text:
Waamicha ABO Oromoota Miseensa ABO Turanii Kaayyoo Bilisummaa Oromoo Qabatanii Jiraniif
Miseensonni ABO hammi tokko yeroo adda addaatti sababoota gargaraatiif dhaaba kanarraa ala tahanii jiraachuun ni hubatama. Kana keessaa kanneen dogoggorfamanii dhaaba saanii jalatti qabsaawuu dhiisanii karaa biraatin tattaafatan ni jiru. Akkasma warri mufatanii harka maratanii taa’an fi warri sbaba adda addaa tin hifatanii qabsoorraa uf fageessanis ni jiru. Warri kaayyoo ganee mooraa diinatti gales akkasma jiru. Haa tahu malee qabsoon isaan ganama itti makaman san daran finiinaa jiraatullee galii abuurrate san hin geenye. Adeemsa kana keessa hireeleen adda addaa dhufanii dabranii jiru. Bu’aaleen xixiqqoon adda addaas argamaniiru. Haala amma empire Ethiopia keessatti uumamaa jirurraa carraa argamuun malutti dhimma bahuu dhaan qabsoo teenya gara fuulduraatti furgaasuun qooda-fudhannaa sabboontota Oromoo yoomiyyuu caalaa barbaada. Kanaaf ABO sabbontota Oromoo yeroo takkatti miseensa isaa turan kanneen kaayyoo bilisummaa saba ufiitti cichanii jiran hundumaaf dhaaba isaanii ABOtti deebi’anii qabsoo isaanii akka itti fufanif waamicha kana dabarsa.
Namni hunduu seenaa adda addaa ka dhaaba kanarraa ala itti taheen qaba. Kan himannaa qabu fi himatama qabus jiraachuun beekamaa dha. Haa tahu malee haalli amma uumamaa jiru dhimma waan taree kanarratti yeroo balleessuuf hiree nuuf hin kennu. Dhimmoota kana laaluu gaafa sabni keenya aanjaa waan akkasii keessummeessuu argateef dhiifnee saba keenya haala gadadoo gada gadaan irratti wal dabraa as gaye kana keessaa baasuurratti xiyyeeffachuun fardii taheera. Yeroo, qabeenya, beekumsa fi moyxanno qabnu hundumaa bilisummaa saba keenyaa tif oolchuun dirqama sabummaa ti jenna. Yaanni haarayni qabsoo tana if dura furgaasu yo jiraate marii bal’oo dhaabicha keessatti geggeessinuun wal fudhachiifnee tartiibaan hujiirra oolchuu wanni nu dhoowwaa tokkolleen hin jiraatu.
Kanaaf sabbontonni kaayoo bilisummaa Oromoof waada seentanii turtan bakkaan gayuuf yaada olitti ifsame kana nu walin qooddattan dhaaba keessanitti deebitanii humna yaada fi waan barbaachisu maraan qabsootti dirmachuun murteessa dha jettan waamicha kana owwaattanii karaa DDA –ABO akka deebisaa kennitan waamicha sabummaa isinif dabarsina. Kanneen karaa DDA-ABO deebisaa kennuun isiniif hin aanjofne karaa caasaa ABO isinitti dhihoo jiruun akka deebisaa keessaan kennitan isiniif hubachiifna. Gama kanaan qaama dhimma kana hordofu utubuu dhan qunnamtii barbaachisu uumuuf tarkaanfiilee duraa fudhanneerra.
Injifannoo Ummata Oromoof!
ShG-GS-ABO
Fulbaana 9, 2012
COMMENTS
RULES FOR COMMENTING:
Gadaa.com values your inputs, and to maintain a positive environment of discussion, the following rules will be enforced for comments. When you click SUBMIT COMMENT below, you are agreeing to abide by the following rules.
1. Apply common-sense respect and courtesy. Feel free to express your thoughts within the limits of civility.
2. Personal attacks, offensive language and unsubstantiated allegations are not allowed.
3. By submitting your comments, you take all the responsibility, legal or otherwise, for your comments.
4. Comments are naturally short. Long comments may be removed; for long comments, feel free to submit them as articles to be posted on their own.
5. Gadaa.com reserves the right to remove comments that do not follow the rules stated here.
6. Frequent offenders of the above rules will lose future posting privileges.
How to Use the New Comment Section
1. One can sign in using social networking services (if using this, click on "Sign In With your preferred social networking service")
2. One can also comment as "Guest" (no log-in required; for this, click on "Pick A Name" AND check the "I'd rather post as guest" button.)
(ONLY NAME and EMAIL are required; no password needed if commenting as Guest.)
3. To SUBMIT comments for moderation, click on the "Arrow" sign.
Disclaimer: Opinions expressed in comments do not reflected the views of Gadaa.com unless explicitly stated otherwise by Gadaa.com; Gadaa.com IS NOT accountable for any thought and content of comments.
10 Comments
-
Danol said,
Ya oromo tokko ha taanu. Wantin dhagaha jiru bay’e garidha wanta darbe hunduma dubatti dhifne barumsa irra fudhanne gara fulduraatti tokko ta’u qabna. Anii wanta akkasif kessuma dha. Sirritti na simattu jedhen yada. God bless OROMIA.
-
Kelil ezeddin said,
Hagahuu nagaan koo kan honnerraa made.yaadaa badaa nama hawwatu kan dhifame hataahu malee karaa kanani hin ganee dhabbaa kana carra kanatii faddame addeemsa kanaafi gufuu tahuu hin malaa kanafuu of eganoo godhaa jidhaa galaatooma
-
family said,
Anis akkuma namoota hedduu as irratti yaada keennaniin, jabaaannee diina jalaa attamitti walhambisuu dandeenya jechuu fakkataa kanaaf hundi keenna walbira dhuufnee otoo yaada waljijjiirree wanta akka Oromotti dalaguun nurra jiru hundaa dalguuf too carraqnee baa’ee gaari natti nfakkaata. kanaaf nu’u ummata kamiyyuu gadi ta’aa deemutti jiraa , jabaachuu qabna. It’s very encouragement idea. very good we will do our best
-
odaa shan said,
yaada bayyee bareedaa fi kanaa duraa egaacha turreedha.yaadni keenyaa asiirraan isiin ga’aa taanaan isiinif barreesinaa.sin ga’uu isaa nuuf barreessaa
-
dhuga said,
SG-ABO,
Waamicha saba oromoo fi akkasumas miseensoota ABO turaniif gootaan baayyee gaaridha. Garuu waldootaa oromoo fi saba oromoo waliin hojeechuufi GEEDARUMSAA HOJII guddaan ijaarsichaa irra eegama. Kaayyoo bilisummaa oromoo fi walabummaa oromia eddodhaan ga’uuf toftaa fi tarsimoo akkasumas namusaa GUDDAA saba oromoo fi miseensaa ABO irra barbachisa. Business as usuall jechuun dandii akka kanaan duraan deemuun nu diiga malee nu hin ijaaru. Sabni oromoo DANDII bilisumma tokko kan humna waraansaa tokkoon deegarame, gargaarsaa dandii tookoon argamee dandii tokkon dhimaa itti baa’amu, ABO fi WBO cimaa tokko argachuu fi hawwa. ABO gandan, ammantiin, akkasumaas beekumsan waal ijaaree daboo wal waamatee waliin deemuu hin barbaadu. ABO saba isaa dhageefatu, saba isaaf ulfina qabu, ABO “Accountability fi Substance” qabu barbaada. ABO ofii hojette miseensaa fi saba isaa hojechiisuu barbaada. Gaababaati ABO tokko kan (QC, ULFO, SG..) waliitti hamaatee barbaada. Kanaafi waamicha yeroo gootaan kanaafi of qopheesaa. Fedhiin miseensoota ABO duriifi fedhiin saba oromoo hin geedaramne. Akkataa hojichaatuu geedaramuu qaba ( seeraa fi heeraan buluu, wal qooduu dhiisuu, namusaan hojechuu……).
-
Obsaa said,
Ibsi amma bahee kun kan kanaan guddoo nama gammachiisa. Qalbiin kenni kana eegaa turte. Miseensotni ABO afaan fajjii hedduun qaxaa keessa seenee qabsoo irraa dhaabatte hedduu dha. Haalli deemaa turee maqaa walxureessuun deemaa ture namoota qabsoo keeysatti wareega guddaa baasaan dhaaba isanii osoo jaalatanii usani akka ta’an ta’eera. Kanaaf haala kana hubachuun tarkaanfii akkasii fudhachuun tarkaanfii barbaachisaa dha. Warri dhaaba keenya irra fedhii keenyaa ala ala baanee jirru waamicha kanaaf deebisa kenninee qabsoo keenya fininsuun ummata keenya qaqqabuun amman jedha.
Obsaa
-
MUMMEE said,
harka fuune yaada yaamicha shanee irraatti waajechuu barbaada akki jedhan HARREE KAAN DHIITTE KAAN CINIINTAA MAAL WALIIN ARDDAA DHRRDDA jedhan
yeroo nagayaa nama ariitanii fixxanii amma hakka qullaa hafanaa fifiiguun homaa gatii hinqabuu.
ammalee gara kaaniin Odaa ergitanii nama arrabsaa fi facaasaa jirtan gama kaaniin yamichi kijibaa gochaa jirtan mee isinumaanuu irraa debiaa uf laalaa
-
hantati baretuma said,
Yoo Oromiyaa fi Oromoof yaadee,rakkoo saba kana hiikuuf duri garagartee yaadaa uumnee adda baane, kan hardha waamicha bilisaa fi ifa ta’e kanatti owwaachuu irra eentu waamicha kana tolchee? ebelu faati keessa jirtii jedhee xiinxala mataa keennaa kan itti kenninu yoo ta’e* qaanqee qabsoo(bilisummaa) ummata oromootti urrii akka maraa jirtuu fi diinaaf akka karaa saaqame ture irra akka oromoon hin bayyananne tolchaa jirtu of hindagatina*!!.
-
Qaanqee Bosonaa said,
Waamicha qabsaawota oromoo maraaf gochuun akka yaadaatti eebifamaadha. haa tahuu malee, dimshaashumaan ergaa facaasuun rakkoo ABO keessatti dagaagee salphina amma akka sabaatti keessa jiramuun gaheef furmaata hintahu. xiinxalli xalayichaa akka armaan gadii kana taha.
1: Hoogganummaa Daawid Ibsaa haarayoomsuuf sagantaan kaayame itti fufuu qabaachuu isaa dhugoomsuuf dhaamsa faca’e fakkaata.
2; Rakkoo hooggantooni ShG- GS-ABO dura bu’ummaa Daawid Ibsaa jalatti baroota 14 guutuu hojjachaa turan irraa baratamee jijjiirma fiduuf qophii tahuun dhaamsa dabre keessatti ifatti calaqisu.
3;Baroota 14 guutuu carraa miseensooni ABO hoogganoota GhS-GS-ABOf laatan xumura itti gochuun carraan haarawni xoophiyyaa keessatti dhufu akka oromoo hin dabarre mul’lani (VISION) tokko qabaachuu dhabuun ammaallee dhaamsa keessatti waan argamuuf jijjiirama hundee fiduuf qophii tahuu dhabuu arguun eenyuu oromoo hin rakkisu.
4: Dhaamsi miseensoota sababii adda addaan bahaniif dabre ammaallee dhaaba keessanitti deebi’aa hoogganuma bara 14 guutuu qabsoo gaggeessuun milkii fiduu dadhabe kanaan hoogganamtanii kootaa jechuu calaqisa waan taheef, rakkoo qabsoo oromoo keessa jirtu hiikuu irraa fagoo jiraachuu Daawid Ibsaa argisiisa waan taheef gad fageenyaan itti yaaduu dhabuu caalaa maquumaaf waamicha haa goonuu jechuurraa kan maddee tahuu argisiisa.
Dhumarratti, Yeroo duraaf yaada akkanaa qabachuun jajjabina ilmaan oromoo hundaaf laata. isa itti aanu kana caalaa bifa bilchana qabuufii mul’lata( VISION) balaa oromoon keessa jiru injifachiisuu maluun akka hooggani ShG-GS-ABO gad bahuu abdiin keenya guddaadha.
Nagaan
QB
-
Obsaa said,
Ani yeroo hedduu waan namoota keenyaa na dhiba. Maaliif yoo jettan waan gaariis waan hamaas hunfa mormina. Kun ammoo aadaa hamaa dha. Waan tokko akka yaadaatti ergaa gaarumma isaatti ammannee yaadii qajeelaan kun akkamitt hojiitti hikamaa irratti hojechuun fiixa baasuu malee gufuu waldura kahuun barbaachisaa miti. Waan qajeelaa fi furmaata biraa hin qabne akkasii akka inni hojiitti hiikamuuf tattafatuun waan nurra eegamu dha jedheen yaada. Kanaaf hunduu akkasitti fudhatee waamicha kana milkeessuuf ha hojjetnu,
Obsaa


c: text/html

text:
Galaana Meditiraaniyaanii
Galaanni Meeditiraaniyaanii (kaabaan digirii 35, bahaan digirii 18) galaana Garba Atilaantiiktti qabtee argamu yoo ta'u baayyinan lafaan marfame argama, kunis kaaban Yuurooppiin, bahaan Eshiyaan dangefamme argama. Ballina hanga km² miliyoona 2.5 (965,000 mi²) qabata, haa ta'u male bakka Atilaantiik (Strait of Gibraltar) itti walitti qabamutti ballina 14 km (9 mi) qofa qaba. Qorannaa Garbaa (Oceanography) keessatti Meeditiraaniyaanota biraa irraa gargar baasuuf Galaana Meditiraaniyaanii Eurafrican yokan Galaana Meditiraaniyaanii Yuurooppi(European Mediterranean sea) jedhamee waammama. Bara duriitti akka daandii daldalaa fi addatti ummanni Mesoppotaamiyaa, Ejiipti, Semitiik, Pershiyaa, Foneeshiyaa(Phoenician), Carthaginian, Giriik fi Roomaa itti tajajilamaa turan. Seenan Meeditiraaniyaanii beekun Qaromma Dhihaa(Western Civilization) barachuuf baayyee nama gargaara.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Xalayaa Banaa Gara Ministeera Aadaa fi Turizimii Toopphiyaatt
Taammanaa Bitimaa irraa*
Obboo Aman Abdulkedir, ministeera aadaa fi turizimii Toopphiyaa kabajamaa,
Mee waan hundaa nagaan namummaa fi kan Afrikummaa haa dursu!
Kunoo, harra xalayaa banaa tana akkan isiniif barreessu kan na kakaase, barruuleewwan ministeerii keessaniin baafamee, Agarsiisa Turizimii Addunyaa kan dira Barliin, Biyya Jarmanii keessatti gaafa 10.03.10 irraa hamma 14.03.10 adeemsifamaa ture irratti raabsame.
Akkuma ennaa biraa waan akkanaa argeetoo bira dabruu hin dandeenye. Kan akkan hin dandeenye na taasises, bara amma keessa jirruu fi mootummaa amma impaayerittii Toopphiyaa keessa jiru waanan qalbeeffaddheefi. Waan akkanaa kana nafxanyoonni “teenya” isaan moofaan oggaa hunda baasu, dubbatullee, ittis boonullee! Ammoo, warri kooraa mootummaa Toopphiyaa kan ammaa kana koreetoo impaayerittii bitaa jiru, nafxanyoota haaraa dha. Isaan kun waan hedduun nafxanyoota moofaa-dhaan addaan-baafamu. Kan addaan isaan baasu keessaa inni tokko waayee gaafii sabaa ti.
Mootummaan keessan kun akkuma qawween cabseetoo handhuura Oromiyaa, Shaggar/ Finfinnee seeneen waayee gaafii sabaa irratti nafxanyoota Amaaraatti afaaniin duuluu jalqabe. “Ani firaa fi gargaartuu saboota, sablammiiwwanii fi uummatoota cunqurfamanii ti”, jechuun meeshalee qunnamtii isaan warra Dargii irraa dhaale sanitti dhimma-bawuun olola daangaa hin qabne oofaa ture. San bira kutuun hojiinillee rifoormiiwwan hin tuffatamne tokko tokko godheeti jira. Rifoormiiwwan tanallee inni akka waan keennaa isaa taheetti haa dhiyeessu malee, rifoomiiwwan kun gumoo fi gumaa qabsoo bara dheeraa saboonni fi uummatoonni Kuushii fi warri kaan adeemsisaa turanii ti.
Kunoo amma, xalayaan tiyya tun qabxiiwwan duraasaa lama irratti xiyyeeffatti. 1) Waayee maqaalee lafaa kan Oromoo 2) waayee sanyummaa mootummaan keessan kun uummatoota Omoo (Kuushota Lixaa) irratti adeemsisaa jiruu ti.
Mee amma waayee maqaalee lafa Oromootiin haa jalqabnu! Uummanni Habashaa (uummanni Amaaraa fi uummanni Tigraay) fi uummanni Oromoo bardhibbee hedduu akka biyyoota ollaatti walmaddii naannoo Gaafa Afrikaa kana keessa jiraachaa turani. Walmaddii jiraachuun kunillee dabree dabree kan waraana irratti dhaabate ture. Ammoo, uummatoonni kun akka ollaatti nagaanis walcinaa jiraachaa turaniiyyu. Garuu, gara jalqaba bardhibbee 19-ffaa irraa kaasee waraanni mootoliin Habashaa keessumaa mootoliin Amaaraa uummata ollaa isaanii Oromoo irratti banan akka hamaatti itti-fufe. Booda mootoliiin Habashaa kun meeshaa waraanaa humnoota Oroppaa kanneen yeroo sanii: Biritaaniyaa Guddoo, Faransaa, Ixaaaliyaa fi Rusiyaa irraa argachuun duula hamaa uummataa fi saba Oromoo irratti cimsaniitoo oofuu hojii isaanii isa hangafa taasifatani.
Duraan mootichi maraataanTeediroos jedhamu, booda immooo mootichi ijji isaa amantii Kiristaanummaatiin cufame, kan Yohaannis jedhamuu fi maayii keessa Minilik meeshalee ammayyaa kan warra Faranjii irraa kadhaa fi dhoortoon argatan sanitti dhimma-bawuun, gargaartuu fi gorsituu Faranjii of-duukaa buusanii daangaa Oromiyaa Laga Abbayyaa, Laga Bashiloo fi Laga Barreessaa ciwuun Biyya Oromootti duulanii: sa’aa-nama, margaa-midhaan gubanii, gubsiisanii dachee Oromoo qabachuu dandayani. Waraanni Minilik akkanatti bara 1868 keessa Oromoo Abbichuu fi Jirruu moyeetoo qabatee, itti-fuufun waggaalee 31 booda, bara 1899 keessa Oromoo Booranaa qabachuun Oromiyaa guutuu dagabaafachuu (koloneeffachuu) dandaye. Minilik erga Oromoo keessumaa Oromoo Yajjuu, Walloo, Tuulamaa, Macca Bahaa fi Horro-Guduruu qabatee asiiyyi kan saboonni fi uummatoonni Toopphiyaa Kibbaa qabatamuu dandayani. Dallaan sibiilaa inni dur mootolii Habashaa isaan irraa ittisaa ture sun amma waan caccabeef uummatoonni Kuush, Omoo fi Abbayyaalee (“Nilotics”) waraana Habashaatiin moyamanii biyyoonni isaanii barbadaawanii, namoonni isaaniyyuu kan dhibbaatama danuun lakkaawaman akka hoolotaatti gabaa biyya keessaa fi biyya alaatti gurguramani.
Waraanni Habashaa inni qawwee fi fannoo (“masqalii”) qabatee, Minilikii fi phaaphasiin durfamee Oromoo Arsii erga mooyee booda harka muraa fi harma muraa Aannolee adeemsise sun, inni uummata keenya Walaayitaa erga waraanaan cabsee, dhiiga namaatuu gadiciisee xuuxxate sun, inni uummata Kafichoo fi Dimmee gara dhibbantaa torbaatamaa (% 70) lafarraa duguuge sun, lafa Oromoo fi warra Kibbaa irraa sarbeetoo uummata keenya gabbaarii fi gabra godhachuun jaarraawwan baay’ee: dafqa, imimmaanii fi dhiiga uummatoota kanaatiin jiraachaa kunoo as gaye. Ilaa, ammallee lafa Oromoo saammachaa, lafee Oromoo caccabsatee nyaachaati jira. Warri uummata Oromoo fi uummatoota Kibbaa koloneeffatee jilbeeffachiisuun bitaa jiru kun, mootummaa isaa gegeeddarachuun takka mootummaa moototaa, takka mootummaa faashistii kan akka Dargii, takka mootummaa Amaaraa, takka immoo mootummaa Tigree taheetoo argama. Haatahu malee, mootummoonni Habashaa kun jijjiramanillee, dhaabbiin isaan uummata Oromoo, uummatoota Kuushii warra kaan, uummatoota Omoo fi uummatoota Abbayyaa irratti qaban hin geeddaramne. Gara-jabeessummaa fi bineensummaan gita-bittuu Habashaa kun, kan gita-bittuu Amaaraas haa tahuu kan gita-bittuu Tigree otoo wal irraa hin citin hanga ammaattuu itti-fufee jira!
Kunoo, erga Oromiyaan teenya koloneeffatoota Habashaatiin qabamtee waggaalee 130 taheeti jira. Bara dheera kana keessa gabroomfattoonni Habahsaa miiddhaa fi roorroo akkaan hamaa tahe, karaa addaddaatiin uummata keenya irratti oofaa turani. Ilaa ammallee ittuma jiru. Miiddhaaleen kun karaa dingadee, karaa hawaasummaa, karaa seenaa, karaa aadaa, karaa afaanii fi karaa siyaasaa tahaa turani, tahaas jiru. Roorroo ginni-bittuu Amaaraa saba Oromoo irratti godhe keessaa inni tokko, maqaalee lafa Oromoo gara maqaalee Amaaraa fi maqaalee Yuudaatti geeddaruu dha. Maqaaleen kan namaas haa tahuu kan lafaa, wanneen eenyummaa uummata tokko agarsiisan keessatti argamu. Maqaaleen Oromoo kan namaas haa tahuu kan lafaa hiikkoolee kan qabanii fi bara dheeraa, seenaa dheeraa keessa hulluuquun kan nu dhaqqabani. Kanaaf, maqaalee lafa Oromoo kana geeddaruun roorroo ija-nyaate uummataa fi saba Oromoo irratti adeemsisuu dha.
Mee amma fakkeenyumaaf, maqaalee lafa Oromoo kanneen mootummaa Habashaatiin, keessumaa kan Amaaratiin geeddaraman muraasa wayii haa ilaallu! Ciro (“Asaba Tafarii”), Hara Maayaa (“Alam Maayaa”), Adaamaa (“Naazireet”), Bishooftuu (“Dabra Zayit”), Laaqii Dambal (“Ziwaay”), Shaggar/ Finfinnee (“Addis Ababaa”), Daalattii (“Alam Ganaa”), Hoolota (“Gannat”), Ejeree (“Addis Alam”), Asgorii Bachoo (“Dabra Gannat”), Waliso (“Giyoon”), Ambo (“Hagara Hiywoot”) Adoolaa (“Kibra Mangist”)— fayi. Maqaalee Oromoo bira kutuun kan uummatoota: Haddiyyaa, Kambaataa, Sidaamaa, Gede’oo fi Gimiraa faas tokko tokko geeddaramnii jiru. Magaalaan Daallee, kan uummata Sidaamaa “Yirgaalam”-tti jijjiirame. Akkanuma “Hosaa’inaa”, “Arbaa Miinci”, “Miizaan Tafarii” faa kanneen jedhaman kan uummatoota Kibbaa fi kan Oromoo Amaaromuu isaaniiti nutti muldhisa. Habashonni biyyaa fi biyyee teenya humna qawweetiin qabatan kun: namaa-lafa, aadaa-afaan keenya Amaaromsaa turan, ammallee hin dhiifnee ittuma jiru. Nafxanyoonni moofaan namaa fi lafa Oromoo bira kutuun bineeyyii akka gadamsaa faallee “yeminilik dikkulaa” jechuun Amaaromsaa turani. Nafxanyoonni haaraan immoo isuma obbolaa isaanii irraa dhaalan san itti-fufuun, kunoo Gibe Qaldhaa fayiin “Gilgal Gibee” nuun jechaa jiru.
Asirratti mee fakkeenya tokko callaa haa ilaallu! Qaama uummataa fi saba Oromoo kan tahe, uummata Oromoo kan “Afran Walisoo” jedhamu, kan harra lakkoofsaan gara cinaa miliyoonaa (500 000) tahutu, achuma funyaan keessan jala naannoo Shaggaritti argama. Magaalaan handhuura uummata Afran Walisoo taate Waliso jedhamti. Harra uummanni Afran Walisoo kun ijoollee-jaarsi, dhiiraa-dubartiin marti qaccee (diroo) ofii lakkaayeti mana 12 yookaan 14, yookaan immoo 16 irratti Waliso jedheetoo dhaaba. Ammeegaa, gabroomfattoonni Amaaraa waan Waliso uummata kanaa geeddaraniif, waan amma kitaabeen ministeerii keessaniin facaafamte “Giyoon” jettee keessuuf, uummata Walisoo jiraa fi du’aa isaa, dabrees saba Oromoo guddicha kana madeessitanii jirtu. Madaa hin fayyine isa ginni-bittuu Amaaraa uummata Oromoo irratti raawwate isin warri Wayyaanees, yookaan warri Wayyaanee wajjin harkaa fi harkeellaa taatanis raawwachaa jirtu. Barruyyaa (kaartaa) keessan kan facaye san irratti: “Hagar Hiyiwoot, Addis Alam, Asaba Tafarii, Naaziret, Giyoon, Dabra Zayit” faa jettaniiti jirtu. Kana waan gootaniif, shimala seenaa fi shimala uummata Oromoo jalaa milquun akka hin dandayamne ganamumaan beekuun mishaa taha!
Qabxii tokkoffaa irraa gara qabxii isa lammaatti yoo ceenu immoo, roorroo fi hacuccaa daangaa hin qabne kan uummatoota Omoo fi Abbayyaa irratti tahee fi tahaa jiruuti agarra. Ginni-bittuu Habashaa warri durii uummatoota keenya kana akka bineeyyiitti adamsee qabuun, gabaa keessa dhaabetoo ittiin daldalchaa ture. Uummatoota keenya kana maqaa jibbisiisaa fi salphisaa itti-moggaasuun “Shaanqillaa” yookaan immoo “gabra” jechuun waamaa ture. Ammallee gariin isaanii warri dukkana bara durii san keessaa of-baasuu daddhaban, maqaa arrabsoo kanaan uummatoota kana waamu. Harrayyuu warra uummatoota kana akka uummatoota Toopphiyaatti hin ilaalletu argama. Kana irraa ka’uuni harrallee Habashoota keessaa gariin uummatoota obbolaa keenyaa, Afrikaanota Sahaaraa gadii fi Afroo-Ameerikaanotaan “shaanqilloota” yookaan “gabroota” jechuun kan waamani. “Lafa deddeebisanii dhiqaniif biyyeen irraa hin baatu”, jedha mammaaksi Oromoo tokko.
Kunoo, yeroo ammaa kana akka durii obbolaa keenya kanaan daldaluun addunyaa irratti seeraan dhoowwamaa waan taheef, akka biraatti isaaniin daldalachuutti ka’ame. Daldalli inni harraa kun daldala isa akka durii obbolaa keenya kana adamsee qabachuun gabaa baasu otoo hin tanee, kan isaan amma achuma bakka jiranitti gandeeni fi manneen isaanii keessa lixee qullaa isaanii fakkoolee (footoowwan) kaasuun addunyaatti dhiyeessee, imaltoota (turistoota) itti-waamee akka bineeyyiitti doowwachiisu. Isa biyyoota Afrikaa kan akka Keeniyaa, Tanzaaniyaa fi Repuplika Afrikaa Kibbaa faatti: leencota, arboota, sattawwaalee fi harrediidolee faa imaltoonni Faranjii dhaqanii doowwatan san, kunoo mootummaan Habashaa, ee mootummaan warra Wayyaanee uummatoota keenya kana irratti adeemsisaa jira.
Ammaan tana Sarangeetii bineeyyii isa Tanzaaniyaatu gara Sarangeetii uummatoota Omootti geeddarame jechaa dha. Sanyummaa Habashaa isa ifatti bayee miilaan deemu kana, namni arguu fedhe kitaabeewwanii fi barruulee ministeerii Toopphiyaa kan “Aadaa fi Turizimii”-tiin, dabres dhaabbilee imaltootaa kan addaddaatiin bayeetoo magaalaa Barliinitti uummataaf hirame arguun gayaa dha. Egaa, amma gabraan daldaluu warra nafxanyoota moofaatu gara ilmoo namaa qullaa isaa (qullaa ishii), qaama hormaataa fi kaan agarsiisuun daldalachuutu nafxanyoota haaraa, warra Wayyaanetiin adeemsifama jechaa dha!
Sanyummaa ija baase kana uummanni Oromoo guutuun, uummatoonni Toopphiya Kibbaa marti, namummaatti amantoonni Habashaa fi kan addunyaa hundi saaxil-baasuu qabun jedha! Dhalli namaa karaa mirgaa fi haqaatiin: dhiiraa fi dubartiin, gurraacha fi Faranjiin, Arabaa fi Hindiin, Shaayinaa fi Ameerikaanonni Warbiyyaa, warri Omoo fi Habashaan, Oromoo fi warri Gambeellaa, Kiristaana fi Muslimni, Waaqeffataa fi duukabuutuun Budahaa faa hundumtuu walqixxee dha. Akka amantii Oromoo isa durii, akka Oromeetti (Waaqeffannaatti) karaa kamiinuu haa tahuu: namaan daldaluun laguu dha; haraamuu dha; hooda; hoola. Akka seera Oromoo dimokiraatawaa sanii, akka Seera Gadaatti: namaan daldaluun seera caffeetti tumameen dhoowwaa dha.
Oromoon durii nama waraana keessaa boojiyellee ni moggaafata, ni guddifata, namni sun feenaan waggaa tokko booda gara biyya isaatti deebisa malee, nafaa fi lubbuu isaa jeequun akka warreen biroo hin gurguratu. Nafxanyoonni moofaa fi nafxanyoonni haaraan ishii tanallee aadaa Oromoo fi seenaa Oromoo irraa barachuun of-wayyeessuu daddhabaniiti, kunoo akka biraatti namaan daldaluutti ka’ani. Ginni-bittuu Habashaa kun kan warra Amaaraas haa tahu, kan warra Tigree uummatoota humna meeshaa waraanatiin koloneeffate kana dhiisitii uummatuma ofiituu: jeejee fi beela, gidiraa fi hiyyummaa, duubattafiinsa fi dukkana keessaa baasuu hin dandeenye. Hojii fi gochi isaa gaaddatee, saammatee, raammatee: dafqa, imimmaani fi dhiiga uummatootatiin buluu dha. Garuu ni oola, ni bula malee, irree uummatoota gabroomfamanii fi irree uummata Habashaatiin rukutamee tayee-kosii keessatti darbatamuun isaa hin hafu!
Kabajamaa ministeera aadaa fi turizimii Toopphiyaa, kunoo ani yaada kiyya kana oggaan isinii dhiyeessu akka namaa fi keessumaa akka miseensa uummatoota warra Habashaatiin koloneeffamanii tokkootti kabajan isiniif qabu ibsuun fedha. Akka miseensa gita-bittuu Toopphiyaa harraa kanaatti immoo, yaada kanaa olitti ibsameeniin isin dura dhaabaddha. Kan akkan isin dura dhaabaddhu na taasise jaalalaa fi kabajan uummata kamuufuu qabu malee, jibba namummaa keessanii wayii miti. Ni tura malee, ni bula malee, aduun birmadummaa, bilisummaa fi walabummaa uummata Oromoo fi tiruuwwan isaa uummatoota Tooppphiyaa Kibbaatii bawuun waan hin oolle! Kana waxalli basaaftuu fi foolisii keessanii, heddumminni manneen hidhaa keessanii, baay’inni taankii keessanii, hurrifni roopphilaa waraana keessanii, summii fi gorraatiin loltuu keessanii, dhoowwuu fi dhaabuu gonkumaa hin dandayu!
* Taammanaa Bitimaa: Gurree@web.de
COMMENTS
RULES FOR COMMENTING:
Gadaa.com values your inputs, and to maintain a positive environment of discussion, the following rules will be enforced for comments. When you click SUBMIT COMMENT below, you are agreeing to abide by the following rules.
1. Apply common-sense respect and courtesy. Feel free to express your thoughts within the limits of civility.
2. Personal attacks, offensive language and unsubstantiated allegations are not allowed.
3. By submitting your comments, you take all the responsibility, legal or otherwise, for your comments.
4. Comments are naturally short. Long comments may be removed; for long comments, feel free to submit them as articles to be posted on their own.
5. Gadaa.com reserves the right to remove comments that do not follow the rules stated here.
6. Frequent offenders of the above rules will lose future posting privileges.
How to Use the New Comment Section
1. One can sign in using social networking services (if using this, click on "Sign In With your preferred social networking service")
2. One can also comment as "Guest" (no log-in required; for this, click on "Pick A Name" AND check the "I'd rather post as guest" button.)
(ONLY NAME and EMAIL are required; no password needed if commenting as Guest.)
3. To SUBMIT comments for moderation, click on the "Arrow" sign.
Disclaimer: Opinions expressed in comments do not reflected the views of Gadaa.com unless explicitly stated otherwise by Gadaa.com; Gadaa.com IS NOT accountable for any thought and content of comments.
1 Comment
-
Jima said,
Obbo Taamana,
Galatooma hojiii hojachaa jirtaniif. Har’aa motummaa itoophiyaa qofaa mitti kan nutti boba’aa jiru. Motummaa keeniyaas nutti boba’aa jira. Motummaan keniyaa saboota bira bukkee bu’ee akka ABOn ummatni wal fixan feekeese hojachaa jira
(http://www.jimmatimes.com/article/Latest_News/Latest_News/OLF_instigating_clan_warfare_says_Kenya_6_rebels_arrested/33840).
Akkuma SUDAAN keesa, DARFUR ‘Jemjem militia’ hidhatee ummata kaanitti boba’ee, motumaan keeniyaas oromootti boba’aa akka jiru mul’ataa jira. TPLF motumaa Keeniyaa waliin ta’aan Oromoo isa Itophiyaa jiraatu osoo hinta”iin, oromoo-keeniyaa nagaan jiraatu itti boba’aamaa jira. Bilisumaaf hin qabsoo jeenne, isa nagaan jiraachaa ture ille rakko keessa galchaa jirra. Ummata oromo isa nagaan jiru oromoo keeniyaa balaatti ofaa jirra. Loltuus ABO osoo hin ta’iin, qabata ABO godhanii isaa nagaan jirachaa jiru mana hidhatti naqaa jiru. Loltuu ja’a (6) qabne jedhu, loltuu ABO ta’u oromoo keeniyaa jiraatu ta’u isaa waanuma beektan jira kan calistanii ilaaltan??????. Jarana, maal gochuu qabna?????.
Umatni Oromoo keenya maal gochu akka qabu, ummata rakkatuudha. Ummata kaanaaf maal gochu qabna?. Jaalatanis jibbitani , amantanis ammanu dhiistanis, ummtni oromo keniyaa jiruu fi saaboonni bira kan keeniyaa akka lolatti adeeman shakkiin hin jiru. Itti yadamu qaba. Tarsimoo adda addaatin jira. Kan ABO hojatu jira kan dhunfaan hojannutu jira. Kan hundi keenya biyya ambaa jirru guyya tokko keesatyti hojachuu dandeenyu jira. Akka sabootni bira isa hin ruktne, maal akka gochuu qabnu ummatni itti mari’achhu qaba. Mari’achuu qofaa osoo hin ta”iin tarkaanfitti galuu qabna. Tarkaanfiin adda addatu jira. Akka ofi irraa dhoowwu danda’u, waanuma ittiin ofi irra dhoowu hin qabu. Maal gargaaru dandeenya????????????. Hayye oromo itti mari’adha. Waan hundumaa qondaaloota kenyaaf hin dhiisina. Yoo hundi keenya hiramaanedha, kan qondaltootaaf salphatu. Waanu hundumaaf WBOtti gatu sirri miti. Torban kana keesa kan itti mari’achu qabnufi tarkaanifi itti gallu kanadha. Ani gama kootin, oromoo tokkof meshaa waraanna salphaa (small arms) bituuf nan danda’a. Attis akkasuma. Kanaaf, haali nuuf yaa mijaa’u. Qindeesitooni hawaasa oromoo biyoota ambaa hundi itti yaa yaadan.


text:
Ibsa Ejjannoo Miseensota ABO Washington DC
Nuti missensonni ABO Washington, DC fi naannootti argamnu Guyyaa Yaadannoo Gootoota Oromoo tokkummaadhaan kabajuun keenya ni yaadatama. Haaluma kanaan dhaamsa fi ergaa uummati Oromoo ayyaana kana irratti hirmaatan nuu dabarsan irratti hundoofnee, waadaa Oromummaa jabeessuu fi dirqama waa hunda dura dantaa uummata Oromoo dursuu nu irra jiru ilaalcha keessa galchuudhaan ibsa ejjennoo armaan gadii baafannee jirra.
1. Waggoota kurnan lamaan darban keessa diigumsa ABO keessatti dhalateef furmaati gama maanguddootaan yaalamaa ture fedhii uummata Oromootiin alatti sababaa xixiqoodhaan hanga ammaa danqamee jira. Nuti miseensonni ABO Washington DC qabxii siyaasaa xixiqqoo wal irratti galmeessuun bu’aa akka hin qabne hubannee, araaraa fi tokkummaa ABO jalaa ol ijaaruu yaada jedhu fudhachuudhaan fedhii keenyaan walitti dhufnee guyyaa goototaa kan bara 2011 wajjin kabajauu dandenyee jirra. Miseensonni walitti dhufnee kun, Guyyaa Gotootaa ayyaanefachuuf kophaa osoo hin tahin, hanga mooraan qabsoo ABO deebi’ee tokkoomuu fi mooraan qabsoo Oromoo waliigala ititee jaaramutti waliin dhabbannee aarsaa barbaachisu mara kafaluuf murteeffannee jirra.
2. Hojii maangudootni itti dhama’aa turan akka firii godhatu fi mooraan qabsoo Oromoo akka tokkoomuuf, nuti miseensonni ABO nannoo Washington DC jiraannu hojii isaanii duukaa buunee ABO tokkomsuuf gayee nurraa ergamu ni baana
3. Nuti miseensonni ABO DC , hanga tokkummaan ABO mirkanaawutti, garee tokkichaafuu osoo hin baabsin gara mooraa ABO tokko tahutti jabaannee irratti hojjachuuf murteeffanne.
4. Yaada adda addaa keessumeessuu, wal-hubachuu fi wal-danda’uun gaaffii belbeltuu yeroo kan namuu itti yaaduu qabu tahuu ni hubanna. Nuti miseensonni ABO naannoo DC gama keenyaan ofii yaada kana irratti hojjachuu qofaa osoo hin taane, kana booda dandeettii, humnii fi qabeenyi Oromoo hundi gama diinaa akka fuuleffatuu fi dantaa uummata Oromoo dursuu irratti xiyyeefachuudhaan boqonnaa haarayatti akka tarkaanannu Oromoota maraaf yaamicha goona.
5. Mooraa qabsaawoota deebisanii ijaaruu fi ABO tokkoomsuun gaaffii uummata Oromoo kan filmaata biraa hin qabne tahuun mirkana. Kanaaf iyyuu miseensonni ABO bakka jirtan maratti yaada kana hundee godhattanii, garee keessa jirtaniif baabsuu irraa of qusachuudhaan kayyoo kanarratti akka qooda fudhatan waamicha jaalumaa fi lamumaa isinii goona.
Tokkummaan Humna!
Miseensota ABO Washington DC
Caamsaa 25, 2011
Obbo Ahmed Huseen:
Obbo Qaxalee Waaqjiraa:
Obbo Jawar Mohammed (“Oromo National Struggle: Its Challenges and Opportunities”):
Dr. Mesfin:
COMMENTS
RULES FOR COMMENTING:
Gadaa.com values your inputs, and to maintain a positive environment of discussion, the following rules will be enforced for comments. When you click SUBMIT COMMENT below, you are agreeing to abide by the following rules.
1. Apply common-sense respect and courtesy. Feel free to express your thoughts within the limits of civility.
2. Personal attacks, offensive language and unsubstantiated allegations are not allowed.
3. By submitting your comments, you take all the responsibility, legal or otherwise, for your comments.
4. Comments are naturally short. Long comments may be removed; for long comments, feel free to submit them as articles to be posted on their own.
5. Gadaa.com reserves the right to remove comments that do not follow the rules stated here.
6. Frequent offenders of the above rules will lose future posting privileges.
How to Use the New Comment Section
1. One can sign in using social networking services (if using this, click on "Sign In With your preferred social networking service")
2. One can also comment as "Guest" (no log-in required; for this, click on "Pick A Name" AND check the "I'd rather post as guest" button.)
(ONLY NAME and EMAIL are required; no password needed if commenting as Guest.)
3. To SUBMIT comments for moderation, click on the "Arrow" sign.
Disclaimer: Opinions expressed in comments do not reflected the views of Gadaa.com unless explicitly stated otherwise by Gadaa.com; Gadaa.com IS NOT accountable for any thought and content of comments.
19 Comments
-
Marga said,
Thank you DC, from the bottom of my heart. You guys are just awsome. We need more Oromo’s to be like you: Waa hunda dura Oromummaa dursuu ! wow ! just wow ! More than anything else thank you for not being bullied by group mentality ! keep up the good work. The Orommummaa shall prevail ! We shall overcome group mentality, dhaba, gare, gosa etc… God willing !
-
DINKUREE DADALAA said,
Jaalan DC keessa jiraatan karaa saaqtanii nutti muldhaftanii jirtu. Oromoon dhimmi Oromuumaa fi ABO na’ilaala jettan hundaa bakka jirtanii kakaatanii qabsoo kana gargaartan abdii qaba. Anis gama kiyyaan gayee naraa eegamu miseensota naannoo kiyya jiran nanbahaa.
-
Lati Lata said,
Kuun kiijiiba!!!!!!!!!!!!!
Koynan ABO DC hinjiiru.
-
E dhugaa iyyii said,
Konyan DC hedduu ulfaadhaa kabajama fakiif bu’uuraa konyaalee hundaa karaa banitan ,konyaalee US qofa otto hin taanee adunyaa irraa afaan tokkoon karaa kessaan kana filannee murnoota fedhii ummataa dhiisan fedhii ufii jala deemuuf garee ijaaratan qanefachiisuu qabdan .karan nuu baasaa kanuma irraa hin gorina
irraattii hojjadha
-
Q said,
Yaaboo kijibaan nama afanfaajeessuu dhisaa ti hujjii diina irratti hojjadhaa. Konyaan DC hin jiru. Kan DC dhaaba isaani gargaaraa jiru. Mannifesto KY fi non voilence jedhee warra deemuutu ammas afanfaajjii uumuuf deema. Qabsoon afanfaajjii dhaan hin taatu ittiis hin milkooftan.
-
Gadaa Gammadaa said,
i DC tti ta’e kun warra miseenssa ABO qofa osoo hin ta’in ummanni keenya warra Gareen walqoodee,Asmaraa taa’ee anatu Oromoo Hoogana ufiin jedhu,hidhamtoota ,ufirraa hanbisee waan Oromoof ta’u kan Oromoo baasu uumatuu feesisa,haga Hoogganummaa qabsoo oromoo Asmaraa irraa eegan araarris ta’u dhaabni kun deebi’ee dhaaba Oromoo ta’uuf hin taa’u,wanni jalqabame kun bal inaan biyya hunda keessatti itti haa fufu Rabbiin Oromoo haa milkeessu. kanneen karaa kana saaqxan galatoomaa
-
Gaarii said,
Isin warri hara haraara jettanii lubbuu ofiti horuu feetan yeroo dinummaa labistanii yaatan guyyan kun ni dhufa hinseenee? ” fakkarsuun damaa hanga bishaan ga`uti”. Kunnoo gaafa hojjan maddalamtan garuu hanga taatan argamee, amman booda diggaa keesan achumati hofadhaa malee namni isin wajjiin mataa dhukkubsatu hinjiru!
Badii fi balleesan hanga baramee uumataaf ibsamuti haraari kijjibaa hinjiru. Yoo qabsaa`uu feetan yakka dalagameef itti-gaafatimmaa fudhatamee garaa qulquluun ta`uu malee summii lapeeti qabatanii harraban oodeesun hinta`u.
-
Daawwii said,
Nagumaa Oromoo ? anis akka Oromoo DC jiratu tokotti dubbii kana irratti waan natti dhagahame ibsachuuf barbaade. Qophii goototaa DCitti Caamsaa 8 qophaawe irratti hirmaadhe, kun kijiba hin qabu. Dhugaa xaliila dirree irra jiru. Qophiinis qophaawe, ummatis yaa’ee kabajame jira. Lataa fi ibsa yaada ofii ibsachu garii dha, dhugaadhaan ammoo kijiba jechuun ofii kijibaa nama taasisa. An mataa kiyyaaf hoggana an ABO dha ofiin jedhuu hundi namoota akkamii akka tahan naaf hin galu garuu Oromoon garaa na nyaata. The reason I went to ayana gotota is basic and simple, I believe whole is better than it’s parts. They could have done it like last year or the other year… 10 – 15 people of the same flok in diffrent places, for the same reason. No body complains when they were doing that, why does it bother some people everytime Oromos come together ! it is just sickening. Namni dhugaan dhala Oromoo ta’e hundi tokkummaa deeggeruun dirqama jedheen yaada. No matter who did it coming together should be commended.
-
boonaa bilsuummaa said,
Konyaan DC kan kasaa harakaa hinqaboo. Naamoonii tokoto namaq konyaan tii kan goraanii, naamoonii suuaani huajii kasa iariiman jiire
-
abdiibiyyaa1 said,
I guess those of you who wrote negative comment against Konyaa DC are those who are “enjoying “ their ” club” here and there, I guess, they are not up to good or amounting anything but usual “club” check point guard or gate keepers. I think the people of Oromo have grown beyond “club” interest and want to move for the common good, we think about big picture that will liberate the Oromo people and restore human dignity.
Those “club” gate keepers have the duty to keep their club” alive” and make some noise if any to be alive beyond empty rhetoric and bravado amount nothing but absolute sum zero game. Beyond making some noise and empty online campaign, they can not set a foot an inch in Oromia and do the actual job, Of course they fear to lose their”club” ownership and enjoy sense of “ownership” and what ever that might be.
I have bad news to you all who make noise against Oromo unity. U and your club owners will be left behind and the Oromo people will vacate and march in unity. We will revolt against such gutless “club” owners and gate keepers, any where in the world and will unify our people, because we are the owner of the unity of the Oromo people, we are the people, we are the nation under the god, undivided, and we are the owner of the struggle, the struggle of the Oromo people and we shall move soon in unity toward our goal.
Too bad news, we are in to this struggle to free our people, to restore human dignity, to claim our own human right, the God given right, we are not in to this struggle to keep the interest of individuals and mini clubs that divided our nation in to Minilik Era of divided and conquer. I here by not also beating about dead horse ( Minilik), talking about minilik but remind those who have fallen to the minilik victim and victimizing own nation.
At any cost, we shall move forward for unity of the oromo people, for the return of the dignity of the Oromo people.
-
Shoolee said,
Jaldoo ! kkkkkkkkkkkkkkkkkkkk… Warra hojjatutti hojii dhiisaa ? eenyu hojii hojjata ? kkkkkkkkk …. na hin kofalchiisin maalo! hin qaanoytuu ? warra nama danqutti hojii dhiisaa/ warra nama dura taa’utti hojii dhiisaa yoo jatte hin wayyuu ? For how long ? the Oromo people have waited enough ! and enough is enough ! these people should be relieved. The Oromo people have waited patienly for 40+ years. Silaa hojii hojjatanii kun hundi hin jiru ! it’s all empty slogan ! no substance. Namni hojii hojjatu yoo jiraate itti dhiisu mitii ?
-
Dura bula baalchaa said,
Akam jirtu !
ABO 3diyuttu dc keesa jirta
Kaan dhugasaa baakaakoon gaagesamu
kaan Daud ibsaan gaagessamu
Kaan jeenaral kamal galchuun gaagesammu Ayyana hawaasini Dc akka qoophesu iratti haasawamee miiseensoon (ABO) saadenii fii jaarmoliilin afanii waligalamuu dadhabamee ture amma ABO DC yoo jeetani isiin kam bakka buutanitti ?
Moo burjaajessuu keesan sani itti fuuftanni ?
-
Solomon said,
Kun waan gaariidha. Bikka hundattu hojjiin akkasii hojatamuu qaba jedheen amana. Addaan faca’uun ABO hamilee ummata Oromoo cabsee diina isaa boonse malee garee ABO kamiifuu bu’aa tokko illee akka hinbuufne namuu ni beeka. Kanaaf tokkummaa jalaa jalqabani ijaaruu yaadi jedhu kun shaggaadha. Ittifufaa isiniin jedha.
Makobili
-
Obsaa said,
Booanaa bilisummaa mee maalo dura qubee afaan Oromo tolchi baradhu. Namni afaan isaan beekee hin barreesine akkamiin waan bilisummaa dubbataa? Wal’aalaan ati wal’aalaa yoo hin jenne keessa lixeetuma laaqa.
-
Booree said,
Jaldo ibsa ejjennuu kan baase miseensota walgahii kana qindeessan jedha malee namoota walgahii irratti argaman hin jedhu ! maalo dubbisii waan inni jedhu dura hubadhu osoo bookkisuu hin jalqabin. Dubbii alanfachuu bari ! Ati miseensa ABO DC ti ? walgahii kana qindeessitee jirtaa ?
-
Robaa Galgaloo said,
Yaani isaa gaariidha, garuu Konyaan DC eega diigame bara lama tayee jira, warri bara lamaa ol dirqama tokkoo bayaa hin jirre akkamiti ani miseensa dhaabati ofiin je’a? akka fakaatu godhuuf “nuti deegartooni ABO” yoo jetan irra nama amansiisa.
Waa rakkannee!
-
Malkaa Milkii said,
oromoo nagaan haaduruu! waari Konyaan DC digamee jetan ijjan argaa hin jirtan moo maal akka isiinni jedhan barbaduu laata???? ajaa’ibaa kabajaa guuyyaa kana irratti hogganootaa dhaabaa Buleeyyii kan akka J/ Qaxxalee faa akka haassaa godhan youtubee irratti warabamee argaa jira.waareen digumsa maalee samun keesan waan ijjaraa hin hawwinee maal qaba otuu iddoo tokkoo dhabatani digummasa haagaa guyyaa har’aa itti jirtan haaggama akka qabsoo oromoo quccarsee ilaaltani. maalo waaqaa isiin ummee sodadhaa
digumsaa irra dhaabdhaa
Tokkumman huna
Jaallan DC galatooma
-
Badhaaso said,
Konyaan DCs akkuma warra kanaan duraa ABO 4faa nuu uumuu keessanif galatoomaan jedha. Cimiimmuun akka hin dheeranneef kana hubanneefii marsaa araaraa keessatti yaa qabamuuf. Hoogganoota Asmara firraa dhiisanii isaan ammoo eessa irraa akka nuuf godhuuf taa’an nuuf himu. Oromoo, Welcome to the 4th OLF.
-
Hudee said,
Tokkummaa , fi araara moraa ABO Namni mormu hin jiru> kan beekkamu qabu garuu jarmiyaan hojii sirnaan dalaga. qaamni hojii araara akka manguddotti dalagaa turee dhimma araara enyuu akka dide ifa baasu qaba. kanaan alatti enyu haa tahuu sirna jarmiyaatiin alatti guyyaa gootota walitti dhfan godhuun diggadhuma biraa fida male bu’aa gatii qabu hin fidu. kanaafuu namootiin dhufaan walitti dhufe malee dhaba kamuu bakka bu’uu hin dandayan. araarri seeraaf sirna irratti hin hudoofne qabsoo oromootif bu’aan argamsiisu hin jiru. dalagaan oromoo afanfajjessu dhabbatu qaba.


text:
Academy Awards
Academy Awards kan jedhamu bayyinaan Oscars jedhame kan wamamau, shillimatti bayye barbachisaa jedhamu fi akkasumas ceremony adunyaa kessa bayye ilallamu. Wagga hundaa Academy of Motion Picture Arts and Sciencesiin bara 1929 Los Angeles jalqabe kan kennamu shillimatiin kuni, gossa hojji adda adda kan akka Motion Picture making, acting, directing fi screenwriting fi kennama. Academy awardsiin kuni kan kennamu AMPASiin yoo ta'u, AMPASiin immo akka birro professionalitti ilallama. Bara kanatti AMPASiin misensotta movie marraxanu 5,830 ofii kessa qaba. Kan kessa actorotni misensumma hanga 1,311 (percentii 22)ttin tokkoffa irratti argamu. Wanna miseensotni marraxanii immo kan mirkanessu auditing firm [PricewaterhouseCoopers]] fi warran durra wagga 72ffa kan turanni Price Waterhouse kan jedhamaniin.
Dhihoo kanatti 79th Academy Award kan jedhamu sanbatta February 25, 2007tti Kodak Theatre, Hollywood kessatti geggefame. Produced (kan qopha'e) Laura Ziskin yoo ta'u, host kan godhe (kan geggesse) immo Talk Show kan qabdu Ellen DeGeneresiin. Wikimedia Commons on Academy Awards


text:
WASHINGTON, DC
— Biyyonni adda addaa fi uummanni isaanii karaa nagaan walitti dufanii falmii isaan giddu furachuun walii wajjin badhaadhuun waan garaatti hin yaadamne ture jechuun prezidaantiin Yunaaytiid Stetes Baraak Obaamaa gumii walii galaa kan Tokkummaa mootummotaa irratti dubbatanii jiran.
Hojiin Tokk mootummotaa walitti bu’iinsa furuuf seera kabajsisuuf akkasumas wal ta’iinsa uumuuf ta’uu kan ibsan prezidaant Obamaan dhukkuboota dhabamsisuu ijoollee barsisuu fi nagaa busuu keessatti qooda fudhateera jedhan.
Baroota prezidaantii ta’nii turan shanan keessaa harka caalaa dinagdee addunyaa wal simsisuu irratti hojjataa akka turan kan ibsan Obamaan kufaatii dinagdee mudate keessaa ba’uuf yaalii tokkummaan biyyonni walgahii kana irratti argaman godhan faarsan.
Addunyaan wal ta’uu isaan nagaan addunyaa irraa isa waggaa 5 dura ture irra foyya’uu isa ibsanii jiru.
Imaammata yunaaytiid states giddu galeessa bahaa fi Afrikaa kaabaa irratti qabdu ennaa ibsan humna waraanaa dabalatee waan qabnu maraan fedhii kutaa sana keessatti qabnu ni eegsiifna jedhan.
Dhimma siriyaa kan ilaaleen furmaata karaa diplomaasii akka barbaannu gita koo kan Raashiyaa vladmir putinitti himaan ture jedhanii Amerikaa Raashiyaa fi michoonni ka biroon meeshaa kemikaalaa siriyaan qabdu to’annaa addunyaa jala oolchinee boodas barbadeessuuf walii galleerra jedhu.
Sagantaa Nukleera Iraan kan ilaaleen danqaa jiru karaa nagaan furuu akka feenu ibsineerra kan jedhan prez Obamaan garuu gara meeshaa Nukleeraa omiishuutti akka hin guddanneef dhaabuuf cicha qabna jedhan.
Gabaasaa Guutuu Armaa Gaditti Caqasaa


text:
WASHINGTON, DC — Dhaamsi Itiyoopiyaa kun kan sadarkaa biyyaa qofa utuu hin taane kan gamtaa Afriikaas ta’uu kan ibsan obbo H/Mariam waggaa hundeeffama isaa waggaa 50ffa keessummeessuu keenyaaf gammachuu qabna jedhan.
chaarterii tokkummaa mootummootaa bara 1945 yeroo mallatteeffame biyyoonni Afriikaa harka caalaan koloneeffannaan qabamanii akka turan, erga sanaa as koloneeffannaa harcaatuu jalaa ba’uun gumii kana keessattis heddumminaan jirra jedhan.
Afriikaan hiyymmaa, dhukkubaa fi walitti bu’inisaan beekamti yeroo jedhamaa jiru kanatti jedhan Obbo H/Mariam suuta suutaan jijjiiramni jalqabeera jedhan.
Afriikaan walitti bu’iinsa ardittii qabatee jiru hanqisuu dhaan bulchiinsa demokraatawaa jajjabeessuun guddina dinagdeetiin hiyyummaa faccisaa jirti jedhaniiru.
Guddina waarinsa qabu argamsiisuuf tattaaffiin ta’u hanga kaayyoo mileeniyemii fiixaan baasuu qofa utuu hin taane sana darbees akka ta’e ibsaniiru.
Mata duree gamtaan Afriikaa bara dhufuu jechuun 2014 fudhatee dhiyaatu qonnaa fi wabii nyaataa ta’uu dubbatan.
Gamtaan Afriikaa Tuniisiyaa, Maalii, Somaliyaa, Ripublikii Afriikaa waaltaa, Sudan, Sudanii fi Sudan kibbaa keessatti qooda fudhachuu isaa ibsaniiru.
walitti bu’iinsi Koongoo keessaa kutaa sanaaf yaaddessaa ta’uu isaas ibsanii jiran.
Mana murtii addunyaa kan ilaaleen ennaa dubbatan Akkaataa manni murtii addunyaa itti hojjechaa jiru afriikaaf ilaalcha gaarii hin taane qaba jedhan.
Murtii haqaa fi araara argamsiisuun nagaa fi tasgabbii fiduu mannaa meeshaa siyaasaa afriikaa lammiiwwan ishee irratti qiyyaafate ta’e. Fudhatama hin qabu jedhan.
Balaa shororkeessotaa magaalaa nayroobii keessatti dhaqabee lubbuu namaa galaafatee lubbuu hedduu madeesseef gadda itti dhaga’ame uummataa fi mootummaa Keeniyaa akkasumas maatii namni jalaa miidhameef ibsuun fedha jedhan.


text:
WASHINGTON, DC
— Bakki jireenya ishee Kaaliforniyaa keessa kan ta’ee fi Nersii ta’uun kan hojjattu Obsee Taddasaa Luboo ijoollee Oromiyaa keessatti dhukkuba onneen rakkatan gargaaruuf carraaqaa jirti.
Ijoollee dhukkuba onneen jireenya isaanii guutuu rakkataa jiran kanneen dhukkubi isaanii jabaa ta’u isaa irraan kan ka’e biyya keessatti yaalamuu hin dandeenye kudha shan baatii saddeet dura gara Finfinneetti geessuun ilaalchiiftee turte.
Yeroo sana irraa jalqabdee biyya alaa keessatti kanneen ijoollee kana gargaaruu danda’an eega barbaadaa turtee booda ijoolleen sadii wal’ansa fayyaa baqaqsanii suphuu akka argataniif Obseen gara Hindiitti geessitee eega wal’aansistee booda gara biyyatti deebistee jirti.
Ijoollee sadan kana keessaa tokko kan umuriin ihsee waggaa saddeet ta’e Caaltuu Magarsaa onnee fi sombi ishee guutummaatti jijjiramuu akka qabuu fi wal’ansi akkasii biyyoota akka Amerikaa fi Awuroopaa keessatti malee iddoo biraatti kan hin danda’amne ta’uun itti himamee jira.
Caaltuu Magarsaa
Lubbuu Caaltuu du’a irraa hambisuuf Obseen carraaqiin ishee itti fufeeera. “Waa’ee koo hin irraanfatiin” kan jedhu galfata Caaltuutu na harka jira jetti.


text:
Kaleessa ayyaan Irreechaa isa baranaa (2010) ayyaaneffatnee oolle. Baayyinni nama garmalee nama dinqisiisa. Ummatni kun ummata abbaa dhabe ta’uu isaa gama tokkoon ni hubatta. Gama birootiin immoo, diddaa gabrumma diinatti agarsiisuu ammam cimsee akka itti fufe ifatti argisiisaa jira. Wanni guddaan ayyaana Irreechaa baranaa irratti mul’ate tokko kana dha. Dhugaa dubbachuuf yoo ta’e, waa’ee fi maalummaa Irreessaa/Irreechaa namni baayyeen waan isaa gadi fageessee beekee utuu hin taane, irra caalaa ani Oromo dha waan jedhu agarsiisuu barbaada. Kanaafuu, waamichaa fi qindoomina tokko malee, wal-qindeessee, walyaamee bahe.
Wantii nama ajaa’ibu baayyina namaa qofaa miti. Naamusni isaa nama boonsa, nama gammachiisa. Nama ammas baayyatu sana keessatti, namni tokko waa hin taane. Baayyinni nama inni baranaa gara miliyoona 3 natti fakkaata. Sanaa gadi hin ta’u. Mee akka isin warri dhaamsa xiqqoo kana dubbiftanu hundinuu ifii keessaniif tilmaamtuttan, haala isaan isiniif hima. Walakkeessa magaalaa (Bushoftuu) irraa amma bakka irreessaatti yoo xinnaate km 2 lama ta’a. Lafa deemtee achi ga’uuf gara daqiiqaa 40 fudhata. Ballinni karaa yoo xiqqaate meetira 15 ta’a. Jarri mootummaas gireederii dhaan ededa soqxee itti dabalteetti. Egaa ganama waluumaa galatti saatii tokkoo kaasee amma saatii sagaliitti namni ni yaa’a. Ammi tokko ga’ee yoo deebi’u inni kaan immoo itti yaa’aa. Egaa meetira tokko irratti nama tokko yoo fudhatte bitaa mirgatti namoota 15 jedhi. Kiilo meetirri tokko meetira kumaa lama jedhi. Kun immoo gara lamaan haa fudhatamu (isa dhaquu fi isa galu) Kanaaf 2x15x2,000 = 60,000. Kun tarii daqiiqaa 30 hanga 40 keessatti ta’uu danda’a. Egaa sa’atii sagal illee yoo dhiifnee shanuma goone, meeqa ta’a?
Gama naamusaatti yoo deebine, biyya Arabaatti, warri imalan wagga waggaa dhaan adeemu, heddutu wal dhidhiittee (stampede) wal ajjeesa. Dhibbaan kan lakkaa’amtutu du’a. Keenya daa’imni illee hin dune; du’uun hafee, kan kuftee madoofte illee hin jirtu, ani hin dhageenye. Kana, naamusa akkasiitiin maal jettuu? Eenyutu qindeesse, eenyutuu gurmeesse, eenyutu naamusa qabsiise jettuu? Hadhaa gabrumma, aaloo fi xiiqii yoo ta’een alatti. Waaqnis nu wajjin jira mitii?
Nagaatti!
Amansiis Dhugumaa,
Finfinne, Oromiyaa irraa.


text:
KORBOO SHEEKKOTAA – 3
DURADUBBII
Dubbiftoota barreeffata kanaa jaalatamoo fi kabajamoo, kanaan dura dhaamsa kanatti aanee jiru isiniif dabarseen ture: “kunoo harra irraa jalqabeen mataduree ”KORBOO SHEEKKOTAA”, jedhamu kana jalatti sheekkota gaggabaaboo (“short stories”) tan addaddaa isinii dhiyeessuuf yaala. Egaa kunis akkuma yeroon naaf hayyametti. Isin warri kana duukaa-buutanii dubbiftan akka itti gammaddan abdiin qaba.” Dabaleesoo, yeroo dabre sheekkonni: “1) HARKA TOLAA BALLEESSUU DIDE“, fi “2) WALLAALUMMAAN BOONAA”, jedhaman akka mandheedhuma tana irratti bayan kabajaanan isin yaadachiisa.
3) QALQALLOO SOBAA
Jiruu Boruu fi Bultii Guutamaa ijoollummaa isaanii irraa kaasanii walbeeku. Ganda tokko keessatti dhalatanii guddatani. Bishaan laga tokkoo dhugaa, qoraan bowwaa tokkoo cabsachaa guddatani. Boodas erga umuriin isaanii mana barumsaaf dhaqqabee, mana barumsaa tokkotti baratani. Mana barumsa jalqabaa irraa kaasee hamma unibarsitiitti walumaan baratanii as gayani. Kan biraa hafeetoo kutaan beekumsaa kan isaan irratti bobbayanii xumuratanillee tokkuma. Kanaaf, namoonni baay’een jarreen kana akka obbolaa lakkuutti ilaalu.
Ammoo, erga addunyaa barumsaa irra tarkaanfatanii gara addunyaa hojiitti ceyanii asii: mana, ganda, magaalaa fi biyyi tokko haa turuutii kutaa ardii takka keessayyuu jiraatanii hin beekani. Dubbiin dubbi jiruu fi jireenyaa taheetoo biyyoota garagaraa keessatti bobbayanii jiraachaa, hojjachaa jiru. Garuu bilbiltoo, xalayaa fi emeeliin takkaa wal-irraa citanii hin beekani.
Bultii Guutamaa Oromiyaa, godina Iluubbaa Booraa, magaalaa Buunoo Baddallee keessa jiraata. Jiruu Boruu immoo Oroppaa, Biyya Iswiidinii, godina Maalmoo keessa jiraata. Jiruun saayinsituuwwan beekamoo tahan keessa isa tokko taheetoo jira. Waayee fiizikaa irratti qorannoo fi argamtaan inni fide Badhaasa Noobeliifillee isa kaadhimee jira. Barana carraan kun bira kuttullee waggaalee shanan dhufan keessatti akka isaaf milkooftu innis, hiriyyoonni fi lammiiwwan isaas abdii mijuu qabu.
Jiruu Boruu unibarsitii Finfinnee irraa kaasee nama Habashaa kan dhalootaan Amaara tahe tokko beeka. Nama kana Bultii Guutamaas sirriitti beeka. Ennaa Jiruun waayee qormaataa irratti hojii argatee Biyya Faranjii dhaqu, gurbaan Habashaa sun immoo Koleejii Seenaa fi Aadaa Toopphiyaa keessatti hojii qabatee Shaggarumatti hafe. Kanaaf, yeroo hedduu Jiruu Boruu fi Difaabbaachaw Balibbuu kora qorattootaa kan addaddaa irratti walargu. Waan duraan walbeekaniif wajjiniin haasawusi. Keessumaa Kora Qormaata Toopphiyaa irratti deddeebsaniitoo walargaa jiru.
Yeroo danuu Difaabbaachaw Balibbuu otoo inni waa dhoksaan warra biyyoota ambaatii, keessumaa Faranjootaaf hiruu Jiruu Boruu argaayyu. Difaabbaachaw Balibbuu oggaa waan sana namootaaf hiru akkuma qeesiin Habashaa nama irraa garagalee dhoksaaan qarshii baasee kennuutti godha. Kun immoo caalaa Jiruu Boruu akka: “kun maali laata?“, jedheetoo duukaa-bu’u isa taasise. Kanaaf, waayee kanaa akkuma yakkabaaftuu takkaatti ciniinnatee jala deemuu jalqabe.
Jiruu Boruu hojii ofumaan of irratti fe’e kana akkuma saganteeffateen, hiriyaa isaa Bultii Guutamaatii kitaabee ture. Akka argamtaa fi gumoo bira gaye immoo yeroo yeroon gabaasuuf maqaa raaree wajjin laaqaa gaddatan saniin waadaa galeefi. Egaa dubbiin tun, dubbi lafee waan taateef, daddhabsiiftuu taatullee gammachuus of-keessaa hin dhabdu jedhee irratti of-gate.
Halkan gaafa dubbii saganteeffatee sanii Jiruun rafuu hin dandeenye. Laboobaan ija isaa waltuqullee qalbiin isaa dubbii Difaabbachaw Balibbuu bira bulte. Buusee, baasee “maalinnilaa wanni inni facaasu kun?” jedhee of-gaafata. Namtichi kun waan seenaa keessumaa, seenaa Habashaa irratti digirii argateef, wanni inni akka qeesii isaanii dhuksee namaa hiru isaaf galuu dide.
Erga Jiruu Boruu qorannoo kana duukaa-bu’uu irratti xiyyeeffatee asii, Korri Qorannoo Toopphiyaa inni: Moskoo, Tokkiyyoo, Atlaantaa, Torontoo, Roomaa, London, Teelabiib faa dabrniiti jiru. Kora isa baranaa kan baatii Hagayyaa, dira Barliin keessatti tahu irratti immoo “karaa cabe haa yaasu malee, otoon waayee Difaabbachaw Balibbuu bira hin gayin deebi’ee hin galu“, jedheetoo muratee Maalmoo irraa gara Barliinitti qajeele. Kanaafis ayyaanaa abbaa fi haadha isaa, ayyaana lammii, gosaa, sabaa fi biyya isaa cimsee kandhatee jira. Keessumaa ayyaana Oromoo fi Oromiyaa jabeessetoo kadhate. Ayyaanni Gadaa, ayyaanni bokkuu, ayyaanni cafffee, ayyaanni siiqqee, ayyaanni ateetee, ayyaanni irreechaa; Waaqni gurraachi garaa gurraachaa, leemmoon garaa taliilaa akka isa bira goraa jiru, mamii wayiituu hin horanne.
Kunoo erga korri sun jalqabamee harra guyyaan afraffaa dha. Jiruu Boruu akkuma sardiidaa hoolaa adamsituu riphee waayee Difaabbaachaw Balibbuu hordofaa jira. Guyyaalee taran kana keessa homaa isaa hin mijoofne. Harra garuu, “guyyaan guyyaa angafaa, gayyaa Kamisaa waan taheef, nan milkaaya” jedhee yaade. Guyyaan kun guyyaa guutuu waan taheef, wanni ka’eef sun akka guutuuf abdatee karaa mirgaa siree irraa ka’e. Mirgaan ka’ee, mirgaan Waaqa Gurraacha waan kadhateef, mirga argachuun isaa akka hin oolle qalbiin isaa akka shilkii Shaggariitti bilbilaa itti himteetoo jirti.
Namoonni kora kana irratti argaman amma boqonnaa bunaatii bayanii jiru. Sadii, afur, shan-faa tahaniitoo gurmuu gurmuun faffacayanii haasawaa jiru. Booda akkuma amala isaa Difaabbachaw Balibbuu waan tokko dhoksaan boorsaa isaa keessaa babasee, dhoksaan namicha biyya Ameerikaa irraa dhufe tokkoof kennee, ammas akkasuma gochuun gurmuu birraatti ceye. Namticha Ameerikaa kana Jiruu Boruu sirriitti beeka. Kanaaf, itti siqee dhaabachuun wajjin haasaa jalqabe. Booda gara waayee Toopphiyaa irratti haasaan isaanii ceenan, namtichi Ameerikaa sun akka sanadii barbaachisaa fi cimaa tokkootti boorsaa ofii keessaa baasee, waan duraan Difaabbaachaw Balibbuu isatti kenneeyyu san Jiruutti dabarse.
Achumaan Jiruu Boruu iccitii Difaabbachaw Balbibbuu argaddhee jedheetoo, waan san gaggaragalchee i’ilaale. Ammoo, matuduree isaa irraa waayee isaa battaluma beekuu dandaye. Inni erga korri kun xumuramee booda guyyaa shan bulee, gaafa jahaffaa gara Biyya Iswiidinii, Maalmootti deebe’e. Akkuma galeen xalayaa emeelii isa kanaa gaditti argamu hiriyaa isaa, isa akka koodee ofiitti jaalatu san, Bultii Guutamaatii barreesse.
20. 08. 05
Koodee koo Bultii Guutamaa,
Akkam nagumaa? Maatiin, qeyeen, lammii fi biyyi kees nagumaa?
Kunoo ani kaleessa galgalan koran sitti hime san irraa deebi’e. Waanan yeroo dhabeefan sagalee kiyya si dhageessisuu irraa hafe. Mee kanaafuu, dhiifa guddaa!
Waayee Difaabbaachaw Balibbuu isaan duukaa-bu’aa ture san, kunoo amma fiixaan bayeen jira. Ayyaana bishaan lagan si waliin dhugee guddaddheetu, akkaayyiin si wajjin mashakaa guddaddhee fi biyyiin si waliin darbaachaa guddaddheetu naaf milkeesse. Kunoo amma qalqalloo sobaa isa inni faffacaasaa turee san, Waaqni Oromooo fi Oromiyaa baneetoo ifumatti natti agarsiisee jira. Qalqalloon kun qalqolloo haaraa miti. Qalqalloo bardhibbee danuu ti. Qalqalloo dhugoo fi dhugaa of-keessaa hin qabnee, qalqalloo daaraa sobaatiin guutamee dhiitayee ti.
Qalqalloon innin ani waggaa hedduu duukaa-bu’aa ture kun, qalqalloo sabbuu fi diggaa Oromiyaa of-keessaa qabu sitti hin fakkaatin. Ammoo, qalqallichi, qalqalloo sabbuu fi diggaa Oromiyaa fi biyyoota akkuma Oromiyaa teenyaa qabamanii dhiitamaa jiranii guurrachuuf sobaan sobni guutamee ti. Sunumtuu qalqalloo sobaa qofa otoo hin tane, qalqalloo soba moofaa fi dullachaa ti.
Obbolleesso, dubbii sittii dheeressee onnee fi qalbee tee hin rarraasutii qalqalloon sun qalqalloo seenaa jarri “seenaa Toopphiyaa” jedhaniitoo nu barsiisaa, ijoollee ofiis barsiisaa, addunyaattis lallabaa turanii fi ammallee itti jiranii ti. Qalqallichi, qalqalloo akka raqa goodaatti darbatamee majaa eeggachaa jiruu ti. Isa akka raqa ajawaa funyaan qabatanii bira dabranii sanii ti jechuu kiyya!
Egaa hundattuu nagaa naa himi. Biyyee fi biyya koo naaf dhungaddhu!
Tiruu kee,
Jiruu Boruu,
Maalmoo, Biyya Iswiidnii irraa!
****************** // ******************
* Taammanaa Bitimaa: gurree@web.de
COMMENTS
RULES FOR COMMENTING:
Gadaa.com values your inputs, and to maintain a positive environment of discussion, the following rules will be enforced for comments. When you click SUBMIT COMMENT below, you are agreeing to abide by the following rules.
1. Apply common-sense respect and courtesy. Feel free to express your thoughts within the limits of civility.
2. Personal attacks, offensive language and unsubstantiated allegations are not allowed.
3. By submitting your comments, you take all the responsibility, legal or otherwise, for your comments.
4. Comments are naturally short. Long comments may be removed; for long comments, feel free to submit them as articles to be posted on their own.
5. Gadaa.com reserves the right to remove comments that do not follow the rules stated here.
6. Frequent offenders of the above rules will lose future posting privileges.
How to Use the New Comment Section
1. One can sign in using social networking services (if using this, click on "Sign In With your preferred social networking service")
2. One can also comment as "Guest" (no log-in required; for this, click on "Pick A Name" AND check the "I'd rather post as guest" button.)
(ONLY NAME and EMAIL are required; no password needed if commenting as Guest.)
3. To SUBMIT comments for moderation, click on the "Arrow" sign.
Disclaimer: Opinions expressed in comments do not reflected the views of Gadaa.com unless explicitly stated otherwise by Gadaa.com; Gadaa.com IS NOT accountable for any thought and content of comments.
Write Your Comment Below.
RULES FOR COMMENTING:
Gadaa.com values your inputs, and to maintain a positive environment of discussion, the following rules will be enforced for comments. When you click SUBMIT COMMENT below, you are agreeing to abide by the following rules.
1. Apply common-sense respect and courtesy. Feel free to express your thoughts within the limits of civility.
2. Personal attacks, offensive language and unsubstantiated allegations are not allowed.
3. By submitting your comments, you take all the responsibility, legal or otherwise, for your comments.
4. Comments are naturally short. Long comments may be removed; for long comments, feel free to submit them as articles to be posted on their own.
5. Gadaa.com reserves the right to remove comments that do not follow the rules stated here.
6. Frequent offenders of the above rules will lose future posting privileges.
Use the "Report Comment" link under each comment to report an inappropriate comment.
Disclaimer: Opinions expressed in comments do not reflected the views of Gadaa.com unless explicitly stated otherwise by Gadaa.com; Gadaa.com IS NOT accountable for any thought and content of comments.


text:
WASHINGTON,DC
— Koollejjiin Teknikaa fi Ummataa (MCTC) Fulbaana 24,2013 jalqabee afaan addunyaa 12tti dabaltee Afaan Oromoollee akka barnootaa tokkootti barsiisuuf qophii jirti.
Barnoota tokko akka damee barnootaatti barsiisuuf kaarikuleemii ykn seerii barnootaa jabaan,fedhii fi guddinna afaan tokkoo dabalee waan hedduu ilaalan.
Viktooriyaa Luling daarektera barnoota itti fufiinsa sagantaa MCTC, Afaan Oromoo koollejjii teenna keessaa qabaachuun nuuf gammachuu guddoo jetti.
“Yoo jalaqa porofeeser Baanjaan waahee Afaan Oromoo hedduu ani hin beekne natti hime guddoo ajaabsifadhe afaan kun asitti barsiifamuu qabu jedhee hubadhe.Itti aanee ammoo karoora barnootaa ka Maatiyaas Guddinnaa qophii barnoota kanaatii dhiyeessellee arge.Barsiisotilleen karoora sun ilaalanii mirkansan.
Tanaaf wanti kun carraa umamtii argachu malee jennee dubbanne.Barnoota keenna keessatti afaan wal makaa qabaachu fi fedhii ariifachiiftuu tana qabaachuun barbaachisaa jennee walii galle.”
Obbo Maatiyaas Gudina warra akka Afaan Oromoo koolleejji tanatti kennaman gaafachaa bahe keessaa tokko.
“Afaan Oromoo afaan saayisii fi teknooloojii tahanii qubee isaalleen qarooma jabanaa kanaan waan walii galuuf hujiifillee nama hin rakkisu,afaan sabii ballaan biyyaa fi biyya alaalleetti dubbatuu dabalee waan hedduu jennee itti himne,taatullee name afaan kanaa jedhee hin miidhamin hin jiru.”
Kolleejjiin tun afaan Awurooppaa, Iskaandineeviyaa, Jermanii,Ispaanish,Eezhiyaa dabalee afaan 12 barsiisaa,afrikaa keessaa Afaan Oromootii fi Somaalee qofatti barsiifama.Koollejiin MN Afaan Oromoo Akka Barnootaatti Barsiisuuf Qophii Jirti.
Koollejjiin Teknikaa fi Ummataa (MCTC) Fulbaana 24,2013 jalqabee afaan addunyaa 12tti dabaltee Afaan Oromoollee akka barnootaa tokkootti barsiisuuf qophii jirti.
Barnoota tokko akka damee barnootaatti barsiisuuf kaarikuleemii ykn seerii barnootaa jabaan,fedhii fi guddinna afaan tokkoo dabalee waan hedduu ilaalan.
Viktooriyaa Luling daarektera barnoota itti fufiinsa sagantaa MCTC, Afaan Oromoo koollejjii teenna keessaa qabaachuun nuuf gammachuu guddoo jetti.
“Yoo jalaqa porofeeser Baanjaan waahee Afaan Oromoo hedduu ani hin beekne natti hime guddoo ajaabsifadhe afaan kun asitti barsiifamuu qabu jedhee hubadhe.Itti aanee ammoo karoora barnootaa ka Maatiyaas Guddinnaa qophii barnoota kanaatii dhiyeessellee arge.Barsiisotilleen karoora sun ilaalanii mirkansan.Tanaaf wanti kun carraa umamtii argachu malee jennee dubbanne.Barnoota keenna keessatti afaan wal makaa qabaachu fi fedhii ariifachiiftuu tana qabaachuun barbaachisaa jennee walii galle.”
Obbo Maatiyaas Gudina warra akka Afaan Oromoo koolleejji tanatti kennaman gaafachaa bahe keessaa tokko.
“Afaan Oromoo afaan saayisii fi teknooloojii tahanii qubee isaalleen qarooma jabanaa kanaan waan walii galuuf hujiifillee nama hin rakkisu,afaan sabii ballaan biyyaa fi biyya alaalleetti dubbatuu dabalee waan hedduu jennee itti himne,taatullee name afaan kanaa jedhee hin miidhamin hin jiru.”
Kolleejjiin tun afaan Awurooppaa, Iskaandineeviyaa, Jermanii,Ispaanish,Eezhiyaa dabalee afaan 12 barsiisti,afrikaa keessaa Afaan Oromootii fi Somaalee qofatti barsiifama.
mee tana immoo caqasaa


text:
WASHINGTON, DC
— Miseensonni Koree Giddu-galaa Dhaabbata Dimookiraatawa Uuummata Oromoo, kan OPDO -- walga’ii isaa yeroo adda addaatti Adaamaatti geggeesse irratti wal-dhibdeen cimaan gidduu isaanitti uumamuunii fi adda-qoodamuun walii-galtee dhabuun isaanii gaazzexoota dabalee maddeen adda addaan odeessamaa ture. Giddu kana immoo kan Miseensa Giddu-galaa OPDO fi sadarkaa Federaalaatti Ministara Siivil Servisii turan Obbo Juuneddii Saaddoo koree hoji raaw’achiistuu fi koree giddu-galaa keessaa baasamanii sadarkaa miseensa leexaatti gad-buusamuu gaazzexaan Reporter gabaasee jira. Wal-dhibdee OPDO keessatti deemaa jiru kana ilaalchisee kan akka maqaan isaanii himamu hin feene gaafatan --- Miseensi Koree Gidduu jaarmayichaa tokko ibsa telefoonaan Raadiyoo Sagalee Ameerikaaf kennaniin, Dhaabbatni Dimookiraatawa Uummata Oromoo, miseensota hooggana isaa kanneen hoogganoota Adda Bilisummaa Uummata Tigiraayitti hidhata qabanii fi kanneen dhaabichi caasaa ofiin geggeessamuu qaba, jedhan gidduutti wal-dhibdee fi wal-mormiin jiraachuu dubbatan.
Kanneen dhiibbaa hoogganoota Adda Bilisummaa Uuummata Tigiraay irraa DHDUO irra kaa’ama, jedhan morman – miseensonni Koree Giddu-galaa dhaabbatichaa du’a Muummicha-ministaraa Melles Zeenaawii tii booda Mootummaan Federaalas tahe Mootummaan Bulchiisa Naannoo Oromiyaa akkamitti itti fufuu qaba? – ka jedhu irratti warra hidhata hoogganoota ABUT qaban wajjiin wal-mormii cimaa qabaachuu fi “diina” waliin jechuun uumame dubbatan. Dhimmoota wal-mormsiisoo tahan keessaa tokkoo waa’ee filannoo Muummicha-ministaraa haaraa ta’uu illee eeranii jiran – Miseensi Koree Giddu-galaa Dhaabbata Dimookiraatawa Uummata Oromoo kun.
Guutummaa gaaffii fi deebii kanaa mallattoo armaan gadii tuquun dhaggeeffadhaa.
Gaaffii fi Deebii miseensa KG DHDUO waliin geggeessame dhaggeeffadhaa


text:
Ayyaannii Id Al-Adhaa har’a amantoota Islaamaa biratti har’a gutummaa Itiyoophiyaa keessatti kabajamee jira.Ayyaana Arafaa jedhamuun beekamu kun yeroo 1433ffaaf kan kabajamee yoo ta’u ayyaanni kun biyya keessatti barana musleemonni mormii mootummaa irraa qaban kan karaa nagaan itti ibsan ture.
Hogganonni keenya hidhaman ha hiikaman, filannoon gaggeeffame uummata musleema mara kan bakka bu’u miti, gaaffii keenyaaf deebiin ha kennamu, Televiziyonni Itiyoophiyaa oduu sobaa dabarsuu ha dhiisu fi gaaffilee jka biroo kan of keessaa qabu ta’u hiriirtonni ibsanii jitu.
Koree wal taasiiftu ayyaana kanaa keessaa tokko kan ta’an Hajii Mohaajaar Dinoon sirna staadiyoomii Finfinnee keessatti gaggeeffame irratti hirmaachu isaanii ibsanii gaaffii uummanni dhagesisaa ture jedhame garu kan hin dhageenye ta’u dubbatan
Mummichi ministeera Itiyoophiyaa Haaylee Mariyaan Dassaaleenya baatii kana keessa aka dubbataniittti mootummaan walabummaa amantiitti ni kabaja, garu gareeleen lellistootaa hokkara kaasuuf shira xaxan dhaabsisuuf tarkaanfii barbaachisaan ni fudhatama jedhan.


text:
Chaayinaa
Chaayinaan, maqaa guutuu Riippabiliika Ummataa Chaayina(People's Republic of China) jedhamuun waammamti, biyya Eshiyaa bahaatti argamtu. Chaayinaan biyya baayyina
uummataatin addunyaarraa tokkoffaarra jirtu yoo taatu baayyinni uummata ishees biliyoona 1.35 ol ta'a. Magaalaan guddoon Chaayinaa Beejiingi. Chaayinaan kutaa bulchiinsaa 22, naannolee ofiin of bulchan 5, bulchiinsa magaalaa 4 (Beejiingi, Tiyaanjiin, Shaangaayi, fi Choonkiing), fi naannolee addaa kan ofiin of bulchan 2 (Hoongi Koongi fi Makkaa'uu) qabdi. Dabalataanis Chaayinaan Taayiwaan kutaa bulchiinsaa 23ffaa akka taatetti kan dhiyeessitu yoo ta'u Taayiwaan garuu akka biyya tokkootti of ilaalun ofiin of bulchaa jirti


text:
Qopheessaa Jaallannee Gammadaa | Washington, DC
Torban lama dura mooraa yunivarsitii Adaamaa keessatti baratonni walitti bu’uu isaaniin kan ka’e kan ari’aman jiraachuu baratonni ibsanii jiran.
Ittiin ka’uumsi walitti bu’iinsa kanaa sagantaa Televiziyonaan darbaa ture isa kana ilaallaa isa sana ilaalla jechuun gosummaa irratti kan hundaa’e akka ta’e ibsameera.
Mufannaa baratonni Oromoo dhagesisaniin kan ka’e humnii alaa seenee baratoota hanga tokko eega hidhee booda manni murtii ragaa ga’aa dhabuun walaba kan gadhiise ta’us yunivarsitiin garu baratoota 6 ari’ee jira.
Barattoota mana murtiitti dhiyaatan keessaa himati shoroorkeessummaa irratti dhiyaatee ragaa ga’aan dhabamee kan gadhifaman ta’uun ibsameera.
Title: Yunivarsitiin Adaamaa Barattoota Oromoo Ari’e
Duration: 08:48
Category: Advocacy/Activism, News, Nonviolent Struggle, Youth Movement
Added on: Amajjii/January 21st, 2012


text: aadu Aagaadha Aaroada Aaroadu Aathangarai Ada adadaa adichaa adidaa ailekkaa aiyanaaru Alai Analaa analo angamellaam avan azhagaa edhuvum Edudaa Ellaarumey en enai enga engalukku engum Eniru ennai ennoada ennuyir Eppaadu erichala etti evan Evan Hey idha Idhayam Idhu illa Illa Iravukku irukkudhu Ithanai ivan Ivarappoala Kaadu kaalaiyiley Kaanaadha kaanaanguyilu Kaaramaachinaa Kaatrilengo kaayamaachina Kadaisi Kadal kadalin Kadhal kaiya Kaiya kallam Kallathanamaa kanavo Kanavugal kannaalam kappal konjam koorathila kuralil kuralo lakkaa Lakkaa Lyrics: maaraadhu Maaraappa maariyaa manasuppooraa maranam meendu Michamillaa MOzhi munthaanai Music: naamma naan naanga Nalla nannaa nee Nee neeppanna NIjamai noagaama nooru OhO ooraaga Ooru oru Orunal Ottrai Paarkkaadhadha pagalin palar panje payir pazhaguvoamey peroada pidichaa Pidikkum poagaama poi Pongavachom raakket Raamanoada ring saalaiyiley Sari sendhooradha Serndhu Sindaarey singaare Singaare Singers: siru soakku solla Sollaama Song: sugamo suthikkittu thaavi Thaayin thadai thappaagamaatteney tharunam thavaredhum Thavum thoda thodanguveney Tholla tring Udhithaan ulagil Ullaasa Un Unai Unga unnai Unnudan Unviral uyir uyirin uyirum uyiruum Uzhaginai vaadaadhey vaangittu vaazhavendum Vambaa vandhu varuma varuvenaa Vazhukkum vedhampoala veedu vellai Vellai vetkam veyilai yaavarukkum Ye Yeham Yei Yezhaiyoada


text:
Dhaabbanni Boba’aa Itiyoophiyaa omisha boba’aa gahaa akka qabu himameFinfinnee Amajjii 28 2006 (FBC) Tibbana Magaalaa Finfinneefi Magaaloota Naannolee hedduutti hanqinni Boba’a Naafxaafi Beenzilaa mudateera.
Magaalotaafi iddoowwan tokko tokkotti rakkoon mudate hanga yoonaatti furmaata utuu hin argatin kan ture yammuu ta’u sochii tajaajila geejibaarrattis miidhaa ol’aanaa geessisaa jira.
Hanqinni boba’a Naafxaafi Beenzilaa kun ol’aantummaadhaan Magaalaa Finfinneefi Magaalaawwan Naannoo ummattoota kibbaatti argaman Hawaasaa,Hoosaa’inaa, Walaayittaa sooddoofi Miizaan Amaanitti akka mudatedha, kan himamaa jiru.
Magaalaa Hawaasaatti boba’aan leetiroo kuma 45tti dhiyaatu raabsamaa kan jiru yammuuu ta’u kunis gahaa akka hin taane ministir di’eetaan ministeera Daldalaa obbo Alii Siraaj Faanaa Biroodkaastiing Korporeetitti himaniiru.
Magaalaawwan hafan jechuunis Hosaa’inaa,Walaayittaa sooddoofi Miizaan Amaanitti hanqinni mudate ammas akka jirudha kan mirkaneessan.
Haaluma wal fakkaatuun iddoowwan gara garaa Magaalaa Finfinneetti torban kana hanqini omisha boba’aa maaliif akka mudate obbo Aliin gaafatamanii kan himan yammuu ta’u rakkoo kanaan adda durummaadhaan kan gaafatamu kubbaaniyaawwan baoba’a raabsanidha jedhaniiru.
Kubbaaniyaawwan omisha boba’aa raabasan itti gaaafatamasaanii yeroon ba’uu dhabuun rakkoo kana akka hammeesses dubbataniiru.
Kubbaaniyaawwan kun xummura torbaniirratti gatiin boba’aa dabaluu danda’a jechuun yaada dogongoraa hordofaniin boba’a gatii rakasaan bitan gatii qaalwaadhaan gurguruuf fedhii qabaniin rakkoo mudate akka ta’es himuudhaan dabalatini gatii boba’aa akka hin jirreefi hawaasnis ta’e raabsitoonni boba’aa hubachuu akka qabanidha kan mirkaneessan.
Kana malees konkolaattoonni 48 “oilbyan” itti fayyadamu gara kubbaniyyaawwan kanneen biroo waan deemaniif dhiyeessii boba’aarratti hanqinni konkolaattotaa akka mudate yaadachiisaniiru.
Kanaaf dhaabbanni boba’a Itiyoophiyaa omisha boba’aa gahaa akka qabu eeruudhaan rakkoon tibbana mudate yeroo muraasa keessatti furmaata akka argatuuf carraaqqiin taasifamaa jira jedhan.
Rakkoon kun mudachuu hin qabu ture kan jedhan obbo Aliin gochi kubaaniyaawwan tokko tokkoo sochii geejibaarratti gufuu uumuurra darbee adeemsa diingdetis kan miidhu waan ta’eef kubaaniyaawwan gocha kana raawwatan irratti Mootummaan tarkaanfii barbaachisaa fudhachuuf akka dirqamu beeksissaniiru
#Hits:371


text:
Du'umti Haa du'u,
Kan ajjesee dhokse,
Ija goota keenyaa,
Buruqsee kan baqse.
Taaddasaa Birruufaa,
Guddinaa Tumsaafaa,
Maammoo Mazamirfaa,
Kan Baaroo Tumsaafaa,
Elemoo Qilxuufaa,
Innumti ajjeesee,
olii addemaa kaalessaa,
Tasfahuun Camadaa
kan addaan nu dhiise,
seenaatti nu hanbise.
Du'umti haa du'u,
kan dhokse Bilille,
Dacheetti gadi gatee,
Miidhaga ishee faalee,
kan geeraraa gale.
Du'umti haa du'u
Abbaa Gammachiisfaa,
kan Asteer Gannoofaa,
Kitaaba harkaa buusee,
Irreellee Laffisee,
Mul'atallee dhaamse.
Du'umti haa du'u,
gayee hamummatee,
du'umti fudhatee,
Goota Hagaree Tulluu,
Isa haqaan bulu.
Du'umti Haa du'u
Inni Waaqoo Guutuu,
Abishee Grbaafaa,
Gootummaa qolatee,
Kabaja dhowwatee
Du'umti Mo'atee
Maqsee gadii gatee,
Irra tarkanfte.
Du'umt haa du'u'
Ofii qilee haa bu'u,
Awwaalee gadoo haa ba'u
Du'ee dhagaa haa baatu,
Boollisaa haa fagaatu.
Akka hhin deebine,
Rafee hin dammaqne,
Beekaa koo hin miine,
Bartootaa koo gadii hin ciree,
Goota koo hin gaagaane.
Qeerroo Oromiyaa
JECHOOTA GAMNAA
Amaan Tolaa Hamdaa
Amajjii 2013
A. Seensa
Barreeffamni kun qorannaan dubbii Arsi'ii yookaan koottu-dhufeen maal akka fakkaatu ibsa. Barreeffamni kun gabaabaa ta'ullee jechoota gamnaa yeroo adda addaa bakka adda addaatti jedhaman irratti xiyyeeffachuun; gamni maal waliin jedhe gaafii jedhuuf deebii kennuuf yaala.
B. Koottu-Dhufee
Koottu-dhufeen aadaa haasawa Arsiiti; sirna mari'ii ka Arsiin bakka sirnaatti haasawu. Koottu dhufeen sirna haasawaa kan bakka cidhaa ykn du'aatitti haasawamu. Sirna haasawaa ka dubbiin bilchaataan ittiin dubbatamu. Arsiin jaarsummaa koottu-dhufeen yookaan ilaaliin haasaya.
Namni bakka sirnaa jiru jaarsas ta'ee ka'ima kan dubbachuuf murtii qabu kan sirni dubbachuu hin dhoorgine martuu koottu dhufee fudhatee haasayuu danda'a. Koottu dhufee fudhachuuf ijoo dubbii beekuu qabna yoo hin beeknee ta'e nama beekutti siqnee gurratti dubbii na barsiisi jenna. Jaarsonnillee yoo namni haarofti addabaabaayii dhufe dubbii barsiisaa jedhan. Namni haaroftis erga dubbii baree booda yaada ofii kenna.
Aadaa Arsii keessatti ka'imti ykn dargaggeessi jaarsa jala taa'ee dubbii bara. Aadaa bareedaa Arsiin oromoo gumaache keessaa sirni haasawa koottu-dhufee tokkoffa jechuu dandeenna. Gara biraatiin sirni haasawaa kan gosoota oromoo biroo koottu-dhufee irraa garaa gartii guddaa hin qabu. Sirna haasawa koottu-dhufee keessatti gaafiin ykn yaanni kallattii adda addaatii ka'ee deebiin kallattii adda addaatii itti kennama. Koottu-dhufee dabaree eeggatanii namatti fudhatan koottaa kaa jedhan; namni hunduu dabaree eeggatee maarree abbaa ebaluu jedhee haasaya jalqaba. Namoonni adda addaa akkuma dandeettii fi muxannoo isaaniitti haasawa ofii fakkeenna dubbiitii fi maammaakaan gabbisanii dhiyeessu; kana booda yaada waliigalaa irra gayama. Dhimmi haasawamuufis erga hayyoonni adda addaa yaada ofii itti kennanii booda walii galteerra gayama.
Jechoonni gamnaa asii gaditti tarraayanis kan bakka, yeroo fi haala adda addaa keessatti jedhamaniidha. Akkanumas; jechoonni gamnaa koottu-dhufee haasawuuf gargaarantu asii gaditti dhiyaate.
C. Gamna
Hayyuu dubbii beeku; namoota walitti bu'an kan araarsu; ka dubbii qoru; koottu-dhufee fudhatee haasawa bilchaataa haasawuu ka danda'u. Gabaabamatti; haasawa mishaa fakkeenna dubbiitiin midhaage haasawuun ka nama amansiisu jechuu dandeenna.
D. JECHOOTA GAMNAA
"Malkataafis; qandhafaafis toltii adurreetti bilbila haa hiinuu" jedhe hantuunni.
***
Diintichi obbaafate;
Nagaan bobbaafate;
Gamnichi obbaafate;
Qorata malee taa'e;
Qora malee haasaye
(Diintichi ka hobbaafateef waan loon irraa oofataniif/yaafataniif; gamni ammo iddoo taa'ullee qoratee taa'a; qoratee haasaya;qoraan hojjata)
***
"Dullumti eessaan dhufti?" jennaan; "Dugdaa fi jilbaan" jedhe gamni tokko. "Kana qofaa miti" jedhe gamni duraa:"Ijaan- harka ijarra kaayatee laalaa; gurraan- yoo waa itti himan yeey maal jettan jedhaa; ilkaanin- ilkaan irraa cabuu jalqabaa; qalbiin dhufti waa dagataa." jedhee deebise gamnichi duraa.
***
Dullumti duddaan dhufti; gadi caldhiin ilmaan dhufti; kankee kanumaan niitiin dhufti; keessa tareen lammiin dhufti.
***
Wallaalaan of jalatti
Gamni ammo baargamatti!
***
Gowwaan gorsan nama dida
Qabu nama dika
Malli gowwaa maali?
***
"Intala dayee;
Kolooban gayee
Koloobni maqaa itti haa baasu" jette namittiin.
***
"Gootni ka maal godhee dabeessi ka maal ta'e" jedhee gamni tokko kan biraa gafate. Gamni biraas; "Gootni ka ari'ee dabeessi kan dheesse" jedhe. "Kanuma qofaa ree jedhe gamni duraa?"; "Ee kanuma" Jedhe gamni lammataa. Jennaan miti jedhe gamni duraa "Kan dheessee deebi'ee ofirraa reebellee goota; kan ari'ee irraa hin hafnellee luynaa mitii?" jedhee gamnichi duraa deebise.
***
Tokko dubartiitti bayee qore; itti dhufee akkana jedheen:-
"Ijaarattee mana;
Keessa jirtaa namaa
Akkam oolte" jedheen. Isiinis gamna waan taatef akkana jettee qaanessite:-
"Qabattee sibiila;
Falanni si dhiira
Ee ooltee" jetteen.
***
Waa sadi waa sadii injifatte:-
1. Bubbeen galaana injifatte
2. Namichi bubbee injifate
3. Namicha duuti injifatte
(Bubbeen galaana oliifi gadi dhooftee injifatte; namichi ammoo doonii galaana irratti ijaaree bubbee injifate; namicha ammo duuti injifatte.)
***
Waa sadi haga waa sadiif jirraa beektutti hin dubbadhu jedhe gamni:-
1ffaa. Dabeessi haga gootaf jiraa beekutti
2ffaa. Dondhi haga arjaaf jiraa beekutti
3ffaa. Gowwaan haga gamnaaf jiraa beekutti
***
"Dhiisuuf dhalee; arraabuuf qoree malli maali?" jette dhaddeen dhaltee.
***
"Awliyaa rakko'oo dhaqan shantu du'a oolan shantamatu du'a" malli maali?
***
Akka hin nyaannee dangaaja marqite;
Akka hin dhiifnee itti carreessite
***
Lagni guuteen dhugaa simbirri irra hin barartuun soba; si soqee si dhabeen dhugaa lafti na jalatti hin hafneen soba; ebalu duroomee kiila lixeen dhugaa horii isaa laakkoftee itti hin baatun soba.
***
Qoricha jennaan harree qalle
Hin ta'u jenna harree ganne
Fidaa jennaan sondhee dhabne.
***
Bulee yaa bulee;
Buleen woyiinuu turee;
Worra bulee qaanyesse;
Rabbi raatesse.
(Arriin kabaja qabdi. Namni jaaree arrii bulee godhe hambisaa kabajuu qabna; yoo kabajuu baannee abaaree nu balleessa)
***
Kaamoo mana bulkaa;
Boosoo mana curgaa;
Kaamoon harka hallee;
Booson garaa halle.
(Kaamaya mana urgaa/bareedaa; boosaya mana busha'aa; kaamaya harka hallee boosaya garaa halle/baay'ee deetti)
***
Ilmi qe'ee hatu raaja; niitiin dhiirsa hamattu raaja; namni lammii ganu raajaa; jaarsi sigabaa galu raaja.
***
Dullumti ihii(ebelee) dabalatte waan falli hin baafne; deegni ceem'aa dabalate waan falli hin baafne.
***
Laafaa horii guddisii konkaa qoraafadhu;
Laafaa namaa guddisii bonjaa boraafadhu.
***
Kan lolu goota; kan hin lolle dabeessa; kan lolee hin araaramne sheexana.
***
Eerakkadhe jedhe gamnichi wallaalaa wajjiin cinaa (lakkuu) dhalate; eerakkadhe jedhe gootni dabeessa wajjiin cinaa dhalate.
***
Gamni gamnaan akkana jedhe;" Dhiira tahanii meeshaa waraanaa dhabuun fafa." Jennaan; dogongorte jedheen gamni lammataa; "Meeshaa waraanaa dhabuu mitii meeshaa waraanaa qabaatanii onnee dhabutuuyyi fafaa" jedheen.
***
Waa sadi faayaa waa sadi faaya faayarraati:- 1. Amrii(qabeenna) qabaachuun faayaa arjummaan faaya faayarraati. 2. Arrii qabaachuun faayaa aqlii(gamnummaa) qabaachuun faaya faayarraati. 3. Gootummaan faayaa obsi faaya faayarraati.
***
Keessumaa waa sadiin simatan: lafee foon hin qabneen simatan;foon lafee hin qabneen simata; erbee coraa hin qabneen simatan. Lafeen foon hin qabne:-ilkaan kolfanii kolfisiisan. Foon lafee hin qabne-arrabaa haasayanii haasofsiisan. Erbeen coraa hin qabne-gurraa waan keessummaan jettu jalaa dhagayan.
***
Gowwaaf galgalli dukkanatti
Gamnaa fi gamini ifatti
Waariin dukkana hammeesse
Ifa dhiyeesse!
***
Gamni gamnatti dhufee akkana jedhe " Wonti erga deemee hin dhaabbatin maali? Wonti erga taa'ee hin socho'in maali? Wonti erga diigamee hin ijaaramin maali?" Jennaan gamni lammataallee akkas jedhee deebise. "Wonti erga deemee hin dhaabbatin laga; wonti erga taa'ee hin deemin dhagaa; wonti erga diigamee hin ijaaramin garaa:- garaa har'as borus ittuma nyaatanii inni sanuma"
***
Gamni gamnatti bayee qore:" Walqixxeen (handhuurri) lafaa eessa" jedheen. Gamni lammataallee "Achuma bakka ati jirtu san" jedheen. Gamni duraallee "Akkamitti ta'a?" jennaan "Dhundhumaan safartee walitti laaluu dandeetta" jedheen.
***
Wonti ganama guddoo; guyyaa xiqqoo; galgala guddoo maali? Deebii:-Gaaddidduu
***
Gamni gamnatti bayee akkana jedhe "Fardaa oliin boora kiyya; biyyaa oliin Fasasa tiyya; niitii oliin niitii tiyyya; "Jennaan; dogongorte jedheen gamni lammataa"Boorri kankee guulee dabe; biyyi tantee dheebisaan dabde; niitiin tantee kashalabboomtee dabde."Jedheen
***
Gamni akkas jedhe:- fardaan haga farada jedhan dhaqqabo hin jedhanii; dubartiin haga dubarti jedhan ibso hin jedhanii; loonin haga loon jedhan qabbaneesso hin jedhanii; du'aan haga du'a jedhan woffifte hin jedhanii jedhe.
(Fardi dafee bakka hedan nama geessaa; dubartiin mana ibsitii(tolchitii); loon ammoo aannan isaa nama qabbaneessa; duuti ammoo hoffaa nama gootii)
***
Baddaaf gammoojjiin yeroo baay'ee wal tuffatan dubbiinis wal tuqan wal agibu waliinis morku.Yeroo sirnaa; cidha ta'inna du'aa jaarsolii ciccimoo gamna ta'an filatanii 'koottu-dhufee' walitti fudhatan. Jaarsoliin dubbii sirritti beekan dubbii mi'aayaa nama tuffachiifne haasawan.
Yeroo woyii gammoojii irraayyi baddaa fuudhaaf osoo deeman worri isaan irraa fuudhan illee baddaa worra dureessa ture. Jaarsi gamnaa (abbaan gosaa) ka koottu dhufee haa fudhatuuf qopheessan keessaa tokko akkana jedhe "Jarana maalif wol gattanii facaatanii deemtan worra eennuu akka deemaa jirru beettanii worra guddaa dhaqaa jirraa bar; mee dhaabadhaa hin mari'anna jedhe. Akkuma beettan baddaan dubbiif sirritti qophooftee nu eeddii. Kanaaf; teessumti akka qabaa akka itti teennu mari'anna; nyaannis akka qabaa akka itti nyaannu mari'anna dubbiinis akka qabdii akka itti dubbannu mari'anna." jedhe. Achumaan jaarsi lammataa maarree jedhanii attam taana maal jenna biyyana jedhe. Jaarsi biraa koottu dhufee erga fudhatee akkas jedhe maarree jarana ka jettan sadiinuu nu hin rakkisuu jedhe. Achumaa, jaarsi duraa attamitti jennaan jaarsi sadaffa akkas jedhe ka teennu bakka isaan qopheessan kan nyaannu waan isaan nuu kennan ka dubbannu kallattii dubbii isaanii laalleeti jedhe.
***
Yeroo woyii gamin baddaa gamna gammoojjiitti bayee akkas jedheen "Eessaa baate abboo?" Jennaan; gamnichi gammoojjii illee "Gammoojjii baye." jedheen. Achii gamnichi baddaa "Gadii keessaa baatee!" Jennaan; achumaan gamnichi gammoojjillee "Gadii keessallee oli jira olii keessallee gadi jira." jedheen.
***
Gamni gamnatti bayee gamna qore; gamni duraa gamna lammtaatin akkana jedhe" Ganni maalii gamni maal" Gamni lammataallee akkas jedhee deebise "Ganni ka fixeensayee gamni ka dubbii fixe" Jennaan; Gamni jalqabaa dogongorte jedheen "Birraan illee ima fixeensayaa; dubbii ammo bultu (turtu) dhumattii; yerootu fixaa kanaaf ;ganni ka quufsee ciciiphise gamni ammoo ka waan dhufu (ofduraa) beekee." jedheen.
***
Gamni gamnaan akkas jedhe "Namni ka du'eef ka jiru keessaa kamtu baay'inaan caala?" Jennaan gammi lammmataallee "Ka jiruu du'e wajjiin ka du'etu caala"jedheen.
***
Daamuu Ushuu gamni Arsii beekkamaan yeroo ta'e dubbiif ganda woyii dhaqee erga simatanii booda dubartiin woyii akkana jetteen"Daamuu Ushuu ka gurri Ambaa Diina gaye sun kanumaa?" jette gabaabbinna isaa laaltee; innillee baay'ee gabaabaa waan tureef. Achumaa; Daamuu Ushuullee jecha isii dhagayee akkana jedhe "Ol hin cinneen gafarsaa; gadi hin cinneen farraa teennaan teessuma gayee; dubbannaan higaa gayee mixiif na komattaa" jedheen.
***
Jaarsi gamni woyii yeroo ta'e Daamuu Ushuutiin akkana jedhe "Daamuu silaa ati gamna beekkamaa ambaa diinni beekee ilma sitti baye qabdaa?" jennaan innillee akkana jedhee deebise " Arse sadiin afaan qabee tiyya sadan afaan qabatte"jedhe. Ilmaan sadan uumate keessaa tokkichillee isatti waan hin bayiniif.
***
Gamni warra soddaa dhaqee erga waa nyaatee dhugee booda yeroon gannaa akkana jedhe soddaatiin "Da'iyya marqi keessan xinnaatee dabe; gubee dabe; mi'aayee dabe" jennaan Soddaatinis akkas jettee deebifteef "Xiqqeenni akka yeroo; gubaatin akka jarjaraa; mi'aan akka harkaa afuufadhaa keessaa fudhaa " jetteen.
***
Korminee korma kaaye kormarra dalluu kaaye; Haburaa goota kaaye Itayya gaamaa kaaye; Jiille jaamaa kaaye; Ajjeeftee mirga hin qabduu qollee dhara qandhaftu Abeetaa Dambal kaaye.
***
Ilmi ka abbaa fakkaate caala moo ka bara fakkaate caala? Jennaan ka bara fakkaate caala jedhe gamni.
***
Waa sadi waa sadi nyaatti:- 1/Aariin umrii nyaatti 2/Kijibni hiriyyaa nyaatti 3/Kolfi qalbii nyaatti
***
Waa lama nama xiqqeessiti:- 1ffaa Hanna 2ffaa Kijiba
***
Teessumti woyaa fixxi; deemsi kophee fixxi; hirribni yeroo fixxi; obsi muuxannoo fixxi; hawwiin jaalala fixxi.
Itti fufa…


text:
Protein dhigaa
Protein dhigaa, kan maqaa birra serum proteins jedhamuun bekkamu kuni protein plasma dhigaa kessatti argamu dha. Proteinotni kuni fayyidaa bayye qabu kan kessa tokko ademsaa molekulotta akka lipid, hormone, vitamin fi sibilaa (metal) nafa kenya kessatti ta'u qarqara. Akkasumas akka enzyme, protease inhibitors fi kininn precursors ta'anii ni fayyadu. Serum proteins kan jedhaman kuni fayyida bayee cell alla ta'e fi immune system kenya kessatti qabu. Proteinotta kana electrophoresisiin gargari basuun bayye barbachisaa dha.
Gossa proteinotta dhigaa:
- Albumin- Normal level 3.5-5.0g/dl
- Globulinss
- Fibrinogens - Normal level 200-450mg/dl
- Regulatory
Proteinotni plasma hunda tirru kessatti hojjatamu, gamma globulinsiin alla. Globulins gossa sadiit jirru- alpha,beta fi gamma.
alpha1-antiproteinase alpha2-macroglobulin
Gossoni birra protein dhigaa:
1) Lipoproteins (chylomicrons, VLDL, LDL, HDL)
2) Transferrin
3) Prothrombin
Persentiin 60% protein plasma kunii protein albumin ofii kessa qabu, kunis dhibaa osmotic plasma kessa, kan ademma lipid fi steroid hormone sababa ta'u kessatti kenitotta tokkoffa dha. Globulins kan jedhaman persentii 35% protein plasma yoo ta'an, kunis ademsaa ion, hormone fi lipid kan immune system qarqaru kessatti tajajillu. Persentiin 4% immoo fibrinogen, kunii immo walitti-qabamu dhigaa coagulation kessatti fayyida kan qabuu yoo ta'u kunii immo gara fibrin kan makamuu hindandenetti jijiramu ni danda'a. Protein ademsistu (regulatory protein) kan jedhaman kan persentii protein dhigaa 1% gadii ta'an kuniin protein akka enzyme, proenzyme fi hormone.


text:
Oromiyaaf Gaarummaa Amantalaa
Sagalef astuqa
Oromoon saba tokkicha. Dubbee demokraatumma yeroo hin yaadatamne kaasanii qabu. Akka seenaatt Oromiyaan amantee tokkicha qabdi turte. Amantichi dhimma finnaa keessa hin seenu. Akkasumas finnaan addatt dhimma amantee waan ta’e keessa seenuun safuu ture. Sana jechuun bakki itt waldeggeran hin turre jechuu miti. Dhaaboti Lubaa fi Qaallu aadaa fi hoodaan bakka walitt dhufan qabu. Haata’u malee yeroo nagaa haa ta’u lolaa amantalummaan (ilaalchi amantee alaa) masaka waliigalaa sabichaaf kennaa ture. Oromoon dhugaa, amantee ulfina kennuu fi adda addumaa yaadaaf wal danda’uun beekama. Dhaalmaa ofi irratt mari’achuun haala amma keessa jirru qayyabachuuf nama gargaara. Kanaaf kanneen hamaa nuu hawwanii fi gargar nu qooduu fedhaniif gurra qeensuu hin qabnu. Deemsa yeroo keessa kan nuu tolutt akka baanu mamii hin qabnu. Yoo iyyaafataa deemnuu fi naannaa keenya qeeqaan laallutt kaanu, caalaatt of baruu fi addunyaa keessa jirruu hubachuu eegaluun, nafii fi jaalala lammii keenya Oromoo, waliin biyya waloo fi kaayyoo bilisummaa tokko qabnuuf waan baafnuuf akka ofirraa qabnu qayyabachuu eegalla. Achumaan annisaan Oromummaa gadifageenyaan nuugalutt ka’a. Ammaaf, Oromiyaan biyya amantee hedduutii. Tokkummaa see eeggattee jiraachuuf amantalummaa guddifachuu malee filmaata biraa kan qabdu hin fakkaatu. Kanatt haansinee sun mal jechuu akka ta’ee fi anjaa Oromiyaaf qabaachuu danda’u ilaaluu haa yaallu.
Amantalummaa yeroo jennu hala amanteen dhimma gara bulchaa, barumsa ambaa yk dhimma malbulchaa biraa ilaalu keessa hin galle jechuufi. Akkasuma finnaanis dhimma amantee ilaalu keessa galuu hin qabu jechuu dha. Gabaabaatt amanteen kan abbaa, finnaan kan walii tahuu fudhachuu jechuu dha. Sun akeeka, garagarummaa amanteen jiru utuu hin laalin, biyyattiin kan namoota finnicha jala jiranii hundaati jedhu irrati bu’uurfama. Tokko tokkoon namaa, mirga bilisummaa yaadaa, kan seexaa saa qofaan masagamu qaba jechuu dha. Yoo amanteen tokko fo’amee akka amantee finnaa ta’u godhamee, finnichi jara hafan hunda irratt dhiibbaa tolaa hin taane gochuu danda’a. Sunimmoo mirgoota nambiyyaan qabu hunda tuqa.
Bara nugusa nugusoota Itiyoophiyaa, finnaa fi amanteen Tawaahidoo gargar hin jiran turan. Finnaan hirree yeroo gumaachu amanteen ilaalcha masagaa kenna ture. Kanaaf amantooti hafan baras hangam akka gadi ilaalamaniif itt cobamaa ture ni yaadatamaa. Olaantummaa amantee tokkoon amantoota biraa irratt lamuu akka roorrifamu kan barbaadu jira hin fakkaatu. Tajaajila saafi amanteen Tawaahidoon mootota waliin angoo fi qabeenya hirmataa jiraate. Nugusicha duuba amantee fi galmastaanni (church) seeraan gargar bahan jedhame. Qabeenyi saas akkuma qabeenya dhaabota biraa kan finnaa ta’e. Keessaayyuu finnaan dhimma galmastaanaa keessa galuu hin dhiisne. Muudammii fi ari’amuun matoota amantichaa sanaaf ragaa dha. Sun mirga bilisummaa yaadaa tuquu jechuu dha. mirga sana irra ejjennaan amantalummaan gar tokkoon haalame jechuu dha. Dursee Waldaa Waaqeffannaa cufee. Amma amantee Islaamaa keessa harka galfachuun mormii kanaa dura argamee hin beekne kaasee jira. Abbaan hirree eenyuunu kophaatt hin dhiisu.
Itophistooti qasaawota ofiin jedhan hedduun jecha “Laaqii Kiristinaa garba awaamaa fi Islaamaa keessaa” jedhu qaabachuutt kan ka’an fakkaata. Rakkinni saanii seenaa fi demokrasii wal fudhachiisuu dadhabuu dha. Kaan ammayyuu amantee Tawaahidoo , faajjii halluu sadanii fi finnaa Habashaa ulfoo ta’uutt fudhatu. Kanaaf abboolii saanii irra ilaalcha addaa guddifachuu hin dandeenye. Habashamitii hundi wanti habashaaf “ulfoon” isaaniif mallattoo kufaatii saanii kan Habashaaan qabachuuf fudhatee itt duule ta’uu hin irraanfatani. Yeroo amma yaada dulloomaa fulduratt dhiibuun kaarra gidduu saanii jiru dhiphisuu irra kan baldhisuu ta’a. Moototi fi galmistanni qoteebulaa firoota saanii ta’an hacuucaa fi qorqaa jiraatani. Booda biyyoota kibba saanii jiran koloneeffatanii gara laafina tokko malee waliin saamaa turani. Warraaqsa 1974 duuba finnaa amantalaan uumamuun hedduu abdachiisee ture. Galmistannis miiltoo finnaa tahuun hafee gumaacha amantoota saan jiraachuutt ka’uutu himama. Duratt gumaacha amantoota biraan jiraata akka ture kan irraanfatamu miti.
Rimsammi amantalummaa ammayyaa tarii biyyoota Kiristinnaa Dhihaatiin eegalame ta’a. Akka fakaatutt sana kan maddisiisee serri ayyaanaa gaaffilee guddina beekumsaa fi teknoloojiin ka’an deebisuuf hanqina qabaachuu dha. Yeroo waa’ee amantalummaa dubbannu kan nammuu beekuu qabu amantalummaan amantee dhabuu yk waqanqabnee jechuu akka hin taane. Nambiyyooti hundii fi bulchooti saanii bilisummaa yaadaa fi mirga akka fedhaniti uumaa saaniif hoo qubaa galchu qabu. Seerri finnaa faanfana malee sana kabachiisa. Sun kan danda’amu yoo finnaan addati amantee tokko hin mararfanne. Finnaa demokraatawaan amantee kamuu galmeessuu malee hayyama kennuu tahitaa hin qabu. Sana jechuun amantee finnaa kan jedhamu hin jiru, finnaanis amantee qabachuu hin danda’uu jechuu dha. Biyya amante hedduu qabu keessatt amanteen malbulchaa keessa seenuu hin qabu; garuu abba tokkootaaf amanteen kabachiifamuu qaba. Bilisummaan waldaan qixaawuun, mirga murnoota hundaa kan murnoota amantees dabalatuu.
Ilmoon namaa jireenya addunyaa kanaa irratt rakkina hedduutu isaan mudata. Rakkinoota akkasiifi laguu malee waliin furmaata soquutu irra eegama. Teknoolojiin guddachuu, misa naannaa, dhibee, beela fi qilleensa hamaa irra of eeguun, oguma addunyaa kana irraa, kan akka qormaata mirkanbeekawaa gaafata. Meesharkaan amantee ayyaanawummaa jireenya abba tokkootaa gabbisuu qofaaf dhimma baasa. Jiraattota biyyichaa hundaaf kan waloo miti. Kanaaf rakkina waatattaa namootaa furuuf mala waloo hunda haammatu barbaachisa. “Dansummaan, akka amantalaatt kan madaalamu anjaa inni garagarummaa malee miseensota hawaasaa hundaf kennuuni. Amanteef garuu “dansummaan” kan madaalamu tolaa inni jireenya du’a duubaaf argamsiisuuni. Finnooti amantee akkamitt murnoota bucuu gantummaa fi adda ta’uun fixaa akka turan seenaan galmeesseera. Ogeeyyii, beekotaa fi raagoti meeqa fannoo ibidaa irratt akka gubatanii fi akka mormi irra qela’ma tures dhageenyeerra. Finnaa demokratawaa jalati garuu mirgi abba tokkootaa fi murnoota bucuu seeraan eegama. Guddinni mirkanbeekii fi dirree beekumsaa hundi ni jajjabeeffama. Amantee, saala, sanyii fi bifaan faanfanamuun hin jiratu. Hundi walqixxummaan ilaalamuu, akkasumas hojii, amantee fi barumsa barbaade hordofuuf mirga qaba.
Waaqeffannaa malee amantooti Oromiyaa keessa jiran hundi kanneen walfakkaatan alaa qabu. Murnooti waldhabdee keessaaf, alaa tumsa galmeeffachuu ni yaalu ta’a. Sun taanaan balaa jireenya sabichaa dorsisu kan sabgidduu garasii fi garanatt walharkisiisuu dhuma hin qabne fiduun ni mala. Kanaaf tokko tokkoon sabboonota tokkummaa fi mo’ummaa sabichaa waan ilaalu irratt kan hojjetaniif abbawumaa fi itt gaafatama akka qaban hubachuutu irra eegama. Wanti isaan qulqullumaan afaanii baafatan akka hamaatt furamee qaawwaa hankaaksitooti keessa luuxan uumuu dandaha. Utuu yaada dheedhiin gad hin bahin waan amanteen saanii barsiisu sirritt hubatanii bilcheessuun dansa. Waa’ee seera jireenya lafaa irrat wanti raagoti jedhan jira ta’a. Qooqota Macaafa qulqulluu irra ergifachuuf (matewos 22:15-22) “Egaa mootichaaf kan fudhachuun ta’u kennaa; Waaqayyoofis kan fudhachuu isaaf ta’u kennaa! ” jedha. Haddis irraas barruu walfakaataan dhahameera (en Wikipedia.org, Islam and secularism). Yoo gaaffin tokko hariiroo kee biyya lafatt ejja ta’e ati waa’ee saa caalaatt beekta, garuu you hariiroo amanteett ejja ta’e kan kiyya ta’a.” Sun qooqta Raajicha Qulqulluuti jedhama. Namooti sana lachuu akka amantalummaa hayyamanitt fudhatan jiru.
Yaadaanmaliin, amantee Baha Gidduu maddanitt kan bulan hedduun nuti obbolaa dangaan gargar nu hin baafne jechuu yaalu. Dhungaan saa garuu amantee tokko qabna jedhee kan walii hilee hin jiru. Seenaan Awuropaa fi biyyoota Arabaa kanaaf ragaadha. Arabooti Kirstinnota irra goranii biyyoota Arabaa hin rukutan turani. Awuropotis akkasuma. Hundaaf fedha saba saaniitu dura dhufaa. Sabboonummaan, hanga yoonaa sabgiddummaa buubaa koministotaa kan jireenya gaarii hojjetaa addunyaa hundaa wareegu irrayyuu haanee jira. Akeeki waloon qabnu inni bu’uuraa fedha sabummaa keenya kan naannaa tasgabii fi nagaa qabu keessa jiraachuun, madda qabeenya keenya too’annee mo’ummaa keenya irraa hamaa ittisuu dha. Sana bakkaan gahachuuf Oromummaa qofatu masagaa waloo nuu kenna.
Oromiyaan biyya amantoota hedduuti jenneerra. Amanteen tokko kan biraa hin caalu. Oromoon erga qabamanii mirga saanii dhalootaaf qabsaawaa jiru. Mirgoota saanii kan mirga abba tokkee, noolaa fi malbulchaa dabalatu haalamaa jiraatani. Amanttoti saanii sadarkaa lammaffatt yk hamma hin jirreeti gadi buufamani. Qabsoo walirraa hin citneen, mootummaan Itiyoophiyaa amantee finnaati kan jedhu addati akka hin qabaanee fi finnichis amantee akka hin qabne fudhachuu dirqisiisani. Amantee kan qabu nama qofa. Sabi tokkoo nagaa qabeessaa fi tasgabbaawaa ta’uuf sun barbachisaa dha. Oromiyaa keessatt walabummaa fi bilisummaaf, akka waliin dhaabbatan kan godhu Oromummaa dha. Oromummaan ilaalcha addunyaa Oromoon bilisummaaf qabu kan Ilmoon namaa hudndi walqixxee fi eenyuu, eenyuu ol akka hin taane fudhatu. Jaalbiyyummaan qabsaawotaa Oromummaa keessaa madda. Hawaasi Oromoo akka hawasa hallee hawaasoma haa tahu, amantee, gosa yk lammoomaan murnoota adda addaa qaba. Hunda qajeeltuu, walqixxummaa fi faanfana malee bulchuuf, seerri yadcichaa amantee fi hooda murnootaa ala tahe, jiraachuu feesisa. Sanaaf falli saa amantalummaa dha.
Yeroo bilisummaa keenyaaf qabsaawaa jirru fi wanti halle nuun mormaa jiru kana waa’ee murneessaa afarsuun karaarraa nu maqsuu yk nu hankaaksuu abbalu gaditt hin laalamu. Mirga hiree saba ofii ofiin murteeffannaa hojiirra olfachuu qofa osoo hin ta’in, mirgi keenya amantee fi bilisummaan yaadaa ukkaanfamaa jira. Mirga abba abbaa haa tahani kan murnootaa Oromiyaa keessaa hunda waliin hamaa irraa ittisuun nu ilaala. Mirgi nambiyyaa tokko illee yoo haalame bilisummaan sabichaa guutuu hin ta’u. Kanaaf finnaan empayeraa mirga amantee nambiyyoota keenyaa keessa seenuu waliin balaleffachuutu nurraa gaafatama. Kana sababfachuun kan dhimma tokkummaa keenyaa keessa lixanii laaquu barbaadanis ni sokkaana. Jechii saba Oromoo akka gosaatt dhiheessuu aggaamu, jecha tuffii agarsiisu, kan firummaa barbaadu akka hin taanes hundaan beekamuu qaba. Walgahiin tumsaa ummata keenya muslimotaa qabsoo irra jiruuf, Meniyapolisitt dhiheenya ta’ e kan dinqisiifamuu qabu. Haasaan dardara Oromoo Jawaar Mohammediin hasawamee akka barreessaan kun hubatutt kan hala jiru waliin deemu. Yabboo kam irratuu maalummaa Oromummaa akka dhagahamutt himuun sabboonaa carraa sana argate irra kan eegamu. Garuu nammi hundi waan hasawamee fi barreeffamu irratt furaa ofii kennuun hin hafu; yaadi abbaa hin dhorgamu. Haa ta’u malee qeeqi kamuu namichatt osoo hin ta’in qabate irratt xiyyeeffachuutu irra jiraa. Yoo sun ta’e dadhabinaa fi jabina keenya irraa wanti barruu fi walbarsiifnu ni jiraata. Qabateen kun itt baha fagoon gahan waan qabuuf wal ciiga’aa fi miira ofii alatt ilaalamuu qaba. Haasicha sararaa sararaan, tuqaa tuqaan kanatu bade, sanatu tole jennu malee dubbataa ciicachuu qofa irratt yoo darbatame nama dogoggorsa. Ol adeemaa keenya akki itt busheessinuu fi jajjabeessinu malamuu qaba. Hundi dhugummaa fi danda’ummaa waliif haa qabatu. Durfannoo fedha Oromiyaa jaallannuuf haa kenninuu. Qabsoon keenya biyya walabaa fi ummata bilisaa itt fufa. Hanga bilisummaatt harka walqabannee haa jogaanu.
Ibsaa Guutama
Waxabajjii 2013


text:
Fk siis, ciis, suus
Siisuu (to cause), ciisuu(to liedown), suusuu (to perceive)
Fi'iloonni (haadhoon ) dubbifamtuu "l" jedhamtuun xumuraman 's' nimaxxanfatan. Sagaleen 's' sunii ammoo, gara "ch"tti jijjiiramti.
Fi'iloonni kunneen, akkaatuma fi'iloonni dubbifamtoota lama-lamaan xumuraman itti horsiifamanitti horsiifaman.
Fk Fi'ila (bulch) jedhamuu yoo horsiifnu.
Bulcha, bulchita, bulcha, bulchiti, bulchina, bulchitan (bulchitu), bulchan (bulchu) Haadhoon "h" ykn laageeedhaan (') xumuramtu, "s" maxxanfachuudhaan gara uunkaa siisseetti yemmuu jijjiiramtu, akkaatuma duraaniitiin horsiifamti.
Fk.1
Haadhoo ilmoo (uunkaa siissee)
Fk. 2


text:
'Hubachiisa:
- fi'iloonni hundeen isaanii dubbifamtuu 'l' ykn 'r' jedhamtuun xumuramtu, sadarkaalakkooysa danuu ramaddii duraatitti hoggaa horsiifaman asxaan wahennaa isaanii mul'istu, 'ne'n gara 'le' ykn "r" tti akka jijjiiramtu qubaqabaadhu!
- Fi'iloonni hundeen isaanii dubbifamtuu "d", "b", "j" ykn "g" dhaan xumuraman, jijjiirama asiin dura wahennaa si'aneetiif ibsame qabaachuu isaanii yaadedhu.
Wahenna-mul'is
E, de, e, de, ne, dan, an,
Fk. Fi'ila "dhab" jedhu fudhannee yoo horsiifne.
Ani dhabe
Ati dhabde
Inni dhabe
Isiin dhabde
Nuti dhabne
Isin dhabdan
Isaan dhaban
Inni dhabe
isiin dhabde
nuti dhabne
isin dhabdan
isaan dhaban
Fi'iloonni hudeen isaanii dubbifamtuu "x" "q" ykn "ph" dhaan dhumtu jijjiirama kanatti aanu sadarkaa sagaleetiin qabaachuu isaanii yaadadhu!