text:
Saturday, December 25, 2010
Hawaasti Oromoo SA FDG Kabajate
(Madda Oduu ABO, MOA, Adelaide, Sadaasa 27, 2010) Hawaasti Oromoo Adelaide, South Australia, keessa jiraatan gaafa 20/11/2010 guyyaa Yaadannoo Fincila Diddaa Garbummaa sirna oo’aa fi haala mijaawaa kabajachuun gabaasame.
Akka gabaasaa MOAtti qophiin gootota ilmaan Oromoo kanneen diddaa garbummaa irra otuu jiranii wareegaman yaadachuuf qophaa’e kun akkuma aadaa Oromootti eebba maanguddootaan baname.
Itti aansudhaan Dura Taa’aan Waldaa Hawaasa Oromoo South Australia-OCASA- erga keessummoota Migrant Resource Centre-MRC SA fi Community Somali irraa argaman galateeffatanii booda haasawa godhan keessatti akka Oromoon mootummaa mataa ofii, Oromia, qabaachaa ture garuu jaarraa 19 keessa kaasee sirna bittaa gabroonfataa gurrachaan hiraarfamaa, fi saamamaa akka jiru ibsan.
Oromoon erga mirga isii samamtee as takkaa otoo qabsoo hin gudhiin haya jettee gabrummea jalatti akka hinbuliin kan ibsan Ob Ibraahim, “ammalle wanni asitti walitti nu fide kun itti fufiinsa qabsoo sanaa ti,” jedhanii jiru.
Itti aasnsee abbaan jaarmayaa hawaasa Oromoo J/Kadir Ibrahin FDG maaliif akka kabajamuu eegale yeroo ibsu, “ABOn akkuma qabsoo Oromoo bakka tokko tokkotti finiinaa ture bakka tokkotti fidee jarmiyesse, finciloota diddaa garbummaa bakk adda addaatti adeemaa tures gamteessee akkaataa qabsoo Oromoo itti millkeessu irratti hojjachuu eegale,” jedhee jira.
“ABOn qabsoo fincila diddaa garbummaa yeroo labsutti, ummati Oromoo dhaamsa dhaaba isaa kana dhagahee waliin hiriiruun isaa dhaabni sun hagam ummata Oromoo biratti kabajaaa fi marartoo akka qabu ibse,” kan jedhe J/ Kadir, ammas qabsoo Oromoo milkeessuu irratti dhalooti haaraan waan yeroon gaafatu maraan birmachuu fi qabsoo egere isaan eeggatuuf of qopheessuu qabu,” jedhee dhaamee jira.
Ayyaana kana irratti keessummoota argaman keessaa bakka bu’aan hawaasa Somaali illee ayyaana kana irratti argamuu isaatiif gammachuu itti dhagayame erga ibsaniin booda muuxannoo waljijjiiruufis hawaasa Oromoo irraa kanneen uffannaa aadaa Oromoo calaqqisu uffatanii hirmaatan lama akka walgeettii hawaasa isaanii irratti argaman afeeranii jiru.
Jaarmiyaa dhimma qubattootaa South Australia, MRCSA, irraa keessummaan argaman Aadde Michelle S M Dieu dhaamsa dabarsan keessatti waldaan Hawaasa Oromoo SA qophii kana irratti isaan afeeruu isaatiif erga galateeffatanii booda, hawaasti Oromoo akkuma kanatti fakkeenya gaarii ta’uun walijaaree haadholii, fi dargaggoota akka jajjabeessuu fi barsiisu dhaamanii jiran.
Guyyuma kana keeysa ayyaana Edaatis kan kabajatan yoo ta’u, maayii irratti Waldaya dargagoota Oromoo kan kubbaa miilaa, ‘Oromo United Football Club Of South Australia O.U.FC.SA’ jedhamu ijaarrachuun kan labsatan ta’uun beekamee jira.
Posted by Oromo Community Association SA at 3:54 AM 0 comments
Tuesday, April 27, 2010
Ayyaana Gootota Oromoo
Hidhaa fi Saamichi Ummata Oromo Irraa Akka Dhaabbatu Gaafatame!
(Madda Oduu ABO/MOA/ Adelaide, South Australia, 27 Ebla 2010) Hidhaa fi Saamichi ummata Oromoo irratti raawwatamaa jiru, naannoo Gaanfa Afrikaa jeequmsa olaanaaf kan saaxilu waan ta’eef naga jaalattooti addunyaa mootummaa Wayyaanee irratti dhiibbaa akka godhan gaafatame.
Maddi Oduu ABO akka gabaasetti, waamichi kun ummattoota Addunyaa nagaafi tasagabbii jaalatan maraaf kan dhiyaate, Ayyaana Guyyaa Gootota Oromiyaa Awustiraaliyaa Kibbaa magaalaa Adeleyid keessatti torbee darbe kabajame oole irratti ture.
Ayyaana Guyyaa Gootota Oromiyaa hawaasa Oromoo magaalaa Adeleyid keessa jiraataniin kabajame kana irratti akka ibsametti, mootummaan Wayyaanee yeroo kamiyyuu caalaa lafa Oromoo abbootii qabeenyaa biyya alaatti gurguruun, ummata Oromoo immoo lafamalee gochaa jira.
Dura Taa’aan jaarmiyaa ABO Konyaa Adelaide, Jaal Ahmad Abdurahiman, itti dabaluunis, ayyaana kana irratti haala Oromiyaafi Oromoon itti jiru yeroo ibsu mootummaan Wayyaanee karaa hundaan qabeenya Oromiyaa saamaa akka jirtu, mirga ummata Oromoos hedduu miidhaa akka jirtu hubachiiseera.
“Yeroo qondaaltoti Wayyaanee lafa Oromoo gurguranii, coomaa fi daadhiidhaan dhaqna dhiqachaa jiranitti, abbaa biyyaa fi abbaa lafaa kan ta’e qotee bulaan Oromoo agabee xanneedhaan du’aa jira,” kan jedhe Jaal Ahmad, dhibdee kana furuufis ummati keenya gama hundaan wal ijaaranii tokkumaan diina isaanii irratti bobba’uu akka qaban dhaamsa dabarseera.
Gaaffiin ummata Oromoo mirga hiree fi qabeenya ofii irratti ajajuu danda’uu ta’ee otuu jiruu kanneen gaaffii mirgaa kana kaasan biyya irraa aryachuu, biyya itti baqatan keessatti nagaan akka oolanii hinbulleef immoo qabanii biyyatti deebisuun hiraarsaa bara dheeraa booda murtii fakkeessaatiin murtii dua’aa irraa haga hidhaa bara dheeraatti itti kennaa akka jiru marii kana irratti saaxilamee jira.
Hawaasti yaada kana dhaggeeffates, gabaasaa MOAf akka ibsanitti, “gochaa badaa fi loogii sanyii irratti hundaa’ee ummata Oromoo irratti raawwatamaa jiru ku, eenyumaafuu kan tolu miti; keessaayyuu, egere biyyaafi naannoo sanaaf yaaddessaa waan ta’ee balaaleffamuu qaba,” jedhanii jiru.
Aayyoon Oromoo tokkos miidhaa ummataa Oromoo irra gahaa jiru kana yoo balaaleffatan, “Mallasaan biyya keenya nuuf dhiisee bahuu qaba; Oromiyaan kan Oromoo ti. Qe’ee keenya irratti nu hidhanii nu ajjeessuun kun balaa hamaa fida malee, Oromoo qabsoo irraa duubatti hindeebisu,” jechuun ijjannoo cimaan mootummaa Wayaanee balaaleffatanii jiru.
Gaafatamaan jaarmiyaa dhaabaa, Jaal Kadir Ibiraahim immoo seenaa Ayyaan Gootota Oromoo kun kan qabsaa’ota Oromoo maraa ta’uu yaadachiisanii, “ayyaana goototaa kan kabajnu, gumaa isaanii bilisummaadhaan mirkaneessuuf yeroo itti irbuu keenya haaromsinee daran xiiqomnee kaanuudha,” jedhanii jiru.
Dura Taa’aan Hawaasa Oromoo Austiraaliyaa Kibbaa, Ob Ibraahim namoota achitti argaman baga nagaan dhufatan jechuun simatan. Hawaasti Oromoos bakka jirrutti walqabatee, tokkummaan akka waliin jiraatu, dhibdee isaas akka waliin hiikkatu dhaamanii jiru.
Ayyaanni kun akkuma aadaa Oromootti eebba maanguddoon eegalame; maanguddoonnis akka sabni Oromoo tokkoomu, akka walta’uufi waldhagahu eebbisaniiru. Achiin, faaruun Alaabaa Oromiyaa faarfamuun sagantaan Ayyaana Goototaaa jalqabame. Ayyaana kana irratti barruuleen Xiyyaa fi Barruleen Kallacha Oromiyaa dhiyaatee gurguramee jira.
(Madda Oduu ABO/MOA/ Adelaide, South Australia, 27 Ebla 2010) Hidhaa fi Saamichi ummata Oromoo irratti raawwatamaa jiru, naannoo Gaanfa Afrikaa jeequmsa olaanaaf kan saaxilu waan ta’eef naga jaalattooti addunyaa mootummaa Wayyaanee irratti dhiibbaa akka godhan gaafatame.
Maddi Oduu ABO akka gabaasetti, waamichi kun ummattoota Addunyaa nagaafi tasagabbii jaalatan maraaf kan dhiyaate, Ayyaana Guyyaa Gootota Oromiyaa Awustiraaliyaa Kibbaa magaalaa Adeleyid keessatti torbee darbe kabajame oole irratti ture.
Ayyaana Guyyaa Gootota Oromiyaa hawaasa Oromoo magaalaa Adeleyid keessa jiraataniin kabajame kana irratti akka ibsametti, mootummaan Wayyaanee yeroo kamiyyuu caalaa lafa Oromoo abbootii qabeenyaa biyya alaatti gurguruun, ummata Oromoo immoo lafamalee gochaa jira.
Dura Taa’aan jaarmiyaa ABO Konyaa Adelaide, Jaal Ahmad Abdurahiman, itti dabaluunis, ayyaana kana irratti haala Oromiyaafi Oromoon itti jiru yeroo ibsu mootummaan Wayyaanee karaa hundaan qabeenya Oromiyaa saamaa akka jirtu, mirga ummata Oromoos hedduu miidhaa akka jirtu hubachiiseera.
“Yeroo qondaaltoti Wayyaanee lafa Oromoo gurguranii, coomaa fi daadhiidhaan dhaqna dhiqachaa jiranitti, abbaa biyyaa fi abbaa lafaa kan ta’e qotee bulaan Oromoo agabee xanneedhaan du’aa jira,” kan jedhe Jaal Ahmad, dhibdee kana furuufis ummati keenya gama hundaan wal ijaaranii tokkumaan diina isaanii irratti bobba’uu akka qaban dhaamsa dabarseera.
Gaaffiin ummata Oromoo mirga hiree fi qabeenya ofii irratti ajajuu danda’uu ta’ee otuu jiruu kanneen gaaffii mirgaa kana kaasan biyya irraa aryachuu, biyya itti baqatan keessatti nagaan akka oolanii hinbulleef immoo qabanii biyyatti deebisuun hiraarsaa bara dheeraa booda murtii fakkeessaatiin murtii dua’aa irraa haga hidhaa bara dheeraatti itti kennaa akka jiru marii kana irratti saaxilamee jira.
Hawaasti yaada kana dhaggeeffates, gabaasaa MOAf akka ibsanitti, “gochaa badaa fi loogii sanyii irratti hundaa’ee ummata Oromoo irratti raawwatamaa jiru ku, eenyumaafuu kan tolu miti; keessaayyuu, egere biyyaafi naannoo sanaaf yaaddessaa waan ta’ee balaaleffamuu qaba,” jedhanii jiru.
Aayyoon Oromoo tokkos miidhaa ummataa Oromoo irra gahaa jiru kana yoo balaaleffatan, “Mallasaan biyya keenya nuuf dhiisee bahuu qaba; Oromiyaan kan Oromoo ti. Qe’ee keenya irratti nu hidhanii nu ajjeessuun kun balaa hamaa fida malee, Oromoo qabsoo irraa duubatti hindeebisu,” jechuun ijjannoo cimaan mootummaa Wayaanee balaaleffatanii jiru.
Gaafatamaan jaarmiyaa dhaabaa, Jaal Kadir Ibiraahim immoo seenaa Ayyaan Gootota Oromoo kun kan qabsaa’ota Oromoo maraa ta’uu yaadachiisanii, “ayyaana goototaa kan kabajnu, gumaa isaanii bilisummaadhaan mirkaneessuuf yeroo itti irbuu keenya haaromsinee daran xiiqomnee kaanuudha,” jedhanii jiru.
Dura Taa’aan Hawaasa Oromoo Austiraaliyaa Kibbaa, Ob Ibraahim namoota achitti argaman baga nagaan dhufatan jechuun simatan. Hawaasti Oromoos bakka jirrutti walqabatee, tokkummaan akka waliin jiraatu, dhibdee isaas akka waliin hiikkatu dhaamanii jiru.
Ayyaanni kun akkuma aadaa Oromootti eebba maanguddoon eegalame; maanguddoonnis akka sabni Oromoo tokkoomu, akka walta’uufi waldhagahu eebbisaniiru. Achiin, faaruun Alaabaa Oromiyaa faarfamuun sagantaan Ayyaana Goototaaa jalqabame. Ayyaana kana irratti barruuleen Xiyyaa fi Barruleen Kallacha Oromiyaa dhiyaatee gurguramee jira.
Posted by Oromo Community Association SA at 7:21 AM 0 comments
Wednesday, January 20, 2010
Hundeeffama Waldaa Hawaasa Oromo Siydinii-Australia
(Oduu 21 Amajjii 2010 Sydeny-Australia)Oromonni biyya Awustiraaliyaa kan magaalaa Siyidnii keessa jiraatan waldaa hawaasa Oromoo hundeeffataniin qaama seerumaa mirkaneeffachuun isaanii gabaafame.
Waldaa hawaasa Oromoo Awustiraaliyaa maqaa jedhuun waajjira dhimma gurmaahinaa mootummaa Awusitraaliyaa irraa ragaa beekamtii kan argate waldaan kun miseenoota 50 akka horates beekameera.
Sirna labsii hundeeffama waldaa hawaasa Oromo Awusitraaliyaa kan magaalaa Siydinii sababeeffachuun sagantaa guyyaa Dilbataa Amajjii 17 bara 2009 iddoo bashannanaa Olompik keessatti qophaaherratti, maatiin miseensoota waldichaafii keessummoonni argamuun gammachuu isaanii mul’isaniiru.
Sirna kanarratti akka ibsametti, waldaan kun walitti dhufeenya hawaasa Oromo cimsuu, aadaafi afaan oromoo dagaagsuu, rakkoolee hawaasa Oromo furuudhaaf yaalii godhamu keessatti hirmaachuun kaayyoo isaati.
Waldaan kun koree bulchiinsaa dabalatee gurmuulee dhimma afaan Oromoofi Ispoortii qindeessan haamateera.
Hundeeffama waldaa hawaasa Oromo Awusitiraaliyaa kan magaalaa Siydinii kana dhugoomsuuf Waldaan hawaasa Oromoo Viiktooriyaafi namoota matayyaan carraaqaa turanis wayituma kana galateeffatamaniiru.
Guyyaa eebba waldichaa sababeeffachuunis miseensoota gidduutti waldorgommiin kubbaa miilaa taphatameera.
Kanaan durattillee, waldaaleen hawaasa Oromoo kutaalee biyya Awustiraaliyaa Viktooriyaa, Adileed fii Parzi keessatti hundeeffamuun socho’aa akka jiran beekamaadha.
Waldaa hawaasa Oromoo Awustiraaliyaa maqaa jedhuun waajjira dhimma gurmaahinaa mootummaa Awusitraaliyaa irraa ragaa beekamtii kan argate waldaan kun miseenoota 50 akka horates beekameera.
Sirna labsii hundeeffama waldaa hawaasa Oromo Awusitraaliyaa kan magaalaa Siydinii sababeeffachuun sagantaa guyyaa Dilbataa Amajjii 17 bara 2009 iddoo bashannanaa Olompik keessatti qophaaherratti, maatiin miseensoota waldichaafii keessummoonni argamuun gammachuu isaanii mul’isaniiru.
Sirna kanarratti akka ibsametti, waldaan kun walitti dhufeenya hawaasa Oromo cimsuu, aadaafi afaan oromoo dagaagsuu, rakkoolee hawaasa Oromo furuudhaaf yaalii godhamu keessatti hirmaachuun kaayyoo isaati.
Waldaan kun koree bulchiinsaa dabalatee gurmuulee dhimma afaan Oromoofi Ispoortii qindeessan haamateera.
Hundeeffama waldaa hawaasa Oromo Awusitiraaliyaa kan magaalaa Siydinii kana dhugoomsuuf Waldaan hawaasa Oromoo Viiktooriyaafi namoota matayyaan carraaqaa turanis wayituma kana galateeffatamaniiru.
Guyyaa eebba waldichaa sababeeffachuunis miseensoota gidduutti waldorgommiin kubbaa miilaa taphatameera.
Kanaan durattillee, waldaaleen hawaasa Oromoo kutaalee biyya Awustiraaliyaa Viktooriyaa, Adileed fii Parzi keessatti hundeeffamuun socho’aa akka jiran beekamaadha.
Posted by Oromo Community Association SA at 8:45 AM 0 comments
Sunday, January 3, 2010
Saturday, January 2, 2010
Gabaasa Suuraa Amajjii 02 2010: Konyaa Adelaide keessatti Ayyaana Guyyaa WBO fi Bara Haarawaa
Posted by Oromo Community Association SA at 10:01 PM 0 comments
Amajjiin Adelaide Keessattis Kabajame!!
Amajjiin Konyaa Adelaide keessattis Sirna Hoo’aan Kabajame.
(Madda Oduu ABO, MOA, Adelaide, South Australia, 03 Amajjii 2010) Ayyaanni guyaa Waraaana Bilisummaa Oromoofi barri haaraa Australia kibbaa magaalaa Adelaide keessatti sirna hoo’aan kabajamee ooluuun gabaasame.
Maddi Oduu ABO, MOAn, Adelaide irraa akka gabaasetti hawaasti Oromoo magaalaa Adelaide keessa jiraatan walitti dhufuun guyyaa WBO fi bara haaraa kana kan kabajatan Amajjii 02, 2010 ture.
Amajjii Ayyaana kana irratti Jaal Kadir Ibiraahim seenaa Ayyaana Amajjii ilaalchisanii ibsa kenneen, guyyaan kun guyyaa yaadannoo humni kaayyoo fi cichoomina qabu rakkoon injifatamee faca’uu akka hindandeenye itti dhugoomse ta’uu hubachiisee jira.
WBO ayyaana tokko kan maqaa isaan sadarkaa dhaabaatti bara baraan ayyaaneeffatu akka qabaatu kan murtaa’e Amajjii 1, 1980 ta’uu kan yaadachiise Jaal Kadir, guyyaan kunis erga gaafasii kaasee, dhaaba keessatti kabajamaa akkuma har’a gahe fuuldurattis kabajamuun isaa kan itti fufu ta’uu ibsee jira.
Miseensoti ABO konyaa Adelaide ayyaana guyyaa WBO kana irratti hirmaatanis yaada gabaasaa MOAf kennaniin, Amajjii ayyaaneffatan haala WBOn keessa dabre, amma immoo qabsoo hadhawaa diinaa wajjin godhamaa jiru akka wal yaadachisan addeessaniiru.
“Amajjii 2010 yeroo ayyaaneffannu WBO jabeessuuf akkuma baratame wanneen dandeenyu maraan akka birmannu waadaa keenya deebisnee haaromsinee jirra,” kan jedhe miseensi ABO biroon, “yeroo ammaa kanas ummati keenya, dacheen keenyaafi jireenyi keenya marti humna alagaan saamamuun daran kan jabaatee itti fufe waan ta’eef qabsoo keenya dachaadhaan dabaluun nu barbaachisa,” jedhee jira.
Ayyaana kana irratti Dhahaan Oromoo kan bara haaraa sadarkaa dhaabaatti qophaa’es dhiyaatee tokkoon tokkoon isaa doolara Australia kudhan-kudhanitti gurguramee maallaqni isaa galii ta’uun beekamee jira.
Har’a ABO keessatti Amajjiin 1, guyyaa ayyaana dachaa itti kabajamuu dha. Guyyaan kun guyyaa barri moofaan dhumatee haaraan seenuu waan taheef bara haaraa simachuuf kabajama. Inni lammaaffaa immoo WBO reeffu lafaa ka’e dhabamsiisuuf duula diiinni itti bane irraa hafee haga har’aatti falmaa bilisummaa itti fufaa jiraachuu isaa yaadachuuf haala addaddaan kabajamaa jira.
==============MOA====================
(Madda Oduu ABO, MOA, Adelaide, South Australia, 03 Amajjii 2010) Ayyaanni guyaa Waraaana Bilisummaa Oromoofi barri haaraa Australia kibbaa magaalaa Adelaide keessatti sirna hoo’aan kabajamee ooluuun gabaasame.
Maddi Oduu ABO, MOAn, Adelaide irraa akka gabaasetti hawaasti Oromoo magaalaa Adelaide keessa jiraatan walitti dhufuun guyyaa WBO fi bara haaraa kana kan kabajatan Amajjii 02, 2010 ture.
Amajjii Ayyaana kana irratti Jaal Kadir Ibiraahim seenaa Ayyaana Amajjii ilaalchisanii ibsa kenneen, guyyaan kun guyyaa yaadannoo humni kaayyoo fi cichoomina qabu rakkoon injifatamee faca’uu akka hindandeenye itti dhugoomse ta’uu hubachiisee jira.
WBO ayyaana tokko kan maqaa isaan sadarkaa dhaabaatti bara baraan ayyaaneeffatu akka qabaatu kan murtaa’e Amajjii 1, 1980 ta’uu kan yaadachiise Jaal Kadir, guyyaan kunis erga gaafasii kaasee, dhaaba keessatti kabajamaa akkuma har’a gahe fuuldurattis kabajamuun isaa kan itti fufu ta’uu ibsee jira.
Miseensoti ABO konyaa Adelaide ayyaana guyyaa WBO kana irratti hirmaatanis yaada gabaasaa MOAf kennaniin, Amajjii ayyaaneffatan haala WBOn keessa dabre, amma immoo qabsoo hadhawaa diinaa wajjin godhamaa jiru akka wal yaadachisan addeessaniiru.
“Amajjii 2010 yeroo ayyaaneffannu WBO jabeessuuf akkuma baratame wanneen dandeenyu maraan akka birmannu waadaa keenya deebisnee haaromsinee jirra,” kan jedhe miseensi ABO biroon, “yeroo ammaa kanas ummati keenya, dacheen keenyaafi jireenyi keenya marti humna alagaan saamamuun daran kan jabaatee itti fufe waan ta’eef qabsoo keenya dachaadhaan dabaluun nu barbaachisa,” jedhee jira.
Ayyaana kana irratti Dhahaan Oromoo kan bara haaraa sadarkaa dhaabaatti qophaa’es dhiyaatee tokkoon tokkoon isaa doolara Australia kudhan-kudhanitti gurguramee maallaqni isaa galii ta’uun beekamee jira.
Har’a ABO keessatti Amajjiin 1, guyyaa ayyaana dachaa itti kabajamuu dha. Guyyaan kun guyyaa barri moofaan dhumatee haaraan seenuu waan taheef bara haaraa simachuuf kabajama. Inni lammaaffaa immoo WBO reeffu lafaa ka’e dhabamsiisuuf duula diiinni itti bane irraa hafee haga har’aatti falmaa bilisummaa itti fufaa jiraachuu isaa yaadachuuf haala addaddaan kabajamaa jira.
==============MOA====================
Posted by Oromo Community Association SA at 9:54 PM 0 comments
Wednesday, November 18, 2009
Oduu fincila diddaa garbummaaAdelaide marsaa kana irrattis bahee jira.
http://www.oromoliberationfront.org/
http://www.oromoliberationfront.org/
Posted by Oromo Community Association SA at 2:10 AM 0 comments
Subscribe to: Posts (Atom)


c: text/html

text:
Bada Oromoo! Callistee Baddaaree?
Alii alii yoo yaadaan sammuun dhiphatu afaanni furga’a. Osoo hin beekin yaada ofii ollaatti dhageessisuutu dhufa. Yaadatu futta’e waan ta’eef maal jette yoo jedhaman “isa kam?” jechuurra darbanii waanti himan nama dhiba. Nammi keenya hedduun kan garaa saa nama itt dubbatu dhabuun ofitt hasaasaa, aliis ol kaasee gungumaa deema. Waltajjiitt dubbatee baafachuuf shimalatu duukaa jira. Lama sadiin walgahee maal goonu jechuuf ni sadde jedhama. Barreessee facaasuuf kan dubbisu “yakkaan” faaluu taha. Hundi haa hafu “baraa fi murxuxxee gugguufanii jala darbu” jennaanis murxuxxeen matas millattis ni ergamte. Falli dhibnaan aariin lafa jala lixani. Ifatt Oromoon waa’ee mirga saa dubbachuu dadhabe. Lafa jalaaa akka kormaa baroodanii, akka leencaa aadanii karaa wayitt baasu saaqatani. Amma yaaliin hamajaajii sana duuchanii duubatt isa deebisuu dha. Qabeenyi saa saamamnaan, bilisummaa saa dhabsiifnaan, mirga ilmoo nama isa haallaan, aadaa fi dudhaa saa balleessanii sanyiin isa balleessuu eegallaan dide. Ergasiis bakka bakkati gufate. Amma ol kaa’ee waliin dhiichuuf wal waamaa jirra.
Raas Tafariin ganna saddeetamaffaa saanii ulfeeffatanii osoo hin turin akka hin taanett darbani. Isaaniin dura kan sirriitt mo’ee mootii tokkicha. Isaan booda lamatu dhufe. Sanaan jireenyi Oromoon jalqabe haddhaawaa eebicha caaluu unachuu itt tahe. Gabbaariin bakka bakkaa quqquuqamuu eegale. Qabiyyee lafaa foyyessina jedhanii dhaaba itt ijaarani. Gabaan boloqqee addunyaa irratt o’eera jennaan abbaan lafaa gabbaarii yoo buqqisuu fi lafa kiraayii kennate dhaabichi homaa hin goone. Bittaa lafiaa wajjirbulchoo moootummaa fi dureeyii bubbucuun irratt wal caccabsan. Baankiin gabbaariif sherfee cabduu liqeessee hin beekne isaaniif kumoota dhangalaasee. Kan lafa akaakilee saa irra buqa’uutt ka’ee fi kan buqa’uun itt agamamaa jiru rifatee abboolii lafaa bakka bakaa ofirraa lolachuu fi ari’uutt ka’ee. Baratooti fi beekooti empayericha haala dhufaa jiru hubatan gabbaarii irra goruun sagalee ol kaasanii iyyuu eegalan.
Kaan kan iyya dabarsan empayericha oolchuu akeekkatanii yoo tahu kaan saboota cunqurfaman rakoo irra furuf ture. Tafariin sanaaf deebii kennuu hin dandeenye. Hundi utuu itt hin qophaawin mootummichi keessaan bosose jijjiguutt ka’e. Maqaa cunqurfamootaa of dura qabdee loltuun mooti finqilchitee mootii Dargii jedhamamu taate. Sirna lafti gabbaarii itt hiramus haaraa qabattee gadi baate. Sanaan warraaqsi qoteebulaa jalqabame fiixaan utuu hin bahin gufate. Rakkinni Oromoo caalaa jabaate malee hin laafne. Loltuun akka itt hojetu malee caasaa empayera hin jijjiirre. Lafti saa utuu inni bakka itt horii bobbaafatuu fi qotatu rakkataa jiruu biyyoota biraa fidanii bakka taadhii taadhii tahe haaraa fi “sigsaga” (sutaa) waan jedhaniin qubachiisuu eegalani. Sun ilmaan Oromoo caalaatti abdii kutachiise. Bilisummaan akka eegee raasuun yk kadhachuun hin dhufne mirkaneeffatani. Falli diduu qofa taanaan didanii gaaratt namm’an.
Duula kolonummaa jalqabaaf sababi hanqina waatattaa dheedhii industrii dureeyyi ture. Amma hanqina midhaanii biyya dureeyyiitu lafa qabachuf hiyyeeyyiitt duulchisutt ka’ee. ABUT keettoo jara kanaa ta’ee Oromoo lafa akaakilee saa irra buqqisaa jira. Dargiin kufee mirgi tokkoo tokkoo isinii gadhiifama jenaan qabsoon arreeffate. Hundeen jireenya saba tokkoo diinagdee saatii. Diinagdeen wayyaba Oromoo lafa irratt hundaawaa akkasumas miirii sabummaa saa. Lafti Oromoo ammallee lafa finnaatt (state) galmeeffamee jira. Kanaan qabatanii lafa isaa dureeyyii addunyaatt gurgurutt ka’ani. Oromoon ammas naannaa saa buqqa’uun dirqii itt ta’e. Lafa abbaa ofii irratt hayyama nama biraan jiraachuun salphina tahe utuu jiru kan caaluu dhufe. Fooyya’uun haala jiruu utuu eegamu kan abdii kutachiisu as bahe jechuu dha. Hammi tokkoo kan jedhaniin fudhate mataa gadi qabatee jiraachuu haa filatu malee, hedduun aarsaa isa dhumaa baasanii bakka namaattti lakkaa’amuuf kutataniiru. Kan hafanillee karaa ilaallataa jiru. Hamma yoonaa diddaa taheen lubbuu hedduutu wareegame, qabeenyatu manca’e. Hatahu malee qabsoon kan akeekatee bahe, kaayyoo saba saa bakkaan gahuuf alaabaa saa balaliisaa of fulduratt dhiichaa jira.
Mootummaan Dargii kufee kan Wayyaanee (ABUT) yoo ol bahuu ABOn hidhata saa tahe waliin dhaabbate ture. Dhofsisa tahe tureen dubbii darbe caamsanii jireenya haaraa eegaluuf walii galanii turan. Dhofsisichaan akuma jedhan bu’aan argame ture. Isa keessatt mirgi daa’imma Oromoo afaan seetiin barachuu beekamu; Oromiyaan ciccittee turte deebitee akka bakka tokkoti gumooftu; Afaan Oromoo afaan ifaa finnaa Oromiyaa akka tahu; mirgii hiree sabummaa ofii ofiin murteeffachuu hanga ofiin bulutt baramuu; bulcha Oromiyaa dhaabuuf kennata bilisaa fi sirriin akka godhamu kan jedhadhamantu argama.
Karaa Oromoos hanga yeron cehumsaa dhumutt olaantummaan Adda Bilisummaa ummata Tigrayiif (ABUT) gad dhiifame. Sun waggaa tokkoof dubbii caamseera. Osoo meeshaan walitti hin bu’amin kennati (election) haa gaggeeffamu jechuun akka loltuun Oromoo mooraatt galtu godhame. Kan TPLF garuu dirree keessa burraaqa. Sana keessatt Hawaasi Addunyaa isa bakka kaa’achuuf qooda guddaa taphatee ture.
Oromoon ammas ni dagame. Isa booda mootummaan TPLF ofirra garagalee, kan irratt waliigalame fashalsiisuutt ka’e; hidhata uumame kutee gate. Ofuma saatiin heera wuxinee labse. Heericha keessatt fakkeessuuf walii galtee jedhaman haa galchu malee akka barbaadett furuu jalqabe. Golotii malbulchaa akka ijaaraman hayyamee “Mannaajoo” saa (oofsiftu saa) akka tahan yaale. Sirna golahedduu dhaabe jedhee addunyaatt lallabe. Dur ilmoo hoolaa gurguruf gabaa yoo geessan akka hin rakkifneef haadha waliin geessu turan. Haadhattiin “mannaajoo” jedhamti. Ilmoo gurgursiistee manatt dachaati. Mormitooti sun deggertoota saanii ABUTitt gad yaasanii duuba irratt ajjeesuu fi hidhuuf akka dandahu mijjeessaniif. ABUT “Mannaajoo” isaan godhate.
Dhaaboti malbulchaa sanaan haammatamuu didan seeraa alummaatu itt labsame. Nammi TPLF yk galtuu saanii waliin hin dhaabbanne hundi jara sanatt dhahamuutt ka’an, ni hidhamu, ni ajjeefamu, ni guraaramu, bitteetu bada, biyyaa alatt baqatu. Haalli amma jiru haala yeroo dargaggoon diddee fincilte caalaa hammaataa dhufe. Waliigalteen araara buusuuf jedhamanis abbootii hirreef karoora fixasanyii qabaniif anjaa kenneef male kan walitt urgeesu hin taane. Kan dhukkuffate hanga lubbuun jirutt balaan bu’u, lafti garagalu wallaanamu malee hin fayyu.
Barri qoricha haaraa ni fida taha malee waa’ee laalaa keeti hin kaasin hin jedhu. Akka kan nu sodaachisuu yaalan sirni Addunyaa haaraan (baaquleessaan) eenyummaa keenya nuuf hin beeku taanaan homaa keenya miti jechuu dha. Kolonummaa isa jalqabaa jalaaa bahuuf qabsoott jirra. Badii irra baraarmne lalisuuf isas itt idaana malee sodaan qollifannus waan argannu hin qabnu.
Kanaaf sabi miidhamee bilisummaa dheebote haala kam jalattuu, hanga lubbuun jirtutt dheebu ba’u malee gaaffii saa hin dhaabu. Badii irraa of oolchuuf dhiddhiittachuun ajaja uumaati. Qabsoon bilisummaa fi ofiin buluuf godhamu tarkaanfataa malee cillaanfataa miti. Addunyaanis sichi bara duula kolonummaa, kumaalee digdamaffatt deebi’aa hin jiru. Booreen bahu hafuun hardhas salphina. Alii ali want dhaaboti Oromoo godhan ofuman of balleessuu kan tattaafatan fakkaata. Ilaalchaan utuu hin tahin, ijoo lallaftuu hawaasi qabu akka gandaa, gosa, amantee tuttuquun gurmuu guddifachuu fedhu. Akeeki saanii bu’aa ofii malee ummataa yaadamee waan hin taaneef, yoo baasuu dides akka faca’ett dhiisuu giroo hin qabani. Darbanii tumsa halagaa galmeeffachuu yaalu. Isaan keessaa kaan diina jala dhaabbachuun akka hin dandahamne nama amansiisuu ifaajja’an jiru. Waa’ee fixasanyii bakka bakkatti gaggeeffamaa jiru hin kaasani.
Akka itt jirru kana mataatt qabannee hamaa ummata Oromoo irra gahaa jiruun walitt haa ilaalluu. Balaan hacucama, hidhaa, guraarama, ajjeechaa, baqaa fi biyyaa baha Oromoof muuxannoo guyyuu taha jira. Tuqaa hedduu kanaan dura kaafneerra yoo ta’es akka hin daganneef irra deddeebne yoo wal yaadachiisne nuffuu hin qabnu.
Asiinis achiinis yaallu karaa bahaa hin arganne; biyya ormaati raqanii hafuu mannaa raqa ofii allaattiin biyya abbaa ofii yoo nyaatte wayya kan nama jechisiisutt geessaa. Dargaggoon qabsoo erga jalqabani, hamaan manaa isaan baasee achuma jira. Caalaatuu rakoo heddutu dabalame.
Akeeka fi tarsimoo baafatee ka’ee bakkaan gahuuf humna guutuun itt hin bobbaane. Osoo mamaa fi daddaaqina malee itt hin bobba’in, haacuucaan manaa baase utuu irra hin haanamin, akeekaa fi tarsimicha komachuun waan kolfaati. Kanaan abdii kutannoo ummaticha keessa facaasuun bakka akeekatee akka hin geenye hankaaksuutt lakaawama. “Kaayyichi kan yeroon itt darbe”, “Kaayyichi kan yeroon itt darbe”, jedhanii wal jalaaa qabuun daddhabii dhugaa golguu yaaluu dhiisanii maaf hin callisanii?
Sirni demokraasii dhaaba qabsaawotaa keessa jira jedhamu mimicciiramee yoo shakalamee beeka tahe fana saa arguun nama dhiba. Kaan guddina uumaa dhaabichaalle hubachuu dhabu. Akka yeroon dheeratun jireenya Oromoo hunda tuqe. Sun tahuyyuu kaayyoon saa kan garaa saanii waan calaqqisuuf hundu ni hammatani. Kanneen gara feenett fudhannee didichina jedhan gara fokkuu seenaa irra jiru. ABOn hiriyaa bu’uursee ala bahee kan Oromoo hundaa tahee jira. Kanaaf akkaa fi bakki itt waa’ee saa dubbatan geeddarameera. Dhaabota amma jiran haa tahanii kan sichi uumaman want hubachuu qaban jira. Of keessatt sirna demokrasii shaakalan malee qabsaawota Oromoo haala walqixxummaa fi ilaa fi ilaameen hin jirre keessatt qindeessuun akka hin dandahamnee. Qacceen demokrasii hunda keessatt hafteett. Sunis walirraa jallii fi damboobi hin jiratu jechuu miti. Gubbaa hanga godaatti seera baafatan kabajanii sosso’u jechuu dha.
ABOn kallacha qabsoo Oromo tahu kan haalu kan seenaa hin beekne, tabu yk kan gurri hin dhageenye qofa. Jalqabaaf maqaa sabichaan ijaaramee diina duruu Oromoon yoom nutti ka’a laata jedhee ababbaraa ture baaragsiise. Amma maqaa ABOn biyya halagaa keessa shuf shuf jechuutt kan jiran hedduun goromsa madaqoo/mataqoo reef naannaa qaama godhachaa jirtu fakkaatu. Yeroof haa wawarraaqan malee duuba bakkuma bahanitt harkifatu. Dhugaan bakka isee hin irraanfatu jedhama. Hunduu bakka dhugaa mandhee saatti ni dacha’a. Kanneen ABOtt hafan isaan kaayyoo sabicha isa dhugaaf birmataaa jiranii fi kanneen ganama ka’anii itt cichaa jiran qofa ta’u. Sun osoo hin taanee ABOn yoona dhaaba mormituu Itiyoophiyaa seerawa tahee ture. Abdiin Oromoon bar tokkoo hiree sabummaa saa ofiin muteeffachu mirkaneeffata jedhus silaa dur cite.
Hamma yoonaa abdii kutannoo irraa baraaramneerraa. Diinni kara karaan nu keessaa hawwatus qabsoo bacancarsuu yoo hin taane balleessuu hin dandeenye. Murnoota halagaatt kanneen riqatan tuuta rooraatuu gabbisuu malee furga’ani dhimma baasu jedhamee hin yaadamu. Roorroon olitt dhahaman hundi ballinaan itt fufaa jiru. Furmaati ilmaan Oromoo kutattuu irra eegama. Haalli si’ana jiru kan sanyiin badan malee kan qabeenyaa fi bilisummaa itt dhaban qofa hin tahu. Waci biyya alaatt godhamu ofumaa dhama’uu dha. Sochiin bilisummaa, isa miidhama jiru, eessa akka dhukkubuun kan beeku biratt argamuutu irra jira. Nammi lammii saa keessa socho’ee sochoosuu hin dandeenye kanneen nama biyya saa balaaleffatan waliin shubbisuun dirqii itt taati. Sanaanis leellisaa halagaa malee kan lammii saa hin ta’uu.
Kan dhaaba Oromoo diiguuf akeekkatee bobbahe garuma jigett kufee hafaa malee gara lammii saatt waan ha’u hin qabu. Osoo dubbii Oromo dhaaba itt godhanii duubbee cimaa hin tolfatin halagaatt makamuun halagaa tahanii hafuu taati. Kanaan dura karaan jiru lama jenneerra; Oromiyyaa of dandeessuu fi Oromoo bilisa argamsiisuuf qabsaawuu yk Empayera Itiyoophiyaa demokratessuu fi dhama’uu dha. Kana lamaan garas karaan hin jiru. Itiyoophiyaan utuu demokrata’uu dandeessee gammachuun kan Afrikaa hundaati. Garuu empayerri ni jiga malee hin demokrata’uu. Kanaaf kan Oromoon dura ofii falachuu kan qabu. Daljeessi qoraattiin qaama hundatt dudnaan kamiin sii baafnuu gaafatan jedhama. Iseenis “dura isa taa’aa koo” jette jedhuu. Nuti gamnoomaan daljuu hanqachuu hin qabnu. Dimookraasii baannu, dura Oromiyaaf mirkaneessuuf harka wal qabannee haa kaanu. Sanyiin keenya nu duubatti akka hafu haa tattaafannu. Rakkinni Oromiyaa fala argannaan kan Habashaa fi kan olloota saa hundi furmaata argata.
Wanti kanaan dura nurkaa mucucaate mucucaateera. Kaleessatt deebinee hin jirannu. Kanaaf isa kaleessa badii irraan nu gahe hubannee sun akka irra hin deebi’amne ittisuu dha. Kan bade ejjennoo ofii baasanii himachuuf ugga dhabuu, sirna irratti walii galame cabsuu yk irra ilaalanii sirressa malee bira darbuu ture. Ballinas haa tahu dhiphuu ture miseensi wayyabi qubaa hin qabu. Ajaja ol hin gaafatamne fudhatee humna saa osoo hin qusatin hojiirra oolchuu yaaleera, itts wareegameera. Waan bantii walxaxaa ture inni hin barre. Osoo carraan hunda mari’achiisu jiraatee badiisi kamu yeroon sirrachuu ni dandaha ture. Hundi deggerraan dhaabichi kaayyoo ittiin ka’ellee akka hin jijjire kan dhowwu hin turre. Kaayyichi karaa biraa of jiraachisuu dandaha. Ammas waan dabee ture hundee qajeelchan malee irra gulufuun furmaata hin fidu. Sirnaa fi tartiiba cabe dhinsuu feesisa.
Kanneen warraqsa Oromoott amanan, hanga waliin deemuu dandahaniif sagantaa gadjallaa (minimum) baafachuu ni dandahu. Hanga waan waliin gochuu dandahan xumuratanitt saganticha qofaan masakamuu dha. Sana jechuun sagantaan olirraa (maximum) akka ilaalchaatt abbaan murteeffata jechuu dha. Sun qulqullummaa garaan fudhatamnaan biyya fittee irraa oolchuun ni salphata.
ABUT empayerittii bulcha kubaniyyootaa jala galchaa jira. Ajajooti saa , qabduun lafaa, hidhannoo guutuun bobba’aa jiru. Bilisummaan Oromo, qabeenyaa fi jireenyi saa hundi burjaajii gahuuf sussukuun manca’uutt ariifata jira. Namooti qaaman dhumuu qofa osoo hin tahin, aadaan badii irraa haftes kan halagaan liqifamaa jirti. “ABOn gooltuu dha. Oromoon ABUT hin deggere ABO dha”, dhaadannoo jedhuun Oromoon guyyuu goolamaa jiraata. Kan irratt aggaamama jiru qabeenya, nannaa uumaa, bilisummaa fi aadaa saatt qofa miti. Badiisi jara kanaa fi tarkaanfilen walirraa hin citne nyaaphaan fudhatamaa jiran shaakala fixasanyyii hammana hin jedhamneen xumuramuu dandaha.
Kanaan dura wallaalinaan haa tahu shira dhaabicha meeshaa dhuunfaa godhachuuf tureen guffatameera. Amma aangoo isa dhugaa Kora Sabaa waliin waamamutt kennamuun fala tokko. Innis fedha abba tokkootaan osoo hin tahin olhaantummaa seeraan yoo gaggeeffame. Namaa fi yaadi halagaa luuxee galuun bulubulamuu irraa sirna itt of qulqulleessanii fi ittisan malachuun dansa. Hogganooti hanga yoonaa kaayyoo ganamatt cichaa jiran abjuu kana dhugoomsuuf qooda guddaa qabaatu. Kun gaaffii of oolchuuti; qabsoo akaakuun adda ta’eef harka walqabatanii ka’uun ariifachiisaa dha. Kana malee qawween badii mataa Oromoott aggaamamee jira. Bada gadhe callistee baddaaree!.
Ulfinaa fi surraan dabaankufootaaf; walabummaa, walqixxummaa fi bilisummaan kan hafaniif; nagaa fi araarri Ayyaana abboolii fi ayyoliif haa tahu!
Ibsaa Guutama
Hagayya 2011
Ibsaa Guutama miseensa dhaloota saganta ABO isa jalqabaa baasan keessaa tokkoo

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
(Sultan Abdo) Finfinneen Magaalaa guddoo Oromiyaa akka taate heera Mootummaa Naannoo Oromiyaa fooyya’e labsii lakk.94/1997 kwt.2(3) irratti tumameera. Heerri mootummaa RDFI kwt. 49(5) jalatti Finfinneen gidduu Naannoo Oromiyaatti kan argamtu waan taateef Faayidaan-Addaa Oromiyaan Finfinnee irraa argachuu qabdu ni eeggama jedha. Faayidaan-Addaa kuniis tajaajila hawaasaa, qabeenya uumamaa, [...]
የH1N1 ኢንፍሉዌንዛ ቫይረስ በአዲስ አበባ ያለውን ቀዝቃዛ አየር ተከትሎ መከሰቱን የጤና ሚኒስቴር አስታወቀ፡፡ በተለምዶ የአሳማ ጉንፋን በሚባለው የኢንፍሉዌንዛ ቫይረስ እስካሁን 32 ተጠቂዎች የተገኙ ሲሆን አራቱ ለሞት ተዳርገዋል፡፡ የኢፌዴሪ [...]
Gidduu Kana Sooshaal-Miidiyaa fi Weebsaayitii adda addaatiin Hooggantoota Dhaabbata Dimokraatowaa Ummmata Oromoo Dh.D.U.O ilaalchisee himamaa ture dhugaa akka hin ta’in HornAffairs/Afaan Oromoo/n odeeffannoo qaama ilaalurraa fudhatee fi Yaalii ofiif mirkaneessuuf godheen hubatee jira. HornAffairs/Afaan Oromoo/n Hoogganaan Waajjira Dhaabbata Dimokraatowaa Ummata Oromoo Dh.D.U.O Obbo Dhaabaa [...]
HornAffairs has learnt H1N1 (swine flu) outbreak has been detected in Addis Ababa. The virus has been detected this week in Yekatit 12 hospital, Tikur Anbesa (Black Lion) hospital and Ras Desta hospital, a health specialist told HornAffairs on condition of anonymity. The Ministry of Health have not announced the matter yet. However, sources in the ministry say the subtype of the influenza [...]
Ogganaan Doorii Abbaa Doorii jedhama. Innis Raaba keessatti nama Abbaa Murtii ta’ee hojjetaa tureedha. Doorii jalatti Hayyuuwwaniifi Jaldhaabota hedduutu argamu. Adeemsa murtii kennuu kan geggeessan Hayyuuwwan yoo ta’an, hojiin Jaldhaabotaa naamusa eegsisuufi himatamtoota dhiyeessuudha. Naannawa tokko tokkotti Dooriin dhimmoota yakka ajjeechaa kan hinilaalle ta’us, Gosa Hokkuu [...]


text:
Gaaji
Hodoowarree
cpeдa, 16 Maя 2012 r.
BTopHиk, 15 Maя 2012 r.
Dhiirummaa dhuunfaachuni Rakkissa dha . Maali yoo jenee dhiiri , dhiiraa caaluu hin jira , amma fe'ee yoo jabaa Ta'ee dhiirumma dhuunfaachuni bayyee rakkoo dha . Kanaafu dhiirumma hin dhuunfaatani ( monopoly) jedhuu .
Akkattii biyyaa keenya Oromia Woyane qabaatee yoo ilaallee , Kara sirii otoo hin tanee kara dabatti kani Woyane nuu irratti jabeessani wara halaatti malee , Oromo caalaa jabaatee yookani goota taatee mitti . Woyane nutti jabeessani Olii kayaani deemani .
Wali galtee godhanee adda itti bu ' uu yoo banee HARKA WAYAA JALAATNI HOJAA HOJAANA. fakkeenyaa daandii cuufuu , gibiira kenu dhiissu , ergamtu diina eeshii ijjoollee keenya torchii gotuu ,wali galteeni qabani AKKA HIN JIRANEE AKKA HIN DUNEE GOCHUU .
SABONA OROMO MANA HIIDHA WOYANE JIRU , ABBA ISAA DARGII TUU AJJEESSE, AKKAAKAYYUU ISAA HAILE SILASE TUU AJJEESSE . SABON KUNI MANA HIIDHA WOYANE TUREE . SABONA YERROO AMMA , MANA HIIDHA KANATTI HIN DHUKUUBA .
FUNDURATTI GAAFA WOYANE KUFTEE . BAKA WOYANE YOO AMMA SII DEBINEETTI ITOOPHIYAA KANA IJARAA YOO JEDHANI ,WANI SABONA OROMO KUNI WANI TOLEE JEDHUU MITTI .
MAALI FI YOO JENEE ?
AKKAAKAYYUU ISAA HAILE SILASE TUU AJJEESSE
ABBA ISAA DARGII TUU AJJEESSE
ISAA MOO WOYANE NI MANA HIIDHATTI LAAFIFTEE .
MAQAA ETHIOPIA KANANI FIRA OFII HUNDAA DHABEE OFI MANA HIIDHA WOYANE TTI DHUKUBSAACHAA JIRA . SABONA OROMO KUNI FUNDURATI ETHIOPIA IJAARI YOO JETTENI , TOLEE HIN JEDHUU .
FIRRI ISAA KUNI KANI DU'AANI WARRANA IRRATTI OTOO HIN TANEE , MANA HIIDHATTI BALEESSA MALEE.
MAQAANI SABON HINSAARMUU JEDHAMA.
Kara bira yoo ilaalle , yerroo warqiini shaakisoo harka tujjaaraa tokko jira , tujjaarii kuni hidaa Warqii Shaakisoo harkati galfaatee capital isaa harka shaani gudaateetti billion 12 dollars oli ta'ee . Gari irraa caaluu KANI lafa Oromo irraa amma kana horee . AKKA JEDHANI , dhaayii gowwatti GINDAA MURUU jedhani .
Dhugaani keenya nuttu mo'aa. DIINI HIDDI FARDI IRRAA HIJAATEE HAA TAATU
BockpeceHbe, 13 Maя 2012 r.
Gaaji: Yoo guubatee( haari) Warraabeesi Leencani loolla ...
...: Yoo guubatee( haari) Warraabeesi Leencani loolla Akka jeedhani nama lafee baassufi fooni lafee qaabu laatuu. bineenssaa keessa wanti akka...
Mee Waayyaanee ILAALLA , taka Somalia seenti, taka Sudan seenti oli gaddi kaati AKKA titisa wani hundaa keessa seenti. Abba argiteeni loolitti.
Waayyaanee fi Opdoni taka Eriteria , taka Somalia isaani seexaana bassoo hiruu jechani , KANI hundanuu loolu .
Waayyaaneeni KANI ittni gageeFamma jirtu policy HITLER .
WAAYYAANEENI NAMAA HIN ULFEESITUU , AKKUMMA OFI NAMAA SODDATUU , NAMNI KANI WANI EESHI SODDATUU ITTI WANI FAKKATUU FI NAMAA HIN SODDATUU . LAPHEE OFITTNI NAMAA GAMAATTI JECHAA DHA .
Guyyaa guyyaani kanaafuu meshaa bitee tuultI , akka ofi NAMAA soddataani , namni kani isaani soddatuu itti fakaata kanaafii NAMAA hin soddanee malee Waayyaaneeni goota taatee mitti lukknaa .
Federal police (saree Waayyaanee ) Ijoollee keenya mana baroomsa tti qawwee otoo batani deemanu soddatani , tank dabaalatu. Kuni hundii kani ibsuu AKKA Waayyaaneeni Ijoollee Oromo soddatuu hagarsisaa.
Dhugaa jalaatee kana IJOOLLEENI Oromo siriisuu nura jira .
Yerroo Dargii inna warrani keenya Tigray keessa turee , KANI NAMAA bayyee ijoollee Oromo achiiti ajjeessani lafa isaani isaa dhagaa dha jedhanitti . Kunoo hidaa lafa Oromo isaa Warqii kana qabataani ganddii ofi hidaa nutti huurguufaatani nagani lafa Oromo irraa jiratuu namni isaani hin ajjeessu . Ummani Oromo gara nagattni rakkoo jiru HIKUU YAALA jira malee AKKA ummata TIGREE DHIIGA NAMAA DHANGAALAASSU TTI HIN KAATU . Namni kana mirkaansuu barbaaduu, 1)Oromo meeqa KANI Tigray KEESSATI du'ee ? 2)Tigree meeqa KANI Oromia KEESSATI du'ee ? Kana lachuu wali itti hakeekuuni hin dandaayaama. Ummata kami KANI warrana hawwuu, UMMATA KAMI KANI NAGEENYA HAWWUU , KANA DEEBI HARGAACHUU DANDEENYA JECHAA DHA .
DHUGAANI KEENYA NUTTU MOO'a. Diini hoofa dhagaa tti bu'ee haa taa'uu.


text:
Garaagarummaa Bilisummaa Biyyaa fi Ummataa
Yaada Ifsa ADO irratt kenname
Gidduu kana jaarmaan maqaa Oromoo maxanfate tokkommoo gadi baheera. Bara darbe 2012 jalqaba irratt akkasuma dhaabi bira maqaa Adda bilisummaa Oromoo utuu gad hin dhiisin daaya (vision) walfakkaataan gadi bahuun ni yaadatama. Ifsi lachannu qubqabsiis ambaa kennan illee waanuma barreessaa tokkoon qophawe fakkaata. Dhaabichi amma of mullise kun ummata Oromoon “Laamsha’iinsa qabsoon amma keessa seenne keessaa ba’uuf mul’ata haaraa, mala qabsoo haaraa kan si aangessu qabannee kaanee jirra. Akeeka si angessuuf karoorfanne kana dhugoomsuuf murannoodhaan daran qabsoo keenya haa finiinsi” jedhe. Kanneen isa duraa kan jedhan nammuu ni irraanfata jedhee yk ofumaa irraanfatee ta’a.
Yaadachiisuuf akeeka walfakkaataa kan qaban dhaabota Oromoo biyya keessatt ijaaraman jiru. Fakkeenyaaf sagantaa OPDO, OFDM fi OPCO kan jedhaman ilaaluu dha. Seenaa keessaas OBDN (Sochii Demkratawaa Saba Oromoo) jira. Hundinuu tokkummaa Ityoophiyaa keessatt mirga Oromoof qabsoofana jedhu, Akki isaan sanatt deeman adda ta’uu ni danda’a. Garaagarummaan qooqa babbaqsuun becca’anii dhiheessan itt gala akeekkatan hin jijjiiru. Sarettii qeeraa dhaqxee ariinaan baqattee bakka tokko erga geessee tiruu o’aa naaf ergaa jette dhaammate jedhan sana yaadachuu dha.
Tarii garaagara nu godha kan jedhan akaakuu funaansa walitti dhufee fi hogganoota saa ta’uu ni danda’a. Sanneen tokko tokkoon duubbee saanii quwachuun deebii ni kenna ta’a. Garuu amma sanaaf hin kaane. Aarrii fi xiiqiin adda addaa manii isa guddaa nama irraanfachiisuus ni danda’a. Sanas gamaggamuu hin dhaqnu. Amma akeekii ilmaan Oromoo kurnan afuurii oliif qabasaawaafii fi wareegama guddaa itt baasaa dhufan kan isaan himataniin fardaa fi lafa ta’uusaa agarsiisuu dha. Dhuma ifsa saanii keessatt “Garaagarummaa xixxiqqoo marii fi haasawaan furachuu danda’amu irratti humna keenna fixuu irraa of qusannee qabeenyaa fi yaada keenna tokkoomsinee akka injifannoon baanu ADOn waamicha isiniif godha.” jechuun dimshaashumatt dhaabota Oromoof waamicha godhanii jiru. Sun ABO dhugaas akka ilaaluuf kan barreeffame jedhama taanaan ummati Oromoo dursee dhugaa jiru hubachuu qaba. Jara kanaan akka dhiihessan kanatt garaagarummaa ABOn qabu guddaa fi akki inni isaanitt dhihaatu adda ta’a. Kanneen garaagarummaa akeekaa xixiqoo waliin qabaniin yk hin qabannen akka ittiin wali ilaalaniin tokko hin ta’u.
Akki ABOn ummata Oromoo itt ilaaluu, kaayyoon qabsoo sabaa inni itt amanu, malli furmaataaf inni dhiheessu waliigalati daayi saa kan saaniitiin adda adda. ABOn ummati Oromoo saba of danda’e biyya of danda’e kan koloneeffataa irra timjii addaa qabu, seenaan, aadaan, dudhaa fi afaaniin adda ta’uutt amana. Sana sagantaa saa bara 1976 irratt akeeka malbulchaa saa keessatt “Republika Demokraatawaa Oromiyaa” dhaabuu ta’u mirkaneessee jira. Bilisummaa ummataaf malee kan biyyaaf hin kaane jedhama taanaan kan barruun jiru kana haaluu ta’a. ABOn saboota biraa waliin tokkummaa malbulchaa walqixxummaa, fedhaa walii walii kabaju fi akeeka fedhaa bilisaan hidhata ummachuu irratt hundaawe uumuuf akka qabsaawu sagantaa sanuma, boqonnaa hariiroo alaa keessatt lafa kaa’eera. Imaammata akkasii kanneenuma amma jaarmaa haaraa hogganna jedhan waliin kan diriirfate waan ta’eef haaluun hin danda’amu. Hin jedhamneerra yaada jijjiirannee yoo jedhan boonsaa ta’a. Oromoon duubbee sirna demokratawaa Gadaa jedhamuu qaba. Kanaaf walqixummaa ilmoo nama fi nagaaf hawwu eenyu isa hin gorsu. Qaccee saa keessa waan jiru. Garuu mirga saa walabummaaf qabu dabarsee halagaatt galfata hin kennatu.
Akki ABOn mirga hiree murteeffanaa itt ilaalus kan jaraan adda. ABOn mirga kana, jijjiiramuu dhiisuu maqaa empayeraa irratt akka hundaawutt hin fudhatu. Wayyaaneetu yaada jijjiirrachuu dide malee uumaan empayeraa jijjiiramee ture kan isaan jechuu barbaadanis hin fudhatu. Empayerri Habashaan ijaarame kan jijjiiramu gaafa ummatooti inni irratt ijaarame walabooman qofaa malee “Republika Ummataa Demokraatawaa, Republika Federaala Demokraatawaa” koloneeffataan ofiin jedheef miti. Akka amma barruun dhiheeffatett jaarmaa haaraan kun mirga Oromoo haalee empayerri utuu hin diigamin federeeshina ijaaruu abbala. “Federeeshina, confedereeshina” yk biyyoota ofiin buloo ijaaruun erga Oromoon mirga hiree sabummaa ofii ofiin murteeffachuu mirkaneeffatee booda kan ilaalamu ta’uu amana.
ABOn Oromoon anatu isinii beeka jedhee hin beeku. Carraa bilisummaan kan barbaaddan murteeffachuu argachuu qabdu jedha. Sabboonoti namootuma faallaa kanaaf qabsofna jedhaniin dammaqsiifamanii wareegama isa dhumaa walakkaa jaarraaf baasaa hardha gahani. Kaan harkaa fi miilla dhabuun naafatanii, dhukkuba jireenya guutuu fayyuu hin dandeenyes keessa jiru. Hardha walabummaaf utuu hin ta’in nuuf dhumtanii, nuuf naafattanii hammatii isin argamsiifatan qabannee mirga diinaa fi kan biroof dura qabsoofna jedhaa jiru. Hardha wayyabi gootota Oromoo lafeen saanii bakki itt kufee fi maqaan saanii illee hin beekamu. Ka’anii Ayyaana ofii irraa hamaa faccisuu waan hin dandeenyeef sun qooda jaallewwan saanii kaayyoo isaan itt kufanitt cichaa jiranii fi dhaloota bilisa baasoo haaraa ta’a.
Jaarmaa haaraan kun, boqonnaa haaraa qabsoo Oromoo keessatt saaqa haa hajedhan malee akka gubbaatt dhoofnee waan haaraa utuu hin ta’in irra deddeebi’ame kan nuffisiise. Sababoota qabsoon Oromoo itt laasha’e keessaa isaan qulqulluu mitii. Tiksa saanii jalatt daddaaquu eegale. Sun jechuun beekaa akka bitintiru itt dhiisan jechuu dha. Sagantaa malbulchaa hojii irra olchauuf jallewwan du’anii fi jiran waliin kakatan jiraatuyyuu walabummaa Oromiyaaf qabsoofne hin beeknu ammas sanaaf hin qabsoofnu jedhuu. Isaaniif ummati Oromoo olloota saa irraa addumaa hin qabu. Hunduu nambiyyummaa hin qaban, gabbaarota jedhu. Kanaaf hundi saanii nambiyyaa walqixxee akka ta’an qabsoofna malee Oromoof addati wanti godhamu hin jiru jedhu. Nuti hundaaf malee Oromoo qofaaf hin qabsoofnu jedhanii ifatt kaa’anii jiru, “… haqaa orma biraa, keessattuu kan ollaa, dagatanii kan ofii qofaaf qabsaawuun faayidaa waaraa hin argamsiisu. … qabsoon hiree murteeffannaa isaatiif Oromoon geggeessu kan haqa namootaa fi saboota hundaaf falmuudhaaf isa dandeessisu akka ta’utti hiikaa haaraya kenninaaf.” jechuun akkuma koloneeffatoo kan tumaa addunyaa irra jiru busheessuuf kakataa jiru. Mirgi hiree murteeffannaa kan seeraan beekame. Seera kan jijjiiru qaama baase malee malbulcheessoo fedhaa ofiin machaawan miti.
Bara Dargii miseensoti ABO dhiphoo jedhaman hadheeffamaa guraaramaa hidhamaa, ajjeefamaa turani. Jarri kunis hardha ilaalcha dabbaloota ABOn dhiphoo jedhuuf holola qopheeffataa kan jiran fakkaata. Akka jedhanitt “…ejjennaa humnoota mirga hiree murteeffannaatiif hiika biyya walaba dhugoomuu qofatti dhiphisan irraahis ni maqa.” Jarri kun ilaalcha saanii cimfachuuf waan wal hin fakkanee walitt butuu fedhu. Ummatooti humnaan walitt qabaman ilaalchi bulchootaa demokratawaa haa ta’uu abbaa hirraawaa, walabummaa ofii gaafachuun kan hafu miti. Fakeenaaf “…Federalummaa-demokraasii-maleessa hojii irra oolcuudhaaf carraaqqiin Yugoslavia duraanii keessatti kajeelamee dhiiga hedduu dhangalaasuudhaan akka hoonga gahe oggaa yaaddannu imaammatni Wayyaanees haala fakkaataatti geessuudhaaf akka malu sodaanna.” jedhu.
Erga Marshaal Tiitoon du’e Yugoslavia sabooti jalatt gumaawan dura taa’ummaa wal jijjiiranii gaggeessu turan. Garuu sun emapayerummaa Serbiyaa irratt jijjirama hin fidne. Kan garaagarummaa fidu abba tokkoota hogganan utuu hin ta’in jijjiirama caasaa waliigaltee ummatootaa qabu. Kanaaf gaaffiin walabummaa sabaa dhiiga dhangalaasise. Wayyaaneen kan hin demokraatofneef qabsaawoti Tigraayi jara kanaa gaditt demokratawoo ta’uu dhabuun utuu hin ta’in empayera irratt mataa ta’uu dha. Sunimmoo bu’aa saanii waan eeguuf diiguu hin feene. Empayerri diigamu malee demokratummaan akka hin jirre mirkaneessa. Nagaan diiguun yoo didame dhiiga lolaasuun hin hafu. Nambiyyumaa Itiyoophiyaa utuu hin walabummaa Oromiyaatu nagaa fi araara buusaa. Oromoo haaraan kun empayera maqaa jijjiirraan mirgii ummatootaa “ofkaasaan” (automatic) jijjiirama kan jedhan fakkaata. Demookratummaan koloneeffataa bulchaa fedha ummatootii walabummaaf qaban akka hin dhaabne, waan Catalina, Quebec, Scotland fi Wales itt jiran ilaaluun ni gaha.
ABOn 2001 gargar cabuuf jarri amma “mullata haaraa” qabna jedhan harka keessaa qabu. Ergasiis murni jijjiirama jedhamu Shanee Gumiitt finciluu keessaattis akkasumaa. General Kamaal Galchuus dhiddhiibban bakka jiruun kan gahan isaanumaa. Sun ABO lamshessuuf mala dhaawatan dhahamen as gahe. ABOn dhiigaa fi lafee gootota Oromoon waan ijaarameef akka isaan yaadanitt hundee hin buqqaane. Sagantaa isaan qabatanii bahan haaraa miti. Kanaaf malli ittiin dura dhaabbatan haaraan dhahamuu hin gaafatu. Ilmoon nama hundi kan itt amanu abba tokkummaan haata’u waldaa ijaarratee itt bobba’uun mirga hin mulqamne. Kanaaf isaanis karaa fedhan deemuun mirga saaniiti. Iyyannoo nambiyyaa (citizen) Itiyoophiyaa ta’uuf dhiheeffatan jarri hayyamnaaniif gaafachuunis itt galuunis mirga saaniiti. Qabsoon ummata Oromoo fi kanneen walabummaa saaf qabsaawan akka hin jirrett halaakun daangaa darbuu ta’a. Ummati maqaa saatiin kan qabsawan garaa garummaan saanii maal akka ta’e baruu qaba. Gaaffiin maaliif tokkummaan hin socha’an jedhu beekumsa sanan deebii argachuu danda’a. Kanneen kaayyoo tokko jalatt hiriiran garagarummaa xixiqoo qaban walhubannoon irra cehuu dandahu. Garagarummaan saanii guddaa kan ta’e karaa karaa saanii akeeka saanii fiixaan baasuuf carraaquu malee ammaaf furmaati biraa hin mullatu. Garuu bulee dhugaa jiru kan hubate of sirreessuu ni danda’a ta’a.
*Yaadii kanaa olitt dhihaate akka miseensa ABO turoo tokkoott malee dhaabicha bakka bu’ee kan dhihate miti. Oromiyaa bilisi haa jiraattu!
Ulfinaa fi surraan gootota kufaniif; walabummaa, walqixxummaa fi bilisummaan kan hafaniif; nagaa fi araarri Ayyaana abboolii fi ayyoliif haa tahu!
Ibsaa Guutama
Bitootessa 2013
Ibsaa Guutama miseensa dhaloota saganta ABO isa jalqabaa baasan keessaa tokkoo.


text: Sirni wayyaanee waliin dhahuun injifanoo isaa labsachaa jiru, har’as itti fufee dhaabbilee barnootaa keessatti qaanii malee sagalee barattootaa ukkaamsuun injifannoo isaa yeroo labsatutti mormiin jajjabaa isa mudataa jira. Akka kanaan dhaabbilee barnoota ol’aanoo Mattuu keessatti sagalee barattoonni kaleessa gaafa guyyaa 26, bara 2015 kennaniin qabxiin isaa injifannoo KFOn maxxanfamee otoo jiruu, dabballoonni magaalaa Mattuu dhaabbilee barnootaatti har’a gaafa guyyaa 27, bara 2015 ol seenuun qabxii maxxanfame sobadha jechuun yeroo tarsaasanitti barattoonni mufii guddaan mormii jabaa gaggeessaa jiru. Moirmii kanaan dabballoonni magaalaa Mattuu hedduu isaanii irratti tarkaanfiin kan fudhatame yoo tahu; barattoonni hedduu maqaan isaanii ammaaf adda hin gabaafamne mormii kana keessatti ukkaamsamuun fuudhanii akka deemmamaniis gabaasni Koree Sochii Fincila Oromoo (KSFO) qaqqabe mirkaneessa. Barattoo ukkaamsamanii fi itti baha mormii kanaa kan gabaasnu ta’a.


text:
Oromiyaan ammayyuu qabaa jala jirti. Oromoon hardhallee lafa saanii, qabeenya sanii, mirga nam tokkee, mirga ummataa fi birmadummaa saanii akka sarbamanitt jiru. Aadaan, dudhaan, afaannii fi eenyumaan saanii dimshaashumatt akka lamuu seenaa keessatt sabummaa hin himannef haqamaa turani. Jeequmsa 1960ootaaf kaasaa kan tahan tuqaalee kana turani. Caalatt badaa kan ta’e, ummata tokko tahun saanii fakkeessaaf erga barameefiillee, qoteebulaa lafa saa irraa buqqisanii “investor” sabgidduu fi naannaa kan lafaaf bishaan haddhaan faalanii fi bosona fanfana malee cagadanitt gurgrachuun ariitii guddaaan gaggeeffamaa jirachuu dha. Lafti Oromiyaa akkuma bara atsootaa kan finnaa koloneeffataa malee kan ummata Oromoo miti jedhame. Oromoon haala kanaan dura arganii hin beekneen manahinqabnee fi hojihinqabnee tahan. Ofii qooqaa qabeenya saanii samameen koloneeffataa fi “investerooti” yoo bashannanan ta’anii garaa hooqqataa laalu. Imaammata addaddoomsaa (Apartayid) ofirroo akkasii fi waan isaan moo’ummaa Oromiyaa, seenaa, aadaa fi afaan saatt tolchan diiguun salphaa dha kan jedhu hin jiru, garuu hamma fedhe haa fagaatuu, waan fedhe haa baasisuu malee kan hin dandahamne hin jiru. Hanga faanfanni, buqqifamni, tuffatammi sabummaa irratt hundaawe jirutt “addaddomsaa” yk “apaarteyid” malee waan bira jedhamuu hin dandahu. Kaasaan “Sochii Farra Adaddoomsaa” kan bakka bu’ooti saboota gammoojii empayerittTurkaanaa kaasee hanga Matakkalitti (Omotikii fi Naayilotic) jiran dubbatan kana. Sun imaammata kolonota empayeritt hunda irrati shakalamaa jiru. Kanaaf kolonoti hundi tokkummaan “Addaddoomsaa Itophiyaa matumaa!” jedhuu qabu.
Oromoon nagaan iyyannoo saanii dhageessifachuu yaalanuu ofumaa dhama’uu tahe. Ka’aa fi kufaatiin jalqabaa, dhaaba Oromoo hunda haammatu Waldaan Maccaa fi Tuulamaa (WMT), waan lama, Oromummaan akka hin duunee fi koloneeffataan nagaan gaaffii saaniif deebii kennuu akka hin feene taliila godhe. Sana waan taheef quurrama jiru walitt gurmeessee kan furmaata itt soqu dhaabi malbuchaa jirachuun barbaachisa akka tahe mamii malee mirkanaawe. Yerooma sana addunyaan wajiija warraaqsaa keessa ture. Bakka hallee mirga noolaa, mirga dubaroo fi murna bubbucuu akkasumas sochooti addoota bilisummaa finiinaa turan. Jarri kun kaasaa keessaa irratt dabalamanii ofbara malbulchaa dargaggoo barasiitt hedduu gumaachan. Oromummaa ammayyaan farra sanyeessaa, faanfanaa fi gadi qabaa sabii tokko saba biraa irratt raawwatuti. Ilaalchi Oromummaa dhaabaa fi dagaleen saa dhaalmaa demokraasii Gadaa keessaa madde.
Sabi Oromoo hawwaa fi abdii birmadummaa fi walabummaa qaba. Sanneeni kan kaayyoo, akeeka waattahisaa sabichaa kan unkessani. ABOn satoo dhaalmaan Gadaa irraa dhufanii fi hawwaa fi abdii sabichi birmadummaaf qabu walitt dabalee sagantaa malbulchaa qabsoo Oromoo hangammeessa tokko irra ka’ee. ABO, ABO isa beeknu kan tolche fi ujuu fi ayyaana sabichaa waan taheef addaanjirato kamuu sammuu ummataa keessaa haquu kan dadeenye. ABOn hojii ofiitiin goota hunduu kabajuu fi akka lalisus fi deggeruu tahe. Tooftaa fi tarsimoon fooyya’uu ni dandaha garuu manii ABOn walabummaa Oromiyaa irrati lafa kaa’e akka dhoofsisaaf dhihaachuu hin dandeenye jalqabumaa firaaf haa tahuu diinaaf qulqullaawuu gaafataa. Oromoon hiree ofii murteeffachuuf carraa itt sagalee saa dhageessifatu argachuu qaba. Kana irratt qoodi ABO akka inni walabummaa foo’atu kakaasuu malee Itophiyaa keessa kennati bilisi akka jiraatu qabsaawuu miti. Sun dhimma keessaa kolneeffataatii. Garuu waan sabi Oromo murteeffate ni fudhata. Finnooti Tokkooman (UN) akka miseensi saa finnaan Itophiyaa Chatar, Konvenshinoota fi Murtoolee saa ulfessisu gochuu dirqama seeraa fi safuu qaba.
Oromoon iyyannoo dhiheeffachuu itt fufanuu deebiin nagaa hafee salphinaa fi tuffiin simatamu turani. Haalli malbulchaa ukkaamsaan akkasii fi gadi qabii afuraa hin fudhachiifne walirraa hin citine miseensota hawaasa Oromoo irra gahe caalaa walitt butachuu fi murteeffachuu jajjabeesse. Akka lubbuu ofii irratt mirga qabaatanii fi birmadummaa, barumsa fi misoomaaf is mirgi qaban kabajamuuf gaafachuuf kakaase. Quurrammi dhaloota dhalootatt daddarbaa dhufe hundi walitt kuusamee WMT gubbaatt dhoofne akka uumamu godhe. Garuu baayyee utuu hin turin ittifamun ari’ame. Sun gaaga’amtooti utuu gaaffii du’aa fi jireenyaa irra hin gahin bulcha Habashaaf aagii tufsiifachuu fi badii ummatoota kolonota irratt tolfame hunda diiganii sirreessuuf carraa guddaa kenneefii ture. Hacuuccaa caalaan saamicha humna namaa fi qabeenyaa akka itt fufu iggitii dhabuun yk aanggoo irraa bu’uun balaa haaloo bahachaa nutt fidinnaa jedhanii sodaataniif furmaata hin tahu. Ofirrummaa diinaa akkasiin didhamanii dargaggoon sochii sochoota Oromoo kanaan duraa irraa akaakuun adda taheen gad bahani.
WMT utuu hin kufin akkaataa Oromoon gosaa fi godinaa hundaa itt walarguu saqee ture. Carraa sanaan dhaabi malbulchaa manii fi dhimma taliila qabu sochii sabaawaa hoogganee sirna kolonummaan walqabuuf murteeffate seenaa sabichaa keessatt yeroo jalqabaaf bara 1974 bu’uurfame. Akkasitt dhaabi Kallacha Qabsoo Oromoo, ABOn Oromiyaatt dhalate kan guddate. ABOn dhaabaa amantalaa kan dugeeffannoota tokko irra kan biraa leellisu miti, garuu bilisummaa dhugeeffannoo ni utuba. Waan fedhanii fi nagaan akka fedhanitt hooqubaa galchuun mirga dhalootaa akka ta’e amana. Akka akeekaatt gargaarsa halagaa irraa ni gaafata garuu eenyyuufuu hin baabsu; finnoota Habashaa hafee aanga’ootaafuu jalee hin ta’u. Kanneen mirga ilmoo namaa, nagaa fi walabummaa jaallatan waliin miiltomuu dandaha. Hariiroon saanii wal deggeruuf malee irratt hirkachuu tahuu hin qabu. Danuun seenaa al tokko hoggansa biyyaa baase taha garuu qabsoon qoma walitt rigan malee halaaltoo’on hin ta’u; biyya sun barbaachisutt deebi’uu qaba. Dhaabota walaba, of irratt hirkato gaaddisa halaga jala hin ruuqamne qofatu biyya walaba argamsiisa.
ABOn ollota Oromo altokko koleneeffattuu jalatti kufaniif ilaalcha addaa qaba ture. Lachanuu seenaa walfakkaata kolonummaan duraa fi boodaa hirmatu. Lakkoofsaan jabinni saanii adda adda ta’uu ni danda’a garuu sabummaa 80 ol ta’an, biyyoota moo’ummaa qabaataa turan ta’uu fi hanga hardhaa kan balleesuuf dhufe ofirraa ittisaa leeyuun beekamaa dha. Biyyaa fi birmadummaa saanii deebifachuuf fincila hedduu yaalaniru. Garuu ogeeyyii waraanaa alaa fi conqurfamaa tokko kan biraa irratt hiriirsuun dabsatamani. Tooftaa hamaa koloneeffataa akkasii fashalsiisanii cunqurfamoota qabsoo ittisaaf walitt fiduuf tarkaanfiin fudhatamaa ture. ABO fi qabsaawota saboota biraa walii tumsanii “Qabsoo Warraaqaa Cunqurfamoota Itophiyaa (QWCI)” kan jedhamu ijaarratanii turani (1977). Miseensoti gammoojii, daarii Somalia, Kenya, Uganda, Sudan, Gabra Diimaa fi Finnoota Kibbaa kan jedhamanii fi Oromiyaa madaqfattaman.
Qayyabannoon ture QWCI bulcha nama nyaataa sana jalatt hojii laf jaalaan jaarmota sabaa ijaaruu fi cunqurfamoota kakaasuuf golgaa taha jedhameetu. Achuman hidhata cunqurfamootaa uumuun qabsoo farra kolonummaa gaggeessanii birmadummaa, walqixxummaa fi walabummaa argamsiisuu dha. Yeroo hojjetaa ture QWCI qabsaawota cunqurfamootaa heddhuu hiraarsa irraa baraare. Nafxanyooti akka fakiifuullee sabboonota dhiphoo, dubatt harkiftuun tolfameett qubaa itt qabuun gaada jala galchuun yeroo itt hin fudhanne. QWCI erga maal akka tahe beekamee duuba isaan firrisuun utuu badii caalaan hin dhaqabin of diige. ABOn yeroo qabsoo fi isa duubas miltummaan akka dandahamuu dhaabbi qabu sagantaa malbulchaa keessatt taliilessee kaa’eera. Jaarmota ibantaa tahan waliin qubaa walqabaachuu ergii jalqabee tureera. Koloneeffataa gara dhufett dachaasanii waliin gadadoo ummata saaniit xumura gochuun wal amantee uumuu hojii guddaa gaafataa. Kooloneefatooti ummata bucuu keessaa maddu. Kolonooti walii gallaan bakka dhufanitt dachaasuun duula al tokkoo hin caaluu. SBO Oromoo qofaaf hin dhimmamu. gadadoo ollootaafis ni quuqama. Tokko tokkoon ummatoota kolneeffamanii hin bilisoman taanaan godinattiin nagaa hin argattuu.
Dhaaboti sochii bilisummaa Oromoo bara kana hunda xiyyeeffannoo gahaa aangoo dubaroof hin laatne. Dubaroon Oromoo loltummaati obbolaa saanii dhiiraa gadi miti. Itt seenuuf kan carraa argatan yaroon qabsoo kurnan arfan darban keessatt sana ragaasisaniiru. Dur hiroon hojii yeroo dubaroon dhimma qeyee fi guddina ijoolleef ittgaafatama qabaatan dhiirrii jiruu alaa, kan adda dilii dabalatutt gaafatamu turani. Kun gumaacha dubartootaa galaa fi hidhannoo qopheessuu fi faradoo sooranii fe’anii duultotaaf qopheessuu akkasumas ittisa duubbee irratt qooda fudhachuun tajaajiluu saanii irraanfachuun miti. Amma haalli jijjiiramee ra. Garaagarummaan saanii kan caasaa malee kan akaakuu akka hin taaane hubatamaa jira. Kanaaf hariiroon hojii dhiiraa fi dubaroo gidduu deebi’ee gamaaggamamuu gaafata. Addattuu yabboon dirree hundaa qooda fudhannaa dubartiif banaa tahuu qabu. Saala saaniin utuu hin tahin waan tolchuu dandhaniin madaalamuutu irra jira. Saalli tokko isa kaan caalaa bilisummaaf dhimmama hin hin jedhamu. Kanaaf sadarkaa hundi akka dhiiraaf tahan dubaroo dandeettii qabaniifis banaa tahuu qabu. Oromiyaan qooda fudhannaa fi bilisooma dubaroo see malee bilisoomuu hin dandeessu. Kanaaf dubartooti Oromoo qabsoo qara lamaa, mirga walqixooma ilmaan namaa kan walqixummaa saalotaa dabalatuu fi qabsoo bilisummaa biyya saanii, Oromiyaaf waamamaa jiru.
ABOn kurnan afran darban keessatt dhaabota isa duraa haa tahanii kan waliin jiraatan hunda caalaa jija galmeesseera. Garuu bayyinni Oromoo fi qabeenyi silaa hiriirsuu dandahu yoo laalamu caalaatu irraa eegama ture. Sun hafee dhaaba qilleensa hin galchin cimaa kan harka hin mullane fagoott ittisu dandahu hanqachuun, waldhabdee keessaa fi ganaaf saxilamaa bahe. Waldhabdeen keessaa baqaqatt geese. Kan irraa citan wayyabi kaayyoo bilisummaa fi walabummaa isa kan haadhoon walfakkatu hordofu. Garuu dhiheenyatt qubi lamaan tokko ifaan bu’uuraa Itophiyaan bobba’aa jiru. Kanneen duubaa haa tahan kanneen duraa ABO isa eegalaa caalaa kaasaa Oromoo fulduratt dhiibuu hin dandeenye. Kun kan tahuu dandahe rimsama “Sirna Addunyaa Haaraa” akka hin taanett hubachuu fi daayi guddichi harkaa bu’uu saafii.
Dhaaboti Mirga Ilmaan Namaa, sirna bulchaa jiruun roorroo Oromoo irra gahu, galati saanii hin badinii hedduu gabaasaniiruu. Silaa kan jarrii halaalaa dawwatanii beeksisan dhaaboti Oromoo keessa jiraachuun waan suduudaan dhandhamatan dursanii gabaasuutu eegama ture. Dandeettii ofii guddisanii warra gaaga’amtootaa gargaaruu fi kan hafan irraasi roorroo fachisuun sochii walakkaa jaarraa tokko lakkaawwatef hin heddumaatu ture. Malbulcheessoo kan ofiin jedhan irraa kana eeguun guddaa dhaa laata? Miti, garuu dursanii gaaffii jaarmaaf furmata argamsiisuu qabu. Jaarmoti wal tahanii battala bilisa tahe uuman malee halagaa jala taahani jaarmaa Oromoo ofiin jechuun rakkisaa taha. Dhaaboti malbulchaa hundi ABO irraa fottoqani. Kanaaf ABO ni jibbu yoo tahellee hamaa irraa baraaruuf itt gaafatama qabu. Dhiiga saanii fi qabeenya saaniin qalma diinaa irraa bararuuf waan itt dhangalaasaniif ABOn kan ummata Oromooti jechuu dha. Waamichi tokko tokkoon qabsaawaaf dhihaachu malu waan dandahan hundatt dhimma bahanii kiyyoo keessa akka bahee biyyaaf bulu faluu dha. Kan nammi amanuu qabu dogoggorri tokko yoo jiraate ABO utuu hin tahin nammooti itt gafataman akka jiranii. Nammu balleessaa taatota abba tokkootaaf ABO akka hin xireeffanne eeggachuu dha. ABO eeguu dhabuun gabatee meetii irra kaa’anii qabsoo Oromoo diina sabaaf dhiheessuutt lakkaawama.
Diinni eessa akka rukutuu qabu beeka. Dhaabi tokko walabummaaf haa tahu Empayera Itophiyaa demokratessuuf in dhaabbadha yoo jedhee diinaan akka balaa dhugaa fi riphaa qabutt malee addatt hin laalamani. Sagalee Oromoo ukkaamsuuf akka itt qabata ta’uufitt ABO dhaabaa gooltuu jechuun gubaa itt baasee. Gooliin addunyaa guutuun, “bu’uursistuu Islamessituu” lubbuu noolaaf giroo hin qabne wan taheef yeroo fi bakka hin yaadamnett balaa buusuun akk ummati sirna addunyaa haaraa irratti amantee dhabe shororkeeffamaa jiratu gochuutt maljechiifama. Yoomallee addunyaan guutummaatt hin fudhatamne tahe karoorri Wayyaanee dhimma yaadameef Oromoo shororkeessuuf hidhaa, du’aa fi badiisatt ofuuf tajaajilaa jira.
Oromoon bulchootaan yaada beccoo irratt walii hin gallee booqaan ABO jedhu itt bahee tarkaanfiin irratt fudhatama. Oromoon biyya halagaatt illee dorsisaa fi ciiga’amatu mataan baha. Dhugaan kun utuu jiru namooti Oromoo kan ABO dadhabsiisuuf ibidda diinni qabsiise irratt qoraan dabalan jiru. Ummatoota bulchootaan walii hin galle shoroorkeessuun koloneeffatootaaf waan dhaalmaati. Harma muraa fi harka muraa “Nugusootaa” yoo dhiifne, baruma dhihoo Dargiin “Goolii diimaa fi adii” jedhamanii kan ifatt gaggeeffaman agarreerraa. Kan Dargii dhaadataa ifatt tolfame. Gochi “Farra Goolaa” Wayyaaneen lafa jalaa fi ifatti, qoomtotaa fi tuuta guraarotaa tolfama jira.
Akki itt ABO fi dhaaboti akeeka sabaawaa walfakkaata qaban itt deemaa jiran sadarkaa deebisanii sirriitt haromsamuu barbaachisu irra gahaniiru. Tokkoffaa yoo manii tokko raajatu ta’e wanti kopha kophaa isaan deemsisu hin jiru. Silaa adda cimaa tokkummaa uumuun qaataa. Murnoota gidduu garaa dhaa wal amantee dhabu guddaatu jira. Hundu kaayyoo irraa cehame komee jedhu qabu, garuu dhugaa yk dhara tahuu saatiif ambatt bahamee marii ifaan yeroo itt tolfame hin jiru. Hoggansa dandeettii qabu amanamaa dhabuu, ofirrummaa, utuu mallattoon akeekkachiisa fincila dhufuuf jiruu arganii sirreesssuuf dhimma dhaba miseensota hoggansaa olhaanoo, ofiffummaa hogganootaa, hanqina yaada qeeqaan waa laaluu, fedha abba abbaa quufsuun hin dandahamne, Oromummaa olitt murnaaf amanamu, hanqina of bara malbulchaa, waldhabdee bucuu fi guddaa gargarbaafachuuf dandeettii dhabuu fi akkasumas haadaa hin mullanne gooftolii waantaphee, kanneen gargar bahiisaaf kaasaa tahuu malu jedhaman keessatt argamu.
Jiruu ammayyaan qaraa fi jinfuu gidduutt qunnamtii gufuu hin qabne ilaa fi ilaamee irratt hundaa’e gaafata. Akka guboon barsifata farra demokraasii tahan dhaabota malbulchaa Oromoo keessa jiran mamii hin qabu. Hundi saanii karaa saani dullacha dhiisanii ogummaan kan itt yaadame guddifachuuf walii galuu qabu. Hirrinni olitt tuqaman karra tokkummaa utuu hin seenin gatamanii sirna shaffisaa fi dhimma baasaa tahaniin bakka buufamuutu irra jira. Humna barsiifataa lakkisuun ni jabata taha, garuu ciminaa fi garaa qulqulluun yaallaan kan irra hin haanamne hin jiru. Kanneen oliti dhahamanii fi kaasotaa biraa akka bututa qabsoon, dhaaboti malbulchaa Oromoo bososa agarsiisuutt jiru. Waan irraa eegamu fiixaan baasuuf fulduratt furga’aa kan jiru akka hin jirre kan ifatt mullatu. Sannaayiroo ofii uumaniin xaxamanii tarkaanfachuu kan dadhaban fakkaata. Yeroon kan badu wal komachuu, qoccolloo keessaa fi hirphaf waldorgomuuttii. Guyyooti sabaa guyyoota hawaasomsaa utuu hin tahin guyyaa buusa jedhamaa jiru. Sun utuu guyyoota gara itt adeeman mari’atan rakkina jiru walitt himanii waliin fala itt barbaadan utuu tahe walamantee gaabbisuu dandaha. Sana irrayyuu hamee garagaraa yarsuu dandaha. Dhaaboti Oromoo lafa biyya abbaa saanii keesssa taakkuu dhuunfatan tokkollee dhabuun kan lammii garaa guban keessaa tokko. Baha, dhiha, kibbaa kaabaa daanga yartuun ceetee yoo diinni isaan fixee lafa fudhatu dhaaba kana hunda keessaa kan dhaqabuuf tokko dhiibu caalaa kan sabicha salphise hin jiru.
Yeroon saa yeroo gogaa durii keessaa muuxachuun of haromsanii. Akka baayyina fi jannummaa Oromoott kan qabatun hafee kan uggee ildiimuun jiraachuu hin qabu ture. Irra darbaa fi dadhabbii akka jiru waggootii hedduuf kan ilaala turan daawwattuu jijimoon jiru. Bara baraan wayyoominni yoo hin jirannee karaama sana irra maaf akka daddeebi’amu namaaf hin galu. Of gamaggamee hoggansi jannummaaan gadi bahee of qeequun fala itt barbades hin mullanne. Tokko tokkoon miseensa dhaabaa kennachuu fi sadarkaa kamittuu kennatamuuf dandeetii gahaa qabaachuutu hedama.Garuu yabboon irratt mari’atee of wayyeesu hin uumamneefii. Akka jaalaatt utuu hin tahin akka jaleett ajajaan yoo sussuku qofaa argama. Miseensa dirqama malee mirga qabaachuu isaa hin beekne irraa abdii attamiitu godhamuu dandaha? Of qoruun yoomuu kan yeroon itt hin dabarree. Dogoggorri kan ilmoo namati” jedhama; garuu amananii fudhachuun jannummaa gaafata. Qabsaawota Oromoo biratt of qoruu fi of qeequun laguu wan tahaa jiraniif cabuu qabu.
Waandhibnummaa hammaa bahaa gartuu baayyifachuuf madaqfannaa irratt agarsiifamu, luuxxee galtuu fi Itophistootaa dhaabicha keessaan akka mancaasan karra saaquu taha. Dhaaboti Oromoo kurnanootaaf waan hojjetan akkuma tokkott hojjechaa jiraatani. Hojii saani gamaggamanii tekinolljii fi beekumsa ammayaatt dhimma bahuu hanqina jiru wayyeffachuun yeroo saa ammaa. Hogganootii hojii irratt keessaan laalummaa fi kaasichaa galfati itt kennameef dhimmamaa agarsiisuu qabu. Amma kan dharra’amaa jiru hoggansa garaa saatii jaallewaan saa fi ummata Oromoo irraa amanamummaa argachuuf tattaafatutu. Sirni Gadaa, aadaa ilaa fi ilaameen mari’achuu, heera barreefame dura fagoo kaasee qaba. Kun akeekota bu’uura bulchaa, kan Oromoon milkiin bahuutt aggaammate bira darbuu hin dandeenye. Kana jechuun akeekoti bira, kan hiriyaa, kennataa, yeroon taahitaa irra turamuu, walabummaa abba tokkee fi dhaabaa leellisuunis irra ilaalamuu dandaha jechuu miti.
Qabsaawota Oromoo hunda qabsoo Oromoo gara manii saa dhumaatt furgaasuuf qooda fudhachiisuun ammaa. Kan sababa adda addaaf gargar deemanii turan hundaaf sagantaa waan akka madaqsaa fi wal amantee gabbisuu barbaachisa taha. Yoo ammayyuu manii dhumaa irratt waliigalu tahe hogganootii fi murnooti dhimma tarsimoo qabsichaa waliin hidhata qabu irratt, ergaa walmakaa akka hin dabarsinee of eeggachuu qabu. Jaarmoti Oromoo kaayyoo eegalaa sabichaa jabeessan maniinin saanii Repubilika Oromiyaa Demookraatoftuu dhaabuu dha. Akeeka kana kan qunnamtoota,iyya’oota yk tattaafannaa hariiroo ambaa keessatt calaqqifamuu qaban. Bara jaarmoti sirrummaan masagaman kana, doo’iin nama tokko yk gartuu tokkoon dhihatu waldhabdee hawaasa qabsaawotaa giduu fi ummata gidduutt jeeqama tasaa qofa afeeruu dandaha. Dhaabi tokko caasaa qoodi adda addaa ramadameef qaba. Waliigalatt sadarkkaa sadarkaatt tahitaan kennameera. gungummiin yoo dhalate akkaataan itt afuura baafatan jiraachuu qaba. Hojiin kan itt kenname hundaan wal quunnamuu fi mamii jiru fi waan hin qayyabamne utuu dhaabicha hin laashessin qulqulleessuun qoda hoggana beekaati. Waan halleefuu kan qayyabatamuu qabu sochiin Oromoon bilisummaaf tolchu utuu gaaffiin sabaa deebii hin argatin hoggansi jeraatee dhiisee hin dhaabbatu. Ha tahu malee hogggansi dudhama qabu dura deemu jiraachuun sirna fi namamusa injifannof barbaachisu kennuufii dandaha.
Oromoon dammaqani of baran hundi waan hawaasa, waldaa ogummaa, dhaabota dhugeeffannoo fi malbulchaa, sochoota hawaasaa kkf keessa deemaa jiru ni hubatu. Yeroo kanneen ummata saanii aangessuuf haala mijjeessuuf carraaqan, hankaaaksitooti keettoo diinaa tahan yk wallaloti lammii masaga badan itt ejjetanii jalaan yoo qurxan mullatu. Bu’uura ifaan ijaaramuun mirga Oromoo hundaati. Garuu qabsaawota walabummaa fi bilisummaaf lolan of fakkeessuun qabsicha mucuceessuu yaaluun yakka. Bakka jarri kun gahan hunda qaamicha keessatt baqaqammi hin ooluu. Yoo dammaqee of eege malee gochi Oromoo ijaarame jara kana irraa hin hafu. Si’anaa dhaabota Oromoo hunda keessatt akka commee quqummuudaa jiru.Ergamtooti kun keessa Oromoo waan beekaniif fira fakkaatanii seenuun murna hawaasaa tokko irra goranii isa biraa sababa malee jibbisiisuu yaaluu. Gargar bahi dhaabota amantee, dhaabota malbulchaa, dhaabota hawaasaaf fi dhaabota teknikii irra gahe harki caaluu hojii saaniiti. Nama itt dhihate amanuun, miira sabaa Oromoo fakkaata. Nammi Oromoo yeroo fedha sabichaatt dhufu of eeggannoo gochuun, akka amanamummaa murna tokkoon karaa irraa hin maqfamne wan dhihatu hunda qeeqaan ilaaluu dha.
Murnooti Oromoo jaarroleef gargar waan jiraataa turaniif hooda waloo irratt kan dabalatanis kan hanqisanis ni qabaatu. Kan amma waliin qaban, dheerina baraa keessa kan dhaban akka caalan hedama. Hundi kana baree garaagarummaa jiru walii kabajuu dha. Garaagarummaan saannii akka urgooftuu bulluqa sabaatt ilaalamu dandaha. Garuu of eegganoon kan barbaachisu namooti rakkina dhuunfaa qaban akka kan murna guddaa godhanii hin dhiheessine. Gochi akkasii akka walitt riqacha ummataa hin booressine dursanii itt dammaquu dha. Jarri akkas tolchan, wallaalinaan fakkaattii guddicha sabaawaa arguu kan dadhaban yk ergamtuu diinaa tahuu dandahu. Yeroo dubbiin akkasii jiraatu tartiiba amanamummaa lafa kaa’uun dansaa. Sabboonaa Oromoo hundaaf sabichaaf amanamuun kan murna keessa jiranii dursuu qaba. Yeros qofa akka ummataati daaya tokkoon sosso’uu danda’ama. Manguddoon dhugaa Oromummaa malee durfannoo biraa hin qabne, hunda walqixxeett ilaalan, kana irratt gargaaruu dandahu taha.
Qabsoon Oromoo farra hacuuccaa kolonummaati. Habashaa haa tahu Oromoo kan imaammata kolonummaa afarsu nyaapha. Waan fedheefuu haa tahu sabboonaan dhugaa miseensa qomoo ofii taheef kan mooraa diinaa tajaajiluf leelloo agarsiisuu hin qabu. Kan kaayyoo ofii dhiisee kaayyoo fi ajaja halagan socho’u maaf tuqxan jechuun, waan kan jedhe keessa deebi’ee ilaaluu qabu. Yeroo jireenyi sabichaa dhaamsamuuf dorsisamaa jiru kana nammi bu’aa ofii fi murna ofii dhiphoo tokkoof lammii saatt lola bane angoo fi barcuma argachuu yaalu, akka sabichi sana caalaa guddaa tahe hubachuu dadhabuu dha. Jarri akkasii kanneen uumaan qabsichaa inni dhugaa hin galleef yk tuqaa mooraa diinaa ka’anii qotuun ol yaa’ani. Kan sabaawummaa fi ibantummaa gargar hin baafanneef rakkinni of bara malbulchaa dhabuun suukii dagnaan qofaan masakamuu dha; gorsi tahuuf, afuura guddisanii fudhachuun itt baha wan tolchaa jiranii madaaluu dha.
Yeroo jarri fandalalooti kun, beekota maqaa ofii dura irrabuusa qaban tahan caalatt fokkuu taha. Sabichi gara saatiin beekoti kun harqoota kolonii jalaa bahuu na gargaaru jedhee abdata. Garuu hin barre malee jara sana kan caalaa harqooticha jabeessee cinqaaruu diina gargaaran. Kanaaf sabboonoti dhugaa jara fakkeessituu akkasii irraa faccisuu yk hadhaadhiyuu qabu. Jara sana harka hamaan kan qabsoo sabaa facaasuu yaaluun namoota, godinaan, dhugeeffannoo fi barumsaan wal irratt kan hiriirsan. Qabsaawoti Oromoo sana caalaa akka beekan abdatama. Dhaaboti hawaasomaa fi malbulchaa fedha Oromoo fulduratt dhiibuuf ijaaraman kanneen dhiheenya itt dhufan dursanii qorachuun misha.
Dhaaboti malbulchaa finnoota miti. Jaarmota fedhaan duulotaa biyya saanii bilisa baasuuf dhaabbatanii. Hojjetooti saanii waliinjiroo bakka bu’uuf utuu hin tahin dandeettii saaniif kennatamu. Hoggansii biyyaa alaa tasgabii fi nagaa qabutt cunqeeffamuun duubati harkiftuu godinaan barcuma hiraachuu kolomsiise. Kun hanga hoggansi dirree qabsoo Oromiyaa keessati deebi’utt, itt fufa. Kan mataan fayyaa hundi tarkaanfiin eeggatuu sana. Yoos qofa kan ayyaanlaallatooti barcuma barbaadan warraaqxota dhugaa, biyya saaniif gaagaa barbaachisu hunda fudhachuuf qophii tahan gargar secca’aman. Hiriyooti bakka dhaloota saaniif utuu hin ta’in dandeeti qabaniin injifannoott nugeessu kan jedhanii amanan kennatu. Namooti akkasii hundi,hiriyooti itt amanan warra, qomoo, gosa yk godinaa tokko keessaa tahuu ni dandahu. Akkasumas nammi muxannoo saanii keessa hin dabarre haala addaa jalatti qabsaawota bulanitt muruuf dandeettii hin qabu.
Qeerroon (dargaggoon ) Oromoo, qaamaan bira jiraachuu hoggansaa utuu hin eeggatin wareegama guddaa baasaa socha’aa jiru. Kaka’isii tasaa baratoota Bahaa, Wiirtuu, Kibbaa fi Lixatt yeroo tokkummaan biyya saanii dorsifamee akka sochiin bilisummaa hoggansa hin eegganne agarsiisuun, hogganootaa dhaabota Oromoo akka caalaa dhimmamanii hala dhaqabachuuf tattaafatan akeekkachiisuu hin oolle. Kanneen dhimma itt bahuu dandahaniif annisaa riphaan angoo namaa fi qabeenyaa sabichi furgaasuu dandahu guddaatu jira. Kan kutatan yoo xinnaate loltuu kumkuma kudhan bobbaasuu fi sana gurmeessuuf qabeessa calleeffamuhammana hin jedhamne argachuu dandahu. Hooggansi ammaaf barsiifata ofiin walqabaa jiru. Sana keessaa bahuuf sirna demokraasii Gadaa kan bakka hallett ta’uu guddifachuun hooda saa kan akka yeroott sonawuu qabu dhiisuu dandahu.
Qabee Gadaa demokrassii keessa, qunnamtii karaa hundaa jajjabessuu fi yaa’a murtii kennuu keessati miseensoti qooda fudhachuu faatu argama. Hogganooti demokratawoon banti riqaa qofa irraa gadi utuu hin tahin, lafaas ol ilaaluu qabu. Hogganni Oromo qindeessaa tattaaffii miseensotaa malee akka nakkaroota saa gooftaa saanii miti. Sadarkaa hundatt kennati foo’ama caalaa leellifamaa. Demokrasii Gadaa keessatt yaada wal ta’isaa ijaaruun qooda guddicha hoggansaatii. Qoodi gogeessa Gadaa tokko hangammeessa bulchaa kan duuba dhufan fooyyessuu dandahan lafa kaa’uu dha. Dargaggoon akka shakala dabaanbulummaa fi farra demokrasii tahanitt hin saaxilamne eegganoon ni tolfama ture. Hamma darabeen aangoo fudhachuu saanii gahutt shaakala heeraan bulmaataa fi jaalbiyyumaa daawwataa fi shaakalaa guddatu. Hogganoota egerii qopheessuun kanumaa, raajii biraa hin qabu.
Oromoon naannicha keessatt qooda fudhatanii nagaa fiduuf dandeettii riphaa guddaa qabu. Garuu garbicha naga qabeessa qabaa hamaa gooftaa jalaa tahuu hin fudhatanii. Hamma yoonaatt gaafatamaa kan jiran sanaa. Oromoon gaaffii salphaa gaafataa jiru, mirga hiree sabummaa ofii ofiin murteeffachuu hojiirra akka isaanii ooluu fi mirgi ummataa fi abba abbaa akka kabajamu. Kan gaafatame kanuma yoo tahu maaljechi kennameef isaan gooltuu jeequmsatt amananii kan jedhu. Oromoon gonka eenyuunuu goolanii hin beekanii garuu waraana hamma funyaaniitt hidhatee isaanirra buufatee jiruu fi guyyuu isaan shororkeessun biyya ofii keessatt walitt bu’aniiru. Finnaan Itophiyaa miseensa Saboota Tokkoomaniiti. Oromoon kakaa isaan walii qaban hin wallaallee. Garuu finnaa xaranga’aa callisanii hin laalan abdii jedhuun gidiraa saba miseensa hin taane akka Oromiyaaf gurra kenninnuu lata jechuunii. Qaammi caccaba empayerota Awuropaa deggeraa ture kan Empayera Itophiyaa kan akkuma kan saanitt ijaarame walittii akka hin bane jechuun maalifaa hin qabu. Oromiyaan walaba tahuu barbaaddi, sadoon jiraatus ni walabomti.
Seenaa saanii dheeraa keessati miseensoti dhaabota Oromoo akka kanneen lola jaallatanii fi nagaa jaallataniti qubaa walitt qabanii hin beekan turani. Bakka lamatt baqassuun akkasii madda halagaa akka sanatt isaan arguu fedhan irraa dhagahame. Sun bakka laafaa eegaloota jalbiyyaa hin taanee tuquu hin oolee. Jarri akkasii maaliifuu, eenyuufuu dhimma hin baafnee, haran kosii gatan dhoqqeedha. Oromoon mirga saanii fi biyya saanii kan sarbe ofirraa faccisuuf ijaaraman malee lola jaallatanif miti. Karaan nagaa xaxaa itt taanaan sibila kaasani. Nagaa fi araaraa kan Oromoo caalaa faarsu hin jiru. Garuu yeroo du’ii fi jireenyi wal hin calle lachanu furaa hin qabani. Eenyuu jeeqa, jeeqan deebisuu akka dandahu garuu kan nagaa gachisiisu akka hin jirre diina barsiisuuf. Dandeettii saanii ijaaruun diina didhanii diriira nagaatt akka dhufu giddisiisuuf sana murteeffatan. Akkasitt kan isaan sibila kaasuu malbeekiin walcinaa oofuu kan murteeffatan. Hammam gadoodaa yoo oole dadhabaa kan dhaggeeffatu hin jiru. Kan biyya namaa qabatanii qabeenya saatiin jiratan dirqiin malee fedhan diriiraa dhoofsisaatt hin dhufani; aangoo irraa buunaan qananii bacarraqaa dhabanii fi yakka itt gaafatamuu dandahan heduu. Anga’oon addunyaa sinsinaawoo dha, yoo Oromoon michuu hundee hin qabne sobaa tahuu empayerichaa agarsiisuu dandahe qofa wan jedhaniif isaan fudhata. Yeroo hundi waliin yaaduutt kahu fagoo mitii; yeros ofirroo dirqiin diriiraa nagaatt fiduun Oromoof rakkisaa hin ta’uu.
Ulfinaa fi surraan dabaankufootaaf; walabummaa, walqixxummaa fi bilisummaan kan hafaniif; nagaa fi araarri Ayyaana abboolii fi ayyoliif haa tahu!
Ibsaa Guutama
Muddee 2014
Ibsaa Guutama miseensa dhaloota saganta ABO isa jalqabaa baasan keessaa tokkoo


text:
Faara Murnoota Malbulchaa Oromoo gidduutt Waligaltee Uumuu
Sochiin bilisummaa Oromoo akkitt gargar babanka’uutt ka’e nama sammun sirritt yaaduuf qayyabamuu hin dandahu. Kanneen gargar bahan keessaa tarsimoo dhaaba haadhoo itt baheen adda tahe kan fudhatee as bahe hin turre. Yoo guddate tokko tokko tooftaa jedhanii kan hedduun tarsimo bu’uura tuqa jedhame yayyabataniiru. Sana bakkaan gahachuufis osuma diinni obdii saanii keessa jiruu duula holola hamaa walitt banan. Erga waanti tahuu hin malle tahee booda, hunduu badiisa irra marsaa jiru kan argan fakkaata. Ofittoommi yookan murna aantii fi dhiibbaa halagaa qoomma’uu qofti akka firrisiisuu hin dandeenye bu’aa ba’ii keessa kan baratan fakkaata. Kaasaa waloof dudhama qabaachuu, ballisani ilaaluu fi amantee jaallewwan irraa horatan qofatu ulfina halagaa fi fira biraa argamsiisuu dandaha. Sabi hundi danta ofiitii durfannoo kenna. Kan Oromiyaa kanaan addatt ilaaluun jireenyuma ummatichaallee kan mancaasuu tahuu dandaha.
Rakkinni hundi dhaaba kallachaa, ABO keessaa jalqabe. ABOn dhaaba sochii bilisummaa Oromoo jalqabaaf kaayyoo tokkoo fi alaabaa tokko jalatt gumeesse. Ofbara malbulchaa sabummaa ol kaasuu saafis jaalala galmeeffatee jira. Kaayyoo saa qayyabachuu fi sana fiixaan baasuuf waregama guddaa gumaacheef Oromoo biraa jaalalaa fi ulfina argateera. Karaa biraammoo, diina yeroo dheeraaf Oromummaan deebi’ee ka’a jedhee hin yaadin dammaqseera.
Yaa’a keessa ABOn dhaaba irratt to’annoo fi miseensota saa biratt amanamummaa dhabaa dhufe. Malli bule “gargar baasii moo’ii” jedhamu goleelee ifatt hin beekamnee luuxee itt galuu eegale. Gargar bahii sadarkaa guddina saa hundatt biraa hafuu dide. Kan tahekun hundi, waliin dammaqee ijaajjuun akka akkaataa itt hojjetaa dhufe qoratu hin gone. Kanaaf caalaattuu loowanii galtuu fi hankaaksituuf qaqaawwaa ballise. Wal oo’isi jaallummaa yeroo dhaabicha bu’uursan ture hiriyoota walitt dhihaatan gidduuttillee qabanaawuu eegale. Haddheessaan waanti hojjetamu keessanlaalummaa dhabuu baballataa dhufe. Kanaaf furri adda addaa dhannoonamee afaan abba tokkootaa keessa galchuun jaallota gidduu qofa osoo hin tahin sabboonota biraa gidduuttis garagarummaa caalaan akka uumamu godhame. Kettoti saa Oromoo fitteett dhiibuun, hamma qabattee duubatt hafaan gargar facaan sodachisuun gahuuf milkaawuu saaniif hamajaajiin dur qasa’uutt kahe.
Sochiin bilisummaa hamma alaa qabu of keessaas diina qaba. Keessaa, kanneen lammii saanitt amantee dhabuun diinaa kalchan, kanneen ofirraa faccisuuf annisaa hin qabne, ayyaanlaalloota jireenya keessatt akeeka hin qabne, kanneen sadarkaa dammaqinni malbulchaa saanii ol dhihoo tahe fi kanneen gumaacha sabi saanii seena addunyaaf tolche wallaaluun of tuffatantu argamu, Maqaa sana keessa wanti Oromoon du’uf hundi akka argamu waan beekaniif hundi kun ABO jibbisiisuu irratt bobbahaa bahan. Kana hubachuun fakkaata, kan sochooti sabboonotaa kanneen wal dhaban walitt fiduuf furga’aa jiran. Diinnis kana callisee hin laalle. Innis gargar bahina jiru akka caalaatt ballisaniif murnoota jaarolee ofii deggeru yaasaa jira.
Si’ana murnoota ABO dhiheenya gargar bahan keessas dhimmamuun ni mullata. Waamich murnootaa fi abba tokkoota dhaabarraa qollifataniif akka garagarummaa saanii lafa kaa’ani fala dhaaba dhibame kana itt dhinsan waliin barbaadan godhamaa jiru, irraa kahuuf ni gargaara. Kun kan dhugoomu yoo humni sabboonotaa wal harkisoo mornota waliin jiran keessa jiru irratt milkiin argatani. Sochiin dhaabicha dhinsuu hoogganoota bar tokko akka ujuutti ilalamanis qooda fudhachisaa jira. Murna bu’ursitootaa fi gameeyyii ofiin jechuun Washington DCti akka walgahanii turan himameera. Kun itt fufa mare Haagicha (Hooland) tahee dhiiseen saa ifaa miti.
Bu’ursitooti garri caalan tokko qofaan malee mornoota gargar bahan biro waliin hidhata qabu. “korbeettiin walbeekti” isa jedhan fakkaata. Kanaaf baabsoomiti ofiin jechuu hin dandahani. Duran dursanii hiriyoota erga wal qunnamtii dhaabanii bara hedduu tahe suduudaan waamuun yada saani akka ida’an gochuu ture malee waamicha bucuree dhumaa keessaa foo’anii gochuun irra hin turre. Mamii kuufame qulqulleessuuf kana caalaa hin beekan jedhamuun hin hamatamani. Abbaltiin ofii misha akka tahe of amansiisuu qofti hin gahu; jara kaanis akka garaa qulqulluun itt dhihaataa jiran amansiisuu gaafata.
Waliigalatt kanneen gargar bahan walitt fiduuf yaalamuun faara tolaa dha. Garaa qulqulluun dhihaate taanaan ifajeen dhaabicha jabeessuuf tolfamu hundi jajjabeessamuu qaba. Keessaayyuu yaaliin akkasii ABO keessaa ka’e yoo tahe fiixan bahuuf kan alaan yaalamu irra carraa qabaachuu irrayyuu qajeelaadhasi. Kulkulfannaan walmadeessa gargar bahatt geessanii akka jiraatu carraa kennuu miti. Osoo walgahii wajjiraawaan hin saganteeffamin karaa ciranii mamii jiru qulqulleessuun qooda taatotaati. Kaasaa ulfaata akkasii tajaajiluuf kanneen of dhiheessan duubbee saanii irraa ba’aa hin barbaachifne akka fe’atanii hin dhufne mirkaneessuu dha.
Tokkummaan humnoota bilisummaa Oromiyaa waan dhaaboti fi namooti tolaa yaadan hundi hawwani. THBO kanaaf uumame. Garuu rakkinni adda addaa keessaayyuu kanneen ABO keessaa laasha’uu saaf gumaachaniiru. Kaasaa waloofi dhaabbachuuf hariiroon citan suphamuu qabu. Kanaaf ergamsi sabaawaan kamuu alaa itt fe’uu yaaluu irra jijjiiramma keessaa sissi’eesuu dandahu dha. Amanamuun alii alii waliin olmaa dheeraa fi nuffisiisaa gaafata.
Sabboonoti hedduun murna sana yoo kanaa waliin hidhata qabu jenneeraa. Kanaaf baabsoomiti jechuu nammuu hin dandahu. Garuu rakkina waloo furufi kan qabaniin bobba’uun dirqii dha. Murnootii fi abba tokkooti hanga saaxilamanitt akka itt of dhahaniin fudhatamuu qabu. Kun waan maman irratt qeeqa hambisa jechuu miti. Mamiin dhimma hin baafnee fi haaloon, tokkummaaf gufuu akka hin taane eeggachuu jechuu dha. Walitt dhiheenyi gara qulqullooma gaaffi jala oolchu hobbaatii dansa hin qabaatu. Qorichi kanaa keessaan laalummaa dha. waa’ee walii hunduu muuxannoo gahaa qabu. Kanaaf tokko kan biraa daguu (“shawwaduu”) yaaluun of tuffachiisuu taha.
Murnooti hundii fi abba tokkooti ejjennoo saanii keessa debi’anii qorachuu fi sochicha deebisanii tokkoomsuu barbaadan waamicha tokkummaaf tolfamaniif golee kamiiyyuu haa dhufanii owwaachuu qabu. Walargaan maree gadjallaa kaasee gara ol haanaatt sadarkaa sadarkaan misuu qaba. Kan duraa wakkiilota yartuu (yoo yaratan sadii) kanneen bakka, akkaataa fi sadarkaa walarga itt haanu irratt marihatan, tolus tuqaa bu’uuraa kan dhahan tahu dandahu. Sochiin walirraa jalaa guddataa deemu akkasii osoo maree bu’uuraatt hin seenin wal amantee murnootaa fi abba tokkoota gidduu uumuuf carraa kennuu dandaha. Sabboonoti hunda irraa amanamummaa qaban, carraaqa kana irratt gargaaruu fi yaa’a saaf raga akka tahan afeeramuu dandahu.
Walitt dhufeenyi murnootaa fi abba tokkootaa, hundu akka karaa kanaan dura deeman malee filmaata biraas jiru hubataniiru jedhameetu. Baayyinaan goo’anii sodachisuu fi moksaa fi dorsisaan daguu yaaluun akka hin baafnes arganiiru. Oromoon durii, “Gamna gowwoomsuun jibba barbaacha” jedha. Shaakala akkasiin sodaa caalaa, aariin baqaqi gidduu jiru ittuu ballachuu dandaha. Sun hariiroo itt haananiif barumsa tahuu qaba.
Karaa sirriin karaa seeraan bulmaataa, akka danbiilee fi qajeelfama jiraniiti hojjechuu dha. Want sabaaf gaarii dhaabotaafis ni tajajila. ABOn heeraa fi dambiilee bobbaa qaba ture. Badhaasii fi quci akka isaaniin gaggeeffamu amanama. Dambiilee fi qajeelfamoota ofii sirinyaan hordofuun yaadamalee fi hangameessa lame tahuu irra nama qabee hamaa irraa nama oolchuu dandaha. Sana cabsuun miseensa caalaa yoo hoogganootaan tahe badii fida. Kanaafi kan keessanlaalummaan gaafatamuuf. Hamma yoonaa hanqina kanaf seeraan bulmaata irra ilaaluun, tufatama, baqaqa, hoduu waldhabsiiftuu fi luuxxee galtuu hankaaksituutt geese.
Kanneen qabsoo bilisummaa keessatt qooda fudhatan hundaaf maniin saanii bilisummaa Oromiyaati jedhamee yaadama ture. Hariiroo fi garaagarummaa hundi manii guddicha kanaa gaditti ilaalamu qabu. Garuu malbulchoo sammuu dhiphoo fi kanneen raateffamaniin kan kahe garagarummaa xixiqqoon manicha waloo dhuunfatanii jiru. Hariiroo aantii salphaatt rifachiisanitt dhimma bahuuf tuttuqaniiru. Dhiibbaa halagaan joonjeffamuun abba tokkoota hin dammaqne dantaa ofittummaa ofiif hiriirsuun yaalameera. Sana hunda shaakaluun sochiicha bilisummaa karaa irraa ceesisun carraaqameera. Erga badiisi kabeebsuufillee rakkisu uumamee booda nammi huubachu dandaha taha. Malbulchaa tahuun ulfina gatuu fi akeeka dhabuu miti. Sobuu fi maqa hallett firaa fi halagaa duratt daddaaquus miti. Yoo dhugummaa fi ifaa tahuun jaallewwan gidduutt shakalame malee tokkummaan dhimmaa hin yaadamu. ABOn miseensa hundaa oli. Hunduu akka seera saatt bulan malee inni akka fedha mata mataa saaniitt bulu hin eegamu. ABO tokkicha qofatu jiraachuu dandaha.
Quurrama darban, kan ammaaf dhimma hin baafne irratt yeroo hedduutu darbe. Saboonoti egeree ifaa fedhu yoo tahe hamaa kaleessaa kulkulfachuu irra, bu’aa darban irratt ijaaruu qabu. Kun of kennuu fi dhimmamuu gaafata. Kan barbaachisu hooggansa si’aawaa, tokkoomsaa, jajjabeessaa fi kakaasaa malee harkifataa, gargar baasaa fi mogolee buusa kan facaasu ofdadhabduu miti. Sabichaa jedhanii hunduu barsiifata bubbucuu jibba leellistuu gatanii, yaada tolaan wal jajjebeessanii kaasaa waloo guddichaa, kaayyoo sabaawaaf as bahuu qabu. Diinni, qaata ummaticha miseensota ABOti jechuun gara laafina malee mancaasuutt bobba’ee jira. Yoo kun seexaa tokkoo irratt ulfaachuu dandhabe homtuu itt hin ulfaatu. Kan herragamuu qabu hoogganni tokko bakka dhufe/dhuftee osoo hin tahin dhugoomaa, dudhama duubatt hin deebine sabichaaf qabaachuun kan qorame darbe tahu fi waan jedhe/jette fiixaan baasuu dandahuu dha. Qabsaawaa bilisummaa tokkoof Oromummaaf amanamuun hariiroo hundaa ol tahuufii qaba. Yoos qofa nammi tokko an qabsaawaa Oromoo hundaati ofiin jechuu kan dandahu. Yeroon kuusaa hin beekamne waan qabduuf wal irraatt abdii kutachuu miti. Bor al hunda dorrobaa dha.
ABOn tokko haa jiraatu!
Tokkummaan humnoota Oromoo haa jiraatu
Ibsaa Guutama
Amajjii 2009


text:
Nuyi Mana Qulqullummaa Waaqayyo ti!
Jalqaba jecha mana jedhu kana yoo mata duree kana irraa fudhannee ilaalle: Mana jechuun kan namni, horiin, yookiin meeshaan keessa jiraatu jenne fudhachuu ni dandeenya. Yeroo jecha mana jedhu kanatti qulqullummaa jechi jedhu dabalame, akkuma beekamu hikaan isaa ni jijjirama.
Mana qulqulummaa jechunis wanti qulqulluun tokko kan keessa ka’amu yookin keessa jiraatu jechuudha. Manni qulqullummaa kun immoo itti gaafatummaa fi abbummaan kan Waaqayyo o akka ta’e waliin ni hubbana. Maaliif jenne yoo gaafannee ‘ani qulqulluudha’ jedhe ofi isaaf kan dhugaa ba’e Waaqayyo qofa waan ta’eef. Haa ta’u malee Waaqayyo akka isaatti qulqulluu akka tanu yeroo hundumaa ni barbaada. Kanaaf akka ani qulqulluu ta’e isinis qulqulloota ta’a jedhe kan nu abboomeef.
Nuti warri goofta keenya Yesus Kristositti amanne, ijoollee Waaqayyo akka tanee sagaleen Waaqayyo nu hubbachisa (Yohan.1:12, 2Qor.6:18). Ijoollee Waaqayyo erga taanee nu kan Waaqayyooti malee kan biyya lafaa miti yookiin kan ofii keenyaa miti. Abbaan keenya Waaqayyo nu jaallatee ilama isaa tokkicha akka nu fayyinuuf, cubbuu jalaa akka baanuuf, du’a barabaraa jalaas akka nu baraarmnuuf nuuf kenne. Kanaanis jaalala guddaa nuuf qabu mul’isee jira.
Akkuma Waaqayyo nu jaallate nus Waaqayyoon ni jaallannaa ree? Dubbiin Waaqayyo garu: ‘Eenyu illee yoo na jaallate dubbii koo immoo ni rawwata, abbaan koos immoo isa ni jaallata; nuyis (Ilma, Abbaa, Hafuura Qulqulluu) isa bira ni dhufna, iddoo jireenyaas isa bira ni godhana’ (Yoh.14:23). Sagaleen kun akka nu barsisutti Waaqayyoon warra jaallatan, sagalee isaa rawwachuudhan, Waaqayyo iddoo buufata isaa, iddoo jireenya isaa ni godhata jechuudha. Waaqayyo akkuma maqaa isaa bakka qulqulluu jiraata. ’Manni qulqullummaa Waaqayyo immoo Waaqayyoolii tolfamanii wajjin walii galtee malii qabu? Waaqayyo jiraatadha, nuyis mana qulqulluummaa isaati.’
Kanaaf Waaqayyo akkas nun jedhe: Ani isin bira nan buufadha, isin jiddus nan deddeebi’a, ani Waaqayyo keessan nan ta’a isin saba koo ni taatu (2Qor.6:16). Nu erga mana qulqulluummaa Waaqayyo taanee, mana hafuurri Waaqayyo keessa boqatu kana qulqulluummaati ni eegnaa ree?
Hafuurri Waaqayyo yoo dhuguma isin keessa jiraate, isin akka feedha hafuuraatti malee akka fedha foonitti hin jiratan; namni hafuura Kristos of keessaa hin qabne kan Kristos miti (Roomaa 8:9). Garu isin kan akka mana qulqulluummaa Waaqayyo taatan, hafuurri Waaqayyoos akka isin keessa buufatee jiru hin beektanii ree? (1Qor. 3:16).
Hafuura kanas Waaqayyo biraa argattan; mana qulqulluummaa hafuura isas erga taatanii, isin kan ofii keessan miti. Waaqayyo gatiidhaan isin bitate; kanaaf guutummaa dhagna keessaniin waan inni ittin galateeffamu hojjedha! (1Qor.6:19-20). Foon keenyaa, jireenyi keenyaa mana qulqullummaa Waaqayyo ta’u isaa barree qulqulluummati akka eegnu, kan inni nuuf kennee hundumaan ulfina isaaf akka finnu hafuurri qulqulluun nu haa gargaru.
Maqaa Yesus Gooftaatiin; Ameen.
Tesfaye Ayyano tiin