text:
Hama- kutaa 1ffaa
Hamni dhibee hamaa hawaasa kamuu huuba jiruudha. Badiwwan arrabaan dhufan keessa hamni iddoo ol’aana qabata.hamni miidha fi rakkoo hangana hin jedhamne geessa. Mee duraan dursine hamni maal akka ta’e haa ilaallu. Hiikkan isaa maalidha? Hiika isaa yoo hin beekin fi hin hubatin adabbii fi miidha inni fidu irraa baraaramu hin dandeenyu.
Hama (Ghiiba) jechuun bakka namtichi hin jirretti waa’ee isaa ilaalchise wanta inni jibbu yommuu kaastudha(dubbattuudha). Qaama isaa, haala amantii isaa, dhimma duniyaa isaa, bifa qaama isaa, amala isaa, qabeenya isaa, ijjoolle ,abbaa ,niiti ,tajaajilaa ,hojjataa isaa , haala adeemsa isaa, haala seeqata fi kolfa isaa, haala uffannaa, fuulu guuru isaa fi kkf ilaalchise yommuu haala inni jibbuun kaastudha. Jechaanis, dubbiinis , barreefamaniis , mallatoonis yoo kaaste hundii isaanitu tokkoma.
Fakkenyaf qaama isaa ilaalchise ‘Inni ballaadha, ishiin fungaadha, dhandhoonnima tanaa hin geessu (garmalee gabaabdudha), ishiin/inni birbirsa, fi kkf jette yoo hamattu cubbuu guddaadha.
Haala soraanna isaa ilaalchise “Inni bineensa, bideenni saani irratti hin hafu, nyaataf eenyullee isa hin dursu, bakka nyaata hundatti ni argita fi kkf
Haala amantii isaa “Inni cubbamaadha, bakka fokkuu hundatti ni argita, salaata sirnaan hin salaatu
Haala uffanna isaa “uffanni isaa xurii fi shamaadha, hin qulqulleefatu, yeroo hundaa uffatuma tokko uffata, fi kkf” jette yoo hamattudha.
Haala duniyaa fi qabeenya isaa, “Inni hiyyeessa, mana jigaa keessa jiraata, manni isaa akkasi akkasi fi kkf” jette yommuu kaastu hama ta’a.
Dubbiin kee hama ta’uu yookiin ta’uu dhiisu isaa salphatti hubachuuf
“Wanti dubbadhu yookiin barreessu yookiin mallattoon agarsiisu, nama san biratti jaallatamaadha moo jibbamaadha, namni sun osoo dhagayee yookiin as jiraate ni mufata moo hin mufatu?”
Jette of gaafachudha.
Abu Hureyran akka gabaasanitti Ergamaan Rabbii (SAW) akkana jedhan:
أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ” أَتَدْرُونَ مَا الْغِيبَةُ ” . قَالُوا اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ . قَالَ ” ذِكْرُكَ أَخَاكَ بِمَا يَكْرَهُ ” . قِيلَ أَفَرَأَيْتَ إِنْ كَانَ فِي أَخِي مَا أَقُولُ قَالَ ” إِنْ كَانَ فِيهِ مَا تَقُولُ فَقَدِ اغْتَبْتَهُ وَإِنْ لَمْ يَكُنْ فِيهِ فَقَدْ بَهَتَّهُ ” .
“Ghiiba (hamni) maal akka ta’e beektu?”
Sahaabdonnis ni jedhan:”Rabbii fi Ergamaan Isaa hunda caalaa beeku.”
Ergamaan Rabbiis ni jedhan, “Obboleessa kee wanta inni jibbuun kaasudha (dubbachuudha)”
Ni jedhame “Waa’ee isaa ilaalchise wanti ani jedhe obboleessa kiyya bira yoo jiraate hoo?”
Ergamaan Rabbis ni jedhan,
”Wanti ati jettu isa bira yoo jiraate, dhugumatti hamatte jirta. Yoo isa bira hin jiraatin, dhugumatti maqaa xureessite jirta.” (Sahih Muslim)
Dhugumatti hadaasni kuni waa’ee hamaa ilaalchise hiika ifaa fi gabaaba ta’ee namaa kenna.
Karaa biraatin wanta hamatti dhiyaatu namiima (jette-jette) wanta jedhamutu jira. Namiima (jette-jette) jechuun dubbii garee tokkorraa yookin nama tokkorraa fuudhanii gara garee yookiin nama biraatti dabarsuudha akka lolli fi wal dhabbiin isaan jiddutti uumamuf. Dhugumatti kuni dhibee fi hadhaa hamaa hawaasa keenya miidha jiruudha. Ganama irraa eegale hanga galgalaatti hojiin isaa jette-jette, namoota walitti buusu malee wanta biraa kan hin hojjanne meeqa keenyatu jira.
Ulamaa’onni (hayyoonni) Islaama hamni fi jette-jetteen cubbuu gurguddaa keessaa akka ta’an kilaafa (wal dhabbii yaada) hin qaban.
Kanaaf ragaalen kannen armaan gadiiti:
“Yaa warra amantan seehaa (mamii) hedduu irraa fagaadha. Gariin mamii dillidha (cubbuudha). Walis hin basaasina. Gariin keessanis garii hin hamatin. Tokkoon keessan foon obboleessa isaa osoo du’ee jiruu nyaachu ni fedhaa? (yeroo) san ni jibbitanii (isa jiraa hoo maaliif nyaachu feetani?) Rabbiin sodaadhaa. Rabbiin akkaan tawbaa qeebalaa, Rahmata godhaadha. [Al-Hujuraat (49): 12
“Akkaan hamataa(maqaa xureessaa), walitti naqaadhaan akkaan deema kan ta’eef hin ajajamin.” [AI-Qalam (68): 11]
“Ibn Abbaasi fi Qatadaan akka jedhanitti hammaaz jechuun maqaa kan xureessudha.
Namiim jechuun immoo namni tokko namoota walitti naquu fi oduu baadhachuun hariiroo isaani balleessuf yommuu adeemudha, hariiroon isaani gaarii fi gammachiisaa ta’ee osoo jiru.”
“Maqaa xureessitu fi hamattuu hundaaf badiin mirkanaa’e” (Al-Humazah (104): 1]
Hubachiisa xumurri armaan olii “Maqaa xurreessitu fi hamattu”jedhu saala kan addaan baasu miti. Dhiira fi dubartiif wal qixa.
Karaalee hamni adeemsifamuun
Hamni karaa adda addaatin adeemsifama. Isaan keessa hama arrabaa, hama qalbii, hama ijaa fi hama gurraati.
Hama gurraa – Gurri namarra oduu dhageefachuun oduu san arrabaan nama biraatti dabarsa. Yookiin nama biraattu osoo hin dabarsiin yoo hafe namticha hama keessati qooda fudhate jedhama. Gurraan hama san dhageefachuun yaada badaa nama saniif qabu qalbii keessatti bilcheessa. Ergasii gara gochaatti darbuu danda’a.
Hamni arraba immoo wantootuma armaan olitti kaasnedha. Wanta gurrii dhageefate yookiin ijji agarte yookiin immoo shakkii qalbiin bilcheessite, arrabni alatti baase dubbata.
Hama ijaa– ijaan yommuu nama tokko irratti wanta badaa argitu, qalbiin yaada badaa bilcheessu eegalti. Akeeku (Xiqasaa) kan jedhamu santu hamiidha. Fakkeenyaf yommuu namni tokko bututtu (uffata ciccita) uffate adeemu, ijaan nama san ilaalun nama si bira jiru akka ilaalu mataa itti raasta yookiin nyaara cinaa kee walitti suntursita.
Hama harkaa yookiin qubaa– yeroo amma hamni harkaa hamaa kanneen armaan olii caalaa jira. Qubbiin harkaa guyya guyyaan keyboordi waliin taphattu sunniin maal jedhaminna laata? Barreefamoonni karaa fasbuuki, whatsup, viber fi kkf barreefaman kan kabaja nama mulqan hama hin jedhamanii? Namni nu hin argu jenne waa meeqa barreessa oolla. Garuu osoo hin beekin of miidha jirra. Kanaafu wantoota akkanaa irraa of haa qusannu. Karaa biraatin qubaan namatti akeekun nama hamanna. Kanarraayif of haa tiksinu.
Hama qalbii- waa’ee namoota biroo ilaalchise wanta badaa dubbachuu dhowwamaa akkuma ta’ee yaada badaa kuufachu fi bilcheessunis dhowwamaadha. Namtichi haala badaan nama tokko shakkuun ofumaa waa’ee nama sanii ilaalchise dubbii badaa mataa ofii waliin haasawa. Yaadni sammuu keessatti kuufatan gara baditti nama oofa. Hamaaf karaa bana. Shakkiin hundee hamaati. Yommuu nama shakkiitu gara qorannotti seenta. Insha Allah gara funduraatti bal’innaan ni ilaalla.
Wantoota hamatti nama kakaasan
Wantoonni baay’een gara cubbuu hamaa kanatti nama harkisu. Isaan keessaa mee muraasa haa eerru. Irraa of qusachuufis haa tattaafannu.
1.Aarii qabaneessuf– nama tokkoon yoo wal lolle hanga aarii keenya qabbanaa’u wanti nuti hin raawwanne hin jiru. Maqaa fi kabaja isaa xureessina. Garuu maqaa isaa xureessu fi kabajaa irraa mulqun gonkumaa aari keenya qabaneessu hin danda’u. Inuma aarii irratti aarii dabala, badii irratti badii dhala. Kana hundarra dallansuu ofii too’achuu badii baay’ee hanbisa.
“Namni wanti isa gubu laphee isaa keessaa akka bahuuf nama hamatu dallansuu ofii too’ate hin jedhamu.”
Kanaafu hamachuu dhiisne dallansuu keenya too’achuuf haa carraaqnu mindaa Rabbirraa argachuu yoo barbaanne. Garuu kanaan ala foon obboleessa nyaachun bu’aa wayitu hin qabu. Yeroo dallansuu Aayat tanniin yaadachuudha.
“Gara araarama Gooftaa keessan irraa ta’ee fi gara Jannata warra Rabbiin sodaataniif qophoofte kan bal’inni ishii akka samii fi dachii taatetti ariifadhaa.
Isaan warra yeroo gammachuu fi gaddaa arjoomaniidha. Kan dallansuu liqimsanii fi namootaf dhiifama godhaniidha. Rabbiin toltuu hojjattoota ni jaallata.” Suuraa Ali-Imraan 3:133-134
2.Mannahaara bunaa fi oduu– kabaja namaa namarraa mulquuf koottu buna dhugna, ni taphanna jedhanii wal waamu. Ergasii foon namaa nyaatu eegalu. Hunduu oduu garagaraa fiduun ‘Ebalu akkas ta’ee bar!” jechuun wanta nama hin fayyanne irratti yeroo fi jireenya ofii gubu. Ni taphanna jedhanii cubbuu keessa borcamuun maal jedhamaa? Inuma “Astagfrullah, Rabbiin nuu haa araaraamu” jechuun foon namaa nyaachu eegalu. Kuni of sobuu malee wanta biraa ta’uu ni danda’aa sila?
3.Of olguddisanii namoota biroo gadi xiqqeessu– yeroo meeqa namoonni akka nu jajaniif mataa keenya olqabne namoota biroo gadii qabna. Akka namoonni nu dinqisifataniif hanqinna keenya daganne kan namoota biroo immoo ifatti baasun jaalala isaani argachuuf carraaqna. “ınni gowwoodha, homaa hin beeku, halkanii guyyaa rafa, dubbachuu hin danda’u fi kkf” jechuun kabaja namaa dhiinna. Osoo hin beekin ammas cubbuu kana keessatti irbamaa jirra. Kanaafu kabaja keenya olkaasuf jenne kabaja namoota biroo mulquu irraa of haa qusannu. Ta’uu baannan bakka gaabbin nama hin fayyannetti ni gaabbina, hasanaata (mindaa hojii gaggaari) teenya nama saniif dabarsinee kannina yookiin yoo hojii gaarii qabaatu baanne hojiin badaan nama sanii nutti fe’ama. Harka ofii namuu ni deefata. Cunqursaan hin jiru. Kanaafu nama hamachuun hojii gaggaarii kee dabarsitee hin kenniin.
4.Gowwomsuu fi baacuuf- namoota gowwomsuu fi kolfisisuuf kabaja namatti taphachuun garmalee sheyxaanni mi’eesse dhiyeessa. Nama kolfisisuuf kijiba meeqa namtichi lafalafaa oola. Wanta faaydi isaa hin buusnef garuu miidha isarratti fidu facaafataa oola. Hadiisa kana haa yaadannu
“ وَيْلٌ لِلَّذِي يُحَدِّثُ فَيَكْذِبُ لِيُضْحِكَ بِهِ الْقَوْمَ وَيْلٌ لَهُ وَيْلٌ لَهُ ” .
“Ee badii isaa kan namoota ittiin kolfiisisuuf jedhe dubbii isaa keessatti kijiba (soba) dubbatu. Ee badii isaa! Ee badii isaa!” (Sunan Abu Dawuud)
5.Waanyuu– yommuu namni tokko namoota biraan faarfamu, namtichi isa waanyun arrabsuu fi kabaja isaa irraa mulquu eegala. Danfa isa keessa jiru arrabsuu fi hamachuun qabaneefachu barbaada. Hanqinna xiqqoo yoo irratti argee ‘Namni suni akkana, akkana..’ jechuun jaalala fi kabaja namoonni nama saniif qaban akka badu taasisuuf carraaqa. Namni nama waanyu kana haa beeku. Kuni gonkumaa firii isaa buusu hin danda’u. Nama Rabbiin ol qabee eenyullee gadii hin deebisu. Nama Rabbiin salphisee eenyule isa ol hin kaasu. Kanaafu waanyun dubbii dharaa hafarsuun miidha malee bu’aa wayitu hin buusu.
6.Yommuu namtichi yakkamuu- yommuu namtichi wayiin nyakkamuu maqaa keenya keessa baasuf carraaqna. Wanta hundaa namtichuma san irratti fe’uu barbaanna. Ani hin raawwane, isatu akkas godhe jechuun taaphella maxxansinaaf. Yoo nuti qooda keessa hin qabaatin “Ani hin raawwanne, isatu raawwatu.” Jedhanii haqaaf falmatuun wanta jiruu fi sirriidha. Garuu osoo qooda keessa qabnu, “Ani hin raawwanne, isatu akkas godhe.” Jechuun fe’aa keenya nama biraatti fe’uudha. Kuni dillii/cubbuudha. Yookaa wanta raawwanne amanu yookiin cal’isu.
7.Rabbiif jedhanii dallanuu– yommuu Rabbiif jenne dalannu haalli adeemsa keenya bu’aa caalaa miidha geessa. nama cubbuu rawwatu tokkotti yommuu dhufnu gorsuu dhiisne ni arrabsina yookiin namoota birootti hafarsina. Cubbuu isaa dhoksuufi dhiisne namoota birootti odeessun mataa keenyan cubbuu inni hojjate caalaa cubbuu biraa hojjanna. Ergamaan Rabbii (SAW) akkana hin jenne?
Abu Hureeyran(RA) akka gabaasanitti Ergamaan Rabbii(SAW) akkana jedhan:
مَنْ سَتَرَ مُسْلِمًا سَتَرَهُ للَّهُ فِي الدُّنْيَا وَالآخِرَةِ
“Namni Musliima(cubbuu isaa) haguuge, Rabbiin addunyaa tanaa fi Aakiratti isa(cubbuu isaa) ni haguuga.” (Sunan Ibn Maaja)
Kanaafu yommuu namni cubbuu raawwatu arginuu yoo dandeenye harkaan jijjiruu, arrabaan gorsuu, yoo dadhabne immoo cubbuu isaa qalbiin jibbaa cal’isu. Cubbuu isaa namoota biroo akkeekachisuuf yoo ta’e, gaariidha. Ta’uu baannan garuu cal’isuun miidhaa baay’ee hanbisa. Tokko mataa keenya irratti nama hamachuun cubbuu hin baadhannu. Lama namoota birootti odeessun namtichi sun daran cubbuutti akka lixu hin goonu. Sadii namoonni biroo akka isa hin akkeessine ni baraarra.
8.Way miskiin jechuu– nama sani yaadda’u fi gara laafun yeroo meeqa maqaa isaa kaasun,”Ebalu miiskina (hiyyeessa). Haala badaa keessa jira. Nama gargaaru hin arganne. Olii gadii janja’aa jira….”jenna. niyyaan keenya isaaf yaaduf ta’ee osoo jiru garuu haalli adeemsa keenya badaadha. Maqaan isaa kaasun kabaja isaa irraa mulqina. Nama san yoo dandeenye gargaaru, yoo dadhabne immoo cal’isu.
9.yeroo bilisaa- Cubbuun yeroo bilisaa keessatti raawwatamu hangana hin jedhamu. Wanta hojjannu yoo dhabne gara oduutti fiigun cubbuu ofirratti feena. Arraba keenya hidhuu dhiisne wanta hin barbaachinse odeessina. Ergasii rakkoo, dhiphinnaa fi gaabbi keessa hin baanetti seenna. Garee (group) uumun yeroo keenya gubna. wanti fesbuuki, whatsup, viber irratti barreessinu yoo fayda hin qabaatin boruu miidha hama nu dhandhamsiisu akka danda’u sirritti hubanne? Kan boruu dhiisi har’aa miidha hamaa dhandhamaa jirra. Hariiroon fi jaalalli namoota addaan citu, sammuun boqonnaa dhabuu fi kkf miidha hama irraa dhalataniidha.
Yeroo bilisaa keenyatti barnoota Islaama barachuu, Qur’aana fi yunivarsii(hawaa) nu marsee jiru irratti xinxalluun barnoota baay’ee cuunfachuu dandeenya.
Yeroo bilisaa wanta hin taane irratti gubuun boruu gaabbin of gubuudha.
Har’a akkuma argine yeroo keenyatti taphannee boru guyyaa Qiyaamaa akkana jechuuf teenyaa sila?
“Guyyaa san jahannamis ni fidama. Guyyaa san namni ni yaadata. Yaadannoon guyyaa sanii maal isaaf godha ree?
Ni jedha “Odoo jiruu kiyyaaf (waan gaarii) dabarfadheen hawwa.” Suuraa Al-Fajr 89:23-24
10.Ol guddinaa barbaadu (seeking favour) – namtichi hogganaa isaa irraa ol guddinna argachuuf nama biraa qeeqa. Soba fi hanqinna adda addaa itti maxxansuun ta ofiti ol guddinna barbaada. Kun wanta waajiroota fi dhaabbilee adda addaa keessatti babal’ate argamuudha. Namtichi kana hojjatu rizqiin (sooranni) isaa Harka Rabbii akka jirtuu haa beeku. Osoo ol guddadha jedhe kabaja namoota biroo dhiitu guyyaa tokko bakka maletti kufuu akka danda’u haa yaadatu.
11.Of jajuu fi hanqinna ofii wallaalu– namoonni akka nu jajaniif hanqinna mataa keenya irraanfanne namoota biroo qeequtti kaana. Dhibee kana irraa fayyuuf yeroo hundaa hanqinnaa fi cubbuu keenya yaadachuudha. Cubbuun nuti hojjanne namoota biroo caalu akka danda’u of haa yaadachiisnu.
Dogongorri yoo uumame narraa fi shira sheyxaanati. Rabbii fi Ergamaan Isaa kanarraa bilisa. Yaa Rabbii dogongora keenyaf nuu araarami. Mata dureen hama kanatti hin dhaabbatu. Insha Allah torbaan itti deebina. Hanga sanii Assalamu aleykum wr wb.
Kitaabile wabii
- Backbiting and Its Adverse Effects- By Husayn Al-Awayishah INTERNATIONAL ISLAMIC PUBLISHING HOUSE
- Tafsiir Ibn Kasiir- Darussalaam
- Guarding Tongue- Darussalam
- Hiika Qur’aana kabajamaa Afaan Oromotiin- Mana maxxansa Najaashi


c: text/html

text:
Waraanni Suudaan prezidaantii biyyatti Omar Al- Bashir aangoo irraa buusee biyyatti eega to’atee torban tokko booda hiriirtonni amma iyyu bulchiinsii sivilii akka hundeessamuuf gaafataa jiru.
Ministrii ittisaa sudaan kan Kaartuum keessaa cina hiriirtoonni taa’uun mormii kan itti fuffan yoo ta’u kaawunsilii sivilootaa hundeessuuf maqaa namootaa walitti qabaa jiru.
Kunis waraana biyyatti gaggeessu bakka buusuuf ta’uun beekamee jira.Kaawunsiliin sivilootaa hundeeffamu kan yeroo ce’umsaa fi harka 40 kan ta’an dubartoota ta’uuf ka jiran ta’un ibsamee jira.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Guyyaa tokko akka ati gaabbitu rabbiin naa agarsiisa!
Maaluman si yakke kan na hiddite laata? Kan na ciniintee na tufuu didde? Ano situu naaf ta’a situu hunduma naaf caala jedheen sabbata sigodheen muldhitti si hidhadhe kan bofa taate na hidditee na tufuu didde. Hamma yoomitti na jeeqa nawaliin jiraatta laata? Hamma yoomitti akkasitti akka abidda mar’ummaan koo nagubaa nawaliin jiraatta laata? Yoon akkam godheen keessa kee bara laata? Agadaa yoo cabsanii ciniinani laalan akka inni minyyaa’u fi hin minyyoofne dhandhamani laalan. Nama yoo jaalatan immo akkamin akka nama jaalatuufi hin jaalanne addan baasani laalu laata? Keessa kee baruudhaaf baayye baayye nagubaa ture. Dhugaa rabbii sibeekuf waanan hin godhiin tokkollee hin jiru.
Silaa maalan godha?! Agadaa taate sitti dheese si ciniine akkatti najaalattuf akka ati nan jaalanne adda baase baruu danda’a mitii.. Sitti himeen dadhabee. Maal haa godhuu? Maqaan abbaaf haati kee sibaasan kan ollaaf firootni kee sibeekan sana dhiisi, maqaa addaatin jijjiireen siwaame. Waan jaalalli kee keessa koo moo’ateef. Ani waa’e jaalala keef boqonna homaa argachuu hin dandeenye. Seenaa waliin dabarsine sana maalif irraanfatte laata? Jaalala keenya booressuf maalif fiigde? Anaaf ati bar rakkina baayye waliin dabarsine.
Akkamitti akka irraanfatte sijalaa dhokate naa hin galle. Ani garuu boqonnaan dhabeen jira. Siif jedhee waanan hin taane hin jiru. Qullaa koos reebameera. Dhaqni koos dhiiga qofa ta’e. Jaalala keef jedhee waan baayye ta’eera. Atiis jaalala koof jettee reebamteetta! Gaaddisa ishee jaalala keenyaf jettee reebamtee imimmaan kee dhangalaaste boosisaa akkamitti irraanfatte laata? Anaan garuu seenaa waliin dabarsine sun yoomille taanan keessa koo baduu hin dandeenye, Halkan hirriba keessa nakaase qophaa na haasofsiisa.
Gaaddisa, mee ofduuba deebi’itii seenaa kaleessa waliin dabarsine sana yaadadhu! Seenaa qofa kaasanii odeessuni bu’a maal buusa jetteetu. Atoo har’a akka nama waan tokkoyyu waliin hin dabarsinetti keessa keeti baaste waan nagatte natti fakkaata. Sammuun kee si haa gaafattu. An sirra fagaannan nagatte. Ofii yaadatti abiddatti nakeesse. Yeroo sii bilbiluus natti qooste. Keessuma, jechoota ati nan jettu abidda godhee mar’umman koo na waade.
Gaaddisa, yoo jecha nan jettu sun kan naa ibsu ta’e ati goyyoomteetta. Ani nama kaayyof deeme malee nama waan akkasii dhaf deeme sitti hin fakkaatin. Jaalalli fageenyan kan irranfatamu otoo ta’e sila waan baayyeetu ta’a ture. Gaaddo, amalaaf jaalala naaf qabdu sana maalif seeru baayyifte? Gaaddooko waanan sigodhee fi kanan sitti balleese maaltu jira laata? Amma kana akka naa irraanfattu maaltu sigodhe laata? Inuma amma kana yaada kan sifaggeesse.
Egaa Gaaddo waanan sin jedhuu fi kanan siif barreessu narkaa dhumaniiru. Rabbiin hojii kee siif haa laatu. Jaalalli yoo fagaatan bade yoo walitti dhihoo jiraatanis jiraatu sirrattan arge. Yoo nama biraa jaalatte jiraattes siif haa milkaa’u. Isheenis yoo haalli tokko dhufee sirra fagaatte akka hin dhiisne. Adaraa kee Gaaddo koo dhaamsa ani siif dhaamu yoo jiraate. Akka koo nama hin godhiin, dhala namaatis hin taphatiin. Guyyaa tokko yeroodhaaf haalli immo geesse harka nama sanaatti sigata ofeegadhu!
Gaaddisa, kana siin jechuu dhaaf Xalayaa kana siif barreesse. Sikadhees dadhabeera! Amma obsa koo fixadheera! Amman booda sin barbaadu sammuuf onnee koo keessa sibaaseera. Ati nama seenaa darbe irraanfateera. Sirba Hacaaluu Hundeessa – Sin Barbaadu kan jedhu gara Whatsapp kee irratti siif ergeen sii afeeren jira. Karaan dhugda handaaqqoo siif haa ta’u. Dhumni kee maal akka ta’u nan ilaala. Dhuguman sin jedha waanuma waggaa kuma tokko waan adunyyaa kana keessa jiraatta sitti hin fakkaatin. Soba! Sekendii tokko giddutti adunyyaa kanarra dhabamuu dandeessa. Jireenya akka tasaaf jettee guyyaa natti dhukkaneessite. Harka kee marattee na ilaalte natti kofalte. Garuu guyyaa tokko akka ati gaabbitu rabbiin naa agarsiisa.
Jabaadhu! Kan qabatte milkaa’i. Jaalala keef jedheen akka maraattun ta’e qullaa koon buuse. Yeroon boo’u homaa sitti hin fakkaanne. Isa kanas nan beeka. Keessa kooti baaseen sigateera. Sammuu koof onnee koo keessa ala sitaasiseera.
Jabaadhu! Jaalallee kee duraani Obsee Tamasgen biyyaa Saudi Arabia irra, jaalallee koo duraani Gaaddisaa Gamme Adaamaa kan argamuufi!


text:
Kaleessa marii viidiyoodhaan marsaa interneetii Guugil irratti, Prezidaanti Obaamaa waliin geggeessameen gaaffii dargaggoon tokko, Bruukliin, Niyoork irraa dhiheesse kan “taayitaa qabatattanii waggaa tokkoffaa keessatti haga Prezidaantiin isin duraa, Joorj Buush caalaa haleellaa xayyaara namni keessa hin jirre - “Droon” jedhamuun geggeessamu ajajjan” jechuudhaan, “akkamitti halellaan “Droon”iin geggeessamu, kan lubbuu fayyaaleyyii hedduu Yunaayitid Isteetsiif faayidaa qabaata? jedheef deebii kennan - Prezidaant Obaamaan.
Prezidaantichi Kaleessuma, marii sana dura gaazzexaa Niwuu Yoork Taayims irratti, nageenya dippiloomaatota Yunaayitid Iraaq keessaa eegsisuuf waa’ee xayyaarota namni keessa hin jirreetti gargaaramuu dubbatanii turan. Achii booda immoo walumaa galatti waa’ee haleellaalee Drooniin geggeessamanii fi “lubbuu namaa isaan fixan ilaalchisee of-eeggannaan hin gadhumu” ka jedhamu ilaalchisee ibsa kennan.
Yunaayitid biyya ka biraa keessatti, xayyaarota nama hin qabne - Drooniin haleellaa geggeessuun daangaa biyya biraatti seenuu hin jedhamuu? ka jedhu ture gaaffiin tokko. Prezidaantichi deebii kennaniin, ala biraa kanaan bakka tokkotti qiyyaafatanii haleeluun, daangaa biyya tokkoo cabsanii seenuu akka xiqqeessutti eeran.
Haleellaaleen kun irra-hedduun shakkamtoota Alqaa’idaa faana-dhahuun lafa gosootaa daangaa Paakistaanii fi Afgaanitaan irra jiru irratti ka geggeessamu. Akka nuti ilaallutti humnoota sana argachuun haleellaaleen ka biroon geggeessaman, mala nuti amma itti gargaaramnu caalaa waraanaan biyya tokko keessa seenuu of-keessaa qaban - jedhu - Prezidaant Obaamaan.
Naannoo gosootaa Paakistan keessatti Yunaayitid Isteets, xayyaarota nama hin qabneen akka haleellaa geggeessitu ifatti dubbachuun kun ka jalqabaa ti. Ibsa Prezidaant Obaamaa tii booda, Paakistaan immoo haleellaan sun ka bu’aa hin qabnee fi fudhatama hin qabne” jechuun mormii ishee dhageessite.


text:
Uumama Namaatti Xinxalluu-Kutaa 4
Jireenya tana keessatti wanti guddaan ilmi namaa dheebotuuf gammachuu fi tasgabbii argachuudha. Mi’aa tasgabbii dhandhamuuf hojii adda addaa hojjata. Garuu hojiin inni hojjatu hundi mi’aa inni barbaade isaaf hin fidu. Dhugumatti, karaan guddaa fi tokkichi mi’aa tasgabbii dhugaa ta’e jireenya keessatti itti dhandhaman, Rabbii nama uumee beekuu fi Isaaf buluudha. Kanaan ala, Rabbiin irraa fagaachun mi’aa tasgabbii nan dhandhama jedhee namni karaa biraa barbaadu, abadan mi’aa tasgabbii barbaadu san hin argatu. Tarii yeroo muraasaaf argachuu danda’a, garuu yeroo murtaa’a booda mi’aan suni ni bada. Mi’aa tasgabbii itti fufaa kan argatan Mawlaa (Rabbii)tti dhiyaachuuni. Mawlaatti dhiyaachuun gadda, yaaddoo, dhiphinna fi yaada sobaa namarraa oofun tasgabbii qalbii irratti dhangalaasa. Yaa nama mi’aa kana argate, Mawlaa keetiif ajajamuun mi’aa tasgabbii irratti mi’aa san caalu dabaladhu. Yaa nama mi’aa kana hin arganne, Mawlaa kee beekuu fi Isaaf ajajamuuf tattaafadhu. Guyyaa tokko atis mi’aa kana ni dhandhamtaa abdii hin kutin. Kutaa darbe keessatti uumama keenyatti xinxalluun Rabbii keenya beekuuf tattaafachaa turree jirra. Har’as itti fufna;
Ijaarrama Lafee
Mee ilaali lafeen qaama keetii akkamitti akka ijaarrame. Lafeewwan hidhaa gadi jiran fufurdaa fi jajjabaatadha. Sababni isaas qaama baadhachuun bu’uura ta’u. Lafeewwan hidhaa olii immoo waan baadhatamaniif hammaan salphaadha. Morma akkamitti mataaf geejjiba irra taa’u akka godhee mee ilaali. Mataan namaa morma irra yommuu taa’u akka waan wanta yaabbatamu irra taa’eti. Morma dugugguruu torba golboo fi naannawaa ta’an irraa ni ijaare. Ergasii tokko tokkorratti ni maxxanse. Dugugguruu tokko dugugguruu biraa irra gochuun akka dugugguruu tokko taatetti akkamitti ijaarsa ajaa’ibaa akka ijaaree mee ilaali. Ergasii morma, dugdaa fi laphee irra godhe.
San booda morma, gateetti irraa kaasee hanga taa’aa gahuutti lafeewwan dugugguruu wal keessa seenan digdami afur irratti ijaare. Lafeewwan dugugguruu, lafee cinaachaa qabuu fi bakkaa akka hin sochoone fi hin bittinoofneef gahee ol’aanaa taphatu. Lafeewwan kanniin tokko tokkotti akkamitti akka hidhee fi wal qabsiisee mee itti xinxalli. Lafee dugdaa lafee lapheetti, lafee ceequ lafee irreetti, lafee irree lafee ciqileetti, lafee ciqilees lafee harkaa fi qubbiinitti hidhe (qabsiise).
Lafee babala’oo akka lafee dugdaa fi mataa foon isaaniin wal gituun akkamitti akka uwwisee mee itti xinxalli. Akkasumas, lafee haphii kan akka qubbiinii foon isaaniif ta’uun uwwise. Haaluma kanaan lafee giddu galeessaa kan akka irree fi ciqilees foon isaaniif maluun uwwise. Ogeessi fayyaa lafeen yoo miidhamte suphuuf, lafeewwan kunniin akkamitti akka ijaarraman ni ilaala. Namni xinxallu immoo Guddinna Hojjataa fi Uumaa lafee, Ogummaa, beekumsaa fi rahmata Isaa ittiin beekuu fi dinqisiifachuuf ilaala. Garaagarummaan ilaalcha lamaan jidduu jiru hangam guddaadhaa!
Walitti Hidhaa-Ligament
Ergasi Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa kutaalee qaamaa kanniin hidhaa cimaan walitti hidhee jabeesse. Akka funyoo waa hiitu, qabduu fi eegdu godhe. Hidhaawwan kanniin hanga lakkofsi isaanii 529 gahuutti ni baay’ise. Bakka irratti hundaa’e furdinnaa fi haphinnaan, dheerinnaa fi gabaabbinnaan, qajeelinnaa fi jallinnaan gargar taasise.
Hidhaawwan kanniin keessaa digdamii afur ija sochoosuu, banuu, cufuu fi arguuf meeshaa taasiseef. Isaan keessaa hidhaan tokkichi osoo bade silaa dhimmi ijaa hojiin ala ta’a. Kutaalee qaamolee birootiifis haaluma kanaan hidhaa kanniin meeshaa ittiin socho’u fi wanta fedhee ittiin hojjatu godheef. Copha bishaan dadhaba irraa kuni hojii Rabbii Ogeessaa ta’eeti, safara Rabbii Injifataa fi beekaa ta’eti. Warroota kijibsiisaniif fi hin amanneef ee badii isaanii![1]
(Namni mee uumama ofiitti haa xinxallu. Lafee kanniin eenyutu akkanatti walitti galchee qaama guutuu taasisee? Lafeen takka osoo badde qaamni hojii isaa sirnaan gaggeessu hin danda’u. Wantummaan xiqqoon takka qaama keessaa baduun dhiibbaa guddaa fida. Kanaafu, eenyutu akkanatti lafee kanniin hidhaa cimaan walitti hidhe? Sheyxaanni sitti hasaasun “pirootinii fi kaalshiyeemi” akka hin jennee! Pirootinii fi kaalshiyeemin hammaa fi lakkoofsa lafee murteessuun bakka isaaniif maluutti galchuu ni danda’uu? Lafee hundaafu boca isaaniif maluu kennuu danda’uu? Dhugaa kana hubachuuf mee ijaarsa manaa ilaali. Manni bilooketti, mismaari, qorqoorroo fi wantoota garagaraa irraa ijaarrama. Kanniin keessaa manaaf humna cimaa kan ta’uu bilookeettidha. Bilookeettin kuni immoo bishaan, ashawaa fi simintoo irraa hojjatama. Yoo namni wantoota kanniin walitti makuun bilookeetti hin hojjatin, bilookeettin ofiin of hojjatuu danda’aa?
Amma qaama namaa ilaali. Qaamni namaa lafee, foon, moora, kottee fi kan biro irraa kan ijaarrameedha. Kanniin keessaa qaamaaf humna cimaa kan ta’u lafeedha. Lafeen pirootini fi kaalshiyeemi irraa akka ijaarramu saayinsin nutti hima. Pirootinii fi kaalshiyeemiin nyaata nyaannu irraa kan argamaniidha. Amma of haa gaafannu, akkuma bilookettin mataa ofiitiin bishaan, ashawaa fi simintoo irraa hojjatamu hin dandeenye, lafeen namaa kunis ofiin pirootinii fi kaalshiyeemi irraa hojjatamuu danda’a?
Ammas itti haa fufnu, bilookeettin, mismaari fi qorqoorron ofumaan walitti dhufanii mana guddaa kana ijaaru danda’uu? Foddaa, balbala, halluu dibuu fi kutaalee manaa biroo ofiin gochuu fi murteessu danda’uu? Kanaafu, kan duubaa ijaaru fi bareechisu jiraachu qabaa miti ree? Haaluma kanaan, qaama namaa kana keessatti lafeewwan ofumaan walitti dhufanii bakka isaanif maluu qabachuu danda’uu? Akkuma bilookettin walitti dhufuun mana bifti isaa bareedaa, balbalaa fi maskooti qabuu ijaaru hin dandeenye, lafeenis walitti dhufuun nama bareeda ija, gurra, funyaanii fi afaan qabuu uumuu danda’u?
Kanaafu, kuni hundi ofiin of uumuu fi of sirreessu waan hin dandeenyeef kan duubaa isaan sirreessu fi uumutu jira. Innis Rabbii ogeessa, beekaa ta’eedha. Ogummaa fi beekumsa Isaatiin boca, hammaa fi lakkoofsa lafee ni murteessa. Bakka isaaniif malutti walitti galcha. Hidhaa cimaan walitti hidha. Mee ilaali qubbiin kee, mee ilaali lukaa fi harka kee! Mee daaw’itiin ija, gurraa fi funyaan kee ilaali! Hammi fi bocni isaanii wal fakkaataa? Eenyutu akkanatti bakka isaaniif maluu gochuun si miidhagsee? Rabbii Tokkicha malee kan biraa jechuu dandeessaa? Osoo karaa irra deemtu mana garmalee bareedaa yoo agartee, abbaa mana san ijaare ni dinqisiifatta moo ni dhiistaa? Namni mana kana ijaare ogeessa cimaadha jechuun ni dinqisiifatta. Mee ilaali qaama kee Rabbiin Guddaan, ogeessaa fi beekaa ta’e akkamitti akka si ijaare! Ijaarsi qaama namaa Guddinna, Ogummaa fi Beekumsa Rabbii Olta’aa kan agarsiisuudha. Rabbiin qulqullaa’e, Inni Tokkicha fakkaataa hin qabneedha.)
Rabbiin olta’aan ni jedha:
“Dhugumatti nama dhaabbi irra gaarii ta’ee keessatti isa uumnee jirra.” Suuratu At-Tiin 95:4
Kana jechuun nama suuraa gaarii fi boca bareedaa irratti, uumama guutuu kutaalee qaamaa walitti galoo qabu fi dhaabbata qajeelaa irratti isa uumne. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa uumamtoota ilma namaatin ala jiran kanneen akka beelladotaa fi bineensotaa mataan kan gadi jedhan godhee uume. Nama immoo ol qajeelaa sirnaan dhaabbatee kan deemu godhee uume. Arraba ittiin dubbatu, harkaa fi qubbiin ittiin waa qabu uumeef. Sammuu wanta fedhee ittiin hojjatuun isa miidhagse. Beekumsa, fedhii, ogummaa fi kkf ni kenneef. Keessaa fi alaan isa bareechise. Qananii guddaa kana hundaaf galata galchuun hin barbaachisuu ree? Garuu namoonni baay’een qananii kanaaf Rabbiif galata galchuu irraa maqanii taphaa fi wanta faaydi hin qabneen of ko’oomsanii jiru[2].
Kitaabban Wabii:
[1] Miftaahu Daaru sa’aadah-fuula 550-551, Imaamu ibn Al-Qayyiim
Men and The Universe-hiika boqonnaa muraasaa kitaaba armaan olii-fuula 26-28
[2] Tafsiir Sa’diyyi 1097 , Tafsiirul Qur’aanil Kariim wa i’iraabuhi wa bayaanuh 10/651 Muhammad Aliyy Xaahaa


text:
Saayintistoonni, Roobii dabre kana, lafeen mataa qaccee yokaan sanyii dhala-namaa kan umurii waggaa miliyoona sadi’ii fi kuma dhibba saddeet gahu Itiyoophiyaa keessatti argachuu isaanii beeksisan.
Lafee mataa argame kun, garii ka mataa qamalee garii immoo ka mtaa namaa wajjiin wal-fakkeenya qaba jedhama.
Lafeen mataa kun maqaan “MRD” jedhamuun moggaasame kun, uumama gara sanyii dhala-namaa Awustroolippikas Anamensis jedhamuutti guddatatee agarsiisu tahuu mala jedhama.
Qacceen yokaan sanyiin, Awustralopitekas Afarnessis yokaan maqaa Luusii jedhamuun ka moggaafamee fi bara 1974, naannoo Affaar keessatti kan argame waliin hidhata kallattii akka qabu tu dubbatama. Lafeen mataa kun, achuma Affaar keessa bakka Luusiin itti argamte irraa kiiloo meetira 55 irratti bara 2016 argame jedhama.


text:
Raadiyoo Daandii Haqaatiin
Robii Fulbana 26/2008
Nannoo Oromiyaa Godina Harargee Bahaa Aanaa Fadis Araddaa Badhaatut Qammooni Motummaa Darasoota kan Cinqaa Jiran ta’u maddeen keenya naanawwa irraa nuf gabaasan .
Bulchaa Aanaa Fadiis kan ta’e Obbo Adam Sheek Usman Dilbaata Dabre Miliishoota Aannaa Wajjiin ta’uudhan Halkani Sa’aa 7:00 ti Masjiida Ganda Buruysaa Sennuudhan Wahabiyootatu as jira jechuun Darasoota irrat Rebbiichaa fi Tumansa kan rawaatan ta’u Maddooni nuf gabassaaniru.
Tummaansa fi Rebbiicha kanaf Darasooni 4 kan Saxilaman yoo ta’u Issaanis
1/ Jamaal Ibrahiim
2/ Calaa Bakar
3/ Adam Abdi fi
4/ Bayyaan Abdulqadir ta’u issaani Bekkaamera.
Qammooni Motummaa Masjiida Rabbii Tufatudhaan Gocha Seerraan ala kana irrat Hirmataanis Bulchaa Araddaa Badhaatu kan ta’e
1/ Adem Sheek Usman
2/ Ahmad Adem Sheeka
3/ Diinnaa Hassaan ta’u Issaani maddooni keenya nannaawa irra nuf gabasaaniru.


text:
Caamsaa 26/2014(TOI) – Qonna ammayyeessuuf sagantaawwan(Inisheetiv) 17 filamanii hojiirra oolfamaa jiraachuu Pirezidaantiin naannoo Oromiyaa obbo Shimallis Abdiisaa himan.
Pirezidaantii naannoo Oromiyaa obbo Shimallis Abdiisaa,Itti aantuu Af-yaa’ii mana maree bakka bu’oota uummataa aadde Loomii Badhoo, akkasuma koree dhaabbi mana marichaa ministira Itti wamamaa mootummaa mana marichaa obbo Tasfaayee Beeljigee durfamuu hojii ashaaraa magariisaa ganna dhufuuf qophii taasifama jiruuf buufata biltoota adda addaa daawwataniiru.
Daawwanna kanaan duras oomisha ala ergiif yaademee hojjetamaa kan jiru buufata biqiltuu Avokaadoo daawwataniiru.
Pirezidaantiin naannoo Oromiyaa obbo Shimallis Abdiisaa daawwannaa godina shawaa bahaa aanaa Lumeefi naannawwaa Mojootti taafisame kanarratti akka himanitti guddina biyyittiif murteessaa kan ta’e damee hojii qonnaa ammayyeessuun waan yeroon gaafatudha jedhaniiru.
Akka jirutti itti fufsiisuun kan danda’amu hiyyummaa qofa kan jedhan obbo Shimallis Qonna naannichaa bu’uura irraa ammayyeessuuf qorannoowwan adda addaa taasifamaniiru.
Kanaafis sagantaawwan 17 filamanii hojiirra oolfamaa jiru jedhaniiru.
Kana keessaas yeroo ammaa biqiltuu Buna biliyoona 1.3 kilaasteraan misoomsuuf qophiirra kan jiramu ta’uu himaniiru.
Sagantaa kanaan waggoota sadan darban biqiltuun bunaa biiliyoona 2.9 dhaabuun kan danda’amee yoo ta’u haaluma walfakkatuun oomisha shaayee irraatti godinaalee lixa Oromiyaatti hojjetamaa jira jedhaniiru.


text:
Hoogganaan Kooriyaa Kaabaa Kim Jong Un fi Prezidaantiin Kooriyaa Kibbaa Moon Jae, walga’ii isaanii guyyaa sadii keessaa ka guyyaa xumuraa tulluu seena-qabeessa biyyoota lameeniin kabajamu daawwachuun dabarsan.
Kan hoogganoonni Kooriyaa lameenii, haadha-warroota isaanii waliin tahuun daawwatanii fi daangaa Chaayinaa irratti tulluu Paaktuu, bakka dhalata hundeessaa mootummaa Kooriyaa isa jalqabaa kan Daanguun akka tahetti beekama.
Kaleessa, hoogganoonni lameen, waliigaltee akka Kooriyaa Kaabaa, guutummaatti enjinii yokaan motora yaalii Niyuukilaraa cuftu taasiisu mallatteessan – jedhamee jira.


text:
Oromo Community of Las Vegas
Yaa Gasam’alaa
Namicha tu nittii isaa hin amanu. Na duuba minaan koo hattee na duraa nyaatti jedhee shakka. Niitiin immoo amala isaa kana irratii agartee bay’ee itti aarteetti, mala ittin ifa baaftee itti himtu dhawatti.
Amma gaaf tokko hindaaqqoo qaltee majii ishee dhoksteeti. Majiin immoo kan abbaa warraa ti jedhama. Amma egaa majiin hindaaqoo baduun waan inni shakku san dhugaa taasiseefii akkas jedhee itti mammaake:
Yaa gasam’alee
Gatan malee, hatan malee
Billitiin hindaqqoo kudha lamaa
Amma egaa niitiin isaa barbaaddu argatte, majjii isaas gadi baaftee kenniteefii, akkas jettee gad teessiftee itti mammaakte:
Yoon nyadhes siifan nyadhee
Yoon kaa’es siifan kaa’ee
Billiitiin hindaaqqoo kudha lama
Yaa gasam’alaa, edaa ati hammanaa?
....................................................................................................
Jaartii Qorri Ajjeese!
Hintala tu sokkaa dhaquu dhaaf walii gallan haati jabeessitee eggattee dhowwatte. Garuu hintalli kun galgalaa geessee maal gootii, garaa na kaasaa tii amma kana ala na geessi jetteen haadhaan. Haati funyoo harkaatti keessee alatti geessite dhaxxee funyoo kana qabdee teessi. Hintalattin garuu siluma iyyuu hin sobde malee garaa kaasaan hin jirtu, funyoo jaartiidha gufuutii dirtee baatee jara duukaa sokkite. Jaartiin egaa funyoo gufuuti dirame sana hintalattii dhuma tu jira jettee yeroo harkiftu, gufuun achi harkisa. Iseen hintaluma tu jira seetee qorra kessa teessee eegdi. Booddee jarri fudhatanii sokkanii laga ce’anii gama yommu ga’an:
Irraa satat jalaa satat! Jaartii qorri ajjeese!
Jalaa satat jaartii qorri ajjeese!(4x)
Jedhannii gaafa isaan gama keessaa sirban dhageessee, jaartiin,’’ wayyoo intala koo tu sokke!” jettee fiigaa manatti ol deebitee yommuu ilaaltu:
Birriin sagal, wayyaan kudhan
Anaa qorii ajjeese!
Birriin sagal, wayyaan kudhan
Nayyuu qorii ajjeese!
Jettee jaartiin jar agama keessaa intalasee fudhatee sirbutti asii achi itti sirbite jedhan.
Dhagaa Bishaanii
Utuu baaburri biyya hin dhufin dubartoonni biyya keenyaa harka isaanittin minaan daaku turan. Yoo dhangaa hammam gahu qabaatan ille harka isaaniittin dhagaati daaku turan. Eerga baaburri bishaanii dhufee min’aan lagatti erganni daaksifachuu jalqabuun dubartooni keenya aara galfatan. Erga akkas barri derbeefii booda dubartiin tokko akkas jettee mammaakte:
Kan daaku dhagaa bishaanii. Kan baatu mataa isaanii
Kan nyaatu anaaf isaanii Erga daakuun laga ta’ee Ani raatuu tu nama ta’e Qamaacaa koos nanrigaddee Banaajaa koos nan filadhee.
...........................................................................


text:
Centrifugation
Centrifugation kuni akkatta centripetal force fayyadamudhaan kan makamaa tokko garagari itti basanidha, kunis laboratory science kessatti tajajilama. Chemistry fi biology kessatti, humna Harkisaa lafa test tube irratti daruudhan kuni immo akka precipitaten (waani jabban makaa kessa jirru) akka dafee fi hundumtii isaa garaa jalatti walitti qabamu godha. Achiin makki osoo kaa jalatti hafee hin chochosiin waan biratti naqama yokan Pasteur pipetten akka xuxamu tasifama. Jijjirami (raten) centrifugation kan itti madalamu accelerationii makka tokko irratti jiruu irratti hunda'et, kunis kan itti laka'amu revolutions per minute (RPM) yokan gn. Dafee jalatti walitti qabamuu waan tokko kan itti hunda'u fakki (shape) fi hanga (size) waan sunii, centrifugal acceleration, hamam (volume) waan jabba (solid) makka kessatti argamu, garagaruma density waan sunif fesashicha jiddu jirru fi viscosity irratti hunda'et.
Gossa[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Gossa centrifugation sadiit jirra:


text:
Perezidaantiin Yunaatyitid Isteets, Baarak Obaamaa, torban dabre ennaa Itiyoophiyaa daawwatanitti bakkawwan adda addaatti, haasawaa godhanii fi ibsa kennan keessatti dhimmoota wal-falmsiisoo ta’an kanneen akka filannoo fi dimookiraasii, mirga dhala-namaa fi walabummaan yaada walii-dabarsuu, akkasumas, shororkeessummaa fi qabsoo hidhannoo tuttuqanii turan.
Haassawa isaanii kana irratti Paartii Motummaa irraa Itti-aanaa Prezidaantii Yunivarsitii Siivil Servisii Itiyoophiyaa fi miseensa Paarlaamaa - Dr. Mulugeta Debebe fi Paartii mormituu irraa - Barreessaa Koongiresa Federaalawa Oromoo – Obbo Beqqelee Nagaa waliin guyyaa lamaaf marii geggeessinee jirra.
Perezidaanti Obaamaan Muummicha-ministaraa Itiyoiophiyaa – Obbo Haile-mariyaam Dessaalegyi waliin ennaa tuta oduuf ibsa kennan irratti --- waa’ee dhaabota mormituu, mootummaa Itiyoophiyaa qawween loluuf sosso’anii fi mootummaan Itiyoophiyaa “shororkeessota” ittiin jedhuu gaaffii dhihaateef ennaa deebisan “ Mootummaa Itiyoophiyaa dabalee, mootummoota karaa dimooikiraasii filataman qawween gargalchuu imaammatni keenya hin sideggeru” waa’ee mormitoota Itiyoophiyaa mootummaan biyyattiin “shorokeessota” ittiin jedhu garuu, akka qorannaa fi ulaagaa Yunaaytitid Isteets lafaa qabduutti dhaabonni Itiyoophiyaa sun shororkeessota akka hin ta’iin dubbatan.
Dr. Mulugeetaa fi Obbo Beqqeleen dhimmoota akkanaa faa irratti mari’atan. Iddoo ilaalchi isaanii wal-simatus iddoo itti wal-falmanis ni qaban.
Guutummaa wal-falmii isaanii kan kutaa lamaan jiru dhaggeeffadhaa


text:
Tafsiira Suuratu Luqmaan-Kutaa 9
Qananii Rabbii (subhaanahu wa ta’aalaa)
Qananiin Rabbiin ilmaan namaa irratti oole lakkaawame hin dhumu. Dhugumatti, gubbaan wanta samii keessa jiruu laaffiseef, jalaan wanta dachii keessa jiru laaffiseef, keessaa alaan qananii itti gadi dhangalaase. Aayah armaan gadi keessatti dhugaa kana ifa baasa:
“Sila Rabbiin wanta samiiwwan keessa jiru fi wanta dachii keessa jiru akka isiniif laaffisee, gubbaa fi keessaan qananii Isaa akka isin irratti dhangalaase hin arginee? Namoota keessaa nama beekumsa yookiin qajeelcha yookiin kitaaba ifaa malee waa’ee Rabbii falmutu jira.” Suuratu Luqmaan 31:20
Yaa namoota! Wanta samiiwwan keessa jiru kan akka aduu, ji’a, duumessaa fi kanneen biroo akka isaaniif laaffisee, wanta dachii keessa jirus kan akka beelladootaa, mukkeen, bishaan fi kanneen biroo akka isiniif laaffise sila hin argitanii? Ammas, qananii gubbaa qaama irraa mul’atu fi qananii keessaa sammuu fi qalbii keessa jiru akka isin irratti dhangalaase hin argitanii?[1]
Qananiin gubbaa qananii ijaan mul’atuudha. Kan akka bareedinna qaamaa, qabeenyaa fi kkf. Qananiin keessaa immoo wanta ijaan hin mul’anneedha. Kan akka beekumsaa, iimaanaa fi kkf.
Yaa namoota qananii keessaa fi gubbaa erga isin irratti dhangalaase, hojiin keessan Rabbii qananii kana isin irratti dhangalaaseef gadi jechuun, Isa jaallachuun, qananii kana wanta Inni jaallatu ittiin hojjachuuni fi Isa faallessuuf itti fayyadamuu dhiisun Isa galateefachuudha.
Garuu duraa duubaan qananiin akkanatti dhufuu waliin namoota keessaa nama Rabbii olta’aa hin galeefannetu jira. Inumaa, ni waakkate, Rabbii isa qananiisetti ni kafare.[2]
“Namoota keessaa nama beekumsa yookiin qajeelcha yookiin kitaaba ifaa malee waa’ee Rabbii falmutu jira.”
“Waa’ee Rabbii” jedhu keessatti, wanti asirraa barbaadame Zaata Isaa ilaalchisee moo yookiin Gooftummaa Isaa ykn Gabbaramummaa (uluuhiyyah) Isaa yookiin maqaalee fi sifaata Isaa yookiin murtiwwanii fi hojiiwwan Isaatii?
Deebiin: kana hundaa ni hammata. Namoota keessaa nama zaata Rabbii ilaalchisee falmutu jira. Rabbiin jiraachu ni morma. (Rabbiin hin jiru jedha). Ammas, namoota keessaa nama Tokkichummaan gabbaramu Rabbii falmutu jira. (Ibaadaan Rabbiin ala wanta biraatiif ni ta’a jechuun falma.) Ammas, namoota keessaa maqaalee fi sifaata Rabbii ilaalchisee falmutu jira. Falmiin baay’een Muslimoota jidduutti uumame falmii maqaalee fi sifaata keessatti. Akkasumas, namoota keessaa murtiiwwanii fi hojii Rabbii ilaalchise kan falmutu jira. Yommuu kuni haraama isaan jedhamu, eenyutu haraama godhe jechuun falma. Ammas, Rabbiin maaliif kaafirota kanniin qananii baay’ee qananiisee Muslimoonni immoo hiyyummaa fi rakkoo cimaa keessa ta’anii? Jechuun falma. Ammas, waa’ee qadara ilaalchise ni falma.
Falmiin beekumsaan yoo ta’e homaa zanbii (cubbuu) hin qabu. Garuu beekumsa malee falmuun zanbii qaba.[3]
Gabaabumatti, namoota keessaa nama waa’ee jiraachu Rabbii olta’aa, Gooftummaa Isaa, Tokkichummaan gabbaramuu, maqaalee fi sifaata Isaa, murtiwwanii fi hojiiwwan Isaa ilaalchisee beekumsa malee ykn qajeelcha ykn kitaaba ifaa malee falmutu jira. Namni kuni wanta ittiin falmu ilaalchisee beekumsa sirrii hin qabu yookiin wanti inni jedhu sirrii ta’uu ibsii (qajeelchi) isa bira hin jiru yookiin wanti inni jedhu haqa ta’uu agarsiisu kitaabni Rabbiin irraa dhufe hin jiru. Kana irra, inni sobaan falma.
“Yommuu wanta Rabbiin buuse hordofaa isaaniin jedhamu, “Lakki, wanta abbooti keenya irratti arganne hordofna.” jedhan. Sheyxaanni adabbii boba’aatti kan isaan waamu osoo ta’ellee moo?” Suuratu Luqmaan 31:21
Kana jechuun yommuu namoota waa’ee tawhiida Rabbii fi ibaadaa Isaaf mirkaneessu ilaalchisee falman kanniiniin: wanta Rabbiin Nabiyyii Isaa Muhammad (SAW) irratti buuse hordofaa” jedhamu, akkana jedhu: “Lakki wanta Rabbiin buuse hin hordofnu. Kana irra, wanta abbooti keenya irratti arganne hordofna.” Wanti abbooti isaanii irratti argatan: shirkii (Rabbiin alatti wanta biraa gabbaruu) fi jallinna.[4]
“Sheyxaanni adabbii boba’aatti kan isaan waamu osoo ta’ellee moo?” kana jechuun sheyxaanni gara adabbii ibidda boba’aa ta’etti kan abbooti waamu osoo ta’ellee isaan abbooti isaanii ni hordofuu?[5]
Sheyxaanni abbooti isaaniitti hojii badaa kan akka shirkii hasaasuun gara ibidda boba’aatti isaan waama. Namoonni kunniinis karaa ibidda boba’aatti nama geessu keessatti abbooti isaanii ni hordofuu?
Wanti nama qaruute irraa eeggamu: dhumti abbooti isaa ibidda boba’aa yoo ta’e, inni isaan hordofuu hin qabu. Yoo isaan hordofe, akkuma isaanii dhumti isaas ibidda boba’aadha.
Wanti asirraa barannu:
1ffaa-namni jallinna keessatti abbooti isaa ykn namoota biraa akkeessu hin qabu. Yoo akkana godhe, akkuma isaanii adabbiif of saaxila.
2ffaa-Sheyxaanni waan badaa namatti hasaasuun gara ibiddaatti nama waama. Sheyxaanni koottu ibidda seeni ykn waan badaa kana hojjadhu jechuun hin lallabu. Garuu qoma namaa keessatti waan fokkuu namatti miidhagsa, ni hasaasa. Fakkeenyaf, shirkii, hanna, zinaa fi kkf qoma keessatti namatti hasaasa, ni miidhagsa. Namni kana erga hojjate booda yoo hin tawbatin dhumti isaa adabbii ibiddaati. Haala kanaan gara ibiddaatti nama waama.
Kanaafu, hasaasa sheyxaanaa irraa of eeggachu qabna. Wanti badaan qoma keenya keessatti miidhagfamu hundi hasaasa sheyxaanaa akka ta’e beeku qabna. Yeroo kanatti, “a’uuzu billahi mina sheyxaani rajiim” jechuun ykn qul a’uuzu birabbi naas qara’uun Rabbiin irraa eeggumsa haa barbaannu.
Kitaabban wabii:
[1] Tafsiir Muyassar-413
[2] Tafsiir Sa’dii-762
[3] Tafsiiru Qur’aanil Kariim-Suuratu Luqmaan, Ibn Useymiin- fuula 123-124
[4] Tafsiir Muyassar-413
[5] Tahriir wa tanwiir-21/176


text:
Ashamaa! Welcome
Barlabsiin Gubirmans ijaarsa of barlabsaa New Yorkitt bara 2002 galmeeffame. Ijaarsi kun daayaa fi ergamsa of danda’e qaba. Abbaan Barlabsii kanaa nageenya, guddinaa fi walabummaa ummata saaf jireenya saa wareegee jira. Wareegama kana bakkaan gahuuf karaa itt haalaa ummatichi keessa jiru irra hamaa ittisuun dandahamuuf fi sana addunyaan beekuuf gochuun barbaachisaa dha. Sanaan karaan gadi itt bahan tokko ergaa qaban barlabsuu danda’uu gaafata. Innis qabeenya, beekumsaa fi humna gaafata. Ijaarsi kun haala dorgommee fi harka qallinni horii jiru kana keessa rakkina barlabsamuu irra haanuuf uumame. Barlabsaan kun hanga yoonaa hojii abbaa barlabsicha qofa homishe. Hojooti saa ammaaf kan xiyyeeffatan muuxannoo Oromoo fi afaan saanii irratt. Garri caalaan saa bara bulcha Waraana Itophiyaa finqilaatee waan tolfameef kanneen iyyaatii fi quwannoo barichaa irra fedha qabaniif akka madda dansaatt tajaajiluu danda’a. Barruun saa moor “Hidhaa Seexaa” (Prison of Conscience) jedhamu kan bara 2003 barlabsamen jalqabe. 2004tt hojii biraa Qooqaa Addaa Afaan Oromoo jedhamutu barlabsame. Innimmoo tokkeen sadii, Oromoo-Oromoo, Oromoo-English fi English-Oromo dha. Sutaan iyyaatii haasofsiis gargaraa irratt kennus qaba. Website kun karaa Barlabsiin Gubirmans gad itt bahu keessaa tokko. Homishnii Yeroo yeroon dabalaman “Homisha” kan jedhu jalatt argamu.
Akeeki barlabisichaa inni muummichi dhaalmaa sabaa jabeessuu yoo ta’eyyuu bu’aan yoo argame indoosa hojoota walfakkaataaf ooluu waan gargaaruu danda’uuf hin jibbamu. Hojiin hanga yoonaa dhihaatan hidhaa keessatt lafa jala (1979-89)jalqabamanii badiisa irratt xumuraman. Abbaawich, Ibsaa Guutama, nama Oromiyaa Ganfa Afrikaatt argamuu fi kolonii empayera Itoophiyaa taateetu. Oromoon murna Afaanii Kushitik jedhamu jalatt ramadamu. Afaan saanii walgahii kam irrattiyyuu, kan ambaa haa ta’uu kan dhugeeffannoo akkasumas waabariitt akka dhimma itt hin bahamne erga kolnooffatamanii jalqabee hanga 1991dhowwamee ture. Afaan reef barreeffamuu jalqabeyoo ayyamquwa dhaloota dubbatuutt haa tolu qofaan dhagahamuu baate akka meesharka beekumsaa ittiin guddisaniittis ni ilaalama tahe jalcaasa saa cimsuun barbaachisaa dha.
Amma kan moor, erbaala, barreettii kkf. barattoota haaraa dubbisuu fi dhahataaf akka gargaaran homishuu yaalaa jiran sabboonota qabeenya gaha hin qabne. Hojiin barlabsa kanaa qaama ifaajjee si’aawinni jalqabe akka hin caamne tolchuuti. Achumaanis hanqina horii fi jibbuhaqa barlabsootaa jala dhaabbatanii, rakkina barlabsamuu irra haanuuf fakkeenya ta’a jedhamee abdatama. Daa’imuun haa ta’u trachuun guddina ummata Oromooti hamma dandeettii saa dabaluun dirqqama saa akka tahett fudhateeraa. Akka Oromoon abjuu saanii bubbule dhugoomfatan dhaabota sabaawaa, sabgidduu fi namoota abbaltii misha qaban irra gargaarsa guddaatu eegama.
Yaada keessan karaa teessoo keenyaa “email” moorota irratt argamuun yoo nuu ergitan ni galateeffanna: Daawwii@msn.com; telefoon: 301 755 6978
Afaan Oromoon Fulduratt!!
————————-//————————–
Gubirmans Publishing is a New York registered self publishing house since 2002. This establishment has its own vision and mission. The owner of this publishing house has sacrificed a good part of his life for wellbeing, progress and liberation of his people. To make this sacrifice fruitful it is essential to find a way of defending the people against harm and to exposing it to the world is necessary. One of the means to affect this is to be able to publish ones message. That requires resource, knowledge and power. This establishment is created to overcome the problem of being published under existing competition and financial restraints. This publisher so far publishes only the owner’s work. The works mainly focus on Oromo experience and language. Since most of it was done under the defunct Ethiopian Military Junta it can serve as a good source for those who have interest for information and study of that period. In 2004 another work “Qooqaa Addaa Afaan Oromoo” Special Oromo Dictionary was published. This is a three in one dictionary, Oromoo-Oromoo, Oromoo-English and English-Oromo. It has appendix rich in information on different topics. This website is an additional outlet for Gubirmans Publishing. Product issued from time to time will be listed under the title “Product”.
The principal aim of the publisher is the preservation of national heritage. But if it sells well, the profit is appreciated for it could help further investment in similar works. Both works so far published started underground in detention center (1979-89) and openly completed in exile. The author is a native of Oromiyaa, a country in the Horn of Africa under the colonial rule of the Ethiopian Empire. The language of its indigenous people, the Oromo is in the category of Cushitic language group. That language was banned from being used in any gathering, public or religious as well as in schools from colonization of Oromiyaa till 1991. For a language just beginning to be a written language a firm infrastructure would be necessary if it has to be a tool for advancement of knowledge. Otherwise it would remain limited to a psychological satisfaction of its native speakers only.
They are now only nationals with meager resources that are trying to produce books, papers, articles etc. that could help as reading and reference material for new learners. The work of this publisher is part of that effort of maintaining the momentum. It is also an example for overcoming the problem of getting published defying financial shortcoming and publisher’s censorship. He has taken it as a duty, be it by crawling or traipsing, to add to development of Oromo people to the best of his ability. Much help is expected from nationals, international organizations and persons of good intentions to help the Oromo realize their long overdue dreams.
Gubirmans Publishing appreciates suggestions and comments through email address given on the books, Daawwii@msn.com ; telephone: 301 755 6978
Forward with Afaan Oromo!


text:
Yeroo tajaajilaa
Qabiyyee keenya fayyadamuu fi irra deebi,anii erguu
Tiraaktiin wangeelaa keenya kan qophaa’e si jijjiiruufi. Kanaafuu barreessitee maatii waliin, hiriyoota waliinii fi kanneen biroo waliin yaada walii qooduuf bilisummaan sitti dhagayamuu qaba. Irra deebitee erguus ni dandeetta. Gaaftiin keenya hundi tiraaktonni jijjiiramuu hin qaban kan jedhuudha. Atis duuba deebi’ iitii maarsariitii keenya qunnami.
Wal qunnamtii fuula waraqaa keetii irratti dabaluu
Fuula waraqaa keetii irratti HTML (Luga kompiyuutaraa) xiqqoo gara galchii itti fayyadam toota kee akka qabiyyee keenyatti hindhata horatan taasisi
Barreeffama macaafa Qulqulluu dubbisuuf iddoo kana tuqi


text:
Abdii Boruutiin
Amajjii 1, guyyaa Waraana Bilisummaa Oromoo (WBO) akkasumas Ebla 15, guyyaa Gootota Oromoo jennee yoo yaadannu fi kabjinu, walitti dhufnee kan itti waliin haasofnu; dhiichisaa fi ragadaan kan waliin ittiin bashanannu; yoo guyyaaleen kun dabran waayee kana kan hirraanfannu ta’anii hafuu hin qaban. Guyyaalee seena-qabeessi kun, kan qabsaa’ota wareegaman ittiin yaadannu qofaas otuu hin taane, kaayyoo goototni keenya wareegamaniif galii hawwamutti geessuuf, guyyaalee Sabboontonni Oromoo waadaa kana haaromsanii; gumaa gootota keenyaa baasuuf qabsoo kanaaf of qoheessan; wareegama barbaachisu kaffaluuf murteeffatan; jechoota qofaan otuu hin taane kana hojii dhaan agarsiisuuf qophii ta’an, ta’uu qabu.
Gootonni keenya dhimma tokkoof, kaayyoo tokkoof jedhanii tokkummaa dhaan waliin manaa bahanii tokkummaa dhaan wareegamanii karaarratti hafan. Maarree, kan har’a lubbuu dhaan jiran tokkoomanii kaayyoo walii tokko galiin gahuun maaliif isaan rakkisa? Wal gurmeessanii, tokkummaa dhaan humna ofii cimsuun amma yoo hin taane yoom ta’uu danda’a? Tokkummaan dhugaa kan ijaaramu, waan uummatni Oromoo kana hawwuuf yookaanis ammoo waan yaamichi godhamuufii miti. Kaayyoo waliin qabanii fi isa kanas galiin gahuuf waan manaa bahaniiftu akka tokkooman nama taasisa. Warri kaayyoo tokko qabani fi kanatti amanan tokkummaa kaayyoo ijaaruun dirqama isaanii ti malee kan fedhii dhuunfaatiin qofaa murtaa’uu miti. Kan fedhii gaafatullee yoo ta’e, fedhiin kun kan uummata bal’aa Oromoo ta’uu qaba.
Yoo waayeen tokkummaa, artistoota keenyaan weellisamu; hayyoota keenyaan barreessamu; bakkee hundatti dubbatamu, kun qabsaa’ota fi jaarmayoota keenya biratti akka kadhaatti ilaalamuu hin qabu. Eenyutu eenyu kadhata? Eenyutu kadhatamuu qabas? Kan yaamicha godhu: tokkoomaatii humna mooraa keenyaa (mooraa QBO) jabeessaa jechuufi. Kan yaamichi godhamuuf ammoo, qabsaa’otni fi jaarmayootni keenya, humna beekumsa, dandeettii fi qabeenya isaanii qindeessanii cimina qabsoo kanaarra akka oolchan gaafatamuufi. Dirqama Oromummaa fi Sabboonummaa akka hubatan isaan yaadachiisuufi. Kanaaf, kun kadhaas miti, ajajas miti, gorsallee miti. Gara gara hiramanii hafuun; diina fi alagaa dhaaf akka saaxilaman taasisa malee, qabsoo kanaaf faayidaa hin qabu jechuufi. Otuu kana hundaa beekanuu yaamicha uummataa diduun waan namaaf galuu miti. Walirratti duuluu fi wal dura dhaabbachuu, waliin mormuu dhiisaatii, gamtaa dhaan irree tokkoon diinarratti duulaa; mooraa keenya cimsaa, kan diinaa laaffisaa jechuufi.
Inni kun ammoo yaamicha qabsoo bilisummaa ti; sagalee uummata bal’aa ti; hawwii fi fedhii uummata Oromoo ti; dirqama Oromummaa fi Sabboonummaa ti; sagalee gootota kaayyoo kanaaf wareegamanii ti. Kaayyoo nuti lubbuu keenya dhabneef kana bakkaan (galii dhaan) gahaa jechuun yaamicha qabsoo ti malee, kadhaa ta’uu hin danda’u. Kan uummata Oromootiif dhaabbanna jedhan hunduu, yaamicha kana dhaga’uun dirqama isaanii ti. Qabsaa’aa ykn Sabboonaa dhugaa ta’ee, kan yaamicha kana jalaa didu, kan fedhii dhuunfaa qabu qofaa dha; kan waayee ykn dhimma uummata Oromootiif dursa hin kennine dha; kan Oromummaa dhaaf bakkee guddaa hin kenninee dha; kan haala keessa jirru sirriitti hin hubannee dha.
Haalli yeroo ammaa mooraa keenya keessatti uumame kun, kan akka laayyootitti ilaalamuu miti; nama sirriitti hubatu fi gadi fageenyaan xinxaluuf, haala baay’ee walxaxaa dha. Qabsoon keenya cimee, diina injifatee galii hawwme gahuun hafee, haala walxaxaa kana keessaa bahuunuu qabsoo biraa ta’ee jira. Haala baay’ee ulfaata ta’e kana hubachuun maaliif rakkisaa akka ta’u naaf hin galu. Isa kana keessaa bahuuf akka heerragaa foormulaan hin jiru. Karaan kana keessaa nu baasu, furmaatni guddaan tokkummaa qofaa dha; kaayyoo ofii ifa godhuu dha; adeemsa ofii sirreessuu dha. Yoo kanarratti waliigalame, waan tokkummaan hin ijaaramneef sababni amansiisaan biraa waan jiru natti hin fakkaatu. Sababni biraallee yoo jiraate, inni kun kan dhuunfaa ti malee waan biraa ti jedhee yaaduun na rakkisa.
Yoo har’a hin tokkoomne yoom tokkoomuu dandeenya? Yoo har’a walii hin galle, akkamiti boru biyya takka waliin ijaarrachuu dandeenya? Akkamitti waliin bulchuu fi waliin buluus dandeenya? Akkamitti biyya hawwinu Oromiyaa tana ijaarrachuu dandeenya? Akkamitti diina injifachuun danda’ama? Yoo har’a tokkummaa uumuu hin dandeenye, dhaloota boruutiif fakkeenya maal taana? Aadaan waliigaltee dhabuu, akkanumatti itti fufee, dhaloota dhufutti dabruu qabaa? Dhiiroo, mee waayee kana sirriitti itti haa yaadnu!! Uummatni Oromoo bal’aan, uummatni waa hundaa qabu, kan baayinaan miliyoona afurtamaa ol ta’u, tokkummaa qabsaa’otaa fi jaarmayoota isaa dhabee; karaa hundaan diinaaf saaxilamuun; roorroon daangaa hin qabne irra gahuun; biyya abbaa isaa keessatti dararamuun; jireenya namaa gadii jiraachuun;… qaanii guddaa mitii? Haala kanaan, yoo diinni nu tuffatee, waan barbaade nuun jedhu dinqamuu hin qabnu.
Dhugaan hubatamuu qabu, tooftaa fi tarsiimoof jedhamees haa ta’u, kaayyoo fi adeemsa ofii qulqulleessuu fi sirreessuu dadhabuun; sababa kanaan waliigaltee dhabun; garamitti nu oofaa akka jiru hubachuun rakkisaa hin ta’u. Waayeen akkanaa kun hidda baasaa dhufuun ayyaanlaallatummaa fi gantummaa dhaaf carraa akka uume; gara fuula duraattillee uumuu akka danda’u ykn malu waan nama mamsiisuu miti. Kanuma argaa jirru dhas. Kun ammoo diina fi alagaa dhaaf qaawwa akka uume fi uumu haalli yeroo ammaa uumame ragaa quubsaa ta’uu danda’a. Kun qabsoo kanaaf gaaga’ama guddaa dha. Injifannooleen hanga har’aatti arganneeyyuu, gaafii keessa galaa jiru. Diinni karaa gara garaatiin nurratti duulaa jira. Hamma kufnu fi badnutti teenyee eegnaaree??
Qabsoon bilisummaa keenyaa hamma kana abdii kutachiisaa ta’uu baatullee, haalli har’a keessa jirru kun, makmaaksa Oromoo tokko na yaadachiisa. Innis, “Muka kufe qottootu itti baay’ata” jedha. Dhugaa dha, har’a qabsoon keenya kufuu baatus, akka muka kufe qottoon itti heddoomtuu kanaa, laafina mooraa keenyaatti (kan tokkummaa dhabuurraa madde) diinni itti heddoomaa jira. Diina guddaa Wayyaanee injifannee, bilisummaa keenya argachuu qabna otuu jennuu; kunoo diinni biraas karaa biraatiin nurratti duuluuf ciminaan halkani fi guyyaa hojjechaa jira. Maqaa ykn kaayyoo diina waloo injifachuu jedhuun kunoo tumsa ijaarratanii kaayyoo isaanii galiin gahuuf ciminaan irratti hojjechaa jiru. Tumsi isaan ijaarrachaa jiran kun Wayyaanee kuffisuu qofaatti hafinaa laata?? Deebii gaafii kanaa Oromoofan dhiisa.
Amma wanti yaadamu fi hubatamuu qabu, kun akkana ta’e, sun akkas ta’e jedhanii dubbachu miti. Oromaatti quba qabuus miti; kun homaa nuuf hin fidne, homaas nuuf hin fidu. Wanti amma godhamuu qabu, gabaabumatti yeroo mooraa diinaa keessatti tumsi ijaaramu, mooraa QBO keessatti ammoo tokkummaan qabsaa’ota Oromoo hatattamaan ijaaramuu qaba. Yoo kun hin milkoofne, diina kana hundaa (kan nu nyaachaa jiru fi nu nyaachuuf hamuummachaa jiru) injifannee galii hawwinu gahuun hafee, bu’aalee hanga har’aatti argannee, harka keenyatti galfanneeyyuu tikfachuun rakkisaa ta’a. Balaan nurra gahuuf nutti deemaa jiru kun hubatamuu qaba. Kan diinatti gales haa galu; kan diinatti makames karaa isaa haa deemu; kan hafani fi kaayyoo tokkotti amanan, waliin hojjechuu qabu. Yeroo tokkoon tokkoomuun yoo hin danda’amne, mooraa keenya keessatti tumsa kaayyoo tokkoo ijaaruu qabu. Karaa kanaan malee humni keenya jabaachuu hin danda’u.
Yeroo ammaa, yeroo Fincilli Diddaa Gabrummaa fi warraaqsi uummataa Oromiyaa keessatti qawwee diinaa jalatti jabaachaa deemu kana, warri biyya alaa jiran ammoo tokkummaa ijaaranii uummata keenyaaf abdii ta’uu qabu. Yoo tokkummaan qabsaa’ota Oromoo ijaarame, hamileen uummata keenyaa keessumaayuu kan dargaggoota keenyaa, kan Qeerroo, cimaa deema. Ibiddi qabsoo bilisummaa Oromoo, kan Oromiyaa keessatti qabsiisame fi boba’aa jiru kun, diina uummata keenyaa gubee akka balleessu shakkiin hin jiru. Kan ibidda kanatti boba’aa (fuel) dabalu fi caalaatti boba’ee diina gubee mancaasu taasisu, tokkummaa ilmaan Oromoo keessumaayuu tokkummaa ykn tumsa qabsaa’ota Oromoo ti. Mancaasaan diinaa, abdiin bilisummaa tokkummaa keenya qofaa dha.
Barruu kiyya xumuruu dhaaf, goototni keenya, kan qabsoo kana keessatti wareegaman, qaamaan nu bira hin jiran malee, sagaleen isaanii guyyaa dhaa guyyaatti nutti dhaga’amaa jira. Sagaleen kun ammoo dhaamsa guddaa tokko qaba. Tokkoomaa, humna keessan jabeessaa, kaayyoo nuti wareegamneef galii dhaan gahaa; gumaa keenya baasaa; … kan jedhu dha. Kaayyoo tokkoof manaa baanee karaarratti hafnee jirra. Isin ammoo yoo kaayyoo kana gantan lafeen keenya isin waraana. Waraanamtaniis hin haftan; seenaan saba Oromoo akka Goobana Daaccee isin abaaraa jiraata; kana hubadhaa jechaa jiru. Kaayyoon isaan wareegamaniif garuu oolee bula malee otuu galii isaa hin geenya hin hafu. Hammasitti garuu qabsaa’aan ni kufa qabsoon itti fufa!!
Galatoomaa!
Abdii Boruu: aboruu@gmail.com


text:
Oromoon kaleessa – Amaan Nyafaroo
Takka wolii dhossa
Takka wolii obsa
Takkammoo wolgorsa
Madaala nama ofii gadi buusee hin laalu
Dhoqqeefi ergaa diinaa nama ofii hin faalu
Wolfaarsee woliin boona malee
Wol hin raatessine,
Wol hin qaanessine Oromoonni kalee.
Waa malee hin dubbanne dubbii kana kaasee
Waan keessa jirrutu keessa kiyya raase.
Dhaloonni hardhaa gariin dhaloota oduuti
Haalaa mijeessituu waan saba qooduuti
Waa hojjannee saba biraa hin qabnu
Waan waliin cabsinu garuu harkaa hin dhabnu.
Dhiirraan umrii guutuu sabaaf hojjatanii
Jiruu lammii tolchutti ta ofii dagatanii
Gariin du’anii gariin hidhamaa
Gariin qaamatti gariin baqatti miidhamaa
Gumaata gatiisaa tilmaamni hin dandeenye
Otoo nuuf gumaachan hardhattiin nu hin geenyee ?
Maarree aniifi ati,,,, gootonni afaanii,,,
Yoo feene faarsinee
Yoo feene aarsinee
Eebbisnee abaarree olii- gadi fiigaa
Arrabaan ijaarree arrabumaan diigaa
Argine jenna keessa odoo hin laalini
Hojjanneerra jenna homaa otoo hin yaalini
Ciminna guddoo namni qabu irra
Qaawwa diqqoo namaa himuudhaaf jarjarra.
Akka waan jabaannee namarra dabarree
Akka waan beekumsaan madaallee agarree
Mataa namaa gubbaa olkaanee bararree
Beekaa xureessina
Homaa otoo hin beekin beekaa of fakkeessina
Gootaafi hayyutti morma ol qixxeessina.
Keessaa fi ala adda hin baafannu
Wanta nuuf hin galle beekaa hin gaafannu
Duuba afoo seena
Dubartii fi hayyuu dura laga ceena
Kanaaf mirgi keenna milkaahee hin margine
Kanaaf ijji keenna milkii nuu hin argine
Kanaaf duubatti hafne kanaaf nuu hin darbine.
Maarree yaa jabaakoo ,,,
Yaa jabaa jabuunkee arba gaaraa gahu
Yaa jabaa jabuunkee gaara lafaan dhahu
Anuu sirra beekee si caalee si hin gorsu
Garuu hanga beeku sitti himuu hin obsu.
Waan siin galle keessa utaaltee hin galin
Ulfa sii hin dhalanne ulfooftee hin dhalin
Nama faarsuun dura dursa faaruu bari
Nama aarsuun dura dursii nama tari.
Odoo kalee fi hardha wolitti hin madaalle
Odoo nama hin beekne odoo nama hin caalle
Akka waan waa cufa beektee cufa mootee
Beekaa hunda beeku xiinxalaa of gootee
Haqa namaa dhiibdee adii hin kijibini
Maqaa namaa cilee badii hin dibini.
Yaa Gurraacha garaa tokko keessaa baane
Akki ati taatu kun akka ta’uu hin taane
Wollaalli dhukkuba siifi biyya balleessu
Afaankee cufattee adabattee hin teessuu ?
Wollaalaan raafamtee olii gadi daaqaa
Waan siifuu hin galle keessa galtee laaqaa
Waan hin beekne beeka jettee kakachuurra
Gabaa hin beekne keessa seentee rakkachuurra
Hin beekuu beekuunuu beekumsaa baradhu
Waa qeequun duramee sammuukee qaradhu.
Yaa caalaa otoo hin caallee kanaafi sana caaltu
Hanga summii hin malleen jabaa sabaa faaltu
Dandeettu lugaamii cufi afaan dabaa
Yookii waan dandeettu qofaan tumsi sabaa.


text:
Finfinnee, Bitootessa 21/2014 (TOI) – Naannoo Afaar bakkeewwan waraanni turetti barattoonni kumni 40 ol ammas barnootatti kan hin deebine ta’uu Biiroon Barnootaa naannichaa beeksise.
Waraanaan dura barattoonni kumni 90 barnootarra kan turan ta’uu fi yeroo ammaa barattoonni kumni 40 ol barnootarra kan hin jirre ta’uu Itti aanaa hogganaan Biiroo Barnootaa naannichaa obbo Darrasaa Mahaammad ibsaniiru.
Baratoonni kunneen sababaan mana barnootaatti osoo hin deebi’iin hafaniif bakka hedduutti manneen barnootaa waan diigamaniif, bishaan dabalatee bu’uraaleen misoomaa biroon waan barbada’aniif ta’uu himameera.
Waraanaa hama naannoo isaanii turee irraa kan ka’ees miidhaa xiinsammuuf saaxilamuun sodaatanii mana barnootaatti deebi’uu kan dhiisanis akka jiran himameera.
Biiroon barnoota naannichaa baratoonni mana barnootaarra hafan kunneen akka mana barnootatti deebi’aniif hawaasa waliin marii taasisaa jiraachuu ragaan ministeera barnootaarra argame ni muli’isa.


text:
Naamusa nyaataa fii dhugaatii
ibsa gabaabaa.
Barruun kun akka gaaritti Naamusa Nyaataa fii dhugaatii addaan babaasee nama barsiisa.
-
1
-
2
addeessa
آداب الطعام والشراب
Naamusa nyaataa fii dhugaatii.
باللغة الأورومية |اثيوبيا|
بقلم أبي رافع جمال محمد
بسم الله الله الرحمن الرحيم
الحمد لله رب العالمين الصلاة والسلام على أشرف الأنبياء والمرسلين,نبينا محمد وعلى آله وصحبه أجمعين.
قال الله تعالى" يا أيها الذين آمنوا كلوا من طيبات ما رزقناكم واشكروا لله إن كنتم إياه تعبدون."
Rabbiin s.w. akkana jedhe''Yaa warri amantan gaggaarii waan nuti isiniif kenninerraa nyaadhaa,Allaahaaf galata galchaa,yoo ka isaqofa gabbartan taatan.
1=الأكل باليمين
1-Harka mirgaatiin nyaachuu.
عن سلمه بن الأكوع رضي الله عنه إن رجلا أكل عند رسول الله بشماله فقال كل بيمينك قال لا أستطيع قال لا استطعت ما منعه إلا الكبر قال فما رفعها إلى فيه رواه مسلم
Salamata ibnulakwaiR.A. akkana jedhe'namtichi tokko Rasuula Rabbii biratti bitaan nyaate.Nabiin s.a.w.'' mirga keetiin nyaadhu'' jedheen.hindandayu jedheen,''hindandayin''jedheen.boona malee wanni isa dhowwe waa hinjiru.duuba waa isii san afaan isaatti ol hinfuune jedhe.muslimtu odeesse.
2=الاعتدال
2-Jiddu jireessa tahuu.
قال تعالى "وكلوا واشربوا ولا تسرفوا انه لا يحب المسرفين \سورة الاعراف
Rabbiin s.w. akki jedhe''nyaadhaa, dhugaa,hinballeysinaa inni balleysitoota hinjaalatu.''suuraa airaaf.
3=التسمية في اول الطعام
3-Jalqaba nyaataa irratti bismiLlaah jechuu.
قال النبي صلى الله عليه وسلم إذا أكل أحدكم فليذكر اسم الله تعالى فان نسي أن يذكر اسم الله تعالى في أوله فليقل بسم الله أوله وآخره \رواه أبو داود وصححه الألباني
Nabiin s.a.w. akkana jedhe''tokkoon keysan yeroo nyaata nyaatu bismillaah haa jedhuu,yoo duratti jechuu irraanfate yogguma yaadate bismillaahiawwalahuu wa aakirahuu haa jedhuu.''Abuu daawud odeesse,albaaniin sahiiha jedhe.
4=عدم عيب الطعام
4-Nyaata eybessuu dhabuu.
عن أبي هريرة رضي الله عنه قال ما عاب النبي صلى الله عليه وسلم طعاما قط, إن اشتهاه أكله وان كرهه تركه"رواه البخاري.
Abbaan hureyraa R.A. Nabiin S.A.W.takkumaatuu nyaata hinfokkisne[hin arrabsine] jaalatu ni nyaata, yoo jibbe ni dhiisa''bukhariitu odeyse.
5=الاجتماع على الطعام
5-Walitti qabamanii nyaachuu.
عن وحشي بن حرب رضي الله عنه أن أصحاب رسول الله قالوا يا رسول الله إنا نأكل ولا نشبع قال فلعلكم تفترقون؟ قالوا نعم قال فاجتمعوا على طعامكم واذكروا اسم الله عليه يبارك لكم فيه"رواه أبو داود وحسنه الألباني.
Wahshiyyii ibnu harbii akki jedhe sahaabaan nabii s.a.w. yaa rasuula numa nyaannaa numa nyaannaa hinquufnuu maaluma?jennaan addababaatan nattyi fakkaata, jennaan ee jedhaniin.nyaata walitti qabamaa nyaadhaa,maqaa Rabbii irratti dubbadhaa,barakaatu itti isinii godhamaa jedheen."Abuudawud odeesse
6=استحباب الأكل مع الخادم
6-Ergamtootan wajji nyaachuun barbaachisaa tahuu.
عن أبي هريرة رضي الله عنه عن النبي صلى الله عليه وسلم قال ( إذا أتى أحدكم خادمه بطعامه فان لم يجلسه معه فليناوله لقمة أو لقمتين أو أكلة أو أكلتين فانه ولي علاجه)رواه البخاري
A bii hureyraan R.A.nabiin keenya S.A.W.akkana jedhan jedhe''Tokkoon keysan yoo kaadimni isaa nyaata isaa fideyoo teysisee wajji nyaatuu baate affan tokko afaan lama haa kennuufii,fuudhaa takka fuudhaa lama.isaatu bilcheeyseef waan taheef.''Bukhariitu odeesse.
7=من آداب الشرب
7-Naamusa dhugaatii irraa
أن يشرب ثلاثا،وأن يتنفس خارج الإناء،ولا ينفخ في الشراب.
yoggu sadihitti dhuguu,meeshaan alatti hafuura baafachuu,waan dhugu afuufuu dhabuu.
8=حمد الله عقب الأكل،
8-Nyaata booda Rabbi galatoomfachuu.
namni yeroo nyaata isaarraa raawwate
عن النبي صلى الله عليه وسلم قال من أكل طعاما ثم قال الحمد لله الذي أطعمني هذا ورزقنيه من غير حول مني ولا قوة غفر له ما تقدم من ذنبه"رواه أبو داود وحسنه الألباني
jNabiin S.A.W. Akki jedhe namni cyaata nyaatee egasii "Alhamdu liLLAAHI Allazii ax'amanii haaza xxa'aama warazaqaniihi min gayri howlin minnii walaa quwwah"jedhe badiin isaa tandabarte hundi araarama isaaf godhamti
وقال صلى الله عليه وسلم "ان الله ليرضى عن العبد أن يأكل الأكلة فيحمده عليها,أو يشرب الشربة فيحمده عليها"رواه مسلم
Ammas nabiin keenya s.a.w. akki jedhe Rabbiin gabricha isaarraa nijaalata nyaata tokko nyaatee irratti galata isaaf galchuu,yookaan dhugaatii takka dhugee galata isaaf galchuu''muslimtu odeese.
Xumurame.
والحمد لله رب العالمين
وصلى الله وسلم على نبينا محمد وآله وصحبه أجمعين.
tarree:


text:
Misseejii haqame guutuu nagayaan argadhu Photo fi Video – WhatsDelete
Whatsappii irratti waan qalbii nama rarraasu keessaa tokko Ergaa (misseejii) nuuf ergamee osoo nuti hin argin nu jalaa haqameedha. wanti nuuf ergamee ture suni maaluma ta’a kan jedhuun yaaduu dandeenya. Garuu furmaatni ni jira inniis Aappii dabalataa WhatsDelete jedhamu download gochuun itti gargaaramuu dandeenya. Namni kamuu ergaa (misseejii) nuuf ergee yoo haqe hin milkaa’u. Namtichi ergaa haqe sana akka nu biraa haqametti yaadaa nuti immoo guutuu isaa argannee jirra jechuudha.
Aappiin WhatsDelete jedhamu kun Ergaa (misseejii) nu jalaa haqame hunda of keessatti kuusatee qabata. Barruu, Suuraa, Vidiyoo fi faayila adda addaallee nu kuusata. Kana booda Namni ergaa nuuf ergee deebi’ee haqu itti yaaduu qaba, waan guututti itti hin amanne tokko nutti erguu hin qabu, Nutillee yoo ta’e waan 100% itti hin amanne tokko namootaf erguu hin qabnu.
WhatsDelete gad buufachuuf ⇣
https://play.google.com/store/apps/details?id=the.hexcoders.whatsdelete&hl=en


text:
Daawwannaa isaanii Afriikaa torbee darbeen muummeen ministiraa Itiyoophiyaa Abiy Ahmed Afrikaa kibbaa daawwatanii gaggeessitoota biyyattii hedduu duuka mariyatanii jiru. Jimaata ka Afrikaa kibbaa gahan Abiy Ahmed, Prezdentii biyyattii Siiyril Romafoosaa waliin mariyatanii mootummaan Afriikaa kibbaa
Jimaata darbe Afriikaa kibbaa daawwiif ka seenan muummen Ministiraa Itiyoophiyaa Abiy Ahmed Piriitooriyaatti Prezdentii biyyattii Siiyril Roomafoosaa waliin maree gaggeessanii jiru.
Gaggeessitoonni lameen dhimmoota hedduurratti maree ka gaggeessan yoo tahu, dhumarrattis walii galteewwan waliif mallatteessuu Afriikaa Kibbaatti Ambaasaadderri Ityoophiyaa Shiferraaw Teklemaariyaam VOA’tti himaniiru.
Walii galteen dosee lamaan qophaaye ka waliif mallatteessani tokko, angawoota mootummaa Itiyoophiyaa ykn Afriikaa Kibbaa ta’anii ka paaspoortii diploomaatii ykn ergama mootummaa harkaa qaban biyyoota lameenittuu VISA malee akkasumaan biyya walii akka seenani walii galteerra gahameera.
Kanaanis qondalonni biyyoottan lameenii sichi walitti adeemuuf VISA hin gaafatamani jechaa dha.
Walii galteen kaan ka gama Fayyaa fi Tuurizimiin mallatteeffameedha. Biyyoottan lameenuu gama kanaan cimina mataa isaanii qabuu, tokko kan itti badhaadhe kaan bira haqnquutu jira; fakkeenyaaf afriikaa kibbaa yoo ilaalle sekterrii tuurizimii galii guddaa biyyaaf akka argamsiisu ni beeknaa, Ka Itiyoophiyaammoo sekterri kun galii hagas jedhamu waan galchu miti. Kanaaf gama keenyaan qabeenya tuurizimii qabnu fayyadamuuf muuxannoo biyya kana jiru gargaaramuuf walii galtee karra nuuf banudhaa, jechuun dubbatu.
Ambaasaadder Shiferraan mummeen Ministiraa Abiy yoo lama lammilee Itiyoophiyaa biyyas jiraatan waliin mariyachuus dubbatanii rakkoo eyyama jireenyaa Itiyoophiyaanonni qaban pirezdent Roomafoosaaf kaasuu himan.
Dhimmi kuni gadi fageenyaan irratti mariyatame. Muummeen ministiraa Maandeellaa fakkeenya fudhatanii gaaffii lammilee Itiyoophiyaa dhiyeessan. Abbaa qabsoo fi abbaa Afriikaa kibbaa ka tahan Nelson Maandeellaaf Itiyoophiyaan paaspoortii kenniteefii leenjii waraanaas akka laatteef himanii, Itiyoophiyaan biyya oolmaa guddaa isiniif oolte jedhan.
Dabalaniis gocha Itiyoophiyaan dur gaggeessaa keessaniif oolte lammilee Itiyoophiyaa biyyana jiraataniif mootummaan akka oolu gaafatani.
Pirezdentiin biyyattiis dhimmi kun xiyyeeffannoo argatee akka deebii argatu dha ka waadaa seenan. Kanaafis koreen waajjira dhimma keessoo biyyanaa keessaa fi ka bakka bu’oota mootummaa Itiyoophiyaas hirmaachise hundaayee yeroo gabaabaa keessatti hojiitti akka seenu ka walii galame. Jedhan dabalanii yoo dubbatan.
Ambaasaadder Shiferraan koreen kun turtii torbanootaa keessatti hojiisaa akka jalqabu dubbatanii jiru.
Lammileen Itiyoophiyaa Afriikaa Kibbaa jiraatan hanqinni galmee fi eyyama jireenyaa ammaa nuuf yaaddoodha jedhu. Bakka bu’aaan hawaasa Oromoo Afriikaa kibbaa fi Itti Aanaa bakka bu’aa hawaasa Itiyoophiyaa Nawaawii Muusaa muummeen ministiraa gaaffii kana baqattootaaf gaafachuun waan gaariidha jedhan.
Obbo Nawaawwiin gochi saamichaa lammilee biyya Alaa Afriikaa kibbaa jiraatan irratti fulbaana darbe mullatee ture amma gab jechuu dubbatanii, hanni dhumaa wagga keessumaa mudde keessa mullatu ture barana akka hin turre dubbatan.
Muummeen Ministiraa Abiy Ahmed Afriikaa kibbaan dura Ikuwaatooriyaal Giinii ka daawwatan yoo ta’an yoosis pirezdentii biyyattii Tewoodooroo obiyaang Imbasoogoo waliin wal argaanii mariyatanii badhaasas harkaa fudhatanii turan.
Abiy Ahmed Afriikaan Kibbaa sirna deemookraasiin buluu aansitee as gaggeessaa Itiyoophiyaa biyyattii daawwatedha isa jalqabaati.


text:
Naannoo gammoojjii Oromiyaatti nama kuma 600 caalutti gargaarsa midhaanii fi waan akka akkaa barbaada.Kana keessaa namii kuma 100 caalu ka godina Harargee,Baalee fi Booranaa ariitiin midhaan eegata. Gargaarsilleen haga taateefuu gahumatti jira.
Akka jecha Koomishiinii Ittisa Balaa fi Qophaahuma Oromiyaatti rakkoon guddoon naannolee gammoojjii ta bisaanii fi marra horii ti.
Obbo Girmaa Wataree itti gaafatamaa odeeffannoo mootummaa ka Koomishiinii Ittisa Balaa fi Qophaahuma Oromiyaa fi Obbo Umer Huseen itti gaafatamaa Biiroo Qonna Oromiyaatti naannolee rakkatan gargaaruun waan saati itti kennanii miti.
Biiroon Qonna Oromiyaa ammoo karoorii mootummaan amma itti jiru naannolee rakkoo qabaniif ganna shan keesaatti bisaan baasanii waliin gahuu jedha.
Waan nu tana irratti Koomishiinii Qophaahummaa fi Gargaarsa Oromiyaa Obbo Girmaa fi itti gaafatamaa Biiroo Qonna Oromiyaa Obbo Uumer gaafannee MP3 tana irraa caqasaa.


text:
Fulbaana 13/2015(TOI) – Qabeenya bishaanii biyya keenyaa kan lafa jalaafi lafarraa misoomsuun badhaadhina biyyaaf oolchuuf xiyyeeffannoon hojjetamaa jira jedhan Ministirri Bishaaniifi Inarjii doktar injinar Habtaamuu Ittafaa.
Ministirri Bishaaniifi Inarjii karoora bara bajataa 2015 ilaalchisuun dhaabbilee itti waamamtootafi biiroo bishaaniifi inarjii naannolee waliin magaalaa Bahaar Daharitti mariyataa jira.
Doktar injinar Habtaamuun waltajjii kanarratti akka dubbatanitti qabeenya bishaanii biyya keenyaa kan lafa jalaafi lafarraa misoomsuun badhaadhina biyyaaf oolchuuf xiyyeeffannoon hojjetamaa jira jedhaniiru.
Bara darbe hojii cimaa dhiheessii bishaan dhugaatii qulqulluurratti hojjetameen uummata miliyoona 5 ol fadamtoota bishaan dhugaatii qulqulluu taasisuun danda’ameera jedhaniiru
Kunis yeroo gareen shororkeessaa ABUT waraana biyya keenyatti banee ture qolachuun cinaatti hojii hojjetame waan ta’eef bara milkaa’inni guddaan itti argamedha jedhaniiru.
Gama inarjiinis humana ibsaa oomishuuf ijaarsa hidhaa, Soolaar, Qilleensaafi damee biroon keessattu hawaasa baadiyyaa fayyadamaa taasisuuf hojiin hedduun hojjetamuu eeraniiru.
Keessaayyu guutinsi bishaanii hidha haaromsaa guddicha Itoophiyaa marsaa 3ffaafi Tarbaayiniin lammaffaan annisaa maddisiisuu jalqabuun hojii ijaarsi dinagdee biyyi keenya jalqabde caalaatti cimee akka itti fufuuf gahee olaa kan qabu ta’uu himaniiru.
Bara bajataa qabame kanatti ciimootaa raawwii bara darbee keessatti muli’atan itti fufsiisuun hanqinoota raawwii bara darbee keessatti muli’atan immoo furuun milkaa’ina bara darbe arme caalaatti itti fufsiisuuf qindoominaan hojjechuu barbaachisa jedhaniiru.


text:
Muumichi ministeera Lubnaan Sa’aad Haririi aangoo gadi lakkise
Lammiileen Lubnaan labsii gibira dabalataa mootummaan Appilikeeshiinota tajaajila wal qunnamtii kennan, kanneen akka whatsApp ilaalchisee baase mormuun, October 15/2019 irraa eeggalee daanditti bahan. Kanuma hordofuun mootummaan labsicha haquu beeksisee ture. Haa ta’u malee mormitoonni “qaalayiinsa jireenyaa hammataa dhufe fooyyessuuf qajeelfamni diinagdee mootummaan hordofu walumaa galatti dogongora waan taheef, mootummaan guutumatti aangoo gadi lakkisuu qaba”jechuun mormii gyyaa 14 dura jalqaban itti fufanii jiru.
Muummichi ministeera Lubnaan mormii ummataa kana qabbaneessuuf tarkaanfiiwwan adda addaa kan fudhataa ture yoo tahu, tarkaanfiilee kanneen jidduu daballii gibiraa hambisuu fi karoora bajataa haarayatti kan qopheesse tahuu beeksise. Haaluma kanaan muummichi ministeera Lubnaan Sa’ad Haririi, qondaaltonni mootummaa biyyattii hundi karoora bulchiinsa isaa kana akka deeggaran gaafatee ture.
Haata’u malee Sa’aad Haririi ibsa har’a gama televizhiinaatiin kenneen, karoora diinagdee fi bajataa haarayatti qophaahe hujii irra oolchuuf deeggarsa gahaa kan dhabe tahuu ibsuun, aangoo gadi lakkisuudhaaf kan murteesse tahuu hime. Haaluma kanaan muummichi ministeeraa xalayaa aangoo gad lakkisuu Prezadaantii biyyattii Misheel Awuniif kan kenne tahuu gabaafame


text:
Afa Yaa'iin mana maree naannichaa Adde Warqisawu Maammoo ibsa kennaniin gaabaasa raawwii walii galaa bara bajata 2012 fi Covid-19 ittisuuf hojii hojjetamaa jiru ajandaa yaa'ichaa ta'uu himaniiru.
Hojiileen Duubitiifi aanalee Naannoo Affaar birootti qonna Gammoojjii guddisuuf hojjataman bu’aa argamsiisaa jirus jedhan.
Oduu
- Ministirri Muummee Dr. Abbiyyi Ahimad Naannoo Affaar,Aanaa Duubitiitti lafa bal’ina heektaara 700 irratti kuusaa nyaata horii qophaa’e daawwataniiru.Hojiileen Duubitiifi aanalee Naannoo Affaar birootti qonna Gammoojjii guddisuuf hojjataman bu’aa argamsiisaa jirus jedhan. Hojiileen kuni waggoota afur dura lafa bal’ina xiqqaa qabu irratti kan jalqabame yoo ta’u; qonnaan bultoonni kunniin yeroo ammaa marga nyaata horiif oolu turtii guyyoota 45n haammamu danda’u magarsaa jiru. Hojiin qonna Gammoojjii guddisu kun waabii nyaataa mirkaneessuudhaan akka biyyatti hojiilee xiyyeeffannoon […]
- Manni Maree Naannoo Amaaraa Yaa’ii idilee marsaa 5ffaa waggaa 5ffaa yaa’ii idilee 15ffaa Wixata dhufu ni taa’a.Afa Yaa’iin mana maree naannichaa Adde Warqisawu Maammoo ibsa kennaniin gaabaasa raawwii walii galaa bara bajata 2012 fi Covid-19 ittisuuf hojii hojjetamaa jiru ajandaa yaa’ichaa ta’uu himaniiru. Bajata dabalataa bara 2012 fi bajata bara 2013 raggaasuu ajandaawwan dhiyaatan keessaayi. Mannni marichaa muudama garaa garaas akka raggaasu ni eegama.FBC irraa odeeffanne.


text:
(By SochiiWalabummaa Oromiyaa)
“The United States has today formally recognized Kosovo as a sovereign and independent state. We congratulate the people of Kosovo on this historic occasion … In light of the conflicts of the 1990s, independence is the only viable option to promote stability in the region.” (U.S. Secretary of State Condoleezza Rice, Washington DC, Feb. 18, 2008)
Seenaa fi haalli qabsoon isaanii keessatti geggeeffamu addaddummaa ha qabaatu malee, QnBO kan QBK irraa baratuu danda’u: (a) Ummatin waan fedhu beekee, Ija jabaatee, irree horatee, kutannoon mirga isaa falamate gargaarsa addunyaa akka horatu; (b) Kaayyoo bilisummaa bakkaan gahuuf “qabsoo nagaa” qofaan akka hin geenya fi qabsoon hidhannoo akka filmaata biraa hin qabnne; (c) Yeroo gabaabaa keessatti waraana ijaarachuu fi injifachuun akka danda’amu.
Daangaan Kosovo, akka har’a beekkamutti kan sararame, dhuma Lola Addunyaa 2ffaa booda, yeroo Soshaalist Republic of Yugoslavia keessatti mirga ofiin of-bulchuu gonfatte ture. Bara 1989 keessa, mootummaan Serbia, heera haaraa tumuun, mirga Kosovon ofiin of-bulchuuf qabddu irraa mulqe. Ummatin Kosovos, bara 1991 keessa, ‘referendum’ godhachuun, fedhii Serbian alatti, walabummaa Kosovo labse.
Biyya walaba labsachuu isaanii sababfachuun, Serbian, 1990moota keessa, cunqursa fi roorroo hedduu ummata Kosovo iraan geesse. Ummata Kosovo kumaatamaan lakkaawwaman ajjeessitte; 800,000 kan ta’an lafa fi mana isaanii irraa buqqisite. Ummatin Kosovo garuu cunqursa fi rorroo isa irra gahaa tureen mo’amuun mootummaa Serbia tii haarka kennuu gonkumaa ni dide; kutannoo fi jabina caalaan fincila isaa finiinse.
Waraana Bilisummaa Kosovo (WBK) ijaaruun kan jalqabame bara 1993 keessa ture. Waraanichi kan tarkaanfii isa duraa fidhate bare 1996 keessa ture. Yeroo sanitti, lakkoobisi miseensota isa nama 150 qofaa ha turu malee Pristina, Vucitrn, Kosovska Mitrovica, Pec, Suva Reka, fi Piodujevo keessatti tarkaanfii laalessaa addaddaa diina isaa irratti fudhachaa ture. Tarkaanfiin WBK kan irratti xiyyeeffates buufata polisii warra Serbia, buufata raayyaa waraana mootummaa fi gantoota fi basaasttota dhalootaan Kosovar ta’an irratti ture. Tarkaanfiin WBK diina irratti fudhatu, akka ‘civilians’ hin gaagaane of-eegganno guddaan sosso’u turan.
Bara 1997 keessa, WBKn, akka hoogganootin siyaasa Kosovo haasaa nagaa mootummaa Serbia wajjin godhan keessatti murtii mirga ummatin Kosovo mootummaa walaba ijaarrachuuf qabu dabrasee kennu irraa akka qooda hin fudhanne akeekkachiise. Akeekkachiisin isaan ifatti fira fi diinatti labsan kun tarkaanfii qabatamaa isaan yeroo yerootti fudhachaa turanitti dabalamee kutanno isaan waraana riphee lolaa geggeessuuf qaban xaliila godhee mul’ise. WBKn siyaasa (geo-politics) addunyaaf ilaaacha gahaa kan kennu fi, osoo kaayyoo isaa hin ganin, toofttaa isaa akka feesisetti kan jijjiiruuf banaa fi dandeettii qabu ture.
WBK, dhuma 1997 jala, ijaaramee bara afur (4) keessatti, nannoo Donji Prekaz fi Drenica qabachuun akka diinni acchi gahuu hin dandeenye ittisuu danda’e. Naanno kanattis misensota WBK fi kaadhimaatootaa addaddaa leenjisuu jalqabe. Jalqaba bara 1998 tti, lakkoobsi WBK gara 500 gahe: waggaa lamatuu keessatti, kan bara 1996 keessa 150 ture, harka 3 ol guddate.
Addunyaanis ummatin Kosovo mirga isaa kabachiifachuuf hamma du’aatti lolachuuf akka kutate akka gaariitti hubate. Akkuma Oromoon “yoo abbaan iyyate [lolate], ollaan namaaf dirmmata” jedhu, ummatin Kosovo kutachuu arginaan hawaasin addunyaa (international community) araaraa buusuuf gidduu seene. Serbian nagaa diduu irraan kan ka’e NATO (North Atlantic Treaty Organization) Serbia irratti bombii hedduu roobsuun akka isheen Kosovo irraa harka ishee fudhattu dirqisiise. Serbianis human ishee kan waraanaa fi kan poolisii Kosovo keessaa baaftte. Gumiin Ittisaa kan Mootummoota Gamtoomanii (UN Security Council) Kutanoo (resolution) bara 1999 baseen, hamma haalli Kosovo murtii maayyii argatutti, Kosovon mootummaa cehumsaa (UN Interim Administration Mission in Kosovo (UNMIK)) jedhamu jala galchee Kosovo fi Serbia marissisuu jalqabe. Isaanis walii-galtee irra gahuu hin dandeenye. Yeroo kanatti, Dhaabine Mootummoota Gamtoomee (UN) walabummaa Kosovo deggeree gabaasa galche.
Fulbana 17, 2008, Caffeen Parlaamaa Kosovo walabummaa Kosovo labse. Ergasii as biyyoonni 100 ol ta’an Kosovo akka biyya walabaatti fidhatanii jiru, mootummaa USA dabalatee.
Dhaabonni addunyaa (international organizations) heddunis Kosovof miseensummaa kennan. Bara 2008 keessa, Serbian, dhimma kana irratti ilaalcha Mana Murtii Addunyaa (International Court of Justice (ICJ)) gaafatte. Manni murtii Addunyaas, “Kosovoon walabummaa ishii labsuun seera addunyaa tokkollee hin cabsine” jechuun deebii kenneef.
Ummatin Kosovo fi jaarmonni siyaasa Kosovo waan barbaadan beeku turan: Kosovo Walaba! Ummatin Kosovo mirga isaa falmachuuf “qabsoo nagaa” qofaan akka hin geenya hubate. Yeroo gabaabaa keessatti WBK ijaarrate. WBK harka maratee biyya ambaa keessa hin teenye. Biyya isaa keessatti tarkaanfiilee laalessaa diina isaa irratti fudhachuu eegale. Tarkaanfii isaa kanaan kutannoo mirga isaaf falmachuuf qabu addunyaatti mul’ise. Addunyaas ni dirmateef. Ummata fi biyya isaanii bilisummaa fi walabummaa gonfachiisan.
*Sochii Walabummaa can be reached at sochiiwalabummaa@gmail.com and at Facebook page SochiiWalabummaa Oromiyaa.


text:
Finfinnee, Eebla 12/2014 (TOI) –Konkolaattonni deeggarsa namoomaa fe’an 30 gara naannoo Tigraayitti imaluuf qophii ta’uu Sagantaan Nyaata Addunyaa ibseera.
Konkolaattonni meeshaalee deeggarsa namoomaa fi nyaata badhaadhaa fe’an 30 gara naannoo Tigraayitti imaluuf qophii ta’uu dhaabbata Sagantaa Nyaata Addunyaatti hogganaan Kominikeeshinii damee Itoophiyaatti Kileer Neeviil ibsaniiru.
Walakkeessa baatii Muddee 2021irraa eegalee marsaa lamaan deeggarsi namoomaa Meetirik Tooniin kumni 2 fi 350 fi boba’aan liitirri kumni dhibbi 1 fi kumni 62 gara naannichaa galuu beeksisaniiru.
Murtoo mootummaan deeggarsa namoomaa waliin ga’uuf jecha walitti bu’iinsa dhaabuu dabarse haala gaariin kan ilaalan ta’uu kaasuun, dhaabbatichii fi deeggartoonni isaa deeggarsa namoomaa kaaba Ityoophiyaaf barbaachisu waliin ga’uuf dandeettii qabaachuu eeraniiru.
Jalqabaa baatii Eebilaa 2022 irraa eegalee konkolaattonni deeggarsa namoomaa fe’an nageenyummaan isaanii eegamee karaa Afaar gara Tigraay imaluurratti fooyya’iinsi mul’achuu kaasuun, jalqabbii gaarii kana guddisuun lammiilee deeggarsa barbaadaniif guyyaa guyyaan deeggarsa dhiyeessuun barbaachisaa ta’uu eeraniiru.
Lammiilee naannolee Amaaraa, Tigraayii fi Afaaritti deeggarsa namoomaa barbaadan miiliyoona 3.5’f Sagantaan Nyaata Addunyaa deeggarsa nyaataa qaqqabsiisuuf hojjechaa jiraachuu himaniiru.
Dhaabbatichi baatii Bitootessaa 2022 irraa eegalee naannoo Amaaraatti lammiilee kuma dhibba 4 fi kuma 50 oliif, naannoo Afaaritti ammoo lammiilee kuma dhibba 3 ta’aniif deeggarsa namoomaa taasisuu ibsaniiru.
Tattaaffii waloo taasisuunii fi hanga deeggarsaa aariitiin guddisuun lammiilee baraaruun barbaachisaa ta’uu kaasaniiru.
Sagantaan Nyaata Addunyaa seensa bara 2021 irraa eegalee lammiilee naannoolee Amaaraa, Tigraayii fi Afaar miiliyoona 4 fi kuma dhibba 4 ol ta’aniif deeggarsa midhaan nyaataa taasisuu ibsaniiru.


text:
Pirezidaantiin Amerikaa Donaldi Tiraampi kora dhaabii WEF, World Economic Forum biyya Siwizerladitti qopheesseef magaalaa Davos jira.
Waltajjii Dinagdee Addunyaa, WEF gannuma gannaan taahanii waan adudnyaan gama jirennaatin,siyaasaatii fi barnootaatiin keessa jirtu laalanii akka wayyeessaniin irratti mari’atan.
Dureeyyii addunyaa 2,500, gaazexeessitota, bulchootaa addunyaatii fi nama hedduutti itti dhufa. Bulchootii kora kana dhufan karoora addunyaan wayyeessuu dandahan irratti wa jedhan.Pirezidaantiin Amerikaa, Tiraampi karoora isaa Amerikaa Asi Aanfanna ykn America First jedhu keesasstti daldala addunyaa qaqqajeelchanii mi’a biyya alaatii Amerikaa dhufu haga tokkotti qaraxa dabaluuf qabuun achi dabre.
Amerikaan ganna 18 keessatti baranuma pirezidaantii isii kora kanatti ergatte.Pirezidaanti Biil Kilinton bara 2000 keessa achi dhaqe.
"Nu mariitti dhugeeffanna.Pirezidaantiin Amerikaa asi jiraachuunuu akka addunyaanuu walqixxee wal mari’ttu tolcha,” jedha pirezidaantiin Waltajjii Dinagdee Addunyaa, Borge Birendee.
Pirezidaantiin Amerikaa Donald Tiraampi maashina wayaan miican fi mi’a oowwaa aduutiin guurratan,Solar Panel ka biyya alaatiin Amerikaa dhufaa irrati qaraxa dabaluuf guyyaa dheengaddaa mallatteesse. Amerikaa mi’a kana irraa guddoo faaydaa hin argattuu jedhe.
"USA daldala namuu faaydaa keessaa aragatutti akka dhugeeffattu addunyaa agarsiisuutti jirti malee faaydaa ufii hin gattu tanaaf hajajii bahe,” jedha. Muummeen mininstera Indii, Narendiraa Moodi ammoo dubbii pirezidaantiin Amerikaa jedhe suniin wal mormotu jedhe.
“Warra akka biyyitii wal irraa bittee hin gurguranne tolchuuf qaraxa dabalutti dhufuutti jira.Jarii kun akka addunyaan akka feete waliin hin daldalle dhowwuu qofaa mitii akka seera addunyaatuu qonyisuu fedhaa,” jedha.
Pirezidaantiin Amerikaa qaraa faaydaa Amerikaa asi aanfannaa jedha.Biyyitii hedduun tana irratti yaada akka akkaa qabdi.


text:
Madda seenaa tokkoffaa
Maqaan Koo Abbittii Haajikadiir Haajihirphoo Jedhama.Iddoon Jireenya Kiyyaa Immoo Godina Arsii Lixaa Aanaa Siraaroo Ganda Billaancha Lamaan Naannawa Magaalaa Alamxeenaa Keessa Jiraadha.Seenaa Jireenya Kiyyaa Ibsachuu Barbaada. Ani Ijoollumma Ykn Daa'ima Umurii 6 Irraa Kaasee Barumsa Barachaa Ture As Keessatti Immoo Kutaa1-6m/b/b/lamaatti Baradhe Kutaa7-8magaalaa Alamxeenaa Kutaa9-10magaalaa roophii keessatti baradhe yommuu kana hunda baradhu gufuun barnootaa nabiratti waan hin argamneef nama baay'ee cimaa turee yeroo san garuu kutaa 7ffaa yommuu baradhu badhaatuu hirphootiin qabamee baay'ee dararamaa tureera.akkasumammoo yeroo kutaa10ffaa Baradhu Jaalalli Haalaan Natti Cimee Ture.Tan An Irraa Qabame Ifanaa Girmaa Tiiraagoo Jedhamti Baay'ee Na Miitee Turte Jaalalli Keenyas Hin Milkoofne,gargar Baane Jechuudha.Akka Ishii Jaaladhu Enyuunu Hin Jaaladhu Ture. Amma Garuu Obsee Barumsa Barachaa Jira.Badhatuun Sun Immoo Sobdee Najaalattee An Isii Hawwee Miti.Amma Yoo Rabbi Jedhe An Jaalalaaf Iddoo Kennu Hin Fedhu.


text:
Ulaagaan bareedinni ittiin madaalamu seenaa addunyaa tanaa keessatti garaagarummaa qaba. Wanti waggoota 500 dura akka bareedinaatti ilaallamu arra jijjiiramee waan biraa ta’eera. Arraan tanas taatu aadaa fi biyyoota garagaraa keessatti akkaataan bareedinni itti ibsamu garaagarummaa qaba. Kan isa tokkoof bareedinaa isa kaaniif fokkina ta’uu mala. Kan tokko biratti jaalatamu kan biraa biratti jibbamuu mala. Kan isa tokko boonsu kaan ammoo qaanfachiisuu danda’a. Walumaa galatti bareedinni eddoo garagaraatti, biyya garagaraatti, yeroo garagaraatti garaagarummaa qaba. Barruu tanaan bareedinni biyyoota garagaraa keessatti haala kamiin akka ibsamu ilaalla.
Jaappaan
Biyyoota heddu keessatti kofli mallattoo miidhaginaati. Kanaaf ammoo ilkaan adii walqixxaayee qajeelee biqile qabaachuun seequu gaariif barbaachisaadha jedhamee amanama. Garuu Jaappaan keessatti ilkaan wal qixxaaye irra caalaa ilkaan jajallatee biqiles miidhaginatti laallama. Jappaan keessatti waan Yeybaa jedhamu tokkotu jira. Yeybaa jechuun ilkaan wal hin qixxaayin jechuudha. Keessattuu ilkaan qarrinfoo (Qarriffaa) kan gubbaa ibsuudhaaf tajaajila. Lammiileen Jaappaan nama ilkaan akkanaa qabu haalaan jaalatu. Seequun Yeybaa jedhamuun beekkamu kun nama saniif bareedina addaa dabala jedhanii amanan. Ilkaan jaappaanonni Yeybaa jedhanii yaaman kana, biyya keenya naannoo tokko tokkotti Maa’elaa jedhanii yaaman. Biyya teenyatti namni ilkaan kana qabu yeroo hedduu gammachuu hin qabu. Jaappaan keessatti garuu ilkaan kun, badhaasa Rabbiiti jedhamee amanama. Warri Jaappaan waan uumamaan namaa kenname kana bifa kamiinuu qajelchuuf yaaluun gaarii miti jedhan.
Iiraan
Dardarran heddu dubartii yoo faarsan ta funyaan Aliif qabdu jedhan. Funyaan qajeelee dheeratu hawaasa biyya keenyaa biratti haalaan jaalatama. Iiraan keessatti ammoo jaalatamuu biras dabree akka taajirummaatti laallama. Lammiileen Iiraan funyaan isaanii qajeelfachuuf mallaqa guddaa kafaluun waan baramaa tahee jira. Yeroo ammaa kana namni funyaan ofii qajeelfachuu barbaadu doolaara Ameerikaa 2500 ol kafaluun dirqama. Aadaan kun arraan tana haalaan baramaa ta’eera. Kanaafuu namni funyaan isaa haala saniin mallaqa kana hunda itti baasee hojjachiifate, dureessa jedhamee fudhatama. Namoonni hedduun eega sarjariin godhameefii boodas, bandeeja funyaan isaaniirratti maxxanfame ofumarratti dhiisanii hawaasa keessa deddeemu. Namni akkanaa kun dureessa jedhamee waan yaadamuuf, hawaasa biraa kabajaa guddaa argata.
Taajikistaan
Nyaarri ijaa dubartoota heddu biratti akka miidhaginaatti laallama. Yeroo ammaa kana ammoo dubartoonni heddu nyaara haaddatanii qalama ofitti diban. Dubartoonni biyya Tajikistaan nyaara gurguddaa qabaachuudhaan beekamu. Yeroo heddu nyaarri isaanii lameen funyaan gubbaan dabree wal tuqa. Kun ammoo akka miidhagina guddaatti laallama. Dubartoonni nyaarri isaanii wal hin tuqne ammoo, qalama itti dibanii wal tuysiisan. Nyaara waltuqe qabaachuun miidhagina qofa osoo hin taane, mallattoo carra qabeessummaati jedhama. Akkasumas dubartootaaf mallattoo qulqullinaa fi umrii dheeraa qabaachuuti. Warra dhiiraatiif ammoo mallattoo jabinaati jedhamee amanama. Walumaa galatti nyaara dheeraa waltuqe qabaachuun Tajikistaan keessatti wantoota gaggaarii ta’an hundaan walqabsiifama.
Kooriyaa Kibbaa
Kooriyaan Kibbaa biyya plastic surjeriin beekamtuudha. Dubartoota biyyattiin qabdu keessaa hedduun isaanii Plastic Surgery dhaan fuula isaanii jijjiirataniiru. Akka galmeen seenaa himutti dubartoota magaalaa guddittii biyyattii Se’uul keessa jiraatan 5 keessaa 1 plastic surjeriin fuula isii jijjiirsisteerti. Koriyaa Kibbaa keessatti fuulli boca onnee qabaatuu qaba jedhamee amanama. Kana jechuun gama gubbaatiin bal’atee gara jalaatiin ammoo qal’atuu qaba. Kanaaf jecha dubartoonni Kooriyaa kibbaa hedduun waan kana raawwachuuf dirqaman. Doktoroonni ogummaa kanarratti bobbahanis, fuula isaanii bananii lafee caccabsanii boca fuulaa jijjiiran.
Moritaaniyaa
Biyyoota heddu keessatti qal’ini dubartiidhaaf bareedina. Kanaaf jecha dubartoonni hedduun wayta soorata lagatan mul’ata. Moritaaniyaa keessatti garuu dubbiin faallaadha. Bareedinni dubartiidhaa furdina isiiti jedhama. Sababa kanaaf maatiin ijoollee dubraa xiqqeenya irraa kaasanii soorata qaama isii furdisu nyaachisan. Akkasumas dawaalee garagaraa kan ulfaatina qaamaa dabalus ni kennaniif. Dubartiin heerumuu barbaadduu fi dhiiraan hawatamuu barbaaddu soorata heddummeessuun nyaatuu qabdi. Wanti kun ammaan tana magaalota biyyattii keessatti xiqqaachaa dhufus baadiyaa keessatti garuu ammas aadaan tun hin dhiifamne.
Miyanmaar
Miyanmaar keessatti ammoo dheerina mormaatu iddoo guddaa qaba. Dubartoonni gosa Padoong gaafa umriin isaanii waggaa 5 guuterraa kaasanii, sibiila akka faaya mormaatti tajaajilu mormatti diratan. Gaafa jalqabaa sibiila 6tu mormatti kaayama. San booda adaduma waggaan dabaluun sibiilli tokko ida’ama. Faaya mormaa kana ida’uunis haga gaafa heerumtuutti itti fufa. Gaafa herumterraa kaasee garuu ni dhaabbata. Sababa kanaaf mormi dubartoota hedduu sababa sibiila kanaatiif jecha haala malee dheeratee mul’ata. Mormi dubartoota garii haalaan dheeratee seentimeetira 40 gahuu danda’a. Wanti kun yeroo tokko tokko haalaan dheerachuun morma dubartootaa kan miidhu yoo ta’u, dubartoonnis of duuba mil’achuudhaaf ni rakkatu. Qaama guutuun duubatti naannawuu qabu.
Qophii Abu Ibtisam
Rufaida Women's Foundation Guyyaa har’aa Waxabajjii 19-10-2014 (June 26, 2022) barattoota Sagantaa (Diploama in Islamic…
Sheikh Jamaal Muusaa Jiloo jedhaman. Sheikh Jamaal bara 1955 A.L.I Godina Harargee Lixaa Aanaa Doobbaatti…
Dorgommiin Qur’aanaa Idil addunyaa yeroo jalqabaatiif jimaata irraa jalqabee Itiyoophiyatti geggeeffamaa jiru, sagantaan cuffinsaa guyyaa…
Biyyi teenya Itiyoophiyaan waggaa sadi dura, saatalaayitii takka gargaarsa mootummaa Chaaynaatiin gara hawaa erguun isii…
Yeroo ammaa kanatti buna dhuguun baramaadha. Dhugaatii haalaan jaalatamus taheera. Namni hundi buna dhuguu baatus…
Lola Raashiyaa fi Yukreen jiddutti geggeeffamaa jiru dabalatee walitti gaarrifannaan Iraanii fi Ameerikaa jiddutti yeroo…


text:
LibreOffice 7.3 Help
Iddoo islaayidottaa debistee tartibessuuf matadureewwan islaayidii fi irrantoo gulaaluu dandessuutti gara mul`annoo toorrittii jijjirrama.
Kaballi Dhangeessa Barruu, matadureewwan islaayidiitii fi sajoowwan armaan gadii of keessatti qabaata:OlGuddisi, GadGuddisi, Ol Siqsi fi Gadi Siqsi. Yoo mata dureewwan islaayidii gabatee cuqoottiin debistee tartiibessuu barbaadde qareen jalqabaa mata duree irrattii argamuu ishee mirkanessii akkasumaas mataduree sadarkaa tokko gaddii busuuf Tab dhiibi. Mata duree sadarkaa tokko olii siqsuuf, shift+Tab dhiibi.
Sadarkaan torii olanaan matadureewwan islaayidii waliin yemuu wal gittuu innii gaddii annaa immoo iranttoo islaayiddii waliin walgitta.


text:
Muummichi ministeera Israa’el Benjaamiin Netaaniyaahu duula na filadhaa geggeessaa jiru ilaalchisee, Kiibxata kaleessaa haasaya Televizhina biyyattiitiin kallattiin dabreen, “ irra deebiin yoo kan filatamu tahe mootummaa haaraya akkuma hundeesseen Sulula Urduun West Bank keessatti argamuu fi naannawa kaaba Bahar-al-Mayyititti argamu hunda gara Israa’elitti kutuuf har’a waadaa gala” jedhe.
Naannoon Benjaamin Netaaniyaahuu humnaan Israa’el jalatti galchuuf dhaadate kun, dachii yeroo ammaa West Bank keessatti harka Falasxiin jala jiru keessaa dhibbeentaa 30 ol yoo tahu, kanaan duras Israa’el manneen seeraan alaa ijaaruun Yahuudota kuma 11 ol qubsiistee jirti. Dabalataanis yeroo ammaa naannicha keessa Falasxiinonni kuma 65 ol tahan kan jiraatan tahuu odeeyfannoon ni addeessa.
Labsiin Israa’el kun Falasxiin fi biyyoota biroo irraa mormii cimaa kan kaase yoo tahu, Prezdaantiin Bulchiinsa Falasxiin Mahmuud Abbaas “Israa’el karoora kana raawwachuuf yoo kan yaaltu tahe, walii galteewwan kanaan dura mallatteeffaman hundi kan diigaman taha” jechuun akeekkachiise. Gamtaan Ministeerota haajaa alaa biyoota Arabaa gama isaatiin labsiin Israa’el kun “marii nageenyaa Israa’el fi Falasxiin jiddutti geggeeffamu kan danqu” jechuun balaaleffate.
Haaluma wal fakkaatuun Sa’uudii fi Qaxar dabalatee biyyoonni Arabaa heddu karoora mootummaa Israa’el kana balaaleffatanii jiru. Sa’uudiin karoorri kun “seera addunyaa kan cabsuu fi gocha hamaa Falasxiinota irratti aggaamame” jechuun balaaleffatte. Dabalataanis mootummaan Sa’uudii dhimmicha irratti mari’achuuf ministeerota biyyoota Islaamaa 57 wal gahii ariifachiisaa yaamee jira.


text:
Yunaaytid isteetes kutaa kibba dhiyaa Teeksaas keessatti hidhataan mana barumsaa sadarkaa duraa seenuun yoo xiqqaate ijoollee barattota ta’an 19 fi ga’eessoota 2 ajjeesee jira.
Hidhataan umriin 18 jalqaba akkoo isaa qawween eega rukutee booda konkolaataa offatee ittiin mana barumsaa kana cabsee seenuun haleellaa kana kan geesisee yoo ta’u kunis kanneen nageenya eegsisaniin ituu hin ajjeefamin dura ture.
Barreessaa dureen Tokkummaa Mootummootaa Antoniyoo Gutarrees ajjeechaa gaggeeffamee Kanaan rifachuu fi gadduu isaanii dubbii himaan isaanii ibsanii jiru.Kanneen miidhaman kun ijoollee ta’uun isaanii immo caalaa nama gaddisiisa jedhan.
Prezidaantiin Amerikaa Joo Baaydin Kibxata kaleessaa imaltuu biyyoota alaa keessatti gaggeessaa turan irraa eega deebi’an booda galgala haasawaa dhageesisaniin, gadda isaanii maatii namoota ajjeefamaniif qaban ibsuun, uummata walitti qabanii ajjeesuun maaliif Amerikaa keessatti baratamaa ta’e jechuun gaafatan. Kanaafis seera tumtoonni waa’ee qawwee irratti seera hiika qabu akka baasaniif gaafatan.