text:
Giiftii Duree Deenis Nikurunzizaa: Miidhaa dhala dhabuun walqabatee gahuu morman
Giiftii dureen Burundii Deenis Nikurunzizaa miidhaa dubartoota dhala gochuu hindandeenye irra gahu balaaleffachuun weellisan.
Kilippiin viidiyoo wallee kanaa yeroo haati warraa abbaa warraa ishee simattuufi irbaata dhiheessituf garuu yeroo inni ishee reebu agarsiisa.
Jaarsi ''mana kana keessatti gatii hin qabdu,'' jechuun yeroo haadha warraatin arrabsu wallee bahe keessa ni dhagahama. ''Garaachakee midhaanitu guute, garaa haadholii biroo garuu mucaatu guute,'' yeroo jedhus ni mul'ta.
Achii Aadde Nikurunzizaan gidduu seenuun gara gorduubatti isaan fuudhani yeroo deeman mul'ata.
Ergasii haala jaarsummaa fakkaatun dhala dhabuu kan mirkaneessu danda'u doktora qofa jechuun dubartiin qofti dhala dhabuf akka hin himatamne dubbatu.
Weedduun bahe kuni dubartoota ni weeddisa.
Aadden Nikurunzizaan Pirezidantii Burundii Piyeree Nikurunzizaatti bara 1994 kan heeruman yoo ta'u wallee kanaan abbootin warraa haadholii warraa isaanii akka gargaaran ergaa dabarsaniiru.
''Dhalli namoota lama gidduutti argama. Dhala dhabun madda waldhabdee ta'u hin qabu,'' jechuun weellisan.
Giiftii dureefi pirezidantiin ijoollee shan kan godhatan yoo ta'u ijoollee biraallee guddisaniiru.
Giiftii Duree Nikurunzizaan kana dura faarfannaa jala qabun viidiyoo irratti mul'atanis qofaatti yeroo weellisan kuni kan duraati.
Burundii keessatti dhirsaafi niitiin erga bultii ijaarratanii booda yoo dhala hin godhatin ni qaanfatu. Gaafa dhalli dhibus yeroo hedduu dubartootatu qeeqama.
Kanaanis, kan gargar bahan ni jiru.


c: text/html

text:
Waan ABO Keenyaa
Hawi Anole ~ Hag/2017
————————
Uummanni Oromoo Uummatoota Afrikaa keessatti garmalee cunqurfaman keessaa Adda durummaadhaan kan eeramuudha. Mootummoonni yeroo garagaraatti biyya Itiyoophiyaa bulchan hamma humniifi aangon isaanii hayyameef hundaan Uummata keenya gabroomsanii qabeenya isaa saamuu danda’aniiru. Afaan keenya, aadan keenya akkasumas eenyummaan keenya akka lammata lafaa ol hin kaanetti awwaalamee akka hafuuf, dhalootni eenyummaa ofii beekee, sirriiti hubatee ittiin of ibsu akka hin jiraannef shirri isaan hin hojjatin takkalleen hin jirtu. Yeroo Ibiddaa sana ture ilmaan Oromoo qaqqaalin eddoo jiranii wal kakaasanii, wal dhagayanii, wal kabajanii cunqursa hamaa uummata keenyarra gahaa jiru sanarratti mari’atanii kallattii qabsoo Oromoo bifa qindaa’en kan bu’uuressan. Yeroo sana ture bifa qindaayen tarsiimoofi galma qabsoo Oromoo irratti mari’atanii Jaarmaya rakkoolefi gufuulee hedduu bira dabree har’arra gaye, ABO kana kan ijaaran.
Addi Bilisummaa Oromoo dhaaba akka laayyotti eenyumaanuu abaaramu, arrabsamuufi tuffatamuun maluu miti. Tasuma, dhaaba namni dhugaadhaan Oromumammaa ishee qulqulluu sana dhiiga ofii keessaa qabu quba itti qaba jedhamee yaadamus miti. Dhaabni kuni dhaaba galma Oromoo bifa taliila akka bishaan qulqulluutitti addeessee lafa ol kaaye. ABOn dhaaba ilmaan Oromoo hunduu dhiiga isaanii keessatti akka DNAtti ofkeessatti qabaatanii waliin dhalatan hamma jechuuf nama dandeessisu tokkotti dhaaba Uummata Oromoo biratti jaalalaafi kabaja addaa ( special respect) qabuudha.
Haata’u malee waggoota muraasaa as dhaaba kana, ABO, namoonni/qaamonni hedduun bifa garagaraatiin qeeqa walitti fufiinsa qabu irratti dhiyeessaa jiru. Osoo keessi isaanii isaan mararu abaarsaafi arraba itti guuraa jiru. Dhaaba onneerraa jaalannu yeroo ofbiraa dhabuu hin qabnetti of biraa dhabne, gaachana keenya jennee osoo abdannu irkoo malee hafne, nu bilisoomsa jennee osoo akka gaaddiduu keenyaa ofitti kaleessinee ilaallu nu jalaa dhabame jechuudhan gamaaf gamanaa himachaa jiru. Kanneen obsi keenya dhumeera, dhaaba kana ammaan achi abdachuun yeroo ofii balleessudha jedhan immoo hamma ilaalcha siyaasaa isaanii jijjiiranii dhaaba haaraa ijaarachuuti cee’anii jiru. Gaaga’ama kana hundaa danda’anii kanneen obsan immoo yoomiyyuu kaayyof galma keenyarraa hin sossoonu jechuudhaan dhaaba isaanii ganamaa akkuma qabataniiti jiru.
Akkuma hundi keenya dhageenyetti torban kana ABO kora sabaa gaggeessee hoggansa isaas filatee waadaa isaa cimsatee qabsoo Uummata Oromoo akka finiinsu labsee jira. Filmaata kanaan koree hoji raawwachiistuu keessatti namoonni haaraan filamanis Adda dureen dhaabichaa hoggansaan akka itti fufan murtaa’eera. Murteen kuni Uummata Oromoo biratti bifa garagaraatiin ilaalamaa jira. Kanneen qabsoon ABO gaggeessaa jiru rakkoo guddaa qaba jedhan hoggansi yoo jijjiirame tarii dhaabichi of jijjiiree jijjiiramaaf onnatuu isaa mallattoodha jedhaa eegaa kanneen turaniif murteen kun kan naatoo ture. Kanneen adeemsi dhaabichaa bifa barbaadaniin adeemaafii jiru immoo gammachuudhaan murtee dhaabichaa simataniiru.
Kanarraa ka’uudhaan mee ABO kallattii garagaraa shaniin ( five basic points of evaluation) haa ilaallu;
1. Kaayyoo Dhaabichaa Galmaan Ga’uu Irratti
Dhaabni Kamiyyuu kan madaalamu kaayyoo lafa olkaawwateeni. Addi Bilisummaa Oromoo erga hundeeffamee waggoota hedduu lakkoofsiseera. Dhaabbileen yeroo ABOn hundeeffamu hundeeffaman qabatamaan uummata isaanii bilisummaa gonfachiisaniiru. Kanaaf immoo fagoo osoo hin adeemin Ertraa ( EPLF, PFDJ) fi Tigraayin ( TPLF) akka fakkeenyaatti fudhachuun ni danda’ama. Inumayyuu ABO jabaachaa, cimaa, damee isaa bal’ifachaa kaayyoo isaatti ofdura tarkaanfachuurra yeroo irraa gara yerootti dadhabaa, laaffachaa, galma lafa olkaawwate irraa fagaachaa adeeme. Kuni kufaatii guddaafii Isa jalqabaati!
Tarii namoonni tasuma kaayyon ABO hin kufne, inumayyuu ofdura tarkaanfachaa jira jedhan jiraachuun ni malu. Kuni akkuma dhuunfaa kootittuu fedhii kooti. Wantin jireenya koo keessatti hawwu guddaan osoo jiraatee kaayyon sabaa galma gahuu isaati. Waan ijaan arguu hin dandeenye tokko immoo argeera jedhee dubbachuun waan ulfaataadha. Osoo wanti haasa’amu hundi dhugaadhas ta’ee wantin daa’imummaa koorraa hamma ammaatti gama Raadiyoo ABOtiin dhaga’u qaata Oromoof Oromiyaa bilisoomuushee qabatamaan natti agarsiisa ture. Waraanni ABO irra deddeebidhaan tarkaanfii akka fudhatetti Uummatatti himamu Finfinneeyyuu ni qabata ture. Kanaaf namni hedduun osoo keessi isaanii ABO tuquu hin feene sammuunsaanii gaafii kana akka ifatti bahanii gaafatu isaan dirqisiise – Meerre ABOn? Meerre Injifannoon Cululuqaan? Meerre Tarkaanfin Zoonii Kibbaa? jedhee Uummanni kan gaafatuuf ABOtti qoosuf miti – gurra isaa waggoota hedduuf abdiidhaan dhageeffachaa tureef booqonnaa laachuf malee.
2. Hoggansa Jijjiiramaa ( Transformational Leadership) Uumuu irratti
Akka hayyuun hoggansa John Maxwell jedhutti ‘ The Rise and Failure of Everything rests on Leadership’. Kana jechuun immoo kufaatis ta’ee guddinni waan tokkoo hoggansa isaa irratti hundaa’a. Yoo hogganaan dhaaba tokkoo kufaa ta’e wanti hunduu waliin kufa, yoo cimaa ta’e waliin ka’a. Faffaca’iinsifi addaan diigamni ABOs kanumarraa madde. Hammuma fedhe rakkoon hammaatus, gidiraan baay’atus kufaatidhaaf akka dhiifamaa guddaa ( big excuse) ilaalamuu waan danda’anii miti. Hoggansa jechuun mataansaa dhaaba rakkoo keessa jiru tokko furmaata khalaqaawaa ( innovative solution) fiduudhaan furanii bu’aa kanaan dura hin argamin argamsiisudha. Waan lafa jiru tokkorra taa’anii eddoodhuma sanaa akkuma duraaniitti hojjachaa jijjiirama fiduun tasumaa waan danda’amuu miti.
As biratti qabxiin ijoon ka’uu qabu dhimma gandummaafi gantummaati. Gandummaf gantummaan yeroo hunda akka rakkoo ijoo qabsoo Oromootti ilaalama. Kunimmoo namoonni akkuma salphaatti qaama isaaniif dhiyaatutti qalbiin akka goran haala mijeesse. Qoqqoodamiinsi bifa jedhameen fakkaatu akka uumamuuf karra saaqe. Garuu osoo hoggansi lubbuu qabu jiraatee, osoo waadaan galame galma gahamiinsi isaa kan sadarkaa amansiisaa irra kan jiraatu ta’ee, osoo hoggansi cimaan jiraatee wanti suni hundi hin uumamu ture. That is the result of a failed leadership – Leadership is handling an extraordinary challenges in an extraordinary manner. Hoggansa jechuun rakkoolee akkanaa kanneen bifa bilchaataa ta’een furanii irra aananii argamuudha. Lakki kan adeemuu barbaade haa deemu, daandin koola lukkuu haa taatuf jedhanii eebbisuun, kan buqqa’ee ganee adeemaa jiru isa warra kanaati jedhanii maqaa laatunifi xureessun kufaatii hoggansaa isa ol’aanaadha. Hogganaan tokkummaa kaayyoo bu’aa irratti hundaaye fiduu hin dandeenye dandeettin hoggansa isaa gaafii guddaa keessa kan galuudha. Akkuma warri gatee adeeme itti gaafatamu, kan harka dhayee gaggeesses sanumaan qixa itti gaafatama. Kuni boru gaafa bilisummaan hawwinu argame waan uummata duratti deebiin irratti barbaadamuudha.
3. Haala Yeroo Waliin Tarkaanfachuu Irratti
Har’arratti Adduunyaan eddoo kaleechaa hin jirtu. Erga ABOn hundeeffamee as waggoota hammana hin jedhamnetu dabre. Carraan ABOn aangoo mootummaa uummata ofii argatee, uummata ofiif mirga itti gonfachiisee kabaja uummata isaa itti eegsisuu danda’u hedduun miliqeera. Dhaabbileen siyaasa alagaa kanneen ABO waliin kaleessa bosona turan har’a hunda too’achuudhaaf danda’aniiru. ofirras dabranii dhaloota haaraa isaanii lafaa ol adeemaa jiru, kan humna qabu, kan kaka’umsa qabu, kan dheebuu bilisummaa qabu ofduuba hiriirsisanii jiru. Kunimmoo kaayyon isaan ittiin dhaabbataniif bifa itti fufiinsa qabuun akka raawwatamu haala mijeessaafi jira. Jijjiirama Adduunyaa keessatti muldhatuun waliin akka wal cinaa tarkaanfataniif haala mijeesseefi jira. ABOn gama kanaan eessa jira jennee yoo ilaallu wanti qabatamaan mul’atu hin jiru.
Inumayyuu hayyuuf qabaatan Oromoo, jaarsaf dargaggeessi Oromoo, daa’imaaf dubartiin Oromoo sababuma mirga ofii manaa baatee gaafatteef qofa maqaan ABO kennameefi cubbuun ilma namaa irra ni gaha jedhamee hin yaadamne irra ga’aa jira, yakki ilmoo namaa irratti hojjatama jedhamee hin yaadamne irratti hojjatamaa jira…! Kuni Ilmaan Oromoo lafarraa akka dhumaniif haala kan mijeesse, siyaasni TPLF ( Wayyaanee) bifa gaarii ta’een akka adeemu ( by always excusing Oromo dissents on OLF and crushing them down) carraa guddaa kan kenneedha. Kunimmoo dhalootni yeroo waliin adeemu akka uumamuuf osoo hin ta’in dhalootnumti jiru akka duguugamee dhumuuf kan haala mijeessedha.
4. Amantaa Uummataa Argachuu Irratti
Uummanni Oromoo ABO garaa qulqulluudhaan jaalata, Alaabaa isaatiif du’a. Bilisummaan Oromoo har’as borus harka ABO akka jirtutti amana. Hamma Alaabaan miidhagduun suni lafa Oromiyaarratti mirmirtutti dheebuun bilisummaasaas waan dhugoomu hamma hin fakkaanne tokkotti qalbiinsaa waliin raata’a. Uummata qofa osoo hin ta’in dhaabbilee dhumti siyaasaa ABO irraa fottoqanii ajandaa mataa isaanii bocatanii sosso’an ilaalchi isaan Alaabaa ABOtiif qaban kan jechaan ibsamuu miti. Ta’us garuu suuta suutaan abdiin Uummanni ABO irratti qabu xinnaachaa dhufe, namni ABO abaarufi qeequ, hadheeffatee gaddu heddummaate. Kana hundarras dabree hamma ABOn dhaaba Oromoo guutuu osoo hin ta’in dhaaba kallattii Oromiyaa tokko/lama qofaaf qabsaawuutti hamma lakkaawuutti ga’ame. Kuni waan dhugaadhaan baay’ee tokko garaa nama nyaatu, waan Oromoon qulqulluun osoo lubbuun jiru arguu hin feenedha. Garuu dhugaa osoo ijaan argan bira darbuun wal nama gaafachiisa. Kaayyon hunda keenyatuu wal utubuuf wal ijaaruudha. Wal utubnee cimnee irree tokkoon of dura tarkaanfachuuf garuu haqa walitti himuun rakkoo qabas jedhee hin amanu – Akka Oromoon jedhu, haqa dubbachuun firooma hin kutu.
5. Tokkummaa Dhaabaafi Uummataa Dhugoomsuu Irratti
Tokkummaan dhaabaafi Uummataa gatiin kamiyyuu itti kanfalamee dhugoomuun kaayyoof galma sabaa dhugoomsuuf baay’ee murteessoodha. Dhaabni tokkummaa hin qabne, kan tokkummaa Uummata isaa sadarkaa amansiisaa irraan gahuu hin dandeenye hammam tarkaanfatee alaabaa bilisummaa akka lafatti gadi dhaabu tilmaamun baay’ee ulfaata. Dhaabni bu’uurri isaa jaalala uummata isaa irratti hin hundoofne, kan irkoon isaa uummata tokkoomee wantoota tokkummaa isaa diigan irraa bilisoome yoo hin uumin har’arrattis borurrattis gatii guddaa nama kanfalchiisa.
Qaama Oromoo tokkorratti garmalee rarra’anii qaama Oromoo tokkorratti daran irkatanii ofdura tarkaanfachuun waan baay’ee ulfaatudha. Wantin kana jedhuuf isa dhiibame/ ofiif of dhiibee adeeme deeggaruuf osoo hin taane wal mormiifi morka jidduu kana keessatti adeemun kan miidhamu Uummata keenya bal’aa sana waan ta’eefi. Kan gufatu galma saba keenyaa waan ta’eefi, dhiigni ilmaan teenya qabsoo sabaaf lubbuunsaanii dabree aarsaa faaydaa dhabe ta’ee akka hafuuf karra kan saaqu waan ta’eefi. Morki injifataa hin qabu, dhumni morkaa balbala diinaaf akka malee saaqame ta’a, jidduutti dhumaatiif gaaga’ama saba bal’aati.
Dhuma Dubbii
Kufaatiin dhaaba Oromoo kamiituu kufaatii Uummata keenyaati. Keessattuummoo kufaatiin ABO waan Uummanni Oromoo tasumayyuu dhaga’uus arguus hin barbaanne yoon jedhe dogongora natti hin fakkaatu. ABOn seenaa qabsoo keenyaati, isa kan Oromoo ta’e hundi himatu, isa namni keenya hundi alaabaaf faajjiisaa garmalee jaallatu. Ciminaaf dagaaginsi ABO, jabinaaf irreen WBO abjuu hunda keenyati. Dhaabni yoo karaa sirriirra jiraate ni jaalatama, yommuu karaarraa dabe ni qeeqama. Hundarrammoo dhaabni uummataa, kan bu’uurri isaa, jalqabaaf dhumni isaa uummata ta’e uummata isaa ni dhageeffata, jalaayis ni awwaata. Dhaabni nama dhuunfaatii miti, akka namaa nama dhuunfaa namoota dhuunfaatti/ uummatatti hin morkatu. Yoo itti himan ni awwaata, yoo gaafatame gaafiif deebii ni laata.
Uummanni Oromoo ABO irraa dammaqiinsa malee eddoo jiranitti hafuu ( rigidity) hin fedhu. ABOn hoggansa isaa madaallii bu’aa qabatamaa irratti hundaayeen madaalee akka muudatuuf, hoggansi haaraanis dhiibbaa ( pressure) siyaasa Oromoo keessatti uumamaa jiru kan dhiphisu akka ta’u abdachaa ture. Kuni namoota kana hawwaniif waan milkaa’e hin fakkaatu. Kana jechuun garuu abdii murachuun barbaachisaadha jechuu miti. ABOn dhaaba akka uffata xuraawee ofirraa mulqatanii darban osoo hin ta’in dhaaba hamma dhumaatti aarsaa barbaachisu hunda itti kanfalanii cimsanii, rakkoo isaa furanii akka jabaatee cimee irree uummataa ta’uuf godhuun dhaaba barbaachisuudha. Dhugaa dubbachuudhaaf Uummata Tokkummaa malee jedhee biyya keessatti harka walqabatee falmatuuf hoggansi tokkummaa dhugaa ( isa ijaan mul’atu) fiduu hin dandeenye eessayyuu hin ga’u. Muudamnif barcumaan abbaa barcumaa nama godha ta’a malee hogganaa nama hin godhu. Hoggansi hojiidha, hojiin jijjiirama, jijjiiramni galma gahiinsa kaayyoo ganama lafa kaawwameeti. Kanaafuu, hoggansi amma aangon itti kenname, waan hunda dura bifa kaleessa irraa adda ta’een ( with a transformed mentality) kana hubachuu danda’uu qaba. Hojii qabatamaa haalli yeroofi adduunyaa barbaaddun malee morkaan gaara dhiibanii sochoosun hin danda’amu. Akka nama tokkootti kora gaggeessitan har’uma diigaatoo hoggansa haaraa filadhaa ilaalacha jedhu hin qabuy. Haa ta’u malee hoggansi amma amaanaan sabaa itti kenname al tokko dhaabbatee, waan haqaan irra jiru sirriitti xiinxalee, rakkoolee jiran hundaaf furmaata qabatamaa, kan namni hundi jaallatus jibbus dhugoomina isaa ragaa ba’uuf akka hojiin agarsiisu dhaammachuun barbaada. Karaan nu baasu karaa hojiiti, kan of dura nu tarkaanfachiisu waan qabatamaan mul’atu qofa. Kun hin ta’u taanan, doing old things in an old fashion is the worst of all failures. Har’aaf wantin ani jedhu kanıma, yaadni asii olitti barraa’es ilaalcha dhuunfaa kootiiti. Akkuma kanaan dura irra deddeebi’ee dubbadhe yoon dogongore, yoon haqa dabse, yoomiyyuu taanan dhaabbadhee of ilaalee of sirreessudhaaf qophiidha. Abjuuf hawwiin koo Oromoo tokkoome, kan wal jaalatu, kan waliin falmatee waliin dhandhama bilisummaa argu tahuudha.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Humnoonni Tigiraayi Naannoo Affaariin guutuutti gadi lakkisanii ba’uu mootummaan Tigiraayi beeksise.
Mootummaan Tigiraayi ibsa baaseen Humni Ittisa Tigiraayi ulaa gargaarsa namoomaa ummaticha irratti cufame bansiisuuf gara Affaar seenee ture guutuutti naannicha gadi lakkisee akka bahu taasifameera.
Gargaarsa namoomaa uummata Tigiraayi irraa dhaabbatee jiruuf bulchiinsi Abiy Ahimad irra deddeebiin akka sababaatti kan dhiyeessaa ture, “humnoonni TPLF naannoo Affaar humnaan qabatanii jiran gadi lakkisanii bahuu waan didaniifi” kan jedhu ture. Ulaa gargaarsa namoomaa banuufis akka haal-dureetti kan inni gaafate Humnoonni Tigiraayi naannoo Affaariin gadi lakkisanii haa bahan kan jedhu isa ijoo ta’uun niyaadatama.
Mootummaan Tigiraayi ibsa isaatiin dhimma akka sababaatti dhiyaatu kana bu’uura dhabsiisuu fi Gargarsi namoomaa danqaa tokko malee Tigiraayi akka qaqqabu gochuuf murtoo kanarra gahuu beeksise. Humnisaa guutuutti Affaariin gadi lakkisee bahuus ibseera.
Mootummaan Biltsiginnaa Waraana Tigiraayiin karaa nagaa xumuruuf ejjennoo mul’isus, Waraana Bilisummaa Oromoon balleessa jechuun lola qindaawaa Oromiyaa irratti labsee, gaaga’ama guddaa hordofsiisaa jiraachuun ni beekama.


text:
4/10/2017 Humni gita bittaa Wayyaanee TLF Shira ummatoota walitti buusuu jalqabe cimsee kan itti fufe yoo ta’u, akkuma baha Oromiyaan uummata naannoo sumaalee fakkaatee uummata Oromoo lafarraa buqqaasaa ture Lixa Oromiyaanis hojii isaa itti fufuu qophii xumuruun isaa sabaa himaaleef gaabaasalee garaagaraan ifa ta’aa tureera. Humni waraanaa Wayyaanee noonnoolee Oromiyaa daangessan maraag meeshaa waraanaa hiruu irratti argama. Continue reading
Daily Archives: October 4, 2017
Qeerramsoon Magaalaa Hidhabu Abotee Diddaa Gabroomfataa TPLF Akkanatti Itti Fufanii Jiru.
Aside
Qabsaawoti Qeerroo Bulee Horaa Akkanatti Jiru.
Aside
FXG Itti Fufee,Goototi Qeerroo Bilisummaa Magaalaa Roobee ( Baale) Akkanatti Jiru.
Aside
HAMBAA BARDHEENGADDAA
Aside
Waggaa darbe ‘lafti nagaadha’ jedhee mana kiyyaa uffata aadaan faayamee ba’ee ture. Yeroon imala koo xumuree Ardaa Irreechaa gahetti, waantin arge kanan yaade hin turre; kanan tasa argee hin beekne ture. Innis, xiyyaarota lakkoofsa hinqabne, kan mataarraa nu marsitee oliif gad deeddeebitu argaa turre. Yeroo sanatti, huursaa xiyyaarotaa hinsodanne; deemsaakoos ittin fufe. Adeemsa dheeraa booda naannoo hora Harsadii geenye.
Dhukaasa Imimmaanessaa
Malkaan Harsadii ummata Oromoo guutamee jira; obbolaakoo sadii fi anis ummata Oromoo lakkofsaa hedduutti makamne. Ardaan Ayyaana Irreechaas nutti urgaa’e. Garuu, urgaan ayyaanaa kun hin turre. Nuti achi geenyee turtii daqiiqaa muraasa booda dhukaasnii fi boombiin ija nam gubu waltajjii duubaan nutti dhuukasamuu jalqabe; aarrii dhukaasaas nu dhuunfate. Continue reading


text:
Prezidaantiin Eertraa Isaayyaas Afewerqii, IWEHAT waraansa jalqabuuf ija jabaata jedhee qaruma hin eegne jedhan. Afewerqiin akka jedhanitti IWEHAT gara Finfinnee fi Asmaraatti imaluuf karoorsee ture.
Itti dabalees Televiiziyona biyyoolessaa irratti dhiyaachuun akka ibsanitti Eertraan biyyoota naannoo jiran kamuu caalaa nageenya Itiyoopiyaaf yaaddi jedhan.
Gama biraatiin dhalattoonni Tigraay, loltoonni Eertraa humnootii Itiyoopiyaa cina hiriiruu dhaan Tigraay keessaa lolaa jiru jedhu. Dhiittaa mirga namaa gamasiif illee sababaa dha jedhu.
Gaaffii fi deebii prezidaanti Isaayaas geggeessan erga lolli naannoo Tigraay banamee as isa jalqabaa ti jechuun Birhaane Berihee gabaasee jira.


text:
“Dhimma Misooma Warqii Midrookiin wal qabsiisee aangoo naannoleen qabeenya uumamaa bulchuu irratti qaban ija seeraan maal akka fakkaatu barsiisaankoo duraanii Dr Dejene Girma Janka Afaan Amaaraan barreesse animmoo gara Afaan Oromootti hiikee isiniif maxxanseera dubbisaa. (Qaamoleen Bulchiinsa mootummaa naannoo Oromiyaas barreeffamattiin isin fayyaddiitii itti gargaaramaa. Hin rafinaa, dammaqaa)
Har’a heera mootummaa keewwata 51(5) fi 52(2) irratti waan muraasa jechuun barbaada. Yeroo hedduu gaaffiiwwanii fi yaadota keewwattoota kana bu’uura godhatan nan arga, akkasumas nan dhaga’a. Gabaabaadhumatti qabeenya uumamaa ilaalchisee keewwatni 51(5) aangoon tokkichi inni mootummaa federaalaaf kennu akkaataa qabeenyi uumamaa kun itti buluu fi itti fayyadamuu qabu irratti seera baasuu qofa. Kana irraan kan hafe aangoo biraa kiisa mootummaa federaalaa keessa kaa’e hin qabu. Karaa biraatiin immoo mootummooleen naannoo seera mootummaan federaalaa baase bu’uura godhachuun qabeenya uumamaa bulchuuf aangoo akka qaban heerichi keewwata 52(2)(d) jalatti akka fuunyan fuula keenya irra jiruutti ifa godhee kaa’a.
Asirratti mootummooleen naannoo aangoo qabeenya uumamaa bulchuu qabu gaafa jennu ”bulchuun” maali jechuun ni danda’ama. Jecha kanaaf hiikkoleen garagaraa itti kennamuu kan danda’an yoo ta’es seera mootummaan federaalaa baase raawwachiisuu fakkeenyaaf ulaagaawwan seera mootummaa federaalatiin ba’an jalatti ka’aman kanneen akka EIA(Environmental impact assessment) guutamuu isaanii mirkaneeffachuun hojiiwwan albuudaa fi k.kf irratti heyyama kennuu, haaressuu, daangessuu(suspend) fi kaasuu kan dabalatu ta’uunsaa garuu falmisiisaa natti hin fakkaatu.
Egaa qabeenya uumamaa ilaalchisee walitti dhufeenyi mootummoota lamaanii (federaalaa fi naannolee) kana yammuu fakkaatu keewwatni 50(8) immoo mootummooleen lamaan kun walii isaanii akka kabajan jechuunis inni tokko aangoo isa kaanii akka kabajuu fi akka harkaa fudhachuu hin qabne ifatti tumee jira. Saamichi aangoo ykn aangoo wal harkaa butuun (usurpation of power) yoo jiraate immoo gara keewwata 9(1) qajeelcuudhaan tarkaanfiin akkanaa raawwatiinsa hin qabu jechuun ni danda’ama.
Kana ka’umsa godhachuudhaan dhimma hojii albuudaa irratti heyyama kennuu, heyyama haaressuu, heyyama daangessuu fi heyyama haquudhaaf aangoo kan qabu eenyu gaaffii jedhu kaasuun sirriidha. Akka kootti yoo ta’e seerotni kan biroon waan fedhan kan jedhan yoo ta’eyyuu sadarkaan isaanii Heeraa gadi waan ta’eef hojii albuudaa guddaas ta’e xiqqaa irratti heyyama kennuu, haaressuu, daangesuu fi haquun gaalee ”qabeenya uumamaa bulchuu” jedhu waliin walitti dhufeenya dhimmoota kan qaban waan ta’eef dhimmichi Heera mootummaa keewwata 52(2)”n dhimma ilaalamudha. Kun taanaan immoo aangoon isaa kan mootummoolee naannoo ta’a jechuudha. Heerichi aangoo kana mootumma federaalaaf kennuu utuu barbaadee silaa ifatti aangicha adda baasee mootummaa federaalaaf kenna ture. Kanas immoo heericha keewwata 52(1) irraa hubachuun ni danda’ama. Keewwatni kun aangoon mootummaa federaalaa aangoo ifatti keewwaticha jalatti ibsaman qofaa ta’uu agarsiisa. Fakkenyaaf heerrchi keewwata 98(3) jalatti mootummaan naannoo fi mootummaan federaalaa hojii albuudaa gurguddoo irratti waliin ta’uun gibira galii fi kaffaltii rooyalitii akka murteessanii fi funaanan ni tuma. Kunis kan ta’e galii hojii albuudaa irraa argamu irratti mootummaan federaalaa ga’ee akka qabaatuuf taasifame. Haala kanaan hanga ifa ta’ee mootummaa federaalaaf aangichi hin kennamnetti immoo aangoon heyyama kennuu, haaressuu, daangessuu fi kaasuu kan mootummaa federaali jechuun sirrii natti hin fakkaatu, dabalees heericha keewwata 52(1) faanas kan wal faallesau ta’a.
Walumaagala, qabeenya uumamaa (albuuda, gaasotaa fi k.k.f) irratti aangoon heyyama kennuu, haaressuu, daangessuu fi kaasuu fi akkasumas hojiin bulchuu biroon aangoo mootummaa naannooti malee aangoo mootummaa federaalaa akka hin taane heericha keewwata 51(5), 52(1) fi 52(2)(d) irraaa hubachuun ni danda’ama. Kanaafuu qaamni qabeenya uumamaa kana akka itti fayyadamuuf akka misoomsuuf heyyama argate tokko yoo badii raawwate tarkaanfii bulchiinsaa kan fudhachuu danda’u qaama aangoo sana of harkaa qabu jechuunis mootummaa naannoo ti amantaa jedhun qaba. Qabatamni lafa irra jiru ykn hojimaatni jirubmaal fakkaata kan jedhu inni dhimma biraati. Kanuma Dubbiin!”


text: Filannoon pireezedaantummaa Keeniyaa kamisa dhufu lafaa ammas gaggeeffama. Filannoo kana irratti Dorgomaan Paartii Mormituu Raayilaa Odiingaa filannoo kana lagachuu isaanii yaada waa’ee filannoo kanaa lammileen Keeniyaa qaban gargar hireera. Jiraattuun Keeniyaa Kutaa Meeruu Uhuuruu deeggartu, Aliimaa Guyyoo jedhamtu Raadiyoonii VOA’f filannoo prirezedaantummaa kana baatee filachuuf akka jettu yoo himtu; deeggaraan Raayilaa Odiingaa Ka magaala Kisuumuu jiraatu garuu filannoo kana akka bahee hin filanne dubbateera.