text:
ILKAAN BAREEDU,,, DIDDIGA GARAA DHUFE HIN DHAWWUU !!!!
By SEENAA Y.G (2005)
Waggoota 27n dabran humnii wayyaanee fi waa’ellan isaanii, Qabsoo keenya hankaaksuuf haaduu lamaan hojjataa jiraatan. OPDO maqumaaf nu dura qaban malee, hammeenya hedduu isaanumatu daangaa ce’ee dhufee raawwata ture. Kana Seenaaf dhiifnaa. Har’aa OPDOn mataaishee, humna ABIYYIIN duuba jiru gammachiisuuf, bookkisa Afaanii baatii sadii booda, gara hammeenya isaanii fokkisaatti deebi’aniiru. Shira wayyaanootaa kana bifa adda addaan waliif dhaamaa jiraanne. Shira akka irraa qusannuu wal gorsinee hojiirra oolchuu keenyaaf, Waa hedduuraa wal baraarree. Har’atti shira jiru dubbachuu ykn waliif dhaamuu osoo hin taanee, waan hojiitti hiikamee asi ba’ee, gurra isin buusuu fi Qabsoo keenya caalaatti jabeessinee dura dhaabbachuu akka nu barbaachisu waliif dhaamuufi.
DUULLI AMMA JIRU ITOOPHIYAA BARAARUUF TARKAANFII JALQABAA MILKEESSUDHA. HAALUMA KANAAN HUMNI HAAROMSAA IHAADEEG, DHAABBILEE ITOOPHIYAAF YAADDOO HIN TAANEEF CARRAA KENNUU FI WARRA SODAATU MOGGEESSUUDHAA. DHAABBILEE GALFATAN BOODA SAGANTAAN JIRU ISA ITTI AANU KANA.
- Shirri amma ifatti mul’atee jiru, Duula ABO dhabamsiisuu, dadhabamuu caasaa isaa diiguu isa jedhuudhaa. Adeemsi har’aa asi ba’aa jiru kun, yoom eegalee ? waa hedduusaa seenaaf dhiifnee, hubannoof ka ta’uu ilaalla. Dr. Abiyyi haasaa isaa paarlaamaa dhiheenya kana dubbatee irratti, waan jalaa miliqeetu jira. Sochii haaromsaa har’aa itti jirru kana milkeessuuf, yoo xiqqaatee waggaa 15 irratti hojjannee jedhee. Kun hangam gadi fageenyaan akka irratti hojjataa jiraatan nu garsiisa. Egaa ABO diiguun, bifa addaan yeroo bal’aa irratti fudhatamee ka hojjatamaa ture YKN sochii har’allee saganteeffamee keessatti tilmaamamee ka irratti hojjatamuu eegalee, bara 2004 ture. Bara sanaa kaasee ABO keessatti humnoonni of ijaaranii ABO DHAALUU barbaadanii keessaa ba’an, han gabarruu kana katabee maxxanseetti, hundi isaanii Biyyatti galanii jiran. YKN KARAARRA JIRAN. Juwaar akka nama dhuunfaatti dhaabbatasaa qabatee galuu dabalatee. Namoonni dhaaba kana keessa turan yeroo ammaa akka dhuunfaattillee galan, shiroota wayyaanee kanaan warra kufaniidhaa. Diiggaa gadi fageenyaa dandamachuu dadhabanii ka kufan, boodarra shira jiru hubatanii hammeenya hojjachurraa kanneen dhaabbatanii dhaa. Haaluma kanarraa kaane sochii amma jiruun wal qabsiifna.
- Gaaffiilee WALII GALAA tokko tokko haa kaafnuu :- Dr. Abiyyii waamicha taasisaa jira. Waamichi kun maaliif warra Qabsoo hidhannoorraa jiranitti jabaatee? Biyyattii keessatti Nagaa buusuuf murannee ega jedhanii, ajjeechaan Oromiyaa keessatti raawwatamuu maddisaa maalii? Amaara keessatti Alaabaa durii qabatanii ba’uun, waliin hojjannaa jechisisee, Alaabaa ABO qabatani ba’uu booda maaliif caasaa ABO diignaan dhufe ? hidhaatii hiikaa jirraa jechaa, haaraa hidhaatti galchuu maaltu fide ? kun gaaffilee deebii ga’aa barbaadaniidhaa. Garuu ergaa mataasaanii qabu.
- GAAFFIILEE WALITTI IRKATAN HAA KAAFNUU :- LAMMAA MAGARSAAN MAALIIF KAABINEE ISAAN “CAASAA ABO” DIIGNA JEDHE ? WAGGAA 27 DIIGUU KA DADHABEE HAR’AA MAALIIF DIIGUUF BARBAADE ? DIIGUUF AMMOO MAAL ABDATE? OBBOLEESSI ISAA BIYYA JAALALAA UMNA JECHAA OSOO JIRUU, LAMMAAN MATA DUREE KANA MAA KAASUUN BARBAACHISE ?
- DHAABBILEEN SIYAASAA OROMOO BIYYA ALAA GALAN AJJEECHAA UMMATAA MAALIIF CALLISANII ILAALUU FILATAN ? HOGGANOONNI DHAABBILEE KUNNEEN AKKAMIIN, CAASAA ABO BARBAACHA SOCHII EEGALAN ? KEESSATTUU BAALEE,,, ARSII,, HARARGEE KEESSATTI FIRAA FI MAATII AKKASUMAS HIRIYYOOTA ISAANII BARA ABO KEESSA TURANII IYYAAFACHUU EEGALUUN MAALIRRAATI ? CAASAA QEERROO BARUUF NUUTI ABO DHA JEDHANII SOCHII EEGALUUN MAALIRRAATI ? MAATII QABSAA’OOTAA FI FIROOTTAN MISEENSOOTA ABO MAALIIF IYYAAFACHUUN BARBAACHISE ? SOCHIIN ISAANII KUN HAASAA LAMMAATIIN AKKAMIIN YEROO TOKKOTTI GADI BA’EE ?
Yaadoota kanneen walitti fidnee yoo ilaallee shirri siyaasaa Qabsoo Oromoo irratti gaggeeffamaa jiru hubachuun nama hin dhibu. ODPOn sochii Qeerroo doomsuuf, Foollee fi Qeerroo wal keessa makaa ijaaruu yaalteetti. Adaamaattis ijoollee 500 oliif leenjii kenniteetti. Leenjiin isaanii sun ABO maqaa xureessuu ture. Hammeenya hojjatanii ABO tu hojjatee jedhanii ummata dogogorsuu ture. Sochii qeerroo haqa irratti hundaa’ee gaggeeffamuu, sochii Abbaay Tsahaayyeen walitti hidhuu yaalaa jiran. Kana jechuun Ummata Qeerrootti galagalchuuf hojjachaa jiran. Obbo Lammaanis kaabinee isaatti ka himee ba’ee, Qeerroo fi waraabeessoota wayyaanee tokko gochuudhaa.
Dabni qabsoo Oromoo irratti hojjatamaa jiru waan salphaa miti. Janaraaloonni kaleessa Ummata kanaaf baanee jedhan kunoo qaama itti baqatan Diiguuf Obbo Lammaaf waadaa seenanii hojii eegalanii jiru. Abbaan NAGAA FAA’AAS, Jaallan isaanii kaleessa firii mukaa waliin nyaatan adamsuuf sochii gosaan wal barbaachuu eegalanii jiru. Kamaal Galchuunfaas, QAANII TOKKO MALEE, ijoollee baqataa uffata militarii uffachiisanii waraana qabnaa qofa osoo hin taanee, Suuraa waggaa 10 dura waraana Ertiraa jiru waliin suuraa ka’an FB irratti baasanii waraana waliin gallee jechuuf jiru. Suuraan maxxansan keessaa ka ganee ba’ee Kamaal qofaadhaa. Kanneen hafan bakkumaa haqaa jiru.
Lammaa Magarsaan Lammii Oromoof akka hin jirre ifa baafateera. Qaama kana jedhii jedheetu duuba isaa jira. Waan Danbidollootti dubbatee fi kaabinee isaatti dubbatee ilaalanii kachachalummaasaa saaxiluun salphaadhaa. Bubbuullee waan arguuf jirrutu jira. Bakk ajirru maratti haa qophofnuu.
MAALTU NURRAA EEGAMA?
=Shira diinaa diiguun hojii jalqabaatii. Sochii dhaabbilee siyaasaa Biyya alaa galanii fashalsuun, nurraa dhaabbadhaa jechuun murteessaadhaa. Qeerroon sochii kana harkatti qabuu qaba. dalagaa isaanii haalaan hordofuu barbaachisa. Garu wal dura dhaabbachuun hin barbaachisu.
=Haasaa Lammaa kanaaf deebii barbaachisa. Hojjataan Oromiyaa hundii hojiirraa dhaabbatee haasaa isaa kana liqimsiisuu qaba. Walga’ii OPDO HUNDAA hirmaachuu dhiisuu irratti hojjachuudhaa. Isa kaan karaa keessaa haasofnaa?
HORAA BULAA !!!!!!!


c: text/html

text:
Monthly Archives
December 2020
Finfinnee, Muddee 22, 2013 (FBC) - Ministeerri Aadaa fi Tuuriziimii fi dhaabbileen waamamtootaa shan daa'immaan jireenya daandirraa kaasuuf kan dandeessisu sagantaa deeggarsaa eegalan.…
Manni Maree Dhaabbilee Waldaalee Siiviilii Ityoophiyaa Hundaa’e
Finfinnee, Muddee 22, 2013 (FBC) - Manni Maree Waldaalee Dhaabbilee Siiviilii Ityoophiyaa hundaa'u ibsameera. Yaa'ii hundeeffama Mana Marichaarratti bakka buutoonni Waldaalee Dhaabbilee…
Diillaatti Xannachi kiiloo Giraamni 26 Garaa dubartii tokkoo keessa yaalan ba’e
Finfinnee, Muddee 22, 2013 (FBC) - Magaalaa Diillaa Hospitaala Salaamitti Garaa dubartii tokkoo keessaa Xannachi kiiloo giraama 26 ulfaatu yaala baqaqsanii yaaluun ba'uu oggeeyyiin yaalaa…
Komishinichi godina Matakkalitti lammiilee qa’ee fi qabeenya isaanirraa buqqa’aniif…
Finfinnee, Muddee 22, 2013 (FBC) - Dhaabbata Mootummoota Gamtoomanitti Komishinii olaanaan Godaantootaa godina Matakkalitti lammiilee qa'ee fi qabeenya isaanirraa buqqa'aniif deeggarsa…
Atleetoonni Buleeyyiin biyyaaf oolmaa guddaa oolan badhaafaman
Finfinnee, Muddee 22, 2013 (FBC) - Waldaan Atleetoota Buleeyyii ayyaana Qillee sababeeffachun Atleetoota buleeyyii biyyaaf oolmaa jabaa oolan 100 har'a Istaadiyeemii Finfinneetti…
Aadde Adaanach Abeebee Ityoopiyaatti Ambaasaaddara Faransaay Riimii Maareeshoo waliin marii’atan
Finfinnee, Muddee 22, 2013 (FBC) –Aadde Adaanach Abeebee Ityoopiyaatti Ambaasaaddara Faransaay Riimii Maareeshoo waliin marii’atan. Itti Aantuu Kantiibaa bulchiinsa magaalaa…
jilichi ijaarsa daandii cirachaa godina Booranaa aanaa Taltallee- Wandoo- Booree daawwate
Finfinnee, Muddee 22, 2013 (FBC) –Jilli Sadarkaa Itti Aanaa Pireezidaantitti Qindeesaan Kilaastara Baadiyaa Naannoo Oromiyaa Dooktar Girmaa Amanteen durfamuu ijaarsa daandii cirachaa…
Biyyoonni Addunyaa tokko tokko bara haaraa Faraanjootaa 2021 simaachuu eegalaniiru
Finfinnee, Muddee 22, 2013 (FBC) – Biyyoonni Addunyaa tokko tokko bara haaraa Faraanjootaa 2021 simaachuu eegalaniiru. Biyyoonni bara haaraa dursanii simatan keessaa muraasni…
Haala sirna nyaataa fi fayyaa haadhoolii fi daa’immanni fooyyessuuf mariin gaggeeffame
Finfinnee, Muddee 22, 2013 (FBC) –Haala sirna nyaataa fi fayyaa haadhoolii fi daa’immanni fooyyessuuf mariin gaggeeffame. Haala sirna nyaataa fi fayyaa haadhoolii fi daa’immanni…
Noorwayitti kan argamu dhaabbanni ogeessoota Ityoophiyaa Yuunivarsiitootaa Ityoophiyaa 5f deeggarsa…
Finfinnee, Muddee 22, 2013 (FBC) –Noorwayitti kan argamu dhaabbanni ogeessoota Ityoophiyaa Yuunivarsiitootaa Ityoophiyaa 5f deeggarsa Birrii miiliyoona 91 taasisan. Deeggarsicha kan…

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Waa’ee Faanaa
Faanaa Broodkaastiing Koorporeet
Dhaabbanni keenya Waldaan Aksiyoona Faanaa Broodkaastiing Koorporeet bara 1987 yammuu hundaa’u, meeshaalee duubatti hafoo fi humna namaa xiqqaadhan bifa adda ta’een miidiyaa broodkaastii biyyattiitti makame.Adeemsa keessas gurmaa’inaa fi qabiyyee sagantaaleesaa fooyyessaa imalasaa itti fufe.Sagantaalee dhimmoota hawaasummaarratti xiyyeeffatan hojjechuudhan jijjiirramni diinagdee, siyaasaa fi hawaasummaa akka galmaa’u hojjechuudhan raadiyoo, televiizhinii fi marsariitidhaan adda durummaadhan filatamaa ta’aa dhufeera.Dhaabbanni keenya humna namaa baratee fi teeknooloojii ammayyaa guuttachuudhan, ga’ee miidiyaan biyyattii keessatti qooda mataasaa ba’achaa jira.
Gamoo miidiyaa abbaa darbii 11 ijaarrachuudhan akkuma biyya keessatti dhaga’amtummaa argateen, Afrikaa Bahaattis adda duree ta’uudhaf, Amajjii 2003 eegalee maqaasaa Raadiyoo Faanaa gara Faanaa Broodkaastiing Koorporeetitti ol guddisee socho’aa jira.
Raadiyoo fi marsariitidhaan filatamaa akkuma ta’e, stuudiyoo televiizhinii HD ijaarrachuudhan tamsaasa isaatin jaalatama horateera.
Tamsaasa yaalii baatiiwwaniif taasisaa tureen booda, Amajjii 2010 preezdaantii FDRI duraanii Dooktar Mulaatuu Tashoomatiin ebbifamee Televiizhiniin Faanaa afaan Amaaratiin tamsa’aa jira Faanaa Broodkaastiing Koorporeet marsariitii ammayyaa’aa ta’een afaan Oromoo, afaan Amaaraa, afaan Tigraayii fi afaan Ingiliziitin tajaajila laachaa jira.
Miidiyaalee hawaasummaa akka Feesbuukii fi Twiitaraan hojiisaa barreeffamaan, suuraa, viidiyoo fi sagaleedhan qaqqabamaa taasisaa jira. Qabiyyeewwan kanneenis torbeetti daawwattoota miiliyoona 6 ol qaqqabaa jiru. Raadiyoodhan, tamsaasa biyyoolessaa fi FM Faanaa 98.1 ala, magaalota naannoorratti FM 11 banee humna namaa fi teeknooloojii guutefii hojjechaa jiru. Walumaa galatti Waldaan Aksiyoona Faanaa Broodkaastiing Koorporeet FM 12 hundeessee tajaajila laachaa jira. Tamsaasa Afaan Oromoo, Amaaraa, Afaar, Somaalee, Tigraay, Walaayittaa fi afaan Sidaamatiin qaqqabamaa ta’eera.
Wiirtuu Leenjii Teeknooloojii, Gaazexeessummaa fi Koominikeeshiniitis banee leenjii fi tajaajila gorsaa laachaa jira.
Dhaabbanni keenya waajjira muummee fi magaalota naannoleerratti hojjettoota aantummaa ummataa qabanii fi miira abbummaatin hojjetan kuma 1 qaba.


text:
Sababoota Duubatti Deebi’iinsaa-Kutaa 19
21-Dhiibbaa Naannoo
Shakkii hin qabu naannoon jiraattota irratti dhiibbaa qaba. Saniifi, mu’iminni amanti isaa keessatti akka hin qoramneef Nabiyyiin (SAW) mushrikoota waliin gurmaa’u, isaan waliin taa’u fi isaan waliin jiraachu irraa dhoowwe. Iccitiin dhoowwa kana keessa jiru, naannoo badaa qajeelfamoonni bu’uuraa, akhlaaqni fi amantin itti bade keessatti akkasumas, hawaasni akka horii kaayyoon isaanii ol’aanan fedhii ofii guuttachuu ta’ee keessatti dhiibbaan mu’minarra gahuu danda’a. “Isaan akka horii malee homaayyu miti. Inumaa san caalaa karaa irraa kan jallataniidha.” (Suuratu Al-Furqaan 25:44)
Kanaafi, Muslimaaf biyyoota akkana deemuun isaaf hin hayyamamu wanta dirqama ta’eef malee. Kan akka qorichaa, barnoota, daldalaa. Wantoonni dirqamaa kunniin qajeelfama shari’aa qabu. Qajeelfamoota kanniin asitti kaasuuf qorannoo keenyaa miti. Ani amma asitti dhiibbaa hawaasni badaan kuni nama achi keessa jiraatu irratti fidu dubbadha: namticha Islaama qabate, amanti isaa eegu, amaana Rabbiin irra kaa’e tiiksuu fi namootaaf fakkeenya ta’e tokko nan beeka. Dhimmoota jireenya isaa keessatti ol’aantummaa qaba. Namtichi kuni yeroo gabaabaa keessatti mana isaa meeshaa taphaa fi badii irraa qulqulluu ta’etti jijjiruu danda’eera. Maatii isaa hijaabatti ni ajaje, dhiira alagaatiin walitti makamuu irraa ni dhoowwe. Kitaabbanii fi kaasetti faayda guddaa qaban isaaniif fide.
Akkuma kana hojii isaa keessatti collummaa (ciminna) guddaa agarsiise. Ciminni kuni biyyoota kufrii keessaa biyya takka keessatti gahee hojii isaatiin akka kaadhimamu taasise. (Biyya kufrii tana keessatti akka gahee hojii tokko hojjatuuf ni affeerame). Innis diddaa tokko malee wali galee. Fitnaa fi fasaada (badii) biyya tana keessa jiru osoo hin madaalin achi deemu irratti wali gale. Ergasii innis gara biyya kufrii tanaa ni deeme. Hawaasa kaafiraa kanaan ni gowwoome. Isaanii fi qabeenya isaanii balaqessa’e baduu ni dinqisiifate. Gaheen hojii isaa ni xumuramee. Qalbiin isaa suuraa jallinnaa garagaratiin tan guuttamtu taatee gara maatii isaatti deebi’e. Mana gaarii gara jama’aa jaahilaatti jijjire. Qajeelfama bu’uuraa Islaama qabachuutti ni qoose. Gatii amantii gadi buuse. Manni isaa fakkeenya badiitii fi waxxee fasaadaa ta’e. Shakkii hin qabu, kuni dhiibbaa naannoo irraa kan dhufuu fi dhimmoota haala salphaan gubbaa isaanii qofa ilaaluti.
Ustaaz Fatih Yakun akkana jechuun dubbata: namtichi tokko gara Ameerikaa deeme. Biyya isaa keessatti Muslimaaf fakkeenya gaarii ture. Obboleeyyan isaa jidduutti hidhannaa gaarii itti hidhatan ture. Garuu biyya kaafira tana keessa waggoota muraasaaf turuun isaa gara nama biraatti isa jijjire. Haala duraa irraa ni jijjiramee. Naannoon badaan isarratti dhiibbaa guddaa uumee jira. Deemsa isaatiin dura ifa isarraa ifu akka dhabu taasise.
Namtichi biraas gara naannoma kanaa imale. Waggaa tokko caalaa gadi dhaabbachuu hin dandeenye. San booda ma’asiyaa keessatti lixe. Ergasii oduun isaa ni dhokate, faanni isaa ni bade. Hanga ammaatu xalayaa waggaa jalqabaa irratti naaf erge nan yaadadha. Xalayaan kuni warra da’awaa irratti hojjatan qeequu fi faallessun kan guuttameedha. Ergasii xumurri isaa karaa qajeelaa irra jallachuu ta’e. Gargaarsa Rabbuma irraa barbaadan.” –xumurame
Gaafatan akkana jechuun of gaafachu danda’a: gochi moo’atamuu fi duubatti deebi’u kanatti geessu maalidhaa? Anis akkana jechuun deebisa:
- Ulfaatinna karaa fi ba’aatti xiyyeefachu dhiisu-Asitti nama yommuu hawaasa isaa keessa jiraatu balaa haalaa, ulfaatinna karaatii fi ulfaatinna ba’aatti xiyyeefannoo hin kennineetu jira. (Islaama qabachu keessatti ulfaatinnaa fi rakkoolee nama qunnamanitti hin xiyyeefatu). Yommuu gara hawaasa biraa deemu dhimmichaaf siinqi barbaachisu hin qopheefanne. (Beekumsa gahaa fi iimaana cimaa hin hidhanne.) Kanaafu, qormaata jalqabaa irratti kan kufu ta’e argita. Dhugumatti, karaan Islaama qabachuu qoreen kan guuttameedha. Namni kana baadhachuu hin dandeenye dhumti isaa kasaaraa fi badiidha.
- Shakkii fi jallinni gariin nama keessa jiraachu-Kunoo asitti nama Islaama qabachuun isaa hundee sirrii irratti hin hundoofnetu jira. Tarii shakkiin, jallinni amalaa fi adeemsaa muraasni isa bira jiraachu danda’a. Hundeen amanti cimaa ta’e kan fedhii lubbuu isaatirraa isa deebisuu isa keessa waan hin jirreef yeroma jalqabaa qoramuun ni kufa.
- Islaama hordofuu aadaa godhachuu fi hawaasa akkeessu-Asitti nama Islaama qabachuun isaa aadaa fi hawaasa keessa jiraatu akkeessu kan ta’etu jira. Naannoo kanarraa gara naannoo biraatti darbuu isaatiin kufaati ariifataa kan kufu ta’e argita. Sababni isaas, Islaama qabachuun isaa akkeessaa irratti kan hundaa’edha. Sababni yoo bade bu’aan isaas ni bada.
- Namoonni inni waliin ta’u jijjiramu-Sababni jallinna kanaa naannoo lammataa keessatti warroonni inni waliin taa’u jijjiramu danda’u. Naannoo lammataa kana keessatti warra beekumsaa fi da’awaa, warra alkooli dhuganii fi sirbaniin bakka buusa. Kufaatiin asirraa jalqaba. Wanta dubbatamu keessaa tokko: Hasan Al Banna yommuu obboleewwan isaa keessaa tokko biyyaa addaati fi barnoota itti baratan ykn hojjatan kaa’u, wantoota lama irraa isa akeekachiisa: dubartii jalqabaa fi dhugaati nama macheessu jalqabaa.
- Fitnaa irraa sodaachuu fi of eeggachuu dhiisu. Sababni isaas, jallinna biyya san keessa jiru herreega homaatu herreegu dhiisun kufaati kan labsuudha, yoo Rabbiin fedhe malee.
Ilmaan Muslimoota aasxaa kheeyri fi fooyya’insaa ta’anitti hasaasun mata duree kana xumura. Akkana isaaniin jedha; isin keessaa nama biyya isaa keessatti Islaama qabatutu jira. Yommuu gara biyya kufrii yookin inumaa biyyoota Muslima keessaa biyya biraatti jijjiramu gara nama biraatti kan jijjiramu ta’ee argita. Ijoollee Muslimootaa keessaa nama saalaa faallan walitti makamuu diduu fi irra of qusatutu jira. Maatii isaa of haguugu fi qaanii irratti dirqisiisutu jira. Rabbiif galanni haa galu kuni dhimma gaariidha. Garuu obboleessa kana yommuu biyya isaa keessaa gara biyya biraatti deemu bakka dhiiraa fi dubartiin walitti makaman keessa seenuu irraa of hin qusatu. Tarii akkuma kana maatii isaas qabee waliin seenu danda’a.
Kanaaf fakkeenya siif dhiyeessa: jiraattota Riyaad keessaa hanga nutti mul’atuun dargaggeessa gaarii, taqwaa qabu fi da’awaa gochuuf fedhii guddaa qabuu tokkotu jira. Fakkeenyaaf yommuu gara Jiddaa deemu, safuu fi qajeelfamoota bu’uuraa irraa duwwaa ta’a. Mataa ofiiti chaanalii babbadaa kan ilaaluu ta’e argita. Maatii isaa waliin moggaa galaanaa dhiiraa fi dubartiin walitti makaman irra taa’u irraa of hin qusatu.
Maaliif dargaggeesi kuni yommuu biyya isaa keessa jiru dubartiin walitti makamu dida, ergasii yommuu biyya biraa deemu dubartiin walitti makamutti gammadaa? Yeroo duraanii gadi qabachuun nama shari’aa waan ta’eef aadaa fi akkeessan didee? Dhugumatti, kuni gaafi nama isa deebisuu barbaaduudha?
Gariin isaanii kuni ragaalee ittiin morman qabu. Isaan keessaa, “kuni yeroo gabaabaa murtaa’aa ta’eedha. Dawa’annaa fi boqonnaa nafsee irra hin darbu.” jedhu. Kuni uzrii fokkataadha.
Akkana isaaniin jedha: sila Muslimni wanta Rabbiin dhoowween ni bashannanaa? Filmii sagaagalummaa fi wanta fokkuu agarsiisuu ilaaluun nafsee bashannansiisuun ni ta’aa? Kuni haraama ta’uu erga beektee maaliif isatti qajeeltaa?
Yoo hin beekin suni musiibaadhaa
Yoo beektee musiibaan guddaadhaa
Namoonni Islaama qabatan yommuu biyya isaanii keessaa gara biyya biraatti deeman maaliif yuniformii faasiqtotaa uffatuu? Kuni sababoota ijoo gara duubatti deebi’uutti nama geessan keessaa tokkoodha.
Dirqamni Muslima haqaa irra jiru ulfaatinna karaa beekuu fi dhoksaa ifatti Rabbiin ofirratti eegu (na arga jedhee sodaachu) dha. Fedhii nafsee isaatiif gadi jechuu hin qabu. Gabaabumatti, fedhii dachaa bakka murtaa’aa keessatti gahee murtaa’atti isa geessu qabaachu hin qabu. Yeroo biyya ofii keessa jiraatu nama taqwaa qabu, gaarii, fooyyessaa, yeroo biyya biraa keessa jiraatu immoo faasiqa, nama badii hojjatu, nama fedhii lubbuu fi salphinna hordofuu ta’uu hin qabu.
Yeroo baay’ee xumurri namoota kanniinii xumura gaddisiisaa ta’a. Innis duubatti deebi’uu fi addunyaa Aakhiratti salphachuudha. Sababni isaas, warri fedhii lama qaban yeroo dheeraaf itti hin fufan. Kufaatin isaanii dhimma murteefamaa shakkii hin qabneedha.
Furmaanni haala akkanaa ijjannoo fi jabeenya fedhii barbaada. Keessumaayyu gara alaa deemuf murtoo irra gahuu keessatti hubannoo fi qarummaa barbaaachisa.
Sertifikeetti Muslima amanti isaa irraa akka jallatu taasisu keessa Rabbiin barakaa hin godhin. Qabeenya Aakhiratti nama kasaarsu addunyaa keessatti kan nama fayyadu hin godhin.
Irra deebi’uun akkana jedhe: namoota birootiin yommuu wal-bira qabaman isaan kunniin muraasa. Rabbiif galanni haa galu. Garuu haala isaanii sirriitti barachuutu isaan irra jira.
Guduunfaa
✒Namni yommuu gara biyya alaa keessumaayyu gara biyya kufrii fi badiin itti baay’atu deemu, kasaaraa fi bu’aa wal madaalchisu qaba. Bu’aa addunyaa buufachuuf jedhe amanti isaa kan dhabu yoo ta’e, kuni dhugumatti bu’aa buufachu osoo hin ta’in kasaaraa guddaa kasaarudha. Kanaafu, iddoo amanti ofii itti dhabutti deemu hin qabu.


text:
Itiyoophiyaan humnootii ishee naannoo waraannii hedduminaan keessa buufate kan Ertraa daangeessu Shiraaroo keessaa baaste oduun jedhu soba ta’u Mininistriin Ittisaa kan Ityophiyaa Obbo Mootummaa Maqaasaa beeksisanii jiran.
Wal waraansa daangaa gaggeeffamee turee keessaatti adda waraanaa dhiiga hedduu dhangalaasisee ture shiraaroon Baadimmee tti dhiyoo ta’uun ibsamee jira.
Waraannii Itiyoophiyaa Kokolaataan waraanaa fi Awutoobusiin imaltootaa gamasii baasaamaa ture jechuun torban darbe kan gabaase oduu gabaasaa VOA Alem Fisseha waraanni Shiraaroo ture rakkoo mudate ittisuuf jecha gara walakeessa Itiyoophiyaa keessatti geeffame jechuun gabaasee ture.
Kanaaf jecha looltoonni Itiyoophiyaa iddoo sana irraa ba’aniiru oduun jedhu soba ta’u Itiyoophiyaan beeksiiftee jirti.Ministeerri Ittisaa kan Itiyoophiyaa Obbo Mootummaa Maqaasaa Ripoortariif akka ibsanti naannoo Shiraaroo sana looltoota sosssosuun hanga tokko jiraachu hin haallee . Garu kun waanuuma duraanu baratamee jedhan.


text:
Sochii filannoo waliin wal qabatee komee fi walii galtee dhabiinsa uumamuu haatattamaan furuuf dursee qophii gochaa kan jiru ta’u manni murtii walii gala kan bulchiinsa naannoo Amaaraa beeksisee jira.
Falmii fi komee filannoon duraa kan guyyaa filannoo fi kan filannoo boodaa ka’an kan ilaaleen labsii ba’e irratti hirkachuun loogii tokko malee furuuf bulchiinsa naannoo Amaaraa keessatti manneen murtii sadarkaa adda addaa irra jiran qophii ta’u prezidaantiin mana murtii walii gala kan bulchiinsa naannoo Amaaraa Obbo Abiye Kaasaahuun Raadiyoo Sagaleee Amerikaaf ibsanii jiru.
Filannoo irratti falmii fi komee dhiyaatuuf Komee filannoon alaa kanneen biro caalaa ilaalchii duraa kan kennamu ta’uun Ibsame.Kana gochuufis abbootii murtii jiran 209 keessaa kanneen walitti dhufan magaalaalee Dassee, Baahir Daar, Dabra Birhaan fi Gondar keessatti turban kana leenjii fudhachuun isaanii ibsamee jira.


text:
Gidduu kana hoomaan hawaannisaa Godina Boorana fi Kaaba keeniyaa weeraree miidhaa geessisaa jira.
Keessattuu aanaa Yaaballootti midhaanii fi bosona mancaasuu jiraataan achii VOA’f himanii jiru. Bulchiinsi Godina Booranaa weerarri kun humanaa ol jedhanii Oromiyaatti iyyatan.
Gama kaaniin ammo awwaanisni kun guyyoota sadaan dabran Kaaba Keeniyaa Maarsabiit, Isiyoolloo fi Mandheeraa keessatti mulalte.
Godina Booranaa keesattis weerarri hawaannisaa kun aanotii hedduu keessatti ka mullate yoo tahu, marga loon dheeddu, bosona fi midhaan nami facaafatee alaa qabullee akka miidhe jiraattonni ni dubbatu.
Galgaloo Gobbaa jiraataa Godina Booranaa Aanaa Areeroti “hoomaan kun Areero guyyaa sadiif ture.”
Areero irraa kahee Yaaballottiu dabree achilleetti midhaan,bosonaa fi marga biyyaa balleesse jedha Maallicha Tuqaa jiraataan aanaa Yaaballoo.
Maallichi akka jedhetti bakki hawaannisi balleessaa jiru kun bakka namani loon itti bobbaafatu waan ta’eef eger loon waan dheedan dhabuu malu.
Gama biraan hawaannisi kun Keeniyaa kutaalee bulchiinsa Mandheeeraa, Isiyoolloo fi Maarsaabiit keessattillee mullatee jira. Adan Jaarsoo Guyyoo jiraatan maarsabiit, hoomaan hawaannisaa marga fi midhaan faca’ee ala jirullee balleesse jedha.
Obbo Mohaammed Abbaa Koodaa hoogganaan waajjira qonnaa fi qabeenya uumamaa godinichaati.Weeraii kun Jimaataa jalqabee aanolee Booranaa hedduu keesatti mullataa jira jedhan.
Obbo Mohaammed hawaannisi kun kallattii Somaaliyaa fi Keeniyaan gara godina booranaa akka seen himanii ummatni, qaamni nagaa kabachiisu, poolisii fi hojjettoonni mootummaa hawaannisa kana ariyuuf itti jiruu jedhan. Ta’us garuu hawaannisni kun humna ummataa ol ta’ee jira.
Obbo Mohaammed dabalanii keessumaa Aanotii Godina Booranaa keessaa yaa’aballoo fi Taltalleen warra midhaan nyaataa omishan waan ta’aniif weerarri hawaannisaa kun aanotii kana lameen keessatti utuu balaa guddaa hin geessisin mootummaan akka dhaqqabu gaafatanii jiru.


text:
Ripaablikiin Afriikaa waaltaa baatii muddee keessa adeemsi filannoof sagalee kennuu hookkara ka’een danqamee booda dilbata kaleessaa eegumsa cimaan taasisamee filannoo paarlaamaa marsaa lammataa geggeesee jira.
Magaalaa galma mootummaa Banguuyii keessatti xiqqoof boodatti hafuus haala gariin geggeessamuu isaa qaamni filannoo raawwachiisu beeksisee jira. Poolisii hedduun eegumsa ennaa taasisutti jiraattonni lakkoobsaan xiqqoo ta’an toora galanii argamu.
Hanga ammaatti Banguuyii keessatti haala gaariitu mul’ata jechuu dhaan dubbi himaan abbaa aangoo filannoo biyyoolessaa Theophile Momoko’aamaa ibsanii jiran.
Angawoonni ennaa prezidaanti Faustiin Archaang Touadeeraa filannoo injifatan hookkarri ka’e akka irra hin deebine yaaddoo qabaatanis, angawoonni kanneen prezidaantii duraanii Fraanswaa Boziizi’n hoogganamu jechuun tokkummaan mootummootaa beeksise ennaa sagaleen kennamu waliin dha’ameera jechuu dhaan naannoo sana to’atan.
Lootee seentoni baatii Amajjii keessa magaalaa Baangu’iitti dhiyeessiin midhaan nyaaaa akka hin darbine danquu dhaan uummata 200,000 qe’ee irraa waan godaansisaniif biyyattiin ammas walitti bu’iinsa lubbuu kumaan laka’amu kan kurna darbeetti deebiti yaaddoo jedhu dhaqqabsiisee jira.
Mootummaa fi naga eegdonni tokkummaa mootummootaa filannoon dilbata kaleessaa sababaa humni itti dabalaa bobba’ee, qabiyyeen ripxe loltootaa to’atamee booda nagaan akka geggeessamu amantaa qaban ibsanii jiran.
Sodaa nageenyaaf jeha baatii Muddee keessa namoonni xiqqoo qofti ba’anii sagalee waan kennaniif, kaadhimamtoonii mormitootaa ba’ii filannoo fudhatama qabaachuu isaa falmanii jiran.


text:
- Awrooppaa
Biyya Jarmanitti Bulchiinsi Magaalaa Kolonyi Azaanni sagalee guddiftuun akka godhamu hayyame
Bulchiinsi Magaalaa Kolonyi ibsa baaseen, masjiidota magaalattii hunda keessatti salaata Jum’aatiif Azaanni sagalee guddiftuun akka godhamu hayyamuu beeksise. Kantiibaan magaalaa…Guutuu dubbisi...
- Koroonaa
Dawaan waldhaansa dhibee Covid-19’f yaalii irraa ture bu’aa gaarii argamsiisuun ibsame.
Qorichi namoota vaayirasii koroonaatiin qabaman waldhaanuuf yaalii irra ture, namoota vaayirasichaan qabamanii dhukkuba cimaa sadarkaa du’aatiin gahuu malu keessa turan…Guutuu dubbisi...
- Odeeyfannoo
Yaa’iin idilee Majlisa Godina Arsii milkiin goolabame
Yaa’iin idilee 4ffaan majlisa godina Arsii guyyaa lamaaf Fulbaana 15-16/2014 geggeeffamaa ture milkiin goolabamuu gabaafame. Sagantaa kana irratti perezdaantii Majlisa…Guutuu dubbisi...
-
Qalbiin akka Tasgabbooftuuf Zikrii heddumeeysaa!
Amantiiwwan fuula dachee kanarra jiran keessaa, amantiin ajajoota Rabbii hojirra oolchuudhaan gammachuu addunyaatii fi Aakhiraa nama gonfachiisu Islaamummaa qofa.Islaamummaan dawaa…Guutuu dubbisi...
- Odeeyfannoo
Ijaarsa Koolleejjii Islaamaa Jimmaatiif Dhagaan Bu’uuraa Kaayame
Ijaarsa Koolleejjii Islaamaa godina Jimmaa magaalaa Jimmaatti ijaaraamuuf, guyyaa kaleessaa iddoo hoggantoonni mana marii Dhiimmoota Islaamaa Itoophiyaa fi Naannoo Oromiyaa…Guutuu dubbisi...
- Salaata
Istikhaarah
Istikhaarah jechuun Rabbiin wanta irra gaarii ta’etti akka nama qajeelchu kadhachuudha. Salaanni Istikhaaraa salaata yeroo dhimmi lama namarratti wal makate…Guutuu dubbisi...
- Odeeyfannoo Biyyaa
Leenjiin Imaamotaa fi Daa’iwwanii magaalaa Adoolaa Waayyuutti jalqabame
Leenjiin imaamootaa fi daa’iwwanii Majliisni Oromiyaa qopheesse, Sabtii har’aa Hagayya 22/2013, Godina Gujii Bahaa magaalaa Adoolaa Waayyuutti jalqabamee jira.Leenjii kana…Guutuu dubbisi...
- Odeeyfannoo Biyyaa
Munshid Muhammad Awwal Saalah gara ganda Akhiraa godaane
Innaa Lillaahi Wa’innaa Ileeyhi Raaji’uunMunshid Muhammad Awwal Saalah yeroo dheeraaf dhibee onnee kan dhukkubsataa ture yoo tahu, halkan edaa gara…Guutuu dubbisi...
- Akhlaaqa
Sheeyxaanni baaxilatti (sobatti) suuta suutaan nama waama.
Sheeyxaanni baaxilatti (sobatti) suuta suutaan nama waama.Sheeyxaanni nama Muslimaa zinatti kuffisuun dura dubartii waliin kophaa akka taa’u, ishii waliin haasawuu…Guutuu dubbisi...
- Ibaadaa
Sagantaa haraama hirmaachuun cubbaawuudha-Qophii: Urjii Ahmad
Sagantaan suni maqaa fedheen haa yaamamu. Cidha, eebba, guyyaa dhalootaa ykn du’aa, qabsoo ykn deeggarsa waanuma fedhe haa tahu. Sagantaa…Guutuu dubbisi...


text:
Demokrasiin Maannii?
Ibsaa Guutama irraa* Sadaasa 2015
Kanneen demokraasii ol kaasanii ilaalanhundi, akka tokkott qayyabachuun saanii mamsiisaa dha. Kanaaf mee qabsaawota Oromoof yoo ilaalcha waloo ni arginaaf tahe haa ilaaluu. Akka ilma Gadaa naannaa saatt yeroo dhumaaf shakalameett dhaalmaa demokraasii Gadaa qabaachuu saa, barreessaa kun kan ittiin mormu jiraataa itt hin fakkaatuu. Yoo tahewoo? Kan dhimma baasu yoo ofii shakalee fi utubeen qofa. Qooqi demokraasii (demokratia) qooqota Greekii lama “demos” ummata fi “kratia” mootummaa, irraa dhufe jedhama. Jechi Abraham Lincoln “Mootummaan ummataa ummataaf ummataan …” jedhu bara si’anaa rimsama demokraasii sirriitt ifsa. Kun biyya biyyatt mikkillee inni keessatt shakaIamu utuu hin dagatinii. Waan hubannu irraa demokraasiin dhugaa abju dhugoomuun saa rakkisaa tahe. Demokraasiin Oromoo yk Gadaa kan hunda haammatullee muda hin qabnee mitii. Demokraasii madaluun kan eegalamuu qabu, dhaaba, caasaa fi jiruu jarmaa saa irratii. Jaarmaan dhaaba, miseensota kaasaa waloof qabsaawan, kaayyoo, seeraa fi dambiilee saa kabajuuf kakaa seenan dabalataa. Miseensi yk hogganni demokratawaan kan madaalamu qulqullooma keessa ofii, dudhama dhaabicha qabu, durfannoo dhimmama jaalaa kennuu, seeraa fi tartiiba dhaabaaf ulfina kennuu fi hagam guddina ilmaan namaa fi teknolojii sabaawaa fi sabgiddu akka hubateenii. Leadership in democracy is based on election with time limit. In certain cases elected leaders could turn autocratic or oligarchic abandoning organizational rules and objectives that demands all-inclusive team work.
Barreessaa kanaaf demokraasiin akkaataa jireenya hundi adda addummmaa barumsaan, ogummaa fi dandeettii biraa haa qabaatan malee, walqixummaan walliin jiraatanii. Demokraatoti dhugaa hundi seeraan bulmaata ni fudhatuu, murtii dabarsuu keessatt qooda fudhannaa miseensotaa ni jajjabeessu; akkasumas sagalee mormii ukkaamsuu hin yaalanii. Kanatu ofaangessaa, bulchiyaroo fi halleto’ataan adda isaan godha. Demokraasii keessatt hoggansii kennata yeroo murtaawee irratt hundaawaa. Alii ali hogganooti filaman dambilee fi tartiiba dhaabaa, kan hojii garee hunda hammataa gaafatu lakkisanii ofaangessaa yk bulchiyaroott of jijjiiruu dandahu. Ofaangessaan olhantummaa nama tokkotii. Gara biraan bulchiyaroon murna gurguddoo yk sadootaan gaggeeffama. Sirna lamaanuu keessatt tokko tokko jalqaba kennataan aangott dhufanuu seeraa fi qajeelfama angoott isaan fide lagatanii fedha ofiin bulchuu eegalu. Taahitaa finqilchaan dhufe akkasii hin waaruu. Badiisi sanaan gahus booda hubatama. Hitiler akka sanatt aangoo qabatee, Jarmanii fi addunyaa irraan maal akka gahe argineera; Wayyaaneenis karaa sanan walfakkii irra bu’ee sussukaa jiraa. Kanaaf nammi tokko shaakala seerawaa irraa yoo cehu kan nama yaaddesssu hedduu dha. Al tokko daguun ni dandahama, garuu qabsichaa fi hariiroo miseensaa egereef sirratu malee bayeessa hin tahu.
ABO keessatt baqaqi jalqabaa, jaalbiyyumaa kaayyoo saaniin walgituun utuu hin tahin, obbolaa safila, anatu si calaa Oromoo dha waliin jedhan gidduutt gahe. Kan hin yaadamin kanneen sana booda bara manguddummaa dhufan hedduun, kisaaraa malbulchaa ofii utuu hin hedin, eenyutu shafffisaan karaa leelloon halagaa itt argamutt baha kan jedhan tahani. Akkasittii, si’ana Badii keessatt Itophistooti haala kanaan dura hin beekamnett sagaalee olkaasanii dubbachuu fi ugga agarsiisutt kan kahani. Qabsoon cunqursaa irratt tolfamu achi hin siqne; Qabsaawoti sna gaggeessan mata mataatt bu’aa waatatta argachaa hin jirani garuu karaa keessaa bahanis yoo soqan hin mullatu. Yoo dogoggoratt qubi qabames hundi ofirraa faccisuuf ariitiin bakka qabatee, jaala hunda akka hamajaajiitt laaluutt ka’a. Waanti deemaa jiru xiinxala shaffisaaf nama rakkisa. Si’ana qondaalota qabsoo keessatt fooliin falama ciinca’aa jira. Bilisummaaf dammaqsi tahe hundi, balaaleffannaan gana irratt gaggeeffamaa ture, suduudaan yk harka lafa jalaan kolomsiisa gooftolii koloneeffatoon sadarkaa kanneen dur balaaleffatamaa turan malalchiisutt dagatamaniiru.
Dhiigi obbolaa fi jaallewwan dhagala’an rakkoo malee qaabannoo keessaa haqamaniiru. Kaan kaan bututaa qabsoon dhibamaniiruu; annisaa haatahu ulfinni keessatt hafe kan hin jirre fakkaata . Sun bara Dargii gara dhumaa namoota lamaa fi ogneesitoota harka kennatanii iccitii qaban eegumsaa fi bahsananaa tokko tokkoof dabarsanii kennan nama yaadachiisa. Garuu dhiichisi hedduu hin turree miliqoo fi Dargiin lubbuu ofiif baqa eegalanii. Malbulchesitooti Oromoo hadoodan dhuma walfakkiitt arreedaa jiru. Ammas isaanuma waliin utuu hin turiin baqatt ka’uuf hoggana empayeraa fi kittillayyoo saaniitt harka kennachuuf waga jiru. Kaasaa Oromoo seerawaa tahe ganee eenyuu fayyaa fi nagaa sammuun hin jiraatu.
Kennati yeroo hedduu qaamota abba abbaa fi waloon kan kennateef itt gaafatama qaban uuma. Sanaaf hirmaanni hojii fi itt gaafatammi seeraa fi dambileen bulan jiru. Garuu hogganootii gara abbaa humnummaatt duufan dambiilee tartiibaa sana dagaan cabsanii seera harkatt galfatu. Gara caaluu jaarmoti hojii raawwachiiftuu fi gumii aangoon hunda caaluu imaammata baasu yk Caffee qabu. Angoon taliilaan hin kennamne hundi kan gumii kanaati. abootii humnaaf kenni kun yeroo balleessaa fi hin barbaachifnee dha. Abbaa humnooti akkasii dhiibaa qaama sadaffaaf banamoo dha. Qaammi sadaffaan fedha ofii qofa hordofan miltolii harki saanii tartiiba demokraasii fi itt gaafataman hin hidhamne filatu. Akkasitti kan kan kaayyoon dhaabota demokraatawoo namoota ofjaallatoon fedhoota hamoo waliin tahaniin mucuceeffamanii fi roga dhabsiifamani. Fakkeenyaaf, akkasitt Wayyaaneen namoota isaan filan dhiisanii hogganoota abba tokkee fi fedha halagaa tajaajiluun kan raawwate. Tartiibi seerawaan kan diriirfaman murnaasi addaanjiraato tokkoo akka to’ataa fi madaalaa walgidduutt uumuufii. Humnii Shanee Hoji Raawwachiiftuuf (HR) kenname qajeelfama imaammata kan baasaniin akka sararaa masaka kennameett hojiirra olchuu dha. Dirqammi abbaadha barcumaa jiruu HR qindeessuu, akka fuula dhaabichaatt tajaajiluu fi jiruu qaama olhaanuun ifatt kennamuuf hojjechuu dha. Sana jechuun yaada haaraa hin dhihessu hin dandahu jechuuf mitii garuu walii galte jaallewwan saa gaafta jechuuf dha. Miseensoti yk qondaaloti biraa haala dhaabi isaanii irra jiru iyya’amuufii ni dandaha, garuu qabattee imaammataa dandeettii saanii ala tahett irba hin kennan. Shaakalli akkasii demokraasii suduudaa keessatt malee kan bakka bu’ootaa keessatt hin baramne.
Demokrasii bakka buhootaa keesssatt hogganootii miseensa ballaatt yk kanneen qabateen harka jiru dhimma saanii tahett kanneen imaammata baasan irratt akka dhiibbaa tolchan dhiheessuu ni dandahu taha. Garuu sun seeraan aangoo hin qabatuu yk tartiiba seeraan diriirfame irra cehuuf sababa tahuu hin dandahu. Dhimmisaa hagam barbaachisaa yoo tahellee tartiiba seera finqilchuun wanti gahuu jiraachuu hin qabu. Fakkeenyaaf ABO keessatt Kora Sabaa kan bakka bu’ee shaakalu Gumii Sabaatii. Hayyama malee hojii raawwachistuun aangoo gumii kan taheen tarkaanfii yoo fudhate gatii hin qabu, eenyuu sarmuuf dirqama hin qabu. Garuu kan sana godhetu itt gaafatama. Murtiin marii hunda aangoo qabaachuuf mijuu gaafata. Dura taa’aan/teessuun miseensa HRtii. Murtiin barbaachusu shanicha keessaan darba. Dhaaba mirgoota demokraasiif aarsaa guddaa baase kana keessatt, murtiin akkasitt fudhatamuutu hedama.
Kakaa waajjiraa fudhataniin miseensoti kennataman waliinjiroo saaniif abba abbaa fi waloon gaafataamoo akka tahan of dudhaniiru. Kanaaf yeroo seeraa fi danbileen dhaabaa irra cehaman callisanii ilaaluu hin qabanii. Daba qajeelchuu fi mala hamaan itt sirraawu argamsiisuuf qabsaawuutu irraa eegama. Dhaabaa fi dhooftuu saaf amanamummaa dhabuun tuffii akeekota inni irratt hundaawee fi itt gala inni agammateef qaban agarsiisa. Kanaan humna dhaabicha uumuu duuba turan gatii hin qabnee godhu. Sana gochuun waan jiruu fi amanamummaa haaraa arganiif fakkeessisu. Tartiibi kan diriiraniif abbaa hirrummaa fedha uumaa namaa keessa jiru hankaaksuu fi dhaabichi akka ofitt gara hin galle gochuufii. Garuu sun bakka miseensoti gahaatt ofbara malbulchaa hin qabnett tuutii itti kakaafamanii sodaachisuu waan dandahaniif hawwa duwwaa tahee hafaa. Dudhaa Gadaatt, hogganooti kennataman karaa irra mucucaacha xinnoon deebi’anii waamamuu dandahu. Amma garuu mitii. Diinnii fi keettoliin saa qabsaawoti Oromoo akka qoccolloo fi babbaqaqa keessaatt qabamanii haala empayeraa keessa jiruuf dhimma hin qabanne gochuu fedhu. Kun dhaabbatee, jaallatanis jibbanis karaa dandahamu hundaan xiyyeeffannoon sagantaa dhaabaa irratt tahuu qaba.
Yoo namoota kaasichaaf dudhaa qabaniin hin hogganamne, dhaaba jabaa fi demokraatawaa eeguun gowwummaa dha. Dhaaba jabaa malee waraana injifachuun haa tahu kan irbuu seenaniif dhiheessuun salphaa hin tahu. Hamma yoonaa, humna riphaa guddaa hiriirsu qabatuyyuu, kaasaan dadhabinaa fi gargar ta’inaa ABO keessaa, hogganooti kaayyoo, dambilee fi tartiibota dhaabaatt cichuu fi kaasichaa fi of kenna dhabuu dha. Hoogganooti dhaabaa dadhaboo tahan alii al of keessa dhiisanii jabina madda alaa irraa soqa dhaqu. Sun gara halleen dhaabichaa fi qabsoosaa xureessuu hin oolee. ABOn bu’uura farra kolonii labsate qaba. Hariiroon saa hundi bu’uura kana irratt malee empayera suphuu irratt hundaawuu hin qabu. ABO tahee hafuuf haala addunyaa si’anaa, gaafii dargaggoo Oromo qayyabachuu fi walabummaa dhaabichaa eeguu barbaachisa.
Akka carraa tahe kaasichaa yk kaayyo ganamaaf of kennuun, kan qabanitt cichuu, Oromummaaf dudhama hin daddaaqne, wareegamuuf murteeffachuu fi jannummaan, kaan kaaniif meeshaa hin argamne tahaa jiru. Yero ABOn faara abdachiisaa tokko tokko agarsiisu leelloo argachuuf kan walcaccabsan, yeroo faarri itt badu amantee fi ganda jala dhokatanii kan dhagaa itt guuruu yaalan, seexaan saanii xinnoollee isaan hin quuqne dhommoqina guddaa agarsiisan hedduu dha. Karaa biraammoo Oromiyaan hogganoota qeeqii rifachiisaa taheef; kanneen faallaa dhaalmaa Gadaa saanii alatt, halagaatt gurra yoo qeensan yaada miseensotaaf duuchatan hortee jirtii. Dhugaa jalaa miliquun yeroo hundaa hamaa hin yaadamne guddaa dhaqabsiisuu akka dandahu hubachuu dadhabu. Kana kan ilaalutt ABO caalaa muxannoo kan qabu hin jiru. Akka falaatt kanneen qabsoo keessatt qooda fudhatan ABOn miseensota saa kamuu caalaa guddaa akka tahee fi fedha abba tokkee kamu akka isa bakka buhuu hin dandeenye amanuu qabu. Eenyuu sagalee miseensotaa akka of hin ibsinett ukkaamsu akka hin qabnee fi eenyuu mirgaa fi dirqama saa akka hin shaakalle godhamuun irra hin jiru. Yoo kun tahe atommi keessaa waan jiraatuuf dhaabichi jabaa taha. Dhaabi jabaan tokkummaan addunyaatt bahe dubbachuu fi akka sagantaa dhaabatt kan fedheen walii tumsuu dandaha. Eenyutu ABO jabaa fedha?
Dhaabi dadhabaan saba ofiitii waan qaanii taha. Akka sabaa dhaalmaa Gadaa qabuutt Oromoon demokrasii akka akkaataa jireenyaa, ajaja irra, ilaa fi ilaameen dhimma itt bahamutt fudhata. Wal caalmaa, faanfana, leellifachummaa, moggeessa, sobaa fi loogiin demokraasii keessatt bakka hin qabani. Demokraasiin sirna miira abba abbaa caalaa seerri Olaanaa itt tahe. Hogganootii fi miseensonni yeroo hundaa, dhuunis qondaalamanis seexaa demokraasii Gadaa calaqisuu qabu. Fiixaan baha kaayyoo sabichaaf of kennaa fi dudhama agarsiisuu qabu. Dhaaba sabaawaa fi dhaadannoon saa “Fedhii sabaa haa dursu” kan jedhu tahuu qaba.
Sirni demokraasii addunyaa beekaman dura kan rimsammi “mootummaa ummataa” irraa madde dhiirota walqxootaa fi birmaduufii. Dubartii, garbootaa fi halagaa hin dabalatu ture. Jaarroleef akkasumatt jiraate. Irbi dubaroof ammayyuu gumeessawaa hin taane. Fakmishoon demokraasii mudaa hin qabnee kan namooti atoomaan walii fi naannaa uumaa waliin firii bilisummaan basha’anii jiraatan ammallee hin jiru. Firoomsaan kan itt gaalchan akka jara Lixaa faa jiru. Ilaalchi dubartiif jiru hin jijjiiramu taanaan akka kaan cite harka tokko qofaan hojjechuu taha. Dubaroon miseensota hawaasa ilmoo namaa keessaa hedduu barbaachisoo fi homishaawummaa fi waa maddisiisuuf dhiiraa gad hin taanee. Mirga walqxxummaa isaan dhowwachuun waan ilmaan namaa godhan keessaa kan maljecha hin qabne.
Sirni gadaa firomsaan kanneen moggeeffamaniif dubartoota dabalatee dhimmama agarsiisuutt kan ittiin dorgomu hin jiru taha. Dhugaan kun argaa dhageett addunyaan bira dabamuun seenaa demokraasii haanquu godha. Oromoon hirmaata isaan hawaasaaf akka namdiidaa fi buubaatt ilaalan keesaatt bakka itt sutan dhabu. Akka daallota tokko tokkoo qarooma hin qaban jechuufis garaa saaniitt qaroommi Oromoo kan isaaniin duraa tahuu waan beekaniinf ni qaqana’uu. Gadaan akaakuu demokraasii Oromoo bara hin qaabatamnee kaasee jiru.
Hawaasi Oromoo gogeessa Gadaa fi tiibbee shanitt hirama. Tokko tokkoon nambbiyyaa, Gadaa adda addaa, abbaan saa keessa turett miseensa. Gadaa shanantu abbaawummaa daarabeen biyya bulchuu fudhata. Gadaan tokko waggaa saddeet qofaaf aboo qabata. Hiriyaan Gadaa, ijoollummaa kaasee hanga Raabaa Doorii, sadakaa Gadaa yk gogeessa Lubaa tahitaa irra jiru irraa hamma ballii fudhachuu dandahuutt of qopheessaa deema. Kanaaf Gadaan tokko carraa angoo irra guyyaa tokkoo utuu sirnicha hin jeeqin dabarsee turuu hin qabu. Hooggana ofii filachuun dirqama fi abbaawummaa tokko tokkoon Gadaati.
Dhiirii hawaasa Oromoo keessa jiru hundi murnoota hiriyaa ganna saddeetiin gargar tahanitt hiramu. Tokko tokkoon murna hiriyaa qooda hawaasoma, diinagdee fi malbulchaa walirraa jalaan waggaa sadeet saddeetiif kan taphatu qaba. Hooggansaaf qopheessuun xinnummaan jalqabee hanga abbaawummaa malbulchaa fudhatanitt gaggeefffama. Akkasitt miseensoti hawaasaa dhiira tahan dhimma biyya saanii keessatt dhalootaa hanga du’aatt qooda fudhatu. Sana kan demokraasii Gadaa jennu. Hiriyaa waggaa saddeetii ol jiran qoodi kennamuuf gaheessota gargaaruu, akka dooyyaati tajaajilu, leenjisa lolataa fi lola irratt hirmaachuu fi bulchaa fi gaggeessa qajeeltuuti. Barumsi unkeffamanii fi hin uunkeffamin barbaachisoo tahan waggaa hundatt kennama. Kanaaf gaheessi Oromoo tokko beekumsa hawaasaa gara hundaa fi dirqamati hafee hin qabu. Amma barumsi waliigalaa unkefamaa haa tahu hin unkeffamin waan hafeef kanneen dhaabota barumsaa amayyaa argatanitt dhimma bahuun dirqii dha. Jarri durii beekota guddaa raagaanitt dhimma bahu turan. Si’ana haa yaratan malee qarooti Oromo yoo hammataman hedduu gargaaruu dandahu.
Sirna Gadaa keessatt bulchi dirqama dhiiraa haa tahu malee dubaroon mirga seeraaf hoodaa qabu turan. Demokraasii Gadaa keessatt qooda kana kan agarsiisuu dhaaba Siiqqeeti. Kan isaan malee hin taane hoodi malbulchaa fi hawaasomaa jiru turani. Siiqeen ulee ulfoo, mallattoo aangoo dubaroo kan isaan xaxaa hawaasomaa keessa bahanii mirga namoomaa saanii ittiin kabachiifatanii. Barri durii hafee si’anallee addunyaa Lixaa keessatt dubaroo kan mirga irbaa argatan firoomsatt dhihoo dha. STn” Konveenshina faanfana dubartii irratt tolfaman akaakuu kamiiyyuu balleessuu” kan tume 1979 keessa. Haralleen mirgooti kun kan guutummaatt yk dhowwa waliinbeekaman hundaan mitii. Sanneeniin yoo walitt ilaalaman dubaroon Oromoo durii humna Siiqee waliin isaan caalaa wayyaa turani.
Moo’umsaaf, seera tumoo fi hojii raawwachiiftuun filaman turani. Hojiin saanii Gaddisa jalatt gaggeessa qajeeltuus ni laala. Yoomalee akka kan jara lixaa bulchi qajeeltuu addatt ifaan hin dhaabbanne tahe kan itt yaadamee fi loogi hin qabne ture. Dhaabi dhalmaan darbu Qaallus, hawaasa keessatt bakka furtuu qaba ture. Jarri jalqabaa lamaan kennataan hiriyaa Lubaan guutamu. Qajeeltuun dhaloota Gadaa tokko qofatt utuu hin dhiifamin hayyootii fi jaroleen qooda fudhatu turani. Tokko tokkoon miseensa hawaasaaf seera, dambilee fi qajeelfamaan finnaatt buluun dirqii ture. Oromoon seera safuu qaba ture. Seera safuu cabsuun Oromummaa haaluutt lakaawama. Sababa maqaa murna tokko yk nama tokko utubuun dudhaa Oromoo gaarii tahe kan xureessuun maqaan gootota Oromoo bebbeekamoon illee utuu hin hafin balleessuutt namooti yartuun bobbahan jiru. Namooti yk murnooti isaaniif jedhamee, gatata hawaasaan seerri safuu Oromoo cabe yoo ofii danboobinatt ni amanu tahe ifaan gocha akkasii irraa of fageessuuf dirqama qabu. Gadaa keessatt abba tokkee haa tahu murni seera ol tahe hin jiru. Seera cabsuun keessaayuu qondaalota olhaanoon taanaan buqqifamuutt geessuu dandaha. Sun fala abboolii Oromoo ture. Kanaaf demookraasiitt riqachuu fi seera safuu kabajuu fi kabachiisuun mallattoo Oromummaatii.
Oromoon aadaa malbulchaa bareedaa akkasii dhabee darara bulcha kolonii halagaa jala jaarraa oliif akka jiraatu dirqisiifame. Kanneen sammuun saanii bilisoome olhaantummaa halagaa diduun wal ijaaranii sochii jalqaban.Garuu fakmishoon jalatt guddatan ammayyuu kanneen yaacccessuun jiru. Akeeka demokraatawaa Gadaatt garagaluu irra gooftolii saanii koloneeffatoo akkeesuutu itt salphataa. Kanaaf kaayyoo sabaa irratt hundi waliigaluu dandahuun ni hubama. Sana waan taheef xurree walabummaa fi qabsicha gara mirga abba tokkeett gadi buusuu gidduutt yoo daddaaqan argamu. Sana jechuun fedha diinaa afarsuun mirgi ummataa akka mirga murnootaa waldaa, garee taphaa kkf hin caallett fudhachuu jechuuf dha. Diinni kan kana hololu kolonummaa dhabsiisuun mormuu fi mirga walaboma Oromiyaa fi Ummata kibbaa fi Nayiloototaan mormuufii.
Oromoon kan hiraarfamaa jiran akka abba tokkee qofatt utuu hin tahin akka murnaatt Oromoo tahuu qofas ni dabalata. Kanaafi Oromoon mirga lachanuu roga saanii sirrii keessa galchanii kan ilaalan. Migi lachan, kanneen abba tokkee fi ummataa, mirgoota ilmoo namaa gargar bahuu hin qabne. Yoo tokko haalame kaan fiixaan bahuu hin dandahu. Mirgi sabummaa Oromoo kan haalamaa jiruuf akka Itophiyaa irraa eenyummaa adda tahe qaban fudhachuu diduufii. Akka Oromoon afaan, aadaa fi seenaa addaa qabu haaluun eenyuufuu rakkisaa dha. Kanaaf, humna abidaa caalaa qabaachuun, eenyuufuu mirgaa isa kaanii haqanii kan ofii itt maxansuu akka hin dandahamne qayyabatamuu qaba. Eenyummaan Oromoo haala hamaa jalatt jaarraa tokko caalaaf baraarameera, bara caalaa hedduufis baraarmuuf deema.
Mirgi ummataa, mirgi abba abbaa, demokraasii fi hiree ofii ofiin murteeffachuu iyyannaa koloneeffamoo qofa utuu hin tahin gumeessawaan beekameera (Chartara ST 26 Waxabajjii 1945) aangoo 1.2.) Kan itt hanan laali:
1. Ummata gadi qaba halagaa jalatt qabuun dhuunfatamuu fi bolqamuun mirga bu’uuraa ilmoo namaa haaluu of keessaa qaba, kanaaf faallaa Chartara Saboota Tokkomanii (ST) fi nagaa fi gamtaa baballisuuf gufuu dha
2. Ummatooti hundi mirga hiree ofii murteeffachuu qabu; mirgicha irraa kan ka’ee haala malbulcha saanii bilisummaan murteefatu, bilisummaanis misa diinagdee hawaasomaa fi aadaa hordofatu (UN Resolution 1514 (XV) 14 Mudde 1960, (aangoo 1.1, The International Covenant on Civil and Political Rights, 1966)
Walgahiin idilee seerawummaa qabsoo ummataa kolonummaa fi hacuuchaa halagaa jala jiranii gad jabeessaa mirga hiree murteefannaa akka qaban qabaachuu beekuun waan dandahan hundaan mirga kana deeffachuu qabu jedhe (UN Resolution 2649, 30 November 1970)
Walgahiin idilee keessa deebi’ee mirkaneessun hubatamuu mirga gumeessawaa ummatoota hundaa, kan kolonii, hacuuccaa halagaa fi alaa jala, hamma mirga hiree murteeffannaatt jiran iggitii dhimma baasu fi kabajama mirgoota ilmoo namaa baballisuun mirgoota akkasiif haala bu’uuraa barbaachisoo dha. (UN Resolution 43/105 Mudde 8, 1988)
Chartera ST mallatteessanuu Habashaan mirga cunqurfamootaa koloneeffamoo heera saanii aangoo 39 beekuuf jaarraa walakkaa caalaa itt fudhate. Sanayyuu kan godhan itt amananii utuu hin tahin aarii Oromoo jaarraa tokkoo ol duuba hirkattummaa irraa ofiin bulummaaf dhihaate qabbaneessuufii. Sanaaf malee bilisummaa fi demokraasii ummata ofiifuu shakalanii hin beekanii. Harrallee Tigraay Tigrinyii fi amaarii akkasuma isaan tolchu. Waan firooti saanii jedhan” kan qooxiin buusa jettee kan ukoo see gate” iratt yoo xiyyeeffatan isaanii wayyaa. Gurguddoon Habashaa akka itt empayericha bulchaniif yaadaa adda addaa qabu. Waabarii lamaan kan Wayyaanee fi kan kanneen Wayyaaneen dirree diliitt injifateetii. Wayyaaneen faallaa harcaatuu Nafxanyaa dabsatamtee fi hogganaa Eertiraa, Itophiyaa fi gabbaaroti see addaan jiroo tahuu saanii fi mirga hiree ofii ofiin murteeffanaa qaabaachuu saanii beeksisuu filatte. Hoodi Empayera kolonii saanii raawwataa akka jiru hin qayyabatan. Sii’achi tarii Habashaa Itopiyaa keessa deebi’anii gurmeeffachuun akka ollaa gaariitt Oromiyaa fi kolonoota biraa waliin dhofsisaaf dhihatu taha. Yoo Waaq jedhe, sun utuu kootammi waliin dhooftuu hundi hin sokkin, sadarkaa dhumaa Koloneeffannaa Habashaa taha.
Sirni gadaa dimokraasota qaraa addunyaa keessatt argama. Demokraasiin dhugaa, akka abjuu dhugoomuuf rakkisaa taheetii. Demokraasiin Oromoo kan halle haammataa tahellee mudaa hin qabnee hin turre. Ilmaan nama hundi walqixxee dhalatanii. Garaa garummaan dhaloota duuba, akka miiraa, gitaa, barumsaa, taahitaa, ogummaa fi dandeettiin biraa eenyuunuu caalmaan qaba hin jechisiisuu. Kanaaf demokraasiin mala jireenyaa hundi walqixxeett ilaalamu. Seeraan bulmaata fudhachuutu, ofaangessaa, bulchiyaroo fi halletoo’ataa waliin demokraatota adda godha. Addi bilisummaa Oromoo dhugaa, bakka eegaleen farra demokraasii itt hanqaaqamtu hin tahu. Garuu, alii al dadhabina ilmaan namaan gufannaan jiraachuu dandaha; yoo sun tahe hudhaatt kutamu qaba. Kan qabsicha injifannoon gahuu fi kalchaa amanamaa uumuun dandahamu, tokkummaa ummatichaa fi jaarmaa jabaan yoo jiraatan qofa. Qoodaa hoodaa qaban caalaa, dubaroon Oromoo mirga demokraasii guutuuf falmachuu qabu. Dubaroo fi dhiiroti Oromoo waliin fuuncaa kolonummaa ofiraa darbatanii, Republikii Ummataa Oromiyaa gad dhaabuun, bara hedduu dura yaa’a demokraasii Gadaa karaatt diinaan hankaakfameammayyeessanii xumura itt tolchu. Dargaggoon Oromoo warraaqsa Oromoo angafoota saaniin jalqabame irraa hin dheessanii. Oromiyaa walabi ni dhugoomti! Demokraasiin Gadaa ni dandamata! eegaleen duubatt harkiftuu qabsoo Oromoo keessaa haa gombifamtu!
Ulfinaa fi surraan gootota kufaniif; walabummaa, walqixxummaa fi bilisummaan kan hafaniif; nagaa fi araarri Ayyaana abboolii fi ayyoliif haa tahu.


text:
Farra Sammuu
Sammuun motora ilma namaati. Motorri kuni yoo hojiin ala ta’ee namni guutun suni hojiin ala ta’a. Motora kana yeroo hundaa boba’aa itti qicu (guutu), kunuunsu fi badii irraa eegu barbaachisa. Abbichi motora ofii kana yoo hin kunuunsin, miidhaf of saaxila. Wanti isin ajaa’ibsiisu sammuun ilma namaa motoras, jeneretaras. Garaagarummaan kanniin lamaani maalii? Jeneretarri anniisa makaanikaala gara annisaa elektrikitti jijjiruudha. Motorri immoo gosa annisaa tokko gara makaanikaalatti jijjiruudha. Fkn, jeneretaratti gaazi yoo itti qican tarbaayinii naannessun annisa elektrikii mana ibsu maddisiisa. Motorri konkolataa bobaa’a of keessatti gubuun konkolaatan akka adeemu taasisa. Amma kanniin lamaan sammuu keenyan wal bira haa qabnu. Sammuun keenya wantoota kunniin lamaan hojjatan caala hojjata. Alhamdulillah. Sammuu kee jenerataran wal bira qabii. Akkuma jeneretarri ifa elektirikii maddisiisu, sammuun kees ifa beekumsa maddisisa.
Ammas sammuu kee motoraan wal bira qabi. Akkuma motorri konkolaatan akka adeemtu taasisu, sammuun keetis akka sirnaan adeemtu si taasisa. Fakkeenyaf, namni farsoo dhuge, sirnaan dhaabbatee deemu danda’aa? Kanaafu motora kee wanta gaarii itti qicuu fi kunuunsun, badii irraa eegi.
Farra sammuu yommuu jennu wanta sammuu laamshessan, dugulchan, ajjeessan, summeessanii yookiin inuma maraachaniidha. Amma mee wantoota motora-jeneretara keenya kana nu jalaa miidhan haa ilaallu.
1.Cubbuu
Yeroo tokko tokko barnoota kee ni dubbista garuu homaa siif hin galu. Ammallee irra deddeebite dubbista, ammas homaa siif hin galu. Kitaaba ni dubbista, wanti ati irraa hubattu garmalee baay’ee xiqqaa ta’uu danda’a. Ni dubbista, ni qo’atta garuu sirritti siif galuu dhiisu danda’a. Sababni kanaa inni guddaan maal akka ta’ee sirritti ilaaltee? Sababni kanaa inni guddaan cubbuudha. Akkuma irranatti jenne, sammuun ifa beekumsaa burqisiisu hin danda’u yoo cubbuun haguuggame, akkuma jeneretarri keessi isaa yoo bade ifa elektrikii burqisiisu hin dandeenye. Imaam Shaafi’i akkana jedha;
“Dadhabiinna sammuu kooti sheeka kiyya Waki’itti komii dhiyeesse. Akka cubbuu irraa fagaadhu na barsiise. Ni jedhe, “Beekumsi Rabbii ifa. Ifni Rabbii nama cubbuu raawwatuuf hin kennamu.”
Imaam Shaafi’i gorsa kanatti fayyadame, sammuun isaa garmalee qara ta’uun takkaan wanta dubbise kan qabatu ta’uu danda’eera. Kanaafu, sammuu kee qaruu yoo barbaadde cubbuu irraa dheessi. Cubbuu keessaa kanneen garmalee sammuu doomsanii fi dugulchantu jiru. Isaan keessaa;
Shirkii- Rabbii gaditti wanta biraatiif gabra ta’uun dhugumatti sammuu garmalee dugulcha. Namummaa keessaa nama baasun sadarkaa horitti gadi nama deebisa. Namni yommuu Rabbi qofaaf gabricha ta’uu bilisummaa sammuuti fi qaama argata. Sammuun isaa ni qaramti. Shirkii fi kufriin karaa adda addaatin sammuu namaa galaafatu. Namni tokko Rabbiin dhiise qalbii isaa namaaf ykn wantoota duniyaa tanaatif yommuu gurguru, gadi aantummaa fi salphinni itti dhagahama. Maddii guddaan cubbuu fi dillii hundaa shirkii fi kufriidha. Fakkeenyaf, yommuu inni Rabbiin dhiise, jaalalle isaatiif ykn addunyaa tanaaf gabra ta’uu, sammuun hangam akka miidhamu haa ilaallu. Halkanii guyyaa hirribaa fi boqonnaa gaarii hin argatu. Kanaafi, Rabbiin qofa gabbaruun bilisummaa fi gammachuu dhugaati, sammuu namaa qara, kabaja namaa olkaasa. Jireenya mi’eessa. Aarifa (nama Rabbiin beeku) tokkotu akkana jedhe, “’Warroonni Jannata seenan haala ani amma keessa jiru keessa yoo jiraatan, haala gaarii keessa jiruu jechuudha.’ yaanni jedhu yeroo tokko tokko natti dhagahama” Dhugumatti, Rabbii qofaaf gabricha ta’uun gammachuu fi bilisummaa akkamii! Jechi nama hanqata kana ibsuuf. Rabbiin gabbaruu jechuun wanta Rabbiin itti nama ajaje hojjachuu fi wantoota irraa dhowwee irraa fagaachudha.
Zinaa- sagaagalummaan sammuu namaa dugulchuun bullukoo salphinnaa namatti uwwisa. namni gocha kana raawwatu yeroo hundaa badii kana yaadachuun keessa ofii jeeqa, sammuu ofii qancarsa. Kanaafu, zinaa irraa fagaachun sammuu namaa qara.
Masturbation (اِسْتِمْناء )- jechuun qaama hormaata harkaan tuttuqanii kakaasudha. Kuni garmalee sammuu namaa miidha. Dhangala’oon saalaa (mi’oon) akka dhangala’u waan taasisuuf qaama fi sammuu namaa laamshessa. Dargageessi adda jiru halkan yommuu kana raawwatu, sammuun isaa waa qabachuun itti ulfaata. Salphatti wanta tokko dagata, dandeetti waa qalbeefachuu fi hubachuu dhaba; keessi isaa gammachuu fi tasgabbii hin qabu. Kanaafu, namoonni kana raawwatan gocha kanarraa fagaachun, tawbaa dhugaan gara Rabbii deebi’u qabu.
Fiilmi, diraama fi moovi– dargaggoonni yeroo ammaa filmii wal-qunnamtii saalatiin macha’aanii jiru. Yommuu isaan filmii kanatti ija bobaasan, keessi isaanii ni gubata, sammuun isaani ni dugula. Miidhan isaa miidhaa zinaa caala. Takkaa wanta hawwu san hin argatu takkaa immoo ilaalu hin dhiisu. Haala kanaan, sammuu fi jireenya ofii guba. Osoo ajaja Rabbii armaan gadii kana hojii irra oolche maaltu gubaa kana hundatti isaa oofaa turee?
“Ija isaanii akka gadi qabatanii fi qaama saala isaanii akka eegan mu’umintootatti (warroota amananitti) himi. Santu isaaniif irra qulqulludha. Dhugumatti Rabbiin keessa beekaa waan isaan dalaganitti.” Suuraa An-Nuur 24:30
Kanaafu, yaa obboleessa filmii wal-qunnamtii saalaa ilaalu fi suura dubartii telefoona kee irratti kuusun sammuu kee hin dugulchin, hin maraachin. Wantoota fokkuu akkanaatirraa fagaadhu, keessi kee gammachuu fi tasgabbiin guutamaati.
Hamii– wantoota sammuu namaa dugulchan kan biraa yommuu qorattu, hamii fi oduu oli gadi guurun sababoota humna motora ykn jeneretara keeti laaffisan keessaa tokko akka ta’e ni argita. Namni yommuu wanta isa hin galchine keessatti utaale seenu sammuun isaa ni jeeqama. Yommuu namoota hamachuun kabaja namaa quuncisu, sammuun isaa ni quunca’a, ni dugula. Kanaafi, Qur’aanni nama hamachuu foon obboleessaa nyaachutin wal bira qabe. Eenyutu foon obboleessaa nyaachu jaallataa? Akkuma foon lafee uwwisu, kabajni namaas keessa namaa uwwisa. Yommuu kabajni namarraa quunca’u (mulqamu), namni hangam akka miidhamu haa ilaallu. Foonis lafee irraa yommuu quunca’u hangam akka miidhamu haa hubannu. Kabaja namaa namarraa quuncisuun akka foon namarraa quuncisuuti. Kanaafu, hamii irraa fagaachun sammuu namaa qara.
2.Hawwii sobaa – wantoota sammuu namaa dugulchan keessaa hawwii sobaati. Namoota gammachisuuf, jaalalle ofii taphachisuuf, yaadota faaydi hin qabne yommuu of keessatti daaku, sammuun isaa ni daakamti. Hawwiin sobaa galaanaa daarii (beach) hin qabne jedhama. Namni galaana kana keessatti tare gahuumsi isaa hin beekkamu. Karaan hundarra gaariin hawwii sobaa kana jalaa itti bahan gara Rabbii dhiyaachudha. Sababni isaas, namni yommuu Rabbiin irraa fagaatu sheyxaanni hawwii sobaatin masakuun dukkana cimatti galcha. Rabbitti dhiyaachun immoo sheyxaana namarraa fageessun keessa namaa tasgabbii fi gammachuun guuta. Rabbiin (Azza wa jalla) akkana jedha:
“Isaan erga karaan qajeelan ifa isaaniif ta’ee booda duubatti deebi’an, sheyxaanni (hojii gadhee) isaanitti bareechisee hamilee isaanitti godhe.” Suuratu Muhammad 47:25
Namoonni Rabbiin irraa garagalan kunniin hojii gadhee hojjatan akka gaaritti ilaalu, galaana hawwii sobaa keessa daaku. Kanaafu, Rabbiin irraa fagaachu fi ajaja Isaa hordofuu dhiisun hadhaa fi adabbii baay’ee nama dhandhamsiisa. Gara Rabbii dhiyaachu fi ajaja Isaa hordofuun immoo nageenya fi tasgabbii namaaf kenna.
3.Araadota adda addaa– araadonni akka sigaaraa, alkooli, farsoo, biiraa, caati, hashiishii fi kkf sammuu dugulchuu fi laamshessu keessatti gahee ol’aana taphatu. Araanni yeroo ammaa kanniin caalaa babal’ataa jiru araada interneetiti. Dargageessi fi shamarri wanta fokkuu ilaaluuf, dubbisuuf yookiin dhageefachuuf ammaa amma yommuu interneeti banan, sammuun isaani ni dugula, keessi isaanii gammachuu fi tasgabbii dhaba. Walaloo, barreefama, fi suuraa jaalalaa dubbisuu fi ilaaluf yommuu interneetti ammaa amma banu sammuun isaa/ishii hangam faaydan ala akka ta’uu itti haa yaadu! Kana jalaa bahuuf hiriyyoota, peeji fi garee (group) suura fi barreefamoota akkanaa nutti fidan bilook gochuu fi keessaa bahuudha. Namoonni kunniin ibidda jaalala akkamitti qabsiisanii zinaa (sagaagalummaa) akka raawwatan nama barsiisu. Filmii wal-qunnamtii saalaa fi suura dubartii qullaa raabsun sammuu namaa dugulchu, keessa namaatti ibidda qabsiisu. Kanaafu, isaan irraa fagaachun furmaata hunda caalu. Akkasumas, namni jireenya gaarii jiraachu barbaadu araadota armaan olitti eerre hunda irraa fagaachu qaba.
4.Hirribaa fi nyaata baay’isuu ykn tartiiba dhabuu- hirribni boqonnaa sammuu deebisuu fi annisaa haaromsa keessatti gahee ol’aana taphata. Sirnaan yoo hin rafin, sammuun namaa ni jeeqama. Dandeetti waa hojjachuu fi hubachuu dhaba. Akkasumas, hirriba fi nyaata baay’isuun qaama butucha, sammuu dugulcha. Halkan hirriba gaarii rafuuf, namni tokko wantoota sammuu isaa jeeqan irraa fagaachu qaba. Fakkeenyaf, guyyaa cubbuu kan rawwataa oolu yoo ta’e ykn filmii fi moovi kan ilaalu yoo ta’e, halkan hirriba gaarii hin rafu, ni jeeqama. Ammas, akkuma nyaata nyaate fi dhugaati dhugeen gara hirribaa deemun hirriba isaa jeeqa. Dhugaatin lallaafa fi wantoonni sammuu namaa kakaasan kanneen akka bunaa, shaayi, chokoleetti fi kkf hirriba namarraa ari’u.
In shaa Allah torbaan hanga ‘Sammuu Kee Qaruuf’ jedhuun walitti deebinutti Assalamu aleykum wa rahmatullahi wa barakaatuh. Hubachiisa: www.sammubani.com sababa hin beeknen cufame jira. Hanga banamu websaayiti kanatti fayyadamu dandeessu, barruuleen achirra jiran asitti waan darbaniif.


text:
Qawween Ilmi Oromoo Baatu Kamuu Eenyummaa Oromoo Tiksuu fi Akeeka Bilisummaa Oromoof Ooluu Qaba!
(Ibsa Ajajaa ol-aanaa ABO/WBO)
Ilmaan Habashaa qawwee hidhatani Oromiyaatti duuluun Oromoo saamaa fi ajjeesaa jiraachuun isaanii beekamaa dha. Murnooti Tigray, Tigrinyaa fi Amhaaraa keessaa bahanis doofaa maqaa Oromoo himatu gargaaramuun Oromoo irratti yakka raawwataa jiraatan. Ilmaan Nafxanyootaa Oromummaan sodaa itti ta’e partii prosperity (PP) jedhamu karaa Abiy Ahimed tolfatanii humna Oromummaa jabeessuu fi Oromiyaa ijaaru kamuu dhabamsiisuuf imaammata tolfatanii sosso’aa jiru. Gaaffiilee Oromoo kan akka gaaffii mirga hiree murteeffannaa, gaaffii Finfinnee, gaaffii haqaa, gaaffii mirga abbaa biyyummaa, gaaffii dimookraasii, gaaffii nagaan jiraachuu fi gaaffii kabajamuu mirga dhala namaa mara cabsuuf dhama’u.
Gaaffiileen bu’uuraa kun akeeka ABO/WBO waan ta’eef, ABO/WBO diina innikkaa tolfatanii daboo biyya ollaa fi alaa kadhatanii lolatti bobbahanii jiru. Lolli WBO fi uummata Oromoo irratti gaggeeffamaa jirus gaaffiilee bu’uuraa Oromoon qabu irra ejjetuu fi ukkamsuuf kan akkeekkate dha. Lolli kun Oromiyaa mara keessatti kallattii maraan; Lixa, Kibba, Gidduu Galeessaa, Kaaba fi Baha Oromiyaatti gaggeefamaa jira. Lola kana irratti WBO mirga argachaa akeeka dhaabbateef galmaan gahuuf kuffisee kufaa humna weerartuu waaroo salphinaa itti uffisaa jira.
Ajandaa dhoksaa PPn mirgooti xixiqqoo Oromoon qabsoo isaatiin argate sharafuun kaayyoo Oromummaa fi Oromiyaa dhabamsiisuun Impaayera Itiyoophiyaa tiksuun, eenyummaa Oromummaa dhabamsiisuun, Oromoo mana hidhaa keessa jiraachisuuf shiraa fi daba wal-xaxaa dalagamaa jiru dha. Akkuma Minliki Oromoo ajjeesee, harka muree, harma muree, manaa fi qabeenya gubee, saamee hiyyoomsee, ammas Oromoo gabrummaa haaraa jala galchuuf yakkii fi shirri guddaan hoggana Abiy Ahimed jalatti raawwatamaa jira. Toftaan PP jaarmiyaa siyaasaa Oromoo biyyatti deebisuun, toftaadhaan Oromoo qooduun, warraaqsa Oromoo fashalsuuf tattaafatuun hundi isaatuu Oromoo harqoota gabrummaa jala tursuuf kan wixiname ture. Miseensoti ABO jajjaboo hidhuun, Waajirri ABOn godinaalee Oromiyaa keessa jiran saamuu, haala dhibeen daddarbaa Koronaa addunyaa miidhaa jiru keessatti ilmaan Oromoo jumlaan mana hidhaatti guuruun akka dhukkuba daddarbaa kanaaf saaxilaman tolchuun toftaa eenyummaa Oromummaa dhabamsiisuuf duulamaa jiru keessaa isa tokko dha.
Miseensoti PP maqaa Oromoon daldalan dantaa yeroof jecha ergama ilmaan Nafxanyaa bakkaan gahuuf dham’an, kaleessas miseensota OPDO ta’uun ergama TPLF fudhachuun ilmaan Oromoo mana hidhaa keessatti qeensa buqqisaa, miilla irraa ciraa, kolaasaa fi ajjeesaa turan. Har’as gochaa isaanii kaleessaa irraa osoo hin baratne, bifa irra hammaataa ta’een eenyummaa Oromoon wareegama qaalii itti baasee goonfate dhabamsiisuun Oromoo irratti gabrummaa bara dheeraa irratti fe’uuf halkanii guyyaa ifaajju.
Fedhiin uummata keenyaa sirna kolonii Oromiyaa irraa kaasuudhaan mootummaa walaba Oromiyaa dhaabee ummati Oromoo, hacuuccaa fi saamicha bifa hundaa jalaa bilisa baasuu dha. Akeeka kana galmaan gahuuf ammoo uummati keenyii fi WBOn wareegama feesisu mara baasuuf qophii ta’uu fi humni kamuu fedhii fi akeeka kana duubatti deebisuu akka hin dandeenye ajajaan ol-aanaa ABO/WBO mirkaneessa.
Fedhii fi hawwii Oromoo bakkaan gahuuf ammoo shira PPn dalagaa jirtu fashalsuu keessatti qoodi ilmaan Oromoo qawwee harkaa qaban ol-aanaa waan ta’eef, akka dirqama lammummaa isaanii akka dammaqinsaan bahattan ajajaan ol-aanaa ABO/WBO waamicha dhiheessa:
- Ilmaan Oromoo miseensoti waraanaa raayyaa ittisa biyyaa (RIB) Itophiyaa keessa jirtan; dibbeen lolaa Abiy Ahimed hidhaa Abbayyaa waliin wal qabatee tumaa jiru, ol-aantummaa seeraa kabachiisa jedhee uummata nagaa fixaa jiruu fi isiniin ibiddatti bobbaasaa jiru marti kan dantaa saba keessanii tiksuuf osoo hin taane aangoo siyaasaa isaa dheereffachuuf ta’uu hubachuu qabdu. Kanaaf, ilmaan Oromoo RIB keessa jirtan dantaa nam tokkee fi ilmaan Nafxanyootaa tiksuuf du’anii baduun fafa ta’uun hubachuun, bilisummaa sabaa fi walabummaa biyyaaf akka falmattan, akkasumas meeshaan harkaa qabdan kan abbaa irree uummata keessan fixaa jiru fi isin irratti gooftaa ta’uu hawwu of irraa kaasuuf gootummaadhaan qabsoo uummata keessanitti makamtani seenaa boonsaa hojjettan ajajaan ol-aanaa ABO/WBO waamicha lammummaa isiniif dhiheessa.
- Ilmaan Oromoo humna addaa Oromiyaa keessa jirtan; Abiy Ahimed aangoo fi dantaa ilmaan Nafxanyootaa tiksuuf jecha seera hin jirree fi ofii isaa hin kabajne kabachiisaa jedhee Oromiyaa keessa isin bobbaasuun lubbuu uummata nagaa fi keessan gaga’aa jira. Waan ta’eef, hawwii fi fedhii saba keenyaa hubachuun, akka qabsoo uummataa cinaa dhaabbattanii fi ajjeechaa fi gadadoo obbolaa, abbaa fi haadha keessani irraa dhaabuuf lola hin feesisne keessaa akka qooda hin fudhanne fi qawwee harkaa qabdan mara akka bilisummaa saba keessaniif oolchitan ajajaan ol-aanaa ABO/WBO dhaama!
- Ilmaan Oromoo polisii Oromiyaa keessa jiratan; hojiin keessan inni guddaa uummata keessan irraa yakka ittisuu dha. Oromiyaa keessatti yakki guddaan ammoo ajaja PP fi ilmaan Nafaxanyootaan dalagamaa jira. Kanaaf, yakka gama kamiinuu uummata keenya irratti dalagamaa jiru dura dhaabbattanii falmaa gaggeessuu jabeessitan ajajaan ol-aanaa ABO/WBO gaafata!
- Milishooti Oromomiyaa keessa jirtan; beekaas ta’e wallaalaan akeeka ilmaan Nafxanyaa bakkaan gahuuf hojjettan, gochaan kun isiniifis ta’e uummata guddeessaaf balaa ta’uu hubattanii nagaa fi tasgabbii uummataa dhugoomsuuf WBO naannoo keessan keessa sosso’u waliin wal hubatnoon hojjettan ajajaan ol-aanaa ABO/WBO waamicha isiniif dhiheessa!
Walumaa galaatti duulli Oromummaa balleessuuf gaggeeffamaa ture diinota innikkaa qofaan osoo hin taane namoota hubannoo gahaa hin qabnee bobbaasuun Oromoo irratti duulamaa ture. Bara ammaa kanaatti immoo yeroo sabni Oromoo dammaqee, eenyummaa isaaf wareegama ol-aanaa baasaa jiru keessatti akeeka uummata cinaa dhaabbachuun qaroomina waan ta’eef, ilmaan Oromoo qawwee halagaaf baattan kamiyyuu, yeroon isin abbaa irree kan biyya abbaa keessan irratti mootii tahuuf lammii keessan ajjeesaa jiru of-irraa kaastan amma ta’uu ajajaan olaanaa ABO/WBO waamicha dhiheessa!
Dhuma irratti, duula eenyummaa Oromummaa dhabamsiisuuf gaggeeffamu yoomiyyuu waan hin milkoofneef hidhattooti Oromoo marti mooraa diinaa keessaa of baasuun mooraa qabsoo bilisummaa Oromootti deebihuun, tokkummaan ilmaan Oromoo cimsuuf fi qawween harkaa qabdan mara diinatti garagalchuun akka bilisummaa Oromoof oolchitanii, eenyummaa Oromoos dhabama irraa baraartanii fi hidhaa, ajjeechaa fi hiraarfama uummata keessaniif owwaatuun dhaadannoo ‘Qawwee halagaaf hin baatnu! Uummataa fi obbolaa keenya hin ajjeesnu! Qawwee keenyaan eenyummaa keenya tikfanna! Bilisummaa keenyas goonfatna!’ jedhu qabattanii warraaqxan ajajaan ol-aanaa ABO/WBO gadi jabeessee dhaama!
Injifannoo Ummata Oromoof!
Ajajaa ol-aanaa ABO/WBO
Caamsaa 15, 2020


text:
Guraandhala 15,2016 Godinaalee Oromiyaa Garaagaraa Keessatti Maqaa Walga’ii Barsiisotaa Jedhuun Daballootni Ergamtuu Mootummaa Wayyaanee EPRDF/TPLF Kan Taate OPDO’n Warraaqsaa FXG Dura Dhaabbachuuf Gaggeessitee Mormii Guddaan Xummurame.
Walga’iin Wayyaanee kun Sabaabaa Warraaqsaa Biyyoolessaa oromiyaan Barnootni semisteera tokkoffaa Ugguramuun walqabatee Ammas Mormiin Guddaan kan Wayyaaneetti Xumura godhee darbuu danda’uu finiinaa jiraachuu irraa harka tokkoon Waraanaa nannawaa Manneen Barnootya qubsiisaa harka tokkoon immoo sossobbii barsiisotaatti fuulleeffachuun Warrraaqsa dura dhaabbachuun Olola sobaa TVO, ETV FI Medialee of harkaa qabduun olola kijibaa uummatatti afuufuuf jettee maqaa walga’ii barsiisotaa jedhuun barsiisotaa duraan miseensota OPDO turanii fi Dabballoota ergamtuu Wayyaanee kanneen ta’anii Oromiyaa keessa jiran Godinaalee Oromiyaa garaagaraa keessatti walitti qabuun kijiba ofaa jiraachuu irraa Mormiin guddaa fi Gaaffiin barsiistaan Waan Deebisaan dhabuun bifa kadhaa fakkeessuun Sossobbii dabballootni Wayyaanee guyyaa lamaaf godhaniin barsiisotni Oromoo nuti isin Waliin hin dubbannuu isin Hirmii uummata oromootii jechuun mormii isaanii hanga dhumaatti callisaan dhageesisuun ergamtoota diinaa qaanessaan. Godinoota Oromiyaa Walga’iin kun irratti Xiyyeeffatee keessaa :
1.Godina Lixa Shaggar Amboo
2.Godina Kibba lixa shaggar Walisoo
3. Godina Wallagga Lixaa Gimbii
4.godina Wallaggaa Bahaa Naqemtee
5. Godina arsii lixaa Shaashaamannee
6.Godina Shawaa kaabaa Shaggar(Salaalee) Fiichee
7. Bulchiinsaa Magaalaa burraayyuu irratti kan xiyyeffachuun ergamtootni diinaa loltootaa fi humnoota tikaan Marfamanii olola afaan fajjii ofuuf kan gaggeessan diddaa barsiisotaan xummurame.
Sochiin Warraaqsaa FXG daran jabaachaa adeemuun Walqabatee Manneen Barnootaa godinoota kanneen keessatti itti Fufinsaan Cumamanii jiraachuun Dhaadannoon Branootni Bilisummaa Booda (BBB) jedhuu Daran jabaatee itti Fufee jira.
Guraandhala 15,2016 Godinaalee Oromiyaa Garaagaraa Keessatti Maqaa Walga’ii Barsiisotaa Jedhuun Daballootni Ergamtuu Mootummaa Wayyaanee EPRDF/TPLF Kan Taate OPDO’n Warraaqsaa FXG Dura Dhaabbachuuf Gaggeessitee Mormii Guddaan Xummurame.


text:
Qala'isii jireenyaa hammaateera; jiraachuuf sodaa guddaa qabna.
Qaala'iisi jireenyaa amma Itoophiyaa keessatti mul'achaa jiru daraanuu yaaddeessa ta'uu Maatiin 'Gadaa Magazine' ibsan.
Meeshaalee bu'uuraa uummanni guyyaa guyyaan itti fayyadamu fi kan biroo irratti gatiin haalan dabaluun qaala'iisa jireenyaa hedduu cima dhufu jiraattonni yaada isaanii Gadaa Magazine ibsan himaniiru.
Maatiin Gadaa Magazine maal jedhu?
"Baay'ee ulfaatadha meeshaan hin daballee jedhamu hin jiru; wanti hunduu dabaleera; sodaa guddaa qabna" jedhu jiraattonni.
"Qaala'insi jireenyaa ajaa'iba. Bareengaddaa laptop qarshii Kuma Kudha lamaan bituuf jedhee dhiise barana Kuma Kudha saddeet galchaaniiru. Akkasumas meeshaaleen kanneen biroos akkaan olka'anii jiru."
Qaala'iisi jireenyaa hedduu nu rakkisaa jira, keessattuu meeshaaleen barnoota humna ol barattoota irratti dabaleera. Fakkeenyaaf Qaalamni dura qarshii 7 ture amma 10 galeera, Daftarri abbaan luukii 50 qarshii 14 ture amma qarshii 28 ta'eera.
"Samunan duraan qarshii 10 ture amma Qr.15tti gurgurama jira. Zayitin nyaata lit.5 duraan qarshii 350 ture ammaa qarshii 450tti gurgurama jira; walumaa galatti wanti hindabalin hin jiru. Sababa qaala'insa jireenyaatin namni baay'een rakkoo guddaa keessa jira; jiruu jibbaati jirra" jechuun maatiin Gadaa Magazine yaaddoo qaban ibsaniiru.
Qaamni seeraas irraa deemanii to'ataa jiraachuu ibsuun, haata'uu malee daldaaltonnii yeroo sannaf malee akka barbaaddaniitti gatii ol kasaanii uummatatti gurgura jiraachuu fi gochi kun ummattaaf yaaddesaa ta'uu jiraattonni himaniiru.
Qaala'iinsi jireenya itti fufe maal fida?
Waldaa Ogeessota Dinagdee Oromiyaa irraa kan dubbisne hayyuun saayinsii dinagdee Dr. Guutuu Teessoo qaala'iisi jireenyaa amma Itoophiyaa keessatti mul'achaa jiru furmaata waaraa hin argatiin yoo itti fufe biyyattii gara rakkoowwan walxaxaa ta'eetti oofuu akka danda'u BBC'tti himaniiru.
"Namni yeroo dinagdeedhaan ofdadhabu bakkaa bakkatti godaana. Godaansi akkanaa ammoo magaalotatti rakkoo hawaasummaa hedduu uuma. Hawaasni waan nyaatu dhabe gara mormiifi hokkoraatti deema. Inni kunimmoo ammayyuu mallattoonsaa mul'achaa jira," jedhan.
Rakkooleen hoji dhabdummaa, qaala'iinsa jireenyaa fi kanneen biroo kuni dinagdee durumaa laafinarra jiru kana gara maraammartoo keessaa hin bahamneetti geessuu akka danda'us yaaddoon qaba jedhan.


text:
COVID-19 UPDATES June 28, 2020
Ityoophiyaa keessatti lakkoofsi namoota vaayirasii koroonaatiin qabamuu mirkanaahe 5,689 gahe
Ministeerri Fayyaa Ityoophiyaa ibsa har’a baaseen, sa’aatii 24 darbe keessatti qorannoo laabratoorii 3,895 geggeesseen, nama 119 irratti vaayirasiin koroonaa argamuu beeksise. Haaluma kanaan biyyattii keessatti lakkoofsi namoota vayirasichaan qabamuu mirkanaayee 5,689 gahee jira.
Namoota kanneen jidduu 73 dhiira; 46 ammoo dubartoota akka tahaniifi, umriin isaanii ammoo waggaa 1-80 tahuu ibsame. Namoonni 116 lammiilee Ityoophiyaa yoo tahan, 3 ammoo lammiilee biyya biroo tahuu gabaafame.
Iddoon jireenna namoota kanneenii ammoo 99 jiraattota magaalaa Finfinnee, 7 naannoo Hararii, 5 nannoo Tigraay yoo tahan, namni 4 nannoo Soomalee, 3 naannoo Oromiyaa akkasuma tokko ammoo naannoo Amaaraa irraa tahuu ibsi ministeerichaa ni addeessa.
Gama biraatiin ammoo lakkoofsi namoota dhibee kana irraa bayyanataniitis 2,132 akka gaheefi lakkoofsi namoota sababa vaayirasichaa du’anii ammoo 98 gahuu gabaasichi ni mullisa.


text:
US kutaa Texas Dallas keessatti namni qawwee hidhate tokko poolisoota shan ajjeesee kanneen biroo sagal ennaa hiriirri mormii kaleessa geggeessametti galaafachuu isaa angawoonni poolisii Dallas keessaa beeksisnii jiru.
Poolisii waliin ennaa wal dura dhaabbatanitti shakkamaan kun maal akka jedhe hoogganaan poolisii Dallas David Brown ennaa dubbatan:
Shakkamaan sun waa’een lubbuu gurraachota baduu nama dhiba jechuun aaruu isaa, ka dhiyeenya poolisiin namtti dhukaasetu na aarse, warren adii keessumaa poolisii adii ajjeesuun barbaada jedhe jedhan.
Shakkamaan maqaan isaa Maaykaa Exze-eviyeer jedhamu booda dhuka’aa poolisiin ajjeefame. Poolisiin boombii roobootii itti erguu dhaan cina isaatti dhuka’uu hoogganaan poolisii kun dubbataniiru.
Shakkamaan kun kan umuriin 25 Dallas bakka Mesquite jedhamu keessa kan jiraatu ennaa ta’u miseensa waraana US duraanii ti.
Gama biraan Oromoota magaalaalee Daalaas keessa jiraatan obbo Adam Busee fi obbo Anwaar Abdallaa akkasumas Seent Pool Minisootaa irraa aadde Najaat Hamzaa haala kutaalee keessa jiraatanii VOAf ibsaniiru.


text:
#Walisoo-Ob Obbo Taarikuu Guuttataa jedhamu. Yeroo addaddaa sababa mirga isaaniif dubabtaniif hidhamaa jiru.
Yeroo ammaas badii tokko malee Walisoo keessatti hidhamanii gidirfamaa jiru.
Haga ammaatti irraa keessaa hin baane; himannis irratti hin dhiyaanne.
Kanaan duras, namoota gaafa 26 waxabajji 2012 hidhaman waliin hidhamnii turan. Yeroo sanas hidhamanii bellama mana murtitti yero 6 hangaa 8ti dhiyaatanii ture. Sabab ragaan irratti dhabameef galmeen cufamee ture.
Haata’uutii mirga wabii dhorkaamanii seeran ala yeroo dheeraaf Oromoota armaan agdiiw aliin hidhamanii turan.
1. Taariku Guuttataa
2. Dajanee abarraa
3 Waquma sisayi
4 gutaa nagaho
5 burqaa tarraafa
6 abdii galana
7 abubeker tullu
8 Tasfaye tujoo
9 Tamirat calchisa
10 lencoo alamayyoo
11 bayyiisa alamayo
12 rattaa ragaasa
13 masaarat hirkoo
14 fira’ool tarafa
15 dassaaleny silaashi
16 takkallinyi furaa
fi namoota 21 kan biroo waliti namota 35 fi oltu hidhamnii ture.
Himannaan sun dhuma irartti waan cufameef, hidhaa irara hiikamanii ture.
Ammas sababa tokko amlee hidhaatti deebisuun gidirsaa jiru.
Galmeeffameera!!
Waanti akkasii, Gatii Guddaa nama baasisu mala.
Related


text:
Monthly Archives
September 2020
Finfinnee, Fulbaana 20, 2013 (FBC) –Jilli Ministira Dhimma Alaa obbo Gadduu Andaargaachawn durfamu lammiilee Sudaan balaa lolaatiin miidhamaniif deeggarsa namoomaa taasisuuf sudaan galeera.…
Tattamsa’inni awwaanisa gammoojjii naannoo Gaanfa Afrikaatti babbal’achaa jiraachuu FAOn…
Finfinnee, Fulbaana 20, 2013 (FBC) – Tattamsa’inni awwaanisa gammoojjii naannoo Kibba Lixa Eeshiyaatti hir’achaa dhufullee naannoo Gaanfa Afrikaatti garuu babbal’achaa jiraachuu Dhaabbanni…
Itti Aantuun Kantiibaa Bulchiinsa magaalaa Finfinnee Adaanach Abeebee bakka kabaja ayyaana Irreechaa…
Finfinnee, Fulbaana 20, 2013 (FBC) –Itti Aantuun Kantiibaa Bulchiinsa magaalaa Finfinnee Adaanach Abeebee bakka kabaja ayyaana Irreechaa daawwatan. Itti Aantuun Kantiibaa Bulchiinsa…
Dhaabbileen misoomaa mootummaa taaksiin dura Birrii biiliyoona 55.55 buuse
Finfinnee, Fulbaana 20, 2013 (FBC) – Dhaabbileen misoomaa mootummaa taaksiin dura Birrii biiliyoona 55.55 buuse. Dhaabbilee Misoomaa Mootummaatti Ejansii Qabeenyaa fi Bulchiinsaa…
Shakkamtoota to’annoo seeraa jala oolan 4,183 irratti himanaan banamuun ibsame
Finfinnee, Fulbaana 20, 2013 (FBC)- Shakkamtoota to’annoo seeraa jala oolan 4,183 irratti himanaan banamuun ibsame. Du’a Artiistii Hacaaluu Hundeessaa hordofuun shakkamtoota…
Tiraampii fi Baayidan duula na filadhaa preezdaantummaa taasisan falmii kallatti kaleessa galgalaan…
Finfinnee, Fulbaana 20, 2013 (FBC) – Tiraampii fi Baayidan duula na filadhaa preezdaantummaa taasisan falmii kallatti kaleessa galgalaan eegalaniiru. Falmichis halkan darbe kan gaggeefame…
Naannoo Oromiyaatti gabaasa qorannoo sa’aa 24 darbeetiin namoonni 109 vaayrasii koroonaan qabamuu…
Finfinnee, Fulbaana 20, 2013 (FBC) –Naannoo Oromiyaatti gabaasa qorannoo sa’aa 24 darbeetiin namoonni 109 vaayrasii koroonaan qabamuu ibsame. Naannichaatti sa’aa 24 darbeetiin qorannoo…
Meeshaaleen waraanaa fi rasaasni shakamtoota waliin to’annoo jala ooluu Koomishiniin Poolisii…
Finfinnee, Fulbaana 20, 2013 (FBC) – Meeshaaleen waraanaa fi rasaasni shakamtoota waliin to’annoo jala ooluu Koomishiniin Poolisii Magaalaa Finfinnee beeksise. Finfinnee Kutaa…
Naannoo Amaaraatti bara baajataa 2012tti proojaktoonni kaappitaalaa %70 xumuramuun ibsame
Finfinnee, Fulbaana 20, 2013 (FBC)- Naannoo Amaaraatti bara baajataa 2012tti proojaktoonni kaappitaalaa %70 xumuramuun ibsame. Koomiishiniin Plaanii fi Misoomaa Naannoo Amaaraa…
Woorld Viizhin Finfinneetti tamsa’ina vaayrasii koroonaa ittisuuf deeggarsa meeshaalee yaalaa Birrii…
Finfinnee, Fulbaana 20, 2013 (FBC)- Woorld Viizhin Finfinneetti tamsa’ina vaayrasii koroonaa ittisuuf deeggarsa meeshaalee yaalaa Birrii miiliyoona 2.52 laate. Dhaabbatichi…


text:
Lixaa Oromiyaa keessatti waraanni mootummaa Obbolaa lamaan dabalatee nama ajjeesuu itti fufe.
Lixa Oromiyaa Godina Horro Guduruu Wallaggaa aanaa Jimmaa Gannatii keessatti halkan edaa Amajji 10,2021 tti waraanni mootummaa obbolaa lama shamaraa fi dhiira kan ta’a waraanni mootummaa ajjeesee buluu isaa gabaasan. Obbolaa waraanni ajjeese kunneen Garramuu Biyyaarraa fi Meetii Biyyarraa kan jedhaman yoo ta’u; obbolaan lamaan mana jireenyaa isaanii keessatti waraana mootummaan ajjeefamuu isaanii nuuf himan.
Gabaasaan keenya akka nuuf himetti obbolaa kanneen badii malee mana isaanii ol itti seenuudhaan waraanni PP ajjeesuu isaa nuuf ibsaniiru. Gabaasa wal fakkaatuun Waraanni Milishaa mootummaa Lixa Oromiyaa Wallagga Lixaa Gimbii keessatti nama Umuriin isaa waggaa 16 ta’e ajjeesuu isaaniitu ibsame. Barataa kutaa 7ffaa kan ta’e Amaanu’eel Darajjee Tottoobaa jedhamu barata Mana barumsaa aanaa Gimbii Waaloo Yesuusii qaamni mootummaa ajjeesuu gabaasan.
Taateen du’aa kun Dilbata Kaleessaa Amajji 10,2021 ta’uus nuu himan. Waraanni Milishaan mootummaa mucaa kana badii tokko malee utuu ganamaan manaa bahee deemaa jiruu “dhaabadhu! Harkaa kee ol kaasi” erga jedheen booda rasaasa lama itti naquun ajjeesuu isaa nuu himan.
Mucaa kana erga ajjeesanii booda namootni akka itti hin siqnee dhorkuudhaan, sa’atii dheeraa reeffi isaa bakkee turee goondaan (miixiin) itti nam’itee lafa qabanii ol kaasan illee dhabani uummati heddu rakkataa akka ture gabaasaniiru.
Guutummaa Oromiyaa golee arfan keessatti qaamolee mootummaatiin ajjeechaan uummata irra gaha. Ajjeechaa guyyuu gabaasaa kan turre irraa nii hubatama. Ammallee ajjeechaan daranuu itti fufee jiraachuu gabaastonni keenya nuu ibsaniiru.
lixa wallaggaa magaalaa gimbii ganda 03 namtittiin maqaan ishee BULCHAA TAADDASAA jedhamtu yeroo magaalaa gimbii keessa jiraachaa turtes nama sabboonummaa qabu fakkaattee dhiiga nama hedduufi lubbuu namoota hedduu galafatte akkasumas reebichaafi hidhaan nama hedduu dararaa turte.sana booda taayitaa kennaniifi waajjira gandaas seentee hojjechaa turte.erga asii dirqamasheen fixattee basaasummaadhaa
gara buraayyuutti ol guddisanii achittis lubbuu fi dhiiga qulqulluu meeqa balleessite,magaalaadhuma buraayyuu keessatti qaama mootummaa waliin kan deemee mana seeraan ala ijaarame jedhee manni dureessotni ijaaraan meeqa osoo jiruu mana miskiinootaa kan diigaa ture bulchaa taaddasaa isa tokkodha,torban lamaan kanammoo fuula fb isaarratti shaneen isin jettan merreree?yeroo amma raayyaan ittisa biyyaa hin jirretti maaf godina oromiyaa keessaa to’achuu maaf dadhabe.jettee fb isheetiinis ta’ee bilbilaan namoota meeqa sammuu dhukkubsaa jirti.
jecha namtittii keessaa kan isheen irra deddeebiin fuula fb isheerratti maxxansitu fuuldurri keenya ifa kaayoon keenya badhaadhina jetti.kana malees bulchaa taadasaa namoota kanaan dura magaalaa gimbii keessaa sabboonummaasaanii beektu buraayyuu teessee yeroo ammaa nama meeqa mana hidhaatti guursisaa jirti.nama hedduus akka qabaman maqaa namootaa komaandi poostii godinaaf dabarsitee kenniteetti.abbootiin qabeenyaa namni ani ammaaf maqaasaanii kaasuu hin feenes
qabamuu keessan hin wayyuutii qofaa qofaa keessanitti maallaqa kuma shantama shantama qopheessaa jedhee mootummaa shiftaa kanaa wajjin walii galee nama saamaa jira.nama kanaaf kanaan duras hojiisaa ciigaasisaa kanarraa akka deebi’uuf marsaa 3 akeekkachiisa laanneefi turre namtittiin dubbii keenya bookee gurra harbaa seente gootee bira darbite.kanaaf waan ati goote hundumaaf gatii si madaalu ni argatta.yeroo dhihootti nu eegi.!!
Anfilloofi Muggii keessatti guyyaa tokkotti nama 59 namni ficcisiise kol.Allaminew Mollaa jedhamu Lola Tigirayii irraatti ajjeefame kunoo nafiin awwalata jirti!
Siin jettii ijoolleen kee.
Anaatu siif dhaqqabee hin roorrifamtu lamuu
Bakka kan keen siif du’a lafeenkoo sif haa cabu
Diina si mankaraarsu sirraan qola hidhadhee
Ati boojuu lakkaa’ii kaniin irraa hiikkadhee!
Jettee dhaadatti ilmaan kee diinarra ijaajjitee
Oromoo of duuba hin laaliin ijaan kana argitee!
Related


text:
#Breaking_News
“Qabsoon Keenya Amma Walabummaa fi Bilisummaa Itoophiyaatif hojachuudha!
:::::a::::b::::d::::i:::a:::m::::i:::::n:::b::::a::::k::::a:::r:::::
Bubbeen siyaasa kijibaa Fiinxaaleeyyi keessaa fi Alaatin itiyoophiyarratti asiif achiin bubbiseef qabsaawaan, Sabboonaan kaayyoo isaa kan ganamaa,qabsoo mirga abbaa biyyummaa Oromoo dhugoomsuuf, bilisummaa Oromoo bakkaan gahuuf gaggeessaa jirurraa duubatti jedhu hin jiru. Eeyyee olola diinaatiin namuu hin seesu.
Hin burjaaja’usi.Uummanni Oromoo olola fakkeessii #Baandoota Alaatin qindeessee maqaa isaatiin afarsaa jiruunis mirgi koo kabajame, bilisoome jedhee sirba gammachuutin lafa qaaccessu hin jiru. Yoo jiraate diraamaan diinni waggoota 27n darbaniif dalagaa ture kan isaaf hin gallee dha.Wayyaaneen waggoota 27n darbaniif gaafiin mirga abbaa biyyummaa Oromoo akka hin dhugoomne hanqisuuf, walabummaan Itoophiyaa fi bilisummaan ummata Itoophiyaa akka hin milkoofne karaatti kutuuf carraaqaa turte.
Wayyaanen hidhaa, dararaa fi ajjeechaa dabalatee ololli Oromoo irratti hin gaggeessiin hin turre. Oromoon irree tokkoon akka inni mirga abbaa biyyumma, bilisummaa isaaf hin kaane, yoo ka’ees cichee akka itti hin fufne shira hedduu raawwachaa turte ammaas hojachaa jirti.Haa ta’uutii guyyaan guyyaa caalaa, barris bara keessaa akkuma jedhamu san Oromoon akka diinni yaade dhiisee walfaana ka’uun, cichee loluun injifannoolee har’a wayyaanee dhiphisaa jiru kana argamsiisuu danda’eera. @Abdi Amin Bakar
Mootummaa gabroonfataa TPLF /EPRDF dhiibee kufaatii jalaan gahuu qofa osoo hintaane ajjeesseti jira.Du’uun sirnichaa bekkamuun mallattooleen har’a Impaayeera Itiyoophiyaa keessa jiran mirkaneessaa jiru.Wayyaaneen hidhaa, ajjeechaa fi dararaa waggoota 27n darbaniif Oromoo irratti gaggeessaa turteen uummata Oromoo jilbiifachiiftee jiraachaa akka turte dhugaa haaluu hin danda’aamne,Ammaas Biyyoota Alaatin wajjiin michoomuun dantaa ishii mirkaneeffachuuf shiira xaxaa oltuus, Garuu hin milkooftu.Injifannoo kana Uummanni Oromoo addatti qabsaawooni qeerroon ilmaan isaa guyyaarraa guyyaatti heddummaachaa, jabaachaa fi cichitoota ta’uun dura dhaabbataa jijjirama asiin gahaan kana olola jibbinsa #Fiinxaaleeyyii keessaa fi alaatiin diiguuf joora jiraataniis osoo hin milkooyne duraa fashala’aa jira.Uummanni #Itoophiyaa Kan ulee diinaaf hin jilbeenfanne,olola gurraaf hin kennine ta’aa dhufanii jiru. Abdi Amin Bakar
Qawwee Wayyaanee duras dhaabbatanii Down, Down wayyaanee!, Wayyaaneen nurraa haa butu, haa kuftu jechaa akkuma falmaa turanitti Ammaas qabsoon isaani karaa bilchina qabuun birmadummaa biyya isaani kan duraani caalaa akka kabachifatuu abdii qabna!!
Kabajamoo I/G/PBNO Jaal #Fiqaadu_Tasammaa!!!


text:
Hiccitii diini Oromoo fi Oromiyaa diiguuf Mootummaa Itoophiyaatiin gargaarama hojiiti hikaa jiru saaxiluu: Kutaa 1ffaa
#_Tsagae _Hailutin
Saaxilaa Shiraa – Kutaa 1ffaa: Sagantaa fi Proojektii Uummataa Amaaraa ykn Nafxanyootaa Oromiyaa keessaa qubachiisuu
_________________________________________________
Guyyaa hoggani ol’aanaa ABO Eritraa irraa garaa Oromiyaa galee san ummani Miliyoonan lakkawamuu Finfinneeti walgaa’ee waan simateef: humnii Oromoon guyyaa san Addunyaa fi Nafxanyootaa irratti agarsiisee hedduu isaan rifaasiisee.
Sababa kanaaf miseensoni Paartilee Amaaraa ykn Nafxanyootaa 3
1. ABIN (አብን)
2. GINBOOT-7 fi (ግንቦት 7)
3. BIADIN (ብአዴን)
Finfinnee fi Bahaar Dar irratti dhoksadhaan dhumaa Fulbaana 2011 A.L.I marii taasiisan. Akkaataa marii kanaan ABOn deggarsaa ammaa qabu kanaan yoo filannoottii kan seenu ta’ee injiifaachuu waan danda’uuf, akkasumas yoo gaaffii hiree ofii ofiin murteeffaannaa keewwata 39 irraa jiruu kan kaasu ta’ee sagaleen mo’aachuu waan danda’uuf maal gochuu qabna jedhani erga mariyatanii boodaa murtii armaan gadii irra ga’an.
Kunis:
1ffaa) Demography uummata Oromo Oromiyaa keessaa jiruu jijjiiruu
Kunis akkuma magaalaa Finfinnee dimografiin isaa uummata Amaaraan qabame – yoo danda’ame magaalota Shawaa keessaa jiran keessaa ummata Amaaraa miliyoona 12 waggaa 10 keessatti qubachiisuu. Kanaas haala kamiin akka hojii irra oolchan gadi fageenyaan mari’achuun toftalee armaan gadi kana irrati waliif galan. Toftaleen kunis; –
I. Maallaqa guddaa ramaduun lafa fi mana Oromoo fi Tigiroota irraa bituun qubachiisuu.
II. Bataskaana Ortodoksii yoo xiqqaate ganda gandaa fi mandara madaraan ijaaruu.
III. Oromooti heeruumuu fi Oromoo fuudhuu; san boodaa immoo maatii isaanii fi firootan isanii naannoo Amaraatii fidanii waraqaa eenyummaa baasuun qubachiisuu.
IV. Abbootiin Qabeenyaa Amaaraa Oromiyaa keessatti invest gochaa jiran hundi Amaaraa qofa akka qaxaraan /miindesaan gochuu.
V. Abbootiin Qabeenyaa Amaaraa Real Estate /Qabeenya lafa fi ijaarsa maneen jireenya lafa Oromoo irratti hojjechaa jiran maneen ijaaraani gurguran hamma danda’ame Amaraatii gatii xiqaan akka gurguranii qubachiisaan fi kaneen kanafiis humnaa hin qabne immoo qotee bulaa Oromoo irraa lafa akka bitatan gargaaruu
VI. Warreen karaa maatiis ta’ee carraa hojiitiin as godanee Oromiyaa keessa qubatemoo Waraqaa eenyummaa akka itti argatan haala mijeesuu fi Warri argatee hundi immoo mootummaan iddoo mana jireenyaa akka kenuuf gaafachuun akka lafa jireenya argatan gochuudha kan jedhu.
Qabxiiwan armaan olii jahan kana hojii irra olchuuf Abbootiin qabeenya dhalootaan Amaaraa ta’anii fi caasaaleen Mootummaa Federaalaas ta’ee nannoolee qooda guddaa akka qabanis irrati waliif galame.
2ffaa: Kan Armaan Olii kun haalaa milkii qabuun ergaa xumuraamee boodaa waggaa 10 ykn 15 boodaa yoo xiqatee xiqate Goodinnii Addaa Naannoo Finfinnee Finfinnee waliin “City State” yokan Naannoo of dandeechee akka taatu fi yoo ABOn hiree murteeffaannaa keewwata 39 kaasees dursinee Ummani Oromiyaa keessaa qabatani waan jiraaniif Referandamiin sunis kufaa ta’aa kan jedhu lafa kaawame.
Waliif galtee fi karoori kun erga hojiiti seenee kan bubule yoo ta’u ammas bifa addaatiin itti fufee akka jiru abbaan fe’e oddeefannoota asi gadi kana qabatee qulquleesuf caaraa ni qaba.
Baruma wanta kana karoorfatan Onkololeessaa 2011 irraa egaalaanii lafa seeraan alaa qabachun manoota seeraan alaa ijaaru itti fufee jira. Manoota jireenya qofa oddo hin taane Bataskaanaa Godina addaa Finfinnee keessati bakken adda addaatis ijaara jiru. Kunis wanta ummani yokan gareen barbaade keessa adeemee adda baafachuu danda’udha. Gabaabumati Fakkenyaaf
Laga Xaafoo mana Kuma Afur (4000), Sulultaa mana Kuma Sadifii dhibatorbaa ol (> 3700), Duukam, Sabbataa, Burrayyuu, Adaamaa fi Bishooftuu keessati walumagalaa Amaarrii Finfinnee, Dabraa Birihaan, Gojam, Gondar, Hawwassaa, Yirgaalam fi iddoo biroo irraa dhufuun mana seeraa qabeessaa fi kan seeraan alaa waggaa tokkoo fi walakaa keessatti waluma galattii gara manaa Kuma sodomi shan (35,000) ta’uu kaan ijaaraani kaan bitanii ittii galani jiruu.
Bara kana, bara 2012 kanas Laga Xaafoo keessatti qofa maneen seeraa qabeessaa Kuma sadii (3000) kaan bitanii kaan ijaaraani ittii galani jiru. Jara kanaaf Dr. Milkeessaa Miidhagaa inni dhiheenya kana aanggoo irraa kaafame bishan hin galchuu jedhee didaa turus ammaa ji’aa kana keessaa dabareedhan /taraadhan bishaan galafii akka jiru eenyuu ilee mirkaneefachuu ni danda’aa. Hanga ammaa mana 60f bishan galee jira. Seenaa manoota kanaa yoo yaadatan ta’e Bara 2011/2018 Mootummaan naannoo Oromiyaa Obbo Lammaa Magarsaan gaggeeffamu maneen Seeraan alaa digsiisuu calqabnaan warrii Proojektiicha jalqaban Dr. Abyyii Ahimed biraa deemanii kadhatan. Isaa boodaa innis Lammaa Magarsaa sossoobee dhaabsiisee. Yeroo san Abyyii lama duubaan namoota baayyeetu jira jedhe wan sodaatuuf sodaachisee oddo hin taane siyaasa keenya nu jalaa baleesaa ammaf dhiisi yeroo bira itti deebina jedhe gowomseeti. Sababumaa Lammaa Magarsaa Imamataa Nafxanyootaa kana fashaleessuuf ejjennoo qabatee Abyyii suuta jedhee Lammaa aanggoo irraa kaasee.
Har’aa lafa Oromiyaa abbaan barbaade qotee bulaa Oromoo irraa maalaqaan bitee kan immoo lafa weeraree halkan ijaaraa buluu itti fufus Mootummaa naannoo Oromiyaa gonkumaa jara kana hin tuqu. Miilaa hin shokoksineen Naafxanyaan Oromiyaa dhuunfachaa jirti.
===============//=====================
Kutaan 2ffaa ittii fufa


text:
Uncategorized
Hamaas fi Fatah walii galtee mallatteessan.
Paartileen Falasxiin Hamaasii fi Fatahan waldhabdee jidduu isaanii waggaa 10 ol ture furuuf, magaalaa guddoo Masrii Kaayiroo keessatti guyyaa hardhaa waliigaltee mallatteessan. Ibsa guyyaa hardhaa waaree booda hoggantoonni partiilee lamaanii waliin kennaniin, Waliigaltee bara 2011 kan mootummaa tokkummaa ijaaruu jedhu, hojii irraa kan oolchan ta’uu labsan.
Dursaan jila garee Fatah Azzam al-Ahmad akka jedhetti, “daangaan Rafah kan Gaazaa fi Masrii walqunnamsiisu,Ji’a dhufu November1 irraa jalqabee too’annaa waardiyyoota mootummaa Falasxiin kanneen Pirazadant Mahmuud abbaas ajajaman jalatti akka deebi’u walii gallee jirra” jedhe
Saleh al-Arouri, itti aanaan dhimma siyaasaa paartii Hamaas gamaa isaatiin, “Masri waliigalteen kun akka milkaayuuf gargaarsaa fi Carraaqqii gooteef ni galatoomfanna. Dhimmi Falasxiin dhimma Masriiti” jedhe.
Akka Walgaltee kanaatti mootummaa tokkoome ijaaruudhaaf, yeroo waggaa tokko keessatti, Filannoon Pirazadantii fi bakka bu’oota manamrii biyyoolessaa kan geggeeffamu ta’a. Filannoon durattis, mootummaan ce’umsaa paartiilee lamaan irraa kan ijaaramu ta’a.
Ji’a dabre keessa Paartiin Gaaza bulchaa ture Hamaas, bulchiinsa isaa diiguudhaan mootummaan Mahmuud AbbaAs gara Gaazaa deebi’ee akka bulchuu waamicha dabarse. Akkasumas paartii Fatah kan Ramallah keessa qubatuun “west bank” bulchaa jiru waliin, haalduree tokko malee mootummaa tokkoome ijaaruu irratti haasayuudhaaf qophii ta’uu isaa beeksise.
Kanuma hordofuudhaan, muummichi ministera Falasxiin Raami Hamdallah, Gaazaa kan daaw’ate yoo tahu, mootummaan isaa itti gaafatamummaa Gaazaa fudhatuun kan bulchu tahuu labse.
Bara 2007 Gareen Hamaas filannoodhaan paartii Mahmuud Abbas Fatah hinjifatee ture. Haata’u malee waldhabdee too’annaa barcuma paarlaamaa irratti ka’een, paartiileen lamaan lola cimaa keessa seenan. Hamaas garee Fatah Gaazaa keessaa ari’uudhaan waggoota kurnan dabraniif Sulula Gaazaa bulchaa kan ture yoo tahu, Fatahn ammoo qarqara gama dhihaa “West Bank” qofa bulchaa ture.
Waliigalteen kun haala hamaa lammileen Falasxiin keessattuu kannneen magaalaa Gaazaa yeroo ammaa keessa jiran ni woyyeessa. Fuuldurattis qabsoo bilusummaa ummanni Falasxiin, mootummaa yahuudotaa jalaa bahuuf godhaa jiruuf, hedduu barbaachisaa akka ta’e gabaasni Aljaziiraa irraa arganne ni mul’isa.


text: Hojire viraa jem aakaase suraj chhe, ane chaud lokmaan prakaas; tem ghatt ghatt saami raajo vasi rahiyo, hun jiaan jowu tiaa paas 2 Hojire viraa Satgur saache mane sireviye, ane saacho raakhone imaan; Gurnu farmaan saachun kari jaannajo, tame vaanchi juvone ginaan 3 Hojire viraa Gure ginaan sunnaaviyaa, tame vichaari chaalo maaraa vir; kaam krodhne paraharo, ane raakho ridiyaa maanhe dhir 4 Hojire viraa dil maanhe dekhore munivaro, sarve ghatt maanhe ekaj Shaaho; kiddi kunjar maanhe ek chhe, saami raajo bhitar baar 5 Hojire viraa sancharaachar maanhe saami raajo jaannajo, thaavar jangam sirajannhaar; munivar ginaan vichaarine chaaljo, tame raakhone ehi vichaar 6 Hojire viraa Gur kahe Gur Nar ek chhe, ane Gur Nar ekhi jaann; Pir Sadardin boliyaa, vaanchi juvone ved puraann 7


text:
Posted by OromianEconomist in Uncategorized.
Tags: Genocidal Master Plan, Genocide Against Oromo People, Master Plan is Master Killer
Mootummaan abbaa irree wayyaanee maaster pilaanii Finfinnee bara haaraa Habashootaatti hojiirran olcha jedhee dhaadataa jiruun dura Barattoota Oromoo ummata narratti kakaasuuf jiran jedhee shakku hidhaattii naqaa jira.
Maaster pilaanii Finfinnee Oromiyaa cicciruu fi ummata Oromoo qe’ee isaa irraa buqqaasuuf mootummaa wayyaaneen karoorfame bara haaraa Habashootatti hojii irra akka olfamu sirnichaan dhaadatamuun wal qabatee mormiin ummata Oromoo irraa yeroo lammaffaaf akka ka’aa jiru bal’inaan mul’achaa wayta jiru kanatti, mootummichi sabboontota Oromoo ummataa fi barattoota qindeessanii na irratti kakaasaa jiru kan jedhuun hidhaattii naqaa akka jiru maddeen SBO mirkaneessaniiru.
Akka maddeen SBO ifa godhanitti, bara haaraa Habashootaatti maastar pilaaniin magaalaa Finfinnee hojii irra olfamuun dura, mootummaan abbaa irree wayyaanee Oromiyaa bakkoota adda addaatii ilmaan Oromoo ummataa fi Qeerroo dargaggoota barattoota Oromoo narratti kakaasuu dandahan jedhee shakku isin hojii ABO fudhattanii jeequmsaaf deemaa jirtu jechuun dharaan yakkee hidhaatti guuruu eegaleera.
Akka kanaan barattooti Oromoo 9 ol tahan Ona Horroo Jimmaa Gannatii, magaalaa Amboo fi magaalaa Finfinnee naannoo Sabbataa irraa maqaa isin ABO waliin taatanii ummata nurratti kakaasuun akeeka maaster pilaanii Finfinnee jeequmsaan fashalsuuf jirtu ittiin jechuun hidhaatti darbanii dararaa akka jiranii dha maddeen keenya kan ifa godhan.
Haaluma kanaan Ona Horroo Jimmaa Gannatii irraa Fulbaana 03,2015 barattooti Oromoo shan Nugusee Biraanuu, Iyyaasuu Tashoomaa, Miimmii Guddataa, Namee Dhadhaloo fi Garramuu Fayyeeraa jedhaman waajjira poolisii Onichaatti, magaalaa Amboo irraa barattooti Oromoo Tarreessaa Nagarii fi Firoomsaa jedhaman gaafa Fulbaana 05,2015 waajjira poolisii magaalaa Ambootti akkasumas magaalaa Finfinnee naannoo Sabbataa irraa barattooti Oromoo Taayyee Harqinaa fi Mangistuu Sarbeessaa jedhaman Fulbaana 08,2015 mana hidhaa magaalaa Finfinnee “Sostanyaa poolis Xaabiyaa” jedhamutti hidhamuun kanneen dararamaa jiran keessatti akka argaman beekameera.
Duula hidhaa kanas Oromiyaa bakkoota gara garaatti jabeessee itti fufuun maaster pilaanii Oromiyaa bakka adda addaatti kukutuu fi Oromoo lafa dhable taasisee aadaa, seenaa fi eenyummaa isaa dhabamsiisuuf akeekkate kana sirnichi humnaan hojii irra oolfachuuf dhaadatus, ummatni Oromoo akkuma bara 2014 dirreetti bahee biyyaa fi mirga isaaf wareegama baasee fashalse, ammas diddaa isaa jabinaan itti kan fufuu fi dura dhaabbatu ta’uu sabboontotni Oromoo hubachiisaniiru. Wareegama baafametti firii gochuuf ummatni Oromoo biyya abbaa isaa fi mirga isaa waliigalaa harka isaatti galfachuuf diddaa Master Pilaanii Finfinnee hojii irra oolfamuuf dhadatamaa jiru kana dura keessaa fi alaan gamtaan akka dhaabbatu Qeerroon Bilisummaa Oromoo yaamicha lammummaa ummata Oromoof dabarsuunis kan yaadatamuu dha.
Posted by OromianEconomist in Uncategorized.
Tags: Afaan Oromo Kushitic Kemetic language, Afaan Oromoo, Afan Oromo, Africa, as a matter of priority, BBC, BBC: Consider Afan Oromo for your new radio-broadcasts to Ethiopia/Eritrea, Oromia, Oromo language, Oromo News, Qubee Afaan Oromoo
BBC’n tamsaasa Itoophiyaafi Eertiraa irratti fuulleffate akka eegaluuf deemu Fulbaana 7, 2015 labsee jira. Sababni BBC’n barbaachisummaa tamsaasa kanaaf dhiheesse ukkaamamiinsa miidiyaalee wolabaan wolqabatee hir’inni ykn hanqinni dimokraasii biyyoota lamaanuu keessatti bal’inaan mul’ataa jiraachuu isaati. Egaa kallattiin xiyyeeffannaa BBC qaawwala uumame kana cufuufi rakkoo argame kanaaf furmaata barbaaduudha. Ummataa beela odeeffannoo qabu kana odeeffannoo haqaafi madaalawaa ta’e sooruudha, kaayyoon BBC.
BBC’n tamsaasa eegaluuf karoorfachuun alatti afaan tamsaasni isaa ittiin darbu afaan kam kam akka ta’uuf deemu ammatti wanti ibse hinjiru. Kan fuulleffate Itoophiyaafi Eertiraa irratti waan ta’eef Amaariffaafi Tigriffi nihafa jedhee kan yaadu hinjiru. Jidduu kanatti kan dagatamuuf jiru, akkuma ummata isa dubbatuu, Afaan Oromooti.
Rakkoon BBC’n nifura jedhee yaadu kanniin irra jireessatti kan dhadhamaa jiru Oromoodha. Oromoon kan dubbatuufi kan qajeelatti hubatu afaan isaati. Kanaaf BBC’n rakkoo furuu ykn qaawwala cufuuf deemu san qajeelatti cufuu fedha yoo ta’e, bifa kamiinuu Afaan Oromoo dagatuun irra hinjiraatu. Afaan Oromoo afaan BBC’n ittiin tamsaasu ta’uun kan fayyadu Oromoofi kanniin Afaan Oromoo dubbatan qofaa miti. Kaayyoon BBC’s akka salphatti galma gayuu ykn milkaayuu kan danda’au tamsaasnin yaadame kuni Afaan ummanni miliyoona 40 olitti tilmaamamu dubbatutti yoo dhimma baye. Afaan Oromoo dhiisanii afaan lamaan qofaan tamsaasuu jechuun garaacha gara alaa miicanii isa gara keessaa dhiisuu wolfakkaata. Miicuun yoo hinoolle luf godhaniiti.
BBC’n Afaan Oromootiin akka tamsaasuu waamicha kan dhiheessan Dr. Birhaanamasqal Abbabaa Sanyii fi Girmabbaacabsaati. Sodaa ykn shakkii BBC’n Afaan Oromoo nidagata jedhu ta’uu hinoolle kan Dr. Birhaanamasqal faa gara murtii dursanii waamicha dhiheessuutti isaan geesse. Hirmaannaan hunda keenyaa Afaan Oromoo gara BBC’tti fiduu akka danda’u hinshakkinaa. Tamsaasa Afan Oromoo BBC irraa darbu kan dhagayuu hawwu hundi waamicha godhameef kana awwaachuu qofa kan isarraa eeggamu. Waamicha BBC’f godhame irratti hirmaachuu kan feetan as bira cuqaasa.
BBC’n afaan Hawusaa, Kiswaahilii, Somaalee, Kirundiifi Kinyaruwaandaan tamsaasa isaa ummata Afrikaa kallattii adda addaatti argamu biraan akka gayu nibeekama. Afaan Hawusaafi Kiswaahiliin alatti hundi dubbattoota Afaan Oromoo qabuu gadi hedduu xiqqaa ta’e qaban.
SHARE (WALII DADDABARSAA)
Related:-
Emmanuel Igunza
BBC Africa, Addis Ababa
Posted on 10th September 2015 at 11:30
Ethiopian Oromos have started a petition asking the BBC to consider the Afan Oromo language for proposed news services for Ethiopia.
“This language is spoken as a first language by more than 30 million Oromo and neighbouring peoples in Ethiopia and parts of northern Kenya,” it says.
On Monday, the BBC announced it was proposing to introduce a news service for Eritrea and Ethiopia on medium- and short-wave radio – but gave no further details.
It would be ideal if the BBC decided to broadcast in three languages spoken in Ethiopia – Amharic, Tigrigna and Afan Oromo – the campaigners said.
http://www.bbc.co.uk/news/live/world-africa-34104064?ns_mchannel=social&ns_source=twitter&ns_campaign=bbc_live&ns_linkname=34209041%26Ethiopian%20Oromo%20campaign%20for%20BBC%20language%20service%2611:30&ns_fee=0#post_34209041