‘hundee Waaqayyo kaaʼeefi’ ibsa lamaan achirratti barreeffamee jiruu dubbata. Ibsi inni tokkoffaan, “Waaqayyo warra kan isaa taʼan” akka beeku kan dubbatu siʼa taʼu Lakkoobsa 16:5rraa kan fudhatame taʼuu dandaʼa. (Mataduree darbe ilaali.) Ibsi inni lammaffaanimmoo, “Namni Yihowaa maqaa dhaʼatu jalʼina irraa haa deebiʼu” kan jedhu siʼa taʼu, yaada kana hubachuun hayyoota Macaafa Qulqulluu rakkiseera. Maaliif?
4 Akkaataan Phaawulos itti barreesse yaada kana iddoo garabiraadhaa akka inni caqase kan argisiisudha. Haataʼu malee, Caaffata Qulqullaaʼoo afaan Ibrootaa keessa barreeffamni yaada Phaawulos caqasee wajjin wal fakkaatu hin jiru. Kanaaf Phaawulos, “Namni Yihowaa maqaa dhaʼatu jalʼina irraa haa deebiʼu” yeroo jedhu waaʼee maalii dubbachuusaa ture? Phaawulos yaada kana dubbachuusaa dura yaada Lakkoobsa boqonnaa 16rratti argamuufi fincila Qoraahiin kaasee wajjin wal qabate ibsu caqasee ture. Kanaaf, ibsi lammataas fincila kaʼee turee wajjin kan walqabate taʼuu dandaʼaa?
5-7. Wanti bara Museetti raawwatameefi yaada Phaawulos 2 Ximotewos 2:19rratti dubbate hubachuuf nu gargaaru kamidha? (Fakkii jalqabarra jiru ilaali.)
5 Macaafni Qulqulluun ilmaan Eliiyaab kan taʼan Daataaniifi Abiiram, Qoraahii wajjin taʼanii Museefi Aaronirratti kaʼuudhaan fincila uumame geggeessaa akka turan dubbata. (Lak. 16:1-5) Ifaa ifatti Musee ulfina kan dhowwatan siʼa taʼu, aboo Waaqayyo isaaf kennes mormaniiru. Finciltoonni kun saba Yihowaa gidduu jiraachuusaanii itti fufanii kan turan siʼa taʼu, kunimmoo nageenya hafuuraa namoota amanamoo taʼanii balaadhaaf saaxilee ture. Guyyaan Yihowaan namoota amanamummaadhaan isa tajaajilaniifi warra fincila kaasan adda itti baasu ennaa gaʼetti, Yihowaan ajaja ifa taʼe tokko isaaniif kenne.
6 Macaafni Qulqulluun akkas jedha: “Waaqayyo ergasii Museedhaan ‘Ati waldaatti dubbadhuu, “Godoo Qoraahii fi godoo Daataan, godoo Abiiram biraas fagaadhaa!” jedhiin!’ jedhe. Museenis kaʼee gara Daataanii fi Abiiram in dhaqe; jaarsoliin Israaʼelis duukaa in dhaqan. Yommus Museen waldaadhaan, ‘Godoo namoota jalʼoota kanaa biraa fagaadhaa! Cubbuu isaanii hundumaan akka hin badnettis wanta kan isaanii taʼetti hin buʼinaa!’ jedhe. Waldaanis godoo Qoraahii fi godoo Daataan, godoo Abiiram biraas in fagaate.” (Lak. 16:23-27) Achiis Yihowaan namoota fincila kaasan hunda ni balleesse. Waaqeffattoonni amanamoon warri jalʼinarraa fagaatan garuu badiisarraa oolaniiru.
7 Yihowaan garaa namaa beeka! Amanamummaa saboonnisaa argisiisan ni hubata. Haataʼu malee, namoonni isaaf amanamoo taʼan warra jalʼina raawwatanirraa fagaachuu qabu. Kanaaf, Phaawulos “Namni Yihowaa maqaa dhaʼatu jalʼina irraa haa deebiʼu” jechuudhaan kan barreesse Lakkoobsa 16:5, 23-27rraa caqaseeti jechuun ni dandaʼama. Yaadni xumuraa kun yaada Phaawulos, “Waaqayyo warra kan isaa taʼan” akka beeku ibsee wajjin kan walsimudha.—2 Xim. 2:19.
8. Maqaa Yihowaa waamuun ykn miseensa gumii Kristiyaanaa taʼuun qofti gaʼaa kan hin taane maaliifi?
8 Phaawulos wanta bara Museetti raawwatame caqasuudhaan, Ximotewos hariiroo Yihowaa wajjin qabu eeguuf tarkaanfii akkamii fudhachuu akka qabu isa yaadachiisaa ture. Bara Museetti maqaa Yihowaa waamuun qofti akkuma gaʼaa hin taane, miseensa gumii Kiristiyaanaa taʼuun qofti gaʼaa miti. Namoonni amanamummaadhaan Yihowaa waaqeffatan jalʼinarraa fagaachuu qabu. Yaanni kun Ximotewosiif hiika akkamii qaba ture? Sabni Yihowaa yeroo harʼaa jiranoo, gorsa Phaawulos hafuuraan geggeeffamee barreesse kanarraa barumsa akkamii argatu?
9. ‘Morkiin gowwummaa inni toora hin qabne’ gumii Kiristiyaanaa jaarraa jalqabaarratti miidhaa akkamii geessisee ture?
9 Macaafni Qulqulluun, jalʼina Kiristiyaanonni irraa fagaachuu qaban ilaalchisee gorsa ifa taʼe kenna. Fakkeenyaaf, yaada 2 Ximotewos 2:19 dura jirurratti Phaawulos, Ximotewos ‘wal diduurraa [‘dubbii buʼaa hin qabneen wal loluurraa,’ hiika bara 1899] akka fagaatan,’ akkasumas ‘dubbii midhaan hin qabnerraa [‘dubbii waaʼee hin baafnerraa,’ hiika bara 1899] akka fagaatan’ obboloota akka gorsu itti himee ture. (2 Ximotewos 2:14, 16, 23 dubbisi.) Yeroo sanatti, namoonni miseensa gumichaa taʼan tokko tokko barumsa gantootaa babalʼisaa turan. Kaanimmoo yaada mormii kaasu gumii keessatti babalʼisaa turan. Namoonni kun Caaffata Qulqullaaʼoorratti hundaaʼanii kan wal falman taʼus, haalli akkasii tokkummaan akka hin jiraanne kan godhu ture. Wanti akkasii obboloonni jechootarratti akka wal lolaniifi wal morman kan godhu taʼuusaarrayyuu, karaa hafuuraa akka miidhaman godha. Phaawulos, obboloonni ‘morkii gowwummaa isa toora hin qabnerraa’ akka fagaatan kan gorse kanaafidha.
10. Gantoonni yommuu nu mudatan tarkaanfii akkamii fudhachuu qabna?
10 Yeroo harʼaa, gumii keessatti gantummaan baayʼinaan saba Yihowaa hin mudatu. Taʼus, barumsi Macaafa Qulqulluurratti hin hundoofne yommuu nu mudatu, maddasaa baruuf yaaluu mannaa irraa fagaachuu qabna. Isaanii wajjin haasaʼuudhaanis taʼe Weeb saayitii isaaniirratti yaada kennuudhaan ykn karaa kamiiniyyuu gantootaa wajjin falmii gochuun barbaachisaa miti. Kaayyoon keenya nama sana gargaaruu yoo taʼellee, namoota akkasii wajjin mariʼachuun gorsa armaan olitti kennameef akka nuti hin ajajamne argisiisa. Saba Yihowaa waan taaneef yaada akkasiirraa fagaachuu qabna; eeyyee gantootarraa fagaachuu qabna!
11. Wanti ‘morkiin gowwummaa inni toora hin qabne’ akka uumamu godhu maalidha? Jaarsoliin gumii fakkeenya gaarii taʼuu kan dandaʼan akkamitti?
11 Gantummaa malees wantoonni nageenya gumii miidhuu dandaʼan jiru. Fakkeenyaaf, gama bashannanaatiin ilaalcha garaagaraa qabaachuun, ‘morkiin gowwummaa inni toora hin qabne’ akka uumamu gochuu dandaʼa. Namoonni bashannana seera amalaa Yihowaan baasee wajjin wal hin simne babalʼisan gumii keessa jiru taanaan, jaarsoliin gumii falmiin akka hin uumamneef jecha haala akkasii callisanii ilaaluu akka hin qabne beekamaadha. (Far. 11:5; Efe. 5:3-5) Haataʼu malee, jaarsoliin gumii ilaalcha mataasaanii akka hin babalʼisne of eeggannoo cimaa godhu. Gorsa Macaafa Qulqulluu jaarsolii gumiitiif kenname amanamummaadhaan deggeruu qabu. Gorsichi, “Karra hoolotaa isa Waaqayyo tikaaf isinitti kenne sana . . . fakkeenya taʼuudhaan egaa malee, warra tika keessan jala jiran irratti gooftummaa argisiisuudhaan miti” jedha.—1 Phe. 5:2, 3; 2 Qorontos 1:24 dubbisi.
12, 13. (a) Dhugaa Baatonni Yihowaa bashannana akkamii filachuu akka qaban kan murteessan akkamitti? Seerri buʼuuraa Macaafa Qulqulluu gama kanaan hojiirra ooluu qabu kamidha? (b) Seerri buʼuuraa keeyyata 12rratti ibsame filannaan keenya yommuu garaagara taʼutti hojiirra ooluu kan dandaʼu akkamitti?
12 Jaarmiyaan Yihowaa bashannana ilaalchisee, fiilmiiwwan, taphawwan viidiyoo, kitaabonni ykn sirboonni irraa fagaachuu qabnu kamfaa akka taʼan qajeelfama hin kennu. Maaliif? Macaafni Qulqulluun, tokkoon tokkoon keenya ‘sammuun keenya hojiidhaan itti baree [“leenjiʼee,” NW] hamaafi gaarii gargar baasuu akka dandaʼu’ waan gorsuufidha. (Ibr. 5:14) Macaafni Qulqulluun, seera buʼuuraa Kiristiyaanni tokko bashannana ennaa filatu irratti yaaduu qabu qabateera. Kallattii jireenyaa keenya kamiyyuu keessatti kaayyoon keenya, ‘wanta gooftaatti tolu qorree bira gaʼuu’ taʼuu qaba. (Efe. 5:10) Macaafni Qulqulluun mataa maatii kan taʼan aboo akka qaban waan dubbatuuf, bashannanawwan tokko tokko manasaanii keessatti maatiinsaanii akka itti hin fayyadamne dhorkuu dandaʼu.*—1 Qor. 11:3; Efe. 6:1-4.
13 Seerri buʼuuraa Macaafa Qulqulluu olitti ilaalle bashannana filannu qofarratti kan hojjetu miti. Akkaataa uffannaafi miidhaginaa, fayyaafi nyaataa, akkasumas dhimmoota dhuunfaa taʼan ilaalchisees garaagarummaan uumamuu dandaʼa. Gama kanaan seerri buʼuuraa Macaafa Qulqulluu hanga hin cabnetti, sabni Yihowaa wantoota akkasiirratti wal mormuurraa fagaachuu qabu. Macaafni Qulqulluun, “Garbichi gooftaa wal loluun isaaf hin taʼu; kanaa mannaa nama hundumaa gaarummaadhaan qabuutu isaaf taʼa” jechuudhaan dubbata.—2 Xim. 2:24, NW.
14. Phaawulos namoota jalʼina raawwatanii wajjin michummaa uumuurraa fagaachuu ilaalchisee fakkeenya akkamiitti fayyadame?
14 Karaan namoonni ‘Yihowaa maqaa dhaʼatan jalʼinarraa’ fagaachuu itti dandaʼan kan biraan maalidha? Namoota jalʼina raawwatanii wajjin michummaa uumuurraa fagaachuudha. Phaawulos fakkeenya ‘hundee Waaqayyo kaaʼe’ ilaalchisee dubbatetti aansuudhaan fakkeenya kan biraa dubbateera. “Mana guddaa tokko keessa qodaa warqee irraa yookiis meetii irraa tolfame duwwaa utuu hin taʼin, qodaan muka irraa yookiis suphee irraa tolfames jira; kaan qodaa hojii ulfinaa itti hojjetanii dha, kaan immoo qodaa hojii salphinaa itti hojjetanii dha” jechuudhaan barreesseera. (2 Xim. 2:20, 21) Achiis Kiristiyaanonni ‘qodaa hojii salphinaatiif’ oolurraa akka ‘of qulqulleessan’ ykn akka adda baʼan gorseera.
15, 16. Fakkeenya Phaawulos “mana guddaa tokko” ilaalchisee dubbaterraa maal baranna?
15 Hiikni fakkeenya kanaa maalidha? Phaawulos caqasa kanarratti gumii Kiristiyaanaa ‘mana guddaa tokkoo’ wajjin, tokkoon tokkoon miseensota gumiimmoo “qodaa” mana keessaa wajjin wal fakkeesseera. Qodaa manaa keessaa muraasni xuriidhaan faalamanii faayidaa kan hin qabne taʼuu dandaʼu. Abbaan manichaa qodaawwan kana qodaawwan qulqulluu taʼaniifi itti bilcheessuuf tajaajilanirraa adda baasee kaaʼa.
16 Haaluma wal fakkaatuun, yeroo harʼaa sabni Yihowaa namoota seera buʼuuraa Yihowaan baaseef dantaa hin qabnee wajjin michoomuurraa fagaachuudhaan akkaataa jireenyaa qulqulluu taʼe jiraachuuf carraaqqii godhu. (1 Qorontos 15:33 dubbisi.) Namoota gumii keessa jiranii wajjin michummaa gadhee uumuurraa fagaachuu qabna erga taʼee, namoota gumiidhaa ala jiranii wajjin michoomuurraa kana caalaa ‘fagaachuu’ hin qabnuu? Namoonni kun hedduunsaanii, ‘sassatoota, warra abbootasaaniifi haadhotasaaniif hin abboomamne, warra wanta qulqullaaʼaadhaan morman, warra maqaa namaa balleessan, warra namatti hin madaqne, warra waan gaarii jibban, warra dabarsanii nama kennan, Waaqayyoon jaallachuu caalaa, warra waan isaan gammachiisu jaallatanidha.’—2 Xim. 3:1-5.
17. Israaʼeloonni amanamoo taʼan jalʼinarraa akka fagaatan yommuu isaanitti himame tarkaanfii akkamii fudhatan?
17 Israaʼeloonni, ‘Godoo Qoraahi, godoo Daataaniifi godoo Abiiram biraa akka fagaatan’ yeroo itti himametti tarkaanfii akkamii akka fudhatan Macaafni Qulqulluun ni dubbata. Caqasichi, “Isaanis yeruma sana . . . irraa in fagaatan” jedha. (Lak. 16:24, 27, NW) Sabichi harʼa bor utuu hin jedhin yeruma sana isaanirraa fagaateera. Macaafni Qulqulluun, ‘Karaa hundumaa isaanirraa in fagaatan’ jechuudhaan hammam akkasaan isaanirraa fagaatan ibsa. Namoonni amanamoo taʼan kun wanta balaadhaaf isaan saaxilurraa fagaataniiru. Kana kan godhanis garaa guutuudhaan ture. Jalʼinarraa fagaachuudhaan Yihowaa cinaa dhaabataniiru. Seenaa kanarraa barumsa akkamii arganna?
18. Phaawulos, ‘kajeellaa yeroo dargaggummaatti hammaaturraa akka baqatu’ Ximotewosiin ennaa gorsu maal jechuusaa ture?
18 Michooma Yihowaa wajjin qabnuuf iddoo guddaa waan kenninuuf, wanti michooma kana nu jalaa balleessu ennaa nu mudatu hatattamaan tarkaanfii fudhachuu qabna. Kunis gorsa Phaawulos, “Kajeellaa yeroo dargaggummaatti hammaatu irraa baqadhu” jechuudhaan Ximotewosiif kennee wajjin kan walsimudha. (2 Xim. 2:22) Ximotewos yeroo gorsi kun isaaf kennametti umriinsaa waggaa 30 ol taʼuu hin oolu. Taʼus, ‘kajeellaan yeroo dargaggummaa’ umrii qofarratti kan hundaaʼe miti. Ximotewos fedhiin akkasii ennaa isatti dhagaʼamu irraa ‘baqachuu’ qaba ture. Karaa garabiraatiin Ximotewos ‘jalʼina irraa deebiʼuu’ qaba ture. Yesusis, “Iji kee yoo si gufachiise, of keessaa baasii gati” jechuudhaan yaada kanaa wajjin wal fakkaatu dubbateera. (Mat. 18:9) Yeroo harʼaa, Kiristiyaanonni gorsa kana dhagaʼan, wantoota karaa hafuuraa balaadhaaf isaan saaxilanirraa fagaachuuf harʼa bor utuu hin jedhin tarkaanfii fudhatu.
19. Yeroo harʼaa obboloonni tokko tokko balaa hafuuraa isaan mudaturraa of eeguuf tarkaanfiiwwan akkamii fudhataniiru?
19 Namoonni Dhugaa Baatota Yihowaa taʼuusaanii dura dhugaatii alkoolii dhuguu amaleeffatan tokko tokko, dhugaatii alkoolii hundarraa fagaachuuf murteessaniiru. Kaanimmoo, gosa bashannanaa miidhaa yoo qabachuu baatellee, dadhabina isaan duraan qaban itti kakaasuu dandaʼurraa fagaataniiru. (Far. 101:3) Fakkeenyaaf, obboleessi tokko Dhugaa Baatuu Yihowaa taʼuusaa dura, yeroo hunda qophii ragadaa amalli hin taane itti mulʼaturratti ni hirmaata ture. Dhugaa erga baree booda garuu, fedhiinsaa duraanii akka itti hin kakaaneef ykn wanta duraan dabarse akka hin yaadanneef jecha qophii bashannanaa obboloonni godhanirrattillee ragaduu dhiisuuf murteesseera. Dhugaadha, Kiristiyaanonni dhugaatii alkoolii, ragadaafi wantoota dogoggora hin qabne kaanirraa guutummaatti akka of qusatan hin abboomamne. Haataʼu malee, hundi keenyayyuu balaa hafuuraa nu mudaturraa of eeguuf hatattamaan tarkaanfii fudhachuu qabna.
20. Guutummaatti ‘jalʼinarraa’ fagaachuun salphaa taʼuu baatus, wanti amanannaa akka qabaannuufi jajjabina akka argannu nu godhu maalidha?
20 Mirga maqaa Waaqayyootiin waamamuu argachuun itti gaafatamummaas qaba. ‘jalʼinarraas’ taʼe ‘wanta hamaarraa fagaachuu’ qabna. (Far. 34:14) Akkas gochuun yeroo hunda salphaa akka hin taane beekamaadha. Taʼus, Yihowaan ‘namoota kansaa taʼaniifi’ daandii qajeelinaasaarra deeman akka jaallatu beekuun baayʼee nama jajjabeessa!—2 Xim. 2:19; 2 Seenaa 16:9a dubbisi.
^ KEY. 12 Weeb saayitii jw.org baafata ABOUT US > FREQUENTLY ASKED QUESTIONS jalatti, mataduree “Do You Ban Certain Movies, Books, or Songs?” jedhu ilaali.
SEENAA JIREENYAA
ABBAANKOO kan dhalate Giraatsi, Ostiriyaa keessatti bara 1899tti siʼa taʼu, yeroo Waraana Addunyaa Tokkoffaatti dargaggeessa ture. Akkuma Waraanni Addunyaa Lammaffaan bara 1939tti jalqabeen raayyaa waraanaa Jarmanitti makame. Achiis bara 1943tti Raashiyaatti waraanarra utuu jiruu ajjeefame. Kan nama gaddisiisu, abbaakoo kanan dhabe umriikoo waggaa lamaattidha. Abbaakoo beekuuf carraa hin arganne; keessattuu ijoolleen wajjin baradhu abbaa akka qaban ennaan hubadhu abbaa dhabuu kootti baayʼee natti dhagaʼama ture. Yeroo booda, utuun umrii waggoota kurnaniirra jiruu, waaʼee Abbaa keenya isa samii, Abbaa isa hunda caaluufi sirumaa duʼuu hin dandeenyee dhugaasaa barachuudhaan jajjabina argadheera.—An. 1:12.
Ennaa umriinkoo waggaa torba taʼu miseensa warraaqsa dargaggootaa Booy Iskaawuts jedhamuun taʼe. Booy Iskaawuts dhaabbata addunyaa maraa bara 1908tti Biritaaniyaa Guddittiitti, Roobarti Istiifansan Ismiiz Baadan Poowal isa raayyaa waraana Biritaaniyaatti ittaanaa janaraalaa taʼeen hundeeffamedha. Namichi kun bara 1916tti ijoollee umrii koorratti argamaniif dhaabbata Woolf Kaabsi (ykn Kaab Iskaawuts) jedhamu hundeesseera.
Sanbataafi Dilbata iddoo gara biraa deemnee dunkaana keessa buluu, yuunifoormii uffachuufi muuziqaa dhagaʼamu faana deemuu baayʼeen jaalladha ture. Keessumaa galgala galgala yeroo ibidda bobaʼutti marsinee faarfannuufi bosona keessatti taphannu dabalatee, yeroo gareewwan Iskaawuts kaanii wajjin dabarsinu baayʼeen jaalladha ture. Waaʼee uumamaa isa hojii Uumaa keenyaa akkan dinqisiifadhu na godhee waan hedduu baranneerra.
Dhaabbatichi yeroo hunda waan gaarii raawwachuu jajjabeessa ture. Kun qajeelfama ittiin geggeeffamnu ture. Jechoota, “Yeroo Hunda Qophaaʼoo Taʼuu” jedhaniin nagaa wal gaafanna turre. Kunis baayʼee na gammachiisa ture. Ijoollee garee keenyaa dhibba caalan keessaa, walakkaansaanii Kaatolikii, walakkaansaanii Piroteestaantii ennaa taʼan, tokkommoo amantii Budihaa hordofa ture.
Bara 1920 kaasee, dhaabbatichaa wajjin haala wal qabateen walgaʼiiwwan addunyaa maraa ykn qophiiwwan addaddaa turtii waggoota muraasaatiin ni godhamu turan. Walgaʼii Addunyaa Maraa Hagayya 1951tti yeroo torbaffaadhaaf Ostiriyaa, Baa Ishilitti dhaabbatichaa wajjin godhamerratti, akkasumas Walgaʼii Addunyaa Maraa Hagayya 1957tti yeroo salgaffaadhaaf Saataan Paark ishee biyya Ingilaandi magaalaa Barmiingihaamitti dhihoo jirtutti godhamerratti argameen ture. Yeroo boodas, miseensonni dhaabbatichaa biyyootaafi naannoowwan 85 keessaa dhufaniifi 33,000 taʼan argamanii turan. Akkasumas, Mootuu Ingilaandi Elizaabetiin dabalatee namoonni 750,000 taʼan qophicharratti nuu wajjin argamaniiru. Anaaf haallisaa akkuma obbolummaa addunyaa maraa ture. Haataʼu malee, yeroo dhihootti obbolummaa caalaatti dinqisiisaa taʼe, jechuunis obbolummaa hafuuraatti akkan makamu hin hubannen ture.
Bara 1958 waqtii arfaasaatti, hoteela Giraandi Hoteel Viislar jedhamuufi Giraatsi, Ostiriyaatti argamutti leenjiin keessumsiisaa taʼuudhaan fudhachaa ture xumuruu jala gaʼeen ture. Achitti, namichi Rudoolf Chiigar jedhamuufi iddoo hojii keenyaatti keekii hojjetu karaa alidilee taʼeen dhugaa natti hime. Sana dura waaʼee dhugaa sirumaa dhagaʼee hin beeku. Jalqaba waaʼee barumsa Sillaasee kaasee, barumsi kun Macaafa Qulqulluurratti kan hin hundoofne taʼuusaa natti hime. Yeroo kanatti barumsa Sillaaseedhaaf falmuudhaan, ilaalchisaa dogoggora akka taʼe isaaf mirkaneessuun barbaade. Baayʼee waanan isa jaalladhuuf, gara amantii Kaatolikiitti isa deebisuu barbaadeen ture.
Rudoolf inni Rudii jennee isa waamnu Macaafa Qulqulluu naa fide. Macaafichi maxxansa Kaatolikii taʼuu akka qabu itti himeen ture. Macaaficha dubbisuu akkuman jalqabeen, tiraaktii Waldaa Masaraa Eegumsaatiin maxxanfameefi Rudiin macaaficha keessa kaaʼen argadhe. Barreeffamni akkasii dhugaa kan fakkaatu taʼus dhugaa taʼuu dhiisuu akka dandaʼu waan natti dhagaʼamuuf dubbisuu hin barbaadun ture. Taʼus isaa wajjin maree Macaafa Qulqulluu gochuuf fedhii qaban ture. Rudiin nama hubannaa qabu waan taʼeef, sana booda barreeffama naaf hin fidne. Gara jiʼoota sadiitiif darbee darbee hanga galgalaatti maree Macaafa Qulqulluu ni goona turre.
Leenjii hoteelaa iddoo dhalootaakoo kan taʼe Giraatsitti fudhadhu ergan xumuree booda, haatikoo mana barumsaa bulchiinsa hoteelaa tokkotti barumsa dabalataa akkan baradhu haala naa mijeessite. Kanaaf barumsa kana barachuuf, gara magaalaa xinnoo sulula Alpiis keessatti argamtuufi Baa Hofgastaayin jedhamtuun deeme. Manni barumsichaa hoteela magaalaa kanatti argamuufi Giraand Hoteel jedhamuu wajjin waan hojjetuuf, yeroo tokko tokko muuxannoo argachuuf achittis nan hojjedhan ture.
Rudiin teessookoo waajjira damee Viyeenaatti argamutti erge; waajjirichimmoo obboleettota misiyoonii taʼaniifi Ilsee Uuntadelfariifi Elfiriide Leeyer jedhamanitti erge.* Gaaf tokko namni hoteelatti keessummoota simatu na waamee, dubartoonni konkolaataa keessa jiran lama na haasofsiisuu akka barbaadan natti hime. Waanan isaan hin beekneef naʼeen ture. Taʼus eenyu akka taʼan ilaaluufan gad baʼe. Yeroo booda, obboleettonni kun Waraana Addunyaa Lammaffaa dura, yeroo hojiin lallabaa keenya Jarmanitti bulchiinsa Naaziitiin dhorkamee turetti Dhugaa Baatota dhoksaadhaan barreeffamoota addaddaa deddeebisaa turan taʼuusaaniin hubadhe. Waraanichi jalqabuusaa durallee poolisoota Jarman Geestaappoo jedhamaniin qabamanii gara mana hidhaa Liishtanbargi geeffamanii turan. Waraanichi erga jalqabee boodammoo, gara kaampii Raavansibargi ishee Barliinitti dhihoo jirtuutti geeffaman.
Obboleettonni kun umrii haadha koorratti kan argaman waan taʼaniif baayʼeen isaan kabaja ture. Amma isaanii wajjin mariʼadhee torban ykn jiʼa muraasa booda itti fufuu akkan hin barbaanne isaanitti himuu mannaa, yeroosaanii jalaa gubuu akkan hin barbaanne ammuma itti himuu akkan qabu natti dhagaʼamee ture. Kanaaf, barumsa Kaatolikii isa waaʼee ergamoota Kiristoos bakka buʼuu dubbatu ilaalchisee caqasoota akka naa kennanin isaan gaafadhe. Achiis, luboota naannookoo jiranitti geessee isaanii wajjin akkan irratti mariʼadhun itti hime. Ergan akkas godhee booda, dhugaan isa kam akka taʼe adda baafachuu akkan dandaʼu yaadeen ture.
Barumsi amantii Kaatolikii Roomaa waaʼee ergamoota Kiristos bakka buʼuu ilaalchisee, Phexros ergamaarraa jalqabee utuu walirraa hin kutin phaaphaasonni bakka ergamoota Kiristos akka buʼan dubbata. (Waldichi yaada Yesus Maatewos 16:18, 19rratti dubbate karaa dogoggoraatiin fudhata.) Akka barumsa amantii Kaatolikiitti phaaphaasichi aangoo qabutti fayyadamee waaʼee barumsa amantii ennaa dubbatu hin dogoggoru jedhama. Yaada kanatti nan amanan ture; akkasumas yaada phaaphaasichi inni Kaatolikiin Abbaa Qulqulluu jettee waamtu akka barumsa Kaatolikiitti kan hin dogoggorre erga taʼee, barumsi inni Sillaasee ilaalchisee barsiisus dhugaa taʼuu akka qabu nan amanan ture. Ni dogoggora taanaan garuu wanti inni barsiisu soba taʼuu dandaʼa. Barumsi Kaatolikiin barsiistu kaan sirrii taʼuufi dhiisuunsaa barumsa waaʼee ergamoota Kiristos bakka buʼuu dubbaturratti kan hundaaʼe waan taʼeef, barumsa kanaaf bakka guddaa kennuunsaanii kan nama ajaaʼibsiisu miti!
Lubicha bira ennaan dhaqu gaaffiiwwan kootiif deebii kennuu waan hin dandeenyeef, kitaaba Kaatolikii waaʼee ergamoota bakka buʼuu dubbatu naaf kenne. Achii gara manaa deemee akkuma inni naan jedhe ergan dubbisee booda, gaaffiiwwan dabalataa qabadheen deebiʼee garasaa deeme. Dhumarrattis lubichi gaaffiikoo deebisuu waan hin dandeenyeef, “Ani si amansiisuu hin dandaʼu, atis na amansiisuu hin dandeessu. . . . Waan gaariin siif hawwa!” naan jedhe. Sana booda naa wajjin mariʼachuu hin barbaanne.
Yeroo kanatti, Ilseefi Elfiriidee wajjin Macaafa Qulqulluu qayyabachuufan murteesse. Isaanis waaʼee Abbaa dhugaa isa qulqulluu taʼeefi samiirratti argamuu, jechuunis waaʼee Yihowaa waan baayʼee na barsiisan. (Yoh. 17:11) Naannoo sana gumiin kan hin jirre siʼa taʼu, obboleettonni lamaan sun walgaʼii kan gaggeessan mana maatii dhugaadhaaf fedhii qaban tokko keessattidha. Namoonni walgaʼicharratti argamanis baayʼee muraasadha. Obboleessi cuuphameefi haasaa dhiheessu waan hin jirreef, obboleettonni sun walii wajjin mareedhaan kutaawwan dhiheessu turan. Darbee darbee, obboleessi naannoo kan biraatii dhufu tokko mana kireeffame keessatti haasaa nuu kenna ture.
Ilseefi Elfiriideen Onkoloolessa 1958tti Macaafa Qulqulluu na qayyabsiisuu kan jalqaban siʼa taʼu, jiʼa sadii booda, jechuunis Amajjii 1959tti nan cuuphame. Cuuphamuukoo dura hojiin lallabaa akkamitti akka hojjetamu ilaaluudhaaf manaa gara manaatti isaanii wajjin deemuufan isaan gaafadhe. (HoE. 20:20) Yeroo jalqabaatiif ergan isaanii wajjin tajaajilee booda, naannoo tajaajilaa akka naa kennanin isaan gaafadhe. Mandara tokko kan naa ramadan siʼa taʼu, kophaakoo achi dhaqee manaa gara manaatti tajaajiluudhaan namoota fedhii qabaniifis deddeebii gaaffii godheera. Obboleessin yeroo jalqabaatiif manaa gara manaatti wajjin tajaajile daawwataa olaanaa yeroo booda nu daawwachuu dhufedha.
Bara 1960tti barumsa hoteelaa barachaa ture ergan xumuree booda, firoonnikoo dhugaa Macaafa Qulqulluu akka baratan gargaaruuf gara magaalaa ani itti dhaladhettan deebiʼe. Hamma ammaatti isaan keessaa tokkollee gara dhugaatti kan hin dhufne taʼus, muraasnisaanii hamma tokko fedhii akka qaban argisiisaniiru.
Bara 1961tti xalayaan qajeelchaa taʼuu jajjabeessuufi waajjira dameedhaa ergame gumiitti dubbifamee ture. Anis qeenteefi fayya buleessa waanan taʼeef, qajeelchaa taʼuuf wanti natti ulfaatu akka hin jirre natti dhagaʼame. Achiis Kuurti Kuun isa daawwataa olaanaa taʼee tajaajilutti, konkolaataa qajeelchaa taʼee tajaajiluudhaaf na gargaaru ittiin bitachuuf jiʼoota muraasaaf hojii hojjechuu akkan yaaden itti hime. Yeroo kanatti, “Yesusiifi ergamoonnisaa tajaajila yeroo guutuurratti hirmaachuuf konkolaataan isaan barbaachisee ture?” naan jedhe. Gorsisaa kun baayʼee na fayyadeera! Hamman dandaʼe dafee qajeelchaa taʼuufan karoora baafadhe. Haataʼu malee, torban torbaniin saʼaatii 72f hoteelatti waanan hojjedhuuf dura sirreeffama gochuun qaba ture.
Hogganaankoo torbanitti saʼaatii 60 akkan hojjedhu akka naa heyyamuun gaafadhe. Innis yaadan dhiheesse kan fudhate siʼa taʼu, mindaakoo durii naa kaffaluusaa itti fufe. Yeroo muraasa boodammoo, torbanitti saʼaatii 48 qofa hojjechuu akkan barbaadun itti hime. Yeroo kanattis kan naa heyyame siʼa taʼu, mindaankoos isuma duraanii ture. Achiis guyyaa jaʼaaf saʼaatii jaʼa jaʼa, jechuunis torbanitti saʼaatii 36 hojjechuu akkan barbaadun itti hime. Ammas naaf heyyamuudhaan mindaakoo duraanii ennaa naa kaffalu baayʼeen dinqisiifame! Hogganaankoo kana kan godhe na dhabuu waan hin barbaanneefidha. Sana booda qajeelchaa taʼee tajaajiluun jalqabe. Yeroo sanatti qajeelchaan tokko jiʼatti saʼaatii 100 tajaajilarratti dabarsuu qaba ture.
Jiʼoota afur booda, gumii magaalaa xinnoo kutaa Kaarantiyaatti argamuufi Ishpitaal an dar Diraaw jedhamu keessa jirutti qajeelchaa addaafi tajaajilaa gumii taʼeen muudame. Yeroo sanatti qajeelchaan addaa tokko jiʼatti saʼaatii 150 tajaajilarratti dabarsuu qaba ture. Hiriyaa tajaajilaa kanan hin qabne taʼus, obboleettiin Gartuud Lobnar jedhamtuufi gargaartuu tajaajilaa gumii taatee tajaajilaa turte tajaajilarratti na gargaarti turte.*
Bara 1963tti daawwataa olaanaa aanaa taʼee akkan tajaajilun afeerame. Yeroo tokko tokko gumiidhaa gara gumiitti kanan deemu baaburaan siʼa taʼu, boorsaa baʼaa ulfaataa qabate baadheen deema ture. Obboloonni hedduun konkolaataa waan hin qabneef, namni iddoo buufata baaburaatii dhufee na simatu hin jiru ture. Kanaaf gara manan itti boqodhuu ennaan deemu of argisiisuu akka natti hin taaneef taaksii utuu hin yaabbatin miillumaanan deema ture.
Bara 1965tti qeentee kanan ture siʼa taʼu, Mana Barumsaa Giilʼaad kutaa 41ffaarratti akkan hirmaadhun afeerame. Obboloonni ani wajjin baradhe hedduunis qeentee turan. Ergan eebbifame booda Ostiriyaa biyya kootti hojii daawwannaa akkan itti fufuuf ennaan ramadamu baayʼeen dinqisiifame. Haataʼu malee, Yuunaayitid Isteetisii deemuukoo dura jiʼa afuriif daawwataa olaanaa tokkoo wajjin akkan hojjedhun gaafatame. Obboleessa jaalala qabeessa taʼeefi Antoonii Koonta jedhamu, isa tajaajila dirree jaallatuufi tajaajila kanarrattis buʼa qabeessa taʼee wajjin tajaajiluuf mirga argachuunkoo baayʼee na gammachiiseera. Niiwu Yoorki, naannoo Korniwoolitti waliin tajaajilleerra.
Ergan Ostiriyaa dhufee booda, aanaa tokkottan ramadame; bakka kanatti obboleettii qeentee ija namaatti toltuufi Toov Meretee jedhamtuu wajjinan wal bare. Umriishee waggaa shanii jalqabee mana dhugaa keessatti guddatte. Yommuu obboloonni akkamitti akka wal barre nu gaafatan qoosaadhaan, “Waajjira dameetu haalasaa nuu mijeesse” isaaniin jenna. Waggaa tokko booda, jechuunis Ebla 1967tti kan wal fuune siʼa taʼu, hojii daawwannaa akka itti fufnus nuu heyyamame.
Waggaa ittaanutti, gaarummaasaa isa naaf hin malleen Yihowaan ilma hafuuraasaa akkan taʼu akka na filateen hubadhe. Yeroo sanaa jalqabee akkuma Roomaa 8:15rratti ibsametti, akkuma obboloota “Abbaa keenya” jedhan kaanii Abbaakoo isa samii wajjin walitti dhufeenya addaan qabaadhe.
Aniifi Mereteen hanga bara 1976tti hojii aanaafi koonyaarratti hojjenneerra. Yeroo tokko tokko tibba gannaa baayʼee qorrutti mana meeshaa mana hoʼisu hin qabne keessa bulla turre. Yeroo tokko, yommuu hirribaa dammaqnu fiixeen birdilibsii keenyaa hafuura baafannuun jiidheefi addaatee argine. Dhumarrattis, galgala galgala akka nutti hin qorrineef meeshaa xinnoo mana hoʼisuufi elektiriikiidhaan hojjetu fudhannee deemuuf murteessine. Naannoowwan tokko tokkotti, halkan mana boolii fayyadamuuf cabbiifi qilleensa cimaa keessa deemna. Mana ofii waan hin qabneef, guyyaa Wiixataas manuma torban sana itti boqonnetti dabarsina. Achiis, Kibxata ganama gara gumii ittaanu deemna.
Waggoottan sana hundatti haati manaakoo deggersa guddaa naa gooteetti. Tajaajila baayʼee waan jaallattuuf, tajaajila akka baatu matumaa ishee jajjabeessuun na hin barbaachisne. Obboloota kan jaallattu siʼa taʼu, namoota kaaniif baayʼee yaaddi. Kunimmoo gargaarsa guddaa naa taʼeera.
Bara 1976tti waajjira damee Ostiriyaa isa magaalaa Viyeenaatti argamutti akka tajaajillu kan afeeramne siʼa taʼu, achittis miseensa Koree Waajjira Damee taʼeen muudame. Yeroo sanatti, waajjirri damee Ostiriyaa hojii biyyoota hedduu Baha Awurooppaatti argaman keessatti hojjetamu waan toʼatuuf, waajjirichi haala gara biyyoota sanaatti barreeffamni dhoksaadhaan itti ergamu ni mijeessa ture. Obboleessi keenya Yuurgan Ruundel fedhii guddaadhaan hojii kana toʼata ture. Anis isaa wajjin hojjechuuf mirga kanan argadhe yommuu taʼu, yeroo boodammoo hojii hiikkaa afaanota Baha Awurooppaa kudhaniin hojjetamu akkan geggeessun gaafatame. Yuurganiifi haati manaasaa Gartuud Jarman keessa amanamummaadhaan qajeelchitoota addaa taʼanii tajaajiluusaanii itti fufaniiru. Bara 1978 jalqabee, waajjirri damee Ostiriyaa barruulee afaan jaʼaan qophaaʼan meeshaa maxxansaa xinnoo tokkotti fayyadamee maxxansa ture. Biyyoonni barruulee kana argachuuf gaaffii dhiheessan addaddaas kontiraata akka galan gooneerra. Otoo Kugliich inni yeroo ammaa haadha manaasaa Ingiriitii wajjin waajjira damee Jarmanitti tajaajilaa jiru hojii kanarratti shoora guddaa qaba ture.
Obboloonni Baha Awurooppaatti argamanis maashinii barreeffamoota heddummeessutti fayyadamuudhaan ykn fiilmii koppiisaa qabaterraa baayʼisuudhaan biyyumasaanii keessatti barreeffama maxxansu turan. Taʼus, biyya kan biraatii gargaarsi isaan barbaachisa ture. Yihowaan sochii isaan godhanis taʼe hojii waajjira damee keessatti hojjetamaa tureef eegumsa godheera. Obboloota haala rakkisaa taʼe keessattiifi hojiin keenya dhorkamee utuu jiruu tajaajilasaanii raawwachaa turan sana baayʼee jaallanna.
Bara 1989tti obboleessa keenya Tewoodor Jaaraaz isa miseensa Qaama Olaanaa taʼee wajjin gara Rumaaniyaa dhaquufan mirga argadhe. Kaayyoon achi itti deemne, gareen obboloota hedduu qabate tokko gara jaarmiyichaatti akka deebiʼu gargaaruufidha. Obboloonni kun bara 1949 kaasee sababii addaddaatiin jaarmiyicha keessaa baʼanii gumiiwwan ofiisaanii hundeessanii turan. Taʼus, lallabuufi namoota cuuphuu itti fufanii turan. Akkuma obboloonni miseensota gumii isa waajjira muummee biratti fudhatama qabuu gochaa turan, dhimma siyaasaa keessa seenuu diduusaaniitiin kan kaʼe ni hidhamu turan. Rumaaniyaatti hojiin lallabaa keenya akkuma dhorkametti ture; kanaaf jaarsolii gumii obboloota biratti iddoo guddaa qaban afuriifi bakka buutota Koree Biyyaa Rumaaniyaa jaarmiyicha biratti beekamtii argatanii wajjin taanee mana obboleessa keenya Paamfil Albuutti dhoksaadhaan walgeenye. Ostiriyaadhaa obboleessa Rolf Kalnar jedhamuufi afaan nuu hiiku qabannee deemnee turre.
Maree galgala ittaanu goonerratti obboleessi keenya Albuun, jaarsolii isaa wajjin tajaajilan afur nuu wajjin tokkummaa akka uuman amansiisuuf, “Amma tarkaanfii hin fudhannu taanaan, matumaa carraa garabiraa hin argannu” isaaniin jedhee ture. Yeroo booda, obboloonni 5,000 taʼan gara jaarmiyichaatti deebiʼaniiru. Haalli kun Yihowaadhaaf injifannoo guddaa siʼa taʼu, Seexanaafimmoo qaanii guddaadha!
Dhuma bara 1989tti, Baha Awurooppaatti sirni Koominiizmii kufuusaa dura, Qaamni Olaanaan aniifi haati manaakoo waajjira muummee Niiwu Yoorkitti argamutti akka tajaajillu nu afeere. Kun taʼuunsaa baayʼee nu dinqisiisee ture. Adoolessa 1990tti Biruukiliin Betʼelitti tajaajiluu jalqabne. Bara 1992tti gargaaraa Kutaa Tajaajilaa Qaama Olaanaa taʼee kanan muudame siʼa taʼu, Adoolessa 1994 kaaseemmoo miseensa Qaama Olaanaa taʼee tajaajiluufan mirga argadhe.
Hoteela keessatti ergan hojjedhe waggoonni hedduun darbaniiru. Ammammoo, obboloota addunyaa maratti argamaniif nyaata hafuuraa qopheessuufi raabsuurratti hirmaachuuf mirga argachuu kootti baayʼeen gammada. (Mat. 24:45-47) Waggoota 50 tajaajila yeroo guutuu addaa keessatti dabarse duubatti deebiʼee yeroon ilaalu, karaan Yihowaan obbolummaa addunyaa maraa itti eebbise baayʼee na dinqisiisa. Walgaʼii biyyoolessaa keenya isa waaʼee Abbaa keenya isa samiifi dhugaa Macaafa Qulqulluu itti barannu baayʼeen jaalladha.
Namoonni miliyoonaan lakkaaʼaman kan biraan Macaafa Qulqulluu qayyabachuudhaan dhugaa akka fudhatan, akkasumas obboloota keenya addunyaa maratti argamanii wajjin tokko taʼuudhaan Yihowaa akka tajaajilan nan kadhadha. (1 Phe. 2:17) Yeroon samiirra taaʼee lafarratti ennaa namoonni duʼaa kaafaman itti ilaaluufi abbaakoo itti argadhu hawwiidhaanan eeggadha. Abbaankoo, haatikoofi firoonnikoo kaan Jannata keessatti Yihowaa waaqeffachuuf fedhii akka qabaatan nan abdadha.
Yeroon samiirra taaʼee lafarratti ennaa namoonni duʼaa kaafaman itti ilaaluufi abbaakoo itti argadhu hawwiidhaanan eeggadha
^ KEY. 15 Seenaa jireenyaasaanii Masaraa Eegumsaa Sadaasa 1, 1979rraa ilaali. (Ingiliffa)
^ KEY. 27 Yeroo ammaa, iddoo tajaajilaa gumiifi gargaaraa tajaajilaa gumii, qaama jaarsolii keessatti qindeessaa qaama jaarsoliifi barreessaa gumiitu jira.
“‘Isin dhugaa baatota kooti’ jedhe Yihowaan.”—ISA. 43:10, NW.
1, 2. (a) Dhugaa Baatuu jechuun maal jechuudha? Sabqunnamtiin addunyaa gabaasa akkamii dhiheessaa hin jiru? (b) Yihowaan sabqunnamtii biyya lafaatti fayyadamuun kan isa hin barbaachisne maaliifi?
DHUGAA BAATUU jechuun maal jechuudha? Galmeen jechootaa tokko, “Nama wanti tokko utuu raawwatamuu argee waaʼee wanta sanaa dubbatu” jechuudhaan hiikeera. Fakkeenyaaf, gaazexaan yeroo ammaa Za Wiitnas (Dhugaa Baatuu) jedhamu, biyya Afriikaa Kibbaa, magaalaa Piitermariitisbargi keessatti waggaa 160 oliif maxxanfamaa tureera. Kaayyoon gaazexaa kanaa wantoota addunyaarratti raawwataman ilaalchisee odeeffannoo sirrii taʼe dabarsuu waan taʼeef maqaan kun kan isaaf malu ture. Gulaalaan gaazexaa kanaa inni jalqabaa barreeffamicha ilaalchisee, ‘Guutummaansaa wanta dhugaa taʼe kan qabatedha’ jechuudhaan dubbateera.
2 Kan nama gaddisiisu garuu, sabqunnamtiin addunyaa wantoota addunyaarratti raawwataman hedduu ilaalchisee gabaasa dhugaa taʼe dhiheessaa hin jiru. Haalli kun dhugaa taʼuusaa wanta Waaqni hundumaa dandaʼu karaa Hisqiʼel raajichaa, ‘Sabni kaan ani Waaqayyo [“Yihowaa,” NW] akkan taʼe in beeku’ jechuudhaan dubbaterraa hubachuun ni dandaʼama. (His. 39:7) Haataʼu malee, waaqni uumama cufarratti olaantummaa qabu kana gochuuf sabqunnamtii addunyaatti fayyadamuun isa hin barbaachisu. Dhugaa Baatota gara miliyoona saddeetii taʼan, saba hundumaa keessaa baʼaniifi waaʼeesaa dubbatan, akkasumas duris taʼe yeroo ammaatti walitti dhufeenya inni ilmaan namootaa wajjin qabu labsan qaba. Raayyaan Dhugaa Baatotaa kun eebba Waaqayyo gara fuulduraatti ilmaan namootaatiif fidus ni labsu. Yihowaan Isaayaas 43:10rratti, ‘Isin dhugaa baatota kooti, garbichi ani foʼadhes isinuma’ jechuudhaan dubbateera. Kanaaf hojii lallabaatiif dursa kennuudhaan maqaa Waaqayyo nuu kenne kanaa wajjin haala walsimuun haa jiraannu.
3, 4. (a) Barattoonni Macaafa Qulqulluu maqaa haaraa kan argatan yoomi? Maqaa kanaan waamamuusaanitti maaltu isaanitti dhagaʼame? (Fakkii jalqabarra jiru ilaali.) (b) Gaaffiiwwan kamfaa qorra?
3 Yihowaan “mootii bara baraa” isa, “Bara hundumaa maqaan koo isa kana, dhaloota hundumaa keessattis kanumaan nan yaadatama” jechuudhaan dubbate waan taʼeef, maqaasaa beeksisuun mirga guddaadha! (1 Xim. 1:17; Bau. 3:15; Lallaba 2:16 wajjin walbira qabi.) Bara 1931tti, Barattoonni Macaafa Qulqulluu maqaa Dhugaa Baatota Yihowaa jedhuun waamamuu jalqaban. Sana booda, maxxansa Masaraa Eegumsaa yeroo sanaarratti xalayaan obboloonni dinqisiifannaasaanii ibsuuf barreessan hedduun baʼeera. Gumiin Kaanaadaatti argamu tokko, “‘Dhugaa Baatota Yihowaa’ jedhamuu keenya yommuu dhageenye baayʼee gammanne, akkasumas maqaan kun dhuguma nuuf mala jennee akka murteessinu nu godheera” jechuudhaan barreesseera.
4 Carraa maqaa Yihowaa beeksisuuf argattan akka dinqisiifattan argisiisuu kan dandeessan akkamitti? Maqaan Dhugaa Baatota Yihowaa jedhamnee ittiin waamamnu caqasa Macaafa Qulqulluu kamirraa fudhatame?
5, 6. (a) Israaʼeloonni warra taʼan waaʼee Yihowaa dhugaa kan baʼan karaawwan kamiin ture? (b) Israaʼeloonni warra taʼan maal akka godhan abboomamanii turan? Gorsi kun warra yeroo harʼaa jiraniifis ni hojjeta kan jennu maaliifi?
5 Israaʼeloonni bara Isaayaas turan dhuunfaadhaan, “dhuga-baatuu” Yihowaa kan turan siʼa taʼu, guutummaan sabichaammoo ‘garbichasaa’ ture. (Isa. 43:10) Karaa Israaʼeloonni warra taʼan dhugaa baʼuu itti dandaʼan keessaa inni tokko Waaqayyo abbootasaaniitiif kunuunsa akkamii gochaa akka ture ijoolleesaanii barsiisuudha. Fakkeenyaaf, waggaa waggaadhaan Ayyaana Faasikaa akka kabajan ennaa ajajamanitti, abboommiin akkas jedhu isaaniif kennamee ture: “Yeroo ijoolleen keessan, ‘Inni isin akkas gootan kun maali?’ jedhanii isin gaafatan, isin immoo, ‘Waaqayyo biyya Gibxiitti warra Gibxii yommuu dhaʼe manneen keenya manneen Israaʼelootaa oolchee waan bira darbeef, kun aarsaa Faasiikaa isa bira darbuu Waaqayyo argisiisuu dha’ isaaniin in jettu.” (Bau. 12:26, 27) Museen, Israaʼeloonni lafa onaa keessatti dhaqanii Yihowaadhaaf ayyaana akka ayyaaneffataniif akka gadi isaan dhiisu gaafachuuf mootii biyya Gibxii duratti yeroo jalqabaatiif ennaa dhihaatetti, Faraʼoonimmoo, “Waaqayyo [“Yihowaan,” NW] inni ani sagalee isaa dhagaʼee namoota Israaʼel gad dhiisu kun eenyu inni?” jedhee ture. Israaʼeloonni warra taʼan waaʼee kanaas ijoolleesaanii barsiisuu qabu turan. (Bau. 5:2) Sabni Israaʼel, dhahichi kurnan biyya Gibxii erga mancaaseefi Israaʼeloonni Galaana Diimaa biratti loltoota Gibxii jalaa erga oolanii booda, gaaffiin Faraʼoon kaase haala ifa taʼeen deebii argatee akka tures dhugaa baʼuu ni dandaʼu turan. Yihowaan yoomiyyuu taanaan Waaqa Hundumaa Dandaʼudha. Akkasumas Israaʼeloonni, dhugaa baatota Yihowaan Waaqa dhugaafi Waaqa abdii kenne raawwatu taʼuusaa arguudhaan dubbachuu dandaʼan taʼaniiru.
6 Israaʼeloonni maqaa Yihowaatiin waamamuu akka mirga guddaatti ilaalan, wanta dinqisiisaa Yihowaan isaaniif godhe, ijoolleesaanii qofatti utuu hin taʼin, galaa manasaanii keessaa hojjetuttis akka himan beekamaadha. Akkumasaanii ijoolleensaaniis seera Yihowaan qulqullinaaf baase akka hordofan leenjisuu qabu turan. Yihowaan, “Ani Waaqayyo gooftaan keessan qulqulluu akkuman taʼe isinis immoo qulqulloota taʼaa!” isaaniin jedhee ture. (Lew. 19:2; Kes. 6:6, 7) Kun Kiristiyaanota yeroo harʼaa jiraniifi akkuma Israaʼeloota durii ijoolleensaanii seera qulqullinaa Yihowaan baaseen akka geggeeffaman leenjisuudhaan maqaa Yihowaatiif ulfina akka fidan gargaaruu qabaniif fakkeenya gaarii kan taʼudha.—Fakkeenya 1:8; Efesoon 6:4 dubbisi.
7. (a) Israaʼeloonni yommuu Yihowaadhaaf amanamoo taʼanitti saboonni naannoosaanii jiraatan maal baratu? (b) Namoonni maqaa Waaqayyootiin waamaman hundi itti gaafatamummaa akkamii qabu?
7 Sabni Israaʼel yeroo amanamoo taʼanitti maqaa Waaqayyootiif sirriitti dhugaa baʼuu ni dandaʼu turan. Yeroo amanamoo taʼanitti, ‘sabni warri kaan hundinuu, isaan maqaa Waaqayyootiin [“Yihowaatiin,” NW] akka waamaman akka arganiifi akka isaan sodaatan’ isaanitti himamee ture. (Kes. 28:10) Kan nama gaddisiisu garuu, seenaan saba Israaʼel amanamummaa dhabuudhaan kan guutamedha. Siʼa baayʼee waaqa tolfamaa waaqeffataniiru. Hunda caalaammoo, akkuma waaqa tolfamoo Kanaʼaanonni waaqeffachaa turanii, hamoo, ijoolleesaanii aarsaa godhanii kan dhiheessaniifi hiyyeessota kan hacuucan taʼanii turan. Kun, seenaa guddaa yeroo hundumaa fakkeenya Waaqa keenya isa maqaasaatiin waamamnuufi Hundumaa Caalaa Qulqulluu taʼee hordofuu akka qabnu kan nu barsiisudha!
8. Yihowaan Isaayaasiif itti gaafatamummaa akkamii kenne? Isaayaasitti hoo maaltu dhagaʼame?
8 Yihowaan saba Israaʼeliin karaa dinqii taʼeen boojuu jalaa akka baasu raajii dubbatee ture. Isaanis kun yommuu raawwatamu waan arganiif dhugaa baʼuu ni dandaʼu turan. (Isa. 43:19) Boqonnaawwan raajii Isaayaas jalqabaa jaʼan waaʼee badiisa cimaa Yerusaalemiifi magaalota naannoosheetti argamanirra gaʼuu dubbatu. Yihowaa inni garaa namaa beeku, Isaayaas namoonni yoo isa dhagaʼuu baatanillee, akeekkachiisa kana labsuusaa akka itti fufu isatti himee ture. Isaayaas baayʼee waan naʼeef sabni sun yaada garaa geddarachuu kan didu hamma yoomiitti akka taʼe baruu barbaade. Yihowaan maal isaan jedheree? “Hamma mandaroonni onanii namni keessa jiraatu dhibutti, hamma namni keessaa dhibee manni duwwaa taʼutti, hamma maasiin duudee badutti” jedhee isaaf deebise.—Isaayaas 6:8-11 dubbisi.
9. (a) Raajiin Isaayaas waaʼee Yerusaalem dubbate raawwiisaa kan argate yoomi? (b) Yeroo harʼaa dammaqoo taanee akka jiraannuuf maalfaatu godhamaa jira?
9 Isaayaas hojii kana kan jalqabe dhuma bara bulchiinsa Uziyaa Mootichaatti ykn Dh.K.D. naannoo bara 778tti ture. Yeroo sanaa kaasee hamma bara bulchiinsa Hisqiʼel Mootichaatti, jechuunis Dh.K.D. hanga bara 732tti waggaa 46f raajii Waaqayyoo taʼee tajaajileera. Kunis waggaa 125 dura, jechuunis Dh.K.D. bara 607tti hanga yeroo Yerusaalem itti balleeffamteetti jechuudha. Kanaaf, sabni Waaqayyoo waggoota hedduu dura wanta isaanirra gaʼu sirriitti dhagaʼanii turan. Yeroo harʼaas, Yihowaan sabnisaa wanta gara fuulduraatti taʼu ilaalchisee odeeffannoo gaʼaa akka argatan gochaa jira. Masaraan Eegumsaa, maxxansa jalqabaarraa eegalee waggaa 135f namoonni barruu kana dubbisan hundi, dhiheenyatti bulchiinsi Seexanaa inni hamaan baduudhaan Bulchiinsa Barkumee isa kan Kiristosiin akka bakka buufamu akka hubatan akeekkachiisaa jira.—Mul. 20:1-3, 6.
10, 11. Israaʼeloonni Baabilon keessa turan raajiin Isaayaas inni kam raawwiisaa utuu argatuu arguu dandaʼaniiru?
10 Yihudoonni ajajamoo taʼan hedduun boojuudhaan gara Baabilonitti fudhatamanii badiisa Yerusaalemirra gaʼe jalaa oolaniiru. (Er. 27:11, 12) Sabni Waaqayyoo boojuu jala waggaa 70f erga turanii booda, raajii Yihowaan, “Waaqayyo inni isin fure, inni qulqulluun kan Israaʼel, ‘Ani isiniif jedhee Baabilonitti nama nan erga; innis hunduma isaanii . . . Boojiʼee markaboota isaaniitiin iyyaa akka adeeman in godha’” jechuudhaan dubbate yommuu raawwatamu arguu dandaʼaniiru.—Isa. 43:14.
11 Raajii kanaa wajjin haala wal qabateen, Dh.K.D. bara 539 galgala jalqaba jiʼa Onkoloolessaatti wanti baayʼee rifaasisaa taʼe tokko raawwatameera. Mootiin Baabiloniifi gurguddoonni biyyaa miʼa mana qulqullummaa Yerusaalem keessaa fudhatanitti dhugaatii wayinii dhugaa, waaqayyolii tolfamoosaaniitiifis galata galchaa utuu jiranii, loltoonni Medooniifi Faares Baabiloniin qabatan. Dh.K.D. bara 538 ykn 537tti, Qiiros inni Baabiloniin weerare, Yihudoonni Yerusaalemitti deebiʼuudhaan Waaqayyoof mana qulqullummaa akka ijaaran abboome. Isaayaas, abdii Yihowaan sabasaatiif haala kana akka mijeessuufi sabnisaa warri lubbuudhaan hafan gara Yerusaalemitti hamma deebiʼanitti akka isaan eegu kenne dabalatee wantoota kana hundumaa raajiidhaan dubbateera. Waaqayyo sabasaa warra badiisarraa oolan ilaalchisee, “Saba kana ofii kootiif uummachuun koo, akka inni na galateeffatuuf ture” jechuudhaan dubbatera. (Isa. 43:21; 44:26-28) Sabni boojuu jala turan kun gara Yerusaalemitti deebiʼuudhaan mana qulqullummaa Waaqayyoo yommuu deebisanii ijaaran, Yihowaan yeroo hundumaa wanta dubbatu akka bakkaan gaʼu arguu dandaʼaniiru.
12, 13. (a) Yommuu waaqeffannaa dhugaan deebiʼee hundeeffametti, namoonni Israaʼelootatti makaman eenyufaʼi? (b) “Hoolonni kan biraan” “Israaʼel Waaqayyoon” deggeruuf maal gochuutu isaanirraa eegama? Abdiin isaan qabanoo maal fakkaata?
12 Namoonni kumaan lakkaaʼamaniifi dhalootaan Israaʼel hin taane, saba lammata dhalate sana keessaa tokko taʼuu dandaʼaniiru; yeroo boodammoo warri saba Waaqayyoo hin taane hedduunis Yihudoota taʼaniiru. (Iz. 2:58, 64, 65; As. 8:17) Yeroo harʼaas, ‘tuutni sonaan baayʼeen’ Yesus “hoolota kan biraa” jechuudhaan waame, Kiristiyaanota dibamoo “Israaʼel Waaqayyoo” jedhamanii waamaman amanamummaadhaan deggeraa jiru. (Mul. 7:9, 10; Yoh. 10:16; Gal. 6:16) Tuutni sonaan baayʼeenis maqaa Yihowaa biraa argataniifi Dhugaa Baatota Yihowaa jedhuun waamamu.
13 Barkumee Bulchiinsa Kiristositti, tuutni sonaan baayʼeen, guyyoota gara dhumaa kana keessatti, Dhugaa Baatota Yihowaa keessaa tokko taʼuun mirga akkamii akka taʼe namoota duʼaa kaʼanitti himuudhaan gammachuu guddaa argatu. Kana gochuu kan dandeenyu garuu maqaa ittiin waamamnu kanaa wajjin haala walsimuun yoo jiraanneefi hamma dhumaatti qulqulluu taanee jiraachuuf carraaqqii yoo goone qofadha. Akkasumas, carraaqqii akkamiiyyuu yoo goone qulqullina keenya eegnee jiraachuun rakkisaa waan taʼeef, cubbamoota taʼuu keenyaafi maqaa Waaqayyoo isa qulqulluudhaan waamamuun mirga guddaa akka taʼe hubachuudhaan dogoggora raawwannuuf guyyaa guyyaadhaan dhiifama gaafachuu qabna.—1 Yohannis 1:8, 9 dubbisi.
14. Yihowaa jechuun maal jechuudha?
14 Dinqisiifannaa mirga maqaa Waaqayyootiin waamamuuf arganneef qabnu guddifachuuf, hiika maqaansaa kun qaburratti xiinxaluun keenya barbaachisaadha. Maqaan Waaqayyoo inni afaan Ibrootaarraa hiikameefi “Yihowaa” jedhu, jecha gocha argisiisu siʼa taʼu, hiiknisaas “ni taʼa” jechuudha. Kanaaf, Yihowaa jechuun “Akka Taʼu Godha” jechuudha. Yihowaan Uumaa uumama cufaafi ilmaan namootaa, akkasumas Waaqa kaayyoosaa galmaan gaʼu waan taʼeef maqaan kun kan isaaf maludha. Yihowaan, Seexanniifi diinonnisaa kaan, jaalallisaa akka hin raawwatamne gochuuf carraaqqii akkamii yoo godhaniyyuu, fedhaafi kaayyoonsaa akka galma gaʼu gochuusaa itti fufeera.
15. Yihowaan hiika maqaansaa qabuu wajjin haala walsimuun eenyummaasaa kan mulʼise akkamitti? (Saanduqa “Maqaa Hiika Guddaa Qabu” jedhu ilaali.)
15 Yihowaan sabasaa biyya Gibxii keessaa akka baasuuf Musee ennaa abboometti, jecha maqaasaa ibsuu dandaʼutti fayyadamuudhaan eenyummaasaa ifa godheera. Macaafni Qulqulluun akkas jedha: “Waaqayyo Museedhaan, ‘Wantan taʼuu barbaadu nan taʼa. Kanaaf, Israaʼelootaan, “Nan Taʼatu gara keessanitti na erge” jedhiin’ jedhe.” (Bau. 3:14, NW) Kun, Yihowaan haalli akkamiiyyuu yoo isa mudate kaayyoosaa galmaan gaʼuuf, wanta taʼuun isa barbaachisu hunda akka taʼu kan argisiisudha. Israaʼeloota yeroo tokko garbummaa jala turan, garbummaa jalaa baaseera, isaan eegeera, isaan geggeesseera, karaa hafuuraas taʼe karaa foonii wanta barbaachisu hunda isaaniif guuteera.
16, 17. (a) Galateeffannaa mirga maqaa Waaqayyootiin waamamuuf qabnu argisiisuu kan dandeenyu akkamitti? (b) Mataduree ittaanurratti waaʼee maalii ilaalla?
16 Yeroo harʼaa Yihowaan karaa hafuuraas taʼe karaa foonii wanta nu barbaachisu nuu guutuudhaan maqaan kun kan isaaf malu taʼuusaa argisiisaa jira. Haataʼu malee maqaan Waaqayyoo wanta inni taʼuu barbaadu qofa kan argisiisu utuu hin taʼin, hojii Dhugaa Baatonnisaa kaayyoosaa galmaan gaʼuuf raawwatanii wajjin haala wal qabateenis wanta inni godhu kan dabalatudha. Jaalalasaa kanarratti xiinxaluun keenya, maqaasaa wajjin haala walsimuun jiraachuuf nu kakaasa. Kooraa inni umriinsaa waggaa 84 taʼeefi Noorweeyitti waggaa 70f hinaaffaadhaan Yihowaa tajaajile akkas jedheera: “Yihowaa isa Mootii barabaraa taʼe tajaajiluufi namoota maqaasaa isa qulqulluudhaan waamaman keessaa tokko taʼuun kabaja guddaadha. Dhugaa Macaafa Qulqulluu namoota kaanitti himuufi yommuu isaan gammachuufi beekumsaan guutaman arguun mirga guddaadha. Fakkeenyaaf, Kiristos furii kan nuuf taʼe akkamitti akka taʼeefi furiin kun addunyaa haaraa nagaafi qajeelummaan keessa buufatu keessatti jireenya barabaraa argachuuf kan isaan dandeessisu akkamitti akka taʼe isaan barsiisuun gammachuu guddaa naaf argamsiisa.”
17 Naannoo tokko tokkotti namoota waaʼee Waaqayyoo baruuf fedhii qaban argachuun rakkisaa taʼaa dhufeera. Taʼus, akkuma Kooraa, nama waaʼee Waaqayyoo barachuuf fedhii qabu ennaa argattaniifi nama sana maqaa Waaqayyoo ennaa barsiistan gammachuu guddaa akka argattan beekamaadha! Haataʼu malee, utuma Dhugaa Baatota Yihowaa taanee jirruu dhugaa baatota Yesusis taʼuu kan dandeenyu akkamitti? Matadureen ittaanu gaaffii kanaaf deebii kenna.
“[Yesus] immoo . . . ‘Hamma andaara lafaattis dhuga-baatuu koo in taatu’ isaaniin jedhe.”—HOE. 1:7, 8.
1, 2. (a) Dhugaa baatuun Yihowaa inni hundarra caalu eenyudha? (b) Maqaan Yesus jedhu hiika akkamii qaba? Ilmi Waaqayyoo hiika maqaansaa qabuu wajjin haala walsimuun kan jiraate akkamitti?
“DHUGAADHAAF dhugaa baʼuufan dhaladhe, kanumaafanis gara biyya lafaa dhufe.” (Yohannis 18:33-37 dubbisi.) Yesus jechoota kana kan dubbate bulchaa Roomaa biyya Yihudaa duratti murtoodhaaf dhihaatee yeroo turettidha. Yeroo kanatti Yesus, mootii akka taʼetti of ibseera. Waggoota muraasa booda, Phaawulos ergamaan ija jabina Yesus argisiise kana akka fakkeenyaatti caqasuudhaan, ‘Phonxos Philaaxos duratti amantiidhaaf baʼeessa godhee akka inni dhugaa baʼe’ dubbateera. (1 Xim. 6:13) Dhugaadha, yeroo tokko tokko biyya lafaa jibbiinsaan guutame kana keessatti ‘dhugaa baatuu amanamaa’ taʼuun ija jabina guddaa gaafata!—Mul. 3:14.
2 Yesus miseensa saba Yihudootaa waan taʼeef, dhalootaaniyyuu dhugaa baatuu Yihowaa ture. (Isa. 43:10) Dhugumayyuu, namoota maqaa Waaqayyootiif dhugaa baʼan hunda caalaa Waaqayyoof dhugaa baʼeera. Yesus hiika maqaan Waaqayyo isaaf kenne qabuuf bakka guddaa kenneera. Ergamaan tokko, Maariyaam kan ulfoofte hafuura qulqulluudhaan akka taʼe Yoseef isa abbaa buddeenaa Yesus taʼetti ennaa himetti, “Isheen ilma in deessi; atis maqaa isaa ‘Yesus’ jettee in moggaafta, inni ofii isaatii saba isaa cubbuu isaaniittii isaan in fayyisa” isaan jedhee ture. (Mat. 1:20, 21) Hayyoonni Macaafa Qulqulluu maqaan Yesus jedhu maqaa afaan Ibrootaa Yeshuʼaa jedhuufi maqaa Waaqayyoo gabaabaatti of keessatti qabaterraa akka dhufe dubbatu; hiiknisaas, “Yihowaan Fayyinadha” jechuudha. Yesus, hiika maqaansaa qabuu wajjin haala walsimuun, ‘hoolonni karaarraa goranii mana Israaʼelii badan,’ qalbii geddarachuudhaan deebiʼanii Yihowaa duratti fudhatama akka argatan gargaareera. (Mat. 10:6; 15:24; Luq. 19:10) Akkasumas, waaʼee Mootummaa Waaqayyoo hinaaffaadhaan lallabeera. Maarqos inni barreessaa wangeelaa taʼe, “Yesus kutaa biyya Galiilaa dhufee wangeela Waaqayyoo lallabe. ‘Barichi raawwatameera, mootummaan Waaqayyoos dhiʼaateera, yaada garaa geddaradhaa wangeelatti amanaa!’ jedhe” jechuudhaan gabaaseera. (Mar. 1:14, 15) Yesus, geggeessitoota amantii Yihudootaa warra akka inni mukarratti fannifamu gochuurratti qooda fudhatanii turanis ija jabinaan balaaleffateera.—Mar. 11:17, 18; 15:1-15.
3. Yesus duʼee guyyaa sadaffaatti maaltu taʼe?
3 Kan nama ajaaʼibsiisu, Yesus duʼee guyyaa sadaffaatti Yihowaan qaama hafuuraa hin badne isaaf kennuudhaan duʼaa isa kaaseera. (1 Phe. 3:18) Gooftaan keenya Yesus, deebiʼee akka jiraachifame mirkaneessuuf qaama foonii uffatee namootatti mulʼateera. Akkuma duʼaa kaʼeen, bartootasaa garaagaraatti yoo xinnaate siʼa shan mulʼateera.—Mat. 28:8-10; Luq. 24:13-16, 30-36; Yoh. 20:11-18.
4. Yesus guyyaa duʼaa kaʼetti walgaʼii akkamii geggeesse? Yeroo kanattihoo bartoonnisaa itti gaafatamummaa akkamii akka qaban isaanitti hime?
4 Yesus duʼaa kaʼee siʼa shanaffaatiif kan mulʼate, ergamootasaafi namoota isaanii wajjin walitti qabamanitti ture. Guyyaa kanatti qayyabannaa Macaafa Qulqulluu isaaniif geggeessee ture jechuun ni dandaʼama. ‘Macaafa akka hubataniif sammuu isaanii isaaniif banee ture.’ Kanaaf, harka diinota Waaqayyootti akka ajjeefamuufi karaa dinqii taʼeen akka duʼaa kaafamu Caaffata Qulqullaaʼoo keessatti raajiidhaan dubbatamee akka ture hubachuu dandaʼaniiru. Yesus xumura walgaʼii guyyaa inni duʼaa kaʼe sanatti godhamerratti, namoonni isa dhaggeeffachaa turan itti gaafatamummaa akkamii akka qaban isaanitti hime. “Yaada garaa geddarachuunii fi dhiifamuun cubbuu maqaa isaatiin Yerusaalemii jalqabee saba lafa irraa hundumaatti akka lallabamuuf jiru” isaanitti hime. Itti dabalees, “Isinis dubbii kanaaf dhuga-baatuu dha” isaaniin jedhe.—Luq. 24:44-48.
5, 6. (a) Yesus “Dhuga-baatuu koo in taatu” kan jedhe maaliifi? (b) Bartoonni Yesus kaayyoo Yihowaa isa haaraa kam beeksisuu qabu turan?
5 Kanaaf, Yesus guyyaa 40 booda, ennaa yeroo xumuraatiif isaanitti mulʼatetti, jecha salphaatti fayyadamuudhaan abboommii iddoo guddaa qabu isaaniif kenne. “Yerusaalemitti, Yihudaa hundumaatti, Samaariyaatti, hamma andaara lafaattis dhuga-baatuu koo in taatu” isaaniin jedhe. (HoE. 1:8) Yesus, dhugaa baatuu Yihowaa in taatu jechuu mannaa, “dhuga-baatuu koo in taatu” kan jedhe maaliifi? Yesus akkas jechuu ni dandaʼa ture; haataʼu malee namoonni inni itti dubbachaa ture Israaʼeloota waan taʼaniif, durumayyuu dhugaa baatota Yihowaa turan.
6 Kanaaf, bartoonni Yesus kaayyoo Yihowaa isa haaraa, jechuunis isa garbummaa Gibxiifi boodammoo boojuu Baabilon jalaa bilisa baʼuurra caalu beeksisuu qabu turan. Duutiifi duʼaa kaʼuun Yesus boojuu isa guddaa, jechuunis garbummaa cubbuufi duʼaa jalaa bilisa nama baasa. Dh.K.B. bara 33 guyyaa Phenxeqosteetti, bartoonni Yesus warri reefuu hafuura qulqulluudhaan dibaman, “hojii Waaqayyoo isa dinqisiisaa” namootatti kan himan siʼa taʼu, warri dhagaʼan hedduunis qalbii geddarachuudhaan furii Yesusirratti amantaa akka qaban argisiisaniiru. Yesus samiirratti aangoo haaraa kan argate siʼa taʼu, Yihowaan namoota kumaan lakkaaʼaman fayyisuuf isatti fayyadamaa jira.—HoE. 2:5, 11, 37-41.
7. Wantoonni Dh.K.B. bara 33, gaafa Ayyaana Phenxeqosteetti raawwataman maal argisiisu?
7 Wantoonni Dh.K.B. bara 33, gaafa Ayyaana Phenxeqosteetti raawwataman, Yihowaan aarsaan Yesus dhiheesse dhiifama cubbuu argamsiisuu kan dandaʼu akka taʼetti kan fudhate taʼuusaa argisiisu. (Ibr. 9:11, 12, 24) Akkuma ofiisaatii dubbatetti, Yesus “hojjechiifachuudhaaf hin dhufne.” Kanaa mannaa, “namootaaf hojjechuu fi, lubbuu isaa furii namoota baayʼeedhaaf kennuuf dhufe.” (Mat. 20:28) ‘Namoonni baayʼeen’ furii Yesusirraa faayidaa argatan Yihudoota qalbii geddaratan qofa kan argisiisu miti. Kanaa mannaa, furiin Yesus ‘cubbuu biyya lafaa irraa kan fuudhu’ siʼa taʼu, Waaqayyos “namni hundi akka fayyu” barbaada.—Yoh. 1:29; 1 Xim. 2:4-6.
8. Bartoonni Yesus hamma eessaatti lallaban? Kana gochuu kan dandaʼanoo akkamitti?
8 Bartoonni Yesus warri jaarraa jalqabaatti turan, ija jabina waaʼee Yesus lallabuusaanii itti fufuuf isaan dandeessisu qabu turanii? Eeyyee qabu turan; taʼus humna mataasaaniitiin kana gochuu hin dandaʼan. Hafuurri qulqulluun humna isaaniif kennuudhaan dhugaa baʼuusaanii akka itti fufan isaan gargaareera. (Hojii Ergamootaa 5:30-32 dubbisi.) Ayyaanni Phenxeqostee Dh.K.B. bara 33tti erga kabajame waggaa 27 booda, “Wangeelichi” Yihudootaafi warra Yihudoota hin taane wal gaʼee waan tureef, “waaqa jalaa uumama hundumaatti lallabamee jira” jechuun ni dandaʼama ture.—Qol. 1:5, 23.
9. Akkuma dursee dubbatame, gumiin Kiristiyaanaa inni jalqaba ture maal taʼe?
9 Kan nama gaddisiisu garuu, gumiin Kiristiyaanaa inni jalqaba ture suuta suuta mancaʼaa dhufe. (HoE. 20:29, 30; 2 Phe. 2:2, 3; Yih. 3, 4) Akkuma Yesus dubbate, gantummaan Seexana isa, ‘isa hamaa’ jedhamee waamameen babalʼatu, hamma “dhuma biyya lafaatti” guddachuusaafi amantii Kiristiyaanaa isa dhugaa faaluusaa itti fufee ture. (Mat. 13:37-43) Yeroo kanatti Yihowaan ilmaan namootaarratti Yesusiin Mootii gochuudhaan barcuma Mootummaarra isa kaaʼeera. Kunis Onkoloolessa 1914tti kan raawwatame siʼa taʼu, yeroon sun yeroo ‘guyyoonni gara dhumaa’ sirna Seexanaa itti jalqabe ture.—2 Xim. 3:1.
10. (a) Kiristiyaanonni dibamoon naannoo bara 1914tti turan, waaʼee guyyaa iddoo guddaa qabu kamii dubbatanii turan? (b) Onkoloolessa bara 1914tti maaltu taʼe? Kunoo ifatti mulʼachaa kan jiru akkamitti?
10 Kiristiyaanonni dibamoon yeroo sana turan, Onkoloolessi 1914 bara iddoo guddaa qabu akka taʼu dursanii ibsanii turan. Ibsi isaanii kun raajii Daaniʼel isa waaʼee muka guddaa muramee tureefi ‘bara torba’ booda guddatuu dubbaturratti kan hundaaʼe ture. (Dan. 4:16) Yesus raajii waaʼee argamuusaafi “dhuma barichaa” ilaalchisee dubbaterratti barri kun ‘bara warra saba Waaqayyoo hin taʼinitti kenname’ taʼuusaa ibseera. Bara 1914 kaasee, ‘milikkinni dhufa Kiristos’ isa Mootii haaraa taʼee hundumaaf ifa taʼe. (Mat. 24:3, 7, 14; Luq. 21:24) Yeroo sanaa kaasee Yihowaan Yesus Kiristosiin ilmaan namootarratti Mootii gochuunsaa “hojii Waaqayyoo isa dinqisiisaa” keessaa tokko taʼe.
11, 12. (a) Mootii haaraan inni lafa bulchu, Waraana Addunyaa Tokkoffaa booda bara 1919tti maal gochuu eegale? (b) Bara 1935 eegalee maaltu raawwatamuu jalqabe? (Fakkii jalqabarra jiru ilaali.)
11 Yesus Kiristos inni mootii haaraa lafa bulchu taʼe, utuu baayʼee hin turin duuka buutotasaa warra dibamoo taʼan boojuu “Baabilon Guddittii” jalaa baasuu eegale. (Mul. 18:2, 4) Bara 1919tti Waraana Addunyaa Tokkoffaa booda, dhugaa baatonni Yihowaa qophii Waaqayyo ilmaan namootaa fayyisuuf godhe dubbachuufi waaʼee misiraachoo Mootummaa Waaqayyoo isa yeroo sana hundeeffamee addunyaa maratti dhugaa baʼuuf carraa argatanii turan. Kiristiyaanonni dibamoon carraa kanatti fayyadamuudhaan dhugaa kan baʼan siʼa taʼu, Kiristiyaanonni dibamoon kumaan lakkaaʼaman kan biraanis Kiristosii wajjin dhaaltota akka taʼan godhaniiru.
12 Bara 1935 eegalee, Kiristos “hoolota kan biraa” miliyoonaan lakkaaʼamaniifi saba addaddaa keessaa baʼuudhaan “tuuta sonaan baayʼee” taʼan walitti qabaa akka jiru ifa taʼe. Tuutni sonaan baayʼeen kun qajeelfama Kiristiyaanota dibamoorraa argataniin fakkeenya Yesus hordofuudhaan, fayyinni kan Waaqayyoofi kan Kiristos taʼuusaa labsu. Hojii kanarratti jabinaan hirmaachuufi furii Yesusitti amanamuusaanii yoo itti fufan, “rakkina guddaa” isa sirna Seexanarratti badiisa geessisurraa ooluuf mirga argatu.—Yoh. 10:16; Mul. 7:9, 10, 14.
13. Dhugaa Baatota Yihowaa waan taaneef, maal gochuuf murteessineerra? Milkaaʼina akka argannu mirkanaaʼoo taʼuu kan dandeenyuhoo akkamitti?
13 Mirga ‘hojii Waaqayyoo isa dinqisiisaafi’ yeroo gara fuulduraa ilaalchisee abdii inni kenne beeksisuuf arganneef bakka guddaa kennuu keenya itti haa fufnu. Waaʼee kanaa dhugaa baʼuun yeroo hunda salphaa akka hin taane beekamaadha. Obboloonni keenya hedduun naannoowwan tajaajilaa namoonni misiraachichaaf dantaa hin qabne, kan isaanitti gaʼisan ykn isaan ariʼatan itti argamanitti tajaajilu. Nutis akkuma Phaawulos ergamaaniifi obboloonni hidhatasaa taʼan kaan godhan gochuu ni dandeenya. Phaawulos, “Warri nuun morman utuma baayʼatanii iyyuu, wangeela isaa akka isinitti himnuuf Waaqayyo keenya ija jabina nuuf kenneera” jechuudhaan dubbateera. (1 Tas. 2:2) Kanaaf, abdii kutachuu hin qabnu. Kanaa mannaa, sirni Seexanaa hamma balleeffamutti murtoo goonee wajjin haala walsimuun jabaannee haa jiraannu. (Isa. 6:11) Humna mataa keenyaatiin kana gochuu hin dandeenyu. Haataʼu malee, fakkeenya Kiristiyaanota jaarraa jalqabaa hordofuudhaan, Yihowaan hafuurasaatti fayyadamee humna humna hundumaa caalu akka nuuf kennu kadhachuu qabna.—2 Qorontos 4:1, 7 dubbisi; Luq. 11:13.
14, 15. (a) Namoonni Dh.K.B. jaarraa jalqabaatti turan Kiristiyaanota yeroo sanaatiif ilaalcha akkamii qabu turan? Phexros egamaanoo waaʼee Kiristiyaanota sanaa maal jedhe? (b) Dhugaa Baatota Yihowaa taʼuu keenyatti yoo jibbamne maaltu nutti dhagaʼamuu qaba?
14 Yeroo harʼaa, namoonni miliyoonaan lakkaaʼaman Kiristiyaanota akka taʼan dubbatu. “Hojii isaaniitiin garuu [Waaqayyoon] in ganu; isaan ofii isaaniitii jibbamoo, warra hin abboomamne, warra qoramanii hojii gaarii tokkoof illee gatii dhabanii dha.” (Tit. 1:16) Kiristiyaanonni dhugaan jaarraa jalqabaatti turan, namoota hedduu bara sana turan biratti jibbamanii akka turan yaadachuun keenya gaariidha. Phexros ergamaan, “Maqaa Kristosiif jettanii yommuu arrabsamtan, isin warra gammadanii dha; hafuurri . . . Waaqayyoo isin irra in boqota” jechuudhaan kan barreesse kanaafidha.—1 Phe. 4:14.
15 Yaanni geggeessaa hafuura qulqulluutiin barreeffame kun, Dhuga Baatota Yihowaa yeroo harʼaa jiraniif ni hojjetaa? Eeyyee, waaʼee bulchiinsa Yesus dhugaa baʼaa waan jirruuf nuufis ni hojjeta. Yesus, “Ani maqaa abbaa kootiin nan dhufe, isin garuu ana hin simanne” jechuudhaan waan dubbateef, maqaa Yihowaatiif jennee jibbamuun keenya ‘maqaa Kiristosiif jennee arrabsamuu’ wajjin tokkodha. (Yoh. 5:43) Kanaaf, kana booda utuu dhugaa baʼaa jirtanii mormiin yoo isin mudate abdii hin kutatinaa. Mormiin akkasii isin mudachuunsaa Waaqayyo biratti fudhatama akka argattaniifi hafuurri Waaqayyoo akka ‘isinirra boqote’ kan argisiisudha.
16, 17. (a) Hojiin sabni Yihowaa addunyaa maratti raawwachaa jiran maal fakkaata? (b) Maal gochuuf murteessiteetta?
16 Addunyaa maratti karaa hafuuraa guddinni argamaa akka jirus hin dagatinaa. Naannoo tajaajilaa sirriitti hojjetame keessattillee, ammayyuu namoota dhagaʼuuf fedhii qabaniifi ergaa fayyinaa nuti isaanitti himnu fudhatan hedduu argachaa jirra. Kanaaf dammaqinaan deddeebii gaaffii haa goonu; akkasumas guddina gochuudhaan cuuphamuu akka dandaʼaniif Macaafa Qulqulluu isaan qayyabsiisuuf carraaqqii gochuu keenya itti haa fufnu. Nutis akkuma Saaraa ishee Afriikaa Kibbaa keessa jiraattuufi waggaa 60 oliif hinaaffaadhaan dhugaa baʼaa jirtuu nutti dhagaʼamuu dandaʼa. Akkas jetteetti: “Karaa furii Yesus Kiristosiin Yihowaa isa uumama cufarratti olaantummaa qabuu wajjin hariiroo gaarii qabaachuu dandaʼuukootti baayʼeen galateeffadha; akkasumas maqaansaa inni ulfina qabeessi akka beekamu gochuu dandaʼuukootti baayʼeen gammada.” Isheeniifi abbaan manaashee Maartenas, ijoolleesaanii sadan dabalatee namoonni hedduun Dhugaa Baatota Yihowaa akka taʼan gargaaraniiru. Saaraan itti dabaluudhaanis, “Kana caalaa hojiin gammachuu namaaf argamsiisu kan biraan hin jiru, Yihowaan hafuurasaatti fayyadamee humna hojii lubbu baraarsaa kanarratti hirmaachuu keenya itti fufuuf nu dandeessisu nuu kenneera” jetteetti.
17 Kiristiyaanota cuuphamne yoo taane ykn galma kanarra gaʼuuf carraaqqii gochaa jirra yoo taʼe, sababii gaʼaa Dhugaa Baatota Yihowaa addunyaa maratti argaman keessaa tokko taʼuu keenyatti galateeffachuuf nu kakaasu qabna. Kanaaf, yeroo addunyaa Seexanaa isa xuraaʼaa taʼe kana keessatti qulqulluu taanee jiraachuuf carraaqqii ennaa goonu kanatti, guutummaatti dhugaa baʼuu keenya itti haa fufnu. Akkas gochuun keenya, Abbaa keenya isa samii isa jaalala qabeessa taʼeefi maqaasaa beeksisuuf carraa arganneef ulfina fida.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32
^ ***sny55 ful. 23 Jaalala Waaqayyoo***
Faarfannaa 18
Jaalala Waaqayyoo
(Isaayaas 55:1-3)
1. Yihowaan jaalalaa!
Dhugaan kunis nuuf galaa.
Nuuf ergeera Ilmasaa,
Akka nuu ta’uuf aarsaa,
Qajeeloo akka taanuuf,
Jireenyas haa argannuuf.
(Wallee)
2. Yihowaan jaalalaa!
Hojiisaatiin nuu galaa.
Ilmasaa nuu moosisee
Jaalalasaa nuuf ibsee
Mootummicha hundeessee.
Kakuusaa fiixaan baasee.
(Wallee)
3. Yihowaan jaalalaa!
Isa fakkaachuuf yaallaa.
Garraamota gargaarraa,
Haa bu’an karaasaarra.
Ija jabinaan labsaa,
Warra kaan jajjabeessaa.
(WALLEE)
Dhugaa warri dheebottan,
Bishaan jireenyaa tolaan.
Eeyyee koottaatii dhugaa;
Gaarummaasaa argaa.
(Dabalataan Far. 33:5; 57:10; Efe. 1:7 ilaali.)
^ ***sny55 ful. 14-15 “Kunoo, Ani Jira, Ana Ergi!”***
Faarfannaa 10
“Kunoo, Ani Jira, Ana Ergi!”
(Isaayaas 6:8)
1. Namoonni Waaqa arrabsu
Maqaa isaa ni salphisu.
Dadhabaafi hamaa jedhu.
‘Kan hin jirre’ isa godhu.
Eenyu maqaasaaf dhaabataa?
Eenyutu isa faarfataa?
“Ana ergi kunoo jiraa;
Hin deebi’u si faarsuurraa.
(Wallee)
2. Waaqni hin adabu jedhan;
Homaa isa hin sodaatan.
Kaanis dhagaaf ni sagadu;
Qeesaariin bakkasaa godhu.
Hamoota eenyutu gorsaa?
Eenyuu guyyaa firdii labsaa?
“Ana ergi kunoo jiraa;
Sodaa maleen isaan gorsa.
(Wallee)
3. Gaddaa jiru garraamonni
Waan lafa guuteef hamminni.
Qajeelota ni barbaaduu
Himuuf dhugaa nagaa fidu.
Eenyu isaan haa jabeessuu?
Qajeelummaa haa barsiisuu?
“Ana ergi kunoo jiraa.
Nan barsiisaa obsaan jaraa.
(WALLEE)
Eessa jira mirgi kan biiraa
Na ergi kunoo jiiraa.”
(Dabalataan Far. 10:4; His. 9:4 ilaali.)
^ ***sny55 ful. 44 Akka Maqaa Keenyaatti Jiraachuu***
Faarfannaa 34
Akka Maqaa Keenyaatti Jiraachuu
(Isaayaas 43:10-12)
1. Waaqa Olaanaa, kan dandeessu hundaa,
Firdii, humnaaf jaalalliikee guddaa.
Madda dhugaafi ogummaa hundaatii,
Hundumaa ol argamtaa samiittii.
Sabnikee si tajaajiluun gammannaa;
Mootummaakee labsuu ni jaallannaa.
(Wallee)
2. Tajaajilakeetti waliin hojjechuun
Tokko godha jaalalaaf nagaadhaan.
Dhugaa barsiisnee ulfinakee ibsuun
Nu gammachiisa ol ol si gochuun.
Yihowaa Abbaa, maqaakeen waamamuun,
Nuuf ulfinaa waa’eekee beeksisuun.
(WALLEE)
Dhugaa Baatuukee ta’uun waan guddaadha.
Kana haa raawwannu yeroo hundaa!
(Dabalataan Kes. 32:4; Far. 43:3; Dan. 2:20, 21 ilaali.)
^ ***sny55 ful. 36 Amanamummaadhaan Deddeebi’uu***
Faarfannaa 29
Amanamummaadhaan Deddeebi’uu
(Faarfannaa 26)
1. Yihowaakoo, maalo naa faradii;
Sittan amanamaa suman qabaa abdii.
Eenyummaakoo keessakoo ilaalii;
Akkan qulqullaa’uuf, Garaakoo madaalii.
(Wallee)
2. Hin barbaaduu taa’uuf hamoo wajjin.
Sobdootan jaalladhuu warra dhugaa jibban.
Hamoo faanaa, anan balleessinii;
Cubbamootaa wajjin, anan lakkaa’inii.
(Wallee)
3.An manakee baay’ee jaalladheeraa.
Waaqeffannaakeetis, yoomiyyuun deeggeraa.
Bakka aarsaakee naanna’uun fedhaa,
Galatan siif qabuu nan dhageessifadhaa.
(WALLEE)
Aanii garuu, kunoo murteesseeraa
Amanamaa ta’uuf hamma barabaraa.
(Dabalataan Far. 25:2 ilaali.)
^ ***sny55 ful. 38-39 Nuyi Dhugaa Baatota Yihowaati!***
Faarfannaa 31
Nuyi Dhugaa Baatota Yihowaati!
(Isaayaas 43:10-12)
1. Dhagaaf mukaaf hojjetuu,
Waaqa dhugaa tuuffatuu.
Akkuma beekamuu,
Homtuu ‘san gituu.
Waaqayyoliin hin beekan
Wantoota booda ta’an.
Sobadha wanti ‘saan dubbatan,
Duwwaadha sammuu hin qaban.
(Wallee)
2. Maqaa Waaqaa labsinaa,
Olaantummaasaa himnaa.
Waa’ee Mootummaasaa
Hunda beeksisnaa.
Haa huubatan warri kaan
Birmaduu fida dhugaan.
Yoo karaa hafuuraa guddatan,
Yihowaa faarsu nu waliin.
(Wallee)
3. Waa’eesaa dhugaa baanaa,
Arrabsoo irraa haqnaa.
Hamoota beeksisnaa,
Isa faarsinaa.
Araara argamsiisaa,
Kan fudhatuuf gorsasaa.
Lallabuun gammachuu nuu kennaa
Jireenyas ni argamsiisaa.
(WALLEE)
Yihowaaf dhugaa baanaa;
Sodaa malee duubbannaa.
Waaqni keenya raajii dhugaatii;
Ni raawwata yeroottii.
(Dabalataan Isa. 37:19; 55:11; His. 3:19 ilaali.)
^ ***sny55 ful. 57 Misiraachicha Labsaa***
Faarfannaa 47
Misiraachicha Labsaa
(Mul’ata 14:6, 7)
1. Dhugaan Mootummichaa dhoksaa ta’ee turee.
Amma Sanyicha abdachiifamees barree.
Yihowaan garalaafessa waan nuu ta’eef
Balaa cubbuun geessise huubatee namaaf.
Ilmisaa lafa akka bulchus murteessee;
Yeroo ofii yaade Mootummicha hundeesse.
Ilmasaatiifis misirroo ni qopheesse,
Karra xinnayyoof ulfina argamsiise.
2. Misiraachoon kun duriis lallabameeraa.
Waaqni ammas beeksisaa nuun jechaa jiraa.
Ergamoonnis nuu wajjin lallabaa jiruu,
Dhugaa Mootummichaa labsuu nu gargaaruu.
Hojiifi ulfina guddaa arganneerraa.
Maqaasaa kabajuufi jajuuf fo’amneerraa.
Misiraachoo barabaraa lallabuudhaan
Mirga arganne waamamuuf maqaasaatiin.
(Dabalataan Mar. 4:11; HoE. 5:31; 1 Qor. 2:1, 7 ilaali.)
^ ***sny55 ful. 35 Faarfannaa Haaraa***
Faarfannaa 28
Faarfannaa Haaraa
(Faarfannaa 98)
1. Faarsaa Waaqayyoon, Faarfannaa jabaaf haaraadhaan.
Waan guddaa raawwateef Raawwatu himuudhaan.
Humnasaa faarsaa; Inni Waaqa mo’iichaati.
Firdiinsaa qajeelaaf Kan barabaraati.
(Wallee)
2. Waaqayyo keenya Ilillee guddaadhaan faarsaa!
Ulfina kennaafii, Ol kaasaa maqaasaa.
Namoota hedduu, Wajjin Gooftaa ni faarfannaa.
Baganaa, fiingeefi Xurumbaadhaan jajna.
(Wallee)
3. Galaanonniifi, Uumamawwan achi keessaa.
Uumamawwan kaanis Sagalee guddisaa.
Lafti gammadi, Lageewwanis haa ililchan.
Uumaasaanii faarsuu, Gaarrii, tulluuf dachaan.
(WALLEE)
Faarfadhaa!
Faarfadhaa garaadhaa!
Faarfadhaa!
Yihowaan Mootiidhaa.
(Dabalataan Far. 96:1; 149:1; Isa. 42:10 ilaali.)
^ ***sny55 ful. 55 Fuulduratti Adeemi!***
Faarfannaa 45
Fuulduratti Adeemi!
(Ibroota 6:1)
1. Guddadhuu guddadhuu ga’eessummaattii!
Dandeettii guddifachuun fedha Waaqayyoti.
Jabaadhuu argami tajaajilattii,
Gammadi eebbasaatti.
Ga’ee qabda hojicha keessaa,
Beekta Yesus kana gochuusaa.
Hin kuftuu Waaqakee qabi harkasaa,
Jaji qajeelummaasaa.
2. Jabaadhuu jabaadhuu dubbicha labsii!
Ergaa jireenyaa nama hundatti beeksisi.
Warra kaanii wajjin Uumaakee faarsii,
Mana dhaqii barsiisii.
Diinni si doorsisuu barbaadaa
Lallabi tuffachuudhaan sodaa.
Mootummaan Waaqayyoo dhufuusaa ibsii.
Namoota dhageessisii.
3. Jabaadhuu jabaadhuu carraaqqii keettii
Hojii sii kennamu hojjedhu ciminattii.
Hafuura Waaqayyoorraa argattuttii.
Gammadi Yihowaattii.
Jaalladhuu namoota hundumaa.
Deebi’ii tuquuf garaa namaa.
Haaguddatan gargaari ammaa ammaa,
Dhugaan kanaan ibsamaa.
(Dabalataan Filp. 1:27; 3:16; Ibr. 10:39 ilaali.)
^ ***km 8/11 ful. 4-6 Gara ‘Maqedooniyaatti Ceʼuu’ Ni Dandeessaa?***
Gara ‘Maqedooniyaatti Ceʼuu’ Ni Dandeessaa?
1 Phaawulos adeemsa misiyoonummaa isa lammaffaa gochuuf Anxokiyaa ishee biyya Sooriyaatti argamtu dhiisee kan deemee Dh.K.B. naannoo bara 49tti ture. Yeroo kanatti, Efesooniifi biyyoota Asiyaa Ishee Xinnootti argaman kaan daawwachuu barbaade ture. Haataʼu malee, afeerriin gara “Maqedooniyaatti ceʼi” jedhuu hafuura qulqulluudhaan waan isaa dhihaateef iddoo yaadee utuu hin deemin hafeera. Inniifi hiriyoonnisaa afeerrii isaanii dhihaate kana gammachuudhaan fudhatanii, naannoo sanatti gumiin jalqabaa akka hundeeffamu gochuudhaan eebba argataniiru. (HoE. 16:9, 10; 17:1, 2, 4) Yeroo ammaattis, kutaa addunyaa tokko tokkootti hojjetoonni midhaan sassaaban caalaatti ni barbaachisu. (Mat. 9:37, 38) Atoo hojii kanarratti gargaarsa gochuu ni dandeessaa?
2 Tarii atis akka Phaawulos misiyoonii taʼuu kan barbaadu taʼus, waaʼee naannoo babalʼistoonni caalaatti barbaachisan deemuu hin yaanne taʼa. Sababii umrii keetiin ykn obboleettii qeentee waan taateef, yookiinimmoo ijoollee xixinnoo waan qabduuf Giilʼaaditti seentee leenjii fudhachuu hin dandeessu taʼa. Tariimmoo, afaan kan biraa barachuu hin dandaʼu jettee waan sodaattuuf “Maqedooniyaa” deemuuf hin yaadu taʼa. Yookiinimmoo rakkina dinagdeetiin kan kaʼe biyya amma baqataa taatee keessa jiraachaa jirtuurraa ammas gara biyya kan biraa deemuu ni sodaata taʼa. Haataʼu malee, erga kadhannaadhaan irratti yaaddee booda, tarii haallikee kun biyya babalʼistoonni caalaatti barbaachisan akka hin deemne kan si hin dhoowwine taʼuusaa hubatta taʼa.
3 Leenjiin Adda Taʼe Dirqama Barbaachisaadhaa? Wanti Phaawulosiifi hiriyoonnisaa milkaaʼina akka argatan gargaare maal ture? Yihowaafi hafuurasaatti amanamuusaaniiti. (2 Qor. 3:1-5) Kanaaf, haallikee leenjii adda taʼe fudhachuuf kan siif hin heyyamne yoo taʼellee, bakka babalʼistoonni caalaatti barbaachisanitti tajaajiluudhaan milkaaʼina argachuu dandeessa. Leenjiin karaa Mana Barumsa Tajaajila Tiʼookraasiifi Walgaʼii Tajaajilaatiin utuu walirraa hin citin argachaa jirtu akka si gargaarus yaadadhu.
4 Maanguddoota: Maanguddoonni karaa hafuuraa gaʼeessota taʼaniifi haala fayyaa gaarii qaban, biyya gargaarsi caalaatti barbaachisutti gargaarsa guddaa kennuu dandaʼu. Hojii keerraa soorama baateettaa? Obboloonni soorama xinnoo argatanillee, biyyasaanii caalaa naannoowwan kanatti galii xiqqoodhaan akka gaariitti jiraachuu dandaʼaniiru.
5 Obboleessi sooroma baʼe, jaarsa gumiifi qajeelchaa taʼe tokko, tuuta babalʼistoota sagal qabu tokko gargaaruu deeme. Waggaa lama gidduutti namoonni 50 taʼan walgaʼiirratti argamuu jalqaban. Obboleessi kun akkas jedhee barreesseera: “Gara naannoo kanaa dhufuunkoo eebbawwan baayʼee gaggaarii taʼaniifi kanaan dura argadhee hin beekne naaf argamsiiseera. Eebbawwan argadhe kana keessaa muraasasaaniillee dubbachuuf yeroon na hin gaʼu!”
6 Obboleettota Qeentee Taʼan: Yihowaan naannoowwan babalʼistoonni caalaatti barbaachisanitti misiraachoo babalʼisuuf, karaa baayʼee dinqisiisaa taʼeen obboleettotatti fayyadama. (Far. 68:11) Obboleettiin qeentee taate tokko naannoo babalʼistoonni caalaatti barbaachisan deemuuf galma kan qabdu taʼus, warrishee waaʼeen nageenyashee isaan yaaddessee ture. Kanaaf gara waajjira dameetti xalayaa barreessitee odeeffannoo dhimma kanaaf ishee gargaaru argatte. Naannoo sanatti waggaa jaʼaaf kan tajaajilte yommuu taʼu, eebbawwan hedduus argatteetti. Akkas jetteetti: “Yommuun gumiikoo turetti carraa qayyabannaa Macaafa Qulqulluu itti argadhu muraasa qofan qaba ture. Haataʼu malee, naannoo babalʼistoonni caalaatti barbaachisanitti tajaajiluunkoo namoota baayʼee qayyabsiisuuf na dandeessiseera; dandeettii barsiisuukoos naa guddiseera.
7 Maatiiwwan: Ijoollee qabaachuun keessan, misiraachoo babalʼisuuf gara “Maqedooniyaa” akka hin deemne sababii taʼaa? Maatiin ijoollee umriinsaanii waggaa saddeetiifi kudhan taʼe qabu tokko kana yaaluuf murteessee ture. Haati muuxannoosaanii akkas jettee barreessiteetti: “Ijoolleen keenya obboloota qajeelchaa addaafi misiyoonota taʼanii wajjin akka walitti dhihaatan waan godheef asitti isaan guddisuu dandaʼuu keenyatti gammachuu guddaatu nutti dhagaʼama. Naannoo babalʼistoonni caalaatti barbaachisanitti tajaajiluun keenya eebba hedduu nuuf argamsiiseera.”
8 Qooqa Haaraa Barachuu: Afaan haaraa barachuun naannoo garabiraa akka hin dhaqne si dhowwuu qabaa? Tarii naannoowwan babalʼistoonni Mootummichaa caalaatti barbaachisan keessattis afaankee ni dubbatama taʼa. Hiriyoonni gaaʼelaa tokko gara gumii gargaarsi barbaachisu deeman. Gumii sana al lama dhaqanii kan ilaalan siʼa taʼu, baasii jiʼa jiʼaan baasan hirʼisuudhaan gara waggaa tokkoof qarshii kuufatan. Yommuu gara naannoo sanaa deemuuf qophaaʼan, obboloonni naannichaa mana gatiinsaa rakasa taʼe akka argatan isaan gargaaran.
9 Baqattoota: Tarii utuu dhugaa hin dhagaʼin dura, biyya keetii baqattee naannoo gara biraa jiraachaa jirta taʼa. Biyya ati itti dhalatteetti hojjettoonni midhaan sassaaban caalaatti kan barbaachisan taʼuu dandaʼa. Hojii kanarratti hirmaachuuf gara biyya keetiitti deebiʼuuf yaaduu dandeessaa? Nama biyya alaatii dhuferra, hojiifi bakka jireenyaa argachuun siif salphaa taʼuu dandaʼa. Afaan naannoo sanatti dubbatamus beekta taʼa. Kana malees, namoonni ergaa Mootummichaa nama biyya alaa taʼerraa dhagaʼuu mannaa, sirraa dhagaʼuun caalaatti isaanitti tola taʼa.
10 Namichi tokko baqataa taʼee Albaaniyaadhaa gara Xaaliyaanii kan deemee siʼa taʼu, achittis hojii gaarii waan argateef maatiisaa Albaaniyaa jiraataniif qarshii erga ture. Dhugaa erga dhagaʼee booda, tuuta qajeelchitoota addaa lammii Xaaliyaanii taʼaniifi naannoo babalʼistoonni caalaatti barbaachisanitti tajaajiluuf jedhan, afaan Albaaniyaa barsiisuu jalqabe. Obboleessi kun akkas jedhee barreesseera: “Isaan naannoo tajaajilaa ani dhiisee dhufe deemuuf jedhu. Afaan biyyichaa kan hin beekne taʼanillee, deemuuf hawwii guddaa qabu. Afaan Albaaniyaa dubbachuu kanan dandaʼu taʼuusaarrayyuu, aadaasaas sirriittan beeka. Maarree ani Xaaliyaanii keessaa maalan hojjedha?” Obboleessi kun hojii misiraachoo babalʼisuuf godhamu gargaaruuf gara Albaaniyaatti deebiʼuuf murteesse. Akkas jedheera: “Xaaliyaanitti hojiin qabuufi qarshiin argadhu dhiisuu kootti gaaf tokkollee gaabbee beekaa? Gonkumaa! Albaaniyaatti hojii lubbuu baraarsaa hojjechaan jira. Hojiin baayʼee barbaachisaa taʼeefi gammachuu barabaraa argamsiisu wanta qaban hundaan Yihowaa tajaajiluu akka taʼe nana amana!”
11 Kana Gochuu Kan Dandeenyu Akkamitti? Phaawulosiifi hiriyoonnisaa gara Maqedooniyaatti deemuusaanii dura, gara dhihaatti deemuu barbaadanii turan; garuu ‘hafuurri Yesus achi dhaquu isaanii waan hin jaallanneef’ gara kaabaatti deebiʼan. (HoE. 16:6) Yommuu Bitiiniyaa gaʼuuf jedhanitti Yesus achi akka hin dhaqne isaan dhowwe. (HoE. 16:7) Yihowaan, Yesusitti fayyadamee hojii lallabaa olaantummaadhaan toʼachuusaa itti fufeera. (Mat. 28:20) Kanaaf, naannoo biraa deemuuf yaadaa kan jirtu yoo taʼe, qajeelfama Yihowaa argachuuf kadhannaa godhi.—Luq. 14:28-30
12 Yaada gaarii argachuuf, jaarsolii gumiikeefi Kiristiyaanota gaʼeessota taʼan kaan gorsa gaaffadhu. (Fak. 11:14; 15:22) Naannoo itti tajaajiluu barbaadde sana dhaquudhaan guyyoota muraasaaf ilaaluu dandeessaa? Deemuuf yoo murteessite, oddeeffannoo dabalataa argachuuf waajjira dameetti barreessuu dandeessa. Haataʼu malee, xalayicha gara waajjira dameetti erguukee dura, yaada dabalataa irratti kennuu akka dandaʼaniif jaarsolii gumii keetti kenni.—Kitaaba Fedha Yihowaa Raawwachuuf Gurmaaʼuu jedhamu, fuula 111-112 ilaali. (Amaariffa)
13 Waajjirri damee waaʼee naannichaa oddeeffannoo murtoo gochuuf si gargaaru kan siif ergu taʼus, xalayaa deggersaafi mana jireenyaa sii qopheessuu hin dandaʼu. Dhimmawwan kun wanta ati gara naannoo sanaa dhaquukee dura of eeggannoodhaan qorannoo irratti gochuu qabdudha. Obboloonni naannoo gara biraa deeman, wanta dhuunfaatti isaan barbaachisu ofumasaaniitiin raawwachuu qabu.—Gal. 6:5.
14 Deemuu Hin Dandeessu Yoo Taʼe: Gara biyya biraa deemuu kan hin dandeenye yoo taʼe abdii hin kutatin. Tarii “balballi guddaan” kan biraa siif banama taʼa. (1 Qor. 16:8, 9, hiika bara 1899) Daawwataan olaanaa aanaa, naannoo ati jiraattu dhihootti bakka babalʼistoonni caalaatti barbaachisan beekuu dandaʼa. Tarii gumii ykn tuuta sitti dhihoo taʼe gargaaruu dandeessa. Yookiinimmoo hirmaannaa tajaajilaa gumiikee keessatti gootu guddisuu dandeessa taʼa. Haalli keessa jirtu maaliyyuu yoo taʼe, wanti barbaachisaa taʼe waaqeffannaakee garaa guutuudhaan raawwachuukeeti.—Qol. 3:23.
15 Kiristiyaana karaa hafuuraa gaʼeessa taʼeefi naannoo babalʼistoonni caalaatti barbaachisanitti tajaajiluuf galma qabu beektaa? Taanaan gargaarsa godhiif; akkasumas isa jajjabeessi! Phaawulos Anxokiyaa ishee biyya Sooriyaatti argamtu yommuu dhiisee baʼetti magaalattiin Bulchiinsa Roomaa keessatti sadarkaa sadaffaa (Roomaafi Iskindiriiyaatti aansee) kan qabdu turte. Naannoon tajaajilaa kun balʼaa waan tureef gumiin Anxokiyaa gargaarsi Phaawulos kan isa barbaachisu taʼuu hin oolu; kanaaf yoo inni achii deeme isa dhabuusaaniitti baayʼee gaddu. Haataʼu malee, Macaafni Qulqulluun obboloonni achi jiran Phaawulos akka hin deemne dhiibbaa irratti gochuusaanii hin dubbatu. Isaan waaʼee naannoosaanii qofa yaaduu mannaa “qotiisichi biyya lafaa” taʼuusaa akka hubatan haalasaarraa arguun ni dandaʼama.—Mat. 13:38.
16 Phaawulosiifi hiriyoonnisaa afeerrii gara Maqedooniyaa akka deeman dhihaateef fudhachuusaaniitiin eebba guddaa argataniiru. Yommuu magaalaa Filiphisiiyus ishee Maqedooniyaatti argamtu keessa turan Liidiyaa kan argatan siʼa taʼu, “Gooftaan gurra qalbii ishee baneefii waan tureef, isheen waan Phaawulos dubbate dhimmitee dhaggeeffatte.” (HoE. 16:14) Phaawulosiifi hiriyoonnisaa misiyoonii taʼan, yommuu Liidiyaaniifi maatiinshee cuuphaman hangam gammadanii akka turan yaadi! Biyyoota hedduutti namoonni akka Liidiyaa garaa qajeeloo qabaniifi hamma ammaatti ergaa Mootummichaa hin dhageenye jiru. Atis gara ‘Maqedooniyaatti yoo ceetee’ gammachuu namoota akkasii argachuufi gargaaruudhaan argamu argachuu dandeessa.
[Gaaffiiwwan Qayyabannaa]
1. Sababiin Phaawulosiifi hiriyoonnisaa gara Maqedooniyaa itti deeman maalidha?
2. Obboloonni tokko tokko biyya babalʼistoonni caalaatti barbaachisan deemuu kan hin yaadne maaliifi?
3. Bakka babalʼistoonni caalaatti barbaachisanitti karaa buʼa qabeessa taʼeen lallabuuf leenjii adda taʼe argachuun dirqama barbaachisaa kan hin taane maaliifi?
4. Obboloonni maanguddoota taʼaan naannoo gargaarsi caalaatti barbaachisu deemuu akka hin dandeenye itti dhagaʼamuu kan hin qabne maaliifi?
5. Muuxannoo obboleessa soorama baʼeefi gara tuuta gargaarsi barbaachisuu deeme tokkoo dubbadhu.
6. Muuxannoo obboleettii qeentee naannoo babalʼistoonni caalaatti barbaachisan deemte tokkoo dubbadhu.
7. Muuxannoo maatii naannoo babalʼistoonni caalaatti barbaachisan deeme tokkoo dubbadhu.
8. Utuu afaan haaraa hin baratin naannoo garabiraatti tajaajiluun ni dandaʼamaa? Ibsi.
9, 10. Namoonni biyyasaaniitii baqatan maal gochuuf yaaduu dandaʼu? Maaliifi?
11, 12. Obboloonni naannoo babalʼistoonni caalaatti barbaachisan dhaquuf yaadan maal gochuu qabu?
13. Waajjirri damee gama kamiin si gargaaruu dandaʼa? Itti gaafatamummaan sirra jiruhoo maalidha?
14. Obboloonni naannoo gara biraa deemuu hin dandeenyee hirmaannaa tajaajilasaanii guddisuu kan dandaʼan akkamitti?
15. Obboloota naannoo babalʼistoonni caalaatti barbaachisan deemanii tajaajiluu barbaadaniif ilaalcha akkamii qabaachuu qabna?
16. Wantoonni ‘gara Maqedooniyaatti ceʼuuf’ akka yaannu nu kakaasan maalfaʼi?