text:
Aaddee Fathiyaa Shaafii Hassan Guraandhala 4/2015 Magaalaa Cairotti Du`aan Addunyaa Kanarraa Boqatte jirti.
Aaddee Fathiyaa Shaafii Dhiha Oromiyaa Godina Ilu Abbaa Boraa Aanaa Corraa Bakka Ja`amutti Dhalatti Guddatte, Aaddee Fathiyaan Mucaa Gannaa 21ti.
Bara 2013 keysa Akkuma Oromota Biro Dhiibbaa Motummaa Wayyaanee jilaa Baqatudhaan Biyya Masrii Magaalaa Kaayro Keysatti Baqqatummaan Hawaasa Oromo Waliin jiraachaa jirti.
Garuu Guraandhala 3/2015 Iddo Hujitti Deemuuf Daandii Qaxxumuraa Oso jirtu Makiinaa yk Konkololaataa Humnaa ol Cehaa jiruun Akka Malee Rukutamte turte.
Warren Rukutamuu Isii Argan Lubbu Isii Baraaruf Gara Mana Yaalaatti Geyfamtullee Guraandhala 4/2015 Hospitaaluma itti yaalama turte sanitti Adunyaa Kanaraa Lubbuun Boqatte jirti.
Guyyaa Aaddee Fathiyaan Mana Yaalaa Galterraa Kaasee Gutuun Baqattota Oromo Magaalaa Kaayrotti Jiraatani Iddo Mana Yaalichaatti Argamudhaan Fayyaa isitiif Hawwanillee Du`aan Addunyaa Kanarraa Isaan Biraa Boqachuun Isii heddu Isaan Gaddisese jira.
Bifa Kanaan Guraandhala 6/2015 ” Hayyil Al-Aashir Masjiida Al-Salaam ” Bakka Ja`amutti Sirni Salaata Janaazaa ” erga irratti Raawwatamee Bodaan ” Iddo Awwalcha Muslimotaa Raabi`a Al-Adawiyyaa ” Ja`amtutti Sirni Awwaalcha isii Bifa miidhagaan gad geyfame jira.
Awwaalcha Isii Kanaaf Warreen Gumachaa Guddaa Godhan Keysaa Hojjattota Dhaabbata Pistiikii fii Aalima Oromo Kabajamaa Shek Mohammed Saanii Hoggaa tahan Gutuun Hawasa Baqataa Oromo Kaayro Akka Addaatti Shek Mohammed Saaniif Galta Guddaa Galchaa fi jiru.
Maayyirratti Aaddee Fathiyaa Shaafii Hassaniif Araaramaa fi Jannata Kadhataafii Firaa fi Aalii Isii Hundaaf Jajjabina Hawwinaa.
Mekfira Hussein told Sahan Journal in early 2022 that her experience with hunger as a…
Baruumsi bu'ura jireenya ilma namaati. Barnoonni bu'ura waa hundaati. Manni barnootaa naannoo kee jiraachuu jechuun…
The Conflict Testing Ethiopia’s Nobel-Winning Leader
For several months, Ethiopia has witnessed an escalation of threats on various fronts, both internal…
In a sign of growing concern in Washington about the Civil War in Ethiopia, the…
NAIROBI, Kenya — Once home to one of Africa's fastest-growing economies, Ethiopia is struggling as…


c: text/html

text:
Misooma kan milkaa’e gochuuf yaadawwan haaraa maddisiisuuf tattaaffii godhuun jarmyaan gargaarsa misooma sadarkaa addnyaa kan Yunaayitid Isteetis laboraatoriin dhaaba misoomaa kan sadarkaa addunyaa sagantaa hojii misoomaa uumuu qopheessee jira.
Daayirikterri ol aanaan waajjira laabraatootii misooma addunyaa Harry Baader akka jedhanitti kun namni addunyaa kamiinuu keessa jiru, yeroo kamittuu yaada gaarii ta’e mala itti dhiyeessuu kan danda’uu dha.
“Ennaa sanatti Laaboraatootiin sun isaan waliin hojjeta. Hojiiwwan murtaa’oo ta’aniif kafaltii raga irratti hundaa’etu jira. Akkasumas dandeettii uumuu fi michummaa aadaan hin baratamne uumuu dhaan misooma biyya isaanii fi biyya ka biroo keessaaf bu’aa qixxee ta’e gumaachuu danda’u" jedhan.
Sagantaa misooma daldala uumuutiin USAID furmaata ba’ii qabu horachuuf waaltaalee dhuunfaa mindeessuun hojjetaa jira. Fakkeenyaaf Fenix Internatioinal jedhan Daayirikteichi Baader.
Fenix, mana nama dhuunfaaf soolaarii guyyaatti humna ibsaa hanga tokko maddisiisuu danda’u galchaaf. Namni sun guyyaa sanaaf gatiii isaa baasuu danda’a taanaan guyyaatti saantima 33 baase haa jennu. Sana booda saatelaayitii karaa waajjira isaanii haadhoo, switichii soolaaricha ittiin qabsiisanii fi dhaamsan qopheessuu dhaan wal quunnamuu danda’u. kunis ennaa naannoo ibsaan hin jirre irraa fagoo ta’u fayyadama elektirkiif mala ajaa’ibaa ti jedhan.
Kan hojii isaa bal’isuuf deggersa maallaqaa barbaadu Fenix, USID biraa investment-f kan oolu gaafatee jira. USAID biraas doolaara miliyoona tokko argatee jira. Finix, maallaqa sana hojii isaa babal’isuu, maallaqa itti dabalaa invest gochu dhaan hojii isaa guddisuuf itti gargaarameera.
Kanaaf namoonni Aksiyoonii qaban rakkoo jiru furuu dhaan maallaqa argamsiisuufii kan danda’u tajaajila ibsaa waaltaa akka dhiyeessan sunis doofummaa dhabamsiisuuf mala dandeessisu qopheessinee jirra. Kunis oomisha qonnaaf oola, beela hanqisuu danda’a.
kun immoo guddina dinagdeef gumaacha. Sababiin isaas hiyummaa cimaa dhabamsiisuuf dhimmi ihoo kan ta’e keessaa, namni tokko misooma bu’uuraa digitaalii addunyaa waliin akka wal argu gochuu dha jedhu Baadir.
Kunis ba’ii fakkeenyummaa Fenix irraan kan ta’uu danda’u. garuu ennaa barbaachisaa ta’etti laboraatorii misooma addunyaa kan USAID-tiin kan deggerame jedhan jechuu dhaan gulaalaan har’aa yaada isaa xumura.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
TPLF’s military is deeply involved in contraband trades of wood charcoal, particularly in Oromia. They use military vehicles to transport charcoal. This military is responsible for the deforestation and environmental degradation in #Ethiopia. This was apprehended in Adama today.
Ethiopia: The TPLF regime’s military in addition to being killers they are also looters! December 18, 2017Posted by OromianEconomist in Uncategorized.
Tags: Africa, Corruption, Ethiopia, Ethiopia: TPLF's corruption empire, Illicit financial outflows from Ethiopia, Mass killings, The regime in Ethiopia (Fascsit TPLF) has lost any semblance of humanity
trackback
The TPLF regime’s military in addition to being killers they are also looters!
The TPLF regime’s military in addition to being killers they are also looters!
They are looting the entire country in especial Oromia, which is the richest and largest region of Ethiopia.
“Magaalaa Bishooftuu keessatti gaafa guyyaa 9/04/2010 ganamarra konkolaataan makalakayaa ooralin lakk.gabatee isaa 05935 kan ta’e kasala konkolaata guutu osoo lafa dhoksaatti gurguraa jiru tumsa qeerroo fi poolisii Oromiyaan to’annaa jala oolera.”
Oduu hattuu
Namtichi dhalataa Tigree ta’e tokko kan maqaan isaa Kassete Ababe jedhamu magaalaa Mattuu keessatti qarshii milliona 2.3 dabalatee cheekii baankii adda addaa kan namoota irra wolitti qaberuuf meeshaalee gaatii guddaa baasaan faaya adda addaa kanneen akka worqiif kanneen biroo qabatee osoo miliquuf yaaluu hirmaana qeerroof poolisiin Oromiyaa taasisaniin too’anna jala olee jira.Essa akka fideef essa akka geessuuf deemaa jiru dhimmi isaa qoratamaa jira.
Via QM
Muddee 09/2010
Kontiroobandistoota saaxiluun ammayyuu cimee itti fufeera.
Godina Iluu Abbaa Boor Aanaa Bureetti Konkolaachisaan Miseensa Raayyaa Ittisa Biyyaa ta’e Zayita Seeraan alaa Mootummaa Naannoo Gambeellaarraa fe’uun otoo Gara Magaalaa Goreetti imaluu eeruu hawaasni Magaalaa Buree Poolisiif kenneen to’annoo jala oole hidhaa fi addabbii maallaqaan adabame.
Zayitichis hawaasa Aaanichatti gurguramee Galiin isaa Lammiilee keenya qe’ee fi qabeenya isaaniirraa buqqa’aniif akka oolu Manni Murtii Aanichaa murtee dabarseera.
Himatamaan kun Ajajaa Dhibbaa Melkineeh Haayiluu Konkolaachisaa Raayyaa Ittisa biyyaa yoo ta’u seeraan ala Konkolaataa Raayyaa Ittisaa lakkoofsi Gabatee isaa መ.ከ 04817 ta’een Zayita seeraan alaa baay’inni isaa jaarikaana 320/Liitirii 6400 ta’uu Magaalaa Gambeellaa irraa fe’uun Gara magaalaa Goree geessee faayidaa hin malle argachuudhaaf (qarshii 20,000 fudhachuuf) wayita imalaa jirutti Aanaa Buree iddoo addaa kellaa jedhamutti hirmannaa hawaasaa taasifameen Poolisii fi Korri bittinneessaa waliin ta’uun gaafa 06/04/2010 halkan keessaa naannoo tilmaama sa’a 5:20 ta’utti to’annaa jala olchaniiru.
Manni Murtii Aanaa Burees galmee RTD/Murtoo ariifachiisaa jedhamuun beekamuun dhaddacha gaafa 07/04/2010 ooleen dhimmicha irratti raga bitaa fi mirgaa ilaaluun himatamaan himanni itti dhiyaate waakkii tokko malee waan amaneef hidhaa waggaa lamaa fi baatii lamaa fi qarshii kuma digdamaan adabeera.
Zayitni qabame tilmama qarsshii 153,600 kan baasu wayita ta’u,Zayitichi Hawaasa Aanaa Bureetti gurguramee qarshiin isaa Lammiilee keenya Soomaleerraa qe’ee fi qabeenya isaaniirraa buqqa’aniif akka oolu Manni murtii Aaanichaa murteesseera.
viidiyoo kunis zayitii qabame agarsiisa
Comments»
No comments yet — be the first.


text:
Namni sammuu fi qalbiin issaa nageenya qabuu hundi ijoollee ofii ni jaallata; ni mararsiifatas. Dhiigii ofi nama ta’ee arguun, yookaniis “ija ofii ijaan arguun” gammachuu dangaa hinqabne akka namaaf kennu abbaa fi haatii ijoollee gaarii godhanii beeku.
Keessattuu haatii mucaa ishee baatiiwwan sagaliif (kanaa gadi yookan ol ta’uu danda’a)) garaatti baattee, wayitii da’uun ishee ga’uu cininsifattee deessee, erga mucaan dhalate/ ttee boodas harma hoosiftee, qulqulleesitee, akkasumas karaa hundaan kunuunsitee waan guddiftuuf jaalalli isheen ijoollee ishee tiif qabdu hanga kana jedhanii ibsuun ni ulfaata. Haa ta’u malee, ijoollee jaallachuun—baay’ee barbaachisaa ta’ee utuu jiruu—qofaa isaa ga’aa miti. Gama hundumaan fedhii ijoollee hubatanii, namuusaa fi ogummaa barsiisanii, jireenya fiixaan ba’umsa qabuuf qopheessuun dirqama maatii ti.Barruu qulqulluun (wangeelli) keenya waa’ee guddisa fi kunuunsa ijoollee sirriitti barsiisa. Waan ijoollee fi maatii irraa eegamu kallattii dhaan ibsa: “Ijoollee! Abboota keessanii fi haadhota keessaniif abboomamaa! Kun gooftaa duratti qajeelaa dha.” (Efesoon 6:1) jechuudhaan erga ijoollee akeekkachiise booda “ Isini immoo abboota nana! Adabaa fi barsiisa gooftaatiin ijoollee keessan guddisaa malee, isaan aarsuudhaaf isaan hintuttuqinaa!” (Efesoon 6:4) jedha. Sagalee Waaqayyo isa lafee fi ribuu namaa keessa seenee nama jijjiiruu ijoollee barsiisuu fi dhaloota itti aanuuf galaasuun itti gaafatamummaa maatii ti. Tooruma kanaan Museen akkas jedhee saba Israa’eel tti dubbate:
“Ati Waaqayyo gooftaa kee garaa kee guutuu dhaan, humna kee guutuu dhaanis jaalladhu! Dubbiin ani hara’a si abboomu kunis garaa kee keessa ha taa’u! Isaas keessa deddeebi’ii ijoollee kee barsiisi! Yeroo mana kee keessa teessu, karaa irra yeroo deemtu, yeroo ciiftuu, yeroo kaatus waa’ee isaa dubbadhu! Ati akka milikkitaatti harka kee irratti isa hidhadhu! Ija kee durattis kan rarra’u haa ta’u! Michichila balabala mana keetii fi karaa keetii irratti isa caafi ( Seera Keessa Deebii (6:5-9)!
Egaa akka Museen qooqa jaalalaa tiin saba Israa’eel sagalee Waaqayyoo qalbeeffachu tti eeree (argisiise), nus ijoollee keenya gama kanaan guddisuun kennaa kennaawwan hunda caalu dha yoo jehame dubbii ho’isuu hinta’u. Ijoolleen xinnummaatti dubbii waaqayyoo qixaan hin barsiifaman taanaan wayitii umurii dargagummaa ga’an falasumaa biyya lafaa fi gaaffii eenyuummaa ofii xinxaluu keessa waan seenaniif waan dhugaa isaanitti fakkatu filachuuf dirqamu. Walumaa gala tti, ijoollee keenya xinnummaa tii eegallee ogummaa fi jaalala waaqayyoo barsiifnee yoo guddifne bu’aa ba’ii jireenyaa keessa obsaa fi eeggaannoo dhaan darbuuf carraa argatu. Kennaa waaqayyo kenneef itti fayadamanii kallattii adda addaa tiin fiixaan ba’umsa argachuufis qophee ta’u.
Aadaanis Ijoollee guudisuu keessatti shoora guddaa akka qabu beekamaa dha. Aadaan hundumtuu “godhii-fi-hingodhiin” hedduu waan qabuuf ijoolleen haaluma kana keessatti guddatu. Adabbii qaama gar-malee miidhuu eegalee hanga jaalalaa qofaan ijoollee guddisuu tti waan hedduu tu raawwatama. Fakkeenyaaf aadaa tokko tokko keessatti (kan keenya dabalatee) mimmixaan uluu fi ibiddaan gubuun illee akka jiru qorannaan hayyootaa ni mirkkanneessa. Ani iyyuu ijoollee sababaa adabaa maatiitin qaamni isaanii miidhame yookaan hir’atee ija kootiin argeera. Ofuma kooti iyyuu wayitiin ijoollee ture jirmi ani ittiin hinreebamin hinturre! Sababaa fi haqa malee akka bofaa tumamuun yaad-qalbii namaa miidha, saalfattuu nama godha, ofitti amanuu nama saama— tariis eegee godhee nama hanbisa. Kun egaa aadaa isaa baayyeen keenya keessa turree fi amma iyyuu dhiibbaa nurratti uumaa jiruu dha. Biyyawwan gama dhiyaa kana keessatti garuu adabbiin qaamaa seeraan waan dhorkamuuf maatiin— utuuma barbadani iyyuu— ifa tti qaama ijoollee miidhuu dhaan adabuu ni sodaatu.
Gama biraan immoo, maatiiwwan hedduun biyya ambaa (biyya ormaa) keessatti ijoollee godhatan aadaa lama gidduutti qabamanii haala ittiin ijoollee guddisan murteessuuf waan danqaman fakkaatu. Maatiiwwan gar-tokko utuu seera biyya keessa jiraatanii hinhubatiin adabbii qaamaa ijoollee isaanii waan adabaniif CPS (Tajaajila Eegumsa Ijoollee) dirqamaan ijoollee isaanii akka harkaa fudhatan gabaasi jira. Gar-tokko immoo “Ameerikaan ijoollee adabuu nu dhowwee, ijooleen keenya nu harkaa baate!” jedhanii dubbatu.
Kanaafuu, biyya ambaa kana keessatti ijoolleen attamitti guddachuu qabdi? Mee gama qor-qalbii (psychology) tiin qo’annoo fi qorannoo ammaan kana addunyaa irratti fudhatama guddaa argatee jiru tokko waliin haa caqafnu.
Akka hayyuun qor-qalbii beekamtuun, Diana Baumrind (1967) daawwanna maatii, gaaffii fi deebii maatii waliin, fi mala qorannoo fi qo’annoo adda addaa tti fayadamtee bira geesse tti haala ittiin ijoolee guddisan sadii tu jira. Hayyoonni qor-qalbii biroon immoo haalli guddisa ijoollee kan biraan akka jiru qoratanii isa afurffaa itti dabalani. Mee haala guddisa ijoollee kanneen afuran haa ilaallu.
1) Humnaan Ijoollee Guddisuu
Haala kana keessa tti ijoolleen seera hin hinjijjiiramne kan maatiin baase mara gaaffi tokko malee akka fudhatan irra eegama. Yoo ijoolleen seera kana fudhachuu yookaan hordofuu didan adabbii tu isaan irra tti fudhatama. Maatiin akkasii kun seera baasan sana fi maaliif seerri sun barbaachisaa akka ta’e ijoolleef hin ibsani. Yoo ijoolleen “Maaliif?” jedhanii gaafatan, “Ana tu jedhe, waanan jedhe raawwadhu!” jedhu. Fedhii fi yaada ijoollee hin hubatani; kan isaan irratti qiyyaafatan ijoolleen “Tole.” jechuu isaanii qofa irra tti. Ijoolleen haala akkasii keessa tti guddattu salfattuu fi kan ofitti hin amanne ta’uu dandeessi. Itti dabalees, bakka warri bira hin jirre tti faallaa isanii deemuu dandeessi.
2) Ilaa fi Ilaameen Ijoollee Guddisuu
Haala kana keessa tti immo seerrii ijoolleen hordoofuu qabdu maatii dhaan tumamee, ijoolleen seera kana akka hordoftuuf ilaa fi ilaamee dhaan wajjin mari’atama. Maatii akkasii feedhii ijoolee isaanii ni hubata, waan isaan jedhan ni dhaggeeffatu, akkasumas wayitii ijoolleen seera kan cabsitu jaalalaa fi obsaan irra deebi’anii isaan gorsu malee adabbii tti hin arifatan. Maatiin akkasi kun yaada isaanii sirrii tti ijoolleef ibsu, fedhii fi amala isaanii ni hordofu, haqaan ijoollee isaanii guddisus. Guddisi ijoollee haala kanaan yoo ta’e degersa guddaa kenna malee hamilee isaan hintuqu, qaama isaaniis hin midhu. Haalli kun ofi tti amanu, yaada ofii ibsachuu, itti-gaafatamummaa fudhachuu, of to’achuu, haqa hubachuu, si’aayina fi fiixaan ba’umsa ijoollee gonfachiisa jedhamee amanama.
3) Akka Feetee
Maatiin haala kana keessa tti ijoollee guddisani seera yartuu ijoolleef tumu—yookaanis seera hin qabani. Ijoollee irraa waan eegamu hedduun waan hin jirreef yeroo baay’ee namuusa barsiisuun hin jiru. Amala qajeelaa fi yaada bishaataa ijoollee isaanii irraa waan hin eegneef ijoolleen akka feete ta’uuf carraa argatti. Of to’achuu fi nama dhaggeeffachhun hin jiru jechuu dha. Sababaa kanaaf maatii fi ijoollee gidduu hariiroon jiru hariiroo hiriyummaa malee kan maatii fi kan ijoollee miti. Egaa akkuma tilmaamuun danda’amu, ijoolleen haala kana keessa tti guddattu namusa hin beektu, of hin to’attu, namaaf ulfina hin kennittu, of jajji, waan obsaa hinqabneef fiixaan ba’umsaa argachuuf abdii guddaan irra tti hingatamu.
4) Wal-Buusuu
Maatii tokko tokko immoo fedhii bu’uuraa ijoolleef guutuu irra darbanii jireenya fi guddina ijoollee isaanii keessaatti qooda hin fudhatani. Ijoollee wajjin hin mari’atani, fedhii isaanii hin gaafatani, gaaffi ijoollee hin deebisani, ijoollee isaanii “Bakka isheen jirtu hin beekani”. Haala baay’ee hamaate keessa tti immoo ijoolee isaanii ni buusu, ni jibbu, yookaan dhiisanii deemu. Ijoolleen haala kana keessa tti guddattu rakkina nageenya sammuuf saxilamti, of tuffatti, kaayyoo dhabdi, ni yeelalti, akkasumas balaa adda addaa keessa tti kufti.
Egaa akkuma armaan olitti ibsame, ilaa fi ilaamee dhaan ijoollee guddisuun hunduma caalaatti filatama. Ijoolleen haala kana keessatti guddatan gama yaad-qalbii (amala), hawwasumaa fi fiixaan ba’umsaa tiin warra biroo caalaa tti abdiin akka irra tti gatamu ni amanama. Walumaa gala tti, ijoolleen sodaa fi ogummaa waaqayyo keessatti qabamanii ilaa fi ilaamee dhaan toosifamanii guddatan ofii isaaniif fiixaan ba’umsa argachuu bira darbanii maatii fi lammii isaaniif abdii guddaa ta’u—egerree dhaloota itti anuufis bu’uura jabaa ta’u.
Baaruu Baayisaa, barrefame.


text:
1) Gumii gaadaa jechuun maal jechuudhaa?
Gumiin kora (walgayii) yookiin walitti babbayii abbootii gadaatiifi gosaati. Gumiin abbootii gadaa (yaa’aa )n hoogganamte, gosa naannoo gumiin itti teessu jiran hundaa hirmaachifti. Gumiin kora abbootii gadaa gosa gosaan gaggeeffamuudha. Korri abbootii gadaa gosaan gaggeeffamu kun, waggaa saddeet keessatti gumii (kora walii galaa) ni waama. Gumiin Oromoo Booranaafi Gujii biratti wal-gayii ol’aanaa abbootii gadaafi ummataa yoo ta’u, Oromoo kallattii biraa biratti, Caffee yookiin Yaa’ii jedhamuun beekama.
Sirnoota dabran keessatti ummanni karaa nagaatiin itti gammadee gumii taa’aa hin turre. Sirumaayyuu gumiis ta’e Sirna Gadaa Oromoo balleessuuf yaaliin hin taasifamne hin turre. Gumiin yaa’ii Sirna Gadaa gabbistuufi rakkoo hawaas-dinaagdee hiiktuudha. Yaa’iin yookiin gumiin kun iddoo adda addaatti addaan cittus, godinoota tokko tokko keessatti dhoksaadhaan akka taa’amaa ture maanguddoonni ni dubbatu. Yeroo ammaa kana garuu galanni qabsa’oota ilmaan Oromoofi qabsaotaa oromoo hudha kaa lubuu ufii dabarsee.. haa galuutii sodaafi ukkaamsaan durii sun ni cabe. Gumiin Gaayoo ille bu’aa kana ni dhamdhamatte.
2)”Gumiin Gaayoo maalummaan beekamaa ? Yoom jalqabamee?”
Gumiin Gaayoo ardaa jilaa godina Booranaa aanaa Dhaas ganda Gaayoo keessatti argamu yoo ta’u, ardaan jilaa kun ardaa abbootiin gadaa seera itti haaromsaniifi seera haaraa lallabame iddoo itti raggaasisaniidha. Gumiin Gaayoo bara gadaa Abbaa Gadaa Daawwoo Gabboo (1764) irraa kaasee, Oromoo Booranaatiif wiirtuu jilaa akka taateefi marsa gadaa 40ffaa akka keessummeessite ni dubbatama. Gumii Gaayoo kanarratti seerota fooyya’uufi jijjiiramuu qabanis haaluma yeroofi gaaffii gosaatiin kora itti keessumeeffamuudha. Adeemsi kora Gaayoo kunis, jijjiirama hawaasaafi haala guddina hawaas-dinaagdee Oromoo Booranaarratti hojii guddaa kan raawwachaa ture yoo ta’u, jireenya Oromoo Booranaafi walitti dhufeenya inni saboota ollaa wajjin qabu kan itti madaalamuufi hiikoo argartuudha. Kana malees mirgoota dubartiifi daa’immanii, akkasuma mirgoonni namoota harka qal’eeyyiifi rakkinoota gosaa, dhimma buusaafi gonofaa, dheedaafi obaafi k.k.f. iddoo itti sakatta’amuufi falli itti kennamuudha.
Gumiin Gaayoo safuu mataa isaa qaba. Oromoo Boorana biratti Gumii Gaayoorra hin qotan; namni itti hin awwaalamu. Yoo mana itti ijaaruuf muka irraa muraanis daraaraa itti naqatan. Gumiin Gaayoo walakkaa lafa Booranaa waan taateef gosonni Booranaa 17 (Digaluu, Maxxaarrii, Karrayyuu, Daaccituu, Odituu, Galaantuu, Maccituu, Bachituu, Siraayyuu, Koonnituu, Arsii, Hawaaxxuu, Qarcabduu, Warra Jiddaa, Malliyyuu, Dambituufi Noonnituu) Gumii Gaayoo akka wayyuutti ilaalan.
Gosti Booranaa 17nu Gumii Gaayoo hordofuuf yoo ganda Gaayoo dhufan, guyyoota hedduu waan achi turaniif gosa gosaan ‘diidaa mana waaqaa’ Gaayoorratti qubatan. Yeroo qubatanitti osoo gumiin hin gaggeeffamiin dursanii gosa gosaan taa’anii rakkoo gosaa qoratan. Akka ilaalcha Oromoo Booranaatti irreen Boorana gosa Booranaati. Booranni gumii kanaan seera adda addaa qorata; seera namaa, yookiin ilmaafi intalaa, seera marraafi bishaanii, seera mukaa (muka jilaa), seera eelaa, seera galaanaafi k.k.f. Akka ittiin bulmaata Booranaatti, bishaan eelaa gosaan qotatan yookiin baafatan. Galaanni garuu kan ummataati.
Akka hayyuun Booranaa Ob. Borbor Bulee jedhanitti, Booranni ‘Isa tokkochaafi isii gumii’ safeeffata, inni tokkichi waaqa yoo ta’u, isiin gumiin immoo uummama jechuudha. Waaqa keessa urjiilee dhahaa-Lammii, Bakkalcha, Buusan, Algaajima, Arbi Gadduu, Urjii Wallaafi Basaatu jira. Jiinni 12fi ayyaanni 27 illee asuma keessa jiran. Laftille seera mataa isii qabdi. Lafa irra nama, bineensa, horii, muka, marga, bishaaniifi k.k.f. argaman. Seerri wantoota armaan olitti maqaa dhahamanii kunniin Gumii Gaayyootti ilaallamu. Kanaan alas, yeroo gosti Boorana 17nuu Gumii Gaayoo taa’an kanatti, rakkoo gosa isaanii keessa jirtu hunda ni qoratu. Yeroon qorannoo kun, Gumiin Gaayoo seera osoo hin lallabiniin dura ta’uu qaba. Guyyoottaan turtii gumii gosaa kana keessatti sirni hariirtis ni jira
3)”Hariirtii jechuun maal jechuudha?”
Hariitiin eebba yookiin kadhaa yeroo horii (loon) qalatan waaqa kadhataniidha. Yeroo hariirrattan lichoo (lichee, allangaa) horooroofi handaara wayaatiin dirra ykn dugda horiitiin tuqaa akkana jedhaa eebifatu, yookiin Waaqa kadhatu:
Bobbaan nagaa….
Bariin nagaa……
Waariin nagaa….
Elelleen nagaa….
Elemtuun nagaa….
Elemaa gaddiin nagaa….
Tissa huleen nagaa….
Kuusi nagaa…
Kusaa goseen nagaa….
Ijoolleen kuuchuu nagaa….
Tulaan sallan nagaa….
Baddaan sadeen nagaa….
Dhalaa kormii nagaa….
Gadaan nagaa….
Gadamoojjiin torbaan nagaa….
Bokkeen roobaa hara dambalaa guuta
Elelleen mirgee okolee guuta
Nagaa waaqni nu guuta
Horaa bulaa, waaqa nu deebansi…..jechuudhaan horii kana erga hariirrataniin booda gadi buusanii qalan. Horiin qalamu kun yeroo baay’ee sangaa gosa jedhama. Horiin ykn sangaan gosaaf qalamu kun, foon isaa gosumatti nyaata; gosaan isaa cicciramee meendhicha ta’ee gosa hundaaf qoodama. Meendhichi gogaa horii cicciramee akka faayaatti harkatti kaa’ama. Namni meendhicha harkarraa qabu, jilarraa akka dhufu mul’isa. Itti fufa.
horraa bullaa debaanaa!
Baruumsi bu'ura jireenya ilma namaati. Barnoonni bu'ura waa hundaati. Manni barnootaa naannoo kee jiraachuu jechuun…
The Conflict Testing Ethiopia’s Nobel-Winning Leader
For several months, Ethiopia has witnessed an escalation of threats on various fronts, both internal…
In a sign of growing concern in Washington about the Civil War in Ethiopia, the…
NAIROBI, Kenya — Once home to one of Africa's fastest-growing economies, Ethiopia is struggling as…
On September 11, 2022, the Government of Tigray External Affairs Office released a statement indicating their willingness…


text:
Lootuu haala qilleensaa hunda dandamatu
Tafakkur/Agaamaa
Uumamni kun Agaamaa jedhama. Agaamaan sanyiin Qarcooti. Ardiilee Afriikaa, Eeshiyaa fi Awurooppaa keessatti argama. Walumaa galatti ardiilee sadan kanniin keessatti sanyiin Agaamaa 60 ol akka jiru qorannoodhaan bira gahamee jira. Agaamaan sanyiiwwan lootuu keessaallee kan naannoo heddu keessatti argamu yoo ta’u, haala qilleensa garagaraa keessatti rakkoo takkaan malee jiraachuu ni danda’a.
Agaamaan kennaa ajaa’ibaa tokko qaba. Fakkeenyaaf sanyiin agaamaa tokko naannoo bosona tuucha’aa keessa jiraata haa jennu. Yeroo muraasa booda bosonni kun ilma namaatiin ciramee yoo barbadaaye; Agaamaan Akka lubbu qabeeyyii biroo naannoo sanirraa hin baqatu. Achuma turee haala qilleensaa haarawa kana keessatti jireenya haarawa eegala. Sooranni isaa kan duraan bosona san keessaa sooratu hundi bosona wajji jalaa badus, waanuma Rabbiin isa razaqe soorataa jiraata. Rabbiin qaama isaa haala qilleensaa hundaa akka dandamatu godhee uume. Har’aan tana sanyiin uumama kanaa sababa ciramiinsa bosonaa irraa kan ka’e, hedduminaan gaarren dhagaa baay’atuu fi iddoo goggogaa keessa jiraataa jira. Halluun gogaa isaa irra jiru akkaan bareedaa waan ta’eefis, ilmi namaa sanyii lootuu kana adamsee manatti galfatee guddisaa jira. Kanaafuu agaamaan jireenya bosonaatis ta’e jireenya magaalaa jiraatuu ni danda’a jechuudha.
Agaamaan tokko mataa irraa kaasee haa fiixee eegee isaatti seenti meetira 40 dheerata. Akkuma lootuuwwan hedduu gama eegeetii qal’aa yoo tahu, gara mataatiin ammoo ni bal’ata. Uumamni kun yeroo hunda garee miseensota heddu qabu ijaaree, qubsuma ofii tolfatee jiraata. Gareen kunis kormaa humna jabaa qabuun hoogganama. Garema san keessa kormaawwan biroo jiraatanis, akka kormaa hoogganaa sanitti dalagaa hunda dalaguun isaaniif hin hayyamamu. Fakkeenyaaf wal qunnamtii wal hormaataa kan raawwatu kormaa hoogganaa ta’ee garee san qajeelchu qofa. Dabalataan qubsumni tokko dhaltuuwwan heddu of keessaa qaba.
Yeroo heddu sanyiiwwan bofaa fi lootuu kormaaf dhaltuu ijaan laalanii adda baasuun rakkisaadha. Haa ta’u malee Agaamaa adda baasuun heddus hin ulfaatu. Fakkeenyaaf dhaltuuwwan garee san keessa jiran bifti isaanii gosa lama. Innis magariisaa fi magaala. Kanaafuu halluu kanniin lamaan yoo agarre, agaamaan tun dhaltuudha jechuudha. Agaamaan Kormaanis halluu daalacha, diimaa, cuquliisa, fi boora qaba. kanaafuu qubsuma tokko keessa, Agaamaawwan bifa kana qaban yoo argine, kormaa ta’uu isaanii hubanna. Kormaawwan kunniin garuu warra hooggansa qabanii miti. Halluun sadaffaa ammoo kan Kormaa garee san hoogganuuti. Halluun kormaa kanaa akkaan ifaa (bright) yoo ta’u, bifa lama of keessaa qaba. Wanti mormaa gad jiru hundi bifa cuquliisa qaba. Mataan isaa ammoo bifa diimaa ykn ammoo boora qabaata. Kanaafuu hoogganaa garee sanii beekuudhaaf wanti godhuu qabnu, Agaamaa bifa lama qabu barbaaduudha. Sunis qaamni isaa cuquliisa ta’ee yoo mataan isaa diimate ykn ammoo boorate hoogganaa arginee jirra jechuudha. Hoogganaan kun sababa bifa garagaraa qaama isaa irraa qabu kanaaf jecha, Rainbow lizards jedhamee waamama.
Agaamaan hedduminaan ilbiisota soorata. Naannoo Agaamaan jiru ilbiisni hedduunis hin jiraatu. Inumaa Namoonni gariin sababuma kanaaf Agaamaa madaqsanii guddisan. Naannoo Agaamaan jiru ilbiisonni Akka Daarabaaftuu ykn Aaroo takkaahuu Saaphaphuu hedduminaan hin jiraatan jechuudha. Agaamaan Soorata isaa kana adamsuudhaaf akka waan du’ee of fakkeessee gogee dhaabata. Yeroo hafuura fudhatus qaamni isaa hin sosocha’u. achi booda wayta ilbiisni tokko dhufee biraan dabru utaalee qabata. Dabalataan ammoo firiiwwan mukaa fi killee simbirrootaa fi lootuuwwaniitis ni soorata.
Agaamaan waa argee adda baafatuu irratti qaroo jabaa qaba. Qaroon isaa kun wantoota fageenya irra jiran ilaalee adda baafatuu danda’a. diina fagoo itti dhufu, akkasumas ilbiisa xixiqqoo soorata isaaf ta’an, ija isaa sanitti fayyadamee adda baafata. Akkuma sooranni isaa ilbiisota tahe, diinni isaa hamaan ammoo bofa. Kanaafuu bofa fageenyarraa yoo arge, haga danda’een dheessee ykn ammoo dhokatee jalaa miliqa.
Bineensi kun ammas amala addaa tokko qaba. Walqunnamtii wal hormaataa raawwatuudhaaf yeroo roobaa eeguun isarratti dirqama. Roobni wal qunnamtii wal hormaataatiif maal fayyada jechuun keessan hin oolamu. Agaamaan dhaltuun soorata gahaa argattu malee hanqaaquu hin buustu. Yeroo roobni roobu ammoo ilbiisonni akka Roobaanjireettii hedduminaan uumamu. Wayta kana agaamaan nyaata gahaa waan argatuuf, haqaaquunis ni qophoofti. Yeroo kana wal qunnamtiin wal hormaataa raawwatama. Haadhoon takka eega wal qunnamtii raawwatteen booda boolla seentimeetira 5 gad fagaatu qotti. Kana booda hanqaaquu haga 20 boolla san keessatti buustee awwaalti. Yeroon ilmoon hanqaaquu keessaa itti baatu sanyii irraa sanyitti garaagarummaa qaba, agaamaan gariin ji’a tokkoo fi cinatti hanqaaquu keessaa ilmoo baasti. Gariin ammoo ji’a afurii fi cinaaf eega tureen booda ilmoon keessaa baha. Agaamaan sanyiiwwan Qarcoo/Lootuu umrii dheeraa jiraatan keessaallee isa tokko. Avreejiidhaan haga waggaa 28tii jiraachuu danda’a.
Qophii: Abuu Ibtisaam


text:
Taphattoonni Vaaleensiyaa jibba sanyummaa mormuun dirree dhiisanii bahan
Kilabni Vaaleensiyaa erga arrabsoon sanyummaadha jedhame dubbatame hordofee dirree keessaa bahanii kan turan yoo tahu, boodarras dirreetti deebi'uun taphicha xumuraniiru.
Tapha Dilbataa kanaan kilabni Cadiz 2 fi 1n Valensiyaa mo'ateera.
Muktaar Diyaakhaabii erga taphataa garee Cadiz kan tahe Juan Cala wajjin walitti bu'anii booda haalaan aariisaa mul'isuun, murteessaa wajjinnis haasawe.
Kana hordofees taphattoonni Vaalensiyaa mormiin dirree dhiisanii kan bahan wayita tahu, akka kilabichi jedhetti Diyaakaabiin ''arrabsoo sanyummaa arrabsame.''
Boodarras waahillan isaa dirreetti deebi'uun akka taphatan gaafachuun deebi'anii taphatan. Inni garuu jijjiiramee bahe.
Ittisaan Vaalensiyaa Jose Gaya taphaan booda akka dubbatetti, kilabni isaanii filannoo qabu lama ture - dirreetti deebi'anii taphachuu yookaan qabxii dhabuu.
''Diakhaby'n arrabsoo sanyummaa akka dhagahe nutti himnaan, hunduu dirree dhiisnee baane,'' jechuun Gaayaan miidiyaa biyya Ispeen Movistar jedhamutti hime.
''Akka taphachuu qabnu nutti himame. Taphachuu yoo didne qabxii sadi ni dhabna yookaan ammoo qabxiin dabalataa nurraa muramuu danda'a.
Diakhabyn akka taphannu nutti hime. Osoo inni nutti himuudhaa baane hingallu silaa. Ofiif garuu galee taphachuuf sammuunsaa tasagabbii akka hinqabne dubbate. Baay'ee miidhame.''
Wayita taateen kun mudatu taphichi 1 fi 1n walqixa irra ture.
Taphataan Cala boqonnaarra jijjiirame wayita bahu, kilaba Cadiz'f Markas Maawuroo goolii itti injfatan daqiiqaa 88 irratti galche .
''Muktaar Diyaakhaabii guutummaan ni deeggarra,'' jedhe kilabni Vaalensiyaa, murtee gara dirreetti deebi'uu wayita ibsan.
''Kabajaa kilabichaaf falmuuf, gareen keenya walgahii godhachuun taphicha itti fufuuf murteesse. Jibba sanyummaa gosa kamuu garuu ni balaaleeffanna.''
Akka Gaayaan jedhutti, arrabsoo Cala'n Muktaaritti dubbate dhagaheera jedha.
Dabaluunis: ''Arrabsoo daran jibbisiisaa asitti irra deebi'uu hin barbaanne arrabse. Cala'n dirree keessaa xumurarra bahe waan taheef, isa wajjin haasawuu hin dandeenye. Garuu waa jechuusaatti shakkii hinqabu. Taphichis kan hin baramne ture.''
Gama kaaniin taphoota Pirimeer Liigii Ingiliziin Niiwukaastil wajjin 2 -2 walqixa kan xumuran Totanihaam, taphichaan booda taphataasaanii Davinson Sanchez irratti qoccollaan sanyummaa irra gahuun guddoo aaruu ibsan.
Taphataa sarara duraa Arsenaalii fi Firaans kan ture Teerii Henerii “ni ga’a” jechuun jibba sanyummaa miidiyaa hawasummaa irraa balaaleffachuun tarkaanfii fudhachuuf akka murteesse kan himes torban dabre keessa ture.
Ga'eessi ganna 43 Heneriin torban lamaan dura sababa jibba sanyummaa fi qoccollaatiif jecha miidiyaa hawaasummaa fayyadamuu akka dhaabuu beeksisuun isaa ni yaadatama.


text:
Mootummaa Federaalaa Itiyoophiyaa fi humnoota Tigiraay ka TPLFn hoogganamu gidduutti waraansa taasisamaa jirutti xumura gochuuf jecha, marii nagaa Gamtaa Afrikaatiin hoogganamutti hirmaachuuf qophii tahuu eega TPLF xumura torban dabree irra beeksisee booda, mootummaan Itiyoophiyaa yeroo duraatiif, har’a dhimmicha irratti deebii kennee jira. Itti-aanaan muummee-ministaraa fi ministarri dhimma alaa Itiyoophiyaa, Obbo Demeqee Mokonnon, Tajaajila Dhimmaa Alaa Gamtaa Awurooppaatti Daarektara dhimma Afrikaa kan ta’an Riitaa Laaranjiniha waliin marii taasisan irratti “Itiyoophiyaan marii nageenya Gamataa Afrikaan hoogganamutti hirmaahuuf cichitee jirti” jedhan.
Gama biraatiin Gamtaan Awuroopaa ibsaa kaleessaa baaseen “karaan gara fuul-duraatti geessu marii nagaa qofa,” jedhee, haleellaan mootummaa itiyoophiyaatiin itti fufee jiru, keessumaa haleellaan xayyaraa humnoonni mootummaa magaalaa Maqalee irratti geggeessan “nagaa-buusuuf abdii jirutti balaa fida” jechuun qeeqe. Qoodni Ertiraan lola kana keessaa qabdus, “carraaqqii marii nagaaf taasisamaa jirutti danqaa ta’aa jira” jedhee jira – Ibsi Gamtaan Awurooppaa baase kun.


text:
Miseensonni gurmuu gamtaa Afriikaa kan Somaaliyaa keessaa lola Al-Shabab torban darbe geggeessetti aansuu dhaan siivilota torba ajjeesuu isaanii bulchaan VOA sagantaa Afaan Somaaleef ibsanii jiran.
Bulchaan naannoo Shebelee gara gadii Mohammed Nur akka jedhanitti qonnaan bultoonni shan kanneen du’an keessaa ta’uu marii jiraattota naannoo waliin geggeessaniin mirkaneessanii jiran.
Siivilonni ka biroon lama kanneen konkolaataan isaanii karaa irratti duraa cabes humnootii nagaa eegsisan kanaan ajjeefamuu jedhan. Nuur ofii isaanii qonnaan bultoota ajjeefaman keessaa tokko kan beekan ta’uu dubbatan.
Dhukaasi sun kan raawwatame Hagayya 10, ganda Golweeyin keessatti yoo ta’u tilmaamaan Moqaadishoo irraa fageenya km 100 irratti argama.
Somaalii fi angawoonni gamtaa Afriikaa leellistoonni Al-Shabaab humnoonni naga eegumsaa ennaa isaan naannoo Golweyn to’atanitti dhukaasa itti banuu mirkaneessaniiru. Loltoonni sunis leellistoota sana waliin dhukaasa hamaa sa’aatilee dheeraaf ture geggeessaniiru. Halellaan sun lafa qonnaa naannoo sanaa kan Golweyiin irraa fageenya km 2.5 irratti argamu irratti ta’uu Nuur gaaffii fi deebii bilbilaan geggeessaniin ibsaniiru.
Loltuun gamtaa Afriikaa tokko kan ajjeefame yoo ta’u, lama immoo madaa’uu Nuur ibsanii jiran. Ajjeechaan siivilota sanaa ennaa dhukaasa sanaa ykn isa booda ta’uu adda hin baafamin jira. Angawoonni gamtaa AFriikaa balaa sana qorataa jiraachuu beeksisan. Angawoonni AMISOM gaaffii VOA biraa dhiyaateef deebii hin kennin jiru.


text:
Riik Machaar 'mootummaan waloo Sudaan Kibbaa achi akka siqu fedhu'
Hoogganaan paartii mormituu Sudaan Kibbaa Riik Machaar Pirezidanti biyyattii Salvaa Kiir waliin mootummaa waloo isa hundeessuuf waliigalan ji'a jahaaf tursuufi.
Kunis kan ta'e, akka Rooyitars gabaasetti, Pirezidant Salvaa Kiir waliigaltee hojiirra oolchuuf ''fedhii waan dhabeefi'' jechuun himataniiru.
Dubbii Himaan Machaar akka jedhanitti, Machaar Sadaasa 12 Pirezidant Salvaa Kiir waliin mootummaa waloo hundeessuu hin danda'ani.
Silaa akka baatii Fulbaanaatti mariifi dhiibbaa dippiloomaasii irratti taasifame booda guyyaa xumuraa Sadaasa 12 mootummaa waloo hundeessuuf walii galanii turan.
Rakkoowwan ijoo jiran furuuf jiini jaha yeroo dabalataa nuuf ta'a jedhaniiru.
Ministeerri Dhimma Alaa biyyattii Awut Deeng Achuuyil miidiyaa biyyattiif akka dubbatanitti taanaan garuu Pirezidant Kiir mootummaa waloo hundeessuu irraa yaada isaanii hin jijjiirre.
''Waliigaltee hojiirra oolchuf torban lama qofatu hafe. Pirezidantiin keenyammoo paartilee kaan mallatteessan waliin mootummaan waloo akka hundaa'u yaada qabu,'' jechuu isaanii Korporeshiniin Biroodkaastingii Sudaan Kibbaa (SSBC)'tu gabaase.
''Yoo dhimmoonni dhuma hin arganne jiraatan, mootummaa haaraa hundaa'un osoo fala argate gaarii ta'a. Waliigalteen nageenyaa irratti yaadni garaa garaa jiraatus kunneen garuu kan furmaata argatan yeroo walitit dhufnedha,'' jedhaniiru.
Ekispartoonni Dhaabbata Biyyoota Gamtoomanii baatii Fulbaanaa keessa akka ibsanitti taanaan waliigalteen nagaa yoo butame biyyattii rakkoo hamaa keessa galcha.
Mootummaafi mormitoonni dhimmoota ijoo waliigaltee nagaa mallatteessan irratti dhimmoota irratti wal hin gallees qabu.
Finciltoota waraanatti makuufi lakkoofsa naannoleen biyyattiin qabdu irratti ejjennoo wal fakkaataa hin qabani.
Akka waliigaltee isaanitti taanaan yeroo ce'umsaa waggaa sadii booda filannoo gaggeessuuf waliigalaniiru.


text:
Saudi Arabia fi Masriin hariiroo isaanii bakkatti deebsiuuf jecha dhimmootii cimoo ta’an Qaataar waliin furmaata itti kennuu kan jalqaban yoo ta’u, kan Yunaayitid Isteetis biyyoonni araba walitti bu’uun diina waliinii kan taate Iraaniin fayyada ka jedhuuf fala barbaadaa kan jiran ta’us, biyyooni galoo galaanaa lamaan akka waadaa seenanitti tarkaanfiin fudhatan boodatti harkifachuu diplomaatonni dubbataniiru.
Masrii, Tokkummaa embireetota Arabaa, Baahireenii fi Saaud Arabiyaan Dohaan shororkeessummaa deggera jechuu dhaan erga walakkeessa bara 2017 qabee hariiroon isaanii laaffataa kan dhufe yoo ta’u Qaataar garuu ni haalte.


text:
“Rakkina Qabsoo keessaa qabsoon irra aanna” “Rakkina qabsoo keessaa qabsoon irra aanna,”
jechuun J/ Bultum Biyyoo KHR fi I/A/HD ABO hubachiisan. J/ Bultum kana kan hubachiisan ilmaan Oromoo Oromiyaa bittaa halagaa irraa ittisuu fi eega bittaa kana jalattis kufamee boodas warreen warregama kaffaalan gootowwan ilmaan Oromoo mara yeroo itti yaadatamu ture. Ebla 15, guyyaa yaadannoo gootowwan Oromoo yaadachuuf Melbourne, Australia Ebla 12, 2015 bakka hooggantonni ABO, qondaaltonnii fi miseensotni ABO, akkasumas Hawaasti Oromoo hedduminaan irratti argamanitti sirna ho’aan kabajamee ooleera.
Wareegama yeroo jennu kaan lubbuu isaa bakka bu’aa hin qabne dirree qabsootti, mana hidhaatti, lafa baqaatti, kaanis qabeenya isaa fi maatii isaa dabalee wareegaa as ga’e hundaati jechuun J/ Bultum ibsuun kun hundi mirga ilmaan Oromoo kabachiisuu fi Oromiyaa walaba adunyaa keessatti beekamtu gadi dhaabuuf wareega kaffalamaa as ga’edha jedhaniiru. Wareegamni kun kanneen jalaa ol dhufaniif waa hambisuuf akka taate ni hubatama. Yeroo ammaa sochii dargaggoonni Oromoo bobaa diinaa jala taa’anii gochaa jiran yaadachuun yeroo ammaa qabsoo waldhaalsisuutu ifatti muldhata. Biyya alaa kanatti ammoo qabsoo mitii aadaa ofiituu waldhaalsisuun ulfaataa ta’ee muldhata. Kanaaf uummanni keenya dararaa diinaa jalaa of baraaruuf jecha biyya adda addaa keessatti faca’anii jiran qabsoo bifa hundaa gaggeessuuti irraa eeggama jedhaniiru.
J/ Bultum itti fufuun bara darbe kana sochii WBOn goleelee Oromiyaa bakkoota hedduutti lukkeelee fi qubsuma diinaa irratti fudhachaa ture fi jiru, sochii dargaggoonni Oromoo, Qeerroon biyya keessaa gaggeessaa turee fi itti jiru biyya keessaa qabsoo Oromoo kan daran jabeessee fi wareegama gootowwanii ol kaase ta’uun ni hubatama. Kun akeekni xurree qabsoo ABOn bu’uureffamee fi itti jiru uummata Oromoo biratti fudhatama argatee wareegamni inni mirga isaa kabajiifachuuf kafalaa jiru sirrii akka ta’e mirkaneessa. Kanaafuu “Rakkina Qabsoo keessaa qabsoon irra aanna” waan ta’eef bittaa halagaa jalaa baanee bakka yaadne sana ga’uuf wareegama bifa hundaan barbaachisu kafaluuf Oromoon marti qabsoo of qopheessuu qaba jedhaniiru. Yaadannoon Guyyaa gootota Oromoo gootowwan hoogganoota ABO ta’an osoo imala qabsoof gara Somaaleetti bobba’aa jirani shiftoota harcaatuu waraana Somaalee harkatti kufuun bakka “Shinnigaa” jedhamutti wareegamuu irraa eegalee akka yaadatamu ABOn murteessee dirree qabsootti kabajamaa turuu isaa fi har’a gootowwan qabsoo irratti ijaarsa ABO duras ta’ee hanga guyyaa har’aatti wareegamaa jiran ittiin yaadachuuf uummanni Oromoo marti biyya keessaa fi alaa, dirree falamaa WBO biratti osoo hin hafin kabajamaa jiraachuu isaa kan ibsan ammoo J/ Gaashuu Lameessaa MGS fi Birkii Beeksisii fi Odeessii ABO biyya alaati. Hoogganoonni kun amantiin, naannoon, gandaan, dandeettii fi beekumsaan osoo wal hin qoodin irbaata ibidda shiftoota kanaa ta’uun boolla tokkotti yeroo owwaalaman tokkummaan Oromoo mirkaneessuun qabsoo nu dhaalchisanii darbuu mirkaneessa jedhaniiru. Egasiis wareegamni ilmaan Oromoo hin dhaabbanne, diinni nuuf rafee hin bulle, “Sibiilaan sibiila…” akkuma jedhan har’a diinni nu qabee jiru Oromootuma Oromoo irratti bobbaasee keessaa fi alaan wal ficisiisaa waan jiruuf Oromoon dammaqee gara mirga isaa tikifatuutti deebi’uu qaba jedhaniiru. Dabalees ABO dhiibbaa keessaa fi alaa kana hunda danda’ee qabsoo hidhannoo, siyaasaa fi diplomaasii bifa hundaan diina irratti gageessuu itti fufee waan jiruuf uummanni Oromoo miseensota ABO qofaa irratti ilaaluu osoo hin taane akkuma kanaan duraa amma illee qabsoon kun kooti jedhee daran jabaatee cina dhaabbachuu qaba jedhaniiru.
Akkum aadeffatame eebba maanguddoon kan eegale sagantaan guyyaa kanaa dungoo yaadannoo wareegamtootaaf qabsiisuun faaruun alaabaa Oromoo itti fufe. Darbees Dura taa’aan ABO Konyaa Victoria J/ Abdataa Hoomaa keessummoota kabaja guyyaa kanaa irratti aragamaniin baga nagaan dhuftan jechuun haasaa gabaabaa godhanii jiruu.
Kana malees miseensaa fi Hawaasa keessaa namoonni muuyxannoo fi yaadannoo jireenya isaanii keessatti dabarsan yeroo ibsan, qooda dubartoonni keenya qabsoo keessatti qaban bakka guddaa qaba kan jedhan Obbo Mohamed Harunidha. Yeroo ammaa Tokkummaa! Tokkummaa! jechuun faarfamu yoo tokkummaan kaayyoo hin jiraanne faaruu ta’ee hafa, kaleessa Ethiopia
dimokiratessuuf goonni Oromoo hin wareegamne, wareegamni ilmaan Oromoo diina Oromiyaatti dhufee lafa isaa, qabeenya isaa, humna isaa fi dandeettii isaa saamuuf itti bobba’e of irraa kaasee bilisummaa Oromoo fi Oromiyaa walaboomte sirna dimokiraasii gadaan bultu gadi dhaabuuf kan jedhan Obbo Mohamed Haruni kun ammoo afaan qawwee malee hin argamtu jedhanii seenaa gootowwan wareegamanii yaadachiisaniiru.
Itti aansuun yaada isaanii kan ibsatan J/ Foozii H/ Bushura H/ Adam yeroo ta’an maqaa Jaallewwan Oromummaa isaaniif jecha harka diinaatti lubbuun isaanii dabarte, rasaasaan alatti kan diinni osoo lubbuun jiruu biyye itti garagalchan, mana hidhaa fi toorcheraan hiraarsee ajjeese yaadatanii kana of irraa hambisuuf Oromoon qabsoo isaatti jabaachuu qaba, namuu bifa danda’ameen akka bira dhaabbatu gaafataniiru. Karaa biraa kaayyoo kaleessa gootowwan keenya itti wareegaman bakkaan ga’uu dhabuun keenya dararaan Oromoo har’aa akka itti fuftu godheera kan jedhan Obbo Abdulfattaa Awwadaay turani. Itti fufuunis Tigreen lafa Tigray irraa fiddee hiraafii waan jirtu fakkeenya har’a ilmaan Oromoo tokko tokko “kaleessa diina baqannee biyyaa baane” jedhan osoo dhiigni ilmaan Oromoo mirga Oromootaa kabachiisuuf dhangala’e hin qoorin biyyatti deebi’uun lafa abbaa isaanii diinaa wajjin qircachaa jiran arguun baay’ee nama gaddisiisa jechuun haala jireenya gadadoo uummata keenya biyya keessaa yeroo ammaa fi Oromoota biyya alaa irraa galanii diina cina bu’uun saba Oromoo saamaa jiranii gaddaan yaadataniiru.
Bilisummaan dhalanne, bilisummaa diinaan sarbamne sana xurree Gootowwan Oromoo qabsoo irratti wareegaman kaleessa faana buunee deebisnee gonfachuuf qabsoo irraa boodatti hin deebinu jechuun kan ibsan ammoo Aadde Sa’adaa Aammee dura teessuu waldaa dubartoota “Kaayyoo” ti. Ayyaana yaadannoo guyyaa Goototaa Oromoo magaalaa Melbourne, Australiatti kabajame kana irratti dura teessonni hawaasa Oromoo Obbo Yaadataa sabaa /Jaatam/ fi Obbo Warqinaa Dhiinsaa wal duraa duubaan haasaa godhan keessatti dirqamaa fi ga’ee hawaasa Oromoo biyya alaa ibsuun hanga qabsoon Oromoo gootowwan keenya itti wareegaman bakka ga’utti boodatti hin deebinu jedhaniiru.
Kanaafuu garaagarummaa diinni nu keessatti uume kana irra aanuun, tattaaffii sochii diinaa yeroo ammaa maqaa “dhimma diaspora jedhuun” nufacaasuuf deeman kana illee dammaqnee of irraa ittisuuf tokkummaa keenya jabeeffannee afaan tokkoon diin dura akka waliin dhaabbannu waadaa keenya haaressina jedhaniiru. Sagantaalee kana giddu gidduutti seenaa gootowwanii faarsuun haala qabsoo Oromoo fi jireenya hawaasa keenya biyya alaa kana irratti kan xiyyeeffate walalooleen adda addaa dhiyaatuun uummata ayyaana kana irratti argame bohaarsaa oolaniiru. Xumura irrattis gumaacha deggersa QBO fi WBO arjoomuun, caalbaasiileen adda adda dhiyaatee tin’isa qabsoof akka oolu ta’eera. VCDn WBO dhiheenya gabaa irra oole caalbaasiif dhihaatee maallaqa gudda kan argamsiise yeroo ta’u gurgurtaaleen adda addaa dhiyaatanii tumsa QBO akka oolu ta’eera. Injifannoo Uummata Oromoof! Gadaan Gadaa Bilisummaati! Koree ABO Konyaa Victoria, Australia


text:
Koronaavaayiras: Addunyaatti lakkoofsi namoota du'anii 3,000 caale
Chaayinaan namoota 42 dabalataan du'usaanii kan gabaaftee waliin, lakkoofsi namoota sababii Koronaavaayirasitiin du'an 3,000 ol darbeera.
Namoota dhukkuba kanaan lubbuusaanii dhaban 3,000 keessaa kanneen %90 ta'an Chaayinaa kutaa biyyaa Hubee bakka dhukkubni kun itti jalqabe keessatti.
Haata'u malee, biyyoota addunyaa 10 keessattis namoonni dhukkuba kanaan lubbuusaanii kan dhaban yoo ta'u, Iraaniitti namoonni 50 ol, Xaaliyaanittis 30 ol sababiidhuma kanaan du'niiru.
Addunyaa guutuutti namoonni dhukkubichaan qabaman kumni 90 kan mirkanaa'e yoo ta'u, amma lakkoofsi namoota vaayirasichaan faalamanii Chaayinaan ala dabalaa jiraachuutu himama.
Dhaabbanni Fayyaa Addunyaa (WHO) Dilbata darbe akka jedheetti, mallattoon namoota dhukkuba kanaan qabaman irratti mul'atu irra caalaan salphaa yoo ta'u, taateen du'aas parsantaa 2-5 ta'uu ibse.
Biyya Chaayinaa lafa ka'umsa dhukkuba kanaa keessatti haalli tatamsa'inaa hir'ataa kan jiru yoo ta'u, addunyaa hafee keessatti garuu dhukkubichi garmalee babalachaa jira jedhameera.
Biyyoota Awuroppaa weerarri dhukkuba kanaa keessatti mul'ate keessaa Xaaliyaaniitti lakkoofsi namoota vaayirasichaan qabamanii sa'aatii 48 keessatti dachaan dabaluusaa motummaan ibseera.
UK keessattis namoonni 366 vaayirasichaan qabamuunsaanii mirkanaa'un walqabatee, Ministirri Mummee biyyatti Booriis Joonsan har'a itti gaafatamtoota mootummaa olaanoo walga'ii ariifachiisaaf waamaniiru.
Kooriyaa Kibbaas kan Chaayinaatti aante dhukkubni kun keessatti baballachuun himame, guyyaa Wiixataa infeekshinii 476 galmeessuun lakkoosfi lammiilee ishee dhukkubichaan qabamanii 4,212 ga'uu beeksifte.
Haaluma wal-fakkaatuunis namoonni 26 du'uun himameera.
Dhukkuboonni gosa Koronaavaayirasii kana dura mudatanii turan 'SARS' fi 'MARS', kan amma mudate Koviid-19 wal biratti yoo ilaalamu, namoota hedduu galaafatanii ture jedhameera.


text:
26 Dec 2021
የእሁድ ገበያ በከተማችን ዉጤታማ በሆነ መንገድ ቀጥሏል። ከተጀመረ ከ 9 ሳምንታት በላይ የሆነዉ የእሁድ ገበያ አምራቹንና ሸማቹን በቀጥታ በማገናኘት በከተማችን ከዚሁ ጋር በተያያዘ የኑሮ ውድነቱን ለማቃለል እንዲያግዝ ጤናማ የግብይት ስርዓት እንዲፈጠር እያስቻለ ይገኛል ። የግብርና ምርቶች በተለይም አትክልት፣ጥራጥሬና የመኸር ሰብል ምርቶች ፤ የፋብሪካ ምርቶች በተሻለ አቅርቦትና በተመጣጣኝ የገበያ ዋጋ ለሸማቾች እየቀረበ ይገኛል። በገበያ ተደራሽነትም በተለያዩ የከተማችን አካባቢዎች እየተስፋፋ 13 የደረሰ ሲሆን በቀጣይ ሳምንት 14 ኛዉን የእሁድ ገበያ የመሸጫ ማዕከል የምንከፍት ይሆናል ። የእሁድ ገበያ በታለመለት መንገድ እንዲሄድና ዉጤታማ እንዲሆን የበኩላችሁን አስተዋጽኦ ያበረከታችሁ ገበሬዎች ፣ አምራቾች ፣ የኦሮሚያ እና የአዲስአበባ የህብረት ስራ ማህበራት ፣ ደንብ አስከባሪዎች፣ አመራሮችና ባለሙያዎች የከበረ ምስጋናዬ ይድረሳችሁ ። የከተማዉ አስተዳደር በቀጣይም አምራቹ እና ሸማቹ በቀጥታ የሚገበያዩበትን ጤናማ የንግድ ስርዓት ለመፍጠር የጀመርናቸውን መሰል ተግባራት አጠናክረን የምንቀጥል ይሆናል ። Gabaan Dilbataa magaalaa keenyatti karaa bu'a qabeessa ta'een itti fufeera. Erga eegalee torbee 9 ol kan ta'e gabaan Dilbataa, bittaa fi gurgurtaa kallattiin wal qunnamsiisaa qaala'insa jireenyaa salphisuuf akka gargaaru sirna bittaa fayyaalessi akka uumamu dandeessisuutti argama. Oomishalee qonnaa keessattuu kuduraa, muduraa fi omishaawwan dheedhii, dhiyeessii omisha warshalee dhiyeessa fooyya'insa kan qabuuni fi gatii madaalawaan daldaaltotaaf dhiyeessutti argama. Gahuumsi gabaas magaalaa keenya iddoolee garagaraatti babal'achaa dhufee 13 irra kan ga'e yoo ta'u torbee dhuftu keessas giddugalli gurgurtaa Gabaa Dilbataa 14ffaan kan banamu ta'a. Gabaan Dilbataa karaa karoorfameen akka deemuu fi bu'a qabeessa akka ta'uuf shoora keessan kan baatan qonnaan bultoonni, omishtoonni, waldaaleen hojii gamtaa Oromiyaa fi Finfinnee, seera kabachiiftonni, hooggantoonni fi ogeessonni galanni koo kabajaa isin haa ga'u. Bulchiinsi magaalichaa gara fuulduraattis omishtootaa fi bittoota kallattiin karaa walirraa bitan daldaala fayyaalessa uumuu fi gochoota kana fakkaatan kan eegalle cimsinee kan itti fufnu ta'a.


text:
Gaaddiidduu Jaaramayaa Farra Sabboonummaa Oromoo
(Xannacha Keeysaa Kan Qabsoo Bilisummaa Oromoo ABOn Hogganamtu Quucarse)
1. Seensa
Barreeffamaa kanaa maqaa dhaloota koo dhiisee akkan maqaa qalamaan katabu na dirqe keeysaa guruguddoon sadihii. Isaanis:
1) Yeroo amma Oromoon biyya alaa gola heddutti waan wal qoodee jiruuf haala akkasii keeysatti eenyutu barreessee fi eenyutu dubbateetu gatii qaba malee qabiyyeen barreeffama tokko gatii waan hin qabneef,
2) Jaarmayaa tokko kan Jaarmayaa isa godhuu nama, akkasumas Hawaasa keessatti bu’uurri (Social unit)n nama. Kanaafuu yeroon waan hawaasa Oromoo ykn deemsaa Qabsoo Bilisummaa Oromoo irra hasa’amu maqaa namootii qooda adda addaa xaphatan ka’uun hin hafu. Kana keessatti namootiin yaada isaanii mormamu ykn gochaa isaanii saxilamu akka uumamaan jibbamanitti fudhataamee akka ”personalized“ hin taneef,
3) Hubannoo fi muxxannoon jiru irraa Oromoo keessatti guyyaa injifatnoon jirtuu callissanii wal jalaa ya’uu, ammoo gaafa haalli hadhooftuun dhalattu wal looguu, waliitti qubaa qabuu, tokko gafataa ka biroon nama gaffii maraa deeybisuu tahee mul’achun ni jira,
Qabiyyeen barreeffama kanaa hanga danda’ameetti nama samuu walaba tahee yaaduu tokkoof odeeffata ragaa qabuu tokko dhiheessuun akka namuu hubtnoo wal qixxaataa horachuun qaama qabsicha ta’uf akeekame dha.
Barreeffama kana keeysatti dabree dabree afaan halagaa dhimmaa bahamee jira. Kuniis yaadicha afaan calqaba itti ibsameen ibsuun hubannoo daran waan namaaf kennuufi.
- Nagayaa fi Nagayaa yaaduu aadaa Oromoo keeysatti
Oromoon yeroo nagayaa wal gafaatuu nageenya maatii, gandaa, araddaa, uumamaa naannoo wal gaafata. Teessumaa ykn yaa’ii godhaatu maraa nageenyaa fi yaada qajeeltoo akka dhaleeffatuuf Waaqa isaa kadhata, walis eebbisa. Waliigala nagayaa fi nageenya yaaduun qaama aadaa Oromoo ti.
Oromoon dhuma jarraa 19ffaa irratti gaafa caabee biyya namaa deemee dangaa namaa cabsee nagaa booressuun kan inni godhe irraa madde uttu hin tahiin, warra humnaan eenyummaa Oromoo sarbee qabeenyaa isaa saamuu fi hawwutu daangaa itti cabsee mirga uumamaan qabu irraa sarbe. Har’a yeroo beektotni siyaasaa Oromoo tokko tokko ”pacifist” tahuun gaffiin Oromoo karaa nagaa qofaa tarkanfachiifamuu qaba jechuun akka ABO dirqiin waraana filatetti dhiyeessu. Kun dogoggora bu’uraati. Waan Oromoon hundi irra quba qabu tattaaffii karaa nagaa tahan wal yaadachiisuun barbaachisaa dha.
3. Oromoon Mirga Isaa Sarbame Falmii Karaa Nagaan Deebisuuf Godhee
Oromoon Fincila Diddaa Gabrummaa gaggeesse keeysatti dhibde jirtu karaa nagayaa furachuuf yaalii godhee jira. Isaan kana keeysaa hanga tokko tarreessuuf:-
- Bara 1935tti moototi dhiha Oromiyaa mootummaa ofii tolfatanii gargaarsa mootummaa inglizitti barreeffatanii dhagayeetti dhabe. Karaa bahaas akkasuma yaalamee ture.
- Waldaan Maccaa fi Tulamaa; WMT bara 1963tti sochii Oromiyaa guutuu waliin gayuuf karaa nagaa fi of-qusannoon sochii jireenya Oromoo fooyyessuuf tattaafate. Akeeka Maccaa fi Tuulamaa irra guddaan siyasaa hin turre. Akeekni dagaagina diinagdee fi hawaasummaa Oromoota baadiyyaa qubataniin gahuu irratti hundeeffame. Mana barnootaa naannoo Oromootti banu, Kiliniika ijaaru, Akkasumas daandi walquunnamti tolchu sagantaa isaa godhate ture. Sunuu warra sirna Impayera Itiyophiya gaggeeysanin akka jaarmayaa jireenya isaani waakkatutti hubatamee miseensoti hogganaa WMT hedduun du’aa fi hidhaan adabaman.
- Jalqaba Warraqsi Impayera biyya Ityophiyaa sana keeysatti ummatooti cunqurfamo biroo waliin akka ECAT-tti ijaraamuun sirna impayerichaa keeysatti danta ummatooti cunqurfamo tiksuuf yaale ture.
- Bara Mootummaa Cehumsaa Jaarmayolee Oromoo(ABO, IFLO, Oromoo Abo, Tokichummaa…) chartara keeysatti karaa nagaa mul’ata siyaasaa qaban gaggeeysuuf hirmaatanii turan,
- ONC bara 1996 irraa eegale, OFDM bara 2004, akkasumaas Jarmooleen biroo maqaa Oromoo qabaatan saddeet (ONC, OLUF, OALF, OLNP, OPDU, GSAP, OFDM, OLP, OPC, AOPDP) sirna mootumicha keessatti galma’anii hanga guyyaa har’atti akka mormituutti jiru.
Tattaafi tahan kana keeysatti yaaliin hundi deebi ykn xumurri isaanii abdii kutannaa fi ganiinsaan gara mootummoota abysiniyatti godhamaniin gaga’amaa dhalchee furmaata uttu hin argatiin fashale hafe. Oromummaan kan Oromoo bira geesse fi mirgoottan hangii tokko har’aa Oromoon Impayeera Ityophiya keeysatti qabu kan argamte warreegama qaali ijoolleen Oromoo ABO/WBO jalaatti hiriirani baasani fi sochi fi fincila diddaa uummatni Oromoo gaggeyseen argamuun hiccitii miti.
Itti fufa…..