text:
Browsing Category
Smart Phone
Mana suphaa mobaayilaa banachuuf meeshaalee barbaachisan 14
Addunyaa yeroo ammaa keessatti Mobaayilli harkaa Technology ariitin guddataa jiruudha. akkuma biyya keenyatti yoo!-->…
Appii fi koodii sobaa maallaqni keenya ittiin hatamu akka itti beekuu dandeenyu fi…
Yeroo ammaa karaa lamaan kaardiin bilbilaa nu jalaa hatamuu danda'a. kuni akkamitti ta'a? Furmaatni isaa hoo?!-->…
Pattern ykn Password’n mobaayilaa akkamiin hojjata?
Akkuma beeknu pattern mobaayila keenyaa tuqaalee sagal jiran walqunnamsiisuudhaan uumama. Yeroo kanatti yoo!-->…
Android maali?
Android'n sirna dalagaa (operating system) mobaayilaa kan yeroo ammaa bali'naan jirudha. Operating system!-->…
Sensor maali? Faayidaa akkamii qaba?
Sensor'n qaama elektirooniksii ta’ee jijjiirama naannoo tokkoo beekuu fi safaruu kan danda'uudha. Dabalees!-->…
Rakkoolee hoo’uu bilbilaa fi furmaata isaa
Phone heating/ Hoo'uu bilbilaa kan fidan sababoota hedduutu jira. rakkoon hoo'insa bilbilaa kun baay'inaan yeroo!-->…
Bilbiloota Dinqisiisoo bara 2021’tti eegaman
Bilbiloota ajaa'ibaa lama bara 2021 tti gabaarra ooluuf jedhan. Kan akka laastikiitti dadacha'u (wal keessaa!-->…
Bilbila keenya osoo namatti hin kennin dura waan beekuu qabnu
Iccitiin dhuunfaa keenyaa akka hin mul'anneef bilbila keenya osoo namatti hin kennin dura of eeggannoo barbaachisu!-->…
Bilbila tokko osoo hin bitin dura qabxilee ijoo beekuu qabnu 6
Bilbilootni akka Android fi iphone ulaagaa garaa garaa irratti hundaa'uun gosa hedduutu gabaarra jira. Akkasumaas!-->…
Miidhaa dhokataa bilbila harkaafi Of eeggannoo taasifamu
Miidhaa dhokataa bilbila harkaa (keessumaa bilbiloota smart ta'an) Bilbilli harkaa (mobile) jireenya keenya guyyaa!-->…


c: text/html

text:
Finfinnee, Onkololessa. 5, 2013(TOI) “Paarkiin Inxoxxoo haadhoolii fi dargaggootaaf giddu gala abdii ifaa ta’uu eegalera” jeedhan Kantiibaa Itti aantuu Magaalaa Finfinnee Aadde Adaanech Abeebee.
Haadhoolii fi dargaggoota Paarkii Inxoxxoo keessa carraa hojii argatan 1000 waliin mar’achuu adda Adde Adaanech himaniiru.
Dargaggoonni carroolee hojii uumaman osoo hintuffatini, haala sirrii ta’een fayyadamun, naamuusa gaariini fi miira walgargaarun haala dargaggoota biroos fayyaduu dandahun hojjachu qabu jedhan.
Haadhooliinis ta’an dargaggoonni carraan isaaniif uumame, jijjirama jiruu foyya’eef ittin fayyadamu akka qabu jechuun aadde Adaanech Fuula feesbuuk isanirratti barreessaniru

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Sadaasa, 13/2014 (TOI) – Bara (2013/140 lafa qonnaa oomishinni irratti oomishame miiliyoona 12 keessaa haga ammaatti lafa heektara 3.3 irraa oomishinnnii walitti qabamuu Tajaajilli Kominikeeshinii mootummaa beeksiseera.
Baatiiwwan arfan darban irraa Damee Manufaakichariinigii irraa galiin doolara miiliyoona 157. 4 argamuus beeksiseera. Kunis akkata karoora qabameen harka 92 raawwatameera jedhaniiru.
Deetan ministira Tajaajila Kominikeeshinii mootummaa Salaamawit Kaasaa akka ibsa kennaniin himanitti, lafa qonnaa bara kana oomishinni irratti oomishamee heektara miiliyoona 12 irraa oomisha kumtaalaa miiliyoona 374. 5 walitti qabuuf hojjetamaa jira.
Haga ammaatti lafa heektara miiliyoona 3.3 irraa oomisha kumtaala miiliyoona 74 walitti qabameera jedhaniiru.
Hojii oomisha walitti qabuu kanarratti Kompaayinaroonni 1200 tajaajila kenna jiraachus himaniiru.
Bona kana lafa heekatara kuma 400 irratti jallisii bonaan Qamadii oomishuuf karoorfamee gara hojiitti galameera jedhaniiru.
Lafa jallisii bonaan Qamadiin irratti oomishamu kanarras Qamadii Kumtaala miiliyoona 16 argachuuf hojjetama akka jiru himaniiru.
Gaba daldala alaa ergii Itoophiyaa caalaatti babaali’isuuf hojjetamaa akka jirus himaniiru.
Kanaanis biyyoota aardii Eshiyaa,Hindi, Chaayinaa, Jaappaniifi Turkiitti gabaan barbaadamaa jiraachuu dubbataniiru.
Ibsa isaaniin sadarkaa addunyaatti magaaloota 25 oli keessaatti Itoophiyanonnii fi firoonni Itoophiyaa dhiibba alaa Itoophiyaarra gahaa jiru mormuun hiriira bahaniiru.
Hojii Diyaaspooran Itoophiyaa dhugaa Itoophiyaa Addunyaa hubachiisuuf gochaa jiran dinqisiifataniiru.
Naannoo kee eegi!
Gara adda waraanaatti duuli!
Raayyaa Ittisa Biyyaa deeggari!


text:
Seera bulchiinsa preezdaantummaa fi mana mareetin muummeen mootummaa yoo du’aan boqatan, paartichi yaa’ii ariifachiisadhaan nama bakka buusa.
Sirna Gadaa waan akkanaa yoo mudate falli maal ta’a seetu?
Akka Booranni jedhutti abbaan Gadaa angoorra jiru utuu baallii hin kennine yoo jaare, akka Gujiin himuttimmoo nami abbaa Gadaa ta’uuf deemu yookaa gadoomarra jiru yoo qorcaa micciire eenyutu bakka bu’a?
Boorana biratti mudannoon akka kanaa kallattii lachaniinuu akka mudatee ture odeeffannoo arganneera.
Abbaan Gadaa baallii fuudhan Kuraa Jaarsoo nama silaaf abbaa Gadaa ta’u dursee filame jaaree jennaan isaan bakka bu’anii obbo Hordofaa Galgaloo nutti himaniiru.
Gosti walii galee obboleessi nama sanaa beekomaa fi bulchiinsa irratti cimaa ta’uun yoo yaadame bakkicha dhaaluu danda’a.
Yookaammoo lubuma sana keessaayi namni kan bakka buufamu.
Fakkeenyummaaf yoo fudhanne abbaan Gadaa Guyyoo Gobbaa irraa baallii kan fuudhan Kuraa Jaarsoo Kuraa waliigaltee gosaatiin bakka ilma obboleessa abbaa isaanii dhaalan.
Silaa Abbaa Gadaa ta’uuf dursee kan filame Guyyoo Morquu duunani.
Fiixee yookaa gogeessa Gadaa Booranaa shananittuu namni lubaan miseensa ta’u guyyaa kuusa ta’erraa kaasee hayyoota Adulaa ja’a filata.
Hayyoota Adulaa kana keessaayi Abbaa Gadaattis kan ce’u.
Aduloota waggootaan dura lallaban ja’an kana keessaa kan itti aanaa abbaa Gadaati jedhame bakka sana bu’ee Gadoomatti akka dhufudha obbo Hordofaan kan himani.
Garuummoo Aduloota kanniin keessaa namni cimaan dhabamnaan gosa isaa keessaa itti dhiheenyaan kan jiru akka muudamu ta’a.
Haala kanaanis kan tolu yoo hin jiraanne Abbaan Gadaa kan Boorana qajeelchu waan milkiin uummata bulchu waan ta’eefuu kan safuuf beekoma qabu,kan wanti aadi malee isa biratti iddoo hin qabaanne ilaalamee Oromuma Booranaa gosa kamuu keessaa filamuun abbaa Gadaa ta’a.
Haalli akka kanaa Gujii biras jira. Fincaan Gujii shananiif wayita miseensa ta’amu bara kuusarra ga’anutti namoonni torba balbala Gujii torban irraa filaman guyyoota 27 ta’aniif mana barnootaa galu.
Agaalla galu jedhaan Gujiin.Agaalla jechuun dallaan ijaaramee sana keessattimmoo galmi tolfamee barnoonni iddoo itti kennamu.
Isaan kuni akka isa ammayyaatiin koree hoji raawwachiiftuu akka jennuuniiti.
Torbiin kuni hundinuu ga’ee mataa isaanii qabu jedhan itti gaafatamaan Waajjira Aadaa fi Turizimii godinichaa obbo Dambii Turcee.
Warri Agaalla galan kunniin namoota torbii filatan inni duraa abbaa Murtiiti.
Boodas Abbaa Gadaa kan ta’u kanuma.Kan Abbaa Murtii gargaarummoo jalkeya jedhama.
Namoonni biroo tartiibaan faga,hayyuu,waamura,torbii fi jaldhaaba.
Rakkoon akka abbaa Gadaa qorcaa micciirsisuu yookaa gorora liqimsuu jechuun du’aan boqachuu isaan mudatu hayyoota torbii kana keessaa baka bu’ama.
Torbii balbala torbaa kana keessaa namni akeeka biyya hogganuu qaba jedhamu abbaa murtiitu filama.
Abbaan Murtii kuni dooroma ga’ee abbaa doorii, Gadaa yoo ga’ummoo abbaa Gadaa ta’a.
Abbaa murtii kanatti kan aanu Jalkeya inni jedhamu yeroo maraa bakka bu’aa abbaa Gadaa ta’uun kan tajaajuludha.
Rakkoon abbaa Gadaa gorora liqimsiistu yoo uumame namoonni torban kuni waliin ta’uuni murtii jalkeyi abbaa Gadaa ta’uu kan mirkaneessani jedhan obbo Dambii Turcee.
Jalkeyi yookaa itti aanaan abbaa Gadaa kunis dandeettii bulchiinsaa kana hin qabu taanaan ni gombifama.Kana jechuun paartiin yookaa lubi suni nama biraa laalee bakka buusa.
Boorana biratti bara abbaa Gadaa 58tessoo haalli Abbaan gadaa adoo angoo hin fixatin itti jaare mudatee kan ture ta’uu eerama.
Obbo Hordofaa Galgaloo himana maanguddoo Booranaa irraa akkan hubadhetti bakka isaanii namni gosaan lallabame abbaa Gadaa ta’ee Gadooma sana xumursiisera.
Abbaan Gadaa duraa jaarraan Liiban Kusee Liiban bakka bu’e jedhama.
Gama Gadaa Tuulamaatiin haalli akka kanaa akkami kan jedhu iyyaafanneerra.
Abbaan Adeemsa hojii tajaajila deeggarsa oogummaa too’annoo fi hordoffii magaala Bishooftuu fi barreessaan Gumii Tokkummaa Abbootii Gadaa obbo Caalaa Soorii erga bara sirni nafxanyaa naannaa giddu galeessaa kana too’ateetuu wa-harkaa fuudhiinsi baallituu seera qabeessa utuu hin ta’in tureera.
Lubni Gadaa shanan bara gadooma isaanii yaa godaananu malee abbaa Gadaa kan ta’u kallattii sirriin baallii fuudhee miti.
Kan adeemsa sirriin baallii fuudhe Abbaa Gadaa Bayyanaa Sanbatoo qofa.
Kanneen sanaan dura turan abbaa Gadaa muul’adhuu qofaan as ga’ani.
Yemmuu caffee godaananitti gadaan jiraa jedhamee yoo gaafatamu anatu gadaadha jedheetu abbaa Gadaa kan ta’aa ture.
Dhimmi waa’ee sirna Gadaa sana keessatti ta’u gama koree hoji raawwachiiftuu Tuulamni Saglan Yaa’ii jedhuutiin raawwatama.
Ta’ullee bara gadaa Bayyana Sanbatoo kanatti seerri abbaan Gadaa yoo du’e kallattiin eenyutu bakka bu’a kan jedhu hin lallabamne jedhan obbo Caalaan.
Qorannoo bara gadaa itti aanu Gadaa Melbaatti ni ilaalama jedhamee eegama.
Haala hayyoota torbii balbala Gujii torbaa filaman,kan booranaa hayyuu Aduulotaa gosootuma Booranaa keessaa ta’uun kan dursee qophaa’u ta’ee yoo qorcaa micciiruun dhufte yookaa jaaran irra deebi’amee baallii itti kennina jedhamee godaansaaf hin ba’amu.
Hayyooti kunniin itti mari’atuun yaa’ii koree hoji raawwachiiftuu ol kan ta’e yaa’ii Caffeetiin uummatatti beeksisu.
Getaachaw Muul’ataa, Shallamaa Kabbee


text:
Kabala Dhangessuu
The Formatting bar contains several text formatting functions.
Specifies whether to show or hide the Styles window, which is where you can assign and organize styles.
Assigns a style to the current paragraph, selected paragraphs, or to a selected object.
Maqaa bocquu tarreerraa filuu ykn maqaa bocquu sududaan galchu sii hayyama.
Bocquuwwan hedduu buufatoota xinnaadhan qoodaman galchuu ni dandeesa.LibreOfficemaqoota bocquu tarreen dhufan fayyadama yoo bocquuwwan durtii argamuu baate
Hammamtaa bocquu gara garaa tarree irraa akka filattu ni heyyama ykn hammamtaa hujeekaa galchuuf.
Barruu filatame yabbuu taasisa. Yoo qareen jecha keessa jiraate, jechi marri yabbuu ta'a. Yoo filannoon ykn jechi yabbuu ta'ee argame, dhaangessuun ni haaqama.
Barruu filatame mirgada taasisa. Yoo qareen jecha keessa jiraate, jechi marri mirgada ta'a. Yoo filannoon ykn jechi mirgada ta'ee argame, dhaangessuun ni haaqama.
Underlines or removes underlining from the selected text.
Keewwata(oota) filataman gara muudana fuula bitaatti hiriirsa.
Keewwata(oota) filatman fuula irratti handhuuressa.
Align Center HorizontallyCentered
Keewwata(oota) filataman gara muudana fuula mirgaatti hiriirsa.
Keewwata(oota) filataman gara muudanaalee fuula bittatti fi mirgaatti hiriirsa. Yoo barbaadde, dabalataanis diqaalalee hiriirfamaa sarara dhuma keewwataatif Dhangii - keewwata - Hiriirfama filachuun ifteessuu dandeessa.
Keewwatawwan filataman irra lakkaawwii ida'a yk haqa. Dhangii lakkaawwii qindeessuuf, Dhangeesi - Raasaasaawwan fi Lakkaawwii filadhu. Kabala Raasaasaawwan fi Lakkaawwii mul'isuuf, Mul'isi - Kamshaawwan - Raasaasaawwan fi Lakkaawwii
Tuqaalee rasaasaa gara keewwata filameetti ramadi ykn keewwatoota rasaasamerraa haqi.
Removes numbering or bullets and list indenting for the current paragraph or selected paragraphs.
Galuumsa bitaa keeyyata ammee ykn qabiyyee man'ee hir'isuuf sajoo Galuumsa Hir'isi jedhu cuqaasi akkasumas iddoo cancala durtii isaa qindeessi.
Click the Increase Indent icon to increase the left indent of the current paragraph or cell content and set it to the next default tab position.
Click to apply the current font color to the selected characters. You can also click here, and then drag a selection to change the text color. Click the arrow next to the icon to open the Font color toolbar.
Applies current highlighting color to the character style or text selection.
Character Highlighting Color icon
Iddoo halluu duubbee keewwataaf cuqaasuu dandeenyuttikamshaa banuuf cuqaasi. Halluun duubbee keewwata ammee ykn keewwatoota fayyadama.
Sajoowwan Dabalataa
Bocquu Dabala
Hammamtaa bocquu barruu filamee dabala.
Bocquu Hir'isa
Hammamtaa bocquu barruu filatamee hir'isa.
Yoo gargarsii CTLdhaangeefamaa tahe, sajoowwan dabalataa lamatu mul'ata.
Bitaa-Gara-Mirgaa
Barruun kan galee bitaa irraa gara mirgaatti.
Mirgaa-Gara-Bitaa
Barruun, barruu xaxaa afaan tooriitiin dhangeefame miragaa irraa gara bitaatti gala.


text:
Choose Function
Qajeelfamoota tarreeffaman irraa gatii filame debisi.
caasimaa:
Choose (Index, Selection1[, Selection2, ... [,Selection_n]])
Ulaagaalee:
Kasaa: Himannoon lakkofsaa gatii deebii'u kan ifteesu dha.
Filannoo1: Himannoon kamuu filannoo danda'amu tokko kan qabu dha.
Faankishiiniin Fili gatii himannoo tarreeffaman irraa gatii kasaa irratti hundaa'e deebisa.
Yoo gatiin kasaa irra xiqqaa 1 ykn irra guddaa lakkofsa himannoo tarreeffamanii ta'e,faankishiniin gatii Null deebisa.
Fakkeenyi armaan gadii diraa diroota baay'ee kan baafata uuman irraa filuuf faankishiniiFilifayyadami.
Fakkeenya:
Sub ExampleChoose
Dim sReturn As String
sReturn = ChooseMenu(2)
Print sReturn
End Sub
Function ChooseMenu(Index As Integer)
ChooseMenu = Choose(Index, "Quick Format", "Save Format", "System Format")
End Function


text:
Aangawoonni magaalaa aanaa Meessoo fi ka magaalattii “gaaffiin Maaster Pilaanii Finfinnee ammaa murtii Dhaabbata Dimookiraatawa Uummata Oromootin haqamee jira. Kanaaf, sababaa hiriira mormii itti baatan hin qabdan” jedhan iyyuu, uummatni garuu, “barattoonnii fi lammiileen Oromoo kaan sababaa mormii ba’aniif haa hiikaman.
Kanneen ajjeesamaniif mootummana itti gaafatama haa fudhatu, kanneen jedhanii fi gaaffiilee biroo kaasuudhaan, walga’icha dhiisee deemuu isaa dubbatan, jiraattonni. Kana irraa kan ka’e uummatni magaalaa Meessoo fi naannawa ishee Dilbata dabre hiriira mormii geggeessuu isaa fi daangii Finfinnee irraa gara Jabuutiitti geessu cufuu isaa illee himanii jira.
Gama biraan, haleellaa namoota bulchiinsa naannoo Somaaleetiin geggeessamee fi humnoota mootummaa tu harka keessaa qaba, jedhameen haleellaa bakka Urfoo fi Soddom jedhamutti geggeessameen qonnan-bultoonni aanatti ja’a rasaasaan haleelamuu isaanii fi san keessaa lama du’uu mirkaneeffachuu jiraattonni dubbataa jira. Boombiin magaalattii keessatti dhoosame dardara afur madeessuu illee dubbatu. Magaalaa aanaaa sana keessa jirtu ka biraa, Asaboot keessatti kaleessa halkan, akka lakkoobsa Itiyoophiyaatti sa’aa lamaa fi walakkaa dhaa jalqabee hanga halkan walakkaatti uummatni magaalaa fi baadiyyaa walitti-dhufee karaa Finfinnee irraa gara Jabuutii geessu cufuun mormii geggeessaa turuu isaa jiraattonni dubbatanii jiran.
Hiriirriwwan magaalaa Meessoo fi magaalaa Asabootitti geggeessaman ka beekkannaa seeraa hin qabnee fi meeshaalee qabeenyaa caccabsuutti fuuleffate, jechuun ka balaaleffatan, itti-aanaa bulchaan aanaa Meessoo geggeessamuu isaanii garuu hin haalle. Haleellaa qonnaan-bultoota ja’a irratti raaw’atame sana garuu, mootummaan harka keessaa hin qabu, jedhan. Shawaa Lixaa, aanaa Calliyaa, Mana-barnootaa sadarkaa tokkoffaa Lalistuu Biillootti kanneen baratan barattoonni kutaa tokko haga afurii jiran, “otuu dhiigni obboleeyyan keenyaa dhangala’aa jiruu hin barannu” jedhuudhaan, hiriira mormii geggeessanii barnoota dhiisanii deeman, jedhu jiraattonni naannoo.


text:
- Akaaniffaa Amajjii Bitooteessa Fulbaana Maarqoos Mudde Sadaasa aannan adurree arba ashaboo asxaa baabura geejjibaa baankii barii biiroo bishaan biyyoo bokkaa boraatii daabboo doonii farda egduu gaarii gabaasa gadamesaa gargaara gatii gudeeduu haadha mana ibsaa xiqqaa jaalatamaa jilba kaayyoo kan biraa kophee kubbaa kubbaa ijaa lootii luxxee mana manduubbee maqaa mucaa dhumaa dhalate muka osolee qaama qabaachuun qurxummii ree'ee rophilaa sa'aa saamunaa sattawaa seenaa shimbiirroo sukkaara tulluu urjii waraqaa yommuu
- Akaaniffaa Beenin GaDangme Ingliiffaa Konggoo


text:
“Dhuufuu Harreef Funyaan Hin Qabatan”
Waaqoo Nooleetin, Gurraandhala 14, 2018
Ilmeen/Ilmoon Guddisaa dhaleerra qabeef dheebotti; kan dhalatteef irra kan guddiseef garaa laatti. Bixxilloonni diinaan bixxilaman Dh.D.U.On /OPDOn danqaraa QBO harka mirgaa Wayyaanee ti.
Dh.D.U.On Dhaabbata Dimokiraasummaa Ummata Oromoo osoo hin taane, dhaabbata duguuggaa Ummata Oromooti. Dhaabni jaleen Wayyaanee OPDOn ergama diinaa fudhachuun akka waan qabsoo Oromoo cinaa hiriirtee fakkachuun ummata irraa dhalatan keessatti diinaaf utubaa ta’uun, diina jiraachisaa ofis bara baafachuuf jecha tooftaa fi Tarsiimoo ololaa ummata Oromoorratti tolfachuun, qabsoo Oromoo boba’aa jirutti Bishaan naqaa jirti.
“Dabus Ejersumatuu Dongora” Qabsoon haqaa kan abbaa Qabsoo irra jiruuti. Qabsoon ummanni Oromoo gaggeessaa turee fi jiru, Qabsoon Kallachi QBO ABOn gaggeessaa turee fi jiru akkasumass Qabsoo Qeerroon Bilisummaa Oromoo hoganummaa ABO tiin gaggeessaa jiru qabsoo haqaa, qabsoo goonni kumii kitiliin itti waregamee as geette Qabsoo Bilisummaa, Qabsoo Walabummaa, Qabsoo Mirga abbaa Biyyummaa fi Qabsoo Birmadummaaf taasifamuu dha malee Qabsoo “Hofoffeen Ulee Qobboo” alaa fi keessaan wal gurmeessuun akka cidha guyyaa tokkootti hamoommota walii bahuun biraa galtuu miti.
“Siif hooqaa naa hooqiin” diinaa fi lukkeeleen diinaa EPRDF/TPLF/OPDOn maqaa gamaagama jedhuun yeroo gara garaatti xibaaran gaaffii ummattoota Biyyattii addatti ammoo gaaffii ummata Oromoo hin deebisu, deebisees hin beeku. Gaaffiin Oromoo gaaffii bu’uraa gaaffii Bilisummaa, gaaffii Walabummaa, gaaffii Birmadummaa fi gaaffii mirga abbaa biyyummaati malee gaaffiii Haaromsaa/Wayyoominaa (Reform) miti. Tooftaan Wayyaaneen QBO tti gufuu ta’uun harqoota gabrummaa ummata Oromotti fe’uun bara biittaa ishii dheereffattu keessaa inni duraa, Suphee Adeetitti oomishte keessaa yoo Okoteen marqaa tokko cabde tan biroo Ibidarra kaayuudha.
Jijjiiramni Bu’uuraa/Hundee Wayyaanneen lallabdu Haarawoomsa, haarawoomsa, haarawoomsa… jedhaatii, Haarawoomsi Waayyaaneefis ta’ee Lukkeelee isheef Aadaa baratame kan aangoo irratti wal tursuuti. Ummattoota biyyattii keessatti guyyaadhaan rakkoo uumaatii ofi isaaniitii of haaromsuun gita bittaaf of qopheessuu duwwadha. Haarawoomsi diinaa fi lukkeeleen diinaa dhiitee bariitee karaa Qorqoorroo/Taanikaa Hidhaa laga Abbaayyaa fi Boqqollootiin lallabaa ooltu rakkoo ummattota biyyattiif furmaata arganii osoo hin taane, Qalbii fi gurra ummataa hatuun bitta isaanii dheerafachuu dha.
Wayyaanee fi jaleen ishee OPDOn yeroo gara garaatti rakkinnoota ta’e jedhanii uumaa jiraniin quba wal qabeenyaan Wayyaanee Abbaa rakkina uumuu fi OPDO ammoo abbaa rakkina Oromoo furu fakkeessuun ummata Oromoo sobaa fi sosobaan qabsoo isaa irraa of duuba deebisuuf dhama’aa jiru. Akka kanaanis Biyyattii keessatti rakkinoota jiran keessaa rakkoo hawaasummaa, rakkoo diinagdee fi rakkoo Siyaasaa dhalate furuuf mootummaan dhawaataan furmaata laata waan ta’eef Ummanni gaaffii qabu hookkaraan ala karaa nagahaatiin gaafachuu qabaa dha kan hoogantootni Ihaadig xibaaraa turanii fi jiran.
“Mala Sardiidoon beektu Qamaleenis beekti” Wayyaanee fi jaleen ishee yeroo galaanni qabsoo guutee irra garagale duwwaadha kan rakkoo ummataa arguun hiikkoof yaaddoftu; Isa kana ummanni Oromoo tolchee beeka. Rakkinoota dhalatan kana hiikaa jirraan oggaa tarrisan, Rakkoo kira sassaabdummaa fi Rakkoo Bulchiinsa gaarii haarawoomsaan balleesinee dha kan isaan jedhan, Itti aansuun kan isaan akka rakkootti illaaluun furmaata isaati jedhan, Hidhamtoota Siyaasaa hiikuu, Dirree Dimokraasii bal’isuu fi Miidiyaalee Bilisa taasisuu dha, kan isaan amma akka furmaataaatti lafa kaayachuun ummattoota biyyattii addatti ammoo ummata Oromoo ittiin sobaa jiran. Kun cufti isaatuu tooftaa Filannoo dhufu kan bara 2020f of qopheessuuf jecha ittiin ummata hawwachuuf xibaaraa jiraniidha malee ummattoota biyyattiitiif yaadanii miti.
Dhuguma Wayyaaneen Dimokiraasii waaraa biyyattii keessatti sabachiisuuf yoo dhimmamte, hidhamtoota Siyaasaa gadi dhiisne jechuun tokkoo lamaan ummata afoo qabdee hawwannaa Ummataa ittiin argachuu duwwaa osoo hin taane Hidhamtoota siyaasaa miseensota ABO kanneen Bara Chaartaraa irraa eegaltee hanga hadhaatti Oromummaa isaaniittin yakkuun du’aa fi jiraa isaanii dhabamsiifte cufa gadi baasuu qabdi!Kana hanga hin taaneetti gochaan Wayyanee fi lukkelee ishee kun kan Umrii bittaa isanii dheerefachuu akka ta’e ummanni Oromoo dagachuu hin qabu. Hidhamtoota Oromoo muraasa amma gadi dhiisan kanneenis kan godhaa jiraniif, jaalatanii osoo hin taane dirqamaniiti. Qabsoo Oromoottuu galaana ta’ee isaan fudhate, Galaana Qabsoo Oromoo fudhate kanaa jalaa bahuufi kan Hoomacha Bishaanii qabataa jiraniif.
Qabsoo Ummanni Oromoo osoo wal irraa hin kutin keessaa fi alaan taasisaa turee fi jiruun hadhaan tana hidhamtootni Oromoo hagoon gadi dhiifamaniiru; kanaaf hedduu gammanna gammachuun keenya daangaa hin qabu. Kanneen Oromummaa keessaniin yakkamtanii hidhamuun dararaa fi hararaafama wayyaaneen miidhamaa turtan cufti keessanuu baga dukana diinaa keessaa baatanii qabsoo ummata keessaniitti makamtan, maatii fi firoottan isaaniis baga gammaddan baga walumaanuu gammanne; Kun jalqabbii bu’aa QBO ti malee xumuraa miti. Qabsoon Oromoo Hanga Bilisummaa fi Walabummaatti itti fufa.
Wayyaanees ta’ee OPDOn QBO ummanni Oromoo Jaarraa tokkoo oliif itti dadhabee, lafee itti cabee, dhiiga itti dhangalaasee, gootota ilmaan isaa qarayyoo sabaa itti dhabe takkuu of duuba deebisanii hin beekan, hin deebisanis. Qabsoo goonni tokko irratti kufe kan biraattu itti lufa/dabra malee Qabsoon Bilisummaa sabaa fi Walabummaa biyyaatiif taasifamu hanga itti gallii isaa milkii fi injifannoo ta’utti hin dhaabatu; Seenaa biyyoota gabroomfataa jalaa Bilisoomanii keessattis kan tolaan Bilisummaa argate hin dhageenye hin argines.
“Alagaa Ilkaan Adii Halangaan isaa sadii” QBO Ummanni Oromoo Bal’aan, Qeerroon Bilisummaa Oromoo fi qabsaawonni Oromoo Qe’ee fi qabeenya isaanii itti lagachuun itichanii utubanii hadhaan gahuun rarraga Bilisummaa irra geessan kuffisuuf jecha Shirri OPDOn goftolii isaanii Wayyaanee waliin ta’uun shiraa jirtu yoomiyyuu hin milkaa’uufi. Dhaabbanni Dimokiraasummaa Ummata Oromoo OPDOn afaaniin Oromoo Damma Muxachiisaa ifattis ta’ee harka Wayaa jalaatiin SUMMII ITIYOOPHIYUMMAA facaasuun qabsoo Oromoo laamshesutti jirti.
“Diinnii Laalattu malee hin laallattu” Tibba kanas Qabsoo ummanni Oromoo dinne didaan tokummaan ka’ee guutummaa golee Oromiyaa keessatti lagannaa gabaa taasisuu, daandiiwwaan cufuu, qabeenyaa diinaa irratti tarkaanfii fudhachuu fi dhaadannolee gabroomfataa ballaleffatan dhageesisuun mirga abbaa biyummaa isaaniitiif falmataa jiraniin, Dh.D.U.On gooftolii isii Wayyaanee waliin dhiphuu keessa senuun karaa Foddaa TV isaaniitiin gaaffiin gaafatammu sirrii ta’us, akkataan itti deemaa jirtan sirrii miti jechuun Ummata Oromootti danqaa fi danqaraa Qabsoo ta’aaru. Ololli afan fajjii diinaa fi lukkelee diinaa Galma gahiinsa Kaayyoo keennyaa nu hin hanqisu.
Waan ta’eef Ummanni Oromoo bal’aan biyya keessaa falmaa hadhaawaa gaggessaa jirtu, Qeerroon Bilisummaa Oromoo Qeerransi Qeensa qaraa diinaaf osoo hin jilbiifatin diinaan kokkee wal qabdee jirtu, sabboontonni ilmaan Oromoo bobaa diinaa jala teessanii QBO bifa barbaachisu hundaan finiinsaa jirtan, Ummanni Oromoo keessaa fi alaan falmaa mirga abbaa biyyummaa taasisaa jirtan, Walumaa galatti saboota cunqurfamoo biyyattii keessaa dabalatee kanneen Bilisummaa fi Walabummatti amantan nagaha jaalattootni cufti keessanuu xurumbaa kijibaa mootummaan goolessituun Wayyaanee fi Lukkeleen ishee karaa Foddaa TV isaaniitiin lallabduuf gurra keessan ergisuun gonkumaa hin barbaachisu. Kanaafi kan “Dhuufuu Harreef Funyaan Hin Qabatan” jedheefis.
Walumaa galatti gaaffii bu’uuraa fi Hundee ummanni Oromoo gaafatu gaaffii Bilisummaa, gaaffii Walabummaa, gaaffii Birmadummaa fi Gaaffiin mirga abbaa Biyummaa Oromoo akka deebi’u gochuuf fallii fi malli jiru tokichii fi inni maayii Sochii Warraaqsa Biyyoolessa FXG Oromiyaa cinaa dhaabbachuun Qabsoo finiinsuu dha.
Tokkummaa Keenyaan ni moona!
Waaqoo Nooleetiin


text:
SQ: G/W/Liixaa aanaa Jaarsoo keessatti eda galgala (06/10/2010 EC) waraqaan jala deemtota OPDO akeekkachiisu guutumaa magaalaati fi gandollee baadiya hundaa keessatti raabsaa buluu isaanii qeerroon aanaa Jaarsoo gabaase.
Qeerroon aanaa Jaarsoo dhiyeenya kana walgahee haala yeroo fi sochii diinaa fi QBO aanicha keessatti gaggeeffamaa jiru gamaaggamuun taarkaanfii itti aanee fudhatamuu qabu akeekuun irbuu isaanii haaromsachuu isaanii maddi SQ yaadachiisuun akeekkachiifni kenname kun qaama hojii akeekamee keessaa tokko ta’uun beeksiseera.
OPDOn aanaa Jaarsoo maqaa gaaromsaan namoota Uummanni hin barbaanne muudaa jiran atattamaan akka dhaabanii kanneen maqaan isaanii asii gaditti tarreeffame yoroo torbaan tokkoo jin caalke keessatti kaasuun kanneen Ummata biratti fudhatama qabaniin akka bakka buusan dhaamaniiru. Haaluma kanasn
1. Ob. Geetaachoo Dhibbisaa I/G/W/ Inveestimentii
2. Ob. Geetaachoo Galataa I/G/W/IMX
3. Ob. Gammachuu Qixxaaxaa I/A/I/G/W/ barnootaa
4. Ob. Abdiisaa Dabalaa I/G/W/ kominikeeshinii
5. Ob. Soorii I/G/W/Lafaa fi
6. Ob. Dambalii I/G/W/ Gawaasummaa kanneen jedhaman guyyaa jedhame keessatti yoo hin kaafne Qeerroon Bilisummaa Oromoo tarkaanfii mataa isaa kan fudhatu ta’uu beeksisuun tarkaanfii fudhatamuuf kan itti gaafatamu OPDO ta’uus hubachiifni kennameera.


text:
Iraan waliigaltee bara 2015 tolfamee kan sagantaa Nukleera ishee akka hanqiiftuuf gaafatu sana akka hojii irra olchiituuf kan dhiibaa jiran aangawoonni Yunaaytid Isteetes, Iraan biyyoota addunyaa irratti humna guddaa qaban waliin Viyeenaa keessatti dubbachuuf yoo muratte nutis guyyoota keessatti murteessiina jedhan.
Iraan waa’ee kanaa yoo dhugumaan itti yaaddii ta’e guyyaa tokko ykn lama keessatti beekuuf jirra jechuun, ministeerrii dantaa alaa Amerikaa Antonii Bliinkan kamiisa kaleessaa Stookoolma keessaa ituu hin ka’iin, oduu gabaastootaaf ibsan.
Xinxaltonni hangii tokko akka jedhanti, Iraan tooftaa adda addaa gargaaramuun walii galtee bara 2015 tolfamee hojii irra oolchuuf karoota walii galaa baafamee irratti marii gaggeeffamuu dheereessuun dhiibbaa kana jalaa miliquu dandeessi.
Yunaaytid Isteets fi Iraan marii kallattiin hin taanee wiixata dabree Viyeenaa keessatti kan jalqaban yoo ta’u, biyyonni biroos maanguddummaan gamnii lameen gara walii galtee tolfamee tureetti akka deebi’an barbaadu.


text:
Gurraandhal 11, 2018 – Maqaa fi iddoo dhaloota Sabboontota keenya kan kaleessa Hammarreysatti sirna nama nyaata TPLF’n nurraa wareegamani muraasa
1-Suleeyman Abdallahi Husseen, H.Lixaa, Masala
2-Bayaan Ahamad Muummee, H.Baha,Kurfaa Callee
3-Abdulqaadir Adam Abdulqaadir,H.Baabbile, Ganda Qiincibaa
4-Bilaal Tasfaayee , Walisoo
5-Yuusuf Husseen ,H.Lixaa
6-Siraaj Abdallaa Aliyyii, H.Bahaa, Malkaa Jabduu, Ganda Billa
7-Mahammad Yuusuf Umar ,H.Baha Malkaa Balloo, Araddaa Ifaa Jaalalaa Ganda Kulama
8-Badrii Qaasim Bakar,H.Baha,Gurawa Araddaa Doogu,Ganda Boruu Muudee
9-Abdii Adam Mahammad,H.Baha Malkaa Balloo Jaaja
10-Baaruddiin Abbaas Bakar, H.Baha.
Haromayaa Ganda Raaree
11-Juwaraa Hassan Ahamad, H.Baha Calanqo
12-Ramadaan Mahammad Idiris, H.Baha Gursum,Funyaan Ujubaa
13-Abdusalaam Mummee Abdii, Poolisii Oromiyaa
14-Seeyfuddiin Ahamad Sh/Abduraman, H.Baha Cinaaksan Mudhii Daawwee.
Maqaan na bira ga’e hamma kana namni tokko kan maqaan isaa hin ammaaf beekkaminiitu hafe sanaas Qeerroon qorachaa jira.
Yoomuu hin dagatamtan isin Galmee Tarree Waregamtoota Oromiyaa warra isin dura waliin jirtu onnee keenya keessa mul’attu yoomu
Maati fi firoottan isaanitif jajjabina habkeennu
Isaanifis Jannata ha godhu qubsuma isaani
Qabsaa’an ni kufa
Qabsoon itti fufa


text:
‘Tokkummaa Oromoo diiguudhaan Oromiyaa bittimsine Xoophiyaa ijaarra’ jedhanii yaaduun funyoo ittiin of fannisan fo’achuudha!
Haala yeroo irratti ibsa bal’aa Qeerroo Bilisummaa Oromoorraa kenname.
Waxabajji 09, 2019.
Finfinnee Oromiyaa
Kabajamaa ummata Oromoo kanneen golee addunyaa maratti argamtan;
Kabajamtoota jaarmiyaalee siyaasaa kanneen mirga ummata keenyaaf dhaabbattan;
Kabajamtoota Qeerroo Bilisummaa Oromoo kanneen wareegama keessaniin qabsoo hadhooftuu gaggeessaa jirtan;
Kabajamtoota Abbootii Gadaa Oromoo kanneen imaanaan ummataa isin harka jiru;
Kabajamtoota Abbootii Amantaa kanneen haqa ummata keenyaa eeguuf dhaabbattan;
Kabajamtoota barattoota Oromoo Yunivarsiitii garaagaraa jirtan;
Kabajamtoota hayyoota Oromoo kanneen dhaloonni isin abdatu maraaf
Qabsoon farra gabrummaa ummanni keenya walakkaa jaarraaf gaggeessaa ture dhaaba uummata Oromoo ABO dhaan taliigamee hooggansa Qeerroo Bilisummaa Oromoon sadarkaa itti aanutti cehee diina waggoota 27 darban dhiiga ummata keenyaa xuuxaa ture ofirraa gaggeessuuf sadarkaa abdaachiisaarra gahee turuun yaadannoo yeroo dhihooti. Faana wayyaaneerra bu’uun qaamni maqaa Oromoo dhahatu OPDOn yookaan ODPn har’aa aangoo muummicha ministeerummaa erga qabatee gaaffilee Oromoon waggoota dheeraaf gaafataa ture deebisaa itti kennuuf waggaa tokkoof gama tokkoon yeroo gaafachaa, gama kaaniin ammoo gaaffii hundee Oromoo deebisuurra humnoota farra qabsoo Oromoo ta’anitti hidhachuun caalaattuu qabsoo Oromoo ukkaamsuun sirna durii caalaa hammaataa deemuu ifatti argaa yoona geenye.
Yeroo ammaa kanattis, humni kun:
Sabboonummaa Oromummaa cabsuun ilaalcha Itoophiyummaa jalatti qabsoo keenya sakaaluuf ifatti hojjetaa akka jiru turtii waggaa tokkoon hubanneerra. ‘Sabboonummaan Oromoo saba guddaa xiqqeessee’ jechuun guyyaa kora halagaarratti labsan irraa kaasee karooraa fi raawwiin isaanii sabboonummaa Oromoo cabsuurratti kan akeekkate ta’uu ifatti mul’ata.
Tokkummaa Oromoon qabsoo fi wareegamaan ijaarratee diina isaa biratti humna guddaa ta’uun simboo addaa horate diiguun ifatti irratti hojjetaa jiru. Kanas Oromoo kutaa fi amantiin qooduun Oromoon kutaa tokkoo Oromoo kutaa kaaniirratti akka ka’uuf shira adda addaa xaxuun alatti, ummata keenya Lixa Oromiyaa fi Kibba jiran diinomsaa fi Oromoo kutaa biraan akka balaaleffatamu irratti hojjetan. Kanas arraba Muummicha Ministeeraan ‘Gara Wallaggaa yoon deeme nan ajjeefama; yoon achitti du’e ammoo Oromoon kutaa biraa isaan hin dhiisu’ jechuun waan saalfachiisaa seenaa Oromoo keessatti dhaga’amee hin beeknee fi safuu ta’e saalfii tokko malee dubbachuun hojii diigumsaa itti fufan.
Haala kanaanis Oromoon Oromummaa isaan osoo hin taane bakka dhalootaa isaan akka of ibsu, sabboonummaa eenyummaa isaa akka xiqqeessuu ta’e jedhanii irratti hojjetanii Oromoo cabsuutti bobba’aniiru. Gumii Abbootii Gadaa waggaa afran darban kana humna abdatamaa ummata keenyaaf haqaan dhaabbate diiganii kanneen isaaniif ergaman ijaaruun institution tokkittii ummanni keenya abdatu diiganii jiru. Gumiin Abbootii Gadaa kun madda tokkummaa, sabboonummaa fi eenyummaa ummata keenyaa ta’aa waan dhufeef akka diigamuuf itti murteeffame jennee amanna. Oromiyaa keessatti nageenyi waaraa akka hin dhufneef ta’e jedhanii Waraana Bilisummaa Oromoo irratti duula banuun wareegama lubbuu namaa fi manca’uu qabeenya ummataa qaqqabsiisaa jiru.
Waraana hin barbaachisnee, yeroo isaa hin eegnee fi hin malletti WBO oofuun sababa gahaa qabaatanii osoo hin taane Addi Bilisummaa Oromoo karaa nagaan qabsoo akka hin gaggeessineef danqaa uumuudha jennee amanna. Amantaa keenya kana kan dhugoomsu ammoo WBOn Ertiraa gale walakkaan diigamuu fi kanneen waamicha Abbootii Gadaan galan ammoo mooraa Xoollaay keessatti summii nyaachifamuun mallattoo guddaadha.
Paartileen Oromoo kanneen akka ABO, OFC fi PBO nagaan akka hin qabsoofneef miseensi jalaa hidhamaa, waajjirri jalaa cufamaa, hoogganni isaaniis doorsifamaa jiru. Nuti Qeerroon Bilisummaa Oromoo kan qabsoofneef Oromoo keessatti diimokiraasiin dhugaa akka mirkanaa’uuf malee wareegama keenyaan paartiin kaleessa ergamaa diinaa ture har’as carraa argateen qabsaa’ota akka dararuuf miti. Akeekni qabsoo keenyaa bilisummaa dhugaa, diimokiraasii fi mirgi hiree murteeffannaa ummata keenyaa guutummaan guutuutti akka mirkanaa’uuf malee humni kaleessa farra qabsoo ture har’as farrummaa isaan akka itti fufuuf miti.
Waraanni Bilisummaa Oromoo kabaja isaaf malu mulqamee akka shiftaatti ilaalamuun uummatnis akkatti akka fudhatu gochuuf abbaluun OPDO humni kaleessa farra qabsoo ture kun har’as farrummaa isaa kanarraa hin baranne jennee amanna. Humni kun Waraanni Bilisummaa Oromoo kabaja isaaf malu gonfatee akka nagaan hin galleef gama tokkoon waraana humnaa olii itti guuruun Oromiyaa dirree lolaa godhaa jira; gama biraan ammoo ummata keenya qoqqooduun deggersa kijibaa irraa argachuuf carraaqaa jira. Gama tokkoon araaraa jedhaa gama kaaniin ammoo shira mooraa Oromoo keessatti xaxuun, shira kanas ummata keessa facaasuun, akkasumas Oromiyaan waraana keessaa hin baane keessa seensisaa ofii guyyaa aangoo ofii dheereffachuuf carraaquun gantummaadha jennee amanna akkasidhas.
Yeroo halagaan qe’ee hidhannoo, leenjii, teekniikaa fi dinagdeen of utubee Oromiyaa marroo biraaf cabsuuf abbalaa jiru kanatti qe’ee Oromoo goolanii humnoota Oromoof dhaabbatan dadhabsiisuun, meeshaa irraa hiikuun, akkasumas hidhaatti guuruun dararuun farrummaa ija baasedha. Ummanni keenyas irratti dammaquu fi dura dhaabbachuu qaba.
Hanga ammaatti gaaffiin afaan Oromoo afaan federaalaa gochuu, daangaa Oromiyaa kabachiisuu, abbummaa Finfinnee mirkaneessuu, diimokiraasii fi bilisummaa waaraa argamsiisuuf kan qabsaa’ame hunduu dagatamee jira. Humnoonni gaaffii kana kaasanis akka diinaatti ilaalamaa jiru. Asirraa kan hubannuu humni maqaa Oromoo dhahatee masaraa mootummaa seene kun Oromoof osoo hin hojjetin Oromoo irratti hojjetaa jiraachuudha.
Kana waan ta’eef;
Yaa Ummata Oromoo:
Qabsoon kee butamee harka farreen bilisummaa, tokkummaa fi sabboonummaa seenee jira. Nuti Qeerroon Bilisummaa Oromoo humna farra bilisummaa, tokkummaa Oromummaa fi sabboonummaa ta’e kana dura dhaabbannee akeeka qabsoo ganamaa galmaan gahuuf murannee jirra. Atis qabsoon kee hatamuu hubattee akkuma kana duraa Qeerroo Bilisummaa Oromoo waliin hiriiruun qabsoo bifa haaraa akka itti fuftu waamicha siif dhiheessina.
Yaa Qeerroo Bilisummaa Oromoo:
Injifannoo ati wareegama keetiin gonfatte hatamee harka farra tokkummaa Oromoo, Sabboonummaa fi bilisummaa seenee jira. Humni wareegama keen aangoo dhuunfate kun tokkummaa ummata keenyaa diiguu, qabsoo ummatni keenya itti wareegamaa yoona gahan facaasuu fi Oromiyaa addaan ciree bara aangoo isaa dheereffachuuf waan danda’u hunda godhaa jira. Kanaaf, akkuma kee kaleessaa tokkummaan hiriirtee qabsoo kee akka eeggattu, tokkummaa ummata keenyaa akka eegdu, injifannoo waaraa bira gahuuf qabsoo rogaa haaraaf akka of qopheessitu siif dhaamna.
Yaa Jaarmiyoota Oromoo:
Akkaataa amma jiruun adeemsi gara diimokiraasii guutummaa guutuutti gufatee jira. Humni wareegama keenyaa aangoo qabate si caccabsee, si diigee, si dadhabsiisee ashaanguliittii si godhachuun ofii aangoorra turuuf karaa cirataa jira. Murannoo fi kutannoo addaan wareegamaaf of qopheessitee humna kana dura yoo hin dhaabbanne tolaa fi sossobbaan homaa jijjiiruu akka hin dandeenye hubattee akkuma kaleessaa sochii Qeerroo Bilisummaa Oromoo deggeruun jijjiirama hawwamu akka mirkaneessitu waamicha keenya siif dhiheessina.
Yaa Hayyoota Oromoo:
Utuu ati jirtuu Oromiyaan diigamuuf deemti. Tokkummaan Oromoo diigamee, sabboonummaan isaa sharafamee, gaaffiin Oromoo dagatamee, wareegama keenyaan halagaan lafa dhiitaa jirti. Beekumsa, yeroo fi carraa qabduun humna maqaa keenyaan aangoo qabatee faallaa dantaa saba Oromoo hiriire kanarratti nu waliin akka qabsooftu waamicha keenya siif haaromsina.
Yaa barattoota sabboontota Oromoo:
Nuti Qeerroon Bilisummaa Oromoo gaaffiin Oromoo deebisa gahaa dhabuu caalaa akkaataa itti mootummaan biyya bulchaa jiru kun tokkummaa ummata keenyaa diigaa jiru, sabboonummaa isaa cabsaa jiru, waraana Bilisummaa Oromoo humnaan cabsee dhabamsiisaa jiru fudhatama hinqabu jennee amanna. Waraana Bilisummaa Oromoorratti shira adda addaa xaxuun maqaa ‘shiftaa’ itti moggaasuun hawaasa keessa deemanii maallaqaan bituun hiriira itti baasuun farrummaadha jennee amanna. Hojiin farrumma akkanaa kun haaraa osoo hin taane waanuma kaleessa wayyaanee jalatti baratan ta’uu hubanna. Nuti Qeerroon Bilisummaa Oromoo hojii farrummaa mootummaan eegale kana ni balaaleffanna, dura dhaabbanna. Atis akkuma kee kaleessaa nu faana haqa Oromoof akka dhaabbattu waamicha keenya siif haaromsina.
Maayii irratti nuti Qeerroon Bilisummaa Oromoo sochiin mootummaan itti jiru akeeka ‘Tokkummaa Oromoo diiguudhaan Oromiyaa bittimsine Xoophiyaa ijaarra’ jedhanii yaaduun funyoo ittiin of fannisan fo’achuudha! Jennee amanna. Tokkummaa dhiigaaf lafee itti dhabnee itichine asiin geenye eeggachuuf eenyuun olitti qabsoo jabeessinee nii goona!
Injifannoon Ummata Oromoof!
Ibsa bal’aa Qeerroo Bilisummaa Oromoo irraa kenname
Waxabajjii 9, 2019
Finfinnee Oromiyaa


text:
Abbaan mummicha ministeera Itiyoophiyaa Obbo Ahmad Alii Wiixata Waxabajjii 17 bara 2019 addunyaa kana irraa du’an boqochuun isaanii gabaafamee jira.
Obbo Ahmad Alii dhukkubsatanii hospiitaala speshaalaayzidii Jimmaa keessatti wal’ansa argachaa eega turanii booda umrii isaanii 105 lubbuun isaanii darbe.
Reeffii isaanii gara qe’e dhaloota isaanii aanaa Gommaa ganda Bashaashaa tti kan gaggeeffamee yoo ta’u sirnii awwaalcha isaaniis har’a gaggeeffamuuf akka jiru midiyaaleen mootummaa gabaasanii jiru.


text:
Oduu SQ fi RSWO – Lolli Uummata Oromoo WALLOO irratti, Ebla 4, 2019
#Uummata araddaa isaanii irraa buqqaasuuf tarkaanfii waraanni mootummaa fudhate dura dhaabbachuudhaan gaaga’amni uummata Oromoo bakkichaa muraasa irra erga gahee babal’atee akka hedduminaan hingaagane WBO’n ittisa uummataaf taasiseen baraaree jira[SQ, Eebla 4,2019] Wallagga Lixaa Ayiraa keessatti waraanni mootummaa mana uummataa Boonbii itti darbatee gube, aradaarraa ammoo qabeenyaa uummataa Giraaviliyaa, Buna, Cidii dabalatee waan hedduu barbadeesse. Gochaan kun guyyaa dheengaddaa akka lakkoofsa Habashaatti 23,07, 2011 ganama sa’atii 3:00 irra eegalee raawwate jedhu namni qabeenyi duraa gubate Kan nuti dubbifne. Jiraataan Oromoo bakkichaa obbo Gammachuu Daggafaa Galataa yaada nuu laaten “waraanni mootummaa raayyaan ittisa biyyaa nama 30, Korri Bittinneessaa nama 18, walii gala nama 48 ta’anii ganda Hoomoo Sichii naannoo mana kootii dhufan” jedhu. Itti fufuun “gara mana kootti dhufaa jiraachuu dursee odeeffannoon waan na gaheef ofiikootiis manaa baqadhee maatiikoos manaa baaseen jira an. Kana booddee ofii gaara mana koo cinaa irra dhaabbadheen gadi ilaalaa maatiikoo laga Bunaan buuse” jedhu.
Sanaa booda maaltu akka uumame yeroo dubbatan “mana kootti dhufanii naannaa’ani. Meeshaa waraanaa Bireenii baatanii deemu. Erga Bireenii isaanii dhadhaabbatanii hunduu bakka bakka qabatee jedhee booddee; nama afur gara manakootti ergan; mana keessatti waa qopheessan mana citaan qaba isatti abidda kahan. Gaafa mana kanatti abidda ka’an abiddi qabate. Haatikoo jaartii dulloomtuu waggaa 60 taatudha. Manni ishee manakootti aanee waan jiruuf fiigdee dhaqxee iyyite. Iyyitee jennaan haadhakoo rukutanii achii ari’an. Manni citaa kiyyas gubatee; Sana boodas lafa qabatee boba’uu jalqabe. Qabeenyi an qabus keessa gubate. Qabeenyaankoo mana keessa gubate: Buna kuntaala 11, fi uffannaa, maallaqan qabus hundumtuu keessa gubate. Waan tokkollee naan hinbaane horiin lamas nii du’an. Fageenyaa irraa meeshaa waraanaa Dishqaa dhukaasuudhaan mana Qonnaan bultoota naannichaas gubani. Mandara keessa deemanii nama reebuu, tumuu manaa ari’uu jalqabani. Namni naannichaas baqatee lubbuu baafatee. Kana gidduuttii waraanni Bilisummaa Oromoo dirmatnaa nuu gochuun toora sa’a 6 akka tasaa bakkicha dhufee waraana mootummaa mana kiyya dabalatee mana Qote Bultoota naannichaa 5 abiddaan gubee uummata manaa ari’aa jiru arganii dhukaasa walitti banan. Lolli sunis sa’a tokkoof walakkaa fudhatee waraana mootummaa nu fixuu dhufe ittisa WBO’n godheen akka nurraa deebi’u ta’e.” Jedha namni manni duraa gubate Obbo Gammachuu Daggafaa Galataa
“Lolli gaafa sanaa kanaan turee, ammas dabalataan waraanni mootummaa Bulanii dhufan” jedha. Borumtaasaammoo mana jireenyaa isaa kan Qorqorroo Baallee jaatamaa Boonbii itti darbatanii gubuu isaanii Sagalee Qeerroo Bilisummaa Oromoof gabaaseera.
“Qorqorroo Baallee jaatamaa Boonbii itti darbatanii gubanii, Buna Sangaa Afur, Giraaaraaviiliya, Cidii, Mangoo, Paappayyaa, Habukaadoo ataakiltiin qabu hundumaa na duraa barbadeessanii jiru” jechuun Obbo Gammachuu Daggafaa Galataa yaada Sagalee Qeerroo Bilisummaa Oromoof laataniiru
Namoota manni duraa gubate maqaa isaanii beektuu? Jedhee Kan SQ’n gaafateef maqaa namoota manni duraa gubatee “Ana Obbo Gammachuu Daggafaa Galataa duraa Qorqorroo Baallee jaatamaa mana citaa mana guddaa faana mana lama guban, mana Obbo Karrasaa Jabeessaa Qorqorroo Baallee jaatamaa innis manni itti nyaata qopheessan manni citaanis duuka duraa gubate, mana abbaa isaatii Jabeessaa Yaadataas innis Qorqorroo duraa gubate, mana Kennasaa Jabeessaa mana citaa duraa gubate, mana Obbo Xibabuu Ashanaa kan jedhamu ammoo cabsanii seenanii meeshaa inni qabu caccabsanii deemani; jabbootni lama ammoo utuu dheedaa jirtuu rasaasa waraanni mootummaa dhukaasuun duuteetti jedhu. Manneen gubatan kana keessaa midhaan, maallaqni teessumni jira” jedhu Obbo Gammachuu Daggafaa Galataa yaada Sagalee Qeerroo Bilisummaa Oromoof laataniin.
Gochaan kun eessatti akka raawwate yoo ibsan “Wallagga Lixaa Aanaa Ayiraa Ganda Hoomoo Sichii mandaraa Halaakaa jedhama” jedhu jiraataan qabeenyi guutummaatti waraana mootummaatiin duraa barbadaa’e kun.
Obbo Gammachuu Daggafaa Galataa qabeenyaa qaban kan araddaa irraas mannis duraa barbadaa’uu yaada isaaniirraa hubachuun dandaa’ameera. Kanarrattuu qaamni mootummaa lubbuu isaanii balleessuuf bilbilanii itti dhaadataa akka jiran dubbatu Obbo Gammachuun.
“Erga waraanni mootummaa manneen uummataa gubuu jalqabee, waraanni Bilisummaa Oromoo WBO’n ittisa godhuuf, qaamni mootummaan bobbaase waraanni mootummaa tarkaanfii wal fakkaataa darbanii akka uummata irratti hinfudhanneef WBO’n ittisa godhe” jechuun yaada bilbilaan nuu laataniin ibsu Obbo Gammachuu Daggafaa Galataa. Waraana mootummaa dursee WBO’n naannicha Kan hinturre ta’uuf halaalarraa balaa dhaqqabaa jiru dhaga’ee kan bakkichatti argamee uummataaf tarkaanfii ittisaa fudhate ta’uullee gabaasanii jiru.
“Haalli nageenya naannichaa baay’ee yaaddessaa ta’ee jira” jedhu Obbo Gammachuun. “An erga gaafa Dafinoo(Wiixata) ganama sa’a 12 manaa bahee maatiikoo hinargatinan jira. Uummatni naannichaas Ayira keessaa gara Gullisootti baqatee lubbuu baafataa jira. Manni hedduun gubatee jira walii dirmatee wal gaafachuuf namni hindanda’u. Waraanni mootummaa humnaan naannichaa irra socho’aa waan jiruuf yaaddeessee jira” jechuun waan qaban hundarraa addaan bahanii jiraachuu Sagalee Qeerroo Bilisummaa Oromoof gabaasan.
Balaan lubbuu namaarra gahe jiraa? Gaaffii SQ’n jedhee gaafateef deebii laataniin barataan oladeemaan tokko rasaasa dhuka’uun ajjeefamuu dubbatan. Maqaa barataa sanaas beekuu hindandeenye sababa waraanni mootummaa bakkicharra buufatee jiruuf jedhu.
Rakkoo kun sababaa maalii isinirraa gahe. Akka isaan mana keessan gubaniif sababaan maali jechuun kan gaafanneef WBO nyaachiftee WBO soorte, nii keessummeessite jechuun akka ta’e dubbatu Obbo Gammachuun.
Dhumarratti dhaamsa dabarsaniin “Mootummaan kun jalqaba karaa nagaa qabsaa’aa jedhee waraana kanaaf karaa saaqee ka’ee uummatni Waraana kana jaallachuuf duukaa hiriiruu isaa gaabbee WBO irratti dhukaasa banuusaa uummatni Oromoo hubachuu akka qabun dhaamsa dabarfadha!” Jechuun obbo Gammachuu Daggafaa Galataa yaada Sagalee Qeerroo Bilisummaa Oromoof laataniin dabarfatu.
“Waraanni mootummaa qabeenyaa kiyya cufa na duraa guban” jedhu jiraataan Gujii Lixaa Tooree Qarsaa.[SQ, Eebla 4, 2019] Guyyaa kaleessaa Eebla 3, 2019 waraanni mootummaa qabeenya qote bulaa Oromoo Gujii Lixaa keessaa mana waliin gubanii balleessan. Obbo Uddeessaa namni jedhamu jiraataa Gujii Lixaati. Waraanni mootummaa fi caasaan mootummaa waliin ta’uudhaan ati waraana Bilisummaa Oromoo soorta maqaa jedhuun mana jireenyaa isaa duraa guban.
Qote bulaan kun yaada Sagalee Qeerroo Bilisummaa Oromoof laataniin “qabeenyaan qabu cufa guban!” Jedha. Qabeenya keessan eenyu barbadeesse jennee gaafanneerra. Akka Qote Bulaan Oromoo kun jedhutti waraanni mootummaa Raayyaa ittisa biyyaa, Kora Bittinneessaa Oromiyaa fi milishaa Gandaa dabalatanii mana kiyya guban jedha.
Jiraattota bakkichaa duraa mana gubuuf ammallee akka waraanni mootummaa sochiitti jiru dubbatu. “Qabeenyaan kiyya Birrii Kuma digdamaaf kum sadii (23000), qabeenyaan ittiin loon tiksu kanan Birrii kuma 50 (50,000) bite keessa gubate, Midhaan hedduu gubate, saanduqni illee hinafne,” jedhu Obbo Uddeessaan.
Gochaan kun kaleessa sa’a 10 irratti narratti raawwate kan jedhan, Qote Bulaan Oromoo kun lubbuu beeyladaa irraan balaan dhaqqabe jiraa? Jennee Kan gaafanneef Lukkuun 10 mana keessa gubachuu Obbo Uddeessaan Raadiyoo Sagalee Qeerroo Bilisummaa Oromootti himan.
Dhumarrattis uummatni Oromoo dirmachuufii akka qabuuf dhaammatan


text:
“Osoo Horiin Hin Galin Hattuun Mooraa Guute!”
Kufaatiiin siyaasaa fi Diplomaasii garee mootummaa Biltsiginnaa muudate baayyee guddaa tahuu hiriira har’aatu ragaa dha. Maaliif? Qabxiilee muraasa yaa ilaallu,
Suuraaleen hoogantoota Turkii,,Chaayinaa fi Raashiyaa qabataamanii bahan ergaa dogoggoraa kan dabarsanii dha. Turkiin Itoophiyaa keessatti industriwwan uffataa muraasa ijaaruu irraan kan hafe fedhii guddaa Itoophiyaa keessaa hin qabdu. Haalli siyaasaa Itoophiyaa jeeqamuu agarraan fuula ishee gara Somaaliyaa fi Sudaanitti deebistee jirti. Guyyaa Jimaata darbes waliigaltee daldalaa fi investment biliyoona hedduu Sudaan waliin mallatteesun ishee kanaaf ragaa dha. Kanaaf hariiroon Turkii fi Itoophiyaa kan ittiin dhaadatan miti jechuudha.
2. Chaayinaa fi Itoophiyaa
Chaayinaan hariiroo daldalaaa fi investment gaarii Itoophiyaa wajjiin qabaataa turte. Tahus projektoonni hedduun liqaa Chaayinaa irraa argamaniin ijaaramaa waan turaniif liqaa sana Itoophiyaan deebisuu hin dandeenye. Dabalataan, haalli nageenyaa amansiisaa waan hin taaneef, warshalaeen Chaayinaa baayyeen Itoophiyaa keessatti kasaaranii jjru. Karaa hariiroo Diplomaasiis yoo tahe Chaayinaan mootummaa Biltsiginnaa caalaa Sudaan fi TPLF wajjiin caalaattii hariiroo qabdi. Keesattuu Sudaan fi Sudaan kibbaa keessaa qabeenya guddaa waan qabduuf sababa abidda Itoophiyaa keessatti gubattee kasaartuf hin qabaattu.
3. Raashiyaa fi Itoophiyaa
Hariiroon Raashiyaa fi Itoophiyaa bara Dargiitii as kana hunda miti. Qorraa dha. Raashiyaan ega waraana Qabbana’aaa keessatti moo’amtee eegalee waggoottan 30 darban Iraan fi Sooriyaa waliin yoo tahe malee naannoo Gaanfa Afrikaatti dhiibbaa kana jedhamu qabaachuu hin dandeenye. Dabalataan, hariiroon Raashiyaa wajjiin mootummaan Itoophiyaa Abiyyi Ahimad qabu kan sadarkaa protocol irra darbe miti. Faallaa kanaa garuu Raashiyaan mootummaa Egypt wajjiin hariiroo bal’aa qabdi. Karaa waraanaa, tikaa, daldalaa fi Diplomaasii Egypt fi Raashiyaan aannaani fi garaa dha. Itoophiyaan ammoo Egypt akka diinaatti farrajjee jirti. Kanaaf, hariiroon Diplomaasii Raashiyaa wajjiin jirus kan sadarkaa suuraa irra darbee mootummaa Abiyyi Ahimad utubuu danda’u miti.
Itoophiyaan gargaarsa karaa hundaa Ameerikaa fi Awurooppaa irraa argataa jirti har’as. Awurooppaa fi Ameerikaa abaareen michummaaa Raashiyaa fi Chaayinaa wajjiin tolfadha jechuun mana keessa jiraatan ofirratti gubuudhan addaa miti. Suuraa Raashiyaa fi Chaayinaa hammatanii bahuun doorsisa busha’aa yoo tahe malee hiikaa biraa hin qabaatu. Raashiyaa, Chaayinaa fi Turkiinis hariiroo Diplomaasii biyya kufaa jirtu wajjiin eegaluun isaanii hin beekamne.
Karaa biraatiin, dantaan Ameerikaa fi Awurooppaan Gaanfa Afrikaa keessatti qaban kan biyyoota Raashiyaa fi Chaayinaati olii dha. Kunis haalli yoo hammaachaa adeeme biyyoota sadeen olitti tuqaman caalaa Ameerikaa fi biyyoota Awurooppaatu caalatti xiyyeeffannoo guddaan hordofa jechuudha.
Walumaagalatti, gochaan mootummaan raawwataa jiru makmaaksa “Osoo Horiin Hin Galin Hattuun Moora Guute!” jedhu nama yaadachisa.
Ajaahib Jimaa Tooboo
Hiriirri aangawoota PP VISA dhorkaman mormuuf waamame fashale


text:
“Harargee baha dadar ,magaalaa fi araddaa gooroo guddoo ammallee magaalaa Soqaa keessati hiriiraa gurguddaatu deemaa jira.”
Naannoo Hospitaala #Hacaaluun Keessa Jiruu haala kanaan Qeerroon Marfamee jira
“Qeerroo magala soka biyya abdii qophee hala kanan falmaa egaltee jirtii”
Kana Oromoo ajjeesisaa jiruu mootummaa Abiyyii kan humna nafxanyaatiin utubameedha. Humni kun, immoo ABIN waliin wal tahiinsa uumuun sabboontoota Oromoo, abboota qabeenyaa, ijoollee Oromoo jajjabduu taate, hayyoota, egeree oromiyaaf namoota abdii tahaan irraatti oromoo balleessuuf dalagaa jiruu. Warruuma Daadhii Galaan nyaateetu Hacaaluus nyaate. Kanaaf oromoo yoo du’a ofirraa kaasuu feete.
~waajiraaf qabeenya mootummaa daareessuun ammaa
~ibsaa fi transformer ibsaa balleessuun ammaa
~karaaf riqiicha daareessuun ammaadha
~qabeenyaa nafxanyaa fi hayyoota nafxanyaa lafa kaasuun ammaa
~kaampaanii mafxanyaa balleessuun ammaa
~caasaa nafxanyaa duguuguun balleessuun ammaa
Kan ammaa sochii hin taasifnee yoomiyyuu qophii mitii waan taheef fala falaadhu oromoo
Warra kanatu harkaa nu qaba Oromoo.
Copy Paste.. isaanii
Sabbataan akkanatti jirtii. Abadan Itiyoophiiyaan Oromoo dhiigaa lolaaftu hin jiraattu kana booda!! Itti muddii
Egaa ilaalaa gammachuu Abashaa Oromoon ija abashaa barbaaddee haaloo hin baatu taanaan salphina gadhee boquu Oromoo cabsudha
Diinshoo Baalee karaa guddicha finfinnee geessu cufanii jiru.
DMV Naannoo Washingtion Dc Caasaa OPDO hundaa macaasuun dirqama oromooti. Abiyiin balleessuun dirqama
ሃጫሉ ሁንዴሳን እና ኤቢሳ አዱኛን የገደሉ ተራ ማፊያዎች ወይም ግለሰብ አይደለም።የሃጫሉ ግድያ ሆን ተብሎ የታሰበበትና የታቀደ ግድያ ነው። ፍትህ ገለመሌ! የሚባል ነገር ከማንም አንጠብቅም።ፍትህ ያለችው የኦሮሞ ህዝብ እጅ ላይ ናት። ይህም በተግባር የሚረጋገጠው #እውነተኛ_ነፃነትን_ስንጎናፀፍ ብቻ ነው።
Kunimmoo soddootii gooftaa isaa irraa gara wayyaaneeti dubbii naannessaa jira.
#Roobee_Baalee (Inbox)
“#Roobee_Baalee gumaa Hacaaluu baasuuf kutattee kaate jirti.”
#Gullalle (Inbox)
“Yeroo ammaa reeffii Artist Haacaaluu Hundeessaa qorannoof Hospitaala Paawuloos, Finfinnee jira. Uummati keenya hedduun achi dhaabbatee waan ta’u eegaa jira.”


text:
Mudde 30/2011 Konfedereeshiniin kubbaa miilaa Afriikaa/Kaaf/ Gibtsi geeba Afriikaa kan bara 2019 akka qopheessitu fileera.
Kaaf bara kana jalqabaaf gareewwan biyyaalessaa 24 kan itti hirmaatan biyya qopheessitu guyyaa boruu akka beeksisu ibee yoo turellee, har’a maaliif akka beeksise waanti jedhe hin jiru.
Afriikaan Kibbaa fi Gibtsi dorgommii kana qopheessuuf amma ammaatti biyyoota Kaaf gaafatan yoo ta’u, Kaaf filannoo guyyaa har’aa taasiseen biyyi kaaba Afriikaa seenaa ishee keessatti yeroo 5ffaaf dorgommii guddaa kana akka qopheessitu fileera.
Federeeshiniin kubbaa miilaa Afriikaa Kaameeruun geeba kubbaa miilaa Afriikaa akka qopheessitu yoo fileyyuu, Kaameeruun dorgommii kana qopheessuuf qophii ga’aa waan hin taasifneef harkaa fudhatameera.
Dorgommii kana qopheessuuf kan filatamte Gibtsi dorgommichaaf baatii 6 keessatti qophaa’uu qabdi jedhameera.
Geeba kubbaa miilaa Afriikaa akka lakkoofsa warra Awurooppaatti Waxabajjii 15-Adoolessa 13/2019tti ni adeemsifama jedhameetu eegama.
Madda፡ Sopprtii BBC


text:
Ajjeechaan waraanni Makkalaakayaa ummata irratti raawwatu itti fufee jira
Halkan edaa Harargee bahaa aanaa Dadar magaalaa Qobbootti loltoonni waraana Makkalaakayaa mucayyoo Ayyaantuu Muhammad Shaanqoo jedhamtu gudeeduuf yemmuu yaalanitti mormuu isiitiin rasaasaan mataa irra rukutuun ajjeesan Caaltuun abbaa warraa akka qabduu fi ulfa akka taate himuun loltoota amansiisuuf yaaltus, didanii dirqiidhaan gudeeduuf yeroo isaan yaalan waan iyyatteef rasaasaan rukutuun kan ajjeesaan tahuu odeeyfannoon argame ni mul’isa.
Namoota isii irratti yakka ajjeechaa sukkanneessaa kana raawwatan 3 jidduu inni tokko qabamee mana hidhaa aanaa Dadar kan jiru tahuus beekameera.
Ummanni magaalaa Dadaaris gocha raawwatame kana balaleefataa kan turan yoo tahu, poolisoonni Oromiyaa ummanni akka karaa banu boombii aaraa ummata irratti darbuu fi mucaan tokkoos rasaasaan dhahamee gara hospitalaa kan geeffame tahuu odeeyfannoon argame ni addeessa.
Muummichi ministeera haarawni eega muudaamee guyyaan 8 kan lakkaawame yoo tahu, yeroo kana keessatti namoonni 5 Komaand poostiin ajjeefamuu fi iddoo adda addaatti namoota hidhuun kan itti fufe tahuu beekameera.


text:
Keeniyaan Gandoota buufata baqataa Dhadhaab kan baqattoonni Somaalee irraa ofirra deebifamaa jiran cufaa jiraachuu ishee Baqattoonni dubbatan. Bara darbe ‘Gandi Kaambiyoos jedhamu yoo cufamu ammas bara eger kana gandi ‘Ifoo 2’ (Ifoo Two)’n cufamuudhaaf akka jiru baqattoonni Oromoo Dhadhaab keessa jiraatan Raadiyoonii VOA’f himaniiru.
Lakkoofsi baqattoota Dhadhaab keessaa amma gara kuma dhibba lamaatti kan gadi bu’e yoo ta’u, dhaabbileen gargaarsaas gadi hirrataa akka jiran Bakka Bu’aan Hawaasa Oromoo Dhadhaab jiran ni dubbatu.
Waajjirri Dhimma Baqataa Keeniyaa waa’ee egeree Dhadhaab gaafatamee deebii kennuu baatus, ‘Hojjetaan Waajjirichaa tokko garuu ‘Baqattoonni Waa’ee Cufamuu Dhadhaab Sodaa Qabaachuu hin qabani’ jechuun deebii kennan.
Galmoo Daawit Gabaasa guutuu qaba


text:
Barreeffama Prof Ezekiel Gebissa fi Jawar Mohammed haala siyaasa Oromoof Itoophiyaa ilaalchisee tibba kana barreessaniin:
Shanee akka waan ABO taatetti dhiyessani.
Humna shanee, humna mootummaan walqixeessanii mootummaan shanee mo’achuu hin danda’u jedhani.
Yoo mootummaan shanee humnaan balleessuuf yaale Itoophiyaan ni diigamti jechuun xiinxala haqa lafa jiru 100%n haaluun shaneetti lubbuu horuuf kaayyeffatan.
=====================
Itoophiyaa fi Karaa Dhanquu Abjuu Jawaar Mahaammad!
Jawaar kaleessa barruu dheeraa tokko maxxanse. Barruun sun Siyaasi Itoophiyaa karaa dhanquu irra jiraatuu hima. Yoo “ABO” fi mootummaan karaa nagayaa dubbii fixatan cehumsi gara dimokiraasii kan milkaayu ta’uu dubbata. Yoo akkuma eegalame dubbiin gara humnaa deeme ammoo diigumsi moonaa siyaasaa Oromoo keessatti uumamu Oromiyaa bira taree Itoophiyaa akka Yuugoozlaaviyaa kan bittinneessu ta’uu odeessa. Dubbisnaan xinnoo kofalle!
Barruun sun xiinxala otoo hin taane abjuu diina biyya kanaa fakkaata. Dhugaa qabatamaa biyyi keessa jirtu qubayyuu hin qabu. Rakkoon barruu kanaa waa guguddaa shaniin ifuu danda’a.
1. Murna hamaa amma Oromiyaa jeeqaa jiruun “ABO” jechuun sirrii miti. Jawaar murni kun ergamaa diinaa kan ABO diige fi qabsoo Oromoo laamshesse ta’uu tolchee beeka. Maaliif akka maqaa ergamaa diinaa bareechee ummata raatessuuf garuu Waaqatu beeka. ABOn gaafa Oromoon dararamu rafee gaafa Oromoon bilisoomu lolaaf gaara hin seenu. Murni hamaan bilisummaa Oromoo jibbu kun Shanee jedhama. Shaneen ammoo farda Wayyaaneti. Kalees hardhas Geetaachoo Asaffaatu yaabbata. Diina Oromootiin ABO jechuun raajii guddaa dha! Waan dabaa!
2. Siyaasi Itoophiyaa karaa dhanquu irra jiraatuu odeessuun olola. Kaleessa karaa dhanquu irra turuun keenya dhugaa dha. Ummati gara itti deemu fi nama waliin deemu wallaalee ture. Hardha garuu achi hin jirru. Akka waliigalaatti ummati Itoophiyaa cehumsa kana deggaraa jira. Beekaa fi wallaalaan biyyattiif dimokiraasii akka barbaachisu amaneera. Namuu deemsa kana fullaasuuf hooggansa haaromsaa bira dhaabbatuuf murtii qaba. Yaadi fi deemsi ummati deggare ammoo abjuu murnaatiin duubatti hin deebi’u. Akka biyyaatti karaa tokko irra deemaa jirra. karaan sun karaa tokkummaa fi dimokiraasii jedhama. Ammatti dhanquu wanti jedhan qabatamaan hin jiru. Kana biratti cehumsi Itoophiyaa biyyoota ollaa fi mootummoota guguddoo addunyaa irraa deggarsa baayyee argataa jira. Hooggansi haaromsaa waa hunda lakkaayee herregaan hoofaa jira. Haala akkasii keessatti abdan cehumsi keenya hin gufatu. Dhugaa kana cinaatti dhiisanii dhanqeessuun waan hin taane!
3. Humna Shanee akkas ol kaasuun nama kofalchiisa. Jawaar hojiilee hamoo “Shaneen raawwatuu malti,” jedhe ballinaa tarreessee jira. Deggartoota fi hooggansa mootummaa akka ajjeeftu hime. Waan waliin taa’ee karoorse fakkaata. Humni Shanee fi kan mootummaa waan wal-gitu fakkeesse. Garuu abjuu dha. Tokkoffaa ummati Oromoo Shanee tufee jira. Diinummaa ishii xinnaa guddaatu hubate. Gara Wallaggaatti burjaajjii uumtee turte. Amma garuu ummati Wallaggaas mootummaa faana ta’ee of keessaa isii buqqisaa jira. Kana biratti mootummaan xayyaara, taankii fi loojistiikii guddaa ajaja. Yoo dadhabellee biyyoota biraa irraa tumsa gaafatuu danda’a. Shaneen garuu qawwee dulloomaa rasaasa hin qabne qabattee yaati. Lola kana akka mootummaan mooyatu beekuuf hayyuu ta’uu nama hin gaafatu. Haati gasheetuu ni beekti. Murna baduuf torban lama hafe mootummaan qixxeessanii dhiyeessuun xiinxala otoo hin taane dhokachoo taphachuu dha. Akkuma Daawud gorsa Geetaachoo qabatee baatii sadi keessatti aangoo qabatuuf waraana seene san taate dubbiin. Abadan Shaneen ammaan duuba ol hin kaatu. Jawaar Shanee mararfatuu hin oolle. Garuu gamanumaa booyee ijibbaatuu qaba. Duuti ishii murtii dha!
4. Raayyaa Ittisa Biyyaa irratti ammo olola fokkuu hoofe.. Jawaar raayyaa keessa siyaasa fi sabaan wal-qooduu hamaan akka jiru dubbata. Kijiba guddaa dha. Bakka kamuu caalaa haaromsi dhugaa kan dhufe raayyaa ittisaa keessatti. Amma raayyaan ittisaa akka biyyaaf wabii ta’utti ijaarameera. Cehumsa eegalame milkeessufis qaama kamuu caalaa murannoon hojjataa jira. Jaarmaa akkanaa irratti olola diigumsaa hoofuun nama taajjabsiisa. Abbaan fedhe abjuu fedhe abjootus Raayyaan Ittisaa biyya keenyaaf qofa otoo hin taane gaanfa Afrikaaf abdii dha!
5. Shanee fi mootummaan araaraan dubbii akka hiikan gorsuun olaantummaa seeraa gatii dhoowwachuu dha. Shaneen nagayaan qabsaayuuf waadaa galtee biyya seente. Sana booda waadaa diigdee kaampii 11 banuun daa’ima leenjisaa qophii waraanaa eegalte. Caasaa mootummaa diiguu, meeshaa fi qabeenya saamuu, nama ajjeesuu fi nagaya booressuutti seente. Kaayoon baatii sadi keessatti humnaan aangoo qabatuu dha. Qabatamaatti waan heera biyyaa faallessu hojjatte. Kun yakka gogaa dha. Heera biyyaa fi waadaa ummata Itoophiyaaf seente diigde. Qaami akkanaa shororkeessituu dha. Seeraan karaa qabatuu qabdi. Dubbii shororkeessummaa maqaa siyaasaatiin yaamuun waan hin taane. Jawaar mootummaa sossobee Shanee du’a oolchuuf waan yaade fakkaata. Garuu hin taatu. Shaaneen yeroo dhumaatiif siyaasa Oromoo keessaa dhabamuu qabdi. Ganna digdamaaf fira fakkaattee kan qabsoo keenyatti qoosaa turte gahaa dha. Ushururuun kaleessaatuu sirrii hin turre. Tokkummaa Oromoof jecha baduu qabdi.
Siyaasi Itoophiyaa rakkoo qabaatuun sirrii dha. Abjuun hooggansa gubbaa qixa sirriin lafa hin geenye. Bulchiinsi badaan ammas jira. Kachachallii sirna haqaa keessaa hin baane. Akka waliigalaatti garuu siyaasi keenya fayyaa qaba. Jijjiirami eegalame lammiilee maratti abdii horeera. Dirreen siyaasaa ballateera. mirgi namoomaa kabajameera. Karaan misoomaa fi nagayaa qabatameera. Tokkummaa Oromoo humni fedheyyuu hin diigu. Oromoon martuu wabiin bilisummaa fi qananii isaa tokkummaa ta’uu hubatee jira. Murni tokkummaa Oromootti quba buuse badii isaa beekkatuu qaba. Shanee wanti boolla buuse tokkummaa Oromoo diiguuf yaaluu isiiti. Tokkummaa Itoophiyaa wanti laaffisus abadan hin jiraatu. Cehumse eegalame shakkii tokko malee milkaaya. Yaadi harkaa qabnu yaada yeroon isaa gahee dha. Kanaafuu ni mooyanna! Kun dhugaa namuu amanuu qabuu dha. Hin jigu hin dhangala!
Hora Oromo tiin
Horaa Bulaa! Waan hafe dabalaa!:


text:
Agartuu Qeerroo (Maraatummaa siyaasaa)
Qalbeessaa Dhangi’aatiin, Bitootessa 1, 2021
Seensa
1. Gaafa safuuf maal naan jedhinnuu of keessaa ajjeesu maraatuu jedhama namni. Namni maraate safuu alanfatee nyaata. Safuu irra ejjetee, safuu tatarsaasee dhabamsiisa. Safuu erga ajjeeseen booda, miira namummaa isaa of keessaa balleessa. Aadaaf duudhaa itti guddate of keessaa balleessee waan kolfaa dalaga. Waan kolfaa isaaf sirriidha. Waan sirriin isaaf kolfa. Gaddi isaaf gammachuudha. Gammachuun ammoo isaaf gadda. Boohichi isaaf tapha. Taphi isaaf bohicha. Inni uffatu isaaf maraatu. Inni qullaa adeemu isaaf nama sirriidha. Waan lafa kanarraa waan harkaan qabee qoonqootti gadi erguu danda’u isaaf hundi soorrata. Waan ajaa’u isaaf shittoodha. Yoo barbaachise ammoo shittoon isaaf waan ajaa’u. Namni isaaf bineensa. Bineensi isaaf nama. Halkan isaaf guyyaadha. Guyyaan isaaf halkani.
Maraatuun waan hunde butee qoonqootti ergu umurii hinqabu. Waanuma hunda soorratakoon taasifadha jechuutti umurii of gabaabsa. Hundan nyaadhaatti kosiif sibiiloti garaa isaa nyaatanii booda dhibee itti ta’u. Maraatuun qullaa buusee, nama uffate adeemutti kolfa. Ofii ajaa’aa soorrataa, ajaa’aa baatee adeemaa nama qulqullina eeggatee miira namummaan jiraatutti kolfa. Isa silaa isatti kolfamu namatti kolfa. Kun qalbii dhabuudha. Maraachuudha. Maraatanii qullaa buusanii namoomaa bahuudha. Maraatuun yoo du’e isaaf boqonnaadha. Hanga du’utti garuu waan namni itti kolfu hedduu dalaga. Jamaa gad bahe ofitti qoosisa. Xinnaa guddaa ofitti qasaasisa. Kun maraatuu miira namummaa of keessatti ajjeesu irraa mul’ata. Maraatuu safuuf safeeffata alanfatee, dirree safuu balleesse keessa daaddisu irraa kan argamudha.
Dubbistoota Agartuu Qeerroo. Waggoota murtaa’eef wal irraa fagaannee wal areednee akka jirru beeka. Amma barruu kanaan yoggaan magaa isin gaafachuuf jedhu, jechuun wal gaansanii wal rimeessuu dorroba jechootaa dhalan, guusa jechaa kaakkisanii wal hanqaaqan keessatti isin bira gahuu kiyyaaf jecha nagaa isin gaafachuu dursee waanin isinii qabadhee dhufe mataa isaa isinii xuxxuquu yaale. Murni biyya jeeqaa jiru, murni PP abidda naanneessee ofitti sararuun paartilee siyaasaa Itoophiyaa bulchan keessaa jibbamuun beekamtii argate Galaana goksina jechuun torban dabarsaa jirru dhaadatan.
Yoo maraatummaan sammuu xuqeen ala kan uumaan uume, uumama waaqaa namni ofiifuu Waaqaan ykn Rabbiin uumame Galaana niin goksa jedhee hindhaadatu.
Qurxumii galaana keessaa irratti dhaadachuun salphaa ta’uu mala. Garuu Qurxummittii qabuuf akka dhaadatanitti milkaa’uunii hedduu ulfaata. San bira darbanii Qurxummitti agabsinee balleessuuf Galaana goksina sammuu jedhuun yaaduun ammoo daranuu maratummaa siyaasaa akka ta’etti hubata Agartuun Qeerroo.
Walga’ii Caffee naannoo Oromiyaatti dubbii obbo Fiqaaduu Tasammaa “Qurxummittii balleessuuf galaana goksina!” Jedhan hangam akka rakkoon xiinsammuu isaan qabee jiru nama hubachiisa. Namni xiinsammuun hubameef namni maraate waan wal gatu hinqabu. Maraatuun waan hinjirre akka jirutti ilaala. Waan raawwatamuu hindandeenye niin raawwadha jedha. Kanattidha takkaa lafa kana irratti soorrataaf oolee kan hinbeekne Sibiilli soorrata jechuudhaan Mismaaraaf sibiilota qoonqoo seenan qoonqotti ergee booda dhibee sanaan lafa kanarraa akka godaanu ta’a.
Paartileen siyaasaa gaafa maraatan waan godhan xiinxaluu dadhabu. Rakkoo xiinsammuun qabamanii, dandeettii yaaduu isaanii of duraa gadi buusu. Yaaduuf xiinxaluu dadhabuu irraa waan isaan balleessu hedduu dalaguutti fuulleffatu. Yeroof jiraatan illee badii ofii uumaniin akkuma maraatuu si sibiila liqimsu sanaa gatiin harka isaanii isaan dhabamsiisa.
Murni Itoophiyaa jeeqaa jiru paartiin PP sadarkaa maraannaa isa qullaa buusan irra gahaa jira. Waan hunda humnaan galmaan gahuu yaaluu irraa kan ka’e yakka isaan balleessu keessa of oolchu. Har’a PP’n uummata isaan jibbamuu bira darbee addunyaan jibbamaa jira. Kun ammoo aadaa hoggansaa, naamusa biyya bulchuu, safuu biyya hogganuu ajjeesuu isaaniitiin itti dhufaa jira. PP’n safuu hoggansaa guutuun guutuutti of keessaa ajjeesaniiru. Aadaa mootummaan tokko addunyaa kana irratti qabu guutummaan of keessaa haqan. Kanatu akka Agartuu Qeerroo hubatutti paartichi gara maraatummaa siyaasaatti ce’eera jechisiise.
Galaana waaqatu uume. Qurxummii faaya galaanichaa ta’anii galaana sana miidhaksan, Qurxumiilee miidhagina galaanaa kan galaanni akka Warqii qomaatti rarraafatu kan uumes waaqa. Galaanni waaqa uumeen tikfamee jiraata. Qurxumiilleen sun ammoo tika Uumaan godhuuf cinatti olmaa Galaanni sun taasisuuf, tika galaanichi taasisuufiin jiraatu. Kun hiree uumaati. Dhalli namaa akka namummaa isaatti yaaduu qaba. Malee miira namummaa keessaa bahee heera uumaa cabsee yaaduun maraatummaadha. Safuu hawaasaa keessaa bahanii, aadaaf duudhaa bartee silaa hordofuu qaban ajjeesanii jiraachuun maraatummaadha.
Duudhaaf safuun mootummaa tokko irraa eegamu uummata isaa jaallachuudha. Birmadummaa biyya isaa tiksee daangaa biyyaa kabachiisuudha. Daangaa biyyaa kabachiisuu cinatti nageenya lammiilee isaa tiksuudha. Mootummaa jedhee erga of waamee murni tokko waan mootummaa tokko irraa eegamu dalaguu qaba. Malee faallaa mootummaa dhaabachuun maraatummaa siyaasaati.
Wantoonni maraatummaa murna PP ragaa bahan kan biraan faallaa waan olitti jedhee kan dhaabbachuudha. Murni PP birmadummaa biyyaa dabarsee gurgurateera. Daangaa biyyaa tiksuu hindandeenye. Biyyooti Itoophiyaa daangessanii jiraatan, waraanan Itoophiyaa seenanii lammiilee biyyaa ajjeesuu fi saamicha gaggeessuu irratti argamu. Kanaaf ragaan waan waraanni Eertiraa biyya birmadummaa ishee gonfatte jedhamte keessatti raawwataa jirudha. Osoo dhuma Itoophiyaan Birmadummaa qabdi ta’eeyyuu haala amma ta’aa jiruun PP’n biramadummaa biyyaa waraana biyyoota ollaatti dabarsee laateera.
Gara biraan maraatummaa siyaasaa PP raagessu, silaa gahee lubbuu lammiilee tiksuuf dirqama fudhachuu male ofiifuu nama lammiilee biyyattii jumulaan daguugu ta’e. Keessa darbee galaana WBO tiksee jiru goksina jechuudhaan, daguuggaa sanyii raawwachuuf sagantaa akka qabu Caffee irratti marii taasisa.
Maalree wantoonni kun hundi maraatummaa taanani malee, mootummaan lammiilee tokkoon “ani mootummaa keeti” erga jedhee akkamitti daguugeen si dhabamsiisa jedhee dhaadata?
Yakki waraanaa Kaaba Itoophiyaa naannoo Tigiraay keessatti adeemaa jiru addunyaayyuu dallansiisee jira. Haa ta’u malee dhugaan jiru, yakki waraanaa naannoo Tigiraay keessatti kan raawwatamaa jirutti dachaa kan naanna’u biyya keenya Oromiyaa keessatti raawwataa jira.
Oromiyaan murna PP tiin dararaan hammeenyaa saalfachiisaan irra gahaa jira. Hammeenya PP’n saba keenya irratti waggaa 3 asitti raawwataa jiru gochaa hammeenyaa biyya Jarman kan Hitilariin raawwatamaa tureen gadi miti.
Oromiyaa keessatti qe’ee abbaa keenyaa irratti dhalanne. Biyyoo daa’imummaan daaknee feenu soorannee gudda irratti jireenya molqamne. Qe’ee keenya keessatti dhugaa utuu qabnuu yakkamaa jedhamnee adamsamnee ajjeefamna. Araddaa abbaa keenyaa irratti arfii Qawween rukutamnee dhiiga dhangalaasaa jirra. Yakki waraanaa biyya abbaa keenyaa Oromiyaa irratti raawwataa jiru kan naannoo Tigiraay oli.
Kun ammoo waraana murni PP aangoo irratti tiksuuf ijaarameen raawwatamaa jira. Ifatti bahanii har’a Oromoo isa galaana ta’ee akka Qurxummiitti WBO of keessa ruuqee jiraachisaa jiru goksina jedhanii har’a ifatti haa labsan malee, Oromoo irratti duulli daguuggaa bifa addaan qindaa’ee akkuma Abiyyi Ahemad aangoo qabateen labsamee dalagamaa jira.
Qabeenyaan uummata keenyaa mana jireenyaa isaa waliin gubata. Maanguddoon Oromoo danda’ee mana keessaa bahuu dadhabu mana waliin gubataa ture. Qabeenyaan araddaa irraa kanneen akka Jimaa (Caatii), Bunaa, Muuzii fi kaan carabamanii barbadeeffamaa turan. Uummati keenya Oromiyaa kutaalee garaa garaa keessaa waraana shiftaa PP kan maqaa raayyaa ittisa biyyaa fi humna addaa jedhamuun qe’een duraa golgolaa’ee godaansaaf saaxilame. Biyya abbaa keenyaa irratti salphifamne. Salphinni biyya ofii keessatti baqattuu ta’uu caalu jiraa? Salphinni qe’ee ofii keessatti misirroowwan rasaasaan dhabuu caalu jiraa? Salphinni ulfa daa’ima dhalachuuf warraaqu waliin mana ofiitti rasaasaan dhabuu caalu jiraa?
Waraanni PP Oromoo salphise. Uummata keenya miliyoona shanitti tilmaamamu qe’ee isaa irraa godaansise. Daangaa irratti saboota biraa shiraan Oromoo irratti duulchisuun lola daangaa Oromiyaa irratti banee saba keenya godaantuu taasise. Lafa Oromoon irra qubatee jiru dhibbantaan harka 100 keessaa harka 10 saamee Oromiyaa irraa mureera. Daangaa naannoolee irraan shira xaxameen waggaa sadan kana lafti Kilomeetira hedduun Oromoon irraa buqqaa’ee sabootiin biroon dhuunfatamaniiru. Saamichi lafaa uummata Oromoo irratti babal’achuu cinatti daguuggaa sanyii nurratti raawwateen ilmaam Oromoo gara kuma kudhaniitti tilmaaman waraana murna PP tiin ajjeefamaniiru.
Waggaa sadii keessatti lammiileen 10,000 lakkaa’aman kan Ulfi hedduun keessatti argaman ajjeefamuun hangam akka daguuggaa sanyii, dhaadannoo bidhaan sana goksuuf galma gahinsa isaaf hojjetamaa jiru raagessuu isaa tilmaamuun dhiba hinse’u. Har’as Oromiyaa kutaalee garaa garaa keessatti yoo xiqqaate namni 5 guyyaatti du’ee oola. Kun miirri namummaa keessaa du’ee, duudhaaf safuun mootummaan tokko qabaachuu male ajjeefamee, nyaara haddatteen maqaa mootummaan biyya hunkuraa jiraachuu ibsa. Safuu wal’aaluun ammoo maraatummaa ta’uutti amana agartuun Qeerroo.
Oromiyaa magaalaalee garaa garaa keessatti saamichi murna PP tiin uummata irratti hojjetaa jira.
Maqaa maallaqa ibsaa kan gatii Lakkooftuu yoo xiqqaate namni dur maallaqa 100 hanga 500 kanfalaa ture, sadarkaa hinyaadaminiin gaafatamaa jira. Maqaa lakkooftuu ibsaatiin uummati magaalaalee Oromiyaa saamichi guddaan irratti adeemaa jiraachuu kulkulfatanii himatu.
Gatiin ibsaa bakka itti gatii mana jireenyaa nama sanaa ol ta’ee yeroo miliyoona 20 ol gaafatamefaa akka jiru uummati himataa jira. Kun saamicha murni PP geessisaa jiru yoo ta’u murni kun maraachuu isaa ifatti of beeksisaa jira.
2. Muka jallinaa goge keessaa, Muka eebbaa margee dagaage
Kutaa agartuu Qeerroo har’aa keessaa kun egeree Oromiyaaf Itoophiyaa kan hubachiisudha. Kutaa kana keessatti akkaataa Itoophiyaan itti nyaatamaa jirtu gabaabinaan ibsuudhaan egeree qabsoo bilisummaa Oromoo hanga fuulduratti argaa jirru kutaa ibsuu yaaludha.
Wayiita ammaa kanatti Itoophiyaa biyyi Impaayeraan ijaaramte, kan tokko leellisaa tokko quucarsaa jaarraa hedduu jiraatte dhabama irra jirti. Dhabama Impaayera badduu kanaa keessatti Oromiyaa ol kaafamuu irratti argamti. Wayiita dheebuun Oromoof dheeba bahee, beelli Oromoo beela bahu irra gahaa jirra. Egeree abdachisaa qabna. Qabsoon Oromoo dargaggoota keenyaan taasifamaa jiru sadarkaa mogolee guddaa kaayyoo qabsoo bilisummaaf ta’u irra gaheera.
Qabsoon keenya dorrobeera. Wanti dorrobe tika barbaada. Akka harki halagaa dhahee hingatachiifte eeggachuu feesisa. Kan dorrobe nii dhala. Kan dhalate nii guddata. Bilisummaan dorrobe namoota dandeettiif gahumsa itti qabaniin tikfamaa jira. Abjuun qabsaa’ota keenyaa yeroonni dhugoomuuf jedhu fagoo hinfakkaatu. Dhiyaateera. Aduun gadadoo, aduun dararaa sun lixaa jirti. Amma aduu Koosoo fokkiftuu sana bahaa jira. Aduuun Gadadoo gaafa Oromiyaa irraa dhiitu, aduun gammachuuf aduun bilisummaa bahuuf quuqaa jirti. Gama bahaan aduun bilisummaa wayiita quuqaa jirtu, gama lixaan ammoo aduun gadadoo lixuuf ifa koosoo ishee galgalaa, fokkiftuu diimtuu sana kan balaa bakka bu’u bifa diimaa sana fudhattee lixaa jirti. Oromiyaa keessatti dhihuun Aduu gadadoo fi bari’ee mul’achuun aduu bilisummaa ergaan takkaadha. Kun fagoo waan jiru hinfakkaatu
Muka jallinaa badiisaaf biqile gogaa jira. Muka jallinaa gogaa jiru kana keessaan muki eebbaa yeroof cunqurfamaa ture biqilee dagaagaa jira. Biyyi jallinaan ijaaramte Impaayerri Itoophiyaa gogdee wayiita badaa jirtutti, Oromiyaan Biqilee cunqursaa jala ture dagaaguutti jira. Wayiita biyyi impaayera Itoophiyaan jallinaan ijaaramte diigamaa jirtutti Oromiyaan biqile guddatee dagaaguutti jira. Dagaaga saffisaa kanaanis akka baay’ee ol dheeratee fagootti argamuu danda’utti, akka addunyaa irratti mul’achuu danda’utti guddina saffisaatti jira.
Rakkoon Itoophiyaan kan Abiyyi Ahemad bulchaan jira jedhu, paartiin PP harkaan ofitti fide sadarkaa dhabama isaa irra isaan gahutti ce’ee jira. Itoophiyaan keessaaf alaan abidda ishee gubee barbadeessuun gubataa jirti. Akka ammaa kanatti Itoophiyaan muka qiinqimamedha. Mukti qiinqimame goguu qofa furmaata hinqabu.
Daangaalee irraan biyyoota hedduu waliin lolatti seentee jirti. Lolli keessaa wayiita daranuu jabaatee jirutti, miira oftulummaa Maraatummaa Siyaasaan kuulameen murni PP of dhabamsiisaa jirti. Impaayerri gadadoon Itoophiyaa jedhamtu goguutti jirti. Oromiyaan lalisuu ishee addaan kuttee hinbeektu. Qottoo Oromiyaa muruuf qiinqimuuf qaramaa turan, kanneen doomsan hedduu Oromiyaan horatteetti. Kun abdii egeree biyya abbaa keenya Oromiyaati
Lolli keessoos ta’ee lolli alaan Itoophiyaatti banamee jiru guutummaan dhabamsiisuu akka danda’uu haalonni adeemaa jiran ragaa bahu. Tibba kana mootummaan Ameerikaa yakka waraanaa Aksum keessatti waraanni Eertiraa geessisuu gabaasa Amnesty Internaashinaal baase hordofuudhaan loltoonni Eertiraa naannoo Tigiraay hatattamaan akka gadhiisan gaafate.
Deebiin maraatummaa siyaasaa irraa madde ammoo gama Itoophiyaan mootummaa Ameerikaaf deebi’e. Ofuma ishee birmadummaa biyyaa dabarsitee gurgutee, murni PP akka waan Ameerikaan birmadummaa Itoophiyaa keessa seenetti dubbatti. Ofumaa olaantummaa seeraa cabsitee, maqaa olaantummaa seeraa kabachiisuu jedhuun dhaadataa ibsa Ameerikaa akka hinfudhanne ibsite. Ameerikaan gama isheen yoo loltoonni Eertiraa fi humni naannoo Amaaraa naannoo Tigiraay gadhiisuu didan tarkaanfitti kan seentu ta’ee ibsaa jirta. Kun wayiita qabsoon bilisummaa uummata Oromoo sadarkaa abdachiisaaf firii argamsiisuu jala gahetti tibbana wantoota ta’aa jiranidha.
Gama kaaniin Sudaan Xiyyaarri Itoophiyaa karaa hidha laga abbayyaa darbuu akka hinqabne akeekkachiifte. Misir akka gaazexaan biyyattii gabaasaa jirutti Sudaan dhimma hidha laga abbayyaa xumura akka itti goonuuf dirqama fudhattee jirtu daddaffiin bahachuu qabdi jechuun duubaan Sudaaniin dhiibaa jirti.
Gama kaaniin Waraanni Keeniyaa fi Itoophiyaa guyyaa har’aa lola walitti banuu isaani gabaafama. Haalonni kun akka agartuun Qeerroo argaa jirutti, abidda walakkaa dhaabattee harka facaasaa jiraachuu Itoophiyaa agarsiisa.
Agartuun Qeerroo fuula kana duratti waan lama Itoophiyaa keessatti ta’uu danda’u jedha. Wantoonni lamaan kun kan furmaata amansiisaa Oromoof fidan akka ta’e amana. Gama lamaaniinuu furmaati kan dhufu malee gufuun firmaata qabsoo bilisummaa Oromoo guutummaan sadarkaa dhabama irra gahe irra jira.
Akka biyyattii keessatti amma mul’ataa jiruun furmaata siyaasa Itoophiyaa ammaaf dirqama wantoonni lamaan gadii carraa raawwachuu olaanaa ta’e qabu. Wantoonni lamaan agartuun Qeerroo ta’uu danda’u, uumamuu malu jedhee tilmaamu;
- Giddu seentummaan biyyota alaa Itoophiyaa erga dhuunfatee, gaaga’ama tokkoon alatti furmaata siyaasa.
- Lola hamaaf rifaasisaa naannoo magaalaalee gurguddoo Itoophiyaa keessatti mul’achuu malu.
Kanneen kun lamaan keessaa tokko dirqama uumamuu malu. Isaan booda bishaan dheebotamaa ture burqaan isaa qabamee ukkaamsaa jala ture futta’ee burquun Oromoof lammiileen Oromiyaa dhuganii dheebuu bahu.
- Giddu seentummaan biyyota alaa Itoophiyaa erga dhuunfatee, gaaga’ama tokkoon alatti furmaata siyaasa.Qabxiin kun gaaffiin dhaabni keenya addi bilisummaa Oromoo ABO’n gaafate yoo deebii argate kan uumamudha. Kunis mootummaan Ce’umsa Biyyoolessa Oromiyaa kan ABO’n gaafate ragga’uudhaan mirkanaa’a. Gaaffiin ABO kun miidhaa fi qisaasama biyyaa hir’isuuf gahee olaanaa kan bahatudha. Gaga’amaaf ajjeechaa waraanaan dhufu qolachuuf, miidhaaf kisaaraa waraanaan dhufu qolachuuf karaa nagaa ta’e gaaga’ama tokkoon alatti furmaata biyyattii argamuu danda’u kan akeekudha.Murni PP fedhiin utuu hintaane ofuma isaafuu dirqamaan gaaffii ABO kana deebisuu danda’a. Kun yoo oftulummaaf maratummaa siyaasaa amma keessa jiran, maraatummaa balaa guddaa akka isaan biyyatti fidan isaan taasisaa jiru keessaa dammaqanii yoo miira namummaan yaadan mirkanaa’a. Murni PP didee humnumaan biyya kanan bulcha jedhee kan adeemu yoo ta’e qabxii lammaffaa itti aanu kanatu biyyattii keessatti adeema yaaddoo jedhu qaba Agartuun Qeerroo tibba kanaa.
- Lola hamaaf rifaasisaa naannoo magaalaalee gurguddoo Itoophiyaa keessatti mul’achuu malu.Itoophiyaan goolama hamaa keessa jirti. Kufaatii guddaaf saaxilamteetti. Lammiilee biyyattiis kisaaraa guddaaf saaxilamanii jiru. Kisaaraaf gaaga’ama amma biyya kana mudatee jiruuf yakkamaan akka badii badii isaatti seeraaf yoo dhiyaate qofa damdamachuun danda’ama. Nutis akka biyya keenya Oromiyaatti yakkamtoota murna PP yakka waraanaa lammiilee nagaa irratti adeemsisan seeraan gaafachuu qofaan nagaan biyyaaf lammiilee mirkanaa’a.Murni PP maafiyaan wal ijaaruudhaa, Qawwee hidhatee biyyattii dhuunfatee waan jiruuf, murna yakkamaan keessatti wal horee jiru waan ta’eef humna afaan Qawween barcuma aangoo tikfataa dahoo aangoo jalatti yakka waraanaa raawwataa jiru seeraaf dhiyeessuun ammoo humna feesisa. Kanaaf addunyaas paartilee siyaasaaf, dhaabbileen mirga namoomaa haa ta’u qaamni nagaa biyya kanaaf hojjetaa jiru, gara tarkaanfii humnaan qabuutti socho’uu eegala. Humnaan seeraaf aangaa’aa kana dhiyeessuun waraanni biyyattii keessatti eegalee jiru yeroo murtaa’eef muddisiisee akka itti fufu taasisa. Waraana sana keessatti hogganaa yakkamtoota PP irraa qabee kanneen yakka waraanaa har’aa raawwataa jiran gaafa seeraaf dhiyaatanii badii isaaniif gaafatama fudhatan nagaan biyya kanaa nii eegama.
Hordoftoota Agartuu Qeerroo. Barruun har’a qabadhee dhufe kan hanga ammaa dhaggeeffataa turtan kanneeni. Biyyattii keessatti jeequmsa guddaaf kan sababaa ta’e yakkamoota PP sadarkaa hoggansa garaagaraa irra jiran ta’uu akka hubattaniin fedha. Yakkamaan ija hinqabu. Yakka isaaf gaafatama akka fudhatu waan beekuuf hanga gaafa daaraa ta’uutti uummata dararuuf ajjeesuuf hidhuu itti fufuu mala. Sun garuu gaafatama jalaa kan isa baasu osoo hintaane daranuu gaafatama guddaa akka fudhatu kan taasisu akka ta’e goolaba barruu kiyya agartuu Qeerroo tibbanaa kanaan ibsuun yaala.
Barruu wal fakkaatuun hanga wal agarrutti nagaa naa ta’aa. Alaaf manni, sa’aa namni, waatiif daa’imni keessan, araddaaf qe’een keessan nagaa haa ta’un jenna.
Injifannoon Uummata Oromoof
Qalbeessaa Dhangi’aatiin
Bitootessa 1,2021


text:
Rabbitti Amane-Kutaa 2
Alhamdulillahi wa salaamun alaa ibaadihillaziina-sxafaa (Faaruun hundi kan Rabbiiti. Gabroottan Isaa kanneen Inni filate irratti nageenyi haa jiraatu). Rabbii Tokkichatti amananii Isaaf harka kannuu fi ajajamuun shakkii, jeequmsaa fi dhiphinna hangana hin jedhamne irraa nama baraara. Sababni guddaan namni jireenya keessatti mi’aa tasgabbii dhabuuf Rabbii isaa irraa waan garagaluufi. Gammachuu fi tasgabbiin guutuun inni jireenya keessatti barbaadu isaaf galma kan gahuu yommuu inni Rabbii isaatti shakkii tokko malee amanee fi Isaaf ajajameedha. Kutaa darbe irraa itti fufuun ragaa lammataa haa ilaallu:
2-Ragaa Fixrah (Uumama Qulqulluu)
Rabbiitti amanuu fi Isaaf ajajamuun uumama qulqulluu waliin kan wal simatuu yommuu ta’uu Isatti kafaruun immoo uumama qulqulluu kan faallessuudha.
Rabbiin subhaanahu wa ta’aala samii, dachii fi lubbu-qabeenyi fi dhabeenyi hunda kan uumeedha. Akkasumas, miira, dhiibbaa, hubannaa, dandeetti waan gaarii fi badaa addaan baafachu isaan keessatti kan uumedha. Lubbuu qabeenyi fi lubbuu-dhabeenyi uumee hunda keessa jaallattanis jibbaniis Isaaf of gadi qabuu kaa’e jira. Wantoonni uumaman kunniin takkaa fedhii isaaniitiin Rabbiif of gadi qabu, takkaa immoo dirqamaan Isaaf of gadi qabu. Fedhii fi jaallatanii Rabbiif warroonni of gadi qaban, warroota Isatti amananiidha. Warroonni Isatti kafaran immoo yeroo rakkoo fi cinqii gara Rabbiitti fiiguun Isaaf gadi of qabu. Kanaafu, uumamaan Isaaf gadi of qabuu, harka kennuu fi Isa faarsu uumamtoota keessa kaa’e jira. Mallattoolee gara Isaatti nama qajeelchan hunda uumamtoota keessa godheera.
Jireenya tana keessatti namootaa fi Jinnii isaan qormaatuun Ibaadaa isaan irraa barbaadamu galmaan akka gahaniif waan uumeef, fedhii amanuu fi dhiisu, haqa hordofuu fi dhiisu isaaniif kenne jira. Akkasumas, fedhii waan gaarii hojjachuu fi dhiisu, fedhii waan badaa irraa of qabuu fi hojjachuu isaan keessa kaa’e. Kunis isaan qormaatufi. Qormaata kanarraa immoo wanti barbaadamu ibaadadha. (Ilaali suuratu al-Mulk 67:2 fi suuratu Zaariyat 51:56)
Qormaata kana darbuun ibaadaa isaan irraa barbaadame galmaan akka gahaniif kitaabban ni buuseef, ergamtoota ni ergeef. Namni fedhii isaatiin amanee fi Rabbii isaatiif gadi of qabe, qananii zalaalamitu isaaf jira. Nama kafaree fi of tuulee immoo azaaba (adabbi) zalaalamitu isaaf jira.
Kitaabban Rabbiin buuse kunniin uumama qulqulluu Inni namoota keessa kaa’e waliin kan wal simataniidha. Uumama qulqulluu kana gubbaa haguuggi haphiitu jira. Haguuggin kunis fedhii qullaa fi dharra’iinsa adda addaati. Yoo haguuggin kuni uumama qulqulluu irraa ka’e namni Rabbii isaatti ni amana, harka kennaaf.
Uumama Nafsee, qalbii fi miira keessa kaa’amee
Yeroo rakkoo, sodaa fi dhiphinnaa nafseen, qalbii fi miirri nama hundaa gara Humna cimaa ijaan hin mul’anneetti dheessu irratti uumaman. Namni hanga fedhe kan Rabbitti hin amanne haa ta’uu, yeroo rakkoo fi sodaa cimaa keessa seenu gara Rabbiitti dheessa. Mee ilaali, yeroo waraana, bokkaa cimaa fi balaan gurguddaan bu’an akkamitti namoonni hunduu gara Rabbii akka fiigan. Namni yommuu rakkoo keessatti kufu, maaliif gara Rabbii deebi’aa? Kuni maaliif jettee gaafattee jirtaa? Sababni kanaa, Rabbitti amanuu fi Isaaf of gadi qabuun wanta uumamaan nama hundaa keessa jiruudha. Garuu yeroo mijaa’inna fi toltuu uumamni qulqulluun kuni fedhii, dharraa, badii fi wantoota adda addaatin ni haguuggama. Rakkoo fi sodaan haguuggi kana kaasun ykn saaqun gara uumama qulqulluutti akka deebi’an nama taasisa.
Waraana keessatti seenaa dargaggeessa tokkoo barruun Reader Digest jedhamu gabaase mee haa ilaallu. Yeroo waraana sanii Paaraashutiin (wanti akka xilaa) xiyaara irraa ittiin bu’an haarawa argamte. Dargaggeessi kuni mana eenyullee Rabbiin itti hin faarsine fi hin salaannetti guddate. Mana barnootaa amantiin itti hin barsiifamne keessatti barate. Guddinna koominizimii meeshaa addunyaa tanaa malee wanta biraa hin beekne keessatti guddate. Kana jechuun akka guddinna horii nyaata, dhugaati fi qunnamti malee wanta biraa hin beeknetti guddate. Garuu yeroo jalqabaatiif yommuu bu’u paarashuutiin banamuun dura hawaa (qilleensa) keessatti kufaa jiraachu isaa yommuu argu, akkana jechuu jalqabee, “Yaa Allah, Yaa Rabbii” jechuun hundee qalbii isaa irraa kadhata. İimaanni kuni eessa akka dhufe ni dinqisifate.
Garuu fixraan kuni fedhii lubbuu, miidhaginna addunyaa fi kkf ni haguuggama. Yommuu rakkoon, sodaa fi dhiphinni nama sochoosu fi hurgufu, haguuggin kuni ni saaqama (ka’a). Kanaafi, namni mu’mina hin taane kaafira jedhame. Akka lugaa Arabaatti “kaafira” jechuun “haguugaa (saatir)” jechuudha[1]. Namni Rabbitti hin amanne dhugaa ifa jiru waan haguuguuf kaafira jedhame.
Dubartii Musliimaa ibaadaan beekkamte “Raabi’ah Al-Adawiyyah” akkana ishiin jedhame: “Ebalu Rabbiin jiraachuu ragaalee kuma dhiyeessa.” Raabi’anis kolfuun akkana jette, “Ragaan tokko isa gaha.” Ni jedhame, “Ragaan suni maalidhaa?” Ishiinis ni jette, “Osoo gammoojjii keessa adda deemtuu mucucaattee boolloo gadi fagootti osoo tartee, ergasii yoo keessaa bahuu dadhabde maal gootaa?” Gaafataanis ni jedhe, “Yaa Allaah jechuun lallaba.” Ishiinis ni jette, “Suni ragaadha.[2]”
Rabbiin jalla wa’alaa ni jedha:
“Jedhi, “Osoo adabbiin Rabbii isinitti dhufee yookiin Qiyaamaan isinitti dhufte, dhugaa kan dubbattan yoo taatan Rabbiin ala waan biraa ni kadhattuu? Mee naaf himaa!” Dhugumatti Isa qofa kadhattu. Yoo fedhe waan isin itti kadhattan san isin irraa kaasa. Wanta [Isatti] qindeessitan ni dagattu.” Suuratu Al-An’aam 6:40-41
Fira’awn nama akkaan Rabbitti kafareedha. “Ana rabbukumul a’aalaa (Ani gooftaa keessan ol’aanadha.)” jechaa ture. Ergaa Nabii Muusaan (aleyh salaam) itti fide fudhachu dide. Daangaa darbuu fi ol’aantummaa guddaan dachii balleesse. Garuu namni kuni yommuu cinqii ykn rakkoo cimaa keessatti kufu uumama qulqullu namni hunduu irratti uumameetti deebi’e. Uumamni qulqulluun kunis Rabbii tokkichatti amanuu fi Isaaf harka kennuudha. Fira’awni yommuu galaanan liqimfamu:“Dhugumatti Kan ilmaan israa’iil itti amanan malee haqaan gabbaramaan biraa akka hin jirre amaneera. Ani Musliimota irraayi”jechuun Rabbitti iyyate. (Suuraa Yuunus 10:90) Iyyannaa fi lallabbiin isaa maal isa fayyade ree? Deebiin isaaf kenname “Sila odoo duraan diddee balleessitoota irraa taate jirtuu amma amantaa? Har’a qaama keetiin (reeffa kee) akka namoota si boodaatiif mallattoo taatuf si baafna. Dhugumatti irra hedduun namootaa mallattoo Keenya irraa dagatoodha.“ Suuraa Yunus 10: 91-92
Balleessaa fi badiin inni hojjataa turee uumama qulqulluu isaa haguugun Rabbitti akka hin amannee fi Isaaf hin ajajamne isa taasise. Kanaafu, Rabbitti amanuu fi Isaaf of gadi qabuun uumama qulqulluu (fixrah) namni hunduu irratti uumameedha. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Karaa haqaatti dabuun fuula kee amantiif sirreessi. Fixrah Rabbii kan Inni namoota hundaa irratti uume [qabadhaa]. Uumama Rabbii jijjiruun hin jiru. Santu amanti qajeeladha. Garuu irra hedduun namootaa hin beekan.” Suuratu Ruum 30:30
Sheykul Islaam ibn Taymiyah ni jedha: “ Rabbitti amanuun fixrah gonkumaa nama keessaa hin dhabamneedha. Bu’uura beekumsa herreegaa caalaa nafsee keessatti hidda kan qabateedha. Akkuma ,Tokko walakkaa lamaati jennu.” [3] (Jecha biraatin tokko ida’uu tokko lama ta’a) Kuni haqa namni hunduu beeku fi eenyullee hin kaannedha. Rabbitti amanuun kana caalaa haqa nafsee namaa keessatti hidda qabateedha. Qur’aana keessatti:
“Ergamtoonni isaaniis ni jedhan: “Sila Rabbii Uumaa samii fi dachii ta’e, Kan badiiwwan keessan irraa isiniif araaramuu fi hanga yeroo murtaa’ee isin tursiisuuf isin waamu ilaalchisee shakkiin jiraa?” Suuratu Ibraahim 14:10
Mu’minnis kaafirris, namni gaariinis badaanis yeroo rakkoo hundii isaaniitu gara Rabbii dheessu. Garuu yeroo toltu, kan Rabbitti amanuu fi Isaaf of gadi qabu mu’imina (nama amane) dha. Akkuma duratti jenne, fedhiin lubbuu fi badiin uumama qulqulluu waan haguuguf namoonni baay’een Rabbiin irraa garagalu. Rakkoo fi balaan immoo haguuggi kana kaasun dhugaa ifatti baasa. Kanaafi, Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa namoonni gara uumama qulqulluutti (fixraatti) akka deebi’aniif balaa fi rakkoo adda addaa isaanitti buusa. Ni jedha:
“Dhugumatti [Ergamtoota] gara ummattoota siin duraatti erginee jirra. Akka isaan gadi of qabaniif hiyyummaa fi dhukkubaan isaan qabne jirra.” (Suura Al-An’aam 6:42)
Gara Gooftaa isaanii deebi’uun akka Isaaf of gadi qabanii fi ajajaman, hiyyummaa, dhukkubaa fi balaa adda addaatin Rabbiin isaan qabe. Yoo gara Isaatti deebi’anii araarama kadhatan gammachuu fi tasgabbii argatu.
Guduunfaa
➦ Rabbitti amanuun, Isaaf of gadi qabuun, ajajamuu fi gara Isaatti deebi’uun uumama qulqulluu (fixrah) namni hunduu irratti uumameedha.
➦ Garuu uumamni qulqulluun kuni fedhii lubbuu, badii, gaflaa fi wantoota garagaraatin ni haguuggama.
➦ Rakkoon, sodaan cimaa fi dhiphinni huguuggi kana ni saaqu (ni kaasu). Namoonni hunduu yeroo rakkoo fi sodaa cimaa gara Rabbii dheessu.
➦ Rabbiin subhaanahu wa ta’aala tasgabbii Isatti amanuu fi Isaaf ajajamuu keessa godhee jira. Jeeqamuu fi dhiphachuu immoo Isatti amanuu diduu fi Isaaf ajajamuu irraa of tuulu keessa godhee jira. Kanaafu, namni yommuu Rabbii isaatti amanuu fi Isaaf ajajamu, tasgabbii qalbii argata. Kuni fixrah (uumama qulqulluu) dha. Faallaa kanaa, namni yommuu Rabbiitti amanuu diduu fi Isaaf ajajamuu irraa of tuulu, keessi isaa ni jeeqama. Dhiphinni fi sodaan isa marsa.
[1] Ta’ariiful aammi bidiinil Islaami-fuula 46, Ali Xanxaawi
[2] Madda olii-fuula 47
[3]Baraa’hiin wa adillatul Iimaaniyyata-fuula 137-148, Abdurahmaan Habanka


text:
Breaking News! #oromoprotest #Magalaa Gimbii Irraa Oduu Ho’aa
Oduu haaraa amma na ga’e akkuma beekamu lixa oromiyaa magaalaa Gimbiitti mormiin uummataa fi baratoota oromoo itti fufee jira. ummati bakka addaa gabaa maalifuu,naannoo hospitala adventistii, ganda 04 bakka baankii moofaa fi gafaree dandii cufuun konkolaata wayyaannee deemsa dhorkanii gamoo galtuu amaaraa sadii dastaa zaruu. gamoo axinaafuu irratti tarkaanfiin fudhatameera. kan nama gaddisiisu garuu ambootti polisiin oromiyaa uummataaf lola gimbitti immoo polisiitu uummata reebaa fi rasaasa irratti banee jedhama kanaaf uummati magaalaa gimbii poolisoota kana salphaatti akka hin dhiifnes akeekkachiiseera. oromiyaan ni bilisoomti gabaasa biraan wal agarra
#oromoprotest #Magalaa Gimbii Irraa Oduu Ho’aa
Breaking News! #oromoprotest #Magalaa Gimbii Irraa Oduu Ho’aa


text:
Hojii Iimaana Diigu-Kutaa 6
Kutaa darbee keessatti Rabbiin ala wanta biraatiif sujuudun shirkii akka ta’e mirkaneessinee jirra. Garuu shari’aa Nabii Muhammaditiin (SAW) dura namoonni nama biraatiif sujuuda akka turan ni beekkama. Kuni akkamitti ilaallama jedhee namni gaafachu danda’a. Barreefamni gabaabdun armaan gadi kana ifa gooti.
Rabbiin ala wanta biraatiif sujuuduun shirkii akka ta’e erga mirkanaa’e, sujuuda ibaadaa fi sujuuda kabajaa addaan baasun nurra jira. Sujuuda ibaadaa ilaalchisee armaan olitti ibsamee jira. Sujuunni kabajaa immoo shari’aa duraanii keessatti hayyamamaa ture. Ergasii ummata kana irratti dhoowwamaa ta’e. Kabajaaf jedhanii namaaf sujuudun Rabbiin faallessu fi garmalee kan dhoowwameedha. Akkuma beekkamu, sujuunni ibaadaa gadi of qabu, of xiqqeessu, harka kennuu fi Rabbiin ol-guddisuu irratti kan hundaa’edha. Sujuunni kuni tawhiida waamichi Ergamtootaa irratti wali gale irraayyi. Rabbiin ala kan biraatif yoo godhame, suni shirkiidha. Garuu namni tokko abbaaf ykn aalimaaf fi kanneen birootif osoo sujuudee fi kanaan kabaja yoo niyyate, kuni shirkii gaditti wantoota dhoowwaman irraayyi. Garuu sujuuda kanaan nama saniif gadi of qabuu, itti dhiyaachu, gadi of xiqqeessu yoo niyyate, kuni shirkiidha. Haa ta’uu malee, osoo aduuf ykn ji’aaf ykn qabriif sujuude, sujuunni akkanaa ibaadaa, gadi of qabuu, itti dhiyaachu irraa malee hin argamu. Kuni sujuuda shirkiiti. Kana keeyyattota armaan gadiitiin siif ibsuun ni danda’ama:
Rabbiin olta’aan ni jedha:
“[Yuusuf] Abbaa fi haadha isaas siree irratti ol fuudhe. Isaanis sujuuda isaaf bu’an.” Suuratu Yuusuf 12:100
Tafsiira Aayah tanaa ilaalchisee ibn Kasiir ni jedha: shari’aa (seera) isaanii keessatti hayyamamaa ture, maanguddoo yommuu nagaha gaafatan isaaf sujuudaa turan. Aadam irraa kaase hanga seera Iisaatti kuni hayyamamaa ta’uu hin dhaabbanne. Ummata kana keessatti immoo kuni ni dhoowwame. Sujuunni Gooftaa olta’aa qofaaf godhama. Kuni qabiyyee jecha Qataadati fi kan biraati…hanga akkana jedhutti, “Wanti barbaadame: kuni seera isaanii keessatti hayyamamaa ture. kanaafi, sujuuda isaaf bu’an.” (Tafsiir Ibn Kasiir 2/491=gabaabbinnaan)
Muhammad Rashiid Ridaa tafsiira aayah tanaa ilaalchisee: “Yommuu Malaykootan Aadamiif sujuudaa jenne.” (Suuratu Al-Baqarah 2:34) Ni jedha: suni sujuuda amala isaa nuti hin beeknedha. Garuu hundeen amanti akkuma nu barsiisu, suni sujuuda ibaadati miti. Sababni isaas, Rabbiin malee kan gabbaramu hin jiru. Akka lugaatti sujuuda jechuun gadi jechuu fi masakamuudha. Wanti hundarra ifatti isa baasu: fuulaan gara lafaatti kufuu fi kallacha biyyee irra gochuudha…” (Tafsiiru Manaar 1/265)
Anas ibn Maalik akka gabaasetti Ergamaan Rabbii (sallallahu aleyh wassallam) akkana jedhan: ilmi namaa ilma namaatiif sujuudun hin ta’u. Osoo ilmi namaa ilma namaatif sujuudun ta’ee, haqa guddaa inni ishirraa qabu irraa kan ka’e silaa niitin abbaa manaa ishiitif akka sujuuddu ajajaa ture.” (Ahmad 3/158, gabaase)
Qays ibn Sa’ad (radiyallahu anhu) ni jedha: Ani Al-Hiirah deeme. Goota isaaniitif kan sujuudan arge. Ergasii ani ni jedhe, “Ergamaa Rabbiitiif sallallahu aleyh wassallam sujuudun nama hunda caalaa haqa kan godhatudha. Anis gara Nabiyyii sallallahu aleyh wassallam dhufe akkana jedhe, “Ani Al-Hiirah deemee goota isaaniitif kan sujuudan arge. Ati yaa Ergamaa Rabbii! nuti siif sujuudun nama hunda caalaa haqa godhatta.” Nabiyyinis ni jedhe, “Mee natti himi, osoo qabrii tiyya irra dabartee, ni sujuuddafi?” Anis ni jedhe, lakki. Innis ni jedhe, “Kanaafu, hin hojjatinaa. Namni tokko nama biraatif akka sujuudu osoo ajaje, dubartoonni abbaa manaa isaanitiif akka sujuudan nan ajajaa ture, Rabbiin isaan irratti haqa waan isaaniif (dhiirsotaaf) godheef.” (Abu Daawud 2140)
Al-Xiibii ni jedha: Kana jechuun Jiraataa gonkumaa hin duunef, Kan mootummaan Isaa hin banneef sujuudaa. [Osoo amma naaf sujuudde] kabajaaf naaf sujuudda. Yommuu qabrii keessatti awwaalame, ni dhiista.” (Awnul Ma’abuudi 6/178)
Ibn Taymiyaan dhimma kana akkana jechuun ibsa: “[Rabbiin ala wanta biraatiif] lafa dhungachuun, mataa lafarra kaa’un, fi kkf irraa wanta sujuunni keessa jiru kan sheekkonni durii fi moottonni gariin hojjatan, hin hayyamamu. Inumaa, gadi jechuun kan akka ruku’aa hin hayyamamu. Sahaabonni Nabiyyii sallallahu aleyh wassallam akkana jechuun gaafatan: nu keessaa namtichi tokko obboleessa isaa ni qunnama, isaaf gadi jechu danda’aa?” Innis ni jedhe, “Lakki…” (Ahmad 3/198, At-Tirmizii 2728) (Majmuu’al Fataawaa 3/198)
Ammas ni jedha: sheekkotaa fi kanneen biroo irraa namoota gurguddoo biratti mataa lafa irra kaa’un ykn lafa dhungachuu fi kkf, dhoowwamaa ta’uun isaa imaamota jidduutti wanta wal mormiin keessa hin jirreedha. Inumaa Rabbiin ala kan biraatiif dugdaan gadi jechuunu dhoowwamaadha.” (Majmuu’al Fataawaa 27/92)
Ammas ni jedha: Gola Nabiyyi fi Abu Bakr itti awwaalamanii fi isaan lamaanin ala awwaalcha nabiyyi ykn nama saalih (gaarii) dhungachuu fi barakaa barbaadun harkaan haxaawun hin jaallatamu, akka wali galtee imaamotatti. Inumaa kana irraa ni dhoowwama. Kanaaf (qabriif) sujuudun immoo kufriidha.” (Majmuu’al Fataawaa 27/136)
Guduunfaa
Sujuunni bakka lamatti qoodama: Sujuuda ibaadaati fi sujuuda kabajaa.
✒Sujuunni ibaadaa sujuuda gadi of qabuun, itti dhiyaachuun, sodaa fi garmalee ol-guddisuun keessa jiruudha.
✒Sujuunni kabajaa kanniin kan of keessaa hin qabneedha.
✒Shari’aa duraanii keessatti sujuunni kabajaa hayyamama ture. Garuu shari’aa Nabii Muhammad (SAW) keessatti dhoowwamaadha. Kanaafu, kabajaaf jedhanii namaaf sujuudun hin ta’u.
Madda:
“Nawaaqidul Iimaani al-qawliyah wal amalayah” fuula 278-281 Abdulaziz bin Muhammad


text:
Sababootaa fi furmaata waliin seenaa warra fooyya’iinsa booda duubatti deebi’anii
Seenan haa lakkaa’u namoota erga fooyya’anii fi kaabbaa iimaanaa diratanii booda ofirraa mulquun iddoo badaa duraanitti ykn san caalutti deebi’an meeqa ta’uu? Namoota akkanaatiin muntakisiina jennaan. Dhugumatti, erga qajeelanii booda jallachuun, erga kabajamanii booda salphachuun, erga milkaa’uf hammi xiqqoon nama hafu kufaatiitti kufuun hangam nama rifachiisaa, hangam nama gaddisiisaa! Salafoonni dhuma (khaatimaa) badaa sodaachuun khaatima gaarii irratti du’uuf wanta danda’an hunda godhu. Dhugumatti, xumurri hundu sababa qaba. Kanaafu, sababoonni fooyya’iinsa booda duubatti akka deebi’anii fi khaatima badaa irratti akka du’an nama taasisan baay’eetu jiru. Kitaaba “Min Akhbaaril muntakisiina” jedhu keessatti furmaataa fi seenaa waliin sababoota kanniin ni dhiyeessa. Kitaabni kuni Afaan Oromootiin sammubani.com irratti kutaa kutaan dhiyaataa tureera. Amma haala kitaabaatiin walitti qabuun kunoo dubbistootaaf dhiyaatee jira.
Wanti kitaaba kana akka hiikuuf na kakaase keessaa tokko, dargaggoonni fi shamarran baay’een jalqaba irratti fedhii cimaan (nashaaxadhaan) Islaama sirritti qabatu. Ergasii Islaama laaffisu jalqabu inumaa hanga guutumatti hordofuu dhiisu gahuu danda’u. Sababni kanaa guddaan, gufuuwwan karaa Islaamaa keessatti nama qunnaman wallaaludha. Gama biraatiin, umrii guutuu Islaama hordofanii khaatimaa badaa irratti du’un wanta nama rifachiisuudha. Kanaafu, namni hundu sababoota khaatimaa badaatti nama geessan beekuuf carraaqu fi irraa fagaachu qaba. Kitaabni kuni sababoota kanniin ni dhiyeessa. Rabbii kitaaba kana akka hiikuuf naaf laaffise galanni fi faaruun hundi Isaaf haa ta’u. La hawla walaa quwwata illah billah.
Kitaaba Buufachuuf as tuqaa: https://sammubani.files.wordpress.com/2022/02/sababootaa-fi-furmaata-waliin-seenaa-warra-fooyyaiinsa-booda-duubatti-deebianii-.pdf


text:
Mareen dhiyeenya Adda Bilisa Baasa Ogaadeeni fi Mootummaa Itiyoophiyaa waliin raawwatame walii galteerraa utuu hin gahin beellama birootiin xumurameera. Itti Gaafatamaan Dhimma Alaa Adda Bilisa Baasaa Ogaadeen, mareen gaggeeffame, wal dubbii itti aanuuf karaa banuuf ka ture akka ta’e VOA’f himaniiru.
Mareen kun akka haaraatti ka jalqabe bara 2012 yoo tahu, inni dhiyeenya ta’e kun isa 4ffaadha. Qaamolee lameen ka mariyachiisaa turan bulchaan kutaa Bulchiinsa Garriisaa, ka Keeniyaa, Abdii kooranee, ‘mareen torbee darbe gaggeeffame kun fooyya’aa akka ture’ himan.
Sanbata darbes dhalattoota Ogaadeen keeniyaa jiraatan waamee dhaabbatichi waa’ee marii Mootummaa Itiyoophiyaa faana gochaa jiru isaaniif himeera.
Mootummaan Itiyoophiyaa garuu dhimma kana irratti haga yoona ibsinni kenne hin jiru.
Galmoo Daawit gabaasa dabalataa qaba