text:
Taammanaa Bitimaa irraa | Amajjii 2, 2014
DURADUBBII
Dubbiftoota barreeffata kanaa jaalatamoo fi kabajamoo, kanaan dura dhaamsa kanatti aanee jiru isiniif dabarseen ture: “kunoo harra irraa jalqabeen mataduree ”KORBOO SHEEKKOTAA”, jedhamu kana jalatti sheekkota gaggabaaboo (“short stories”) tan addaddaa isinii dhiyeessuuf yaala. Egaa kunis akkuma yeroon naaf hayyametti. Isin warri kana duukaa-buutanii dubbiftan akka itti gammaddan abdiin qaba.” Dabaleesoo, yeroo dabre sheekkonni:
- HARKA TOLAA BALLEESSUU DIDE, fi
- WALLAALUMMAAN BOONAA, jedhaman akka mandheedhuma tana irratti bayan kabajaanan isin yaadachiisa.
- QALQALLOO SOBAA
Jiruu Boruu fi Bultii Guutamaa ijoollummaa isaanii irraa kaasanii walbeeku. Ganda tokko keessatti dhalatanii guddatani. Bishaan laga tokkoo dhugaa, qoraan bowwaa tokkoo cabsachaa guddatani. Boodas erga umuriin isaanii mana barumsaaf dhaqqabee, mana barumsaa tokkotti baratani. Mana barumsa jalqabaa irraa kaasee hamma unibarsitiitti walumaan baratanii as gayani. Kan biraa hafeetoo kutaan beekumsaa kan isaan irratti bobbayanii xumuratanillee tokkuma. Kanaaf, namoonni baay’een jarreen kana akka obbolaa lakkuutti ilaalu.
Ammoo, erga addunyaa barumsaa irra tarkaanfatanii gara addunyaa hojiitti ceyanii asii: mana, ganda, magaalaa fi biyyi tokko haa turuutii kutaa ardii takka keessayyuu jiraatanii hin beekani. Dubbiin dubbi jiruu fi jireenyaa taheetoo biyyoota garagaraa keessatti bobbayanii jiraachaa, hojjachaa jiru. Garuu bilbiltoo, xalayaa fi emeeliin takkaa wal-irraa citanii hin beekani.
Bultii Guutamaa Oromiyaa, godina Iluubbaa Booraa, magaalaa Buunoo Baddallee keessa jiraata. Jiruu Boruu immoo Oroppaa, Biyya Iswiidinii, godina Maalmoo keessa jiraata. Jiruun saayinsituuwwan beekamoo tahan keessa isa tokko taheetoo jira. Waayee fiizikaa irratti qorannoo fi argamtaan inni fide Badhaasa Noobeliifillee isa kaadhimee jira. Barana carraan kun bira kuttullee waggaalee shanan dhufan keessatti akka isaaf milkooftu innis, hiriyyoonni fi lammiiwwan isaas abdii mijuu qabu.
Jiruu Boruu unibarsitii Finfinnee irraa kaasee nama Habashaa kan dhalootaan Amaara tahe tokko beeka. Nama kana Bultii Guutamaas sirriitti beeka. Ennaa Jiruun waayee qormaataa irratti hojii argatee Biyya Faranjii dhaqu, gurbaan Habashaa sun immoo Koleejii Seenaa fi Aadaa Toopphiyaa keessatti hojii qabatee Shaggarumatti hafe. Kanaaf, yeroo hedduu Jiruu Boruu fi Difaabbaachaw Balibbuu kora qorattootaa kan addaddaa irratti walargu. Waan duraan walbeekaniif wajjiniin haasawusi. Keessumaa Kora Qormaata Toopphiyaa irratti deddeebsaniitoo walargaa jiru.
Yeroo danuu Difaabbaachaw Balibbuu otoo inni waa dhoksaan warra biyyoota ambaatii, keessumaa Faranjootaaf hiruu Jiruu Boruu argaayyu. Difaabbaachaw Balibbuu oggaa waan sana namootaaf hiru akkuma qeesiin Habashaa nama irraa garagalee dhoksaaan qarshii baasee kennuutti godha. Kun immoo caalaa Jiruu Boruu akka: “kun maali laata?“, jedheetoo duukaa-bu’u isa taasise. Kanaaf, waayee kanaa akkuma yakkabaaftuu takkaatti ciniinnatee jala deemuu jalqabe.
Jiruu Boruu hojii ofumaan of irratti fe’e kana akkuma saganteeffateen, hiriyaa isaa Bultii Guutamaatii kitaabee ture. Akka argamtaa fi gumoo bira gaye immoo yeroo yeroon gabaasuuf maqaa raaree wajjin laaqaa gaddatan saniin waadaa galeefi. Egaa dubbiin tun, dubbi lafee waan taateef, daddhabsiiftuu taatullee gammachuus of-keessaa hin dhabdu jedhee irratti of-gate.
Halkan gaafa dubbii saganteeffatee sanii Jiruun rafuu hin dandeenye. Laboobaan ija isaa waltuqullee qalbiin isaa dubbii Difaabbachaw Balibbuu bira bulte. Buusee, baasee “maalinnilaa wanni inni facaasu kun?” jedhee of-gaafata. Namtichi kun waan seenaa keessumaa, seenaa Habashaa irratti digirii argateef, wanni inni akka qeesii isaanii dhuksee namaa hiru isaaf galuu dide.
Erga Jiruu Boruu qorannoo kana duukaa-bu’uu irratti xiyyeeffatee asii, Korri Qorannoo Toopphiyaa inni: Moskoo, Tokkiyyoo, Atlaantaa, Torontoo, Roomaa, London, Teelabiib faa dabrniiti jiru. Kora isa baranaa kan baatii Hagayyaa, dira Barliin keessatti tahu irratti immoo “karaa cabe haa yaasu malee, otoon waayee Difaabbachaw Balibbuu bira hin gayin deebi’ee hin galu“, jedheetoo muratee Maalmoo irraa gara Barliinitti qajeele. Kanaafis ayyaanaa abbaa fi haadha isaa, ayyaana lammii, gosaa, sabaa fi biyya isaa cimsee kandhatee jira. Keessumaa ayyaana Oromoo fi Oromiyaa jabeessetoo kadhate. Ayyaanni Gadaa, ayyaanni bokkuu, ayyaanni cafffee, ayyaanni siiqqee, ayyaanni ateetee, ayyaanni irreechaa; Waaqni gurraachi garaa gurraachaa, leemmoon garaa taliilaa akka isa bira goraa jiru, mamii wayiituu hin horanne.
Kunoo erga korri sun jalqabamee harra guyyaan afraffaa dha. Jiruu Boruu akkuma sardiidaa hoolaa adamsituu riphee waayee Difaabbaachaw Balibbuu hordofaa jira. Guyyaalee taran kana keessa homaa isaa hin mijoofne. Harra garuu, “guyyaan guyyaa angafaa, gayyaa Kamisaa waan taheef, nan milkaaya” jedhee yaade. Guyyaan kun guyyaa guutuu waan taheef, wanni ka’eef sun akka guutuuf abdatee karaa mirgaa siree irraa ka’e. Mirgaan ka’ee, mirgaan Waaqa Gurraacha waan kadhateef, mirga argachuun isaa akka hin oolle qalbiin isaa akka shilkii Shaggariitti bilbilaa itti himteetoo jirti.
Namoonni kora kana irratti argaman amma boqonnaa bunaatii bayanii jiru. Sadii, afur, shan-faa tahaniitoo gurmuu gurmuun faffacayanii haasawaa jiru. Booda akkuma amala isaa Difaabbachaw Balibbuu waan tokko dhoksaan boorsaa isaa keessaa babasee, dhoksaan namicha biyya Ameerikaa irraa dhufe tokkoof kennee, ammas akkasuma gochuun gurmuu birraatti ceye. Namticha Ameerikaa kana Jiruu Boruu sirriitti beeka. Kanaaf, itti siqee dhaabachuun wajjin haasaa jalqabe. Booda gara waayee Toopphiyaa irratti haasaan isaanii ceenan, namtichi Ameerikaa sun akka sanadii barbaachisaa fi cimaa tokkootti boorsaa ofii keessaa baasee, waan duraan Difaabbaachaw Balibbuu isatti kenneeyyu san Jiruutti dabarse.
Achumaan Jiruu Boruu iccitii Difaabbachaw Balbibbuu argaddhee jedheetoo, waan san gaggaragalchee i’ilaale. Ammoo, matuduree isaa irraa waayee isaa battaluma beekuu dandaye. Inni erga korri kun xumuramee booda guyyaa shan bulee, gaafa jahaffaa gara Biyya Iswiidinii, Maalmootti deebe’e. Akkuma galeen xalayaa emeelii isa kanaa gaditti argamu hiriyaa isaa, isa akka koodee ofiitti jaalatu san, Bultii Guutamaatii barreesse.
20. 08. 05
Koodee koo Bultii Guutamaa,
Akkam nagumaa? Maatiin, qeyeen, lammii fi biyyi kees nagumaa?
Kunoo ani kaleessa galgalan koran sitti hime san irraa deebi’e. Waanan yeroo dhabeefan sagalee kiyya si dhageessisuu irraa hafe. Mee kanaafuu, dhiifa guddaa!
Waayee Difaabbaachaw Balibbuu isaan duukaa-bu’aa ture san, kunoo amma fiixaan bayeen jira. Ayyaana bishaan lagan si waliin dhugee guddaddheetu, akkaayyiin si wajjin mashakaa guddaddhee fi biyyiin si waliin darbaachaa guddaddheetu naaf milkeesse. Kunoo amma qalqalloo sobaa isa inni faffacaasaa turee san, Waaqni Oromooo fi Oromiyaa baneetoo ifumatti natti agarsiisee jira. Qalqalloon kun qalqolloo haaraa miti. Qalqalloo bardhibbee danuu ti. Qalqalloo dhugoo fi dhugaa of-keessaa hin qabnee, qalqalloo daaraa sobaatiin guutamee dhiitayee ti.
Qalqalloon innin ani waggaa hedduu duukaa-bu’aa ture kun, qalqalloo sabbuu fi diggaa Oromiyaa of-keessaa qabu sitti hin fakkaatin. Ammoo, qalqallichi, qalqalloo sabbuu fi diggaa Oromiyaa fi biyyoota akkuma Oromiyaa teenyaa qabamanii dhiitamaa jiranii guurrachuuf sobaan sobni guutamee ti. Sunumtuu qalqalloo sobaa qofa otoo hin tane, qalqalloo soba moofaa fi dullachaa ti.
Obbolleesso, dubbii sittii dheeressee onnee fi qalbee tee hin rarraasutii qalqalloon sun qalqalloo seenaa jarri “seenaa Toopphiyaa” jedhaniitoo nu barsiisaa, ijoollee ofiis barsiisaa, addunyaattis lallabaa turanii fi ammallee itti jiranii ti. Qalqallichi, qalqalloo akka raqa goodaatti darbatamee majaa eeggachaa jiruu ti. Isa akka raqa ajawaa funyaan qabatanii bira dabranii sanii ti jechuu kiyya!
Egaa hundattuu nagaa naa himi. Biyyee fi biyya koo naaf dhungaddhu!
Tiruu kee,
Jiruu Boruu,
Maalmoo, Biyya Iswiidnii irraa!
****************** // ******************


c: text/html

text:
Xuurii Kutaa 2ffaa
~Odaa Gurree-tiin
Haati Xuurii cufantaa boroo manaa bantee yommuu gadi baatu bokkaan birraa halkan akka tiifuu ta’aa bule boqqolloo isheen urgooftuu dibataa fi nyaataa kannneen akka qoddoo, kusaayee, kefoo, qullubbii adii, qullubbii diimaa fi kkf keessa tokko tokko dabartee akka ilkaan kaarruu fakkeessitee sussuuqxee ture kan amma guddatee dhukni mukasaa utubaa manaa fakkaatu boqqolloonsaa akka guntuta durbaa reef saalfattuu achi jedhee qara babbaasee dhaabatu irraa gadi coccophaa jira.
Isheenis takka dhaabattee ijaan boroo manashee ilaaltee asiif achi erga ijaan rukutteen booda xuwwee harkarraa qabdu lafa dhooqsitee hojjetattee ture keessa keessee ammas ol jettee garaa samii keessa ol ilaaltee ”Yaa Waaq kan koo kun maalii?, Carraan maatii kanaa maalii?, Carraan duudaa kanaa maalii?, Carraan Abbaa Xuurii jaamaa duudaa waan hin beekneef qabamee waggaa hamma kana otoo dhalasaa hin agarre Jaatoo keessa jiru kun maalii?, Atis warra abbaa yeroo fi abbaa humnaa waliin namatti dollottaa?, Imimmaan koo yeroo hundaa lola’u kun yoom qooraa?” jettee kadhatte takkas imimmaan ishee lolaasaa ofirraa hammaartee gara Samiitti facaafte.
Ammas”Eeyyee….ani bara baraan…nan boo’a…..hundasaa sumattan dhiisa!” jechaa dhiqachuuf ofirra gadi teessee bishaan fudhattee baate sana harka tokkoon budduukfattee harkashee tokkotti naqachuuf yommuu jettu waa agarte.Fuuldurashee baala buqqee(dabaaqulaa) kan as dagaagee achi dagaagee bosona Baalee fakkaatu kan lafarra lo’ee dhufee mana bira gaherra dhoqqee faana namaa fakkaatu kan fuulduraa fi duuba ejjete agarte.
Bishaan harkasheerra gadi dhiiftee lafaa ol kaatee faana lamaan sana otoo irra hin ejjetiin cinaasaa ejjechaa faana dhahuutti kaate.Yommuu baala dabaaqulaa sana bira dabartee jettu ammas kan lafa qonnaa keessa miila guddaadhaan hodhoggeessee kutee fuudhe agarte.Haati Xuurii naasuu guddaadhaan liqimfamte.Itti fuftee faana dhayuuf humna dhabdee ”Xuu…..Xuuu….Xuuriii** jechaa sagalee addaan ciccitaa kan humna dhabeen waamte.
Xuuriiniis yeroo haatisaa waamtu fiigichaan garashee dhaquu waan jaalatuuf fiigaa boroo manaan bahuuf yommuu jedhu,qiinaaxxii manaa kan galbii jirurraa saagaa(sutaan) asii ol sutame mataa Xuurii keessa waraane.Xuuriinis mataasaa qabatee ”Aa..aa….aaaa…a’aa” jedhee otoo afuura hin baafanne ofirra gadi taa’e. Haati Xuuriis isa faana dhooftu dhiiftee ”Wayyoo dhala koo sin nyaadhee? Isa siif dhufe anaaf haa godhu kaa,hiyyeettii koo hambaa du’aa koo” jechaa fiigaa yommuu achii as fiigdu isheenis miillishee baala dabaaqulaa keessa seeneee yommuu ol fudhachuuf jetti hiddi dabaaqulaa xaxeenii fuulduraan baala keessatti lafa dhoofte.
Xuuriinis dabareesaa dhukkubbiisaa keessaa rifatee ka’ee”immaa….immaaa…..haftee?” jechaa fiigee dhaqee akka waan dandahee lafaa kaasuu ol gototuu eegale.Isheenis ”mee turimee afuuran fudhadha ofii keefuu duutee oolte ati irraa haftee? Mataan kee si dhiigee ? Memmee fidimee siifan ilaala” jette achuma ciiftee. Inni hojii haadhasaatti kolfaa”Yaa immaa koo hojiin kee yeroo maraa anaan hedduu na ajaa’iba isa ofiikee du’aa jirtu dhiiftee waa’ee koof dhiphatta.Amma otoo dandeesse du’afaarraa na oolchuu feete mitii?” jedheen.
Haati Xuuriis”Silaawooree ani haati kee rakkina kee arguurra awwaalamuu naaf wayya!” ittiin jette. Innis ”Ka’i egaa Immaa koo waan na waamteef natti himi” ittiin jedhe.Mee gara godoo jabbootaa,sangootaa fi kan kottee duudaan itti galan sana hundaa fiigiitii ilaalimee,baniitii akka horiin hundu jiru ilaali jetteen.Innis maaliif naan jettellee otoo hin jenne gara mana balbalaatti fiigee naanna’ee deeme.Akka isheen jettetti mana sadansaa banee ilaale.Yommuu mana sadaffaa banee jedhu sangoota cimdii toorba (Sangoota 14) keessaa sangaan tokko hin jiru. As deebi’ee ”Immaa….Immaayyee…..banneerra….uuu…..uuu…” jechaa….
…. KUTAA 3FFAA ITTI FUFAA!
Asoosama Xuurii Kutaa 1ffaa dubbisuuf hidhaa kana tuqaa (http://www.xalayaa.com/seenaa-fi-aada/xuurii-asoosama-gabaaba-kutaa-1ffaa/)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Mootummaan Itoophiyaa Adda Bilisummaa Uummata Tigraayiin (Wayyaaneen) gaggeeffamu magaalaa guddittii Oromiyaa, Finfinnee fi magaalota naannoo ishee jirani irraa Oromoo haxaayee baasuuf imaammata qabu itti fufuun isaa hedduu yaaddessaa ta’ee jira.
Addi Bilisummaa Oromoo Mootummaan Wayyaanee Oromoo Finfinnee fi Naannoo Keessaa Haxaayee Baasuuf Itti Jiru Ni Balaaleffata
Posted by Madda Walaabuu Press on 4/17/2014
Ebla 17, 2014 | Ibsa Adda Bilisummaa Oromoo (ABO) irraa kenname
Mootummaan Itoophiyaa Adda Bilisummaa Uummata Tigraayiin (Wayyaaneen) gaggeeffamu magaalaa guddittii Oromiyaa, Finfinnee fi magaalota naannoo ishee jirani irraa Oromoo haxaayee baasuuf imaammata qabu itti fufuun isaa hedduu yaaddessaa ta’ee jira.
Mootummaan Itoophiyaa Adda Bilisummaa Uummata Tigraayiin (Wayyaaneen) gaggeeffamu magaalaa guddittii Oromiyaa, Finfinnee fi magaalota naannoo ishee jirani irraa Oromoo haxaayee baasuuf imaammata qabu itti fufuun isaa hedduu yaaddessaa ta’ee jira.
Mootummaan Wayyaanee jalqaba bara 2008 keessa godina addaa Oromiyaa kan jedhu uumuun Oromoota akaakayyuu fi abaabayyuun laficha irra jiraataa turan buqqisuun shiraan maqaa ’misooina’ jedhuun lafa Oromoo humnaan saamee towannaa isaa jala galchee jira. Finfinnee irraa km 25 – 50 irratti kan argaman magaalonni akka Aqaaqii, Boonsaa, Buraayyuu, Caffee, Caancoo, Duukam, Galaan, Hoolota, Moojoo, Muloo, Sabbata, Sandaafaa, Sulultaa fi Walmaraa bulchiinsa godinoota addaa Oromiyaa jedhamu jalatti yeroo ammaa kana dhuunfaa mootummaa Wayyaanee jala jiru.
Akka hammeenya mootummaan Wayyaanee caalaatti yeroo dhihoo kana jalqabee jiruutti aguuggii ’Finfinnee fi Karoora Qindoomina Proojektii Guddina Misooma Naannoo Addaa Oromiyaa’ jedhuun magaalota arman ol maqaan ka’e Finfinneetti maxxansuuf yaalaa jira. Akeekni kanaas Finfinnee fi naannoo ishee Oromiyaa irraa kutuun bulchiinsa isaa biyyoota ollaa kan akka Amaaraan walitti dabaluun fuulduratti siyaasaa fi hawaasummaa Oromiyaa walaba taatu xiqqeessuuf akka ta’e hubatamaa dha.
Mootummaan Wayyaanee Oromoota naannoo magaalaa guddittii isaanii taate Finfinnee jiraataa turan dirqamaa fi seeraa ala buqqisaa turee amman tana ammoo lafuma isaanii kanaa fi magaalota beekamoo naannoo Finfinnee Oromiyaa irraa kutuun Finfinneettan dabala jechaa jira.
Mootummaan TPLF kun bara 2004 keessas akkuma kana dhaabbatoota Oromoo Finfinnee irraa buqqisuuf yeroo tattaafataa ture barattoota Oromoo sadarkaa olaanaa gocha kana morman 350 ol ta’an hidhuu, ajjeesuu fi biyya irraa akka godaanan godhe ture. Ammas barattoota Oromoo University tuttuquun akka isaan mormii kaasan gochuun hedduminaan barumsa irraa akka arihataman, mana hidhaatti akka guuraman akkasumas biyya irraa gara biyya alaatti akka godaanan gochuuf kan yaadame dha.
Mootummaan Wayyaanee fi warri isa waliin tumsa qaban oolee bula malee lafti Oromoo seeraan abbaa lafaa kan ta’e Oromootti akka deebi’uu danda’u beekuu qabu.
Mootummaan kun Oromoon dache isaa irraas ta’e qonnaa isaa irraa yommuu buqqa’u akka hin iyyanneef ykn hin mormineef ’seera shororkeessituu’ baafatuun ittiin gadi qabaa jira. Kana dura waggoota kurnan lamaan darban keessa imaammata barumsaa kan seera ’aparteid’ fakkaatuu gadi hinjirre mormuuf, gaaffii mirga siyaasaa fi mirga hiree ofii ofiin murteeffachuu gaafachuuf barattoonni kumaatamatti lakkaa’aman sochii waan godhaniif mana hidhaatti guuraman. Akka gabaasota dhabota mirga dhala namaa Addunyaatti, Wayyaaneen siyaasaanis ta’e hawaasummaan Oromoota eenyumaa isaanii irratti dammaqiinsa qaban irratti xiyyeeffachuun akka diineffatee jiru ragaa bahu.
Seenaa cunqursootaa keessatti kan akka Wayyaanee uummata Oromoo irratti dhiibbaa guddaa godhe hin turre. Kanaaf uummatni Oromoo tokkummaan ka’ee qabsoo isaa jabeessuu malee fala biraa hinqabu. Mootummaan Wayyaanee kan beekuu qabu qeyee isaa irratti mirga uummata Oromoo jeequu fi namummaa isaa xiqqeessuuf gocha itti jiru kana irraa yoo of hinqusanne ummatoota biyyattii gidduutti wal waraansi akka ka’uuf karaa banaa akka jiru dha.
Wayyaaneen gocha uummata Oromoo irratti raawwataa jiru kana irraa dhaabamu akka qabu Addi Bilisummaa Oromoo itti amana. ABOn qabsoo mootummaa Wayyaanee irratti godhu karuma fedheen iyyuu ciminaan itti fufa. Uummanni Oromoo tokkummaan harka walqabatee qabsoo isaa jabeessuun diina isaa injifatee abbaa biyyummaa isaa akka mirkaneeffatuuf irra deebiin waamicha keenya haaressina.
Oromiyaan Ni Bilisoomti!
Adda Bilisummaa Oromoo
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Tuesday, March 18, 2014
“Badanii of Barbaaduu Jalaa Nu Haa Baraaru”
Guyyaan Dubartoota Adunyaa, Bitootessa 8, 2014, magaalaa guddittii Ameerikaa, Washington, D.C. keessatti sirna hoo’aadhaan kabajameera. Presidaantiin Ijaarsa Dubartoota Oromoo Adunyaa (IDOA), Adde Dinqinash Dheeressaa, guyyaa kana ilaalchisanii hawaasa sirna kana irratti argameef seenaa, kaayyoo fi karoora dhaabichaa ibsa bal’aa kennaniiru.
Kaayyoon dhaaba kanaa hawaasni Oromoo adunyaa mara irra jiraatan hundi ilmaan isaanii afaanii fi aadaa isaanii akka hin dagatne barsiisuu dha. Adde Dinqinash “badanii of barbaaduu jalaa nu ha baraaru (oolchu)” idda jedhanii booda, obbolaan lama lammii Ameerikaa kan ta’an barbbadanii kan of argatan lammii isaanii isa haaraa, hawaasa Oromoo Washington, D.C., saganticha irratti argamaniin wal barsiisaniiru.
Namootni lameen kun akaakileen isaanii dur Oromiyaa irraa biyya Ameerikaa akka dhufan, hundee fi bakka dhufaatii isaanii baruuf jecha Africa keessa biyyoota kudha shan akka dhaqanii fi dhuma irratti 99.6% Oromoo ta’uu DNAn isaanii akka mirkaneesse hawaasa saganticha irratti argameef ibsaniiru. Lammii keenya kana keessaa isaan tokko maatii Oromoo tokko waliin akka wal quunnamanii fi biyya isaanii haaraa kan taate dhaqanii Oromiyaa mara naannayanii akka ilaalanii fi gammachuu guddaas akka irraa argatan haasaa gabaabaa godhaniiru. Maatiin Oromoo kunis konkolaataa geejibaa, nama afaan hiiku fi bakka bulan waan isaaniif mijeessaniif galata galfataniiru.
Waanti lammii keenya durii mudate kun Oromoo jabana kanaas akka hin mudatne fi badanii of barbaaduu akka hin dhaqneef malli isaa afaan fi aadaa Oromoo bakka jirru maratti barachuu akka ta’e Adde Dinqinash akeekkachiisaniiru. Ijaarsi Dubartoota Oromoo Adunyaa gama isaatiin akka qophaayee jiru hawaasa Oromoo Washington, D.C., Virginia fi Maryland iraa dhufee wal-gayii kana irratti argameef ibsaniiru.
Ijaarsa Dubartoota Oromoo Adunyaa warra bu’ureesssaniif immoo itti gaafatamtuun dubartoota Oromoo Washington, D.C., Adde Zannabach Gurmeessaatiin waraqaan ragaa kennameeraaf.
Adde Zannabach haasaa godhan irratti, “Dhiira jabaa bira dubartii jabduutu jira. Jeneraal Taaddasa Birruu, Jeneraal Waaqoo Guutuu, Rev. Guddinaa Tumsaa fi gootota keenya warra kaan biras haadha warraa isaanii jajjabootu jira. Garuu, dubartoota waan ta’aniif qofa takkaa maqaan isaanii illee ka’ee hin beeku” jedhanii komii qaban haasaa isaanii keessatti ibsaniiru. Itti dabalaniis, qabsoo bilisummaa Oromoo keessattis taanaan dubartootni Oromoo kallattiidhaan lolaa akka turanii fi ammas akka lolaa jiran akka fakkeenyaatti Ajjaamee Argaawu Dinqaa, Ayyaantuu Oromiyaa, Aslii Oromoo, Urjii Dhaabaa fi kkf. gootota heddu akka qabnu ibsaniiru. Kanaafuu, dhiirri Oromoo wal-gayii yeroo dhaqu dubartoota manatti dhiisee akka hin bane fi aadaa boodatti hafaa ta’e hambisuu akka qabnu akeekkachiisaniiru.
Shamarran uccuu aadaa Oromoo uffatanii bareedina aadaa keenyaa agarsiisuudhaan sagantichi akka miidhagu godhaniiru.
Gara biraan immoo, dubartoota Oromoo biyyaa dhufan afaan biyya keessa qubatanii sana sirnaan waan hin beekneef, ijoollee isaanii wajjin wal hubachuun rakkisaa akka ta’e shamarran draamaadhaan ummata hubachiisaniiru. Akkasumas, teeknooloojii jabanaa kan akka Interneetaa, Facebook fi kkf. ti gargaaramuuf fedhii akka qaban, garuu afaan waan hin beekneef jechoota teeknoolojiitti gargaaramuun isaan rakkisaa akka jiru shammarran haadholii isaanii hakkeessuun draamaa bohaarsaa qopheessanii ummata bashannansiisaniiru.
Dubree Ayyaantuu Fiqaaduu fi Adde Yaadii Kabaa immoo dhimma hawaasaa irratti walaloo barnoota kennu dhiyeessaniiru. Sagantichas jalqabaa amma dhumaati kan gaggeessite Adde Yaadii Kabaa ti.
Dhuma irratti mariin dubartootaa fi dhiirota walgayicha irratti argaman waliin idda gaggeeffamee booda, lameenuu ba’aa guddaa isaan irra jiru wal-hubachiisuudhaan furmaatni jiru wal-gargaaranii hojjachuudhaan ba’aa of irraa buusuu akka ta’e walii galaniiru.
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
- Bara 2014 keessa,adeemsi FDG godinaalee Oromiyaa keessa jiru maal fakkaataa turee fi bara 2015 keessa ammo bifa kamiin akka jabaachuu qabu
- Uummanni Oromoo biyya keessaa qe’ee irraa buqa’uu fi walii galli gaaffii mirgaa kaasuu fi abbaa biyyummaa falmachuuf daran jabaachuu waan qabuuf qeerroon ciminaan kan irratti akka hojjetu
- QBO keessatti gaheen haawwasni taphatu maal fakkaata ,hawwaasni akkamitti tumsa qabsoo bilisummaa faana taasisa
- Ummatni rakkoo mootummaa Wayyaaneen geesisaa jiru gahaatti dammaqiinsaan hubachuu akka qabuuf sabboontoti Oromoo bakka maratti dirqama hawaasa dammaqsuu akka qaban fi haalota qabsoo bilisummaa Oromoo walii gala irratti marii gaggeefataa akka turan odeessi nu gahe addeessa.
Friday, January 2, 2015
Gartuun Qeerroo Hegeree Booruu Magaalaa Adaamaa Guyyaa Amajjii 1 Sirna Miidhagaan Kabajatan.
Amajjii 02,2015 Adaaamaa
Waggaa Haaraa fi kabajaa guyyaa WBO sababeeffachuun dargaggootni hegeree boruu magaala Adaamaa keessatti haala hoo’aa tahee fi seena qabeessa taheen guyyaa WBO kabajatanii olan.
Kabajaan guyyaa kanaa eegala irratti yaadannoo sammuu daqiiqaa 5f taasifnnee jirra jaallan qabsoo bilisummaatif jecha maatii fi qe’ee isaanii gatanii qorraa fi aduu otoo hin jenne qabsoo bilisummaa otoo gaggeessan lubbuun dabartee fi Qeerrowwan barattoota Oromoo sodaa tokko malee harka qull’aa moottummaa gabroomsaa dura dhaabbachuun gaaffii abbaa biyyummaa finiinsuun otoo socho’an lubbuu isaanii wareega taasisan yaadachuun sagantaa eegalan, itti aansuun ,marii adeemsa QBO irraatti akkasumas farreen qabsoo ta’an irratti fi furmaata isaa waliin marii sa’aa dheeraa taasifmuu gabaasi qeerroo Adaamaa nu gahe addeessa ijoon mariin irratti xiyyeefatame keessaa kanneen armaa gadiiti,
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
No.: DAL-kya 18/2012
Akkuma yaadatamu Koreen Yeroo ABO gaafa utubamu ibsa baase irratti jaarmayoon Oromoo kan kaayyoo Bilisummaa fi Walabumaa Oromiyaatti amanaan jaarmayaa ABO jalatti walitti deebi’an rakkoo fafaca’umsa dhaaba keenya mudattef furmaata kenuudhan akka mooraan qabsoo bilisummaa oromiyaa gabbatee tokkumaan qabsoo finiinsan ifa godhee ture. Yaanni kunis akka baka gahu Koreen Yeroo ABO jaarmayoota walabummaa oromiyaatti amanan wajiin yeroo adda addaa marii gegeessa ture amas mariira jira.
Arraan tana haalli biyya keenya keessatti sirna koloneefataa habashaatiin ummata keenya irratti hojatama jiru haalan suukaneessa dha. Oromoon biyyuma isaa irratti biyya dhablee tahe qabeenyaa fi namumaan isaa dhoowatamee oromuumma tahuu isaatiin akka bineenssa gaaratti ilaalame lafa isaa irraa humnaan arri’aame beelaa fi dhukubaaf saaxilame akka dhumu godhamutti jira. Akkasumas waanuma Oromoo taheef jecha osoo badii taka hin hojatiin mana isaa keessa guuramee kara irra’is qabamee mana hidhaatti guuraamun seera malee akka ajeefamu tahati jira.
Osoo gidiraan akkamalee kun ummata keenya irratti raawatamaa jiru, jaarmayaan Oromoo yaada xixinoo irratti adda qoqoodamuun, mooraa qabsoo bilisummaa Oromiyaa laafisuun alatti waan nu fayadee hin qabu. Duula bu’a Oromoof hin qabne walirratti deemsissun ummata Oromoo gaddisiisun ala bu’a takkale nu hin finne. Rakkoon bara dheeraf mooraa qabsoo keessatti deema turte diinota ummata Oromoottin tahun isaa Oromoota jala dhokkata miti. Arraan tana Oromoottin kaayoo walabummaa fi bilisummaa ummata Oromooti amanan rakkoo diinaan isaan jidutti hojatamaa ture irraa ananii tokkummaa isaanii deebisanii ijaaruun gamachuu keenya fi gamachhuu ummata Oromoo maraati jenee amanna.
Kanaaf wal-hubannoon ama ABO qama cee’umsa fi ABO Shanee Gumii jiduuti Sadassa 20 bara 2012 godhamee fedhii fi ijaana keenya waan ta’ef, Koreen Yeroo ABO tarkaanfi fudhatame gammachuu gudoodhan fudhata. Jaarmayooni hafanis fakki kana duba bu’ani tokkuma qabsaawotaa fi jaarmayoota kaayoo walabumaatti amanan akka mirkaneesan dhaamsa keenya asumaan irra deebine dabarfana.
Oromiyaan ni Bilisoomti
Ibraahim Mummee
Dura ta’a Koree Yeroo ABO


text:
OPDOn Tigraay keessatti Bixxilamuu Yaadachiisuun kun Qaama Dhaadannoo ‘LIKK ENASGEBACHUHALEN’ Dhihoo Kanaa ti
Posted by MADDA WALAABUU PRESS on 2/22/2015
Gurraandhala 22, 2015 | Boruu Barraaqaa Irraa
OPDOn gaafa bixxilamtee qabee seenaan isiin himataa baate ‘Kaaba Shawaa aanaa Darraa keessatti jaaramne’ kan jedhu ture. Haa tahu malee qondaalonni hangafni dhaaba bixxillee kanaa kan sirnicha gananii alatti bahan akka OPDOn Darraatti osoo hin taane Tigraay, holqa Adeet jedhamu keessatti bixxilamte saaxilaa turan. TPLF fi OPDOn garuu dhugaa kana osoma garaan isaannii beekuu waggaa 24 guutuu osoma haalanii yoona gahan. Duuba har’a maaltu dhalannaan Darraan haalamtee Adeet faarfamuutti kaate?
Wayyaanee TPLF sodaa tokko tokko horachuun irraa mul’ataa jira. OPDOn adeemsa keessa nurkaa baatii sodaa jedhu irraa kan ka’e mataa keessa dhawanii qondaalota isii hamilee keessatti buruksanii lafa kaa’uuf murteeffatanii socho’aa jirani. Jechi Abbaay Tsahaayyee dhihoo kanaa fi ‘daaw’iin’ holqa Adeet gidduu kanaa kun akka jabaatti walitti hirkatu. Qondaaltichi guddaan TPLF torbaan tokko dura OPDOtti dhaadatee ture. ‘Likkiitti isin galchina’ kan jedhu ture dhaadannoon isaa. Dhaadannoon kun arraba Abbaay Tsahaayyee irraa haa dhagahamu malee, ilaalcha namticha sanii qofa akka hin tahin ifaa dha. Waanuma akka jaarmaya TPLFitti hubatamaa jirutu arraba Abbaay Tsahaayyee keessaan gadi bahee dhagahame. Yaadni jecha kanaa guddaan ‘sadarkaa keessan wallaaltanii jirtaniitii, kaayyoo isin bixxillee fi akkamitti akka isin bixxille dagattaniittuutii, isa san isin yaadachiifna’ ergaa jedhu akka qabu hubachuuf qorannoo guddaa hin gaafatu.
Akka keessa beektonni gurra nu buusanitti, dubbiin maqaa Adeet tana dhukkee irraa hurgufanii haarayomsanii leellisuu tan eegalamte ayyaana bixxilama Waggaa 24ffaa bardheengaddaa kan Adaamaatti kabajame irratti ture. Ayyaana kana irratti Abbaay Tshaayyee fi Addisuu Laggasee ‘waraqaa qorannoo’ takka dhiheessani. ‘Waraqaa qorannoo’ tana keessatti akka OPDOn Tigraay keessaa bakka Adeet jedhamutti hundeeffamte suuraa miseensotni OPDO gaafas holqa san keessatti ka’an gad baasanii hirmaattota ayyaanichaa rifaasisani. Qondaaltonni OPDO fayyaaleyyiin kan Darraa malee Adeet waan jedhamu dhagahanii hin beeyne ni rifatani. Warra hangafaa kan Adeetiin quba qabus yoo tahe waggaa 24 guutuu Darraa himachaa bahamee har’a Adeetiin as baasuun dubbii haaraa itt itahe. Kana irratti walii galuun waan dadhabameef Kumaa Dammaqsaa waamamee dhufe. Innis labsuma Addisuu Laggasaa fi Abbaay Tsahaayyee ragaa bahe. Miseensota gaafas akka OPDOtti moggaafaman keessaa tokko kan tahe Abbaa Duulaa Gammadaa labsa haaraya kana diduu yaalu illee, dhiibbaa warra kaaniitiin moohamee callisiifame jedha, odeessi bakka sanii bahe.
Abbaay Tsahaayyee faa OPDO ‘likkiitti galchuu’ karoorfachuun isaanii ganna dabre irraa qabee akka tahe dhugaa kana irraa hubachuutu danda’ama. Waggaa 24 guutuu Darraa Darraa jechaa bahanii har’a Adeet Adeet jechuu wanni fide beekamaa dha. ‘OPDOn ilmaan Oromootiin dachii Oromiyaa keessatti dantaa ummata Oromoof jaarame’ jechuun dibbeen ganna 24 guutuu tumaa bahan akka fudhatama dhabe waan hubatan fakkaata. Inumaayyuu OPDO akkasitti ibsuun kun qondaalota jalaa ol bahaa jiran laphee dhiibsisee nurratti dorrobsa sodaa jedhu horachuu irraa dhugaa jiru baxalqsanii labsuu barbaadani. ‘Tigraay keessatti isin bixxille’ jechuunii fi ‘Oromiyaa keessan keessatti jaaramtan’ jechuun garaagarummaa hamilee guddaa qabaata. Waggoota 24n dabran OPDOn ‘Oromiyaa keessatti akka jaaramte’ himachaa baatee har’a Adeet geeffamuun hamilee qondaalota dhaaba tanaa irra deemuu dha. Nutu suphee holqa Adeet irraa bukeessee isin bixxile, akkuma isin bixxille gaafasiitti yoo barbaanne har’a darbannee isin unkuteessuu dandeenya ergaa jedhutu TPLF irraa OPDOf dabraa jira.
Kan nama ajaa’ibu namoonni akka Muktaar Kadirii fi Almaaz Maammoo faa kan gaafa Dargiin cabee Wayyaaneen masaraa Shaggar seentu Tigraayin kaartaa irrattuu qixaan hubatanii hin beekne, har’a ‘bakka hundeeffama keenyaa’ jedhanii akka waan Adeet keessatti jabduu hojjetan tokkotti qaanyii tokkoon malee miidiyaa dura dhaabbatanii Afaan Oromootiin yoo dubbatan dhagahuu dha. Surriin jaroota akkasii kan dhala namaa irraa osoo hin taane surrii harree irraa waan uumame fakkaata. Salphinni Oromoon maqaa OPDOtiin salphifamu akkasii kun isaan hin dhukkubsu. Hidda malee xannachi hin dhiiguun sun isuma kana.
Dhaadannaa TPLF Hawaasaa irratti dhageenyee torbaan tokko booda qondaalonni OPDO saggoo qabamanii Tigraay geeffamuudhaan holqa keessatti hanqaaqaman akka daaw’atan gochuu wanni wal fakkeessus ifaa dha. OPDO keessaa qondaaltonni tokko tokko ajaja gooftolii isaanii akka gaafa Mallas Zeenaawii lubbuun ture sanitti fudhachuu irraa sigigiaachuu fi qondaalota TPLF waliin gateettii wal dhiibuu yaaluu hordofee yaaddoon biraa dhalateera. OPDO tana yoo ‘likkii’ isii itti garsiifne malee booda Oromoo waliin wal taatee Oromiyaa keessatti fudhatama nu dhabsiifti sodaa jedhutu qondaalota Tigraay mataa bowwuu itti kaasuu eegale.
Kanaafuu yeroo dhihoo irraa qabee irra dibaan dhiifamaa deemaa jira. ‘Jaalatamus jibbamus’ jechoonni jedhan qondaalota TPLFiin dadarbatamuun walitti aansee dhagahamaa jira. Tooftaan jecha diddibanii fayyadamuun OPDOtti hurrii maranii ergachuudhaa Mallasaa waliin waan owwaalame fakkaata. Imaammanni qondaalota TPLFiin amma hordofamaa jiru imaammata jechoota akka ‘jaalatamus jibbamus’ fi ‘ diddu likkiitti si galchinaa’ faan badhaadhan tahuu argaa jirra. Waan hundumaa harkaa qabna waan taheef OPDOs tahee Oromoo akka feenetti irra ejjennee bituu fi ergachuu dandeenya ergaa jedhutu ifatti dabraa jira.
Ilmaan Oromoo OPDO keessatti hiriiranii TPLF waliin biyya bulchaa jirra jedhanii of gowwoomsan amma ija banachuu hin danda’an taanaan bara baraan jaamanii hafuu isaanii beekuu qabu. Tuffiin TPLF OPDOf qabu yeroo kamuu caalaa amma ifa bahuun ergaa jabaa tokko isaanii dabarsuu qaba. ‘Likkiitti isin galchina’ jechuu caalaa tuffiin hin jiru. Tigraay keessatti suphee holqa Adeet irraa bukeessinee isin bixxille waan taheef arraba qabna jettanii nu jala hin dubbatinaa jedhamee itti himamaa jira. Kana dhagahuu fi qalbifachuun, sanatti aansuunis tarkaanfii maluuf of qopheessuun harka isaanii jirti. Qabsoo Oromoo biyya keessaa fi alaan deemaa jiru irratti gufuu tahuu toobatanii karaa mijjaaweef maraan lammii isaanii waliin harka wal qabatanii diina akkasitti isaan tuffatu of irraa saalphisuuf yeroon waamicha dhiheessaafii jirti. TPLF Tigraay irraa dhufee Oromiyaa keessatti Oromoo ‘likkiitti galcha’ osoo hin taane, Oromootu harree wadala takaallaa kutatee Tigraay irraa dhufee Oromiyaa irratti halaaku of irraa ‘likkiitti galchuu’ qaba!
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Wednesday, February 19, 2014
Duula karaa Qindaayee fi Walirraa Hin Cinneen Oromoorratti Gaggeeffamaa Jiru!
Baarentuu Gadaarraa | Guraandhala 18, 2014
Yeroo ammaa kana akkuma hunduu quba qabu karaa qindaawee fi walirraa hin cinneen duulli maqa baleessii, seenaa Oromoo xiqqeessanii fi xureessanii dhiheessuu midiyaalee adda addaatiin geggeeffamaa jira. Duulli jumlaadhan saba Oromoo arrabsuurratti fuullefate kun kan gaggeeffamaa jirus karaa medialee Nafxanyootaa fi leellistoota sirna gabrummaan marsaalee adda adaa, TV fi Raadiyoolee biyyoota Lixaa keessa maadheeffatanii fi fakkaattoota isaanii biyya keessa jiraniin ta’uun ifaa dha. Midiyaalee kana ammoo akkuma beekamu kan abbummaadhan gaggeessaa jiru harcaatoota ilmaan Nafaxanyootaa fi warreen wayyaaneedhaan harka lafa jalaan mahaalaqaan hirphamanii dha.Diinoonni Oromoo kaleessaa hanaga ammaa rafaniifii hin beekne kun har’a yeroo kamiyyuu caalaa karaa qindaayeen kan itti jiran karaa midiyaalee hololaa biyyoota alaatti banatanii fi biyyaa qabaniin ifatti bahaniis, dhokatanis ummata Oromoo maqaa balleessuu fi seenaa isaa dabsuun arrabsoo gaggeessaa jiru. Ilmaan weerartootaa biyyoota lixaa keessa maadheeffatan kun hojiin isaanii duula walirraa hin cinneen ummata Oromoo arrabsuufi xiqqeessuuf yaalu dha. Warreen biyya keessa jiran muraasnis haaluma wal fakkaatuun gargaarsaa fi hirpha ilmaan nafaxanyootaa fi wayyaaneetiin kan afaan hiikkachaa jiran ummata Oromoo arrabsuu fi seenaa isaa jaldhisanii dhiheessuuf dogoggora oolee bule isaanuma hubu tarrisaa oolu dha. Har’a eenyumtuu yoo marsaalee/weebsaayitoota dhimma Itiyoophiyaarratti xiyyeeffatan saaqe kan muldhatuu fi dubbifamu harki 90 fi sanaan ol kan saba Oromoorratti xiyyeeffatuu dha. Innis beektoota ykn hayyoota Oromoo maqaa dhahanii arrabsuu, xiqqeessuu, tuffachuu, akkasumas dhaaboolee siyaasaa fi jaarmiyaalee Oromoo kanneen bilisummaa Oromootiif hojjetan tuffachuu, yakkuu fi holola maqa balleessii irratti gaggeessuu dha. Uummata Oromoo akka sabaatti jumlaadhan arrabsuu, seenaa isaa dabsanii fi xureessanii akka ofii barbaadanitti karaa midiyaalee isaanii dhiheessu dha.
Yakkamtoonni saba Oromoo fi beektoota isaa arbasuu fi xiqqeessuurratti akkasumas dhaabolee fi jaarmiyaalee Oromoof hojjetan maqaa yakkuurratti bobba’an kun kan ifatti eenyummaan isaanii beekamu akkuma jiran kanneen hafan ammoo ajajaa fi deeggarsa mahaalaqaa ilmaan Nafaxanyootaa fi Wayyaaneerraa argataniin maqaa masoo adda addaa moggaafatanii karaa marsaalee diriirfatan kanaan saba Oromoo arrabsaa oolu. Seenaa saba Oromoo ta’e jedhanii dabsaa fi seenaa abbootii isaanii; seenaa afoola fi diritoo Qeesota isaanii facaasaa oolu. Ilmaan nafaxanyootaa fi jaleewwan isaanii kun haaluma wal fakkaatuun karaaRaadiyoolee fi TV biyyoota lixaa keessa madheeffataniin kan xibaaraa oolanii fi bulan harki guddaan kan saba Oromoorratti, hayyootaa fi jaarmiyaalee isaarratti xiyyeeffatuu dha. Kan hojii isaanii ijoo ta’eef dursa kennaniifi irraa hololaa oolanii bulan seenaa sobaa fi dabaa isaanii hafarsuu, seenaa saba Oromoo ammooo xiqqeessu, seenaa diritoo fi sobaa Dabtaroota isaanitiin barraawe jedhan kaasanii Oromoorratti duula walirraa hin cinne gaggeessuu dha.
Hololli kun akkuma hundi keenyaa quba qabnu yeroo ammaa kana baldhinaan walitti hidhamiinsa midiyaalee biyya alaa jiranii fi biyya keessa jiran muraasaan gaggeeffamaa jira.Walitti hidhamanii alaa manatti saba Oromoo arrabsuurratti bobba’uu isaaniitiif ammoo ragaan tokko akkuma warreen biyoota lixaa keessa maadheffatan seenaa Oromoo dabsaa fi xiqqeessaa oolan; fixiinsa miniliki saba Oromoorratti raawwate haaluun ykn akka gootummaatti dhaadheessuun Sirbituun Habashaa Teedyii Afroon dubbate biyya keessatti maxxansanii facaasuu isaanii ti.
Ilmaan Nafaxanyootaa biyya keessaa fi ala jiran kanaaf beekaa fi hayyuun Oromoo beekaa miti, isaaniif doofaa homaa hin beekne dha. Sabboontoonni, Dhaaboleen siyaasaa fi jaarmiyaaleen mirga Oromootiif qabsaawan isaan biratti warra biyya diigu, farra Itiyoophiyaa fi Fenxaalessitoota. Fixiinsii miniliki Oromoorratti raawwates isaaniif biyya ijaaruu dha. Boddeessitonni arrabsoo fi tuffii Oromoorratti bobba’an kunkana bira darbaniis ifatti “Sabni Oromoo dhiheenya Itiyoophiyaa dhufee, isatu biyya isaa malee dhufee nuweeraree”jechuun holola walirraa hin cinne gaggeessaa jiru. Gaafi fi deebii karaa Raadiyoo fi TV dhiheessaniin, barruulee karaa marsaalee adda addaa facaasaniin Oromoo fi beektoota isaa, dhaaboolee fi jaarmiyaalee isaa arrabsaa oolu. Dhugaa kana namni Raadiyoo fi TV akksumas marsaalee ilmaan nafaxanyootaatin banaman, kanneen wayyaaneedhaan harka lafa jalaatiin deeggaraman kana dubbisee fi dhaggeeffate hubachuu danda’a.Arrabsooni fi gochi maqa balleessii saba Oromoorratti gaggeeffamu guyyuu tamsa’aa oola waan ta’eef. Warreen kun maaf seenaa sobaa, seenaa diritoo Qeesonni isaanii barreessan qabatanii kaaniis ofii uumanii fi itti dabalanii saba Oromoo xiqqeessuu fi arrabsurratti bobba’an? Maaf hayyoota fi beektoota Oromoo akksumas jaarmiyaalee fi dhaaboolee Oromoo bilisummaa saba Oromootiif wareegama kaffalaa jiran tuffatu, Yakku? jennee yoo gaafanne deebin isaa wal xaxaa fi dhokotaa miti. Kaayyoon ilmaan Nafxanyootaas ta’ee kan wayyaanee saba Oromoo maqaa balleessuu fi xiqqeessurratti bobba’aniif; akkuma abbootii isaanii saba Oromoo gabrummaa jala tursanii saamaa fi dhiitaa jiraachuu dha. Ofitti amanuu fi abbaa biyyummaa isaa irraa mulqanii ergechaa fi gadootti ilaalaa olaantummaa isaanii mirkaneessanii biyyaa fi qabeenya isaa kan ofii taasifachuuf carraaquu dha. Akka Oromoon “ani saba biyya qabu” jedhee mataa ol qabatee hin deemne; sammuu isaa keessa seenaa sobaa; seenaa “ani nama iddoo biraatii godaanee dhufee” jedhuu himatuuf humnaan fudhachiisuuf hidhatanii ka’uu dha. Kunimmoo waan yoomuu ta’uu hin dandeenyee dha! Waan yoomiyyuu ta’uu hin dandeenyeetti yeroo fi humna isaanii qisaasu!; waan kaleessa yaalamee dadhabame jaarraa 21ffaa kana keessa itti dadhabuun ammoo dhamaatii qofa. Afoola sobaa adda addaa diritanii, oduu sobaa, seenaa jaldhataa Dabtaroonni isaanii barreessan asiif-achii walitti ciranii galgalaa ganama karaa TV, Raadiyoo fi marsaalee isaanii facaasun of dadhabsiisuu malee Oromoo biratti bakka hin qabu. Kanaaf yoo sagalee hayyootaa fi sabboontota Oromoo, sochi qabsaawoota Oromoo fi jaarmiyaalee Oromoo arganii fi dhagahan waan qabanii gadhiisan wallaalu,aaru,cinqamu. Alaa manatti holola sobaa facaasu. Tokkummaa Oromoo diiguuf, gootummaa fi abbaa biyyummaa Oromoo haaluuf dhamahu. Garuu tokkoo hin milkoofneef fuunduraafiis hin milkaawuf!!! Yakkamtoonni kaleessaa hanga har’aa saba Oromoo weeraranii saamuu, ajjeesuu, hidhuu fi gadootti ilaalurratti bobba’an kun haalli amma alaa fi biyya keessatti itti jiran kan yeroo kamiyyuu caalaa sochii sabni Oromoo Bilisummaa isaaf taasisutti kan yaadda’anii fi goolaman fakkaatu. Fakkaatuu qofa Osoo hin taanee akkasumas! Gochi tuffii, gochi saba tokko akka sabaatti arrabsuu, hayyootaa fi beektoota isaa xiqqeessuuf asiif achi kaachuu kun maddi isaa sodaafii cinqii bilisummaa Oromoorraa qabaniin akka tahuu danda’u shakkiin hin jiru. Afaan Isaanii hin leenjine kanammoo Sabni Oromoo, sabboontoonni Hayyoonni fi beektoonni Oromoo, qabsaawonni bilisummaa Oromoo fi jaalattoonni bilisummaa Oromoo luugama itti godhuun dirqama. Tarkaanfii deemsaa fi gocha isaanitiin wal madaalu fudhachuuniis kan yeroon kennamuufi qabuu miti.
Wanti osoo Gaafa hin baafne ta’uu qabu sabboontoonni hayyoonni fi beektoonni Oromoo, qabsaawoonni bilisummaa Oromoo waliin tumsinee ilmaan nafaxanootaa fi wayyaanee duula warra gabrummaaf nu hawwu, warra sirna gabrummaa jiraachisuuf habjootu, maqa balleessii fi tuffii saba Oromoorratti gaggeessaa jiran kana asirratti dhaabbadhaa jechuuniin dirqama lammummaa nurraa eegamuu dha. Biyya abbaa keenyaa keessatti arrabsamaa,tuffatamaa, akka gadootti ilaalamaa, gochi maqa balleessii Aadaa fi Seenaa keenya xureessuu fi xiqqeessu gaggeeffamaa callisnee taa’uunii fi caqasnee dhiisuun qaaneessaa dha.!!!
“Surree Jilbarraan Dhumtee…….. !!!!!!!!!Hinjenneeree Oromoon Yoo geeraru…!!!!
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
KABAJAA FI SALPHINNI KEENYA, HARKA KEENYA KEESSA JIRA!!!!
Posted by Madda Walaabuu Press on 6/21/2014
Waxabajjii 21, 2014 | Seenaa Y.G (2005)
Wareegamni kafalaa jirru, Kabajaa Umamaan qabnu deeffachuudhaafi. Wareegamni salphina keessatti of gatuuf kafallee jira jedhee hin amanu. Addunyaa kana irrattis, Salphina gonfachuuf jedhee, wareegama kan kafalu jira natti hin fakkaatu. Sadarkaan Siyaasa Oromoo walii galaa maal irra akka jiru har’a walitti himuuf yaaluun yeroo ofii gubuudha. Sadarkaan dammaqiinsa Ummata keenyaa Biyya keessaa fi alaa irra ga’ee jirutti dhimma yoo baanee, kabajaa keenya addunyaa irratti deeffachuuf amni deemnu gabaabaa ta’a. garuu, yaada ofii guuttachuuf jecha, Seenaa Ummata keenyaa kabajamaa kanatti qoosuu egalame itti fufna taanaan, salphinni akka dhunfaattis ta’ee walotti nu mudatu dhihoo jira. Sochii amma itti jirru kana daran jabeessinaan, kabajaa keenya diina harkaa fudhanna osoo hin taanee, kabajaa harka keenya keessa jiru bakkatti deeffachuun salphaa ta’a. Diinni kabajaa namaaf gumaachu hin jiru. diinni kabajaa namaa hin beeku. addatti warri habshaa. Kana irraa eeggachuun gonkumaa balballi isaa cufamuu qaba. Obsi kanaaf jirus dhumateera. Kabajaan keenya harkuma keenya keessa waan jirtuuf, hojiin ykn wareegama barbaachisu baafnee ofiin goonfanna.diinni kabajaa qabnu kana bakkatti akka hin deeffanneef karaa nutti cufee jira. Kabajaan keenya Oromummaa keenyadha. Kabajaan keenya, Aadaa, Seenaa, Biyya, Qooqaa fi jiruu fi jireenya keenyadha. Kun ammoo harka keenya keessa jira malee, harka diinaa hin jiru. kanaaf,kana bakkatti deebisuun qooda keenya. diinni Aaadaa, Seenaa fi kkf nu fidee bakkatti deeffadhaa jedhu hin jiru. kanaaf, Sochii amma itti jirru kana irraa tarkaanfi tokko illee duubatti jennaan, ykn diinni akka nu seenu karaa saaqinaan garuu, salphina harka keenya keessa jiruf carraa laannee jechuudha.
Dhalli Oromoo kabajaa Umamaan waaqayyoo isaaf kenne deeffachuuf, eenyun illee daboo kadhachuu dhaquu qofaa odoo hin taanee, yoo kadhaa dhaqe illee daboo kan isaaf ba’u akka hin qabne, sochiilee baatiilee lameen kana irraa barachuu qabna. Of-irratti hirkannoon keenya kan yeroo kamirrayyuu caalaa amma nu barbaachisa. Akka siyaasaatti nama ijoollee keenya waliin hiriiree mormii keenya deeggaru ykn ijoollee keenya ykn Ummata keenya waliin wareegama baasu arguu dhabuun keenya, kabajaa eenyummaa keenya deeffachuuf sochii itti jirru duubatti deebisuu akka hin dandeenye hubachuu nu feesisa. Ummatootaan wal ta’anii socha’uun akka siyaasaatti barbaachisaadha. Ummatoonni ilaalachaa fi sochii mataa isaanii irraa ka’anii, yeroo nuuti barbaannutti nu waliin dhaabbachuu dhabuun isaanii, qabsoo Ummata kanaa ykn Ummanni Oromoo kabajaa isaa deeffachuuf carraaqu gufachiisa jennee yaanna taanaan, bakka Loon hin oollee dikee barbaacha dhaquun tokko ta’a. gama kanaan ejjannoo jabaa qabaachuu nu barbaachisa. kabajaa mirga Umamaa keenyaaf adda durummaan kan hiriiruu fi bakkaan ga’achuuf tattaafachuu qabu nu qofaadha. Nuuti kabajaa keenya goonfachuu miti, daandii kabajaa keenyaa eenyatti nu geessu irra imaluu eegallaan, Ummatoota nu waliin jiraatan miti, Addunyaatu nu waliin dhaabbata. Kanaaf, gochii diinaa nuun biyya sana keessaa moggeessee nu miidhuuf deemu, caalaatti akka sibiilaa walitti nu jabeessu qaba malee, seenaa kaleessaa gannee dirree salphinaa keessa nu dhaabbuu hin qabu.
Haala amma itti jirru irraa, mata duree salphinaa kaasuun dhageettii dhabuu ta’a jedheen amana. Waan keessa dabarree irraa garuu, Addunyaa kana irratti waan akka “salphachuu” fokkiftuun akka hin jirre akkaan nu galeera jedheen yaada. kanaaf salphachuun yoo jiraate illee sadarkaa nama dhuunfaatti akka gadi bu’u hin shakku. Kun ammoo, Umama namaa waliin waan wal qabachuu danda’uuf, adeemsa keenyaaf rakkoo ta’a jedhee hin dhiphadhu. Jallannus jibbinus, dinnis jaallatus jibbus, “KABAJAA MIRGA UMAMA KEENYAA” bakkatti deeffachuu akka dandeenyu mirkaneessineerra. kana wayita jennu, Kabajaa Mirga Umama keenyaa bakkatti deebisuuf wareegamni baafamuu kan eegale har’aa jechuu miti. Kan Bilisummaa isaaf jedhee wareegama bifa kamiitu, bara gabrummaa jalatti kufnee kaasee baafmaa jiru ni hammata. Yoo waggoota 15n dabran keessa, rakkoo keessa keenyatti umame irraa kaafnee kan ilaallu yoo ta’e garuu, kan akka baatiilee lameen dabranii kana Oromoon Biyya keessaa fi alatti kabajaa isaaf of kennee sagalee isaa dhageesise of kabachise jira jennee kan dubbannu hin jiru. kanaaf sochii kana itti fufsiisuuf haalli fuldura keenya jiru mijataa waan ta’eef, caalaatti akkamiin waan kana jabeeffanna? kan jedhu irratti yaada walii laachuun dansaadha jedhee amana.(har’aaf muraasa isaaniin kaasa. Yeroo isaatti ammoo kanneen hafanitti deebi’a)
= Lammiilee Oromoo Ummata isaaniif jedhanii hanga har’atti lubbu isaanii bakka bu’aa hin qabne , Ummata isaaniif dabarsanii kennaniif, eenyun olitti kabajaa kennufiin barbaachisaadha. itti aansee kanneen jireenya isaanii guutu qabsoo Bilisummaa Oromoof of kennaniif kabajaan kenninu kan waan xiqqoon sharafamee , akka Alaabaa ganama ol baafnee, ganama gadi buufnuu ta’uu hin qabu. Akka walii galaatti , Injifannoo kan caalaa galmeesisuu fi kabajaa keenya bakkatti deeffachuu barbaanna taanaan, kabajaan walii keenyaaf qabnu bakka ol aanaa qabaachuu hundumtuu hubachuu qaba. wal dhaga’uu fi wal kabajanii waamicha walii dhaggeeffachuu, akkasumas, kabajanii argamuu irraa baatiilee lameen kana bu’aan gama siyaasaan argame mee ilaalaa. kanaaf adeemsi kun haalaan jabaatee itti fufu qaba. keessattu miisiyaalee Oromoo walaba ta’anii sagalee Ummata isaanii dhageesisuu irratti ejjannoo tokko qabaachuun isaaniin Seenaa yoomillee hin haqamne hojjataniiru.
= rakkoolee kaleessa gidduu keenyatti dhalatanii har’a garuu irraa barannee jirru akka hin deebineef, hundeedhaa akka nu keessaa buqqa’uu taasisuun, adeemsa keenya caalaatti wal irratti amantaa jabaa akka qabaannu taasisu irratti haalaan hojjachuu nu barbaachisa. Tolaas hojjannu, badaas hojjannu bu’aan gama lameenii, salphina ykn kabajaa keenyaaf ta’uu beeku nu barbaachisa. Waan hojjannu hundumaa akka yaada dhuunfaatti odoo hin taanee, hojii salphinaa irratti bobbaanus, kabajaaf bobbaanus, hundumtuu, kabajaa fi salphina Ummata keenyaa irratti dhiibbaa akka qabu, dursanii xiinxaluu akka nu barbaachisu qalbeeffachuun gaariidha. Addunyaa odeeffannoon barruu harkaa irratti ilaalamaa jirtu kana keessa wanni hojjannu hundi Ummata bira ga’uu fi miidhaan isaaniis, gaarummaan isaaniis ammuma sana akka ariifatu beekuun baroodha.
=Jabiinni Hawaasa Oromoo Biyyoota alaa keessatti qalbifannee keessaa tokko, Dhimma Oromoo irratti hundumtu tokko ta’ee dhaabbachuudha. Qabsoon keenya lubbu godhatee rakkoo keessa ture keessaa ba’ee miila Lamaan dhaabbchuuf kan isa geesisaa jiru tokko, Tokkummaa Ummata keenyaati. Wanni nama raaju, Dhalli Oromoo ani Oromoo miti jedhee halgaa ta’ee hojii halgaa Ummata isaa irratti gaggeessu jiraachuu dhibuudha. fakkeenyaaf Oromoo, Ani Tigireedha jedhee dhaabbate hin dhageenye jechuu kiyya. Garuu Ani Oromoodha jedhee kaan jalatti hiriiree yaada Halagaa raawwachiisuuf kan hojjatu guuteera. Kana jabiinuma keenyatu karaa irraa maqisa. Isaan asitti garuu ilaalchaa fi fedhiin sadarkaa Ummataatti, Dhaabbilee siyaasaa Oromoo yeroof karaa irraa maqan waliin daddabee rakkate gonkumaa hin dhageenye. Kana jechuun, Tokkummaan Ummata keenya keessatti mul’atu dhaabootuma siyaasaaf iyyuu fakkeenya ta’un isaa, addunyaa irraa addaa nu taasisa. Kana addunyaan nu faarsite jennee hin eegnu. Nuumatu waan harka keenya keessa jiru dhugeeffatee addunyaatti baafata malee. Kanaaf Hawaasi Biyya alaa, Dhimma Oromoo irratti waliin dhaabbachuu, sagalee Oromoo dhageesisuuf hojiilee gama hundaa walitti fufiinsa qaban qopheessanii gama hundaan itti fufutu irraa eegama.
Kanaan ala Sochiilee nuuti Biyya alaa keessatti gaggeessinuf humna nu barbaachisa taanaan, toftaalee humna nu taasisan ummachuun barbaachisaadha. Qabsoo Ummata kanaa itti fufsiisuuf deeggarsa waa hundaa barbaada. Kana gochuuf ammoo, Ummata Biyya alaa bakkaa fi hojii kamuu keessa jiru hirmaachisuuf, qooda inni gumaachuu danda’u adda baasanii, karaa isaaf mijatuun akka hirmaatu taasisuuf hojjachuu nu barbaachisa. ABOUmmati miliyoona 40 ol miseensa koo ta’uun dirqama jedhee wayita barsiisuu dhaga’ee hin beeku. kan Ummata isaa barsiifatu garuu miseesomsee, sirnaa fi seeraan hogganee hojjachiisuun addunyaa irraa adda isa hin taasisu. Waanuma addunyaan itti jirtuudha. ABOn hojii isaa keessaa harka guddaa xumureera. Kan hafu yoo jiraate, qajeelfama laatee Ummata sochoosee galii isaa rukuchuu qofaadha. Kun ammoo yeroo isaati. Kana milkeessuuf sochiin gama hundaan jiru argaa fi dhaga’aa jirra. Kana Utubuuf, sochii akkamiitu Ummata Biyya keessaa fi alaa irraa eegama? kana akka dansaatti irratti hojjachuu barbaachisa. Kan dhaaba ilaalu dhaabaaf dhiisee, akka Ummataatti garuu odoo dhaaba hin eeggannee dhimma Oromoo addunyaatti dhageesisuuf kan hojjannu ammallee hedduutu jiraa itti haa fufnu.
Akka deeggaraatti, akka Afooshaatti, akka waldaalee adda addaatti, akka ogummaatti , akka walitti dhiheenya jireenyaatti, kkf wayita wal gurmeessinu, kaayyoo itti gormoofnee fi maaliif akka gurmoofne akkuma yaannu hundaa, Qabsoo kanaaf gama maaliin deeggarsa gochuu dandeenya? gurmaa’uu keenya kana irraa warri kaan maal barachuu qaban? fakkeenya gama kami ta’uutu nu irraa eegama? jedhanii dhaabbii hin daddaaqamne qabatanii, waliin dhaabbachuun fardiidha.Tokkummaa Ummata keenyaa kan hawwiinu yoo taanee, akkamiin gormaa’uutu nu irraa eegama? jedhanii of gaafachuu. Rakkoon tokko yoo dhalattee gargar faca’uu odoo hin taanee, rakkoo sadarkaa kamittu umamu, hiiku qabna jedhanii waliin dhaabbachuu irratti cichoomina keenya argisiisuutu barbaachisa. Siyaasa miiraan oofamu keessaa ba’uun hedduu barbaachisaadha. bubbeen yeroof dhufu yeroo hundaa waa hedduu akka gaaga’u beekuun dansaadha.
=akka walii galaatti kabajaan keenya harka keenya keessa jira yennaa jennu, sadarkaa dhunfaa fi maatii irraa akka eegalu hubachuu nu barbaachisa. Yaadi Afaanii hanga funyaanii yeroo hundaa nu miidha. Ejjannoo dhaabataa qabaachu dhabuunis nu miidha. Kabajaa keenya goonfachuu barbaanna taanaan, kana hundaa keessaa baanee sochii itti jirru jabeessutu furmaata nuf ta’a. waan jiru hundaa saganteeffachuu fi of gamaagamaa deemuun, karoora yeroo dheeraa fi gabaabaa baafatanii Mormii Biyya keessaa fi alaa ammllee itti jabeessuun waan itti wareegamaa jirutti kabajaa horuu danda’a. yoo ta’uu baate warra yeroo tokko iyyee yeroo biraa callisu taana. Dhimmi keenya addunyaa irratti akka belbeltuu kan taasise sochii keenyadha. Sochiin kun boruu humna waraanaatti geeddaramuun isaa waan hin hafneedha. Kanas nuumatu tolfata. Kanatti ce’uuf hojiilee dursa hojjatamuu qaban dhumachuu qaban.
Ummati tokkummaa hin qabne, waraana qabaateef milkaa’uu hin danda’u. dhaabbileen Siyaasaa tokkummaa waa maraa odoo hin qopheeffatiin waraana qabaataniif hin injifatan. Kana hundaa qindeeffachuuf yerootu ga’ee jira. Warri Afaan Qawwee kana qajeelfatan ammoo, daandii tokkon imaluuf sochii keessa deebii hin qabnetti jiru. Ummatis gama kanaan qophaa’uun barbaachisaadha. dhimmi Oromoo Qawween alatti furmaata akka hin arganne dhugoomee jira. Kanatti ceene kabajaa keenya horachuun ammoo, filannoo biraa hin qabu. Muranoo fi hojii jabaaf of qopheessuun yeroon kan laatamuuf miti. Kanaaf waan duubatti nu danqu hundaa of keessaa buqqisuun hedduu barbaachisaadha. haa jabaannu. Kabajaan keenya wareegama keenyaan, harka keenya keessaa baafnee katabnee labsanna. Kun raaga miti. Haqa qarqara irratti nu hafteedha. Wanni eegalame tokko xumura qabaachuun seera umamaati. Nu bira ga’ee hin faalla’u. yoo yeroo fudhatees, milkaa’uun isaa waan hin hafne. Addunyaa irratti Kabajaa barbaannuf, kabajaa nuuti waliif qabnu bu’ura. Kabajaa nuuf malu nuun alatti eenyullee beeku hin danda’u. beekanis nuf hin kennan. ega of kabachiifnee booda garuu, kabajaa nuuf malu, addunyaatu nu dursee labsa.
GALATOOMAA !!!
HORAA BULAA !!!!
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Dargaggoonni seenaa dhugaa dhaale,kutannoo fi murannoo onneerraa madden shira diinaa hubatanii ilmaan Bilisummaa Oromoo fi Walabummaa Oromiyaaf boqonnaa hin qabne seenaan bu’ura hundaa ta’uu isaa warri adda durummaan beekaan Yaaddannoo wareeggamtoota haadhoo fi abbooleef jecha Adaamarraa hanga Aanoleetti taasisaniin km 66 miilaan(lafoo) deemanii Mootummaan wayyaanee mana hidhaa galchuun isaa seenaa Aanolee lammatati.waan dhiiga nama boochisu gochaan suukaneessaa kana olii hin jiru.deemsa kana taasisan dargaggoota 120 ta’u. Kanneen keessaa durboota 17 turan kunneen deemsa km 9 duwwaan yemmuu hafu bulchiinsa magaalaa Heexosaa aanaa Heexosaa Itayyaatti qabanii kaayyoo mana bahaniif miilan lafoo osoo miilli dhiiguu akka achi geenye gochuun mootummaan wayyaane seenaa yoomuu hin dagatamne raawwatee jira. Kanneen keessa dargooggonni 20 isaan ejjennoo fi kaayyoo walfakkaataa qaban karaa qaxxaamuraa deemuun mana hidhaas ta’u lafa Aanolee jedhamu sanarratti hidhamanii buluun illeen waan nama boonsuudha.walumaa galatti gochaa baay’ee nama gaddisiisuu ilmaan seenaa dhugaaf miilan kiiloomeetira 66(66km) deeman ilaalcha addaa qabdan jedhee hidhuun isaa mootummaa wayyaanee umurii isaa gabaabsa malee ,shira isaa saaxila malee,akka isa hin jejne ta’uu isaa dargaggooni manaa bahan kuni nuuf haarawaa miti duras beekne manaa bane jedhanii guddaa ofitti gammadaniiru.Kanneen keessa wanni guddaa ana gaddisiise Durbeen takka kophee(caammaa) malee fageenya waa kanaa deemuun ishee wareeggama eenyummaa isheef baastee waan ishee jechisiisuudha namoonni naannoo sanaa rakkoo nurra gaheef hedduu gadduu isaani hamilee yoomuu nu ijaaruu ,keessattuu maanguddoon yoo xinnaatee umurii 70 tana nu ilaalani imimmaan qabachuu dadhabanii booyanii nu boochisuu isaani daraan gabroomfataa onneen nu kaase.
Tuesday, April 8, 2014
Alagaan alagumaa ,maaltu alagaadhan fira jedhee
NU SIMATAN SEENE,N ISAANOO NU HIMATAN
Mootummaa wayyaaneen hundumaa caalaa sirna gabroomfataa,abbaa irree, duulaa duguuggaa sanyii,dhiiga namaa dhugee,lafee namaa qorkee sirnoota gochaa suukaneessa raawwatan bulchiinsa ilmaan Habeshaa hanga ammaatti turan hunda caalaa sirrna cunqursaa gita qabne geggessu ta’uun isaa kinoo raga qabatamaa waliin!
Akkuma ummanni Oromoo bal’aa fi haqni murtoon hundumaa beekuu akka addunyaa kanatti gochaa suukaneessan akka Harma muraa fi Harka muraan abboolee AANOLEE irraatti geggeffamee eessumaa jiru.sirni gabroomfataan ilmaan Habeshaa gocha akkanaa kanatti kan hi gaddineefi dhiifama hin gaaffanne ,dhiifama gaafachuun hafee irra deebi’ee gochaa duguuggaa sanyii addunyaa kanarra hin jirree yeroon inni kutaa 2ffaa isaa itti eegalee ta’uu waliin waanuma beeknuu fi amma harkaa qabnu gurraan dhagaa,ijaan argaa jirruu kanaadha.Kuni kanaan ta’ee inni hundumaa caaluu fi guddoo humnaa ol nama aarsee dhiiga nama boochisu seenaa suukaneessaa fi farra gurraacha kana ittin of ijaaruuf kara dabarsuu isaat.
maallaqatti jijjirratee,dhaloota har’a haftee gochaa mataa hadhoochu kana seenaa dogoggoran malee buusee gumaa ilmaan haqaaf kufan kana gatii dhoowwuu isaati.Lukkeen wayyaanee immoo gita bittoota Habeshaa hundumaa ol farraa ilmaan OROMOO FI OROMIYAA ta’uu isaan nama dhagahu danda’an hunda dhageessisee darbuun fedha.Seenaa bareedaa kana hojii koo jedhanii yeroo karaa dabarsanii dantaa mataa isaaniif gabaasanii dhiiga dhiigatti lafee lafeetti foon foonitti qoqqoddatnii gurguratan dhiigni Harna Haadhoolee fi Harka muraan Abboolee AANOLEE ragaa hundaa oliti.
OPDOn seenaa kana adda durmatti fudhattee bu’aa dhaaba isaani,akka dhaaba hedhatee wareeggama kana baasee waan har’a Oromoon arge kana fideetti sa’aa 24 olitti hanga sagalee gurraa namaa miidhutti iyyaa ooltee buluun ishee wanna ishee leellisiisuu osoo hin taane waan ishee qaanessuu ta’uu ishee ofirraatti baruu dadhabuun ishee immoo dogoggora seenaa lammatatii.jundumaa caalaa waaree salphinaa ishee galcha.kana bu’ura gochuun kabaja dhaabbata isaani kan godhatan SIIDAA AANOLEE hedduu hawaasa Oromoo gaddiseera. Mee rakkoo eebbaa Siidaa AANOLEE kanarratti ta’ee rakkoo qabatamaa fi aanolee 2ffaa jedhamee waamumu sin biraan gahee haa darbu.
Alagaan alagumaa ,maaltu alagaadhan fira jedhee
Wayyaaneen wayyaanuma akkamitti miilana dogoggorree waan gaarii hojeta jenne kan manaa bane hedduu nu gaddisiisuus FDG Geggesinetti hedduu gammaneerra.
Rakkoon akka dhuunfatti karaatti argine immoo waan dubbatamee dhumuu miti beelaa fi dhebsuun deemuu dadhabuun namni nu harkatti laafee dadhabaan dadhabaa baatee kaayyoo gahuu jechuun waan addaati, mana hidhaatti tooftaan(muudiin) hidhamuun,durba dhiirrii poolisiin wayyaanee sadii ta’ee nama takkitti geessuun muudannoo turan keessaa isaan muraasa. walumaa galatti isaan akkatti nu eeganii fi sodaan isaan qaban akka irraa dubbisnetti nama rokkeetti garaatti liqimsee dhufee malee nama biyya keessaa nama ta’ee dhufeetti nun tilmaane bilbillii fi waraqaan eenyummaa dhaabbatatti kan nurraa guuramee yemmuu ta’uu silaa waraabbii gochichaa siniif dhiyeesina ture.
GADAAN GADAA BILISUMMAATI
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Oromoon USA jiraatan yoo booqaa adda addaa jala hin dhokanne kuma hedduu gadi hin tahan. Yeroo baayyee miiddhaa adda addaa ifsachuuf hiriirri nagaa ni bahama. Haa tahu malee siinsa lamaa ol kan itt bahame yeroo yartuu dha. Innu dhibboota keesaa oo’isumaaf malee dhugan darbee hin beeku. Kan Eebla 19 garuu waan addaa fi raajiiti. Yarfamee yoo hedame namoota kuma 3-4 tahantu yaa’e. Kan qarqara dhaabbatee ilaaluuf galaana fakkaata ture. Alaabaan qabsoo Oromoo mogge lamaan diimtuun darbee darbee toora gale hadaa Birraa yaatuu irraa facaasan fakkaata ture. Alaabaan kun kan Oromoo hundaa malee kan dhaaba tokkoo akka hin taane ifatt mullate. Walakkaa jaarraa darbaniif goototi Oromoo qabatanii kan kufan waan taheef abaluu fi abalu utuu hin jedhin kaayyoo jarri kufaniif kan mararfatan hundi keenya jedhanii addunyaa mara keessa balaliisaa jiru. Dhiigi ilmaan Oromoo lola’aa dhufe ittiin yaadatama.
Akka himamett yaadi hiriirichaa Manisotaa dhaa ka’e. Hawaasi Oromoo hariiroo iddosota finnichaa waliin ummachuu dandaheen, gaafa kanatt Kongrees US keessatt waa’ee Oromoo dhageessisuuf baallammi qabame. Guyyaan saa guyyaa hojii lammaffoo waan taheef nammi hedduun ni baha jedhamee hin yaadamne. Qabatteen Oromoo namoota Oromoo fi firoota halagaan dhageefatamee jira. Kaasichaaf bu’a qabeesa tures. Saneetorooti Demokraat tahan kudha tokkoo, Republikaanicha Ruubiyoo dabalatee kudha laman saanii murtoo balaaleffannaaf masaakaa baasanii jiru. Gochi akkasii kanaan dura seenaa qabsoo Oromoo keessatt hin argamne. Efaajjeen waggootii hedduu bulee bulee hobbaatii kanaan as bahe. Kunis sochii ummata biyya keessaa godhamaa jiruun shaffisiifame. Oromoon godina sana keessatt humna hin tuffatamne tahuu agarsiisuun hundatu raga bahe . Kan asitti tahes calqee dhugaa sanaatii.
Waa’een Oromoo malbulcheessitoota Amerikaa irraa dhageettii argachuun kaasaa Oromoof injifannoon guddaa tahuun beekamuu qaba. Sichi balleessaan Wayyaanee aanga’oota addunyaan irra ilaalamee yoo darbame akka fixasanyii gaggeeffamaa jiru irratt waliigalanitt fudhatamuu dandaha. Sun akka tahe haa tahu, guyyaa hojii kana sabboonoti haganni golee US hundaa, yeroo fi qabeenya ofii wareeganii duula walii tumsuu dhufuu dha. Barbaachisummaa waliin waa gochuu hubachuun angoo guutuun sagalee saba ofii akk kan fedha qaban hundi akka dhagahan bobba’an. Oromiyoof kan hunda caaluu walqayyabachuu fi walii dhimmuu agarsiisuu maleeseeqa halagaa alii al basaqxu miti.
Yaa’aa fi hubachiisa kana qopheessuun ballinaa fi rakkina of dandahe hin dhabne. Garu hundi irra haanamee xumurame. Gara tolaa inni qabu guduunfatanii gara hamaa ture fulduratt foyyeffachuuf yaadachuun gaarii dha. Fakeenyi Manisootaa eegale bakka hundatt waan hin dabalamneef hin jiru. Oromoon Flooridaa jiran Saneetarri saanii akka waan Oromoo qayyabatu gochuun saaniif galata qabu. Hundi walirraa barachuu eegaluu dha. Dogoggorri yoo jiraate akka keessa hin deebi’amne iyyaatii wal jijjiruun Oromiyaaf bu’aa guddaa argamsiisuu dandaa.
Yeroo Waldaan Hawaasa Ormoo Ameerikaa Kaabaa (WHO-AK) Adoolessa 2015 uumame tokkummaa walii galaa ummata Oromo gargaaruuf dhooftuu hin baabsine tahaatt fudhatamuunii. Akka amma mullatett garuu qophiin saanii sadarkaa sana akka hin geenyetu barame. Ammaaf qacalee waan taheef ni jajjabeeffama malee hin komatamuu. Rakkinni seeraa yk teknikaa yoo jiraate sirreessuuf kun akeekkachiisa dursaa tahuu dandaha. Kan hoggganan beekoota qabnu keessaa ol haanoo dha. Galfata itt kenname sababa utuu hin himatin karaa hojiirra oolu faluu kan isaan caalaa beeku hin jiru. Waldaan hawaasaa, bakka adda addummaan ilaalcha addunyaa keessatt calaqifamuu akka tahu kan hin eegamne. Kanaaf gocha waloo akka hiriiraa fi hariiroo waajjira halagaa waliin jiruuf hundaaf keettoo hin baabsine tahuu dandha. Ilaalcha, amantee haa tahu gandaan adda addummaa kan jabeesinuufis akka sanatt tissuun anjaa qaba.
Guyyaan hiriiraa kun Lammaffoo irra ooluun waan harka Oromoo ture miti. Kanaaf malee utuu guyyaa Jimaataa, Sanbatatt barihu tahe lakkoofsi namaa dachaayyuu tahuu ni dandaha ture. Ummati DC alaa dhufan kan naannaa jiran caaluu fakkaata. Kun tokkummaa fi dhimmammi biyya keenyaaf qabnu guddachaa dhufuu agarsiisa. Sadarkaa tokkott wal ciiga’uun hammaatee ture. Kan wal ciigahu garaa hin mari’atu. Badiin ilaalcha smmuu ofii qabu isaan biratt walitt wacuu malee ilaa fi ilaameen hedduu hin beekamu. Sun si’ana mufannaa yaada malee, yeroo gabaabduu tahaa jira. Hiriirri kun, dhimma waloo irratt rakkina jiruuf waliin fala barbaachisu soqunn kan dandahamu tahu agarsiise. Qabsoo itt jirru fulduratt oofuuf kan mariin tolfamuu dandhan hedduu dha. Nama keenya ofbara malbulchaa qofa utuu hin tahin akka hamaa itt ofirraa ittisanii fi deebisanii haleeluu itt dandahanis gargaaruu dha. Kun uumsatummaa fi oguma adda addaa gaafata. Kanaaf carraa argame kana baballisanii dandeetii Oromoo qindeessuu tattaafachuu dha. Qabsoon Oromo addunyaa keessatt isa jalqabaa mitii; mala jarri kaan dhimma itt bahaa turan hunda qoratanii waliif iyya’uu dha.
Namooti Oromoo Badiin dadhabbii qaban hiriira guddaa kanaan irra hananii jiru jechuu mitii. Garaagarummaa akka sabaatt isaan xiqeessu of keessatt qabatanii, waloon misoomaaf waan isaaniif tahu qaarsanii ilaaluu dandahanii jirru jechuu dha. Miirri nama xiqqeessan kan barsiifata fokkuun dhufanii. Suuta sutaan malee tokkichaan wann gad nama hin dhiifneef obsaan jala jalaa fooyyeffachuu dha. Amma, Oromoon ofbara waloo irra gahuu saanii alaa manaa addunyaatt agarsiisaa jiru. Wareegammi sabboonoti biyya jiran baasan hobbaatii agarsiisuutt ka’uu hundi ni hubatuu. Qabsoon biyya keessaa caalaatt qindaawee akka as bahu kan ala jiran waan dandahan hundaan gargaaruutu irraa eegamaa. Kun sochii hoomaa isa jalqabaati. Muxannoo kanaan argameen tooftaa fi tarsimoo caalaa gabbataan waan dandahamu tahun hubatamee jira.
Addunyaan nageenya naannaa sanaaf qaama abbaawummaa fudhachuuf filmaata tahuu dandahu fedha. Ijaaramee sonaan dhihaannaan sanatt kan Oromoo caaluu hin jiru. Oromiyaa qofa illee namusaan nagaa fi tasgabiin gaggeessuu dandeenyaan yaaddoo walakaan deebii argata. Tasgabbiin naannaa Oromiyaa jiraachuun, nagaa fi guddinaa Oromiyaaf barbaachisaa dha. Kanaaf ofii jedhanii ollooti saanii nagaa fi tasgabbii akka argatan gargaaru jechuu dha. Garuu dura ofii ijaarsa amansiisaa jabaa qabaachuu dha. Kaayyoon mirga ilmoo namaa kabaajuu addunyaa fedhootaan sirinyaan kan ka’u yoo fedhooti sun dorsifamanii fi maammilli saanii dhiibbaa keessaa jala dhaabbachuu dadhabu. Wayyaanee ceceetuun akka kana caalaa turtu godhamnaan godinicha qofaaf utuu hin tahin kanneen fagoo fedha irraa qabaniifis idaa ta’uu dandeessi. Bakka hallett dubbii tuttuqaa jirti. Want halle yeroo walitt harca’uu gaafa eegalee humni kamuu deebisee midhaassuu hin dandahu.
Shororkeessituu kamiinuu fagootti ofirraa ittisuuf, dura isa keessaa karaa qabsiisuu qabna. Yeroon saa sodaachisaa dha. Wayyaaneen nagaa biyyaa fi alaa keessa qubaa kaa’uun hamaaf karaa baanaa jira. Si’ana Somaliyaa keessa Alshabaab qofa utuu hin tahin hamaa caalaan ISIS jedhamus mullachuu qubqabsiisoti himaa jiru. Kun naannaa finnaa empayeraatt bibbiqilaa yoo jiru argina. Luuxxee galtuu kamuu ofirraa dhowwuuf Oromiyaan nagaa fi tasgabbii keessaa barbaaddi. Koloneeffataa ofirraa finqilchan malee sun gonka hin argamu. Kana addunyaan beekuu qaba. Gooltuu fagoott ittisuuf Oromoo caalaa kan aadaa, humna fi dandeettii saas qabu hin jiru. Wayyaaneen obonboleettii bonaatii, yeroof huursiti malee hundee gadi fagoo hin qabduu.
Waliigalatt hiriirri Eeblaa dammaqinaa fi jabina Oromoo kan ciicatanitt muldhisee jira. Mildhuu irra wayyaa argachuuf, kana caalaa guddaatu hojjetamuu qaba. Gaaf tokko addunyaa maraa al tokkoo fi dhaadannoo tokkoon ka’anii caalaatt akka of agarsiisan abdatama. Gaafas Badii fi baqataan tokko illee manatt hafuu hin qabu. Waldaaleen hawaasaa Oromoo gara sanaa fi qaama tokkummaa Oromoo tokko jiraachisuu gargaaruuf marii jalqabu jennee haa abdannu.
Diinni Oromoo laaffatee kerkeraa jira. Buqqisanii gatuuf dorgommee guddaatu mullataa. Kan dursetu haala itt haanu murteessaa. Walabummaan balbala keenya rukutaa jirti; irraa bannamoo duubaan nutti cufamuu eegganaa? Hireen keenya akka nu harka hin baane warraaqsa deemaa jiru caalaatt belbelsuu dha. Tokkummaan Oromoo haa jabatu! Qabsoo hanga injifannoott!
Ulfinaa fi surraan gootota kufaniif; walabummaa, walqixxummaa fi bilisummaan kan hafaniif; nagaa fi araarri Ayyaana abboolii fi ayyoliif haa tahu!
Ibsaa Guutama
Caamsaa 2016


text:
Nuti Oromoon daba jalaa of baasuuf qabsoo eegalle. Daba jechuun mirgoota ilmaan namaa bakkallee beekaman haalamuu jechuu dha. Mirgooti kun hedduu keessa, mirga yaadaa fi of ifsuu, fi mirga walgahii nagaa fi waldayaa dabalatu. Ummati keenya daba mirgoota kana irratt raawwataman karaa dandahamu hundaan mormaa dhufe, mormaas jira. Barreessaan kun ijoollummatt (1960oota kessa) bulchaan Qellem si’a tokko ummataa fi baalabbaatoti Qellem walgahanii rakkina ofii akka hin mari’annee fi hayyama saa malee naannaa akka hin bane dhowwuu ni yaadata. Sun doorsisa yoo uggan lubbuu fi bilisummaa saanii hubuu dandahu ture. Yerosis akkuma hardhaa gaaffiin, gaaffii saamicha lafaa ture. Abbootiin biyyaa lafa dangahameef keessatt heddumina dilormaan kan ka’e rakkina dhiphina lafaa qabu turani. Lafa mootummaan irraa samame naannaa jirutt baballachuuf abdii godhataa turanii. Mootummaa koloneeffataan loltoota saa hojii irraa dacha’an akka lafa taadhii filatanii qabatan erguun abdii kutachiiseen.
Ajaja roorrisaa bulchichaa jalaa miliquun ummatichi halkan Gabaa Abbaa Dhaasatt (Gabaa Arbii) walgahii godhate. Achitt qondaalota naannaa jalaa dhokatanii miillaan Finfinnee dhaqanii iyyannoo saanii Mooticha biratt galmeeffachuu murteessan. Yoo mootichi dide deebi’anii filmaata walitt qaataa hasaasan biraa akka karoorfatan walii kakatan. Kanarraa kan barannu ummati akka malee cunqurfamellee tuqaa obsi saa daba bira darbuu hin dandeenye jiraachuu dha. Akkasiin ummatii fi baalabbaatoti Qellem angoo naannaa didanii iyyannoo saanii Battala Mataa Kolonummaan gahatan. Mootichi murannoo saanii hubatee gaaffii saanii fudhachuun, lafti Qellem hanga beeksisi biraa darbutt eenyuufuu akka hin kennamne ajaje. Hanga labsa lafaa 1974, kan tooftaan lafa hunda kan mootummaa tolchett, akkasumatti ture.
Muuxannoo olii irraa roorroo naannaa haa tahuu alaa, callisanii darbamuu akka hin qabane barannaa. Roorrisaan firas halagaas, murnaa fi dhooftuu saaniis tahuu ni mala. Fakkeenyaaf, qubqabsiis hawaasomaa tokkko Oromoo hunda walqixxee loogii malee tajaajila jedhee dhaabbatee, sabawaa gidduutt logii yoo agarsiise ukkaamsaa diinni namarraan gahuu gadi hin tahu; innis akeeka demokraatawaa hin qabu jechuu dha. Dhaaboti Oromoo alatt dhaabbatan hundi tajajila amma qabsoof kennan qofa utuu hin tahin eger Oromiyaa walabaaf oguma kuufataman dabalata. Dhaaboti hangammeessa akaakuu fi safuu eeguun irra jiru hin qabu. Garu akki itt hojjetan keessanlaalii tahutu eegama; ambatt waan hin taane fakkaatanii dhihaachuun akka miti. Qabsaawaa nama ofiin jedhuuf dabii fi faanfanni gara fedheen haa dhufuu mormamuutu irra jira.
Dhaaboti yk qabsawoti Oromoo hariiroon sabaawota waliin godhatan, dhugaa fi garlamee kan hin taane tahuu qaba. Kanaaf gowwoomsaa fi sobi dammaqinaan eegamuun akka. Yoo murnoota gidduu garaagarummaan ilaalchaa jiraate ifatt bahuutu irra eegama. Tokko tokko kaayyoo walabummaati hin amanan taha. Kaayyichi kan wayyabaan jaallatame waan taheef, kan isa oofan waliin addaan walitt bu’uu hin uggan. Kanaaf, harka lafa jalaan waan adda addaa irraa hankaaksuu yaaluu. Sanneen keessaa tokko sabboonoti akka qubqabsiisotatt saaqaa hin arganne gochuu dha. Yeroo hunda dubatt harkiftuu ayyaanlaallatuu waliin qabsoon gaggeeffamu fuula hedduu dha. Waan halleefuu qabsaawoti walabummaa, yoomuu ofirratt hirkachuun akeeka saanii tahuu barbaachisa. Si’ana yeroo jarri kaan shakala malbulchaa, diinagdee fi hawaasomaa sinsawaa (digitalize) godhatan nut akkuma duriitt waa komataa jiraachuu hin qabnu.
Barri 1991, bara Oromoon golee hundaa Finfinneett yaa’anii wal baran ture. Kanneen walbaran waliin godinoota Oromiyaa hunda deemanii daawwachuuf ayyaana argatanii jiru. Odoota jaarraa 15faa dura jiraachuun saanii himaman jalatt yaadannoo bara darbanii fi daaya egeree irratt garaa qulqulluun mari’atan. Yeroon saa yeroo fakkeessaan hin jirre ture. Isaan keessaa kan Odaa Bultum, Baha Oromiyaa jalatt tahe kan yaadatamuu qabu. Achitt kan nammi Walloo tokko jara hafaniin “akka keessan nuti wagga dhibba duwwaa utuu hin tahin erga halagaa jala seennee waggaa dhibba afur” tahuun afaan keenyaa fi aadaa keenya irraanfanne, eenyummaa keenya garuu hin daganne”jedhee afaan Amaaraan dubbate. Kan achi turan hunda ayyaana Oromummaa eeguu irratt akka hin daddaaqne magane.
Jarri naannaa Odaa Bultum turanis Bokkuu bara qabamanii kaasee awwaalamee ture baasanii iddoosaa ABOtt, akka hogganooti haaraan, durii sabichaa demokratawaa fi walaba tahe yaadataniif dabarsanii itt kennan. Mi’a yaadannoo kana akka galfataa fi ABOs dhaalaa kallattii hogganoota dur utuu hin kolonomin bokkicha qabataniitt beekuun ture.Deebii saa hogganooti haraan fana warra Abbaa Gadaa akka bu’an eeggatu. Kan achitt argaman hundi immaanaa qabdoota Odaa Bultum waggootii kana hundaaf qabeenya sabichaa eeganii asiin gahuu saaniif akka itt boonan ifsatanii turan. Tokko tokkoon namoota achitt argaman abjuu fi daaya walabummaa fi birmadumaaf qaban ifsataas turan. Murtoon walgahichaa barruun Bokkuu duukaa buusuutu himame. Kan walgahan hundi kaayyoo walabummaa ABOn hordofamu akka fudhatan irbuu seenanii jiru. Irbuu walfakkaatan bakka Oromoon hoomaan wal argan hundatt galamaa akka jiran himama. Dhiicha mormii si’ana tolfamaa jiruttis kan dhagahamaa jiru sanuma.
Kurnan hedduuf ummati Oromoo sirna ofangeessaa fi abbaa hirree jala ture. Nammi tokko tokko barumsaa fi madaqfamaa jala darbuu qabaniin sammuun sadarkaa hin fayyinett dhiqamee jira. Fakmishoon kolonummaa jala darban akka waan ujuu hin argamneett fudhatanii jiru. Namooti akkasii haala jijjiirmaa jiruun hedduu waan rifataniif inni beekan, amma jiruu hagam salphisaa fi hacuucaa tahuyyuu akka turuuf fedhu. Yeroo ABOn bu’uurfame hacuucaa hadhaawaan jiraatuyyuu yeros firoomsaan dugda hin kutne ture. Amma sadarkaa bucuree tokkoof illee hin obsamne gahe. Sun sirna Nafxanyaa akka isaan hin hednett kan hundee garagaggalchu waan tahuuf gadda taa’aafii jiru.
Kaayyoon qabsoo ABO haalli amma caalaatt bilchaatee isa durii irra barbaachisuun mullate. Ammas qabeen sagantaa ABO eegalaa badiisi caalaan akka hin geenyee fi qabattee kolonummaa furuuf karaa sirrii tokkichaa. Akka waan hacuuccaan irraa ka’ee sun hardha nun baasuu jechuun dina waliin dhaabbachuu gaditt hin laalamu. Oromoo sana jedhan mooraa bilisummaa dhiisanii empayera tajaajiluuf itt galutt jiru. Duruu yoo empayerri kufu dhoofsisaaf nuu taha jedhanii sirna dhalatutt riqicha ijaarrachuuf malee akka Oromiyaan walaboomtu fedhanii hin fakkaatu. Gochi saanii tokkummaa fi nageenya qabsaawota bilisummaa, akkasumas hanga tokko kan sabichaa irratt dhiibbaa hin dhabu jedhama. ABOn Shanee, Qc, Jijjiirama kkf jedhamee gargar caccaabuu hundi hojii saaniitii. Bilisummaan Oromiyaa, bilisummaa ummataa biyya haadhaa koloneeffataa akka tahu dandahu qayyabachuu dhabuun karaa dheeraa fudhatani. Ummata saanii walabatt hirkatanii bu’aa haa tahuu aangoo fedheef dhoofsisuuf utuu obsan tahee wayyaf ture.
Kanneen mooraa bilisummaa dhiisan hedduun ammallee karaa gooftolii koloneeffataan haxaawame ala deemuuf sammuun saanii hin bilisoomnee. Fakmishoon itt tolu sana qofaa. Aadaan malbulcha Oromoo demkratawaa waan taheef isa kan Habashaa ofangessaa taheen walitt hin galu. Tokko yoo cabsan malee isa kaan itt taasisuu hin dandahamuu. Bulchooti fi mormitooti Habashaa, Eertiraa kaasanii hanga biyya Amaaraatt jiran, gadi qabanii walitt seensisuu hin rakkatanii, irra bahaniitt turuun akkuma barsiifatan gara fedhanitt ajajuu barbaaduu. Oromoon sammuun hin bilisoomne dhaalmaa fi oguma saanii misoomfachuu manna waan jarri hin feene “Itophiyaa demokraatessuu” jedhu qabatanii isaanitt dablamuuf kutanii. Dhugaan saa of bokoksa ana malee nammi hin jiru jedhuun fedha saba ofii keessatt seera hiriyaan buluu manna, halagaa gula sussukuu wayya jedhu leellisuu malee, akka demokraasii achi hin jirre utuu beekanii soquu hin dhaqan turani. Habashaa waliin yoo haasa’an qooqa Itophiyaa jedhu hanga nama locutt yeroo irra deddeebi’an, Oromiyaa yk Oromoo kan jedhu keessaa hin bahu. Yoo dhahanillee akka waan tasa keessatt of arganiitii. Akeeka saanii keessaa Oromiyaa caalaa Itophiyaatu madaala kaasaa jira.
Itophistooti si’ana, yabboo biyya halagaa, batala qabsoottii fagoo irra, akka jabii reef gadhiifamtee burraaqaa jiru. Qabsoo ABOn qabsiise ni dadhaban malee waggootii digdamaaf dhaamsuu yaala akka turani isaanuu ni himatu.Gaafa ABO keessaa qoollifatan rasaasa ooluu (kashafe) tahuu saanii hin hubanne. Kanaaf, gaabba garaa ka’e yoo hin taane qabsaawota daguu fi dhaabaa fi sochii ummataatt luuxanii galuun amanama dhaban deebisee argamsiisuufii hin dandahu. Tokkummaa jarri alatt murna tokko rukutuuf burjaajessan ummati Oromoo biyya keessatt dhiiga ofiin deebfataa jira. Yaada saanii duubatt harkisaa fi ganaa tahe ABOn waan dideef dhiibanii sadarkaa bososaan gahan. Sana duuba dhaabota sirna kolnummaa empaayeraatt nu galchinnuu jedhan ijaarratan. Herregi saanii hin hojjenne; ABOn ammayyuu jira, isaan duras hin baduu. Akka hedan hin taane, Habashaan harka ballisee hin simanne. Yeroo jeequmsaa akka ammaa kana, seenaa durii dhahachuun anga’oota of yaadachiisu yaala jiru. Sana gabbifachuuf tokkummaa dhaabota malbulchaa Oromoo isaanumti burkuteessan waamaa jiru. Anga’ooti addunyaa, yoo nagaan godinichaa ni barbaachisa tahe, fedha ummmataa malee murna kamiinuu isaan irratt fe’uun dantaa saaniifis hin tolu. Hanga yoonaatt humnooti gabra gamaa Oromiyaa akka lata Itophiyaatt ilaalaa dhufani. Nagaa fi tasgabii waaraa argamiisuun fedha fi hawwa ummata Oromoo haammachuu qaba; kanaaf ejjennoon sun keessa deebi’amee ilaalamuu gaafata.
Jaatamoota keessa kanneen bu’uura walabummaa buusuutt ka’an jara Itophiyaa demokraatessina jedhan jalqabaa irraa, gargar of baasan. Gargar bahiinsi saanii salphaamatt kanneen biroo irraa adda taana jechuun utuu hin tahin, isaanirra gaaga’ama ulfaataa fudhane Demokratic Oromiyaa Walaba uumna jedhaniitu. Ittaansee ABOn sagantaa biyya walabaa fi hundi walqixumma, nagaa fi gammachuun keessa jiraachuu dandeessisu fudhatee gad bahuun, fiixaan baasuuf irbuu seene. Irbuun sun hardhas akkasumatt jira. Fedha ummata Oromoo malee kan dhaabuunii dandahu hin jiru. Muuxannoo badaa abbaa abaan, bara qabsoo muuxate irraa kan ka’e, qabasaawoti tokko tokko diina kurnan afur lolaa bahanitt harka kennachuuf kadhataa jiru. Iyyaafataa tokkoo kan biraatt, duruu kan nuti barbaadne kana malee kan dur jenne miti jedhaa, yaada walfincilu iyya’aa jiru. Haa tahu malee maqaa gaarii fi mallattoo uumamuu saanii gargaaran yaaduun hin oolle. Kanaaf bakka deemani hundatt kaasuu. Keessa saaniitii, seexaan saanii jeeqamuu hin hafnee.
Mallattoon Oromo akeeka ABOn bu’uurfameef, walabummaa fi bilisummaa Oromiyaa fi Oromiyoo kan calaqqisu. Maaliinu Itophiyummaa waliin hin deemu. Sanneen sammuu keessatt qabataniitu goototi sabichaa kumooti wareegama isa dhumaa kan baasan. Kanaaf, mallattooti sun amma kan ummataa tahaniiru; hophiyaa (placard) maqaan golaa irratt barreeffaman miti. Ummati Oromoo si’ana fedha sabichaa tokkummaan ifsaa waan jiruuf fedha saa baruuf referendum barbaachisaa hin fakkaatu. Mirga badde, biyya ofii irratt moo’ummaa jechuun walabummaa barbaadu jechuu dha. Ejjennoo kanaan faallaa kan tahe fudhachuun fedha ummataa fi jaallawwan dhumanii dantaa dhabuu dha. Namooti kaayyoo ganama fudhachuun, nammi jaallatamaan akka bu’uuristootaa faa itt himeef utuu hin tahin waan itt amananiifii. Waan barbaannu nuuf ifsan jedhee galata galchuun kan ofii taasisfate. Dur nuti jennaan fudhatee, amma sun soba ture jennee fuggisiisnee yoo itt himnes ni fudhata jedhanii yaaduun ofirrummaa ofangessaa irraa baratame. Ummatichi dhiiga saa dhangalaasaa fi lubbuu saa dabarsaa kan jiru, kaayyichat amanee jireenya demokraatawaa fi walaba tahe uummachuuf malee dheebuu aangoo malbulchaa ofittoota fi ofangessaa sagadduu baasuu jedhee miti.
Bara ummati Oromoo ofirroota halagaa fi isuma keessaa bahaniin akka raatuutt ilaalaama jiru kana, tasa dhoohee mirga ofii yeroo gaafachuuf dilga’e haalicha akka itt qaban waldhaaluun rifatan. Qooqoti tumsaa, tolaa fakkaatan, takkaa gama koloneeffatoo dhagahamanii hin beekne yaa’uutt ka’an. Sun gareen waa’ee nagaa waliin hasawuun dandahamu akka jiran mallattoo agarsiisu gaarii dha. Waan taheefu, hariiroon ture bakka duriitt akka hin deebine dhaamsa argatanii jiru.Amma ummata Oromoo akka gabbaarii kolonii saanii kasoo tokkott utuu hin tahin, akka obboleeyyan Afrikaatt ilaaluu jalqabuu wayyaafii. Sun taanaan qabattee yeroon itt darbee naannichaa mari’achuu jalqabuun ni dandahama. Akeeki saanii qulqullina garaa dhabee, Oromoo daguuf taanaan itt bahi saa gaabbisiisaa taha.
Ummati Oromiyaa akka lamuu hin dagamne gamnummaa gahaa qaba. Si’ana Goobanaan dandeettii qabu birmadummaa saanii harkee meetii irra kaa’ee kennuuf hin jiru. Kanneen hariiroo gaarii qabaachuu fedhan Oromoon maal akka barbaadu gaafachuu qabu; barri “anatu siibeekaa” erga darbee turee jira. Oromiyaa walabaa fi bilisa qofatu fedha olloota see fi addunyaa eegsisuu dandaha; Oromiyaa Itophiyaan olhaantummaa irratt qabdu mitii. Yooma wanti itt ida’amu caalaan sabaawota irraa dhufa tahe jijjiirrami dhufu qooda anga’oota addunyaa irra ilaaluu hin dandahu; garuu qooda sana fakkaatu bu’a qabeessa tolchuuf jaalbiyyooti ofkennuuf qophaawutu irraa eegamaa. Oromiyaa walabi ni jiraatt! Kolonummaan haa manca’u! TPLF fi jala fiigduun ni mancaati! Qabsoon hanga injifannoott itt fufa!
Ulfinaa fi surraan gootota kufaniif; walabummaa, walqixxummaa fi bilisummaan kan hafaniif; nagaa fi araarri Ayyaana abboolii fi ayyoliif haa tahu!
Ibsaa Guutama
Bitootessa 2016


text:
Qabsoon Tasummaa irra Cehuu Qaba
Ijaarama dura qabsoon Oromo tasa golee golee dhohaa ture. Goototi roorroof obsa hin qabne hedduutu yeroo fi bakki utuu wal hin fudhatin aarsaa tahan. Qabsoon akkasitt geeggeeffamaa ture fiixan bahuu dadhabuutu akka dhalooti duubaan dhufe itt yaadu tolche. Ka’anii kufuun saanii ofbaratt geese jechuu dha. Dhalooti duuba dhufe tasummaan anjaa akka hin qabne hubatee waan tahu malu maandhee maadhett of ijaaruun marihachuu eegale. Akkasitt qabsoon ijaramee fi sagantaa qabu hunda haammataan dhalate. Qabsaawoti qabsoo sagantaa qabu kana eegalan jalqabuma irraa kaasanii qabsoon saanii dhaawataa tahu ummata saanii fi addunyaatt labsan. Qabsoon itt yaadamee sansakkaan gaggeeffamu guffun inni hin buqqifne fi qilleen inni ceesisuu hin dandeenye hin jiraatu of amansiisan.
Diinni mootummaa bara hedduuf ijaarame harkaa qabu fincila dafee dhaamsuu malee dhaawata waanti jedhamu farra saati. Qabsoo dhaawataan riphee lolaan gaggeeffama. Bakka fi yeroo ofii filate malee bakka diinni fedhutt itt hin dhaqu. Akeeki saa humna nyaaphaa lafa guddaa irra dhisuun dadhabsiisuu dha. Riphee lolaan Oromoo takka riphaa takka futta’ee bahaa qabsoo saa itt fufa jira. Dibaa abidati, akka hin badneef of ruuqaa yeroo itt tolutt bahee ibda qabsiisaa jiraate. Wayyaaneen dibaa garagalchitee al tokkoon dhaamsuu feeti. Kanaaf yeroo ummata itt hin qophofnett tuttuqxee kaasuun roorroo eenyuu baachuu hin dandeenye itt feetee. Oromoon kaanaaf gichillaa dhaa. Dorsisiif sodaachisi kamuu hin deebisu. Ji’a jahaa oliif tasa bahee harqaa jira. Tasummaan Oromo diina qophee qabuuf waan inni fedhu. Kanaaf sochiin ummataa kan karoorfamee saganteeffamett cehuu qaba.
Barattooti magaalota Jibaatii fi Maccaa kahuun barattoota qofa utuu hin tahin angafoota saanii Oromiyaa hundaa kaakaasee jira. Angafootii qindoominaan bakka bu’anii barattooti barumsatt deebi’uu qabu. Darbee darbee dhaadannoon “Barumsi Bilisummaa booda” jedhu ni dhagahama. Kun muuxannoo irraa dhaadannoo dogoggoraa tahuun waan beekamuuf sirreeffamuu qaba. “Barataa qabsoofna” “Qabsaawaa baranna” kan jedhutt jijjiiramuu wayya. Ijoollee Oromoof barachuun dorgommee jireenyaa addunyaaf of qopheessuu dha. Kanaaf qabsoo ummati Oromoo godhu keessaa addi tokko kana dandeessisuu dha. Ijoolleen Oromiyaa dhaloota hedduuf imaammata koloneeffataan barumsaan duubatt hafteettii. Hardhallee kan waabarii dhaquuf carraa argate irra kan hin argatintu caalaa. Qabsoo wareegama daangaa hin qabneen daa’immi afaan ofiitiin barachuu dandaseett. Garuu too’annoon barumsa kanaa fi akki inni ittiin hojjetamu ammayyuu halagaa jala jira. Federeeshinni walqixxeessa dha jedhame olhaantumma halagaa afaa irratt kan dabalatu gad jabeessuuf kan karoorfame. Karoorri kun kan diigamu barumsa dhiisuun utuu hin tahin, barumsatt duudanii akeeka diinaa fashalsuunii. Kanaaf dhaadannoo akeeka diinaaf tolu irraa of eeguun barbaachisaa.
Wanti jedhamaa jiru kun sirriitt hubatamuu qabaa. Qabsoo ummata saanii roorroo jalaa baasuu barattoota hin laalu jechuu mitii. Barattoota kam, haala akkamii jalatt kan jedhu gaafatamuu qaba. Barreessaan kun qooda sochii diddaa itt jiru keessatt daa’immi Oromoo aarsaa baafte caalaa kan garaa isa raasuu fi dinqisiifatu hin jiru. Oromoof goota olhaanoo dha. Garuu, haala uumati kaka’ee sochii dhuunfate jalatt ijoollee gaammeen hamma kutaa kudha lamaatt yk Buttaa lamaa ol hin nyaatin yoo waabariin itt cufame yk barumsi akka malee jeeqame yk biyyi burjaaja’ee nagaa fi nageenyi ambaa gonka barachuuf tolaa hin taane malee diddaaf hiriiruu hin qabdu jedhee amana. Biyya fardi hin jirre harreetu garmaama isa jedhamu akka hin taane ga’eessaa jiru ijoolleen hamaaf saxilamuu hin qabdu. Keessaa, ijoolleen sadarkaa dabballee yk jalqabaa jirtu yoomuu hiriira balaa qabu bahuu hin qabdu. Karaa dandahamu hundaan roorrisaan fagoott irra eegamuu qaba. Diddaan qooda gaheessaati. Ijoolleen yoo baratte biyyaafis warraqxichaafis dhimma olhaanaa baafti. Addunyaan teknolojiin hedduu guddataa jiraa. Ijoolee sanatt guddisan malee akka abbootii see beekumsa dhalooteen dukkana keessatt hafuu seeti.
Abboliin see jannoota. Kan humnaan itt dhufe humnaan ofirraa facisuu hin dadhabani. Garuu lolli tolfamu kan hirree qofa mitii. Kan meeshaa haaraa, malaa fi ayyamquwii dabalata. Sanatu barataa barbaada. Diinni sana Oromoo dhabsiisuu barbaada. Erga mormii kanaa as bakka hedduutt akka ijoolleen barumsatt hiin deebine loltuu diinaan dhowwamuun akka ture himamaa jira. Diinaan dhorgamanii jala dhaabbachuu fi ofiin hin barannu jechuun kan arguu fi dhagahuuf adda adda. Balleessaan diinaa dogoggora ofiin golgamuu hin qabu. Diinni mormii duraa jalqabee akka Oromoon hin baranne gufuu hedduu uumaa bahee. Ergasiis dhaabota biyya Oromoo meeqa irratt roorrisaa jira. Kanaaf akka inni waan dursee karoorfate daa’imman Oromoo socho’an jedhee kan nagaan waabarii dhaqanii fi deebi’an hin sababfanne eegganoo sirinyaa barbaachisa.
Qabsoon Oromoo rincicuun, hogganni badiisa irraa oolchuu dadhabnaan, ummati silaa hogganauu qabu, hogganoota kan turan dura bu’ee dhiichuutt ka’ee. Garuu tuuti kan humna saa qindeessee karaa itt agarsiisu yoo hin jiraanne kanniisa mootittii hin qabne taha; gara itt deemus, deemee deebi’us hin beekuu. Waabee joortuu tahee bada. Kanaaf sochiin diddaa tasummaa keessaa bahe hoggana kennate qindoominaan dhiichuu qaba. Hoogganuu haa tahu akka lafoott duuluuf dirree qabsoott yoo argaman malee waraanni ummataa to’ataa halaalaan hin dandahamu. Battalli qabsoo erga biyyaa bahee afracha jaarraa tahuuf deema. Kanaafa’iif waanti biyya keessatt yaalame walitt qabachuu didee. Tokko tokko sochiin deemaa jiru itt yaadameetu jedhu taha, garuu yeroo ilaalaa irraa ilaalamu hin fakkaatu; hoggansa mullataa fi battala qeeyeetu hanqata.
Kan ala turan waggota diddamii shanan darbe waan hin dandeenyeef, deebi’anii akka hogganan eegamuu hin qabu. Amma of sirreesinee jiraa, biratt argamnee hogganuu dandeenya jedhu taanaan dhaqanii achitt argamu qofa gaafata. Kan salphatu biyya keessa kan socha’aa jiran hoggana baafatanii qabsoo gootonni meeqa irratt dhuman itt fufuu dha. Abbaawummaa fi iItt gaafatama hirmatanii beeksisuun haa hafu malee shaakalaan kan itt jiramu boonsaa dha. Yeroon kan Raabaa Doorii fi Lubaatii. Yubi gorsuu fi karaa qajeeltuu masakuuf biraa hin hafuu. Roorroon nama hedduu biyyaa baasee Badii taasisee jira. Badiin hariiroo alaa, beekumsaa fi waatattaa adda addaa dhiheessuun gargaaruuf tola. Haalli innaa innaan jijjiirama. Kanaaf jara bakka sanatt argaman malee halaalaa duukaa bu’uuf kan dandeett qabu hin jirru. Salphinni waa’ee keettoon wal haddheesuu biyyaa ka’ee, qabsawota gidduutt burjaajii hanga tokko uume.Utuu dhaabi keettolii ofii irratt to’annoo qabu biyya jiraate wanti halle yeroon sirreeffamuu dhabuun hangana nama hin faalu ture. Ganda gandaanis walii tumsuutt gad deebisee salphina sabboonota irraa hin eegamne hin dhaqabsiisu ture.
Qabsoon ummata guddaa kanaa rogan karoorfamee gaggeeffamuutu eegama. Tuttuqaa diinaa qofaan tasa ka’anii girrisuun ummatichaa fi qabsoo saatt balaa mullatuu fi hin hedamnes buusuu dandaha. Diinni sababa argatee hafee akkasumatuu Oromoon barumsa tt akka hin milkoofne hankaaksuu irraa hin deebi’uu. Golee goleett walitt dhufanii iyyii iyya dabarsiin walii tumsuu irra hoggana waaltaa baafatanii sagantaa waloo beekaman soos’uutu anja qaba. Kun tasummaa irra qaarsisanii ilaaluun sochii sansakkaa qabuu gochuu gargaaruu dandaha. Wanti tasaan tahu tasa rifachiisuu mala. Itt yaadamee yoo karoorfame garuu kan mudachuu dandahu dursamee herrega keessa waan galuuf hin maalalchiisu. Akeeki qabsoo itt yaadamee, of irraa ittisuu, nyaapha dadhabsiisuu fi dabsachuu dha. Qabsoon nagaa ji’a jahaaf yaalamee eessaan akka nu gahe agarree jirraa. Haa yaalamu jedhameetu malee yoo mirga si kabalan bitaa itt qabiin barsiifata Oromoo walabaa hin turre. Yeroo ummati akkas si’aawee ka’e kana, hogganni walitt qabu argamnaan, WBOn gadoo baasuu ni dandaha ture. Kaayyoon qabsawamuuf diriiree jira. Qabsoof filmaata kan tahanis akeekamanii jiru. Filmaata qajeelaa qabatanii mirga ofii eegsisuuf bobbahuu malee callisanii dhumuu eenyuu irraa eegu hin qabu. Ummati Oromo itt yaadee caalaatt ijaaramnee, caalaatt qindoomee, caalaatt dammaqee qabsoo saa hanga injifannoott itt fufa. Oromoon tasummaa irra ni cehu. Sochiin diddaa haa lalisu! Irra ni haanna!
Ulfinaa fi surraan gootota kufaniif; walabummaa, walqixxummaa fi bilisummaan kan lubbuun jiraniif; nagaa fi araarri Ayyaana abbooliif haa tahu!
Ibsaa Guutama
Waxabajjii, 2015


text:
Saturday, May 31, 2014
DIINA IRRATTI WAL-TUMSUUF, YEROOTU GA’E !!
Addunyaa kana irratti wanni raawwatamu hundumtuu yeroo mataa isaa qaba. waan yeroo isaa eeggatee dhalatu yk umamu hundumtuu umurii ni qabaata. Keessattu adeemsa siyaasaa keessatti, wanni yeroo isaatti gaggeeffamu qabu, dursee ykn barfatee akka gaggeeffamu yoo taasisan, bu’aa isaa irra kasaaraa isaatu caala. Tokko isa tokko dursee yoo dhufees, badii inni dhaqabsiisutu hammaata. Miidhaa Ummata keenya irra ga’u irraa kaanee fi gama keenyaan sochii keessa jirru ilaallee ykn waan Mooraa qabsoo keessatti uamame irraa kaanee, sadarkaa dhuunfaa eegallee hanga gurmutti, maal murteeffannee akka tarkaanfataa turre, hundatu qalbiitii qaba. waggoota dabarsine kana keessa waan nu mudatetti aarree , Qabsoon Ummata kanaa akka dhumateefitti kaa fudhanne , abdiis kan kutatee diinattillee gale, jette jetteen ummata kan burjaajeesse, hojjachuu irra abaarsaa fi qeeqa tarrisee rakkoo jiru dhiphisuu irra , caalaattu akka hammaatu kan taasise, Ummataaf yaadu irra , Naannummaatti gadi bu’ee yk galagalee deebi’ee kan yeella’ee, kkf Ummati Biyya keessaas ta’ee ala jiraatu akka dansaatti hordofee, ejjannoo mataa isaa qabatee deebii kenneera. Waan Umame sanaan mo’amee, addunyaa salphinaa keessatti kan waliin-jigee hafe lakkoofasa hin qabu.
Waan keessa dabarre kun kana booda ni dabalama jechuun gonkumaa hin danda’amu. Waggaa lama dura Barreeffama “walii galan alaa galan” jedhu keessatti , “wal ga’iin, har’a wal diiguuf gaggeeffamu hundumtuu, waggaa 2 fi 3 booda ammoo, walitti deebi’uuf gaggeeffamuun waan hin hafne ta’uu fi Ummati waan yeroo sanatti umametti odoo hin hifannee qabsoo isaa itti fufu akka qabu kaaseen ture. yeroo sanatti yaada kana kanan kaaseef, waan keessa keenyattis ta’uu , nuun alatti nu mudatu hundaa odoo hin ilaaliin, badiis ta’uu tolaa waan eroo isaatti dhalatu odoo hin keessummeessin ykn itti ihin qoramiin, waan yaadinu tokkotti akka hin baane hubachuu irraa ture. waan wal hammacee argine sun hundumtuu qabsoo Oromoo keessatti yerooma isaa ture. har’a garuu yeroo isaa miti. Yeroos waan sana kan uume, waan har’a irra geenye irra waan hin geenyefidha.
Akka amantaa kiyyatti , waan Qabsoo Oromoo mudate hundi isaa jabaannus , dhiisnuus kan nu hin hafneedha jedheen yaada. Humna waraanaa jabaa odoo qabaanneyyuu , bakka barbaannu ni geenya jedhee gaabbiin yaadee hin beeku. waan yeroo fi gaarii nu mudatan hunda irra osoo hin tarkaanfannee wayitti hin baanu jedheen amana. Odoo waan hanga har’aatti jiru haguugamee irra dabarree illee, yeroo Biyya keenya dhuunfannee jennu dhohee nu gaaga’uun isaa hin hafu. Namni wal bira dhaabbateef ykn wal ga’ii irra waan waliin taa’eef, ykn waliin sirbeef , keessa isaatii waliin jira jechuu miti. Yaada gara garaa qabaachuu mala. Namni wal irraa fagaatee taa’eef ykn jiraateef adda ba’e ykn gargara faca’ee jechuus miti. Yaada kana lameen waan keessa dabarreen mirkaneessu dandeenya. Waliin jirra odoo jedhamu gargar baanee argamneerra. Lakki waliin hin jiran odoo jedhamuu , kunoo Biyya keessaa fi alatti seenaa hojjanneerra. Hundumtuu yeroo fi haaluma isaa eeggata . haalaa fi yeroo wal simuu barbaachisa. Kana jechuun yeroo eeggachuuf jecha mugnee teenya jechuu miti. Hawwiin Nama keessaa baduu hin dandeessu. Inni dursuu qabu garuu hawwii keenya odoo hin taanee, waan hawwii keenya dhugeessinu irratti akkamiin akka hojjannu keewwachuudha.
Wanni adeemsa isaa hin fixanne tokko balaan isaa hamaadha. Addatti adeemsa siyaasaa keessatti , humni ykn sabni gar tokko qofti dammaqee humnaan saba hin dammaqine yoo bilisoomse rakkoon isa mudatu salphaa hin ta’u. akka Somaaliyaa fi sudaan kibbaa waluma fixaa jiraachuu ta’a. Seenaa Biyyoota hedduu kaasuu dandeenya. Haala kanaan rakkoo Qabsoo keenya keessatti umame hangamu nu miidhu, hegaree keenyaaf ykn bakka har’a irra jirruuf gumaacha mataa isaa taasisee jira. Kana booda Qabsoo Oromoo dura dhaabbatee kan jiru, Diina qofaa ta’uu, hundatti mul’ataa dhufeera. Waan dabre irraa barachuun bu’aan isaa kanadha. Kana malees, Wanni keessa keenyatti dhalatee nu miidhu kana booda jiraachuuf carraa kan argatu hin fakkaatu. Akka dhunfaatti dhalachuu ni danda’a . akka gurmuutti garuu kan dhumate fakkaata. Yoo yaadame illee Ummata keessaa moggeeffamuuf yoo ta’e, ykn dantaa halagaaf yaadame yoo ta’ee malee, Ummata ofiif yaadame akka hin taane kan dhugeeffamu gaafa guyyaa lama buluu dhabuudha.
Injifannoo irraa qofaa odoo hin taane, kufaatii irraallee ni baratama. Oromoon Seera Umamaatti akkaan amana. Seera umamaa jechuun tartiiba guddinaa, jiruu fi jireenya Ummataatti ibsama. Gamtaan Ummata Oromoo Biyya keessaa fi alatti argaa jirru, waggoota sadii dura odoo yaalamee ta’ee, ni danda’ama turee? ? Gootummaa Ummata keenyaa kana waggaa 3 durattillee odoo mudatee ta’ee, Tokkummaan har’a arginu ni umamu ture ? waan Ummata kanaa fi Mooraa qabsoo Oromoo keessatti argaa jirru , waggaa 10 dura osoo yaalamee ni milkaa’aa turee ? gaaffiilee kkf kaafnee yoo ilaalle, hawwii nuuti Qabsoo fi Ummata keenyaaf qabnu hundumtuu, waan keessa dabruu fi fixachuu qabu ykn waan dursa raawwatamuu qabu tokkoo odoo hin xumurree, bakka yaannutti tarkaanfachu akka hin dandeenye nu hubachiisee, hegaree keenyaafis, waan dursee raawwatamu qabuuf dursa kennuu akka qabnu, bakka yaannu ga’uuf waan nu irraa eegamu gama hundaan gumaachuun akka nu barbaachisu nu hubachiisa. Dhalli Oromoo waan isa mudate irraa baratee, Oromoof Oromoon ala falli biraa akka hin jirre wayita hubatetti, Barattoonni fi Ummati murannoon waan keessa isaa jiru dhiigaan yeroo mirkaneessu, Lammiin Oromoo bakka jiru akka waliif birmatu taasise. Haalaa fi yeroo akkasitti wal simanii jennaan waan isaan dhaabu gonkumaa hin jiru kanan jedheef kanaafi.
Sadarkaan Siyaasa Oromoo, Qabsoo Oromoo fi Dammaqiinsa Ummata keenyaa irra ga’ee jiru ilaallatanii keessummeessuun dirqiidha. Kana waliin sadarkaan diina keenya irra jirus hubatanii Ummata qajeelchuuf yeroon mijataa umamaa jiraachuu hubachuu barbaachisa. Kanaafan Mata duree kiyya har’aa , “Diina irratti wal tumsuuf , yerootu ga’ee !!” kanan jedheef.
Baatii Xumurree kana keessa, fedhiin Ummata Oromoo eessa akka jiru kan hin hubannee, waan addunyaan itti jiru gonkumaa kan hin beekneedha.dhalli Oromoo bakka jirutti, dhimma Oromoon wal qabatee, Haala umametti dhimma ba’uun , Dirqama dhala Oromoo hundaati. Waan yeroon kun irraan nu geessetti dhimma ba’uun, ammas, waan boriif jedhamu miti.Akka dhaaba Siyaasaatti maal hojjanna ? akka miseensa dhaaba siyaasa tokkotti, maaltu narraa eegama?? akka deeggaraatti maalin hojjadha. ? akka Ummataatti ykn Oromootti dirqamni narraa eegamu maali ? Ogummaa ani qabuun ykn beekumsa ani qabuun yk dandeetti ani qabuun Ummata kiyyaaf maalan gumaacha ? Qabsoo gaggeeffamaa jiruuf maal gumaachuun qaba ? gargaarsa maalii taasisuutu narraa eegama ? bakka hojii yk Biyyan jiru yk sadarkaa beekumsa yk qabeenyaa qabu kanaan, deeggarsa akkamii lammii koof gumaachuu danda’a ? kkf , akka dhuunfaattis, akka waloottis kaasanii mari’atanii , qooda mataa ofii gumaachuuf yerootu ga’ee jira.
Dhimma Ummata ofii keessatti, qooda nama dhuunfaa kaasee hanga walotti nu gaafatu ba’aachuuf, miseensa dhaabaa ta’uu qofaa odoo hin taanee, Oromoo ta’uun qofti ga’aa ta’uu akka dansaatti hubachuu nu feesisa. Qabsoon gama kamiinu , humna kamiinu haa gaggeeffamu , deeggarsi bifa kamiituu dhaabbachuu akka hin qabne taasisuuf ,haala waan kana dhugeessuu danda’u ummachuun, haalaan barbaachisaa ta’uu yerootu nu dirqisiisaa jira. carraa lammiin Oromoo keessa jirutti dhimma ba’uuf socha’uu nu feesisa. sadarkaan yaadaa fi fedhiin keenyaa sadarkaa kanatti ol guddachuu qaba. akkaataa caasaan jireenya hawaasummaa fi Aadaa keenya keessa jiran , akkamiin qabsoo kana keessatti qooda fudhachuu danda’u ? bifa kamiin deeggarsa isaanii kennuu danda’u ? jennee haala mijeeffachuu fi wal tumsuuf karaa bal’ifachuun, yeroo isaatu ga’ee jira.
Qabxiilee kanatti aananii jiran akka yaadaatti dhiheessuun yaala . gadi fageenyaan katabuuf dirree kanatu hin toluf.
GADAAn, Dimokiraasiin Oromoof, Aadaa Umama isaa ta’uu kan mirkaneessudha ! wayita jennu maal jechuu keenyadha ? Bara Gadaan jiru , dhaabbileen siyaasaa hin turre. Osoo yeroo san jiraatanii , Sirna Gadaa keessatti akkamiin jiraatu turan ? har’a ammoo Gadaan hin jiru. Dhaabbileen siyaasaa garuu guutaniiru. Yeroon akkasii kunoo . waan wal jala dabre kana keessatti qoodi keenya maalii ? kana beektoonni keenya of gaafatanii hegareef maal akka ta’u ammumaa hojjachuu qaban. Gadaan boruu ittin jiraanna jennu, Gadaa Shanan qofaa jiraachisuuf deemamoo, dhaabbilee Siyaasaas akka itti hammatutu jira ? ? moo, Ilaalchii siyaasaa nu hin barbaachisu ! jennema cufna? Moo , kana booda haala kana mijeessuuf hojjanna ? gama kanaan waan katabee jiru dubbisees dhaga’ees hin beeku. Kana qopheessuuf dhaaba keessatti hammatamuu yk miseensa ta’uutu ulaagaa lafa kaa’ameedha jedhee kan falmu jira natti hin faakkaatu. Dirree siyaasaa keessatti hundumtuu wal dhiphisuu irra , waan beekumsii fi ogummaan ofii namaa hayyamtu irratti bobba’anii waan ofii har’afis boriifis gumaachuuf hojjachuun, waan tokko bakka tokkotti kufamee wal dhiphisuu irraa nu baraaree , adeemsa keenya illee shaffisiisuu danda’a jedheen yaada .
Yaada kaase kana beektoota keenyaaf dhiisee , yaada ani ibsachuu barbaadetti haa ce’u. Oromiyaa hegareef ijaarru keessatti ilaalcha siyaasaa akkamii qabaachuu dandeenya ? isa jedhuuf qaama ilaallatuuf dhiisuus, har’a tumsa keenya jabeessuuf garuu , Ilaalcha lama boruu Ummati irratti murteeffatu illee yoo fudhanne, humna jiru gargar facaasuu irra , Ilaalchi kamuu jiraatu, Diina irratti wal tumsuun akka danda’amu garuu yerootu nu mirkaneessaa jira. Deeggarsi barbaachisu illee Qabsoo Oromoof jedhamee carraa gargaarsaa akkaataa itti bal’fachuu fi dhala hundaaf dirqama ta’uu qabu irratti yeroon nu akeekaa jira.
Dadhabbii Qabsaa’oota keenyaaf bakka laannee, Qabsoo Oromoo kana caalaa tumsa nu irraa barbaachisu taasifnee furgaasuu akka dandeenyu yerootu caalaatti dhugeessaa jira. Ummati Oromoo wareegama barbaachisuuf qophii ta’uu isaa yerootu ragaadha. Wareegamni Barattootaa fi Ummataa Biyya keessatti kafalaa jiran, hundee waan hundaa ta’ee akka itti fufu qabu, yerootu dirqama seenaa nu kaa’e jira. Miira Ummata keenyaa kana qindeeffachuu fi diina irratti wal ta’uun akka danda’amu yerootu ragaa waliin nu dhiheesse jira.kanaaf deebii kennuun ammoo diqama dhala Oromoo hundaati. Waan keessa dabarree irraa barannee jirra. Isa boodas qormaata 1ffaa baatii kanaan irra aanneerra . itti fufummaan isaa garuu hawwii qofaan akka hin dhugoomne itti amanuu barbaachisa. Kaanf ,,,,,,,, Kutaa 2ffaan itti fufa.
Subscribe to: Post Comments (Atom)