text:
ANAAFI DINSIRII’ KUTAA 1-9 -ABDIISAA BALACHOO:WAANUMTI_HOJJAAKOO_GABAABSEE_HAMBISE_BARUMSI_NAAF_GALUU_DHABUUSAATI-Seenessoo Dubbisamuu qabu!!
–
ABDIISAA BALAACHOO
–
Kutaa 1ffaa
Akkuma itti ergaa wayii ta’ee dur barnootni naan galu ture. Anatu isaaf hin galu ta’ee, isatu naan galu ta’ee garuu adda hin beeku. Kanumti hojjaa kiyya gabaabsee hambiseyyuu barumsa yoon jedhe tarii soba sitti fakkaachuu mala. Garuu dhugaadha. Rukuttaa barsiisotaafi maatiin kiyya mataa gubbaan narratti geggeessantu akkan hin dheeranne godhee na hanbise. Gaafuman xiqqoomallee latuu jalqabu gad na deebisu. Sitti hin agarsiisuuf malee, waan qonxoxxaan isaanii luka kiyya gara oliifi mudhiin gaditti na godhee jiru utuu argiteemmoo mataa qabattee naaf boossa. Ani maaluman hin taanee garuu..!?
Kan si dhibu! Mana barumsaatti gaaffii gaafatamu deebisuuf namni ana dursee harka kaasu hin jiru. Garuu deebiin kiyya mataa keessa na rukuchiisa malee harka waliin naaf dhoofsisee hin beeku.. Fakkeenyaaf gaaftokoo barsiisaan Ji’oogiraafii akkana jedhee gaafate.
“Sararri guddaan galaana diimaa addaan kutee darbu maal jedhama?” ani qaxaleen kee harka baasuuf sekandii hin turre. Carraanis naaf laatame.
Bakkan taa’ee ol ka’een boonaa “Ulee museeti.” Jedhe. Osoon gadi hin taa’in garuu harki barsiisichaa aboottifatee mataa kiyyarra ga’ee ture. Amman maalan balleesse…? “Ati qoosuu dhiisi jennaan ni didde mitii.. ?” jedhee amman seentimeetira kurnan tokko hir’isutti gad na tumate.
Gaafa biraammoo Baayoloojii barachaa turre. Waa’ee baakteeriyaan ijaan argamuu dhabuufi shifguddistuu/microscope malee akka hin mullanneefaa akkasumas, caasaaleefi kutaalee isaa hunda erga nu barsiiseen booda fakkii baakteeriyaa kaasuun akka itti fidnu nu ajaje.
Hundumtuu waraqaa kutatee itti gadi taa’e. Ani garuu waraqaa kuteen maqaa kiyya qofa barreessee itti geesse. “Ni qoostamoo.. fakkii baakteeriyaa kaasaan isiniin jedheem!” aariidhaan
Anis ija hooqqataa “Maali barsiisa baakteeriyaan ijaan hin mullatu hin jennee shifargaa malee.. ? kaaseeraam” yoon jedhuun akka inni itti na kabale har’allee hin yaadadhu. Anatu lafaan mareefi lafatu naan mareellee hin hubatinin hafe. Lafumatti diriiree of arguu malee. Har’a gaafan taa’ee yaadu.. anamoo isaantu sirrii hin turre jedheen of gaafadha. Kana rabbi haa beeku
Keessumaamoo herregi naan galtu. Lakkoobsa waliin baayyisuu hiruufi eda’uun toe jettee sammuutti nan cobdu, narra dhangala’uu malee. Garuu Xiqqooshee hir’isuu kanan nan yaala. Isayyuu kiisa abbaa kiyyaa keessaa saantima hatee hir’isuurrattin shaakale.
Gaaf tokkoyyuu kutaa herregaatti.. barsiistuun keenya tokko, eenyuun ture amma maqaanshee….? Dagadheera… garuu gaaffiishee hin irraanfanne.
“Adurree lama qabda haa jennu, yoon adurree tokko itti siif dabale adurree meeqa siif ta’a?”
“Adurree Afur”
“Yoo siin galle fakkeenya biraanan siif hima.. yoo harka kee keessa burtukaaniin lama jiraatee animmoo tokko itti siif dabele meeqa qabda jedhuudha?”
“Burtukaana sadii”
“Adurre lama qabaattee yoon tokko irratti siif dabale akkamitti afur ta’aree?”
“Tokko manaan qabaka”
Deebiinkoo qoosa itti fakkaannaan hamma na reebdu erga na reebdeen booda, maatii akkan fidu na ajajje. Anis abbaa kiyya waanin sodaadhuuf haadha kiyyan geese. Akka herregi naan galleefii.. deebii dalgaa malee sirreessee akka hin deebisnefaa itti himte barsiistuunkoo.. haatikoos akka na abboomtuufi herregas akka manatti na barsiistu waadaa galteefii manatti deebite.
Galgalichas of bira na teessistee herrega na barsiisuu eegalte. Haatikoo.
“Lama baayyisuu sadii ja’a. lama eda’uu sadiimmoo shan. Akka waliin sin dhoofne.”naan jette irra deddeebitee. Anis ishee faanan irra deddeebi’ee jechaa ture. Achiis akka naaf gale hubachuuf irra deebitee na gaafatte.
“Lama baayyisuu sadii meeqa?” “Sadii” deebiikoo ture
“Lama eda’uu sadiihoo” “Ja’a”
“Sitti hmuuurra dhagaatti fincaa’uutu salphata.” jettee mataa keessa asii gad….. gurra kiyya qabdee asii ol…. Waan isheen na goote mee atumti tilmaami.!
Isheenis akkuma barsiisota kootii, gaafa sanaa eegaltee gabaabbachuu kiyya keessatti ga’ee mataashee taphachuu eegalte.
KUTAA 2ffaa
–
Barreeffama kiyya kutaa 1FFAA keessatti yaadota an kaaseen akka bohaartan inbox fi comment isin naaf laattan irraa hubadheera. Warra homaayyuu itti hin fakkaanneef immoo dhiheenyatti mana manarra deemuun tajaajila hidhii gargar qabani ilkaan agarsiisuu waan laannuuf hagasitti kutaa 2ffaa isaa dubbisaa nu eegaa. Inni itti aanu kunooti.
Silaa an harka kaasuu hin dhiisu.. rukittichis deebii kiyya faana narraa hin hafne. Kutaa barnoota Afaan Oromoo ture. Kan nu barsiistummoo dubartiidha. Sirna tuqaalee erga barsiisteen booda akka nuu gale hubachuuf gaaffilee nuuf dhiheessite. Ana qaxalee kee dura namni harka baasuu akka hin jirre atuu ni beekta mitiiree?
“Hudhaan maaliif fayyada?”
“Of ajjeesuuf”
“Hin arganne.. gaaffii dhumaan siif eda’a.. Qoodduunoo maaliif fayyada.. ?“
“ihh… abbaa manaaf haadha manaa, sabaaf saba..hiriyyoota.. akkasumas gosa addaan baasuuf”
Dubbiin kiyya waanuma amaleeffatame sanaan xumuramte. Gaafa biraasmmoo gilgaala dubbisa keessaa jechuun gaaffii nuuf qopheessitee dhiheessite.
“Kan isa dhaggeeffachaa jiru akka itti hin tolle osoo beekuu namni oduu utuu addaan hin kutin callisee odeessu eenyuudha?”
Har’a garuu dura harka baasuyyuu carraan naaf hin laatamne. Erga barattoonni kaan waan isaanitti fakkaate deebisaniin booda na gahe malee.
Anis dabaree argadheen bakkan taa’ee ol ka’uun “Gaaffiin kun deebii lama qabaachuu danda’a.” yoon jedhu, mataa raastee akkan itti fufu na akeekte.
“1ffaan barsiisota.. 2ffaan immoo namoota siyaasa oofan..keessattuu bulchitoota gandaaafi aanaafaa… ol darbeemmoo mootummaa.. akkasumas diyaaspooraa”
Utuun deebisee hin fixin barattoonni martuu harka waliin naaf rukutan. Anis gammadaan gara teessookootti deeebi’e. barsiiftuun garuu tasuma utaaltee ‘ “Tapharran jira seetee ?” isa jettu lukakoo tokko fannistee qilleensa gubbaa dhaabde. Na qonxoxxe hin se’in.. qabaa tafkii na qabde malee. Qonxoxxaan gaafa sanaa ammallee qalbiitti na hafee yeroo heedduu rifaatuudhaan irribaa na dammaqsa.
Adabbiinkoo osoo kanaan dhaabbatee maal nama dhiba “Ati kophaatti qormaata qoramuu qabda jechuun barattoota kaanirraa kophaatti adda baastee moggaa na keesse.. achiin boodas gaaffilee barsiistuu Afaan Oromoo ta’uushee ishee shakkisiisan tarreessuun na jala keesse.
Walii galteen wucaalee eessatti mallatteeffame
“Waraqaarratti”
Abbaa manaafi haati warraa akka wal hiikaniif sababni isaanii inni guddaan maali?
“Wal fuudhuu isaanii”
Ababbaan Biqilaa yoom dhalate
“Gaafa haatisaa miixattee isa deesse”
Namni maalif bishaan dhuga?
“Akka buddeenaa alanfatanii nyaachuun waan hin danda’amneef.”
Imimmaan kiyya haxa’ataan gaaffi isheef deebii ni maadaala jedhu barreessee itti kenne. Isheenis na harkaa fuutee erga ilaalteen booda seeqaa, “Ammati namaa?” jettee na gaafatte.
“Eeyyee” lafa lafa ilaalaa
“Ati nama natti hin fakkaattu… an namuma akka keetii tasumaayyuu argee hin beeku… namni maalirraa akka uumame ni beektaa ammati?
“Eeyyee.. abbaaf haadhasaarraa” ammas rukuttaa biraa…
Namni abbaaf haadhasaarraa hin uumamne moo gaaffiin jedhu ergan rukutameen booda mataa keessa na naanna’uu eegale. Amman mana ga’ee haadha koo gaafadhuttis dhugaa hin seene. “Harme har’a barsiistuun namni maalirraa dhufe jennaan, abbaaf haadhasaarraa jedheen deebise..isheen garuu sirrii miti jettee na rukutte… ani sirraa hin dhufnee..?” muumma’amaan gaafadhe.
Isheenis erga kolfiteen booda.. “Anarraa dhufte sareeko.. garuu akka walii galaatti.. namni biyyoorraa dhufe. Waaqni biyyoo dholondholee hafuura itti baafannaan, foon uffatee hafuura horatee Addaam ta’ee uumame. Nus isarraa baayyannee uumamne.” naan jette. Gogaa kiyyan ialaale.. foon malee dhoqqee miti.. utuu dhuguma biyyoo ta’ee gaafa na qonxoxan maafin folloqee hin dhumu tureree?
Deebiin ishii na amansiisuu didnaanin gaafa abbaan hojiirraa galu eegee gaaffii walfakkaataa gaafadhe.
“Namni jaldeessarraatii dhufe. Waggoota dheeraan dura miila afuriin utuu deemuu jijjiirama dhawaataan yeroo keessa… suutuma ol jechaa dhufuun sadarkaa har’aarra ga’e. namni addunyaa kanarra jiru marti waggoota miliyoona hedduun dura jaldeessa ture jechuudha.” Jedhee eenyummaa koo bita natti galche. Anis akkuman deebiisaa dhagaheen gara harmeetti fiigeen… harme maalif sobde jechuun waan abbaan naan jedhe himeef.
“Akkas siin jedhee?” jeettee na gaafatte akkuman deebiisaa narraa dhageesseen
“Eeyyee.”
“Maarree hin dogoggorre, inni akkaataa dhufaatii maatii isaatii sitti hime.. animmoo akkaataa dhufaatii maatiikoo” jettee yaadasaanii lamaan walitti araarsite
Anis gaafa bari’ee mana barumsaatti deebi’u , gaaffii barsiistuttii deebisuuf jarjareen, akkuma isheen kutaa seenteen harka kaase.
“Maalimmoo feete? Naan jette dheekkamsaaf jarjaraa.
“Gaaffii ati kaleessa waa’ee namaarratti na gaafatte deebiisaa himuuf jedheeni..”
“Tole mee deebisi.”
“”iiii.. akkuman kaleessa jedhe, namni abbaaf haadhasaarraa dhufa.. an garuu karaa abbaa koo jaldeessarraa.. karaa haadha koo immoo biyyoorraan uumame”
Kana natti himuuf osoon ol hin galin jarjartee isa jettee qulqulleessituu gabatee gurraachaa natti darbattu…….
*********
Yoo kutaa sadaffaan akka itti fufu barbaadde.. kutaa sadaffaa jechuun bakka koomentii keessatti naaf katabi… yoo dhiistes ni dandeessa. Nagaa Waaqaan
KUTAA 3FAA
–
Egaa akkuma amaleeffanne har’as kolfuuf walitti dachaaneerra. feetu kolfitee feetu dhiistu garuu dhimmakoo miti. Yoom naaf kaffalte?.. kanin tola barreessee siif fidetti isayyuu….
*****
Dubbisuu jibbuun waan an ofirraa balfe. Qarshiima karameellaa ittiin bitadhu, kanin hatee fudhullee erga isaan dabtara kiyya keessa dhossuu eegalanii ijaan argee hin beeku. Kanarrattimmoo “Wallaalaa” jechi jettuufi “Ati gowwaadha.” arrabsoon jettu amaleeffannaa bultoo kootii naa ta’ani.
Ani garuu gaafachuu hin dhiisu… rukuttaa mataa keessaa dhiisii du’iyyuu irraa nan hanbisu. Mirgakoo gaafachaa du’uun du’amoo… waan namaa hin liqimfamne liqimsanii jiraachuuniyyuu du’a hoo…..
“Wallaalaa” jechuurraammoo “Gowwaa” jechi jedhummoo caalaa dhufuu eegale.. amma fakkeenyaaf kun gowwummaadhaa..
Abbaa kiyyatu waldorgommii maraatonii TvO gubbaatti daawwachaa ture. Gara jalqabaarra namoota hedduutu fiigicha jalqabe.. achiis hir’ataa dhufanii nama muraasatti galuu argeen “Abba maalif namni kun hundi fiiga?” jedheen gaafadhe.
“Inni !faa ba’e qarshiifi medaaliyaa badhaafama kanaafi.” naan jedhee ilaaluusaatti fufe.
“Erga nama 1ffaa ba’etu badhaafama ta’ee warri kaan maalif rakkaturee?” gaaffii koo kan biraa ture.
“Dorgomuufika!” akkan irraa calllisu fedhaa.
Ani garuu hin callisne.. gaaffii biraan dhiheesseef
“Garuu isuma 1ffaa ba’u malee warri kaan ni mo’amu mitii..?”
“Aboo narraa callisi.. ! Ati maal akka gowwaa wayii haasofta ?“ jedhee ofirraa na darbachuun sa’atii lama umuriisaa keessaa dorgommii kana ilaaluuf aarsaa godhe. Inni fiigu lubbuusaafi, bultoosaa jijjiiruuf rakkina baqata.. abbaan kiyya garuu ofii taa’ee isa injifatuuf harka rukuta. Mee anamoo isatu gowwaadha?
Dirqamaan akka namni ta’e ta’uun qabaa an.? Yoo sitti bulluqe anattis bulluquutu jiramoo? Natti qorruu hin danda’uu? Akkamumatti bokkaa keessa dibaabee qabattee biqiltuu bishaan obaasta jedhameen reebame guyyaa tokkofaa. Gaafa biraamoo akkamiin aduu saafaa keessa bullukkoo uffatta jedhamee. Kunis gowwummaa natti maxxanse.
Fakkeenyaaf qarshii abbaa dhibbaafi abbaa tokkoo yoo walbira qabanii natti kennan an abbaa tokkoo malee hin fudhu. Kuni garuu isaaniif gowwummaadha.. ani garuu abshaala isaan caalu. Sababa kanaaf gaafa namni mana keenya dhufu qarshii lameenuu walbira qabanii natti kennu. Gowwummaa koon bashannanuuf.. anis qarshiittiima tokkoo sanan fudha. Yoon qarshii dhibba altokkotti fudhe, lammata qarshii argachuu akkan hin dandeenyen beeka an.. qarshii tokko garuu yeroo dhibbaan ol fudhachuu nan danda’a. anamoo isaantu gowwaadharee…
Arrabsoon isaanii garuu yeroo keessa morma na ga’ee dandamachuu na dhowwe. Ganamaaf galgala wallaalummaafi gowwummaan arrabsamuun na aarsinaanin jiraachuuma jibbee funyoo bitadhe. Imalan dachee kanarri jalqabe muka gubbaatti fannisee kaa’uuf. Akkuman funyoo bitadheenis suufii abbaa kiyyaa uffadhee, rifeensa kiyya filachuun fuulatti vaasiliinii dibadhee anumaa funyoo mormatti galfatu haati kiyya narra baatee.. iyya kuukkuu gadhiiste…. “Maali dhalakoo maaltu sitti hir’ate..? maali ani iddookee du’a malee..” waanuma jettee nama hind dirmachiisiin hin qabdu. Ollaan yaa’ee erga nagaan bu’een booda.. maalif akkan vaaziliiniin cululuqee ee suufiin of miidhagsee odu’uuf ka’e na gaafatan.
“Bor gaafan du’e gaazexaarratti ba’uu kootu oolaaree.. maraatuu akkan hin fakkaadnneefika”
“Hummm!” jechaa mana manatti deebi’an.
Erga gaafa sanaatii akka fedha koo ta’uun jalqabe. Martuu “yoo aare of fannisa “ waan jedhuuf waanti an barbaadu marti naaf ta’uu jalqabe. Kanuman maqaa dha’etu naaf bitama… mootiiman ta’e. parsantii dhibbaan hin mo’anne malee. Dubbisuu dhiisuufis mirgan argadhe.
Haaluma kanaan gaaf tokko qormaatni ga’e. Ani garuu dubbisuudhaan orma ta’een ture. Haala kana garuu abbaan kiyya hin jaallanne. Anaa qo’annaa dhiisee kubbaa faana utaalaa oolu akkanumaan ilaaluus hin jaallanne. Ganama gaafa hojii deemu fuula shan akkan dubbisee isa eegu na ajajee deeme. Galgaa gaafa inni galu garuu an sarara shan gubbaarrayyuu hin geenye ani..
Gaafa kana abban koo aariidhaan “Si dhiisnaan keessa hin baanee ammati? Yoo barbaadde of fannisuu dhiistee maaf abiddaan ofin gubin” akkuma jedheen arcummee fudhachuu balbalaan gadi ba’e. Animmoo boroonin baqadhe.
Abbaan koo akkuma ol deebi’een mana keessaa na dhabee, haadha kiyya gola keessaa bukoo bukeessuutti jirtu gaafate. Isheenis akka nan argin itti himte. An garuu hundee muuzaa boroo mana keenyaaa jiru keessa dhokadheen isaan dhaggeeffachuutti jira. Dukkanni gurraachi lafa dhuunfateera.
“Abdiisa..!” irra deddeebi’ee na waame
“Wayyoo mucaakoo waraabessi nyaatte” jettee rifaatuudhaan darbatamtee gadi baate haati koo
Abbaa kootti garuu homaayyuu hin fakkaanne.
“Amala isaa wallaaltee atimmoo.. innuu gaafan sadii waamu ni owwaata.” jedhee al sadii irra deddeebi’ee na waame.
Ani garuu jalaa callisee ergan dhaggeeffadheen booda muuza gidduu bakkuman jiru turee,
“Owwaadheeraaree?” gaafan jedhu utaalee bakkan jirutti gurra kiyya rarraasee ol na galche.
*******
Waan na godhe erga na godheen booda, manatti osoo hin taane mana kitaabaatti akkan qo’achuu qabu murteessan.
Mana Kitaabaa ga’ee kitaaba fudhachuun iddoo barbaaddachuu eegale. Bakki marti barattootaan guuteera. Bakki huuba buusanuu hin jiru. “Amma kun hundi akkana dhama’ee kan dubbisu, dhumni isaa IMX dhaan gurma’anii shaayiidanfisuu akka ta’e dagataniitiilaa?” anaafuu gaaffiidha. Gaaffii yeroofi kan bara bade ture.
Yeroo xiqqoo ergan ijaan barbaadeen booda bakka duwwaa argeen taa’uuf deeme. Mucayyoon tokko fuuldura teessumichaarra teesseetti. Furdinnishee fageenyarraa mullata. Rifeensi mataa ishii ishiin humnaan harkistee walitti hiite sun akka hin hiikamneefin se’a, gaafan bira ga’ee teessumichi butaa “Bakka kana namni jiraa?” ittiin jedhu , dalga na ilaaltee dubbisuuttii deebite.
“Obboleettii ko siinan jedhaam!” ammas hasaasaa. Isheen garuu tasa sagalee ol kaastee “Si faana buluu hin barbaadun jedhe” naan jette. Bakkuman dhaabbadhettin haadha manaa loox ta’ee hafe. Nan dilallaa’e. iji barattoota hundaas anarra buufate.
Bakkicha dhiiseen hollataa gara duddubaatti darbee bakka duwwaa argadhee taa’e. Gaafas akka waan abbaa kiyya na salphiseetti abaarsan abaare, har’aan isa hin ga’u ture. Edaa arrabnikoo gurraacha miti. Bagumayyuu diimate. Dudduuba taa’een akkanumaan fedha abbaa koo guutuuf kitaaba galagalchaan ija diimeffadheemmoo gamatti intala ilaaluu eegale. Hudhee ajjeesuutu na qirqidaa ture.
Utuu hin turin garuu bakka teessuu kaatee gaafa ishiin kallattii kiyyatti dhuftun arge. Ana bira akkuma geesseenis gad natti jettee “Argitee an saayikooloojiin barachuu fedha. Kanaafuu sammuu dhiirotaa salphaattin dubbisuu danda’a.” yoo naan jettu sagalee kiyya ol kaasaa
“uuuuuu.. halkan tokko si wajjin buluufillee qarshiin kuma sadii ni heeddummaata.” jedheen… dabareeshee iji barattoota maraa irra buunaan rifatte. Achiis ofiitti gadi qabeen hasaasaa..
“Argitee ani injiinaringiin barachuu barbaada.. eenyummaa koo namni diige ijaaruu sirriittan danda’a.” ittiin jedhe.
akkami dubbiin keenya kun.. yoo guduunfinemoo.. hiiknee itti fufne deemsisa. deebiinsaa keeti.
–
Kutaa 4ffaa
–
Erga isheen na biraa deemteen booda mullata qaamashee irra deebi’ee yaadachuu yaale.
Furdunni ishii lafa raasu sun sangaa harargee gabbataa sanaan wal gita. Rifeensi ishii gaggabaaboon qabsiistuu keessaa bittinna’anii mullatan ijakoo dura jiru. Akkaataan dubbii ishii, hidhii isii diboo hoolaa xiqqoo hanqatu keessaan ayyaana narraa fuudhan ammallee gurra keessaa na bilbilu. Fuulashee tolchaa buddeena xiqqoo/boddoshee fakkaatu keessaa wanta lama qofatu ifee mullata. Ijashee gurguddaafi hidhiishee furdatee gubbaaf goodatti qoodamee taa’u. Funyaan ishii garuu waan bakka jiru hin fakkaatu. “Kuni funyaani!” jettee yoo barreessitee itti hin maxxansinuu adda baasuun nama dhiba.
Harmi ishii kan fagoorraa ishee millateef nama buna cirtee lapheetti baattu isii fakkeessa. Furdina isii isa an tokko arfaffaa ta’uuf sanatti edaa’amuunis tulluu tuulamee taa’uun wal dorgomsiisa.
Taa’een yaade, namnumti carraa ishee jala ciibsee ofiin irra ba’uu argate, yoo dhagaa ka’atee irraa bu’a ta’e malee, ol ba’anii gad deebi’uun salphaa hin ta’u. Yooma akka tasaa irraa kufuun dhufte.. Lafa ga’ee yoo hin caccabin hafuun waan hin yaadamne
********
Galgala sana rafuuf akkuman ciiseen bilbilsochii/mobilephone kiyya baneen facebook ilaalaa ture. Kaleessumtii saree ollaa keenyaa tokko faana suuraa ka’ee maxxansee waanan tureef waan namni comment naaf barreesse ilaaluu ture kaayyoon koo..
“Utuu dhiira taatee leenca haammatta..walfakkaattiin walbarbaaddiif malee” naan jedhe tokko.
Garuu leencamoo saree wayya. Inni hin beekne malee, leenca haammachuu dhiistee haammachaa ooltee yoo bulte, gaafa beela’u sumaan soorata godhata. Sareen garuu beeloftuyyuu deemtee bakkeerraa barbaaddatti malee sitti hin galagaltu. Ani michuu dhugaa ta’uu isheen beeka. Kunimmoo saree ishee miilla lamaan osoo hin taane, luka afuriin sochootu sana ilaallata.
“Obboleessa kee hangafamoo isa quuxisuudha” naan jedhe namni biraanimmoo
“Jaalallee keetii….?” Kunimmoo yaada kennamee kan dhibiiti
“Harreekeerra ni caalti” n jedheen
Akkanumaan komentiiwwan heedduu ergan dubbiseen booda gaaffii namni Dinsirii Garafaa jedhu na gaafatte tokkottin qalbii butame.
“Ati isa kami? Jedha gaaffichi. Deemeen piroofaayilicha ilaale. Amman amanuu dadhabuttin irra deddeebi’ee ilaale. Edaa Dinsiriin mucayyoo hidhii diboo..kan rifeensi gabaabaa… furdoo ija addeessaa na salphistee salphatte sanadha.
Dafeen gara koomentiitti deebi’ee deebiisaa barreesseef.
“Sitti hin mullannemoo. Ani isa siin haammatee jiru sanadha.”
*******
Erga guyaa sanaa mana barumsaa keessatti akka carraa yoo walitti dhufne walgaarreffannee walbira dabarra. Isiinis dalga na millatti.. Anis akkasuma. Haallishee kunimmoo xiiqiitti na galchaa dhufe… jechaan wal waraanuufi ijaan wal coqqoluun ishii faanaas araada natti ta’aa dhufuun ofirratti bare…
Guyyaa gabaa ture. Anaaf Dinsiriin tasuma kan walitti baane… Re’ee tokko funyoon harkisaa fuuldura buutee jirti. Re’een harkaa ba’uuf wirriiqqatti.. Ishiinimmoo of faana demsisuuf gototti. Egaa anis kanuma gidduuttin fuulduraan itti ba’ee jecha tasa afaanitti na dhufe itti darbadhe.
“Hoolaa kana faanammoo eessa deemaa jirta? ”
“Uuuu.. Ati wallaalaadhuma wayiitii.. ? Nama hoolaaf re’eellee addaan baasuu hin dandeenye…” miira tuffannaa of keessaa qabuun..
“Dhiifama siin osoo hin taane re’ettii faanan haasa’aa jira natti fakkaata..” yoon jedhuun ciccirtee na alanfachuutu ishee dhibe.
**********
Akkas akkasittiin osoo jirruu yeroo keessa wal baraa dhufne. Tasumas ishee yaduufi dubbiishee dharra’aa osoon deemuun of arge. Yooman ittiin hin haasa’inillee ijaan arguu dhabuun waan hin yaadamne ta’e. Waa’eeshee yaaduu hin qabu jedheen yaaduu dhiisuu dadhabe. Ijumashee arguufis mana kitaabaatti deddebi’uu baayyise. Abbaan kiyya “Amma daandii qajeelaarra buuteetta” naan jedha yoo anaa yeroo mara dabtara qabatee “Mana kitaabaan deema.” jedhu na argu. Ani garuu achi deemee kanin kitaaba kiyya gubbaatti argu.. Mucayyoo mullati qaamashee kaaniin faallaa jiru tokko.
Yeroo keessa akkan jaalala ishiin qabamen of amansiise. Itti himuuf garuu onnee eessaa bitu… ? itti himuu barbaadeen itti himuu sodaadha… bira ga’een deebi’a… deebi’eemmoo afitti aareen itti deebi’a.. Dubbisuuf aggaameen callisee bira kuta.
Gaaf tokko garuu ergan fuulaaf fuulatti himachuu dadhabee bilbiluufiiin qaba jedhee bilbilashee barbaadee argadhe. Achiis…..
–
KUTAA 5FFAA
Dhiha aduu galgalarra. “Bilbiluu?” “Dhiisuu?” yaada jedhuun osoon muddamuu sa’aatiin sadii darbe. “yoo kaaste hoo… ? amma dhuguma seeraan na haasofsiistii?” “Hin haasofsiistu!”. Of gaafadheen ofiif deebisa. Dhumarra garuu bilbiluurra ergaa barreessee itti erguun akka wayyaa’un of amansiise. Achiis yaada kiyya sassaabbadhee gumbii jechootaa keessaa hamma humnakoo yaadota waraabuu eegale.
“Akkam jirta Dinsiri? Nagaadhaa? Tarii bilbilakoo eessaa argatte jechuu dandeessa… akkamitti naaf barreessuu danda’e yaadni jedhus qalbiitti si dhufuu mala. Bilbila dhiisiitii.. waaqayyuu yoo barbaadan ni argu mitiiree? Dinsiriiko dhugaa dubbachuuf haalli ittiin wal argine kan walitti nu mufachiisee ture ta’us, turtiiman si argaa.. siin wal dubbachaafi gaarreffachaa dhufeenin, utuu ati ana keessaa bakka qabattuun si arge. Adaraakee akkamitti akkas naan jette naan hin jedhin..! maalifis jettee nan gaafatin! An si jaalladheen jira. Fuulduratti tsagabbiidhaan wal arginee akka haasofnus abdiin qaba. Ergaa koo erga dubbistee akka naaf barreessitu abdii godhachaa.. yeroo gaariin siif hawwa. Abdiisaarraa… nagaatti!”
Jechoota funaanee ergan walitti hidheen boodan hammaaree itti erge. Achiis bilbila kiyya teessuma gubbaa godheen rafuudhaaf huccuu baafachuu eegale. Battaluman qomee kiyya gubbaa ofirraa mulqutti garuu ergaan bilbila kiyya keessa seenuu sagaleefi kirkira bilbila kiyyaarraa hubadhe. “Maaluma jettee naa deebistelaa…!?” bilbila kiyya kaasee dubbisuuf yaadeen deebiseemmoo dhiise… tarii yaada gaarii kaasuu malti.. ykn immoo akkuma amalashee jechaan na waraanuus dandeessi.. kanaafuu yoon amma dubbise sa’a hirribaa heedduu fuuldura kiyya jiru ofitti dheeressuu ykn gabaabsuu waanan danda’uuf ganama gaafa bari’u akkan dubbisuu qabun murteesse. Galgalicha guutuus waan isheen jettee deebisuu dandeessu tilmaamaa..
“Anis yaada walfakkaataa akka keen qaba.. ballinaan wal arginee haasa’uu dandeenya.”
“Bad asii deemii saree akka keetii barbaadadadhu.. erga yoomii sareen nama jaallachuu jalqabe? hoolaamoo re’ee abbaa kee na seete?
“Xiqqoomallee hin saalfattuu ammati.. ? akkamuma na tuffatteeti sin jaalladhe kan naan jettu?”
“Bareedaako.. akkamitti yaadakoo dubbiste garuu? aniyyuu siif bilbiluu sodaadheeni malee lakkoobsa kee ergan argadhee bubbuleera”
Waanin hin yaadne hin jiru. Halkan guutuu as galagaleen achi galagalaa yaadaan walfalmaa bule.
Ganama akkuman dammaqeenis mana fincaanii ga’e deebi’uun fuula kiyya dhiqadhee, ergan uffata kiyya uffachuun qoqophaa’een booda bilbilsochii kiyya kaase. Achiis baneen ergaa eda naaf gale saaqe. Ergichi garuu
“Hafteen herrega keessanii ga’aa waan hin taaneef , ergaa kana erguu hin dandeessan. Maaloo herrega keessan guutaatii irra deebi’aa yaalaa!” kan jedhu ture. Kan sodaan onnee koo gufuu natti ta’erra, innaafaa Teelee Itiyooppiyaatu na waxale. Abjuufi yaada kiyya halkan guutuus bishaan nyaachuu aariidhaan na dhuunfateen osoo ciree hin nyaatin gara mana barumsaatti kute. Qaamumaan itti himuun qaba xiiqii jedhuun dhuunfatamee..fuulduratti.. gara mana barumsaatti.. kara facebook isheen barreessuufii waan na dagachiise garuu hibboo natti ta’e.
*******
Akka itti ergaa ta’ee wayita barnootaa erga xumurreen booda boqonnaarratti akkuman kutaa barnootaarraa gadi ba’een, Dinsirii qofaa ishii muka jala teeessun arge. “Dhaquu..? “Dhiisuu?” jedhee ergan yaada koon yeroo muraasa walfalmeen boodas , laphee kiyya jabeesseen fuulduraan gara ishiitti miilla fuudhe. Isheenis anaa itti deemu argitee utuu nan baqatin bakkuma jirtu teessee turte.
Amma bira ga’eera..
“Iiii.. akkam jirta naga keetii?” akkuman bira ga’een gaaffii an jalqabarratti dhiseessseef ture..
“Na dhukkuba siin jedhanii?” deebii dalga galaadhaan na eegaluu ishiiti.
“ii.. lakki garuu … nagummaami si gaafachuufi?”
“Hin maraanne obboleessa ko nagaa ta’uun koo hin mullatuu??”
“Dhiifama.. yeroo darbemmoo…oo..”
“Amma narraa deemtamoo hin deemtu….?” Waan bokoktee utaaltu natti fakkaatte. Silayyuu silaa….ittumaa dhiita’aa..
“ohooooo..” jette miira dheekkamsaa keessaa baateemmoo. Fuullishee lafumama dukkana bariirraa gara ifa ganamaattii deemaa jirutti yoo jijjiiramun arge. Miirrishees neetiwoorkii biyya kanaa isa altokko badee dhufuun wal natti fakkaate. Ifti fuulashee akkuma asphaaltii biyya kanaa ammuma ijaaramee diigamuu.. ifuun amma.. dukkanaa’uun amma.
“Qarri qara in muraa?” tasuma miira biraan gaaffii naaf dhiheessite.
“Hin muru garuu wal riga.”
“Hummm ati hin danda’amtu abboo!”
“Yoom na baattee argite?” ergan jedheen boodan ofitti aare. Dubbii kiyya collee godhee haasa’uu akkan qabus waadaan ofiif seene.
Ishiin garuu bakka teessee ol ka’aa “Achii na funaani ilaa.. edaa baatamuus ni feeta?” jettee ol kaatee dhaabbatte.
“Waan fedheefuu eessa jiraatta garuu”
“Haadhi kiyya faana”
“Haadhi kee hoo eessa jiraatti?”
“Abbaa kiyya faana.”
“Abbaan kee hooree eessa jiraata?”
“Anaaf hadha koo faana”
“Tole eessa jiraatturee isin”
“Mana keenya.”
Bakkan jirutti na dhiistee gara kutaa ishiitti kutte. Anis bakkuman jiru tureen haga ishiin fagaattee ija kiyya duraa baddutti ilaale.
********
maaltu sitti dhaga’ama? sagalee akka naan hin jenne… garuu yaadakeen barbaada. dubbisanii dhiisuun yakka. hiriyyaa ofiif share gochuu garuu mirga osoo hin taane dirqama. yoo ofiikeef jalqaba itti gammaddeedha garuu.. dubbisa gaarii..
–
KUTAA 6FFAA
Aariidhaanin daree barnootaa seene. Garuu waan barsiisaan Baayoloojii keenyaa barsiisaa ture tokkollee qalbiitti nan cobne. Aarii isheetu sammuu na dhuunfatee ammaa amma akkan waa’eeshee yaadu na godhe. Akkaataa dubbii jecha isheetii utuun yaaduus waamamuu maqaa kiyyaa dhaga’e. Rifadhee gaafan qalbiitti deebi’u barsiisaan narra dhaabbatee ture.
“Maal yaadda?” Naan jedhe erga irra deddeebi’ee na waameen booda.
“iiii.. yaada.. yaadan yaada..” arrabnikoo na mucucaate..
“Maal akkan barsiisaa ture quba qabdaa ammati?”
“eeyyee… dhaggeeffataan jira..”
Tole.. erga dhaggeeffattee.. gaaffiin si gaafadha!” erga jedheen booda xiqqoo yaadee..
“Mucaan hin dhalatin reefuu gadameessa keessatti uumamu maal jedhama?
“Dhiiramoo durba mucichi?”
“Argitee na faana hin jirtu…” erga jedheen booda gabatee gurraachatti galagaluun seeqee deebi’eemmoo as galagaluun,
“Addaan hin beekamu..” naan jedhe
“iiii.. pheexiroos.. utuu mucaan hin dhalatin maqaan pheexiroos jedhan jetti haatikoo…”
Kabalee erga gad na baaseen booda.. “Fiitesiimoo pheexiroosiin jedhe barattootaa?” jedhee isaan gaafate.
Yaa dinsirii hojii kee nyaadhun jedhe garaa kootti…
*****
Lammata maqaashee hin kaasu… waa’eeshees hin yaadu jedheen waadaa ofiif seenus hin dandeenye. Osooman hin fedhin dhuftee na fuuldura naannofti. Tasuman qalbiidhaan uumama furdittii sana ilaala.
Borumtaasaa osoo keessi kiyya naan wallaansoo qabuun utuun hin argin oolee gale. Guyyaa itti aanus aakanumaan turee galeen galgala facebook gubbaatti ergaashee arge.
“Akkam jirta.. nagaa keetii? Maalif badde?” kan jedhu.
Amanuun dadhabe, kun dinsirittiidhamoo nama biraa ta’a? isayyuu nagaa na gaafattee ni badde naan jetteem… ! na ajaa’ibe. Hmmm.. ni baddee?
Aarii keessas ta’u gammachuudhaan jecha “badde” jedhu yoon dubbisuufi dhaga’u mudaannoo an bar tokko Gannarra Finfinnee dhufee na mudaten yaadadha. Erga manni barumsaa cufameen booda adaadaa kiyya bira Finfinnee dhufna ture. Akkanumaan ganna tokko dubartiin afaan amaaraa qofa beektu tokko, kan hiriyyaa adaadaa kootii taate mana dhuftee waan hin beekneefin karaa gubbaatti argee
“Aanchii baddee.. lemindinnoo baddee.. aaatti bad’ ishii” jedheen.. Afaan Amaaraa haasa’uu kooti.
Dubartittiin, kan sila fuula ifaadhaan na dubbisuuf harka ballistee gara kootti dhufaa turte akkuma dubbiikoo dhageesseen battaluma jijjiiramtee harkashee na dubbisuuf natti aggaamaa turte kaballaa gootee maddii koo gubbaa boqochiifte. Imimmaanni iyyuu koo dursee akkuma dhangala’uu eegaleen mana keessaa dhaga’anii gadi ya’an maatiin adaadaa koo.
“Maal inni.. maal taate… ? jechaa ariifattee gad baate dhufte adaadaan.
“Aanchii…. Min aayinet baalagee lijnoo..?” jetteen hiriyyaanshees gaaffiidhaan
“Min aargoonoo…?” adaadaankoo itti mufatteetti. Anis akkuman bo’ettin jira
“Baddeenesh aalenyi?” jetteen dubartittiin, jennaan gara kootti dhuftee dheekkamsaan
“Maal jetteen ati..?Maalif jette?” jechaa qonxoxxaaf natti qaxxiste..
“Ani.. isa isheen.. dhuftee hin beekneefin.. maalif badde ittiin jedhe malee…. Maalan balleesse… lafumaa kaatee na kabalte mitii…?” bo’uudhaaf hudhamaa.. muumma’aan dubbadhe. Amma of to’achuu dadhabdutti kolfite adaadaan koo.. mar’ummaan qabattee gad teessee ol ka’aa…
**********
Guyyaa tokkommoo limmoo biti jettee bakkeetti na ergite. “Marfee aallee? Jettee gaafattamoo” jettee natti himuun.. amman suuqii ga’uttin irra deddeebi’aa jedhe. Biyyuma an kiyya jedhu afaan wallaa ofii orma ta’ee. Gaafan dubbachuuf jedhu garuu dagadheera. Xiqqoo yaadeen waan afaanitti na dhufe gaafadhe
“lilmoo aallee”
“Yellem”
Ammas suuqii biraa deemeen gaafadhe. “Yellem” qofa natti gurguru malee limmookoo naan laatan.
Suuqii muraasarra ergan deemee dhabeen booda, limmoo amaariffaan akkan dogoggore hubadheen ammammoo irra deebi’uun “Lilm” jechuun gaafachuu eegale. Garuu bitee galuuf hin carroomne. Gaafan manatti galee waanin jedheefi ta’e manatti himu garuu natti kolfame. “Ni dagatte malee akkana jedhama ture” naan jechuurra.. waan dirqamni natti fideen wallaalummaa natti moggaasu. Silaa kan bo’uu qaban natti kolfan..
*******
Ergaan Dinsirii badde jedhu.. mudanno koo an ganna gaafa Finfinnee dhufu erga na yaadachiisee kan biraas ittan siif dabala.
Hanqaaquu bitin jedhame guyyaa biraa..
Anaaf garuu barumsan afaan kiyyaan baruyyuu siin galu utuu jedhanii afaan namaatti waan isaan na rakkisaniif naan hubatamu. “Inqulaal” jettee gaafatta naan jennaan akkuman fiigaa ba’een suuqii gaafan ga’u jechichi na keessaa hurkeera.
Suuqii ga’een “Ye dooroo fas aallee?” gaafan jedhu abbaan suuqiis natti kolfaa “Min maaletnoo issuu… ? yellem” naan jedhe
Xiqqoo yaadeen “hanqaaqnohaa” jedheen
“yiqirtaa algebbaanyim” naan jedhe ammmas kolfaa… kan isaammoo kan isaanii kan caalu.
Akkanni na hubachaa hin jirre beekeeen mallattoodhaan itti agarsiisuuf harka kiyya lamaaniin akka koochoo lukkuutti of tumachaa..
“Bat..bat.. dooroo… hanqaaquu…. Guguroo a’adii..” yoon jedhu narratti beekee hanqaaquu baasee natti kenne. Inni akka bashannanaatti gammadee kolfa. An garuu Finfinnee isaaf hiree laattee anatti Ormoomtetti gaddaan manatti deebi’e.
Adaadaankoo sagal gaggalagalchiteee na dhungatte gaafan fuudhee galu. Akka waan amaariffi beekumsa isa dhumaafi dirqama ta’eettis “Ishoo kanaan booda ji’uma tokko as teenyaan ni fixxa>” naan jette. Akkan itti fide quba hin qabdu isheen. Yoon itti himes muka kolfaa waan na godhaniif “Xis ximbaa” hin jenne.
******
Maal jedheefii deebisuu akkan qabun yeroo muraasaaf yaade. Jechuma hin dhabu seetaa!
“anis akkumashee maal ni maraate siin jedhanii yoon jedheenoo?” hin ta’u
“Ani nagaadha galata rabbi.. atis nii badde jedhee deebisuufiilaa?.. yoo badi si haa balleessuu naan jette hoo”?
Utuuman qubakoo barreessuuf akkuman aggaametti yaada koon wal falmuu.. ergaaan kan biraa isheerraa naaf seene.
“Anatu of rakasiise ati maal balleessite..!? boonuudha moo maali waansaa kan dubbistee callistuuf. Silaayyuu isin dhiironni kun yoo akka eegee of duuba isin deddeebisan malee.. Ani Dinsiriin dhiira miti tolee… lammata yoon si faana dubbadhe taa’een finca’a!” barreeffama jedhu dubbiseen dafee deebisuu dhiisuu koof of qonxoxaa… waan isheen jettemmoo gaaffii natti ta’e. “An Dinsiriin dhiira miti…” kan isheen jetteefi “Taa’een finca’a” jechuunshee saalashee na shakkisiise. Silaayyuu waa male uumama namarraa adda ta’e hin qabaanne. Tarii ce’umsa dubartummaarraa gara dhiirummaatti gochaa jirtiilaa..?
Yaadaa ooluun garuu gatii waan nama baasisuuf ariitiidhaan deebisuufiif jechan akkana jedhee barreessee ergeef……
–
KUTAA7FFAA
–
“Amanuu dadhabeen irra deddeebi’ee dubbisaa turee dhiifama. Ani nagaadha dinsirii ko… akkam ati jirtaa?” jedheen nafa nafa katabe.
“Anoo isan suuta dubbisu narratti bartee, suuta naaf barreessaa jirtan se’e… har’a sin argine maal taateeti. Hin dhufnemoo?”
“Lakki dhufeera.”
“Maalif akka kaleessaa dhuftee naan hin haasofneree?”
Deebiishee dhiiseen “Bor wal argina mitii?” jechuun gaaffii biraa dhiheesseef.
“Dhugaadha hedduu natti tola.”
“Sa’a meeqatti nuuf haa ta’uree”?
“Sa’a saddeet.”
“Tole nagaan naa buli bareedduu ko!”
“Atis bareedaa ko”
Hafuura dheeraan baafadhe. Hammam akkan gammadeyyuu utuu na gaafattee sitti himuu hin danda’u. galgalichas hamileedhaan hojii manaa hojjedhee wiixataaf qophaa’uu akkan qabu murteesseen gaaffii herregaa nuuf kennamte haadha kiyya gaafadhe. Haatikoo hojii manaa yoon ishee gaafadhu argitee waan hin beekneef hedduu ajaa’ibdee hamileeedhaan natti himuuf gaaffichi maal akka ta’e na gaafatte. Anis nan dubbiseef
“Muuza tokko sekoondii afurtamii shaniif yoo nyaattee xumurte, muuza digdama nyaattee fixuuf daqiiqaa meeqa siti fudhata.?” Jedha.
Haatikoos erga xiqqoo yaaddeen booda, “Sa’aatiin sadii hin taane mitii…?”
“Eeyyee.”
“Akkas taanaan dhaqiitii mana dubartittii daabboofi muuza gurgurtu sanaatii muuzii digdama bitii kottu!” jettee qarshii natti laatte. Anis qarshii harkaa fuudheen ba’uun suuqii deeme. Achi ga’ees muuza digdama akka naaf kennitu dubartii gurgurtu gaafadhe.
Isheenis lakkooftee naaf kennaa, “Daabboommoo hin bitattuuree… kan ittiin nyaattummoo?” naan jette
“Lakki muuza qofa barbaadeeni.”
“An kanin jedhu.. isin daabboo erga narraa bituu dhiistanii turtaniittu.. maali daabboon koo isinitti hin tollee..?”
“Akkam hin tolleree.. daabboon keessan gaariidha dhugaa.. daabboon keessan baayyee mi’aawa.” yoon jedhu gargaartuun isaanii achi jirtu tokko kolfite. “Maaltu si kolfisiisa intalaa.. daabboon koo hin mi’aahumooree…?”
“Abbaa rifeensaa waanin jedhe seeteetim.. diraatuun kun.” jedhe anis gidduun. Jartiifis dubbbiin kolfa intalaa gallaan “Bad asii dira’aa mucaa!” jettee na ariite.
Muuzii digdamaanuu fuudheen haadha koo biraan barrulee kiyya of dura godhee taa’e. “Dhuftee?.. egaa amma an daqiiqaan siif qaba.. muuza digdamaanuu hammamitti akka nyaattee fixxu ilaalla.” jettee tokko quncistee natti laatte. Anis tokko.. lama.. sadii jechaa gaafan kudhan ga’u, kaasaan jalaan..haqqisaan irraan na mudde. Tasuma qaamni kiyya hollatee dafqa danfuu eegale. Haati koos hedduu rifatte.. waan qabduuf gadhiistu wallaaltees.. na jalaa haxaa’uuf muddamaa… “Amma gaaffii akkanaa ijoolleef laatuu.. yookin qarshiitti hin hafne.. yookin mucaa kootti hin hafne..” jetti oliif gadi mana keessa naanna’aa na tajaajilaa. An garuu beellama kiyya boriifin yaadda’e. dhukkubsadhee Dinsiriirraa hafinnaalaa isa jedhu malee.. waan kaasaaf baasaan na godhaa jiru homaattuu hin lakkoofne. Xiqqoo turee akkuma natti wayya’aa dhufeen “Lammata yoo ishiin gaaffii akkanaa isinii laatte hin hojjedhu jedhiin.. beekumsa argachuufi malee du’uuf baratta moo.. ? ohoohoo!” na biraan teessee akkan wayyaa’e ilaaluuf harka ishii adda koorra keesse. Haadhi moo…!
******
Ganama akkan yaadda’e osoo hin taane.. fayyeen ka’e.. guyyaan sanabata. Yeroon immoo yeroo itti beellama Dinsirii sa’a saddeetiitiif sa’a lamatti qophaa’uu eegalani.
Wantootan gochuu qabun lafa ka’adhe. Rifeensa kiyya kutachuun qaba. Huccuu kiyya bareedina isa dhumaa naaf kennu ergan miiccadheen boodas gara mana rifeensaa deeme.
Akkuman mana rifeensaa ga’eenis namtichi rifeensa kutu sun maamila isaa faana wal falmiitti ture. Maamilichi “Akkamittin warra rifeensa qabaniin qixa siif kaffala?” jedhaan. Inni immoo “Keetuyyuu caaluu qaba.. rifeensa faffacaatee teessu funaaananii sirreessuun salphaa sitti fakkaatee?” jedhaan..
Ol seenee teessuma gubbaa akkuman taa’een, sareen fuuldura teessumaan cinatti quphantee jirtu arge. Akka waan foolii foonii fuudheetti eegee raasaa taa’eera. “Sin dhibuu.. namni kun altokko tokko ajaa’ibaam. Anatu moluu isa godhee… sanuu akkamittin guutuu kaffala naan jedha..” odeessaa rifeensa naa kutuu eegale. Sarittiin quphantee jirtu sun xiyyeeffannaan harka isaa ilaalaa.. utaaluuf aggaamtee deebiti. Haallishee kunimmoo bita natti gallaanin,
“Sareen kun maalif callisee harkakee ilaala.. ?” jedheen “Iii.. sareen koo moo.. kan si dhibu altokko tokko.. utuuman haasa’uun tasa gurra namaa muree buusa. Sarittiinis isa nyaachuuf as teessi malee hamaa yaaddee miti.” naan jedhuun lubbuu natti mi’eesse. “Callisuun qaba jechuudha” n jedhe qalbii kootti…
“Maqaan kee eenyuu ture amma?” cal
“Siiniim.. eda kubbaa ilaaltee maancheen akkam taaate?” cal
Duudaan ta’e.. gowwaatu jiramoo? Kanan kaasaaf albaasaarraa hafe gurra muree na hambisuufiim Dinsirii koorraa.
****
Sa’aan ga’ee uffadhee bareedee daawwitii fuuldura dhaabbadheen jira amma. Waanin qabadheefii dhaqun yaade. Garuu qarshii an qabu xiqqoo waan ta’eef tarii yoo akka carraa waldhungachuun dhufte hin beekamu waan ta’eef, Gaafa ishiin na dhungattu akka dhandhamni koo itti mi’aawu qabun amane. Kanaaf immoo chokoleetii baayyisee nyaachuun qaba.. “Dammakoo” naan jechuu qabdika.
Sa’atiin ja’a ta’eera. Chokoleetii kudhanimmoo biteen giphii/kiisa keewwadheen qaba. Akkuman konkolaataa seeneenis chokolaataa tokko qalam godhee ergan fixeen booda ammas lammaffaan dabale… jennaan dubartiin na biraan teessee jirtu tokko erga irra deddeebitee na hubatteen booda,
“Maal dhala koo maalif waan mi’aahu heddummeessita ilkaan kee hin balleessuu?” Naan jette na gorsuuf arraba qajeelfataa..
An garuu sababa kiyya waanin beekuuf dubbiishee utuu homaattuu hin lakkaa’inin callisee kan biraa dabaladhe.
“Siinin jedhaam ilma koo?” naan jette ammas irra deebitee..
“Akaakaan koo waaggaa 160 jiraatee du’e harme.” Yoon jedhu ammas gaaffii dubbii biraa natti darbite.
“Argitee waan mi’aawu heddummeessuu dhiisuurraatika.. akaakaan kee”
“Dogoggortaniittu sababa kanaaf miti…”
“Maalifiree?”
“Waan isa hin galchine keessa utuu hin galin waan jiraateefi.”
“Humm.. raajiidha abbookoo… ijoolleemtu si’anaa kuni…” garuu hin xumurre callisteedhuma hanga bakka buutu geessutti deemte malee.
Ergan konkolaataarraa bu’een booda kanan dhufuu kiyya Dinsiriitti bilbilee hime.
“Asuman jiraam!” naan jette
“Eessa?”
“Bakkuma itti konkolaataarraa bu’an”
Ol deemee gad deebi’us garuu Dinsirii arguu hin dandeenye. Dubartii furdoo akka isiitii kan rifeensi dheeraa arguyyuu garuu ishiidha se’ee hin tilmaamne… harka ballistae na waamte.. Dinsirii ta’uu isheeti. Waan akka haaraatti uumamte fakkaattee mullatti. ijatti golgaa godhattee, rifeensi asii dhufeen isaa hin beekamne tokkos duddarraan jigeera. Hidhiiwwan isii sun diimataniiru. Guutummaan guutuutti waan akka haaraatti namaan tolfamte fakkaannanin of duuba deebi’ee…
–
Kutaa 8ffaa
–
Of duuba akkuman tarkaanfii lama deebi’eenin dhaabbadhe. Dinsiriin fuulduraan kolfaa natti dhufaa jirti. Golgaa ijaa ammaa amma ol butaadha kan natti deemtu. Akkuma natti dhihaachaa dhufteenis funyaan isheetti qabateefii akka hin teenyen beeke… silaas funyaanshee…
Amma na bira geesseetti. Guutummaan qaamashee natti mullata.. Furdinni ishee hin jijjiiramne.. Rifeensi ishiifi hidhiin ishii garuu kan duraarraan adda. “Amma hidhiin kun ni nyaatamamoo..ni dhungataman jedhe qalbii kootti..” Maalif jennaan guddina isaarraan kan ka’e afaan na guutee qaaruu kiyya bokossuu waan danda’uufi. Yoon sadarkaa sanarra ga’eef jechuu kooti.
“Baga nagaan dhufte?” jechaa erga harka lamaan natti ballisteen booda, haammattee ofitti na maxxansite. Mormi koo mormasheerra qaxxaamure. Lapheen koo harma isheetti maxxane. Harki ishee lamaan maramee na hidheera. Hidhaa laafaa.. Hidhaa lubbuu kan jaalalaa.. kan sakandoota muraasaaf addunyaa biraatti na godaansise. Fira fagoo turee wal arge fakkaata akkataan dubbisa ishii. Anis of irraanfadhee harmashee gidduutti maxxanee yeroo muraasaaf ergan boqodheen booda gaafa ishiin na gadhiistu, miira mirqaaneenin wal walirratti gaaffii nageenyaa dhiheesseef.
“Atis nagaadha mitii?”………. “Nagaa”
“Fayyaadha mitii?”………“Fayyaa”
“Maatiinkee nagaadha mitii?”……. “Nagaa”
“Abbaan kees”…….“Nagaa”
“Haadhi kees “…….”Nagaa”
“Akaakaan kee guddatanii?” ………. “Inuma muuxatu”
“Gaariidha egaa” jedheen waan dubbadhu dhabee callise dhumarra. Ishiin garuu “Bakka tokko teenyee shaayii buna jechaa yoo haasofnu hin wayyuuree?” Naan jette hoteela fuuldura keenyaan karaa gamatti mullatu ilaalaa…
“iiiiiii”n jedheen akka nama hin dhageenyee. yaadaan garuu qarshiin giphii kiyya keessatti lakka’aa ture. Ja’atu jira.
*****
Harka kiyya qabattee shaayii buna jechuuf gara hoteela jalqaba millatteetti akkuma miila fuuneen… mana suuraa tokko bira gaafa geenyu “Yaadannoo gaarii akka nuuf ta’utti yoo suuraa kaane hoo?” Yaada jedhu dhiheessite. Anis hin mormine. Daqiiqaa shan gidduutti akka ba’u nutti himamnaan yeroo tokko tokko kopha kophaan kaanee, si’a lamammoo walfaana kaane. Akkuma waan fuudhaaf heerumaaf qopha’aa jirruu fakkaata haalichi. Daqiiqaa shanan suuraan itti ga’u eeguuf akkuma gad teenyeenis “Garuu nama dhibaam!” Jette miira ajaa’ibsiifannaatiin. “Maaltu?” “Waa’een koof waa’een kee ka… kan si dhibu kanaan dura dooktorri na gaafannaanin dide.. Injiinarri na gaafannaanin dide… sooressi meeqaaf meeqallee utuu na kadhatiin tole hin jenneef.. Siif garuu taateema tasaatiinan of keessatti si arge… sin dhibuu?” Golgaa ijaashee funyaanitti hin qabanne sana ol deeffataa.
“Baayyee nama dhiba malee!”n jedheen akka isheen jara maqaa waamtu faana wal bira qabdee na tuffataa jirtu utuuman beekuu. “Nama waaqni utuu uumee hin raawwatin gidduutti irraanfatee dhiise ta’uushee waan hin beekneefis ta’an” jedheeman dhiise qalbii kootti. Kana gidduutti suuraan keenya akka ba’e nutti himame. Bakka teenyee kaanee akkuma suuricha ilaaluuf qaroo keenya itti aggaamneenis.. “Kunimmaa ana miti.” jettee of haalte Dinsiriin.
“Kan eenyuutiree situ ka’e mitii?” Jedhe namtichi suuraa nuuf kennu. An callise dhaabbadheera.
“Maal an jaldeessan fakkaadhamooree?
“Erga dhalattee reefuu har’a suuraa kaaten se’a.. Garuu jaldeessa ta’uu kee suuraa ka’uun dura beekuutu sirra ture.. Kaameraan waanuma ati qabdu kaasee..an waanin itti eda’es..irraa hir’isees hin qabu obboleettii ko.. “ erga ittiin jedheen booda.. “Mitiiree obboleesso?” Jedhe na millata. Ani garuu deebii hin qabun ture.. Maalan jedhasimmoodha. Akka nama homaa argaafi dhaga’aa hin jirreettin haga ishiin suuraa fuutee ni deemna jettutti keeyyan manichaarra suuraalee jiran daawwataa ture.
********
Amma hoteelicha geenyeerra. Teenyeerras. Kuusummeessaan dhufee fuuldura keenya dhaabbachuun maal akka feenu nu gaafate. “Anaaf keekii isa abbaa qarshii kudha lmaafi miriindaa.” Hin jettu seetaa Dinsiriin. Qarshichan eda’e. Herregni dur naan galin amma nan didne. Akkamuu ta’u qarshii kiyyarra caaleera. “Atoo?” naan jedhe keessummichi anattis galagaluun… xiqqoo yaadeen “iiii.. Utuun laaqana nyaadheellee natti tola.. Garuu yoo irbaatni ga’eera ta’e ciree naa fidi.” Yoon jedhuun bita itti galee.. “Maal jechuudha naan galle” jechuun na gaafate. “Homaa hin barbaadu jechuudhaka.” “Ajajadhu malee.. Maal jechuudha?” jetti dinsiriin. Ani garuu mormaa citu malee “Amman nyaadhee dhufe .” jedheen dide. Mi’aa chokolaataa afaan kiyya keessa jirun of jalaa balleessaka.
“Isammoo haga afaan qullaa teessu hoodhu maastikaa/haancaa alanfadhugaa!” jettee natti hiixatte. “Dhugaa anoo amman nyaadhee dhufe” “Maastikaasmoo?” “Eyyee quufeera..dhugaa amman nyaadhee dhufeef malee.. Utuun fedhee maal rakkoo qaba.” “Haa ta’uka.” Jettee isheemaa maastikcha deeffatu kadhattuun tokko dhufee nurra dhaabbachuun “Sila dingil..sila baataa.. Sila takila haayimaanot.. Sila igzaabiheer.. Sila kuukyellesh maariyaam.. Sila abbboo” jechaa maqaa sagaltama nutti lakkaa’uu eegale. Silaa biyya kanatti.. Kadhattuu, poolisiifi udaanni bakka itti hin argamne hin jiru. Bakka ta’aniifi dhaabbatan maraatti arguun waanuma amaleeffatame. “Ammati umurii kanaan gaafa kadhattu hin qaanoftuu.. Maal qaba yoo hojjettee nyaatte?” jetteen dinsiriin qaama fayyaafi ga’eessa marata xurooftee lafa fakkaatu ofirra buusuee dadhabaa of fakkeessuun harka diriirsu ta’uusaatti aaruun. “Warri ati maqaa dhoofte kun hundi erga si dhowwatanii.. Nutimmoo maal qabnaaf sii laannan” jedheen anis..hamma humnakoo. Kadhatichis akkuma deemuuf qophaa’een dubbii kiyya jibbuusaa fuula isaa jijjiiree na agarsiisaa “Hojii biraa jettee.. Gosti hojii kan biraan carraa itti dubartoota babbareedduu akka keeti faana haasa’an namaa hin kennu. Kanaafin kadhadha malee hojjechuu jibbee miti obboleetti ko” jedhee Dinsirii ilaalaa nu biraa sokke. Ishiin homaayyuu hin dubbanne. “Bareedduu akka keetii” isanni jedheen waan gammadde fakkaatti. Anaaf garuu jechaan akka inni waraanaa jiru naaf gale. Kadhattuun illee kan akkanaan ishee ibsu an maaluman irraa jaalladhen jedheem.
Waan ishiin ajajatte dhufee erga gargaaramteen booda .. “Mana kiyya bartee yoo galte’oo yaada jedhu kaaste.
Achiis….
–
KUTAA 9FFAA
Anis…. isheenis callisneema teenyee wal ilaaluu eegalle. “Mana bari naan jettee?” jedheen gaafadhe. “Eeeyyee.. maal sitti hin tolle moo..? Yoo hin feenes dhiisuu dandeessagaa.. gaaf biraa akka hin rakkanneef jedheetan malee waan biraa sitti fakkaatee..?”
“Lakki.. mana fincaanii ga’ee deebi’uuf jedheeni.” Waan gargaaramte akka isheen kaffaltuuf mana fincaanii deemee turuu akkan qabun amane.
“Tole ga’ii kottu.. hin turin immoo aduun sitti dhi’aa?” jettee na geggeessite.
Mana fincaanii seeneen taa’e. fincaan malee garuu waan jajjabaan sagal ittanuyyuu gadi hin siqne. Silas kaayyoon koo isa waan hin taaneef ta’aaman ture. Taa’ee akkuman xiqqoo tureenis, balballi rukutame alarraa. “Namatu jira” jedheen callise… ammas xiqqoo turee rukutame. Deebiin koo kanuma duraati. akkanaan marsaa shanaffaarratti namtichi alarraan rukutaa ture aaree “Maal obboleesso marsaa shan guutuu dhufee… daqiiqaa digdamii shan irra teessaa.. ohoo..!?” naan jedhe sagalee dheekkamsaafi ajaa’ibsiifannaansaa walii hin beekamneen. Anis hagas mara turuu kootti nuffee balbala banadhee yoon ba’u.. namtichi garaan fuulduraan tulluu ta’ee jiru tokko bishaan qabatee ol seenu budduqfachaa ture. Kan jalqabatti marsaa shan deddeebi’ee na eegaa ture ta’uusaati.
Anis akkuman ba’een dubbiisaaf “Warri marsaa shaniin waggaa digdamii shan ta’anii ka’uu didanuu ni dandeessee ana ka’uuf jiru dadhabdaaree obboleesso. !” yoon jedhu, “Ohooo.. mee deemimee ati dubbii qabdaa..!” jedhee ol seene garaasaa of dura oofaa ofiin duuba bu’ee…
Akka nama gargaaramee ba’een mudhii koo jebeeffachaa ba’e. kutaa manichaa keessa qaxxaamuree akkan alatti dinsirii milladheen yoo isheen gadi ba’uu koo ol eegaa jirtun arge. Keessumsiisicha qabeen “eeee.. herregi kaffalameeraa….? Jedheen akka nama qarshii baasuu qaqqabachaa.
“Kan keessani moo?.. maaal ture ammanni…?”
“Keekiif shaayii..”
“hin deebisneef malee kaffalteetti..” yoonni jedhu hafuura guddaan baafadhe….
******
Mana Dinsirii deemuuf konkolaataa biraa koruutu nurra jira. Akkuma hoteelicha jalaa kaaneenis konkolaataa qabachuuf xiqqoo erga eegneen booda taksiin tokko nu fe’uuf dhuftee dhaabbatte. Sababa furdinasheef garuu miilla kaastee yaabbachuun salphaa hin turre. An duuba isheen dhaabbadheera. Isheeni immoo fuulduraan yaabuuf qabsootti. Jennaan dubartiin konkolaataa keessa teessee jirtu yaabuuf rakkachuushee argitee itti kolfinaan Dinsiriin aaruun “Maal natti kolfitaree.. utuu nama guutuu taatee kaatee na gargaarta turte” yoo jettuun jaartiinis deebistee “Atis utuu walakkaa namaa taatee hagas hin rakkattu turte.” jetteen. Akkumasaatti yaabbattee erga seenteen booda jaartiima afaan keessa walba’an biraan teesse. Ishiin foddaatti aantee jirti. Dinsiriin immoo moggaarraan. Animmoo teessuma duubasheen jirurraanin ol darbee taa’e. konkolaatittiin ka’uun duras, namtichi keeshaa baatu tokko dhufee …
“Anaaf meeshaa kana meeqaan feeta?” jechuun gargaaraa konkolaatichaa gaafate.
“Ati qarshii lama kaffalta. Meeshaa kee garuuu akkanumaanuu siifan fe’a…” yoo jedhuun namtichi deebisee
“Akkana taanaan meeshaakoo naa fuudhii deemi ani lafayyuu dhufuu nan danda’aa.” jedhee deebiseef. Namni hundinuu walfaana kolfe. Akkuma konkolaataan deemsa eegalee martinuu kolfarraa deebi’een garuu Dinsiriifi jaartiin cinashee teessee jirtu wal morkiitti seenan. Dinsiriin hiixattee foddaa gaafa bantu jaartittiin deebbistee cufte. Dinsiriin ammas ni bante.. isheenis ni cufte..
“Natti bulluqaa waan jiruuf mormaan cita malee inuma banama. naa bani.. !” jetti Dinsiriin.
“Mormaan cita malee.. qilleensatu na rukuta hin banamu” jettee mormatti jaartiinimmoo. Wal morkiin isaanii baballatee sadarkaa wal rukutuurra ga’uuf deeme. Yooma hamaan dhufeyyuu irraa eeguudhaaf ga’umsakoon tilmaame. Irreen koo muka shaxee/arcummee ittiin abbaan koo na reebu geessi har’allee.
Mormiin isaan lamaanii taaksiima keessattis garee lama uume. gareen tokko haa banamu.. kaan immoo hin banamuu Gidduutti wal falmiin dhalate. Akkamumatti namni yaada gatii hin qabnerratti walnyaatan jedheem an.. amma banamuufi banamuu dhabuun waan nama wal dhabsiisuu!…
Kanuma gidduutti Jaarsi duubarraan taa’ee jiru tokko sagalee ol fudhatee “Al tokko banamee , al tokkommoo haa cufamu egaa… lameenuu akka mormaa citanitti… nus haara galfannee deemnaa gaafas” yoo jedhu martinuu ni kolfe. Dinsiriifi jaartittiin garuu akkuma wal gaarreffatanitti aariidhaan jiru ammallee… an “Dhiisi ittiin jechuuf nan sodaadhe. Deebiishee isa akka dhagaa ulfaatu sanaan nama gidduutti na gonbistinnaa jedheen arrabakoo adabachuun waan maraaf daawwataa ta’e.
“Fidi.. deebii koo.. saantima shanin qaba” jettee jaartittiin… morkii keessaa baateemmoo gargaaraa konkolaatichaatti harka aggaamaa.
“Hin qabu dhiifama…. Yoo santima shan qabaattan immoo kudhanin isiniif kennaa”
“Isa naan glchu.. deebii koon barbaada an.” gaafattee dhiisuu didde.. namni biraan duubaan taa’ummooo.. “Maal qaba amma yoo dhiisteef.. saantima shan mitii?” jedhe. “Siinimmoo maaltu si galche.. waan kiyya gaafachuuf mirgan qaban se’a.. yoo feete kee kenniif.. an garuu dafqa namaas hin nyaadhu kiyyas hin nyaaachisu. Waan sin galchine keessa hin galin!”
“Saantimni shan waan sitti hir’isus, siif dabalus qabaa amma.. maal qaba yoo dhiistee nagaan deemne?” dubartii kan biraa
“Gaafachuun mirga ishiiti.. isiniin waan galchu qabaa.. fudhadhu ati giiftiiko.. mirgakee hin laatin” dargaggeessa kan biraa fuuldura taa’ee jiru.
“Mirga keessan taaksiima keessatti qofa yaadattu mitii isin uummanni biyya kanaa.. utuu hanga nurratti mirga keessan falmattan iddoo sagaltama udduu keessa dhiitamtanitti yaadattanii silaa yoona taaksiiniyyuu hin deemtan.. konkolaataa mataa keessanii ooftu… mirga…. Mirga… biyyayyuu laattanii utuu teessanii.. saantima shantu fudhatameedhaaf dhukee kaastu..” jedhe gargaaraan konkolaatichaa aariidhaan.. deebii ishii kiisa isaa keessa haalaan sakatta’aa… dubbiin isaa garaa annnan na obaase…
Bakka tokko akkuma geenyeen akka dhaabamuuf ajaja dabarsite. DINSIRIIN. Kanuma gidduunis ergaan tokko bilbila kiyya seenuu kirkiraafi sagalee bilbilsochii kiyyarraa hubadhe. Abbaa kiyya ture. “Haati kee haalaan dhukkubsattee waan jirtuuf dafii hospitaalatti nu qaqqabi!”
Beekan Erena
Latest posts by Beekan Erena (see all)
- JAALALLI DHUGAAN KANAA?Dubartoota Gammachiisuuf Dhiirri Wantoota armaan gadii kana gochuu qaba jedha Obbo Gammadaa Olaanaa-Xiinxalaa, dubbisaa, waliif daddabarsaa!! - January 16, 2017
- JAALALLI DHUGAAN ISA KAMI?-AMALA moo FUULA waliin jiraatta?-Lati Hirpa Hunde - January 16, 2017
- DUBBISUUN DIRQAMA:XUMURA ABBOOTII IRREE:Gaafii Ummataa waliin Dhahanii Bira Darbuuf Yaaluun Essanuu Nama Hin Gahu!Baarentuu Gadaa Irraa/// - January 16, 2017


c: text/html

text:
1Ta hintteko bishin hayssi heedzantho. Ay mootoykka nam77u woykko heedzu markkan minnees. 2Taani nam77antho hinttera gahettida wode hintte giddon kase nagara oothida uraanne harata ubbaa seeronna aggike gada oda wothas. Ha77i ta haakkada de7ikkoka simmada hintteko biya wode ooddeskka qadhettike. 3Tanan de7idi odey Kiristtoosa gideyssa hintte eranaw koyeeta. I hinttera haasayaa wode wolqqaamappe attin hintte giddon daaburanchcho gidenna. 4Kiristtoosi masqaliya bolla daaburan kaqettis, shin Xoossaa wolqqan de7on de7ees. I daaburanchcho gididayssada, nukka daaburanchcho. Shin hinttena haggaazanaw Xoossaa wolqqan iyara de7on daana. 5Ammanon minnidi de7iyakko hinttena hinttew paaci be7ite. Paacen hintte kunddonna attiko, Kiristtoosi hinttenan de7eyssa hintte ereeta. Shin Kiristtoosi hinttenan doonna ixxiko hintte kunddeeta. 6Nuuni paacen kunddonayssa hintte ereeta gada ammanays. 7Hintte iitabaa oothonna mela nuuni Xoossaa woossos. Nuuni mino gideyssa asay be7ana mela gidonnashin nuuni mino gidonna ixxikokka, hintte lo77o oothana mela nuuni woossos. 8Nuuni tumaas oothoosippe attin tumaara eqettiyabaa aybaakka oothoko. 9Nu daaburiya wode hintte qassi minniya wode nuna ufayssees. Hintte borey baynnayssata gidana mela nu hinttew Xoossaa woossos. 10Taani hinttefe haakkada de7ashe xaafiday hessa gishossa. Taani hintteko biya wode Goday taw immida maatan zemppada hintte bolla godattanaw koyikke. Goday taw maata immiday, hinttena maaddanaassafe attin qohanaassa gidenna. 11Wurssethan ta ishato, saro de7ite. Borey baynna de7ite; ta zoriya si7ite. Issi wozanan gididi de7ite; sarotethan de7ite. Siiqonne saro immiya Xoossay hinttera gido. 12Geeshsha yeeretethi yeerettishe, issoy issuwa sarothite. 13Xoossaa asa ubbay hinttena saro saro yaagosona. 14Godaa Yesuus Kiristtoosa aadho keehatethay, Xoossaa siiqoy, Geeshsha Ayyaana issifetethay hintte ubbaara gido.
Copyright
Learn More

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
United Kingdom humnootii ishee gara Somaaliyaa fi Sudaan kibbaatti erguuf murteessuun ishee yaada gaarii tumsa uummata biyyoota lameeniif gochaa jirru jabeessa jechuun mootummaa biyyatti keessatti ministerri waa’ee Afrikaa Grant Shapps dubbatan.
Angawaan kun New York irraa VOA Sagantaa Somaaleef akka ibsantti hawaasnii addunyaa biyyoota wal waraansa sivilootaa irraa bayyanataa jiran kan akka Somaaliyaa hin deggeru taanaan kufaatiitti deebi’uu, sana booda hamaan dhufu kutaa sanaaf qofa ituu hin taane biyyoota fagoo jiran kan akka Briteenii fi Amerikaa gaaga’aa jedhan.
Somaaliyaan imaammata biyya alaa kan mootummaa United Kingdom keessatti ijoo fi iddoo duraa qabattee jirti kan jedhan Mr. Shapps kun dhimmi Briteen qofaa waan hin taaneef biyyonni ka biroonis imala nagaa eegsisuu kanatti akka hirmaatan gaafatan.


text:
Aval Pundaiyai Kilikka 3
naanga Rendu Peerum Ukkaara Rameesh Karpakatthin Pundaikkil Ongi Ongi Kutthiddirunthaan. Avan Kutthukal Aval Adi Vayirai Senru Thaakkiyathaal, Aval Sukatthaal Munaka, Avanum Aval Pundai Meeleeyee Thanniya Peeycheeddu En Kiddee Vanthu Ukkaanthaan. Aanaalum Naanga Eppa Diras Kaladdinomnee Theriyalai, Ammanamaa Ukkaanthirukka Karpakam Athee Sopaavil Ukkaanthu Jattiyaal Rameesh Saamaanin Theerthatthai Thodachiddu Ukkaanthirunthaal.
Naan “karpakam, Ingee Ippadi Aaddam Poduriyee, Kaaleejla Eppadi Kudumpa Pen Maathiri Ilutthu Moodiddirukkee”
“pinnee Angeeyum Ungaludan Padukkavaa Mudiyum. Enakku Unmaiyileeyee Un Meel Aasaiyirunthuchu, Aanaa Epdi Unnai Adaiyarathunuthaan Theriyalai”
“athaan Ippa Mudichiddeeyee, Nampa Kilaasla Etthana Peer Unnai Ninaichi Kaathalikkaraanga Theriyumaa”
“namakku Kaathalellaam Aakaathu”
Udanee Sureesh “olthaan Aakumaa” Enka, Anaivarum Sirichidom. Mani Kiddathadda 1 Aaki Vida, Rameesheem, Sureesheem Samaikka Aarampichaanga. Naan Avarkalai Paatthu Viyantheen. Ivarkalukku Samaikkavellaam Theriyumaayena, Naanum Avarkalukku Uthaviyaa Pokalaam Enkaiyil Karpakam Ennai Thadutthu “nee Vaadaa, Avanga Samaikkaddum” Enka, Avanuka Rendu Peerum Ennai Paatthu “anupavi Raajaa… Anupavi” Enraarkal. Avarkal Samaiyalarai Poka Naanga Rendu Peerum Pedroomukkul Ponom. Athuvum Karpakam En Sunniyai Kaiyil Pidichu Ilutthiddu Ponaal. Naan Aval Kundiyaiyee Paakka, Athu Rendum Chinnathaa, Alakaa Aadichu. Naanga Pedroom Ponathum… “karpakam Naanonnu Sonnaa Thappaa Ninaikka Maaddeeyee?”
aval Peddil Ukkaanthiddu “sollu” Enka, Naan Aval Ethiree Ninriddu “unmaiya Sollanumnaa Naanum Unnai Kaathalicheen” Enreen, Aval Sirichiddaal. Naan Avalaiyee Paakka, Aval “raakul, Kaathalichaa Enna Pannuveenga, Eetheenum Paarkla, Peechila Ukkaanthuddu Kandayidatthula Kaiya Viddu Nonduvaanga. Apparam Sukam Theenthathukkapparam Kaladdi Vidduddu Poyidoovaanga. Ingapaaru Raakul Ulakatthil 100 Kku Eetho 7,8 Sathaveethamthaan Unmaiyaana Kaathal Irukku, Enakku Appadi Unmaiyaana Kaathalai Theediyalaiya Aasaiyillai. Namma Vaalum Pothu Matthavangalaiyum Santhoshappadutthi Vaalanum, Naamum Santhoshamaaka Irukkanum. Avlothaan” Enraal. Naan Avalaiyee Paakka, Aval Ennai Paatthu Sirichaal. Pin Aval Ennai Paatthu “raakul Nee Veenumnaa Nalla Pennaa Paatthu Kaathali, Naan Veendumnaa Unakkaaka Avalidam Peesareen. Aanaa Athukkapparamum Ennudan Padukkanum. Ippavaa Apparam Athellaam Peesalaam” Enraal.
Naanum Avalidam Nerunga Aval Kaddilil Padutthuddu Kaalkalai Kilee Thonga Poddu Kaalkalai Virichu Vechukka, Aval Pundai Thelivaa Therinthathu. Naan Aval Kaaladiyil Mandiyiddu Aval Paruppil Mutthamida, Athu Nimirnthathu.
naan Aval Paruppaiyee Naakkaal Nakka, Athu Mella Nimindathu. Avalidamirunthu Munakal Athikamaa Vara, Naan Aval Paruppai Kadichu Ilukka Thullinaal. Pin Mindum Aval Pundaiyai Rendu Viralaal Virichu, Aval Ulpura Sathaikalai Nakka, Aval Sukatthaal Nelinthaal. Aval Thudaikal Nadunga Naan Aval Pundaiyai Nakki, Mindum Aval Pundaiyilirunthu Olukiya Theenai Nakki Kudittheen. Aval Munakiddee Irukka, Naan Aval Meel Padarnthu Aval Mukamengum Muttha Malai Polinthiddu Avalin Uthaddil Kadichiddee Aval Pundai Thuvaaratthil Mellayidikka Sunni Valukkik Kondoo Ullee Ponathu. Naan Aval Uthadukalai Kavvikkondee, Aval Pundaikkul Iduppai Aaddi Aaddee Sunniyai Viddedukka Aval Sukam Thaangaamal Munakinaal. Naan Udanee “karpakam Nee Sonnathuthaan Sari…sshaa.. Naan.. S Yaarai Kalyaanam Panninaalum Unnai Eppa Veendumaanaalum Okka Vanthiruveendi. Un Pundaiya Naan Marakkamaaddeen. En Karpakatthin Pundaiya Kilikkaama Vida Maaddeen.”
ena Veekamaaka Iduppai Thookki Thookki Kuttha Aval Pundaiyai Thookki Kaaddi Kutthu Vaangiddu “deey Appadi Eethaavathu Kilis..sshiaa.. Sidaathee, En Pundaiya Nampi Rendu Peer Irukkaanga” Enka, Enakku Veriyathikamaaka Naan Appadiyee Elunthu Avalaiyum Thookkiddeen. Avalum Thaandu Kaal Poddukka Naan Aval Kundikalai Pidichiddu, Iduppai Maddum Thookki Thookki Adichiddee Samayalaraikku Sella, Avanuka Rendu Peerum Ammanathudan Saappaadu Seythiddee Engalai Paatthu Athisayikka, Naan Avalai Keessiruntha Idatthilirunthu Thalli Silaap Kal Meelee Ukkaara Solla, Aval Kaalai Virichiddee Ukkaanthukka, Naan Aval Mulaikalai Kasakkiddee Sunniyai Thookki Thookki Adicheen. Avalum En Idikalukku Thaangikka, Naan Rendu Nimisham Kutthiddu Thanniyai Aval Thoppul Meelee Thelichiddu Aval Pakkathileeyee Silaap Kal Meelee Ukkaantheen. Aval Aappil Mulaikalai Sappa, Sureesh Thookkiya Sunniyudan Vanthu, Aval Kaalai Virichu Ongi Ongi Aval Pundaikkul Sorukinaan. Aval En Sunniyai Kutthiya Kutthukalaiyee Valikkumenka, Sureesheem Vantha Veekatthil Ongi Ongi Kuttha Aval Katharinaal. Aanaa Aval Sattham Veliyee Keedka Vaayppee Illai. Avan Aval Mulaikalil Onrai Kasakka, Naan Innonrai Sappineen. Pin Avanum Thanniyai Kakka, Pinneeyee Rameesh Vanthaan.
Aanaa Avan Seythathu ViChitthiramaaka Irunthathu. Avan Avalai Kilee Naay Pola Ukkaara Solla Avalum Seythaal.naan Pundaiyil Kutthuvaanena Paatthaal, Avan Aval Kundiyil Vechaan. Avalum Marukkaamal Appadiyee Nirka, Avan Aval Kundiyil Mella Mella Saamaanai Soruka, Karpakam Ssaaaa Ena Mella Munaka, Aval Kundeeyum Avanin Sunniyai Konjam Konjamaa Ullirakkiyathu. Avan Aaddi Aaddi Aval Kundikkul Irakka, Paathi Sunni Aval Kundikkul Irangiddathu.
aanaa Avan Mella Mella Paathi Sunniyudan Kutthinaan. Aval Kundikkul Athu Poy Vara, Naan Athai Unnippaaka Paattheen. Avan Mella Mella Soruki Edukka, Paathi Thaan Ul Nulainthathu.atharkul Avan Kaama Neer Kalada, Aval Muthukin Meeleeyee Athaik Koddiddaan. Avalum Thodasidu Elunthu Ponaal.
Saappaadu Rediyaaka Naanga Ammanathudaneeyee Daining Deepilil Ukkaanthom. Kaaranam Keedka, Ippadithaan Inru Muluvathum Enraanga. Naanga Moonu Peerum Oru Pileeddil Ukkaara, Aval Ammanathudan Nadanthu Vanthaal. Naan Saappaadu Karandi Edukka, Avankal Thadutthaankal. Eenena Keedka, Avalthaan Parimaara Veendumaam. Enakku Onrumee Puriyalai. Ithilenna Irukku Enka, Avarkal Avalthaan Inru Namma Moovarukkum Pondaddi, Athaan Enraangal. Avalum Enga Moonu Peerukkum Parimaariddu, Avalum Ukkaanthu Saappiddaal. Naangalum Onraaka Saappiddu Mudikka, Avalum Ammanatthudan Saappidduddu Vanthaal. Mani 1 Yai Thaanda, Ellaarum Peddil Padukkalaanom. Oree Ayarthiyaa Irukka, 4 Manikku Alaaratthai Vechiddu, Ellaarum Thoonginom. Senparil Aval Padukka, Naanum, Rameesheem Aval Rendu Pakkam. Sureesh Rameeshkiddee Padutthaan. Naan Rameeshidam “rameesh Naan Kundiyadippathai Pannunathilladaa, Karpakam Unnaala Thaanga Mudiyumaa” Enka, Aval ” Raakul, Ithukku Munnaadi Naanga Okkirappa Rendee Peerum Pundaiyilayum, Kundiyilayum Viddu Thaandaa Oppaanuka. Naanum X Padam Paatthu Thaan Ithellaam Dirai Pannineen.
Aarampatthula Kashdamaatthaan Irunthathu, Aanaa Sukam Athikamaa Irunthathaal Palakiddeen.” Enraal. Avalidam Naanum Pannareen Ena Keeddathukku Thoongiyelunthu Pannalaam Enraal. Naanum Vidduda, Sureesh Thoonga Aarampikka, Naanum, Rameesheem Avalai Kaddiyanaisiddee Thoonga, Aval Send Vaasanai Kirangadichathu. Avalai Ottha Pothellaam Theriyaatha Vaasanai Ippathaan Therikirathu. Aval Ennai Paatthu Padukka, Naanum, Rameesheem Kaiyai Aval Pundaikkul Vechiddu Thoonginom.
Enakku Thideerena Mulippuvara Elunthu Manipaakka, 4 Aakiyirunthathu. Appa Karpakatthin Kaiyil En Sunniyirukka, Naan Elunthathum En Sunniyum Elunthida, Rameesh Avalai Viddu Vilaki Padutthireekka, Aval Ennai Paatthu Padutthirunthaal. Naan Apdiyee Avalai Piradda Aval Kaalai Virichu Padeetthireekka, Naan Aval Kaalidookkil Padutthu Aval Pundaiyai Nakka, Aval Konjam Konjamaa Suya Ninaivukku Vanthu Elunthiddaal. Avanuka Thoongiddiruppathai Paatthiddu, Ennidam ” Eendaa, Athukkullayaa Avasaram” Enka, Naan “Kundiyai Kaaddu” Enka, Avalum Kundiyadiyil Thalaiyanai Vechu Kundi Oddaiyai Thelivaa Kaaddinaal. Naan Aval Vaayoram Sunniyai Kaadda, Aval Umpinaal. Naan Aval Thalaiyai Pidichiddu Nallaa Umpa Kudukka, Aval Sunniyai Nallaa Umpiyee Echilaakka, Naan Kilirangi Aval Kundi Oddaiyil Sunniyai Vaittheen. Aval Kaalai Virichu Oddaiya Thelivaa Kaadda, Naan Mella Sorukineen. Aval Munaka Aarampikka, Naan Mella Paathi Sunni Aval Kundiyil Irukka, Aaddi Aaddi Ullee Viddeen. Avalum Ssaaaa Ena Satthamiddapadiyee Munaka, Rameesh Elunthiddaan. Naan Paathi Sunni Aval Kundikkul Irukkumaaru, Aaddi Aaddi Otthidiruntheen. Ennaalum Sukam Thaanga Mudiyaamal Munaka, Rameesh Mella Elunthu Aval Vaayoram Sunniyai Kaadda, Avalum Purinthu Kondu Mella Mella Umpinaal. Avan Thookka Kalakkatthilum Sukatthaal Munaka, Naan Ongi Ongi Kutthidiruntheen. Aval Kundi Oddaiyai En Sunni Konjam Perithupaduttha, Aval Valiyaal Katharinaal. Aval Katharal Sureeshaiyum Eluppida, Avan Engal Nilai Kandu Karpakatthin Mukamengum Muttha Malai Polinthaal. Kaaleejjil Avvalavu Adakkamaaka Sutthiddirukkum Pennaa Ival? Enru Santheekamaa Vanthida, Sureesheem Sunniyai Thookkiddu Padutthuddu Avalai Alaikka, Aval Ennai Niruttha Solliddu Sureesh Meelee Muthukai Kaaddi Padutthaal.
Ithenna Nilaiyena Enakku Puriyaamalirukka, Aval Kaiyaaleeyee Sureeshin Sunniyai Kaiyaal Pidichu Kundikkul Viddu Idikka Vaikka, Rameesh Muthal Pola Aval Vaayil Sunniyai Vechu Umpal Sukatthai Anupavikka, Karpakam Ennai Paatthu “neeyum Kutthudaa” Ena Pundaiya Kaaddinaal. Naan Paattha Aangila Padangal Niyaapakam Vara, Naan Mella Aval Pundai Kiddee Sunniyai Vechu Nirka, Sureesh Kutthuvathai Niruttha, Naan Aval Pundaikkul Sunniyai Viddaaddineen. Pin Rendu Peerum Oree Neeratthil Thuvanga, Naan Aval Pundaikkul Adikka, Sureesh Aval Sootthil Kutthinaan. Aval Sukatthaal Kathara, Avalai Kathara Kooda Vidaamal Rameesh Sunniyai Aval Vaayil Viddaaddinaan. Naanga Apdiyee Rendu Nimisham Okka, Naan Elunthida, Rameesh Aval Pundaikkul Kuttha, Naan Aval Vaaykkul Umpa Koduttheen. Rameesh Eduttha Veekatthil Aval Pundaikkul Kuttha, Aval Vali Thaangaamal Katharinaal. Aval Pundaiyum, Kundiyum Avankal Sunnikalaal Kilikkappada, Naan Aval Mukatthai Piditthuk Kondee Veekamaaka Aval Vaaykkul Viddeduttheen. Naanga Moonu Peerum Seenthu Eetho Pennai Karpalikkira Maathiri Thaan Irunthirukkum Antha Kaadsi. Ithuthaan En Muthal Anupavam Enraalum, Alakaana Pen Enpathaal Thaan Kuroop X Panna Otthukiddeen. Unmaiyileeyee Ippeerppadda Alakiyai Okka Etthanai Peerudanaaka Irunthaalum Naan Sammathichiruppeen. Engalukkul Entha Vedkamum Illaamal Avalai Otthom. Kiddatthadda Oru 5 Nimidam Intha Ol Aaddam Nadanthirukka, Naan Sukam Thaangaamal Aval Vaayil Kanjiyai Paaycha, Aval Vaayikkul Vaangiddu Pin Appadiyee Thuppiddaal. Appadiyee Naan Ayarvil Paatroom Poyi Kaluviddu Vara, Avarkalum Oruvar Pin Oruvaraaka Avalin Udampengum Olukkiddu Paatroomil Kaluvi Vanthu Kaddilil Ukkaara, Mani 4.40 Aakiyirunthathu. Aval Maddum Kulichiddu Varuvathaaka Paatroom Poka Naanum Kulikkireenena Solliddu Paatroom Poneen. Appadiyee Shavaril Kulichiddee, Avalai Oru Ol Poddeen. Aahaa! Antha Sukam. Soopparaa Irukka, Naanga Rendu Peerum Kulichuddu Veliyee Vara, Avankalum Kulikkireen Ena Paatroom Ponaanga. Koodavee Avalaiyum Kooddeeddu Poyiddaanuka. Naan Dirasellaam Maaddi Veeddukku Rediyaayirukka, Avalum Vanthu Dirasellaam Maaddinaal. Avankalum Diras Poddaanka.
thodarum…


text:
Kollejiin Shasamane keessatti baname kan US college jedhamu barattoota kuma tokk ol simachuu dhaan hojii erga eegalee waggoota lama lakkoofsisee jira.
Koollejiin kun kan inni irratti fuuleffate barnoonni qulqullummaa qabuu fi sadarkaa isaa eege akka kennamu gochuu irratti ta’uu abbaa qabeenyaa kolejii kanaa kan ta’an Obbo Tolaa Gadaa ibsanii jiran.
Yniversitiiwwan as America keessa jiran waliin michummaa uumuu dhaan barattootaa fi barsiistonni muuxannoo wal geeddaruuf kaoroorri jiraachuu isaas Obbo Tolaan ibsaniiru.
Yniversitii kutaa Kaaliforniyaa jiru fi kollejii Spokane Washington biraas barsiistonni fedha ofiin dhquu dhaan yeroo baatilee ja’aa hanga waggoota lamaan gargaarsa gochuuf waadaa seenuun isaaniis ibsameera.
Karoorri isaanii guutummaa Oromiyaa keessatti manneen barnootaa ijaaruu ta’uu kan ibsan obbo Tolaa Gadaa kanneen biroonis gara naannoo ofiitti deebi’uu dhaan misoomaaf akka kaka’an waamicha dabarsaniiru.
Guutummaa gaaffii fi deebii kanaa MP3 tuquun dhaga’aa.


text:
Qaroomii addunyaa laakkuma bulee kahuun dabalaa deema.Bubbee garbaa-galaanaa gara galchitu, awwaara gugurdoo fi wannii hedduun saatelaayiti jalaa dhokataa hin jirtu fa taati.
Addunyaan saatelayiti qilleensa naannoo bonaa fi ganna,jijjiirama qilleensaatii fi waan heddun tohatan jaha qabdi.Hagii tokkoo Kaabaa fi kibba irra mara, hagii tokko mudhii lafa irra hin chocho’u.Ta lafa martuun Polar satellite jedhanii ta mudhii lafaa irra teettuun ammo Geostationary satellites jedhan.
Biyyootii jahaan saatelaayitii qaban; Awurooppaa (EUMETSAT)’European Satellite, Amerikaa, Jappaan, Indii,Chaayinaa fi ta Raashiyaati.MSG,ta lafa martu,METOP ta Kaabaa fi Kibba irra martu, JASON-2 garba tohatti.
Saatelaayitiin Itoophiyaan qilleensa ufiitin tohattu akka jecha daarektera daaarekteroota Ejensii Raaga Qilleensaa fi Balaa Dursa Akeekkachisa Metrolooji biyyoolessaa Dr.Dirribaa Qorichaatti, MSG-2.
MSG Itoophiyaa qofaa mitii Afrikaanuu haajaan baati.MSG lafa harka 66 caalaa tohatti. Mudhii lafa irra gama Keeniyaatiin jirti Itoophiyaa irraa akka jecha Dr. Dirribaatti km 38,000 oli fagaattii qajeela naannoo ‘Gulf of Guinea’ gubbaa jirti.
Saatelaayiti tana bara 2002 hawaatti oli baasan. Saatelayiti akkanaa tana lafa saatelaayitii Awurooppaa gara Hawaatti oli baasan;Kourou, French Guiana fa keessaa oli baasan.MSG,waan qilleensii Afrikaa,Awurooppaa,fi Atlaantic gama Kaabaatii keessa jiru daqiiqaa 15 keessatti raaga qilleensaatii dabarsiti.
MSG-2 gama isaatiin mudhii lafaa irra teettee waan qilleensii keessa jiru daqiiqaa 15 faatti dabarsti jedha Dr. Dirribaan.
“Nuutsi ammo muuxannoo qamnuu fi akkasuma moodelii itti dadaballee saa ja’haa booda maalti mulataa bulti tokkon duubaatti …maaltu mullataa… jennee ragaa itit kennini.”
Qilleensi jijjiirame jechuun Afrikaa maal fida jennaan,”oowatti dabalaa naannoo Saaheli haga Itoophiyaatti bokkaatti dabalaa,garau gara Afrikaa gama Kibbaa bokkaatti diqqaata.”
Saatelayitiin Awurooppaa ta qaraa, Meteosat-1 bara 1977 hojjatamte.
Saatelaayitiin dhaloota ammaa jedhaniin,MSG-2, Meteosat Second Generation Hagayya 2002 naannoo Faransaay,Kourou, French Guinea Hawaatti oli tokkosan.
MSG-3 ammoo saatelayiti haaraa bara 2012 oli baasan.Saatelayitituun tuttun jijjiirama qilleensaa tohatti.


text:
Dr.Galma Guyyoo ogeeyyota fayyaa addunya waliin ummata Laaybeeriyaa gargaaruuf Monorooviyaa ji’a sagala caalaa keessaa taa’ee waan asiin olitti barreessine sun jedhee nutti hime.
Laaybeeriyaa keessaa Eboolaan akka dhaabii Fayyaa Addunyaa,WHO jedhutti nama kuma hedduu fixe.
Dr.Galmii ogeeyyota fayyaa Waldaa Afrikaa waliin dhufee umamta sun gargaare.
Rakkoon Laayberiyaa guddoo ogeessa fayyaa hedduu qabaachu dhabuu,waan hedduu biyya alaati fidachuu fi nama barateef hedduu qabaachuu dhabuu.
Taatullee gama Eboolaatiin “dhukkuba kana ufi irraa dhowwuuf qophi jirti akka doktor Galmii jedhutti.
Gaafa Laayberiyaan EBOLA ufi irraa dhowwuuf manneen nyataa-dhugatii, mannene baranootaa, biirolee mootumaatii fi waan hedduu cufatte sunitti ummata keessa yaatanii barsiisuu fi ufiyyuu balaa irraa eeguun maan fakkaatti jennaan “gaafasi laftii akka malee hamtuu maan jennnaan gaafasuu namuu wal irraa ufi eegaa,huji galee jennaan namuu balbala hidhatee, taa’a, waan inni keessa oole hin beettuu namaan walti hin dhiyaattu.Waan haga metiri tokko irraa fagaattee nama dubbifta.”
Nyaataa dhugaati hoo? jennaan ammoo kaan manatti dhaabataa kaan ammoo hoteelii nyaataa jedha.
Yoo EBOLA irratti arganiin wallaan ammmoo wayaa akimii mataa haga miilaa xaxatanii nafa alatti bahuu ufi dhowwanii jiidha nafa namaa ufi hanqisaan ka dhibamee wallaanan jedha.
Dameen barnootaa Epidemiology,waan EBOLA ummata barsiisuu,sanyii dhukkuba sunii qorachuu fa.
Guyyaatti nama hagamiin wallaanta jennaan, ”guyyaatti nama 5-10 wallanaaan nama dhukuuba kana sehataniin cufaan dhufaniin adoo inni qabaachuullee baate guyyaa 21 tursitee achumatti qoratta.”
Tana malee “yoo nama dhiba kana qabu fakkaatu irratti argan namii akka isaa hedduutti jiraachuu dandahaa,namii kun eessa oolee,eessa bulee,eennuun walti dhiyaatee jenneen nama hedduu barbaanna.”
Dr.Galmii bara 2010 gaafa POLIO-n Ugaandaatti baafatte ummata gargaaruuf achi dhaqe egerilleen yoo wannii akkasii dhalatte ummata gargaaruuf qophii jirraa jedha.
Laayberiyaan biyya hiyyeetti Afrikaa gama Dhihaatiin garaba Atlaantik jala qubattu.


text:
Itoophiyaa dabalatee, galiin biyyoonnii buna oomishaan argatan gadi bu’aa ta’uu fi gaatiin bunaa abootii qabeenyaa gurguddoo muraasan han murtaa'u ta’uu yaa’iin Finfinnetti torbaan kana dhimma bunaa irratti godhame eeree jira.
Buna Naanoo Oromiyaatti argamuu gabaa addunyaati han dhiheessu Waldaa Qonaan Bultoota Oromiyaa Buna Oomishaniiti. Itti aanaa dura ta’aan waldaa kana, Obboo Dasaalany Jennaa akka jedhanitti Itoophiyaa keessatti bunni harkii 95 qonaan bultootani han oomishamuu yoo ta'uu, harki 5-7 immoo warra iddoo qonnaa gurguddaa qabaniini.
Obboo Dasaalany walii-galteen fi mariin oomishtoota, warra buna biyyaa alaatti ergaanii fi warra biyya keessatti buna gurguruu irratti boba’an hirmachisu gochuun barbaachisaa dha jedhanii, dhaabni oomishtoota bu’aa argachiisurratti xiyyeeffatu barbachiisuu dubbatan.
Yaa’ii kanarratti namoota argaman keessaa, dura ta’an Dhaabata Oomisha Buna Daawwii jedhamu obboo Warquu Addoo gabaan bunaa harka namoota muraasaa jira jedhanii, “oomishtoonni bunaa waan argachuu qaban hin argatan. Kun immoo akka isaan hojii kanarraa fagaatan godhaa, oomisha bunaas gadi buusa. Kanaafuu dhaabaanii bunaa han sadarkaa addunyaa dhimma kanaratti hojjachuu akka qabun yaadachiisa" jedhaniiru.
Karaa biraatin, naannoo ummata Kibbaatii dhaabni oomisha bunaa, Amaaroo Gaayoo irraa Aadee Haannaa Toomaas, oomishtoonnii fi warri buna gara biyya alaa ergan warra buna bitu wajjin kallattiidhaan wal-qunnamuun akka oomishtoonni bu’aa argamurraa fayyadaman godha jettee, kun ta’uu dhabuun isaa galii argamu akka xineesuu dubbatti.


text:
1Nto mii yoo, kumwoochi :Yēēsu rubiikyii kule, "Mii :biiko chēē makuken biiko alak kutaya, nteenee mākung'woonchi sōō kule nee chii nyoo kaken ake. 2Irook :nyoo /kēērātyi kaat rwaanteet nyēē wōō nyoo /kēēng'ooysēē /ānkēēwiirchi araaray, kusiir yoo kātākēnē biikyuu choo tākung'ārng'ār choo iyēnwoo kutaya. 3Kunyoo, ōriib keey! "Yoo kātēbi kut kuyēwuung' :ng'eetaab koomēt ng'ālyoo nyēē miyaat, iburyoong'tē. Nto yoo kāchākumwoowuung' kule kāākuchoolwookēnchiing' ānkusoom nyooyeetaab kaat, inyōōchi kaat. 4Ānkoo kāyēwuung' nyēē miyaat kunyil areet tisab ām bēsyēēt ānkuchōōnii yooto tukul chākusoomē /kēēnyōōchi kaat, inyōōchinē." 5Nto mii yoo, kumwoochi :lēbkēēyik Yēēsu kule, "Mokoryoontēēt, ānkiitāswēēch nkuruuk kiikaasee keey Yēyiin miisin." 6Kukētyi :Yēēsu kule, "Nto ōboontē mbo nyēē kisich nyēē tēē kēbuswoontēētaab aritaaliit, nto kāswook :mōkōywooni, yoo kōōmwoochi kung'ēēwunēē keey tiikiit ankuwokuchaan keey araaray." 7Kutas taay :Yēēsu kumwoochi rubiikyii kule, "Imuuchē :chiito ake ām akweek kuboonto motwooriintēēnyii. Imuuchē kukwēr :motwooriintoonoo kēēchiirēk wokwaaka, nto wokōōbātiis. Nto yoo kārōōt kaa, mēēbērē +mēēchāmchi motwooriintoonoo kule kwoomiis areet akeenke, 8nteenee māchāktōōs kubaying' kurook. Yoo 'keewaany āmiisyēēt, mākwoomiis :nkinee ām lētuunoo. 9Nto mēēbērē /mākēēbirchi kōōnkōy, kuuyu kiyēē mii kuyēyē ku kiy nyēē /kēēmwoochinē kule kuyey, āmēēbērē nyēē kāyēyē ām kāāsōōtēywēēkyii. 10Kunyoo, yoo kooyey :akweek kiy ake tukul kuu wōloo /kēēmāktooy, ōmwooyē kule, 'Kēēwuuyē :acheek motwoor buch, kunyi, yiisyēēnyoo :nyooto kaakeeyey.' " 11Yu katas taay :Yēēsu ākoo rubiikyii kumii kutākyinē keey Yēērusālēēm, kuyit yēē kibo kiyōōtēētaab yēēmēētaab Kalilaaya ākoo kōōrēētaab Samaryaa. 12Yu kayit saang'ta ake nyēē kimii yooto, kukas biiko alak taman chēē kilukunootiin :bōōrwēk. Kikiiyyoong'iis :bichoo yēē kilōō ām yēē kimiitē :Yēēsu. 13Ām yooto, kukuur :bichoo Yēēsu kule, "Mokoryoontēēt Yēēsu, ankiiriireeneech." 14Yu kakas :Yēēsu kuu nyooto, kumwoochi bichoo kule, "Obe bōōboorchi keey bēēliintēētaab kōrōsēēk." Kuba :bichoo. Nto kumii kēēltaab too kubēētii, kukas keey kule kāākusobcho! 15Ām yooto, kooyeey :akeenke wōloo kimii :Yēēsu ānkusilto Yēyiin kukuurchinē barak. 16Kukutuny :chiichoo nyēē kākubuy kuut ānkubirchi Yēēsu kōōnkōy ām kiyēē kāākuyēchi, ānkoo kibo kōōrēētaab Samaryaa :chiichi. 17Kumwooy :Yēēsu kule, "Ka ma taman :bichoo kāāsoobē? Mii ānō :chuut sokool? 18Ntēē sukōōyēēw naas nyi :akeenke ānkuchākubirchi Yēyiin kōōnkōy, anku chii nyēē -/mākēēkāsē koong'." 19Kumwoochi :Yēēsu chiichoo kule, "Ing'eet baa ānkiiwēēchi keey. 'Kēēsob kuchurta, kuuyu 'kēēkoosēēnoo keey." 20Nto mii yoo, kuteebee :Farisaayeek alake Yēēsu kule, "Chōōnii āyu :bāytooyiisyēētaab Yēyiin?" Kukētyi :Yēēsu Farisaayeechaa kule, "Māmii :kiyēē wōō nyēē mākōōboor yēē chōōnii :bāytooyiisyoonoo kuu wōloo ōsōōtitooy :akweek. 21Māmii mbo :chii nyēē mākumwooy kule, 'Woong'nyiin mii kuchōōnii,' nto kule, 'Woong'nyi.' Nteenee, miitē yuutēyu :Bāytooyiisyēētaab Kaab Yēyiin." 22Kutas taay :Yēēsu kumwoochi rubiikyii kule, "Makukwa :bēsyōōsyēk chēē +moomwaay kule nto āyēēwu :anii, Chiitaab Barak. Nteenee, -mōōkāsoo. 23Mākuyityook ku lōkōōy /kēēmwooyē kule, 'Kāākōōyēēw! Woong'nyiin mii yuun!' nto 'Woong'nyi mii yu!' Nteenee, -moobe kule boocheeng'aataa, 24kuuyu mēēbērē mākubotwook yoo kāāchōō. Makukerkeyiit āk kōōr nyēē keewech kulebkeyiit :kōōrēēt tukul, 25nteenee +maanyalil kurook nyēē -/mākyoomu anku makutaya :biiko chēē wōōyēch ām kōōrooni. 26"Makukerkeyiit :yoo kariik kōōyēēwunēē :Chiitaab Barak āk bēsyōōsyēchoo kibo Noowa. 27Kyoomiisyē :biich ānkuyyēēsyē ānkōōmutiisyē. Kitas taay :bichoo kuu nyooto ākoy bēsyoonoo kiiwutē :Noowa āk biikyii mwēēnkēēt. Nto mii yoo, kutaambiliilee :bēēko kōōrēēt tukul ankubakach bichoo tukul. 28"Makukerkeyiit mbo subak ākoo bēsyōōsyēk choo kibo Lōōt. Kitas taay :biiko āk yiisyōōnuutēkwaa kuu kwaak. Kyoomiisyē ānkuyyēēsyē. Kyoolē ānkwooltooy tukuukwaa. Kichoonsē, ānkutēēchē kooriikwaa 29ākoy bēsyēēt nyoo kibākooktooy :Lōōt Sotooma. Ām yooto, kuyey :Yēyiin kuroong' keey :maat ām barak kuu roob. Kichōōnto :mayaa tuukuuk alak chēē sāmisēch chēē kiimukuus biiko tukul. 30Makukerkeyiit :yooto ākoo yoo tooku :Chiitaab Barak. 31"Yoo kanyoorta :ng'aleechu chii kumii saang', -meeyeey kō wokōōruruuch tukuukyii. -Meeyeey kaa mbo :nkicheek choo mii mbareen. 32Ōnkētēē kiyēē kiyeyakay ām wōlēē mii :cheebyoosyeetaab Lōōt. 33Chii ake tukul nyoo kāyēētyi keey soboontaab kōōrooni mākōōboot soboonnyii, nto chii nyoo kēēkooyto soboonto ām kōōrooni, mākunyōōr soboonnyii. 34"Ām kwēēmowuunooto, yoo mii :biiko āyēēnku chēē mii kāruuyo ām yēēt akeenke, +/mākēēyib akeenke /ankeebakaakta ake. 35Yoo mii :kooruuk āyēēnku kung'oosyē, +/mākēēyib akeenke /ankeebakaakta ake. " 37Ām yooto, kuteebee :rubiik Yēēsu kule, "Mokoryoontēēt, +makeenyoortiing' ānō?" Kukētyinēē :Yēēsu tyoonkōōchēēt kule, "Yoo ōkāsē yēē kēēruruukyi keey :mōtōōng'wēk, kumii yooto :muuswēk."
Copyright
Learn More


text:
Biyyoota Laatiin Amerikaa fi Kaaribiyaan keessatti heddumninaan kan mul’ate dhukkubi Zikaa biyyoota adda addaa keessattis mudataa jira. Dhukkubi Bokee ykn Binniin akka dhukkuba Busaatti daddarbu kun sammuun ijoollee haaraa dhalatanii akka hin guddanne gochuu waliin hidhata qaba jedhama. Kanaaf jecha dubartoonnii fi shamarran biyyoota dhukkubi kun keessatti mul’ate keessa jiraatan ulfaa’uu irraa akka of qusatan gorsi kennamaa jira. Kana malees namoota biyyooti dhukkubi kun mul’ate keessa jiraatanii fi gamasitti imalanii deebi’an irraa dhiigi fuudhame nama biraaf akka hin kennamneef jaarmayaan fayyaa addunyaa akeekkachisee jira.
Waaltaan to’annaa fi ittisa dhukkubootaa kan Yunaaytid Isteetes (CDC) akeekkachiisa dhirootaaf kenneen dhiroonni biyya Zikaan jiru keessa jiraatan ykn gara sanatti imalanii deebi’an yoo haatii warraa isaanii ulfa taate ykn ulfaa’uuf karoora qabu yoo ta’e iyyuu ittisuuf kondamiin akka fayyadaman ta’uu baannan qunnamtii saalaa guutummaatti dhaabuu qabu jedha. Gama biraan dubartoonni tajaajiila eegumsa fayyaa kan ulfa hin barbaadamne ittiin ittisan argachuu qabu. Dhukkubi Zikaa hedduminaan kan miidhe biyya Braazil ta’uun ibsamee jira.


text:
Tilmaamni haala qilleensaa akka mul'isutti naannoleen US andaara galaana gama bahaa jiran keessatti haalli qilleensaa hammaataa adeeme.
Roobi yandoon qilleensa hamaa makatee roobe kun naannoolee biyyattii uummanni hedduun keessa jiratan dha'uuf jira. Bubbee hamaan maqaa Saandii jedhamuun beekamtu kun gara andaara galaanaatti bubbisaa kan jirtu si'a ta'u bebbeewwan ka biroo lama waliin walitti makamtee ti. Balaa bubbee kanaan uummata miliyoona 60 ta'an dhibeen adda addaa mudachuu mala.
Kanneen haala qilleensaa tilmaaman akka jedhanitti bubbeen kun andaara Verjiniaa tii qabee hanga masaachuseesitti deemuu mala.
Bubbeen kun magaalaalee gurguddoo kan akka Washington, Philadelphia fi New York keessa kanneen jiran manneen brnootaa fi tajaajilli geejjibaa akka cufaman dirqiseese.


text:
Itiyoopiyaa dhaddacha 3ffaa galmee himannaa obbo Teshaalee Bakashiifaa irratti waaree dura ragaalee kan ba’an himatmtoota sadii turan. Kanneen keessaa dursanii kan dhiyaatan obbo Girmaa Wayyeessaa ti.
Ragaalee isaanii dhiyeessuu duras dhimma ittiin himataman dubbachuuf mana murtii gaafatanii jiru. Akka himatamaan kun jedhanitti himannaan sun qindaa’ee kan dhiyaate ta’uu isaaf ragaan inni duraa yakka dalagan jedhameef yeroo sanatti umurii isaan qaban ture.
Abbaan alangaa bara 1992 qabee obbo Mengistu Girma Wayyeessaa miseensa ABO akka ta’an gochuun himannaa kan irratti dhiyeesse ta’uu ibsanii yeroo sanatti umuriin isaanii waggaa 11 ta’uu mana murtiif ibsaniiru.
Ragaaleen abbaan alangaa irratti dhiyeesses ragaan isaanii walii walii isaa kan wal dhiitu waan ta’eef manni murtichaa akka isaaniif hubatu gaafatanii walaba akka isaan gad dhiisu iyyataniiru. Ragaalee isaan dhiyeeffatanis kana kan mirkaneessuuf ta’uu dubbataniiru. Guyyaa kaleessaa galmee himannaa obbo Bekelee Garbaafaa irratti himatamtoonni tarreeffaman ragaa ofii irraa ittisuu isaanii dhageessisuu eegalanii jiran.
Guyyaa dhuma kana obbo Bekele Garbaa raga ba’umsa mana murtichaa dhageesisaniin qabsoo siyaasaa karaa nagaatti waan amananiif dhaaba qabsoo hidhannoo geggeessu waliin wal ta’uu akka hin dandeenye dubbatan. Caamsaa tokkoo fi lama bara 2004s raga ba’umsi ofi irraa ittisaa kun dhaga’amu kan itti fufu ta’uu manni murtichaa beeksisee jira.
Galmee himannaa Teshaalee Bekeshii irratti himatamtoonni dhiyaatan 69 yoo ta’an manni murtichaas ragaalee 200 ta’an kan dhaggeeffatu ta’uu beeksiseera. Galmee himannaa obbo Bekelee Garbaa irratti himatamtoonni dhiyaatan immoo sagal yoo ta’an martinuu gocha shororkeessummaan kanneen shakkamani.


text:
Raajiin argee…!
Hiriyaa maqaan isaa Xilaahuun jedhamun qaban ture. Yeroo hundaa waa’ee maqaa irratti wajjin dudubbachuu jaallanna. Maalif maqaa ergisaa kana deebistee isa siif eenyummaa kee ibsutti hin jijjiirrattun jedha. Innis yeroo dubbatu haalumtisaa akka jijjiirrachuu barbaadu ni beeksisa. Garuu maqaa kana harmeen isaa utuu duutee hin badin waan moggasteefiif jecha maqaa kana haadhasaa ittiin yaadachuuf jijjiirrachuu akka hin barbbaanne si’a hedduu irra deddeebi’ee natti himaa.
Har’a garuu sossobeeman akkas jechuun amansiisuu yaale “Maqaan harmee kee Iftuu dha mitii?” jedheen gaafadhe. Innis qaroo imimmaanni guguuteen na ilaalaa, sagalee gaddaan “eyyee” naan jedhe. Anis itti fufeen ijasaa keessa ilaalaa “Maarree Xilee koo erga yaadannoo harmee keetiif maqaa haati kee siif moggaaste kana jaallata ta’eeti, maalif maqaa kee maqaa haadhaa kee Iftuu isa jedhu gara Ifaatti hin jijjiirratturee?” Jedheen gaafadhe. Innis takka yaadee “dhuguma naan jette Laloo koo; bor mana murtii deemnee jijjiirrachuuf gaafanna. Silaayyuu Xilaahuun maqaan jedhu kun nan ibsu” yeroonni naan jedhu nan gammade. Utuu lafti hin sursuraa’inan bariihuu lafaa eeguu eegale.
Laftis dhiitee hin hafne ni bariite. Nutis akkuma amala keenyaa wal hammannee gara mana murtiitti qajeelle.
Warra raappoolii barreessan bira deemnee waan barraa’uu erga barreessisiifannee booda, gara mana murtiitti ol seenne.
Ani egaa amala kan naaf ta’e waan akka barreeffamaa kana arginaan ijikoo danda’ee bira hin darbu. Keenyan (Baaxii) mana murtii sanaatti barreefama jiru argeen dubbisuu eegalee; akkas jedhaa “ABBAAN DHIMMAA YEROO GABAABAA GIDDUUTTI MURTII ARGGACHUU QABA” ammas iji koo gad hin teenyee; manuma sana keessa naannofti. Barreefama afaan amaariffaan barraa’e tokko argeen silaa ijikoo saadisii fi saalisii kanaa wajjin waan walii hin galleef hiriyaakoo Xilaahun akka dubbisee hiika isaa natti himuufan gurrasaatti jedhee. Isan isatti himuuf jedhu dhiiseen waan iji koo argaa jiru qulqulleeffachuuf, agartuukoo teessoo namoota dhaddacha hordofuuf toora galanii ta’anirra qaxxaamurseen xiyyeeffadheen ilaale. Ni boossi. Imimmaanni maddii isheerra lola’u ana isa gara laafessa mitiitii bineensa caakkayyuu waan garaa moogessu fakkaatu. Intalli harqitee boossu kun mucaa daa’ima umurii 8 hin caallee tokkotu miilla ishee gidduu ijaajja.
Mana murtii ta’e malee utuun itti siqee rakkoosheen boossuuf gaafadhee baayyeen jaalladhan ture, garuu maalin godhaa? Miilla kootu gabaabbatee utuun dafee dhufe ta’ee gaarii ture.
Amm abbootiin murtii dhadachatti as ba’uuf toora galanii dhufuun teessumarra tata’aniiru. Uffati isaanii guggurraacha. Qaratti nama sodaachisa. Bakki ani jiru sun bakka abbaan dhugaa dhugaa jalaa badde itti barbbaaddachuuf dhaqu waan ta’eef nami mana sana keessaa hunduu ni bibirrataa. Maalin dhaga’a laata ? Jedhee hunduu gurra qeensa. Anii fi Xilaahuniin garuu shir shimbaa jechaa hin jirru. Garuu dubartiin fuullee kooti boossu sun garaa na nyaatteetti.
Abbaan murtii akkas jechuun haasaa jalqabee “Dhaddachi gaafa 29/06/ 2016 ganama har’aa banameera” jechuun burrusa fuuldurasaa fuudhee waa wayiitti rukute. Abbaan seeraa inni tokkos itti fufuun “Dhaddacha gaafa 25/06/2016 teenyeen dhimna Aadde Qabbannee Tolaa fi Obbo Jirruu Nagaroo har’atti beellamuun keenya ni yaadatama. Nutis akka heera maatii biyya keenyaa kan bara 19 97 irratti hundaa’un fedhii gama lachanuu gaafannee murtoorra geenyee jirra.
Obbo Jirruu Nagaroo fi Aadde Qabbannee Tolaa bara 2008 seera qabeessaan bultii dhaabbatani. Sirna mallattoo isaaniis waajjira bulchiinsa magaalaatti godhachuun seera guutanii wal fuudhan. Turtii ganna 8 wajjin dabarsan keessatti jaalalaa fi nagaa guutuun wajjin jiraachaa mucaa ilmaa maqaan isaa Hundee Jirruu jedhamu kan yeroo ammaa waggaa 7 godhatanii walumaan jiraachaa jiru. Erga ji’a 2 as garuu amalli duraan hin jirre maatii isaanii gidduutti argamaa dhufe.
Akka obbo Jirruu ykn Abbaan warraa aadde Qabbannee himatetti Haati warraasaa amala duraan hin qabne ganamaaf galgala sa’a hedduu hojii mana keessaa dhiistee Tiivii Qaanaa ilaalti. Sababa nyaata qopheessuu dhiisteef jecha mucaan isaaniillee beelaan akka miidhame ragaan mana yaalaa mirkaneesseera. Obbo Jirruunis amala ishee kanarraa akka isheen deebitutti si’a hedduu gorsee, jaarsoliis itti baasee dadhabee; Diishii manarraa buqqisee ture. Garuu Aadde Qabbanneen hammaattee diishii bituun mana irratti deebistee kan durii caalaayyuu ammammoo haga halkan qixxee tti teessee Qaanaa Tiivii ilaaluutti kaate. Yeroo kana Obbo Jirruun furmaata dhumaa hechuun kan murteessan ishee irraa adda ba’uu akka ta’e of amansiisanii himata itti banan. Nutis akka heera maatii biyya keenyaa keeyyata 1 cita 5 irratti hundaa’uun akkasumas ragaa ollaasaaniirraa qulqulleeffanneen murtoo dabarsineerra.
Kana booda Obbo Jirruu fi Aadde Qabbanneen akka gargar ba’aniif mirga guutu qabu. Qabeenyaa isaan waliin qaban jaarsoliin biyyaa loogi tokko malee akka gar gar qoodaniif. Mucaa isaan waliin qabanis waajjirri hawwaassummaa aanaa keenyaa dhimmicha ilaaluun bakka guddina mucaaf gaari ta’etti mirgi mucaa fudhachuu haa kennamuuf. Dhaddachi kanumaan goolabameera. Mana galmeetti dabarsineerra.” jechuun ammas burrusa fuul dura isaanii jiruun teessuma rukute.
Ani garuu yeroon kana dhaga’u dugdakootu na citee, nan rifadhee. Bara akkamii keessa akka jirrutu na dinqee. Bara teekinooloojiin maatii diigu. Muuuuu…. bara maaliti kun ‘buu aabbaako’ jedhe Obaamaanu jedhan garuu yoom jedhe akka naan hin jenne malee… Dadhachi isaanii yeroo raawwatu Obbo Jirruun ba’uuf kaanaan mucaa miilla dubartittii jalaa sax jettee kaatee harkasaa qabattee haxiixxe.
Aadde Qabbannee dha fakkaata sooftii dhaan imimmaan shee haxa’achaa bakka teessuu kaatee, anis dhimma dhufneef dhiiseen ishee faana lafa ka’ee gad ba’uuf tarkkaanfadhee. Xilaahuun haala kootti raajamee gadi na harkisee. Anis asaaseen “tur Xilee dubartii kana hasofsiiseen dhufaa” yeroon jedhu Xilaahuun quqummaadaa “maal taate abbee maa na qanessita? Taa’i gadi, silaas abbaa mana hiikteetu jettee itti fayyuuf moo? ” yeroonni naan jedhu of jalatti isa ilaalaan “Xilee hin qoosin” jedheen utaalee gad ba’e.
Qabbanneenoo rookketiima taate fakkaata. Qaqqabuu dadhabeen “Qabbannee, Qabbanne” jedheen guddisee ishee waamee. Isheenis na argitee dhaabbatte. Harkakoo gara isheetti diriirseen “Lalisaan jedhaman” jedhe. Ijakoo keessa ilaalaa “tole atimmoo maqaa kooyyuu beektakaa maalin godha sitti himee” naan jette. “Eyyee dhiifama waan si haasofsiisaan jedhe naaf hayyamtaan?” Jedhe. Yaada faffaca’aa wayiitiin “lakki nan ariifadha dhiifama. Lakkoobsa bilbilaa koo qabadhuutii guyyaa biraa xabannaa” naan hin jettu seetanii. Anis raajamaaman “dhiifama wanti jireenyakeef caalaa si ariifachiisu hin jiru. Maaloo na dhaga’i mucaama keef jedhiiti abbaa manaa kee kanatti araarami” yeroon jedhu, Qabbanneen faallaa maqaashee Abidda natti taatee “maal odeessita ati, Eenyuutu jaarssummaa si kadhate? ” yeroo isheen naan jettu rifadheetan “dhiifama siif jedhenii” ittiin jennaan “natti hin iyyin amma ani deemaan jira. Guyyaa biraa xabanna amma FIILMIIN XIQUR FIQIRII na darbaa jira. Chaawo” naan jette. Dhaabadhee takka yaadeen keessakootti “ammayyuu jaalallikee haa gurraachahu, nyaarra aaddattee wayii’ jedheen keessakootti gungumaa barreefam #Oroliyaanaa-Daani’el yaadadheen kolfe. Isanni Qaanaa Tiivii dhaan QABBANA’AA tiivii jedhe sana. Dhugumayyuu Qaanaan Tiiviin kun qabbana’aa waayiti.
Safuu bara barri bade, bara tiiviin maatii diigu. Muuuuu….. takka keessa kootti guguungumeen yeroon duuba kootti galagaluu “Xilaahuuniin maqaasaa gara Ifaatti jijjiirratee gad ba’ee na eegaa jira. Anis isaaf gammadeen waan ta’e itti odeessaa karaa keenyarra buune…
Itti fufaa…
–
Lalisaa Indiris Adam
–
Beekan Erena
Latest posts by Beekan Erena (see all)
- JAALALLI DHUGAAN KANAA?Dubartoota Gammachiisuuf Dhiirri Wantoota armaan gadii kana gochuu qaba jedha Obbo Gammadaa Olaanaa-Xiinxalaa, dubbisaa, waliif daddabarsaa!! - January 16, 2017
- JAALALLI DHUGAAN ISA KAMI?-AMALA moo FUULA waliin jiraatta?-Lati Hirpa Hunde - January 16, 2017
- DUBBISUUN DIRQAMA:XUMURA ABBOOTII IRREE:Gaafii Ummataa waliin Dhahanii Bira Darbuuf Yaaluun Essanuu Nama Hin Gahu!Baarentuu Gadaa Irraa/// - January 16, 2017


text:
1"Ne ishaa Aaroonanne a naata Nadaaba, Abiiha, El77aazaranne Itaamaara neekko ehiissa; eti qeese gididi taayyo oottana mala, Israa7eela asaa giddoppe eta dummaya. 2Ayyo bonchchuwaanne puulaa immana mala, ne ishaa Aaroonayyo qeesetettaa maayota giigissa. 3Taani aadhdhida eratettaa immido kushiyaa hiillaa eriya asa ubbaa xeesada, Aaroonayyo maayota giigissana mala yoota; i qeese gididi, taayyo oottanau dummatana. 4Eti giigissana maayotikka hageeta: tiran wottiyoogaa, eefuudiyaa, adussa maayuwaa, alleeqettidi dadettida qoliyaa, shaashiyaanne danccuwaa. Ne ishai Aarooninne a naati qeese gididi taayyo oottiiddi geeshsha maayota maayana mala, sikkiyaageeti giigissoosona. 5Kushiyaa hiillaa eriyaageetikka ha maayota giigissanau, worqqa qacinaa, salo milatiya, ochchaa teeraa milatiyaanne shololla zo7o qacinaanne liiqo liinuwaa go7ettona. 6"Eefuudiyaa giyo maayuwaa worqqa qacinaappe, salo milatiya qacinaappe, ochchaa teeraa milatiya qacinaappe, shololla zo7o qacinaappenne liiqo liinuwaa qacinaappe kushe hiillanchchati alleeqissidi giigissona. 7Naa77u baggai gaittidi issuwaa gidana mala, naa77u hashiyaa bolli gattidi oittiya carqqee de7o. 8Hiillai alleeqissidi daddido danccoikka eefuudiyaa mala gididi, worqqaappe, salo milatiya, ochchaa teeraa milatiyaanne shololla zo7o qacinaappenne liiqissi baqqido liinuwaappe oosetto. 9Maragidiyaa giyo naa77u shuchchata ekkada, Yaaqooba naatu sunttaa eta bolli woocada xaafa. 10Eta yeletaa maaraadan issi shuchchaa bolli usuppun sunttaa, hinkko shuchchaa bolli qassi attida usuppunatu sunttaa woocada xaafa. 11Maatafaa bolli sunttaa woocidi xaafiyoogaadan, he naa77u shuchchatu bolli Yaaqooba naatu sunttaa woocada xaafa; xaafada he shuchchata worqqaappe medhdhido shuchchaa oiqqiyaagaa bolli wotta. 12Yaatada tammanne naa77u Israa7eela zareta hassayiyoobaa gidana mala, ha naa77u shuchchata eefuudiyaara oittido hashiyaa carqqiyan wotta; yaatobare GODAA sinttan ubbatoo hassayettana mala, ha sunttata Aarooni ba hashiyan tookko. 13He shuchchata oiqqiyaagaa worqqaappe medhdha. 14Qassi walahi bainna worqqaappe wodoruwaadan dooqqido qooriyan wottiyo naa77u sanssalatata giigissada, he naa77u shuchchaa oiqqiyaageetuura gatta oitta. 15"GODAA shenee aibakko oichchidi eriyo tiran wottiyoogaa kushe hiillanchchan ootissa. He tiran wottiyoogaa eefuudiyaa daddidoogaadan, worqqaappe, salo milatiya, ochchaa teeraa milatiyaanne shololla zo7o qacinaappenne liiqo liinuwaappe dadda. 16Ayyo oiddu zoozee de7ees; geesainne gomppai issi issi takkaaro gididi dakkoto. 17Hegaappe guyyiyan a bolli oiddu maaran al77o shuchchata wotta; koiro maaran wottido shuchchai, sarddiyoona, tophaaziyooniyaanne phooliya inqquwaa. 18Naa77antto maaran baluura, sampperiyaanne almmaaziyaa giyo al77o shuchchata; 19heezzantto maaran yaakinttiyaa, kelqqedooniyaanne ametesxxinoosiyaa; 20oiddantto maaran biralle, maragidiyaa, yasphphiidiyaa. Hageeti ubbai worqqaappe oosettida shuchchaa oiqqiyaagaa bolli uttona. 21Israa7eela naatu sunttaa qoodaadan, shuchchatu qoodaikka tammanne naa77a gidona; issoi issoi maatafadan woocettidi, tammanne naa77u zaretu sunttai he shuchchatun xaafetto. 22"Tiran wottiyoogaayyo wodorodan dooqettida sanssalataa walahi bainna worqqaappe medhdha. 23Naa77u worqqa migidota medhdhada, tiran wottiyoogaayyo qommo gaxa zoozetuura gattada oitta wotta. 24He naa77u worqqa sanssalatata tiran wottiyoogaayyo zoozetun de7iya migidotuura gattada oitta. 25He sanssalatatuyyo hankko bagga xeeraa qassi eefuudiyaayyo sintta baggaara, hashiyaa carqqiyan de7iya shuchchaa oiqqiyaageetuura gatta qachcha. 26Qassikka naa77u worqqa migidota medhdhada, eefuudiyaappe kaallidi de7iya tiran wottiyoogaayyo soo baggaara de7iya naa77u zoozetu xeeran aatta. 27Hegaadankka, worqqaappe hara naa77u migidota medhdhada; eefuudiyaayyo sintta baggaara, hashiyaa carqqiyaappe garssa baggaara, eefuudiyaa xeessan qachchiyoogaappe qommoora, sihoi gaittosaa matan eta oitta. 28Tiran wottiyoogan de7iya migidota eefuudiyan de7iya migidotuura gattidi, salo milatiya baqettan qachcha; yaatikko, tiran wottiyoogee xeessaappe qommoora de7iyo gishshau, qashoi dol77enna. 29"Aarooni Geeshsha Sohuwaa geliyo wode, ha tiran wottiyoogan de7iya Israa7eela zaretu sunttata tookko. Yaatobare taani GODAI ubbatoo ta asaa hassayana. 30Qassi Uriimiyaanne Tumiima giyoobata tiran wottiyoogan yegga. Aarooni GODAA sintti aadhdhiiddi, ba tiran wotti ekkidi gelo. Ta shenee aibakko Israa7eela asaa erissana mala, i ta sinttan oottanau geliyo wode ubban tiraa kiisiyaappe xaissenna. 31"Eefuudiyaappe bollaara maayiyo adussa maayuwaa muleera salo milatiya carqqiyaappe giigissa. 32He adussa maayuwaayyo qooriyaa aattiyoosaa medhdha. He sohoi peerettennaadan, soo qalam77ada, yuushsha aattada sikka. 33Adussa maayuwaa duge bagga macaraa yuushuwan salo milatiya, ochchaa teeraa milatiyaanne shololla zo7o qacinaappe, roomaaniyaa teeraa misileta medhdha. Yaatada eta gidduwan worqqaappe oosettida daalata walahan ootta. 34Worqqaa daalatinne roomaaniyaa teera misileti he adussa maayuwaa duge bagga xeeraayyo yuushuwan walahan aadhdhona. 35Aarooni qeesetettan oottiyo wode, ha adussa maayuwaa maayo; GODAA sintti Geeshsha Sohuwaa geliyo wodenne kiyiyo wode, daalai waassana. I hegaa maayikko haiqqenna. 36Walahi bainna worqqaappe issi alleequwaa medhdhada maatafaa bolli woociyoogaadan, a bolli woocada, 'GODAASSI GEESHSHA GIDIDI DUMMATIIS' yaagada xaafa. 37Xaafada huuphiyan xaaxiyo shaashiyaa bolli qachchana mala, salo milatiya baqettaa an aatta. 38Aattobare Aarooni a ba som77uwan wotto; hegan Israa7eela asai GODAASSI imotaa immiiddi mooridobi de7ikkokka, he mooruwaa Aarooni tookkees. Asai ehiyoobaa GODAI ekkana mala, i he xifatiyaa ubbatonkka ba som77uwan wottanau koshshees. 39"Aaroona qoliyaa liiqo liinuwaappe dadda; huuphiyan xaaxiyo shaashiyaakka liinuwaappe giigissa. Qassi danccuwaa xilppiyan alleeqissiyaagan sikissa. 40Aaroona naatuyyo bonchchonne alleeqo gidana mala, qoleta, danccotanne huuphiyan xaaxiyo shaasheta giigissa. 41Neeni ha maayota ne ishaa Aaroonanne a naata maizzidoogaappe guyyiyan, eti qeesetettan taayyo oottana mala eta tiya; tiyada eti qeese gididi taayyo oottana mala eta dummaya. 42Eta kalloi kamettana mala garssaara maayiyo maayuwaa, xeessaappe biidi wodiraa gakkanau kammiyaagaa, liiqo liinuwaa qacinaappe giigissa. 43Aarooninne a naati Xoossaa Dunkkaaniyaa geliyo wode, woikko Geeshsha Sohuwan qeesetettan oottanau yarshshuwaa yarshshiyoosaa shiiqiyo wode, ha maayota maayona. Hegaadan hanikko, eti bantta bolli mooronne haiqo ehookkona. Hagee Aaroonayyoonne a zaretuyyo merinau woga gido.
Copyright
Learn More