text:
Anaaf amantaan sirriin maalii?
Gaaffii: Anaaf amantaan sirriin maalii?
Deebii: Manneen nyaataa heedduun waanta feene akkuma nuyi barbaannetti akka nuuqupheessan yaaduun akka nuyi ajajannu nu hawwachuuf yaalu. Sooqonnii bunaa irraa bitannu tokko tokko gosa bunaa adda addaa dhibbentaatti lakkaa’aman dhiyeessuu isaaniitti of jaju. Yeroodhuma konkolaataa fi mana binnu illee, kan keessaa fedhii keenya guutu kan itti gammadnu argachuuf barbaadna. Biyya lafaa , akka chikkolaatii, mimmi’ooftuu kana keessa bara hanga bara baraa hin jirannu. Filannoon mootiidha! Waanta barbaadde gosa kamiinuu ni argatta akkuma fedhii mataa keetiif barbaacha keetiitti.
Maarre waa’ee amantaa siif sirrii ta’e woo? Waa’ee amantaa dogoggoraa hinqabnee woo, kan ba’aa umaa nama irra hin keenye, kan is asana godi isa sana hin godhin jenaan waanta rakkisoodhaan hin guutamin? Inni isa sanaan ala akkuma ani ibsetti. Garuu amantaan akkuma iysi kireemii minyaa’aa filachuu kan filatamuudhaa?
Sagaleewwan heedduutu jira sammuu keenya irratti kan waldorgoman, maalif namoonni Yesusiin, Muhammad yookiin konfushiyas, Budahaa, yookiin Charles Taze Russell, yookiin Yoseef Smiith gara irratti fudhatuu? Hundumaan booda, daandiin hunduu gara waaqaatti nama geessuu, akkuma daandiin hundinuu gara Indiyaanaatti nama hin geessine.
Yesus duwwaatu aboo Waaqayyootiin dubbata sababni isaas Yesus duwwaatu du’a moo’e. Mohaammad, Konfiushas, kanneen biroos awwaala isaanii keessatti tortoranii jiru amma guyyaa kanaatti. Garuu Yesus, humna mataa isaatiin, guyyaa sadii booda boola keessaa ba’eera arga fannoo hammaa isa kan warra Roomaa irratti fannifemee du’ee booda. Eenyu iyyuu du’a irratti aboo qabuun yaada keenya too’achuu hin danda’u. Eenyu iyyuu du’a irratti aboo qabuun akka dhaggeeffatamuuf kan ga’aa ta’e hin jiru.
Ragaan akka Yesus du’aa ka’e mirkaneessu jabaadha. Jalqaba,namoota dhibba shani gararraa kan ta’aniisha du’aa ka’uu isaa kan ijaan argan! Sagalee dhibbi shan gonkuma akka salphaatti hin ilaalamu. Sabalataanis dhimma awwalli duwwaa ta’uu isaati. Diinonni Yesus silaa dhagna du’aa qopheessanii aluma sana dubbii du’aa kaafamuu hundumaa dhaabsisu ture garuu qopheessuudhaaf dhagni du’aan hin jiru! Boolli duwwaadha! Duuka buutonni dhagna isaa hataniiruu? Lakkii. Waanti akkasii akka hin uumamneedhaaf awwaalli Yesus loltoota Roomaatiin baay’ee eegamaa ture. duuka buutota isatti maxxananii jiran ilaalchisee sodaan kan baqatan gaafa inni ajjeefame kan baqatan, jarreen gurmuun sodaattuun tuffatamoon qurxummii qabaa turan kun gara loltoota Roomaa warra sodaachisoo kanatti deemuun waan hin yaadamnedha. Darbees jarri kun jireenya isaanii arsaa gochuun wareegamuun jaraa- heedduun isaanii kan taasisan- sobaan waliin dha’uudhaafii miti. Dhugaan salphaan isaa du’aa kaafamuun Yesus akka sanatt ibsamuu hin danda’u!
Ammas, eenyu iyyuu du’a irratti humna kan qabu dhaggeeffatamuu qaba. Yesus du’a irratti aboo isaa ragaasiseera; sababa kanaatiif, waan inni jedhu dhaggeefachuutu nurra jira. Yesus gara waaqatti karaa isa tokkicha ta’uu isaa dubbateera (Yohaannis 14:6). Inni karaa isa tokko miti. Inni karaa heedduu keesssaa isa tokko miti, Yesus karicha.
Yesus inni kun akkana jedhe, “Isin warri itti dhamaatanii dhadhabdan, ba’aanis kan isinitti hulfaatu hundinuu gara koo kottaa ani boqonnaa isiniifan kenna” (Maatewos 11:28). Kun biyya lafaa ulfaataadha jireenyis rakkisaadha. Baay’een keenya gaarii goonee itti qabamne, wal maknee, ittis miidhamnee jira. Walii galtaa? Kanaaf maal barbaadda? Haaromina moo nama amantaa qabu ta’uu? Fayyisaa isa jiraataa moo “raagota” warra du’an? Walitti dhufeenya hiika qabu moo sirna amantaa isaa duwwaa ta’e? Yesus filannoowwan keessa isa tokko miti inni filannoodha.
Yesus “amantaa” sirrii dha yoo ati araaraa barbaadaa jirta ta’e (Hojii Ergamootaa 10:43). Yesus “amantaa” sirriidha yoo walitti dhufeenya sirrii Waaqayyoo wajjini barbaadaa jjirta ta’e (Yohaannis 10:10). Yesus “amantaa” sirriidha yoo ati waaqa irratti mana bara baraa barbaadhaa jirta ta’e (Yohaannis3:16). Yesus Kiristoos akka fayyisaa keetiitti amantii kee isa irra taasifadhu; isatti hin gaabbitu! Dhiifamuu cubbuu keetiitiif isatti amani; hin gaddituu.
Waaqayyoodhaa wajjin “walittidhufeenya sirrii” ta’e qabaachuu barbaadde, kadhannaan salphaan kunooti.Yaadadhu jechoota kana kadhachuun yookiin kadhannaa gosti kamii iyyuu si hin fayyisu garuu Yesus kiristoositt yoo amantee duwwaa inni ubbuu irraa si fayyisa. Kadhannaan kun salphaadhumatti karaa ati amantii kee isa irratti qabdu Waaqayyotti agarsiiftu dha akkasuma fayyina siif qopheessuu isaatiif isa galateeffattudha. “Waaqayyo, ani sirratti akkan cubbuu hojjedhe fi adabbiin akka naaf ta’u nan beeka. Garuu Yesus Kiristoos adabbii anaaf ta’u fudhateera kanaaf araara argachuu nan danda’a. kennaa araara keetii nan fudhadha fayyuudhaafis sittan amana. Yesus Kiristoosiin akka fayyisaa dhuunfaa kootiitti nan fudhadha! Ayyaana kee fi araara kee dinqisiisaadhaaf sin galateeffadha – kennaa jireenya barabaraatiif! Ameen!”
Sababa waantota bakka kanatti dubbisteef Kiristoosiif waanta murteeffatte qabdaa? kana taanaan, maaloo, kolbaa isa “An har’a Kiristoosiin simadheerra” jedhu tuqi.
English
Anaaf amantaan sirriin maalii?


c: text/html

text:
Maqaalee Oromoo Babbareedaa
Maqaalee Oromoo Babbareedaa
Yeroo ammaa ummanni Oromoo Ilmaan isaatiif maqaalee Babbareedoo safuufi Aadaa Sabichaa ibsuufi agarsiisuu danda’u filatee moggaafataa jira. Mee maqaalee kanneen keessaa muraasa asiin gaditti maxxansineerra, isinitti itti dabalaa.
A
Aagaa, Aagituu, Aannanee, Abbayaa, Abboomaa, Abdannee, Abdataa, Abdii, Abdiisaa, Addunyaa, Adii, Akkakoo, Akkasaa, Akkashee, Amanuu, Amantee, Amantii, Amiidoo, Ammayyuu, Anaan, Aannanee, Angaasaa, Angaatuu, Araaree, Araarsoo, Askoo, Ayyaanaa, Ayyaanoo, Ayyaantuu,
B
Baacaa, Baaccuu, Badhaadhaa, Badhaanee, Badhaasaa, Badhaatuu, Bagudaa, Bakaree, Bakkashee, Bal’aa, Bantii, Bareedduu, Barii, Barrisee, Barsiisaa, Bashaadduu, Bashaanee, Bashaatuu, Beekaa, Beekumaa, Beenyaa, Biiftuu, Bilisee, Bilisummaa, Biqilaa, Biqiltuu, Birakee, Bisoo, Biyyaa, Bonaa, Boonaa. Boodanaa, Bookkanaa, Boonii, Boonsaa, Boontuu, Booraa, Booranee, Bor-tolti, Bulanii, Bulchaa, Bulee, Bulee-Bulii, Bullukoo, Bultiiwaaqashee, Bultuu, Burqaa,
C
Caalaa, Caalaa, Caaltuu, Calqituu, Camadaa, Cangaree, ,
Daangulee, Daawwitii, Dabalaa, Dabalee, Dadhiituu, Dambalee, Dammakoo, Dammaqsaa, Dammasaakeetii, Dammashee, Dammee, Dandanaa, Dandeessuu, Dangalaa, Daraaraa, Daawwitii, Deebii,
Dhaabaa, Dheeressaa, Dhibbaa, Dhiinsaa, Dhufeeraa, Dhugaasaa, Dibaabaa, Dibaabee, Didaa, Diggaa, Diimaa, Diimee, Dinqiishee, Doi’ii, Dorgee, Dummeetti, Dungoo, Durreettii, Duullaa,
Eebbaa, Eebbisaa, Eebbisee, Eelaa,
Faayaa, Fakkii, Fala, Fayyeeraa, Fayyisaa, Fayyisee, Fedhii, Feenaan, Feeneet, Feeti, Fiixee, Fiixumaa, Firaa’ol, Firoomsaa, Fufaa,
Gaaddisaa, Gaalloo, Gaanfuree, Gaangul, Gadaa, Gadaadaraartuu, Gaaddise, Galaanaa, Galataa, Galgalee, Galgaloo, Gammachis, Gammachuu, Gammadee, Ganamee, Garbaa, Gidaadaa, Giiftii, Gishuu, Godee, Goobanaa, Guddaa, Guddataa, Guddattuu, Guddinaa, Guddisaa, Gurbaa, Gurmeessaa, Gurmuu, Guutaa, Guutamaa, Guutuu, Guyyaa,
Haawwanii, Hacaaluu, Hambaa, Hambisee, Hankoo, Harmee, Hawaas, Hawwii,Hawwinee, Hirphaa, Hirphaasaa, Hirphee, Horaa, Hordoofaa, Hortuu, Hundarraa, Hundee, Hundumaa,
Ibsaa, Ibsituu, Iddoosaa, Iddooshee,Ifa’iftuu,Irranaa, Irranee, Ittaanaa, Ittafaa,
Jaagamaa, Jaalallee, Jaalalii, Jaalannee,Jaalataa, Jaamboo,Jabeessaa, Jajanii, Jifaar, Jigsaa, Jiituu,Jootee, Jorgee,
Kanarraa, Kanbaraa, Kanhiriyyaa, Kankoo, Karoorsaa,Keelloo, Kennaa,Kennaakee, Kiilolee, Kiyyaa, Koo-keet, Kooraa, Koorsaa, Koortuu, Kumashii, Kumee, Kummarraa,Kumsaaboontuu,Kuulanii,
Laalii, Lammeesaa,Lammii,Lammummaa, Leelloo, Leencoo, Leensaa, Leensee, Liiban,Lookoo,Luunco,
Magarsaa, Magartuu, Malaa-mali, Malkaa, Maqaasaa, Mararaa, Marartuu, Margaa, Marii’ol, Masaraa, Masoo,Meecaa, Meetii, Midhaqsaa, Midhaqsee, Milkii, Milkiisaa, Missiree, Moosisaa, Mootii, Murtii,
Naanaati, Naa’ol, Naa’omi, Nadhanii, Nadhii, Nagaasaa, Nagaasee, Nagaraa, Nagarii, Nagaroo, Nagawoo, Nammarraa, Naa’ol, Nuurfataa,
Obsaa, Obsee, Ofirraa, Olaanaa, Olyaad, Qabataa, Qabbanee, Qananii, Qananiisaa, Qaqqabaa, Qarneessaa, Qeeransoo, Qondaalee, Quufaa,
Rabbirraa, Roobaa, Roobeeraa, Roobalee, ,
Saami, Sabboonaatuu, Saffii, Saffisaa, Sanbatee, Sarbeessaa, Sardaa, Seenaa, Shoraa, Shuree, Siifan, Siitinaa, Simboo, Soolanee, Sooranee, Soorettii,
Taanaan, Taliilaa, Taliilee,Tokkaatuu, Tokkummaa, Tolaa, Tolasaa, Toleeraa, Toltuu, Tufaa, Tulluu, Tumee, Turaa, Turee, Tuuchoo,Tuulamaa,
Urgeessaa, Urjii, Ushii, Utuu, Waaqasaa, Waaqgashee, Waaqjedhaa,Waaqjiraa, Waaqtolee, Waaqwayyaa, Walalii, Waaqgaarii, Warqee, Wayyeessaa, Xaafaa, Yaadanii, Yaadessaa, Yaachisaa,
Itti Dabalaa>>
HORAA BULAA
AFAAN OROMO – Oromo Language
- 224Shares
- Tweet

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Finfinnee, Onkololeessa 2,2011(FBC)- Miseensonni raayyaa ittisaa Fulbaana 30,2011 muummee ministiraa Dooktar Abiy Ahimadiif gaaffii dhiyeessan dhiifama gaafatan.
Ministirri Ministeera Raayyaa Ittisa Biyyaa Ityoophiyaa obbo Mootummaa Maqaasaa fi Eetaa Maajaarri Raayyaa Ittisa Biyyaa Janaraal Sa’aaraa Makoonnin miseensota raayyaa ittisaa muummee ministiraa Dooktar Abiy waliin mari’atan waliin mari’ataniiru.
Adeemsi miseensota raayyaa sanneenii akkaataa naamusa raayyatiinis ta’e seeran sirrii akka hin turre amanuudhan dhiifama gaafataniiru.
Miseensonni raayyichaa tajaajiltummaa isaanii cimsuuf kan hojjetan ta’uu ibsaniiru.
Miseensonni raayyaa ittisaa masaraa deemuun gaaffii dhiyeeffatan, adeemsi isaan sirrii akka hin turre waliigalteerra ga’ameera.
Gaaffii miseensota raayyaa ittisaa bifa hiikun danda’amurrattis mari’atameera.
Mariidhan booda ibsa ejjennoo abbaa qabxii 5 baasudhaan, gaaffin isaanii hojimaata dhaabbata isaanitiin akka dhiyaachuu qabuu fi rakkoo naamusaa uumuu isaanii amananiiru.
Seera dhaabbata isaanitiin heera mootummaatif bitamoo ta’uu osoo beekanuu, itti gaafatama hiriira nagayaa gaggeessuu dhabuuf laatameef dhiisanii karaa hin malleen socho’uun isaanii sirrii akka hin taane amananiiru.
Comments
Loading...


text:
BBC’n tamsaasa Itoophiyaafi Eertiraa irratti fuulleffate akka eegaluuf deemu Fulbaana 7, 2015 labsee jira. Sababni BBC’n barbaachisummaa tamsaasa kanaaf dhiheesse ukkaamamiinsa miidiyaalee wolabaan wolqabatee hir’inni ykn hanqinni dimokraasii biyyoota lamaanuu keessatti bal’inaan mul’ataa jiraachuu isaati. Egaa kallattiin xiyyeeffannaa BBC qaawwala uumame kana cufuufi rakkoo argame kanaaf furmaata barbaaduudha. Ummataa beela odeeffannoo qabu kana odeeffannoo haqaafi madaalawaa ta’e sooruudha, kaayyoon BBC.
BBC’n tamsaasa eegaluuf karoorfachuun alatti afaan tamsaasni isaa ittiin darbu afaan kam kam akka ta’uuf deemu ammatti wanti ibse hinjiru. Kan fuulleffate Itoophiyaafi Eertiraa irratti waan ta’eef Amaariffaafi Tigriffi nihafa jedhee kan yaadu hinjiru. Jidduu kanatti kan dagatamuuf jiru, akkuma ummata isa dubbatuu, Afaan Oromooti.
Rakkoon BBC’n nifura jedhee yaadu kanniin irra jireessatti kan dhadhamaa jiru Oromoodha. Oromoon kan dubbatuufi kan qajeelatti hubatu afaan isaati. Kanaaf BBC’n rakkoo furuu ykn qaawwala cufuuf deemu san qajeelatti cufuu fedha yoo ta’e, bifa kamiinuu Afaan Oromoo dagatuun irra hinjiraatu. Afaan Oromoo afaan BBC’n ittiin tamsaasu ta’uun kan fayyadu Oromoofi kanniin Afaan Oromoo dubbatan qofaa miti. Kaayyoon BBC’s akka salphatti galma gayuu ykn milkaayuu kan danda’au tamsaasnin yaadame kuni Afaan ummanni miliyoona 40 olitti tilmaamamu dubbatutti yoo dhimma baye. Afaan Oromoo dhiisanii afaan lamaan qofaan tamsaasuu jechuun garaacha gara alaa miicanii isa gara keessaa dhiisuun wolfakkaata. Miicuun yoo hinoolle luf godhaniiti.
BBC’n Afaan Oromootiin akka tamsaasuu waamicha kan dhiheessan Dr. Birhaanamasqal Abbabaa Sanyii fi Girmabbaacabsaati. Sodaa ykn shakkii BBC’n Afaan Oromoo nidagata jedhu ta’uu hinoolle kan Dr. Birhaanamasqal faa gara murtii dursanii waamicha dhiheessuutti isaan geesse. Hirmaannaan hunda keenyaa Afaan Oromoo gara BBC’tti fiduu akka danda’u hin shakkinaa. Tamsaasa Afan Oromoo BBC irraa darbu kan dhagayuu hawwu hundi waamicha godhameef kana awwaachuutu isarraa eeggama. Waamicha BBC’f godhame irratti hirmaachuu kan feetan as bira cuqaasaa.
BBC’n afaan Hawusaa, Kiswaahilii, Somaalee, Kirundiifi Kinyaruwaandaan tamsaasa isaa ummata Afrikaa kallattii adda addaatti argamu biraan akka gayu nibeekama. Afaan Hawusaafi Kiswaahiliin alatti hundi dubbattoota Afaan Oromoo qabuu gadi hedduu xiqqaa ta’e qaban.


text:
Naannawa Masaraa mootummaa Araatkiloo jirutti waraanni Makkalaakayaa “gaaffii Mindaan” wal qabate kan kaasan tahuu gabaasaaleen ni mul’isu. Akka odeeyfannoon naannawa irraa bahaa jiru mul’isutti, loltoonni Makkalaakayaa konkolaataa Baasii lamaan dhufanii kan nannaawa Masaraatti argaman tahuu fi Itti aanaan muummicha ministeeraa loltoota kanneen kan haasofsiisaa jiru tahuus odeeffannoon kun ni addeessa.
Daqiiqaa muraasa dura ammoo magaalaa Finfinnee keessatti Intarneetiin kan addaan cite tahuu beekamee jira. Haala magaalaa Finfinnee keessa jiru kana hanga ammaatti qondaaltota mootummaa irraa ifatti wanti himame hin jiru.


text:
Hidhamtoota siyaasaa 115 qofatu hiikama
Mootummaan Woyyaanee hidhamtoota siyaasaa kumaatamatti laakkawaman keessaa 115 qofa akka gadi lakkisu ifa godhe. Akka ibsa Ob.Geetaachoo Ambaayeetti gadilakkifamuudhaaf ulaagaalee mootummaa federaalaan kaayaman kanniin guutan hidhamtoota 115 qofa. Hidhamtoonni kunniin roobii irraa jalqabee gadi lakkifamuu eegalu. Eenyummaa namoota gadilakkifamanii ob. Geetaachoo Ambaayee ammatti ibsuu hin barbaanne.
Yeroo ummanni biyyattii hidhamtoonni heddu ni lakkifamu jedhanii abdii guddaadhaan eeganitti hidhamtoota muraasa gadilakkisuudhaaf murteessuun isaanii waadaa seenan diiguudha.
Gama biraatiinis, hidhamtoota heddu waan gadilakkise fakkeessuudhaaf jecha hidhamtoota Naannoo Kibbaa (Konsoo fi Geede’oo) 413 gadilakkiseera. Woyyaaneen woliigalatti hidhamtoota 528 gadi lakkise jechuudhaan bu’aa siyaasaa, olola miidiyaa addunyaaf akka ta’utti dhiyeessuudhaan, argachuudhaaf carraaqaarti.
Xiqqaatus hidhamtoota siyaasaa kanniin Woyyaaneen akka gadilakkistuuf kan isii dirqe qabsoo Oromooti. Itti fuffiins qabsoo Oromoo hidhamtoota siyaasaa hafanis hiiksisuudhaaf hedduu barbaachisaadha. Hanga hidhamtoonni hundi hiikamanitti, haqni Oromoo kabajamutti, ol’aantummaan Woyyaanee cabutti, sirni dimokraasii fi federlaalizimii dhugaa mirkanaayutti qabsoon Oromoo itti fufuu qaba. Qabsoo oromooti kan hidhamtoota keenna hiiksisu, qabsoodha kan kabajaa dhabnes nuuf deebisu. Qabsoon itti fufa!


text:
Muddee 11/2017
Yeroo ummanni Oromoo hamma dur caalaa wal dhageettiifi bilchina siyaasaa horate kanatti, haalli kun diina waan hin gammachiisiniif tooftaafi shira garagaraa uumee tokkummaa ummata Oromoo gufachiisuuf wayyaaneen tattaaffii hedduu godhaa jirti. Oduun bifa ololaatiin guyyaa muraasa dura magaalaa Dirree dhawaa keessa faca’aa turte, tan mootummaan wayyaanee lammiilee Oromoo shira wayyaanefi Abdi illeetiin qa’eefi qabeenyarraa buqqifamanii baafaman, namoota isaan gargaaruuf ka’e karatti ugguranii gara bakka irraa dhufanitti diraqamaan deebisuuf wayyaaneen karoora qabdiin; akka waan dhugaa taatee mullataa jirtuuti. Kun ammoo tuffiifi daran sirni kun hangam tokkummaa ummata Oromoo arkuu akka hin barbaanne garsiisa.
Guyyaa kaleessaa qofa raayyaan ittisa wayyaanee Harargee bahaafi lixaatti magaalota akka Dhangaggoo, Cinaaksaniifi Mieysotti hawaasa Oromoo kan lammii isaa gargaaruuf deemaa ture miidhee galama hanqisaa jira. Bakkoota kana malees bakka hedduutti yakka bifa kanaatu raayyaa ittisa wayyaaeetiin raawwatamaa jira. Jarri ergaa maal ja’u dabarsuu akka barbaadde, ummataaf ifaa miti.
kaleessaa magaalaa Dirree dhawaarraa namoota quuqamni lammii isaanii itti dhagahamuun Hammarreysa dhaqanii lammii isaanii cinaa dhaabbachuuf waan dandahan walitti coranii manaa bahan, karatti magaalaa dhangaggootti raayyaan ittisa wayyaanee afaan bahuun dhukaasa itti banee; garagaarsa namoonni kunneen deemaanii turees saamee jiraachuu himan. Tarkaanfii raayyaa ittisa wayyaanee kanaan namni madaaweefi hidhamees jiraachuu jiraattoonni dubbatan.****
Namoonni gargaarsaan deemaa turan kunniin konkolaataa 4n sossohaa akka turaniifi raayyaa ittisa wayyaaneetiin konkolaataa gargaarsaa waliin qabamanii kaambii Addeellee akka geyfaman keessa beytoonni ibsan. Namoota haala suniin qabamanii tasa gad dhiifaman tokko dubbifnee haala kanaan waan isaanirratti gaggeyfame nutti hima.***
Raayyaan ittisa wayyaanee magaalaa dhangaggootti tarkaanfii gara jabummaa kana tola-ooltotarratti eega fudhateen booda bitaafi mirga faca’uun jiraattoota magaalattii uleen tumee hidhaa turuu jiraattoonni himan. Qeerroon Dhangaggoo kaleessa qa’ee gad dhiiftee haala itti gaaratti baqatteetu ture. Ganda Raaree keessa deemuunis raayyaan ittisa wayyaanee dubartootaafi daa’immanirrattiis gocha suukanneysaa raawwataa ture.
Akka jiraattoonni magaalaa Dhangaggoo himanitti Guyyaa Roobii as deemu Hammarreysa dhaqanii lammiilee Oromoo waan dandahaniin gumaata oolanii cinaa dhaabbachuuf akka hamilan ibsanii, gochi wayyaaneen raayyaa ittisa isiitti fayyadamtee magaalaa isaaniitti gaggeysite kun yaaddoo keessa kan isaan galche tahuu himan. Tahus garuu shira wayyaaneetiif waan hin okkolleef,furmaanni jiru jabaannee irra aanuu qofa. Hanga jarri kararraa mayxuu eynee bakka kaaneef geenya jechuun OMN iif yaada laatan.
Akka namoonni hubannoo qaban nuun gahanitti wayyaaneen wanni gocha kana raawwatteef, torbaan 2n dura gaafa jiilli ulamaa’ota Oromoo lammii isaanii daawwatuuf dhufanitti ummanni magaalaa Awwadaayiifi Haramaayaa akkasuma magaloota birootis simannaa owwaa, naamusa qabessaafi kan jiraattoonni heddumminaan irratti hirmaatan waan taasisaniif wayyaaneen haalli kun isiif hin liqimfamne. Simannaan akkasii lammada akka hin uumamne waan barbaadduuf, gama kaaniin mootummaa Harariitii waliin shira xaxxee lammiilee Oromoo Hammarreessa jiran buqqisuufi namoota isaan gargaaruufi daawwatuuf dhufan karatti hambisuuf dhiibbaa godhaa jirti. Mootummaafi jiraattoota magaalaa Hararii keessattiis hubannoo dabaa, lammiileen Oromoo Hammarressa jiran yoo buqqifaman malee nageenyi magaalattiif akka hin buune waan ja’u facaasaa jirti. Haalli kun hegeree biyyattii kan booreysuufi Oromoota dallansiisaa jiraachuun ifa.
Haaluma wal fakkaatuun warraanni addaa naannoo Soomaalee Hawaasa Oromoo magaalaa Dirree Dhawaa Araddaa laga Odaa gununfataatti daangaa cabsee seenuun Milishoota araddaatiin wal afaan waan jiraniif, waraanni addaa NS hidhannoo guutuufi humna dabalataa gahaa waan qabuuf jiraattoonni araddaa Odaa Gunuunfataa yaaddoo keessa kan galaniifi Oromoonni naannawa san jiran nuuf dirmadhaa jechuun iyyatan.
Osman Abdulaxiif OMN


text:
Prezidaantiin Gaambiyaa haaraan Adaama Baarrow biyya isaanii keessatti sababaa filannoon jeeqamsi eega hammaatee booda biyya ollaa itti baqatanii turan irraa kamisa har’aa gara biyya ofitti deebi’an.
prezidaantii biyyattii kan turan yaahyaa Jamee ba’ii filannoo ittiin injifataman hin fudhadhu eega jedhanii booda Jeeqamii kun uumame.
Garuu Jameen Dilbata darbe aangoo gadhisanii biyya ofii ba’an.
Prezidaantii haaraa simachuuf qophiin akka ture, sana boodas sirni guddaan gaggeeffamuuf ka jiru ta’uu dubbi himaa wal taatotaa kan ta’an Haliifa Saallah ibsanii jiru.
Humnootiin Tokkummaa mootummotaa baatilee 6f biyyatti keessa akka turaniif Baarrow gaafachuu isaa aangawaan Tokkummaa mootummotaa tokko har’a ibsan.
Humnootiin kun nageenya Mr Baarrow fi bulchiinsa isaanii akkasumas kan uummata biyyattii eegsisuuf bobbaafaman jedhu waajira barreessaa duree Tokkummaa mootummotaatti bakka bu’aan addaa kan biyyoota Afriikaa dhiyaa Mohaammed Chambaas.


text:
(Ibsa Adda Bilisummaa Oromoo Irraa kenname, Sadaasa 05, 2015) Mootummaan Wayyaanee olola dharaa daangaa hin qabnee fi duula shoororkeessummaa, haaressa Adda Bilisummaa Oromoo fi qabsoo bilisummaa Oromoo irratti banee jira. Humnootiin tikaa fi miidiyaan Wayyaanee akkuma amala isaanii fiilmii dharaa maqaa Adda Bilisummaa Oromoo fi qabsoo bilisummaa Oromoo xureessu oomishuuf har’as olii fi gadi kaataa jiru . Duulli maqaballeessii fi jibbisiisaan kunis waan haaraa utuu hin taane itti fufa kan ammaan duraa ti. Gama biraanis humnootiin tikaa Wayyaanee maqaa miseensota Adda Bilisummaa Oromoo fi shoororkeessitoota jedhuun wayta ammaa ilmaan Oromoo nagaa biyya keessaa fi biyyoota ollaatii ukkaamsanii garii mana hidhaatti guuruu, kaan immoo ajjeesuu fi gara dabarsuun muddama uumuuf asii fi achi fiigaa jiru. Kijibni Wayyaanotaa fi fakkaattotni isaanii ABO fi walii gala qabsoo Oromoo irratti tarrisan: ABOn dhiphoo dha, shoororkeessituu dha, hooggannni ABO nama ajjeesa, nama qala, ABOn ergamaa alagaa ti, qabsoon Oromoo ummatoota kaan balleessuuf adeema, …kkf. kan jedhu olola hundee hin qabne dha. Olola fokkisaa gantoota sabaa fedhii dhuunfaa guuttachuuf jecha dantaa saba ofii balaa irra buusuuf luffisan keessaan oofuudhaan tokkummaa ummata Oromoo diiguu fi qabsoo bilisummaa Oromoo balleessuuf bara baraan dhama’u. Miidiyaa of harkaa qaban kan akka Dhaabbata Raadiyoo fi Televiziona Itoophiyaa, gaazexoota mootummaa, raadiyoo Faanaa, marsariitii isaanii kan akka Ayigaa Forum, Tigraay Online, Waarkaa, mana pal talk, akkasumas Youtube Gadaa TV fi kan kana fakkaatutti gargaaramanii sum’ii diinummaa isaanii Oromootti facaasuuf aaragalfii dhabaa jiru. Akeekni olola Wayyaanee inni guddaan bara baraan ummata Oromoo gandaa fi gosaan wal irratti kakaasee tokkummaa isaa laaffisuu fi qabsoo bilisummaa Oromoo dadhabsiisuu akka tahe amma kan hin hubanne jira hin fakkatu. Fedhiin isaa duula qorqalbii ummata Oromoo irratti oofuudhaan akka ummatichi boquu gadi qabatee sirna saamichaa fi hacuuccaa isaa ameen jedhee jalatti bulu taasisuuf ummaticha shoororkeessuu dha. Shoororkaa uumee ittiin ummata sodaachisa, doorsisa. Addatti ammoo yeroo ammaa ummatni Oromo Wayyaanee irratti tokkummaa isaa jabeeffatee sochii cimaa bifa gara garaatiin gochaa jiru irraa rifaatuu guddaa keessa waan seeneef olola kana haaromfate. Kana malees ummata Oromoo fi ummatoota cunqurfamoo empaayerattii keessa jiran kan biroo gidduutti shakkii uumuun akka waliif hin tumsine taasisuuf tattaafata. Mootummaan farra ummataa kun shakkii fi sodaa ummattoota gidduutti uumuun imaammata qoqqooodanii bituu akka hordofu ifaa dha. Ummatoota cunqurfamoo walitti diree dhiiga wal dhangalaasisaa ofii nagaadhaan giddduutti jiraachuun imaammata Wayyaanee dhaabbataa dha. Mootummaan Wayyaanee duula ololaa Adda Bilisummaa Oromoo fi qabsoo bilisummaa Oromoo irratti oofutti dabalee, maqaa miseensota ABO, shoororkeessitoota fi kkf. itti maxxansuun lammiiwwan Oromoo mana hidhaatti guura. Lammiiwwan Oromoo nagaa mana hidhaa keessatti dararee beelaa fi dhukkubaan akka du’an taasisa. Mootummaa nama ajjeesee qaanii tokko malee “of ajjeese.” jedhu dha. Namoota miseensota Adda Bilisummaa Oromoo ti jedhu shoororkeessummaan yakkee mana murtii!
federaalaa ofii itti ajajutti dhiheessee murtii jal’aa itti dabarsa. Sababa Bilisummaa Saba ofiif falmatan qofaaf yakka tokkoon maleetti hidhaa umrii guutuu fi du’aan adabuun mootummaa dabaa fi cubbuu guddaa ummata Oromoo fi kanneen biroo irrattis raawwataa jiruu dha. Mootummaan Wayyaanee, shoororkeessaan Sabboontota Oromoo mirga Oromoof falman bak ka argamanitti akka ajjeefaman maqaa isaanii tarrisee facaasaa akka jirus ragaa waliin ifa bahee jira. Duula Oromoo bara baraan shoororkeessuu bal’inaan itti fufee jira. Kana malees humnooti in tikaa Wayyaanee baqattoota Oromoo sirna isaa jalaa baqatanii biyya ollaa keessa jiraatan ad amsanii ukkaamsuu fi ukkaamsisuu irratti argamu. Obbo Dabbasaa Guyyoo Saafarroo, jaarsi umriin waggaa 80, Fulbaana 27, 2015 Naayiroobii keessaa ukkaamsamanii hanga ammaa achi buuteen isaanii hin baramne. Akkasumas baqattootni Oromoo maqaan tarrifame garii wal ta’iinsa humnoota tikaa Wayyaanee fi poolisoota Keeniyaatiin Naayiroobii fi bakkoota birootii guuramanii maqaa gooltummaatiin mana hidhaa biyya ormaa keessatti dararamaa jiru. Akka kanaan dalagaan gooltummaa mootummaa Wayyaaneetiin raawwatamu daangaa biyyaa fi biy yoota ollaa irra utaalee sadarkaa idiladdunyaatti tarkaanfateera. Wayyaaneen soba ija baasee fi olola dharaa oofuudhaan umrii bittaa ofii dheereffachuuf dhama’a. Soba tarrisuun, soba dhugaa fakkeessuu fi ummatoota gidduutti shakkii fi sodaa uumuun aangoo irra of tursuuf tattaafata. Kun tooftaa dhaabbataa fi dulloomaa murni kun kana tu na baasa, kana malee jiraachuu hin danda’u jedhee waggoota digadamii afuriif itti gar gaarame; ittis gargaaramaa jira. Olola dharaa oofuu mala jireenyaa taasifate. Murni aangoo dhuunfatee deggersa ummataa hin qabnee fi yeroo hunda bir’ataa jiraatu kun, fuula duras hanga gaafa aangoo irraa darbamuutti shira akkasii dalaguu irraa if duuba hin deebi’u. Umrii bittaa ofii dheereffachuuf olola diiggaa fi sum’aawaa oomishee ummata keessa facaasuun shakkii fi afanfaajja’iinsa uumuu irraa hin dhaabbatu. Mootummaa deggersa ummataa fi hundee hin qab ne humnaa fi ololaan biyya bulchuuf tattaafatu dha. Wayta amma Addi Bilisummaa Ummata Tigraay wal dhabbii of keessatti qabuu fi beela dabalatee rakkoolee hawaasummaa adda addaa ummatoota empaayerattii hudhanii qaban dhok suuf oduu fi fiilmii sobaa oomishee ilaalcha ummataa gara dabarsuuf abbala. Kana malees dhi hee bari’u mootummaa fi ummata biyya ollaa irratti olola jibbaa facaasuun ilaalcha ummatoota Itoophiyaa keessa jiranii gara dabarsuun bara bittaa isaa dheereffachuu barbaada. Hunda caalaa immoo, Adda Bilisummaa Oromoo dabalatee Tumsi Bilisummaa fi Dimokraasii Ummatootaa dhaabotni ummatoota cunqurfamoo shan dhiheenya ijaaran mootummaa Wayyaanee yaaddoo keessa buusee jira. Kanaaf waan qabatuu fi gadi dhiisu isa wallaalchisee akka saree maraatuu olii fi gadi kaachuun, keessaahuu, ummata Oromoo unkuruu irratti fuulleffate. Adda Bili summaa Oromoo fi ummata Oromoo irratti olola dharaa kan maqaballeessii oofee bulguu fakkeessuudhaan ummatoota biroo fi hawaasa addunyaa duratti dhiheessuuf tattaafata. Haa ta’u malee ummata Oromoos ta’e ummatootni cunqurfamoon empaayerattii keessa jiran olola dharaa fi tooftaa dulloomaa Wayyaanee kanaaf gurra kennaa hin jiran. Ummatootni em paayerattii Mootummaan Wayyaanee mootummaa ummata sobuu fi sobaan jiraatu ta’uu erga itti dammaqanii tureera. Mootummaa osoo ummatni beela’uu quufatu jira, dinagdee biyyaa da chaadhaan guddisnee jirra jedhuu fi kijibaan jiraatu ta’uu hundatu beeka. Mootummaa mirga dhala namaa gara jabinaan dhiitaa, bilisummaa namtokkee fi sabaa irra ejjetaa sirna dimokraasiin ijaaree na faarsaa, jedhee ija dhiibee ummatoota nin bulcha jedhuu fi hawaasa
addunyaa sobu dha. Haa ta’uu yeroon isaa yeroo itti ummatatti hurrii maranii bulchuun dan da’amu miti. Yeroo itti dammaqiinsi ummataa fi guddinni teknooloojii beeksisaas guddate ak kasii keessa miidiyaadhaan uummata sobuu yaaluun of gowoomsuu dha. Akkasumas umma tootni empaayerattii, keessaahuu, ummatni Oromoo har’a ololaa fi tarkaanfii shoororkeessum maa mootummaa Wayyaanee fi lukkeelee isaaf jilbeenfataa hin jiran. Hidhaa fi ajjeechaan qab soo keenya hin dhaabu, warri har’a karaa baay’ee nutti duulaa jiran boru karaa itti dhugaa fi ol’aantummaa ummataa jalaa bahan tokko illee hin qabaatan jechuudhaan hamilee fi muran noodhaan diina hanga funyaaniitti hidhate dura dhabbataa jiru. Dhuma irratti injifannoon kan ummataa akka ta’us shakkiin hin jiru.
Injifannoo Ummata Oromoof !
Adda Bilisummaa Oromoo Sadaasa 05, 2015


text:
7 Apr Akeekni barruu tanaa seenaa barreeffama afaan Oromoo bifa gabaabaadhaan dhiheessuudha. Afaan tokko afaan katabbii tahe jechuun. 18 Aug Giddugalichi aadaafi seenaa Oromoo beeksisuufi dagaagsuurratti xiyyeeffatee ijaaramuun sadarkaa ardii Afrikaatti kan jalqabaa yoo ta’u. 23 Jan Haalli uumama dachee Oromoo mataan isaa itti fayyadama Aadaa abbaa Aadaa fi seenaa ta’e Aadaa isaa bakka ganamaatti bifa sirrii.
Karaa Bahaatiin sochiin Afran qalloo Afaanii fi Aadaa Oromoo guddisuuf hujiin isaan seenaa oromoo seenaan galmeesseera. Misraa deemuun dirqama; malli biyyatti siqanii qubachuuf filmaanni biyya takka qofa tahe.
Manneen barnootaa Afaan Oromoo Finfinneetti bara dhufu hojii baruufi barsiisuu eegalan keessatti gama seenaa, aadaafi afaaniiti i n waantota hojjetamuu qabanirratti Biiroo Seenaa oromoo Oromiyaa wajjin hojjetaa seenxa jiranis ni ibsu.
Tolawaaq Waariitiin Afaan Oromoo afaan Amaaraatiin. Akkamiin Qubee Tolchutti Seenan?
Sababa kanaafis Oromoonnii Goobanaa akka gantuutti ilaalu. Seenaa oromoo Saabaa tanuma Afaan Amaaraatiifi afaan Tigree ittiin barreeffamtu tana. Duudhaa simannaa keessummaa cimee ittifufuu qabu – Saturday, 21 July Oromoon duudhaa moggaasaatiin saba biraa ofitti maka.
Akka Biiroo Mootummoota Gamtoomanii Komishinera Olaanaa Mirga Namaatti, Oromia Support Group OSG bara hanga Hagayya tti Oromoonni odoo gara mana murtiitti hin geeffamin humnoota nageenyaa mootummaa Itoophiyaatin ajjeeffamaniiru, 43 ammoo seenwa hidhaa erga galanii booda dhabamaniiru. Jaarra 19ffa keessatti gabrootni biyyaa Ixoophiyaarra dhufan lakkoofsan gara kuma diigdami shan 25, tilmaamama, hedduunsaani kibbaa biyyattiirra fidan. Garuu, bu’aan kunis qonnaa waliinii kan dirqamaa, seenaa oromoo mootummaa fi sagantaa ummata seenaa oromoo qubsiisuurraan kan ka’e galmaa gaa’uu dide.
Namni waan qabuun, waan dandayuuniifi waan oro,oo jiruun jalqaba. Gara mallattootiin afaan Oromootiif hintaatu; hinhanqatti. Barri isaa dhuma kessa ture.
Akkasitti booddee magaalaa guddittii biyya Soomaaliyaa moggaasatti wal qunnamanii haasawaafi marii booda Qubee Dr. Anisimoos Nasiib teessoo isaa magaalaa Asmaraa biyya Ertiraa seemaa Macaafa ulqulluu Afaan Amaaraatirraa seenaa oromoo afaan Oromootti hiikee bara keessa achumatti maxxamfames. Oromoota hiree seenxa miilaan biyyaa bahanii fedhii barnootaaf qaban argatanii sadarkaa digrii duraatiifi tan lammadaa argachuudhaan eebbifaman seenaa oromoo, tokko, Dr.
Hanquu tana ibsuuf fakkeenyuma Dr.
Save my name, email, and website in this browser seenaa oromoo the next time I comment. Afaan Oromoo, Ethiopia, Oromo. Namoota mootummaa yeroo sanatti siqaa turaniin waantonni abbaa biyyummaa Oromoo haalan barreeffamaa turan. Jaarsi garuu, mimmiliqaa jiraateeti manguddoo keessaan ofirraa qabbaneessee fedhii isaaniitis hubate. Dhoortoon hulaarra seenaa oromoo maaliin kennaaf?
Alamuddiin malamaltummaan mootummaa Saudi Arabiyaatin hidhame.
Kitaabni Seenaa Oromoo Kan Waggoota Dheeraa Duraa Ibsu Afaan Oromootti Hiikame
Qubeen afaan tokkoof moggaafamtu tan sagaleelee afaan seenaa oromoo sirriitti bakka buutee laaftutti ittiin barreessuu nama dandeessiftu tahuu qabdi. Daldalootni kuniis Mahbuuba fi obboleetti ishii gara magaala Gondar Kaaba Ixoophiyaatti imalchiisan. Saturday, 28 July Magaalaa Hararittiis waanuma akkasiitiin arke. Odeeffannoon jiru akka ibsutti, ummanni Oromoo akka hawaasaatti Gaanfa Afrikaa keessa waggoota kuma baayeedhaaf jiraacha ture Prouty et al.
Miidiyaaleefifi waajjiraaleen mootummaa jechoota moggaafamaniifi waalteffaman salphumatti achirraa akka argatan seenaa oromoo tasifamas jedhu.
Oromoo – Wikipedia
Kan itti aanu tattaaffii Lola Addunyaa kan Lammaffaa keessa taate seenaa oromoo. By admin on February 3, Sanyiin warra mootii seenaa oromoo fuudhaa walitti hidhuun baramaadha, garuu yeroo baayyee daangaa amantii hin cabsuu. Onesmoos Nasib eenyu hundeeffame caasluga Afaan Oromoo ammayyaa. Jalkabaa 2 years ago.
Sababa kanaafis namni Afaan Seenaa oromoo dubbisuufi katabuu beeku Qubee Afaan Oromoo dafeeti barata; katabuufi dubbisuus laaftutti qomatti galfata. Kuniis akka isheen reefu gabaarratti fidan agarsiisa.
Like the scrumble land. Tattaaffiin jalqabaa afaan Oromoo raadiyoona akka seenu gochuudha. Kun hundi jireenyaa fi seenaa oromoo ummata isaanii, akka isaan barbaadanitti jijjiiruu akka hin dandeenye, waan hubataniif haala foyyaheen seenaa oromoo isaanii gargaaruuf yaaduu jalqaban. Isaanis mootummaa Nafxanyaa, nafxanyoota yaada mootummaatti amananiifi kanneen yaadqalbii suniin masakaman hunda of keessaa qaba.
Rakkoolee gararreetti gara dheerina, gabaabina, sseenaa fi jabeenya sagalee jennee ibsine sun qaban.


text:
JECHOOTA GAMNAA: KUTAA 11FFAA
Bantuu Turaa
Faayyi sadii faaya sadi waan injifataati barbaachisummaan jedhe Gamni tokko kan biraatiin yeroo ammaa
Isaan illee:-
1ffaa…………Warqeen barbaachisummaan qawwee waan injifataati
2ffaa …………Wonti waa dhugamu barbaachisummaan kan nyaatamu waan injifataati
3ffaa………….Amalli tolaa barbaachisummaan amala lolaa waan injifataati
***
Faayyi dhiira jaynaa sadi
1. Meeshaa lolaa
2. Haasaa lolaa
3. Onnee lolaa
***
Raajiin raajii olii fakkeennummaa dhiiraa armaan olii caalu ammo sadi
1. Haasayumaan haasayanii meeshaa waraanaa injifachuu danda’uu
2. Ogummaan faaya harkaa saniin meeshaa waraanaa caalaa faaya faaya ta’e hojjachuu
3. Akkuma haasayaa afaanii hojiinis ta’anii argamuudha!!!! Haasaa fi hojii garaagartii hin qabne qabaachuu!!!!!!
***
Waa lama keessaa takka jaalalaa takka jibba
1. Dhugaan jaalalaa; dharri waan jibbaati
2. Qajeellummaan jaalalaa; jallinni waan jibbaati
3. Arjummaan jaalalaa; dondhummaan waan jibbaati
4. Gootummaan jaalalaa; sodaan waan jibbaati
5. Eebbi jaalalaa; abaarsi waan jibbaati
6. Haqni jaalalaa; hanni waan jibbaati
7. Si’oominni jaalalaa; ceem’aan waan jibbaati
8. Qaroominni jaalalaa; wallaalli waan jibbaati
KKF
***
Namni of qabu maalummaa namummaa ofii haa jabeessuu Rabbillee Eebbisaa ittis GUUTAA haa MISU kanneen armaan gadii haa jabeessuu!!!!!!!
1. Waaqeffachuu
2. Sirna Gadaatiin Buluu
3. Aadaa Ofii Jabeessuu
4. Afaan Oromoo Jabeessuu
5. Seenaa Oromoo Jabeessuu
Waa sadi jabeessi; tattaafadhuun
1. Hojii
2. Barumsa
3. Abdii
***
Waa sadiin namatti dondhoomin
1. Nagaa gaafachuu
2. Haasaa gaarii dubbachuu
3. Waa barsiisuu
***
Waa sadi kunuunfadhu
1. Qabeenya qusachuu
2. Hojii jabaa hojjachuu
3. Hiriyyaa gaarii jajjabeessu
***
Waa shan hedduu jajjabeeffamu
1. Biqiltuu dhaabuu
2. Hara, haroo laga kkf kunuunsuu
3. Qabeenna irra deddeebi’uun fayyadamuu
4. Balfa bakka isaatti gatuu
5. Qabeenna haalaa fi mala gaariin itti fayyadamuu
***
Beekumsi waa shaniin tola
1. Waan hin beekne baruu
2. Waan beekte irra deddeebisaan yaadachuu
3. Waan beektu waliin madaaluu; firomsuu
4. Beekumsa namaa hiruu
5. Waan baratte hojiitti hiikuu
***
Namni gaafni inni du’e gaafa dhalate; gaafni inni jiraate gaafa seenaa /waa jabaa/ hojjateedha!!
***
Waa sadi faayaa waa sadi immoo faaya faayarrati:-
1. Waa beekuun faayaa; hojitti hiikuun faaya faayarraati
2. Qabeenya qabaachuun faayaa; akka seeraan itti fayyadaman taasisuun faaya faayarraati
3. Kan waa hojjatu faayaa; faaya faayessa taanaan faaya faayarrati
***
Mallattoowwan yookaa balaqqeen nama nama taasisan gurguddoon qalbii sadii
1. Afaan Dubbachuu
2. Barumsa barachuu
3. Hojii hojjachuu
Namni maal fakkaata? Tokko tokkoon yoo xiinxalan; gamni tokko kan biraan jennaan akkana jedhe gamni
1. Yoo haasaa laalani saba fakkaata
2. Yoo aadaa laalani aadama fakkaata
3. Yoo jiruu laalanis jiruma fakkaata
4. Yoo waan hojjatu laalani ufuma fakkaata
5. Yoo fuula laalani maatii irraa dhalate fakkaatuu danda’a
Kanaaf namni irra jiraa kan fakkaatu hojiima ofiiti!! Nama raaju; dhibuu!!
***
Bantuu Turaa / Amaan Tolaa Hamdaa irraa


text:
Caamsaa 31,2013 Fifinnee
Jiraattota magaalaa Finfinnee kanneen ta’an Oromooti jireenya nagaa jiraatanii fi sabboonummaa qaban humna ergamtoota Wayyaaneen adamfamaa akka jiranii fi hidhaa hin beekamnetti geeffamaa akka jiran gabaasi Qeerroo Finfinnee addeessa. Hanga ammaatti Oromooti maqaan isaanii argamee fi bakka amma jiraatanii irraa hidhaman keessaa gariin akka armaa gadiiti.
1.Tasfayee Lamuu
Bakka Dhalootaa-Lixa Wallagga
Bakka irraa hidhame Buraayyuu
2.Addisuu karrayyuu(Weellisaa)
Bakka Dhalootaa-Wallagga lixaa
Bakka irraa hidhame-Sabbataa
3.Dassee Lamuu
Bakka dhalootaa-Tullu Boolloo
Bakka Jireenyaa-Alam Ganaa(Miseensuma Mootummaa wayyaanee kan taheedha)
4.Birraa Margaa
Bakka Dhalootaa-Arsii
Bakka irraa qabame -Finfinnee(Duraan nama hidhamee bahe,Dabballee dhaaba ABO kan turaniidha.)
5.Dhaabaa Abdulqadir
Bakka Dhalootaa-Baalee
Bakka irraa qabame-Finfinnee
6.Shaashoo Iddoosaa
Bakka Dhalootaa-Kibba Lixa Shawwaa
Bakka inni jiraataa ture jiru-Buraayyuu
Kannaan hafanis Qeerroon jala bu’ee gabaasa qabu dhiheessa.


text:
Prezidaantiin Raashiyaa Vilaadmiir Puutiin, Yunaayitid Isteets maqaa namoota dhibba lamaa fi kudhanii, kanneen hidhata jabaa ka qabeenyaa fi siyaasaa mootummaa Raashiyaa waliin qaban jette tarreessitee baasuun ishee tarkaanfii lolaa ti – jedhanii, garuu deebiin hatattamaa biyyi isaanii kennitu akka hin jirre dubbatanii jiran.
Raashiyaan dhimma filannoo Yunaayitid Isteets dabree keessa harka galfachuu ishee adabuuf jecha murtii seeraa Hagayya bara dabre irratti hundaa’uudhaan Ministarri Maallaqaa, kan Yunaayitid Isteets – har’a maqaa namoota sanaa fi hidhata isaan Kireemiliin waliin qaban tarreessee baase.
Prezidaantiin Yunaayitid Isteets, garaa hiraa seericha irratti mallatteessan. Akka aangawoonni Yunaayitid Isteets jedhanitti, ammaaf uggura dabalataa Raashiyaa irra kaa’uuf karoorri lafa kaayame hin jiru.


text:
Dhimmoota bulchiinsa gaarii tarkaanfachiisuu irratti gorsaa Baankii Addunyaa ta’uudhaan kan hojjetaa turan – Ambaasaddarri Yunaayitid Isteets duraanii – Hermaan Koheen, har’a, “hoogganoonni TPLF yokaan Adda Bilisuummaa Uummata Tigraay, otuu seeraa fi sirni guutummaatti Itiyoophiyaa keessaa hin dhabamiin dura, akka mootummaan Yunaayitid Isteets, konferensii paartiilee hunda hirmaachisuu fi sirna dimookiraatawaa haaraa gad-dhaabuu qindeessitu gaafachuuf cimsanii itti yaaduu qabu, jechuun barreessanii jiran.
Ambaasaddar Kohen, bara 1989 irraa jalqabanii haga bara 1993-tti, Ministirii Dhima-alaa Yunaayitid Isteets-tti, Gargaaraa Ministaraa Dhimmoota Afrikaa turan. Gaaffii fi deebii, Ambaasaddar Kohen waliin geggeessame sagantaa keenyaa Boorii irratti dhiheessina.


text:
Bariituu Jaalataa Ahmad, umriin 14, woldorgommii sadarkaa idiladdunyaatti barattoota gola 8 jiddutti geggeeffame injifatte. Injifannoon isiin gonfatte kan maatii isiifi hunda keenya boonsu.
Gochi isii gaariin kuni barumsaan cimtuu taatee argamuu qofa irratti kan daangeffamee miti. ‘Maallaqa badhaasaa, isa woldorgommii injifachuu isiitiin argatte, doolaara Awustraaliyaa miliyoona 20 mana barnootatiin ijaaruuf murteessuu isiiti kan daran nama boonsu.’ Bariituu Jaalataa Ahmad mana barnootaa kan ijaartu Oromiyaa aanaa Gaara Mul’ataa keessatti.
Bariituu Jaalataa Ahmad maallaqicha badhaasaan osoo hintaane bifa gargaarsaatiin kan hawaasa Awustraaliyaa irraa wolitti qabade namoonni jedhan jiru. Ijoon dubbii asbiratti maallaqa meeqaafi eessaa argamee miti. Mataan dubbii, shamarri Oromoo tuni ijoollee Oromoo aanaa Gaara Mul’ataatti manni barnootaa irratti jigaaru irraa olqabuuf yaalii guddaa godhuu isiiti; isa kana kan dinqisiifatamuu qabu. Kadhaan argamsiistee, dorgommii injifattee badhaafamtee, waa’een madda maallaqichaa sa’aa kanatti qabxii hedduu wolnama dhabsiisuu qabuu miti. Kadhattees yoo fidde dinqisiifatamuu qabdi. Hedduun keenya maallaqa miliyoonatti laakkayamu [yoo dhugaa ta’e] kadhatanii argamsiisuun cimina akkam akka nama gaafatu beekna waan ta’eef. Essaayyuu haadhufuu, bifa kamiinuu haa argamuu, maallaqichi hangamuu haa ta’uu, dhuma irratti kan fayyadamaa ta’uuf deemu Oromoofi ijoollee isaati. Dhugatti manni barnootaa ijaarame taanaan.
Addaaddummaan yaadaa inni oduu Bariituutiin uumame akkauma jirutti ta’ee, dhugatti micayyoon tuni hawwiifi fedhii mana barnootaa naannoo Gaara Mul’ataatti ijaaruu qabdi taanaan waan jajjabeeffamuu qabuudha. Kaka’umsi akkanaa kuni, dhugatti jira taanaan, waan ijoollee Oromoo hundaaf fakkeenya gaarii ta’uu danda’uudha. Bariituu Jaalataa Ahmadiif gama hundaanuu milkaayina guddaa hawwina.
Oduun kuni irra deddeebi’amee gulaalameera. Dhuguaa dubbii kanaa baruuf yaaliin goonu akka itti fufetti.


text:
Gaaffiin siyaasaa barattoota Yuunivarsitii akkamiin haa deebi'u?
Yuunivarsitiin Finfinnee lammii biyya alaa dabalatee kaadhimamtoota 22 pirezidaantummaaf dorgomsiisaa ture isaa ni yaadatama.. Isaan keessayis 13 haaluma tarsimoo ittiin hojjetan dhiyeeffatan calalamuun saddeetti gara marsaa dorgommii itti aanutti darbaniiru.
Isaan kunimmoo ALI Amajjii 4, bara 2010 marii paanaalii koreen filannoo Yuunivarsitichaa qopheesserratti yaada kennaniin qabxii argatan irratti hundaa'ee namoota darban shan maqaansaanii boordii yuunivarsitichaaf darbuu Biiroon Komminikeeshinii Yuunivarsitichaa beeksiseera.
Boordichis namoota sadi filatee Ministeera Barnootaaf dabarseera, yeroo dhiyoo keessattis eenyu akka darbe ni beekama.
Rakkinni siyaasaa biyyattii keessatti waggoota darbaniif mudachaa tureen dhaabbilee barnootaa olaanoo keessatti sirni baruu fi barsiisuu gufateera, lubbuun barattootaa darbeera, miidhaan cimaanis ga'eera.
Kaadhimamtoonni sadan marsaa xumuraaf ga'anis Pirofeesar Baqqalaa Guutamaa Jabeessaa, Dr. Jeyluu Umar Huseenii fi Pirofeesar Xaasoo Waldahannaa Kaahisaayi keessaa Pirofeesar Baqqalaa fi Dr. Jeyluun akkaataa tasgabbii uumuun sirna baruu fi barsiisuu jeequmsarraa bilisa ta'e gaggeessuu danda'an irratti BBC'f yaada kennaniiru.
Dr. Jeyluu Umar Huseenii
Rakkoo bulchiinsa gaarii dhaabbilee barnootaa olaanoo keessatti hookkara uumaa jiru furuuf hooggansa sirrii fi bulchiinsa gaarii yuuniversitii keessatti bu'uuressuun tarkaanfii jalqabaa ta'uu dubbatan.
Barattoonni qaama hawaasaa waan ta'aniif gaaffiin hawaasa bal'aa biraa ka'u gara yuuniversitii dhufuunsaa hin oolu. Kanaaf yeroo barattoonni gaaffii gaafatan, keessumeessinee tasgabbiin ilaallee gaaffichi sadarkaa yuuniversitiitti ni furama moo hin furamu kan jedhu irratti mari'achuun barbaachisaadha.
Gaaffiin barattootaa humna yuunivarsitichaan ol yoo ta'e gaafficha qabannee qaama dhimmichi ilaallatu waliin akka mari'atamu haala mijeessuu qabna. Yuunivarsitiin bakka burqaa beekumsaa ,iddoo qorannoo fi qo'annoo waan ta'eef waltajjiin bilisaa yaadnii fi gaaffileen siyaasaan walqabatanii fi kanneen biroos irratti keessumman jiraachuu qabas jedhaniiru.
Barattoonni maaliif gaaffii siyaasaa kaasan jechuurra yuunivarsitichi qaamni dhimmi ilaalu akka barattoota mariisisu haala mijeessuu qaba. Yuunivarsitiin taa'ee gaaffii siyaasaa barattoonni kaasan eeguu qofa osoo hin taane qorannoo gaggeessuun haala qabatamaa siyaasa biyyattii fi jijjiirama jiru barattoota waliin mari'achuuf dirqama qabas jedhaniiru.
Pirofeesar Baqqale Guutamaa Jabeessaa
Barattoonni barnoota qofa malee gaaffii siyaasaa kaasuu hin qaban jechuun hin danda'amu. Barattoonni qaama hawaasaatti waan ta'aniif gaaffiin biyyaa isaan ilaallata. Warraaqsi barattootaa durii kaasee waan tureedha. Dur barattoonni tokko ta'anii sirnicharratti qabsaa'u. Amma garuu sabaan waan wal hiraniif tokkummaan jira jechuu hin dandeenyu.
Waggoota darban gaaffiin eenyummaa ka'aa tureera, namni hunduu kana fudhateera. Garuu barattoonni gaaffii eenyummaa qofa osoo hin taane waa'ee biyyaa, walqixxummaa fi kabaja namummaatiif xiyyeeffannaa kennuu akka qaban yaada kennan.
Barattootni keenya sabaan walqooduurra, miira tokkummaa, waldhagahuu fi waliin mari'achuu akka qabaatan qaruutu nurra jiraata.
Yuunivarsitiin qofaasaa jijiirama hin fidu. Wanti murteessaan mootummaanis gaaffii siyaasaa fi dinagdeetiif deebii keennaa deemuu qaba. As keessatti garuu yuunivarstiin ga'ee mataasaa ni qabaata. Haala qabatamaa ammaa yoo ilaalle mootummaan deebii kennuurratti boodatti harkifateera, kunimmoo dubbii daranuu hammeesse.
Yuunivarsitiin mootummaa , hawaasaa fi barattoota gidduutti hariiroo gaarii uumuu qaba. Lammii nama kabajuu fi lubbuu namaaf dhimmamu uumuu qaba yuuniversitiin. Barattoonni miiraan deemuurra tasgabbaa'anii mariidhaan rakkoo furuu akka amaleeffatan barsiisuu qabna. Kanaan achi furmaanni biraan hin jiru.


text:
Kun kan agarsiisu akka namootni yaadanitti jaarmayaan heddumaachuun ummata akka oromoo bilisummaaf qabsaawu kanaaf fafa tahuu fi gurmuu qabsaawotaa facaasuu irratti qooda guddaa qabaachuu isaa ti.
3. Heddumminni jaarmayootaa xiyyeeffannaan jaarmayootni qaban of jiraachisuu fi humna namaa fi diinagdeetiin jaarmayoota biraa caaluu qofa irratti akka deebi'an taasisuun ija isaanii kaayyoo ykn diina irraa akka buqqifatan godha. Gaaffii, isin hundi erga ummata tokkoo fi kaayyoo tokkoof dhaabbattanii maaltu tokko tahuu isin dhoorka jedhu jalaa milquuf garaa garummaa hin jirre akka himatan taasisa. Kan dhugoomsuuf [prove] kanneen akeeka fakkaataa qaban, humna namaa fi diinagdee ittin socho'an isaan irraa hirmaatan busheessuu fi irratti akka bobba'an dirqa. Kanaaf fakkeenya gaariin hariiroo ABO fi jaarmayoota biraa gidduu turee dha. Jaarmayotni Oromoo irra wayyabni kan ABO irraa bahan yommuu tahu ABO waliin nagaa buusuuf danqaan himachaa turan, hoogganni ABO of tuulaa tahuu, jaarmayota biraa tuffatuu fi kaayyoo bilisummaa saba Oromoo araaraaf /nagotiation/ dhiheessuu isaa ti jedhu. Kanuma irratti hundaa'uun ULFO keessa akka darbatamu godhan. Gaaffiin guddaan garuu kanneen kaayyoo xaliila bilisummaa Oromoo haasaaf hin dhiheessinu jedhu hordofan, jaarmayootni shanii ol tahan kun maaliif akka waliif galuu hanqatanii dha?. Dabalees kan gaafatamuu qabu kanneen barootaaf nuti ABO hin jibbine, rakkoon keenya hooggana dandeetti qabsoo hoogganuu irratti ir'ina qabuu fi daba namootaa ti jedhaa turan, ABO yakka isaan irratti tarreessan sana fudhatee yeroo nu humdi akka nama qabsoo Oromoo keessaa wal qixa qooda qabuutti waan ummataaf tahu irratti mari'annee walitti haa dhufnuu yoo jedhamu maaliif deebii qajeelaa kennuu dadhaban?. Haala kana irraa xumurri /conclussion/ irra gahuu dandeenyu wanni afaaniin haasawamu irra caalaan fakkeessaaf kan godhamu tahuu isaa ti.
4. Jaarmayootni heddummaachuun jaalala kaayyoo xiqqeessee jaalalti jaarmayaa akka dagaagu godhuun kaayyoon dhaadataniin akka dagatamu godha. Kana malees aadaa itti gaafatamaa fi waadaa ummataaf seenan irraanfachuu dagaagsa. Jaarmayoota xixiqoo ummata Oromoo keessatti dagaagan yoo ilaalle hedduun isaanii walgahii godhanii dhimma Oromoo irratti saba mari'achiisuu erga dhiisanii bara lakkaawatu. Yeroo ijaaraman, haasaanis tahe barruu isaanii irraa kan argaa turre, jaarmayoota isaan dura turan kan "qabsoo qancarsan" jedhanii himatan caalaa ummata Oromoof akka hojjatanii dha. Fedhii isaaniitiin Oromoo rakkoo gabrummaa jalaa baasuuf waadaa seenan jechuu dha. Ummatni Oromoo guyya irraa guyyatti boolla salphinaa gadi fagoo fi bal'oo gabrummaan qotteef keessa gadi fagaataa jiru osoo ija banee isaan eeggatuu, saboontotni hedduun osoo isaan abdatan itti gaafatama fedhii isaaniitiin of irratti fe'an kana maaliif dhagatan?. Yoo qabsoo sabaa gaggeessuu hin dandeenne maaliif ummata dhiphina keessa jiru kana buddeena yoomiyyuu hin bilchaanne afeeru?. Maaliif yoo jaarmayoota biroo irra hojjachuu hin dandeenne sabboontota qofatti qabeenya dhuunfaa godhatanii akka kanneen hafan isaan irra wayyaa tahan /hojiinis tahuu baatu lakkoobsaan/ akka itti hin dabalamne danqaa uumu?. Maddi haala, kanaa kanneen hafanis homaa hin hojjannee maaliif nu qofti itti rakkana kan jedhu fakkaata. Kana jechuun hojiidhaan dorgamanii caaluu osoo hin taane, isaanis namoota hanga tokkoo of jalatti qabatanii, warri hafan akka guddachuu hin dandeenne agarsiisuu ala hikkaa biraa hin kennu.
5. Jaarmayootni hedduumaachuun abbaa irrummaa babal'isee kanneen hooggana jedhanii filaman yookan qooda akkasii ofiif kennan fedhii ummataa fi yaadaa miseensota isaanii akka ugguran haala aanjessa. Ar'a Oromoo keessa jaarmayota erga uumamanii hooggana tokko qofaan masakamantu jira. Kun kan agarsiisu jaarmaya sana keessa guddinna akka hin jirree fi waan hojjatamu irratti gamaaggamni akka hin godhamne agarsiisa. Osoo guddinni jiraate hoogganoota hedduu fi humna haaraya agarra turre. Osoo adeemsa jaaramaya isaanii gamaggamuun jiraatee, hoogganni gadaa hangana dheeratu keessatti jaaramayaa isaa milkeessuu hin dandahin aangoo irra turuuf hiree hin qabaatu. Kun kan agarsiisu kanneen bakka hoogganaa jiraatan abbaa irree tahauun guddina jaarmayaa isaanii fi qabsoon saba Oromoo fuula dura furga'uu osoo hin taane bakka isaan jaaramaya keessatti qabaniif akka hojjatan, kanneen isaan abdatanii akka hoogganaatti isaan fudhatanii fi ummata Oromoofis kabajaan isaan qaban xinnaa tahuu nu barsiisa. ABO keessatti barootaaf yeroo rakkoon keessaa ka'u, warri nurraa bahe hundi eessayyu hin geenne, barbaaddan isaanitti dabalamaa fi akkaataa dhaabni kun itti hoogganamuu fi qabsoon keenya itti deemus nuuf tolee yaadni jedhu calaqqisaa ture. Namni biyyaa yaadu tokko waan an dadhabe, waan an hin argin kan ana caalaa argu jiraachuu mala, dhimmi kun kiyya qofaa miti, kan lammii qabsootti amanu hundaa ti, mee karaa biraatiin haa ilaalluu, ykn wal haa gargaarruu jedha. Jaarmayoota hedduu biratti hoogganoota irraa kan mul'atu isaanii ala ummata Oromoof caalchisee kan yaadu akka hin jirree dha. Yaada kanatti amanuu jechuun ammoo qabsoo Oromoo nama hagoon qofaan kan jiraatu, yoo isaan dura hin teenye ummatni Oromoo hundi dukkana keessatti akka kufutti yaaduu fakkaata. Yaada akkanaa kanatti kan amanan ammoo qabsoo sabaa keessatti murteessan qooda lammii tahuu waan hin hubanneef qooda ummataa fi qabsaawotni kennuu qaban dura dhaabbatu.
6. Heddummaachuun jaarmayotaa ummata akka Oromoo hooggana qaroo lammii bilisummaa leellisu hunda of jala hiriirse duulchisuuf hawwan hooggana dhabsiisa. Kanneen hoogganoota jaarmayaa fi dandeettii nama ijaaruu fi murtiilee tarsiimoo qabsoo fuul-dura tarkaanfachiisu fudhachuu irratti qooda fudhachuu danda’an adda faca’uun hooggana tokko jalatti itituun hafee, akkuma walitti dhihaannuun hooggan murnaa fi gandaa qofatti akka hafnu nu godha. Kun haala yoo hoogganni tokko gamana goree jedhe cinaan keenya faallaa akka deemnu haala aanjessee akka sabaatti wal dhagahuun akka dhabamuu haala aanjessa.
Kanaaf haala kana irra aanuuf madda rakkoo adda nu baasanii kana keessa deebinee ilaallee furmaatu argamsiisuu qabna. Haala kana irra dhaabbachuun sababoota madda faca’aa tahanii fi furmaata isaa tokko tokkoon akka waliin ilaallu dubbiftoota afeera.
Madda Dhibdee
a]. Jaaramayaa fi hooggana jabaa dhibdee mooraa qabsoo Oromoo keessatti dhalatan bilchinaan furu dhabamuu; Haala jaarmaya ABO irraa wanni agarruu jaarmaya cimaan hojiilee siyaasaa, taligaa, waraanaa, qaruutummaa fi jaaramayaa gaggeessu cimaan dhabamuun ifee mul'ata. Yeroo gara bosonaa bahamutti biyya keessatti jaarmayaan ummataa jabaan hin turre. Waraana mootummaa habashaa ilmaan Oromoo harka 70% gahu jedhamuu fi humna tikaa keessaatti ABOn ijaarsa hin qabu ture. Dirree waraanaa itti bahame kan dhihaa fi bahaa keessatti haalla qubsuma naannoo ir'ina kana kan nama guutachiisu hin turre. Ijaarsi ummataa jabaa dhabuun of boodatti dhiisuu dadhabuun magaalota irraa kutamuutti dabalamee erga dirreetti bahamees jaarmaya cimaa diriirsuun hin danda'amne. Haala mooraa humnoota aanga'ootti dhimma bahuun mararfannoo horachuun dadhabamee ABOn humna tikfattee fi qotee bulaa naannoo daangaa jiraatan keessatti akka liqimfamee jireenya isaa mirkaneessuu qofa irratti baroota dabarsu tahe. Hayyootni siyaasaa fi waraanaa dhaaba kana gabbisanii rakkoo kana keessaa isa baasan itti dabalamuun hafe kan humni of duratti ilaalaa ture wareegaman haphatee ABO hooggana gahoo/ able/ malee akka hafu taasise. Haalli kun of irratti abdii hooggana dhoorkatee yaada dhaaba keessaa burqu hinda akka yaada diinatti fudhatuu fi shakkuu bira dabree kanneen hooggana irraa abdii dhaban fi rakkoo himatan sirna keessaatiin furmaatni dhabamuun faca'a fide. Hoogganni waan hunda shakku /vulnerable/ kanneen isa irraa haala adda addaa bahan kan fuula duraa ilaaluu dhabee hanga lafeetti kanneen isaan irraa bahan madeessuutti bobba'e. Haalli kun jibbaa araaraan dhumuuf rakkisaa tahee fi hafuura wal dhabamsiisuu dagaagsee kaayyoon akka irraanfatamu godhe.
b]. Wal dhabbii uumamaa turan keessatti qabsaawotni daangaa malee wal madeessuu fi afuurri "haaluu bahuu" dagaaguu; Akkuma dursee tuqe wal dhabbiin dhalate hunda qaamaan jaarmaya tokko keessa jiraachuu wal dhoorkuu irra dabree akka hanga hawaasa keessaatti namootni wal adamsanii fi jireenya wal dhoorkan godhe. Kun kanneen namootni isaan "qabsaawaa" dha jedhanii of duratti ilaalan tuqamuun hunda daran isaan aarsuu fi jeequun kanneen qabsaawaa fi namoota nu of duratti ilaallutti duulan jedhan hammeenyaan ilaaluu irra dabree akka dhimma Oromoo dhiisanii maqaa namootaa tiksuuf hiriiran godhe. Kan kanneen dhaaba irraa bahan onnachiisee jaarmayoota biqilchuu fi yaadota hawaasa keessatti jeequmsaa wal diddaa dagaagsan akka babal'atan godhe. Hojiin sagantaa siyaasaa jaarmayootaa irra jiru hafee "hanga jara kana jilbeenfachiifnuu" yaadni jedhu hafuura nuti baafannuu fi fudhannu tahe.
Qabxii kanaa olitti tuqame kana sirriitti hubachuuf wal dhabbii ABO keessatti 2008 tahe ilaaluun gahaa dha. Miseensotaa fi hoogganootni shanee yeroo dubbatan, jijjiirama nu hundi itti amanna, garuu jarri kun /Jijjiiramni/ hoogganaa fi ABO irratti duuluu isaaniittu nu dallanse jedhu. Hedduun ifa baafatanii, namoota ganda keenyaa qabsoo keessatti umrii isaanii dabarsan abaartan, salphiftan jedhu. Adeemsa qabsoo ABOn durfamu akka karaa sirrii irra hin jirre osoo amanan, yaadni kanneen dhaabaa fi hooggana kana qeeqan akkuma qabsoon kun jabaatuufi yaadni jedhu jalaa dhokate. Kan silaa qabsaawotaa fi ummatni Oromoo irratti mari'achuu qabu qabsoon keenya maaliif fuula dura tarkaanfatuu hanqattee osoo hin taane, maaliif "namni kiyya" qeeqamaa tahe. Ummata keenyaaf anaannatuun hafee, kanneen takkaa qabsoof gummaacha hin godhin hundi " namoota keenya" salphina irraa hambisuu qabnaan eeboo guurratanii akka fiigan tahe.
c]. Ilaalchi nan miidhame /victim hood mentality/ fi an sirrii dha jedhu dagaaguu; Waldhabbii mooraa qabsoo Oromoo keessatti babal'ate kan furuu irra wal moggeessuu fi wal abaaruun itti fufee kan balleessee fi kan itti balleessanis miidhamtoota of taasisuun namni coqorsa hiixatu akka dhabamu godhe. Ilaalchu kun waan afaan keenyaan dubbannu tahuu irra cehe amala baranne /learned behaviour/ tahee furmaataaf yaaduu irra yeroo hunda hammeenya namoota biroo anaannatuu qofa irratti ilmaan Oromoo hambise. Hunda caalaa ammalli nutuu miidhame jedhu kan qaamaa fi sammuu qabsaawotaa dhuunfatee yeroo araara haa buufnuu fi fuul duree saba keenyaa irratti haa xiyyeeffannuu jedhamus mataa keessaa kan isaan iyyu "akkas na godhan" kan jedhu qofa tahe.
d]. Kanneen hanga ammaatti jaarmayota Oromoo hoogganan dogoggora dabre irraa barachuu dadhabuun rakkoo guddaa qabsoon saba Oromoo mudattee dha. Wal irratti duuluu fi wal madeessuun sababa diigmaya qabsaawotaa tahe ar'as itti fufee maqaa hin jirre walitti maxxansuu fi akkaataa itti hojjachaa turan ykn ummata Oromoof maal akka gummaachan of gaafachuun dadhabuun hanga ammaatti itti fufee jira. Jaarmayootni hooggana ykn murna akkasiitti nu miidhe ykn qabsoo keessaa nu dhiibe jedhan hanga ar'aatti kanneen nutti balleessan jedhan dura dhaabbachuu malee nuti maal hojjanne jedhanii of gaafachuu dhabuun hanqina guddaa mooraa qabsoo bilisummaa Oromoo keessa jiruu dha.
Haala armaa olii irraa ifatti kan agarru jaarmayootni heddumaachuun gurmuu Oromoo akka sharafee fi jaarmayoota dadhaboo jedhaniin hojiin dorgomanii of mul'isuu osoo hin taane markaba bishaan liqimsaa jiru irra hunduu akka koranii taa'an agarre. Maaliif yoo jenne gurmuu qabsaawotaa sharafuu fi wal facaasuu laafina gara dhabamaa nama oofutti waan nama oofuuf. Kanaaf markaba kana irraa buunee dirree nu hunda walitti qabutti yaanee walitti dhufuu qofaan rakkoo kana injifachuu irra aanuu akka dandeennu hubannee harka araaraa fi tokkummaa hiixachuu qabna.
Tokkummaa fi Araarri hawwamu kun akkamitti argama?
Qabxiin kun kan lammiin Oromoo qabsoo keessaa qooda qabaachaa turee fi kaayyoo bilisummaatti amanan hundi itti yaaduu qabanii dha. Badii jaarmayota irra kaayyuu osoo hin taanee kanneen maqaa ummata Oromoof qabsoofna jedhan hundi haala qabsoon keenya yeroo ammaa keessa jirtuun ofitti qaanfatuu qabna. Deeggartootaa fi miseensotni Oromoo hundi faffaca'insaa fi ofii wal nyaachaa jiraachuun daran nu hundaa akka kuffisu fi walitti dhufuun jaarmayota hunda qaanyii amma keessa jirru kana keessaa akka nu hundaa baasu itti amanuu feesisa.
Kanaaf Miseensotaa fi deeggartootni dhaabbota Oromoo hundi;
1. Hoogganoota isaanii maal hojjachaa akka jiranii fi kaayyoo ijaaramaniif bakkaan gahuuf hudhama amma qabsoon Oromoo keessa jirtu kanaaf furmaatni qaban maal akka tahe gaafachuu feesisa. Qofaa jaarmayaan kamuu qabsoo saba oromoo fuula dura tarkaanfachiisuu akka hin dandeenne namuu irratti walii gala. Dhugaa kana irra dhaabbannee jaarmayoota Oromoo maaltuu akka walitti dhufuu isaan dhoorge gaafachuu qabna. Waanuma hoogganni ofii qofti jedhu dhagahuu osoo hin taane jaarmayoota biroottis dhihaachuun dhibdeen walitti qabsaawota Oromoo fiduu dhorke kana maal akka tahe baramuu qaba. Kanneen jaalala jaarmayaa dhibdee ummatni keenya keessa jiru caalchisanii maqaa qofa qabatanii baduu barbaadan kaayyoo sagantaa Siyaasaa isaanii irratti barreeffame deebi'anii akka dubbisanii fi itti gaafatama seenaa kan ummata Oromoo gabrummaa jalaa baasuu bakkaan gahuutti ilaalcha isaanii akka deebifatan dhiibbaa irratti godhuun gaaffii yeroo hin kenninee dha.
2. Hoogganootni jaarmayota gara garaa ofii seenaa mataa ofii barreeffachuutti dhoraman /busy/ seenaa ummata keenyaa xuriin gabrummaa gurraachessite bilisummaan qulqulleessuun seenaa isaanii seenaaf dhiisuu qabu. Murna akkanaattu na yakkee, warra akkanaa kana dhabamsiisuu qabnaa akeeka dadhabuu jedhu irratti humna ijaarrachuu osoo hin taanee, hooggana tahuu isaanitiin gaafatamuun, qeeqamuu fi abaaramuun akka jiru hubatuun seenaa isaaniitti yaadda'uu irra milkii ummata Oromoo argamsiisuu irratti fuula deebifatuu barbaachisa. Hoogganni gadaa isaa jalatti gurmuun sabaa diigamee fi qabsaawotni faca'anii, hamileenqabsoof ummatni isaa qabu bu'e hooggana xurii seenaa uffaatu akka tahe sirriitti hubatuun irra jira. Osoo gar malee itti duulamee fi gaariin hojjatame argamuu dhabe illee dirqamni hooggana sabaa inni duraa fi olaanaan seenaa isaa barreeffachuu osoo hin taahe seenaa sabaa barreessuu akka tahe dagatuu hin qabu. Yeroo hunda hoogganni seenaa keessatti ifee mul'atu hooggan ofii ummataa isaaf arrabsamee, miidhamee fi wareegama kabajaa fi lubbuus baasee tokkummaa ummata isaa ijaaree, akeeka sabaa bakkaan gahe qofa. Hoogganaaf xiqqeenyi guddaan bakka itti eegan irraa gadi of buusee, jette jettee himachuun lammii isaatti aaaru, waan guddaa baheef /bilisummaa sabaa/ dagatee Oromoof mooyatamuu fi Oromoo moo'achiisuu dagatee Oromoo injifachuuf lola banuu caalaa hoogganni seenaa keessatti xiqqaatu hin jiru.
Kanaaf hammeenyi saba keenya irra gahaa jiruu fi guyyaan bilisummaa dheerattee fuul dureen ummata keenyaa gaaffii keessa galuun kan nutti dhagahamu hundi qabsoo saba keenyaa bakkaan gahuu kan dandeenyu mooraa Oromoo keessatti nagaya buusuu qofaan akka tahe hubannee waan xixiqqoo anaatu miidhamee fi nama an jaaladhu irratti duulamee bira dabarree hafuura tokkummaa haa dagaagsinuu. Rakkoon keenya Shanee, jijjiirmaa, QC, FIDO, OPLF, Gumii fi kkf ykn ammoo namoota osoo hin taane qabsoon saba Oromoo sakaalamuu dha. Kanneen ar'a gamaa gamana gorree walitti duullu jibbaan dhaabbataan nu gidduu hin jiru. Jibbaan amma agaru hedduun kan ofii mataa keessatti uumne malee Oromoo kamuu kutaa ykn amantiin hamaa tahee miti. Kan arguu dadhabne waan addaan nu faageessu irra wanni walitti nu fiduu yeroo kumaatama akka caalu wallaallee garaa garummaa dhaadheessuu fi ir’ina akka nama tokkoo fi murnaa/ jaarmayaa/-tti qabnu fudhachuu dadhabuu dha. Dhugaa kana hubannee qabsaawota murnaa fi namootaa tahuu dhiifnee qabsaawota mirga sabaaf duulu haa taanuun of haarayoomsuun gaaffii yeroo ti. Osoo guddaa godhuun dandahamu, saanduqa xixinnoo ofitti cufnee, guddina irra xiqqeenya fudhannee taa’uun lammii Oromoo saba isaatiif qabsaawu, waa nan hubadha jedhuuf qaanyii guddaa dha. Kanaaf dhimma namootaa fi keenya bira dabarree loltoota bilisummaa, kabajsiiftoota mirga lammii haa taanuu. Tahuu akka dandeenyu yoo jibbaa onnee keenya qaqaa offiifte nagayaaf harka laachuun dhiqannee wanni hundi ifee nutti mul’ata. Onnee keenya banaa, garaa keenya bal’aa haa goonuu lammii Oromoo.
Na Hofkalchaa
Gadaan Gadaa Tokkummaa ti!
Injifatnoo Ummata Oromoof!!!
Roobaa Bultum
Qunnamtiif- shigido@gmail.com


text:
sirna ayyaana Ateetee godina Wallagga bahaa
Ateeteen aadaa amantaa waliin kan walfkkaatu ta’ee karaa dubartoonni Oromoo jireenya ishee fooyyeeffachuuf ayyana Haadhaa fi Abbaa ishee wal simsiifattee ittiin Waaqa kadhattuudha. Ateeteen waggaa lama lamaan facaafama Ateetee fachaafachuuf dubartiin tokko ulaagaalee gutamuu qaban duraan dursitee daakuu daakkattee farsoo naqattee waan qalamus niiqopheeffatti.
Guyyaan Ateetee kudha afuritti yammuu galu namni nii waamama kana keessatti Abbaan manaas hirmaannaan isaas bayyeedha.guyyaa ayyaana Ateetee dubartiin Ateettee facaafattu dinqa teessi malee hojii hin hojjattu. Jala bultii ateetee iraa eegalee Sayyuu, Amaatii fi dubartoota ollaatu hojii guddaa hojjatu.
Hojiiwwan kunis bishaan maqaa ateeteetiin malkaa haaraa baafame keessaa woraabanii fiduudha. Dubartoonnis bishaan kana woraabanii yammuu galan weeddisaa gara manaatti galu. Dubartiin ateetee facaafattu kun wantoota isheen eeggachuu qabdu guyyoota shaniif Abbaa manaa isheerraa adda baatee bult,gaaddidduu ykn laguu irraa jiraachuu hinqabdu.
Abbaan manaas horii Ateeteef qophaa’e kanneen akka hoolaa, re’eefi dullacha sa’aa qopheeffatee dhiyaata guyyaan Ateetee boritti yammuu galu haati Ateetee sanaa qayya, urgeessaa, dhadhaafi qorxii bakka tokkotti walitti qabdee dinqa bulchiti.
Haati Ateetees Biddiqqoo afattee dinqa teessi malee hojii biraa hojjachuu hidanddeessu.Biddiqqoon kunis ayyoolee gosa sadituu jira.
Isaanis
Biddiqoo muddituu –gabaabduu mudhii olitti
Biddiqoo andaara / giiftii boroo dheera dha
Biddiqoo boxxolee (kuula gurraacha ,diimaafi adii)
Biddiqqoon ayyoolee kunneen kan hojjatamanu kuula gosa adda addaa irratti baatii ateetee qofa kan uffatamuudha.Abban manaas bakkuma isheen biddiqoo kana uffattee teessutti horii ateeteef qophaa’e sana itti dhiyeessa horiin nii qalama.kana booda waan qalame sana iddoo hunda irraa muranii affeelanii duraan dursa haadha ateeteef kennu.
Isheenis mataashee fi gudeedasheerra erga keessee booda nii facaafatti nii nyaattis erga isheen nyaattee boda dubartoonnis quphananii nyaatu. Kun hundi erga ta’ee booda dubartoonnis Oboo fi Cooratti wal-qoodanii, isaan keessaa filatamanii Marqaaf dhiyaatu, xuwween marqaa ibidda irra kaa’ama.
Isaanis wal-saamanii daakuu fi bishaan itti naqanii marqu. Warri kaan immoo mana keessaa oliifi gadi deemanii akka ayyaanichi dhalatuuf kadhatu ykn jeekkaru. Daakuun marqamus dubartoota sanaan qophaa’a.
Akkaa aadaatti dubartoonnii waamamanii gargaarsaaf waa qabatanii dhufan sun yeroo balbala dura ga’an ni ililchu malee waan biraa hin dubbatan.
Yeroo marqaan bilchaatee ibidda irraa bu’uuf jedhu immoo hundinuu ni ililchu,
Akkas jedhaniis weeddisu;
Maaram yaa mudaayehoo
Facaasaan urgaayewoo
Marqaan sun erga ba’ee booda haadha ateeteetti dura kennama. Isheenis erga facaafattee booda maatii isheef kenniti Kana booda dubartootni martuu nyaachuu danda’u, nyaatanii erga maaddiin ka’uuf jedhee immoo maaddolee weeddisu.
Yaa maaddolee maaddiin waraana tolchewoo
Sarro waraana dhori yaa waaq jedhewoo…
jechuudhaan wal harkaa fuudhanii weeddisanii maaddii eebbisu. Dubartiin sun dhala argachuuf facaafatti yoo ta’es akkas jedhanii dalagu:
Ammoo tarii ammallee tarii
Jalduu biiroo ta’i
Qomaa dugddaatti baadhu
Oolchaa ilmaa nyaadhu
Amma tarii ammallee da’i …jechuudhaan ho’issanii dalagu.kana maraa erga raawwatanii booda dubartoonni gara mana isaannitti galu.
Bulanii qorxii galchuuf jecha deebi’anii dhufu.erga dubartoonni galanii imoo warri dhiiraa eebbaaf dufu isaan abbafi haadha ateetee aannan qabee guutuu qabachiisanii eebbisu.
Isaan dura garuu nyaatanii dhganii jeekkaru.Isaan immoo ayyaana abbaa waamanii jeekkaru Ayyaana abbaa dura yaabee… jechuudhaan jeekkaru.
Adaraa yaalafaa;
Siifan lafallafa…jedhanii wal- jalaa qabanii jeekkaru.Erga kana hundaa jedhanii jeekkaranii immoo sirna eebbaatu raawwata … Akkasiin eebbisu:
Ateeteen ateetee bulchaa bu’ee ha ta’u /haa milkaa’u
Namaan dagaagaa
Horiin dagaagaa…jedhanii erga eebbisanii booda gara mana isaaniitti galu. Ateeteen gaafa guyyaa lammaffaa raawwata waan ta’eef dubartoonni immoo bulanii ganama ka’anii qorxii galchuu deemna jedhanii deebi’anii dhufu.
Qorxii jechuun meeshaa farsoon ykn wanti dhugamu itti naqamudha.Guyyoota lamaan kana keessatti dhugamaa ture deebisanii galchuunis ayyana ayyaana qaba jechuudha .guyyaa kanas akkana jedhanii dalagu:
Ilmoodha yaawaaqa abbaakoo sin waama dhageessaa
Ilmoodha yaawaaq abbaa koo
Ilmoondha maal nama hingoone
Haxaayii nama ciratee
Haasoftee nama himattee…jedhanii waaqa kadhatanii qorxii bakka isaatti deebisu .Guyyaa dhumaa kanas namoonni shan dubartoonni lamaa fi dhiironni sadi haadha ateeteefi abbaa manaa guutuu qabachiisanii ateeteen isinii haa dhaga’u jedhanii eebbisu .isaan immoo lafa taa’anii Ameen jechuudhaan sagalee ol kaasanii dhageessisu ,kun ayyaana ateetee isa xumuraat jechuudha.
Kana booda hati ateetees kaatee mana ishee keessa deemuu dandeessi jechuudha.


text:
Ameerikaan ardittiif cicha isheen qabdu mul’isuuf jecha biyyoota Afriikaa afuritti daawwannaa geggeessaa kan turan senaatoeroonni paartii lamaanii gara Washingiton-tti deebi’aniiru.
Seneterooa Demokraatota afuriif Ripuublikaanii tokko kan of keessaa qabu jilli Ameerikaa kun Burkinaafaasoo, Niijer, Afiikaa Kibbaa Zimbabwee ennaa daawwatetti hoogganoota waraanaa, amantii fi daldalaa waliin illee mari’atee jira.
Demokraatichi kutaa Deliweer Kris Koon tuuta oduuf ibsa kennaniin “kaayyoon daawwannaa keenyaa hariiroon Afriikaa fi Ameerikaa gidduu cimuun faayidaa inni qabu mul’isuufi” jedhan.
Biyyoota mara keessatti simannaa ho’aan kan godhameef ennaa ta’u, daawwannaan isaanii ka milkaa’e ta’uu illee tuqaniiru.
Seneter Kris Koon itti dabaluu dhaan jilli kanaaf prezidaant Doonaald Traamp Afriikaa ilaalchisuun ilaalcha gaarii hin ta’in isaan qabanii fi hanga yoonaa biyyoonni Ambaaaadderoota hin qabaatin jiraachuu ilaalcisee gaaffiin dhiyaachuu illee hin dhoksine.


text:
Oduu gammachiisaa
Dr. Zalaalam Abaraa irraa, biyya Finlaandii ti: “…. Afaan Oromoo akka barumsaatti akka dhiyaatu iyyannaa ani dhiyyeesse irratti hundaawuun “Kutaan Afaanii fi Aadaa Asiaa fi Afrikaaa” kun eega yeroo dheeraaf iyyannaa koo qoratee booda murtee haata’uu murteessra. Akka kanaan afaan Oromoo seena saa keessatti tarii yeroo jalqabaatiif University idle adunyaa irratti beekama ta’e tokko keessatti carraa afaanota kaan wojjin barattootaaf dhiyaachu argateera. Kanaafis waggaa haara kanaa jalqabee afaan Oromoo akka barnoota-afaan tokkotti barattootaaf dhiyaata. Murteen kun murtee seena qabeessa yeroo ta’u tarii seenaa afaan keenyaa keessatti Universitiin Helsinki afaan keenya barattootaaf dhiyeessuuf isa jalqabaa ta’unsa ni mala. Akkan giddu kana mirkaneefadhettis barattoonni fedha afaan kana baruu qaban kan biyya alaas, kan biyya keessas(domestic as well as exchange students) galmawani barnoota jalqabuuf eeggachaa jiru. Barumsi afaan Oromoos walkaa ji’a haara kanaa tii jalqabee kennama. Oromooti magaalota guguddaa, Amerikanii keessa kan akka Minneapolis, Atalanta, Wasdhington, Oregon, Philadelpia; Awroppaa keessa kan akka London, Oslo; Kanadaa keessaa, kan akka Torontoo fi akkasumas Autralia keessa jirattan akka koo kana bifa nam-tokketiinis ta’e bifa hawaasaatiin, Universitoota magaalaa keessan keessa jiran waliin mariyachuun afaan keenya akka barnootaaf dhiyaatu gochuu yaaluun yaada bayeessa natti fakkaata. “Boosettiin of gatteetu ‘dhirsakootu na gatee´jetti” jedhama. Diinni hanga fedhe ija jibbaatiin nuu laaleyyuu, nuyi hanga malee of jaallachuu qabna. Aadaa keenyaa afaan keenya kunuunsuu, guddisuu qabna…” Dr. Zalaalamiin tattaaffi bu’a qabeessa inni godhe kanaaf dinqisiifatchaa, galatoomin jennaan
Oromo Language and Culture Forum


text:
Haleella Arba’aa har’aa gamtaan waraana biyyoota Arabaa Sa’udiin durfamu Xayyaarota waraanaatiin buufata Poolisii magaalaa Sana’aa keessatti argamu irratti raawwateen, hidhamtoota dabalatee namoonni 39 akka ajjeefamanii fi namoonni 90 ol tahan ammoo kan madaayan tahuu gabaasni Rooytarsi gabaaseera
Hoggantoonni buufata Poolisii kanaa akka jedhanitti, Xayyaaronni waraana gamticha yeroo torba deddeebi’uun buufata Poolisii kana kan haleelan akka tahee fi namoonni 180 ol tahan buufata kana keessatti hidhaa irra kan turan tahuu himan. Hanga ammatti reeffii namoota 35 gamoo barbadaaye jalaa kan baafame tahuu gabaasni kun ni addeessa.
Gamtaan waraanaa biyyoota arabaa Sa’udiin durfamu Yaman keessatti haleellaa finciltoota Huusii irratti raawwataa jiruun lammiileen nagayaa kuma heddutti lakkaayaman kan ajjeeffaman tahuun gabaafameera.
Comments
Loading...


text: Gareen hooggantoota dhaabbata Oromia Media Network Obbo Jawaar Muhammadiin durfamuu kun, har’a gara naannoo Amaaraa magaalaa Bahir Daar imaluun qondaaltota naannichaa waliin mari’ate. Miseensonni Jila kanaa Xinxalaa Siyaasaa fi Daayrektara OMN Obbo Jawaar Muhammad dabalatee, Profeessar Isqeel Gabbisaa, Obbo Eliyaas Ibsaa, Obbo Kitaabaa Magarsaa,Obbo Darajjee Hawaaz, Obbo Abboomaa Tarfaasaa fi Gaazexeessitoota OMN kan hammate yoo tahu, dirree xayyaara magaalaa Bahir-Daritti hooggantoota mootummaa naannichaatiin simannaan hoo’aan kan godhameef tahuu odeeyfannoon argame ni addeessa.


text:
Yeroo Afaan Oromoo afaan hujii magalaa Finfinnee fi mootummaa federaalaa godhuuf qabsoon cimaan godhamu kanatti guddinni Afaan Oromoo nannoo isaa keessatti xiqqaataa, carraan afaan kanaan barachuu fi hojjachuu dhiphataati kan dhufe. Bifa hubachuuf nama rakkisuun, Oromiyaa keessatti afaan hujii Afaan Oromoo taée osoo jiru, manniin barnootaa sadarkaa 1 – 8 laakkofsi isaanii salphaa hin jedhamne kan barnoota laatan Afaan Amaaraatiin. Kan nama gaddisiisu manniin barnootaa woggaa muraasa dura maagaalaa Oromiyaa heddu keessatti Afaan Oromoon barnoota laataa turan suuta suutaan gara Afaan Amaaraatti jijjiiramuu isaaniiti. Afaan Amaaraa gara manniin barnoota baadiyaatti osoo hin hafin kan babalátaa dhufe. Oromiyaa Fichee hanga Mooyyalee, Gidaamii hanga Baabbileetti Afaan Amaaraan barnoonni ni kennama. Yeroo kun hundi Oromiyaa keessatti taútti Oromoonni Finfinnee, naannoo Beenishangul Gumuz, Raayyaafi Azaboo jiraatan mana barnootaa tokko afaan isaaniitiin ijoollee itti barsiifatan kan dhaban.
Lammiin Itoophiyaa kamuu mirga afaan isaatiin barachuu qaba. Garuu, erga Afaan Oromoo afaan hujii naannoo taée naannoo Oromiyaa keessatti kan jajjabeeffamuu qabu Afaan Oromoon dubbachuu, barreessuu, Afaan Oromoon barabchuufi hojjachuu taúu irra ture. Kan taáa jiru garuu faallaa kanaati. Injifannoon, dachiifi mirga afaan keenyaan barachuu gonfanne jennu hundi dhawaataan nu harkaa bayaa harka qullaa hafuuf deema, yoo haalli bifa amma jiruun itti fufe. Imala kallattii dogoggoraa qabate kana sirreessuuf hundi dammaqinaan hojjachuu qaba.
Afaan Oromootiin barachuufi hojjachuun kan ummata baadiyaa qofa fakkaataa dhufeera. Guddinni Afaan Oromoo kan ittiin madaalamu babalína afaanichi gara baadiyaatti godhuun osoo hin taane guddina inni magaalotaa fi dhaabbilee mootummaafi miti-mootummaa keessatti taasisuun. Kan hubatamuu qabu Afaan Oromoo baadiyatti dubbahcuun yeroo Dargiis rakkoo cimaa kan hin turre taúu isaati. Rakkoon kan ture naannoo magaalatti. Ammas kan xiyyeeffannaan itti laatamuu qabu naannoodhuma magaalaa irratti. Manniin barnootaa sadarkaa 1ffaa 177 magaalaa Dirree Dawaatti argaman keessaa 3 qofa kan Afaan Oromoon barnoota laatan. Magaalota akka Adaamaa, Shaashamannee, Jimmaa, Asallaafi isaan biraa keessatti lakkofsi manniin barnootaa barumsa Afaan Amaaraan laatan isa Afaan Oromoo yoo caale malee hin hanqatu. Borus namootuma hará qaamaan naannoo Oromiyaa keessa jiraataa, garuu afaan saba kanaan barachuu didantu maqaa Oromoon sadarkaa federaalaafi dhaabbilee addaddaatti caraa hujii argachuf deema. Kuni baayée yaachisaadha. Uumamiinsa rakkoo kanaaf kallattiin kan itti gaafatamu mootummaa naannoo Oromiyaati. Qulqullina barnootaa, golaafi kkf eeguudhaan saboota biraa gara Afaan Oromootti hawatuu mitii akka Oromoon ijoollee isaa qabatee gara mana barnoota Afaan Amaaraatti tiratuuf sababoota dirqan keessaa tokko imaammata mootummaati. Rakkoo kana furuuf hawaasni Oromoo dammaqinaan hojjachuu qaba. Shorri mootummaas salphaa hin taú.
Ammas, Afaan Ormoo guddataafi babalátaa deemaa jiraachuu kan agarsiisu yoo saboonni biraas afaan kana dubbachuufi barachuu eegalaniidha. Muuxxannoon ganna 25 kun taáa jiraachuu isaa kan mirkaneessuu miti. Kan taáa jiru, akkuma durii, faallaa kanaati. Saboonni Amaaraa, Guraageefi Tigree dhaloota hedduuf naannoo Oromiyaa keessa jiraataa turan hanga haráatti qaanii tokkoon maletti Afaan Oromoo hin beeknu jedhan. Kuni tuffiifi jibbaa daangaa ceéen jechuun alatti bifa biraan ibsuun nama dhiba. Fakkeenyaaf lammiin Itoophiyaa biyyoota Awurooppaa, Ameerikaafi Arabaa jiraatu kan ufii fi ijoolleen isaa afaan hawaasa keessa jiraatuu hin dubbanne hin jiru. Kan mana barnoota Afaan Amaaraa, Afaan Oromoo fi Afaan Tigree naaf banaa jedhu hin jiru. Hundi jaalatanii jibbanii, hireen qaban, afaan biyya jiraataniin dubbachuufi hojjachuudha. Yeroo heddu yeeroo woggaa 5 hin caalle keessatti namoonni heddu afaan biyya jiraatanii ziiroo irraa kaasanii dubbachuu kan eegalan. Afaan Oromoo baruuf woggaan 100 isaanitti xiqqaate.
Oromoon laakkofsi isaa baayée taé Afaan Amaaraa sirritii dubbachuufi barreessuu dadhabuu irraa kan kaé, loogiin sabaafi siyaasaa irratti dabalamee, hujii sadarkaa federaalaatti argachuu malan baay’inaan akka dhabaa jiran mootummaan amaneera. Rakkoo kanaaf falli salphaan Afaan Oromoo afaan federaalaa godhuu taée osoo jiru wanti Abbaay Tsahaayyeen faati akka furmaataatti kaayan Oromoon Afaan Amaaraan barachuu qaba waan jedhu. Kanumatu taáara fakkaata. Rakkoon sadarkaa federaalaatti jiru akkuma jirutti taée, dhaabbileen naannoo Oromiyaa keessa sochoán (kan daldalaafi miti-mootummaa) heddu yoo hojjataa qaxaran dandeettii Afaana Oromoo dubbachuufi barreessuu akka ulaagaa cimaatti hin kaayan. Yoo dhaabbileen kunniin Afaan Oromoo akka haaldureetti kaayan kan dargaggoon Oromoo carraa hujii argatu, ammas kan Afaan Oromoo guddatu. Dhaabbileen Oromiyaa keessatti hojjatan kabajaan isaan Afaan Oromoof qaban bayée xiqqaadha. Hedduun hojjattootaa, keessattuu worri muummee irra jiru, Afaan Oromoon hojjachuu mitii dubachuu hin fedhan. Tuffiin sabichaaf qaban itti fufuuf isaaf kuni ragaa tokko.
Bulchiinsi magaalota Oromiyaa heddu, rakkoon hojjattoonni qubee Afaan Oromoo qajeelchanii barreessuu akkuma jirutti taée, qaanii tokkoon maletti xalayaafi beeksisa yoo Afaan Amaaraatiin barreessan mul’ata. Adeffamaa dhufeera jechuun irra laafa. Wantoonni naannoo Oromiyaa keessatti barraayan heddu, maqaa waajira mootummaa, dhaabbilee barnootaa fi daldalaas dabalatee, yoo barraayaan Afaan Amaaraaf dursa laatu. Yoo Afaan Oromoon barraaye bifa hin dubbanneen. Dhaabbileen mootummaa heddu kan filatan Afaan Amaaraafi Afaan Ingiliiziiti. Faallaa waan Oromiyaa keessatti hojjatamuu, naannoo Tigraayitti wanti barraayu hundi jechuun ni dandaámaa Afaan Tigree tokkooffaa irratti, itti aanee kan dhufu Afaan Ingiliiziiti. Afaan Amaaraatiin wanti barraayu tokko hin jiru. Yunivarsiitiin Maqalee kan barraaye Afaan Tigreefi Ingiliziitiin. Asxaafi Marsariitii yunivarsiittii Haramaayaa, Jimmaa, Adaamaa, Amboo, Maddawalaabuu, Wollaggaafi kkf irratti wanti yunivarsiitonni kunniin kan Oromoo taúu mitii naannoo Oromiyaa keessa jiraachuu isaanii ibsu tokko hin jiru. Akka dhaabbilee mootummaa federaalaatti, osoo dirqama Afaan Amaarafi Ingiliiziitti dhimma bayuun irra jiraatee, inni Maqalees afaanuma lamaanitti dhimma baya ture. Kan taáa jiru garuu Afaan Oromoo naannoo isaa keessatti tuffatamaafi dagatamaa dhufuu isaati. Kuni dhaabbachuu qaba; osoo hin turin. Kuni akka taúuf sabboontonni Oromoo bakka jiran hundaa mootummaa Lammaa Magarsaa irratti dhiibbaa cimaa godhuu qaban.


text:
Daawwannaan komiishinera ol anaan mirga namaa kan tokkummaa mootummootaa Zaid al Huseen kaayyoon isaa bakka bu’oota mormitootaa fi mootummaa waliin mari’achuus of keessa qaba.
Paartii biyya bulchu IHADEGn dabalatee paartilee mormitootaa 11 mariin walitti fide geggeessameera.
Marii kanaanis waggoota darbanii jalqabee hamma yeroo dhiyootti kan jiran dhimootiin mirga namaa ka’uu isaa semayawi paartii bakka bu’uun kan hirmaatan itti gaafatamaan quunnamtii alaa obbo Abbebee Akaaluu ibsaniiru.
Yaadawwan cimoo ka’an keessaa bara bittaa IHADEG keessatti dhiittaan mirga namaa geggeessaman itti fufuu isaanii fi amma immoo waggaa darbee qabee biyyattii keessatti jeeqama uumameen namoonni bakka adda addaatti hidhaatti hidhamanii dararaa hamaan akka irra ga’aa jiru, waltajjiin siyaasaa akkaan dhiphachuu isaa, bulchiinsi gaarii mootummaa hammaataa adeemuu keessumaa malaammaltummaan hanga mootummaan to’achuu dadhabutti ga’uu isaa ennaa ibsinu bakka sana kan turan bakka bu’aan IHADEGis kana amananii komiishnicha duratti amananiiru.
Malaammaltummaan hedduu rakkisaa itti ta’uu isaaf ittiin wal qabaa jiraachuu isaanii ibsaniiru. Marii sana irrattis kan ka’ee keessaa IHADEG yeroo mara dimokraasiin reefuu jalqaba hin guddanne nuun jedha. Waggoota 25 keessatti yoo xiqqate jijjiiramni xiqqoon illee argamuu qaba yaada jedhu irratti fuuleffannee marii geggeessine.
Rakkoon bulchiinsaa fi Imaammati IHADEG faana bu’e biyyattii gara jeequmsaatti geessaa jira kan jedhu irratti fuuleffanne jedhan


text:
Godina Qeellem Wallaggaa aanaa Haawwaa galaan magaalaa Gabaa Roobiitti barattoonni, qotee bultoonni, daldaltoonni fi hojjattoonni mootummaa hundi bahuun mormii godhaa ooluu odeeyfannoon argame ni addeessa.Hiriira kana dhaabsiisuuf yaaliin godhame kan hin milkaayin yoo tahu, hiriirri nagayaan geggeeffamee xumuramuun beekameera.
Magaalota godinaalee Oromiyaa adda addaa keessatti hiriirri geggeeffamu cimee itti fufee jira.
Haaluma walfakkaatuun godina wallagaa Bahaa Horroo Guduruu magaalaa Shaambuu keessatti waraanni makkalaakayaa namoota hiriira bahan irrtti dhukaasa baneen, poolisii Oromiyaa tokkoo fi namoota biraa lama kan ajjeesse tahuu gabaasni argame ni mul’isa.
Magaalaa Buraayyuu keessattis mormiin geggeeffamee jira. Namoonni hiriira kana irratti hirmaatan kan hidhaman jiraatus odeeyfannoo ni addeessa.
Magaalaa Baakkoo keessaattis ummanni bahuun hidhamtoonni Siyaasaa hatattamaan haa hiikaman jechuun kan gaaffatan tahuun beekameera.
Comments
Loading...