text:
Kanneen demokraasii ol kaasanii ilaalanhundi, akka tokkott qayyabachuun saanii mamsiisaa dha. Kanaaf mee qabsaawota Oromoof yoo ilaalcha waloo ni arginaaf tahe haa ilaaluu. Akka ilma Gadaa naannaa saatt yeroo dhumaaf shakalameett dhaalmaa demokraasii Gadaa qabaachuu saa, barreessaa kun kan ittiin mormu jiraataa itt hin fakkaatuu. Yoo tahewoo? Kan dhimma baasu yoo ofii shakalee fi utubeen qofa. Qooqi demokraasii (demokratia) qooqota Greekii lama “demos” ummata fi “kratia” mootummaa, irraa dhufe jedhama. Jechi Abraham Lincoln “Mootummaan ummataa ummataaf ummataan …” jedhu bara si’anaa rimsama demokraasii sirriitt ifsa. Kun biyya biyyatt mikkillee inni keessatt shakaIamu utuu hin dagatinii. Waan hubannu irraa demokraasiin dhugaa abju dhugoomuun saa rakkisaa tahe. Demokraasiin Oromoo yk Gadaa kan hunda haammatullee muda hin qabnee mitii. Demokraasii madaluun kan eegalamuu qabu, dhaaba, caasaa fi jiruu jarmaa saa irratii. Jaarmaan dhaaba, miseensota kaasaa waloof qabsaawan, kaayyoo, seeraa fi dambiilee saa kabajuuf kakaa seenan dabalataa. Miseensi yk hogganni demokratawaan kan madaalamu qulqullooma keessa ofii, dudhama dhaabicha qabu, durfannoo dhimmama jaalaa kennuu, seeraa fi tartiiba dhaabaaf ulfina kennuu fi hagam guddina ilmaan namaa fi teknolojii sabaawaa fi sabgiddu akka hubateenii. Leadership in democracy is based on election with time limit. In certain cases elected leaders could turn autocratic or oligarchic abandoning organizational rules and objectives that demands all-inclusive team work.
Barreessaa kanaaf demokraasiin akkaataa jireenya hundi adda addummmaa barumsaan, ogummaa fi dandeettii biraa haa qabaatan malee, walqixummaan walliin jiraatanii. Demokraatoti dhugaa hundi seeraan bulmaata ni fudhatuu, murtii dabarsuu keessatt qooda fudhannaa miseensotaa ni jajjabeessu; akkasumas sagalee mormii ukkaamsuu hin yaalanii. Kanatu ofaangessaa, bulchiyaroo fi halleto’ataan adda isaan godha. Demokraasii keessatt hoggansii kennata yeroo murtaawee irratt hundaawaa. Alii ali hogganooti filaman dambilee fi tartiiba dhaabaa, kan hojii garee hunda hammataa gaafatu lakkisanii ofaangessaa yk bulchiyaroott of jijjiiruu dandahu. Ofaangessaan olhantummaa nama tokkotii. Gara biraan bulchiyaroon murna gurguddoo yk sadootaan gaggeeffama. Sirna lamaanuu keessatt tokko tokko jalqaba kennataan aangott dhufanuu seeraa fi qajeelfama angoott isaan fide lagatanii fedha ofiin bulchuu eegalu. Taahitaa finqilchaan dhufe akkasii hin waaruu. Badiisi sanaan gahus booda hubatama. Hitiler akka sanatt aangoo qabatee, Jarmanii fi addunyaa irraan maal akka gahe argineera; Wayyaaneenis karaa sanan walfakkii irra bu’ee sussukaa jiraa. Kanaaf nammi tokko shaakala seerawaa irraa yoo cehu kan nama yaaddesssu hedduu dha. Al tokko daguun ni dandahama, garuu qabsichaa fi hariiroo miseensaa egereef sirratu malee bayeessa hin tahu.
ABO keessatt baqaqi jalqabaa, jaalbiyyumaa kaayyoo saaniin walgituun utuu hin tahin, obbolaa safila, anatu si calaa Oromoo dha waliin jedhan gidduutt gahe. Kan hin yaadamin kanneen sana booda bara manguddummaa dhufan hedduun, kisaaraa malbulchaa ofii utuu hin hedin, eenyutu shafffisaan karaa leelloon halagaa itt argamutt baha kan jedhan tahani. Akkasittii, si’ana Badii keessatt Itophistooti haala kanaan dura hin beekamnett sagaalee olkaasanii dubbachuu fi ugga agarsiisutt kan kahani. Qabsoon cunqursaa irratt tolfamu achi hin siqne; Qabsaawoti sna gaggeessan mata mataatt bu’aa waatatta argachaa hin jirani garuu karaa keessaa bahanis yoo soqan hin mullatu. Yoo dogoggoratt qubi qabames hundi ofirraa faccisuuf ariitiin bakka qabatee, jaala hunda akka hamajaajiitt laaluutt ka’a. Waanti deemaa jiru xiinxala shaffisaaf nama rakkisa. Si’ana qondaalota qabsoo keessatt fooliin falama ciinca’aa jira. Bilisummaaf dammaqsi tahe hundi, balaaleffannaan gana irratt gaggeeffamaa ture, suduudaan yk harka lafa jalaan kolomsiisa gooftolii koloneeffatoon sadarkaa kanneen dur balaaleffatamaa turan malalchiisutt dagatamaniiru.
Dhiigi obbolaa fi jaallewwan dhagala’an rakkoo malee qaabannoo keessaa haqamaniiru. Kaan kaan bututaa qabsoon dhibamaniiruu; annisaa haatahu ulfinni keessatt hafe kan hin jirre fakkaata . Sun bara Dargii gara dhumaa namoota lamaa fi ogneesitoota harka kennatanii iccitii qaban eegumsaa fi bahsananaa tokko tokkoof dabarsanii kennan nama yaadachiisa. Garuu dhiichisi hedduu hin turree miliqoo fi Dargiin lubbuu ofiif baqa eegalanii. Malbulchesitooti Oromoo hadoodan dhuma walfakkiitt arreedaa jiru. Ammas isaanuma waliin utuu hin turiin baqatt ka’uuf hoggana empayeraa fi kittillayyoo saaniitt harka kennachuuf waga jiru. Kaasaa Oromoo seerawaa tahe ganee eenyuu fayyaa fi nagaa sammuun hin jiraatu.
Kennati yeroo hedduu qaamota abba abbaa fi waloon kan kennateef itt gaafatama qaban uuma. Sanaaf hirmaanni hojii fi itt gaafatammi seeraa fi dambileen bulan jiru. Garuu hogganootii gara abbaa humnummaatt duufan dambiilee tartiibaa sana dagaan cabsanii seera harkatt galfatu. Gara caaluu jaarmoti hojii raawwachiiftuu fi gumii aangoon hunda caaluu imaammata baasu yk Caffee qabu. Angoon taliilaan hin kennamne hundi kan gumii kanaati. abootii humnaaf kenni kun yeroo balleessaa fi hin barbaachifnee dha. Abbaa humnooti akkasii dhiibaa qaama sadaffaaf banamoo dha. Qaammi sadaffaan fedha ofii qofa hordofan miltolii harki saanii tartiiba demokraasii fi itt gaafataman hin hidhamne filatu. Akkasitti kan kan kaayyoon dhaabota demokraatawoo namoota ofjaallatoon fedhoota hamoo waliin tahaniin mucuceeffamanii fi roga dhabsiifamani. Fakkeenyaaf, akkasitt Wayyaaneen namoota isaan filan dhiisanii hogganoota abba tokkee fi fedha halagaa tajaajiluun kan raawwate. Tartiibi seerawaan kan diriirfaman murnaasi addaanjiraato tokkoo akka to’ataa fi madaalaa walgidduutt uumuufii. Humnii Shanee Hoji Raawwachiiftuuf (HR) kenname qajeelfama imaammata kan baasaniin akka sararaa masaka kennameett hojiirra olchuu dha. Dirqammi abbaadha barcumaa jiruu HR qindeessuu, akka fuula dhaabichaatt tajaajiluu fi jiruu qaama olhaanuun ifatt kennamuuf hojjechuu dha. Sana jechuun yaada haaraa hin dhihessu hin dandahu jechuuf mitii garuu walii galte jaallewwan saa gaafta jechuuf dha. Miseensoti yk qondaaloti biraa haala dhaabi isaanii irra jiru iyya’amuufii ni dandaha, garuu qabattee imaammataa dandeettii saanii ala tahett irba hin kennan. Shaakalli akkasii demokraasii suduudaa keessatt malee kan bakka bu’ootaa keessatt hin baramne.
Demokrasii bakka buhootaa keesssatt hogganootii miseensa ballaatt yk kanneen qabateen harka jiru dhimma saanii tahett kanneen imaammata baasan irratt akka dhiibbaa tolchan dhiheessuu ni dandahu taha. Garuu sun seeraan aangoo hin qabatuu yk tartiiba seeraan diriirfame irra cehuuf sababa tahuu hin dandahu. Dhimmisaa hagam barbaachisaa yoo tahellee tartiiba seera finqilchuun wanti gahuu jiraachuu hin qabu. Fakkeenyaaf ABO keessatt Kora Sabaa kan bakka bu’ee shaakalu Gumii Sabaatii. Hayyama malee hojii raawwachistuun aangoo gumii kan taheen tarkaanfii yoo fudhate gatii hin qabu, eenyuu sarmuuf dirqama hin qabu. Garuu kan sana godhetu itt gaafatama. Murtiin marii hunda aangoo qabaachuuf mijuu gaafata. Dura taa’aan/teessuun miseensa HRtii. Murtiin barbaachusu shanicha keessaan darba. Dhaaba mirgoota demokraasiif aarsaa guddaa baase kana keessatt, murtiin akkasitt fudhatamuutu hedama.
Kakaa waajjiraa fudhataniin miseensoti kennataman waliinjiroo saaniif abba abbaa fi waloon gaafataamoo akka tahan of dudhaniiru. Kanaaf yeroo seeraa fi danbileen dhaabaa irra cehaman callisanii ilaaluu hin qabanii. Daba qajeelchuu fi mala hamaan itt sirraawu argamsiisuuf qabsaawuutu irraa eegama. Dhaabaa fi dhooftuu saaf amanamummaa dhabuun tuffii akeekota inni irratt hundaawee fi itt gala inni agammateef qaban agarsiisa. Kanaan humna dhaabicha uumuu duuba turan gatii hin qabnee godhu. Sana gochuun waan jiruu fi amanamummaa haaraa arganiif fakkeessisu. Tartiibi kan diriiraniif abbaa hirrummaa fedha uumaa namaa keessa jiru hankaaksuu fi dhaabichi akka ofitt gara hin galle gochuufii. Garuu sun bakka miseensoti gahaatt ofbara malbulchaa hin qabnett tuutii itti kakaafamanii sodaachisuu waan dandahaniif hawwa duwwaa tahee hafaa. Dudhaa Gadaatt, hogganooti kennataman karaa irra mucucaacha xinnoon deebi’anii waamamuu dandahu. Amma garuu mitii. Diinnii fi keettoliin saa qabsaawoti Oromoo akka qoccolloo fi babbaqaqa keessaatt qabamanii haala empayeraa keessa jiruuf dhimma hin qabanne gochuu fedhu. Kun dhaabbatee, jaallatanis jibbanis karaa dandahamu hundaan xiyyeeffannoon sagantaa dhaabaa irratt tahuu qaba.
Yoo namoota kaasichaaf dudhaa qabaniin hin hogganamne, dhaaba jabaa fi demokraatawaa eeguun gowwummaa dha. Dhaaba jabaa malee waraana injifachuun haa tahu kan irbuu seenaniif dhiheessuun salphaa hin tahu. Hamma yoonaa, humna riphaa guddaa hiriirsu qabatuyyuu, kaasaan dadhabinaa fi gargar ta’inaa ABO keessaa, hogganooti kaayyoo, dambilee fi tartiibota dhaabaatt cichuu fi kaasichaa fi of kenna dhabuu dha. Hoogganooti dhaabaa dadhaboo tahan alii al of keessa dhiisanii jabina madda alaa irraa soqa dhaqu. Sun gara halleen dhaabichaa fi qabsoosaa xureessuu hin oolee. ABOn bu’uura farra kolonii labsate qaba. Hariiroon saa hundi bu’uura kana irratt malee empayera suphuu irratt hundaawuu hin qabu. ABO tahee hafuuf haala addunyaa si’anaa, gaafii dargaggoo Oromo qayyabachuu fi walabummaa dhaabichaa eeguu barbaachisa.
Akka carraa tahe kaasichaa yk kaayyo ganamaaf of kennuun, kan qabanitt cichuu, Oromummaaf dudhama hin daddaaqne, wareegamuuf murteeffachuu fi jannummaan, kaan kaaniif meeshaa hin argamne tahaa jiru. Yero ABOn faara abdachiisaa tokko tokko agarsiisu leelloo argachuuf kan walcaccabsan, yeroo faarri itt badu amantee fi ganda jala dhokatanii kan dhagaa itt guuruu yaalan, seexaan saanii xinnoollee isaan hin quuqne dhommoqina guddaa agarsiisan hedduu dha. Karaa biraammoo Oromiyaan hogganoota qeeqii rifachiisaa taheef; kanneen faallaa dhaalmaa Gadaa saanii alatt, halagaatt gurra yoo qeensan yaada miseensotaaf duuchatan hortee jirtii. Dhugaa jalaa miliquun yeroo hundaa hamaa hin yaadamne guddaa dhaqabsiisuu akka dandahu hubachuu dadhabu. Kana kan ilaalutt ABO caalaa muxannoo kan qabu hin jiru. Akka falaatt kanneen qabsoo keessatt qooda fudhatan ABOn miseensota saa kamuu caalaa guddaa akka tahee fi fedha abba tokkee kamu akka isa bakka buhuu hin dandeenye amanuu qabu. Eenyuu sagalee miseensotaa akka of hin ibsinett ukkaamsu akka hin qabnee fi eenyuu mirgaa fi dirqama saa akka hin shaakalle godhamuun irra hin jiru. Yoo kun tahe atommi keessaa waan jiraatuuf dhaabichi jabaa taha. Dhaabi jabaan tokkummaan addunyaatt bahe dubbachuu fi akka sagantaa dhaabatt kan fedheen walii tumsuu dandaha. Eenyutu ABO jabaa fedha?
Dhaabi dadhabaan saba ofiitii waan qaanii taha. Akka sabaa dhaalmaa Gadaa qabuutt Oromoon demokrasii akka akkaataa jireenyaa, ajaja irra, ilaa fi ilaameen dhimma itt bahamutt fudhata. Wal caalmaa, faanfana, leellifachummaa, moggeessa, sobaa fi loogiin demokraasii keessatt bakka hin qabani. Demokraasiin sirna miira abba abbaa caalaa seerri Olaanaa itt tahe. Hogganootii fi miseensonni yeroo hundaa, dhuunis qondaalamanis seexaa demokraasii Gadaa calaqisuu qabu. Fiixaan baha kaayyoo sabichaaf of kennaa fi dudhama agarsiisuu qabu. Dhaaba sabaawaa fi dhaadannoon saa “Fedhii sabaa haa dursu” kan jedhu tahuu qaba.
Sirni demokraasii addunyaa beekaman dura kan rimsammi “mootummaa ummataa” irraa madde dhiirota walqxootaa fi birmaduufii. Dubartii, garbootaa fi halagaa hin dabalatu ture. Jaarroleef akkasumatt jiraate. Irbi dubaroof ammayyuu gumeessawaa hin taane. Fakmishoon demokraasii mudaa hin qabnee kan namooti atoomaan walii fi naannaa uumaa waliin firii bilisummaan basha’anii jiraatan ammallee hin jiru. Firoomsaan kan itt gaalchan akka jara Lixaa faa jiru. Ilaalchi dubartiif jiru hin jijjiiramu taanaan akka kaan cite harka tokko qofaan hojjechuu taha. Dubaroon miseensota hawaasa ilmoo namaa keessaa hedduu barbaachisoo fi homishaawummaa fi waa maddisiisuuf dhiiraa gad hin taanee. Mirga walqxxummaa isaan dhowwachuun waan ilmaan namaa godhan keessaa kan maljecha hin qabne.
Sirni gadaa firomsaan kanneen moggeeffamaniif dubartoota dabalatee dhimmama agarsiisuutt kan ittiin dorgomu hin jiru taha. Dhugaan kun argaa dhageett addunyaan bira dabamuun seenaa demokraasii haanquu godha. Oromoon hirmaata isaan hawaasaaf akka namdiidaa fi buubaatt ilaalan keesaatt bakka itt sutan dhabu. Akka daallota tokko tokkoo qarooma hin qaban jechuufis garaa saaniitt qaroommi Oromoo kan isaaniin duraa tahuu waan beekaniinf ni qaqana’uu. Gadaan akaakuu demokraasii Oromoo bara hin qaabatamnee kaasee jiru.
Hawaasi Oromoo gogeessa Gadaa fi tiibbee shanitt hirama. Tokko tokkoon nambbiyyaa, Gadaa adda addaa, abbaan saa keessa turett miseensa. Gadaa shanantu abbaawummaa daarabeen biyya bulchuu fudhata. Gadaan tokko waggaa saddeet qofaaf aboo qabata. Hiriyaan Gadaa, ijoollummaa kaasee hanga Raabaa Doorii, sadakaa Gadaa yk gogeessa Lubaa tahitaa irra jiru irraa hamma ballii fudhachuu dandahuutt of qopheessaa deema. Kanaaf Gadaan tokko carraa angoo irra guyyaa tokkoo utuu sirnicha hin jeeqin dabarsee turuu hin qabu. Hooggana ofii filachuun dirqama fi abbaawummaa tokko tokkoon Gadaati.
Dhiirii hawaasa Oromoo keessa jiru hundi murnoota hiriyaa ganna saddeetiin gargar tahanitt hiramu. Tokko tokkoon murna hiriyaa qooda hawaasoma, diinagdee fi malbulchaa walirraa jalaan waggaa sadeet saddeetiif kan taphatu qaba. Hooggansaaf qopheessuun xinnummaan jalqabee hanga abbaawummaa malbulchaa fudhatanitt gaggeefffama. Akkasitt miseensoti hawaasaa dhiira tahan dhimma biyya saanii keessatt dhalootaa hanga du’aatt qooda fudhatu. Sana kan demokraasii Gadaa jennu. Hiriyaa waggaa saddeetii ol jiran qoodi kennamuuf gaheessota gargaaruu, akka dooyyaati tajaajilu, leenjisa lolataa fi lola irratt hirmaachuu fi bulchaa fi gaggeessa qajeeltuuti. Barumsi unkeffamanii fi hin uunkeffamin barbaachisoo tahan waggaa hundatt kennama. Kanaaf gaheessi Oromoo tokko beekumsa hawaasaa gara hundaa fi dirqamati hafee hin qabu. Amma barumsi waliigalaa unkefamaa haa tahu hin unkeffamin waan hafeef kanneen dhaabota barumsaa amayyaa argatanitt dhimma bahuun dirqii dha. Jarri durii beekota guddaa raagaanitt dhimma bahu turan. Si’ana haa yaratan malee qarooti Oromo yoo hammataman hedduu gargaaruu dandahu.
Sirna Gadaa keessatt bulchi dirqama dhiiraa haa tahu malee dubaroon mirga seeraaf hoodaa qabu turan. Demokraasii Gadaa keessatt qooda kana kan agarsiisuu dhaaba Siiqqeeti. Kan isaan malee hin taane hoodi malbulchaa fi hawaasomaa jiru turani. Siiqeen ulee ulfoo, mallattoo aangoo dubaroo kan isaan xaxaa hawaasomaa keessa bahanii mirga namoomaa saanii ittiin kabachiifatanii. Barri durii hafee si’anallee addunyaa Lixaa keessatt dubaroo kan mirga irbaa argatan firoomsatt dhihoo dha. STn” Konveenshina faanfana dubartii irratt tolfaman akaakuu kamiiyyuu balleessuu” kan tume 1979 keessa. Haralleen mirgooti kun kan guutummaatt yk dhowwa waliinbeekaman hundaan mitii. Sanneeniin yoo walitt ilaalaman dubaroon Oromoo durii humna Siiqee waliin isaan caalaa wayyaa turani.
Moo’umsaaf, seera tumoo fi hojii raawwachiiftuun filaman turani. Hojiin saanii Gaddisa jalatt gaggeessa qajeeltuus ni laala. Yoomalee akka kan jara lixaa bulchi qajeeltuu addatt ifaan hin dhaabbanne tahe kan itt yaadamee fi loogi hin qabne ture. Dhaabi dhalmaan darbu Qaallus, hawaasa keessatt bakka furtuu qaba ture. Jarri jalqabaa lamaan kennataan hiriyaa Lubaan guutamu. Qajeeltuun dhaloota Gadaa tokko qofatt utuu hin dhiifamin hayyootii fi jaroleen qooda fudhatu turani. Tokko tokkoon miseensa hawaasaaf seera, dambilee fi qajeelfamaan finnaatt buluun dirqii ture. Oromoon seera safuu qaba ture. Seera safuu cabsuun Oromummaa haaluutt lakaawama. Sababa maqaa murna tokko yk nama tokko utubuun dudhaa Oromoo gaarii tahe kan xureessuun maqaan gootota Oromoo bebbeekamoon illee utuu hin hafin balleessuutt namooti yartuun bobbahan jiru. Namooti yk murnooti isaaniif jedhamee, gatata hawaasaan seerri safuu Oromoo cabe yoo ofii danboobinatt ni amanu tahe ifaan gocha akkasii irraa of fageessuuf dirqama qabu. Gadaa keessatt abba tokkee haa tahu murni seera ol tahe hin jiru. Seera cabsuun keessaayuu qondaalota olhaanoon taanaan buqqifamuutt geessuu dandaha. Sun fala abboolii Oromoo ture. Kanaaf demookraasiitt riqachuu fi seera safuu kabajuu fi kabachiisuun mallattoo Oromummaatii.
Oromoon aadaa malbulchaa bareedaa akkasii dhabee darara bulcha kolonii halagaa jala jaarraa oliif akka jiraatu dirqisiifame. Kanneen sammuun saanii bilisoome olhaantummaa halagaa diduun wal ijaaranii sochii jalqaban.Garuu fakmishoon jalatt guddatan ammayyuu kanneen yaacccessuun jiru. Akeeka demokraatawaa Gadaatt garagaluu irra gooftolii saanii koloneeffatoo akkeesuutu itt salphataa. Kanaaf kaayyoo sabaa irratt hundi waliigaluu dandahuun ni hubama. Sana waan taheef xurree walabummaa fi qabsicha gara mirga abba tokkeett gadi buusuu gidduutt yoo daddaaqan argamu. Sana jechuun fedha diinaa afarsuun mirgi ummataa akka mirga murnootaa waldaa, garee taphaa kkf hin caallett fudhachuu jechuuf dha. Diinni kan kana hololu kolonummaa dhabsiisuun mormuu fi mirga walaboma Oromiyaa fi Ummata kibbaa fi Nayiloototaan mormuufii.
Oromoon kan hiraarfamaa jiran akka abba tokkee qofatt utuu hin tahin akka murnaatt Oromoo tahuu qofas ni dabalata. Kanaafi Oromoon mirga lachanuu roga saanii sirrii keessa galchanii kan ilaalan. Migi lachan, kanneen abba tokkee fi ummataa, mirgoota ilmoo namaa gargar bahuu hin qabne. Yoo tokko haalame kaan fiixaan bahuu hin dandahu. Mirgi sabummaa Oromoo kan haalamaa jiruuf akka Itophiyaa irraa eenyummaa adda tahe qaban fudhachuu diduufii. Akka Oromoon afaan, aadaa fi seenaa addaa qabu haaluun eenyuufuu rakkisaa dha. Kanaaf, humna abidaa caalaa qabaachuun, eenyuufuu mirgaa isa kaanii haqanii kan ofii itt maxansuu akka hin dandahamne qayyabatamuu qaba. Eenyummaan Oromoo haala hamaa jalatt jaarraa tokko caalaaf baraarameera, bara caalaa hedduufis baraarmuuf deema.
Mirgi ummataa, mirgi abba abbaa, demokraasii fi hiree ofii ofiin murteeffachuu iyyannaa koloneeffamoo qofa utuu hin tahin gumeessawaan beekameera (Chartara ST 26 Waxabajjii 1945) aangoo 1.2.) Kan itt hanan laali:
- Ummata gadi qaba halagaa jalatt qabuun dhuunfatamuu fi bolqamuun mirga bu’uuraa ilmoo namaa haaluu of keessaa qaba, kanaaf faallaa Chartara Saboota Tokkomanii (ST) fi nagaa fi gamtaa baballisuuf gufuu dha
- Ummatooti hundi mirga hiree ofii murteeffachuu qabu; mirgicha irraa kan ka’ee haala malbulcha saanii bilisummaan murteefatu, bilisummaanis misa diinagdee hawaasomaa fi aadaa hordofatu (UN Resolution 1514 (XV) 14 Mudde 1960, (aangoo 1.1, The International Covenant on Civil and Political Rights, 1966)
Walgahiin idilee seerawummaa qabsoo ummataa kolonummaa fi hacuuchaa halagaa jala jiranii gad jabeessaa mirga hiree murteefannaa akka qaban qabaachuu beekuun waan dandahan hundaan mirga kana deeffachuu qabu jedhe (UN Resolution 2649, 30 November 1970)
Walgahiin idilee keessa deebi’ee mirkaneessun hubatamuu mirga gumeessawaa ummatoota hundaa, kan kolonii, hacuuccaa halagaa fi alaa jala, hamma mirga hiree murteeffannaatt jiran iggitii dhimma baasu fi kabajama mirgoota ilmoo namaa baballisuun mirgoota akkasiif haala bu’uuraa barbaachisoo dha. (UN Resolution 43/105 Mudde 8, 1988)
Chartera ST mallatteessanuu Habashaan mirga cunqurfamootaa koloneeffamoo heera saanii aangoo 39 beekuuf jaarraa walakkaa caalaa itt fudhate. Sanayyuu kan godhan itt amananii utuu hin tahin aarii Oromoo jaarraa tokkoo ol duuba hirkattummaa irraa ofiin bulummaaf dhihaate qabbaneessuufii. Sanaaf malee bilisummaa fi demokraasii ummata ofiifuu shakalanii hin beekanii. Harrallee Tigraay Tigrinyii fi amaarii akkasuma isaan tolchu. Waan firooti saanii jedhan” kan qooxiin buusa jettee kan ukoo see gate” iratt yoo xiyyeeffatan isaanii wayyaa. Gurguddoon Habashaa akka itt empayericha bulchaniif yaadaa adda addaa qabu. Waabarii lamaan kan Wayyaanee fi kan kanneen Wayyaaneen dirree diliitt injifateetii. Wayyaaneen faallaa harcaatuu Nafxanyaa dabsatamtee fi hogganaa Eertiraa, Itophiyaa fi gabbaaroti see addaan jiroo tahuu saanii fi mirga hiree ofii ofiin murteeffanaa qaabaachuu saanii beeksisuu filatte. Hoodi Empayera kolonii saanii raawwataa akka jiru hin qayyabatan. Sii’achi tarii Habashaa Itopiyaa keessa deebi’anii gurmeeffachuun akka ollaa gaariitt Oromiyaa fi kolonoota biraa waliin dhofsisaaf dhihatu taha. Yoo Waaq jedhe, sun utuu kootammi waliin dhooftuu hundi hin sokkin, sadarkaa dhumaa Koloneeffannaa Habashaa taha.
Sirni gadaa dimokraasota qaraa addunyaa keessatt argama. Demokraasiin dhugaa, akka abjuu dhugoomuuf rakkisaa taheetii. Demokraasiin Oromoo kan halle haammataa tahellee mudaa hin qabnee hin turre. Ilmaan nama hundi walqixxee dhalatanii. Garaa garummaan dhaloota duuba, akka miiraa, gitaa, barumsaa, taahitaa, ogummaa fi dandeettiin biraa eenyuunuu caalmaan qaba hin jechisiisuu. Kanaaf demokraasiin mala jireenyaa hundi walqixxeett ilaalamu. Seeraan bulmaata fudhachuutu, ofaangessaa, bulchiyaroo fi halletoo’ataa waliin demokraatota adda godha. Addi bilisummaa Oromoo dhugaa, bakka eegaleen farra demokraasii itt hanqaaqamtu hin tahu. Garuu, alii al dadhabina ilmaan namaan gufannaan jiraachuu dandaha; yoo sun tahe hudhaatt kutamu qaba. Kan qabsicha injifannoon gahuu fi kalchaa amanamaa uumuun dandahamu, tokkummaa ummatichaa fi jaarmaa jabaan yoo jiraatan qofa. Qoodaa hoodaa qaban caalaa, dubaroon Oromoo mirga demokraasii guutuuf falmachuu qabu. Dubaroo fi dhiiroti Oromoo waliin fuuncaa kolonummaa ofiraa darbatanii, Republikii Ummataa Oromiyaa gad dhaabuun, bara hedduu dura yaa’a demokraasii Gadaa karaatt diinaan hankaakfameammayyeessanii xumura itt tolchu. Dargaggoon Oromoo warraaqsa Oromoo angafoota saaniin jalqabame irraa hin dheessanii. Oromiyaa walabi ni dhugoomti! Demokraasiin Gadaa ni dandamata! eegaleen duubatt harkiftuu qabsoo Oromoo keessaa haa gombifamtu!
Ulfinaa fi surraan gootota kufaniif; walabummaa, walqixxummaa fi bilisummaan kan hafaniif; nagaa fi araarri Ayyaana abboolii fi ayyoliif haa tahu
Ibsaa Guutama
Sadasa 2015


c: text/html

text:
Weeraraa fi Ajjeechaan Liyyuu Poolisii naannoo Somaalee Godina Harargee Bahaa keessatti raawwattu hammaatee itti fufee jira
Torbaan lameen dabran keessatti qofa aanaalee Mayyuu Mulluqqee fi Cinaaqsan irraa haleellaa liyyuu poolisiitiin yoo diqqaate lubbuu nama 65 oliittu galaafatame. Aanaalee lamaan keessatti lakkoofsi namoota madaahanii akkasumas kanneen qe’ee isaanii irraa buqqifamuun rakkoof saaxilaman heddu tahuu odeeyfannoon naannicha irraa argame ni mul’isa. Torbaan lamaan darbaan godina Harargee bahaa keessa tajaajilli interneetaa kan hin jirre yoo tahu, ajjeechaa fi gochi gara jabeenyaa aanaalee godinichaa keessatti raawwatamaa jiru hedduun gabaafamaa hin jiru.
Aanaa Mayyuu Mulluqqee keessatti guyyaa Alhadaa dhukaasa Liyyu poolisiin baneen namootni 41 ajjeefamuu fi 40 ol madaa’uu jiraataan aanicha irraa dubbisne nuuf hime.
Akka Jiraataan kun jedhetti, “Jimaata darbe Waraanni Liyyuu Poolisii Dubartoota lama magaalaa Roggee keessatti ibiddaan gubdee biraa deemte, ijjoolleen gubatte daa’imman ganna 5 gadiiti, guyyaa itti aanulee deebitee nama 41 tokko nurraa ajjeefte, goochi ammaa kun kan baratamee miti, duraan dubartii ulfaa, manguddoota hin tuqan ture, amma immoo manguddoo ija hin qabne masjiida keessaatti ajjeessaan”jechuun nuuf hime.
Namoota Miidhamanii amma buufata fayyaa aanichaatti wal-aanamaa jiran jidduu jiraataan nannichaa Muhammad Siraaj Ahmed Ibraahim “bakka ciisnetti hulaa bananii manatti seenanii ”haadha warraa kiyyaa, ilmoo kiyya fi mucaa ollaa na bira jirtus na biratti ajjeesani” jedhe.
Qabeenya inni mana keessaa qabu hundaa kan saaman tahuu nuuf hime.
Itti Gaafatamaan Buufata Fayyaa Uusee Obboo Abdullaahin, Namoonni lubbuun darbe 41 tahuu, namoonni miidhaman immoo buufata Fayyaa magaalaa Uuseeti wal’anaamaa jiraatuu fi kanneen humna oli tahan immoo gara Hospitaala Gara Mul’aataati dabarfamuu nuuf mirkaneesse.
Itti dabaluunis Haalli naannicha keessa jiru hanga ammaatis Sodaachisaadha jedhe.
Namoota Aanaa Mayyuu Mulluuqqeeti ajjeefaman kanneen jidduu milishoonni Gandaa fi Poolisoonni Oromiyaatis kan keessaatti argaman tahuu odeeyfannoon ni addeessa.
Aanaa Cinaaqsan Araddaalee adda addaa keessaatis torbaanuma darbe keessa weerara hamaatu geggeefamaa ture. Weerara kanaan namni 25 ol araddaalee lama irraa ajjeefamuu fi Reeffi nama 7 hanga hardhaatti kan hin argamin tahuu jiraataan aanaa Cinaaqsan nuuf hime.
Akka Jiraataan kun nuun jedhetti “Araddaalee lama irratti torbe darbe Weeraara hamatu ture, Araddaalee lamaan irraa namni hanga 25 ajjeefamee jira. Reeffa nama hedduu hanga ammaa dhabamee barbadaa jirra”jedhe.
Aaanaalee Cinaaqsan keessallee tajaajilli Intarneetaa tokkoolleen kan hin jirre tahuun beekameera.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Shaneen Gumii Adda Bilisummaa Oromoo walgahii dhaabbataa 2ffaa kan Kora Sabaa 4ffaa boodaa Waxabajjii 09 – 19, 2018 geggeeffatee milkii fi injifannoodhaan xumurate. Shaneen Gumii Walgahii isaa kanaan Gabaasa Waajjira Hayyu-Duree fi kan Dameelee dhaggeeffatee gilgaaluutti dabalee marii dhimmoota Imaammataa (Policy Consultation Conference) kan jal-bultii Walgahii Shanee Gumii kanatti Hayyoota Oromoo fi Hoogganoota ABO gidduutti geggeeffame irrattis mari’atee murtii barbaachisu dabarse. Itti aansuudhaanis haala Ummata Oromoo fi kan Qabsoo Bilisummaa Oromoo, haala yeroo ammaa kan sirna Impaayera Itoophiyaa, akkasumas, haala naannoo keenyaa fi kan idil-addunyaa irratti xiinxalaa fi marii bal’aa fi bilchaataa geggeessee ibsa ejjennoo armaan gadii baasuudhaan walgahii isaa goolabe.
Ummata Oromoo fi Qabsoo Bilisummaa Oromoo Ilaalchisee
Ummatni Oromoo Bilisummaa afaan qawweetiin sarbame deebisee gonfachuudhaan biyya isaa Oromiyaa irratti mirga Sabummaa isaa guutuutti kabajsiifatee jiraachuuf qabsoo Bilisummaa barootaaf geggeessaa ture, har’as geggeessaa jira. Qabsoo haqaa Bilisummaaf geggeessu kanaanis injifannoolee gurguddoo yeroo irraa gara yerootti galmeessaa jira. Waraanni Bilisummaa Oromoo, Qeerroon Bilisummaa Oromoo, miseensotnii fi deggertootni Adda Bilisummaa Oromoo kan biyya keessaa fi alaa, dabreetis Ummatni bal’aan Oromoo waliigalatti qabsoon hadhaawaan, wareegama lubbuu, hir’ina qaamaa, hidhaa baroota dheeraa fi…kkf itti baasaa murannoo fi cichoomina ol’aanaadhaan walitti fufiinsaan geggeessan diina raasee, hidhamtoota siyaasaa kumoota hedduutti lakkaawaman manneen hidhaa Itoophiyaa irraa akka gadi lakkifaman mootummaa EPRDF dirqisiisee jira. Haa tahu malee roorroon sirna Impaayera Itoophiyaatiin Ummata keenya irratti diriiree jiru, caasaan humna ittisaa, tikaa fi saamicha dinagdee har’as akkuma itti fufetti jira.
Kana hubachuudhaan Qabsoo Bilisummaa Oromoo sadarkaa har’a dhaqqabe irraa fuul-duratti furgaasuudhaan guyyaa Bilisummaa Ummata keenyaa dhiheessuuf jecha Sochii WBO fi Qeerroo daran jabeessuutti dabalee hojiin qabsoo kan fuula hundaa dacha dachaadhaan akka finiinu taasisuuf murannoo ol’aanaadhaan akka irratti hojjetamu Shaneen Gumii murteesse.
Mootummaa Itoophiyaa Ilaalchisee
Mootummaan EPRDF caasaa humna waraanaa fi tikaa dantaa ofiif ijaarratetti dabalee waahiloota isaa kan Bulchiinsa Mootummaa Naannoolee adda addaa keessaa hiriirfatetti dhimma bahuudhaan bara aangoo isaa hunda Ummatoota Impaayera Itoophiyaa hunda akka waliigalaatti, addatti ammoo Ummata Oromoo irratti miidhaa dorgomaa hin qabne raaw’achaa jiraate. Roorroon ulfaataan kun qabsoo hadhaawaa wareegama qaqqaalii gaafateen dura dhaabbatamee humni EPRDF dadhabsiifamaa fi jilbeenfachiifamaa dhufe.
Haala kana irraa muddama keessa kan gale paartiin Itoophiyaa bulchu EPRDF dhiheenya kana maqaa haaromsa jedhuun waan jijjiirama argamsiisaa jiru of fakkeessee abdii hin dhugoomne Ummatatti bulchuuf olola dogoggorsaa fi afanfaajjeeysaa bal’inaan oofaa jira. Kan Paartiin kun hojiidhaan lafa irratti gochaa jiru garuu hoogganootaa fi qondaalota isaa kan waggoota 27 dabraniif harki isaanii dhiiga Ummatootaan faalame garii isaanii badhaasaa fi faaruudhaan dirqama irraa boqochiisaa garii isaanii ammoo aangoo dabalataa muuduu fi barcuma aangoo irratti akka wal jijjiiran taasisuu dha.
Adeemsi akkanaa tarkaanfii gara jijjiiramaatti geessu osoo hin taane EPRDF umrii aangoo isaa dheereffachuudhaan miidhaa waggoota 27 dabraniif Ummatoota irraan gahaa ture ammas itti fufsiisuuf haala mijeeffachaa jiraachuu isaa qofa kan mul’isu tahuun hundaan hubatamuu qaba.
Rakkoon Siyaasaa Dinagdee fi Hawaasummaa kan waggoota 27 dabraniif Ummatoota Impaayera Itoophiyaa gidirsuutti jiru maddi isaa Kaayyoo fi Imaammata farra dimokiraasii fi farra Bilisummaa Ummatootaa kan paartiin EPRDF irratti bu’uureffame dha. Waan taheef hanga caasaan waraanaa, tikaa, dinagdee fi kan bulchiinsaa EPRDF akka isa qofaaf tolutti diriirfate sun qabsoo ummatootaan jijjiiramee Ummatootni Bilisummaadhaan mootummaa isaaniif tahu filatanii ittiin buluuf haalli dandeessisu uumamutti sirnaa fi caasaa mootummaa kanaa keessatti jijjiiramni Ummatoota fayyadu argamuu hin danda’u.
Kanaafuu Ummatni keenya qabsoo isaa kan jijjiirama bu’uuraa argamsiisuudhaaf hanga har’aatti wareegama qaalii itti baasee sadarkaa kanaan gahe cimsee itti fufuudhaan galmaan gahuuf jabaatee sossohuu qaba.
Ilmaan Oromoo Manneen Hidhaa Itoophiyaa Irraa Hiikaman Ilaalchisee
Wareegama Ummatni keenya akka waliigalaatti fi addatti ammoo, Qeerroon Bilisummaa Oromoo, miseensotni Adda Bilisummaa Oromoo, Dhaabotni saboota cunqurfamoo biroo walitti fufiinsaan baasaniin sab-boontotni ilmaan Oromoo maqaa ABO fi waliigala maqaa Qabsoo Bilisummaa Oromootiin baroota dheeraaf manneen hidhaa mootummaa EPRDF keessatti gidirfamaa turanii fi ilmaan saboota cunqurfamoo biroo kanneen kumoota hedduutti lakkaawaman dhiheenya kana manneen hidhaa gara garaa keessaa gadi lakkifamuu fi ammas kan manneen hidhaatti hafan hedduun jiraachuun ni hubatama.
Gootowwan Sab-boontotni ilmaan Oromoo Bilisummaa Saba keessaniif jecha yakka tokkoon maleetti dabaan hidhamtanii gidiraa dhala namaaf hin malle argaa turtan kan gariin keessan hir’ina qaamaa fi dhibee sammuu ulfaataaf saaxilamtan manneen hidhaa irraa lubbuudhaan bahuu keessaniif Baga gammaddan ! Baga gammadne ! jechaa, wareegamni baastan hedduu ulfaataa fi suukanneessaa tahus Qabsoon Bilisummaa Oromoo isin itti miidhamtan lalisee dagaagee hordoftoota miliyoonotaan horatee Ummatni keessan jal-bultii Bilisummaa gahee arguun keessan gammachiisaa fi kan itti obsitan taha jennee abdanna.
Haa tahu malee hanga namootnii fi qaamotni dabaan isin hidhanii gidiraa kana hunda isin irraan gahan seera duratti dhihaatanii murtii isaaniif malu hin argatinitti fi hanga miidhama isin irra gahe kanaaf beenyaan malu isiniif hin kennaminitti haqa argattanii jirtu jechuun gonkumaa kan hin danda’amne tahuu Shaneen Gumii gadi jabeessee hubachiisa.
Itti dabalees kanneen har’a illee manneen hidhaa EPRDF keessatti hafanii gidiraa sana dhandhamaa jiranii fi kanneen achi buuteen isaanii wallaalamee jiru hundi haal-duree tokko malee hatattamaan akka gadi lakkifamanii fi haalli isaanii Ummataaf ifa taasifamu Shaneen Gumii cimsee gaafata.
Ummatni keenyas gama isaatiin gootowwan ilmaan isaa kanneen bilisummaa isa gonfachiisuuf jecha miidhaan ulfaataan irra gahaa ture kanneen jaalalaa fi kabaja isaaniif maluun qabaa godheefii hamilee isaanii jajjabeessuu fi dirmachuu isaaniif feesisu hundaas akka taasisuuf Shaneen Gumii jabeessee dhaama.
Lola EPRDF Ummatoota Gidduutti Babal’isaa Jiru Laalchisee
Lafa Oromoo gama hundaan cicciranii alagaaf qooduudhaan Oromiyaa hanga danda’an dhiphisuu fi demography Ummata Oromoos jijjiiruun waan EPRDF akka imaammataatti lafa kaawwatee karooraan irratti dalagaa yoona gahe dha. Akeeka EPRDF kana godhuuf keessaa guddaan tokko Qabsoo Bilisummaa Oromoo dadhabsiisuu dha. Imaammata EPRDF kanaan duulli shanyi-duguuggii hedduun Ummata Oromoo irratti geggeeffamee jira. Ilmaan Oromoo lakkoofsaan miliyoona tokko (1,000,000) caalan Oromummaa isaanii qofaan qe’ee fi jireenya isaanii irraa humnaan buqqaafamanii dirree irratti akka faca’an taasifameera.
Lolli Mootummaan Itoophiyaa (EPRDF) waahiloottan isaa Bulchiinsa Mootummoota Naannoo adda addaa keessa jiranii fi Dhaabota maqaa Sabootaan ijaaraman garii gargaarsifachuudhaan karaa Kaabaa, Bahaa, Kibba-Bahaa, Kibbaa fi Dhiha Oromiyaa irraan tahe jedhee Oromoo fi Ummatoota ollaa isaa walitti diruudhaan hanga har’aatti geggeessaa jiru imaammata dhaabbataa EPRDF kana irraa kan maddu dha.
Haaluma wal fakkaatuun bakkoota biroottis Ummatoota adda addaa gidduutti shiruma Paartii EPRDF kanaan lolli babal’ifamaa jira. Lolli EPRDF umrii aangoo isaa dheereffachuudhaaf Ummatoota gidduutti uumee babal’isaa jiru kun miidhaa ulfaataa har’a Ummatoota irraan gahaa jirutti dabalee hariiroo Ummatoota kanaa kan hegeree irrattis godaannisa laaftuutti hin fayyine kan uumaa jiru dha.
Waan taheef dhimmi kun dhimmoota jajjaboo Shaneen Gumii irratti mari’atee fi balaa gama kanaan Ummatoota gidduutti dhalachuu malu xiqqeessuu fi hanqisuufis ciminaan irratti hojjechuuf murteeesse keessaa isa tokko.
Tarsiimoo Qabsoo Bilisummaa Oromoo fi Rakkoo Siyaasaa Ummata Oromoo fi Impaayera Itoophiyaa gidduu jiru haasawaan (negotiation) furuu laalchisee
Addi Bilisummaa Oromoo Tarsiimoo Qabsoo Bilisummaa Oromoo kan ittiin masakamee qabsicha hoogganu oggaa filate haala qabatamaa siyaasni Impaayera Itoophiyaa irratti bu’uurfame kan mootummootni dhufaa-dabraan barcuma aangoo sana irratti wal jijjiiranis dhaalanii itti fufsiisaa turaniin dirqamee filmaata biraa dhabuudhaani. Ugguramuun Waldaa Maccaa fi Tuulamaa fi hidhaa fi ajjeechaan miseensota Waldichaa mudate kanaaf ragaa guddaa dha. Haalli sun har’as hin geeddaramne. Innis Minilik irraa eegalee humnootni aangootti dhufan hunduu afaan qawwee malee afaan nagaa/dadaa kan hin beekne tahuu isaanii ti.
Ummata Oromoo dabalatee Ummatootni Impaayera Itoophiyaa hundi har’as bulchiinsa afaan qawwee jala jiru. Waan taheef mootummaa afaan qawweetiin aangoo qabatee Bilisummaa Ummataa sarbe of irraa buqqisuudhaan Ummatni Bilisummaa gonfatee mootummaa isaaf tahu filatee akka ittiin bulu taasisuuf tarsiimoo Qabsoo Bilisummaa Oromoo kan Addi Bilisummaa Oromoo hordofu keessaa tokko kan tahe Qabsoon Hidhannoo har’as daandii filmaata biraa hin qabne dha.
Waan taheef warri aangoo fi dantaa dhuunfaa fi murna isaanii tikfachuu qofaaf humna waraanaa fi poolisaa qaban hundatti dhimma bahanii kaayyoo ofii galmaan gahachuuf Ummata nagaa ficcisiisaa Adda Bilisummaa Oromootiin “Qabsoon Hidhannoo faashina yeroon itti dabree dha.” jedhan, jechi isaanii ejjennoo isaanii kan faallaa dantaa Saba Oromoo irraa kan maddu malee haala qabatamaa lafa irra jiru kan hin ibsinee fi dhugaa kan of keessaa hin qabne akka tahe Ummatni keenya tolchee hubahcuu qaba.
Addi Bilisummaa Oromoo rakkoo siyaasaa Ummatni Oromoo mootummaa Itoophiyaa waliin qabu haasawaan (negotiation) furuuf wanneen guutamuu qaban kan ibsu imaammataa fi ejjennoo gama isaa ibsee mootummaa Itoophiyaaf yaamicha kan haaromse dhiheenyuma kana (jalqaba baatii Eblaa 2018) ture. Yaamicha isaa kanas miidiyaalee addunyaa adda addaa irratti ifa taasisee jira.
Mootummaan Itoophiyaa hanga har’aatti yaamicha kanaaf deebii sirnaa hin kennine. Yaamicha sana maddiitti dhiisuudhaan wal-tajjii adda addaa irratti afaaniin waa’ee rakkoo siyaasaa haasawaan furachuu odeessuun olola miidiyaa irraa tolfachuuf yoo tahe malee haasawa (negotiation) dhugaatiif qophii tahuu kan agarsiisu miti.
Ummatni keenya shira kana sirriitti itti dammaqee hubachuudhaan hanga furmaata karaa haasawaa (negotiation) argamsiisuuf haalli amansiisaan hin uumaminitti Tarsiimoo Qabsoo Bilisumma kan injifannoo hanga ammaatti argameef bu’uura tahee fi fuula duraafis injifannoo waaraa gonfachuuf isa dandeessisu Qabsoo Hidhannoo jabeeffachuu fi Irree fi Gaachana isaa kan tahe Waraana Bilisummaa Oromoo kunuunfachuun furtuu Bilisummaa isaa tahuu tolchee hubachuu qaba.
Tumsa Dhaabota Siyaasaa Oromoo Laalchisee
Galma gahiinsa Qabsoo Bilisummaa Oromoo shaffisiisuuf humna namaa, beekumsaa fi qabeenya Ummata keenyaa akka dantaa waloo Saba keenyaa tiksisiisuu danda’utti walitti fiduudhaan qabsoo Ummata keenyaa daran humneessuun Imaammata dhaabbataa Adda Bilisummaa Oromoo ti. Waan taheef Dhaabota Siyaasaa Oromoo kan dantaa Saba Oromoo kabajsiisuu irratti waliin hojjennee guyyaa Bilisummaa Ummata keenyaa dhiheessuu dandeenyu hunda waliin wal tumsinee hojjechuun yoomuu caalaa yeroo ammaa barbaachisaa tahuu Addi Bilisummaa Oromoo ni amana. Kana dhugoomsuufis jabinaan hojjeta.
Dhaabotni siyaasaa Oromoo kanneen ammaan dura waliigaltee uummannee sossohaa turre waliigaltee keenya diiguudhaan haalli dhiheenya kana itti sossohaa jiran dantaa waloo Ummata keenyaa tiksisiisuuf kan hin gargaarre tahuun hubatamee adeemsi dogoggoraa kun akka sirratuuf Dhaabotni dhimmi kun isaan ilaalu akka dhaabbatanii of ilaalanii fi Ummatni keenyas qooda isaa akka bahatu Shaneen Gumii hubachiisa.
Tumsa Ummatootaa Bilisummaa fi Dimokiraasiif (PAFD) Ilaalchisee
Tumsi Ummatootaa Bilisummaa fi Dimokrasiif (PAFD) erga ijaaramee kaasee rakkina siyaasaa Itoophiyaa furmaata siyaasaa itti gochuuf hojii bal’aa hojjatee jira. Yaada bal’aa kan dhugaatti furmaata siyaasaa ta’uu danda’u kallattii masakaa (Road Map) akeekee furmaata kanaa fi mul’ata isaatis walgahii London kan Gurraandhala 2018 geggeeffamee milkiin xumurame irratti ifa taasise. Walgahiin London sun hirmannaa bal’aa dhaabota hedduu kan hammate, beektotni, dippilomaatotni fi Miseensotni mana Maree Awuroppaa kan keessatti hirmaatan ture. Kallattiin Masakaa (Road Map) kun caalaatti bal’atee dhaabota hedduu mariisisuu fi hirmaachisuudhaan gara Sirnaa fi Mootummaa Cehumsaa hunda hammataatti (All Inclusive Transitional Arrangment) akka nu geessuuf irratti hojjatamaa jira. Furmaata maayyii fi dhuga-qabeessa, akkasumas, hunda hirmaachisaa kana gabbifatuudhaan rakkina siyaasaa fi nageenyaa amma jiruuf akka lamuu itti nu hin deebifnetti furmaata argamsiisuuf hundi akka tumsu Shaneen Gumii yaamicha isaa dabarsa. ABO tattaaffii TUBD (PAFD) godhaa jiruu fi milkaawina isaatiif gahee isaa humna guutuudhaan kenna.
Dhaabota Siyaasaa Itoophiyaa Hundaaf
Rakkoon siyaasaa, dinagdee fi hawaasummaa Impaayera Itoophiyaatti furmaata waaraa gochuuf humnootni siyaasaa fi qaamotni dhimmi ilaalu hundi kan keessatti hirmaatan haalli yeroo cehumsaa (All Inclusive Process) uumamuun gaaffii yeroo tahuu ABOn ni amana. Humnootni siyaasaa hundi yaada isaanii Bilisummaa guutuudhaan Ummataaf dhiheessanii Ummatootni hundi dhiibbaa tokkoon maleetti waa’ee hegeree isaanii irratti murteessuu gaafa danda’an qofa furmaatni waaraan dhufuu danda’a.
Addi Bilisummaa Oromoo gama isaatiin deemsi Ceehumsaa hunda hammataa tahe akka milkaawu waahiloota isaa miseensota TUBD/PAFD waliin irratti hojjataa jira. Gartuuleen kaan kallattii masakaa (road map) fakkaataa qaban akka jiranis ABO ni hubata. Gartuuleen akkasii fi humnootiin dimokrasii fi bilsummaaf hojjataa jiran hundi adeemsa kana milkeessuuf akka hojjatanii fi achi keessattis gahee isaanii akka kennan dhaabota hundaa fi humnoota hundaaf waamicha isaa dabarsa. Akkasumas hawaasni fi mootummootni idil-addunyaa hundi kana akka deeggaran waamicha keenya gadi jabeessinee dabarsinaaf.
Yaamicha Ummata Bal’aa Oromoof
Ummatni keenya biyya keessaa fi alattis dammaqiinsaa fi of kenniinsa guddaadhaan Qabsoo Bilisummaa isaa cinaa dhaabbatee qoodni hanga har’aatti kennaa jiru kan dinqisiifamu dha. Qabsoo hadhaawaa wareegama ulfaataa itti baasneen har’a kan yeroo kamuu caalaa Bilisummaa keenyatti dhihaannee jirra. Haa tahu malee injifannoo fi bu’aa Ummatni keenya wareegama qaaliidhaan argachaa jiru saammatanii gara dabarsuudhaan akeeka siyaasaa ofiif oolfachuuf kanneen wixxifatan heddummaachaa dhufuun dagatamuu hin qabu.
Waan taheef, haalli har’a keessa jirru deggersaa fi hirmaannaa qabsoo keenyaaf taasisnu dacha dachaan akka daballuu fi dammaqiinsa ol’aanaadhaan akka tarkaanfannu kan gaafatu dha. Ummatni keenya kan biyya keessaa fi alaas haala deemaa jiru kana sirriitti hubatee firii wareegama ilmaan isaa daldaltoota siyaasaa irraa tikfatee galii isaa shaffisaan dhaqqabuuf qooda isaa gahummaadhaan akka bahatu Shaneen Gumii yaamicha isaa haaromsa.
Miseensotaa fi Deggertoota Adda Bilisummaa Oromoof
Qabsoo haqaa Ummatni keenya Bilisummaa isaa gonfachuuf barootaaf gaggeessaa yoona gahe keessatti qoodni miseensota Adda Bilisummaa Oromoo ol’aanaa dha. Obsa, murannoo fi cichoomina, akkasumas, of kenniinsaa fi amanamummaa Kaayyoo miseensota Adda Bilisummaa Oromoo fi deggersa sab-boontota Oromootu injifannoo har’a Qabsoon Bilisummaa Oromoo gonfachaa jiru kana hundaaf bu’uura tahe. Sadarkaa qabsoon keenya har’a irra geesse irraa itti fufsiisuudhaan galma keenya dhaqqabuuf har’as qoodni miseensotaa fi deggertoota ABO irraa eegamu guddaa dha. Karaan nu hafe gabaabaa dha. Caalaatti gabaabsachuun ammoo murannoo, dammaqiinsaa fi of kenniinsa keenya gaafata. Miseensotaa fi deggertootni Dhaaba keenyaa hundi kana hubachuudhaan qooda isaan irraa eegamu hunda akka bahatan Shaneen Gumii jabeessee dhaamsa dabarsa.
Gooticha Waraana Bilisummaa Oromoof
Irree fi Gaachana Ummata Oromoo kan taate Gootichi Waraana Bilisummaa Oromoo (WBO) humna, qabeenyaa fi beekumsaan olitti lubbuu jijjiirraa hin qabne Bilisummaa Saba keetiif kennuudhaan qoodni ati Qabsoo Bilisummaa Oromoof gumaachaa turtee fi jirtu seenaa Saba Oromoo keessatti bara baraan iddoo ol’aanaa qabatee jiraata. Akkuma ati Irree fi Gaachana isaa taate, Ummatni Oromoos yeroo ammaa kan yeroo kamuu caalaatti dahoo fi golgaa siif tahuutti dabalee waan qabu hundaan si cinaa dhaabbachuuf murteeffachuu isaa hojiidhaan agarsiisaa jira. Wareegama hanga ammaatti baasteen seenaa boonsaa fi injifannoo gurguddaa hedduu galmeessitee jirta. Bilisummaa Ummata keetii mirkaneessuudhaan seenaa fi injifannoo kanaa olii galmeessuuf of qopheessitee murannoo fi dammaqiinsa ol’aanaadhaan akka sossootu Shaneen Gumii dhaammata.
Qeerroo Bilisummaa Oromoof
Qeerroon Bilisummaa Oromoo murannoo fi qaroomina iccitaawaa firaa fi diina ajaa’ibsiiseen of ijaartee sochootee seenaa boonsaan hojjette kan Ummata Oromootti kabajaa guddaa hore dha. Sochii fi wareegamni kee Addunyaa irratti dhageeytii fi mararfannoo argachuutti dabalee Qabsoo Bilisummaa Oromoo boqonnaa haaraa seensisee jira.
Haa tahu malee yeroo ammaa humnootni kaleessa jireenya kee haalaa, dhabama kee hawwaa fi jaarmayaa fi sochii kee dhabamsiisuuf humna qaban hundaan sitti duulanii hidhaa fi ajjeechaa suukanneessaa si irratti geggeessaa turanii fi har’a illee gochaa akkanaa irraa hin dhaabbatin injifannoo wareegama keetiin argametti abbaa of taasisuuf oggaa foolatan argaa jirta. Waan taheef shira akkanaa itti dammaqxee hoongessuudhaan wareegama hanga ammaa baastetti firii gochuuf dammaqiinsa cimaadhaan akka sossootu Shaneen Gumii siif dhaama.
Ilmaan Oromoo Sirna Mootummaa Itoophiyaa Tajaajilaniif
Dirqama jireenyaa fi haala adda addaatiin dhiibamtanii Raayyaa Ittisaa Itoophiyaa, Poolisa Federaalaa fi Poolisa Oromiyaa, akkasumas, caasaalee hojii mootummichaa kan gara garaa keessatti mootummaa EPRDF tajaajiluu irratti kan argamtan sab-boontotni ilmaan Oromoo dirqama lammummaa kan Qabsoon Bilisummaa Ummata keessanii yeroo ammaatti isin irraa barbaadu beekuudhaan bakka jirtan hundatti mata mataanis tahe wal gurmeessuudhaan haala isiniif danda’ame hundaan waan Bilisummaa Ummata keessanii dhugoomsuuf gargaaru irratti qooda gama keessanii bahachuudhaaf kan yeroo kamuu caalaatti qophii taatanii akka sochootan Shaneen Gumii gadi jabeessee yaamicha isiniif godha.
Sabaa fi sab-lammoota Impaayera Itoophiyaa Keessa Jiran Hundaaf
Akeekni Qabsoo Bilisummaa Oromoo galma gahuun Bilisummaa Oromoo mirkaneessuu qofaaf osoo hin taane Bilisummaa fi kabajamuu mirga Ummatoota Impaayera Itoophiyaa hundaaf, akkasumas, nagaa fi tasgabbii naannichaaf wabii tahuu akka danda’u Addi Bilisummaa Oromoo jabeessee amana. Shirri mootummaan EPRDF Ummatoota walitti buusuuf yeroo adda addaatti dalagu umrii aangoo EPRDF dheeressuu fi hidhaa, ajjeechaa fi saamicha qabeenyaa dabalatee dhiittaa mirga dhala namaa bifoota adda addaan Ummatoota irra gahu itti fufsiisuudhaan ala Ummata kamiinuu kan hin fayyadne tahuun hundaan hubatamuu qaba.
Waan taheef, Sabaa fi Sab-lammootni Impaayera Itoophiyaa keessa jiran hundi kana hubachuudhaan qabsoo haqaa Sabni Oromoo fi sabootni cunqurfamoon biroos Bilisummaa ofii gonfachuuf geggeessan waan danda’an hundaan akka tumsan Shaneen Gumii ABO yaamicha godha.
Mootummootaa fi Hawaasa Addunyaa Hundaaf
Mootummootni Ioophiyaa dhufaa-dabraan aangoo irratti wal jijjiiraa turan hundi farra dimokiraasii kan tahe sirna cunqursaa fi saaminsaa afaan qawweetiin ummatoota irratti diriirsuudhaan akka barbaadanitti ummata hidhaa, ajjeesaa, qabeenya isaa saamaa fi dachii isaa irraa buqqisanii hiyyummaa fi baqattummaaf saaxiluudhaan itti roorrisaa jiraatan. Paartiin EPRDF bara 1991 oggaa gara aangootti dhufu irraa eegalee maqaa dimokiraasiitiin kakatee, federaalizimii sobaa caasessuudhaan Mootummootaa fi Hawaasa Addunyaa irraa deggersa argachaa yoona gahe.
Addi Bilisummaa Oromoo eenyummaa EPRDF isa dhugaa Ummatoota, mootummootaa fi qaamota dhimmi ilaalu hunda hubachiisuu irraa yeroon itti of qusate hin jiru. Har’a qabsoo Ummatootni (keessattuu Ummatni Oromoo) wareegama qaalii itti baasuudhaan geggeessaniin eenyummaan EPRDF inni dhugaa hunda biratti saaxilamee jira. Dhiittaan mirga dhala namaa fi yakkootni adda addaa EPRDF waggoota 27 dabraniif Ummatoota irratti dalagaa bahe gocha shoororkeessummaa akka tahe kan Addi Bilisummaa Oromoo fi qaamotni gara garaa ibsaa turanitti dabalee yeroo ammaa Muummichi Ministeeraa Itoophiyaa Dr. Abiy Ahmed “Paarlaamaa” EPRDF dura dhaabbatee afaan isaatiin ragaa bahuu eegalee jira.
Sirnaa fi caasaan shoororkeessummaa EPRDF afaan qawweetiin Ummata irratti diriirfate har’as bakkuma jira. Mootummootni fi hawaasni Addunyaa mootummaa ganna 27 oliif shoororkeessummaa sadarkaa mootummaa (State Terrorism) geggeessaa bahee fi har’as caasaa fi sirni inni diriirfate bakkuma jiru kanaan jijjiiramni dhufuu danda’u akka hin jirre hubachuu qaban.
Addi Bilisummaa Oromoo Mootummootni fi hawaasni Addunyaa “Jijjiirama” EPRDF afaan qofaan lallabu amananii isa deggeruu irraa dhaabbatanii Ummatoota mirga isaanii kabajsiifachuuf qabsoo haqaa geggeessaa jiraniif akka tumsanii fi ceehumsi hunda hammataa tahe kan Addi Bilisummaa Oromoo Dhaabota miseensota TUBD/PAFD waliin irratti hojjechaa jiru akka milkaawuuf qooda gama isaanii akka bahatan Shaneen Gumii ABO yaamicha isaa haaromsa.
Carraa kanatti dhimma bahuudhaan murtiilee akka HR-128 kan manni marii mootummaa USA (US Congress) dhiheenya kana dabarsee fi tarkaanfiilee European Union yeroo adda addaatti fudhachaa jiru dinqisiifachaa tarkaanfiileen sirna dimokiraasii fi bilisummaa ummatootaa dhugoomsuuf gargaaran akkasii caalaatti jajjabeeffamanii akka itti fufuu qabanis Shaneen Gumii ABO gaafata.
Gadaan Gadaa Xumura Gabrummaa ti !
Injifannoo Ummata Oromoof !
Shanee Gumii ABO
Waxabajjii 20, 2018


text:
Obbo Abberee Addaamuu dhibee akka tasaa isaan mudateen Ebla 26 bara 2013 du’uun isaanii gabaasameera
Komiishiner Abbereen yuniversitii poolisii Itiyoopiyaa, Ameerikaa fi Swidiin irraa barnoota isanii kan hordofan yoo ta’u, yuniversitii Siwideen Lundis irraa seeraa fi qorannaa saayinsii hawaasaan digirii isaanii lammataa qabxii ol aanaa kan argatan yoo ta’u, barreeffama eebbaa fi qorannaa isaanii yniversitichaan maxxanfamee ba’uun ibsamee jira. Biyya Swidinitti kan argamu Yuniversitii Maalmoo jedhamu irraas barnoota hariiroo hawaasaa fi baqataa addunyaa jedhuun degeree lammataatiin qabxii ol aanaan eebbifamuun isaaniis dubbatameera.
Hundeessaa Arbeenyoochi Ginbaar fi hoogganaa waraana isaa akkasumas Ginbot 7 keessattis hundeessaa dhaa qabee hanga hooggana ol aanaatti tajaajiluun isaanii beekameera. Jijjiiramichatti makamanii mootummaa naannoo Amaaraa keessatti seenaa duraa kan ta’e komiishinera jalqabaa saayinsii poolisiin eebbifaman kan duraa yoo ta’an Guraandhala bara 2011 hanga Ebla bara 2013tti tajaajilaniiru. Komiishiner Abbereen abbaa maatii fi abbaa ijoollee dhiiraa lamaa turan.


text:
Mootummaan loltootaa yeroo amma biyyaa Maayaanmaar burchaa jiru kamisaa har’aa hidhamtootaa kuma 6 mana hidhaatii gad lakkisuu isaa beekisisee jira. Akka dhaabanii midiyaa biyyatti beeksisetti namoottan gadi lakkisaman keessaa lammiilen biyyoottan alaas jiru .
Akkuma Kanaan lammiin Austiraaliyaa Shaan Tarneel, lammiin Jaapaan Tooru Kuboota, lammiin Briteen Viikii Boowmaan fi lammiin Amerikaa Kyaaw Hataay Oo mana hidhaatii bahanii akka biyyatti gad lakkisanii bahan gaafatamuun isaanii gabaasameeraa.
Lammiin Awustaraliyaa hayyuun diinagdee profeeser Shaan Tarneel mana hidhaa keessa kan turan ji’oottan 21f yoo ta’u, nammii kun kan mana hidhaati bahan waligaaltee mootummaa Awustiraaliiyaa fi mootummaa mayaanmaar giduutti taasifameen dhiifataama kennameen akka ta’e mootummaa Maayaanmaar ibseera.
Lammiin Briteen Viikii Boowmaan ambaasaadara Briteen duraan nama turaan yoo ta’u, abba warraa isaanii wajjin akka hidhamani turan beekameera. Lammiin jaappan Tooruu Kubootaa Ogeesaa fiilimmi akka ta’e ibsameera.
Namoottan mana hidhaatii bahan keesaa namii tokko nama hoggantuu biyyatii duraanii Aung Saan Suu kiif gargaaraa turan akka ta’e ibsamee, kabajjii guyyaa biyyaalessaa Maayanmaar ilaachisuudhaan hidhaamtoonni kuma 5 fi 774 akka mana hidhaatii gad lakisamanii turan gabaasameera.
Ardii Eeshiyaatti daarekteera dhaabataa mirgaa namoomaatiif falmu, Hiwumaan Raayit wooch kan ta’an Elaa’in Piirson tarkaanfii hidhamtoota gad lakkisuu kana simatanii adduunyaan hidhaamtootaa hafanis akka hin iraanfanne VOAti himanii jiru.


text:
Finfinnee, Hagayya 11/2022- Walgahii ariifachiisaa har’a gaggeeffameen Manni Maree Godina Guraagee, yaada mootummaan kilaastaraan gurmaa’uun naannoo Saboota sablammoota fi uummattoota kibbaa naannolee haaraa lama dabalataa uumuuf dhiyaate kuffiseera.
Walgahii ariifachiisaa kana irratti miseensota Mana Marichaa 97 keessaa 92 kan hirmaatan yoo ta’u, bakka pirezidaantiin naannichaa Ristuu Yirdaa fi qondaaltonni sadarkaa olaanaa mootummaa naannichaa biroo argamanitti gaggeeffame. Haaluma kanaan miseensonni Mana Maree 92 irratti hirmaatan keessaa 52 yaada dhihaate kana mormuun sagalee kennaniiru, kunis godinni kun godinoota biroo afurii fi aanaa addaa tokko waliin ta’uun mootummaa naannoo haaraa ijaaruuf yaada dhiyaate kuffise. Caasaa bulchiinsaa biroo waliin kilaastaruuf yaada dhihaate sagalee caalmaan kuffiseera. Godina Guraagee, magaalaa Walqixxee keessatti jiraattootni magaalichaa gurmaa’insa kilaastaraa naannolee haaraa naannicha keessatti adeemsifamaa jiru mormuudhaan kaleessa hojiilee tajaajila uummataa fi hojii daldalaa dabalatee hojii idilee ugguruun Hagayya 09/2022 mormii gaggeessaniiru.
Godinaalee Guraagee, Silxee, Kambaataa, Haadiyyaa, Haalaabaa fi Aanaan Addaa Yam teessuma lafa isaani fi xiin-sammuu waloo qabaniin waliin ta’uun caasaa naannoo tokkotti gurmaa’uuf manneen maree dhuunfaa dhuunfaa isaanitti yaada murtoo gaaffii naannummaa deebisuuf dhiyaate irratti erga mari’atan booda sagalee caalmaan murtoo dabarsaniiru. Haa ta’u malee bulchiinsi godina Guraagee khanga ammaatti dhimma gurmaa’insa haaraa godinaalee biroo fi aanaalee addaatti makamuuf mari’achuu dhabuu ibsee, kilaastaraan gurmaa’uu morme.
Kanaan dura itti gaafatamaan damee dinagdee Mana Maree godina Guraagee Alamyirgaa Waldee, bulchiinsi godina Guraagee gaaffii naannummaa Mudde 26 bara 2018 dhiyaate irratti deebii Mana Maree Federeeshinii irraa eegaa ture. Alamyirgaa godinaalee fi aanoleen addaa kunneen dhimmicharratti sadarkaa adda addaatti mari’atanii akka turan yaadachiisanii, gaafiin gurmaa’insa naannichaa kan duraanuu Mana Maree godinaatiin ragga’ee ammas ummanni Guraagee murtii Mana Maree Federeeshinii irraa eegaa akka jiru ibse.
Manni Maree Guraagee walgahii ariifachiisaa Mudde 26 bara 2018 gaggeesseen mootummaa naannoo hundeessuuf sagalee guutuu kenneera.“Manni marichaa gaaffii ummataa hojiirra oolchuu malee filannoo biraa hin qabu,” kan jedhan Alamyirgaan miseensota Mana Marichaa itti gaafatamummaa isaanii “heera mootummaaf, ummataafi qalbii isaaniif” qofa akka ta’e, miseensonni murtii Mana Marichaa dhiibbaa eenyuu malee hojiirra oolchuu akka qaban yaadachiisera.
Walgahiin ariifachiisaa har’aa kun Hagayya 04 itti aanaa af-yaa’ii Mana Maree naannoo kibbaa Kiflu Wanna mana maree Federeeshiniif kilaastara godinaalee kudhanii fi aanolee ja’aa naannichaa bakka lamatti akka gurmaa’an gaafachuu isaanii hordofuun kan raawwatame ta’uu ibsameera . Manneen Maree godinaalee fi aanaalee Addaa gaaffii kana dhuma Adoolessaa raggaasisaniiru.
Caaseffamni kun godinaalee 11 fi aanaalee addaa 6 naannoo Kibbaa keessatti argaman kunneen murtoo walfakkaataa ta’e dabarsu isaani hordofee Naannoo Saboota Sablammoota fi Uummattoota Kibbaa lamatti qoodama. Haaluma kanaan Godinaalee Guraagee, Silxee, Kambaataa, Haadiyyaa, Haalaabaa fi Aanaan Addaa Yam naannoo tokko akkasumas Godinaalee Walaayittaa, Geede’oo, Gaamoo, Goofaa, Koonsoo, Oomoo Kibbaa, akkasumas aanaa addaa Amaaroo, Alee, Baaskeettoo, Burjii fi Daraashee akka ta’an ibsameera. AS


text:
Faaydaa muuza nyaachuun qabu keessaa hanga tokko kunootiRead More »
Iitawuu/dhiita’uu hiidda dhiiga lukaa
Maaltu dhibee kanaaf nama saaxila? 1. Saalan dubara ta’uu, 2. Furdina garmalee, 3. Ulfaa’uu, 4. Umuriin dabaalaa deemuu, 5. Yeroo dheeraaf dhaabbachaa turuu. Kunis, yeroo …Read More »
Faaydaa yookiin bu’aa tiinii/shookaa kana beeytuu laataa?
tiinii Faaydaa yookiin bu’aa tiinii/shookaa kana beeytuu laataa?1. Akka qorannoon agarsiisutti, warra dhibee sukkaraa gosa 2ffaa qabaniif hedduu gargaarti. Sababni, sukkaara qaama keessaa gadi buusuuf …Read More »
#OromoProtests, Hospitaala Hiwoot faana Harar keessatti tajaajiltoonni fayyaa doktoroonni fi narsoonni wal gayuun mormii isaani gaggeessaa jiran
#OromoProtests, yeroo ammaa kana hospitaala Hiwoot faana Harar keessatti tajaajiltoonni fayyaa doktoroonni narsoonni wal gahuun mormii isaani gaggeessaa jirani kunoo daawwadhaaRead More »
Eboolaan maali? Akkmitti nama qaba? Akkamitti ifirraa eegan….Dr. Abdulsamed Mohammed Yusuf
Eboolaan maali? Eessaarra dhufe? Akkamitti dhufe? Akkamtti nama qaba? Akkamitti firaa eegan? Guuttuu waayee kanaa baruuf gaafiif deebisaa RHO Dr. Abdulsamed Mohammed Yuusuf waliin taasiseRead More »
What is EBOLA?
There is currently an Ebola outbreak putting all of us at risk. Pls help educate all around u by sending this msg to all your …Read More »
Haddhooytuun maali?
Dhukkubni hadhyootuu maali? maalirraa nama qabdi, mallattoon isii qabaachuu hoo, bu’aan isii fii miidhaan isii maal faadha? Akkamitti ifirraa eeyna? Wal’aansi isii hoo?….Gaafiif deebisaa …Read More »
Energy drinks may increase blood pressure, change heart’s rhythm
March 24, 2013 (CBS News) — Researchers are warning some energy drink fans that their habit may be taking a toll on their hearts. A …Read More »


text:
Tafsiira Suuratu Qaaf-kutaa 4
Du’aan booda kaafamuu ragaaleen erga mirkaneessee booda, itti aansun qorannoo fi jazaaf wanta barbaachisu dubbate. Dhugumatti, ilma namaa qorachuu fi jazaa isaaf kafaluuf hojiin isaa galmaa’u qaba. Aayaata armaan gadi keessatti dhugaa kana ifa baasa:
“(16)-Dhugumatti, nama uumneerra. Wanta nafseen isaa isaatti hasaastus ni beekna. Nuti hidda dhiigaa caalaa gara isaatti dhiyoodha. (17)-Mirgaa fi bitaa irra taa’anii yeroo fuutonni lamaan [jecha fi hojii] fuudhan. (18)-Namni jecha homaatu hin dubbatu isa bira tiiksaa [galmeessuf] qophaa’e yoo jiraate malee.” Suuratu Qaaf 50:16-18
“Dhugumatti, nama uumneerra.”
Khaaliqni guddaan ilma namaa kana haala ajaa’ibaa irratti erga uumee, wanta isa keessatti adeemsifamu, hojii fi dubbii isarraa bahu, hasaasa nafsee fi yaada sammuu hunda beeka. Uumaan wanta uumee sirritti beeka. Bakka biraatti ni jedha:
“Inni kan uume hin beeku sila? Inni Al-Laxiif, Al-Khabiir.” (Suuratu Al-Mulk 67:14) “Inni kan uume hin beeku sila?” kana jechuun sila Khaaliqni uumamtoota Isaa hin beekuu? Uumamtoonni keessa ofiitu kan hin beekne ta’uu danda’u. Garuu Uumaan akkamitti isaan wallaalaa? Hidda dhiigaa qaama keeti hunda kan uume, qalbii, qoma, sammuu fi kutaalee qaama kee hunda kan uumee Isa. Inni akka hargantu waan si dandesiseef ni harganta, kutaaleen qaama keetii akka hojjatan kan taasise Isa. Kanaafu, akkamitti wanti dhoksitan, ifa baastanii fi qoma keessan keessa jiru Isarraa dhokataa? Kana waliinu, “Inni Al-Laxiif, Al-Khabiir” dha. Hiika Al-Laxiif keessaa tokko, wantoonni hanga fedhan haa xiqqaatan ykn haa haphatan, wanta hundaa kan beekudha. Xiqqeenya irraa kan ka’e, wantoonni ija namaatin hin mul’anne baay’etu jiru. Wantoota kanniin hunda Rabbiin Guddaan ni beeka. Beekumsi Isaa wantoota hunda dhaqqaba. “Al-Khabiir” jechuun immoo keesso fi iccitii wantoota hundaa kan beekudha. Dhimma keessaa fi garmalee dhokate hunda beeka.*
“Nuti hidda dhiigaa caalaa gara isaatti dhiyoodha.” Beekumsa keenyaan hidda dhiigaa caalaa isatti dhiyoodha.
Kuni kan agarsiisuu beekumsi Rabbii waan hunda kan haguuge ta’uudha. Wanta namni nafsee ofii keessatti hasaasu fi sammuu keessatti yaadu hunda ni beeka. Dubbii ifatti dubbatuu fi hojii hojjatu immoo daran beeka. Kuni namni Gooftaa isaa irraa akka saalfatu fi wanta Inni hin jaallanne yaadu fi hojjachuu irraa akka of eegu isatti akeeka. “Rabbiin wanta ani qalbii kiyya keessatti dhoksee hunda ni beeka” jechuun yoo amane, wanta badaa irraa of qusata.
Beekumsa Isaa waan hundaa haguuge waliin Rabbiin malaykoota lama hojii fi dubbii namaa galmeessan kaa’e jira:
“Mirgaa fi bitaa irra taa’anii yeroo fuutonni lamaan [jecha fi hojii] fuudhan.”
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa yeroo malaykoonni lama mirgaa fi bitaa irra taa’anii jechaa fi hojii nama fuudhan hidda dhiigaa caalaa isatti dhiyoodha. Malaykaan tokko gara mirgaa namaatin taa’un hojii gaarii galmeessa. Malaykaan biraa immoo gara bitaatin taa’un hojii badaa galmeessa. Malaykoonni kunniin hanga du’aatti isarraa addaan hin bahan. Qa’iid-kan namatti maxxanu, isarraa adda hin bahu.[1]
“Namni jecha homaatu hin dubbatu isa bira tiiksaa [galmeessuf] qophaa’e yoo jiraate malee.”
Namni jecha homaatu hin dubbatu isa bira malaykaan jecha isaa eeguu fi galmeessu yoo jiraate malee. Inni malaykaa nama waliin jiru kanaaf qopheefameedha. Akkuma Rabbiin olta’aan jedhe:
“Dhugumatti, isin irra eegdotatu jira. Kabajamoo barreessitoota ta’an. Wanta isin hojjattan hunda ni beeku.” Suuratu Al-Infixaar 82:10-12
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa nama hundaafu malaykoota lama bitaa mirgaan kitaaba Guyyaa Qiyaama isaaf kennamu keessatti jecha fi hojii isaa galmeessan ramadee jira. Guyyaa Qiyaamaa kitaabni kuni isaaf kennamuun akkana isaan jedhama:
“Kitaaba kee dubbisi. Har’a ati mataan kee of irratti herregaa ta’uuf gahaadha.” Suuratu Al-Israa 17:14
Guyyaa Qiyaamaa kitaabni hojiin namootaa keessatti galmeefame haala lamaan isaaniif kennama:
1-Gareen tokko kitaabni isaanii gara fuula duraatin mirga isaaniitiin isaaniif kennama. Isaan kuni mu’mintoota (warra dhugaan Rabbii olta’aatti amananii fi Isaaf ajajamaniidha).
2-Gareen biraa immoo gara dugdaatiin bitaa isaanitiin kitaabni isaaniif kennama. Isaan kuni kaafirota (namoota Rabbii olta’aatti hin amanne fi Isaaf hin ajajamne).
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa malaykoota lamaan kanniin amaloota afuriin ibse:
Amala 1ffaa: wanta namni hojjatu fuudhanii galmeessu. Akka meeshaa waraabbi wanta namni hojjatu fi dubbatu galmeessuti. Kaameraan wanta namni hojjatu fi dubbatu hunda fuudhee ulfaatinna tokko malee galmeessa. Malaykoonnis ulfaatinna tokko malee wanta namni hojjatu fi dubbatu fuudhanii galmeessu. Tarii namni dhokatee yakka hojjachuu danda’a. Garuu osoo inni hin argin kaameraan bakka wayiitti suuqame hojii isaa hunda galmeessa. Nuti malaykoota ijaan arguu hin dandeenyu. Garuu isaan bakka nuti hin argine irraa dubbii fi hojii keenya ni galmeessu. Kanaafu, namni hojii fi dubbii isaa keessatti of eeggachuu qaba.
Amala 2ffaa: Bakka wayii ta’uun nama waliin taa’u, isatti maxxanu, isarraa adda hin bahan. Malaykan tokko gara mirga isaatiin, kan biraa immoo bitaa isaatin taa’a.
Amala 3ffaa: Tiiksadha. Kana jechuun hojii fi dubbii nama irraa bahu galmeessuuf dammaqinnaan kan eegudha.
Amala 4ffaa-Qophaa’adha. Kana jechuun hojii isaa hojjachuuf garmalee cimaa fi kan qophaa’edha.[2]
Namni wanta dubbatuuf akka qabamuu hadiisa keessattis dhufee jira: Mu’aaz akkana jechuun Ergamaa Rabbii (SAW) gaafate: Yaa Nabiyyii Rabbii! Sila nuti wanta dubbannuuf ni qabamnaa?” Nabiyyinis ni jedhan: Yaa Mu’aaz!Haati tee si hin argatin. Haamaa arraba isaanii malee wanti biraa namoota fuula isaaniitiin ibiddarratti gonbisuu ni jiraa?” Ibn Maajah 3973, Jaami’u Tirmizi 2626
Haamaa arrabaa-kana jechuun dubbii badii fi Rabbiin faallessuun keessa jiru irraa wanta arrabni isaanii haammate. Kuni arraba haamtun, dubbii immoo wanta haamamuun wal fakkeesse. Akkuma beekkamu haamtun midhaan faayda qabus ta’i dobaa miidhaa qabu ni haamti. Haaluma kanaan arrabnis dubbii faayda qabuu fi dubbii miidha qabu ni dubbata.
Hadiisa sahiih ta’e keessatti Ergamaan Rabbiin (SAW) akkana jedhan: “Dhugumatti, namni tokko osoo xiyyeefannoo itti hin kenniin jecha Rabbiin gammachiistu ni dubbata, sababa saniin Rabbiin sadarkaa isaa olkaasa. Osoo xiyyeefannoo itti hin kenniin namni tokko jecha Rabbiin dallansiistu ni dubbata, sababa saniin Jahannam keessatti darbama.” Sahiih Al-Bukhaari 6478
[1] Tafsiiru Xabarii-21/422, Tafsiiru Muyassar-519, Ma’aariju at-tafkuri wa daqaa’iqu at-tadabburi 3/88
[2] Ma’aariju at-tafkuri wa daqaa’iqu at-tadabburi 3/89-90
*Tafsiiru Sa’dii-fuula 1034, Ma’aarij Tafakkuri wa daqaa’iqu tadabbur 14/623, Bidaa’u Tafsiir-ibn Al-Qayyim 3/173 https://www.englishtafsir.com/Quran/67/index.html#sdfootnote21sym


text:
Oromia: KFOn Raayyaan Ittisa Biyyaafi hidhattoonni uummata keessaa faca’anii jiran akka dachaafaman gaafate January 3, 2019Posted by OromianEconomist in Uncategorized.
Tags: Ethiopia, KFO, ofc, Oromia, Oromummaa, Tokkummaa Oromo
trackback
KFOn Raayyaan Ittisa Biyyaafi hidhattoonni uummata keessaa faca’anii jiran akka dachaafaman gaafate
BBC Afaan Oromoo, Amajjii 2 Bara 2019
Ibsa haala yeroo irratti baaseen paartiin Kongirasii Federaalawaa Oromoo (KFOn) Mootummaafi Addi Bilisummaa Oromoo waldhabdee gidduu isaanii jiru atattamaan furanii Raayyaan Ittisa Biyyaafi hidhattoonni uummata keessaa faca’anii jiran akka dachaafamaniif gaafate.
Waliigaltee qaamoleen kunneen gidduutti raawwatame uummanni akka beekuufi hojiirra akka ooluufis hubachiiseera ibsa isaa kanaan.
KFOtti Damee Liigii Dargaggootaatti Itti-gaafatamaan Sab-qunnamtii Obbo Addisuu Bullaalaa ibsa paartiin isaanii baase kana irratti BBC Afaan Oromootti akka himanitti, murni ykn jaarmiyaaleen adda addaa injifannoo qoodachuuf jecha akka hin taanetti karaa irraa waan maksaa jiraniif nutti dhaga’ama jedhan.
Dubbiii ijoon ibsa kana akka baasaniif isaan kakaases, “Haalli kun bayyee nu yaaddessa, uummanni keenya guddaan, nutis, paartiin keenyas gatii guddaa itti kaffaleera waan ta’eef kunuunfachuu qabna waan jennuufidha. Injifannoo arganne kanas cimsinee sirna ijaarrachuu qabna waan jennuuf ibsa kana baasne,” jedhan.
Qabsoon Oromoon waliin ta’ee tokkummaan yeroo bu’aa argamsiisuu jalqabe irraa kaasee karaa adda addaatiin uummata kana irratti bobba’amee jira jedhan Obbo Addisuun.
Uummata waliin jiraataa turre sabaafi sablammilee waliiti buusuudhaan saba kana buqqisuun, ajjeesuun, qabeenya isaa barbadeessuun waggoota darban keeessa deddeebiyee mul’achaa tueera jedhan Obbo Addisuun.
Isa sana jala dabarree gaafa jennu ammoo yeroo ammaa kana ifaafi ifatti mootummaan biyya kana bulchu raayyaa ittisa biyyaa akka hin taanetti uummata keessa sochoosaa jira kan jedhan Obbo Addisuun, kanaan alatti ammoo hidhattoonni karaa adda addaatiin uummata keessa faca’anii jiru.
“Waraana Adda Bilisummaa Oromoo haa ta’uutii ta’uullee haa dhiisuutii sana eger gargar bahuu danda’a. Garuu qaamni hidhate kamiyyu kan WBO haa ta’u kan raayyaa ittisa biyyaa yeroo uummata keessa deemanii walitti bu’an kan gidduutti miidhamu uumata haarsaa kaffalaa ture, qote bulaa, daa’imman, barattootaa, dubartootaafi jaarsoliidha,” kanadha.
Kanaaf kun sirrii waan hin taaneef humnoonni kunneen uummata keessa hidhattoota keessaa akka baasaniifi kaampiitti akka deebifatan gaafanneera jedhan.
Ibsi KFO kun dabalataan yeroo ammaa kana naannoo Oromiyaa bakka adda addaa keessatti walitti bu’insi Raayyaa Ittisa Biyyaafi hidhattoota gara garaa gidduutti mul’ate uummata goolaa akka jiru kaasee, fakkeenyaaf yeroo darbe Godina Gujii Lixaa ganda Fincaa’aa jedhamutti humni mootummaa kan itti shakkamu meeshaan guddaan dhukaafamee lubbuu namoota 13 galaafachuu addeessa.
Itti dabalees, hidhattoonni naannolee biroo gara naannoo Oromiyaa godina Wallaggaa, Boornaa, Gujiifi Harargee keessa seenuudhaan uummata Ororomoo ajjeesaa, saamaafi buqqisaa akka jiran qaamolee adda addaa dabalatee mootummaanis amaneera.
Uummanni Oromoo injifannoo aarsaa guddaan argate eeggachuuf sababii walitti bu’insaa kaniif tikfachuufi firii isaalle dhamdhamachuu dadhabuu qofa osoo hin taane, isa itti aanu kallattiii qabsoo misoomaafi guddinaatti ce’uuf gufatee uummanni boo’ichaafi gadadoo biraatiif saaxilameera jedha ibsichi. Caalaatti as tuqaatii BBC Afaan Oromoo irraa dubbisaa
More from Oromian Economist sources:-
Mootummaa Itoophiyaatiif Waamicha Godhe!
Uummati Oromoo injifannoo aarsaa guddaan argate sababa walitti bu’insa haaraa ABO fi Mootummaa gidduutti dhalateetiin injifannoosaa eeggaachuu fi tifkachuu akkasumas firiisaa dhandhamachuu dadhabu qofa utuu hin taanee, isa itti aanutti kallattii qabsoo misoomaa fi guddinaatti ce’uun gufatee ummati keenya booyichaa fi gadadoo biraatiif saaxilamuun isa gadda guddatu nutti dhage’ameera. Keessattu dhiya Oromiyaa godinalee Wallaga afranii fi kibba Oromiyaa godinalee Gujii fi Booranaatti gochi dhiyeenya kana raawwatamee ammas aarsaa biraatiif kan nu affeeruu fi qisaasama Hawaasi-Diinagdee nutti fidu kan dande’uusa ni amanna. Rakkoolee asiin olitti caqafaman akka itti hin fufnee fi kan caalutti akka hin galleef KFOn tarkaanfii asii gadi hatattaamaan akka fudhatamu waamicha godha.
1. Mootummaa fi Addi Bilisummaa Oromoo waldhabdee isaan gidduu jiru hatattaamaan furanii Raayyaa Ittisa Biyyaa fi Hidhattoota uummata keessa faca’anii jiran akka uummata keessaa dachafatanu cimsee gaafata. Waliigalteen qaamolee kunneen gidduutti raawwatame ummati akka beeku fi hojiirras akka oolu ni hubachiifna.
2. Mootummaan Federaalaa hidhattoota kutalee biraa irraa naannoo Oromiyaa seenanii uummata ajjeesaa, saama fi buqqisa turani fi jiranu akka dhaabsisu cimsinee gaafanna.
3. Hawaasooti Itiyoophiyaa, qaamoleen amantaa, maanguddooti biyya fi addunyaa rakkoo ummataa keessa jiru hubatanii qaama furmaataa fi araaraa akka ta’anu kabajan gaafanna.
4. Mootummaaleen naannoo Oromiyaa fi federaalaa akkasuma haawasi biyya keessaa fi biyya alaa lammiilee buqqa’anii fi saamamaniif deeggarsaa akka godhanu maqaa ummata miidhamaniin ni gaafanna.
5. Qeerroon uummata Oromoo akkuma asiin duraa eennuyyuu odoo hin loogiin uummata isaa cina dhaabbatee injifannoo aarsaa isaatiin argame akka tiksu adaraa jechuun waamicha goona.
6. Mootummaan Itiyoophiyaa uummata humnaan bulchuun faallaa dimookiraasii ta’uunsa akkuma beekamu ta’ee, mootummaan kun rakkoo biyya kanaa qophaa hiiku akka hin dandeenye beeke paartii taayita irra jiru dabalatee qaamoleen dhimmi ilaalu hundii kan keessatti qooda fudhatu Mootummaan Waliigalaa Biyyoolessa (National Consensus Government) akka hundeeffamu irra deebinee ni gaafanna.
Kongireesii Federaalawaa Oromoo (KFO)
Finfinnee: Muddee 23, 2011
Comments»
No comments yet — be the first.


text:
Finfinnee, Sadaasa 25/2022- Wareegama Artist Usmaayyoo Musaa waggaa 16ffaa sababeeffachuun Dilbata 27/2022 Hoteela Ililliitti sirni yaadannoo kan sagantaalee hedduu of keessa qabu akka gaggeeffamu intalli Artistichaa Saartuu Usmaayyoo Addis Standarditti himte. Sirni kun eebba CD muuziqaa, eebba Kitaabaa seenaa Usmaayyoo fi sirna badhaasa artistoota wareegamanii kan
Beekaa Atoomaatiin @bek_boru Finfinnee, Waliigalteen nagaa hin eegamne Mootummaa Federaalaa fi aanga’oota Tigraay gidduutti Afrikaa Kibbaa Piritooriyaatti gaggeeffame yaada wal faallessu keessummeessuun isaa ni yaadatama. Waliigalteen nagaa erga mallattaa’ee as walii galteen kun xiyyeeffannoo dhalattoota Tigraay dabalatee lammiilee Itiyoophiyaa qofa osoo hin taane kan hawaasa addunyaas argateera.
Finfinee, Sadaasa 24/2022 - Gandoota 41 aanaalee afur goodina Baalee fi aanaalee naannoo Somaalee lama keessatti namoonni 491 Kooleeran qabamanii 20 du’aniiru. Kana malees namoonnii 555,000 ta’an immoo weerarichaaf kan saaxilaman ta’uu dhaabbata mootummoota gamtoomaniitti qindeesssaan gargaarsa namoomaa (OCHA) Sadaasa 23, 2022 baaseen beeksiseera. Akka gabaasa


text: Walleen aadaa Oromoo haaraan Waxabajjii 5, bara 2015 irraa jalqabee YouTube fi adda addaatiin daawwattotaa dhaqqabe daawwattoota biratti hedduu jaallatame. “Maalan Jira” mata-dureen viidiyoo wallee kanaa, guyyota afur keessatti, YouTube irraa qofa namoota gara kuma shantamii sagalii tu daawwate. Ka Yunaayitid Isteetsiin daawwataa jiru - wallisaa wallee kanaa Haacaaluu Hundeessaa as Istuudiyoo Raadiyoo Sagalee Ameerikaatti afeerree, Daarektaraa fi gulaalaa yokaan Ediitara Viidiyoo sanaa Amansiisaa Ifaa immoo telefoonaan Finfinnetti quunnamnee haasofsiisnee turre. Waa’ee wallee “Malan Jira” jedhu kanaa fi viidiyoo ogummaa qaaccinaa qabuun hojjetame ilaalchisee Namoo tu lameen walitti fiduun marii geggeesse.


text:
Afaanii, aadaa, seenaa,Oromiyaa ,siyaasaa,saba isaatii sirbaa akka namii hagii tokkoo jedhuutti ammoo lallabaa asi gahe,.Alii Mohaammad Birraa.
Yaada dargaggoon Oromoo biyya alaa jiran ‘jabaa keenna adoo innii jiruullee haa faarfannuu’ jedhutti ulfinnaa fi kabaja Alii Birraatii nama hedduu biyya alaatii fi Oromiyaallee MNtti walti fide.
Sagatnaan kun interneetii irraa yoosuma platlak,ustream fi waan hedduund abarsaa bahan. Guyyaan kun ka Alii fi sirbitoota Oromoo hedduullee hujii isaaniitiin itti faarsan.
Dargaggoo qophii tana kopheessite keessaa tokko,Eeliyaas Ibsaati,“Qophiin baayyee nama gammachiiftuu,qophii sabboonummaa Oromoo garsiiftuu..irbaataan boodatti dhaamsaa viidiyoo biyya keessaa fi biyya gara garaati dhufe ka si jaalannaa,si kabajnaa, hayyuu keenna,barsiisaa keenyaa jedhutti dhufee baayyee nama gammachiifti.”
Warra ulfinna Alii Birraatii dhufe keessaa tokko Dr.Mohaammad Hassan,Atlaantaa irraa dhufe “Alii Birraan kennaa Oromooti,” jedhe .
Kaan ammoo Dr.Gammachuu Magarsaatii biyyaa dhufe.Aliin eennu jetta jennaan “kennaa-waaqii Oromoo kenne, nama waaqii Oromoo kenne,qabsaahaa,saba isaa jaalatu waan isaa dubbatanii hin fixan.
Sirbii Alii akka Dr.Gammachuutti sirbuu qofaa miti lallaba,bara Oromoo mootummaa akka akkaa keessatti rakkate inni seenaan sun lallabaa dabarsa jedha.Waan Oromoon keessa jiruu fi keessa dabre lallaba.
“Callanqoo kahee oggaa yaadan dhibaman jiruu afaan wallaalanii ka jedhu keessaa waraana Calanqootii fi dhuma Oromootti jira..sanaan duuba birraadhaatti biri’e jedhe sun… oggaa Afran -Qalloon dhaabatetu waan akka Oromootti dhaabbate waan argateef birraatti nu bari’e sun waaqa itiin faarfate Oromoo biraan gahe.”
Alii bara waraanaatii fi bara gammachuullee akkanuma dubbata jedha Dr.Gammachuun
“Calanaqoon duuba yoggaa waraani Baalee kahee Oromoon kaaniin somalee shirrixi lebaash jedhani fixanii Alii Birraan namii keenna kaan gaaratti baqdee uirraa faccisee oggaa dadhabe kaan fixan obsee yaa onnee jedhe..bara dargii Oromoo yaadaan gargar baasan ..maaltu addaan nu baase nu ilmaan haadha tokoo jedhee faarse..
Tana malleellee biyyatti deebinaan ammoo,"eegii biyyaa bahe ammoo …miila taha malee garaan keena biyyaa hin baane..kallachaa tokkummaa hundee bilisummaa… jedhee faarse.”
Ganna 50essoo ulfinna Alii Birraatiif kopheessan irratti nama hedduutti dhufee dadhabbii Aliin ganna 50 afaan Oromootiin sirbee aadaa,fi Oromo itti guddiseef badhaase,sagantaan kun yoosuma interneetii irraa "LIVE" dabarsaa turan.


text:
Warri Qubee Fide Warra Qubee Hudheen Bakka Bu’e
~Simarsan
Sabni tokko saba guutuu ta’ee jiraachuuf waan hedduutu isa barbaachisa. Fakkeenyaaf,akka Sabaatti sabni tokko Afaan mataasaa kan dubbatu qabaachuu qaba. Afaan qabaachuu qofa osoo hin taane Afaansaa sana guddisuu fi gara Afaan hojii,barnootaa,qorannoo fi teeknooloojii gurguddootti ol guddisuun Saba guddate ta’uu qaba.
Nuti Sabni Oromoo baroota dheeraaf cunqursaa gita bittootaa gara garaa jala yommuu jiraachaa turree fi jirrutti Afaan keenya,aadaa fi duudhaa keenya irratti cichinee asiin geenyee jirra. Dhiigaa fi lafee wareegamtoota keenyaan Qubee har’a itti fayyadamnu kanas argannee jirra.
Afaan Oromoon amma ittiin barreessinuu fi sadarkaa miidiyaatti xiqqaatus itti gargaaramaa jirru kun bu’aa dhiiga gootota hedduu ta’uusaa namni wallaale jira hin fakkaatu.
Haa ta’u malee, yeroo tokko tokko namoonni Afaan Oromoo haga barbaadamu deemee waan jiru itti fakkaatu hedduu dha. Afaan Oromoo haga barbaadamu hin deemne. Afaan Oromoodhaan kitaabilee,Fiilmii fi hojiileen saayinsii hojjetaman muraasa dha. Yommuu akkas jennu sochiilee fi dadhabbii dhaloota Qubee bishaanitti naquu miti. Dhalootni amma jiru kun keessumaa karaa marsaalee hawaasaa hojiilee nama boonsan hojjechaa jira.
Egaa kun akkuma jirutti ta’ee haalonni nama yaaddessan hedduunis mul’achaa jiru. Dhalootni keenya kun dhaloota mormu,haqaa fi dhugaa irratti of wareegu ta’uun ni beekama. Keessumaa ilaalchi amma qabnu ilaalcha bilisummaa of gonfachiisuun biyya nagaa fi bilisa keessa of jiraachisuu dha.
Biyya bilisaa fi nagaa keessa gaafa jiraannu immoo waan hedduun nu barbaachisu.Afaan keenyallee haala boonsaa fi barbaachisaa ta’een dhaloota dhaalchisuun dirqama. Kun ammoo haala barreeffama keenyaa dabalata.
Dhalootni warri Qubee fide walakkaadhaa ol lafarraa deemeera. Dhalootni amma jirru garuu dhaloota Qubee Hudhe taanee yerootti argamnutu jira. Dhaloota Qubee Hudhe jechuun kan seeraan hin qubeessine,haala loqodaa ykn dubbiin kan barreessus dabalata.
Afaan Oromoon bal’aa fi loqoda adda addaa akka qabu beekamaa dha. Haa ta’u malee,Afaanota Addunyaa kamuu keessatti haalli dubbii fi barreeffamaa garaa gara dha. Yoo dubbii irratti garaa gara ta’ellee barreeffamni gosa tokko dha. Kanafimmoo Afaan Ingiliffaa biyya Ameerikaa fi kan biyya Ingilizii fudhachuun gahaa dha. Biyyoonni kun lamaanuu Afaan tokko dubbatu. Haalli itti dubbatan garaa gara. Barreeffamni garuu tokko dha.
Afaan Oromoo irrattis hanqinni kun hedduu mul’ata. Dabalataan marsaa hawaasaa irra dhalootni jiru kan Qubee qubeessuu beeku harka xiqqoo dha. Irra caalaan barreeffama namoonni barreessan akeeka ka’ameef kan faallessan dha. Kunimmoo hedduu nama yaachisa.
Yeroo hedduu dhimmi Qubee qubeessuu yommuu kaafamu yeroon amma keessa jirru yeroo qabsoo malee dhimma Qubee miti jedhama. Osoo dhimma Qabsoo jennuu waan of harkaa qabnu darbannee gatuutti jirra. Dhalootni amma jirru kun waan kana hojjechuu irratti qooda fudhachaa waan jirru hin fakkaatu. Dhalootni badaa jira. Yommuu Oromiyaan bilisoomtu dhaloota doofaa fuunee keessa jiraachuu qabnaa? Hin fakkaatu. Qubee fi Afaan Oromoo irratti hojjechuun qabsoo isa ol aanaa dha.
Afaan keenya nuun ilaallata. Nutu guddisuus ta’e quucarsuu danda’a. Haala amma deemu kanaan gara duubaatti foqoqnee haala barreeffama Afaan Oromoo balleessaa jirra. Namni kamuu haala amma dhalootni kun keessa jiru itti yaaduu fi irratti hojjechuu qaba.
Blog Simarsan irra; https://oromoprotests.wordpress.com/2017/03/11/warri-qubee-fide-warra-qubee-hudheen-bakka-bue-simarsan/


text:
Boruu Barraaqaatiin
Oduun gidduu kana gaazexaa biyya keessaa Reporter jedhamu irratti bahe ‘አዲስ አበባና ኦሮሚያ ለልማት ለሚነሱ አርሶ አደሮች የተሻለ ካሳ ለመክፈል በተናጠል ሕግ እያዘጋጁ ነው’ jedha. Qabiyyeen seera gama mootummaa Oromiyaatiin tumamaa jiruu maal akka fakkaatu ammatti kan hin beekamin tahu illee, kan gama Finfinnee garuu gabaasa kana keessatti addeeffameera. Mootummaan hattootaa kun gaaffii mirga abbaa biyyummaa Oromoon kaasaa jiru dhahee of irraa cabsuuf tarkaanfii irra hamaa fudhachaa jiraachuu isaa agarra. Master pilaaniin duraa sun mormii jabaa Oromiyaa keessatti qabsiisee beekaa fi wallaalaa saba keenyaa hunda dammaqse. Xiyyeeffannoo miidiyaalee addunyaas hawatee kan sirnicha saaxiluu danda’e sababa cimaa tokkoof jedhamee amanamee ture. Sunis ‘Oromoon beenyaa gahaa malee lafa isaa irraa buqqifame, buqqifamaas jira’ kan jedhu.
Sirni Wayyaanee imaammata saamicha lafaa Oromiyaa keessumattuu kan naannawa Finfinnee jabeessee itti fufuuf tarsiimoon baafate kun hamaa dha. Kunis qonnaan bultoota sababa misoomaatiin lafa isaanii irraa kaafamaniif ‘beenyaa wayyaa’dhaan gowwoomsanii akka hin fincilleef afaan isaa cuqqaaluu kan jedhuu dha. Kana hojii irra oolchuuf jechas bulchiinsi magaalaa Finfinnee fi kan Oromiyaa seera dhimma kanaaf yaadame mata mataatti tumachaa jiran jedhameera. Kana irraa kan hubannu, sirni Wayyaanee har’as gaaffii mirga abbaa biyyummaa Oromoon kaasee wareegama qaaliis itti kafalaa jiru fudhachuu diduu isaa ti. Fudhachuu diduu qofa osoo hin taane, inumaa daranuu Oromoo qubsuma abaabilii fi akaakilii isaa irraa buqqesee halagaa dhaalchisuuf xiiqeffatee hidhatee kahuu isaa agarra. Ummata guddaa walakkaa lakkoofsa ummata biyyattii walii galaa tahu kanaaf tuffii gadi fagoo qabus kanumaan agarsiifachaa jira.
Gaaffiin Oromoo dhimma lafa Finfinneetiin wal qabatee guutuu Oromiyaatti ibidda fincilaa qabsiise gaaffii beenyaa miti. Gaaffiin ummanni keenya baatii afran shanan dabraniif wareegama qaalii itti kafalaa har’a gahe beenyaa gahaa nuu kennaatii bakka biraatti godaannee jiraannaa kan jedhuuf miti. Gaaffiin Oromoo bu’uurri qabsoo bilisummaa dhalchee abbootii kaleessaa irraa gara dhaloota haaraya ammaatti darbuu danda’e gaaffii mirga abbaa biyyummaa Oromoo ti. Dhaadannoon ummata keenya fincila guutuu Oromiyaa keessatti geggeesseedhaa guddaan ‘Oromiyaan kan Oromoo ti !’ kan jedhu dha. Dhaadannoon kun maallaqaan hin jijjiiramu. Gatii ‘beenyaa wayyaa’ jedhamuun hin gurguramu. Oromoon mirga abbaa biyyummaa isaa maallaqatti gurguree of salphisee biyya isaa alagaaf gadhiisee hin godaanu. Sababni isaas, gaaffii sabichaatu gaaffii beenyaa miti. Gaaffii Oromootu lafa handhuurri keenya itti owwaalame gadhiifnee hin godaannu kan jedhu. Akkuma kaleessa gosti Oromoo Gullallee fi Ekkaan faa Finfinnee keessaa buqqifamanii dhabamsiifaman har’as tartiibumaan Oromoo horiidhaan gowwoomsanii biyya dhabilee taasisuutu hojii irra oolaa jira.
Diinni karoora haarawa ittiin as bahaa jiru kana yeroo baasu sababa gurguddaa sadiin injifannoo nuu argamsiisa jedhee yaaduu irraa akka tahe tilmaamuun nama hin dhibu. Kunis:
1. Ummanni Oromoo, keessattuu kan ollaa magaalaa Finfinnee jireenya hiyyummaa fi gadadoo keessa bara dheeraaf akka jiraate wal hin gaafachiisu. Waan taheefis, maallaqa maqaa ‘beenyaa gahaa’ jedhuun itti kennamuu fi ‘qubsuma haaraa isinii tottolchina’ jedhuun akka gowwoomfamuu malutu tilmaamame. Guutummaattis yoo tahuu baate illee gariin hawaasa kanaa rakkoo hamtuu har’a harkaa isa qabdu keessaa humna maallaqaatiin bahuuf hawwuu irraa tooftaa kanatti harka kennachuu mala.
2. Dubbiin maallaqaan gowwoomsanii Oromoo biyyaa fi qabiyyee lafa isaa irraa buqqisuu kun hawaasicha keessatti yaada wal dura dhaabbatu lama dhalacha jedhamee tilmaamame. Yaada karoora haaraa kana ni fudhanna fi hin fudhannu jedhu dhalchee gurmuu diddaa Oromoo gargar nuuf qoqqoodaa dha. Sadarkaa dammaqiinsa hawaasa keenyaa irratti hundaawuun gariin dubbii mirga abbaa biyyummaa hegeree laalee toftaa diinaa kana yoo itti dammaqee didu, gariin ammoo har’uma waan argataniin gammadanii jiraachuu filachuu irraa karoora diinaa kana wallaalumaan eebbisee fudhachuu ni mala. Diinni kan barbaadus yaadaan wal qoqqooduu hawaasa keenyaa dhalchuu dha waan taheef kana daranuu hammeessuuf halkanii guyyaa irratti hojjeta.
3. Iyyanni ummanni Oromoo lafa keenya irraa hin buqqaanu jedhu tumsa ummata ollaas tahee kan idil addunyaa horachuu irratti kana booda akka rakkoo mudatu gochuun hawwii diinaa isa sadaffaa dha. Karoora duraan hojii irra oolaa ture keessatti Oromoon lafa isaas dhabaatu beenyaa ittiin of utubus dhabuu ture. Kan ammaa kana keessatti garuu rakkoo kee siif hubannee kunoo gatii lafa keetii sii laanneerra jechuuf qophaahame. Beenyaa gahaa argannaan maal barbaadan ree gaaffii jedhu alagoota silaa nu tumsan biratti maddisiisuutu yaadame. Lafa fudhatameef beenyaa gahaa argachaa didanii falmachuun farra misoomummaa ti, farra biyyoolessummaa (Itoophiyummaa) ti jedhamnee akka halagaa silaa haqa keenya tumsuun abaaramnu barbaadame. Keessumattuu warra Oromoon Oromummaadhaan jaaramee socho’uu irraa rakkoo qaban biratti ‘rakkoo dhiphummaa’ jedhamee akka harka lafa jalaatiin Wayyaaneee deeggaran sossobuu kajeeluunis as keessatti calaqqisa. Kanaan qabanii Oromoo tumsa-dhabeessa godhanii kophaatti baasanii rukutuu dha.
Haa tahu malee, galanni qabsoo Oromoo kan sabboonummaa sabichaa qaree sadarkaa kanaan gaheef haa tahuutii, hawwiin diinaa kun sadanuu gonkumaa hin milkaahu. Ummanni keenya wayyabatti dantaa har’aan sobamee mirga abbaa biyyummaa isaa dabarsee maallaqatti gugura jedhamee hin sodaatamu. Gaaffiin Oromoo durattis taanaan gaaffii mirga abbaa biyyummaa ti jenneerra. Dhaadannoo fincila keenyaa guddaanis ‘Oromiyaan kan Oromoo ti’ dha. Kanaafuu dachiin Oromoos miliyoonni dhiisii tiriiliyoonaan gurguramee harka Oromootii bahuu kan eehamu hin jiru. Maallaqni hangamuu kafalamu qilleensa irra afamee lafa ofii fudhatame san bakka namaaf hin bu’u.
Amma imaammanni Wayyaaneen Oromoo irratti qabattee jirtu imaammata xiiqii diinummaa akka tahe ifatti mul’achaa jira. Waan Oromoo irratti gochuu yaadne humnaan yoo goochuu dadhabne irree maallaqaatiin raaw’annee isin agarsiifna kan jedhu fakkaata. Humna maallaqaatiin Oromoo yaadaan qoqqoodanii, tumsa halagaa irraa ciranii kophxeessanii akka hawwanitti jilbeenfachiisanii itti fufuu barbaadu. Dugda Oromoo irraa bu’uuf gonkumaa qophaahanii hin jirani. Shira isaan yaaduu danda’an kana Oromoon kan yaaduu hin dandeenye itti fakkaata. Oromoon maallaqaa biyya isaa irraa kuntaalaan fe’amee godaanaa jiiu irraa rabxaa tokko baasanii itti kenninaan akka afaan qabatee bitamu godhanii yaaduu keessaa hin dammaqne diinonni keenya. Odoo qalbii qabaatanii dhugaa tokko qofa yaadachuutu isaan gaha ture. Guyyaa gaafa karoora maaster pilaanii san dhaabnee jirra jedhanii labsanii qabee silaa fincilli Oromiyaa keessaa guutuutti dhaabbata ture. Garuu sana boodas hin dhaabbane, inumaa daranuu jabaatee itti fufe. Sababni isaas, gaaffii Oromootu gaaffii dhimma master pilaanii qofaan kan murtaawe osoo hin taane gaaffii mirga abbaa biyyummaa walii galaa ti.
Kanaafuu dhaammannoon qabnu ifaa fi gabaabaa dha. Akkuma Wayyaaneen xiiqeffattee waan nurratti karoorfatte raaw’achuuf ciniinnataa jirtu, nus xiiqeffannee mirga keenyaaf cichinee ciniinnannee falmachuu malee fala hin qabnu. Wareegama gootota keenya fincila deemaa iiru kana irrattis tahe qabsoo sana duraa keessatti wareegamaniitti gatii gochuuf falli jiru sirna kana waan dandeenyu maraan loluu jabeessinee itti fufuu qofa. Dhaadannoo keenya ‘Oromiyaan kan Oromoo ti’ jedhu irra deddeebinee kaabaa hanga kibbaatti, bahaa hanga dhihaatti sagalee guddaa fi sodaachisaadhaan dhageessisuu dha. Kabajaan ummata Oromoo fi biyya isaa Oromiyaa maallaqaan akka hin jijjiiramne diddaa jagnummaatiin diinatti agarsiisuu itti fufuu dha.
Kana mirkaneessuuf ammoo qoodni hayyoota keenya biyya keessaa fi alaa jabaa tahuutu irraa eegama. Ummata keenya keessaa warra hanqina dammaqiinsaatiin salphaadhumatti kiyyoo diinaa kana keessatti kufuu malan barsiisuu fi dammaqsuu feesisa. Shira diinni karoorfate saaxilanii itti garsiisuun akka inni maallaqa diinaa lagatee kabajaa isaaf dhaabbatee falmatu barsiisuu fi dammaqasuun qooda warra dammaqee ti. Dubbiin lafaa dubbii lafee ti malee dubbii farankaadhaan jijjiiramu miti. Akkuma diinni xiiqeffatee nu salphisuu filate nus xiiqeffannee finiinnee falmachuu qofatu nu baasa.


text:
Citaa mataa bofaan hiddamanii hanga du'aatti
Namichi citaa mataa bofa ajjeesaa jiruun hiddame du'aafi jireenya gidduu jira, summii bofaa kanarraa fayyuudhaafis farra summii bofaa kana qoricha busheessu doozii 26 isa barbaachisa.
Namichi mataa bofa kanaan kan hiddame osoo gatuuf deemaa jiruu ture.
Jeenifer Satkiliif akka madda Oduu KIII-TV jedhamu naannootti argamutti himtetti abbaan manaa ishee osoo oyiruu isaanii keessa hojjechaa jiruu bofa meetira 1.25 ykn dhumdhuma lamaafi taakkuu takko kan caaluu argee mataa irraa kute.
Yeroo gataa jirutti mataan bofa kun isa hidde.
Bofti erga du'ee saatii dheeraa boodallee humni hidduu isaa deebi'ee ka'uu ni danda'a.
Aadde Satkiliif akka KIII-TV'tti himtetti abbaan manaa ishee yerooma sana hollachuu jalqabe.
Mana isaatiis xiyyaaraan gara hospitaala dhiyeenyatti argamuu geeffamee qoricha farra summii bofaa 'CroFab' jedhamuun wal'aanamaa jira.
Erga hiddamee torban tokkoon booda, kaleen isaa xiqqoo hojjechuu dadhabeera malee namichi haala foyyaa'aa ta'e keessa jira.
Dr. Leslii Booyer, Yuunvarsiitii Ariizoonaatti Dhaabbata VIPER'tti ogeettii fayya farraa summii bofaa kan taaate, bofa mataa kutuun ajjeesuu yaaluu sirrii akka hin taane akeekkachiifti.
"Gara gara ciccituun summiin isaa faca'ee akka itti kaasan rakkisuu danda'a," jetti ogeettiin kun.


text:
Sawudii biyya addunyaa keessaa durummaan beekanitti nama biyya alaa hedduutti hujiif itti yaa’a.
Akka gabaasii Human Rights Watch jedhetti biyya tanatti nama hedduu walti guuranii rakkisuutti jiran.Laftii nama walti qaban tun lafa jireenna namaatii hin taane akka malee hamtuuti.
Akka HRW ibsa baaseen jedhettinama rakkoo akkanaa keessa jiru hargii guddaan Itoophiyaa.Mana diqqaa keessatti nama akka malee walti gobbisanii walti qabanii achitti tursan.
Waardiyaan jara sun eegdu ammoo akka gabaasa HRW baasetti ammo abbaa fedhe laastikii sibiilaatiin dhaanee waan fedhe tolchaa yoo akkama diqqaatte Onkololeessaa fi sadaasaa keessaa akka jecha HRWti nama sadiitit tnaaan lubbuu dhabe.
Sawudiin koronaa keessa akkana haga ji’a tokkoo akkas nama hidhuun,waltu guurtuun waan tahuu qabaatii miti jedhe HRW.
Akka jecha qorattuu mirga namaa HRW,Nadia Hardmanitti wanti jarii walti guuraan keessa jiruu fi akkaataan namii achitti ijjeefamu waan mataa nama dhukkubsaati.HRW akka Sawudiin jara walitti guurte,akka lubbuu jiran ariitiing adi dhiiftu gaafate.


text:
Gurraandhala 13/2014 (TOI) – Ministirri Muummee FDRI doktar Abiy Ahimad har’a ifatti Hidhaa Haaromsaa Guddicha Itoophiyaa anniisaa Elektirikaa Meegaa Waatii 375 maddisiisu hojii eegalchiisaniiru.
Hidhi haaromsaa Guddichi Itoophiyaa Bitootessa 24/2003 Naannoo Beenishaanguul Gumuz aanaa Gubaatti ijaarsa isaaf dhagaan bu’uuraa kan kaa’ame.
Hidhichi waggaa 11 booda har’a anniisaa elektirikaa meegaa waatii 375 maddisiisuu eegaleera.
Hidhicha jala/gara hundeessatti meetira 130, gubbaa isaatti ammoo meetira 11 furdata jedhame.
Yuuniitiiwwan anniisaa meegaa waatii 375 hanga 400tti maddisiisuu danda’an 13 qaba.
Itoophiyaan humna isheef barbaachisu erga guuttattee booda meegaa waatii kuma 2 biyyoota ollaaf dhiyeessuun waggaatti galii Doolaara miiliyoona 580 argachuu akka dandeechu tilmaamni taa’eera.
Guyyaa har’aa Yuuniitiin tokko anniisaa meegaa waatii 375 maddisiisu kan eegale yoo ta’u, 2ffaan ammoo qophiirra jira jedhame.


text:
Finfinnee, Adoolessa 07, 2022 – Gaazexeessitoota ONN lama dabalatee himatamtootni 17 galmee Qaasiim Abdullaahi jala himata “Koree Mootummaa Ce’umsaa Biyyoolessaa Naannoo Oromiyaa hundeessuu” jedhuun himataman har’a Adoolessa 07, 2022 Mana Murtii Waliigalaa Oromiyaa dhiyaataniiru. Oolmaa dhaddacha guyyaa har’aatin himatamtootni himata Abbaan Alangaa dhaddacha darbe irratti fooyyeessee dhiyaasse irratti yaada laataniiru.
Oolmaa dhaddacha har’aa ilaalchisee Addis Standarditti yaada kan laate abukaatoo seeraa isaanii Milkiyaas Bulchaa, akkaataa murtii yeroo darbeetin himanni Abbaan Alangaa yeroo sadaffaaf akka fooyyeessu ajajamee fooyyeesse irratti deebii isaani barreeffamaan kennu dubbateera.
Dhaddacha darbe Waxabajjii 28, 2022 ooleen Manni Murtii Waliigalaa Oromiyaa gaazexeessitoota ONN lama dabalatee himatamtoota 17 galmee Qaasiim Abdullaahii jalatti himataman kunneen beellama yeroo dabreetin abbaan seeraa waadaa ogummaa isaaf seene cinaatti dhiisuun loogdummaa agarsiiseera jechuun dhimmi isaanii abbaa seeraa biroon akka ilaalamuuf iyyatani turan erga ilaale booda gaaffii himatamtootni kunneen gaafatanii turan kuffiseera.
Dhaddacha Waxabajjii 28 irratti Abbaan Alangaa akkaataa manni murtii dhaddacha darbe irratti ajajeen himata isaa fooyyeessee dhiyaateera. Manni murtiis himatamtootni kunneen deebii isaanii barreeffamaan akka dhiheeffataniif beellamni jijjiiramaa Adoolessa 7, 2022 beellamuun isaa ni yaadatama.
Milkiyaas, “Abbaan Alangaa kanaan dura himata isaa keessa eenyu yakka maalirratti akka hirmaate, meeshaa fayyadame maal maal akka ta’e fakkeenyaaf bilbilaan walqunnama yoo ta’e lakkoofsa bilbila maaliin akka ta’e, miidhaan gahe ammam akka ta’e fi kanneen biroo ifatti waan hin ibsineef akka fooyyeessu ajajamee didaa tureera. Nutis mormii keenya dhageessisaa turre. Dhaddachoota baay’ee booda abbaan alangaa beellama darbe irratti fooyyeesse dhiyaassera. Himata fooyya’e jedhame dhiyaatees yeroo ilaallu keeyyata yakkaa himaticha keessaa akka bahu ajajame ture [keeyyata 258] lakkoofsa isaa qofa baasuun qabiyyee keeyyaticha keessa jiran ammallee himata keessa waan jiraniif akkaataa jedhameen akka hin fooyyaane deebii laanneerra,” jechuun Addis Standarditti himeera.
Waa’ee keeyyata dhaddacha kanaan dura irratti manni murtiin himata keessaa akka bahu ajaje yeroo ibsu, “keeyyatichi waa’ee namoota yakka humnaan seeraan ala mootummaa diiguuf yaalan ibsa, isaan ammoo durumaanuu humna fayyadaman waan hin jirreef keeyyata 238 [namoota yakka seeraan ala mootummaa diiguuf yaalan kan ittiin himataman] qofaan himatamu qabu jechuun manni murtiin himaticha keessaa akka baafamu ajaje ture,” kan jedhe Milkiyaas, Abbaan Alangaa garuu himata amma fooyyeesse dhiyeesse irratti lakkoofsa keeyyaticha eeruu hambisee malee qabiyyee himata keeyyatichaa keessaa hin baasne jedhe.
Himatamtootni himata isaan irratti dhiyaate hubatanii seeraan of ittisuuf himata ifa ta’e dhiyaachuu akka qabu fi adeemsa mana murtii irratti murtoo haqa qabeessa laachuuf dursa himatichi akkaataa manni murtiin ajajeen fooyya’ee dhiyaachuu osoo irra jiraatuu abbaan alangaa diddaa agarsiisaa jira kan jedhe abukaatoon himatamtootaa kun, “haala Abbaan Alangaa seeraan ala ajaja mana murtii diddaa agarsiisaa jiru kanatti, akkasumas haala manni murtii aangoo seeraan kennameef kabachiise Abbaa Alangaa irratti aangoo isaa hin fayyadamneetti murtii haqa qabeessa darba jenne waan hin amanneef yaada mormii keenya mana murtiif dhiyeessineerra,” jedhe.
Bu’uruma kanaan Manni Murtii himatni Abbaa Alangaa fooyya’ee jedhamu fi deebii himatamtootni dhiyeessan qoratee murtii laachuuf bellaama jijjiiramaa Adoolessa 18, 2022tti kenneera.
Himatamtootni kunneen Mootummaa Cee’umsaa Oromiyaa hundeessuuf mootummaa adeemsa seera qabeessaan hundeeffame diiguuf hojjetaniiru jedhamuun Sadaasa 13, 2021 to’annoo jala kan oolan yoo ta’u, yeroo ammaa kana magaalaa Sabbataa mana hidhaa Daalattiitti argamu.AS


text:
Waliigaltee Waraana Dhaabuu fi Nagaa Buusuuf Mootummaa Federaala Itoophiyaafi Adda Bilisummaa Ummata Tigiraay (ABUT) Jiddutti Mallatteefame Ilaalchisee Ibsa Ejjennoo Kongirasii Federaalawa Oromoo (KFO) Irraa Kenname.
Kongirasiin Federaalawa Oromoo walii galtee waraana dhaabuufi nagaa buusuuf Mootummaa Federaalaa Dimookiratawaa Itoophiyaa fi Adda Bilisummaa Ummata Tigraay (ABUT) jidduu Onkoloolessa 23, 2015 ALI mallatteefamuu isaa akka tarkaanfii jajjabeessa fi gaarii taéetti fudhata. Koongirasiin Federaalawa Oromoo jalqabumarraa kaasee buúurri waraana kanaa waldhabdee siyaasaa taúu isaa addeesinee; kan furamuu qabus waltajjii siyaasaa irratti taúu akka qabufi wal waransatti seenuun barbaachisaa akka hinturre irra deddeebiin akeekachiisaafi qaamota lamaanif waamicha gochaa turuun isaa niyaadatama. Paartiin keenya waldhabdee karaa nagaan furuuf waliigalteen amma taasifame kun yoo amanamummaan hojiirra oole, nideeggara. Qaamni hundi waliigalticha hojiirra oolchuuf miira amanamummaa fi tumsa gaariin akka hirmaatu abdii guddaa qabna. Lammileen Itoophiyaa hundi raawwii waliigalticha akka deeggaran fi lammiilee nagaa naannoolee waraana kanaan miidhaman hunda akka deebisanii ijaaran waamicha dabarsina.
Haa ta’u malee, waldhabdee Tigraay keessatti mudate furuun qofti nagaa fi tasgabbii biyya guutuu keessatti barbaadamuu fiduu akka hindandeenye amantaa cimaa qabna. Akkuma hundi keenya hubachu dandeenyu wal waraansi wal fakkaataan Naannoo Oromiyaa fi kutaalee biyyattii biroo keessatti gaggeeffamaa jira. Walitti bu’iinsi haala wal fakkaatuun yoo furmaata argate malee nagaa fi tasgabbii Itoophiyaa keessatti barbaannu gonkuma galma gahuu hindanda’u. Waaraanni Naannoo Oromiyaa fi naannolee biyyaa garaa garaa keessa deemaa jiru haaluma walfakkaatuun marii fi waliigaltee nagaatiin xumura argachuutu irra jiraata.
Kana waan taéef Kongirasiin Federaalawa Oromoo mootummaan Itoophiyaa waraana Oromiyaa keessatti gaggeesu dhaabee harka nagaa buusuuf gara kaabaa diriirse gara Naannoo Oromiyattis akka qaqqabsiisu fi waldhabdee jiru waliigaltee siyaasatiin akka furu cimsine gaafanna. KFOn humnoonni siyaasaa biyya Itoophiyaa, lammileen Itoopphiyaa hundaa fi hawaasni addunyaatis waraana Naannoo Oromiyaa keessa jiru akka karaa nagaatin xumuramu dhiibbaa fi deeggarsa barbaachisu hunda akka godhan yaamicha isaa irra deebin dhiyeessa.
Dhumarratti, walitti bu’iinsa guutuu biyyattii dhaabuun gara filannoo amanamaa, bilisaa fi haqa qabeessa ta’e gaggeesuun bulchiinsa dimookiraatawaa fiduutti deemuun dirqama ta’uu isaa jala saraarree ibsinaa. Waldhabdee keessaa baanee qaama walaba ta’een marii biyyoolessaa hunda galeessaa fi hunda hammate kan Itoophiyaa keessatti nagaa waaraa, sirna dimookraatawaa fi misooma argamsiisuu danda’u ni gaggeessina jennee abdii qabnu irra deebinee ibsina.
Kongirasii Federaalwa Oromoo
Onkolooless 26, 2015
Finfinnee, Oromiyaa


text:
Ambaasaaddar Isxifaanos: 'Miilaan ykn xiyyaaraan jechuun oduu baay'isuun hiika hinqabu'
Jaappaanitti Ambaasaaddarri Ertiraa dhimma Tigraay dhaquu Pirezidant Ertiraa wanti miidiyaa hawaasummaa gubbaa maqaakootin barraa'e waanan beeku hin qabu jedhan.
Jaappaanitti Ambaasaaddarri Ertiraa Isxifaanos Afawarqii ''Ummanni Ertiraa Pirezidant Afawarqiin gara Tigraay akka deeman hin barbaadu'' jedhaniiru jechuun miidiyaa hawaasummaa irratti kan maqaa isaaniin gadhiifame kan isaanii akka hin taane BBC'tti himan.
''Ani akkana jedhee hin dubbanne, hin yaadnes hin barreessines. Nama wayiitu kana godhe ta'u danda'a,'' jedhaniiru.
Kana kan beekaa godhan kanneen sochii nagaa Itoophiyaattis ta'e Baha Afrikaatti eegalame danquuf kanneen hojjatanidha jedhaniiru.
''Yeroo ammaa Itoophiyaattis ta'e Gaanfa Afrikaatti jechuunis sochii nagaa Itoophiyaafi Ertiraa, Ertiraafi Sudaan akkasumas Somaaliyaafi Ertiraa gidduu taasifamu kanneen mormanitu kana gochaa jira jechuun himataniiru.
Fedhin isaanii kunis waggaa dheeraaf kan turedha kan jedhan Ambaasaaddar Isxifaanos ''ummata walitti buusuuf tooftaa uumanidha,'' jechuun himaniiru.
Torban lama dura MM Abiyyiifi Pirezidantiin Itti - aanaa Naannoo Tigraay Dr Dabratsiyoon G/Mikaa'el Pirezidantii Ertiraa gara Tigraay deemuu barbaadu kan jedhu irratti yaada kennanii turan.
MM Abiy ''Pirezidant Isaayyaas daandii Maqalee irratti adeemuu akka barbaadan irra-deddeebiin naaf ibsaniiru. Kunis akka ta'u nuuf kadhadhaa,'' jechuun dubbatani turan.
Kana booda immoo bulchaan Naannoo Tigraay ibsa gaazexeessitootaaf yeroo kennan ummanniifi mootummaan naannichaa adeemsi nagaa biyyoota lamaan gidduu eegale akka milkaa'u ibsaniiru.
Adeemsi nagaa buusuu guutummaan guututti kan milkaa'uu danda'u garuu xiyyaaraan osoo hin taane daangaan cufame banamee miilaan (konkolaataan) akka ta'e himaniiru.
Kunis akka ta'uf daangaan akka banamuufi sochiin ummata biyyoota lamaanii giddu akka eegalu ergaa dabarsuun isaanii ni yaadatama.
Ambaasaaddar Isxifaanos garuu imala Pirezidantii irratti yaadni kennaman ''waanuma dubbiitin hafu,'' fakkaata jedhaniiru.
''Miilaanimoo xiyyaaraan jedhanii oduu baay'isun hin barbaachisu,'' jedhan.
''Dhimma kana irratti yeroo keenya balleessuu hin qabnu. Adeemsi araara buusuu waan eegalef 'adeemsicha ni deeggartamoo hin deeggartu' kan jedhudha dhimmi ijoo,'' jechuun ibsan.