text:
Meeshaalee qorannoo argachuu
- Qorannoo COVID-19 eessattan fudhachuu danda'a?
-
Maaloo filannoowwan armaan gadii yaalaa:
- Dhiyeessi yeroo itti fufee jirutti, meeshaalee qoranno kaffaltii malee Eeyyee jedhaa irraa ajajaa! Qorannoo COVID (Ingliffaan) ykn 1-800-525-0127 irratti bilbiluudhan gargaarsa afaanii argachuudhaf # irratti cuqaasaa. Maatii tokkoof ajaja tokkoon dangeessaa.
- Meeshaalee qoranno kaffaltii malee sagantaa Federaalaa irraa COVIDTests.gov (Ingliffaan) irraa ajajaa! Maatii tokkoof ajaja tokkoon dangeessaa.
- Qorannoo manatti taasifamuuf kuusawwanii fi dukkaanota qorichaa irraa bitaa.
- Inshuraansii fayyaa yoo qabaattan, warri inshuraansii kennan baay'een ji'an hanga qorannoowwan manatti taasifaman 8 ta'aniif amma deebisanii isiniif ni kaffalu, namoota tokkoon tokkoon karoora keessan irra jiruuf. Odeeffannoo dabalataa asitti dubbisaa (Ingliffa qofaan).
- Bakka Qorannoon Itti Gaggeeffamu naannoo Keessan Dhihoo jiru irratti qorannoo taasisaa (Ingliffaan)
Iddoo qorannoo dhiyoo keessan jiru argachuudhaf gargaarsi kan isin barbaachisu yoo ta'e, Qajeelcha fayyaa naannoo ykn ganda keessanii irraa mirkaneessaa (Ingliffaan). Akkasumas 1-800-525-0127 irratti bilbiluun # irratti cuqaasaa. Yeroo isaan bilbila kaasan, tajaajila hiika afaanii argachuuf afaan keessan dubbadhaa.
- Ani gahiinsa interneetii hin qabu / Marsariitin afaan kiyyan hin argamu. Meeshaa kaffaltii irraa bilisa ta'e WA keessatti akkamittan ajaja?
-
Maaloo 1-800-525-0127 irratti bilbiluun # irratti cuqaasaa. Gargaarsi hiika afaanii jira. Wiirtun bilbilaa bakka keessan bu'uudhan karaa WA fi poortaliiwwan sarara irraa federaalaatin ajajuu ni danda'a.
- Waa’ee dhimma Say Yes! COVID test Maal beekuutu ana irra jiraata? Gorannaa karaa toora irraa?
-
Sagantaan kun wal ta’iinsa Bulchiinsa Washington, National Institutes of Health (Dhaabbata Fayyaa Biyyoolessaa) fi Centers for Disease Control and Prevention (Wirtuuwwan To’annoo fi Ittisa Dhukkubootaa) tiin kan deeggaramedha. Battala dhiheessiin dhumetti, namoonni naannawaa waashingitan meeshaalee qorannoo hatattamaa COVID-19 yoo ajajatan Amazon kallattiimaan mana isaanii geessaaf.
Maatii tokko/teessoo jireenyaa tokkootti baatiidhaan ajajawwan lama qofatu eyyamama fi tokkoon tokkoo ajajichaa qorannoowwan hatattamaa 5 waliin dhufa. Ajajnii fi geejjibni hundi kaffaltii irraa bilisa.
Qorannichaan wal qabatee ykn akkamiin akka hojjetamuuf gaaffii yoo qabaattan Say Yes! COVID Test Daawwadhaa. Qorannaa COVID Deggersa Dijitaalaa ykn 1-833-784-2588 irratti bilbilaa.
- Say Yes! COVID Test Lamaanuu ajajuu dandeessuu Qorannoo COVID meeshaa qorannoo DOH fi Federaalaa irraa?
-
Eyyee, magaalaa Waashingitan keessa kan jiraattan yoo ta’e, ajaja lamaaniyyuu kaayuu dandeessu Say Yes! COVID Test marsaaratii fi kan marsaaratiin federaalaa meeshaalee qorannoo hatattamaa Covid-19 manatti fudhachuuf
- Gaaffilee dabalataa yoon qabaadhe essan deema?
-
Sagantaa Qorannoo COVID Department Of Health (Qajeeleecha Fayyaa) Say Yes! COVID Test (Say Yes irraa ajajadhaa! Qorannoo COVID) ilaalchisee gaaffilee dabalataa yoo qabaattan,. Fuula gaaffii yeroo hedduu gaafatamanii daawwadhaa ykn toora bilbila DOH kan COVID-19 1-800-525-0127 bilbilaa (tajaajilli gargaarsa afaanii ni argama.) Sagantaa qorannoo federaalaa immoo teessoo isaanii fuula gaaffilee yeroo hedduu gaafataman daawwadhaa.
- Qorannoowwan kaffaltii irraa bilisa ta'an kiyyaa yooman fudhadha?
-
Qorannoowwan sagantaa lamaan keessaa karaa tokkoon gaafataman (Say YES (EEYYEE jedhaa)! COVID Test (Qorannoo COVID) ykn Federal Program (Sagantaa Federaalaa) yeroo baay'ee erga ajajame booda torbanoota 1-2 keessatti ergu.
- Filannoowwan qorannoo gorfaman hunda ergan hordofee booda, ani ammas qorannoo iddoo kamiyyuutu argachuu hin dandeenye. Yoon ani akka COVID-19 qabu yaade maalan godha?
-
Dhiifama isin iddoo qorannoo COVID-19 filachuu irratti yeroo ulfaataa dabarsaa jirtu, dhiyeessi yeroo ammaa kana sadarkaa biyyaatti kan murta'eedha.
Yoo isin mallattoolee COVID-19 argaa kan jirtan ta'e ykn COVID-19 dhaf saaxilamtanii fi qabamee jiraachun danda'a jettanii yoo yaaddoftan, kanneen armaan gadii gorsina:
- Yoo isin COVID-19 dhan qabamtan maal gochuu akka qabdan irratti qajeelfama wal fakkaataa hordofaa.
- Kophaa turuu kan hin dandeenye yoo taatan, kanneen armaan gadii godhuu qabdu:
- Mana keessaniin alatti yeroo kamiyyuu namoota biroo cinaa yeroo taatan haguuggii kan funyaanii fi afaan keessan haguuguu godhadhaa (yoo danda'ame KN95, KF-94 ykn haguuggii baqaqsanii hodhuu 3-ply ni filatama).
- Namoota biroo irraa yoo xiqqaate fageenya qaamaa tarkaanfii 6/meetiroota 2 fagaadhaa.
- Harka keessan yeroo yeroodhan dhiqadhaa.
- Iddoowwan namoonni baay'een jiranii fi walgahiiwwan guddaa irraa of qusadhaa.
- Mana ani jiraadhu keessa namoota afurii oltu jira. Miseensota maatii kiyya hundaaf akkamiin qorannoo argachuu danda’a?
-
- Meeshaalee qorannoo (hanga qorannoo 5 of keessatti hamate) karaa Say Yes! COVID Test Washington argachuu dandeessu!. Marsaaratii qorannoo COVID.
- Meeshaalee qorannoo (qorannoo 4 of keessatti qabate) sagantaa qorannoo federaalaa irraa karaa COVIDtests.gov argachuu dandeessu.
- Qorannoo manatti taasifamuuf kuusawwanii fi dukkaanota qorichaa ykn karaa toora irraan bituu dandeessu.
- Buufata qorannoo naannoo keessan jirun irraa qorannoo PCR argachuu dandeessu. Asii tokko argadhaa.
- Meeshaalee qorannoo koo akkamiin itti fayyadamuu danda’a?
-
Bu’aa qorannoo sirrii ta’e argachuuf qajeelfamaa fi kallattii meeshaalee qorannoo hatattamaa keessatti argaman hordofuun bayeessa. Gaaffii addaa yoo qabaattan dhaabbata meeshicha oomishe dubbisaa (odeeffannoon isaanii saanduqa irra jira)
Qorannoo hatattamaa irratti bu’aan dhukkubicharraa bilisa jedhu sobaa argamuu mala. Meeshaawwan qorannoo muraasni qorannoo lama qabu (yoom qorannoo gochuu akka qabdaniif qajeelfama saanduqa irra jiru sirriitti hordofaa)
Qorannoowwan waliigalaa
- Eenyutu qoratamuu qaba?
-
Miirri dhukkubbii yoo isinitti dhagahame qorannoo godhaa. COVID-19 mallattoowwan dhukkubaa bal’aa qaba, kanaafuu miirri gaariin yoo isinitti hin dhagahamane qoratamuun bayeessa.
Nama dhukkuba COVID-19 n qabametti yoo saaxilamtan qorannoo godhaa. Mallattoowwan dhukkubichaa isinirratti yoo argaman dafaa qoratamaa. Erga saaxilamtanii booda mallattoon dhukkubichaa isin irratti argamuu baannaan guyyoota shan eegaa, sana booda qoratamaa.
Wiirtuuwwan Daldalaa ykn immoo bakkoonni dhimma qaban magaalaa Waashingitan keessa jiran bakka tajaajilaa ykn daldalaa seenuuf ulaagaa qoratamuu ykn talaalamuu gaafachuu danda’u. Bakkoota kana seenuun dura itti gaafatamaa bakkichaa dursaa dubbisaa ykn immoo marsaaratii isaanii daawwadhaa.
Imala gochuu keessan dura ykn erga gootanii booda qoratamuun isin barbaachisa ta’a. Qajeelfama Geejjibaa Centers for Disease Control and Prevention (CDC, Wirtuuwwan Too'annoo fi Ittisa Dhibee)'n baase ilaalaa.
Gareedhaan kan deemtan yoo ta’e, keessumaa namoota dhukkuboota hammaatoof saaxilamoo ta’anii fi namoota qorannoo COVID-19 dhiheenyatti hin taasisiinykn immoo hin talaalamiin waliin yoo ta’e.
- Yoon ani qabame maaltu ta'a?
-
Centers for Disease Control and Prevention (CDC, Wiirtuu To'annaa fi Ittisa Dhibee) fi Qajeelfama DOH fi manatti kophaa Turaa jedhu yeroo dhiyoo hordofaa, namoota biroo irraa fagaadhaa. Namoonni dhiyootti tuttuqii godhan hundi adda of baasuu qaban.
- Namoonni akka COVID-19 dhan qabaman shakkan ykn mirkaneessan mana turuu qabu, akkasumas yoo xiqqaate guyyoota guutuu 5 (guyyaan 0 guyyaa jalqabaa mallattoolee ykn namoota mallattoolee hin agarsiisnef guyyaa qorannoo vaayirasii poozitivii ta'aniiti) namoota biroo irraa kophaa turuu qabu. Guyyoota dabalataa 5 isaan manatti ykn bakka namoonni baay'een jiranitti namoota biroo cinaa yeroo ta'an haguuggii afaanii fi funyaanii godhachuu qabu.
- Yoo namni dhuunfan tokko qoratamuu kan danda'u ta'ee fi qorannoo barbaade, dhiyeenyi hunda caalaa gaarii ta'e gara dhuma yeroo kophaa turuu guyyaa 5 irratti qorannoo antijinii fayyadamaa. Eddattoo qorannoo guuruu kan qabdan qorichoota ho'ina qaamaa hir'isan osoo hin fayyadamin sa'aawwan 24 ho'ina qaamaa irra bilisa yoo taatanii mallattooleen biroo keessan (Seensi dhandhamaa fi foolii dhabuun erga dandamattanii booda torbanootaf ykn ji'ootaf turuu danda'a) yoo fooyya'an qofa.
- Yoo bu'aan qorannoo keessanii akka qabamtan kan agarsiisu ta'e, hanga guyyaa 10 kophaa turuu itti fufuu qabdu.
- Yoo bu'aan qorannoo keessanii akka hin qabamne kan agarsiisu ta'e kophaa turuu xumuruu ni dandeessu, garuu hanga guyyaa 10 ti manattii fi iddoo namoonni baay'een jiranitti namoota biroo cinaa yeroo taatan haguuggii afaanii fi funyaanii sirriitti ta'u godhachuu itti fufuu qabdu.
Bu'aa qorannoo COVID-19 manatti gaggeeffamuu irratti akka qabamtan gabaasuu fi tajaajiloota kunuunsa argachuuf maaloo gara sarara bilbilaa COVID Isteetaa Waashingtan 1-800-525-0127 irratti bilbilaa. Deeggarsi tajaajila afaanii jira.
Yoo isin duursitanii WA Notify (WA Beeksisi) buustanii ykn bilbilaa keessan irratti akka hojjetu gootan, bu'aa qorannoo akka qabamtan agarsiisuu gabaasufis meeshaa kana fayyadamuu ni dandeessu.
Odeeffannoon dabalataa asitti argamuu ni danda'a: Yoo qabamtan maal godhuu akka qabdan.
- Namoonni Erga saaxilamanii guyyoota meeqa keessatti dhukkubichaan qabamuu danda’u?
-
Qorannoon PCR Namni tokko COVID-19 n yoo qabame guyyaa saaxilame irraa kaasee guyyoota shaniif vaayireesicha qabaachuu isaa argisiisuu dhiisuu mala. Kanaafuu yeroo muraasaaf agarsiisuu yoo baates qabaachuu dandeessu jechuudha. Bu’aa qorannoo poozetiivaa argachuuf yeroo murteessaadha. COVID-19 saaxilameera jettanii yoo amantan garuu immoo miirri dhukkubbii isin irratti mul’achuu yoo baate, guyyaa saaxilamtan irraa kaastanii guyyoota 5 booda qoratamuun bayeessa. Qorannoon farra alagaa akka waliigalaatti namoota mallattoo argisiisanif mala qorannoo isa sirriidha. Ta’us haalota tokko tokko keessatti namoota mallattoo hin argisiisne irrattis ni fayyadamama.
- Bu’aawwan yeroo hangam turuu danda’u?
-
Kun gosa qorannoo fi bakka eddattoon qorannoof itti ergame irratti hundaa’a. Bu’aan qorannoo farra alagaa daqiiqaa 10 gidduutti qaqqabu. Garuu qorannoon PCR guyyoota hedduu fudhachuu mala.
- Mala isa kamtu filatamaadha?
-
Malli filatamaan mala qorannoo isa naannoo keessanitti argamudha. Kana jechuun mala qorannoo manatti godhamu qabdu taanaan isuma fayyadamaa. Bakka qorannaatti beellama jiru argannaan garuu bira hin tariinaa. Garuu haalli addaa dhimmoota olii irratti yoo qorannoon addaa baraachisedha (fakkeenyaaf kanneen akka geejjibaa)
- Qorannoowwan bituun qabaa?
-
Qorannoowwan muraasa harka irraa qabaachuun barbaachisaadha. Marsaaratiiwwan mootummaa irra yeroo isaan jiranitti qorannoowwan ajajadhaa. Waa bitachuuf baatanii meeshaalee qorannoo yoo argitan muraasa isaa bitadhaa. Garuu olla gaarii ta’aa, murti sirrii murteessaa. Meeshaalee qorannoo kuusuun garuu dhiheessii namoota biro ykn kanneen barbaadanitti karaa cufa. Isinis osoo itti hin fayyadamiin yeroon faayidaa isaa isin irratti darbuu mala.


c: text/html

text:
Yahayaa Bashiiriin Akka itti sirnoonni Dargii fi EPRDF lafa qabatanii abbaa irrummaa diriirsan namni beeku kamuu waan amma deemaa jiru hubachuuf hin rakkatu.DARG:Murna waraanaa jaarame …Read More »
Yagille Siraaj Jiituu New Instrumental Oromoo Music Video
This is not from the Far East or Green Hills of Ireland! It is from our own incredible Oromia. The first-ever female violinist with amazing …Read More »
Oolmaa mana murtii ijibaata federaalaa Koloneel Gammachuu Ayyaanaa Ammas Boritti Beellamame
Qondaalli ABO Kolonel Gammachuu Ayyaanaa kan mana murtiitti deddeebi’uun isaa xumura dhabe har’as beellamaan mana hidhaatti deebi’e.Har’a Caamsaa 23,2022 mana murtii ijibbaata Federaalaatti kan dhihaate …Read More »
Oromoo callisa haa cabsinuu
Xiinxala siyaasaa- maalli mallissaa Gaammee Galgaloo Shabboo meediyaaRead More »
Biyya sirni haqa hin taane ture keessatti rakkoolee ummataa daawwitii wal qixxummaa qofaan furuun waan hin danda’amneef haqummaa diriirsuun dirqama
“Siif ammallee fagoodha” Sababni Wal qixxummaaf qabsaa’uun ajandaa ta’eef haalli wal qixxummaa dhabuu waan uumameef. Wal qixxummaan dhabamuun immoo qaamni (qaamonni) wahii kan biroo caalaa …Read More »
Dhukkuba sukkaraa fii madaa faanta jalaa
DHUKKUBA SUKKAARAA FI MADAA LUKAA – (Diabetic Foot Ulcer) by Kedir Abdulatif Balaa tasa nama mudatutti aansee fayyaa qaamaafii lubbuu baraaruuf jecha sababa miilli dhukkubsate …Read More »
Ethiopia’s Tigray forces announce release of thousands of POWs
The Tigray rebel forces fighting Ethiopia’s federal army have said they will release 4,000 prisoners of war as part of an amnesty. Read more herRead More »
Hachalu Hundessa’s posthumous album, “Maal Mallisaa”, is a versatile album that is full of euphonious tracks for music lovers.
From a numbers and promotions standpoint, the album had truly impressive weeks on the charts, topping many Hollywood artists’ works that were released around the …Read More »
Xiinxala Siyaasaa – Maali Mallisaa?
Faaydaalee ganama ganama garaa duwwatti bishaan dhuguun qabdu
Namoonni baay’een qorra kanaan bishaan dhuguu mitii hin yaadaniiyyu. Haa ta’u malee, waan baayyee dhabaa akka jiran beekuu qabu. Akkasumas, bishaan dhuguuf dirqama miirri dheebuu …Read More »

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Adda Bilisummaa Oromoo (ABO)
Oromo Liberation Front (OLF)
IBSA GUMII SABAA ABO
Hoogganoota Ol’aanoo ABO Gadaa Darbee fi Kanneen Qondaalota Dhaabaa Sadarkaa Adda Addaa Irra
Turan ABO-tti Makaman:
Dhaabni keenna ABOn, falmaa qabsoo kan diina waliin godhamu jabinaan irra aanuuf, tokkummaa qabsaawotaa fi
mooraa qabsoo ABO kan sababaalee adda addaatiin haphatte deebisee jabeessuuf, akeeka kana hujii duraa godhatee
garaa kutannoon irratti hojjataa ture; ammas itti jira. Haga akeekni kun dhugoomee mooraan dhaaba keennaa bakkatti
deebituu fi jabaatutti tattaafiin kun ittuma fufee hojjatama.
Akkuma beekamu dhaabni ABO qabsoo bara dheeraa gochaa ture keessatti, qabsaawonni dhaaba kanaa tokkummaan,
jaalalaan, walii yaaduu fi hafuura jaallummaatiin akka waliin qabsaawaa turan beekamadha. Haa ta’u malee, baroota
kurna lamaan irra as dabarre kana sababaalee adda addaatiin gurmuun qabsaawota mooraa ABO haphataa fi faca’aa
dhufuun waanuma dirreetti mul’atuu fi nama yaachisuudha. Ta’uus, haala faca’iinsaa fi haphatinsa mooraa kanaa irra
aanuuf, akkasumaas tokkummaa fi humna miseensotaa cimsuuf hujiileen haga yoonaa hojjatamee fi milkiin irraa
argamees boonsaa fi abdachiisaadha.
Walgahii GS Gurraandhala 14, 2016 godhame irratti; Hoogganoonni Gumii Sabaa ABO (kanneen yeroo ammaa hujii
dhaabaa irra jiran) irratti; miseensonni ABO kanneen qaama hooggana gadaa dabree (Gumii Sabaa fi Shanee-Gumii),
akkasuma qondaalonnii fi ajajoonni sadarkaa adda addaatti gaafatama hujii dhaabaa irra turan, miseensonni ajajoota
WBO hedduu fi Miseensonni Gammeeyyiin ABO walgahicha kana irratti argamuun dhaaba isaanii ABO-tti deebi’uu fi
qooda qabsoo kan irraa eeggamu bahachuuf qophii ta’uu isaanii walgahicha duratti mirkanneessan. Hoogganoonni,
qondaalonni fi miseensonni kun, kanneen yeroo dheeraaf dhaaba ABO keessatti qabsaawuun wareega qaalii umrii isaanii
guutuu qabsoo kanaaf baasan waan ta’aniif, ar’allee dhaabaa fi qabsoo keessatti deebi’anii wareega barbaachisu baasuuf
qophii ta’uun isaanii kun nuu fi ummata keennaafillee injifannoo guddaa fi kan nu boonsu ta’ee argama.
Kanuma waliin haalli falmii abbaa biyyummaa kan yeroo ammaa Oromiyaa keessatti deemuu fi wareegni qaaliin ilmaan
keennaan baafamaa jiru kun kan nama teessisuu fi usaniituma hidhii xuuxxatan osoo hin taane, kan itti dirmatanii fi
dirqama lammummaa bahatan waan ta’eef, sochii kana maddii dhaabbachuuf mooraan ABO tokkoomuu fi jabaachuu
qaba. Isa kana dhugoomsuuf ammoo qoodni qabsaawotaa fi ummata Oromoo murteessaa waan ta’eef akka dhaabaa fi
qabsoo keessanitti dirmattan yaaminsa itti aanu kana qabsaawota Oromoo fi ummata Oromotiif goona.
Jaallan; miseensonni, qondaalonnii fi hoogganoonni ABO, kanneen qabsoo bilisummaa Oromoof godhamu keessatti
waliin hirmaanee falmaa yeroo dheeraa irratti dabarsine, kan sababaalee adda addaatiin dhaaba keessaa baatan, kan
dhaaba keessan ABO fi qabsoo ummata Oromoo osoo jaalatin dirqamtanii waan gootan dhabuun mana keessanitti
deebitanii taa’aa jirtan, akkasumaas, Qabsaawota Oromoo walii galatti yaaminsa lammummaa ABOn isiniif goona.
Miseensonni, Qondaalonni fi Hoogganoonni ABO yeroon dhaabaa fi qabsoo keessanitti deebitanii ummata keessaniif
dirmattan gahee jira. Kanaafuu dhaaba keessanitti deebitanii qooda akka lammummaa fi qabsaawotaatti isin irraa
eeggamuu akka gumaachitanii fi waliin qabsoofnu irra deebi’ee dhaabni keessan ABOn yaaminsa kabajaa fi ulfinaa
Yaa ummata Oromoo, haala diinni keenna gara-laafina tokko malee ilmaan keennaa qacalee mirga isaanii harka duwwaa
falmataa jiran irratti rasaasaa roobsaa jiru, kan ”kuni daa’ima, dubartii, maanguddoo, dadhabaa fi dhukkubsataadha
dhiisaa” osoo hin jenne hunda walitti qabee akka nama dirree lolaa irra jirutti duguuga sanyii irratti raawwaataa jiru kana
argaa fi dhagahaa jirta. Kanaafuu ustee hin taa’inii ka’i! Yeroon yeroo taa’aanii qabsoo wal irratti ilaalan waan hin ta’iniif
akka waan dandeettuun qabsoo kee maddii dhaabbatuu fi jajjabeessitu dhaabni keenna ABOn yaaminsa ulfinaa siif
Injifannoon Ummata Oromoof!


text:
Sudaan Kibbaa rakkoo bifa adda addaa qabu keessa seentee jirti jechuun caasaan akeekkachisa Beelaa kan USAID fi "Fews Net" jedhamu beeksisee jira.Sudaan Kibbaa hanga baatii Amajjii fullee keenyaa bara 2021tti hanqiinnii wabii nyaataa hamaan ishee mudatuu isa kan bara 2014 asitti guddicha.
Haallii qilleensaa hammaachuu fi tasgabiin dinagdee dhabamuun rakkoo kanaaf kan gumaache qaba.Walitti bu'iinsii hokkara kaasisees akkasuma.Sagantaan nyaata addunyaa akka jedhutti balaan lolaa bishaanii mudatee omiisha mancaasuun, beleedaaleen dhumuun,haala biyyattii keessaa raafamaa ture hammeesse.
Kana malees beela, hanqiina nyaataa fi godaansa hordoofsisee jira.Keessumaa ijooleen umriin shanii gadii akka hamaatti miidhaman.
Haaluuma kana keessatti weerarrii dhukkuba Koviid-19 jabaachuu fi tarkaanfiin ittisaa dadhabuun rakkoo dhala namaa duraanuu ture daran hammeessee caasaa tajaajiila eegumsa fayyaa duraanuu dadhabaa turee danqe.
Rakkoo kana hundumaa booda yeroo ammaa lammiwwan Sudaan Kibbaa Miliyoona 7.5 ta'an gargaarsa dhala namaa eeggataa jiru.Yunaaytid Isteetes Fulbaana 21 bara 2020 gargaarsa dhala namaa kan Dolaara Miliyoona dhibba tokkoo fi miliyoona Saddeetii lammiwwan Sudaaan Kibbaaf akka laattu labsite.Kunis lammiwwan Sudaan Kibbaa kanneen biyyoota ollaa ta'an keessa qubatan dabalata.Kanas gumii Tokkummaa Mootummotaa irratti Yunaaytid Isteetes labsite.
Gargaarsa Amerikaan kennitu kun nyaata yeroo hatattamaa,tajaajiila eegumsa fayyaa,bishaan dhugaatii qulqulluu argachuu,qulqulliina naannoo eeguu fi kanneen sudaan Kibbaa keessatti hokkarri saalaa irratti gaggeeffame gargaaruu of keessaa kan qabu ta'u ministeerri haajaa alaa Amerikaa Maayik Pompeyoo ibsa barreeffamaan baasaniin hubachiisan.
Kana malees, gargaarsii kennamuu kun baqattoota Sudaan Kibbaa kanneen biyyoota ollaa keessa jiran fi Miliyoona 2.2 ta'an lubbuun tursuuf sochii gaggeeffamuuf oola.Baqattonni kun irra hedduun dubartootaa fi ijoolleedha.Hawaasoota baqattoota keessummeessaa jiraniifis gargaarsii kun ni kennama.
Tokkummaan Mootummootaa hojjattoota gargaarsa dhala namaa fi gargaarsa samii irraan deddebisuuf akkasumas raabsuuf carraaqqii godhu Amerikaan kan deggertu yoo ta'u caasaalee jaarmayoota kan mootummaa hin ta'iin 30ta'an gargaarsaaf gaggeessaa jiranifis deggersa gooti.
Amerikaan qofaa ishee gargaarsa guddaa kan laattuu taatee jirti.Sudaan Kibbaa fi addunyaa biroo keessatti gargaarsa dhala namaa kanneen kennaa jirru martii jedhu Maayik Pompeyoon,rakkoo Sudaan Kibbaa qabdu hanqisuuf deebii addunyaan kennitu keessatti qooda fudhachuu itti fuufna jedhan.
Gargaarsa arjoomtoota biraa kennamaa jiran ni dinqisiifanna kan jedhan Pompeyoon, garu gaaffii gargaarsa dhala namaa guddaa deebii hin argatiin hafanii fi waamicha dhiyaataa jiraniif, arjoomtonni amma jiranis ta'e haaraan waadaa akka seenan akkasumas kanneen ammaan dura waadaa seenanii turanis akka fixaan baasanii gargaarsa lubbuu namaa dheereessuuf gaggeeffamaa jiru itti fuufsisuu qabna jedhan.


text:
Beekan Guulamaatiin
Uummanni Oromoo miidiyaa ittiin ergaasaa dabarfatu dhabuun bara dheeraaf dhukkaafamaa ture. Miidiyaan biyya Itoophiyaa baay‘eensaa harka warra Habashaa kan tureefi gaheen lafsaarratti Oromoof kennamaa ture duwwaadha. Haata’u malee miidiyaan maqaa saba Oromoon dhaabate (TVO) biyya keessa jiru qooda hacuuccaafi dhibee sabaa dabarsuu, misooma sobaa (Abalu miliyoona akkasiif i akkanaa,, karaa akkasiifi akkasii ba’eeraafi.kkf ) saba gurra duuchaa tureera. Amma sabni miidiyaa dhaggeeffatuufi kooti jedhu adda baafachuurra jira. Yoo xiqqaaatee xiqqaates miidiyaaleen hawaasaa kanneen akka fb, twitter fi kkf yyuu darbanii deeman waan ta’eef dargaggoon Oromoo amma odeeffannoo waliif kennuurratti addunyaan dorgomaa jiru. Akkuma beekamu miidiyaan dhugaan hojjetu qabsoo sabaatiif daran barbaachisaadha. Yeroo ammaa kana miidiyaaleen maqaa Oromootti waamaman hedduu ta’aniyyuu kan dhugumaatti Oromoof hojjetaa jiru muraasa ta’uu nibeekna. Ammaaf maqaalee miidiyaa kanaa tarreessuurra kallattiin ergaakoottan darba.
A. Miidiyaalee Oromoofan hojjedha jedhurraa maaltu eegama?
1. Odeeffannoo dhugaafi qabatamaa maddeen hedduu keessa seenuun qotee baasee saba qabsootti jirutti kallattii agarsiisuu,
2. Godinaalee Oromiyaa mara keessatti caasaasaa bifa mul’ataafi dhokataan diriirsuudhaan odeeffannoo karaa walirraa hincinneen funaannachuu…
3. Waan Oromoofi tokkummaa Oromoo ijaarurratti walitti fufinsaan hojjechuu….
4. Waan garaan sabaa itti hidhamee jiru sodaa tokko malee ifa baasuu
5. Miidiyaalee dhaaba Oromoof hojjetan mara faana hojjechuun odeeffannoo waliif kennuufi fudhachuu, gama dadhabinaafi cimina ofii walitti agarsiisuu danda’uu,,,…
6. Waan saba keenyatti goolii naquufi gargar nujalaa baasu dabarsuurraa of eeguufi dhaggeeffataa kan gidduu gala taasifate (audience centred) ta’e dabarsuufi hubannaan dalaguu….
7. Haala itti sabni odeeffannoo erguu barbaadu salphaa ta’uuf teessoo ittiin argaman Oromoof ifaa gochuufi.
8. Miidiyaaleen Oromoo kanneen Tv fi Raadiyoodhaan tamsaasa laattan yeroo yerootti maddeen ittiin dhaggeeffatamuufi saba bira ittiin geessan teessoo keessan miidiyaalee hawaasaa mararratti beeksisuun hordoftoota baldhinaan horachuufi kkf.
Uummatarraa maaltu eegama?
1. Odeeffannoo waitawaa ta’an adamsuun waraabuu, suuraa kaasuu, maqaa galmeessuufi miidiyaaleetti atattamaan dabarsuu…
2. Karaalee ittiin odeeffannoo bal’aa argannu miidiyaalee hawaasaa gurguddoo (FB, skype, Twitter, Google group, Twitter, IMO fi kkf) baruufi walbarsiisuu….
3. Wantoota saba keenyaaf barbaachisan dafnee daddabarsuun (share) gochuun biyya hundaan ga’uu,,,…
4. Miidiyaalee yeroo obboloonni keenya dhuman misooma sobaafi sirboota nurratti dhiichisu ilaaluufi hordofuu dhiisuu, maatiin keenyaafi sabni Oromoo akka hinhordofneef qoqqobbii guddaa irraan geessisuufi kophuma isaanii taa’anii akka wacabbaran taasisuu..
5. Miidiyaa sabaaf hojjetu galateeffachuu, oonnachiisuufi qeeqa qabnus obbolummaan ittiin ga’uufi jabeeffachuufi…
6.Gocha hamaa diinni saba Oromoorratti raawwatu guyyaa guyyaan galmeessuun, Oromoo oromoorratti daguuggaa sanyii geggeessu suuraasaafi teessoosaa barbaaduufi argachuun miidiyaa hawaasaaf oolchuun qaanessuufi aggaamasaa mara cabsuu…
7. Miidiyaalee hawasaa ittiin nama quunnamtan kan iccitaallee qabaachuufi yeroo mana konneekshiinii hawaasaa gargaaramtan keessaa ba’uu (sign out) gootanii ba’uu,
8. Godinaalee, aanaalee, gandeen Oromoo mara keessatti ijaaramuudhaan diina nufixaa jiru kana dura dhaabbachuufi kkf…
Ooggantootafi Boordiiwwan Miidiyaarraa Maaltu eegama?
1. Hojjetoota itti dadhabanii halkaniif guyyaa sabaaf hojjetan kana jajjabeessuu, jajuu, badhaasa laachuu, carraa leenjii ciccimaa isaan ittiin miidiyaalee addunyaa kanaan dorgoman taasisuu, dandeettii isaanii yeroo yerooti gabbisuu, barumsa barsiisuufi kkf..
2. Namoota kennaa gaazexeessummaa hinqabne hojii geddaruufiin namoota dorgomaafi calallii qormaataa ulaagaalee miidiyaan barbaadu qaban qofa qacaruu, laga, ganda, amantiifi walitti dhufeenya kamirrayyuu bilisa kan ta’e qacarrii dhugaa geggeessuu….
***Sabni keenya rakkoo qillensaa (qulqullina Miidiyaatiin) bilisoomee jennaan abbaa biyyummaafi Lafasaatti deebi’uunsaa fagoo miti.
Injifannoon kan saba dhugaaf miidhamee haata’u!
Beekan Gulummaa Irranaa Mardaasaa, 2015


text:
Komii warra hajjii baranaa: Majlisa Oromiyaas tahee ka duraanii ummata saamuu fii malee, ummata tajaajiluuf hin dhabbanne jedhu hujjaajoonni. Qarshii…
Magaalaa mummuttii Oromiyaa tan taate Finfinneen yaroo jalqabaatiif sagantaa dorgommii Qur'aanaa kan hirmaattoota addunyaa hirmaachisee keessummeessitee gaggeeysaa jirti. Sagantaan dorgommii…
Megersa Abubeker Ahmed Kutaa 1ffaa Jama’aan “Ahbaash” jechuudhan of yaamu kan amma biyya teenya keessa figuu jalqabe kun eega nubira…
Lammiileen Kiristiyaanaa Itoophiyaa irraa tahan 28 Liibiyaa geessatti bulguuwwan ISISiin gorra’amuun hunda keenya rifaasise. Torbaan lamaan tokko duras Keeniyaa Yuniversiitii…


text:
Obbo Baayisaa Guutamaa Waarii bara 1920 Bachoo ganda Baatuu jedhamtU keessatti dhalatan. Umriin isaanii barnootaaf yeroo ga'eetti magaalaa Walisoo keessa kan jiru mana barumsaa Dajjaazmaach Garasuu Dhukii seenanii barnoota sadarkaa duraa kan baratan yoo ta'u Finfinnee kan jiru mana barumsas Sadarkaa lammaffaa Tafarii Mokkonnoon keessatti barnoota sadarkaa lammataa xumuran.
Obbo Baayisaan barnoota sadarkaa olaanaaf Yunivarsitii Finfinnee seenuun barnoota Akkaawunting jedhamuun xumuruu isaanii seenaa isaanii maxxanfamee tu ibsa.
Sana booda Waajira Muummicha kan kan Abbaa Taaiytaa Daandiwwanii Itiyoopiyaa(Awuraagodaanaa) keessatti itti anaa hojii gaggeessaa ta’uun baroota dheeraaf hojjataa kan turan yoo ta'u booda immoo itti gaafatamaa kutaa Soorama waajiirichaa ta’uunis baroota dheeraaf hojjataa akka turan seenaa isaanii maxxansame irratti ibsamee jira.
Bara 1992 rakkoo Siyaasaa Oromoo mudateen gara Amerikaatti baqatanii hanga guyyaa du'aan boqotaniitti hawaasa Oromoo naannoo Waashingtoon Diisii jiru waliin jaalalaan jiraatan.
Obbo Baayisaan abbaa Oromoo, abbaa jaalalaa kan nama hunda ija tokkoon ilaalan, jedhu kanneen isaan beekan. Keessumaa gama Oromummaa, aadaa, seenaa, sirna Gadaa fi dhuudhaa Oromoo hawaasa giddutti gad dhaabuu keessatti hojii guddaa hojjachuu isaanii dubbatu.
Obbo Baayisaan Kaansariin qabamanii eega dhukkubsachaa turanii booda dhuma irratti garuu dhukkuba dabalataa Kooviid-19 jedhamuun qabamanii Caamsaa 4 bara 2020 umurii isaanii waggaa dhibba tokkootti du'an boqotan. Sirnii awwaalcha isaanii Jimaata, Caamsaa 08 rawwatamuu oabboleettiin isaanii Aaddee Taaddalach Guutamaa Ibsitee jirti.
Obbo Baayisaa Guutamaa abbaa ijoollee sadii turan. Firaa fi maatii isaaniif jajjabina hawwiina.
Gaaffii fi deebii guutuu caqasaa.


text:
Prezidaantiin Yunaayitd Isteets – Donaald Traamp, guyyaa biyyoolessaa Faransaay “Bastille Day” jedhamu har’a ayyaanaffeme irratti keessummaa kabajaa ta’uun mul’atan.
Har’a yeroo guyyaan biyyoolessaa Faransaay kun gara sa’aatii lamaaf ayyaaneffametti, guyyaa waraanni Ameerikaa Lola Addunyaa Lammaffaatti jalqaba seene yaadachuuf, jeettonni waraanaa Ameerikaa qilleensa irra marsaa turan.
Magaalaa Paaris, daandii beekamaa Chaaz-Elizii jedhamu irra loltoonni Yunaayitid Isteets, waraana Faransaay kuma hedduu – meeshaalee waraanaa akka taankiilee, misaaheloota, laawuncherootaa fi konkolaatota waraanaa waliin hiriiran.
Poolsioonni kuma sadi’ii fi dhibba shan ta’an immoo, haleellaa shororkeessummaa geggeessamu malu irraa hiriira ayyaanichaa tiksaa turan.
“Michoota amanamoo fi hiriyoota keenya nu gargaarsuuf qabna. Isaan keessaa tokko tokko Ameerikaa dha. Kanaaf jecha kan nuti eenyullee adda nu baasuu hin danda’u. Eenyullee – jennu” – Prezidaantichi Faransaay – Maakroon.


text:
Gaa’ila Islaamaa-3.2
Muharramaat-(Dubartoota Fuudhun Haraama ta’an)-kutaa-2ffaa
Kutaa darbe keessatti dubartoota fuudhun haraama ta’an bakka gurguddaa lamatti qoonne turre. Isaanis; yeroo hundaa fuudhun haraama kan ta’anii fi yeroo muraasaaf (murtaa’aaf) haraamaa kan ta’aniidha. Yeroo hundaa fuudhun haraama kan ta’an hariiroo isaanii irratti hundaa’un bakka saditti ramadamu. Isaaniis, dhiigan haraama kan ta’an, hoosisuun haraama kan ta’anii fi soddummaan haraama kan ta’an. Lamaan jalqabaa waan ilaallef har’a In sha Allah soddummaa fi yeroo muraasaf haraamaa kan ta’an ilaalla.
C. Dubartoota soddummaan haraama ta’an
Soddummaa yommuu jennu hariiroo ykn firummaa sababa fuudhaa heerumaatin uumamee jechuudha.[1] Fakkeenyaf, dhiirri tokko dubartii yoo fuudhe, warri gurbaa fi intalaa soddaa walii ta’u. Sababa soddummaattin dubartoonni fuudhun haraama ta’an afur. Isaanis:
1-Niiti abbaa- abbaan dubartii takka yoo nikaah hidhate, ilmaan isaa irratti dubartii tana fuudhun haraama. Abbaan dubartii tanatti seenee dhiisee, nikaah hidhachuu qofaan ilmaan irratti haraama taati. Akkasumas, ilmaan ilmaanii irratti haraama.
Yeroo Jaahiliyyaa dubartii takka dhiirsi yoo irraa du’e, ilmi isaa qabeenya isaatii fi ishii walitti qabee dhaalaa ture. Yoo fedhe nama biraatti heerumsiisa, yoo fedhe immoo ofumaa fuudha. Isaan keessaa namoonni gamna ta’an fuudhaa heeruma akkanaa garmalee jibbuu turan. Kanarraa kan ka’e, nikaahul muqt (gaa’ila dallansuu fi abaarsaa) jechuun waamu. Yommuu Islaamni dhufu gaa’ila kana ni balleesse[2]. Rabbiin (subhaanahu wa ta’aala) ni jedha:
“Wanta darbe malee dubartoota abbootin keessan fuudhan hin fuudhinaa. Dhugumatti, inni fokkataa, jibbamaa fi karaan isaa hamaa ta’ee jira.” Suuratu An-Nisaa 4:22
Kana jechuun wanta yeroo darbe raawwatame malee fuudhaa heeruma akkanaa irraa fagaadha. Hojiin fokkuun akkanaa raawwatamee jira. Garuu isin kana booda gonkumaa itti hin deebi’inaa. Dhugumatti, dubartii abbaan keessan nikaha hidhate fuudhun ykn wal-qunnamtii raawwachuun hojii fokkataadha. Namni kana raawwatu Rabbiin biratti jibbamaadha. Akkasumas, abbaan isa jibba. Namni yommuu niiti abbaa fuudhu, wal jibbaa fi diinummaan ni uumama. Sababa kanaan, hariiroon firummaa ni cita. Karaan isaa hamaa fi badaa ta’ee jira.
2- Haadha niitii- haadha niitii fi akkawoowwan ishii fuudhun haraama. Akkawoowwan-haadha abbaa fi haadha haadhaa. Aaya (keeyyata) suuratu Nisaa itti fufuun Rabbiin (Azza wa jalla) akkana waan jedhuuf,
“…Haawwan niitiwwan keessanii…[isin irratti haraama godhamanii jiru].” Suuratu An-Nisaa 4:23
3-Intala niitii inni itti seenee– kana jechuun dhiirri tokko dubartii intala qabduu yoo fuudhee fi dubartii tana waliin wal-qunnamtii saalaa yoo raawwate, intala ishii fuudhu hin danda’u. Garuu yoo wal-qunnamti saalaa hin raawwatin fuudhu ni danda’a. Ragaan kanaa keeyyata suuratu Nisaa itti fufuun:
“Intaloota isin guddiftanii gola keessan keessa jiran, kan niitiwwan keessan itti seentan irraa dhalatan [fuudhun haraama godhamanii jiru]. Yoo isaanitti hin seenin, isin irra badiin homaatu hin jiru.” Suuratu An-Nisaa 4:23
Kana jechuun intaloota (shamarran) niitiwwan keessan irraa dhalatanii fi gola keessan keessa jiran fuudhun isin irratti haraama, yoo haadha ishiitti kan seentan (wal-qunnamtii raawwattan) taatan. Garuu namtichi haadha nikaah erga hidhatee booda, osoo ishitti hin seenin dubartiin tuni yoo duute ykn hiike, intala ishii fuudhu ni danda’a.
Fakkeenyaf, Faaxuman tana dura nama biraatti heerumtee intala takka argachuun nama sanirraa addaan baate haa jennu. Maqaan intala ishii “Caaltu” haa jennuun. Amma, Ziyaadi fi Faaxumaan nikaah wal hidhatan. Ziyaad Faaxumatti yoo seene, Caaltu fuudhu hin danda’u. Garuu Ziyaad Faaxumatti seenun dura, Faaxumaan yoo duute ykn yoo wal hiikan, Ziyaad Caaltu fuudhu ni danda’a.
4-Niiti ilmaa dugda isaatirraa ta’ee– kana jechuun niiti ilmaa inni dhalchee fuudhun isarratti haraama. Akkuma ilmi niiti abbaa hin fuune, abbaanis niiti ilmaa hin fuudhu. Keeyyata armaan olii itti fufuun:
“Niitiwwan ilmaan keessanii kanneen dugda keessan irraa ta’anii…[fuudhun isin irratti haraama godhamanii jiru].” Suuratu An-Nisaa 4:23
Garuu niiti ilma guddifachaa fuudhun haraamaa miti. Sababni isaas, aaya armaan olii keessatti “kanneen dugda keessan irraa ta’an” waan jedheef. Ilmi guddifachaa ilma inni dhalchee waan hin taanef dugda isaatirraa kan ta’ee miti.
2. Yeroo Murtaa’af (Muraasaaf) Dubartoota Fuudhun Haraama Ta’an
Kana jechuun sababni fuudha dhoowwu hanga isaan waliin jiruutti dubartoota kanniin fuudhun haraama. Garuu sababni fuudha dhoowwu yoo ka’e, isaan fuudhun ni danda’ama. Ramaddii dubartootaa kanniinis haala armaan gadiitiin ilaalu dandeenya:
1-Obboleetti niitii (obboleetiwwan lama yeroo tokkotti fuudhu)- dhiirri tokko dubartii takkaa fi obboleetti ishii yeroo tokko keessatti fuudhu hin danda’u. Garuu yoo niitin isaa duute yookiin wal hiikan, obboleetti ishii fuudhu ni danda’a. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa Aayah armaan olii irraa itti fufuun akkana jedha:
“Wanta darbe malee obboleettiwwan lamaan walitti qabuun [isin irratti haraama].” Suuratu An-Nisaa 4:23
Kana jechuun wanta yeroo darbe raawwatame malee fuudhaa heeruma akkanaa irraa fagaadha. Araboonni Islaamni dhufuun dura obboleetiwwan lamaan altokko fuudhu turan. Ergasii, Islaamni dhufuun gocha akkanaa irraa isaan dhoowwe. Asitti obboleetti garaa ta’ii, obboleetti gara abbaatin ta’ii, dubartii ishiin harma waliin hoote altokko fuudhun hin danda’amu. Dubartiin yeroo daa’imummaa harma waliin hodhan obboleeyyan waan walii ta’aniif altokko fuudhun hin ta’u.
Faaydaa: Namtichi tokko dubartii takka erga fuudhee booda, ergasii obboleetti ishii yoo fuudhe, fuuti lammataa baaxila (kan sobaati). Garuu kan jalqabaa guutuu (sahiihadha). Kanaafu, tan lammataa irraa addaan bahuu qabu. Haa ta’uu malee, lamaan isaanitu yeroo tokko keessatti nikaah yoo hidhate, nikeenyi lamaanu isaanitu bade. Sababni isaas, takka tan biraa irraa wanti adda ishii godhu hin jiru.[3].
2-Niitii fi Adaadaa ishii ykn ishii fi haboo ishii altokko fuudhu– Dhiirri tokko dubartii takkaa fi adaadaa ishii ykn dubartii takkaa fi haboo ishii altokko fuudhu hin danda’u. Adaadaa jechuun obboleetti abbaa ishii, haboo jechuun obboleetti haadhaa. Hadiisa Abu Hureeyran gabaase keessatti Ergamaan Rabbii (SAW) akkana jedhan:
لاَ يُجْمَعُ بَيْنَ الْمَرْأَةِ وَعَمَّتِهَا، وَلاَ بَيْنَ الْمَرْأَةِ وَخَالَتِهَا
“Dubartiin takkaa fi adaadan ishii walitti hin qabaman yookiin dubartiin takkaa fi haboon ishii walitti hin qabaman.” Sahiih Al-Bukhaari 5109
Kana jechuun yeroo tokko keessatti dhiirri tokkichi isaan lamaan hin fuudhu.
Karaan salphaan kana itti qabatan: Dubartiin takkaa fi firoonni ishii kan hariiroo dhiigummaa ykn hoosisuu qaban yeroo (waqtii) tokko keessatti dhiira tokkoof wal bira niitii hin ta’an.[4] Sababni isaas, yeroo baay’ee masaanun waan wal hinaafaniif diinummaan isaan jidduutti uumama. Firoota jidduutti immoo diinummaa uumuu fi raahimummaa kutuun wanta dhoowwameedha.
Fakkeenyaf, Kadiir dubartii maqaan ishii Hawwaa jedhamtu fuudhe haa jennu. Hawwaan niiti Kadiir taatee osoo jirtuu, Kadiir obboleetti Hawwaa ykn adaadoota ykn haboowwan Hawwaa fuudhu hin danda’u. Garuu yoo Hawwaan duute ykn addaan bahan, Kadiir obboleetti ykn adaadaa Hawwaa fuudhu ni danda’a.
Guduunfaa
➤Sababa soddummaatin yookiin fuudhaa heerumaatin haraama ta’an afur. Isaanis:
➨Niiti abbaa ofii, niiti ilma ofii, haadha niiti fi intala niiti itti seenanii (wal-qunnamtii raawwatanii). Kunniin afran yeroo hundaa haraama.
➤Dhiirsi irraa du’e dhiisee, hariroon fuudhaa heerumaa uumamnaan yeroo hundaa haraama. Fuudhun gonkumaa hin danda’amu.
➤Garuu wanti asirraa adda ta’u, intala niitii itti hin seenini. Dubartii takka nikaah hidhatanii ergasii yoo ishitti hin seenin (wal-qunnamtii hin raawwatin), intala ishii fuudhun haraamaa miti.
➤Dubartoonni yeroo murtaa’af haraama ta’an, sababni isaan fuudhu irraa nama dhoowwu yoo ka’e halaala namaaf ta’u. Garuu yoo sababni hin ka’in isaan fuudhun hin danda’amu.
➤Dubartoonni gosa kana gara ramaddi saddeetu jira. Isaan keessaa:
➨obboleettiwwan lama wal bira fuudhun hin danda’amu.
➨Dubartii takkaa fi adaadota ishii wal bira fuudhun dhoowwadha.
➦Garuu yoo niitin isaa duute ykn addaan bahan, obboleetti ykn adaadaa ishii fuudhu ni danda’a.
In sha Allah kutaa itti aanu keessatti dubartoota yeroo muraasaf (murtaa’aaf) haraama ta’an itti fufna. Wa billahi tawfiiq
Kitaabban Wabii
[1] al-Fiqhul Waadih – Jiildi 2-fuula 78, Dr.Muhammad Bakr Ismaa’il
[2] Madda olii
[3] Sahih Fiqhu Sunnaah -Jiildi 3 -fuula-89, Abu Maalik
[4] Madda Olii-fuula 90
Concise Presentation of the Fiqh– fuula 395


text:
Qophiin leenjii kunis gaafa guyyaa Mudde 9 fi 10/2014tti galma walgahii Yuunivarsiitii Odaa Bultum keessatti yaada ka’umsa “:leenjiin koorsii madaqinsaa barsiisoota haarawa bu’uura baruu-barsiisuu itti fuufinsa qabuuti’’ jedhuun gaggeefamera.
Adeemsa baruu-barsiisuu keessatti gaheen barsiisootaa maal akka ta’e ,waa’ee kaayyoo ,karoora ,ergama ,mul’ataafi dhuudhaalee Yuunivarsiitichaa akkasumaas carraawwan sadarkaa guddina fuula duraatti Yuunivarsiitichaan kennamaniifi dhimmi naamusa ogummaa eeguun mata-dureewwan muraasa leenjichaa ta’uun isaanii ibsamera.
Kaayyoo guddaan leenjii kanaa barsiisonni odeeffannoo waliigala Yuunivarsiitichaa akka argatan isaan dandeessisuuf yommuu ta’uu, simannaa baga nagaan dhuftanii kan dabalate ta’uun isaas himameera.
Gama biraatiin qophicha barsiisonni miira kaka’umsa hojii,ofitti amanuufi kabajamummaa akkasumaas ittiquufinsa hojii akka horatan isaan dandeessisuun galmaan gahinsa kaayyoo Yuunivarsiitichaaf shoora olaanaa taphachuu akka danda’u ibsameera.
Dabalataan leenjichi naannoo mijataa baruu-barsiisuu uumuu keessatti shoorri isaa olaanaa ta’uun isaa ibsameera.
Kan qopheessee: Daareektooreetii Qunnamtii Ummataafi Alaa Yuunivarsiitii Odaa Bultum
Mudde, 12/2014


text:
Simannaa WBO: 'Koreen araaraa, waraana na jalatti diigaa jira'
Koreen araaraa Abbootii Gadaa Waraana Bilisummaa Oromoo simachuuf gara lixaatti bobba'e waraana diigaa jira jechuun ajajaan WBO Zoonii Lixaa Kumsaa Dirribaa (Marroo) BBC'tti hime.
Koreen araaraa kun ana dubbisuuf fedhii hin qabu jedha Marroon.
"Bilbila karaa adda addaa argataniin dhunfaa dhunfaan dubbisanii waraana diiguu irratti xiyyeeffatani" jechuun komata.
Barreessaan koree araaraa obbo Jawaar Mohaammad garuu ajajoota waraanaa argachuuf koreen carraaqqii guddaa taasise, koreen araraa nu dubbisuuf fedhii hin qabu kan jedhu dhugaa miti jechuun BBC'tti himeera.
Abbootiin Gadaa Lixa jiran ajajaa Zoonii Dhihaa dubbisuuf yaalaa akka turanis fuula 'Facebook' isaa irratti barreessee ture.
Akka Marroon jedhutti garuu kun dhugaa miti.
"Miidiyaa irratti na argachuuf yaalanii akka hin milkoofne dubbatu, qabatamaan garuu ana arguu dhiisanii waraana ana jala jiru tokko tokkoon diigaa jiru" jedha.
"Kallattii adda addaan isaan arguuf yaalee itti hin mikoofne" jechuunis dubbata.
''Hogganoota ABO qabanneeti kan deemne. Ajajaa waraanaa naannoo san jiru qunnamuudhaaf ijibbaata guddaa godhani. Haalli sun mijatuu hin dandeenye. Nu arguu hin barbaanne kan jedhu kuni soba,'' Jawaar immoo.
Maaliif koree arguu feete?
Xalayaan Hayyu dureen ABO Obbo Daawud Ibsaa ajajoota zoonii adda addaarra jiraniif barreessan, 'meeshaa/hidhannoo keessan Abbootii Gadaafi jaarrolii biyyaaf kennitanii gara isaan jedhanitti akka sossootan' jedha.
Waamichi hayyu duree kun osoo jiru maaliif koree araaraa waliin mari'achuu barbaadde jennee gaafanneerra.
"Jaarroleen keenya waa'ee waraana kanaa biyya keessa taa'anii ija jabaatanii dubbachuu dadhabaniiru waan ta'eef, uummatni qabeenyaa isaa kana akka tikfatu jedhani" jedha Marroon.
Xalayaan hayyu dureen ABO nuuf barreessan Abbootii Gadaa simannee akka waliin mari'annu jedhuyyuu isaan nu arguus ta'e nu dubbisuu hin feene jedha.
"Harka nun micciiriinaa, yeroo nuu kennaa nu mariisisaa kanatu furmaata waaraa fida jenneenii sana gochuu hin dandeenye."
Yeroodhuma jedhame keessattillee ni fixanna nu dubbisaa jennaanis fedha dhabani jedha.
Walitti qabaan Gumii Abbootii Gadaa Oromoo Bayyanaa Sambatuu ajajaan dhihaa waamicha hayyu dureen dabarsan simatanii dhufu jennee eegaa jirra jechuun guyyaa lama dura BBC'tti dubbatanii turan.
''Ergaa hogganaan isaanii kennan hojiirra oolchan malee Jaal Marroo ani hin agarre,'' jechuun Ajajaa Waraana WBO Lixaa akka hin arganne himaniiru.
Jawaar gama isaatiin ''Waraanni ummanni Oromoo naa gali jedhun dhaabni isaa naa gali jedhun galuu dhabun nama gaddisiisa,'' jedha. Dabalataanis, koreen kuni guddaa akka carraaqeefi ''wanti nu harkatti hafe hinjiru,'' jedheera.
Waa'ee waraana warra galanii...
Waraanni dhibbeentaa 95 ammallee qawwee hidhatee bosona keessa jira jedha Marroon.
"Dhibbeentaa 95 mitii, namni tokko maqaa Oromoon qawwee qabatee bosona keessatti hafee jennaan, rakkoon Oromoo furmaata hin arganne. Wanti itti aanu qabsoo hadhooftuudha, yoon kophaa kiyyan dhaabadha ta'eyyuu," jedha.
Miseensonni waraanaa guyyoota darban simataman doorsifni adda addaa Marroo irraa nu dhaqqabaa jira jechuus haaleera.
"Gaaf isaan galan bar nuti qawwee baanneetuma bosona teenya, itti dhukaasuu dandeenya ture garuu deebinee walitti dhukaasuu hin qabnu jennee dhiifne, namni nama doorsisu tokko hin jiru" jedha.
Waraana bilbilaan akkan hin dubbisne bilbila najalaa cufanii, waraana irraa gargar na kutaniiru jechuunis komata. Kun qaama shira qabsoo Oromoo irratti raawwatamaa tureeti jedha.
Haal dureen gama waraana zoonii dhihaan bahe akka guutamus gaafateera.
Guyyoota sadan darban miseensonni Waraana Bilisummaa Oromoo bakkoota adda addaatti simatamaa turan.
Lakkoofsi loltoota simatamanii hin beekamne. Akka karoora koree araaraatti guyyaan simannaa har'a [Kamisa] xumurama ture.
Haa ta'u malee waraana bosonatti hafe guutummaatti simachuuf guyyaan ijibbaataa shan dabalamuu Obbo Jawaar BBC'tti himaniiru.


text:
Yaa Oromiyaa dhallii kee inni bahar achi cehe bashannanaa fii qananiin burraaqaa jiraa, inni kaan immoo mana hidhaa fii gabrummaa jalatti waadamaa jiraa……Read More »
Iyya Dabarsaa!!
Kabajamtoota Lammii Oromoo Bakkuma jirtanitti nagaan keenya kan Waaqa garaa gurraachaa tokkicha maqaa dhibbaa isin haaqaqqabu.Yeroo garaagaraatti barruulee ‘SIIFSIIN’ jedhamuufi kitaabota Afaan Oromoo hedduu maxxansiisaa …Read More »
Ali Birra – the Universal Ambassador of the Oromo Language and Culture
Written by: Mekkonen Taddese Mekonnen Part One —————– Ali Birra is a virtuous creative singer. His melodies are rooted in Oromo culture. His lyrics are …Read More »
Hanggaan fannafadhu lallabee si yaamee
Suma barbbaadata lafa meeqaan deemee Oduman siif iyyuu mataan na molaawee Arriin naan facaate dullomee goollaaawe Gaara dakhan jenne dachii wali gahee laggeen meqa ceehee …Read More »
OROMTICHA MOOTII SIRBAA
Sabboonaa Oromoo Alii Mahammad Muussaa Kabajamaa namaa abbaa hujii boonsaa Mee tamuma himeetin yaabo mee tam dhiisaa? Barreeffamteen-dhumtu seenaa fi faaruunsaa Xiqqon irraa himaa yaa …Read More »
Nama Hedduutti Sagantaa Dargaggootii Oromoo Ganna 50essoo Alii Birraa Sirba Itti Jalqabe Ulfeessuuf Qopheessaniif MN Yaahuutti Jira
Ganna 50essoo Ulfinna Sirba Alii Birraa Adoolessa 2, 2013, WASHINGTON, DC (VOA Afaan Oromoo) — Eeegee maqaa sirbaa itti baasan malee silaa maqaan warri baaseef, …Read More »
Akkaan yoo mirriysan malee
NAMNI BARREESSE:- DR/MOHAMMED RASHAAD ABDULLEE Akkaan yoo mirriysan malee yookkaan geyraran malee afaan guddaa dhabanii walle’ee weedduu malee yookkaan taphatan melee afaan bal’aan horanii **************************** …Read More »
GOSA DARGAGGOOTA KEENYAA !!!!!!!
Gosa dargaggoota zamana keenya kanaa bakka Afuritti qoodnee laaluu dandeenya. Gosa 1ffaa. warra haraaraa ( suusii) adda addaatiin rabbiin isaan mokkore. Gosa 2ffaa. rabbiin haraaraadhaan …Read More »
SEENAA BARREEFAMA AFAAN OROMOOTIIFI SHOORA DR. SHEEK MAHAMMAD RASHAAD
Dr. Abdulsemed Mohammed Afaan meeshaa walqunnamtiiti; mallattoo eenymmaatiisi. Akeeka barruu tanaatiif meeshaa walqnnamtii tahuu isaa haafuulleeyfannu. Meeshaa walqunnamtii hoggaa jennu moggaalee lama walitti fida; akka …Read More »
Waamicha waligayii Tokkummaa Barattoota Oromoo Jarmanii (TBOJ)
Adeemsa hojii TBOJ fi haala qabsoo bilisummaa Oromoo irratti mariyachuuf koree hojii geggsituun gaafa Waxabajjii 22 (sanbata duraa) bara 2013 waaree boda saatii 14 :00tti magalaa …Read More »


text:
LibreOffice 7.4 Help
Galmee barruu fi wardiicha lameenuu bani.
Naannoo wardii garagalchuu barbaadduu fili.
Bakkicha filatameetti akeekiiti qabduu hantuutee dhiibi. Yeroo gabaabaaf qabduu hantuutee dhiibiti tursiiti, achii naannoocha garakeessa galmicha barruutti harkisi.
Erga takkaa qareen bakka ati naannoo wardii galchuu barbaaddu teessifamee, qabduu hantuutee gad lakkisi. Naannoon wardii akka wanta OLE tti saagama.
Yeroo kamiyyuutti wanta OLE filattee gulaaluu ni dandeessa.
Wanta OLE gulaaluuf, isa irratti lama cuqaasi.
Alternatively, select the object and chooseor choose from the context menu. You edit the object in its own frame within the text document, but you see the icons and menu commands needed for spreadsheets.
Wanticha OLE galmee maddaa banuuf Bani fili.


text:
Omishni qamadii waqtii bonaa jallisiin Naannoo Oromiyaa keessatti kilaastaraan omishamaa ture bakka hoggantootni Naannoofi Federaalaa argamanitti Guraandhala 15/2012 daawwatame.
Omishni qamadii Godinaalee Oromiyaa adda addaa keessatti omishamaa ture keessaa kan Godina Arsii Aanaa Jajuu gandoota Huroota Dooree fi Huroota Alaagaa lafa heektara 700 irratti omishame daawwatameera.
Kan aanaa kanaa qofti haa daawwatamu malee omisha bonaa bara kanaatiin Godinaalee Oromiyaa afur keessatti lafa heektara 3672 omishuun danda’ameera.
Hojiileen omisha qamadii kunis deeggarsaa ogummaafi teeknikaa Inistiitiyuutii Qorannoo Qonna Oromiyaa kennaa turaniifi jiraniin sadarkaa amma gahame kanarra gahamuun danda’ameera. Keessumattuu milkaa’ina hojii kanaaf qorattootnii fi qaamoleen deeggarsa taasisaa turan galanni isaanii daraan olaanaadha.
Dabalataanis, daarektaroonni qorannoo Midhaanii, Eegumsa Midhaanii fi Daarektarri Qorannoo Baay’isa Teknoolojii milkaa’ina hojii kanaaf gumaacha taasisaniif galata qabu.
Dhumarrattis, daawwannaa kanarratti argamanii haasaa kan taasisan Ministeerri Ministeera Qonnaa Obbo Umar Huseen akka jedhanitti qamadii doolara hedduu itti dhangalaafnee biyya hambaatii gara biyya keenyaatti galchinu haala omisha keenyaa jijjiirree bonaafi ganna yoo omishne yeroo gabaabaa keessatti qamadii alaa galchinu hambisuu bira taree gara biyya alattillee erguun galii irraa argachuu kan dandeenyu ta’uu ibsaniiru.
Walumaagalattis, daawwannaan adeemsifamaa tures marii paanaaliitiin goolabamuu danda’eera.
Omishni qamadii waqtii bonaa jallisiin Naannoo Oromiyaa keessatti kilaastaraan omishamaa ture bakka hoggantootni Naannoofi Federaalaa argamanitti Guraandhala 15/2012 daawwatame.


text:
Itoophiyaatti weerarri gifiraa aanaalee 30 keessatti mudate
Weerara gifiraa dhiheenya Naannoo Oromiyaatti mudateeen lubbuun namootaa darbuu Insititiyutiin Fayyaa Hawaasaa Itoophiyaa ibse.
Haanga ammaattis dhibee kanaan lubbuun namoota shan darbeera.
Akka ibsa Insititiyutichaatti sadarkaa biyyaatti dhibeen kun aanaalee 13 keessatti mullateera.
Weerarri gifiraa kun baatii Fulbaana dura akka jalqabe kan dubbatan Daarektarri Hospitaala Riferaalaa Shaashamannee Dr. Kadiir Buudee, yeroo sanatti lakkoofsi namoota dhibee kanaan qabamanii gara hospitaalaa dhufan xiqqaa turullee yeroo ammaa garuu humna hospitaalichi keessumeessuu danda'uun ol waan ta'eef qaamni dhimmi ilaalu birmachuun akka fala barbaadu qabu himu.
Baatii sadan darban keessa giddu-galeessaan dhibee gifiraan qabamanii wallaansaaf gara hospitaalaa namoonni dhufan 15 yommuu ta'u daa'ima tokko osoo hospitaala hin qaqqabiin irraa kan hafe hanga ammaatti lubbuun darbe akka hin jirre himan Dr. Kadiir.
Daarektarichi dhukkubni kun barana akka addaatti maaliif hammaate gaaffii jedhu yeroo deebisan, "Sirriitti adda baafachuuf qorannoon barbaachisullee, haalli keeniinsa talaallii sirriitti akka hojjechaa hin jirredha kan agarsiisu," jedhan.
Dhibeen gifiraa vaayirasiirraa kan dhufu yoo ta'u daa'imni tokko dhalattee hanga ji'a ja'aatti dandeettii dhibee kana ofirraa ittisuu haadha irraa waan fudhattuuf ji'a sagal irraa kaastee garuu talaallii dhibee kanaa argachuun dirqama jedha Dr. Kadiir.
Namoonni yeroo hedduu erga dhibeen kun irra turee sadarkaa hamaarra ga'ee waan gara wallaansaa dhufaniif salphaatti wallaanuuf rakkisuu mala kan jedhan Daarektarichi, dhibeen gifiraa kun mallattoowwan akka fuula irratti xaaxa'uu ykn shiffiitaan argamuu, iji diddiimachuu, funyaan keessaa dhngala'aan bahuufi yeroo sadarkaan isaa hammaataa deemu qufaasisaafi nafa madeessuudha.
Dr. Kadiir akka jedhanitti dhukubsatoonni %95 ta'an gara hospitaala isaanii dhufan daa'imman yoo ta'an ga'eessonnis ni jiru.
Sababiin dhibeen kun daa'imman irratti heddummaatu yeroo ibsanis dandeettiin dhibee ofirraa ittisuu isaanii gadi-aanaa waan ta'eef akkasumas yeroo hedduu daa'imman qulqullina isaanii sirriitti waan hin eegganneef jedhu.
"Ta'us garuu sirriitti maaliif akka daa'iman irratti cime beekuudhaaf qorannoon ni barbaachisa."
Ragaan akka agrsiisutti namoonni dhibee kanaan qabamanii wallaansaaf dhufan dabalaa waan jiruuf, akkasumallee namoonni erga dhibeen kun itti cimee sadarkaa fayyaa walxaxaa ta'e keessa galanii waan dhufaniif qaama dhimmi ilaallatu hunduu xiyyeeffannaa barbaachisu akka kennuuf himan.
Namoonni du'an sadi kanneen aanaalee weerariichi keessatti ka'e 30n keessa kan jiraatan ta'usaaniifi Eeggataa Daareektara Insitiyutii Fayyaa Hawaasaa Itoophiyaa chaa Obbo Masfin Wasan BBC'tti himaniiru.
Akka Obbo Masfin jedhaniittis, aanaalee 30 kunneen naannoolee jaha; Ormoniyaa, Amaaraa, Ummattoota Kibbaa, Afaar, Somaalee fi Tigraay keessatti argamu.
Kanneen keessaayis irra caalaan aanoolee baadiyaa weerara kanaatiin miidhaman naannoo Oromiyaa, Amaaraafi Ummattoota Kibbaa ta'usaanii himan.
Obbo Masfin dabaluun akka jedhaniitti, eddoowwan wareerri dhukkuba gifiraa kun keessatti babalates kanneen tamsaasi talaallii baayyinaan hingaggeefamneetti jedhaniiru.
Akka Obbo Masfin jedhaniitti yoo ta'ee, torban kana qofaatti namoonni gifiraan qabaman 228 galmaa'u beekameera.
Ragaan motummoota Gamtomanii akka mul'isuutti ammoo, Itoophiyaatti weerarri gifiraa kan ka'ee ture baatii Sadaasaa keessa ture.
Baatii Eblaa darbee keessa ammoo naannoolee Oromiyaafi Somaaleetti sababii gifiraatiin lubbuun namootaa darbuu gabaasuun keenya ni yaadatama.
Tibba sanattis naannoo Oromiyaatti Baalee keessatti dhukkubichi babalataa jiraachu odeeffannoon instiyutii kanarraa argamee mul'ise ture.
Akkasumas naannoo Somaalee godinaalee Shabalee, Liiban fi Jaarar jedhaman keessatti weerarich ka'u himmee ture.
Sadarkaadhuma addunyaattis lakkoofsi namoota gifiraan qabamanii dabalaa dhufuusaatiin wal qabatee bara 2018'tti qofa namoonni kuma 140 olii du'usaanii qorannoon muliseera.
Namoota sababii weerara kanaatiin lubbunsaanii darbe keessaayis irra caalaan isaanii daa'imman umuriisaanii waggaa shanii gadii ta'u himama.
Oggeeyyiin fayyaas dhukkuba akka salphaatti talaalliin ittisuun danda'amuun lubbuun namootaa baduunsaa baayyee yachiisaadha jechuun haalicha ibsaniiru.


text:
Mootummaan Itiyoophiyaa gargaarsi namoomaa akka naannoo Tigiraay dhaqqabu gochuuf waadaa seene kabajuu qaba, jechuun Amnestii Internaashinaal, ibsa har’a baasee gaafatee jira.
Mootummaan Itiyoophiyaa, hojjetoonni gargaarsaa akka naannoo Tigiraay, bakka uummatni gara miliyoona sadiitti lakkaaaawamu sababaa waraaansaan miidhamee gargaarsa barbaadu seenan, bal’inaan eyyamuuf waadaa seenuu isaa ilaalchisuun jaarmayaan isaanii ibsa kana baasuu isaa – Amnestii Internaashinaalitti Daarektarri itti-aantuun Afrikaa Bahaa, Gaanfa Afrujaa fi Biyyoota naannoo Haroo guguddaa – Saaraa Jaakson ibsanii jiran.
“Baatiilee sadeen dabraniif, gidiraan namoomaa guutummaatti Tigiraay keessatti dhaqqabe, mootummaa karaa ittiin seeninsaa kennuu dhabuu irraa, tajaajilli interneetii fi bilbilaa cituu irraa otuu hin beekamiin ture,” ka jedhan, hooggantuun Amnestii Internaashinaal kun, “aangawoonni mootummaa Itiyoophiyaa akka akka hojjetoonni gargaarsa namoomaa fi ka mirga dhala-namaa uummata Siivilii Tigiraay keessaa jireenyi isaanii waraansaan mancahe dhaqqaban gochuuf, wanneen barbaachisan hunda raaw’achuu qaban, jechuun hubachiisan.


text:
Qaama namaa keessaa kan yoo murame deebi’ee biqilu beeytuu?
Tana Quba Qabduu?
Qaama ilma namaa keessaa isa kamtu haalaan barbaachisa jennee osoo gaafannee namuu Onnee jedhee deebisuu mala. Dhugaadha onneen wiirtuu qaama keenyaati. Haatahu malee qaamoleen dirqama barbaachisan kan isaan malee jiraachuu hin dandeenye hedduudha. Tarii qaamonni akka harkaa fi miilaa, akkasumas gurraa fi ijaa waa nurraa hir’isan malee du’aaf nu hin saaxilan taha. Haatahu malee qaamoleen gariin fakkeenyaaf, onnee, tiruu, somba, sammuu fii kalee malee jiraachuun hin dandayamu. Barruu tanaan qaamolee ijoo tahan kanneen keessaa waahee tiruu qabxiilee muraasa isinii dhiheessina.
Tiruun dalagaan dhibbaan laakkawamu dalaydi
Ogeeyyonni hedduun akka himanitti dalagaa tiruu lakkaawanii fixuun ulfaataadha jedhu. Sooratni nuti soorannu gara anniisaatti kan jijjiiramu tiruu keessatti. Anniisaan kun bifa Gilaaykoojiniitiin kan kuufamu yoo tahu, yeroo barbaachisutti tiruun Gilaaykoojiina kana gara Gulukoosii jijjiiruun qaama keenya keessa facaasti. Dabalataan tiruun qulqulleessituu balfaati. Wasaka farshoo keessa jiru dhimbiibdee gara alaa kan baastu tiruudha. Seeliin dhiiga adii walakkaan tiruu keessatti argama. Kanaafuu baakteeriyaa fi wantoota qaama keenya miidhuu dandayan ajjeestee qaama keenya keessaa kan baastus tiruudha. Walumaa galatti bifa Kanaan ogeeyyonni gariin dalagaa Tiruu laakkayanii 500 caalchisu.
Qaamota ilma namaa keessaa guddinaan sadarkaa lammaffaarratti kan argamtu tiruudha
Tiruun dardara tokkoo Avreejiidhaan kilograama 1.5 ulfaatti. Kunis qaama keessoo ilma namaa Organs keessaa gogatti aanee sadarkaa lammaffati. Gama biraatiin dhiiga qaama keenya keessa jiru keessaa parsantii 10 kan tahu tiruu teenya keessatti argama. Dabalataan hadhooftuu balfa qaama keenya keessaa qulqulleessee baasu tiruutu oomisha.
Tiruun qaama eenyummaa lama qabduudha
Tiruun akkuma kalee, onnee, garaachaa fi sombaatti qaama tokko. Qaama dalagaa dhuunfaa mataa isii qabduudha. Kan waan Rabbiin ajaje dalaydu jechuudha. Kun eenyummaa duraa tiruuti. Dalagaa dhuunfaa itti kennamee fi maqaan dhuunfaa isii kan tiruu jedhamu kana. Haa tahu malee gama biraatiin ammo tiruun akka xannachaattis ni tajaajilti. Xannacha jechuun seeliiwwan garagaraa kan qaama keenya kutaa garagaraa keessatti argamuu fi keemikaalota adda tahan maddisiisaa qaama keenya tajaajiluudha. Haala kanaanis tiruun keemikaala addaa maddisiisaa qaama keessa facaasuudhaan akka seelii xannachaattis ni tajaajilti.
Qaama ilma namaa keessaa inni yoo muramee deebi’ee guutumaan guututti margu Tiruu qofa
Yeroo heddu nama tiruu arjoome yoo jedhamu dhagahuu hin ooltan. Dhugaadha namni lubbuun jiru tiruu isaa walakkaa muree namaaf arjoomuu dandaya. hin yaaddawinaa qaamni ajaa’ibaa dalagaa dhibbaan lakkaawamu dalaydu tun torbaan lama keessatti deebitee mayruun akka haarayaatti guutuu taati. Namni tiruun isaa miidhamtee tiruun nama biraa irraa muramtee isa keessa kayamtes, torbaan lama keessatti tiruu fayya qabeettii guutuu qabaachuu dandaya. Gabaabinaan tiruun teenya akkuma lootuun yoo eegeen irraa muramte deebistee biqilchitutti, yoo qaamni isii irraa murame deebistee biqilchiti. Kun ajaa’ibuma hin jettanii ree?
Qophii: Abuu Ibtisaam


text:
Raashaan kutaalee yukreen keessaa 4 ofitti dabaluu ishee guyyaa labsitee kabajuuf saganteeffatteetti, kokolaataan gargaarsa dhala namaa fe’anii turan magaaloota Zaprojiyaa fi Mikolaayv cinatti Raashaan haleelaman.
Angawoonni akka jedhanti yoo xiqqaatenamnii 23 ajjeefamanii kanneen biroon 28 zaprojiyaa cinattikan mada;an yoo ta’u, Mikolaayiv keeessatti immo yoo xiqqaate 3 ajjeefamanii 12 mada’anii jiran.
Konkolaattonni maatiwwan firrottana isaanii naannoo to’annaa jala jiru keessaa baraarsuuf adeema turan akka keessa jiran ibsamee jira.
Pirezidaantiin Raashiyaa Vilaadmiir Puutiin labsii naannoolee Doneesk, Luhansk, Kiirsan fi Zaprojiyaa of keessatti hammate Jimaata har’a mallatteessuuf jiran namoonni hedduun akka seeraan alaatti ilaalan.
Ayyaanni kun Moskoo keessatti konsartii fi hiriira gaggeeffamuun kan kabajamu ta’uu ibsameera.
Pirezidaantiin Yukireen Volodymyr Zelenskyy deebii kanaaf kennaniin, Kamisa kaleessaa walgahii ariifachiisaa qondaaltota isaanii olaanoo hundaa akka gaggeeffamu gaafataniiru. Manni maree nageenyaa fi ittisa biyyoolessaa kan Yukireen Jimaata har’a walga’ii taa’a.Gama kaaniin biyyi Finlaand daangaa Raashaa waliin qabdu cuftee jirti.
Barreessaan Muummichii tokkummaa Mootummootaa Antooniyoo Guteerees kutaaleen kun arfan akka kan Raashaa ta’anti labsuuf karoorfamuu isaa cimsinee balaaleffanna, kan seeraan alaa waan ta;eefis fudhatamas hin qabu jedhan.


text:
Prezidaantiin Afrikaa Kibbaa Jaakob Zumaa haasawaa biyyooleessaa kan waggaa Kamiisa fullee keenyaa gochuuf turan yeroo biraatti darbee jira.Kunis prezidaantichii aangoo akka gadhisaniif caalaatti dhiibbaa gochuuf deema.
Haasawaan Zumaa kan silaa Kamiisa dhuftuutti saganteeffamee ture hafuu afaan yaa’ii paarlaamaa Baleka Mbetetu oduu gabaastootaaf Keep Taawon keessaatti ibse.
Haala siyaasaa mija’aa ta’e paarlaamaa keessatti uumuuf jecha yeroo barbaanna jedhan.Zumaan baatii Muddee dabre hoggantummaa paartii biyya bulchaa jiru ANC irraa eega kaafamanii booda aangoo akka gadhiisaniif dhiibbaan itti jabaataa jira.
Prezidaantummaan Zumaa kan malaamaltummaan guutame waan ta’eef jecha itti aanaa isaaniitu paartii Afrikaa kibbaa bulchuu hogganaa jira.


text:
Berhanu Hundee
Galanni Fincila Diddaa fi Xumura Gabrummaa uummata Oromootiin keessumaayuu immoo Qeerroo Oromootiin godhameef haa ta’uu, DhDUOn (OPDOn) durii sun hirriibarraa dammaqxee; ofhaaromsus eegaltee jirti. Adeemsa haaromsaa kana keessatti maqaan, faajjii fi faaruun dhaabichaa akka jijjiirames labsanii turan. Kaayyoo dhaabichi ittiin hundeeffame laalchisee, jijjiiramuu isaa ani quba hin qabu. Jijjiiramee yoo ta’e kaayyoon isaanii haaraan maal akka ta’e hin beeku jechuu kooti. Jijjiiramni godhamu kamuu uummataaf kan tolu yoo ta’e, deeggaramuu fi jajjabeessamuus qaba jedheen amana. Haa ta’u malee, jijjiiramni DhDUOn (amma PDOn) godhaa jiran yookaanis immoo adeemsi isaanii kun hangam uummata Oromoo akka fayyade yoo laalle, waa hedduu gaafii keessa galcha.
Barreeffama kana keessatti adeemsa PDO keessatti waanan hubadhe tokko tokko kaasuun barbaada. Dhimmi ani kaasuu barbaadu gaafiilee armaan gadii wajjin walqabataa yoo ta’u, garuu mata-dure muraasaan walitti qabee dhiyeessuun yaala.
- Jijjiirama PDOn godhaan jira jedhu kanarraa uummatni Oromoo hangam bu’aa ykn faayidaa argate?
- Miidhamni uummata keenyarra gahaa ture sun har’a dhaabbatee jiraa? Nagaa fi tasgabbiin uummata Oromoo eegamee/eegamaa jiraa?
- PDOn Oromiyaa keessatti filmaatni haqa ta’e tokko akka godhamu haala mijeessaa jiraa?
- Jaarmayoota mormitootaa (morkitootaa) wajjin dhimma Oromoorratti hangam hojjechaa jiru?
- PDOn dhugumatti dirree siyaasaa babal’isanii filmaata dhugaa ta’e tokko keesatti hunduu walqixxummaadhaan akka waldorgoman hojjechaa jira moo jijjiirama haqaa fakkeessee duubaan garuu fedhii isaanii guutuuf jiru?
- Dhugumatti filmaataaf hojjechaa jiru moo mootummaa Oromiyaa ta’anii itti fufuu barbaadu? Filmaatnuu godhamuuf deema moo hafuu ykn turuu danda’a?
Bu’aa, nagaa fi tasgabbii uummatni Oromoo argate laalchisee
Dhugaa dha, akkuma jedhamaa ture fi hunduu dubbachuu danda’u, hidhamootni mana hidhaatii bahan, LYM uummatarraa ka’e, jaarmayootni fi namootni dhuunfaa biyyatti galan fi k.k.f akka jijjiiramaatti ykn bu’aa argameetti kaasuun waanuma argamuu dha. Kuni immoo wareegama ulfaataa uummatni Oromoo ittikaffalen dhufe malee waan jaarmayaan tokko fidee miti. Jijjiiramni himaman kun akkuma jiraniti ta’anii, garuu yoo dhugaa haa dubbannu jenne, har’allee uummatni Oromoo nagaa fi tasgabbii argatee hin jiru. Har’as akkuma kaleessaa uummatni keenya dhiigaa, ajjeefamaa fi qayee fi qabeenya isaarraa buqqa’aa jira. Egaa, erga nagaan uummata keenyaa hin eegaminii bu’aan argame fi jijjiirama guddaatu dhufe wanti nama jechisiisu maali? Itoophiyaadhaaf akka biyyaatti jijjiirama gudaatu mul’ate; garuu Oromoof haalli jiru akkuma durii sana. Dhugaan hadhooftus amanuu fi liqimsuu qabna.
Dirree siyaasaa babal’isuu fi filmaata haqaatiif qophii godhuu laalchise
Jaarmayootni mormitootaa biyyatti galanii hanga danda’ametti bilisummaadhaan socho’aa akka jiran ni dhaga’ama. Haa ta’u malee, jaarmayoota Oromoo laalchisee hagam dhugaadhaan fedhii uummata bal’aa Oromoo guutuuf waliin hojjechaa jiru kan jedhu gaafii guddaa dha. Kallattiidhaanis ta’ee al-kallattiidhaan; dhoksaadhaanis ta’ee ifatti waldura dhaabbachuun mul’achaa jira yoon jedhe dhara waan ta’u natti hin fakkaatu. Jaarmayootni keenya garee barbaadanitti walitti dhufanii tokkoomuun waan simatamuu qabuu dha. Fakkeenyaaf, dubbiin kun hangama akka lafa qabate beekuun rakkisaa ta’ullee, ABO fi KFOn waliin hojjechuuf waliigaltee godhuun hunda keenyaa gammachiisee jira. Karaa biraatiin immoo jaarmayootni Oromoo kan akka ATWO, ABO-Tokkoome fi ADO sadeen kun PDO waliin akka tokko ta’an ykn ta’uuf deeman dhaga’amee jira. Haa ta’u malee, wanti anaaf ifa hin ta’in tokko garee lamaan kun humna Oromoo cimsuufi moo waldura dhaabbachuuf deemu laata? kan jedhu dha.
Akkuma dhihoo kana dhaga’ametti, PDOn namootaaf muudama taayitaa godhee jira. Isaan kana keessaa tokko tokko hoggantoota jaarmayoota Oromoo ATWO fi ABO-Tokkoomee ti. Akkuma baddaatti ibsame, jaarmayootni kun PDO wajjin walittibaqanii yoo ta’e, as keessaa namoota gara MNOtti fiduun rakkoo hin qabu. Haa ta’u malee, gochaan kun hanga filmaatni godhamutti yeroo ce’umsaa kana keesatti mootumicha cimsuuf moo mootummaan kun fuuldrattis akka ittifufamu barbaadamee ti? Moo filmaata dhufu keessatti garee cimaa tokko ta’anii as bahuufi? Moo dhugaa dubbachuuf jaarmayootni Oromoo lama kan uummata biratti baay’ee jaalataman ABO fi KFOn waliin hojjechuuf waliigalteerra gahuun isaanii kan hafan yaaddessee ta’inaa laata?
ABO fi WBO hiikkachiisuu laalchisee
Waayeen WBO hiikkachiisuu kun dhimma baay’ee rakkisaa fi walmormisiisaa ta’ee haasa’amaa jira. Waliigaltee ABO fi Mootummaa jidduutti ta’e ykn ta’urratti hundaa’uudhaan kan waan kana murteessu ABO ta’ullee, ani akka nama dhuunfaatti, akkuman barreessaa tures, WBO hiikkachiisuun nagaa fi nageenya Oromootiif gaarii hin ta’u jedheen amana. Kun ABOf dubbachuu osoo hin taane, yaada fi laalcha dhuunfaa kiyyaa ti. Dhugaa dha dhimmi kun rakkisaaa akka ta’e naaf gala. Sirna diimookraasiin dhugaa keessa jiru tokko keessatti hidhattootni lama walbira jiraachuun hin danda’amu hin hayyamamus ta’a. Haalli Itoophiyaa keessa jiru garuu kan wabii hin qabne waan ta’eef, gama tokko hiikkachiisuun gaaga’ama hamma kana hin jedhamne fiduu danda’a. Waayee kana waanuma seenaarraa arguu dandeenyuu dha, Fakkeenyaaf waan bara 1992 ta’e haa yaadannu.
Ani Oromoo jidduutti rakkoon akka uumamu barbaadee osoo hin taane, dhugaa lafarra jiru haa laallu yoo jenne, PDO keessa namootas ta’ee gareen WBOn akka jiraatu hin barbaadne jiru. WBOn biyyatti galee dhiisii, yeroodhuma mariin Asmaraatti godhamaa ture sanaayyuu warri waan kanatti hin gammadin PDO keessa lakkoofsi isaanii xinnaa hin turre kan jedhutu dhagahamaa ture. Wanti barreeffamaan argaa turre tokko tokko shakkii kana ifa taasisu. Waan ta’eef, gareen jibba ABO fi/ykn WBO qaban kun PDO keessatti mormii waan qabaniif, sababa kanaan dhiibbaa godhanii akka WBOn hiikkatu taasissuf tattaafachaa jiru. Ammaaf itti fakkaatee ta’a malee, WBOn jiraachuun Oromoo kamiifuu balaa hin ta’u. Nageenya Oromootiif wabii ta’a malee WBOn ilmaan Oromoo miidhuuf hidhaannootti hin seenne. Dhugaan kun maaliif hubatamuu dadhaba? Moo yoo WBO fi ABOn cimaa deeman PDOf yaaddoo dhaa? Maaltu isaan yaaddesse?
Egaa, barreeffama kiyya gara xumuraatti fiduuf, dhaamsi Oromummaa ani PDOtiif carraa kanaan dabarsuu barbaadu, akka durii sanatti laaluu fi yaaduu akkasumsa tooftaa dur barame sanatti fayyadamtanii waan hin taane; waan booda isinillee miidhuu danda’u dalaguurraa ofqusadhaa. Dhimma Oromoorratti haalduree tokko malee jaarmayoota Oromoo wajjin waliigalaa. Hanga jaarmayaa MNO taatanitti kan dabre dabree, kana booda uummata keenyarra miidhaan akka hin geenye hojjedhaa. Uummata keenya waraana irratti banamu irraa ittisaa. Uummata kana bulchaa jirra jettanii kan amantan yoo ta’e, nagaa fi tasgabbii uummata Oromoo eegaa, eegsisaa. Jaarmayoota Oromoo wajjin garaa qulqullinaan waliin hojjedhaa. Yoo waan jedhame kana hundaa hin goone, booda kan itt rakkatu eenyu akka ta’u hin dagatinaa.
Ulfaadhaa!


text:
Ityoo-Telekoom tajaajila ‘Teelee Kilaawud’ eegalchiise
Finfinnee, Onkololeessa 17, 2015(FBC)- Ityoo-Telekoom tajaajila ‘Teelee Kilaawud’ jedhamu eegalchiise. Tajaajilichaan dhaabbileen ragaalee garaagaraa daataa beezii Ityoo-Telekoom irraa…
Hoggantoonni dhaabbilee Istaatistiiksii biyyoota Afrikaa adda addaarraa dhufan Godaambaa Saayinsii…
Finfinnee, Onkololeessa 16, 2015 (FBC) – Hoggantoonnii fi ogeeyyii olaanoon dhaabbilee Istaatistiiksii biyyoota Afrikaa adda addaarraa dhufan Godaambaa Saayinsii daawwataniiru. Daawwannaa…
Dhaabbileen lameen kaffaltiin tajaajila galmeessaafi eeyyamaa daldalaa gama Teeleebirriin akka…
Finfinnee, Onkololeessa 14, 2015(FBC)- Ityoo-Telekoomiifi Ministeerri Daldalaafi Walitti Hidhamiinsi Naannawaa kaffaltiin tajaajila galmeessaafi eeyyamaa daldalaa Teeleebirriin akka…
Tajaajiloonni mootummaa 326 ‘Online’ laatamaa jiru
Finfinnee, Onkololeessa 10, 2015 (FBC) – Tajaajiloonni mootummaa 326 Onlaayiniin kennamaa jiraachuu Ministeerri Innooveeshinii fi Teeknooloojii beeksiseera. Ministeerri Dhimma Alaa fi…
Naayiroobiin Awutoobisii jalqabaa humna Elektiraan hojjetu ifoomsite
Finfinnee, Onkololeessa 10, 2015 (FBC) – Magaalaan guddittii Keeniyaa Naayiroobiin Awutoobisii jalqabaa humna Elektiraan hojjetu ifoomsiteerti. Magaalaa magariituu iftuu jedhamuun kan…
Ityoo – Teeleekoom Giddugala Tajaajila Diijitaalaa haaraa hojiirra oolchuu ifoomse
Finfinnee, Onkololeessa 8, 2015 (FBC) – Ityoo – Teeleekoom Giddugala Tajaajila Diijitaalaa haaraa (Cloud based Contact center Solution) jedhamu hojiirra oolchuu ifoomseera. Giddugilichi…
Konfirensiin Intalajensii Arteefishaalii Paan Afrikaa Finfinneetti baname
Finfinnee, Fulbaana 24, 2015 (FBC) – Konfirensiin Intalajensii Arteefishaalii Paan Afrikaa Finfinneetti banameera. Muummeen Ministiraa FDRI Abiy Ahimadii fi Itti aanaan Muummee Ministiraa…
Teeslaan roobootii gochaalee garaagaraa raawwachuu danda’u ifoomse
Finfinnee, Fulbaana 23, 2015 (FBC)- Dhaabbanni Ameerikaa Teeslaan roobootii si’a tokkotti gochaalee garaagaraa raawwachuu danda’u ifoomsuu gabaafame. Roobootichi miilaan adeemuu, harka…
Ityoophiyaatti Sagantaan “Meetaa Buust” eegale
Finfinnee, Fulbaana 12, 2015(FBC)- Dhaabbanni Meetaa Ministeera Hojiifi Ogummaafi Miidiyaa Samar waliin ta’uun sagantaa diinagdee deeggaru “Meetaa Buust” jedhamu guyyaa har’aa…
Chaayinaan bu’aa qorannoo saayinsaawaa Maarsirratti gaggeessitee ifoomsite
Finfinnee, Fulbaana 9, 2015 (FBC) – Chaayinaan bu’aa qorannoo hawaa Maarsirratti gaggeessitee ifoomsiteetti. Bulchiinsi Hawaa Biyyaalessaa Chaayinaa (CNSA) bu’aa ifoomseen…


text:
Kan biyya waraanaan bututte Sudaan kibbaa keessa jiru gareen ripxe loltoota haaraa biyyattii fi lammiiwwan Sudaan kibbaa biyyootii alaa keessa jiraatan biratti deggersa sadarkaa ol aanaa argatee jira.
General Faiz Ismail Futu, taayitaa isaanii kan garee ripxe loltoota beekamaa SPLM keessaa gad dhiisanii National Salvation Front jedhamutti kan makaman ta’uu torban kana beeksisan.
Kan US keessa maadheffatan dura taa’aan SPLM duraanii Ladu Jada Gubek kaleessa VOA waliin gaaffii fi deebii geggeessaniin isaaniif miseensonni angawaa ol aanaa garee haaraa NSFtti makaman.
Jaadaan dandeettii prezidaant Salva Kiir hookkara Sudaan Kibbaa keessaa dhaabsisuuf qaban irraa amantaa hin qabu jedhan.
Mootummaa SPLM kan prezidaant Salvaa Kiir Mayaardiitiin hoogganamu dimokraasii irraa gara abbaa irrummaatti, walabummaa irraa gara hacuuccaatti, qixxummaa fi hirmaannaa uummataa irraa gara—tti sabboontummaa irraa gara gosummaatti nageenya irraa gara waraanaatti jijjiirame jedhan.


text:
Fulbaana 13/2015 (TOI) Hoogantoonni mootummaa olaanoo federaalaafi naannoo kibbaa oomisha gannaa godina Guraagee aanaa Sooddoo daawwachaa jiru.
Hooggantoonni kunneen kan daawwachaa jiran aanaa Sooddoo ganda Solloqqee lafa heektaara 500 qamadii qonnaan bulaan oyiruu walitti aanutti oomishaa jirudha.
Itti aanaa bulchaan aanichaafi itti gaafatamaan itti gaafatamaa waajjira qonnaa ob. Birhaanuu Battee aanaa Sooddootti lafti heektaarri kuma 35 ol midhaan gosa addaddaatiin misoomaa akka jiru dubbataniiru.
Midhaan akka xaafii, qamadii, boqqoolloofi kanneen biroo oomishamaa akka jiran eeranii, dhibbantaa 75 kan ta’u, waliin kan misoomaa jiru ta’uu dubbataniiru.
Oomisha gannaaraa midhaan kuntaalli miiliyoona 1 tuqaa 4 akka eegamu ibsaniiru.
Ministirri jallisiifi naannawoota gammoojjii injiinar Ayishaa Mahaammad, ministirri dubartootaafi dhimma hawaasummaa doktor Ergoogee Tasfaayee, ministirri magaalaafi bu’uura misoomaa adde Caaltuu Saanii akkasumas itti hooggaatoonni olaanoo mootummaa daawwannaa kana irratti hiraachaa jiru.
Bakka bu’oonni ministeera qonnaa, itti aanaa itti gaafatamaa biiroo qonnaa naannoo kibbaa ob. Admaasuu Awwaqaa, bulchaan godina Guraagee ob. Mahaammad Jamaaliifi hooggantoonni biroo daawwannaa kanarratti argamaniiru.


text:
Dhaabbiileen Amantaa warra wangeelaa Daa’imman warra naannoo Soomalee irraa buqqifamanii irratti xiyyeefatanii socho’aa jiraachuun beekame
Dhaabbileen Amantaa warra wangeelaa Daa’imman muslimaa kanneen naannoo Soomalee irraa buqqifamanii Oromiyaa iddo gara garaa keessa qubsiifaman irratti xiyyeeffachuun socho’aa kan jiran tahuun beekame. Dhaabbileen warra amantaa Kiristaanaa kunniin Mishinaroota biyya alaa waliin tahuun daa’imman isinii guddifna jechuun maatii isaanii irraa addaan baasuun amantaa isaanii barsisuu kan jalqaban akka tahe maatiin isaanii himan.
Ammas dhaabbanni warra mishinarii tokko naannoo qubsumaa 11 irraa daa’imman 5000 fudhatee guddisuuf propozaalii qopheessee sochii kan jalqabe tahuun beekameera. Daa’imman Aadaa fi Amantaa dhaloota isaanii barataa guddachuun mirga tahee osoo jiru, rakkoo ummanni kun keessa jiru sababeeffachuun duula kufrii dhaabbileen kun raawwachaa jiran hawaasni muslima dammaqee akka hordofu waammichi godhamee jira.
Hawaasni muslimaa daa’immaanii fi ummata kanaa iddoo diinii isaanii itti baratan mijeessuu fi maatii sababa rakkootiin ijoollee isaanii dabarsanii kennaa jiran gargaaruun dirqama Islaamummaa akka tahe hayyuun seena Ustaaz Ahmaddiin Jabal dhaamaniiru.


text:
Sooma Gooftaa (Sooma Guddicha (ዓቢይ ፆም)
Sooma Gooftaa (Sooma Guddicha (ዓቢይፆም)
Dn Gulummaa Addunyaan
Fulbaana 15/06/2009 B.A
Sooma Gooftaa kan jennu kun Sooma labsii torban Mana Kiristaanaa Ortodoksii Tawaahidoo keessaa isa tokko dha. Tsooma Gooftaa kan jedhames Gooftaan keenyi Iyyesuus Kiristoos samiirraa bu’ee foon keenya uffatee addunyaa kanarratti yeroo deddeebi’utti waan soomeef yoo tahu ,Sooma Guddichaa kan jedhame immoo sooma Gooftaan ofii soome waan ta’eefi yeroo dheeraaf kan soomamu waan tahefi dha.
Gooftaan keenyi Iyyesuus Kiristoos eega harka Yohannisitti cuuphamee booda hojiiIsaa jalqabaa kan taasifate sooma dha. Nutille jalqaba hojii keenya hundaa sooma akka goonu barumsafi fakkeenya guddaa nuuf ta’eera. Gooftaan keenya Iyyesuus Kiristoos sooma kanarraa kan fayyadamu waan tokko osoo hin qabaatiin kan soome yoo tahu, nuti immoo faayidaa guddaa kan irraa argannu waan ta’eef soomuu qabna. Abbootiin keenya illee duuka bu’oonni eega Gooftaan keenya gara samiitti ol baheen booda hojii isaanii jalqabuun dura soomaan eegalu. Gooftaan keenyas duuka bu’ootni Isaa yeroo Inni isaan irraa adda bahu akka sooman dubbateera. Mat 9:15.
Gooftaan keenyi Iyyesuus Kiristoos guyyoota afurtama Gadaamii Qorontositti yeroo soomu sanatti qormaanni seexanarraa dhiyaatee ture. Hoogganaa biyya lafaa kanaa kan ta’e seexanni Gooftaa keenya Iyyesuusiin cubbulee guguddoo kan ta’an sadiin qoreera. Mat 4:1-10. Gooftaan Keenyis qormaatilee seexanni fide hunda injifateera.
Sooma guddicha jennee inni soomnu kun guyyoota 55 ni tura. Gaaffiin asirratti ka’u tokko Gooftaan keenyi guyyoota afurtama yoo soome nuti guyyoota 55 maaliif soomna kan jedhu ta’a. Sooma Gooftaa dura torbeen inni jalqabaa sooma Hirqaal jedhama. Toorban guyyoota afurtama booda jiran ammo torbee gidiraa (ሰሙነሕማማት) jedhamee soomama. Torbee kanattiis amantootni hundi Mana Kiristaanaatti argamanii sagadaafi galataan Waaqayyoon kabaju. Kanaafuu, torbeen lamaan (guyyoonni 15) yoggu keessaa hir’atan guyyoota 40 ni ta’a. Gama biraan ammoo guyyoota Sanbatafi Dilbataa yoggu keessaa hir’isnu (guyyoota kanneenitti firiiwwan beeladaa irraa soomna malee hanga sa’aatii 9:00 waan hin turamneef), guyyoonni guutummaan soomaman 40 ni ta’u.
Gooftaan keenyi Iyyesuus Kiristoos maaliif guyyoota afurtama soome?
Gooftaan keenyi guyyoota afurtama kan soome sababootni isaa baay’ee yoo ta’anillee barumsaaf fakkeenya tokko haala armaan gadiin haa ilaallu.
- Fakkeenya Raajotaati.
Raajotni kan akka Musee guyyaafi halkan afurtama kan soomee seera Oritii akkuma hojjete (Ba’uu 34:28), Gooftaan keenyis guyyota afurtama soomee seera ishee gaarii seera Wangeelaa hojjeteera. Seera Isaa kessattis hojii hunda dura soomee seera jalqabaa sooma taasise. Museen guyyoota afurtama soomee akkuma Israa’elota biyya Misiraarraa baase, Innis namoota si’oolirra kan baasu waan ta’eef.
Abbootiin raajotni guyyaa afurtama waan soomaniif Innis kanarraa hir’isee yookiin itti dabalee yoo soome warreen Kakuu Moofaa Seera ishee gaarii kan taate wangeela hin fudhannu akka hin jenneef guyyoota afurtama soome.
Eeliyaasis guyyoota afurtama soomee gara Gannataatti fudhatameera. Isinis yoo soomtani Gannatatti ni galtu jechuudhaaf guyyota afurtama soome. Raajichi Hizqi’eel cinaacha isaa tokkoon guyyoota afurtama ciisee namoota dhibba ja’a du’arraa akkuma kaase (Hiz.4:6)isinis yoo soomtani yeroo dhufaatii Gooftaa du’arra kaatanii kabaja argattu jechuudhaaf. Raajichi Izraa Suutu’eel (13፥23-25) guyyoota afurtama soomee kitaabota barreessiseera. Isinis yoo soomtani iccitiin isiniif mul’ata jechuudhaaf.
Egaan taateewwan Kakuu Moofaatti kan turan, fakkeenyummaan isaanii gara Gooftaa Keenyaatti kan mul’isani dha.
- B.Addaam mucummaa Sillaasee guyyaa afurtamatti argate balleessee waa tureef, mucummaa addaamiif akka deebisuuf dhufe agarsiisuuf guyyoota afurtamaatiif soome.
- C.Ilmaan namaa gadameessa hadhaatti guyyaa afurtamaffaatti fakkii namummaa kan argatan yookin boca namaa kan qabatani waan ta’eef, ilmaan namaa hundaaf beenyaa akka ta’e mul’isuuf.
Moggaasa Sanbataalee Sooma Gooftaa
- Zawaradee (ዘወረደ) jedhama; kunis “Kan gadi bu’e” jechuudha.
- Qiddist/ቅድስት (Qulqulleetti
- Mikuraab (Mana Kadhannaa Ayihuud jechuudha).
- Metsaagu (dhukkubsaticha jechuudha)
- Debre Zeyit (Guyyaa dhufaatiin Gooftaa keenyaa itti yaadatamu).
- Gabriheer (ገብርኄር); kuni Tajaajilaa gaarii jechuudha.
- Niqodimoos.
- Hosaa’inaa.
Sooma kana haala akkamiin haa soomnu?
Nutis sooma kana akkamiin soomuu akka qabnu Manni Kiristaanaa keenya seera nuuf keesseetti. Soomni kun kabaja guddaan kan soomamudha. Sooma kana keessatti ayyaanni kamiyyuu nyaataafi dhugaatiidhaan hin kabajamu. Sababni isaas yeroon isaa yeroo itti foon keenya gammachiifnu waan hin taaneefi dha. Yeroo kanatti gidiraa Gooftaa keenyaa yaadachuun sagadaafi kadhannaadhaan kan dabarsinudha. Abbaan ogummaa Solomoon kitaaba isaa lallabaa 3:1-8 irratti akkuma katabee kaa’etti wanti hundinuu yeroofi waqtii itti hojjetamu ni qaba.
Yeroo sooma kanaatti namni kiristinnaa kaasisuufi ayyaana dhalootaa kabaju hundi sirni isaa qofa Mana Kiristaanaatti akka raawwatamuu, nyaataafi dhugaatii qoopheessanii affeeruun garuu akka hin malle abbootiin keenya kitaaba Fithaa Nagast (ፍትሐነገስት) boqonnaa 15 irratti seera kaa’aniiru. Sababa beekamaa (Abbaan Lubbuu itti amane) malee sooma kana namni hin soomne yoo jiraate, Luba yoo ta’e lubummaa isaarraa akka haqamu, amanaa (ምዕመን) yoo ta’e immoo tokkummaa Kiristaanotaa irraa adda ba’uu akka qabus murtaa’era.
Sooma Gooftaa keenyaa kana Inni akka nuuf fakkeenya ta’uuf, hojjetee hojjedhaa jechuuf waan soomeef, nuti immoo eebba fooniifi eebba lubbuu argachuuf akka abbootiin keenya nuuf kaa’anitti seera isaa hordofnee soomun nurraa eegama. Yeroo kanatti namootaaf waan gaarii akkaa hojjenne, warra beela’an beela baasaa, warreen dheebotan dheebuu baasaa, warreen huccuu hin qabne daara baasaa, haala kanaan dabarsuu qabna. Yeroo kana jennutti immoo wanneen kun yeroo soomaa qofa kan barbaachisanidha jechuu miti. Keessumattuu yeroo soomnu immoo cimsuu qabna jechuudha malee.
Akkuma qulqullichi Yaareed jedheetti qaamni keenya hunda cubbuurraa lagachuu qaba. Afaan keenyi waan gadhee dubbachuurraa, gurri keenyi waan gadhee dhagahuurraa, miilli keenyi gara bakka gadhee demuu irraa, harki keenyi wanta yaraa ta’e tuquu irraa fi ijji keenya wanta hin malle ilaaluurraa lagachuu qaba. Kana qofa otoo hin ta’iinis wantoota hamaa ta’anirraa akkuma of qusanne, wantoota gaarii immoo hojjechuu qabna.
Sooma kana soomnee akka eebba argannu gargaarsi Gooftaa keenyaa, kadhannaan qulqulloota nurraa adda hin bahiin.Ameen!!
Madda dabalataa : http://eotcmk.org/site/2012-02-15-14-49-20/881–42
Adimtaa Wangeela Maatiwoos, Boqonnaa 4.


text:
Talaalii dhukkuuba KOOVIID-19 ittisu gosa Faayzar jedhamu kan Yunaaytid Isteetes gama Koovaaksiin Itiyoophiyaaf ergite doziin 1,680,120 dhaqqabu isaa, Finfinnee kan jiru Embaasiin Amerikaa har’a ibsee jira.
Kaayyoon keenya tokkittiin lubbuu namaa oolchuu dha kan jedhu ibsii Embaasii kun talaaliin kun iddoo lamatti qodamee Amajjii 24 fi 26 dirree xayyaaraa Bolee dhaqqabe jedha.Kunis walii galaan uummanni Amerikaa Itiyoophiyaaf Adooleessa 17 bara 2021 kaasee talaalii arjooman kan farra KOOVIID-19 Miliyoona 6.1 geesisee jira.
Weerara KOOVIID-19 xumuura itti tolchuuf gaarii fi qubsaa kan ta’e meeshaan tokko talaalii dha jedhee, Amerikaan talaalii kana Biliyoona 1.1 bittee addunyaaf raabsuuf cicha akka qabdu ibsamee jira.Haga har’atti Amerikaan talaalii Miliyoona 300 fi Miliyoona 65 biyyoota 110f arjoomuun ishee ibasamee jira.
Gara fuula duraattis, gamtaa Afrikaa fi waaltaa to’annaa dhukkubootaa kan Afrikaa waliin qindoominaan, karaa KOOVAAKS talaalii kana ardiitti keessatti waliin ga’uuf hojjachuu barbaanna jedhee jira jedha ibsii Embaasii Amerikaa Finfinnee irraa ba’e kun.


text:
Dhimma mirga namoomaa irratti bakka bu’aa addaa gamtaa Awurooppaa kan ta’an E’amoon Giliimoor , dawwanaa Itiyoophiyaatti taasisaa turan xumuruun isaanii gabaasammera.
Akka gabaasni kenedii Abate jedhetti,E’amoon Giliimoor yemuu Itiyoophiyaa keessa turan, haangaa’otaa mootummaa gameeyii ta’an, hoggantootaa paartiilee mormitootaa, komishiinerii komishiini mirga namoomaa Itiyoophiyaa fi hoggantoota dhaabbilee idilee adduunyaa waliin marii taasisaniiru.
Bakka bu’ichii addaa finfinnee keessatti ibsa oduu gabastotaaf kennan irratti mariin isaan taasisan maal maal irratti akka xiyyeeffate ibsaniiru.
Akkuma Kanaan mariin isaanii kan irratti xiyyeeffate, waa’ee itti gaafatamummaa sarbiinsaa mirga namoomaa irratti raawwatee, akkaataa raabsa gargaarsa namoomaa fi akkaataa Itiyoophiyaa keessatti nageenyaa dhaabataa ta’e mirkaneesuu danda’amu irratii akka ta’e ibsameera.


text:
Ayyaana Irreechaa, ka Bishooftuu irratti dhuminsa dhaqqabeen, maatiileen hedduun finna yokaan firoota isaanii dhaban ni jiran
Magaalaa Godina addaa Oromiyaa, Sandaafaa keessa kan jiraatan Obbo Darajjee Urgii Lidatee kanneen keessaa tokko. Haadha warraa fi ijoollee sagal qabu turan. Garu ayyaana Irrechaa magaalaa Bushooftu keessatti barana gaggeeffame irratti kan hirmaatanii turan - haati warraa isaanii aaddee Asnaaqach Wadaajoo Baalchaa fi Intalli isaanii barattuu kutaa kudha lama kan turte Biraanee Darajjee Urgii du’an boqotanii jiru
Umriin isaanii 60 ta’u kan ibsan Obbo Darajjeen hojii humnaa hojjachuun maatii isaanii kan gaggeessaa turan ta’uu dubbatu.Haati warraa isaaniis hojii wal fakkaataa irratti bobba’anii ijoollee 9 guddisaa akka turan ka dubbatan, Obbo Darajjeen, silaa bor egeer nu gargaartii jechuun kan abdatan intala isaanii fi ka wal-gargaaruun ijoollee isaanii guddisan – haadha warraa isaaniitti ka gaddaa cimaan qabaman ta’uu dubbatu
“Yeroon Hospitaala Bushooftuu dhaqee reeffa lamaan isaanii argadhee fullii isaanii fi mormii isaanii waan ibiddaan karkkarfame fakkaata, waan gurraacha naafxaa fakkaatuutu funyaan isaanii keessaa yaa’aa ture” jedhan, Obbo Darajjeen. “Reeffa isaanii kafana uffatanii fi Amsoolaan maree ergan fudhee galee booda qaama isaanii anatu dhiqe. Qaamii isaanii inni kafanni aguugee akka shunturuu ta’uu irra darbee homaa hin taane. Inni kaan garuu waan gurraachatu irraa hurka tur” jedhu.


text:
SILGAANAN GUDADHE
———————————–
ganama irraa kaaseen sirriin of hubaadhe
Enyummaa koo baruuf maati koo gaafadhe
Ammaan yoon egaale itti gaafatamumma fudhe
Sirrin daba hin qabuu fulduraan millaadhe
Shiraaf bakka laanne tokkummaaf ol jedhe
Oromummaa cimsuuf waadaadhan qabadhe
Irbuu dhugaas seenee lapheeti fudhadhe
Amma booda ka’e bagumaan dhaladhee
Na ilaalaa kunoo waa kootin tapadhe
Yeroon xiqqoo turuus huccuu isaa hodhadhe
Seenaa duraan darbees waaee isaa qoradhe
Enyummaan koo mali jedheen of gaafadhe
Ofumaaf deebisee an oromoo jedhee
Isaan anaa gadiis itti hime jabaadhee
Kanaafan of baree “”””silgaanan gudadhee”#2
Of ta’e akkaan jiraadhu abbaa koon na gorse
Dirraaf lafee kan koo oromumma itti goobse
Onnee oromummaa na keessati magarsee
Tiruuf kalee kan koo isumatu isatu bilcheese
Duguguruu dugdaaf da’oo itti naa marsee
Boontuu oromiyaa jedhee naa mogaasee
Maqaa koo bareedduu isaatu naa baasee
Waa itti naa maknee oromoon na faarsee
Of beekii jiraadhu jedhe natti odeessee
Karaa dhugaa jirtuu isumaat naa ibsee
Galataan siif galchaa abbaa koo sii faarse
Innii leenca kooti boone na boonsiisee
Ganamaa jabinnii jedhe isaan naa ibsee
Harmee koos hin dagaadhu isitu na deessee
Oromummaa dhugaa keessa koo na keessee
Atis naa jiraadhu silgumaan as geessee””””2
Ollaan koo na barran ormis waa naan taatu
Akkan gadaa qabuu hunduu haa hubatuu
Sirna ittin bulmaata kan nama hawwatuu
Bara saddet saddeet kan wal jijjiraatu
Bokkuun seera tumee kan gadaan bulfaatu
Achirraan dhaladhee maalif hin agartuu?
Biyya oromiyaa saba oromoo guutuu
Biyya uumaan tolte kan nama marartu
Yeroo keessaa deemtu oonnen si dhaahattu
Kan jaalala cimaan oonnee kee boojituu
Oromiyaadha barii biyya magariituu
Achi irraan dhaladhe kan “”silgaan beekamtu
Diqqoo nan tuffaatin at daaimaa jettee
Of baruun ammaani kanatu na mijatee
Oromummaaf jechaa harmen koo midhamte
Enyummaa keef jechaa abbaa koo tumamtee
Waa tumamtee hin hafnee lubbuun weregamtee
Dhugaa kee falmachuun shira sittii taatee
Ni galaafatamtee dhugaan awwaalamtee
Dharri bakka argaatte wal dhalte baayaatte
Kanuma irraa kaate if barii naan jettee
Akka nan mulqinee asxaa sitti taate
Ganamaraa kaate anuma gorfaattee
Kuno of sii baree beekumsaan na guutte
Ati bar gootumaa “”silgarra na umtee
Yeroo lafaa kaatu silga nyaatte bartee
Oromoorraa dhalattee of bartee jiraattee
Dhugaa keet jettee addunyaarra boqattee
Ofii biyyaa nyaattee ana jiraachiftee#2
Waa sii dhabeen hafnee firootalle qabaa
Dhaamoodhes hin hafnee jiraa akka jabaa
Naa jiru oromoonni dammen kush jalqabaa
Kan naa yaadu akka haadhaaf abbaa
Siin yoon dhabee jedhees seena ken olqabaa
Sinaan boonaa sumaan faarsa abbaa
Sumaa adduunyaan koo jalqabaa”
Anis dedemaara gumaa keen barbaada
Anaa miti barii oonnee koorra maddaa
Garaa kotu boyaa keessa kootu gaddaa
An dhalchuu keeti baayye isaan gammadaa
Narraa du u keetif hedduminaan gaddaa
Kuno yoona gahee gumaa kee barbaada
Lafaa irraan figaa utaala akka fardaa
Dhigaa diinaa cobsuuf heddu isaa na sardaa
Lubbuu diina baasuuf halkan guyya aada””
Maalif of dagannaa oromummaa irraanfanne
Ganamaan ol kaanaa oonnee jabeeffaannee
Tokkoo taane kaanaa harka wal qabanne
Daimmaan dargaggoon osoo ijoolle jennee
Dhiiraaf shamarrani osoo adda baafnee
Jaarsaaf jaarti jenne osoo adda qoonnee
Amantiifi naannoo jennee osoo wal tuqnee
Oromummaaf jecha walumaan qabsaanee
Gantuun balleesinaa osoo wal kabajnee
Silga badee jiruu tokkummaan deebisnee
Oromoota nyaata silgumaaf wal tuqnee
Keenya silgi orumummaa isatti waahin fidne
Kan namas hin feenu keenya kan barbaanne
Maaltu isiin joonjeeseee maaltu nu facaasee
Maalif wal hin feene maalif moodoo dabsee
Guddaa bara amma maltu jajalisee
Daimmanuu ka.ani isaan maalumatu jallisee
Dhadhaa baksii jennan maaf ibidda buste
Silga nyadhu jennaan maalif ormaaf laatte
Ati ofi hin beektuu maalif of dagattee
Oromummaa kee.maalumaaf jibbiitee
Jiisaa diinaa dhuguu nadhi dhugaa seete
Hambaa galtuu nyaachu silga sit fakkaate
Lakkii mee nu dhisi nu maaluma seetee
Ilmoo kee kan guddiiftee oromumma itti feete
Yeroo of dagattuu maaluma of seete
Mee duuba kee ilaali yaadi yoo of taate
Oromummaan dhigan hin taatu jette jette
Maqaa guddaas qabaa kush irraa dhalatee””
Akkaam nagaa jirtuu saba koo nagumaa
Bagumaan dhaladhe jabaadha yaa namaa
Carroo koon barbaadaa annis bara ammaa
Daaima naan jettu yaa namaa yaa jamaa
Eyyoo an daaimaa of bareraa ammaa
Falmataa jirallee sirriitti walit himaa
Ganamas galgalaas walit dhufnee gamaa
Halkanif guyyaa kadhata rabbuma
Ilmaan oromoota hundumaatu raafamaa
Jaarran dhuf darbaa haraan gaggeefamaa
…
..
..
..
barreesaaf qopheessaa
Sabaan-boon Firrisaa
Ahmed biyyaajedhaa
Baraa wal barsiisaa
Oromoota hundaayyu
Silgaan wal haa gahaan
Jedhaa naa ebbiisaa
..qubeen itti fufaa……
..qubeen itti fufaa……
12/8/2014(A,C)
Galatomaa!


text:
Manni maree ministirootaa Itoophiyaa labsii yeroo muddamaa labseera
Manni maree Ministirootaa Itoophiyaa walgahii ariifachiisaa har'a taa'een, heera biyyattii balaarraa oolchuuf labsii yeroo muddamaa labsuusaa ibseera.
Akka ibsa midiyaa mootummaa kan ta'e EBCn darbetti, labsichi nageenyaa fi walqixxummaa lammiilee kabachiisuuf akkasumas lammiileen nagaan akka socha'aniifi bakka fedhan akka jiraatan yaadameeti.
Haaluma kanaanis ibsichi dabalee, yeroo dhiyoon asitti gochaawwan heera mootummaa fi sirnicha balaaf saaxilan akkasumas duudhaa waliin jireenyaa kan faalleessan raawwatamaa turuusaanii caqaseera. Akkasumas gochaawwan sochiilee hojii damee dhunfaa kan gufachiisu, olaantummaa seeraa kan dadhabsiisuufi faallaa isaa jeequmsa humnootaan deegaramee fi seeramaleessummaa kan babal'isuu ta'ulleen eereera.
Jeequmsaa fi hokkara uumameenis miseensonni naannolee garaa garaa keessatti argaman mootummaan eegumsa akka isaaniif taasisuuf waltajjiiwwan adda addaatti kaasaa turuusaanii kan eeree, ibisi kun, sadarkaa balaa sirnichaa fi heera mootummaa irratti aggaamame kana itti to'atamuun hindanda'amne irra waan gahameef sirna heera mootummaa eegsisuuf labsii yeroo muddamaa baasuun barbaachisaa ta'uun itti amanameera jedheera.
Waan kana ta'eefuu, haaluma Heera Mootummaa biyyattii keewwata 93 (1) (A) tiin labsiin yeroo muddamaa kun labsameera.
Labsiin kunis har'a ALI Gurraandhala 09/ 2010 guyyaa mana maree Ministirootaatiin itti labsame irraa eegalee hojiirra akka ooluus ibsameera.
Bara darbe keessas, biyyattiin labsii yeroo muddaa baatiiwwan jahaaf labsuun boodarra ammoo, baatii sadiif erga dheereesitteen booda, kaafamuunsaa ni yaadatama.
Kana malees, Ministirri muummichaa biyyattii obbo Haayilamaariyaam Dasaalanyis haala yaachisaa biyyattiin keessatti argamtuuf furmaata barbaachuu keessatti kan gahee kootii gummaachuuf haala jedhuun gaaffii aangoo ministirummaa fi dhaaba isaanii keessatti qaban gadhiisuu kan galfatan guyyaadhuma tokkoon dura ture.


text:
Dimokraatittiin miseensi mana maree Yunaayitid Isteetis fi dura teessuun koreebirkii dhimmootii alaa kan dhima Afriikaa Karen Bass kaleessa ibsa baasani jiran.
“Sadaasa 2 bulchiinsi Baayiden, Amajjii 1 bara 2022 qabee Ihirmaannaa thiyoophiyaa kan AGOA ka rarraasu ta’uu beeksise.
Uggurri AGOA kunis uummata Itiyoophiyaa fi investeroota Ameerikaatiin bu’aa dinagdee argame hambisa. Kanaaf tarkaanfiin kun, qaama hawaasaa akkaan saaxilamoo ta’an dubartootaa fi ijoollee daalatee daranuu hammeessa jedha ibsichi.
Qaamotiin Itiyoopiyaa keessaa martinuu walitti bu’iinsa kana dhaabanii gargaarsa namoomaa kanneen isaan barbaachisuun ga’uu akkasumas nagaa buusanii marii itti fufuuf tarkaanfii barbaachisu akka fudhatan gochuuf bulchiinsi Baayiden yeroo akka kennuuf nan gaafadha. Yeroon akka tasaa murame Amajjiin 1, barri 2022, lammiiwwan guddina saffisaaf filannoo hin qabaanne irratti dhiibbaa hamaa qabaata jedha ibsi miseensa mana maree Yunaayitid Isteetis Karen Bassn ba’I kun.
Gama biraan seneter Jim Inhoof gama isaaniin, bulchiinsi Baayiden uggura mootummaa adeemsa dimokraasiin filame kan Itiyoophiyaa irra uggura kaa’e kaasuuf tarkaanfii barbaachisu fudhatee bu’aa AGOA argachuun irra jiru bakkatti akka deebisu tweeter irratti barreessuun gaafataniiru.


text:
Jilli Da’awaa kun Daa’iiwwan magaalota Roobee fi Shaashamannee irraa walitti dhufan kan hammate yoo tahu, ganama har’a Godina Baalee irraa ka’uun godina Booranaa magaalaa Bulee Horaa gahee jira.
In shaa Allaah fedhii Rabbiitiin, Jilli kun sagantaalee Da’awaa magaalota adda addaa keessatti qophaa’an irratti ni argama.
Daa’iiwwan jila kana keessatti argaman jidduu:
Ustaaz Abdurrahamaan Huseen (Xaalibuu Ridallaah)
Ustaaz Muhammad Raabii Hasan
Ustaaz Ibsaa Sheik Hasan
Ustaaz Abdulwahhaab Jeylaan
Ustaaz Musxafaa Ahmad, keessatti argamu.


text:
Rakkoolee Uummata Oromoo fi Qormaata DhDUO (OPDO)
Berhanu Hundeetiin
Sochiin Uummata Oromoo (#OromoProtest) kan waggoota lamaa ol deemaa jiru galii barbaadame dafee gahuu baatullee, dhiibbaalee bay’ee fidaa jira. Isaan kana keessaa inni tokko waan OPDO keessatti mul’achaa jiru yoo ta’u; kun yoo xinnaate hoggansa Sabboonummaa Oromoo fi Oromummaa dubbatu uumaa waan jiru fakkaata. Hoggansa haaraa kana keessatti adda-durummaadhaan kan mul’achaa jiran Presidaantii Mootummaa Naannoo Oromiyaa kan ta’an Obboo Lammaa Magarsaa dha. Haasawni Obboo Lammaa Oromoo qofaa osoo hin taane warra Oromoo hin ta’inillee baay’ee qalbii isaanii hawwataa jira. Haa ta’u malee, asirratti anaaf wanti ifa hin taane jira. Waayee kanas armaan gaditti ibsuun yaala. Dhimma kana ibsuuf ka’umsa akka ta’u gaafii tokko kaasuun barbaada.
Hoggansa haaraa DhDUO keessatti, keessumaayuu immoo Obboo Lammaa Magrsaatiif akkanatti haasa’uun kun sababni isaa maali?
Ani asirratti akka sababa ijootti kanan laalu sochii uummata Oromoo jabaachaa dhufe yoo ta’u; hoggantootni haaraan DhDUO jaalataniis ta’ee dirqamanii akkanatti haasa’u natti fakkaata. Asirratti mee dura jechoota “jaalataniis ta’ee dirqamanii” jedhan kana xinnoo gabaabsee ibsuun yaala. 1) DhDUOn akkamitti akka ijaaramee fi maal hojjechaa akka ture bu’ura godhannee yoo laallee, jechi “dirqamanii” jedhu kun kophaa isaatuu karaa lamaan ibsamuu ni danda’a.
Wanti dhara hin taane, DhDUOn erga ijaaramee calaqabee hanga har’aatitti jaarmayaa walaba ykn bilisa ta’ee miti. Isa kanatti dabalatee immoo jaarmayaan kun miseensa jaarmayaa AWDUI ti. Waan kana ta’eef, DhDUOn yeroo inni dhiibbaa alaarraa bilisa ta’ee, murtii mataa isaatiin hojjete waan jiru natti hin fakkaatu. Ergama tokko qabaachaa ture jedheen tilmaama. Egaa, mee gara dirqamanii jedhutti yoo deebinu, gabaabumatti ibsuuf, tilmaama (assumptions) kana haa laallu:
- A) Sochiin uummata Oromoo ABUT/AWDUI tti sodaa fi yaaddoo guddaa waan uumeef, gara DhDUOtiin uummata Oromoo tasgabbeessuuf jedhamee; hoggansa haaraa kana keessatti haasawa Sabboonummaatti akka tooftaatti fayyadamuudhaan sochii uummataa kana qabbaneessuuf mala ykn tooftaa siyaasaa godhamuu dha jedheen yaada.
- B) Tilmaamni biroo kan dirqamanii ti jedhu ibsu: sochiin uummata Oromoo baay’ee jabaachaa fi cimaa deemee; hanga mootummaa kuffisuutti kan ce’u yoo ta’e, kun DhDUOf baay’ee sodaachisaa waan ta’uuf; ittigaafatama dhufuuf deemuuf (asirratti ittgaafatamni seenaa akkuma jirutti ta’ee jechuu dha), sanumaa asitti rakkoorraa ofbaraaruuf jedhamee; gara uummata ofiitti deebi’anii waan danda’amu godhuuf waan dirqamaniif ta’uu danda’a.
2) Tilmaamni barbaadanii ti jedhus waanuma sochii uummataa wajjin walqabatuu dha. Seenaarraa kaanee wanti laaluu fi hubachuu qabnu tokko, DhDUOn jabina fi laafina Adda Bilisummaa Oromoo (ABO) irratti akka hundaa’e ykn hundaa’uu dha. Maal jechuu kooti? Osoo DhDUOn hin ijaaramin dura ABOn jaarmayaa cimaa fi sodaachiisaa wan tureef, isa kana laaffisuuf yoo danda’ame immoo dhabamsiisuuf DhDUOn jaarmayaa shiraan ijaaramee dha. Erga ABOn mootummaa ce’umsaa Itoophiyaa sana keessaa dhiibamee bahe booda, humni biraa kan sodaachisu waan hin turreef; DhDUOn karoora ijaarameef hojiirra oolchuuf ykn galmaan gahuuf ergama isaa raawwachaa ture.
Karaa biraatiin yoo laalamu immoo, wanti dagatamuu hin qabne, jabinni ABO jabina DhDUOs akka ta’u dha. Kun kan ta’u sababalee lamaani. Yoo ABOn jabaate, yookaan isa kana ballleessanii bakkee isaa DhDUO buusuuf yookaan immoo waldorgommii ABO wajjin godhamu keessatti DhDUOn akka cimu taasisuu danda’a jechuu dha. Haa ta’u malee, sababuma kamiinuu ta’u ABOn laaffachaa dhufuun; sochiin uummata Oromoo garuu jabaachaa deemuun carraa biraa tokko uume. Carraa amma uumame kanatti fayyadamuudhaaf, miseensotni DhDUO warri rakkoo fi dararamni uummata Oromoo itti dhagahamu fi isaan quuqu uummata kanaaf hojjechuuf jedhanii waan gadi bahaa jiran fakkaata.
Egaa, tilmaama adda addaa ergan ibsuu yaale booda, hoggansi haaraan Obboo Lammaa Magarsaatiin durfamu isa kamirratti hundaa’ee akka ka’e beekuun rakkisaa dha. Kan ta’es ta’u, jaalataniis ta’ee dirqamanii, karaa kamiinuu ta’us qormaata cimaa keessaa bahuu hin dandeenye keessa galanii jiru. Gaafiin asitti aanee ka’u: Qormaata kana akkamitti dabruu danda’uu? kan jedhu ta’a.
Qormaatni DhDUO maali?
DhDUOn humnoota lama jidduu galee baay’ee hudhamee jira. Humnootni kunis sochii uummata Oromoo fi ABUT/AWDUI dha. Waan ta’eef, yeroo murtii seena-qabeessa ta’e tokko godhuuf dirqamu keessa jira. Murtiis ta’ee filannoon asirratti godhamu murtii jiruu yookan dhabamuu jaarmayichaa ti. Maal jechuu dha? Gaafii kanaaf deebii kennuuf, qabxiilee armaan olitti 1) A) fi B) jalatti kennamanitti deebi’anii laaluun barbaachisaa dha.
- A) Ergama ykn karoora ABUT/ AWDUI hojiirra oolchuuf; sochii uummataa qabaneessuuf kan ta’u yoo ta’e; tokkoffaa, gaafiileen uummataa yoo deebii hin argatin, sochiin kun dhaabbachuus ta’ee qabbanaa’uu hin danda’u (yeroof xinnoo qabbanaa’uu mala garuu waan dhaabbatuu miti jechuu dha). Waan ta’eef, karoora kanaan kan deeman yoo ta’e, yeroo xumuraatiif uummata Oromoorraa adda bahuu ta’a. Lammaffaa, yoo karoorri kun hin milkoofne, murtiin gama ABUT/AWDUI tiin DhDUOrrati godhamu jaarmayichaafis ta’ee hoggansa isaatiif gaaga’ama fiduu akka malu yaaduun barbaachisaa dha. Kanaaf kun qormaata isa tokkoffaa dha.
- B) Gama uummata ofiitti deebi’anii, waan danda’an hojjechuuf dirqamanii yoo ta’e garuu gama ABUT/ AWDUI tiin tarkaanfiin kamillee irratti fudhatamuuf deemu, kana amananii fudhachuudhaan uummata Oromoo bira dhaabbachuu fi qabsoo haqaatti makamuu dha. Murtii kana fudhachuu fi hojiirra oolchuun qormaata isa lammaffaa dha.
2) Sochiin uummta Oromoo dirqisees haa ta’u yookaanis fedhii isaaniitiin haaromsuu jaarmayichaa godhuuf; achumaanis jaarmayaa uummataa kan bilisa ta’e (dhiibbaa alaatii ala) uumuu kan barbaadan yoo ta’e, wareegama kamiiyyuu kan gaafatu yoo ta’e, uummata bira dhaabbachuu fi seera fi heera Federaalaa lafa jirutti fayyadamuudhaan gaafiilen uummataa akka deebii argatan taasisuu dha. Yoo kana hojiidhaan agarsiisan; yoo dhugumatti uummata bira dhaabbatan, uummata Oromootiif humna haaraa tokko ta’anii bahuuf carraa qabu. Kana godhuun qormaata baay’ee ulfaataa ta’ee dha.
Egaa, waan jedhame hundaa gabaabumatti ibsuuf, qormaatni DhDUO guddaan murtiilee armaan olitti tuttuqaman kana hojiidhaan agarsiisuu fi ejjannoo ifa ta’e mul’isuu dha.
DhDUOn, humna siyaasaa haraa tokko ta’ee as bahuu fi uummata Oromoo biratti fudhatamas ta’ee jaalala argachuuf maal godhuu qaba?
Uummatni Oromoo yeroo ammaa yoomiyyuu caalaa haala baay’ee hamaa fi yaaddessaa ta’e keessa jira. Rakkoolee ciccimoodhaan hudhamee jira. Rakkoolee kana hundumaa asitti kaasuun yoo hin danda’amnellee KAN IJOO TA’ANI FI FURMAATA HATATTAMAA ARGACHUU QABAN tokko tokko kaasuuf:
- A) Daangaa Oromiyaarratti uummata keenyarratti waraanni banamee; uummatni keenya guyyaarraa gara guyyaatti du’aa fi qayee isaarraa buqqifamaa jira
- B) Oromiyaa guutuu keessatti uummatni keenya nagaa dhabee unkuramaa jira
- C) Lammiileen keenya mana hidhaa keessatti dararamaa jiru
- D) Uummatni keenya qayee fi lafa isaarraa buqqa’ee; jiruu fi jireenyi isaa diigamee; kadhataa ta’ee, karaarratt rakkachaa jira
Egaa, DhDUOn yookaanis miseensotni hoggansa haaraa bakkuma deeman hundatti haasawa akka dammaa mi’aawu godhuu; bakka deeman hundatti uummataaf waadaa seenuu qofaa osoo hin taane; yeroo uummatni keenya nagaa dhabee, dararamaa akkasumsa guyyaa guyyaatti du’aa jiru kanatti waayee warraaqsa diinagdee haasa’uu dhiisanii; rakkoolee ciccimoo fi furmaata hatattamaa argachuu qaban irratti hojechuun dirqama ta’a. Yoo xinnaatee xinnaate, rakkoolee ijoo ta’an kan armaan olitti A) hanga D) tti tarreeffaman kanaaf tartiibaan furmaata hatattamaa barbaaduun dirqma yeron gaafatuu dha. Yoo kana godhuu dadhaban qormaatas kufuu ta’a jechuu dha. Kan dabre dabree; kan seenaaf taa’u seenaaf teechisanii, miidhaa, dararama fi madaa uummata Oromoo qooddachuu qabu; yeroon isaas amma; har’a malee boru miti. Yoo kun hin taane, ittigaafatama seenaa jalaa bahuu hin danda’an. Jiruu fi jireenyi jaarmayichaallee gaafii keessa galuu deema. Badii baay’eetu godhamaa ture, amma garuu dhaabachuu qaba.
DhDUO = Dhaabbata Dimookraasummaa Uummata Oromoo
ABUT= Adda Bilisummaa Uummata Tigraay
ADWUI= Adda Warraaqsa Dimookraasummaa Uummata Itoophiyaa