text:
Xurree Milkaa’innaa fi Gammachuu-21ffaa
Barreefamonni gaggabaaboon kunniin fuula Fesbuuki Jireenya Badhaatu irraa walitti funaannaman (Ji’a Muddee 13-20/2016)
Madaa darbee hooqun dhibee ofitti hin kaasin. Yeroo tokko tokko wanta namoonni siin jedhan ykn badii sirratti raawwatan yaadachuun, madaa onnee teeti ofitti kaasta. Dallansuu darbe hoo’isuun sheyxaanni wanta badaa akka raawwattu itti si kakaasa. Kanaafu, gadoo kuufachuu irra namootaf irra darbi. Yommuu jechoota fi miidhaa isaanii yaadattu, “A’uzubillaahi mina sheyxaani rajiim (Sheyxaana abaarrame irraa Rabbiin tiikfama)” jedhi. Jechoota fi miidhaa isaanii irra deddeebiste yaadun madaa qalbii keeti ofitti hin kaasin. Wanti takka darbe duubatti akka hin deebine yaadadhu. Yaada kee gara wanta gaariitti qajeelchuuf tattaafadhu. Fakkeenyaf, beekumsa barbaadu.
Wanti garmalee barbaachisaa ta’e, baay’inna hojii keeti osoo hin ta’in qulqullinna hojii keetiti. Qulqullinna hojii keetitu milkaa’inna kee murteessa. Warroonni baay’inna irratti xiyyeefatan, wanta barbaadan san argachuu danda’u. Garuu yeroo muraasan booda ni dhabu. Fakkeenyaf, namoonni qabeenya baay’ee walitti kuusuf haraamas halaalas osoo hin jedhin karaa kaminiyyuu fiigan , yeroo muraasan booda ni kasaaru. Gara biraatin immoo namoonni qulqullinna hojii isaanii irratti xiyyeefatan, wanta barbaadan argachuuf yeroo dheeraa itti fudhachuu danda’a. Garuu isaan warra milkaa’odha. Kanaafu hojii kamiyyuu yoo hojjattu qulqullinna irratti xiyyeefadhu. Fakkeenyaf, salaata yommuu salaattu, qulqullinna salaata irratti xiyyeefadhu. Qulqullinna salaata keessaa tokko kushuu’a (Rabbiin funduratti gadi of qabu, sodaa qabaachu, niyyaa guutun salaata irratti xiyyeefachu) qabaachudha. Kuni yeroo dheeraa sitti fudhachuu danda’a. Garuu carraaqi cimaan booda firii isaa ni argita. Kanaafu qulqullinna yoo barbaadde obsaan carraaqi.
Yommuu sheyxaanni nama tokko gowwomsuu barbaadu, hojii gaggaarii darbe isa yaadachisuun badii/cubbuu isaa isa dagachiisa. Inuma Rabbiin irraa araarama kadhachuu fi gara Isaatti deebi’u isa irraanfachiisa. Namni yommuu hojii gaarii isaatin boonu gara fuunduraatti deemu hin danda’u. Beekii,Rabbiin khaatima keenya haa tolchuuti, dhumti nama kamitu kan murteefamu hojii dhumaa inni hojjateeni. Hojiin isaa kan darbee hanga fedhee gaarii haa ta’u, namtichi haala badaa irratti yoo du’e suni kufaati isaati. Fuggisoo kana, namtichi biraa badii baay’ee hojjataa turee yoo haala gaarii irratti du’e suni milkaa’inna isaati.
Kanaafu, hojii gaggaarii keetin hin gowwoomin. Yeroo hundaa badii kee yaadachuun gara Rabbii deebii’i. Yeroon ati hojii gaggaarii kee itti yaadattu, of jajjabeessu fi Rabbiin galateefachuuf haa ta’u. Kanarra darbee hojii gaggaarii kee yaadachun yoo itti oftuulte, of balleessaa jirtaa jechuudha. Of dinqisifannaan yommuu sitti dhagahamu qalbii tee irraa haaquf carraaqi. Sheyxaanni of dinqisifannaa sitti afuufun waxmadii isaatti si darba, ergasii olguddachuu hin dandeessu.
Dhaamsi dhumaa, hanga feete hojii gaggaarii yoo hojjatte, hanga silaa gahuumsa kee kan hin geenye ta’uu yaadadhu. Ganaa adeemsi baay’en si hafuu danda’a. Osoo gahuumsa kee hin gahin akkamitti hojii gaggaarii kee irratti hirkattaa? Yeroo maraa hojii gaggaarii dabalataa qulqullinnaan hojjachuuf carraaqi.
Yoo wanta hojjattu dhabde ykn wallaalte, jechoota gaggaarii dubbadhu. Jechoota gaggaarii dubbachuun sadaqaadha. Yoo kana hundaa dadhabde, cal’isi. Abu Zayyaal akkana jechaa ture: akkuma dubbii barattu cal’isaas baradhu. Yoo dubbiin kan si qajeelchu ta’ee cal’isuun immoo si eega. Cal’isa keessa amaloota lama horatta. Tokkoffaa nama si caalaa beekaa ta’e irraa beekumsa argatta. Lammaffaa, nama si caalaa mormii baay’isu irraa of eegda.”
Yommuu sheyxaanni namoota jallisuu barbaadu, karaa Qur’aana fi Sunnaah Ergamaa Rabbii (SAW) itti cufa. Qur’aana fi sunnaa caalaa jechoota namootaa itti mi’eessa. Qur’aana fi sunnaah hordofuu dhiisanii jechoota falaasfota fi namoota jallatanii akka hordofan isaan taasisa. Namoota meeqatu kitaabota faaydi hin qabne osoo dubbisanuu jireenya isaanii fixan. Garuu Qur’aana altokkoyyuu bananii hin beekan. Akka harreen leenca irraa dheessitutti Qur’aana irraa dheessan. Kanaafu, jechoonni namoota Qur’aana caalaa kan sitti mi’aayan yoo ta’e, sheyxaanan qoramaa akka jirtu beeki. Qur’aana jaalachuu fi dubbisuuf yeroo hundaa carraaqi. Afaan beektun hiika isaa dubbisuuf tattaafadhu.
Yeroo tokko Abu Dardaa’a (RA) namticha cubbuu raawwate bira darbe. Namoonni nama cubbuu raawwate kana arrabsuu jalqaban. Abu Dardaa’anis akkana isaaniin jedhe, “Mee natti himaa, osoo cafoo bishaaniitti taree hin baastanii?” Isaanis ni jedhan, “Eeti ni baasna” Innis ni jedhe,”Obboleessa keessan hin arrabsinaa. Rabbii badii kanarraa isin eege galateefadhaa.” Namoonnis ni jedhan, “Sila isa hin jibbituu?” Innis ni jedhe, “Ani hojii isaa qofa jibba. Yoo hojii san dhiise inni obboleessa kiyya.”
Umar ibn Al-Khaxxaab (RA) akkana jedha,” Yoo obboleessa keessan kan jallate argitan, suuta itti dhiyaadha, karaa sirriitti qajeelchaa, Rabbiin tawbaa isaa akka irraa qeebalu kadhaafi. Isarratti (obboleessa keessan irratti) sheyxaanaf gargaara hin ta’in”
Madda: Hayatu Salaf – fuula 162
Humnaa fi sammuu keetitti fayyadamuun oomishaa ta’ii malee harka namaa eeggatuun of hin salphisin. Namoonni gariin osoo humnaa fi carraa qabanuu hojii jibbuu fi ceem’uu irraa kan ka’ee sadaqaa fi harka namaa ilaalu.Qabeenya kadhaa fi karaa haraamatiin walitti guuru barbaadu. Nama Rabbiin sodaatu fi hiyyeessa waa hin qabne fakkaatanii, namoota irraa maallaqa ciratu. Kuni salphinnaa fi of gowwomsuu malee maal ta’uu danda’a? Osoo humnaa fi carraa qabu hojjatu dhiise yommuu kadhatu namoonni,”Kadhattu, kajeeltu, fi kkf”jechuun isa arrabsu fi salphisu. Kanaafu, nama kadhatte salphatu irraa humna qabduun hojjadhu. Hojiin salphinnaa miti namoota kadhatutu salphinna malee. Qabeenya namaa dharra’uun namoota jala harka hin qabatin. Hanga dandeessu hojjadhu Rabbii kee jala harka qabadhu. Kanatu kabajaa fi ulfinna.
“Namni obboleessa isaa kophatti gorse, suni gorsa dhugaati. Namni namoota afootti isa gorse immoo isa salphisee jira.” —Suleymaan al-Khawwaadi
Kanaafu namoota yoo dandeenye addatti isaan haa gorsinu. Namoota keessatti isaan salphisuu irraa of haa eegnu. Fudayl ibn Iyaad akkana jedhe,”Mu’iminni dogongora namaa ni dhoksa, kophatti dhugaan isa gorsa, faajirri (namni badaan) immoo ni haleela, ni salphisa, dogongora ifatti baasa.”
Yommuu dogongora raawwattu, keessi kee garmalee madaa’u fi dhiphachu danda’a. Falli kee madaa waliin aadu osoo hin ta’in, dogongora keetirraa barnoota fuudhatte gara funduraatti tarkaanfachudha. Dogongora walfakkaatu gara funduraatti akka hin raawanne of eegganoon adeemi. Namni dogongora irratti dogongora walfakkaatu hojjatu akka nama boollo takkatti yeroo hundaa kufuuti. Boollo san yookaa cuqqaale bira hin darbu yookiin immoo irraa hin goru. Kanaafu jireenya keessatti dogongora walfakkaatu hin raawwatin.
Of kabajuun cubbuu irraa dheessu fi fagaachu irraa jalqaba. Namni yommuu cubbutti kufee achumaan itti hafu, of salphisaa fi gadii of xiqqeessaa adeema. Garuu yoo gara Rabbii dhugaan deebi’e fi hojii gaggaarii hojjate, kabaja isaa ni deebifata.
Addunyaa tana keessatti wanti jaalala Rabbii caalaa mi’aawa ta’e gonkumaa hin jiru. Yommuu jaalalli Rabbii onnee keessatti sirritti gadi dhaabbatu, burqaa gammachuu fi milkaa’inna ta’a. Yommuu namni tokko waan hundaa caalaa Rabbiin jaallatu, qalbiin isaa gammachuu fi tasgabbiin guuttamti. Kana ibsuuf jechi nama hanqata. Namni jaalala Rabbii dhabe gammachuu fi milkaa’inna itti fufinsa qabu wanti kennuuf hin jiru. Sababni isaas, Maddi gammachu fi milkaa’inna Rabbiidha. Namtichi Rabbiin yoo hin jaallatin, gammachuu, tasgabbii fi milkaa’inna eessaa argataa? Qalbii teenya keessatti jaalala Rabbii gadi dhaabuf maloota hordofnutu jira. 1ffaa, Qur’aana qo’achuu fi dhageefachuun Rabbiin beeku. 2ffaa, hojii gaggaarii Ergamaa Rabbii (SAW) hordofuun hojjachuu fi cubbuu/badii irraa fagaachu. 3ffaa, hojii keenya keessatti ikhlaasa qabaachu. 4ffaa,fedhii lubbuutti qabsaa’u. 5ffaa, tolaa fi qananii Isaa yaadachun galata galchuu. 6ffaa, tafakkura (uumamtoota fi mallatoole yuniversii keessa jiranitti xinxallu). 7ffaa, zikrii baay’isanii gochuu, araaramaa yeroo hundaa kadhachuu fi tawbaan gara Isaatti deebi’u. Balaa nama qunname irratti obsa qabaachu.


c: text/html

text:
Dhaabbanni Akkaadaamii fi Saayinsii adduunyaa(TWAS), qorannoowwan saayinsaawaa gara garaa, dhaabilee barnootaa irraa wal dorgomsiisuun ‘qorannoo fudhatama argatee fi hawaasaaf bu’a qaba’ jedhee itti amane galmaan baasuuf, deggarsa barbaachisu guutuu kan godhuuf yoo ta’u, Qorannoowwan bara kana dhaabbatichaa dhihaatan jidduu, biyya keenya irraa Yuunivarsitii Addigiraat bakka bu’uun kan dhiyaatte, qorannoon barsiistuu damee barnoota Fiiziksii Yuunivarsitichaa, akkasuma gargaartuu Pirofeeseraa Dr Zabiibaa Yuunusiin dhiyaate injifattu gabaafame.
Dr Zabiibaa Yuunus Yunivarsitii Addigiraat bakka bu’uun waan injifatteef, dhaabbatichi qorannoo isiin dhiheessite galmaan baasuuf waan barbaachisu hunda Yunivarsitichaaf kan dhiheessu tahuu odeeyfannoon website Yunivarsitichaa irraa argane ni addeessa.
Yunivarsitiin Addigiraat barreeffama websaayiitii isaa irratti baaseen, gumaata Dr Zabiibaan biyyaa fi ummata isiif gumaachite dinqisiifatuun galatoomfate.
#Dr_Zabiibaa #Yunivarsitii_Addigraat

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
August 10, 2012
Haallii yeroo ammaa hirreen mootummaan cunqursaa wayyaanee akkuma mootumoota cunqursaa kamiituu gara kufaatii fi faca’iinsa maayii cee’haa akka jiru mul’isa. Kufaatiin mootummoota cunqursaa yeroo hundaa kan walfakkaatu fi kan nagaha ummataa fi biyyaa booresuun balaa hinyaadamne geesisu ta’uu akka danda’u tilmaamuun durumaan fala balaa kana hanqisu yookaan xiqqeessuf durumaan itti qophaa’uun barbaachisaa ta’ee jira.
Sirni cunqursaa wayyaanee/EPRDF/ sirna abbaa irree nama tokkoo yookaan Muumicha Munisteeraa Mallasaan akka fedhe godhu waan ta’eef Mallasaan dhibamuu/miidhamuu/ irraa kan ka’ee rakkoon eennutti agnoo qabata’aafi sochii ummataatiin woliiqabatee haalli garmi deemaa jiraa ka jedhu nama yaachisaa jiraa.
Haalli biyya keessaa garam akka tarkaanfatu tilmaamun nama dhiba. Kufaatiin sirna woyaanee karaa kamiinuu taanaan waan hafu akka hin taane waan beekamuuf ammas akkuma sochiiwwan ummataa armaan duraatti humnoota hinbeekaminneen karaa irraa butamee cunqursitoota biroo harka akka hin seenne humnootin bilsummaa fi dimookraasii hundii dursanii waliigaluun itti qophaa’un murteessaa dha jennee amanna.
Haalli amma biyya keessa jiru miidhaa fi dararaan, hidhaa fi ajjeechaan walumaa gala hacuucaan mirga dhala namaa fi mirga dimookraasii guutee irraan jigaa akka jiru agarsiisa. Kanaan wal qabatee sochiin ummataa waan itti cimaa deemeef mootummaan abbaa irree TPLF/EPRDF biyyatti bulchuu gara dadhabutti gahaa waan jiruuf dhaabotiin mormitootaa ufi eegannaan cimmaan haala kana hordoofuu fi karaa qabsiisun barbaachisaadha. Haalli addaa dhalatee biyyaa fi ummata keenya gara badiitti akka hin geesinne ummata keenya tasgabeesu fi sochii ummataa qarrumaan hoogganuun gara injifaanoo maayitti geessuun dirqama gateettii dhaabotii mormitootaa irratti kufe tayee jira. Dirqama ulfaataa kana bahuun kan dandayamu humnootiin dimookraasii hundii yoo dandayame tokko ta’uudhaan yookaan ammoo wal- mariidhaan sochii ummataa hoogganuu yoo danada’an qofa dha.
Kanaaf,humnoonni dimookraasii fi biilisummaa ( dhaabota siyaasaa fi hawaasummaa) hundii dhimmoota armaan gadii irratti waliin hojjachuuf waldhageettii irra gahanii jiru.
1. Kaayyoon waliif tumsaa fi waliin hojjachuu kanaa Itoopiyaa keessatti sirna dimookraasii fiduuf taya.
2. Sirna dimookraasii fiduuf mootummaa cee’umsaa kan humnoota dimookraasii hunda hirmaachisu yookaan ammatu uumun sirna filmata bilisa fi ifa (free & fair election) kan humnootaa fi umanni hundii wal- qixummaan qooda irraa fudhataan taasisuuf ni hojjanna, ni qabsoofina. Qaama adeemsa kana hordofuu fi odeessaa barbaachisaa ta’e waliif dabarsu wal qunnamttii jaarmota kana jidutti cimsu humnoota biyya keessaa fi biyya alaa irraa kan walitti dhufe ni uumna. Qaamnni kunis haala yeroo hordofuudhaan ijannaa fudhatamu fi karoora hujii kan waloo yeroo yeroodhaan akeeka.
3. Sochii buu’uurfama sirna dimookraasii fashalsu, tokkummaa biyyatti gaafatama keessa galchuu fi harka diigaa alagaa kamuu dura dhabanna.
4. Maree sirna dimookraasii utubuu keessatti adeemsa karaa qurxaa kan humnoota dimookraasii mormotootaa kamuu moggeesu ni balaalefanna, dura dhaabanna.
5. Lammiin hundu gosaa fi amantan osoo hinqoodinni akkaata itti jedhamee kanati tokkomma biyya jalatti: woliitumsuu, wolidanda’u fi woliin akka qabsawaan waamicha gonna.
Umanni keenya haaluma kanaan akka walitti dhufuu fi tokkummaan qabsaawu waamicha goona. Haaluma kanaan Itoopiyaa keessatti sirni dimookraasii haqaa akka utubamee,ol’aatumaan seeraa mirkanaawee, mirgi nam tokkee fi saba fi sablammoota woliqixatti ka keessatti tikfamu sirna dimookraasi dhugaa ummuu fi tikfamuu akka danda’ufi biyya keenya keessatti nagaha waaraafi guuddina biyyaa fiduuf ummanni biyyatti hundii tokkummaan akka qabsaa’u waamicha walii galaa yennaa goonu. keesumatti:
1. Humnni waraana raayyaa gaaftamnni isaa nam tokkee yookaan murna bicuuf osoo hin ta’in nagaha biyyaa fi ummataa tiksuu waan tayeef gaafatama seenaa jalaa uf baasuun sochii ummataa cinaa akka dhaabattan waamicha lammummaa isiniif goona.
2. Hunnoonni TPLF/EPRDF keessa jirataan jijjiirama barbaadaan akka huminatti ta’ee dhunfatti gara humnoota/sochi falimii dimookraasiifi fi mirgaaf godhamaa jirutti akka makamtaan waamicha isiin goonna.
3. Sochii haqaa kan hawaasinni Muslima Itoopiyaa godhaa jiru keessatti rakkoo mootummaan abbaa irree ummata amantaa biraa qabu waliin walitti isin buusuu barbaadu hubachuudhaan sochiin kun sochii sirna dimookraasii haqaa biyya guutuu keessatti mirkaneesu akka ta’uu dandayu sochii keessaan sochii ummatootaa fi humnoota dimookraasii hunda waliin qindeefachuun gara sochii waloottti akka guuddiftaan waamicha isiniif goona.
4. Umanni Itoopiyaa shira mootummaan abbaa irree ummata biyyatti ilaalcha amantii fi sanyiin adda qoodee bara bittaa isaa dheerefachuuf raawwachaa jiru gadi fageenyaan hubachuudhaan sirna mootummaa wayyanee kuffisuun sirna dimookraasii fiduuf tokkummaa fi murannoon akka qabsooftaan waamicha isiniif goona.
5. Ummanni biyyattii hojjataan, daldalaan, qotee bulaan, barsiisaa fi barataan hundii sirna dimookraasii haqaa kan olaan’ummaan seeraa keessatti mirkanaawu biyya keenya keessati fiduuf waloon akka qabsoofnu waamicha biyyummaa isiniif goona.
Yaada bu’urra kana qabanne sochiin goonnu, Itoopiyaa keessatti heeraa fi seeraan, bilisummaan, woliqixximmaan mootummaan fedhii ummataatiin ijaaramu haga dhaabaatutti Ummata Itoopiyaaf wadaa seenna.
Sponsoring organizations:
Advocacy for Ethiopia
Alliance for Liberty, Equality and Justice in Ethiopia (ALEJE)
All Ethiopia Socialist Movement (ME’ISONE)
Biruh Ethiopia Democratic Movement (Biruh)
Ethiopian Border Affairs Committee
Ethiopian National Priorities Consultative Process (ENPCP)
Ethiopian National Transitional Council (ETNC)
Ethiopian People’s Congress for United Struggle (Shengo)
Global Civic Movement for Change in Ethiopia (Beka)
March 4 Freedom
Oromo Liberation Front (Led by Gen Kemal Gelchu)
August 10, 2012


text:
Oromia (Harargee Bahaa Aanaa Miidhagaa Tolaa): Gazaxessoonii bayyeen dhaabbiilee sabqunnamtii itoophiyaa irra Godina Harargee Bahaa Aanaa Miidhagaa Tolaa (miidhagaa lolaa) dhaquun waa’ee hoongeefi abaar yeroo isan nama gafachuu barbadaan, Bulchaan Aanaa Miidhagaa namonni akkaa ittii dhihatanii hin dubanne dhorkaa turan. Boodarra garuu nama dhalaa takkaa kanuma warrii Aanaa qopheysee qabanii haseysaan. Isiiniis waan isaan dhooysuu barbadaan osoo hin dhooysiin ittii himtee November 23, 2015Posted by OromianEconomist in Uncategorized.
Tags: Famine, Famine Ethiopia, Women and elders) are dying of genocidal mass killings and politically caused famine
trackback
(Oromia Press): Gaaafa sadaasa 21, 2015 gazaxessoonii bayyeen dhaabbiilee sabqunnamtii itoophiyaa irra Godina Harargee Bahaa Aanaa Miidhagaa Tolaa (miidhagaa lolaa) dhaquun waa’ee hoongeefi abaar yeroo isan nama gafachuu barbadaan, Bulchaan Aanaa Midhaga namonni akkaa ittii dhihatanii hin dubanne dhorkaa turan. Boodarra garuu nama dhalaa takkaa kanuma warrii Aanaa qopheysee qabanii haseysaan. Isiiniis waan isaan dhooysuu barbadaan osoo hin dhooysiin ittii himtee.
Waan dubartiin san gaazexeessitootattii himtee keysaa akkana jatteen “Nuti hoongeen nuttii hammattee jirtii. Namnii goodanaa jiraa. Anuu ammaa goodansafiin demaa. Edaa edaatuu hiraata osoon hin nyatiniin bulee. Gargaarsi yeroo dhufe mallaqaa kaffalleeti katabamnaa. Abbaan araddaa maallaqa nurraa guurrateeti nu galmeeysaa. Qarshii san kan beeyladaa qabu horii gargureetii ittii kannaa. Walumaagalatti kan qarshii dhibbaa 300 hin qabnee gargaarsa kana hin fudhatu. Gargarsii osoo ummata hoongeen miidhame biraa hin geenye namootuma muraasaaf hiramee dhuma. Gargarsi aanaa keenyaa kan caasaalee araddaatifi kanuma nama qabenyaa qabuu tahe.” jattee icitii silaa isaan dhoysuu barbadaan mara jalaa bafte.
Galgaluma san TV Oromiyaa sagantaa kana dabarsee ture. Garuu kan nama aja’ibsisuu gazaxessooni kun waan intaltii dhala san ittii himtee hin dabarsine. Kan isaan dabarsan “rakkoo beelaa hin qabnuu tan nuti qabnu rakkoo bishaan dhugatiiti” tan jattu dabarsan. Kanaas kan ja’e nama bulchaan aanaa qopheesseen kan dubbatamee dha. Wanni nama gaddisiisu garuu bulchaan ummata bulchaa jiru kun ummata moo mootummaaf akka dhaabbateedha. Sagaleen ummataa ukkamamtee ummanni beelaan dhumaa jiraachuun kun akkamitti xiqqolee garaa isaan hin nyaanne jechuun ummanni bal’aan kaabinoota aanaa komachaa jiran.
Akka odeeffannoon gara Miidhagaa Lolaatii arra nu gahe tokko ibsitutti, hoongeefi beelaan wal qabatee haalli amma naannoo sanitti argamuu akka malee yaaddeessaa tahuu irraa kan ka’e abaar akka baroota dheeraa dura naannoo sanii namoota kumaatamaan baqachiisee turee san daran tahuun shakkisiisaa jira ja’an. Gargaarsi waajibir naannoo san dhufaa jiruus kan kallattiin ummata bira gahaa jiru osoo hin taane kan aangawoota araddaafi nama qarshii qabuu qofa akka tahe ijaan agartoonni naannoo sanii himaa jiran.
Haaluma wal fakkaatuun aanaalee walakkaan horsiifatee bultootaa tahan kan akka Qumbii, Mayyumuluqqee, Gola Odaa, Baabbile, Gursumiifi Cinaaksaniis beeyladaan isaani margaaf bishaan dhabaaf jalaa dhumaa kan jirtuufi ummanniis haala yaaddeessaa taheen beelaan xuruurfamaa jiraachuufi gargaarsi dhufu eessa akka gahu wanni beekan akka hin jirre odeeffannooleen garasii nu dhaqqabaa jiru ni hima.
Comments»
- 1. On Ethiopian Famine 2015/2016:Despite its higher severity in terms of intensity and magnitude as compared to similar humanitarian crises in recent time, the current hunger in Ethiopia doesn’t receive adequate response yet from national and internati - November 23, 2015
-
Leave a Reply Cancel reply
This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.


text:
Naannoo magaala Haawzeenti awwaalli sirnaawaa hin taanee kan namoota 200 ta’anii fi wal waraansaan ajjeefamanii dhagaa fi awwaara uffatee jira kan jette oduu gabaastuun RSA Heezer Nardook kunis baatilee darban torbaaf waraansii eega gaggeeffamee booda jette.Jiraattonni Haawzeen wal waraansii kun itti fufee namoonni dabalataan ajjeefamuu sodaa jedhu qabu.
Awwaalcha hanga tokko keessa reeffa namoota hedduutu jira, kanneen biro keessa immo xiqqootu jira jetti. Jiraattonni naannoo akka jedhanti waliigalaan awwaalcha gara 20tu jira.Awwaala 20man kana keessa namoota wal waraansa yeroo tokko caalaa gaggeffameen kanneen ajjeefamanii reeffii isaanii daandilee irraa funaanuun akkasumas torbanneen dhiyeenya kanaa muraasa duras haaraa kannen ajjeefamis ka dabalatuu ta’u namoonni naannoo ni dubbatu.
Reeffii namootaa guyyaa 7 fi 8 lafa irra bubbulee Bataskaana geessinee awwaaluuf namnii nu gargaaree hin turre.Kanaaf jecha namoonni hangi xiqqoon as turre asuumatti awwaallee.Reeffii tureesTortoree baayyee foolii qaba, ilbiisoota adda addaa kan ofitti harkiisu ture jette
Jiraattonni Haawzeen irra heedduun manaa fi qe’e ofii gadhiisuun kan godaanan yoo ta’u hedduun isaanii mooraa namnii keessa tucha’ee keessa nyaata malee jiraatu.
Magaalattiin iyyu kan mancaatee fi diigamtee yoo taatuu, maatiin achitti hafan akka jedhanti, jireenya gaggeessuuf gonkumaa kan hin danda’amee ta’u dubbatu.
Wal waraansa baatii Sadaasa darbee kaasee Adda Bilisummaa Uummata Tigraay ykn TPLF fi humnootii Itiyoophiyaa fi Ertraa giddutti wal waraansa ta’een Haawzen yeroo shan dabareen to’annaa gam lameenii harka turte.
Waraanni Itiyoophiyaa Hawzeeniin dabalatee Tigraay harka caalaa isaa to’ataa jira.Garu wal waraansii itti fuufnaan yeroo barbaadameetti jalqabamuu mala soda jedhu qabu jiraattonni.
Magaala kana keessatti haleellaa bombii hedduutu gaggeeffamee.Ijoolleen du’anii manneen barbada’anii jiran.
Gabaa keessatti bara kana daldaltoota muraasatu maallaqa barbaade argata jettee itti dabaluudhaaniis garu yoon carroomee jechuun guyyaa guutuu gabaa keessa oolu jette.
Handaara magaalaa Haawzeen irraa Letay Girmaay akka jettutti, haala hidhattonni marsanii jiranti magaalattii keessa carraa gaariin ni argama jettee hin eegdu.Jiraattonni namoota wal waraansaan du’an awwaaluu itti fuufnaan. kanneen ajjeefaman kuns ijoollee fi maanguddoota waan ta’anif jetti.
Ajjeechaan itti fufee jira.Dhiyeenya kana Bataskaana cinatti reeffa namoota ka biro torba awwaallee jette
Wal waraansii kun lubbuu namoota kuma hedduu galaafatee miliyoona hedduu manaa fi qe’e irraa godaansiise.Haawuuzen keessatti namoonni hangi tokko akka jedhanti, ammaan booda waan ssodaatan hin qaban.sababaan isaas, kana caalaa waan hamaan ni dhufa jedhanii hin yaadan.


text:
Dhama’iinsa (Confusion)-Kutaa 1ffaa
Rakkoon guddaan yeroo ammaa dargaggoota muudataa jiruu dhama’insa fi hurrii jireenyati. Rakkoo keessa isaani jiruu furuuf karaa adda addaatin itti qabsaa’u yookiin immoo itti qabsaa’u dhiisun abdii kutu. Jireenyi addunyaa tanaa qullaa homaa of keessaa hin qabne itti fakkaata. Yaanni maaliif uumame jedhu mataa isaani reeba. Bombiin midiyaa kallatti garagaraatin itti roobu garam akka deemu qaban fundure isaani itti dukkaneessa. Soba dhugaa, dhugaa soba fakkeessun sammuu isaani laamshessa jira. Haqa akka hin hubanne haguuggi itti ta’ee jira. Dargaggoonni garamitti haa goru, maal haa qabadhu, eessa haa deemu, kuni dhugaadha moo soba jedhanii dhama’an lakkoofsi isaani baay’eedha. Jireenya keessatti wantoonni baay’een nama dhamaasu danda’u. Rakkoon nama dhamaasa, hurrii namatti duucha.
In sha Allah har’a dhama’iinsa rakkoo diinagde nu muudatu osoo hin ta’in, dhama’iinsa keessa keenya muudatu waliin mari’an. “Jireenya kee keessatti garmalee maaltu si dhamaasa?”jedhe osoo isin gaafadhe deebin keessan maal ta’inna laata? Hundii keessanu deebii garagaraa qabdu.
Garuu akka xinxallii fi ilaalcha kiyyaatti namoonni baay’een rakkoo keessa kan ol baasani dubbachuu saalfataniin dhama’aa jiru. Rakkoon keessaa kuni maaliidha? Dargaggoonni baay’een waa’ee amantii haqaa (Islaama) ilaalchise ni dhama’u. Namni amantii Islaama yoo sirnaan qabate jireenyi isaa kan toltu fi miidhagdu. Namni imaana qabu balaan yoo itti bu’ee ni obsa, toltuun isa yoo qunnamte Rabbii galata galcha. Balaa fi toltuun isaaf gaariidha. Namni amantii Islaama hin qabanne immoo balaa fi toltuun isaaf badiidha. Balaan yoo itti bu’ee obsa hin qabu dhiphinnaa fi dararaan of ajjeessa. Toltuun yoo itti dhufte immoo Rabbitti kafaruun jireenya ofii balleessa. Amanti haqaa kan uumama namaa waliin adeemu kana akka qalbii namaa keessatti hidda hin qabanne wantoonni garagaraa nama dhamaasu. Isaan keessa mee muraasa haa ilaallu.
1.Qur’aana irraa fagaachu – Qur’aanni burqaa beekumsaati fi qajeelchati. Namni burqaa kana irraa garagalee gara madda biraatti yoo dabee wanti inni argatu dhama’iinsa fi hurriin itti bu’uudha. Namni Qur’aana qo’atuu fi hordofuu, “wanti hunduu isa funduratti ifa ta’a. Homaa isa hin dhamaasan; murtoo cimaa fudhachuuf wanti tokkolle duubatti isa hin harkisu; daandii fi kallattiin itti deemu harkaa hin badu. Kaayyoon isaa dhumaa maal akka ta’e ni beeka. Karaan kaayyo kanatti isa geessu qajeela akka ta’ee ni beeka”
“(Qur’aanni] kuni namootaf ibsa; warra Rabbiin sodaataniif immoo qajeelfamaa fi gorsa.” Suura Ali-Imraan 3:138
Namni Qur’aana dhiise fi irraa garagale immoo kana hundaa dhaba. Kallattii fi karaan inni hordofu qabu harkaa bada, ni dhama’a.Hundeen dhama’iinsi yeroo amma nu muudataa jiru sababa Qur’aana irra garagalleefi. Hin qo’annu, hin dhageefannu, hin barannu. Dhama’aan gariin itti lixe akkana jedha,” Namoota hundaaf Qur’aana guutu qo’achuun hin barbaachisu. Gareen hagaa yoo qo’ate gahaadha.” Kuni jaahilumma (wallaalummaa) akkamiti badii! Guyyatti yeroo meeqa Fesbuuki gorogora oola ergasi Qur’aana qo’achuun hin barbaachisu jedha! Dhama’iinsa jechuun kana. Wanti faaydi hin qabne waliin yeroo ofii gubanii qajeelcha fi rahmata Rabbii irraa garagaluudha.
Kanaafu dhama’iinsa, shakkii, hurri jireenya fi kkf ofirraa kaasuf gara Qur’aana deebine guyyaa guyyaan qo’achuun, barachuun furmaata ta’a. Ammas wanti tokko ni jira. Yommuu Qur’aana qo’annu, yookiin dhageefannu yookiin aalima irraa barannu sheyxaanni shakkii fi of tuulu nutti darbuun nu dhamaasu danda’a. Aaya takka yookiin guutu Qur’aana akka shakkitu si gochuu danda’a. yeroo kanatti kana yaadachu yookiin gochuu qabna.
1ffaa Aayatoonni (keyyatoonni) Qur’aana wal ibsu. Aaya tokko irratti ifa kana hin taane aaya biraa irratti bal’innaan ifa ta’a. Fakkeenyaf, Suura Faatiha keessaa aaya 7ffaa irratti “Karaa warroota tola irratti oolte nu qajeelchi.” Aaya kana keessatti warroonni Rabbiin tola irratti oole eenyu fa’a akka ta’an hin beeknu. Kanaafu eessa argannaa? Suura An-Nisa aayaa 69 ffaa irraa warroota Rabbiin tola irratti oole arganna. Nabiyyoota, saadiqoota (warroota haqa dhugoomsan), shahiidota fi saalihoota. Kanaafu aayatoonni Qur’aana waan wal ibsaniif shakkiin dhama’uu hin qabnu.
2ffaa Ibsa yookiin tafsiira Qur’aana kan argannu karaan lammafaan Ergamaa Rabbii (SAW) irraayi. Hadiisonni Rasuula Qur’aana ifa nu godhu. Hadisoota kanniin osoo hin ilaalin aayata Qur’aana mataa keenyan ibsuu yoo yaalle ammallee hurrii shakkiiti fi dhama’insatti kufna. 3ffaan Ibsa Qur’aana sahaabota irraa kan argannuudha. 4ffaa Ibsa Qur’aana taabi’oota fi aalimoota gurguddoo irraa kan arganuudha. Kanaafu yommuu sheyxaani waa’ee Qur’aana ilaalchise shakkii nutti darbuu dhama’uu hin qabnu. ‘A’uzubillahi mina sheyxaani rajiim’ jechuu fi du’aayi gochuun sheyxaana ofirraa ari’uu dandeenya.Garuu Qur’aana sirratti hubachuuf cubbuu irraa fagaachun garmalee barbaachisadha. Nuurri (ifni) Qur’aanati fi dukkanni cubbuu bakka tokko jiraachu hin danda’an.
Dhama’iinsi lamaafaan sheyxaanni nutti darbuu immoo of tuuludha. Yommuu Qur’aana qo’anne yookiin baranne hojii irra oolchu jalqabnu namoota kaannin tufachu eegalla. Akka keenyatti yoo hin yaadinii fi hin jiraatin addunyaa irraa akka badan barbaanna, akka namaatti isaan hin ilaallu. Qur’aana erga baranne hanga dandeetti keenya namoota barsiisudha malee of tuulu hin qabnu. Nutti carraa fi rahmata Rabbii arganne Qur’aana baranne namoonni baay’een carraa dhabanii Qur’aana osoo hin baratin hafan. Itti gaafatamummaan keenya Qur’aana akka hordofan dirqisiisu osoo hin ta’in ergaa itti geessudha. Fuudhatanii dhiisaniin mirga isaaniti. Kanaafu Qur’aanni kan ittiin of tuullu osoo hin ta’in kan ittiin of gadi qabnu ta’uu qaba. Nama rahmataa fi bal’isee yaadu kan ittiin taanu ta’uu qaba malee namoota irratti gogaa ta’uu hin qabnu. Waa’ee of tuulu barruu ‘Qulqullinna Qalbii kutaa 3ffaa’ jalaa argachuu dandeessu.
2.Miidiyaa– maddi dhama’iinsaa inni lammafaan immoo miidiyaadha. Diinni fi waraanni guddaan yeroo amma Islaama fi ilma namaa guutu irratti banamee miidiyadha. Sheyxaana kana argate burraaqa. Ilma namaa jallisuuf duraanu kakate amma karaan bal’ate isaa baname jira. Sababa miidiyaatin dargaggoon gara deemu wallaale. Sobni fi dhugaan garmalee walitti naqamuu irraa kan ka’ee haqni awwaalamte.
Miidiyaan yommuu oduu sobaa namatti afuufu namoonni amantii ofii akka shakkanii fi irraa garagalan taasisa. Namni dhugaa fi sobaa osoo addaan hin baasin miidiyaa duuka bu’u hurri kana keessatti bade hafa. Oolola sobaa odeessun namoonni Islaama akka jibbanii fi irraa garagalan taasisa. Jireenya keenya keessatti miidiyan haqa Islaama ilaalchise gonkumaa kan nu shakkisiisu ta’uu hin qabu. Miidiyaan wanta feete yoo odeessite ifa Islaama balleessu akka hin dandeenye beeku qabna. Sobni hanga fedhe baay’atee fi humna kan qabu haa fakkaatuyyu malee hidda gadi dhaabbataa waan hin qabneef yeroo muraasan booda duguugame bada. Yeroon muraasni suni waggaa dhibbaa yookiin sani ol ta’uu danda’a. Rabbiin yeroo kennaaf. Yoo gara haqaatti deebi’u diidan ergasi duguuge balleessa. Mee ummata Nabiyyanaa Nuh (AS) ilaalaa. Waggaa 950 gara haqaatti isaan waame. Ni didan. Dhumni isaani maal ta’e ree? Addunyaa irraa adabbii Rabbiitin dugugamanii badan.
Kanaafu sobaan hurgufamuu fi dhama’u hin qabnu. Babal’inni sobaa fi wanta fokkuu nu dinqisiisu hin qabu.
Jedhii: “osoo baay’inni wantoota fokkataa si dinqisiiseyyuu fokkataa fi gaariin wal hin qixxaatan.” Yaa warra sammuu qabdan akka milkooftaniif jecha Rabbiin sodaadha.” Suura Al-Maa’ida 5:100
Oduu sobaa miidiyaa irraa guurun Islaamni akkana akkana jechuu hin qabnu. Inni yeroo hundaa haqaa fi ifa. Sobni gonkumaa hin jijjiru. Tooftan yeroo ammaa miidiyaan fayyadamu nama Islaamatti waamu (daa’i) maqaa shororkeessa (Terrorist) itti maxxansuun namoota fafee waa’ee Islaama quba hin qabne namoota gaarii fakkeessun ummatatti dhiheessa. Yookiin immoo namoota fafee bombii harkaa ka’aani akka namoota galaafatu godhan. Ergasii kunoo Islaamni amantii badiiti jechuun oolola ofi gadi naqu. Halkanii guyyaa Islaama balleessuf dhagaan isaan hin buqqisne hin jiru. Garuu ta’uufi didde malee.
Kanaafu olola kanaan gonkumaa sobamuu fi dhama’uu hin qabnu.
3.Warraa dhihaa hordofuu fi akkeessu– ammallee dhama’iinsi fi rakkoon guddaan nu muudataa jiruu sababa warraa dhihaa hordofuu fi akkeessuti. Haala jireenya Ergamaa Rabbii dhiisne haala jireenya isaani hordofuun of dhamaasa jirra. Ergamaan Rabbii (SAW) kana nu mirkaneessu. Abu Sa’id Al-Kudri akkana jechuun Ergamaa Rabbii irraa gabaase:
لَتَتْبَعُنَّ سَنَنَ مَنْ كَانَ قَبْلَكُمْ شِبْرًا شِبْرًا وَذِرَاعًا بِذِرَاعٍ، حَتَّى لَوْ دَخَلُوا جُحْرَ ضَبٍّ تَبِعْتُمُوهُمْ ”. قُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ الْيَهُودُ وَالنَّصَارَى قَالَ ” فَمَنْ ”.
Dhugumatti karaa warroota isiniin duraa taakku taakkun, ciqilee ciqileen ni hordoftu osoo bolloo lootu seenaniyyuu isaan ni hordoftu (waliin ni seentu). Ni jenne,’Yaa Ergamaa Rabbii, Yahuudota fi kiristaanota (jechuu keeti)?’ Ergamaan Rabbis ni jedhan, ‘(Isaan yoo hin ta’in) eenyu ree?” (Sahih Al-Bukhaari)
Warroota kanniin hordofuun baditti of darba jirra. Sheyxaanni karaa badii ni bareechisa daandii tolaa immoo ni fokkisa. Haala kanaan baditti nama harkisa.
Inumaa tokko tokko yoo dhama’uu fi jaanja’uu, ‘Islaama hordofuun duubatti haftummaa fi hiyyummaaf nama saaxila. Warra dhihaa hordofuun qaroominnaa fi guddinna.’ Jedha. Namni sammuu qabuu ‘Qullaa deemun qaroominnaa, uffata uffachuun duubatti haftumaadha.’ Ni jedhaa sila? Guddinna teknoolojiitin hanga fedhan samii haa tuqan hamilee fi amalli isaani garuu horiin wal qixxaata. Warra dhihaa caalaa bakki sagaagalummaa fi wanti fokkuun itti babal’ate ni jiraa? Kanaafu akkamitti karaa isaani hordofuu filannaa? Teknolojiin isaan har’a ittiin boonan boru ni bada. Fooqi fi guddinni isaan odeessanis boruu daaraa ta’a.
Teknolojii isaan irraa fudhanne itti fayyadamuu dandeenya garuu toofta fi mala jireenya gonkumaa isaan irraa dhaalu hin qabnu. Malaa fi toofta haala jireenya isaani dhaalun kan Ergamaa Rabbii dhiisun dukkanaa fi dhama’iinsa malee wanta biraa ta’uu hin danda’u. Mee ilaali warri dhihaa hangam akka dhama’an. Dhiphinnii fi rakkoon xin-sammmuu (psychology) isaan reebaa jira. Haqaan ala wanta biraa hordofuun dogongora, jallinnaa fi dhama’iinsa malee wanta biraa ta’uu hin danda’u.
“Sun Allaah, Gooftaa keessan, kan Dhugaati. Dhugaa (haqa) booda jallinna malee maaltu jira? Akkamitti irraa garagalfamtu?” Suura Yuunus 10:32
Har’aaf asirratti nu gaha. In sha Allah torbaan kutaa lammaffaa qabadheen hanga dhihaadhu assalaamu aleykum wa rahmatullahi wa barakaatuh.
Hubaciisa: Ad(beeksisni) armaan gaditti yoo mul’atan ani kan asirratti maxxanse osoo hin ta’in WordPress tu qarshii argachuuf maxxanse. Asirraa kaasu yoo barbaadan Adblock kana fayyadamu dandeessu warroonni kompiyutara fayyadamtan. Warroonni telefoona fayyadamtan osoo ilaalin bira darbaa.


text:
Kaan Go Nats! Jedha kaan ammo Go Astros! jechaa gamaa walti lallaba
Dorgommii baseball Amerikaa gareen 35 taphjachaa bahan amma lamatti walti hafe; Washinton Nats fi Houston Astors.
Namuu garee ufii maqaa yaammaa.Warrii waancaa ‘baseball’ addunyaa Amerikaatiif walti hafe Washington Nationals fi Houston Astros WDC keessatti walit jira. Nama kuma hedduutti bahee daawwachuutti jira.
Washingotn,DCn ganna 85n duubatti dorgommii tana qopheessite.Gabayaan oowwiteefi manneen nyaataa fi dhugaatii DC fi naannoo isii baranuma canaqan.
WDCn ganna 86n duubatti dorgommii tana qopheessite.Tapha taphatanii abbaa goolii 4 galchetti moo’e.Washington tana waliin marroo sadii Nats moote Nats marroo lama Astros moote. Abbaa afur moo'etti waancaan galata.
Tapha kalee galgala WDC istaadiyoomii Verizon center keessatti taphataniin Hosuton DC waan takka hin argin tolchitee 7-1n moote.
Borii fi iftaanillee walti dachahan.Abbaa tapha torba keessaa marroo afur moo’e waancaa fudhata.
Baseball dorgommii nama sagala sagal kubbaa kukkuummittti qabachaa guuttu walti darbate kaan ammo dullaan dhahee fageessaa waliin curdan.


text:
Keniyaan prezidaantii haaraa Wiliyaam Rutoo har’a kakkachisuun aangoo qabsiiftee jirti.Kunis filannoo dorgommii cimaan irratti mul’ate fi adda addummaa sagalee xiqqaan Raa’ilaa Odingaan injiifatamanii sirna har’a kana irratti hin argamiin hafan.
Sirna har’a staadiyamii keessatti gaggeeffame irratti argamuuf dhiibboo uumameen yoo xiqqaate namoonni 40 mada’anii jiru.
Hogganoonni mootummoota biyyoota yoo xiqqaate 20 ta’anii kan irratti argaman yoo ta’u, lammiwwan keniyaa kuma kurna hedduun waaltaa spoortii sadarkaa addunyaa mooyi tti gaggeeffame kana irratti argamanii jiru.
Itti aanaa Keenyaattaa kan turan Rutoon dhiisanii eega banii booda, prezidaantummaaf dorgomanii injifachuun har’a Uhuuruu Keenyaattaa harkaa aangoo fudhanii jiru.
Keenyaattaan filannoo baranaa kana keessatti Ruttoo n faallaa gama Odiingaa dhaabatan.
Umriin isaanii 55 kan ta’e Rutoon lammiwwan keniyaa mara walii hojjachuuf kan dhaadatan yoo ta’u, liqaa alaa argamuu xiqqeessanii malaamaltummaa faccisuuf kan jiran ta’u dubbatan.


text:
Burkinaa Faasoo keessaa ijoollee ol adeemtota dabalatee yoo xiqqaate namoonni 400 himannaan shororkeessummaa irratti dhiyaatee murtii eeggataa jiran. Henry Wilkins Owagaa-duuguu keessaa miseensota maatii kanneen danqaan seeraa isaan mudate haasofsiisee jira.
Houretou Sidibé akka jedhanitti ilma isaanii dabalatee firoonni isaanii sadii mana hidhaa nageenyi isaa akkaan eegamu kan Burkinaa Faasoo keessatti erga hidhamanii qabee waggaa sadiif hidhamaniiru. Maaliif akka qabaman hin beeku jedhan.
Burkinaa Faasoon waggoota torba dura garee hidhatan kanneen IS fi al-Qaidattii hidhata qabanii fi kashlabboota naannoo irratti waraansa bantee as lammiiwwan ishee 400 ta’an shororkeessummaatti shakkamuun to’annaa jala jiru. Kanneen keessaa ijoollee umuriin isaanii waggaa 16 gadiitu keessatti argama.
Biyyattiin Afriikaa dhiyaa yakka shororkeessummaa, seera adaba yakkaa bara 2019 keessa baste. Hanga ammaatti garuu namoota lama qofaatu himannaan shororkeessummaa irratti dhiyaachuun mana murtiitti dhiyaatan.
Garee mirga namaaf falmu kan Burkinaa Faasoo kan hoogganan Daouda Dialo akka jedhanitti hidhamtoonni hangi tokko hanga waggaa shaniitti kan yakka ilaalchatti hin dhiyaatin eega jirantu jiru.
Haqi mirkanaa’uu dhabuun hookkara itti dabalaaf akkasumas seeraan ala humnoonni seera eegsisan tarkaanfiin fudhatan hammaataa adeema jedhan.


text:
DHAAMSA QERROO/QARREE:WAAMICHA QOQQOBII GEEJIBAA FI DIINAGDEE KARAA NAGAA GAGGEEFFAMU July 25, 2020Posted by OromianEconomist in Uncategorized.
Tags: #AbiyMustGo, Againsty Tyranny, Oromo Protests
trackback
WAAMICHA QOQQOBII GEEJIBAA FI DIINAGDEE KARAA NAGAA GAGGEEFFAMU!
Waamicha Mormii fi Qoqqobbii Diinagdee Sirna Nafxanyaa Abiy Ahmad Irratti Gaggeeffamu
Waamicha uggura Geejjibaa Guutummaa OromiyaaWiixata, Adoolessa 20, 2012 [Wiixata, Adoolessa 27, 2020] irraa eegalee sochiin geejjibaa kamillee Oromiyaa keessa hinjiraatu.
SEENSA:
Motummaan Abiy Ahmed lola gochaa fi jechaan mul’atu saba Oromoo irratti baneera. Oromoo ajjeesuun, hidhuun, dararuun, hiraarsuun, itti fufee jira. Haacaaluu ajeessudhaan agartuu keenya balleesseera. Hogganoota keenya hidhuu dhan, Oromoo saba hogganoota hin qabne godhuf tattafachaa jira. Jaarmiyalee siyaasaa Oromoota reebuu dhan, wajira isaani irraa saamuu dhan, akka Oromoon jaarmiyaa jabaa hin ijaarranne, kan ijaarrates akka hin jabeeffanne godheera. Midiyaa uummata Oromoo bal’aa kan ta’e OMN cuffuu dhaan sagalee Oromoo ugguruu baldhi naan itti fufeera. Midiyaalee Oromoo addaa addaa saatalaytiirraa buussu dhaan, kan immoo Intarneetii cufuu dhan laamsheessuuf dhabamsiisufi dhaddachaa jira. Midiyaalee motummaa adda addaa fi midiyaalee nafxanyootaa motummaa dhan deeggaramanin fayyadamee, uummata keenya sobaan maqaa xureessaa, olola yakkaa irrati ofaa, gama proppagaandaa siyaasaatin maqaa fi kabaja saba keenyaa balleessutti xiyyeeffatee dalagaa jira. Gaazexessitottaa fi aktivistota Oromoo hedduu badii tokko malee mana hidhaatti darbatee sagalee nu dhabamsiisuf tattaaffii guddaa godhaa jira. Aktivistoonni fi beektoonni Oromoo biyya alaa jiran rakkina uummatni keenya itti jiru akka addunyaatti hin ibsine jecha midiyaa hawaasaa kan akka Facebook fayyadaman irraa cufsisuf duula guddaa geggeessaat jira. Walumaa glattit, motummaan nafxanyaa Abiy Ahmed lola isa dhumaa Oromiyaa irratti baneera. Qeerroon mormii isaa itti fufa. Kaayyoon moormii marsaa ammaa, sirna nafxanyaa Abiy Ahmadiin ijaarramee lafa qabachuuf totoora’aa jiru diiggamee Oromiyaan walaboomte akka ijaaramtuuf haala mijeessuudha. Dabalataanis motummaan Abiy Ahmed humna horatee uummata keenya irratti tarkaanfii akka inni hin fudhanne laamshessuudha. Kaayyoon keenya kan yeroo gabaabaa mootummaan Naftxanyaa aangoo irra jiru hooggantoota siyaasaa Oromoo hidhee jiru akka hiikuuf harka micciiruu dha. Bifuma kanaanis kallattiiwan qabsoo armaan gadii Qeerroo guutuu Oromiyaa irraa kennamee jira.Uummatni Oromoo torbee darbe waamicha gabaa lagannaa waliif taasisee guyyaa shaniif walitti aansee adeemsisuudhaan injifannoowwan gurguddaa akka gonfate ni yaadatama. Mormii marsaa ammaa kana keessatti ammoo akka armaan gadiitti itti fufa. Waamicha uggura Geejjibaa Guutummaa OromiyaaWiixata, Adoolessa 20, 2012 [Wiixata, Adoolessa 27, 2020] irraa eegalee sochiin geejjibaa kamillee Oromiyaa keessa hinjiraatu. Daandiiwwan magaalota Oromiyaa wal agarsiisan marti guyyaa kana irraa kaasee cufaa ta’u. Haaluma Kanaan, daandiiwwan gurguddoo gara Magaalaa Finfinnee geessan dabalatee geejjibni marti akka dhaabbatu waamicha dhiyeessina. Uggurrii kun Wiixata 27 irraa egalee hojii irraa oola. Cufiinsa daandiiwwanii kana keessa Ambulaansii irraa kan hafe sochiin geejjibaa Oromiyaa keessa deemuu fi ba’u hinjiru. Sochiin uggura geejjibaa marsaa kanaa daandiiwwan magaalota walquunnamsiisan qofa irratti kan xiyyeeffatu waan ta’eef sochiin taaksii keessoo magaalotaa fi daldalli garagaraa magaalota keessatti adeemsifamu kan itti fufan ta’a. Hariiroon magaalotaa garuu addaan cita. Waamichu uggura geejjibaa guutummaa Oromiyaa kun hamma hamma Qeerroon ibsa baase akka dhaabbatuuf ifatti waamicha dhiyeessutti kan itti fufu ta’a.
TARKAANFILEE JALBULTII EEGALAN
1) Diinagdee Mootummaa kanaa lamsheesuuf, tooftaan jiru madda maallaqaa inni qabu googsuu ta’uu qaba. Kanaaf, uummatni keenya kallattiidhaan ta’e al-kallattiidhaan baankiiwwanii fi Inshuraansii mootummaa nafxanyaa kana deeggaran akka itti hin fayyadmne, akkasumas Baankii haaraa amma sheerin isaa gurguramaa jiru akka hin bitne waamicha dhiyeessina.
2) Mootumaan naftaxanyaa yakka adda addaa ummata keenya irratti rawwataa kan jiru maallaquma ummatumata irraa guruu fayyadamee akka ta’e ni beekama. Humna maallaqaa kana irraa cabsuuf jecha u ummanni keenya Mootummaaf Gibira akka hin kafalle.
3) Gama tajaajila geejjibaatiin kanneen sheerii warra diina ummata keenyaan ijaaraman fayyadamuu dhiisuu. Haaluma kamiinuu Oromiyaa keessa akka hin sochoone ugguruu.
4) Gama miidiyaatiin duguuggaa sanyii saba Oromoo irratti fardii labsan kanneen akka EBC, WALTA, ABBAY Media, ESAT, MEREJA tube fi ETHIO Tube, Fana fi kkf uummatni keenya akka hin daawwanne, akka hin dhaggeeffannee fi odeeffannoo akka hin kennineef waamicha dhiyeessina.
5) Qabeenya Abbootii qabeenyaa kanneen sirna Nafxanyaa kana tajaajilanii fi kanneen Artiist Haacaaluu ajjeesuu keessaatti deeggarsa godhaman jedhamanii shakkaman kanneen sirnaa kanaaf madda dinagdee ta’an kan ummatni Oromoo maqaan beeku qabeenya isaanii hunda irratti tarkaanfiin ugguru akka fudhatamu, qoqqobiin dinagdee akka irratti godhamu.
WAAMICHA ADDAA:
1) Sabaaf sablammootni Ityoophiyaa hiree fi egereen keessan kan ummata Oromoon walitti kan hidhate ta’uun beekamaa dha. Hawwiin keessanii fi kan ummata Oromoos walfakkataa dha. Qabsoon heeraa fi seeraa biyyaa kabachiisuf qeerroon Oromoo eegalee jiru qabsoo keessani. Kanaaf jecha akka qabsoo keenya deggertanii nu cinaa dhaabbattan asumaan waamicha isniif goona.
2) Hojjeetoota mootummaa, miseensoota Rayyaa Ittisa Biyyaa, Poolisii Oromiyaa, Humna Addaa Oromiya akkasumas humna tikaa keessa kan tajaajilaa jirtan dhalattootni Oromoo, dararaa uummata keesaan irra gahaa jiru akka hubattan ni abdanna. Qaamolee mootuumaa kan seentan lammii keessan tajaajiluuf malee dararuuf akka hin taane beektanii, yakka ummata Oromoo irratti akka hin rawwanne, qabsoo ummatni Oromoo mirga isaa eegsisuuf adeemsisaa jiru dura akka hin dhabbanne waamicha isiiniif goona.
3) Ummatni Oromoo kaadiree mootummaa wajjin quunnamtii hawaasummaa qabu mara akka dhaabu waamicha isiniif goona. Afooshaa fi ijaarsa hawaasummaa keessaa akka baafaman taasisuu, gaafa du’an ykn gaafa miseensi maatii isaanii boqote akka awwaalcha hin dhaqne, gaafa cidha isaanii akka irratti hin argamne waamicha isiniif goona.
4) Waltajjii kaadireen Bilxiginnaa magaalattis ta’e baadiyyaatti waamtu irratti akka hin argamne waamicha isiniif dhiyeessina. Namoonni ‘Jaarsolii Biyyaa’ ofiin jechuudhaan durgoo fudhattanii ykn fayyaalesummaadhaan jaarsummaadhaan motummaa kana umrii dheeressuuf olii fi gadi deemtan ammaa kaassee akka hojii akkanaa irraa of qusattan waamicha goona.
HUBACHIISA:
1) Tarkaanfiiwwan armaan olii keessatti manneen baruumsaa, keellaawwan fayyaa namaa fi beyladaa, iddoon leenjii qonnaan bulaa akka hin tuqamne wal hubchiifna.
2) Tarkaanfiiwwan fudhataman marti xiyyeeffannaan isaanii mootummaa sirna Nafxanyaa seeraan ala aangoo qabatee jiru ta’uun beekamaadha. Kanaaf, akkuma barsiifata Qeerroo jaarmiyaaleen amantaa hintuqaman, sirumaa gaafa danda’ame eegumsi ni taasifamaaf. Akkuma baroota darban akeessa taasifamaa ture sabaa fi sablammootni Oromiyaa keessa jiraatan qaama hawaasaa keenyaati. Kanaafuu sabaa fi sablammootaa fi manneen amantaa hunda akkuma kanaan duraa eegumsa gochuufiin barbaachisaadha .
XUMURA:
Akkuma armaan olitti ibsame qabsoon uummatni Oromoo itti seenee jiru hanga mirgi abbaa biyyuummaa Oromoo mirkanaa’utti kan itti fufu ta’a. Kanaaf, qabsoon marsaa kanaa gaafa xumurame tooftaan qabsoo guutummaa Oromiyaatti taasifamu marsaa haaraan akka labsamu gamanumaan isin hubachiisna.
Injiifanoon Kan Ummata Oromooti
WAAMICHA MORMII FI QOQOBBII DIINAGDEE GUUTUU OROMIYAA
ILMAAN OROMOO HUNDAAF.
Qabsoo itti beekna, Injifannees beekna waan taheef hin yaadawinaan dhaamsa keenya.
DHAAMSA QEERROO OROMOO IRRAA
Akkuma bara wayanee gochaa turre wal dhageefacha deemna waan taheef, labsiin marsaa kana Ayyaana Iidaa Arafaa booda haala qabatama ilaalle kan isin beeksifnu taha.
Ammaaf Qeerroon Oromiyaa ummata baldhaa Oromoo dhageefachuun Labsii Lagannaa geejjiba Magaalota gidduu Ayyaana boodaati tahu isin beeksisuu feena.Kayyoon fi galmi qabsoo kana faayida saba Oromoo tahu hunduu hubachuudha qabna. Akkuma bara wayanee haala qabatama ilaala ummata keenya dhageefacha qabsaaya turre ammas ummata keenya dhageefachuun murtii kana irra akka geenye isin beeksisuu feena.Waldhageefanne akka wayanee kuffisnetti Waldhageefanne sirna gita bittaa Nafxanyaas ni kuffifna.
HAQAMUUN LABSII MAAL NUUF FAYYADE?
Akkuma guyyaa muraasa dura isiniif ibsine mootummaan Lagannaa kana hanqisuuf kaabinoota gubbaa hanga jalatti, qaamolee nageenya fi basaastota hedduu mallaqa guddaa ramaduun bobaase jira… Duurgoon itti nyaatame mallaqnis qisaasa’eeti jira. Kuni injifannoo tokkoodha, inni lammataa eega bobbin godhamee booda haqamuu yeroo dhagahan waan qabaniif gadi dhiisan walaalani burjaajaya jiru. Kunis isaan Afaan walwalalchisuun bu’aa nuuf buuse qaba.Diinagdee mootummaa sirna nafxanyaa hedduu akka miidha jirru sabni kun hubachuudha qaba. Kanaafu Tarsiimoo bilchaata fi bu’aa saba kanaaf buusuun imalla waan taheef yaaddoo tokko hin qabaatina. Haala qabsoo itti aanu wantoota qabatamaa lafarra jiran ilaaluun Ayyaana booda guyyaa kan ibsinu taha.Haqa qabna Ni Falmanna Tarsiimoon Masakamna Ni Injifanna! Injifannoon Kan Ummata Oromooti!
QEERROO OROMOO IRRAA! #
Comments»
- 1. Oromo Lawyer Says Protests in Ethiopia Stem From Systematic Discrimination | OromianEconomist - July 28, 2020
-
[…] DHAAMSA QERROO/QARREE:WAAMICHA QOQQOBII GEEJIBAA FI DIINAGDEE KARAA NAGAA GAGGEEFFAMU […]


text:
Bulchiinsa naannoo uummattoota Itiyoophiyaa gama kibbaa, Godiina Beenchii Shakkoo aanaa Gurra Fardaa keessatti garee hidhattoota eenyummaan isaanii hin beekamneennamnii 13 ajjeefamee 5 madaa'uun ibsamee jira.
Odeeffannoo hawaasnii kennaen shakkamtoonni 9 to'annaa jala oluun kan ibsamee yoo ta'u haleellaa sukanneessaa gaggeeffame kanaan namoota manaa fi qe'ee ofii gadhiisanii deeman hojiin deebisuu gaggeffamaa akka jiru ibsameera.
Itti aanaa bulchaa bulchiinsa naannoo kan ta'an Obbo Ristuu Yirdaaw gadda itti dhaga'ame ibsuu isaanii Yonaataan Zabdiwoos gabaasee jira.


text:
MUUSSAA SULXII MUHAAMMAD (BSc, MPH)
Bakkalcha baha Oromiyaa, beekaa jaarraaa kanaa;
Beekumsi siin ifaa, qaroomni siin goobanaa!
Ogeessa wal-dhaansa fayyaa, hayyuu qoma ifaa,
Gaheessa dhaloota qubee, wayyuu ko’ooma biifaa!
Irree keetti irkatee, namni dhibeesaa yaala argata;
Dirree keetti mirgatee, kan abjuu gu’e siin wayyata!
Abjuu fayyuu horatee, hiibboosaa siin hiikkata;
Achi qabdee, as qabdee, dhidhiibdee sukkuumtee;
Gaafattee, gorfattee, qaqqabdee abdii itti hortee;
Wal’aantee, waraantee, dawaa fayyaasaa ajajjaa;
Dhukkubsataa mul’ata goome, agartee fajajjaa;
Yoo le’iin itti wayyatees,
Yoo dhibeen itti hammaatees, namooma kabajjaa!
Hojiin kees,
Abjuun kees,
Ogeessa fayyaa,
Wal’aanaa biyyaa,
Abdii immaammataa,
Abjuu ummataa,
Tumsa hegeree,
Gahumsa fulduree,
Kichuu lafaa dhufaa,
Michuu nafaa cufaa,
Kan biyyi itti abdatte,
Kan Oromiyaan argatte,
Beekaa kobbeefi waraqaa,
Ogeessa kennaa waaqaa!
Muussaa Sulxii Muhaammad jedhama. Bara 1982 E.C Abbaa isaa Obbo Sulxii Muhaammad fi haadha isaa Aadde Zaaraa Kadiir irraa dhalate. Umriin isaa akkuma mana barumsaa seenuu gaheen, bara 1991 E.C mana barumsa Gallabee Amajaa Hulul (kutaa 1-4) jedhamutti kutaa tokkoffaa eegale. Hanga bara 1993tti waggaa sadi keessaatti barnoota kutaa 1-4 haala gaariin xumuruun bara 1994 kutaa 5ffaa mana barumsa Xareetaa sadarkaa tokkoffaa (1-8) barachuu eegale. Bara 1997 kutaa saddeettaffaa qormaata ministirii qabxii 99.7 galmeesuudhaan gara barnoota sadarkaa lammaffaatti darbe. Barnoota isaa cinaatti barattoota walitti qabee akka isaan jabaataniif addattis leenjisaafi barsiisaa ture.
Bara 1998 mana barumsa sadarkaa lammaffaa Sirkaatti barnoota sadarkaa lammaffaa eegale. Barnoota sadarkaa lammaffaa isaas qabxii maatirikii daran olaanaa ta’e (3.8) galmeessuun barnoota qophaa’inaa mana barumsa Qophaa’ina Asallaa (Asela Preparatory) galuun barnoota qophaa’inaa muummee saayinsii uumamaa hordofuu eegale. Bara 2001’tti mana barumsa qophaa’ina Asallaa keessaatti milkaa’ina guddaadhaan qabxii olaanaa (501) galmeessuun argachuun University Haramayaa bara 2002 E.C barnoota saayinsii fayyaa nama (Haraya University medical and health science college) seenudhaan milkaa’ina guddaadhaan xumuruun (Bachelor of science) BSc kabajaa guddaan bara 2006tti eebbifamuun bara 2007tti ummata tajaajiluu eegale.
Turtii waggaa afur keessaatti sadarkaa adda addaatti Hospitaalaa Darashee sadarkaa tokkoffaa fi akkasumas buufata fayyaa adda addaafi hospitlaaa waliigalaa Gamboo keessaatti erga tajaajilen booda bara 2011 irraa eegale university Hawaasaatti degree lammaffaa (Master of Public health) barachuun bara 2013 irraa eegalee biiroo fayyaa Oromiyaatti qindeessaa kutaa yaala ijaa naannoo Oromiyaa ta’uu ummata miliyoonotaaf ifa ta’ee jira.
Kana malees raawwataa dhukkuba daddarbaa hin taane (NCD expert) ta’uun yaala dhukkuboota akka dhibbaa dhiigaa, sukkaara, Asmiifi k.k.f irratti gahee leencaa nama taphataa jiruudha. Gahumsa amma qabuun itti fufee, Oromiyaa guutuuf ifee nama fayyaarratti haalan hojjataa jiruufi hojjatuuf jiruudha.
Isaan wal-baruuf ykn deeffannoo dabalataaf:
musasulti32@gmail.com
+251 92 039 0301


text:
Kitaaba isaanii kan Songs of Exile jedhamu keessatti ijoolee Oromoo biyya Ormaa keessatti dhalatanii afaan warra ofii hin beekne waa’ee aadaa ofii hubannaa akka qabaatan gochuuf Afaan Ingliziin qopheesse jedhu Dr. Kuween.
Keessumaa Faaruun afaan oromoo kun Afaan oromoon barreefamanii hiiki isaas afaan ingliziin wal bira waan ka’ameef caalaatti hubannaa argachuuf gargaara jedhu.
Sidiin faaruu aadaa oromoo adda addaa of keessaa qabu Moggaafama Safuu jedhamu qabatee gabaa irra ooluu isaas Dooktoor kuween ibsanii jiru.


text:
Kutaa darbee irraa itti fufuun hojii iimaana diigu ni ilaalla. Kutaa kana keessatti Ka’abaan alatti wanta biraa irratti xawaafa gochuun shirkii fi hojii iimaana diigu akka ta’e ni mirkaneessinna
Itti haa fufnu
Kutaa darbee keessatti Rabbiin ala wanta biraatiif sujuudun shirkii akka ta’e mirkaneessinee jirra. Garuu shari’aa Nabii Muhammaditiin (SAW) dura namoonni nama biraatiif sujuuda akka turan ni beekkama. Kuni akkamitti ilaallama jedhee namni gaafachu danda’a. Barreefamni gabaabdun armaan gadi kana ifa gooti.
Itti Haa Fufnu
Kutaalee darban keessatti Rabbiin ala wanta biraatiif silati seenuu fi qalma qaluun (wareegun) shirkii akka ta’e ilaalle jirra. Har’as itti fufuun Rabbiin ala wanta biraatiif sujuudu fi ruku’a bu’uun (mataan gadi jechuun) shirkii akka ta’e ni ilaalla. Isin qophiidhaa?
Read more
Ji’oota muraasan dura dubbiiwwan iimaana diigan ilaalle jirra. Hojiwwan iimaana diiganiis ilaalu jalqabnee osoo hin xumurin jidduun dhiifne. Amma bakka itti dhaabne irraa jalqabuun adeemsa keenya itti fufna. In sha Allah, barruulee kanniin haala kitaabatin walitti qabuun guyyaa tokko mana kitaabaa keessatti akka argannu ni abdanna.
Itti Haa Fufnu
Kutaa darbe keessatti wareegni (qalmi), nazriin (silatin), sujuunni fi ruku’unni ibaadaa akka ta’an ilaalle jirra. Har’a immoo ibaadawwan kanniin Rabbiin ala wanta biraatiif gochuun shirkii akka ta’ee fi iimaana akka diigu ni ilaalla.
Itti Haa Fufnu
Kutaa darbe keessatti wareegni (qalmii) gosoota ibaadaa keessaa tokko akka ta’e ilaalle jirra. Qalmii ibaadaa kan ta’uu Gabbaramatti dhiyaachuuf, Isaaf gadi of qabuuf yoo niyyatameedha. Kanaafu, qalmi haala kanaan qalame Rabbii tokkichaaf malee hin ta’u. Namni qalma akkanaa Rabbiin ala wanta biraatiif godhe, shirkii hojjate jira. Kanaafu, hojiin isaa kuni hojii iimaana isaa diigudha jechuudha. Har’as itti fufuun gosoota ibaadaa biroo ilaalla. Gosoota ibaadaa sirriitti beekun keenya shirkii irraa of eeggannoo guddaa akka goonu nu gargaara.
Itti Haa Fufnu
Hanga ammaatti dubbii iimaana faallessuu fi diigu ilaalaa turreera. Amma immoo hojii iimaana diigu ilaalla. Akkuma seensa keessatti jenne iimaanni dubbii fi hojii of keessatti qabata. Kufriinis akkuma kana dubbii fi hojii of keessatti qabata. Akkuma iimaanni dhugoomsu qofa osoo hin ta’in, dubbii fi hojii qalbii, dubbii arrabaa fi hojii qaamolee of keessatti qabatu, kufriinis kijibsiisu qofa osoo hin ta’in, dubbii fi hojii qalbii, dubbii arrabaa fi hojii qaamolee of keessatti qabata. Akkuma keeyyattoonni Qur’aanaa fi Sunnah agarsiisan. Fakkeenyaf jecha Rabbii olta’aa:
Itti Haa Fufnu
4-Beektonni nama amantii irraa murtii dirqamaan beekkame morme kafarsiisu irratti wali galanii jiru. Ijmaa’a (wali galtee) kana beektonni baay’een dubbatanii jiru. Isaan keessaa kanneen armaan gadiiti:
ıTTİ hAA fUFNU
Akkaataa murtii amantii irraa dirqamaan beekkaman mormuun kufrii itti ta’u
Itti Haa Fufnu
Amantii Irraa Murtii beekkamaa mormuu
Itti Haa Fufnu
1-Jalqaba irratti mata-duree kutaa kanaa: “Amantii irraa murtii dirqamaan beekkamu mormuu” hiikna. Asitti mormuun hiika waakkachuu, amanuu dhiisu fi mirkaneessu didu qaba. Amanti irraa dirqamaan murtii beekkamaa jechuun: murtiiwwan amantii irraa wanta zaahiraa (ifaa) namoota addaa kan akka aalimmanii fi namoota wali gala biratti beekkamaa ta’ee fi aalimman wali galtee jala muraa irratti wali galaniidha. Fakkeenyaf kan akka salaataa, zakah, fi kkf, wantoota haraamaa ifaan ifatti dhoowwaman. Fakkeenyaf kan akka ribaa (dhala), zinaa, khamrii fi kanneen biroo. Kunniin hundi amanti keessatti murtiwwan beekkamo ta’aniidha.


text:
Amnestii Internaashinaal kanneen ijaan argan maqaa dhaquu dhaan kamisa har’aa ibsa baaseen fixiinsa naannoo Oromiyaa keessatti dhalattoota sivilota Amaaraa 400 ta’an irratti baatii darbe raawwatame akka qoratamu gaafate. Kanneen ijaan argine jedhan kun ajjeechaa kana garee hidhatee naannoo sana keessaa himatan.
Waraanni bilisummaa Oromoo immoo himannaa sana haaluu dhaan, milishoota hidhata mootummaa qabantu fixiinsa Waxabajjii 18 dhiya Oromiyaa keessasatti raawwateef itti gaafatamoo dha jedhee jira.
Haleellaan sun ganama sa’a sadii irratti kan eegale, ennaa namoonni hidhatan kanneen miseensota WABO ta’an ganda Tolee jedhamu marsanitti jechuu dhaan namoonni ijaan argine jedhanii fi gareen mirga namaa kun haasofsiise dubbataniiru.
Jjiraattonni gandeen sanaa battala dhukaasi duraa ennaa dhaga’amu angawawoota naannoo beeksisanis, humnoonni mootummaa gamas kan dhaqqaban haleellaan sun dhumatee sa’aatiilee hedduu booda.
Dubbi himtuun Muummichia Ministraa Abiy Ahimad Billene Siyyum baatii darbe akka jedhanitti hanga ammaatti namoonni ajjeefaman 338 adda baafamanii turan.
Angawoonni Itiyoophiyaa fixiinsa dhalattoota Amaaraa irratti raawwatame jedhameef waraana bilisummaa Oromoo himatu jechuu dhaan Amnestiin gabaasee jira.


text:
Amerikaanwaraana guddaa qabaachuun beekan. Bajetii waraana isii bara 2019 doolara biliyona 674.4.Waraanii Amerikaa ka hujii irraa jiru miliyoona 1 kuma dhibba sadiitti dhiyaata.
Waraanii galaana Amerikaa humna misaayila biyya alaatii itti tokkosaniin,IRBM ufi irraa dhowwu ilaallachuuf laallachuuf eda galgala misaayal tokkosee ufi laale.
Akkuma kanaan waraanii kun misaayila biyya alaatii itti tokksoan adoo isiin daarii Amerikaa hin gahin qilleensuma irratti gubuuf eda godina Hawaaii keessaa garba Paasifk irraa misaayila yaaliif ufuma tokksoe dhahee buuse.
Misdaayilii biyya alaatii tokkosan km kuma hedduu deemu IRBM (Intermediate Ballistic Missile).Misaayilii tun kma 3000-5,000 deemti.
Misaayilii Amerikaan dhooftee buufteen ammooo SM-3 fuula keessa tokkose ibiddii lamaan wal nyaate.
Amerikaan SM-3 tana misaayila tana xuyyuura waraana isii C-17 irraa tokkofte. Amerikaan misaayila misaayilaan ufi irraa dhoortu godina Hawaahiitii qabdi.
Sun maleellee misaayila lafa irraa tokkosan Alaasakaa fi Kaaliforiyaa qabdi. Misaayilii mi’a waraanaa hamaamaa km kuma hedduu deemu marroo tokkotti nama kuma hedduullee fixu dandahau.


text:
Kallattii islaamni Itoophiyaa keessa Babal’ateefi mootummaa Islaamaa ijaare
©Ustaaz Gaalii Abbaaboor
Kutaa 2ffaa
Ashaaraa godaansa sahaabaa kan jalqabaafi lammataa
Biyyi Habashaa yeroo dachiin Arabaa Muslimoota irratti dhiphattee of keessaa tufte keessa sadarkaa Rabbiin qadara keessatti isiidhaaf ol kaa’een kabajamtee bakka qubannaa dursitoota sahaabaa Nabiyyii (saw)fi da’awaa isaanii tikfamaa ta’uu ibseen ture.
Muslimoonni Habashaa keessatti of amananii Qur’aana qara’anii haala tasgabbaa’aadhaan mootummaa haqaa kan Rabbiin sodaatuufi ummata isaa haqaan bulchuuf yaalu jalatti gara Islaamaatti waaman. Osoo yeroon hin turin mootichinuu islaama’uu isaa ibse. Kanaan xalayaa gammachuu Ergamaa Rabbiitti [saw] barreesse. Keessummoota baay’ees ni erge. Godaansi kun ashaaraa mataa isaa qabaachuun beekamaadha. Yeroo gadi fageenyaan ilaalle akka Najaashiin nama gaariidha jechuutti amannu, akka Islaamni amantii ergaa dhugaa ta’e hubachiisuu irraa hin laafne hubanna.
Maatii Najaashii irraa ilmi isaa Ariihaa bin Al-As-ham islaama’ee osoo namoota sagaltamii shan Habashaa irraa islaama’an waliin galaana irraan gara Nabiyyii [saw] deemuu galaanaan nyaatamee wareegame. Najaashiif ilmi biraa dhalannaan maqaa Abdullaah bin Ja’afar bin Abuu Xaalib isa achitti dhalateetti Abdallaah jedhee moggaase. Inni Asmaa’i bin Umees niitii Ja’afar irraa hodhuudhaan isaaf obboleessa hoosisaa ture.
Gabrittiin Najaashii kan huccuufi shittoo isaa to’attu Abriheet jedhamtu ni islaamofte.
Sahaabaichi guddaan kan biyya Misraa amantii Islaamaa seensise Amri bin Al-aas Najaashii harkatti islaama’e.
Sahaabonnis akkuma kana da’awaa gochuu, ragaa haqaa dirree baasuufi Habashoota waliin marii irra turan. Kanarraa ka’ee namoonni naannoo mootiifi abbootii amantii kan amantii hubannoo qaban baay’een islaama’an. Yeroo Ja’afar gara Madiinaa deebi’u Muslimoota Habashaa torbaatamatu wajjiniin ture.
Jidduu sanaatti keessumooleen Habashaa gara Makkaafi Madiinaa deeman baay’eedha.
Inumaa namoota Habashaa buufata doonii irra hojjatan kan matoolee Qurayshii gara Islaamaatti waaman argineerra. Kun jalqaba sanaa kaasee Islaamni ariitiin achi seenuu hubanna. Waa’ee islaama’uu Ikramaa bin Abii Jahl ilaalchisee Xabariin seenaa ajaa’ibaa dubbate. Akka inni dubbatutti namni erga inni gara Yaman bahee Islaamatti isa deebise namicha Habashaa doonii oofu ture. Ikrimaan ni jedhe: “Habashaa deemuufin doonii galaanaa yaabbachuu fedhe. Yeroo ani yaabbachuuf dooniitti dhufu abbaan doonittii ‘yaa gabricha Rabbii! Hanga Rabbiin tokkoomsitee waan isaa gadii dhiiftutti doonii kiyya hin yaabbattu. Yoo ati kana hin goone nu hundi dhumuun sodaadha’ jedhe. ‘Namni tokkollee hanga Rabbiin tokkoomsee waan isaa gadii dhiisutti isii hin yaabbatuun’ jedhe. ‘Eeyyee namni tokkollee hanga ibaadaa Rabbiif qulqulleessutti hin yaabbatu’ naan jedhe. Ofiinin jedhe: “egaa maaliifin Muhammadiin dheessa? Innis kanumaan nutti dhufe. Waaqni keenya inni galaana keessaa waaqa keenya isuma lafarraati. Yeroo sanan Islaama baree onnee kiyya keessa seene.”
Kanarraa ka’eeti godaansi sahaabaa jalqaba Islaamni Habashaafi guutuu Afrikaa seenetti lakkaa’ama. Ja’afar bin Abuu Xaalib biyyootii kana keessatti jalqaba nama da’awaa godheetti lakkaa’ama. Habashaan immoo jalqaba biyya da’awaan isii keessatti bilisaan geggeeffamee ummanni dhuunfaafi gareen qeebaleeti. Kana wanti akeeku immoo keessummooleen Habashaa baay’een gara Hijaaz deemuun jalqaba Makkaan achiin Madiinaan deemaniyyuu ragaadha. Kunis xiqqoo booda ni dhufa.
Kallattii biraatiin immoo milkiin biraa kan kanaan hariiroo qabu galmeeffameera. Innis dhimma beeksisaa keessatti milkaa’uudha. Wanti Makkaan keessatti geggeeffamaaru Makkaan ala, inumaa adoola Arabaatiin ala bahuun sagaleen da’awaa aalama biraa Qurayshiin hin to’anne keessatti dhaga’amuudha. Dhimmi kun Qurayshii warra da’awattii afuura kutuuf dubbii kijibaa facaasan yookiin tolloo hamaa fuuldura kaa’anii akka namoonni haasaa Nabiyyii [saw] hin dhageenye godhan ni yaachifte. Rabbiin ni jedhe: “Isaan kafaran “Qur’aana kana hin dhaga’inaa; akka injifattaniif (yeroo dubbifamu) isa keessatti wacaa” jedhan.” [Fussilat: 26]
Haasawa dheeraatu to’annaa gosa Arabaatiin alatti masaraa mootii Habashaa keessatti bakka mootichi jirutti geggeeffamaa ture. Dhumarratti mootichi gara godaantota kanaatti dabee amantii Islaamaa fudhatee Qurayshonni milkaa’uu dhabanii deebi’an.
Itti fufa…
Gali Ababor


text:
Prezidaantiin Yuaanyitid Isteetis, Joo Baayiden, baajeta Biliyoona tokkoo fi qabxii sagal ka mootummaan isaanii namoota fi daldalawwan xixiqqaa sababaa Vaayirasii Koronaatiin galiin isaanii miidame bayyanachiisuuf jecha remade, ka torban dabre mallatteessan ibsuuf jecha, har’a gara handaara magaalaa kutaa Filaadelfiyaatti imalanii jiran.
Ministarri Preesii, kan Waayit Haawus, Jen Psaakii, kaleessa ibsa kennaniin, baajetni bayyanachiisaa kun – daldalawwan sabxiqqaalee dabalatee, daldalawwan xixiqqaatti fuuleffachuun gargaaree, akka isaan hojjetoota isaanii otuu fayyaa isaanii balaaf hin saaxiliin hojii irra tursiisan ka taasisu tahuu dubbatan.
Itti-aantuu Prezidaantiin Kaamelaa Haarisii fi abbaan warraa isaanii – Daag Imoofis, har’a, kutaa Koloraadoo keessatti, eega kilinikii talaalii Koovid tokko daawwatanii booda, abboota qabeenyaa daldala xixiqqaa wajjiin walga’uudhaan, dhimma kana irratti mari’atanii jiran.


text:
Jeneraal Kiim Yuung Chool hoogganaan Ol’aanaan biiya Kooriyaa Kaabaa biyya Ameerikaatti imaluun isaanii himameera.
Hooganaan biyya Kooriyaa Kaabaa wanti biyya Ameerikaa imalaniif haala wal’ga’ii biyya isaanii fii Ameerikaa irratti mare taasisuuf akka ta’e dhaga’amee jira.
Peresedaantiin Ameerikaa Doonaald Tiraamp hoogganaan oli’aanaan biyya Kooriyaa Kaabaa Jeneraal Kiim Yuung Chool akka biyya Ameerikaa seenaa jiran fulla tuwiitara dhunfaa isaanii irratti guyyaa har’aa mirkaneeysaniiru.
Peresedaant Tiraamp koree Ameerikaa bakka bu’uun Jeneraal Kiim wajjiin maree geggeeysitu akka qindeeysanii jiran hubachiisanii jiru.
Hoogganaan Waajjiraa dame Tika biyya Kooriyaa Kaabaa durii Jeneraal Kiim Yuung Chool erga akka lakkoofsa warra faranjootaa bara 2000 asi imaltuun hoogantoota biyya Kooriyaa Kaabaa biyya Ameerikaa simatanii turanii kan amma kun kan duraa ta’uun himameera.
Jeneraal Kiim Yuung Chool imaltuu biyya Ameerikaatti tasisan keessatti Peresedaant Tiraamp wajjiin akka wal-argan barameera.
Wal-ga’iin akka lakkoofsa Faranjootaa Waxabajjii 12 bara 2018 biyya Siingaapoor keessatti Peresedaantii Ameerika fii Kooriyaa Kaabaa giddutti ni ta’a jedhamee eegamaa ture haqamee jira.
Haa ta’uu garuu, wal-ga’iin biro akka qindaawuuf biyyoonni lamaanuu ciminaan hojjataa akka jiran BBCn gabaaseera.
Biyyiti Kaaba Kooriyaa maree biyyoota lamaan wajjiin geggeeysiteen mi’a Niwluleeraa kanneen qabdu hir’isuu ibsuun buufata Shaakala Niwkuleeraa sadii dhoosuu gabaasuun keenya kan yaadatauudha.
Hoogantoonni ol’aanoon Biyya Kooriyaa Kaabaa gara biyya Ameerikaa imaluun himame.
Jeneraal Kiim Yuung Chool hoogganaan Ol’aanaan biiya Kooriyaa Kaabaa biyya Ameerikaatti imaluun isaanii himameera.


text:
Haleellaa Xiyyaari waraanaa mootummaa Suuriyaa, waraana Raashiyaatiin deeggaramuun naannawa Guutaa Bahaa keessaatti Alhada dabre irraa jalqabee raawwataa jiruun, yoo xiqqaate namoonni 400 ol kan ajjeefaman tahuu gareen mirga namoomaa Syrian Observatory group jedhamu beeksise.
Namoota 403 kanneen haleellaa kanaan ajjeefaman keessaa 150 daa’imman yoo tahan, lammiileen Suuriyaa 2120 ammoo kan madaayan tahuu gabaasni kun ni mul’isa.
Dhaabbata mootummoota gamtoomanitti bakka bu’aan addaa kan Suuriyaa Staffan de Mastura, Khamiisa kaleessaa walgahii mana maree nageenyaa irratti “Balaan lammiilee Suuriyaa irra gahaa jiru garmalee hamaataa dhufee jira. Haleellaan Guutaa Bahaa fi Damashq keessatti namoota nagayaa irratti raawwatamaa jiru hatattamaan dhaabbachuu qaba”jechuun akeekkachiise.
Mr De Masturaan itti dabaluudhaanis mootummaan Suuriyaa hatattamaan haleellaa kana dhaabee, dhaabbiileen gargaarsaa namoota madaayanii fi kanneen gargaarsa barbaadan hatattamaan dhaqabuu yoo dhabaanne dhumaatii kanaan dura Haleeb keessatti raawwatametu irra deebi’amaa jira jedhe.


text:
Jannata Isiniif Waadaa Galamte Kafaruu fi Shirkii Hojjachuun hin dhabinaa-kutaa 2.2
Qananii Jannataa-kutaa 2
Jannata Keessatti Gamoowwan
Dhugumatti wanti namni jiruu keessatti hawwuu keessaa tokko gamoo ykn mana bareedaa qabaachudha. Jireenyi addunyaa tuni iddoo qormaataa waan taatef, hawwiin kuni nama hundaaf hin guuttamu. Kanaafu, iddoon hawwiin kuni itti guuttamu eessa jettanii yaadduu? Bakki hundarra gaariin hawwiin kuni namaaf guuttamu Jannata. Sababni isaas, gamoon addunyaa tana keessatti argatan takkaa balaan itti bu’uun diigama, takkaa immoo irraa du’uun duubatti dhiisan. Gamoon Jannataa immoo yeroo hunda turaa gonkumaa hin diigamne, namni achi keessa seenes kan hin duunedha. Kanarratti dabalatee, gamoon Jannataa bareedinna isaatii fi guddinna qananii of keessaa qabuu sammuu keessatti kaasun ni ulfaata. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
Garuu warroonni Gooftaa isaanii sodaatan, goloota gubbaa isaanii irratti goloonni ijaarraman, jala isaanii laggeen yaa’antu isaaniif jira. [Kuni] waadaa Rabbiiti. Rabbiin waadaa [Isaa] hin diigu.” Suuratu Az-Zumar 39:20
Kana jechuun namoonni Isaaf ajajamuu fi ibaadaa Isaaf qulqulleessuun Gooftaa isaanii sodaatan, Jannata qananii keessatti gamoowwan gurguddoon isaaniif qopheefamanii jiru. Gamoowwan gurguddoo kanniin keessatti goloota gubbaa gubbaan walirraan ijaarramantu isaaniif jira. Golootaa fi manneen isaanii jala laggeen ni yaa’u. Rabbiin kana gabroota Isaa Isa sodaataniif waadaa guuttamuu fi mirkanaa’u seenee jira. Rabbiin subhaanahu waadaa Isaa hin diigu.[1]
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Yaa warra amantan! Daldala azaaba (adabbii) laalessaa irraa isin baraarutti isin qajeelchuu? Rabbii fi Ergamaa Isaatti ni amantu, karaa Rabbii keessatti qabeenya keessanii fi nafsee teessaniin ni qabsooftu. Yoo kan beektan taatan, kanatu isiniif caala.” Suuratu As-Saff 61:10-11
Yaa warra Rabbii fi Ergamaa Isaa dhugoomsitan! Daldala azaaba garmalee nama dhukkubsuu irraa isin baraarutti isin qajeelchuu? Daldalli kunis: Rabbii fi Ergamaa Isaatti amanuu itti fuftu, diinii Isaa gargaaruuf qabeenyaa fi nafsee qabdaniin karaa Rabbii keessatti ni qabsooftu. Miidhaa fi faayda wantootaa kan beektan yoo taatan, daldala addunyaa caalaa daldala kanatu isiniif caala. Itti aansee bu’aa daldala kanaa ni dubbata:
“Badiiwwan keessan isiniif araarama, Jannata jala ishii laggeen yaa’anii fi Jannata Adn keessatti iddoo jireenyaa gaarii ta’e isin seensisa. Suni Milkaa’inna Guddaadha.” Suuratu As-Saff 61:12
Yaa warra amantan! Wanta Rabbiin itti ajaju yoo hojjatan, badii fi cubbuu keessan isiniif haguuga, irra darba. Jannata gamoo fi mukkeen ishii jala laggeen yaa’an isin seensisa. Akkasumas, Jannata Adn (qubannaa yeroo hundaa keessa turan) keessatti iddoo jireenyaa qulqulluu fi bareedaa ta’e isin seensisa. Kuni milkaa’inna guddaadha.[2]
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa warra Jannataa fi qananii Jannataa keessaa muraasa yommuu ibsu akkana jedha:
“Fuulonni gariin Guyyaa san qanani’oodha. Carraaqqi isaanitti gammadoodha. Jannata ol’aantu keessatti. Ishii keessatti laaghiyah hin dhagayan. Ishii keessa burqituu yaatutu jira. Ishii keessa sireewwan ol fuudhaman, Kubbaayyawwan kaa’aman, Boraatiwwan tarree galfamanii fi afaawwan diriirfamantu jira.” Suuratu Al-Ghaashiyah 88:8-16
Guyyaa Qiyaamaa fuulli mu’mintootaa qanani’aa fi ifaadha. Fuula isaanii irraa iftii fi qananiin ni mul’ata. Rabbiif ajajamuun wanta addunyaa keessatti carraaqaa turaniif Aakhiratti mindaa hojii isaaniititti gammadu. Jannata bakki ishii ol’aanaa ta’e, sadarkaanis garmalee ol’aanaa ta’ee fi qananii hunda of keessatti hammatte keessatti. “Ishii keessatti laaghiyah hin dhagayan.” Kana jechuun Jannata keessatti dubbii faaydaa hin qabnee fi sobaa hin dhagayan. Jannata keessa burqaalee akka fedhanitti burqiisisanii fi garagalchantu keessa yaa’a. Ammas, Jannata keessa sireewwan (algaa) ol fuudhaman, kubbaayyawwan warra dhuganiif qopheefaman, boraatiwwan tarreefamanii fi minxaafi baay’ee afamantu keessa jira.[3]
Surur jechuun sireewwan
Marfuu’ah-ol fuudhamte (olkaafamte)
Akwaab-kubbaayyawwan (Ingiliffaan Cups)-kuni meeshaa dhugaatiti.
Mawduu’ah-kaa’amte
Namaariq- boraatiwwan xixxiqoo irratti hirkatan
Masfuufah-tarree galfamte
Zaraabiyy– afaawwan (minxaafiwwan)-Ingliffaan carpets
Jannata keessatti sireewwan ol kaafaman, kubbaayyawan dhugaatiif warra Jannataaf kaa’aman, boraatiwwan irratti hirkachuuf tarreefamanii fi minxaafi baay’ee afaman ni jiru. Akkam akka jiranii fi bareedinna isaanii Rabbumatu beeka. Dhugumatti garmalee kan namatti tolanii fi fakkaatan isaanii addunyaa keessatti kan hin argamneedha. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Firaasha keessi isaa hariira furdaa irraa ta’e irratti hirkatanii taa’u. Fuduraaleen Jannata lamaanii dhiyoodha.” Suuratu Ar-Rahmaan 55:54
Hariirri uffata laafaa (lislis), qaalii ta’ee fi garmalee namatti toluudha. Keessi ykn jalli firaasha Jannataa hariira irraa kan hojjatame yoo ta’e, alli (gubbaan) isaa hoo akkam ta’inna laata! Dhugumatti bareedinna firaasha kanaa Rabbii olta’aa qofatu beeka. Firaafireen Jannataa isaanitti dhiyoodha. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa warra kana keessaa nu haa godhu.
[1] Tafsiiru muyassar-460, Ma’aariju tafakkuri-12/192
[2] Tafsiiru muyassar-552
[3] Tafsiiru Muyassar-592, Tafsiir As-Sa’dii-1088,


text:
Gaazeexaan biyya Igiptii tti maxxanu akka ibsetti manni murtee magaalaa Kaayroo namoota daldala qaama namaa daldalan irratti hidhaa adabbii waggaa 7-15 irratti murteeysuu gabaasaniiru.
Namoota adabbiin hidhaa sababaa daldala qaama namaatiin itti murtaa’e keeysa ogeeysonni fayyaa aakka keeysatti argaman barameera.
Akka ibsa gaazeexaatti jiraattonni biyya Igiptii kanneen jiruu harka qalleeyyii jiraatan horii argachuuf jecha seeraan ala qaama isaanii akka gurguraa turan gaazeexaan ibsee jira.
Godaantonni biyyota Afrikaa keessaa gara biyya Awrooppaa godaanuuf gammoojjii saharaa keeysa qaxxamuran garee daldala qaama namaan tiin dirqisiifamanii qaamota godaantotaa akka keeysaa baasaa turan yeroo irraa gara yerootti gabaafamaa tureera.


text:
Gootfiriid Viilhelmi Laayibiniiz
Gootfiriid Viilhelmi Laayibiniiz (Jarmaniffa: [ˈɡɔtfʁiːt ˈvɪlhɛlm fɔn ˈlaɪbnɪts] ykn [ˈlaɪpnɪts]; Adoolessa 1, 1646 – Sadaasa 14, 1716) abbaa herregaa fi filoosofera lammii Jarmanii ti. Seenaa herregaa fi seena falaasamaa keessatti, Laayibiniiz iddoo guddaa qabata.
Laayibiniiz kaalkulasii kan kalaqe yoo ta'u kunis hojii Isaaq Niwuuten kaalkulesii irratti hojjachaa ture odoo quba hin qabaatin ture, erga maxxansa isaatii mallattoon Laayibiniiz fayyadame fudhatamuudhaan yeroo amma kaalkulasiif isatti fayyadamu. Jaarraa 20ffaa keessatti Law of Continuity and Transcendental Law of Homogeneity inni uume faaydiaa herreegaa argate (karaa qaaccessa al-idileetin). Damee kaalkuleeterii makaanikaalii keessattis, Laayibiniiz kalaqxoota gurguddoo keessaa tokko ture. Kaalkuleeterii Paaskaalitti baayyisuu fi hiruu itti dabaluuf yaalaa odoo jiruu, Laayibiniiz kaalkuleeterii piinwiilii (pinwheel calculator) bara 1685 bu'uuressuun kan jalqabaa ti. Laayibiniiz wiilii Laayibiniiz(Leibniz wheel) kalaqe, kunis kaalkuleeterii makaanikaalii baayyinaan oomishame kan jalqabaa kan ture aritoomeetirin kanatti fayyadame. Kana malees sirna lakkoofsa baayinarii, kan bu'uura kompitara dijitaalaa hundaa ta'e, fooyyessuun qulqulleessee.


text:
Re’ee bosonaa kan hallayyaa hin sodaanne
Tafakkur: Markhor
Uumamni kun ijaarsa qaamaatiin gadamsa biyya teenyaatiin wal fakkaataadha. Uumamni gadamsa fakkaatu kun, wanta ajaa’ibaa Rabbiin isa badhaase qaba. Maqaan uumama kanaa Maarkoor jedhamuun beekkama. Sanyiiwwan re’ee daggalaa jedhaman keessaa isa tokko. Sanyiin uumama kanaa sadi akka jirus beekkamee jira. Dheerinaa fi ulfaatinni Maarkoor haala sanyiitiin garaagarummaa qaba. Inni xiqqaan qoffeerraa kaasee haga eegee isaatti meetira 1.3 kan dheeratu yoo ta’u, lafaa ol qeensa qubaatii haga ceekuu kan jiru ammoo seentimeetira 65 ta’a. Ulfaatinni isaa haga kilograama 40 ti. Inni dheeraan ammoo dagaletti meetira 1.8 dheerata. Lafaa ol haga meetira 1 dheeratuu danda’a. Ulfatinni isaatis kilograama 100 ol ta’a. Guddinaa fi ulfaatinni kormaa fi dhaltuu kan walitti dhihaatu ta’us, kormaan hamma murtaa’eenis taatu dhaltuu ni caala.
Rifeensi gogaa Maarkoor uwwisee argamu bifa magaala, gurraachaa fi adii kan qabu yoo ta’u, bifti kormaa keessa addaata. Kan dhaltuu ammoo gara daalachaa dhihaata. Rifeensi isaanii kun wayta qabbanti hammaatu heddummaatee tuuchaan biqila. Akkasumas ni dheerata. Wayta qabbanti badee qilleensi oowwaan dhufu ammoo rifeensi isaa ni haphata. Mormi bineensa kanaa akkuma morma re’ee dheeraadha. Akkasuma areeda dheeraas ni qaba. Gaafni isaa ammoo haalaan dheeraafi akka spriingii maramaadha. Gaafni dheeraan qorattootaan galmeeffame Meetira 1.6 dheerata. Kunis hojjaa namaatti ni dhihaata jechuudha. Kan dhaltuu garuu seentimeera 25 qofa dheerata. Gaafni bineensa kanaa irra hedduun isaa gara samii ol qajeelee mammaramee biqila. Maqaa isaa maarkor jedhamu kanas gaafuma kanarraa argate. Afaan Faarsiitiin maarkoor jechuun bofa jechuudha. Bofni ammoo hedduminaan mammaramuu isaatiin beekkama.
Bineensi kun bosona haphii muka heddu hin qabneefi, dirree marga tuuchaa qabu filata. Uumamni kun irra jireessatti marga dheedaa jiraata. Yoo bonni seenee margi lafarraa goggoguu eegale ammoo, miilaan lafa dhaabbatee, harkaan ammoo mukatti ol rarra’ee baala soorata. Uumamni kun saa’aa dheeraa marga dheedaa oola. Sa’aa muraasa ammoo ciisee alala dhaya. Wayta ciisee alala dhayu kana gororri afaan isaa keessaa yaa’u dawoomaaf tajaajila. Namoonni naanoo bineensi kun jiru qubatan, jiidha afaan isaa keessaa bahu kana akka dawaa aadaatti itti fayyadamu. Keessumattuu nama bofaafi bineensa summii qabuun hiddameef, gororri isaa kun akkaan barbaadama.
Kormaan maarkoor kopha kophaa qubsuma isaa keessa jiraata. Dhaltuun garuu gamtaa haga miseensa 9 qabu hundeessuun waliin jiraatu. Kormaan hedduminaan naannoo mukkeeniin uwwifame keessa jiraatuu filata. Dhaltuun garuu naannoo lafa ol ka’aa fi dhagaadhaan guutame keessa jiraatan. Wayta wal qunnamtii wal hormaataa raawwatuu fedhanitti, kormaawwan bakka garagaraa irraa gara qubsuma dhaltuu deemu. Kana booda ol aantummaa argachuudhaaf waldhaansoo jalqabu. Haga inni tokko dadhabee lafa dhahutti gaafa isaanii walitti diruun wal lolu. Kana booda inni moohate mirga wal qunnamtii wal hormaataa raawwatuu argata. Rimayni dhaltuu ji’a shaniifi walakkaaf tura. Yeroo takkaanis ilmoo takka qofatu dhalata. Yeroo garii lakkuunis ni dhalata. Ilmooleen haarawa dhalatan haga gaafa ji’a jaha guutanitti muchuma haadhaa hodhaa jiraatu. Gaafa ji’a jaha guutan marga dheeduu eegalu.
Maarkoor diina jalaa miliquuf mala garagaraa fayyadama. Dhaltuuwwan saffisa waan hin qabneef, gaara dhagaa heddummaaturra qubatan. Ajaa’ibni uumama kanaa guddaan bakka kana jira. Bineensi kun gaara dhagaa heddummaatu kan hallayyaa gubbaa jiru keessa fiiguu danda’a. Gaara hanga fedhe dheeratu, hallayyaa haga fedhe guddatus hin sodaatu. As gubbaa mucucaadhee lafa dhaya jedheetis hin shakku. Cinqaa takka malee akka waan lafarra fiigaa jiruutti hallayyaa gubbaa fiiguu danda’a. diinni isa adamsuuf dhufu hundi akkaataa isaa kana laalee ajaa’ibsiifachuu malee, kan hallayyaa san keessatti isatti dhihaatu hin jiru. Kormaan garuu saffisa waan qabuuf akkasumas humnaanis diina isaa jalaa bahuu waan danda’uuf, naannoo mukkeenii keessa jiraata. Yoo diinni itti dhufe utaalee muka kora. Garuu yoo diinni muka koru itti dhufe, carraan qabu haga danda’een dheessee bahuu qofa. Bineensi maarkoor jedhamu kun hayyama Rabbiitiin avreejiidhaan haga waggaa 13 jiraata.
Gama birootiin ilmi namaatis diina hamaa bineensa kanaati. Ilmi namaa foon isaatiif isa barbaada. Sababaa kanaaf bineensota rakkoo hamaa keessa jiran keessatti galmaayee jira. har’aan tana bineensi kun 2000 haga 4000 qofatu bosona keessatti argama. Biyoonni bineensi kun keessa qubatus, bara 2015 as kunuunsa jabaa godhaafii jiru.
Qophii: Abuu Ibtisaam


text:
Maqaalee Rabbii (Subhaanahu)-Kutaa 5.2
C-Bu’aalee maqaalee Al-Khaaliq fi Al-Khallaaq beekuu fi itti amanuun argamu
﴾وَٱلسَّلَٰمُ عَلَىٰ مَنِ ٱتَّبَعَ ٱلۡهُدَىٰ﴿
“Nageenyi nama qajeelfama hordofe irratti ta’a.” (Suuratu Xaahaa 20:47) Kana jechuun nageenyi fi tasgabbiin nama qajeelfama Rabbiin buuse hordofe irratti ta’a. Rabbiin addunyaa keessatti azaaba (adabbii) Isaa irraa nagaha isa taasisa, Aakhirattis Jannata isa seensisuun azaaba jalaa nagaha baasa.[1].
Kutaa darbe keessatti, hiika Al-Khaaliq fi Al-Khallaaq ilaalle turre. Al-Khaaliq Uumaa waan hundaa uumudha. Al-Khallaaq Uumaa baay’innaan waa uumuu fi uumun amala Isaa kan ta’eedha. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa Uumaa waa hundaati. Dhabama irraa wantoota kan argamsiisu Isa malee hin jiru. Namni hiika maqaalee kanniin lamaanii yoo hubatee fi itti amanee bu’aalee armaan gadii ni argata:
1-Maqaa Rabbii “Al-Khaaliqatti” amanuun tokkichummaa Isaatti akka amananii fi ibaada keessatti akka Isa tokkichoomsan nama taasisa- uumama samii, dachii fi wantoota isaan keessa jiran yommuu ilaallu madaala isaanii kan eeggatanii fi sirna ajaa’ibaatin walitti galaniidha. Fakkeenyaf, urjiilee, aduu fi ji’a yoo fudhanne, yeroo ofii eeggatanii sarara isaanii irra deemu. Urjiileen biliyoonatti lakkaawaman kunniin walitti bu’uu fi wal diiggaan hin jiru. Kuni kan agarsiisu, Khaaliqni isaan uumee tokkicha ta’uudha. Osoo Khaaliqni lama ykn sani ol ta’ee, silaa khaaliqni hundu wanta uumee fudhate adeema. Fedhiin isaan lamaanii yeroo hundaa dhibbaan dhibbatti waan wal hin fakkaanneef wanta isaan uuman jidduu walitti bu’iinsi ni dhufa. Ergasii addunyaan ni diigamti. Kanaafu, samiin, dachii fi wantoonni isaan keessa jiran waggoota biliyoonatti lakkaawamaniif sirna isaanii eeggatanii haala kanaan turuun “Khaaliqni Tokkichi” akka jiru agarsiisa. Osoo kan isaan too’atu hin jiraatin, wantoonni kunniin mataa isaaniitin osoo hin diigamiin yeroo dheeraaf turuu danda’uu?
Mushrikoonni durii Khaaliqni Rabbii Tokkicha akka ta’e ni amanu. Qur’aana keessatti ni jedha:
“Dhugumatti “Eenyutu samiiwwanii fi dachii uumee, aduu fi baatis laaffisee?” jette yoo isaan gaafatte, dhugumatti “Rabbiidha” jedhu. Kanaafu, akkamitti garagalfamuu?” Suuratu Al-Ankabuut 29:61
“Eenyutu samiiwwanii fi dachii uumee, aduu fi baatis laaffisee?” jette osoo namoota Rabbiitti waa qindeessan ykn Isa qofa hin gabbarre gaafattee, dhugumatti “Rabbiidha” jedhu. Samii fi dachii uumuun, aduu fi jiiyni sarara isaanii irra akka deeman taasisuun hojii Rabbii akka ta’e ni beekkama. Sababa ifa aduutiin biqiltoonni ni biqilu. Osoo aduun jiraachu baatte silaa biqiltoonni hin biqilan. Kanaafu, namoonni fi beelladoonni soorata dhabu. Jiiynis dachii irratti ifa ibsa, lakkoofsa ji’ootaa fi waggoota itti beekan. Taabonni, Malaaykaan, nabiyyiin, waliyyiin, namni du’ee qabri keessa jiru kan isaan kadhatanii fi sujuudaniif wantoota kanniin hojjachuu danda’u? Kanaafu, akkamitti Rabbii isaan nyaachisuu fi obaasuf ajajamu irraa garagaluu? Akkamitti Isa qofa kadhachuu, Isa qofaaf sujuudu fi gadi of qabuu dhiisanii wanta isaan hin fayyannee fi hin miine kadhatuu?
Hundemaa, nama tokkorraa gargaarsa yommuu barbaadan, ulaagaaleen lama jiraachu qabu miti ree? 1ffaa-namni suni dandeetti fi humna kan qabu ta’uu, 2ffaa-Rakkoo namaa kan dhagahuu fi beeku ta’uu. Akka fakkeenyaatti, namni laamshayan homaa hojjachuu hin dandeenye nama gargaaru danda’aa? Ammas, namni duudaan homaa hin dhageenye kadhaa nama jalaa dhagahuu danda’aa?
Wantoota namoonni Rabbii Olta’aa gaditti gabbaran yoo ilaalle, nama gargaaru fi rakkoo keessaa nama baasuf dandeetti fi humna guutuu hin qaban. Akkasumas, waan hundaa dhagahuu fi beekuu hin danda’an. Rabbiin immoo waan hundaa irratti dandeetti fi humna guutuu qaba. Waan hundaa ni dhagaha, ni beeka. Wantoota dandeetti fi humni Isaa guutuu ta’uu agarsiisan keessaa, samii garmalee guddattu, dachii bal’oo fi wantoota baay’ee isaan keessa jiran uumuudha. Wanta tokko uumuuf dandeetti, humnaa fi beekumsa barbaachisa. Kanaafu, Rabbiin wantoota garmalee gurguddatanii fi baay’atan kanniin uumuu Kan danda’e, karaa rakkoo keessa itti bahanii fi wanta barbaadan itti argatan namaaf ni uumaa jechuudha. Wantoonni Isaa gadi jiran akka Isaatti waa uumuu waan hin dandeenyef, dandeetti, humnaa fi beekumsa guutuu hin qaban. Kanaafu, wanta dandeetti, humnaa fi beekumsa guutuu hin qabne gabbaruun ykn kadhachuun bu’aan argatan maaliidhaa? Qur’aana keessatti:
“Sila wantoota ofiifu uumamoo ta’anii waa tokko uumuu hin dandeenye Rabbitti qindeessu? Isaan gargaarus ta’ee lubbuu ofii gargaaru hin danda’an.” Suuratu Al-A’araaf 7:191-192
Kana jechuun sila wanta homaa uumuu hin dandeenye, inuma mataa isaatu uumamaa kan ta’e Rabbiin waliin gabbaruu (waaqefatuu)? Sanamni, taabonni fi uumamtoonni biroo namoonni gabbaran (waaqefatan) homaa uumuu, samii irraa bishaan buusu, lafa keessaa biqiltoota magarsuu hin danda’an. Ammas isaan gargaaru hin danda’an. Inuma mataa ofiitu gargaaru hin danda’an. Taabonni fi sanamni isaan gabbaran nama isaan gabbaru dhiisii, mataa ofii irraayyu rakkoo deebisuu hin danda’an. Kanaafu, wanta waa uumuu fi nama gargaaru hin dandeenye akkamitti waa irraa kadhatu? Akkamitti isaaniif of gadi qabuu?
Namni Rabbiin Uumaa waan hundaa ta’uu yoo beeke fi amane, Isa qofa gabbaraa jechuudha. Sababni isaas, namni faayda argachuu fi miidhaa ofirraa deebisuuf Abbaa Humna Guddaa kajeela. Abbaa Humnaa kanaaf gadi of qaba. Kajeelu fi gadi of qabuun ibaada (gabbarrii)dha. Abbaan humnaa faayda barbaadan uumuu danda’uu fi miidhaa sodaatan namarraa deebisu danda’u Rabbiin qofa waan ta’eef, kajeellaan, kadhaa fi of gadi qabuun guutuun Isa qofaaf ta’uu qaba. Wanta waa uumuu fi miidhaa namarraa deebisuu hin dandeenye kajeelun, kadhachuu fi of gadi qabuun bu’aan isaa maaliidhaa?
2- Maqaan Rabbii subhaanahu Al-Khaaliq sifaata Isaa biroo kanneen akka jireenya, dandeetti, beekumsaa, fedhii fi ogummaa agarsiisa. Sababni isaas, danda’aa kan hin taane, fedhii kan hin qabnee fi wanta uume kan hin beekne uumaa ta’uu hin danda’u. Kana ilaalchise Imaamu ibn Al-Qayyim (rahimahullahu) ni jedha: “Karaalee sifaata itti mirkaneessan keessaa tokko hojii sifaata kanniin agarsiisan [itti xinxalluudha]. Wanti uumame (makhluuqni) jiraachu Uumaa isa uumee agarsiisa. Akkasumas, jireenya Khaaliqaa, dandeetti Isaa, beekumsaa fi fedhii Isaa agarsiisa. Hojii filannootiif kunniin wantoota barbaachisoo dirqama jiraachu qabaniidha. (Kana jechuun hojii fedhan hojjachuuf jireenyi, dandeettin, beekumsi fi fedhiin garmalee barbaachisoodha. Bakka kunniin hin jirretti waa hojjachuu fi uumuun hin danda’amu.) Hojii jabeessun, sirna qabsiisuu fi haala guutuu ta’een argamsiisuun ogummaa fi xiyyefannoo hojjataa ykn uumaa agarsiisa. Uumamtootatti tola oolun, wantoota faaydaa qaban gurguddaa isaaniif fiduun, rahmata, tola fi arjummaa Khaaliqa isaan uumee agarsiisa. Guutummaan uumama (makhluuqa) irraa mul’atu Khaaliqni isa caalaa guutuu ta’uu agarsiisa. Amala guutuu ta’e kan kennu hunda caalaa amalli guutuun isaaf mala. Uumaan dhageetti, argituu fi dubbii kenne, hunda caalaa dhagaha, argaa fi dubbataa ta’uun Isaaf mala. Jireenya, beekumsa, dandeetti, fedhii kan uumee, hundaa caalaa amaloonni kuni Isaaf malu. (Jireenyi, dhageettin, argituun, dubbachuun, beekumsi, dandeettin fi kkf amaloota guutuu ta’aniidha. Rabbiin amaloota kanniin namaaf kennee jira. Amaloota kanniin kan kenne Isa erga ta’e hunda caalaa amaloonni gugguutuun kunniin Isaaf ta’u.)
Uumamtoota amaloota garagaraatin adda adda gochuun wanta hunda caalaa fedhii fi ogummaa Khaaliqaa kan agarsiisudha. Ogummaa Isaatin uumamtoota kanniiniif amaloota adda addaa isaaniif malu kenne. Kadhataan wanta barbaadu erge kadhatee booda haaluma inni kadhateen deebii argachuun, Rabbiin wantoota hundaa takka takkaan akka beeku, kadhaa gabroota Isaa kan dhagahu fi haajaa isaanii guutuuf dandeetti akka qabu agarsiisa. Akkasumas, rahmata fi mararfannaa Isaa agarsiisa. Warroota Isaaf ajajaman sadarkaa isaanii olkaasu fi tola isaanitti ooluun jaalalaa Isaa agarsiisa. Warroota Isa faalleessan, zaalimotaa fi diinota ergamtoota Isaa adabbii adda addaatiin isaan adabuun dallansuu Isaa agarsiisa.” (Madaarija Saalikiin 3/355-356
Gabaabumatti uumuun beekumsa, dandeetti, fedhii fi ogummaa barbaachisa. Uumamtoota garmalee gurguddatanii fi baay’atan kanniin uumuun beekumsi, dandeettin, fedhii fi ogummaan Rabbii guutuu ta’uu agarsiisa.
3-Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa Uumaa wantoota hundaa akka ta’e amanuun wantoota hundaa takka takkaan akka beeku akka mirkaneessan nama taasisa. Hundemaa, hojjataan wanta tokko hojjatu eenyun caalaa waa’ee wanta sanii sirritti beeka. Akkasi mitii? Fakkeenyaf namni kompiyutara hojjatu namoota biroo caalaa waa’ee kompiyutaraa beeka. Kutaa (parti) isaa tokkoon tokkoon beeka. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa wantoota hundaa kan uume Isa erga ta’e, wantoota uumee kanniin hunda takka takkaan beekaa jechuudha. Wanta isaan hojjatanis takka takkaan beeka, wanti Isarraa dhokatu tokkollee hin jiru. Ni jedha:
“Haasawa keessan dhoksaa yookiin ifa baasaa, Inni (Rabbiin) beekaa wanta qoma keessa jiruuti. Inni kan uume hin beeku sila? Inni Al-Laxiif, Al-Khabiir.” Suuratu Al-Mulk 67:13-14
Sagalee keessan gadi qabdanii yoo hasaastan ykn olkaastanii yoo dubbattan, wanti Isarraa dhokatu tokkollee hin jiru. Wanti dhoksaa fi ifa bahe Isa biratti wal-qixa waan ta’eef. Rabbiin wanta qoma (laphee) keessa jiru ni beeka. Kana jechuun niyyaa, fedhii, jaalala, jibba, amantii fi wanta biraa qomni of keessatti qabate hunda beeka. Akkamitti wanta qomni of keessatti qabate hin beeknee warra qoma qaban, nafsee isaanii, qalbii isaaniitii fi amaloota isaanii hunda kan uume Isa ta’ee osoo jiru?
“Inni kan uume hin beeku sila?” kana jechuun sila Uumaan uumamtoota Isaa hin beekuu? Uumamtoonni keessa ofiitu kan hin beekne ta’uu danda’u. Garuu Uumaan akkamitti isaan wallaalaa? Hidda dhiigaa qaama keeti hunda kan uume, qalbii, qoma, sammuu fi kutaalee qaama kee hunda kan uumee Isa. Inni akka hargantu waan si dandesiseef ni harganta, kutaaleen qaama keetii akka hojjatan kan taasise Isa. Kanaafu, akkamitti wanti dhoksitan, ifa baastanii fi qoma keessan keessa jiru Isarraa dhokataa? Kana waliinu, “Inni Al-Laxiif, Al-Khabiir” dha. Hiika Al-Laxiif keessaa tokko, wantoonni hanga fedhan haa xiqqaatan ykn haa haphatan, wanta hundaa kan beekudha. Xiqqeenya irraa kan ka’ee wantoonni ija namaatin hin mul’anne baay’etu jiru. Wantoota kanniin hunda Rabbiin Guddaan ni beeka. Beekumsi Isaa wantoota hunda dhaqqaba. “Al-Khabiir” jechuun immoo keesso fi iccitii wantoota hundaa kan beekudha. Dhimma keessaa fi garmalee dhokate hunda beeka. Akkuma gubbaa (zaahira) beeke, keessoo fi iccitii hunda Kan beeku akkamitti wanta qomni fi sammuun of keessatti qabatan Isarraa dhokataa?
Hiikni biraa “Al-Laxiif” gabricha Isaatiif kan mararfatu, wanta gaggaari gara inni hin beekne irraa kan isaaf fiduu fi wanta badaa inni hin yaanne irraa kan isa eegudha. [2]
Kitaabban wabii:
Walillahi asmaa’ul Husnaa fad’uuhu bihaa– lakk.46,47; AbdulAziz bin Naasir Jaliil
[1] Ma’aariju Tafakkuri wa daqaa’iqu tadabburi– Abdurahmaan Hasan Habankaa, 8/123
[2] Tafsiiru Sa’dii-fuula 1034, Ma’aarij Tafakkuri wa daqaa’iqu tadabbur- Abdurahmaan Hasan Habankaa 14/623, https://quran.com/67/14– ABUL ALA MAUDUDI(WITH TAFSIR), Bidaa’u Tafsiir-ibn Al-Qayyim 3/173


text:
Daandiin balalii Itiyoophiyaa Kaartuum irraa gara Finfinneetti xayyaara imaltootaa balal’iaa ture waliin rakkoo wal qabateen miseensonni balalii sanaa hojii irraa ugguramuu beeksisee jira.
Daandiin balalii Itiyoophiyaa dhimma kana ilaalcisee ibsa baaseen, Wixata darbe kaartuum irraa ka’ee gara Finfinneetti balal’iaa kan ture xayyaarri daandii balalii lakkoobsi isaa ET343, hariiroo inni waaltaa to’annaa tiraafikii balalii waliin ture adda cituu isaa ragaan agarsiisu isa dhaqqabuu isaa beeksisee jira.
Xayyaarichi quunnamtiin waaltaa to’annaa traafikii blalii Finfinnee jiru waliin erga sirraa’ee booda nagaan qubachuu isaa ibsee jira.
Rakkoo sanaan wal qabatee hojjettoonni balalii xayyaara sana keessa turan hojii irraa ugguramanii qorannaan geggeessamaa jira jedhee jira. Akka ba’iin qorannaa beeksisamu bu’uura godhacuu dhaan tarkaanfii barbaachisu kan fudhatu ta’uu daandiin balalii beeksisee jira. Nageenya imaltootaa eegsisuun kan inni dursa kennuuf ta’uu isaaf kanas cimsee kan itti fufu ta’uu mirkaneessee jira jechuun Faanaan gabaasee jira.


text:
Kan mana murtii yakkaa qoratu kan sadarkaa addunyaan shakkamanii turan ministeerri barnootaa Kenyaa Wiliaam Ruutoo himannaa irratti dhiyaate jalaa walaba ta'an. Guyyoota torbaaf falmiin seeraa erga eggeessamee booda kan hojii irraa rarraasamanii tuaran ministeerichi himannaa yakkaa irratti dhiyaate hafeefii jira.
Abbaan murtii ol aanaan Mr. Gilbar Muteenbii himannaa dhiyaate mormuu dhaan ragaa gahaan akka dhiyaatu gaaftaniiru. Kana jechuun yakki hin raawwanne jechuu miti, garuu ragaan dhiyaate ofi irraa falmachuuf quubsaa miti jedhan.
Mr. Ruutoon kan aangoo irraa rarraasaman ujummoo bishaaniif lafa bosaonaa doolaara miliyoona 3.4 baasu irraa walakkaa miliyoonaa fudhatan jedhamuun himannaa irratti dhiyaateen ture. Gabaasa guutuu MP3 tuquun dhaga'aa


text:
Awwaalli profeser Mesfin Weldemaariyaam Finfinnee keessatti raawwatamee jira. Profesor Mesfin gumii mirga namaa Itiyoopiyaa jedhu kan hundeessan yoo ta’u naamusa guddaa kan qaban fi hoogganoota abbaa irree biyya keessan hongee fi beela deebisee mudate ilaalchisuun ija jabummaan dura dhaabbatanii dubbachuun beekamu.
Qabsaa’ota mirga namaaf waggaa waggaatti badhaasa kennamu maqaa profeeser Weldemaariyaamiin kan qopheessu ta’uu gumiin mirga namaa Itiyoopiyaa beeksisee jira.
Yuniversitii Finfinnee keessattis giddu galli tokko maqaa isaaniitiin akka moggaasamu, maqaa isaaniitiinis waltajjiin tokko Finfinnee keessatti akka moggaasamu gaaffiin dhiyaatee jira. Sirni geggeessaa profeeser Mesfin galma Lideta jedhamuu kan Yuniversitii 6 kiiloo keessatti geggeessamee jira.
Sirna kana irratti prezidaantii Yuniversitichaa profeser Xaasoo Weldehaannaa dabalatee kanneen isaan dhiyeenyatti beekan hojii isaan Yuniversiticaaf hojjetan fi kitaabota isaan barreessan keessaa tuquu dhaan dubbataniiru. Fulbaana 19 bara 2013 du’aan boqotan.
Sirni awwaalcha isaaniis afaani yaa’iin mana maree obbo Taggesee Caafoo, ministeerotaa fi firoottan isaanii bakka argamanitti mana sagadaa Ortodoksii kidist Kateedraltti raawwatame.


text:
Mudde 24,2015 Adaamaa
Kanumaan wal qabatee mooraan yuuniversitii Adaamaa yeroo ammaa waraana Wayyaaneen marfamtee eegamaa jirti. Kunis halkan edaa Muddee 23/2015 halkan keessaa saa 8:30 irratti waraqoonni mooraa yuuniversitii Adaamatti bittimfamee bule – Muddee 25/2015 guyyaa itti barattoota keenya wareegamaniif yaadannoo taasisnuudha kanaan barattootni hunduu hucuu gaddaa uffachuu fi nyaata lagachuu akka qaban waamicha kan taasisuu – Barumsi Bilisummaa Booda kan jedhus waraqaan itti fufiinsa FDG barattoota oromoo mooraa yuuniversitii Adaamaa keessaaf waamichi taasifamee jira. Haaluma kanaan mootumman wayyaane yeroo ammaakana kan sodaan qabamee jiru fincilli barattootaa waan itti fufuuf humnuma isaatti fayadamuun dura dhaabbachuu amaleeddatee humna waraana agaazii gara mooraa yuuniversitii Adaamatti bobbaasee jira. Hidhamunii fi ajjeefamuun qabsoo keenyaaf duubatti nun deebisu jechaa jiru barattootni dhaabbilee barnootaa olaanoo irraa.


text:
Manni murtii Keeniyaa nama Dhabamuu Obbo Dabbasaa waliin walqabatee himatame irraatti ragaa dhaggeeffate. Obbo Dabbasan nama ganna 70ti, keeniyaa erga jiraachuu jalqabanii waggaa 30 ol yoo tahu, fulbaana 27 erga ayyaana Irreechaa miseensota hawaasa baqattoota Oromoo as Naayiroobii jiraatanii waliin kabajanii booda, bakka buuteen isaanii dhabame. Ergasiis maatiin isaanii mootummaa keeniyaaf kan beeksisan yoo ta’u, haga yoonaa garuu maanguddoon kuni eessa akka jiran baruun hin dandaa’amne.
Dhimma kana ka hordofaa jiru Poolisii Keeniyaa yoo ta’u, nama dhimma kanaan wal qabatee shakke jedhu irrattis Mana Murtii Naayiroobii Makadaraatti bitootessa gaafa 16/2016 ragaa dhaggeeffattee sanaan booda ammas ragaa hafe dhaggeeffachuuf beellama onkoloolessa 13, bara 2016 tti qabatee jira. Haa ta’uyyuu malee hawaasni baqattoota Oromoo Naayiroobii jiraatan, Obbo Dabbasaa Guyyoo barbaachuudhaafsochii gahaan hin godhamne jechuun komatu.
Obbo Dabbasaan mana obbo Shaamil Aliyyiitii bahanii dhabamani, Dhaddacha kan-irrattis akka ragaatti uffanni fi meeshaaleen aadaa Obbo Dabbasaan gaafa ayyaana irreechaa uffatanii fi qabatanii turan ka dhiyaatani yoo ta’u, dhimma kanaan wal qabatee abukaatoo obbo shaamil yoo gaafannu ‘meesholiinkuni mana obbo Shaamilitti argamuun ragaa guutuu ta’ee Obbo Shaamiliin yakkamaa hin taasisuu’ jechuun waraabbii sagaleetiin ala nuuf himanii jirani. Maanguddoon kun Lafa Keeniyaa keessa waggaa 30 ol jiraataniiru, irra caalaas baqattoota Oromoo as Naayiroobii jiraatani duukaadha baayyee walitti siqu turani. Hawaasa baqattoota Oromoo Naayiroobii jelatti gumii aadaa fi seenaa Oromoo baqattootabarsiisu tokko kan maqaan isaa isaa Argaa fi Dhageettii jedhamu keessatti, barsiisaa fi gaggeessaa akka turan miseensi gumii kanaa kan maqaan isaanii akka dhahamu hin feene tokko nuuf himaniiru.
Dhaddacha bitootessa 16 taa’ame kana irrattis, maatiin Obbo Dabbasaa Guyyoo argamanii jirani. Mucaan isaanii ka taate Darmii Dabbasaa Guyyoo akka jettuttii, dhimma mana murtii jiru kana irraa tarii abbaan koo argamuu…. argamuu dhabuus danda’aa anigaruu hamman danda’e kophaa koo ta’us deddeebi’ee gaafataan jira jetti. Poolisii Keeniyaas sadarkaa barbaachi maanguddoo kanaa maal irra akka jiru baruuf gaafannus, dhimmi kuni mana murtii jira kanaaf yeroodhaaf yaada itti kennuu hin dandeenyu deebii jedhu nuuf kennan. Onkoloolessa dhufus dhaddachi waa’ee dhabamuu obbo Dabbasaaf taa’u kuni kan inni walitti deebi’u, ragaa nama dhuunfaa tokkoo fi kan poolisii tokko dhaggeeffachuudhaafi.Visit website


text:
Dhiirota qofaaf!
Yeroon itti shamarree waliin chat godhan; waliin qoosanii haasaadhaan kofalsiisanii gaggabsan; waan ishiin jette hiriyyaa ofii waliin haasa’anii irratti mari’atan; murteessuu dadhabanii akka dhallaadduu bishaan keessaa kirkiran; ishii kanarraa amala ishii sanarraa bareeda tokkorraa sabboonummaa kaanirraa garraamummaa…. jaalatanii laga kun hundumtuu itti walga’ee yaa’uu waraabachuuf jedhanii dheebotanii dhaban ni darba. Kan kana hundaa rakkannee, muddamnee, calculate goonee, mari’annee jennu TAKKITTII rabbi nuu kaa’e san argachuufidha. Waanti ani har’a haasa’uu barbaade garuu ishii gaafa argannu gara boqonnaa biraatti ceena! Ni ulfoofti ykn garaatti baatti. Kun eebbaa waaqaa fi kabajaa guddaadha; nama gammachiisa. Akkamiin yoo ishiin mucaa lamaan keenyaa garaatti baattu haa kunuunsinuun dhimmakoo har’aati.
YOO HAATI MANAAKEE GARAATTI BAATTU AKKAMIIN KUNUUNSITAA?
1. Akkuma ulfaa’uu ishii barteen akka gammachuun guddaan sitti dhaga’ame itti himi. Tarii karoora kee malee dhufe ta’a; garuu karoora rabbii malee hin dhufne. Accept it!
2. Danda’aa ta’i. Haati manaakee yoo ulfooftu amalli ishii ni jijjiirama. Gaafii ni gammaddi; gaafii immoo sababuma malee lafaa katee boossi. Kana kan fidu hoormoonii qaama ishii keessaa jijjiiramu malee rakkoo ishii miti.
3. Akka ofii kee garaatti baatteetti jiraadhu. Kana jechuun fkn yoo dooktarri ishii buna hin dhugiin jedheera ta’e atis waliin dhiisi. Bira teessee dhugdee akka itti dhaga’amu hin godhiin. Alkoolii, fi kkf illlee akkasuma.
4. Gara mana yaalaa yoo ishiin deemtu yeroo hunda waliin deemi. Uumaa rabbii ta’ee ishiin garaatti baatte malee mucaan gaafa dhalatu qixxeedha. Waan salphaa miti kun hedduu sitti gammaddi.
5. Akkuma dur yeroo hin ulfaa’iinii sana akka ishiin bareeddu itti himi. Yoo ulfooftu haati manaakee qaamaan kan duraa irraa baay’ee jijjiiramti. Kanaaf jecha akka iji kee ammallee ishii irra jiru, akka sitti bareeddu beekuu barbaaddi. Sin gaafattu, utuma ishiin sin gaafatiin itti himi.
6. Yoo dhukkubaatti cinaa dhaabadhu. Dubartoonni ulfaa 75% kan ta’an morning sickness ni dhukkubsatu. Nyaanni yoo nyaatan garaa hin taa’u oldeebi’a. Atimmoo zinjibila danfisii kenniif.
WE ARE RESPONSIBLE TO MAKE HAPPY FAMILY!
“Deessuun qananiidha”
Ni ulfoofti ykn garaatti baatti. Kun eebbaa waaqaa fi kabajaa guddaadha; nama gammachiisa.
Dhiirota qofaaf!


text:
Onkoloolessa 17,2017 /Guyyaa har’aa Magaalaa Mattuutti Qeerroo fi hawaasni Oromoo marti hiriira bahuun tokkummaa isaanii agarsiisuun dhaadannoo dhageessaisaa oolanii nagaan galaniiru jedhee Qeerroon Aanaa Bachoo gabaaseera.Akkasumas Magaalaa Naqqamteetti Qeerrooni fi hawaasno Oromoo bifa addaan hiriira walirraa hin cinne adeemsisaa oluu isaani qeerroon naaf ifoomseera.
Bifuma walfakkaatuun Godina H.G.W magaalaa Shaambuuttis Qeerroo fi hawaasni Oromoo hiriira bahuun mormii isaanii dhageessisuun bifa ho’aadhaan adeemsisuun nagaan xumuruu danda’aniiru jedhee qeerroon magaalaa Shambuu kan odeeffannoo naaf kenne.
Akkasumas Godina Qellem Wallaggaas bifuma wal fakkaatuun hiriirri han itti fufee jiruu fi Godina Lixa Wallaggaa Magaalaa Gimbii fi Aanolee Godicha jala jiran mormii isaanii kan itti fufanii jiran ta’uu qeerroon magaalaa Mandii fi qeerroon Magaalaa Gimbii kan naaf ifoomsan.
*Bu’uuruma kanaan Qeerroon Godina Buunnoo Beddellees fincila kanaaf qophii isaanii xumuranii kan jiran ta’uu qaamaan magaalaa Beddelle..
Continue reading
Olmaa Oromiyaa
Aside
Onkoloolessa 17,2017 /Guyyaa har’aa Magaalaa Mattuutti Qeerroo fi hawaasni Oromoo marti hiriira bahuun tokkummaa isaanii agarsiisuun dhaadannoo dhageessaisaa oolanii nagaan galaniiru jedhee Qeerroon Aanaa Bachoo gabaaseera.Akkasumas Magaalaa Naqqamteetti Qeerrooni fi hawaasno Oromoo bifa addaan hiriira walirraa hin cinne adeemsisaa oluu isaani qeerroon naaf ifoomseera.


text:
Hegeree Oromiyaatiin
Kana jedhan Obbo Edwaard Sunuden nama CIA waliin dhimma Al-qaa’idaa irratti yaro dheeraa hojjachaa turee hoggaa tahuu garuu yero ammaa CIA jalaa baafate biyya raashiyaa magaalaa mosko keysatti jiraachaa jira.
Obbo Edwaard Sonoden gaazexaa mosko ja’amuf akka ibsetti Usamaa bin-laadin akka namni hedduun itti hubachaa jiru kana oso hin tahin nama CIA waliin hojjachaa ture tahuu ibsee jira.
Hojjataan CIA Obbo Edwaard Sonoden itti dabaludhaan Usaamaa bin-laadin yero ammaa biyya amrekaa magaalaa haawaayi ja’amuti keysatti tajaajila guddaa dhaabbanni basaasota amrekaa CIA ja’amun bekkamu godhaafi jiru jalatti kan jiraachaa jiru tahu hubachise jira.
Sonoden gaafa CIA amrekaa waliin hojjachaa turtti dhimma usaamaa bin-laadin ni ajjefame jechuu fakkeysu irratti kan hojjachaa ture tahuu ibse , yero gabaaba bodatti qunnamtii bin-laadini fi CIA amrekaa jiddu jirtu fi turte irratti kitaabaa kan qopheysaa jiran tahuus dubbate jira.
Tanaafuu Usamaa bin-laadin ni du’e fakkeyame male kan hin du’inii jiru tahuu caalaa shek Usaamaan nama CIA waliin hidhata guddaa qabufi waliin hojjachaa ture tahuu basaasni CIA amrekaa duraanii obbo edwaard sunoden ibse jira.
Gabaasa kana kan qopheyse Al-Jazeera chanal .
Baruumsi bu'ura jireenya ilma namaati. Barnoonni bu'ura waa hundaati. Manni barnootaa naannoo kee jiraachuu jechuun…
The Conflict Testing Ethiopia’s Nobel-Winning Leader
For several months, Ethiopia has witnessed an escalation of threats on various fronts, both internal…
In a sign of growing concern in Washington about the Civil War in Ethiopia, the…
NAIROBI, Kenya — Once home to one of Africa's fastest-growing economies, Ethiopia is struggling as…
On September 11, 2022, the Government of Tigray External Affairs Office released a statement indicating their willingness…