text:
Mummichi ministeera Itiyoophiyaa Haayla Maariyaam Dassaaleeny Roobii darbee Amajjii 3 bara 2018 itti gaafatamtoota jaarmayoota arfan paartii biyya bulchaa jiru ADWUI keessa jiran waliin wa’ee namoota hidhaman gadhiisuu fi mana hidhaa beekamaa Finfinnee keessa jiru Maakalaawiin gara Muziyamiitti akka Jijjiramuu ibsanii turan.
Kana ilaalchisee sabaa himaa hawaasaa irratti keessumaa Feesbukiin waajiira mummicha ministeeraa biraa barreefamnii dhimmi kana irratti maxxanfamaa turan jijjiramaa turan.Inni jalqaba ba’e fi inni sana hordofee ba’aa turan adda addummaa hikaa waan qabuuf jecha hubannoo argachuuf rakkoo uumee jira.
Jechoota ibsa sana keessatti dubbatamaa turan kan akka hidhamtoota siyaasaa, hogganoota siyaasaa hidhaa keessa jiranii fi kanneen biroo irratti hiika gama seeraa jiru irratti ibsa akka nu kennaniif Yunivarsitii Melbarn kan Awustraaliyaa keessatti hayyuu seeraa kan ta’an Dr. Xagaayee Araarsaa haasoofsiifnee jirra.Caqasaa.


c: text/html

text:
Ministeerri kominikeeshinii Itiyoopiaa Obbo Bereket Simon har’a waaree booda ibsa tuuta oduuf kennaniin Obbo meles yeroo murta’aaf haalli rakkoo fayyummaa hagi tokko isaan mudatee ture jedhan. Kanaanis wal’aansi ga’aan akka godhameef ibsanii yeroo ammaa haala gaarii irra jiru jedhaniiru.
Yeroo dheeraa dhaaf boqonnaa malee itti gaaftama biyyaa guddaa fudhanii hojjetaa waan turaniif boqanaa akka fudhatan dokotornni isaanii waan gorsaniif, yeroo ammaa boqonnaa irra jiru jedhan. Dhukkubi isaaniis kan ture utu uhin taane kan yeroo dhiyooti jedhan.
Obbo meles irra deddeeb’uun wal’aansa fayyaa argachuff biyyootii alaatti deddeebi’aa turan isa jedhu obbo Berekt haalanii, akkuma nama ka biroo eegumsa fayyaaf of hin ilaalchisan jechuun hin danda’amu jedhan.
Gabaasa guutuu MP3 tuquun dhaggeeffadhaa

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Bara kana daandii k/m 12 155 akka hojjetamu ibsame
Bara 2005tti Sagantaa waliin gahiinsa daandiiwwan baadiyyaa, daandiin k/m 12,55 akka hojjetamu Abbaan Taayitaa Daandiiwwan Baadiyyaa Oromiyaa beeksise.
Hogganaa itti aanaa Abbaa Taayitaa Daandiiwwan Baadiyyaa Oromiyaa Ob. Jaagamaa Qananii karoora misooma daandii bara kanaa ilaalchisuun ibsa kennaniin, “Sagatnaa uwwisa daandii naannoofi biyya keenyaa sadarkaa biyyoota galii giddu galeessaa qaban irraan ga’uuf waggoottan darban keessatti hojiiwwan gurguddaa hojjetamaa turaniin bu’aawwan gaggaariin galmaa’aniiru.
Muuxannoowwan gaggaarii misooma daandiitiin baroota darban keessatti argaman kunneen caalmaatti bal’isuudhaan bara kana daandii k/m 12,155 hojjechuuf karoorfannee, tattaaffii waliirraa hin-cinne taasifamaa jira jedhaniiru.
Haaluma walfakkaatuun, sadarkaa hogganaa itti aanaa biirootti abbaa adeemsa hojii dhimmoota kominiikeeshiinii mootummaa ATDBO Ad. Ummii Abbaa Jamaal gama isaaniitin, hojiiwwan misooma daandii baadiyyaa bara 2005, aanalaee 265, godinaalee 18 argaman keessatti akka gaggeeffamuufi hojii kana keessattis kontiraktaroota 469 fi gorsiitootni garee 18 kan hirmaatan ta’uusaa himaniiru.
Hojiichi karaa guutuu ta’een akka gaggeeffamuu fi galma akka ga’u iddoo daandiin hojjetamu hunda ciruufi irraa haxaa’uudhaan kontiraaktarootaaf qophii taasisuu akka barbaachisuus ibsaniiru.
DWaggoottan darban keessatti sochiilee misoomaa bal’inaan gaggeeffamaa turaniifi yeroo ammaas deemsifamaa jiran keessaa baadiyyaatti bu’uuraalee misoomaa babal’isuun isa tokko, Oomishaafi oomishtummaan qonnaan/horsiisee bulaa gabaadhaan hogganamuun jiruufi jireenyi ummatichaa akka fooyyaa’u taasisuuf guddina dinagdeedhaaf gahee guddaa kan qabu misooma daandii babal’isuuf tattaaffii ol’aanaa taasifamaa tureera.
Taffaaffii taasifameenis, daandiiwwan aanaafi aanaa, aanaafi ganda, akkasumas gandaafi ganda wal qaunnamsiisan bal’inaan hojjetamaniiru.
Akka Ormiyaatti hanga xumura bara 2001tti daandii kiiloomeetira 13,330 kan hojjetame yoo ta’u, gobbina daandii bal’ina lafaan (Road density 1000/km2) 367fi gobbina daandii baay’ina ummataan (Road density km/1000 population) 0.45 irra gahameera. Bara xumuraa karoora guddinaafi tiraansiformeeshiinii waggaa shaniitti, dheerina daandii gara kiiloomeetira km. 42000 ol irraan geessisuuf kan hojjetamu ta’uu isaa ragaaleen ni mul’isu.
Galmi misooma daadnii Karoora guddinaafi tiraansiformeeshiinii waggaa shaniidhaan ka’ame kun akka milkaa’u waggoottan lamaan KGT darban keessatti baadiyyaatti daandiiwwan kiiloomeetira hedduu hojjetamaniiru. Muuxannoowwan gaarii waggattan darban irraa argaman qindeessuudhaan bara kana (2005) yeroo kamiyyuu caalaa bal’inaan hojjechuuf karoorfamee gara hojii qabatamaatti seenameera.
Hojiiwwan gurguddaa misooma daandii naannoo keenyaa bara 2005 akkaataa hojjichi itti adeemsifamu ilaalchisee Abbaa Taayitaa Daandiiwwan Baadiyyaa Oromyaatti sadarkaa hogganaa itti aanaa biirootti gaggeessituu adeemsa hojii dhimmoota kominiikeeshinii mootummaa kan ta’an addee Ummii Abbaa Jamaal kutaa qophii keenyaaf ibsa kennaniin, “Akka Abbaa Taayitaa Daandiiwwan Baadiyyaa Oromiyaatti karoora keenya bara 2004 keesatti hojiin inni guddaa sagantaa waliin gahiinsa daandiiiwwan baadiyyaa ture. Sagantaa kanaanis gandaafi ganda, gandaafi aanaa daandii walqunnamsiisu 62% ol hojjetameera jedhaniiru.
Bara kana daandii k/m 12,155 akka hojjetamu ibsame. Akka ibsa Ad. Ummiitti, hojii bara darbe keessatti hanqinni hubannoo ummata, gaggeessaafi ogeessa biratti mul’ataa tureefi maashinarii hojii daandiif barbaachisu gabaa irraa dhabamuu dabalatee, hamma barbaadamu hin-hojjetamne. Haa ta’uutii hojiiwwan bara kanaa keessatti rakkoolee bara darbe mul’ataa turan hiikuudhaan bara kana daandii K/m 12,155 hojjechuuf karoorfamee gara hojii qabatamaatti seenameera.
Kallattiilee raawwii hojii bara kanaa ilaalchisees, Ad. Ummiin; “Hojii bara kanaa guutummaatti milkeessuuf, iddoo roobni jiru irraa kan hafe bakka hundatti hojiin qorannoofi dizaayinii kurmaana 1ffaa keessatti xmurameera. Konkolaataa (Dam truck) 366 bitamanii rabsamaniiru. Akkaataa daandiin hirmaannaa ummataatiin hojjetamuu danda’amus sadarkaa hundatti hubannoon uumameera. Kanaafuu haala mijaa’aa uumame kanatti gargaaramnee, ummanni keenya iddoo daandiin hojjetamu hanga Muddee 30tti ciruufi haxaa’uudhaan kontiraaktarootaaf mijeessuu qaba. Kanaafuu caasaaleen keenya sadarkaadhaan jiran, gaggeessitoonni siyaasaafi ummanni gahee isaanii gumaachuudhaan hojii misooma daandii bara kanaa milkeessuutu irraa eegama” jechuudhaan dubbattu.
Hogganaa itti aanaa Abbaa Taayitaa Daandiiwwan Baadiyyaa Oromiyaa Ob. Jaagamaa Qananii gama isaaniitiin; “Sagantaa uwwisa daandii naannoofi biyya keenyaa sadarkaa biyyoota galii giddu-galeessaa qaban irraan ga’uuf tattaaffii ol’aanaa taasifamaa tureera. Gaggeeffamaas jira.
Keessattuu waggoottan calmaan KGT keessatti hojiiwwan gurguddaa kan hojjetaman yemmuu ta’u, bara kana (2005) humna qabnu hunda duguugnee itti fayyadamuudhaan sagantaa waliin gahiinsa daandiiwwan baadiyyaa aanaalee 265, godinaalee 18 keessatti daandii k/m 12,155 hojjechuuf karoorfannee socho’aa jirra. Hojii kana keessattis kortiraaktaroota 469 fi gorsitoota garee 128 ta’aniis ni hirmaatu. Kanaafuu hojii misooma daandii bara kanaa milkeessuuf caasaaleen dhaabaa, mootummaafi ummanni sadarkaa hundatti gahee isaanii gumaachuu, kutannoodhana hojjechuutu irraa eegama” jedhaniiruhumarrattis, Ad. Ummiin galmi misooma daandii bara kanaa akka milkaa’u caasaaleen dhaabaa, mootummaa fi ummanni gahee irraa eegamu akka gumaachan ergaa dabarsaniiru


text:
Presidantiin Masrii Hosni Mubarak fincila uummataan aangoo gad dhiisanii jiran. Waraanni biyyattii aangoo mootummaa kan dhuunfate si’a ta’u paarlaamaa biyyattii diiguu dhaan heeras rarraasee jira.
Sochiin uummataa kun kan eegale kan Tunisiyaatti aanee akkuma tasaa utuu hin taane waggoota muraasa dura gareen dargaggootaa biyyootii garaa garaa keessatti wal ga’uun mari’ataa turaniin ta’uun beekamee jira.
Dargaggoonni kunis haala hookkara malee mootummaa fonqolchuun itti danda’amu qorataa kan turan si’a ta’u teknoloogii jabanaa kan akka twitter fi facebook-tti fayyadamuu dhaan uummata kakaasanii mootummaa farra dimokraasii ittiin jedhan aangoo irraa fonqolchuu danda’aniiru.
Xiinxalaa polotiikaa kan ta’e dargaggoo Jawaar Mohamed akka jedhutti sochiin biyyootii Arabaa giddu galeessa godhachuun eegale kun gara biyyoota ka birootti illee babal’achuu mala jedha. Mootummoonni abbaa irree ta’anis sochiin uummataa kun nu dhaqqaba jechuun biyyoota gargaagaraa keessaa yaaddoo keessa jiraachuu Jawaar ibsee jira.
Gabaasa guutuu MP3 tuquun dhaggeeffadhaa.


text:
Abudlaxiif Dirree umuriin isaa 13 utuu jiru as Amerikaatti godaane. Gondina Baalee Madda Walaabuutti kan dhalate dargaggoo Abulaaxiif wayita as dhufu Afaan Ingilizii dubbachuus dubbisuus hin danda’u ture.
Abulaxiif erga as ga’ee mana barnootaa seenee booda haalli jiru ulfaataa ture. Ijoollee fi barsiistota waliin walii galuun rakkisaa waan tureef barumsi qabsoo itti ta’e. Garuu ciminaa fi hamile jabina isaatiin rakkoo gama barnootaan isa mudate irra aane.
Afaan Inglizii isa rakkisaa ture cimee barachuu dhaan barumsa isaatti ijoollee qabxii ol aanaa argatan keessaa tokko ta’e. Schoolar shiipii beekamaa kan hanga barnoota isaa sadarkaa ol aanaa xumurutti isa gargaaruu kan Gates Millenium jedhamu argate. Kaayyoo qabatanii galma ofii beeknaan milkaa’uun ni danda’ama jedha Dargaggoo Abdulatiif. MP3 tuquun guutummaa isaa dhaggeeffadhaa.


text:
Qabsoo Itti Jirru Caalaatti Finiinsinee Galii Keenya Dhaqqabuuf Waadaa Haaromsachuudhaan Waggaa 12ffaa FDG Kabajanna
Qabsoo Itti Jirru Caalaatti Finiinsinee Galii Keenya Dhaqqabuuf Waadaa Haaromsachuudhaan Waggaa 12ffaa FDG Kabajanna
(Ijoo Dubbii ABO Sadaasa 03, 2017)
Seenaa Ummatootaa fi biyyootaa keessatti guyyootni, baatiilee fi barri gariin warra kaan irraa haala adda taheen waan ittiin yaadataman qabaatu. Baatiin Sadaasaa/November seenaa QBO keessatti bara 2005 irraa eegalee waggoota 12 dabraniif Sochii Ummataa kan Fincila Diddaa Gabrummaa jedhamuun yaadatama. Kunis Sochii falmaa mirga Abbaa-biyyummaa kan Sadaasa 09, 2005 Ummatni keenya, keessattuu dargaggootni, yaamicha Dhaaba isaanii Adda Bilisummaa Oromootiin guutuu Oromiyaa keessatti bifa haaraadhaan maqaa Fincila Diddaa Gabrummaa (FDG) jedhuun dhoosan irraa kan eegalmee dha.
Wayyaaneen/TPLF akkuma yeroo hundaa godhu ajjeechaa fi hidhaa jimlaa Ummata keenya irratti raaw’achuudhaan sochiin sun yeroodhaaf kan ukkaamamee fi dhaame fakkaatus Ummatni keenya garuu bilisummaa isaa gonfatee mirga isaa guutuutti kabajsiifachuudhaaf sochii jalqabe sana takkaa addaan kutee hin beeku. Qabsoon Hanga Bilisummaatti ! dhaadannoo jedhuun, tokko yeroo kufu/wareegamu kaan itti dabraa, waggaa waggaadhaan Sadaasa 09 akka Guyyaa Fincila Diddaa Gabrummaatti yaadatee ayyaneffachuudhaan waadaa qabsoo haaromsachaa sochiin seena-qabeessi sun hirmaannaa bal’aa Ummata Oromootiin, keessattu hirmaannaa fi adda-durmmaa dargaggoota Oromootiin finiinee itti fufe.
Bara 2011 irraa eegalee ammoo Sochii seena-qabeessa kana keessaa kan biqile Qeerrooon Bilisummaa Oromoo qindoomina jaarmayaa fi adda durummaadhaan sochii kana hoogganuu irratti argama. Keessattuu waggaa 10ffaa FDG sababsachuudhaan Sadaasa bara 2015 sochiin Qeerroo Bilisummaa Oromootiin haaromsamee itti fufe diddaa Ummataa sana gara boqonnaa haarayaa Fincila Xumura Gabrummaa jedhutti kan ceesiee fi hanga ammaatti guutuu Oromiyaa keessatti kan belbelaa jiru dha.
Qabsoo Hidhannoo, Siyaasaa, Dippilomaasii, Dinagdee, Aadaa fi Fincila Diddaa Gabrummaa Ummataa walitti qindeessuudhaan Kaayyoo Qabsoo Bilisummaa Oromoo galmaan gahuu tarsiimoo qabsoo isaa godhatee kan socho’u Dhaabni keenya ABOn qabsoon Bilisummaa Sabaaf geggeeffamu hirmaannaa bal’aa ilmaan Sabichaatiin alatti fiixa bahuu akka hin dandeenye hubachuudhaan Sochii Ummataa har’a sadarkaa kana dhaqqabee jiruuf Ummata qopheessuuf bara 2000 irraa kaasee hojii ijaarsa qabsoo cimaa Ummata keessatti hojjechuu eegale. Hojii boonsaa ABOn akkasiin Ummata keessatti hojjetee fi fedhii fi hirmaannaa Ummatni keenya agarsiise, akkasumas wareegama Ummatni keenya sochii kana keessatti baasaa har’a gahetu milkii fi injifannoo, akkasumas, guddina qabsoo har’a argaa jirru kanaaf bu’uura tahe.
Amna qabsoo hadhaawaa fi bu’aa-bahii hedduu qabu kana keessatti wareegamni Ummatni keenya Dhaaba Kallacha Qabsoo Bilisummaa isaa tahe ABO wajjin tahuudhaan baase akkaan ulfaataa fi qaalii dha. Ilmaan Saba keenyaa akaakuu hojii, umrii, saala, amantii, gosaa fi naannoodhaan osoo addaan hin bahin tokkummaadhaan sochii kana keessatti qooda fudhatanii gidiraa mana hidhaa, qaamaa hir’achuu fi ajjeechaa lubbuu dabalatee wareegama bifa adda addaa baasaa turanii har’as baasaa jiru. Tahus, qabsoon Bilisummaa Wareegama malee fiixaan bahu waan hin jirreef wareegamni baasnee fi baasaa jirru hundi gatii Bilisummaa keenyaaf baasnu tahuu hubachuu qabna.
Har’a waggaa 12ffaa FDG yeroo kabajannutti sadarkaa qabsoon keenya irra gahee fi haala diinni keenya keessa jiru wal bira qabnee oggaa ilaallu hojiin qabsoo itti dadhabaa turree fi jirru bu’aa guddaa kan argamsiisee fi itti fufeetis argamsiisaa jiru tahuu hin shakkinu. Wareegama gootota ilmaan Saba keenyaatiin irreen diina keenyaa laamsha’ee jira. Sirna bittaa alagaatti aduun dhiitee jirti. Biiftuun Bilisummaa keenyaa mul’achuuf boruun diimatee jira.
Haa tahu malee Bilisummaa keenya gonfachuuf karaan nu hafe gabaabaa fakkaatus hojiin qabsoo nu eeggatu salphaa miti. Diina du’a irraa of hambisuuf wixxifatu hobbaasanii awwaalamuu isaa mirkaneessuu barbaachisa. Firii qabsoo Ummataa kan dhiiga qabsaawota haqaa ilmaan isaatiin bilchaachaa jiru Ummata afaanii butachuuf kanneen itti gaman hoomaa jaldeessaa fi girrisaa siyaasaa itti dammaqanii hoongessuunis dirqama yeroon gaafatu dha. Walumaagala gufuu qabsoo nu mudatu kamuu qabsoodhaan injifannee irra aanuu danda’uu qofaatu Bilisummaa keenya mirkaneessinee wareegama qabsoo kanaaf bahetti firii gochuu nu dandeessisa. Qabsoo itti jirru caalaatti finiinsinee galii keenya kana dhaqqabuuf kabaja Ayyaana Waggaa 12ffaa FDG irratti waadaa keenya haaromsinee tokkummaadhaan jabaannee haa sossoonu.
Injifannoo Ummata Oromoof !


text:
Qixxeessaa Lammmii | Amajjii 18, 2017
Namoota beekaa rincican humnaan ariifachiisuun ni ulfaata. Kanneen beekaa jallatanis irreen qajeelchuun hin haffallatu. Beekaa duudota akka dhagahan gochuuf yeroo murteessaa of irraa balleessuu irraa waan gurri isaanii jaalatu biratti lafaan dhahuu/gurra ciruudha. Ykn ammo isaan itti dhiisanii duudota Rabbi duuche waliin walii galuuf tattaafachuudha. Raajiin gadaa kanaa kan dhibame fayyisuuf waldhuu bira taramee sadarkaa kan du’e deebisuuf ijibatni itti godhamuu itti eegale keessa jirra. Kanas ta’ee sana garuu sadarkaa guddinaatiin hawaasni addunyaa ammayyuu taanaan akkuma qubsama isaatiin baay’ee wal gatuun ni jiru. Kan guddate baay’ee fagaatee, kan hin guddatin baay’ee dubatti hafee jira. Kan duuba jiru isa dura jiru dhaqabatuuf, inni dura jiru inni duuba jiru akka isa hin dhaqabneef oriisaan jiru garmalee oowwaadha.
Duudotni beekaa of duuchan guddina mul’ataa kana dhagahuu fi argus hin fedhan. Yoo danda;ameef sirna duubatti hafoo woggoota dheraa dura ture bakkatti deebisuu kajeelu. Guddinna gosa hundaa ija jibbaan ilaalu, gurra jibbaan caqasu. Baasota guyya guyyaan maddan hundaa akka uumaan mormuutti mormu. Waan hundaa kan uumu uumama ta’utti hin amanan. Jijjiiramoota dhala namaan addunyaa biyya afaa tana irratti mul’atan cufaaf maddi Rabbuma. Dandeettii addaa namaaf kennee dandeettii sanaan waan addaa akka uuman kan namtti agarsiisuu fi itti nama ajajuu/qajeelchus isuma malee namni humna mataa isaatiin qofa gargaarsa isaatiin ala tasa waan takkas tasa uumuu akka hin dandeenye itti hin amanan.
Namoota baratan, waa beekna jedhan, dhuguma waa beekan waan beekan hojii irra yoo oolchuu baatan beekkomsi isaanii maaliin beekkama? Nama woyuu hin beekne hanguma beeku sana hojiin lafa irratti mul’isutu irra gooma. Addunyaan tun beektota wallaalota waan ofii beekaniin addunyaa tana gargaaran hin geetneen guutamteedha. Osoo beekan wallaaltota warra hanqatan dammaqsuuf yeroo gubuu irra wallaalota barsiifachuuf yeroo dheeraa fudhatu irra barbaachisaadha.
Akka beektota Oromoottis yoo ilaalle, har’a Oromoon beektota qabaachuun impayera Itiyophiyaa keessaa tarree duraa irra akka jirtu beekkamaadha. Oromoon beektotaan badhaadhee jira jechuu ni danda’ama. Beektotni keenya waan beekaniin ummata isaanii tajaajiluuf wal fakkaatanii gadi ba’uu dhabuun isaanii ammoo baay’ee nama gadisiisa. Murni hagoon wixxifatullee akka silaa hawaasni bal’aan isaan irraa eegu gadi dhiisanii fedhii mataa isaanii jala gorutu irraa calaqqisa. Gariin inumaahuu har’allee diinaaf gurraa fi ija ta’uudhaan ummata isaanii diinaan waliin wal gargaaranii yakka shanyi duguugdummaa irratti raawwataa jiru.
Hojii kan qottoo maali? kan qottoollichaa haa caalu jedhe mukni mammaaksa jedhu hojitti hiikanii jiru. Alagaan ijaa gurra hin qabne har’a biyya abbaa qabdu irratti abbaa ta’ee kan bookkisuuf sababa isaan ulee ta’aniifiidha. Wallaalaan wallaaummaa isaaf diinaaf yoo ija ta’e, beekaan ammoo beekkumsa isaatiin ijaa fi gurra alagaaf yoo ta’e mee maal jedhama? kun hiikkaa lama qaba. Namoota Oromummaa hin qabnee fi namoota diqaalummaa qaban yoo ta’an malee dhala Oromoo isa dhugaa ta’anii haadha, abbaa, obboleessa, obboleettii isaanii diina waliin walii galanii hin fixan. Musxafaa Huseen kanaaf raga gaarii ta’ee jira. Goota seenaa isaa daabaan galmeessisee dabre kan yoomiyyuu sabni Oromoo ittiin bonuu fi yaadachaa jiraatu seenaa hin moofne galmeeffatee dabreedha.
Haala ksan irraa kan dur waa hin beekne har’a baratee jira. Bilisummaa ykn du’a jechaa jira. Kan jiruu fi jireenya isaaf jecha lubbuu qomoo isaa dabarsee balleessiisu yoo jiraate abaarmtoota qacceen isaanii boru baduuf deemtu qofa. Warri akkasii duudota beekaa ofii of duuchan waan ta’aniif akka isaan dhagahan gochuuf falli biraa kan jiru akka isaan sirritti duudan gurra irraa ciruu qofa. Kanaaf asii achi isaan sheleen hin barbaachisu.
Boortaan malee nagayaan bilisummaan dhuftu akka hin jirre ta’iinsa guutuu Oromiyaatti ta’e irraa waan guddaan baratamee jira. Qawween qawwee malee hin cabdu. Diinatti diina ta’an malee fira ta’anii waliin jiraatnaan Dr Maraaraa irratti nuuf gahuu qaba. Hayyuu keenya wallaalaa dandama hin qabne hanqisanii badii isaa malee hidhanii yoo itti taphatan baay’ee nu sheenesse. Akka isaan ABO waliin hidhata tokkollee hin qabne osoo beekan maqaa dhaaba kanaan sababaan hayyoota keenya hedduu hidhatti naqanii isaan dararaniif hin jiraatu. Kan seehatti dhaani jetnaan dhiirsi galee niitii dhaanee ykn waraabessi ollaa hin nyaatu dhabu agabuu hin bulu akkuma jedhamu sababaan hayyoottan keenya nurraa fixaniif hin jiru. Gochaan kun gochaa daran ummata keenya of barsiisu malee gochaa qabsoo irraa of duuba nama deebisuu miti.
Beekaa duudotni akka OPDO maxxantummaa Tigrummaa irraa duroomuu dadhabdee harka isiitiin ummata ni dhaabbatneef jettu yoo fixxu baay’ee garaa nama balleessa. Hamma Tigreen nu fixxuufuu nutis ummata keenya haa fixnuuf dhaadatnoo jedhu qabattee jirti. Ammoo dhabamni isisi fagoo hin jiru. Ilmi haadha harma ciniinu hin waaru. Kana hubachuu dhabuun isii waan nama gaddisiisu. Hawaasni addunyaan kan silaa nu gargaaruuf hawwii qabanilee sababaan guddaan dirre bahatti ummata keenya bira dhaabachuu hanqataniif afanfaajawiinsa isaan uumaniiniidha. Godni abbaa keessa jiruuf ifa akkuma jedhamu maqaa Oromootiin gaaguramanii Tigroota waliin dhaabbachuun isaanii qabsoo kana gatii akka hin argatne waan gufuu itti ta’e keessaa isa tokko akka ta’e beekkamaadha.
Kanas ta’ee sana garuu tooftaa fi karaan dhamaatotni kun ittiin yaalamuu qaban kan biraa Ilmi namaa kamuu abbaa haadha irraa dhalata. Oromoonis kan abbaa haadha malee dhalate hin jiru. Duulli amma itti aanu dhalli Oromoo hunduu fiixaan isaa tokko akka ta’e akka walitti hidhata qabuun kittillayyoota diina warra ta’an cufaa diina jalaa baasuuf ijibbaata dhumaa karaa maatii isaaniitiin akka qabaman taasisudha. Abbaa haadha didee kan Tigroota filate innuu tolfate waan ta’eef abaaranii waan dana’anii itti duuluun feesisa. Abbootii garaa warra nyaatanii hin quufne kan Tigroota irraa yoo bahan battalumatti waan dhuman seehan ammoo Oromootni qabeenya qaban qabeenya mootummaa hattuu tana irraa argatan caalatti laachuufiidhaan diina jalaa hambisuu irratti hojjachuun mala filmaata hin qabne akka ta’e beekkamuu qaba.
Yeroo hawaasni addunyaa guddatee kan dhibame wal dhaanchuun fayyifachuu bira dabree isa duraan du’ee deebisee addunyaa biyya lafaa tana irratti jiraachisuuf yaalii addaa irra gahee jiru kanatti sababni dhalli Oromoo lafa irraa duguguuggamuuf hin jiraatu. Kan nama ajjeesse ajjeessuu, kan nama hidhe hidhuu, kan nama saame saamuu, kan namatti roorrise itti roorrisuun ala furmaatni jiru hin jiru. Tigrootni kale lafee namoota dargiin ajjeefaman boollaa yaasiftee haarayatti warra itti boochiftee kabajaadhaa awwaalchisaa turte har’a sababaan jiraa lubbuun ilmaan Oromoo boollatti guurtuuf maaliifiidha? kan dargiin fixe dhala namaa ta’ee kan isiin fixxe bineessa ta’ee dhiiroo?
Yaa Oromoo! waggaa 25 of duuba deebi’aa mee yaadadha. Boohicha yeroo sana lafeef boohamee fi boohicha har’a jiraa Oromoof boohamuun uggurame. Wal bira qabaa ilaala. Ammaa achi fallii fi malli nuti Oromoon akka Oromootti qabnu mufii xixiqqoof bakka kennuu dhiifnee rakkoo keenya kan walii galaaf walii gallee diina keenya gamtaan dura dhaabbachuu qofa akka ta’etti amannee qabsoo hidhatnootti bobba’uu qabna. Beektotni wollaatotni, dhageettotni duudotni, argitootni jaamtotni cuftuu of jijjiranii dhimma saba isaaniitii fi akka matayyaattis ta’ee gamataanis qabsoo saba isaanii irraa hirmaachuudhaan walabbummaa Oromiyaa fi bilisummaa Oromoof of kenniinsaan gadi ba’uu qabu. Dawaan du’aa du’uma waan ta’eef ajjeefamnee hafuu hin qabnu.
ABOn, WBOn Fi Qeerroon keenya, Nutillee kan isaaniiti. Isaan gargar baasuuf yaaluun diinummaadha. Nuti cuftuu kan walii keenyaati. Kiyyaa dhiifnee keenyaan wal qabatnee fuula duratti akka sochoonu jedha.
Dhaadatniin keenya Du’a ykn Oromiyaa ta’uu qaba.
Injifatnoo Ummata Oromoof!
Qixxeessaa Lammmii


text:
Dachaasaa Deebisaatiin
Qabsootu Wareega Barbaada malee wareegamni Qabsoo hin barbaadu
Goototni kaleessaa waan guddaa nuuf bu’eressanii dhiigaa isaanii chaapessanii taran. Wareega isaanii sanatu sona nagaatti nu geessuuf har’allee wirriiqa. Wareegamni qabsoof kaffalamu wareegama sabaati.
Isaan kaleessa shiftaa diinaan wareegaman sanneentu tokkummaa riqicha guddaan nuuf ijaaree darbe. Isaanirra dhaabannee afaan keenyaan mirga keenya gaafachuu dandeenye. Wareegama isaaniin dhaloota gaaffii mirgaa haafatu taanef. Wareegama gaafa sanaatu har’a keenyaaf utubaa sibiilaa ta’e. Qabsoon qabsoo dhugaa ta’uu nuu kirkaneessan. Isa guyyaa keessa argatan utuu hin taane isa faana dhalatan dursuu isaaniitu har’a keenya tumse. Nutu firii isaan gaafas facaaseenidha, firii tokkummaa uummataa. Firii Oromummaa dhugaa. Eeyyeen isaan yoomiyyuu namoota lapheen sabaa hin dagannedha. Seenaa dhugaa dalagan seenaa haqaa ol nuuf kaahan.
Nuti Qeerroon maaltu nurraa eegamaa?
Jaalako afaan Qawwee dura dhaabbannee humna diinaa sana adduunyaatti baasnee lallabuun, wareegama ulfaataan hiriyaa keenyaa
jaallannu itti dhabuun, lafee itti caccabuun, dhiigni keenya dhangala’uullee kanneen mana hidhataa gidiramanis dirqamni nurra jiru
akka jiru hubachuu nu feesisa. Wareegamni qabsaa’ota dhugaa kaleessaa itita qabsoo har’aaf bu’uura erga ta’ee wareegamni keenya Bilisummaa
dhugaa fuduun Biyya keenya Oromiyaa ijaaruu danda’uu qaba. Isa kana taasisuuf garaa dhugaan qabsaa’uu horachuun waan qaaccessaadha.
Eenyurraa utuu hin taane nuti Uummata keenyaaf nuun ala namni kamillee nuu dhiiguu akka hin dandeenye hubachuu nu barbaachisa. Qabsootu
Wareega barbaada malee wareegamni Qabsoo hin barbaadu. Nagaa mana baatee balaa tasaan Wareegamuu dandeessa, wareegama akkanarra waan dhugaa dubbattee uummatakeef bu’uura Walabummaa riqicha Bilisummaa taatee Wareegamuun gammachuu addaati. Uummatakeef wareegamtu ekeraankee nagaa argata. Tarii har’a wareegama sana kaffaluu baqaaf kanneen qabsoo kana gara biraatti jijjiiruu hedan nu quunnamuu malu.
Yoomillee wanti nuti dagachuu hin qabne Wareegamtoota qabsoo haqaaf nu biraa lubbuun taran sana ta’uu qaba. Addunyaa jiraannu kana keessatti wanti akka Qabsoo hadhaahu jiraachuu dhabuu mala, yoo qabsoon abbootakee galma gahe garuu wanti akkas mi’aahuuf nagaa namaa laatu hin jiru. Nuti har’a biyya abbaa keenyaa irra teenyee kaayyoo abboota kaleessatti cichuun galama gahinsa isaa dirqama ijaan arguuf utuu hin
taanee wareegamnee biyyatti walaba baafachuuf ta’uu hubachuutu nurra jira. Kunimmoo kutannoo ati qabsoof gootu haalaan dabala.
Buchullootaaf gurra ergisuu akka hin qabne si taasisa. Eeyyeen wareegamni abboota keenyaa kan Sumaaleetti lubbuun darbaniif kannee
dirree qabsootti wareegamaniif har’a akka qolee ol qabannee deemnu ta’e. Wareegamni keenyammoo biyya keenya Oromiyaa ol baasee dhaabuu
akka danda’uuf ciminaan irratti hojjechuu nu feesisa. Kanaaf waan guddaan nurraa eegamu dhommoqa aangoo Wayyaanee kana lafaan ganyee
uummata keenya cunqursaa halagaa jalaa baasuuf hojjechuudha. Sharaftootaa dhuuga namaa OPDO haxoofnee uummaticha keessaa
dhabamsiisuu danda’uudha kunis kutannoof murannoo nu barbaada. Qabsoon of kennuu gaafata kanaafimmoo of kenninee galama ga’iinsa isaaf
waliin hojjechuu nu barbaachisa.
Qabsoo uummataaf lubbuu ofii kennuun gootummaadha. Eenyullee taanan kan hedduu si jaallatuun ala lubbuusaa sii kennee bilisummaakeef hin dhama’u. Yoomillee wanti beeku qabnu, namoonni qabsoof lubbuu isaanii kennanii har’allee diina kokkee qaba jiran akkuma jiranitti ta’ee kanneen Wareegama sana sodaaf qabsaa’ota dhugaa dirree Waraanaa jiran irratti jechoota hadhaahaa dammaan makanii darban dhalataniis dhalachuufis akka jiran beekuudha. Inni kun yoomillee gurra nu hatuu hin qabu. Qansaa’aa dhugaan isa of kennee jireenyasaa laatee uummtichaaf bu’ee ba’uudha. Wareegamni Qabsoo hin barbaadu qabsootu Wareega barbaabaada. Kanaaf dursitee of wareegdee qabsootti akkuma seente itti cichuun dirqii taati. Dhiigaan alatti bilisummaa nii arganna jechuun Utuu hin haamiin dhahuuf yaaluudha. Qote bulaan tokko midhaan utuu hin
haamin dhahuuf hin yaalu. Erga haamee booda garuu dhahuun waan isa rakkisu miti. Nuti Oromoonis mana teenyee utuu hin wareegamin
bilisummaa dheebochuun kanaan wal fakkaata. Marti keenya wareegamuuf qophoofnee kaanan akka bilisoomnu shakkii hin qabnu. Bineensi dutaan erga takkaa Waraanamee eenyurraa hin goru, eenyuun hin sodaatu. Nutis Wareegamni keenya danachuun qabsoo iyyuu finiinsuu danda’uu qaba. Isa kanaaf ammoo kanneen har’a jirru of jaallatoo ta’uun nurra hin jiraatu. Dhaloota saba isaa jaallatu taanee argamuu qabna.
Horaa Bulaa
Dachaasaa Deebisaati


text:
Paartiin guutmmaa itiyoophiyaa MEAD paartiin dimokraasummaa Itiyoophiyaa EDEPA fi paartiin Ray ibsa har’aa kan kennan ba’ii filannoo baranaa akka hin fudhanne ifa taasisuuf jecha.
Filanno IHADEG guutummaatti injifadhe jedhe hin simannu jedhu paartileen kun. Haala rakkisuun nama dhibuun kan beeksisame ba’ii filannoo kanaa simachuun sirna dhablummaa jajjabeessuu fi abboota irree badhaatuu ta’ee argine jechuu dhaanis ibsa isaanii kanaan beeksisaniiru. Paartileen kun ba’ii filannoo ilaalchisuun ibsa baasanitti dabaluu dhaan koppii xalayaa embasii Ameerikaa kan Finfinnee jirutti galchan illee gaazexeessotaaf raabsaniiru.
Embasichaaf yeroo dhiyootti gara Finfinnee kan dhaqan presidenticha Ameerikaa Barack Obamaaf xalayaan barreeffame daawwannaan kun paartii biyya bulchu qofaa kan ofitti haammata akka hin taane kan gaafatu.
Presidentichi gara Itiyoophiyaa dhufuuf kan murteessan filannoon bara 2007 haala dimokraatawaan bifa hin xumuramnee fi mirgi namaa guutummaatti yeroo itti dhiitametti ta’uu paartileen kun gaazexeessotaaf ibsaniiru. dhfuun isaanii erga hin hafnee garuu presidentichi mormitootas haasofsiisuu qabu jedhan. Presidentiin EDEPA Dr. Caannee Kebedes isuma kana ibsan.
Filannoon bara 2007 ka nagaa fi dimokraasii utuu hin ta’in kan xumuramee fi uummata Itiyoopiyaa kan gaddisiise mirga namaa guutummaatti kan cabse waan ta’eef, haalli uumamee utuu jiruu Itiyooopiyaa daawwachuuf karoorfamuun dogoggora ta’uu isaa ibsuu feena.
Kanumti iyyuu ta’ee Itiyoopiyaa dhufu taanaan paartii biyya bulchu haasofsiisuun isaanii waan hin hafneef jecha nuunis kanneen kabajamuu mirga namaaf dhaabanneerra jennu humnootii mormitootaas gaaffii keenya dhaga’anii uummata Itiyoopiyaaf ibsa barbaachisu akka kennan gaafanna jedhan.
Presidenti Barack Obamaan mormitoota akka haasofisiisan kan nuti gaafanne nama marii geggeesseeutti amanan a’uu isaanii waan hubannuuf jechuu dhaan paartileen kun beeksisaniiru. Kanaaf jecha haala biyyattii waa’een Itiyooopiyaa nu galcha lammiiwwan jedhan mara biraa hubachuuf yaalii godhu abdii jedhu qabaachuu isaanii kan ibsan presidentii paartii Raiy Itiyoophiyaa obbo Teshale Sebru ti.
Mootummaa IHADEG akka haasofiisan beekameera. Ajendaanis qabamee jira. Biyyi Itiyoopiyaa jedhamtu kan mootummaa fi paartii biyya bulchuu-tii? jedhanii gaafachuun ni danda’ama.
Kanaaf qaama biyyattii kan taane jirra. Nuti mormitoonni akka heerri eeyamutti hundeeffamne. Qooda mormidtoonni fi waa’een Itiyoopiyaa nu galcha jedhan maraa ilaalchisee maal yaaddu? Jedhanii gaafachuun waan danda’amu natti fakkaata jedhan.
Haalli mirga namaa Itiyoopoiyaa keessa jiru angawoota mootummaa Ameerikaa jalaa kan dhokate natt hin fakkaatu kan jedhan presisentiin MEAD obbo Abebqw Mehari ti. Gabaasi ministriin dhimma alaa Ameerikaa torbanneen darban keessa baase illee isuma kana kan cimsu jedhan. Presidentichi gara Finfinnee ennaa dhufan gabaasa ministrii isaanii kan dhimma alaa fidanii dhufu jedhanii kan abdatan ta’uu obbo Abebaw dubbataniiru.
President Obamaan ministeerri isaanii kan dhimma alaa dhiittaa mirga namaa hamaan Itiyoopioyaa keessatti geggeessamu isaa gabaasa baasee jira. Namoota gabaasa sana baasan hedduu galateeffanna. Eenyu hidhamee akka jiru, eenyu murtii haqaa akka dhabe, tokko tokkoon baasaniiru. Sun baay’ee gaarii dha. Kanaaf president Obamaan ennaa as dhufan gabaasa ministeerri dhimma alaa kan isaanii baase fidanii dhufu jedheen yaada jedhan.
Presidentiin Ameerikaa Barack Obamaan Ethiopia daawwachuun isaanii erga dhaga’amee qabee akkuma paartilee mormituu jaarmoliin mirga namaa kan sadarkaa addunyaa yaadawwan adda addaa kennaa jiran. Haalli mirga namaa Ethiopoiaa keessaa yaaddessaa dha jedhu jaarmoliin kun. President Obamaan Finfinnee ennaa dhaqanis mata duree kana akka kaasan gaafataa jiran.
Presidentichi Itiyooppiyaa daawwachuu isaani ilaalchisuun qeeqawwan dhiyaataa jiran ilaalchisee kan gaafataman dubbi himaan ministrii dhimma alaa Tewelde Mulugeta kun dhugaa jiru hin mul’isu jedhan.
Daawwannaa kana ilaalchisee yaada qaamotii adda addaa kennan kan ilaaleen sun dhimma isaanii ti. Sun murtii isaaniif dhiifamuu qaba. Waanti barbaachisaan himannaan haala qabatamaa jiru irraa adda ta’uu isaa ti. Kanaaf dhugaan jiru ofii isaaf ni dubbatan jedha ani jedhan.
Har’a ibsa kan kennan paartileen mormituu sadii yaadawwan walitti isaan fidu irratti waliin hojjechuu kan itti fufan ta’uu beeksisan.


text:
Dhaabbanni Praayivetaayzeshiinii Itoophiyaa qabeenya ummataa (lafa qonnaa, albuudaa fi worshaalee) dhaabbilee fi namoota dhuunfaatti gurgurus maallaqa gurgurtaa irraa argamuu male qarshii biliyoona heddutti laakkayamu qaamota qabeenya ummataa bitatan irraa wolitti sassaabuu dadhabuu isaa paarlaamaa biyyattiititti hime. Maallaqa hanga ammaa wolitti hin qabamne keessaa %60 kan hafe MIDROC (qabeenya Al Amudin) biratti ta’uus ifa godheera.
MIDROC madda rakkoo gurguddaa erga ta’ee tureera. Dhaabbanni Al Amudin qarshii qabeenya ummtaa ittiin bitate dhoorgachuu qofatti hin daangofne. Gibiras qajelatti hin kaffalu. Lafa qonnaa bal’aa Shaashamannee fi Hawaasaa jiddutti argamu, ummata naannoo Arsii dhihaa irraa buqqisee, maqaa misoomaan woggaa 15 oliiif fudhatus waan ummataaf faaydaa qabu tokko irratti hin hojjanne. Magaalaa Finfinnee iddoo garagaraatti MIDROC lafa dallawee biraa kute ganna 20 boodas itti hin deebine. Yeroo kuni hundi ta’u qaamni mootummaa Sheekichatti dubbatu tokko hin argamne. Kan dantaa ufiitiif dhaabate malee kan ummataaf dhaabate dhabamuu isaati kan rakkoo kana hundaaf balbala bane.
Gabaasni dhabbata Praayivetaayzeshiinii Itoophiaa kana irraa hubachuun kan danda’amu qabeenyi ummataa woggoottan 25’f kaffaltiin maletti namootaa fi dhaabbilee mootummaan wolitti hidhata qabaniif raabsamaa turuu isaati. Qabeenya ummataa samaniiti, akkuma qaamonni wolabaa yeroo garagaraatti dubbatan, namoonni kan halkan tokkotti daaraa dhadhayatanii worqee fi naasa irratti nyaachuu eegalan. Kan nama aja’ibu, haala rakkoon kuni hin furamne keessatti, dhaabbanni kuni ammas lafa qonnaa fi worshaalee ummataa gurguruuf asiifi achi jechaa jiraachuu isaati.
Yeroo dabre dhaabbanni Oodiittii Itoophiyaa dhaabbileen albuuda baasuu irratti bobba’an mootummaaf gibira kan hin kaffalle ta’uu fi naannoon Oromiyaa woggaa tokkootti qarshii miliyoona 427 dhaabbilee albuudaa iraa argachuu male dhabuus saaxilee ture.
Gabaasni yeroo addaddaatti qaamota mootummaan dhiyaataa jiran kan addeessan hiddi rakkoo saamichaa, malaanmaltummaa, gandummaa fi dhabamiinsa bulchiinsa garii fi ol’aantummaa seeraa hedduu cimaa fi kan lafa keessa gadi fagaate ta’uu ragaa bayaa jira. Gabaasni isaanii kuni qaamoota mootummaaf yoo ta’e malee ummatatti waan haarawa hin labsine. Ummanni ganna 25 guutuu rakkoon kuni jiraachuu hubatee furmaataaf dubbataa fi iyyataa tureera. Rakkoodhuma amma mootummaan amanu kana dubbataniif lammiileen hidhaa, baqaa fi gidiraa bifa addaddaatiif saaxilaman heddu.
Ummanni dhagayuu kan fedhu ammatti oduu rakkoon jiraachuu agarsiisanii miti. Rakkoon cimaan jiraachuu ummanni eennuunuu caalatti hubata. Kan arguu fi dhagayuu fedhu, ummanni, qaamonni rakkoo kana uuman seeratti dhiyaatuu fi rakkoon kuni madda irraa goguu isaati. Mootummaan kuni kana godhuuf dandeettii, fedhii, qophaayinaa fi hamilee qaba jedhee kan amanu jira hin fakkaatu. Kunis mootummaan kuni qaama rakkoo kana uume ta’uu isaati. Ammas, mootummaan kuni rakkoo arge jedhu arguu isaa labsuu fi fakkeessuu bira ce’ee yeroon tankaarfii cimaa fudhate hanga ammaatti mudhatee hin beeku. Amantaan ummanni mootummaa irraa qabu erga xuuxamee ganni heddu darbaniiru. Tarii mootummichi ammas kana argutti hin jiru ykn arguu hin fedhu ta’a.
Dhaabbanni dirqamaa fi waadaa qabeenya ummataa dhaabbilee dhuunfaatti gurguruu fudhate erga mootummaan Woyyaanee angotti dhufee kaasee qabeenya ummataa heddu, maallaqa biliyoona heddutti laakkayamu, namoota dhuunfaatti gurguraa tureera. Kannin gurguraman keessaa worqeen Laga Dambii, warshaaleen ummataa, qonni babal’aan godinoota Arsii, Baalee, Wollagga, Shawaa fi Iluu Abbaabooraatti argaman keessatti argamu. Lafa qonnaa Seeroftaa heektaara kuma kudhanii ol ta’u, yeroo dargaggoon Arsii lafa qonnaaf fi mana irratti ijaaratu dhabee daandii irratti kufe kanatti, kaffaltii tokkoon maletti prezidaantii Jibuutiif kan kennes (ajaja Mallas Zeenaawiin) dhaabbatuma kana.


text:
Maqaan Malaalaa Yuusuf,eegii addunyaatti gadi bahee waggaa lamatti deemuutti jira.Intalii amma ganna 17 tun amma addunyaatti keessatti guddoo eekamte.
Duruu gaafa biyya isii Paaksitaan jirtu akka ilmaan dubraa carraa barnootaa argatan qabsaahaa baate.
Malaalaa tana Onkololeessa 9,2012 namichii Taalibaan tokko otoobusii isii fi waahelii isii keessa jiru seenee maqaa gaafate,isiin maqaa himannaan shugguxiin marroo sadii mataa keessa dhahe.Sunuma irraa dandamattee amma nama addunyaatti badhaafamu taate.
Itti gaafatamaan koree Noobeli Noorweey, THORBYOERN JAGLAND,warrii badhaafame du’aa fi jireenna jidduu dabree asi gahee jedha.
"Koreen tun Hindu fi Muslima,Indii fi Paakitaan baranoota jabeessanii jara biyya nagaa dhowwu irratti qabsaahuuf faaydaa guddaa qabdi.”
Malaalaan rasaasa dhahaniiniin wallaanuuf UK geessanii achumatti fayyitee,eegee biyya gara garaa irra martee waan barnootaa dubbachaa baate.
"Daahimii tokko,barsiisan tokko,kiitabi tokkoo fi qalaamuun tokko addunyaa jijjiiru dadneetti,”jetti.
Namii Malaalaa waliin badhaafame Kayilash Satyarthi,Indiitii qabsaaha barnoota joolleen Indiiti.Isaa fi waahleii isaa warshaa Indii ijoollee garboomfatani keessaa bahuu dhowwan cabsani ijoollee achii baasan.
Dhaaba ijoollee gargaaru dhaabanii akka ijoolleen garbummaa jalaa baate gargaaran
"Badhaasi kun kiyya qofaa miti ka ijollee carraa baranootaa dhabanii addunyaa keesatti rakkatan cufaa kenname.”
Badhaasa Noobelii nama addunyaan huji guddoo ummati faaydaa keessa argatu hojjate jedhani kennan.
Malaalaan Paakitaan keessaa naannoo Swat Valley, ka milishootit Taalibaan bulchan keessa jiraatti.Taalibaan jalatti buluun akkam hamtu akka taate adudnyaatti himti.
Keessumattu gaafa bara 2009 ka kutaa 11-2 barattu waan Taalibaan nama tolchan dubbachaa baate.Swt Valley keessatti ijoolleen dubraa barachuun dhowwaa.Isiin tanuma keessa baatee waan Taalibaan umamta Paaksitaan tolchan jette addunyaatti himaa baate.
Hujii saayinsii,oga-barruu, mirga ilmaa namaa fi waan hedduu kennan. Perzdaanti Obaamaalleen warra tana argate keesssaa tokko.
Badhaasii kun doolara kuma dhibba hedduutii haga doolara miliyoona lamaa sadiillee hinuma gaha.
Malaalaan asiin durattuu badhaasa hedduu argatte:Asiin duratti badhaasa hedduu argatte;badhaasa Lammii Kanadaan ulfinnaan namaa kennitu,
badhaasa ijoollee kahimaa hujii nagaa hojjatani kennan,badhaasa Sakharov, badhaasa Simone de Beauvoir fi ka amma argatte badhaasa Noobelii fa.


text:
Leelloo: Hongeen Biyya Xoophiyaa Akka Malee Hammaatera December 1, 2015Posted by OromianEconomist in Uncategorized.
Tags: Famine, Famine and the “Ethiopia rising” meme, Hongeen Biyya Xoophiyaa Akka Malee Hammaatera, Leelloo, Women and elders) are dying of genocidal mass killings and politically caused famine
trackback
Hongeen Biyya Xoophiyaa Akka Malee Hammaatera.
Leelloo: Waggaa 1ffaa Jildii 2 Jimaata Sadaasa 27,2015, Finfinnee, Oromia
Qilleensi Tuujii paasifik yookaan El-niinoo jedhamu biyyoota Afrikaa gama Kibbaafi Gaanfa Afrikaa hongee jabaan miidhaa akka jiruufi gara fuulduratti illee miidhaa hamaa geessisuu akka danda’u dhaabbileen kanneen akka Raaga Haala Qilleensaa, Ogeeyyiin Qonnaafi Dhaabbileen Gargaarsa Addunyaa ifa taasisaa jiru. Hongeen bara kana Xoophiyaa mudate kan bara 1977 ykn 1984’n ol ta’uu akka malu gabaasonni adda addaa mul’isaa jiru. Bara mootummoota laman darbanii, H/silaaseefi Dargii yeroo hongeen akka malee uummata miidhaa ture qaamni mootummaa dhimmicha dhoksaa akka ture ni beekama. Bara kanas mootummaan ji’oottan darban keessa haala hongee sanaa dhoksaa tureera. Bara mootummaa H/Silaasee yeroo uummanni biyyattii gara Kaabaa hongee hamaadhaan rukutamanii beela’aa jiranitti Tafarii Mokonnon waggaa 80ffaa isaanii kabajataa turan. Dargiinis 1984 tti yeroo uummanni waan afaanitti deefatu dhabetti ayyaanaa adda adda kabajachuutti ko’oomatanii turan jedhama. Bara kanas yerootti uummanni beelan waadamaa jirutti mootummaan ayyaana hundeeffamaa, ayyaana menxersoo jechuudhaan qarshii meeqa dhangalaasaa jiraachuunsaa uummata biyyattii biraa komii jabaa kaasaa jira. Oromiyaa naannoolee addaaddaattis hongeen kun uummataafi beeladarra haalan miidhaa geessisaa jira. Keessumattuu naannoolee tifkateen bulaafi bakkeewwan amala gammoojjummaa qaban keessatti rakkoon hongee sun miidhaa jabaa dhaqqabsiisee jira.
Read more at:-
leelloo-2nd-edition-updated-22-1
Related:-
Caama Godina Arsii Lixaa Mudate
VOA Afaan Oromoo, Sadaasa 30 Bara 2015
WASHINGTON DC—
Jijjirama qilleensaa mudateen Itiyoophiyaa keessatti uummanni Miliyoona 8 ta’u gargaarsi nyaataa kan isa barbaachisu ta’uu jaarmayoonni adda addaa beeksisaa jiru. Jiraattonni Godina Arsii Lixaa akka ibsantti caamni yeroo mudatu kun kan jalqabaa miti jedhu. Kan baranaa garuu daran hamaa ta’uu dubbatu. Midhaan facaafatan sababaa roobni dhabameef karaatti hafuu isaa fi erga roobni xiqqaan argame booda kan facaafatanis hagas mara oomisha argamsisee hin qabu jedhu.
Ta’us garuu gargaarsa mootummaan barana raabse tokko iyyu hin jiru jedhan. Gama kaaniin bulchaan godina Arsii Lixaa Obbo Abaadir Abdaa gargaarsi raabsamaa jiraa caamni humnaan ol ta’e hin jiru jedhu.
Gaaffii fi deebii geggeeffame dhaggeeffadhaa
http://www.voaafaanoromoo.com/content/ethiopia-drought-oromia/3080463.html
Comments»
No comments yet — be the first.


text:
Mummichi-ministeera Itiyoophiyaa Mallas Zeenaawii,magaalaa Niwuyoork keessa ka jiru Yunivarsitii Kolombiyaa keessatti, eega haasawaa godhanii booda, gaaffii dhiyaateef deebii kennanii jiran.
Filannoo yeroo darbee gaggeeffameen, barcuma paarlaamaa dhibba irraa harka 99.6 akkamiin akka argatan gaafatamanii,sagalee seeraan barbaadamu san caalaa waan arganneef akkasumas hojii misoomaa waggoota darban 7 keessa gaggeesinetu, injifannoo kanaaf gumaache, jedhu.
Uummata Itiyoophiyaa waan gammachisuu gaafatamanii, Iyyummaa dhabamsisuu fi wabii nyaataa eegsisuun gammachuu isaaniif fiduuf ka gumaachu qabaachuu mala, jedhan. Mootummaa IHADEG fi kan Mangistuu durii gidduu adda addummaa jiru gaafatamanii, bara Dargii maqaa “Goolii Dimaa“ jedhuun, namoonni mana murtii duratti otuu hin dhiyeeffamiin ajjefamaa turan, yakkaa fi cunqursaan akkasii amma du’eera, deebi’ees hin dhufu, jedhu Obbo Mallas.
Guutummaa isaa MP3 tuquun dhaggeefadhaa.


text:
Bara 2018'tti bilbilli tokko tokko 'WhatsApp' nama hinfayyadamsiisan
Kan bilbila harkaa dulloomaa qabattan taate sirni itti fayyadamaa jirtan ilaaluu qabdu. Sababiinsaa bara 2018 irraa kaasee 'WhatsApp' fayyadamuu danda'u dhiistu ta'a.
Tajaajilli ergaatiin akka addunyaatti adda duree kan ta'e kun Amajji 1 irraa kaasee bilbila arkaa irratti tajaajila kennuu dhaabuuf jira; sababiin isaas ulaawwan kunneen akka hojjetan waan hin deggerreef akka hojii ala ta'an taasisa.
Akka fuula marsariitii isaatti, sistemoonni bara haarawaa irraa kaasee hojjechuu hin dandeenye kun warra bilbiloota 'BlackBerry OS 10' akkasumas 'Windows Phone 8.0' irratti hojjetanidha.
"Bilbiloonni kunneen qaama seenaa keenyaa ta'anillee, ga'umsa ittiin tajaajila isaan kennuu danda'an ballisuun appilikeeshiniin keenya gara fuula duraatti tajaajila hin kennine taasisu," ibsameera.
Bilbiloonni kunneen tarree warraa 'WhatsApp' kanaan booda irratti hin hojjennee: siisteema 'Android' 2.3.3 dura, 'Windows Phone 7', 'iPhone iOS 3GS / iOS 6' akkasumas 'Nokia Symbian S60' tti dabalamu.
Tajaajila daangeffame
Kampaaniin kun sisteemota meeshaaleen biroo warra akka 'Nokia S40', ykn 'Android 2.3.7' deggeran hojjechuu akka dhaabu akeekkachiiseera.
Kana jechuun, yeroo muraasaaf itti fufuun ergaa erguufi fudhachuuf dandeessullee, yeroo booda tajaajilli isaan kennan haaromfamuu hin danda'u.
Fakkeenyaaf, bilbiloonni kun yoo app. duraan gayyaafatte/buufatte hin qabdu ta'e maqaa haarawaa baafachuu ykn kan duraan qabdullee haaromfachuu hin dandeessu.
Kampaniichi namoonni akka bilbiloota moodelii haarawaa siisteema 'Android 4.0' ykn isaa ol, 'Windows Phone 8.1' ykn isaa ol, ykn 'iPhone' kan 'iOS 7' qabu ykn isaa ol bitatan jajjabeessa.
Akka raga kampaanichaatti hanga ar'aatti namoota 'WhatsApp' sirriitti itti fayyadaman miliyoona 1,000 ta'anitu jiru. Akka raga bara kana Guraandhala keessa walitti qabametti, shakkii tokko malee tajaajila ergaa gabaabaatiin adda durummaan beekamadha. Haata'umalee, kan biroon warri akka 'Telegram' fi 'Snapchat' tajaajila walfakkatu kan kennan jiraatanillee tokkoyyu fayyadamtoota miliyoona 1,000 hin caalan.
Kanaaf, yeroo hedduu'WhatsApp' appilikeeshinii haarawaa meeshaawwan dulloomoo hojii ala taasisu dhiyeessa.
"Yeroo tokko tokko akka namoonni walii walii isaanii gidduutti sirnaan walqunnaman taasisuuf murteewwan rakkisoo fudhannu jiraatanillee bilbiloota namoonni garri caalan fayyadaman irratti hojjechuu barbaanna," jechuun ibsan.


text:
Prezidaant baraak Obaamaan haadha warraa isaanii Misheel Obaamaa akkasumas itti aanaa prezidaantii ameerikaa Joe Biden sa’aatii Fulbaana 11 bara 2001 xayyaarri inni jalqabaa butame biilsa waaltaa daldalaa addunyaa lakkuu magaalaa New York keessa jiru keessaa tokko yeroo jalqaba itti rukutametti sirna calliinsaa White HOuse keessatti geggeessame irratti argaman.
Prezidaant Obamaa fi haati warraa isaanii immoo sirna yaadannoo minitstirii ittisaa United States ykn Pentagon keessatti geggeeffame irratti argamanii jiru. Xayyaarichi butame inni sadaffaan mooraa kana haleele namoonni dhibba hedduun dhuman.
Magaalaa New York keessatti balaa dhaqqabeen kanneen dhuman namoonni kuma sadii maqaan isaanii maatii isaaniin dubbifamee jira.


text:
Jechoota Gamnaa (Kutaa 4ffaa)
Gamteessaa Sabaa (Kitaaba Walaloo isaa irraa kan argame)
Mucaa Gamna
Mucaan Gamni Wayii Daldalaa Wayiitin Wal Lolee Yeroo wayii namichaa daldalataa woytuu ture. Innis kan qabeenna karaa dharaatiin guurratee of duroomsu ture. Innis mucaa beekaa wayii yeroo tokko qarshii inni meeshaan bitachuuf amaanaa bira kaayate natti hin kennine jedhee dhoorgate. Mucaanis aarus ima callisee itti dhiisee biraa deeme. Guyyaa biraas bakka biraa walgahii dhimma biraatiif taa’amerratti wal ga’an. Namichaan rakkisaa waan taheef bakka wal gahii haajaa biraa irratti akka mucaa sana irraa yaada fuune ganzaba koo hate bade jedheen. Jaarsi abbaan waltajjiis dhimmicha mucaan duraa waan itti himee tureef maal daldalataan afaan faallaa hujii faallaa! Ufii irraa fuudhee dhooggatee faallaa haasayaa; na jalaa hatte jedhaa! jedhee didee mucaa irraa yaada fuudhe.
Mucichis yoo duraa yaada biraa haasayuu ka barbaade namichaan wal qaban. Mucaa dubbii nama guddaa, beekaa keessa jirraa dhiisi ati jedheen daldaltichi! Ilma beeraa jedheen afaan taree.
Daldalataa: “Haatee gamnaa?” jedheen
Mucaa: “Abbaa kee ni caalti!” jedheen
Daldalataa: “Ati hoo gamnaa?” jennaan
Mucaa: “Si ima caala!” jedheen
Daldalataa: “Abbaan kee hoo?” jennaan
Mucaa: “Kan ambaa diina afaan qabachiise mitii; kan ambaa diina addaan galche mitii?” Jedheen
Daldalataa: “Ati mucaa anaa sitti dubbate balleesse” jedheen!
Mucaa: “Qacceen ofumaa garaftee ofumaa iyyiti; atuu beekte” jedheen; guddaa jedhanii dubbii hin taane, argan irraa hin fudhatan dargaggeessa jedhaniis callisi hin jedhaniin. Guddas xiqqas kan jechisiisuu danda’u wanta nama sana keessa jiruu fi dubbii isaati jedheen!! Eega ofii keetii ka na dubbiftuu jedhee mucaan aaraa akka armaan gadii dubbate!
Akkuma beekamu daldaltoonni dhiifama naaf godhaatii amma kan daldalaa hattuu kanaa dubbadhaa isin warri karaa sirriitiin daldaltanii duroomtan akkuma jirtan; warri hannaa fi humnaan duroome akka namichaa kanaa jiruu. Argaa si’a lama natty deebi’uu isaatii:
1ffaa… Qarshii kook an ani meeshaa bituuf bira kaayadhe na dhoorgatuu fi na arrabsuu isaa.
2ffaa… Bakka walgahii kanattis an dhimma biraa walitti qabamneef yaada kennuuf carraa yoo gaafadhu naan mormuu isaa. Bakka hundatti dhiibbaa narraan gahuuf fedhuu isaa hubattan yaa daldaltoota karaa sirrii akkasumas warren biraa. Kana kan waa’ee qabeenna ofii malee kan biraatii hin yaadne; hiriyyoota isaas dabalatee hattoota ta’uu beektan nama meeqaas kallattii meeqaan akka miidhan!… yoo mucaan jedhu. Namoonnis harka dhayan!! Ililchanis waan garee sana hin jaalanneef.
Mucaan itti fufees akkas jedhe: “Beekaa calliseeti malee anis waan inni hojjate beeka! Maal akka hojjataa jirus beeka, waan inni na hin fedhiniifis beeka, beekaa callise malee! Callisan fixan jechaaf malee!” Jedhe itti fufuunis…
“Ooftee ooftee hoolaa hatte tana abbatti fidda jedha mammaaksi” jedhan. Warra garaa haadhatitti ilkee baasee! Yoo nuti gurshaa sadiin guyyaa dabarsinu isaan si’a sadii ol nyaata akkam akkamii nyaatu? Hojii humnaa nu hojjachiisanii kan nuuf hin kaffalle meeqa? Kan qabeennaa tuullatee hiyyeessa gama hundaan of jalatti galchee hacuucuu barbaadu kanaa fi hiriyyoota isaa. Uffanni isaanii meeqa guyyatti hagam jijjiiratu? Nuti uffanni dhumatu malee jijjiirannaa? Mana meeqa qabu? Waa meeqa qabu? Qabeenna kana akkamitti horatan yoo jenne kama isin beettanii fi anis himadhe; hannaan, humnaan ta’uun beekamaa!! Warra uummata qorqatee jiraataa jiru jira. “Galata Rabbii garuu akka isaan nu tuffatanii mitii kallattii kamiinuu hojjannee jiraanna. Yaada illee bilchaatas qabna!!” jedheen. Mucichi namichaaa fi hiriyyoota isaa daldaltoota dharaa salphisee namoonnis gammadan!!
***
Gamni gamnatti dhufee akkana jedhe “Namni jabaan nama maal huje? Laafaan hoo?” jedheen. Gamnichis “Namni jabaan nama dogongora, rakkoo, laafina ofii irraa baree sanirrattillee of fooyyessee gara carraatitti jijjiire! Laafaan ammo faallaa kanaati.” jedheen
***
“Abaarsa eessa dhaqxa?” jennaan “Gara abbaan na erge!”
Yoo dhabde hoo jennaan “Abbamaaf deebi’a!” jette abaarsi
***
“Guddaan / beekaan maaf nama kabaja?” jennaan “Guddinnuma / beekumsuma isaatif” jedhe. “Wallaalaan / laafaan hoo maa nama xiqqeessa?” jennaan “Xiqqeennuma isaatif!” jedhe gamni gamnichi gaafannaan.


text:
Oromiyaati nama miliyoona 2 fi kuma 49 gargaarsa eegata.Tana irratti godinnii hedduun bokkaa silaa argachuu male hin arganne.
Godina Oromiyaa ka bonii itti hammaatee namii hedduun miidhame keessaa tokko Harargee lamaan; Haragaa Bahaatii fi Harargee Dhihaati.Keessattu horsiisee bulaan naannoo tanaa rakkoo gurdoo keessa jira.
Harargeen baddaa fi gammoojjii qabdi.Akka warrii godina Harargee Bahaa aanaa Cinaaksenii dubbifne jedhetti naannoon isaanii keessattuu gammoojjiin horsiisee bulaa bokka lama walfaana dhabde.
“Araddaan rakkoon tun itti hammaatte Kooraa Daawwee,Mudhii Daawwee, Irreesa Daawwee,Ardayiida, Makkanniisaa Oromoo fa.Naannoo tanatti rakkoon bishaanii hedduutti jira. Waggaa dabree jalqabee bokkaa gahaa hin arganne.”
Naannoon tun ganna dabrellee bokkaa gahaa hin arganne ammallee midhaan qaalahanii ,warrii horiilleen marraa fi bisaan barbaada walti godaanee marra diqqaa jirullee afaanti wal saame.
Midhaan silaa gara Harargee Bahaatti haga guddaan facaafatan qamadii fi boqoolloo fa.Keessattu Naannoon gammoojjii bokkaa silaa argachuu malan hin arganne.
Akka gabaasii UNHCR torbaan kana keessa baase jedhetti bonii Itoophiyaatti jabaate manneen barnootaa 600 caalaa cufsiise.
Torbaan itti yaana keessalleetti ijoollee miliyoona 5 tahan irraa barnootii ykn jidduutti cituu ykn ammoo irraa miidhamuu dandaha.
Godinoota Oromiyaatti dhiyoo tana keessa diqqaattullee bokkaa diqqaa tokkotti roobee caame taatullee waan marra baasee horii jireessee miti.
Naannoo horsiisee bulaa irraa akka jiraattotii jedhanitit horii kuma hedduutti dhumate.
Gama kaaniin ammoo akka Koomishineerii Koomishiina Yaaddoo Balaatii fi Qophaahinaa, Obboo Mokonnin Leenjisoo jedhutti mootummaa naannoo Oromiyaa,ka Federaalaa qarshi miliyona hedduu baasee ummataa gargaaree akka ijoolleen bonaaf jettee mana barumsaatii hin yaane faluutti jira.
Taatullee ijoollee haganaatti barnoota dhaabee fi horii haganaatti nama irraa dhuamtee jedhee hin maqeessine obboo Mokonnin.


text:
WASHINGTON DC —
Filannoo presidedntummaa Sadaasa 6 bara 2012 geggeessamuuf kan wal dorgoman kaadhimamaan paartii dimokraatotaa Barack Obma fi kaadhimamaan paartii Republikaanotaa bulchaan kutaa Masachusets duraanii Mitt Romney falmii isaanii isa jalqabaa geggeessan.
Kutaa United States Denver magaalaa Koloraadootti kan argame Yuniversitii Denver keessatti roobii galgala falmii geggeessame kan jalqaban Prezidaant Barack Obama yoo ta’an yeroo isaan aangootti duufan dinagdee biyya isaanii kufaatii keessa jiru attamiin cimana kana dura qabutti deebisuu akka deeb’iu qabsaa’aa jiraachuu isaanii dubbatan.
Haa ta’u malee gara fuula duraatti hojii hedduun hojjetamuun kan irra jiraatu ta’uu isaa ibsanii barnootaa fi leenjii irratti maallqa baasuu akkasumas dilaala xiqqeessuun biyya isaaniif filannoo garii ta’uu ibsan.
Momituun isaanii Mitti Romneyn gama isaaniin biyi isaanii daandii kana duraattii adda ta’e hordofuu qabdi jechuu dhaan karoora isaaniin kan Mr. Obamaa irra fooyyee qaba jedhan kan akka misooma Inerjii sadarkaa ol aanaatti fooyyessuu, daldala sadarkaa addunyaa itti dabalaa banuu, leenjii hojii babal’isuu, hanqina bajataa xiqqeessuu fi daldalaawwan xixiqqoon akka babal’atan deggeruu ta’uu dubbatan.
President Obaman kampanilee gurguddaa ta’aniif dilaala kan xiqqeessan ta’uu ibsanii carraa dalagaa gara biyya alaatti miliqsuu danda’u kan jedhan daandiiwwan kan cufan ta’uus beekissianiiru. Gara fuula duraatti Inergii malli ittiin babal’isanis humna qilleensaa, kan aduu fi boboa’aa biqiltuuwwan irraa argamu of keessaa qabaachuu qaba jedhan.
Karoorawwan bu’uura misoomaa akkasii hojii irra oolchuuf garuu lammiiwwan Ameerikaa galii giddu galeessaa qaban irratti dilaala itti dabaluu dhaan ta’uu hin qabu jechuun Obamaan yaadachiisaniiru.
Mitt Romnyen gama isaaniitiin lammiiwwan galii giddu galeessaa qaban kun tuullaa dilaalaa jalatti ukkaamaman jedhan. Kanaafis jedhan Romneyn dilaalli namoota dhuunfaa fi kampanilee irraa salphachuu qaba jedhan.
Hojiin mootummaa inni duraa nageenya uummataa eegsisuu dha kan jedhan prezidaant Obaman uummatichi jireenya milkaa’aa akka qabaatuuf haala mijeessuu qabna jedhan. Kanaafis mootummaan yeroo darban keessa daandiiwwan baaburaa diriirsuu, waaltaalee qorannaa fi barnootaa ijaaruu fi babal’isuu kanneen jdhan irratti deggersa kennuu isaas yaadachiisaniiru.
Mr. Romneyn immoo qoodi mootummaa heeraa fi wal qajeelfama labsii walabummaa eegsisuu akkasumas kunuunsuu ta’uu ibsanii kun hojii irra ooluu kan danda’u waraanni biyyattii yoo cimsuu, wal danda’uu amantii mirkaneessuu fi murannoo agarsiisuu, maanguddootaa fi kanneen qaamaa hir’uu ta’aniif kunuunsa gochuu dhaan uummati abjuu isaa akka dhugoomsuu walabummaa isaa eegsisuun ta’uu ibsan.
Presidentichi xumura haasaa isaanii irratti waggootiin itti aanaan keessa waggoota arfan White House keessa turan keessatti ba’ii cimina agarsiisanii irratti dhaabachuu kan hin feene ta’uu ibsanii marsaa lammataa irratti akkuma isa duraanii cimanii kan hojjetan ta’uu dubbatan.
Mr. Romneyn immoo xumura haasaa isaanii irratti waggoota arfan darban keessa jechuunis lammiiwwan Ameerikaa jireenya giddu galeessaa qaban irratti yeroo ba’aan irratti jige ture jedhan. Yoo isaan filataman carraa dalagaalee miliyoona 12 kan banan ta’uu isaanii fi kunuunsa eegumsa fayyaa jechuun kan presidentichi ittiin beekaman hambisanii kan birootiin bakka kan buusatan akkasumas baasii waraanaaf ba’u kan hin hiri’isne ta’uu waadaa seenan.
Falmii Roobii galgala geggeessametti dabaluu dhaan kaadhimamtoonni lamaan falmii itti dabalaa lama itti aantonni kaadhimamtoota ta’an immoo yeroo tokko falmii kan geggeessan ta’uun karoorfamee jira.


text:
Guwaatiimaalaan Imbaasiishee Tel Aaviiv irraa gara Jerusaaleem geessuuf akka ta'e beeksifte
Pirezidantiin Guwaatimaalaa Jiimii Moraalees Imbaasii biyyaattiin Israa'eelii qabdu gara Jerusaaleemitti akka jijjiiiramu ajaja dabarsaniiru.
Odeeffannoo fuula feesbuukii isaaniirratti maxxansaniin, ministira muummee Israa'eel Beeniyaamiin Netaniyaahuu waliin erga mari'atanii booda murtee kana akka murteessan Obbo Mooraalees ibsaniiru.
Wixinee dhaabbanni biyyoota gamtoomanii torban darbe murtee Ameerikaan Jerusaaleem akka magaala guddoo Israa'eelitti beekuuf murteessite balaaleffachuuf bahe biyyoota morman sagala keessaa tokko Guwaatimaalaadha.
Doonaald Tiraamp biyyoota dhimma kana irratti faallaa Ameerikaa dhaabbatan irraa bulchiinsi isaanii gargaarsa kennamaaf jiru akka dhaabu dhaadataniiru.
Biyyi giddugala Ameerikaatti argamtuufi diinagdee laafaa qabdu Guwaatimaalaan biyya deeggarsa gama hedduu Ameerikaa irraa argatti.
Obbo Moraalees dilbata darbe dubbii taasisaniin Imbaasii isaanii Tel Aviiv irraa gara Jarusaalemitti jijjiruun dura 'qindoomina barbaachisu hunda' gochuudhaan akka qophaa'an qondaaltota biyyaattiif ajaja dabarsaniiru.
Gwaatimaalaan miichuu yeroo dheeraa Israa'eel akka taatees eeraniiru.
Dhimmi Jarusaaleem hadhuuraa walitti bu'iinsaa Israa'eelii fi Paalestaayiiniiti.
Israa'eel baha magaalitti dur Joordaan jala ture yoo dhuunfattu, Paalestaayiin ammoo kuutaan amma bulchiinsa Israa'eel jala jiru biyya fuula duratti hundeefataniif magaalaa guddoo akka taa'u akeekan.
Hireen lafa sanaa marii gara fuulduraatti itti fufuun murta'aa jedhaniis amanu.
Fedhi Israa'eel Jerusaalem irraa qabdu hawaasa idil addunyaan hanga yoonaatti fudhatama hin arganne. Eembasiin biyyoonni hundi Israa'eelii qaban magaala Teel Aaviiv keessatti argamu.
Pireezident Traamp qaama hariiroo dhimma alaa biyyattii hordofuun hojii teessoo Eembasii biyyaatti gara Jarusaalemitti jijjiiruu akka eegalu gaafataniiru.


text:
Loltoonni Itiyoophiyaa fi Somaaliyaa torban kana keessaa ka maadhee AL-SHABAAB jabduu turte magaalaa Baaydo'aa keessaa humnoota leellistootaa AL-SHABAAB baasuudhaan, magaalattii dhuunfatanii jiran.
Kanneen waraana Mootummaa Cehumsaa Somaaliyaa gargaaranii loluuf bobba’an humnoonni Itiyoophiyaa, magaalaa Baaydo'aa qabachuuf ennaa tarkaanfatan dura-dhaabbannaan karaa irratti isaan mudate baay’ee xiqqoo dha
Injifannoon Baaydo'aaA irratti argame magaalaa afaan Galaanaa harka AL-SHABAAB jirtuu fi ulaa inni qawwee fi maallaqa ittiin galfatu taate KISMAAYYOO qabachuufis karaa saaqa jedhama.
“Magaalaa Baaydo'aa qabachuun injifannoo guddaa dha.” ka jedhan xiinxalaan siyaasaa Gaanfa Afrikaa RASHIID ABDII garuu, hojiin dhumate jechuu akka hin ta’iin hubachiisu.
Amma harka Mootummaa Cehumsaa jala galuun ishee injifannoo guddaa dha, garuu rakkoon guddaan akkamitti bulchiinsa seera-qabeessaa amanamaa, kan uumata biratti fudhatamaa tahe Baaydo'aa keessatti uumuun danda’ama? ka jedhu. Akka ani yaadutti kun injifannoo humna waraanaatiin argame caalaa, dhimma barbaachisaa natti fakkaata jedhu RASHIID ABDII.
Gabaasaa Guutuu MP3 tuquun dhaggefadhaa


text:
WASHINGTON, DC —
Waardiyaaleen andaara galaanaa koolu galtoota biduruu buufata galaana Lampedusa keessatti gargalte irra turan gargaaraa jiran.
Irra hedduun koolu galtoota kanaa dhiirota turan. Angawoonni dhaabbata Rom keessa maadheffate kan dhimma koolu galtootaa akka jedhanitti dubartoonni irra hedduuf ijoolleen martinuu kanneen biduruu koolu galtootaa sana irra turan ni liqmsaman.
Bidiruun namoota 500 ta’an baattee deemaa turte kan gargalte ibidda bidiruttii irratti ka’een yoo ta’u yeroo balaan kun irra ga’u qarqara galaana Lampedusa irra turte.
Buufata galaana Lampedusa gar tokkee irra reeffi namaa lafa nam’ee argama, kanneen achi buuteen dhabaman barbaaduun itti fufee jira.
Angawoonni akka jedhanitti koolu galtoonni kun Ertraa irraa yoo ta’an akka gabaasaaleen jedhanitti hagi tokko Somalia irraa ta’uu malu. Bidiruttiin namoota seenaan ala deddeebisanii kun Libya irraa kaate.
Jaarmayaan baqattootaa kan tokkummaa mootummootaa akka jedhetti waggaa kana kan waggaa darbe waliin yeroo ilaalamu koolu galtoota seeraan alaa Afriikaa irraa ta’an dachaa sadiitu Xaaliyaanii seenan.
Odolli biyyattii gama kibbaa koolu galtoota kan hawatu si’a ta’u garuu bakka hamaa fi andaara galaana Afriikaattis dhiyoo dha.
Amnesty International irraa Yezerca Tigani VOAf ibsa kennaniin balaan boodanaa carraa uummata Afriikaa fi giddu galeessa bahaa kanneen jireenya isaanii fi kan ijoollee isanaii hiyyummaa fi jeequmsa jalaa dheessuuf jecha jireenya isaanii balaa irra buusaniif yaadachiisa rifaasisaa dha.
Biyyoonni jeequmsa keessa jiraachuun isaanii ifa galaa ta’e jiru. Uummannis jeeqama sana jalaa dheessuuf yaalii godhu.Maatii isaanii oolchuuf yaalu jedhan.


text:
Ijoolleen kuma hedduun kan mooraa Dadaab keessaa waan nyaatan dhaba irraa qaammi isaanii dadhabaa dha.Mooraa Dhagahley kan Dadaab keessaatti gargaarsi nyaataa kan kennamaa jiru ta’us lakkofsi baqattota gargaarsa eeggatanii daran guddaa ta’uu isaa irraa kan ka’e wal madaaluu hin dandeenye.
Dubartoota ijoollee qaban keessaa Batula Abdii, ijoolleen kun waan beela’aniif jecha halkan guutuu boo’aa bulu.Garuu waan gochu dandeenyuu hin qabnu jedhan. Mooraa Dadaab keessa yeroo ammaa baqatoonni kuma 400 kan jiran yoo ta’u lakkofsi kun dabalaa adeeme.
Rakkoo biraan mooraa Dadaab keessa jiru qoraan nyaata itti bilcheessan ykn kan godoo keessa jiraatan ittiin ijaarrattan argachuun rakkisaa dha.Midhaan ibiddaan hin bilchaanne nyaachuun fayyaa keenyaaf rakkisaa dha kana malees dhedhii nyaachuun hin danda’amu jedhu baqatonni.
Sababaa kanaaf jecha dubartonni lafa dheeraa deemanii qoraan cabsuuf dirqamu.Kun immo miidhaa adda addaaf kan isaan saaxilee ta’uu dubbatu.
Gabaasaa Guutuu MP3 tuquun dhaggefadhaa


text:
(Oromedia, 14 Adoolessa 2015)Guyyaan Finfinnee-Adoolessa 13 maadheelee fi caayaalee Oromoo biyya keessa jiran biratti haala hoo’aa fi iccitawaan kabajame.
Sirna Adoolessa 13 bara 2015 maadheelee fi caayaalee addaddaa keessatti gaggeeffame irratti barumsi seenaa magaalaa Finfineen walqabate suuraan deeggarame barsiifameera.
Barsiisa Seenaa Finfinnee kana keessattis akka ibsametti Finfinneen wiirtuu gosa Oromoo keessa isa tokkoo kan ta’e, damee Booraanaa abbaa qabeenyaa gosa Tuulamaa ti.
Tuulamaa keessa gosti guddaa fi inni angafaa, Galaan kan Qarqara tulluu Cuqqaalaa gara kibbaa kaasee haga Hawaas jiraatu abbaa araddaa itti ture.
Haataúutii erga humni alagaa dirree Oromootaa kana dhaalee egalee hundeen Oromoo ni jijjiirame.
“”Lafti Finfinnee kun bara Minilik qabamuun ishii beekamaadha.”kan jedhan barsiissana seenaa tokko, Finfinneen yeroo duraa santti qubsuma waraana fi maatii nafxanyootaa akka turte addeessan.
Adeemsa keessas, gara magaala guddiitti Empaayerittitti akka jijjiramteen Oromoo buqqisuun akka eegale saaxilan. “Finfinneen magaala guddoo Empaayerittii akka taateen, Oromoo buqqisuu fi dhiibuu eegalte,” kan jedhan barsiisana seenaa kun, Oromoonis bakka sana irraa buqqifamee gara kutaa adda addaatti faca’uuf fi gosoota naannoo sana jiranitti makamuu eegaluu addeessan.
Haalli kun yeroo san irraa eegalee haga yoonaatti itti fufuu kan ibsan maanguddoon biyyaa maadhee kana irratti afeeraman biroo immoo buqqifamuun bara Waayyaanee keessaa hedduu kan hammaate taúu ragaa bahan.
“Bara wayyaanee keessa buqqifamuun Oromoo itti hammaatee jira. Lafti naannoo Finfinnee akka warqiitti gatii guddaa kan baasuu dha. Abbootii aangoo Wayyaanee irroomsuuf qonnaan bultooti Oromoo beenyaa tokko amlee qeée isanaii irraa buqiifamaa jiran,”jechuun haala adeemaa jiru tokko tokkoon tarreessan.
Haalli kun daran hammaatee sababa maastar pilaanii jedhuun Oromoo addaan fageessuu fi addaan facaasuutti akka waan jiruuf kan jijjiiruuf ijaarsaa fi biramannaan olaanaa itti fuffiinsaan akka barbaachisu barsiisa kana irratti himameera. “Amma haalli jiru, Oromoo balleessuu irratti jabinaan kan xiyyeeffatee dha. Nuti kana hubachuun diddaa keenya jabeessuu qabna; birmannaa qabsoo keenyaaf goonus dachaa gochuutu nurra jiraata,” jedhan.
Hirmaatooti sagantaa kabaja guyyaa Finfinnee kana irratti argaman, itti dabaluunis, humnaa fi dandeettii isaanii jabeessanii qobsoo diddaa garbummaa itti fufiinsaan gaggeesusuf gaachan seenaa qabatanii waadaa seenaniiru.
Seenaa Finfinnee toora kana irraa dubbisuu dandeessu: http://oromedia.net/seenaa-finfinnee/


text:
(Oromedia, Melbourne, 04 Mudde 2015) Fincilli Diddaa Garbummaa Oromiyaa keessatti yeroo ammaa deemaa yaadaa fi qalbii namoota hedduu hawwachaa jira.
Haataúutii, fincilli kun maaliif adeemsifama? Kaayyoon fincila kanaa hoo maal? Fincilicha hoo eenyu gaggeessaa jira?
Gaaffileen akkasii deebii akka argataniif, Raadiyoon Sagalee Oromoo Qindeessaa Qeerroo Bilisummaa Oromiyaa Giddu Galaa, Falmataa Lammii, waliin Gaaffii fi Deebii Addaa godhee jira.
Kun Kutaa tokkoffaa gaaffii fi deebii sanaa ti.
Itti dhiyaadhaa!!
Kutaan lammaffaa gaaffii fi deebichaa immoo kan armaan gadii ti.


text:
Damee Boruu Irraa
ABO erga akka kaayyoo bilisumm ti bu’uraa’ee gara waggaa afurtamaa tahaa jira. Akeeka kana bakkaan gahuuf qaroon ilmaan Oromoo lakkoobsa hin qabne dhiiga isaanii itti lolaasanii lafee isaanii itti tareessanii jiru. Kaayyoo bilisummaa kana irratti ilmaan Oromoo warri dammaqinsa gahaa gaban utuu Kaabaa Kiba , Bahaa Dhiha hin jennee gamtaan wareegama qaalii baasanii darbaniiru. Har’as guca bilisummaa qabatee jiru galmaan gahuuf ilmaan Oromoo kumaataman irratti kitimaa jiru.
Utuu ilmaaan Oromoo qaroo tahan lubbuu isaanii kenanii kaayyoo Bilisummaa kana irratti hin ciccinee sabni Oromoo bakka har’a jiru kana jiraachuu danda’a jennee hin yaadnu. Qabsoon bilisummaa bu’aa bahii guddaa qaba. Beelaa’uu, dheebochuu, dhukkuba adda addan dararmuu, aduun gammoojii keessatti waadamu, bokkaan tumamuu , harka diina itti kufanii waxxalamuu fi isa dhumaa aarsaa tahuutu jira.
Namoota qabsoo keessatti qaamaan quuda fudhatee hin beekneef qabsoon homaa itti hin fakkaatu. Hojiin salphaan akka qabsoo waan hin jirree itti fakkaataa. Warri lola qabsoo akka xapha video godhaanii hubatan illee ni jiru. Yaroo isaan afaan bananii namoota qabsoo kana keessa bara dheera dhamaa ture arabsaan beeyyeen gadaaf. Arabnii fi abaarsii isaanii waan tokko nama miidha jechuuf miti. Utuu yaroo isaanii waan nanummaa isaanii faayyidaa qabu irratti balleessanii bu’aa isaanii qaba. Namni dhalatee jiruu hunduu saba isaa fi biyyaa isaaf waan garii dhalaguu qaba jechuun hin danda’amu. Warri biyyaa fi saba isaaniif dantaa hin qabne jiru. Warra bu’aa mataa isaaniif dhiiga ilmaan Oromoon daldalan bara baraan argaa jirra.
Biyya alaa kana keessaatti namoonni baayyeen hojii manaa kennameef irratti hedduu dadhabaa jiru. Hojii kana eenyu akka isanii kenne waan beekan tokko illee hin jiru. Namotni waan hojjetaa jiran beekanii fi dantaa irraa argatan namoota qubaan lakkawamanii. Irra guddaan isaa caliisee dubbii borcaa jira. Bishaan jalisuun kan mijjaa’uu bakka laafaa tahe irratti. Bakki humna qabu waan darbamaa deemuuf yaroo namaa hin laatu. Yoo karaa irra yaa’u argate inni guddaanis dukkaa irraa lola’a. Diinni keenya, akkuma kana Oromoo keessa warra naannesse ilaalluuf rakkina qabu qabachuudhaan akka qabsson saba keenya of keessatti diina horatu gochuuf yaala isa dhumaa gochaa jira.
Uummatni Oromoo biyya keessa jiru xinaa fi guddaan akka namoo tokkotti lafaa ka’ee yaroo diina isa wajjin du’aa fi ajjeechaa irra jiru maaliif ala kana keessatti ABO fi miseensaota ABO irratti qabsoon haaran banamuun barbaachisaa tahe? Namoota hin beeknee fi kaayyoon ABO balleessuun” itti mula’ata Malaasaa Zeenawii” irra akka dhufaa jiru wal hubachiisuun barbaachisaa dha. Haalli kun tasa lafaa ka’e kan as bahe akka hin taane haa beekannu. Qabsoo uummata Oromoo dhaamsuu fi Oromoo cabsuuf ABO duraan dursee akka baduu qabuu kaleessas , har’as, borus kaayyoo TPLF. ABO balleessuuf TPLF waan hin goone hin jiru. Biyya keessatti duwwaa miti biyyaa olaa keessa deemtee ilmaan Oromoo saba boontota tahan hundaa ajjeessuu fi ukkamsuu irraa yaroo booda jette hin jiru. Ayyaana ABO balleessu tasa iyyuu argachuu hin daneessu. Hiree ABO kan murteessuu danda’u uummata Oromoo bal’aa duwwaa dha. ABO akka namooni yaadaa xixiqaa qaban yaadanii, kan miseensota muraasaa miti. ABO kaayyoo bilisummaa dhiiga ilaamn Oromoon soorame as gahe qabeenya uummata bal’aa Oromoo ti. Gareen tokko illee kan kooti jedhee itti dhaadachuu hin danda’u.
Uummatni Oromoo qabeenya isaa kana akka agartuu ija isaa ti eegachaa jira. Warri utuu hin beekiin hojii diinaa raawwachaa jiru illee utuu irraa of qusate garii dha. Har’a ABO dura dhaabbachuun Wayyeenee wajjin hariiroo galanii uummata Oromoo fi Oromiyaa irratti hammeenya isa dhumaa hojjechuu waan taheef gaaf tokko wal nama gaafachiisa. Namni Oromoo gurmuun tahe ijaarame qabsoo saba isaa keessaa qooda fudhachuun akka isaaf taheti waan ifa jiru. Qabsoon godhamu qabu Wayyaanee irratti kan xiyyeefate yoo tahee rakkinni guddaan ilmaan Oromoo jidduu jiraachuu hin danda’u.
ABO qabsoo bara dheeraa gochuu irra darbee sammuu fi laphee uummata Oromoo tahee jira. Qabsoon uummatni Oromoo gochaa jiru uummata naannoo keenya jiraniif qofa utuu hin kan biyya lafaafuu fakkeenya tahaa jira. Uummatni keenya olaantummaan hiree isaa murteefachuu qabsoon gochaa jiru shira diinni nu keessatti facaasaa jiruun uguramuu irra darbee jira.
Akka ijaarsatti ABO yaroo itti olaa fi arba ilmaan tahanii ABO jiban irratti ofuu hin agarre, ykn hin hubatne taha. ABO Risaa Tahuu Qaba. Risaan yoo gara lafaatti gadi siiqe, allaattiin, quroo fi sinbroon hundi wacaa duukaa kaatu. Utuu itti galagalee kaatuu isaan takkaa dhahee hunduu biyyoo tahuu. Risaan garuu isaan loluu hin filatu. Isaan dhiisee ol waaqat ykn samiit bahee balali’a. Hundii isaanii iyyuu akka risaa ol bahanii balali’uuf danddeetti isaa hin qaban. Anaaf filmaatni risaa ol aanaa.
ABO akka ijaarsaa ti haala fokkisaa ala kana keessaa deemaa jiru irraa qoda fudhachuu dhiisuun ni mala.Garuu miseensa ijaarsaa tahanii ykn deegartoota ijaarsaa tahanii warri atakaroo kana keessaa qoda fudhatan yoo jiraantan bu’aa tokko illee akka fidaa hin jirree hubatamuu qaba. Kanaafuu ABO miseensonni isaa fi degartoonni dogongora kana keessa akka qooda hi fudhanne gochuun dhaaba fi qabsoo saba Oromoo ni gargaara. Yaroo, humnii fi qabeenyi keenya qabsoo bilisummaa mirgisiisuu irraa oola. Namootni utuu hin beeknee waan qabsoo saba isaanii miidhuu danda’u irratti boba’an illee suuta suuta hubachuuf ayyaana argatu.
Injifannaa Uummata Oromoof!
Gadaan Gadaa Bilisommaa Ti!


text:
Durii mana barmusaatti fiigaa dhaxxi fiigaa galti,gaafas ijoollee dubraa ta amala akkanaa qabdu maan jedhanii natti dheekkaman jetti.
Barii amma akkuma duriitii miti,Belaaynesh biyya isiiin fiigicha itti jalqabde dorgommii naannolee Oromiyaatti Wallaggaa fulaa buutee dorgomti amma naannoo isii qofaa mitii nama addunyaattu daawwatan.
“Haga ammaatti badhaasa hedduu argadhe, medaaliyaa, konkolaataa[Corolla 2010] tokkoo fi hedduu.”
Belaayneshiin ganna 20n tun, nama dorgommii Olyompiki Londoniitti fiigicha km10tiif filatamuu hin ooltu jedhanii abdatan.
Yoo qara dorgomtu sun km 5nillee hin dorgomti amma sun bira dabartee oli guddatte.
Durii fiigicha akkuma taphaa jalqabde,matiin hagii tokko tana jaalachuuf baatullee deemuma deemtee nama waan hedduuufuu abdatan taate.
“…Asi gahuu kootiif lammata dhaladhe natti fakkaata.”
Yoo ani dubbise sunittuu baddaa Buraayyuu keessatti leenjiaa irra jirti,haga dorgommiin geettuutti dorgommii isiin humna qabu cufaan itti qopheeffadhaa jettetti fuula dura jira.
Mee waan Belaaynesh jettee MP3 irraa caqasaa.


text:
Hirirri mormii gara torbanneen sadiif Oromiyaa keessatti geggeessamaa ture har’as godina Harargee Bahaa fi Dhihaa keessatti itti fufee ooluu isaa jiraattonni ibsaniiru.
Qnnaan bultoonnii godina Harargee Bahaa aanaa Hara-Maayaa kallattii afuriin hiriira bahanii turan. Garuu magalaaa Haraa-Maayaa keessatti hiriifu yaalanii waraanni mootummaatiin handaara magaalatti irratti ittifamuu isaanii dubbatan.
Harargee Dhihaatti ammoo barattoonnii har'as hiriira mormii geggeessuu isaanii dubbatan.
Gama biraatiin ammoo magaalaaleen godina Oromiyaa adda addaa waraanni mootummaa tohataa waan jiruuf bahanii galuunis akka hin dandahamne jiraattonni dubbachaa jiran.Gaaafii fi deebii geggeefame caqasaa.
Gaafii fi deebii kana dhaggeeffadhaa


text:
Umurii ofii irra hedduun rakkoon darbu iyyuu abdiin jira
Tala Hadavi dhimma nama adaba du’aa eeggataa turee fi rakkoo yaada sammuu qabuu tokko qorachuun gabaastee jirti. Shujaa Graham jireenyuma isaanii guyyuu jiraatu. Laga naannoo isaanii bakka ijoollee isaanii geessanii oolaa turan akaakayyuu isaaniis bakka kanatti geessuun waliin dabarsu.
Haa ta’u malee Graham umurii isaanii waggoota 62 irra hedduu rakkoo dhaan dabarsan. Jireenya isaanii waggoota 11 jalqabaa lafa qonnaa jirbii kan Louisiana jiru keessatti dabarsan. Waggoota torban itti aanu immoo keellaa mana hidhaa dargaggootaa seenuu fi ba’utti dabarsan.
Sana booda umurii waggaa 18tti himannaan nama saaminsaa irratti dhiyaatee hidhaan umurii guutuu itti murtaa’ee mana hidhaa seenan. Waa dubbisuu fi barreessuu mana hidhaa keessatti baratan. Yakka hojjetan jedhamuun himatamanis ni haalan. Yeroon sun yeroo namoonni hedduun itti hidhamaniif jeequmsi mana hidhaa keessa ture yeroo hamaa ture.


text:
Mootummaan Woyyaanee hallayyaa itti bade keessaa na baasuu mala kan jedhe jijjiirraa kaabinee taasise. Jijjiirraan kaabinee kuni jijjiirraa maqaa fi gulantaa malee geeddaramiinsa bu’uuraa tokko uf keessaa akka hin qabne hubatameera.
Namoonni Haylamaaram Dassaalenyiin muudamani hundi miseensota addawaawii fi deeggartoota isaaniiti. Hundi jechuun ni danda’amaa, namootuma sirna kana yeroo dheeraadhaaf sadarkaa addaddaatti tajaajilaa turaniidha. Kana jechuun namootuma rakkoo biyyattiin keessa jirtuuf sababa ta’anii fi harka keessaa qabaniidha.
Kaabineen EPRDF labse irraa kan hubatame sirni kuni ammas tooftaan sobaa fi yeroo bitannaa, ammas nu baasa jedhanii kan yaadan ta’uu isaaniiti. Tarree kaabinee kana kan arge kan dubbatutti jiru EPRDF tooftaa gowwoomsaa akkuma qabatetti, inumaa cimsee, itti fufuun alatti wanti jijjiiramee tokko akka hin jirre hubachiisu.
Akka ibsa Haylamaaramitti namoonni sagal iddoo dur turan irratti lakkifamani. Isaani hafan ammoo kanniin achuma keessatti wolkeessa makamanii fi barcuma wolgegeeddaraniidha.
Ummanni kan gaafatuu fi kan abdatu jijjiirraa akkanaa miti. Hawwiin ummataa jijjiiramni bu’uuraa godhamee biyyi boqonnaa haarawa seenuu isiiti. Namni jijjiiramni gara EPRDF’n ni dhufa jedhee eeges heddu hin turre. EPRDF ammatti kana godhuuf qophii akka hin taane hundaaf ifatti mirkaneesseera. Jijjiiramni hawwamugaree faallaa jijiirramaa dhaabateen osoo hin taane isa gaafii jijjiiramaa qabatee fi haqa isaaf falmateen kan deeb’ii argatu. Kanaaf itti fufiinsi qabsoo dirqama ta’uu hundi haa hubatuu.
Namoota iddoo turanitti dhiifaman;
- Obbo Dammaqaa Makoonnin
- Obbo Siiraach Fageessaa
- Obbo Kaasaa T/biraan
- Getaachoo Ambaayee
- Dooktar Dabratsiyoon G/mikaa’eel
- Ahimad Abbitaw
- Dooktar Yinnaagar Dassee
- Asmallaash W/sillaasee
- Abdulfattaah Abdullaahii
Namootaa fi iddoo kaabinee wolkeessa dhayamee jijjiirraan godhamuu agarsiisuudhaaf yaalame;
- Ministira Dhimma Alaa – Dooktar Warqinaa Gabayyoo
- Ministira Ministeera Pabliik Sarviisii fi Misooma Humna Namaa – Obbo Taaggasaa Caafoo
- Maallaqaa fi Walta’umsa Diinagdee- Dooktar Abrahaam Takastaa
- Ministira Ministeera Daldalaa -Dooktar Baqqalaa Gulaadoo
- Ministira Ministeera Qabeenya Misooma Beelladaa fi Qurxummii – Proofeesar Fiqaaduu Bayyanaa
- Ministira Waajjira Dhimmoota Koomuniikeeshinii Mootummaa – Dooktar Nagarii Leencoo
- Ministira Ministeera Qonnaa fi Qabeenya Umamaa – Dooktar Iyyaasuu Abrahaa
- Ministira Dhaabbilee Misooma Mootummaa -Dooktar Girmaa Amantee
- Ministira Ministeera Saayinsii fi Teeknooloojii – Dooktar Injiinar Geetaahuun Makuriyaa
- Ministira Ministeera Geejibaa -Ahimad Shiidee
- Ministira Ministeera Eegumsa Fayyaa -Proofeesar Yifruu Birhaanee
- Ministira Ministeera Misooma Magaalaa fi Manneenii -D/R Ambaachaw Makoonnin
- Ministira Ministeera Koonistiraakshinii –Injiinar Ayishaa Mahaammad
- Itti gaafatamaa Ministiraa Abbaa Taayitaa Galiiwwanii fi Guumruukaa – Obbo Kabbadaa Caannee
- Ministira Ministeera Bishaan, Jallisii fi Elektiriikaa – Dooktar Injiinar Silashii Baqqalaa
- Ministira Ministeera Albuuda, Boba’aa fi Gaazii Uumamaa- Obbo Mootummaa Maqaasaa
- Ministira Ministeera Naannoo, Misooma Bosonaa fi Jijjiirrama Qabeenya Qilleensaa – Dooktar Gammadoo Daalee
- Ministira Ministeera Barnootaa – Dooktar Shifarraaw T/maariyaam
- Ministira Ministeera Aadaa fi Tuuriizimii – Dooktar Hiiruut W/maariyaam
- Ministira Ministeera Dhimma Dubartootaa fi Daa’immanii – Aadde Dammituu Hambisaa
- Ministira Ministeera Dargaggoo fi Ispoortii – Obbo Ristuu Yirdaaw
Barreessaa karaa harun2has@gmail.com qunnamuu dandeettan.


text:
Godina Arsii Aanaa Dodolaa Magaalaa Dodolaatti humnootni abbaan irree Wayyaanee dargaggoo Qeerroo Oromoo Kan maqaan isaa Abdullaxiif Sanbatoo jedhamu 4/9/2016 rasaasan naannoo masgiida fatihii gamoo muniir biratti rasaasa lamaan rukuttee hospitaala Dodolaatti yaalamaa jiruun yaalcha baqaqsanii hodhuutin rasaasni qaama isaa keessaa bahuun himamee jira.Sababuma kanaan ummanni magaalaa Dodolaa guyyaa har’aa hospitaala duratti yaa’un deeggarsa isaaf qaban agarsiisanii jiru jedha gabaasni Qeerroo Dodolaa
One response
-
Pingback: Oromia: #OromoProtests: Gabaasa Fincila Xumura Garbummaa (FXG) Oromiyaa 2016 (September) | OromianEconomist


text:
Sodaachuun isaa nama marara. Namni hunduu wal qixxa onnee ykn gootumaa qaba jechuun hin danda’amu. Garuu jecha kana irraa baayyee kan nama gadisiisuu,” maaloo naaf dirmadhaa, naaf qaqqabaa, na qabatee jira”, jedhee iyyuu irraa warra fayyaa qabaniin, “calluma jedhaa “, jedhee ofii du’uuf filachuun isaa akka jiraatti sodaan ajjeessee jiru agrsiisa. Warri isa wajjin jiran sodaa waan hin qabanneef isa iyyuu lubbuu olshuu danda’u turan. Inni garuu waan sodaaf aboomamee jiruuf gargaarsa tokko utuu hin gaafatiinii fi utuu hin argatiin lubbuun isaa akka bilaashatti darbu godhe.
Injifannoon Qabsoon Bilisummaa Saba Oromoo bara darbe gonfate keessa inni duraa sodaa moo’achuu dha. Injifannoon kun kan argame qeerroo fi qarreen Oromoo murannoo guutuun harka duwwaa diina meeshaa waraanaa baraa amma funyaan isaa gahutti hidhatee jiru dura dhaabbachuudhaan dhiiga isaanii akka lolaa gannaa dhangalaasudhaan. Biyyaa lafaa kana irratti bilisummaa tola argame hin beeku Sabni bilisummaa lolate hunduu wareegama qaallii baasee jira. Garbummaa jalaa umurii guutuu jiraachuu irra aduu bilisummaa guyyaa tokko arganii du’uun waan guddaa dha. Warri bilisummaa kaayyoo godhatee bilisummaaf wareegame lubbuun isaanii bara baraan bilisummaan jiraata. Seenaa qabsoo bilisummaa saba isaaniis dhiigan barreessanii waan darbanii sabni isaanii dhala dhalaan isaan yaadata hafa.
Qabsoon Bilisumaaa Saba Oromoo karaa qindaa’een ABO fi Qeerroo Bilisummaa Oromoon oofamaa jiru hundee mootummaa TPLF raasee yaroo darbuuf jedhu mala isa dhumaa kan tahe biyyaa waraanan bulshuuf labsii hattattamaa baasuuf dirqamte. Labsiin hattattamaa jabina utuu hin taane dadhabbii mootummaa isa dhumaa ti. Qabsoon keenya haala amma keessa jirru kana irra taakkuu tokko yoo tarkaanfate dhuma TPLF taha. Qabsoon keenyaa qabsoo haqaa, bilisummaa, ilaa f ilamee, nagaeenya fi mirga ilma nama eegu waan tahee saboonni fi sabi-lammiin Impaayeera Itopiyaa keessa jiran uummata keenya wajjin hariiroo gala jiru. Sadarkaan guddina qabsoo keenyaa ilmaan Oromoo duwaa utuu hin tane ormi iyyuu akka abdiin wajjin dhaabbatu hawwachaa jira.
Tooftaa TPLF isa bututee jiru arguu dhabbanii warri qabsoo Sabao Oromoo irraa soda qaban akka jiran naaf gala. Keessatti TPLF waraana Somalee Liyuu Poolisi jedhu lenjiftee, hidhachiiftee uummata Oromoo irratti bobbaasuudhaan rakkinni Saba Oromoo fi Saba Somalee jidduu waan jiru fakkeessuu waan gochaa jirtu caalaa iyyuu kan ishee tufachiisuu fi saaxxilu malee bu’aa guddaa hin qabuuf. Uummatni Oromoo fi uummatni Somalee bara baraan nagaan ollummaan jiraataa as gahe. Warri haxxee TPLF keessatt kufee dantaa mataa isaaniif jecha ergaa isheef olii fi gadi kaachaa jiran saba kamiin iyyuu bakka bu’uu hin danda’an. Akkuma kana sabi-lammii warra biraa illee lanjiftee, hidhachiiftee uummata Oromoo mogaa Oromiyyaa irraa jiran irrattii bobbaaftee nagaa dhowwachuun ishee ni mala.” Namni bishaan nyaate hoomocha qabtaa “, jedhan. TPLF dhukkubni xanachaa ishee qabatee hobaasaa jira. Amma hobaatu garuu summii ishee bakka dandeessa maratti facaasuu irraa of booda hin jettu.
Kan nama gadisiisaa yoo jiraatee utuu uummatni isaanii ija isaanii duratti dhumaa jiru ilmaan Oromoo, TPLF duute amma awwaalamtutti marxifatanii warra jala figaa jiran ni dha. Warri kun hojii diina kana arguu dhabanii utuu hin taane akka saree warra garaa isaaniif jirantan waan tahaniif qofa. Warri kun qaroo Oromoo dhabamsiisuu fi akka dhabaman gochuu irratti gahaa guddaa qabu. TPLF dura warri dhabamuu qabu warra kana yoo jenne dogogora hin tahu. TPLF maqaa keenya, mana keenyaa fi karaa mana keenya fiduu tasa hin beektu. Kan ijoollee Oromoo fixxaa jiru dabballee fi basaastota TPLF OPDO keessatti ijaarrate dha. Warra kana uummatni Oromoo of keessaa warranxoon funaanee hin darbu taanan bara baraan dhiigni ilmaan Ormoo akka dhangala’e hafa. Harmeen Oromoo deeses akka boose hafti. Sabni Oromoo ilmaan isaa aboomachuu yoo hin dandeenye waan ormi godhu maaliif isa dhukkubsata? Qaaman Oromoo waan tahaniif ajjeessuun yoo itti jabaatee, tumanii laashesuu, ija keessa baasuu, gurra irraa kutuu, akka gara saba Oromoo hin dhufne of irraa fageessuu fi adaba du’a wayya jechisiisu kennuufiin barbaachisaa dha. Maaliif gaddamaaf? Isaan imaan Oromoo ajjeessuu fi ajjeessisu irraa of booda hin jedhan.
Yaroo diinni tooftaa jijjiratu, nuyis haala qabsoon ittiin deemuu danda’u xinxallee tooftaa diinatti of madaqsuu qabna. Yaroo diinni uummata keenya irratti daarii Bahaa amma daarii Dhihaa, daarii Kibaa amma daarii Kaabaa waraana bobbaasee jiru harka qullaa hiriira nagaa baahuun wareega gatii hin baafne kennuu taha. Diinni keenya waraanan nu daakee amma guyyaa danda’ameef itti nu bituuf yaalluu irraa booda hin jedhu. Diina qawween nu qabatee, qawween nu bitaa jiru, qawween qofa of irraa kaasuu dandeenya. Nutti akka diina keenyaa halkan tokkotti meeshaa waraana kan diina keenyaa gitu qabaachuu hin dandeenyu. Humni diinaa guyyaa guyyaan bututaa fi burkuta’aa yaroo adeemuu kan uummata keenyaa immoo lalisaa fi mirgisaa deema. Dhuma irratti itti injifannoon kan uummata bal’aa Oromoo akka tahe mamii tokko qabachuu hin qabnu.
Akka nama tokko itti illee tahu sodaan nu baasaa hin jiru. Ilmaan Oromoo meeqaatu utuu baqatuu gamoojji keessatti bishaanii fi midfhaan dhabee irbaate allaattii tahee hafe. Oromoo meeqatu dagalaa keessatti irbaata beneensa tahe. Kaan galaanatti keessatti kufee irbaata qurcumii tahee yaroo hafuu lalistuu biyya abbaa keenya itti sarroonni OPDO fi TPLF geraraa jirti.
Warri rakkinna meeqa keessa darbee biyya Oromoo gahee akka dur nagaan hirkatumaa argachaa hin jiran. Haalli biyya lafaa jijjiramaa jira. Safuun dhala namaaf godhamu bakka dhabaa deema. Badanee barbaacha dhabuu fi du’anee awwalshaa dhabuu irra biyya abbaa keenya utuu falmatnu yoo dune biyyoo biyya abba keenyaa keessatti owwalamna. Waan lolleef hin duunu. Goota isa lolu dura sodaataa isa gola oolutu du’a.Yoo gantootaa fi basaastota TPLF of keessa cirree baafne rasaassi TPLF nu hin argatu. Kan sodaatamuu qabu basaastotaa fi dabballee TPLF warra gogaa hoola ufatanii waangoota nu keessa oolan tahuu qaba. Of qullqulleessun sodaa haa dursu. Of qulqulleessunis filmaata biraa hin qabu. Mee diina keeny wajjin fuulaa fi fuulatti walitti haa baanu.
Injifannoo Uummata Oromoof!
Gadaan Gadaa Bilisumma ti!


text:
http://media.voanews.com/images/main_top2.jpg
Afrikaa keessatti dhukkubonni Tamboo xuxuutti hidhatanii uumaman, rakko daran hamaa ka geessisaa jiran ta’uu Jaarmayaan Fayyaa Addunyaa (WHO) ibsee jira.
Kutaalee Afrikaa hanga tokko keessatti waggootti dhufan 12 keessa tambootti gargaaramun ka dachaan dabalu tahuu gabaasaaleen haarawa bahan akeekkachisanii jiru.
Gareen “ Global Smoke Free Partnership “ jedhamu akka gabaasetti, uummata Afrikaa jiran keessaa dhibba irraa harka 90 ka ta’an, nama tamboo xuxxuu waliin waan jiraataniif, tamboo namni biraa xuuxuu irraa aarri bahu akka hafuuraan qaama isaanii hin seenne ittisuuf carraa hin qaban.
“Itiyoophiyaa keessatti Tamboo xuxuu akka biyyoota adunyaa ka biroo ittisuuf, seerri ba’e hin jiru” ka jedhan Yuniversitii Finfinnee Kutaa wal’ansa Fayyaatti, itti gaafatamaa waa’ee dhukkuba Sombaa ka ta’an Profesarrri-gargaaraan Amsalu Baqqalaa “ hubaatiin Tamboo xuxuun geessisu rakkoo dhabamuu fayyaa qofa otoo hin taane, rakko dinagdee fi hawaasummaa waliin illee hidhata qaba” jedhu.


text:
Aap Ki Yaad, Aati Rahi Raatbhar Lyrics from Gaman sung by Chhaya Ganguli. This song is composed by Jaidev Gaman movie stars . Gaman Releases on 1979-01-01.
Lyrics : Aap Ki Yaad, Aati Rahi Raatbhar
Movie : Gaman
Music Director : Jaidev
Singers : Chhaya Ganguli
Lyricists : N/A
Genre : N/A
Aap Ki Yaad, Aati Rahi Raatbhar Lyrics
Aap Kee Yaad, Aatee Rahee Raatabhar Chashma Ye Nam Muskuraatee Rahee Raatabhar Raatabhar Dard Kee Shammaa Jalatee Rahee Gam Kee Lau Tharatharaatee Rahee Raatabhar Baasuree Kee Sureelee Suhaanee Sadaa Yaad Ban Ban Ke Aatee Rahee Raatabhar Yaad Ke Chaand Dil Mein Utarate Rahe Chaandanee Zagamagaatee Rahee Raatabhar Koee Diwaanaa Galiyon Mein Firataa Rahaa Koee Aawaaj Aatee Rahee Raatabhar


text:
Doktar Muktaar Mohaammed
Qabsoon biyya tokko keessatti kallattii maraan taasifamu barnootaan yoo deggarameen alatti jijjiirama waaraa biyyi ykn uummatni eegu ni fida jedhanii yaaduun dogoggoradha. Barnoonni siyaasa biyya tokkoo jijjiiruu, dinagdee biyyaa fooyyessuufi hawaasummaa lammiilee cimsuu keessatti shoora ol’aanaa qaba.
Dhimmi kun maaf ka’e jechuun hin oolu. Akkuma beekamu Yuunivarsiitiiwwan Itoophiyaa keessatti ajjeechaan barattootarra gahe balaaleffachuufi bakka tokko tokkotti ammoo qormaata bahumsaa eebba booda lkennamu mormuun sosochiin baruu barsiisuu yeroof dhaabatee ture.
Dhimma kana ilalchisuun gareen gaazexeessitootaa tibbana gara Yuunivarsiitii Odaa Bultumitti bobba'uun qaamota dhimmisaa ilaallatu waliin haasa’aa taasisee ture. Pirezedaantiin yuunivarsitichaa Doktar Muktaar Mohaammad gaaffileen karaa barattootaa ka’aa jiran sirriifi furmaata kan barbaadan ta’uu himu.
Yuunivarsitichatti hojiin baruu barsiisuu kan dhaabate ajjeechaa gara jabummaa ilmaan Oromorratti raawwateefi qormaata bahumsaa eebbaan booda kennamu sababa godhachuun akka ta'e kan himan pirezidaantichi, gaaffilee akka Yuunivarsiitichaatti deebi'uu danda'an furuuf hawaasni yuunivarsiitichaa sosochii taasisaa jira jedhu.
Yuunivarsiitichi dhiyeenya hundeeffamuusaarraa kan ka'e meeshaaleen hojii baruu barsiisuuf barbaachisoo ta’an kanneen akka kitaabilee wabii, kompiitara, daandii, bishaaniifi nyaata waliin walqabatanii guuuu miti kan jedhan Pirezedaantichi, hanqinoota kanneen furuufis sochiin cimaan taasifamaa jira. Gaaffileen akka mootummaatti deebi'uu qabaniifi deddeebbiin ka’aa jiran deebisuuf xiyyeeffannoon kennamuu baannaan barnoota qulqullina qabu kennuufi lammii ga'umsa qabu horachuun hindandahamu jedhu.
Dhaabaa Lataa yuunivarsitichatti barataa muummee Qonnaa Waggaa 3fa yoo ta’u, gaaffiin barataa gaaffii biyyaa waan ta’eef yeroon deebi'uufii qaba. Ajjeechaan yeroorraa yerootti maatii barattootaarratti raawwatamaa jirus barnoota akka dhaabnuuf sababa ta’aa jira. Qaamoleen ajjeechaa kana raawwatanis seeratti dhiyaachuu qabu.
Dhimmi dabalataa hojiin baruu barsiisuu yuunivarsiitichaa akka gufatuuf sababa ta’an keessaa inni biraan dhimma sababa walitti bu'iinsa daangaa Oromiyaafi Somaaleetiin lammiilee Oromoo qe'eefi qabeenya isaaniirraa buqqa'aniifi namoonni lammiileerratti ajjeechaa raawwatan seeratti dhiyaachuu dhabuu waan ta'eef mootummaan dhimma kana irratti xiyyeeffatee furmaata kennuu qaba. Kuni ta’us barnoota addaan kutuun sirrii waan hintaaneefi qabsoo eegalame kan gufachiisu waan ta’eef barattootni barnootasaaniif xiyyeeffannoo kennuu akka qaban yaadachiisa.
Qabsoon barnotaan hindeeggaramne qabsoo bittinnaa'aadha kan jedhu barataan kun, barachaa gaaffachuufi sagalee dhageessisuun ammayyummaa waan ta'eef barnoota addaan kutuun dinagdee maatiifi biyyaa miidhuudha.
Walumaagalatti, hojiin baruu barsiisuu yuunivarsitichaa dhibbeentaa 90 irra kan ga'e yoo ta'u, barattoota sababa garaa garaan hanga ammaa barumsa isaanii irratti han argamneef waamicha taasisaafii jira. Qabsoon barnootaan hindeeggaramne qawwee rasaasa hinqabne waan ta’eef barnoota ofiitti deebi'uun qabsoo ofii seeraan itti fufuun jijjiirama fiduuf miirri kutannoo jiraachuun barbaachisaadha.
Waasihuun Takleetiin


text:
Furmaata waldhabdee: Sirni Gadaa sirna badaaf qoricha ture
Sirni Gadaa duraan sirna badaa ittiin qolachaa yoona geenye babal'achuu waraana hammaataa fi meeshaa ammayyaan deggerameen murtee dabarsuuf humna dhabaa jirra jedhu abbootiin gadaa dhimma walitti bu'iinsa daangaa Naannoo somaalee wajjinii irratti.
Walitti bu'iinsa daangaa Naannolee Oromiyaa fi Sumaalee gidduutti mudateen lubbuun namoota hedduu darbee kuma 600 ol ammoo qe'eerraa buqqaafamaniiru.
Walitti bu'iinsi daangaa kun Harargeerraa eegalee hanga Booranaatti walqabatee kan fulla'u waan ta'eef ummanni hedduun daangaarra jiran rakkoo kanaaf saaxilamaniiru, saaxilamaas jiru.
"Boorana keessumaa Mooyaaleetti rakkoon daangaa daranuu hammaate, uummata nagaarratti haleellaan humna addaa Sumaaleen raawwatamaa jiru akka malee nu yaaddesseera," jedhu Abbaan Gadaa Booranaa Kuraa Jaarsoo.
"Torbee darbe walitti bu'iinsa Oromoo Booranaa fi gosoota Garrii gidduutti uumamen lubbuun namaa badeera kan jedhan Abbaa Gadaa Kuraan, akkaataa seera Gadaatiin araarsuuf waraanni nuuf hin eyyamne jedhu.
''Gadaan keenya waldhabdee Oromoo gidduuttis ta'e saba biraa wajjiin jiru hiikuuf seera araaraa qaba, haa ta'u malee waraanni humnaa olii akka marii araaraaf hin teenye nu sakaaleera, afaan dubbannu nu wallaalchiseera, kan duraaniirraa adda humnaa ol nutti ta'eera," jedhan Abbaa Gadaa Kuraan.
''Baroota hedduuf sirna gadaatiin saba araarsinee akka maatii tokkoottti yoona geenye. Inni alanaa garuu waraanaa ammayyaan waan deggerameef humna gadaatii ol ta'eera. Mootummaan federaalaa maaliif akka akkas godhe nuuf hin galle'' jedhan.
Sirni Gadaa Oromoon eegee har'aan ga'ee addunyaaf qusate ummaticha biratti kabaja guddaa qaba, murtoo gadaan dabarsu hundaa Oromoon ni kabaja.
Garuu murteen gadaa murtee siyaasa biyyattii waliin yoo wal bira qabamu hammam fudhatama qaba kan jedhu baayyee nu yaachiseera jedhan.
Rakkoo keessoo Oromiyaa furuuf garuu sadarkaa barbaadamuun ta'uu baatus hojii tasgabbii uumuu hojjechaa jiraachuu dubbatan Aab Kuraa Jaarsoon.
Oromoo sirna gadaan buluu fi siyaasa biyyattii keessa jiru akkamiin walitti araarsuun akka danda'amu akkasumas gadaan addunyaan akka hambaa kiliyaa tokkootti galmeesse kun ga'ee adda durummaa akka gumaachuuf ni hojjenna jedhu.
Qorataa seenaa Oromoo fi sirna gadaa kan ta'an Dr. Bokkuu Xachee ummanni Oromoo maloota ittiin waldhabdee furan lama jechuunis dhoowwuu (pre-emptive measure) fi ittisuu ( Mitigative measure) waan qabuuf madaala isaa eegee nageenyaan jiraatee har'a ga'e jedhu.
Oromoon waan hunda dhugaa fi seera araaraatiin waan xumuraa tureef haaloo qabatee waliin hin dhiphatu, kan amma daangaarratti uumamaa jiru garuu kallattii dhibii waan qabateef waraana waraanatu deebisa jedhan.
''Yoo dhugaan haalame ni muran. Namni dhugaa hin quufne dhugullee hin quufu'' jedhu Dr. Bokkuun.
''Hanga gaaddisi gadaa argamutti ofirraa ittisuudha. Gadaan ga'ee bulchiinsummaasaa ba'uu qaba. Dhiibbaan siyaasaa (state factor) gadaarraa fonqolfamuu qaba. Nagaan kan gadaati, nagaa fiduuf uummanni gadaa dhaggeeffachuu qaba. Qoodi uummata mariisisuu qooda gadaati. Ga'een gadaa kan ammaa caaluunsaa hin hafu.''jedhan.


text:
Bitootessa 29,2017, Godina Arsii keessatti manneen daldalaa dhuunfaa cufsiisuun akkuma itti fufetti jira,Godina Arsii Aanaa Suudee magaalaa Darrabbaa keessatti wayyaaneen manneen daldalaa dhuunfaa cufuudhan dirqamaan daldaltoota sabaan Oromoo ta’an dirqamaan gurmaayaa jechuun hojii dhuunfaa isaanii irraa ittisaa jiraachuun beekamee jira.
Bifuma wal fakkaatun Godinuma kana Maagaalaa Eddoo keessattis daldaltoota daldala dhuunfaarratti eeyyama baafatanii daldalan eeyyama haaromsiisaa jechuun manneen isaanii irratti cufuudhaan erga waajiratti waamaniin booda gurmootanii dalaguu qabdu jechuun dirqamaan hojii isaanii irraa ittisaa jiraachunis gabaafamee jira.


text:
Gabaasa Sagalee Bilisummaa Oromoo
Impaayera Itoophiyaa keessatti imaammata dabaa murni wayyaanee hordofaa jiru irraa kan kahe hoongee fi gogiinsi uumame lubbuu lammiilee fi beeyladaa balaa ulfaataaf saaxilaa jira. Keessumaa ammoo dacheen Oromiyaa jiidhinaa fi badhaadhinaan beekkamtu imaammatuma gartuu abbaa irree kanaatiin ontee fi gogdee lammiileen kumootaan nyaata dhabuun leeccalloo isaaniis hurgufatanii hiraara argaa jiru. Mootummaan wayyaanee wayta rakkoon kun uumamu ummata nan bulcha jedhuuf birmatee nyaataan dhaqqabuu fi hegereefis akka rakkinichi hin uumamneef hojjechuu mannaa, inumayyuu hammeessaa jiraachuu gabaasaaleen godinaalee Oromiyaa adda addaarraa nu dhaqqaban ni ibsu.
Akka odeessa godinaalee Oromiyaa adda addaa irraa nu gahe kanaatti saamichaa fi manca’iinsa qabeenya bosonaa wayyaaneen geessiserraa kan kahe dacheen qullaatti haftee rooba dhabuudhaan hoongeen uumame midhaan facaafamee fi beeyladoota miidhaaf saaxileera. Ummannis kanarraa beelaan hubamaa fi qayee dhiisee godaanaa akka jirutu ibsame.
Gabaasni Godinaalee akka Baha Harargee, Horroo-guduruu, Jimmaa, Baalee, Kaaba Shawaa, Baha-Shawaa fi Lixa-Arsiitii nu gahe akka addeesssutti hanga Fulbaana 22 bara 2015tti hanqinni roobaa ummata rakkoof afeeree jira. Keessumaa ammoo Horroo-guduruu, Kaaba Shawaa, Baalee fi Jimmaa keessatti gogiinsi uumame naannichatti lammiilee akkaan miidhaa jira.
Haaluma walfakkaatuun Godina Baha Harargee Onoota 11 keessatti kan argaman gandeen 109 hir’ina roobaatiin kan hubaman yoo tahu, Onoota 5 keessatti ammoo gogiinsi uumame sanyii faca’ee fi beeyladoota gaaga’aa jiraachuutu barame. Onoota kanneen keessatti sanyiin midhaanii facaafame roobni dhabamuu irraa odoo hin biqilin kan hafe yoo tahu, beeyladoonni ammoo soorata dhabuudhaan dhibee ANTIRAAKSII jedhamuun hubamaa akka jiran gabaasni arganne ni addeessa. Ona Cinaaqsan keessatti ammoo rakkinichi haalaan hammaatuudhaan beeyladoonni 21 tahan dhumatuu fi hedduunis gaaga’amaa jiraachuutu ibsame.
Hanqina roobaa fi hongee uumame kanarraa kan kahe horsiisee bultoonni beeyladoota isaanii qabatanii naannawa bishaan dhugaatii fi margi loowwanii argamutti godaanaa jiru. Kana malees ummanni waan nyaatu dhabuu fi qabeenyi beeyladaas duraa dhumatuu irraa jiruun itti hadhaa’ee baadiyyaarraa gara magaalotaatti godaanaa akka jiru dha gabaasni nu dhaqqabe kan addeessu.
Jiraattonni naannolee kanneenii gargaarsa seektaroota Kaatoliikiin ala mootummaa federaalaas tahu naannoo Oromiyaan bulcha kan jedhu OPDO irraa gargaarsa argatan hin qaban.
Ummanni hoongee fi gogiinsa uumameen walqabatee rakkoo midhaan nyaataaf afeeramus sirna wayyaanee fi ergamtoota isaarraa midhaan nyaataaf oolu fi sooratni lubbuu beeyladoota isaa dhumaatii irraa baraaru amma ammaatti hin kennamneef. Rakkoon geejjibaa akka furamu wayyaaneedhan waadaan seenamus akkasumatti baroota lakkoofsise ammoo, dhimma rakkoon hawaasichaa akka hin furamne danqaa tahe isa biraa ti.
Gabaasaan Godina Baha Shawaa irraa nu gahe akka addeessutti ammoo Ona Fantaallee Gandoota 16, Ona Boosat gandoota 7, Ona Adaamaa gandoota 6 akkasumas Ona Adaamii-tulluu gandoota 35 keessatti gogiinsa uumameen midhaan lafa heektaara 9884.3 tahu irratti faca’ee ture odoo hin biqilin achumatti hafuudhaan akka deebisanii facaasaniif isaan dirqeera. Kunis lammiileen midhaan nyaataaf hambifatan akka sanyiif oolchan kan dirqe yoo tahu, hoongee jirurraa oomishtummaan akkaan ni hir’ata jedhamee eegama. Naannichatti hawaasni midhaan facaafatee abdatu achumaan hafuu fi kan manaa qabu hurgufatee fixuurraa akkasumas oomishni hin argamu kan jedhuun yaadda’aa jira. Kanatti dabalee ammoo beeyladoonni waan sooratan dhabuun gogaa fi lafee qofatti hafaa fi dhumataa jiraachuurraa, gargaarsa eeggachuuf dirqamaniiru.
Godina Dhiha Arsii Onoota Shaallaa fi Siraarootti ammoo imaammata badaa wayyaaneen hordofaa jiruun dacheen qullaa taatee hoongee uumameen sanyiin midhaanii lafa Heektaara 11,142 irratti faca’e guutummaatti badeera. Naannawa kanatti ummanni beelaaf saaxilamuudhaan hiraaraa jiraachuun kan ibsame yoo tahu, keessumaa ijoolleen hir’ina nyaataan hubamaa jiru. Loowwan hedduunis balaadhuma hoongee kanaan dhumataa jiru. Qonnaan bultoota naannichaa balaa kanaaf saaxilamaniif gargaarsi sanyii filatamaa fi talaalliin beeyladootaa kennamaa jiru gahaa akka hin taane kan addeessu gabaasaan arganne, sadarkaan rakkoo ummanni keessa jiruu xiyyeeffannaa dhabee xiqqeeffamee ilaalamaa jiraachuu irraa maqaa gargaaraa fi talaallitiin ololuu malee rakkinicha furuudhaaf tattaaffiin gama mootummaa kan hin jirre tahuu hubachiisa.
Dhiha Oromiyaa Godina Jimmaattis roobni kan duriirra xiqqaachuu fi gogiinsi hammaachuurraa oomishni midhaanii hubamuu maddeen ibsaniiru. Onoota godinichaa 16 keessatti dhukkubni midhaanii MAIZE LETAL NEGROIZE jedhamu sanyii Heektaara 52 irratti faca’e miidhuudhaan akka lammata irra deebi’anii facaasaniif dirquutu barame.
Naannichatti sanyii midhaanii dafanii nyaataaf gahan facaasudhaan lammiilee balaarraa dandamachiisuuf ogeeyyiin tattaafataa akka jiran kan ibsan maddeen, mootummaan wayyaanee fi ergamtuun isaa OPDOn ummata maqaa adda addaatiin saamuu fi ololaan gurra duuchuu malee falli tolchaniif akka hin jirre hubachiisan.
Mootummaan EPRDF/TPLF/OPDO lammiilee biyyattii keessumaa ammoo qonnaan jiraattotaa fi tikfattoota bu’uura jiruu isaanii kan tahe dachee irraa saamuudhaan akkasumas summeessudhaan balaa beelaaf saaxilaa akka turee fi ammas itti jiru ni beekkama. Kanatti dabalees qilleensaa fi lafa faaluu fi manca’iinsa qabeenya bosonaa irraan gahaa jiruun kan kahe haalli qilleensa naannoo jijjiiramee lafti kaleessa rooba gahaa argachaa turte har’a hoongeen hubamaa jirti. Beeyladoonnis dachee gannaa-bona lalistuu tahuun beekkamturraa margaa-bishaan dhabanii kumaatamaan harca’uudhaan jiruu lammiilee Oromoo balaaf affeeraa jiru.
Kun hundumtuu tahees mootummaan wayyaanees tahee jaleen isaa Oromiyaan bulchaa jira jettu iyya lammiileef gurra laachuu mannaa, ammayyuu olola guddannee oofuudhaan beela, hoongee fi gogiinsa uumame haguuguuf tattaafataa jiru.
Wayta lammiileen biyyattii keessaa miliyoona hedduutti lakkaawaman beelaa fi hoongeen hubamanii gargaarsi akka isaan barbaachisu addunyaanuu lallabaa jirtu kanatti, kan gabaan odeessu gowwaan maatii dhoksa akkuma jedhan wayyaaneen ammayyuu ololaan rakkoo kana haguuguuf ykn xiqqeessee dhiheessuu itti fufeera.
Rakkoon uumamuu xiqqeessee ibsee, gama kaan ammoo gargaarsaan akka dhaqqaban akkuma amala isaa kadhaaf fiigaa jiraatus itti milkaawaa hin jiru. Arjoomtonnii fi dhaabbileen gargaarsaa adda addaa mootummaan wayyaanee gargaarsa maqaa lammiilee rakkoon hubamaniitiin argate dantaa siyaasaaf oolfataa jiraachuu kanaan dura ibsaa turanis sirnichi ammas saamicha itti fufeera; arjoomtotni haala amma mul’ataa jiruun yeroon awwaataa akka hin jirres ibsameera.
Imaammata saamichaa gartuu faashistii kanarraa kan kahes lammiileen biyyattii silaa gargaarsaan dhaqqabamuu malan rakkoo caaluuf afeeramaniiru. Hanga mootummaan wayyaanee adeemsaa fi imaammata dogoggoraa hordofuun hoongee, gogiinsaa fi beela baruma-baraan deddeebi’ee lubbuu lammiilee fi beeyladootaa gaaga’aa jiru hordofu dhabamsiifamutti rakkoon Impaayerattii furmaata hin argatu.


text:
Korri ganna dabre Koppenhaagen,Deenmaarikitti deemsisame fala guddaallee hin fidne.Dubbiin jijjiirama qilleensa yoo hedduu ammoo siyaasaa tahaa deemiti.
Biyyoonni guddachuutti jiran, "biyyoota guddatan tu qilleensa nurraa hammeessa" jedhan.
Ka kora kanatti hirmaatanii deebi'an Itti gaafatamaan Bosonaa fi Qabeenna Bosonaa Oormiyaa Dr.Girmaa Amantee akka jedhanitti mariin baranaa waan dansaa dubbatte;oowwa qilleensa digrii centigradii lamaa gaditti diqqeessuuf walii-gale.
Marii tana irratti biyyooti marti akkuma walti dhiyaataniin yaada tokkoon fala tokko barbaaduu irratti dubbachaa turan. Wanni addunyaa meeshaa waraanaayyuu caalaa sodaachisaa dhufe qilleensa jijjiirame. Qilleensi jijjiirame daangaa biyyaallee eegatee waan hin deemneef jedhu, Dr. Girmaan.
Wanni guddaan akka Dr.Girmaatti biyyooti dureeyyiin aara warshaalee isaanii keessaa bahu diqqeessuu, akka bosonni hin badne sadarkaa addunyaatti akka seerri bahu tolchuu.
Mee waan Dr.Girmaa gaafanne kutaa duraa MP3 tuquun caqasaa.