text:
Qalbeessaa Dhangayaa
Dec 6,2020
Dhalli namaa bilisa ta’ee dhalate. Tokko garbicha ta’ee, tokko mootii ha ta’uuf hinuumamne. Afaan saba tokkoo afaan aangaa’ota biyyattii ta’ee, afaan saba tokkoo ammoo jibbamaa akka ta’uufis hinuumamne.
Biyya Impaayeraan ijaaramte keessatti garuu; loogummaa akkanaatu hammaata. Saba tokko saba mootii taasisanii, saba isa kaan ammoo garbicha taasifachuutu jira. Impaayera kan jedhamuufis kanaafi. Impaayera jechuun mootolee loogummaan guutamaniif biyya loogummaan liqimfamtedha. Biyyuma bulchan keessatti sabuma bulchan tokko jaallatanii tokkoof bakka dhabuutu amala mootolee impaayera bulchaniiti.
Xoophiyaan impaayera malee biyya miti. Impaayera Xoophiyaa kana keessatti sabni Amaaraa akka saba Waaqaatti, akka saba qulqulluutti fakkeefamaa as gahe ittis jira. Impaayera afaan Qawween hundoofte Xoophiyaa keessatti loogummaan sabaaf loogummaan aafanii, loogummaa aadaaf loogummaan seenaa walii gala Loogummaan Ashaaraa saba tokkoo dagaagee mul’ata.
Ashaaraa saba tokkoo kan ta’e: Aadaa, Afan, Eenyummaa, Seenaa fi qabeenyaa addatti sabichi qabu yoo ta’u isaan kana irratti qaamoleen nuti mootummaadha jedhan gama saba isa tokkoo goranii kan saba isa kaanii xiqqeessuu fi kineessuu irratti dalagu.
Impaayera Xoophiyaa keessatti saboota adda addaa 80 ol ta’an keessaa kanneen 76 ol ta’an jibbamanii kanneen hidda Sem ta’an qofatu leellifamaa fi akka saba qulqulluutti ilaalamaa as gahe ittis jira.
Keessattuu hacuuccaan daanga maleessa ta’e saboota Kuush irratti qiyyaafatee jaarraa tokkoo oliif irree abbootii aangoon gadi qabamaa as gahameera.
Ashaaraan saboota Kuush akka waan maayii hinqabnee ykn akka waan hojii seexanaa fi jibbamaa ta’eetti fudhatamee barsiifamaas as gahe. Kun ammoo daranuu loogummaan sanyii akka babal’atu taasise.
Dhiyoo dhuma kana waggaa 2 asitti Oromoo irraa ilmaan Oromoo bifa nama suukanneessuun yoggaa ajjeefaman, callisni miidiyaaleef qaamolee aangoo qabatanii jiranii mul’ataa ture. Namni 45 du’es, Ulfaaf Misirroon du’es hangas mara gurra laataniif rakkoo saba keenya Oromoo miidiyaaleen Impaayera Xoophiyaa keessaa gabaasuuf hinyaalle.
Daranuu ajjeefamuu saba keenyaa kanatti hedduu akka gammadan mallattoo agarsiisu kennaa turan.
Torban darbe kana ammoo hololas ha ta’u Shira PP’n saboota Amaaraa irratti ajjeechaan raawwate jedhamnaan an Muummicha Ministeera biyyaati jedhee kan of waamu dabalatee miidiyaaleen biyyattii marti “qulqullootatu ajjeefame!” Jechuun wal harkaa fuudhanii afarsan.
Asitti wanti naa hubatamuu qabu an ajjeechaa nama meesha maleeyyii kam irra gahu hindeggaru. Garuu loogiiwwan miidiyaalee biyya kanaa keessatti raawwataa jiraniif qaamolee bulchitoota ofiin jedhaniin raawwatan kan nagaaf tasgabbii namaa laatu miti.
Gaafa Oromoon ajjeefamu Cubbamootatu ajjeefame jedhamee callifama. Gaafa sabni Amaaraa ajjeefamu ammoo qulqulloota Xoophiyaatu ajjeefame jedhamuun miidiyaalenis namootiin dhuunfaas yoggaa wal harkaa fuudhanii afarsan arguun daranuu akkuma kiyya garaa sabboontota Oromoo akka madeesse cimseen hubadha.
Akka sabni keenya rakkoowwan akkanaa keessaa bahee bilisaan hinjiraanne, akka sabni keenya mootummaa isaaf ta’u filatee mootummaa nageenya isaa tiksu kan miidhama Oromoo dhukkubsatu hinijaarranne kanneen danqan Leellistoota Xoophiyaa Oromoo keessaa yaa’aniif ilmaan halagaa leellistoota Minilik fi Leellistoota TPLF ta’uu cimseen amana.
Isaan diina innikkaa ta’an kanneen akka TPLF fi Ilmaan Neo Minilik warra nuti hidda moototaati jechuun seenaa fokkataa abbaa isaaniif akaakilee isaanii akka waan seenaa ajaa’ibaaf seenaa gaarii ta’etti lallaban of irraa qolachaa. Diinota tarsiimoo warra Oromoo irraa dhalatanii Xoophiyaan akka hinkufne, akka hincabne Xoophiyaan cabuu irra Oromiyaan ha cabdu jedhanittis adaba barbaachisaa taasisuun Oromoo irraa barbaachisa.
Walii gala loogummaa fi hundeen loogii osoo hinbarbaadaa’in nageenyi waaraan biyya kanatti nii uumamaan soba. Eenyu eenyuu gadi miti, eenyus eenyuu ol miti. Marti ija wal qixaan hanga hinilaalamnetti, ilaalcha tokko halagoomsee saba tokko ammoo dhalootee biyyaa fakkeessu cabuutu furmaata.
Injifannoon uummata Oromoof
Qalbeessaa Dhangi’aatiin
Sadaasa 6,2020


c: text/html

text:
Dhaabbatni Maallaqa Addunyaa, dhuma waggaa kanaa dura maallaqa Somaaliyaa haaraa maxxansiisuu gargaaruuf adda durummaan kan hojjetaa jiru ta’uu – Ministarri Maallaqaa Somaaliyaa beeksisanii jiran.
Dhaabbatni Maallaqa Addunyaa kana irratti Mootummaa Somaaliyaa waliin hojjechuu simatee jira ka jedhan – Abdiraahimaan Du’aalee Beellee, maallaqa barbaachisu bakka fedhee illee fidee gargaaruuf walii-galuu isaa dubbatan.
“Maddeen gargaarsaa ka biroon illee ni jiran. Garuu, nuti IMF filanne” – jedhan – Belleen.
Maallaqa Somaaliyaa sana maxxansiisuuf gara doolaara miliyoona shantamaa ka barbachisu ta’uu fi maallaqicha kuusaa keesa kaa’anii to’achuufis baasii hag sanaa ka barbaachisu ta’uu illee dubbatan.
Maallaqa Somaaliyaa kana maxxansiisuuf haal-dureeleen barbaqachisan, kan akka dhimma mootummaa jabeessuu, itti-gaaatamummaa cimsuu, oguma Baankii Giddu-galaaf barbaachisu, qajeelfamootaa fi seera to’annaa tolchuu, caasa yaa’a maallaqaa fi imammatotoa diriirsuu martinuu hojjetamanii xumuramuu ka beeksisan – Ministarichi maallaqaa Somaaliyaa, dhimmi haga ammaa xumura hin argatiin jiru dhimmuma maallaqa hojii kana ta’uu hubahiisan.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Godinaa Shawaa Lixaa, magaalaa Amboo keessatti har’a ganama mormiin jiraattotaan jalqabamee barattoota sadarkaa lammaaffaatiin naannoo Awwaaroo jedhamutti itti fufe tarkaanfii humnoota mootummaatiin facaasamuu isaa dubbatu jiraattonnii fi barattoonni. Akka jecha isaaniitti, halkan dabre kana barii jala, humnoonni mootummaa manneen jiraattotaatti bobba’anii namoota qabuu isaatiin mormiin sun jalqabe. Sababaa mormii sanaatiin barattoonni fi jiraattonni reebamuu fi hedduun qabamanii hidhamuu illee dubbatu.
Gama biraatiin Godinaa Arsii Lixaa, aanaa Arsii Nagellee keessatti, uummanni aanichaa, dhuminsa Ayyaana Irreechaa irratti dhaqqabe mormuudhaan hiriira bahuu isaa irraa kan ka’e tarkaanfii humnoonni motummaa fudhataniin, akka lakkoobsa Itiyoophiyaatti Fulbaana 24 irraa eegalee haga har’aatti namoonni jaatamaa ol ajjeesamuu fi ka biroo hedduun hidhamuu dubbatu – jiraattonni.
Jaarsolii yokaan maanguddoota gowwoomsuu fi sodaachisuudhaan akka ijoollee jalaa miliqxe qabanii itti dabarsan illee taasisaa jiran, jedhu – jiraattonni kun. Aangawaan nageenyaa aanaa sanaa himannaa jiraattotaa sana dhaga’an iyyuu, haga ammaatti deebii hin kennine.
Gabaasaa guutuu kana cuqaasaa tii dhaggeeffadhaa


text:
Akkaawuntiin Tiwiitaraa maqaafi suuraa Dr. Alamuu Simee fayyadamuun baname odeeffannoowwan garagaraa maxxansaafi qoodaa akka jiru hubanneerra
Akkaawuntiin ji’uma Mudde, 2021 kana keessa baname kun hordoftoota 650 ol qaba.
Kana malees guyyoota jaha dura akkaawuntii Dr. Alamuu Simee isa sirrii akka ta’es irratti barreeffamni maxxanfameera.
Fayyadamtootni Tiwiitaraa biroos ergaawwan akkaawuntii kanarratti maxxanfaman yeroo qoodan mul’ata.
Itoophiyaa Cheek dhugummaa akkaawuntii Tiwiitaraa kana mirkaneeffachuuf sadarkaa ministiraatti Qindeessaa Giddugala Ijaarsa Sirna Dimokiraasii kan ta’an Dr. Alamuu Simee gaafanneerra.
Isaanis akkaawuntiin Tiwiitaraa kun kan isaanii akka hintaanefi sobaan kan baname ta’uu Itoophiyaa Cheekitti himaniiru.
Akkaawuntii Tiwiitaraa kanaan dabalataan akkaawuntiiwwan Feesbuukii maqaa angawa kanaan banamanis heddudha.
Fuula Feesbuukii tokko akka qaban (https://www.facebook.com/Dralemu.official) kan himan Dr. Alamuun, akkaawuntiiwwan Feesbuukii kunneen biroon kan isaanii akka hintaane himaniiru.
Yeroo dhiyootii as akkaawuntiiwwan Tiwiitaraa maqaa namoota bebbeekamootiin banaman baay’achaa akka jiran mul’ata.
Kanaafis akkaawuntiiwwan Tiwiitaraa hordofnu haalaan sakatta’uun barbaachisaa dha.
Akkaawuntiiwwan sirrii hordofuun facaatii odeeffannoo sobaafi haasaa jibbiinsaa yaa ittisnu.
ወቅታዊ መረጃዎችን ቀጥታ በኢሜልዎ ለማግኘት ይመዝገቡ
ያቀረቡትን የግል መረጃ በግላዊ መመሪያችን መሠረት እንጠብቃለን::


text:
(Tolawaaq Waarii)
Pireezidaantiin mootummaa Naannoo Oromiyaa kabajamaa Ob.Lammaa Magarsaa dhiyeenya kana waltajjii tokko irratti wayita dubbatan akkana jedhan”Dh.D.U.O’n miseensoota miliyoona 4 qaba,kutannoon jiraannaan miseensi 400 jijjiirama ol’aanaa argamsiisuu danda’a” Ob.Lammaan dhuguma jedhan,dhugaa qabatamaan jiru dubbatan.
Kallachi qabsoo Ummata Oromoo Dh.D.U.O/ADWUI’n miseensi horate hundi qulqulluu ta’ee qajeelfamaafi hojmaata jiru hordofuudhaan haqaan utuu hojjetee yeroo adda addaatti rakkoon hin dhalatu,dhalatees hin babal’atu ture.
Miseensi haqaan qabsaa’u bakka hin jirretti rakkoon babal’achuunsaa dirqama.Miseensonni faayidaa ummata bal’aa dagatanii faayidaa dhuunfaatiif socho’an bakka jiranitti qabsoon dagatamee rakkooleen ummanni komii ittiin kaasu jiraachuun waan hin oolledha.
Qaamoleen hawaasaa adda addaa yaada kennaa jiraniin qorannoo haaromsaa booda hanga tokko fooyya’uumsi jiraatus rakkooleen bulchiinsa gaarii nudararaa turan ammas jiru jechuun sab-quunnamtiilee adda addaa irratti wayita dubbatan dhaga’amaa jira.
Wanti Ummata bal’aa jalaa dhukatu tokkollee hin jiru jedhama.Dhugaadha Ijji Ummata bal’aa waan hunda arguu danda’a argaas jira.Jijjiiramni hooggansaa iddoowwan adda addaatti kan taasifame fedhiin ummataa akka guutuufi.Hooggansi sadarkaan jiru,caasaan mootummaafi dhaabaa damee hundumaanuu fedhiin ummataa akka guutuuf hin socho’u taanaan ergama Mootummaafi ummataan itti kenname ba’aa hin jiru jechuudha.
Kenniinsa tajaajilaa wajjin walqabatee komiiwwan kanaan dura dhaga’amaa turan ammas furmaata kan hin arganne baay’eedha.Kana haaluun gonkumaa hin danda’amu.Rakkoon hundumtuu yeroo gabaabaa keesstti fala argachuu akka hin dandeenye kan hubatamu ta’us.Rakkooleen dhiyeessii tajaajilawwan adda addaa kanaan dura mudachaa turan ammas furmaata waaraa kan hin arganne jiru.Fakkeenya kaasuudhaan haa ilaallu
Kenniinsa tajaajila dhiyeessii humna ibsaa wajjin walqabatee hanqinni kanaan dura ture ammas hin furamne,inumaatuu iddoowwan tokko tokkootti hammaatee itti fufe jechuun ni danda’ama.Yeroo tajaajilli ibsaa itti argamuufi hin argamne walbira qabuudhaan ilaaluun yoo barbaachise kan caalu yeroo tajaajilli ibsaa itti dhabamu akka ta’e mamii malee dubbachuuf kan nama dirqamsiisu haaluma qabatamaan jirudha.
Dhiyeessii tajaajila bishaan dhugaatii wajjinis wal qabatee iddoowwan tokko tokkotti pirojaktoonni ijaarsarra turan xumuramanis sababa adda addaatiin hawaasni bishaan dhugaatii argachaa akka hin jirre wayita dubbatu dhaga’ama.Misooma Daandilee wajjin wal qabatee carraaqqii ol’aanaa taasifameen daandilee babal’isuun waliin ga’uuf sochiin taasifamus sababa malaammaltummaafi rakkoolee kanneen birootiin hanqinni qulqullinaa waan jiruuf hawaasni iddoowwan baay’eetti rakkoodhaan dararamaa jira.
Tajaajilli geejibaa kennamus fedhii hawaasni qabu wajjin kan walgitu akka hin taa’e haaluma qabatamaan jiru irraa hubachuun waan rakkisaa hin ta’u.Caasaan siiviil sarvisii waggoota hedduuf dhoqqaa’ee tures jijjiiramni haaromsa booda mul’ise kanadha jedhamee kan jajamuu danda’u miti.Kana jechuun caasaan siiviil sarvisii hundumtuu rakkoo keessaa hin baane jechuu miti.Kanneen adeemsa jijjiiramaa eegalaniifi hawaasni qabatamaan galateeffatuun akka jiran beekamaadha.Garuu ammoo tajaajila kennamuun sadarkaa hawaasni hundi itti quufiinsa qabaaturra hin ga’amne.
Egaa maddi rakkoolee jiran hundaa maali?jechuudhaan gaafachuun barbaachisaadha.Maddi rakkoolee jiranii
· Maal nadhibeedha
· Faayidaa ummataafi biyyaa dhiisuudhaan faayidaa dhuunfaatiif dursa kennuudha,
· Iddoo jiranitti qajeelfamootaafi hojmaatawwan jiran cabsuudhaan akka fedhii dhuunfotaatti deemuudha,
· Qulqulluu ta’uu dadhabuudha,
· Humna diinaatiif ergamtuu ta’uun socho’uudha.
· Ergama manaa ittiin ba’an dagachuudha.
· Naannummaafi manakaraarsitummaadha.
· Walumaa galatti loobica keessa seenuun dhoqqaa’uudha
Rakkoolee bu’ura gadifageeffatan kana takka takkaan xiinxaluudhaan fala waaraa akka argataniif ammas kutannoodhaan hojjechuun shoora qaamolee dhimmi ilaallatu hundaati.ummanni bal’aanis kana keessatti hirmaannaa ol’aanaa taasisuutu irraa eegama.Ijji ummata bal’aa waan hunda argakaa.
Kanaaf ergamtoonni diinaa halaala taa’anii ajaja gabaabduuu dabarsaniin ummanni mana taa’uun gabaafi hojjechuu lagatee fincile jechuun dubbachuun rakkisaadha.Ummanni yoo komate akkuma kanaan duraa dhugaa qaba.Tajaajila argachuu qabu yoo dhabu ummanni komachuun sirriidha.
Badiin cimtuun fakkeessitoota caasaa dhaabaafi mootummaa keenya keessa taa’anii faayidaa dhuunfaatiif kaataniifi ergamtoota diinaa ta’an bira jirti.Kana waakkachuun rakkoo dabalataa uumti.Karaa biraatiin keessaayis alaayis kanneen hooggansa sirrii Ob.Lammaa Magarsaatti inaafanis adabatanii taa’uu utuu filatanii wayyaafi.”Baddu baddi malee saree ija hindhiqan”!
********


text:
Qaroomii addunyaa laakkuma bulee kahuun dabalaa deema.Bubbee garbaa-galaanaa gara galchitu, awwaara gugurdoo fi wannii hedduun saatelaayiti jalaa dhokataa hin jirtu fa taati.
Addunyaan saatelayiti qilleensa naannoo bonaa fi ganna,jijjiirama qilleensaatii fi waan heddun tohatan jaha qabdi.Hagii tokkoo Kaabaa fi kibba irra mara, hagii tokko mudhii lafa irra hin chocho’u.Ta lafa martuun Polar satellite jedhanii ta mudhii lafaa irra teettuun ammo Geostationary satellites jedhan.
Biyyootii jahaan saatelaayitii qaban; Awurooppaa (EUMETSAT)’European Satellite, Amerikaa, Jappaan, Indii,Chaayinaa fi ta Raashiyaati.MSG,ta lafa martu,METOP ta Kaabaa fi Kibba irra martu, JASON-2 garba tohatti.
Saatelaayitiin Itoophiyaan qilleensa ufiitin tohattu akka jecha daarektera daaarekteroota Ejensii Raaga Qilleensaa fi Balaa Dursa Akeekkachisa Metrolooji biyyoolessaa Dr.Dirribaa Qorichaatti, MSG-2.
MSG Itoophiyaa qofaa mitii Afrikaanuu haajaan baati.MSG lafa harka 66 caalaa tohatti. Mudhii lafa irra gama Keeniyaatiin jirti Itoophiyaa irraa akka jecha Dr. Dirribaatti km 38,000 oli fagaattii qajeela naannoo ‘Gulf of Guinea’ gubbaa jirti.
Saatelaayiti tana bara 2002 hawaatti oli baasan. Saatelayiti akkanaa tana lafa saatelaayitii Awurooppaa gara Hawaatti oli baasan;Kourou, French Guiana fa keessaa oli baasan.MSG,waan qilleensii Afrikaa,Awurooppaa,fi Atlaantic gama Kaabaatii keessa jiru daqiiqaa 15 keessatti raaga qilleensaatii dabarsiti.
MSG-2 gama isaatiin mudhii lafaa irra teettee waan qilleensii keessa jiru daqiiqaa 15 faatti dabarsti jedha Dr. Dirribaan.
“Nuutsi ammo muuxannoo qamnuu fi akkasuma moodelii itti dadaballee saa ja’haa booda maalti mulataa bulti tokkon duubaatti …maaltu mullataa… jennee ragaa itit kennini.”
Qilleensi jijjiirame jechuun Afrikaa maal fida jennaan,”oowatti dabalaa naannoo Saaheli haga Itoophiyaatti bokkaatti dabalaa,garau gara Afrikaa gama Kibbaa bokkaatti diqqaata.”
Saatelayitiin Awurooppaa ta qaraa, Meteosat-1 bara 1977 hojjatamte.
Saatelaayitiin dhaloota ammaa jedhaniin,MSG-2, Meteosat Second Generation Hagayya 2002 naannoo Faransaay,Kourou, French Guinea Hawaatti oli tokkosan.
MSG-3 ammoo saatelayiti haaraa bara 2012 oli baasan.Saatelayitituun tuttun jijjiirama qilleensaa tohatti.


text:
Muddee 08/2015 Godina Horroo Guduruu Aanaa Abbaayi Cooman Suluula Fincaa’aa Magaalaa warshaan Sukkaara Finca’aa Keessatti Argamu Keessatti Warraaqsii FDG Gootota Uummata oromoo fi Gootota Barattoota Oromoo M/B Suluula Finca’aa tti Jabaatee itti fufe, Waraanni Wayyaanee Uummata irratti waraana bane ilmaan Oromoo 4 rasaasaan rukutaman. Namni tokko ajjeefame.
Mootummaan abbaa irree Yakka ulfaataa fi garaa jabinaan guutameen uummata mirga isaaf falmachaa jiruu irratti waraana banuun ilmaan Oromoo madeessaa fi Ajjeesuu itti fufe. banuun Ilmaan Oromoo barattoota 4 rasaasaan rukutamuun yeroo amma
du’aafi jireenya gidduutti argamu’.
1. Eebisaa nama jedhamuu fi Hojjetaa Warshaa Sukkaara Finca’aa kan ta’ee Mooraa Mana Galmaa isaa keessa utuu dhaabatu waraanni wayyaanee dhukaasee ajjeesee, yeroo amma kana wareegamee jira.Namootni 4 ol immoo Madaeeffamuu kaleessa gabasne kanneen :
1. Barataa Wakjiraa Giddisaa Mitikuu
2. Barataa Masarat Xilahuun Oljirraa
3. Barataa Alamuu Likkisaa Kabbabaa
4. Barataa Zarihuun Raggaasaa Teessoo kanneen jedhaman dabalatee Amma illee namootni kan biraan kan ajjeefaman maqaan adda kan hin bane jiraachuu madden gabaasa jiru. Warri rasaasan rukutaman 4’n kun yeroo amma gara hospitaalatti fe’amuu madden keenya gabaasan. Uummatni mootummaa ilmaan keenya fixaa jiru waliin hin jiraannu jechuun amma illee warraaqsaa itti fufee jira, galgala kanaa Waraanni Wayyaanee ittuma fufuun uummata irratti dhukaasaa banaa kan jiru yoo ta’uu ilmaan Oromoo hidduun hidhaatti guuramuu maddi keenya gabaase.
Mudde 8,FDG Itti Fufeen Waraanni Wayyaanee EPRDF Godina Horroo Guduruu Aanaa Abbayyi Comman Sulul Finca’aa Keessatti Hojjetaa Warshaa Sukkaaraa 1 Yeroo Ajjeessan Barattoota 4 Ammoo Haalaan Madeessan.
Muddee 08/2015 Godina Horroo Guduruu Aanaa Abbaayi Cooman Suluula Fincaa’aa Magaalaa warshaan Sukkaara Finca’aa Keessatti Argamu Keessatti Warraaqsii FDG Gootota Uummata oromoo fi Gootota Barattoota Oromoo M/B Suluula Finca’aa tti Jabaatee itti fufe, Waraanni Wayyaanee Uummata irratti waraana bane ilmaan Oromoo 4 rasaasaan rukutaman. Namni tokko ajjeefame.


text:
SEERRI AFAAN QAWWEEN DIIGAME
“Godina Horroo Guduruu Wallaggaa mana murtii aanaa Abbaayyii Coommanitti abbaa seeraa ta’uun kan hojjetan poolisiin federaalaa magaalaa Fincaa’aa jiru tokko ajaja mana murtii aanichaa fudhachuu waan dideef abbaan seeraa kun poolisiinkun akka to’atamu taasise. Sana booda poolisiin federaalaa baay’inni isaanii 9 ta’an abbaa seeraa kana manuma murtii inni hojjetutti marsanii qawweetiin doorsisaa fudhatanii deemuuf gaafa jedhan uummanni magaalaa Fincaa’aa iyyee iyyisee bahuun abbaa seeraa Sooressaa Guddataa jedhamuun harkaa baasuu danda’aniiru. Seerri biyya kanaa tokko irratti olaantummaa qabaatee kaaniif hanga yoomiitti olaantummaa akka kennu hin beeknu. Abbaan seeraa kun yeroo ammaa lubbuun isaa haala sodaachisaa keessa jira. Uummanni magaalaa Fincaa’aa illee poolisii federaalaa kanaan hiraarfamaa jira. Biyya abbaan seeraa mana murtii keesssatti hojjetu keessatti humna waraanaan qabamee ajaja kennite jijjiiri jedhamnu keessa jirra. Bilisummaan mana murtii hin jiru. MNO illee mana murtii bilisummaan isaa mirkanaa’ee arguu hin barbaadu. Kana osoo barbaada ta’e manni murtii waliigala Oromiyaa nama qaama humna tikaa wayyaanee ta’e Addisuu Qabbaneessaatiin hin hoogganamu ture;haaromsi akkuma qaama mootummaatti gaggeeffamee hooggantoonni farra uummataa ta’an akkuma kaafaman silaa manneen murtii oromiyaa illee hoogfansa cimaa fi quuqama uummataa kan qabuun hoogganama ture. Addisuu Qabbaneessaa jechuun immoo diina uummata Oromoo ta’ee nama hojjechaa ture ta’uun isaa uummanni magaalaa Walisoo fi Naqamtee ragaa dha.”j m


text:
“Akka Fayyinuuf ka’iitii gara Waaqayyootti nuuf kadhadhu.” (Yoon. 1:6)
Jecha kana Namoota Dooniidhaan Oddoola Iyyoophee irraa gara Tarsees deemaa jirantu raajicha Yoonaasitti dubbate. Yoonaas Raajoota Waaqayyoo kudha jahan keessaa isa tokko dha. Raajaan kun abbaan isaa Amaatee kan jedhamu yoo ta’u, nama gosa Yisaakoori dha. Yoonaas jechuun guugee, garraamii jechuu dha. Raajichi Yoonaas Waaqayyoo tajaajilaa nama jiraate dha.
Waaqayyoon tajaajilaa Isaa Raajicha Yoonas kana dhaloota Gooftaa keenya Iyyasuus Kiristoosiin dura bara 1612 gara namoota Nanaweetti erguun cubbuu isaanii dhiisanii gara Waaqayyootti akka deebi’an; kana ta’uu baannaan akka isaan adabu barsiiseera. Namoonni biyya Nanawee jeedhamtu kana keessa jiraachaa turan Waaqayyo akka malee gaddisiisan illee Inni samii irraa abidda roobsee magaalittii bakakkaan gaggaragalchuu fi hawaasicha labooba abiddaatiin adabuu osoo danda’u arjummaa Isaatiin carraa gaabbii akka argatan taasiseera. Waaqni “Hammeenyi isaanii fuuldura kootti waan dhufeef ka’iitii gara magaalaa guddittii Nanawee deemi; sagalee koos isaaniif lallabi.” jechuun Raajicha Yoonaas ergeefii ture. Yoon. 1:2. Yoonaas garuu, ergaa Waaqayyoo dhiisee Waaqayyoo jalaa baqachuuf gara biyya Tarsees jedhamtutti dooniin imaluu jalqabe. Osoo deemaa jiruu Waaqayyoon bubbee cimaa ta’een doonii inni yaabbatee ture akka raafamtu taasise. Namoonni isa waliin turan hundi naasuu fi dhiphina ol’aanaan qabamani. Rakkinni hamaan kun isaan keessaa sababa eenyuutiin akka itti dhufe baruuf carraa buusanii Raajicha Yoonas irratti bu’e. Haala isaa yoo gaafatan Inni Waaqa samii, dachee fi garba uume kan waaqeffatu akka ta’ee fi Waaqa jalaa bahuuf baqachaa akka jiru itti hime. Isaanis “Yaa Waaqayyoo, lubbuu nama kanaaf jecha nu hin balleessin; Ati akka jaalatte godhi.’ jechuun ennaa garbatti isa gatan bubbeen cimaan doonii isaanii raasaa ture battalumatti dhaabate; nagaan karaa isaanii deemaniiru. Waaqayyoon Raajichi Yoonaas yeroo garba keessatti gatamee irraa eegalee guyyoota sadii fi halkan sadiif garaa qurxummii guddaa keessa akka turu erga taasisee booda gara lafaatti akka isa tufu taasiseera. Yoonaas garaa qurxummii guddichaa sana keessatti gaabbee Waaqayyo kadhataa waan tureef akka qurxummichi lafa irratti isa tufeen gara Nanaweetti deemee ajaja duraan baqatee deeme akka raawwatu irra deebiin ajajamee namoota Nanaweef “Guyyaa sadi keessatti Nanaween akka gaggaragaltu” lallabeera. (Yoon. 2:.2-10; 3:1- 4)
Namoonni Nanawee battaluma dubbii Waaqayyoo dhagahaniin Waaqayyo amananii cubbuu raawwataniif ni gaabbani. Raajii Yoonaas 3:5- 9 irratti “Namoonni Nanawees Waaqayyo ni amanani, soomas ni labsan, guddaa xiqqaa otoo hin jenne hunduu gadda guddaa keessatti ni kufan. Odeefannoon kunis gara Mootii Nanawee akkuma qaqqabeen teessoo mootummaa isaa irraa ka’ee uffata kabajaa isaa baafachuun gadda guddaan liqimsamee daaraa irras ni taa’e. Nanawee keessatti “Namoonni fi beelladoonni biroon waan tokko akka hin sooranne, akka hin bobbaane, bishaanis akka hin dhugne, namoonnii fi beelladoonnis haa gaddan, gara Waaqqayyoottis waliin haa iyyan, namoonni hundi karaa hammeenyaa fi cubbuu irraa haa deebi’an. Waaqayyoon akka nuti hin banne nuu haa qajeelchu, dheekkamsa Isaa kana irraa yoo nuuf deebi’e eenyutu beekaa?” jedhamee barreeffameera. Guddaa xinnaan isaanii hundi gocha hammeenya isaanii isa Waaqayyo mufachiise gaabbanii dhiisuun guyyoota sadiif soomanii cubbuu isaaniif dhiifama kadhataniiru. Waaqayyoon abbaan keenya Inni jaalalli, dhiifamni fi arjummaan Isaa daangaa hin qabne kan Kadhannaa namaa isa haala sirrii ta’een dhiyaatee fi kan abbichaaf fayyadu hin dhoowwanne cubbuu fi hammeenya isaanii irraa akka deebi’an hojii isaanii ilaalee gocha hamaa irratti raawwachuuf dubbatee ture irraa ni deebi’eef. Yoon. 3:10
Sooma jechuun qaama ofii cubbuu irraa dhoowwachuu fi fedhii lubbuuf bichisiisuu jechuu dha. Ykn wantoota qaamni namaa fedhuu fi kajeelu dhiisuu jechuu dha. Kunis, soomiin namni wantoota fooniin fedhuu fi kajeelu hunda otoo raawwachuu danda’u yeroo murtaa’eef lagachuun /dhiisuun/ qaama ofii dadhabsuuf kan barbaachise dha. Soomanni qaama ofii too’achuu dadhabsiisuun olitti jaalala Waaqa keenyaaf qabnu fi Isaaf bitamuu keenya kan ittiin ibsinuu dha. Kanaaf, soomiin sirna Waaqeeffannaa keessaa isa tokko dha malee qaama ofii dadhabsuun cubbuu irraa of qusachuuf kan raawwatamu qofa miti. Bakka amantaan jiru hunda soomni ni jira. Soomni amantaa waliin firooma bara baraa ni qaba. Waaqayyoon Addaam, Abbaa keenya isa jalqaba uumeef ajajni jalqaba kenname sooma ture. Innis, ilmi namaa uumama hunda keessaa sammuu fi qalbii safuu qabuu fi yaadu danda’u kan kennameef waan ta’eef of too’achuu fi daangeessuu waan qabuuf kan nyaachuu qabuu fi nyaachuu hin qabne adda ba’ee safaramee kennameefi kan ture yoo ta’u, beelladoota biroof garuu kan nyaatanii fi kan hin nyaane adda ba’ee hin kennamneef. S.Uum. 2: 16 – 17. Kun immoo sooma kan uume nama otoo hin taane Waaqayyo akka ta’e kan hubachiisuu fi mirkaneessuu dha. Ilmi namaa soomuun Waaqayyoof bitamuu akka qabu ajajuun /barsiisuun/ Isaa soomni kan namaan uumame otoo hin taane ajaja Waaqayyoo irraa faayidaa namaatiif jecha kennamee dha. Waan kana ta’eef, abbotiin keenya Kakuu Duraa keessas ta’ee Kakuu Haaraa keessa turan hundi soomaan Waaqa isaanii waliin jiraachaa turaniiru. Raajoonni Kakuu Duraa ennaa Waaqayyoon wal-qunnaman midhaani fi bishaan afaan isaanitti hin seenu ture. (S.Bahuu 34:28). Dheekkamsi Waaqayyoo kan baay’ina cubbuu ilmaan namaatiin ajajamee ture kan deebi’e, ennaa namoonni cubbuu isaanii irraa deebi’anii soomaan kadhatanii dha. Yoon. 3: 5-10
Kakuu Haaraa keessas, soomni seera nam-tolchee osoo hin taane Fayyiisaan keenya Iyyasuus Kiristoos ofuma Isaa bara Namoomaa (ሥጋዌ) biyya lafaa kana irra turetti hojii Isaa isa jalqabaa taasisee seera raawwatee dha. Maat. 4: 2, Luq. 4:2 Akkasumas, afuurri seexanaa nama qabatee rakkisaa jiraatu illee soomaan kan dhabamsiifamu ta’uu Fayyisaan keenya dubbateera. Maat. 17:21, Maar. 9:2 Haala kanaan soomii soomaa hidhaa seexanaa harkaa bahuun nuuf kennaa guddaa fi humna keenya dha.
Duuka Buutoonni Mana Kiristaanaa tajaajila isaanii hunda dura Afuura Qulqulluu irraa ajaja kan fudhatan soomaa fi kadhannaa irraa otoo jiraanii dha. HDB 13:2. Luboonnii fi Diyaaqonoonni Wangeela akka lallaban ennaa filataman kan muudaman soomaa fi kadhannaani dha. HDB 13:3, 4:25. Abbootiin akka Qornelewoos ulfina guddaa kan argatan soomaa fi kadhannaan Uumaa isaanii kadhatanii ti. HDB 10:4
Kana hubachuun Qulqulleettiin Manni Kiristaana Ortodooksi Tawaahidoo keenya ijoolleen ishee jireenya Afuurawaa isaanii akka gabbifatan, fedhii foonii irra fedhii lubbuuf bitamuu fi buluu akka isaan dandeessisu sooma torba labsitee jirti. Akkaataa sirna Mana Kiristaana keenyaatiin soomiin nuti soomnu torba yoo ta’an, isaan keessa tokko mata duree barreeffama /barumsa/ kanaa irratti kan caqafame Sooma Nanawee kan jedhamuu dha. Moggaasni maqaa sooma kanaa kan dhufes magaalaa Nanawee jedhamtu irraa ti. Namootni magaalaa kanaa ajaja Waaqayyoo diiguudhaan, dheekkamsa sababa cubbuu isaaniitiin itti dhufe jalaa bahuuf kan soomanii Waaqa isaanii ittiin kadhatani fi dhiifama ittiin argatanii dha. Nuyis yaadannoo isaaniitiin akka isaanitti cubbuu keenyaaf dhiifama argachuuf fi dheekkamsa Waaqayyoo jalaa bahuuf jecha kan soomnu dha.
Waanni nuti barumsa kana irraa argannu:-
- Namoota Yoonaas waliin doonii keessa turan irraa gaafa qorumsaa fi dhiphinaa Waaqayyo kadhachuun fala kan argannu ta’uu,
- Yoonaas irraa; Waaqayyoo jalaa dhokachuu fi miliquun eessattuu kan hin danda’amne ta’uu. Balleessaa ofii amananii fala rakkicha hiikuu danda’u fi raawwachuun dhugaaf jiraachuu malee namoota birootti quba qabuun furmaata ta’uu kan hin dandeenye ta’uu, (keessattuu Yoonas balleessaa isaa amanee akka garbatti isaa gatanii isaan garuu badii irraa akka oolan of irratti murteessee hojii irra oolmaa isaas mormii tokko malee fudhachuun isaa).
- Uumamni hundi Waaqayyoof kan ajajamu ta’uu fi Waaqayyoof wanti dadhabamu akka hin jirre.
- Waaqayyoon cubbuu keenyaan otoo nu hin balleessin dura carraa gaabbii kan nuuf kennu ta’uu fi yoo gaabbiin gara Isaatti deebine araaraa fi dhiifama Isaatiin kan nuuf deebi’u ta’uu.
- Jiraattoota magaalaa Nanawee irraa; Waaqayyoo fi dubbii Isaa dhagahuu, amananii fudhachuu fi jecha Waaqayyootiin of-ilaalanii balleessaa ofiitti gaabbuu, cubbuu hojjachuu lagachuu, soomaa fi kadhannaan Waaqayyoo irraa dhiifama argachuun akka danada’amu dha.
Soomni mallattoo hawwaasa gara Waaqayyootti deebii’ee dha. “Waaqayyoon laphee guutuun soomaan, boo’anii fi iyyaan gara kootti beebi’aa, jedha.” Iyyu. 2:12 jechuun Waaqayyoon akka ajajeetti Qulqulleettiin Manni Kiristaana keenya Ortodoksi Tawaahidoon hordoftoota ishee akka sooman taasisuun ajaja Waaqaa hojii irra ni oolchiti. Qulqulleettiin Manni Kiristaana Ortodoksi Tawaahidoo akkaataa Waaqayyo Ol’aanaan raajaa Isaa Iyyu’eel irra bulee “Tsiyoon gubbaatti faaggaa afuufaa; soomis labsaa” jechuun barsiiseen sooma ni labsiti. Iyyu. 2:15
Kabajamtoota maatii Kiristoos, seenaa kana kan kaafneef akka jiraattota magaalaa Nanawee hammeenyaa fi cubbuu nu balleesuudhaaf nu marsee jiru irraa Waaqayyoon akka nu baraaru, soomaa fi kadhannaa gaabbiin deegarameen jabaachuu fi cimanii jiraachuun ala fala biraa kana caalu kan hin qabne ta’uu waan irraa barannufi dha. Soomni kennaa Waaqayyoo akka rakkinaa, dhiphinaa fi balaa jireenya biyya lafaa kana irratti nu qunnamee fi nu quunnamu jalaa ittiin baanu nuuf qopheesse ta’uu isaa hubannee sooma kana irraa bu’aa argachuu qabnu argachuudhaaf amannee kadhannaa godhachuu qabna. Falli rakkinaa fi dhiphina keenya keessaa ittiin baanu madda rakkichaa irratti kan bu’uureeffame yoo ta’e qofa rakkinichi hiika kan argatu waan ta’eef murtiin irra geenyu fi tarkaanfiin fudhannu fedha /yaada/ Waaqayyootti kan fuulleeffate ta’uu akka qabu irraa barachuu qabna.
Kanaaf, namni yoomiyyuu taanaan akka raajicha Isaayiyyas irra bulee Waaqayyoon dubbate “Karaa keenya karaa Waaqayyoo, yaada keenyas yaada Waaqayyoo” waliin walsimsiisuudhaan amantaa keenya ishee dhugaa taate cimsachuu qabna. Doonii jireenyaa kan taate Mana Kiristaanaa keenya keessatti diina nu qoraa jiru seexana irraa bilisa ni taana. Akkuma beekamu dooniin dhugaan yoomiyyuu qorumsa irraa hin fagaattu. Kanaaf, dooniin Gooftaa fi Fayyisaa keenya Iyyasuus Kiristoos baattee deemaa turtee fi jirtu qorumsa cimaadhaaf saaxilamtee kan jiraattu yoo ta’u, dooniiwwan biroon Gooftaan keenya keessa hin turre waan dhugaa baatanii deemaa hin jirreef osoo rakkoon isaan hin muudatin waan nagaadhaan deemaa turan fakkaatu. (Maat.14: 14- 36.) Barri kunis yeroo dooniin keenya dhugaan fi Qulqulleettiin Mana Kiristaanaa keenya jeequmsaan raafamaa jirtu waan ta’eef doonii biroo jijjiiruudhaan lubbuu ofii galaafachuu /balleessuu/ otoo hin taanee akka Duuka Bu’oota Gooftaa keenyaa gara abbaa dooniichaatti iyyachuu qabna. Yeroo nuti gaabbinee gara Waaqayyootti deebiinu Waaqayyoos gara keenyatti deebi’u, uumamni hundi gara keenyaatti ni deebi’a. Kunis yoo nuti Waaqaayyoof bitamne uumamnii hundi akkuma nuuf ajajamu; yoo nuti Isaaf bitamuu dhiisne garuu wantoonni hundi too’aannoo keenyaan ala akka ta’an kan agarsiisuu dha. Falli rakkoo ilmaan namaa Waaqayyo Isa homtuu Isaaf hin dadhabamne qofa hunduu harka Isaatti kan jiru waan ta’eef akka Yoonaasii fi namoota Nanawee balleessaa keenya amannee, hammeenya keenya dhiifnee, qalbii jijjiirrannee, soomaa fi kadhannaan Waaqayyoo waliin araaramuu qabna.
Hanqinni Yoonaas innii guddaan gara Waaqayyo isa ergetti deemuu dhiise gara hin ergamneetti deemuu isaa ti. Barsiistoonni baayyeen iddoo ofii jedhan malee iddoo Waaqayyoon isaan itti ergee fi barbaachisaa ta’e oolaa hin jirani. Fakkeenyaaf, barsiistoonni afaan hawaasni beekuun akka barsiisan Waaqayyoon isaan qopheessee baadiyyaatti ergaman gara namoota kanaa deemuun barsiisuu otoo danda’anii fi qabani, gara magaalaa qofa deemuun hawaasichi dubbii Waaqayyoo dhaga’ee akka hin amannee fi hin fayyine taasiseera.
Dhumarattii jiraattonni magaalaa Nanawee bu’aa gaabbii fi sooma isaanii dhandhamatanii dheekkamsa hamaa sababa cubbuu isaaniitiin itti dhufee ture jalaa bahuu kan danda’an cubbuu isaanii amananii waan itti gaabbanii fi hammeenya isaanii irraa deebi’uuf kutatanii kaayyoodhaan waan soomaniifi dha. Kanaaf, soomanni keenya barsiifataan otoo hin taane cubbuu fi hammeenya Waaqayyo ittiin gadisiisaa jiraannee, rakkoo, dhibee, beela, du’a, balaa fi k.k.f. akka nama dhuunfaatti, akka biyyaatti fi akka addunyaatti dhalli namaa ittiin adabamaa jiruuf fala argamsiisuu akka danda’utti kan irratti kaayyeeffatame ta’uu qaba. Sooma Nanawee kana yoo soomnu biyya Nanaweetiif osoo hin taanee rakkoo fi qorumsa fuula keenya dura dhaabatee jiru moo’achuuf dha. Akkuma namoonni doonidhaan gara magaalaa Tarsees deemaa jiran “Akka nu fayyisuuf ka’ii gara Waaqayyootti nuuf kadhadhu, nuuf iyyi” jedhanii Yoonaasitti kadhannaa isaanii dhiyeeffatan, nutis Waaqayyoon cubbuu keenyaa fi balleessa keenya ilaalee akka nun balleesineef akka nuuf dhiisuuf gara Waaqa keenyatti iyyuun, boo’uun akka uummanni Nanawee badiinsa irraa oolfaman ibidda bara baraa irraa akka oolfamnuuf akka Kiristaanummaa keenyatti wantoota gochuu qabnu hunda raawwaachuun jaalalaa fi fedhii guutuudhaan soomnee araara /dhiifama/ Waaqaayyoo akka argannu eeyyamni Isaa nuuf haa ta’u. Ameen!


text:
Ijoolleen Afriikaa uffee Sahaaraa gadii kanneen 300,000 ta’an waggaa waggaatti dhukkuba Sickle Cell jedhamu kan guddina gosa dhiigaa hemoglobin jedhamu to’atu miidhu waliin dhalatu.
Dhibeen kun dhukkubbii hamaa kan qabu yoo ta’u kutaa qaama fi dandeettii dhibee ofi irraa ittisuuf miidhu balaa irra buusa. Dandeettii dhibee ofi irraa ittisuuf jiru kan inni miidhu baay’ee dursee ti. Kanaaf jecha ijoolleen kunuunsa ga’aa hin arganne sababaa daariqa ykn infekshinii baakteeriyaatiin dafanii du’uu jedhu kan yeroo ammaa itti aanaa ministrii kutaa tajaajila fayyaa fi hawaasummaa akkasumas doktora ijoollee kan ta’an Bretti Giroir.
Dhuguatti ijoolleen biyyoota galii gad aanaa fi giddu galeessa keessa jiraatan kanneen dhukkuba Sickle Cell jedhu kanaan qabaman dhibba irraa harki 80 umurii isaani waggaa shan utuu hin guutin du’u. lammiiwwan Ameerikaa hidda dhalata Afriikaa biratti dhukkubi Sickle Cell jedhu kun waan baratamaa ta’eef, Yunaayitid Isteetis dhibee kana beeksisuuf hooggana cimaa achi as baateetti jedhan Giroir. Sadarkaa addunyaatti Ameerikaan biyyoota kan akka Uganda kanneen dhibee kana dura dhaabbachuuf karoora biyyoolessaa lafa kaa’atan waliiin hojjetaa jirti, karoorri Ugaandaa dhugumatti malattoo addaa ti jedheen yaada jedhan Giroir.
“Karoora addaa ti. Gatiin jiru guutummaatti baafameera. Wal duraa duubaan hojjetame. Kanaaf maal yoom akka hojjetamu beekna. Karoora cimaa ardittiif fakkeenya ta’uu danda’u dha" jedhan.
Karoorri kun biyya Ugaandaatiin uummata Ugaandaaf kan qopaa’e ta’uu hubachuun barbaachisaa dha jedhu Admiral Giroir.
“ Ugaandaan waan isheen goote biyyattii keessatti maal akka ta’u xiinxala qorannaa geggeessuu ishee ti. Naannolee hedduu bakka dhikkubi sickle cell jedhu kun isa kaan irra caalaa itti heddummaatutu jira. Kanaaf dhibeen miciraan sanyii irra ga’u kun namoota naannoo kana jiraatan walii fi yeroo murtaa’e keessatti attamiin akka hammaate hubachuu dha. Kanaaf kun mannii isaa irrati fuuleffachuu dha. Kan isaan godhanis kana.
Kun karoora addaa ti. Bakka dhibeen kun akkaan miidhe irraa jalqaba Konyaalee 75 irratti fuuleffatamee, achii kaee babal’ataa adeema. Ugaandaan karoorri isee Afriikaa mara akka wal ga’u walii galteetti. Uummata, aadaa fi haala dinagdee biyyoota maraan wal barsiisuun barbaachisaa dha. Garuu kun akka salphaatti ta’uu danda’a jedhu Admiral Giroir. Tarkaanfiin jalqabaa karoora sana qabaachuu dha. Tarkaanfiin lammataa hojiitti hiikuu dha. Karoora kana hojiitti hiikuuf dhugumatti ejjennoo gaarii qabannee jirra jedhan jecuu dhaan gulaalaan har’aa yaada isaa xumura.


text:
Taammanaa Bitimaa irraa
Kunoo, erga Fincilli Diddaa Gabrummaa inni otoo walirraa hin cintin, ji’oota sagal guutuu lakkoofsifate kun amma caalayyuu jabatee itti-fufee jira. Fincilli baranaa kun gaafa 12. 11. 15 magaalaa Oromiyaa Waltajjii keessatti argamu, Giincii irraa ka’uun Oromiyaa guutuu dhuunfatee muldhata. Fincilli kun kaabaa-kibba, bahaa-lixa, mandaroota fi magaalaawwan bira kutuun gandeen Oromiyaa cufa waliin gayee argama. Fincilli seena-qabeesichi kun Dhaloota Qabeetiin yoo jalqabamellee amma dargaggeeyyii fi shamarran, ijoollee fi magnuddoolee, dhiiraa-dubartii, quteebulaa fi hojjateebulaa, barataa/ barattuu fi barsiisaa/ barsiiftuu, sheekii fi qeesii, abbootii gadaa fi ayyaantuuwwan hunda nagaan nagaaf hiriirsisee ammas garuma fuulduraatti tarkaanfachaa jira. Uummanni Oromoo guddichi abbaan nagaa, nagaaf nagaan ka’ee warra nagaa booressuun kumaatamaan galaafatemee argama. Barana dhiigni Oromoo akka galaanaatti gad-lolayee, lafeen Oromoo akka qoraaniitti urreefamee jira. Kun marti Oromoon akka mirgaa fi haqa isaa isa uumaan qabuuf waltahuun tarkaanafatu taasise malee, waan tokkollee isa duubatti hin deebifne. Barana Oromoon waan sodaa jedhamu boolla qotee awwaaluun,bilisummaa fi walabummaa ofiitiif garuma fuulduraatti tarkaanfachaa jira!
Baatiiwwan saglan dabran kana keessa wanneen suukanneessoon ginni-bittee Tigraay kan Wayyaanee jedhamu uummata Oromoo irratti gara-jabeessummaa fi bineessummaan raawwate, kan lakkaawamee dhumuu miti. Barana Oromoota fi uummatoota biyyoota alaa irraa dureewwan Wayyaanee fi loltuuwwan isaanii kunneen: “namoota moo bineeyyii dhaa?“, jechuun akka qotee (jirraa) walqabatan taasisee argama. Warri Wayyaanee yaada akkanaa kanatti nama geessan jechaa dha. Oromoonni fi namoonni biroo otoo waan akkanaa wal-gaafachaa jiranuu, kunoo “hiriirri Oromiyaa guutuu” keessatti, gaafa 06. 08. 2016 fiixan bayee oole. Hiriira seena-qabeessicha kan magaalaawwan Oromiyaa 200 keessatti adeemsifame kana irratti namoota kitila (miliyoona) sadii oliitu hirmate. Hiriirri kun magaalaawwan guguddoo kanneen akka Finfinnee, Dirree Dhawaa, Adaamaa fi Jimmaa faa irraa hamma magaalaawwan xixiqoolee kanneen akka Awadaay, Dheeraa, Caancoo fi Mooyalee faa kan hammate ture. Oromoon akkanatti dursee otoo walirraa hin citin baatiiwwan sagal guutuu fincila, ittaansees gaafa tokkicha magaalaawwan 200 keessatti olka-ka’a jedhee namni yaade tokkollee hin turre. Amma karaa kanaan Oromiyaan teenya, guyyaa Bilisummaa fi walabummaa-tti dhiyaattee jirti jechuu dandeenya.
Hiriira nagaaf, Oromoon keenya nagaan buqqayee mana baye kana irratti warri nagaa Oromoo fi Oromiyaa booressuuf qawween biyya keenya qabate, guyyaa tokkicha keessatti lubbuu Oromoota 75 galaafatee jira. Kanneen kuma hedduun lakkaawaman immoo madayaanii jiru. Manneen hidhaa impaayerittii kan durii caalaa hidhamtoota Oromootiin dhipphachaa jiru. Yaadachuuf, ji’oota saglan dabran kanneen keessatti dhiigni Oromoo akka galaanaatti loloyee, lafeen dhalawwan Oromoo akka qoraaniitti hurraawee argama. Ji’oota saglan kanneen keessa dhalawwan Oromoo 750-ni faashistoota Wayyaaneetiin galaafatamani. Kan biraa hafee dubartiin Oromoo ulfi baatii saddeetii, mucaan waggaa sadiyii fi jaarsi waggaa 80 loltuu Wayyaanee kan Agaazii jedhamuun galaafatamanii jiru. Baatiiwwan saglan kanneen keessa Wayyaaneen nama hiriiraa fi fincilaaf baye callaa otoo hin taane: nama gabaadhaa galu, hamaamoota cidhaaf deemu, ijoollee horii tiksitu, daa’imman oddoo (dhayii) keessaa taphattu faa itti-dhukaasuun galaaffattee jirti. Bineessummaa fi gara-jabina dureewwanii fi loltuuwwan Wayyaanee kana arguu dhiisiitii, dubbachuufillee kan hedduu nama suukanneessu. Mee yaa Waaq ilmi namaa akkanatti gara bineensaatti of-geeddaraa? Akkanatti sammuu isaa kan Waaqni akka ittiin-yaaduuf isa badhaase kana gara horii sammu-maleeyyii tahaniitti jijjiirrataa? Amma jarreen kun akkanatti: Oromoos, Somaalees, Amaaras, Anyuwaakis, uummatoota Laga Omoo fi uummata Sidaamaa faas gorra’aa, dhiiga isaanii lolaasaa “wajjin jiraanna” nuun jedhuu?
Dur, eeyyee waggaalee 130 dura naazichi gurraachi kan Minilik Lammaffaa jedhamu, meeshaa waraanaa kan ammayyaa humnoota Oroppaa oggaa sanii: Biritaaniyaa Guddoo, Faransaa, Ixaaliyaa fi Rusiyaa irraa tuullaa-tuullaan argachuun, dabalees leenjiftoota fi gorsituuwwan Faranjii fidachuun waraana ofirraa-ittisaa Oromoon waggaalee 30 guutuu adeemsise booda biyya keenya qabachuu dandaye. San booda lafa lafee Oromoo tahe, uummata keenya irraa sarbachuun Oromoo fi uummatoota kibbaa gabbaarii taasifate. Gabbaarii fi gabrummaan obbolaa lakkuu tahani. Kan nama dhibu warri Wayyaanee kun hardhaa lafa lafee keenya tahe kana fudhachuun bulguuwwan addunyaa kanneen inbastaroota jedhamaniif hiree, kaan ofiif fudhachuun uummata keenya gabbaarummaa warra Minilik sanallee dhoowwate. Gabbaartichi durii sun lafa abbaa ofiirraa hin buqqifamuu, achuma irraa taa’etoo nafxanyooota gabbara. Amma garuu, Oromoon qawween araddaa ofirraa buqqifameeti hariyama. Kana malees, hardha laggeen, haroolee fi harawwan Oromiyaa summeeffamaa jiru. Daggallii fi bosanni Oromiyaa ciramanii mancaafamuun biyyi Abbaa Gadaa fi Haadha Siiqqee lalisaa fi jiidhaan sun gara adaala-tti (“desert“) geeddaramuuf deema. Uummanni Oromoo fi kanneen biroo isaan magaalaawwan Oromiyaa keessa jiraatan gixaananii, dhamayanii manneen isaan ijaarratan buldozaraan daakamanii argamu. Ginni-bittee Tigraay kun isaan akkanaa kanaan misooma jidha. Impaayerittii uummanni kitila 20 (20 000 000) tahuu beelaan harcawu keessatti: “guddina dhibbayyaa 11 (11%) galmeessine” jechuun addunyaa sobaa jira. Biyya warra Wayyaanee kanatti sobatu, misooma fi guddinaa tahuun dhibbayyaa hedduun guddachaa jira jechaa dha!
Uummanni Oromoo abbaan firaa fi abbaan nagaa kun daangaa ofiirra tarkaanfachuun biyya namaa hin qabanne. Mirgaa fi haqa namaa hin sarbine. Yeroo ginni-bittee Habashaa uummata Tigraay beelaan ficcisiisu san Oromoo keenya afaan ofii irraa fuudhuun waan qabuun isaan gargaaraa ture. Yommuu faashitichi Habashaa kan Mangistuu Hayila-Maaram jedhamu uummata Tigraay beelaa fi waraanaan lafarra harcaasaa: “wanni Tigraay irraa argamu chookii takkallee nuuf bituu hin dandayu” jechuun, uummata Tigraay arraba isaa addaggee saniin madeessuyyu uummanni Oromoo aariin waxalamaa waan qabuun Tigroota deegaraa ture. Maarree, hardha dubbiin garagalchoo taatee, dureewwan Tigraay waciitii itti-nyaatan caccabsaa, harka laateef san nyaachaa jiru. Obsis daangaa qabaa, uummanni Oromoo obsa-qabeessi fi abbaan keessummaa kun dhiibamee, dhiibamee hallayyaatti darbatamnaan karaa nagaatiin oljechuun baatiiwwan sagal guutuu fincilaan dachee sochoosaa jira. Qabsoo bilisummaa fi walabummaa isaa karaa nagaatiin adeemsisuun addunyaa irratti of-beeksisee argama. Qeerrolee fi qeerrantiileen Oromoo harka ishii lamaan addaa ofiirra kaawuun, qoma ofii diriirsitee qawwee agaazii dura dhaabbattee jirti. Maali Oromtittii baddaa Barentuu (Harargee) san, ishii agaazicha ishiitti afaan qawwee qabe san quba-ofii itti-qabaa: “yoo dhiira taate, lappheen tiyya kunootii xiyyiitii-tee itti-roobsi” jetteen san agarree mitii! Intala Oromoo-woo ishii muka-mooyyetiin rukuttee agaazii irraa kilaash hiikkatte san ni beeknaa mitii? Kunoo, onneen Biiftuu Hamoosaa fi onneen Warqituu Liiban faa deebiyaa jirti. Baatiiwwan saglan guutuu qabsoo isa karaa nagaa adeemsisuun biyya-lafaa irratti of-beeksifnullee, dhumaatiin namoota keenyaa inni gaafa 06. 08. 16 tahe kun, akka qabsoodhuma isa karaa nagaa callaa adeemsisuun nu hin baafne sirriitti ifa nuuf taasisee argama.
Warri Wayyaanee sammu-dhabeeyyii fi gara-bineeyyiiwwan kun dirqiidhumaan gara qabsoo hidhannootti nu dhiibaa jiru. Erga isaan qawwee fi eeboo barbaadanii sabni Oromoo kana isaan badhaasuu malee, filmaata biraa hin qabu. Kana jechuun garuu, qabsoo keenya isa karaa nagaatiin adeemsisaa jirru ni dhaabna jechuu miti. Qabsooleen karaa lamaaniin adeemsifaman kun wal-jajjabeessu malee, kan wal-laaffisanii miti. Amma uummanni Oromoo waan sodaa jedhamu san boolla qotuun awwaallatee jira. Karaa maraan walgargaaruu fi walirratti du’uuf kakuu waliif seenee jira. Addaan-qoodamuu fi walitti-ka’uu biyya irraa hariyatee argama. Maarree, amma nuti bosonaa fi daggala Oromiyaa cufa manneen hin taasifannuu-ree? Leencotaa fi qeerransoota Oromiyaa hiriyoota hin godhannuu-ree? Kakuu dhaa; laguu dhaa otoo nuti lubbuun jirruu Oromiyaan: biyyi Bakar Waaree fi biyyi Leenjisoo Diigaa, biyyi Ilaansoo Halloo fi biyyi Abbishee Garbaa, biyyi Waaqoo Guutuu fi biyyi Taaddoo Birruu, biyyi Maammoo Mazammirii fi biyyi Magarsaa Barii, biyyi Elmoo Qilxuu fi biyyi Garasuu Dhukii faa warra waayee qawwee callaa yaadaa buluu kanaan hin fudhatamu. Tokkummaa keenya alaa-manaa akka sibiilaatti cimsachaa, Oromummaa keenya akka odaatti lalifachaa, kan ammaa caalaa ijaaramnee wal-ijaaraa, hidhannee wal-hidhachiisaa karaa qabsoo bilisummaa keenyaa sirriitti qabannee garum fuulduraatti xuruurra! Akkuma jagnichi keenya Jaarraa Abbaa Gadaa jedhe san: bilisummaa fiwalabummaan Oromiyaa “akka du’aa waan ooluu dandayuu mitii“, gaaraa dakaaa oljechuun haa sochoonu!


text:
Odeeyfannoo #Nuuralhudaa
November 29, 2019
Obbo Lammaan gaafii fi deebisaa raadiyoo sagalee Ameerikaa VOA waliin godheen, Jalqabuma irraa yaada Ida’amuu jedhuu fi Paartiilee walitti mukuu kana diduu isaa beeksise. Obbo Lammaan ibsa kenneen “jalqabuma irraa yaada kana kan itti hin amanne tahuu Koree hojii raawwachiiftuu ODPtiif bal’inaan ibsee jira; walitti baquun Paartii kanaa sirrii miti, yoo sirrii tahees yeroon isaa ammaa miti jechuun yaada kiyya ibsachaa ture” jedhe.
Obbo Lammaan itti dabaluudhaanis sababa dideef yemmuu ibsu “sabni Oromoo nu amanee gaaffiilee gurguddaa nutti kenne; nuti hoggantoonni Oromootis isiniif deebisna jennee waadaa galle; gaafii sabaa dhaaba akka biyyaalessaatti hundeeffamaa jiru keessatti osoo hin taane, dhaabaa ODPtiin deebisuuf waadaa galle; kanaafuu waadaa ummanni Oromoo lakkaahee nutti kenne hin nyaadhu jedhee dide” jechuun ibse.


text:
“Ilmaan Oromoo mana hidhaatti du’uun kun isa jalqabaa miti. Ammaan dura wanneen kana fakkaatan hedduu tu seenaa Oromoo keessatti mul’ate. Fakkeenyaaf Alamaayyoo Garbaa faa. Hidhaa, dararaa fi ajjeechaa tu waggoota hedduudhaaf otuu wal irraa hin citiin addatti uummata Oromoo irratti geggeessamaa jira. Mootummaa Itiyoophiyaa dhiittaa mirga dhala-namaa kana geggeessuu kanneen maallaqaa fi amileen gargaaran keessaa immoo tokko Mootummaa Briteeni. Kana callisnee ilaaluu hin qabnu. Mormiin keenyaa fi iyyannaan keenya itti fufa.” Jedhu, Obbo Tashaaleen.
‘Abbaa Irree Didne! Dimookitraasii Tole Jenne! Oromoo Addatti Dararuu fi Ajjeesuun Haa Dhaabatu!’ jedhan, Hiriirtonni London Keessaa
- Namoo Daandii
WASHINGTON, DC — Lammiwwan Oromoo Briteen keessa jiraatan, har’a, magaalaa London keessatti walga’uudhaan, “Mootummaan Itiyoophiyaa uummata Oromootti addatti fuuleffachuudhaan, ukkaamsaa fi cunqursaa adda addaa, hidhaa, dararaa fi ajjeechaa irratti geggeessaa jira” ka jedhan balaaleffachuuf hiriira bahanii jiran. Hawaasa Oromoo Briteen keessa jiraataniin ka qophaa’e - hiriira mormii har’aa kana kanneen qindeessan keessaa tokko - Prezidaantii Mana-murtii Oromiyaa durii fi abbaa-murtii Mana-murtii Walii-galaa Federaalaa Itiyoophiyaa durii amma London jiraatan - Obbo Teshaalee Abarraa telefoonaan Raadiyoo Sagalee Ameerikaaf akka ibsanitti, sababaan hiriira isaanii ijoon, dhiheenya kana – Hagayya 23, bara 2013 halkan Injiiner Tesfaahun Camadaa mana hidhaa Qaallittii keessatti du’uu ta’e iyyuu, kaayyoon isaa sana caalaa bal’aa ta’uu dubbatan.
“Ilmaan Oromoo mana hidhaatti du’uun kun isa jalqabaa miti. Ammaan dura wanneen kana fakkaatan hedduu tu seenaa Oromoo keessatti mul’ate. Fakkeenyaaf Alamaayyoo Garbaa faa. Hidhaa, dararaa fi ajjeechaa tu waggoota hedduudhaaf otuu wal irraa hin citiin addatti uummata Oromoo irratti geggeessamaa jira. Mootummaa Itiyoophiyaa dhiittaa mirga dhala-namaa kana geggeessuu kanneen maallaqaa fi amileen gargaaran keessaa immoo tokko Mootummaa Briteeni. Kana callisnee ilaaluu hin qabnu. Mormiin keenyaa fi iyyannaan keenya itti fufa.” Jedhu, Obbo Tashaaleen.
“Ilmaan Oromoo mana hidhaatti du’uun kun isa jalqabaa miti. Ammaan dura wanneen kana fakkaatan hedduu tu seenaa Oromoo keessatti mul’ate. Fakkeenyaaf Alamaayyoo Garbaa faa. Hidhaa, dararaa fi ajjeechaa tu waggoota hedduudhaaf otuu wal irraa hin citiin addatti uummata Oromoo irratti geggeessamaa jira. Mootummaa Itiyoophiyaa dhiittaa mirga dhala-namaa kana geggeessuu kanneen maallaqaa fi amileen gargaaran keessaa immoo tokko Mootummaa Briteeni. Kana callisnee ilaaluu hin qabnu. Mormiin keenyaa fi iyyannaan keenya itti fufa.” Jedhu, Obbo Tashaaleen.


text:
Speed of Sound
Speed of Sound kan jedhamu kuni speed sound waveiin wanna yokan (medium) Elastic ta'e kessa demuni. Gossa wanna kessa darbu irratti hunda'e speed kuni gargara jirra (Fakkena sound waveiin qillensa kessa calla bishanii kessa bayye faggo demma). Kana qoffa osoo hin ta'in garagarruman kuni fakki medium sunni irrattille ni hunda'a (fakkena Temprature). Maqqan kuni bayyinan sound wave qillensaffi fayyadatama. Sea Levelitti, temprature 21°C (70 °F) fi atmosferra sirritti (normalitti) speed kuni 344 m/s (769 mph or 1238 km/h) dha.
Maqaan sound velocity(v) fi sound speed(c) kan yerro guddo walli wajjin fayyadamani maqaa Sound Particle Velocity(v) wajjin gargarri bafachunni barbachissa dha. Sound particle velocityiin velocity particle(yokan velocity wantotta diddiqo waan adunya hundaa kessatti argamanitti).
Gossa atmosferra irratti hunda'e speed kuni gargarri jirra. Kan kessa immo kan bayye speed jijjiru tempraturadha. Dhibaan qillensa speed soundii irratti jijjirama homma hiin fiddu. Ideal gas irratti dhibaan qillensa jijjirama homma fidu hin danda'u. Kunis sababa dhibaan kunif densityiin qillensa jijjirama wal-qixxe ta'e waan fidanuffi. Kanaffu ideal gas kessatti density fi dhiban walli ballessu. Kunni immo jijjirami sababa tempraturra qofaan akka dhufu sababa ta'a. Tempraturra gudda kessatti speed of soundiin gudda dha. Fagganne gara olii yoo demnu speed of soundiin hirdhacha dhuffa kunis sababa yoo ollii demnu tempraturii waan hirdhacha dhufuffi. Haa ta'u malee olii demne yoo Stratosphere dhaqabnu temprecherii ni darrata kunis sababa ho'a Ozone Layeriif, kanafu speed of soundillen ni darratta.
Jidhii (Humidity)iin jijjirami speed of sound irratti qabu diqqa haa ta'u malee lakka'amu ni danda'a. Speed of soundiin qillensa jidha kessatti percentii 0.1%-0.6% hirdhatta.
Tilmammi speed of soundii halla qillensa jidha hinqabne fi temprecherri 0 °Cfi dhihoo ta'e kessatti meters per second (m·s-1)iin formula kanan argamu ni danda'amma.
:
where is the temperature in degrees Celsius (°C).
Formulan kuni kan dhufee formula Taylor Expansion term lamman dura irratti. Formulan Taylor immo kan fakkatta:-
:
Lakkofsii 331.3 m/s kuni speed temprature 0 °C yoo ta'u, lakkofsi kuni guddinan theoryiin kan argame fi hanga ta'een immo lakka'amme argame yoo ta'u kan itti hunda'e immo specific heat ratio,. Yoo ideal gasiin tilmamee 7/5 = 1.4000 ta'a jedhame, speed temprecheraa 0 °C argammu 331.3 m/sec ta'a (lakkofsi kuni immo lakkofsa formula irratti fayyadame dha). Haa ta'u malle speed temprature 0 °C kan ideal gas hunda 331.2 hanga 331.6 ta'a.
Formulan kuni range temprecherra bayye kessatti ni hojjatta, haa ta'u malle Heat Capacityiin kuni akka temprecherra irra ofii danda'etti yoo fudhatame. Formulan kuni immo temprecherra guggudatti hin hojjattu. Haa ta'u malle formulan kuni tilmamma garri kan kennu yerro qillensi goggoga, qabana'a fi dhibaa qillensa diqaa qabattu dha. Fakkenafi Stratospheretti.


text:
Gorobbeen ayyaana dubartootaati. Ayyaanni Gorobbee guyyaa haati tokko ijoollee ishee warra dubartootaa kan heerumanii bultii qabanis ta’e kan hinheerumin bakka isaan jiranii waamtee itti gorsituufi eebbistuudha. Sirna kanarratti dubartoonni heerumanii ijoollee dubaraa godhatan ijoolleesaanii warra dubaraa qabatanii mana haadha isaanii deemu. Ayyaanni kun baal’inaan Godina Horroo Guduruu Wallaggaatti beekama.
Ayyaana Gorobbee irratti dubartoonni mana haadha isaaniitti walga’an barcumarra utuu hintaa’in dura handaqii yookiin gasaa afameefii lafa sirna kanaaf qophaa’erra taa’anii eebba fudhatu. Handaqicharra waan jiidha qabu kanneen akka margaa, ulmaayii, kusaayeefi kana kana fakkaatantu afama.
Haati ijoollee ishee ayyaanicharratti waamtus nyaataafi dhugaatii aadaa kanneen akka aannan ho’aa, itittuu, buna qalaa, marqaa, cuumboo, qoriifi kan kana fakkaatan qopheessitee eegdi. Dubartoonni mana haadha isaanii dhaqanis akkuma humna isaaaniitti nyaataafi dhugaatii aadaa qopheessanii fudhatanii deemu. Ayyaana kanarratti haadha ilmoo argattes ta’e kan hin argatin ni eebbisu; waaaqas ni kadhatuuf. Dubartii dhabduuf ammoo addatti kadhatuuf. Dhabduun sirna kanarratti eebba haaadhaa argatte ilma ni argatti amantiin jedhu cimaadha. Afata jiidha qaburra akka taa’an kan taasifamuuf sababni guddaan isa kana.
Haatis ijoollee ishee gara ishee dhufan akka hangafaafi eegoo (quxusuutti) dabareedhaan eebbifti. Yeroo eebbistus: “Jiidha argadhaa!, Horaa bulaa!, Dhalli keessan haa eebbifamu! fi kan kana fakkaatan jechuun eebbifti. Sirna kanarratti dhiirri kamiyyuu hin hirmaatu.
Madda: Kitaaba Safuufi Aadaa, kan Kidaanuu Zallaqaatiin barreeffame


text:
Tsaggaayee (Sayyoo) Dandanaa Dhibamee Gargaarsa Lammii Barbaada. Rescue the Life of Artist Tsegaye Dandana! August 28, 2015Posted by OromianEconomist in Uncategorized.
Tags: Sayyoo Dandanaa
4 comments
The famous Oromo artist Tsegaye Dandana (aka Sayyoo Dandanaa) who is a father of two children is reported to have been suffering from bone cancer and being treated in a hospital. Sayyoo is one of those brave artists who have contributed a lot to the advancement of Oromo music and culture. Many of us know him by his revolutionary songs of which the messages still resonate in our mind. The glorious days of Gullallee and Maccaa-Tuulamaa where he used to control the stage are here to testify.
Sayyoo is now appealing to us, and it is our moral responsibility to save his life. Rescue the Life of Tsegaye Dandana!Thank you for making contribution!http://www.gofundme.com/gn2v8bgw
(Oromedia, 26 Hagayya 2015) Weellisaan Oromoo beekamaa, Tsaggaayee Dandanaa, dhibamee gargaarsa lammii barbaadaa jira.Odeessi nu gahe akka ibsutti, Tsaggaayeen erga dhibamee ciisee bubbuleera.
“Dhibee isaas jabaa waan ta’eef, wal’aansa olaanaa isa barbaachisa,” jedha odeessi nu gahe.
Tsaggaayee Dandanaa qabsoon bilisummaa Oromoo akka jabaatuufi akka beekamuuf karaa hedduun wallee isaatiin gumaacha guddaa gochaa jiraachuun isaa kan yaadatamu.
Tsaggaayee (Sayyoo) Daandanaa sodaa tokko malee rakkoo fi fedhii ummata Oromoo beeksisuu fi tarkaanfachiisuu keessatti qooda olaanaa bahe.
“Oromoon horii bobbaasee, qajeelche gara horaatti,” kan jedhus yaadannoo jiruu fi jireenya Oromoo waliin walitti hidhateedha.
Sirboota isaa barayyuu yaadataman keessaa “Bideenni Oromoo furdaan osoo jiruu, maal barbaada deemte ganda waddi Gabru?” kan eeramuudha.
“GADAA OROMOO SHAN MALEE, DHAABNI OROMOO SHAN MITi,” kan jedhus seenaa fi aadaa Oromoo kan dhaadhessuu dha.
Artisti Tsaggaayee (Sayyoo) Daandanaa, artistoota Oromoo haaraa fi guddattootaafis fakkeenya gaarii ta’eera.
“Hedduun isaanii faana isaa hordofuun hojii boonsaa hojjachaa jiran,” kan jedhe dhaamsi karaa facebook darbe tokko, Tsaggaayeen nama dhaloota ofiin boonanii fi sabaaf of kennan qaruu keessatti hojii guddaa kan hojjate ta’uu mirkaneessa.
Akka odeessa nu gahetti, Tsaggaayee Daandanaa dhibee kaansarii lafeetiin qabamee hospitalaa ciiseera.
“Kaleessa waltajiin isa hingahu ture,” kan jedhu dhaamsi nu gahe, weellisichi kaleessa akka quruphee as achi irra quruphessaa ture har’a immoo rakkina keessatti argamu isaa ibsa.
“Har’a garuu marmaratee ciisuuf dirqameera. Siree hospitaalaa keessa ciisee sagalee dadhabeen, ‘yaa lammii koo, maaloo NADHAQABAA!’ jedhaa jira,” jedha dhaamsi nu gahe.
Itti dabaluunis, kanneen kaleessa Tsaggaayee yaadatan, “Sagaleen kaleessaa GULLALLEE fi walga’ii MACCAA TULAMAA ittiin ho’isaa ture sun har’a garuu qabbanaa’ee, birmannaa lammii eeggachaa jira,” jechuun dhaamsa lammummaa dabarsanii jiru.
Bara Oromummaan (Oromoo ta’uun) akka cubbutti ilaalamaa ture fi Oromoon ofitti akka qaana’u dhiibbaan itti godhamaa ture sana SAYYOON Oromummaa isaatti boonudhaan midiyaa biyyatti irratti bahee weellisaa ture.
Kana malees, Tsaggaayeen sirba isaa keessatti seenaa Oromoo barsiisuu fi yaadachiisuun akka dhalooti hidhannoo jabaa argatan taasisee jira.
Namuu sirboota isaa akka “SUTUMEE YA SUUTUMEE, Been wajjin gallee Arsii, Wallaggaatti mana ijaarra,” jedhu kan yaadatuudha.
Akka namni tokko sarara walqunnamtii hawaasa irratti ibsetti, sagaleen Sayyoo dhibba dammaqsaa ture, ammaan kana “CUFAMEE JIRA!!”
Haata’uutii, dirmannaan lammii sagalee kana deebisee banuu fi waltajjiitti deebisuu akka danda’u shakkiin hin jiru.
Hagasitti immoo namuu, sirboota Tsaggaayee, “… MEE KOOTTU SIN EEGAA MAGAALAA BIYYA KOOTI, BIYYI KOO OROMOMIYAA DHAA MACAA FI TULAMAATI, BEENU WAJJIN YAANAA MOTOBILII KORREETI,” jedhuun ofjabeessuu akka danda’u abdiin jira.
Namooti Tsaggaayyee Daandanaa gargaaruu barbaaddanis teessoo armaan gadiitiin qunnamuu danda’u.
Toora Bilbilaa: +251911 652 014
Bank Account: 261042 Adama Branch, Oromia International Bank
Sayyoon osoo lubbuun jiruu haa gargaaru!


text:
Naannoo Gambeellaatti araddaan bunaa karaa seeraan-alaatiin nurraa fudhatameera qonnaan bultoonni jedhan mootummaan murtee nuuf kennuu hindandeenye jechuun komii isaanii Addis Maaledaatti dhiyeeffatan.
Laftii seeraan qabnu waggoota 10 dura dhorkamuun malaammaltummaadhaan dureeyyotaaf kennamuu isaatiin maatiin keenya akka bittinnaa’uu fi daandii irra jiraachuuf waan dirqamneef; lafti keenya akka nuuf deebi’uuf irra-deddeebiin yoo nuuf murtaa’es qaamni nuuf raawwachiisu waan hinjirreef haqa dhabneerra jechuun dubbataniiru.
Naannichatti godina saba Maajaang; aanaa Mangash ganda Yeerii keessa jiraataa kan turanii fi hundeessaa fi hoogganaa waldaa qonnaan bultoota oomishtoota bunaa Sheesii itti gaafatamummaan isaa murtaa’ee Addamaa Gabre-Tsaadiq; mootummaan bara 1998tti qonnaan bultoonni lafa hektaara afurii ol qaban waldaan akka gurmaa’an yookaan hayyama investimentii akka baasan gaafachuu isaatiin 13 ta’aii gurmaa’uun lafa isaanii hektaara 200 ta’u misoomsuuf bara 2006tti hayyama argachuu isaanii ibsaniiru.
Hata’u malee qajeeelchi misooma qonnaa fi qabeenya uumamaa godinichaa himata sobaa qonnan bultoonni kun bosona ciraniiru jedhuun qabiyyee isaanii gadhiisisee malaammaltummaadhaan dureeyyotaaf kenneera jedhan.
Kanaanis yeroo jijjiiramaan dura turetti qaamolee Yigzaw Bazzaabih Hagoosii fi Gabre madihin jedhamanuuf lafa qonnaan bulaa hektaara kuma tokkoo fi 400 ol dhoksaadhaan kaartaan waggoota 50f kan hojjetameef yoo ta’u; jijjiiramaan booda immoo lafti sobaan kaartaan hojjetameef baankii lafaatti hadeebi’u jedhamnaan isaan irraa fuudhamee erga baankiitti galee booda dureeyyota kan biraatiif kennamee misoomsaa jiru jechuun dubbataniiru.
Kana hordofees qonnaan bultoonni kuma tokkoo ol lafa isaanii buna biqilchu seeraan ala saamamanii bttinnaa’uu isaanii kaasuun; baay’een isaanii kadhaa fi daandii irra jiraachuutti saaxilamaniiru jedhan.
Kanaaf; waa gochuu kan hindanda’in bittinnaa’anii; kan himata dhiyeeffatan immoo sobaan walitti bu’iinsa naannichatti uumamuuf ittigaafatamtoota taasisuun hidhaa sobaatti saaxiluu fi reebuudhaan gara waggoota kudhaniitiif gidiraan kan nurra gahe yoo ta’u; mootummaa naannichaa fi waajjira ministira muummeetiif dhimmicha dhiyeessuun akka nuuf deebi’uuf yeroo afur akka nuuf deebi’u yoo murtaa’es qaama raawwatu dhabneerra jedhaniiru.
Ammas taanaan gandi Yerii lafti keenya keessatti argamu qaamni dhimmichi isa ilaalu dhufee wal harkaa fuuchaa akka raawwatu yoo gaafates; manni murtii godinichaas himata bosona ciruu nutti baname ilaaluun karaa seeraatiin kan misoomeedha jechuun biliisaan yoo nu gadhiises; mootummaan naannichaas bulchiinsa godinichaaf lafti keenya akka nuuf kennamu waggaa kana yoo hayyames; murtichi akka raawwatamu waajjirri ministira muummee deebii isaa barreeffamaan akka gadi bu’u waan hintaasisiniif lafa keenya argachuu hindandeenye jedhaniiru.
Inumayyuu yeroo ammaa manni maree godinichaa dhimmicha ilaaluun yoo nuuf murteesses; bulchiinsi aanichaa murteewwan kanaan dura murta’an anaan hinilaallatu; raawwachiisuuf hindirqamu jechuun bulchaan godinichaa gara waajjira kiyya hindhufinaa kan jedhe yoo ta’u; bulchiinsi naannichaas kanaan dura yeroo afur murtee dabarsineerra; kana booda deebiin kenninu hinjiru jechuun; waajjira ministira muummee irraas aanaa fi ganda irraa bilbila fidi jechuun erga waliin dubbatanii booda bakka barbaadde deemuun himadhu deebii jedhu kennan jedhaniiru.
Kanaaf; waajjirri ministira muummee nahinilaalu jechuu fi deebii afaaniin kennu caalaatti lafa keenya ta’uun seeraan kan ibsame waan ta’eef; deebiin barreeffamaa akka kennamuu fi akka nuuf raawwachiisu jechuun gaafataniiru.
Qonnaan bultoonni kun lafti keenya hundi fudhatamee harka duwwaatti hafuu keenyarra; biiroo mootummaa itti hiyyannu hundatti; namoota lafa keenyatti fayyadaman odeeffannoon dursee waan qaqqabuuf hiyyati keenya akka ukkaamfamu taasisu jechuun dubbataniiru.
Addis Maaledaan dhimmicha ilaalchisuun ibsa argachuuf gara waajjira ministira muummeetti irra-deddeebiin yoo bilbiltes utuu hinmilka’in hafeera.
አዲስ ማለዳ Hagayya 7 2014 No 61


text:
Bitootessa 1/2015 Goototni Dargaggootni Qeerroon Barattootni Oromoo Yuunibarsiitii Jimmaa, Kolleejjii Barsiisota Jimmaa, Manneen Barnoota Sadarkaa 2ffaa Jimmaa fi dargaggootni Oromoo Magaalaa Jimma FDG jabeessanii itti fufuun ergamoota Wayyaanee Muktar Kadiri fi Dammaqee Mokonnoon angawoota Wayyaanee olaanoo dura dhaabachuun dhaadannoo dheekkamsaan guutame dhageesisuun, Angoowwaan Wayyaanee EPRDF/TPLF Abbay Tsahayee yakkamaan akka Seeratti dhiyaatu gaafachuun FDG dhoosan.
Mootummaan abbaa irree Wayyaanee sochii Warraaqsaa gootonni dargaggootni qeerroon barattoonni Oromoo magaalaa Jimmaa keessatti guyyaa shanii oliif wallee warraaqsaan qabsiisaniin soda fi yaaddoo guddaa keessa seenuun aangawoota sirna EPRDF/TPLF Dammaqee Mokonnooni fi Muktaar Kadiri jedhaman waraana waliin ilmaan Oromoo sodachisuu fi ficcisiisuuf bobbasee ture, gootonni ilmaan Oromoo Warraqsa egalan daran jabeessuun FDG dhoosuun dura dhaabbatan. Ergamaan Wayyaanee
sochii warraaqsa dargaggoota barattoota Oromoo Moktaar Kadir dhabachuu dadhabuun baqatee kan sokke yoo ta’uu, ergamtichi Wayyaanee Dammaqee Mokonnoon jedhamu immoo bataluma FDG dhoofametti xiyyaraan baqatee magaalaa Jimmaa keessa ba’uun dhagaa’ame. Goototni dargaggootni Qeerroo barattootni ilmaan Oromoo dhugaan qabsoo finiinsan sochii Warraaqsaa FDG guyyoota shanii oliif Wallee Warraaqsaan eegalan jabeessuun guyyaa har’aa stadium guddaa Magaalaa
Jimmaa keessatti argamu keessatti bakka Waldorgommiin Ispoortii Oromiyaa inni dhumaa /xummuraa gaggeeffamaa jirutti walitti dhufuun FDG dhoosan, Dirreen Ispoortii gara dirree FDG fi falmii mirga abbaa Biyyummatti jijjirame.
Goototni daraggootni barattootni Oromoo lafa waraannii wayyaanee
kumootan lakka’amu jiruu fi humnootni tikaa angawoota wayyaanee waliin
hiriiranii jiranitti dhaadannoo armaan gadii dhageesisan:
1. Abbay Tsahayee seeratti dhiyaachuun yakka duguginsa sanyii uummata
keenyarratti rawwacha jiruuf itti gaafatamuu qaba.
2. Abbay Tsahayee aangoo gadhiisuu qaba!!
3. Abbummaan lafaa uummata keenyaaf haa mirkanaa’u!!
4. Mirgi bilisummaa uummata Oromoo fi saboota cunqurfamoof kabajamuu qaba!!
5. Mirgi abbaa biyyummaa keenyaa nuuf haa mirkanaa’u!!
6. Ofiin buluu qabna halagaan nu hin bulchu.
7. Mirgii dimookiraasii fi namummaa kabajamuu qaba.
8. Nuti dimookiraasii barbaanna!!
9. Mirgi abbaa biyyuummaa, eenyummaa fi Oromummaa keenyaa nuuf kabajamuu qaba!!
10. Biyya dimookiraasiin hin jirree keessatti filannoo dimookitawaa
gaggeessuun hin danda’amu !!
11. Filannoon sobaa fi fakkeessa dhaabbachuu qaba!!
12. Muktaar kadir Oromoo bulchuu hin qabu!, uummata keenya arrabsiisaa
fi tuffachiisa jira.
13. Master planiin Finfinfee dhaabbachuu qaba!!
14. Gaffii mirgaa waan gaafatneef mootumman hidhaa julmaa,ajjeechaa,
fi hidhaa nurratti rawwate seeratti dhiyaachuu qaba
15. Yakka Oromiyaa keessatti U/Oromoo irratti gaggeefamaa jiruuf
Abbay Tsahayyee, Muktar Kadir, Dammaqee Mokonnoon, itti gaafatamuu
qabu!!
16. Hidhamtootni siyaasaa ilmaan Oromoo hundi halduree tokko malee
hiikamuu qabu!!
17. Nuti bilisummaa barbadna!! Oromiyaan bilisoomuu qabdi, jechuun dhaadannoowwaan dheekkamsaan guutamee afaan ingiliffaa fi afaan
Oromoon wal harkaa fudhuun dhageesisaan. Wallee Warraaqsaan qabsoo bilisummaa Oromoo ABO ‘n durfamuu fi hogganoota qabasoo bilisummaa Oromoo faarsan. Sochii warraqsa FDG kanaan wal qabatee goototni barattootni dargaggootni barattootni Oromoo 10 olitti tilmaamaman humna waraana wayyaanee Muktar Kadirii fi dammaqee Mokonnoon eeguuf bobbafameen ukkanfaman, maqaa adda baasuun gabaasna. Poolisootni Oromiyaa fi dhalootaan Oromoo ta’an tarkaanfii diinummaa fudhachuu irraa of qusachuun uummataan jalatamaa fi kabajamaa jiraachuun hubatame. hoggantootni Sochii warraqsaas poolisoota ilmaan Oromoo tarkaanfii gara jabeenyaa fi diinummaa irraa of qusachuu poolisota Oromiyaatti hedduu isaan galateeffate, biyyi kun yoo bilisoomte isin illee walumaan bilisoomtu, uummata keessaniif dhaabbadha dhaamsa jedhus dabarseefi jira.
Goototni hayyoonni hagganoonni Sochii Warraqsaa FDG fi qabsoo bilisummaa Oromoo karaa nagaa warraqsa FDG biyya keessatti qabsiisuun qabsoo finiinsa jiran ammas irra deebi’uun uummata Oromoo hundaaf waamicha FDG gadi jabeessuun dabarsuu itti fufuun ” Yaa ilmaan Oromoo waanjoo gabrummaa baatnee taa’uu hin qabnu bakka jirruu hundaa quba walqabaachuun tokkummaan kaanee biyyaa keenyaaf, mirga uummata keenyaaf, Oromummaa keenyaaf, bilisummaa keenyaaf, lafa Oromoo saamamaa jiruuf, ilma Oromoo ajjeefamaa, hidhamaa jiruuf, barnootarraa arii’amaa jiruuf, eenyummaa keenyaaf yeroon gamtaan kaanee falmannu amma.
Breaking News : Bitootessa 1/2015 Goototni Dargaggootni Qeerroon Barattootni Oromoo Yuunibarsiitii Jimmaa, Kolleejjii Barsiisota Jimmaa, Manneen Barnoota Sadarkaa 2ffaa Jimmaa fi Dargaggootni Oromoo Magaalaa Jimma FDG jabeessanii itti fufuu Muktar Kadirii fi Dammaqee Mokonni Of Irraa Arhian.
Bitootessa 1/2015 Goototni Dargaggootni Qeerroon Barattootni Oromoo Yuunibarsiitii Jimmaa, Kolleejjii Barsiisota Jimmaa, Manneen Barnoota Sadarkaa 2ffaa Jimmaa fi dargaggootni Oromoo Magaalaa Jimma FDG jabeessanii itti fufuun ergamoota Wayyaanee Muktar Kadiri fi Dammaqee Mokonnoon angawoota Wayyaanee olaanoo dura dhaabachuun dhaadannoo dheekkamsaan guutame dhageesisuun, Angoowwaan Wayyaanee EPRDF/TPLF Abbay Tsahayee yakkamaan akka Seeratti dhiyaatu gaafachuun FDG dhoosan.


text:
Guyyaan Yaadannoo Gootota Oromoo bara 2015 kan Kutaa ABO Scandinavia qopha’ee Magaala Oslo keessatti haala o’aadhaan kabajameera. Ayyaanchi kan eegaale sirna simannaa dura ta’aa kutaa …Read More »
walaloon barreessaa seenaa gootoowwani
By Hawi Olani Kesesa Gootoota Oromo0 walaloon barreessaa seenaa gootoowwani Awwaalame hin hafnee hojiin harka saani Ijaan arguuf demnaa dhalooni haraanii hojjatani darban hojiwwan …Read More »
SEENAA GABAABAA BOSONATTI BAHUU FII QABAMANII AJJEEFAMUU JENERAAL TADDASAA BIRRUU FAA
Tokkicha Abbaa Milkiin Waan gootota kanaa bal’inaan bareessuuf osuman taa’e yaaduu Aaddee Foolii Gorbaa -haatii Koroneel Hayilu Raggaasaa nadursani.Lubbuun jiraatanii seenaa kana baasuun isaanii …Read More »
Qabsaawaan Ni Kufaa, Qabsoon Itti Fufa!
Irraanfachuu hin qabnuu hogguu haa yaadannuu, Haa wal yaadachiifnuu namuu haa qaabannuu, Waan dhaammatan qabuu gootowwan kaleessaa, Kan haqamuu hin qabne sammuu keenya keessaa. (2) …Read More »


text:
Kutaalee Saaguu
Kutaalee haaraa , ykn geessituuwwan kutaalee galmee biroo keessaa galmee ammeetti saaguu dandeessa. Yoo kutaa akka geessituutti saagde, yeroo galmee maddaa haaromsitu qabeentaan geessituu ni jijjiirama.
Kutaa haaraa saaguuf:
-
Galmee kee keessatti bakka kutaa haaraa itti saaguu barbaaddu cuqaasi, ykn barruu gara kutaatti jijjiiruu barbaaddu filadhu.
Yoo barruu keewwata wajjiin mul'atu filatte, barichi ofumaan gara keewwata haaraatti jijjiirama.
-
Saagi - Kutaa filadhu.
-
Sanduuqajedhu keessatti, maqaa kutichaa barreessi.
-
Kutichaaf dirqaalee qindeessi, itti aansudhan Saagi cuqaasi.
Kutaa akka geessituutti saaguuf:
Kutaa akka geessituutti saaguu keetin dura, jalqaba kutaalee galmee maddaa keessatti uumuu qabda.
Yeroo galmee kutaalee wal qabsiifaman qabu bantu, qabeentota kutaalee haaromsuuf LibreOffice kaasaa sii ta'a. Hujeekaan wal qabsiiftuu haaromsuuf, Meeshaalee - Haaromsi - Wal qabsiiftota filadhu.
Kutaalee walqabatoo galmeewwan HTML keessatti saaguu dandeessa. Yeroo fuula sakattaatota saphaphuu keessaa agarsiiftu, qabeentaan kutaalee qabeentaa kutaalee wayita galmeen HTML dhumarratti ol kaa'ame walgita.
-
Galmee kee keessatti bakka kutaa geessituu saaguu barbaaddu cuqaasi.
-
Saagi - Kutaa filadhu.
-
Sanduuqajedhu keessatti, maqaa kutichaa barreessi.
-
Naannoo foddaawwan jalatti, yeroo kutaan galmee maddaa keessa jiru jijjiiramu qabeentaa kutaa ofumaan haromsuuf filachuu dandeessa.keessaa, saanduqa filannoo filadhu.
-
Click the Browse button next to the File name box.
-
Galmee kutaa itti geessuu barbaaddu qabatee sana agarsiisi, sana booda Saaguu cuqaasi.
-
Saanduqakeessaa, kutaa saaguu barbaaddu filadhu.
-
Saagi cuqaasi.


text:
Kitaabni Seenaa Shanan Gibee jedhu kan Injineer Ustaaz Gaalii Abbaabooriin qophaa’e Sabtii har’aa, magaalaa Jimmma galma Yunivarsitii Jimmaa keessatti haala ho’aa taheen eebbiffamaa jira. Sagantaa eebbaa kanarratti Ulamaa’ota gurguddoo, munshidootaa fi ustaazonni baay’een affeeramanii irratti hirmaataa jiran.
Ulamoota fi du’aatota sagantaa kanarrati argaman jidduu Prezdaantii Majliisa Oromiyaa Shekh Hajjii Ibraahiim, Sheikh Amiin Ibroo, Ustaaz Anwaar Yuusuf fi Ustaaz Mas’uud Nuuraa keessatti argaman.
Kitaabni Seenaa Shanan Gibee jedhu kan Injineer Ustaaz Gaalii Abbaabooriin qophaa’e Sabtii har’aa, magaalaa Jimmma galma Yunivarsitii Jimmaa keessatti haala ho’aa taheen eebbiffamaa jira. Sagantaa eebbaa kanarratti Ulamaa’ota gurguddoo, munshidootaa fi ustaazonni baay’een affeeramanii irratti hirmaataa jiran.


text:
Hoogganaan waraana Uganda duraanii kan Lord’s Resistance Army jedhamuu komaandder Dominik Onguween yakka waraanaa fi yakka farra namoomaan himatamanii mana murtii yakka qoratu kan addunyaa ICCn dhaan balleessaan itti muramee jira.
Ongween miseensa LRA isa duraa mana mutichaatti dhiyaatan yoo ta’u yakka waraanaa fi farra namoomaa 70 keessaa 61n himataman. Himannaaleen kunis haleellaalee mooraa namoota biyya ofii keessatti qe’ee irraa baqatan afru kan Ugaandaa keessaa irratti bara 2003 fi 2004 raawwatame.
Ajjeechaa, dararaa, nama gabroomfachuu, ijoollee waggaa 15 gad jiran lolatti bobbaasuu, hacuuccaa oofuu, dirqiisiisuun ijoollee durbaa heerumsiisuu, hundaan gudeeddii, dirqisiisaanii ulfeessuu dabalatee yakka waraanaa fi farra namomaa hedduun himataman. Yakka humnaan dirqisiisanii ulfeessuu jedhuuf adaba yeroo jalqabaa manni murtii yakka qoratu kan addunyaa murteesse.
Gara boodaa murtiin kan irratti kennamu Onguween hidhaa umurii guutuun adabamuu malu.
Balleessaa Ongwen yakka waraanaa fi farra namoomaa dalaganiin itti murame Yunaaytid Iseetis simattee jirti. Dubbi himaan ministrii dhimma alaa Ned Price ibsa kennaniin akka jedhanitti gocha gara jabinaa LRA dhaan dalagameef murtiin haqaaf itti gaafatamummaan jiraachuu isaaf kun tarkaanfii guddaa dha jedhan.
Adeemsi murtii kun kanneen miidhaan irra ga’eef hanga tokko nagaa kennaaf jennee abdanna jedhan.
Yunaayitid Isteetis bara 2015 keessa Ongwen fedha ofiin harka akka kennataniif ICCtti dabarfamanii akka kennaman gargaartee jirti. Dubbi himaa kan ta’an Price Ongwen murtiiti dhiyaachuu aguu keenyatti gamanneerra jedhan.
“Ongweni -tti murtaa’uun uummati Ugaandaa, miidhaa irratti raawwatameef kanneen itti gaafatamoo ta’an muriitti dhiyaachuun, dararaa LRAn hookkarri akka hin dhaabanne gochuuf hojjetaa turee fi dararaa inni raawwateef murtiin haqaa jiraachuu isaatti ni gammada jedhan Price.
Yunaayitid Isteetis nama Hoogganaa LRA Jooseef Koonii akka qabamu eeruu kenneef badhaasa doolaara miliyoona $5 kan kennitu ta’uu beeksisti. Namni odeeffannoo waa’ee isaa yokan eessa akka inni jiru beeku, email wcrp@state.gov ykn lakkoobsa WhatsApp 1-202-975-5468 irratti ergaa dhiisuu danda’a jechuu dhaan gulaalaan har’aa yaada isaa xumura.


text:
Aallatamoo obboloota koo kan Itoophiyaa jirtan,
Gaaffii obbo Zaman Indaalee, Itoophiyaa, magaalaa Finfinneetti qindeessaan miidiyaa fi sirna barreeffamaa, na gaafate irraa kan ka’e yaada koo isiniif kennuun anaaf eebba guddaa dha.
Ergamaan Phaawuloos akkana jedha, Sanyiin namaa hundinuu namicha tokkicha irraa argamanii, irra lafaa irra akka jiraatan godhe; bara isaaniitti iddoo taa’umsa isaaniittis daarii itti godhe (Hojii Ergamootaa 17:26).
Nuti iddoo adda addaatii dhufne, nuti garuu wal qixa. Hundi keenya hiika jireenyaa ilaalchisee gaaffii keenya isa gadi fagoof deebii barbaanna, bantuu balbala jireenya eebbifamee kan ittiin warra kaan eebbifnu bira ga’uufis ni dhamaana. Anii fi namoonni isaan kaan hedduun furtuu arganneerra. Seenaa argannoo koo akka hubattan isinan gaafadha.
Kanan guddadhe Magaalaa Niwu Yoork, amantaa Ortodooksii Yihudootaa keessatti yoo ta’u, jalqabatti seerota Musee shanan, akkasumas seera Ortodooksii Yihudootaa akkamitti ilaaluu akkan qabu, barreeffamoota barsiisota hedduun barreeffamanin qo’adhe. Umrii saafelummaa keessa yommuun seenu, amantaa duwwaa ta’e kan dheebuu nama hin baasne dhiiseen, Yihudummaa garasitti addunyaa kana qorachuu eegale.
Kollejjii keessatti barnoota duree-fayyaa (pre-medical course) qo’achuun eegale, garuu kaka’umsi gad fagoon na keessa ture, gosoota barnootaan fudhachuu qabu irratti xiyyeeffachuu akkan hin dandeenye na taasise. Kanaaf ani adda dureedhaan sirna barreeffama Ingiliffaa qo’achuu jalqabeen, barreeffama namoota hedduu dubbisuun haalan ittiin wantota ilaalu kan mataa kootii uumuun, achumaanis barnoota filoosoofii fi wal bira qaba amantaawwan adda addaa baradhe. Akkasumas kollejjicha keessatti gurmuu faarfattootaatti dabalamuun waa’ee hojiiwwan mimmiidhagoo waggoota dhibba torban darban keessatti hojjetamanii faarfachaa turre. Gooftaan haala nama ajaa’ibuun hojjeta ture. Amma yommuun yaada gurmuu faarfattootaa sanatti dabalamuun laphee koo keessatti barreeffamoota gaggaarii akka maxxanse, Caaffatoota Qulqullaa’oo afaan Ibrootaa isan jalqabatti qo’adhe irraa duwwaa utuu hin taane, Kakuu Haaraa keessaas jechuu dha argeera, barreeffamoonni sunis warra jaalalaa fi humna Leencicha gosa Yihudaa isa ta’e Yesuus Masihichaa ti.
Kollejjii irraa yommuun eebbifame, hawaasatti nagaa dhaameen, haala jireenyaa isa amantaawwan keessatti argamu dhiisuun miilla koo akkasumas yaada koo waliin deeme. Yeroo umuriin koo waggoota digdamii sadii ta’u, dargaggeetti booda haadha manaa koo ta’uuf jirtu Suuzaan wajjin wal argine. Baay’ee utuu hin turiin, qarqara Dhihaa fi Kibba Dhiha Unaayitid Isteetis (United States) gidduutti konkolaataa tola nu geessu eeggachaa turre, kanas kan barbaanne gartuu obbolootaa kanneen ayyaana waggaa haaraa ayyaaneffachaa turan irraa yoo ta’u, nuti wantota adda addaa kanneen akka meeshaa konkolaataa dhufu gargaarsa gaafachuuf nu gargaaru, mucaa durbaa keenya, qalqalloo meeshaa keenya kanneen akka wanta daa’imni itti fincooftu (diapers) fi uffata halkanii kan itti qabannu qabannee turre; galgala sana eessatti akka dabarsinu hin beeknu turre, tarii kattaa gaarota mimmiidhagoo Meeksikoo Siitii irra, yookiin immoo imaaltota isaan kaan wajjin mana jireenyaa namoota hedduu qabatu keessa, yookiis godoo muka irraa ijaarame kan durii keessa, yookiin galma Haaree Kirishiinaa isa Loos Anjeles keessatti argamu keessa, yookiin hoteela isa Saalveeshin Armiin (Salvation Armey) nuuf qopheessu keessa, yookiin immoo mana yookiis lafa qonnaa qote bultoonni nuuf kennan keessaa eessa akka bullu hin beeknu turre. Jireenya sana keessatti wanti yaadannoo ta’ee yeroo hundumaa na keessatti hafu, haati manaa koo fi ani mucaa keenya baadhannee halkan gurraacha sana keessa karaa bukkee dhaabbannee, roobaan dhaanamaa konkolaataawwan hedduu nu bira darban akka isaan nu fudhatan isaan kadhachaa turre, konkolaataawwan dhibbaan lakkaa’aman garuu nu bira darban.
Guyyoonni sun wantota hedduuf ija keenya nuuf banan, yaadnii fi ilaalchi kan mataa keenyaa nu gaddisiise. Walumaa galatti nuti lafa hektaara dhibba afur bakka kuduraan guute isa namni bilisaan irra jiraachuu danda’u, bakka waa’ee isaa duraan dhageenyee turre jiraachuuf gara Hawaay deemne. Laficha irra kuduraa hedduu kan nama hawwatutu ture, nama Niwu Yoorkii dhufu tokkoof daran mijataa dha; garuu dhibba afur inni jedhame sun gara afuriitti xiqqaachuun, nuti godoo xiqqoo kan bishaanii fi ibsaa elektirikaa warra kaan wajjin hirmaachuu nu hin dandeessisne keessa jiraanne, kuduraa nyaannee booda bookeewwan gurguddoon nu nyaatu turan. Gogaan koo waan ho’ifatuuf, miilla koo irratti madaan na ba’ee, gaa’elli keenyas akka cabbie nu jalaa dilallaa’e. Ani abdii kutannaa guddaa keessa seenuun, gaaf tokko bubbeen hamaan ka’ee yookiin meeshaan waraanaa guddaan dho’ee akka na ajjeesu hawwiin eeggachuu jalqabe. Yeroo kana, Gooftaan bantii waaqaa keessaa gad na ilaaluun akkana naan jedhe, “Ilaa amma qophaa’eera.”
Samii Hawaay isa bareedaa jalatti Waldaa dhagaa irratti ijaaramte kan keenyan hin qabne keessatti sirna gaa’elaa adeemsifame hirmaadheen ture. Misirroo fi dhirsi misirroo attamitti gara Kiristoos akka dhufan akkasumas jijjiirama guddaa inni jireenya isaanii keessatti taasise maal akka ta’e akka ibsan gaafatamaniiru. Tajaajilaan gaaf sanaa uffata jiinsii (jeans) uffatee, gaa’elli attamitti fakkeenya Kiristoosii fi Waldaa Kiristaanaa akka ibsu jaalala isaa isa hin madaalamne irraa kan ka’e Kiristoos akkamitti lubbuu isaa dabarsee akka isheef kenne, ofii isaa waan inni isheef kenneef Waldaan Kiristaanaa akkam akka isa jaallattuu fi isa tajaajiltu nuuf ibse. Sochiiwwan hafuuraa fi gaggeessitoota yeroo darbe keessa turan ilaalchisee wanti bitaa na gale hedduun jiraachuu baatu illee, saganticha erga dhumee booda gara tajaajilaa sanaa deemeen, “Tarii na gargaaruu ni dandeessa” ittiin jedhe. Ani waa’ee Yesuus isa gaafadhe; innis gaaffilee ani gaafadhe hundaaf Macaafa Qulqulluu isaa keessaa caqasuun deebii quubsaa naaf kenne; wanta inni dubbise hundumaa keessaas dhugaan laphee koo keessatti qabatee hafe. Ani wal ga’ii isaanii itti fufee hirmaachuun, gaaffilee ani kaasu hundumaaf haala quubsaadhaan deebii argadhe. Torbanoota muraasa booddee jireenya koo fayyisaaf kennuun bishaan Hawaay isa cuquliisa kan hedduu miidhagu keessatti naannoo Waldaa sanaattin cuuphame. Hafuurri Yesuus Kiristoos inni jiraataan hafuura koo isa du’u keessa seenuun jireenya haaraa na jalqabsiisee jennaan abdiin, ifnii fi gammachuun jireenya koof deebi’an.
Ani kollejjii yookiis seminaara Macaafa Qulqulluu kam keessatti iyyuu hin baranne, dhugaa beekuuf garuu gatii baaseera. Harmeen koo akka ani Kiristaana ta’e yommuu dhageesse, shaamaa yaadannoo naaf ibsitee turte, obboleessi koo garuu haala jiru ibseefii haala sana keessaa ishee baase. Bara 1979, Suuzaanii fi ani mana keenya gurguruun, waggoota lamaaf duuka bu’ummaa fi tamsaasa Wangeelaa irratti leenjii fudhannee, ergama Wangeelaa (mission) kan dargaggootaa keessa seenuun gara Awurooppaa deemnee achittis ani jaalala gooftaan Yihudoota biyya Jermenii jiranii fi musiliimotan tajaajile. Waggoota lama booda, anii fi haati manaa koo ijoollee keenya lamaan wajjin gara Hawaayitti deebine, yeroo sana qarshii, mana, hojiis hin qabnu turre; Waaqayyo garuu karaa biraa nuuf qopheessu kun garuu seenaa adda biraa ti. Isa kana ilaalchisee fakkeenyan kennuu danda’u hedduun qaba, garuu salphaadhumatti wareegama namni tokko dhugaaf taasisuuf, Waaqayyo yeroo dheeraa booda gatii isaa ni baasaaf.
Yesuus akkana jedhe, Kadhadhaa isiniif in kennamaa, barbaadaa in argattuu, balbala rukkutaa isiniif in banama (Maatewoos 7:7).
Waaqayyo karaa Isaayaas raajichaa akkana jedhe,
Isin yoo dhuunfaa keessaniin jaalala Waaqayyoo kan hin beekne taatan, amanaa ifni Waaqayyoo dukkana koo akkuma ibse
laphee keessan keessas seenee isiniif ni ibsa. Ani dur nama hafuura hamaan guutamen ture sababni isaa waggootaaf daawwaa araada nama qabsiisan hedduu fudhachuu akkasumas waaqolii tolfamoo
waaqessuu, amantaawwan seexanaa fi filoosoofii sobaatti qabameen ture, dhiigni Yesuus garuu bilisa na baase!
Ilmi Waaqayyoo inni cubbuu hin qabne jaalala Waaqummaan isin jaallatee fannoo irratti dhiiga isaatiin gatii cubbuu keessanii isiniif baaseera. 2 Qorontoos 5:19 keessatti akkuma dubbatu Waaqayyo karaa Kiristoosiin biyya lafaa fi ofii isaa gidduutti nagaa buuseera. Gatiin cubbuu keessanii isiniif baafameera. Gama keessaniin wanti hafe isin Waaqayyo wajjin nagaa qabaachuu duwwaa dha (Lakkoofsa 20). Inni riqicha isa dhumaa ta’uun balbala baneera. Wanti isin gochuu qabdan gama keessaniin balbalicha bantanii gara isaa deemuu qofaa dha. Oduu fayyinaa isa gammachiisaatti amanaa, Waaqayyo immoo cubbuu keessan hunda isiniif dhiisa. Inni laphee keessan keessa buufachuudhaan, jireenya keessan jijjiiree jennaan isin akka bakka bu’ee isaatti isa tajaajiluu dandeessu, battalumattis eebba jireenya bara baraa isa irraa hafaa fi dhuma hin qabne argattu.
Ergamichi Phaawuloos akkana jechuun oduu gaarii kana dubbata,
Kiristoos cubbuu keenyaaf du’ee… awwaalamee… guyyaa sadaffaatti du’aa kaafame. Kana amanuudhaan fayyaa. Akkuma Kiristoos cubbuu keessaniif du’e, aarsaa inni isiniif baasetti amanuun keessan Waaqayyo akka jireenya keessan irraa yakkamtummaa fi humna cubbuu balleessu, akkuma Kiristoos awwaalames akka inni isaan awwaalu taasisa; akkuma inni cubbuu, seexanaa fi du’a mo’ee ka’e, Waaqayyos jireenya mo’ichaa, haaraa, du’aa kaafamee fi jireenya bara baraa isiniif kenna. Waaqayyo wajjin nagaa qabaadhaa. Wareegama ilmi Waaqayyoo isiniif baase amanaatii fayyaa. Amma maaliif garaa keessan ol fudhattanii Waaqayyo ilma isaa isiniif kennuu isaaf akkasumas cubbuu keessan isiniif dhiisuu isaaf isa hin galateeffattan!
~ ~ ~ ~ ~
Karaa ilma isaa jireenya keessan Waaqayyoof kennitaniittu yoo ta’e, dubbisuu itti fufaa.
Amanaa haaraa yoo taatan, gara duuka bu’aa bilchaataatti akkamitti guddachuu akka qabdan, akkasumas ogummaa fi aboodhaan Gooftaa akkamitti tajaajiluu akka qabdan barachuutu isin irraa eegama. Tarii namoonni isaan kaan bilchinatti akka guddatan gargaaruuf fedhii qabdu yoo ta’e, wanti isin itti fuftanii dubbiftan kun isin gargaara.
Waa’ee Amantii Keessanii Isaan Kaanitti Himaa
Akka amanaa haaraatti, isin amma warra kaan gara fayyisuu Gooftaatti fiduu ni dandeessu. Waa’ee amantii keessanii isaan kaanitti himaa, oduu gaarii sanas akka armaan olitti Phaawuloos jedhetti sirriitti akka isaaniif gale hubadhaa, isattis akka isaan amanan jajjabeessaa. Utuu kana hin godhiin dura garuu kadhadhaa, Gooftaan dubbatee akkuma ture gidiraa fi ari’atamuun isin qunnamuu danda’u, Hojjetaan isa isa hojjechiifatu irra hin caalu. Isan erga ana ari’atanii, isinis immoo akkasumas ari’achuuf jiru (Yohaannis 15:20); Gooftaan garuu akkanas jedheera,
Isin kanas beekuu qabdu: Namni tokko maatii amantoota ta’an keessaa dhalachuu isaaf, yookiis dhaabbata amantaa keessaa iddoo guddaa waan qabuuf, yookiin miseensa Waldaa Kiristaanaa waan ta’eef, yookiin hojii gaarii waan hojjeteef (Efesoon 2:8-9) duwwaan, yookiin Yesuusiin alatti kan biratti amanuudhaan fayyuu hin danda’u (Yohaannis 14:16). Ergamaan Pheexiroos akkana jedheera, Fayyinnis Yesuus Kiristoos duwwaadhaan malee, kan biraatiin tokko illee hin jiru; maqaan kan biraa, ittiin fayyuun kan nuuf ta’u, waaqa jalaa ilmaan namootaatiif hin kennamne jedhe (Hojii Ergamootaa 4:12).
Caaffatoota Qulqullaa’oo Qo’adhaa
Yoo dandeessan, Macaafa Qulqulluu fudhadhaatii qo’adhaa. Macaafota isa keessa jiranis tartiiba itti aanu kanaan akka qo’attan isinan gorsa: Seera Uumamaa 1:1 hanga 12:3 tti; itti fufees Wangeela Maatewoos, Yohaannis, Hojii Ergamootaa, Ergaa warra Roomaa, Filiphisiyuusii fi Qolosaayis. Isaan kana dhuunfaa keessanitti dubbisaa; isa booda barsiisaa Macaafa Qulqulluu barbaadaatii irraa baradhaa.
Luqqisiiwwan Yaadatamuu Qaban
Dubbisawwan barreeffama kana keessatti argamanitti dabalee, luqqisiiwwan itti aanan kun yaadatamuu kan qabanii dha:
Hundinuu yakkaniiru, ulfinni Waaqayyoos isaanitti hir’ateera. (Roomaa 3:23)
Beenyaan nama cubbuu hojjetuu du’a; kennaan Waaqayyoo inni Kiristoos Yesuus Gooftaa keenya wajjin tola kennamu garuu jireenya bara baraa ti. (Roomaa 6:23)
Waaqayyo, akkasitti tokkicha ilma isaa hamma kennuufitti biyya lafaa jaallate; kun immoo isatti kan amanu hundinuu jireenya bara baraa haa qabaatuuf malee, haa baduuf miti! (Yohaannis 3:1)
Waldaa Kiristaanaa Yookiin tokkummaa Gaarii Kan Macaafa Qulqulluutti amanu barbaadadhaa
Namoota akkuma keessan amantoota ta’an wajjin kadhachuun, Macaafa Qulqulluu qo’achuun, akkasumas Gooftaa tajaajiluun
baay’ee barbaachisaa dha. Kakuu Haaraan hedduun isaa kan xiyyeeffatu namoota gara amantiitti fiduun Waldaa kiristaanaa hundeessuu fi sooruu akkasumas duuka bu’oota of danda’anii hojii kana
hojjetan horachuu irratti dha! Wal tumsuun, Macaafa Qulqulluu qo’achuun, Wangeela warra hin dhaga’iiniif lallabuun, amantoonni haaraan Waldaa Kiristaanaa keessatti akka qindaa’an taasisuun furtuu
dha!
Yesuus akkana jedhe, Hojii isa ana ergee guyyaadhaan hojjechuuf nuuf in ta’a, yeroon namni tokko illee itti hojjechuu hin dandeenye halkan ni dhufahoo (Yohaannis 9:4). Itoophiyaa keessattis wanti kana fakkaatu ta’uu ni danda’a. Isin namoota keessan gara fayyisaatti qajeelchuun Dubbii Waaqayyootti isaan cimsuun isiniif ta’a. Yommuu isin akan gootan Waaqayyo isin haa eebbisu!
Obbo Zaman Indaalee Qunnamaa
Maaloo qajeelfamaa fi tumsa isin barbaachisuuf, Itoophiyaa, Finfinneetti qindeessaa miidiyaa fi sirna barreeffamaa kan ta’e Obbo Zaman Indaalee qunnamaa.
Obbo Zamaniin teessoo armaan gadii kanaan qunnamuu ni dandeessu
Toora Iimeelii (email): zemendale @ gmail . com.
Bilbila mobaayilii: 0911790701
Barreeffamni kun kan barreeffame Noormaan Manzooniin yommuu ta’u, kunis kan ta’e gaaffii Itoophiyaa, magaalaa
Finfinneetti qindeessaa miidiyaa fi sirna barreeffamaa kan ta’e Zaman Indaaleedhaan. Karaa isaan barreeffamni kun Afaan Oromoodhaan baay’atee tola rabsamuu danda’a. Kitaabni A Handbook of
Bible Doctrine jedhamuu Afaan Oromoodhaan, akkasumas kitaabonni afaan Ingiliziin barreeffaman hedduun toora websaayitii Noormaan, BibleStudyProject.org jedhamu irratti ni argamu. Inni teessoo
kanaan argamuu ni danda’a
normanmanzon7 @ gmail.com.
Afaan Oromo Studies in Theological Order


text:
Fistulaa: Mucaa durbaa ijoollummaan butamtee dhibee Fistullaaf saaxilamte
Fistullaan rakkoo fayyaa walxaxaa, mukaa'uu (depression) fi hawaasa keessaa moggaatti fo'amuu hordofsiisudha.
Guyyaan har'aa Caamsaa 23 sadarkaa idil-addunyaatti guyyaa fistulaa ciniinsuu danqamaan (obstetric fistula) dhufu goolabuu jedhamee yaadatama.
Ogeeyyiin akka jedhanitti Itoophiyaatti Fistullaan mudatu harki caalaan ciniinsuu danqamaa da'umsaarratti mudatu walqabata.
Shamarreen ganna 17 Godina Arsii Lixaa Magaalaa Shaashammanneedhaa dubbisne waan keessa dabarte akkanaan BBCtti himti.
Shamarreen maqaanshee akka hindhahamne gaaffate tunis, da'umsarratti ciniinsuu yeroo dheeraaf irra erga tureen booda fincaan to'achuu dadhabuun manatti fo'amte akka turte dubbatte.
''Yeroon rafu, taa'uufi deemullee fincaan to'achu waan hindandeenyeef inuma yaa'a'' jetti.
Daa'imni isheen deesses jalaa du'e. Taatee sana hordofuun ammoo gara maatiishee guddisanitti deebite.
''Waggaa tokko oliifi gadi hindeemne, calliseen mana taa'aa ture'' jette.
Fooliin fincaanii akka irraa hin beekamne nafaafi uffata miiccataa manatti ugguramte turu kan dubbattu shammarreen tun, waggaa lama dura erga butamtee booda ijoollummaan ulfaa'uu yaadatti.
Yeroo butamtutti barattuu kutaa shanaffaa yoo taatu, Aanaa Shaashamanneetti otoo karaa deemtuu butamuu himti.
Akka isheen jettutti, namtichi ishee bute yeroof mana yaalaatti deddeebisee yaalchisaature. Gara boodarra garuu ''maallaqa hinqabu'' jedhee gargaarsa addaan kutuu himte.
Shamarren tunis waggaa tokko oliif fincaan to'achuu dadhabuu amma garuu Hospitaala Asallaatti wal'aansa baqaqsanii yaaluu argachuuf dabaree eegutti jiraachu himti.
Duraan akka waan mudannoon kun kan ishee qofaatti ilaalaa turte dubartiin kun ammo erga gara hospitaalicha dhaqxee booda namoota akka isheetti rakkatan biroos giddugaleessa wal'aansa sana keessatti arguu dubbatti.
Hospitaalichattis rakkinni fincaan to'achu dadhabu kunis kan sababii ciniinsuu baayyee irra turuun ishee mudate ta'u oggeeyyii fayyaatiin itti himamu dubbatti.
Wallaansa argachuu yoo fayyites gara nama ishee butetti deebi'uuf osoo hintaanee barnoota kutaa shaniitti irra butamteetti deebii'uun barachu akka barbaaddu himti.
Itoophiyaa keessatti Fistullaan eeruma umurii malee, butiifi sababoota biroon walqabatee rakkoo fayyaa haadhotii ta'uu ragaaleen ni mullisu.
Kan waggaa darbe du'aan boqotte Dr. Kaatiriin Hamiliin, bara 1974 irraa kaasuun hospitaalotaafi wiirtuleen wallaansaa Finfinnee dabalatee kutaa biyyattii gara garaatti hundeessuun dhibee fayyaafi hawaasummaa dubartootaa hamaa kanarratti hojii seenaan hin aganne hojjetaa turaniiru.
Akka gabaasni Dhaabbata Fayyaa Addunyaa bara 2018 bahe jedhutti biyyoota Sahaaraa gadii, Ezhiyaa, biyyoota Arabaa, Laatiin Ameerikaafi Kaaribiyaan keessatti walumatti dubartoonni miiliyoona 2tti siiqan dhibee kanaan dararamaa jiru.
Rakkoon fayyaa kun dahumsa wajjin walqabatee kan dhufu ta'uu isaatiin dhibee dhaabuun danda'amuudha.
Akka ragaan garaa graa mullisanitti Fistullaan dhaabbata fayyaatti da'uu dhiisuun ciniinsuun yeroo dheeraaf namarra turuutiin mudata.
Osoo umuriin hin ga'iin eerumuunis akka rakkoo kanaaf sababa ta'u qorannoon dhibee kanarratti taasifaman ni mullisu.
Rakkoon fayyaa kun erga uumamees wallaansa barbaachisu argachuu dhabuun rakkoo fayyaa ta'uurra darbee kan hawwaasummaafi dinagdeellee ta'uun mullata.
Ofii Fistullaan ciniinsuu danqamaa jechuun maal jechuudha? Ogeettii ganna 30f dhimma kanarra hojjataa turauu dubbatan gaafanneerra.
Fistullaan ciniinsuu danqamaa (Obstetric fistula) maali?
Dr Ambaayee Waldamikaa'el ispeeshalistii hordoffii ulfaaf gadameessaaf akkasumas ogeettii baqaqsanii yaaluu fistulaati.
Fistullaan ciniinsuu danqamaan jechuun haatii deessoo tokkoo deeggarsa oggeessa fayyaa malee ciniinsuun qabee yeroo dheeraaf yoo irra ture miidhama mudatu akka ta'e himan.
''Da'umsaan walqabatee fincaaniifi bobbaa to'achuu dadhabuun Fistulaa ciniinsuu danqamaa jedhama.''
Dr Ambaayeen Itoophiyaa haadholiin baadiyyaa kanneen manatti da'an caalaa rakkoo kanaaf saaxilamoo akka ta'an kaasan.
Akka ispeeshalistii hordoffii ulfaaf gadameessaa kun jedhanitti, fistulaan Itoophiyaatti mudatu %90 da'umsaan kan walqabata.
Dubartiin tokko ciniinsuun erga eegalee sa'aatii 24 keessatti dahuu qabdi. Yoo hin da'iin hafte rakkootu jira jechuudha jedhu.
Haatii ciniinsifattu mana yaalaa osoo hin geeffamin guyyootaaf yoo turtuutti, mataan daa'imaa karaa fincaaniifi bobbaa gadameessa wajjin walitti waan maxxanuuf dhiigni akka hinraabsamne danqa.
Marsaan dhiigaa wayita dhaabatu qaamni naannoo sanatti argamu ni du'a jedhan.
Daa'imni wal'aansa baqaqsanii yaaluutiin illee kan bahuu yoo ta'e, qaamni deessuu miidhame sun ni urata jetti oggeettiin kun.
Miidhama kanaan walqabatuun fincaan gara afuuffee fincaanitti deemuun hafee karaa da'uumsaatiin bahuu eegalaa jedhan.
Sababa kanaan bobbaafi fincaan walmakuun kallattiin gadameessa seenuun garaa alaatti dhangala'aa jedhan. Sana booda fincaan itti fufiinsaan miilarra yaa'u jalqaba jedhan ogeettiin kun.
Mudannoo Fistullaa kanarraa fayyuun danda'amaa?
Ganna 30'f dhukkubsattoota fistulaaf saaxilaman gargaaraa akka turan kan dubbatan Dr Ambaayeen, haadhoolii fistulaan dararaman keessaa %90 ni fayyu jedhu. Gutummaatti fayyuuf garuu sadarkaa miidhama isaanitu murteessaadha.
Darbe darbe wallaansi taasifamuuf illeen dhukkubsattoonni fincaan to'achuu dadhaban ni jiraatu jedhan.
Itoophiyaatti lakkoofsi haadhoolii feestulaaf saaxilamanii ''hir'achuu'' Dr Ambaayeen ni dubbatu.
Hir'achuun mudannoo feesitullaa kanaafis ogeeyyiin dahumsaa leenji'an dabaluu, gama daandiifi walgeettii dhaabbilee fayyaatiin hanga tokko fooyya'iinis jiraachu akka gumaachaatti kaasan.
Harki caalaan haadhoolii rakkoo kanaaf saaxilamanis kanneen hinbaranneefi waa'ee fayyasaaniirrattti hubannoo gahaa hinqabne, akkasumas isaan ijoollummaan heeruman fa'i jedhan.


text:
Mudde 05,2015 Gabaasa Qeerroo
Yeroo ammaa kanatti Oromiyaan biyya mootummaa dhablee dha. Mootummaan Wayyaanee kan filmaata dhibbantaan mohadhe jechaa ture uummatuma na fileera jedhutti dhukaasa banuun Oromoo lafa irraa fixaa jira. Sabi Oromoo dhaa mootummaa mataa isaa dhabuu irraan miidhaan akkaanii irraan gahaamaa akka jiru eenyuufuu ifaadha. Haalli kun hammaatee deemuu irraan guyyaa har’aa kana Oromiyaa bakkoota adda addaatti FDG itti fufee jiraatu iyyuu addatti Yuuniversitii Bulee Horaa barattoota Oromoo ta’e jedhanii adamsuun reebuu,qabeenya isaanii doormii galanii bittinsuu fi doormii itti galanis jalaa gubuun mootummaan ta’e jedhee yakka hiriyyaa hin qabne ilmaan Oromoo irratti hojjechaa jira.
Barattoota Oromoo qalamaa fi dabtara ykn waraqaa malee of harkaa hin qabne sababumaa mirga gaafataniif jecha ajjeessuu fi jumulaan rasaasaan miidhuu beekumsa siyaasaa godhatee itti jira. Haalli kun MOOTUMMAA WAYYAANEE HIN BAASU!


text:
Oromiyaa bakkeewwan garaagaraatti humnoonni mootummaa namoota ukkaamsanii asbuutee dhabamsiisaa jiraachuun himame.
Jiraattonni OMNf yaada isaanii kennan, humnoonni mootummaa namoota akkanumaan qabanii yakkoota garaagaraa irratti raawwachuu fi achi buutee dhabamsiisuu itti fufanii jiruu jedhan.
Namoonni asbuuteen isaanii dhabame heddu kan jedhan jiraattonni, mana murtiittis hin dhihaatan, eessa akka jiranillee hin beekamuu jedhu.
Miseensa Paartii KFO kan ta’an Obbo Barreessaa Dabaloo namoota humnoota mootummaan ukkaamfamanii asbuuteen isaanii dhabame keessaa isaan tokko.
Muddee 12 bara 2014 bakka hojii isaanii magaalaa Galaanii humnoota mootummaan erga qabamanii as, eessa buutee isaanii dhabneerra jedhu maatiin.
Obbo Barreessaa Dabaloo humnoota mootummaan butamuun achi buuteen isaanii erga dhabamee ji’ooti 8 lakkaa’amuu himu obboleessi isaanii obbo Damissee Dabaloo turtii bilbilaan OMN waliin taasisaniin.
Obbo Barreessaan abbaa ijoollee 8 wayita ta’an, nama hojii eegumsaa hojjetanii maatii isaanii jiraachisan turan.
Erga humnoota mootummaatiin butamanii lubbuun jiraachuu fi jiraachuu dhabuu isaaniillee wallaalleerra jedhu.
Obbo Barreessaan filannoo bara 1997 irratti ummataan filatamanii nama waggaa 5f miseensa Caffee turanidha jedhu obboleessi isaanii kun.
Ergasii as garuu hojii dhuunfaa isaanii hojjechuun maatii bulfachuurra darbee hirmaannaan siyaasaa isaanii jabaa hin turre jedhu.
Badiin isaan hiisisus ta’e, achi buutee dhabamsiisu tokkollee akka hin turres himan.
Battala isaan dhabamsiifaman irraa eegallee akka maatiitti iyyaafannaa garaagaraa gochaa turre, Komishinii Mirgoota Namoomaa Itoophiyaa dabalatee qaamolee dhimmi ilaalutti iyyaafannus falli arganne hin jiru jedhu Obbo Damisseen.
Jireenyi maatii isaanii galii isaan argatan irratti kan rarra’e akka ture himu obboleessi isaanii.
Erga isaan humnoota mootummaatiin achi buutee dhabamsiifamanii as maatiinillee rakkoo jabaarra bu’anii jiraachuu himan.
Rakkoon kun kan obboleessa koo qofa mudate osoo hin taane rakkoo gola tokkoon tokkoon ilmaan Oromoo seenaa jirudha kan jedhan obbo Damisseen, ummanni rakkoo kana callisaan walirratti ilaaluu akka hin qabneef dhaamaniiru.
Humnoonni mootummaa namoota bakka hojii isaanii, daandii fi mana jireenyaa isaaniitii akkanumaan qabanii hidhuu, ajjeesuu fi achi buutee dhabamsiisuun, taatee guyyaa guyyaan dhalattoota Oromoo mudataa jiru ta’uu eeruun hawaasa biraa irra deddeebiin OMN qaqqabu ni agarsiisa.


text:
Prezidaant Doonaald Traamp oomisha Meeksikoo irraa ga’u irra dilaala dhibba irraa harka shan kaa’uu mala jedhan.
Traamp kana kan dubbatan London keessatti ennaa tuuta oduu fi ibsa kennanitti ture. Angawoonni Meeksikoo fi Yunaayitid Isteetis waa’ee dilaalaa fi kooltu galtoonni Ameerikaa waaltaa karaa Meeksikoo ba’uu dhaan Ameerikaa Seenaniif kan Traamp dhorkuu barbaadan irratti mari’ataa jiran.
Meeksikoon jedhan Traamp weerara biyya keenya irratti geggeessamu dhaabisisuu qabdi jechuu dhaan koolu galtoota miliyoonaan laka’aman kanneen Guaatmaalaa, El Salvador fi Honduraas kanneen hiyyummaa fi hookkara biyya ofii keessaa baqachuun Yunaayitid Isteetisiin seenan mormaniiru.
Prezidaant Traamp Oomisha Meeksikoo Irra Taarifa Kaa’uuf Dhaadatan
WAASHINGITAN, DIISII —


text:
cards
-
Ergaan nabi Muhammad
Ergaan Nabi Muhammad saw wanni dhufteef: Rabbii Nabi Ibraahiim Gabbaruu, ilmaan namaa walqixxeessuu, mirga dubartootaa tii fi wal qixxummaa hawa...11/12/2018746
-
Nabi Muhammad eenyu?
Nabi Muhammad saw Makkatti dhalate, Madiinatti du'ee achumatti awwaalame. Magaalaan tun lamaanuu yeroo ammaa biyya Saudi Arabia kheysatti argamti.&nbs...11/12/20181097
-
Nabi Muhammad eenyu?
Nabi Muhammad saw nama akkaan if gad qabu ture, takkaa dandeettii Rabbiitin qaba hin janne Mu'jizaa agarsiisellee dandeytii Rabbiitin tahuu mirkaneyse...11/12/2018653
-
Haalaa fi Amala Nabi Muhammad
Nabi Muhammadii fi warri isa jala deemu ni dirqisiifaman biyarraa baafamuuf yeroo lama dirqisiifaman Garuu inni diinota isaatiif dhiifama godhee fi Ra...11/12/2018753
-
Haalaa fi amala Nabi Muhammad saw
Nabi Muhammad saw lolarra nageenya irra filata ture, lola dhaabuuf walii galtee mijjooytuu taate hunda uumuu ture.11/12/2018757
-
Haalaa amala Nabi Muhammad
diinonni nabi muhammad jajjaboon dhumarratti amantii Islaamaa qabatanii turan, sunis sababa rahmataa fi akkaan gara laafina isaatiif haalaaf amala gaa...11/12/2018477
-
Nabi Muhammad eenyu?
Nabi muhammad meeshaa waraanaa hin qabanne cunqurafamtootarraa diina deesbisuuf malee, Nageenyaa fi wal-qixxummaa baballisuuf malee, diinota isaa wajj...11/12/2018446
-
Nabi Muhammad Eenyu?
Inni Ergamaan Rabbii SW daa'ima yatiima gammoojjii arabaa keessatti Rabbiin guddise caalaa anbiyootaa kan namaaf ergame Tahe.11/12/2018510
-
Nabi Muhammad Eenyu
Ergamaan rbbii muhammad SAW cunqursaa hedduu kheeysa dabaree ture, garuu erga injifatee haaloo bahatuu dandayee booda diinota isaatiif dhiifama...11/12/2018443
-
Ergaan Nabi Muhammad
"ergaan nabi muhammad saw tan nageenyaa fi gara laafummaa tolaoolinsaa turte ammallee sanuma" Bill Piikar hayyuu kiristaanaa.11/12/2018538


text:
Tigraay keessatti ummanni kuma dhibba hedduun amma iyyu gargaarsa argataa akka hin jirre dubbii himanaan barreessaa duree Tokkummaa Mootummotaa Steephan Juriik ibsanii jiru.Sochiin dinagdee, tajaajilli eleektriikaa,kan qunnamtii fi tajaajiila bu'uraa harka caalaan addaan ciitee akka jiruu fi kun immoo keessumaa baadiyyaa bakka uummanni 3 keessaa harkii 2 jiraatuutti akka ta'e ibsan.
Magaala Maqalee irraa kan hafee Baankiiwwan cufamanii akka jiran, kunis jaarmayoonni gargaarsaa fi kanneen biroon tajaajiila bu'uraa kennuu irraa danqee akka jiru dubbatan.Gabaa keessa hanqiinni waan nyaatamuu akka jiru kunis baatii oomishaa keessa walitti bu'iinsii waan jalqabameef midhaan ituu hin facaafamin hafuu ibsan Juriik.
Walitti bu'iinsii ituu hin jalqabamiin duras weerara dhukkubaa fi Hawaaniisaa waan tureef hanqiinni nyaataa dabalaa akka ture ibsan.Jaarmayaan Fayyaa Addunyaa(WHO) akk jedhutti Tigraay keessatti Hospitaalonni harka 80 ta'an hojjataa hin jiran.
Erga walitti bu'iinsa Tigraay keessaa as ijoolleen Miliyoona 1.3 ta'an mana barnootaa dhaqaa akka hin jirre, manneen barnootaa yeroo ammaa namoota achuuma Tigraay keessatti manaa fi qe'e ofii irraa godaananiif bakka daahannaa ta'u dubbatan.
Ijoolleen maatii ofii irraa adda ba'an akka jiran fi himatii humnaan gudeeddii fi hokkara saalaa jabaan jiraachuu ibsan.
Gargaarsa namoomaa Tigraay keessaa dabaluuf walitti bu'iinsii itti fufuu fi Birookraasiin amma iyyu danqaa ta'uunibsameera.Gargaarsa guutuu battalumatti, karaa nagaan dhorkaa malee, eegumsa jalatti akka Tigraay seenuuf gaafanna jedhan Juriik, daw'annaa aangawoonni Tokkummaa Mootummootaa Itiyoophiyaatti gaggeessanii fi marii aangawoota biyyatti waliin gaggeessan akkasumas wal jijjirraa yaadaa ta'e bu'a qabeessaa fi itti fufuu akka qabu dubbii himaan barreessaa duree Tokkummaa Mootummootaa Steefan Juriik ibsanii jiru.