text:
Filannoo haddaa paartilee Ameerikaa beekamoon itti dhiyeenyaan hordofamaa tureen ripaablikaantichi Daan Bishoop barcuma mana marii bakka bu’otaaf dorgoman hamma xiqqoof injifatanii jiran.
Biishoop kaadhimamaa dimokraaticha Daan Makreedii sgalee dhibba irraa harka 51 fi 49n injjifatan.
Filannoo waggaa dhuftu geggeessamuuf mallattoo barbaachisaa ta’uu isaa ibsuuf prezidaant Taraampp fi itti aana prezidaant Maayik Peens jala bultii filannoo sanaa deggersa Biishooppiif kutaa Noorz Kaarolaayinaa keessatti lamaanuu duula geggeessanii jiran.
Tramp Ripaablikaanonni filannoo addaa ka biroo Noorz Kaarolaayinaa keessatti injifachuu isaaniitti gammadanii jiran.
Paartii Ripaablikaaniif kun galgala guddaa dha, baga gammaddan jedhan.
Dimokraatonni filannoo bara 2018 geggeessame injifachuun mana murtii bakka bu’oota uummataa dhuunfatanii jiru.


c: text/html

text:
Nageenya Lixa Oromiyaa: 'Du'a sodaannee qe'ee keenya dhiisnee baqanne'
Rakkoo nageenyaa lixa Oromiyaatti uumameen keessumaa jiraattonni godinaalee Qeellem Wallaggaa fi Wallagga Lixaa rakkoo hamtuu keessa seenuu himatu.
Iddoowwan kanneenitti rakkoo yeroo yeroon mudatuun lubbuu namaa irra miidhaan gahaa akka jirus yeroo hedduu himama.
Gareen gaazexessitota BBC dhiheenya kana gara sanatti imales waan ofiin taajjabaniifi jiraattoota irraa dhagahan akka asiin gadiitti qindeessineera.
Jiraattoonni maal jedhuu?
Jiraattoonni godinaalee lameen Qeellem Wallaggaafi Wallagga Lixaa irraa ta'anis rakkoo gahaa jiru baqatanii Magaalaa Naqamtee jiran dubbisneerra.
Godina wallagga Lixaa aanaa Laaloo Assaabii irraa baqatanii dhufuu kan himan ga'eessi umurii 42 maqaan isaa akka dhahamu hin barbaanne tokko rakkoon Oromiyaa gara lixaa jiru hamma himamuun olitti hammaataadha jedhu.
Naannoo isaan irraa baqatan kana halkanis ta'e guyyaa nageenyi akka hin jirreefi sochiin hundi yaaddoodhaan kan guutame ta'uu himu.
"Nagaan waan hin jirreef guyyaa yoo birrii baattee waraana mootummaa sodaatta, halkan manakee birrii yoo bulchatte waraana bosona jiru sodaatta. Kanaafuu daldaluunis ta'e, bahanii galuun baayyee ulfaataadha" jedhu.
Yaaddoo kanarraa ka'uunis isaan dabalatee namoonni hedduun qe'ee isaanii dhiisanii godaanuuf akka dirqamanis himu.
"Ummanni kan humna qabu wallagga lixaa fi Qellem Wallaggaa keessaa baqataa jira.inni kuni ni ajjeesa inni sunis ni ajjeesa. Lamaan kana gidduutti namni du'a baqaa qe'ee ofii sagantaa ofii hunda dhiisee deemaa jira "Jedhan.
Du'a baqachuuf lafa namni itti du'urraa baqachuufi nageenya barbaacha lafa nagaan jirutti dhokannee jiraanna jedhu namni BBC'n dubbise kuni.
Uummanni waraana mootummaafi waraana hidhatee bosona jiruun akkaataa itti miidhamaa jiru yoo himanis, "Yoo guyyaa waraanni mootummaa sidubbisee darbe waraanni bosona jiru ammoo basaastudha jedhee halkan dhufee si fuudha. Basaastuu ta'uufi dhiisuukeeyyuu osoo hin qulqulleefatin tarkaanfii namarratti fudhata jedhan.
"Waraanni mootummaammoo jarri bosonaa eda asturani, sintu buddeena kenneef jedhanii uummata hunda gadi yaasee walitti qabee garafa. Uummanni keenya gara lamaanittuu du'aa jira" jedhan.
Waraanni hidhatee bosona jiru nama qabe hunda basaastuudha jedhee waan yaaduuf tarkaanfiin fudhatu daran hammaachuus himu namni kuni.
Nannoo rakkoon nageenyaa jiru kanatti uummanni gadi bahee hojii idileesaa hojjechuu waan hin dandeenyeef uummanni beelaf saaxilamaa akka jirus himan.
"Uummanni qaama hidhatee bosona jiru kana himaa yoo jedhaman lubbuu ofiitiif waan sodaatuuf hin himu. Mootummaanis jarri kuni hawaasa keessa waan jiraniif argee sassaabuu hin danda'u. Waraanni hidhatee jiru kuni uummata keessa kan dhokatee jiru," jedhan.
Ofii isaaniitiif bakka irraa baqatan kanatti hojii daldalaa hojjechaa turuu kan himan namni kun, waggaa lamaan kana hojii daldalaa sirnaan hojjechuu waan hin dandeenyeef liqii baankii kaffaluu akka hin dandeenyes himu.
"Amma godinaalee wallaggaa keessatti sochiin daldalaa gara dhaabbachuutti deemeera. Ji'a jaha yookan waggaa tokkoon booda namni waan nyaatuyyuu rakkachuunsaa waan hin oolle" jedhan.
Waraana hidhate lama gidduu teenyee nagaa argachuu dadhabuun baqanne, du'a sodaannee qe'ee keenya gadhiifnes jedhan. Bakka isaan irraa baqatan kanatti uummanni jiraatu egereen isaani akka isaan yaddessus himan.
Filannoo baranaa ilaalchisee...
Filannoon barana adeemsifamuuf jiru kan ilaaleenis, naannoo rakkoon nageenyaa jiru kanatti filannoo walabaa taasisuun waan hin yaadamneedha jedhan.
"Filannoon yoo nagaan jiraate. Bakka namni lubbuu isaatiif yaadda'utti kuni waan hin yaadamnedha.nama walitti qabdee mariisisuu hin dandeessu. Lama sadii taateeyyuu hin dhaabbattu.
Biyya jiraachuu hin dandeenye keessatti filannoon akkamitti gaggeefama? jechuun gaafatu.
"Waraanni lama osoo achi keessa jiruu eenyutu dhaqee kaardii fudhata? Eenyutummoo danda'ee kaardii sana danda'ee deebisa?
Osoo ati guyyaa waajjira mootummaatii kaardii fudhattee galtee galgala kan dhufee sirraa fuudhee cirutu jirahoo," jechuun yaaddoo isaanii BBC'tti himan.
Uummanni Oromoo dur tokkummaan dhaabbatee waldhagahee sagalee waliif akka ta'u himuunis, amma tajaajilli qunnamtii naannoo isaaniitii waan cufameef rakkoo gahaa jirullee akka gaariitti waliif qooduuf hudhaa akka ta'es dubbatan.
'Naannoo keenyatti xiqqaanis guddaanis sodaadhaan jiraata'
Dargaggoon Godina Qellem Wallaggaa irraa baqatee Magaala Naqamtee jiraatu kan biraan yaada BBC'f kenneen, Godinaalee Oromiyaa irraa addatti Komaandi poostii jalatti buluunuu xinsammuu uummataa miidhaa jira jedha.
"Naannoo keenyatti xiqqaanis guddaanis sodaadhaan jiraata. Yeruman afgaaffii kana siwaliin taasisaa jiru kanallee yaaddoo meeqatu natti jira. Yoo na argan maal akka nagodhan waanin beekuf jechuudha.haalli jiru baayyee yaaddessaadha" jedha.
Lolli kuni lola obbolaa gidduutti taasifamaa jiru waan ta'eef waraanan furmaata argata jedhee akka hin yaannes hima.
"Qaamni lamaan osoo mariidhaan dippilomaasiidhaan rakkoo isaanii furatanii feena. Sababa isaanitiin uummanni rakkoodhaan lafatti rirriitamaa jira," jedha.
Haalli nageenyaa kuni baadiyyaatti kan magaalaa caalaa hammaataa ta'uu fi fooyya'iinsa kan hin mul'isne ta'uus hima.
Taajjabbii gaazexessitootaa
Magaalli Naqamtee magaalota Gimbii fi Dambidoolloo irraa nageenya fooyya'aa kan qabdu waan ta'eef, namoonni sodaa nageenyaaf bakka jiraatan gadhiisan achitti daheefatanii jiraatu.
Sochiin dinagdees guyyaa hoo'aadha. Galgala sa'aatii tokkoon booda garuu namni daandirra socho'u baayyee xiqqaata.
Baajaajonni tajaajila geejjibaa kennanis magaalatti keessa galgala sa'aatii tokko booda socho'uun dhorkamaadha. Kanaafis sa'aatii 12 dabarraan konkolaachiftoota baajaajii "sa'aatiin nutti gahaa jira" jedhan dhagahuun baratamaadha.
Magaalichatti baajaajiin balbala godhatanii oofuun waan dhorkameefis baajaajii balballi hundi banaa ta'ee deemu arguunis waan magaala biraatirraa adda ta'ee argineedha.
Magaalatti keessa qaamni nageenyaa bakka hedduu qubatee waan jiruuf daandiiwwan irratti mallattoon "lafoon asiin darbuun dhorkaadha" jedhu niheddummata.
Namni haaraa magaalatti seene rakkoo nageenyaa adda ta'e arguu baatus jiraattonni garuu " yoo boombiin darbatame kan karaatti argame hundatu reebama" waan jedhaniif nagaa ta'us yeroon galuu filatu.
Waliigala Naqamteen komaandpoostii jalatti guyyaa sochii hoo'aa galgala daldalli yeroon cufamee, namni yeroon galee callisa keessa galgaleeffatti.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Godinaa Harargee Bahaa magalaa Awadaay keesssatti har’a suqiin bilbila harkaa ykn Moobaayiilaa itti gurguramuu fi suqiin Firaashii itti gurguran ennaa gubatetti jiraattonni magaalatti dhaamsuuf carraaqqiin godhan ituu hin milkaa’iin hafe.Sana booda aangawoota DH.D.U.O naannoo sana dhaabataa turan gargaarsa gaafanne iyyu nutti kolfuu bira taree birmannaan godhan waan hin jirreef mufannaadhaan”isin duruu nuuf hin dhaabanne” jechuun waan wacneef bilbilaan waraana nutti waaman, jedhu - jiraattonni.
Jalqaba kan dhaqqabe polisii Oromiyaa ti, san boodas polisiin Federaalaa waraana biyyaa dursee dhaqqabe kan jedhan jiraattonni kun, kanuma giddutti dura ta’aa araddaa 02 kan ta’an Obbo Abdii Idriis dhukaasuun mucaa durbaa umriin waggaa 7 dabalatee namoota 3 ajjeesan, jedhu. Miseensa waraana biyyatti kan ta’e Mohammed Abbaa Qaasim dhalataa naannoo Malkaa Bal’oo yoo ta’u innis nama 3 ajjese jedhan jiraattonni.Kana booda jiraattonni magaalaa fi baadiyyaa yaa’anii dhufuun inni nama keenya ajjesee du’uu qaba jennaan kokolaataa waraanaan milqsanii baasan jedhu.
Ajjechaa magaalaa Awadaay keessatti gaggeeffame kana kan ilaaleen aangawoota bulchiinsaa fi itti gaafatamoota waajiira polisii kan sadarkaa adda addaa arguuf bilbila harka isaanii irratti yaaliin goone hin milkoofne. Garuu, Hospitaalli Haramaayaa ibsa nuuf kenneen ijoolleeen 4 rasaasaan rukutamanii du’uu kanneen biroon 3 immoo mada’anii wal’ansa argataa ka jiran ta’uu mirkaneesse.Gama kaaniin jiraattonni akka jedhanitti hunduu gara Hospitaala Haramaayaatti waan hin geeffamniif jecha lakkoofsi namoota ajjefamanii kana caaluu isaaf shakkii hin qabnu jedhu.
Gabaasaa guutuu armaa gaditti caqasaa.


text:
LibreOffice 7.4 Help
Barruu filatamaa akka galfata qabeentoota kasaa yk gabateetti mallatteessa.
To edit an index entry, place the cursor in front of the index field, and then choose Edit - Reference - Index Entry...
Yammuu galfatoota filattee saagdu, qaaqa Galfata Kasaa Saagi dhissuu nidandeessa.
Select the index that you want to add the entry to.
Barruu isa galmee keessaa filatame agarsiissa. Yoo barbaade, galfata kasaaf jecha addaa adda galchu nidandeessa. Galmee keessaa barruun filatame hinjijjiiramu.
Filannoo ammaa isa ati bakka kanatti galchite, akka galfata xixiqqaa jechichaa godha. Fakkeenyaaf, akka furtuu 1ffaatti yoo "qorraa" filattee, "akkaataa qilleensaa" galchiitte, galfati kasaa "akkaataa qilleensaa, qorraa" taha.
Filannoo ammaa galfatoota xixiqqaa kan furtuu 1ffaa taasiisa. Fakkeenyaaf, akka furtuu 1ffaatti yoo "qorraa" "ganna" akka furtuu 2ffaatti filattee, galfati kasaa "akkaataa qilleensaa, ganna, qorraa" taha.
Galfatoota walfakkiidhaaf, dubbisa qooqessii galchi. Fakkeenyaaf, Yoo jechii Jaapaanii Kaanjii akkaataa afaaneffannoo tokko ol qabaatee, jecha afaaneffannoo akka Katakanaa galchi. Jechi Kaanjii jedhamuu, akkaataa dubbisa qooqessii galfataati foo'ama. Dirqalii kun kan jiraatu, yoo gargaarsii Afaan Eeshiyaan angeefame qofa.
Barruu filatame galfata guuddaa kasaa aabaa keessaa taasiisa. LibreOffice lakkoofsa fuulaa kan galfata guuddaa dhangii adda addaa keessaa irra caalaa, kan galfatoota ka biroo kasaa keessaa agarsiisa.
Entries using the paragraph format "Heading X" (X = 1-10) can be automatically added to the table of contents. The level of the entry in the index corresponds to the outline level of the heading style.
Dirqalii kun kan jiratuu galfatoota kasaa qabeentaa fi hiika-fayyadamaatiif qofa.
Ofumaan, taateewwan ka biroo mara, galmicha keessaa barruu filataman mallatteessa. Barruun, irraantoowwanii, miiljaleewwanii, goodayyaawwanii, qabiiwwanii keessaa, hin hammatamaani.
Qaaqa kan keessatti, dalaga Galfata dhaaf hujeekaan galchitee fayyadamuu hindandeessu.
Taateewwan kan dabartii barruu tokko kasicha keessaa hundaa itti dabaaluudhaaf, barricha filiitii, Gulaali - Barbaadi fi Bakkabuusi filadhu, kana booda Mara Barbaadi irra cuqaasi. Eegasii Saagi - Kasaalaa fi Gabateewwan - Galfata filachuun Saagi cuqaasi.
Matches the exact character provided in the Find box without considering any alternative case matches.
Searches for whole words or cells that are identical to the search text.
Marks an index entry in your text.
Closes the dialog.
Iddoo kasaa maamiloo itti uumuu dandeessu, qaaqa Kasaa Hiika-Fayyadamaa Haaraa uumi bana.
Kasaa hiika-fayyadamaa isa haaraadhaaf, maqaa tokko galchi. kasaa inni haaraan tarree kasaawwaniif gabateewwan jiranii keessatti idaa'ama.


text:
Hijaaba Mallatoo Kabajaa-Kutaa 2
Miidhaa hijaaba uffachuu dhiisu
Torbaan darbee faaydalee hijaaba eeruf yaalle turre. Hijaabni mallatto kabajaati.
“Yommuu ilmaan namaa Rabbii qofaa bitaman, harqoota gabrummaa fedhii isaani, sheyxaana fi namoota biroo jalaa bahan.” Namni yommuu Rabbiin alaa wanta biraati gabra ta’uu harqoota gabrummaa bilisummaa hin qabne jalatti kufa. Sheyxaanni, fedhiin isaati fi namoonni gabra godhatu. Rabbii qofaa bitamuun bilisummaa dhugaa argachuudha. Namni yommuu Rabbiin qofa gabbaruu gadi fageesse yaada, dhugaa fi sobaa addaan baafata, wanti hunduu isa funduratti ifa ta’a. Read more


text:
Nageenyi lammiilee biyyattii yaaddeessaa ta’eera!
Qalbeessaa Dhangi’aatiin
Bitootessa 9,2020
nagaa uummataa booreessuu, nageenya hammeessuu irratti bobbaa’an Impaayera Xoophiyaa keessatti madda gufuulee dimokiraasii ta’uu irra darbanii, nageenya biyyattiif yaaddeessaa ta’aa jiru.
Biyyattii keessatti lubbuun namaa gatii dhabeera. Namni guyya guyyaan ajjeefamee, guyya guyyaan wal awwaalaa oola. Qaamni uummata ajjeesu seeraan gaafatamee, seerri lubbuu lammiileef falmus argamee gara abdii uummataa haareessuutti adeemuu dhabe. Nageenya booraa’e gara bakkaa isaa ganamaatti deebisanii, boqonnaa lammiilee biyyattii ykn abdii sabaaf sablammoota impaayera biyyattii dagaagsuuf qooda irraa eegamuu bahatuun hafee ittuu waraanni mootummaa madda rakkinaaf madda ajjeechaa isa olaanaa ta’uun hundaan olitti qaamolee karaa nagaan qabsaa’an yaaddeessaa jira.
Waraanni mootummaa ajajaanis ta’u ajaja ala lammiilee biyyattiitti dhukaasee ajjeesu seeraan gaafatamuu dhabuun ammoo rakkinichi akkaan wal horee jeequmsi akka babal’atu taasisaa jira. Nagaa lammiilee biyyattii hunkurame keessatti qabsaa’otiin karaa nagaa fi dhaabbileen mirga namoomaa uummataaf birmatuuf sadarkaa ulfaataa irra gahan. Rakkoon sabaa yeroo akka malee dagaagee jiru kana keessatti, haala oolteef bultii saba keenyaa dhaga’uudhaaf karaaleen quunnamtii hawwaasaa adda cituun ammoo ittuu qaamolee uummata ajjeesuu dheebotaniif daandii saaqeera. Qaamolee sabaaf sablammiilee biyyattii irratti irree agarsiisuuf meeshaa waraanaa hidhatanii labsii seeraan hindeggaramneen waraanaan biyya bulchuu irratti argaman kanneen biyyattii gara kufaatii hamaatti geessaa jiranidha.
Haala amma argamaa jiruun maatiileen Oromoo hedduun wareegama lubbuu kaffalaa jiru. Kana malees sabootni cunqurfamoo impaayera biyyattii wareegama hadhaawaa kaffalaa jiru. Uummata haaloo qabsiisaa uummata bulchuu yaaluun gowwummaadha.
Muummichi Ministeeraa Dr. Abiyyi Ahemad haasaa waggaa tokko dura haasaa’aa turan sana hojiitti hiikuu dhabuun rakkoo ammaa itti seenamee jiruuf sababa olaanaa ta’e. Uummata ofii akka qaroo ijaatti ilaaluu dhabuun gara laafina dhabaniifii haala dubbachuun illee nama sururuun uummata meesha maleeyyiitti waraana banuun nama yeelalsa. “Ajjeesuun mo’amuudha!” Dhaadannoo jedhuun kan bulchiinsa eegalan, dubbiin kun gara hojiitti hiikamuu dhabee faallaa isaan uummata keessa socho’uun rakkoo keessaa bahuun hindandaa’amne dhaluutti jira.
Rakkinni akka salphaatti dhalachuu danda’a. Silaa wanti ta’uu male rakkoo dhalchuu utuu hintaane, rakkoo maseensanii nagaa horsiisuuti biyyattii gara boqonnaa haaraatti oofa ture. Kun hafee uummata haaloo qabatanii, gadoo waggootii darbanii uummatatti bahuuf dhaadachuu akkasumas hojjechuudhaan furmaati argatan hinjiru. Qaamni kamuu uummata haalonfatee jiraachuu, uummatatti gadoo qabatee gocha hammeenyaa uummata irratti dalagaa umurii dheeraa jiraata yaada jedhu hinqabu. Qaamni haaloo uummatatti bahu isa uummata keessaa of baasuu barbaade qofa.
Nagaa sabaaf sablammiilee hunkuraa, mirga dimokiraasiif mirga uumamaa lammiilee sarbanii uummata keessa jiraachuun abjuudha. Mirga uumaanis ta’e dimokiraasiin argate uummata irraa molquun rakkoo dhalcha. Rakkoon dhalannaan jeequmsa babal’ata. Jeequmsa keessa lubbuu baay’ee bada. Qabeenyaa hedduu barbadaa’a. Lola uummata waliin gaggeessee qaamni uummata injifatus hinjiru. Yeroo kamuu uummati injifataadha. Mootummaan uummata Xiiqii qabatee, dukkana keessatti tajaajila quunnamtii irraa mureen uummata ajjeesee jiilcha jedhee haa yaadu malee kanaan hinmilkaa’u. Uummati yeroo mara injifataadha. Uummata irratti waraana banuun, qabeenyaaf mana jireenyaa uummataa barbadeessuun, qabsaa’ota uummataa ajjeesaa kaan hidheen uummaticha cabsee bulcha yaada jedhu qabatanii jaarraa 21ffaa keessatti saganteeffatanii adeemuun mataansaa hanqina. Jaarraa qaroominaa keessatti dirqamaan uummata bituu, dirqamaan yaada ofii uummata fudhachiisuun hindandaa’amu.
Walii galatti ajjeechaa, hidhaa, hiraarsaa fi doorsisa waraanni mootummaa uummatatti bane dhaabbachuu qaba. Dhaadannoon waraanni mootummaa uummatatti dhaadatus yeroon dhaabbatuu qaba. Waraanni uummatatti dhaadata utuu hintaane, uummataan siifan jira jedhee abdii itti horuu qaba ture. Kun hafee, ammayyuu tarkaanfii uummata irratti fudhanna jechuun uummata haaloo qabsiisuun ofis balleessuudha. Haala ammaa kanaan nageenyi lammiilee biyyattii yaaddeessaa ta’eera! Lammiileen biyyattii kamuu yaaddaa’aa biyya isaanii keessa akka jiraataan gochuun mirga uumamaan qaban irraa molquudha. Sabaaf sablammiileen biyya isaanii keessatti yaadda’aa, dhiphataa akka jiraataniif sududaan dalagaan itti jiramu madda jeequmsaa isa ta’u qofa. Kanaafuu mootummaan waraanni biyyattii waraana uummataa akka ta’uu hojjechuu malee, humna waraanaa biyyattii dhuunfatee ittiin uummata doorsisuun dhaabbachuu qaba. Waraanaan uummata doorsisuun waraanaan boqonnaa uummata dhorkachuun yakka. Waan ta’eef uummatis nageenya isaa mirkaneeffatuuf wal ta’ee akka warraaquu qabun dhaama.
Injifannoon uummata bal’aaf
Qalbeessaa Dhangi’aatiin
Bitootessa 9,2020


text:
Bu'ura Walqixxummaa Geejjiba Siyaatil
አማርኛ • 繁体字 • 简体中文 • ភាសាខ្មែរ • 한국어 • Oromiffa • af-Soomaali • Español • Tagalog • ትግርኛ • Tiếng việt • English
Seenan imaammatoota al-sanyii fi faallaa investimantii al-walqixxummaa sirna geejjibaa keenya keessatti uumee jira, imala irra dheeraa namoota adii hin taanef namoota adii irra sababa buqqa'insaa, fi qaqabiinsa yeroo baay'ee gad'aanaa tajaajila geejjiba hawaasaa qulqullummaa ol'anaa ta'eef qabaachuu dabalatee. Hawaassonni adii hin taane faalama irratti gumaachi isaanii xiqqoo yoo ta'u, jibba sanyii wal-gita hin taane kana dhiibbawwan yeroo-dheeraa isaani mudata, qababiinsa gara hireewwanii fi qabeenyaa daanga'e dabalatee. Bu'uura Walqixxummaa Geejjibaa (TEW) haaraa kana imaammatoota fo hojiiwwan qajeelchaa keessa galchuun tarkaanfii gara dhimmoota kanneenii deebii kennuuti.
Misooma
Garee-Hojii Walqixxummaa Geejjibaa (TEW) gara jalqaba 2019 keessa uumame gumaacha yaada miseensota baldhaa fi addaddaa gurraachaa, dhalataa jalqabaa, fi namoota adii hin taane fi hawaasota saaxilamoo ta'an irraa barbaaduf. Miseensi tokkoon tokkoo TEW dhaabbatoota naannawaa naannoo Siyaatil-Kiing Kaawuntii kan walitti hidhate fi muuxannoo fi raawwiileen danqaawwan awalitti hidhannoo qaban furmaata kennuuf gargaaran addaan baasuf beekkumsa ogummaa isaanii hojiirra oolcha. Gumaachi yaada isaanii sona fi tarsiimoowwan TEF dhaaf hiikkaa keennuuf fayida irra oolan, kan raawwileen hojjatoota Qajeelcha Geejjibaa Siyaatil (SDOT) waggoota dhufaniif qajeechu dha.
Galoowwan waloo Sagantaa Haqummaa Geejjibaa (TEP) irratti hundaa'uun:
- TEFn murtee-kennitootaa, hojjatootaa, abbaa-qoodaawwanii, shariikota SDOT, fi hawaasa baldhaa tiif akka waliin ta'anii sirna geejjibaa haqa qabeessa ta'e uumaniif karoora qajeelchu.
- Kaka'uumsa Sanyi fi Hawaassummaa (RSJI) Magaala Siyaatil irraa ijaaramuun, sababa sanyummaa dhaabatiin garaagarummaa sirnoota geejjiba keenyaa keessa jiruuf TEF deebii kenna.
2021 keessa, Koroora hojiirra oolchuu irra deebin saxaxuuf SDOTn miseensota TEW wajjin waliin hojjachuu itti fufa. Amajjii anga Hagayya 2021 tti, waliin karoora hojiirra olchuu uumuf hojjattoonni SDOT fi miseensonni TEW walgayeelleen walitti fufiinsa qaban kan hirmaattota akka qunnamtii caalan gadi-fagoo ijaaran, dammaqiinsan dhaggeefatan, fi haala waa haraa maddisiisuun yaada waljijjiiruu dandeessise irratti waliin dalaganiiti turan.
Meeshota Caasaa Walqixxummaa
- Caasaa Walqixxummaa Geejjibaa, Kutaa 1: Sonaawwan fi Tarsiimoowwan
- Barrullee Walqixxummaa Geejjibaa (Maxxansuu fi Qooduu)
- Galmee (Folio) Caasaa Walqixxummaa Geejjibaa
Karoora Hojiirra-Oolchuu TEF
Karoorri hojiirra-oolchuu tooftaalleen sonaawwan fi tarsiimoowwan TEF Kutaa Tokko keessatti hiikni kennameef fulduratti kan tarkanfachiisan kan dabalatuudha:
- Tooftaalleen kun bakka addaddaatti bahu deeggarsa keennuu, imaammata, sagantaa, pirojeektii irraa anga tooftaalleen dipartimentii keenyaa caalan jijjiiramoota aadaa ta'an kan akka adeemsaleen keessaa fi shaakkaliiwwan haalan dansaa.
- Karoorichi 2022 anga 2028 tti adeema, akka sanada jijjiiramaaf warraaqaa kan yeroo yeroon sirraayuu, to'atamu, fi haaromu ta'uusaa hubachuun.
Daashboordiin karoora hojiirra oolchuu odeeffannoo waliin jijjiirun danda'amu asii gadii tooftaalleen 200 oli sonawwan TEF tiin qinda'an dabalata. Dabalataan barachuuf qoradhu!
Daashboordii TEF
Maddawwan caqafaman:
- Gosa-Sanyii fi Sadarkaa Hawaasa-Dinaagdee tiin Faalama Qileensaa Konkolaata-Walitti Hidhate irratti Jijjiiraalleen.
- Walqixxummaa dhabuun fayyadamuu dhabuu meshootaa fi tajaajilota saaxilamuu faalama qileensaa irratti garaagarummaa sanyii-gosaa dabala
- Faalama Qileensaa Konkolaata-Walitti Hidhateef Saaxilamuu irratti Garaagarummaa Sanyummaa Hubachuu
- Namoonni adii hin taane faalama qileensaa maddaawwan hunda irraa haalan dha'amoodha


text:
Iisaan gara Samii Ol-Fuudhamuu
Dabalata Dubbisi
Akkuma beekamu Iisaan (nageenyi isarratti haa jiraatuu) gara ilmaan Israa’el nabiyyii ta’uun ergame. Garuu Yahuudonni Iisaa wantoota adda addaatin maqaa xureessu fi yakkuu turan. Dhumarratti isa ajjeesuf shira (tooftaa) baasan. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa akkana jechuun dubbata:
Dhugumatti Rabbii ofii beekanii itti amanuu fi itti buluun burqaa gammachuu eessattu hin argamneedha. Aarifoonni (warroonni Rabbiin sirritti beekan) gariin akkana jedhu, “Jiraattonni addunyaa tanaa wanta garmalee mi’aayaa (gaarii) ta’ee osoo hin dhandhamin addunyaa tana gadi dhiisanii deeman.” Wanti garmalee gaariin (mi’aawan) suni maali? jedhamanii yommuu gaafataman, isaaniis akkana jechuun deebisan, “Rabbiin beekuu fi jaallachuudha.” Dhuguma jedhan, namni akkuma Rabbiin beeku fi jaallatuun tasgabbiin qalbii isaa keessa diriira. Yommuu namoonni dhiphinnaa fi sodaan gubatan inni immoo jireenya gammachuu jiraata. Read more


text:
Waraanni KWO sochii jalqabanii jiruu
Dhaabni Kallacha Walabummaa Oromiyaa(KWO) bara 2015 A.L.A kan hundoofte yoo ta’u hoganaa dhaaba kanaa Jeneral Kamaal Galchuu akka ta’es ni beekama.
Dhaamsa fi suuraale gama iciiti dhan imeeli keenyatti ergame akka jedhuutti waraanni kun godina Kibbaa Itoophiyaa keessatti sochii akka jalqaban nudhaqabee jira.
Kaayyoofi karoorri dhaaba kana akka jedhaniitti Oromiyaa bilisoomsu qofa utuun taane, Oromiyaa walaboomtu dhaabuuf akka ta’es ibsaniiru.
Dubbii kana qulqulleefachuuf hoggantoota akkasumas bakka bu’oota dhaaba kana qunnamuu yaallus deebii nutii arganne hin jiru.
Ji’oota muraasa duras KWOn waraana ijaarachuuf meesha akka bitachaa jiran marsaa hawaasa irratti dubbatamaa ture. ¬†Suuran nutii argannees kana mirkaneesse. Oduu kana baldhinaan isiin bira dhaqabuuf yaalla marsariiti keenya kana sirritti hordofaa!


text:
- ADMIN
Waraanni Bilisummaa Oromoo Qondaalota Mootummaa Ol'aanoo Tiksan Irratti Tarkaanfii Fudhachuu Hime
[SQ Gurraandhala 6/2022]
Waraanniii Bilisummaa Oromoo Zoonilee adda addaa keessa socho’u haleellaa Waraana Bilxiginnaa irratti fudhateen injifannoo gonfachuu beeksise.
Waggaa haaraa Faranjootaa asitti haleellaa bakka garaagaraatti humnoota Biltsiginnaan bobbaastu irratti raawwateen, kasaaraa guddaa murna aangoorra jiru irratti kan dhaqqabsiise WBO’n, tibbana Humnoota Eegumsaa Prezidaantii Naannoo Oromiyaa fi Waraana Rippaabilkaan Gaardii (Republican Guard) tiksan irratti haleellaa raawwachuun hedduu ajjeesee, kaan madeessuu beeksiseera.
Ibsa gama Marsariitii Quunnamtii ummataa WBO’n ba’e, Dubbi himaa idil-adunyaa WBO’tiin miidiyaalee hawaasaa irratti qoodameen, ji’oottan Amajjii fi Gurraandhalaa keessatti Boorana, Gujii akkasumas Lixaa fi Kaaba Shaggaritti tarkaanfiii fudhachuu himeera (https://twitter.com/OdaaTarbiiWBO/status/1490199916840431624?s=19).
WBO’n Zoonii kibbaa naannawaa Bulee Horaatti Guraandhala 1/2022 magaalaa Rophiitti haleellaa waraana Bilxiginnaa irratti rawwateen 17 ajjeesuun, 10 ammoo madeessuu ibse.
Gama biraatiin Godina Gujiitti daandii guddicha gara magaalaa guddoo Godina Gujii Bahaa geessu irratti gaafa Gurrraandhala 01/2022 lola cimaa WBO fi waraana Bilxiginnaa giddutti geggeeffameen, loltoonni Bilxiginnaa 60 ta’an yoo ajjeefaman dhibbootaan kan lakkaa’aman madaa’anii jiraachuunis beekameera.
Kana malees Godina Gujii Ona Gooroo Doolaa, Qarcaa fi Onoota birootti WBO’n injifannoowwan jajjaboo galmeessuu beeksiseera.
Ona Gooroo Doolaatti humni waraana Bilxiginnaa magaalaa Jiddoolaa jedhamtu mandheeffatee jiru, halleelaa Waraanni Bilisummaa Oromoo irratti gaggeesseen gutummaatti gadhisee yoo bahu, loltoota 50 ol irratti miidhaan dhaqqabuu odeeffannoon WBO’n baase ni mul’isa.
Haaluma wal fakkaatuun Godina Gujii Lixaa naannoo magaalaa Bulee Horaatti WBOn Humna Eegumsa Qondaalota Ol'aanoo Bilxiginnaa irratti haleellaa raawwachuu beeksiseera. Humni eegumsaa Qondaalota Ol'aanoo Bilxiginnaa kan WBOn haleellaa irratti raawwachuu ibse kun, isaan Abiy Ahimed fi Prezidaantii Naannoo Oromiyaa Shimallis Abdiisaa tiksan ta’uun ibsameera.
Jilli Qondaalota Ol'aanoo Bilxiginnaa kanneeniin durfamu tibbana Kibba Oromiyaa daawwataa turuun ni yaadatama. Haleellaa Eegdota Qondaalota Bilxiginnaa irratti raawwate kanaan konkolaataan “Republican Guard” 18 fe’ee gara Yaabeellootti imalaa ture tokko guutummaatti barbadaa’uu, isaan Konkolaataa lammataarra turan miidhaan jabaan erga isaan mudatee booda miliquun dhagaa'ameera.
Oddeeffannoo birootiin Godina Gujii Ona Qarcaatti tarkaanfii Waraanii Bilisummaa Oromoo fudhateen naannoo Gurraachoo jedhamutti loltoota murna Bilxiginnaa 4 ajjeesuun 6 ammoo madeessuun ifoomeera.
Godinuma Gujii Ona Sabbaa Boruu jedhamuttis bifuma wal fakkaatuun tarkaanfii Waraanni Bilisummaa Oromoo fudhateen miseensonni waraana Bilxiginnaa 17 yoo ajjeeffaman, 8 madaa’uu ibsi WBO’n gama marsariitii qunnamtii ummataa isaatiin baase ni mul'isa.
Akka ibsi kun jedhutti, Godina Gujii Ona Wadaraatti tarkaanfii Waraanni Bilisummaa Oromoo fudhateen miseensonni waraana motummaa 6 ajjefamaniiru.
Odeessa birootiin ammoo WBO’n Zoonii Giddu-galeessaas Shaggar Ona Lixaa Amboo fi Kaaba Shaggar Ona Salaalee: Warra Jaarsoo, Hidhaabuu Abootee fi Dagamitti injifannoo argachuus ibseera. Shaggar Kaabaa fi Lixaatti tarkaanfii WBOn fudhateen miseensota waraana murna PP 60 ajjeesuus himeera.
WBO’n injifannoowwan argate kanaan loltoota mootummaa Bilxiginnaa hedduu irratti miidhaa jabaa dhaqqabsiisuu fi meeshaalee waraanaa heddduu booji’uus himeera.
Daayirektarri Crisis Group Obbo William Davison maddeen garaagaraa wabeeffachuun akka himetti, tuuta eegdota pirezedaantii mootummaa Naannoo Oromiyaa Obbo Shimallis Abdiisaa keessaa sadii WBO’tiin ajjeefamuu, saddeet madaa’uu ibsee ture. (https://twitter.com/wdavison10/status/1489980033737363459?t=OfbOUVl_IPhSMSpSy4GDbg&s=19)
Haleellaan kun Gujii Lixaa naannoo magaalaa Bulee Horaatti raawwatamuu isaa kan ibse Davison, tuuti Eegdotaa WBO’n haleellaa irratti raawwate kun, jila daawwannaa Abiy Ahimed fi Shimallis Abdiisaatiin durfamuun Kibba Oromiyaa daawwataa ture tiksuuf, garasitti akka bobbaafames ibseera.


text:
(Addisu Arega Kitesa)
Karaa marsaalee miidiyaa hawaasaatiin tibbana waamichi lagannaa gabaa guutuu Oromiyaa keessatti waamamaa turee jira. Waamicha kana bu’ uura godhachuun aanaalee Oromiyaan qabdu 315 keessaa aanaalee 29 fi Magaalota gurguddoo 4 keessaati lagannaan gabaa taasifamaa jira.
Lagannaa gabaa waamame kanaaf ajandaalee gurguddaa sadiitu akka sababaatti ka‘e. Isaanis Hoggantootni Paartii Siyaasaa OFC haahiikamani, Gibirri humnaa olii nurraa haaka’u , daangaan Oromiyaa haakabjamu kanjedhudha.
Dhimmootni akka ajandaatti ka’aa jiran kun ajandaa ka’uu malanidha. Sirni ijaaraa jirru sirna dimookraasii ti. Sirna kana keessatti ammo ummatni keenya waan itti dhagahamu karaa nagaatiin mormuuf, falmees mirga isaa deebifachuuf deemuun waan jajjabeeffamuuf aadaa taúu qabudha.
Mootummaan Naannoo Oromiyaa ka’umsa mormii ummata keenyaa bu’ura irraa dhaggeeffatee ummata waliin ta’ee furmaata fiduun dirqama isaati. Ajandaleen akka komiitti ka’aan mmaalirra jiru?
Hiikamuu hidhamtootaa ilaalchisee Mootuummaan Naannoo Oromiyaa dhiifamaaf bakka guddaa qaba. Dhiifama walii godhuun buuura waan hundaati jedhee amana. Dhiifama walii godhuun nageenya fida. Gamtaa fi wal jaalala cimsa.
Kanaafuu, hoggansi haaromsaa Mootummaa Naannoo Oromiyaa bara kana adabamtoota seeraa 22,000 ol ta’an dhiifama godhee qe’ee isaaniitti akka deebi’an taasisee jira.
Hoggantoota Paartii OFC ilaalchisee ,namootni kun to ‘annoo Mootummaa Naannoo Oromiyaa jala akka hinjirre beekamuu qaba. Ta ‘us ji’oota lama dura waltajjii Magaalaa Naqamteetti geggeeffameen jaarsoliin biyyaa fi namootni bebbeekkamoon hoggantootni Paartii OFC akka hiikaman Muummicha Ministeeraa FDRI kab.
Obbo Hayilamaariyaam Dassalany cimsanii gaafatanii jiru. Isaansi dubbichi sirna isaa eeggatee akka ilaalmu kallattii ka’aanii jiru. Nutis raawwii kallatti kanaa eegaa jirra.
Komii Kaffaltoota gibiraa sadarkaa C ilaalchisee komoiin daldlatoota xixiqqaa sirnaan akka ilaalmu, dogogrri tilmaama galii guyyaa keessatti uumame sirnaan ilaalmee akka furmaata argatu MNO murteessee hojii irra oolchee jira.
Adeemsa hanga ammatti jiruunis Kaffaltootni gibiraa sadarkaa C 340,792 keessaa 242,266 (71%) gibira isaan irraa eegamu kaffalanii jiru. Kan hafanis yeroo gabaabaa keessatti kaffalu jedhamee eegama. Kanaafuu dhimmi kun ajandaa laguu gabaa ta’uu hindanda’u.
Dubbii nageenya daangaa ilaalchisee bara kana hojii guddaatu hojjetame. Akkuma beekamu Oromiyaan Naannoo Tigraayin alatti naannoolee hunda waliin waldaangessiti. Haalli bulchiinsa daangaa keenyaa rakkoo guddaa keessa akka jirus sochii haaromsa gadi fageenyaatiin addaan bahee jira.
Haaluma kanaan hojii bara kana hojjetameen daangaan Bulchiinsaa karaa Naannoo Benishaangul Gumuz, Gambeelaa, fi Amaara waliin idoowwan hin dangeffaminii fi ka’umsa walitti bu’uunsaa turan karaa ummata hirmachiseen akka daangeffamanii xumuraman taasifamee jira.
Naannoo sabaa fi Sab lammoota Ummatootta kibbaa waliinin dubbiin daangaa akka xumura argatu hojjetamaa jira. Ka’umsa walitti bu’iinsaa kan turee fi wareegama lubbuu hedduutiif sababa ta’ee kan ture daangaa Bulchiinsaa Naannoo Somaalee Itiyoophiyaa waliin jirus bu’uura riifarandamii bara 1997tiin daangessuun akka xumuramu hojjetamaa jira. Yeroo ammaa kanas hojiin daangessuu %75 ol raawwatamee jira.
Mootumman Naannoo Oromiyaa sirni ijaaraa jiru sirna dimookraasii waan ta’eef ummatni keenya komii fi qeeqa qabu hunda tooftaa qabsoo karaa nagaa kamiiniiyyuu fayyadamee dhiyeessuu danda’a jedhee amana. Qaamotni hawaasaa aanaalee fi magaalota addaa addaa keessatti komii qaban bifa lagannaa gabaatiin mulisanis mirga isaanii akka ta’e ni amana.
Ejjennoo isaanis nikabaja. Ta’us namni komii fi qeeqa qabu karaa lagannaa gabaatiin dhageessifachuun mirga isaa akkuma ta’e namni lagannaa keessatti hirmaachuu hinfeenes hirmaachuu dhiisuuf mirga guutuu qabu hubatamuu qaba.
Kanaafuu, adeemsa lagannaa gabaa taasifamaa jiru keessatti dhaabbilee daldalaa fi geejjibaa hojii idilee isaanii ittii fufan humnaan sukkaneessuu, “tarkaanfiin irratti haafudhatamu”jedhanii waamichaa dabarsuun dogogora guddaadha. Dhakaadhaan foddaa konkolaataa caccabsuu, boombii darbachuun namoota nagaa irrattii miidhaa qaqqabsiisuun nama sukkanneessuuf yaaluun, ‘yaada koo qofatu sirriidha’ jedhanii nama biraa irratti fe’eeuuf dee’muun gocha farra dimookra’asiiti.
Namoota hojii idilee isaanii geggeessan irratti “maaliif lagannaa gabaa keessatti hirmachuu didde’’jedhanii sodaachisuu fi sukkaneessuuf qaamota gochoota seeraan alaa keessatti hirmaatan irratti, MNO dirqama seera kabajichiisuu waan qabuuf tarkaanfii seeraa barbaachisaa kan irratti fudhatu ta’a.
*********


text:
WASHINGTON, DC — VOA
Dhaabonni siyaasaa Oromoo afur walitti-dhufanii mari’achuun, Dilbata dabre kana jechuun Caamsaa tokko, bara 2016, waliin hojjechuuf walii-galtee wal-hubannaa mallatteessanii jiran. Dhaabonni walii-galtee kana mallatteessan Adda Dimookitraatawa Oromoo, Adda Bilisummaa Oromoo, Kallacha Walabummaa Oromoo fi ABO Tokkoome jedhamani.
Kutaa Michigaan keessa ka jiru, Keetering Yunivarsitii irraa hayyuun seenaa fi xiinxalaan siyaasaa, Dr. Iziqeel Gabbisaa akka jedhanitti, uummatni Oromoo bal’aan biyya keessaa mirga isaaf falmachuu irratti tokkummaan inni baatiilee dabraan keessa agarsiise madda kaka’insa marii geggeeffamee fi walii-galtee tolfamee ti.
Dhaabonni kun sagantaalee siyaasaa adda addaa ka qabanii fi walaba ta’an iyyuu waa’ee abbaa-biyyummaa Oromoo, waa’ee lafa Oromoo fi waa’ee eenymmaa Oromoo irratti adda addummaa hin qaban, ka jedhan, Dr. Iziqeel, kana irratti waliin hojjechuuf walii-galuun isaanii tarkaanfii gaarii ta’uu isaanii dubbatu. Dhaabonni kun akka dhuunfaattis tahe akka walootti haalawwan keessa dabran irraa muuxannoo argatan walii-galtee ammaa kanaaf gumaachuu isaa illee eeran.
Dhaabonni siyaasaa Oromoo haga itti-galli yokaan galmi isaanii tokko ta’etti adda-addummaa tarsiimoo fi toftaa qabaachuun isaanii wal isaan lolsiisuu hin qabu. Wal-hubannaan jiraannaan dhaabota adda addaa biyya tokkos tahe uummata tokko keessaa qabaachuun uummtichaas carraa keessaa filachuu ba’aa waan kennuuf gaarii dha, jedhu, Dr. Iziqeel Gabbisaa.


text:
Berhanuu Hundee
Nagaa fi tasgabbii uummata Oromoo eegsisuuf akkasumas Oromiyaa jeequmsa keessaa baasuuf, WBOn bosona keessaa bahee; gara uummata isaatti deebi’ee; humna addaa Oromiyaa akka ta’u warra hawwan keessaa ani tokko dha. Kanaafaan yaalii Guumiin Abbootii Gadaa godhaa turani fi jiran deeggaraa ture. Kuni immoo uummatni keenya jeequmsa keessaa bahee; nagaan bahee galuu akka danda’uuf jecha malee, kaayyoon WBOn manaa baheef galii isaa gahe jechuufii miti. Akkuman kanaan duras barreessee ture, jijjiirama dhufe kana keessatti Itoophiyaatu bilisoome malee Oromoo fi Oromiyaan hin bilisoomne. Maaliif yoo jedhame, gaafiileen uummata Oromoo ciccimoo ta’an ammallee deebii waan hin argatiniifi.
Haa ta’u malee, yaaliin WBO mooraatti galchuu kun waan milkaa’e hin fakkaatu. Wanti hubatamuu qabu, dhimmi kun gonkumaa hin milkaa’u jedhee jala sararuu kiyyaa miti. Karaa sirrii fi haqa ta’een yoo hojjetame, wanti hin milkoofnef hin jiru waan ta’eefi. Akkan amma hubadhutti, yaaliin kun karaa sirrii ta’een waan calqabamenatti hin fakkaatu. Akka yaada fi laalcha kiyyaatitti maal ta’uu qaba ture? Yookaaniis immoo ammas carraan waan jiruuf maala ta’uu qaba? Kanaaf qabxiilee tokko tokko kaasuun barbaada. Qabxiileen kun yaada dhuunfaa kiyyaa ti malee, ABOfis ta’ee, WBOf dubbachuuf akka hin taane hubatamuu qaba.
- Dhimma kanarratti dura marii bal’aa hoggantoota, miseensota ABO fi miseensota WBO waliin godhuu; addatti immoo WBO wajjin dursanii mar’achuu
- WBOn mooraatti galuun bu’aa-qabeenyi fi bu’aa –dhabeenyi isaa maal akka ta’u beekuuf, uummata bal’aa Oromoo bal’inaan mari’achiisuu fi yaada isaanii beekuu
- WBOn mooraatti osoo hin deebi’in dura Raayyaan Ittisa Biyyaa (RIB) uummata keessaa bahee, dursee gara mooraatti akka deebi’u godhuu
- Nagaa biyyaa eegsisuun sodaachisaa yoo ta’e, yeroo RIB uummata keessaa bahu, bakkee isaanii humna adda fi walaba ta’een bakka buusanii nagaa uummataa eegsisuu
- WBOn mooraa isaaf qophaa’etti osoo hin galin dura, ammas marii dabalataa godhuudhaan; egereen Oromoo fi Oromiyaa maal akka ta’u; gaafiileen Oromoo akkamitti deebii akka argatan ABO fi Mootummaa jidduutti marii bal’aa fi murteessaa ta’e godhuu
- Erga ABOn karaa nagaatiin haa socha’u jedhamee; rakkoo tokko malee uummata keessa deemee akka uummata ijaaru, barsiisu fi filmaataaf qophaa’u taasisuu
- Yoo ABOn rakkoo tokko malee uummata Oromoo bal’aa keessa deemee sochii godhuu danda’e akkasumas miseensotni fi deeggartootni isaa dhiibbaa fi rakkoo malee socha’uu danada’an; yoo uummatnbi keenyas nagaa argate booda WBOn akka mooraatti galu godhuu dha
Akka natti fakkaatutti, haalduree gara motummaatiin barbaadamutu hojiirra oolaa jira. RIB mooraatti kan deebi’u yoo WBOn gutumaa guutuutti mooraatti gale waan jedhu natti fakkaata. RIBn immoo bakkee tokko tokkotti rakkoo uumaa akka jiru himamaa ykn dubbatamaa jira. WBOn mooraatti galuuf murtiirra akka hin geenye kan godhu immoo rakkoolee uumamma jiran kana ta’uu mala jedheen yaada. Kanaafan qabxiilee armaan olii kana akka furmaataatti kaa’e. Dhimmi kun akka salphaatti laalamuu hin qabu. Nagaan bu’uu baatnan rakkoon dhufuuf deemu addatti kan Oromoo fi Oromiyaa akka ta’u hunduu hubachuu qabu. Oromiyaan jeequmsa keessaa bahuu qabdi. Gaafiin uummata Oromoos deebii argachuun dirqama ta’a. Kuni ta’uu baatnan rakkoolee dhuma hin qabne keessa seenna.


text:
Filannoo bara 2007 booda kan hundeeffamu manni maree bakka bu’oota uummataa Itiyoopiyaa wiixata dhuftu wal ga’ii isaa duraa geggeessuuf jira.
Erga mootummaan Dargii kufee qabee yeroo jalqabaaf barcumni paarlaamaa 547nu paartii tokkicha qofaan dhuunfatamu.
Boqonnaa yeroo gannaa booda manni maree bakka bu’ootaa Itiyoopiyaa hojiitti deebi’uuf qophee irra jira. Wiixata dhuftu hojii jalqaba jedhamee kan eegamus filannoo bara 2007 booda kan hundeeffamu paarlaamaa isa haaraa dha.
Gareeleen mormituu irra jireessi filannoo hin simanneen kan injifate kaadhimamtoonni IHADEGs sabaa himaan utuu hin hafin waamichi godhameeraaf. Barcumni paarlaamaa 547nu IHADEG qofaan ennaa dhuunfataman erga mootummaa ce’umsaa as isa jalqabaa ta’a. wiixata dhuftu kan geggeessamu wal ga’iin mana maree bakka bu’oota uummataa fi kan mana maree Federeeshinii ta’uun beekameera.
Afaan yaa’ii fi itti aanaan isaas wal ga’ii kana irratti filatamuuf jiru. : Muummichi ministeeraa H/Maariyaam Dassaaleny waggoota shanan itti aananiif aangoo irra kan turan ta’uun ni beeksisama jedhamee kan eegamus mana maree kanaaan ta’a. Muummichi ministeerichaas Kanaan booda Kaabinee isaanii haarawaa kan ifa taasisan.


text:
Tulluu Qulqullaa’aa (2phex.1:18)
Tulluu Qulqullaa’aa(2phex.1:18)
Dn Zalaalam Daggafaan kan hiikame
Jecha kana kan dubbate Qulqulluu Pheexiroosidha. ”Tulluu Qulqullaa’aa” jechuun kan dubbates Tulluu Taabor (ደብረ ታቦር) ture. Tulluun Taabor galaana Galiilaa irraa karaa Kibba-dhihaa km 10 fagaatee kan argamudha. Waa’ee tulluu kanaa wangeela irratti kan ibsame tulluu dheeraa jechuu (Maat.17:1) irraa kan hafe maqaa Taabor jedhee hin ibsine. “Taabor” jedhamuu isaa kan dubbatan duuka buutotni sinoodosii isaanii irrattidha.
Tulluun Taabor galaana irraa olka’insa meetira 572 kan qabu, bakka itti Gooftaan keenya “Namootni anaan eenyu nan jedhu?” jedhee yammuu duuka buutota gaafatu Qulqulluun Pheexiroos “Jiraataa Ilma Waaqayyoo ”jedhee deebiseefiidha (Maat.16:13-18). Dabalataanis waa’een waaqummaa Isaa namaan qofa dhugaa bahamuun gahaa waan hin taaneef Akkeenya Abbaa Isaatiin dhugaa bahuuf duuka buutota sadii Qulqulluu Yaa’iqob,Qulqulluu Yohaannisifi Qulqulluu Pheexiroos gara Tulluu kanaatti fudhachuun waaqummaa isaa ibseeraafi (Maat.17:1-8). Tulluu kana irratti erga du’ee bara baay’ee kan lakkoofsiseefi awwalli isaa Waaqayyoon ala namni kamuu kan hin beekne Musee akkasumas Eeliyaas ibiddaa saragallaan gara biyya jiraattotaatti (B/@r ?ÃêN) irraa waamee ifa Waaqummaa Isaatiin akka namootni yaadan Musees, Eeliyaasis akka hin taane hubachiisera. Inni uumaa Musee fi Eeliyaas malee akka isaanii uumamaa akka hintaanes namoota akkasitti yaadan hundaaf mirkaneesse. Egaa kana booda Tulluu Taabor irratti Akkeenyummaa Isaa,kabaja Isaa, walumaagalatti maalummaa Isaa kan ibse Gooftaa keenya Iyyesuus Kiristoosiin kan arge Qulqulluun Pheexiroos tulluu kana irraa bu’uu hin barbaadne. Kanaaf “Yaa Gooftaa as jiraachuun nuuf gaariidha”jechuun hawwiisaa ibsate. Tulluun Taabor fakkeenya Mana Kiristaanaa keenyadha. Tulluun kun jireenya qulqulleettii Mana Kiristaanaa keenyaa baay’ee mul’ise agarsiisa. Qulqulluu Pheexiroos tulluu kana “Tulluu Qulqullaa’aa” jedhee kan waames kanaafidha
Qulqulluun Pheexiroos Tulluu Qulqullaa’aa kana irraa “as jiraachuun nuuf gaariidha” akkuma jedhe, nuufis Tulluu kanaan kan fakkeeffamte Qulqulleettii Mana Kiristaanaa keessa jiraachuun gaariidha. Mana Kiristaanaa keessa jiraachuun gaarii kan ta’u maaliifi?
1.Boqonnaa sammuu kan ittiin argannu waan ta’eef.
Nageenya keessaa keenya fi boqonnaa sammuu keenyaa dhugoomsachuuf mana Waaqayyoo keessa jiraachuun nuuf gaariidha. Nageenyafi boqonnaa isa dhugaa addunyaaf kan kenne Gooftaa keenyadha. Kanas “Addunyaa fannoo irratti kan boqochiiftu yaa Gooftaa kan akka kee icciitii nuuf ibsu eenyudha.”(QÄs@ XGz!X)jechuun dhugaa nuuf baha. Raajichi Isaayaasiis “deebi’uufi boqochuudhaan ni fayyitu” jedha (Isa 30:15). Kanaafuu Waaqayyo wajjin mana Isaa keessa jiraachuun boqonnaa nuuf kennuusaa ni hubanna. Sababni isaas yammuu gara keessa keenyaa ilaallu gaddaan fudhatamna,gara addunyaa yammuu ilaallu abdii ni kutanna; garuu gara Gooftaa keenya Isa nuuf fannifametti yoo deebine “Isin warri ba’aan isinitti ulfaate hundi gara koo kottaa, anis isin boqochiisa” nuun jedha. Waadaa kanaan boqonnaa dhugaa argachuuf mana Waaqayyoo keessa jiraachuun gaarii ta’uu ni hubanna.
- 2.Eebba waan argannuuf
Sirna (kitaaba) Qiddaasee keenyaa irratti “Waaqayyoo Gooftaan keenya hunda keenya eebba afuura Isaatiin kan nu kabaje gara qulqulleettii Mana Kiristaanaa galuu keenya yeroo hunda kan nu tajaajilan Qulqulloota Eergamootaa wajjin tokko nu haa taasisu” jechuun ibsa. Kutaan kadhannaa kuni kan nu agarsiisu Mana Waaqayyoo keessa jiraachuun eebba Waaqayyo irraa argachuuf akka nu dandeeassisu dha.
Mana Isaa keessa jiraachuun nuuf gaarii kan ta’u Waaqayyo tajaajiltoota Isaa irra bulee Ergamoota samii irraas tahe Qulqulloota Wareegamtoota addunyaa keessa jiran eebbiseen nuunis afuura eebba isaaniin nu eebbisa. Eebba kana kan argachuu dandeenyu yoo mana Waaqayyoo keessa jiraachuu filanne qofadha. Kabaja Waaqummaa Gooftaa keenya Iyyesuus Kiristoos Tulluu Taabor irratti kan argan barattootni Isaa eebba bara-baraa kana waan argataniif Qulqulluun Pheexiroos bakka kana irraa fagaachuu hin barbaadne; bakki sun bakka eebbaa, bakka tokkummaa, bakka nageenyaafi jaalalaa akkasumas bakka fayyinaa waan taateef. Nuyis eebba duukaa buutonni argatan kana hamma mana Isaa jiraannetti ni arganna. Waadaan Gooftaa inni “kunoo, ani hamma dhuma baraatti yeroo hundumaa isinii wajjin nan jira” jedhus (Mat 28:20) eebbi duukaa buutotaaf kenname dhaloota Isatti amanan hundaaf kennamaa akka jiraatu ibsa
- 3.Sagalee Isaa dhaggeeffachuuf
Sagalee Waaqa Abbaa Tulluu Taabor irratti dhageenyeerraa: “kun ilma koo isa ani jaaladhufi itti gammadudha; Isa dhaga’aa” (Maat 17:5) nuun jedheeraati. Har’as Manni Kiristaanaa dhaloota hundaaf gaarii waan taateef, tulluu qulqulleettii boqota Waaqayyoos waan taateef sagalee kana yeroo hunda nu dhageessisti. Namni abdii kan kutu mana Waaqayyoo jiraachuun gaarii ta’uu isaa hubachuu dhabuuni. Tulluu Taabor irratti sagalee Waaqa Abbaa dhagahuun Qulqulluun Pheexiroos “as jiraachuun nuuf gaarii tahuu” kan ibses kanaafidha. Mana Isaa keessa jiraachuun kan nama jajjabeessufi sagalee abdii kan namaa kennu dha. Saamu’eel sagalee Waaqayyoo kan dhaga’e mana Isaa keessa jiraachuunidha. Kanaaf egaa nuufis har’a Tulluu Taaboritti kan fakkeefamte Mana Kiristaanaa keessa jiraachuun gaariidha.
Egaa waluumaa galatti Qulqulluun Pheexiroos ergaa isaa irratti “Tulluu Qullaa’aa” jedhee kan ibse qulqulleettii Mana Kiristaanaa ta’uu hubanneerra. Qulqulluun Daawitis Waaqayyo irraa kan barbaadefi kadhate inni guddaan mana Isaa keessa jiraachuu ture. Kabajaa fi faayidaa ishee kan hubatan hundi kan jiraatanifi kan walitti qabaman mana qulqulleettii Kiristaanaa keessattidha. Kabaja, olantummaa, maalummaafi faayidaa ishee otoo hin beekiin kan jibban,kan tuffatan,warri Mana Kiristaanaa guban dursanii ni badu; abidda bara baraanis ni gubatu. Gocha isaanii kana irraa akka of-qusatan Waaqayyo hubannoo isaaniif haa kennu. Gowwummaa isaaniiti malee Waaqayyo kan hojjete namni kamiyyuu hin balleessu. Waaqayyo kan qulqulleesses namni kamuu xureessuu hin danda’u.
Mana qulqullummaa keessa jiraannee, qulqullummaa ishee irraa hirmaannee mootummaa Waaqayyoo akka dhaalluuf fedhaafi jaalala gooftaa keenyaa nuuf haa ta’u; araarsummaan haadha keenya Qulqulleettii Maariyaamii nurra haa bulu. Ameen!!!
Madda :- weebsaayitii Waldaa Qulqullootaa, fuula Amaariffaa irraa, bara 2005


text:
Afeerraa prezidaantii Yunaaytid Isteetes Baaraak Obaamaatiin wal ga’iin daraggootqa biyyoota Afriikaa dhibba shan waliin as Washington DC keessatti geggeessamaa ture har’a guyyaa sadaffaa fi ka xumuraa irra ga’ee jira.
Wal ga’ii har’aa irratti haasaa kan dhageessisan giifti duree Ameerikaa Misheel Obaamaa turan. Wahington DC-tti kan argamu galma wal ga’ii hoteela Omni Shoram jedhamu erga seenanii booda gara waltajjii wal ga’ii sanaatti kan simate daragaggoo lammii Uganda Joon Elimaa jedhamu ture.
Giifti dureen Ameerikaa Misheel kan isaan daran irratti fuulleffatan dhimma dubartootaa irratti yoo ta’u statistiksiin isaa yeroo ilaalamu addunyaa keessaa dubartoonni miliyoona jaa’atamii lama barnoota hin qaban kun immoo hedduu nama gaddisiisa jedhan.
Dubartoota barsiisuu akkasumas leenjii adda addaa kennuu dhaan humna horachiisuuf hanqinne maallaqa qofaa miti kan jedhan Misheel Obama ilaalcha maatii isaanii fi hawaasa keessa jiraatanii jirjjiiruun barbaachisaa dha jedhan.
Ilaalchi dubartiif jiru fakkeenyaaf gara mana barnootaa akka hin dhaqne, umuriin utuu hin ga’in gaa’ila dhaabuuf dirqamuu akkasumas kittaannaa irratti raawwatamuuf hawaasis ni gumaacha jedhan.
Kan nama amman ta’e kana ta’uu kan ani danda’e jajjabina maatii koo biraa argadheen kan ka’e jechuu dhaan hegereen Afriikaa harka keessan waan jiruuf murannoon hojjechuu qabdu jechuun dargaggoota kanaaf dhaamsa dabarsanii jiru.


text:
Asiyaa fi kibba Ameerikaa irraa kanneen ta’an kanneen dawaa sammuu adoochu Herooyinii fi kokeen jedhamu deddeebisan, biyyoota uffee Sahaaraa gad jiran kanneen bu’uurri misooma isaanii mutaa’aa ta’e keessatti dawaan sammuu adoochu kun nannoo daangaa irra utuu hin beekamin akka daddarbu taasise. Bara 2013 fi 2016 yeroo jiru gidduutti walumaa gala ardii Afriikaa keessatti kan qabame baatii sadan jalqabaa kan bara 2019 caalaa kokeeniin Giinii Bisaawoo fi Keb-verdee keessatti qabame.
Mootummaan Ameerikaa balaa babal’ataa adeeme kanatti duuluu gargaaruuf humnootii naga eegumsaa seera eegisuu irratti bobba’an kan Laayibeeriyaa keessaa fi deggersa meeshaalee adda addaa fi teeknooloojii gochaa jira. yeroo dhiyoo Laayibeeriyaan dhaabbata dhimma dawaatti duuluu LDEA biraa unifoormii, kophee, sibila harka namaa ittiin hidhan, laaptoopp, printer fi meeshaalee namoota dawaa sammuu adoochu deddeebisanitti duuluuf gargaaru argattee jirti.
Embasii Ameerikaa kan Laayibeeriyaa jirutti daayirektorri yeroofii kan dhimmootii dawaalee fi seera eegsisuu Stephen H. Kissik akka jedhanitti Mootummaan Yunaayitid Isteetis waggoota dheeraa dhaaf LDEA waliin michummaan hojjetee jira.
Gaazixaa Laayibeeriyaa Front Page Afriikaa jedhu waliin gaaffii fi deebii geggeessaniin LDEA fi mootummaa Laayibeeriyaa waliin Yunaayitid Isteetis gara fuula duraatti waliin hojjechuu barbaaddi jedhan.
Keeniyaa, Gaanaa fi biyyoonni Afriikaa hedduunis dawaa sammuu adoochu deddeebisuut fi rakkoo isa waliin wal qabatutti duuluuf Yunaayitid istees waliin michummaa uummatanii jiran. Heather Merritt, itti aanaa ministrii dhimma alaa kan dhimmootii dawaa sammuu adoochu kan sadarkaa addunyaa fi seera eegisuu duraanii ti. Dhiyeenya ibsa kennaniin Ameerikaan dawaa deddeeisuu Afriikaa keessaatti duuluuf invest akka gootuuf biyyootii Afriikaa dimokraatawaa ta’an waliin daran michummaa akka jabeessitu ibsaniiru. Dhaabolii dawaa deddeebisan fi yakkamtoota kanneen birootti duuluun dantaa Yunaayitid Isteetisiif ta’a. sababiin isaas nuti kan wal taanee hojjennu biyyoonni Afriikaa keessaa nageenyi isaanii kan eegame, kan badhaadhan akka ta’an barbaanna jedan.
Daldalli akka sosso’u barbaanna, uummati uummata waliin hidhata akka qabaatu feena. Gama biraan immoo michoota cimoo fi dandeettii qaan ennaa qabaannu ni wayyoofna jedhan.
Biyyoonni ennaa yakkamtoota dawaa deddeeisaniin saamaman, jeeqamaa fi mlaammaltumaan mootummoota sirna dadhabsiisuu fi uummataafis balaa ta’uu danda’a.
Mootummoonni Afriikaa deddeebii dawaa sammuu adoochu kanatti akka walabooman gargaaruuf Yunaayitid Isteetis malaammaltummaa fi hojiin yakkaa ni daangeffama jechuun abdatti.
Itti aanaa ministrri duraanii Merrit, akka jedhanitti dhaabiliin dhimma farra dawaa fi seera eegisuu irratti hojjettan kan afriikaa keessaa dandeettii ofii cimsuuf mootummoota waliin wal ta’iinsaan hojjetu jedhan jechuu dhaan gulaalaan har’aa yaada isaa xumura.


text:
Naqamte
Naqamte magaalaa Oromiyaa dhihaatti argamtu keesaa ishee tokkodha. Magaalaan Naqamte naannoo Oromiyaa Godina Wallagga Bahaa kessatti argamti. Iddon itti argama ishee ol ka’iinsa lafaa meetira 2,088 kan qabu yoo ta’u latitude fi longitude 905’N 36033E qaba. Naqamte aanaa Guutoo Waayyuu keessatti argamti.
Naqamte magaalaa guddoo Kutaa Bulchiinsaa Wallaggaa kan durii kan turte yoo ta’u amma immoo magaalaa guddoo godina Wallagga Bahaati. Akka lakkoofsa uummata bara 2005 godhame agarsiisutti, uummata 84,506 ta’utu magaalaa kana keessa jiraata. Akka lakkoofsa uummata bara 1994 godhameetti, Naqamte uummata 47, 258 qabdi turte.
Naqamte keessa iddoowwan seenaa kan akka Masaraa Kumsaa Morodaa, awwaala Onesmoos Nasib (Abba Gammachiis), godaamba Wallaggaa fi kkf jira. Dhaabbata gurguddoo Naqamte keessatti argaman keessa tokko Yuunivarsiitii Wallaggaati. Istaadiyeemin sadarkaa isaa eeggate Naqamte keessatti qarshii miliyoona dhibba lamaa ol ta’uun ijaarramaa jira. Istaadiyeemin kun Istaadiyeemii Wallaggaa jedhamee moggaafame. Naqamte nyaata aadaa wallagga keessatti bekkamaa ta’e Ancooteedhan beekkamti. Hoteellonni fi manneen nyaata hedduun nyaata kana keessummoota isaaniif ni dhiyeessu.
Naqamte kan ishiin hundoofte jaarraa 19ffaa gara gidduu keessa. Yeroo san magaala guddoo Mootummaa Wallaggaa turte. Bakaree Godaanaa fi ilmi isaanii Morodaa Bakaree Naqamte magaalaa guddoo Mootummaa Wallagga godhatanii akka turan seenaan ni dubbata. Boodarras, ilmi Morodaa, Kumsaa Morodaa achuma qubatee Wallagga bulchaa akka ture ni dubbatama.


text:
Kooriyaan biyya warra Afriikaa erga dhuftee waggoonni laka’amaniiru. Mobile sumsung haa tolu malee biyyattiin kun kanneen miliyoonaa laka’amaniif dhiyoo dha. Dargaggoonni haasaa presidentittii dhaga’uuf dargaggoonni galma sana keessatti wal ga’anis mobile oomisha Kooriyaa ta’e kana harkatti qabatanii turan.
Kooriyaan ba’ teeknoloojii kan akkasii fi guddina dinagdee isheetiinis milkaa’inaan trkaanfataa jirit. Gamtaa Afriikaatti haasaa kan dhageessian president Paa ku niyee turjumaanaan gargaaramuun akka jedhanitti walakkeessa jaarraa tokkoo dura haalli jiru kanatti adda ture.
Akka biyyoota Afriikaa hedduu jaarraa tokko dura kooriyaan dararaa koloneeffatamuu jala turte. Waggoota 65 duras Koriyaan wal waraansa biyyattii rakkoo hamaa keessa buuse keessa dabarte. Walakkeessa jaarraa tokkoo dura immoo kooriyaan beelaa fi abdii kutannaa keessa turte. Akkas iyyuu ta’ee uummanni Kooriyaa abjuu fi abdiin isaanii harkaa akka miliquuf carraa hin kennine. jedhan.
Kooriyaan milkaa’ina kana kan dhaqqabde Afriikaa dabalatee wal ta’iinsa hawaasi addunyaa godheefiin ta’uu presidentittiin yaadachiisaniiru.
Akka fakkeenyaattis dimokraasii keenyaaf jecha dhiiga isaanii dhangalaasan kan ittiin jedhan lammiiwwan Itiyoopiyaa duula Kooriyaa irratti hirmaatan maatii kanneen duula sana irratti hirmaatan bakka argamanitti dubbataniiru. Teessoo gamtaa Afriikaa kan taate Itiyoopiyaan yeroo waraana Kooriyaa loltoota ishee ergitee jirti.
Presidentiittiin yeroon kun yeroo itti dudda deebisan, biyyi isaanii gara guddinaatti ennaa tarkaanfataa jirtu Afriikaa dhaaf qooda gama ishee ni gumaachiti jedhan. Akkuma Lauret Tseggaayee Gebremedin Afriikaa muka jireenyaa goona jedhe kana gochuuf akka michuu gaariitti kooriyaan isin waliin tarkaanfatti jedhan.
Dargaggoota Afriikaaf carraa hojii babal’isuuf wagoota shanan itti aanan keessa ijoollee Afriikaa dandeettii qaban kuma ja’a kooriyaa ykn Afriikaa keessatti leenjisi ni kennamaaf. Lammiiwwan Koriyaa fedha ofiin bobba’an kummi afuris gara Afriikaatti ergamu.waaltaa teeknooloojii Afriikaa keessatti kan hundeessan ta’uu fi karoora qaban ka biroo illee beeksisaniiru.
Prezidaantittiin Kooriyaa kibbaa daawannaa isaanii Itiyoopiyaatti geggeessan guyyaa har’aa xumuraniiru.


text:
Seensa
Dhimmoota rakkoo ta’anii yeroo ammaa kana akka biyya keenyatti maqaa gaarii hinqabaanne xureessaa jiru keessaa tokko godaansa seeraan alaa fi daldala namaa akka ta’e beekamaa dha.Gama biraatiin heera mootummaa naannoo oromiyaa fi heera mootummaa feedaraalaatiin godaansi seeraan alaa fi namaan daldaluun sarbama mirga namaa ta’uu isaa heericha keessatti tumameera. Akkasumas gochi kun yakka ta’uu isaa Labsii lakkoofsa 909/2007 keessatti namaan daladaluu, goodaansa seeraan alaan daangaa ceesiisuun yakka akka ta’e ofi danda’ee tumameera. Yakkoota kana ittisuun maqaa gaarii biyyattiin qabdu tursiisuuf qaamooleen dhimmi kun ilaallatu hundii isaanii akkaataa gahee hojii mana isaanitti qindoominaan hojjechuun rakkoo godaansa seeraan alaatiin walqabatee akka naannoo Oromiyaatti hiikuun barbaachisaa ta’ee waan argameef, koree olaanoon ittisa godaansa seeraan alaa naannoo Oromiyaa hundeeffamee jira.
Hojicha kana kan raawwachiisu waajjira qindeessaa “Focal Person” tokko qabu Biiroo Haqaa keessatti kan gurmaa’u ta’ee koreen sadarkaa Godina, Bulchiinsa Magaalaa fi Aanaa haaluma walfakkaatuu fi walisimuun gurmaa’ee gahee hojii isaa kana bahu ta’a.


text:
Biyyaa Ugaandaa keessatti dhukubnii Iboolaa Argamuu isaatiif amma ammatti namoonni Torbaa dhukubichaan qabaman addan bahanii, nammii tokko immoo dhukubaa Kanaan akka du’e haanga’otaa ministeera fayyaa biyyatti waabeffachuudhaan dhaabanni oduu Rooyiters gabaasee jiraa.
Ministeera fayyaa Ugaandaatti Itti gaafatamaa dhimmaa Iboolaa kan ta’an Doktoor Kiyoobii Henerii Biboola akka jedhaniitti, amma ammatti nammi umuriin isaa wagga 24 ta’e dhukuba Kanaan kan du’ee yemuu ta’u, namoonii biroo Torba immoo akka dhukubichaan qabaman mirkanaaweera. Akka haanga’onni fayyaa biyyatti himanitti dhimmi namoottan biroo Torba ittu dhukubichii hin mirkanawiin du’anis qoo’atamaa jira.
baraa 2012 akaakuun Iboolaa “Sudaan” jedhamu Ugaandaa keessa akka seene oduun kun dabalee ibseera.


text:
Hoogganaan garee mormituu ijoo kan Zaambiyaa Hakayindee Hichileemaa sagalee dhibba irraa harka 50% ol argachuu dhaan filannoo prezidaantummaa injifachuun labsame.
Komiishinni filannoo Zaambiyaa Wixata har’aa magaalaa galma mootummaa, Lusaakaa keessaa akka beeksisetti Hichileemaan sagalee miliyoona 2.8 yoo argatan prezidaant Edgaar Lunguu immoo sagalee miliyoona 1.8 argataniiru.
Kan umuriin waggaa 59 Hichileemaan nama daldalaa dureessaa fi hoogganaa paartii tokkummaa misoomoa biyyoolessaa dorgommii prezidaantummaa injifatan. Injifannoon isaanii dinagdee Zaambiyaa kufaa adeeme kan galii alaa biyyattii ijoo ta’e gatiin sibiila diimaa gad cabuu, sharafi biyyattii gad kufuu fi hoji dhabiinsi hammaachuu irraan kan ka’e ture.
Linduguun filannoon sun walabaa fi haqa hin turre jechuun sambata erga sagaleen marsaa duraa lakaa’ame ifa taasisamee booda fudhatama dhabsiisan. Deggertootaa fi miseensota paartii biyya bulchu irrattis hokkarri oofamaa ture jedhan. Haa ta’u malee humnoonni mootummaa Hichileemaan naannolee hedduu keessatti duula filannoo akka hin geggeessine ugguraa kan turan yoo ta’u, leellistoonni mirga namaa mootummaan hiriirri uummataa akka hin geggeessamne akkaan dhorkaa ture jechuun qeeqan.
Linuuguun filannoo bara 2016tiin Hichileemaa injifachuu dhaan marsaa lammataaf aangoo qabatan. Projektiiwwan caasaalee mootummaa isaanii
Bara bulchiinsa isaanii mootummaan hojii bu’uura misoomaa hedduu hojjete jechuun illee boonuun dubbatan.


text:
Muddee 1, 2015 Goototni barattootni Oromoo Yuunibarsiitii Madda walaabuu Warraaqsaa FDG Golee Oromiyaa keessatti qabsiifame adeema dara
jabeessuun itti fufsiisuun Hanga Mastern planii Finfinnee Haqamuu fi Gaaffiin Mirga abbaa biyyummaa deebii argatutti warraaqsii keenya itti
fufa jechuun Xalayaaa Iyyannoo Gaaffii Uummata oromoo 11 ol qabate dhiyeeffachuun FDG finiinsaa jirachuu maddeen keenya gabaasan.
Goototni Barattootni oromoo Yuunibarsiitii Madda Walaabuu FDG Mooraa yuunibarsiitii Harammayyaa keessatti qabatee adeemaa jiru
jabeessuun sadaasa 30/2015 mootummaan wayyaanee sodaa keessa galuun Waraanaa Mooraa Yuunibarsiitii Madda walaabuutti ol naqee barattoota sodaachisuu fi ukkamsuuf yaalii guddaa godhullee Warraaqsaa FDG guyyaa har’aa Mooraa yuunibarsiitii Madda walaabuu keessatti Adeemsifamaa jiruu dhaabuu kan hin dandeenye ta’uu goototni barattootni Oromoo Yuunibarsiitii Madda Walaabuu ifatti beeksisuun Qabsoo
finiinsan.goototni barattootni oromoo yuunibarsiitii Madda Walaabuu GAAFFII ISAANII IYYANNOO dhaan qopheeffachuun waraqaa iyyannoo isaanii kan gaaffii mirga abbaa biyyummaa Oromoo fi Master Pilaanii Finfinnee fi Labsii Magaalota Oromiyaa mormuu dhiyeeffachuuf wayita hiriiranii jiranitti bulchiinsii Yuunibarsiitii madda Walaabuu gaaffii barattoota irraa fudhuu dhiisee waraana waan itti gadhiiseef barattootni Oromoo iyyannoo isaanii waraana Wayyaanetti dhiyeeffachuun Warraaqsa FDG jabeessuun itti fufuun Waraana wayyaanee isaan bittinneessee hidhuu, ajjeesuu fi reebuuf bobba’e dura dhaabbachuun falmachaa jiraachuun gabaafamera.Gabaasan kun Iyyaannoo barattoota Oromoo yuunibarsiitii Madda Walaabuu dhiyeeffataniin kan walqabatedha. ilmaan Oromoo hedhamanii fi waraana wayyaaneen Madeeffaman addabaasuun isiniif gabaasna, Gabaasan itti fufa…
Muddee 1/2015 Goototni barattootni Oromoo Yuunibarsiitii Madda Walaabuu Warraaqsaa FDG Golee Oromiyaa Keessatti Qabsiifame Cinaa Dhaabbachuun Diddaa Qabsiisaan
Muddee 1, 2015 Goototni barattootni Oromoo Yuunibarsiitii Madda walaabuu Warraaqsaa FDG Golee Oromiyaa keessatti qabsiifame adeema dara


text:
Xalayaa
Xalayaan ergaa barreeffamaan nama tokko irraa kabiraatti dabarsuun karaa itti walquunnamani. Xalayaan kan dubbisaa isaatiif salphaatti hubatamu, ergaa barreessaa qaama barbaadameen kan gahuufi dhimma barreeffameef sana ifa ta’ee kan raawwatu ta’uu qaba. Xalayaa fayyadamuun yaada, ajaja, oduu, fedhii, hawwii, gaddaa fi gammachuu ittiin dabarsu.[1]
Gosoota xalayaa[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Xalayaan kan matayyaafi kan waajjiraa ta'uu danda'a. Xalayaa matayyaa kan firri firaaf, maatiin maatiif, hiriyaan hiriyaaf haala dhuunfaa ofii fageenyaafi dhiyeenya, bakkaafi yeroo irratti hundaa’uun ittiin walquunnamaniidha. Xalayaan waajjiraalee immoo kan dhimma adda addaatiif waajjirri waajjiraaf, waajjirri tokko nama dhuunfaaf yookaan namni dhuunfaan tokko waajjira tokkoof kan barreessuudha.
Kutaalee xalayaa[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Wantootni ijoo xalayaa keessatti argamuu qaban teessoo, nagaa gaaffii, keeyyata seensaa, qaamaa xalayaa fi xummura xalayaati.
Teessoo[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Teessoon xalayaalee kan barreeffamu gidduu seensaatti. Maqaan namticha ykn dhaabicha ergamuuf barraawa. Yoo namticha barreessituuf hin beekne iddoo ykn argoo isaan qabaniin barreessuu. Fkn. Itti Gaafatamaa Buufata poolisii.
Nagaa gaffii[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Kutaan kun iddoo ittii kabajamaa ykn kabajamtuu ebeluu jenne eegalluudha.
Keeyyata seensaa[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Keeyyataa kana jalatti waan xalayaan barreeffamuuf bakka ittii ibsimuudha ykn dhimma barreessinuuf bakka itti kaafnuudha.
Xalay xalayaa[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Kutaan kun seensa xalayaa irratti hundaa’uudhaan kan bal’achaa dhufuudha.
Xummura xalayaa[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Bakka kanatti waan jechuu barbaaddu mara bakka itti xummurruudha. Fkn. jaalalee to ykn koo, Obboleessa koo ykn Obboleetti to, Harmeeto, Abbaa koo jette xummuruu niidandessa.


text:
Barataan Yunversitii Wallaggaa Fincila Diddaa Gabrummaa fi Mormii Master Pilaanii magaalaa Finfinnee Barattootni Oromoo Yunversitii Wallaggaa geggeessan keessaa harka qabda; kanneen qindeessan keessas jirta jedhamuun mootummaa wayyaaneen barnoota isaa irraa kan ari’ame magaalaa Finfinnee keessaa humnoota tikaa wayyaaneen ukkaamfamee bakki buuteen isaa dhabame.
Yunversitii Wallaggaatti barataa Muummee Civil Engineering waggaa 3ffaa kan ta’e barataa Mootii Mootummaa Abdii jedhamu FDG fi mormii master pilaanii magaalaa Finfinnee barattoota Oromoo Yunversitii Wallaggaan geggeeffame keessatti hirmaatteetta; akkasumas kanneen FDG qindeessan keessatti argamta kan jedhuun mootummaan wayyaanee fi ergamtootni isaa dharaan yakkuun barnoota isaatti akka hin deebine murtii ariisaa (dismisal) kan irratti murteessan oggaa ta’u, kunuu isaan gahuu didee, Adoolessa 14,2014 magaalaa Finfinnee naannoo Piyaassaatti guyyaa keessaa sa’aa 12:00 irratti humnootni tikaa sirnichaa ukkaamsanii fudhatuun bakka buutee isaa akka dhabamsiisan beekameera.
Humnootni tikaa sirna wayyaanee barataa Mootii Mootummaa ukkaamsanii fudhatan namoota shan oggaa ta’an, isaan keessaa tokko kana dura magaalaa Ambootti tika wayyaanee kan turee fi yeroo ammaa Adaamaadhaa kan hojjetu nama maqaan isaa Tasfaayee jedhamu ta’uunis barameera.
Barataa Mootii Mootummaa Abdii barreessaa kitaaba “Qaroo Dhiiga Boosse” jedhamuu oggaa ta’u, sabboonummaa Oromummaa nama qabu akka ta’es kanneen isa beekan ibsaniiru.
Mootummaan Wayyaanee akkuma ilmaan Oromoo hedduu ukkaamsee nyaataa turee fi jiru barataa Mootii Mootummaa Abdii irrattis yakka fakkaataa raawwachuun isaa hin oolu kan jedhan hiriyootni isaa, ilmaan Oromoo biyya ambaatti argaman dararaa fi lubbuu ijoollee Oromoo hidhaa keessatti argamanii hambisuuf kanneen mirga dhala namaaf falmanitti iyyachuufii jabeessanii akka itti fufan dhaamsa dabarsaniiru.


text:
Jaarmayaan sagantaa nyaata addunyaa gargaarsa dhala namaa yeroo duraaf Yukreen irraa fe’e Itiyoophiyaa seenuu jalqabuu isaaTokkummaan mootummootaa beeksisee jira.Dubbii himaan tokkummaa mootummootaa Steefan Juriik oduu gabaastotaaf akka ibsanti gargaarsii kun uummata Miliyoonaa 1.5 kanneen sababaa caamaa fi walitti bu’iinsaan godaanaiif baatii tokkoof deggeruuf oola.
Gargaarsii kunis man- kuusaa jaarmayaa sagantaa nyaata addunyaa isa Adaamaa jiru kan dhaqqabee yoo ta’u, torbanneen dhufan keessa raabasamuuf jiru jedhu Juriik.Ta’uus garu mootummaa Fedderaalaa fi ABUT giddutti gama adda addaan wal waraansii itti fufee jira.
Faransaayitti Ambaasaddarri Itiyoophiyaa Televiziyoona biyyattiif akka ibsanti, Yeroo dubbataa jirru kanatti waraanni itiyoophiyaa humnootii ABUT kanneen gara uummata bulchiinsa naannoo Amaaraa keessa jiruutti ce’u yaalUU dura dhaabataa.
Gaaffii fi deebiin Televiziyoona Fransaayii waliin gaggeeffame fi ministeera haajaa alaa Itiyoophiyaa qoddatee kana irratti, hawaasnii addunyaa TPLF akka jecha isaanti weerara gaggeesse ittiin jedhan hin balaaleeffanne jechuun Ambaasaadarichi qeeqanii jiru.


text:
Dubartiin Jaarsaaf if bareechisuu qabdi jechuun maal jechu?
Irra hedduun dhiiraa waan kana qaceellotti hin hubanne. inumaa dogongoratti hubatan. dhiiraafi dhalaan takka yoo wal fuudhan, hanga baatii muraasaa jireenya gammachuu waliin dabarsan. yeroo san keessatti innis daddafee gara manaa galuuf jarjara. isiinis hanga inni galuuf muddamti. waan qabdu hunda diddibattee tottolfattee urgeeffattee, manas tottolchitee mirqaanaan eeydi. innis hoggaa alaa dhufee hulaa manaa bira gahu, foolii mana isaa fuunfachaa gagammadaa ol seena. jiruun yeroo tanaa haalaan tolti. achi booda gaafa isiin garaa qabatterraa kaasee dubbiin ni jijjiiramti.
Gaafa garaa qabdu fooliin hundi itti ajaawa. nyaanni hundi itti fokkata. inumaa dubartiin gariin alawaadaa seentee cilee nyaatti. gariin biyyee siphatti. taanis nyaata distii jalatti gubate qorqiti. horomooniin qaama isii waan jijjiiramuuf, amala achi dura ofirratti hin beeyne fiddi. ni haqqisti, midhaan nyaachuu dadhabdi. yeroo kana keessatti if jibbiti. hanga amalli kun irraa galuuf jireenya fokkataa jiraatti.
yeroon itti aantu gaafa ilmoon dhalattu. ilmoon dhalannaan sadarkaa jiruu birootti ceeti. daa’ima isii kunuunsuu fi jaarsa isii tajaajiluunis mataa isii irra jira. huccuun isiin yeroo kanatti uffattu, akka (Tuuttaa) dhiirri waa ittiin dalaguuf uffatuuti. daa’imni irratti fincaana. nyaata itti laaqa. irratti haqqisa. kanaafuu adada daa’ima ol fuutuun huccuu jijjiirachuu qabdi. sa’aa hunda qaama dhiqachuun waan danda’amuu miti. gaafa ilmaan heddummaatan ammoo dubbii birootu dhufa. daa’ima kaan waa irraa dhoorkiti. kaan ni nyaachisti. harka tokkoon jaarsaaf nyaata gooti. harka kaaniin huccuu dhiyxi. sa’aa boqonnaa argatteetti mana qulqulleessiti. osoma isiin tanaafi tana jiddutti shaagalamtu jaarsi alarraa gala. wayta inni alarraa ol seenu, fooliin akka gaafa duraa sun jijjiiramee, fincaan daa’imaatiin simatama. jaartiin isaa tan dur if tottolchitee babbareeddee eeydu, xurooftee fokkattee isa eeydi.
Gaafa kana inni waan biroo yaaduu eegala. jaartiin tiyya tun akka gaafa durii hin jirtu. if tottolchuu dhiistee jirti. nyaanni isiin gootus akka durii san hin mi’aawu. manni kiyyas hin urgaawu. kanaafuu intala biroo laallachuu qaba. jaartii 2ffaa fuudhuu qaba jedhee jaartii dabalata. isii ilmaan wajji kophatti dhiisee, jaartii haaraya wajji burraaqee taphata. qananii gaafa dur jaartii duraa fuudhu argataa ture san, jaartii 2ffaa wajji dhandhamata.
Dhiirri qalbii qabu kan Rabbiin faayee uume ammoo, rakkoo jabduu jaartiin isaa itti jirtu tana hubata. wayta hojiidhaa galu boorsaa isaa fannisee, shamiiza isaa harka ol dachaafatee jaartii isaa gargaara. waan isiin humna itti dhabdee isa eegaa jiru, isii gargaaree waliin hojjata. kanaaf fakkeenyi guddaan Rasuula Aalamaati (SAW). isaan jaartii ofii gargaaruu turan. yoo dhugaan jaarsa gaarii tahuu feete Rasuula fakkeenya godhadhu.
Gabaabinaan dubartiin mana keessatti tottolfachuu qabdi jechuun hanga qaba. akka qaba. yeroo qaba. guyyaa guutuu ilmaaniifi jiruu isii wajji asiifi achi fiigaa ooltee, galgala sa’aa inni manattu galu hanga humna isiitiin if tottolchitee eeydi. malee guyyaa guutuu intala haruuza qabdu if fakkeessitee ooluu qabdi jechuu miti. San jiruunis itti hin dhiistu. Jaarsi isiitis yoo waan kana irraa dhabe hubatuufii qaba. Jaataniin jiruu mana keessaa boqonnaa dhoorkitee, sa’aa itti if tottolchitu yoo dhabde, irratti isii gargaaruu qaba malee tanuma sababaa godhatee jaartii lammaffaatiif fiiguun sirrii miti. Rabbiin nuuf hayyame jedhanii jaartii duraa miidhaa jaartii 2ffaatiif bololuun haqaa miti.
Dhumarratti dhalaa bultii jaarte hundaaf dhaamsa gabaabduu.
Yaa Obboleeytii tiyya. Ati hoggantuu mana keetiiti. Mana kee tottolchuun si laallatti. Qaama keetis bareechisuun suma laallatti. Meekaappii adda addaa dibachuuf of hin cinqin. Dhiirri meekaappii irraa haajaa qabu akkaan muraasa. Irra hedduun dhiiraa qulqullina qofatti haajama. Yeroo hunda huccuu takka kophatti qopheeffadhu. Huccuu tana tolchii dhiqii, shittoo itti afuufii kophaa kaayi. Libaanata urgaawaa Jaarsi kee fedhus kophatti qopheeffadhu. Guyyaa guutuu akka ooltettis ooltu, galgala sa’aa inni galutti huccuu qopheeffatte san uffadhu. Libaanata aarsii mana kee urgeessi. Hanga humna keetiitiin mana keessa jiraattan tottolchi. Alawaadaa eega inni rafee boodas itti deebitee tolchuu ni dandeessa. Haala Kanaan waan qabdutti gargaaramii jaarsa kee gammachiisuu yaali.
Qophii: Farhiyaa Aadam


text:
Islaamni Jireenya Guutuun Wal-Qabata-Kutaa-4
Hanga ammaatti Islaamni jireenya ilma namaa guutuun akka wal qabatu ilaalaa turreera. Fakkeenya kaasun Islaamni jireenya guutuun akka wal qabatu ilaalun keenya hiika “Laa ilaah illallah” haala salphaan akka hubannu nu gargaara. Ta’uu baannan, Islaama salaata, zakaa, sooma, hajjii fi kkf irratti yoo daangeessine, waa baay’ee dhabna. Islaamni jireenya guutuun akka wal qabatu fudhannee yoo itti bulle qofa gammachuu fi milkaa’inna barbaannu arganna. Har’as itti fufuun kutaa dhumaa haa ilaallu.
Islaamaa fi Maatii
Maatiin hundee hawaasni fi biyyi ittiin ijaarramuudha. Maatiin yoo tole ijoolleen gara hawaasaa bahan ni tolu. Kanaafu, haala wali galaatin hawaasnis ni tola. Islaamni maatittis xiyyeefannoo guddaa kenne. Seerota maatiin wal qabatan baay’ee lafa kaa’e. Kan akka seera fuudhaa heerumaa, wal dhaalu, guddinna ijoollee fi kanneen biroo. Maatii gaarii ijaaruf tooftaa akkami fayyadamu akka qaban nama qajeelcha. Tooftaa kanniin keessaa, niiti/abbaa manaa gaarii filachuu, ijoollee amanti fi naamusa Islaama barsiisu fi kanneen biroo eerun ni danda’ama.
Fuudhaa heeruma keessatti akkaataa dubartii itti kaadhimatan, cidha qopheessan, naamusa wal qunnamti fi kanneen biroo ni arganna. Abbaa fi haati manaa yoo wal ta’uu dadhaban wal hiikuf seera hordofuu qaban lafa kaa’a. Kana ilaalchise gara jalaatti liinkin ni jira.
Seerotaa fi naamusoota baay’ee maatiin wal qabatan Islaama keessatti ni arganna. Naamusa gaarii namoonni baay’een xiyyeefannoo itti hin kennine tokko dhiyeessun mata-duree kana haa xumurru:
“Yaa warra amantan! Kanneen harki mirgaa keessan qabatee fi isin keessaa kanneen umrii saalfannaa hin geenye yeroo sadii isin haa hayyamsiisan: salaata fajriin dura, walakkaa guyyaa yommuu uffata keessan ofirraa baastanii fi salaata ishaa’i booda. [Kunniin] yeroo sadii qullaa itti taataniidha. [Yeroo sadan] kanaan alatti [hayyama malee yoo walitti seentan], isin irras ta’ee isaan irra diliin hin jiru. Isin irra kan naanna’an waa ta’aniif; gariin keessan garii irra [naanna’a]. Akka kanatti Rabbiin keeyyattoota isiniif addeessa. Rabbiin Beekaa, Ogeessa.” Suuratu An-Nuur 24:58
“Kanneen harki mirgaa keessan qabatee” jechuun gabroota ykn tajaajiltoota keessan. “Isin keessaa kanneen umrii saalfannaa hin geenye” immoo ijoollee umrii saalfannaa (buluugha) hin geenyedha. Ijoolleen dhimmoota afran kanniin keessaa tokkoon umrii saalfannaa gahu: (1)-yeroo hirribaa maniyyii (dhangala’oo saalaa) dhangalaasu yookiin sababa kanaan alaatiin maniyyi dhangalaasu,(2)- rifeensi gaggabaan naannoo qaama hormaatatti biqiluu, (3)-umriin isaa/ishii waggaa 15 (kudha shan) gahuu. (4)-Dubartii yoo taate heeydi (laguu) arguu.[1]
Kana booda ibsi aayah: Yaa warra Rabbii fi Ergamaa Isaa dhugoomsitanii seera Isaatti bultan! Yeroo sadii isin kophaa fi qullaa itti taatan keessatti yommuu isinitti seenan akka isin hayyamsiisan gabroota keessanii fi ijoollee umrii saalfannaa hin geenye ajajaa. Yeroon sadan kuni: (1)-Salaata fajrii (subii) dura-sababni isaas, yeroon kuni yeroo uffata hirribaa baafatanii uffata biraa itti uffataniidha. (2)-Boqonnaaf walakkaa guyyaa yommuu uffata baafatanii fi (3)-Salaata Ishaa’i booda. Sababni isaas, yeroon kuni yeroo hirribaati. Yeroon sadan kunniin yeroo kophaa itti taatanii fi nafa ofii haguuguun itti xiqqaatudha. (Yeroo sadan kana keessatti uffata ofirraa baasuun qullaa ta’uu waan danda’aniif, namni gola isaanii seenun dura hayyama gaafachu qaba. Balbala rukutuun, “Seenu danda’aa?” jechuu qaba.)
“[Yeroo sadan] kanaan alatti [hayyama malee yoo walitti seentan], isin irras ta’ee isaan irra diliin hin jiru. Isin irra kan naanna’an waa ta’aniif; gariin keessan garii irra [naanna’a].”
Yeroo sadan kanaan ala tajaajiltonni fi ijoolleen umrii saalfannaa hin geenye hayyama malee yoo isaanitti seenan homaa rakkoo hin qabu. Sababni isaas, gabroonni isaan tajaajiluuf yeroo baay’ee isaanitti deddeebi’u. Gariin garii irra naanna’a. Yeroo hundaa hayyama gaafachun ni ulfaata. Garuu gabrootaa fi ijoollee xixiqoo umrii saalfannaa hin geenyeen ala namoonni jiran isaanitti seenuuf yeroo hundaa hayyama gaafachu qabu. Itti aanse ni jedha:
“(59)–Isin keessaa ijoolleen umrii saalfannaa yommuu gahan, akkuma warri isaaniin duraa hayyamsiifatan isaaniis haa hayyamsiifatan. Akka kanatti Rabbiin keeyyattoota Isaa isiniif ibsa. Rabbiin Beekaa Ogeessa.” Suuratu An-Nuur 24:59
Kana jechuun akkuma namoonni gurguddoon mana seenuun dura hayyama gaafatan, ijoolleen umrii saalfannaa gahaniis seenuu yommuu barbaadan yeroo hundaa hayyamaa haa gaafatan.[2]
Gola ykn kutaa ciisichaa keessatti namni uffata jijjirata. Namni akka isatti seenu hin barbaadu. Kanaafu, ijoolleen umrii saalfannaa erga gahanii booda gola isaanii seenuun dura yeroo hundaa hayyama gaafachu qabu. Seenun dura hayyama gaafachu keessa faayda baay’eetu jira:
1ffaa-Namni yommuu qullaa ta’u namni biraa isa arguu irraa ni jibba, garmalee saalfata. Kanaafu, hayyama gaafachuun jibbummaa fi jeequmsi akka hin uumamnee fi salphinni akka namatti hin dhagahamne taasisa. 2ffaa- Tarii namni gola keessatti haadha warraa waliin ciisu danda’a. Namni biraa hayyama malee yoo seenee gocha kana argu, qormaanni guddaan ni uumama. Keessumayyu, ijoollen fedhiin isaanii cimaa ta’ee yoo kana argan garmalee qoramu. Kanaafu, balbala fitnaa (qormaataa) cufuuf hayyama gaafachuun baay’ee barbaachisaadha.
Maatii ilaalchisee murtiwwan, seeronni fi naamusonni baay’een karaa sirritti nama qajeelchanii fi badii irraa maatii tiiksan Islaama keessa guutanii jiru. Dhugumatti, maatii gaarii gammachuu qabu ijaarrun kan danda’ama Islaama hordofuu qofaani.
Islaamaa fi Namoota dhuunfaa
Namni Islaama irraa yoo adda bahee jireenyi isaa jireenya hin jedhamtu. Jeequmsi, dukkanni, gaddii fi yaaddon gara hundaan isa haguugu. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa namoota hundaa kan uume Isa. Nafsee isaanii, wanta isaan fayyaduu fi miidhu sirritti beeka. Kanaafu, qajeelcha nafsee namaa fooyyessuu fi badii irraa eegu ergamtoota erguu fi kitaabban buusun ni ibsee. Namni qajeelcha Isaa hordofe, warra gammachuu qabanii fi milkaa’an keessaa ta’a. Namni dide immoo warra rakkatanii fi kasaaran keessaa ta’a. Aayah lama asitti dhiyeessun mata-duree kana haa xumurru:
“[Rabbiin] ni jedhe ‘Gariin keessan gariif diina ta’aatii, isin lamaanu walumaan ishee (Jannata) keessaa [gara dachiitti] gadi bu’aa. Ergasii Ana irraa qajeelfamni yoo isinitti dhufe, namni qajeelfama Kiyya hordofe hin jallatus, hin rakkatus.” Suuratu Xaahaa 20:123
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa Aadamii fi Hawwaan akkana jedhe: Isin lamaanu ibliisa waliin Jannata keessaa gara dachiitti bu’aa. Isin lamaani fi ibliisni (sheyxaanni) waliif diina. Yoo Ana irraa qajeelchi fi ibsi dhufe, namni qajeelchaa fi ibsa Kiyya hordofee fi hojii irra oolche, addunyaa keessatti ni qajeela, hin jallatu. Aakhirattis adabbii Rabbiitin hin rakkatu.[3]
“Namni yaadanno Kiyya irraa garagale- dhugumatti jireenya dhiphoo ta’etu isaaf jira. Guyyaa Qiyaamaas jaamaa goonee isa Kaafna” Suuratu Xaahaa 20:124
Namni ajaja Kiyyaa fi wanta Ergamaa Kiyya irratti buuse faallesse, irraa garagalee fi dhiise, addunyaa tana keessatti jireenya dhiphoo fi ulfaattu taatetu isaaf jira. Osoo warra tolaa fi badhaadhinna qaban fakkaateyyu qomni isaa tan dhiphatteedha, tasgabbii hin qabu. Qalbiin isaa yaqiina fi qajeelcha qulqulluu hanga qabaattutti malee, inni jeequmsa, dhama’iinsaa fi shakkii keessa jiraata. Kuni jireenyi dhiphoo ta’uudha. Erga du’ee boodas qabriin isatti dhiphatti, achi keessatti azzabama (adabama). Guyyaa Qiyaamaas jaamaa goonee isa kaafna.[4]
Islaamni qajeelcha guutuu addunyaan, biyyi, hawaasni, maatii fi namni dhuunfaa hundii ittiin qajeelu kan of keessatti qabateedha. Namni qajeelcha kana hordofe, gammachuu barbaadu ni argata, rakkoo jalaa ni baha. Namni Islaama hodofuu irraa of tuule immoo gammachuu dhabuun jireenya dhiphoo jiraata. Adabbii cimaaf of saaxila.
Haala kanaan Islaamni jireenya ilma namaa guutuun akka wal qabatu mirkaneefachu ni dandeenyaa jechuudha.
Gaafi:
“Islaamaa fi Musliima jechuun maal jechudhaa?” jedhamte yoo gaafatamte deebiin kee maalidhaa?
Jechoota gabaaboon, “Islaama jechuun osoo of hin tuulinii fi itti hin qindeessin (hin shaarrakin) Rabbii olta’aaf harka kennu, gadi jechuu fi ajajoota Isaatiif buluudha.”
Itti qindeessu ykn shaarraku jechuun Rabbiin waliin waan biraa gabbaruu (waaqefachuudha). Kan akka Isa waliin waan biraa kadhachuu, Isaan ala wanta biraatiif gadi jechuu, sagaduu, garmalee ol-guddisuu, sodaachu fi ibaadaa biroo wanta biraatiif gochuu. Kuni hundi shaarraku waan ta’eef Muslimni irraa fagaachu qaba.
Muslima jechuun nama osoo of hin tuulinii fi hin shaarrakin Rabbii Tokkicha qofaaf harka kennu, gadi jedhuu fi ajajoota Isaatiif buluudha.
Namni waa’ee fuudhaa heerumaa Islaamaa beeku barbaadu kitaaba Gaa’ila Islaamaa jedhu dubbisuu danda’a. Seera nikah itti buusanis Islaama keessatti akkam akka ta’e asirraa argachuun ni danda’ama: https://islaama.files.wordpress.com/2020/01/nikah-buusu.pdf
Kitaabban wabii:
[1] Majaalis Shahri ramadaan-fuula 43-44-Ibn Useymiin
[2] Tafsiiru muyassar-357-358
[3] Tafsiiru Muyassar-fuula 320
[4] Tafsiir ibn Kasiir-5/315, madda olii


text:
Valeeriya Peeri , Daawud Ibsaa, Maayik Hamer, Prof.Mararaa Guddinaa Suuraa: Miidiyaa Hawaasa Naatinaa’eel Fiixeetiin @NatieFit Finfinnee, Adoolessa 30/2022 - Hayyuu Dureen Adda Bilisummaa Oromoo fi Dura taa’aan Kongireesii Federaalawaa Oromoo (KFO) Pirofeesar Mararaa Guddinaa kaleessa Adoolessa 29, 2022 jila dippilomaatota Ameerikaa Ergamaa Addaa Gaanfa Afrikaa Maayik
Naatinaa’eel Fiixeetiin @NatieFit Finfinnee, Adoolessa 25/2022 - Manni Maree Nageenyaa Naannoo Somaalee ibsa Dilbata darbe baaseen, Adoolessa 20 hidhattootni Al-Shabaab bakka Aatoo jedhamu kan biyya Somaaliyaa keessa argamu irraa karaa Godina Afdeeraatin gara naannoo Somaalee akka seenan beeksiseera. “Hidhattootni Al-Shabaab guyyaa afur dura bakka ‘Aatoo’ jedhamu irraa
Finfinnee, Adoolessa 16/2022: Boordiin Filannoo Biyyaaleessaa paartii siyaasaa haaraa uummata Sidaamaa giddu galeessa godhachuun hundeeffame Paartii Federaalawaa Sidaamaaf waraqaa ragaa galmeessa yeroo kenne. Akka ibsa paartichi Addis Standarditti ergeen, “uummatni Sidaamaa uummata erga waggoota 135 dura eegalee ofiin of bulchuuf, aadaa fi afaan isaa akka kabajamuuf


text:
Qabsoon bilisummaa tan arraantana xiqqaa fii guddaa lammii Oromiyaa fudhatte baroota afurtam dura haala kanaan faallaa keessa turte. Yaroon san, gaafa sirni gabrummaa Habashaa Oromummaa fii aadaa hooda lammii teenyaa awwaalee, hidda sirna bulchiinsa isaa hawaasa keenya keessatti akkaan jabeeffate. Haala san injifachuuf biyya keessaa fii alattiis qabsoo cimtuu tu godhame. Wareegamni kafalamees guddaa dha.
Oromummaa diinni awwaale qabrii keessaa baasuuf qabsoo baroota afurtam dura biyya alaa keessatti godhamte keessaa tan biyya Jabuutii-tti gaggeeffamte seenaa qabsoo bilisummaa ummata Oromiyaa keessatti qooda ol’aanaa qabdi. Jabuutiin, gaafasii fii arraas, biyya warri mootummaa Xoophiyaa bulchan gunaa adda-addaa tiin dantaa siyaasaa isaanii keessatti tiiyfatani. Kanarraan kan ka’e, gama Embaasii isaanii malees, karaa namoota mootummaa Jabuutii keessaa gunaan dhunfataniin, miidhaan namoota fedhii isaanii dura dhaabbatan irratti fidan guddoo. Nama barbaadan hamma biyyatti deebisiisuu takka aangoo qaban. Haala akkasii keessatti, Oromoonni fedhii diinaa tan gaafasii irratti fincilanii maalummaa isaanii ifatti beeysisuun hawwii jaraa hoongeessuurraatti bobbahan, akkuma Qabsaawota qabsoo bilisummaa ganamaatti, seena-qabeessota.
Haala armaa olii kanaan, Oromoota maalummaa isaanii tiif qabsoo godhaniin Oromummaa biyya Jabuutii keessatti utubuun, seenaa qabsoo bilisummaa ummata Oromiyaa tan biyya alaa keessatti galmeeffamuu qaban keessaa tokko Mahammad Husseeni. Mohammed Husseen abbaa isaa Husseen Alii fii haadha isaa Aashaa Imar irraa Baha Oromiyaa, Godinaa Humbannaa Aanaa Kombolchaa Araddaa Dirree Xayyaaraa Ganda Tuulaatti, Onkololeessa 05, bara 1952, dhalate.
Mohammad, barnoota amantii Islaamaa barachuuf xiqqeenyaan qe’eerraa sossoohee, odoo miila gandarraa fageessuu, bara 1971 keessa, haboo isaa waliin magaalaa Jabuutii seene. Haalli biyyaa isa fudhatee achumaan achi qubatee, lammii biyya isaa barbaadee waaheleeffate. Waahiloota kanaa waliin jam’aatummaan barcaaf odoo walitti yaa’anuu sab-boonummaan dhunfatamuu jalqabe. Bara 1973 irraa kaasee haasoyni barcaa gubbaa dhibdee Oromoo tii fii Oromummaan dhunfatamte. Akkaasiin, bara 1977, gaafa Jabuutiin gabrummaa Faransaayii jalaa bilisoomtu, isaaniis, dhiibba dooginyoo Habashaa kan maqaa waldaya hawaasa Xoophiyaa tiin dhaabbate jalaa if walabeessuun, maqaa Caayaa Oromoo tiin mootumma biratti if galmeessan.
Caayaan Oromoo magaalaa Jabuutii akka hin-jaaramne godhuurratti mootummaan Xoophiyaa heddu qabsooyte. Akkuma Wayyaanee ammaatti, Oromoota yaroo sanitti biyya Jabuutii keessa jiran dhibdee mudachuuf jiraataniin doorsisan. San malees, gunaan bittineessuuf ijibbaatan. Haala kanarraan kan ka’e, warri abuura Caayaa Oromoo magaalaa Jabuutiirratti miseensummaa isaanii ifatti beeysisan, nama kudha sadihi qofa turan. Isaan keessaa tokko Mahammad Husseeni. Kanneen hafan, Abuubakar Khaalos, Yuusuf Ibraahim Daawud, Hassanee Galmoo, Aadamee Yuusuf (Dhaga Affeel), Yaaqubee, Ibrahim Khaliilee, Ahmad Shaakh Usmaan Qawwee, Abdulmajiid Raaree, Muumee (Qaxii), Abdalla (Yaquulii), Bakharee fii Abdusalaam Yuusufi.
Gama biraa tiin, Mahammed, ogummaa makaanikummaa makiinaa tan akka biyya san seeneen barateen, jireenya achii tolfatee, bara 1976 keessa, Aadde Aminaa Yuusuf waliin bultii jaarratte. Baruma kana, lola Soomaalee fii mootummaa Xoophiyaa jiddutti dhalatee fii haala sossoohinsa qabsoo bilisummaa ummata Oromiyaarraa kan ka’e, Oromoota biyyarraa baqatanii Jabuutii seenuu jalqabaniif, Mahammad, haadha warraa waliin, Oromoota waan qabaniin lammii isaanii bira dhaabbatan keessaa tokko. Mohammadii fii Aaminaas, waan dandayaniin nama isaanii gargaaruu malees, Oromoota manaa fii mooraa isaanii baqattootaaf banan irraa tahan. Biyya oowwi isii azaaba adunyaarraa, tan bishaan xaasaan gurgurmu keessatti, nyaataa fii dhugaatii malees tin’isin hamilee kan sab isaanii tiif laatan sanmmuu baqqattoota fuul-durri dukkanaa meeqaantam sabachiise. Gargaarsa kanarratti dabaluun, Mahammad, qabsoo bilisummaa ummata Oromiyaa tiif, gama Caayaa tii fii dhunfaaniis qooda guddaa laate.
Mahammad, bara 1984 keessa, jiruu if dura tarkaanfachiisuuf, warraa waliin, Jabuutiirraa Bahara Diimaa ceehee Sa’uudii seene. Akka achi dhaqeen, sab-boonota Riyaad keessatti maqaa Tokkummaa Hojjattoota Oromoota Riyaad, (THOR)-n, gurmaawan irraa tokko tahuun, qabsoo bilisummaa Oromoo gargaarutti seene. San malees, daawwii dammaqiinsaa tan dhaabni THOR miseensaa fii Oromoota iddoo biraa tiif qopheessaa turerraa qooda fudhachuun dirqama sab-boonummaa fiixa baasutti seene. Odoo haala saniin jiruu, Sa’uudii keessa turuu irraa hegereen itti mul’achuu diddee, bara 1986 keessa, warraa waliin, Xaaliyaan seene. Roomattiis, sab-boonota Jabuutii fii Riyaaditti waliin qabsaawaa turan waliin wal-arkatanii, Tokkummaa Oromoota Roomaa dhaabuun seenaa, aadaa fii qabsoo Oromoo gabbisutti seene.
Isaa san keessa ture, walakkaa bara 1978 hiree qubsuma biyya Kanadaa arkatee, warraa waliin, Torontoo seene. Guyyaa Torontoo seenerraa kaasee miseensa Tokkummaa Oromoo Ameerikaa Bitaa Damee Ontaariyoo tahuun, gumaacha qabsoo bilisummaa tiif godhaa ture, keessaa huu, tan aadaa Oromoo guddisuu fii agarsiisuu irratti if qusannaa malee bobbahutti seene. Faaruu fii weedduulee Mahammad dooyaarratti wallisaa turee keessaa kanneen armaa gadi warra yaroo hunda afaanii hin baane.
Ka’aa qeeyroon Dargaggoon biyyaa
Yaa humna warraaqsaa shamarran aayyaa
Qabsoof hidhadhaa yaa ilmaan biyyaa
Bahaa Dhihaa kaabaa kibbaa
Isin yaamtii biiyti abbaa
Yaa ilmaan koo nadhaqqabaa
Salphinarraa ol na qabaa
Haala armaa olii kanaan, Mahammad Husseen, sossooha qabsoo bilisummaa ummata Oromiyaa tan biyyoota alaa keessatti nama seena-qabeessa tahe. Seenaa wal’aansoo ganamaa tan ummanni keenya maalummaa isaanii beeysisuuf biyya Jabuutii, Sa’uudii, Xaaliyaanii fii Kanadaa keessatti godhaa turan irraa qooda fudhachuun gumaanni qabsoof laate himamtee hin dhumtu.
Mohammed qaama malees nama haalaa fii amalaan ulfaataa, sab-boonaa fii murataa dha. Mahammad arjaa qabeenya isaa qabsoorraa if duuba hin kaayyatini. Mahammad nama obboleeyyan afur waliin dhalate. Garuu isaan biraa fagaatee nama Oromoota arku hunda obboleessaa fii obboleettii godhatee jaalalaa fii kabajaan nama waliin jiraachaa bahe. Duuba, dhibdee yaroo gabaadu keessatti isa mudditeen ji’a afran dabran rakkachaa bahee, warra lamadaa, Aadde Fooziyaa Mahaamed-rraa ilmaan reefu arkate, Obsan, Boonaa fii Boonsan waliin odoo taphatee hin quufin, bitooteessa 11, bara 2016, biyya Kanadaa magaalaa Kaalgarii keessatti boqote.
Rabbiin Jannatul-Furdoosiin isa haa qananiyu!
Oromiyaan bilisummaa isii hawwaafii bahe ni bilisoomti!
Bitooteessa 12, 2016
Abbaa Urjii


text:
Gujii, aanaalee akka Gooroo Doolaa, Shaakkisoo fi Aannaa Sorraa, magaalaa Adoolaa-wayyuu keessatti hiriirawan mormii geggessamuu isaanii fi magaalaa Adoolaa-Wayyuu keessatti geggeessame gara hookkaraatti jiraattonnii fi aangawoonni VOA-f ibsanii jiran. Mormiin har’aa hiriiran qofa otuu hin taane, gabayaa dhaabuu fi karawwan cufuun ka geggeessame akka turellee dubbbatan.
Akka jiraattonni jedhanitti, magaalaa Adooaa-Wayyuu keessatti walitti-bu’insa qeerroo magaalattii fi poolisii Oromiyaa gidduutti uumameen, yoo xiqqaate namoonni lama du’uunii fi afur madaa’uun beekamee jira.
Bulchaan magaalaa Adoolaa-wayyuu – Obbo Caalaa Waaree garuu, namoonni humnaan dhiibanii gara buufata poolisiitti dhufuu isaaniitiin walitti-bu’insa uumame keessatti, namni ujummoolee bishaanii naannoo buufatichaa jiran keessa seenee lubbuun isaa dabruu fi namoonni lama ka biroon madaa’uu VOA-tti dubbatan. Yeroo isaan dubbatanis, dudduuba isaaniitii sagaleen dhukaasaa deddeebi’ee dhaga’amaa ture. Sababaan dhukaasichaa haala uumame irraa kan madde tahuullee Obbo Caalaa Waaree dubbatanii jiran.
Gabaasaa guutuu dhaggeeffadhaa


text:
– MARSAA LAMMAFFAA – Kutaa Tokkoffaa –
Berhanu Hundee
Yaadachiisa:
Mata duree “Qabsoon Bilisummaa Oromoo Eessaa ka’ee garamitti deemaa jira?
– Qormaatota kaleessaa, kan har’aa fi kan boruu –“
jedhuun dhimmoota gara garaarratti barreeffamoota adda addaa kutaalee 24 dhiyeessee akkan ture ni yaadatama. Qabsoon Bilisummaa Oromoo (QBOn) eessaa ka’ee har’a sadarkaa maaliirra akka jiru hubachuun waan nama rakkisuu miti. Qabsoon kun bu’aa ba’ii meeqa keessa dabree, injifannoolee adda addaa galmeessee har’a gahullee, ammas gaafiileen Oromoo ciccimoo ta’an deebii hin arganne. Oromoon bilisoome jedhanii warri haasa’an hedduu dha. Haa ta’u malee, dhugaan lafarra jiru, akkuman tanaan dura barreessaa ture, Itoophiyaatu bilisoome malee Oromoo fi Oromiyaan hin bilisoomne. Hiikni bilisummaadhaaf kennamu akka abbaan hubatetti waan ta’uuf, mormisiisaa ta’uu mala. Bilisummaa dhugaarraa garuu ammallee baay’ee fagoo jirra. Karaa dheeraatu nu eeggatas.
Har’a humnootni farra-QBO ta’an keessas ta’ee ala heddoomaa fi cimaas jiru. Egereen Oromoo fi Oromiyaa waan ta’uuf deemu beekuun baay’ee rakkisaa dha. Injifannoolee QBOn hanga har’aatti galmeesseyyuu gaaga’ama keessa jiru yoo jedhame dhara hin ta’u. Gaafiin: Qabsoon Bilisummaa Oromoo Eessaa ka’ee garamitti deemaa jira? jedhu ammallee banaa waan ta’eef, dhimma kana laalchisee barreeffamoota adda addaa kutaalee adda addaa keessatti MARSAA LAMMAFFAAf dhiyeessuun barbaada. Na wajjin turaa, na hordofaa. Barreeffamoota hanga ammaatti dhiyaachaa turan argachuu warri barbaaddan bilisummaa.com fi Ayyaantuu.org seentanii argachuu ni dandeessu.
Seensa
Akkuma beekamu, sochiin uummata Oromoo addatti immoo kan Qeerroo Oromoo Wayyaanee harka micciiree olaantummaan ishii akka jijjiiramu taasise jira. Kuni immoo kan ilmaan Oromoo kumaatamaan ittiwareegaman waan ta’eef, injifannoo Oromoo ti yoo jedhame dhara hin ta’u. Haa ta’u malee, abbaa qabsoo fi injifannoo kan ta’e uummatni Oromoo jijjiirama kanarraa waan isaaf malu hin arganne. Hiidhamtootni siyaasaa hiikamuun, jaarmayootni biyya alaa turan gara biyyaatti deebi’uun akkasumas wantootni tokko tokko fooyya’uun waan sadarkaa biyyaatti (Itoophiyaatti) ta’an malee, addatti waan Oromoof godhamanii miti. Jijjiiramni kun Oromoo bilisoomse warri jedhan hedduu dha. Dhugaan lafarra jiru garuu kan biraa ti.
Jijjiiramni dhufee jira garuu Qabsoon Bilisummaa Oromoo galii isaa gahee?
Qabsoon bilisummaa Oromoo (QBOn) galii isaa gahuun hafee, yookaanis immoo akka namootni tokko tokko jedhan Oromoon bilisoomuun hafee, uummatni Oromoo biyya isaarratti nagaan bahee galuu hin dandeenyee bar! Mee haa yaadannu: Daangaarratti waraanni irratti banamee kan lubbuu isaanii dhaban dhiisneetuu, uummatni Oromoo kan lakkoofsi isaanii miliyoonatti shallagamu Naannoo Sumaaleerraa kan qayee fi qabeenya isaaniirraa buqqa’an; kan Beniishaanguulirraa buqqa’an; kan lolli irratti godhamee akka baala mukaa harca’aa jiran,…. kun hunduu erga jijjiiramni kun dhufee fi Oromootu biyya bulchaa jira jedhamee odeeffamuu calqabee asii mitii? Meerre ree bu’aa fi jijjiiramni bu’uraa kan uummata keenyaaf dhufe? Namootni Oromoo ta’an taayitaa olaanaa argataniif yookaanis jaarmayaan maqaa Oromoo qabu tokko bulchinsa biyyattii keessatti gahee olaanaa qabaateef, uummatni Oromoo bilisoome jedhamuu hin danda’u.
Haala Oromootu biyya bulchaa jira jedhamu keessatti Oromoon har’a kan dur caalaa miidhamaa akka jiru Waaqayyo/Rabbii fi kan argutu beeka. Jijjiiramni kun kan bu’aa buusaa jiru caalaatti warra farra QBO ta’aniif akka ta’e hubatamaa jira. Yeroo Muummichi Ministeerotaa (MM) Oromoo keessaa bahe, bakkee deemu hundatti Mootota durii faarsutti; Ilmi Oromoo Prezidaantii MNO ta’ee bulchaa jiru “Itoophiyummaan Araada” jedhee biyyattii tana dhaadhessaa jirutti, bu’aan argame yoo jiraate warroota farra-QBO ta’an keessumaayyuu immoo warri sirna Federaalisimii amma jira kanaayyuu dhabamsiisanii, sirna durii dulloomaa sana deebisuu barbaadan hedduu onnachiisee, hamilees ittihoree jira. Kanaaf mataarratti nu fincaa’uu barbaadu. Tuffii fi jibba Oromoof qaban ifaa ifatti daangaa tokko malee agarsiisaa jiru. Olola qofaa miti, of ijaaraa fi humna isaanii cimsaa jiru. Kuni immoo maaliif akka ta’e namni hubachuu hin dandeenye ni jira jedhee hin yaadu.
Warri isaan onnachiisanillee aggaammii jaraa kana jalaa bahu hin dandeenyee bar! Osuma arrabsamanuu, abaaramanuu, tuffatamanuu, qeeqamanuu,… callisanii Itoophiyaaf morma isaanii kennaa jiru. Duuti Oromoo isaaniif homaa miti; tokkummaan biyyattii tanaa garuu boqonnaa isaaniif hin kennu. Halkanii guyyaa tokkummaa Itoophiyaatiif dhama’u. Uummata keessaa bahan garuu afaanumaan gowwoomsuu barbaadu malee wanti isaan uummata kanaaf hojjetan ifatti hin mul’atu. Kun hedduu nama gaddisiisa. Oromoorraa dhalanne jedhanii haasa’uun isaaniituu qaanii mitiiree? QBO wajjin walqabatee, dhimma WBO yoo laalle, WBOn akka bosonatti galu kan taasise QBO dha. Humna kana hiikkachiisanii mooraatti galchuun QBOn galii isaa gahe jechuuf moo yookaanis QBOn galii isaa gahuu hin qabu jechuuf ta’ina laata?? Haala keessa jirru gadi fageenyaan yoo xiinxallee laalle, walumaagalatti QBOn galii isaa gahuun hafee siriidhaa gaaga’ama keessa akka jiru hubachuun nama hin rakkisu.
Jijjiirama kana keessatti gaafiin Oromoo deebii argatee jiraa?
Akkuma armaan olitti ibsame, QBOn galii isaa gahuun hafee, gaafiileen ijoo ta’an tokko tokkollee jijjiirama kana keessatti hanga ammaatti deebii argachuu hin dandeenye. Deebiin kennamuufii dadhabeeti moo fedhiitu hin jirre? Erga Oromootu biyya bulchaa jira fi Oromoon aangoo argate jedhamee, maaliif gaafiin tokkoollee deebii dhabe? Aanga’uun uummata tokkoo waanuma akka salphaatti laalamuu dhaa? Aanga’uun uummata bal’aa tokkoo bu’aa maalii argamsiisa? Akka fakkeenya tokkootti kaasuuf, dhimmi Finfinnee gaafiilee uummata Oromoo ciccimoo ta’an keessaa isa tokko dha. Kunis gaafii abbaabiyyummaa ti. Kan nama gaddisiisu garuu, abbaabiyyummaan Finfinnee mirkanaa’uun hafee, siriidhaa Finfinneen gonkumaa kan Oromoo tii miti nuun jiechaa jiruu mitii? Akkan jechuu eenyutu isaan onnachiise? Eenyutu haala isaaniif mijeesse? Warra dhiigaan Oromoo ta’anii garuu sammuudhaan Itoophiyummaadhaan machaa’anii mitii?
Sirni Federaalaa amma jiru kun maal ta’uuf deema?
Sirni Federaalaa Naannoleerratti hunaa’ee, ijaaramee amma jiru kun bu’aalee QBOn fidan keessaa isa tokkoo dha. Kan lubbuun meeqa ittigalaafatame, kan dhiigni ittidhangala’e fi lafeen ilmaan cunqurfamootaa itti caccabee dha. Oromiyaan har’a kaartaarratti mul’attee Addunyaan beeku tun wareegama kana keessatti mirkanoofte. Sirna Federaalaa kana diiguun Oromiyaa balleessuuf jedhamee waan ta’eef, wareegamatu ittikaffalama malee wanuma milkaa’uu miti. Dhimma kana kutaa itti aanu keessatti bal’inaan itti deebi’a.
Hanga walitti deebinutti nagaan turaa.
Baruumsi bu'ura jireenya ilma namaati. Barnoonni bu'ura waa hundaati. Manni barnootaa naannoo kee jiraachuu jechuun…
The Conflict Testing Ethiopia’s Nobel-Winning Leader
For several months, Ethiopia has witnessed an escalation of threats on various fronts, both internal…
In a sign of growing concern in Washington about the Civil War in Ethiopia, the…
NAIROBI, Kenya — Once home to one of Africa's fastest-growing economies, Ethiopia is struggling as…
On September 11, 2022, the Government of Tigray External Affairs Office released a statement indicating their willingness…


text:
Ergaa mannii murti mirga namoomaa Awurooppaa murtoo dabarsee booda mootummaan Briteen baqatootaa lammiilee Ruwaandaa fedhii isaanii malee biyyatii deebisuudhaaf tarkaanfii fudhachuuf jiruu dhabuun isaa ibsameraa.
Baqatootaa lammii Ruwaandaa kana biyyatti deebisuudhaaf balaliin xiyyaaraa qibxataa kaleessaa galgalaaf qophaa’ee ture, akka dhaabatuu kan ajajaee manii murti mirga namoomaa awuroopaa namoottan koola galtummaa gaafachaa jiran yoo biyyaa keessaa baqatanii bahaniitti deebifaman, midhaan irraa deebi’amee sireessuu hin danda’amnetuu irra gahuu danda’a jedheeraa.
Manni murtichaa tarkaanfii kana kan fudhatee ogeeyonni seeraa mirga koola galtootaatiif falaman gaaffii dhiheesaniin akka ta’e ibsameeraa.
Ministirri dhimaa alaa Briteen Lizii Truus, ol iyyaannoo booddee namoonii bahuudhaaf qopheesaan akkka bahu irraa hin oolle dubachuun isaanii himameera.
Muumeen ministeeraa Brtiiteen Booriis Joonsen gama isaaniitiin, imaamataa isaanii irratii mormiin cimaan akka taasifamaa jiru ergaa ibsaanii booda
Jedhaniiru.
Namoottan fedhii isaanii malee Ruwaandaatti deebi’an gargaarudhaaf mootummaan Briteen, mootummaa Ruwaandaatiif doolaaraa miiliyoonii 158 kennuun isaa gabaasameera.


text:
Hulluuqqoo Lærdal
Hulluuqqoo Lærdal Hulluuqqoon kun meetira 24509m kan dheeratu yoo ta'u, dheerina kanaan hulluuqqoo lafarraa sadarkaa tokkoffaa qaba. Hulluuqqoon Lærdal qaama Daandii Awropa kan E16 ti. E16 Biyya Norway keessatti yoo argamu,daandii lafarraa kan magaalaa guddittii Oslo fi Bergen wol qunnamsiisu.
Ijaarsi hulluuqqoo kanaa kan jalqabame bittotteessa 15 bara 1995. Fulbaana 3 bara 1999 hojiin hulluxxoo dhoosuuf ijaaruu gama lammataatiin fulla'e. Hulluuxxoon kun kan eebbifamee tajaajilaaf baname muddee 27 bara 2000.
Ijaarsi hulluuxxoo kanaa wolii galatti baasii Krone biiliyoona 1,05 ykn $175 mill.$ fudhate.


text:
Kaanaadaa bulchiinsa Albartaatti dayaaspooraawwan Oromoo magaalaa Edimentanii fi naannawaa ishee jiraatan yeroo jalqabaatiif Oromiyaa bakka bu’uun Feestivaalii Hambaalee Kanaadaa irratti hirmaatan.
Hawaasni dayaaspooraa Oromoo magaalattii jiraatu feestivaalii biyyoonni 85 caalaan irratti hirmaatan kana irratti aadaa, duudhaa, seenaa fi hambaalee Oromoo agarsiiseeti jira.
Kaanaadaan waltajjiiwwan sabdaneessummaa akkasumas heddummina aadaa fi eenyummaa biyya ishee keessa jiru irratti agarsiiftu keessaa tokko kan ta’e Feestivaalii Hambaawwan Kaanaadaa kana irratti bakka bu’oota UK, Xaaliyaanii, Turkiyyee dabalatee kan biyyoota garaagaraa hirmaataa jiru.
Dhalattoonni Oromoo Edimeentanii fi naannawaa ishee jiraatanis sirboota, uffannaa fi nyaata aadaa godinaalee Oromiyaa garaagaraa, Sirna Gadaa fi seenaawwan Oromoo, Oromiyaan bakka argama bunaa ta’uu ishee dabalatee aadaa, seenaa, duudhaa, eenyummaa fi hambaalee Oromoon qabu wantoota calaqqisiisan waltajjicha irratti dhiheessuun beeksisaa jiru.
Kanaanis daawwattoota feestivaalichaa biraa jajuu guddaa argachuutu himame.
Qindeessitoonni jila Oromoo akka jedhanitti, waltajjii kana irratti hirmaachuuf yeroo dheeraaf gaaffiin dhihaataa ture.
Gaaffichi deebii argatee waltajjii addunyaan irratti mul’atu kana irratti qabeenyi Oromoo mul’achuun fayidaa guddaa akka qabu himaniiru.
Edimeentanitti hawaasni Oromoo wantoota gaafataa ture keessaa adda duree kan ta’an Feestivaalii Hambaalee Kaanaadaa irratti Oromiyaa bakka bu’uun hirmaachuu, bakki dhaabbataan Irreechi itti irreeffatamu heeyyamamuunii fi galmi walgahii uummata Oromoo heeyyamamuun fayidaa guddaa akka qabaatu dubbataniiru.
Feestivaaliin hHambaalee Kaanaadaa bara 1973 kabajamuu akka jalqabe ragaaleen ni mul’isu.


text:
Qaama Warraaqsa Biyyoolessaa Fincila Xumura Gabrummaa Waggootaaf itti fufiinsaan jiruu kan tahe hiriirri nagaa guddaan torbee dabrerraa kaasee Oromiyaa godinaalee adda addaatti bifa haaraan finiinaa
akka jiru beekkamaa dha.
Akkuma hiriira mormii bakkoota birootti deemaa turee Kaaba Shaggarittis hiriirri akkaan bal’aan Sulultaarraa hanga Gabragurraachaatti Onkoloolessa 16, 2017tii kaasee nagaan gaggeeffamaa ture. Ummanni gaaffi mirgaa karaa nagaatiin dhiyeeffachuun kan isa dallansiise mootummaan wayyaanee Onkolooleessa 17, 2017 ganama waraana isaa ergama shororkeessummaa itti kenne Goojjam irraa Konkolaattota 30 guutuu duubaan fidee humnaan ummata naannichaatti bobbaase.
Gaaffii isaa karaa nagaa dhiyeeffataa kan ture ummanni, humnoonni waraanaa kunneen lammiilee irratti akka hin dhukaafne akeekkachiisa kennuun hiriira isaa itti fufe. Haa tahu malee, Onkoloolessa 18, 2017 Ona Kuyyuutti humnoonni waraanaa wayyaaneen bobbaafaman kunneen ummata gaaffii isaa hiriira karaa nagaatin dhiyeeffatuun ala balleessaa homaatuu hin raaw’atin irratti dhukaasa roobsudhaan namoota 7 ajjeesuun kanneen 6 caalan ammoo madeessan. Kanatti dabalees Gabragurraachattis waraanni sirnichaa tahe jedhee balaa ibiddaa kan elektiriikaa kaasuun hiriira ummanni nagaan gaggeessu shororkaatti jijjiiruuf duule. Kanaanis magaalaan gubachuun gaaga’amni qabeenya irratti fi akka biraattis gahaa jira.
Duulli humnoota waraanaa, tikaa fi ergamtootaa fakkaataan bakkoota biroottis ifaa fi dhoksaan kan gaggeeffamaa jiru yoo tahu, akeekni isaatis hiriira nagaan deemaa jiruu fi sochii birmadummaaf godhamu duula waraanaatin booressuu akka tahe hubatamuu qaba.
ABOn gaaffii mirgaa gaafachuudhaaf hiriira nagaa ummanni gaggeessu humna waraanaatin booressuuf duula mootummaan wayyaanee bane gadi jabeessee balaaleffata. Qaama fixiinsa waggoota hedduuf Oromoo irratti gaggeeffamaa jiruu tahuus gadi jabeessee ibsa. Kanaaf nagaa jallattootni hundi gochaa kana balaaleffachuutu irraa eegama.
Ummanni keenyas farreeni fi humnoota diinaan bobbaafaman, kan falmaa isaa booressuu fi danquu dhaaf duulan hunda bilchina, tooftaa hedduutti dhimma bahuuni fi gootummaa dhaan dura dhaabbatee akeeka qabsichaa galiin gahuuf tokkummaa fi murannoo caaluun akka sossohuu itti fufu ABOn dhaamsa dabarsa.
Gadaan Gadaa Xumura Gabrummaa ti!
Injifannoo Ummata Oromoof!
Adda Bilisummaa Oromoo
Onkoloolessa 18 bara 2017