text:
Goototi Oromoo roorroo gabarummaa mootummaa habashaa ofirraa buqqisuuf qabsoon Oromooti Baalee (kan Janaraal Waaqoo Guutuutin hogganamaa turan) jalqabanii Oromiyaa hunda walgahe, bara 1963 tahuu isaa seenaa ni yaadata. Kanuma bu’ura godhachuudhaan, abbootin qabsoo sanii kan biyya alaa jiraniif kan Oromiyaa keessa jiran hawaasa ofii kakaasuu dhaan ayyaana yaadannoo bara 50ffaa kabajuu qophii yeroo dheeraaf godhamee jira. Ayyaanni kun October 20, 2013 magaalaa lakkuu Minneapolis/ Saint Paul keessatti yaadatama. Maqaa Gootota keennaatin, koreen Qindeesituu ayyaana kana akka waliin kabajnu waamicha obbolummaa isinii dhiheessiti. Ummatii Oromoo hundumtuu afferamtanii jirtu.
Ayyaana kana galmaan gahuuf ilmaan Oromoo hundinuu bakka jirtanitti waan barbaachisaa ta’een akka nu waliin dhaabattan abdii guddaa qabna. Guyyaan kun guyyaa goototi Oromoo itti yaadataman, guyyaa seenaan yeroo dheeraa haccuuccame ummata oromootiif adduunyaafis ifa bahu, guyya dhalooti ammaa seenaa abboota isaanii lafaa kaasan. Seenaa, walaloo, geerrarsa, kkf hundinuu qophaahee jira.
Hubachiisa ilmaan Oromootif: Diinni Oromoo karaa aanjaween yeroo tokkollee hin rafu, kun Oromtootaaf waan haarawaa miti. Fakkeennaf diinni Oromo yeroo anjaheef Oromoota meeshaa waraanatii barbadeessaa ture. Hardhas jaleewwan diinaa qabsoon isaa jaarmayoota Oromoo, hoogganoota Oromoo, barattoota Oromoo fi akkasumas qabsaawota Oromoo maqaa xureessuun itti fufa. Osoma kun jiruu Goototi Oromoo kan kalleessaa, wareegama barbaachisu godhanii seenaa galmeessanii, maqaa ummata keennaa kaasan. Haaluma kanaan dhalooti hardhaalleen gufuu diinaa hujii dhaan bira dabree seenaa goototaa akka bakkaan geennu abdi qabna.
Qabsaawan kufus, qabsoon itti fufa!
Ulfaadhaa Wayyamaa!
Koree Qindeessituu, Qunnamtiif email kanatti fayyadamaa: Bilisumma63@gmail.com


c: text/html

text:
IHADEG adaraa uummata irraa itti kenname miira itti gaafatama qabuun fiixaan baasa jechuu dhaan dura taa’aan dhaabichaa fi muummichi ministeeraa Itiyoopiyaa H/Mariam desaleny dubbatanii jrian. Yeroo filannoo namusaan soso’an kan ittiin jedhan deggertootaa fi miseensota paartichaa illee galateeffatan. Mormitoonni immoo jecha muummicha ministeerichaa hin simatan jedha Eskinder Frew Finfinnee irraa gabaasa ergeen.
Filannoon biyyoolessaa fi naannoo marsaa shanaffaa dimokraatawaa,ka nagaa fi bifa amansiisaa ta’een xumuramuu isaaf gammachuu guddaa natti dhaga’ame ibsuun fedha.
Kun haasaa injifannoo dura taa’aa IHADEG bormumtaa boordiin filannoo ba’ii filannoo Caamsaa 16 beeksise dhageesisan ture.
Akka ibsa kanaatti manni maree bakka bu’oota uummataa barcuma 547 qabu keessaa ba’iin 442 beekameeraa, mara isaa iyyuu IHADEGtu injifate.
Mana maree bakka bu’oota naannoofis ba’ii wal fakkaataan galmeessamuu isaa ti boordichi kan beeksise. Dura taa’aan IHADEG fi muummichi ministeeraa Itiyoopioyaas TV irratti kan dhiyaatan kana ilaalchisuun ture. Dhaabi isaanii itti gaafatama itti kenname akka ba’us dubbatan.
Lammiiwwan isaan filates kan hin filatinis qixxummaan tajaajiluuf qophaa’uu isaanii dura taa’aan IHADEG kun ibsaniiru.
Miseensotaa fi deggertoonni IHADEG miliyoonaan laka’aman haala namusa qabuun filannoon kun akka milkaa’uuf sosso’aniiru jechuu dhaan faarsan obbo H/Mariam. Filannoon sunis kan nagaa amanamaa fi dimokraatawaa ta’ee xumuramuu isaa dubbatan.
Hoogganoonni paartilee mormituu garuu IHADEG fi mootummaa irraa kan kennaman ibsawwan akkasii hin simatan. Filannoon sun kan walabaa fi dimokraatawaa hin turre jedhu. Kanneen keessaa tokko itti aanaa paartii MEDRED Dr. Mararaa Guddinaa ti.
Sagalee uummataa humnaan saamanii uummatatu na filate jechuun qaanii dha kan jedhan Dr. Mararaa Guddinaa kana irratti gara fuula duraatti ibsa baasuuf jirra jedhan. Uumamti hiraarfamee sagaleen isaa saamamee utuu jiruu anatu injifate kan jedhe Ihadeg humna waraanaan gargaaramee uummata ukkaamse jedhan.
Waajjirri ministrii dhimma alaa Ameerikaas filannoo sana ilaalchisee ibsa baasee jira. Filannoon sun nagana xumuramuu isaa ibsi sun faarsee jira.
Boordiin filannoos yaalii qindaa’e gochuu isaaf gamtaan Afriikaa garee taajjabdoota addunyaa tokkicha ta’ee dhiyaachuu isaas tuqeera. Kun ta’ee garuu US hasaasaalee siivikii, sabaa himaalee dhuunfaa, paartilee mormituu fi yaadawwan dhuunfaan dhiyaatyan irra uggurri kaa’ame ishee yaaddessa jedha ibsi kun.
Sabaa himaaleen dhuunfaaf dhaaboliin sivikii dimokraasii fi mirga namaa irratti akka hojjetaniif waltajjiin dimokraataawaa ta’e ka dursi kennamuuf ta’uu qaba jedhee jira. Paartileen mormituu uggura tokko malee socho’uu danda’uu fi taajjabdoonni biyya keessaa fi biyyootii alaa jiraachuun filannoo walabaa fi kan haqaa ta’eef murteessaa ta’uu ibsi ministerii dantaa alaa Ameerikaa kun ibsee jira.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Afrikaa
Afrikaan addunyaa keessaa ardii guddittii lammaffaa fi ardii baay'ina ummataan Eshiyaatti aantee lammaffaa irra jirtu dha. Odollan(island) Afrikaatti dhihaataniin walitti qabame Afrikaan bal'inni ishee hanga 30,221,532 km² (11,668,545 mi²) yoo ta'u, balinni kuni immoo 6.0% balinna addunyaa (lafaa fi bishaan walitti qabame) yo qabaattu, kan lafa qofaatiin immoo 20.4% ballina addunyaa qabata.
Bara 2016 baay'ina ummataa 1,225,080,510 caalu biyyoata 61 keessatti yoo qabdu, baayinni ummataa kun immoo 14% baayina ummata addunyaa ta'a. Ardiin kun kaabaan Galaana Mediteraaniyaanii, kaaba bahaan Suwiiz Kanaal fi Galaana Diimaa, kibba bahaan Garba Indiyaa, dhihaan immoo Garba Atilaantiikii daangeffamte argamti.
Madagaskaar iin walitti Afrikaa keessa biyyoota 46tti argama, odolaan walitti immoo biyyoota 53tti argama.


text:
Kaan pirezidaanti Tiraampi waan itti deemaa dhoffachuuf daarektea Biiroo Qorannoo Federaala Amerikaa, FBI (Federal Bureau of Investigation) Jeemsi Komeey kana hujii irra gusse jedha kaan ammoo waan daarekterii FBI hojjatetti akka Hilarii Kilinton dorogmmii filannoo pirezidaantumaa Amerikaa jidduu tolche jedha.
Xalyaan pirezidaanti Tiraampi daarektea FBI James Kometiin gusse ammoo “Itti gaafatamaa biiroo tanaan bulchu jabaa hin qabuu,” jetti.
Daarektera FBI ka kalee hujii irraa gussan irratti addunyaan woma hedduu jechuutti jirti.
Tiraampi ammoo abbaan alangaa addaa mootummaa Amerikaa Jeff Sessions fi itti aanaatti isaatti akka daarektea FBI kana hujii irraa gussan yaada dhiyeesse.
Jarii kun daarekterii FBI gaafa Hilarii Kilinton bara ministera haajaa alaa Amerikaa taatee hojjattetti email mootummaan kenneef dhiiftee ka ufiitiin hujii mootummaa hojjattee odeeffannoo mootummaa jajjabduu alatti baafate jedhanii himatan kaanitti waan silaa tolchuu male hin tolchine jedhee dubbae.
Hilarii Kilinton jaartii pirezidaantii Amerikaa aabba Biil Kilinton pirezidaantii tahuuf Tiraampi waliin dorgomtee jidde.
Waan Tiraampi daarektera FBI hujii irraa gussee nama hedduutti pirezidaanti kanatti dheekkamuutti jira.
Itti gaafatamaan senetii paartii Demokiraati Chuck Schumer wannii Komee gussaniif akka hujiin biiroon isaa waan Raashiyaa fi Tiraampi gaafa filannoo pirezidaantummaa Amerikaa waliin qabaatan hin qoratamne tolchuuf jedhee miilota isaa waliin dallansuun duubate.
“Miseensotii mana marii Amerika Raashiyaan Tiraampiif gargaaruuf filannoo teenna keessa qorachuutti akka jiru hinuma beenna. Senetiileen qorachuutti akka jiru hinuma beenna.FBI ammoo Raashiyaa fi duulii filannoo Tiraampi maan akka waliin qabaatan laaluutti jira.Qorannoon tun Tiraamiiyyuu bira gahuutti jirtii?”
Itti gaafatama senetii paartii Demokiraati kun akka minsitirii haajaa alaa Amerikaa qorataa addaa waan Raashiyaa fi Tiraampi faatii gaafa filannoo pirezidaantummaa waliin qabaatan qoratu gaafate.
Miseensotii paartii Rippaabilikaan hagii tokkollee pirezidaanti Tiraampi daarektera FBI gussuu isaatti dallansuu qaban.
Daarekterii FBI, James Koomee ganna 4n duratti pirezidaanti Obaamaan hujii ganna 10 daarektera Biiroo Qorannoo Amerikaatif file.
Tiraampilleen bara filame sun daarektera kana guddoo faarse.Dhiyuma tana keessaa waan biiron isaa waan Raashiyaa fi duulii filannoo Tiraampi filannoo Ameirkaa irratti waliin qabaatanii fi waan hedduu irratti waajjira kongireessii Amerikaatti yaamanii qoratan.
Yoo kalee hujii irraa gussan sun innii qubaa hin qabuu godina Kaalifooriyaa magaalaa Los Angeles dhaqee hojjatoota FBI waliin kora irra ture.Akka hujii irraa gussanilleen oduu TV irraa dhagahe.
Eegee ammoo saatii tokkoon duubatti xuyyuura yaabbatee WDCtti deebihe.


text:
Hagayya 24,2018
Finfinnee Oromiyaa
Qabiyyee Agartuu Qeerroo
– Qamunyee qabsoo
– Hullufa siyyaasaa
– Goddannisa Siyyaasaa
– Madaa Siyyaasaa
(…Maraatuu cancala hinqabne Baabura seensisuun maraatuu sanas uummata baabura keessaa sanas, Baabura gatii jabeessaa sanas of dhowwachuudha. Akkasuma maraatuu qabsoo Baabura qabsaa’otaa seensisuun qabsaa’ota, isuma mataasaa, fi Baabura qabsoo keenya balleessuudha… )
Moxobii/Xiyyoo barruu
Qabsoon Oromoo shiraaf shimana garaagaraan daddaaqaa dhufeera, shira sanaaf shimina qabsoo kaleessaan uummatni haalaan barnoota fudhatuurraa sobamuuf sossobamuu jalaa baheera sadarkaa jennurra geenyee jirra. Qabsoon Oromoo gufuulee hedduun rukutamee abbuuddoon qabsoo Oromoo gufuu shiraan rukutamaa qaamaa hir’ataa yoona gaheera. Akeekni qabsoo Oromoo diinota uummata Oromoo ofirraa deebisuun alatti qabsoo saamichaaf saba tokko garboomsuuf taasifamaa ture akka hintaane eenyullee kan beeku dhugaarratti ititee yoona gahuusaan hanga har’aa jiraataa dhufeera.
Qabsoon keenya kan diina qabsoo ofirraa ittisaa hinadeemne taanan, hallayyaa dhuma hinqabne bu’uu waliin tokko ta’uu hubataa, qabsoo ofii tikfataa socho’uu qabna jedha Agartuun Qeerroo tibbana. Urursaa siyyaasaaf afaanfajjii guyyaa guyyaan bixxilamaa ooluun Oromoon akka hinsobamne dhaamuu feena. Qamunyee qabsoo qabsoorraa ittisanii tokkummaa argame kunuunfataa qabsoo keenyatti xumura gochuuf dirqama qamna.
Qamunyee Qabsoo
Qamunyee jechuun Sa’a/Loon waan garaagaraa nyaattudha. Qamunyee horii: uffata, feestala, moofaa, fi ka dhibii mara horii nyaattudha. Loon qamunyeen ofiis umurii hindheerattu, moofaa garaagaraa nyaattee sanaan Xeeriin gudunfamee akkasuma akka bifa hinbaane godha. Akeeka waan garaagaraa buttee nyaattu kanaan maatii nagaa dhorkachuu uffata qulqullaa’ee afame alaa buttee nyaachuun akka hedduu nama aarsutti uffata gaariirraa addaan nama baafti. Kun hundi yeroo ta’u akka namni haleelee rukutu miira aarii keessa nama galchuun rakkoo hamaaf saaxilamuurraa ulee rukuttaa namaan sadarkaa cabuurras gahuu malti. Qamunyeen Loonii bakka dhaqxu maratti waan akka malee nama aarsituuf yeroo mara ifatamtuudha. Bakka dhaqxu maratti ulee ykn mokoli’aa(ulee gabaabduu) qopheeffatee hundatu rukutuuf aggama nama hedduutu rukutas. Kun hundi lafa qamunyeen Loonii jirtutti.
Qamunyee qabsoo
Qamunyeen Qabsoo akkuma loonii ilma waan uummata aarsu hojjechuun beekamudha. Kunis:Ajjeesuu, Lafarraa godaansuu, Holola dharaa oomishee qabsaa’ota abaaruu, fi shira hedduu dalaguudha. Qamunyee qabsoo kan jennu jaarmiyaas ta’u kanneen waan badiisaa qofa hojjetaniin Qamunyee qabsoo jenna. Qamunyeen qabsoo qabsoo naaffisuuf nyaatanii dhabamsiisuu irratti qaamota hojjetaa jiraatanidha. Yeroo hedduu qabsaa’ota alanfatanii qabsoo qummunsuu/kineessuu/xiqqeessuu irratti danoomaan dalagan. Ilmaan qamunyee qabsoo kunneen akka dhuunfaattis akka jaarmiyaattis kanneen adeemanidha. Qamunyeen akkuma qabsoo nyaachuuf tattaafataa ooltutti qabsoo isheen naaffiste sun yeroonni akka galaanaa irra galagalus galagalee dhabama taasisuus fagoo miti. Akkuma qabsoo qummunsuuf qamunyee qabsoo ta’an hojiinsaanii deebi’ee isaanuma dhabamsiisa. Torbanoota dabarsaa jirru kana qamunyeen qabsoo wantoota suukanneessoo raawwataniiru. Qaamoonni kunneen lafa Addi Bilisummaa Oromoo fi Mootummaan nagaa biyyattii eeguuf waraana dhaabe jedhutti nagaa biyyaa jeequuf lafa Waraanni Bilisunama Oromoo WBO’n jirutti sakattaa deemuudhaan dhukaasa irratti banuun ajjeechaa raawwatan.
Qamunyeen qabsoo qaamota Mootummaa keessaatti margan kunneen kanneen mootummaaf abboomamuu didanii amala shiftummaan waggoota dheeraaf dabarsan ammallee shiftummaa isaanii itti fufuun nagaa biyyattii booreessuuf WBO sakatta’uu maqaa jedhuun socha’aa jiru. OPDO keessaa qaamota aantummaa uummataa qaban kanneen araaraaf ABO waliin mariitti jiran balaaleffachuuf akkasuma qaamota qabsoo ABO haalaan balaaleffachuu warra jabeessanidha. Qaamotni kunneen mootummaan utuu hinbeekin humna waraanaa biyya jeequ bobbaasuun irreesaaniitti amanaa jiran kan qabsaa’ota lubbuu laatanii uummataaf qabsaa’aa jiran dhabamsiisuu dheebotudha. Qaamota nagaa biyyaa booreessuuf WBO irratti dhukaasa banan kanaan Qamunyee qabsoo jenna.
Maraatuu cancala/sakaallaa hinqabne Baabura seensisuun maraatuu sanas uummata baabura keessaasaas, Baabura gatii jabeessaa sanas of dhowwachuudha. Akkasuma maraatuu qabsoo Baabura qabsaa’otaa seensisuun qabsaa’ota, isuma mataasaa, fi Baabura qabsoo keenya balleessuudha. Maraatuun sun gaafa baabura seenu uummata Baabura sana keessa jiru rukutuu, reebuu fi balaa hedduu irraan gaha. Namni kan baqatu yoggaa ta’u ammoo Baabura sana daawwitii isaa caccabsuun utaalee Baaburas daawwitiisaa miidhee ofiis lubbuun isaa akka dabartutti utaala. Qabsoon keenya maraatuu qabsoo, baabura qabsaa’otaatti seensisuu irraa walaba ta’uu qaba. Maraatuun qabsoo baabura qabsaa’otaa gaafa seenu qabsaa’ota nu duraa akkanni miidhu beekuu nu gaafata.
Qamunyeen qabsoo rakkoowaan hedduu siyyaasa keenya keessatti dhala.
- Hullufa siyyaasaa
- Godaannisa siyyaasaa
III. Madaa siyyaasaa jechuu dandeenya.
- Hullufa siyyaasaa
Hullufa jechuun qaama Loonii gaafan tumatamee qaamni dhiita’udha. Qamunyeen Loonii Dallaa/Kellaa Looni nagaa dhowwataa bulti, Loon tumattee hullufa itti baasuun beekamti. Hullufi sa’aa/Loon irraa kan badus kan hinbadnes jira. Qaamni OPDO keessa taa’ee qabsaa’ota keenya jifatu isa hullufa siyyaasaa nutti baasuu barbaadudha. Hullufa siyyaasaa akka nutti hinbaaneef of eeguu nu gaafata jetti Agartuu Qeerroo torban kanaa.
- Godaannisa siyyaasaa
Goddannisa dagatuu hindandeenye hedduu Oromoon ofirraa qaba. Godaannisi sun akkuma jirutti Qamunyee qabsoo tumannaa taasistuun akkasheen godaannisa siyyaasaa nutti hinfidnetti jabaatuu nu gaafata. Godaannisa darbe kan bara Chaarteraa nu dura qabaa qaamni Godaannisa biraa nutti baasuuf deemu kamuu dinninamuu qaba jedha Agartuu Qeerroo tibbana.
III. Madaa siyyaasaa
Madaan qaama rigata jabaan citudha. Madaa guddaa utuu qamnuu dabalataan Qamunyee Qabsootiin madaa biraa akka hindabalannetti jabinaan qabsoo gochuun amma.
Haala kana keessatti qaamni Tokkummaa sabaa diiguuf socho’uu saatii kanatti diina qabsoo Oromooti. Diinni qabsoo Oromoo qabsaa’ota fakkaatee afaan qabsaa’otaa dubbataa, qaama uummataaf dubbatu fakkaataa qabsoo keenyatti summii biifuun akka dhaabbatu feena.
Injifannoon Uummata Oromoof
Gadaan Gadaa Xumura garbummaati!
Qalbeessaa Dhangi’aatiin
Hagayya 24,2018
Finfinnee Oromiyaa


text:
Tukaana Siree Mana Jireenyaa Keessatti Too’achuu
View this page in another language
English | Español (Spanish) | አማርኛ (Amharic) | العربية (Arabic) | 简体中文 (Chinese) | Français (French) | Hmoob (Hmong) | Oromo | Pycckий (Russian) | Somali | Tiếng Việt (Vietnamese)
Yeroo itti tukaana siree mana keessatti too’achuuf yaallu:
- Qoricha farra ilbiisotaa qonnaa fi ooyiruu irratti HIN fayyadaminaa.
- Oomishoota “manatti tolfaman” yookin “ oomisha heeyyama hin qabne” iddoo kan hin qabne HIN fayyadaminaa.
Malli milkaa’an ittiin tukaana siree too’atan ogeessa to’annaa ilbiisotaatiin qorichi keemikaalaa fi ho’aa bifa qindaa’aa ta’een yoo hojiira oole dha. Haala gaddisiisaa ta’een gatiin OTI mi’aa ta’uu isaati. Kanaafuu odeeffannoo waa’ee to’annaa tukaana siree irratti kennaman toora interneetii irraa ofumaa argachuun ni danda’ama.
Tukaana siree ofii keetiif to’achuun baay’ee ulfaataa fi kan yeroo fudhatudha. Teessoo, meeshaa manaa fi dhuunfaa iddoodhaa sochoosuu nama gaafata. Kutaa tokkoon tokkon isaa akkamitti akka sakataatu karoorsi. “Naannoo qulqulluu” uumuuf dhama’ai.
Tukaana harkaan ajjeessuun haraka 100% milkaa’aa miti, garuu hanaga tokko lakkofsa isaanii hir’isuuf ni gargaara. Qabdee ajjeessuu yookin meeshaa battee irratti guuruu ni dandeessa.
Meeshaaleen tukaanota funaanuufi balleessuuf fayyadan: Tiriika, kaardii moofaa, teeppii qulqulluu, boorsaa pilaastikii, huccuu fi bishaan ho’aa.
Sadarkaawwan: Tiriikaa fi kaardii moofaatti fayyadamuun tukaana siree horqa keessaa gara fuulduraatti baasi. Shibootti fayyadamuun tukaana siree harkisi. Bishaan daffaatti fayyadamuudhaan naannoo tukaana siree, hanqaaquu fi gogaa isaanii qulqulleessi.
Iddoo duwwaan hatatamaan tukaana sireeakka qabnuuf nu gargaara. Ujummoon iddoo duwwaa kun naannoo dhoohaa manaa, meeshaalee elektriikaa, hirkoo siree, akkasumas bakka tukaanni siree dhokachuu danda’an kanneen akka siree, boraatii, fi kkf tti hojii guddaa qaba. Gosa iddoo duwwaa kaanisteriitti fayyadamna yoo ta’e, qabiyyee sana hatattamaan gara boorsaa pilaastikiitti garagalchuun duwwaa gochuun cufuu qabda. Iddoo duwwaa sana qulqulleessi. Yoo iddoo duwwaa sana boorsaa wajjin fayyadamata taate, boorsaa sana fuudhii gara iddoo balfaan gatamuutti geessi. Iddoo duwwaa sana keessatti tukaanni siree maxxanee hafuun akka wal hin horre qulleessi.
Malli huccuu miicuu tooftaa huccuu maashina miiccuu fi gogsuu keessa kaa’aminif fayyadu dha. Huccuu faalaman boorsaa pilaastikiitti naquudhaan hanaga miicamanitti ukkaamsuun caarraa tukaana siree akka hin babal’annee taasisu. Sadarkaa hoo’inaa isa ol’aanaa maashinni heeyyamuun miiccuun gogsuu. Yoo miiccamuudhaaf baate, hanaga daqiiqaa soddomaa maashina keessa tursiisuun akka tukaana siree fixu taasisa.
Hurki yoo seeraan itti gargaaramne baay’ee bu’a qabeesssa. Hurkisiistuu koomershaalii tokkoof yoo xiqqaate bishaanii gaalonii 1 itti naqi. Hurki kun teessoo fi mana keessattif fayidaa guddaa qaba. Hurki kun haala bu’a qabeessa ta’een tukaana siree akka ajjeesuuf sadarkaan hoo’a 160-180°F ta’iitu irra jiraata. Safartuu hoo’a erga ilaallee booda teermoomeetiritti fayadamuun too’achuu qabda. Hurki ibidda bobeessuun balaa uumuu waan danda’uuf of eeggannaa guchuun barbaachisaa dha.
Qabbaneessuun mala salphaatti tukaana siree ajjeessuu danada’u dha. Wanti si barbaachisu meeshaa qabbaneessituu duwwaa dha. Qabbaneessituu kanaan tukaana siree fixuu yoo barbaadde meeshaa barbaaddu qabbaneesituu kana teepreecharii 0oF gaditti guyyaa afuriif tursiisuu qabda. Qabaneessuunis balaa mataa isaa waan qabuuf maal akka qabaneessituuf of eeggadhu.
Boraatii sukkuumuun tukaanni siree akka hin dhokkanne taasisa. Yoo boraatiin faalame, akka hanqaaquun sun wal hin horreef haguugi, sana booda du’uu jalqabu garuu yoo xiqqaateef ji’oota 18 tusiisi. Dabalataan, faalamni haaran yoo argame haguugdun boraatii sun salphaatti qullaa’uu danda’a. Haguugduu boraatii tukaana siree hir’isuuf gargaaran biti, kun immoo hanaga tokkoo ni dhoowwa garuu guutummaatti tukaana siree hin balleessu.
Gogaa hoo’isuun malli tukaana siree to’achuuf taasifamu milkaa’adha. Tooftaan kun kan inni hojiirra ooluu qabu tukaana siree mana keessatti akka hin hafneef ogeessa to’annaa ilbiisotaatiin ta’uu qaba. Mala gogaa hoo’isuu kana ofii keef itti hin fayyadamiin.
Qoricha farra ilbiisotaatti fayyadamuun tukaana siree hir’isuuf namoota heduu biratti akka tooftaa baramaatii fudhatama. Yeroo qoricha farra ilbiisotaatti fayyadamanu garuu akkaata ajajja isaatti hojiirra oolchuu qabda. Qoricha kanatti fayyadamuun dura ogeessa to’annaa ilbiisotaa qacaruun akka nu gargaaru taasisuun filatamaa dha. Qoricha farra ilbiisotaa gosa kan biraatiif ajajame tukaana sireetiif yoo fayyadamte naannoon sun caalmatti tukaana sireetiin akka faalamu taasisuu waan danda’uuf of eegannaa gudhachuun barbaachisaa dha.


text:
Maqaa Abbaa kan Ilmaa kan Afuura Qulqulluu Waaqa tokko ameen
“አማን አማን እብለክሙ ከመ ትበክዩ ወትላህዉ አንትሙ፤ ወዓለምሰ ይትፌሣሕ፤ ወአንትሙሰ ተኃዝኑ፤ ወኃዘንክሙ ፍሥሐ ይከውነክሙ” ዮሐ 16:20
“Dhugaa dhugaa isiniin jedha isin ni boossu, ni wawwaattus, biyyi lafaa garuu ni gammada, isinis ni gadditu, haa ta’u malee gaddi keessan gammachuutti ni geeddarama” Yoh 16:20
Haacaaluu Hundeessaa maqaan cuuphaa isaa Humna Gabri’eel kan ta’e waxabajjii 22 bara 2012 galgala finfinneetti ajjeefamuun isaa ni yaadatama, manni amantaa ajjeechaa tasaa mucaa ishee irratti raawwatame sanaan gaddi ulfaataan itti dhaga’amee jira, haa ta’uutii gadda ajjeechaa kanaan itti dhaga’ame akka baatuuf yeroon osoo isheedhaaf hin laatamin, gadduun ishee irraanfatamee akka diinaatti lakkaa’amtee naannoo Oromiyaa naannawa tokko tokkotti kiristaanota ijoollee ishee irratti dhiibbaa fi gidiraan isaan irratti raawwatamee jira.
Ortodoksummaa isaanii qofaan haala suukaneessaa ta’een gajaraadhaan ni qalaman, qoncooradhaan ni muraman, meeshaa qara qabuu fi albeedhaan ni waraanaman, meencadhaan ni kukkutaman, uleedhaan rukutamanii dhagaadhaan waraanamanii du’an, reeffi isaanii karaa irra harkifamuudhaan gidirfamaa oole, qaamni isaanii kan guyyoota hedduuf iddoo adda addaatti kufee tures garaa bineensotaatiif qallaba ta’e, dubartoonni ijoollee isaanii, abbaa isaanii fi abbaa warraa isaanii fuulduraatti ni gudeedaman, manni, qabeenyi isaan waggoota hedduuf itti dadhaban qo’annaa fi eerumsaan addaa bahuudhaan erga saamameen booda kan hafe gaazii (boba’aa) irratti firfirfamuudhaan ibiddaan gubatee barbadaa’e, namoonni mana isaanii hoo’aa keessaa buqqa’anii dukkana gannaa mana awwaalaa fi galma dallaa Mana Amantaa keessatti argamu keessatti, dhaabilee mootummaa gara garaa, akkasumas mana namoota dhuunfaa keessatti dheessanii dabarsuudhaaf dirqamanii jiru, dhibbaa hawaasummaa fi xiin sammuutiif saaxilamanii jiru.
Manni amantaa miidhaa kana akkuma dhageesseen waxabajjii 24 bara 2012 sinodoosii dhaabbataadhaan ibsa gaddaa baaftee jirti, biyya keessaa biyya alaatti gaddaa fi kadhannaadhaan gara Waaqayyootti iyyachuudhaan turte, qaamonni mootummaa kanneen dhimmi ilaallatus warreen badii raawwatan hin obsinu, haqa barbaachisaa ta’e ni kennina, namoota miidhamaniif beenya ni laanna jedhanii waadaa galan raawwachuu isaanii obsaan eegdee turte, ta’us qaamoleen kunneen lammiilee dursanii miidhaa irraa ittisuu fi eeguu, haqa labsuu, namoota miidhaman haala sirriitiin beenyaa laachuuf itti gafatamummaa isaanii yeroodhaanii fi gahumsaan yommuu isaan bahan manni amantaa hin argine.
Dhimmicha irratti kan mari’ate sinoodoosii dhabbataanis koree guddaa iddoo sanatti qaamaan argamee miidhaa qaqqabe qoratu mana barreessaa mana lubummaa waliigalaatiin akka dhaabbatu qajeelcha kennee jira, bu’uura kanaanis koreen guddaan kun namoota miidhaman yerootti gargaaruu fi walitti fufiinsaan deebisanii dhaabudhaaf kan isa dandeessisu koree xixxiqqoo gara garaa gurmeessudhaan gara hojiitti galee jira.
Sagantaa koreen guddaan kuni baaseen hojii jalqabaa kan taasise naannolee dhiibaan irratti raawwatame tokko tokkoon adda baasudhaan adeemsa miidhamtoota jajjabeessuu fi ragaa funaanuu ture, Eebbifamtoonni Hangafoota Phaaphaasotaa, jaarsonni biyyaa, waldaaleen afuurawoo fi miidiyaalee qunnamtii hedduu dabalatee Jilli (ልኡካን) 260 kan keessatti hirmaatan deemsi kun naannolee miidhaaa cimaan irra gahe keessaa aanaalee 25 kan of keessaa qabu kutaa lallabaa 6 keessatti argaman kan haguugeedha.
Namoonni ijoon koree guddaa kanaa warreen miidhaman haasofsiisudhaanii fi naannolee miidhaan irra gahe daaw’achuudhaan gabaasa isaan dhiyeessaniin ajjeechaa mucaa keenya Humna Gabri’eeliitti fufuudhaan naannoo oromiyaa iddoo gara garaatti namoonni caasaa mootummaa dawoo taasifatan kanneen amantii fi saba biraa balaaleffatan humna duraan dursee gurmaa’e waliin ta’uudhaan miidhaa tooftaa fi gocha bineensummaa kan ummata Ortodoksii irratti xiyeeffate akka ta’e mirkanaa’eera.
Miidhaa waxabajjii 22 halkan irraa jalqabee hanga waxabajjii 24 bara 2012 guyyoota walitti aanan sadi’iif taasifameen namoonni 67 ol ta’an haala suukaneessaa fi jibbisiisaa ta’een ajjeefamanii jiru, namoonni 38 miidhaa cimaan yommuu irra gahu namoonni 29 immoo miidhaan qaamaa salphaan irra gahee jira, namoonni 7000 ol iddoo jireenya isaanii irraa buqqa’uu bira darbee miidhaa xiinsammuu sadarkaa gara garaatiin ibsamuuf saaxilamanii jiru, qabeenya isaanii qarshii biiliyoona 5 olitti tilmaamamus saamichaa fi gubaatidhaan dhabuu isaaniis gabaasa sadarka duraa koree guddichaa kana irraa hubachuun danda’amee jira.
Koreen guddaan hammeenya miidhaa kanaa hubate kun miidhamtoota saffisaan iddoo jiranitti gargaaruu fi walitti fufiinsaan dhaabudhaaf akka danda’amuuf gurmii isaa haala haara ta’een cimsuudhaan ergama isaa yeroo dhiyootti raawwachuudhaaf tooftaa baafatee socho’aa jira, hanga miidhama kanaas tilmaama nama tokkootiin adda baasudhaaf kan hojjechaa jiru yommuu ta’u, bu’uuruma kanaan gargaarsi namoota miidhamanii fi maatii isaanitiif akka gahuuf, walitti fufiinsaan deebisee dhaabudhaaf haala ni mijeessa.
Koreen guddichi bu’uura ragaa qo’annoo miidhamaatiin gargaarsa yeroo geessuu fi deebisee dhaabuu irra darbee mootummaan hojiin saffisaan raawwachuu qabu ni jira jedhee yaada, isaanis:-
- Namoonni miidhaman miidhaa tooftaa qabeessaa fi jibbisiisa isaan irra gaheen sodaa nageenyaa guddaa keessa akka jiran gabaasaa fi ragaa dhiyaateen mirkaneeffannee jirra, yerootti haalli keessa jiran vaayirasii koronaa fi dhukkuboota daddarboo birootiif kan isaan saaxilu akka ta’e taajjabuudhaaf danda’amee jira, kanaaf mootummaan naannoo oromiyaa fi mootummaan federaalaa Ortodoksoota Itiyoophiyaa mirga lubbuudhaan jiraachuu fi qabeenya horachuu, mirga namummaa fi mirga lammummaa kabachiisudhaan wabii nageenyaa fi jireenyaa akka isaaniif mirkneessuuf manni amantaa cimsitee akeekkachiifti.
- Mootummaan humnoota miidhaa karoorsan, kan raawwatanii fi kan deeggaran akkasumas itti gaafatamummaa isaanitti laatame dhiisanii dhiibbaa kana cal’isanii kan ilaalan, aanga’oota caasaa keessa jiranii fi qaamota nageenyaa hojii badiinsaa raawwatan too’annaa jala oolchudhaanii fi seeraan itti gaafatamtoota taasisuudhaan hanga dhumaatti haqa akka mirkaneessu ni hubachiifti, haala kanaanis miidhamaan boodas yoo ta’e yaalii mootummaan seera kabachiisudhaaf taasisaa jiru kana manni amantaa itti dhiyeenyaan kan hordoftuu fi kan dinqisiifattuudhas, bu’a qabeessuummaa isaatiifis gargaarsa isheerraa eeggamu kamiiyyuu raawwachuudhaaf kan qophoofte ta’uu ishees ni ibsiti.
- Haala nama gaddisiisuun gidiraa fi miidhaan kan isaan irratti raawwatame ta’ee osoo jiru namoota qulqulluu miidhaa kana keessaa harka hin qabne,ortodoksummaa isaanii qofaan hidhamanii gidirfamaa waan jiraaniif dhimmi isaanii of eeggannoodhaan ilaalamee hidhaa keessaa akka hiikkaman ni akeekkachiifti
- Namoonni aangoo mootummaa irra jiranii fi paartileen siyaasaa tokko tokko miidhaa haala malee kan wareegamtoota miidhaman irratti taasifame kana bu’aa garee fi siyaasaatiif fayyadamuudhaan gadda keenyatti qoosuurraa akka of qusatan, mootummaan hordoffii barbaachisaa gochuudhaan akka tasgabeessu manni amantaa cimsitee ni yaadachiifti.
- Ji’a Waxabajjii miidhaa gaheen duras ta’ee booda, naannoo oromiyaa fi naannolee birootti iddoowwan tokko tokkotti Mana Kiristaanaa fi amantoota irra deddeebi’ee kan gahaa ture bifa qindaa’een dhiibbaan ifa ta’e gahaa ture, miidhaan gahaa ture bifaa fi baay’inaan dabalaa dhufee jira. Mootummaan naannoolee baay’een fedha gaarii mariidhaf agarsiisaniin dhiibbaa fi miidhaa hanga danda’ame daangessuuf yaalamullee keessaayyuu bulchiinsi mootummaan naannoo Oromiyaa yeroo ammaa garuu waamicha rakkoo waliin ta’anii furuuf dhiyaateef turuu isaatii fi fudhachuu dhiisuu isaatiin Mana Kiristaanaa keenya gaddisiiseera. Naannichattis kutaawwan lallabaa muraasatti, Qulqulluu Sinoodoosin kan daangeesse gareen seeraan alaa, mirga seeraan Mana Kiristaanaatiif kenname sarbuu irraa eegalee caaseeffama bulchiinsa ishee hanga diiguutti ija jabaatanii, mootummaan naannichaa gaaffilee Mana Kiristaanaaf deebii ariifachiisaa kennuu dhiisuu isaatiin maal na dhibdee agarsiisun akka ta’e hubachuun nama hin rakkisu. Kana ta’uu isaatiin rakkoo kaleessaa yaaluuf, caalattiyyuu boru haala sodaachisaa ta’een kan dhufu hanbisuuf, waliin hojjachuun alatti furmaatni biraa hin jiru jennee amanna. Kanaafuu mootummaan naannichaa gaaffii keenya fudhatee nu waliin hojjachuuf qophaa’aa akka ta’u Manni Kiristaanaa ni akeekkachisti (hubachiisti).
- Seensa bara 2012 guyyaa tokkotti miidhaa lammiilee fi amantoonni 97 ji’a onkololeessa keessa, akkasumas ji’a amajjiitti sirna kabaja ayyaana Cuuphaatti ajjeechaa fi saamicha raawwatameen eegalee, naannoowwan biyya keenyaa gara garaatti Mana Kiristaanaa fi amantoota irra gidiraa fi yakkawwaan gahaa jiran mootummaan qulqulleessee murteef akka dhiyeessu, firii isaas ifatti uummataaf akka beeksisu Manni Kiristaanaa cimsitee ni beeksisti.
- Qulqulleettin Manni Kiristaanaa nageenya biyyaa fi uummaaataaf argamsiisteen, aadaa qulqullaa’aa ijaartee fi qannoowwan bifa gaarii dhaalchisteen Itiyoophiyaanota hunda biratti kabajamuu fi jaalatamuu kan qabdudha. Kennaa ishee guutuu irraa lammiin Itiyoophiyaa hin qooddannee ni jira jedhamee kan hin tilmaamne ta’uu isaatin, haadhaa fi oolmaa hundaati jennee amanna. Ta’us waggoota dhiyoodhaa asitti miidhaawwan Mana Kiristaanaa keenya irratti deddeebi’ee ga’aa jiru, deddeebi’ee kan dubbatamu “yeroo ce’uumsaa kan mudatan” jedhamanii kan bira darbaman osoo hin taane, ilaalchaa fi seenessa dogoggoraatii fi ilaalchaawwan siyaasaa bu’uura godhachuudhaan bifa qindaa’ee fi gurmaa’een kan raawwataman sosochiiwwan Ortodoksoota qulqulleessuu akka ta’ee yeroo yerootti ifa ta’aa dhufuu isaatin Manni Kiristaanaa hubattee jirti, yeroo dhiyootti osoo hin sirreeffamin yoo itti fufe raawwii hamaan akka dhufus Manni Kiristaanaa ni hubachiisti. Kanaafuu mootummaan federaalaa fi naannoo, ilaalcha dogoggoraa fi seenessa sobaa bu’uureffachuun ta’e jedhamee kan raawwatamu Ortodoksoota gidirsuu fi dadhabsiisuu miidhaa amantaa irratti xiyyeeffate dursee akka ittisuu fi haqa mirkaneessuu, miidhamtoota sirnaan kaasuu fi deebisanii dhaabuun dirqama heera mootummaa akka ba’u cimsitee akeekkachisti.
Kabajamtoota miidhamtoota amantoota ijoollee afuurawoo keenya;
Miidhaan kan isin irra gahee fi yeroo ammaa kanatti galma Mana Kiristaanaa fi mana jireenyaa mana nama dhuunfaa jalatti walitti qabamtanii akka jirtan ni beekkama. Kun waa’ee amantaa keessan ishee qajeeltuuf jettanii gidiraan fudhattan galmee Wareegamtoota Mana Kiristaanaa keenyaa irratti qalama warqiin barreeffamee kan jiraatuudha. Hamoota fuulduratti maa’itaba kiristaanummaa keessaniif amanamtanii jabina agarsiistanii fi aarsaa kanfaltaniin birmaadummaa fi tokkummaa biyya keessanii oolchitanii jirtu, birmadummaa Mana Kiristaanummaa keessaniif raggaasistanii jirtu. Kunis dhalootaaf fakkeenya ta’ee dubbatamaa kan jiraatu ta’uu isaatiin Manni Kiristaanaa isaanitti boontee jirti. Gara fuulduraattis Itiyoophiyaanonni hundii fi Ortodoksoonni hundi waan isin barbaachisu hundaan isin waliin dhaabbatu, qofaa keessan akka hin jirre Manni Kiraastaanaa isiniif mirkaneessiti. Gidiraa har’a isin irra gaheen hammeenya kan isin irraan gahan har’aaf haa gammadanis yeroodhaa yerootti haqa seeraan uffattanii imimmaan keessan akka qooruu fi gaddi keessan gammachuutti akka jijjiramu manni kiristaanaa ni amanti.
Jaalatamtoota Itiyoophiyaanota biyya keessaa fi biyya alaa jiraattan;
Yeroo miidhaan hammeenyaa fi jibbisiisaan itti raawwatee eegalee, barsiisaa fi aadaa waliin jireenya Itiyoophiyaanota duriitin wal gargaruun, ulfaatina jireenyaa dhibeen yaaddessaan addunyaa koronaa Vaayirasii isin irraan gahee fi fageenyi osoo isin hin daangessin warreen miidhaan irra gahe oolchuu fi deebisanii dhaabuuf kan taasistanii fi deggarsa garaa garaa taasisaa jirtan Manni Kiristaanaa keenya addatti ilaalti, garaa garummaan gosaa fi amantii osoo isin hin daangessin hanga du’aatti gahuun deeggarsa namummaa fi Itioophiyummaa taasistaniif
Waaqayyo Gooftaan gatii keessan isiniif haa kanfaluuf Manni Kiristaanaa isiniif kadhatti.
Karaa biraatin afuura waliin ta’uutiin, miidhaan Ortodoksoota irra gahe isinitti dhagahamee, miidhaa kana abaaruun miiltoo keenya ta’uu keessan ibsaa fi deegarsa garaa garaatin kan agarsiistan Manneen Kiristaanaa Ortodoksii Addunyaa, Manni Kiristaanaa Ortodoksii Itiyoophiyaa galata isiniif dhiyeessiti
Ammas Teessoo Paatiriyaarikii Mana Lubummaa Waliigalaatti Koree guddaan akeeka kennuun miidhamtoota gargaaruu fi walitti fufinsaan deebisanii dhaabuuf sosochii taasisaa jiru, maallaqaan, meeshaalee fi ogummaadhaan akka gargaartan, akka barbaachisummaa isaatti yaamicha itti fufiinsaan taasisuuf deebiii si’aata taasisuuf akka qophooftan ergaa abbumaa keenya ni dabrsina, kanumaan wal qabatee namoonni biyya keessaa fi biyya alaa jirraattan gargaarsaa fi deeggarsa gochuu kan qabdan sinoodoosii dhaabbatadhaan kan hundaa’e lakkoofsa herreega baankii qaamni funaansa gargaarsaa bane qofaan akka ta’e ni yaadachiifna.
Waaqayyo biyya keenyaa fi addunyaadhaaf nageenya, uummata keenyaaf tokkummaa, ijoollee keenya kan hamminaan ajjeefaman boqonnaa lubbuu fi Mana Amantaa keenyaaf jajjabina akka nuuf kennu ni kadhanna.
Galanni Waaqayyoof haa ta’u
Waajjira Waliigalaa Teessoo Paatiriyaarikii Mana Kiristaanaa Ortodoksii Tawaahidoo
Lakkoofsa herrega baankii koreen guddaan bane
Kiristaanota sababa Ortodoksummaa isaaniitiin hamminaan buqqa’an gargaaruu fi deebisanii dhaabuuf
- Baankii daldala Itiyoophiyaa:lakkoofsa gabaa 8080
- Baankii hojii gamtaa (Hibret Bank):1601811299653018
- Baankii Wagaagan:0837771210101
- Baankii buna internaashinaalii:3359601000003
- Baankii Abbaay:1462113492917017


text:
Raayyaan Ittisa Biyyaa daangaa humna waraanaa Sudaaniin qabame bilisa gochuuf gahuumsa qabaachuufi qophii barbaachisu hunda taasisuu beeksiseera. Ministeerri Raayyaa Ittisa Biyyaa haala nageenyaafi haleellaa humni …Read More »
Jilli dhabaa ODF kan Obbo Leencoo Lataan hoogganamu imala gara biyyaatti gochaa akka jiru maddeen amanamoon eeran.
Filannoo bara 2015 irratti hirmaachuuf carraan ODF qabu dhiphoo ta’ullee gara biyyaatti galuuf daandiin bal’aadha jedhu peresdaantiin ODF ykn ADO Jaal Obbo Leencoo Lataa, kayyoo …Read More »
Dafanii bilisummaa argachuuf, karaa kamtu nu baasa? jedhanii of gaafachuun yoomiyyuu ..
Abdii Boruutiin Warraaqsa uummataa, kan Aafrikaa kaabaatti jalqabee gara biyyoota jiddugaleessa bahaatti deemaa jiru, ilaalchisee yeroo ammaa meediyaalees ta’ee intarneetarratti waa …Read More »


text:
Kaabineen Israa’eel dhiyeeenya kana marii gaggeesseen baqattoota biyyoota Afriikaa irraa seeraan ala daangaa cabsuun biyya koo seenan ittiin jette kuma 40 caalaa biyya irraa dhufaniitti deebisuuf maallaqqa ramadee jira.
Mummichi ministeera Israa’eel Benjamin Natanyaahuu mootummoota jarreen kun baqatanii ba’anii waliin dubbachuuf karoora kan qabu ta’uu ibsan.
Baqattoonni seeraan ala Israa’el seenan kun sodaa waan nu irratti uumaniif jecha callinsaan kan in ileelle ta’uu Natanyaahuun akeekkachisanii jiru.
Baqattoota Oromoo Teelaaviiv keessaa jiran keessaa tokko akka ibsanitti baqataan Itiyoophiyaa irraa gamas seene simannaa hin qabu.Kan Ertraa fi Suudaan irraa dhaqantu simatama jedhan. MP3 tuquun dhaggeefadhaa.


text:
Mana maree bakka bu’otaa yunaayitid Isteets ti koreen dhimmaa alaa seeraa waltii dhufeenya gamtaa Afrikaa wajjin jiruu irraa deebii’ee sireessuu fudhatee jiraa. Yaadiin seeraa kun kan dhihaatee Paartii Demokiraatii irra bakka buutuu kutaa kaliiforniyaa kan ta’an Kaareen Baasii fi Paartii Repabliikaanotaa irraa bakka bu’aa kutaa Niuwu jersii kan ta’an Kiriis Smiiziin.
Seerii ykn murtoon “HR 1342” jedhamee moggaafamee kun dhimmaa nagaa fi nageenyaa, bulchiinsa diimokraatawaa, fayyaa hawaasaa fi nyaata madaalawaa, wabii midhaan nyaataa, akkasumas akkaataa daldala bilisa ta’ee taasisuu ykn yaadaa bakkeewan daldala walabaa ardii afrikaa “African Continental Free Trade area” jedhamu irratii haala hojjachuu danda’amu irraatii walitti dhufeenyaa yunaayitid Isteetes fi biyyoottan miseensaa gamtaa Afrikaa waliin qabaachuu qabduu irratti kan xiyyeefatae akka ta’e beekameeraa.
Yaadaa kan hoggaanaa turan bakka buutuu Kaareen Baasii erga gamtaan Afirikaa umamee waggootan 20n darbanii fi yunaayiitid Isteets karaa siyyaas-naannoo, hawaas-diinagdee, fi dhimmaa nageenyaa irratti waliin hojachaa akka turetee ibsanii yemmuu gamtaan Afrikaa wagga 20ffaa hundeeffama isaa kabajuuf deemuu kana irratii murtoo seeraa kana hogganuu isaaniitiif akka gammadan ibsuun isaanii gabasameraa.
HR 1342 deggersaa miseensotaa mana maree bakka bu’otaa 40 ol kan argatee yemuu ta’uu, hojii irra ooluudhaaf walgahii mana maree bakka bu’otaa guutuutti dhihaatee seeraa ta’ee raggaasisamuu qaba.


text:
Oromia: Haala Kabaja Ayyaana Irreecha Malkaa bara 2017 ilaalchisee ibsaafi qajeelfama September 21, 2017Posted by OromianEconomist in Irreecha, Uncategorized.
Tags: Africa, Irreecha (Irreesa) Oromoo, Irreecha (Oromo Thanksgiving), Irreecha 2017, Oromia, Oromo, UNESCO world Heritage
trackback
Haala Kabaja Ayyaana Irreecha Malkaa Hora Harsaditti bara /2017 ilaalchisee ibsaafi qajeelfama
Tumaa Caffee Gumii Tokkummaa Abbootii Gadaa Oromiyaa kan Fulbaana 06, 2010 teessuma Odaa Bultumitti dhimma Irreechaa ilaalchise baase irratti erga mari’annee booda fudhannee jirra. Abbootiin Gadaatis dhimma kana sirriitti gadi fageessanii erga mari’atanii booda murtii bilchaataafi ejjannoo cimaan gadi bahuu isaaniitiif ni galatoomfanna. Haaluma kanaan ayyaana bara kanaa Qeerroon godinaalee hundaa erga mari’annee booda akkaataa kabaja ayyaana Irreechaa irratti ibsaafi qajeelfama armaan gadii baafnee jirra.
Akkuma nu hundi gaddaan yaadannu irreecha bara dabree irratti yakka seenaan hin irraanfanne nurratti hojjatamee obboleeyyan keenya dhibbaatamaan wareegamanii jiran. Ayyaanni baranaa kan yakka san itti yaadannuudha. Kanaaf waamicha Gumii Abbootii Gadaa fudhachuudhaan;
1) Ayyaanni baranaa kan obboleeyyan keenya bara dabre harka diinaatiin wareegaman itti yaadannu ta’a.
2) Ayyaanni kun nagayaan akka raawwatamuuf waamicha Gumuu Abbootii Gadaa fudhachuun Qeerroon tumsa irraa barbaadamu hunda akka goonu waadaa galla.
3) Ayyaanni kun akkuma aadaan ajajutti abbummaan Gumii Abbootii Gadaa Oromiyaatiin geggeeffamuu qaba.
4) Waltajjiin ayyaanichaa hooggansa Abbootii Gadaa jalatti dargaggoota saba biratti jaal’atamoo ta’aniin geggeeffama. Sagantaan ayyanichaa dursee waliigalteedhaan kan qophaa’u ta’a
5) Yakka bara dabre hojjatameef mootummaan hanga ammaa yakkamaa tokkos adda baasee hin adabne. Haala kana keessatti waltajjii irreechaa irratti qondaalli mootummaa kamiyyuu argamuun miira hirmaattotaa jeequun rakkoo uumuu waan maluuf akka hin argamne cimsinee akeekkachiifna.
6) Poolisiin Oromiyaa, hidhannaa maalee, nagaa fi tasgabbii uummata keenyaa eeguuf, hojii tikaa fi tasgabeessuu seeraan irraa eegamuu dhiibbaa tokko malee gochuutu irraa eegama. Hojii sakatta’iinsaa poolisiin Oromiyaafi namoonni Gumiin Abbootii Gadaa dursee filee leenjisuun geggeeffama. Namoonni kunis mallattoo addaa ittin beekaman laatamuufi qaba.
7) Akkaataan wareegamtoota bara dabree ittiin yaadannu
– Jala bultii ayyaanchiaa irratti sangataan doongoo obsuu mooraa Gumii Abbootii Gadaatti geggeeffama.
– Hirmaattonni wareegamtoota yaadachuudhaaf muraa sabbataa ykn huccuu adii harka mirgaattii hidhatu
– Kaayyoo qabsoo isaan irratti wareegaman bakkaan gahuuf murannoo fi waadaa haaromsuuf sabbata ykn muraa huccuu diimaa mataatti hidhatu
– Waltajjiin yeroo banametti daqiiqaa lamaaf caldhisuudhaan wareegamtoota erga yaadannee booda manguddoon warra wareegameef kadhannaa godhu. Walaloon yaadannoo gootota wareegaman yaadachiisuuf ta’u kan dursee Gumii Abbootii Gadaatiin raggaasifme ni dubbifama.
Haaluma kanaan Qeerroofi uummanni keenya akkuma durii baay’inaan Irreecha baranaa irratti hirmaachuun, gootota bara dabre nu biraa kufan kabajaan yaadachaa, haala Oromiyaafi Oromoo yeroo ammaa mari’achaa, ayyaana qabsoo hadhaawaan as gahe kana daran miira Oromummaatiin akka miidhagsinu waamicha isiniif dhiheessina.
Qeerroo Oromiyaa
Comments»
- 1. Irreecha 2017: The Oromo National And Cultural Holiday, Oromians in Millions Celebrating the Blessing Festival in Oromia and all over the Globe. And also remembering the October 2nd 2017 Bishoftu (Irreecha) Massacre | OromianEconomist - October 1, 2017
-
[…] Oromia: Haala Kabaja Ayyaana Irreecha Malkaa bara 2017 ilaalchisee ibsaafi qajeelfama […]


text:
Kitaaba kana keessatti: Hiika Islaamaa fi Laa ilaah illallah, ulaagaalee Laa ilaah illallah, akkaataa tawhiida hojii irra oolchanii fi hiika shirkii ni argattu. Buusuf: https://sammubani.files.wordpress.com/2020/02/hiika-islaamaa-fi-laa-ilaah-illallah.pdf
Yaa ummata koo! Gooftaan keenya Gooftaa tokkicha. Samii torban, dachii fi wantoota isaan keessa jiran hunda kan uume Isa qofa. Kana uumuu keessatti Rabbii tokkicha waliin kan hirmaate ni jiraa? Abadan (gonkumaa) hin jiru. Sababni isaas, Rabbiin alatti wantoonni jiran hundi uumamtoota Isaati. Kana jechuun Isatu uume. Uumamtoonni uumamuun dura kan hin jirre turan. Wanti duraan hin jirre waa hojjachuu danda’aa? Kanaafu, Rabbii Tokkichatu uumamtoota hunda dhabama irraa argamsiise.
Itti Haa fufnu
Laa ilaah illallah’n nama fayyaduuf sharxiwwan guuttamu qaban keessaa beekumsaa fi yaqiina jennee jirra. Namni waa’ee laa ilaah illallah yoo hin baratin, beekumsaa fi yaqiina argachuu danda’aa? Laa ilaah illallah rukni lama akka qabdu kutaa darbe keessatti ilaalle jirra: Nafiyy (dhabamsiisuu) fi isbaat (mirkaneessu)dha. Mee itti xinxalli, namni beekumsa malee kanniin lamaan beekun hojii irra oolchu danda’aa? Kanaafu, namni milkaa’uu fi azaaba jala nagaha bahuu barbaadu, sirriitti laa ilaah illallah beekuuf carraaqu qaba. Takkamaan hiika laa ilaah illallah sirritti hubachuu dhiisu dandeenya. Garuu akkuma barreefama dubbisnuu fi ibsaaf ragaa dabalataa ilaalluun sirritti hubachaa adeemna. Barreefamni kuni akka seensaati. Gara fuunduratti haala salphaan hiika laa ilaah illallah namni kamu hubachuu danda’uun akka dhiyeessinu ni abdanna. Kanaafu, nu waliin tura, nu hordofaa….
Itti haa fufnu…
Al-Ahad, Al-Waahid
Itti Fufi…
Namoonni jireenya isaanii keessatti waa baay’ee beekuf ni carraaqu. Beekumsa dharra’an keessaa tokko waa’ee Gooftaa isaanii ilaalchisee beekudha. “Gooftaan isaanii fi addunyaa guutuu uume, tokko moo lama moo sadii moo ykn sani olii?” Jechuun of gaafatu. Waa’ee Gooftaa isaa ilaalchisee namni dhuma sirrii irra gahuuf qajeelcha isa barbaachisa. Qajeelcha malee cal’iseetumaan sammuu ofiitiin qofa yoo abuuree, deebii gahaa fi quubsa hin argatu. Kana irra, gaafiileen baay’een isatti dabalamuun dhama’a. Qajeelchi sirriin waa’ee Gooftaa addunyaa itti beekan, qajeelcha Isarraa dhufeedha. Kutaa darbee irraa itti fufuun qajeelcha Rabbii aalamaa irraa dhufe irratti hundoofne har’as maqaalee Isaa ni ilaalla.
C.Ibsa Aayaata (keeyyattoota) Qur’aanaa muraasa maqaalee kanniin of keessaa qabanii
Dabalata Dubbisuuf
Kutaa darbe irraa itti fufuun aayaata Qur’aanaa maqaalee Al-Hayy fi Al-Qayyuum of keessaa qaban ni ibsina. Maddi guddaan maqaalee fi sifaata Rabbal aalamiina itti beekan Qur’aana waan ta’eefi. Maqaan Al-Hayy jedhu Qur’aana keessatti si’a shan kan dhufe yommuu ta’u, Al-Qayyuum immoo si’a sadii dhufe. Al-Hayy fi Al-Qayyuum walitti hidhamuun 2:255, 3:2, 20:111 keessatti dhufanii jiru. Addatti Al-Hayy 40:65 fi 25:58 keessatti dhufee jira. Yeroo darbe 2:255 (Aayata Al-Kursiyy) waan ibsineef aaya tana lamu irraa hin deebinu. Amma kan hafan ilaalla.
Akkuma kutaa darbe keessatti jenne tawhiida jechuun Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa gooftummaa (rubuubiyyah), zaata, sifaataa Isaatii fi Isa gabbaruu keessatti Isa tokkichoomsu fi waa itti fakkeessu fi qindeessu dhiisudha. Kanarraa ka’uun tawhiidni bakka saditti qoodama: 1ffaa- Tawhiidu Ar-Rubuubiyyah, 2ffaa-Tawhiidu al-asmaa’a wa sifaat, 3ffaa-Tawhiidu al-uluuhiyyah
Dabalata Dubbisi
In sha Allaah kunniin sadan maal akka ta’an bal’innaan kan ilaallu ta’a. Namni tawhiida shirkii irraa qulqulluu ta’e qalbii keessaa yoo qabaate, jireenya qabaata. Sababni isaas, jireenyi tawhiida irratti tan ijaarramtedha. Tawhiida malee jireenyi jireenya hin jedhamtu. Dhandhamaa fi mi’aa hin qabdu. Kanaafu, namni gammachuu bitachuu fi ibidda irraa of baraaru barbaadu waa’ee tawhiidaa sirritti beekun hojii irra oolchuf tattaafachu qaba.


text:
Qabsoo Ummata Oromoo fi Jaarmiyaa Hangafa Qabsoo Kan t’e ABO Shira Nafxanyaa Irraa Tiksuun Dirqama Oromoo Hundaati. Ibsa Gabaabaa Hoganoota ABO Biyya Ambaa July 26, 2020Posted by OromianEconomist in Uncategorized.
trackback
Qabsoo Ummata Oromoo fi Jaarmiyaa Hangafa Qabsoo Kan t’e ABO Shira Nafxanyaa Irraa Tiksuun Dirqama Oromoo Hundaati. Ibsa Gabaabaa Hoganoota ABO Biyya Ambaa
Haalli siyaasaa fi nageenyi Oromiyaas ta’e waliigala Ethiopia keessa deemaa jiru,jireenya sabootaafis ta’e ummata Oromoof yaaddessaa erga ta’ee bubbuleera. Yeroo ammaa kanatti Oromiyaa dirree jeequmsaa taasisuuf jecha karoorfatamee shirri xaxamaa jiruu fi gagga’amni lubbuus ta’e qabeenya ummata Oromoo irra gahaa jiru daangaa dhabee jira. Wareegamuu artst keenya qaalii Hacaaluu Hundeessaan as loltooti mootumma Oromiyaa walii gala keessa bobba’uun maqaa ABO tiin ummata Oromoo hidhuu fi ajjeessuu akkasumas reebichaan qama miidhuu,qabeenya saamuu fi mancaasuu hojii guyyuu godhatanii itti jiru. Haalli kun yaaddessaa ta’uu ABOn irra deddeebi’ee ibsee jira. Ammatti nageenyi jaarmiyaa ABO fi KFO rakkoo guddaa keessa galee jiraachuu wanneen mirkaneessan akka armaan gadii kanatti ibsina.
1. Manni jireenya HD ABO Jaal Daawud Ibsaa human waraana mootummaa fi tikaan marfamee jira. Toorri bilbila HD biyya keessaa jalaa cite jira.
2. Waajjira Gullallee jiru konkolaataa mootummaan seenanii bahaa jiraachuutu muldhata,naannichas marsanii tohachaa jiraachuutu himama.
3. Maddeeen qabatamaa irraa akka dhagahamutti mediyaaleen motummaa booru waajjira Gullalleetti akka argaman qajeelchi kennamee jira.
4. Miseensotiin ABO nagaan bahanii galuu ykn sosso’anii hojjechuu hin dandeenye.
5. Waajjirooti ABO Oromiyaa mara keessa jiran caccabanii saamamanii qondaalotii fi dabballoonni godinoota irra jiran hidhamanii jiran.
6.Waajjiri ABO naannoo addaa Finfinnee keessa jiran samamanii jiran
7. Waajjira ABO guddaan kan Gullallee jiru sakata’amuu fi miseensootiin achi keessa jiranis qabamanii hidhamuun itti fufee jira.
9. Mootummaan miseensota ABO fi KFO harca’oo dha jedhee yaadu maallaqaan bituu fi dantaan goyyomsuun akka isaan ABO irratti shiraa yaadanii dantaa Oromoo nafxanyaa jala galchaniif shira hammana hin ja’amne xaxaa jira.
10.Hayyootii fi abbootiin qabeenyaa Oromoo ta’an maqaa ABO deggertuun Oromiyaa bakka mara keessaa funaanamanii hidhamaa jiru.
11. Caasaa mootummaa fi human Poolisii ykn waraana keessaa miseensota ABO ti jedhamanii kanneen shakkaman mana hidhaatti guuramaa jiru, kaan ammo hojii irraa arihamaa jiru. Walumaa galatti haalli QBO, ummanni keenya, ABO fi KFOn keessa jiran kun, haala ifatti deemaa jiruu fi guyya guyyaan shira keessaan qabsoo Oromoo irratti xaxamaa jiru ta’uu ummanni keenya hubatee dantaa Oromoo tiksuu fi tokkummaa qabsaawotaa eeggachuu irratti akka fuulleffatuu waamicha goona. Qaama kamuu kan hiree Oromoo duubatti deebisuu fi eenyummaa Oromoo cabsee sirna gabroonfataa Oromiyaa irratti diriirsuuf gamaa jiru sabi keenya Oromoon biyya alaa fi keessa jirtan wareega fedhe baaftanii akka dura dhaabbataa abdii guddaa namaa kenna waan ta’eef tokkummaan keessan jabaatee qabsoo Oromoo akka kunuunfattan,dhaaba keessan ABO fi KFOs akka tikfattan waamicha isinii goona.
Injifannoo Ummata Oromoof!
Adoolessa 25, 2020
Comments»
- 1. Oromo Lawyer Says Protests in Ethiopia Stem From Systematic Discrimination | OromianEconomist - July 28, 2020
-
[…] Qabsoo Ummata Oromoo fi Jaarmiyaa Hangafa Qabsoo Kan t’e ABO Shira Nafxanyaa Irraa Tiksuun Dirqama… […]
- 2. Qabsoo Ummata Oromoo fi Jaarmiyaa Hangafa Qabsoo Kan t’e ABO Shira Nafxanyaa Irraa Tiksuun Dirqama Oromoo Hundaati. Ibsa Gabaabaa Hoganoota ABO Biyya Ambaa — OromianEconomist | Mon site officiel / My official website - July 30, 2020
-
[…] via Qabsoo Ummata Oromoo fi Jaarmiyaa Hangafa Qabsoo Kan t’e ABO Shira Nafxanyaa Irraa Tiksuun Dirqama… […]


text:
Review Overview
Abdii Boruutiin
Erga TV Aljaziraa irratti Sabboontota Oromoo sadi (Dr. Fidoo Eebbaa, Obboo Jawaar Mohaammad fi Obboo Mohaammad Adamoo) waliin waayee saba Oromoorratti mariin godhame fi keessumayuu Sabboonaan Oromoo Obboo Jawaar Mohaammad gaafii isaaf dhiyaatef “Ani dura Oromoo dha…” jedhee deebii kenne booda, Habashootni gamaa gamanaa wacaa akka jiran hubatamaa jira. Habashootni, dhimma kanarratti maaliif akkanatti maraatanii, hucuu gatuuf akkana ta’u? Jawaar ilma Oromoo akka ta’e duraan otuu hin beekin hafaniitii moo maaliif akkanatti dubbataatu isaan aarse?Sabboontotni Oromoo, nuti dura Oromoo dha akka jedhan har’a itti mul’atee? Moo dhimmi Oromoo yeroo duraatiif sabaa-himaa Addunyaarratti dubbatamuu isaatu garaa isaanii gubee; isa kanaan aaruudhaan Sabboonaa keenya kanarratti abaarsa fi olola akka rooban isaan taasise laata?Sana booda hoo Sabboonaa keenya Dargaggoo Abdii Fiixee akka reeban kan isaan taasise maali? Asirratti gaafiilee baay’eetu ka’uu danda’u. Haa ta’u malee, dhimma kana karaa adda addaatiin ilaaluudhaan, akka yaada kiyyaatitti sababoota adda addaa tilmaamuun yaala.
Akka natti fakkaatutti, Jawaar ani dura Itoophiyaawii dha jechuu dhiisee ani dura Oromoo dha jechuu isaa akka yakkaatti kan fudhataniif sababootni adda addaa jiraachuu danda’anillee, ololli Habashootaa kun kaayyoo gurguddoo afur qaba jedheen yaada.
Tokkoffaa, sochii musiliimota Itoophiyaa kana keessatti, Obboo Jawaar xiinxala bal’aa godhuu birallee dabree akka hogganaa tokkotti ilaalamaa waan jiruuf; jaalala fi kabajas argachaa waan dhufeef, inni kunoo dhiphina qaba; kaayyoo saba tokkootiif (Oromootiif) qofaa dhaabbata; musiliimota Itoophiyaatiif dubbachuu hin danda’u jedhanii akka inni shakkamu fi jibbamu godhuuf, olola wal shakkisiisuu oofu.
Lammaffaa, akkuma dur baran, akkuma yeroo hundaa dubbatan, waayeen dhimma Oromoo yoo ka’u, isa kana akka dhipinaatti waan ilaalaniif; kaayyoo QBOs akka fottoqinsaatti qofaa waan fudhataniif, carraa amma uumame kanatti fayyadamanii; kunoo Oromoon Itoophiyaa hin barbaadu jechuudhaan saba Oromootti diina baay’isuuf olola akkanaa afarsu. Kuni ammoo Oromoo fi Sabaa fi Sab-Lammoota impaayarittii sana keessa jiran jiduutti wal shakkiin uumamee, uummata Oromootti akka diinni heddoomu taasisuufi.
Sadaffaa, akkuma makmaaksi Oromoo “Sa’a abbaan gaafa cabse, ormi ija jaamsa” jedhu, mooraa keenya keessaa namootni ykn gareeleen tokko tokko akka dhuunfaattis ta’ee akka jaarmayaatti gadi bayanii waayee Itoophiyaa diimookraatessuu fi haaraa ijaaruu waan leellisaniif; sababa kanaan ammoo Oromummaarratti dhiibbaa waan fidaniif; Oromoon tokko ani dura Oromoo dha yoo jedhu, projaktii jara kanaa faallessuu akka danda’u olola oofuudhaan ilmaan Oromoo jidduuttillee wal shakkii fi jibbinsi akka uumamu taasisuufi.
Afraffaa, Yeroo ammaa, yoomiyyuu caalaa kaayyoon mooraa Oromoo bakkee lamatti bayee (Itoophiyaa diimookraatessuu fi Oromiyaa walaboomsuu) waan mula’teef, kan Itoophiyaa diimookraatessina jedhan ofitti qabanii; warra kaan achi baasanii dadhabsiisuuf jecha maqaa Itoophiyaa dursuutiin Sabboontota Oromummaaf dursa kennan irratti olola oofu.
Egaa qabxiileen ani armaan olitti gaggabaabsee akka tilmaamaatti kaase kun, uummata ykn saba Oromoo miidhuuf kaayyoo olola Habashootaa haa ta’an malee, sabani isaan akkanatti maraataniif garuu kana qofaa miti. Maaliif Sabboontota keenyarratti akka dhuunfaatti olola oofu? yookaanis lubbuu isaaniillee galaafachuuf isaan adamsu ykn reebu? jennee yoo gaafii kaasne, kunis akkasuma tilmaama gara birattii nu geessuu danda’a. Isa kana keessaayis tokko tokko tuquudhaaf:
A) Oromummaa fi Sabboonummaan Oromoo yeroodhaa gara yerootti babal’achaa fi guddachaa waan dhufeef; keessumaayuu ammoo dhalootni haaraan (Dhalootni Qubee) dhaloota duraanii caalaa sabboonummaan isaanii Habashoota waan sodaachisuuf, Sabboontota akkanaa kanatti xiyyeeffatu
B) Yeroo ammaa jaarmayaan Oromoo ABOllee dabalatee kan humna cimaa fi abdachiisaa qabu fi Habshoota sodaachisu mul’achuullee baatu, gama dammaqinsa fi sochii uummataatiin qabsoon cimaa dhufee; Habashoota waan hirriiba isaan dhoowwuuf (dhoorkuuf) Sabboontota uummata kakaasuu danda’an dafanii mataa gadi qabachiisuuf olola danda’amu hundaa isaanirratti oofu; kana birallee dabranii lubbuu isaanii gaaga’u
C) Obboo Jawaar yoo fudhanne, Habashootni akkuma dur baran fi tooftaa siyaasaa isaanii ta’e, Oromoota ciccimoo fi kan dandeettii addaa qaban ofitti qabanii maqaa Itoophiyaatiin kaayyoo isaanii bakkaan gayachuuf yaalii godhanii; garuu Obboo Jawaar karaa kanaan isaaniif qabamuu dinnaan itti garagalanii duula irratti banu.
Wanti hubatamuu qabu, namni tokko “Ani dura kana…” jedhee eenyummaa ofii ibseef ykn isaaf dursa kenneef yakkamuu hin qabu. Kan Oromoo garuu wanti adda godhamee akkanatti irratti duulamuuf, dhuguma Itoophiyaa tanaaf quuqamanii otuu hin taane, carraa argame kanatti fayyadamanii Oromummaatti xiyyeeffachuu fi qabsoo bilisummaa Oromoos dadhabsiisuuf malee, mee fakkeenyaaf otuu namni biraa Sabaa fi Sab-Lammiilee impaayara tanaa keessaa ka’ee “Ani dura….” jedhee dubbatee, kun waan akkanatti raajessamu natti hin fakkaatu. Maarree, kan Oromoo maaliif adda ta’e? Deebii gabaabaan gaafii kanaa, Oromoon waan sodaatamaa jiruuf, sababa kanaan uummata kanatti diina heddoomsuuf shira godhama jiruu dha.
Kan ta’es ta’u, warra kompiitara duuba taa’anii wacaa oolan dhiisii yookaanis ammoo cuubee (albee) qabatanii Sabboonota keenya miidhuu yaalan dhiisii; warri meeshaa waraanaa hammayyaa hamma funyaaniitti hidhatanuu (Wayyaanotnuu) uummata keenya sodaachisanis, hidhanis, ajjeesanis garuu qabsoo bilisummaa keenyaa dhaabuu hin dandeenye, dhaabuus hin danda’an. Haa turu haa daddafu malee, qabsoon akka ibiddaa boba’aa jiru kun gaaf tokko diinota keenya gubee akka isaan barbadeessu yookaanis akka galaanaa akka isaanirra garagalee isaan fudhatee deemu mamiin ykn shakkiin hin jiru. Sodaa kanatu har’a isaan maraachaa jira. Haa ta’u malee, “Kan sodaatanis, kan hin hafnes du’a” jedhamaa mitiiree! Hammasitti garuu bakkee hundattuu, biyya keessattis ta’ee biyya alaatti, qabsoo hadhaawaan kun karaa hundaanuu ittifufa. Injifannoon xumuraa kan uummata Oromoo akka ta’u shakkiin hin jiru. Oromummaatu dursa!
Galatoomaa!
Abdii Boruu: aboruu@gmail.com


text:
Hudhaaleefi abdii paarkiiwwan indastirii
Mootummaan Itoophiyaa yeroo dhiyoo as paarkilee indastirii ijaarruutti ko'oommataa jira. Kunis jiddugala maanufaakchariingi Afriikaa ta'uuf, akkasumas hoji dhabdummaa hir'isuuf shoora olaanaa qaba jedhamee abdatamee jira, ogeeyyiin tokko tokko karoorichi garmalee arbeeffamuu haa dubbataniyyuu malee.
Dargaggoota hojii dhabeeyyii karoora kanaan fayyadamna jedhanii abdatan keessa shamarreen ganna 19 Qiddist Damissee ishee tokko.
Dargaggoota hoji dhabeeyyii hedduu waliin dorgomtee warshaa huccuu keessatti qacaramuf gara paarkii indastirii Hawaasaa osoo seenaa jirtu BBC'n kan haasofsiise Qiddist, yoo milkoofte ji'atti qarshii 750 akka argattu abdii qabdi.
Sunis duraan keessummeessituu mana nyaataa tokkoo taatee kan argatturraa foyyee waan qabuuf malee gahaa ta'ee miti jetti.
Sanuu "hojiin isaa ni ulfaata" jedhu hiriyoonni koo dursanii qacaraman jechuun BBC'tti himteetti.
Hojjeettoota warshaalee paarkiiwwan kana keessa jiran keessa hojjetaniif mindaan kaffalamu gadi aanaa ta'uunsaa, hanqinni sharafa alaa akkasumas tasgabbii dhabiinsi siyaasaa biyyattii hudhaalee karoorichaa ta'uu dubbatu ogeeyyiin.
Kaffaltiin hojjettootaa gadi aanaa ta'uu isaatiin hojjettoonni hojii gadi dhiisanii deemuun rakkoo paarkilee indastirii biyyattiin ijaaraa jirtu hundaati kan jedhan ogeessi diinagdee Obbo Abdulmanan Mohaammad, paarkileen indastirii kunneen carraa hojii uumuun isaanii waan hin oolledha jedhu.
Rakkoo hoji dhabdummaa biyyattii parkilee indastirii qofaan hiikuun garuu waan hin yaadamne ta'uus dubbatu.
"Saffisni itti paarkileen kunneen ijaaraman harkifataa ta'uun, erga ijaaramees warshaaleen keessatti hojjetan muraasa ta'uun isaanii karoora dargaggoota hedduuf carraa hojii uumuu gufachiisaa jira," jedhu Obbo Abdulmanan.
Kanaaf karoorri biraa itti yaadamuu qaba jedhu.
Karoora arbeeffamee fi raawwii harkifataa
Paarkilee indastirii mootummaa ijaaramuuf karoorfaman keessaa xumuramanii kan hojii eegalan lama qofa yoo ta'an lamaan keessaa baasii doolaara miliyoona 250'n kan ijaarame paarkiin indastirii Hawaasaa isa tokko.
Omishtoonni paarkii indastirii kana keessatti hojii eegalan, elektiriikii rakasa, dhiyeessii bishaaniifi tajaajila bulchiinsaa bilisaan argatu.
Yeroo dheeraaf gibira kafaluu irraa bilisa akka ta'aniifi kafaltiin kiraas rakasa ta'uutu himama.
Paarkiilee indastirii xumuraman keessatti warshaalee isaanii kan dhaaban abbootiin qabeenyaa biyya alaa hedduun jiraatanillee baasii ijaarsaa paarkilee kanneeniif bahuufi bu'aa isaan argamsiisaan wal-bira qabanii himuuf qorannoon cimaan adeemsifamuu barbaachisa jedhu Obbo Abdulmanan.
Bu'aan isaanii qorannoon kan mirkanaa'u osoo ta'eeyyuu karoora qabame milkeessuun ulfaataa ta'uun garuu tilmaamaaf nama hin rakkisu jedhu.
"Humna maallaqaafi beekumsa teekniikaa daran guddaa waan gaafatuuf yeroo qabame keessatti milkeessuun waan hin danda'amnedha," jedhu.
Hanga bara 2025'tti paarkilee indastirii kan warshaalee omishaalee qonnaa qofa qindeessan 17 ijaaruuf karoorfamee jira.
Ijaarsa paarkilee kanneeniif doolaarri biliyoona 2.5 kan barbaachisu yoo ta'u, adeemsa ijaarsaa paarkilee kanneeniifi kan biroo keessatti qaala'iinsa uumamuu danda'u waliin walumatti birrii biliyoona 100 ol barbaachisa jedhu Obbo Abdulmanan akkamiin karooricha milkeessuun ulfaataa akka ta'e yoo ibsan.
Jiddugala Maanufaakchariingii
Sadarkaa olaanaan damee maanufaakchariingii hawwataa kan turan biyyoota Eeshiyaa keessatti gatiin humnaa dabaluun wal-qabatee warshaaleen hedduun Afriikaa filataa jiru.
Kana akka carraatti fayyadamuun, jiddugala manufaakchariingii ta'uuf fedhii guddaa kan qabdu Itoophiyaan hojiilee gara garaas hojjetaa jirti.
Ijaarsi paarkilee indastirii agarsiiftuu kanaa keessaa akka tokkootti fudhatamuu danda'a.
Paarkii indastirii Hawaasaa keessatti galma warshaalee 35 fi dabalaataanis man-kuusaawwan 15 ijaaramanii jiru.
Warshaaleen huccuu paarkii indastirii kana keessa jiran bara darbe oomishaalee isaanii gara biyya alaatti erguun ji'atti doolaara miliyoona tokkoo ol argachaa jiru jechuun inistiitiyuutiin misooma indastirii huccuu Itoophiyaa Adoolessa darbe beeksisee ture.
Warshaaleen hundi wayita hojii eegalan namoota kuma 60 oliif carraa hojii uumuun alatti, waggaatti sharafa alaa doolaara biliyoona tokko argamsiisa jedhameera.
Haa ta'u malee tasgabbii dhabuun siyaasa biyyattii abbootiin qabeenyaa akka sodaataniifi gara biyyatti akka hin dhufne, hanqinni sharafa alaas karoora jiddugala maanufaakchariingii ta'uuf biyyattiin qabatte danqaa jira jedhu ogeessi diinagdee Obbo Abdulmanan.
Hoji dhabdummaafi dhimma godaantotaa
Paarkileen indastirii biyyattii kunneen sadarkaa olaanaatti rakkoo hoji dhabdummaa biyyattii ni furu jedhame yaadama.
Ogeessi diinagdee Obbo Abdulmanan garuu baasii guddaa baasanii paarkilee karoorfaman hunda ijaaruun dura raawwii warra ijaaramanii xiinxaluun barbaachisaadha jedhu.
"Wanti amma argaa jirru rakkoolee diinagdee qabnu hundaaf furmaata fidu amantaa jedhuun paarkilee kanneen ijaaruudha," jedhu.
Gama biraan Itoophiyaa keessatti carraa hojii uumuun godaantota gara Awurooppaa imalan hambisa abdii jedhuun Gamtaan Awurooppaa doolaara miliyoona 500 arjoomuuf waadaa galee jira.
Kunis godaantota silaa gara awurooppaa godaanan kuma 90'f carraa hojii uuma jedhamee amanama.
Obbo Abdulmanan kunis waan irra deebiin ilaalamuu qabudha jedhu, sababni isaas Itoophiyaan ofiifuu hoji dhabeeyyii hedduu qabdi, osoo isaaniif hojii hin uumiin godaantota biyya biroof hojii uumuuf yaaduun rakkisaadha jedhu.


text:
A:- MAGAALAA GUURGUUDDOO AKKA FIINFINNEE FI KAN BIIRAATIIF
1.iddoo fii bakkii hiiriirri itti gaggeefamuu guutuuti haanga guyaa hiiriirichaati iciitiidhaan tuursiisuu
2.dursanii iddo hiiriirrii nagaa itti faggeefama ja’amee kana guutuuttii qu’achuudhaan huumni akkamii akka achiitii argamuu adaan baafachuu
3.haala taa’uumsa fii qoophii huumnoota fadaraalaatiin walgiituu danda’uun ijaaramuu fii caasaa diiriirfachuu
4.karaan bakka hiiriiriirichaa akka huumnoota feedeeraalaatiin cuufamuu huubachuun kallatii fii haala teessuuma lafaa siirriitii qayyabachuun ,akaata geejiibaa fii haala bakka moormii san dhaquun ittii danda’amuu Qoorachuu
5.yoo haalli geejiiba mijaawuu baatee nii cuufamuu taatee ,magaalaa fiinfinne osoo hiinseeniin goodina adda irratii baayyatanii ijaaramuun moormii osoo hiingaggeesiin callisaan kallatii huunda irraa iddoo barbaadamuuti deemuu
6.yoo gamtooma kana biittiineesan taatee namaa fiinfiinnee qajeelee beekuu duursachuun kallatiilee huumna poliisiitiin hiiqabaminiin akka bakka barbaadamuu gahan taasiisuu
7.oroomoonni fiinfinnee keessa jiiran akuuma bashanana idilee keessaniiti tooreen moormii saniittii siiquun huumna oroomiyaa irra dhuufuu dabaaluun bakka moormii tokkuumaan seenuu
8.warroonii fadaraalaa kuun yoo xiiqaatee ulee guuraatii isaanii guuddatuu kiilaashiin waan karaa cuufaniif huumna kana diigee dabree bakka barbaadamuu dhaqee moormii isaa gaggeesuu namoota jajjaboo fardaan deegaramuun fiinamoota tooftaa sportii qaban ijaaruun baayyatanii iddoo takkatii gamtaan iddoo barbaachiisuuti qajeelluu
9.soochiin goodhamuu huundii miidhaa xiqaa irra haanga guudaatii akkaa qabuu huubachuun itti ciichuun walii galaan soochii goodhamuu irratii arsaa kafaluu
[arsaan kafalamuus hiidhaa ,tuumiicha,du’aatiis dabalatuu danda’aa]
10.yeeroo kanattii fardii baayyee barbaachiisaa waan ta.’eef bakka moormiin itti gageefama ja’amuu kanatii haawaasa geesuun diirqama lammii huundaa waan ta’eef soochiin gageefamuu geejiiba nagaa fayyadamuun soochii kana irratii miidhaan akka hiin baayyanee gargaara
akeekachiisa:.
1. Yoo mootuumaan jeequumsa jalqabuu taatees nuu nama nagayaa akka taaneefi nagayaa akka barbaannuu ittii hiimachaa ,akka carraa hiirara nagayaa kuun nuu jalaa hiin fashaleef of eggaanoo ciimaa gaggeesuu
2:.yoo kuun diidee nama qabuu fii nama ruukuutuun jalqabamee huumnii ijaaramee deemu kuun akka geengoo waraanaatiin hiin marfamneef of egganuu goodhuun ,osoo wal irraa hiin dheeesiin ,kan rukuutamee kaafachaa ,kan qabamee gamtaan ittii ciichuun haarkaa baafachaa ,hiiriira nagayaa Gageesuu
3:. Yoo caraan hiiriira nagaa goodhamuun dadhabamuu taatees arsaa barbaachiisuu kafaluun hiiriirichii kan nagayaa akka ta’uu yaaluuf tarkaanfiitii akka hiin jarjaramnee of eggannoo ofirraa ittiisuu qoofa aka fuudhatamuu taasiisu
4:.maayii irrattii yoo huumnoonni mootumaa ajeechatii darban taatee tarkaanfii huumnoota waraanaa irratii utaaluun meeshaa haarkaanqaban saamuuttii qajeeluun gara tarkaanfii isa dhuumaattii geeddaruun fiinfiinnee mooraa dhiignii akka gaafa dargii [goola diima] qay shiibirtii geedaruun seenaa boonsaa du’anii ajjeesuuttii dabruun sadarkaa dhuumaa ta’uu qaba
B:- NAANNO OROMIYAATIIF
1.anaalee fii goodinaalee jiiran keessa caasaan mootumaaan kiittilayyoon opdon jaartee waan jiirtuuf caasaa kanattii fayyadamuun walkakaasuu gara anaa isiiniitii siqxuutii guyaaa jala buultii sambataa irratii anaa isiinitti siiqxuu jala ykn keessa buuluun qoophii xuumuurachuu
2.guyyicha sambataa kanati biifa ijaarameen
heedumaannee bakka hiiriira nagayaa saniittii suuduuduu barbaachisa
3.dhaadannooolee barbaachiisuu qoopheefachuun hiiriira nagayaa gaggeesuu
4.moormiilee gageefaman huunda sagaleeniis ta’ee suuraa kaasuun akka idiil adduunyaaf gabaafaman taasiisuu
5.naannooitii huumnoonni waraana bab’anii waan jiiraniif of egganoo balaa du’aa haanqiisuu godhuuf suuta deemuun bakka moormii si’aaiinaan tooohachuun ,kan qabamuufi ajjeefamuu baraaruun barbaachiisaa dha
6.Akeekachiisa fi tarsiimolee magaalooti gurguuddooti fayyadamnee akk barbaachiisuummaa isaaniitii fayyadamunn diirqama alammi bahuun seenaa galmeessaa!!


text:
Abbaa Urjii tiin Birraa 05, 2016
Qabsoon bilisummaa ummata Oromiyaa, arra sadarkaa if duuba hin-deebinee fii abdachiisaa geeysee jirti. Dhuma bara 2015 irraa kaasee hamma yoonaatti, lammiin Bahaa-Dhihaa fii Kaabaa-Kibbaan mirga isaanii tiif anaannata bira dabranii xiqqaa fii guddaan dhiiraa fii dhalaan wareegamaa, caphaa, dhiigaa jiran. Wayyaaneen, warra waraana Dargiirraa boojitee fii abbootii garaa kanneen ummata Oromiyaarratti muuddeen irreen aangorra jiraachuuf ijibaanni godhaa jirtu guyyuma-guyyaan bu’ura dhabaa jira.
Qabsoo bilisummaa tan arra xiqqaa fii guddaa lammii Oromiyaa Bahaa-Dhihaa fii Kaabaa-Kibbaan, “bilisummaa ykn du’a!” jachisiisaa, Wayyaanee dhaabaa-dhaabbata waakkachaa jirtu bu’ureesuuratti qabsaawaan qoonni isaa hundaa ol tahe Elemoo Qilxuu ti.
Elemo, arra, gaafa ummanni Hiddii Lolaa keessaa “Burraayyuun teenya”! ja’an, warri Gincii “dhiiga nama keenyaa kan Aaw-Wadaayitti dhangala’e ni baafanna!” ja’an, haala kanaa fiis, xiqqaa guddaan – dhalaa dhiiraan, diina ibidda itti harutti, harka duwwaa deeman, odoo hin taane, gaafa haalli kanaan faallaa, gaafa ummanni Oromoo ifii fii waliis wallaalanii dukkana keessa turan “akki kuni isaaniin hin malle” jachuun, jiruu sadoo tan keeysa ture dhiisee, maatii isaa biyya alagaa keessatti gatee, qaanqee qabsoo hidhannoo bilisummaa qabsiisuuf nama Adanirraa biyya seene.
Maqaan warri Elemoof moggaasan Hassani. Akka aadaa hawaasa Baha Oromiyaatti maqaan buruja ykn haala dhalataa ykn dhalattuu laaluun moggaafama. Maqaan afaan Arabaa kan haala san hordofuun Elemoof moggaafame, hiikkaa sadii qaba. Isaaniis, Bareedaa, Gaarii ykn Tolaa fii, Nama rakkataa ykn dhimma kabajamaa tahe gargaaru kan ja’u. Namni akkuma dhalateen haalli armaa olii irraa calaqqise kuni, Abraahim Umarii fii Aashaa Aammad irraa Baha Oromiyaa, Godinaa Bareentumaa Konyaa Gaara Mul’ataa, Aanaa Qarsaa, Ganda Galaan kan Raaree Bululoo keessatti arkamutti, toora bara 1936 keessa dhalate.
Elemo akka barnoota Amantii Islaamaa kan ganda itti dhalatetti barsiifamu xumureen, dabalataaf odoo daddeemuu, toora bara 1956-aa magaalaa Diree Dhawaa seene. Akka achi dhaqeen, jaalalti magaalaa Dirree Dhawaa qoma seentee, darasummaa mana bahee fiin adda baaftee, if keessatti qubsuma murteeffachiifte. Jireenyaaf, dukkaana nama Haaji Umeerii ja’amu, kan meeshaa adda addaa alarraa fidee jimlaa fii takkeen gurgurutti mindaawe.
Elemo, faxinummaa waa barachuu biratti naamusaa fii amanamummaan yaroo gabaabduu keessatti onnee Haajii seene. Akka magaalaa baree, hawaasaa fii amala biyyaa tiin wal fudhateen, eega hujii isaa raawwate booda, galgala-galgala, uffata adda-addaa, kopheelee fii faaya dubartii, Haajirraa fuudhee dukkaannan irra daddeemee jimlatti gurguruun mataa isaa tiif waa jalaa buufachuu jalqabe. Abbootiin dukkaannanii, kanneen Elemo irra daddeemee meeshaa itti gurguru, akka wal-baraa dhufaniin, akkuma Haajitti, haalaa fii amala isaa jaalatanii, daldala isaanii tiin barbaadutti seenan. Haalli kuni, Elemoof, hammaa fii miyoota gurguru baayyiseef. Heddominni gurguraa bu’aa jalaa arkatu fijaa dukkaana keeysa oolee horu caal’chisaa dhufe. Hoggaa kana, yaroo dukkaana keessa hojjatu xiqqeeysaa tan daldala ifii isaarratti bobbahuu dheereeysaa deeme.
Gama biraa tiin, Elemo, gaafa magaalaa Dirree Dhawaa qubaterraa kaasee, daldala malees, karaa raadiyoo fii gaazeexoota afaan Arabaa tiin haala siyaasaa adunyaa, keessaa huu, kan sossooha bilisummaa kan yaroo sanitti biyyoota Afrikaa fii Laatiin Ameerikaa keessatti gaggeeffamaa jiru, akkaan hordofuu jalqabe. Haalli kuni, yaroo hiriyoota waliin wal-arkuu fii barcaaf taa’u, akka nama qamahutti, muka jimaa if dura qaqqabaa, hunda caalaa waanuma qabsoo bilisummaa qofa haasawuu isa jaalchiise. Hoggaa hiriyoonni oduu dubartoota tiin wal booharsan, haala rifeensaa, tafaa fii guntutaan bareedina dubartii madaalan, Elemo, seenaa Jamiilaa Buuheerd, qabsooytuu biyya Algeeriyaa tan yaroo sanitti oduun isii raadiyoo fii gaazexaalee adunyaa dhunfate odeeysuun, bareedinaa fii dhiira gammachiisuun alattiis, dubartoonni, qabsoo bilisummaa tii fiis qooda guddaa gumaachuu akka dandayan haasawaa ture.
Bayyanoota akkanaa tan qaburraa ka’uun, bara 1962 keessa yaroo kaa’imman Oromoo naannoo Dirree Dhawaatti sossooha aadaa tiin hawaasa dammaysuuf gurmaawuu jalqaban, sossoohinsi afaanii fii aadaa eenyummaa beeysisuu qofatti kan hin dhaabbanne tahuu warra jalqabaan hubatan keeysaa tokko Elemo tahe. Haala kanaa fiis, hoogganota kaa’immanii, keessaa huu Abuubakar Muussaa waliin, qunnamtii addaa horuun hawwisoolee Afran Qalloo diinaggee fii yaadaan tin’isaa ture.
Elemo baadiyyaarraa magaala Dirree Dhawaatti godaanee qabeenyaan if dandayaa dhufullee, amaloota badoo magaalaan guddoon qabduun in hawadamne. Jimaa fii sijaaraan namoota daadda isaa biratti faaya tureeniinillee isa fudhachuu hin dandeenye. Toliinsa haalaa fii amalaa biratti, hojjataa haraaraa fii araadarraa qulqullaawe tahuun, Elemo, hawaasa guddaa bira kutee, Haaji Umeerii malees, naaduraa sooreeyyii magaalaa kanneen meeshaa jimlatti irraa bituu, warra akka Hassan Foorsaa fii Saalim Abuubakar Ba-Mihdaar jala naqe. Hundinuu, daldala isaanii bira taranii, shamarraan isaanii tiin warra kajeelu tahan. Haaluma kanaan, warri Baa-Mahdar, daldala isaanii kan Adan jiruuf isa qaadhimatanii, Dirree Dhawaa irraa akka gamas sossoohu amansiisan. Akkasiin, walakkaa bara 1963, karaa Adan sossoohe.
Akka Adan dhaqee biyya bareeniis, warra achi geeysaniif hojjachaa, akkuma Dirree Dhawaatti, seedata dhunfaa cinatti ooffachuu jalqabuun, daldaloota biyya sanii tii fii kanneen biyyaa dhufanitti miyoota barbaadamoo gurgurutti seene. Haala kanaan, daldalli isaa yaroo gabaabduu keessatti toleefii mindooma namaa jalaa if baase. Akka qabeenyi walitti kuufameefiin, achumaa bitee achitti gurguruu mannaa, Taaywaan, iddoo warri inni irraa bitu meeshaa irraa fidanitti sossoohuu jalqabe. Adanirraa Taaywaanitti bobbahuun, yaroo gabaabduu keessatti, Elemo, sooreeysa beekkamaa, akkuma hiikkaa maqaa isaatti, nama if bira dabree rakkataa gargaaru godhe.
Yaroo Elemo Adan seene, biiyti bulchinsa Ingiliz jala turte. Elemo akka bubbulee biyya bareen, dargaggoota biyyaa kanneen dhaaba maqaa Adda Bilisummaa Ummataa, الجبهة القوميّة ykn National Liberation Front (NLF) ja’amuun gabroomsaa ifirraa kaasuuf qabsaawaa jiraniin wal fudhatee, yaadaa fii diinaggeen gargaarutti seene. Sadaasa 30, bara 1967, gaafa sossohinsi riphee loltummaa dhaaba armaa olii, gabrummaa Ingiliz buqqisee, biyya Bulchiinsa Ummata Yaman Dhidhimaa (People’s Republic of South Yemen) gonfachiise, akkuma warra biraatti, Elemo deeggaraa galmaawaa tahuun isaa ifatti beekkame. Deeggaraa NLF tahuun, Elemo, Falasxiinota bilisummaa biyya isaanii tiif qabsaawan walii niis jaala godhe. Kaayoo qabsoo isaanii galiin gayuuf, walakkaa bara 1964, gaafa dhaaba PLO gurmeeyfatan irraa kaasee, gama waajjira isaanii kan Adaniin, diinaggeen gargaaruun, hariiroo jaallummaa waliin uummate. Isaan malees, Elemo, qabsaawota Adda Bilisummaa Eertiraa (ELF) kanneen yaroo san Adan keeysatti cimoo turan waliiniis qunnamtii walitti dhaabbatte qabaachuun wal’aansoo isaanii hordofaa ture.
Gama biraa tiin, Yaroon Elemo Adan itti dhaqe, yaroo sossoohinsi qabsoo bilisummaa fii yaanni sirna siyaasaa wajji qabeenyaa kan maqaa Soshalizimiin beekkame hawaasa adunyaa itti dhunfatte. Yaroo sanitti, hawaassan adunyaa hedduu keeysatti, qabsaawonni haala armaa olii kanaan gabroomfataa alagaa malees cunqurfamaa fii saaminsa Abbootii Lafaa jalaa bahuuf wal’aansoo cimtuu godhaa turani. Akka yaadaa tiin sirni wajji qabeenyaa faallaa daldalaa fii sooroma dhunfaa ti. Haalli kuni, silaa, nama akka Elemoo kan qabeenyii amma walitti kuufamaafii jiru, kan makiinaan haarayni, reefu baate, mooraa keessa jaajjitu, kan harkisu hin turre. Garuu, Elemo, nama dantaa mataa isaa caalaa kan ummata bal’aaf irra hadooduu fii yaadu waan taheef, sirna kana qaamaa fii qalbiin fudhate. Kaayoo sirna kanaa fiixa baasuu fiis, akka Yaman Dhidhimaa bulchiinsa Ingilizii jalaa walaba taateen, dhaaba NLF jalatti, goblaa Markisizim keessatti galmaawee, kitaabban Shuu’ii dubbisuun dhorame. Seenaaleen qabsaawota akka Chee Guveeraa fii Ho Chi Miin niis sammuu fudhatanii yaroo hunda afanii bu’uu didan.
Elemo qabeenyaan sooromuu fii mootummaa biyyaa waliin hariiroo jaallummaa qabaachuun, ilmaan Oromoo kanneen haala adda-addaa tiin biyyaa bahanii achi seenan akkaan gargaare. Elemo, warra baqa dhufaniif dahoo tahe. Nyaataa fii dhugaatiin gargaaruu bira taree, hamma qubatanitti, mana isaa bira taree, kophatti iddoo galan horii isaa tiin kireeyseef. San malees, warra daldalaaf achi dhufan, kani duubbee isaanii hin-beeyne, miya isaa liqitti kennuuf jalqabe. Haalli isaa kuni, Elemo, rakkoo keessa galche. Walakkaa bara 1968-ii, namicha tokko kan miya irraa fuudhee achumaan biyyatti hafe irraa maallaqa isaa barbaada Finfinnee dhaqe. Namichi, miya liqiin irraa fuudheef horii isaa erguuf mannaa, Elemo hidhaaf qaadhime. Mootummaa Hayle Sillaasee tan warra dura dhaabbatu akka boombiitti ifirraa eegaa jirtutti, “Elemoo warra biyya alaa keessatti mootummaa dura dhaabbatan waliin nama jiru,” badii jattuun akka qabamee hidhamu godhe. Gama biraa tiin, namichi, durumaanuu tahe ja’amee, mootummaa Xoophiyaa irraa nama itti ergame ja’ama.
Dimshaashatti, gaaroominni, Elemo, goda itti hin qophaawin keessa naqe. Namichi bu’aa akka irraa arkatuuf miya liqiin kenneef, “Adan dhufuu ani hin dandayuu, sumaa tu narra wayyaa, ati as koottu. Noolii baaftu horii keetirratti ida’een siif kenna. Achumaanuu biyyaa fii haala daldala Finfinnee tiis laalta,” yaada ja’uun sobee, Shaggar fidee, illima qopheeyseef keessa naqe.
Qaruuteen mootummaa Hayle Sillaasee, Elemoo keeysaa waan beeku baasuuf, akkuma mana hidhaa ol naqataniin, uleen irra gattaa’an. Harkaa fii miila hidhanii, eessaa tu irra laalataan, akka nama uuda bishingaa tumuutti qaama mara cafaqan. Akkasitti, waan dhagayuu fedhan afaanii baasuu dadhabnaan, dumucoo carqii afaanitti takashanii, akka siilchoo waadanitti sibiila furdaa keessa loosaa tuman. Akka foon suguyyaatti, mataa isaa gadi rarraasanii fannisuun, hamma coraan irraa solloqee foon diimaan mul’atutti, faana keessa tuman. Afaan cancalanii tumuu fii akka foon suguyyaatti fannisanii garafuun, wahuu afaanii baasuu dadhabnaan, warri zaalla-gaaffii, “kuni nama humaa takkallee keeysa hin jirre,” murtii jatturra gayan.
Tumiinsarraa kan ka’e, faanti madooytee, Elemo ejjechuu dadhabee, mana fincaanii dhaquuf gargaarsa barbaade. Mana isaa oowwaa fii jiruu isaa mi’ooytuu keessaa, malaan yaamamee kana mudachuun haalaan garaa gube. Horii isaa barbaadaaf, mana hidhaa kan miila isaa tiin dhufee if naqe keeysaa bahuuf, horii biraa dhangalaasutti seene. Mootummaa gunaan aadaa isii taate jalaa maallaqaan if baasuuf, kan arke hundatte harka hiixaachuu jalqabe. Akkasiin maa-na-uumtetti, hidhaa ji’a jahaa booda, walabummaa horii isaa tiin bitatee, mana hidhaa keessaa bahee, Adanitti deebi’e.
Hidhaan mootummaa Habashaa Elemo haalaan jijjiirte. Eega Adanitti deebi’e, sammuun isaa waan dalagaa dhiiftee, gadadoo balleessaa takka malee biyya haadhaa fii abbaa isaa keessatti mudate, halkanii fii guyyaa, yaaduu irraa hara fudhachuu didde. Saba irraa dhalate, kan biyya isaa keessatti mirga tokkollee qabaachaa hinjirreef, humaa godhaa jiraachuu dhaba isaa tiif gaddi weerare. Haalli kuni, isa dhunfatee, fedhii dalagachuu keessatti laamsheesee, karaa fii haala qabsoo bilisummaa ummata Oromoo irraa qooda itti fudhatu qofa akka yaadu goodhe. Yaada isaa kana hujiirra oolchuuf, odoo iyyaafataa fii qorannoo godhuu, Kaa’imman Oromoo kanneen qabsoo bilisummaa jalqabuuf fedhii qaban biyyaa baqatanii Soomaaliyaa keessa jiraachuu dhagaye. Dhageeytii faana-dhawee akka mirkaneeyfateen, qunnamuuf karaa Maqdishoo barare. Achitti, Jaarraa Abbaa Gadaa tii fii sab-boonota biroo kanneen wal’aansoo qabsoo bilisummaatiif qophii tahaniin walitti dhufe.
Elemo, Jaarraa Abbaa Gadaa tii fii sab-boonota biroo kanneen fedhii qabsoo bilisummaa akka isaa qaban arkuun haalaan gammachiise. Nama qabsoo akka isaanii tiif murate, kan mootummaa Adan waliin jaallummaa qabu, kan qabsaawota Falaxiinii fii kanneen biroo waliiniis hariiroo qabuun walitti dhufuun, Jaarraa Abbaa Gadaa faa keessattiis gammachuu daangaa hin qabne uumte. Hawwii qabsoo bilisummaa tan mootummaan Soomaalee keessatti ukkaamsitetti hafuurri deebi’eef. Marii godhaniin, akkaataa yaada isaanii if dura itti tarkaanfachiisanirratti mala tarrifatanii, Elemo hujii adda fudhatan fiixa baasuuf Adanitti deebi’e.
Ji’a sadii booda, haala sab-boononni soomaalee keessaa itti bahanii fii Adanitti leenjii tooftaa lolaa itti baratan qopheeysee, horii nooliif barbaachisu waliin sab-boonotatti deebi’e. Gabaasaa Elemorraa arkamtetti irkachuun, ji’a Abraashaa/Muddee 12, bara 1969, magaalaa Maqdishoo keessatti teeysuma dhooysatti gaggeeysaniin, qabsoo hidhannoo bilisummaa ummata Oromiyaa jalqabuuf murteeyfatan. Ji’uma tana keesa, warra tooftaa lolaa barachuu irratti ramadaman, qaruutee Soomaalee jalaa mimmiliysaa, tokkoo-lamaan, dooniin bahara ceesisanii Adan naqan.
Elemoo fii sab-boononni Soomaalee irraa Adan dhufan, kanneen Yamanii fii biyyoota adda-addaa irraa itti dabalaman waliin, tooftaa lolaa barachuuf, moora leenjii Falasxiinotaa tan Adanitti arkamtu seenan. Jaarraa Abbaa Gadaa, tooftaa lolaa biratti tan riphee loltummaa fii hoogganummaa akka baratuuf gama mooraa leenjii waraanaa tan Falsxiinoonni Suuriyaa keessaa qaban dhaqe. Akka barnoota barbaachisu fixateen, Adooleeysa 23, bara 1970, Adanitti deebi’e. Miyni waraanaa kan arkamee akka naannoo san dhufeen, warra leenjii barnoota lolaa fixatan keessaa qabsaawonni soddomii jaha, karaa Soomaaliyaa tiin Oromiyaa seenanii qabsoo hidhanoo bilisummaa ummata Oromiyaa jalqabuuf, Onkololeessa 17, bara 1970, hoogganummaa Jaarraa Abbaa Gadaa tiin, dooniin, Bahara Diimmaarra, Adanirraa karaa Soomaaliyaa sossoohan.
Qabsaawonni 36-n, seenaa qabsoo bilisummaa ummata Oromiyaa keessatti Qeeyroo Ganamaatti beekkaman, gaafa biyyatti deebi’uuf murteeffatan, “hujii fii hariiroo biyyoota alaa keessatti jalqabamte isa caalaa kan fiixa baasu hin jiru,” murtii jattuun, Elemo odoo diduu, akka Adanitti hafu godhan. Qabsaawoni qabsoo hidhannoo bilisummaa ummata Oromiyaa jalqabuuf, leenjii lolaa fudhatanii karaa biyyaa sossoohan, Soomaalee keessaan biyyatti hulluuquuf tattaaanni godhan milkooma dhabe.
Bahara Hindii, kan bitaa-mirgaa fii, gadii fii oliin isaa, kan irra daddeebi’u afanfaajjeessu, guyyaa aduu, halkan urjii hordofaa irra deemanii lafa garaa gayuun rakkisa. Haala kanaan, amniti doonii tan kiiloo-meetira dhibba lamaa fii shantamii olii, qabsaawota Qeeyroo Ganamaa, iddoo tilmaammatan irraa maysitee, halkan dukkana, malkaa Bulloo-har ja’amtu, tan Zeeylaa fii Barbaraa jidduu jirtu geeysite. Achitti, ganama, isaanii hirriibaa hin ka’in, waraana Soomaalee tiin marfamanii, eega dhukaasa walitti banan booda, malaan harka isaanii seenanii, mana hidhaa Man-Dheeraa ja’amutti darbaman.
Qabsaawonni Qeeyroo Ganamaa hidhamuun, Itti Gaafatama Dhimma Alaa tan duraan itti kennamterratti, dirqama waliigalaa, qonyee Elemoorratti dabalte. Elemo, ulfina dirqamaa tan haalli mudeen odoo hin baaragin, yaada qabsaawota Qeeyroo Ganamaa bakkaan gayuuf, hifaata malee warraaqutti seene. Dhimma kanaaf, dooginyoota (Bakka bu’oota) waajjiroota mootummoota Arabaa tii fii biyyoota qabsoo bilisummaa gargaaran waliin hariiroo uumuuf Iraaq, Kuweet, Ordon, Libnaan, Suuriyaa fii Misra keessa daddeeme.
Tattaafanni Elemoo, maqaa fii seenaa Oromoo gurra mootummoota hedduu naqe. Haaluma kanaaf, yaada “Laalcha Sadaffaa Adunyaa” ja’u babal’isuuf, walgayii bara 1973, ji’a Eblaa keessa, Koloneel Gadaafiin Liibiyaa keessatti qopheesserratti, akka qabsaawota bilisa baaftuu Oromootti afeerraan godhamteefii, jilaa waliin, Tirippoolii dhaqe. Teeysuma bakka bu’oonni dhaabota qabsoo bilisummaa biyyota Afrikaa, Aasiyaa, Oroppaa fii Ameerikaa Dhidhimaa irratti arkaman tanarratti, Elemoo fii jilli waliin dhaqan, qabsaawota achitti arkaman, seenaa Oromoo tii fii kaayoo qabsoo bilisummaa ummata Oromiyaa tiin wal-barsiisan.
Elemo, haala armaa olii tiin, Oromoo fii dhibdee isii lammii fii mootummoota biyyoota alaa beeysisaa, karaa kaaniin, karoora Qeeyroo Ganamaa bakkaan gayuurratti qophii barbaachiftu-rratti bobbahe. Haala kanaa fiis, akka karaa ittiin biyya seenamu qoratanii fii caasaa saniif barbaachiftu diriirsaniif, qabsaawota dhimma kanaaf muratan, karaa adda-addaa tiin biyya naqe. Akka qophiin haala kanaaf barbaachiftu xumuramteen, fuula karaa biyyaa deebise. Dhimma kanaaf, Sadaasa 04, bara 1973, sab-boonota leenjii waraanaa fudhatan waliin, mana isaatti teeysuma qopheeyse. Qabsoo hidhannoo bilisummaa ummata Oromiyaa jalqabuurratti marii godhaniin, warra kaayicha hujiirra oolchuu fedhan waliin biyya seenuu murteeyfatan.
Yaroo sanitti, Elemo, qabeenya gayaa malees, haadha warraa, Aammuun Umar, tan bareedina daawwatamee hin quufamneen faayamtee fii ilma isaa kan maqaa Kallachaa, Abdukariim, moggaaseef fii intala isaa Hanaan, tan reefu dhalatte, qabaachuu ture. Horii fii matii biratti, hoogganoota biyya Adan waliin jaallummaa qabuun, biyya san keessatti, jiruu nagayaa, sadoo fii qananiin jiraachuu isaaf salpha ture. Saniin alattiis, achuma jiraatee, maqaa qabsoo Oromoo tiin yaroo-yaroon biyyoota alagaa keessa daddeemuun jiruu isaa itti fufuu ni dandaya ture. Garuu, fedhiin bilisummaa tan onnee keeysaa belbeltu, sadoo fii qananii gatee, maatii isaa Rabbitti dhiisee, qabsoo hidhannoo jalqabuuf, karaa daggala Oromiyaa akka sossoohu goote. Akkasiin, qabsaawota waliin biyya seenuu murteeyfatan waliin, miya waraanaa hamma dooniin deemuun dandeeysu fe’anii, Arfaasa 06, bara 1973, Adanirraa ka’anii, qilleensaa fii dambalii hamilee cabsuu barbaaddu keessa hulluuqanii malkaa Asabitti tarkaanfatan. Achirraa, lafa ummata Affar keessa loohaanii hawaasa isaaniitti fullahan.
Elemo faan, odoo biyya hin seenin duratti, qabsoon bilisummaa ummata Oromiyaa, jalqabumaan, Oromoota nannoo adda-addaa akka haammattuu fii hooggana isii keessattiis martinuu akka if arkan godhuun barbaachisaa tahuu hubachuun, hoogganummaa isii falmachuurraa if qusatan. Yaada kana bu’ureeffachuun, akka biyya seenaniin, sab-boonota magaalaa Finfinnee keeysa jiran qunnaman. Arfaasaa 27, bara 1973, Finfinnee keeysatti sab-boonotaa garii waliin teeysuma godhaniin, yaada isaanii kana gayaniinii, hamma qabsaawonni naannoo adda-addaarraa keessatti heddommaatanuu isaan Wiirtuu Gola Qindoominaa (Central Coordinting Body) akka tahan murteeysan. Sanumaa waliin, bara lama keeysatti, Dirreen Qabsoo tan jabaatte keessatti, Walgayii Idilee tan hooggana if keeysaa filtu qophooysuurratti waliigalan.
San booda, Eleemoo fii Qabsaawonni, miya waraanaa kan fidatan iddo adda-addaatti dhooyfatanii, haalaa fii naannoo qubsumaa qorachuu irratti bobbahan. Qormaata yaroo xiqqoo boodaan, Gaara Gubbaa Qorichaa hundee godhatanii, Daloo ifii olitti laalaa, gadiin Galamso daawwachaa, Shaggariin, “kiiloo meetira dhibba lama qofa sirraa jirraa, nuu obsi,” ja’chuun, hidhannoo isaanii tan waraanni mootummaa hin qabneen hawaasa keessa daddeemaa dammaqiinsaa fii hamilee ummataa kakaasutti seenan. Gandi keessa bobbahan, kan itti aanuuf haala isaanii odoo hasaasuu, oduun isaanii yaroo takkatti lammii walgeeyse. Dhaadannoon isaanii tan, “ummanni keenya biyya isaanii keessatti, mirga abbaa biyyummaa mulqamanii, gabrummaan jiraachuun raawwachu qaba!” tan jattu, hawaasa Oromoo bira tartee, tan diinee seente. Nafxanyoonni naannoo Gubbaa Qorichaa dhunfatanii ummata keenya-rratti roorrisaa jiran yaroo tana dhagayan gurra isaanii amanuu dadhaban.
Mulaatuu Tamany tuni natti hin taatu je’e. Mulaatuun, nafxanyaa, lafa guddoo mootummaan ummatarraa fuutee badhaafterratti abbaa lafaa tahee, hawaasarratti roorrisaa ture. Lafa fardaan irra gulufee, fudhatee, irratti qanani’aa jiru, irreen tiiyfachuuf hamma funyaanitti hidhatee, bakka deemu mara ash’karoota hidhannoo qabaniin nama dabaalamaa deemu. Ilmi Temeny akkuma afaan isaatti, onnee horee, Caamsaa 01, bara 1974, guyyaa Isniinaa, jalee waliin, midhaan isaa fidachuuf, Har-diimi-tti ganame.
Qabsaawonni hammi tokko isaanii iddoo itti bobbahan irraa gala deeman, harroota gooroo jala dhunfatan halaalaa arkanii, itti achi deeman. Dargaan Mulaatuu kanneen alaa isa eegan, warra hidhannoon itti achi deemaa jiru agarraan, dhukaasa banan. Namicha dura Dimitfoor dhukaase, Qeeyroon Kilaashiin adda keessa dhooynaan, warri hafan harka samitti ol qabanii Mulaatuu dargaa malee hambisan. Qabsaawonni midhaan boolla torba, kan nafxanyichi harroota shantamiin fe’achuuf deemu, geejjibaa waliin manguddoo biyyaa harka kaayanii, Mulaatuu Waaqatti galchan.
Oduun haala Mulaatuu mudatee, Galamso qaxxaamurtee, Finfinnee baatee gurra mootummaa Habashaa seente. Hayle Sillaasee fii dooginyoonni isaa shororkaa biraa keessa jiraatanillee, tana gurraan dhagayuun taan daran yaachisee, hatattamaan humna daddaffii tan Faxnoo Daraashiitti beekamtu naannoo sanitti ergan. Faxnoon, nafxanyoota naannoo sanii waliin tahuun, manneen irra daddeemanii manguddoota, sheekkotii, daldaloota, barattootaa fii kaa’imman Galamsoo fii naannoo sanii kanaa-sanii malee, hidhatti guuran. Dargaggoonni, nafxanyoota akka saree maraattee Oromoota hidhuuf ganda keessa o’orihan jalaa jalaa miliquu dandayan, qabsaawota biratti jalaa baqatan. Guyyaa sanirraa kaasee, irreen qabsaawotaa cimaa dhufte. Ummanni keessa jiran gadaameysaa tahaniifii caasaan isaanii guddachaa, marsaan bal’achaa deemte. Gama kaaniin, wal’aansoon naannoo sanitti finiintee, lolli walitti dhaabbate. Nafxanyoonni baadiyyoota Gubbaa Qorichaa keessa jiran darsa guurratanii magaalatti godaanuu jalqaban. Baadiyyaan nagaya arkatte. Abbootiin biyyaa xixa nafxanyootaa irraa hara baafatan.
Odoo haalli akkanatti deemaa jiru, Waxabajii 28, bara 1974, Dargiin jaaramtee aangoo biyyaa Hayle Sillaaseerraa fudhatte. Akka barcuma tottolfatteen, rakkoolee biyyaa kanneen muddamsiisaa jiran caalaa, kan naannoo Gubbaa Qorichaatti nafxanyoota mudachaa jiruuf durummaa kennitee, miseensoota isii keeysaa, Koloneel Zallaqaa Bayyanaa naannoo sanitti ergite. Zallaqaan, nafxanyoota baaraga duuti Mulaatuu itti fidde keessaa baasuuf, irbuu seeneef. Ummata Galamsoo dirree magaalaa-tti walitti qabate. Loltootaan marsee, walakkaa dhaabbatee, “isin ummanni Galamsoo fii naannoo isii, shiftoota isin keessa daddeeman fiduu ykn dhabamuu keessaa tokko filadhaa,” jachuun doorsise. San booda, murna waraanaa kan Shaalaqaa Kaasaahun Alamaayyoo tiin hoogganamu, Galamsoo fii Gubbaa Qorichaa jidduu, Gooroo Khinteerii ja’amturra qubachiise.
Akeekni guddaan waraana achi qubachiisuu, ummata naannoo sanii anfariirsuun, qabsaawota isaan keessa jiranitti quba laachisiisuu fi. Ummataa fii qabsaawota duuydaa-garaa godhuufi. Jarri galii tana fiixa baasuuf, hidhannoo guutuun hawaasa keessa bobbahanii galuu jalqaban. Yaroo qarmaammee isaanii-rraa bahanii deebi’an mara, ummata zaalla-gaaffiin rakkuu, doorsisuu fii sodaachisuu hujii godhatan. San isaan hanqatee, gaafa kaan nama tokko galaafatan.
Guyyaa Faxnoon lubbuu nama Oromoo galaafatan, qabsaawonni Amaarota baadiyyaa keessa jiranitti dhaqanii hulaa dhadhawanii, qabsoon manaa bahaniif, tan hiyyeessa Amaaraa, kanneen hawaasa Oromoo keessa nagayaan jiraatan miidhuu akka in tahin mirkaneessaniif. Gochi Faxnoo isaanii fii Oromoota jiddutti garaa-garummaa uumuuf waan karoorfame tahuu beeysisuun, dhaamsaa waliin jaratti ergan. Dhaamsa Faxnoof barreessan irrattiis, akeeka deemaniif ifa baasaniif. Wal’aansoon itti jiran tan gabrummaa Habashaa ifirraa buqqisuu fii, tan abbaa biyyummaa ummata Oromoo mirkaneeysuu tahuu adeessaniif. Sanumarratti dabalanii, ummata nagaayaan jiraatan irratti ajjeechaa hojjatamu akka balaaleeffatan hubachiisan. Akkasumaa waliin, kana booda, yo nama Oromoo tokko ajjeesan, dhiiga gama kaanirraa dhangalauuf warri itti gaafatamu isaan taachaa beeysisan.
Shaalaqaan, yaroo Amaarota qabsaawonni itti erganiin wal-qunnamee, dhaamsa irraa dhagaye, tooftaan isaa jalaa fashaluu hubate. Yo ajjeechaa ummata Oromoo itti fufe, lubbuu Amaarotaa tan galaafatamuuf jiraattuuf itti gaafatamuu isaa arke. Haalli qabsaawotaa kuni hatattaamaan ugguramuu baannan, caalaa hammaachuun isa yaachisee, tarkaanfii isaan dhabamsiisuu tiif waraana isaa qopheessee, Birraa 05, bara 1974, guyyaa Kamisaa, subiin, Gooroo Khinteerii irraa gama raaree Xirrootti sossoose.
Qaruuteen qabsaawotaa sossooha waraana Kaasaahun arkanillee, akkuma aadaa isaaniitti, bobbahanii deebi’anitti waan fudhataniif, hordofuuf itti hin-rakkanne. Kaasaahuniis faana arraantanaa dhooyfachuuf, guyyoota hedduu kan humaa hin balleessin nagayaan, waraana isaa diiramaan bobbaasee deebisaa ture. Arra garuu, midhaan boqqolloo kan hojjaa namaa liqimsuun if dahaa, bakka duri-rra miila dheereeffate.
Waraanni diinaa shokomsaa malee mayra boqqoolloo keessa deemanillee, ilaaloo Qeeyroo jalaa dhokochuu hin-dandeenye. Sayliin Qeeyroo, warri akka hireetti naannoo san turan, akka odeessa arkataniin waraana Faxnoo afaan bahanii, isaanii quba hinqabne dhukaasa bakka takkaa tiin baareeysan. Waraanni diinaa dhokochuuf goda seenan dhaban. Shaalaqaan, zarraafii isaa tiif odoo yaroo hin arkatin, dachii fii samiin itti garagaggalan. Lolli akkaa fii bakka inni hin barbaadinitti itti jalqabamee, xiyyitii fii boombiin karaa hundaan itti xiixan.
Dhukaasni jalqabamnaan, Qeeyroon naannoo jiranirraa karaa sagaleen qawwee itti dhagayamtutti orihan. Waraana diina kan duruu afanfaajjawaa jiru, olii-gadiin, bitaa-mirgaan, itti dhukaasanii lafaan dhawutti seenan. Kaasaahunii fii waraanni isaa, ibidda qaban, ija cufatanii karaa arkan haru malee waan godhan wallaalan. Ummanni naannoo sanii yaroo qawween qabsaawotaa diinaa akka kubbaatti ol kaaftee lafatti gadi deebiftu, halaalaa mil’atanii dinqifachutti seenan.
Lolli ganama jalqabe, dafee raawwachuu dhiisee, lakkumaan, aduu waliin oowwutti seene. Ibiddi gooroo gubbaa itti roobu, baayyina waraana diinaa xiqqeeysaa dhufe. Haalli akka mooraa itti baheef tahuu dhabnaan, ajajaan waraana diinaa, kanneen mooratti hafan dhufanii akka gargaaraniif dirmachuu lallabate. Tanaa-tana jiddu mudaamuddii ol, bakka miilaa fii garaan Elemoo walitti jaajju, xiyyitiin diinaa takka dhuftee seente. Elemo dhawamuu isaa kan hubate yaroo humniti diinaa akkaa-gara dhabdee, dhukaasni gama isaanii tiin itti ol roobu qabbanaawe.
Waraanni mooratti hafan akka iyyannaa dhagayniin, dirmachuuf orihaa dhufanii waaheloota du’aa fii madaawuu irraa hafanitti hafuura lubbuu deebisanii, waliin, qabsaawotatti dhukaasuu jalqaban. Yoona, Elemo, qabsaawonni tokko-tokkoon suuta lola keessaa mimmiliqaa akka lubbuu boruuf baasan ajaje. Haala miliquu isaaniif aanjeeysuuf, ansoolaa deemmatuun irraa fiinxa dhoosee bakka dhiiyni irraa yaa’aa jirutti maree, dhagaa guddaa dahoo godhatee, waraana diinaatti dhukaasa banuuf jilbiiffate. Qabasaawonni haala isaa kana arkan amrii isaa dura dhaabbachuun, biraa deemuu didan. Elemo garuu, isa caalaa kan arraaf lubbuu baafachuu qabu isaan taachaa itti hime. San malees, “manaa kaniin baheef qabsoo bilisummaa ummata kiyyaa fi. Haala kanaan du’uu caalaa wanni na gammachiisaa hin jiru. Qaanqee qabatte tana akka hin dhaamne godhuun dirqama isinirra jiru. Kanaaf, na dhiisaa deemaa. Ani hamma lubbuun na keeysa jirtu diina isinirraa hiin ittisa.” Jechuun bakka riphiserraa diinatti dhukaasuu jalqabe.
Waraanni Kaasaahuun, gama isaanii tiin, iddoo dhukaasni irraa itti as dhawamutti, xiyyitii malees madaafaa haraa, karaa maraan dooyatti ol yaa’an. Elemo bakka jilbiiffaterraa waaraana diinaa kanneen itti ol yaa’an hamma dandayu odoo lafaan dhawuu, sagaleen kilaash isaa callifte. Waraanni diinaa bakka irraa itti dhukaafamaa ture hoggaa gayan, ibiddi itti roobaa ture qaama adda bittinneessee, haabee nama itti dhukaasaa turee dhaban. Yaroo dilli kuni tahu, dachiin Xirroo maaltu na mudate jette. Samiin naannoo sanii waan jalatti deemaa jiru laaluu jibbite duumeeysa hagooggatte. Aduun kana hunda daawwachaa ooltee, Asrii, lubbuu Elemoo Qilxuu, jeeyna qabsoo bilisummaa Oromiyaa keessatti gita hin qabne, umrii soddomii saddeetitti fudhattee, Gaara Bubbee tiin gadi qaarte.
Oromiyaan ni bilisoomti!
abbaaurjii@gmail.com


text:
Caasaaleen mootummaa naannoo Oromiyaa kan gara gadii godina Gujii Bahaa aanaa Sabbaa Boruutti lakkoofsa namoota beelaan dhumanii gara caasaa isaanii oliitti gabaasuuf xalayaawwan barreessan OMN qaqqabe.
Xalayaawwan kunneen gandoota garaagaraatti namoonni hedduun beelaan dhumuu isaanii agarsiisan.
Aanaa Sabbaa Boruutti bulchaan ganda Sabbaa Leemmuu xalayaa bulchiinsa aanichaaf barreessaniin maqaa namoota sagalii ganda isaanii keessatti beelaan dhumanii tarreessan.
Eebbisaa Gumii Bobbaasaa, Leemmuu Caaccuu Hirbaayyoo, Lobee Galgaloo Uddeessaa, Alamuu Neengoo Bokkuu, Rogicha Mi’eessaa Boodaa, Bayyanaa Uddoo Xeedaa, Dukkaanii Alakkaa Adoolaa, Dureettii Gumii Boobbaasaa fi Gammachiituu Bohoo Uddeessaa fa’aa beelan lubbuun isaanii darbee jedhan.
Bulchaan ganda Fiigaa Biikee gama isaaniitiin namoonni 20n ganda isaaniitti beelan dhumuu xalayaa aanaaf barreessaniin gabaasan.
Maqaa namoota beelli fixees tarreessanii aanaan xalayaa sana harkaa qaba.
Gama biraatiin godina Gujii Bahaa aanaa Sabbaa Boruu ganda Saaphansaa kan jiraatan abbaan warraa dubartii tibba kana sababa beelaan duutee daa’imni otoo harma hootuu argamtee beela jabduutu harkaa nu qabaa jedhan.
Obbo Dheekkamaa Elemaa abbaan warraa addee Dukkoo Xonaa haala turee fi haala ammaan kana maatiin itti jiran ilaalchisuun waan jedhan, beelatu haadha warraa isaanii ajjeese.
Bakka biraa hojiif dhaqanii yeroo deebi’an haati warraa beelaan jalaa du’uu himatu.
Aanaadhuma kanatti abbaan ijoollee torbaa tokko beelli yeroo na harkatti fixu taa’ee hin ilaalu jedhanii akka of ajjeesan jiraattotatu hime.
Jiraattonni aanaa Sabbaa Boruu namoonni 20 caalaan beelaan dhumuu quba qabna jedhu.
Itti gaafatamaan Waajjira Buusaa Gonofaa aanaa Sabbaa Boruu obbo Mokonaa Hoxxeessaa immoo guyyoottan dura namoonni sababa beelaa lubbuu dhaban 12 jedhanii turan.
Bulchiinsi godinichaa namni beelaan du’e hin jiru wayita jedhu, waajjirri buusaa gonofaa kan naannoo Oromiyaa immoo beelli sadarkaa nama ajjeesuu irra hin geenye jedhee, namni beelaan du’uu waakkate.
Ministir deetaan ministeera nagaa obbo Taayyee Danda’aa immoo Sabbaa Boruu qofa miti aanaalee akka Liiban dabalatee lubbuun namoota hedduu darbuu eeranii, maqaa namoota beelaan dhumanii tarreessan.
Qondaalonni mootummaa naannoo Oromiyaa gidiraa fi dhumaatii uummataa kana dhoksuuf yaalaa jiru jechuunis qeeqan.


text:
Zoonii Gondar kibbaa Aanaa Faarxaa keessatti Dhukaasa loltoonii Adda bilisumaa umata Tigiraay taaseseeraa jedhameen dubartii ulfaa tokko dabalatee lubbuun namoottan 30 darbuu isaa bulchaan Aanaa Faarxaa ibsuu isaanii gabaasin Asteer Misgaanawuu Baahir Daar irraa ergetee ibseeraa.
Bulchaan Aanaa Faarxaa obbo Wuleetaawu Geeraawarq akka jedhanitti, hidhattoonii TPLF yemmuu naannoo sana keessa turanitti namoottan nagaa ajeesuu isaaniitiif qabeenyaa barbadeessuu isaanii ibsaniiru
Dubbi himaan garee umnoota Tigraay jedhee of waamuu torban kana ibsaa VOA dhaaf keennanii dhaabani isaanii nammoottan nagaa ykn siviilotaa irrati akka haleellaa hin raawwatne himuun isaanii hin yaadatama.


text:
(Kutaa 2ffaa) Boruu Barraaqaa Kutaa 1ffaa dabre keessatti afanfaajjii maqaa jedhuun Habashoonni magaalaalee Oromiyaa akka Jimmaa, Dirree Dhawaa fi Harar…
Boruu Barraaqaa Namni marqa jaalatu akka kootii tokko barruu kana mammaaksa marqaatiin yoo jalqabu hancuufatu afaan guuta. Eeyee! Marqi nyaata…
Lammiileen Kiristiyaanaa Itoophiyaa irraa tahan 28 Liibiyaa geessatti bulguuwwan ISISiin gorra’amuun hunda keenya rifaasise. Torbaan lamaan tokko duras Keeniyaa Yuniversiitii…
ስማቸው የተጠቀሰው ኣዛውንት ደርግን ለመጣል በተደረገው ትግል ውስጥ በወጣትነታቸው የተካፈሉ ናቸው። ሁዋላ ላይ ግን ከተሰለፉበት ሃይል ተለይተው ጉዋዶቻቸው ቱባ ቱባ…
Boruu Barraaqaa Warri Wayyaanee Oromootti dhaadachuu jalqabuun har’a feef miti. Gaafa 1992, yeroo ABO Mootummaa Cehumsaa keessaa dhiibanii baasan…
According to a close source, five Oromo refugees have reportedly died and other wounded after they just crossed the border…
Akkuma beekamu yeroon isaa yeroo Irreechaa ti. Ayyaana kana yeroo kabajnu hundumaa dhugaa dagachuu hin qabne jabaa tokkotu jira. Irreecha…
Namoo Daandii Dhaabni siyaasaa haaraan hogganootaa fi miseensota ABO duraanii of keessaa qabuu fi Obbo Leencoo Lataan hoogganamu…
Qabsoon bilisummaa Oromoo ABOdhaan hogganamu waggoota afurtamman dabran gargaarsa tokkoon maleetti fi duula diinota qabsoo kana dhabamsiisuuf irratti faraqaan bobba’an lakkoobsaan hedduu…