text:
Duraan duursee nagayaa fi fayyaan Oromoo hunda bakka jiranitti haadhaqabu isiniin jenna. Akkuma beekkamu dhiheenya kana guyyaa 12/3/2016 ayyaanni OMN kan amata 2ffaa sababeefachuudhaan masri magaalaa kaayroo keessatti kabajamuun niyaadatama haata’u malee qaamni hinbeekamne dahoo OMN godhachuudhaan summii baqattoota Oromoo biyya masrii baqatummaadhaan jiraattan keessatti uumuun niyaadatama, akkasuma wanni ayyaana kana irratti argame ajandaa ykn qabxii guddoo ta’ee hawaasa Oromoo addunyaa keessa faca’ee jira walumaagalatti qabsoo amma biyya keessatti deemaa jirutillee gufuu guddaa ta’ee argamee jira.
Yeroo jalqabaatiif diigaminsa hawaasa Oromoo sababii itti ta’e eega Kamal Galchoo bara 2006 tti mootummaa itoophiyaa irraa ummata oromootti makame booda, akkasuma yeroo kanarraa kaasee Oromoo keessattiis paartiileefi garaagarummaa guddaa fidee jira,kun immoo qabsoo Oromoo akkamaletti laamsheessee jira wanni baayee nama gaddisiisu yeroo umanni Oromoo bal’aan biyya keessaa tokkummaan harka duwwaan diina qawwee baadhate duratti ifaan ifatti mirga isaaniitiif falmaa jiru keesatti,garuu wanni magaalaa kaayroo kana keessatti argaa jirru kan kanaan walfaaleessu.
Qabsoo umatta Oromoo keessatti takkaa namni alaabaa Oromoo irraa mufii qabu arginee hinbeeynu, garuu alaabaa Oromoo umanni Oromoo hundi itti amanu kanatti alaabaa biraa fidanii alaabaa dhiiyni ilmaan Oromoo iratti dhangala’e kan isaani gubbaa kaayaanii alaabaa umanni Oromoo itti amanu kana ukkamsuuf yalii godhaaturuun ni yaadatama kun immoo saba Oromoo bal’aa kana salphisuudha akkasuma hawaasa Oromoo biratti mufii guddaa fidee jira.
Sadarkaa addunyaa maratti akkasuma biyya keessattiis qeerroon ykn hawaasni Oromoo bal’aan hawwan,dargaggoo,shamarran,qotee bulaa fi daldaltoonni hundi alaabaa Oromoo beekamtuu fi tan seenaa qabdu tan walaalaan Oromoo fi hayyuun Oromoo iratti wareegame kana sodaa takka malee biyya keessatti olqabaa jiran nuus baqattoonni Oromoo alaabuma tana olqabaa jirra,akka baqataa Orommoottillee alaabaan haareeyni kun dantaa baqataa keenya kan miidhu tahuu cimsinee isiniif ibsuu barbaanna,kuniis:-
- Ilaachi dhaabbileen mirga dhala namaa kan addunyaa qabsoo Oromootiif qabanii fi dantaa baqattummaa Oromootiif qaban amantummaa isaan nuuf qaban shakkii keessa jalcha,fakkeenyaaf dhaabbatni geneva keessatti argamu kan maqan isaa UNPO (Unrepresented People Organization) ja’amu biratti alaabaan umanni Oromoo ittiin beekkamu alaabaa Oromoo tahuun beekkamaadha kun kanaan osoo jiruu alaabaan biraa Hawaasa Oromoo ykn baqataa keessatti argamuun shakkii qabsoo Oromootif rakkoo baqatummaa kenyaa kan fidu tahuu isiniif ibsina.
- Warreen alaabaa hinbeekkamne tana hawaasa keessa fidan kun warra dantaa keezii Oromoo baleesuuf deemanii fi warreen hidhata diinaa wajjiin ykn imbaasii itoophiyaatii wajji qaban tahuu ifaan ifatti iratti dhaqqabnee jirra ykn umanni kun OPDO biyya alaa tahuun isaanii hubanee jirraa.
Nutiis akka CTBOBM tti ayyaana OMN guyyaa 12/3/2016 kan waggaa 2ffaa sababeefachuuf ayyaaneefame kana iratti qaamni hinbeekamne dahoo godhachuudhaan waan qabsoo ummata Oromoo laamsheesuu fi dantaa baqataa dura dhaabatu argamuun hedduu nutii fi hawaasa Oromoottiis mufachiisee jira, nutiis yaaduma kana irraa kan ka’e Ibsa Ejannoo armaan gadii kana baafnee jirra .
- Nama dantaa baqataa Oromoo dura dhaabatu yoomiyyuu iratti qabsoofna!!
- Miidiyaa Oromoo kamiyyuu nideegarra,garuu miidiyaa Oromoo sababeefatanii dabtaa addaa ykn dantaa dhunfaa kan hawaasa miidhu kan hojatamu yoomiyyuu nibalaaleefanna!!
- Alaabaan Oromo malattoo fi gaachana ummata Oromooti yoomiyyuu nama alaabaa tana tuttuqu nibalaaleefanna!!
- Biyya masrii keessatti namoota alaabaa hinbeekamne qabatanii deemanii wajjiin tarkaanfi tokko wajjiin taarkaanfachuu akka hindandahamne ibsina!!
- Namoota alaabaa gandaattiin deemu yoomiyyuu nibalaaleefanna!!
- Qabsoo Oromoo yoomiyyuu nideegarra ergamtoota wayyaaneetii fi OPDO yoomiyyuu duradhaabanna!!
- Magaalaa masrii tana keessatti sababa alaabaan hinbeekamne gad baate kanaan yoo hawaasni Oromoo kan kaayroo jiraatu walitti bu’u taate qaamni alaabaa hinbeekamne tana hawaasa keessa fide akka ittigaafatamummaa fudhatu cimsinee isin hubachiisa!!
- Yeroo FXG biyya keessaa finiinaa jiru kana keessatti alaabaa hinbeekamne kan gad baase kana isaa fi diina Oromoo ija takkaan laalla!!
- Oromoonni addunyaa irra jirtan hundinuu dhimma namni dhunfaadhaan ykn gareedhaan ofaa jiran kana akka qabxii mariitti laaluu dhiifnee qabsoo teenya kallattii hundaan finiinsu qabna !!
HUBACHIISA
Koreen CTBOBM tii fi irra caalaan hawaasaa Oromoo biyyaa Masrii waan rakkoo tana hubatani irra gahaniifi ayyaana OMN kan waggaa 2ffaa kan magaalaa kaayroo iratti gaggeefame kana irraatti hinhirmaanne, akkasumaas warreen ayyaana saniratti hirmaatan rakkoo kana ifaan ifatti hubatanii jiran.
Injifannoon Ummata Oromoo bal’aaf haata’u
Koree CTBOBM
Guyyaa 15/3/2016
Best Regards


c: text/html

text:
Akka Lakkoobsa Itiyoophiyaatti Fulbaana 24, bara 2014 Paartiin Badhaadhinaa Filannoo biyyaaleessaa marsaa 6ffaa geggeessame irratti sagalee Mootummaa isa hundeessissuu argachuun Mana maree bakka bu’oota Uuummataan Mootummaa haaraa hundeessuun isaa ni yaadatama. Mootummaa haaraan hundaa’e kun guyyaa har’aa Ministiroota 22 mana mareef dhiyyeessuun raggaasisee jira.
Dhimma hundeeffama mootummaa kanarratti gabaasaan keenya Mitikkuu Fiqaaduu Fininnee irraa, Obbo Yaasoo Kabbabaa miseensa Adda Bilisummaa Oromoo Obbo Daawud Ibsaan hoogganamurraa, akkasumas Dr. Zelleqee Temesgeen Mana Maree Federeeshinii Itiyoophiyaatti gorsaa dhimma seeraa, Dirree Dimookiraasii har’aaf haasofsiisee jira. Caqasaa.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
OMN:Oduu Onk.15,2015 Hayyuun Barnoota Argaa dhageettii Gadaa Oromoo bu’uuressanii, aadaa fi seenaa Oromoo yeroo dheeraaf barsiisaa kan turan, Abbaa Liiban Dabbasaa Guyyoo, magaalaa Naayiroobii keessaa achi buuteen isaanii erga dhabamee guyyooya 19 kan lakkofsiisee yoo ta’u, haga ammaatti kan hin argamne ta’uun himame.
Mangoddoonni Oromoo fi waldaan hawaasa Oromoo Naayiroobii, obboo Dabbasaa Guyyoo argachudhaaf barbaacha isaanii akkuma itti fufanitti jiru.
Hayyoonni fi jaarmayaaleen Oromoo gara garaas, yaaddoo itti dhagayame ibsuun, barbaacha manguddichaatiif qaamoolee mootummaa Keeniyaa fi, dhaabbilee addunyaatti iyyataa jiran.
Argaa fi dhageettii seenaa Oromoo yeroo dheeraaf barsiisaa kan turan, Abbaa Liiban Dabbasaa Guyyoo, irreecha bara kanaa biyya Keeniyaa, Nairobi City Park jedhamutti, gaafa Fulbaana 27 bara 2015tti geggeeffamee ture irratti argamuun, akkuma kanaan duraatti, gorsa gara garaa baqqattoota Oromoof kennanii turan.
Abbaa Liiban Dabbasaa Guyyoo sirna ayyaana kanarraa qooda fudhatanii gara manaatti erga deebi’anii booda, achi buuteen isaanii kan hin beekamne ta’uun maatii fi firoottan isaanii ni dubbatu.
Haala dhabamiinsa obbo Dabbasaa Guyyoo sirritti hubachuuf, firoota isaanii fi, namoota gara garaa yeroo dheeraaf isaaniin wal beekan dubbifnee jirra.
Magaalaa Naayirobii kan jiraattu, inatlti isaanii Darbii Dabbasaa Guyyoo akka nuuf himtetti, abbaan isii erga dhabamee guyyoota kudha 19 laakkofsiisee akka jiru nutti himuun, haga ammaatti kan hin argine ta’uullee dubbattee jirti.
Guyyama san bakka biroos bilbila bilbiluun, gaafannee hin argine kan jettu Darbiin, dhimma kana gara waajjiraalee poolisii biyyattiitti iyyachullee nutti himtee jerti.
Soddaa obbo Dabbasaa kan ta’an ammoo, obbo Shaamil Alii gama isaaniitiin, dhabamuu obbo Dabbasaa Guyyoo ilaalchisee, bakka bu’oota waldaa hawaasa Oromoo Naayiroobii fi, qaamota mootummaa biyyattii hundatti iyyannee jirra jedhan.
Akkasumas barbaacha kanaaf akka tumsaniif, manguddoota Oromoo Booranaatti himnee, barbaacha kana haala itti qindeessan irratti marii gochuuf Naayrobitti akka walgahan nuuf eeran.
Waldaan Hawaasa Oromoo Naayroobis barbaacha manguddoo kanaaf, gumaacha danda’u gochuuf tattaafataa akka jiran himanii jiru.
Obbo Dabbasaa Guyyoo erga dhabamanii jalqabee, du’uu fi jiraachuu isaanii hordofaa jirra kan jedhan, dura taa’aan waldaa hawaasa Oromoo Naayiroobii obbo Shaggaa Araddoo, dhabamuu manguddoo Oromoo kanarratti birmatanii, nu waliin akka barbaadaniif, manguddoota Booranaa hedduu dubbifnee marii geggeessaa jirra jedhan.
Manguddoota marii irra jiran keessaa tokko kan ta’an, obbo Waariyoo Aagaa dubifnee akka isaan nuuf himanitti, haala dhabamuu obbo Dabbasaa Guyyoo ilaalchisee, qorannoo gara garaa geggeessaa jirra jedhan.
Akkasumas manguddota hedduu waliin ta’uun, barbaacha itti fufudhaaf qophaayaa jiraachuu dubbatan.
Manguddoon umrii waggaa 63 obbo Dabbasaa Guyyoo waggoota 35f Keeniyaa magaalaa Naayiroobii keessa jiraataa kan turan yoo ta’u, bara 2000 irraa jalqabee argaa fi dhageettii gadaa Oromoo jedhu bu’uureessanii, nama aadaa Oromoo barsiisaa turan ta’uun kan beekkamaniidha.
Waggoota 16 darban irraa jalqabee haala gara garaa irratti kan wal beekan, Ameerikaa kutaa Minisootaa keessa kan jiraatan obbo Lammii Shunaa akka nuuf himanitti, Keeniyaa keessatti rakkooleen nama ukkamsuu, malaamaltummaa fi dhiibbaan adda addaa jiraachuu dubbatanii jiru.
Rakkoolee kanaan wal qabatee, dhabamuun Obbo Dabbasaa Guyyoo haalan kan isaan yaaddesse ta’uullee himan.
Biyya Noorwaay kan jiraatanii fi, bara 2000 irraa jalqabee obbo Dabbasaa Guyyootiin kan wal beekan ammoo, obbo Asnaaqaa Irkoo akka jedhanitti, gaafa argaa dhageettiin gadaa Oromoo bu’ureffamee turetti waliin turre jedhan.
Argaa dhageettii kana hogganaa kan turan obbo Dabbasaa ta’uu nutti himuun, waggaa tokkoo oliif, seeraa fi sirna gadaa nu barsiisaa turan jedhu obbo Asnaaqaan.
Dhiheenna kana ammoo dhabamuu isaanii erga dhagahanii booda, haalaan gadduu isaanii nutti himuun, dhimma kana ilaalchisuun, biyyoota alaa kanatti gurmaahanii marii gara garaa geggeessaa akka jiranillee dubbatan.
Obbo Dabbasaa Guyyoo wayta gara garaatti biyyoota akka Ameerikaa, Awurooppaa, fi bakkeewwan hedduu deemuun, nama seenaa fi sirna gadaa Oromoo barsiisaa turan yoo ta’u, wayta biyyoota kanneen hunda deemaa turanitti, obbo Asnaaqaa fi obbo Lammii Shunaatiin wal qunnamaa akka turan wal duraa duubaan duubatanii jiru.
Obbo Asnaaqaa Irkoo akka jedhanitti, obbo Dabbasaa Guyyoo aadaa Oromoo barsiisuudhaaf biyyoota gara garaa hedduu deemanii turan.
Akkasumas waldaa qorannoo Oromoo ykn OSA irrattis affeeramuun, hojiilee boonsaa fi muldhataa ta’an hedduu hojjataa akka turan ibsaniiru.
Namoonni yeroo dheeraaf obbo Dabbasaa Goyyootiin wal beekan kun akka nuuf himanitti, biyya Keeniyaa keessatti, ukkaamamiinsi baqqattoota Oromoo irratti raawwatamaa ture, haaraa akka hin taane ibsuun, haga ammaatti tana buuteen isaanii wallaalamuun haalan kan nama yaaddeessuudha jedhan.
Mootummaan Itoophiyaa wayta gara garaatti Keeniyaa keessatti dhalattoota Oromoo ajjeesuu fi ukkaamsun waan beekamuuf, tarii hayyuu kanas isaantu gaaga’e shakkiin jedhu deemaa jira.
Fakkenyaaf bara 1992tti, Oromoo beekkamaa obbo Jaatanii Alii, magaalaa Naayiroobii keessatti, guyyaa adiidhaan rasaasan ajjeefamuu isaanii ni yaadatama.
Bara 2007tti Injineroota Oromoo Tasfaahun Camadaa fi Masfiin Abbabaa, Keeniyaa magaalaa Naayiroobii keessaa ukkamfamanii, gara Itiyoophiyatti darbamuun kan hidhaman yoo ta’uu, mana hidhaa keessatti reebicha irratti raawwatameen, Tasfaahun Camadaa lubbuun darbuu isaa kan yaadatamuudha.
Darbii Dabbasaa Guyyoo akka jettutti, abbaan isii kanaan dura waa’ee aadaa Oromoo barsiisuu malee, dhimma siyaasaa kamuu keessa waan hin jirreef, qaamni kamuu waan isaan balleessuu barbaaduuf naaf hin galu jetti.
Ta’us hayyuun Argaa dhageettii Gadaa Oromoo Abbaan Liban Dabbasaa Guyyoo nama maraan kan wal ta’aniifi ollaafi fira cufa waliin nagayaan jiraatan waan ta’aniif namni dantaa dhuunfaatif isaan miidhu ni jira jennee amanuun nu rakka jedhu warri isaan beekan. Waan maraafuu rabbiin hayyuu bakka bu’aa hin qabne kana firoota isaanitifi ummata Oromootif hubaatii takka malee nagayaan akka rgamiisu hawwaa, itti baha dubbii tanaa hordfonee yero yeroon isniif dhiheessina.
Usmaan Ukkumeeti qindeesse.


text:
Caamsaa 20/2014(TOI) – Yuunivarsiitiin Wachaamoo sagantaa baratoota yeroo barnoota adileefi kaaniin barsiisaa ture baratoota kuma 2 fi 200 eebbisiise.
Yuunvarsiitichi marsaa 9ffaan barattoota sagantaa barnoota idileen kolleejjii Injinariingii fi Teeknooloojiin akkasumas Saayinsii Uumamaa fi Hawaasaan barsiisaa ture eebbisiiseera.
Sirna eebba baratoota kanarratti Pireezidaantiin yuunivarsiiticha doktar Habtaamuu Abbaa dabalatee miseensoonni seeneetii Yuunivarsiitichaa, maatiin bartootaafi keessummoonni biroon argamaniiru.


text:
Afrikaan gamii Gaafaa biyya rakkoo bonaatii fi oolaa bara dabre keessaayyuu akka dansaa keessaa baatee jabaattee miila lafatti hin dhaabatin.Yoo baranallee bokkaa dhabde ammoo jajjabduutti itti dhufa.
Wannii dansaan ammoo amma bokkaatti roobuutti jira,yoo bokkaankun akkuma Raaqii Qilleensa Itoophiyaa fi dhaabii garggaarsa Amerikaa,USAID fi dhaabbileen dhibiilleen jedhanitti diqqaate rakkoon dachaatee jechuu.
Akka USAID-tti bokkaan Gaafa Afrikaa barana harka 15-40 diqqaata.Tanaafuu dhaabii kun biyya Gaafa Afrikaa tanaa gargaarsa $miliyoona 50 kennaa jedhee labse.
Aabba Huseen Galgaloo,itti gaafatamaa Koomishiinii Balaa fi Qophaahina Oromiyaati;
“Karoora keenna akka naannootti hin qopheeffannaa rakko dhufuuf…ragaan jiru maan fakkaata..jennee koree naannoo,ka ittisa balaa fi qophaahinaatiin irratti mari’annee irratti hojjachuuf jirra.”
Koreen tun tana malee sadarkaa aanaatii haga godinaa,koree federaalaallee dabalee hujiif qophii jira akka aabba Huseeniitti.
“Meterooloojiin maan jechuutti jira,gaafii Afrikaa maan keessa jira…bokkaan amma roobaa jira…bifa guutuu taheen qophaahaa jirra.”
Akkuma beekamuu bonii ganna dabree keessumattuu Oromiyaa gama Kibbaatti horii kuma dhibba sadii fixe jedhan.
Gama kaaniin ammoo Ebla 4,bara 2012ttikora waan mirga sooraa argachuu irratti mari’atetti Naayroobiitti taahe.Korii(Food Right),soora argachuun mirga ilmaan namaa jedhu kun akka namii soora argachuuf mirga qabu dubbatee namii maaniif tana dhabee jedhee mari’achiisallee.
Kora namii biyya Afrikaa gama Gaafaatii fi Gama Kibbaa itti dhufe kun keessumattuu yoo waan midhaan argachuu dubbatan,hujiin haawwanii guddoon maatii sooruu waan taateef seerii bahulleen jara quba qabaachu male jedha.
Kora soora ykn midhaan argachuun mirga ilmaan namaa jedhan kana irratti namii hagii tokkoo soora jirtu namaan gahuu malee ganamaa galgala waan mirga soora ykn nyaata argachu qofa dubbachuun faaydaa hin qabduu dubbii tana siyaasaan walti naguuf kana jedhan jedha.
Akkuma taheefuu dubbiin namii tokkoo seera TokkummaanMootummootaa kenneefiin soora ykn nyaata argachuun mirga isaa jedhan kana marii Tokkummaa Mootummootaa irralleetti dubbachuuf karooratti jira.
Food Right,ykn nyaata argachuun seera bara 1948 Tokkummaan Mootummootaa baasee hojjachuuniitti jiru.


text:
Bulchiinsa naannoo Somaalee haa baraarruu jechuun waldaan baatii 4 dura Finfinnee keessatti hundeeffame tokko dhiyeenya kana Dirree Dhawaa keessatti walgahii uummataa guddaa gaggeessuu isaa dubbata.
IHADIG nama isaa ta’e bulchiinsa naannoo Somaaleef ramadaa akka ture ibsuun amma garuu uummanni bakka buutoota isaa filachuu danda’auu qaba jedha.
Hogganonni naannoo Somaalee keessa turan yakka rawwachuu isaaniif ragaan akka jiru kanaafis jecha mootummaan to’annaa jala akka oolchu gaafatan.
Hogganoonni paartii naannoo Somaalee bulchaa jiru keessatti miseensa ta’an ammaan booda muudamuu hin qaban jedhu. Yaada kana mootummaan kan hin fudhanne taanaan mormii keenya dhageesifna jedha jaarmayichi.


text:
Prezidaantiin Yunaayitid Isteetis, Doonaald Traamp fi haati-warraa isaanii – Melaaniyaa Traamp, kan waajira mana-maree biyyattii as Waashington jiru – kutaa Kaapitol Rotundaa jedhamu keessa ciibsamee jiru – reeffa prezidaantii biyyattii 41ffaa – Joorj H.W. Buush biratti argamuun, kabajaa isaaniif calleensaan gadda isaanii ibsanii jiran.
Yeroo lammiwwan Ameerikaa marti baraa fi tajaajila prezidaanticha 41ffaa kabajaan yaadatee, gadda irra jiru kanatti – prezidaant Traamp sa’atii tokkoof calleensaan reeffa Buush bira dhaabatanii booda, harkaan mallattoo kabajaa kennuun of duuba deebi’an.
“Capitol Hill” keessatti, kutaan reeffi prezidaantii duraanii keessa ciibsame, haga Roobii booriitti aangawootaa, namoota kabajamoo fi lammiwwan biyyattii maraaf banaa tahuun himamee jira. Lammiwwan reeffa prezidaantichaa ilaalaa dabuudhaaf ehamaamaa dha.
Ilma prezidaanticha duraanii Joorj HW Bush ka tahan – prezidaantiin duraanii – Jooj W Buush, yeroo reeffa abbaa isaanii saanduqa reeffaa keessatti ilaalanitti, miira keessa galuun, gaddaan raafaman – jedhama.
Sirna kaleessa geggeessame irratti, hoogganaa gara yayyabaa mana-maree – Miich Mik-Koonel fi itti-aanaa prezidaantii biyyattii – Maayik peensi dabalee aangawoonni biyyattii hedduun argamuun kabajaa qabaniif ibsanii jiran.


text:
Magaalota adda addaatti gocha naannoo Amaaraatti masjiidota gubuu balaaleffachuun hiriirri taasifame
Naannolee Itoophiyaa magaalota adda addaa keessatti namoonni masjiidota torbee darbe naannoo Amaaraa Godina Goojjam Bahaa magaalaa Moxaatti gubattan balaaleeffachuun guyyaa har'aa hiriira bahan.
Haleellaa Ministira Abiy Ahimad dabalatee qondaaltonni mootummaa kaan balaaleeffatan kana jiraatonni magaalota adda addaas balaaleffachuun kun torban kana keessa bakka gara garaatti bahamaa tureera.
Hiriira har'aa kana qaamni ifatti waame beekamuu baatus barsiisonni amantiifi namoonni hawaasa musliimaa biratti dhageetti akka qabanitti amanaman ergaawwan waamicha hiriiraa nagaa dabarsaa turan.
Kanneen ergaa kana dabarsan keessaa barsiisaa amantaafi falmaa mirga amantaa kan ta'an Ustaaz Kaamil Shamsuu tokkodha.
Torban darbe gaafa Jimaataa galgala magaalaa Moxaatti masjiidonni afur akka gubatan Manni Maree Dhimmoota Islaamummaa Itoophiyaa ibsee ture.
Mootummaan naannichaa garuu dhimma kanaaf xiyyeeffannoo kennaa hin jiru jechuun qeequ Ustaaz Kaamil Shamsuu.
Ustaaz Kaamil magaalota kanneen akka Arsii Nageellee, Dambi Dolloo, Marsaa, Makaanasalaam, Harbuu, Baddalleefi kaan birootti hiriirri taasifamu fuula Fesbuukii isaaniirratti barreessaniiru.
Gaazexeessaan BBC magaalaa Adaamaatti argamu akka jedhettis hiriirri magaalichatti har'a ganama taasifamuuf ture adda citeera.
Guyyaa har'aa naannoo Amaaraa magaalaa Daseefi Waldiyaattis hawaasni bahuun waan torban darbe magaalaa Moxaatti raawwate akka balaaleffate Miidiyaan naannoo Amaaraa gabaaseera.
Akka gabaasa kanaatti, magaalaa Waldiyaatti jiraattoni 'mootummaan kanneen manneen amantiirratti haleellaa raawwatanirratti tarkaanfii fudhachuu qaba,' jechuun gaafataniiru.
Dabalataanis, kanneen hiriira bahan keessaa kanneen miidiyaaleen masjiidota gubatan gabaasuurratti loogii gochaa akka jiru barreeffama balaaleffatu qabatanii bahaniiru.
Torban ar'aa gaafa Jimaataa galgala magaalaa Moxaatti mana Kiristaanaa Ortodoksii keessa ibiddi erga ka'e jedhamee booda ture masjiidonni afuriifi manneen daldalaa hordoftoota Islaamaa kan gubatan.
Suuqiiwwan daldalaafi gamoo tokko bala aibiddaan kan miidhame ta'us lubbuun namaa darbe garuu hin turre.
Ministirri Muummee Abiy Ahimad erga gara aangootti dhufanii rakkoowwan waldhibdee manneen amantii garaa garaa keessa turan akka hiikaman carraa guddaa taasisaniiru.
Manni Maree Waliigalaa Dhimmoota Islaamaa Itoophiyaa gubachuu masjiidotaafi manneen daldalaa naannoo Amaaraa godina Gojjam Bahaa magaalaa Moxaatti dhalatee ture balaaleffachuun ibsa geezexeessitootaaf kennee tureen gocha sana balaalleeffate ture.
Manni maree kun ibsa baaseen mootummaan naannoo Amaaraa namootaafi garee yakka aadaa wal danda'uu amantaa gara garaa gidduu ture diige jedhe kana keessatti hirmaatan haala iftoomina qabuun seeratti akka dhiyeessuu qabu gaafatee ture.
Miidhaa qaqqabe qorachuu keessatti tumsa barbaachisu akka taasisuufi masjiidota gubatan akka deebiyee ijaaruufi badii uumameefis dhiifama akka gaafatus gaafatee ture manni marichaa.
kana ta'uu baannaan jedha ibsa baaseen manni maree kun gocha badii faallaa seera amanataafi seera biyya lafaa ta'eefi aadaa waldanda'uu biyyattii keessa ture diigu kana mormuudhaaf fuula duratti Finfinneetti hiriira waamuuf akka jiru mootummaaf gaaffii dhiyeessee ture.


text:
Akkaataa Himiinsa Durdurii Oromoo Tuulamaa: Hurrubbiirratti kan Xiyyeeffate
Main Article Content
Abstract
Qorannoo kana gaggeessuuf ka‟uumsi sababoota lama. Sababni duraa, adeemsa qorannoo kanaan duraa keessatti durduriidhaaf malee namoota durdurii himan ilaalchisee xiyyeeffannaa ga‟aan laatamuu dhabuu isaati. Sababni lammataa hurrubbiin namoonni yemmuu dudurii himan raawwatan baay‟ee kan nama dinquufi kan qoratamuu qabu ta‟uu isaati. Kanuma bu‟uura godhachuudhaan kaayyoo gooroon qorannoo kanaa hurrubbii namoonni durdurii himan
agarsiisan qaaccessuudha. Kaayyoo kana galmaan ga‟uufis akaakuuwwan qorannoo jiran keessaa qorannoon qulqulleeffataa/ akkamtaa bu‟uureffatamee jira. Odeeffannoo raga waliiti qabuuf malli iddattoo akkayyoofi iyyaafannoo hojiirra oolanii jiru. Teekiniikoonni odeeffannoo funaanuuf oolan afgaaffiifi daawwannaadha. Maleenyaan qorannichi bu‟uura godhate ammoo seenessaa kan giddu-galeeffate. Argannoon qorannichaa akka mul‟isutti namoonni durdurii
yemmuu himan hurrubbiidhaan (raawwii qabatamaa sochii qaama isaanitiin) deeggaramanii seenessu. Durdurii seenessamu keessatti qooddataan kan reebu yoo ta‟e seenessaanis harkaan akka rukutuuf qophaa‟eetti agga‟ama. Qooddataan kan lolee dubbatu yoo ta‟e seenessaanis nyaara guuree, ija babaasee, harka aboottifatee, hidhii ciniinnatee, agarsiisa. Dhimma nama kolfisiisus yoo ta‟e seenessaan seeqee agarsiisa. Raawwiin seenessitoonni agarsiisan kun kan
namoota murtaa‟e qofarratti mul‟atu osoo hintaane namoonni durdurii seenessuu danda'an hundumtuu yemmuu raawwatan argina. Gochi kun durduriin dhihaatu sun akka dhama qabaatuufi ergaan sirriitti akka darbuuf faayidaa guddaa qaba. Kanaafuu, durdurii tursiisuuf hurrubbiin dhama durdurii qabate kunis akka walumaan turu viidiyoodhaan waraabanii kuusuudhaan olkaa‟uun murteessaa ta'a.


text:
Ambaasaddarri hannarratti qabaman aangoo gadhiisan
Arjentinaatti Ambaasaaddarri Meeksikoo vidiyoon osoo hatanii agarsiisu gadhiifamnaan aangoo gadhisuuf xalayaa galfatan.
Ambaasaddarichi kana dura mana kuusaa tokko seenanii kitaaba buufatanii osoo hinkaffaliin bahan viidiyoo agarsiisu namoonni hedduun waliif qoodaa turan.
Maanguddoon ganna 77 Rikaardoo Vaaleroo jedhaman xalayaa aangoo gadhiisuuf galfatan irratti sababii fayyaan mudachu caqasan.
Ji'a darbe keessaa Arjentinaa mana kuusaa Boonas Ayiraas keessatti argamu tokkotti goranii kitaaba hatuuf osoo yaalanii suuraan mul'isuu ifa taanaan mootummaan Meeksikoo gara biyyaatti waame.
Vidiyoo kanarratti kitaaba fudhatan gaazixaadhaan maranii mana kuusaa kitaaba kana keessaa bahuuf yaalaa turan.
Ambaasaddarichi kitaabni osoo hatanii argaman kun gatiin isaa doolara 10 yoo ta'u, seenaa barreessaa Xaaliyaanii jaarraa 18ffaa keessa jiraate tokko kan himu ture.
Sana boodas, akka tasaa Rikaardoo Vaaleroo suuqii buufata xiyyaaraa keessa jiru tokko keessaa seenuudhaan t-shartii hatuuf yaalaa akka turan himannaan irratti dhiyaateera.
Vaaleroon mana kuusaa meeshaleen gurguraman qaraxarraa bilisaan galfamanitti goranii hatuuf kan yaalan, mootummaan Meeksikoo biyyatti akka deebi'an waame, buufata xiyyaaraa Boonas Ayiraas keessa otoo jirani ture.
Ministeerri Haajaa Alaa Meksikoos xalayaa hojii gadhiisuuf galfataniis fudhataniiru.
'Rikaardoon nama gaariidha, Wal'aansa dhibee sammuu fudhata jira. Dafee akka bayyanatun hawwaaf 'jechuudhaan Ministirri Haajaa Alaa Meksikoo Maarseelloo Abiraardii toora tiwitarasaanirratti barreessaniiru.


text: Qooqaa keessatti mana baruumsaa ummataa deeggarre. Dhihoo kana ijoollee 50 deeggarsa barbaachisuuf meeshaa barnootaa paakeejidhaan arjoominee jirra.Kunis iddoo bakka bu’aan bulchiinsaa,waajjira barnootaa , waajjira hojjataa fi hawaasummaa Aanaa Booraa argamanitti hojjatoonni Sheer Itiyoophiyaa meeshaa baratotaa fi maatii isaanitiif dabarsanii jiru.Ittigaafatamaan waajjira barnoota Aanaa Booraa obboo Indaalaa Waarisoo gargaarssa yeroo hunda hawaasa naannootiif taasifamuuf galatoomfatanii baratotaaf bara baruumsa itti milkaayan akka ta’uuf hawwanii jiru.


text:
Filannoo Itoophiyaa: 'Bu’aan filannoo ulaagaa kan guute waan hin taaneef himachaan jira' EZEMA
Naannoolee Filannoo 28 bu'aan isaa ibsamus ulaagaa kan guute waan hin taaneef dhimmicha mana murtii Waliigalaatti himachaan jira jedhe paartiin EZEMA.
Filannoo Biyyoolessaa Marsaa 6ffaa gaggeeffamee bu'aan isaa ibsame irratti buufataaleen filannoo hanqina qaban osoo jiranuu bu'aan isaanii waan ibsameef dhimmicha gara mana murtii waliigalaatti hiamachuu Paartiin EZEMA Ibse.
Ittigaafatamaan dhimma dhaabaa Paartichaa Obbo Waasihun Tesfaayee BBC'tti akka himanitti boordiin filannoo rakkoo ragaa qabatamaadhaan dhiheessineef deebii kennuu diduun bu'aa filannoo waan ibseef jecha gara mana murtiitti deemnee jedhan.
"Akkuma filannoon gaggeeffaameen naannoolee filannoo 68 rakkoo qaba yaa ilaalamu irra deebiin Filannoon yaa gaggeefffamu jennee ragaa qabatamaa wajjin boordii filannootti iyyanne. Boordiin Filannoo garuu iyyata keenya dhiisee bu'aa filannoo ifoomse" jedhan.
Naannoolee filannoo dhaabichi akka filannoon irra deebiin gaggeeffamuuf boordii filannoo gaafate 68 keessaa kan irra deebiin gaggeeffame kan buufata filannoo tokkoo qofa ta'uus himan.
Roobii darbe kanas paartichi mana murtii waaliigalaa federaalaatti akka iyyatee fi guyyaa har'aa dhimmi isaanii ilaalamuu eegaluu himan Obbo Wassihuun.
Naannooleen Filannoo paartichi irra deebiin filannoon akka gaggeeffamuuf iyyachaa jiru 28 yoo ta'an, kanneen keessaa naannooleen 27 naannoo Kibbaa naannoon filannoo tokko ammoo naannoo Gaambeellaatti argama.
Rakkoolee naannoolee Filannoo kunneenitti mudatan yoo ibsanis, "naannoolee ja'a keessatti bakka buutonni paartii keenyaa boordii filannootti galmaa'anii seera guutanii osoo jiranuu guyyaa filannoo waraqaa filannoo irratti suurri isaaniis ta'ee maqaan isaanii irra hin jiru. Naannoolee kaan keessatti ammoo dhiibbaa ifa ta'etu mul'ataa ture" jedhan.
Akkaataa seera filannoo irra taa'een manni murtii waliigalaa federaalaa himata keenya kana ilaaluun yeroo ji'a tokkoo keessatti furmaata nuuf kenna jennee abdanna jedhan Obbo Waasihuun.
Manni murtii waliigala federaalaas himata Paartiin EZEMA kana ilaaluuf Kibxata Adoolessa 20, bara 2013tti beellama qabachuus himan.
Filannoo Itoophiyaa 2021 gaggeeffame Paartiin Badhaadhinaa MM Itoophiyaa Abiy Ahimadin durfamu sagalee caalmaa guddaan injifachuu, boordiin filannoo biyyaalessaa himeera.
Akka boordichi ibsetti, Paartiin Badhaadhinaa teessuma 436 keessaa 410 mo'achuun waggoota itti aanan shaniif aangoo mirkaneeffateera.
Haata'u malee, sababiiwwan nageenyaa fi rakkooleen loojistiikitiin walqabatee eddoowwan tokko tokkotti filannoon osoo hin gaggeeffamiin hafeera.
Bakki waraanni keessatti gaggeeffamaa tureefi lammiileen kumaatamaan lakkaa'aman hir'ina nyaataa keessatti argamani, Naannoo Tigraayitti filannoon hin gaggeeffamne.
Eddoowwan amma filannoon itti hingaggeeffamneeti ammoo marsaa biraa gaggeessuuf Fulbaana 6tti kan karoorfame yoo ta'u, kun naannoo Tigraay haa ilaallatuu haa dhiisuu hin mirkanoofne.


text:
Barreessaa Koongreesa Federaalawa Oromoo kan ta’anii fi yeroo ammaa mana-hidhaa Qilinxoo keessa jiran Obbo Dajanee Xaafaatiin kitaabni haaraan barreeffame fi maxxanfamee Dilbata dabre Muddee 31 bara 2017 eebbifamee jira.
Obbo Dajaneen Kitaaba isaanii “ Ekeraa Dimokraasii” jechuun moggaasan kana keessatti waa’ee deemsa Dimokraasii biyyatti keessaa, haala mana hidhaa keessaa akkasumas qabsoo oromoo waliigalaa irratti kan fulleffatan ta’u miseensoota koree eebba kitaaba kana keessaa tokko ibsee jira.
Obbo Dajaneen kitaaba isaanii kana keessatti barreefama ka’aniin dukkana keessa taa’ee waaniin barreesseef dogoggoora Qubee uumameef na ofkalchaa jechuun dhiifama gaafatanii jiru.
Sirna eebba Kitaaba kana irratti Kan argaman Ijoolleen Obbo Dajanee uummanni lakkofsaan haganaa eebba kitaaba abbaa keenyaa barreesse irratti argamuun akka qofaa keenya hin ta’iin nu agarsiisa eega jadhanii booda “ Humnii Uummataa Bombii Nukleeraa Caala” jechun dubbatan.
Haatii warraa Obbo Dajanee Aaddee Assallafach Mulaatuu seenaa qabsoo abbaa warraa isaanii ibsanii jiran.


text:
Waligalteen midhaan Nyaataa fi Xaa’oo yuukreeni fi Raashaa irraa garaa biyyotan aduunyaa birootti fe’uuf Adoolessa darbee taasifamee ture, ji’ootan Afuran dhufaniif akka itti fufu haaromsamuu isaa haanga’onni Yuukreeni fi Tarkii kamisa har’aa beeksisaniru.
Barreesaan muummee dhaabbata mootummoota gamtoomanii Antoniyoo Guterees, waligaltiichi dheerachuu isaatii akka gammadan ibsanii, dhaabbanni mootummoota gamtoomanii sararrii raabsa midhaanii akka rakkina malee itti fufu taasisuudhaa fi midhaan nyaataa fi Xaa’oon Raashaa irraa gara biyyoottan birootti ergamuu duraa gufuu jiruu akka buqqisu beeksisani jiru.
Prezidaantiin Yuukreen Volodimiir Zeleniskii, Antooniyoo Gutereesi fi prezidaantini Tarkii Resiip Xayyib Erduwaan rakkinaa midhaan nyaataa aduunyaa muudatee furuudhaaf murtoo barbaachisaa murteessuu isaanii ibsaa fuulaa tiwwutarii isaani irratti kennaniin himaniiru.
Waligaltee Garba Gurachaa Kanaan midhaan nyaataa meetiriik tooniin Miiliyoonii 11 yuukreen irraa gara biyyootan adduunyaa birootti akka fe’amuu kan ta’e yoo ta’u fe’isa sana keessaa harkaa Sadii keessaa harkii lama gara biyyoottan guddachaa jiraanuutti akka geessame beekameera.
Waligalteen Adoolessa keessaa Staanbulitti Mallateeffame kun ittuu kamisaa har’aa haaromisamuu baatee sambataa dhufuu jalqabee akka hin hojjanee gabaasameeraa.


text:
Hiyyummaan Abaarsa Miti!
(Seenaa kana otoo hin dubbisne bira hin darbiin)
~ Odaa Gurree-tiin
Ani xinnumaadhaa kaasee lafa bal’aa malee jiruu fi jireenya bal’aa hin agarre. Dhugaasaa dubbachuuf haatii fi abbaan koo waan isaanitti hafe hin jiru.Hojii guyyaas ta’u hojjetanii waan afaanitti darbatannee bulluu inuma nuun gahu ture.
Egaa abbaan kiyya harmee kiyya faana laga bu’anii qoraan funaanu. Yoo abbaan koo muka yaabbatee ciru harmeen jala deddeemtee walitti qabdee tuulti. Sana booda haati koo dugda isheetti abbaan koommoo jorooroo(walitti fufsiisee) hidhee kan dugdi isaanii keessa dafqaan miicame, illeen garanaaf garasiin Dhagaa Siiletti fakkaatetu dhufee mana gaha.
Borumtaasaa ganama barii otoo aduun ol hin quuqiin ka’anii gara gabaa geessuuf ammas karaa eegalu.Guyyaa gara guyyaa jiruun jireenya ba’aa, ba’aa namarraa hin buune jiraatu. Kun hunduu anaan guddisuufii gabrummaa guddaa barri irra keesse humna isaanii xiqqoo Kanaan ofirraa fonqolchuuf waan tattaafatan fakkaatu.
Gaafa roobni roobee ganni dhufu garuu kana hundaa hojjechuun ni hafa. Sababni isaa mana keenyarraa hamma magaalaa gahutti laga gurguddaa sadiitu jira. Kana sadanuu allaattiin ana jette gaafa guutan hin qaaritu.
Hunduu ganni dhufuuf jedhee gaafa guungumuu eegaluu garaa keenyatti galaanatu guutee ciifnee waan dhumnu nutti fakkaata. Lafa dhabnee miti garuu nama ollaa keenyaa abbaa humnaa bara dheeraaf ofitti abbaa koo hirkisee hojjechiifataa turetu lafas lafees nurraa fuudhee nu qaqal’ise malee.
Haati koo yeroo maraa Waaqni nu uume eessaanuu nu hin geessu. Lubbuu keenya isatu uume gaafa inni isinii gahe jedhu nuu darba ykn nufudhate darba jetti. Jechishee kun anaaf nyaata caalaa jilba, mogolee, irree naaf ta’a. Garaa koo guuteetu ofirrattan deeffadha(deeqqifadhaa) oola.
Gaaf tokko haati koo galgala akaayii boqqolloo nuu akooftee abiddatti marsinee teenyee otuma taphannuu yaada keessa galee waan biyyaa bahe wayii fakkaate. Ani ija abbaa koo keessa otuman ilaaluu imimmaan ijasaa keessaa ‘’Fatalak’’ jedhee yoo bahu ifa abiddaa faana wal fudhatee waan dhiigni ijasaa keessaa roobu fakkaate. Anis lafaa ka’een ‘’maalooo abbaa koo ijasaa dhiigaa jira’’ jedheen iyyee maraadhe.Haati koo gara abbaa kootti takkaa fiigaa gara koottis fiigdee na qabaa dhiiga miti imimmani dha ifa abiddatu itti bahee dhiiga fakkaate malee jettee na sossobde.
Ani ammallee ishee hin amanne. Lakki na goowwomsita guyyaa gaafa qoraan funaantan mukatu lagatti waraanee na dhoksitan maleen jedheen. Isheenis otoo mukti waraanee miti otuma huubni seenee akkamitti hamma kana obsee taa’aa jettee na amansiifte.
Abbaan koos isa boo’uu addaan kutee dhufee anaan bada dhalawooti hiyyeettii taanus eenyutu dhalasaa jibbaree fuula koo isa daaraan itti uffate kana harkasaa isa muka falaxuun tatarsaasee akka haaduutti nama muru Kanaan na haxaawaa’’ dhiisi anuu sii jira. Hamman jirutti anatu rakkata malee ati rakkina tokko hin agartu.Hamman argadhu hundaan gammaduu baattus hin gadditu. Quufuu baattus hin beeloftu harkaa gara afaanii inuman isin jiraachisa ‘’jedhee booyicha koo addaan na kuchisiise.
Ammas deebinee iddoo silaarra teenye.Abbaa maaliif boosse jedheen gaafadhe. Innis’’ lakki hin boonyeem calliseen abbaa koon yaade malee ati gaafa na yaaddu ni boossa mitii?’’ naan jedhe. Anis kolfeen akka gammachuu wayiitu natti dhaga’amee lafan taa’uu ka’een dhaqee jilbasaa lamaan gidduu seenee dhaabadhe.
Areedni isaas baay’ee itti guddatee akka qoraattii harsamessaa nama waraana.Areeda kee maaf hin haaddattu abban jedheen. Ganama haati kee naaf haaddi amma dukkana dha naan jedhe.Kana gidduutti haati koos dabareeshee booyicha akka nama du’a dhoksaa wayii dhagayeetti mudhii qabattee hiiktee itti gadi dhiifte.
Ammammoo ishee duukaa boo’uutti kaane.Edaa isaan waa rakkatnii akkas ta’aa jiru. Guyyaa qoraan baatanii otoo gara magaalaa deemaa jiranii karaatti humni hin beekamne wayii lammaffaa qoraan qe’ee keessanirraa fiddanii gurguruu hin dandeessan jedhee isa isaan qabatanii turanis irraa fudhatee jennaan mana warra dur bira dhaqanii qoraan itti gurguratantu qarshii muraasa akkasumatti kenneefii harka qullaa mucaatti hin galiinaa harka isin ilaalti jedhanii gaggeessan.
Kan isaan akkas ta’aniifis abdii kutannaa ture.Ani kana hundaa natti hin himan. Yoo natti himanis badaa hin hubadhu daa’iman ture. ’’Egaa kana booda qe’ee jarattii kanaatti hamma yoomiitti hacuucamaa hafnaa?’’ jedhe abbaan koo harmee kootiin. “Isheenis kana booda miila keenya fageeffannee biyya nu hin beekne dhaqnee kadhanneellee haa ta’u dhala keenya tokkittiii kana guddifachuu qabna” jette.
Innis deebisee’’ anoo doofaa kana biyyaa bahee gaaf tokko ala bulee hin beeku mee garamitti baqannu?’’ jedheen. Isheenis biyyi kun hunduu keenyuma gaaf tokko yoo nama taane deebinee yoollee nuti dadhabne dhalli keenya isheen daaraa keessatti guddifnee kun lafa namichi abbaa humnaa kun nurraa fudhate falmattee ni deebifatti ‘’ jette.
Kanumaan waan qabnu harannee silaas maal qabnaa miti gara biyya adeemsa sa’a 5 miilaan nurraa fagaatuutti godaanne. Achitti jiruu fooyya’aa jiraachuu eegalle. Anis of baraan dhufe.Lafan ijoollee waliin taphadhutti waan hedduun ijoollee baraa dhufe. Mana barumsaas galee baradhee hamma Yuunivarsiitii baradhe. Yuunivarsiitii keessattis Seeran baradhe.
Waggaa shan dura lafa abbaa koo waggaa dheeraa irraa fudhatame falmee deebiseefii abbaan koo abbaa qe’ee,abbaa mirree ta’ee qe’eesaarra jiraataa jira.Anis mana murtiilee adda addaa keessatti namoota mirgi isaanii sarbameef abuukaattoo ta’uun haqasaanii falmuuttan jira.Hojii koo nan jaaladha.
Haqa namaa hin nyaadhu, hin dabsu.Hiyyummaanis abaarsa miti waaqaa gadi namatti hin roobu ykn sanyiin hin daddarbu.
Kanaafuu anarraa waa bara nama hedduun qe’een isaa irraa fudhatameera dhalootni haaraan jabaadhaa akkuman qe’ee abbaa koof falme qe’ee abbaa keessaniif falmaa.Wal qabannee isa keessa jirru keessaa haa baanuun dhaamsa kooti!
Galatooma!
___________
Maddii FB: Oromoo Fi Oromiyaa Afaan Oromoon


text:
Adeemsa laafina sochii dargaggoota Oromoo!
Qalbeessaa Dhangi’aatiin
Fulbaana 25,2021
mootummaa Itoophiyaa fi kaadiree isaa irratti hin dammaqamin!
Siyaasni tapha barbaada. Tapha sana injifachuuf mala si feesisa. Mala garaagaraa uumtee tapha caallaan mormitootakee salphaatti injifatta jechaadha.
Mootummaan Itoophiyaa adeemsa gurguddaa ittiin qabsoo dargaggoota Oromoo duuba deebisuuf yaale qaba. Adeemsi kun kan irratti dammaqamaniif hin dammaqamin qabu. Amma kan ilaaluuf deemnu adeemsa irratti hin dammaqamin sana ilaaluu yaalla.
1. Sammuu dargaggootaa gara yaada qabsoo bilisummaa irraa haqaanqaluu!
1.1 olmaa dargaggootaa
Qabxii kana jalatti wantoota hedduu raawwate. Kun kan bara bulchiinsa EPRDF aangoo TPLF jala ture irraa eegale. Bara bulchiinsa aangoo TPLF magaalaalee keessatti “olmaa dargaggootaa” waan jedhu hundeeffamuu jalqabe.
Olmaa Dargaggootaa kana keessa wantoota akka Puulii, Tenesii, DS TV, buufataalee Jimaa, bufaata Tamboo turan. Wantoonni kun haala salphaa ta’een dargaggoota injifachuu qabxii jedhu jalaa fudhatame. Adeemsa kana keessa dargaggeessi seenu araadaan qabama. Araada kana keessatti dargaggeessi kufe waa’ee saba isaa dhiisii waa’ee jireenya mataa isaa yaaduuf hiree hin argatu.
Haala kanaan sammuu dargaggootaa gara aaraada hin feesifneetti oofuudhaan guuboo araadaatti dargaggoota hedduun nam’aniiru. Dargaggeessi geengoo kana keessa seene sammuun isaa waan Jimaaf Tamboo qofa argatee jennaan jireenyi isaaf jannata. Kun of dagachuu, of wal’aaluu, namummaa ofii awwaaluu keessaa isaan tokko.
1.2. Gartuu beeksisaaf wal arboomsuu
Bara kana ammoo gurmuu hojii uummataa waan hojjetu fakkaatutu uumame. Gurmuun kun miidiyaa dhuunfachuu, miidiyaatti fayyadamuu haalaan danda’a. Dargaggoota fayyaaleyyiis osoo isaan hin beekin ofitti makuuf dandeettii qaba.
Geengoo gartuu kanaa halaala dhaabattee gaafa ilaaltu dargaggoota hojii Oromoo irra oolan fakkaatu. Waa’een Oromoo ajandaa isaanii isa guddaadha. Gurmuun kun barreessaa, wellisaa, namoota qoosaa danda’aan fi walumaa gala namoota hedduu of keessaa qaba.
Kana malees gartuu kana keessa namoota dhaabbi toleeyyii mimmiidhagoo. Kanneen jechi isaanii mi’aa dammaa fakkaatuu of keessaa qaba. Gartuu hojii daldala adda addaa hojjetus qaba. Gurmuu beeksisaas fakkaata. Isaan keessa kanneen seeneen ala garuu hojii barreessuu fi wellisuu nama hojjete hojii isaa beeksisuu hin barbaadan.
Gurmuun kun barreessitoota uummataaf tattaafatanii hojjetan, kanneen hojiin isaanii dhuka qabu hedduu al kallattiin haamilee buusu. Kitaabni gartuu isaaniin ala yoo barreeffame beeksisuu hin barbaadan. Gartuu kana keessaa namni tokko bahee yoo waanuma xiqqoo barreessee kitaaba fakkeessee maxxanse ammoo galma giddu gala aadaa Oromootti kaabineen mootummaa osoo hin hafin bahanii eebbisiisu.
Hojii namoota kanaa baay’ee bilchinaaf icciitaawaan waan mootummaaf dalaganiif irratti hin beekamu. Wellisaas ta’e artistiin garee kana keessaa hojiin inni dhoksaan dalagu uummata biratti salphaatti kan bahee mul’atu miti.
1.2.1. Bifa qoosaan miira uummataa gara kallattii biraatti dhiibuu
Gartuun kun qoosaa waan danda’an fakkaatu. Qoosaan isaanii dhimmoota salqunnamtii dabalatee, dhimmoota adda addaa of keessaa qaba. Akkaataa wantoota araada nama qabsiisanitti dargaggoota oofan dabalatee miidiyaa kana irratti facaasaa oolu. Ajandaan isaanii sammuu dargaggootaa gara seer-maleessummaatti dhiibuudha. Waan babbareedoo fakkaatan agarsiisuu, dhimmoota qaama saalaa dhiiraaf dhalaa facaasuun sagaagalummaaf dargaggoota kaadhimuu dabalatee ajandaa baay’ee dhokataa ta’e qabatanii socho’u.
Miidiyaa hawaasaa kana irraa baayyina waan qabaniif, darbees akkaataa fayyada jechootaaf gargaarama hojii isaanii irraa kan ka’e irratti baruuf baay’ee ulfaata. Uummata fayyaaleyyii dhiisii namoota siyaasaa gowwonfachuuf dandeettii itti qabu. Duubni isaanii garuu gidaara OPDO ti. Sponsor kan godhu illee kaabineef kaadiree mootummaati. Amma gartuun kun biyyoota Itoophiyaa alatti illee of babal’iseera. Gartuun kun siyaasa irraa walaba of fakkeessu. Siyaasni isaanii garuu kan PP ta’uu ammoo hojii isaanii saaxila.
Rakkoo uummata Oromoo dubbachuu hin barbaadan. Ergama isaaniitu isaan danqa isaan dhorka waan ta’eef. Waa’ee hidhaaf hiraarsaa uummata keenya irra gahuu, ajjeechaa saba keenya irra gahu fuula miidiyaa isaaniin dubbachuu hin barbaadan.
Kana qofa miti ajandaan uummata Oromoo fayyadu dhageettii akka argatu hin godhan. Karaa irratti hin beekamneen ajandaan uummata fayyadu akka bushaa’u taasisu.
Wayiita ajandaan saba keenya Oromoo fayyadu lakkifamu, itti yaadanii isaan ammoo ajandaa bililcii wayii tokko gadi gadhiisu. Kunis waa’ee akkaataa qaama saalaa dhiiraaf durbaa dabalatee jechuudha. Ajandaawwan gati dhabeeyyii akkanaatti akka sabni keenya yeroo isaa gubu, dargaggeessi taa’ee waa’ee xebexebaaf xibaara maayii hin qabne akkanaatti akka yeroo isaa dabarsu taasisu. Gartuun kun Rirma sammuu dargaggoota Oromoo nyaate jechuunii dandeenya.
Wantoonni haala kanaan uummata keessa deddeemaa jiran akka dargaggoonni Oromoo yaada isaanii gara hin malletti haqaaqan taasiseera. Ajandaa siyaasaa keessaa bahee akka dargaggeessi gara waan isa illee hin fayyadne dhimmoota sagaagalummaaf gaa’eela hin barbaachifneetti akka oofamnuuf daandii saaqaniiru.
Oromoon dargaggoota ajandaa dhokataa qabatanii socho’aa jiran kanneen ilaalee addaan baafatee of irraa dinninuu qaba. Tooftaa mootummaan PP dhimma itti bahaa jiru kanneen namoota oofan haalaan addaan baafatee of irraa dhorkuuf yoo kan deebi’an ta’e gorfatee deebifachuu akka qabun dhuma barruu kanaan dhaama!
Injifannoon uummata Oromoof
Qalbeessaa Dhangi’aatiin
WBO’n haa waaru!


text:
Qubsuma Koo 27፡ 'Ergan buddeena nyaadhee waggaa dabarseera'
Maqaan koo Dilaayiti Getachoon jedhama. Yeroof kanan jiraadhu biyya Vetinaam magaalaa Muyiney keessa.
Garana kanan dhufe itti yaadee hinturre. Dura gara Taayilaand deemuun ergan achi waggoota lamaaf jiraadheen booda Vetinaam dhihoo waan taateef dowwannaf garana kanan dhufe.
Jalqaba magaalaa guddoo Vetinaam Hanooyi jedhamtuun dowaadhe ture. Isaan boodas turtii muraasaan booda gara kana dhufe. Muyineyiin baay'een jaaladhee.
Lafan itti boqadhee keessa ammoo nama tola oltummaan tajaajilu waan isaan barbaachisuuf, achumatti tajaajilaa afuuf murteesseera. Amma ergan Muyineyi dhufee baatii jaha guuteera.
Muyineyi Magaalaa Finfinnee waliin yoo dorgomsiifnu dhimmoota adda ta'an hedduun akka jiraatan natti dhagahama. Nyaata isaanitii kaasee hanga namoota isaanitti Vetinaam biyya baay'ee adda taateedha.
Haa ta'u amlee garuu dhimmi isaan walfakkeessu yoo jiraate, suqiiwwan xixiqqoofii isaan 'suqii-badartee' jennuun sun magaalaa Adaamaatiin wal natti fakkaatu.
Nyaata isaanii keessaa caalaa kanan jaaladhu ammoo, shorbaa ykn maraqii 'F' jedhamudha.
Ashaakiltiifi foon loonii ykn foon qurxummii walitti makuun kan hojatamu yoo ta'u, baay'een jaaladha. Garuu waan akka qociqocaa kan nama ho'isuu ykn gubu osoo qabaate caalaa mi'aawa jedheen yaada.
Biyya kiyya Itoophiyaa baay'een yaada. Keessattu jalalliifi dharraan buddeenaaf qabu ibsuuf na rakkisa. Ergan buddeena nyaadhee waggaa dabarseera.
Manni nyaataa Itoophiyaa dhiheenyatti argamu jedhamu biyya Kaambodiyaa keessatti argama.
Buddeen yeroo hunda ijarra na deemaa jira.
Ganama ganama irriibaa yoo ka'ee dunkaana keessa jiru irraa ala yoo ilaalu lafa magariisaafi mukeenitu natti mul'ata.
Anis lafa keessumaan itti simatamuufi bakka dunkaanni xixiqqoon dowwatotaaf kereefamu keessan hojadha.Isaanis 'kaampiingi' jedhuun.
Ani jireenya kiyyatti akkasiin dunkaana keessa jiraadhee hinbeekun ture. Haala jireenyaa addaa waan ta'eef namatti tola.
Ergan as dhufee kaasees kan na dinqisiise tokko yoo jiraate, adda bahee beekamu kiyyadha. Fakkeenyaaf Itoophiyaa keessa kan sochootu yoo ta'ee addatti kan si ilaalu hinjiraatu.
Biyya Vetinaamitti garuu namoota afriikaa irraa dhufan baayyeen waan hinjirreefu hammeenyaaf osoo hintaane yeroon akka tasaa sitti ija baasan ni jara. Ilaalchi isaanii kunis na dinqa.
Fakkeenyaaf yoo biyya Taayilaandi jirutti biyyaa daawwattoonni hedduun jiran waan ta'eef waa'een nama badaa isaan hindhibu ture. Asi garu biyya lamiileen Itoophiyaa baayeen dhaqan waan hintaaneef yoo na argan ni dinqisiifatu.
Ani umamaan baay'ee deemuun jaaladha. Kanan hubachaa dhufees lammiilee Itoophiyaa hedduun akka eddoodhaa gara eddootti hin imalleedha. Waggoota sadan darbaniifis imala 'back camping' jedhamuun gochaa ture.
Kana jechuunis waggoota sadiif borsaa dugdatti baatamtu xiqqoo qofa qabaachuun biyyaa gara biyyaa socha'aa ture jechuudha. Hanga ammaattis lammiilee Itoophiyaa lama ykn sadii qofaadha kanan arge.


text:
(Sagalee Bilisummaa Oromoo – Hagayya 06,2015)
Hagayyaa 5/2015 Oromiyaa Lixaa Godina Ambootti uummatni Oromoo walga’ii Sochii Qeerroo fi uummaataa dura dhaabbachuuf Wayyaaneen aanota Godinichaa irratti qopheessuun uummata afaan fajjessuuf godhu kamuu lagatan.
Godina Amboo aanaawwaan garaagaraa godinicha jalatti argamaan keessatti uummaatni walga’ii bifa kamiin iyyuu mootummaan EPRDF/TPLF fi ergamtuun wayyaanee OPDO’n gaggeessituu irraa qooda fudhachuu lagatan.
Mootummaan wayyaanee maqaa sochii Qeerroo bilisummaa Oromoo fi Uummata Oromoo dura dhaabbachuu jedhuun, akkasumas uummata nuun mormaa jiruu hidhaa fi qarshiin adabuun dorsifnee bulchina jedhuun uummata Oromoo gooluu irratti kan xiyyeeffate butachuun gandoota baadiyaa hanga magaalaatti ”uummatni keenyaa walga’ii wayyaaneen haala kamiin iyyuu gaggeessituu kam irraa iyyuu qooda akka hin
fudhannee” jechuun murtii qeerroon bilisummaa Oromoo dabarsee fudhachuun bakka hundatti walga’ii wayyaanee kam irraatti hirmannaa hin goonu, jechuun dabballoota wayyaanee bulchitoota Aanaa fi Magaalaa dura dhaabbachuun qaanessaa jiru.
keessattuu diddaan walga’ii wayyaanee lagachuu kun aanoota akka Midaa Qanyii, Geedoo, Iluu Galaan Ijaajjii, Tokkee Kuttaayee Gudar, Xiiqur Incinnii, Amboo fi Magaalaa Amboo, Dandii,Giincii, Jalduu, Meettaa Roobii, Gindabarati, fi Adaa’aa
Bargaa, irratti duulli walga’ii wayyaanee lagachuu jabaatee itti fufeejira.
Mootummaan wayyaanees yeroo amma kana mormii uummatni karaa nagaa gochaa jiru kana irraa ka’uun tarkaanfiilee kanneen akka waajjira poolisii aanaatti murtii fi himata malee hidhuun dararuu fi qarshiidhaan adabuun gochaa diinummaa uummata Oromoof qaban ibsacha jiru. Kana malees sochii diddaa uummataa kana kan nurratti gaggeessaa jiran Qeerroo barattootaa Oromooti jechuun hordoffii addaa barattoota irratti gochaa jiraachuun saaxilame.
Addatti immoo aanaa Midaa qanyiitti mootummaan wayyaanee uummatni guutummaatti sirna wayyaanee abbaa irree kana jalatti dhiitamaa hin bullu jechuun murteeffachuun diddaa isaanii jabeeffatanii waan jiraniif barattoota Oromoo kutaa 9ffaa fi 11ffaa uummata kakaasaa jirtu jedhamuun Barattootni Oromo 12 waajjiraa Poolisii Aanaa Midaa qanyiitti humna poolisii federaalaa fi kora bittinneessaan qabamanii hidhaman. barattootni hidhaman kunis:
1. Barataa Tolasaa Tashoomaa
2. Barataa Badhaasaa Taakkalaa
3. Barataa Warquu Takkalaa
4. Barataa Gammachuu Xuuqur
5. Barataa Dinqaa Xuuqur
6. Barataa Shallamaa Guutamaa
7. Barataa Guutamaa Caalumaa
8. Barataa Caalasaa Tarfaa
9. Barataa Iddasaa Deesisaa
10. Barataa Mul’isaa Farajaa
11. Barataa Geetuu Tamee kanneen kessaatti argamaan uummata mootummaa keenya irratti kakkasaa jirtuu jedhamuun badii tokko malee hidhamanii dararamaa jiraachuu fi uummatni aangawoota wayyaanee seerri hin beekne maqaa Kumaad Post jedhamuun ijaaramee uummata goolaa jiraachuu maddeen keenyaa Ballammii irraa gabaasan.
Uummatni hidhaa fi reebichaan saree iyyuu ni xiyyoomsa malee duubatti nu hin deebinu jechuun sirna mootummaa abbaa irree kanaaf hin ajajamnu jechuu mormii isaanii jabeessan.


text:
Maayikil Joordaan
Maayikil Joordaan (Afaan Ingiliish: Michael Jeffrey Jordan; bara dhalootaa Guraandhala 17, 1963) kan jedhamu tabataa kubba kaachhoo (basketball) Ameerikaa kan amma taphachu dhabee dha. Ballinan taphatta kubba kaachhoo guddicha jedhame kan beekkamu Jordaan, dhaloota isaa keessatti taba nama dinqisissu kan tabatee fi akkasumas addunyaa keessatti baroota 1980 fi 1990 keessatti NBAn akka beekkamaa ta'u hojii guddaa hojjateera.
Hojii baayyee nama dinquu Yuunivarsiitii Karolaayinaa Kaabaa (University of North Calorina)tti erga hojjatte booda, garee NBA Chikaagoo Buulsi(Chicago Bulls) jedhamani bara 1984tti seene. Akkuma seeneen Joordaan taphataa beekkamaa liigii sunii ta'e, akkasumas qabxii fidu baayyee nama dinquuni daawwatoota dinqisisaa ture. Dandeettii qurrupachu qabu irra kan ka'e Slam Dunk Contests irratti foul line irra quruphatte slam dunk gochu waan danda'uffi Jordaan maqaa "Joordaanii Qilleensaa" (Air Jordan) fi "Qilleensummaa isaa" (His Airness) jedhamu argachu danda'era. Kan qofa osoo hin ta'in bekkamuma ittisuu yookan kubba deebisuu argateera. Bara 1991tti garee isaa Buulsi wajjin shaampiyonshiippii fudhachuu jalqabe, bara 1992 fi 1993tti walitti aansudhaan Buulsi shaampiyonshiippii fudhachu dandettera. Kuni immo mata duree yeroo sadii wal-gulla mo'achu (three-peat) jedhamu akka argatani warra tasiserra. Onkoloolessa 1993tti Joordaan kubba kaachoo dhiisee baseball taphadha yaada jedhuni ergaa ba'ee boodaa, bara 1995tti Buulsi deebi'ee warra wajjin shaampiyonshiippii saddi kan birra akka nyaatan warra taasiseera. Kunis bara 1996, 1997 fi 1998ttit. Seasonii bara 1995-96 jirru keessatti Buulsiin NBA keessatti tapha 72 mo'achuni rikardii qabachu dandettera. Joordaan ammallee bara 1999 ergaa NBA dhisee bodda debi'e Waashingiten Wiizaardisif bara 2001-03 taphachu danda'era.
Jordan ofiif badhaasa kanneen armaan gadii fudhattera:
- NBA MVP (Most Valuable Player) shaan.
- All-NBA first team designation kudhan.
- All-Defensive first team honors sagal.
- NBA All-Star game appearance kudhani afur.
- scoring title kudhan.
- stealing title sadii.
- NBA Defensive Player of the Year Award tokko bara 1988t.
Joordaan taba waggaa tokko keessatti tapha irratti keessatti giddu galeessaan 30.1 fi Playoffs kessatti giddu galeessaan 33.4 tapha tokko keessatti qabachuun riikardii qabatee argama. Bara 1999, Joordaan atileetii guddichaa Kaabaa Ameerikaa jaarraa 20ffaa jedhamuni ESPNiin badhaafame, kuni immoo Babe Ruthitt aanee Asoosheetid Pirees (Associated Press) irratti atileetii jaarraa kanaa (athlete of the century) jedhame filatamuun lammaffa irratti argama.
Joordaan daldalaaniis beekkamaa ture. Isniikeroota Nike's Air Jordan jedhaman gurguruun beekkama, isniikeroonni kuni bara 1985tti kan jalqabaman yoo ta'an hanga amma beekkamo dha. Joordaan bara 1996tti fiilmii Ispees Jaam (Space Jam) jedhamu irratti hojjachu danda'erra. Yeroo ammaatti kutaa kubba kaachoo Charlotte Bobcats jedhaman kan Karolaayinaa Kaabaatti argamani keessatti kuttan kan bulchu fi miseensa bulchiinsaa ti.


text:
Tajaajilli bishaan qulqulluu fi ibsaa Magaalota Walloo 6 irraa muramee jiraachuu
Tajaajilli bishaan qulqulluu fi ibsaa, Magaalota Konyaa Walloo ja'a (6) – Haarawa, Caffaa Roobiit, Gooraa, Fursee, Qiciicoo fi Cirrattii – irraa erga muramee torban tokkoo ol lakkoofsisee jiraachuu.
Poolisoonni Humna Addaa [Oromiyaa] danuun humna ABUT'n obbaafamuu
Poolisoonni Humna Addaa fi Milishoonni [Oromiyaa] baay'inaan 10,000'tti (Kuma-kudhan) tilmaamaman, kanneen humna Mootummaa Naannoo Amaaraa tumsuun, humna Mootummaa Naannoo Tigiraay (ABUT) waraanuuf, torbee lama dura gama kaaba Impaayerattiitti bobbaafaman, irra-jireessi isaanii humna ABUT'n obbaafamuu; kaan ammoo harka kennachuu; kanneen hafanis, gara Walloo fi Affaaritti baqatanii jiraachuu.
Mootummaan Kooloneeffataan Impaayera Itoophiyaa, Qabsaa'otaa fi WBO, keessattuu, Qondaalota WBO ittiin adamsuuf jecha, meeshaalee ammayyaa biyya alaa irraa gara biyya keessaatti galchuun, namoota hojii kana raawwachuuf ta'an, Magaalaa Dirree Dhawaatti walitti-qabee leenjisaa jiraachuu.


text:
Waraanni Yunaayitid Isteetis, haleellaan misaayila ripxe loltoota Hutii kanneen Yemen irratii irratti raawwataa jiru kanatti i, Tokkummaa Emireetoa Arabaa gargaaruuf jecha meeshaa misaayila mancaasuu fi jeettiiwwan wraanaa gmasitti erga jirti.
Ministriin ittisaa Yunaayitid Isteetis Lloyd Austin, sochii kana kaleessa dhaaltuu gonfoo Abu Daabii Mohammed Bin Zayed Al Nahiyaan waliin mari’ataniiru.
Ibsi Pentagon biraa ba’e, meeshaan misaayila mancaasu humna galaanaa waliin ta’uu dhaan Abudaabii utuu hin ga’in dura wal ta’uu dhaan akka hojjetamu ibsee jira.
Ministrichi itti dabaluu dhaan yaaddoo amma jiru ittisuuf jeetytiiwwan waraanaa bobbaasuuf murteessuu isaanii fi Yunaayitid Isteetis Tokkummaa Emireetota Arabaa waliin michummaa tarsiimoo yeroo dheeraa qabaachuu isee agarsiisuuf jechuu dhaan Mohammad Bin Zayediif ibsaniiru.
Haleellaan ripxe loltootaa kan Amajjii 17 hojjettoota alaa kanneen keellaa boba’aa Abu Daabii keessaa galaafatee jira. Torban tokko boodas humnoonni Tokkummaa Emireetota Arabaa fi kan Yunaayitid Isteetis misaayila Houtii lama mancaasanii jiran.


text:
Monthly Archives: April 2015
Warraaqsi Bilisummaa Qeerroon Bilisummaan Qabsiifame Bifa Adda Ta’een Itti Fufe!
Aside
Breaking News Ebla 30,2015 Warraaqsii Bilisummaa Gootota Qeerroo barattoota Oromoon bifa adda ta’een qabsiifame. Godina Lixa Shaggar magaalaa Amboo fi aanotaa odinichaa garaa garaa keessatti FDG fi yaadannoo gootota Oromoo bara darbee Ebla 2014 Magaalaa Amboo fi Naannoo Ambootti ajjeechaa jumlaa Mootummaan EPRDF/TPLF/OPDO’n fudhatee waggaan 1ffaan isaa guyyaa har’aa dhiha Oromiyaa Amboo fi naannoo isheetti kabajame.
Goototni Qeerroowwaan barattootni Oromoo manneen barnoota sadarkaa 2ffaa, qopha’inaa fi sadarkaa 1ffaa Magaalaa Amboo bifa adda ta’een guyyaa har’aa FDG kaachisuun guyyaa yaadannoo gootota Oromoo duguuginsa sanyii bara darbee mootummaan Wayyaanee Amboo irratti fudhatee waggaa 1ffaa isaa wayita kabajatanitti FDG bifa haaraan kaachiisuun kan eegalan ta’uu hoggansii qeerroo bilisummaa Oromoo godina lixa shaggar gabaasera. Guyyaa har’aa kana goototni qeerroon barattoonni Oromoo magaalaa Amboo manneen barnootaa armaan gadii keessatti argaman FDG bifa adda ta’een utuu waraana guddaan Amboo marfamtee egaamaa jirtuu qabsiisuun yadannoo waggaa 1ffaa FDG Ebla 2014 warraaqsaan yaadatan.
1. Mana barumsaa Amboo sadarkaa 1ffaa fi qopha’inaa
2. Mana barumsaa sadarkaa 2ffaa kutaa 9ffaa fi 10ffaa Liiban Maccaa Amboo
3. Mana barumsaa sadarkaa 2ffaa kutaa 9ffaa fi 10ffaa Amboo
4. Mana barumsaa Carii Amboo sadarkaa 1ffaa hanga kutaa 8ffaa fi kolleejjota Ogummaa fi teechinikaa Amboo keessatti bifa agdda ta’een FDG itti fufee olee jira.
Goototni dargaggootni barattootni Oromoo manneen barnoota kana keessatti argaman guyyaa har’aa ganama sa’aa 2:00 irratti mooraa mana barumsaa keessatti walitti qabamanii hiriiruun dungoo diimaa magariisa diimaa qabsiifachuun,uffata gaddaa uffata gurraacha uffachuun, alaabaa EPRDF fi OPDO gadii buusuun, Yaadannoo sammuu daqiiqaa muraasaa gootota barattoota Oromoo bara darbee FDG Ebla 2014 irratti wareegamaniif gochuun barnoota dhaabuun hiriiraan akka gara magaalaatti qajeelanitti humna waraanaa wayyaanee guddaan wal dara dhaabbachaa erga turani boodarraa barnoota guutummaatti kan dhaabaan ta’uun ibsame. Kana malees goototni barattootni Amboo fi uummatni guyyaa har’a utuu waraana guddaan eegamaa jiranii uffaata gaddaa uffaachuun, alaabaa mootummaa wayyaanee gadi buusuun gadda guddaa bara darbee gochaa uummata nagaa karaa nagaa mirga isaa gaafachaa jiru irratti Mootummaan wayyaanee waraana Agaazii jedhamu bobbaasuun gocha duguggaa sanyii rawwaatameef gadda guddaa ibsachuun, Ajjechaan hidhaan, doorsifnii fi waraannii gaaffii mirgaa karaa nagaa fi dimookiraasii gaafachaa jirruu duubatti deebisuu hin danda’u jechuun , Warraaqsaa FDG karaa nagaa eegalamee jabeessuun ilmaan Oromoo qaaliin kan irratti wareegaman hanga galii bilisummaa keenyaa gonfannuu fi dacheen Oromiyaa fi qilleensii Oromiyaa ukkanfamee jiru hanga walaboomuutti FDG itti fufa, jechuun guyyaa har’aa bifa adda ta’een warraaqsaa FDG itti fuufsiisa kan oole ta’uun ibsame jira. Mana barumsaa Carii Amboo sadarkaa 1ffaa hanga kutaa 8ffaa keessatti goototni barattootni Oromoo daadannoo dhageesisuun mootummaa wayyaanee balaaleffachuun barsiisotnii fi hogganaan mana barumsichaa illee guyyaa har’aa akka qooda fudhatanii fi hojii dhaabaan qeerroon dirqisiisuun akka hojii daabee warraaqsa kana keessatti qooda fudhatu taasifame jira. Goototni Qeerroon barattootni Oromoo Amboo dhaamsa armaan gadii ilmaan Oromoo hundaa fi uummataaf dabarsan.
Ø Uummatni oromoo bara baraan hidhamaa, ajjeefamaa fi barnoota fi jiruu fi jireenya irraa arii’amaa jiraachuun dhaabbachuu qaba.
Ø Yakka ajjeechaa bara darbee fi yeroo garaagaraatti Mootummaan wayyaanee yakka tokko malee Oromummaan yakkee ilmaan Oromoo fixaa jiruuf itti gaafatamuu qaba.
Ø Ilmii Oromoo mootummaa wayyaanee uummata Oromoo lafarraa garaa lafina tokko malee fixaa jiru waliin hojjechuu fi jiraachuun hirmiidha, kanneen wayyaanee waliin jirtan atattamaan wayyaanee hirmii uummata Oromoo irraa akka dhaabbattan waamicha goona.
Ø ABO gachaana uummata Oromooti, nuti ABO ni jaallanna ni deeggarra, ABO’n dimookiratwaa fi jarmiyaa mirgoota dimookiraasii fi namummaa kabachiisuu fi uummata Oromoo bilisoomsuuf qabsoo gitaa gaggeessa jiru ta’uu hubannee waliin hiriirree mirga keenya falmachuuf wanti duubatti nu deebisuu akka hin jirree ni hubachiifna.
Ø Hidhamtootni siyaasaa gaaffii tokko malee hiikamuu qabu.
Ø Filannoon dura gaaffii mirga abbaa biyyummaa fi dimookiraasii gaafachaa jirruuf deebiin nuuf kennamuu qaba.
Ø Hanga gaaffiin keenya deebii argatutti FDG jabaatee kan itti fufu ta’uu hubachuun uummatni keenya bakka jirtan hundaa gara warraaqsaa FDGtti akka makamtan waamicha keenya dabarsina jechuun FDG’n guyyaa har’a jabaatee itti fufe jira.
Haalumaa walfakkaatuun Mooraa Yuunibarsiitii Amboo keessatti guyyaan yaadannoo gootota wareegamtoota Oromoo bara darbee baatii Ebla 2014 keessa warregamaniif goototni barattootni Oromoo Yuunibarsiitii Amboo nyaata lagachuun, uffata gaddaa uffachuun gaddaa guddaa isaniitti dhagaa’amaa jiru utuu waraannii wayyaanee mooraa Yuunibarsiitii Amboo keessa qubsiifamee jiruu yaadachaa olaniru.
Godinuma Lixa Shaggar amboo fi aanota Amboo jalatti argamaan kanneen akka aanaa Midaa Qanyiitti mana barumsaa Baallaammii sadarkaa 2ffaa fi Qopha’inaa, keessatti diddaan itti fufuun wal qabatee barattootni Oromoo hidhatti guuramaa jiru,Aanaa Calliyaa Geedoo, Baabbichaa, Tokkee kuttaayyee, Gudar, fi Xiquur incinnii keessattis haaluma walfakkatuun mana barumsaa cufuun uuffataa gaddaa uffachuun yaadannoon gootota barattoota Oromoo bara darbee Ebla 2014 wareegamaniif yaadannoon addaa warraaqsaa itti fufsiisuun kan egalamee ta’uu hoggansii qeerroo bilisummaa godinichaa Magaalaa Amboo irraa gabaasaa jira. yeroo Ammaa kana guutummaan Magaalaa Amboo fi mooraan yuunibarsiitii Amboo dirree waraanaa fakkata, humni waraana wayyaanee guddaan gara Ambootti guurama jira.
Sochii guyyaa har’aa wanti adda taasiisu uummatni Oromoo hundii magaalaa Amboo keessa jiruu daldaltootni, hojjettootni,barsiisotni, jiraattootni magaalaa Amboo fi dafqaan bultootni hojii idilee isaanii dhaabuun yaadanoo addaa gootota wareegamtoota qeerroo barattoota Oromoo fi uummata Oromoo bara darbee warreegama qaalii kanfalaniif gaddaa guddaa itti dhagaa’amee jiruu ibsachaa jiraachuu isaani fi warraaqsa FDG itti fufsiisuu isaniti.
Mootummaan abbaa irree Wayyaanee EPRDF/TPLF/OPDO ofiin jedhan humna waraanaa guddaa gara magaalaa Ambootti guuraa kan jiruu fi durumaan iyyuu Amboon waraana guddaan eegaa jiraachuu fi waraana liyyuu hayilii jedhamuu immoo mooraa yuunibarsiitii amboo keessa qubsiisuun uummata goolaa jira. Goototni barattootni fi hojjettootni ilmaan Oromoo hedduun magaalaa Amboo fi aanota garaagaraa keessatti hidhaatti guuramaa jiru, Manneen barnoota Gidina lixa shaggar keessa jiran bakkoota hedduutti cufamanii jiru. gabaasaan kun itti fufa…
Breaking News:- Oromiyaa Bakkoota Garaa Garaa Keessatti Barattooti Manneen Barnootaa Dhaabuun Oromoota FDG 2014 Irratti Wareegamanii fi Lammiilee Liibiyaatti Dhumaniif Uccuu Gaddaa Uffachuun Yaadachaa Jiru.
Aside
Ebla 30, 2015 Finfinnee
Har’a dhaabbileen barnootaa barumsa dhaabuudhaan hucuu gaddaa uffatanii barattoota waggaa darbe wareegaman yaadachuu fi akkasuma addatti uummata Oromootiin yaadannoon gaddaa dhiyoo biyya Liibiyatti namoota ajjeefaman kan lammiin Oromoo keessa jiru irratti ta’e gaddaa jirama.
Ebla 30,2015 har’a Yuuniversitiileen kanneen akka Adaamaa, Amboo, Wallaggaa, Mattuu, Dirre Dawaa, Bulee Horaa, Madda Walaabuu, Hawaasa fi Jimmaa barumsa dhaabuun hucuu gaddaa uffatuudhaan daandii bahanii yaadannoo taasifamaa akka jiru gabaasi nu gahe addeessa. Manneen barnootaa sadarka garagaraa lixa Shaggar keessatti argaman Amboo, Calliyaa,Baabbichoo, Miidaqany, Xiqur Incinnii sadarkaa 1ffaa irraa kaasee hanga oliitti barumsi dhaabbatee daandiitti bahuudhaan barattootani yaadannoon gadda mootummaa Wayyaanee balaaleffatuun agarsiisaa jiru. Alaabaan manneen barnootaa keessa jirus kan Oromiyaas gadi butuudhaan, Akka walii galaatti dhabbileen barnootaa barumsa dhaabuu fi itti fufuudhanis Warraaqsi Bilisummaa itti fufaa jira.
Gabaasi dabalataa itti fufa
Raadiyoo Sagalee Oromoo Qophii Ebla 29,2015
Aside
Guyyaa Har’aa Yuuniverstii Wallaggaa Keessatti Barruun Warraaqsaa Maxxane Sabaa Jedhuun Kaabinooti Wayyaanee Barattoota Gidirsaa Jiru,Madda Walaabuu Ammoo Barattoota Oromoo Hidhaa Jiru.
Aside
Gabaasa Qeerroo Ebla 30,2015
Barruuleen warraaqsaa Yuunivarsiitii Wallaggaa,magaalaa Naqamtee kutaa boordii,Bakkejamaa fi Kolleejjii barsiisotaa Naqamtee keessa itti maxxansamuudhaan kan rifate Wayyaaneen guyyaa har’aa Ebla 30,2015 kolleejji barsiisotaa Naqamtee keessatti barsiisotaa fi barattoota guyyaa fi galgala baratan hunda walgahii ariifachiisaa waamee jira. Haalli kun sa’aa ammaa magaalaa Naqamtee keessatti kan raawatamaa jiru yeroo ta’u gabaasa guutuu Qeerroon dabalee dhiheessa.
Gama biraan Mootummaan Wayyaanee barattoota Oromoo Yunversity Maddaa Walaabuu hidhaa fi hordofii cimaan dararaa jirti. Guyyaa har’a barattoota Oromoo lama polisii Wayyaaneen qabamanii jiru, isaan keessaa tokko barataa Falmataa Kumsaa kan jedhamuu fi bakkii dhaloota isaa Godina kibba lixa Shaggar aanaa Ammayyaa kan ta’ee akka keessatti argamu baramee jira.
Sagalee QEERROO Bilisummaa Qophii Ebla 29, 2015
Aside
Ogeessa Fayyaa fi Barataa Yuuniverstii Amboo Kan Ta’e Sabboonaa Magarsaa Mashashaa Ayyaanaa Humnoota Tika Wayyaaneen Ukkaamfame.
Aside
Ebla 29,2015 Amboo
Sabboontichi ilmi Oromoo Magarsaa Mashashaa Ayyaanaan, magaala Amboo keessaatti hojii fayyaa (nursing) kan hojjetu yeroo ta’u gaafa Ebla 22,2015 dhimma hojii dhuunfaaf naannoo Boolee deemee osoo jiruu ganama sa’aa 7:00WD irratti qaamni tika Wayyaanee magaalaa Amboo irraa eegalanii jala bu’uun Finfinnee erga gahanii ukkaamsuu isaanii Qeerroon magaala Amboo irraa gabaasee jira.
Qaamni tika Wayyaanee hordofiin isa faana bu’aa tures maqaan isaa Mekonnin Gamma nama jedhmamu yeroo ta’u namni kun waggoota mursaaf darban irraa kaasee barattoota Yuuniversitii Amboo fi Wallagga irratti ramadamee dargaggoota Oromoo hedduu kan qabsiisaa ture ta’uun beekamaa dha. Kana malees namni Mekonnin jedhamu basaasi Wayyaanee kun uummata Amboo biratti maqaa Bulguu jedhamuun akka beekamu uumataafis ta’e barattootaaf ifaadha.
Haaluma kanaan sabboontichi Oromoo Magarsaa Mashashaa Ayyaanaa hanga ammaatti bakka buuteen isaa dhabamee jiraachuun hoggansi Qeerroo Amboo irraa addeessa.
Dhiha Oromiyaa Aanaa Horroo Limmuu Keessatti Warraaqsa Bilisummaa Ka’een Mootummaan Wayyaanee Ummata Hidhuu Mala Ukkaamsaa Godhate.
Aside
Gabaasi Qeerroo akka addeessuttu, Ebla 25,2015 irraa eegalee Wallagga aanaa Haroo Limmuu keessatti uumataa fi bulchitoota aanaa jidduutti rakkoo uumameen kan ka’e,uummanni Oromoo naannichaa walgahii Wayyaanotaa guutummaatti lagachuun diddaa waan itti kaasaniif jecha kaabinoonni humna poolisaa qabachuun uumata naannichaa fi dargaggoota hedduu mana hidhaatti geessuu beekame.
Haaluma kanaan daraggoo Lalisaa Asaffaa jedhamu ammaan dura diddaa naannoo sanatti dhalateen wal qabatee uummata nurratti kurfeessita sababaa jedhuun waggoota muraasa hidhamee kan bahe yeroo ta’u,ammos Kaabinooti Wayyaanee sababuma fakkaataa itti funaanuun mana hidhaatti dabanii jiru.
Kanuma waliin kanneen hidhaman keessaa Obbo,Gammachuu Tamsgeen qonnaan bulaa fi daldalaa Margaa Lammii kanneen jedhaman uummata baadiyaa fi gadoota keessaa mootummaa irratti kakaaftan sababaa jedhuun wattadara Wayyaaneen qabamanii hidhamuu Qeerroon gabaasa.
Oromo & Others Rally in Oslo Against Terrorism in S. Africa, Libya & State Terrorism in Ethiopia
Aside
Ijoo Dubbii ABO: Yaadannoo Guyyaa Wareegamtoota Ilmaan Oromoo Amboo
Aside
Biyya itti dhalatan, handhuurri isaanii itti awwaalame keessatti kabajaa lammummaa dhorkatamanii, eenyummaa isaaniin qofa diina taasifamanii gaaffii mirgaa kaasuu isaanii irraa qofaan ilmaan Oromoo gara jabinaan magaalaa Amboo keessatti ajjeefaman hur’allee gadda guddaan yaadanna. Kana waliin kanneen ilmaan Oromoo fayyaaleyyii fixanii fi ficcisiisan ammayyuu murtii seeraaf kan hin dhihaanne tahuun gadda keenya dacha taasisa. Gumaan lammiilee Oromoo mirga saba isaaniif osoo falmanii dabran kanneenis, akeeka kufaniif sana bakkaan gahuuf qabsoo finiinsuun bilisummaa ummata Oromomoo dhugoomsuun tahuu mirkaneessaa ti.
Ilmaan Oromoo gootummaan harka qullaa diina ummata isaanii dura dhaabbatuun dugda osoo hin taane qoma rukutamanii lubbuu isaanii bakka bu’aa hin qabne qabsoo haqaa irratti dabarsan kanneen, baatiin itti wareegaman baatii Eblaa ti. Baatiin kunis, baatii wareegamtoota gootota Oromoo walabummaa Oromiyaa tiksuu irratti kufanii fi cabiinsa Oromoon boodas kanneen bilisummaa ummata isaaniif wareegama isa maayyii baasan itti yaadataman waan taheef, tarree isaanii seensisa. Seenaan lubbuu isaanii osoo hin mararfatiin kabajaa ummata isaaniif jecha wareeganis dhiigaan waan barraa’eef galmee seenaa Oromoo keessatti galmaa’ee bara baraaf yaadatamaa jiraata.
Gooti ummata isaa irra lubbuu isaa hin mararfatu. Gooti haqaaf falmaa dabruu filata malee akka geejjibaatti fe’amee cunqursitootaa fi saamtota jalatti jilbeenfatee buluu filmaata hin godhatu. Kana irraa ti ilmaan Oromoo hin gabroomnu! gabrummaa jalattis hin bullu! jechuun walabummaa fi bilisummaa isaaniif jecha wareegama ulfaataa baasaa kan turanii fi jiran.
Wayta ammaa kana ummatni Oromoo mootummaa shorarkeessaa kanaan miidhaan irra gahu dabalaa deemuun bal’inaan mul’ata. Ummatni Oromoo qe’ee isaa keessa nagaan jiraachuu hin dandeenye. Nagaan baratanii manatti deebi’uun yeroo kamuu caalaa ulfaataa tahee jira. Hireen ilmaan Oromoo baratanii dalagaa argatanii hojiitti bobba’uun ofii fi maatii isaanii jiraachisuuf qaban hinaaffaa, jibbiinsaa fi sodaa irraa diinaan dhiphifamee hojii dhablummaan jooran. Kanneen maatii fi fira irratti ba’aa hin taanu jechuun abdii nuuf dabra jedhuun biyya ambaatti baqataa jiran lakkoobsi guddaa dha. Baqa karaa adda addaa adeemaa jiru kanaanis balaa suukanneessaa lammiilee mudataa jiru guyyuu gaddaan dhaga’uun baay’atuu irratti argama.
Mootummaan Wayyaanee mootummaa kufaatii fi badii raawwatu irraa kan hin baranne, mirga ummatootaa beekuu fi kabajuu hin barbaadne tahuu irraa, sochiin ummatootaa bakkayyuutti itti jabeeffamaa jiraatuu haalli ummatootaa fi tarkaanfii mootummaan kun sodaa fi muddamsuu irraa fudhataa jiru ni hubachiisa. Addatti ammoo tarkaanfiin ummata Oromoo irratti fudhataa jiru, kan diinummaa isaa dhugoomsuu dha. Kabajamuu mirga ummata Oromoo kan hin barbaadne tahuu mirkaneessa. Waan taheef, ABOn guyyaa ilmaan Oromoo Ambootti faashistootaan ajjeefaman kana wayta yaadataa jirutti dhaamsa itti aanu ummataaf dabarsuu fedha.
Hawaasni keenya biyya keessaa fi alaa gootota ilmaan Oromoo Ebla 30, 2014 waraana diinaan guyyaa saafaa magaalaa Amboo fi naannootti rashanaman kabajaan oggaa yaadatnu akeeka kufaniif beeknee bakkaan gahuu irratti cichuun fiixa baasuu irratti qabsaawwuuf murteeffatuun,
Mootummaan gochaa diinummaa gartuuleen fiinxaaleyyii ummata irratti raawwataniin adda hin taane raawwatu kun, hanga hin qolatamnetti rakkooleen hundi itti fufuu qofa osoo hin taane, caalaatti hammaataa fi dabalaa kan deeman tahuu qalbifatuun, tooftaa jabaa fi bilchaataan dura dhaabbatuuf qophaa’uun akka tahu,
Har’as rakkoon ummata keenya addatti ammoo dargaggoo Oromoo mudataa jiru hammaachaa dhufuu hubatnee bifaa fi karaa hundaan cinaa dhaabbatuuf murteeffatuun akka tahu ABOn dhaama.
Diinni ummata Oromoo ummata keenya qabsoo irraa jiilchuuf tarkaanfiilee suukanneessaa adda addaa fudhatullee ummatni keenya bilisummaa isaaf qabasaa’uu irraa kan booda hin jenne tahuu dalagaan mirkaneessaa jira. Ajjeechaan jumulaa, hidhaa, dhaaninsii fi doorsisi diinaan irra gahullee, bilisummaa! Walabummaa jechuun qabsoo irratti argama. Kanaaf, haala abdachiisaa fi onnachiisaa ummataa, addatti ammo Dargaggoo Oromoo keessatti mul’ataa jiru firii itti gochuuf harka wal qabannee haa sossoonu. Rakkoon waloo waloon keessaa bahamaan dhaamsa ABO ti.


text:
Koreen giddu galaa kan Dhaabbata Dimokraatawaa Ummata oromoo walgahii guyyaa 10f gaggeessaa ture murtii adda addaa dabarsuun xumuramee jira.
Dhaabicha keessatti Itti gaafatamummaa Sadarkaa barbaachisuuttii mirkaneessuuf, akkasumas bifa itti fufiinsa qabuun gara fuulduratti socho’uuf haala dandeesisuun/ koreen giddugaleessaa Dh.D.U.O/ miseensota mana maree A.D.W.U.I.
14 kanneen ga’eessummaa cimaa qaban ka biraatin akka bakka buufaman Murttoo dabarseera.
Miseensota koree Giddugaleessaa Dh.D.U.O Afur hanga yaa’ii itti aanuutti akka ittifaman kan murteesse yoo ta’uu/ miseensii koree giddugaleessaa Dh.D.U.O Tokko akeekkachiisa Of-eeggannoon akka bira darbamu murteesse.
Dhaaba keessaa Dimookraasii caalaatti baballisuuf, tokkummaa ilaalchaa fi hojii hoggantootaa daran cimsuuf haala dandeesisuu irratti gad fageenyaan mari’atamuun ibsamee jira.


text:
Finfinnee, Caamsaa 8/2014 (TOI) – Tajaajilli Oduu Itoophiyaa kitaabolee kuma 5 ol hojjettoota dhaabbatichaa fi qaamolee garaagararraa walitti qabe mana kitaabaa Abrihootiif laateera.
Mana Kitaabaa Abrihootiif sagantaa kitaabaa walitti qabuu baatii tokkoof turu mata duree ‘kitaabolee miiliyoona dhaloota miiliyonaaf’ jedhuun waamicha darbe hordofee dhaabbilee fi namoonni dhuunfaa kitaaba laataa jiru.
Kana hordofee Tajaajilli Oduu Itoophiyaa (TOI) kitaabolee kuma 5 ol mana kitaabaa Abrihootiif laateera.Kitaabolee kanneen Hoji Raawwachiisaa Olaanaan TOI Saayifuu Darribeen, Hogganaa Biiroo Dhimmoota Kominikeeshinii Mootummaa bulchiinsa magaalaa Finfinnee Yohaanniis Zawdeef laataniiru.


text:
Manni Marii Naannoo Amaaraa Muudama Prezdaantii Naannichaa raggaasise
Koreen Jiddu Galeessaa Paartii Dimokraatawaa Amaaraa (ADP) wal gahii torbee dabre geggeesseen, Obbo Tamasgen Xiruneh taayitaa Prezdaantii naannichaatiif kan kaadhime tahuun ni beekama.
Haaluma kanaan Manni Marii Mootummaa Naannoo Amaaraa guyyaa har’a muudama Prezdaantichaa kana raggaasisee jira.
Obbo Tamasgen muudama booda miseensota Mana Maree fi ummataa naannoo Amaaraatiif ergaa dabarseen, gaaffiwwan eenyummaa fi daangaa sababa walitti bu’iinsaa osoo hin taane, akkaataa heera mootummaatiin deebi’uu qabu jedhe. Prezdaantichi haasaya isaa keessatti “olaantummaa seeraa kabajsiisuun dhimma borutti dabarsinuu miti”jechuun ummanni naannicha akka mootummaa cinaa hiriiru dhaame.


text:
Sirna adabbii maallaqaa (fines) Victoria
Adabbiin maallaqaa yeroo seerri cabu adaba kennamuu dha. Akeekni adaba kanaa amaloota seerawaa hin taane laaffisuudhaan nageenya hawaasaa eeguu fi sirna ummataa (public order) tiksuu dhaaf.
Gosa adabbii maallaqaa kan seera cabsuu (infringement) fi adabbii mana murtii.
Waa’ee adaba keetii ogasuma adabni si irra kaayyame waa godhchuun barbaachisaa dha. Yoo waa godchuu dhabde adabni sitti dabalaa deemee dhuma irratti adaba cimaatti ol guddata.
Filmaatni ati qabdu kunoo ti:
Yerosuma if irraa baasuu – toora interneta irraan yerosuma if irraa baasuuf mar-sariitee kana laali, fines.vic.gov.au.
Yero yerootti if irraa kafaluu – yoo hunda isaa Yeroo tokkotti if irraa kafaluu hin dandeessu tahe, xixiqessitee akka kafaltu gaafatuu dandeessa. Maallaqa Centrelink irraa argatta yoo tahe kan siif kaffalamu irraa akka kutanii si irraa kutanii kaffalan gaafatuu dandeessa. Akka itti xixiqessitee if irraa kaffaltuu fi unka (form) toora interneetaa (online) irratti guutamu argatuuf sutata kana laali, online.fines.vic.gov.au/Pay-by-instalments.
Kaffaluuf akka yeroo siif dheeressan gaafadhu – akka Yeroo siif dheeressanii fi unka (form) toora interneetaa (online) irratti guutamu argatuuf sutata kana laali online.fines.vic.gov.au/Payment-extension.
Yoo konkolaataa kee nama kan birootu oofaa ture tahe – yoo adabbiin maallaqaa kan seera cabsuu (infringement fine) sitti ergame, garuu ammo yeroo sanatti konkolaaticha situ oofaa hin turre tahe nama oofaa ture san yoo himte tarii adabbiin bakka kee nama sanitti ergama. Nama oofaa ture ibsuu fi unka (form) toora interneetaa (online) irratti guutamu argatuuf sutata kana laali online.fines.vic.gov.au/Nominate. Unka (form) sun dafee akka dhaqabuuf hanga dandeesse kana daddaffiidhaan raawwatuu qabda.
Yoo gajahumsa yookaan jeequmsa maatiidhaan (family violence) keessaan hubamte tahe – yoo sababa gajahumsi yookaan jeequmsi maatii irraa kan ka’e addabbiin maallaqaa seera cabsuu (infringement fines) si argate tahe Qindeessa Gajahumsa Maatii (Family Violence Scheme) iyyatuu dandeessa. Caalaatti baruuf sutata kana laali, fines.vic.gov.au/fvs.
Yoo adabbii maallaqaa seera cabsuu dalagaadhaan of irraa baasuu fedhte – ytarii adabbii maallaqa seera cabsuu kee dalagaa fi wal’aansa takka takkaa kara Qindeessa Hayyama Dalagaa fi Guddinaa (Work and Development Permit Scheme) keessatti hirmaatuudhaan of irraa baasuu dandeessa. Kan yoo tarii miidhaaf saaxilamuu fi hubamni si argataa jira tahe kan akka (man-dhabilee – homelessness) tahuu, dhibee sammuu (mental illness), gajahumsa maatii, amala farshawuu fi daawaa surrii hadoochan fudhatuu, dhalootaan hir’ina qabaatuu (intellectual disability) qabaatte kun tarii filmaata ati qabdu kan iyyatuu dandeessuu dha. Caalaatti baruuf sutata kana laali, justice.vic.gov.au/wdp.
Fakkoo (photo) arguu yoo barbaadde – fakkoo (photo) saffisaan oofuu fi ifa tiraafikaa keessa kutuu ni waraabna yookaan ni fudhna. Fakkoo kana gadi buusatuu (download) sutata kana ilaali online.fines.vic.gov.au/View-image.
Adabni maallaqaa kee keessa deebi’amee akka ilaalamu tarii gaafatuu dandeessa yoo ati:
Kunneen keessaa tokkoon isaa yoo si ilala tahe adabbiin kee keessa deebi’amee akka ilaalamu iyyatuu dandeessa. sitti ergame akka. Unka (form) toora interneetaa (online) irratti guutamu argatuuf sutata kana laali online.fines.vic.gov.au/Request-a-review. Waan jedhte kanaafis raga nutti dhiheessuu si barbaachisa.
Qabsiisa: yoo adaba kana abbaa alangaa (judge) yookaan mana murtiitu sitti murteesse tahe, yoo Yeroo murtiin kun kenname bakka sana hin turre taatee akka murtiin kenname keessa deebi’amee siif ilaalamu yookaan filmaata kan biro maal akka qabaatuu dandeessu gaafatuu si barbaachisa. Osoo mana seeraa hin qunnamin gargaarsa seeraa (legal help) argatuu qabda, kanaafis www.fclc.org.au laali yookaangiddu-galeessa gargaarsa seeraa naannoo kee jiru argatuuf (03) 9652 1500 irratti bilbili.
Adabbii maallaqaa seera cabsuu (Infringement fines)
Yeroo Waraqaan Adabbii Seera Cabsuu (Infringement Notice) dhaabbata seera eegsisu irraa sitti dhihaatu osoo guyyaan kenname hin dabrin if irraa baasuu qabda.
Yoo waraqaa adabbii maallaqaa seera cabsuu kana hin kafaltu tahe Waraqaan Yaadachiisa Adabaa (Penalty Reminder Notice) sitti ergama. Gatiin adabbiis ol guddata. Adaba kana kafaluu qabda yookaan akkamiin akka kafaluu qabduuf filmaata siif kennamu baruuf dhaabbata adaba kana sitti erge qunnamuu dandeessa. Lakoysi bilbila isaanii waraqaa kana dugda duuba isaa jira.
Yoo waa’ee adaba amma illee waan takka hin godhtu tahe, Waraqaa Ajaja Dhumaa (Notice of Final Demand) sitti ergama adabnis caalaatti sitti dabala. Adaba kana yeroo kenname keessatti fines.vic.gov.au/contact-us qunnamuudhaan if irraa baasuu qabda.
Yoo waa’ee adaba kanaa amma illee waan takka hin godhtu tahe:
Adabbii mana murti (Court fines)
Yoo abbaan alangaa (judge) yookaan manni seeraa (magistrate) mana murtiitti adaba sitti kenne, kun adabbii mana murti jedhama. Yoo guyyaa himatni kee mana murtiitti dhagahamu adaba maallaqaa kana if irraa hin baastu tahe Fine Victoria Ibsa Funaansa Adabbii Maallaqaa Mana Murtii (Court Fine Collection Statement (CFCS) si irratti baasa. Yeroo ibsa CFCS kana argattu yeroo kenname keessatti akka ibsicha irratti tarreessametti if irraa kafaluu qabda.
Adabbii maallaqaa xixiqeesitee kafaluu dandeessa yookaan kaffaluuf yeroon akka siif dheeressamu gaafatuu dandeessa. Toora kana irratti nu qunnami, fines.vic.gov.au/contact-us.
CFCS kee waa’ee adaba maallaqa keetii odeeffannoo barbaachisaa qabatee jira. Yoo waa’ee CFCS kee hubatuu hin dandeessu tahe daddaffiidhaan sararaa kana irratti nu quunnamuu qabda, fines.vic.gov.au/contact-us.
Waa’ee adaba mana murti kanaa waan takka hin godhntu yoo tahe:
Abboomsi Adabbii (Sheriff) qondaala Mana Murtii Ol-aanaa Victoria (Supreme Court of Victoria) ajaja adabbii hojii irra oolchuuf gaafatama ni qaban. Kunis:
Yoo adaba maallaqaa kana tuffattee fi waan takka hin godhtu tahe, ajajni adabbii sitti dhufuu danda’a.
Qondaalotni Abboomsi Adabbii (Sheriff’s officers) mana kee yookaan bakka dalagaa kee sitti dhufuu, yookaan karaa irratti si dhaabuu fi dhimma ajaja adabbii kana si waliin dubbatuu danda’u. Qondaalotni Abboommii Adabbii (Sheriff) konkolaataa kee cancaluus (sheel clamp) ni danda’u.
Qondaalota abboomsa adabii sodaatuu hin qabdu. Adabbii hin kaffalin jirtu akkamiin akka if irraa baastu gargaaranii haala siif qindeessu, kabajaadhaanis sitti dubbatu. Filmaata ati qabdu siif ibsu, maal godhchuu akka si barbaachisu akka ati hubattu si gargaaru.
Yoo barbaachisaa tahe, abboomsi adabbii (sheriff’s officers) aboo ni qabu:
Adabbii maallaqaa kee kaffaluu yookaan mar-sariitee (website) irratti unka (form) guutuuf, kan si barbaachisu:


text:
Waraana Mootummaan Paartii Bilxiginnaa Uummata Oromoo fi Lammilee Oromiyaa irratti kallattii maraan
labsee jiru ilaalchisee
Ibsa Addi Bilisummaa Oromoo Baase
Ibsa ABO-Ebla 29, 2022
Tibba Murni Paartii Bilxginnaa jedhamu Dr.Abiyyi Ahimadin durfamu aangoo qabate irraa eegalee karaa hedduudhaan haleellaa
uummata Oromoofi lammiilee Oromiyaa irratti raawwatamaa jira. Paartiin Bilxginnaa jedhee of waamu pirojektii sirna kolonii durii
deebisuudhaaf yeroo ammaa diriirfamee jiru kana uummata Oromoo fudhachiisuuf tooftaalee addaa addaatti fayyadamaa jira.
Duulli yeroo ammaa Oromoo irratti labsamee jiru kan yeroo kamiyyuu caalaa hamaa fi qabiyyee hedduu kan of keessaa qabu
yoo ta’u, jireenya ilmaan Oromoo mancaasuu, dhaabbilee Oromoo diiguufi saba Oromoo laaffisuu irratti fuuleffata. Paartiin
Bilxginnaa Dr.Abiyyi Ahimadiin durfamu yeroo hundeeffamee aangoo qabate irraa eegalee malaan eenyummaa Oromoo
dhabamsiisuu, dhaabbilee Oromoo diiguufi saba Oromoo laaffisuu irratti xiyyeeffachuun hojjechaa jira. Duulli Paartiin Bilxginnaa
kallattii maraan labsee jiru kun kaayyoon isaa ijoo pirojektii sirna Minilik II deebisanii dhaabuuf diriirfame humnaan uummata
Oromoo fi sabootaafi sablammoota biyyattii biroo fudhachiisuudha. Duulli kanaafis fakkeenya kan ta’u malaan iyyummaa
dagaagsuudhaan eenyummaa fi ilaalcha siyaasaa isaanii irratti hundaa’uun lafa isaanii jalaa fudhachuu, gareen lafa
babal’ifachuuf bobbaafaman lafa Oromoo akka fudhataniif tumsuu, eenyummaa irratti hundaa’uudhaan Oromoo ajjeessuu fi lafa
isaa irraa buqqaasuu, matta’aa fudhachuu fi malaanmaltummaa loltootaa fi humnoota nageenyaa mootummaan hidhachiisee
bobbaasuun raawwatamaniidha.
Haaluma kanaan duguggaan sanyii jumulaan kan irratti raawwatame yoo ta’u, kanaanis guyyaa guyyaatti haleellaan irratti
raawwatamaa jira, qe’ee isaa irraa buqqaafamaa jiru, walitti bu’insaa fi lola addaa addaatiif saaxilamee jiru. Murni Paartii
Bilxginnaa jedhee of waamu kun sabaafi sablammoota ollaa waliin jiraatan walitti buusuudhaan nagaadhaan akka isaan waliin
hin jiraanneef shira addaa addaa xaxaa jira. Gareen Paartii Bilxginnaa jedhee of waamu kun Oromiyaa dirree waraanaa gochuu
qofa osoo hin taane, ilaalcha, amantii, eenyummaa, barnootaa fi hariiroo hawaasummaa dabalatee mirgoota namummaa
bu’uura ta’an sarbaa jira. Haleellaa Tibbana gareen shororkeessaa mootummaan deggeramu hawaasa Musiliimaa kaaba
Itoophiyaa irratti raawwate loogiin amantii irratti raawwatamu jiraachuu ragaa mirkaneessuudha. Kunis gareen aangoo qabatee
jiru mirga namoota amantii isaa hin hordofnee akka hin kabajne ifatti agarsiisa. Akkasumas loogii sirna barnootaa, sagantaalee
misoomaa fi dhimmoota nagaa fi tasgabbiin walqabatee raawwataman ilaalchisee ragaalee hedduu eeruun ni danda’ama.
Uummata Oromoo irratti kallattii garaagaraan dhiibbaa gochuudhaan, dhaabbilee siyaasaa fi hawaasummaa Oromoofi saboota
cunqurfamoo biroo laaffisuuf abbaluun gareen biyya bulchaa jiru sirna dimokiraasii akka hin kabajnee fi saboonni cunqurfamoon
biyyattii sirna abbaa irreetti akka harka kennatuuf dirqisiisuuf abbalaa akka jiru mirkaneessa.
Uummanni Oromoo fi lammiileen Oromiyaa yeroo ammaa kana haleellaa irratti raawwatamuu fi nagaa fi tasgabbii dhabuu irraan
kan ka’e wantoota jireenyaaf barbaachisan argachuuf hojii isaanii guyyaa guyyaa sirnaan hojjetachuu hin dandeenye. Duulli
haleellaa loltoonni mootummaa yeroo ammaa uummata Oromoo irratti labsanii jiran kan yeroo kamiyyuu caalaa baay’ee
hammataadha. Gaafa Ebla 21/2022 Mootummaan Paartii Bilxginnaa uummata Oromoo Walloo akka weerareefi kanaanis
mancaatii baay’ee hamaa uummata Oromoo Walloo irraan akka ga’e eeruudhaan ibsa baasuun keenya ni yaadatama. Ammas
Murni Paartii Bilxginnaa jedhamu Giddugaleessa Oromiyaa, Arsii Lixaa, Baha Wallaggaa fi Godinoota Gujii dabalatee kutaalee
Oromiyaa hedduu keessatti gochawwan baay’ee suukaneessoo ta’an uummata Oromoo nagaa irratti raawwatee jira.
Odeeffannoo kana akka armaan gadiitti bal’inaan dhiyeessinee jirra:
1. Humnoonni murni aangoorra jiru hidhachiisee bobbaase gaafa guyya Ebla 28, April 2022, Giddugaleessa Oromiyaa, Aanaa
Ada’aa Bargaa keessatti jaarsa waggaa 70 dabalatee namoota nagaa 15 ajjeesanii jiru. Humnoonni murni aangoo
dhuunfatee jiru hidhachiisee bobbaase kunniin maallaqa callaa, meeshaalee mana keessaa dabalatee qabeenya namootaa
saamuufi mana jireenyaa namoota dhuunfaa gubanii jiru. Yeroo ibsa kana baasaa jirru kanatti daa’immaniifi
maanguddoonni lubbuu isaanii baraaruuf gara bosonaatti baqachaa jiru.
2. Humnoonni nageenyaa Paartiin Bilxginnaa hidhachiisee bobbaase, gaafa guyyaa Ebla 28, 2022, Godina Arsii Lixaa Aanaa
Digaluuf Xiijjoo, Heexxosaa, Itayyaa, Muunessaa, Leemmuu Hilbiluu, Boqojjii, Roobee fi Ziwaayi Dugdaa keessatti namoota
nagaa 31 mana hidhaatti kan ugguran yoo ta’u, namoonni hidhaman kunniin wiirtulee mana hidhaa addaa addaa keessatti
ugguramanii humnoota mootummaan hidhachiisee bobbaasen dararaa hamaan irratti raawwatamaa jira. Dararaa fi
reebicha irratti raawwachuu qofas osoo hin taane, namoonni hidhaman kunniin qarshii 20,000-30,000 kaffaluudhaan mana
hidhaarraa akka gadhiifaman ajaja dabarsaa jiru. Akkasumas lafa qonnaa isaanii akka hin qotanneef kan dhorkaman yoo
ta’u, kanatti dabalees miseensota WBO naannicha socho’an qabanii humnoota mootummaaf hin dhiyeessan taanaan lafti
qonnaa isaanii akka harkaa fudhatamu akeekkachiisuun sodaachisaa jiru.
3. Godina Horroo Guduruu (Finca’aa) keessatti ammoo gaafa guyyaa Ebla 26, 2022, namoonni sadii kan ajjeefaman yoo ta’u,
namoonni sadii ammoo achi buuteen isaanii dhabamee jira. Godina Wallaggaa Bahaa aanaa Kiiramuu keessatti barataan
Yuunivarsiitii QabriDaar humnoota mootummaan hidhachiisee bobbaaseen ajjeefamee jira. Godina Horroo Guduruu
(Kiramuu) keessatti gaafa Ebla 16, 2022 nama nagaa 36 ajjeesaniiru.
4. Torban kana Kaaba Baha Finfinnee fi Godina Salaalee (Abootee, Haroo Kuyyuu, Meettaa fi Gindabarat) keessatti haleellaa
mootummaan humna qilleensaa fayyadamuun raawwate dabalatee namoonni nagaan 30 ajjeefamanii jiru.
5. Godina Shawaa Lixaa (Amboo fi Naannolee ollaatti argaman) keessatti gaafa guyyaa Ebla 27, 2022 namoonni nagaan 19
ol ta’an ajjeefamanii jiru.
6. Godina Gujii, aanaa Bulee Horaa keessatti gaafa guyyaa Ebla 28, 2022 namoonni nagaa 11 ajjeefamanii jiru.
7. Ajjeechaa fi dararaan uummata Oromoo nagaa irratti raawwatamu muraasa armaan olitti kan eerre yoo ta’e iyyuu, gochi
ajjeechaa fi hidhaa kutaalee Oromiyaa hedduu keessatti bal’inaan raawwatamaa jira.
ABOn waraana kallattii maraan uummata Oromoo fi lammiilee Oromiyaa irratti labsame kana gadi jabeessee balaaleffachaa,
namoonni Godina Arsii Lixaa fi Giddugaleessa Oromiyaa keessatti hidhamanii jiran atattamaan hidhaarraa gadhiifamanii
qabeenya isaanii saamameefi uggurame akka deebi’uuf, mana gubatee fi qabeenya manca’eef beenyaa barbaachisaan akka
kaffalamu gaafanna.
Humna waraanaa bobbaasuu fi lola labsuudhaan uummanni Oromoo sirna abbaa irreetti harka kennatee akka garboomee akka
jiraatuuf dirqisiisuun akka hin danda’amne paartii Bilxginnaa yaadachiisuu barbaanna. Murni aangoo qabatee jiru yakka irratti
yakka tuulaa deemuu kana dhiisee, rakkoo siyaasaa impaayera Itoophiyaa mudatee jiruuf karaa nagaa fala akka barbaadu
yaadachiisna. Walitti bu’insa hammeessuu fi dhiiga uummata nagaa dhangalaasuun wal qoodinsa babal’isuun gara diigmsaatti
oofa malee nagaa fi tasgabbii fiduu akka hin dandeenye qalbifachuun barbaachisaadha. Akkasumas abjuu Paartiin Bilxginnaa
biyya tokko, amantii tokkoofi sirna bulchiinsaa tokko ijaaruuf qabu, walitti fufiinsaan waraana labsuufi garee shororkeessaa
hidhachiisuun Oromiyaatti bobbaasuu fi mirga namummaa sabootaafi sablammoota cunqurfamoo sarbuudhaan gonkumaa hin
milkaa’u.
Ajjeechaa fi manca’insa qabeenyaa yeroo ammaa Oromiyaa keessatti raawwatamaa jiruufi miidhaa kanaan wal qabatee
fuulduratti biyyattii keessatti uumamuu maluuf kan itti gaafatamu Murna Paartii Bilxiginnaa jedhee of waamuufi aangoo qabatee
jiruudha. Gochi walitti bu’insa hammeessuu fi nageenya booressuu yeroo ammaa raawwatamaa jiru kun fuulduratti hariiroo
waliin jireenyaa uummattoota Itoophiyaa gidduu jiru waan diiguuf, gareen aangoo dhuunfatee jiru atattamaan humnoota
hidhachiisee bobbaase Oromiyaa keessaa baasee, humnoonni kunniinis hidhannoo isaanii hiikkatanii rakkoo siyaasaa
impaayera Itoophiyaa mudatee jiruuf furmaati karaa nagaa akka barbaadamu dhaamna.
Dhumarrattis, yaa uummata Oromoo haalli yeroo ammaa keessa jirtu dhimma jiraachuuf jiraachuu dhabuuti. Waan kana ta’eef
tokkummaadhaan harka wal qabattee mataakeef eenyummaakeef falmachuu qabda. Bilisummaa fi dimokiraasii dhugaa
argachuudhaaf sabaaf sablammoota biyyattii biroo waliin taatee jabaattee falmachuutu sirraa eegama. Akkasumas uummanni
Oromoo biyya keessaa fi biyya alaa jiraattan kara dandeessan maraan uummata keessaan Oromoo cina akka dhaabattan
dhaamna. Uummanni Oromiyaa fi lammiileen Oromiyaa biyya keessa jiraatan uummata Oromoo Arsii Lixaa, Ada’aa Bargaa,
Gindabarat, Horro Guduruu keessa jiraataniif tumsa barbaachisaa akka gootanii fi sagaleen isaanii hawaasa idil-addunyaa biratti
akka dhagaa’amuuf waan dandeessan mara akka raawwattan dhaamna. Sabaafi sablammoonni cunqurfamoonis uummata
Oromoo fi lammiilee Oromiyaa cina dhaabachuun akka tumsan gaafanna.
Akkasumas, Mootummaan Paartii Bilxginnaa gocha aangoo irra turuuf jecha yakka lammilee biyyattii irratti raawwachaa jiruu fi
mirgoota namummaa lammiilee biyyattii sarbuu akka dhaabuuf, kallattii maraan dhiibbaa akka godhan hawaasa idil-addunyaa
fi dhaabbilee mirga dhala namaa idil-addunyaatti iyyanna. Mootummoota addunyaa, Dhaabbata Mootummoota Gamtoomanii,
Gamtaa Afrikaa, Gamtaa Awurooppaa fi dhaabbilee sadarkaa idil-addunyaatti mirga dhala namaaf falman dabalatee hawaasi
idil addunyaa Mootummaan Paartii Bilxiginnaa yakka mirga dhala namaa sarbuu raawwachuu irraa of qusatee, rakkoo siyaasaa
impaayera Itoophiyaa mudatee jiruuf karaa agaatiin fala akka barbaaduuf dhiibbaa akka godhan jabeessinee dhaammanna.
Injifannoo Uummata Bal’aaf!
Adda Bilisummaa Oromoo
Ebla 29, 2022
Finfinn


text:
Finfinnee,Gurraandhala 22/2013(TOI)-Shaampiyoonaan ispoortii aadaa marsaa 18ffaa fi feestivaalli ispoortii aadaa 14ffaan kaleessa magaalaa Dirre Dawaatti eegalamee jira.
Shaampiyoonaan kun dhaadannoo ispoortiin aadaa keenya tokkummaa keenya jedhuun dorgomama.
Shaampiyoonaa kana irratti naannoo Tigraayiin alatti naannoolee hundi fi bulchiinsi magaalotaa finfinnee fi Dirree Dawaa hirmaataniiru.
Dhiheenya naannoo kibbaan adda bahuun of danda’ee kan hundaa’e naannoon Sidaamaa yeroo jalqabaaf shaampiyoonaa kana irratti hirmaateera.
Sirna baniinsaa shaampiyoonaa kanaa irratti argamuun dhaamsa baga nagaan dhufanii hirmaattotaaf kan dabarsan Kantiibaa itti aanaan bulchiinsa magaalaa Dirre Dawaa Obbo Juwaar Kadir ispoortiin aadaa mallattoo tokkummaa sabootaa fi sablammootaati jedhan.Tokkummaan Aduwa irraatti saboonniifi sablammoon biyyatti hojjetaan dhaloota amman irra deebi’smuu qabas jedhaniiru.
Komishiinarri itti aanaan komishinii ispoortii Federaalaa Duubee Jiloo akka Itiyoophiyaatti gosoonni ispoortii aadaa 290 akka jiran eeruun ispoortii kana babal’isuuf hojjetamaa jira jedhaniiru.
Shaampiyoonaa kana irratti ispoorteessitootni 1000 ol kan hirmaatan yoo ta’u, hanga Guraandhala 27tti itti fufa. Gaabsni kan OBN


text:
Gaa’ila Islaamaa-Lakk.5.3
Niiti Tee Akkamitti Filattaa?-Kutaa 3ffaa
Adeemsa jireenyaa keessatti namni marsaa dargaggummaa irra yommuu gahuu humni guddaan keessa isaatti dhooya. Humni kunis humna gara fuudhaa heerumaatti isa dhiibudha. Fedhii uumamaa guuttachuuf karaan sirriin fuudhaa heeruma akka ta’e ni amana. Garuu dhimmichi fedhii foonii guuttachu qofa osoo hin ta’in kaayyoo guddaa san caalu qaba. Sanyii gaarii horuun maatii gaarii ijaaru fi gandoota lamaanitti milkaa’udha. Dhimmi yoo akkana ta’e, dargaggeessi fuudhaaf yaadu, “Dubartii akkamii yoo fuudhe, galma yaade gahaa?” jechuun yaada. Torbaan darbee keessatti amaloota gaggaarii dubartii kaayyoo guddaa kana galma akka gahuuf dhiira gargaartu ilaalle jirra. Har’as itti fufuun amaloota hafan ilaalla.
7-Tan hin heerumne fi durbummaa qabdu filachuu
Uumamaan qalbiin dhiiraa fi dubartii yeroo jalqabaaf wal jaallannaan jireenya isaanii keessatti walitti rarra’u. Dubartiin heerumtee yoo dhiirsa jalqabaa irraa addaan baatee ergasii dhiira lammatatti heerumte, qalbiin ishii kan jalqabaatti rarra’a. Jaalala guutuu kan lammataatiif hin kennitu. Garuu yeroo jalqabaatif dubartiin hin heerumne (dubarrii), dhiira jalqabaatti yommuu heerumtu, jaalala guutuu kennitiif. Kuni hariiroon cimaan isaan jidduutti akka uumamu taasisa. Akkasumas, waliin taphachuu fi wal booharsuuf tan duraan heerumte caalaa tan hin heerumnetu namatti tola. Tarii tan duraan heerumte suni muxannoo baay’ee dhiirsa jalqabaa irraa waan argatteef salphatti isa waliin tan hin deemne ta’uu dandeessi. Gogiinsi ishii keessatti mul’achuu danda’a. Garuu tan heerumte hiikkamte ykn dhiirsi irraa du’e keessa faaydan guddaan yoo jiraate, ishii fuudhun gaariidha. Mee wantoota armaan olii hubachuuf hadiisa Jaabir (radiyallahu anhu) haa ilaallu:
Jaabir bin Abdullaah (RA) akkana jedha: Abbaan kiyya ijoollee durbaa torba ykn sagal dhiisee du’e. Ergasii ani dubartii duraan heerumtee hiikkamte ykn dhiirsi irraa du’e fuudhe. Ergamaan Rabbiis (SAW) akkana naan jedhan, “Yaa Jaabir ni fuute sila?” Anis, “Eeti” jedhe. Ergamaan Rabbis ni jedhan, “Tan hin heerumne (durba) moo tan duraan heerumte (gursumeetti) [fuutee]?” Anis ni jedhe, “Gursumeetti” Ergamaan Rabbiis (SAW) ni jedhan, “Maaliif durba hin fuudhin, tan ati ishii taphachiistu ishiinis si taphachiistu, tan ati ishii kolfisiistu, ishiinis si kolfisiistu?” Anis ni jedheen, “[Abbaan kiyya] Abdullaan ijoollee dubaraa dhiisee du’e. Tan akka isaanii isaanitti fidu jibbe. Kanaafu, dubartii isaaniin dhaabbattuu fi isaan fooyyessitu fuudhe.” Ergamaan Rabbiis (SAW) ni jedhan, “Rabbiin barakaa siif haa godhu.” Sahiih Al-Bukhaari 5367
Tarii jechi gursumeetti jedhu naannoo tokko tokkootti arraba ta’uu waan danda’uuf dhiifama isiniin jedha. “Tan heerumte fuudhe” yoo jedhe gara hiika biraatti dabuu waan danda’uuf jecha gursumeetti jedhutti fayyadamu dirqama ta’e. Gursumeetti jechuun tan duraan heerumtee dhiirsan addaan baate ykn dhiirsi irraa du’eedha.
Wanti hadiisa irraa barannu, dargaggeessi hanga danda’een shamara (dubara) duraan hin heerumne fuudhuf haa carraaqu. Garuu dubartii gursumeetti keessa faaydan guddaan yoo jiraate fuudhu danda’a. Fakkeenyaf, akkuma Jaabir ijoollen xixiqoolen yoo jiraatan, ijoolle tannin akka kunuunsituuf ishii fuudhu danda’a. Ammas, dubartiin tuni dhiirsi irraa du’uun yaatimman kan miidhaman yoo ta’e, haala gaariin isaan guddisuuf ishii fuudhu danda’a. Ammas, tarii dubartiin tuni iimaanni ishii cimaa ta’uu danda’a. Yoo akkas ta’e, shamara iimaana hin qabne fuudhu irra dubartii iimaana qabdu tan jaarsi irraa du’e ykn addaan baate fuudhutu irra caala.
8-Dubartii baay’istee deessu filachuu– Wanta Islaamni itti nama qajeelchu keessaa tokko dubartii deessu filachuudha. Ergamaan Rabbii (SAW) akkana jedhu:
“ تَزَوَّجُوا الْوَدُودَ الْوَلُودَ فَإِنِّي مُكَاثِرٌ بِكُمُ الأُمَمَ ” .
“Dubartii jaallattu baay’istee deessu fuudhaa, isiniin ummattoota caalati.” Sunan Abi Daawud 2050
Namni jireenya isaa guutu ilma malee jiraachu hin barbaadu. Yoo ilmi hin dhalatin tarii isaan lamaan jidduu jaalalli fi hariiroon laafu danda’a. Garuu yommuu ilmi dhalatu, wal jaallatu. Tarii dhiirsi sababa ilmaatin niiti jaallata. Yookiin sababa niititin ilma jaallata. Ishiinis haaluma kanaan isa jaallatti. Haala kanaan hariiroon isaan jidduutti cima. Karaan dubartiin takka tan baay’istee deessu ta’uu addaan baafatan lama:
1-Qaamni ishii dhibee da’uumsa dhoorgu irraa nagaha ta’uu. Kanas karaa talaalli fayyaatin beekun ni danda’ama.
2- Haala haadha ishiitii fi obboleettiwwan ishii heeruman ilaalu. Haawwanii fi obboleettiwwan ishii warra baay’isanii da’an irraa yoo ta’an, ishiinis carraa da’uumsaa guddaa qabdi.
Namni sanyii akka baay’attuuf barbaadu, tuqaa tokko dagachuu hin qabu. Innis, itti gaafatamummaa fi dirqamoota maatii bahuuf of qopheessudha. Ijoollee isaa haala gaariin barsiisuu fi guddisuu, wanta badaa irraa eeguf ijannoo haa fudhatu. Ta’uu baannan, gaafi guddaa Guyyaa Qiyaamaa gaafatama.
9-Tan garaa laaftu, mararfattu fi jaallattuu ta’uu
Dubartiin ijoollee ishiitiif tan mararfattu, garaa laaftuu fi jaarsa ishii tan jaallattu yoo taate, ishii fi isa jidduutti jaalala cimaatu uumama. Kanaafi, Ergamaan Rabbii (SAW) akkana jedhan
صَالِحُ نِسَاءِ قُرَيْشٍ ـ أَحْنَاهُ عَلَى وَلَدٍ فِي صِغَرِهِ، وَأَرْعَاهُ عَلَى زَوْجٍ فِي ذَاتِ يَدِهِ “
“Dubartoota Qureeshota keessaa irra gaarii kanneen ta’an, ijoollee xiqqoolee isaanitiif mararfato (garaa laafo) kan ta’anii fi qabeenya harka abbaa manaa isaanii jiru kan sirritti eeganiidha.” Sahiih al-Bukhaari 5365 fi Sahiih Muslim 2527
Keessattu, ijoollee irraa abbaan yoo du’e, kunuunsaa fi mararfannaa guddaa barbaadu. Dubartiin ijoolle kanniiniif kan mararfattuu fi jaallattu yoo taate, dhugumatti dubartii jabduu fi garmalee gaarii taatedha.
10-Tan ajajamtu fi amanamtu ta’uu- wanti dhiirri dubartii irraa jaallatu keessaa tokko dubartii isaaf tole jettu argachuudha. Dubartii isaaf hin ajajamnee fi ol’aantumma isarratti agarsiistu yoo taate, hariiroon isaan jidduu jiru dadhabaa adeema. Wal dhabbii fi rakkoon ni baay’ata. Ammas, dubartiin ifaa dhoksatti dhiirsaf amanamtu yoo taate, dhugumatti ishiin namooma qabdi. Dubartiin namooma qabdu, wanta lama irratti amanamtu taate argamti. 1ffaa- Qaamaa saalaa ishii haraamaa irraa eegu irratti amanamtu ta’uu. Dhoksatti Rabbiin sodaachun wanta akka zinaa irraa fagaachudha. 2ffaa-qabeenya isaa irratti amanamtu ta’u. Bakkuma argiteetti qabeenya isaa tan hin bittineessine ta’uudha. Dhugumatti dubartiin wantoota lamaan kanniin irratti amanamtu taanan, jaarsi hanqinna xiqqoo ishii irraa ija gadi haa qabatu. Akkuma aadaa keenya irraa beeknu, dubartiin mana yoo miidhagsitee fi qabeenya tiiksite, “Tuni dubartii namooma qabdu” jedhama. Kan alaa caalaa keessaa fi qalbii ishii yoo bareechiste namoomni ishii hangam guddaa ta’inna ree laata!!!!
Abu Hureeyraan akka gabaasetti, Ergamaan Rabbii (SAW), “Dubartii tamtu gaariidha?” jechuun gaafatame. Innis akkana jechuun deebise, “Yommuu ilaalu tan isa gammachiistu, yommuu ishii ajaju tan isaaf ajajamtu, lubbuu fi qabeenya ishii keessatti wanta inni jibbuun tan isa hin faalleessine.” An-Nisaa’I 3231
11-Tasgabbooftu, sagaleen ishii kan ol hin kaane ta’uu- sababni guddaan wal dhabbii fi wal lolli dhiirsaa fi niiti jidduutti uumamuuf tasgabbii dhabuu fi lawwisuudha. Lawwisuu jechuun sagalee olkaaste loluudha. Amala gaarii keessaa tokko jarjaruu dhiisu, tasgabba’uu fi sagalee gadi qabuudha. Dhiirri dubartii tasgabbooftu, tan hin lawwisne argannaan, sababa ishiin tasgabbooftu fi sagalee gadi qabduuf daangaa ishii irratti darbuu hin qabu. Rabbiin haa sodaatu. Dhiirri fuudhaaf deemus hanga danda’een dubartii tasgabbooftu fi hin lawwisne filachuuf haa carraaqu.
12- Tan aaqila (qaruute) taate, dubbii tan hin baay’isne fi iccitii isaa tan ifatti hin baasne filachuu– dubartii aaqila jechuun dubartii dubbiin daddaftuu fi akkuma feete taatu osoo hin ta’in, dubartii wanta ishii miidhu fi fayyadu addaan baafattudha. Wanta ishii miidhu beekun yoo irraa fagaatte, ammas wanta ishii fayyadu beekun yoo hojjatte, dhugumatti ishiin aaqila. Ta’uu baannan, faallaa kanaa yoo taatee….Deebii isiniif dhiisa.
13- Dubartii Rabbiin gabbartuu, Isaaf tole jettu ta’uu– Dubartii salaata shanan sirnaan salaattu, keeyrii hojjachuuf dheebottu, hijaaba sirnaan uffattu ta’uu.
Guduunfaa
★Amaloota dubartii gaarii tarreessinee jira. Garuu amaloonni kunniin hundi dubartii gaarii taate irratti argamuu qaban jechuu keenya miti.
★Tarii amala garmalee jaallatamaa tokko qabaachu dandeessi. Cinaa biraatin amala badaa qabaachu dandeessi. Garuu amala badaa kana jijjiruuf carraaqu qabdi.
★Amaloota baay’ee barbaachisoo dubartii irraa barbaadamu haala kanaan guduunfun ni danda’ama:
☞Iimaana qabaachu- kana jechuun dhugaadhaan Rabbitti amanuu, Guyyaa Aakhiraatti amanuu, Malaykotatti, Ergamtootatti, Kitaabbanitti amanuu fi qadaa wal qadaritti amanuudha. Ergasii, wanta qalbii keessa jiru kana dhugoomsuf hojii gaggaarii hojjachuudha. Hojiin hundarra gaariin amantiin qalbii keessa jiru itti madaallamu salaata sirnaan salaatudha.
☞Iimaana waliin miidhagduu fi sanyii gaarii irraa yoo taate, suni waa tole!
☞Tan garaa laaftu, mararfattu ta’uu.
☞Tan ajajamtu fi amanamtu ta’uu.
☞Tan deessu, tan abbaa manaa fi ijjoollee ishii jaallattu ta’uu.
☞Qaruute (aaqila) ta’uu. Dubartii aaqila (qaruute) jechuun dubartii wanta addunyaa Aakhiratti ishii fayyadu tan hojjattuu fi wanta ishii miidhu irraa tan fagaattudha. Qarummaan kana malee warra dhiyaa qullaa deeman hordofuu miti.
Ammas, dubbiin fuudhaa heerumaa hin dhumannee tasgabbaa’i. Akkamitti akka kaadhamittu beekun barbaachisaadha.
Kitaaba Wabii
Az-zawaajul Islaamiyy Sa’iid,Mahmud Misrii, fuula 185-193


text:
Chaayinaan Hogganaa Dhaabbata Poolisii Addunyaa kan hiite tahuu beeksifte
Hogganaan Interpol Meng Hongwei dhuma ji’a dabree Faransaay irraa gara Chaayinaa eega imalee booda kan dhabame yoo tahu, qondaaltonni Faransaay Jum’aa dheengaddaa Mr Meng Hongwei’n maal akka isa muudate qorannoo jalqabuu beeksisanii turan.
Haati warraa Mr Meng Alhada hardhaa ibsa kenniteen, abbaan warraa isii Chaayinaa eega seeneen booda jalqaba dhaamsa barreefamaatiin “siif bilbilaa na eegi”kan jedheen tahuu himte. Daqiiqaa muraasa booda ammoo rakkoo cimaa keessa jiraatuu isaa ibsuudhaaf suuraa Ablee eega ergeefii booda sararri Telefoona isaa kan cite tahuu ibsite.
Ibsa haadha warraa Mr Meng Hongwei kana hordofuun gaazexaan South China Morning Post jedhamu qondaaltota biyyattii wabeefachuun akka gabaasetti, hogganaan dhaabbata Poolisii Addunyaa too’annoo mootummaa Chaayinaa jala kan jiru tahuu ibsuun, seera cabsuun shakkamee kan qoratamaa jiru tahuu gabaase. Haa ta’u malee qondaaltonni Chaayinaa yakka Mr Meng ittiin shakkame hin ibsine.
Mr Meng Hongwei hogganaa dhaabbata Poolisii Addunyaa (Interpol) tahee filatamuu isaatiin dura, mootummaa Chaayinaa keessatti qondaala Ol’aanaa tika biyyattii ture.