text:
LibreOffice 7.2 Help
Pirezenteshiinicha ammaa keessa islaayidoota fayyadamuun agarsiisaa islaayidii baratamoo hiika feedhii dubbistoota keeti guutuuf islaayidoota kaasuu dandeessa. Agarsiisoota islaayidii baratamoo hamma dandeessuu uumuu dandeesa.
Agarsiisoota islaayidicha baratamoo jiran hunda tarreessa.
Agarsiisa islaayidii baratamoo uumuuf, Haaraa cuqaasi.
Agarsisaa islaayidii baratamoo yemmuu Eegali cuqaastuu filattee ademsiisa. Karaa birootiin, pirezenteeshiinin martii ni mula'ata.
Agarsisicha tarriicha keessaa fili kana booda Agarsiisa Islaayidii Baratamoo fayyadamii cuqaasi.
Eegali cuqaasi.
Islaayidoota Ida'ii, haqi, yookiin deebisi sadarkeessi akkasumas maqicha islaayidii baratamoo filattee jijjiirii.
Garagalcha agarsiisa islaayidii uuma. Gulaalicuqaasuun maqicha agarsiisiicha fooyyeessuu dandeessa.
Agarsiisii islaayidiichaa adeemsisa. Yoo pirezenteshinii baratamoo adeemsisuu barbaadee Agarsiisii Islaayidii Baratamoo fayyadamuu akka filattee mirkaneessii.


c: text/html

text:
Nageenya biyyittii keessatti dhabame addatti immoo Oromiyaa fi lammiilee Oromiyaa irratti ajjeechaa ,hidhaa,Saamicha, qe’eerraa buqqa’uu lammiileef furmaanni Mootummaa Cehumsa Biyyoolessa Oromiyaa ABOn labse irratti qaamotni hawaasaa hirmaannaa isaanii cimsanii dirqama isaanii yoo bahatan dararaan lammiilee Oromiyaa addattis Oromoota irratti raawwatamaa jiru xumura argata.
Hayyoonni,Abbootiin Amantii, Activistitootni, Artistootni, Abbootiin Gadaa,Abbootiin Qabeenyaa,Qotee bultootni fi qaamotni hawaasaa hanga filannoon haqaa biyyittii keessatti gaggeeffamutti fedhiin osoo hin taane jiraachuu lammiilee Oromiyaa dhugoomsuuf dirqama Mootummaa Cehumsa Biyyoolessa Oromiyaa kana tumsuu nurra jiraatu. Mootummaa Cehumsa Biyyoolessa Oromiyaa ABOn labse kun kan qaamotni hawaasaa hundi keessatti qooda fudhatan malee kana dhaabni kallacha ummata Oromoo ABO qofti ofii keessatti qooda isaa bahatu miti.
ABO waamicha dhiyyeesse furmaannii fi falli maayii Oromiyaa fi lammiilee Oromiyaaf nagaa fi tasgabbii dhabame deebisanii dandamachiisuuf Mootummaa Cehumsa Biyyoolessa Oromiyaa qofa hanga filannoon haqaa gaggeeffamutti kan jedhe haa tumsinu. Jireenya keenyaafis tahe jiraachuu keenyaafis wabiin nageenyi yoo jiraatedha nagaa fi tasgabbii haaraa lammiilee Oromiyaa maraaf akka jiraatuuf Mootummaa Cehumsa Biyyoolessa Oromiyaa tumsuun dirqama.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Salaata:Burqaa Gammachuu
Salaanni utubaale Islaama shanan keessa sadarkaa lamaffaa irratti argama. Nama Musliima ta’ee hunda irratti salaata shanan guyyaa guyyaan salaatun dirqama isarra kaa’ameedha. Salaanni burqaa gammachuu fi furtuu milkaa’innaati. Salaanni garmalee jabeefamuun yeroo kamiyyuu dhiifamu akka hin qabne Rabbiin nuu dhaama. Hattaa yeroo lolaa miilan yookiin yaabbiin osoo deemanu salaatu akka qaban Rabbiin dhaama. (ilaali Suura Al-Baqaraa 2:239) Rabbiin haala kanaan salaatatti nu ajaja:
“Ani Allaah dha. Ana malee dhugaan gabbaramaan hin jiru. Ana gabbari. Yaadannoo Kiyyaaf salaatas seeran salaati.” Suura Xaahaa 20:14
Garuu baay’een keenya salaata akkuma argine salaatun yookiin guutumaan guuttutti dhiisun addunyaa tana qofa ari’aa jirra. Sababa salaata dhiisutiin gammachuu fi tasgabbii dhabaa jirra.
Faayda Salaata irraa argannu
Salaanni burqaa gammachuu fi karaa gargaarsi Rabbii ittiin namaa dhufuudha. Salaanni jabeenya namaa kenna. Namni salaata yoo dhiise jabeenya dhaba.
“Yaa warra amantan obsaa fi salataan gargaarsa barbaada. Dhugumatti Rabbiin warra obsan waliin jira.” Suuraa Al-Baqaraa 2:153
Namni salaata salaatu salphatti sheyxaanan hin adamfamu. Namni akkuma salaata sirnaan salaata adeemun Rabbitti dhihaacha sheyxaana irraa immoo fagaacha adeema. Salaanni toltutti nama kakaasa badduu irraa immoo nama dhowwa.
“(Yaa Muhammad) Kitaaba (Qur’aana) irraa waan gara kee buufame dubbisi. Salaata haqa isaa guuti salaati. Dhugumatti salaanni wantoota fokkatoo fi jibbamoo ta’an irraa nama dhorgiti. Zikrii (faaruu) Rabbiitu waan hundaa irra guddaadha.Rabbiis waan isin hojjattan ni beeka. “ Suura Al-Ankabuut 29:45
Amala mu’imintoota keessa tokko salaata sirnaa fi osoo addaan hin kutin salaatu, yeroo fi danbii isaa eegani salaatu. Warroonni kunniin warroota milkaa’aniidha.
“Dhugumatti mu’umintoonni milkaa’an. Isaan warra salaata isaani keessatti kushu’a qabaniidha.” Suuraa Al-Mu’uminuun 23:1-2
“Isaan salaata isaani irratti gadi dhaabbatan.” Suuraa Al-Ma’arij 70:23
Kanaafu salaanni bu’uura milkaa’innaa fi gammachuuti. Namni sirnaan salaata yoo salaate addunyaa aakiratti milkaa’a. salaanni hojii fi yaada nama dhamaasu laaffisa. Ergamaan Rabbii(SAW) yommuu dhiphatan gara salaata fiigu turan. Yaaddo fi dhiphinni hunduu salaata keessatti furmaata argatu.
Rakkoo fi ba’aan xaxamaan salaatan furamu. Namni yommuu badii/cubbuu raawwatu ni gadda, gara bahuun dhaba. Dhiphinnaan liqimfama. Sababa kanaan warroonni dhihaa yookiin kan biroo karaa dhiphinna keessa ittiin bahan yoo dhaban xiyyitin of galaafatu. Namni Musliima ta’ee immoo gara salaata fiigun Rabbii ofitti iyyata. Kanaafu salaanni wal qabsiistu Goofta fi gabrichaati. Akkuma aaya armaan oliitti eerame yommuu obsaa fi salaatan gargaarsa Rabbi irraa barbaannu dhiphinni, yaaddon, rakkoo fi gadadoon keenya nurraa ka’u. Garuu yoo obsa hin qabaatinii fi salaata hin salaatin rakkoo, dhiphinni fi yaaddon keenya akkamitti nurraa ka’uu? Kanaafu osoo yeroo hundaa rakkoon, yaaddon, dhiphinni nu muudatanuu salaata dhiisun nurraa ni miidhagaa? Salaata yoo dhiisne akkamitti gargaarsa argannaa, dhiphinnaa fi yaaddo keessa akamitti baanaa?
Salaanni cubbuu namarraa harcaasa. Hojiin gaariin hojii badaa balleessa. Abu Hureeyran (RA) akka gabaasanitti Ergamaan Rabbii (Salallahu Aleyh wasallam) akkana jedhu:
الصَّلَوَاتُ الْخَمْسُ وَالْجُمُعَةُ إِلَى الْجُمُعَةِ وَرَمَضَانُ إِلَى رَمَضَانَ مُكَفِّرَاتٌ مَا بَيْنَهُنَّ إِذَا اجْتَنَبَ الْكَبَائِرَ
“Salaanni shanan, Jum’aa irraa jum’atti, Ramadaana irraa Ramadaanatti wanta(cubbuu) isaan jiddu raawwatamaniif kaffaaradha yoo namtichi badii gurguddoo irraa fagaate.” (Sahih Musliim)
Kaffaara-jechuun cubbuu/badii namarraa harcaasu.
Yoo salaata hin salaatin akkamitti badiin keenya nurraa harca’u. cubbuun ba’aa qalbii irratti ta’uun gammachuu fi tasgabbii nama dhabsiisa. Ba’aa kana ofirraa buusun karaan tokkichi gammachu itti argatan salaata salaatun Rabbirra araarama (magfiraa) kadhachuudha. Ta’uu baannan ba’aan kuni guyyaa tokko nu galaafata akkuma namoonni amanti hin qabne yommuu dhiphatan of galaafatan. faaydan salaata lakkawame hin dhumu. Namuma salaatetu faayda fi mi’aa isaa dhandhama.
Miidhaa salaata dhiisu
Salaata dhiisun galaana dhiphinnaa fi yaaddo namatti bana. Namni yommuu Rabbiin irraa fagaatu wanti isa eeggatu jireenya dhiphinnaa fi rakkinnaati. Nyaanni qalbii zikrii waan ta’eef nyaata kana yoo dhabdu ni duuti yookiin ni dhiphatti. Namtichi gammachuu fi tasgabbii jireenya keessaa dhaba. Wanti ibidda jahannam maqaan isaa ‘Saqar’ jedhamutti nama geessu keessaa tokko salaata dhiisudha.
Warrii jannataa akkana jedhanii yakkamtoota gaafatu “Maaltu saqariin keessa isin seensise?”
(Yakkamtoonnis) ni jedhu: “Nuti warra salaatan irraa hin turre.” Suuraa Al-Mudassir 74:42-43
Namni yommuu salaata dhiisu wanta gadhee hojjachuu jalqaba. Wanta gadhee hojjachuu hanga du’uu itti fufa. Ergasii dhuma hamatti isa geessa. Gaafin akkana jedhu ka’uu danda’a. warroonni salaata hin salaanne kan akka kaafirota, gariin isaani wanta badaa hin hojjatan, amala gaarii qabu. Kuni akkamitti ta’uu danda’a? Deebiin: gaarummaa isaani hin kaannu. Gaarumma osoo qabanuu badii fi wanti gadheen isaan hojjatanii fi hojjataa jiran maaliidha? Shirkii mitii, Rabbitti waa qindeessu? Badii fi amalli gadheen kana caalu eessa jiraa? Namni shirkii dalaguu nama zinaa raawwatu caala adabama. Shirkiin yakkaa fi badii hundaa caalu, zulmii guddaadha (ilaali Suura Al-Luqmaan 31:13)
Namni salaata yommuu dhiisu haalli jireenya wal xaaxa itti ta’a. yaaddo fi dhiphinna keessa bahuuf yookaa araadota akka sigaara, caati, alkooli fi kan kana fakkaataniin qabama yookiin immoo of galaafata. Kana irra osoo wudu’ate gara salaata deeme dhiphinni hunduu irraa adeema. Kanaafu salaata dhiisun addunyaa aakiratti balaa hamaaf nama saaxila.
Sababoota salaata nama dhiisisan (gachisisan)
Namoonni sababoota adda addaa irraa kan ka’e salaatu dhiisu.
Addunyaa ari’uu– namni kaayyoo guddaa addunyaa godhate salaatatti haajaa hin qabu. Halkanii guyyaa osoo addunyaaf dhiphatu jireenya isaa fixa. Addunya gabaabdu tanaaf gammachuu turaa dhaba. Salaata salaati yommuu jedhamu ani yeroo hin qabu jedha. Addunyaaf jedhanii yaadannoo Rabbii irraa garagaluun kasaara guddaaf nama saaxila.
“Yaa warra amantan qabeenyi fi ilmaan keessan zikrii Rabbii irraa isin hin dagin (hin garagalchin). Namoonni kana dalagan isaanumatu hoonga’oota.” Suuraa Al-Munafiquun 63:9
Addunyaaf jedhanii salaata dhiisun nama hoongessa. Meeqa keenya wanta hin fayyanne waliin osoo yeroo keenya gubnu salaata dhiisna yookiin sirnaan hin salaannu. Dhugumatti akkuma Rabbiin jedhe qabeenyi fi ilmaan qormaata gurguddoodha (64:15). Mobaayili fi interneeti osoo oli gadi oofnu salaanni nurra darba. Sheyxaanni nu hoongessuf bakka salaata wanta nu hin fayyannee fi fokkuu nutti bareechisa, salaata immoo akka gaaratti nutti ulfeessa.
Bakka deemu hunda telefoonni harkaa hin buutu.
Ana kuni naa hin galle
Teknoloji zikrii godhanne
Salaata daganne
Akkuma argine saganne
Lakkii kuni nu hin baasu
Yeroon gara Rabbii haa deebinu
Salaata sirnaan haa salaannu
Sheyxaana jalaa haa baanu
Namoota biroo ilaalu– yeroo ammaa namoonni akkuma jaama wal hordofu. Namoonni baay’een yoo hin salaatin ‘Ana maaltu na xaarse, kunoo namoonni baay’een hin salaatan. Warroota salaatan jijjirama irratti hin arginuu.’ Jechuun salaata irraa garagala. Guyyaa qiyaama namni hunduu wanta hojjataa tureen gaafatama. Namni tokko cubbuu nama biraa gonkumaa hin baadhatu. Salaata kan salaatu yookiin hojii gaarii kamiyyu kan hojjatu mataa ofii qofaafi. Namni qajeele mataa ofii qofaaf qajeele kan dabees mataa ofii qofarratti dabe (10:108). Kanaafu namoota biroo ilaalani dabuun gowwummaa fi of sobuu malee wanta biraa ta’uu hin danda’u.
“Namni qabsaa’es kan inni qabsaa’u lubbuma isaatif. Rabbiin dhugumatti aalama hunda irraa dureessa. Isaan amananii hojii gaggaari hojjataniis badii isaani isaan irraa haaqna. Dhugumatti gaarii waan isaan dalagaa turanii isaan mindeessina (mindaa isaani kafalla).” Suuraa Ankabuut 29:6-7
Akkuma aaya kana keessatti ibsame Rabbiin salaata keenya irraa fayyadamaa miti. Nutu fayyadamtoota malee. Salaata yoo dhiisne wanti Rabbirraa hir’atu hin jiru, salaata yoo salaannes wanti Isaa dabalamuu tokkolle hin jiru. Nuti hiyyeeyyi yoo rakkanne fi dhiphanne Rabbitti iyyudha.
Akkamitti salaata irraa gammachu arganna
Salaata irraa gammachuu argachuuf carraaqqi fi obsa nu barbaachisa. Namoonni tokko tokko salaata salaatani wanta barbaadan yoo hin argatin salaata ni dhiisu. Yookiin immoo salaata yeroo rakkoo yookiin ji’a ramadaana keessa qofa salaatu. Salaanni ispoorti gadi jenne ol jennu osoo hin ta’iin sarara wal qunnamtii Rabbii fi gabroota jidduti. Maqoo(haasawa) Rabbii fi gabricha jiddutti adeemsifamuudha. Salaata keessatti yommuu suuraa faatiya qaraanu maqaa Rabbiitin jalqabna, itti aansine galata Isaa galchina. Maqaale babbareedan Isa faarsina. Mooti guyyaa Qiyaama akka ta’e Maaliki yoomidin jechuun ni mirkaneessina. Si qofa gabbarra, Si qofa irraa gargaarsa barbaanna jechuun gabrummaa namoota fi wantoota biroo irraa of bilisoomsina. İtti aansine daandii qajeela irraa akka hin dabne ‘karaa qajeelatti nu qajeelchi’ jenna. Daandiin qajeelaniis karaa warra dallansuun Rabbii itti bu’ee kan akka yahuudota fi warra beekumsa malee jallatee kan akka nasaara (kiristaanota) osoo hin ta’iin karaa Ati tola irratti oolte kan akka Nabiyyoota, shahiidota, saadiqoota fi warroota saalihoota nu qajeelchi jechuun Rabbii keenyatti warwaanna. Kanaafu gammachuun kana caalu eessaa dhufaa? Rabbii galata galchuun, Isa faarsun, Isa qofa gabbaruun, Isarraa gargaarsa kadhachuun, karaa qajeelatti akka nama qajeelchu itti warwaachun gammachuu akkami! Yommuu gara sujuuda bu’an dhiphinnaa fi ba’aa akkamitu namarraa ka’aa!
Salaata irraa gammachuu argachuuf dambilee salaata eeganii salaatudha. Hiika wanta jennu baruuf tattaafachu qabna. Yommuu hiika suura faatiyaa fi kan biroo sammuu keenya keessatti finne salaannu, salaata irraa gammachu arganna, mi’aa isaa ni dhandhamna. Yommuu salaata salaannu yaadota duniyaa irraa garagaluuf carraaqu qabna. Salaata qofa irratti xiyyeefachuuf yommuu carraaqnu gammachuu fi milkaa’inna arganna.
Akkuma salaata xumurren olkaane fiigu hin qabnu. Tasgabbiin gadi teenne zikrii fi du’aayi gochuudha. Balleessa keenyaf yommuu Rabbirraa araarama kadhannu, rakkoo fi dhiphinna keenyaf yommuu Isatti warwaannu ba’aan nurraa bu’a, gammachuu arganna. Salaata ima salaata wanta fedhu argachaa hin jiru jechuun abdii kutuu hin qabnu.
“Saalata akkuma salaattun balbala Rabbii dhahaa jirta. Namni balbala Rabbii dhahe Rabbiin ni banaaf.” Abdullah ibn Mas’uud
Burqaan gammachuu salaataa
Salaatan milkaa’innatti baataa
Dhiphinnaa fi rakkoo irraa baraaramtaa
Wanta fokkuu fi jibbamoo irraa fagaattaa
Namoota filatamoo keessaa taataa
Siinqin kee kan aakira salaata
Sila harka qullaa du’uu feetaa?
Hin dhiisin gonkumaa salaata
Ani kana si dhaama akka obbolessatti
Fudhachuu fi dhiisun mirga keeti
Assalamu aleykum siin jedhaa asumatti
Hanga guyyaa biraa walitti deebinu nagahatti


text:
Zinaa(Sagaagalummaa)-Daandii Badii
Zinaa (sagaagalummaa) jechuun nama tokko waliin osoo seeran wal hin fuudhin wal qunnamti saala waliin raawwachuu jechuudha. Zinaa bakka lamatti qoonne ilaalu dandeenya. Tokko dubartii fi dhiirri hin heerumne/ hin fuune wal jiddutti raawwachu afaan ingiliffaatin ‘Fornication’ isa jedhamu yoo ta’u kan lammataa immoo dubartiin heerumte fi dhiirri fuudhe wal jiddutti seeran ala raawwachu yookiin lamaan keessaa tokko kan hin fuune/heerumne kan fuudhe/heerumte waliin sagaagallummaa raawwatamuudha. Kunis afaan ingiliffaatin Adultery jedhama. Zinaan gosa kamiyyuu fi karaa kaminuu raawwatamu jibbamaa fi fokkuudha. Fokkinnaa irraa kan ka’e Rabbiin akka itti hin dhiyaanne nu akeekachisa.
“Sagaagalummattis hin dhihaatinaa. Dhugummatti inni hojii fokkataa fi karaa hamaa ta’ee jira. “ Suuraa Al-Isra 17:32
Namni mi’aa xiqqoo irraa argachuuf badii fi miidhaa hin dandeenye ofitti baachisa. Zinaan namooma nama ajjeessun gara qilee horitti nama oofa. Hanga humni keenya danda’e gargaarsa Rabbiitin miidhaa zinaan dhala namaa irraan gahuu mee haa ilaallu.
1.Sammuu dugulcha– yommuu namni tokko zinaa raawwatu sammuun isaa hangam akka dugultuu fi keessi isaa/ishii hangam akka rifatu tilmaamun nama hin dhibu. Zinaan dandeetti yaadu fi xinxalli qancarsuun namummaa namaa ajjeessa. Takkaa sammuun dugullaan namtichi/dubartiin horooma dhaba/dhabdi. Sammuun akka dugulte kan agarsiisan keessaa tokko namtichi fedhii amantii ofii barachuu keessa isaatti du’uu, beekumsi itti seenu didu, sammutti waa qabachuun itti ulfaachu, dandeettin gaarii fi badaa, haqaa fi soba addaan baafachuu laamshayu, ariitin waa dagachuu, hatamtamaan wanta hundaaf garmalee dallanuu, obsaa fi tasgabbii dhabuu fi kkf. Sammuun motora ilma namaati. Motorri kuni hojii irraa yoo dhaabbate yookiin dadhabe, namtichis akkasuma jiruu fi jireenya ofii gaggeessu irraa dadhaba.
2.Boqonnaa sammuu nama dhabsiisa-wantoota gurguddoo boqonnaa sammuu nama dhabsiisan keessaa tokko zinaa raawwachuudha. Eeti namtichi yeroo jalqaba zinaa irraa gammachuu xiqqoo argachuu fi fedhii ofii qabbaneessuf raawwata. Garuu san booda gammachuun inni dhabuu fi ibiddi keessa isaatti qabatu tilmaamun ni ulfaata. Jireenyi ni jibbisiisti, itti dukkanoofti, ni nuffisiisti, keessi isaa boqonnaa, gammachuu fi tasgabbii hin qabu. Zinaan sammuu dugulchuun balbala boqonnaa sammuu namatti cufa. Namtichi hanga fedhe dhoksatti wanta fokkuu kana haa raawwatu, garuu dhiibbaa namticha san irratti fidu irraa mul’ata.
3.Salphinnaan nama haguuga- shirkitti (Rabbiitti waa qindeessutti) aanee wanta hanga zinaa nama salphisu hin jiru. Dubartiin yommuu zinaa irraa ulfooftu maatiin ishii fi ishiin bullukkoo salphinnaatin ummata keessa deemu. Namni hunduu quba itti qabuun dubartii akkana, namticha akkana jechuun salphisu. Salphinni maatii qofa osoo hin ta’iin hawaasa guutu haguugu ni danda’a. yommuu hawaasni tokko badii kana keessatti kufuu adabbiin cimaa itti bu’a. akka fakkeenyatti dhibeewwan qoricha hin arganne kan akka HIV Eedisin salphinna isaani ifa baasa jira. Dubartii qofaa mitii dhiirris yommuu wanta fokkuu kana raawwatu keessa isaatti salphinnaa fi gadi aantummaan itti dhagahamu, miirri ofitti amanamummaa fi kabaja keessa isaati ni haaqama. Yeroo hundaa shakkii fi sodaan ummata keessa adeema. Tasa dubartiin suni ulfoofte isa salphisuu waan dandeessuf. Yookiin immoo tasa dhibee Eedisitin rukutamuu waan danda’uuf jireenya shakkii fi sodaa jiraata. Salphinna irraa kan ka’ee yeroo hunda kophaa ta’uu barbaada, keessi isaa boqonnaa hin qabu. Miirri bilisummaa fi nageenya keessa isaatti hin dhagahamu. Akka waan gabra ta’ee fi keessi isaa wayiin akka waan hidhameetti itti dhagahama.
4.Dhibeewwan garagaraatif nama saaxila– dhibeewwan sababa zinaatin yeroo durii irraa kaase hanga ammaatti dhufaa jiran lakkoofsi isaani baay’edha. Isaan keessaa beekkamoon HIV Eedisi, fanxoo fi cophxoo dha. Dhibeewwan kunniin namoota miliyoonatti lakkawaaman lubbuu isaani galaafatanii jiru. Guyyaa guyyaan namoonni Eedisin dhuman lakkoofsi isaani hin beekkamu. Kuni hundii zinaa irraa kan dhufuudha.
5.Hadhaan isaa nama keessaa hin bahu– akkuma jedhamu wanta hanga du’aatti nama keessaa hin baane hadhaa zinaati. seeliwwan sammuu summeessun sammuu dugulcha. Zinaan sammuu fi qaamatti hadhaa fi summii ta’a. Qaama fi sammuu dhibeen summeessa, sammuu immoo hadhaadhan hadoocha. Namtichi yeroo jalqabaatif mi’aa xiqqoo argata garuu san booda hangam fokkuu fi hadhaawa akka ta’e ni arga, ni dhandhama. Kuni wanti namoota kanniin irraa dhageennudha. Mi’aan isaa dafee kan darbuu fi hadhaa fi fokkinni isaa immoo kan turu akka ta’e sirritti amanu.
6.Nuura imaana dukkaneessa ykn dhaamsa-Akkuma Ergamaan Rabbii (SAW) jedhan namni yommuu zinaa raawwatu mu’imina ta’ee hin raawwatu, imaanni isaa irraa ol ka’a. Zinaan nuura (ifa) imaana dukkaneessun fuula fi qalbii namticha gurraachessa. Gammachuu fi seeqni fuula namticha irraa hin mul’atu. Yeroo baay’ee fuulli isaa/ishii gadda, fuula guuru fi gaabbiin kan haguuggameedha. Yommuu nuurri imaana qalbii irratti ifu fuulli namticha ni ifa.
7.Daa’imman seera malee dhalatu– daa’imman zinaa irraa dhalachuun jireenya gadadoo jiraatan manni fi seenan haa lakkaa’u. Hawaasa biratti jibbamoo ta’uun jireenya gadadoo fi salphinnaa jiraatu. Kanaafi karaan zinaa badaa fi fokkuu kan ta’e. Daa’imni dhalatu abbaan isaa hin beekkamu. Yommuu abbaan isaa hin beekkamne akkamitti mataa olqabate jiraata? Dubartiin sababa zinaatin dhalattu hoo akkamitti heerumti? Yoo heerumte hoo jireenya akkamii gaggeessiti? Gaaffiwwan kanniini fi kan biroof deebi kennuun nama rakkisa, nama gaddisiisa! Namni badii zinaa akkanaa beeku zinatti hin dhiyaatu. Maatii fi mataa ofii salphisuu hin barbaadu.
8.Hamileen dubartii ni caba, kabaja dhabdi-takkaa dubartiin zinaan beekkamnaan hamileen ishii daaraa ta’a. hamileen ishii cabuun jireenya gadi aantummaa fi saphinnaa jiraatti. Manatti daa’ima seeran alaa fiduun maatii fi mataa ofii salphisti. Sababa kanaan balbala heeruma ofitti oggorti. Namni argee ishii irratti akka taphatu karaa banti. Salphinni kana caalu addunyaa kana keessatti eessa jira ree?
9.Ijaarsa maatii diigun dhaloota balleessa– yeroo amma zinaan babal’achuu irraa kan ka’ee maatii fi fuudhaa heerumni barbaachisaa akka hin taanetti ilaallama jira. Qilee zinaa kanatti taruun namni akka horii jiraachu barbaada. Sababa kanaan hundeen dhaloota buqqa’uun sanyiin nama akka itti hin fufne taasisa. Kana hubachuuf warraa akka Awrooppa fi Ameerikaa ilaalun gahaadha. Sababa zinaati fi fuudhaa heerumni hafaa adeemun sanyiin isaani hir’ataa adeemaa jira. Maatiin tokko maatii kan ta’uu yommuu dhiirsi fi niitin karaa seera qabeessatiin walitti dhufanii ijjoolle horaniidha. Maatiin sun nageenya, gammachuu, tasgabbii fi guddinna argachuuf badii addaa irraa eeggamuu fi wantoonni barbaachisan guuttamuufi qabu. Maatii san keessaa niitin ykn dhiirsi yookiin ijjoollen gocha fokkuu zinaa kana keessatti kan hirmaatan yoo ta’ee, maatiin suni ni bittinaa’a, gammachuu fi tasgabbii dhaba, gadadoo fi daraaraf harka kenna, salphinnaan of haguuga. Hawaasa fi biyya irratti miidhaa guddaa fida. Sababa kanaan dhaloonni dhaloota badii ta’a.
10.Dhuma namaa fokkisa– namni akkuma zinaa raawwachu itti fuufun keessaa alli isaa fokkataa adeema. Fuula fi amala isaa irraa wanta gaarii hin agartu. Namni yeroo dargaggummaa isaa zinaa irratt dabarsee yeroo jaarsummaa isaa gatii guddaa fi laaleessa kafala. Yeroo jaarsummaa isaa totorra’uu fi lafeen garmalee dadhabuun itti dhagahama. Abbootin keenya dabraan waggaa jahaatama ol ta’anii qarqara bollo tokkorra qarqara bolloo biraatti yoo utaalan, dargagoonni akkamitti akkanatti utaalu dandeessan jedhanii yoo gaafatan deebiin isaani “Yeroo dargagummaa kenyaa sagaagalummaa irraa of tiiksine” jechuu turan. Yeroo dargagumma fedhii kana karaa hin taanen guutachuurraa of tiiksuun humnaa fi annisaa yeroo jaarsummaatif kuufachuudha.
Namni yommuu zinaa raawwachuu itti fufuu, yeroo du’aa haala sodaachisa irratti du’a. Dargaggeessi tokko yommuu du’uu, namoonni bira jiran shahaada qabsiisuuf yommuu yaalan, “Call my girlfriend, Call my girlfriend, (jaalalle tiyya naa waamaa, jaalalle tiyyaa naa waama)” osoo jedhu nafseen keessaa baate. Dhumni(khaatimaan) namaa baduun hoongo fi kasaraa akkamii! Yaa Rabbii khaatima keenya bareechisi.
11.Aakhiratti adabbii hamaatu nama eeggata– Aakhiratti adabbiin zinaa addabbii xiqqaa miti. Rabbiin (Subhaanahu wa ta’aala) akkana jedha:
“Ammas isaan (Gabroonni Ar-Rahmaan) Rabbiin wajjiin waan biraa hin gabbarre (hin kadhanne), kan lubbuu Rabbiin ajjeesuu haraama godhe haqaan alatti hin ajjeefnee fi hin sagaagalleedha (zinaa hin raawwannedha). Namni hojii gadhee kanniin raawwate, adabbi ni qunnama. Guyyaa Qiyaamaa adabbiin (jahannam) dachaa isaaf taasifama. Isa keessatti salphifamaa ta’ee yeroo hundaa jiraata.” Suuratul Furqaan (25):68-69
Namtichi hojii badaa kana irraa yoo hin tawbatiin addunyaa aakhiratti adaba hamaatu isa/ishii eeggata.
Namni tokko hojii badaa kana irraa jijjiramuu ni danda’aa?
Eenyeen sirritti jijjiramu ni danda’a Insha Allah. Tawbaan qulqulluun yoo gara Rabbii deebi’ee badii zinaa armaan olii ofirraa kaasu ni danda’a. Rabbiin nama hojii fokkuu kana hojjate tawbaan dhugaan gara Isaatti deebi’uu akka nama sanii araaramuuf waadaa gale jira.
“Isaan warra yeroo faahishaa (waan fokkataa kan akka zinaa) hojjatan yookiin lubbuu ofii miidhan Rabbiin yaadatanii badii/cubbuu isaanitiif araarama gaafataniidha. Rabbiin malee eenyutu badii/cubbuu araaramaa? Isaan osoo beekanu waan hojjatanirra (cubbuu ofitirra) kan hin turreedha. Isaan sun mindaan isaanii araarama Gooftaa isaanii biraa ta’ee fi jannata laggeen ishee jala yaatudha. Isaan ishe keessatti hafoodha.Mindaan hojjatootaa (jannata ta’uun) waa tole.” Suuraa Ali Imraan 3:135-136
Bal’innaan barruulee tawbaa website kan irra jiran ilaalun ni danda’ama.
Gudunfaa
Barruu tana barreefana gabaaba armaan gadiitin xumura.
“Zinaan karaa baay’een ajjeecha bakka bu’a. Inni ajjeechadha sababni isaas, dhimma jireenya bakka dogongora ka’uun qisaasessa. Yeroo baay’ee wanta uumamaan argamee karaa dhala baasuu fi daa’ima ajjeesutiin hordofsiisa. Yoo daa’imni baraarame fi akka jiraatu hayyamameef jireenya gadadoo fi sarbamaa keessatti dagatama. Kuni karaa biraatin ajjeechadha.
Dabalataan, zinaan ajjeecha hawaasati sababni isaas hariiroon maatii ni bada, funyoon dhiigaa(blood ties) wal dhaba. Namoonni daa’imni isaan guddisaa jiran kan isaani ta’uu itti amanamummaa xiqqaa akka qabaatan godha. Haala kanaan hariiroon hawaasummaa dadhabaa adeema, afuurri(spirit) isaani guddate ykn xiqqaate ni du’a. Sababa adda addaa irraa kan ka’ee ajjeecha hawaasummaa akka ta’eetti ilaallamu danda’a. Zinaan karaa salphaatin fedhii ofii akka guuttatan balbala waan banuuf, fuudhaa heeruma barbaachisa akka hin taane fi ittigaafatamummaan maatii akka dhabamu taasisa. Wanti irraanfachu hin qabne maatiin mana sirrii ijjoolleen itti guddifamanii fi dhalli namaa inni gaarii ta’e wal qabate itti ijaarramudha. Maatiin mana guddinni dhiiraa fi dubartii haala walqixaatin itti mirkanaa’udha. Seenaa keessatti hawaasni sagaagalummaan akka babal’atu hayyame kufiinsa mataa ofiitti kan fideedha.
Qur’aanni xiyyeefannoo guddaa itti kennuun namoonni zinatti akka hin dhihaanne akeekachiisa. Zinaan kan raawwatamu fedhii cimaa guuttachuuf waan ta’eef isarraa fagaachun nageenya fi gammachudha. Yeroo zinaan salphaa taasifamuu akkuma san isa ittisuun ulfaataa ta’a. Kanaafu Islaamni tarkaanfilee sirrii zinaa itti ittisan fudhata. Bakka barbaachisa hin taanetti saalli lamaan walitti makamuu ni balaalefata. Bakka kophaatti dhiirri dubartii waliin turu ni dhoowwa. Dubartoonni qullaa akka yaa’anii hojii hawaasummaa keessatti akka hirmaatan ni ittisa. Kana jechuun hojii sirrii isaani ta’uu hojjachuu ni dhoowwa osoo hin ta’iin qullaa yaa’anii akka dhiira hin fattaneef uffataa hijaaba sirrii ta’e uffatanii gara alaatti bahu qabu jechuu isaati. Akka fuudhan ykn heeruman ajaja. Kan fuudhu hin dandeenye immoo akka soomu gorsa. Wantoota namoota fuudharraa ittisan kan akka mahrii humnaa olii ni morma. Eenyullee sababa ijjoolle argachuutin hiyyummaa sodaachu akka hin qabne ifa godha. Hordoftoota isaa warroota fuudhu barbaadaniif gargaarsa akka godhan jajjabeessa. Akkasumas yakka zinaa hojjachuu fi namoota zinaan nama yakkaniif seera cimaa tumee lafa godhe. [Dhiirichi ykn dubartitiin zinaa raawwate/raawwatte kan hin fuudhin/hin heerumin yoo ta’ee/taate, alangee dhibba(100) garafamuu qabu. Yoo kan fuudhe/heerumte ta’ee/taate, dhagaan buruqfamanii ajjeefamu qabu. Yeroo adabbiin kunii raawwatamu namoonni naannoo sanii akka ilaalan taasifamuu. Sababni isaas adabbiin zinaa guddaa akka ta’e ilaalanii barumsa irraa akka fudhataniif. Haala kanaan zinaan hawaasa keessa akka hin babal’anne ittisa.
Warroota ragaa malee sobaan zinaan namoota biroo yakkan alangee saddeettama akka garafaman taasisa.]
Tarkaanfiwwan kunniin hawaasa Musliimaa daandii mucucaati kufaatif nama geessutti akka of hin darbine ittisa.”
Fi zilaal al-qur’an jildii 11 ffaa irraa fudhatame.
Hanga fedhe namtichi ykn dubartiin badii kanatti yommuu darbuu/dabartuu abdii kutuun jireenya ofii balleessu fi adabbii hamaaf of saaxiluu hin qabu/hin qabdu. Rabbiin (subhaanahu wa ta’aala) akkana jedha:
“(Yaa Muhammad) jedhi,”Yaa gabroota kiyya kan lubbuu ofii irratti daangaa dabartan! Rahmata Rabbii irraa abdii hin muratinaa(hin kutatinaa). Dhugumatti Rabbiin balleessaa hundaa ni araarama. Inni Araaramaa, Rahmata godhaadha. Gara Rabbii keessanii deebi’a, Isaafis ajajamaa odoo adabbiin isinitti hin dhufiniin duratti. Sana booda hin tumsamtanu.“ Suuraa Az-Zumar 39:53-54
Kanaafu namni yoo badii kana raawwate Rahmata Rabbii irraa abdii kutuu hin qabu. Rabbiin badii kana irraa nu haa tiiksu. Hanga torbaan barruu biraatin walitti deebinutti Assalamu aleykum wa rahmatullahi wa barakaatuh.


text:
Kitaabni Seenaa Oromoo hanga Jaarraa 16ffaa maddoota garaa garaa eeruun “Maqaan Itoophiyaa jedhu Absiniyaadhaaf kan kenname namoota kitaaba 4. (Toleeraa Tasammaa fi Hundasaa Waaqwayyaa) irraa. Dhibbaa alagaa bitamuu waggaa dhibbaa Oromoo irra turuurraa kan ka’e hedduun. Kitaaba Matoomaa kan Afaan Oromoo: Seenaa, Kitaaba 1. Alternative Titles: Oromo Language Stories, Book 1. Edition: Second edition. Issue Date:
Waggaa 8 — 16tti akkaataa itti rifeensii isaanii qoramurraa yoo jedhame dhugaadharraa hin fagaatu. Roobaleen hoggaa Malaak Saggfad gara Bagaamidir deeme, duula Shawaa keessatti jabeessee Amaaroota gara hallayyafi olqatti naqee biyya qabate.
Hawaasa keessatti paartiileen uumamtu turan jechuudha. Bara Michillee injifannoo guddaan argame garuu, Islaamootarratti ture. Ormoon sewnaa Mandayyoo, Dallofi Jamjam bara dheeraa jiraataa turanii dhawaata lafa naannoo isaaniitti siqaa, irra jiraataa dhufan.
Qoondaaloota Gadaa aangoo qabatan sirnaan muudu, eeybisu. Tokkoomni gosaa kun ammoo, walkeessatti hangafaafi quxxusuu qabu. Maammoo Mazammir, hayyoota Oromoo ajaja Hayile Sillaaseefi jalee isaatiin wareegamanidha. Seenaa qabsaayaa fi goota Oromoo Dr Diimaa Nagoo.
Kitaabni Seenaa Oromoo Kan Waggoota Dheeraa Duraa Ibsu Afaan Oromootti Hiikame
Hatahuu malee, geggeessaan Islaama Harar Amiir Nuur jedhamu humna walitti qabatee bara tti Habashatti duulee ture. Guyyootii jiraniif maqaa 27tu jira. Dhumarratti aadaan, polotikaafi amantiin walitti hidhatoo tahuun ifaadha. Ilman jaarsaa warra sadarkaalee Gadaa seenanii miseensa paartii tahuu hindandeenyedha. Kuusoma waggaa 32 5.
Kitaaba Afaan Oromoo Haaraa
Tuulam keessatti Yuba c. Akkaataaan itti dhalli namaa naannoo isaa hubatee jijjiiru, daawwannoo dinagdeefi polotikaa kan tahe kun aadaa jedhama.
Yeroon isaas osoo hin gahinnillee waan beekamuuf sadarkaa itti aanuuf isa qopheessaa ture. Hawaasa Oromoo bara Gadaa keessaa yoo fudhannee akkaataa jiruufii jireenya Oromoo, akkaataa qoodama dalagaa, hariiroo ummanni Oromoo hawaasa keessatti waliinqabau, sirna Gadaa keessatti qaama tokko. Isaaniis bakka bakkati garagar tahu.
Ilmaan kormaatu kormaatu keessa daddabran yoo seenaa, jirenya dhala Oromoo karaa polotikaa, amanti, aadaa, dinagdeefi waraanaafi kkf keessatti kan ilaalu addatti maqaa haaqabaatan malee akkaataan guddinaa, dalagaafii jireenyaa, kan ilmaan Jaarsaa wajjiin tokkuma. Yaa dhaloota ammaa jechoota gootota abbootii keenyaa kana meeqa keenyatu dammaqee hordofaa jira?
KITAABA HAARAYA: Imala Qabsoo Oromoo Fi Mul’ata ADO : Oromo Democratic Front
Sirna Gadaa keessatti hawaasni Oromoo gartuu lamatti qoodamee ijaarame. Kanarraa akka ilaalcha polotikaa baraatti hubachuuf waan Paartii ilaaluun gaarii taha.
Sadarkaalee Gadaa garagaraakeessatti ilmaan Oromoo dirqama dalagaa adda addaatu isa eeggata. Tuulama keessatti — Dabballee jedhamu.
Bara dhihoo dura akka waliin turan, afaan isaanii walitti seenuun ragaa nitaha. Seenaa kanarraa Amaara Saaynitiifi Bagamidritti duuluu jalqabe. Tooftaan Minilik itti fayyadame, kadhaa alaa argate qofa osoo hintaanee Oromoota gantuufi sobduu taate qabachuudhaan, Oromoodhumaan Oromoo akka cabse qorattoonni seenaa addeessaniiru.
Namuu qabeenya mataa isaa qabaatee irratti mirga guutuu qaba. Ormootaafi waaqa kana kan walqunnamsiisan qaalloota jedhamu.
KITAABA HAARAYA: Imala Qabsoo Oromoo Fi Mul’ata ADO
Michillee booddee duulli Oromoo karaa lamaarraa tahuu jalqabe. Kun hawaasa Oromoo keessaa, bakka gargaraatti maqaa adda addaa qabata.
Sadarkaan kun, Tuulamaafi Ituu keessatti yeroo itti ilmaan kormaa aangoo qabachuuf ofqophessan, sadarkaa 4ffaa tahuudhaanifi dirqama loltummaa qabaachuudhaan tokko yoo tahan kaanirraa kanaan adda bahu.
Gaaffiin jedhu deebii argachuu waan qabuuf, mee hiika jecha Itoophiyaa jedhuufi dhuftee isaa haa ilaallu. Kun jireenya hawaasa Oromoo bara sirna Gadaa keesaatti akkaataa Qabannoo aangoo polotikaa kan murteessuudha. Ilmaan kormaa sadarkaa lammaffaa fixanii waggaa 16 — 24 jidduu: Raaboonni yeroo itti ilmaan kormaa Raaba tahan jedhamu, waggaa jiddutti.
Gadaa jaarsummaa ykn manguddummaati.
Afaan Amaaraatti dawwee jechun, dhukkuba lamxii jechuudha Muudana:


text:
Magaalaa Finfinnee, naannoolee akka Jamoo fi Ayyer Xeenaa keessatti akkasumas, Godinaa addaa Oromiyaa, magaalaa Sabbataa, naannoo Addis Sefer jedhamu keessatti mormiin har’a ka’uu isaa tu dubbatama. Jiraatonni, naannawa Ayyer Xeenaa jedhanitti naannawa isaanii fi naannawa Jamoo jedhamu keessatti mormiin geggeessamuu irra taree konkolaatonni dhaabbatootaa fi namoota mootummaatti hidhata qabanii gubamuu isaanii illee dubbatan. Manneen barnootaa fi manneen hojii otuu yeroon hin ga’iin fufamuu isaanii fi hojjetoonni gaa mana isaaniitti deebi’uun illee jiraattonni dubbatanii jiran. Mormiin gidduu kana ka’e kun, ayyaana Irreechaa Dilbata dabree irratti lubbuun hedduun dhumuu wajjiin wal-qabatee ta’uu dubbatu, jiraattonni.
Dhuminsa Uummataa Ayyaana Irreechaarratti Mul’aterraa Kan Ka’e Mormiin Finfinnee Naannawa Isheetti Geggeessame
- Namoo Daandii
WASHINGTON, DC —
Oduu
Tamsaasa Guyaadhaa Guyyaa
20-10-2021


text:
Ogeejjiilee
You can choose among various operators to structure your LibreOffice Math formula. All available operators appear in the lower part of the Elements pane. They are also listed in the context menu of the Commands window. All operators not contained in the Elements pane or in the context menu must be typed manually in the Commands window.
The following is a list of the available operators. An icon next to the operator name indicates that it can be accessed through the Elements pane (choose View - Elements) or through the context menu of the Commands window.
Dalagaalee Ogeejjii
Timijii
Iddooqa tokkoo waliin mallatto timijii saaga. Dabalataan lim   foddaa Ajajoota keessatti kallattiin galchuu ni dandeessa
Idaatii
Iddooqa tokkoo waliin mallatto ida'u saagi. Dabalataan sum   foddaa Ajajoota keessatti kallattiin galchuu ni dandeessa.
Baay'isuu
Iddooqa tokkoo waliin mallattoo baayyisuu saagi. Dabalataan prod   foddaa Ajajoota keessatti kallattiin barreessuu ni dandeessa.
Waliin baay'isu
Iddooqa tokkoo waliin mallattoo waliin baayyisuu saagi. Dabalataan coprod   kallattiin foddaa Ajajoota keessatti barreessuu ni dandeessa.
Timijii Olaana fi Gadaana
Iddooqa tokkoo waliin hima hangii timijii olaana fi gadaana intiigiratii fi idaatii saagi. Dabalataan from{ } to{ }   foddaa Ajajoota keessatti kallattiin barreessuu ni dandeessa. Himni timijii ogeejjii qajeelaa waliin makamu qabu. Arfiin idaatii irraa/jalaan timijiin wiirta'a.
Guuttee
Iddooqa tokkoo waliin mallattoo guuttee saagi. Dabalataan int   kallattiin foddaa Ajajoota keessatti barreessuu ni dandeessa.
Guuttee dacha
Iddooqa tokkoo waliin mallatto guuttee dacha saagi. Dabalataan iint   foddaa Ajajoota keessatti kallattiin barreessuu ni dandeessa.
Guuttee Sadee
Iddooqa tokkoo waliin mallatto guuttee sadee saagi. Dabalataan iiint  kallattiin foddaa Ajajoota keessatti barreessuu ni dandeessa.
Timijii Gadaana
Iddooqa waliin daangaa jalaa hima hangii guuttee fi idaatii saagi. Dabalataan from { }  kallattiin foddaa Ajajoota keessatti barreessuu ni dandeessa.
Guuttee Golboo
Iddooqa tokkoo waliin mallattoo guuttee golboo saagi. Dabalataan lint   foddaa Ajajoota keessatti kallattiin barreessuu ni dandeessa.
Guuttee golboo dacha
Iddooqa tokkoo waliin mallattoo guuttee golboo dacha saagi. Dabalataan llint   foddaa Ajajoota keessatti kallattiin barreessuu ni dandeessa.
Guuttee golboo sadee
Iddooqa tokkoo waliin mallattoo guuttee golboo sadee saagi. Dabalataan lllint   foddaa Ajajoota keessatti kallattiin barreessuu ni dandessa.
Timijii Olaana
Iddooqa waliin hima hangii daangaa olaana guuttee fi idaatii saaguun dabaltee to    foddaa Ajajoota keessatti kallattiin barreessuu ni dandeessa. Himni daangaa kan gargaaramnuu yoo ogeejjii qajeela waliin makamani qofa dha.
Timijii ogeejjiitti dabaluu ni dandeessa (fakkeenyaf, guuttee) jalqa ogeejjii yaadame cuqaasuun ittaansuun mallattoo timijii cuqaasuuni. Tooftaan kun kallattiin ajajaa barreessu caala ariifata.
Ajajni liminf kun timijii gad galoo iddooqa tokkoon saaga.
Ajajni limsup kun timijii olhaana iddooqa tokkoon saaga.
By typing oper in the Commands window, you can insert user-defined operators in LibreOffice Math, a feature useful for incorporating special characters into a formula. An example is oper %theta x. Using the oper command, you can also insert characters not in the default LibreOffice character set. oper can also be used in connection with limits; for example, oper %union from {i=1} to n x_{i}. In this example, the union symbol is indicated by the name union. However, this is not one of the predefined symbols. To define it, choose Tools - Symbols. select Special as the symbol set in the dialog that appears, then click the Edit button. In the next dialog, select Special as the symbol set again. Enter a meaningful name in the Symbol text box, for example, "union" and then click the union symbol in the set of symbols. Click Add and then OK. Click Close to close the Symbols dialog. You are now finished and can type the union symbol in the Commands window, by entering oper %union.
Timijiini kara wiirta'aa irra/jalaa ogeejjiidhaan ala qinda'uu ni danda'u. Kasaa irrarfii fi jalarfiitti waliin hojjechuun dirqalee LibreOffice Math dhaan laataman fayyadama. Fakkeenyaaf, timijii gara mirgaa mallattoo idaatitti qindeessuf foddaa ajaja keessatti sum_a^b c barreessi. Yoo timijiin kee marri himannoo dheera of keessa qaba ta'ee, sadallaa garee keessa ka'uu qabda, fakkeenyaaf, sum_{i=1}^{2*n} b. Yemmuu foormulaan fooyya'oota moofa irra alaagamee kun ofumaan dalagama. Addaan fageenya arfii giddu jiru jijjiruuf Dhangii - Addan fageenya - Akaakuu - Kasaalee fili ykn Dhangii - Addan fageenya - Akaakuu - timijii. Odeefannoo bu'uura dabalata waa,e kaasalee bakka biraa Gargaarsa keessatti kennamaniirussss.
Yemmuu foddaa jajaa keessatti odeefannoo hujeekan barreesinuu caasaa sirri lakkoofsa ogeejjii iddoo barbaachisuu yaadadha. Kun kan dhugoomu yoo ogeejjiin kee iddooqarra gatiin sooramani dha, fakkeenyaaf, lim a_{n}=a.


text:
Yeroo ammaa Tigraay keessatti itti gaafatamaa yeroo kan biroo fayyaa ta'uun hojjataa kan jiran Dr. Faasikaa Amde-Selaasee duraan hospitaala rifeeraalaa kan Haaydar jedhamu keessaa hojjataa turan.
Ogeessa baqaqsanii yaaluu kan ta'an Dr. Faasikaan yeroo raayyaan ittisa biyyaa Maqalee qabachuuf yeroo jedhu haala ture ibsanii jiru.
Yeroo ammaas kan guutuummaan saamamanii duwwaatti hafanii jiru kan ittiin jedhan hospitaaloota Wuqroo fi Addigraatiif Dawaalee dhiyeessuu danda'uu isaa ibsanii magaalaalee Tigraay fi iddoo biroo dhaqqabuu akka hin dandeenye ibsan.
Dr. Faasikaa Amde-Selaasee dubbisuun kan oduu gabaasaan VOAGebree Haagos gabaasee caqasaa.


text:
Uncategorized
Ustaaz Ahmaddiin Jabal dhukkubsatuun beekkame.
Miseensa Koree Furmaata barbaadduu hawaasa muslimaa kan ta’e, Ustaaz Ahmaddiin Jabal mana hidhaa keessatti dhukkubsatee dararamaa kan jiru tahuu odeeffannoon argame ni addeessa.
Ustaaz Ahmaddiin Jabal yeroo mana hidhaa Ma’akalaawii turetti qorattoonni mana hidhaa dararaa cimaa irratti raawwataa turuun ni yaadatama. Ustaaz Ahmaddiin Jabal yeroo ammaatti dhibee Kalee fi ujummoo fincaaniitiin kan qabame yoo tahu, bulchiinsi mana hidhaa Qaallittii yeroon akka wal’aanamu hayyamuu diduu irraan kan kahe, dhukkubbiin kan itti hammaataa dhufe tahuu maddeen gabaasaniiru. BBN ogeeyyii fayyaa hospitaala Phaawuloos wabeeffachuun akka gabaasetti , Bulchiinsi mana hidhaa, Ustaaz Ahmaddiin Jabal guyyaa beellama isaatti hospitaalatti akka hin argamne waan dhoorkeef , dhukkubbiin sadarkaa hamaa irra kan gahe tahuun beekameera.


text:
WBOn Zoonii Gidduu Galeessaa fi Qeerroon of eeggannoo cimsaa!
Miliishoonni kabeelaan, qonna dhiisanii siyaasa OPDO galmaan gahuuf dhama’an gochaa isaaniirraa hin deebi’an taanaan akka shummoo ( mulluu) affeelamuuf deemu.
Salaalee keessatti WBO balleessina duula jedhuun miliishoota mariisisaa jiru. Namoota adda durummaatiin Salaalee keessatti mariisisaa jiran keessaa namicha #Lammaa_Hordofaa jedhamu itti gaafatamaa dhimma bageenyaa Godina Shawaa Kaabaa (Salaalee) ta’uu irra gahamee jira.
Kanaanis wal qabatee godina Shawaa Lixaa aanaa Shanan, gandoota baadiyyaa keessa WBO sakattaanee balleessina jechuun miliishaa, poolisii Oromiyaa fi RIB ta’uun duula jabaa eegaluuf akka jiran bira gahamee jira. k
Kanaafuu ummanni, Qeerroo fi WBOn of eeggannoo taasisuun, ummanni fi Qeerroon tumsa barbaachisu akka taasiftan siniif dhaamna.
Lammaa Magarsa, .
Warqinaa Gabayyo
Dinquu Dayyaas
.ija irraa hafaa.


text:
‘Areerotti Ajjeechaa Humna Nageenya Mootummaarra Gahe Nutu Fudhate’ Ajajaa Waraana ‘WBO’ Kibbaa
NAYIROOBII (VOA Afaan Oromoo) — Gaggeessaa humna waraana bilisummaa Oromoo ka zoonii kibbaa ta;uu ka himan Goollicha Dheengee sanbata darbe balaa miseensota humna naga kabachiiftota mootummaa Boorana Areeroorratti dhaqqabe nuti fudhatee jechuun dubbatan.
Tarkaanfii Aanaa Areero ganda Oroototti dhaqqabeen sanbata nami shan du’uu godinni booranaa ka beeksise yoo tahu, kanneen keessa milishootni fi miseensonni raayyaa ittisaa biyyaa akksumas dhalatan naannoo ka konkolaachisaa turee fi barataan kutaa 8 keessa jiruu jedhee jira. Obbo goollicha tarkaanfii garee keessaniitiin nami nagaanillee du’e kana maal jettuu jechaan gaafatamanii deebi itti aanu kennan.
Obbo Goollichi ammas walitti bu’iinsi gam kibbaa jiru ittuma jira jechuun himanii jiru. Himata isaa yeroo dabreen godinni Booranaa humni maqaa Waraana Bilisummaa Oromoon kibba Oromiyaa keessa socho’u Ambuulaansii dhukkubsatoota hospitaalaan geessu dabalatee qabeenya ummataarraan balaa geessisaa jiruu jechuun himatee jira. Obbo Goollichis waa’ee himata kanaa gaafatamanii jiru.


text:
Xurree Milkaa’innaa fi Gammachuu-Lakk.7
Barruun tuni barreefamoota gaggabaabo ji’a Caamsaa (May) 2016 fuula Fesbuuki Jireenya Badhaatu irraa walitti funaanamtedha. Xurree jechuun karaa biraatin ‘daandii’ jechuudha.
Jireenya kee keessatti jijjiramni wanta tasa uumamu osoo hin ta’iin adeemsadha. Takkaan fiixe barbaaddu koruu hin dandeessu. Akkuma guyya guyyaan jijjiramuuf carraaqxun marsaa guddinnaa tokko irraa gara marsaa itti aanutti dabarta. Jireenya keessatti tuqaan ani nama guutudha itti jettu gonkumaa hin jiru. Yeroo hundaa jijjiramaaf affeeramta. Kanaafu jijjirama arguuf carraa argatte hundatti fayyadami. Jarjarte abdii hin kutin. Abdii fi obsaan gara funduraatti tarkaanfadhu. Yommuu rakkoon ykn dogongorri uumamu rifatte jijjiramaa fi foyya’iinsa irraa duubatti hin mucucaatin. Yommuu gufuun si muudatu marsaa jijjiramaa tokko irraa marsaa itti aanutti akka darbaa jirtuu yaadadhu. Gufuwwan jireenyatin rukutamte duubatti hin hafin. Wanta qabduun carraaqi. Insha Allah guyyaa tokko jireenyi tartiiba horatti.
Yoo salaatati sirritti maxxanxe Insha Allah guyyaa tokko balballi milkaa’inna siif banama. Salaata irraa dadhabaa fi akkuma argee nama salaatu hin ta’iin. Yeroo fi sirnaa isaa eegde salaatuf carraaqi. Salaata dhiisun kufaati fi dhiphinnaaf harka kennudha. Sheyxaanni salaata irraa duubatti si harkisuun nageenya si dhabsiisu barbaada. Yommuu inni akkana jedhe si wasawasu ‘Maaliif salaatta homaa irraa argataa hin jirtu.” ati immoo akkana jedhiin,”Asi badii. Salaata nu gachisiiste nageenya nu dhabsiisu barbaadda. Mee ilaali warroota salaata hin salaanne cinqii akkamii keessa akka jiran! Beekkadhe ani si hin dhagahu. Wanta feete yoo jette Insha Allah ani salaata hin dhiisu.Badii asi, na hin jeeqin.”
Niyyaa keessaa osoo hin beekin, yaaduma/mamii keetin murtoo hin dabarsiin. Yommuu namni tokko hojii gaarii hojjatu, niyyaa isaa osoo hin beekin ‘Riyaaf (na argaaf) hojjata.’ hin jedhin. Fakkeenyaf yommuu inni sadaqaa baay’ee kennu, ‘Namtichi kuni namoonni haa arganiif akkanitti sadaqaa kenna.” hin jedhiin. Niyyaa nama kamiyyuu Rabbii qofatu beeka. Yommuu yaanni akkanaa sammuu kee qaxxaamuru, jedhii ‘A’uzubillahi mina sheyxaani rajiim. Ani qalbii namoota irratti too’ata ta’ee hin ergamne. Wanta na hin galchine keessa maaltu na galchee? ”
Fedhii fi sheyxaana hordofuun madda jallinnaati fi badiiti.
Daandii sirrii Islaama hordofuun immoo madda qajeelinnaa fi najaa(baraaramaati).
Yommuu qalbiin As-Salaam (Madda Nageenya kan ta’ee Rabbiin) irraa garagaltu, nageenya eessarraa argatti?
Duuti tasa sitti dhuftiiti galaa qopheefadhu. Wanta boruuf of dura ergite mee takkaa ilaali, mil’adhu.
Wanta dhabdeef gaddaa fi abdii kutuu gadi fagootti lixuun dura, sababa itti dhabdee fi bu’aa isaa qoradhu. Fakkeenyaf, osoo telefoonni qaalin tee si jalaa badde ykn hatamte, gaddaa fi abdii kutuun haguugamu irra sababa fi bu’aa itti dhabde ilaali. Telefonni tee yookaa akka of tuultuf sababa ta’uu dandeessi. Kanaafu ishii dhabuun miira of tuulu sirraa kaasa. Yookaa hojii gaggaari akka hin hojjanne duubatti si harkisti. Kanaafu ishii dhabuun hojjataa cimaa akka taatu si taasisa. Haala kanaan bu’aa baay’ee qoradhu. Rabbiin wanta tokko yoo sirraa fudhatu Garmalee Mararfataa akka ta’ee ni hubatta. Kanaafu obsii, bu’aa isaa eegi. Gaddaa fi abdii kutuun bu’aa wanta dhabde hin dhabin.
“Ilmi namaa Rabbiif bitamuun ala furmaata ykn filannoo biraa hin qabu.” Yoo isaan Rabbiif hin bitamiin addunyaa aakiratti adabbii/azaaba hamaatu itti bu’a. Harka sheyxaanatti kufuun gammachuu dhabu. Yoo Rabbiif bitaman immoo addunyaa aakiratti nageenya fi gammachuu argatu, najaa bahuu.
Dhiiras ta’ii dubartiis ta’ii barbaachisummaa malee halkaniin ala hin turin. Galgala yeroon gara manaa deebi’i. Sababni isaas halkan yeroo sheyxaanni namoota baay’ee itti sobuu fi badiiwwan baay’een itti raawwatamaniidha. Halkan ala turuu yoo bartee godhatte yommuu fuutu/heerumtu yeroon gara manaatti deebi’un sitti ulfaata. Sababa kanaan rakkoowwan baay’een uumamu danda’u. Maatii kee balarra bu’a. Hiriyyoota halkaniin bakka hin taanetti si harkisan irraa fagaadhu. “Lakki amma halkanii ala turuu hin barbaadu.” jedhiini yeroon gara manaatti deebi’i.
Namoota gammachiisu fi na argaaf jette wanta badaa yookiin inuma wanta gaarii hin hojjatin, hin dubbatin. Namoonni akka si jajaniif dandeetti ykn qabeenya kee agarsiisuf hin carraaqin. Guyyaa tokko garmalee seenoftaati. Har’a gaarii sitti fakkaachu danda’a garuu boru keessa kee gaabbidhaan rukuta. Wanti ani yeroo darbee namoota gammachiisuf hojjadhe yookin dubbadhe har’a yommuu gochoota san yaadadhu gaabbidhaan rukutama.
Yommuu namni tokko gocha badaa isaa dhiise towbaa qulqulluu fi dhugaan gara Rabbii deebi’u, seena isaa/ishii darbe yaadachisuun, duubatti hin harkisin, bakka duraatti hin deebisin, madaa darbee itti hin kaasin. Inni/ishiin dukkana irraa gara ifaatti, dhiphinna irraa gara bal’innaatti bahaa jira/jirti. Kanaafu gufuu itti hin ta’in. Yoo dandeesse jajjabeessi. Ta’uu baannan “Nama badaa akkanaa turte,kana kana raawwataa turte, akkamitti kana dalagda fi kkf ” jechuun maqaa hin xureessin, duubatti hin mucucessin. “Namni towbaa qulqulluun gara Rabbii deebi’e akka waan hojii badaa hin raawatinitti lakkaawama.” Kanaafu arraaba fi gocha kee nama gara jijjiramaatti tarkanfataa jiru irraa eegi.
Hadhaa du’aatin arrabni kee goguun dura mi’aa zikriitin arrabaa fi qalbii tee jiisi.
Daandii dheeraa jireenyaa kana keessa osoo adeemtu yeroo tokko tokko jabeenya dhabda, abdii kutuun sitti dhagahama. Nama ol si qabu barbaadda. Garuu nama akkasi dhabuu dandeessa. Wanti hunduu sitti dukkanaa’u danda’a. Hin dhiphatin kuni hundi qormaata. Kuni tuqaa marsaa tokko irraa marsaa itti aanutti itti dabartudha. Marsaa itti aanu gaarii kan ta’etti darbuuf haala kee jijjiruuf carraaqi. Marsaa foyya’iinsa itti aanutti darbuuf sirritti carraaqi malee duubatti hin mucucaatin.
Hojiilee ibaada akkuma argite fedhii keetin hin hojjatin. Kana irra hojii ibaada Qur’aana fi Sunnaah ergamaa Rabbii (nageenyi fi rahmanni Rabbii isaan irratti haa jiraatu) waliin deemu hojjadhu. Hojii ibaada kamiyyuu Rabbiin biratti fudhatama argachuuf ulaagalee lamaan kanniin guutu qaba. Ta’uu baannan hojiin sun hanga fedhe gaarii fi bareeda haa fakkaatu fudhatama hin argatu.
1. Iklaasa – hojiin sun Rabbiif qofa jedhanii kan hojjatan ta’uu qaba.
2. Sunnaa Ergamaa Rabbii waliin kan deemu ta’uu qaba.
Kanaafu yommuu hojii gaarii kamiyyu dalagdu hojiin kee ulaagaale lamaan kana guutu fi guutu dhiisu of gaafadhu. Bida’a (wanta haarawa amantitti dabalame) hin hordofin.
Wanta dubbattuuf of eeggadhu. Jechoonni kee sii fi nama ati itti dubbattu miidhu danda’u. Jechoonni gaariin salphatti dagatamuu danda’u garuu jechoonni hadhaa dagachuun ni ulfaata. Keessa kee gaabbi fi gaddaan gubuu danda’u. Nama san osoo araarama gaafatte fi sii araarame jechoonni ati dubbatte sammuu isaa keessa hin haaqaman. Kanaafu arrabaa kee daangaa qabsiisuf tattaafadhu. Qalbiin namoota takkaa walitti madoofnan fayyisuun ni ulfaatati.
Yoo nama tokko Imaana isaatif /ishiitif jaallatte, gaa’ilaan(fuudhaa heeruman) dura itti hin dhiyaatin. Sababni isaas, hariiro haraama uumun kaayyoo barbaadame galma akka hin geenye taasisa. Yoo karaa haraamatin wal qunnamtan, walii bilbiluun,misejii walii erguun, wal qaxaruun wal jeeqxan. Dhumarrati immoo walirraa dheessutu dhufa. Inuma Imaanni keessan adeemsa keessa baduu danda’a. Kanaafu gaa’illi keessan barakaa akka qabaatuf obsaa. Santu isini caalati. Rabbirratti hirkadhu.
Dhugumatti yommuu qalbiin zikrii irraa qullaa taatu, gammachuu dhugaa fi tasgabbii dhabdi, walitti sunturti. Namtichi jireenya dhiphinnaa fi gammachuu hin qabne gaggeessa. Zikriin nyaata qalbiiti. Qalbiin nyaata kana yoo dhabde maal haa taatu ree dhiphachuu fi gadduu malee!
Nama Rabbiin badii irraa tikse dhugumatti milkaa’inna fi gammachuu galmaan gahe. Nama Rabbiin baditti dhiise immoo dhugumatti inni hoonga’e, kufaati fi gadda malee wanti inni argatu hin jiru. Kanaafu mataa keenya badii, hoongo, kufaati, gadda, dogongora fi kkf irraa of tiiksuf furmaanni keenya Kitaaba Rabbii (Qur’aana), Sunnaa ergamaa Rabbii (SAW) qabachuu, fi salaata, du’aayi fi zikritti maxxanuudha. Kanaan ala milkaa’inna fi gammachuu argachuuf furmaata biraa hin qabnu. Karaan biroo jallataa fi baditti kan nama geessaniidha. Karaan jalqaba sheyxaana ilma namaa gara baditti geessu salaata akka dhiisan gochuudha. Salaata dhiisnan yookiin sirnaan salaatu baannan namticha fedhii ofii hordofuun baditti of darba. Sababni isaas salaanni jabeenya fi wanteedha. Jabeenya fi wanteen kuni yoo namarraa mulqame namtichi qullaa fi dadhabaa ta’a, ijjannoon isaa ni laamshaya. Badii ofirraa ittisuu hin danda’u. Akkuma loltun durii yoo wantee (gaasha) hin qabaatin eboon takkamaan waraanu namni salaata hin salaannes waraanni sheyxaana takkamaan waraana, baditti dabarsa. Kanaafu salaata sirnaa fi sirritti salaatun badii irraa nama baraara, diina ofirraa ittiin dhahan. Kanaafu salaatatti maxxanuu fi sirnaan salaatuf haa carraaqnu.
Yeroo tokko jaartin dulloomtuun akkana jette,”Fedhii fi gammachuun hunduu darbee;kan hafe laalaa/dhukkubbii isaa qofa.” Kanaafu yeroo dargagummaa keessa jirtu kanatti,gammachuun hunduu akka darbu yaadadhu. Gammachuu xiqqaaf jette laalaa itti fufaa hin argatin. Obsi. Sabriin hadhaa gara mi’aatti jijjira.
Olola diinni kee ‘hijaabni uffata duubatti hafaadha, dubartii cunqursa’ jedhu dhageefachuun uffata kabajama ofirraa hin mulqin. Nama qullaa deemu caalaa namni duubatti hafaan eessa jiraa? Nama fedhii ofii, sheyxaana fi namoota gabra ta’ee caalaa namni cunqurfamaan eessa jiraa? Hijaabni kana hundarraa si baraara. Kanaafu jedhii Alhamdulillah hijaaba uffachuu keetif.
Yommuu namtichi fedhii fi qormaata sheyxaana moo’atu, gara moggaa ol’aanutti ol baha, sadarkaan isaa ni dabala. Nama cimaa fi murannoo qabu ta’a/taati. Fedhii fi sheyxaana hordofuun nama laamshessa, ijjannoo fi murannoo qancarsa, jireenya ifa dukkaneessa. Kanaafu obsaan itti qabsaa’i. Du’aa godhii, beekumsa si fayyadu barbaadi. Murannoon kee cimaa haa ta’u.
Hamaan arraba fi sammuu of hin dhukkubsin. Dubbii oli gadi guurun rakkoo fi gaddaa keessaa hin baanetti hin seenin. Namoota wal lolchisisuun cubbuu ofirratti hin baachisin. Aybii (hanqinna) kee dagatte kan namoota barbaadun wanta si hin galchineef of hin dhiphisin. Hanqinna kee irratti xiyyeefadhu. Jireenya mataa keeti jiraadhu.
Namoonni gariin daandii milkaa’inna shaakarra’aa kan hin taane gufuun kan nama hin dhofne se’u. Jijjiramaa fi milkaa’innaf imala jalqabu. Yommuu gufuun isaan dhoftu, yooma san wanta hojjachaa jiran dhaaban. Itti deebi’ani yaalu dhiisani abdi kutu. Kanaafu yommuu daandii jijjiramaa irra adeemtu, sabrii, abdii, ciimte hojjachuu fi tawakkula hidhadhu. Karaa irratti gufachuu dandeessa. Nama ol si qabuus ni dhabda. Achitti kufte hin hafin. Namoonni na jajjabeessan jette yeroo baay’ee hin eegin. Namoonni baay’een jijjirama kee hin barbaadan. Si jajjabeessu fi gorsuu dhiisanii dogongora sirra barbaadu. Gara duubatti si harkisu barbaadu. Carraaqi guyyaa tokko wayitti ni baata, abdii hin kutin.


text:
Maqaalee Rabbii (Subhaanahu)-Kutaa 5.2
C-Bu’aalee maqaalee Al-Khaaliq fi Al-Khallaaq beekuu fi itti amanuun argamu
﴾وَٱلسَّلَٰمُ عَلَىٰ مَنِ ٱتَّبَعَ ٱلۡهُدَىٰ﴿
“Nageenyi nama qajeelfama hordofe irratti ta’a.” (Suuratu Xaahaa 20:47) Kana jechuun nageenyi fi tasgabbiin nama qajeelfama Rabbiin buuse hordofe irratti ta’a. Rabbiin addunyaa keessatti azaaba (adabbii) Isaa irraa nagaha isa taasisa, Aakhirattis Jannata isa seensisuun azaaba jalaa nagaha baasa.[1].
Kutaa darbe keessatti, hiika Al-Khaaliq fi Al-Khallaaq ilaalle turre. Al-Khaaliq Uumaa waan hundaa uumudha. Al-Khallaaq Uumaa baay’innaan waa uumuu fi uumun amala Isaa kan ta’eedha. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa Uumaa waa hundaati. Dhabama irraa wantoota kan argamsiisu Isa malee hin jiru. Namni hiika maqaalee kanniin lamaanii yoo hubatee fi itti amanee bu’aalee armaan gadii ni argata:
1-Maqaa Rabbii “Al-Khaaliqatti” amanuun tokkichummaa Isaatti akka amananii fi ibaada keessatti akka Isa tokkichoomsan nama taasisa- uumama samii, dachii fi wantoota isaan keessa jiran yommuu ilaallu madaala isaanii kan eeggatanii fi sirna ajaa’ibaatin walitti galaniidha. Fakkeenyaf, urjiilee, aduu fi ji’a yoo fudhanne, yeroo ofii eeggatanii sarara isaanii irra deemu. Urjiileen biliyoonatti lakkaawaman kunniin walitti bu’uu fi wal diiggaan hin jiru. Kuni kan agarsiisu, Khaaliqni isaan uumee tokkicha ta’uudha. Osoo Khaaliqni lama ykn sani ol ta’ee, silaa khaaliqni hundu wanta uumee fudhate adeema. Fedhiin isaan lamaanii yeroo hundaa dhibbaan dhibbatti waan wal hin fakkaanneef wanta isaan uuman jidduu walitti bu’iinsi ni dhufa. Ergasii addunyaan ni diigamti. Kanaafu, samiin, dachii fi wantoonni isaan keessa jiran waggoota biliyoonatti lakkaawamaniif sirna isaanii eeggatanii haala kanaan turuun “Khaaliqni Tokkichi” akka jiru agarsiisa. Osoo kan isaan too’atu hin jiraatin, wantoonni kunniin mataa isaaniitin osoo hin diigamiin yeroo dheeraaf turuu danda’uu?
Mushrikoonni durii Khaaliqni Rabbii Tokkicha akka ta’e ni amanu. Qur’aana keessatti ni jedha:
“Dhugumatti “Eenyutu samiiwwanii fi dachii uumee, aduu fi baatis laaffisee?” jette yoo isaan gaafatte, dhugumatti “Rabbiidha” jedhu. Kanaafu, akkamitti garagalfamuu?” Suuratu Al-Ankabuut 29:61
“Eenyutu samiiwwanii fi dachii uumee, aduu fi baatis laaffisee?” jette osoo namoota Rabbiitti waa qindeessan ykn Isa qofa hin gabbarre gaafattee, dhugumatti “Rabbiidha” jedhu. Samii fi dachii uumuun, aduu fi jiiyni sarara isaanii irra akka deeman taasisuun hojii Rabbii akka ta’e ni beekkama. Sababa ifa aduutiin biqiltoonni ni biqilu. Osoo aduun jiraachu baatte silaa biqiltoonni hin biqilan. Kanaafu, namoonni fi beelladoonni soorata dhabu. Jiiynis dachii irratti ifa ibsa, lakkoofsa ji’ootaa fi waggoota itti beekan. Taabonni, Malaaykaan, nabiyyiin, waliyyiin, namni du’ee qabri keessa jiru kan isaan kadhatanii fi sujuudaniif wantoota kanniin hojjachuu danda’u? Kanaafu, akkamitti Rabbii isaan nyaachisuu fi obaasuf ajajamu irraa garagaluu? Akkamitti Isa qofa kadhachuu, Isa qofaaf sujuudu fi gadi of qabuu dhiisanii wanta isaan hin fayyannee fi hin miine kadhatuu?
Hundemaa, nama tokkorraa gargaarsa yommuu barbaadan, ulaagaaleen lama jiraachu qabu miti ree? 1ffaa-namni suni dandeetti fi humna kan qabu ta’uu, 2ffaa-Rakkoo namaa kan dhagahuu fi beeku ta’uu. Akka fakkeenyaatti, namni laamshayan homaa hojjachuu hin dandeenye nama gargaaru danda’aa? Ammas, namni duudaan homaa hin dhageenye kadhaa nama jalaa dhagahuu danda’aa?
Wantoota namoonni Rabbii Olta’aa gaditti gabbaran yoo ilaalle, nama gargaaru fi rakkoo keessaa nama baasuf dandeetti fi humna guutuu hin qaban. Akkasumas, waan hundaa dhagahuu fi beekuu hin danda’an. Rabbiin immoo waan hundaa irratti dandeetti fi humna guutuu qaba. Waan hundaa ni dhagaha, ni beeka. Wantoota dandeetti fi humni Isaa guutuu ta’uu agarsiisan keessaa, samii garmalee guddattu, dachii bal’oo fi wantoota baay’ee isaan keessa jiran uumuudha. Wanta tokko uumuuf dandeetti, humnaa fi beekumsa barbaachisa. Kanaafu, Rabbiin wantoota garmalee gurguddatanii fi baay’atan kanniin uumuu Kan danda’e, karaa rakkoo keessa itti bahanii fi wanta barbaadan itti argatan namaaf ni uumaa jechuudha. Wantoonni Isaa gadi jiran akka Isaatti waa uumuu waan hin dandeenyef, dandeetti, humnaa fi beekumsa guutuu hin qaban. Kanaafu, wanta dandeetti, humnaa fi beekumsa guutuu hin qabne gabbaruun ykn kadhachuun bu’aan argatan maaliidhaa? Qur’aana keessatti:
“Sila wantoota ofiifu uumamoo ta’anii waa tokko uumuu hin dandeenye Rabbitti qindeessu? Isaan gargaarus ta’ee lubbuu ofii gargaaru hin danda’an.” Suuratu Al-A’araaf 7:191-192
Kana jechuun sila wanta homaa uumuu hin dandeenye, inuma mataa isaatu uumamaa kan ta’e Rabbiin waliin gabbaruu (waaqefatuu)? Sanamni, taabonni fi uumamtoonni biroo namoonni gabbaran (waaqefatan) homaa uumuu, samii irraa bishaan buusu, lafa keessaa biqiltoota magarsuu hin danda’an. Ammas isaan gargaaru hin danda’an. Inuma mataa ofiitu gargaaru hin danda’an. Taabonni fi sanamni isaan gabbaran nama isaan gabbaru dhiisii, mataa ofii irraayyu rakkoo deebisuu hin danda’an. Kanaafu, wanta waa uumuu fi nama gargaaru hin dandeenye akkamitti waa irraa kadhatu? Akkamitti isaaniif of gadi qabuu?
Namni Rabbiin Uumaa waan hundaa ta’uu yoo beeke fi amane, Isa qofa gabbaraa jechuudha. Sababni isaas, namni faayda argachuu fi miidhaa ofirraa deebisuuf Abbaa Humna Guddaa kajeela. Abbaa Humnaa kanaaf gadi of qaba. Kajeelu fi gadi of qabuun ibaada (gabbarrii)dha. Abbaan humnaa faayda barbaadan uumuu danda’uu fi miidhaa sodaatan namarraa deebisu danda’u Rabbiin qofa waan ta’eef, kajeellaan, kadhaa fi of gadi qabuun guutuun Isa qofaaf ta’uu qaba. Wanta waa uumuu fi miidhaa namarraa deebisuu hin dandeenye kajeelun, kadhachuu fi of gadi qabuun bu’aan isaa maaliidhaa?
2- Maqaan Rabbii subhaanahu Al-Khaaliq sifaata Isaa biroo kanneen akka jireenya, dandeetti, beekumsaa, fedhii fi ogummaa agarsiisa. Sababni isaas, danda’aa kan hin taane, fedhii kan hin qabnee fi wanta uume kan hin beekne uumaa ta’uu hin danda’u. Kana ilaalchise Imaamu ibn Al-Qayyim (rahimahullahu) ni jedha: “Karaalee sifaata itti mirkaneessan keessaa tokko hojii sifaata kanniin agarsiisan [itti xinxalluudha]. Wanti uumame (makhluuqni) jiraachu Uumaa isa uumee agarsiisa. Akkasumas, jireenya Khaaliqaa, dandeetti Isaa, beekumsaa fi fedhii Isaa agarsiisa. Hojii filannootiif kunniin wantoota barbaachisoo dirqama jiraachu qabaniidha. (Kana jechuun hojii fedhan hojjachuuf jireenyi, dandeettin, beekumsi fi fedhiin garmalee barbaachisoodha. Bakka kunniin hin jirretti waa hojjachuu fi uumuun hin danda’amu.) Hojii jabeessun, sirna qabsiisuu fi haala guutuu ta’een argamsiisuun ogummaa fi xiyyefannoo hojjataa ykn uumaa agarsiisa. Uumamtootatti tola oolun, wantoota faaydaa qaban gurguddaa isaaniif fiduun, rahmata, tola fi arjummaa Khaaliqa isaan uumee agarsiisa. Guutummaan uumama (makhluuqa) irraa mul’atu Khaaliqni isa caalaa guutuu ta’uu agarsiisa. Amala guutuu ta’e kan kennu hunda caalaa amalli guutuun isaaf mala. Uumaan dhageetti, argituu fi dubbii kenne, hunda caalaa dhagaha, argaa fi dubbataa ta’uun Isaaf mala. Jireenya, beekumsa, dandeetti, fedhii kan uumee, hundaa caalaa amaloonni kuni Isaaf malu. (Jireenyi, dhageettin, argituun, dubbachuun, beekumsi, dandeettin fi kkf amaloota guutuu ta’aniidha. Rabbiin amaloota kanniin namaaf kennee jira. Amaloota kanniin kan kenne Isa erga ta’e hunda caalaa amaloonni gugguutuun kunniin Isaaf ta’u.)
Uumamtoota amaloota garagaraatin adda adda gochuun wanta hunda caalaa fedhii fi ogummaa Khaaliqaa kan agarsiisudha. Ogummaa Isaatin uumamtoota kanniiniif amaloota adda addaa isaaniif malu kenne. Kadhataan wanta barbaadu erge kadhatee booda haaluma inni kadhateen deebii argachuun, Rabbiin wantoota hundaa takka takkaan akka beeku, kadhaa gabroota Isaa kan dhagahu fi haajaa isaanii guutuuf dandeetti akka qabu agarsiisa. Akkasumas, rahmata fi mararfannaa Isaa agarsiisa. Warroota Isaaf ajajaman sadarkaa isaanii olkaasu fi tola isaanitti ooluun jaalalaa Isaa agarsiisa. Warroota Isa faalleessan, zaalimotaa fi diinota ergamtoota Isaa adabbii adda addaatiin isaan adabuun dallansuu Isaa agarsiisa.” (Madaarija Saalikiin 3/355-356
Gabaabumatti uumuun beekumsa, dandeetti, fedhii fi ogummaa barbaachisa. Uumamtoota garmalee gurguddatanii fi baay’atan kanniin uumuun beekumsi, dandeettin, fedhii fi ogummaan Rabbii guutuu ta’uu agarsiisa.
3-Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa Uumaa wantoota hundaa akka ta’e amanuun wantoota hundaa takka takkaan akka beeku akka mirkaneessan nama taasisa. Hundemaa, hojjataan wanta tokko hojjatu eenyun caalaa waa’ee wanta sanii sirritti beeka. Akkasi mitii? Fakkeenyaf namni kompiyutara hojjatu namoota biroo caalaa waa’ee kompiyutaraa beeka. Kutaa (parti) isaa tokkoon tokkoon beeka. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa wantoota hundaa kan uume Isa erga ta’e, wantoota uumee kanniin hunda takka takkaan beekaa jechuudha. Wanta isaan hojjatanis takka takkaan beeka, wanti Isarraa dhokatu tokkollee hin jiru. Ni jedha:
“Haasawa keessan dhoksaa yookiin ifa baasaa, Inni (Rabbiin) beekaa wanta qoma keessa jiruuti. Inni kan uume hin beeku sila? Inni Al-Laxiif, Al-Khabiir.” Suuratu Al-Mulk 67:13-14
Sagalee keessan gadi qabdanii yoo hasaastan ykn olkaastanii yoo dubbattan, wanti Isarraa dhokatu tokkollee hin jiru. Wanti dhoksaa fi ifa bahe Isa biratti wal-qixa waan ta’eef. Rabbiin wanta qoma (laphee) keessa jiru ni beeka. Kana jechuun niyyaa, fedhii, jaalala, jibba, amantii fi wanta biraa qomni of keessatti qabate hunda beeka. Akkamitti wanta qomni of keessatti qabate hin beeknee warra qoma qaban, nafsee isaanii, qalbii isaaniitii fi amaloota isaanii hunda kan uume Isa ta’ee osoo jiru?
“Inni kan uume hin beeku sila?” kana jechuun sila Uumaan uumamtoota Isaa hin beekuu? Uumamtoonni keessa ofiitu kan hin beekne ta’uu danda’u. Garuu Uumaan akkamitti isaan wallaalaa? Hidda dhiigaa qaama keeti hunda kan uume, qalbii, qoma, sammuu fi kutaalee qaama kee hunda kan uumee Isa. Inni akka hargantu waan si dandesiseef ni harganta, kutaaleen qaama keetii akka hojjatan kan taasise Isa. Kanaafu, akkamitti wanti dhoksitan, ifa baastanii fi qoma keessan keessa jiru Isarraa dhokataa? Kana waliinu, “Inni Al-Laxiif, Al-Khabiir” dha. Hiika Al-Laxiif keessaa tokko, wantoonni hanga fedhan haa xiqqaatan ykn haa haphatan, wanta hundaa kan beekudha. Xiqqeenya irraa kan ka’ee wantoonni ija namaatin hin mul’anne baay’etu jiru. Wantoota kanniin hunda Rabbiin Guddaan ni beeka. Beekumsi Isaa wantoota hunda dhaqqaba. “Al-Khabiir” jechuun immoo keesso fi iccitii wantoota hundaa kan beekudha. Dhimma keessaa fi garmalee dhokate hunda beeka. Akkuma gubbaa (zaahira) beeke, keessoo fi iccitii hunda Kan beeku akkamitti wanta qomni fi sammuun of keessatti qabatan Isarraa dhokataa?
Hiikni biraa “Al-Laxiif” gabricha Isaatiif kan mararfatu, wanta gaggaari gara inni hin beekne irraa kan isaaf fiduu fi wanta badaa inni hin yaanne irraa kan isa eegudha. [2]
Kitaabban wabii:
Walillahi asmaa’ul Husnaa fad’uuhu bihaa– lakk.46,47; AbdulAziz bin Naasir Jaliil
[1] Ma’aariju Tafakkuri wa daqaa’iqu tadabburi– Abdurahmaan Hasan Habankaa, 8/123
[2] Tafsiiru Sa’dii-fuula 1034, Ma’aarij Tafakkuri wa daqaa’iqu tadabbur- Abdurahmaan Hasan Habankaa 14/623, https://quran.com/67/14– ABUL ALA MAUDUDI(WITH TAFSIR), Bidaa’u Tafsiir-ibn Al-Qayyim 3/173


text:
ODUU GADDAA! (31/05/2021) KONYA WALAGAA LIXAA MAGAALAA NAJJOO IRAA
Mucaan kun Ashataa jedhama. Umuriin isaa waggoota 10 hincaalu. Torbee darbee keessaa MAGAALAA Najjoo keessaatti reebichi hamaa irratti raawwatamee ture.
Maatiin Ashataa harkaa qaleeyii waan ta’aniif, kan mucaa kana guddise ummatuma magaalichaa ti.
Mucaa kanaa Rebiichan kan du’aaf saaxile, itti Gafatama Polisii qorata yakkaa MAGAALAA Najjo kan ta’an ZALAQE fi SOLOMON kan jedhamanii dha.
Reebicha hamaa kanaan kan hubame Ashataan lubbuun isaa Guyyaa kaleessa addunyaa kanaraa darbee jira.
Lubbuun isaa nagaan haa boqotu!
Jechoota Afaan isaanirraa karaa
miidiyaan dhageenye keeysaahi!
Related


text:
Uncategorized
Filippiin keessatti Obomboleettiin galaanaa irraa ka’e lubbuu namoota 130 ol galaafate.
Filippiin kutaalee gara garaa keessatti Obomboleettiin galaana irraa ka’e sigiga lafaatii fi lolaa hordofsiisseen, lubbuu namootaa 130 ol kan balleesse tahuu qondaaltonni biyyattii beeksisan. Balaa kanaan kutaa biyyattii Lana’o del Norte jedhamu keessatti namoota 62 akksumas kutaa Zamboanga del Norte jedhamu keessatti ammoo 47 kan galaafate tahuu gabaasni arganne ni mul’isa.
Naannoolee biyyattii Lanao del Sur, Bukidnon, ligan fi Dava’o jedhaman keessattis waliigalatti namoonni 29 balaa kanaan kan du’an tahuu gabaasichi ni addeessa. Hojjaattoonni yeroo balaa, lolaa cimaa fi haalaa qilleensaa rakkisaa biyyattii keessatti uumameen, naannooleen hanga ammaatti hin deeggarsa hin argatin kan jiran tahuu ibsuun, lakkoofsi namoota du’anii kana calaa dabaluu mala jechuun himan.
Obomboleettiin halkan edaa Kibbaa biyyattii galaafate kun saffiisaan gara jiddu gala biyyattiitti kan dhiyaate akka tahes beekameera. Filiippiins yeroo heddu waggaa keessatti obomboleetti 20 ol tahuun rukutamti.


text:
Qeeyroo Muslimaa Rabbiin maaliif sii uume?
Qeeyroo Muslimaa dhagayi! Rabbiin waan si uumeef beeytaa?
Rabbiin wanni si uumeef guddoon akka isa qofa gabbartuuf, akka isaaf of-kennitee qaamaa qalbiin gabricha isaa qofa taatuufi. Rabbiin ol tahe haala kanaan dubbii tana siif mirkaneeysee jira:
وَما خَلَقتُ الجِنَّ وَالإِنسَ إِلّا لِيَعبُدونِ
“Jinnii fii ilmaan namaa hunda akka na gabbaraniif malee hin uumne” Az-Zaariyaat: 56
Rabbiin wanni si uumeef karaa isaa qajeelaa kijibni isa boodaa fii duraan abadan itti hin makamne, qajeelloo isa biraa tahe akka qabattee milkii duniyaa fii aakhiraa argattuuf sii uume. Rabbiin akkana ja’a:
﴿وَمَن يَبتَغِ غَيرَ الإِسلامِ دينًا فَلَن يُقبَلَ مِنهُ وَهُوَ فِي الآخِرَةِ مِنَ الخاسِرينَ﴾
“Namni Islaamumma malee amantii biraa barbaadu isarraa hin qeebalamu, ammas inni guyyaa qiyaamaa warra hongoo irraa taha” Al-Imraan: 85
Dhagahi qeeyroo wanni Rabbi si uumeef akka jaalala isaa fii Nabiyyii isaa sallallaahu aleeyhi wasallam qabattee jaalalloo isaa taatuuf, akka isaaf tumsiituuf, akka jaalalloo warra amanee taatuuf si uume. Rabbiin ol tahe akkana ja’a:
إِنَّما وَلِيُّكُمُ اللَّهُ وَرَسولُهُ وَالَّذينَ آمَنُوا الَّذينَ يُقيمونَ الصَّلاةَ وَيُؤتونَ الزَّكاةَ وَهُم راكِعونَ﴾ ﴿وَمَن يَتَوَلَّ اللَّهَ وَرَسولَهُ وَالَّذينَ آمَنوا فَإِنَّ حِزبَ اللَّهِ هُمُ الغالِبونَ
“Jaalalloon (tumsaan) keeysan Rabbii fii Ergamaa isaati ammas warra amanee salaata guutuu salaatu, kan zakaa kennatu ammas isaan warra Rabbiif gad if qabu. Namni Rabbii fii ergamaa isaa akkasumas warra amane jaalalloo (tumsaa) godhate (isaan warra Rabbiiti), Warri Rabbii dhugumatti isaanuma warri injifatu” Al-Maa’idaa: 55-56
Kaayyoon guddoon Rabbiin si uumeef akka ati dachii tanarratti murtii isaatiin jiraattuu fii isaaf if kennitee nama shari’aa isaatiin bulu taatuufi, akkasuma ilmaan namaa gabrummaa waan biraa jalaa gama Rabbi qofa gabbarutti akka baaftuufi, rakkoo duniyaa fii wallaala keeysaa bal’inaa fii beekkumsatti akka baaftuufi, dukkana doofummaa fii Rabbitti kafarurraa gama amanuu fii Rabbiif if kennutti akka ilmaan namaa baaftuufi, abbaa irrummaa fii miidhaa warra kafaree jalaa haqa Islaamaatti akka nama yaamtuuf uumamte.
Kaayyoo guddoo Rabbiin si uumeef tana galmaan gahuuf wanni guuttamuu qaban hedduu jira. San keeysaa asaasni jaha:
- Iimaana akka gaaraa kan bubbee hundaaf hin sochoone qabaachuu sirraa eeggama.
Rabbiin ol tahe akkana ja’a:
﴿إِنَّمَا المُؤمِنونَ الَّذينَ آمَنوا بِاللَّهِ وَرَسولِهِ ثُمَّ لَم يَرتابوا وَجاهَدوا بِأَموالِهِم وَأَنفُسِهِم في سَبيلِ اللَّهِ أُولئِكَ هُمُ الصّادِقونَ﴾
“Warri dhugaan amane warra Rabbii fii Rasuula isaatti amanu eegasii kan hin shakkine, kan qabsoo qabeenyaa fii lubbuu isaaniitiin karaa Rabbii keeysatti godhani, Isaan suni warra dhugaan amane” Al-Hujuraat: 15
- Ikhlaasaan dalaguu, Rabbi qofaaf agarsiifannaa malee ibaadaa dalaguutu sirraa eeggama.
Rabbiin ol tahe akki je’e:
وَما أُمِروا إِلّا لِيَعبُدُوا اللَّهَ مُخلِصينَ لَهُ الدّينَ حُنَفاءَ وَيُقيمُوا الصَّلاةَ وَيُؤتُوا الزَّكاةَ وَذلِكَ دينُ القَيِّمَةِ
“Isaan akka Rabbi gabbaraniif malee hin ajajamne amantii isa qofaaf qulqulleeysanii karaa haqaa akka qabataniif, akka salaata guutuu salaatanii fii Zakaa kennaniif ajajaman, suni amantii qajeelaa jallina hin qabne” Al-Bayyinaah: 5
- Murannoo fii ijjannoo sodaa fii xawalwaalummaa hin qabne qabaachuu sirraa eeggama.
Rabbiin akkana je’e:
الَّذينَ يُبَلِّغونَ رِسالاتِ اللَّهِ وَيَخشَونَهُ وَلا يَخشَونَ أَحَدًا إِلَّا اللَّهَ
“Isaannan ergaa (dhaamsa) Rabbii namaan gahanii fii kan Rabbi sodaatan sun nama biraa tokkollee hin sodaatan Allaah malee” Al-Ahzaab: 39
- Ibaadaa hifannaa hin qabne, walitti dhaabbataa qabachuutu si jabeeysa.
Rabbiin ol tahe akkana je’e:
﴿وَقُلِ اعمَلوا فَسَيَرَى اللَّهُ عَمَلَكُم وَرَسولُهُ وَالمُؤمِنونَ وَسَتُرَدّونَ إِلى عالِمِ الغَيبِ وَالشَّهادَةِ فَيُنَبِّئُكُم بِما كُنتُم تَعمَلونَ﴾
“Ja’iin (yaa Ergamaa kiyya) waan itti ajajamtan dalagaa Rabbiin dalagaa teeysan ni arga, Rasuulaa fii warri amanes ni arga, ammas gama Rabbii beekaa waan dhukataa tahee fii mul’ataa taheeti deebi’uuf teeysan, waan isin hojjataa turtan isiniif himuuf jiraata” Al-Towbaa: 105
- Karaa Rabbiin siif file kanarra jiraachuuf gatii barbaachisu kafaluuf if qopheeysuu qabda.
Rabbiin ol tahe akkana je’e:
﴿أَم حَسِبتُم أَن تَدخُلُوا الجَنَّةَ وَلَمّا يَأتِكُم مَثَلُ الَّذينَ خَلَوا مِن قَبلِكُم مَسَّتهُمُ البَأساءُ وَالضَّرّاءُ وَزُلزِلوا حَتّى يَقولَ الرَّسولُ وَالَّذينَ آمَنوا مَعَهُ مَتى نَصرُ اللَّهِ أَلا إِنَّ نَصرَ اللَّهِ قَريبٌ﴾
“Sa isin jannata seenuu kajeeltanii osoo fakkaataan warra isin dura dabree isinitti hin dhufin, isaan tuqee jira hiyyummaa fii dhukkubni ammas (waan sodaataniin) girgiraawanii jiran hanga Ergamaa fii warri isaa wajjiin jiru yoomuma tumsa Rabbii ja’an takka gahan, dhugumatti tumsi Rabbii dhihoodha” Al-Baqaraa: 214
- Qaphxii kuni murteeysaa fii waan dabre hundatti akka geeysuuf sababaa taha, innis beekkumsa amantii gahaa qabaachu qabda.
Rabbiin ol tahe akki je’e:
﴿ قُل هَل يَستَوِي الَّذينَ يَعلَمونَ وَالَّذينَ لا يَعلَمونَ إِنَّما يَتَذَكَّرُ أُولُو الأَلبابِ﴾
“Sa warri beekuu fii hin beeyne wal qixxaawaa? (Abadan wal hin qixxaawu) warra sammuu qabuutu gorfama” Az-Zumar: 9
Waan jahan kanaan qeeyroon ykn dargaggoon doofummaarraa gama beekkumsaa, kufrummaarraa gama Rabbii, gabrummaa nama jalaa gama bilisummaa fii Rabbiif of-kennuu dhufuudhaan namas fiduu dandeeysan. Amantiin Islaamaa jalqabaa hanga arraatti tumsi isii qeeyroo isiitiin ture. Kana hunda booda yaa dargaggoo muslimaa, yaa qeeyroo muslimaa! Ati warra Rabbiin faarse kanarraa tahuu hin feetuu?
﴿ إِنَّهُم فِتيَةٌ آمَنوا بِرَبِّهِم وَزِدناهُم هُدًى﴾
“Isaan qeeyroo Rabbii isaanitti amanani, nutilleen qajeelummaa isaaniif daballe” Al-Kahf: 13
Qeeyroo Rabbiin dubbata tanarraa tahuu hin feetuu?


text:
Walitti bu’iinsa Barattoota Yuunivarsitii fi humnoota tika mootummaa jiddutti uumameen barattoonni hedduun miidhamuu gabaafame
Rakkoo godinaalee Oromiyaa gama Lixaatti uumameen tajaajilli bilbilaa fi Interneeti addaan cituu, akkasumas dhimma tasgabbii dhabinsaatiin wal qabatee “yaaddoo qabna” jechuun, barattoonni Yunivarsitilee adda addaa yeroo hiriira bahanitti midhaan isaan irraa gahuu himan.
Barattoonni Yuniversiitii guyyaa lama dura Oromiyaa Lixaatti tajaajillii internettii fi bilbillii addaan waan citee maatiin wal arguu dadhabuun yaaddoo keessaa akka jiranii fi mootummaan duula waraanaa naannichatti jalqabe akka dhaabu jechuun hiriira bahan.
Yuniversitiilleen dhiyoo kana hiriirii mormii keessatti geggeeffame Madda Walaabuu, Yuniversitii Arsii, Haroo Maayaa fi Bulee Horaati.
Haaluma kanaan hiriira mormii yuiversitii Bulee Horaa Jum’aa dabre geggeeffame irratti , humni waraanaa mooraa keessa jiru barattoota reebuu, akkasumas heddu isaanii qabuun makiinaatti fe’ee gara hin beekaminitti geessuu VOA’tti himan. Hiriira mormii yuniversitii Bulee Horaa irratti tarkaanfii humnaa waraanni mootummaa fudhateen barataan waggaa sadaffaa tokko rasaasaan rukutamee kan ajjeefame tahuus odeeyfannoon ni addeessa.
Haata’u malee itti gaafatamaan hariiroo hawaasaa Yunivarsiitichaa obbo Daani’eel Seeyfuu, “jeequmsa barattoonni uumaniin lubbuun barataa tokkoo darbuufi barattoota 12 ta’an irratti miidhaan dhaqqabee jira” jechuun BBC’f hime.
Haaluma wal fakkaatuun tarkaanfii humnaa waraanni mootummaa barattoota Yuniversiitii Haroo Maayaa irratti fudhteen barattoonni hedduun miidhamuu gabaafame.
Yunivarsiitiiwwan gara garaa Naannoo Amaaraa fi Oromiyaa keessatti walitti bu’iinsa umameen fi tarkaanfii humnaa qaamoleen tika motummaa fudhataniin, lakkoofsi barattoota bara kana ajjeefamanii diigdamaa ol gahuu ragaaleen ni mul’isu.
Gama biraatiin ammoo akka bakka bu’aan Paarti Biltsiginnaa Oromiyaa Obbo Taayyee Danda’aa miidiyaaf himetti, duullii riphee loltoota Oromiyaa gama Lixaa keessa maanidheffatan irratti geggeeffamu waan haarayaa miti. Haaluma kanaan duula mootummaan shiftoota irratti baneen wal qabatee, mootummaan interneetii fi tajaajila telefoonaa yeroodhaaf ugguruus beeksise.


text:
Monthly Archives
May 2020
Dubartiin umri waggaa 65 ulfa ta’uu isaanii osoo hin beekin ilma dahan
Finfinnee, Caamsaa 23, 2012 (FBC) - Jiraattuu magaalaa Finfinnee kan ta’an dubartiin ganna 65 aadde Sinidduu Sawunnet hanga guyyaa da’anitti ulfa ta’uu hin beekan ture. Hojii gabaa…
Ityoophiyaatti namoota karaa seeraan alaa galan to’achuuf hojjetama jira
Finfinnee, Caamsaa 23, 2012 (FBC) – Weerara vaayrasii koroonaa ittisuuf namoota karaa seeraan alaa Ityoophiyaa galaan to’achuuf caasaan nageenyaa hojii ijoo godhee hojjeeta jiraachuu…
Dhaabbanni Kristiiyaal Awutoomotiiv dhukkubsattota COVID-19 deddeebisan olaaniif laate
Finfinnee, Caamsaa 23, 2012 (FBC) Dhaabbanni Kristiiyaal Awutoomotiiv dhukkubsattota fi shakkamtoota COVID-19 deddeebisan ambulaansootaa fi tajaajila tolaan biifa keemikaalaa fi dhiquu akka…
Finfinneetti ogeessota fayyaa dhukkubsatoota COVID-19 yaalan kuma 1 fi 750 f manni jireenyaa yeroo…
Finfinnee, Caamsaa 23, 2012 (FBC) – Finfinneetti ogeessota fayyaa dhukkubsatoota COVID-19 yaalan kuma 1 fi 750 f manni jireenyaa yeroo qophaa’u ministirri ministira Fayyaa FDRI Dookara Liyaa…
obbo Gadduugorsitoota hoji raawwachistoota miseensa mana maree olaanoo diyaaspoora Ityoophiyaa…
Finfinnee, Caamsaa 23, 2012 (FBC) – Ministirri Ministeera Dhimma Alaa FDRI obbo Gadduu Aandaargaachaw gorsitoota hoji raawwachistoota miseensa mana maree olaanoo diyaaspoora Ityoophiyaa…
Ityoophiyaatti dabalataan namoota 109 irratti vaayrasiin koroonaa argame
Finfinnee, Caamsaa 23, 2012 (FBC) – Qorannaa sa’aa 24 darbeetin namoota 109 irratti vaayrasiin koroonaa argamu Ministeerri Fayyaa beeksise. Ministeerri Fayyaa FDRI akka beeksisetti sa’aa…
gabaasni Aministii Internaashinaal baase dhugaarraa kan fagaatee ta’uu Hoogganaan Biiroo…
Finfinnee, Caamsaa 23, 2012 (FBC) –Gabaasni ajjechaa Oromiyaa keessatti qaqqabe jechuun Aministii Internaashinaal baase dhugaarraa kan fagaatee ta'uu Hoogganaan Biiroo Bulchiinsaaf Nageenyaa…
Ministeerri dhimma alaa daangaa Ityoophiyaa fi Sudaan gidduutti taatee ummameen balaa qaqqabeef…
infinnee, Caamsaa 23, 2012 (FBC) –Ministeerri dhimma alaa daangaa Ityoophiyaa fi Sudaan gidduutti Kamisa darbe taatee ummameen balaa qaqqabeef gadda itti dhaga’aame ibseera. Ministeerichi…
Magaalichatti proojaktoonni daandiiwwan afur eebbifaman
Finfinnee, Caamsaa 23, 2012 (FBC) –Magaalaa Finfinneetti proojaktoonni daandiiwwan 4 ijaarramaa turan ebbifamaniiru. Proojaktoota eebbifamaan keessaa manneen jireenyaa waliinii Arraabsaa…


text:
“Dhugaa Haacaaluu sabaaf dhiyeessine malee qalmaaf hin qopheessine” – Guyyoo Waariyoo
Ajjeechaan artiist Haacaaluu Hundeessaa gaaffiif deebii inni yeroo dhumaatiif OMN waliin taasisee tureen akka walqabatu Abbaan Alangaa Waliigalaa Federaalaa ibsa yeroo garaagaraa kennaa tureen himeera.
(bbcafaanoromoo)–Abbaan Alangaa OMN Haacaaluun qaamni Shanee jedhamu isa doorsisaa jiraachuu bakka ibsu keessaa kutee tamsaasuu hime
Gaaffiif deebiin guutuun sa’aa tokkoofi daqiiqaa 11 kan dheeratu ta’uus OMN garuu gaaffiifi deebii kana keessaa muree kan tamsaase daqiiqaa 47 ta’uus abbaan Alangaa ibsa guyyoota sadii dura kenneen beeksisee ture.
‘’ABO Shaneerraa irra deddeebiin dorsifni ajjeechaa irra gahaa akka ture artistichi dubbatus kun ta’e jedhamee keessaa cite hafeera’’ jedhan aanga’aan waajjira Abbaa Alangaa Obboo Fiqaaduu Tsaggaa.
Gaffiif deebii cite keessatti Art. Haacaaluun jijjiiramni dhufe kun kan guddataa deemu ta’uu, deeggaramuu akka qabus dubbateera jedheera Abbaan Alangaa Federaalaa.
Gaaffiif deebii kanarraa wanti citee hafe jedhame Wiixata galgala miidiyaalee mootummaan tamsaafame.
Gaazexessaan OMN artiist Haacaaluu Hundeessaa dubbise Guyyoo Waariyoo Haacaaluun gaaffiif deebii san keessatti maqaa shanee gonkumaa hin kaafnee jechuun BBC’tti himeera.
Gaaffiif deebii citee hafe jedhamee miidiyaalee mootummaa irratti tamsaafame irrattis artiistichi yoo kana jedhu hin dhagahaamu.
Wanni citee hafe maali?
Af-gaaffii sana keessaa haasaan citee hafe akka ture kan amane gaazexessaa Guyyoon, sagantaa saniif yeroon qabameef daqiiqaa 35 eeguuf jecha wanni keessa kutamee jira jedhe.
Waan haasa’ame guutuu hin dabarsituu kan jedhu Guyyoon, ‘’gaaffiifi deebii aniifi Haacaaluun goone keessa kan keessaa baasne ni jira. Garuu akka amma isaan jedhan itti yaadamee kan keessaa baasne tokkolleen hin jirtuu’’ jedha.
Af-gaaffiin torban sadii dura OMN irratti tamsaafame karoora ji’a shaniif qabame turee fi sababa garaagaraan osoo hin hojjetamiin amma gahe akka ta’e kan dubbatu Guyyoon, yaadni sagantaa kana hojjechuu kan Art. Haacaaluu akka ta’e hima.
‘‘Haacaaluun akka Oromootti nama dhageettii guddaa qabu, nama namni cufti jaalatu miidiyaa hawaasa gubbaatti nama cufarratti ololli miidiyaa hawaasaa ni ka’a, kaayyoon af-gaaffii san gooneef dhugaa jirtu namni kaan akka dhagahuufi.’’
Erga af-gaaffiin sun waraabamee booda wantoota keessaa osoo bahanii jedhurratti waliin mariyachuullee hima.
Qaamoleen garaagaraa isa doorsisuu qaamanis yoo wal argan Af-gaaffii san keessattis dubbaateeraa kan jedhu Guyyoon, akka aanga’ootni Abbaa Alangaa jedhanitti garuu ‘’Shaneen na doorsisa kan jedhu dubbachuu isaa hin qaabadhuu’’ jedha.
Haacaaluun doorsisni gara garaa akka irra gahu amma duras dubbataa waan tureef waan haaraa inni dubbaterratti fuulleffachuu hima Guyyoon.
Eenyu akka isa doorsisu gaafadhee maqaa dhahee deebii naaf hin kennine kan jedhu gaazexeessaan kun silaa maqaa dhaheera ta’ee hin hafu ture jedha
Kanaan alatti artiist Haacaaluun nu gaafatee kan keessaa kunne wantootni lamaan tokko jiruu jedha.
‘’Yeroon qilleensaa naa kenname daqiiqaa 35, artiist Haacaaluu waan sabi dhagahuu barbaaduuf, ilaalcha gaazexessumaatiin waan uummatni Oromoo dhagahuu qaba jedhe daqiiqaa 50 keessaa baasee.’’
Wanna jijjiirama biyyaa ilaalchisee dubbate OMN keessaa kutee hambisee jechuun waan mootummaan qeeqe irratti Guuyyoon yoo deebisu, wanna gaarii jijjiirama kana kan inni ibse hedduu dabarsineerraa jedha.
Gama mootummaan ‘’OMN Haacaaluu qalmaaf dhiyeessan’’ jechuun kan ibsame saalfaacahiisaadha jechuun, qaamni isa midhuuf dorsiisu jiraachuu bakki hime kan cite waan sun irraa deddeebiin miidiyaalee hedduurratti darbaa sababa tureefi jedha Guyyoon.
Af Gaaffiin OMN ajjeefamuu isaaf sababaa?
Ajjeefamuun Art. Haacaaluu yoo dhagaahamu hooggantootni mootummaa fi namootni kaaniis af-gaaffii OMN irratti du’a isaa torbee dura tamsa’e akka sababatti ibsaa turan.
Duuti artiist Haacaaluu du’a nu hundaatii kan jedhu Guyyoon, “af-gaaffiin sun Art. Haacaaluufi saba bal’aa walitti fidee dhugaan Haacaaluu akka mul’atuuf gahee olaanaa tapahatee jedheen yaadaa” jedha.
Af-gaffiin sun feesbuukii irratti kallattiin yoo darbu namni 24,000 ol caqasaa turuu, saniin boodas yaadni gaggaariin kennamaa waan tureef hojii kanaaf ‘re’ee naa qaluu qabda’ jedhee itti qoosaa turuullee hima Guyyoon.
Miidiyaa hawaasummaarratti qeeqa ka’aa turan keessaa waayee hojii gurgurtaa sibiila ijaarsaa fi maallaqa mootummaarraa fudhate jedhamee haasaa dhuunfaan waliin qabaniin dubbiin kun soba ta’uu akka beekuufi namni kaan dhugaa jirtu haa beekuuf akka gaafates dubbate Guyyoon.
‘’Dhugaa Haacaaluu sabaaf dhiyeessee oolmaa ooleef jedhee malee qalmaaf dhiyeesse jedhee hin yaaduu’’ jedha.
Af-gaaffiin sun erga tamsaasamee booda ergaan sossodaachisuu narra gahaa turee kan jedhu Guyyoon artiist Haacaaluun qaamolee akkas akkasirraa miidhaan sirra gahuu waan danda’uuf of eeggadhu naan jechaa tures jedha.
Qaamni Haacaaluun irraa of eeggadhu jedhuun eenyu akka ta’e akkasumas qaamotni ergaafi bilbilaan isaas doorsisan eenyu akka ta’an garuu ifatti maqaa dhahee hin himne.
Hojii gaazexessummaa hojjechuu malee badiin dalage hin jiruu kan jedhu gaazexessaa Guyyoon erga Haacaaluun ajjeefamuu booda isaa fi maatii isaarra doorsifni garaa garaa gahaa akka jiru dubbata.
Qe’een maatii isaa Godina Booranaa keessa jiran sakatta’amuufi Guuyyoon as dhokate jira fidaa jedhamanii dorsifamaa akka jiran himeera.
Gaazexeessitoonni OMN kaan maal keessa jiru?
Daariktarri OMN Girmaa Guutamaa erga miidiyichi cufamee gaazexessitootni maal keessa akka jiran baruu hin dandeenye jedha.
Sodaa keessa waan jiraniif bilbila cufachuun dhokatanii akka jiran dubbata.
Gaazexessitootni tokko tokko nageenya isaaniif yaadda’anii mana jireenyaa isaanii keessaa bahuun bakka biraa dhokatanii akka jiran hima Obbo Girmaan.
Poolisiin waajjira isaanii sakatta’uun waan barbaadan keessaa fudhatanii cufuu fi ergasii gara waajjirichaa deemanii akka hin beekne dubbatan.
Hanga ammaattis gaazexeessaa Mallasaa Dirribsaa jedhamu qofatu hidhamuu quba qaba jedhe.
Girmaan manni isaa sakatta’amuun amma achii bahee bakka biraa akka jiruu dubbata.
Mootummaan OMN sabaa fi amantaa jidduutti jibba labsuun walitti bu’iinsaaf kakaasaa ture jechuun himata.
Obbo Girmaan garuu kuni dhara ta’uufi cufamuun OMN ergama siyaasaa qabaachuu hima.
”Odeeffannoo akka miidiyaa keenya cufan qabna. Kun ajandaa waggaa lamaaf deemaa turedha. Jawaar nurraa hiitan malee OMN nurraa cuftan malee jechuun paartiin naannoo Amaaraa bulchu gaafachaa ture.”
”Gaazexessitootni keenya oduu tokko yeroo hojjetan gamtokkee karaa taheen hin hojjetan. Addatti oduu yoo tahe.”
“Wal gahii adda addaa irratti namootni yoo dubbatan yaada isaanii ni dabarsina. Kun ammoo qabiyyee uummataati. Kun namoota kaan tokko tokkos aarsuu danda’a.”
Qondaalota mootummaas xalayaadhaan afeeraa turre kan jedhu Obbo Girmaan miidiyicha kan paartii mormituu tahe jedhamuunis sirrii akka hin taane hima.
OMN weerara Covid-19 ittisuuf jecha afaanota 18’n tamsaasaaa akka ture himuun inumaa waajjiricha mana sabaa fi sab-lammootaa goone jechuun walitti bu’iinsa sabaan himatamuun sirrii akka hin taane dubbata.
OMN: Finfinnee irraa kallattiin – Ajjeechaa Hacaaluu


text:
Youtube seera haaraya baasen Gibira 24% isinirraa sassaaba jedha
Dhaabbanni Google hojjattoota Youtube irraa kan Ameerikaan ala jiranirraa TAX (Gibira) sassaabuf deema. Google dhaabbata Ameerikaa guddaa yemmuu ta’u tajaajiloota hedduu kenna. Tajaajila isaa keessa tokko Youtube dha. kana dura Google gibira (Tax) kan sassaabu warreen Ameerikaa keessa taa’anii Youtube irra hojjatan qofarraa ture.
Amma garuu Mootummaan haaraan dhimma gibiraa ilaalchisee Google waan gaafateef, Google’s ajaja kana guutuf jecha Addunyaa guutuu irraa warreen Youtube waliin hojjatan Gibira akka kafalan nan taasisaa jedha.
Gibirri sassaabamu kuniis hanga 24% gaha. Gibirri kun akka siif hir’atu, ykn yeroo tokko tokko osoo hin kafalin hafuuf hanga May 31,2021tti foormii gibiraa sirraa barbaadamu galchuu qabda. (yeroo tokko tokko osoo hin kafalin hafuu jechuun hordoftoota Ameerikaa irraa yoo hin qabaatin jechuudha).
Yoo foormii sirraa barbaadamu guuttee submit goote, Hordoftoota Ameerikaa qofaarraa Galii argattu 24% sirraa murama. Fakkeenya; Ati baatii March kana 100$ Ameerikaa irraa argatte yoo tahe, kanarraa 24$ sirraa murama. kan biyyoota biroo sirraa hin muramu.
Yoo osoo foormii hin guutin hafte Galii biyya hundaa (worldwide) argattu irraa 24% dirqamaan sirraa murama. kana jechuun 100$ dalagde yoo tahe 76$ si gaha. 500$ dalagde yoo tahe 380$ si gaha. Kanaafuu; dhimmi Gibiraa kun hanga May 31tti waan turuuf (Baatii 2 fi walakkaa) Yeroo kana keessatti hanga danda’ameen foormii sirraa barbadamu submit akka gootu si gorsina.
Foormii guutuf ‘Adsense > Payments‘ sarara jalqabaa irratti siif rarraafamee jira. (Fkn, suuraa sii gadiitin argatta)
- Erga yeroo tokko submit gootee irra deebin waan hin jirreef dursa waan sirraa barbaadamu hunda qalbeeffadhu.
Hubannoodhaf: Youtube maamiloota isaa (creators) ta’aniin duraanuu maallaqa argamu irraa gargar godhata. Youtube 45% fudhataa Ati 55% fudhatta. Kuni haaraya mitii waan baramaadha. Guyyaa Youtube irra hojjachuu eegaltu walii galtee (agreement) siif dhihaatee akka mallatteessitu si gaafatu. Ati har’a nama Youtube irraa galii argatu yoo taate sanada walii galtee siif dhihaate sana beektetiis haa tahuu osoo hin beekin mallatteessitee jirta.
Youtube Galii Ati argattu irraa 45% fudhachuun ni malaafi? gaaffii jedhuuf akka keenyatti ni malaaf Sababni isaa sihiifi Abbootii qabeenyaa (warra beeksisa raabsu) kan walitti fide Youtube dha. Youtube jechuun immoo website/App salphaa tahe tokkoo miti. Hojjattoota hedduus of keessaa qaba.
Maallaqa Ati hojjattu hunda Youtube kee (Analytics) keessatti arguu dandeessa. Garuu namoota biroo agarsiisu seerri Youtube ni dhorka. yoo barbaadde kan si gahu 55% qofa nama agarsiisi siin jedha. Kanaafi yeroo hedduu maallaqa Youtube muratu malee kan siif hafe Hojjatte jedhamtee ilaalamta, Atiis hangasuma hojjadhe jetta.
Gibira kanaan booda Dhugaa jiru:
Maallaqa Ati carraaqxee argattu keessaa Youtube waliin gargar godhattan yoo jenne, kana irratti gibirri haaraya dabalame yoo ta’e, Fkn, 100$ yoo hojjatte 55% fi 26% sirraa muramnaan kan si gahu 29$ qofaadha. Kuni Channel gurguddaa irratti dhiibbaa uumuu baatus, Channel xixiqqaa irratti hedduu dhiibbaa qaba.


text:
Gurandhala 9,2016 Godina Lixa Shaggar Aanaa Jalduutti Goototni barattootni Oromoo Warraaqsaa FXG jabbeessuun Sababa gaaffii mirgaa gaafatneef Uummatni Oromoo jumlaan ajjeefamee, Jumlaan hidhaatti Guuramee, jumlaan Madeeffamaa Waan Jirruu fi Waraanaan Shororkeeffamaa waan jirruuf barnoota itti hin fufunu, barri baranaa guutummaan isaa bara qabsoofnee bilisummaa keenya itti gonfannudha jechuun diddaa isaanii jabeessuun itti fufan, Warraaqsii kun aanaa Jalduu Magaalaa Boonii keessatti haalan jabachuun itti kan fufe yoo ta’uu,
Daandiin Konkolaataa Giincii gara Jalduutti geessuu gidduu bakkoota hedduutti dhagaan cufamee jiraachuun ibsame jira. Waraannii mootummaa Wayyaanees daadii banuu fi uummataa daandii adeemuu shororkeessuu irratti argama, gabaasaa kanaa badhinaan ni dhiyeessina.
Kana Malees Godinalee Lixa Shaggar Aanotaa Garaagaraa keessaatti Barruuleen Warraaqsaa haalaan uummataa Qabsootti jabeessanii fi waamicha Hiriiraa mormii FXG’ of irraa qaban haalaan facaafamaa jiru, Uummatnis dhumnee dhabamna malee Sirna Wayyaanee EPRDF/TPLF/OPDO jalatti tasuma deebinee hin bullu jechuun murtoo isaa waliif ibsa jira.


text:
Oromia: Waamicha Hatattamaa Hawaasa Oromoo Biyya Alaa fi Oromiyaa Keessa Jiraataniif February 28, 2016Posted by OromianEconomist in #OromoProtests.
Tags: #OromoProtetst2016, Africa, Oromia, Oromia: #OromoProtests: Gabaasa Fincila Xumura Garbummaa (FXG) Oromiyaa 2016, Oromo, Qeerroo, Waamicha Hatattamaa Hawaasa Oromoo Biyya Alaa fi Oromiyaa Keessa Jiraataniif
1 comment so far
Waamicha Hatattamaa Hawaasa Oromoo Biyya Alaa fi Oromiyaa Keessa Jiraataniif
Qeerroo Bilisummaa Oromoo Irraa
YEROO AMMAA KANA WAYYAANEE TPLF UUMMATA OROMOO IRRATTI WARAANA BANEE JIRA,KANAAF:- Waanjoo Gabrummaa Waggaa 130 ol Uummanni Oromoo baate haalaan uulfaataa ta’aa dhufuu irraa yeroo ammaa kanatti cunqursaa hadhaawaa if-irraa darbuuf sabni Oromoo alaa keessaa wal gurmeessuun mootummaa abbaa irree Wayyaanee dura dhaabbachuun mirga abbaa biyyummaa fi eenyummaa falmachaa jira.
Qabsoo hadhaawaa uummanni Oromoo gochaa jiru keessatti wareegami gama hundaan uummata keenya irra gahaa jiru haalaan ulfaataa ta’u iyyuu falmaan osoo hin dhaabbatiin cunqursaafis osoo hin jilbeeffatiin qabsoon galama isaa gahuuf haalaan daran finiinaa jira.
Qabsoo Fincila Xumura Gabrummaa(FXG) guutuu Oromiyaa keessatti finiinaa jira kana dura dhaabbachuu fi uummata Oromoo lafa irraa duguuguuf Wayyaanee TPLF qajeelfama baaseen waraana isaa aayinaan gara Oromiyaatti galchuun baadiyyaa irraa hamma magaalaatti Oromoo mirgaaf falmus ta’e Oromummaa isaan if beeksisu haxaawuuf ykn sanyii balleessummaaf daran if qopheessaa jira. Haalli itti deemnu daran ulfaataa tahuu hubatnoo keessa galchuun uummanni Oromoo alaa keessaan mirgaa fi eenyummaa keessan kan durii irra daran jabeessuu waan qabdaniif Qeerroon Bilisummaa Waamicha Hatattamaa Qaamota Hawaasaa Oromoo maraaf Taasisa:-
- Uummanni Oromoo fi matootiin hawaasa Oromoo biyya alaa jiraattan,har’aa booru osoo hin jedhiin duula sanyii duguuggaa mootummaan Wayyaanee TPLF uummata Oromoo irratti karoorfate itti jiru dura dhaabbachuun saba keessanii fi biyya keessan Oromiyaa baraaruuf jecha daddaffiin hiriira kan ammaan duraa irra daran dacha dachaan biyya alaa adda addaatti yaamuun mootummootaa fi qaamota mirga namoomaa aduunyaa mara sagalee fi iyyannaa saba Oromoo akka dhageessiftan imaanaa dhaammanna.
- Ummanni Oromoo Oromiyaa keessa jirtan gootummaa abbootii keenyaa dur deebftanii yeroo ammaa kanatti cunqursaa dura dhaabbataa jirtu,haalli kun wareegama guddaa isin gaafatu iyyuu gabroomfataatti xumura itti gochuuf tarkaanfii keessan daran jabeessuun barbaachisaa dha,murannoon keenya doorsisaa fi meeshaa lolaa diinni kuufateen duubatti hin deebi’u waan ta’eef gootummaa abbootii durii daran jabeessuun gabroomfataa fi cunqursaatti xumura gochuun barbaachisaa dha.
- Caasaan Qeerroo Bilisummaa gandaa hamma onaatti,onaa hamma godinaatti akkasumas guutuu Oromiyaa irraa sosso’aa jirtan bakka jirtanitti naamusaa fi sansakkaa qabsoo karaa nagaa gaggeessuu keessan jabeessuun,bakka jirtanitti uummati keenyaa fi barattooti Oromoo qalamaa fi dabtaraan uummati keenyas saboota kami fi uummatoota kamitti osoo hin bu’iin,qabeenya nama kami iyyuu osoo hin tuqiin nagaan mirga isaa akka falmtu muuxannoo ammaan dura jiru daran jabeessitanii akka cicoominaan mirga walabummaa fi dimokraasii sabootaaf qabsooftan waamicha goona.


text:
Ministiriin Dhimma-alaa Yunaayitid Isteetis – Pentaagoon, jamaa godaantootaa biyyoota Ameerikaa giddu-galaa irraa gara Yunaayitid Isteetis-tti yaa’an ittisuuf jecha, loltoota dhibbaan lakkaawaman gara daangaa biyyattii gama Kibbaatti kan bobbaasu tahuu beeksisee jira.
Kan VOAf ibsa kennan – aangawaan Pentaagon, lakkoobsi loltoota ergamuuf jiranii, haga ministiriin nagaa-biyyaa gaafate irratti kan hundaa’u tahuu dubbatan. Haga ammaatti, loltoonni naga-eegumsa biyyoolessaa kuma lama tahan naannoo daangaa sanaatti bobba’anii jiran.


text:
Walitti-bu’insa Naannoo Daangaa Oromiyaa fi Somaalee-Itiyoophiyaa Duuba Dantaan Ka Biraan Jiraa?
WAASHINGITAN, DIISII — Walitti-bu’insa anaalee naannoo daangaa Ormiyaa fi bulchiinsa naannoo Somaalee Itiyoophiyaa keessatti geggeeffameen lubbuun namoota hedduu dabree, namoonni hedduun madaawanii, kanneen kuma hedduutti lakkaawaman kaan immoo qehee ofii irraa buqqa’uun gabaasamee jira. Aangawoonni mootummaan naannoo Oromiyaa fi ka mootummaa Somaalee Itiyoohiyaa, “eenyu tu haleellaa kana geggeessaa jira” isa jedhuuf wal balaaleffataa turan. Hundeen walitti-bu’insa kanaa maali? Eenyu faa tu lola kanatti hirmaate? Eenyufaa tu lola kana duuba jira?
Dhimmoota kanaa fi ka biroo ilaalchisee, hayyuu waa’ee waliin jireenyaa fi wal-dhabdee uummata Oromoo fi Somaalee, waggoota 15 ol qorannaa geggeessaa turan – Yunivarsitii Finfinneett, barsiisaa “Social Anthropology” – Dr. Fiqaaduu Addunyaa Fufaa Namoon haasosiisee jira.
Gaaffii fi deebii kutaa duraa dhaggeeffadhaa


text:
Ijoolleen Afrikaa keessaa caalaatti dagatamaa deemuu irraa bara 2030 ykn waggaa 10 booda addunyaa irratti hiyyeessoota jiran keessaa kan Afrikaa walakkaa akka ta’u gabaasaan haaraa ba’e hubachise.
Akeekkachisii kun kan kenname hogganoonni addunyaa 150 caalan walgahii misoomaa kan Tokkummaa Mootummotaa Niwu Yoork keessatti Fulbaana 25 taa’uu fi haala itti hiyyuma addunyaa irraa ittisuun danda’amu irratti mari’achuuf yeroo qopha’aa jiranitti.
Tokkummaan Mootummootaa Itti-gala Misoomaa Waaraa 17 qabu keessaa ka sadarkaa tokkoffaa irra jiru, bara 2030tti, hiyyuma fiixee dhumaa irra gahe dhabamsiisna, ka jedhu.
Jaarmayaan gargaarsa daa’immanii “Save The Children” jedhamuu fi Institiyuutiin Misooma Biyyotoa Baar-gamaa jedhamu gabaasaa haaraa dhiheenya baasaniin akka jedhanitti, Addunyaan itti-gala lafa kaayame dhaqqabaa hin jirtu.
Hiyyuma fiixee dhumaa irra gahe kan ijoollee Afrikaa irratti mul’atu dhabamsiisuu hanqachuuf itti gaafatamaan hawaasa Addunyaa fi mootummoota Afrikaa ti, jedha– qorannaan kun.
Gabaasaa guutuu caqasaa