text:
Qalbeessaa Dhangi’aati
Habashummaarra abshaalummaa qabaatanii yoo qabsaa’an Bilisummaa saba ofii mirkaneessu. Qaamonni Habashummaa qaama isaanii taasifatanii halagaa waliin dibbee reebaniif halagaan nu ajjeesaa jiru waliif Huuruu Harreeti. Inni nu ajjeesuus caasaa nu ajjeesuf inni golgaa ta’us tokkuma. Har’a uummanni Oromoo uummata biraa irraa jibbee akka hinqabne namuu cimsee beeka. Qabsaa’onni Oromoos saba ollaa biyya abbaasaanii Oromiyaaf jibba humaatuu akka hinqabne beekamaadha. Gaaffiin keenya garuu; gaaffii abbaa biyyuummaa ta’ee utuu jiruu,
namoonni gogaa Oromoo keessi habashaa gara gaaffii dimokiraasiitti dabsaa yoo jiran ilaalaa turre.
Gaaffii keenya halagaaf Gaangoon halagaan yaabbatee ittiin nutti dhugu yeroo kamuu kabajanii qixa sirna qabeessaan ilaalaa hinturre,
fuulduratti gaaffii keenya daddabsuu dhiisuun soba dubbiti. Har’a golli halagaan nyaatamee saatii bososaa jirutti daara baasuuf
bayyanachiisuurratti kanneen ganamaa galgala irriba dhabaa bulan maqaa Oromoo maxxanfatanii akkasuma maqaa hogganummaa uummata qabatanii utuu jiranii waan uummata keenya barnadeessuuf dhabamsiisuuf daandii saaqaa utuu jiraniis argaa jirra.
Araadni biraan eenyurraas eessattis nu qabe hinbeeku jechuuf araada Oromiyaa Bilisaaf walabaa sana dhibbaa dhibbatti akka qabnu namuu
beeka. Dheebuun keenyas waan dheebonne argachuun dheebuu baana malee waan dheebonne nurkatii rukutanii dhangalaasaa waan hinmalle nu
obaasuun dheebuu keenya nu hinbaasu. Beelas qabna beelli keenya guddan keenyarratti abbaa ta’uun yoom nama ofiin of bulchu taanaadha. Kanaan alatti hariiroo gaa’elaa qamaa biroo faanaa saatii kamiif akka hinfeeneef hinbarnaanne eenyullen cimsee beeka.
OPDO’n guyyaa guyyaan yakka jallataa oomishaa bulti. Yakkishee kaleessaayyuu utuu ishee abaarsisaa jiruu dabalataan yakkoota seenaaf
Seerri gaafatu dalaguuf guyyuu dhiphataa oolti. “Tokko dhuufuun namummaa lama dhuufuun Harrummaadha” jedhu. Kaleessa tarii beektees
utuu hinbeekinis dogoggoruun waanuma jiru. Yaa ta’uutii wanti umurii ishee guutuu uummata isheen akka nagaa dhabduuf abaaramtu dalagduuf
waan biraati. Kaleessa Gaangoo taatee halagaan yaabbatee Oromiyaa keessa ittiin shaaffadaa tureera. Har’as Gaangoo halagaa baatuuf
Harree ba’aa halagaaf baatu ta’uu ittuu jabeessuutti akka jirtu argaa jirra. Daandiin daandii dabaa akka ta’e namuu beeka. Akeekni ijaarama
isheetis lafa Oromoo ittiin saamuuf apbuuda Oromoo ittiin kan dhuunfaa taasifachuuf halagaan akka ishee bixxile matumtishee beekti.
Utuu kana hundaa haalaan jabeeasitee beektuu, yakkoota ulfaatoo kaleessa gochaa turteen uummanni Oromoo balaaleffataa utuu jiruu irraa
irratti dabalataan Hakka dalaguu irratti bobba’uun ishee egeree jireenya ofitti cuqqaaluu akka hintaaneen shakkaaf. Yeroo hedduu waan
obsee nama dhaggeeffatu caqasuun gaariidha. Qaamni obsa daneessu obsa fixannaan murtii keessa deebii hinqabne akka murteeffatu hubachuun
irraa eegama. Uummanni keenya OPDO akka mucaa daa’imaatti urursaa yoona ga’eera jechuun wal’aalummaaf kana gootiif nii barti nii
barsiifnaaf yakka ishee hedduu irra darbaa yoona gaheera. Haabadan kana booda Obsi sun waan dhumate fakkaata. Daa’imni wal’aalalaadha nii
bara jedhan dabaan guddatee ilma dabaaf jallina karoorsaa bulu ta’uutu argamaa jira.
OPDO’n uummata Oromoof balaa guddaa akka karoorsaa jirtu himamaa jira. Keessattuu ilma Oromoof Oromoo mana hidhaatti guuruu, Qeerroo adamsuun qabsoo dadhabsiisuuf Leenjiin akka walii isaanii kennamaa jirutu himama. Isa kana egaa ifgaaguruu isheeti jennee fudhanna. Budaan
tokkoyyuu hintollee lakkuu dhalti. OPDOnis yakka waggaa waggaan, ji’a ji’aan hmguyyaa gara guyyaatti dalaguu itti fuftee jirti. Egaan egeree
jireenyashee isheetu murteeffata jira jechuun fedha.
Horaa Bulaa
Injifannoon Uummata Oromoof
GGXG
Qalbeessaa Dhangi’aati
Amajji 2018
Finfinnee Oromiyaa


c: text/html

text:
“Ni turra malee ni urraa” jete gundaan alaa Manatti galuuf.
Taaju Usmaan
Labsiin arriifachisaan erga telefishiini (tv) mootummaatin ibsame irraa caalaqabe gaffiilee gara garaa darabamaa jiru. Yeroo ammaa kanatti biyyattiin rakkoo siyaasaa guddaa keessa osoo jirtu. Akkasumas haalli nageenyii biyyattii yeroo irraa gara yerootti cimaa deemen, walitti bu’iinsa naannoolee fi gaffiilee gara garaa yeroo itti baayyata dhufaniti. Mirgoota namoomaa adda addaa dhorku kana akka furmaatati. Labsii Arriifachisa kan akka filannoti fudhachuun isaa, Rakkoowwan ciccimmo kanaaf akka furmaatati fudhachuun karaalee ittiin hiikuu kan biroo hin jiruu jedhamee gaffiilee gara garaa darabamaa jiru.
Haaluma kanaan walqabatee inbaasiiwaan aduunya gara Poolaandi garaa mormaani jiru. Ameerikaa inbaasiin haala kanaan dura dhagahame hin beekkamneen jechoota cimaan ibsameef jira, Labsiicha waajjinis “gonkumaa akka hin qebalee” fi rakkoowwan biyyattii keessaa jiruu kan ciimsuu malee furmaata ta’u akka hin dandeenye fi haala gorsaa taheenis ibsiitee fi jirti mootummaa biyyattii dhaaf.
Labsiin arriifachisaan kun kan baheef, Ummattaa Oromoo akkuma Labsiicha kanaan dura bahee dabarse sana. ilmaan Oromoo kumaatamatti lakkaawwaman ajjeesuun fi kumaatama hedduu hidhaaman, akkasumas jeequmsa fi rakkoowwan hedduu kan sababa tahee. Bu’a tokko malee kan darbe. Ammas tanani Labsiin kun rakko Ummattaa Oromootiif kan furmaata tahuu hin dandeenye fi rakkoo siyaasaa biyyattii keessaa jiruu kan dhabasiisu hin dandeenye dha. Inmaayyuu. Rakkoowwan adda addaa fi jeequmsi akka ka’uuf cimsee baballisuu danda’a.
Mootummaan Wayyaanee yeroo ammaa kanatti Ummattaa Oromoo irratti rakko gudda fiduuf deemaa jira.akkuma beekkamu ummanni keenya yeroo dheeraaf Mirgaa isaa egsiisuuf, gaffiilee mirgaa , ofiin of bulchuu, Ajjeechaan,hidhaan, lafa ofii irraa buqqisuuu fi akkasumas hiriira mormii gadhama jiru, tokkummaa uummata keenya addaan baasuu fi qooda dhaan qabsoo bilisummaa uummata Oromoo cimaa dhufee kan lamasheesuu fi dhaabamasisuf kan labsaame dha. Kanaaf labsii arriifachisaa kan karaa dandeenyu marani falmachuun diriqama lammumma keenyati , sababa qabsoo cimaa taasisuun hiriira mormii fi Addimmaa mana keessa tahuufi lagaan diingadee guyyaa sadi’i (3)f Ummattaa Oromootiin godhameen hidhaamtootin siyaasaa, abbootii ammantaa, gazeexesitota hiikamani jiru.sochii Qeerroo ti. Toftaa nu barbaachisa.
Beekumsii dhugaa:- nama guddisa, dhugaa dubbachuun nama gargaara. Daandii haqa:- ilaalcha keenyaa kan dhugaa ilaala madalla. Bilisummaan, kara itti guddaanu fi karaa itti fayyadamanu dha. Bilisummaan kara hundanu madalamu qaba,kaanan booda namaaf yaaduu uummataafi fayyaduu ykn bu’aa guddaa argamsiisu dha. Bilisummaan bu’aa bahii hedduu keessa darbee argama.
Yeroo hunda mootummaan Wayyaanee seericha kan hin eganee fi kana hin kabaajane dha. Akka fkn, kewwata 37. Mirgaa haqaa aragachu. (Right of access to justice). Kewwata 10, Mirgoota namoomaa fi dimokiraatawaa yeroo kammiiyu mirgii fi haqqani ummataa Oromootiif ilaalmeesa kabajameesa hin beeku. Kewwata 29 mirgaa ilaalcha Yaada Bilisummaa qabachuu fi ibsuu. (Right of thought opinion and expression). Jedhuun yaada falmii ykn immoo ilaalcha addaa mootummaa irraa yommuu qabate. Ykn kewwata 9, Ol-aantumaa Heerichaa (supremely of the Constitution). Ibsuu dhaan yommuu dubbate, waan yaada kee Bilisummaan ibsiitee gaaffii mirgaa gafachuu keetin fi Ol-aantumaa Heerichaa dubbachuu keetif qofa akka shororkeessummaa ilaalmata. mootummaa Wayyaanee agaazii erguu sii ajjeesisun, hidhaamu. Kanaaf filannoo qabanu mootummaa nama nyaata kan ballessuunu moo’achuun tokkummaan irratti hojjatamuu qaba.
Yommuu rakkinni uummame sodachuun bada mooti, sababni isaas akka atii itti yaaduu fi toftaa mala ittiin barbaaduu sii beeksisa. Garuu mootummaan Wayyaanee uummata keenyaaf sodaa fi jibbinisaa waan nuuf qabuufi, sodaa fi jibbinisaa yommuu walitti dhufee baayyee bada dha.waan sana ajjeesunii ballessu malee toftaa biroo hin qabuu. Kanaaf Tplf ummata keenyaa rraatti badii geessa jiruu kana dhaabamasisuf ofii irraa buqqisuuf haala fi istaarateejii waayyaanee keessa akka hin seenne tti. Haala qaroomiina qabuuni, Toftaa fi mala adda addaa tahee fi tokkummaa dhaan itti fayyadamuu qaban.
Gonkumaayu Labsii arriifachisaa kana hin qablu. Labsiichii gababuumati, qabsoo bilisummaa uummata Oromoo lamasheesuu fi siyaasaa (polotikaaleen) garan garasa bitaansuun akka hin jirree fi akka partiileen siyaasaa humna hin qabne gochuuni. Biyyatti akka barbaadeti bituu barbaada. Kuni hin ta’u.qabsoon itti Fufaa Bilisummaa keenya hamma argiinuti.
Bilisummaan uummataa keenyaaf!

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Adoolessi 13-Guyyaa Fiinifnnee ti!
Ummatni Oromoo guyyaa gabrummaa jalatti kufe irraa kaasee bilisummaa fi walabummaa isaa deebifachuu wareegama baasaa as gahe. Ammas wareegama qaqqaalii baasaa jira. Boris, ifitaanis haga bilisummaan Oromoo mirkanaawuutti wareegama baasuun waan dhaabbatu hin ta´u.
Sabboontotni Oromoo hedduu golee Oromiyaa mara keessatti falmaa mirga abbaa biyyummaa isaani deebifachuuf diddaa godhaniin wareegama qaqqaalii baasanii jiru. Seenaan bara baraan isaan yaadatti, warri diddaa abbaa biyyummaa Oromoo irratti wareegaman bara baraan yaadatamaa jiraatu.
Bara 2001 keessa Gootooti barattooti Oromoo murtii dabaa wayyaaneen dhimma Finfinnee irratti dabarsite fi lukkeen hojiitti hiikuuf tattaafatte mormuun gaaffii kaasan, maanguddoon Oromoo kan Waldaa Maccaa fi Tulamaas hiriira nagaa bahaniif deebbiin isaaniif kenname reebicha, gidiraa, hidhaa fi ajjeechaa ture, Gaaffii kana waliin wal qabatee goototi barattoota Oromoo hedduu wareega qaalii lubbuu itti baasanii jiru, isaan keessaa warra dhimma kanaaf mana hidhaatti gidirfamaa fi rasaasaan rukutamanii ajjeefaman kumaatamaan lakkaawamu!
Dhimma kana waliin wal qabatee barattooti Oromoo hedduu barnoota irraa arihamaniru, maanguddoon keenyi biyya isaani irraatti kabajaa dhabanii ulee fi kophee polisiin reebamuu fi dhiitamuun salphifamaniiru, ilmaan Oromoon hedduu lubbuu isaani qaaliis itti wareeganii jiru. Gootonni sabbontotni Oromoo hoogganoota Waldaa Maccaa fi Tuulama dabalatee barattooti Oromoo yuniversity finfinnee itti hidhamaniiru.
Haqi hin qalla`atti malee hin cittuf filannoo camsaa 2005 irraa kaasanii ammoo akeeka wayyanoonni fedhii isaanii kan dantaa dinagdee fi aangoo siyaasaa biyyittii keessaa qaban tikfachuuf qofa akka waajjironni Oromiyaa gara adaamaatti naannahan irratti murtaahee, wareegamni qaqqaalii itti bahe kana sababeeffachuun akka gara Finfinneetti deebihan sossobuuf tattaafatamee ture.
Hawwiin murnoota sirna Impayera Itophiyaa bulchanii fi bulchuuf hawwani Finfinnee dhuunfatanii Oromoo irraa qabeenya saamuuf qaban har’allee guddaa dha. Oromoo bahaa fi dhihaa gargar baasuuf yaaliin tolfame salphaa miti. Oromoo Finfinnee keessaa qulqullessuuf hojiin diinni hin dalagne hin turre.
Ammas TPLF karoora daangaa saaminsa ishee babal’ifachuuf jecha maqaa ‘master planiin’ karoorfatte harkaa fashallaan, maqaa labsii dantaa Oromoon Finfinnee irraa qabu nan kabachiisa jettee as baatee jirti. Kunis labsa qullaa kan dantaa Oromoo eegun hafee, mirga namni tokko akka namaatti qabu tiksuuf kan of waakkatu dha.
Haala kana yaadachuuf wayyanonni Oromoo biyya isaa keessaa baasuun daangaa keessatti basha`an tolfachuuf Godina Addaa Naannawaa Finfinnee jechuun, magaalota Oromoo irraa fudhachuu fi Oromoo lafa isaa irraa dhiibuun, abbaa biyyummaa isaas haaluuf hojiin dalagamaa ture akka itti fufe ifaan mul’isa.
Ummatni Oromoo shira kana akka haalaan hubatuuf jecha Waldaan Maccaa fi Tulamaa bara 2001 irraa eegalee akka Adoolessi 13, uummata Oromoo biratti akka bakka qabaatu labsamuun ni yaadatama. Bara sana irraa eegalee Oromoon dhimma kana quba qabu guyyaa kana gaddaan yaadachaa turuun beekama. Ammas guyyaa murtii dabaa Oromoo biyya isaa keessaa baasuuf murtaahe kana Oromoon bara baraan gochaa hammeenya diinaan irratti murtaahee fi raawwatee yaadatun mirga abbaa biyyummaa Finfinnee irratti qabu akka deebifatu wal yaadachiisna. Ammas murtii yeroo sanaa jajjabeessuun akka bara baraan yaadatamu wal yaadachiisna. Murtiin diinotaan bara sana darbe ammas bifa haarayaan ‘labsii dantaa Oromoon Finfinnee irratti qabu’ tiksinaaf jedhu baasuun guyyaa murtii dabaa sana nu yaadachiisa, guyyaa kana Oromoon haala amma keessa jiruun yaadate oola, Oromoon dhimma kana irratti gadduu qofaa osoo hin taane mirga abbaa biyyummaa isaa kabachiisuuf wal gurmeessuun sochii isaa isa fuula duraaf yeroon itti of qophessu amma.
Akeeka Guyyaa Finfinnee
- Oromoon abbaa biyyaa ta`uu wal yaadachiisu, Oromiyaan kan Oromoo ta’uu; Fifinneen ammoo handhuura Oromiyaa ta`uu wal hubachiisuun Oromoon dantaa bulchiinsaa fi dinagdee Finfinnee irraatti qabuuf bifa kamiinu akka argatu falmaa gochuu itti fufuu, dantaan siyaasaa, bulchiinsaa fi dinagdee kunis akka seeraan mirkanaahuu gaafachuun raggaasisu,
- Wareegama dhimma Finfinnee fi Abbaa biyyummaa Oromoo kabachiisuuf godhame keessatti bahe wal yaadachisuun wareegmaa kana firii itti gochuuf wal ijaaruun wal jabeessuuf,
- Gootota Oromoo dhimma qabsoo bilisummaa Oromoo fi abbaa biyyummaa Oromoon Finfinnee irratti qabu kabachiisuuf irratti wareegama qaamaa, qalbii fi lubbuu isaanii dabarsanii kennan yaadachuuf, hidhamtoota Oromoo dhimma kanaa fi gaaffii abbaa biyyummaa Oromoof jedhanii gidiraa argaa jiran yaadachuun, yaada jaallan mana hidhaa jiran kana galmaan gahuuf dhalooti dhufu irratti hojjechuu fi wal barsiisuuf,
Raawwii Isaa
- Dhimma finfinnee fi dhimma abbaa biyyummaa Oromoo wal barsiisu,
- Haala ittiin Oromoon biyya isaa dhuunfachuu dandahu irratti marihachuu, yaada walii kennuu, wal gurmeessuu, wal gootomsuu, wal jabeessu irratti wal gorfachuu fi wal bilcheessuu.
- Guyyaa Adoolessa 13 bara 2017 guyyaa guutuu Oromoon bakka jirutti dhimma kana irratti wal marihachaa fi wal yaadachiisaa akkaataa itti of jabeessuu irratti marihachuun ejjennoo isaa ummata Oromoof karaa sabqunnamtii hawaasaa fi sabqunnamtiilee jiran mara dabarfachuu.
- Jiraattooti magaalaa fi baadiyyaa dhimma kana dursanii dhaqabsiisuun, namuu qalbii guutuun guyyaa kanatti dhimma finfinnee yaadachaa fi wal barsiisaa akka oolu irratti hojjechuu,
- Seenaa Finfinnee gabaabaa wal barsiisuuf fi Faaruu Finfinee faarfachuu da´immanii fi shamarran faaruu kana barsiifachun fi akka faarfatan gochuun akka dhimmi finfinnee qaama gaaffii Oromoo walii galaa waliin wal qabatu wal hubachiisuu,
Seenaa Finfinnee keessaa waan muraasa Oromoon wal barsiisu qabu.
Abbaa biyyummaa Oromoo hubachuuf Finfineen kan Oromoo ta´uun isaa shakkiin hin jiru, kana seeraa fi seenaan hardhallee borullee itti gaafatnu ta´a. Kanaaf kana duuba Oromoon bakkoota kana qalbeeffatee itti dhimma bahu koreen dhimma Finfinnee irratti dalagaa turte baroottan 10 dura labsite wal yaadachiisna.
Cabiinsa Halagaa Dura Ilmaan Oromootu Finfinnee Bulchaa Turan
- Caffeen Tuulamaa kan bulaa turte gooticha Oromoo Tufaa Munaanta`uu
- Birbirsa fi Manni Gullallee kan bulchaa ture Qajeelaa Dooyyo
- Teechoo kan bulchaa ture Guddataa Araddoo
- Boolee Kan bulchaa ture Shubu Ejersaa
- Boolee Bulbulaa kan bulchaa ture Soraa Lomee
- Kolfee kan bulchaa ture Axale Jatanii
- Dalattii/Qaraaniyo kan bulchaa ture Jamo Dabalee
- Jarsaye kan bulchaa ture Galatee Ashate
- Eekkaa/Yakkaa kan bulchaa ture Abeebee Tufa
Karra Shanan Finfinnee
- Karra Qirxi – karra gara kaaba geessu
- Karra Qoree – karaa Jimmatti geessu
- Karra Allo- Karaa Walloo/Daseetti nama geessu
- Karra Qaallu/Qaallitti- karaa Bishooftuutti nama geessu
- Karra Gafarsaa- Gara dhiyaatti nu geessu
Bulchiinsta duraanii keessatti akkaataa onoonni wal qoodan akka armaan gadiiti.
- Ona Caffee Tumaa
- Finfinnee – Hora saawwan gullallee fi galaan araabaa turan amma bakka Filwuha jedhamu ssana.
- Hurufa Boombii- Bakka maqaan ammaa jaanmedsaa, Embasii Egypt , Hospitaala minilik, bakka qubtuma waraanaa isaanii godhatan dha.
- Dirree Caffee Araaraa- Bakka amma Yuniversity kilo jaha/sidist kilo/, Hospitaala Yakkaatiti 12 jedhamu dabalatee fi naannoo isaa jiru dha.
- Dhummuggaa – bakka amma Ginfillee jedhamu irra ture.
- Keelloo Masqalaa- Bakka amma kilo yuniversity kiiloo Afur jiruu, parlaamaa, Bataskaana qiddist Maramii, fi qiddist Sillasee, bakka amma baasha waldeechilot jedhamu, fi bakka amma xiyyit beet jedhamu.
- Tulluu Heexoo Diimtuu – bakka amma masaraan mootummoota habashaa jiru, taboti gabrelii jiruu, buufata polisaa 6eessa fi bakka baahitaa jidhamu.
- Dhaka Araara – Bakka amma fit berr, bakka police garaj jedhamu, bakka amma hooteelli sharaatan jiru, bakka etege mask jedhamu, fi bakka amma hoteelli hilton jiru.
- Qarsaa- kun ammoo bakka amma kasanchis jedhamu irraa kaasee haga xizzit bet jedhamutti ammata
- Awwaaroo- bakkuma amma awwaaroo jedhamu dha
- Hulluuqo kormaa- bakka amma bataskaanni esxifanos jedhamu jiru, bakka amma masqal addababay jedhamu, fi bakka amma raas birru safar jedhamu ammata.
- Hora finfinnee- bakka amma filwuha jedhamee beekamu, bakka mana masaraa mootummaa isa lammaffaa fi awwaaree dabalata.
- Dolloo Biddeena – bakka amma baqlo beet,gotaraa fi walloo safar jedhamu
- Dabaso – bakka amma lagahar mashulakiyaa jedhamu.
- Haada Amma – bakka amma teelee Garaje, bataskaana carqos jedhamu jiru kana turan.
- Ona Birbirsa Yaa´i Goroo
- Waddeessa – bakka amma pizassaa, charchar godanaa, fi araadaa giyorgis jedhamu kana
- Maarama Birbirsa – bakka amma bataskaanni gorgis jiru
- Ona Qarsaa
- Hurufa Raaree – bakka amma buufati konkolaataa dhaabbatu, bakka amma raas ganamee safar jedhamu fi addisuu mikaêl dabalatu dha.
- Sokorru – Bakka amma hospitaala Amanu´el jiru, bakka amma dhaabbii midhanii(ehil baranda), masalamizaa, fi kuas meedaa jedhamu ammata.
- Sulula garbii – Bakka amma taklahymanot fi cid tara jedhamee beekamu ture,
- Garbi – bakka amma sangaa tara fi ambaxxa makkalakayaa jiru sana dha,
- Qarsaa – bakka amma markaatoo jedhamu, amerikaan gibbii, fi masgiida Anuwaar isa gudda fi naannoo isaa dabalata.
- Baro Kormaa – bakka amma gollaa mika´el, ras tasamma safar, hospitaala xiqur ambassaa, fi bakka waajirrii dhimma daangaa cehuu (imegrashin) jedhamu ammata.
- Dache Golbaa – bakka amma addis katamaa jedhamu kana
- Ona Gullallee ykn Mana Gullallee
- Adaamii- bakka amma bataskaanni rufaa´el jedhamu jiru, sameen mazagajaa, fi sameen total jedhamn fi naannoo ishee ammata
- Didiimtu – bakka amma shogolee jedhamee beekamu ammata.
- Qaallee – Bakka amma askoo jedhamu
- Fiichee – Bakka amma dahannoo xaliyaani ykn xaliyaan mishig jedhamu.
- Kattaa – ammas kattaa jedhaama
- Burayyuu – Bakka amma burrayyuu, fi gafarsaa jiru dha,
- Harbuu Irreechaa – bakka amma raas hayiluu safar jedhamu
- Ona Abbichu
- Burqaa Ejeree – Bakka amma enxooxxoo kidana mirat jedhamu, fi bakka amma Imbasiin faransaay irra qubatee fi naannoo isaa.
- Baddaa Ejersaa – Bakka amma Iyyasuus ras kaasaa safar jedhamu
- Huruma – Bakka amma Imbaasiin Faransaz, Xalizaani fi bataskaanni Aabboo jedhamu jiru ammata
- Ona Xiixaa (enxooxxoo)
- Haxxee laalii – bakka amma shiroo meedaa fi enxooxxoo maramiin jiran fi naannoo isaa ammata
- Muujjaa – bakka amma shiroo meedaa jiru keessatu itti waamama.
- Waayyuu – bakka amma qacanee madanalam jedhamu ture
- Karaa Qorxii – bakka amma balay yallaqaa mangad jedhamuu fi samen bar jedhamu ammata.
- Ona Ekkaa.
- Burqaa Qorichaa – Bakka amma yakkaa mika´el xabal, laga qabbana, fi lga daadhii jiran dabalata
- Karaa alloo riqicha – Bakka amma Imbasiin engiliz, Imbasiin Jarmany, fi Imbasiin Raashaa jiran dabalata.
- Harbuu – bakka amma gurd shoolaa jedhamu dha
- Kotabee – Ammas kotabee jedhama
- Doqaa Booraa – Bakka amma haya hulat mazoriyaa jedhamu dabalata
- Ona Boolee
- Garjii – Ammas garjii dhumaan beekama
- Bulbulaa – Ammas Bulbulaa dhan beekama
- Warra ganuu – Ammas warra ganuun beekama
- Ona Teechoo
- Golboo – bakka amma Marqos, warshaa qadaaddi (qorkii), qaallitti, qeeraa, gofaa jedhaman ammata.
- Lumee – bakka amma bataskaana yooseef jiru kana dabalata
- Laaftoo Tumtuu – bakka amma bunnaa bord jedhamu ammata
- Jaajaa – bakka amma biheere tsigee jedhamu ammata
- Tulluu ejersaa – bakka amma hannaa marizaam jedhamu ammata
- Tulluu dheertuu – bakka amma gofaa beetamangist jedhamu ammata
- Baaboo – bakka amma addisuu qeeraa jedhamu dabalata
- Sammuu Gullallee – bakka amma meettaa darichaa jedhamu ammata
- Ona Caffee Annanii
- Caffee muudaa – Bakka amma manni murtii ol aanaa jiru (lidataa) ammata
- Harbuu – Bakka amma meksikoo, mana barnoota tagbaara id jiru, mana adabaa finfinnee, bakka saar bet jedhamu, bakka geejjaa safar jedhamu, mana barnootaa dajjaa baalchaa, bakka oomisha dhugaatii wazin xajji, bakka oomisha kokaa kollaa dabalata,
- Harawaa – bakka amma oomishini haadaa jiru ( qaacaa fabrika) jedhamu dabalata.
- Ona Jaarsayu
- calcali – bakka amma sar bet jedhamu dabalata
- Mardee – bakka amma arogee awropilan marefiza, midir xor, ganda tolasaa, fi raphii jedhaman ammata
- Bakkanniisa – bakka amma makkaanisaa jedhamee waamamu dha.
- Ona Kolfee
- Daalattii – bakka amma qaraniyoo jedhamee waamamu,
- Labu – bakka amma siga meeda, taxaq xor safar jedhamu ammata
- Xaro – bakka amma axanaa taraa fi faxino darash jedhamu ammata.
Faaruu(sirba) Finfinnee
Finfinnee! Finfinnee!
Handhuura Oromiyaa
Biyya abbaa kiyyaa
Si utubaan biyyaa
Finfinneen keenyumma kan Oromooti
Halagaan haga keenya mirga hin qabu itti
Biyyi keenyi keenya eenyuuf gad lakkisna
Irratti wareegamne seenaa galmeeffanna.
Nu Oromoo malee abban biyyaa hin jiru
Biyya Abbaa Gadaa kanbeekne haa baru.
Haawwannisaa fi yeeyyi sirratti qubsiisani
Maqaa kee haqanii ababaa jedhani
Oromoo dhiibanii,
Moggatti baasani
Abbooma mulqanii
Jiruunis dhaalani
Nu Oromoo malee abban biyyaa hin jiru
Biyya Abbaa Gadaa kanbeekne haa baru.
Guddaafaa fi gufuun sirraa haxaawamtee
Qilleensa walaba kan duree goonfatte
Sirna Abbaa Gadaa keetiin of bulchitee
Ni waarta Finfinnee yoomiyyuu jiraatte,
Nu Oromoo malee abbaan biyyaa hin jiru,
Biyya Abbaa Gadaa kan bariin haa baru.
Finfinneen keenyuma kan Oromooti
Halagaan haga keenya miga hinqabu itti
Biyyi teenya keenya eenyuuf gad lakkisana
Irratti wareegamne seenaa galmeeffanna
Nu Oromoo malee abbaan biyyaa hin jiru,
Biyya Abbaa Gadaa kan biraan haa baru.
Biyya Abbaan Gadaa finfinnee dha duru!
Injifannoon Ummata Oromoof!!
Gadaan Gadaa Bilisummaati!!


text:
“biyyoonni miseensa gamtichaa hundi walgahii kana irratti hirmaachuun isaanii, Gamtaa kana diigamiinsa irraa kan baraaru waantaheef milkaayina guddaadha”
Walgahiin idilee biyyoota galoo galaana Arabiyaa Magaalaa Kuweeyt keessatti guyyaa har’aa kan jalqabame yoot tahu, Amiirri Kuweeyt Shekh Sabaah Al Ahmad Al Sabaah hasaawa baniinsaa godheen,
jechuun dubbate.
Walgahiin ammaa kun eega biyyoonni Arabaa Qaxar irra qoqqobbii kaayanii ji’a 6 booda gaggeeffame. Mootummaan Kuweeyt wal dhabbii Qaxarii fi Biyyoota Arabaa kana furuudhaaf yaalaa turus milkaayuu hin dandeenye.
Walgahii har’aa kana irratti Amiirri Qaxar Shekh Tamiim Bin Hamad Al-Saanii kan hirmaate akka ta’ee fi Emireetii fi Sa’udiin ammoo Ministeerota haajaa alaa isaaniitiin kan hirmaataa jiran tahuu gabaasni arganne ni mul’isa. Bahreeyn ammoo dipiloomaatota sadarkaa gad aanaa gara Kuweeyt kan ergite tahuu Aljaziiraan gabaase.
Walgahii kana irratti; dhimma Yaman, waldhabbii Qaxarii fi biyyoota Arabaa, akkasumas dhimma magaalaa AL-Quds irratti ni mari’atan jedhamee eeggama.
Miseensonni Gamtaa Galoo Galaana Arabiyaa biyyoota Jahaa. Isaanis: Sa’udii, Emireets, Qaxar, Bahreeyn, Oomaanii fi Kuweeyt tahuun isaanii ni beekkama.
Comments
Loading...


text:
(Madda Oduu ABO/MOA/Guraandhala 12,2009) Maddeen itti dhihoo akka gabaasanitti sirni Wayyaanee jaarmiyaa ABO kan baha Oromiyaa dhabamsiisuu kan jedhuun duula bal'aa ummata irratti gaggeessuuf qophii irratti argama.
Akka wayyaanonni lafa kaawwatanitti akeekni duula ykn Operation jedhamu kanaa, ummata abdii kutachiisuu, Filannoo bara 2010 gaggeeffama jedhamu irratti akka gufuun isaan hin mudanne irratti hojjachuu, akkasumas ABOn ummata keessatti bu'uura akka hin argannee fi kan biroo of keessaa qaba.
Akkaataan raawwii akeeka duula Wayyaane kanaas osoo addaan hin kutiin ummata walgahiin hiraarsuu, walgahii jedhamu irratti namoota nuun mormu jedhanii fi namoota wal gahicha irratti hin hirmaanne miseensota ABO ti kan jedhuun yakkanii hidhuu faa akka ta'e maddeen saaxilaniiru.
Kana malees documentiin keessan waan nu harka galeef kanneen ABO waliin hidhata qabdan of saaxilaa jechuun dhaaraan ummata doorsisuu kan jedhus keessatti argama. Barattoota, dargaggootaa fi Abbootii amantaas walgahii fakkaataan hiraarsuu kan jedhuu fi namoonni galgalaa fi ganama wal keessa deemanis akka qoratamuu qaban odeessi keessa Wayyaaneetii bahe kun dabaluun ifa godha.
Haaluma wal fakkaatuun ummata namoota 10 10niin wal irratti ijaaruun akka wal basaasan taassisuu, mallaqa dhaaba OPDOf kennaa jechuun ummata naannoo dinagdeen dadhabsiisuu, waraana itti bobbaasuun tarkaanfii ciccimaa irratti fudhachuu fi kkf tooftaa dulloomaa Wayyaaneen ittiin jaarmiyaa ABO godina bahaan dhabamsiisa jedhee qopheeffate ta'uu maddeen saaxilaniiru.
Lukkeewwan naannichatti argamanis dirqama wayyaanee irraa itti kenname kana raawwachuuf sochii kan eegalan ta'uu kan eeran maddeen, ummanni naannoos tarkaanfii Wayyaanee kamiifuu kan hin jilbeeffanne ta'uu ibsataa jira jedhan.
Oduudhuma wal qabatee nu gaheen godina Harargee Bahaa Onoota Gooroo Guutuu, Meettaa, Dadar, Malkaa Bal'oo, Baddannoo, Burqaa, Gurawaa, Kurfaa Callee fi Haramaayaa keessatti lukkeeleen Wayyaanee ummata rakkisaa akka jirantu gabaafame.
Haaluma kanaan mana mana irra deemanii dhaaba keenyaaf mallaqa kennaa jechuun qarshii 30, 30 mata mataatti irraa guuraa jiru.


text:
Diddaan Ummata Oromoo Bifa Haaraan Eegale Lagannaa Gabaa Irraa Gara Fincila Xumura Gabrummaa Wal Irraa Hin Cinneetti Ceha
Ibsa Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Gurraandhala 14,2018
Ummanni Oromoo seenaa boonsaa qabu dhiibbaa alagaa fi gabrummaa jaarraa tokkoof baadhataa ture na gahe jechuun ka’ee jira.
Qeerroon Bilisummaa Oromoo bara haaraa 2018 fi guyyaa WBO ilaalchisee walgahii hogganootaa godhateen “ Labsii Qeerroo” Amajjii 11,2018 ummata Oromoof dabarsee ture irratti akka karooraatti kan fudhate keessaa amma gaaffiin ummata Oromoo deebi’utti Fincila Xumura Gabrummaa(FXG) itti fufuuf Labsii dabarsuun ni yaadatama,Labsiin darbes Hayyoota Oromoo,Daldaltoota Oromoo,Qonnaan bultootaa fi Barattoota Oromoon hundi tokkummaan ka’uun bara kana keessatti xumura gabruma akka milkeessaniif labsii hojii irra ooluu fi seena qabeessa dabarsine.
Haala kanaan Gurraandhala 12,2018 irraa eegalee hanga Gurraandhala 14,2018 Itti daldaltootii Oromoo hundi hojiilee nagadaa adda addaa irratti bobba’anii jiran akka gabaa lagataniif haalaan irratti hojjetamaa ture,guyyaan gabaa lagannaa osoo hin gahiin waraaqaalee maxxanfamnii fi waamicha ta’eef fudhatanii Ummanni Oromoo nagadee bulaan Oromoo diddaa gabaa lagannaa guyyoota 3f godhaniif Galati Qeerroo Bilisummaa Oromoo guddaa dha.
Diddaan gabaa lagannaa gara uggurtii qabeenya ofii Wayyaaneef waayillanshee dhorkatuu hanga Bilisummaatti jabaatee adeemuu qaba. Kunis akkuma labsa Qeerroo Amajji 11, 2018 baaseen bifa gurgurtaaf bittaa ergisaa deeffachuun yeroof uummanni wal tajaajiluu danda’uu qaba. Kana jechuun Namoonni Buna qabanii Xaafii bituuf deeman, waliif laatanii wal jijjiiruun jiraachuu qaba jechuu dha.
Diddaan gabaa lagannaa akkuma karoorfame guyyaa har’aa Gurraandhala 14,2018 dhaabbatee sochii wal irraa hin cinneen Fincilli Xumura Gabrummaa akka itti fufuu fi mootummaa gabroomfataa jilbeeffachiisu Qeeroon Bilisummaa Oromoo waamicha isaa dabarsa.
Caasaaleen Qeerroo godinoota Oromiyaa mara keessa jiranii fi Poolisoonni garee sochii Qeerroo Bilisummaa Oromoo akkuma tokkummaa fi naamusaan diddaa ummataa gaggeessaa turtan ammos hanga gaaffiin ummata Oromoo deebi’utti fincila wal irraa hin cinne gaggeessummaa gaariin akka itti fuftan haa ta’u.
Gadaan Gadaa Xumura Gabrummaati!
Injifatnnoon Ummata Oromoof!
Hoggana Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Finfinnee,Oormiyaa
Gurraandhala 14,2018


text:
Lammiiwwan Keeniyaa 36 hidhattoota leellistoota Islaamaan, Somaaliyaa irraa dhufuu hinoolle jedhamanii shakkaman, ajjeefamuun isaanii gabaafame. Ajjeechaan kuni kan raawwate Kaaba biyyattii nannoo Mandheeraattii kan biyya Somaaliyaa daangessu keessatti. Namoonni du’an hujii albuuda baasuu irratti kan bobba’an turan. Akka jecha itti gaafatamaa poolisii naannoo saniitti kanniin ajjeechaa raawwatan hundumtuu miliqaniiru.
Ajjeechaan kan raawwate hojjattoonni erga rafanii booda. Hidhattoonni akkuma isa kana duraa namootaa amantaadhaan gargarbaasuudhaan kan ajjeesan. Ammas hojjattoota amantaa Kiristanaanummaa hordofan qofa kan haleellaa kanaan lubbuu isaanii dhaban. Kanniin ajjeefamaniin alatti, hojjattoonni qaama isaanii dhabanis jiru.
Haleellaa kana natu raawwate jechuun hanga ammaatti qaamni itti gaafatamummaa fudhate tokko hinjiru. Mootummaan Keeniyaa garee Al-Shabaabiin alatti kan badii kana raawwatu eennuyyuu ta’uu hindanda’u jedha. Rukuttaa torbaan dabre keessa konkolaataa irratti raawwatee namoonni 28 bifuma wolfakkaatuun ajjeefamaniifis, Al-Shabaabii itti gaafatamummaa fudhateera.


text:
Haati warraa pirezdaantii Yunaaytid Isteets duraanii Joorji H. W. Buush, Baarbaraa Buush umurii isaanii oggaa 92-tti du’aan addunyaa kana irraa boqatan.
Abbaa warraa isaanii qofa odoo in ta'in ilmi isaanii Joorji Buushiis pirezdaantii Yunaaytis Isteets ta'anii tajaajiluun Baarbaraa seenaa biyyatti keessatti dubarti seenaa qabeessa isaan taasiseera.
Baarbaraan, bara abban warraa isaanii pireezidaantummaadhaa kaadhimaman bara 1988, “anarraa waanuma argitan argattan. Ani pireezdaantummaaf in dorgomu,” jedhani turan. San boodaas taanaan waan itti amanan dubbachuurra nama duubatti in jenne nama dhugaaf dhabbatu ta’uu isaaniitu himamaaf.
Rifeessa isaanii addeeffatanii uffata ulfaataa uuffachuudhan an beekkaman Baarbaraan bara jireenya isaanitti "akkawoo lammiiwwan Ameerikaa hundaa' maqaa jedhuus horataniiru.
Dubbii himaan maatii isaanii akka jedhanitti Baarbaraan Hoospitaalaatti yaallamaa turanii Sambata Guddaa darbee garuu qoricha fudhachuu dhaabuuf murteessan.Kibxata harraa bakka maatii fi hiriyoonni isaanii jalaala qabaniif ibsaafii, isaan jajjabeessaa turanitti nagahaan boqachuu malee dhibeen isaanii maal akka ture in ibsamne.
Buush fi Baarbaraan erga bultii dhabbatanii oggoota 72. Kunis seenaa pireezdaantoota Ameerikaa keessatti gaa’ila bara dheeraa lakkoofsise ta’ee galmaahera.Sirni awwalchaa Baarbaraa Buush hoom akka ta’ee ammaaf in beekkamne.


text:
Addi Bilisummaa Oromoo fi Mootummaa Itoophiyaa waliigalan
(Oromedia, Hagayya 7, 2018) Adda Bilisummaa Oromoo fi Mootummaa Itoophiyaa gidduutti marriin godhame milkiin xumurame.
Ibsi gamtaa kenname akka hubachiisutti, jilli gama lachuu kan ABO fi mootummaa Itoophiyaa bakka bu’uun marii kana irratti argaman dhimmoota murteessoo ta’an irratti waliin hojajchuuf waliigalaniiru.
Akka ibsa kennameetti, Gareen lameenuu dhimma Oromoo fi Oromiyaa akkasumas dhimma Itoophiyaa kan ilaalu irratti mariin waliin hojjechuuf wal tahan.
Jila Mootummaa Itoophiyaa hogganuun marii kana kan geggeessan Pireezdaantii Naannoo Oromiyaa Dr. Lammaa Magarsaan durfamuu fi Ministeerri Haajaa Alaa Itoophiyaa Dr. Warqinee Gabayyoo ti.
Gama jila Adda Bilisummaa Oromootiin immoo Hayyu-duree Adda Bilisummaa Oromoo Jaal Daawud Ibsaatin durfamu Jaal Ibsaa Nagawoo, Jaal Atoomsaa Kumsaa, Jaal Toleeraa Adabaa fi Jaal Gammachuu Ayyaanaa kan hirmaatan ta’uun beekameera.
Jilli kun marii Hagayya 7 bara 2018 Asmaraa Eertiraatti wal arguun gaggeessaniin marii araaraa kan hafuurri obbolummaa irraa calaqqise, wal amantaa guutuun gaggeessuun wal tahiinsaa fi wal hubannoota armaan gadii irra gahaniiru.
Akka kanaan lolli waggoota dheeraaf ABO fi Mootummaa Itoophiyaa jidduu ture dhaabbateera.
“Armaan booda haalli Itoophiyaa keessatti uumame ABOn biyya keessatti ifatti hojjechuu kan dandeessisu tahuu hubatamee, qabsoo isaa karaa nagaa akka itti fufu waliigalame,” jedha ibsi kun.
Akka ibsa kanaatti, amma illee dhimmooti adeemsa keessa hiikaman ni jiru.
Ibsichi akka eeretti, dhimmoota irratti waliigalaman hojiirra oolchaa, kanneen qormaataa fi yeroo gaafatan dhawaataan fixachuuf koreen itti fufee xumura itti godhu shaffisaan akka dhaabbatu wal tahameera.


text:
Caffeen Oromiyaa Yaa’ii Ariifachiisaa 3ffaa Waggaa 4ffaa Bara Hojii 5ffaa taa’erratti Muudama Miseensota Kaabinee 16 sagalee deeggarsa 444, mormii 5fi sagalee kan him kenniin 3n mirkaneessee jira.
1. Aadde Xayyibaa Hasan Kaayyoo….. Itti Aantuu Pirezidaantii MNO fi Qindeessituu Sektara Hawaasummaa
2. Dr.Girmaa Amantee Noonnoo….Sadarkaa I/A Pirezidaantiitti Qindeessaa Sektara Qonnaa
3. Obbo Ahimad Tusaa….Sadarkaa I/Aanaa Pirezidaantiitti Qindeessaa Sektara Diinagdee
4. Obbo Assagid Geetaachoo Yimanuu…Itti Gaafatamaa Waajjira Pirezidaantii MNO
5. Addee Munaa Ahmad Sa’id….Hoggantuu Biiroo Dhimma Dubartootaa, Daa’immanii fi Dargaggootaa Oromiyaa
6. Obbo Admaasuu Daamxoo….Hogganaa Biiroo Dhimmoota Komunikeeshinii MNO
7. Dr Garramoo Hulluuqaa….Hogganaa Biiroo Aadaa fi Tuurizimii Oromiyaa
8. Obbo Xilaahun Warquu Roobii….Hogganaa Biiroo Misomaa Intarpiraayzii fi Industirii
9. Dr. Injinar Fiqaaduu Fufaa Fayyisaa….Hogganaa Biiroo Misooma Magaalaa fi Manneenii Oromiyaa
10. Dr.Milkeessaa Miidhagaa Gammachuu….Hogganaa Biiroo Bulchiinsaa fi Ittifayyadama Lafaa Oromiyaa
11. Obbo Eebbaa Garbaa Abdiisaa….Hogganaa Biiroo Barnoota Leenjii Teekinikaa fi Ogummaa Oromiyaa
12. Obbo Mulaatuu Tsiggee Dastaa….Hogganaa Biiroo Daldalaa Oromiyaa
13. Addee Fatiyaa Muhaammad Alii…Hoggantuu Biiroo Dhimma Hojjataa fi Hawaasummaa Oromiyaa
14. Aaddee Caaltuu Saanii Ibraahim…Daayirektara Olaantuu Abbaa Taayitaa Galiiwwan Oromiyaa
15. Obbo Dhaabaa Dabalee Hundee….Hogganaa Biiroo Qonnaa fi Qabeenya Uumamaa Oromiyaa
16. Obboo Tashoomaa Girmaa Bayyanaa….Hogganaa Mana Hojii Abbaa Alangaa Waliigalaa Oromiyaa


text:
WAASHINGITAN, DIISII —
Qeerroon Hin Rakkate Malee Rakkoo Inni Fide Hin Beeknu Nuy: Angawaa Oromiyaa
Posted by MADDA WALAABUU PRESS on 1/12/2018
Amajjii 12, 2018 | VOA Afaan Oromoo
WAASHINGITAN, DIISII —
WAASHINGITAN, DIISII —
Komiishinni polisii Federaalaa sochii garee dargaggoota Oromoo ittiin jedhe Qeerroo Harargee Bahaa irratti qorannaa gad fagoo jalqabuu isaa komiishinera waajjirichaa kan ga’an obbo Asaffaa Siyyuum dubachuu isaanii gaazexaan Riportar Amajjii 7 bara 2018 gabaasee jira.
Qorannaa jalqabamee jedhame kana bulchiinsii mootummaa Oromiyaas ta’e waajirri haqaa kan oromiyaa kan hin beekne ta’u sadarkaa hoogganaa itti aanaa biiroo haqaatti abbaa adeemsa dhimmoota komunikeeshinii ka ta’an obbo Taayyee danda’aa ibsanii jiru.
Qeerroo jechuun dargaggeessa gaa’iila hin dhaabiin qaama hawaasaa ta’u malee Qeerroo gareen gurmaa’ee badii gesisaa jiru hin beeknu jedhan.Qerroon godina Harargee Bahaa keessa qofa kan jiru otoo hin taane guutuummaa Oromiyaa keessa jiraachuu dubbatan.
Bulchiinsii mootummaa naannoo Oromiyaa ituu hin beekin akkasumas gargaarsaaf ol iyyannaa ituu hin dhiyeeffatin attamitti polisiin Federaalaa qorannaa kana akka gaggeessaa jiru hin beeknu. Mirga seeraa fi heeraan kenname cabsaa olaantummaa seeraa kabajsisuuf jecha carraaqna jechuun akka hin danda’amnees ibsanii jiru.
Kanneen nuti Qeerroo dha jedhanii ergama addaa qaban garu uummanni of eegganaan ilaaluu akka qabu hubachisanii jiru.
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Qabsoon Bilisummaa Oromoo eessaa ka’ee garamitti deemaa jira?
– Qormaatota kaleessaa, kan har’aa fi kan boruu –
Berhanu Hundee, Waxabajjii 8, 2018
Kutaa Diigdammaffaa
Barreeffama kutaa kana keessatti mee akka waliigalaatti mooraa Qabsoo Bilisummaa Oromoo (QBO) fi addatti immoo mooraa Adda Bilisummaa Oromoo (ABO) laalchisee dhima yeroo dheeraa gaafii na keessatti uumaa ture tokkon kaasuu barbaada. Dhimma kana immoo bakkee (iddoo) saditti baaseen laaluu yaala.
(1) Mooraa ABO keessatti maaliif addaanbahinsi yeroo adda addaa uumamaa akka as gahee fi sababa kanaan gareeleen heddooman
(2) Jaarmayootni Oromoo warri kaayyoo fi galii tokko ykn walfakkaataa qaban maaliif tokkoomuu akka dadhaban
(3) Mooraan QBO maal ta’uuf akka deemu fi dhiibbaan uummata Oromoo fi addatti kan Qeerroo jaarmayoota keenyarratti maal ta’uu akka qabu
Duraan dursee, wanti ani dubbistoota barreeffama kanaa hubachiisuu fedhu, ani rakkoolee mooraa QBO fi ABO keessa jiran hin beeku garuu akka hubannoo kiyyaatitti yaada fi ilaalchan qabu ibsuufi. Barreeffamni kun yaada malee waraqaa qorannoo (research paper) akka hin taanes asuman beeksisuun barbaada.
1) Mooraa ABO keessatti maaliif addaanbahinsi uumamaa as gahee, sababa kanaan gareeleen heddooman?
Akka warri keessa beekan dubbatanitti, moraa ABO keessa ijaarsuma jaarmayaa kanaarraa kaasee rakkooleen bifa adda addaa jiraachaa akka turan himama. Sana hundaa seenaaf dhiisuudhaan, mee waanuma bara 1992 booda mul’achaa as gaherraa hubannoo kiyya ibsuun yaala.
Akkuma beekamu addaanbahinsi inni duraa kan uumame bara 2001 yoo ta’u, yeroo sana ABOn bakkee lamatti bahee; gareen tokko maqaa ABO Qaama Ce’umsaa (ABO QC) moggaafatee Obboo Dhugaasaa Bakakkootiin hogganmaa aka turen yaadadha. Rakkoo keessaa beekuu baadhullee, akka dubbatamaa turetti sababni addaan bahinsaa waan kaayyoon ganamaa sun cabeef ykn jijjiirameefi jedhama. Akka naaf galetti kaayyoo ganamaa kan jedhamu sun Walabummaa Oromiyaa mirkaneessuu fi Mootummaa Birmadummaa Oromiyaa ijaaruu natti fakkaata.
1.1. Kaayyoon sun maaliif jijjiirame ykn cabe? Eenyutu jijjiire?
Ani akkan yaadutti rakkoo keessaa kan ani hin beekne ykn rakkoolee dhuunfaatu jiraatanii ta’a malee, hanga yeroo sanaatti kaayyoos ta’ee sagantaan ABO waan jijjiirame natti hin fakkaatu. Wanti fooyya’ellee yoo jiraate, akka himamaa turetti bara 2004 kora ABO sadaffaarratti wanti tokko tokko jijjiiramanii ta’uu danda’a. Kanaafuu, sababa dhuunfaa kan namoota jidduutti uumameen yoo ta’e malee, kaayyoo laalchisee wanti ifatti beekame hin jiru jechuu kooti. Yoo rakkoo namootaa ta’e immoo, gaafiileen: Eenyutu rakkoo sana uume? Maaliif rakkoon sun uumame? Sana hundaafuu eenyutu ittigaafatama? kan jedhan waan seenaaf taa’anii dha.
Sababni addaanbahinsa sanaa kan ta’es ta’u, warri addaan bahanii turan sun yeroo dheeraa booda araaramneetii, deebinee tokko taane jedhanii beeksisan. Kan nama gaddisiisu garuu tokkummaan sunis yeroo dheeraaf osoo hin turin, hoggansa ABO QC duraanii keessaa namootni tokko tokko ammas deebi’anii kophaatti bahuudhaan, garee biraa uuman. Gareen kunis ABO Obboo Galaasaa Dilbootiin hogganamuu dha jedhamee beekama. Kuni maaliif ta’e? Ammas kaayyootu cabee? Sagantaatu jijjiiramee? Akka natti fakkaatutti, amma dhugumatti sababa dhuunfaatu jira amantaa jedhutti nama geessa. Maaliif yoo jedhame, akka dhagahamutti, hunduu waanuma bilisummaa uummata Oromoo fi walabummaa Oromiyaatiif qabsaa’an fakkaata. Kana jechuun immoo kaayyoon isaanii tokkuma jechuu dha.
1.2. Bara 2008 addaanbahinsi lammataa maaliif uumame? Sababni isaa hoo maali?
Akkuma yaadatamu, erga addaanbahinsi kun uumame booda mooraa QBO keessatti gareeleen kun walirratti duulaa akka turan gaddisiisaa ta’us seenaa Oromoo keessatti bakkee qabatee jira. Warri maqaa “ABO Jijjiiramaa” moggaafatanii kophaatti bahan sun jalqabarra dhugumatti waan jijjiirama guddaa tokko fidan fakkeessanii, hawaasota Oromoo biyya alaa jiran amansiisuu yaalanii turan. Nan yaadadhaa, gareen kun Onkoloolesa bara 2009 maqaa “Tokkummaa qabsaa’otaa, gurmuulee fi jaarmayoota Oromoo” jedhuun Tokkummaa tokko uumanii turan. Haa ta’u malee tokkummaan sun yeroo dheeraa waan ture natti hin fakkaatu.
Sun kanumaan osoo jiruu, sababa hinbeekamneen gareen kun deebi’ee bakkee lamatti bahuudhaan; gareen tokko “Jijjiirama” yoo jedhamu, kan Generaal Kamaal Galchuutiin hogganamu uumame. Gareen biraa maqaa ABO Koree Yeroo (ABO KY) jedhamu kan moggaafate yoo ta’u kan Obboo Ibraahiim Muummeetiin hogganamu ture. Osoo hin turin garee Jijjiiramaa keessattis ammas rakkoon uumamee, namootni keessaa bahnii jaarmayaa biraa uuman. Jaarmayichi haaraan kun Adda Dimookraatawa Oromoo (ADO) yoo ta’u, kan Obboo Leencoo Lataatiin hogganamuu fi yeroo ammaa kana gara biyyaatti galuuf qophiirra jiruu dha. Warri hafan immoo bara 2012 sagantaa ABO jijjiirree jirra jedhanii labsan. Kana qofaadhaan hin dhiisne; mooraa Habashootaa kessa tumsa uumuuf yaalii godhaa turan.
Habashaanis isaanitti fayyadamtee, warra hafanirratti olola oofuuf miidiyaa isaaniirratti hoggantoota warra Jijjiiramaa afeeranii hasofsiisuu sagantaa godhatan. Haa ta’u malee, tumsi barbaadamaa ture sunis osoo hin milkaayin hafee, warri ABO Jijjiiramaa kan Generaal Kamaal Galchuutiin hogganamu sun Habashootarraa deebi’anii, maqaa haaraas moggaafatanii; sagantaa ykn kaayyoo ABO jijjiirame jedhame sanas bakka duritti deebifne jedhanii; amma kunoo Kallacha Walabummaa Oromiyaa (KWO) jedhamanii beekamu. Egaa, asirratti kaayyootu cabee ree? Kaayyootu mooraa QBO keessatti waliigaltee isaan dhoowweeree? Isa kanatu walitti isaan mufachiieeree? Lakkii, wanti ifaa ifatti mul’achaa jiru rakkoolee biraatu jiru malee rakkoon rakkoo kaayyootii miti. Waanan kana hundaa kaasuuf, fuulduratti waan tokko tokko ibsuuf akka ka’umsa ta’uufi.
Warri ABO jijjiiramaa keessa turan gara ADO fi KWO qofaatti bahanii hin hafne. Gareen biraa tokko immoo maqaa ABO Tokkoome (ABO-T) jedhu qabatanii jiru. Isaan kuni hunduu ADO, KWO fi ABO-T warra bara 2008 ABO Obboo Daawud Ibsaatiin hogganamurraa kophaatti bahanii dha. Durumaanuu maaliif achirraa bahan? Sababni isaa maal ture? Akka booda haasa’aa turanitti, hoggansa ABOto nu hojjisiisuu dide; abbaa-irrummaatu jira waan jedhamu faatu dhagahamaa ture. Dhugumatti ABO Obboo Daawudiin hogganamu keessa rakkoo uummatni Oromoo hin beeknetu jiraa?? Dhugumatti abbaa-irrummaatu jiraa? Isa kanatu gaafii guddaa natti ta’ee, dhimma kana akkan kaasu na taasise.
Qabxiilee lamaan hafanitti osoo hin ce’in dura, barreeffama kutaa itti aanu keessatti hubachuuf akka gargaaru, jaarmayootni Oromoo, kan duraan ABO tokko turani fi amma kophaatti bahanii jiranis ta’ee jaarmayootni bilisummaa Oromiyaa kan biroo akka armaan gadii ti.
A) Warra ABO tokko turan:
- ABO Shanee Gumiitiin beekamu kan Obboo Daawud Ibsaatiin hogganamu
- ABO Garee Obboo Galaasaa Dilbootiin hogganama jedhamu
- ABO-Tokkoome kan jedhamu kan duraan Dr Nuuroo Daddafootiin hogganamaa ture fi amma Obboo Abbaa Nagaa Jaarraatiin hogganamu
- KWO kan Generaal Kamaal Galchuutiin hogganamu
- ADO kan Obboo Leencoo Lataatiin hogganamu
B) Tokkummaa Humnoota Bilisummaa Oromiyaa (THBO – ULFO)
Isaan kun jaarmayoota duraan kophaa kophaa turani fi bara 2010 walittibaqan’ee, jaarmayaa tokko taane jedhan:
- AWDO – Adda Walabummaa Dimokraatummaa Oromiyaa, kan Obboo Jaarraa Abbaa Gadaatiin hogganamaa ture
- GABUO – Gumii Adda Bilisummaa Ummata Oromiyaa, kan Obboo Sisaayi Ibsaatiin hogganamaa ture
- ATBUO – Adda Tokkummaa Bilisummaa Ummata Oromoo, kan General Waaqoo Guutuutiin hogganamaa ture
THBOn yeroo ammaa maalirra akka jiru wantin beeku hin jiru. Erga bara 2010 as waayee isaanii quba hin qabu jechuu kooti.
Qabxiilee lamaan hafan barreeffama kutaa itti aanu keessatti qabadheen dhiyaadha.
Hanga walitti deebinutti nagaan turaa!
Ulfaadhaa!


text:
Raadiyoo Sagalee Ameerikaatti, sagantaa muuziqaa “Music Time In Africa” jedhamu kan hundeessee fi qopheessaa ture – Lihoo Sarkaastiyaan, umurii isaa waggaa 97tti du’aan boqote.
Dhaggeeffatootaa fi dinqsiifattoota isaatiin, “Nama muuziqaa Afrikaa” jedhamuun kan faarsamu – Lihoo Sarkaasitiyaan. Afrikaa keessa deddeemuudhaan, dhalattoota biyyaa irraa muuziqaa isaanii dhaggeffachuu fi waraabuudhaan walakkaa jaarraa dabarse. Waraabbiilee sana tu ka baroota dheeraaf geggeessamaa jiru, sagantaa VOA Afaan Ingiliziif bu’ura tahe. Lihoon dura loltuu waraana Yunaayitid Isteetis tahee Afrikaa seene. Booda, bara 1965 VOA seenee, sagantaa muuziqaa "Music Time in Africa,” jedhamu sana qopheesuu jalqabe. Ka bara 1949 haadha-manaa isaa Meerii fuudhe – Liyoon, waggoota 47 ishee waliin ardiilee addunyaa naanna’uun, namoota muuziqaa kuma hedduu dhaggeeffataa fi wallee isaanii waraabee dhiheessaa ture. Haadha warraa isaa, Meerii, fi jaallattoota isaa maraaf jajjabina hawwa.


text:
Mudde 28,2017/ Dhiheenya kana barattootni Saba Tigree Yuunivarsiitii Addagiraat Sabaan adda baasanii barattoota Oromoo fi Amaaraa Yuunivarsiitii Addagiraat baratanirratti poolisii feediraa waliin ta’uun reebicha irratti geesisuun lubbuu dabarsuufi miidhaa qaamaa irratti geesisuun ni yaadatama. Haaluma walfakkaatuun kooleejii qonna Agaarfaagaafa guyyaa 3-4/4/2010 barattootni saba Tigree jeequmsa kaasuun barnoota addaan kutuun koolejicha gadi dhiisanii bahanii jiru.
Sababa barattootni saba tigree dhaabilee barnoota olaanoo keessatti jeequmsa kaasan irraa ka’uun mootummaan woyyaanee poolisii feediraalaa maqaa dhaabilee barnoota olaanoo nageenya eegsisa jedhuun akka achi keessatti maandhefatan godhuu danda’eera.
Haata’u malee sababbiin maandhefannaa isaanii nageenya dhaabilee barnoota olaanoo eegsisuu osoo hin ta’in,inumaayyuu jeequmsa kaasuun, barattoota saba Amaaraafi Saba Oromoo ta’an;
· Halkan dawoo godhachuun doormitti itti seenun reebuu
· Kan jeequmsa kaase barattoota saba tigeeti fi poolisii feedraalaa ta’ee osoo jiruu barattoota saba Amaaraafi Oromoo barnootarraa ari’uu
· Barattootni kooleejicha gadi dhiisanii akka hinbaane gochuun barattootaafi barsiisota uleen reebuun akka daree seenan taasisuu fi gochoota suukaneessa biros irratti raawwataa jiru.
Kanaan walqabatee itti gaafatamaan kooleejichaa kan ta’e obbo Taamiraat humnoota hidhatan kanniin waliin ta’uun barattoota saba Amaaraafi Oromoo maqaan isaanii armaan gaditti tarraa’ee kanniin barnoota isaanii irraa ari’anii jiru.
Haata’uu malee, barattoonni barnootarraa ari’aman kun halkan keessaa sa’aa 8.00 shaanxaa isaanii akka fudhataniifi barattoonni biroo akka hin agarre gochuun konkolaatan fuudhanii magaalaa Aliifi Roobeen giddutti akka gadi naqanii deebi’an yommuu himamu, garuu barattootni kunneen tana buuteen isaanii akka hin beekamneefi maatiin barattootaas barbaadaa akka jiru odeeffamaa jira. Haalli ariisaan barattoota kanniinii manejimantii koolejjichaatiin erga murtaa’ee booda diiniin kooleejichaa Obbo Taamiraat Kaasaa sababa hojiitiif xalayaa ariisaa barattota kanninii irratti osoo hin mallatteesiin gara finfinneetti yoo deeman itti aanaa diinii kooleejichaa kan ta’an Obbo Aakkalaan mallattoo Obbo Taamiraat fakkeesuudhaan mallatteesanii barattoonni kun akka ari’aman tasisaniiru.
Gochaa gara jabinaa akkanaa kana kan raawwataa jiru;
1. Taamiraat Tasammaa(Diinii Kooleejichaa)
2. Aakkalaa (I/A Diinii Kooleejichaa) fi
3. Poolisii Feediraalaa Nageenya akka eegsisaniif Woyyaaneen Ergite.
Kana duras itti gaafatamtoonni koolejichaa kunneen Barsiisota Oromoofi Amaaraa sabaan adda baasuun kooleejii kanarra fedha isaaniitiin ala akka deeman taasisuun niyaadatama. Murtoon kun murtoo sirrii akka hin ta’iin erga mirkanaa’ee barsiisonni kunniin gara kooleejichaa akka deebi’an ta’eera.
Walii galatti jarreen kun gochaan isaan raawwataa jiraniif turan gochaa sirrii akka hin taane hubatannii qaamni barbaachisaan fala akka itti laatu nigaafanna. Ta’uu baate taanan tarkaanfii jarreen kanniinif fakkaatota isaanii irratti fudhatamuuf itti gaafatamtootni matamuma isaanii akka ta’e hubatamuu akka qabu hubachiifna.


text:
SQ Sagalee Qeerroo Bilisummaa Oromo, Muddee 1, 2017
Yunivarsitii Bulee Horaa Keessatti Humni Federaalaa Hiriira Nagaa Barattootaattti Bobba’anii Bittimsan, Jedhama
WAASHINGITAN, DIISII — Yunivarsitii Bulee Horaa keessatti har’a barattoota hiriira bahan irratti humni mootummaa federaalaa bombii imimmaansu biifuun barattoota hedduu reebuu isaanii hojjattoonnii fi barattonni yunivarsitichaa Raadiyoo Sagalee Ameerikaaf ibsanii jiran.
Gaaffiin barattootaa haleellaan humna Liyyuu Poolsiitiin daangaa qaxxaamuun godinaalee Oromiyaa daangaa irraa keessatti geggeessamaa jiru haa dhaabatu, uummata keenya sababaa haleellaa kanaan miidhaan irra gahee fi kuma kurna hedduu qehee ofii irraa buqqa’eef mootummaan federaalaa ilaalacha hin kennine, akka ilaalcha kennu gaafanna, kanneen saba keenya irratti ajjeechaa fi miidhaalee adda addaa raaw’atan seeratti haa dhihaatan, kanneen jedhanii fi ka biroo tahuu ka dubbatan barattoonnii fi jiraattoonni, humnoonni mootummaa federaalaa duraanii mooraa sana keessa jiraatan gaazii imimmaansisu biifuu fi barattoota hedduu tumuudhaan hiriiricha bittimsan jedhan.
Dhaggeeffadhaa


text:
Seenaa WAGGAARII ALAMUU (1972-2018)
Jaal waggaarii Alamuu abbaasaa obbo Alamuu Kasasaafi haadhasaa aadde Gammadee Ayyaanaa irra bara 1972 godina wallagga bahaa koonyaa eebantuu bakka addaa Bakkanniisaa jedhamutti dhalate. Jaal waggaariin ijoolummaasaarraa kaasee maatii qotee bulaa irraa waan dhalateef maatiisaa akkuma ilma oromoo tokkootti gargaaraa nama guddatedha. Jaal waggaariin ilma amala qabeessa maatiisaaf abboomamuufi dargaggoota qe’ee dhalootasaaf fakkeenya ture. Yeroo ijoollummaasaa amma umuriinsaa barnootaaf qaqqabutti maatiisaaf ergamaa naamuusaan nama guddatedha.
Jaal waggaariin umuriinsaa akka barnootaaf qaqqabetti mana barumsaa Birbirsa waajjaa sadarkaa 1ffaa eegale. Mana barumsaa isaattis amala qabeessa fakkeenya barattootaa akka ture barsiisonnisaa imimmaan cobsaa dubbatu. Ijoollee hiriyyootasaa waliinis nama waliigaluufi amala qabeessa waan ta’eef mana barumsaa turetti fakkeenyummaan maqaansaa waamama ture. Jaal waggaariin barnootasaa sadarkaa 1ffaa xumuree qabxii bareedaa galmeessuun gara mana barumsaa sadarkaa 2ffaa Biiftuu Naqamtee seene.Yommuu kana haatisaa aadde gammadeen ilmakoo karaan dudda handaaqqoo siif haa tahu addaaf addunyaa qabaadhu jedhanii galaasaa galeessaniifi eebbaan geggeessan. Qormaata biyyoolessaa kutaa 10ffaa darbuun bara 1992 hanga 1993tti mana barumsaa qophaa’inaa Naqamteetti kutaa11ffaafi 12ffaa xumure.
Akkuma barnoota sadarkaa qophaa’inaa xumureen gara koolleejjii New Genereeshinii seenee Information tekinooloogii barachuun dipiloomaa isaa eebbifame.Bara 2004ttis koolleejjii New Genereeshiniitii barnootasaa muummee management and information system’n digirii jalqabaa eebbifameera. Yeroo ammaattis yuunversiitii wallaggaa irraa siivil injiineeriingii waggaa sadeffaa barachaa ture. Jaal waggaariin mana barumsaa baratutti adda duree tahuun waa’ee rakkoo saba oromoorra mootummaa gita bittuun raawwatu mormuu eegale. Hiriyyootasaa waliin cunqursaa jaarraa lakkoofsise tole jedhee fudhachuu waan mufateef sochii barattoota oromoo warraaqsuu eegale. Warraaqsa yeroo addaa addaatti sochii mana barumsaa godinichaa keessatti adeemsifamaa ture adda durummaan hoogganeera. Sochii barattootaa kanarrattis injifannoolee gurguddoo lafa kaa’ee darbeera. Yommuu kana jaal waggaariin barattootaafi barsiisota isaa biratti kabajaafi jaalala guddaa gonfachuus danda’eera.
Jaal waggaariin sochii barattoota oromoo oromiyaa guutuutti adeemsifamaa ture suuta suuta hiddasaa diriirsuun guutuu oromiyaa waliin gahe keessattis milkaa’inaafi injifannoolee yoomiyyu hindagatamiin kaa’uu danda’eera. keessumaa sochii lixa oromiyaa magaalota akka Shaamboo, Naqamtee, Gimbii, Amboofi Dambi Doollootti geggeeffame keessatti harka lafa jalaan hiriyyootasaa waliin hirmaatee hirmaachisaa nama turedha.
Jaal Waaggaariin umurii dargaggummaa isaa hundumaa Qabsoo Bilisummaa Oromoo irratti dabarse. Wayita barnoota sadarkaa 2ffaa Naqamteetti barachaa tureerraa kaasee Qabsoo Bilisummaa Oromoo irratti Fincila Diddaa Garbummaa qindeessuu fi hoogganuu keessatti hirmaachaa ture. Barnoota sadarkaa olaanaa yeroo barachaa turettis hojii qabsoo irratti hirmaachaa ture. Hordoffii fi hidhaan diinaan yeroo hedduu hidhamee reebamaa ture. Bara 2006 dirree Qabsoo Bilisummaa Oromoo /QBO/ dame kibbaa deemee leenjii waraanaa fi siyaasaa fudhatee dirqama biyyaa keessatti bobba’ee osoo hojjetuu waxabajji bara 2007 humnoota tika wayyaaneen qabamee ma’iikelaawwiitti hiraara guddaatu irra ga’e.Mana hidhaa kana keessattis hiriyyootasaa akka Kumarraa Dhinsaa,akkasumas kan yeroo sana waliin ma’iikelaawwii jiru jaal Niimoonaa Xilahuunfaa waliin akka malee reebamaa aarsaa guddaa kanfalaa turan. Manni hiraarsaa kunis baatii ja’aa booda erga dararee booda himata itti baneera. Sana booda gara mana hidhaa Qaallittiitti fudhatame. Mana hidhaa Qaallittittis gidiraa hedduu keessa darbee wayita inni hidhaa waggaa lamaa fi baatii ja’a xumuretti manni murtii Federaaraa olaanaan waggaa 3 itti murteesse hidhaasa xumuree ba’e.
Waaggariin hanga Guyyaa kaleessaa /02/04/2018/ lubbuun isaa addunyaa kanarraa boqotuutti qabsoo ummata Oromoorraatti hirmaachaa ture.Jaal waggaariin qabsoo uummata oromoo cinaatti jireenyasaa geggeessuuf gufuulee hedduu keessa nama darbedha. Haa ta’u malee Jaal Waggaariin gufuulee kanaaf osoo hin jilbeenfatiin hojii dhuunfaasaa uummatee maatisaa geggeessaa nama turedha. Jaal waggaariin yeroo lubbuunsaa baatu kanatti abbaa daa’ima lamaa ture. Mucaa ilmaa Latii Waggaariifi Shamara tokko Simboo waggaarrii jedhaman nama horatedha.Jaal Waggaariin umuriisaa guutuu saba kanaaf waan jiraatee darbeef ilmoonsaa har’a gaaddisa abbaasaanii dhaban gargaarsa lammiisaanii akka barbaadan tahuunis beekamaadha.kanaafuu lammiin Oromoo hundi daa’imman jaal Waggaarii cinaa dhaabbachuun dirqama lammummaa akka baatan gamanumaan isiniif dhaamna.
Jaal Waaggarii Alamuu Kasaasa Guyyaa kaleessaa Bitootessa 02/2018 reebichaa fi hidhaa Wayyaneen yeroo dheeraaf mana hidhaatti irratti gochaa turteen lubbuun isaa aarsaa taateetti.Sirni geggeessaa isaas eebila 02/04/2018 Magaalaa Naqamteetti raawwateera.
Haati manaa waggaarii Lalisee Abarraa yeroo ammaa kana abbaa manaashee akkasumas jaalashee of biraa dhabdee gadda cimaa keessa jirti.Laliseen ijoollee guddisuu cinaatti barnoota kan barattu ta’uunis beekameera.Kanarraa ka’uun jireenyi maatii Jaal Waggaarii gaaffii jala seenee jira.Ilmaan qabsaa’aa kanaa akka boquu buusanii hin guddanneef book’n maqaa mucaasaa Simboo Waggaariifi Lalisee Abarraatiin banamee jira.Lakk. book Oromiyaa internaashinaal Bank 838491 isin beeksisna.Namni maatii waggaarii cinaa dhaabachuu barbaadus karaa lakk. Book armaan oliin deeggaruu danda’a.suuraan armaan gadii daa’imman Waaggaarii Simboofi Latiidha.
Maatii isa, firoottaanifi uummata oromoo maraaf jajjabina hawwina. Boollaa isaa Daadhiin haa guutu.
Qabsa’aan ni kufa qabsoon itti fufaa!


text:
OROMIA: LEENCI BADDAA NUUNNUU WAREEGAMUUN/BOQOCHUUNSAA MIRKANAA’E!! September 4, 2016Posted by OromianEconomist in Biraanuu Haroo Yadataa, Oromia, Oromo.
Tags: Africa, Biraanuu Haroo Yaadataa, Biranu Haro Yadata, LEENCA BADDAA NUUNNUU, Oromia, Oromo
trackback
LEENCI BADDAA NUUNNUU WAREEGAMUUN/BOQOCHUUNSAA MIRKANAA’E!!
Barruu kana akkan barreessuufi qoradhuuf kan nakakaase maatiin Jaal Biraanuu Haroo Yaadataa barbaacha qaroo ilma isaaniif taasisan keessatti waggaa 25 oliif jiraachuf du’uusaa waan adda hinbaafatiiniif har’a gala yookaan bor galaadhaan imiimmaan isaanii soorachaa jiraachuu isaaniiti. Anis boqochuu hayyuu kanaa dhaga’uunkoo bubbulus akka maatiin garaa kutatanii hirmii baafataniif jecha ifa taasisuu murteesse. Akka nama seenaa hayyuu kanaa dhaga’aa guddateefi fira dhiigaa haad ha nadeessee tokkootti; akka Oromoo seenaa dhokate ifa baasuuf dirqama qabu tokkoottis odeeffannoo walitti qabachuufi jaallan waliin turan argachuuf yeroo natti fudhateera. Seenaa Jaal Biraanuun kan walfakkaatu kan jaallan qabsoo keessatti gaaffii abbaa biyyummaatiif wareegaman kumataman akka jiran wal nama hingaafachiisu. Akkuma yeroo arganneefi madden raga arganneetti seenaa gootowwan kufani kana galmee seenaa qabsiisuudhaaf Oromoon baranne jennu dirqama qabna.
Birhaanuu Haroo Yaadata jedhama. Kan dhalatees abbaasaa Obbo Haroo Yaadataafi Haadhasaa aadde Taamuni Qixxeessaa irraati. Maatii qotee bulaa keessatti bara 1970 kan dhalate Birhaanuun lafti dhalootasaafi maatiisaa godina Wallagga Bahaa Aanaa Nuunnuu Qumbaa jedhamutti. Yeroo ammaatti maatiinsaa Nuunnuu ganda 01 keessa jiraatu. Akkuma umuriinsaa barumsaaf gaheen mana barumsaa Nuunnuu Gabaa Roobii jedhamutti sadarkaa 1ffaa (1-8) achumatti barate. Barumsasaa keessatti adda duree ta’uurra darbee akka mana barumsichaatti urjii ta’uun waggoota maran barate keessatti badhaasaan xumure. Qorumsa minisitirii biyyoolessaa kan kutaa 8ffaa barasaas 100% galmessee akka godinaatti nama addaafi badhaafamaa ture.
Bifuma walfakkaatuun yeroo sanatti manni barumsaa sadarkaa lammaffaa aanaa Nuunnuu keessaa waan hinjirreef imalasaa gara wallagga bahaa aanaa Jimmaa Arjootti taasifate. Geejjibni konkolaataas waan hinjirreef miillasaan sa’a 4 ol deemuun aduuf qorra utuu hinjedhiin barnootasaa itti fufe. Kutaa 9-12 ttis akkasuma daree keessaa baratu keessatti utuu namaan hindurfamiin barnootasaa haaluma walfakkaataan xumurate. Maatiin Biraanuu Haroo qotee bulaa waan turaniifi baayi’ina maatiirraan kan ka’e harka qalleeyyii waan turaniif jireenya siqiqii maatiinsaa keessa jiran kana seenaa taasisuuf kutannoon ciniinnate barataa ture. Biraanuun kanaafi sanan dhabe jedhee nama maatiisaa hinrakkisne, nama rakkoo obsuufi mar’immaansaa hidhatee argatu nyaatee dhabus hagabuu kaayyoof cite nama dalagaa ture ta’uu hiriyoonnisaa qaamaan isa beekaan addeessaniiru. Maatiinis mudhii isaanii hidhatani tokkicha maatiisaarra darbee biyyaasaa maqaa dhoofsisaa ture kana gargaaruuf waan danda’an maraan itti daguuggatan.
Jaal Biraanuu Haroo Yaadataa nama hojjaan giddu galeessa; magaala ifaa, dhaabbii toluufi maatiisaatiif mucaa jalqabaati. Hayyuun qaroo kun yeroo maatii isaatti boqonnaadhaaf galu namoonni isa arguufi gorsaaf haasaasaa dhaggeeffachuuf mana maatiisaatti walga’u. Haasaafi gorsi Biraanuu kan hinquufamneefi dhaloota naannoo sana jiraataniif fakkeenyummaa guddaa kan qabu ture. Biraanuun maatiisaatiif kabajaa guddaa nama qabudha. Yeroo boqonnaasaas maatisaa hojii gargaaruufi daa’immaan quxisuuwwansaa nama fakekenyummaan guddisaa tureefi maatiisaan eebba qabudha. Barattoota naannoosaati baratan gurmBiraanuu 22eessuun kan barsiisuufi kan gorsu ta’uunsaa hawaasasaa biratti kabajaa addaa isaaf kennisiiseera. Biraanuun qabxii olaanaa kutaa 12ffaa tti galmeessiseen Yunivarsiitii Finfinnee seenuun ogummaa bulchiinsaan (Public Administration) digiriisaa jalqabaa bara 1987 ALA qabxii olaanaan xumureera. Akkuma digiriisaa jalqabaa fudhateen magaalaa Finfinnee keessatti hojiif ramadamee hojjechuu eegale. Hanga mootummaan Dargii bara 1991 tti barbada’uutti Biraanuun hojiisaa kana si’aa’ina guddaan dalaguun itti fufe.
Jaal Biraanuu Haroo muummee qorannoosaa kana kan fuuleffateef inni guddaan hanqina ogummaa bulchiinsaa akka biyyattiitti jiru furuuf akka ta’eefi itti fufinsaan barnootasaa baratee akka biyyaatti rakkoowwan jiran furuuf nama kutate ta’uu hiriyoonni isa faana baratan nidubbatu. Keessumattuu sirna faashistii mootummaa Dargii keessatti daba argaa guddate sana qajeelchuuf nama hidhatee halkani guyyaa hojjetaa tureefi Prof. Hayile Fidaa faana (hayyuu abbaa qubee baddaa Arjoo) faana quba akka walqabaniifi akka ijoollee naannoo tokkootti gara dhiha biyyichaarratti jijjiirama addaa argamsiisuuf kan hojjeta ture ta’uu ragaan xalayaa isaan waliif katabaa turan tokkorraa beekuun danda’ameera. Hayyuun biyya sanaaf akka qaroo ijaatti ilaalamu kun gaafa mootummaan Dargii galagalu qabsoo Addi Bilisummaa Oromoo (ABO) taasisaa turetti makamuun biyyicha harka Oromoo galchuurratti mul’atasaa godhatee kutannoon qabsootti dabalame.
Jaal Biraanuun hacuucamuu sabasaa nama balaaleffatuufi itti gaafatamummaan barnootaan fudhe kana hojiitti hiikuun qaba jedhee garaa qulqulluun nama sabaaf dalagaa turedha. Dalagaasaa mara keessatti dhaota qaruufi fuulduree Oromumama dhaloota agarsiisuu keessatti nama dorgomaa hinqabnedha. Jaal Biraanuun goota Oromoo qalbii qabuufi dubbiitti hin ariifanneef obsaa yaada bilchinaa dubbachuun beekamudha.
Jaal Biraanuu Haroo sabboonaa sabaafi biyyasaatiin boonu qaxalee du’a hinsodaanne ture. Erga Dargiin kufee bara mootummaan cehumsaa ijaarameeti kaasee sadarkaa ooggansaa garaagaraarratti muudamuun garaa guutuun sabasaaf dalagaa ture. Jaal Biraanuun sababa Oromummaasaatiif Magaalaa Finfinneefi laga dhidheessaa lafa jedhamutti hidhameera. Yeroo garaagaraattis du’a mootummaan Waayyaanee irratti xiyyeeffate jalaa miliquun Oromiyaa keessa nama naanna’aa ture ta’uu hiriyoonnisaa duraanii nidubbatu. Mana hidhaa Wayyaanee keessatti gidiramaa kan ture Biraanuun bara 1993 booda Oromiyaa keessaatti hinargamne. Akka keessa beektonni jedhanitti Adda Bilisummaa Oromoo faana ta’uun Keeniyaa keessa bosona akka tureefi gumaacha hayyummaasaati dhaabasaaf nama ba’aa ture ta’uu dubbatama.
Biraanuun maqaan qabsoosaati Ibsaa Jaawwee akka jedhamu hiriyoonnisaa nidubbatu. Biraanuun Oromoo Maccaa balbala warra Abbas Bil’ii Adaroo jedhamu keessaa dhalate. Nama ogummaa oogantummaa qofa utuu hintaane nama seenaafi aadaa gadi fagenyaan qoratee beekuufi galmeessaa ture ta’uunsaa nibeekama. Bara mana barnootaa ture keessatti barnoota qofaan utuu hintaane, dargaggoota sochoosuufi gumiilee akka naannoofi godinaatti qophaa’aan keessatti dorgomaafi adda duree nama turedha.
Abbaaf haati Jaal Biraanuu ilma isaanii kana rakkina guddaa keessa taa’uun kan barsiisan ta’uu imimmaaniin dubbataa nuuf himan. Ofii beela’anii qullaa adeemuun isa uffisuun, afaanii baasanii isa nyaachisuun ofiifi biyyaaf kana abdatan kun daraaraa bakkeetti hafe ta’uun garaa maatii qofa utuu hintaane saba naannoo sanaafi uummata Oromoo seenaa qabsoo Oromoo beeku mara kan dallansiisedha. Keessumattuu, maatiin akka jedhanitti gaafa kaassetta Abitoo Kabbadaa raadiyooniin darbu ‘fageenyaa nadhowwee malee siyaaduu hindhiisne deesseekoo…jedhu dhaggeeffatan imimmaan kan hinqabanneefi akka muka adaamii cobuudhaan Ilma isaanii waggaa 25 lafa inni jiru hinbeekne kana duukaa dararama seena hedduu baataniiru.Sababa kanaafis dhyukkubsatoo ta’anii sireetti galaniiru. Yeroo nama barate hunda arganitti boo’uufi cobuun amala itti ta’eera.
Haatiifi abbaan Biraanuu Haroo yeroo ammaa lubbuun kan jiraniifi haatiisaa akka waliigalaatti ijoollee torba (dhiira 6 fi dubara 1) kan qabaniifi abbaansaa haadha warraa biroorraa dabalataan ijoollee dubaraa 4 waliigalatti abbaa maatii ijoollee 11 ti. Hunduma isaaniif fakkeenyummaa gaarii dhiisee kan darbe Jaal Biraanuun ammas ijoolleen Obbo Haroo Yaadataa barnootaan jajjaboofi namoota hawaasa keessatti kabajaa qabanidha. Obboloonni Biraanuu marti isaanii lafa obboleessisaa kun jiru barbaachaaf waggaa 20 ol dhama’anii jirani. Akka obbolootasaa kana tokko tokko dubbisuuf yaalletti obboleessisaanii kun tarii jiraatinnaadhaan abdiin guutamaa ammoo shakkaa imimmaaniin seenasaa nuuf himani turan. Yoom obboleessa keenyaa kana ijaan argina jedhanis karaa ilaalaa akka jiraniifi isa argachuuf jecha miidiyaalee hedduu hordofaa akka turan quban qaba. Maal haagodhaniree obboleessisaanii akka isaan karaa eegan utuu hintaane akka lammata isaan arguu hindandeenyetti dhaammatee deemewo!
Dargaggoon utuu manallee hindhaabbattiin qabsoo barumsaarraa gara qabsoo sabaatti cehe kun utuu aara hingalfatiin addunyaa kana gadi lakkisee deemuun dirqama itti ta’e. Sabasaa qabsaa’uufi akka lubbuusaatti jaallatu; maatiisaa rakkatanii isa guddisaniifi barsiisan hunda karaa ilaalaa akka hafan ta’e. Duuti Jaal Biraanuu Haroo maatii qofa utuu hintaane Oromoo naannoo sana jiraatuufi akka waliigalaatti isa beekan hundaa garaa raase. Geeraraan Oromoo naannoo Nuunnuu;
‘’Marqaan gala ta’aaree,
Akka garaa taa’aree?’’ jedhu nidhugoome. Qaroon biyya bulcha jedhame eegamaa ture karaatti cituun wareegama qaalii kaffale. Utuu akka garaa ofiiti isa akkas lammii keessaa baratee ba’etu gaaffii sabaa haqaan deebisa ture. Magaalaan Nuunnuu Qabsaa’ota gurguddoo kaneen akka Nugusee Taaddasaa, Takkalenyi Dagoofi Geetinet Baqqalaa jedhamaniifi kanbiroo dhoksaafi mul’anitti biyya isaaniif qabsa’an hedduu magarsiteetti.
Keessumattuu rasaasa Wayyaaneetiin galaafattamuun Jaal Nugusee Taaddasaa kan uummata Oromoo keessaa baraan hinbannedha. Nugusee Taaddasaa, Geetinnet Baqqalaa,Takkaalinyi Degoo, Shifaa (maqaa abbaasaa hinbeeku) gandi isaa waalgaa Qacamaa, Nagaasaa Duulaa, Geetaachoo Dinqaa,Taammiruu Kabbadaa. Shifaafi Takkaalinyi Degoo amma eessa akka jiran hin beekamu. Barsiisaa Taammiruu Kabbadaa du’aan boqotaniiru. Nagaasaa Duulaa,Geetinnat Baqqalaafi Geetaachoo Dinqaa biyya keessa jiru. Gootichi Takkaalinyi Degoo goota cimaafi nama wayyaanee harkaa hidhaa kutee badedha. Akka wallagga bahaafi dhihaatti yeroo san baay’ee beekama ture.
Keessumattuu Nugusee, Geetinnat, Nagaasaa, Shifaa, Barsiisaa Taammiruu, Geetaachoo fi Takkaalinyi Degoo waliin turan. Isaan keessaa yeroo sana hoogganaa cimaa fi kan wayyaanee miliquuniifi tooftaa lolaa baasuun beekamu Takkaalinyi Degoo ture. Gaaf tokko aanaa jimmaa Arjoo naannoo mandaraa jedhamutti Wayyaanee halkan itti marsitee qabattee deemte, sibaagoo (foyaa cimaan) harkasaa hiitee osoo gara Arjootti geessaa jirtuu naannoo gabataa jedhamutti haada San harka isaa duubatti hidhamee jiru suuta suutaan laaffisuun of irraa hiikee citaa keessa harkaa miliqe. Wayyaanonni dhukaasa hedduu itti bantus hunda isaanii gidduu akka billaachaatti miliquun bakkeetti ishee hambisee kute. Salphinaanis harka qullaa manatti galan. Dhuguma inni dhiira.Leenca eenyuufuu hin jilbeeffanne. Amma garuu eessa akka jiru hin beekamu. Haatiifi abbaan isaa Nuunnuu Qumbaa ganda dur Daalattii jedhamtu ammammoo Horaa Baacaa jedhamtu keessa jiraatu. Oobboleessisaa yeroo har’aa kana magaalaa Nuunnuu keessa jiraata. Geetaachoo Dinqaa fi Geetinnat godina jimmaa jiru. Nagaasaan yeroo sana wayyaanee qabattee waggaa lamaa ol osoo itti xabattuu booda karchallee naqamtee geessitee achitti gatte. Achitti xiqqoo hidhamee waggaa lama booda gadi dhiifame. Amma magaalaa Finfinnee jiraata. Gootonni Nuunnuun Qumbaa magarsite hedduu waan ta’aniif irraa jalaan qindeessina…
Jaal Biraanuun dirqama dhaaba keessatti isatti kenname amanamummaan nama dalagaa tureefi hojii hundaa ija hayyummaatiin nama dirqamasaa ba’aa tureefi abbaa furmaataa jedhamuun nama beekamu akka ta’e jaallan isa faana turan nidhugoomsu.
Jaal Biraanuun dararaa bosonaafi jireenya qabsoo keessatti mudannoo qabaataa tureen dhukkubaachaa turee dandamachuu dadhabee Amajjii 2, bara 2000 tti du’aan addunyaa kanarraa godaane. Lafti awwalcha hayyuufi qaroo Oromoo kanaas Keeniyaa Magaalaa Nayiroobii bakka Laangaataa jedhamu akka ta’e keessa beektonni jaallan qabsoo waliin turan ifa nuuf godhaniiru.
Jaal Biraanuu Haroo Yaadata lubbuun keessaa ba’uun dura dhaamsa kanaa gadii dhaammate jedhu jaallan Qabsoo keessa waliin turan. Ani waanan fayyee maatiikoofi Oromoo qabsaa’eef deebi’ee argu miti. Kaayyoonkoo Oromiyaan dhala Oromootiin buluu, Oromoon abbaa biyyaafi kansaarratti hiree ofiin akka murteeffatu ture; hamma humnakoofi beekumsakooti dalageen jira. Obbloonnikoo quxisuuwwankoo gargaarsakoo eeggachaa turani anarra adhaban akka nan komanne; kaayyookoo kana ogummaa barataa jiraniifi toora irra jiraniin akka naa fdhugoomsan; maatiikoo anaaf jecha agartuun isaanii cabee cabani naguddisaniin garaa isinitti hinjaabaanne; roorrootu biyyaa nabaasee anaaf siniin gargar hambise waan ta’eef obsaan mudhii naaf hidhaa; abbaakoof haadhakoon imaanaan isin narra keessan uummata Oromoo qabsoon ani taasiseen marganin akka deebi’u haata’u naa jedhani jedhe. Keesumattuu, namoota barataniin ammoo, barumsi sabaafi biyya ofiif hintaane duwwaadha jechuun jaallan baratan ogummaa isaaniin imimmaaniifi gaaffii saba Oromoo jaarraa tokkoo ol ture akka deebisan jechuun imaanaa dabarfateera.
Maatifi firoottan Jaal Biraanuu Haroo Yaadataa, uummata wallagga Bahaa aanaa Nuunnuu Qumbaafii uummata Oromoo maraf jajjabina guddaa hawwina. Maatiifi firoottnisaa marti akka hirmii baafataniifi boqochuun qaroo isaanii kun akka ifatti itti himamuuf murteessinee gaafa qaammee 3,09,2016 akka boossifamaniif murtaeera’. Jaallan odeeffannoo hayyuu kanaa naaf kennitan marti maqaa uummata Oromoo kabajamaadhaan singalatoomfanna.
–
Seenaan Jaal Biraanuu Haroo Yaadataa yeroo ‘#OromoProtests’ kana keessatti ifa ba’uunsaa seena qabeessaafi hoj-mannee akka sabaatti qabnu kan nutti agarsiisu ta’uusaa kudhammachuun dirqam seenaa ta’a!!
Kan qindeessee barreesse:
Comments»
No comments yet — be the first.


text:
Yeroo Kennuun Barbaachisaa Ta’uus Tarkaanfii Fudhachuu Jalqabuun Barbaachisaa Dha . Baqqalaa Garbaa
WAASHINGITAN, DIISII —(voaafaanoromoo)—- Mummichi ministeeraa Itiyoophiyaa Abiyyi Ahmad Kamiisa Ebla 12 bara 2018 galgala abbotii amantii, maanguddoota biyyaa, hogganaa morkitoota siyaasaa, waldootii sivikii fi namoota dhunfaa masaraa mootummaa keessatti afeerraa irbaataa godhanii jiran.
Dr. Abiyyi sirna kana irratti haasawaa dhagesiisaniin ADWAUI paartilee siyaasaa karaa nagaan qabsaa’uu filatan kamiin iyyu waliin dubbachuuf qophii ta’u ibsan.
Gurmaa’uun madda yaaddoo otoo hin taane furmaatatti dhiyaachuuf karaa ta’u qaba kan jedhan Dr Abiyyi waltajjii siyaasaa daran akka ballatuuf murannoon hojjanna jedhan.
Paartileen mormituu imaammata uummataaf ta’a jedhan qopheeffatanii dhiyaachuun dorgomuu kan qaban ta’uus hubachiisan.
Gaaffii fi Deebii Obbo Baqqalaa Garbaa waliin gaggeeffame caqasaa


text:
Guyyaa Amantootaa
Waldaan Biiftuu Boolee Makaana Yasuus amantoota ishee hundumaa akka isaan ayyaana "Guyyaa Amantootaa" jedhamu kana irratti hirmaataniif waamicha gochaa turteetti. "Guyyaan Amantootaa" Muddee 23,2012 yeroo jalqabaatiif adeemsifama. Saganticha irratti qophiin hawwatoo fi barsiisoon akkasumas bashannansiisoon adda addaa kan dhiyaatan yoo ta'u, Laaqanni achumatti akka qophaa'u himameera. Laaqana boodas yeroo muraasaaf sagantichi itti fufa.
Isinis Muddee 23 Finfinnee keessa jiraattu taanaan akka irratti hirmaattaniif affeeramtaniittu.
Waaqayyo guyyoota hundumaa binnee isa keessatti moo'ichaan akka jiraannu nurraa barbaada. Guyyaan kunis guyyaa itti amantoonni maatii isaanii hundumaa wajjin itti gara waldaa dhaquudhaan amantoota hundumaa wajjin tokkummaa godhan dha.
Waaqayyo sasa isaa Eebbiseera!
Waa'ee Biiftuu Boolee fi hojii isheen hojjettuu bal'inaan baruu yoo barbaaddan fuula kana
(http://www.sdhtek.000space.com/WABiiftuuBooleeMY.htm
) daawwadhaa.


text:
3. Ergamtoonni darban amala Ergamaa kanaa dubbachuu fi wanta isaan jedhaniin walitti galuu
Dabalata dubbisi
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa seenaa keessatti ilmaan namaa dukkana keessaa gara ifaatti akka bahaniif Ergamtoota baay’ee ergee jira. Akkuma qaroominni dhala namaa guddachaa fi bal’ataa adeemun, shari’aan (seerri) nabiyoonnii ittiin ergaman gargar ta’aa fi kan duraa caalaa bal’ataa dhufe. Garuu handhuurri ergaa isaanii tokkicha. Innis Rabbiin qofa gabbaruudha.
2ffaa- Dhugummaa Ergamaa Rabbii (SAW) Eenyummaa, amalaa fi adeemsa isaatiin agarsiisu
Dabalata dubbisi
Kutaa darbe keessatti ragaalee Ergamaan Rabbii dhugaa ta’uu itti agarsiisan ilaaluuf yaalle turre. Tuqaalee afur keessaa kan jalqaba ilaalleerra. Innis haqiiqa ergaa inni fide itti xinxallu fi hubachuudha. Har’a immoo eenyummaa, amalaa fi adeemsa isaa qorachuun inni dhugaan Ergamaa Rabbii akka ta’e dhugoomsun ni danda’ama. Eenyummaa Ergamtoota Rabbii osoo qoranne, amala fi adeemsa isaanitiin eenyullee isaaniin wal dorgomuu hin danda’u. Amalli isaanii guutuu fi adeemsi isaanii karaa sirrii irra kan ta’eedha. Sababni isaas, Rabbiin dogongoraa fi badii hojjachuu irraa isaan eegee jira. Ergamtootan ala haala nama kamiyyu yoo qoranne hanqinni wayi isa biratti ni mul’ata. Hanga fedhe nama amala gaarii qabu, gamnaa fi sadarka ol’aanaa irra jiru haa ta’u, cinaa tokkoon dogongorri wayii irraa hin dhabamu.
Kutaalee darban keessatti Ergamtootatti amanuu jechuun “Rabbiin haqaan kan isaan erge ta’uu amanuu, odeefannoo isaan irraa mirkanaa’e dhugoomsu fi isaan hordofuudha” jennee turree. Wanti Ergamtoota Rabbii namoota biroo irraa adda isaan taasisu wahyii (beeksisa) Rabbiin irraa isaan irratti bu’uudha. Rabbiin subhaanahu wa ta’aala nama tokko Ergamaa Isaa gochuu yoo barbaade, ragaalee fi mu’jizaa (raajii) adda addaan gargaara. Namni tokko “Ani Ergamaa Rabbiiti na hordofaa” yoo jedhe, wanta oduu isaa kana dhugoomsu fidu qaba. Ragaalee armaan gadi keessaa ragaa tokkoon ykn sani oliin dhugummaa Ergamaa Rabbii agarsiisuun ni danda’ama:
Dabalata dubbisi
Yeroo darbee Ergamtoonni Rabbii ilmaan namaa dukkana kufrii fi wallaalummaa keessaa gara ifa iimaanaa fi beekumsaatti hayyama Rabbitiin akka baasan ilaalle turre. Namni hanga fedhe ‘Ani qaroome’ haa jedhu, Ergamtoota yoo hin hordofin, dukkana kufrii, dhiphinna, salphinnaa fi gaddaa keessatti hafa. Sababni isaas, daandii gammachuu fi milkaa’innatti nama geessu waan dhiisef. Faallaa kanaa, namni hanga fedhe wallaalaa, hiyyeessa ykn dureessa haa ta’uu, Ergamtoota yoo hordofe, gammachuu fi milkaa’inna addaan hin cinnetti kan bahu isa/ishiidha. Ergamtootatti amanuu jechuun maal jechuudhaa? Ergamtootatti amanuun dhimmoota afur of keessatti qabata. Isaaniis:
Dabalata Dubbısı
Dhalli namaa jireenya keessatti tooftaa fi haala jireenya walirraa baratuun tokko tokko hordofa. Kanaafu, namoonni tooftaa jireenya isaan hordofan irratti hundaa’e bakka lamatti qoodun ni danda’ama. Tokkoffaa hoggantoota, lammaffaa hordoftoota. Namni takkaa hordofaa ta’a, takkaa hogganaa ta’a, takka immoo lamaanu ta’u danda’a. Hogganaan tokko hogganaa biraa hordofuun nama saniif hordofaa ta’a. Namoonni kan wal hordofaniif faayda fi gammachuu barbaadan argachuufi. Hogganaan suni wanta tokko hojjachuun, hojiin isaa suni namoota yoo gammachise, namoonni isa hordofuuf figu. Tarii hojiin isaa suni badaa ta’uu danda’a.
Dabalata Dubbisi
Wanta kaatimaa (dhuma) namaa nama jalaa balleessan keessaa tokko WAAN GAARII AGARSIISANII WAAN BADAA DHOKSUUDHA. Fakkeenyaf, namtichi tokko waan gaarii hojjata. Ni salaata, ni azaanaa, hojii gaggaarii adda addaa hojjata. Namoonni hojii isaa kana ilaalun “Nama gaarii akkami!” jechuun dinqisiifatu. Garuu namtichi keessi isaa kan badeedha. Namoota irraa yommuu adda bahuu fi dhoksatti waan badaa adda addaa hojjata. Fakkeenyaf, filmii badaa ilaala, namni yoo isa hin argin hin salaatu, Rabbiin kophatti hin sodaatu. Namni kuni yoo hin tawbatin kaatima badaa irratti du’a. Hiriyyaan kiyya tokko akkana nan jedhe, “Dargaggeessi tokko ni azaana, hojii gaggaari hojjata. Garuu dhoksatti filmii wal qunnamti saalaa ilaala. Osoo inni kana ilaalu duuti itti dhufte.” Rabbiin kaatimaa badaa irraa nu haa tiksu. Kanaafu, keessaa fi dhoksaa keenya qulqulleessuf haa tattaafannu.
Dabalata dubbisi
Mana fuudhaa heerumaa (gaa’ila) kee waa lama irratti ijaari. Isaanis: TaqwaAllah (Sodaa Rabbii) fi Ridallah (Jaalala Rabbii). Maal jechuu keeti yoo jettan; Sodaa Rabbiitin wanta mana kee diigu eegda, Jaalala Rabbitiin wanta mana kee ijaaru hojjatta. Wanti guddaan jireenya fuudhaa heeruma diigu “waan badaa hojjachuu fi waan gaarii hojjachuu dhiisudha“. Hiika taqwaa keessaa tokko waan badaa dhiisun adabbii Rabbii irraa of eegudha. Kanaafu, yommuu niitin, dhiirsi fi ijoollen wanta Rabbiin dhoowwe hojjachuu dhiisan, addaan bittinaa’u fi jeequmsa irraa of tiiksu. Akkasumas, Jaalala Rabbii barbaadun yommuu hojii gaggaarii hojjatan, hariiroo fi jaalalli isaan jiddu ni jabaata. Kuni maatii gaarii ijaarudha. Qur’aanni bu’uura jireenya keenya taqwaa fi jaalala Rabbii irratti ijaaru akka qabnu nu jajjabeessa. Haala kanaan fakkeenya nuuf dhiyeessa:
Dabala Dubbisıı
Nama salaata dhiisu osoo akkana jedhamee gaafatamee, deebiin isaa maal ta’inna laata? “Salaata dhiisun jireenya keessatti waan milkooftu ykn gammachuu argattu sitti fakkaataa?” Deebiin isaa, “Eeti, kunoo kaafironni salaata hin salaatanii garuu milkaa’inna fi gammachuu guddaa argatu.” Deebiin keenya immoo, “Dhuguma qabeenya baay’ee walitti haruun (kuusun) milkaa’innaa fi gammachuu guddaa ta’uu danda’aa? Eeti yoo jette, deebiin keenya qabeenya kana hunda dhiisanii biraa du’u. Milkaa’inni guddaan kuni du’aan badee jiraa jechuudha. Kanaafu, wanti badu milkaa’inna guddaa ta’uu danda’aa yaa obboleessoo? Koottu mee milkaa’inni guddaan maal akka ta’ee Qur’aana irraa sitti agarsiisaa.
Dabalata dubbisi
Gammachuu fi Milkaa’inna argachuu
Dabalata Dubbisi
Jireenya tana keessatti namoonni hunduu gammachuu argachuuf jecha halkanii guyyaa carraaqu. Gariin hojii humna hojjachuun, gariin hojii sammuu hojjachuun gammachuu barbaadu. Garuu gammachuun ilma namaa kan guuttamu wantoota sadii of keessaa yoo qabaatedha. Isaaniis: qalbiin amanuu, qaaman hojii gaggaarii hojjachuu fi hojii badaa irraa of tiiksudha. Namni tokko wantoota kanniin hojjachuuf qajeelcha isa barbaachisaa miti ree? Qajeelchi waa’ee wantoota kanniinii isaanitti himu kitaabban Rabbiin irraa bu’aniidha. Kanaafu, firiiwwan kitaabbanitti amanuu keessaa tokko wantoota armaan olii sadanitti qajeelun gammachuu fi milkaa’inna argachuudhaa jechuudha.
Akkuma yeroo darbee jenne kitaabbanitti amanuu jechuun Rabbiin irraa haqaan bu’uu isaanii, ergaan kitaabban kanniin keessa jiru dhugaa akka ta’ee itti amanuu fi hojii irra oolchudha. Kitaabban Qur’aana dura bu’an yeroo ammaa kan jijjiramanii fi micciramaniidha. Kanaafu, kitaabni tokkichi osoo hin jijjiramin hanga Guyyaa Dhumaa turu Qur’aanaa jechuudha. Sababni isaas, kitaaba dhumaa Rabbiin buusedha. Ragaan kanaa maal yoo jettan, karaa lamaan ilaalun ni danda’ama.
Dabalata dubbisı


text:
Adaamaa, teessoo mootummaa naannoo Oromiyaa ta duriiti.Oromiyaa gama Bahaatiin jirti.Finfinnee irra akm 100 fagaatti.Qooqayyee (Rift Valley) keessa qubatti.
Bokkaan eda barraaqa magaala tanatti roobe abbootii warraa 500- 600 caalan irra faca’ee qabeennaa fi manneen hedduu balleesse.
Bokkaan kun keessattuu olloota ganda 02,03,09,fi 05 keessatti lolaan guddaan dhufe.
Adoo karaa lolaan gula yaa’u bajata guddaa itti baasanii akka jiraattotii jedhanitti Adaamaan baruma baranaani rakkoon akkanaatiin hin rakkattu.
Lolaa kanaan akka jiraattotii jedhanitti keessattuu warrii mana hin qamne, ijoolleen karaa irra bultu lubbuu dhabuu hin hin oolu.
Hujii geggeessaan bulchiinsa magaalaa Adaamaa obboo Amaan Huseen ammoo bokkaan akkanaa kun waan ganna 50 keessatti arganii hin beennee, Adaamaan golba keessa qubattii teessumtii lafa isiitti lolaa itti fidaa jedha.
Woma taateefuu rakkoo tana koree itti dhaamnee ummataa gargaaruutti jirraa jedha obboo Amaan.
Itoophiyaatti fulaa hedduutti bokkaan roobuutti jira.Bokkaan ka sugaa, ka quufaa fi gabbinnaa isanii haa tahuu jenne!


text:
Feesbuukii Fayyadamuudhaan Qabxiilee ijoo Daldala keessan milkeessuuf Oolan.
Yeroo ammaa Feesbuukiin dhaabbata guddaa Sadarkaa Idil-Addunyaatti dursaa jiru yommuu tahu hojiilee keenya guyyaa guyyaa keessatti gahee olaanaa taphachaa jira. Kana jechuun Tekinoolojiin Feesbuukii daldala ammayyaatiif bu’aalee addaa heddu qabatee dhufeera. Hojii keenya(Daldala) keenya keessatti galii keenya guddisuufi fayyadamaa tahuuf carraalee tekinoolojiin Feesbuukii nuuf fidee dhufe beekuun dirqama taha.
Carraaleen kun maalfa’a? akkamittimmoo itti fayyadamuu dandeenya isa jedhu baldhinaan kasuuf yaalla, nu duuka bu’aa…
Daldala keenya irraa bu’aa akka argannuufi hojii daldala keenyaa akka babbaldhifannuuf Carraaleen gurguddoon Feesbuukiin fidee dhufe muraasni:
1) Istraateejii Daldala gatii gadi-bu’aa(Low cost strategy)
Dirree daldalaa keessatti tajaajilootni Marsaalee biroo irratti baasii Doolara kumaatamaan lakkaawamutti tilmaaman hardha garuu feesbuukii irrattimmoo fallaa kanaa tahee muldhata. Walumaagalatti Dhaabbileen gurguddoofi xixiqqoonillee ganda ija walqixaatiin itti ilaalaman tahaa dhufeera.
2) ibsa Odeeffannoo daldala ykn hojii keenyaa Ummata hedduuf qooduuf tajaajila.
Kunis Ibsa tajaajiloota ykn Oomishaalee keenyaa haala salphaan beeksifachuuf nu gargaara. Akkasumas Ibsa tajaajiloota ykn Oomishaalee keenyaa bifa suuraafi Suur-Sagaleetiin beeksisuudhaan namootni hubatanii akka fayyadaman carraa bana.
3) Babaldhina Dirree Daldalaatiif – Maamiloota keenyaan wal-qunnamuuf carraa kan nuuf banu waan taheef, waliin haasawuufi ibsa barbaachisaa gochuu bira darbee dirree daldalaa keenya kan babaldhisuudha. Kun Naannoo dhaan kan hin daangofneef maamiltoota Idil-Addunyaa horachuufi tajaajiloota ykn oomishaalee keenya gurgurachuuf ykn raabsuuf haala mijataa kan uumeedha.
4) Maamiltoota keenya deeggaruuf – Maamiltoota keenyaan kan nu walqunnamsiisu waan taheef tajaajilootaafi Oomishaalee keenya irratti ibsa barbaachisaas tahee haala itti fayyadamaa irratti ,maamiltoota keenyasf deeggarsa barbaachisaa gochuuf carraa kan baneedha.
5) Marsariitii keenya Maamiltootni hedduun akka daawwatan affeerraa keessatti gahee guddaa taphata.
Maxxansaaleefi Beeksisa keenya Feesbuukiirratti maxxansinu keessatti hidhaa(link) gara Marsariitii geessu dabaluudhaan maamiltootni tajaajila ykn Oomisha keenya barbaadan akka daawwatan affeeruu dandeenya waan taheef maamiltoota keenya gara marsariitii keenyatti affeeruuf gahee olaanaa qaba.
6) Beeksisa Teessuma Laffaatti Xiyyeeffate – beeksisa keenya keessatti Biyya tokko, Biyyoota muraasa ykn Naannoo Muraasa, akkasumas Addnuyaa guutuu irratti xiyyeeffannoo gochuun beeksisa hojjachuun ni dandeenya, Kunis Beeksisichi Naannoo irratti xiyyeeffanne qofatti akka muldhatu taasisa.
Akkasumas Iddoo tajaajilli ykn Oomishni keenya itti argamu agarsiisuuf – iddoo argama keenyaa odeeffannoo guutuu maxxansa keenya wajjiin maxxansuu waan dandeenyuuf maamilootni keenya haala salphaan iddoo argama keenyaa adda baafachuudhaan nu argachuu akka danda’an taasisa.


text:
Komishinni Hooggansa Yaaddoo Balaa kan biyyatti caamni Itiyoophiyaa keessaa otuu gara oolaa yokaan beelaatti hin jijjiiramiin dhaabuu danda’uu isaa dubbataaa jira.
Gama biraatiin ammoo, baatiilee sadii keessatti, uummatni gargaarsa nyaataa hatattamaan barbaadu, miliyoona shanii fi kuma dhibba lama irraa gara miliyoona toorbaa fi kuma saddeetiitti guddachuu isaa dubbatee – kanaafis arjoomtota doolaara miliyoona dhibba toorbaa fi miliyoona afurtamii shan na barbaachisa – jedha.
Koomishina Hooggansa Yaaddoo balaaf Daarektara Daarektoreetii Sab-quunnamtii ka tahan – Obbo Debbeebee Zawudee, “Otuu beelli hin dhaqqabiin hambisuun keenya, uummata nyaata barbaadu nyaachisuu waan dandeenyeefi” – jedhu.
Kanneen Mootummaa Itiyoophiyaa waliin wal-gargaaruun hojjetan – dhaabbatoonni arjmooma gargaarsaas, lakkoobsi namoota balaa caamaan miidhamanii akka dabaluu maluu fi maallaqichi yoo hin argamu tahe balaan dhufu akka hamaa tahu akeekkachisaa jiran.


text:
Daandiin Haqaa kami laata?-kutaa 1ffaa
Dhalli nama ka’uumsa tokko irraa ka’ee gahuumsa isaa gahuuf daandii irra adeemu qaba. Daandiin irra deemu kun tarii waan gaarii fi milkaa’innatti isa geessa yookiin immoo badii fi kufaatitti isa geessa. Kanaafu dhalli nama daandii lama irra adeemaa jira jechuudha. Tokkoffaan daandii milkaa’inna fi gammachutti isa geessu, lamaffaan immoo daandii kufaati fi baditti isa geessudha.
Namni daandii lamaan kanniin keessaa tokko sirritti addaan baafate irra deemu dhabuu isaatin, jireenya dukkanaa fi dhama’iinsa hordofa. Yeroo sobni akkanatti baay’ate kanatti daandii haqaa addaan baafatanii irra adeemun tarii ulfaata ta’uu danda’a. Dhugumatti kan Rabbii gargaare fi qajeelche daandii haqaa addaan baafachu fi isarra deemun itti hin ulfaatu. Insha Allah har’a daandii haqaa kam akka ta’ee ragaa waliin irratti mari’anna.
Daandii Haqaa jechuun maal jechuudha?
Jalqaba irratti daandii jechuun karaa namni tokko ka’uumsa irraa ka’ee gahuumsa ofii itti gahuudha. Haqaa jechuun immoo wanta sobaa, jallinnaa fi dhara irraa bilisa ta’eedha. Jechoota lamaan kanniin yommuu walitti sufnu(finnu) daandii haqaa jechuun karaa qajeelaa wantoota fi yaadota sobaa, jallinnaa fi dhara irraa bilisa ta’ee namni tokko ka’uumsa irraa ka’ee gahuumsa ofii gahuuf karaa hordofuudha. Daandii haqaa kana irraa yoo jallate, namtichi ni badaa jechuudha. Kufaati fi dukkanatti kufa.
Namni hunduu akka yaada fi fedhii isaatti daandiin jireenya ani hordofu daandii haqaati jechuu danda’a. Addunyaa keessatti dhimma tokko irratti gonkuma haqni lama hin jirtu. Haaluma kanaan addunyaa keessa daandiin haqaa lama jiraachu hin danda’u, tokko qofatu jira jechuudha. Daandiin haqa tokko garuu daandiin sobaa baay’edha.
Amantii jechuun maal jechuudha?
Amanti jechuun haala, mala fi karaa jireenya namni tokko hordofuudha. Kanaafu amantiin daandii jireenyati jechuu dandeenya. Addunyaa keessatti namni hunduu wayitti amane bula. Amanti adda addaa qabachuu fi hordofuun jireenya ofi gaggeessa. Yookiin immoo wanta amanti jedhamu irraa fagaachun jireenya mataa ofii hordofa. Kanaafu namoota amanti irratti hundoofne bakka saditti qoodu dandeenya. Isaanis: Amanti haqaa kan hordofan, amanti haqa irra jallate kan hordofan, guutumaan guututti amanti irraa kan fagaatan ykn garagalan. Sadiin kanniin bal’innaan irratti marinna. Kanarraa mee haa jalqabnu.
Guutumaan guututti amanti irraa kan fagaatan
Warroonni kunniin warroota jireenya keessatti amantiin gonkumaa hin barbaachisu, Uumaa wanti jedhamu hin jiru, dachii, samii fi wanti isaan jiddu jiruu akkanumatti tasa argame jedhanii warra mormaniidha. Warra kanaan etist jennaan. Amanti balleessuf wanti isaani hin hojjanne hin jiru. Daandiin isaan hordofan kuni daandii sobaa jalatti ramanna. Wanta aqliin (sammuun) namaa hin fudhanne odeessu. Teknoloojin of tuulun wallaalummaa hangana hin jedhamnetti lixani jiru. Mushrikoonni (namoonni Rabbitti waa qindeessan) Gooftaa tokkicha ardii samii kan uume Rabbiin ta’u ni amanu. Rakkinni mushrikoota garuu Rabbiin ala kan biraa gabbaruudha. Etiistin ammaa immoo kana hunda irra fokkachuu fi qilee wallaalumaatti lixuun Rabbiin hin jiru jedhu. Lilmoonu ofiin of uumu akka hin dandeenye osoo beekanu akkamitti dachii fi samiin hangana guddatan ofiin uumaman yookiin tasa argamanii? Kuni wanta sammuun namaa fudhatu sila? Dachii fi samii Rabbiin ala kan biraa eenyutu uumu danda’aa? Mormii fi falmiin warra jaanja’e kanaa uumamni fi sammuun namaa wanta fudhatu miti yoo sammuu fi qalbiin nama sanii hin cufamin.
Jireenyi warra eetisti hordofan jireenya dukkanaa fi dhiphinnaati. Jireenya horitiin kan wal qixxaatudha. Namni akka fedhetti fedhii fooni fi garaa guuttatu danda’a jedhanii lallabu. Dhiira fi dubarti akka horii walitti makamuun wanta fedhan hojjachuu danda’u jedhu. Hamilee, kabaja fi nageenya namaa diigun ilma namaa irratti ba’aa guddaa fidan. Warri kuni dhama’uun jireenyi tuni kaayyoo malee uumamte jedhu. Rabbiin haala kanaan deebii isaani deebisaf:
“Samii,dachii fi wantoota giddu lamaan isaanii jiran taphaaf hin uumne. Sun hubannoo warra kafaraniiti. Warra kafaraniif ibidda irraa laga hamaa ta’etu isaanif jira.” Suuratu saad:27
Kaayyoon jireenya waan harkaa badeef akkanumatti du’anii waan badan itti fakkaata. Taphaaf waan uumaman se’an. Kuni jireenya isaani jireenya dhiphinnaa fi gadadoo godha. Rabbiin(waa hunda irraa Qulqullaa’e fi ol ta’e) akkana jedha:
“Sila Nuti taphumaaf waan isin uumnee seetu (yaaddu)? Ammas isin gara Keenyatti deebifamu dhabuu yaaddu?” (Suuraa Al-Mu’uminuuna:115)
Dhimmichi akka warri kafaran yaadani miti. Ilmi namaa kaayyoo guddaa tokkoof uumame. Ka’uumsa irraa ka’ee gahuumsa itti deemutti qaba. Namni gahuumsa itti deemu yoo sirritti beeke kaayyon jireenya maal akka taate beeka. Ta’uu baannan jireenya taphaaf uumamte jedha, dhama’iinsa fi dukkanatti lixa. Kaayyoon jireenya isaa ‘Rabbiin haqaan gabbaruu’, gahuumsi isaas du’ee kan hafu osoo hin ta’in madaalli haqaa akka dhaabbatuuf Guyyaa Qiyaama ni kaafama. Kuni sammuu namaa keessatti yoo bocame jireenyi isaaf ifa taati. Wanta oli gadi raata’u fi jaanja’uuf hin qabu. Eessarraa ka’ee garam deemaa akka jiruu fi kaayyoo jireenya ofii ni beeka. Namni daandii kana irraa yoo jallate kufaati fi badii malee wanti isa eeggatu hin jiru.
Ammas warri etistii jedhaman kunniin wanta geybii(wanta fagoo ijaan hin mul’annetti) hin amannu jedhu. Addunyaa irratti baay’innaan wanta ijaan agarru moo ijaan hin agarretu caalaa? Seenaa namoota darbanii ijaan ni agarraa? Wanta boru dhufu ijaan ni agarraa? Wanta namni biraa dukkanaa fi nurraa fagaate hojjatuu ijaan ni agarraa? Fakkeenya kanaan wal bira qabuu dandeenya. Wanti ijaan agarru odola galaana irratti argamuun yommuu wal fakkaatu, wanti ijaan hin agarre immoo galaana odola (daseeti) kana marseen wal fakkaata. Yaanni kunii isini galee miti? Wanti ijaan arginu baay’ee xiqqaa akka lafa gogdu galaana jiddutti argamtuuti. Wanti ijaan hin agarre immoo garmalee baay’ee ta’uun akka galaanati. Wanta hundaa ijaan argine mirkaneefachu qabna yoo jedhan dhugaa ykn haqaa baay’ee irraa garagalu ykn didu jechuudha. Geybitti amanuu fi dhiisun dhugaa jiru hin jijjiru.Wanti fagoo jenne yaannu guyyaa tokko ni dhufa. Beekumsa addunyaa tanaa qofatti of daangeessun aakhiraa irraa of dagatoo ta’an.
“Isaan jireenya duniyaa irraa gubbama(zaahira) beeku. Isaan Aakhiraa irraa immoo daguu keessa jiru.” Suurat Ar-Ruum:7
Namni namumaan isaa kan tolu yoo geybitti amaneedha. Mallatoolen meeqa isaan fundura osoo ciistu irraa garagalan.
“Mallatoole meeqa samii fi dachii keessa irraa kan garagalan ta’anii ishii irra taranii(bira darbanii). “ Suura Yuusuf:105
Mee haa xinxallinuu mallatoole dachii fi samii keessa jiran. Aduu fi ji’a yommuu ilaallu gara Rabbii akeeku. Ampuulin mataa ofiitinu ifee hin dhaamu. Kan duubaa ibse dhaamsutu jira. Aduu fi jiiynis ajaja Rabbitiin adeeman. Samii utubaa malee dhaabbattu, tan cabaa fi qaawwa wayitu hin qabne mee haa ilaallu. Urjii samii keessatti bittinoofte faaya taatuf mee haa ilaallu. Kana hunda Eenyutu akkanatti tartiiba qabsiise? Yommuu mallatoole kanniin ilaalle xinxallinuu, ‘ajiiib! Rabbiin waan hundaa irraa qulqullaa’e” jenne Rabbitti amanuu fi gabbaruu malee filannoo biraa hin qabnu.
“(Rabbiin) Isa samii torba wal jalaa gubbaan uumedha. Uumaa(kalqii) Ar-Rahmaan keessatti wal dhabbii homaatu hin agartu. Mee agartuu(ija) tee gara samii deebisi. Dhoohaa(baqaqiinsa) wayii ni argitaa?” Suura Al-Mulk:3
“Sila gara samii gubbaa isaanii jirtu, tan uraa homaatu hin qabne, akkamitti akka ishee ijaarre fi miidhagsinee hin ilaalle? Dachii diriirsinee gaarren dhaabbatoo ishee keessatti gadi suuqne, akaaku biqiltoota babbareedoo hunda irraa ishee keessatti magarsine. Gabricha tawbatuuf hubannaa fi gorsa akka ta’uuf (kana goone).” Suura Qaaf:6-8
“Yaa ilmaan namaa! Ni’imaa(qananii) Rabbii ofirratti yaadadhaa. Sila Rabbiin ala uumaan (Khaaliqni) biraa kan samii fi dachii irraa soorata isiniif kennu ni jiraa? Isa malee gabbaramaan haqaa hin jiru. Kanaafu akkamitti Isa irraa garagaltu?” Suura faaxir(35):3
Mallatoole kana hunda osoo arguu namni akkamitti Rabbiin didaa, irraa garagalaa? Kanaafi adabbiin nama Rabbitti kafaree adabbii hundaa caaludha. Rabbiin samii irraa bishaan buuse, dachii keessatti biqiltoota gosa adda addaa biqilcheefi yommuu nyaachisu, ilmi namaa immoo galata galchuufi dide yommuu Rabbitti kafaruu, adabbiin namoota kanniini hangam guddaa akka ta’ee yaadun hin ulfaatu.
Ammas warrii daangaa darbee kuni Guyyaa Qiyaama garmalee didu, itti hin amanan. Warri kuni ka’uumsa ofii beekanii gahuumsa ofii wallaalan. Sababa kanarraa kan ka’ee garri itti deeman itti dukkanaa’e. Dhalli namaa seenaa keessatti hangam akka wal cunqursan ni dhageenya, ni agarra, ragaa baha jirra. Kan hacuuces, kan hacuucames haqa fi murtii sirrii osoo hin argatin addunyaa irraa godaanu. Kanaafu Guyyaa fi bakki madaalli fi murtiin haqaa itti dhaabbatu hin barbaachisu ree? Garmalee, garmalee barbaachisaadha malee. Guyyaan madaalli fi murtiin haqaa itti dhaabbatu suni Guyyaa Qiyaamati.
Warroonni Guyyaa Qiyaamatti hin amanne namni erga du’ee daaraa ta’ee booda akkamitti lamuu deebifama jedhanii mormu. Gara Qur’aana yommuu deebinu deebi gahaa isaanif kenna.
“Ni jedhu: “Sila nuti erga duunee lafee fi bututaa(tortoraa) taanee booda uumama haarawa taane ni kaafamnaa?” (Yaa Muhammad) jedhiin “Dhagaa yookiin sibila ta’aa. Yookiin uumama qoma keessan keessatti kaafamuun guddatu ta’aa (kaafamuun keessan hin hafu).” Ergasi “Eenyutu nu deebisa?” Jedhu. “Isa yeroo jalqabaa isin uumedha.”jedhiin. Mataa isaanii sitti raasu. Ni jedhus “Inni suni yoomi ree?” “Dhiyoo ta’uun mirkanaa’adha.”jedhiin.” (Suura Al-Isra:49-51)
“Dhugumatti Qiyaaman dhuftuudha;ishee keessa shakkiin wayitu hin jiru. Dhugumatti Rabbiin namoota awwaala keessa jiran hundaa ni kaasa.” Suuraa Al-hajj:7
“Uumamni keessani fi kaafamni keessan akka lubbuu tokkitii malee hin taane. Dhugumatti Rabbiin Dhaga’aa, Argaadha.” Suura Luqmaan:28
“Sila namni lafee isaa walitti hin qabnu yaadaa? Eeyyen [walitti ni qabna]. [Nuti] qubbeen isaatu akka turanitti deebifne sirreessu irratti danda’oodha.” Suura Al-Qiyaama:3-4
“Sila namni akkanumaan dhiifamu yaadaa? Sila inni bishaan saalaa kan dhangalaafamu irraa hin turre? Ergasii dhiiga ititaa ta’ee, [achi nama godhee] uumee guute. Isa irraas cimdii lama dhiiraa fi dhalaa taasise. Sila [Rabbiin akkas godhe sun] du’aa jiraachisu irratti danda’aa mitii?“Suura Al-Qiyaama:36-40
Namoota kanniin hundaa uumu fi lamu kaasun wanta Rabbitti ulfaatu miti. Samii fi dachii uumunu itti hin ulfaanne nama kaasutu itti ulfaataa? Isaan uumu fi kaasun akka lubbu takka uumu fi kaasuti. Rabbiin wanta tokkoon “Ta’ii” jennaan yeroma san ta’ee argama. Kanaafu erga du’aniin booda kaafamun wanta shakkii wayitu qabu miti.
Aayatoonni waa’ee guyyaa Qiyaama dubbatan lakkoofsi isaani baay’edha. Kanaafu warrii eetisti fedhii ofi jala deemanii fi kanneen biroo Guyyaa Qiyaamatti amanuu irraa akka nu hin jallisne. Rabbiin(subhaanahu wa ta’aala) haala kanaan nuu dhaama:
“Dhugumatti Qiyaaman dhufaa jirti. Akka lubbuun hundii waan hojjatte mindeefamtuuf jecha ishee dhoksuuttin dhihaadha.Namni isheetti hin amaniin, kan fedhii isaa hordofe ishee irraa si hin garagalchin! (Yoo isa hordofte) ni baddaa.” Suuraa xaahaa:15-16
Akkuma yeroon darbuun mallatoole Guyyaa Qiyaama argaa adeemna. Dhugumatti wanta Ergamaan Rabbii (saw) dubbatan ija keenyan argine jirra. Mallatoolleen kunniin imaana keenya fi yaqiina (dhugaan amanu) Aakhiraaf qabnu kan dabalaniidha. Mallatoole Guyyaa Qiyaama mee haa xinxallinuu. Ajjeechaa baay’achuu, zinaan (sagaagalummaan) babal’achu, dubartiin qullaa deemu, kijibaan amanaa ta’ee namni amanamaa fi dhugaa akka sobamaatti fudhatamuu, fi kkf. Kuni hundii garam deemaa jiruu? Yommuu mallatoole kanniin irratti yeroo fudhatte xinxallitu gara hojii gaaritti fiigda, hojii badaa irraa ni dheessita dhufaatin Guyyaa Qiyaama shakkii waan hin qabneef. Sababni isaas, mallatoole Guyyaa Qiyaama argite jirta. Kanaafu maaltu hafe ree mallatoole gurguddoon dhufuu fi Guyyaan Qiyaama dhaabbachuu malee? Itti xinxallii!!!! Mee Aaya tana dubbisi
“Sila Qiyaaman tasa Isaanitti dhufu malee maal eegu? Mallattooleen ishii dhufaniiru. Yeroo ishiin isaanitti dhufte gorfamuun isaanii akkamitti isaaniif ta’a?” Suura Muhammad (47):18 dabalataanis suura Al-An’aam (6): 158 ilaali
Guyyaa Qiyaama kijibsiisuun (itti amanuu diduun) badii hamaaf addunyaa fi aakiratti nama saaxila. Namni guyyaa Qiyaamatti yoo hin amaniin addunyaa keessatti akka fedhe ta’uun of balleessa. Yaanni “Boru kaafame hojii kootif adabama yookiin badhaafama”jedhu sammuu isaa keessa waan hin jirreef, akka fedhetti badii hojjachuun jireenya isa dhiphisa, gaddaa fi aaritti of darba. Rakkoo addunyaa tana keessatti isa muudatuuf garmalee aarun abdi kuta Guyyaa Qiyaama mindaa sabrii waan hin abdanneef. Hawwii fi abdii ofii meeshama addunyaa tanatti gabaabsa, wanti inni ijaan hin argine baay’ee fi gudddaa akka ta’ee gadi fageesse hin yaadu. Wantuma ijaan arguu qofa irratti xiyyeefata. Aakiraa immoo ni dida.
Namni guyyaa Qiyaamatti amanu immoo tasgabbii fi nageenyi itti dhagahama. Rakkoo fi daraara addunyaa tana keessatti yommuu muudatu mindaa sabrii fi adabbii Guyyaa Qiyaama yaadata. Daraaran addunyaa tanaa adabbii guyyaa Qiyaamatin wal bira yommuu qabamuu baay’ee xiqqaadha. Kanaafu daraara addunyaa tanaa irratti sabbaruun itti hin ulfaatu. Hojii gaariis yommuu hojjatuu mindaan guddaan boru akka isa eeggatu ni abdata. Hojii badaa irraas qaamota ofii eega boruu waan itti gaafatamuuf. Kuni hundii jireenya isaa gammachuu fi tasgabbii itti facaasu.
Gudunfaa
Yeroo amma akkuma guyyaan darbuun wantoonni imaana keenya sochoosani fi hurgufan akkasuma baay’ata adeemu. Sheyxaanni fi gargaartonni isaa daandii haqaa irraa ilma namaa jallisuun addunyaa fi aakiratti akka dararamaan isaan gochuudha. Wanta fokkuu babal’isuun ilma namaatti bareechisanii mul’isuu. “Amantii hordofuun si hin barbaachisu, guddinna irraa duubatti si harkisa, gara keenya koottu.” Jedhanii lallabu. Daandii qajeela fi haqaa irraa gara daandii jallataa fi sobaatti ilma namaa ceesisu. Namni daandii haqaa fi qajeela kana hordofuu dhiise daandii jallataa isaani hordofe badii malee wanti isa eeggatu tokkolle hin jiru. Kutaa kana Jecha Rabbitin gudunfa.
“Namni yaadannoo (Qur’aana) Kiyya irraa garagale- dhugumatti jireenya dhiphotu/rakkotu isaaf jira. Guyyaa Qiyaama ballaa/jaamaa goone isa kaafna.” Suura Xaahaa:124
Torbaan hanga kutaa 2ffaa wal deebinutti assalaamu aleykum wr wb


text:
Hogganoota KFO dabalatee namoonni torba himannaan irratti dhiyaate ture addaan cite akka hikaman kaleessa Wiixata Guraandhala 12 bara 2018 akka labsameetti har’a gadhifamuu isaanii beekamee jira.
Obbo Dajanee Xaafaa, Obbo Gurmeessaa Ayyaanoo, Obbo Baqqalaa Garbaa, Obbo Addisuu Bullaallaa , Obbo Bayyanaa Ruudaa, Obbo Geetu Gaarumaa fi Obbo Tasfaayee Liiban har’a Gadhiifamuu isaanii itti aanaa dura ta’aa Kongreesii Federaalawaa Oromoo Obbo Mulaatuu Gammachuu ibsanii jiru.
Obbo Baqqalaa Garbaa yaada Raadiyoo Sagalee Amerikaaf kennaniin wantii ta’e hundumtuu qooda fudhannaa uummata keenyaan waan ta’eef baayyee baayyee galateeffadha jedhan.
Galmee Obbo Gurmeessaa Ayyaanoo jalatti kanneen himatamanii turan namoota 22 keessaa Dargaggoo Darajjee Margaa irraa kan hafee hunduu gadhiifamanii jiru.Dargaggoo Darajjee margaa mana hidhaa keessatti dararaa guddaan irra ga’aa akka ture gareeleen mirga dhala namaaf falman gabaasaa turan.
Abbaan Dargaggoo Drajjee Obbo Margaa Dabaloo himannaa ka biraan mana hidhaa Qilinxoo keessa jiru.


text:
Baqattoota Oromoo kanneen Jabutii mooraa Alii Addee keessa jiraatan waraanni biyyatti waamamee dhufee haleellaa nu irratti bane jedhu. Baqattoonni shan haleellaa irratti rawwatameen haala lubbuuf sodaachisu keessa akka jiran dubbatu. Dubartiin ulfi irraa ba’e maanguddoon sammuun rukutamee fi kannen biroon jiraachuu kan ibsan baqattonni kun kanneen rasaasaan haleelaman keessaa lama gara hospitaala Jabuutitti geeffaman jedhu.
Kanneen hafan immoo kilinikii mooraa baqataa sana keessa jiruutti gargaaranii deeman jedhan jedhu. Maddii rakkina kanaa lammiwwan Jabuutii baqataa of-fakkesuun galmaa’uu isaanii fi baqattonni kana mormuun mooraa keessaa nu baasaa jechuun gaafannaan waraana nu irratti waaman jedhu. Itti gaafatamtoota mooraa baqataa argachuuf yaaliin ta’e hin milkoofne.
Gabaasa guutuu dhaggeeffachuuf kana cuqaasaa