text:
Waa'ee Gadaa wantoota beekuu qabdan shan
Akkaataa waggaa dhalootaatiin gurmuu ykn murni ilmaan kormaa tartiibaan keessa dabran sadarkaa Gadaa jedhama. Sadarkaan Gadaa tokko waggaa saddeet qaba. Waggaa saddeet saddeettan kanaan Oromoo hamma gaafa dulloomee du'uutti hawaasa keessatti bakkaa fi qoodama dalagaa qabaata.
1. Gogeessa Gadaa
Gadaan gogeessa (garee) shan kan qabu yoo ta'u, isaanis shanan Gadaa Oromoo jedhamu. Gareewwan kun ganna saddeet saddeetiin aangoo wal harkaa fuudhu. Shanan Gadaa Oromoo kun bakka adda addaatti maqaa adda addaatiin beekkamu (gabatee ilaali).
Ilmi Oromoo kamiyyuu, guyyaa itti dhalatee eegalee gogeessa shanan Gadaa keessaa tokko keessatti haammatama. Duraan dursee kan inni hammatamu, shanan Gadaa keessaa miseensa isa gaafa inni dhalatu aangoorra jiruutiini. Kunis gogeessa abbaa isaa keessati jechuudha.
2. Baallii walharkaa fuuchuu
Gadaan waggaa saddeet saddetiin naanna'a. Abbaan Gadaa tokko waggaa saddeet irraa guyyaa tokkollee dabarsuu hin danda'u, aadmalee.
Dhaloonni oromoo sirna gadaatiin bulu yeroo hunda gadaa keeessa jira. Gulantaa irra jirurratti mirgaa fi dirqama aangoon gadaa kenneef hojiitti hiika namni hunduu. Baallii walharkaa fuuchuu jechuun egaa gulantaa sirna gadaa tokkorraa kan itti aanuutti ce'uu jechuudha. Haala Kanaan namni raaba doorii keessa ga'umsaan darbe gadaa ta'ee aangoo abbaa gadaarraa fudhata. Oromiyaa bakka garaa garaatti jilli gadaa fardaan ba'ee guyyaadhaan baallii walitti dabarsa. Boorna keessatti sirni kun halkan walakkaa raawwatama. Yeroo jilli gadaa fardeen torbaan baalli fuuchuuf ba'an nama dhiisii simbirruu dura darbuun aadmalee.
3. Ardaa jilaa
Ardaan Jilaa bakka itti walga'uun dhimmi ummataa mari'atamuudha. Iddoo kabajamaa jilli gadaa irra naanna'uun naannoo wayyoomsu ykn kabaja akka qabaatu hojjetu jechuudha. Ardaan Jilaa teessoo gadaatis. Dhimmi jilatamu kamiyyuu ardaa jilaatti raawwatama waan ta'eef. Oromiyaan Ardaalee Jilaa hedduu qabdi.
4. Odaa
Odaan galma abbaa Gadaati. Oromiyaa keessa odaawwan hedduutu jiru. Kanneen giddu gala sirna gadaa ta'anii tajaajilaa turanii fi ammas tajaajilaa jiran garuu shan. Isaanis :
- Odaa roobaa kan Godina Baaleetti argamu
- Odaa bisil kan Shawaa Lixaatti argamu
- Odaa nabee kan shawaa Bahaatti aragamu
- Odaa Bultum kan Harargee Bahaatti argamu
- Odaa Bulluqi Horo guduruu
5. Irreecha
Irreessi duudhaa, amantii fi aadaa oromoo calaqqisiisa. Kaayyoon sirna Gadaa keessaa isa tokko oromoon kan ittiin uumaa fi uumamatti dhiyaatu, galateeffatuu fi kadhatu sirna Irreechaatiin.
Irreechi waggaatti si'a lama kabajama. Inni birraa wayita oromoon bacaqii gannaarraa gara booqaa birraatti ce'u kabajama. inni kun Irreecha Malkaa jedhama.Inni arfaasaammoo wayita roobni fuula as deebifatu rooba nagaa kadhachuuf kabajama.inni kunimmoo irreecha tulluu jedhama.


c: text/html

text:
Magaalaa Bishooftuu keessatti walitti bu’iinsa uumame irraan kan ka’e dargaggoonni kuma lamaa ol ta’an mooraa humna qilleensaa keessa buufatanii jiraachuun beekamee jira.
Dargaggoonni kunis mootummaan bakka dhaloota isaaniitti akka isaan deebisu gaafatan. Bulchiinsi magaalaa immoo gaaffii isaanii hin simanne. Dargaggoonni dhalata Walaayitaa ta’an kun nyaata ga’aa waan hin arganneef beela’uu isaanii madden hangi tokko dubbataniiru. Bulchaan magaalattii garuu ni haalan.
Kibxata darbee qabee ittiin ka’umsi isaa sababaa hin beekamneenii dargaggoonni kun mooraa sana keessa dahatanii kan jiran.
Walitti bu’iinsa namoota lama gidduutti uumame irraan ka’ee gara walitti bu’iinsa garee fi gosaatti kan jijjiirame hookkarri kun yeroo ammaa tasgabbaa’us sababaan isaa hanga yoonaa kan hin beekamneef miidhaan dhaqqabe illee addaan kan hin baafamne ta’uu kantiibaan magaalaa Bishooftuu aadde Gennet Abdallaa kaleessa VOAf ibsaniiru. Dargaggoonni kun attamiin mooraa sana keessatti akka wal ga’an illee waanti beekame hin jiru jedhan aadde Gennet.
Akka jedhame gamas kan seenan dirqii dhaan miti. nuti hin beeknu. Haa dirqisiisamanii, namni waame haa jiraatuu qulqulleeffamaa ka jiru ta’uu isaa fi hawaasi naannoo namoonni kun akka hin beelofne dabaree nyaata geessaafii jira malee hin beelofne jedhan.
Namoonni kun lammii keenya waan ta’aniif illee deggeruuf itti gaafatamatu nu irra jira kan jedhan aadde Gennet walitti bu’iinsa gosaa fakkeessuu kanneen jiran akka jiran illee shakkii qabaachuu isan.
Walaayittaa irraa kanneen ta’an lammiiwwan kun qe’ee keenyatti nu deebisaa jedhanii gaafataa jiraachuu isaaniif bulchiinsi magaalaa Bishooftuu immoo akka mirgi heeraa eeyamuufitti eessa iyyuu dhaqanii jiraachuu dana’u jedhan.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Uummatni Sodaa Injifate Sobaaf Hin Jilbeefatu! Damee Boruutin, Caamsaa 8, 2018 Uummatni Oromoo gootummaa hiriyyaa hin qabneen utuu rasaasni akka bokkaa itti roobaa jiru sodaa tokko malee diina dura dhaabbachuudhaan ilmaan isaa amma tokko magaagaa diinaa keessaa baafatee jira. Kan lubbuun… Read More »
“Tisiisarra damma hin eegani….” Qeerroo Matakkal, Asoosaa, Wambaraa Irraa Abdii Lammiitin, Caamsaa 8, 2018 Dr. Girmaa Amanteen dhalata naannoo Beenishaangul Gumuz, Godina Matakkal kan ta’an, akkuma lammiilee Oromoo naannichaa biroo barumsa isaanii sadarkaa lammaffaafi olaanaa xumuranii naannoo isaaniitti dhufuun hojii… Read More »
SBO: Caamsaa 9, 2018. Oduu fi Guutummaa Qophii har’aa kan ta’e Gaaffii fi Deebii Ajajaa WBO Godina Dhihaa kan ta’an Jaal Kumsaa Dirribaa waliin Haala Sochii WBO Godina Dhihaa fi Tarkaanfii WBO Godinichaa ilaalchiisuun taasifame.


text:
Hindiitti obonboleettiin awwaaraa namoota 125 ol ajjeese
Obonboleettiin awwaaraa hamaa Kaaba Hinditti ka'een yoo xiqqaate namoota 125 kan ajjeefaman yoo ta'u, ammas haalli qilleensa hamaa dhufuu akka danada'u aangoowwanni akeekkachiisaniiru.
Bubbee saffiisaa qabuufi callii araddaawwan baayyee barbaddeessuun, manaa jijjigsuun namoota danu miidheera.
Dubbii himaan waajjira Komishinii balaa Utaar Piraadesh AFP'tti akka himeetti, waggaa 20 keessatti lakkoosi namooti balaa kanaan du'anii guddateera.
Akka aangowwanni jedhanitti, lakkoofsi namoota du'anii guyyoota dhufan keessatti dabalu danda'a.
Qajeelchi Metirooloojii Hindii akka jedhutti, Sambattan dhufaniin dura obonboleettiin kuni bakkeen bayyeetti hammaachuu danda'a.
''Namoonni dadamaqsamu qabaatu'' akka qondaalli komishiinarii balaa AFP'tti himaniitti.
Naannoolee lamaan Uttaar Piraadeshii fi Raajaastaa keessatti sababii obonboleettii kanaan ibsaan adda citeera, mukkeen buqqa'aniru, mannetiin barbadaa'uun, horiin ille du'aniiru.
Iddoowwan obonboleettii itti hammaate keessaa tokko lafa Agra jedhamuufi masaraan Taaj Mahaal itti aragamu dha.
Obonboleettichi, nannoolee sadii Raajaashtaaniif ollaa ta'anis miidheera.
Namoonni du'aan irra caalaan kanneen yeroo balaa qaqqabu biyyi nagaa dha jedhanii mana cufachuun ciisaa turan.
Ministirri mummichaa Narendaa Modii ergaa Tiwiitarii isaanii irrattii lubbuu darbeettii gadduu isaani ibsaniiru.
Bulchiinsi Uttaar Piraadesh maatiin namootii jalaa du'anii beenyaa ruuppii Hindii 400,000 akka argatan beeksiseera.
"Waggoota 20 darbaniif waajira hojachaa kanan ture ta'ulleen balaa hamaa akkanaa arge hinbeeku," Hemaant Geraa, Barreessaa To'annoo balaa fi gargaarsa Rajaasthaan BBC'tti himan.
"Baatii Eble 11 keessa obonboleettiin awwaaraa ka'ee namoonni 19 du'anii ture. Kan ammaa kun agruu waan alkan ka'eefu namoonni baayyee rafamii waan turaniif balaan wayita umamuutti manaa bahuu hindandeenye."


text:
Baarentuu gadaa Irraa//
“Sabboonummaan maali, eenyutu sabboona dha? Eenyu yoo maal godhee fi
hojjete sabboonaa jedhama” Gaafii jedhuuf deebiin namootaa ykn akki
itti sabboonumaan ifu namootarra namootatti addaa addummaa xixiqqoo
qabaachuu mala. Haata’uutii dhugaan nama hundumaa walii galchu jechi
“Sabboonummaa” jedhu walittii hidhaa jechoota lamaa ta’uudha. Hikkaan
jechoonni kun walitti qaanja’uun kennanis ifa waan ta’eef
burjaaja’ins hiikoo gama kanaan muldhatu hin jiru. ykn harki
guddeessi namaa ibsa dabalataa malee hiikoo jecha kanaa irratti walii
gala.
Sabboonummaan jecha “Saba” jedhuu fi “Boonuu” jedhurra akka maddu
eenyufuu ifaadha. Jechoonni kun lamaan walitti qaanja’uun ergaa
barbaadamu dabrsaa turaniiru dabrsaas jiru. Saba + Boonuu= Sabboonaa,
sabboontuu, sabboontoota jechuu dandeenya.
Maddi jecha kanaa erga kana ta’ee ergaan isaas maal akka ta’e
eenyufuu ifaadha. Jechi sabboonaa ykn sabboontuu jedhuu kun
kallattiidhaan ergaa “Saba ofiitin boonuu” jedhu dabarsa.Saba ofiitiin
boonuun ammoo nama afaan Oromoo dhagahu maraafuu hikni isaa ifaa dha.
Jechu sabboonaa, sabboontuu, sabboontoota jedhu kun hikkaan isaa
kana caalaas guddaa fi ulfaatadha. Hiikoo saba ofiin boonuu jedhu
qofaan jecha Loggomamuu miti. Hiikoo hedduu gadi fagoo ta’e kan
jechaan ibsuun hin danda’amne qaba. Sabboonummaan yoo xiqqaatee
xiqqaate saba ittiin bonana saniif quuqamuu, quuqamaniis rakkoo saba
ittiin boonan sanirra gahuuf badaduu gaafata. Roorroo fi balaa saba
ittiin boonan sanirra gahuuf falamuu, amma wareegamaa deemanii sabicha
dura ana na’aansaa osoon ani jiru sabni koo hin miidhamu itti hin
roorrifamu jechuu gaafata. Walumaa galatti sabboonumaan yoo xiqqaatee
xiqqate yeroo sabni ofii diinaan lolu cinaa goranii waliin loluu
gaafata.
Dhaggeeffattoota keenya hiika gadi fageenyaa jechi sabboonaa,
sabboontuu, sabboontoota jedhu kun qabu cinaatti dhiifnee isuma
salphaa yoo lammiin diina ofirraa lolatu lammii cinaa dhaabbatuun
diinaan lolu jedhu fudhannee ilaalle namoonni nuti sabboonadha,
sabboontudha, sabboontoota jennuun kan akkamiiti? mee takka of haa
gafaannu. dhugaa namoonni nuti sabboonaa sabboontuu jennuun saba
isaaniin boonuu, saba isaaniif wareegama lubbuu kaffaluu, ykn
kaffalaniiruu, lakkii saba koo hin xuqxu jedhanii diina dura waan
danda;aniin dhaabbataniiru? Mee namoota miidiyaa hawaasumama kanneen
akka FB, Tuwterii, weebsaayitoota adda addaarratti barreessinu ykn
raadiytoo fi TV irratti faarsaa ollu of duuba garagallee yaa ilaallu
.
Dhuguma namoonni nuti dhihoodhayis haa ta’u fagoodhaa abaluun
sabboonadha ykn sabboontuudha jennuun akkuma hiikoo sabboonummaan
qabuutti sabboontootaa? Ummata isaaniif ni falmuu,? Ummata koo dura
balaan dhufe ana nahaa fudhatu jedhuu? Kana isnuma warreen hiikaa
sabboonummaa osoo hin beekne kan argitan mara miidiyaa
haawasummaarratti baatanii ragaa malee, dhugaa malee haasawa faanii
qofa ilaalatnii nama duuban diina waliin dhaabatee ummata isaa
ficisiisaa oluun abaluun sabboonaa, sabboontuudha jechaa oltanii fi
bultaniifan dhiisa.
Tibba kana odoon ‘Face Book’ fi weebsaayitoota adda addaa sakata’uu
ykn waan namoota adda addaatiin maxxanfaman dubbisuu waayee
miseensota OPDO arge. Barruun gabaabaan ‘FB’ irratti maxxane kun
‘Lammaa Magasaa fi Miseensoota OPDO tokko tokko’ ilaallata. Namni
barruu kana maxxansemmoo nama wayyaaneen na dararte jedhee biyyaa
baqatee Ameerikaa Tiraanpiin bulaa jirtu keessa jiruu dha. Barrichi
akkas jedha, “Pireezidaantiin naannoo Oromiyaa Lammaa Magarsaa fi
sabboontonni Oromoo OPDO keessa jiran tooko tokko haalli amma itti
jiran Wayyaanee waliin walitti buusuun isaa hin oolu” jedha. Barruun
kun dheeraa ta’us ani isheedhuma ‘ijoo dubbii’ keenyaa taate kan
“Lammaa Magarsaa fi sabboontoota OPDO keessa jiran tokkoo tokko” jettu
tanan keessaa fudhe. Hubadhaa “Lammaa Magarsaa fi sabboontonni OPDO
keessa jiran tokko tokko” hima jettu tana. Akka hima kanaattii fi itti
fufiinsaan dubbisetti “Lammaa Magarsaa sabboona dha”, himni kun Lammaa
qofaanuu hin dhaabbanne. Lammaa Bira darbees isa birattuu
Sabboontonni qondaalonni OPDO biros jiraachuu nutti himuu yaala.
Raajidha!.
Kabajamtoota dubbiftoota ykn dhaggeeffattoota! gaafiin guddaan
asirratti ka’uu qabu waayee hiika sabboonummaati? Innis Erga Lammaa
Magarsaa fi waayiloonni isaa warri wayyaanee waliin ta’anii waggoottan
25n darbaniif ilmaan Oromoo ficisiisaa turanii fi jiran ummata bulchaa
jirra jedhan ajjeesaa sabboontota ta’anii inni Oromoof du’aa turee fi
jiru maal haa jedhamu? isaan saba isaanif jedhnii baadiyyaa
magaalaatti waraana Aga’aaziitin dhumaa turnaii fi jiran hoo maal
jedhamu? Maal jennaani? Isaan saba isaanitiif mana hidhaatti
manakaraaraa jiran, isaan saba isaaniif jedhanii waraana
Wayyaaneetiin qaamaa hirdhatan, Isaan tikkoota wayyaaneetiin eessa
buteen isaanii dhabame maqaa maaliin waamamu?
Qondaalonni OPDO kun keessumaa Lammaa Magarsaa waggoota 25n darbaniif
Oromoo ajjeesuu fi ajjeechisiisuu malee maal Oromoof hojjete?
Ammumallee Aga’aaziin Maqaa Komaandi Postiin Oromootti bobba’ee yoo
fixu mee maal dubbate? Ammas kan OPDO irraa argaa jirru dhiphuu
qabsoon Oromoo itti bulcherraa warra Wayyaaneen ergamanii sobanii nama
Oromoof nahan fakkaatanii warra bara bittaa Wayyaanee dheereessuuf
hidhii xuuxaa jiraachuu isaaniti. Isas ta’ee wayiloonni isaa gantoota!
Isaan kanarraa ammoo sabbonummaan ni calaqqisa jedhanii dubbachuun ykn
barreessuun maal jechuudha? Kun dhugaa dubbachuudhaaf dhiiga namatti
qoosuu dha! Wareegama qeerroo Oromoo haranii hallayyaatti gatuuf
tattaafachuudha! Haasaan akkanaa gita lammii ta’uu dhiisanii; gita
diinaa ta’uu dha ifatti mirkaneessa. Lammaa Magarsaas ta’ee
waayiloonni isaa qondaaloonni OPDO karaa kamiinuu sabboontoota ta’uu
hin danda’an, quuqama Oromoos hin qaban.
Qondaaloonni OPDO keessaawuu Lammaa Magarsaa fi kaabinoonni isaa
isaanuu Wayyaaneedha, isaanuu Aga’aazi dha, isaanuu liyyuu Hayilii
ummata Oromoo fixaa turanii fi jiranii dha. Warri har’a waltajjii adda
addaarratti afaan mi’eeffatanii haasawaa jiran kun hunduu sobdoota,
kijibdoota, warra harkii isaanii dhiiga ilmaan Oromootiin xuraayeedha,
Cubbamtoota dhiigni ilmaan Oromoo isaanirraa iyyaa jiruu dha. Gumaatu
irra jira, isaaniif Oromoon warra gumaati. Nama harki saa dhiiga
namaatiin xuraayee ammoo sabboonaa jedhanii waamuun yakka. yakka yakka
caaluudha. Namni yakkamaa saba isaa gurgurate sabboonaa jedhee yaamus,
inni owwaatus yakkamtoota. Namni waan ka’uumsa dubbii kanaa kan ta’e
Lammaa Magrsaa Fi Sabboontoota OPDO tokko tokko jedhee barreessees
haata’u kanneen biroo waan walfakkaataa karaa miidiyaa hawaasaa
facaasaa oolan beekees haa ta’u osoo hin beekiin kan itti jiran
yyakka ta’uu hubatanii osoo irraa dhaabbatanii dansaadha! Dhiiga
ilmaan Oromoo saba isaaniif wareegamaa turanii fi jiranirratti qoosuu
jiru waan ta’eef dhiisaa jedhamuu qabu. Gochi akkanaa gantummaattis
nama rammachiisa! Kanarraa ka’uun waan jedhanirratti xiinxalaa fi
beekumsa gahaa qabaachuun dansaa dha!
Gantoonni kalees hara’as bara hamaa dabrfachuuf sobanii maqaa saba
kanaatin haa daldalan malee aantummaa saba Oromoo hin qaban, Lammaa
Magarsaas ta’ee qondaaltoonni OPDO ergamtoonni Wayyaanee hunduu
sabboonummaa mitii quuqama takkaawuu ummata Oromoo maqaa isaatiin
daladalaa jiraniif hin qaban. Hojiin isaan ittiin beekamanii fi ittiin
jiraachaa jiran ergamummaa dha. Oromoo ajjeesaa, hidhaa fi hisiisaa
bara saamichaa fi bittaa Wayaanee dheereesuu dha. Kun dhugaa
qabatamaa, hojii saanii ifatti beekamuu fi kan waggoota 25n darbaniif
itti turaniidha. Jarreen kanaaf sabboonummaa kennuun ammoo yakka.
Cubbuudhasii.
Kanumarraa ka’uun namni kamuu lafumaa ka’ee ergamtoota, garaaf
bultoota saba isaanii gurgarataa jiran kanneeniin beekaas haa ta’u
osoo hin beekiin “Sabaan Boonaa, Sabaan Boontuu, sabaan Boontoota
walumaa galatti sabboontoota” jechuun gadhummaa dha! Doofummaadha!
Qondaaloonni OPDO yakkamtoota, xurooftoota seenaati! Gataa
Boosattiiti! Mujjaa, Buqqee kosiirra biqilan; warra quuqamni namummaa
keessa hin jirree dha!
Xurooftoota seenaa, atalaa, koosii Wayyaanee yakkamtootaa fi
ergamtoota kanaaf ammoo maqaa hin fakaannee fi gotota Oromoof kennamu
itti maxansuun qoosaa dha. Qoosaa akkanaa qoosuurra ammoo kan ta’uu
qabu; warri beekaas haata’u odoo hin beekin maqaa isaanii hin malle
itti tolchuuf kaachaa jiran kun odoo ummat Oromoo fi qabsaawoota
ilmaan isaa WBO/Qeerroo duukaa hiriiruun waan danda’aniin
jajjabeessanii, kosii Wayyaanootaa kana ofirra gatuu keessatti
hirmaatanii irra dansaadha! Kan sabboonummaa namatti uwwisuu fi
sabboonaa, Sabboontuu nama godhus hojii akkanaati malee oduu hin
fakkaanne odeessuu miti!


text:
Daangaa Israa’eel fi Gaazaa irratti humnootiin nageenyaa kan Israa’eel yoo xiqqaate Falisxinoota 6 ajjesanii dhibba hedduu madeessuu isaanii ministriin eegumsa fayyaa beeksisee jira.
Waraanni Israa’eel akka jedhutti naannoo daangaatti hiriira Faalisxinoonni ba’an guddicha facaasuuf akkasumas tasgabii akka bu’u gochuuf toftaa gargaaru fayyadaman.
Hokkarri kun kan uumamees Falisxinoonni kuma hedduun daangaatti qajeelaa yeroo turanti.Namoota warra jalqaba dhagaa darbachaa fi Gommaa Ibiddi itti qabate gargaaramaa turan irratti Waraanni Israa’eel tarkaanfii fudhachuu isaa ibse.
Ministriin eegumsa fayyaa akka jedhutti looltonni Israa’eel Rasaasa fi Gaaza himiimaansuu akkasumas meeshaa sibiila irraa hojjatamee laastikaan aguugame gargaaramuun nama 6 ajjesanii kanneen yoo xiqqaate 550 ta’an madeesse.


text:
Butamuun waldaa kiristaanaa maalii dhaa?
Gaaffii: Butamuun waldaa kiristaanaa maalii dhaa?
Deebii: “Butamuu” jechi jedhuu macaafa qulqulluu keessatti hin argamu. Ta’us yaad-rimeen butamuu qulqulluu sagalee isaa ifatti barsiseera. Butamuun waldaa kiristaanaa, Waaqayyoo amantoota hundumaa lafa irraa haala fudhatuu dha, murtii tolaa isaa lafa irratti dhangalaasuu isaa fuuldura karaa isaa kan wal qixeessu, yeroo rakkina isa guddaatti butamuun dursa kan ibsame 1ffaa Teso 4:13-18 fi 1Qoro 15:50-54 irratti dha. Waaqayyoo amantoota du’an hundumaa ni kaasa, qaama ulfinaa itti uwwisa, lafa irraas isaan fudhata, jireenyatti amantoota jiraatani wajjin isaan immoo yeroo sanatti qaamni ulfina qabeessii kan isaaniif kennamu. “Gooftaa mataan isaa ajajaan sagalee angafa ergamootaatiin malakatni Waaqayyoo waaqa irraa gadi bu’a, Kristoositti kan du’an dursani ka’u, isa booddee nuyii jiraatoo taanee kan hafne, Gooftaa qilleensa irratti simachuudhaaf isaani wajjin duumessa keessa butamna, akkuma kana yeroo hundumaa gooftaa wajjin nii taana” (1Teso 4:16-17).
Butamuun amaluma isaatu libsuu ijaatti ta’a yeroo sanattis qaama ulfina qabeessa fudhanna. “Egaa dhoksaa tokkoo isinittan hima hundumti keenya hin duunu malakani inni dhumaa yeroo afuufamuu hundumti keenya libsuu ijaatti ni jijjiramna, malakatni ni afuufama warri du’anis kan hin totore ta’ani ni ka’uu nuyiis ni jijjiiramna” (1Qoro 15:51-52). Butamuun hundumti keenya abdiidhaan eeguun kan nurra jiraatuu dhugaa ulfina qabeessa dhuma irraattis cubbuu irra walaba baana. Argamuu Waaqayyoo wajjin bara baraan nii taana. Wal falmii baay’ee wal hiikuu butamuu irraa fi haala bal’ina isaatiin geggeefameera. Kun yaada Waaqayyoo miti. Caalaadhumatti, butamuu kan ilaalatee, Waaqayyo “wali walii keenya sagalee kanaan akka wal jajjabeesinu barbaada”, (1Teso 4:18).
English
Butamuun waldaa kiristaanaa maalii dhaa?


text:
Namoonni 90% ta’an ammo umrii isaa keessatti yoo xiqqaate altakkaa mataa dhukkubbiin ni mudata.
Kanaafuu waa’een mataa dhukkubbii dhiiraa dhalaa; xiqqaa guddaa; adii gurraacha osoo hin jedhin namoota hundaa kan ilaallatuu fi namoonni hedduun hubannoo irratti argachuu kan barbaadanidha.
Mataa dhukkubbiin gosoota gurguddaa lamatti qoodama.
Inni tokkoffaan “Primary headache” kan jedhamu yoo ta’u, inni kun dhukkuba biraa waliin osoo wal hin qabatin ofumasaatii of danda’ee yoo mataan nama dhukkubu jechuudha.
Inni lammaffaan “ secondary headache” kan jedhamu yoo ta’u, inni kun ammoo dhibee biraa qaama keenya keessa jiruun ykn dhukkuba biraan walqabatee kan nu dhukkubuudha.
Inni lammaffaan kuni sababa dhukkuboota hedduun dhufuu waan danda’uuf mallattoo dhukkubaati malee dhukkuba ofdanda’ee miti.
Akkasumas gargaarsi godhamu dhukkuba jalqabaan jiru sanarratti waan hundaa’uuf waa’eesaa haasa’uun hubannoo addaa kennuun rakkisaadha.
Kanaaf hawaasa keessatti yeroo baayyee “ mataa dhukkubbii” jennee kan haasofnu sun harki caalu “ primary headache” waan ta’eef waa’eesaa akka armaan gaditti ilaalla.
Mataa dhukkubbii kan “primary headache” jedhamu bakka hedduutti hiramee ilaalamus warren gurguddoon sadan; ka’umsi isaanii fi mallattoon isaanii gargaarsi godhamu kan armaan gadiiti.
"Tension Headache":
Inni kun dhukkuubbii mataa kan guutummaa mataa keenyaa dhukkubuu fi dhukkubbiin isaa salphaa ta’e, yeroo baay’ee hojii keenya guyyaa guyyaa irraa nu dhorkuu hin dandeenyedha.
Inni kun qorichoota hawaasni yeroo baay’ee mataa dhukkubbiif fudhatu akka “paracetamol” fi kkf (ordinary pain killers) yoo fudhanne kan nu dhiisudha. Ka’umsi isaa guutumaa guututti beekamuu baatus muddamuu, dheebochuu fi beela’uufaa waliin walqabata.
"Migraine Headache":
Inni kun dhukkubbii mataa hamaa ta’ee namoota muraasa qofa muudatu yoo ta’u, dhukkubbiin isaa baayyee hamaa fi kan hojii irraa nama hambisudha.
Mataa dhukkubbii isa armaan oliirraa adda kan isa taasisu mallattoolee biraa kan akka balaqqamsiisuu, nyaata jibbisiisuu fi ijaan ifa ilaaluu dadhabuu of biratti qaba.
Yeroo tokko tokko dhukkubbiin kun dhufuun isaa dura mallattoolee akka ija ofiitti balaqqeessa’uu, sararawwaan ziig zaag fakkaatan ija ofiitti mul’achuu fi haasaa’uu dadhabuu fi kanneen biroo argisiisa.
Dhukkubbiin isaa daqiiqaawwan ykn sa’atii muraasaaf qofa kan turuudha. Dhukkubbii kana kan namatti kaasan: garmalee yaadda’uu ykn muddamuu, dhugaatii alkoolii, beela’uu fi dheebochuu, baay’ee rafuu ykn hirriba dhabuu, marsaa laguu yoo dhufu (dubartootaaf), sagalee garmalee ol ka’ee nama jeequ, ifa cimaa ilaaluu, waan foolii badaa qabu fi kkf dha.
Akkuma dhuunfaa keenyaatti waan nutti kaasu beeknee irraa fagaachuu qabna.
Jireenya keenya guyyaa guyyaa irratti sana irra darbee miidhaa kan fidu yoo ta’ee fi qoricha xixiqqaa mataa dhukkubbiif fudhannuun yoo dhiisuu dide hospitaala deemnee qoricha ogeeyyii yaalaan ajajamu fudhachuu qabna.
“Cluster Headache”:
Inni kun mataa keenya bakka lamatti qoodee gam tokko ykn bitaa ykn mirga qofa kan dhukkubu yoo ta’u gama dhukkubu sanaan ija keessaa bishaan akka imimmaanii gadi dhangalaasuu fi funyaan cufuudhaan adda ta’a.
Dhukkubbiin isaa garmalee hamaa fi kanneen armaan olii lamaan kan caaludha.
Yoo jalqabu suuta jedhee osoo hin taane, akka tasaa takkaa dhumatti akka ibiddaa kan namarra bu’uudha.
Guyyaa keessaa sa’atii walfakkaataa irratti namatti kan dhufuu fi yeroo tokko tokko irriba keessaallee nama kaasa.
Ka’umsi dhukkuba kanaa tasumaa kan hin beekamnedha. Kitaabonni tokko tokko garuu sanyiidhaan ni darba jedhu.
Dhukkuba kana fayyisuun dadhabamus qorichootni dhukkubbii isaa hir’isanii fi daddafee akka hin dhufne taasisan ni kennamu.
Maddi; Dooktar Gurmeessaa Hinkoosaa(Irra deebiin kan maxxanfame)


text:
Hasawaa dhageessisuu fi waadaa seenuu bira taruu dhaan tarkaandii qabatamaa hojii irra oolchaa ka jiran ta’uu muummichi ministeeraa Itiyoophiyaa Dr. Abiyi Ahimed beeksisaniiru.
Bakka bu’oota jiraattota magaalaa Gondarii fi Baahir Daar waliin marii geggeessaniin gaaffii eenyummaa Walqaayit waliin wal qaatee gaaffii ka’eef deebii kennanii jiru.
Galma Mileeniyemii keessatti kana dura ennaa haasaa dhageessisan hawaasichi bulchiinsa isaanii irraa abdii qabaachuu muummichi ministeeraa Abiy tuqanii fedhii uummataa gama maraan guutuuf cichaan hojjenna jedhan.
Haasaa bareedaa dhageesisuun ala waan hojiitti hiikame hin argine kanneen jedhan garuu dogoggoraniiru jedhanii jiran.


text:
Prezidaantiin US Doonaald Traamp taarifa alluuminiumi fi sibiila gamtaa Awrooppaa, Kanaadaa fi Meexikoo irra kaa’ame yoo xiqqaate baatii tokko itti dabalaaf akka hin baafne beeksisaniiru.
Taarifa yeroof akka hin baafne tursuun kan akka biyyootii China, Japan fi Raashiyaaf tolfame har’a dhumata.
White House akka jedhetti garuu guyyoota 30f akka dheeratu mari’ataa jiraachuu beeksise.
Komiishinni Awrooppaa yeroo kana yeroo murtaa’eef dheeressuu ibsa baaseen qeequu dhaan gamtaan Awrooppaa dhimma kana irratti mari’achuuf qophee ta’uu beeksisee doorsisaan garuu mariif gad hin taa’u jedhee jira.
Murtiin US kan duruu daldala miidhe haalli gabaa addunyaa oliif gad akka ta’u yeroo isaa dheeressa jedha ibsi sun. Gamtaan Awrooppaa dhaabbataa dhaan taarifa kana irraa walaba ta’uu qaba akka Ameerikaan jettu taarifi kun attamiin nageenya biyyaaf balaa ta’a jennee hin yaadnu jedhee jira.


text:
Pigment
Pigmentiin waan qalamu ifaa isaa irratti (amh) antsabaraqu jijjiru dha, kunis waan qalamu fillaxe xuxuuf. Dalagaan kunii immo fluorescence, phosphorescence, fi gossa biraa luminescence, kan waantichinu ifaa ofii kessa basuu irra gargari jirra. Waantonni bayeen fillanodhan wavelength ifaa hanga ta'ee xuxuu. Waantonni ilmen nama fillate fi midhasite akka pigmentiit fayyadamtu ammalaa adda ta'ee kan akka waan biraa qalamu jijjiru danda'an isaan dandesisuu qabu. Pigmentiin kuniis humna yokan jabenya tinting gudda kan waantotta isaan guilarmo qalayyadamatu yfiin olmaan kkantolaq delhaatu masqii fantol kan qalamu jijjiranii calluu qabachu qabu. Akkasumas temprature kara hundan argamu kessatti, akkata solid kessatti ofii danda'ee jirrachuu qabachu danda'a.
Dalagaa industry fi akkasumas arts yokan barnotta fakki kessatti, ofii danda'u fi osoo hin jijjiramiin argamuun amalla (property) bayye barbadamu dha. Pigmentiin jijjiraman yokan kan permanent hin tanee fugitive jedhamanii bekamuu. Fugitive pigments kan jedhaman kuni akkumaa yeroon darbuun yokan yoo ifaan walit dhufaan ni baduu, isaan tokko tokko immo akkanumatti gurata'u.
Pigments kan fayyadaman dibba, qallamu, plastik, uffataa, cosmetics, nyatta fi waanen biraa qallamu dibuuf. Pigmentonni bayeen midhafama industry fi visual arts kessatti tajajilaman colourant gogogga yoo ta'anii, isaanis kan yeroo bayye dakamani akka duqetit argamanii dha. Duqetonni kunii waan qo'anoof tajajilamuu (vehicle yokan matrix) kan qalamu hin qabne kessatti naqama.
Garagarumaan yeroo bayee immo pigmentotta jidutti ni godhama, kunis kan vehicle kessatti hin makamne, fi dye kan fesashi yokan immo vehicle kessatti makama ta'ee dha. Colorantiin tokko pigmentille qallamulle (dye) ta'uu ni danda'a kuniis vehicle tajajilamee irratti hunda'udhan. Akkataa tokko tokkot, pigmentiin qallamu (dye) irra akkataa Jabba-ummu qallamu (dye) makama fi sodaa sibilla (metallic) wajiin ta'uu irra umamuu ni danda'a.


text:
Ajajaan raayyaa waraanaa Zimbaabwee Chiweengaa paartii Zanu-PF akeekkachiisan
Itti gaafatamtoonni paartii biyyattii geggeessu Zanu-PF'iin baalleessuuf hojjetaa kan jiran hundi hojii kana irraa akka of qusatan kan akeekkachiisan ajajaan raayyaa waraanaa Zimbaabwee, yoo kun ta'uudhaa baate waraanni akka keessa seenu dhaadatan.
Yaadi gidduu seenuu kun kan dhufe prezidaant Roobeert Mugaabeen itti aanaa isaanii Emarsan Mnaangaagwaa erga ari'atanii torban tokko booda ture.
Yeroo ammaa biyyaa baqatanii kan jiran obbo Mnaangaagwaan obbo Mugaabeetti aanuun taayitaan isaanitti darba jedhamanii kan eegaman turan.
Obbo Mugaabeen yeroo ammaatti taayitaa itti dabarsanii kennuuf filannoo isaanii kan taate hadha manaan isaanii Girees Mugaabee waa'ee obboo Mnaangaagwaan wayita haasoftu inni nama akka bofaati ''mataa isaa keessa rukutamuu qaba,'' jeteetti.
Si'aayina qaban irraa ka'uun maqaa moggoo ''naachicha'' jedhamu kan kennameef Obbo Mnaangaagwaan, Zanu -PF'iin ''akka barbaadde gochuuf qabeenya dhunfaakee fi kan haadha manaakee miti,'' jechuun Obbo Mugaabeen ifataniiru.
Waajjira olaanaa raayyaa waraanaatti haasaa kan godhan Geneeraal Chiweengaan, namoota qabsoo bilisummaa keessatti qooda fudhataa turan kan akka obbo Mnaangaagwaa hojii irraa ar'iuun dhimma obsaan bira darbamu miti jedhaniiru.
''Ari'annaan amma ifaa ifatti namoota seenaa qabsoo keessa qooda qaban irrattii xiyyeefatee deemaa jiru dhaabbachuu qaba,'' jechuun gazexeessitoota walitti qabamaniif ibsa kennaniiru.
''Warra shira kana duuba jiran hundi waanti isaan beekuu qaban yoo jiraate, warraaqsa keenya eeguuf yoomiyyuu waraanni itti galuuf shakkii hinqabu.''
Obbo Mnaangaagwaan kanaan dura ministeera ittisaa fi dhimma nageenyaa ta'aani hojjechaa turani.
Haati manaa Mugaabees, dargaggoota biraa deeggarsa qabdi, keessattuu ''dhaloota 40'ootaa'' yookaan gartuu ''G40'' gartuu siyaasaa Zimbaabwee biraa.
Jeneeral Chiweengaanis ''atakaaroo'' namoota siyaasa gidduu jiruu eeruun, ''kun waggoota shanan darban keessatti akka guddini qabatamaan tokko hindhufne godheera,'' jechuun dubbataniiru.
Zimbaabween rakkoo ''hir'ina maallaqaa fi qaala'insa gatii meeshaa'' waliin wallaansoo qabaa jirti jechuun dubbii isanii xumuraniiru.


text:
Walaloo BAQQALAA GARBAA mana hidhaa Qilinxoo irraa erge August 16, 2017Posted by OromianEconomist in Baqqalaa Garbaa.
Tags: Africa, Because I am Oromo, Bekele Gerba, Ethiopia’s secret genocide, Free Bekele Gerba, Obbo Baqqalaa Garbaa, Obbo Baqqalaa Garbaa's peom from Qaalitti, ofc, Walaloo BAQQALAA GARBAA mana hidhaa Qilinxoo irraa
trackback
Walaloo BAQQALAA GARBAA mana hidhaa Qilinxoo irraa erge
Daandiin keenya qoreen guutee
Duugdi keenya ulee quuftee
Abdiin osoo hin dhalatin
Ifa hin argin
Nurkaa duute.
Haata’uyyuu malee ni deemnaa hin dhaabbannu
Miilli nu bututes nuti abdii hin kutannu
Biyya hawwa keenyaa
Hin hankaaknu hin geenya
Karaa dheeraa sana
Bu’aa ba’ii sana
Dheebotaa beela’aa
Kukkufnee kaka’aa
Imimmaan lolaasaa
Dhiiga dhangalaasaa
Dukkana kaleessaa qabsoodhaan ibsinee
Ifa boruu arguuf har’arra dhaabbannee
Kunoo ilaalaa jirra biiftuu ba’uuf jirtu
Urjiin bilisummaa yommuu calaqqiftu.
Comments»
- 1. Oromia: #OromoProtests:#OromoRevolution: Gabaasa Fincila Xumura Garbummaa (FXG) Oromiyaa 2017 (August) | OromianEconomist - September 1, 2017
-
[…] Walaloo BAQQALAA GARBAA mana hidhaa Qilinxoo irraa erge […]


text:
Gaaffii fi Deebii Obbo Huseen Hammuu fi Dargaggoo Haruun Hasan Waliin Taasifame(Ebla 13/2018)
OMN:Oduu Fulb.18,2015 Godina Arsii Lixaa aanaalee Kofalee, Dodolaa, Arsii Nageellee fi magaalaa Shashamannee keessatti, humni waraana biyyattii fi poolisiin Federaalaa heddumminnaan qubatee...
OMN:Oduu Fulb.18,2015 Irreecha bara kana Hora Harsaditti kabajamuuf jiru irraa, Aartisotoonni Oromoo tokko tokko qooda akka hin fudhanne, biiroon aadaa fi turiiziimii...
OMN:Oduu Fulb.18,2015 BBC’n Tamsaasa Isaa gara biyya Ertiraa fi Itiyoophiyaatti jalqabuuf karoora qabaachuu isaa ifa gochuun hordofee, BBC’n Afaan Oromoo akka Ilaalcha...
OMN:Oduu Fulb.18,2015 Hangaarin baqattoota daangaa ishee seenaa jiran dallaa shuboo, gaasa imimmaanesuu, Humna waraanaa fi bishaaniin ofirraa ittisuu akka itti fuftu beeksifte....
OMN:Oduu Fulb.17,2015 Yunaa’itid Steet ol aantummaa ishee mullisuuf jecha biyyoota biroon xiiqefachuun Jeneraalota Waraanaa Sudaan Kibbaa irra qoqqobbii kaa’uun sirrii mitii jechuun...
OMN:Oduu Fulb.17,2015 Godina Harargee lixaa aanaa Odaa Bultum araddaalee gara garaa keessaa, maqaa investimentii jedhuun, jiraattonni lafa isaanii irraa buqqifamuun, lafti isaanii...
OMN:Oduu Fulb.17,2015 Ijoolleen baqqattoota Oromoo kuma lama gahan, Somaliilaandi magaalaa Hargeeysaatti, barumsa dhoorgamanii turan, haga ammaatti barumsa isaaniitti kan hin deebine ta’uun...
OMN:Oduu Fulb.17,2015 Sudaan Kibbaa, Magaalaa Maradi keessatti Konkolaataan boba’aa Fe’ee ture dhohee Namooti 170 ol ta’an yoo du’an kanneen 50 ta’an ammoo...
OMN: MIL’UU TIBBANAA (Caamsaa20/2018)
Labsiin Farra Shororkeessummaa akka ka’uu fi Seeronni walabummaa lammiilee mulqan akka jijjiiraman jiraattonni Magaalaa Dambidoolloo fi Naannooshee gaafatan.
Uummata keenya Boorana Irraa Buqqa’aniif Deeggarsa Hawaasni Manchister Taasisan.(Caam.20/2018)
OMN: ODUU (caamasaa 19/2018)
OMN: GRD – ዴሞክራሲያዊ ሽግግር በኢትዮጵያ (LIVE) May 19, 2018
OMN: Qophii Xiinxlaa – Haala Yeroo (LIVE) Caamsaa 19, 2018
OMN: ARABIC NEWS (May 18, 2018)
OMN: SIDAAMU TELEVIZHIINE (የሲዳማ ቴሌቪዢን) May 19, 2018
https://vimeo.com/270832715
OMN: GRD – Qabsoo Oromoo fi Sadarkaa Itti Aanu (LIVE) Caamsaa 18, 2018


text:
Guddina biyya okkoo qabatamaan mirkaneessuu keessatti misoomni warshaalee garagaraa shoora isa olaanaa kan taphatu yoo ta’u, wayita misoomni kun raawwatutti fayyadamummaan namoota misooma warshichaaf jecha qe’eerraa buqqa’anii akkaataa labsiin mootummaa kaahuun hojiirra ooluu qaba.
Haata’uutii, misooma warshaa shukkaaraafi hidha humna ibsaa Itoophiyaa keessatti bakkeewwan saditti jechuunis Arjoo Dhidheessaa, Gibeefi Xaanaa Balasitti gaggeeffamaa jiran akkaataa labsiin mootummaa kaahuun fayyadamummaa namoota qe’eerraa buqqa’anii mirkaneessuuf jecha sosochiin qaamota dhimmisaa ilaallatuun taasifamaa jiru daran gadi bu’aadha.
Komii buqqaatota biraa ka’aa jiru adda baasuuf koreen dhaabbata Abbagaar keessaa babbahe kallattiilee sadaniinuu bobbahuun akka taajjabetti misoomichi dhugumaanuu fayyadamummaa lammiilee mirkaneessuuf hojiin hojjete gadi bu’aafi hawaasa kan hinhirmaachisne ta’uu Walitti qabaan Abbagaar Aadde Fooziyaa Amiin ibsa tibbana gaazexeessitootaaf kennan irratti yoo dubbatan yeroo ammaatti kaffaltiin beenyaas ta’e bakka bu’insi lafaa buqqaatotaaf taasifame madaalawaa miti.
Misoomni tokko wayita gaggeeffamu dursa hojii hubannoo uumuu, bu’uuraalee misoomaa hawaasa qe’eerraa buqqa’eef guutuu akkasumas beenyaa barbaachisaafi madaalawaa ta’e kennuufi carraa hojii jiraattota naannawaa sanaaf dursa kennuun kan irraa eegamu akka ta’e Aadde Fooziyaan yoo dubbatan iddoowwan misoomni armaan olii gaggeeffamaa jiru kanatti waanti raawwatamaa jiru qajeelfama jiru kan faallessuudha.
Hawaasni Arjoo Dhidheessaa misoomichaaf jecha qe’eerraa buqqa’e waggoota lamaaf mana pilaastikii keessa jiraachaa akka jiru, bishaanii naachaan nyaatamaafi dhibeelee tatamsa’oon daa’imasaa dhabaa jiraachuu Ittigaafatamaan Dhaabbata Abbagaar Federaalaa Obbo Qana’aa Sonaa himanii, yeroo ammaattis namoonni afuriifi beeladoonni 60 ol naachaan yoo nyataman, daa’imman 30 ol ammoo dhibeelee tatamsa’oon lubbuusaanii akka dhaban eeru.
Hidha laga Gibee 3fatti waanti raawwatamaa jiru hawaasa qe’eerraa buqqa’e fayyaduu osoo maluu balaa bishaaniin, bineensaan, dhibeelee daddarboon, akkasumas midhaan ooyiruurra jiru haruun jiruufi jireenya ummataa jeeqaa akka jiru, bineensonni hawata tuuristii bakkichatti argamanis dhumaafi miidhaa qaqqabsiisaa jiraachuu kan dubbatan ammoo Ittigaafatamaa Dhaabbata Abbagaar Oromiyaa Luba Balaay Mokonnoni. Hawaasichaaf dafanii qaqqabuun murteessaadha jedhu.
Buqqaatota Xaanaa Balas ilaalchisuun beenyaan kaffalame madaalawaa kan hintaaneefi lafti bakka bu’insaan kennames mana jireenyaa qonnaan bultootaarraa sa’aatii sagal kan fagaatu yoo ta’u, yeroo ammaas qonnaan bulaan sa’aatii sagal guutuu harqootaafi gindoo baatee deemee hojjechuun waan itti ulfaateef hojii nuffaa akka jiru kan himan Naannoo Amaaraatti Bakka bu’aa Dhaabbata Abbagaar Obbo Gaashaanah Daseeti.
Keessumaa buqqaatonni hedduun beenyaa akka hinarganneefi hiyyuma keessatti kufaa akka jiranis ni eeru. Qaamotni pirojekticha gaggeessaa jiran dhimma kana ilaalchisuun furmaata akka kennaniif gaafatamanis walwalitti qabachuun alatti quuqamni lammii dhumaa jiruuf taasisaa jiran tokkollee akka hinjirre ibsanbiiru.
Walumaagalatti, komiin buqqaatotarraa ka’aa jiru qabatamaa waan ta'eef misooma pirojektii hawaasa buqqisu gaggeessuun dura hawaasa misoomsuun akka hojii ijootti fudhatamuu qaba.
Waasihuun Takleetiin


text:
Dhugaa ta’uu saa maaliin hubatta?
By: Taaju Usman
Oromiyaa
Argii dhagahii Oromiyaa koo ijoollee kee gorsaa, garuu dhagawu didde gorsaa beekaa beekumsaa. haara maaliin si barsiisaa dhiiga tokkummaa osoo qabdu Ofa keessa. Dacheen kee magariisa qaba albuudota ofa keessa.qalbeefadhu akka sii harka hin baane gudunfaadhu. Argii hubadhu yennaa ijoolleen kee dhiiga dhangalasa, ajjeefame yommuu yogu badii tokko malee maqaa balleessuun አሸባሪ Ashabari jedhee maqaa ittii moogase kan mana hidhaatti darbaamani isaa kan ajjeechaan, Tumudhaan,kan qaama isaa dhabee inni kun immoo achii buuten isaa dhaabamasisun, kun iddoo jireenyaa lafa isaa irraa arriihani, iddoo jireenyaa dhaabee kan rakkaatu,baqatu, meeqatamtu jira beela fi dheebuun osoo rakkaatu kan qoraan qumudame kana adunyaa taan bakkeewwan.kan hundaa ilaala,dhagahaa. Gaddaa fi gadadoon onnee koo dhiigsu.
Malii Maalii?
Waan hedduu Ofa keessa qaba. qabus waan muraasa asiitiin kaasa. Hariiroo uumaa fi uummama gidduu jiruu, hariiroo Hawaasa gidduu jiru, akkasumas hariiroo uummataa fi mootummaa gidduu jiru calaqisa.
Waantottani aduunya kana irratti jirtu.isaa kammiiyu taanan rakkina fi Qananii , iyyummaa fi sooruma, beekaa fi walalaa soba fi dhugaa haqaa utuu hin hambisiin himuun ni danda’ama. Haa ta’u malee isaa jalqabaa fi inni dura gaaffii jireenyaa keessatti Ofa gaafate fi inni dura jalqabaa. waanti ilma namaa barbaaduu fi gara fedhii dubbisuu jijjiirama guddaa saffisaan akka inni guddaatu kana taasisaan keessa inni dura fi jalqabaa. Baratee,gafatee jijjiiramuun dura kan nu barbaachisu Bilisummaa dha.
Adunya kana irratti jireenyaa isaa dura karoora isaa Ofa gaafate, baratee, gafatee jijjiirama kan argate baay’ee dha. Baree hubachuu isaa, dubbachuu isaa, fi wadaa galee raawwachuun isaa ergaa guddaa qaba. Jijjiiramani tokko essaa gara kammiiti? Jedhaani gaafachuun baayyeesaa dha. Namni baratee tokko”digirii” qofa utuu hin ta’in, itti gaafatamaa maatii fi hawaasa ti. Beekumsii dhugaa dhaan deemuu qaba. Karoora fi haala yeroo isaa eegee keessatti hubanno fi xinxalaan uummata isaa gidduu galeefate deemun diriqama. Kun ta’u baanan gabbiin jecha keessa, gabbii gochaa Seenaa baalesa.
Isaa gochuun hin mallee dhisuuti gaabbiine isaa gochuuti sheenawuni jireenyaa namaati waan adda ta’uu hin dandeenye dha.
Uutun ykn osoo akkas ta’een hanqinna dhala nama ti. Utuu dhisiine kana nuuf Bilisummaaf jecha wareegamaani haa dhaabbanu kan jiru haa jajjabeessinu. Tokkummaa uumuu walii haa jajjabeessinu. Ana jechuu dhisiine, tokkummaan haa dhaabbanu sharii TPLF jala bahuuf . Ani humna kan tulluu raasuu ani humna kana sibiila dabsuu, kana angoo irraa sii buqqisuuu ANI tokkummaa Oromooti . Haa ofiin jennu.
Tokkummaan haa Bilisommaanu, uummata keenyaaf haa dhaabbanu.
Bilisummaan uummataa Oromootiif
Kan qopheesse: Taaju Usmaan


text:
Angawoonni Jarmanii yeroo gabaa ayyaana dhaloota Gooftaa Yesuus Berlin keessatti nama konkolaataa gara jamaatti oofee balaa geessise Aniis Amiir waliin hidhata qaba jedhamee to’annaa jala kan oole lammii Tuuniisiyaa gad dhiisanii jiran.
Aniis Amiir waliin hariiroo qaba jedhamuun namni shakkame illee isa akka hin ta’in adda baafanne jedhan.
Amiir lafa gabaa jamaan itti heddummaatetti konkolaataa itti oofee namoota kudha lama galaafatee kanneen 58 ta’an madeessee jira.
Haleellaa sana raawwachuu isaa dura illee kan inni viidiyoon waraabeef amanamummaa hoogganaa garee finxaaleyyii IS Abu Bakar al-Bagdaadiif qabu ibse argamee jira.


text:
Somaaliyaa keessatti sa’atilee darban 48 yokssn guyyooys lama keessatti namoonni 110 du’an jechuun mootummaan eega labsee as beelli mudachuu mala akeekkachisii jedhu caalaatti dhaga’amaa jira.
Kun Somaaliyaa keessatti caama isa duraa miti. Isa dhumaa illee waan tahu hin fakkaatu. Guyyaa lama keessatti biyyattii keessatti namoonni dhibba tokkoo fi kudhan tahan sababaa kanaan dhumuun ka Sanbata dare kana labsame kan nu hubachiisu, biyyatii keessatti garaarsi yeroo hatattamaa barbaachisuu qofa otuu hin taane, biyyattii keessatti akka rakkoon nyaataa hin jiraane taasisuuf, furmaata hojii furmaata yeroo dheeraa ka barbaachisu tahuu isaa ti.
Keeniyaa fi Itiyoophiyaan illee rakkoo caamaa kanaan akka rakkataa jiran ka dubbatan - Koree Fannoo Diimaa sadarkaa Addunyaatti, Itti-aanaa hoogganaan jila Somaaliyaa – Daani’eel Omaalii, garuu “biyyoota lamaan keessa, caasaan wal-quunnamtii uummataa ni jira” jedhu.
Hasan Nuur Saadii ammoo, Dhaabbata gargaarsa daa’immanii “Save the Children” jedhamutti, daarektara Waajira dhimma Somaaliyaa ti. Caamni Itiyoophiyaa keessaa bara dabre, lammiwwan Itiyoophiyaa gara miliyoona digdamaa miidhe. Garuu, Itiyoophiyaa keessatti tasabbii haga tokko jiru jalatti cichaan waan hojiin hojjetameef dandamachuun danda’amee ture – jedhabii, haallli Somaaliyaa keessaa akka kana irraa adda tahe dubbatu.
Ta’us garuu, Somaaliyaan marti wal-waraansa keessa jirti jechuu miti – kan jedhan immoo – Dhaabbata Mercy Corp-tti, Daaretara Afrikaa Bahaa fi Kibbaa ka tahan – Daariyees Raadklifi. Naannooleen marti kanneen Al-Shabaabiin to’ataman jechuu miti. Kaanneen tasgabbii qaban keessatti, hojii gargaarsaa hojjechuun ni danda’ama – jedhu. Dhaabbatoonni gargaarsaa sadeenuu, Somaaliyaa keessatti hojii gargaarsaatti bobba’anii jiran.
Gabaasa guutuu kana cuqaasuun dhaggeeffadhaa


text:
Akkauma beekkamu Sadaasa 12, 2015 irraa kaasee sochiin saba Oromoo cimee mootummaa abbaa-irree jalbiiffachiisee jilbaan lafarraa shoqoqsaa jira. KFOn Sochii Duula filannoorraa kaasee mormii masterpilaanii fi lafaa dabalatee mata-duree ta’ee socho’uunsaa ni yaadatama.
Kanumaan wolqabatee hoggantoota isaa dabalatee woreegama guddaa kaffala jira.
Gaaffiiwwan :
“Hegereen Qabsoo Oromoo maal ta’a?” Fi “Tarkaaffiin itti aanu maal ta’a?”
“Maal gochuu qabna? Maaltu nurraa eeggama?”
jedhuu fi Haala Qabatamaa biyya keesssaa irratti mariin ni taasifama. Sochiin KFO biyyaa fi GD -KFO Idil Addunyaa maalirra akka jirus ibsi ni kennama.
Hundi keessanuu akka nuuf argamtanu kabajaan waamamtaniirtu.
Horaa Bulaa! Qabsoon itti fufa!


text:
Gaaffii fi Deebii Obbo Huseen Hammuu fi Dargaggoo Haruun Hasan Waliin Taasifame(Ebla 13/2018)
OMN:Caamsaa- 09/2018 Naannawa yeroo dheeraaf weerara poolisoota addaa Naannoo Somaaleetiin goolamaa jirtu Aanaa Mi’eessootti ammaas humnoonni mootummaa ummata hidhuu fi dararuu itti...
OMN:Caamsaa-09/2018 Manni Murtii Olaanaa Federaalaa Dhumaatii Ayyaana Irreechaa bara 2016 irratti mudateef sababa taateetta jechuun Himatamaa Dargaggoo Malkaa Tufaa irratti murtoo balleessummaa...
OMN:Caamsaa- 9/2018 Magaalan umrii dheertuu qabduu fi daldalaan beekkamtu magaalan Awwadaay hanqina tajaajila bu’uraalee misoomaa baay’ee akka hin qabne gabafameera. Magaalaan Awwadaay...
OMN:Caamsaa-09/2018 Godina Harargee Lixatti sakatta’iinsa Keellaa Seensa Magaalaa Ciroo bakka Ar-barakkattee jedhamtutti humnoonni komaaandi poostii fi Poolisoonni Oromiyaa waliin tahuudhaan daldaltoota irratti...
OMN: MIL’UU TIBBANAA (Caamsaa20/2018)
Labsiin Farra Shororkeessummaa akka ka’uu fi Seeronni walabummaa lammiilee mulqan akka jijjiiraman jiraattonni Magaalaa Dambidoolloo fi Naannooshee gaafatan.
Uummata keenya Boorana Irraa Buqqa’aniif Deeggarsa Hawaasni Manchister Taasisan.(Caam.20/2018)
OMN: ODUU (caamasaa 19/2018)
OMN: GRD – ዴሞክራሲያዊ ሽግግር በኢትዮጵያ (LIVE) May 19, 2018
OMN: Qophii Xiinxlaa – Haala Yeroo (LIVE) Caamsaa 19, 2018
OMN: ARABIC NEWS (May 18, 2018)
OMN: SIDAAMU TELEVIZHIINE (የሲዳማ ቴሌቪዢን) May 19, 2018
https://vimeo.com/270832715
OMN: GRD – Qabsoo Oromoo fi Sadarkaa Itti Aanu (LIVE) Caamsaa 18, 2018


text:
Ummanni Oromoo Duula irratti Labsame Tokkummaa fi Gootummaan Mormuun ala Fala Biraa hin Qabu
Ibsa Adda Demokraatawaa Oromoo (ADO): Ummanni Oromoo Duula irratti Labsame Tokkummaa fi Gootummaan Mormuun ala Fala Biraa hin Qabu
Mootummaan abbaa-Irree Itoophiya gaaffii haqaa kan ummanni Oromoo karaa nagayaa fi seera-qabeessaan woggoota sadan dabraniif wareegama qaqqaalii itti baasuun gaafachaa turee fi itti jiru karaa qajeelaan deebisuu mannaa, Labsa Yeroo Muddamaa (LYM) irratti jigsee ilmaan sabaa ajjeechaa fi hidhaan alaakaa jira. Labsi kuni seeraa ala ta’uu daran rakkoo biyyattii kan hammeessu malee waan wayyeessu hin ta’u. Addi Demokraatawaa Oromoo (ADO) labsa kana ni balaaleffata; ni morma; duras ni dhaabbata.
Carraa kanaanis ADOn ummata keenya kanneen murtii dabaa kana fuulaa-fuulatti dura dhaabbachuun mormanii fi kanneen galma dabni seena-qabeessi kuni keessatti raawwatame kanarraa hafuun seerri kuni seeraa ala ta’uu mirkaneessuun maqaa isaanii galmee qabsaa’oota bilisummaa Oromoo keessatti halluu cululuqaan barreessan ni dinqisiifata. Gootota labsa seeraa ala kana dura dhaabbachaa jiraniin, kan qabsooftaniif haqaaf waan ta’eef mirgi keessani jennaan.
Labsi Yeroo Muddamaa kuni sagalee heeraatiin kufee osoo jiruu, humnaan ummatarratti fe’uun daba daba caalu. Akeekni labsa kanaas Oromiyaa fi ummata Oromoo qofarratti kan aggaammate ta’ullee ummotoota fi bakkoota hundatti dura dhaabbatamuu qaba. Kanaaf diddaa ummanni keenya karaa isaaf danda’amee fi mijjateeniin godhu ni deeggarra. Biras ni dhaabbanna. Humnoonni politikaa Itophiyaa hafanis akka balaaleffatanii fi morman yaamicha keenya dhageessifna.
Bilisummaaf Haqa ummataa Hundaaf!
Adda Demokraatawaa Oromoo (ADO)


text:
Seera haaraa Itiyoophiyaan baasaa jirtu, Ka Labsii Yakka Komiyuutaraa – jedhamu kana kanneen qeeqan akka jedhanitti , seerri kun namoota yaada isaanii interneetii irratti ibsatan adabuuf, mootummicha Itiyoophiyaaf daranuu balbala bana.
Kan Marsariitii yokaan Weebsaayiti mataa ofii qabu - Barreessaan interneetii irraa yokaan Bloogeriin Daani’eel Birhaanee, waa’ee kanaa ennaa ibsu, “Seericha keessatti, keeyyati yakka Saayiberii yokaan interneetii irraaf baasame sun nama yaada isaa interneetii irratti ibsate kam iyyuu adabuuf oolfamuu danda’a” – jedha.
Wixineen seeraa Mootummaan Itiyoophiyaa baase sun irra-jireessa yakka fi naga-eegumsa Saayiberii yokaan interneetii irraatti fuuleffate. Kana malees namoota ergaa imeelii namoota hedduutti al-tokkotti facaasan akka hidhuu fi otuu mana-murtii irraa ehama hin argatiin, dhaabbanni tikaa yokaan basaasaa akka qorannaa geggeessu of keessaa qaba – wixineen seeraa kun.
Ministarri Haqaa Itiyoophiyaa garuu, seerri kun ba’uun isaa namoota ilaalcha isaanii interneetii irratti ibsatan irratti jijjiirama fidu hin qabu. Seerri kun kallattiin kan itti fuuleffatu kanneen kaayyoon isaanii maqaa xureessuu tahe qofa irratti. Yoo kaayyoon isaanii maqaa xureessuu tahe itti gaafatamu. Maqaa xureessuun yakka – jedhu.
Itiyoophiyaan namoota yaada isaanii interneetii irratti ibsatan qabuu fi hiduutti bal’inaan qeeqamaa turte. Gaazzexeessaa fi Bloogeriin, Iskindir Naggaa, hidhaan waggaa kudha-saddeetii itti muramee yeroo ammaa mana-hidhaa jira. Gurmuun gaazzexeessota interneetii irraa “Zone 9” jedhaman qabamanii, waggaa tokkoo oliif mana-hidhaa turan. Dubbi-himaan paartii mormituu, ka “Semaayaawii Paartii” – Yonaattaan Tesfaayee, yaada “Facebook” irratti kenneef yakkamee gara baatiilee ja’aaf mana hidhaa jira.
Garee mirga dhala-namaa - Amnesty Internaashinaal – Habeen Fekaaduus, mootummaan Itiyoophiyaa seera farra-shaororkeessummaa bara 2009 baasetti gargaaramuudhaan, kanneen isa qeeqan irratti akka tarkaanfii fudhataa jiru dubbatan. Wixineen seeraa amma ba’e kun, torbanneen xiqqoo keessatti hojii irra oolfama – jedhamee eegama.


text:
Walmorkiin CHAN iftaan xumurama
Finfinnee: Walmorkiin waancaa kubbaa miilaa biyyoota Afrikaa kan wayita ammaa (“CHAN”) jedhamuun beekamu kan jalabame ALA bara 2009 yoo ta'u, waggoota sagal lakkofsiseera. Kan ammaa osoo hindabalatiin yeroo afuriif biyyoonni afur qopheessaniiru.
Shaampiyoonaa jalqabaa kan keessummeessite Kotidivaar yoo taatu mo'achuudhaan shaampiyoonaa kan taatee ammoo Riippabilika Demokiraatawaa Kongooti. Isa lammaffaa bara 2011 tan qopheessite Sudaan yoo taatu abbaa waancaa kan taate ammoo Tuniziyaadha.
Afrikaan Kibbaa ammoo waancaa sadaffaa bara 2014 tan keessummeessite yoo ta'u, Liibiyaan shaampiyoonaa turte. Waggaa lama dura bara 2016 yeroo arfaffaa kan adeemsifame Ruwaandaatti yoo ta'u, Riippabilikiin Demokraatawaa Kongoo yeroo lammaffaaf fudhateetti.
Waggaa lamatti al tokko kan adeemsifamu walmorkiin CHAN kun baranas yeroo shanaffaaf Morookoo, magaalota addaddaatti adeemsifamaa ture boru xumurama jedhamee eegama.
Walmorkii baranaa kanatti biyyoonni 16 ramaddii afuritti qoodamuun walfalmaa turanis biyyoonni 12 sadarkaa sadarkaadhaan harca'uudhaan afur qofti walmorkii keessatti hafaniiru.
Walmorkiiwwan irboo maahesaa torban kan keessa adeemsifamanitti qopheessituun waancaa Morookoon Naamiibiyaa 2-0n, Liibiyaan Kongoo 5-3n, Naayijeeriyaan Angoolaa 2-1n, Sudaan Zaambiyaa 1-0n mo'ataniiru.
Haaluma kanaan biyyoonni arfan mo'atan, Morookoon Liibiyaa 3-1n, Naayijeeriyaan Sudaan 1-0 mo'ataniiru. Bu'uura kanaan Dilbata dhufu Morokoofi Naayijeeriyaan waancaaf, Liibiyaafi Sudaan ammoo sadarkaadhaaf kan taphatan ta'a.
Tashoomaa Qadiidaatiin
Kilabiin kubbaa miilaa magaalaa Waldiyaa bittinnaa'e
Finfinnee: Rakkoo nageenyaa dhiheenya kana magaala Waldiyaa dabalatee baha Amaaraa (Wallootti) mudateen walqabatee taphattoonniifi miseensonni garee kubbaa miilaa kilabii magaalaa Waldiyaa adda bittinnaa'uunsaanii himamaa jira.
Tapha liigii pirimeerii Itoophiyaa marsaa jalqabaa xumuruudhaaf taphni lamaa kan isa hafu kilabichi, taphoota kana adeemsisuuf rakkoon nageenyaa jiraachuusaatiin yeroo birootti akka isaaf dabarsuuf federeeshiinii kubbaa miilaa Itoophiyaa gaafachuudhaan deebii quubsaa argachuu hoji gaggeessaan kilabichaa Obbo Garramoo Kaasaa Televizyiinii Amaaraatti himaniiru.
Kanaanis federeeshiinichi taphni kilabichi taasisuu qabu yeroo biraatti akka darbuuf heeyyama kennuusaas ibsaniiru.
Akka ibsa hoji gaggeessichaatti, rakkoo nageenyaa magaalattii keessatti uumameen taphattoonniifi leenjiftootni hedduu magaalattii gadi lakkisanii bahaniiru.
Kilabichis taphattootaafi leenjistoota deebisee walitti qabuudhaan tapha liigii pirimeerii Itoophiyaa marsaa lammaffaa irratti ni hirmaata.
kilabichi tapha liigii piriimeerii Itoophiyaa torbee 12ffaa Jimmaa Abbaa Jifaar waliin taasiseen booda gara magaalaa Waldiyaatti wayita deebi'utti haalli nageenya magaalattii yaaddeessa ta'uusaatiin shaakala tokkos osoo hintaasifne adda bittinnaa'e.
Bayyanaa Ibraahimiin
Tapha Oromiyaa Guutuutiif qophiin xumuramaa jiraachuun himame
Finfinnee: Tapha Oromiyaa Guutuu magaalaa Bishooftuutti Guraandhala 11, bara 2010 kaasee torban lamaa adeemsifamuuf qophiin xumuramaa jiraachuu Biiroon Dhimma Dargaggoofi Ispoortii Oromiyaa beeksise.
Taphni Oromiyaa Guutuu kun walitti dhufeenya godinaaleefi magaalotaa gama aadaafi tokkummaan kan cimsu ta’uu biirichatti Daarekterri Dhimmoota Kominikeeshiinii Obbo Huseen Zinaabuu ibsanii, taphni kun barana yeroo 24faaf kan gaggeeffamu ta'uu ibsaniiru.
Tapha Oromiyaa Guutuu kanaaf istaadiyamii haaromsuufi dirreewwan ispoortii kanneen biroos hojjechuudhaan qophichaaf haal dureen xumuramaa jiraachuus dubbataniiru.
Keessummootaafi ispoorteessitoota hirmaannaa taphichaatiif gara magaala Bishooftuu dhufaniifis iddoon ciisichaafi kanneen biroos haalaan qophaa'aa jiru.
Taphni kun gandarraa kaasee aanaa, godinaafi bulchiinsa magaalotaarratti dorgomamaa turuusaafi bu'aa dorgommii kanneenii irraa ka'uudhaanis isaan ulaagaa barbaachisu guutaniifi ga’umsa qaban calalamanii godinasaanii ykn bulchiinsa magaalaasaanii bakka bu’uun kan dorgomaniidha.
Taphni Oromiyaa Guutuu ispoorteessitoota naannicha bakka bu'anii tapha Itoophiyaa guutuu irratti Oromiyaa bakka bu’un filachuudhaaf kan gargaaruudha jechuun Biiroon Dhimmoota Kominikeeshinii Mootummaa Naannoo Oromiyaa gabaaseera.
Bayyanaa Ibraahimiin
Oromiyaatti, damee barnootaatiin bu'aalee haaroomsaan booda galmaa'an
Waliinga'iinsi barnootaa sadarkaa gadii irraa kaasee hanga dhaabbilee barnoota olaanaatti mootummaadhaan ijaaramaniin wayitii ammaa lammiilee hedduun carraa barnootaa argachaa jiru.
Naannoolee Itoophiyaan qabdu saglan keessaa lafaafi ummata bal'aa kan qabdu Oromiyaan, wayitii ammaa barattoota miiliyoona 10 ta'an barsiisaa kan jirtu yemmuu ta'u, barsiisonni kuma 200 ta'an immoo hojii dhaloota qaruu kanarratti bobbaasuushee ragaan biiroo barnoota naannichaa ni ibsa.
Sirna barnootaa keessatti gufuu guddaa ta'aa kan ture barsiisonniifi hooggansi barnootaa sadarkaadhaan jiru hojii duula garaa garaa irratti yeroosaa balleessuun hafee, ogeessi barnootaa, barnoota qofaaf ooluu erga jalqabee waggaa tokkoof deemaa. Kana ta'uusaatiinis hojii baruu barsiisuu irratti jijjiiramni dhufaa jiraachutu himama.
Hooggansi haaroomsaan booda muudames ogeessi barnootaa gara duula biraatti hirmaachuun hafee, barbaachisaa tanaan “Qaama biirootu dhufee hojii barnootaa deggaruu qaba” yaada jedhuun murteeffatee hojjachaa jira.
Haa ta'uu malee walitti bu'iinsa naannoo daangaa Oromiyaafi Somaaleetti uumameen manneen barnootaa 200 ta'an hanga ammaatti hojii baruufi barsiisuu kan hin eeggalle ta'uu hoogganaan Biiroo Barnoota Oromiyaa Doktar Tolaa Bariisoo ni dubbatu.
Doktor Tolaan gamaggama hojii kurmaana 2faa biirichi, godinaalee, aanaaleefi bulchiinsa magaalotaa torban darbe magaalaa Adaamaatti wayita adeemsise irratti akka jedhanitti, hanga ammaatti manneen barnootaa 200 ol sababuma walitti bu’iinsa daangaa Oromiyaafi Sumaalee gidduutti uumamee tureen hojii baruu barsiisuu hin eegalin jiru. Barattootni naannawaa sanaa aanaaleefi magaalota isaanitti dhiyaatutti deemanii akka barataniif biiroonsaanii deggarsa barbaachisu taasisaa jiraachuu himu.
Akka ibsa Dokktar Tolaatti, daa’imman sababa kanaan buqqa’anii rakkoo nyaataatiif saaxilaman gargaaruufis qarshii miliyoona 107 Ministeera Barnootaarraa argameen midhaan nyaataa bitamee akka isaaniif raabsamu taasifameera. Barsiisotni 400 ol sababuma kanaan naannoo Somaalee Itoophiyaarraa kan buqqa’an yemmuu ta’u, godinaalee Oromiyaa keessatti carraan hojii akka isaaniif kennamu ta'eera.
Gama biraan ammoo hoggantootni damee barnootaa sadarkaa sadarkaan jiran hojii baruu barsiisuun ala sochii siyaasaafi kanneen biroorratti yeroosaanii dabarsaa waan turaniif hojii barnootaarratti dhiibbaa uumuu danda’eera. Bara 2010 irraa eegalee garuu hojii barnootaa ala hojii siyaasaafi duula kanneen biroorratti akka hin hirmaanne waan taasifameef qulqullina barnootaarratti jijjiiramni mul’achaa dhufe salphaa akka hintaane himu Doktara Tolaan.
Istaandaardii manneen ministerrri barnootaa baaseen, manneen barnootaa naannichaa istaandaardicha hin guutne dhibbantaa 91kan turan wayitii ammaa gara dhibbantaa 85tti gadi bu'uu danda'eera jedhu.
Haa ta’u malee mirgi barsiisotaa bifa guutuu ta’een kabajamuu dhabuun keessattuu barsiisotni bifa guutuufi walqixaan manneen barnootaarra ramadamuu dhabuun, sadarkaan guddinaa yeroofi haala barbaadamuun kennuu dhabuun, qacarriifi jijjiirraan walqabatee rakkooleen turan haalaan furamuu dhabuunsaanii hanga ammaatti kanneen hinfuramne ta’uu ibsu.
Barnootni ga’eessotaas qulqullinaan kennamuu dhabuun ga’eessotni barnooticha hordofaa turan firii isaanirraa barbaadamu argisiisuu akka hindandeenyes eeranii, fulduratti xiyyeeffannoon hojjechuun murteessaa ta’uusaa hubachiisu.
Walumaagalatti, haaroomsaan booda sochii Biiroon Barnoota Oromiyaa taasisaa jiru waan jajjabeeffamuu qabu waan ta'eef cimee ittaafufuun dhaamsa keenya.
Bayyanaa Ibraahimiin
Finfinneetti, pirojektiin rakkoo geejjiba ummataa furu hojiirra ooluufi
Dhibeewwan wayitii ammaa akka Addunyaatti lubbuu namaa dhabamsiisuudhaan beekkaman hunda dursee sadarkaa duraatti kan argamu balaa tiraafikaa ta'uu ragaaleen ni ibsu.
Biyyoota balaa tiraafikaatiin lubbuu lammiilee hedduu dhaban keessaa immoo Itoophiyaan ishee tokko ta'uu ragaan dhaabbata fayyaa Addunyaa in ibsa. Keessattuu rakkoon kun magaalota gurguddoo biyyattii keessatti kan hammaatu ta'uutu himama.
Teessoo mootummaa biyyattiifi dhaabbilee idil Aaddunyaa hedduu kan taate magaalaa Finfinnee qofatti, waggaa waggaadhaan namootni kuma tokkoofi 700 ta'an sababa balaa tiraafiikiitiin lubbuusaanii kan dhaban ta'uu ragaan Ejensii Manajimentii Tiraafiikii bulchiinsa Magaalaa Finfinnee ni ibsa.
Rakkoolee tiraafikiin walqabatanii magaalattiitti mul'atan ittifufiinsaan hiikuudhaaf sochii cimaa taasisaa kan jiru ejensichi, yeroo ammaa kana immoo daandii magaalattii irratti sararri geejjiba ummataa qofaaatti akka bahuuf haal duree hunda xumuruusaa ibsa.
Sarara konkolaattota geejjiba ummataa qofaaf adda bahan kanarra konkolaattotni biroon adeemuu kan hin dandeenye ta'uu kan himan ittaanaan Hojigaggeessaa ejensichaa Injinar Jireenyaa Hirphaa, balaa tiraafikaa hir'isuun alatti barfannaa yeroo hojii xiqqeessuudhaafis kan gargaaru ta'uu dubbatu.
Akka ibsa Inginarichaatti, kaayyoon guddaan daandii magaalattii irratti sararri konkolaattota geejjiba ummataa akka adda bahu taasifameef namooni konkolaataa xixiqqoo manaa irra gara baasiifi mini baasiitti akka dhufaniif yemmuu ta'u, kun immoo faalama qilleensaa konkolaattota manaa 50n dhufuu danda'u gara konkolaataa tokkootti gadi xiqqeessuudhaafis kan fayyaduudha.
Konkolaattotni dhunfaa konkolaattota ummataa waliin yoo wal bira qabaman ariitiidhaan waan fiiganiif carraan balaaf saaxilamuusaanii olaanaadha. Konkolaataan ariitiidhaan fiigu immoo balaa isa irra gahu duwwaa osoo hin taane, carraan qaama biraa irratti balaa geessisuusaas bal'aadha. Kanaafuu hojii daandii magaalattii irratti sararri konkolaattota geejjiba ummataa akka adda bahu taasisuu kun ji'oota tokkoofi lamaan dhufan keessatti gara hojiitti galuuf haalduree hundinuu xumuramuusaa dubbatu.
Daarikterri Opereeshiinii ejensichatti Obbo Ashuu Sintaayyoo akka jedhanitti, yeroo projektiin haaraa kun hojirra oolutti ariitiin konkolaattota geejjibaa ummataa dhibbantaa 60 kan dabalu ta'a. Konkolaattooni biroon sararicha seenuu kan hindandeenye yoo ta'u, konkolaattonni geejjiba ummataa ta'an garuu sararichaan alas bahanii imaluu kan danda'an ta'uu ibsu.
Pirojectichaaf baasiin dabalataa osoo hin barbaachifne daandima dura turanirratti sarara qofaadhaan akka adda bahu ta'uunsaafi kunis barreeffama baasiifi taaksii (bus and taxi only) jedhamu kan qabaatu ta'uu himu.
Pirojectichaaf erga sochiin eegalamee waggaa tokko darbuusaa kan himan Obbo Ashuun, hanga ammaatti qorannoowwan garaa garaafi diizaayinii fooyya'aa filachuu irratti yeroo dheeraa dabarsuusaanii dubbatu.
Rakkoo seektara geejjibaa keessatti mul'achaa jiuuf sarrarri konkolaattota geejjiba ummataa qofaatti bahuunsaa hamma tokko aara galfii yemmuu ta'u, bal'ina rakkoo kanaatiin yoo wal bira qabamu garuu hojiin caalu kan eeggamu ta'uusaa agarsiisa. Gama birootiin immoo taaksiin sarara isaaniif adda bahe qofaa osoo hin taane akka barbaadanitti seenaa bahuu waan danda'aniif konkolaattota biroo irratti dhiibbaa biroo fiduun waan hin hafne fakkaata.
Walumaa galatti, kaayyoo guddaan geejjibaa ummata iddoo tokko irraa gara birootti geessuu waan ta'eef, geejjiba ummata hedduu tajaajiluuf dursa kennuun dirqamaafi waanuma ta'uu qabuudha. Haa ta'uu malee, hojiiwwan biroo rakkina kana furuu danda'anis bifuma wal fakkaatuun itti fufuu qabu.
Bayyanaa Ibraahimiin
Cimina Waldaalee Hojii Gamtaa, hanga warshaa ijaaruutti
Guddina biyya tokkoo keessatti qaamota ga'ee olaanaa bahatan keessaa tokko waldaalee hojii gamtaati. Waldaaleen kunneen jiraataa magaalaatiif wantoota barbaachisan gatii madaalawaan kan dhiheessan yoo ta'an, qonnaan bulaa baadiyyaatiifis galtee qonnaa gatii madaalawaan dhiheessuuf kan filataman isaanuma.
Itoophiyyaatti waldaalee hojii gamtaa erga jalqabee waggoota 60n dura yemmuu ta'u, bifa ammaa kanaan qindaa'eefi guddina biyyaa keessatti shoora olaanaa taphachuu kan danda'e garuu waggoota muraasaa asidha.
Dhuma bara KGT2fatti daldala biyya keessaa irraa dhibbantaan 55 waldaalee hojii gamtaatiin akka argamuuf karoorfamee hojitti galamuu Ejensiin Waldaalee Hojii Gamtaa Federeelaa ni ibsa.
Daaw'annaa dirree yuuneenota hojiisaaniitiin moodela ta'anii dhiyeenya Godina Guraageetti taasifameen, wayitii ammaa waldaaleen hojii gamtaa sadarkaa warshaa dhaabuu irra ga'uunsaanii hubatameera.
Keessattuu godinichatti Waldaan Yuunenii Admaas sadarkaa warshaa zayitii dhaabee omisha eegaluu irra ga'uusaatiin ga'een damee kanaa utubaa dinagdee biyyaa ta'aa jiraachuun mirkaneessa.
Sagantaa daaw'annichaarratti haasawa kan taasisan daarikterri ejensichaa, Obbo Usmaan Suruur, dhuma bara KGT 2fatti daldala biyya keessatti taasifamurraa dhibbantaan 55 waldaalee hojii gamtaatiin akka qabamuuf karoorfamee hojjatamaa jiraachuu himu. Omishoota alaatti ergaman keessaa immoo dhibbantaan 40 waldaalee hojii gamtaatiin akka uwwifamuuf hojjetamaa jiraachuu dubbatu.
Kanaan booda waldaalee lakkoofsa qofaan baay'isu irraa gara isaan kanaan dura ijaraaman cimsuutti ce'amuu kan himan Obbo Usmaan, ofiin akka of bulchan, teknolojii hammayyaatti akka fayyadamaniifi kaappitaala ofii akka guddifatan gochuun hojii itti fufiinsaan hojjatamu ta'uu ibsu.
Waggaa waggaadhaan doolaarri Ameerikaa miiliyoona 350 ta'u bittaa zayitii nyaataatiif kan bahu ta'uusaafi jalqabbiin yuuneeniin Admaas warshaa zayitii ijaaruun eegale kun sharafa olaanaa biyyattiin baasaa jirtu hir'isuu keessattis ga'eesaa kan taphatu ta'uu dubbatu.
Warshaan zayitii yuuneenii qonnaan bultoota Guraageetiin ijaarame kun guyyatti zayitii liitira kuma sadiifi 500 omishaa jiraachuu kan himan immoo ittaanaan hoji gaggeessaa yuuneenichaa, Obbo Biiniyaam Fiqreeti. Warshichi wayita humnasaa guuutuun omishuu eegalutti immoo guyyatti liitira kuma shan omishuu kan danda'u ta'uu himu.
Yeroo ammaa waldaalee hojii gamtaa bitattootaa naannawa sanaatti argamaniif omishasaanii dhiheessaa kan jiran ta'uu himanii, yeroo muraasaan booda bal'inaan gara gabaa guddaatti kan galan ta'uu dubbatu.
Yuuneenichi wayitii ammaa miseensota kuma 45 kan of jalaa qabu akka ta'eefi yeroorraa yeroottis fayyadamummaan miseensotaa mirkanaa'aa jiraachuu ibsu.
Yuuneenichi yuuneenota birootiif fakkeenyummaadhaan kan eeramu ta'uu kan himan immoo Ministira Qonnaafi Qabeenya Uumamaa Doktar Iyaasuu Barihee, muuxannoo kana fudhatanii iddoowwan birootti babal'isuun hojii xiyyeeffannoon hojjatamuu qabu akka ta'e dubbatu.
Sochii gama wabii nyaataa mirkaneessuuf taasifamu keessatti waldaleen hojii gamtaa shoora olaanaa kan qaban ta'uu eeranii, kanaaf immoo rakkoolee damee kana mudatan hordofaa furuun murteessaa ta'uu ibsu.
Yeroo ammaatti miseensotni waldaaleefi yuuneenotaa waliigalatti miiliyoona 17 kan ga'e yemmuu ta'u, qabeenyi waliigalasaaniis biiliyoona 32 akka ta'e ragaan ejensichaa ni mul'isa.
Walumaagalatti, bu'aa qabeessummaan waldaalee hojii gamtaa ifatti mirkanaa'aa jiraachuusaatiin, guddina biyyaa keessattis ga'ee olaanaa taphachaa jiru. Rakkoowwan imala damee kanaa gufachiisan hordofaa furuun immoo ga'ee dhimmamtootaa ta'a.
Bayyanaa Ibraahimiin
Sirna qabiinsa herregaa cimaa diriirsuun qisaasama qabeenyaa baraara
Dagaaguu kiraa sassaabdummaan walqabatee qisaasamni qabeenya mootummaafi ummataa yeroodhaa gara yerootti dabalaa jira. Qisaasama maallaqaa kanaafis sababni guddaan sirna qabiinsa herragaa qixa sirriin hojiitti hiikuu dhabuun waajjiraalee tokko tokko keessatti baasiifi galii adda baasanii beekuun rakkisaa akka ture ragaan Mana Hojii Muummicha Odiitera Oromiyaa irraa argame ni dhugoomsa. Rakkoo kanaaf sababani guddaan sirna qabiinsa herregaa cimaa ta’e diriirsuu dhabuudha.
Ragaan Boordii Ogeessota Herregaa Itoophiyaarraa argame akka ibsutti, sirni qabiinsa herregaa biyyattii sadarkaa gadaanaarra jiraachuusaarraa kan ka’e hojiin herregaa biyyattii hedduun sadarkaa hojii herrega addunyaa kan guutu miti. Ogeessonni herregaa yuunivarsiitiiwwan biyyattiirraa eebbifaman hedduun ga’umsa kan qaban ta'us raawwiirratti garuu hanqinoota qabu. Bu’uuruma kanaan waajjiraalee mootummaa tokko tokko keessatti baasiifi galii haala barbaadameen wal simsiisanii hojjechuurratti hanqina guddaatu mul’ata.
Baasiifi galiin waajjira tokkoo qixa sirriin wal simuu baannaan gochi kiraa sassaabdummaa dagaaguunsaa waan hin oolledha. Kunis baasiifi galiin qixa sirriin galmaa’ee hin teenye odiitii gochuufis daran rakkisaa taasisuun alatti, waajjiraalee baasii dabalataaf saaxila. Baasiifi galii tokko tokkoon funaananii galmeessuun yeroo dheeraa waan gaafatuuf hojiiwwan biroorratti gufuu guddaa ta’uun hojmaata tirachiisa. Kun ammoo gama biraan rakkoo bulchiinsa gaariif ka’umsa ta’a. Kenniinsa tajaajilaas kan quncarsu ta’a.
Viiksan Muuree Durataa’aa Federeeshinii Ogeessota Herregaa Paan Afiriikaati. Akka isaan jedhanitti, gibiraafi taaksii mootummaa qixa sirriin sassaabuu keessatti qoodni ogeeyyota herregaa olaanaadha. Ogeeyyonni kunneen galii sassaabamu tumsuu qofa osoo hin taane kaayyoo barbaadameef akka ooluufis shoorri isaan qaban olaanaadha. Biyya qabiinsi sirna herregaa laafaa ta’e keessatti guddina eeguun rakkisaadha. Gochi kun babal’ina bu’uuraalee misoomaa adda durummaan ni huba. Rakkoon akkasii kun biyyoota Afiriikaa hedduu keessatti bal’inaan calaqqisa.
Duula kiraa sassaabdummaa Itoophiyaan taasisaa jirturratti wantoota gufuu ta’an keessaa tokko haala sirna qabiinsa herregaati. Odiitera Ittaan Mana Hojii Muummicha Oromiyaa, Obbo Amantee Machaaluus akka jedhanitti, haalli qabiinsa herregaa waajjiiraalee hedduu laafaadha.Waajjiraalee Oromiyaa hedduu keessatti galmeen baasiifi galii jiraatus qixa sirriin itti waa’ee ba’aa hin jiran. Kanarraa kan ka’e wayita odiitii taasisan waajjiraalee hedduu keessatti rakkoon walsimuu dhabuu baasiifi galii kan mul'atu ta'uu himu.
Oromiyaatu akka fakkeenyaatti ka’e malee rakkoon kun waajjiraalee mootummaa sadarkaa federaalaatti argama keessattis kan argamu ta'uu ragaan odiitera olaanaa federaalaarraa argame ni ibsa. Rakkoo kun keessumaa dhaabbileen barnootaa olaanaa ce’umsa tekinooloojiifi egeree biyyaaf abdataman keessatti bal’inaan mul’achuunsa daran yaaddessaafi xiyyeeffannaa guddaa kan barbaadu ta’uu hubachiisa.
Walumaagalatti, baasiifi galiin waajjira tokkoo adda ba’ee qixa sirriin hojiirraa hin oolu taanaan rakkoon kiraa sassaabdummaa hundee dheereffachuun guddina biyyaa qancarsuuf carraa guddaa waan argatuuf rakkoo kana furuun dhimma xiyyeeffannaa addaatiin irratti hojjetamuu qabuudha.
Waaqshuum Fiqaaduutiin
Lammiilee hedduun carraa hojii uumuufi wabii nyaataa magaalotaatiin fayyadamoo ta'aa jiru
Finfinnee: Ejensiin Carraa Hojii Uumuufi Wabii Nyaataa Magaalotaa raawwii karoora hojiisaa bara 2010 kan ji'oota ja'an darbanii keessumaa gama carraa hojii uumuufi wabii nyaata magaalotaa mirkaneessuutiin raawwate irratti Wiixataa hanga Roobiitti qaamolee dhimmichi ilaallatu waliin magaalaa Adaamaatti mari'ateera. Hojiilee raawwatamaniin lammiilee hedduun fayyadamoo ta'aa jiraachuu ibseera.
Ejensichatti, Daarektarri Qophii, Hordoffiifi To'annoo Karoora Tarsiimowaa Durbee Manan Mallas akka jedhanitti, ejensichi magaalotatti carraa hojii bal'aa uumuun rakkoo hojidhabdummaafi hiyyummaa hir'isuufi wabii nyaataa mirkaneessuu irratti xiyyeeffatee hojjechaa jira. Hojiilee gama kanaan raawwatamaa jiranis fayyadamummaa hawaasaa mirkaneessuurra darbee ilaacha hojii dhuunfaa uummachuu akka gabbifatan taasisuudhaan misooma industirii biyyattiif bu'uura buusaa kan jiru ta'uu himu.
Baatiiwwan ja'an darbanitti dameelee hojii maanifaakchariingii, konistiraakshinii, qonna magaalaa, tajaajilaa, daldalaafi pirojektoota mootummaa gurgoddoodhaan lammiilee kuma 918fi 222f carraa hojii uumuuf kan karoorfame yoo ta'u, kana keessaa lammiilee kuma 809fi 993f carraa hojii dhaabbataafi yeroo uumuun danda'eera. Lammiilee kuma 964fi 570f ammoo leenjii hubannoo gabbisuu fudhataniiru jedhu.
Baatiiwwan ja'an darbanitti sagantaa wabii nyaataa magaalota 11 keessatti hojiirra oolaa jiruun lammiileen kuma 210fi 743 hojiilee misooma magariisaa magaalotaa, misooma sulula magaalotaa qindaa'aa, qabiinsaafi dhabamsiisa balfa gogaa magaalotaa irratti hirmaachuun carraa hojii akka argatan ta'eera kan jedhan daarektarittiin, lammiilee sadarkaa hiyyummaa gadaanaa keessa jiran akkasumas hojjechuuf humna hinqabneefi nama isaan gargaaru hinqabne kuma 40fi 142 kallattiidhaan deggersa seeftineetii hawaasummaa akka argatan ta'eera. Lammiilee haala rakkisoo keessa jiran 800f ammoo leenjii dandeettiifi xiinsammuu akka argatan ta'eera jedhu.
Walitti hidhamiinsa gabaa uumuudhaaf agarsiifniifi baazaariin magaalota naannolee adda addaa keessatti akka qophaa'u taasisuudhaan intarpiraayizoonni omishaalee isaanii akka beeksifatan ta'eera kan jedhan daarektarittiin, akkasumas tajaajila qarshii liqii, bakka omishaafi gurgurtaa akka argatan taasisuudhaan hojiin fayyadamummaa dargaggootaa mirkaneessuu raawwatamaa jiraachuu eeru.
Daarekteerri ejensichaa Obbo Zannabaa Kuumoo akka jedhanitti, intarpiraayizoonni qabeenya horatan sheedota gadlakkisuu dhiisuun, hanqinni qarshii liqaa, bakka oomishaafi gurgurtaa akkasumas walitti hidhamiinsa gabaa rakkoolee ijoo damicharratti mul'ataniifi gara fuulduraatti xiyyeeffannaan irratti hojjetamuu qaban ta'uu ibsu.
Ministir Deetaan Ministeera Misooma Magaalaafi Manneenii Aadde Hiruut Biraasaa gamasaaniitiin akka jedhanitti, tarsiimoo misooma intarpiraayizootaa maaykiroofi xixiqqaaa milkeessuun misoomaafi guddina dinagdee si'ataafi itti fufiinsa qabu akka jiraatu taasisuudhaan imala haaromsa biyyattii mirkaneessuu keessatti gahee olaanaa qaba.
Magaalota keessatti lammiileef carraa hojii bal'aa uumuufi wabii nyaataa mirkaneessuunis hojii mootummaan xiyyeeffaannaadhaan irratti hojjechaa jiru ta'uu himanii, ilaacha hojii uummachuufi qusannoo cimsuudhaan fayyadamummaafi hirmaannaa dubartootaafi dargagootaa mirkaneessuuf barana hojii fooyya'aan raawwatameera jedhu.
Baatiiwwan ja'an darbanitti pirojektoota gurguddoo mootummaatiin lammiilee kuma 900f carraa hojii uumuuf kan karoorfame yoo ta'u, kana keessaa lammiilee kuma 800f carraa hojii dhaabbiifi yeroo uumuun danda'ameera kan jedhan Aadde Hiruut, kunis raawwii bara darbe yeroo walfakkaataa waliin yoo madaalamu %13 caamaa kan agarsiise ta'uu himu.
Mootummaan Federaalaa fayyadamummaa dargaggootaa daran cimsuuf qarshii biliyoona 10 kan ramade ta'uu himanii, hangaa Onkoloolessa 30 bara 2010tti qarshii biiliyoona 5.1 naannoleedhaaf raabsameera. Qaamoleen mootummaa sadarkaa sadarkaan jiran baajatichi kaayyoo barbaadameef akka oolchan yaadachiisaniiru.
Balballoommii Oduu
Natsaannat Taaddasaatiin
Shawaa Lixaatti lafa heektaara kuma 265 irratti hojiin eegumsa naannawaa hojjetamaa jira
Finfinnee: Hojii eegumsa naannawaa raawwataniin gabbinni ooyiruusaanii fooyya'usaatiin oomishaafi oomishtummaan isaanii dabalaa jiraachuu qonnaan bultoonni Godina Shawaa Lixaa Burqaa Oruu Itoophiyaaf ibsaniiru. Godinichatti lafa heektaara kuma 265 irratti hojiin eegumsa naannawaa hojjetama ajira.
Waajjirri Qonnaafi Qabeenya Uumamaa gamasaatiin godinichatti hojiin misooma sululaafi eegumsa naannawaa qonnaa bultoota miliyoona walakkaa ol hirmaachise hojjetamaa akka jiru ibseera.
Qonnaan bultoonni yaadasaanii BOIf kennan tokko tokko akka jedhanitti, hojii misooma sululaafi eegumsa naannawaa waggoottan darban hojjetaniin bu'aan argatan misoomicha akka cimsan isaan kakaasuusaa ibsaniiru.
Aanaa Dandiitti jiraataa, ganda Takkattaa Horaa Bulchii kan ta'aan Qonnaan BU;aa Caalii Mul'ataa, waggaa ja'aa as gandisaanii bakka dheedicha horii banaa hambisuun hojii eegumsa qabeenya uumamaa hojjetaa turuu eeranii, kanaanis laftisaanii miidhamee ture dandamachuun gabbinni biyyoo dabalaa dhufuusaa addeeessaniiru. Kanaanis kuduraafi muduraa addaddaa oomishuun dhabuun waggaatti galii qarshii kuma 30 ol argataa akka jiran himaniiru.
Hojii eegumsa qabeenya naannawaa waggoota ja'aaf hojjetaniin jireenyisaanii fooyya'uu kan himan ammoo aanaa Ambootti jiraataa Ganda Biijii Biilloo Qonnaan Bulaa Baay'isaa Gurmeessaa yoo ta'an, hojii bishaaniifi biyyoo ittisuu heektaara tokkorratti hojjetaniin gabbinnisaa dabaluusaatiin oomisha boqqolloo kanaan dura kuntaala 40 argatan gara kuntaala 80tti guddachuusaa addeessaniiru.
Ittigaafatamaa Ittaanaan Waajjira Qonnaafi Qabeenya Uumamaa Godina Shawaa Lixaa Obbo Biraanuu Mixaafaa akka jedhanitti, bara kana ji'oota bonaatti aanaalee godinichaa 22tti Amajjii 15 irraa kaasee hojiin kunuunsaafi eegumsa qabeenya uumamaa raawwatamaa jira. Hojii hanga walakeessa ji'a Guraandhalaatti turuunis lafa heektaara kuma 265 misoomsuuf karoorfamee hojjetamaa jira.
Dabalataanis, lafti nyaatamaa heektara kuma 45 akka dandamatu taasisuuf hojiilee bishaan akka xuuxamu gochuu hojjechuurra darbee, namaafi horiitiin akka hinmiidhamne taasisuuf hojjetamaa jiraachuu eeraniiru.
Godinichatti waggoottan ja'aan darbanitti lafa heektaara kuma 878fi 702 irratti hojiin ittisa biyyoofi bishaanii kan hojjetame yoo ta'u, lafa heektaara kuma 250 irratti margi kaloo soorata horiif oolu hojjetamuusaa Obbo Biraanuun dubbataniiru.
Sirnichi gabaa daandii qilleensaa biyyoota Afrikaaf faayida qabeessa akka ta'u ibsame
Fimfinnee: Sirni Gabaa Daandii Qilleensaa Qeenxee Afrikaa hojiirra ooluun Itoophiyaan dabalatee biyyootaa Afrikaaf faayida qabeessa akka ta'e Abbaan Taayitaa Sivil Aviyeeshinii Itoophiyaa ibse.
Daarektara Olaanaa Abbaataayitichaa Koloneel Wasanyellee Hunenyaa, ibsa gaazexeessitootaaf kaleessa galma abbaa taayitichaatti kennaniin, sirni gabaa daandii qilleensaa qeenxee Afrikaa ALA bara 1969 dureewwan biyyootaa Afrikaatiin Ayivorikosti, Magaalaa Yamosukuruutti waliigalteerraa kan ga'ame ta'uu yadachiisaniiru. Qorannoowwan garagaraa taasifamuus, sababootaa garagaraatiin waggota dheeraaf utuu hojiirra hinoolfamiin turuu eeraniiru. Waliigalteen magaalaa Yamosukuruutti geggeeffamee kunis gabaa daandii qilleensaa Afrikaa hojjetoota Afrikaaf akka ta'uu dureewwan biyyootaan murteeffamuu kan dubbatan Kolonel Wasanyellee, waggoota lamaan darbanitti Itoophiyaa dabalalatee biyyoonni 11 fedhiidhaan hojiirra oolchaniiru. Boodas biyyoonni 22 hojiirra oolchuu ibsaniiru.
Akkasaan jedhanitti, sirnichi hojjetoonni qilleensaa haala gabaan murteessuun akka balaliisaan kan dandeessisuufi kanneen akka daandii qilleensaa Itoophiyaatiif waliingahiinsa gabaa kan banuudha. Biyyoonni daandii qilleensaa guguddaa qaban sirnicha kan morman ta'ullee, akkuma biyyoota 22, biyyoonni biroonissirna kanatti akka makaman abdii qaban eeraniiru. Sirni gabaa kun miidhaasaarra faayidaannis biyyoota birootiif qabaatu akka caaluuf kan eeran daariktarichi, xiyyaaronni garasaaniitti wayita balali'anitti hojiileen daandichi uumuufi fayyadamtoonni daandii qilleensaas biyyarraa garaa biyyaatti akka fedhisaaniitti kan balali'an ta'uu himaniiru. Daandileen qilleensaa hundinuu carraa balali'uu wayita qabaatanittis dorgommiin gatii fooyya'aan akka jiraatu kan taasisuudha.
Kana malees Koloneel Wasanyellee akka jedhanitti, Hojjetoonni daandiilee qilleensaa Afrikaa %80 lammiilee biyya alaatiin kan qabamee jiru yoo ta'u, qooda gabaa hojjetootaas madaalawaa kan taasisu ta'uu himaniiru. Kanaaf sirni kun hojiira ooluun hundaafuu faayida qabeessa ta'uu cinaatti biyyoota daandii qilleensaa xixiqqaa qabaniif muuxannoo waljijjiirra akka ta'u dubbataniiru.
Dabalaa Taddasaatiin


text:
Dubbi himaan dhimmootii alaa kan gamtaa Awrooppaa haala yeroo kan Itiyoophiyaa keessaa ilaalchisuun har’a ibsa baaanii jiran.
Hariiroon alaa kan gamtichaa ibsa kenne kanaan muummichi ministeeraa Haayilemaariyaam Dassaaleny aangoo gad dhiisuun Itiyoophiyaa keessaa wal amantaaf haalli sirriitti kana ta’a jedhu dhabamuuf sababaa akka ta’e ibsee, komee uummataaf deebii kennuuf jecha muummichi ministeerichaa kaka’umsa isaaniin kan dubbatan jijjiirammi gaariin guutummaan akka itti fufu gochuun mootummaa haaraa dhufaa jiruuf baay’ee barbaachisaa akka ta’e illee tuqeera ibsichi.
Itti dabaluu dhaanis rakkoo uumameef furmaata waaraa kennuuf ce’umsa nagaa fiduuf kan gargaaru angawoonni, mormitoonni, sabaa himaaleen, waldooleen siivilii fi walumaa gala qaammi dhimmi ilaallatu martinuu marii keessatti hirmaatu geggeessuu qofaa akka ta’e illee hubachiiseera.
Labsiin yeroo hatattamaa deebi’ee labsamuun, haala nagaan ce’umsa geggeessuu balaa irra kan buusu kan beeksise ibsi gamtichaa, labsichi hamma danda’ametti yeroo gabaabaaf akka ta’uu fi mirga namaa heera biyyattii irra taa’ee jiru kan hin dhiitne akkasumas gochaaleen hookkaraas akka ittisamu ta’uu akka qabu beeksiseera.
Dhuma irrattiis Michummaa keenya Itiyoophiyaa waliin qabnutti biyyattii keessatti nagaan waariinsa qabuu fi jijjjiiramni dimokraasii akka dhufu gochuuf lammiin martinuu waliin akka hojjetan ibsi gamtaa Awrooppaa kun cimsee yaadachiisa.


text:
Utuu Yesus cubbuu keenyaaf hin du'in dura namoonni akkamiin fayyu turan?
Gaaffii: Utuu Yesus cubbuu keenyaaf hin du'in dura namoonni akkamiin fayyu turan?
Deebii: Kufaatii namaatii jalqabee, fayyinaaf bu'uurri yeroo hundumaa du'a Kirstos ture. Namni ka mille, fannoodhaan dura yookiin fannoodhaan asi, seenaa keessatti ta'umsa guddaa barbaachisaa tokko malee, fayyuudhaaf hin danda'u ture. Duuni Kirstos gatii cubuu isa darbee kan qulqulloota Kakuu Moofaa fi cubbuu isa fuulduraa kan qulqulloota Kakuu Haaraa kaffaleera.
Fayyinaaf waanti barbaachisaa ta'e yeroo hundumaa amantii dha. Fayyinaaf amantii nama tokkoo keessatti kanbarbaachisu yeroo hundumaa Waaqayyoo dha. Farfatichi 'Warri isatti kooluu galan haa gammadan!' jechuun barreesse (Faarsaa 2:12). Seera Uumamaa 15:6 Abrahaam Waaqayyotti amanee innis qajeelinatti isaaf lakaa'amuu isaatii ga'aa akka ture nuttii hima ( darbees Roomaa 4:3-8 ilaali). Sirni aarsaa Kakuu Moofaa cubbuu nama irraa hin fuudhu, akkuma Ibrootin10:1-10 ifatti barsiisu. Haa ta'u malee, gara guyyaa Ilmi Waaqayyoo cubbuu dhala namaatiif dhiiga isaa dhangalaasu agarsiiseera.
Baroota gidduutti kan jijjiiramaa ture qabiyyee amantii amanataa tokkooti. Waanta amanamuu qabu kan Waaqayyo gaafatu ammaamtaa mul'ata yeroo sana keessatti nama sanaaf kennamu irratti hundaa'a. Inni kun mul'ata jijjiiramaa adeemu jedhama. Addaam mul'ata Waaqayyo Seera Uumamaa 3:15 keessatti kennetti amane isa sanyiin dubartittii Seexana injifatu. Addaam Isatti amane, maqaa Hewaani moggaaseenis agarsiise (lak. 20) Gooftaanis kal'ee isaniitti uwwisuudhaan fudhachuu Isaa aluma sana agarsiise (lak. 21). Yeroo sanatti waanti Addaam beeke sanuma, garuu isatti amaneera.
Abraahaam akkaataa abdii fi mul'ata haaraa Waaqayyo Seera Uumamaa 12 fi 15 keessatti isaaf kenneen Waaqayyoon amane. Museen duraa caaffatni caafame hin turre, garuu sanyiin dhala namaa waanta Waaqayyo isaaf mul'isutti gaafatamaa ture. Guutummaa Kakuu Mmoofaa keessatti, Waaqayyo gaaf tokkko rakkina cubbuu isaaniitiif akka dhimmamu yaaduudhaan gara fayyinaatti dhufu turan. Har'a, gara booddeetti ilaalla, Inni dursee rakkina cubbuu keenyaatiif fannoo irratti waanta barbaachisu akka raawwate amanuudhaan (Yohaannis 3:16; Ibroota 9:28).
waa'een amantoota bara Kirstos ture turanii'oo, du'aa ka'uu fi fannoo dura? Jarri maal amananii? Kirstos cubbuu jaraatiif fannoo irratti akka du'u bifa guutummaa isaa hubataniiruu? Tajaajila isaa gara dhumaatti, 'Yeroo sanaa jalqabee, Yesus gara Yeruusaleem akka dhaqan harka maanguddootaatiin harka luboota warra angafootaa fi barsiisota seeraatiin guddaa dhiphachuun ajjeefamuun guyyaa sadaffaatis du'aa kaafamuun akka isa irra jiru bartoota isaatti mul'isuutti ka'e' (Maatewoos 16:21-22). Deebiin duukabuutotaa ergaa kanaaf maal ture? 'Pheexroos immoo gara bukkeetti isa qabee 'Waaqayyo si haa oolchu!' 'kun sirratti dhufuun hin ta'uuf'' jedheen. Pheexroosi fi ergamoonni kan biroon dhugaa guutummaa isaa hin beekne, jarri amma iyyuu fayyanii turan sababni isaa rakkoo cubuu isaaniitiif Waaqayyo akka waanta barbaachisu raawwatu amananiiru. Inni akkaataa kamiin isa sana akka raawwatu sirriitti hin beekne, Adaam, Musee, yookiin Daawiit kan beeku irra caalaa, garuu jarri Waaqayyoon amananiru.
Har'a, namoota du'aa ka'uu Kirstos dura jiraachaa kan turan irra kan caalu mul'ata qabna; bifa guutummaa isaa beekna. 'Bara duriitti Waaqayyo si'a baay'ee karaa gara garaatiin raajotaan abboota keenyatti dubbateera. Guyyoota bara isa dhumaa kanatti immoo ilma isaatiin nutti dubbate; Waaqayyo ilma isaa kanaan waaqaa fi lama uume waan hundumaas harka isaatti kennuuf isa dhaabe' (Ibroota 1:1-2). Amma illee fayyinni keenya du'a Kirstos irratti hundaa'a, amantiin keenya fayyinaaf amma illee barbaachisaadha, amantii keenyaaf waanti barbaachisu amma illee Waaqayyoodha. Har'a, nuuyiif, qabiyyeen amantii keenyaa Yesus Kirstos cubbuu keenyaaf du'e, awwaalamee, guyyaa sadaffaa isaatti ka'uu isaati (1 Qorontoos 15:3-4).
English
Gara Mana fuula Afaan Oromootti deebi'aa
Utuu Yesus cubbuu keenyaaf hin du'in dura namoonni akkamiin fayyu turan?


text:
Artii
Giddugala Aadaa Oromoo Magaala Finfinnee
Bakka gamoon kun itti argamu: - Magaala Finfinnee naannoo Istaadiyeemiitti
- Gamoowwan Giddugaleessa keessatti argaman
1. Golahambaa Oromiyaa
2. Wiirtuu Odeeffannoo, Arkayiviifi Mana Kitaabaa
3. Wiirtuu Qorannoo Afaan, Seenaafi Artii Oromoo
4. Galma Tiyaatiraa, Muuziqaa, Fiilmiifi Walga’ii addaa addaa
5. Galma leenjiifi shaakala arii
6. Ulaawwan Gaalariifi Egzibiishinii
7. Mana nyaataafi dhugaatii aadaafi amayyaa
Tajaajilawwan giddugalli kun kennuu danda’u keessaas isaan gurguddoon:-
- Tajaajila qorannoofi qo’annoo kennuu,
- Tajaajila daawwannaa golambaa,
- Tajaajila leenjiiwwan ogummaa Artii,
- Galma waltajjiiwwan mariifi ya’ii kan kessatti gaggeeffamu,
- Feestivaaloota qopheessuu,
- Agarsiisa artii (filmii, tiyaatira, diraamaa) kan kessatti gaggeeffamu,
- Agarsiisni muuziqaafi konsertii kan itti gaggeeffamu,
- Gaalarii , egzibiishinii dhaabbiifi yeroo akkasumas baazaarii,
- Tajaajila dubbisaafi agarsiisa kitaabootaafi maxxansaalee addaa addaa,
- Qophiin barreeffamaa kan kessatti rawwatamu,
- Walitti hiidhamiinsa gabaa Imx industirii aadaa irratti gurma’an kan keessatti raawwatamu,
- Dhaabbilee addaa addaa waliin walitti hidhamiinsi hojii kan kessatti uumamu fkn .. dhaabbiilee barnootaa, dhaabbilee qorannoofi qo’annoo


text:
FC Baarseloonaan tapha isaa torbaan kanaa goolii 5 – 1 morkataa isaa garee Siviyyaa qaanfachiise. Tapha kana irratti Li’ooneel Messiin goolii 3, Neymaar 1, akkasums taphataan Raakitich goolii daqiiqaa 65 irratti galchuu danda’eera. Gooliin kaleessa Liyoon galche rikoordii La Ligaa woggaa dheeraadhaaf qabamee ture akka cabsu isa dandeessisee jira.
Gooliin Li’ooneel Messii Baarseloonaa muummee gabatee La Liigaa irra baasuu dhabus, Liyoon rikoordii goolii La Liigaa erga bara 1955 as hincabne akk cabu isa taasiseera. Liyoon rikordii goolii 251 woggaa 59 namni uggu dhabame guyyaa kaleessaa cabse. Rikoordiin kuni rikoordii goolii taphataan tokko yeroo La Ligaa Ispeenitti tapahtu qabate ture. Rikoordichi kaleessa cabe rikordii Telmoon Zarraan, taphataa Atleetik Bilbaa’oo, ture. Telmoon Zarraan biyya Ispeenitti tapha 278 taphateeti goolii 251 kan kiyyoo keessa marmaarse. Messiin tapha 289, bara 2004 eegalee, taphachuuf dirqame rikoordii kana fooyyessuudhaaf. Li’yoon waa’ee rikoordicha cabsuu yoo dubbatu, ‘Rikoordii nicabsaa jedhee takkaa, takkkaa, yaadee hinbeeku,’ jedha. Li’yoof wanti dirree kubbaa miilaa irratti hindanda’amne hinjiru. Kanuma mirkaneesse, kaleessas.
Gama birootiin tapha garee Riyaal Maadriidii fi Iibar jiddutti ta’een gareen Maadriid 4 – 0 Iibar irratti injifannoo argachuu danda’eera. Garee Maadriidiif goolii kan kiyyoo keessa marmarsan Jaams Rodriigeez (daq. 23), Ronaaldoo (daq. 43 fi 83 ) fi Kariim Benzemaa (daq. 69) turan. Injifannoon kuni Riyaal Maadriid wolitti aansee tapha 14 akka injifatu isa taasiseera. Gareen Riyaal Maadriid leenjisaa Kaarloo Anchelootii jalatti tapha 50 taphatee 36 injifate.
Bifuma wolfakkaatuun tapha Atleetikoo Maadriid fi Maalaagaa jiddutti guyyaa kaleessaa geggeeffameen At. Maadriid 3- 1 injifate.
Tapha torbaan kana geggeeffameen jijjirraan muummee gabatee La Liigaa irratti ta’e hinjiru. Riyaal Maadriid, Baarceloonaa fi Atleetikoo Maadriid wolduraa duubaan qabxii 30, 28 fi 26 La Liigaa hoogganu. Gabatee goolii Ronaaldoon 20, Neymaar 11 fi Meessiin 10 hoogganan.
Gama Seeri’aa Xaaliyaaniitti, derbiin Miilaan 1 – 1 xumurame. Tapha garee biroo jidutti ta’een Roomaan 2 – 1 Atlaantaa moo’ate, Juveentus 3 – 0 Laaziyoo injifate.


text:
Waabdiin bara baraa Macaafa Qulqulluu irraatti?
Gaaffii: Waabdiin bara baraa Macaafa Qulqulluu irraatti?
Deebii: Namoonni Kiristoosiin akka fayyisa isaaniitti gara beekuutti yeroo dhufan waabdii isaanii isa bara baraa kan jaraa dhugoomsu gara walitti dhufeenya Waaqayyoo wajjin qabaachuutti dhufan. Yihudaan 24 akkas jechuun labsa, “Isin akka hin gufannetti Waaqayyo isin eeguu, mudaa malee gammachuudhaan ulfina isaa dura isin dhaabachiisuuf ni danda’a.” humni Waaqayyoo amantoota kufaatii irraa eeguu danda’a. ulfina isaa dura nudhaabuun ga’ee isaa malee ga’ee keenya miti. Waabdiin keenya inni bara baraa bu’aa inni nu eeguu isaa malee nuyi fayyina keenya eeggachuu keenya miti.
Gooftaan Yesus Kiristoos, “Ani jireenya bara baraa isaaniif nan kenna, isaan bara baraan hin badan, namni tokko illee harka koo keessaa isaan hin butatu. Abbaan koo inni anatti isaan kenne hundumaa irra guddaadha” jechuun labse (Yohaannis 10:28-29b). Abbaanis Yesusis lamaan isaanii harka isaanii keessatti cimsanii nu qabaniiru. Harka Abbaa fi harka Ilma isaa keessaa kan nu butachuu danda’u eenyuu?
Efesoon 4:30 amantoonni, “guyyaa fayyinaatiif ittiin akka mallatteeffaman” nutti hima. Amantoon jireenya bara baraa hin qabaatan utuu ta’e dhugaan isaa ittiin mallatteefamun kun guyyaa fayyinaatiif hin ta’u ture garuu guyyaa cubbuu hojjetan, ganan, yookiin amanuu dhiisan duwwaadhaaf ta’a ture. Kiristoositti kan amanu namni kam iyyuu “jireenya bara baraa” akka qabaatu Yohaannis 3:15-16 nutti hima. Namni dhuunfaa tokko abdiin jireenya bara baraa isaaf kan ta’u taanaan garuu lammee yoo duraa fudhatame inni gonkumaa jalqabuudhumaaf duwwaa “bara baraa” ta’uu hin danda’u ture. yoo waabdiin bara baraa dhugaa ta’uu dhabaate, abdiin bara baraa Macaafa Qulqulluu keessa jiran dogoggora ta’u.
Jireenya bara baraatiif waliin morkiin inni guddaa cimaan Roomaa 8:38-39 dha. “Duuni jireenyi, ergamoonni Waaqa irraa warrii bantii waaqaa keessatti aboo qabu jedhamanii sodaataman, waanti amma jiru , waanti dhufuuf jirus hundinuu, waanti humna agarsiisuu danda’us, waanti ol ka’ee jirus, waanti gadi fagaatee jirus, uumama keessaa waanti biraas, jaalala Waaqayyoo isa karaa gooftaa keenyaa Kiristoos Yesus nuuf dhufetti danda’ee gargar nu hin baasu.” Waabdiin keenya bara baraa kan inni bu’uura godhate warra isaan fayyiseef jaalala isaa irratti. Waabdiin keenya bara baraa Kiristoosiin bitame. Abbaan abdiin galamee Hafuura Qulqulluudhaan mallattoon itti godhame.
English
Waabdiin bara baraa Macaafa Qulqulluu irraatti?


text:
Filannoo prezidaantii keniyaa keessatti mormitoota bakka bu’un kan dorgoman Raa’ilaa Odingaa har’a akka ibsantti caasaa kompuutara komishiina filannoo Keniyaa iccitiin seenanii sagalee uummataa dogoggorsuuf shirri guddaa fi wal irraa hin cinne gaggeeffamaa jira.
Odingaan dorgomaa isaanii ka ta’an prezidaant Uhuruu keenyaattaatti aananii sagalee kan argatan gochuuf jedhan. Marsariitii Komishinii walabaa irraa akka mul’atuutti Robii har’aa walakeessa guyyaa irra sagaleen uummataan kennamee keessaa harkii 94 kan lakka’ame yoo ta’u keenyaattaan harka 54 fi 45 ta’een Odingaa dursaa akka jiran agarsiisa.
Dura ta’an Komishiina kanaa Wafula Chebukati caasaan Kompuutara waajiira isaanii hatameera jechuu hin dandeenyu kan qoratamu ta’a jedhan. Prezidaantichi akka injifatan gochuu irratti fulleeffate jedhan Odingaan.
Komishinni filannoo ba’ii filmaatichaa har’a labsuuf karoora hin qabnu jechuun beeksisee jira. Gama kaaniin gareen mirga dhala namaaf falmuu Amnestii International ibsa baaseen polisiin Keniyaa tarii mormiin filannoo waliin wal qabatee ka’u yoo mudateef to’annaa jala oolchuuf jecha humna barbaachisaa hin taane gargaaramuu hin qabu jedhee jira.
Kanas kan beeksisee ba’ii filannoo duraan ba’e mormituun eega fudhatama dhabsiisanii booda sodaa fi waan ta’u maluu beekuu dhaba irraa akka ta’e beeksiise.
Jiraataan magaalaa Naayroobii tokko akka nuuf ibsanitti haalli magaalattii keessaa yaaddessaa ta'aa deemeera. Uummati tarii hookkarri ka'uu mala sodaa jedhuun muddamni jiru illee hammaateera jedhaniiru.


text:
Kibxta dhuftu mariin sadarkaa ol aanaa akka geggeessamuuf kan Kooriyaan kibbaa gaafatte Kooriyaan Kaabaa simattee jirti. Ministriin dhimma tokkummaa kan Koriyaa Kibbaa akka jedhetti Kooriyaan Kaabaa ergaa See’ool simachuu dhaan ganda daangaa irra jirtu irratti wal arguu dhaan wal ta’iin Olompikii fi dhimma michummaa walii galaa irratti mari’achuuf tole jette.
Dubbi himaan ministrichaa Baik Tae-hyun akka jedhanitti Kooriyaan lamaan quunnamtii daangaa irraa kana biyyi kam marii jiloota torban dhfuu eenyu akka hoogganu murteessuuf gargaara.
Mariin kaabaa fi kibba gidduutti geggeessamu kam iyyuu ariiroo odola kooriyaa akka fooyyessuutti ilaalama. Kunis sabatiinsa walii galaa kan naannoo Sanaa deggera jedhan.
Xiinxalaan kooriyaa Kaabaa fi Yuniversitii Seoulitti profeesora qorannaa Kooriyaa kaabaatti kan ta’an Yang Mu-jin har’a ibsa kennaniin injifannoon kun gareen lamaan dhimmootii nageenyaa irratti akka mri’ataniif carraa kenna, akka wal dhaggeeffataniifs daandii kan saaqe jedhan.


text:
Icciitii wayyaanee B. Gen/Hayluu Gonfaa saaxile keessaa muraasa. June 19, 2016Posted by OromianEconomist in Uncategorized.
Tags: Africa, Icciitii wayyaanee B. Gen/Hayluu Gonfaa saaxile keessaa muraasa., The tyrannic Ethiopia
trackback
TPLF Ethiopia’s regime Hospital in Mekelle, Tigray harvests and exports human organs, senior military exposes.
Icciitii wayyaanee B. Gen/Hayluu Gonfaa saaxile keessaa muraasa.
1. Hospitaalli magaalaa Maqaleetti ijaarame qaama dhala namaa keessattuu kan raayyaa ittisaa filee “export” gochaa jiraachuu.
Akka Gen/Hayluun jedhanitti Tigiraayi keessatti waggaa tokko keessatti yoo xiqqate miseensota raayyaa ittisa biyyattii 1000 tuu dhukkuba adda addaa qofaa du’a. Reeffi kun hundi qaamni isaanii filamee biyya alaatti gurguramaa jira.
2.Maatii raayyaa ittisa mishinii (ergama) UN dhaaf bobbaafamanii du’aniif UN’n beenyaa tokkoo tokkoon nama dhu’eef $1,000,000 ykn qar. 22,000,000 kaffala. Qarshii kana garuu maatii wareegamtootaa utuu hintaane generaalota TPLF tuu addaan qooddata.
3.Mootummaan Tigree waraanni Ethio-Eritira akka badus akka ho’us hin barbaadu. Sababini isaas:
a, baajanni waggaa raayyaa ittisaa qar. biliyoona 20-30 dabalata bajata kanaan naannoo Tigiraayitu ittiin misooma, achitti waan dhangala’uuf.
b, Raayyaan ittisaa humnasaatiin hojii misooma naannichaa hojjechaa waan jiruuf
c, Daldaltoonniifi kontiraakteroonni naannichaa gabaa argataniin faayidaa guddaa argataa waan jiraniif.
4.Generaalonni TPLF qajeelcha ajajaa muummichaan (muummicha minstiraan) utuu hintaane waan sammuun isaanii ajaje qofa akka hojjetan. Kanaafuu yakka kamuu yoo dalagan akka itti hin gaafatamneefi ajaaan muummichaa (H/Maariyaam) kan hinbeekne ta’uu isaa saaxilaniiru.
read more at:-
Comments»
No comments yet — be the first.


text:
Itiyoophiyaatti yeroo Ambaasaaddarummaa Yunaayitid Isteets ka xumuratan Ambaasaddara Paatrishiyaa Aslaak, sirna kaleessa Embaasichatti geggeessame irratti haasawa nagaa-dhaamsaa godhanii jiran.
Ambaasaddarittiin, yeroo hojii waggoota sadii Itiyoophiyaa keessatti dabarsan keessatti Caamni waggoota shantama keessatti Itiyoophiyaa keessatti argamee hin beekne ennaa mudatetti akka beela hamaa hin dhaqqqabsiisne ittisuuf hojiin hojjetame, gochaalee nama boonsan yaadatan keessaa tokko ta’uu dubbatan.
"I know you will continue working to make our shared vision of a peaceful & prosperous #Ethiopia become reality." pic.twitter.com/lhW2yRHigr— U.S. Embassy Addis (@USEmbassyAddis) August 31, 2016
Halawwan eega dhiheenyaa tii Itiyoophiyaa keessatti mul’atan kan isaan yaaddessu ta’uu ka dubbatan – Ambaasaddar Aslaak dhimma sana irratti aangawoota Itiyoophiyaa waliin dubbachuu itti fufnee jirra jedhu.


text:
Badii Shanee gumii dalagaa jirtu, Jaal Dhugaasaa Bakakkoo bar 2004 ibsaniijiru.
By Abera Oluma
Yeroo ammaa kana qabsoon ilmaan Oromoo balaa hamaa irra akka jiru, sabni Oromoo hundi akka beekuf, hatattamaan ejjennoo jabaa fudhachuun dirqama belbeltuu yeroon nu gaafatudha. Kanaafuu, bakka jirrutti,waan dandeenyu hundaan kana wal hubachiisuunii fi irratti hojjechuuf Oromoon Oromummaan keenya nutti dhagahamu hundi waadaa galuun daran murteessaa dha.
Keessattu ilmaan Oromoo biyya hambaa jirru, meeshaa teknoology jabanaatti fayyadamuun waan ta’aa jiru, yeroodhaa yerootti faana bu’udhaan hubachuuf carraan nuti qabnnu waan baldhaa ta’eef; waan yeroo yerootti deeman xiinxaluun; uummata keenya biyya keessatti ukkaamfamee jiruuf, karaa mija’u hundaan waan jiru hubachiisuun; sabni keenya akka farreen qabsoo bilisummaa Oromootiin hindogoggorre gochuun, dirqama Oromumman nu gaafatu ta’uu hubachuu qabna.
Diinni hamtuun, diina fira fakkaattee nama hubuuf dhamaatu, ta’uu ishee hamma ta’e hundumtuu nihubata jedheen yaada. Kaleessa maqaa Oromootiin Oromoo keessa of dhoksanii dhaabota Oromoo bilisummaa Oromiyaatiif qabsaawan diigaa warri turan; har’a dirqama diinni itti kenne waan xumuran itti fakaatee; ifatti bahuudhaan diinatti siquun; qaama isaanii itti gatanii, uummata Oromoo diina jala tursuuf yeroo carraaqan argamu.
Jarreen kun harri’a fuulduratti dhihaatanii akka waan Oromoon harka kenneetti fakkeessanii seenaa Oromoo xureessuuf yaaluun isaanii, uummata oromoo tuffachuu isaaniit; kaayyoo uummata Oromoo ulfina dhorkuu isaaniiti. Waldhaansoon ilmaan Oromoo sabboontonni gochaa jiran kun kan yoo danda’amee diina of irraa buqisuu dhaan abbaa biyyuummaa keenya dhugoomfachuu; yoo dadhabame dhaloota dhufutti qabsicha dabarsuu yoo ta’a; murni yeroo ammaa diinatti hidhatan kun kana dabamsiisuun qabsichi akkuma as irratti dhumatuu fi qabsichi dhaloota itti aanutti akka hinceeneef shira qabsicha dhibamsiisuu dalaguu dha. Waan amma gochaa jiraniin of saaxiluun isaanii gaarii ta’u illee; garuu ilmaan Oromoo qulqulluun maqaa Adda Bilisummaa Oromootiif kabajaa fi jaalala guddaa qaban hedduun, hanga ta’e murna bitamtoota diinaa kanaan afaan faaja’aa jiraachuun isaanii waan hin oolle. Kanaaf irra dibaadhaan ykn “yeroon haa calalu” jechuu-dhaan usuu fi maal na dhibdeedhaan, fuula galagalshachuu osoo hin-taane; nuffaa fi sodaa tokko malee, wal dammaqsuu fi shira diinaa kana saaxiluun, wal barsiisuun, akeeka gantoota kana fashalsiisuun, gaaffii belbeltuu fi barbaachisaa yeroot. Kanaaf deebisnee, deddeebisnee saba keenya karaa qajeelaa agarsiisuu fi barsiisuun murteessaa dha. Yoo kana goonee dogoggoraa fi badii deddeebi’anii muldhatan hambisuu irra caalaa, kaayyoo keenya galmaan ga’uuf hanga ta’e qooda murteessaa ta’a.
Kaayyoo Adda Bilisummaa Oromoo ganuudhaan diinatti kan maxane murni Shanee Gumii kaleessa utuu inni Amaaratti hingalin, hayyoonni keenya shira xaxamaa jiru, waan ta’uuf deemu, dursanii saba Oromoo hubachiisaa akka turan fi waldhaansoo guddaa gochaa akka turan ragaan hamma ta’e dhiheessuun ni danda’ama. Garuu yeroo sanatti sabni keenya dammaqinsa ga’aa ta’e dhabuun; murtee barbaachisaa yerootti fudhachuu hin dandeenye. Kun kan nu-agarsiisu ammallee uummanni keenya deemsaa fi ejjennoo dhaabonni godhan, haala jiru waliin yeroon hubachuu dhabuu dha.
Egaa utuu ilmaan Oromootaa biyya hambaa jirru carraa qabnutti fayyadamuun adeemsaa dhaabota keenyaa yeroo yerootti itti dhimmuun kan hordofnu ta’ee, warra fira fakkaatanii akeeka diinaaf dalagan; bara dheeraaf diina jala nu tursuuf deeman kana, yeroon ofirraa dhorkinee jiraatee; har’a maqaa “tumsaatiin” uummata Oromootti hin qoosamu ture. Kan diinni akka eebootti sodaattu maqaa Adda Bilisummaa Oromoo, mooraa diinaa keessatti waamuun, diina hamlee cimsuuf tattaafachuun, walirratti nyaaphaa uumuun waan eegamu hinturre. Haata’uyyuu malee har’a akka gantoonni Shanee gumii hawwan utuu hin taane; hayyoonnii hoggantoota Adda bilisummaa Oromoo qabsoo guddaa godhaniin, dhaaba keenya Adda Bilisummaa Oromoo akka harka diinaatti hin kufne gochuun gantoota bar soddoma ol ofdhoksanii, Oromoo fakkaatanii, Ethiopiyummaaf carraaqaa turan ciminaan dura dhaabbachuun saaxiluudhaan, shira diinaa fashalsiisaanii jiru.
Hayyoonni keenya hoggantoonni Adda Bilisummaa Oromoo badii fi deemsa farraa Shanee gumii xiinxaluuf yeroo itti hin fudhanne. Garuu hamma har’a qabatamaan Shanee gumii Amaaratti maxxantetti namni hedduun hin amanne ture.
Waan nutti labsamaa ture keessaa akka ragaa tokkootti kan ilaalamuu danda’u, waggaa sadii fuuldura hogganaan Qaama Ce’umsa Adda Bilisummaa Oromoo kan turan Jaal Dhugaasaa Bakakkoo eegala waggaa haaraa bar 2004 irratti dhaamsa uummata Ormoof dabarsan, Raadiyoo Qabsoo Bilisummaa Oromoo irratti labsame xumura barreeffama kana irratti akka dhaggeeffattan kabajaanan gaafatamtu.
Eeyyee yeroo sanatti Oromoota hedduudhaaf dhugaa hin fakkaatu ture. Hiriyootaa fi maatii heddutu irratti wal falmaa ture. Hunduu ifa baasee diinummaa fi gantummaa Shanee kana dubbachuuf ni leeyya’a ture. Egaa yeroo hoggantoonni Adda Bilisummaa Oromoo haqa jiru irratti hunda’anii dhaamsaa fi waamicha nuuf godhan, yeroodhaan maaltu akka ta’aa jiru sirriitti utuu hubanneerra ta’ee; farreen qabsoo keenyaa of keessaa yeroon baasnee, qabsoon keeny hanga tokko gara fuulduraatti tarkaanfachiisuu nidandeenya ture.
“Ganna darbeef mana hin ijaaran” jedha Oromoon. Haa-ta’u malee isa itti aanuuf yeroodhaan kan itti hin qophoofne yoota’e; ammas, ganni kan biraa dhufuun isaa hinhafu. Kanaafuu, har’as yeroon maal akka deemaa jiru hubannee wal hubachiisuun, wal damaqsuun, Oromtichi harka wal qabachuun, mana keenya Shanee gumii diiguuf tattaafattu kana deebsinee suphachuuf; hatattamaan ilmaan Oromoo biyya keessaas ta'e kan alaa marri waltumsuu qaba. Haalaa fi falammii deemaa jiru kana irraa warra hubannoo ga’eessa hin qabne dammaqsuun; akkasumas shira diinaa kana saaxiluun; Wallaalaan keenya akka farreen qabsoo keenyaatiin afaan hin faajjofne dalaguun dirqama Oromummaan nutti kennu ta’uu qaba.
Har’a yoo kana irratti jabinaan hojjechuu baannee; gidiraa guddaa fi badii ulfaataatu ilmaan oromoo bara dheeraaf mudachuu danda. Kana hubachuun wal hubachiisuun dirqama oromummaa keenyaa akka ta’a hubachuun barbaachisaa dha.
Galatooma.
Mee Raadiyoo Qabsoo bilisummaa Oromoo Irratti dhaamsaa Jaal Dhugaasaa bakakkoo xumura bara 2003 irratti sabaaf labsan ragaadhaaf haa dhaggeeffannu. Dhaggeeffachuudhaaf kana tuqaa = http://www.oromia.org/rsqbo/040101.ram)
Tokkumman ilmaan Oromoo haa jabaatu!!!
Oromiyaan nibilisoomti!!!
I.U.O.!!!
Abera Oluma