text:
RSWO : Eebla 26, 2020:
Related
Related Posts
- ODM: Dhimma Waraana Bilisummaa Oromoo irratti
ODM: Dhimma Waraana Bilisummaa Oromoo irratti - Caamsaa 24, 2020 Waraana Habashoonni Oromiyaa Keessaatti dhoosuuf…
- KMN: Haala Siyaasaa Yeroo Irratti Marii
KMN: HAALA SIYAASAA YEROO IRRATTI MARII PRF. ISQI'EEL GABBISAA WALIIN. KMN:- Caamsaa 23/2020 DHIMMA KEENYA…
- RSWO: Hammeenyaa Ummata Oromoo irratti Raawwatamaa jiru
RSWO: Gocha Hammeenyaa: Baha, Kibbaa fi G/gala Oromiyaa keessatti Uummata Oromoo irratti Raawwatamaa jiru Gochaalee…


c: text/html

text:
AADAA HOJIIN GUDDISAN, GUDDATAN!!
By Milkii Oromiyaa, Sadaasa 12, 2018, via Dhábasá Wakjira Gemelal
“Ob Lammaa keenya kana maaltu akkana dubbisiisa laata? Akkuma yaadannu, Ob Lammaa kan namuu ifatti arge, bara OPDOn rakkattee gara lixxu dhabde san ture. Bara aangootti dhufee eegalee, abdii ummataa wayyeessuuf haasaa ummata fakkaatu dubbatuu eegale: karaa Foddaa TV dhihaatee rakkina sabaa himuu fi tarreessuu jalqabe. Oromoonis abdii oduun kennamu kana dhagayee gurra laateef…abdii horate.
Oolee bulee, garuu abdiin Ob Lammaa kun oduu bira darbuu dide. Ob Lammaan gaafa gaafa akka Mangee durii ta’uu kajeela. Gaafa Adaamaatti, ‘jaarsoliin keenya biyya hambaatti akka hin duuneef galchine,” jedhes waan qaanessaa dubbate. Kun dhugaa miti. Kijiba adii dha. Darbee darbee waanti isa tuqu, akka jiru argaa jirra. Tarii amala dhokataatu as bahaa jiraa laata? Moo Gadaa isaanii, Gadaa ummatummaatu dhumataa jira?
Lammaffaa, gidduu kana waan isa xuqe hin beeknu, akka tokko ta’aa jira. Mataan naannoo tokkoo maaliif akkas ta’a? Sodaa dha moo? Maaltu isa dheekkamsiisaa jira? Hinaaffaa dha laata? Simannaan ABO kun waan isa aarse fakkaata. Garuu, inni hojii biraa qaba; hojiin simannaa isa hin ilaalaltu; simannaa ABO waliinis wanti walitti isa fidu hin jiru. Hinaaffaa fi sodaa yoo ta’e malee…..
Dheekkamsi kun maal irraa dhufe laata? Tarii, nutu dhibdee isaa isaaf hin hubanne moo, isatu dhibdee keenya nuuf hin huabnne?
Hogganni gaafa ummatatti dheekkamuu eegale, waan mul’isu qaba. Kaan akak yaadanitti, hogganichi yeroo isaa fixachuu agarsiisa. Kaan immoo mallattoo abbaa irrummaa akka ta’etti fudhatu. Kan ob Lammaa kanas maal akka ta’e, bubbullee agarra!
Dhugaan jiru, Oromoon hedduu dha. Oromoof dhiisii, alagaafuu gaachana ta’aa jira. Ummanni miliyoonni 50 ta’u kun dhaabota kudhan hin caalle, hiratee, kaaniin yoo “Leenca,” jedhe, kaaniin yoo “Goota” jedhe, maaltu nama dhukkubsa? Dhugaa dha, namni tokko hundumaan yoo “Goota” jedhe, rakkoo ta’uu mala. Garuu, akka argaa jirrutti, kan OPDOn Leenca, jedhe, ABOn Leenca jechaa hin jiru. Kan Ob Lammaan Goota jedhe, Ob Baqqalaa Garbaan “Leenca” waan jedhe natti hin fakkaatu.
Amma egaa, Sodaan hin jiru taanaan, waanti nama dheekkamsiisu waan jiraatuuf hin qabu; hinaaffaan hin jiru taanaan, waanti nama dheekkamsiisu waan jiraatuuf hin jiru; dirqamaa fi gaafatama ofii bahachuun, qaamota hunda irraa eegama.
Akka mataa bulchiinsa naannnootti immoo haasaa fi dubbii irraa gara hojiitti seenuun barbaachisaa dha. Mariin dhibdee hiikkachuunis aadaa ta’uu qaba; miidiyaa of-harkaa qabanitti fiiganii wacuun xiqqaachuu qaba. Oduun Miidiyaan darbu iddoo hundatti hojjachuu dhiisuu mala. Yeroo garii, kan miidiyaan haasofnu caala kan walitti dhufnee mariin hiikkannutu faayidaa qaba. Yeroo ulfaataa fi hamtuu keessatti ofii ibidda qabsiisaa, ofii gaazii itti naqaa qabbana argachuu hin dandeenyu. Mataan bulchiinsa naannoo tokkoo, warra kaan caala, Gaafatama guddaa fi addaa qaba. Kun dagatamuu hin qabu; aadaa hojii guddisuun, dursa mataa mootummaa Oromiyaa irara eegala. Ofii odeessaa, nama biraa hojjachiisuuf yaaluun hin milkaa’u; ofii fakkeenya ta’uun dursuu qaba.
Oromiyaan kan hunda keenyaa ti; kan bara baraan itti hafu hin jiru; walgargaarree, haa guddfnu; nageenya Oromiyaafi bakak jirrutti waardiyaya haa dhaabbannu!! Marti keenya aadaa oduu guddisuun jijjiramne lubbuu qabu fiduu hin dandeenyu; kanaaf, marti keenya, aadaa hojii haa guddifnu!!
Hojii, amma illee hojii!!”

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Polisiin Raashiyaa hogganaa mormituu kan ta’e Alexei Navalny fi deggertoota isaa hidhanii jiru.Isaanis prezidaantii Raashiyaa Vladmir Putiin fi wal taatoota isaanii irratti har’a hiriira mormii ba’aa turan.
Navalany waggaa dhufu prezidaantummaaf Putiin waliin akka dorgoman kan labsan yoo ta’u hiriirtoonni ituu daandii irratti hin ba’iin dura mana isaanii Moskoo keessaa cinatti qabamanii hidhaman.
Hiriirtoonni hedduun hidhamuu isaanii oduu gabaastoonni ijan kan argan yoo ta’u jaarmayaan kan mootummaa hin ta’iin tokko hiriira kana hordofaa akka tureetti Moskoo keessatti namnii 120 ta’an hidhamanii jiru.
Pitarsburg keessatti immoo 130 caalaatu hidhame.Namoonni kuma 3 caalaan magaalaa adda addaa keessatti hiriira mormii kana ba’anii jiran.
Polisiin Moskoo keessatti hiriirtoota irratti waan akka mimmixaatti ija bubuu bifee jira.


text:
Oduu Injifannoo_WBO_Zoonii_Lixaarraa!
Yeroo 4ffaaf Itti_Fufee_Jira
Gootichi Waraana Bilisummaa Oromoo WBO’n Zoonii Lixaa Buttaan gaara Abbaa_Seenaa #Humni_Furguggatu_WBO
Waliin ta’uun Gumaa baafna malee nu gumaa hin nyaannu jechuun kaampii Waraana PP Guddichi #Abbaa_Seenaatti
argamu guutummaa guutuutti daaraa gochuun ittuma fufuun amma sa’aatii amma kanattis Achuma #Abbaa_Seenaa
bakka addaa #Meexxii
jedhamutti humna weerartuu kana WBO’N awwaara siphachiisaa jira!!
WBO Z.Lixaa Buttaan Abbaa Seenaaf Humna Furguggatu Jajjabee Aduu Saafaa.
Jiituu Muhammaad”Harka Alagaatti Hin Buliin New Oromo Music 2020


text:
Hoogganaan meeshaa nukleraa Iraan biyyi isaanii walii galtee bara 2015 garee humnootii addunyaa waliin mallatteessite faallessuu dhaan meeshaa Yurnaaniyemii gabbisuuf gargaaru kan hammayyaa ta’e itti gargaaramti jedhan.
Hoogganaan dhaaba atoomikii Iran Alii Akbar Salehi TV biyya isaaniif har’a ibsa kennaniin meshaa IR-1 jedhu kan hatattamaan Yuraaniyemii gabbisuuf gargaaru akka walii galtee addunyaatti akka itti gargaaramtu eeyamameefii ture.
Saaleen akka jedhanitti Iraan daranuu meeshaa saffisaan Yuraaniumii gabisuu kan danda’u irratti hojjetaa jirti.
Erga prezidaant Doonaald Traamp walii galtee meeshaa nukleraa keessaa waggaa darbe ba’anii kaasee Iraan tarkaanfii cicha qabdu faallessu heduu fudhattee jirti.


text:
Waldaa Aksiyoona Fayyaa Oromiyaa keessatti tajaajiila eegumsa fayyaa uummanni akka argatu gochuuf bara 2016 keessa hundeeffame.Ogeessoota tajaajiila eegumsa fayyaa kan gosa adda addaa kan of-keessaa qabu waldaan Aksiiyoona Fayyaa WALIIF mana qorichaa itti gurguran ykn Faarmaaasii 6 banee hojjachaa kan jiru ta’u dhiyeenyattis kanneen biroo sadii banuuf ka jiru ta’u ibsamee jira.
Kana malees Kooleejoota ammaan dura leenjii tajaajiila eegumsaa fayyaa kennaa turan sadii bitee leenjiisa eegumsa fayyaa kan sadarkaa adda addaa barattotaaf kennuu jalqabuuf kan jiru ta’u hojii gaggeessaa kan ta’an Obbo Warqinaa Guddisaa ibsanii jiru.
Koleejoota bananii leenjii eegumsa fayyaa ka sadarkaa adda addaa kennuu, lafa qoricha itti gurguran ykn faarmaasii banuu, Waaltaa qorannoo qophesssuu dhibee qaama keessaa qopheessu akkasumas meeshaalee wal’ansa fayyaa dhiyeessuu irratti akka hojjatu ibsamee jira.
Kaayyoon Waldaa Kanaa yeroo gabaabaa fi dheeraa keessatti Hospitaalota Sadarkaa olaanaa Finfinnee fi Godinaalee fi bulchinsa Maagaalota Oromiyaa mara keessatti banuu, Faarmaasiwwan 40 Oromiyaa mara keessatti banuu, manneen barnootaa eegumsa Fayyaa banuun leenjisuuf waldaa Socho`aa jiru ta’uun ibsamee jira.
Oromoota bulchiinsa naannoo Somaalee keessaa buqqa’anii mooraa keessa turaniitti WALIIF tajaajiila eegumsa fayyaa fi kanneen biroo gochaa akka ture kan ibsan Obbo Warqinaan dhiyeenya kana uummata Oromoo bulchiinsa naannoo Beneshangul Gumuz irraa dheessaniifis deggersa gochuu isaa ibsan. WALIIF xiqiin uummata isaaf kan huneeffamee ta’u fi hirmaannaan abbotii qabeenyaa fi ogeessoota adda addaa kan isan barbaachisu ta’u ibsamee jira.
Oromoonni biyya alaa fi biyya keessa jiran kanneen Aksiyoonii bitachuun uummata tajaajiiluun ofiis bu’a keessaa argachuu qaban kanneen galma’an xiqqaachuun hojii karoorfame guutummaatti hojii irra olchuuf danqaa ta’uun ibsamee jira.
Gaaffii fi deebii Kutaa 1ffaa Caqasaa


text:
Qophii keenya kana duraa keessatti waajjiraalee Oromiyaa keessa jiran keessatti “Software” Mosaajjiin Fuguga jedhamu kan dhaabbata openofice.org Afaan Oromootti hiikamee hojii irra ooluu isaa biiroon IT Oromiyaa nuuf ibsuun isaa ni yaadatama.
Qophii keenya har’aa irratti immoo ogeessa waa’ee kompiyuutaraa Tudhaamii Ululaa ykn "Windows Operating System" kan Afaan Oromoo uume tokko waliin gaaffii fi deebii geggeessine dhiheessina.
Obbo Tamasgeen Tasfaayee jedhamu. Bara 2004 keessa Yunivarsitii Finfinnee irraa barnoota IT (Information Technolgy) tiin eebbifaman. Yeroo ammaa biyya Israa'eel jiraatu. “Tudhummii Ululaa” kan Afaan Oromoo “Windows Odaa Nabee” jedhu uumaniiru.
Windows Odaa Nabee kan dhaabbati biraan hojjete irraa kan hiikame otuu hin ta’iin haaraa Afaan Oromoon kan barreeffamee fi of danda’ee kan hojjetu. Obbo Tamasgeen eeyama abbummaa ykn “copy right” mootummaa Israel biraa argachuu isaaniis nuuf ibsaniiru.
Windows Odaa Nabee Tudhummii Sululaa vaayiresii Kompiyuutara faaluun galmee ol kaa’amee balleessuu danda’u jalaa of dhoksuu kan danda’u ta’uu kan nuuf ibsan, Obbo Tamasgeen, Tudhummiin sululaa kun marsaalee Afaan Oromoo haga tokko irrattis maxxanfamee beeksisamaa jiraachuu isaas dubbataniiru. Waa’ee kanaa caalaatti hubachuuf http://windowsodaanabee.webs.com yoo seentan argachuu dandeessan.


text:
Raadaarii
Raadaarin sirna ittiin wantoota-argan kan dambalii raadiyoo fayyadamuun fageenya, ol kaa'insa, kallattii, ykn saffisa wantootaa arguuf tajaajilu dha. Raadaarin xiyyara, ispeeskiraaftii, bidiruu, misaayelii qajeelfamu (guided missile), konkolaataa, odeeffannoo haala qilleensaa fi akkaataa taa'umsa lafaa arguuf gargaara. Diishin ykn anteenaan raadaarii, dambalii raadiyoo ykn maayikirooweevii tamsaasa, kunis wantoota fulduraasaa jiran kan gufuu itti ta'anitti bu'ee gara duubatti deebi'a. Wantoonni gufuu ta'an kun anniisaa dambalii keessa amma xiqqoo gara diishii ykn anteenaatti, kan yeroo baayyee naannodhuma tamsaasaa (transmitter) kanatti argamutti, deebisu.
Raadaariin biyyoota adda addaa baayyedhaan yeroo Waraana Addunyaa Lammaffa fi sana dura hojjatame. Jechi raadaar jedhu bara 1940 Humna Galaanaa USAtin kan uummamee yoo ta'u kunis gabajee gaalee RAdio Detection And Ranging jedhurraa dhufe ture. Gabajeen kun erga sanii gabajee ta'uunsaa hafee akkuma jechaatti tajaajiluutti darbe.
Faayidaan raadaarii kan ammaa baayyee ball'aadha, kunis too'annaa tiraafikii qilleensarraa, sirna ittisa-qilleensarraa, astironoomii raadarii, sirna farra-misaayelii; raadaarii bidiruun iddoowwanii fi bidiruu biraa arguuf; sirna xiyyara akka walitti hin buune dhorku; sirna garba ilaaluu, sirna ispeesii ilaaluu, fi sirna ispeeskiraaftii walittii dhiyeessuu keessatti; meetirooloojii keessatti hordoffii jiidha qilleensaa kan rooba fiduu; sirna xiyyara balaliisuu keessatti; misaayelii qajeelfamu keessatti iddoo rukutamu addaa baasuus; raadaarii lafa keessa seenu kan qorannoo ji'ooloojiif oolu dabalata. Raadaarii teknooloojii olaanaa fayyadaman hujeessa asattoo lakqurxaawaa (digital signal processing) ofirraa qabu, odeeffannoo fayyadu waca guddaa keessaa adda baasuus danda'u.
Sirnoonni kaan kan raadaarii fakkatan kutaa elektiroomaagineetiik ispektiremii keessaa kan biraa fayyadamu. Fakkeenyi tokko liidarii dha, liidaariin bakka dambalii raadiyoo ifa leezerii kan ijaan mul'atu fayyadama.
Akkaataa HojiiEdit
Sirnoonnii raadaarii tamsaastuu dambalii raadiyoo kan asattoo raadaarii jedhamu kallattii duraan murtaa'etti tamsaasu qabu. Damabaliin raadiyoo kun yoo waan ta'etti bu'e, yeroo baayyee gara duubatti calaqqifamu yookan kallatti adda adaatin bittinneeffamu. Asattoon raadaarii gara duubatti calaqqiseeffama, keessaahuu meeshaalee dabarsoo elektirikii ta'an keessatti — keessumattuu sibiilaan, bishaan garbaatinii fi lafa jiidhadhaan. Kana keessaa muraasni altimeter raadaarii fayyadamuu nama dandeessisu. Asattoon raadaarii kan gara duubaatti kallattii tamsaastutti calaqqiseeffametu raadaariin akka hojjatu godha. Yoo wanti asattoo raadaarii calaqqiseesse sun gara tamsaastutti ykn faallaa tamsaastutti deema ta'e, jijjiiramana ammamtaa dambalii raadiyoo kan sanaan walqixxaatutu fida, kanas kan godhu galtee Dooppilerii ti.
Fudhattuun raadaarii, yeroo baayyee, garuu yeroo hunda miti, iddoodhuma tamsaastun jirutti argama. Asattoon raadaarii duubatti calaqiseeffamee anteenaan fudhatame yeroo baayyee dhadhabaa yoo ta'eyyuu, elektirooniik ampilifaayeriidhaan anniisaa isaa guddisuun ni danda'ama. Asattoo raadaarii fayyidaa kennuu danda'u argachuuf, tooftaa asattoo hujeessuu xaxamaanis hojiirra oola.


text:
Hogganaan paartii mormituu fi Kaadhimamaan filannoo Pirezedantummaa Keeniyaa Raaylaa Oodiigaa filannoo preezdaantummaa biyyattii keessaa ba’uuf akka murteessan beeksisan. . Boordiin Filannoo Biyyaatti yeroo argatee jijjirama adda adda hojiirra oolchun filannoo haqa qabeessa akka filachiisuuf kaadhamummaa Filaannoo Pirezedantummaa biyyaatti keessa akka bahan himaniiru. Filannoo Pirezedantummaa kanan dura tasifameen Pirezedaant Uhuuruu Keenyattaa injifachuusaanii Komishiniin Filannoo Biyyaatti beeksisuun ni yaadatama. Yaa ta’u malee, ...Read More »
Deeggarsi Lammiilee Oromoo Naannoo Sumaaleerra Buqqa’aniif Taasifamu Itti Fufeera.
Sababa Walitti bu’iinsa daangaa Oromiyaa fi naannoo Sumaalee wajjiin walqabatee lammiileen Oromoo kuma hedduu naannoo Sumaalee jiraata turan qe’ee fi qabeenya isaniirra buqqa’aniiru. Lammiileen kunniin qabeenya waggoota hedduu horatanii fi mana o’aa maatii isaanii wajjiin jiraacha turan keessaa badii tokko malee hidhatootaa naannoo sumaaleen akka buqqa’an hin beekamaa. Lammiileen Oromoo biyyaa keessaa fi biyyoota alaa jiraatan yemmoo lammiwan isaanii naannoo ...Read More »
Ayyaana Irreechaa Malkaa Ateete haala gaariin kabajuf Qophiin Haalduree Xumurameera.
Ayyaanni Irreecha Malkaa Ateetee ayyaana Irreecha ummanni Oromoo baay’inaan bakka tokkootti walitti dhufee kabaju keessa Irreecha hora Arsadii magaala Bishooftuutti kabajamutti aanee kan kabajamuu dha. Ayyaanni Irreechaa Malkaa Ateetee kun naannoo magaala Burraayyuutti Fulbaana 28 bara 2010 gaafa dilbataa akka Irreeffatamu himameera. Ayyaaniichi akkaata aadaa Oromoo mul’isuu fi haala miidhaagadhan nagaa kabajamee akka xumuramuuf Abbootin Gadaa, jaarsooliin Biyyaa fi Bulchiinsi ...Read More »
Daldaltoonni Jimaa ykn caatii Baha Oromiyaa miidhaa hidhatoonii naannoo Sumaalee daldalatoota Jimaa Oromiyaa irran gahan mormun torbee tokkoof daldala Jimaa dhaabuuf akka murtesan himamera.
Weerara hidhatoonii naannoo Sumaalee gandoota daangaa Oromiyaa irratti gootee wajjiin walqabatee daldali jimaa rakkoo keessa akka jiru waan ibsamee yoo ta’u, Daldaltooni Oromoo daldala Jimaaf magaala Jigjigaa fi magaloota naanniichaa biroo keessa turan baay’een isaanii wayita waldhabdeen daangaa kun sadarkaa olaanaarra gahe ture ajjeeffamuu isaanii gabasameera. Daldaltooni Oromoo baay’een biyyii nagaa jechun jimaa daldaluuf gara magaloota naannoo Sumaalee adda addaa ...Read More »
Naannoo Oromiyaa Sirna Bulchiinsa Dargii deebisuuf yaalaa jira jechun Mootummaan Naannoo Sumaalee himate.
Bulchiinsi Mootummaa naannoo Sumaalee haala yeroo iirratti waltajii marii jaarsoolii biyyaa wajjiin magaala Jigjigaatti gaggeessen, mootummaa naannoo Oromiyaa daangaa babal’ifachuuf jecha weerara akka labse beeksiseera Sirni Federaliziimii Itoophiyaa Afaan irratti hunda’ee balaaf akka saaxilame mootummaan naannoo Sumaalee waltajjii marii jaarsoolii biyyaa booda ibsa baaseen himeera. Walitti bu’iinsi daangaa Oromiyaa fi naannoo Sumaalee mootummaan federaalaa waan gidduu seeneef tasgaba’ee jedhamuus haali ...Read More »
Barattoonni fi Barsisoonni Oromoo Yuunivarsitii Jigjigaa miidhaan sabaarratti xiyyeeffate irratti raawwatamuu akka danda’u himan.
Barattoonni Oromoo Yuunivarsitii Jigjigaatti ramadamanii barnoota isaanii hordofaa turanii fi haaraa ramadan walitti bu’iinsa duulaa qondaaltonii mootummaan naannoo Sumaalee oromoo irrati bananiin walqabatee balaaf saaxilamuu akka danda’an beeksisaan. Ministeerri Barnootaa fi Mootummaan naannoo Oromiyaa haala qabatamaa yeroo amma lammiilee Oromoo naannoo Sumaalee keessa jiraatan irratti raawwatamu xiyyeeffannoo keessa galchuun furmaata akka barbaadaniif gaafataniiru. Hidhattoonii mootummaa nannoo sumaalee waraqaa eenyummaa isaanii ...Read More »
Mootummaan Itoophiyaa fi Sudaan Maallaqaa biyyaa isaaniitti fayyadamuun wajjiin Daldaluf waliigalan
Itoophiyaa fi Sudaan maallaqa biyyaa isaaniitti fayyadamuun walitti dhufeenya daldalaa qaban itti fufisisuuf walii galaniiru. Waliigalteen daldala maallaqa biyyaa ofiitti fayyadamu kun waggoota 3f akka turu himameera. Waliigalteen Maallaqa biyya ofiitti fayyadamuu kana biyyoonni Ollaa hanqina sharafa biyyaa alaa qabanii fi ilaalcha Siyaasan walfakkatan akka wajjiin mallatteessan ogessoonni Diinagdee dubbataniiru Mootummaan Itoophiyaa rakkoo sharafa alaa qabu itti fufinsaan kan furuuf ...Read More »
Obboo Andargaachoo Tsiggee mana hidhaatii akka gadi dhiifamaniif Mootummaan Biriteen dhiibaa gochu akka qabu gaafatame
Obboo Andargaachoo Tsigee mana hidhaatii akka gadi dhiifamaniif mootummaan Biriteen dhiibaa gochuu akka qabu Waldaleen Abukatootaa biyyaatti lama gaafatan Waldaaleen Abukatootaa kunniin Obboo Andargaachoo Tsiggee mana hidhaa waayyaannee keessaa akka gadi dhiifamanii gaafachun Ministeera Dhimma Alaa Biriteeniif xalayaa bareessuu isaanii Zaa Gaardiyaan gabaaseera. Obboo AndargaachooTsiggee hatattamaan mana hidhaatii akka gadi dhiigfamaniif mootummaan xiyyeeffannaan adda kenneef hojjachuu akka qabu Pirezedantiin Hawaasa ...Read More »
Abbootiin Qabeenyaa Konkolattoota Shukkaraa fe’aanii Daangaa Itoophiyaa fi Keeniyaa irra dhaabbatanii jiran rakkoof saaxilamne jedhan
Mootummaan Itooophiyaa Shukkara Kuntaala kuma heddu yeroo jalqabaaf gara Keeniyaatti akka erge odeessa turuun kan yaadatamudha. Konkolattoonni 100 ol shukkaraa kuntaala kuma heddu warshaa Shukkaraa Wanjii irra fe’uun gara Keeniyaatti imala jalqaban bakka yaadan magaala Naayroobii osoo hin geenye daangaa biyyoota lamaniirra ji’oota lamaa oliif dhabbachuuf dirqamaniiru Konkolattoonni 110 ol tokkon tokkoon isaanii shukkaara kuntaala dhibba Afur fe’an rakkoo mootummaa ...Read More »
Ayyaana Irreecha Dilbaata dhufu kabajamuu irratti Tikoonni Mootummaa, poolisiin federaalaa fi raayyan ittisaa Biyyaa akka hirmaatan Komishiniin Pooliisii Federaalaa Beeksise.
Ayyaana Irreechaa dilbaata dhufu kabajamu irratti toikoonni mootummaa, Miseensoonni Pooliisii Federaalaa fi Rayyaa Ittisa biyyaa akka hirmaatu Komishiniin Pooliisiin Federaalaa Ibsa beeksisuun Faallaa waliigaltee gumii Abbooti Gadaa Oromoo akka ta’e beekameera. Gumiin Abbooti Gadaa Oromoo ibsa baaseen, sirna kabaja Ayyaana Irreecha bara kana irratti humni meeshaa waraanaa hidhate kamuu akka hin argamne mootummaa naannoo Oromiyaa wajjiin waliigaltee irra gahamu beeksisee ...Read More »


text:
Akka odeeffannoon sab-qunnamtii hawaasa ibsitutti namootni saddeettan biyyoota akkamiitti Ambaasaaddarummaan muudamuun isaanii ifa ta’uu dhiisuus guyyaa hardhaa muudama Ambaasaaddarummaa guutuu argataniiru.
Obboo Shifarraaw Shugguxee kan dhiheenya taaytaa peresedaantummaa Sochii Dimokraasummaa Ummatoota Kibba Itoophiyaa irraa kaafaman fii Ministeera qonnaa akan ta’an akkasumaas Kantiibaan magaalaa Finfinnee obboo Dirribaa Kumaa, Obboo Alamaayyoo Taganuu, Obboo Isheetuu Dasee, Obboo Azaanaaw Taaddasaa faan kanneen muudaman keessatti argamu.
Obboo Yoonaas Yooseef, Obboo Yaalaw Abaataa fii Obboo Abdulfattaah Abdullaahii faaniis bifuma wal-fakkatuun muudamaniiru.
Muudama kanaan wal-qabatee, Ambaasaaddaroonni biyyoota gara garaa keessa jiran biyyatti ni waamamu jedhamee eegama.


text:
Afrikaa
Afrikaan addunyaa keessaa ardii guddittii lammaffaa fi ardii baay'ina ummataan Eshiyaatti aantee lammaffaa irra jirtu dha. Odollan(island) Afrikaatti dhihaataniin walitti qabame Afrikaan bal'inni ishee hanga 30,221,532 km² (11,668,545 mi²) yoo ta'u, balinni kuni immoo 6.0% balinna addunyaa (lafaa fi bishaan walitti qabame) yo qabaattu, kan lafa qofaatiin immoo 20.4% ballina addunyaa qabata.
Bara 2016 baay'ina ummataa 1,225,080,510 caalu biyyoata 61 keessatti yoo qabdu, baayinni ummataa kun immoo 14% baayina ummata addunyaa ta'a. Ardiin kun kaabaan Galaana Mediteraaniyaanii, kaaba bahaan Suwiiz Kanaal fi Galaana Diimaa, kibba bahaan Garba Indiyaa, dhihaan immoo Garba Atilaantiikii daangeffamte argamti.
Madagaskaar iin walitti Afrikaa keessa biyyoota 46tti argama, odolaan walitti immoo biyyoota 53tti argama.


text:
ONN : Qophii Gaaddisa Dhugaa Fulbaana 23,2018.Marii Hoogganoota ABO Miseensota Shanee Gumii Gumii Sabaa
Gama biraan ammoo karaan Maqalee fi Asmaraa wal qunnamsiisu akkasitti ho’ee jira.
‘Inni kaan hin dhaqa hin gala, an asiin garagaggala’ Warri kaan ni nagadata, nuti diina injifannoo dhiiga keenyaan arganne nurkaa micciiree fudhachuuf gamu waliin hudha wal qabna.
ONN : Qophii Gaaddisa Dhugaa Fulbaana 23,2018.Marii Hoogganoota ABO Miseensota Shanee Gumii Gumii Sabaa Jaal Toleera Adabaa, Jaal Ibsaa Nagawoo fi Jaal Atoomsaa Kumsaa Waliin Taasifame.


text:
Lola tibba darbe Konyaa Salaalee keessatti, WBO fi LMKII gidduutti adeemsifameen, Loltoonni Mootummaa Koloneeffataa Impaayera Itoophiyaa danuun WBO’n ajjeefamuu, danuunis booji’amuu fi harka kennachuu; kanaanis wal-qabatee, Uummanni Oromoo shakkii loltoota harka kennatanirraa qaburraa ka’uun of-eeggannoon akka godhamu karaa garaagaraan dhaammachaa jiraachuu.
Ona Ada’aa Bargaa, Magaalaa Reejjii Mokodaa keessatti namootni lama, kanneen eenyummaan isaanii hanga ammaatti hin beekamin jiru, Jimaata (Bitootessa 5, 2020) halkan ajjeefamuu.
Oromtichi Abbaan maatii, Obbo Fayyisaa Qananii jedhaman, Ona Ada'aa Bargaa, Ganda Ulaa Gooroo jedhamu keessatti, galgaluma sana ajjeefamuun reeffi isaanii daandii irratti gatamuu.
Dabalataanis, Dargaggoon Oromoo Shantamee Alamuu jedhamu, Ona Ada'aa Bargaa, Ganda Coqorsaa keessatti, Dargaggoon Oromoo Girmaa Baqqalaa jedhamu Ganda Haroo Booraa keessatti; akkasumas, Shamarreen Oromoo Qananii Cammaraa jedhamtu Magaalaa Mogor keessatti tibba darbe ajjeefamuu.


text:
Addunyaa tanarra carraalee heddutu jira. Carraa nuti lakkoofnee xumuru hin dandeenye. Uumamni dachii tanarra jiru ammoo tokkoon isaallee mudaa hin qabu. Hundi isaatuu akka isaaf malutti uumame. Kanaaf wanti Rabbi uume hundi isaatuu uumama ajaa’ibaa irratti uumame jenna. Wanti ilmi namaa hojjatu garuu mudaa qaba. Mee bilbiluma keessan ilaalaa. Kaampaaniin bilbila oomishu, gaafa dura waan takka irraa jalqabe. Akkuma bilbilli sun nama harka seeneen mudaan wahii irratti argama. Kanaaf waa fooyyeessuuf jecha waan biraa irratti godhan. Ammas mudaa qabaata, ammas waan biraa itti dabalan. Osoma akkas godhan deeman malee xumuruu hin danda’an. Carraan jiru heddu waan ta’eef akkasumatti jijjiiraa deemu. Kanaaf maqaa bilbilaa irratti lakkoofsa dabalaa deeman. Iphone gaafa eegalu iphone jedhee eegale. Eegasii iphone 2, 3, 3s, 4, 4s jedhaa deemee, ammaan tana 7 irra jira. Ilma namaa garuu ilaalaa mee? Ijji bakka isaaf maltuu fi akka isaaf maltutti jira. Osoo ijji teenya kallacha gubbaa jiraatee, aduuf jechaa waa arguun nu dhiba. Kanaaf carraalee Biiliyanaan lakkaawaman keessaa Rabbi isa nuuf ta’u filee nuuf kenne. Ilmi namaa akka carraa hin uumamne. Carraalee silaa ta’uu danda’u heddu keessaa filamee akka ta’uu qabutti uumame. Ammas wanti fooyyefame hin jiru. Gaafuma jalqaba biyyeerraa uumamu akka tahuuu qabutti uumame. Ammas akkasuma of duras akkasumatti jiraata.
Sagantaa har’aa keessatti ammoo waa’ee waa argamsiisuu ilaalla.
Osoo qalamaa fi Waraqaa tokko kutaa tokko keessa keenyee waggoota kumaan lakaawamaniif akka achi turu goonee, Qubeen takkallee ta’u, ofiin barreeffamuu danda’aa laata? Ykn ammoo Madooshaa, Mismaara fi Muka kutaa tokko keessa keenye, akkasuma waggoota Kumaan lakkaawamaniif achitti osoo dhiifne, wanti kun ofiin walitti dhufee Minjaala nuuf ta’aa laata? Ykn ammoo halluu garagaraa waraqaa fakkiin irratti kaafamu wajjiin kutaa tokko keessa osoo keenyee, fakkiin ajaa’ibaa tokko ofumaan ni kaafama jettanii yaadduu?
Qubeen “A” ykn Minjaalli ykn ammoo Fakkiin tokko akka carraa ta’ee tasa argamuu danda’a jedhee namni nu amansiisuu danda’u jiraa laata? Namni tokko qubeen “A” tun akka tasaa qalamni lafaa ol ka’ee waraqaa irra fiigee jennaan barreeffame, ykn ammoo Minjaalli ajaa’ibaa kun akka tasaa mukkeen walitti dhufanii, mismaarri mukarra dhaabatee, madooshaan ammoo mismaara dhaabate sani dhahee ijaarame, ykn ammoo fakkiin kun akka tasaa bubbeen halluuwwan lafa jiran waraqaa san irratti jigsee akka ka’u godhe jedhee nu amansiisuu danda’aa laata? Abadan hin danda’au. Sababni isaa Akka tasaa, artisitiin jedhamu hin jiru. Faallaa kanaatiin, wanta uumamee lafa jiru tokko wanti isa uume ykn isa argamsiise, ykn ammoo artistiin bocee isa tolche akka jiru ragaa baha. Wanti tokko osoo abbaa hin qabaatin, tasuma argamuu hin danda’u. Eeyyan Qubeen takka osoo namni isii barreessu hin jiraatin argamuu hin dandeettu, Minjaallis osoo ogeeysi mukaa hin jiraatin argamuu hin danda’u, fakkiinis Artistiidhaan malee Abadan argamuu hin danda’u. Wanti kun Huduuth jedhama.
Huduuth (Huduus) jechuun, wantoota booda uumaman, ykn argaman jechuudha. Wanti haarawa uumame Hadiith jedhama. Kan waan tokko boodarratti uume ykn argamsiise ammoo muhdith jedhama. Wanti haarawa uumame hundi isaatuu wanta isa argamsiisetti haajoma. Mee waan kana fakkeenya takkaan wal isinii haa qabsiisu.
Fakkeenyaaf qalama takka ol fuutanii qubee A jedhamu barreessitan. Qubeen A kun Hadith jedhama. Kana jechuun waan booda uumame jechuudha. Sakandii muraasa dura bakka san hin jiruuyyu. Qubeen A kun duraan hin jiruuyyu. Amma garuu argamee jira. Kanaaf argamuu isaatiif ammoo Muhdith jiraachuu qaba. Osoo barreessaan tokko hin jiraatin qubeen A tun argamuu hin dandeettu. Dalagaan Aartii jiru hundi isaa, booda uumamuu isaatiif wanti isa uume akka jiru agarsiisa. Wanti isa uume kun ammoo haala kamiin akka ta’uu qabu murteessee lafa kaaye.
Haaluma wal fakkaatuun wantootni uumamanii dachii irra jiran hundi isaaniituu akkuma qubee A kana jiran. Hundi isaatuu, Simbirroota irraa kaasee hanga ililliitti; Billaacha irraa kaasee hanga Mukaatti; Qurxummilee irraa kaasee hanga Kanniinsaatti wantootni jiran hundi isaaniituu qubee A Kanaan wal fakkaatu. Tarii akka A qube takka qofa ta’uu dhaban, eegasuu kitaabaan wal isaan haa fakkeessinu. Akkuma qubeen A argamuudhaaf nama isa argamsiisu barbaadu, akkasumas akkuma ufiin argamuu hin dandeenyetti; Uumamaalee lakkaawamanii hin dhumanne kanniiniifis akka tasaa ofii isaaniitii argamuun waan hin yaadamne. Akkuma qubeen A argamuu isaatiin, namni isa barreesse jiraachuu isaa ragaa bahutti, akkasumas jiraachuu isaatiin jiraachuu barreessaa isaa mirkaneessetti; Uumamaaleen lakkoofsa hin qabne kan dachii irra guutan kunniin uumaan isaan uume akka jiru ragaa bahan. Argama isaaniitiinis Rabbiin isaan uume akka jiru mirkaneessan.
Namni Qubeen A nama isa barreesseen malee hin argamu jedhe, kan Fakkiin Artistiin jiraatu malee hin argamu jedhe, Kan Minjaalli Ogeeysa Mukaatiin malee hin argamu jedhu; Akkamitti Hawaan ajaa’ibaa kun akka tasaa uumaa tokkoon malee argame jedhee nu amansiisuu kajeela.
Hawaan kun duraan hin jiruuyyu. Booda irra uumame. Kanaaf boodarra uumamuun isaa, wanti isa uume akka jiru agarsiisa. Kanaafuu Hawaan kunis waan isa uume qaba. Rabbi Uumaa waa hundaati. Hawaan kunis akka argamu kan godhe fedha isaatiin. Addunyaa kanas dukkana hin jirre irraa gara ifa jireenyaatti baase.


text:
OPDO claiming to be OLF was the main strategy of TPLF. Yes, by bringing the OPDO to power, TPLF aimed at extending their stay on the colonial power longer. Their dream of watering down the Oromo people’s boiling National struggle appears to be realized, not by the TPLF, no no by the sellout Oromos themselves. But how far TPLF will succeed – remains to be a game – and articulated drama!!!!! Remember, when the hyenas start to fight among each other, the innocent and the real OLF need to retreat back to its original kaayyoo. So do not be a fool and surrender your total safety mechanisms
Habte Dafa
OPDOn Dhaabilee Oromoo hunda Amate Oromoo abbaa biyya goochu dhifte akkuma waga 27 Tigireti nu gugurte nu ajeesisa bate amoo Amharati nu gugurtte Garbuma Habasha jalati nu garbonfachisuf deemu. Kara birra amoo:- Warii Ala Galana soban Araarsu jeene egne soban Lama Magarsa akka ABO irrati dulu goochun isaan yakka, Oromoon kana beeku qaba.
Namoon biyya alati Galan Lammaa Magrsa kara hin tane gorsa laman guyya tokko keessati 360 digirii jijirame ummata Oromoo fi ABO irrati lola labsun isaa bu’aa Harcatoota Qabsoo Diaspora irra galte ta’uu isaa media OMN irrati iyuu dubatame jira kun amoo wara galee hundafi garii miti
Tokko ta’uu maliif hin dandeenyu Horma irra ilee habaranu.
OPDOn Dhaabilee Oromoo hunda Amate Oromoo abbaa biyya goochu dhifte akkuma waga 27 Tigireti nu gugurte nu ajeesisa bate amoo Amharati nu gugurtte Garbuma Habasha jalati nu garbonfachisuf deemu. Kara birra amoo:- Warii Ala Galana soban Arararsu jeene egne soban Lama Magarsa akka ABO irrati dulu goochun isaan yakka Oromoon kana beeku qaba. TPLF erga Dr. Aragawi Berhe simate lamman maliif ABO jiba?
Namoon biyya alati Galan Lammaa Magarsa kara hin tane gorsa laman guyya tokko keessati 360 digirii jijirame ummata Oromoo fi ABO irrati lola labsun isaa bu’aa Harcatoota Qabsoo Diaspora irra galte ta’uu isaa media OMN irrati iyuu dubatame jira kun amoo wara galee hundafi garii miti
Foramiin Bulchiinsa Tigraay (Tigray Governance Forum) kan guyyaa lamaaf turu yeroo lammaffaaf Maqalee Galma Plaaneet Hoteel keessatti geggeeffamuu eegaleera. Baatii tokko dura mariin mata dureedhuma wal fakkaataa kanaan Finfinnee Galma Harmony Hotel keessatti akka geggeeffamee ture ni yaadatama. Foramii yeroo lammaaffaaf amma Malqaleetti geggeeffamaa jiru irratti gameeyyiin qabsoo sabichaa waraqaa qorannoo dhiheessuuf tartiiba qabatanii jiru. Dhaabonni siyaasaa saba kana keessaa bahan (TPLF, ARENA fi Dhaabbanni Demokraasummaa Atoomsa Tigraay kan Dr. Aragaawii Barheetiin hogganamu) hirmaataa jiru. Foramii kana irrtti paartiilee mormituu biyyattii keessaa EDEPA bakka bu’uun Obbo Lidetu Ayalew achi jira. Paartiilee siyaasaa biyyattii keessaa kan Lidetuu kun qofti filamee maaliif akka afeerame ammatti ifaa miti.
OPDOn dhihootti maqaa, alaabaa fi falaasama siyaasa ishee akka jijjiirrattu himtee jirti. Garuu fakkeessii fi gowwoomsaaf ofjijjiiruun,jijjiirama bu’uuraa sabni oromoo fedhuu fi hawwu sana fiduu hin danda’u.
Bofi ogguu dulloomu, gogaasaa isa dulloome of irraa gateetu gogaa haaraan muuxateetu Bofa haaraa ta’ee baha. Garuu Bofummaansaa summiinsaa durii sun isuma durii sana tasa hin jijjiiramu.
OPDOnis si’a 99 ofjijjiirte illee hamma aantumma saba oromoof hin qabaannetti, dantaa, nageenyaa, mirgaa fi bilisummaa saba oromoo hin kabachiisnetti yoo gowwoomsaaf filmaataaf ofqopheessuuf ta’e male faayidaan ummata oromoof fiddu tokkolle hin jiru.
OPDOn maqaashee jijjirtu illee kaayyoon ishee isuma kaleessaa ti. Ummata Oromoo sirna cunqursaa jalatti hiitee qabuu dha. Halagaaf ulee ykn riqicha taatee lammiishee miidhuu dha.
OPDOn maqaa jijjiirrattus hamma Gaafa kallacha ummata oromoo ABO waliin karaa nagaan waliigaltee saba oromoof hin hojjennetti tasa gonkumaa dhaaba ummata oromoo ta’uu hin dandeessu.
OPDO Jechuun condom/Sombaa TPLF waggaa 27ttiif jechuudha;ammaa OPDO TPLF irraa garaa Nafxanyaa /Ityoophiyaa Ahmaaraa Itti hirumatee jirti.
PERIOD.


text:
Finfinnee, Fulbaana 25/2013 (TOI) – Hidhi Haaromsaa Ityoophiyaa Sudaan balaa lolaa jalaa oolchuu Ministirri Bishaanii, Jallisii fi Inarjii Dooktar Injiinar Shilashii Baqqalaa ibsaniiru.
Ministeerichi ibsa kaleessa laataniin Sudaanitti sababa lolaatiin manneen kuma dhibbaan lakkaa’aman yoo barbadaa’an lammiileen kuma kudhaniin lakkaa’aman ammoo qe’ee fi qabeenya isaanirra buqqa’aniiru.
Bara kana hidhi haaromsaa otuu bishaan hin qabanne ta’ee rakkinichi hamaa ta’uu danda’a jedhaniiru.
Akka ibsa Dooktar Injiinar Shilashiitti ijaarsi hidha haaromsaa laga Abbayyaa irratti ijaaramu biyyoonni yaa’a gadii balaa loolaatiin akka hin saaxilamne godheera.
Baatii fulbaanaa jalqabarra Sudaanitti balaa lolaatiin lubbuun namoota 121 darbuun isaanii ni yaadatama.
Hidhichi wayita xumuramu lammiilee Ityoophiyaa miiliyoona 65f humna elektirikii ni laata.


text:
Naannoo Amaaraa keessatti hojjetoonni mootummaa leenjii waraanaa jalqabuun eerame
Naannoo Amaaraa godina Goojjam Lixaa aanaa Shabel Baarentoo Waredaa jedhamu keessatti hojjetaan mootummaa leenjii loltummaa guyyaa 15’f leenji’uutti akka jiran Amaaraa Broodkaastiing Corporation gabaase.
Akka gabaasichaatti gartuun lama leenjii guyyaa 15 kan kan xumuran yoo ta’u, hojjetaan mootummaa gartuu biraan ammoo bor leenjii xumuranii akka lolatti seenan maddi odeessa keenyaa kun gabaasee jira.
Torbanoota darbe keessa ture yaadni hojjetaan mootummaa akka waraanatti ijaaramu naannoon Amaaraa beeksisaa kan ture.
Hojjetaan mootummaa loltuu ta’uu qaba dinnaan hojii irraa ari’ama yaadni jedhu erga babal’atee facaa’een booda ture leenjiin loltummaan kun eegalamee bobbaa’aa jiraachuun kan eerame.
Lolli naannoo Tigraay tti dhalate guddataa adeemuun erga naannoo Amaaraatti babal’achuu mala yaaddoon jedhu eegalee as aangaa’ota naannoo Amaaraa daranuu yaaddessuuf dhiphisuu hinoolle.
Kana malees qaamolee PP naannolee mara keessa jiraniif mata dhukkubbiif yaaddoo guddaa ta’eera. Mootummaan naannoo Oromiyaa illee dirqamaan milishoota leenjii waraanaa hinqabne gara sanatti bobbaasuu gabaasuun keenya nii yaadatama.
Shakkiin jiru ammoo hojjetaa mootummaas akkuma naannoo Amaaraa dirqamaan lolatti oofuuf yaadni dhiyaataa akka jiru gabaasni arganni saaxila.
Kana malees dargaggoota Oromoo hoji dhabdummaan hamataman galmeessuun gara waraanaatti bobbaasanii hojii uumaa jirra yaada jedhu balballoomsaa jiraachuun nii gabaafama.
Suuraa: Amaaraa Broodkaastiing Corporation irraa
ታላቁ ሩጫ dha? carraa ijoollee Oromoo


text:
Ibsa Irreecha Hora Finfinee irratti kenname ilaalchisee waa takkaa lama…
Iddoon Irreechi Hora Finfinnee bara baraan itti kabajamuuf deemu karoora kaartaa magaalla Finfinnee keessa akka galu godhamee jira jedhe I/A/K/M/F Taakkalaa Uumaan. Kun waan kaamilaafii kan hedduu jajjabeeffamuus qabu dha. Kanarratti gaaffiileen ijoon ka’uu qabanis garuu ni jiru:
Iddoowwan Irreecha Hora Finfinneetiif akka oolan karoora kaartaa magaalichaa keessatti akka hammataman taasifaman jedhan qabatamaan eessaa hanga eessaa kanneen jiranii dha?
Bakki Irreechi Hora Finfinnee bara baraan itti kabajamu kun ummata Oromootiif dachee eebbaa (sacred ground) waan ta’eef, itti gaafatamummaa lafa kana wal’aanuun, bulchuun, kunuunsuufii misoomsuun (responsibility to rehabilitating, managing, developing the sacred land) qaama beekamu tokkoof kennamuu akka qabu falmisiisaa miti. Qaamni itti-gaafatumummaan akkanaa kunniin kennamuufii qabu eennu ta’uu qabaree?
Kunniinirratti osoo kanniin armaan gadii godhamuu danda’anii Irreechi Hora Finfinnee itti fufiinsaan (sustainably) akka milkaa’u taasisuun ni danda’ama jedheen yaada:
Bakki Irreechi Hora Finfinnee itti irreeffatamu kun akkuma seenaa keessatti godhamaa ture sanatti gubbaadhaan duubbee ECA irraa kaasee yaa’a lagaa (river bank) qabatee bu’uudhaan dakaan ammoo paarkii Ambaasaaddariin akka daangeffamu taasisuu barbaachisa. Haaluma kanaan bakkeewwan dheerina diyaameetira lafa kanaa keessatti arkaman kanneen akka National Hotel, Ghion Hotel, gamoolee mootummaafii kanneen dhuunfaa hoteela Ghion irraa gara laga gamanaanirratti argaman, Finfinnee hot spring water bar and restaurant, Harambe Hotel fii Ambassador park lafa eebbaa Irreecha Hora Finfinnee ta’uudhaan karoora kaartaa magaala jedhame keessatti akka daangeffaman godhuu.
Itti-gaafatamummaan lafa Irreecha Hora Finfinnee kana deebisanii wal’aanuu, bulchuufii misoomsuun qaama mootummaatiif osoo hin taane, mana maree gumii Abbootii Gadaatiif akka kennamu godhuu. Hoteelotaafii gamoowwan qabeenya mootummaa ta’an (fakkeenyaaf Finfinnee hot spring water bar and restaurant, Ambassador Park) fii kanneen bakkeewwan kunniin irratti arkaman bilaashaan, kan abbaan qabeenyummaa isaanii kan dhuunfaa ta’an (fakkeenyaaf National Hotel) ammoo beenyaa kaffaluudhaan akka lafa Irreechi Hora Finfinnee irratti irreeffatamu keessatti daangeffaman godhuu. Qabeenyi gamoolee dhuunfaa kanniinif akka beenyaatitti kaffalamu kun, ummanni Oromoo Oromiyaa guutuurraa qarshii akka walitti buusuu irratti hojjachuudhaan horii sassaabuun ni danda’ama. Kana godhuun dabalataanis tokkummaan ummata Oromoo daran akka ititu gochuurratti faayidaa mataasaa ni argamsiisa.
Horaa bulaa!


text:
Jireenya Kee Haaromsi
Jireenyi ilma namaa guyyaa guyyaatti ni jijjirama. Yookaa badii irraa gara gaaritti yookiin immoo gaarii irraa gara baditti jijjirama. Jireenyi ilma namaa guutu wal fakkaata miti. Garin hiyyeessa, gariin dureessa, gariin gammadaa, gariin aarii fi gaddaan kan haguugameedha. Jireenya keenya guyyaa guyyaan yoo hin haaromsiin yookaa moofe nu jibbisisa yookiin immoo gara baditti ceena.
Jireenya keenya haaromsuuf bu’aa bayi baay’ee keessa darbuu qabna. Bu’aa bayi kana keessaa bahuuf obsaa fi gamnummaan tarkaanfachuu qabna. Yoo obsaa fi gamnummaan hin tarkaanfatin goodda irraa sululatti mucucaanne hafna. Yommuu jireenya keenya ni haaromsa jenne kaanu gufuwwan baay’ee fuundura keenyatti akka gaaratti ol tuulamanii argina. Tuulama gufuwwan kana sodaanne yeroo baay’ee jireenya keenya haaromsuu hin barbaannu. Wanta hojjachuu qabnu tarreessun dura gufuwwanii fi sababa hin barbaachisne tarreessina. “Kana hojjachuu na fedha garuu baay’ee ulfaatadha, yeroo hin qabuu,….” Jechuun jireenya keenya haaromsuu irraa mataa keenyan gufuu ofitti taana.
Jireenya keenya haaromsuuf tarkaanfiwwan hordofuu qabnu ni jiru. Isaanis:
1.Maal hojjachuu barbaadda, mee takkaa yaadi– maal hojjachuu akka qabnu fi sababa maalif dalaguu akka qabnu milkaa’inna keenyaf murteessadha. Rabbiin ilma namaatif filannoo kenne jira. Wanta ilmi namaa filate san irratti isa gadii dhaaba. Jallinna yoo filate jallinna irratti, qajeelumma yoo filate qajeelumma irratti isa gadi dhaaba. Qajeelumma filanne galmaan gahuuf yoo tattaafanne Rabbiin akka nu gargaaru waadaa nu gale jira.
Jireenya kee keessatti maal jijjiruu barbaadda? Mee takkaa yaadi. Mee maaltu keessa kee quuqa, ol akka hin deemne maaltu gufuu sitti ta’a? mee takkaa yaadi. Of jijjiruu yommuu jedhamu yaanni jalqabaa mataa keenyatti dhufu Qarshiidha. Akkana yaannan dogongorre jirraa yaada keenya haa sirreefannu. Tolee akkuma yaadde qarshii argatte haa jennu. Achiin booda maal hojjachuu yaadda? Namoonni baay’een qarshii yoo argadhe kana Rabbii jedhe nan hojjadha, gummaacha nan taasisa jedhu. Garuu yommuu qarshii argatan doy’a ta’anii hafu.
Sababni kanaa maal akka ta’e beektu? Sababni kanaa guddaan rakkoo keessaa caalaa rakkoo alatti xiyyeefachudha. Hundii keenya rakkoo garagaraa qabna. Keessi keenya dhibeewwan garagaraatin rukutama.
Yaanni keenya guddaan dhibeewwan keessa keenyaa qulqulleessu irratti yoo ta’ee insha Allah alli fi naannoon keenya tartiiba horatu. Yoo keessi namaa bade, namni tasgabbii fi nageenya dhaba maa hanga fedhe qabeenya haa qabaatu. Kanaafu gammachu fi milkaa’inna barbaannu argachuuf keessi kiyya akkami jenne of gaafachu qabna. ‘Keessi kiyya waanyo, jibba, gadoo qabachuu, tuffii, of tuulu, fi kkf’ kan guuttame moo kanarraa qulqulludha jenne of haa gaafannu.
Akkuma qulqullinna qalbii teeti irratti xiyyeefattuun akkasuma gammachuu fi milkaa’inna argatta. Fuggisoo kanaa immoo akkuma keessa kee dagattuun gammachuu fi milkaa’inna dhabda.
Namni dogongora (aybii) namaa barbaadu dhiise kan ofii irratti xiyyeefachuun sirreessuf carraaqu dhugumatti Insha Allah gammachuu fi milkaa’inna ni argata. Namni of irraanfate dogongora nama irra barbaadu immoo jireenyi isaa jireenya moofati. Nama waan gaarii hojjatu tuqaa gurraatti yoo irratti arge, isa gadi xiqqeessu fi jibbuun amala isaati.
Walumaagalatti keessa keenya jijjiruu irratti yoo xiyyeefanne, jireenya keenya haroomsa adeemna. Akkuma hanqinna keenya barbaadun sireessuf carraaqnuun goodda milkaa’inna fi gammachu irra ijjachaa adeemna.
2.Gufuwwan gaara sitti fakkaatan san tuqii– Yommuu jireenya keenya haaromsuuf kaanu, gufuwwan baay’ee of dura tuulla, dhiibban alaas nu dura tuula. Gufuwaan gaara nutti fakkaatan kana tuqu ni sodaanna. ‘Off ni ulfaata hin danda’u’ jechuun irraa garagalla. Gufuwwaan fundura keetti tuulaman sanniin mee tuquuf yaali. Fakkeenyaf qalbii tee waanyu, jibba, nama hamatu irraa qulqulleessuf kaate haa jennu. Gufuwwaan akka qalbii tee hin qulqulleessine si godhan maal fa’a? tarreessi! ‘Ani qalbiin tiyya garmalee badde jirti nama waanyu, jibbuu, hamachuu hin dhiistu’ jettaa mitiree? Guyyaa tokkon qalbii tee qulqulleessun ni ulfaata akkuma guyyaa tokkoon mana ijaarun ulfaatu.
Gufuwwan kanniin suuta suutan kaasuf guyyaa guyyaan carraaqi. Arrabni kee nama hamatu barate, yookiin cal’iseetumaan odeessa haa jennu. Amala kana jijjiruun gammachuu argachuu barbaaddaa, mitiree? Gufuun si dura jiru maaliidha? Namni oduu sitti fidu gufuu tokko, namni ati oduu itti fiddu gufuu lamataati, osoo hin guutatin shakkiin odeessun gufuu sadafaati. Akkamitti jijjirta ree kanniin? Jalqaba nama oduu sitti fidu irraa dheessi. Lama oduu nama biraatti fiduu irraa arraba kee qabi. Sadii ija shakkiitin nama hin ilaalin. Afur hanqinnaa fi balleessa baay’ee akka qabdu yaadadhu. “Qaallun taa ofitu hin beektu taa ormaa raagdi.” Jedhaa mitiree Oromoon yoo mammaaku. Atillee dogongora kee hin beektu tan ormaa raaguf deemtaa ree? Nafsee ‘aybii namoota odeessi’ siin jettu saniin,’Cal’isi! teetu hin beektu tan ormaa raagda, mee ilaali hanqinna fi balleessa ati qabdu. Cal’isi maaltu si galche waa’ee namaa?’ Jedhiin.
Kuni akka fakkeenyati. Jireenya kee akka hin haaromsine gufuwwan adda addaa qorachuun tarreessi. Fundura keeti kaasuf carraaqi .
Erga gara jijjiramaa seenten boodas gufuwwan baay’een duubatti si harkisu. Gufuwwan duubatti si harkisan hanbisuuf carraaqi. Osoo deemtu si kuffisi, osoo hin beekin yookiin osoo beektu. Kufte achitti hin hafinii olka’i. Fakkeenyaf rakkoo dargaggootaa yeroo ammaa keessaa tokko ibidda jaalalati. Nama tokko waliin hariiro haraama ni uumu. Ibidda kanatti erga seenanii booda, jireenya isaani akka hin haaromsine duubatti isaan harkiisa. Miseeji fi bilbilli halkanii guyyaa sammuu fi yeroo isaani guba. Dhiisus barbaadu garuu hin ta’uuf. Akkanumatti jireenya nuffisiisa jiraatu. Insha Allah mata duree ‘Ibidda Jaalala’ jedhu jalatti bal’innaan ni ilaalla. Walumaagalatti gufuwwan dubatti nu harkisan dhiisuf carraaqun jireenya keenya haaromsu dandeenya.
3.Summii “Hin danda’u” jettu of keessaa baasi- Jireenya keenya akka hin haroomsine summii kan sitti ta’uu tokko gaale, “Hin danda’u, yeroo hin qabu, garmalee ulfaata fi kkf’ jettudha. Summiiwwan kanniin mataa kee keessaa haaquf carraaqi. Sammuun kee hin dandettu, ni ulfaata yommuu siin jedhu, hojjachuu jalqabi. Hojicha tuqi. Irra deddebi’i hojjadhu. Ammas irra deebi’i hojjadhu hanga wanta tokkotti baatutti. Eeti adeemsa kana keessatti ni dogongorta.
Dogongorri kee kan irraa barattu malee kan duubatti si harkisu hin ta’in.
Sababa dogongora keetin qaana’uun achitti kufte hin hafin. Namni dogongora tokko malee takkaan milkaa’u akka hin jirre beeki. Ammalle hojjadhu, dogongoruu dandeessa, ammallee hojjadhu kasaaru dandeessa, ammalle hojjadhu wanti yaadde si ta’uu dhiisu danda’a. dogongora kanniin yommuu uumtu karaan ati hordofaa jirtu akka si hin baasne sitti akeeka, gara funduraatti karaa kana hordofuu akka hin qabne sitti agarsiisa. Gabaabumatti yaada hin danda’u jechuun sammuu kee cufuu dhiisiti wanta si harka jiruun wanta hojjachuu dandeessu dalaguun sammuu fi ija kee banii, jireenya kee haaromsi.
4.Namoota biroo waliin of bira of hin qabin- Wantoonni akka ol hin guddanne nama qancarsan keessaa tokko namoota nu olii ilaalun, uff akkamitti bakka kana gaha, nama akkanaa ta’uu hin danda’u jechuun sammuu fi ija keenya cufna. Wanti beeku qabnu namtichi sun takkaan bakka san hin geenye. Akkuma keenya kaleessa innis nama dadhabaa fi waa hin beekne türe. Sababa carraaqqi isaatin Rabbiin ol guddise. Innis carraaqe bakka kana gahe. Nu hoo maaltu nu dhowwa? Yeroo wal qixaa qabna. Guyyaa takkaan utaale achi hin geenye.
Carraaqi sa’aati sa’aati, guyyaa guyyaa , torbaan torbaani, ji’a ji’aa, wagga waggaa walitti kuufamanii milkaa’inna ijaaru.
Atillee guyyaa guyyaan yoo carraaqxe Insha Allah guyyaa tokko milkaa’innaa fi gammachuu barbaaddu ni argatta.
Gudunfaa
Jireenya keenya guyya guyyaan haaromsuuf carraaqun milkaa’innaa fi gammachutti nu geessa. Haroomsi guddaan haroomsa qalbiiti. Qalbiin motora jireenyati. Yoo ishiin badde wanti hunduu ni bada. Yoo ishiin tolte wanti hunduu ni tola. Qalbii keenya qulqulleessuf yoo carraaqne jireenya keenya haaromsaa jirra jechuudha. Fuggisoo kanaa immoo qalbii teenya yoo irraanfanne jireenyi keenya moofa fi jibbisisaa ta’aa adeema,mitiree?
Insha Allah hanga torbaan mata duree ‘Ibidda Jaalala’ jettuun walitti deebinutti Assalamu aleykum wr wb.
Kuni websaayiti haarawa waan ta’eef barruule dabalataa www.sammubani.wordpress.com irraa argachuu dandeessu


text:
LibreOffice 7.2 Help
Using the menu command Format - Conditional - Condition, the dialog allows you to define conditions per cell, which must be met in order for the selected cells to have a particular format.
Dhangeessuu otoolaa raawwachuuf, Ufmaa shallagni dandeessifamuu qaba. Meeshaalee - Qabiyyeewwan Maadhee - Ufmaa shallaggii filadhu(mallattoo filannoo cina ajajichaatti yeroo Ufmaa shallaguun dandeessifame argita).
Dhangeessuu otoolaatiin, fakkeenyaaf, ida'ama gatii avereejii ida'ama hundaa caalu shooluu dandeessa. Yoo ida'amni jijjiirame, dhangeessuun osoo haalata biroo harkaan raawwatin haalaan jijjiirama.
Maadheelee kan haalata otoolaa irratti raawwachuu barbaaddu filadhu.
Choose Format - Conditional - Condition.
Haala(lleen) gara sanduuqa qaaqaa galchi. Qaaqni bal'inaan LibreOffice Help keessatti ibsama, akkasumas fakkeenyi armaan gaditti kennameera.
Gatiiwwan muraasa gabatee kee keessatti xiyyeeffannaa murtaa'e kennuu barbaadda. Fakkeenyaaf, gabatee g urgurammeewwan keessatti, gatiiwwan avereejii olii hunda magariisaan akkasumas gatiiwwan avereejii gadii diimaan agarsiisuu dandeessa. Kun dhangeessuu otoolaatiin ni dandeessa.
First of all, create a table in which a few different values occur. For your test you can create tables with any random numbers:
Man'eelee tokkoo isaanii keessatti foormulaa =RAND() galchitii, lakkoofsa hin murtoofne 0 fi 1 jidduu argatta. Yoo intiijerii jidduu 0 fi 50 barbaadde, foormulaa =INT(RAND()*50) galchi.
Tarree lakkoofsa hin murtoofnee uumuuf foormulaa garagalchi. Xiyyoo jala mirgaa maadhee filatamee cuqaasiitii gara mirgaatti hanga haammangaan maadhee barbaadame filatamuutti harkisi.
Haala walfakkaatuun akka olitti ibsametti, tarreewwan lakkoofsota hin mutoofnee uumuuf xiyyoo maadhee mirgaa gad harkisi.
The next step is to apply a cell style to all values that represent above-average turnover, and one to those that are below the average. Ensure that the Styles window is visible before proceeding.
Maadhee duwwaa keessa cuqaasiitii ajaja Maadheelee Dhangeessi baafata haallee keessaa filadhu.
In the Format Cells dialog on the Background tab, click the Color button and then select a background color. Click OK.
In the Styles deck of the Sidebar, click the New Style from Selection icon. Enter the name of the new style. For this example, name the style "Above".
Haalata lammaffaa qindeessuuf, ammas man'ee duwwaa keessa cuqaasiitii akka armaan gadiitti ibsameen itti fufi. Man'eef haalluu duubee addaa kenniitii maqaa(fakkeenya kanaaf, "Jala") ramadi.
Fakkeenya murtaawaa keenya keessatti, avereejii gatiiwwan hin murtoofnee shallagaa jirra. Bu'aan maadhee keessaa kaawwama:
Qaree man'ee duwwaa keessa, fakkeenyaaf, J14, kaa'iitii Saagi - Dalagaa filadhu.
Select the AVERAGE function. Use the mouse to select all your random numbers. If you cannot see the entire range, because the Function Wizard is obscuring it, you can temporarily shrink the dialog using the icon.
Masakaa Dalagaadhaan cufi.
Amma dhangeessuu otoolaa wardiitti raawwachuu dandeessa:
Maadheelee hunda lakkoofsota hin murtoofne qaban filadhu.
Choose the Format - Conditional - Condition command to open the corresponding dialog.
Haala akka armaan gadiitti qindeessi:Yoo gatiin man'ee J14 gadi ta'e, haalata man'ee "Jala" dhaan dhangeessi, akkasumas yoo gatiin man'ee irra guddaa ykn walqixa J14 ta'e, haalata man'ee "Gubbaa" tiin dhangeessi.
Dhangeessuu otoolaa gara maadheelee birootti booda raawwachuu:
Maadheelee dhangeessuu otoolaa fudhatanii turan keessaa tokko cuqaasi.
Maadhee gara gabatee muraatti garagalchi.
Maadheelee dhangeessuu walfakkaatu kana fudhachuuf ta'an filadhu.
Choose Edit - Paste Special - Paste Special. The Paste Special dialog appears.
In the Paste area, check only the Formats box. All other boxes must be unchecked. Click OK. Or you can click the Formats only button instead.


text:
iidhaa korniyaa dubartootaa buqqaatoota hojii barbaadan irratti raawwatamu
Daasaash Moollaa jedhamutti dhalatte kan guddatte Godina Walloo kaabaa Aanaa Maqeet ganda 04 iddoo addaa wafcinaa jedhamtutti Daasaash barumsashe amma kutaa 8 baratteeti garuu ammo sababii hirriina humnaa barumsashe bakkaan ga’u hin dandeenyee mana abbaa qabeenya galtee hojjachuudhaan jireenya ishee gaggesiiti.
Baatii lamaan dura dhaabbanni shororkeessaa jedhamee ABUT miidhaa geesiseen gara Finfinnee kan dhuftee Daasaash jireenya ishee kan gaggesiitee mana abbaa qabeenya magaalaa Finfinneetti argamanii tokkotti minddeefamtee ta’u ibsiteetti.
Dhimmi maatii ishee waraanicha kessa jiraniif yoo ishee yaachisees buuqaatee waan dhufteef hojji argachuun ishee immo xiqqoshee boqonnaa sammu kenneraaf. Guyyaa tokko mana itti minddeefamtee hojjechaa jirtu dhiftee akka baatu tasa itti himamee ture .isheen hojii ishee minddesiitee manaa kan ishee baaftee halkan sa’aatii sadii ijaa ture gaafas siree qabattee bulte borumtaa isaa hojii barbaachatti baate yeroo gabaabaa kana keessattis yoo xiqaatee mana sadii galtee baateetti sababbiwwan garaa garaatiin.
Shamarreen haala kanaan jireenya ishee gaggesiituu namootii hojii manaa ishee galchan kessaa isaan tokko tokko akkuma ijoollee isaaniitii ilaaluudhaan kabajaafii jalala gaarii waan ishetti agarsiisaniif edaa ittuu hindhalatiin dhala ta’uuniis jira jechuuf ishee afeereera.
Warreen mana isaanitti ishee galchan warreen biraa immo hojji itti bay’iisuu irra darbee mindaa dhamaatii ishee dhowwatanii akka isheen jireenya ishee abaartuu akka ishee taasisan dubbatti.
Mnana jalqaba kessa hojjechaa turtee yammu baatuu birrii ijaa of harkaa hinqabnnee daftee hojji barbaachuu akka qabddu hubattee turtee. kanaaniis gara dallaalaa hojji jalqaba ishee galcheetti bilbiltee akka hojii ishee barbaaduu yemmu itti himtuu hojiin akka jiruu daftee akka dhuftuu itti hima. Dallaaliicha waliin yammu wal agartuu garuu dubbiin akka isheen hin eegnnee akka ta’ee dubbatti .Bakka Addisuu Gabayaa jadhamuutti baalameenii dallaalaan agarteen ergii wal arganii booda daandiin waliin deeman dheeratee jennaan hingenyuuyii jettee gaafanaan ga’uu genyeerraa jechaa daandii dheeraa maqa heeddu qabuu akka deeman dubbatti.
Namnnii hojiidhaan dadhabaa olee hundi gara manaatti galee bakkee kessa namnnis ta’ee waa biraa hin mul’atuu waan ta’eef soodaa kessa isheetti uumee turee.
Bu’aa ba’ii heeddu boodas akka yaada Daasaashitti mana hojii galuuf deemtuu bira ga’an Dallaalichii garuu gara siree dura mijeeseetti ishee gesse isheeniis ol galuu yoo diddees harkashee micciiree qabee gara sireetti ishee darbatee anaaf sii qofaan hin jalqabnnee maal qaba jechuudhaan saal qunamti akka raawwatan akka ishee dhidhiibee dubbatii.
Haaliichii ishee aja’iibsiisuu ira darbee akka ishee qaaneesse kan dubbatu Daasaash Moollaa ‘’Namootiin biraa yoo boollaa galan aniis boolla galuun qabaa? essattimmo nabeekta jechuudhaan essattis sii beeka jechuudhaan sagalee guddaadhaan nyaara gurtee saatii dheeraa akka isa morkiitee dubbatti.Maal qabaree kuunoo wal barree miti kanaan booda jedhee yoo ishee gowwomsuu yaalees kuutaa sana gad dhisee akka ba’uu kadhachuudhaan akka ba’uu ergii taasiiftee booda balbala akka gad itti cufatte ibsite.
Dallaalaan abdii irra hinkutannee balbala isheen gad cufatee akka banttu tutuquurraa of hinqusannee isheeniis amma bari’uutti balbala cufatte bulte.Halkan sun halkan yeroo kaan caalaa kan itti dheeratee itti fakkaatee bari’ee kutaa sana kessaa yoo baatus Dallaalaan hojii barbaaduuf kuun haala salphaadhaan ishee dhiisuu hin barbaadnne.
Hiriiyaashee biraa waliin turan dafee hojitti galchaa ishee garuu itti taphachuu akka barbaade dubbatti. Hiiriiyyoota isaa waliin ta’ee isaan waliin akka dhugddu yoo gaaffii dhiyyesuuf lakki anii dafee bakka cisichaakoo deemuun barbaada jettus ishee dhaga’uu hindanddenyee. Namnii manashetti ishee galfattu dhufaa akka jirtuufii eeguunii akka qabddu isheetti himamee yoo eegddees namni dhufee waan hinjirreefi kaayyoon isaanii waa biraa ta’uu kan shakkitee Daasaash mala itti isaan jalaa miliiqxuu yaaduutti kaatee.kanaaniis mana fincaanii deemeen dhufa jettee nama rakko kana kessa ishee baasuu danda’an barbaachuu akka qabduu yaadde murtessitee .Murteeshee Kanas gara qabatamaattii jijjirtee. Namoota hoteelicha kessa jiran keessaa tokko bira deemuudhaaniis ‘’ba’uun barbaada nagargaaraa jette haala kessa jirtuu yammu itti himtuu jarris rakkoshee hubataniif gargaaraniinii haala keessa turtee rakko bayyeedhaan milqxee ba’uu danda’u ishee dubbatteetti.
Karaa ejansiiwwan walqunamsiiftootaa hojii barbaachuun heddu cimaadha kan jattu Daasaash kana qofa ittu hin ta’iin dallaaloonni mindaa sobaa itti himanii galchaniinii booda kan isaanii kafalamuu xinno ta’uus ibsiteetti.
Daasaash Moollaa rakko ishee mudatee kanaan heeddu aartee akka boossuu kan ibsituu yammu ta’u mirgii hojjatootaa akkuma warren kaanii kabajamu akka qabuu hubachifteetti. Itti dabaltees warreen hojji nama galchan kanaan miidhaan korniyaa sababeefatee nama irra ga’u miidhaa xiin sammuu gessisuutti dabalee dubarttonni
heddu ittu hinbarbaadiin garaatti akka baataniif da’an jireenyaa daandii irraaf akka saaxiilamanis isaan taasiisa jetteetti. Dubartoonni hojii barbaadaniis wayita hojii barbaadan of eeggannaa cimaa akka taasiisaan gorsa keniiteeti.
Biyya keenya iddoowwan garaa garaatti Kesuumaa dubartoonni baadiyyaatti dhalatan yeroo yerootti gara magaalaatti yammu godaanan mula’atuu.
Biyya keenyatti hojii dhabddummaan baballachuu isaa irraa kan madde carraan hojii argachuu yeroodhaa yerootti dhiphachaa deemuun isaa hedduwwan biratti dubbatamuu ergii jalqabee bubbuleera. Sababii kanaa warreen baratanii eebbifamuu hin geenyee hafee wareenumttu dhaabbilee barumsaa ola’aanaatti baratanii digriidhaan eebbifaman gara ejansiiwwan hojii nama eeran kanattifii iddoowwan beeksiifnni hojji itti maxxanfaman guyyaa guyyaadhaan deemanii ilaalan ragaadha.
Kana ta’uu isaatiinis dubartoonni baadiyyaatti gara magaalaa hojiif dhufan magaalaatti waan hundaa miijataa ijaa isaaniitti fakkaatu eerga dhufanii booda waan hundaa rakkisaa itti ta’aa..Walxaxaa ta’u jireenya magaalaatti dabalee hojiifii mahaalaqa dhabuun yeroodhaaf iddo itti boqotan dhabuun rakko guddaa isaan mudatu akka ta’ee yemmu dubbatan dhaga’amuu.
Kana hordofees kaayyo gara magaalaatti itti dhufan kana milkkesuudhaaf gara ejansiiwwan qunamsiiftootaa deemuudhaan hojii barbaaduu akka filannoo ola’aanaatti fayadamuu.
Dubartootaa magaalatiif harwaa ta’an hafee barumsa xummuranii hojii barbaacha magaalatti qarqaraa amma qarqaraatti beekna jedhan illee ejansiiwwan kanaan kasaaraan yeroofii mahaalaqaa akka isaaniirra ga’uu dubbatu.
Kesuumaa dubartoonni baadiyyaatti gara magaalaatti dhufan yeroo daddabalamaa miidhaan korniyaa bu’ureefatee akka isaan irra ga’uu dubbatu. Kesuumaa miidhaa gareen mana maree bakka bu’oota umataan shororkkesaa ta’uun isaa ibsame ABUT aleellaa Walloo Kaabaatti raawwateen dubartoonni qa’ee isaanii gad dhiisanii hojii barbaacha dhufan sababii waraanichaan harka duwwaa manaa ba’u isaaniitiin hojii argachuuf walitti dhiyeenya dallaaloota waliin taasisaniin miidhaan korniyaa bu’urefatee isaan irra ga’a akka jiru dubbatu. Miidhaa korniyaa kanaan qabee isaan irra ga’uu kanaaf wantootii sababii ta’an keessaa yeroodhaaf maatii bira quubatan dhabuu siree mi’aa ta’ef mahalaqa dhabuu walitti siiqenya hin malle dallaalootaa waliin qaban amma hojii argataniitti isaan faana ta’u akka danda’an yaada gaarii fakaatuu isaanii dhiyeesanifii hojiin jira jechuudhaan karaa hir’uu isaan qabanitti fayyadamuudhaan miidhaa korniyaa da’eeffate isaaniirraan ga’an sababbiwwan olaanoo ta’uu isaanii eeru.
Addis Maaladaan dhimmicha ilaalchiftee namootii dubbiftee keessaa shamarree Tigist Alamuu miidhaa korniyaa ejansiiwwan hojii qunamsiisaniin ishee irra ga’ee akka itti aanuuti ibsiteetti.
Sababii waraaniichaa Wallo kaabaa magaalaa Marasaatti buqqa’een dhufee gara finfinne dhufee hojii barbaade haala salphaadhaan argachuu hindanddenye kanaafuu gara ejansiiwwan hojii qunamsiisanii bilbileen ture jetti.
Bultiiwwan muuraasaan booda hojiin akka argameef bilbilameefii gara dallaalichaa deemtee jennaan amma warreen si minddeesan dhufaniitti siin affeera jedhee gara mana isaatti gesse laaqana ergii nyaachiseenii booda balbala itti cufee ishee haala suukanneessaadhaan ishee tutuqquu yaalu isaa ibsiteeti.
Kan hin egne ishee mudachuu isaatiin riifatuu kessa kan seentee Tigist miira mo’atamuu kessa taatee iyyitee akka ishee gad dhiisuu yoo yaaltees ishee ukkaamsuu yaalee ukaamsitee na ajjesuukee naa wayya jechuusheetiin rakkinicha jalaa miliquu danda’uu ishee ibsiteetti.Yeroositti namttichii jachii tuffii korniyaa buu’refatee inni ittin jedhe sammu ishee akka midheefii dubarttummaasheetiin akka gaddituu akka ishee taasiisee Addis Maaladaatti ibsiiteeti.
Tigist akka dubbattutti taanaan dubartii ta’u kenyaan qofa fedhii kenyaan ala dirqisiifamuu hinqabnnu jetti.Hojii namaa arguun gaarii ta’uus dhuugaatiif araadaan jireenya isaanii ballessanii kan kanneen biroo ballessuf deeman qaamnni dhimmi isa ilaalatuu hordofu qaba.
Namnni maqaanshee akka eeramuu hin barbbaanne kan biraan rakkoon ejansiiwwaniin nurra ga’u kana qofa miti ergii birrii fudhataniif hojji lafa irra harkisuufi birrii nyaatanii achuumaan hafuuniis jira. Nuttis barii maatii qabna ture barrii hamaa nutti dhufee nagaan qa’ee keessan hintaa’iinaa jadhamnee buqqaanee hari’amnne malee jechuudhaan yaadashee ibsiteetti,
Addis Maaladaan dubartoonni miidhaan korniyaadhaan qabee isaan irra ga’u maal gochuu qabuu jechuudhaan ogeessa xin sammuu Muuzayyiin Jamaal waliin turtii kan taasiiftee yemmu ta’u ogessichii miidhaan kornayaa da’eefatee dubartoota irra ga’u miidhaa xin sammufii hawaasummaa akka irraan ga’u ibsuudhaan yaada furmaataa ka’aniiru.
Namootiin iddo tokkotti haarwaa ta’an rakko isaanirra ga’uu beekuun waan itti ulfaatuuf dubartoonni yeroo bayyee ejansiiwwan qunamsiistoota hojiitiin miidhaan isaanirra yamuu ga’uu hubatama kan jedhan Muuzayyiin warreen isaan minddesaniis mahaalaqa kootiin isaan hojjachiisa yaada jedhuun miidhaan isaanirraan ga’aan sababbii rakko dallaaloota irraa kan ka’een mindaa dhabuu fii buqqa’uu mataansaa miidhaa sababiin korniyaa kanaan qabee isaan irra ga’uutti dabalee dhiphiina samuuf isaan saaxilee miidhaa amma of walaaluu isaan irra gessisuu akka danda’u ibsaniiru.
Ogessii xiin sammu kuun akka dubbataniti yoo ta’e miidhaan kornayaadhaan qabee yammu isaan irra ga’u yeroodhaaf karaa itin jala darban isaanitti fakaatee tamboo aarsuu dhugaatii dhugu wantoota kan akka baala adoochaa fayadamuu akka salphaatti jalqabanii booda araada kessaa bahuuf isaan rakisuu kesesa yammu seenan mula’atuu Deemsii kuun furmaata ta’uun hafee yeroodhaan booda sammuu isaanii irattii dhiibbaa daddabalamaa bulchuudhaan rakko xinno dura uumamee heddummeesse jireenya isaanii balleessa jedhaniiru.
Muuzayyiin rakiniichii akka hingenyee of eeggachuun filannaa kan hinqabne ta’u kan eeran yemmu ta’u rakkinichi erga qaqqabe booda erga hida gad fageefatee booda miidhaa kana keessaa bahuuf maal ta’uu akka qabuu mul’isaniiru.
Dubartoonni miidhaan korniyaa irra qa’ee humna akka hin qabnee yaaduudhaan anii nama nagargaaru hin qabuu anii nama geessu miti homaa gochuu hindanda’u jechuudhaan sammuu isaanii ijaa dhiphisaniif dhimmichi yaadamu isaa dura tokkoffaa yaada kana keessaa bahanii haala isaan itti gammachuu argachuu danda’an uumuu lammaffaa immo qaama miidhaa isaan irraan ga’ee seeraan gaafachiisu sadaffaa ammo wanta dhaban akka argatan taasisuun furmaataa salphaa hin taanee akka ta’ee eeraniiru.
Miidhaa korniyaa kana isa geesisee seeraan adabuun miidhamtoota dhiphuu sammuu anii nama hinqabu humna hinqabu jedhu isaan keessatti uumamuun salphisa jechuudhaan ibsaniiru.
Ittii dabalaniis yaroodhaan hordoffiin utuu hin taasifamiin hafee dhukkubichi sadarkaa ol’aanaarra ergii ga’ee booda namni sammuu dhukkubsatee hin fayyuu kan jedhu jecha baramee irraa fagaachuudhaan filmaatawwan gubba irratti ibsiineen gara qoricha fayadamuutti cee’uudhaan akkuma nama fayyaa kamiituu fayyaa qabatanii jiraachuu akka danda’amuudha turti Addis Maaladaa waliin qabaniin gorsa kan kennan.
አዲስ ማለዳ 15 Fulbaana 2014 No 14


text:
Tafsiira Suuratu Az-Zumar-Kutaa 13
Kutaa kana keessatti haqaan gabbaramaan Rabbii tokkicha akka ta’ee fi ibaadaan Isaaf malee wanta biraatiif akka hin taane ragaaleen ni mirkaneessa. Itti aanse, Qur’aanni namoota qajeelchuuf akka bu’ee fi waa’ee nama ittiin qajeelee fi nama irraa jallate ni hima. Namni Qur’aanan qajeele eenyuun fayyadaa? Namni Qur’aana irraa jallatee fi didee eenyun miidhaa? Deebii kanaa gara jalaatti ni arganna.
“Samiwwanii fi dachii eenyutu uumee?” [jettee] osoo isaan gaafattee, dhugumatti “Rabbiidha” jedhu. Jedhi, “Sila wantoota Rabbii gadiitti kadhattan (gabbartan) argitanii? Yoo Rabbiin rakkoo naaf fedhe, isaan rakkoo Isaa kaasuu danda’uu? Yookiin yoo rahmata naaf fedhe, isaan rahmata Isaa qabuu danda’uu?” Jedhi, “Rabbiin naaf gahaadha. Warri hirkatan Isa irratti hirkatu.” Suuratu Az-Zumar 39:38
Namoota Rabbiin ala wanta biraa gabbaran (waaqefatan) osoo akkana jettee gaafattee, “Samii torbanii fi dachii eenyutu uumee?” Dhugumatti, “Rabbiitu isaan uume” jedhu. Isaan Khaaliqa (Uumaa) ni mirkaneessu. Ammas, akkana isaaniin jedhi, “Wantoonni isin Rabbiin waliin gabbartan kunniin rakkoo Rabbiin narratti murteesse narraa fageessu ykn rakkoo na qunname narraa kaasuu danda’uu? Akkasumas, faayda Rabbiin naaf laaffise dhoowwu ykn rahmata Rabbii narraa qabuu danda’uu?” Dhugumatti mushrikoonni ni jedhu: wantoonni nuti gabbarru (waaqefannu) kana hin danda’an.” Atis akkanaa isaaniin jedhi, “Rabbiin naaf gahaadha. Warroonni hirkatan faayda isaanii argachuu fi miidhaa ofirraa ittisuuf Isarratti hirkatu.[1]
Mushrikoonni (namoonni Rabbiin ala wanta biraa gabbaran), Rabbiin Khaaliqa samiiwwani fi dachii akka ta’e ni amanu. Garuu dhimmoota namoota dachii keessa jiraataniin wal qabatee Isaaf shariikota godhu. Kan akka rizqii, ilma, nageenya, diinota irratti gargaarsa, imala daldalaa keessatti milkaa’u fi kkf keessatti sanamoota, taabotaa fi wantoota gabbaran (waaqefatan) biroo irraa kadhatu ykn kajeelu. Yaa namoota Rabbii gaditti sanamoota ykn wanta biraa gabbartan (waaqefattan)! Mee naaf himaa, “Rabbii gaditti wantoonni isin gabbartan (waaqefattan) sunniin nama isaan kadhatu fayyaduu danda’uu? Yookiin miidhaa isarraa deebisuu danda’uu?” “Yoo Rabbiin rakkoo naaf fedhe, isaan rakkoo Isaa kaasuu danda’uu? Yookiin yoo rahmata naaf fedhe, isaan rahmata Isaa qabuu danda’uu?”
Wantoonni isaan waaqefatan rakkoo kaasuu fi qananii qabuu keessatti dhiibbaa uumuu danda’u yoo jedhan, namni isaan waliin falmu, nama rakkoo qabu fiduun, “Mee rakkoo akka isarraa kaasan wantoota gabbartan kanniin kadhaa?” jechuun isaan affeeru danda’a. Sanamoonni ykn uumamtoonni biroo isaan gabbaran dadhabinna irraa kan ka’e isaaniif deebii hin deebisan. Ammas, namni isaaniin falmu sababa rahmata Rabbiitiin nama qanani’e fiduun, “Mee qananii kana akka isarraa oofan ykn qaban wanta gabbartan kadhadhaa?” jechuun isaan affeeru danda’a. Wantoonni isaan gabbaraniis dadhabbinna irraa kan ka’e isaaniif deebii hin deebisan.
Yeroo kanatti mushrikoonni ni moo’atamu. Ergasii mu’minni falmu akkana jechuun labsa: “Rabbiin naaf gahaadha. Warri hirkatan Isa irratti hirkatu.”
“Rabbiin naaf gahaadha.” Kana jechuun wantoota Isaan ala jiran hundarraa Rabbiin naaf gahaa ta’ee jira. Rabbii gadiitti wanta nama gargaaru hin dandeenye irraa gargaarsa hin barbaadu, hin kadhadhu. Rabbii gaditti wantoonni isin gabbartan (waaqefattan) soba. Gooftummaa homaatu hin qaban. Ammas, ibaadaan isaaniif hin malu. Kanaafi, Rabbii dhimmootaa fi haalota hunda keessatti shariika hin qabne qofa irratti hirkadha.
“Warri hirkatan Isa irratti hirkatu.” Warri iimaana, aqlii fi qajeelinna qaban Rabbii shariika hin qabne qofa irratti hirkatu.[2] Rabbiin irratti hirkachuu jechuun wanta nama fayyadu argachuu fi wanta miidhaa qabu ittisuu keessatti Inni siif gahaa akka ta’e amanuun Isa irratti hirkachuudha.
Rabbii gaditti wanti isaan gabbaran soba ta’uu ragaan erga isaan irratti dhaabbatee fi shirkii isaanii irraa deebi’uu yoo didan, wanti Nabiyyiin (SAW) fi namoonni gara Islaamatti namoota waaman jechuu qaban haala kanaan dhufe:
“Yaa ummata kiyya! Haala keessan irratti dalagaa, dhugumatti ani hojjataadha. Gara fuunduraatti ni beektu, nama adabbiin isa salphisu itti dhufuu fi adabbiin turaan isarratti bu’u.” Suuratu Az-Zumar 39:39-40
Kana jechuun yaa ummata kiyya! Wanta ibaadaan isaaf hin malle gabbaruu irraa haala nafsee teessaniif jaallattan irratti hojjadhaa. Anis haala kiyya irratti hojjataa jira. Haalli kiyyas, dubbii fi hojii kiyya keessatti Rabbiin tokkichoomsudha. Kuni namoota Rabbiin ala wanta biraa gabbaraniif akeekachisa cimaadha. Kanaafi itti aanse ni jedha: “Gara fuunduraatti ni beektu, nama adabbiin isa salphisu itti dhufuu fi adabbiin turaan isarratti bu’u.” Kana jechuun nama adabbiin addunyaa keessatti isa salphisuu fi Aakhiratti adabbiin itti fufaan addaan hin cinne itti bu’u gara fuunduraatti ni beektu.[3]
(Aayaata armaan olii keessatti, Gooftaan dhugaan gabbaramu qabuu fi gooftaa sobaan gabbaramu addaan baafanna. Gooftaan dhugaan gabbaramu Gooftaa samii fi dachii uumee, miidhuu fi fayyaduun harka Isaa jiruudha. Kana hundaa kan hojjatu Rabbii olta’aa waan ta’eef Inni Gooftaa haqaan gabbaramuudha. Wantoonni namoonni Isaa gaditti gabbaran (waaqefatan) immoo kana hundaa gochuu waan hin dandeenyeef, sobaan kan gabbaramaniidha. Aayata armaan olii keessatti namni Rabbii olta’aa dhiisee wanta biraa gabbare (waaqefate), yoo hin tawbatin, adabbiin cimaan akka isatti bu’u ni mirkaneefanna. )
“Dhugumatti Nuti, namootaaf Kitaaba haqaan sirratti buufne. Kanaafu, namni qajeele, lubbuma ofiitifi. Namni jallates, ishima irratti jallata. Ati isaan irratti wakiila miti.” Suuratu Az-Zumar 39:41
Yaa Rasuula! Dhugumatti ilmaan namaatii fi jinni gara karaa qajeelaatti qajeelchuuf Qur’aana haqaan sirratti buufne. “Haqaan” jechuun odeefannoon Qur’aanaa dhugaadha, murtiiwwan isaas adl (haqummaadha). Kana jechuun wanta darbee, ammaa fi gara fuunduraatti dhufu ilaalchise wanti Qur’aanni beeksisu hundi dhugaadha. Fkn, seenaaleen Qur’aanni himu dhugaadha. Akkasumas, Guyyaa Qiyaamaa ilaalchise wanti himu hundi dhugaadha. Murtiwwan Qur’aana keessatti dhufan kanneen akka salaata, zakaa, sooma, hajjii, dhaala, nikaah fi murtiwwan biroo haqummaa (justice) dha. Kanaafu Qur’aanni dhugaa fi haqummaan bu’e.
“Kanaafu, namni qajeele, lubbuma ofiitifi.” Qur’aanni kuni ilmaan namaa fi jinni qajeelchuuf haqaan erga buufame, namni Qur’aana kana baratee fi hojii irra oolche, faaydan kanaa lubbuma isaatiif ta’a. Qajeelchi namootaa bakka lamatti qoodama. Qajeelcha beekumsaa (Hidaayatu ilmiyyah) fi qajeelcha hojii (hidaayatu amaliyyah). Qajeelchi beekumsaa Qur’aana kana barachuuf, haffazuuf, itti xinxalluuf carraaqqi cimaa gochuudha. Qajeelchi hojii immoo amantiin, dubbii fi hojiin Qur’aana kana hojii irra oolchudha. Kanaafu, namni Qur’aana barachuun, itti xinxalluu fi hojii irra oolchun qajeele, lubbuma ofiitiif qajeela. Nafsee ofiitif jaalala Rabbii, Guyyaa Murtii Jannata keessatti qananii fi gammachuu zalaalamii fida. Addunyaa keessattis murtii Rabbiitti gammaduu fi tasgabbii argachuun jireenya gaarii jiraata.[4]
“Namni jallates, ishima irratti jallata.” Kana jechuun namni jallate, beekumsaa fi hojiinis hin qajeelle, lubbuma ofii irratti jallate. Rabbii olta’aa homaa hin miidhu. Akkasumas, nama biraas hin miidhu.[5] (beekumsaa fi hojiin hin qajeelle jechuun Qur’aana barachu diduu, irraa garagaluu fi hojii irra oolchu dhiisudha.“Namni isa (Qur’aana) irraa garagalee, dhugumatti Guyyaa Qiyaamaa ba’aa guddaa baadhata.” (Suuratu Xaaha 20:100))
Namni waamicha Rabbii haqaa kan Qur’aanni of keessatti qabateef deebii hin kenninee fi deebii kennuu diduu isaatiif karaa gammachuu zalaalamitti isa geessu irraa jallate, nafsee ofii irratti rakkoo zalaalamii fida. Guyyaa murtii adabbii ibiddaa keessa yeroo hundaaf tura.[6]
“Ati isaan irratti wakiila miti.” kana jechuun ati tiiksaa hojii namootaa tiiksu miti. Too’ataa isaan too’atu miti. Dirqamni sirra jiru ergaa Gooftaa keeti isaanitti geessu qofa. Namoonni warra fedhii bilisaa qabaniidha. Isaan jireenya addunyaa keessatti warra qoramaniidha. Bu’aa filannoo isaanii baadhachuun isaan irra jira. Takkaa nafsee ofiitiif mindaa fidu, takkaa immoo nafsee ofii irratti adabbii laaleessaa fiduu. [7]
Kitaabban wabii:
[1] Tafsiiru Muyassar-462
[2] Ma’aariju tafakkuri-12/232-233
[3] Tafsiiru Sa’dii-852, Tafsiiru Muyassar-462
[4] Tafsiiru Muyassar-463, Tafsiiru Qur’aanil kariim-Suuratu Zumar-fuula 288-289, Ma’aariju tafakkuri-12/236
[5] Tafsiiru Qur’aanil kariim-Suuratu Zumar-fuula 290
[6] Ma’aariju tafakkuri-12/236
[7] Maddoota olii


text:
Tokkummaan Uummata Oromoo fi Haleellaa WBO iddoo garaa garaatti fudhataa jiru kan ciisa ishee dhowwe mootummaan murna bicuu Wayyaanee, filannoo fi carraa ishee isa dhumaa Mootummaa naannoo Beenishaangul Gumuz godhattee jirti.
Kunis Magaalaa Asoosaa keessa Dhalattoota Tigiree TPLFn ramadaman Buufata meeshaa godhachuun Uummata Oromoo naannichaa, Mandii, Beegii, Najjoo fi Dambidoolloo jiraatu maqaa sobaa WBO rukkunne jedhuun Uummata nagaa barbadeessuuf qophii xumauranii jiru.
Magaala Asoosaa lafa itti Meeshaan waraanaa Kuufamee jirus beekamee jira:
1. Mana abbaa qabeenyaa “Semehal Hotel” kuusaa meeshaa waraanaa
2. Mana abbaa qabeenyaa “ Bilen Dana Hotel” Kuusaa meeshaa waraanaa
3. Mana aabbaa qabeenyaa Garree Kompiiterii : Kuusaa meeshaa (Faddaalaa fakkaachuun hojii basaasummaas ni hojjeta)
Haaluma wal fakkaatuun dhalattoonni Tigiree (Adwaa) qofa ta’an afaanii fi dandeettii addaan leenji’anii ilmaan Oromoo magaalaa Asoosaa bassasuuf Hojii daldala suuqii, Hoteela (Dubartoota), Faddaalummaa, fi Hojii Shufeerummaatti bobba’anii jiru. Haa ta’uyyuu malee meeshaa waraanaa ammayyaa karaa namni hubachuu hindandeenyeen hidhatanii socho’aa jiraachuun bira gahameera.
Akkaataa meeshaan kun magaala Asoosaa keessa seenus, mootummaa Naannicha waliin ta’uun halkan keessaa sa’aa 4 booda akka gala jiru keessa beektonni himaniiru.
Kanaan dura Baatii (Ji’a 3n) dura dhalattoonni Tigiree Garee Dhimma nageenyaa TPLF kan ta’an 100 maqaa cirracha baasuutiin bakka Bulen jedhamu qubachuun human waraanaa gar asana fiduun dhoksaan qubachiisuufi Waraanni kunis shirri Walitii bu’insaa Uummata Oromoo fi saboota biro naannichaa gidduutti hojjetamaa jiru yoo milkaa’e akkuma Naannoo Sumaaleetti godhame waraana dhoksaan qubachiisaniin Uummata nagaa gaaga’uu fi buqqisuu akka ta’e raggaasifameera.
Kanaafuu, Nuti dhalattoonni Oromoo naannichaas waamicha dirmannaa kanaa gadii goonee jirra:
1. Mummicha Ministeeraa Mootummaa federaalaaf:
Akka Heera Mootummaa biyyattii Nuti ilmaan Oromoo Naannoo Beenishaangul Gumuz jiraannu akka lammii lammaffaatti lakkaa’amaa jirra; Mirgi abbaa biyyummaa keenyaa sarbamee jira; Gochi suukkanneessaa Naannoo Sumaalee irratti ta’e TPLFn nurratti ta’aa jira; Waraanni nurratti labsamuuf qophiin xumuramee jira; Uummanni Oromoo naannichaa Waggootii dheeraaf saboota naannichaa wajjin wal danda’ee, wal kabajee jiraachaa ture har’a humnoota tikaa fi nageenyaa biyyattii fi Mootummaa naannichaan boora’aa jira. Nutis haalli suukkanneessaa seenaan hin dagannee Uummata Oromoo naannoo Sumaalee jiraatan irratti raawwate nurratti akka hin raawwane soda cimaa keessa jirra. Kanaafuu:
ü Mootummaan biyyattii Meeshaa waraanaa humnoota tikaa TPLF magaalaa Asoosaa keessatti kuufamee Ilmaan Oromoo sanyii duguuguuf jedhan irratti Sakatta’aan akka nuuf taasifamu waamicha goona.
ü Mootummaa naannoo Beenishaangulii fi Kaabinee naannichaa Ajajaa fi Kaayyoo TPLF baasee cinaa dhaabbachuun Uummata walitti buusaa, Hiisisaa fi Qe’ee fi qabeenya isaaniirraa ariisisaa jiran hojii isaaniirraa akka of qusatan Dhiibbaa akka gootan waamicha.
ü Uummanni Oromoo naannichaa Yakkaa fi badii tokko malee sababaa Oromummaa isaaniitiin qofa mana hidhaa Qiliinxoo fi Baabasii (Kaampii waraanaa) keessatti rakkachaa jiran, yeroo ammaas mana hidhaatti guuramaa jiran, haal duree tokko malee Guutummaatti akka gadhiifaman waanicha goona.
ü Uummanni Oromoo naannichaa lakkoofsaan walakkaatti kan tilmaamamuu fi dhiittaan mirga nammuummaa, duguuggaan sanyii kana hin jedhamne irratti raawwataa tureera. Guutummaatti Mirgi Abbaa biyyummaa jechuunis: Mirgi Afaaniin barachuu, Aadaa ofii kabajuu fi mirgi wal-qixxummaa akka nuuf kabajamu waamicha goona.
2. Mootummaa Naannoo Oromiyaaf:
Uummanni Oromoo naannoo Beenishaangul Gumuz Jiraatu Rakkoolee hawaasummaa fi siyaasaa garaa garaa keessa jiraachuun isaa ni beekama. Haa ta’uyyuu malee Haaromsi mootummaan naannoo Oromiyaa naannoo Oromiyaatti gochaa ture Miseensotaa fi Biiroo DH.D.U.O naannoo keenyaa irratti hin godhamiin hafeera. Kun immoo siicoon kaayyoo bututaa mootummaan naannoo Oromiyaa duraanii miseensota dhaabichaa duraaniitiin hojiirra oolaa jira. Kanaafuu,
ü Miseensonnii fi Biiroon dhaabaa naannichatti argaman Tokkummaa Uummataa diiguun, Uummata Oromoo naannichaa Mootummaa naannichaa fi humnoota tikaa TPLF wajjin ta’uun Hiisisaa, ajjeesisaa fi qe’ee fi qabeenya isaaniirraa buqqisaa jiru. Uummannis caalaatti dhalattoota Oromoo warra Dh.D.U.O bakka bu’anii uummata miidhaa jiranirratti obsa fixate jira. Kanaafuu mootummaan naannoo Oromiyaa tarkaanfii hatattamaa fi Haaromsa barbaachisu akka godhu waamicha goona yoo ta’uu baate uummannii fi qeerroon naannichaa dhumaatiin erga qaqqabee dhiifama wal gaafachuurra tarkaanfii keessa deebii hin qabne fudhachuuf qophii xumuruu isaa isin beeksifna;
ü Mootummaan naannoo Oromiyaa Mootummaa naannoo Beenishaangul Gumuz wajjin hariiroo obbolummaa cimsuu fi gochaa suukkanneessaa mootummaan TPLF raawwatee fi raawwachaa jiru waliin balaaleffachuu qaba; deeggarsa mootummaan naannoo Beenishaangul gumuz qaamota TPLF gochuun uummata Oromoo hiraarsaa jiru dhaabsisuu qaba.
ü Hidhamtoonni Siyaasaa dhalattoota Oromoo naannichaa guutummaa guutuutti bilisa bahuu qabu, hidhaa fi reebichis akka dhaabbatu dhiibbaa gochuu qaba;
ü Dhalattoonni Oromoo naannichaa Oromoo ta’anii dhalachuu isaaniin qofa jibbiifi hacuuccaan qaamota TPLFn irratti ta’aa jiruu fi Shirri walitti bu’insaa garaa garaa xaxamaa jiru dhaabsisu waamicha goona;
ü Mirgoonni nammummaa Uummata Oromoo naannichaa kanneen akka Afaaniin Barachuu, Mirga Hojjechuu, Aadaa ofii kabajuu, mirga wal qixxummaa fi kanneen biro akka kabajaman ciminaan isin beeksifna.
3. Uummata Oromoo maraaf:
ü Uummanni Oromoo kaabaaf Kibbaa, Bahaa fi Dhihaa akkasumas biyya alaa jirtan, Gochi suukkanneessaa Uummata Oromoo naannoo Beenishaangul Gumuz keessumaa Godina Matakkal, Kamaashii, Asoosaa akkasumas aanaalee garaa garaa keessatti raawwachaa jiru Uummata Oromoo naannichaa cinaa dhaabbattanii akka balaalleffattan waamicha goona.
ü Uummanni Oromoo Naannoo Beenishaangul Gumuz qaama qabsoo Uummata Oromoo waan ta’eef bu’aa qabsoo, injifannoo fi Bilisummaa Uummanni Oromoo naannoo Oromiyaa argachaa jiru Nutis argachuu qabna kunis: Hidhamtoonni siyaasaa hundi hiikamuu qabu; Mirgoonni namummaa kabajamuu qabu; hidhaa fi ajjeechaan hatattamaan dhaabbachuu qaba. Kanaafuu gaaffiin keenya gaaffii Uummata Oromoo mara ta’uu qaba jenna.
Gadaan kan Bilisummaati!
Qeerroo Matakkal-Asoosaa irraa


text:
Artist Laggasaa Abdii akka lakkoobsa Itiyoophiyaatti Onkololeessa 11, 2011 du’aan boqotee, awwalchi isaa boorumtaa isaa Onkolooleesa 12 magaalaa Finfinnee Waldaa Qiddist Sillaaseetti raaw’atame.
Laggasaa Abdii artistii Oromoo angafa Masanqoo xabachuudhaan baay’ee beekame yoo tahu, akka lakkoobsa Itiyoophiyaatti bara 1927 Salaalee, bakka Yaayyaa Qacamaa jedhamutti dhalate.
Hiriyyaa abbaa isaa ka ture – wallisaa Oromoo angafa isa masanqoon baay’ee beekamu Wasanuu Diidoo irraa argee Masanqoo taphachuu ka jalqabe Laggasaa Abdii, umuriin isaa waggaa digdama yeroo tahu Wasanuu waliin gara Finfinnee dhufee Mana tiyaatiraa Haager Fiqiritti tapahchuu akka jalqabe dubbata – seenaan isaa.
Achii boodas, mana Tiyaatiraa Biheeraawii yokaan Biyyaalessaa, Mana Tiyaatiraa fi Aadaa Magaalaa Finfinnee, Orkeestiraa Poolisii, Kibirzabanyaa fi hoteela Hiiltan keessatti hojjetaa ture. Wallisoota Oromoo hedduuf illee fakkeenya tahe. Kanneen keessaa tokko – artisitii beekamaa – Jaamboo Jootee ti.


text:
Pirezadaantiin Lubnaan Mootummaan Sa’udii haala Sa’aad Hariirii itti uggurame ilaalchisee ibsa akka kennuuf gaafate
Pirezadaantiin Lubnaan, Muummichi ministeeraa Sa’aad Hariirii gara biyya isaa akka hindeebine maaliif akka dhoorkame, ibsa guutuu Sa’udiin akka kennituuf Sabtii hardhaa kan gaafate tahuu gabaasni Rooytersi irraa argame ni mul’isa.
Pirezadaant Mika’eel Awun waamicha Sa’udii godheen ,”Lubnaan Muummichi ministeera isii haala seera addunyaatiin faallaa ta’ee fi seera walitti dhufeenya biyyoota lamaa haala cabse keessa jiraachuu isaa hinfudhattu”jechuun dubbate.
Mootummaan Lubnaan Muummicha ministeeraa Sa’aad Hariirii “fedhii isaatiin alatti Sa’udiin uggurte” jedhee kan amanu tahuu gabaasni kun ni mul’isa.


text:
Finfinnee booleetti manni barumsa Afaan Oromoo diigame!
Boolee Aanaa 15n mana barumsa Gaara guurii kan Afaan Oromootiin waggoottan hedduuf barsiisaa ture seeraan Ala ijaarame jechuun poolisoota magaalaa Finfinneetiin diigamaa jira. Mana baruumsa guutummaatti bulchiinsa magaalaa Finfinneetiin beekamtii qabu yeroo Ammaa kana dirqamaan lammaa Magarsaa yeroo bulchiinsa MNO bulchaa ture san dhiibbaa inni godheen Ummata Amaaraa irraa buqqisanii ijaaran jechuun manni barumsa beekkamtii qabu yeroo Ammaa kana diigamaa jira!
Via: Ajaahib Jimaa Tooboo
Ibsa Addi Bilisummaa Oromoo, Mootummaa Ce’umsaa Biyyoolessaa Naannoo Oromiyaa hundeessuun barbaachisaa ta’uu ilaalchisuun baase irratti, marii Qondaala ABO – Obbo Waaqoo Noolee waliin taasifame
Related


text:
Amajji 25,2016
Miseensonni KFO hedduun dararaa hamaa keessa kan jiran yoo ta’u,badii tokko malee hidhuuf reebutti fuulleffate jira TPLF haaluma kanaan magaalaaf baadiyyaa Siree keessa deemuun ilmaan Oromoo hedduu ABOf hojjettu miseensota ABOti sababaa jedhuun ukkaamsaa jira Namoota kanneen keessa hammi tokko:-
- Sisay Galataa miseensa KFO kan ta’e yeroo gararaa mana hidhaa adaddaatti kan hidhamaa ture har’as achii buuteensaa dhabamee jira
- Barsiisaa Qanaasaa miseensa KFO kan ta’e innis yeroo gara yeroo reebichi hamaan kan irra ga’a ture hanga har’atti ukkamfamuusaa malee
bakki buutesaa qirixii bishaan buute ta’e.
- Shibbiruu Kitilaa miseensa KFO kan ta’e manasaa deemuun kan qaban bakki buuteesaa dhabame
- Fiqaaduu Asaffaa Miseensa KFO kan ta’e ukkamfamee jira.
Namoota qaroo hawwaasaa kana kan hisisanis saaxilamaniiru isaanis
A Fiqaaduu Yohaannis
B Addunyaa Aagaa Jarreen kun jala deemtota diinaa ta’uun hisisuuf ajjeesisufillee akka jiran ibsa gabaasi achii


text:
Jannata Isiniif waadaa galamte kafaruu fi shirkii hojjachuun hin dhabinaa-Kutaa 1
Bismillah. Alhamdulillah. Rabbii jireenya lama uumee ergasii jireenya tokkoffaa iddoo qormaataa, jireenya lammataa immoo iddoo jazaa taasiseef galanni haa galu. Addunyaan tuni iddoo qormaataa fi hojiiti. Aakhiraan immoo iddoo jazaati fi turtiiti. Addunyaan tuni iddoo qormaataa fi hojii waan taatef yeroo muraasaf turti. Akhiraan immoo gahuumsa namaa waan taateef yeroo hundaa turti. Namni iddoo qormaataa osoo jiruu wanta isarraa barbaadame hojjate, iddoo jazaatti badhaasa guddaa fi qananii abadii argata. Namni iddoo qormaatatti wanta isarraa barbaadame hojjachuu dhiise immoo badhaasa dhabuun dararaa abadiitif of saaxila.
Namoonni gariin akkana jechuun gaafatu, “Aakhiraan isin jettan meeti? Namni du’e kan lamu kaafamu hin argine.” Deebiin namoota kanniinif kenninu: jalqaba qormaanni yeroo fi bakka qaba, firiin qormaataas akkasuma. Osoo yeroon qormaataa hin dhumatin firiin qormaataa ni ibsimaa? Addunyaan tuni iddoo qormaataa waan taatef, yeroon qormaataa Rabbiin olta’aan murteesse hin dhumanne. Wanta namoonni ittiin qoraman keessaa tokko wanta ijaan hin mul’annetti (ghaybitti) amanuudha. Du’aan booda kaafamun, Jannataa fi Jahannam wanta ghaybi (ijaan hin mul’anne) irraayyi. Kanaafu, yeroon qormaataa osoo hin dhumatin namni du’e osoo kaafamee fi Jannataaf Jahannam mul’atanii, silaa qormaanni namoonni ittiin qoraman akka barattoota qoruun dura deebii isaanitti agarsiisu ta’a. Deebii qormaataa erga itti agarsiistee booda barattoota qoruun maal faaydaa qabaa?
Akkasumas, yeroon qormaataa dhumachuun dura osoo namoonni du’an kaafamanii fi Jannataaf Jahannam mul’atanii, silaa mu’minaa fi kaafirri addaan hin baafamu ture. Mu’minni du’aan booda kaafamatti, Jannataa fi Jahannamitti amanuun kaafira irraa adda baha.
Hanga yeroon qormaata addunyaa tanaa dhumatutti Jannataa fi Jahannam namarraa dhokatoo ta’anii turu. Yeroon qormaataa yommuu xumuramu, ifatti bahu. Sa’aatin yeroon qormaata addunyaa tanaa itti xumuramu, yommuu Qiyaamaan dhootudha. Akkuma barattoonni yommuu firiin qormaata ibsamu wanta yeroo qormaataa hojjatan beekan, namoonnis Guyyaa san wanta addunyaa keessatti hojjatan ni beeku. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Yeroo galmeewwan banaman. Yeroo samiin buqqifamtee maramte. Yeroo Jahannam qabsiifamte, Yeroo Jannanis dhiyeefamte. Nafseen hundi wanta fidde ni beekti.” Suuratu At-Takwiir 81:10-14
Suurah tana keessatti Guyyaa kam firiin qormaata akka mul’atu ibsa. Guyyaan firiin qormaata addunyaa tanaa itti mul’atus yeroo galmeewwan hojiin namootaa keessatti galmaa’e banamanii fi raabsaman, yeroo samiin buqqifamtee maramtu, yeroo Jahannam qabsiifamtu fi Jannanii dhiyeefamtuudha. Yeroo wantoonni kunniin argaman nafseen hundi wanta hojjattee dabarsite ni beekti. Namni hundi wanta hojjatee dabarse ni beeka, jazaa hojii isaas ni bara. Jecha biraatin firii qormaataa addunyaa keessatti qoramaa ture ni beeka. Jazaan kuni takkaa gara Jannataa, takkaa immoo gara Jahannam ta’a. (Qormaanni asitti barbaadame, qormaata waraqaa irratti qoraman osoo hin ta’in, wantoota namoonni addunyaa keessatti ittiin qoramaniidha. Bal’innaan kitaaba “Kaayyoo Jireenyi Tuni fi Ilmi Namaa Itti Uumamaniif” ilaalun ni danda’ama.)
Kanaafu, hanga yeroon qormaata addunyaa xumuramutti firiin qormaataa ifa hin bahu. Namni qormaata keessatti milkaa’inna guddaa barbaadu, yeroo qormaataa cime hojjata. Dhugumatti, milkaa’inni guddaan Guyyaa Murtii ibidda jalaa nagaha bahuun Jannata seenudha. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Lubbuun hundi du’a ni dhandhamti. Mindaawwan keessanis guutumaatti kan argattan Guyyaa Qiyaamati. Namni ibidda irraa fageeffamee Jannata seensifame, dhugumatti milkaa’eera. Jireenyi addunyaas meeshaa gowwoomsaa qofa.” (Suuratu Aali-Imraan 3:185)
Mata-duree keenya, “Jannata isiniif waadaa galamte kafaruu fi shirkii hojjachuun hin dhabinaa” jechuun qabannee kan dhiyaannef sababa sadiifi:
1ffaa-Waa’ee iimaanaa fi faallaa iimaana kan ta’e kufrii ilaalaa turreera. Iimaana kan waliif dhaamnu fi kufrii irraa wal dhoowwinuuf addunyaa fi Aakhiratti milkii guddaan milkaa’ufi. Namni Jannata kan seenu iimaana sirrii yoo qabaate qofa.
2ffaa– Waa’ee tawhiidaa fi faallaa isaa kan ta’ee shirkii ilaalaa turreera. Namni Jannata seenu kan danda’u, tawhiida yoo qabaate fi shirkii irraa yoo qulqullaa’edha. Namni shirkii guddaa hojjate, gonkumaa Jannata hin seenu.
3ffaa– Wantoota armaan olii yommuu ibsinu adabbii nama kafaree fi shirkii hojjate ibsinee jirra. Nafseen namaa tuni wanta sodaachisaa qofa yoo ibsaniif ni sunturti, ni dheessiti. Garuu yoo wanta abdachiisaa ibsaniif ni diriirti, ni gammaddi. Kanaafi, Qur’aana keessatti wanta sodaachisaa fi abdachiisa lakkuu ta’anii waliin arganna. Wanti sodaachisan jalqaba yoo eerame, itti aanse wanti abdachiisan ni ibsama. Yookiin wanti abdachiisan jalqaba yoo eerame, itti aanse wanti sodaachisan ni ibsama. Tooftaa sodaachisuu fi abdachisu kana fayyadamuun wal barsiisuu fi jireenya keenya foyyeesuuf haa carraaqnu.
Namni yeroma addunyaa tanaan ala addunyaan biraa garmalee bal’oo taate akka jirtu yaadu fi amanu, bal’inni fi tasgabbiin isatti dhagahama. Namni addunyaa tana malee addunyaan biraa hin jirtu jedhe immoo dhiphinnatu isatti dhagahama. Sababni isaas, addunyaan tuni dhiphoo waan taatef wanta dharra’uu fi abdatu hunda hin argatu.
Dhugumatti, Jannani biyya bal’oo bal’inni ishii akka samii fi dachii ta’eedha. Bal’inna kana waliin qananii ishii keessa jiru wanta takkuu ijji hin argine, gurri hin dhageenye fi qalbii namaa irra hin qaxxaamurreedha.
Bal’inna Jannataa
Ilmi namaa marsaalee jireenyaa afur qaba. Isaaniis: garaa haadhaa, addunyaa tana, barzakha fi gahuumsa dhumaa Jannata ykn Jahannam. Bal’inni Jannataa bal’innaa addunyaa tanaatin yommuu wal bira qabamu, akka bal’inna addunyaa tanaa garaa haadhaatiin wal bira qabamuuti. Akkuma garaan haadhati fi addunyaan tuni yommuu wal bira qabaman, addunyaan garaa haadhaa caalaa garmalee bal’oo taate, Jannataa fi addunyaan tunis yommuu wal bira qabaman, Jannani addunyaa tana caalaa garmalee bal’oodha. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Gara araarama Gooftaa keessan irraa ta’ee fi Jannata warra Rabbiin sodaataniif qophoofte kan bal’inni ishii akka samiiwwanii fi dachii taatetti ariifadhaa.” Suuratu Aali-Imraan (3):133
Araarama (maghfirah) jechuun badii haguuguu, irra darbuu fi adabuu dhiisudha. Gara Araarama Rabbiitti fiigun takkaa araarama kadhachuun takkaa immoo hojii gaggaarii hojjachuun ta’a. Istighfaara (araarama kadhachuun)- Allaahumma-ghfirlii (Yaa Rabbii naaf araarami), Astaghfirullah (Rabbiin araarama kadha) fi kkf jechuudha. Hojiin gaariin immoo hojii badaa oofa (haaqa). Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa sababa hojii gaggaariitiin badii namarraa haxaawa. Kan akka salaata shananii, sooma Ramadaanaa, Hajji, umraa fi kkf.
Asi olitti gara “araaramaa Gooftaa keessan irraa ta’e fi Jannataa… ariifadhaa (fiigaa)” jedhe. Sababni isaas, gammachuun ilma namaa waa lamaan malee hin guuttamu: wanti jibban namarraa deemu fi wanta barbaadan argachuudha.[1] (Araaramaan wanti jibban namarraa deema, Jannata keessa immoo wanta barbaadantu jira.)
“Jannata warra Rabbiin sodaataniif qophoofte kan bal’inni ishii akka samiiwwanii fi dachii taatetti ariifadhaa.”
Kana jechuun gara Jannata bal’inni ishii akka samiiwwanii fi dachii taatetti fiigaa. (Kunis amanuu fi hojii gaggaarii hojjachuun ta’a. Namni addunyaa keessatti amanuu fi hojii gaggaarii hojjachuun namoota durse, Guyyaa Qiyaamas gara Jannataatti isaan dursa. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Dursitoonni Dursitoonni, Isaan sun kan dhiyeefamaniidha. Jannata Qananii keessa ta’u.” Suuratu Al-Waaqi’a 56:10-12
Namoonni addunyaa keessatti gara iimaanaa fi hojii gaaritti dursan, Aakhirattis gara sadarkaa ol’aanaatti dursiitoota ta’u. Isaan sun Rabbiin biratti dhiyeefamu. Gooftaan isaanii Jannata qananii isaan seensisa.*)
Bal’inni Jannataa akka bal’inna samii torbanii fi dachii torbanii yommuu walitti dabalamanii (sufamaniiti). Ibn Abbaas ni jedha: akkuma uffannii walitti sufamu, samiin torbanii fi dachiin torban walitti sufamu. Kuni bal’inna Jannataati.[2] (Kuni bal’inna Jannataa bal’inna samii fi dachii yommuu walitti dabalamaniin wal faakkeesudha.) Kuni Jannani garmalee bal’oo ta’uu agarsiisa. Rahmaan rahmataa fi tola Isaatiin warra Jannataa keessaa nu haa taasisu.
Kitaabban wabii:
[1] Tafsiir Qur’aanil Kariim-Suuratu Aali-Imraan 2/166-167, Ibn Useymiin
[2] Tafsiir Xabarii-6/52
*Tafsiiru Muyassar-534


text:
Qabsoon Bilisummaa Oromoo eessaa ka’ee garamitti deemaa jira?
– Qormaatota kaleessaa, kan har’aa fi kan boruu –
Berhanu Hundee, Ebla 1, 2018
Kutaa Saddeettaffaa
Barreeffama kutaa torbaffaa keessatti, Muummichi Ministeerotaa (MM) mootummaa Wayyaanee Oromoo ta’eef, gaafiin biyyoolessaa Oromoo deebii aragchuu akka hin dandeenye; tarii jijjiirama xixiqqoo godhamuuf deemaniin (innumti kunuu kan argamu yoo ta’e) uummatni keenya gowwomsamuu akka danda’u fi sababa kanaan qabsoon akka ibiddaa bob’aa jirtu kun yeeroofis ta’u qabbanaa’uu akka dandeessu qabxiilee tokko tokko ibsuu yaaleen ture. Barreeffama kutaa kanaa keessatti, shira diinotni Qabsoo Bilisummaa Oromoo (QBO) nurratti xaxaa jiran tokko tokko kaasee ibsuun yaala.
Shirri diinota QBO yeroof gufuu uumuu danda’a malee qabsicha galii hawwamurraa hin oolchu
Akkuma yaadatamu, barreeffama kutaa lammaffaa keessatti diinotni QBO eenyu akka ta’an ibsuu yaaleen ture. Waanan achitti kaase sana irra deebi’ee asitti dhiyeessuun barbaachisaa ta’uu baatullee, diinota achiitti tarreesse sana keessaa diinota alaa fudhadhee, isaan kanarratti waan tokoo tokko jechuun barbaada.
Shira Wayyaaneen xaxaa jirtu
Maqaa Labsii Yeroo Muddamaatiin (LYM) Waraanni Agaazii Oromiyaa guutuu keessatti uummata keenya kaan ajjeesaa, kaan hidhaa, kaan dararaa, kan biyyarraa ari’aa kan jiru akkuma jirutti ta’ee; dhihoo kana Wayyaaneen shira biraatiin gadi bahuuf waan tokko gootee turte. Innis maqaa Jaarsolee ykn Manguddoota Oromoo jedhuun warra garaaf bulanii fi maallaqaan bitaman Oromiyaa keessaa guurtee gara Maqaleetti erguudhaan maqaa Konfaransii Nagaa jedhuun namoota muraasa ta’an walitti qabdee; achitti shubbisiisaa fi dhiichisiisaa turte. Akka shira ishiititti Wayyaaneen hangama uummata Oromoo fi aadaa isaa akka jaalatani Addunyaatti agarsiisuuf; hangam uummattootni tokkummaa akka qaban fakkeessuuf goote malee; Oromoodhaaf kun madaarratt madaa dabaluu dha.
Namni sammuu fayyaa ta’e qabuu fi yaaduu danda’u gochaan kun shira akka ta’e hubachuun waan isa/ishii rakkisu natt hin fakkaatu. Mee hubadhaa, gama tokkoon uummatni keenya guyyaarraa gara guyyaatti waraana Wayyaaneetiin akka baalaa harca’aa yeroo jirutti; gama biraatiin uummatni Oromoo naannoo Sumaaleerraa buqqa’anii jiran yeroo beelaa fi dhukkubaaf saaxilamnii jiranitti; yeroo uummatni keenya sababa LYM tiin gara biyyoota ollaatitti kumaatamootaan baqachaa jiranitti; namoota muraasa walitti qabdee dhiichisiisuun dhiigaa fi lafee uummata keenyaatti qoosuu mitii? Kuni tuffii hanga kana hin jedhamnee dha!! Lubbuu ilmaan Oromoo akka tiisisaattuu hin laallee bar jarri kun. Jara kana wajjinii MM Oromootiin sirni kun suphamee kan jijjiiramni dhufu?
Shira Gargaartotni Wayyaanee xaxuuf deeman
Akka odeeffannoon tokko tokko ibsutti, humnootni alaa keessumaayuu kan bara 1991 Konfaransii Londonrratti ta’e sana keessatti shira xaxanii, Wayyaaneen aangootti akka dhuftu taasisanii fi tumsa ta’aniifii hanga har’aatitti gargaaraa asiin gahan; amma sochiin uummataa, keessumaayyuu kan Oromoo, cimaa deemuu fi akka hin dhaabbannes hubatanii; Michuun isaanii Wayyaaneen akka hin miidhamne shira xaxaa jiru. Ammas akkuma bara 1991 haalduree isaaniif tolu uumanii; Michuun isaaniis akka hin miidhamne tattaaffii godhaa jiru.
Haalduree isaan uumuuf ykn ittifayyadamuuf deeman kun, maqaa araaraatiin (in the name of reconciliation) mootummaan ce’umsaa akka uumamu isin gargaarraa; garuu Wayyaaneen badii hanga har’aatitti godhameef akka itti hin gaafatamne wabiin kennamuufii qaba waan jedhan fakkaata. Kun waan baay’ee nama gaddisiisuu dha. Biyya isaanii keessatti namni tokko nama tokko yoo ajjeeseyyuu dafee qabamee mana hidhaatti darbamee sana boodas murtiin seeraa kennamaaf. Kan Oromoo garuu nama tokkoo lamaa ykn dhibbaa miti kumaatamaan ajjeefame; kumaatamaan biyyarraa akka baqatu taasifame; Miliyoonotatu qayeee, qabeenya fi lafa isaaniirraa buqa’an; Kumaatamatu bakka buuteen isaanii hin beekamne; kumaatamatu mana hidhaa keessatti dararamaa jiru,… Akkamitti kun akka laayyootti laalamee; warri badii kana hundaa dalagan akka wabii argatan godhama???
Karaa biraatiin immoo, akkuma odeeffannoon kun mul’isu, Konfaransii hundaa hammatu tokko qopheessuuf Wayyaanee waliin marii godhaas akka jiran ni himama. Kan nama dinqu, waan hayyama Wayyaanee eegaa jiran fakkaata; akka isiif tolutti haaldurees qopheessuuf deemu jechaa dha?? Ammas akkauma bara 1991 osoo nuti itti hin qophaayin shira dalaganii, qabsoo tanas karaarraa jallisuuf deemu jechuu dhaa? QBOn diina baay’ee akka qabu ifaa ifatti mula’chaa jira. Yeroo diinotni alaa shira akkanaa xaxaa jiranitti diinotni keessaa yoo itti dabalamni fi tumsa ta’an, qabsoon tun garamitti akka deemtu hubachuun waan nama rakkisu natti hin fakkaatu. Qabsoo teenyatti gufuuleen baay’achuuf deemu waan ta’eef, Oromoon yoomiyyuu caalaa dammaqee, shiroota kan fashalsuu danda’uu qaba. Yoo kana hin taane, gaaga’ama guddaa keessa seenuuf deemna.
Yeroo diinotni alaa shira akkanaa xaxaa jiranitti immoo; diinotni keessaa tumsa ta’u; ayyaanlaallttotni kumaatamaan as bahu; Sabboontota fi Qabsaa’ota dhugaatti maqaa hin taane baasuudhaan olola isaanirratti oofu; warra kaayyootti cichanii, wareegama kaffalaa jiranitti kallattiidhaanis ta’ee al-kallattiidhaan duula irratti labsu; abdii isaan kutachiisuu yaalu; yoo dadhaban xinnaatullee yeroofis ta’u gufuu itti ta’u. Kuni immoo qabsoo marshii shaniin deemaa jirtu tana marshii lamaan akka deemtu taasisa. Haa ta’u malee, qabsoon haqaa ni turti malee galii ishiirraa hin haftu. Dhugaan kun diinotaafis ta’ee firootaaf ifa ta’uu qaba.
Sabboontotni fi Qabsaa’otni dhugaa, badii nutti deemaa jiru kana alaalatti arguudhaan; osoo nu bira gahee nu hin silliksin; qabsoo kanas karaarraa maqsee egereen Oromoo fi Oromiyaa gaafii keessa akka hin galle; yoomiyyuu caalaa tumsa waliif ta’anii shira diinotaa kana fashalsiisuun dirqama Oromummaa ti. Qabsoon tun takka jabaachaa, takka laafaa, bu’aa bayii meeqa keessa dabartee as geessee jirti. Ammas shirri kamiyyuu yoo xaxame qabsoon tun qabsoo haqaa waan taateef, injifannoodhaan galii ishii akka geessu shakkiin hin jiru. Hojii diinotaa kan biroo fi waan biyya keenya Oromiyaa keessa deemaa jiru laalchisee, kutaa itti aanu keessatti yaada biraa qabadheen deebi’a.
Hanga walitti deebinutti nagaan turaa!
Ulfaadhaa!
Kutaalee dabran
7. Qabsoon Bilisummaa Oromoo eessaa ka’ee garamitti deemaa jira? Kutaa Torbaffaa
6. Qabsoon Bilisummaa Oromoo eessaa ka’ee garamitti deemaa jira? Kutaa Jahaffaa
5. Qabsoon Bilisummaa Oromoo eessaa ka’ee garamitti deemaa jira? Kutaa Shanaffaa
4. Qabsoon Bilisummaa Oromoo eessaa ka’ee garamitti deemaa jira? Kutaa Afraffaa
3. Qabsoon Bilisummaa Oromoo eessaa ka’ee garamitti deemaa jira? Kutaa Sadaffaa
2. Qabsoon Bilisummaa Oromoo eessaa ka’ee garamitti deemaa jira? Kutaa Lammaffaa
1. Qabsoon Bilisummaa Oromoo eessaa ka’ee garamitti deemaa jira? Kutaa Tokkoffaa


text:
Oggantoonii paartii mormitootta Salsawii Weyyaanee jedhamu lama guyyaa kaleessaa magaala maqalee keessatii loltoota mootummaatiin qabanii hidhaamuun isaanii beekameeraa.
Mulugeetaa Atsibahaa maqalee irraa akka VOAdhaaf akka gabaasetti itti aanaan partichaa obbo Aluulaa hailuutiif itti gaafatamaani faayinaansii obbo kaahisay Hayiluu laltoota mootummaatiin qabanii hidhamaniiru.
Paartii salsawii wayyaanee tarkaanficaa balaalefachuusaa kan ibsee gabaasinii mulugeetaa Atsibahaa sababa hidhaa namoottan Sanaa irratii bulchiinsii yeroo nannoo tigraay akka deebii hinkeniine gabaaseera.