text:
Boruu Barraaqaa
Namni marqa jaalatu akka kootii tokko barruu kana mammaaksa marqaatiin yoo jalqabu hancuufatu afaan guuta. Eeyee! Marqi nyaata aadaa Oromoo ti. Ho’aatti nyaatama. Xiqqoo qabsoo waliin qabuu gaafata. Qabsoo sin liqimsaa fi nan liqimsituudhaa. Dhuma irratti maraqatu moohama. Hangamuu yoo gube afuufamee qabbaneeffamee liqimfamuun isaa waan hin oolle taha.
Dubbii kaaneefitti haa deebinu. Habashoonni ummata Oromoo kana, gowwaa akka marqaa kan salphaatti afuufamee qabbaneeffamee liqimfamuuf godhanii laalu. Carraaqqii gowwoomsaa Habashootaa keessaa har’aaf ‘የፍቅር ከተማ’ jarri baantu fudhannee laalla. Magaalaaleen Oromiyaa kan Habashoonni ‘የፍቅር ከተማ’ jedhanii hurrii nutti maruu barbaadan bebbeekamoo dha. Jimma, Dirree Dhawaa, Baatee, Harar, Adaamaa fi Bushooftuun ‘የፍቅር ከተማ’ jedhamuun ‘leellifamu’. Kibba keessaa ammoo Hawaasaatu akkasitti ‘faarfama’. Hiikkaan ‘የፍቅር ከተማ’ kun abbaa dafee galuufii fi dafee hin galleef qaba.
‘የፍቅር ከተማ’n baanamu kun qolli isaa yoo laalamu heddu gurra namaatti tola. Ni mi’aawa. Walalootu walaleeffamaaf. Sirbatu sirbamaaf. Asoosamatu barreeffamaaf. Fiilmiitu hojjetamaaf. Wanti hin tahamneef hin jiru. Kan qola dubbii kanaa laalu jaalala dhugaa itti fakkaata. Qola isaa cabsee namni keessa firii dubbii kanaa laalu garuu dhugaa faallaa jaalalaa tahe arga. Namni dubbii tana arguu danda’u kamuu gaaffii jabduu takka dursee of gaafata. ‘Maaliif magaalaalee kanneen addatti filatanii ‘የፍቅር ከተማ’ jedhaniin?’ kan jedhu. Gaaffiin tun ammoo gaaffiilee biroo kaafti. Maaliif biyya isaanii Gondariin ‘የፍቅር ከተማ’ hin jenne? Bahir Daariin, Dabra Birhaaniin, Dabra Marqoosiin faa maaliif ‘የፍቅር ከተማ’ jechuu dhiisanii biyya namaa jaalatu? Biyya isaanii jaalalti hin jirtu moo?
Gaaffiilee kanneeniif deebii kennuuf dursa maalummaa magaalaalee maqaa dhoofne sanii haa laallu. Magaalaalee maqaa dhawaman kana waan wal fakkeessutu jira. Hundi isaaniituu Abiisiniyaa irraa ala haa tahan malee, lakkoofsa Habashootaa olaanaadhaan liqimfamoo dha. Mee tokko tokkoon tuttuqnee haa laallu. Jimma irraa yoo eegallu, Jimmi biyya Oromoo ti. Haa tahu malee magaalaan isaa sabaa fi sablammootaan dhaalamee Oromoon akka abbaa biyyaatti mataa ol qabatee keessatti hin mul’atu. Kutaan kun lafa argama bunaa waan taheef seena qabeessa.
Jimma qabeenyaa uumaa keessumattuu omisha bunaa, jimaa, dammaa fi omisha qonnaa biroo heddumminaan waan qabuuf Oromoon abbaan biyyaa mataa gad qabatee alagoota ofirratti baatee maqaa ‘የፍቅር ከተማ’ kanaan burjaajeffamee akka bulu barbaadama. Gaafa fedhan Abbaa Jifaar itti faarsanii Abbaa Joobir ammoo akka ‘shiftaa’tti balaaleffatu. Tooftaa adda addaa uumanii ummata kutaa kanaatti hurrii maru. Garaa laaffifachuu yaadu. Oromoonni dhalatoo magaalaa Jimmaa firoomaa fi seenaa madaa Oromummaa Oromoo kutaalee biroo waliin qaban jabeeffachuu mannaa faaruu ‘የፍቅር ከተማ’ kanaan hawatamanii akka Oromummaa irraa fagaatan irratti dalagamaa yoona gahe. Hin milkoofneef malee sabaa fi sablammoota godinaa kana magaalaa fi baadiyyaa keessa dur irraa qabanii qubatan qabachuudhaan, Jimmaan Oromiyaa irraa muratanii ‘Zoonii addaa’ jedhanii abbaa itti tahuufis yaalanii turani.
Dirree Dhawaan akkasuma magaalaa furtuu diinagdee biyyattii ti. Daandiin baaburaa Shaggarii ka’u Dirree keessa qaxxaamuree Jabuutii seena. Omishni biyya irraa gara alaatti baaburaan guuramu yookiis kan ala irraa baaburaan biyya seenu Dirree Dhawaa keessa qaxxaamuruun dirqama. Kana malees Dirreen wiirtuu omisha jimaa, bunaa, kudraa fi mudraa kan naannawa san irraa guuramuu tahuudhaan biyyattii keessatti tarree duraa irratti beekamti. Kunis biyyattiidhaaf madda galii isa olaanaa dha. Kana irratti ammoo eega gaafa lola Calanqootii qabee Dirreen harka Nafxanyootaatti waan kuftee jirtuuf, jiraataa magaalattii keessaa walakkaadhaa gadi kan hin taane Habashootaa fi sablammoota faana isaanii dhawanii dhufuun qubatanii dha. Oromoon magaalattii keessa jiru Habashoota lafa isaa cunqursanii dhufanii irra qubatan waliin hudha wal qabaa dirqiitti dhiibbatee yoona gahe. ‘Cirracha gamaa fi Cirracha gamana’ jechuun qoodamni magaalaa Dirree Dhawaa keessa jiru qoodama ergaa siyaasaa guddaa qabuu dha.
Oromoon Dirree dachii isaa dhuunfatee abbaa akka itti hin taaneef jecha maqaa ‘የፍቅር ከተማ’ jedhuun burjaajessanii bara baraan irra taa’uu barbaadu. Summii isaanii dammaan dibame kanaanis, kunoo har’a Dirreen haati madda gootota Oromoo harmee isii Oromiyaa irraa humnaan muramtee addatti mootummaa federaalaa jalatti bulfamaa jirti. Akkasuu tahee garuu, galanni cichoomina jiraattota Oromoo magaalattiitiif haa tahuutii, har’sa taanaan Dirreen Oromoo Oromoo jettee urgoofti. Ummanni Oromoo Dirree ilma namaa namummaadhaan kabajuu, simachuu fi keessumsiisuu itti beeka. Haa tahu malee faaruu sobaa ‘የፍቅር ከተማ’ jedhuun gonkumaa osoo hin burjaajofne yoona gahe.
Harariin yoo fudhanne Jogola (dallaa) warra Harariitu keessatti argama. Harar akka seenaatti yoo taheef magaalaa Oromoo fi ummata Hararii ti. Ummanni kun lamaan duula gaafa Calanqoodhaa waloon of irraa lolachuu irraa qabee hanga har’aantanaatti nagayaan waliin jiraachuun beekamu. Habashoonni eega Harargee cabsanii booda Harariin ‘katamaa’ isaanii godhatani. Bal’inaan irra qubatani. Oromoo baadiyyaatti irraa dhiibanii, Hararootas Jogol keessatti murteessanii akka barbaadanitti magaalattii dhuunfatani. Gaafa barbaadanis dhalattoota Hararii qabatanii ittiin Oromoo dhawuuf tattaafatu. Habashoonni har’ayyuu taanaan magaalaa Harar maqaa warra abbaa biyyaa Oromoo yookiin Harariidhaan waamuu mannaa ‘biyya Raas Mokonnon’ jedhanii waamuu hin dhiifne. Wallisaan Habashaa tokko baruma Wayyaanee kana sirba baase tokko keessatti:
‘ሓረርን ኣልሰጥሽ የራስ መኮንን ነው
ሸዋን እንዳልሰጥሽ ያፄ ሚኒልክ ነው
ጅማን እንዳልሰጥሽ የነ ኣባጂፋር ነው’ Jechuun yeroo summii isaa tufu warra biyya bulchina jedhu keessaa kan isa gaafate hin turre.
Dallaa yookiin jogola Hararii san irraa kan hafe lafti bal’aan magaalaa Hararis tahee baadiyyaa naannoo isaa kan omishni qonnaa irraa guuramu biyya Oromoo akka tahe beekamaa dha. Habashoonni garuu magaalaa Harar dhuunfatanii Oromoo baadiyyaa irraa qoraan, cilee, buna, jimaa,aanan, dhadhaa, kudraa, mudraa fi midhaan adda addaa isaanitti guuru gatii tolaatiin irraa nyaatanii baratanii baruma baraan akkasitti jiraachuu hawwu. Akka Oromoon magaalaa Harar mirga abbaa biyyummaa hin kaafne afaan qabuuf jecha ‘የፍቅር ከተማ’ jedhanii gowwoomsuu hedu. Maqaadhaaf Harar magaalaa guddittii Harargee Bahaa ti. OPDOn garuu sagalee ol fudhattee magaalaa kana keessatti mirga Oromoon qabaachuu malu falmuu hin dandeenye. Inumaa waajjirri bulchiinsa Oromoo akka magaalaa kana keessa jiru hanga dagatamutti Harar tarree magaalaalee Oromiyaa keessatti maqaan isii guddina isiitiin gitu hin dhagahamu. ‘የፍቅር ከተማ’ waan taateef.
Kutaa 2ffaadhaan dhihootti walitti deebina.


c: text/html

text:
Hoogganaan mootummaa naannoo Tigiraay, Dr. Debre-tsiyoon G/Mikaa’el, har’a maddeen oduu naannichaaf ibsa kennaniin, Tigiraay irratti deddeebi’ee shirri xaxamuun akka miidhaa geessisaa jiru dubbatan. Keessumaa filannoon naannoo eega geggeessamee as, dhiibbaa gama miidiyaa fi dinagdeen raaw’atuu ala, gara tarkaanfii humnaatti cehaa jira, jechuun ibsan. Kanaaf jecha “uummatni naannichaa qophii isaa cimsatee itti fufa,” jedhan – Dr. Debre-tsiyoon.
Nuti ka jechaa jirru, “adda addummaan keenya ka siyaasaa waan taheef karaa siyaasaa wal haa falminu,” ka jedhu. Sababaa kanaan waggaa lamaa ol obsaan eegnee jirra, jechuudhaan kan ibsan – hoogganaan mootummaa naannoo Tigiraay kun, “humnaan kan hiikamu yoo tahe rakkoon hin jiru. Waraana dhiisaa hin jennu. Akka barbaachisaa hin ta’iin garuu dubbataa jirra. Yoo dhufes of irraa agganna,” jedhan.
Itti fuudhaanis, “ammas adda addummaa jiru hiikuuf hidhamtoonni siyaasaa haa hiikaman. Waltajjiin hunda hirmaachise haa qopheessamu. Furmaanni isaa kana. Waltajjii qopheessanii waliin dubbachuu dha. Waraansa hambisnee waliin haa dubbannu,” jedhan.
Waraansa hambisuuf jecha, humna isaanii cimsachuun akka qophaawanis dubbatan.
Mootummaa fi paartiin isaanii haalawwan yeroo ammaa jiran gamaaggamuu isaa ka dubbatan – Dr. Debre-tsioyoon G/Mikaa’el, “uummata irra miidhaa geessisuuf humna alaa wajjiin wal-gargaaruudhaan ahojjetamaa jira,” jedhanii, mootummaan Ertiraa, mootummaa Federaalaa Itiyoophiyaa wajjiin walgargaaruudhaan uummata Tigiraay haleeluuf akka qophaa’aa jiranitti ibsan.
”Mootummaan Ertiraa, humnoota bilisummaa Ertiraa hin deggerre wajjiin waliitumsuun uummata Tigiraay, kan bilisummaa Ertiraaf qabsaa’e haleeluuf kan hojjetaa jiru tahuu uummatni Ertiraa fi Raayyaan waraanaa Ertiraa hubachuu qaba,” jedhan – Dr. Debre-tsiyoon. Gabaasaa guutuu caqasaa.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Kalee qofa biyya 24tti taphatee goolii 30tti gale, korommiin kubbaa miilaa Afrikaa dorgommii Afcon 2019 Kaameruunitti tapahtaniif dabruuf taphachuutti jirti.
Biyyitii hagii tokko fa’attee keessaa galuutti jirtii hagii kaan ammoo waan itti aanaatiif kurfaahuutti jira.
Aljeeriyaan Toogoo dhahuma dhooftee goolii afur itti faatee Afcon ganna dhufu Kaamerunitti taphataniif dabarte.
Moritaaniyaan ammoo Botswaanaa 2-1 mootee waan takka hin argatin waancaa ganna dhufuutii dabarte.Moritaaniyaan qabxii 12 dura jirtii Angoolaan 9n itti aanti.
Giinii fi Ayvorii Koosti lanqaansoon jigan1-1n walqixxee bahanii dorgommii bara dhufuutiif dabran.
Giiniin ammoo akkuma Riwaandaa fi Central Africa Republic 2-2 walqixxee bahaniin adoo kubaalleen hin dhiitin dorgommii waancaa kubbaa miilaatii dabarte.
Gaanaan akkuma bara 2017 Itoophiyaa 5-0 qorsa qotteef kaleellee istaadiyoomii Finfinnee keessatti 2-0 itti awwaarsite. Goolii Gaanaa lachuu Jordan Ayewitti galcheef.
Jordaan kilabii Crystal Palace ergifattee taphachiifatti jira.Gurbaan ganna 27 kun, daqiiqaa afressoo irratti goolii galfate goolii lammeessoollee adabbii argatee galche.
Adabbii tana nama Itoophiyaa goolii eegu Abel Maammootti taphata Gaanaa Imaanuheel Boatengi miilaa jala dhaabee buusee Gaanaan adabbii argattee daqiiqaa 24esso irratti galfatte.
Afcon 2019 biyya 24tti Afrikaa keessaa filatama. Itoophiyaa tapha afran tapahttee haga hardhaallee qabxii 4 qabdii waan taphi dhibiin hafeef hin fakkaattu.
Yoo ammoo FIFA waan Seraaliyooniin adabde dhiiseef Itoophiyaan ammallee tapha tokko taphachuf abdii qabaachuu fa dandeetti.
Gaanaan garee F keessaa qabxii 6 qabdii lammeesoo jirti. Madagasaakiriin ji’a dabre keessaa waan takka hin argatin dorgommii tanaa dabarte kalee ammoo Suudanitti 3-1 isii moo’e.
Gama kaaniin ammoo Ugaandaalleen waan ganna 40 keesatti argattee hin beenne barana waancaa Afrikaatii taphattee Kape Verdee 1-0 mootee dabarte.


text:
Wanti waaqni nu umeef bilisaan akka addunyaa kana irraa jiraannuf. Garuu namni humna walii wal irrattii ilaalachuun dantaa mataa ofii mo’achiisuuf jechaa bilisummaa dhunfaa namoota biro sarbaa jiraata. Kun immoo foon keenya gabbaruuf foona nama bira kutachuudha.
Namni ni imala. Imala isaa keessaattii gufuun essaattii akka isaa dhoftuu hin beekuu akkasumas eddo buluuf enyuun waliin akka bulus hin beeku. Waa malee miti kan kana dubbadheef oromoon dura waan barbaduu sana dubbachuuf waan dubbi san fakkatuu kaasuun isaa dirqama.
Nuti kan jiraannu biyya halagaa keessa tahus. rakkoolee ummata keenna irra gayan hundaaf wabii taanee dhaabbachuu hin dhiifnu. aartii oromoos ni guddisna. dhakaa tokkoon sinbira lama jedhama mitiiree?
Fiilmiin AMAANAA kuni Yaadannoo baratoota Oromoo kana biyyaa keessati qabsoo bilisummaa Oromoo fuula duraa tarkaanfachiisuun mirga uummata Oromoo kabachiisuf lubbuu isaani darsaani keenanif Haa tahuu.
Kunooti Fiilmii Amaanaa Qalbiin Daawwadhaa!!
Eebbi Fiilmii kana handhuura magaalaa guddittii biyya Noorwee, Osloo tti ta’a.
Bakka: Sofienberg menighet
Guyyaa: Sadaasaa 22, 2014. (sanbata diqqaa)
Sa’aa: 13:30 irraa kaasee.
– Agarsiisa uffata aadaa Oromoo.
– Galgalaa aadaa fi Bashannanaa
Odeeffannoof nuu bilbilaa.
+4794423363
Falls Church, Virginia (09/20/2022) – As previously reported by OLLAA, on August 30, 2022, an attack was perpetrated by Amhara…
Mekfira Hussein told Sahan Journal in early 2022 that her experience with hunger as a…
Baruumsi bu'ura jireenya ilma namaati. Barnoonni bu'ura waa hundaati. Manni barnootaa naannoo kee jiraachuu jechuun…
The Conflict Testing Ethiopia’s Nobel-Winning Leader
For several months, Ethiopia has witnessed an escalation of threats on various fronts, both internal…
In a sign of growing concern in Washington about the Civil War in Ethiopia, the…


text:
Mootumaan Yunaaytid Isteets hookkara Tigiraay keessaan rakkoolee uumamaniin walqabatee namoota rakkoo sana keesaa harka qabu jedhaman irratti murtii vizaa ugguruu yokaan qoqqobuu baasee jira
Murtiin qoqqobii viizaa kun aangaawoota mootumaa yokaan warra rakkoo Tigiraay keessaan wal-qabatee maqaan isaanii adda baasame irra darbee jireenya uummata bal’aa hangam miidhuu yokaan hubuu danda’a?
Jireenya lammiwwan biyyaa irratti dhiibbaa fidu qabaa? Yaada jedhu irratti hayyoota dinagdee lama waliin marii taasisnee jirra. Doktoor Tafarii Margoo, Kanadaa Yunivarsitii Waterlootti barsiisaa fi qorataa dhimaa diinagdee fi Doktoor Qaasim Abbaa Naashaa, Finfinnee irraa ogeessa dinagdee dubbisne. Caqasaa.


text:
Jireenyi Maaliif Uumamtee?-Guduunfaa
Dhugumatti jireenyi maaliif akka uumamte beekuu fi wanta namarraa barbaadamu hojjachuun ba’aa hangana hin jedhamne namarraa buusa. Kutaalee darban keessatti maaliif jireenyi akka uumamte ilaalle jirra. Wantoota hanga ammaa ilaalaa turre ni guduunfina.
Jireenyi tuni iddoo qormaataa namoonni itti qoramaniidha. Jireenya tana akka daree qormaatatti ilaalu dandeenya. Namoota immoo akka baratootatti. Wantoota namoonni addunyaa tana keessatti ittiin qoraman immoo akka gaafilee qormaataa barattoonni ittiin qoramaniitti ilaalu dandeenya. Akkuma barattoonni daree seenun gaafilee adda addaatin qoraman, ilmaan namaas jireenya addunyaa tana keessatti dhufuun qormaata adda addaatiin ni qoramu. Wantoonni namoonni ittiin qoraman baay’eedha. Wantoota kanniin qormaata keessaa fi qormaata alaa jechuun bakka lamatti qoodu dandeenya. Lamaan isaanitu kan wal qabataniidha. Qormaanni keessaa qormaata qalbii fi sammuu namaatin wal qabataniidha. Kanneen akka: Sheyxaana, miirota akka sodaa, beela, dhibee fi kkf dha. Qormaanni alaa immoo qormaata ala irraa gara namaa dhufuudha. Isaan keessaa gurguddoon: Qabeenyi baay’achuu, hiyyummaa, namni jaallatan du’uu, oomishni midhaanii hir’achuu, waraana, diina, dubartiin dhiiraaf qormaata ta’uu, dhiirris dubartiif qormaata ta’uu, kaafirri mu’minaaf qormaata ta’uu, haaluma kanaan namoonni biros waliif qormaata ta’uu fi kkf.
Barataan daree qormaata keessa erga seenee, wanti isarraa barbaadamu ni jira. Innis, hanga danda’ee gaafilee qormaata hojjachuu fi naamusa badaa agarsiisu irraa of qusachuudha. Haaluma kanaan, ilmaan namaa jireenya tana keessatti iddoo qormaata erga kaa’amanii, wantoonni isaan irraa barbaadaman ni jiru. Wantoonni kunniinis: obsa, shukrii (Rabbiif galata galchuu), Isaaf ajajamuu, wanta Inni dhoowwe irraa of qusachuu fi kan kana fakkaataniidha. Jireenya tana kan uume Rabbii olta’aadha. Ilmaan namas uumuun jireenya tana keessa kan godhe Isa. Kanaafu, kaayyoo jireenya tana uumeef sirritti beeka. Qur’aana keessatti:
“[Rabbii] Mootummaan waan hundaa harka Isaa jiru tolli Isaa baay’ate. Inni waan hundaa irratti Danda’aadha. [Rabbiin] eenyu keessantu irra gaarii akka hojjatu isin qoruuf Kan du’aa fi jireenya uumedha. Inni Injifataa, Araaramaadha.”Suuratu Al-Mulk 67:1-2
“[Rabbiin] eenyu keessantu irra gaarii akka hojjatu isin qoruuf Kan du’aa fi jireenya uumedha.” Kana jechuun Rabbiin isin qoruu fi qormaata kanaan eenyutu hojii irra gaarii akka hojjatu ifa baasuf ergasii hojii isaa irratti hundaa’e nama hundaafu mindaa kennuuf ykn adabuuf du’aa fi jireenya uume[1]. Ibn al-Jawzin (Rabbiin rahmata Isaaf haa godhu) akkana jechuun keeyyata (aayah) tana ibsa: Jireenya tana keessatti isin qoruuf jireenya uume, du’a immoo isin kaasu fi jazaa isiniif kafaluuf uume[2].
Qormaata booda qorannoo fi jazaan ni barbaachisa. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa namoota kan qoruuf faayda isaan irraa argachuuf osoo hin ta’in gammachuu fi milkaa’inna guddaa fi zalaalami akka gahaniifi. Mee addunyama tana keessatti haa yaannu. Namni osoo rakkoolee fi qormaata adda addaa hin argin iddoo guddaa gahuu danda’aa? Hin danda’u. Jannani qananiin guuttamte suni hoo, akkanumatti rakkoo fi qormaata tokko malee seenun ni danda’amaa? Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Sila osoo Rabbiin isin irraa warra qabsaa’anii fi warra obsan hin mul’ifne Jannata seenu yaadduu?” Suuratu Aali-Imraan 3:142
Kanaafu, iddoo ol’aana gahuuf qormaanni rakkoolee fi wantoota nafseen jibbituun guuttame ni barbaachisa. Namni qormaata kanniin yoo darbe iddoo guddaa isaaf waadaa galame gaha. Qormaata kanniin darbu jechuun wanta Rabbiin namarraa barbaadu hojjachuudha. Akkuma duratti jenne namoota Jannata qananiin guuttamte san seensiisuuf wantoonni Rabbiin Guddaan namarraa barbaadu: wantoota Inni ajaje hojjachuu, wantoota Inni irraa dhoowwe dhiisu, obsaa fi shukriidha. Wanti Rabbiin subhaanahu wa ta’aala itti ajajee keessaa inni guddaan, Isatti amanuu fi arkaana iimaana hafanitti amanuu, ikhlaasa, salaata, Isa kadhachuu (du’aayi), Isaaf of gadi qabuu fi hojii gaggaarii biroodha. Wantoonni gurguddaan Inni dhoowwe keessaa, kufrii, shirkii fi badiiwwan birooti.
Namni jireenya tana keessatti wantoota kanniin yoo beeke hin dhama’u. 1ffaa-jireenyi tuni maaliif akka uumamte beeku. (Namoota qoruuf). 2ffaa- Namoota iddoo qormaataa jiran irraa wantoota barbaadaman beeku. (Wantoota Rabbiin itti ajaje hojjachuu, wantoota Inni irraa dhoowwe dhiisu, obsaa fi shukriidha.) 3ffaa- Qormaata booda jazaan akka jiru beeku. Jazaan mindaa fi adabbii of keessaa qaba. (Namni iddoo qormaata kana keessatti wanta isarraa barbaadamu ulaagaalee guutuun yoo hojjate, mindaan isaa Jannata ta’a. Namni wanta isarraa eeggamu hin hojjanne immoo adabbii isaaf malu adabama.) Kuni kan adeemsifamu Guyyaa Qiyaamaati. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Lubbuun hundi du’a ni dhandhamti. Mindaawwan keessanis guutumaatti kan argattan Guyyaa Qiyaamati. Namni ibidda irraa fageeffamee Jannata seensifame, dhugumatti milkaa’eera. Jireenyi addunyaas meeshaa gowwoomsaa qofa.” (Suuratu Aali-Imraan 3:185)
Namni jireenya tana keessa zalaalami turuun qormaata addaan hin cinne hin qoramu. Akkuma qormaanni daree yeroo itti dhumatu qabu, qormaanni namoonni qoramanis yeroo itti dhumatu qaba. Yeroon kunis yeroo duuti dhuftuudha. “Lubbuun hundi du’a ni dhandhamti.” Kuni kan agarsiisu Rabbii gaditti wanti lubbuu qabu hundi ni dhuma. Yeroo hunda Jiraataan hin duune Rabbii Tokkicha. Namoonni erga du’anii booda achumaan kan badanii miti. Kana irra, Guyyaan firiin qormaata isaanii itti mul’atu ni dhufa. Ta’uu baannan, qormaata firii fi dhumti isaa hin beekkamne qoruun maal faayda qaba ree? Rabbiin wanta taphaa hojjachuu irraa qulqulluu fi olta’aadha. Kanaafu, wanta addunyaa keessatti hojjataa turtaniif, “Mindaawwan keessan guutumaatti kan argattan Guyyaa Qiyaamati.”
Namni addunyaa qormaataa tana keessatti wanta isarraa barbaadamu hojjatu, Guyyaa Qiyaamaa warra milkaa’an irraa ta’a. “Namni ibidda irraa fageeffamee Jannata seensifame, dhugumatti milkaa’eera.” Kana jechuun namni ibidda Jahannam irraa baraaramu fi fageefamuun Jannata seene, dhugumatti inni wanta jibbamaa irraa fagaachuun wanta jaallatu argate. Nama badii irraa baraaramee fi nama wanta jaallatu argate, “Qad faaza (milkaa’e jira)” jedhama. Guyyaa Qiyaamaa wanti garmaleen jibbamaan ibidda Jahannami. Wanti garmaleen jaallatamaan Jannata. Namni Jahannam irraa baraaramuun Jannata seensifame dhugumatti milkii garmalee guddaa ta’e milkaa’e jira.
Namni tarii addunyaa tana keessatti milkaa’u danda’a. Garuu milkaa’inni addunyaa tanaa kan baduu fi yeroo gabaabaf kan turuudha. Kanaafi namoonni addunyaa tanaan akka hin gowwoomne itti aanse akkana jedha, “Jireenyi addunyaas meeshaa gowwoomsaa qofa.” Namni yommuu addunyaa tana keessa jiraatu hawwiin umrii dheeraaf turu isa gowwoomsa. Umriin kiyya dheeraadha jechuun addunyaa tana keessatti waa baay’ee hojjachuuf hawwa. Garuu duuti tasa itti dhufuun isa mura. Kanaafu namni addunyaa tanaan gowwoomun Aakhira itti deemaa jiru dagachuu akka hin qabne akeekachiisa. Sa’iid bin Jubeeyr ni jedha, “Nama Aakhirah barbaadachuu waliin hin ko’oomneef addunyaan meeshaa gowwoomsati. Garuu nama Aakhirah barbaadachu waliin ko’oomeef meeshaa wanta addunyaa tana caalu ittiin gahuudha.”[3] (Namni Aakhirah quba hin qabne, addunyaan isa gowwoomsiti. Namni Aakhirah kaayyoo godhachuun carraaqu immoo kaayyoo isaa gahuuf addunyatti fayyadama.)
Tolee, jireenyi addunyaa tanaa iddoo qormaataa erga taate namoonni maaliif ittiin gowwoomu? Sababni guddaan Aakhiratti amanuu dhiisu fi kaayyoof yaada isaanii guutuu addunyaa tana qofa keessatti gabaabsudha. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Isaan jireenya addunyaa irraa gubbama (zaahira) beeku. Isaan Aakhiraa irraa immoo daguu keessa jiru.” Suurat Ar-Ruum 30:7
Namoonni baay’een beekumsa waa’ee addunyaa malee beekumsa biraa hin qaban. Dhimma addunyaa akkamitti akka sirreessan, akkamitti akka argatan ni beeku. Ishii argachuu fi karaalee ittiin argatan irratti garmalee ciccimoodha. Garuu wanta Aakhiratti isaan fayyadu irraa gaflaa keessa jiru[4]. Gaflaa (daguu) jechuun xiyyeeffannoo itti kennuu dhiisu fi irraa garagaluudha.
Mallatoolee fi ragaaleen Guyyaan Qiyaamaa (Aakhiraan) jiraachu agarsiisan addunyaa keessa guutanii osoo jiranu Aakhiraa irraa daguu (gaflaa) keessa ta’u. Namoonni baay’een wanta nafseen isaanii barbaaddu waliin ko’oomuun mallatoolee fi ragaalee kanniin irraa sammuu isaanii garagalchanii jiru. Aakhiratti qananii guddaa argachuu fi adabbii (azaaba) irraa baraaramuuf hin carraaqan[5].
Namni addunyaa tana keessa zalaalami erga hin jiraanne, jireenya isaa guutuu addunyaa tana qofaaf hojjachuun maaliif fixaa? Addunyaa tanaan gowwoomun maaliif kasaaraa? Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha,
“Yaa namoota! Dhugumatti waadaan Rabbii dhugaadha. Kanaafu, jireenyi addunyaa akka isin hin gowwomsine. Gowwomsan (sheyxaanni) waa’ee Rabbii akka isin hin gowwomsine. Dhugumatti sheyxaanni isiniif diina. Isinis diina isa godhadhaa. Garee isaas warra ibidda boba’aa keessaa akka ta’aniif qofa isaan waama. Isaan kafaran, adabbii cimaatu isaaniif jira. Isaan amananii fi hojii gaggaarii hojjatan immoo araaramaa fi mindaa guddaatu isaaniif jira.” Suuratu Faaxir 35:5-7
Aayah tana keessatti, Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa addunyaa fi sheyxaana irraa nama akeekachiisa. Waadaa jechuun dhimma gara fuunduraatti hojjatamu isaa irratti ijjannoon guuttame beeksisuudha. Yookiin namni waa’ee dhimma kana beeksisu “gara fuunduraatti wanti kuni ni argama” jedhee dubbachuudha. “Dhugumatti waadaan Rabbii dhugaadha.” Rabbiin namoota erga du’anii akka kaasu waadaa galee jira. Rabbiin waan hundaa irratti danda’aa fi wanta beeksisu keessatti dhugaa waan dubbatuuf waadaan Isaa dhugaa fi kan hin diigamneedha. Namni waadaa kan diiguf takkaa gufuun isa muudachuun waadaa san akka hin guunne isa taasisa, takkaa immoo namni suni kijibaa ta’uu danda’a. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa waan hundaa irratti danda’aadha. Wanti Isa dadhabsiisuu tokkollee hin jiru. Ammas Rabbiin wanta beeksisu hunda keessatti dhugaa kan dubbatuudha. Kanaafu, waadaan Rabbiin namoota du’an kaasu dhibbaan dhibbatti dhugaadha. Shakkii wayitu hin qabu.
Namoonni kaafamanii wanta addunyaa irratti hojjataa turaniif kan qoratamanii fi mindaa itti argatan ykn itti adabaman erga ta’ee, namni akkamitti Guyyaa Murtii kanaaf hojjachuu dhiisaa? “jireenyi addunyaa akka isin hin gowwomsine.” Sa’iid bin Jubeeyr ni jedha, “jireenyi addunyaa nama gowwoomsu jechuun namni “osoo jireenya kiyyaaf hojii gaarii dabarfadhe maal qabaa!” hanga jedhu gahutti hojii Aakhirah [dhiisun] qananii fi mi’aa ishiitiin ko’oomudha.[6]”
Gowwoomsu jechuun baaxila (soba) dharraasisuu, wanta miidhaa fi badii qabu keessa faaydan akka jiru itti fakkeessudha[7].
“Gowwomsan (sheyxaanni) waa’ee Rabbii akka isin hin gowwomsine.” Shexyxaanni waa’ee Rabbii guddaa ilaalchisee karaa adda addaatin nama gowwoomsa. Sheyxaanni karaa yaadatiin namatti dhufuun dhimma amanti tokkoon tokkoon nama shakkisisuun nama gowwoomsa. Namni shakkisisuu kanaaf deebii deebisee fi hordofe, sheyxaanni hanga namni kuni Rabbiitti kafaruu gahutti isa oofa. Kuni gowwoomsa suuta suutaa namni kanaaf deebii deebisee fi hordofe warra ibidda boba’aa seenan keessaa itti ta’uudha.
Ammas, sheyxaanni miira namaa kakaasun badii gurguddaa hanga hojjatan gahanatti nama gowwoomsa. Badii irra deddeebi’anii hojjachuun sammuu namaa keessatti dhimma miidhagfamuu fi fuudhatama kan qabu ta’a. Namni hojii badaa kanniin yoo akka miidhagaatti ilaale, murtiwwan shari’aa Rabbiin kaa’e shakkuu jalqaba. Ergasii shakkiin kuni itti fufuun hanga Rabbitti kafaruu gaha. Haala kanaan sheyxaanni nama gowwoomsun warra ibiddaa keessaa nama taasisa.
Ammas sheyxaanni araaramaa fi rahmata Rabbiitiin nama gowwoomsa. Namni badii hojjachuuf yommuu yaadu, “Rahmanni Rabbii bal’aadha. Inni badii hundaa ni araarama” jechuun badii hojjachuutti seena. Kuni hasaasa sheyxaanni ittiin nama gowwoomsudha[8]. Kanaafu, sheyxaanni amanti Islaamaa keessatti nama shakkisiisuun, baditti nama kakaasun nama gowwoomsa.
Sheyxaanni kana hunda kan hojjatuuf ilmaan namaa adabbii ibidda Jahannamitti isaan geessufi. “Dhugumatti sheyxaanni isiniif diina. Isinis diina isa godhadhaa.” Hundemaa diinni nama miidhuu fi adabbii cimaatti geessuf karaa kamittu kan fayyadamudha. Sheyxaanni diina ilma namaa waan ta’eef adabbii cimaatti isaan geessuf karaa hundatti fayyadama.
“Garee isaas warra ibidda boba’aa keessaa akka ta’aniif qofa isaan waama.” Kuni kaayyoo dhumaa sheyxaanaati. Namoota isa hordofan ibidda boba’aa keessatti akka gubataniif kufrii fi badiitti isaan waama. Rabbiin subhaanahu sheyxaanaaf ajajamuu fi ajajamuu dhiisu irratti hundaa’e namoota gosa lamaa dubbate. Jazaa isaaniis ni dubbate. “Isaan kafaran,” kana jechuun warroonni wanta Ergamtoonni fidanii fi kitaabban himan itti amanuu didan, ibidda Jahannam keessatti “adabbii cimaatu isaaniif jira.” Isaan achi keessatti yeroo hundaa kan turaniidha. “Isaan amananii fi hojii gaggaarii hojjatan” kana jechuun warroonni qalbii isaanitiin Rabbitti, Malaaykota, Ergamtoota, Kitaabban Isaatti, Guyyaa Qiyaamatti fi qadaratti amananii fi qaama isaanitiin hojii isaan irraa barbaadamu hojjatan, “araaramaa fi mindaa guddaatu isaaniif jira.” Yoo Rabbiin isaaniif araarame sharriin jibbamaan (adabbiin) isaan irraa deema[9]. San booda mindaan guddaan hamma isaa Rabbiin malee eenyullee hin beeknetu isaaniif kennama.
Kanaafu, namni sheyxaana fi addunyaan gowwoomun kasaaraa fi adabbii guddaatti kufu hin qabu. Yommuu akkana jennu qabeenya argachuuf hin hojjatin, Aakhirah qofa irratti xiyyeefadhu jechuu keenya miti. Kana irra, “karaa Rabbiin hayyameen qabeenya argachuuf carraaqi. Ergasii Aakhiratti mindaa guddaa kajeelun qabeenya kana karaa haqaa keessatti baasi. Ammas, addunyaa tanaan ko’oomun Aakhirah hin dagatin.” jechuu keenya. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha,
“Waan Rabbiin siif kenne keessatti ganda Aakhirah ittiin barbaadadhu. Addunyaa irraayis qooda kee hin dagatin. Akkuma Rabbiin tola sitti oole, atis tola ooli. Dachii keessattis badii [facaasuu] hin fedhin. Dhugumatti Rabbiin balleessitoota hin jaallatu.” Suuratu Al-Qasas 28:77
Qabeenya Rabbiin siif kenne sadaqachuun ganda Aakhirah (Jannata) kajeeli. Qabeenya kana fedhii kee guuttachuu qofarratti hin fixin. “Addunyaa irraayis qooda kee hin dagatin.” Kana jechuun qabeenya kee guutuu sadaqachuun harka qullaa akka haftu si hin ajajnu. Garuu, Aakhirah keetiif sadaqadhu, haala amanti kee hin dugulchinee fi Aakhirah kee hin miinen addunyaatti fayyadami. Akkuma Rabbiin qabeenya siif kennuun tola sitti oole, atis gabroota Rabbiitiif tola ooli. Of tuuluun, wanta Rabbiin dhoowwe hojjachuun “Dachii keessattis badii [facaasuu] hin fedhin.” “Dhugumatti Rabbiin balleessitoota hin jaallatu.” Adabbii cimaa fi guddaa isaan adaba[10]. Wa Aakhiru daaw’aanaa anilhamdulillah Rabbil aalamiin.
Kitaabban wabii
[1] Ma’aarij Tafakkuri wa daqaa’iqu tadabbur– Abdurahmaan Hasan Habankaa 14/615
[2] Zaadul Masiir 1456, Ibn Al-Jawzi
[3] Madda olii 246
[4] Tafsiir ibn Kasiir 6/84
[5] Ma’aarij Tafakkuri wa daqaa’iqu tadabbur 15/130
[6] Tafsiir Qurxubii 17/346
[7] Ma’aarij Tafakkuri wa daqaa’iqu tadabbur 7/50
[8] Madda olii
[9] Tafsiiru Sa’diyy– fuula 804
[10] Madda olii-fuula 731-732


text:
Bitootessa 10,2015 Tullu Boolloo
FDG yeroo irraa yerootti ka’uun wal qabatee sochii dargaggoota Oromoo duubaan jirtu sababaa jedhuun hojjettoota mootummaa fi miseensota OPDO gara garaa maqaa ABOn yakkamaa jiru,haala kanaan hojjettooti fayyaa buufata fayyaa magaalaa Tullu Boolloo keessa hojjetan maqaa dirqiin kaardii filannoo fudhachuu diddan jedhuun yakkamanii dararaan irraa gahamaa jira,gama biraan sochii warraaqsaa naannicha jiruun wal qabsiisanii yakka adda addaa irratti akka funaanu kan ramadame gaafatamaan fayyaa naannichaa fi sirna mootummichaaf amanamaa ta’ee kan hojjetu Tsegaye Hundeessaa jedhamu hojjettoota sabboontota ilmaan Oromoo yakka tokko malee akka hojii irraa arihaman taasisaa jiraachuu Qeerroon naannicha irraa gabaasa.


text:
Walga’iin ministaroota dhimma alaa fi ministaroota bishaanii biyyoota sadii – jechuun kan Itiyoophiyaa, Sudaanii fi Masrii kaleessa akka lakkoobsa Itiyoophiyaatti Onkoloolessa 17 bara 2013 jalqabamee jira.
Ministara Tumsa Hariiroo idil-addunyaa Afrikaa Kibbaa fi Dura-taa’aa Mana-maree Hoji-raaw’achiistuu Gamtaa Afrikaa irraa akka lakkoobsa Itiyoophiyaatti Onkoloolessa 11, xalayaa barreessaniin gaaffii dhiheessan irratti hundaa’uun walga’ichi jalqabame, jedhame.
Kanuma irraa ka’uudhaan, ministaroota dhimma alaa fi ministaroota bishaanii Itiyoophiyaa, Sudaanii fi Masriitiin ka jalqabame – walga’chi kaleessa guyyaa sa’aa kudhan irraa jalqabee – VIRTUAL yokaan karaa teknooloojii interneetii ka geggeessamaa jiru tahuu isaa ti kan ibsame.


text:
Haala wal waraansaa kaabaa Itiyoophiyaa keessati uumameen walqabatee sarbiinsa mirga manoomaa cimaa ta’e Umna Itisaa Ertiraatiin raawwatameef Yunaayitid Isteets ogganaa ajajjoota Umna Itisaa Eertiraa Jeeneraal Filiphoos Weldyohaanis irratti murtoo dabarsiteetti.
Murtoonn ajaja hojii rawwachiisaa lakkoofsa 13818 isaa ojii irra oolchama Itti gaafatamummaa mirga namoomaa Adduunyaa seera Maagnisky irrati hundaa’ee fi warren mirga namoomaa sarbuudhaan xiyyeefannaa keesaa seenan , akkasumas malaan maltumaa naannoo aduunyaa ilaalatuu keessatii Jeeneraal Filiiphoos farrajamaniiru.
Ajjaja filiphoos jalattii, lolitoonnii Umna Ittisaa Eertiraa, Itiyoophiyaa keessatti Siviilota umnaan gudeeduu, reebuu dhaaf ajjeechaa rawwataniiru. Qabeenyaa barbadeessanii jaarmiyaalee daldalaa saamaniiru.
Bakkeewan too’annoo umnna Ittisaa Ertiraa jala turan keessatti Warren gosa Tigraay jireenyaa isaanii irra akka buqa’an kan ta’e haa’tau jedhamee miidhaan isaan irraan gahuudhaaf waan godhameedha.
Namoonnii qee’ee isaanii irraa buqa’an akka tooftaatti fudhatamee akka mana isaaniitti hin deebine dhorkaniiru.
Ajeechaa, umnaan buqisuu fi hokkara saalaa warren raawwatan dabalatee, sarbiinsa mirga namoomaa Itiyoophiyaa keessatti raawwatame yunaayitid Isteets jechaa jabaadhaan balaaleffatti.
Warren hokkoraa fi sarbiinsa mirga namoomaa keessatii hirmaataan adeemsaa iftoomina qabuun itti gaafatamuu qabu.
Waxabajii keessaa bahanii kan turan miseensonnii Umna Ittisa Eertiraa heduun Itiyoophiyaatti deebii’u isaanii Yunaayited Isteetsn waan yaaddesuudha.
Mootummaan Eertiraa waraanaa isaa attatamaan haala dhaabbataa ta’een akka Itiyoophiyaa keessaa baasu gaafanna>> jedhan ministeerrii dhimmaa alaa Yunaayitis Isteetes Antonii Blinken.
Itti dabaluudhaanis Adda Bilisummaa Umata Tigraay dabalatee gareen hunduu akka siviiliita irratti miidhaa geesisuu dhaaban, akka walti bu’iinsa babaldhisuu irraa of qusatan, akkaa gargaarsa namoomaa danquu dhiisan, akkasumas akka dhukaasaa dhaabuuf marii taasisan yunaayitid Isteets gaafachuu ishee itti fufti jedhaniiru.
Ministeeraa maallaqaati daarekteerrii biiroo too’annoo qabeenyaa alaa Andere’a Gaasik akka jedhanitti, tarkaanifiin Ajajaa Umna Ittisa Eertiraa irratti fudhatame wareen yakka sana umuudhaan itti gaafatamummaa qaban akka gatii kaffaluun isaan irra jiru irratti murannoo Yunaayitid Isteets qabdu kan agarsiisuudha.
Eritiraan akka waraanaa ishee Itiyoophiyaa keessa baaftu,gareen wal loliinsa keessa jiran dhugaasaa dhaabuudhaa akka sarbiinsaa mirga namoomaa dhaaban gaafanna jedhan.
Ministeerii dhimma alaa Antoonii bliinken mannii maree nageenyaa mootumoota gamtoomanii fi hawaasinii adduunyaa baldhaan walti dhufee akka rakkinni Itiyoophiyaa akkaataa karaa nagaatiin hiika argachuu dand’a irratii dhiibaa uumu gaafataniiru.


text:
Bulchiinsa naannoo Tigraay keessatti dhiyeenyatti dhukkuba Kooviid-19 kan ilaaleen qorannaan namootaaf gaggeeffamu kan jalqabu ta’u Dhaabata fayyaa hawaasaa Tigraayiif Daayreekteer eeggataa kan ta’an Xagaayee Haadgoo VOAf ibsanii jiru.
Walitti bu’iinsa Tigraay keessatti gaggeeffamaa tureef jecha baatilee shaman darbaniif namoota vaayrasii Koroonaan qabaman qoratanii adda baasuuf dhaabatee akka ture ibsan.
Tajaajiila kana jalqabuuf Maqalee keessa kan jiran dhaabatoonni fayyaa 15 warra duraa akka ta’an dubbatan Obbo Xagaayee Haadgoo.


text:
Siiraa-Lakk.10
Nabiyyiin (SAW) Khadijaaf daldaluu fi Ishii Fuudhuu
Khadiijaa bint Khuwaylid dubartii abbaan manaa ishii irraa du’ee fi kabajaaf qabeenya tan qabdu turte. Qabeenya ishiitiin akka daldalan dhiirota ni qaxarti turte. Yommuu waa’een dhugummaa dubbii, amaanaa eeguu fi bareedinni akhlaaqa Nabii Muhammad (SAW) ishii gahuu, qabeenya ishiitiin daldalaa ta’uun gara Sooriya akka deemu isatti dhiyeessite. Daldaltoota biroo caalaa qabeenya akka isaaf kennitu waadaa ni seente. Innis kana fudhachuun tajaajilaa ishii Maysiira jedhamuu waliin gara Sooriyaa imale. Nabiyyiinis Sooriya erga gahee meeshaa manaa baheen ni gurgure. Meeshaa barbaadus ni bite. Gara Makkaa erga deebi’ee booda Khadiijaan qabeenya ishiif fide ni gurgurte. Qabeenyi ishiis dachaa ta’e.
Nabii Muhammad (SAW) imala kana keessatti mindaa daldalaa dabalatee faayda guddaa argatee jira. Sababni isaas, magaalaa Madiinaa boodarra itti godaanee handhuura waamicha fi mootummaa Islaamaa itti godhee keessaan darbe. Akkasumas,Maysiraan gaarummaa amala isaa, dhugummaa fi amanamummaa isaa Khadiijaatti erga himee booda imalli isaa kuni ishii fuudhuf sababa ta’ee jira. Ammas, Khadiijaan barakaa duraan hin argine qabeenya ishii keessatti argite. Sababoota kanniin irratti hundaa’e Khadijaanis miira gaarii Nabiyyiif qabdu hiriyyaa dhiyoo ishii tan taate Nafiisah bint Munabbah mari’achiiste. Nafiisaanis deemun oduu kana Nabiyyitti beeksiste. Akka Khadijaa fuudhu itti himte. Nabiyyiinis kanatti ni gammade, garuu dubbii kana abbeerota isaatti ni dhiyeesse. Isaanis ishii fuudhu akka danda’u irratti wali galan. Abbeeraan isaa Hamza bin Abdul Muxxalib isa waliin deemun Khadiijaa kaadhimeef. Nabiyyiinis (SAW) ishii ni fuudhe. Khadijaan dubartii jalqabaa Nabiyyiin fuudhedha. Hanga duututti dubartii biraa hin fuune. Nabiyyiif (SAW) ijoollee dhiiraa lamaa fi dubartoota afur deessefi jirti. Ijoolleen dhiiraa lamaan: Qaasim fi Abdullah. Mucaan lammata kuni Xaahir fi Xayyib jedhamunis ni beekkama.
Qaasim umrii beellada itti yaabbachu danda’u erga gahee booda ni du’e. Abdullanis daa’imummaa isaatti du’e. Kunis kan ta’e Nabii Muhammad (SAW) nabiyyii ta’ee ergamuun dura. Ijoolleen dubaraa immoo: Zaynab, Ruqiyyah, Umm Kulsuum fi Faaxima dha. Dubartoonni tunniin hundi isaanitu Islaama fudhatanii, gara Madiinaa godaananii fi heerumanis jiru. Yommuu Nabiyyiin (SAW) Khadiijaa fuudhu umriin isaa digdami shan (25), kan ishii immoo afurtama (40) ture.
Barnoota fi Faaydalee asirraa fudhatamu
1-Dhugumatti amaanaa fi dhugaa dubbachuun amaloota baay’ee barbaachisoo daldalaa milkaa’aa ta’eti. Daldalaan daldala keessatti milkaa’u nama amaanaa eegu fi dhugaa dubbatuudha. Amaloota lamaan kanatu Khadijaan qabeenya ishiitiin akka daldalu nabiyyi akka gaafattu ishii taasise. Rabbiinis daldala ishii keessatti barakaa kaa’ee. Balbala kheeyri baay’ee baneef.
2-Daldalli karaalee rizqii itti argatan keessaa tokko yommuu ta’u, ergamuun dura Rabbiin subhaanahu Ergamaa Isaatiif daldala ni laaffise. Dhugumatti gosoota daldalaa adda addaa irratti Nabiyyiiin (SAW) leenji’anii jiru. Nabiyyiin akkana jechuunis waa’ee nama daldaalu ibsanii jiru: “Adduunyaa tana keessatti daldalaan dhugaa dubbatuu fi amanamaa ta’e, Guyyaa Qiyaamaa nabiyyoota, dhugoomsitoota fi shahiidota waliin kaafama.“[1] Hojiin kuni Muslimootaaf hojii baay’ee barbaachisaa ta’eedha. Namni daldaalu, namoota birootiif gabra hin ta’u, fedhii fi hawwii nama qaxaruuf (employer) jalatti hin kufu.
3-Nabiiyyiin (SAW) Khadiijaa fuudhun murtii Rabbiitiin ture. Dhugumatti, Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa haadha manaa isaan walitti galtu, isa gargaartu, rakkoo isa tuqu tan salphistuu fi gadda isaa waliin qooddattu nabiyyiif filate. Namni gara Islaamatti namoota waamu, dubartii Rabbiin sodaattu fi gaarii taate garmalee isa barbaachisti. Manaan alatti yommuu ala bahuu guyyaan isaa qabsoon kan guuttamee fi diinota Islamaa irraa faallaan guddaan isa qunnama. Kanaafu, mana keessatti nama isa booharsuu, jajjabeessuu fi kakaasu garmalee isa barbaachisa. Khadiijaan amaloota guutuu kanniin keessatti tan duraati. Jireenya nabiyyii (SAW) keessatti haftee (ashaaraa) guddaa dhiiftee jirti.
4-Akkuma arginuu Nabiyyiin (SAW) hadhaa ijoollee dhiiraa lamaan dhabuu dhandhamee jira, akkuma duraan hadhaa abbaa fi haadha dhabuu dhandhame. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ijoolleen dhiiraa akka isaaf hin guddanne fedhe. Ijoolleen Nabiyyii du’uun, namoota gariin jaalala isaanitiin qoramuun nabiyummaa isaaniif gochuu hin danda’an. Osoo ijoolleen dhiiraa jiraatani silaa fitnaan (qormaanni) adda addaa ni uumamaa ture. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa haajaa nafsee namaa guutuuf, dhiirummaa nabiyyi keessatti homtu akka hin hir’anneef ykn namni kijibaan kijiba akka isarratti hin dubbanneef ijoollee dhiiraa jalqaba irratti kenneefii ergasii fudhate. Akkasumas, ijoolleen dhiiraa Nabiyyii daa’imummaan du’uun namoota ijoollee dhiiraa dhabaniif ykn erga argatanii booda isaan jalaa du’aniif boohartii fi jajjabeenya ta’a. Ammas, gosa qormaata keessaa tokko. Namoota hunda caalaa namoonni qoraman nabiyyoota.
Kanaafu, namni yoo ijoollee dhiiraa dhabe ykn jalaa du’an Nabiyyii (SAW) fakkeenya haa godhatu. Qur’aana keessatti:
“Dhugumatti nama Rabbii fi Guyyaa Aakhiraa kajeeluf ammas Rabbiin baay’isee yaadatuuf Ergamaa Rabbii keessa hidhannaa (fakkeenya) gaariitu isiniif jira.” Suuratu Al-Ahzaab 33:21
Namni ijoollee dhiiraa ykn dubartii yoo dhabe waa lama haa qoratu:
1ffaa– Ijoollee dhiiraa dhabuun isaaf qormaata akka ta’etti ilaalu- Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa karaa adda addaatin addunyaa tana keessatti nama qora. Qormaata kanniin keessaa ijoollee dhiira ykn dubartii dhabuudha. Wanti qormaata kanarraa barbaadamu, “namni kuni obsee mindaa obsaa argata moo dallanee mindaa obsaa dhabaa?” kan jedhuudha.
2ffaa-Ijoollee dhiiraa osoo argatee, tarii miidhaa guddaa isarraan gahuu danda’u. Kana ilaalchisee suuratu Al-Kahf keessatti seenaa bareedaa tokko ni arganna. Suurah tana keessatti waa’ee adeemsa Nabii Muusaa fi Khidr dubbata. Khidr gabricha Rabbiin beekumsa addaa isaaf kenneedha. Nabii Muusaa fi Khidr osoo waliin deemanu, Khidr mucaa dhiiraa xiqqaa ol fuudhee ajjeese. Nabii Muusaan kana yommuu argu garmalee rifate akkana jedheen, “Sila nama qulqulluu nama biraa hin ajjeesne ajjeeftaa? Dhugumatti ati waan fokkataa hojjattee jirta.” ( Suuratu Al-Kahf 18:74)
Khidris hojii kana fedhii ofiitiin osoo hin ta’in ajaja Rabbiitiin akka hojjate Muusaatti hime. Garuu iccitii kana keessa jiru akkana jechuun itti beeksisee: “Mucaan [kuni], haadhaa fi abbaan isaa mu’mintoota (warra dhugaan amananiidha). [Yoo guddate], daangaa darbuu fi kufriidhaan isaan haguugaa sodaanne. Kanaafu, Gooftaan isaanii ilma qulqullinnaan isa caaluu fi rahmatatti irra dhiyoo ta’e bakka akka buusuf feene.” Suuratu Al-Kahf 18:80-81
Mucaan kuni osoo guddatee daangaa darbuu fi kafaruun haadhaa abbaa isaa kufriitti seensisa. Ergasii ni baduu. Kanaafi, jalqaba irratti “haadhaa fi abbaan isaa mu’mintoota” jedhe. Kanaafu, mucaan kuni du’uun mucaan isa caalu isaaniif Rabbiin kennuun wanta gaarii ta’eedha. “ilma qulqullinnaan isa caaluu” jechuun kufrii, badii fi daangaa darbuu irraa qulqulluu kan ta’e; nama amantii fi hojiin isaa tolee. “rahmatatti irra dhiyoo ta’e” jechuun haadha abbaaf rahmata kan godhuu fi tola oolu. Mucaan ajjeefame osoo guddatee, kafaruun gara kufriittii isaan oofa; isaan irratti daangaa darbuun rahmata irraa fagaata. Mucaan haarofti Rabbiin isaaniif kennu immoo mucaa gaarii, amanti qabatee fi isaaniif tola ooludha.
Kanaafu, namni yommuu ijoolleen jalaa duutu, kanniin yaadachuun obsuu fi murtii Rabbitti gammaduu qaba. Hayyuun Qataadah jedhamu waa’ee mucaa ajjeefame kanaa ilaalchisee akkana jedha: Abbaa fi haati yommuu mucaan kuni dhalatu ni gammadan. Yommuu ajjeefamu immoo ni gaddan. Osoo jiraatee silaa isaan lamaanu sababa isaatiin ni badu turan. Namni murtii Rabbiitti haa gammadu. Sababni isaas, mu’minaaf murtiin Rabbiin wanta inni jaallatu keessatti isaaf murteesse irra wanta inni jibbuu keessatti isaaf murteessetu caala.” Hadiisa keessatti: Rabbiin mu’minaaf (nama dhugaan amaneef) murtii homaatu hin murteessu, isaaf kheeyri (gaarii) yoo ta’e malee.” [2]
5-Seenaan Nabiyyiin Khadiijaa fuudhu, Nabiyyiin (SAW) fedhii foonii sadarkaa guddaa irra gahee guuttachuuf kan itti hin xiyyeeffannee ta’uu Muslimaaf ifa godha. Akkuma dargaggoota biroo fedhii foonitti garmalee kan xiyyeefatu osoo ta’ee silaa dubartii umriin Khadiijaa gadi taate ykn isa hin caalle fuudhuf hawwaa ture. Garuu Nabiyyiin (SAW) Khadiijaa akka niititti kan filateef kabajaaf amala gaarii ishiin qabduu fi yeroo jaahiliyyah “Dubartii qulqullinnaa fi kabaja ofii eeggachuun” beekkamtu waan taatefi.
6-Ammas, Nabiiyyiin Khadiijaa fuudhu keessa wanta arrabaa fi qalama diinota Islaamaa lugaamutu jira. Namoonni kunniin mata dureen fuudha nabiyyii isaaniif karaa Islaama ittiin haleelan godhanii yaadu. Nabiyyii (SAW) akka nama fedhii keessatti lixee godhanii kaasu. Garuu jireenya nabiyyii yoo qorannee faallaa isaan yaadanii fi odeessan ta’ee arganna. Nabiyyiin (SAW) hanga waggaa 25 kabaja ofii kan eeggatu fi badii naannoo isaa marseetti kan hin lixne ture. Akkasumas, dubartii umriin ishii dachaa umrii isaatti dhiyaatu fuudhe. Osoo fedhee dubartoota naannoo san jiran ni fuudhaa ture. Wanti isa dhoowwu tokkollee hin jiru. Umriin dhiirti dubartiif fedhii guddaa itti qabu 20 fi 50 jidduudha. Garuu Nabiyyiin (SAW) dubartii biraa osoo hin fuudhin hanga Khadiijaan umrii 65 tti duututti waliin jiraataa ture. Boodarra Nabiyyiin (SAW) Aa’ishaa fuudhu fi akkasumas, dubartoota biroo fuudhun sababa, seenaa fi ogummaa of danda’e qaba.[3]
Kitaabban Wabii
[1] https://sunnah.com/tirmidhi/14/7
[2] Tafsiiru Ibn Kasiir-5/183
[3] As-Siiratu Nabawiyyati–fuula 62-64, Alii Muhammad Sallaabi, Noble Life of The Prophet [English] 1/106-110


text:
Prezidaantiin Yunaaytid Isteets Donald Traamp H.R Mc Master gorsaa waa’ee nageenyaa ari’uuf murteessuu isaanii Gaazexaan Waashingtan Post kamiisa kaleessaa gabaasee jira.
Gaazexaan kun akka jedhutti Traamp kana labsuuf ariifachuu hin feene.Sababaan isaas jeneraala waraanaa ka sadarkaa olaanaan kana qaaneessuu hin feene
Mc Maater..n aangoo irraa kaasuun kun bulchiinsii sadarkaa olaanaa kan prezidaant Traamp keessatti raafama jabaa jiru keessaa qaama tokko jedhamee jira.
Angawaan kun ari’amuun aangawoonni ka biroon Waayit Haawus keessaa akka hin gadhiifneef sodaa uumee jira jedha Gaazexaan Waashingtan Post.
Traamp Kamiisa kaleessa oduu gabaastotaaf akka ibsanti yeroo hundumaa jijjiramnii jira.Isinis jijjirama arguu feetu jedheen yaada jedhan.
Aniis kanneen yaada adda addaa qaban arguun fedha jedhu prezidaantiichi Amerikaa.


text:
Garboonfataan hanga hindiigamnetti, nageenyi biyya tokkoo nii eegamaan, Bilisummaan akka barbaanne sochoonee hojii hojjennaa dhara. Hanga garboonfataa saggoorra kaahatee jirutti sabni tokko cunqurfamuun waanuma jiru.
Garboonfataa qaarisiisuun ammoo, caasaaf jaarmiyasaa hongeessuun dhabama gochuurraa jalqaba. Jaarmiyaan xiqqas ta’ee guddaan, kan garboonfataa jalatti hojjetu garboonfataa teessumarratti eeguuf dirqama mataa mataasaa nii bahata.
Siyyaasni kamuu, Mootummaan kamuu akkasuma dhaabni biyya hogganuuf biyya saamus jaarmiyaa jaarmiyaan socho’a. Jaarmiyaan socho’ee manasaa jabeeffata. Har’a garboonfataa Wayyaanee OPDOtu suphaa jira, isaantu fayyaaleessummaa isaaf dalagaa jira. Haalliif adeemsi OPDO akkuma baroota darbanii, gowwomsaaf, sossobbaan uummata m
irgasaa gaafatu oldachaasuudha. Mirgakeef falmachuuf baatee, deebitee manatti galuun yoo mirgakee kabachiifatte qofaa ture.
Kun hafee gariin hawwaasa Oromoof mirga abbaa biyyummaa falmachuuf bahe, holola Jaarmiyaa maxxantuu Wayyaanee OPDO tiin baraqaanee manatti ol dacha’uu yaaleera. Haalli kun ammoo nyaqarsa garbummaa dabala, garbummaa qancarsa. Har’a waan OPDO’n gootu hundumtuu siyyaasa kan jedhantu jira. Sun dhugaadha. Hojiin isaanii silas siyyaasa. Garuu akkaataan itti hubannu, karaa nu fayyadu hojjetaa jiru jenna taanan soba dubbiiti. Dr. Abiyyi akkuma daawwattootaa naannooleef godinota biyyattiirra naannaahee yakka sabalataa gochaa jira. Yakkasaa sana gara waan gaariitti haqaaqee, holola sobaan kan uummata gowwomsuuf kaahaman ammoo maqaa #TeamLammaa jedhuun ijaaramanii tubboo Wayyaanee ta’uun uummata fajjeessuu yaalu. Badhaasa garboonfataa akka Bineensaa, diina uummata Hayila Maariyaam Dassaallenyiif kennuun Dr. Abiyyi siyyaasan moohadhuudhaafi tapha siyyaasaati kushaa kushara jechoota dhommoqaa akkanaan aafan nutti baruu yaalu. Yaaliiwwan namtichi gochaa jiru martuu, diinummaa ta’uu uummanni cimsee beeka. Kana dura dhaabbachuufis dhaabbachuuttis jira. Kana Wayyaanee ijaaruutti warri bobbaatanis yeroof suphuu dandeessu, waan diigame deebiftanii gadhaabuu matumaa hindandeessan. Horaa Bulaa Injifannoon uummata Oromoof! Ebla 27,2018 Finfinnee Oromiyaa Qalbeessaa Dhangi’aatin


text:
Boosat fi Fantaalleetti weerarri humnoota Amaaraa itti fufe jedhame.
Mootummaan Naannoo Amaaraa lafa aanaa Fantaallee fi Boosat weeraruu cimsee itti fufeera jedhu jiraattonni.
Gama aanaa Fantaalleetiin humnoonni addaa Amaaraa, faannoo fi milishaan Amaaraa daangaa ce’anii dhufuun horsiisee bultoota irratti tibba kanas haleellaa raawwataa jiraachuu Odeeffanne.
Faannoo fi humnoonni addaa mootummaa naannoo Amaaraan bobbaafaman aanaa Fantaallee lafa Haroo Huubaa jedhamtu dhufuun qe’etti nu waraanaa jiru jedhu jiraattonni.
Lafa Arroollee bal’aa guutummaatti erga dhuunfatanii booda Haroo Huubaa dhaqqaban kan jedhan jiraattonni OMN dubbise, saffisni humnoonni kunneen ittiin deemaa jiran yaaddessaa ta’uu himu.
Sababa bonaatiin aanaa Fantaalleetti hoongee hamaan dhalateera kan jedhan jiraattonni hawaasni weerara faannoo fi hoongeetiin akkaaf gara dhabaa jiraachuu dubbatu.
Haaluma walfakkaatuun humnoonni kunneen aanaa Boosat ganda Borcataa too’ataa jiraachuu jiraattonni ibsaniiru.
Hidhattoonni garee shororkeessaa faannoo fi humni addaa Amaaraa aanaa Boosat ganda Borcataa keessa qubsiifamaa waan jiraniif jiraattonni weerara humnoota kanneenitiin ganda Borcataa keessaa buqqa’aa jiraachuutu himame.
Gandi Hulluuqqoo fi Borcataa gandeen aanaa Boosat kan weerara garee shorokeessaa faannoo fi humna addaa mootummaa Amaaraan rukutamaa jiran tahuu jiraattonni himaniiru.


text:
Yeroo mana-barnootaa sadarkaa lammaffaa ture akka asoosama barreessuu jalqabe dubbata. Asoosama gabaabaadhaan jalqabe, akka lakkoobsa Itiyoophiyaatti bara 1994 ennaa kutaa kudha-lama xumuratu. Mata-dureen asoosamichaa “Onnee Madoofte” jedha.
Jaalala daradarummaa isa belbelse irraa ka’uun barreesse. Jaalalichaan belbele iyyuu itti milkaa’uu isaa dubbata. Jaalalleen isaa yeroo sanaa amma haadha manaa isaa ti. Haadha-mucayyoo dubraa ti illee, amma. “Maqaa mucayyoo keenyaa ‘Murtii’ jedheen moggaase’ – jedha – barreessaan kitaaba ‘Tuulaa Cubbuu’, Naasir Kadiir Elemoo. Amma barsiisaa mana-barootaa sadarkaa lammaffaa. Mana-barnootaa Qophaa’inaa Hasaasaa tii barsiisa.
Kan inni barate dura Seenaa, booda immoo Siivikii dha. Barnoota afaanii fi hog-barruu barachuuf hawwe iyyuu carraa isaa hin arganne, jedha. ‘Tuulaa Cubbuu’, asoosama dheeraa amma maxxansiise kana bara 1997 barreesse. Kan inni maxxansiise bara dabre kana tahe iyyuu nuti guyyoota xiqqoo dura arganne. Isa xalayaa waliin karaa mana poostaa nuuf erge.
Guutummaa gaaffii fi deebii barreessaa Naasir Kadiir Elemoo waliin geggeessine dhaggeeffadhaa


text:
Paartiin Deemookraasii dhugaaf Baaldeeras jedhamu ba’ii filannoo biyyooleessaa isa marsaa 6ffaa kan hin fudhanne ta’u beeksisee jira.Mgaala Finfinnee keessatti kan dorgomee Baaldaraas ibsa har’a baaseen, Filannoon sun amanamaa fi kan haqaa ta’u isaa kan hir’isan gochii hedduun gaggeeffamuu qorannaan mirkaneessen jira jedhe.
Komee isaa kana bordii filannoof dhiyeessuu iyyu deebii dhabuu isaan, Finfinnee keesssa kan jiran naannoo filannoo 23 keessaa 21tti filannoon kun irra deebi’uun akka gaggeeffamuuf, manamurtiitti himannaa banuu isaa ibse Baaldaraas.
Iyyata Baaldaraas dhiyeeffatee kan ilaaleen itti gaafatamtoota hojii kan bordii filannoo argachuuf RSA Yaaliin taasisee kan hin milkoofne ta’u baatuus guyyaa ba’iin filannoo ifa ta’e sana walitti qabduun bordii filannoo aaddee Birtukaan Miidhaqsaa haasawaa dhageesisanii, bordiivhi filannoo amanamaa gaggeesseera jechuun isaanii ni yaadatam jechuun Keenedii Abaatee Finfinnee irra gabaasee jira


text:
Qaamni Daa’ima kanaa dhagatti jijjiiramaa jira.
Fayyaan harka Rabbii jirti. Ka fedhe fayyaa guutuun uumee, ka fedhe dhibee hin fayyine wajji uuma. Gariin finniisa fuulatti baheef gaddee Rabbiin komata. Gariin ammoo dhukkuba irraa fayyuun hin danda’amne wajji zalaalam jiraata. Nuti hundi dhukkubarraa waan himannu ni qabna. Garuu rakkoo namoonni gariin wajji rakkachutti jiran yoo arginu, teenya waan xiqqoo tahuu isii hubanna. Barruu tana keessatti dhukkuba akkaan isin rifachiisu tokko isinii dhiheessina.
Daa’imni Raameesh daaJii jedhamu rakkina ilmi namaa mudatee hin beeyne mudate. Daa’imni kun gaafa dhalatu nagayumaan dhalate. Garuu gaafa guyyaa 15 guutu wanti addaa mudachuu jalqabe. Gogaan ykn coraan isaa irraa quunca’aa haarofni biqiluu eegale. Haati daa’imaa rifattee fuutee haakima geessite. Doctoroonnis mudannoo amma dura takkaa arganii hin beeyne Kanaan hedduu rifatan. Dawaa kenuuf dhukkuba beekuun dirqama. Doktoroonni dhukkubichuu maal akka tahe wallaalanii dhama’an. Maatiin daa’imaa ammas furmaata wayyaa barbaaduuf fuudhanii haakima biroo geessan.
Hospitaala jajjabaa biyya isaaniitti argamu hunda geessanis humaa furmaanni ni dhabame. Boodarra daa’imni kun dhibee addaa kan gogaa saffisa guddaan akka jijjiiramu godhuun qabamuu isaa mirkaneessan. Gogaan kuun osoo irraa hin harca’in kan biraa jalaan biqila. Kun ammoo dhakaa walirratti tuulame ykn ammoo qaama qurxummii akka fakkaatu godhe. Rakkini kun dawaa hin qabu. ogeeyyoonni fayyaa ogummaa qaban hunda fayyadamanii daa’ima kana wal’aanuu dadhabnaan, gogaan qama isaa akka goggogee dhukkubbiin itti hin dhagayamne godhuu dandayan. Tahullee kunis baasii guddaa gaafata. Daa’imni kun gaafa waggaa 5 guutu of danda’ee deemuu dadhabe. joolleen biroo ammoo fagoo isa dheessuu jalqaban. Manaa hin bahu, namaan wal hin argu. Gaafa tokko gaazexaan biyyatti seenaa isaa kana eega maxxansee booda, addunyaa guutuu irraa mallaqani walitti guurameefii wal’aansa gaarii argataa jira.
Qophii: Abuu Ibtisaam


text:
Barruu Dheera 2 ffaa Qabadhee dhufuu kootif Durse dhiifamma Gaafadha ,
Obsan Dubbissa
RDH maalif hamma ammaatti gargaarsa gahaa Hawaasa ishee irraa dhabde gaaffiin jettu deddeebitee kahaa jirti anis qabxii kana irraa mee xinnoo haa ibsuu:
Akkuma beekamu miidiyaan kun kalattii lama qabdi, dhimma Amantiifi dhimma Saba keenyas qabannee sochoona. Kun ammoo akka hin gargaramneef karaa hedduu saaqe.
Leellistoonni dhimma amanti xinnaa hamma sadarkaa sheekaatti maaliif dhimma amantiifi siyaasaa wal keessa laaqxa ? Lamaan kessaa tokko filadhu!, amantii keenya maqaa hin yakkiin, akkamitti namni hordofaa amantii kana hin tahiin Sagantaa miidiyaa Islaamaa irratti dhihaata ? jechuun duulli bifa kanaan deemaa ture murna hawaasaa hubbannoo baldhaa hin qabne hedduu nurraa gaga’eera. Gama kaaniin dhimma amantii keenyaa akka nuti dubbannu kanneen hin barbaadne qaamni biraas jira.Oromoo amantiin waliitti buusuuf sochootu kan jedhus xiqqoo hin turre. Propogaandaa kana sodaatanii kan nurraa fagaatanis laayyoo miti. Amantiin kun kan keenya. Akkamitti dhiisnaa? osoo maqaa Amantiitiinn namni keenya ajjeefamuufi hidhamuu akkamitti caldhiifna? Qaamonni tokkummaa uummataa hin barbaadne osoo hordoftoota amantaa biraa obboleewwwn keenyaa waliin walitti nu buusuuf shira guddaa xaxanii socho’aniitti osoo laalluu akkamiin callisna? Sababa Mootummaan wayyaanee harka isaa dhimma amantii keenyaa keessa galfateef, kana irra darbuunis sababa hordoftoota amantaalee biraa waliin walitti buusuuf socho’eef, addabaabaayiittis baanee Miidiyaa keenyaa RDH’nis gaaffiin keenya gaaffii seera qabeessa gaaffii mirga amantaa dha malee gaaffii Mootummaa Islaamaawaa dhaabuu miti jechuun falmanneerra. Kana gochuu keenyaan ammoo shirri jarreen xaxan guutummaatti fashalaa’eera.
Dhimma Saba keenyaa dhimma dhiigaaf lafee keenyaa akkamitti dhiifna? gama hundaan mirgii keenya kabajamuudha qaba. Akka sabummaa keenyaatti mirgi keenya nuuf kabajamee akka amantiitti ammoo amantiin keenya yoo sarbamne ammas kunis rakkoo biraati. Kanaaf hundi wal hin rukkutu hunduu sochii gaaffii mirgaati, hordoftoonni Amantaa kirstaanaa lakkoofsaan hedduu ta’an sagantaa RDH gubbaatti beekumsa isaanii dhangalaasaa turan, diinni gargar nu fageessuu yaala, nuti ammoo garaagarummaan amanti miidhagina keenya malee madda rakkoo keenyaa miti! jennee walitti dhiheenyaan hojjanna. Obboleewwan keenya Kirstaanaas miidiyaa Amantii dhaabbattanii mirga saba keenyaafis akka falman ni jajabeesina. Amantii isaanii barisiifachuu mirga guutuu qabu nuus akkasuma., Ahbaashii humnaan mootummaa wajjiin taatee duula nuratti labsitee, nu cuuphuu ishee balaaleffanne malee, manneen barnoota isaanii keessatti yaada isaanii barsiifachuu hin mormine. Rakkoon Obboleewwan keenya Kiristaanaas nu ilaalata, biyya san wajjiin qabna, dhimma isaanii ni dubbanna, jarris dhimma keenya irraa akka dubbattan ni afeerra. Biyya waliin qabnu keessatti akkamitti fidamaa? Rakkoon Hawaasa keenyaa furmaanni maali? Diinni karaa hedduun walitti nu buusuuf deema, akkamitti irra aanna? Mariiwwan jedhan daangaa, gosaaf Amantii kamuu tarkaanfane ni marsiifna.
Kallattii biraatiin deggersa dhabuu keenyaaf sababa kan tahan keessaa Obboleewwan Amantii kanaa kan wajjiin hordofnu kan lakkoofsaan muraasa hin tahiin sadarkaa dhuunfaa hamma garee ijaarratanii yeroo nuti beelawaa dararamaa sagantaa dalagnutti duula maqaa balleessuu nurratti banuu isaaniitiin. Ani akka nama dhuunfaatti dhimmota maqaa balleessi akkasiif bakka kennuun deebii hin kennu. Namoota Na Abaara turnitu jira , dhaaddannoon ajeechas laafa hin ture. Garuu Duuli Qindaawwan sun Summii hamaa lafa keessati gad dhaabus Qaamon Hawaasa keenya irra hedduun kan gamma toora Whatsapp jiru cichoominna hooji keenya ilaalun Duuli sun Duula qajeela akka hin ture mirkaneefachu dandahaniiru .
Kan biraa ani nama ifatti mul’adhee hawaasa keessa socho’u miti. Osoo akka namoota biratti iffatti bahee muldhadhee rakkoo jiru ibsuu nan dandaha ture garuu ani akkiif bakki jiraadhu nageenyummaa kootif mijataa wanta hin taaneef dhokkadhee hooji koo hojjachuu qofa irrattin ciche. Waggoota 7 tahaniif yeroo 10 oliif mana jireenyaa koo jijiiraa jiraachaan jira . Mana koo keessaa bahee hin beeku hiriyyaa qaamaan wal qunnamee waliin haasahu hin qabu. Uummanni keenya fuula koo arguu barbaada. Gaafin hedduus naaf dhihaataa anis bar akka dargaggoo tokkootti osoo suuraan koo maxxansee natti tola ture garuu kaayyoo qabna , kaayyoo keenya galma osoo hin gahiin karaatti hafuun hin barbaachisu , nageenyummaa keetif enyuyyuu caalaa xiyeeffannoo kennuutu barbaachisa. Gaazexeessaan anaa wajjiin waggaa 4 oli hojjate na arkee hin beeku. Hundi jaraa na arguu barbaadu, guyyaan muldhadhus fagoo natti hin fakkaatu. Qabsoon miiran hin taatu, tasgabbiif xiinxala gad fagoo barbaada. Kanaaf nafsiyyaa kee if keessatti ajeessuutu barbaachisa.
Kalattii biran ammo gargaarsi RDH akka gabaabbatu kan taassise ifatti deggersa nama gaafachuu dhabuu dha jedheen amana. Deggersi akka nu barbaachisu nin amana garuu nama gaafachuu nin qaanfadha. Akkan nama dhiphiseefi rakkisetti natti dhagahama. Kanaafis yeroo tokko lama qabeenya qabu gurguree itti xuruuradheen jira. Ani akka kootti kan yaadu maalo Oromoon wan ani hojjatta jiru kana arga hin jiru? yoo arga jiraate maalif nutti caldhisaa? gaafa hoojii keenyatti amane nu haa gargaaru jedheen amanan ture. Garuu uummanni keenya akka isa gaafatu barbaada . Nama gaafachu irraatti muuxxannoo dhabuun keenyas nu miidhera .
Waa hundaafuu barruun dura bareesse hawaasa koo bira naaf dhaqqabuu isaatiif na hubachuu keessaniif nu jajabeessuu keessaniif hedduu isin galatoonfachuun barbaada. Ani hardhas boorus ilma sabaati. Sabni keenya bakka na barbaadu kamittu argamuuf qophee dha.
Gaazexeessitoonni RDH’s akkasuma.
Haalli keessa dabarsine hadhaawadha. Hadhaan kun ammo boodi isaa mi’aawaa akka tahu abdiin qaba. Hundi keenya jabaachuu qabna yoo jabaanne gahee keenya akka dhuunfaatti kan baanu yoo taate tabbi nuti hin baane hin jiru.
Bu’aa bahii walxaxaa RDH dabarsitee as geesse dhagahuun akka hedduun keessan gadditan argeera. Hamilee nutti hortaniifis galatoomaa. Gama biraan ammoo kan yeroo dheeraaf cabuu fi dhabamuu keenya hawwaa turan gammachuu isaanii keessoofi ala kanattis ibsataa jiru.
Obboleewwan saniifis ammas waan cabne hin seehina okkolaa fi gabaabina argame, Oromoo keenyatti himannee Oromoo keenya irraa deebii eeggataa jirra. Fedhii Rabbiitiin ni deebina. Dhugaan hawaasa keenyaa nu wajjiin jiraataa ture ammas inuma jiraata hin cabu isaaniin jenna.
Oromoo Koo amma haalli fayyaa koo waldhaansa fudhataara waan taheef haala gaarii irra jira. Bakkuma jirtanitti Rabbii keessan na kadhaa.
Obboleewwan nuuf tumsuuf jecha hardhaafi kaleessa sochii jalqabuuf karoora guddaa qabaachuu keessan nuuf ibsitan hedduu hedduu galatoomaa jechuun barbaada. Dhugaa Rabbii Comment 1500 oli ilaaleen jira. Ergaawwan Whatsapp 500 oli keessumeseera. Messenger gubbatti ergaawwan 400 oli tahan keessumeesera. Jaalalliifi kabajni uummanni koo anaafi Miidiyaa RDH’f qabdan guddaa tahuu hubadheen jira. RDH’s akka duratti deemuuf hawwiin fedhii isin qabdan hedduu haamilee kan namatti horuudha. Oromoon miidiyaa hedduu qabaachudha qaba. Obboleewwan hooji miidiya gubba jiran kan karaa haqaan dhugaa hawaasa keenyaa roga hundaan baasuuf socho’an jajjabeessuun barbaachisadha.
Oromoon RDH 100/100 gama Gulantaa itti aanuutti guddisuuf tarkaanfachiisuuf akka fedhii qabu hardhas kaleessas argeera. Hooji kana bifa qindaawaan qaama tarkaanfachiisuti barbaachisa waan taheef osoo qaamni ijaarame tokko as gad bahee gaaridha. Hamma hammaatti Obboleewwan xiiqaawoo kan rakkoon keenya isaan madeesetu akka dhuunfaatti sochii gubbaa jira. Biyya keessaa gareen Ustaazotaafi hayyootaa osoo dhimma kana itti gaafatammummaa fudhatani itti seenan yaadni jedhus hedduu dhihaataa jira. Nuus deebii isaanii ilaaluun kan hawaasa keenya beeksifnu taha. Obboleewwan ammas gargaarsa gochuu barbaadan kalattii whatsapp gubbatti obboleewwan ijaaraman jiru waan taheef achittis dabalamuu ni dandeessu.
Kutaalee Oromiyaa keessatti koreen ijaaramee gargaarsi aanalee fi magaalota hedduu keessatti tumsi RDH akka taassifamu yaada kaasuun obboleewwan wal ijaaraa jiran akka jiranis hubbanee hedduu gamdneerra . Yeroo dhihoottis RDH Laakofsii herregaa bankii Oromia international bank , OCB Bank hooji gamta Oromiyaa , Bank Daldalafi Awwash banks akka isin beeksinuuf obboleewwan sochii gubbaa jiranis agarree hamileen nu kaate jirti.
Rabbi Gaditti Oromoo osoo qabnuu abadan hin kufnu !! Miidhamni keessa dabarre laaftuudha. Qeerroon keenya lubbuu isaanii qaalii deebii hin qabne Oromoof Oromiyaaf kennaniiru, hedduun miilaf harka, ijaafi qaamaa isaanii biro dhabaniiru.
Gulantaa kanaan yoo ilaallu teenya kun hedduu laaftudha. Wanti hanqate jiraatus gammachuu hawaasa keenyaa hardha argaa jirru arguuf carra argachuun keenya laafa miti. Kan carara kana hin argatiin hedduutu jira wanta taheef.
Miidiyaan RDH Rabbi jalatti gargaarsa Uummata Oromootiin kayyoon keenya Baldhaaf dheera galmaan gahuuf, koree Boordii hayyootaatiin utubamtee fedhii Rabbiitiin gara dhaabbataatti ni guddatti!!
Yaa Ummata keenyaa tokkummaa Jabeessaa !
Milkii hardha argame tikfannee wanta nu hafe argachuuf qaroominaa fi abshaalummaan duratti tarkaanfachuutu barbaachisa.
Oromoo koo naa jiraadha !! Ulfaadha !! Dagaagaa !! Muldhadha !!
Obboleessa keessan Gaazexeessaa Hamza Borana
Galatoomaa!!


text:
Akka beektota mana kiristaanatti Mana Kiristaanaa jechuun “walitti dhufeenya Waaqayyoon uumamtoota gi’izaan waliin qabuudha” jedhu. Kanarraa ka’uunis umrii Mana Kiristaanaa iddoo saditti qoodu. Tokkoffaa, Mana Kiristaanaa ishee duraa namni otoo hin uumamin addunyaa Ergamootaa keessa kan turte tokkummaa Ergamootati. Umriin Mana Kiristaanaa inni lammaffaan tokkummaa namootta gaggaarii Aabeel irraa eegalee haga seensa kakuu haaraatti jiraniiti. Kan sadaffaa fi kan dhumaa garuu dhiiga Kiristoosiin kan hundeeffamte tokkummaa Kiristaanotaati. Isheenis madda qulqullummaa fi kennaati. Olitti kan kaafaman lamaan garuu fakkeenyummaa qofa qabu turan.” (Seenaa Mana Kiristaanaa waltajjii addunyaatti fuula 12). Olitti akkuma ibsame Manni Kiristaanaa Kiristoos qabxiilee kanaa gadiitiin ishee fakkaatanii warreen ishee marsanii jiran irraa adda taati.
Ibsitoota Mana Kiristaanaa kan jedhaman bu’ura amantaa Yaa’ii Niiqiyaa irratti murteeffaman (Nicene Creed) irratti “ወነአምን በአሐቲ ቅድስት ቤተክርስቲያን እንተ ላዕለ ኩሉ ጉባዔ ዘሐዋርያት” innis “Hundaa ol kan taate yaa’ii duuka bu’ootaan kan hundoofte qulqulleettii Mana Kiristaanaa takkittiitti ni amanna” kan jedhudha. Mana kiristaanaa tokko Mana Kiristaanaa kan jechisiisu bara araaraa 381tti phaaphaasota 150 (beektota Mana Kiristaanaa) iddoo Qusxinxiniyaa jedhamutti kan walitti qabaman qannoonaa amantii isaanii irratti akka ibsanitti: tokkittii (one), qulqulleettii (holy), kan hundaa fi iddoo hunda kan jiraattu (universal) fi kan duuka bu’ootaa (apostolic succession) yoo taate qofadha. Kana arfan keessaa tokko kan hir’iste Mana Kiristaanaa Kiristoos ta’uu hin dandeessu, mitis.
Manni Kiristaanaa Tokkittii Dha
Manni Kiristaanaa tokkittii dha. Lama yookan sadi yookan isaa ol ta’uu hin dandeessu. Tokkoo gadis hin xiqqaattu. Ittis hin dabalamu, irraayis hin hir’ifamu. Gooftan keenya Iyyasuus Kiristoos “kattaa kanarratti Mana Kiristaanaa koo nan hundeessa” jedhe malee “manneen kiristaanaa” hin jenne. Mat 16:18 Bu’ura tokko irratti, bu’ureessaa tokkoon kan bu’ureeffamte waan taateef manni kiristaan tokkittiidha.
Manni kiristaanaa tokkittiidha yeroo jedhamu tokkummaa ishee keessa jiru mul’isa. Mana Kiristaanaa keessatti tokkummaa saditu jira. Inni duraa tokkummaa kiristaanonni lafa irra jirru (walii walii keenyan) qabnuudha. Inni lammaffaan tokkummaa kiristaanonni qaama fooniin jirru qullqulloota qaama lubbuun jiran waliin qabnuudha. Inni sadaffaan tokkummaa hundi keenya (kiristaanonni qaama foonitiin jirru fi qulqulloonni qaama lubbuutin jiran) Waaqayyo wajjin qabnuudha.
Gooftaan keenya, Fayyisaa-addunyaa “Mukti wayinii inni dhugaan ana” akkuma jedhe, amala waaqummaa isaatti kan amanan Kiristaanonnis damee isa irratti biqilan waan ta’aniif akka jecha tokkootti kan dubbatan, akka laphee tokkootti kan gorsan ta’uutu irraa eegama. “… hundinuu akka tokko ta’an, jecha irraa kan ka’e kan anatti amanan hundaaf malee isaan kana qofaaf miti… yaa Abbaa, ati akkuma ana waliin taate anis akkan siwaliin ta’e, isaanis nuwaliin akka tokko ta’an … akkuma nuti tokko taane isaanis akka tokko ta’an …” Yoh 17:20 kan jedhu irraa kan hubannu tokkummaa kanadha. Duuka bu’aa qulqulluun Phaawuloosis “abdii tokkichaaf hanga waamamuu kessanii, qaama tokko fi afuura tokko akka taatan isin kadhadha” jedha. Akkasumas, “Gooftaan tokkodha, amantaanis tokkodha, cuuphanis tokkittiidha” Efe 4:4-5 jechuudhan Manni Kiristaanaa kan Kiristoos tokko ta’uu ishee hubachiisera. Kana waan ta’eef Manni Kiristaanaa dhagaarrayis hojjetamtu dhoqqeerraa, biyya keessattis yaa hundeeffamtu biyya alaatti amantiin ishee fi seerri ishee tokkodha.
Manni kiristaanaa tokkittiidha yeroo jedhamu tokkummaa Kiristoos waliin qabnuu agarsiisa malee dhimma bulchiinsatii miti. Tokkummaan keenya damee tokkicha Kiristoos ta’uu keenya fi dhiiga fi foon Kiristoosiin kan fayyinu ta’uu keenyadha. Yoh 15:1-10 Bu’ura isa tokkicha kana irraatti kan bu’ureeffamte waan taatef Manni Kiristaanaa tokkittiidha.
Manni Kiristaanaa Qulqulleettiidha
Kiristoos dhiiga isaa qulqulluun bu’ureessera, qulqulleessera, eebbiseera waan ta’eef Manni Kiristaanaa qulqulleettidha. Efe 5:26. Qulqullummaan Mana Kiristaanaa kan argame qulqullummaan amala isaa kan ta’e Gooftaa keenya fayyisaa keenya Iyyasuus Kiristoos irraa waan ta’eef xuraa’onni gara ishee seenan ni qulqullaa’u malee namoonni keessa ishee turan cubbuudhan ykn gantummaadhan yoo xuraa’aniyyuu isheen hin xurooftu. Haa ta’u malee, bu’ura inni “akkuman ani qulqulluu ta’e isinis qulqulluu ta’aa” jedheen isatti kana amanan fi gaaddisa Mana Kiristaanaa jalatti kan walitti qabaman hundi qulqullummaa amala isaanii taasifachuu qabu. Manni kiristaanaa qulqulleettiidha (adda kan taate) yeroo jennu wantoota afur armaan gadiitti ibsame ilaallata.
Tokkoffaa: Dhiiga isaan kan hundeesse Iyyasuus Kiristoos qulqulluu waan ta’eef Manni Kiristaanaa qulqulluudha. 1 Phe 1:15-16, Hoj 23:20 Manni kiristaanaa qaama Kiristoos waan taateef qulqulleettiidha. Innis bu’ura ishee, qaama ishee fi gonfoo ishee waan ta’eef qulqulleettidha.
Lammaffaa: Manni Kiristaanaa iddoo hojiin qulqullinaa (tajaajilli) itti raawwatamu fi mana kadhannaa waan taatef qulqulleettii (adda kan taate) dha. Kan adda taate hojii qulqullummaafi. Kanaafuu Mana Kiristaanaa qulqulleettii taate kanatti hojii qulqullummaa hin taane hojjechuun hin malu.
Sadaffaa: Manni Kiristaanaa ilmaan namaa isaan Kiristoositti amanan iccitiilee irratti hirmaachuun (cuuphamanii, gaabbii galanii, fooni fi dhiiga isaa fudhatanii) qulqullummaa itii argatu waan ta’eef qulqulleettiidha. Iddoo qulqullummaan irraa argamu waan taatef qulqulleettiidha.
Afuraffaa: Manni Kiristaanaa fakkeenya Iyyerusaalem ishee samiirraa waan taateef qulqulleettiidha. Gara mootummaa isa samiitti kan nama geessitu Mana Kiristaanotaa kan lafarraa kana waan taateef qulqulleettiidha. Lafa kana irratti Waaqayyoof kan adda taate waan taatef qulqulleettiidha.
Namoonni badii fi cubbuu baay’ee hojjetan Mana Kiristaanaa keessa waan jiraniif namoonni tokko tokko Manni Kiristaanaa kan xurooftu (qulqullummaan ishee kan hir’atu) itti fakkaata. Dhugaan jiru garuu namoonni kunniin yeroodhaan gaabbidhaan hin deebi’anu taanan ofii issanitiif xuraa’u malee Manni Kiristaanaa hin xurooftu. Qulqullummaan Mana Kiristaanaa kan bara baraa fi kan hin jijjiiramne waan ta’eef. Namni yoo ishee kabaje ofiif kabajama, yoo hin kabajnes ofumaaf abaarama. Kunis akkuma Afniin fi Finhaas akkasumas, akkuma Haanaa fi Saphiiraa irratti ta’edha. Hoj 5:1, 1 Sam 2:12 Fakkeenyaaf xurii irratti ifti aduu yoo irratti bahe xurichi ni xiraawa malee ifti aduu homaa hin ta’u. Qulqullummaan Mana Kiristaanaa akkuma ifa aduuti.
Manni Kiristaanaa Kan Hundaati (Hunda Hammattuudha)
Manni Kiristaanaa hunda hammattuudha yeroo jedhamu kan hundaa (kan addunyaa, “universal”) fi hundaa oli jechuudha. Kunis kadhannaa amantaa irratti “እንተ ላዕለ ኩሉ” ykn “Hundaa ol kan taate” kan jedhuun beekama. Manni kiristaanaa kan hundaa akkuma taate akkasumas hundaa oli. Dhiiga Kiristoosiin kan hundeeffamte Manni Kiristaanaa kan saba kanaati, kan saba kanaammoo miti kan hin jedhamne; sanyiidhan, qooqan, gosa fi bifaan akkasumas iddoodhan kan adda hin qoqqoodamne; kan hundaa fi hunda keessa kan jirtudha. Ifa addunyaa kan jedhamu qulqulluun Phaawuloos Manni Kiristaanaa kan hundaa ta’uu ishee akkas jechuun ibseera “Kan Yihudaa yookan kan Giriik hin jiru, garbicha yookan birmaduu hin jiru, hundi keessan Iyyasuus Kiristoosin tokko waan taataniif.” Gal 3:28.
Manni kiristaanaa kan hundaati (kan idil-addunyaati) yeroo jennu sadarkaa 5tti qoodnee ilaaluu dandeenya.
Haala Teessuma Lafaatin (Geography): Manni Kiristaanaa kan biyya kanaa yookan kan naannoo kanaati hin jedhamu. Kiristoositti kana amane, kan cuuphame hundi (kutaa addunyaa kamirraayyuu yoo dhufe) kan keessa jiraatu fi kan itti galudha malee.
Amala Namaatiin (Personal Attributes): Manni Kiristaanaa kan sanyii kanaa, kan dubbattoota afaan kanaa, kan saala kanaa yookan kan namoota umrii kanaati hin jedhamu, kan hundaati malee. Mana kiristaanatti namni amantii isaa malee eenymmaan isaa hin gaafatamu.
Yeroo/Baraan (Time Horizon): Manni Kiristaanaa kan dhaloota bara duuka bu’ootaa irraa eegalee ture, kan dhaloota amma jiruu, kan dhaloota fuulduraatisi. Manni Kiristaanaa kan hundaati yeroo jedhamu kan dhaloota hundaati jechuudha.
Tartiiba Aangootiin (Hierarchcal): Manni Kiristaanaa kan Paatriiyaarkichaa, kan phaaphaasotaa, kan lubootaa, kan diyaaqonootaa akkasumas kan namoota amanan hundaati. Hundinuu mana kiristaanatti gahee isaanii qabu.
Samii fi Lafa Irratti (Earth and Heaven): Manni Kiristaanaa tokkummaa qaama lubbuu fi qaama foonitiin jiraanii waan taateef kan hundaati. Manni kiristaanaa kan Kiristoos akkuma taate, namoota kan Kiristoos ta’an hundaaf kan isaaniiti.
Manni kiristaanaa kan hundaati yeroo jedhamu egaa kan hundaati qofa jedhamee kan dhumu miti. Kan hundaati yeroo jedhamu hundinuu Mana Kiristaanaa keessatti gahee mataa isaa qaba jechuudha. Qormaanni yeroo ishee muudates hundumaa ilaallata jechuudha.
Manni Kiristaanaa Kan Duuka Bu’ootaati
Eeyyee, Manni Kiristaanaa kan duuka bu’ootati. Kiristaanotni jalqabaa duuka bu’oota turan. Gooftan keenya fayyisaan keenya Iyyasuus Kiristoos Mana Kiristaanaa isaa kan hundeesse bu’ura duuka bu’ootaa irratti, “Yaa ilma Yoonaa yaa Simoon ati kan ayyaanomteedha, ani siin nan jedha ati kattaadha, kattaa kanarrattis Mana Kiristaanaa koo nan hundeessa gooftummaan du’aa irratti hin hammaatu. Furtuu mootummaa samiirraa siif nan kenna lafarratti kan hiitu samiirrattis kan hidhame ta’a, lafa irratti kan hiiktu samii irratti kan hiikame ta’a” Mat 16:15 akkuma jedhu.
Du’aa ka’umsa boodas “nagaan isiniif yaa ta’u Abbaan akkuma naan jedhe anis isiniin nan jedha akkasis jedheenii afuura isaa uffi itti jechuun akkas jedheen Afuura Qulqulluu fudhadhaa cubbuu isaanii kan dhiiftaniif ni hafaaf, kan hin dhiifneef garuu dhiifamn hin godhamuuf” Yoh 20:22.
Haala olitti ibsame kanaan duuka bu’oonni aangoo Mana Kiristaanaa hoogganuu fi bulchuu Gooftaa irraa fudhataniiru. Kulqulluun Phawuloosis “Mana Kiristaanaa dhiiga Isaatin hundeesse akka eegdaniif Afuura Qulqulluun phaaphaasii taasisee waan isin muudeef garee kanaa fi mataa keessaniif of-eeggadhaa” Hoj 20:28 jechuun Manni Kiristaanaa qulqulluu siinoodoosin buluu akka qabdu nu hubachiisera. Siinoodoosii jechuun yaa’ii phaaphaasotaa ta’uu isaa hubachiisa. Manni Kiristaanaas kan duuka bu’ootaati yemmuu jennu wantoota sadiini.
Hidda Muudiinsaa: Duuka bu’oota irraa eegaleea adda otoo hincitin hanga Mana Kiristaanaa amma jiru kanaa kan gahe waan ta’eef Mana Kiristaanaa kan duuka bu’ootaa taasisa. Aangoon lubummaa Gooftaan keenya duuka bu’ootaaf kenne adda osoo hin citin kallattiin daddarbaa dhufuun isaa ibsituu Manni Kiristaanaa kan duuka bu’ootaa ta’uu isheeti.
Dhalootaa Gara Dhalootaa Daddarbuun: Manni Kiristaanaa hojmaata duuka bu’ootaa fudhachuun, raawwachuun ishee kan duuka bu’ootaa ishee taasiseera. Akkuma duuka bu’ootaa Siinoodoosii qabdi. Akkuma duuka bu’ootatti cuuphxi. Akkuma duuka bu’ootaatti sirna kadhannaa geggeessiti. Fooni fi dhiiga isaa ni kenniti. Duuka bu’oonni kan hojjetan akka duuka bu’ootaa taatee ni hojjetti. Seera duuka bu’oota irraa adda ta’e qabaachuu hin dandeessu. Kunis ibsituu kan duuka bu’ootaa ta’uu ishee ibsan isa biraati.
Hiikaa Kitaabaatiin: Manni Kiristaanaa hiikkaa kitaaba ykn macaafa qulqulluu walharkaa fuudhiinsaan duuka bu’oota irraa kaasee as gahe waan qabduuf kan duuka bu’ootati. Akka duuka bu’oonni hiikaniti hiikkatti. Akka duuka bu’oonni barsiisanitti barsiisti. Kan duuka bu’oonni hin barsiisne hin barsiistu. Kanaafuu Manni Kiristaanaa kan duuka bu’ootati.
Kan Kiristoos kan taate Manni Kiristaanaa Qulqulluu Siinodoosiin buluu kan eegalte baruma duuka bu’ootaa irraa kaasee ta’uu isaaf ragaan Macaafa Qulqulluudha. Sababiin yaa’ii qulqulluu Siinoodoosii inni jalqaba taasifamees abbaan wangeelaa qulqulluu Luqaas barreeffama isaa kan Hojii duuka bu’ootaa ibsu irratti haala kanaan seenesseera: “Isaan tokko tokko Yihudaadhaa bu’anii akka seera Muusetti yoo hin kittaanamne fayyuu hin dandeessan jechuun obboloota barsiisu turan. Isaa fi Phaawuloos, Barnaabaas gidduus mormii fi lolli yeroo turetti mormii kanaaf Phaawoloosi fi Barnaabaas isaan keessayis namoonni tokko tokko gara Duuka Bu’ootaa fi gara Lubootaa gara Iyyerusaaleem akka bahan murteeffame. …” Afuura Qulqulluun duuka bu’oota irra bule qulqulluu Phaawuloos irras kan bule ta’ee osoo jiruu qulqulluu Phaawuloosi fi Siilaas namoota biraa dabalatanii maalif gara duuka bu’ootaa deemun isaan barbaachise? Gaaffiin jedhu fi deebiin isaa hundeeffamni fi sadarkaan Mana Kiristaanaa bara duuka bu’ootaa irraa eegalee kan ture ta’uu nu hubachiisa.
Qulqulluun Phaawuloosi fi Siilaasis bulchiinsa Mana Kiristaanaa dursummaa Afuura Qulqulluutiin hundeeffameef bitamoo ta’uu isaanii mul’isa. Sababni isaas duuka bu’oonni Mana Kiristaanaa akka eeganii fi akka bulchan Afuura Qulqulluun phaaphaasota taasisee kan isaan muude waan ta’aniifi. Kanaafuu Mana Kiristaanaa ishee jalqabatiif murteessitootni isa dhumaa isaan turan. Dhaalummaa duuka bu’ootaa kan qabdu Mana Kiristaanaa Kiristoos irratti qaamni dhumaa murtee kennu qulqulluu siinoodoosidha. Kanaafidha Manni Kiristaanaa kan siinoodoosii hin qabne Mana Kiristaanaa duuka bu’ootatii miti kan jennu.
Akka seenaa Mana Kiristaanaa irraa hubannutti yaa’iin qulqulluu siinoodoosii inni jalqabaa dura bu’ummaa phaaphaasii Iyyerusaaleem qulqulluu Yaa’iqoobiin bara 49-50 gidduutti kan adeemsifame waldhabdee saboota kiristaanummaa fudhatanii fi Ayihudoota kiristaanummaa fudhatan gidduutti uumamaeef fala kennuuf ture. Duuka bu’oonnis bitaa fi mirga dhagahuun murtee kanaa gadii kennaniiru. “Duuka bu’oonni fi obboloonni, Luboonni, obboloota Antsookiyaa, Sooriyaa, Kilqiyaam akkasumas obboloota gosa sabootaaf nagaa ni dhaamu.
Namootni nuti hin ajejin nu keessaa bahanii akka kitaanamtan fi seera isaa eegu qabdan jechuun laphee keessan isin jeeqaa jirachuu dhageenyet Gooftaa Iyyasuus Kiristoosiif lubbuu isaanii kan kennan nutis kan isaan jaalannu Barnaabaas fi Phaawuloos waliin namoota filataman gara keessan erguuf yaada tokoon waliigallee murteessine. Yihudaa fi Siilaas dabalataan afaan isaanitiin isuma isinitti akka himaniif gara keessanitti ergineerra. Qalma waaqayyoolii tolfamaniif dhihaate, dhiiga waliinis kan makame akka hin nyaatne, akkasumas sagaagalummaa irraas akka fagaattan jennee kanaan ala garuu ba’aa akkan isinitti hin feene nuti fi Afuura Qulqulluun heyyamneerra. Kana hunda irraa of eegnan nagaadhan ni jiraattu; nagaa isiniif haa kennu.” Hoj 15:22-29.
Manni Kiristaanaa bulchiinsa ishee lafa Filisxeemii gara bulchiinsota Roomaa birooti babal’ifachaa yeroo dhuftetti sirna caaseffama duuka bu’ootaa akkuma qabatetti turte. Ayihuudota irrayis saboota irraayis kan dhufan duuka bu’oota kan dhagahan, duuka bu’oota irraa kan baratan, abbootin duuka bu’ootaa, teessoo duuka bu’ootaatti bakka buufamaa walirraa fuudhiinsi osoo adda hin citin itti fufeera. Akka Ereniyoos fi Iphifaaniyoos ibsutti teessoo qulqulluu Pheexiroos irratti qulqulluu Pheexiroositti aansee duuka bu’aa isaa kan ture Liinoos yoo ta’u (maqaan abbaa kanaa Xiimootiwoos 2ffaa 4:21 irratti caqafameera) Awusaabiyoos garuu dhaalaan teessoo qulqulluu Pheexiroos Qeleminxoosi jedha. Teessoo qulqulluu Maarqoos irra immoo, qulqulluun Marqoos kan isa barsiise, cuuphe fi luba kan isa taasise hojjetaa kophee kan ture Anaaniyaasin muudamee ture. Duuka bu’aa qulqulluu Yohaannis kan ture Poolikaarpi fi akkasumas kan biroon duuka bu’oota irraa kallattiin aangoo Mana Kiristaanaa bulchuu argataniiru.
Manni Kiristaanaa Oortoodooksi Tawaahidoo Itoophiyaa kan duuka bu’ootati kan jennu duuka bu’aa kan ture karaa qulqulluu Filiiphoosiin bara araaraa 34tti cuuphaa kan fudhatte waan taateefi. Boodas jaarraa 4ffaa keessa seera Siinoodoositiin teessoo qulqulluu Maarqoos jalatti kan hundeeffamte ta’uu isheetini. Abbaa teessoo mataa ishee kan taaates mana kiristaana Iskindiriyaa irraa karaa seera qabeessa ta’een fi karaa qannoonaan Mana Kiristaanaa heyyamuuni. Kanaafis abbootin keenya woggoota hedduudhaf mana kiristaana iskindiriyaa kadhachaa turaniiru. Kunis dhaalli duuka bu’ootaa walitti fufiinsi isaa akka hin citneef wareegama kanfalameedha.
Manni Kiristaanaa Kan Bara Baraa fi Kan hin Haaromfamnedha
Kan bara baraa ta’uun itti ibsama Mana Kiristaanaa keessaa isa tokkodha. Manni Kiristaanaa kan bara baraati. Bu’urri ishee Iyyasuus Kiristoos isa bara baraati waan ta’eef isheenis kan bara baraati. Tokkummaan Kiristaanonni qaama fooniin jiranii fi Kiristaanonni qaama lubbuutin jiran Kiristoos waliin qaban kan bara baraa waan ta’eef Manni Kiristaanaas kan bara baraati. Kan bara baraati yeroo jennu bara barummaan ishee eeggameeti malee haaromfamaa jiraatti jechuu miti. Kiristoos Mana Kiristaanaa dulloomtu, kan jijijjiiramtu yookan kan baddu hin hundeessine. Wanti hin dulloomne immoo hin haaromfamu. Yeroo hunda haaradha waan ta’eef. Kanaan ala garuu Manni Kiristaanaa yaa haaromfamtu jechuun dogoggoroota ykn gantummaa kanaa gadii hordofsiisa.
Manni Kiristaanaa yaa haaromfamtu jechuun: bu’urri duuka bu’ootaa ishee hin barbaachisu, yeroo yeroon bu’ura biraa ishee barbaachisa jechuudha.
Manni Kiristaanaa yaa haaromfamtu jechuun: hundeessaan ishee hir’ina waliin ishee hundeesse waan ta’eef nuti guutuu ishee yaa taasisnu jechuudha.
Manni Kiristaanaa yaa haaromfamtu jechuun: kan ishee keessa turan kan ishee keessa jiraatan hin fayyine (hin qulqulloofne) jechuudha.
Manni Kiristaanaa yaa haaromfamtu jechuun: iccitiiwwan isheen raawwattu fayyinaaf gahaa miti waan ta’eef yaa fooyya’an jechuudha.
Manni Kiristaanaa yaa haaromfamtu jechuun: nuti warra dur turan irra fooyya’oo waan taanef Mana Kiristaanaa fooyyoftuu taate yaa bu’ureessinu jechuudha.
Kanaafuu yaanni Manni Kiristaanaa yaa haaromfamtu jedhu dogoggora bu’uraati. Iccitiiwwan utubaa ta’an shanan kan fooyya’an yookan kan jijjiiramanii miti. Cimanii kan jiraatanidha malee. Haa ta’u garuu wantoonni Mana Kiristaanaa keessatti haaromsi isaan barbaachisu lama ni jiru. Isaanis bulchiinsa Mana Kiristaanaa fi jireenya Kiristaanotaati. Kuni lamaan haala barsiisa Mana Kiristaanatiin yeroo yeroon ilaalamuun fooyya’uu ni danda’u. Bulchiinsa ammayyeessuun barbaachisaadha. Jireenyi Kiristaanotaa immoo gaabbidhaan haaromfamaa jiraata. Kanaan ala garuu nama kan haaromsitu taatee Manni Kiristaanaa ofii isheetii hin haaromfamtu.
Galatni Waaqayyoof


text:
waaltaan The horn economic and social policy institute jedhamu har’a galma wal ga’ii TM keessatti gumii qorannaa ka guyyootii lamaa har’a jalqabe irratti directorri waaltaa kanaa Dr. Ali Isa Abdi qabiyyee wal ga’ii Sanaa tarreessaniiru.
Keessumaa gumiin kun kan irratti fuuleffate ardii kana hanga tokko keessatti kan argame guddinni dinagdee kan mara of keessatti haammatu moo miti kan jedhu kan qoratu ta’uu dursaanii yaadachiisaniiru.
Itti aansuu dhaanis biyyoota Miseensota IGAD ta’aniin waggoota 15n darban kan galmeessame guddinni dinagdee hawaasa mara kan hin hirmaachisne ta’uu tuqanii gama hiyyummaa gad xiqqeessuunis Itiyoopiyaa fi Ugaandaa irraan kan hafe hagas gammachiisaa hin turre jedhan.
Directorichi waaltaa qorannaa kanaa Dr. Ali Isa Abdi akka jedhanitti biyyoonni naannoo hiyyummaa xiqqeessuuf badhaadhina babal’isuuf qabxiin galmeessan quubsaa hin turre. Innumaa iyyuu biyyoota hagi tokko hiyyummaa hamaa keessa bu’an jedhan.
Keeniyaa, somaliyaa fi biyyoota ka biroo keessatti gara boodatti hafuun mul’atee jira. Kaan isaanis waggoota 20 dura bakka turan irra gad bu’anii hiyyummaa hammaa ba’aa keessa bu’aniiru. Kanaaf biyyootiin naannoo jiran hagi tokko qabxii gaarii galmeessisanis hiyyummi hammaa fi baay’inni lakkoobsa uummataa dargaggotoaaf carraan hojii akka hin jiraanne rakkoo godhaniif amma iyyuu jiran keessaa ti. Kanaaf guddina mara hirmaachise ka jedhu qorachuun barbaachisaa dha jedhan.
Gumiin qorannaa kun kan inni irratti fuuleffate guddinni naannoo kan mara haammachiise ennaa jedhamu daragaggoonni hedduun biyyaa baqachuu fi carraa hojii dhabuun dhugaa dhimma dinagdee kana waliin ilaalamuu qabu waan ta’eef qorannaa kanaaf sababaa ka biroo dha jedhan directorichi.
Qorannaa guyyoota lamaaf turuuf dinagdee biyyoota miseensota IGAD irratti fuuleffatu kana irratti waraqaan qorannaa 25 ol kan dhiyaatu ta’uun beekameera. Dhaaba biyyoota gaanfa Afriikaa IGAD jedhamu kanneen hundeessan Keeniyaa, Uganda, Sudaan, Jibuutii Itiyoopiyaa fi Somalia ennaa ta’an kan hundeeffames bara 1986 yoo ta’u booda irras Ertraa fi Sudaan kibbaa miseena ta’aniiru.


text:
Dhaabbileen Oromoo Jaatamaa ol Ta’an Marii Biyyalessaa Irratti Yaaddoo Qaban Ibsan
Finfinnee, Amajjii 21/2022-Dhaabbileen hawaasaa Oromoo jaatamaa ol ta’an hundeeffamuu Komishiini Marii Biyyalessaa Itoophiyaa ilaalchisuun ibsa kennan. Yeroo jalqabaaf dhaabbilee Sivikii, Falmattoota Mirga Dhala Namaa fi Waldaalee Hawaaasaa Oromoo idil-addunyaa walitti dhufanii marii biyyaalessaa adeemsifamuuf jiru irratti yaaddoo qaban ibsan.
Sadaasa darbe manni maree bakka bu’oota uummaataa labsii hundeeffama Komishiini Marii Biyyaalessaa raggaasisuun isaa ni yaadatama. Manni maree bakka bu’oota uummaataa labsiin kun beekumsa biyyaa keessaa fayyadamuun furmaata waaraa ni fida, akkasumas duudhaalee hawaasaa walitti ni hidha jedhe. Manni marichaa hoggansa Komishiini Marii biyyaalessaa uummataan akka kadhimamuu fi mana maree bakka bu’oota uummaataatiin akka ragga’u eere.
Dhaabbileen kunneen adeemsa fi tarkaanfileen marii biyyaalessaa keessatti fudhatamanii amanamuummaa uumuun marii dhugaatiif haala ni mijeessuu danda’an lafa kaa’an. Ibsi kun marii biyyaalessaan dura tarkaanfilee fudhatamuu qaban tarreessa. Isaanis Lammilee waraanan miidhaman hundaaf haal duree tokko malee deeggarsa namooma adda hin cinne taasisuu, hidhamtoota siyaasaa hunda haalduree tokko malee hiikuu fi Humnootni alaa hunduu, keessumaa humni nageenyaa, loltootni fi basaastotni Ertiraa, Itoophiyaa keessaa akka ba’an dabalata. Dhaabbileen Oromoo kunneen mootummaa Itoophiyaa fi qooda fudhattoota hundaaf tarkaanfii waraana dhaabsisuu fi marii walabaa, hunda haammate fi hunda hirmaachise akka taasifamuuf qooda isaanii akka ba’atan waamicha dhiyeessan.
“Marii biyyaalessaa keessatti adeemsii fi tarkaanfileen fudhataman amanamuummaa uumuun marii dhugaatiif haala mijeessa. Kunis Oromiyaa keessattii fi naannoollee hundatti alatti dirree siyaasaa jiru bal’isuun miidiyaaleen walabaa akka jiraatan, mariiwwaan bu’uraa fi lammilee hundaa hirmaachisu taasisutu barbaachisa. Haaluma kanaan marii bal’aani fi hirmaachisaan qamoolee dhimmi ilaallatu waliin,yeroo, turtii, raawwii, iddoo, qabiyyee, saffisa, adeemsa, fi hojiirra oolmaa marichaa irratti akka taasifamu irra deebi’uun waamicha dhiyeessina.” jedha ibsichi.
Ibsa Guutuu
Ibsa hundeeffama Komishinii Marii Biyyalessaa (KMB) Itoophiyaa ilaalchisuun Dhaabbilee Sivikii, Falmattoota Mirga Dhala Namaa fi Waldaalee Hawaaasaa Oromoo idil-addunyaa irraa kenname.
Nuti dhabbileen asii gaditti maqaan keenya dhahame, qophii mootummaan Itoophiyaa dhimmoota bu’uraa biyyaalessaa irratti waliigaltee umuuf, marii biyyaalessaa jalqabuuf taasisu itti dhiyeenyan hordofaa jirra.
Mootummaan labsii hundeeffama KMB ulaagaa ifa hin taaneen kophaa isaa raggaasiseera. Yeroo ammaa kana, hojimaata ifa hin taanee fi abbootii dhimmaa ijoofi deeggartoota waliin marii ga’aan utuu hin taasifamiin namoonni Komishiini Marii Biyyaalessaa gaggeessan filatamaa jira.
Hidhamtootni siyaasaa muraasni hiikamuu isaanii agarree jirra; garuu hidhamtootni kuma hedduu ta’an ammayyuu mana hidhaa jiru. Tarkaanfiin dura kun mootummaan biyya bulchaa jiru hidhamtoota siyaasaa hafanillee hiikuuf akka yaade fi qalbii guutuun maricha irratti hirmaachuuf fedhii qabaachu agarsiisa jennee abdanna.
Haa ta’u malee, mootummaan Itoophiyaa qaama walaba, Komishiinii loogii siyaasa irraa bilisa ta’e hundeessuu danda’u miti. Kuni ammoo marii biyyaalessaa hunda hammate godhuuf ulaagaa ijoofi barbaachisaadha .
Kanaafuu, ibsa Hagayya 18, 2021 basneen waraanii akka dhaabatuu fi mariin hunda hirmaachise akka taasifamu gaafatu irra deebi’uun, gaaga’amni siyaasaa walxaxaan biyyattiin keessa jirtu furamee nageenni waaraan akka dhufu gorsa armaan gadii dhiyeessuu barbanna.
1.Waraanni hatattamaan akka dhaabbatu taasisuun, humnoota federaalaa fi garee hidhattootaa naannoo Oromiyaa, Tigraay, Beenishaangul Gumuz, Amhaara fi Affaar keessa jiran giddutti walii galteen dhukaasa dhaabuu taasifamee, mariin siyaasaa hunda hirmaachise akka godhamuuf haala miijessuu.
2.Lammilee waraanan miidhaman hundaaf dhiyeessii nyaataa fi qorichaa dabalatee deeggarsa namooma adda hin cinne haal duree tokko malee akka taasifamu; kanneen amma sababa hongeetiin beelaaf saaxilaman deeggaruu fi tajaajiloota bu’uura akka baankii, telekoomi, geejjibaa fi tajaajila ibsaa, lammilee miliyoonan lakkaa’aman naannolee Oromiyaa, Tigraayi, Beenishaangul Gumuuz, Affaar, Amaaraa fi Somaalee keessatti argamaniif akka deebi’u.
3.Hoggantoota Adda Bilisummaa Oromoo (ABO) dabalatee, hidhamtootni siyaasaa hundi haalduree tokko malee akka hiikaman. Caamsaa 2021 irraa eegalee hidhaa mana keessaarra kan jiran hayyu dureen dhabichaafi, dargaggootni Oromoo kumatamootan mana hidhaa adda addaa keessa jiranii fi hidhamtootni biroo haalaa sabummaa irratti xiyyeffateen erga labsiin yeroo muddamaa bahe hidhaman hundi akka hiikaman.
4.Humnootni biyya alaa hunduu, keessumaa humni nageenyaa, loltootni fi basaastotni Ertiraa, Itoophiyaa keessaa akka ba’an taasisuun biyyootni naannoo gaanfa Afrikaa fi biyyootni Itoophiyaa wajjiin walitti dhufeenya qaban deeggarsa akka godhaanii fi haala dhiittaan mirgaa akkasumas wal waraansi waliinii itti dhaabbatu haala miijessuu.
5.Komishiinii marii biyyaalessaa walaba ta’e, qooda fudhattoota hundaa biratti fudhatamummaa qabu fi marii biyyaalessaa ifaa fi hunda haammataa ta’eef haalaa miijessu danda’u hundeessuu. KMB mootummaan deeggaramu itti gafatamummaa barbaachisaa fi seena qabeessa kana amanamummaan ba’uu danda’a jennee hin amannuu; komishiiniin qaama kamirrayyuu walaba ta’e akka hundeeffamuuf hawaasni idil-addunyaa deeggarsa barbaachisa akka taasisu waamicha dhiyeessina.
6. Marii biyyaalessaa keessatti adeemsii fi tarkaanfileen fudhataman amanamuummaa uumuun marii dhugaatiif haala mijeessa. Kunis Oromiyaa fi naannoollee hundatti dirree siyaasaa bal’isuun miidiyaaleen walabaa akka jiraatan, mariiwwaan bu’uraa fi lammilee hundaa hirmaachisu taasisutu barbaachisa. Haaluma kanaan marii bal’aani fi hirmaachisaan qamoolee dhimmi ilaallatu waliin,yeroo, turtii, raawwii, iddoo, qabiyyee, saffisa, adeemsa, fi hojiirra oolmaa marichaa irratti akka taasifamu irra deebi’uun waamicha dhiyeessina.
Nuti dhabbileen asii gaditti maqaan keenna eeramee, waldaaleen hawaaasaa, dhaabbileen Ogeeyyii, falmattoonni mirgoota namoomaa fi hawaasni waligalaa Oromoo, mootummaa Itoophiyaa fi qooda fudhattootni biyyattii hundaa akkasumas Hawaasa idil addunyaa, Dhabbatni Motummoota Gamtoomanii, Yunaayitid Isteets, Chaayinaa, Gamtaan Awurooppaa fi biyyootni miseensa gamtichaa, Gamtaan Afrikaa fi biyyootni miseensa gamtichaa, Gamtaan Emireetota Arabaa, Turkii fi Iraan, naannolee Itoophiyaa hunda keessatti walitti bu’iinsi akka dhaabbatuu fi adeemsi marii biyyalessaa haqa qabessaa fi hirmaachisaa ta’e akka itti fufuf tarkaanfii barbaachisu akka fudhattan gaafanna.
Posted on February 1, 2022, in Uncategorized. Bookmark the permalink. Leave a comment.


text:
Qo’annoo hawaa Yunaayitid Isteetis taasisaa jirti keessatti qoo’annoon ji’a irratti taasisamu isa tokkoo fi barbaachisaa dha. Kanaan walqabatee dhaabbatni hawaa biyyaalessaa ykn NASAn waa’ee kalaqa hayyuun saayinsii dhalootaan nama Itiyoophiyaa ta’an hojjetan dhiheenya odeeffannoo marsariitii isaa irratti maxxansee ture.
Meeshaan Doktoor Brihaanuu Taafesee Bulchaatiin hojjatame kun “Hetrodyne Spectrometer” kan jedhamu yoo tahu hojiin ji’a irratti bakka bishaan jiru adda baasee agarsiisuuf gargaara. Dhimma kana irratti Bafiqaaduun Dr. Birhaanuu bilbilaan argatee dubbisee jira


text:
Xumura leenjii Bilxiginnaa irratti MM Abiy Ahmad qaphxiilee armaan gadii dubbatee akka fokkore dhageenye.
“Directions (major ones—ቃል በቃል) given by the PM on the conclusion of the training, February 12,2020, PM Office
===
1) Nu keessa dogoggoraan warra galan qulqulleessuudha. Qe’een keessan as miti, qe’een keessan gama jedhaatii itti himaa.
2) Hayilessillaaseen Skype fayyadamaa ture, nutu reefuu discover godhe malee.
3) Utuu itti hin qophaa’iinan masaraa qabadhe waan ta’eef, bakkan deemu hundatti na dhiphisa, waanan dubbadhuun biyyi ani bakka bu’e salphattii laata jedheeni.
4) Queen biyya England London teesseetu kan Kanaadaatis akkuma Sahilewarq Zawdu kana, PM Kanaadaatu natti hime. Ana garuu waanan Jimma ta’eef, yoo Gaambeellaan Affaar Sumaaleen na hin fudhatu ta’e, sirrii miti. Na fudhachuu qaba.
5) Anaan nama PM ta’ee ture qofatu na qeeqa. Haa hafuutii activist Tamasgen Turune yoom PM ta’ee beekaa na qeeqaa?
6) Somalia fi Somalilandiin biyya tokko akka ta’aniif waliitti fidaan jira. Eertiraa fi Dijibuutiis walitti fidaan jira.
7) We, biltsiginnaa are change agents. We should think like this.
😎 Nuti akka qamadiitti ziq bilen ka afer na wuha gara teqelaqlen duuneetu dammaramna, duuneetu baay’annee biqilla. Kana philosophyn dammaramu.
9) Beekumsi fi dhugaan yoo rakkoo naaf furuu danda’e qofa beekumsa kan jedhamu. Dhugaan rakkoo hin furre faayidaa hin qabu. Maddamariin kana jedha. Pragmatism jedhama. Kan ideology keenya. Maddamariin biltsiginnaatti nama geessa. Fkn, unity park, river project, Intoto project, biltsiginnaan kana.
10) Opponents do not even have political programs. Reefuu koree ijaaranii waa katabataa jiru. Biltsiginnaan ji’a sadii keessatti document saddet qopheessee kunoo ittiin isin leenjise.
11) Tramp naaf bilbileetu maallaqa IMF fi WB irraa naaf waadaa galan gara billiona 7 sana ykn hiddaasee giddibii filadhu naan jedhe. Mallaqattiin hafnaan biltsiginnaan hin jiru, hiddaaseenis hafuu hin qabu. Misaa’eliidhaan rukutti Egypt naan jedhe. Kanaaf agreement kana mallatteessi naan jennaan ittan yaada jedheeni. Dhimma hiddaasee haa qabbaneessinu, garuu dafnee dafnee haa xumurru.
12) Maddamar mengedachin, biltsiginnaa gibachin
13) Maddamariin Facebook irratti doolaara 2 siin jedhu, kanaaf bakka isaaf ta’u geessi doolaara 200,000n gurgurta.
14) Inkirdad ke wusxachin ale.
15) Parlamaan keenya dambenya mormituu ta’e democracy argee hin beeku waan ta’eef.
16) Dhaloota uumuu qabna, dhaloota Itiyoophiyummaa irratti hin tadaradarre. Eenyummaa waloo godhachuun nation building of Ethiopia galmaan gahuu qabna.
17) Heera biyyaa ni fooyyessina akkaataa issabee maddamariitiin. Imaammata maddamarii fi biltsiginnaatti keewwattoota gufuu ta’an qofatu calalamee keessaa baha.
18) Makkalakiyaan 90%n reform gufachiisuu hin barbaadu.
19) Federal poolisiin AAU Summit nagaan waan xumureef aqimiin isaa astamaamaanyiidha. Rakkoo dhufu hunda keessa ni baha jechuudha. Ijoollee keessanitti tisiisni huursuurra mudhii keessan jabeeffattanii olaantummaa seeraa kabachiisuu qabdu.
20) ADWUIn waa sadii irratti irkate ture: deninnatii, makkalaakiya fi caasaa ADWUIti. Kana jabeeffachuu qabna, irraa barachuu qabna.
21) Mirkonyaa of keessatti baannee deemuu hin dandeenyu. Paartii mormituutti yoo deemtan mirkonyaa taatu, miidiyaa qofaaf isin barbaadu, booda mirkonyaa isiniin jedhu. Jeneral Kamal Galchu mirkonyaa jedhame.
22) Dhimma dargaggootaa: Biyyi diigamuurra namni 1000n hidhamuu wayya. Addunyaa irratti dargaggeessi universally yaada, Itiyoophiyaa keessatti mandara mandaraan yaada. Hidhaan cawaa nama godha. Wanna wannaawochuun maser alebbin. Mastenfe giddi yilal. Jaarrolee jaarsummaan mariin qabuudha. Humna akka qabdu agarsiisi. Filannoo dursinee keessa keessaa hidhuu nu gaafata. Kana ta’uu baannaan filannoo boodas rakkoo dha.
23) Warri qinijjitii fi ABO keessaa dhuftan kofiyaa duraa baasaatii kofiyaa biltsiginnaa godhadhaa.
24) Mirkonyaa qabannee filannoo 85%tiin mo’achuurra qulqulloofnee 75%tiin mo’achuu wayya. Lakkoofsa baabura biltsiginnaa ta’uu utuu hin beekne kan yaabbate naa dhaabaa yoo jedhe baaburichi hin dhaabbatu. Bakka baaburri biltsiginnaa gahu gahuu ykn irraa utaalanii mirkonyaa ta’uu dha. Mirkonyaa mormituu ta’uurra ammoo paartii mataa keessanii dhaabbachuu wayya.
25) Season beekuudha. Al Bashir utuu torbee tokko dursee aangoo gadhiiseera ta’ee silaa har’a kabajaan mana ofii taa’a, har’a garuu mana murtii addunyaa ICCf ergame.
26) biltsiginnaan unitary ta’e jedhu. Unitariin biyya federaala Caalaa dimikraatawaa ta’uu danda’a.
27) Sidama referendum booda eenyutti kennama aangoon kan jedhamu irratti heerri Ifa miti. Kanaaf irra deebinee koree ijaarre.
28) Afaan baruun gaariidha. Tigiriffa baruun koo gaafan Eertiraa deemu bilisa ta’ee akkan walii galuuf na fayyada. Afaan hojii jedhamu kanas ajandaa maaliif mormituf kenninaa? Ajanda irraa fudhachuu qabna. Afaan kana Afaan hojii goona jennee signal agarsiisuu qabna. Recognize gochuu dha afaanota. Kanuma. “Barattuun Oromoo digrii jalqabaa Accounting dhaan qabdi, gara Amboo kanaa dhufte, nu biratti qacaramuuf jettee Amaariffaan Itiyoophiyaa jedhii barreesse jennaan ni dadhabde, ni kufte…Amaariffa sirriitti barsiisuu qabna” jedhe. Dhaloota akkasii uumne jedhe. Afaan ishee Afaan hojii goona hin jenne.
29) Musxafeen foxxoquu yoo barbaadde lafoota kanaan dura Oromiyaarraa ququnxurataa turte deebifteetu deemta, yoo Itiyoophiyaa keessa turte garuu ganda lama sadii Shimallis irraa yoo fudhatte rakkoo hin qabu. Ta’uu baannaan Oromoon si hin dhiisu. Warri kaanis akkasuma.
30) baaburuuna giddibuu maskan alebat.
31) Filannoon haa hafuutii aangoo qooddanna jedhu. Table wayii magaalota diimaa diimaa godhanii ati fudhu jedhu, baadiyyaa ammoo ni fudhanna jedhu, yaada furushkaa. Filannoodhaan waan mo’amaniif ni sodaatu. Filannoo sodaataa aangoo barbaadu.
31) Mormituu nama busiidhaan oliif gadi oofu malee deeggarsa hin qabani.
32) Facebook page koo miseensonni bilxiginna milliyoonni 7 follow na gochuu qabu. Warri kaan 1.7 million dhaan follow ta’u.
33) Shimallis, kana booda godinoota yoo waldorgomsiiftu godina kamtu sirriitti hidhee tarkaanfii fudhatee olaantummaa mootummaa mirkaneesseen ta’uu qaba madaalliin. Filannoo dura mastenfes alebbih.
33) Biltsiginnaan hin mo’atu taanaan Itiyoophiyaan ni diigamti. Kana eeyyamuu hin qabnu. Akka Aboy Sebhat hin taanu.
34) Bilxiginnan Getacho Asaffaa fi jaallan isaa ari’ee baaseetu ABO fi namoota shororkeessaa jedha man galcheetu wayyaanee waliin walitti araarse.
35) Mo’amuun gadheedha. Ani korojoo naaf hati siin hin jenne, aanaa fi godina kee keessatti mootummaa hidhuu danda’u ta’in siin jedhe.
36) Kaabinee Finfinnee keessatti Gambeellaa fi Sumaaleen dabalamaniiru. ADWUIn kana hin goona. Dubartoonni ministeerota walakkaadha.
36) Sumaaleen kenneminaminuu Dunbar xabbaqi naw
37) Addis Ababa irratti invast gochuu keenya irraa baradhaa malee hin qanna’iinaa.
38) Quba keessan waanuma hundaaf gara kootti hin qabiinaa. Kana sirreeffadhaa.
39) Tokko taanee uummata Itiyoophiyaa tokko haa goonu. Afaan addaaddaa dubbannus.
40) 50% dubartoota paarlamaaf qopheessaa.
41) Shimallis, sitti himeera. Yoo humna keetii ol ta’e naaf bilbili waraana siifan erga.
42) Fulbaana dhufu mootummaa ijaarrannee, karoora waggaa shantama baafanna, jedhee xumure.”


text:
Najiib ZannuunRead More »
Baraatu hammaate moo namaatu hammaatee?
Najiib ZannuunRead More »
Bofa afaa jalaa kan osoo hin beekin nama miidhu hedduu argaa jirra.
Najiib Zannuun irraa Waa’een saba keenyaa kun yeroo dubbatamu waan hedduutu nama ajaa’iba. Yeroo sabni keenya dammaqee wal dhagayuun sosossoo’ee gamtaan falmachaa jirutti, gufuun qabsoo …Read More »
“YOO DUBBANNE BUUBBEE YOO CALLIFNE BUQQEE”
“Akka hin nyaanne Zangaadaa marqitee Akka hin dhiifne Waa itti carreessitee” Kunoo dubbiin tiyya Tan akkasii taate Gad baasee himachuu Maalaatu na dhibe, Callisee obsuus …Read More »
Osoo hin gaafatin, Osoo hin hubatin….
Osoo hin qoratin Osoo keessan barin Daftee hin dubbatin! Dubbii qaccee qabdee hin raabsin jarjartee Booda ni gaabbita gaafa dhugaa hubatte Ta’uuf dhaba isii irraa …Read More »
⇝ E I D M U B A R A K!! ⇜
Baga gammannee baga gammaddanii Guyyaa kabajamaa gammadu muslimoonni Baga ittiin geenyee baga ittin geeysan Baga waliin geenye irra deebi’uun! Iida Arafaa Iida jaalatamtuu Hawaasni muslimaa …Read More »


text:
Lafeeleen tun ilmaan Oromoo kan dargii fi wayyaaneen mooraa waraana hammareessaatti duguugee bara 2015 baafamte ture. Iddoo lafee tana irraa baasan irratti galma aadaa hararii jaaranii wayta ammaa ilmaan Oromoo NS irraa buqqa’an achi keessatti dararamaa, beelaa fi dhibeen wiligamaa jiran. Kalees Oromoonni dargii fi wayyaaneen as keessatti dhiibbaaf dhiittaa meeqa arkaa turan, arraas sanuma…..
“L A F E E N…A B B O O…..!!”
======================
Dhaamsa dhugaan jabaa qabna ture..
Kan dhuha keessatti dur nu magare,
Ergaa abboo irraa nuuf dhaamame,
Kan laphee keessat nu awwaalame,
Kan lafee teenya waliin walitti daakame,
Irbuu hidda tiruuf onnee keessat makame..
.
Wa’ada qabna irbuu jabduu hin qabne xurii,
Amaanaa dhiigatti nu bulbulamte gaaf durii,
Xiiqii hin moofooyne iilkaa hin jijjiirre barri,
Tan nun hifachiifne, nun irraanfachiifne turri,
Akkamitti daganna waan alagaan nu mude,
Asxaa sheenaa sammuu keessat nu sumude,
Waan nun godhin hin qabu bar shirri alagaa,
Jallaa keenya sobee cubbuu nurratti dalagaa.
.
Nuti warra dadaati eenyullee hin miinuu,
Harqoota gabrummaa namarratti’in hiinu,
Godaannisa hamaa keessaa ol nu fiiniinu,
Madaa qoorteen dhinne qoricha kamiinuu,
Nurratti uumanii hijaa nurraa hin baane,
Calanqoof aanoletti waan alagaan taane,
Hedduu nu madeessan madaa bara baraa,
Beekaa usna malee meeqaa nuciisa garaa.
.
Yaa kan seenaa dhugaa dhooysuuf yaalu,
Yaa warra ilmaan sabaa akka diinaa laalu,
Kan fira fakkaatee dhiga obbolaasaa xuuxu,
Warra ilkeen koflaa suuta nama qunxuuxu,
Kan amaanaa abboo nyaatee ittiin gabbatu,
Kan soba dhugoomsuudhaaf shira dubbatu,
Kan akka saree maraattee olii gad kaatu,
Beeki xuriin seenaa boru sirraan baatuu,
.
Yaa warra foon foonfii muree nyaatu,
Sumaan eega booddee tee akka taatu,
Ciccittuun funyaaniin si haa dachaatu,
Lafeen abaabiyyee ta bakkayyu facaate,
Ciisa si haa kuttu ekeran abboo kaatee,
Tiruu sihaa waraantu eeboo qaraa taatee.
.
Yaa warra kaayyoo aabboo san dagate,
Amaanaa sabaa isaa funyaaniin haqate,
Yaa warra garaaf ja’ee amba jala fiigu,
Yaa kan sobaan tokkumaa sabaa diigu,
Yaa kan ciraa jiru lafa teenya findigaa,
Si haa boochisu atiis imimmaan dhiigaa,
Yaa warra cubbuun akka booyyee carantu,
Lafeen abboo san onnee isin haa waraantu.