text:
It was Badho who shot Baro | An Afan Oromo response to Beekan Guluma
- Baro was the founder of ICAT.
- Baro was always careful not to offend Durgue.
- ICAT and MEISON decimated two Oromo organizations: “Bilisummaa” and “Oromiyaa”
- When Gen. Tadese Biru and Megersa Bari died in armed struggle, Baro Tumsa et al were working for Dergue.
- Jara called on Lenco Lata, Baro Tumsa and Badho Dachasa (aka Damaksa) to join armed struggle.
- Only Badho Dachasa believed in armed struggle and joined right away.
- Baro Tumsa escaped to Hararghe later after Durgue turned against him.
- OLF was already formed by Elemo Qilxu, Mulis AbaGada, and Jara AbaGada.
- Baro Tumsa was an intellectual.
- Baro Tumsa was immediately awarded a leadership position in OLF. He was obsessed with power.
- Leenco Lata and Abacala Lata joined following Baro Tumsa.
- There was a leadership meeting after-which Baro, Badho, Lenco, and Abacala remained together.
- Badho and Baro always argued and never got along.
- Badho reportedly shot at Baro. Baro died on the way to hospital.
- Badho is said to have shot himself after being shot on the foot by an individual.
- When asked of this incident, the late Jara said this: “All I know is that I have had Lenco Lata sign a letter confirming I didn’t kill Baro Tumsa.”
- ODF was Baro Tumsa's vision.
MUL’ATA GATATE
Darggaggoo Beekan Guluma mata duree “Mul’ata Karaati Hafe” jedhu jalatti seenaa Obbo Baaroo Tumsaa barreessu yaalteetta. Barreessun kee hameenya hinqabu.Waan jibbamus miti. Jibbamus jaalatamus barreessuun mirga keeti. Abbaan jaalate nifudhataa, kan jibbe ammoo nidhiisa. Wanti na kaasee seenan kuni maa barreeffame jedhee dhaadachuuf miti. Haala tibbanaa Oromoo keessatti deemaa jiru irra dhaabbadhee yoon ilaalu waan Oromoon akka ummataatti beekuu qabu tokko oto hinibsin darbuun itti gaafatama seenaa akka qabu waan natti dhagahameefi. Ummanni Oromoo kana beekuu dhabuurraa QBO waggoota 40 darbaniif haala hintaaneen lubbuu ilmaan Oromoo nyaachaa as gahe kuni summi hooggana qabsoo keessa tureen akka ta’e kan har’a ifa bahe kuni hundeen isaa seenaa ati barreessu yaalte sanarraa akka margee dagaagee as gahe waanan beeku ummata Oromoof ibsuu barbaadeni. Fudhacuuf fudhachuu dhiisun siifis namoota dubbisaniif mirga.
Akka kanaan:
1-Otuma Obbo Baaroon akkuma atuu jette seenan isaa qulqulluu kan homaa mudoo hinqabaanne ta’ee jiraatee – nama Bilisummaa Oromoof lubbuu saa kenne jennee fudhannee – seenan ati barreessite haala ibsuu qabuun seenaa nama kanaa hin ibsu. Akka nama baratee qaroome tokkotti qormaatarratti hundooftee hin barreessine. Namni akka keetii barmoota olaanaa baratee kitaabota hedduu barreessuu kee nutti himaa jiru jette jetteerratti oso hinhundaa’in gadifageenyan qormaata mataa isaa adeemsisee barreessutu irraa eegama jedheen amana.
2- Ani waanan barreessu kana yoon barreessu Obbo Baaroon hangafa koo ta’us baroota murteessaa inni waan hedduu hojjate sana keessa anis waayee ummata Oromo hanga tokko qaawwa dhiphoo ifa agarsiistu takka argee naman qabsoo Oromoo keessatti hanga dandeettin koo naa heyyametti qooda fudhachaa ture waanan tureef waan baras dalagamaa ture ragaa 1ffa ta’u nan danda’a jedheen amana. Bara tokko jiraanne yoonan jedhu Obbo Baaroo qaaman argee wajjin hin haasofne. Waan hojjachaa ture garuu guuttumaa guututtis ta’u baatu hanga tokko nan beeka. Gochaan waan jechoota caalaa dubbatuuf.
Kanarraa ka’uun Obbo Baaroon akka ati keesse oso hinta’in akkan ani beekuutti seenaa qabsoo Oromoo keessatti nama wal-falmisiisadha (controversial person) jechuudha. Maalif akkas ta’e? Namni kuni Oromoof hinqabsoofnee? Hinqabsoofne jedhee hinmormu. Akkuma atuu jette jaarmolii adda addaa ijaaree sochoo’u saa biyyatu beeka.
Dhimma amma kaaneef ICAT tuquun niga’a. Obbo Baaroon Jaarmota shanan EMALEDH utuban keessaa tokko kan ture ICAT ijaaree dargii jalatti gurmaaun nibeekkama. Xalayaa ati tuqxe malees xalayoota akka “,Warraaqsaa”, “Bakkalchaa” fii kan biroollee kan hanga tokko waayee Oromoorratti xiyyeeffatan baasaa (baasisaa) akka tures mirkana. (hanga tokko wantin jedheef akka mootummaa Dargii hinmuufachiifnetti waan barreeffamaa turaniifi). Xalayoonni kuni xalayaa MEISON “ Ye Seffiw Hizb Dimtsi” jeduun ijjannoon saanii garaa garummaa hiqaban ture.
Yaata’utii ICAT s MEISON s ijoolle Oromoo hanga tokko hawwatanii akka turan haaluun hindanda’amu. Jaarmoliin kuni lamaan daangaan saanii walii hinbeekamu ture. Oromoonni ICAT keessa turan MEISON ta’u wanti isaan dhoorku hinturre. Karaa biraatin Oromoonni jaarmoliin kuni Dargii jalatti hojjachuu saanii hinfudhatin garee mataa saanii ijaaranii xalayoota mataa saanii baasuu jalqabani akka turanis nibeekkama.
Fakkeenyaf gareen Bilisummaa xalayaa “Bilisummaa” fii “Mukukkula” jedhaman kan baasaa turan yoo ta’u gareen Oromiyaa jedhamu ammoo xalayaa “Oromiyaa”jedhu baasaa turuu saani namoonni gareelee sana keessa turan har’a lubbuun waan jiraniif ragaa bahuu danda’u. Garuu waayeen gareewwan kanaa seenaa qabsoo Oromoo keessatti yoo ka’u hinmul’atu. Maaliif laata?
Gareewwan kuni lamaan garee ICAT fi MEISON n itti duulamee hinjifatamani. Hooggantoonni saanii ni ajjeefamani. Kuuwwan waggoota dheeraa mana hidhaa dargii keessatti qaamaf sammuun laamsha’anii hafani. Injifatamaan seenaa qabaaree? Enyutu seenneessaafi? Dubbiin akkuma seenaa adamsaaf leencaa sana ta’u shaati.
Jarreen kana kan qabsiisan, mana hidhaatti bira taa’un hanga qaamni saanii irraa ciccitutti dararsiisaa kan turan miseensota ICATfi MEISON akka turan waan ifatti beekkamuufi gaaf tokko seenan ifa baasa jedheen abdadha. Kana erga raawwatani booda garee Bilissummaatin OPDO EPRP ittin jechuun seenaa xureessutti bobba’ani. Garee Oromiyaatin waan jedhan hinbeeku.
Dhugaan millan deemu garuu EPRPn bara san hafee har’ayyuu waayee Oromoof Oromiyaa xalayaan baasuun hafee jeraachuu saanitu hin amanu. Gara boodatti ragaa kana ilaalltun tuqa. OPDO ummaan alchaa kamiinu filannoo gaarii miti malee yero sana OPDO Dargii ta’urra kan EPRP ta’u hiwayyu laata? Jeneraal Taaddasaa Biruufi Koroneel Hayilu Raggaasaa kan qale Dargiidha. Maanguddoota gameeyyi bu’uressitoota Wlda’a Maccaaf Tuulamaa kan turan kan akka Qanyaazmaach Mulu Hasanu, Dajjazmaach Kabbadaa Bizunesha, Obbo Zawuga Boji’aa fii kkf kan lafarraa dhabamsiise Dargiidha. Sbboontota Oromoo 300 ol ta’an miseensota ABOti jedhee waggaa kurna tokko ol hidhee dararaa kan ture Dargiidha.Qtee bulaa Oromoo meeshaa hiikkachiisee Nafxanyoota hidhachiisaa kan ture Dargiidha. Erga waraana Somaalee injifatee booda WBOn lootee galtuu jechuun itti duulee kan facaase Dargiidha.Yakka akkasii tarreessuuf iddoon waan hingeenyf asirratti dhaabee jarri kuni dargii ummata Oromoorratti kana raawwachaa ture wajjin hojjechaa mooraalii kamiin garee kaan OPDO abaluut jidhani moggaasuun du’a itti murteessan? Murtee saa seenadhaafan dhiisa.
Gareen hooggana ICAT gaheen ijaarsa ABO keessatti qabaachaa ture ifaa ta’u baatus Obbo Baaroofi namoonni gara boodatti maqaa saanii tuqu akka keessa turaniif miseensa hoogganaa akka turan dhksaa hinturre. Hoogganni jalqabaa Jeneraal Taaddasaa Birruu fii isa boodas Jaal Magarsaa Barii faa yero adda addaa miseensota hooggantootaa hedduu waliin yoo wareegaman Obbo Baaroonifii namoonni boodarra tuqu kuni Dargii wajjin hojjachaa turani. Dargiin akka namoonni kuni waan kana keessaa harka qaban dhuguma walaaleti moo namoonni kuni achi keessa taa’ani badii kana dalagaa Dargii tajaajilaa turan?gaafin jedhu oso hindeebin jira. Namni gara fuulduraa seenaa QBO barreessuuf ka’u kana gadi fageenyan qoratee barreessuu nidirqama jedheen amana.
Kana booda kan hafan Obbo Baaroofi namoota hanga har’aatti hooggana ABO irratti waljijjiraa turaniidha. Kan bahan laga tokkoo’i. Jarri kuni sochii gareelee Oromoo hedduu erga qulqulleessanii dhabamsiisanii booda Dargiin isaanittu garagale. “Qanyi mangadanyaa”jechuun MEISON iini walitti qabee miseensota saanii haxaa’utti gaafa ka’u Obbo Baaroon baqatee Harargee dhaquun WBO tti makame. WBO n kan ijaarrame Elemoo Qilxuu, Mullis AbbaaGadaa fii Jaarraa Abbaa Gadaatin. Yeroo Obbo Baaroon itti makamu hooggantoonni lamaan wareegamanii WBO Jaarratu hoogganaa ture. Sana dura Jaarraa Abbaa Gadaa waayee sochii Shaggar keessatti taasifamaa turee dhagayee bosonaa qaaman dhaquun Obbo Baaroofi Leencoo akka itti makaman kadhatee akka turefii jarri lachanuu “haalli keessa jirru kan qabsoo hidhannoo barbaachisu miti” jechuun hamilee cabsanii akka deebisan seenaa du’a Jaarraa gubaatti irra deddeebi’amee himamaa turedha. Garee sana keessaa namni tokkichi Jaarraa waliin kutatee bahee Badhoo Dachaasaa (maqaa bosonaatin Dammaqsaa) akka tures haalan ibsamee jira.
Obbo Baaroon kan yeroo kadhatamu dide gaafa Dargiin itti garagalu amanee yaa ta’u lubbuu of baraaruuf baqatee daanno WBO tti koluu galee. Haata’uuti kabajaadhan simatamee hooggannumaan laatameefi himaltuuf biyya alaatti akka bobba’u murtaa’ee sochoo’uf qophiirra oso jiranuu Leencoof obboleessi isaa Abaacaalaa Lataa dhaqanii itti makamani. Kana sababeeffachuun sa’aatii muraasa achi gahuu saanii booda walgayiin hoogganootaa taasifamee xumuramee akkuma ka’anii addaan bahaniin kan walbiratti hafan Obbo Baaroo, Badhoo, leencoo fii Abbaacaalaa akka turan himama. Jarri kunis haasa’a keessa wal aarsanii Badhoon dhukaasee Obbo Baaroo madeessee jedhu warri bira turan. Badhoonis eenyun akka rukatame arguu baatanis miilli isaa rukutamee jennaan akka of ajjeese namoonni achi turan ragaa bahu. Obbo Baaroonis lubbuun waan hinbayiniif mana yaalatiin yoo deeman karaatti akka boqote kabajaa boqqonnaa Jaarraa gubbaatti ragaaleen qulqulleessanii seenessanii jiru. Ati garuu har’a kaatee Obbo Baaroo akka waan diinni ajjeesetti nutti himuuf uggite. Akka Amaarri “leqabariwu aradut” jedhu sana ta’u saati.
Kana malees Obbo Baaroof Badhoon ji’oota hedduuf yaadan akka wal falmaa turaniif wanti irratti wal falman san akka hinbeekne seenessoonni kuni dubbachaa turani. Egaa haala kanarraa wanti hubatamuu danda’u jari lamaan gaafa du’a Baaroof Badhoo dhaqanii itti makaman suni summii haarawa fidanii walfalmii Obbo Baaroof Badhoo jidduu ture sana irratti dabaluun akka ajjeechaa sana maddisiisan mul’isa.
. Jarreen waan kana huumanis baqatanii Jabuutitti bahuun olola sobaa oofanii jaarmicha akka iddoo lamatti gargarbahu taasisani. Shororkaa huummameen qabsaa’otiin addaan qoodamuun meeshaa walitti garagalfatani. Akka kanaan ABIO(IFLO) fii WBO jechuun waraana lafarraa oldhabamsiisuu keessa galanii gar lachanirraa’u ilmaan Oromoo 10,000 caalan akka wareegaman namoonni milkaa’anii irraa hafan har’as ragaa bahu.
Kuni kan madde dogoggora adeemsa jara kanaa keessa ture irraayi. Obbo Baaroon QBO tii bu’aa hanga tokko buusuun isaa akkuma jirutti ta’ee dheebuu aangoof qaburraa (power obsession) ka’ee nama isa caalu Oromoo keessatti arguuf nama obsa hinqabne akka ture agarsiisa. Kanaaf harki saa wareegama hooggantoota QBO Oromoo hunda keessa akka ture amanama. Gochaa saa kana lamaan wal bira qabanii madaaluu ummata Oromoofan dhiisa.
Akka ati jettetti hooggantoonni yeroo sanii seenaa Obbo Baaroo ibsuu kan dadhaban dhibaahanii miti rakkoowwan olitti ibsuu yaalee kanneen irraa ka’aniiti. Haqatuu qoonqotti rakkatte. Akka kee kana ija dunuufkatanii akka hinfaarsine namoonni seenaa xuraa’a sana beekan waan lubbuun jiraniif akka dura hindhaabbannef gochaan saanis kana keessa akka hinsaaxilamne sodaatani. “Sareen hudduurra madaa qabdu akka garaa shii hinduttu” jedhuu miti. Daba ture liqmsanii dhugaa jiru akka hinbaafne isaanis harka keessaa qabuu rakkatani. Kanaaf hanga namni beeku dhumee warri waan kana hinbeekne dhufutti seenicha hukkaamsanii maqaan isaa wareegamtoota Oromoo waliin akka galmaa’u taasisanii yeroo eeggatu. Ati ammoo naajjummaan kaatee itti seente. “Fools rush where Angels fear”jedhu faranjoonni.
Seenan Obbo Baaroo xiqqoos taatu nihimamti. Seena Badhoo garuu wajjumaan awwaalame. Dhugaan irratti balaan suni hummames waggoota kana huunda ummata Oromoof iccitii guddaa ta’ee hafe. Akkuma Badhoon ajjeeseyyu Jaarraan bara caartaraa sana jaarsoliitti afuura baafachuun ala namni dubbate hinjiru ture. Sunis Jaarratu ajjeesee jedhamee Leencoo fa’aan ololamee waan tureef Jaarran of qulqulleessuuf jaarsolii araarraf dhqanitti iccitii kana baase. Kan ifatti dubbatame garuu bara darbe boqochuu Jaarraa sababeeffachuun akka ta’e midiyaalee oggas darbanirraa baruun nidanda’ama. Jaarra yoo lubbuun jiru sabboontonni Oromoo waliin haasa’uf carraa argatani turan waan kana gaafatanii turani. Deebiin inni nuu keenne garuu waan nama diqisiisusi waan nama gaddisiisusi jedhan. “Ani akkan Baaroo hinajjeesin Leencoon xalayaa mallatteessee naa keennee jiraa, waan biraa hinbeekuu” jedhe jedhani.
Leencoon xalayaa qulqulleessaa kennuun maalirraa madda? Mana murtiiti moo abbaa alangaati kan xalayaa qulqulleessaa kennu? Waan kanarratti dhoksaan xalayaa qulqulleessaa Jaarraf kennuu oso hinta’in ummata Oromoo ilmaan saa balaa sana keessatti dhabaniif kan ifa baasuun irra ture namoota kallattiin walajjeechaa sana irra turaniif harkas keessaa qaban obboleeyyan lamaan hinturree? Maaliif wanti kuni akka hukkaammmammu barbaadani? Beekan kana qorattee ifa baasuun sirraa eeggamma. Kuni ifa bahu malee seenaa Obbo Baaroo hanguma feeteyyuu jechoota babbareedaan kuultee dhiyeessitus Oromoo hinhawwatu.
Mata duree kee “Mullata Karaatti Hafe” jedhu ani hinfudhu. Dursee mullanni Baaroo maal akka ta’e ibsamuu qaba. Mullata kam raawwachurratti akka wareegamees ragaa qabatamaan mirkanaa’uu qaba. Badhoo wajjin maalirratti akka walfalmaa ture ifa bahuu qaba. Badhoo moo Baarootu kaayyoo gane kan jedhus namoota lubbuun jiranirraa qoratamee beekkamuu qaba. Beektonnii fii hayyoonni Addunyaarraa darbuu Jaarraa irratti ibsa kennan hundi kan dubbatan Baaroo Jaarraan hinajjeefne kan ajjeese Badhoodha jedhanii yoo ragaa bahan ajjeechaan suni maalirraa akka madde hindubbanne. Kanarraa wanti baruun danda’amu oto balleessan suni kan Badhoo turee eenyumtuu dubbachurraa of hinqusatu ture. Badhoon nama seenaa QBO keessaa haqame waan ta’eef. Obbo Baaroon hanga seenan suni jalqabumarraa kaasee qoratamee ifa hinbaaneetti seenaa QBO keessatti seenaan isaa walfalmisiisadha kanan jedheef kanaafi. Seenan suni Obbo Baaroo qofaa oso hinta’in namoota har’a Itoopiyaa keessatti Demokraasii ijaarra jedhanii ummata Oromoo afanfaajjessaa jiraniifis caba gudaadha. Kanaaf hukkaamsanii irra taa’u.
Kan biraa:
1-lakkoofsa baraa barruu kee keessatti ittin dhimma baate gariin kan faranjii yoo ta’an gariin ammoo kan Gi’iziti. Kunis waan dubbistoota kee afanfaajjessuuf sirreeffadhu.
2- Haadhawarraa Obbo Baaroo Addee Warqineshi Bultoo ajjeesuu keetif dogoggora guddaa huumtee dhiifama gaafadu. Dubartiin kuni iddoo jiran beekuu baadhus du’anii saanii hanga har’aatti hindhageenye. Bara 1991-92 keessa Finfinneeti waajjira ABO tti akka mullachaa turan qubanqaba. Kan Ertiraatti loltoota Dargiin ajjeefaman obboleessa saanii Jeneraal Dammisee Bultooti malee Aadde Warqineshii miti.
Egaa yoo seenaa Obbo Baaroo barreessuuf kaatu ragaan jalqaba irraa ka’uun sirra ture maatii saani keessattuu haadha warraa issaanirraa ture. Ati garuu waayee maatii saanii lubbuun jiraniif darbanii waan tokko oso hinbeekin du’an jettee seenaa nama wggaa 39 dura du’ee nuu seenessuuf kaate. Seenan kee kanaaf nama san ibsuu dadhabe.Akka qormaata homaa hinadeemsisins kan si saaxilu kana.
Waayee “duula guddina waliinii”maqaa Baaroof fudhatama argate jette. Duula kana garuu barattoonni biyyaatti kutaa 10 ol jiran hundii kan irratti hirmaatani malee kan barattoota Oromoo qofaa hinturre. Wanti si dinqu duula sana kan jalqaba balaaleffatan keessaa barattoonni Oromoo University Finfinnee adda durummaan hiriiru. Barattoonni suni duula san kan balaaleffatan gaafiwwan jireenya Ummata Oromoo ilaalan 10 ol ta’an gaafatanii gaafiwwan suni deebii quubsaa argatan malee akka hinduulleefiI warra kanarra tarkaanfatani maqaa duulatiin Oromiyaa keessatti bobba’an akka ofirraa ittisan ibsa ijjannoo xalayaan baasanii magaalaa keessa facaasaniin ifa taasisan. Gaafiwwan kaasan keessaa “lafti kan qotee bulaa yaata’u, ummanni keenya afaan saatin yaa baratu, miidiyaan Afaan Oromoo yaasaaqqamuu” kan jedhanfii k.k.f.of keessaa akka qabu nan yaadadha. Xalayaan suni itti gaafatamaa tika Dargii kanture Takkaa Tullu harka galee Mangistuutti waan dhiyaateef raadiyoon afaan Oromoo hatattamaan akka banamu ajaja dabarsuu saatu odeeffamaa ture. Reediyoonis achumaan banamee hojii jalqabe.
Ijoollee Oromoo biratti duulichi fudhatama kan argate ammoo ajaja Baarootin oso hinta’in erga labsiin lafaa bayee booda qotee bulaan Oromoo guutummaatti ciisanyaa nafxanyootaa ture waan lafa argateef qotee bulaa kana deggeruuf barsiisun abbooti lafaa(nafxanyoota) barbadeessuuf ummata saanitti birmatani.Kana keessaa Baaroon qooda maal akka qabu ani ifa naa hintaane.Waayee afaanii kaaftee Baaroon Hayilee Fidaa wajjin hedduu afaan Oromoorratti akka hojjate ibsuu yaalteetta. Hayilee Fidaa “Hirmaata Dubbii Afaan Oromoo” kan barreesse Awuroopaa taaeti. Baaroon ammoo yeroo sana biyya keessa ture. Egaa akkmitti akka waliin hojjatan situ beeka. Bara darbe kan biyya alaa kanatti yaadannoo barreeffama kitaaba sanii yeroo taasifamu maqaa Hiylee Fidaa malee maqaan Baaroo waan hinka’iniif jarri yaadannoo sana qopheessan suni amma kee kana seenaa sana hinbeekanii laata gaafii jedhu natti hore.
Kanaan walqabatees waayee “Bariisaa” kaaftee bahuun gaazexaa sanaa akka waan injiffannoo guddaatti dhiyeesste. Isaanis akkasumatti ololaa turani. Garuu Oromoon oso irraa hinfudhatin hafe. Wanti Oromoodhaa buuse yoo jeraate arraba qofaadha. Ijoolleen uraagee yeroo sana gaazexaa gurgurtu “yegaallaa gaazexaa” ittin jettee gurguruu didde rakkatanii akka turan beekkamaadha. Kana irra aanuuf Leencoon akka namni hinbeekne gonfoo mataatti diratee iddoo walgayiitti gaazexitti gurguraa akka ture waan ijaan argineedha.
Karaa biraa yeroo sana “Bariisan” qubee Saabatiin barreeffamuu balaaleffatanii gareen Bilisummaa xalayaa tokko maxxansanii akka facaasan nan yaadadadha. Kana faa EPRP tu hojjate yoo jedhan nama ofitti kofalchiisuun ala bu’aa siyaasaa hin argatu natti hinfakaatu. Qabxiiwwan gareen suni qubee Saabaa akka affaan oroomoof mijataa hintaane tuqe keessaa kanan yaadadhu-jechoota afaan Oromoo laafaniif jabaatan, kan dheerataniif gabaabbatan ibsuu hindanda’u, baayyina sarraa kan ka’e ijoolleef qayyabachuuf yeroo dheeraa fudhataa, teeknolojii ammayyaaf rakkisaadhaa fii k.k.f tuquun akka ture nibeekkama.
Gara mul’ata Baarootti yoo deebinu mul’anni issaa akka ati jettutti du’a saatin karaatti hinhafne. Mul’anni suni hanga har’aa hordoftoota Baarootin irrumatti hojjatamaa jira. Gaafa du’a saatii kaasee hanga amma ifa of baasanitti wanti Leencoofaan hojjachaa turan mul’ata Baaroo waliin karooran fiixan baasuudha. Mul’anni Leencoon akka haara’atti bara darbe kanaa kaasee lallabaa jiru kuni mul’ata Baaroo barasii akka ta’e shakkii maleen sii ibsa. Duraan dursee Baaroof Leencoon bifa lamaan saantima tokkorra jiraniiti. Kan du’a Baaroo dhalches mul’ata saanii Oromiyaa bilisoomsuu oso hinta’in dhaaba keessa taa’anii aangoo Impaayaratti qabachuuf harka lafa jalaan hojjachuu saaniti. Kuni egaa ibsa Leencoon yoo ODF ijaaruu kenne keessatti sirriin ka’ame. Akkas jedha “nuti takkaa bilisummaa Oromoo gaafannee hinbeeknu, gaafa ABO bu’uressinus Oromiyaa bilisoomsina waan jedhu yaadnee hinbeeknu, Ji’ograafirraa dhimma hinqabnu” jedhee kan dubbate haaluun hindanda’amu.
Ilmaan Oromoo kumoota kurna hedduu manaa baasanii erga ficcisiisanii booda qaanii malee ummata Oromoo fuuldura dhaabbatanii gaafuma manaa baanuu kaayyoon keenya Bilisummaa miti yoo jedhan nama isaan hinbeekneetti fakkaata malee mul’ata haar’a miti. Itti aanan Leencoo Diimaa naga’o bara ABOn ijaarramu hiriyoonni saa ilmaan nafxanyootaa “silaa wajjin jirraa maal taatani kana keessa seentan?” jedhanii gaafannaan “nuti kaayyoo kanatti amannee oso hinta’in keessa seenne akka gara tokkummaatti deebi’an irratti hojjachuufi malee dubbichi balaa biyya diigu waan fiduu danda’uf sana hambisuuf itti seene” jedhee waadaa nuu galee ture jedhani saaxilaa turani.
Egaa mul’anni Baaroos kanuma ture. Impaayara dulloomtuu suphanii ummata Oromoorra dhaabbatani aangoo qabachuu. Kanaafuu Leencoon faa waggoota afurtama darbeef ABO keessatti sadarkaa hooggana adda addaa qabachuun akkuma Diiman jedhe jedhan jaarmicha keessaa nyaachaa laamshessaa kan turan kennata Baaroo sana eeguuf akka ture shakkiin hinjiru. Kana mirkana kan taasisu haguuggi ittin sabbontotaaf ummata Oromoo mooksaa turan ofirraa mulqanii ADO kan adeemsan gara ADE tti of jijjiiru ijaaranii kaayyoon keenya ganamas kanuma jechuun biyyatti galuuf wuyyaane walin koontiraata walii mallatteessuun saanii waan waggaa afurtama darbe sodaa sabbontotaatin keessatti ukkaamamee ture kan ifa baaseedh.
Jarri kuni kanarra gahuuf dhaloot WBO sadii lafarraa akka dhabamu taasisani.
1- Bara 1978 balaa du’a Baarootin walqabatee shororkaa umaniin akkuman olitti tuqettii dhaloonni jalqabaa WBO iddo lamatti qoodamee lafarraa wal duguuge.
2- Bara 1992 WBO loltuu 20,000 ol ta’u hidhannoo hiikkachiisani harkaaf miila hidhanii wuyyaaneef laatanii isaan doolaara shaanxaa saanitti naqatanii biraa sokkani.Garii wuyyaaneen fixxee garii bineensi nyaate.
3- Bara 2008 gaffa Kamaal Galchuu jaarmiyaa keessaa akka ganu taasisan shororkaa huumaniin waraana hafte diiganii garii wuyyaanetti akka galu yoo taasisan gariin bosonati dhume. Badii kanaaf eenyutu itti gaafatama? Murtee saa ummata Oromoofan dhiisa.
Yoon goolabu akka nama waan hedduu keessa darbeetti akka nama lafarra sicaalaa jiraadhetti gorsa xiqqoon siifii hiriyoota kee dhaloota haar’a kanaa dhaama. Beekan atiif dhaloonni kee hojii guddatu isin eeggata. Of duubatti garagaltanii cubbuu, gidiraa, daba,dogoggora dhaloonni koo hojjate keesatti of hinlaaqinaa. Garuu gadi fageenyan qoradhaato irraa braa. Of sirreessuuf isin gargaaraa. Gochaan darbe suni kaansarii qabsoo bilisummaa Oromoo ta’e summi lagummaan qabsaa’ota faaluun qaama qabsichaa nyaachuun kan laamshessee sabicha qaanii jalatti hambisee nurree akka gabrummaa isin dhaalchifnee dabarru nutaasiseedha. Kanaafuu dhaloonni kee kuni ammoo sana keessa seenee oso summii kanaan of hin laaqin Oromummaa qofaarratti hundooftanii akka walqabattani ijoollee keessan biyyaa bilisoomte dhaalchiftan adaraan koo cimaadha.
Seenaa barreessunis yakka hinqabu, garuu seenan barreessinu suni abalu namalaga kootiti abalu ammoo dhalataa laga gamaati madaalli jedhuun ta’u hinqabu. Seenan barraa’u suni ilaalcha Oromummaarratti hundoofnee waan dalagame maraa yaraas gaaris, miidhagaas fokkuus ,kan laga keenyaas kan laga gamaas ifa baafnee barreesuutu nurraa eegama. Abbaa seenessuufis abbaa seenatiifis kan kabajaa argamsiisuu danda’u seenaa akkasiiti.
Jeha mata duree kootii ibsee xumuruuf mul’anni Baaroo kan du’a saatin karaatti hafe oso hinta’in hanga har’aatti kan hordoftoota saatin (his disciples)n irratti hojjatamaa jiru ta’uyyuu waan yeroo hedduu yaalamee fashaleedha. Empaayera dulloomtuu suphanii tiksuun fedhii ummata Oromoo waan hintaaneef mul’ata yoomiyyuu galii gahuu miti. Kanaaf ani “mul’ata gatate” jedheen ilaala.
Galatoomii !!!
Oromiyaan nibilisoomtii !!!
Diinni QBO danquuf sochootu nibaddi !!!
-----
Mul’ata Karaatti Hafe! (Seenaa Gooticha Oromoo Baaroo Tumsaa)
Beekan Guluma Erena irraa*
Jaarraan amma keessa jirru jaarraa qalama malee seenaa dhiigaan itti barreessanidha. Sababnisaas seenaan dhiigaan barreeffame ija waan godhatuufi. Arrabni qoraattiifi sammuu joonja’aan jaarraa 21ffaa keessatti bakka hinqaban. Sababnisaas dubbii hadhaayaa afaanii waan nama baasaniif. Warreen abashaa impaayera nuti jiraannu keessatti jaarraa tokkoo oliif seenaa Kuushiin akka hinjirre godhanii balleessuudhaan madaa hinfayyine nurratti uumaniiru.
Seenaa isaanii malee kan warra seenaan isaanii Seemeetik hinta’iinii hedduu burjaajessaniiru. Keessumaayyuu Oromoo jiraataa biyya Itiyoophiyaa ta’uusaa utma beekanii, alaa galee, amantiifi biyya hinqabu jedhanii eenyummaa isaatti akkanni qaanawu taasisaa turaniiru. Har’as taanaan ilmaansaanii jijjiirama sammuu fiduu dadhabuudhaan dhimmi Itiyoophiyaa isaan malee Oromoo akka hinilaallanne godhanii qaanii tokko malee odeessu. Seenaan Itiyoophiyaa seenaa Kuushiifi seenaa Oromoo akka ta’etti tasa hin amanan.
Seenaan Nafxanyootaa bara Minilikii, bara Hayilesillaaseefi Dargii guyyaa guyyaaatti rakkina uumaa jiru; nutu caalaa Nafxanyootaati malee maalummaafi seenaa Oromoo wajjin waan wal qabate miti. Har’as taanaan hololli nutu caalaa yookiin Nafxanyoonni kun egaa har’a kan isaan barbaadan Itiyoophiyaa barbaadan dhaabbachuudha. Jarreen kun egaa Oromoos ta’e uummata kibbaa qabeenya isaanii malee isaaniin hinbarbaadan. Shirri Nafxanyootaa kana qooqa ittiin ibsinutu nurakkisa. Yeroo Oromoon cunqursamee lafti isaa irraa fudhatamee aadaansaa wanjoo jala gale, akkasumas seenaa sobaa irratti fe’ame jalaa bilisa ba’uuf ofiikootiinan ofbulcha jedhee yeroonni ka’u, ‘Gaallaan maalta’eetu’ jedhanii arrabsoon mogolee isa buusu.
Biyya bulchuun nuuf kenname isinimmoo nujalatti bitamuudha; carraan keessani jechuun Waaqa wajjin walloluudha jechuun akka waan Oromoon Waaqa malee uumameetti soba guyyaa saafaa amantii isaaniin da’ate sanaan sammuu nu hadoochaa turaniiru. Itiyoopiyaan qomoo kanaan haabitamtuun seera Waaqarraa dhufe utuu ta’ee nutis warri lafattiirra jiraannu beekuu qabna turre. Kanaafuu jarreen warra nutu caalaa kanaaf goonkumaa hinmijatu. Ummanni bittaa kana jala jiru cunqursamuusaa akkanni hin hubanne gochuudhaan biyya, aadaafi afaan boonsaa utuu qabuu mataa buusee jiraachuusaa ilaalee dhalooti hincallisne hindhibamu. Ammas ta’e durattis qabsoo eenyummaa Oromootiif goototni qabsaa’an lakkoofsi bira hinga’u.
Haaluma wal fakkaatuun uummata Oromoofi sab lammoota Itiyoophiyaa keessa jiraatan irra cunqursaa qaqqabu ilaaluu jibbuudhaan bittootaafi miiltoosaanii wajjin wal falmuudhaan saba isaaniif jedhanii kan wareegaman hedduudha. Barreefamni kun seenaa nama uummatasaa cunqursaafi bittaa jalaa baasuuf dhimmaa ture garuu waa’een isaa hedduu hindhagayamin irratti xiyyeefata. Namni kunis Baaaroo Tumsaa jedhamuun beekama. Innis seenaasaafi seenaa uummata balla’aa Oromoo dhiiga isaatiin katabee darbe. Baaroo Tumsaa bara 1942 lixa Oromiyaa godina Wallaga lixaa naannoo Gimbii ganda Karkarroo jedhamtu keessatti abbaasaa Obbo Tumsaa silgaafi harmeesaa Aadde Naasisee Ciratoo jedhaman irraa dhalate.
Abbaan isaafi harmeen isaa walitti aansuun du’aan irraa adda baanaan Baaroon obboloota isaa lamaan Raaheelfi Nagaasaa Tumsaa wajjin mana duwwaa keessatti hafe. Yeroo sanatti obboleessi isaa Obbo Guddinaa Tumsaa hojiidhaan magaalaa Naqamtee keessa jiraachaa waan turaniif, qophummaa obboleessa isaanii jibbuudhaan dhaqanii bakka jiraatan magaalaa Naqamteetti gatiittiitti baatanii isa fidan. Baaroon barumsa isaa sadarkaa tokkoffaafi 2ffaa achuma magaalaa Naqamteetti erga xumuree booda, barumsasaa sadarkaa olaanaammoo Kolleejjii Waldaa Makaane Yesuus Bishooftuutti argamurraa xumure.
Itti aansuudhaan Yuunivarsiitii Haayile Sillaasee 1ffaa jedhamuun beekamurraa barnoota Faarmaasiistiin digirii jalqabaa bara 1966tti fudhate. Itti fuufuudhaan utuu hinturiin Yunivarsiitichumarraa seeraan digiriisaa jaaalqabaa fudhate. Baaroon egaa turtiisaa Yunivarsiitii keessatti barattoota jijjiirama barbaadanii wajjin waliigaluudhaan sochii cimaa taasisaa ture. Barattoota kutannoodhaan saba isaaniif qabsaa’aa turanis sadarkaa garaagaraatti ijaaraa ture. Ijoolleen Oromoo muummee barnoota addaa addaarrtti ramadamtee akka biyyaasheef hojjechuu qabduttillee gurmeessaa ture. Bara 1964-1965 Waldaa Yunivarsiitii Kolleejjii Finfinnee irratti pireezedaantii ta’uudhaan hojjete. Bara 1966 immoo Waldaa Waliigaltee Yunivarsiitii Finfinneerratti barreessaa ta’uudhan hojetaa ture.
Baroota kana keessatti baay’inni barattoota Oromoo Yuunivarsiitii keessatti haaxiqatu iyyuu malee, arruma jiran kanaa wajjin wal arguudhaan mirga uummata Oromoo kabachiisuurratti maree taasisaa tureera. Wal’aansoon barattoota Yunivarsiitiin jalqabame kun utuu hinturiin ifatti ba’uudhaan namoota hedduu sochooseera. Sochiin kunis kana qofaaf utuu hintaane, uummanni Oromoo akka inni mirgasaaf falmatuuf karaa baaseera. Baaroon itti fufuudhaan namoota paarlaamaa keessa hojjetanii wajjin wal argee mariyachuun warra akka Maammoo Mazammirfaa wajjin ta’uun Waldaa Walgargaarsa Maccaafi Tuulamaa keessatti mormii fiyuudalizimii baadiyyaa keessattis baballisuun sochii mormii bara 1966 keessa turerratti haala mijeessuun shoora olaanaa taphatera.
Finfinneefi magaalota kanbiroo keessatti yaada ‘Lafti Qoteebulaaf’ jedhu irratti dargaggoota hedduu gurmeessuudhaan bittaan warra Nafxanyootaa akka gabaabbatu taasisuuratti gumaacha guddaa taasiseera. Wallaansoon bara 1966 ka’e kun duula guddina waliin jedhu uumee keessumaayyuu naannoo Oromiyaa keessatti fudhatama argateera. Fudhatama argachuusaatiif sababnisaa Baaroo Tumsaa ture. Goota humna dargaggootaa ijaaruun sirna Nafxanyootaa barbadeessuuf kutatee ka’e.
Jijjiiramni inni fides Oromoo qofaaf utuu hinta’iin, bittaa warra abbaa lafaa jala turan hundaaf akka ta’e seenaan ni dhugoomsa. Baaroon bara 1966 barnootasaa erga xumuree booda biiroo eegumsa fayyaatti miindefamee hojjechuu jalqabe. Waajjira kana keessa amma turetti loogii bara dheeraaf ana hojii sana keessaa ture qorachuudhaan qajeelfama ture sana jijjiiree namoota hedduudhaaf bu’aa ta’eera. Sobdootaafi warreen malaamaltummaadhaan jiraatanis qaanessaa tureera.
Haalli Baaroofi garee hojjetootaa kanaa namootni itti hintolin Baaroo hojiirraa ariyaniiru. Miindaasaarra ariyatamuun cinatti akka shororkeessituu addaatti fudhatamee tureera. Haata’u malee dabni irratti raawwate kun Baaroon wallaansoosaatti akkanni cimu isa taasise malee dugda duubatti isa hindeebifne. Yeroo mara mootummaan bara sanaa Oromoorrti miidhaa dhoksaa waan taasisuuf, akka sabni Oromoo walitti dhufanii mariyatan waan hinbarbadneef Waldaan Maccaafi Tuulamaa akka cufamu taasisaniiru. Kun kan isa gaddisiise Baaroon ummanni Oromoo bakka maree akka hindhabneef ‘Waldaa Dhaaba Dhidheessaa’ jedhu uume. Mul’anni Baaroo keessaa finiinaa ture sun boqonnaa waan isaaf hinlaanneefiif yoo isaan karaa tokko cufan inni ammoo karaa biraan mala dhaha malee sodaachisiifamuu abashaa kanaaf goota hinjilbeenfanne ture. Faayidaalee yeroo qabsoo bilisummaa Oromoof jedhee dhabes homaa tokkottuu hinlakkoofne.
Baaroo Tumsaa sochii hedduu taasise cinatti bara 1964 Aadde Warqinash Bultoo wajjin bultii ijaarrate. Aadde Warqinash Bultoo obboleettii Jeneraal Demisee Bultoo yommuu ta’an, abbaan isaanii Obbo Bultoo Ejersaammoo Waldaa Maccaafi Tuulamaa keessatti miseensa turani. Cidhi Baaroo Tumsaa Oromoota sadarkaa hojii adda addaarra bakka adda addaarra jiran hundaa biratti haala ho’aadhaan waan kabajameef diina biratti akka sochii siyaasaatti fudhatamee isaan sodaachisaa ture. Dargaggeessi lammiisaatiif akka guddaatti inaaffaa garbummaa hunkuteessuuf qabatee ka’e kun tarkaanfii diinaa kan itti caalchisaa deemeefi akka malee sodaachisee gara isa dhabamsiisuuf ka’ame sochii bara 1966 ka’e akkanni karaattti hafuuf gumaacha taasisera. Amma ammaatti saba Oromoo hedduu biratti akka gaariitti kan dubbifamuufi jaallatamu (The Oromo Voice Against Tyranny Document 1971) kan jedhu garee hojjetootasaa wajjin namoota hedduu bira akka ga’u taasiseera.
Barreeffamni kun gara afaan Amaaraattillee hiikamee dubbifamaa ture. Kan inni barruu kana raabsaa tureefimmoo waan Waldaan Maccaafi Tuulamaa cufameef Oromoota jajjabeessuuf qofaa utuu hintaane, baroota dheeraadhaaf cunqursaafi dabaa saba Oromoorra ga’aa ture barruun kun ofkeessatti waan qabattee jirtuufidha. Dararfamaafi cunqursaa tureef jiru saba Oromoo ittiin bariisuuf jedheetu. Baaroon bara 1972 tti Afaan Oromoo akka qubee laatiiniin barreeffamuuf Hayilee Fidaa wajjin qo’atee yeroodhaaf gaazeexaan ‘Bariisaa’ jedhamu qubee saabaatiin akka maxxanfamu taasisaniiru. Garuu utuu hinturiin mootummaan dargii itti inaafuudhaan fuudhee ministeera beeksisaa jala galche.
Har’a gaazeexaan Bariisaa faayidaa siyaasaatiif jedhamee kan qophaawu malee faayidaa eenyummaa saba Oromootiif jedhee miti. Baay’inaan waa’ee eenyummaa Oromoo irrattis kan hojjetaa jiru miti. Maqaa kana qabatee gaazexaan bahaa jiru garuu ammayyuu biyya Oromiyaa keessa jira. Qubee Afaan Oromoo har’a sabni Oromoo itti fayyadamu Baaroo Tumsaafi Hayilee Fidaafaatu bara lubbuun jiran qopheessani. Bara 1973 qabsoon Oromoo akka inni sadarkaa olaanaarra ga’uuf kaayyoo balla’aa baasuudhaan wiirtuu Qaama Qindoominaa yookaan ‘Central Coordinating Body’ dhaaba jedhu hundeesseera. Kunis immoo turee dhaaba Adda Bilisummaa Oromoo jedhutti jijjiirameera.
Bara 1974 daba mootummaan Hayile Sillaaseefi jaleensaa uummaatarratti geessisaa turan qaamni qoratu hundaa’e. Kana keessattis Baaroon miseensa ta’ee akka hojjetu erga taasifameen booda namoota Oromoo hinta’iniin rakkoo keessa galafamuuf tureera. Garuu rakkoo isaan Baaroorratti qopheessan kana namoota miseensa Dargii turaniin karaatti hafeera. Baaroon dhaabbata siyaasaa bara sana keessatti hundeeffaman hunda dhiisee saba bara mootummaa Haayile Sillaasee cunqrsaan irra ga’aa ture hundaa kan ofitti haammatu dhaaba Wala’ansoo saba balla’a unqursamoota Itiyoophiyaa ‘Ye Itoophiyaa Ciqunooch Abiyootawwii Tigil’ jedhu hundeesse.
Dhaabni kunis saba Oromoofi sabaafi sablammoota cunqurfamoota byyattii kan ofkeessatti haammate ture. Isaan booda Dargiin yeroo jabaachaa deemu oftuulummaasaa dabalaa deemuun dargiin dhaaba ‘EMALEDHI” jdhaman diiguutti kaanaan Oromoonni baay’een gara qabsootti seenuu jalqaban. Bara 1974 tti hundaa’ee baha Oromiyaa keessatti soch’aa kan ture Dhaabbati Bilisummaa Oromoo qabsaa’ota hedduu horachuu danda’ee ture. Baaroonis qabsoo kanatti seeenuudhaan gara bahaatti deemee geggeessummaan hojjetaa utuu jiruu bara 1977 tti lubbuunsaa darbe. Duutii Baaroo umurii gabaabaafi akka tasaa dhaaba Adda Bilissummaa Oromoofi uummata Oromoo akka malee naasiseera; miidheeras. Dargaggeessi umurii waggaa 35 tti diinaan ajjeeffame kun bara hundumaa godaannisa hindagatamne saba Oromoo irratti maxxansee jira. Diinni oldeemtota Oromoo karaatti hambisuun isa duras ta’ee isaa asitti kan itti fufaa turedha.
Akkaataa du’asaa ilaalchisee saba Oromootiif odeeffannoon hinkennamne. Haata’u malee, du’a Baaroo Tumsaan booda namootni yeroo sana turan geggeessummaarratti dandeettii dhabuu qofaa utuu hintaane, ejjennoo dhabuusaaniirraan kanka’e dhaabasaaniitiifis ta’e uummatasaaniitiif ta’uu dadhabuudhaan ummata qaanessaniiru. Kaayyoo inniifi kan isa fakkaatan itti wareegamaniif xiyyeeffannoo guddaan hinkennamne. Har’a sammuufi dandeettiin uummata Oromoo yeroo kamirrayyuu caalaa akka malee guddachaa jira. Dargaggoonni Baaroo Tumsaa bakka bu’an Oromiyaa keessaa biqilanii jiru. Dhiigi Baaroo Tumsaa, Guddinaa Tumsaa, Magarsaa Barii, Jaagamaa Badhaaneefi dhiigi goototni Oromoo hedduun bilisummaafi dagaaginaan guutuummaa Oromiyaa keessa walgayee jira. Seenaan gootota Oromoo sirna diddaa garbummaatiif qabsaa’aa turanii bara baraan gabatee seenaarra hindhabamu. Dhiigni dargaggoota Oromoo harka diinaatiin dhangalaafame bilisummaa goolee bantii lafaa hundarratti finiinu argamsiisuu akka danda’u firaafi diinni Oromoos wallaala natti hinfakkaatu.
Nama cimaa kan turaniif Waldaa Maccaafi Tuulamaa keessatti geggeessummaan hojjetaa utuu jiranii Mootummaa Hayile Sillaaseetiin hidhamanii rukkuttaan gidirfamanii lubbuun isaanii waxabajjii bara 1962 umurii waggaa 58tti kan darbe seenaafi ergaa Obbo Hayile Maariyaam Gammadaatiinan barreeffamakoo kana xumura. Utuu lubbuun isaanii hindarbiin dura hiriyoota isaanii mana hidhaa keessa jiran wajjin turaniin, an kanaan booda fayyee isinii wajjin jiraachuu akkan hindandeenye beeka; garuu kun ergaakoo isa xumuraati jechuun dubbiisaani akka arman gadiitti dubbtan. Jechi Maccaafi Tuulamaa jedhu akka ‘Bofa garaa namaa keessa galeeti; nuuf bofti sun ba’us ba’uu dhiisus summiisaa waan facaaseef, summiin sun nama keessaa ba’uu hindanda’u; nutis akkuma kana inni nukeessa seene kun nukeessaa ba’uu hindanda’u; qabsoon nuti amma jalqabne kunimmoo dhala dhala keenyaan bakka ga’a malee karaati hinhafu jedhanii torban kana dubbatanitti lubbuun isaanii darbite. Har’a kunoo guutummaa Oromiyaa keessatti dhalataan Oromoo barate seenaasaa akka qoratuufi ifa godhu akkasumas utuu akka jabaa diinaan oofamuu lafasaa qabatee akka jiraatu kan taasise dhiiga ilmaan Oromoo kaleessa dhangala’e sanadha. Bittaa abbaa lafaa jalaa baanee bittaa siyaasaa jala hin seennu. Qabsoon walharkaa fuudhii waan ta’eef, har’arra bori akka wayyu dagachuun nurra hinjiraatu. Warreen har’a carraa argannee lubbuun lafa kanarra jirru qabsoo barnootaa, siyaasaa, dinagdee barreessuu keessatti qooda nurraa eegamu fudhachuu yoo baanne dhiigniifi lafeen isaanii dhangalaes ta’e caccabe sun boqonnaa nu dhowwata. Seenaanis duuba deebi’ee nutaajjaba. Qabsoon itti fufa, garboomfataan nikufa akkuma jedhamutti garbummaan wallaalummaafi of wallaaluu akkasumas garbummaan hiyyuma gama hundaa nurraa haa hunkutaa’u jechuudhaanan barreeffamaakoo kana ammaaf xumura!
Galatoomaa!
* Beekan Guluma Erena: PhD Student at the Addis Ababa University – Documentary Linguistics and Culture Department; Email: [email protected]


c: text/html

text:
Waltahiinsa Ijaaramuu Sochii Biyyaa Itiyoophiyaa
Waltahiinsa Ijaaramuu Sochii Biyyaa Itiyoophiyaa
Uummattootni Itiyoophiyaa bilisummaa, diimokirasii fi haqaaf qabsoon taasisan sadarkaa guddaa irra gahuu isaa hundi keenya ni hubanna. Waggoota digdamii-shanan darbaniif sirna bittaa TPLF jalatti rakkoon ummata keenya irra gahe daangaa waan darbeef sirna kana jalatti garbummaadhaan buluun nu gahe jedhanii gara-kutannoodhaan falmii jalqabuun isaanii qabsoon daandii adda addaatiin waggoota dheeraadhaaf adeemisifamaa ture sadarkaa ol’aanaa irra gahuu isaa kan ifatti mul’isee dha. Sababa qabsoo mirgaa hardhallee gaggeeffamaa jiru irraan kan ka’e, biyyi Itiyoophiyaa garamitti akka deemtu haala nama wallaalchisu irra gahee jira.
Karaa tokko ummattootnni sirni bittaa kun akka jijjiiramu gaafatan loltoota mootummaa meeshaa waraanaa hammayyaa hidhatan fuundura harka duwwaa dhaabbatanii bilisummaadhaaf kan falmaa jiran yoo ta’u karaa biraa ammoo meeshaa waraanaa hidhatee saamicha qabeenya ummataa waggoota digdamii-shanan darbaniif adeemisisaa tureen ol’aantummaa humnaa fi diinagdee of harkatti galfate abdachuudhaan lammiiwwan mirga namummaa gaafatan ajjeesaa, manneen-hidhaa keessatti naqee gidiraa agarsiisaa, kaanimmoo akka baqatanii biyyaa bahan dirqisiisaa taayitaa irra turuudhaf yaalii taasisaa akka jiru argina. Haala baay’ee yaaddessaa ta’e kana callifnee ilaaluu hinqabnu jennee kan kaane dhaabbileen siyaasaa karaa adda addaa qabsoo gaggeessaa jirru sirna mootummaa cehumsaa kan qaamonni dhimmi biyya keenyaa ilaalu hundi irratti walii-galan ijaaruudhaaf haala nudandeessisu irratti waliin taanee hojjachuudhaaf dhaaba Sochii Biyyaa Itiyoophiyaa jedhamee beekamu bu’ureessineerra.
Mul’anni (vision) Sochii Biyyaa Itiyoophiyaa sirna mootummaa mirga ofiin of bulchuu biyyattii eeguu, mirga sabaaa fi sab-lammii kabajuu; aadaa fi seenaa hawaasaa calaqisiisuu; sabaa fi sab-lammiiwwan biyyattii seeraa fi wal-qixxummaadhaan keessumsiisuu fi guddinni-diinagdee fi badhaadhinni akka dagaagu kan taasisu sirna feederaalaa dhugaa ijaaruu dha.
Ergamni (Mission) Sochii Biyyaa Itiyoophiyaa amoo ummattoota biyyattii hunda haalaan qindessee kaayyoo biyyoolessaa tokko jalatti waliin hiriirsuudhaan mootummaa fedhii ummataatiin ala humna qawweetiin taayitaa qabatee ukkaamsee bitaa jiru qabsoo karaa nagaa (qawwee maleessa ta’een) akka dhabamsiisan taasisee mul’ata sochii kanaa isa sirna federaalaa diimookiraatawaa utubuudha.
Nuti dhaabonni sochii biyyaa kana hundeessine murtii guddaa kana irra kan geenye lafumaa kaanee miti. Rakkoowwan biyyattii kan walxaxaa ta’an haalaan qo’annee, tarkaanfiiwwan keenya darban xiinxallee yoo ta’u, namoonni siyaasaa kamiyyuu waliin hidhata hinqabne kan haalli biyyi keenya yaroo ammaa keessa jirtuus ta’ee garri itti adeemaa jirtu isaan yaaddesse kaka’umsa mataa isaaniitiin dhaabota keenya waliif galchuudhaaf ji’oota dheeraadhaaf yaalii taasisan irratti hundoofnee akka ta’e jala murree ibsuun barbaachisaa dha. Kanaaf jecha sochiiwwan siyaasaa biyya keenya keessatti baramoo kan ta’an wal-hamii, daandii sirrii hintaneen wal-qeequu fi qabsoo du’aa jiraa kan ummattoonni keenya adeemsisaa jiran kan hingargaarre adeemsitoota diigoo ta’an hambisuudhaaf yookii dura dhaabbachuudhaaf jecha waan sochiin biyyaa kun ta’ee fi hintaane ifa goonee dubbachuun barbaachisaa dha.
1. Dhaabonni sochii biyyaa kana ijaarre ilaalcha ummattoota biyya keenyaa hunda yookii dhaabota mootummaa taayita irra jiruun morman hunda bakka buuna yookiin hammanneerra ilaalcha jedhu hin qabnu. Haata’u malee dhaabota siyaasaa beekamoo ta’an sochii kana keessatti dabaluudhaaf karaa keenyas ta’ee karaa obboloota keenya warra nu arffan akka walitti dhufnee bakka har’a geenye kana geenu taasisanii yaaliiwwan heddu godhamaa akka turan uttuu hin ibsiin darbuu hin feenu. Yaaliiwwan gurguddoo jedhamuu danda’an taasifnus, bu’aa barbaanne garuu argachuu hin dandeenye. Rakkoowwan biyya keenyaa guyyaa dhaa gara guyyaatti hammaachaa deemaniiru. Uummattootni keenya ammo wal-taanee akka sochoonu deddeebisanii gaafachaa turaniiru. Haalota kana irratti hundoofnee ennaa ilaallu, dhaabota siyaasaa walitti fiduu yaaluun yaroo dheeraa amma ammaatti fudhate fudhachuun sirrii akka hin taane, sirumayyuu bakka dhaquu barbaannu gawuudhaaf sochii waliinii taasisuun yoomuu caala barbaachisaa ta’uu isaa waan hubanneef sochii biyyaa kana ijaaruudhaaf murtessineerra. Amma danda’ametti garuu dogoggoroota wal-ta’insa dhaabota diiguu danda’an tokko tokko hambisuudhaan; jechuun haala dogoggoroota darban keessa nu hinseensifneen bakka tokko irratti calqabuun dirqama waan ta’eef dhaabonni kanaa gadittti maqaan isaanii ibsame tarkaanfii sochii biyyaa Itiyoophiyaa ijaaruu fudhataniiru. As irratti gara fuunduraatti dhaabota siyaasaa dhimmi Itiyoophiyaa ilaalu hunda (all stakeholder organizations) sochii kana keessatti dabaluudhaaf yaalii wal irraa hincinne kan taasifnu ta’uu keenya jala unnee dubachuu barbaanna.
2. Dhaabonni Sochii Biyyaa Itiyoophiyaa kana bu’ureessine daandii gara garaatiin ummata bakka buuna jennu keessattis sochi gochaa jiraachuun keenya akkuma eegametti ta’ee akkaataa qabsoo keenya itti gaggeessinu irratti garaa garummaa qabna. Haa ta’u malee dhaabni tokko akkaataa qasboo ittiin adeemsisu ilaalchisee daandii hordofuu barbaadu dhaabni miseensa sochii kanaa ta’e tokko balaaleffachuu yookiin mormuu irra hin jiraatu. Kana jechuun dhaabonni sochii kana ijaarre daandii qabsoo saganataa dhaaba keenyaa bakkaan gawuudhaaf nugargaara jennee amanne hunda hordofuudhaaf bilisa jechuudha.
3. Sochii biyyaa haaraa kana ennaa ijaarru rakkoolee biyyi keenya waggoota digdamii-shanan darbaniif keessa turte, ammas keessa jirtu, kan uume sirni TPLF hundee irraa buqqa’ee sirna haaraa dimokiraatawaa ta’e kan uummattoonni keenya itti amananii fi fedhii guutuudhaan fudhataniin bakka bu’uu akka qabu waliif galleeti. Walii galteen, mariin yookiin adeemsi araaraa kamiyyu ejjannoo keenya kana akka geeddarru nu hin taasisu.
Qabxiiwwan sadan kana hubannoo keessa galchinee tarkaanfiiwwan ijaarsa sirna cehumsaa bu’ureesuu nu dandeessisan fudhachuuhaaf Sochii Biyyaa Itiyoophyaa ijaaruu keenya ennaa labsinu qaamonni dhimmi biyya keenya ilaalu hundi, keessumaa ammo rakkoowwan sirni TPLF uumee irraan kan ka’e haalli keessa jirtan obsaan kan bira hin darbamne ta’uu hubatanii harka isaanii duwwaa qawwee loltoota Agazi dura dhaabbatanii falmaa kan jiran uummattoonni keenya nuwaliin akka hiriiran amantii guddaa qabna.
Dhuma irrattis dhaabonni adda addaa dhimmi biyya keenyaa isin ilaalu hundi biyya keenya keessatti taayitaa mootummaa duwwaa otoo hinta’iin ol’aantummaa humna waraanaa fi diinagdee dhuunfaadhaan tohatee uummata keenya ukkaamsee garbummaa jalatti bitaa kan jiru sirna TPLF dhabasiisuun hojjaa boruuf jedhamuu hinqabne ta’uu isaa hubattanii akka nuwaliin hiriirtan waamicha keenya irra deddeebinee isiniif dhiheessina.
Bilisummaa, dimookiraasii fi haqa saboota Itiyoophiyaa hundaaf!!
Bu’ureessitoota SOCHI BIYYAA ETHIOPIA
Adda Diimookiraatawaa Oromoo
Arbanyooch Ginbot 7 Sochii Tokkummaa fi Diimookiraasii
Paartii Ummata Afar
Sochii Diimookiraasii Biyyoolessa Sidaamaa
Onkoloolessa 30, 2016
PDF Document

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Fulbaana 21/2017 Uummata nagaafi jaalalaan baroota dheeraadhaaf waliin jiraataa tureefi kabaja waliif qabaataa tiksee wal jiraachisaa kan ture, mootummaan wayyaanee uummanni kun nagaan akka waliin hin jiraanne shira gurguddaa xaxuudhaan dantaa siyaasaashee geggeeffachuuf hojii erga eegaltee bubbuleera. Tooftaa dulloomaa kanaanis milkaa’uu kan dadhabde mootummaan wayyaanee, kan caaluyyu uummanni ollaa walii ta’e kun nagaan akka waliin jiraatuufi jaalala waliif akka qabaatu tasisaa jirti. Dabalataanis, uummanni Oromoo guutummaan mootummaa nama nyaataa kanarraa jibba guddaa akka qabuufi tokkummaadhaan shira ishee fashaleessuuf halkanii guyyaa akka hojjetu, akkasumas ija addunyaa duratti aadaafi duudhaa wal jaalalaa duraanuu qabu akka mullatu taasisteetti!
Walitti bu’insa olloota gidduutti uumuu mootummaa wayyaanee kanaan wal qabatee kutaaleen Oromiyaa daangaarra jiran rakkoo hamaaf saaxilamaa akka jiran namuu quba qaba. Bifuma kanaanis walitti bu’insa uumameen Bule Horaan mudama guddaa keessa jirti. Shira mootummaan wayyaannee xaxxeen walitti bu’insi uumata oromoo fi saba Burjii- koree gidduutti uumame torban lakkoofsisee jira. Dhimma kanaan wal qabatee qaamni mootummaa wayyaaneetiin bobbaafame Agaaziifi Polisiin Feederaalaa magaalicha guutanii uummata nagaa iraarsaa akka jiran dhaga’ameera. Qaamni hidhachiifamee mootummaa abbaa irreetiin bobbaafame kun Polisoota oromiyaa wajjin wal dhabuudhaan guutummaatti waan ergamaniif hojjechuuf akka rakkatan beekameera. Walga’iin barsiisotaa yuunivarsiitii Bulee Horaas sababa walitti bu’insa kanaan geggeeffamaa kan hin jirre akka ta’e maddi oduu sqbo nuuf eeraniiru.
perezidaantii yuunivarsiitii Bulee Horaa Abdulqaadir Huseen Farra uumata oromoo kan ta’e Agaazii hidhatanii jiran konkolaataa paatiroolin tokko ramadameefii eegamaa akka jirus maddeen itti dabaluun gabaasan.


text:
OromoRevolution Alaabaa ABO lafa kaa’aan lafa nama hin keessisu, qabadhaan nama hin qabachiisu Kaayyoofi Akeekaa Qabsoo Bilisummaa Oromoo Ilaalcha Siyaasaa (Ideology) Uummatni Oromoo Waliigalatti hordofuufi itti amanutu nama qabachiisa!!.
Kanumaan bira kutaa ofumaa atakaroofi ajendaa afaanfajjii uumuufi deebii kennuuf ‘busy’ wal gochuun barbaachisaa miti. Kanaan sababeeffachuun ‘busy’ wal gochuun bu’aan isaa diinaaf ta’uus hin dagatiinaa. Hanga kanaan atakaroofi olola afaanfajjiif halkanii guyyaa ergama diinaa waliin rakkattaan halkaniifi guyyaa boqonnaafi aragalfii tokko malee bakka jirtanitti wal ijaaraa, ijaaraama; waan dandeessaniifi karaa dandeessan cufaan Qabsoo Bilisummaa Oromoo jabeessuuf tattaafadha.Yeroon kun uummata Oromoo hundaaf yeroo murteessaadha. Kabajnifi Ulfinni gootota ilmaan Oromoo qabsoo bilisummaa Oromoo irratti wareegama qaalii kanfaluun dhaloota hardha Qeerroo Bilisummaa dhalchisaniifi uummata Oromoo waliigalatti akeekaafi kaayyoo qabsoo bilisummaa Oromoo wareegama meeqaan as gahe galiin gahuuf gamtaan hiriiree falmachaa jiruuf haa ta’u!!
Dhugaa, Eejjennoo,Kaayyoofi Akeeka qabna ni bilisomna!!
Qabsoon Itti Fufa gabromsaan ni kufa!!
Injifannoon Uummata Oromoof!!
Gadaan Gadaa Xummura Gabrummaati!!
Onkololeessa. 9/2017
Hubachiisaa Gabaabduufi Murteessituu Hooggana Qeerroo Bilisummaa Oromoo Irraa!!
OromoRevolution Alaabaa ABO lafa kaa’aan lafa nama hin keessisu, qabadhaan nama hin qabachiisu Kaayyoofi Akeekaa Qabsoo Bilisummaa Oromoo Ilaalcha Siyaasaa (Ideology) Uummatni Oromoo Waliigalatti hordofuufi itti amanutu nama qabachiisa!!.


text:
Dachii tanarra wanti jiru hundi isaatuu maqaa fi amala mataa isaa qaba. Akkasumas wantoonni dachii tanaan ala jiranis maqaa fi amala mataa isaanii qabu. Wanti maqaa qabu tokko zaataan jiraachuun isaa dirqama. Wanti hin jirre ammoo Abadan maqaa hin qabu. Warroonni Saayinsiin guddannee jirra jedhan, dachiifii samiin tun uumaa hin qabdu jedhanii amanan. Wanti ajaa’ibaa garuu jechi Uumaa jedhu jiraachuu isaati. Yoo wanti dachii fi samii uume hin jiraannee namni jalqabumaa jecha Uumaa jedhu kana eessaa fidee itti fayyadame jenna duuba?
Fakkeenyaaf, Wanti Samii gubbaa ifaa fi oowwaa nuuf kennu aduu akka ta’e ni beekna. Waan kana yoo ka morminuu ammoo, wanta oowwaa fi ifa nuuf kennaa jiru ka biroo maqaa isaa dhahuu qabna. Maalummaa wanta sanii ammoo ibsuun yoo kan nu dhibuu, Wanti fooddaa keenyaan seenee oowwaa fi ifa nuuf kennaa jiru aduu akka ta’e amannee fudhatuu qabna. oowwaa fi ifni yoo jiraate, qaamni oowwaa fi ifaa kana kennu jiraachuun isaa dirqama. Yoo jiraachuu aduu kan morminu ta’e, ifaa fi oowwi kun foodda mana keenyaa ykn waan biroo irraa dhufe jennee amanuu qabna. Kanaafuu aduun hin jirtu jennee yoo ka murteessinuu, dirqamatti oowwi sun eessaa akka dhufe himuu qabna. Qaama oowwa kana nuuf kenne maqaa dhahuu qabna. Namni jiraachuu aduu dhaa mormu ammoo, dirqamatti wantoota dachii irra jiran keessaa madda oowwaa fi ifaa waan tahe ka biro fiduu qaba. Haa ta’u malee ifaa fi oowwi jiraachuun isaa dhugaa dha. Kunis aduu irraa akka ta’e namni hunduu ni amana. Namnummaan sifa kana waan biraatiif kennu hin jiru.
Haaluma kanaan ALLAAH, uumaan dachii fi samii, maqoolee isaa mimmiidhagaa garagaraatiin addunyaa tana ibsee jira. Wanti kunis Asmaa’ul Husnaa jedhama. Akkuma fakkenya duratti isiniif ibsee, maqaa fi sifni hanga har’aatti dhagahaa jirru kunniin, akkanumaan waan argamee miti. Yoo maqaan jiraate, dirqamatti wanti maqaa san dhuunfate jiraachuu qaba. Haaluma wal fakkaatuun sifni jiru tokkos abbaa ittiin waamamu qabaachuu qaba. Akkuma oowwaa fi ifni sifa aduuti jennee amannetti, Sifa Rabbiif kennametti amanuunis dirqama ta’a.
Akkuma sagantaa amma duraa keessatti isiniif ibse, Fakkeenyaaf qalamaa fi waraqaa fayyadamee, namni tokko qubee takka barreesse haa jennu. Waa’ee gochaa kanaa irraa waan heddu haasawuu dandeenya. Inni duraa namni qubee A barreesse kun, qubeen kun akka barreeffamtu fedhii waan qabuuf barreesse. Daqiiqaa muraasa dura qubeen tun waraqaa san irra hin turre. Argamuu qubee kanaatiif qaamni isa akka argamu godhe jiraachuun isaa diriqama ta’a. Namni waan tokko raawwatu ammoo fedhinnaa qabaachuu qaba. jiraachuu qubee A tiif namni fedhinnaa isaatiin barreesse jiraachuu qaba. Inni lammataa ammoo qubeen barreeffamee jiru kun, qubee namnummmaan arge barreesse osoo hin taane, qubee bareeda hiika qabuu dha. Kanaaf qaamni qubee kana barreesse beekumsa qabaachuun isaa dirqama. Nama beekumsa hin qabaneef qubee A barreessuun rakkisaa dha. Waan kana fakkeenya gabaabduun isinii haa ibsu. Mee qalamaafi waraqaa isinitti kennanii Qubee chaayinaa tokko barreessaa osoo isiniin jedhanii barreeysuu ni dandeeysuu? Abadan, tarii namoonni muraasni qubee chaayinaa baratan jiraachuun ni mala. Garuu irra hedduun keenya Qubee chaayinaa barreeysuu hin beeynu. Kanaaf beekumsi barbaachisaa taha.
Hayyee mee nama beekumsa qabutu jira haa jennu, ammas Beekumsa fi fedhiin kophaa isaanii qubee kana barreessuu hin danda’an. Namni qubee kana barreessu humna qubee san ittiin barreessu qabaachuu qaba. Namni harkaa fi miila ofii akkasumas qaama ofii sochoosuu hin dandeenye, qubee kana barreessuu hin danda’u. Qaamni qubee kana barreessus nama lubbuun jiru ta’uu qaba. kan lubbuun jiru qofatu, fedhii, beekumsa fi humna qabaatuu danda’a. akkuma amma dura dubbanne, Qalamaa fi waraqaa osoo waggaa miiliyanaaf wal cinaa keennee, Abadan qubeen A barreeffamuu hin danda’u. Kana jechuun jiraachuu qube A tiif qaamni lubbuu qabu kan isa barreesse akka jiru agarsiisa. Inni kunis BARREESSAA jedhama.
Qubeen A kun akka tasaa barreeffame jennee yoo kan amannu taate, dirqamatti amaloota afran amma isiniif dhiheesse kana qalamaaf kennuu qabna. Qalamni kun lubbuu, fedhinnaa, humnaa fi beekumsa qaba jennee murteessuu qabna. Dubbii hin fakkaanneen, Qalamni kun Hayyuudha, fedhii mataa isaa qaba, humna jabaa qaba akkasumas lubbuudhaan jira jennee of sobuu qabna. Sababni isaa, Maqaa fi Amalli wal fakkaatuu waan qabuuf. Maqaa fi Sifaatni qaamni isaan dhuunfatu osoo hin jirre, akkanumaan argamuu hin danda’an. Haala kanaan fedhii, beekumsa, humna, qaruutummaa, fi amaloota heddu qalama kanaaf kennuun dirqama ta’a. kun ammoo gowwummaa biras dabree wollaalummaa daangaa dabre.
Haaluma wal fakkaatuun addunyaan tunis akkuma Qubee kanaa fi kitaabaa jirti. Addunyaan tun Rabbiin hin uumamne jedhee namni yaadu, dirqamatti Maqaa fi sifa jiru cufa isaatuu wantoota akka Atamii, akka tasaa, akka carraa jedhamanitti maxxansuu qabna. Maqaan akkanaa kunis isaaniif sadarkaa Gooftummaa kennuu qaba. Namni qalbiin isaa hoongawee, jiraachuu Rabbii fudhatuu dadhabe, amaloota kanniin cufa isaaniituu seeliidhaaf ykn ammoo Atamiidhaaf kennuu qaba. Mee dhimma kana fakkeenya biraatiin haa ilaallu.
Yeroo hunda duumessa ni argina. Duumessa kana irraa Rooba arganna. Wantoota Rooba keessa jiran xiinxallinee ilaallee beeknaa? Mee maqaa fi Amaloota roobaan walqabatan haa ilaallu.
Roobni bakka hin jirree argame. Wanta hin jirre ammoo qaamni argamsiisu jiraachuu qaba. Qaamni waan san argamsiisu ammoo fedhii argamsiisuu qabaachuu qaba. Haala kanaan roobni duraan bakka san hin turre FEDHINNAA qaama wahiitiin argamuu danda’e jechuu dha. Osoo roobni sun Rabbiin uumame kan jedhu fidhatuun nutti ulfaateeyyuu, roobni sun fedhii isaatiin roobe jechuu qabna
Wanti rooba jedhamee gara lafaa bu’u kun duumessarraa argama. Eega duumessa irra Elamantoonni lama walitti dabalamaniin booda roobni gad bu’a. Kanaaf roobni ykn ammoo bishaan argamuudhaaf atamiin Haaydroojiinii lamaa fi Oksijiiniin tokko walitti makamuu qabu. Atamoota elamantii kanniinii akkaataa barbaadamuun walitti makuudhaaf BEEKUMSI barbaachisaa dha. Kanaaf qaamni rooba kana argamsiisu beekumsa qabaachuun isaa dirqama.
Roobni faaydaa heddu qaba. Waanuma faaydaan maletti samii irraa gad dhangalaafamee miti. Humna qabaachuun qofti rooba uumuudhaaf gahaa miti. Qaamni rooba argamsiisu sunis ogeeysa jabaa ta’uu qaba. Ogummaan malee yoo roobsise, Asiida roobsuu danda’a. Rooba elamantoota garagaraa irraa walitti fiduun, faaydaalee garagaraaf oolchuun ogummaa barbaada. Qaamni OGUMMAA hin qabne ammoo haaluma kamiinuu rooba copha takkaallee gad buusuu hin danda’u.
Roobni rahmata. Dachii goggodde jiisa. Lafa gubatte qabbanneessa. Beeylada dheebote dheebuu baasa. Biqiltoota du’an lubbuu itti deebisa. Kanaaf Qaamni RAHMATA hin qabne haala kamiinuu rooba faaydaa kana hunda qabu gad buusuu hin danda’u.
Amaloota amma armaan olitti isiniif ibse kana qabaachuudhaaf, qaamni sun LUBBUUN jiraachuu qaba. Wanti lubbuu hin qabne ammoo, Fedhiinnaa, beekumsa, humna, ogummaa, rahmata, dandeettii waa arguu fi kan biraatis qabaatuu hin danda’u. Kana malee sifa heddu tarreessuun ni danda’ama. Ammaaf garuu tanumarratti haa dhaabnu. Kanatti aansuudhaan qaama amaloota amma tarreessine kana qabu barbaaduun dirqama ta’a. Qaama amaloota kanniin cufa isaanii walbira qabutu rooba kana nuuf kennuu danda’a.
Nuti qaamni amaloota tarreessine kanaafi kan birootis kan qabu, akkasumas rahmataa fi fedhii isaatiin kan rooba nuuf kenne, Rabbii ol aane jennee amanna. Abadan qaamni biraa, ykn ammoo mudannoon biraa rooba copha takkaalee nuuf argamsiisuu hin danda’u. Rabbi qofatu waan hin jirre tokko irraa fedhinnaa isaatiin argamsiisuu danda’a. Namni Rabbi hin jiru jedhee amanu, akkasumas roobni kun akka tasaa uumame jedhu ammoo, amala waa kalaquu kanaa dirqamatti qaama tokkoof kennuu qaba. Gochi tokko yoo jiraate, dirqama qaamni gocha san raawwates jiraachuu qaba.
Kanaafuu ilmi namaa filmaata lama qofa qabaata. Inni duraa Rabbi sifa amma isiniif tarreesse kana qaba. Isatu rooba bakka hin jirree argamsiise jedhee amanuu dha. Yoo kana didee, rooba duumessatu nuuf kenne kan jedhuu ammoo, amala tarreessine sanniin cufayyuu duumessaaf kennuu qaba. Duumessi lubbuu qaba, ni arga, rahmata qaba, humna qaba, arguu danda’a, ogeessa… jedhaa sifa heddu duumessaaf kennuun dirqama itti ta’a. ykn ammoo Wanti akka tasaa jedhamu, lubbuu qaba, ijaan arga, fedhii mataa isaa qaba, dandeettii qaba, ogeessaa… jedhee amala kana qaama akka tasaa jedhamu saniif kennuu qaba.
Dachiin tun Jiidha Roobarraa argamuun jiraatte. Bishaan roobaatiin dachiin goggoyde jiite. Dachii jiiterraa biqiltoonni magarte. Biqiltoota magarteen lubbuun bineeldotaafii bineensotaa jiraatte. Nullee sanuma jala jirra. Biqiltootaafii bineeldotarraa soorannee ittiin qananiina. Midhaan bilcheessinee nyaachuu dandneennu Rahmata Rabbii Abdannee biyyee keessatti facaafnee, biyyee irra dachaafnee biraa galla. Rahmata Rabbiitiin Roobni itti roobee midhaan sun dacha hedduun nuu heddummaata. Yoom laakkofnee fixuu dandeenya Rahmata Rabbii keennaa, ALHAMDULILLAAHI RABBIL AALAMIIN jennee waan humna teenyaatiin isa faarfanna.


text:
Qabsoon Bilisummaa Oromoo eessaa ka’ee garamitti deemaa jira?
– Qormaatota kaleessaa, kan har’aa fi kan boruu –
Berhanu Hundee, Bitootessa 8, 2018
Kutaa Lammaffaa
Barreeffama kutaa tokkoffaa keessatti qabsoon kun eessaa akka ka’e; qormaatota adda addaa fi bu’aa ba’ii meeqa keessa dabree injifannoolee gurguddoo akka galmeesse ibsamee ture. Injifannooleen qabsoon kun bara 1991 galmeesse akkuma jiranitti ta’anii; bara 1991 booda hanga sochiin uummata Oromoo bara 2015 eegaletti garuu mooraan Qabsoo Bilisummaa Oromoo (QBO) sababaalee addaa addaatiin laaffachaa akka turte; haala sana keessatti immoo wantootni qabsoo kanatti gufuu ta’an hedduun uumamanii akka turanis barreeffama kutaa tokkoffaa keessatti tuttuqamanii jiru. Barreeffama kutaa lammaffaa kana keessatti qormaatota har’a jiran ibsuun yaala.
Diinotni Qabsoo Bilisummaa Oromoo eenyu?
Qabsoon tun diinota alaa fi keessaa akka qabdu dhugaa nama jalaa dhokatuu miti. Diinote alaa bakkee lamatti baasnee laaluu ni dandeenya, Isaan kanas gaabaabatti ibsuuf:
- Isaan tokko, warra duraan nu gabroonfatan fi fuuldurattillee sana godhuuf hawwii qaban; warra sirna durii dulloomaa sana deebisuu barbaadan yoo ta’an, kan biraa immoo Wayyaanota har’a qabsoo tana dhabamsiisuu fi sanyii Oromoos duguuganii lafarraa balleessuuf warra duula nurratti bananii jiranii dha.
- Isaan biroo, warra fedhii fi dhimma mataa isaaniitiif jedhanii diinota keenya gargaaraa jiran; warra bilisummaa Oromoorraa shakkii qabanii dha. Isaan kun mootummoota biyyoota alaa keesumaayuu kan Wayyaanee duuba ykn bira dhaabbatanii waa hundaan gargaarsa godhaa turani fi ammas itti jiranii dha.
Diinota keessaa iddoo yookaan garee saditti baasnee laauun ni danda’ama. Isaanis:
- Tokkoffaa, warra diinaan bitaman, garaaf bultoota, gantoota, galtoota fi basaastota diinaaf hojjatan yoo ta’an,
- Lammaffaa immoo kallattiidhaan diina ta’uu baatanillee, arrab-lamoota, ayyaanlaallattoota, xawalwaallota, warra ejjannoo tokko hin qabne, warra kaayyoo fi galii qabsoo kanaa beekaniis ta’ee osoo hin beekin jallisanii hiikuu barbaadu; sababa kanaan afaanfaajjii uuman yoo ta’an isaan kun gufuu guddaa qabsoo kanaa ti.
- Sadaffaa, wanti biraas kan akka diina keessaatti laalamuu qabu ykn danda’u, sababadhuma fedheenuu haa ta’u warra qabsoo kanaaf dantaa hin qabne; warra olola diinaatiin salphaadhumatti moo’amani fi meeshaa diinaa ta’ani; warra rakkoo eenyummaa (identity crises qaban) al-kallattiidhaan hojii diinummaa hojjetanii dha.
Qormaatota Qabsoo Bilisummaa Oromoo har’aa
Egaa, akkuma armaan olitti gabaabinaan ibsame, diinotni QBO lamaanuu (kan keessaa fi kan alaa) qormaatota gurguddoo qabsoo kanaa ti. Diinni alaa silaa diina waan ta’eef, addaan baafatanii isaan kanaan lolouun nama hin rakkisu. Isaan kana injifachuuf humna cimaa barbaachisullee, diina addatti beekaman waan ta’aniif isaan kana adda baafachuun nama hin rakkisu jechuu kooti.
Diinni keessaa garuu dhugumatti baay’aa hamaa dha. Waayeen kun makmaaksa Oromoo tokko na yaadachiisa. Innis waayee ibiddaa yoo haasa’amu:”Diina jedhanii iraa hin fagaatan; fira jedhanii itti hin dhiyaatan” kan jedhuu dha. Diinotni QBO kan keessaas akkuma ibiddaa ti. Yoo itti siqanis, karaalee adda addaatiin qabsaa’ota dhugaa balleessuu yoo dadhaban laaffisuu barbaadu ykn qabsoo kanatti gufuu ta’u. Akka irraa hin fagaanne immoo, lammii ofii ti. Kanaafuu, lammii lammii ganu caalaa diinni hamaan jiraa ree??
Seenaa saba Oromoo keessatti, yeroodhuma Minilik biyya teenya weeraree kaasee hanga har’aatitti diinotni keenya (diinotni QBO) jabina kophaa isaaniitiin osoo hin taane, Oromumaan Oromoo bitaa as gahan. Oroomoo gantuu fi galtuu ta’antu karaa isaanitti agarsiisee uummata keenya ficcisiisaa ture, har’as jiru. Diinotni keenya kan dhufaa dabran hunduu gargaarsa biyya alaatiin taankii fi xayyaara waraanaa haa qabaatan malee, dhugumatti humnaan saba Oromoo caalanii tii miti. Kan humna Oromoo laaffisu fi humna diina alaa cimsu diinota qabsoo kanaa kan keessaa ti. Akka tokkummaan Oromoo laaffatu kan taasisanillee diinota keessaa kana malee jabina diinota alaa miti. Dhugaa dha, diinotni alaa qaawwa fi balbala diinotni keessaa uumaniin nu keessa seenanii addaan nu hiruuf carraa argatu. Isa kanatu qabsoo tanatti qormaata ta’ee akka galii ishiirraa turtu taasise.
Waayee galii qabsoo kanaa ergan kaasee, mee waan biraas kan kaayyoo fi galii QBOtti qormaata ta’an waan tokko tokko kaasuun yaala. Har’a kan baay’ee nama gaddisiisu, jaarmayota Oromoo, gareelee Oromoo fi akkasumas namoota Aktivistoota Oromoo ofiin jedhan tokko tokko yoo laalle, hiikni isaan kaayyoo QBOtiif kennan kan afaanfaajjii uumu fi uummata keenya dogongorsu akka ta’an hubatama. Akkamitti yoo jedhame,
- Tokkoffaa, biyyi teenya Oromiyaan akka humnaan weeraramte fi har’allee weerarama keessa akka jirtu waan dagatan ykn beekaatuma dhugaa lafarra jiru kana dhoksan fakkaatu. Asirraa ka’ee gaafiin Oromoo gaafii KOLONII akka hin taane fakkeessanii dhiheessuu barbaadu ykn yaalu.
- Lammaffaa, erga ka’umsa qabsoo kanaa ykn kaayyoo qabsoo kanaa jallisanii hiikan booda, isa kanarratti hundaa’uudhaan galiin isaa Abbaabiyyummaa Oromoo mirkaneessuu akka hin taa’initti dhiheessuudhaan; Oromoon Impaayara Itoophiyaa sana bilisoomsee fi diimookraatessee, akka jiraachisu fi sana keessatti ofis bulchuu danda’ee uummattoota biroo wajjinis bulchinsa waloo ijaarrachuu akka qabu ibsuudhaan; galiin qabsoo tanaas isuma kana nuun jedhu.
- Sadaffaa, gaafii uummatni keenya yeroo dheeraaf gaafachaa as gahe, keessumaayuu immoo gaafiilee Qeerroon Oromoo kaasaa jiran; osoo dhaadannoo isaan qabatanii agarsiisan ragaa ta’uu danda’anuu; dhugaa kan dhoksuuf, uummatni Oromoo jijjiirama imaammataa (policy reform) yookaanis sirna kana suphee jijjiiramni tokko tokko yoo argame akka waan Oromoon kanatti gammadee qabsoo dhiisuutti nama amansiisuu warri yaalanillee hin dhabamne.
Kan biraa wanti nama ajaa’ibu, har’a kan caalaatti hidhamu, dararamu, ajjeefamu, biyyarraa akka baqatu taasifamu, kan qabeenyi isaa saamamu, kan qayee fi lafa isaarraa buqqa’u,… Oromoo ta’ee osoo jiruu; hanga dhihoo kanaatitti uummattootni biyyattii sanaa callisuu filatanii yeroo turanitti ykn jiranitti; osoo hin yaamamin, osoo hin gaafatamin, Oromoon Itoophiyaadhaaf du’uu qaba; itti wareegamee biyyattii tana jiraachisuu qaba jechuudhaan ormaaf jedhanii uummata keenya ficcisiisuuf dogongorsaa jiru. Mee hubadhaa, Oromoon hamma biyyattii tanaaf wareegame osoo bilisummaa isaatiif wareegamee, qaata abbaabiyyummaa keenya mirkaneeffachuu dandeenya turre.
Wanti asirratti hubatamuu qabu, waan armaan olii kana hundaa yoon tarreessu, ani akka dhuunfaatitti biyyattii Itoophiyaa jedhamtu tanarraa rakkoo fi jibba qabaadhee tii miti. Kaayyoon QBO garamaleetti hiikamee galiin isaas kanuma wajjin walqabatee akka gara hin taanetti hin deemne, ka’umsa fi kaayyoo qabsoo keenyaa, dhugaa fi seenaarratti hundaa’amee tikfamuu fi ittisamuu qaba jechaan jira. Kaayyoon QBO hangafti (core objective) hiree Oromoo Oromoon ofumaaf/ofumaan murteeffachuu akka danda’u taaisuu dha. Kun firaafis ta’ee diinaaf ifa ta’uu qaba.
Hiree murteeffannaa kana keessatti immoo akkamitti fi eenyu wajjin akka jiraatu kan murteessus uummatuma bal’aa Oromoo ti. Saboonni fi Sab-lammootni biroo gargaarsa Oromoo yoo gaafatan, Oromoon gargaarsa kennu ni danda’a; osoo hin gaafatamin garuu wanti wareegama barbaachisaa hin taane kaffaluuf sababni hin jiraatu. Ormaaf ykn alagaaf du’uun dhaabbachuu qaba. Kaayyoo fi galii QBO laalchisee, qabiyyee fi dhaamsi barreeffama kanaas isuma kana.
Kutaa itti aanu keessatti dhimmoota birootiin hanga walitti deebinutti nagaatti.
Ulfaadhaa!
Kutaalee dabran
1. Qabsoon Bilisummaa Oromoo eessaa ka’ee garamitti deemaa jira? Kutaa Tokkoffaa


text:
Lammiileen Afrikaa hedduun jireenya fooyya'aa jiraachuuf jecha karaa seeraan alaa daangaa biyyasaanii ce'uun gammoojii Liibiyaa keessa imalaniifi galaana Medetiraaniyaanii qaxxaamuran hedduudha. Godaantonni kunneen waa lama filatanii dooniiwwan galaana kanarra deddeebi’u yaabbatu. Inni jalqabaa galaana Medetiraaniyaaniirra qaxxaamuruun jireenya Awurooppaa dansaa ta'e dhamdhamachuuf yoo ta'u, kan lammaffaa ammoo galaanichaan liqimfamanii bineensa bishaan keessaan nyaatamuu, ykn ammoo harka saamtotaa keessa galuudha.
Adeemsa kana keessatti lammiileen ardii Afrikaa hedduun gidiraa addaddaan dararfamuu isaaniirra darbee aarsaa ta'uusaanii yeroodhaa gara yerootti dhaabbileen mirga namummaa eegsisan kan ibsan yoo ta’u, keessumaa ammoo gocha naannawaa gammoojjii Liibiyaa keessatti raawwatamaa jiru akka fakkeenyaatti kaasu. Kanumarraa ka'uun yeroo gara garaatti mootummootni gamtoomaniifi dhaabbileen mirga namummaa eegsisan kunneen sochii hamaa ta'uusaa akeekkachiisa kennaa turanis, to'achuun humnasaanii ol waan ta'e fakkaata.
Tibbanuma kanallee godaantonni biyyoota Afrikaa (Eeritiriyaa, Naayijeeriyaa, Itoophiyaa, Sumaaliyaafi Sidaan Kibbaa) galaana Medetiraaniyaanii qaxxaamuruuf gammoojjii Liibiyaa keessa imalaa turan shororkeessitootaan gochi badii isaanirratti kan raawwate yoo ta’u, gariinsaanii lubbuusaanii dhabaniiru. Kanumarraa ka’uun yaa’iin Gamtaa Afrikaa tibbana Finfineetti adeemsifamaa tures akka ajandaa tokkootti kan irratti marii’ate yoo ta’u, godaansa seeraan alaa qindoominaan to'achuun dirqama biyyoota miseensa gamtichaa ta’uu hubachiiseera.
Durataa’aa gamtichaa kan yeroofi Pirezidaantiin Ruwaandaa, Pool Kaagameen dhimmuma kana ilaalchisuun Wiixata darbe yaa’ii gamtichaaf ibsa kan kennan yoo ta'u, lammiileen biyyoota Afrikaa gammoojjii Liibiyaa keessatti dararfamaa turan kunneen bakka buufata doonii Liibiyaarraa ka'uun Xaaliyaanii galuuf imalarra turaniidha. Lammiileen kunneenis si'a seeraan ala godaanan abjuu jireenya fooyya'aa qabatanii ka'anillee milkaa'uu hindandeenye. Hanga ammaatti namootni 500 ol ta’an lubbuusaanii dhabuu akka danda’an ragaa Mootummoota Gamtoomanii wabeeffachuun dubbatu.
Waggoota kurnan darbanitti godaansa seeraan alaa to'achuuf gaggeessitoonni biyyoota Afrikaafi dhaabbileen garagaraa hubannoo uumuuf labsiiwwan addaddaa haa labsan malee inumaayyuu itti hammaataa akka dhufe ragaalee of harkaa qaban wabeeffachuun eeru. Fakkeenyaaf, bara faranjootaa ji'oota kudhan darban keessa qofaa galaana Medetiriyaanii qaxxaamuruuf osoo yaalanii namootni du'an kan bara darbeerra caalmaa akka qabu hubatameera jedhu.
Kunimmoo yoo ilaalamu lammiileen karaa dogoggoraan biyyasaanii gadi dhiisuun jireenya fooyya'aa barbaachaaf jecha wayita lubbuusaanii dhaban nama hundaayyuu kan gaddisiisuufi rom'isiisuudha. Burjaajjessitoonni biyyoota Afrikaas godaansi seeraan alaa mijaawaa akka ta'e labsuufi dooniiwwan galaanarra deeman humnaa ol akka fe'an dirqamsiisuutiin keessumaa lubbuun dargaggootaa galaana keessatti aarsaa akka ta'u taasisaa turaniiru; ammas taasisaa jiraachuu dubbatu.
Akka Afrikaatti godaansa seeraan ala maqsuuf yeroo yerootti gaggeessitootni ardittii yaalii taasisaa turanis bifa barbaadameen to'achuun hindanda'amne. Kanaaf, godaansa daraggoota Afrikaa seeraan ala taasifamaa jiru to’achuuf, ardii Afrikaa karaa hawaasummaa, dinagdeefi siyaasaan fooyyessuun murteessaa ta’uu hubachiisu. Kana gochuuf ammoo gaggeessitootniifi hoggantootni Afrikaa karaa misoomawaafi dimokiraatawaa ta’een dhimmamuu akka qaban gorsu.
Takkaalliny Gabayyootiin


text:
BBC afaan Oromoo
Ministirri muummee Dr. Abiy Ahimad erga aangoo biyya bulchuu qabatani ji’a tokko ta’eera. Ji’a tokko kana keessattis bakkeewwan addaa addaatti imaluun qaamoolee biyya keessaafi biyya alaa waliin marii taasisuusaaniiru.
Keessattiyyuu biyyaa keessatti bakkeewwan mormiifi komii cimaan irra dhagahamaa tureetti argamuun gaaffiiwwaan deebiifamu qabaatan jedhan irratti qaamolee hawaasa garaa garaa waliin mari’ataniiru.
Haa ta’u malee qaamooleen adda addaa turtii Dr Abiyi kan baatii tokko kana haala adda addaatiin akka ilaalan ni beekama. BBCnis har’aaf dhimmi kanarratti Atileet Fayyisaa Lalisaa dubbieera.
Fayiisaan erga Olompika Riyoo irratti mootummaa mormuuf mallattoo harka walqaxxamursuu agarsiiseen booda biyyatti hin deebine. Biyya alaatti dhimmoota mirga namoomaa biyyatti cabaniiru jedhu irratti miidiyaalee adda addaaf ibsa kennuun beekkamtii guddaa argateera.
Ilaalcha bulchiinsa amma aangoo jiruurratti attamiin ibsiitaa jedhamee ”Lammaa Magarsaa fa’I waan qabatamaa dubbatan hojiitti jijjiruun ummata illeen jijjiruu danda’aniiru. Akkasumas sadarkaa naannootti siyaasa biyyattii jijjiraniiru.
Gara mootummaa federaalaatti yoo dhufnuus ministirri mummichaa haaraan Dr Abiyi waan baayyee namoonni irraa jaalatuufi gara sirna dimokraasiitti biyyatti geessu dubbataniiru. Waanti isaan jedhan kun hundi qabatamaan hojiitti hiikamaa kan jedhu akkuma jirutti ta’ee, garuu yaadni isaan qaban gaariidha,” jedheera.
Waan jedhan hojiitti hikusaaniis yeroo gabaabaa kanatti osoo hintaanee adeemsa keessa kan ilaatu ta’a jedheera Fayyisaan.
Haa ta’u malee haasaa guyyaa mudamasaanitti taasisaniin mata dureewwan garaa garaa kaasan illeen waa’ee hidhamtootaafi ka’e komaand poostii kan dhimmoota mummee rakkina ummata Oromoo ta’anii osoo hindubbatiin dhiisusaanii baay’ee naaf hinfudhatamne jechuun komiisaa caqaseera.
Haa ta’u malee waan isaan hojiitti hiikan yeroo kennuun ilaalu wayya jechuun obsaan eegachaa jiraachusaaleen dabaluun BBC’tti himeera.
Baatii tokko darnee kana keessatti jijjirama guddaa irraa eeguun akka hindanda’amne kan hime Fayyisaan, yeroon xiqqoo kennamuufii qaba amantaa jedhu akka qabu hima.
Kanaafis sababa isaa yoo eeru, ”Nama kana gufuuwwan hedduutuu isa fuuldura jira. Kanaafuu gufuuwwan kanneen akkuma barbaaddeetti irra hinutaalamu. Qaamooleen mudama isaatti baay’ee hingamadiin illeen jiru.” Jedheera.
Kanaafuu hanga sadarkaa gutummaatti biyya bulchuu danda’urra hingeeny namni kun. Ammalleen biyyattii irra caalaa harkuma warra duraa jirti waan ta’eef ani namoota xiqqoo yeroon haa kennamuuf jedhu keessan jira jedheera Fayyisaan.
Kana malees lafa dorgommiif figuu hundattu gara fulduraas mallattoo harka wal qaxxaamursuu Fayyisaan ittiin sadarkaa addunyaatti beekameen agarsiisu akka itti fufuus himeera.
Kunis osoodhuma gutummaatti Oromoon bilisomeeyyuu mallattoon kun akka yaadannoo namoota bilisummaaf weeragamaniitti turu qabaata jedheera.


text:
Yaa’icharratti barreessaan olaanaa Dhaabbata Mootummoota Gamtoomanii Antooniyoo Guutereez, preezdaantiin Baankii Addunyaa Jiim Yoong Kiimii fi daayreektarri Fandiin Maallaqa Idil Addunyaa Kriistiyaan Leegaardeen ni argamu jedhameera.
Waliigalaan hayyoonni 1,200, qondaaltonni mootummaa biyyoota addaddaa fi gaazexeessitoonni 110, akkasumas hirmaattonni dhaabbilee idil addunyaa addaddaa bakka bu’an 61 ni argamu jedhameera.
Waltajjiin kunis Caamsaa 6 fi 7,2009 proojaktiin “siilk eend rood” preezdaantii biyyattii Zhii Jiin Piingin ega ifoomen booda yaa’ii guddaa gaggeeffamuu.
Yaa’ii kanarratti guddina diinagdee addunyaa kana caalaa dabaluu fi gufuulee mudatan hiikuuf akkasumas keessaa ba’umsa isaaf malli kan kaa’amu ta’a jedhameera.
Yaa’ii kanarratti Chaayinaan waliigalteewwan addaddaa biyyoota 20 waliin kan mallatteessistu yammuu ta’u, dhaabbileen idil addunyaa 20 ol ta’anis carraalee hojii biyyattii waliin hojjechuu danda’an adda ni baafatu jedhameet eegama.
Waliigalteewwan mallatteeffamanis ijaarsa bu’uuraalee misoomaa, indaastirii, invastimantii, diinagdee, daldala, anniisaa fi qabeenya uumamaa, maallaqaa fi waljijjiirraa aadaa akka ta’an eerameera.


text:
Horsiisee bultootni godina Booranaa teknoolojii giddugaleessa Horattootaafi Qonna Gammoojjii Yaa’abal’ootiin teknoolojiiwwan bahaniin fayyadamoo ta’uu isaanii OBN tti himan. Teknolojiiwwan fooyya’oo Hoolaa fi Re’ee haala qilleensaa gammoojjii dandamatanii bu’aa gaarii kennuu danda’an giddugaleessaarraa fudhachuun fayyadamaa akka jiran dubbatan.
Kana malees, loon Booranaa jiran tursiisuufi bu’aa barbaadamu argamsiisuu kan danda’an raaddeen fooyya’oofi korma fooyya’aa horii Booranaa kana giddugaleessicha irraa fudhachuun fayyadamaa akka jiranis ibsaniiru.
Dabalataanis,teknoolojii foyyaa’insa lafa dheedumsa horii irraas horsiisee bulaan fayyadamaa kan jiruufi rakkoo dheedumsa horii akka godinichaatti jiruufis furmaata kan argatan ta’uu himaniiru.


text:
Pundai Kadhaikal : Theevakiyum Mangaavum-1
Theevakikku Pundai Arippu Vanthu Sila Naadkal Aakina. Aanaal Santharppa Soolnilaiyaal Avalaal Okka Mudiyavillai. Pundai Neruppai Eppadi Anaikka Pokirom Enra Kavalaiyil Irukkumpothuthaan Oru Paaddai Ham Pannikkondee Theevakiyin Veeddil Nulainthaal Antha Periya Mulai Mangaa. Otthaa. Unakku Enna Kavalai. Naalaikku Moonu Veelai Saappaadu. Vaaratthil Oru Naal Kavuchi. Raatthiriyaanaal Pundai Eerram. Aapareesan Pannikondathaal Kavalai Inri Kanjiyai Ul Vaangi Ol. Otthaa Unakku Un Pundaikkum Ennadi Kavalai. Ennai Paatthiyaa. En Nilaimai Therinthaal Paaddaa Paadikkondu Varuvee. Akka Ippo Enna Aachu. Ippadi Lo Lonnu Katharee. Porumaiyaa Sollu. Theevidiyaa Mundai UnKoothikku Ennadi. Porumaiyaa Sollunnu Veeree Solree. En Koothi Eppadi Parri Erikirathu Theriyumaa. En Purusan Eppo Varuvaannu Theriyalee. Thindivanam Poy Moonu Naalaachu. Pullaikal Kooda Eskarshan Poy Irukkiraarkal. Ippothuthaan Panna Mudiyum. En Purusan Itho Oree Naalil Vareennu Sollividdu Avanga Akkavai Paakka Ponaar. Innum Varalee. Antha Koothi Veri Pidicha Theevidiyaa Innum Rendu Naal Irunthuviddu Ponnu Solli Iruppaa. Pullaikal Veeru Veeddil Illai Enru Intha Manushan Solli Iruppaan. Ava Udanee Kanakku Panni Iruppaa. Pullaikal Veeru Illai. Ippo Ivan Oorukku Ponaal, Theevaki Deyli Oppaal. En Pundai Kaayanumnnu Antha Pajaari Sathi Panni Iruppaa. Intha Manushanukku Oru Elavum Theriyaathu. Akka Nalla Saappaadu Poddaannu Thinnuviddu Varuvaar. Antha Theevidiyaa Mundai Enga Veeddukaararukku Saappaadu Poduvathu Pol Poddu, En Pundaikku Paddini Podduviddaa Paatthiyaadi En Nilaimaiyai. Mangaa Aaruthal Sonnaal: Akka Ithukku Poy Een Alutthukaree. Un Pundai Kaayuthu Otthukareen. Aanaal Annan Meelee Pali Podaathee. Annan Koopiddapotheellaam Nee Rompa Patthini Pola, Pasanga Irukkaangaannu Solli Pundaiyai Moodi Moodi Vechiyee. Ippo Patthiyaa Un Nilai.unakku Okkanumkara Poluthu Annanai Kaanum . Eendi Theevidiyaa Mundai. Enakku Aaruthal Solla Vanthiyaa Allathu En Pundaikku Innum Neruppu Vaikka Vanthiyaa. Naanee Nonthu Poy Irukkeen. Nee Ennadaannaa, Annanukku Annikki Nee Pundai Kaaddalee Athunaala Thaan Innikki Un Pundai Kaayuthunnu Tharmam Solree. Intha Veelai Veendaamadi. Ithee Nilaimai Un Pundaikkum Oru Naal Varum Udanadiyaa En Pundaikku Ethaavathu Pannu. Akka Un Pundaikku Oru Vali Solreen. Kavalai Padaathee. Athukku Munnaal Oru Palaana Visayam Solreen. Keeddu Viddu Sollu Un Pundai Eppadi Irukkunnu. Namma Elakdreesiyan Kundu Sureeshukku Kalyaanam Aaki Rendu Maasam Aachunnu Unakkee Theriyum. Naama Kooda Antha Kalyaanatthukku Poy Irunthomaa. Otthaa. Athukkum En Koothikkum Ennadi Sampantham. Akka. Iru Un Avasaram Innum Pokalee. Saridi Seekkiram Solli Tholaidi. Sureesh Kaalaiyil Seekkiram Veelaikku Poy Vidukiraanaam. Avan Puthu Pondaddi Eddu Manikkuthaan Elunthu Iruppaalaam. Sureesh Amma Kaapi Dipan Koduppaa. Thirumpa Aval Roomukku Poy Kathavai Saathi Kondu Viduvaalaam. Pannirandu Manikku Kulitthuviddu Mathiyam Saappidduviddu Thirumpavum Roomukku Poyduvaa . Sureesh Ammavukku Samaiyal Veelaiyil Help Pannuvathee Illaiyam. Puthu Ponnu Appadi Ippadithaan Iruppaal Enru Sureesh Athai Kandukarathu Illaiyaam. Aanaal Antha Ponnu Veeddil Irukkumpothu Naiddi Maddumthaan . Ullee Ethuvum Poddu Kolvathu Illaiyaam. Ullee Pavadai Poddukkaamal Iruppathaal Appadiyee Ellaam Theriyuthaam. Sureesh Amma Solli Irukkaa. Athukku Ava Enakku Veervai Thaangaathu. Athunaala Thaan Veeddil Irukkumpothu Ippadi Irukkeen. Enga Veeddil Innum Preeyaa Iruppeen Enru Sonnaalaam. Athuvum Ponaal Pokirathu Enru Viddu Viddaal. Oru Naal Aval Room Kathavu Leesaaka Thiranthu Irunthathaam. Ethukko Sureesh Amma Ullee Poy Irukka. Avalukku Oree Shaak. Thannoda Puthu MaruMagal Udampil Poddu Thuni Illaamal Mallaakka Kaalai Viritthukondu Padutthu Irunthaalaam. Sureesh Amma Antha Kaalatthu Manuli Illaiyaa. Avalukku Oree Aacharyam. Thannoda MaruMagal Saamaanai Paartthathum Shaak Aachaam. Pundaiyil Konjam Kooda Mudiyee Illaamal, Sureeshin Akka Alamuvin Eddu Vayathu Pennin Pundai Pola Pala Palannu Irunthathaam. Ava MaruMagal Antha Velveddu Pundaiyil Viralaiyum Vaitthu Kondu Thookinaalaam . Ithai Paarttha Sureeshin Ammavin Pundai Ooral Edutthu Irukku. Avalum Saathaarana Manuli Thaanee. Vayathu Onnum Athikam Aakavillai. Enna Athisiyam Enraal, Than MaruMagal Pundaiyil Viral Viddukkondu Thoonguvathai Paartthapin Sureesh Ammavaal Thaanga Mudiyaamal, Antha Roomai Veliyil Irunthu Saatthi Viddu, Ava Purushanai Kooppiddu Avasara Avasaramaaka Rendu Shaad Adichu Than Pundai Veriyai Thanitthu Kondaalaam. Eendi Pundai Mavalee. Naan Keeddeenaadi. Sureesh Pondaddi Eppadi Irukkaa Ava Mamiyaar Eppadi Otthaannu. En Pundaikku Vali Solreennu Sollividdu, Athai Innum Eendi Veri Ettharee . Akka Unakku Oru Elavum Theriyala. Pullaikku Kalyaanam Aaki MaruMagal Vanthapinnum, Antha Vayathu Mamiyaaree Okka Thudikkumpothu, Nee Okka Mudiyaamal Irukkunnu Solrathu Athisiyamee Illai. Akka. Naan Solrathai Kavanamaaka Keelu. Pongara Pundaiyai Adakka Rendu Vali Irukku. Onnu Naamalee Athai Amukki Samaathaana Padutthalaam. Illai Veeree Eethaavathu Poolukku Eerpaadu Panni, Veriyai Thanitthu Kollalaam. Eendi Enna Ennamo Puthusu Puthusaa Solree. Athu Sari. Naamalee Amukki Samaathaana Padutthalaamnnu Sonnee. Athu O.kee. Naamee Eerkanavee Panni Irukkom. Athu Ennadi Eethaavathu Poolukku Eerpaadunnu Solriyee. Akka. Athai Patthi Apparom Solreen. Nee Thaan Sonnee. Un Pundai Pirashar Kukkar Maathiri Soodaa Irukkunnu. Pasd Naamalee Sooddai Thanippom Enru Solli Theevaki Sarrum Ethirpaarkkaatha Vannam Mangaa Avan Pundaiyai Pudavaiyudan Seertthu Piditthu Amukkinaal. Theevaki Etthai Thinnaal Pittham Theliyum Enru Irukkiraal. Mangaa Than Pundaiyai Amukkiyavudan Ayyo Vidaatheedi . Innumdi Enraal. Lespiyan Veelaiyil Mangaa Kai Theernthaval. Aval Kanavan Veelaayutham Mangaavin Pundaiyil Oppathai Kaaddilum Mangaa Lespiyan Veelai Panni Adutthaval Pundaikku Ullaasam Tharuvaal. Mangaavin Kai Vannam Parri Theevakikku Nallaa Theriyum. Ped Room Poy Udaikalai KayadTVddu Peddin Oratthil Okkanthaal. Mangaa Kuruvidam Sishyan Kaaladiyil Iruppathai Polavee, Theevakiyin Kaalkalai Viritthu Viddu, Aval Rendu Kaalukku Idaiyil Tharaiyil Udkaanthaal. Mangaa Udanadi Veelaiyil Iranginaal. Theevakiyin Pundaikku Oru Muttham Kodutthu Viddu, Than Valaythu Kaiyaal Antha Periya Pundai Ithalkalai Piritthu, Than Naakkai Ullee Selutthinaal. Theevakiyin Pundai Mudiyai Varudiyavaaree Aval Pundaiyil Naakkai Viddu Sappi Kondu Irunthaal. Appadithaandi En Theevidiyaa. Innum Pannudi. Antha Manushan Thaan Illai. Un Naakkai Antha Aal Poola Pola Nanaichukkiddu Ullee Viddu Suyaddudi. Theevaki Solla, Solla, Mangaa Aval Pundaiyai Innum Viritthu Than Naakkai Antha Pinga் Pakuthikkul Adi Varai Selutthinaal. Theevakiyaal Porukka Mudiyavillai. Mangaavin Thalaiyai Alutthikkondee, Pundai Mavalee, Yavan Kiddeedi Ithai Ellaam Katthukiddee. Allathu Un Purusan Ippadithaan Nakkuvaaraadi. Unakku Paravaa Illai. Purusan Okkaraan. Pundaiyil Nakkaraan. En Purushanai Paaru. Poolai Madichu Vaitthukondu Ava Akka Koothikaari Veeddukku Poydaan. Pondaddi Koothiyai Vida Avanga Akka Perisaa Poydichu Avarukku. Theevakiyin Intha Veri Peechu Mangaavai Innum Veekamaaka Nakka Thoondiyathu. Ayyo Mangaa Enru Katthikondee Theevaki Than Pundai Joosai Reelees Panninaal. Soddu Kooda Vidaamal Kuditthuviddu Mangaa Than Vaayai Theevakiyin Pundaiyai Viddu Edutthuviddu Konjam Elunthu Theevakiyin Pappaali Palam Ponra Mulaikalai Nakkinaal. Kaampai Kaditthaal. Oru Valiyaaka Mangaa Vaayai Edutthavudan, Theevaki, Rompa Theenga்sdi. Oru Maathiri Konjam Veri Adangi Viddathudi. Un Naakku En Pundaikkul Ponathumee Releep Therinthathu. Athu Saridi Mangaa. Pongara Pundaiyai Adakka Rendu Vali Irukkunnu Sonnee. Onnu Aachu. Innum Eetho Poolukku Eerppaadu Pannalaamnnu Sonniyee Athu Ennadi. Akka, Ippathaan Sonneenga. Pundai Soodu Thaninthu Viddathunnu. Appuram Ethukku Poolu. Pleesdi. Saspens Veedaamdi. Poolukku Eerppaadu Pannalaamnnu Sonnee. Athu Patthi Konjam Vilaa Variyaa Solludi. Eppadiyum Theevaki Akka Athai Parri Keekkaamal Irukka Maaddaannu Mangaavukku Theriyum. Oru Pundaiyin Veri Marra Pundaikkuthaan Theriyum Enpaarkal. Ippo Mangaa Sonnaal: Akka Kaaranisvarar Pakodaa Theruvil Oru Veeddil Orissaa Kaararkal Moonu Peer Irukkaanga. Athil Supaash Naayakknnu Oruvan. Aalu Nallaa Iruppaan. Namma Theru Pompilaikal Rendu Peerai Otthu Irukkaan. Kooppiddaa Varuvaan. Avanakku Onpathu Angulam Pool. Een Unkiddee Oru Unmaiyai Solreen. Naan Kooda Oru Naal Avan Poolaal Ol Vaangi Irukkeen. Athai Patthi Appuram Vivaramaa Solreen. . Veliyoorkaaran . Namma Paalai Theriyaathu. Namma Oorkaaranaaka Irunthaal, Appuram Ethaavathu Panni Viduvaan Enra Payam Irukkum. Ivan Innum Moonu Maasatthil Orisaa Poyaduvaanaam. Nee Esnnu Sollu. Naan Eerpaadu Pannukireen Enraal. Mangaa Sonna Vitham Theevakiyin Pundai Ooral Edutthathu. Konjam Payamaakavum Irunthathu. Aanaal Mangaavee Avanai Otthu Iruppathaal, Naamum Otthuthaan Paappom Enra Ennam Vanthathu. Irunthaalum Payamaa Irukkudi. Meelum Avarukku Thurokam Pannukirom Enra Kurra Unarchi Varuthudi. Avanai Okkavum Aasaiyaakavum Irukku Athee Samayam Payamaakavum Irukkudi Mangaa. Mangaa Ippothu Poy Kovatthudan Sonnaal: Akka Kurra Unarchi Athu Ithunnu Sonnaa, Viddu Vidu. Unga Veeddukaarar Eppo Varaaro Appo Vanthu Okkaddum. Thurokam Athu Ithunnu Sollaathee. Veliyee Pora Aampilaikal Enna Pannukiraarkal Enru Unakku Theriyumaa. Ippo Naan Unmaiyai Solreen Keeddukko. Namma Akkam Pakkatthu Veeddil Irukkum Aampilaikal, Een En Purusan Ulpada, Intha Visayatthil Yokithaiyaanavaangannu Nee Namparaayaa? Yaar Yaarai Engee Poy Thiruddu Thanamaaka Otthaangaa Allathu Innum Okkaraangannu Solladdumaa. Konja Naalikku Munnaalee Sonneenee Sureesh Avanga Appa. Avar Enna Panninaar Theriyumaa. Neelmeddal Panaalkaa -athu Thaan Antha Kuppaiyai Vaarukira Kampani – Athil Veelai Pannara Oru Naarpathu Vayathu Kaariyai Oru Maasatthukku Munnaal Thaan Thodarnthu Rendu Naal Otthu Irukkaar Theriyumaa Unakku. Yaar Kandaa. Un Veeddukaarar Koodatthaan Veliyee Poraar. Unnai Thavira Veeru Yaaraiyum Otthu Irukka Maaddarnnu Unnaal Nichayamaaka Solla Mudiyaathu. Appadi Irukkumpothu Thurokamnnu Sollaathee. Pundai Arippu Eduttha Anaichaோ Illai Viddu Vidu Enraal. Theevaki Konjam Konjamaaka Irangi Vanthu Sammatham Sonnaal. Thirumpavum Mangaa Peesinaal . Plampar Pola Varuvaan. Un Pundaiyil Plamping Veelai Panni Viddu Povaan. Meelum Avan Kaandam Poddukondu Than Oppaan . Athunaal Payam Illaamal Okkalaam. Konjam Konjam Tamil Puriyum. O.kee.nnu Sollu. Naalaiyee Eerppaadu Pannukireen. Unakku Konjam Koochamaaka Irunthaal, Naam Rendu Perum Seernthu Oree Samayatthil Okkalaam. Naan Oru Murai Than Avanai Otthu Irukkeen. Innum Okka Aasaithaan. Unga Veeddukkaarar Ennkikki Varukiraar Enru Pon Panni Keeddukko. Naalai Varavillai Enraal, Naalai Un Pundai Utsavatthukku Naan Eerppaadu Pannukireen. Kulampi Kulampi Kadaisiyaaka Theevaki Marunaal Antha Orissaa Kaaranai Okka Sammatham Kodutthaal. Maru Naal Uchi Veyil Veelaiyil Mangaa Supaash Naayakkai Alaitthukkondu Vanthaal. Avanai Paartthathumee Theevakiyin Pundai Oori, Pavadai Iramaaka Pochu. Akkam Pakkam Yaarum Paarkka Villai Enru Kanpirm Pannikkondu Avanai Ullee Varasolli Kathavai Saatthinaal. Theevakikku Thik Thik Enru Maarpu Aditthu Kondathu. Kanavanai Viddu Marra Oruvanudan Okka Poram Enra Payamum Irunthathu. Mangaa Payatthai Pokkinaal. Naayakkidam Aval Sonnaal. Intha Amma Payappadaraanga. Nee Muthalil Ennai Pannu. Avanga Paakkaddum Enraal. Avanukku Eetho Purinthathu Pola Irunthathu. Thalaiyai Aaddinaan. Mangaa Okka Thayaaraaka Irunthaal. Athukkul Theevakiyin Pundaikku Porukkavillai. Illaidi Mangaa. Payam Onnum Illai. Ennaiyee Muthalil Pannaddum. Appo Mangaa Sonnaa: Akka. Naan Solratha Keelu. Rendupeeraiyum Maatthi Maatthi Pannaddum. Paappom. Eppadi Irukkunnu. Nalla Illaiyannaa, Unnaiyee Pannaddum. Appuram Ennai. Theevaki O Kee. Sonnaal. Antha Rendu Pundai Veriyarkalum Aadaikalai Edutthuviddu, Mun Pin Theriyaatha Antha Orissaa Kaaranin Munnaal Ammanamaaka Padutthukkondu Jaadaiyil Vaa Vanthu Engalai Olu Enraarkal. Antha Orissaa Kaaranin Poolai Paartthathum, Theevaki Asanthu Poyviddaal. Nalla Karuppu. Sema Thadi. Than Pundaiyai Polavee, Avan Poolai Surrilum Adarntha Karuppu Mudi. Avan Pool Viraitthukondu Irumpu Raadu Pola Irunthathu. Mangaavin Eerpaadu Padi Antha Irandu Pundai Veri Piditthu Alaipavarkalum Peddin Oratthil Kaalkalai Parappi Thangal Pundaikalai Avanukku Arppanam Panni Kondu Irunthaarkal. Mangaa Avanukku Jaadai Kaaddinaal. Muthalil Theevaki. Naayak Than Poolai Kaiyil Piditthu Theevakiyin Pundai Vaasalil Vaitthu Oru Alutthu Alutthinaan. Theevakiyin Kanavan Sanmukam Aayiram Thadavi Ottha Pundai Athu. Avan Pool Ullee Pokum Poluthu Entha Valiyum Irukkaathu. Aanaal Intha Orissaa Kaaran Pool Ullee Ponapoluthu Avalukku Nallaa Valitthathu. Konjam Katthinaal. Methuvaaka Po Enraal. Avan Araikuraiyaaka Purinthu Kondaan. Oru Valiyaaka Than Mulu Poolaiyum Valarntha Rendu Pennai Vaitthukondu Irukkum Theevakiyin Veri Adangaa Koothikkul Viddu Viddaan. Avan Ippothu Konjam Thirumpi Arukil Irukkum Mangaavin Pundaiyai Nakkinaan. Idathu Kai Rendu Viralkalai Aval Mekaa Pundaikkul Viddu Nondinaan. Than Valathu Kaiyaal Kaddukku Adangaatha Antha Periya Yaalpaanam Ilaneer Ponra Theevakiyin Idathu Mulaiyai Kasakkinaan. Intha Irandu Veelaikalai Pannikkondu Irukkum Naayak Ippothu Theevakiyin Pundaiyil Okka Thodanginaan. Theevakiyin Mulaiyai Viddu Viddaan. Aanaal Mangaavin Pundaiyil Irukkum Viralai Edukkaamaleeyee Theevakiyin Pundaiyil Methuvaaka Aarampitthu Koramaandal Ekspiras Povathu Pola Athi Speedaaka Otthukkondu Irunthaan. Oree Poolai Paartthu Alutthu Pona Theevakiyin Pundai Ippothu Puthu Poolai Ulvaangi Kummaalam Poddathu. Okka Aarampittha Konja Neeratthileeyee , Theevaki Munakikkondee Iru Murai Joosai Kakkividdaal. Naalu Nimilam Otthaan . Pin Poolai Uruvi Arukil Irukkum Mangaavin Pundaiyil Soruki Otthaan. Mangaa Pundaiyil Okkumpothu, Theevakiyin Pundaikkul Naalu Viralkalai Viddu Kudainthaan. Theevakiyin Pundai Vayalil Irukkum Seeru Pola Sotha Sotha Enru Irunthathu. Mangaa Pundaiyil Rendu Nimilam Otthuviddu, Pin Theevakiyin Pundaiyil Otthaan. Theevakikku Thannaiyee Nampa Mudiyavillai. Manathukkul Mangaavukku Nanri Solli Kondu Irunthaal. Pona Muraiyai Kaaddilum, Intha Thadavai Aluttham Jaasthi Kodutthaan Antha Naayak. Theevaki Veriyil Katthinaal. Otthaa Mangaa. Ennaiyee Muluvathum Okka Solludi. Idaiyil Edukka Veendaamnnu Solludi. Nee Thaan Ivanai Eerkanavee Otthu Irukkee. Appo Un Pundaikku Ennadi Avasaram. Ennaiyee Vidaamal Kuttha Solludi Intha Vadanaaddu Kaaranai. Mangaa Avanidam Sonnaal. Naayak Otthukkondee Thalaiyai Aaddinaan. Theevakikku Kalyaanam Aana Konja Naadkal Maddumee Aval Kanavan Kaandam Poddukondu Otthaan. Appuram Athu Pidikkavillai Enru Verum Pooludan Thaan Ithuvarai Otthukkondu Irukkaan. Payanthu Paaynthu Otthu Kanji Ullee Poy Eethaavathu Eda Koodaamaaka, Valantha Penkal Irukkumpothu, Aakividdaal, Nallaa Irukkaathu Athunaal Kaandam Poddu Olungaa Enru Theevaki Etthanai Murai Solliyum Sanmukam Keekkaamaleeyee Verum Pooludanthaan Oppaan. Athuvee Theevakikkum Palaki Pochu. Ippo Mellisu Rappar Kandam Poddukondu Avan Okkumpothu Antha Rappar Aval Pundaikkul Poy Varuvathu Aalukku Oru Puthu Anupavamaaka Irunthathu. Nichayamaaka Than Kanavan Poolai Vida Ivanukku Saamaan Neelum Thadimaanum Jaasthi Enru Theevaki Veku Seekkiratthileeyee Purinthukondaal. Mangaavai Okkamaal Thannaiyee Oppathaal, Maangaa Imma. Naayak Antha Ammavai Nalla Kutthu. Kutthi Avanga Pundaiyai Kili. Pundaikku Hinthiyil Enna Peer Theriyumaa. Soot, Antha Ammavin Sootthai Nalla Kutthu Enru Avanai Veri Eetthi Kondu Irunthaal. Avvalavu Thaan Avanukku Thanni Varum Nilai Vanthu Viddathu. Udanee Naayak Poolai Uruvi Nodipoluthil Kaandatthai Kayatthi Kanjiyai Theevakiyin Pundai Mithi Viddaan . Theevakikku Alavarrra Makalchi. Konja Neeratthukku Pin Mangaavaiyum Oru Murai Otthaan. Pin Theevaki Rendaam Murai Avanidam Ol Vaanginaal. Avalin Pundai Neruppu Anainthathu. Naayak Panatthai Vaangi Kondu Kilampinaan. Theevaki Avanidam, Thamilil Nee Oorukku Povathukku Munnaal Oru Murai Vanthu Otthuviddu Po Enraal. Veri Aaddam Aadiya Mangaa Theevaki Pundaikal Ottha Makilchiyil Amaithi Aakina.


text:
Kuraa Jaarsoo
Kuraa Jaarsoo abbaa gadaa Booranaa 71ffaa yoo ta'u gaafa Bitootessa 2, 2017 abbaa gadaa duraanii Guyyoo Gobbaarraa baallii fuudhun muudame. Sirni Baallii wal harkaa fuudhuu kun Ardaa Jilaa Badhaasatti dhuma ji'a Gurraandhalaa fi jalqaba Bitootessaa keessa torban tokkoof bakka hirmaatonnii argamanitti geggeeffame [1].
Seenaa Duubaa[edit | Lakkaddaa gulaali]
Kuraa Jarsoo yeroo abbaa gadaa ta'ee aangoo fudhatu nama waggaa 30 ti. Akka kanaan duubatti deebinee yoo lakkoofnu, Kuraan tilmaaman bara 1986 dhalate. Abbaa gadaa Kuraa nama barate yoo ta'u barnoota istaatistiiksitiin Yuunivarsiitii Hawaasatti waggaa lammaaffaa barachaa odoo jiruu addaan kutee Sirna Gadaa keessatti hirmaachuf murteessun gale.
Sirna Baalii Fuudhuu[edit | Lakkaddaa gulaali]
Akkaa aadaa Booranaatti, baallii kan wal harkaa fuudhamu icciitidhan bakka abbaan gadaa duraanii fi kaabinoonni isaa fi abbaa gadaan haaraa fi kaabinonnii isaa itti argamanitti geggeeffama. Warra kanaan alatti, namni kaan yoo iddoo sana dhaqe, sirni kun baayyee qulqullaa'aa waan ta'ef ni du'a jedhee amana Booranni. Kanaaf, uummanni inni kaan iddoo baallii wal harkaa fuudhurraa fagaatee taa'a.
Wabii[edit | Lakkaddaa gulaali]
- ↑ Meet Kura Jarso, the new Borana Abba Gadaa, dhihootti kan baname: Bitootessa 8, 2017


text:
OMN:Oduu Sadaasa 15,2015 Godina Iluu Abbaa Booraatti kaabinoonni aanaa Beddelleefi ooggantoonni gandaa qonnaan bultoota naannawa Magaalaa Beddellee jiraatan lafasaaniirraa buqqisuuf irratti xiyyeeffatanii...
OMN:Oduu Sadaasa 15,2015 Kabajaa Ayyaana kanaa irratti godinaalee Oromiyaa gara garaa irraa uummanni Oromoo miliyoonaa olii akka irratti himaatan, Abbaan Muudaa Ittafaa...
OMN;Oduu Fulb.26,2015 Godina Booranaafi Gujii Aanaalee Bulee Horaafi kanneen biroo keessatti dargaggoonni gaaffii mirgaafi misoomaa gaafatan hidhamaa akka jiran himameera. Dargaggoonni gaaffi...
OMN:Oduu Fulb.15,2015 Irreechi Oromoo sirna hambaalee seenaa kan sadarkaa addunyaa ykn UNESCO jalatti akka galmaahuuf, irratti hojjatamaa jiraachuun himame. Akkasumas bara kana,...
OMN:Oduu Fulb.15,2015 Godina shawaa lixaa aanaalee Jibaat fi Baakkoo keessatti tulluuwwan jiran maqaa Gadaami hundeessuu jedhuun hawwaasaa walitti buusuuf yaaluun akka gaggeeffamaa...
OMN:Oduu Fulb.15,2015 Yuunivarsitii Dirree Dawwaatii barsiisaa Saayinsii siyaasaa kan ta’e dargaggoo Milkeessaa Miidhagaa Imaamata Afaan Itoophiyaa irrati barreeffama Qorannoo dhiheesse. Rakkoo afaan...
OMN:Oduu Fulb.12,2015 Atileetiin Oromoo Yoomiif Qajeelchaa dorgommii fiigichaa ‘Diamond League’ Jimaata tare Beeljiyeem, Magaalaa Braasilsitti taasifamerratti kan fageenya meetira kuma shanii mo’achuudhaan...
OMN:Oduu 09,2015 Ministirri Haqaa Itoophiyaa,Abukkaattoo Seeraa Tamaam Abba Bulguu irra eyyama hojiisaanii sababiin irraa fudhate sirnaan kan itti himame akka hinjirre OMN...
OMN: Oduu Wax. 29, 2015- Dargaggeessi umurii 21 Liban Jaarsoo jedhamu ayyaana waggaa sababeeffachuun, Biyya Inglizii irra gara Itophiyaa deemee ture, sababa...
Amharic interview with Obbo Legesse Deti. He speaks about human rights abuses in Ethiopian prisons and secret jails.
Tibba kana artistoonni oromoo mootummaa wajjin marii taasisaa turan irratti gaaffii jajjaboo kaasaa akka turan gabaasneerra. Marii kana irratti dhimmoota ka’aa turan...
Gaaffii fi deebii Obbo Abdurahaman Kaayoo wajjin taasifame kutaa isa xumuuraati. Qulqullina dhabuu qophii kanaaf dursinee dhiifama gaafanna.


text:
Abdii Hinkutatiin/Never give up! – Gorsaafi Beekumsa Xiinsammuu kan nama Hundaaf ta’u!
(Beekan Gulumaa) — Addunyaan irra jiraannu kun addunyaa wal’aansooti. Injifachuufi injifatamuun walcinaa adeemti. Carraanis akkasuma. Takka ol nama baasti; takkammoo gadi nama buusti. Namoonni mul’ata isaanii bira dafanii kan hingeenyeef sababa dafanii abdii kutataniifidha. Jireenya keessatti yeroon gara milkiitti ittiin tarkaanfatan yeroo qormaanni namatti heddumatudha. Jireenyi qormaataan guutuudha. Akkuma mana barumsaatti namni qormaata qoramee qabxii gaarii galmeesse badhaasa guddaafi ramaddii guddaa argatu; dhaalli namaa qormaata keessa darbee galma gahinsa mul’atasaa bira dafee gaha. Biyya lafaa kanarratti namoonni maqaan isaanii yeroo mara faarfamaa jiraatan warra utuu abdii hinkutiin jabaatani hojjetanidha. Fakkeenyaaf, Thomas Edison’ lammii biyya Amarikaa kan humna ifaa, har’a dinagdeefi wantoota hedduu itti argaa jirru kana kalaqedha. Steve Jobs’ kan jedhamu nama meeshaalee amma namni hedduu itti gargaaramaa jiru kan ‘Apple’ jedhamu kalaquun addunyaa kana ajaa’ibsiisedha. Bil Gates’ nama ‘maayikiroosoftword’ jedhamu uumee yeroo ammaa kana sooressa beekamaa biyya lafaa kanaa keessaa tokko ta’edha. Benjamin Franklin’ kan jedhamus nama siyaasaan beekamaa, barreessaafi dhimmoota ifaafi humna elektiisiistiitiin beekamti qabu ture. Dubartiin beekamtuun ‘Marie Curie’ jedhamtu bara 1903 badhaasa addunyaa beekamaa kan argatteefi elementoota mataasheeti nama argattedha. Galalileo Galilei nama biyya Xaaliyaaniiti. Innis nama ‘abbaa saayinsii ammayyaa’kanaa jedhamuun beekamudha. Hayyoonni hojii isaaniitiin biyya lafaa kana ajaa’ibsiisan hedduutu turan. Dhimmi guddaan hayyoota kana walfakkeessu abdii kutannaa tokko malee mul’ataafi abjuu dhalootaaf qaban sanatti cichuusaaniiti.
Fakkeenyaaf, Thomas Edison’ lammii biyya Amarikaa kan humna ifaa, har’a dinagdeefi wantoota hedduu itti argaa jirru kana kalaqedha. Steve Jobs’ kan jedhamu nama meeshaalee amma namni hedduu itti gargaaramaa jiru kan ‘Apple’ jedhamu kalaquun addunyaa kana ajaa’ibsiisedha. Bil Gates’ nama ‘maayikiroosoftword’ jedhamu uumee yeroo ammaa kana sooressa beekamaa biyya lafaa kanaa keessaa tokko ta’edha. Benjamin Franklin’ kan jedhamus nama siyaasaan beekamaa, barreessaafi dhimmoota ifaafi humna elektiisiistiitiin beekamti qabu ture. Dubartiin beekamtuun ‘Marie Curie’ jedhamtu bara 1903 badhaasa addunyaa beekamaa kan argatteefi elementoota mataasheeti nama argattedha. Galalileo Galilei nama biyya Xaaliyaaniiti. Innis nama ‘abbaa saayinsii ammayyaa’kanaa jedhamuun beekamudha. Hayyoonni hojii isaaniitiin biyya lafaa kana ajaa’ibsiisan hedduutu turan. Dhimmi guddaan hayyoota kana walfakkeessu abdii kutannaa tokko malee mul’ataafi abjuu dhalootaaf qaban sanatti cichuusaaniiti.
Saayintistiin beekamaan ‘Albert Einstein jedhamu, ‘jireenyi akka nama saayikilii oofuutti’ jedha. Madaalakee eeggachuuf sochiikee itti fufuu qabda jechuusaati. Jireenyi adeemuudha. Jireenya keessatti nama jabaa ta’uu qofa utuu hintaane, qormumsa dura dhaabbachuutu hammam akka nuti geenyu ibsa. Namni waa guddaaf akeekamu waa xiqqoon danqamee booda hin deebi’u. Kufaatiin mallattoo injifatamuu miti. Kufa ka’uun garuu abshaalummaa hayyummaati. Dogoggora keessatti kufuu utuu hintaane, dogoggora ofiirraa baratani fuulduratti adeemuutu kallattii injifannooti.
Namni abdii kutatu kaayyoosaarraa fagoo jira. Waan qalbii ofiitti guutummaan abdatani itti seenaan akka yaadanitti yoo milkaa’uu dadhaban gufannaa uuma. Gufannaa kanarra tarkaanfatani kaayyoo qabatani ba’an ilaaluun abdii horannaadha. Namni abdii qabu yeroo hedduu mo’ataadha. Fakkeenyaaf, daldala ta’e jalqabdee jalqabarratti kasaaraa jalqabaatiin dhaabbachuunkee abdiii kutachuuke ibsa. Qormaata tokko qoramani naasuu sanaan barumsa dhaabuunis akkasuma. Dorgommii fiigichaa jalqabarratti injifatamuun itti deebii dadhabuunkee mallattoo kufaatiikeeti Waraqaa iyyannoo dorgommii hojiitiif barnootaaf galfattee ulaagaa calallii darbuu dhabuukeen dugduuba kan deebitu yoo taate ati milkaa’inarraa fagoo jirta. Abdii kutannaan diina abjuuf mul’ata dhala namaati.
Abdii kutannaa injifachuu nidandeessa. Dhibaa’ummaafi abdii kutannoo injifachuuf malli guddaan ‘Nan danda’a’jechuudha. Sammuun dhala namaa waan hojjechiisan hojjeta. Namni kamuu bu’aa amantii yaada qalbiisaati. Nan hojjedha jennaan ni hojjeta. Namoonni yeroo ammaa kana xiyyaara hojjetanii qilleensarra nuun adeemanis ta’e doonii kalaqanii bishaanirra nuun adeeman dhaluma namaati. Warreen lafa kanarra darbanii pilaanetii biraarra qubatanii waan haaraa uumuuf qorannoorra jiranis dhaluma namaati. Kanneen konkolaataa tolchanii iddoo nubarbaanneetti nufuudhani deemaniifi warshaalee gurguddaa uumanii nama nyaachisanii obaasan dhaluma namaati. Isaan takinooloojii ammayyaa kana kalaqanii sagaleen dhala namaa daangaa hanga daangaatti dhaga’amuun akka namni walquunnamtii taasisu tolchanis dhaluma namaati. Nandanda’a warreen jedhan, danda’aniiru; atis nidandeessa.
Tooftaa kan biraan ittiin abdii kutannaa mo’atan injifannoowwan naannoo ofiitti raawwataman irraa barachuudha. Yeroo yaadni bal’aan tokko gara sammuu ofiitti dhufutti naannoo jireenyaa ofiitti namoota waa dalagani milkaa’ina gonfatan ilaaluun barbaachisaadha. Wantoota naannoo keenyaatti arginu sana kan dalagan namootumadha. Sochiin xiqqaan nama tokkoon jalqabee guutummaa biyyaa akka raasuu danda’u quba qabdu laata? Daldallii tokkichi qofaan nama tokkoon eegalee kaampaaniiwwan hedduun namichumaan akka damee hedduu qabaatan hinbeeknu ta’aa? Manni barumsaa nama tokkichaan bu’uureeffamee kolleejjota hedduufi namoota hedduu oomishuusaa aka naannoo keenya jiran quba qabna laataa? Dorgomaan tokkichi hawaasa tokko keessaa ba’ee guutummaa biyyasaati addunyaarratti kan beeksise naannoo keenyaa quba qabna laataa? Maarree namni tokkichi qofti addunyaa kana geddaruu nidanda’a. Atiis isaan sana keessaa nama tokko ta’uu akka dandeessu beekuun naannoo jireenyakeetti wantoota mul’atanirraa baraachuukee dhugoomsuu qaba.
Dhalli namaa gaara rakkinaa kamillee qaxxaamuruu nidanda’a. Balbala itti cufame banee lafa bal’aa qaqqabuu danda’a. Kun ammoo kan ta’u, sammuusaatiif yoo amanameefi nama kamuu faana hojjechuuf yoo jaalala qabaatedha. Jaalalaan jibba mo’achuun walakkaa hojii akka xumurachuutti lakkaawama. Dabalataanis, haala keessa jiran keessaa ba’uun barbaachisaadha. Haalli guyyaa guyyaan dhala namaa mudatu kan nama hingammachiifne yoo ta’anillee mul’anni ofii garuu sana darbee deemuu qaba. Mul’anniifi abjuun dhala namaa geddaru haalaan danqamee karaatti hinhafu.
Walumaagalatti, galma akeekkatan bira ga’uuf abdii kutannaan ala ta’uu qabna. Namoonni milkaa’an bu’aa ba’iifi yaalii hedduun booda malee karaadhaa itti adeemanii miti. Milkaa’inni tolaan gabayaarraa namaaf hinhiramu. Hojiif kutannoo gaafata. Warreen bara jireenya isaanii miidhamanii seenaa hinbanneefi hinbabbanne lafa kaa’anii darban warra abdii kutannaan ala carraaqqatanidha. Mammaaksa warra Jaappaan’ keessaa tokko ‘Si’a Torba kuftus Sadeeffaatti ka’i’ jedha. Oromonis, kan mataa nagaa qabu akka bubbee saffisa’ jedha. Kanaafuu, biyya lafaa yeroo gabaabduuf keessa jiraannu kana keessatti waa tokko buufnee darbuuf abdii kutannaa tokko malee carraaqqachuun farjiidha!