text:
Voice of Independent Oromia - Podcast page - Sagantaa (Kurfii) RSWO sagalee qofaan
RSWO, SWO, Voice of Independent Oromia. Sagalee Walabummaa Oromiyaa. WBO, Qeerroo, QBO, ABO, OLF, OLA, Independence, Oromo, Podcast, Kurfii sagalee qofaan.
SWOn 1absoo Bilisummaa Oromoo fi Walabummaa Oromiyaaf godhamu dhaadhessa. Odeessaalee wayitawaaf marsariitii keenya daawwadhaa. VIO, RSWO, SWO, Voice of Independent Oromia, Sagalee Walabummaa Oromiyaa, Birmadummaa, Gadaa, WBO, Qeerroo, QBO, ABO, OLF, OLA, Independence, Oromo, News, Oduu SWO, Sagalee Walabummaa Oromiyaa (SWO)
Tarkaanfii Waraanni Bilisummaa Oromoo (WBO), Qeerroon Bilisummaa Oromoo fi Hawaasni Oromoo Walloo wal-tahiinsaan, guyyoota lamaan kana humnoota Mootummaa Koloneeffataa Impaayera Itoophiyaa irratti fudhataniin, magaalonnii fi gandeen Konyaa Walloo keessatti argaman, kanneen akka: Borkennaa, Qal’oo, Booraa fi Haroo jedhaman WBOn dhuunfatamuu.
-
-
Loltoota MKII tumsuun humna Ittisaa Tigiraay akka waraanuuf jecha, namoonni dawoo amantaa fi Gadaan sossa’an Oromoon Walloo irratti dhibbaa jabaa taasisaa jiraachuu. Lolli Humna Ittisaa Tigiraay fi Loltoota MKII gidduutti adeemsifamus, Kaaba Oromiyaa Konyaa Walloo keessatti itti-fufee jiraachuu.
-
-
Gargaarsi dhaabbilee mit-mootummaa garaagaraa irraa hawaasa Oromoo beela’eef gara Gujii Bahaatti ergamu, aangawwoota MKII konyaa saniin mataa maramuun, kaayyoo ergameef hanqifamuun, dantaa dhuunfaa isaaniif oolfamaa jiraachuu. Hawaasni gargaarsi maleef, itti-gaafatamtoota buufataalee gargaarsaa quunnamanii rakkoo isaaniif furmaata argachuuf yaaliin isaan taasisani fashalsamuu fi qaamni komii isaanii keessummeessu dhabamuun, ammallee rakkoo wal-fakkaataa keessa kan jiran ta'uu.
-
-
Lolli Humna Ittisaa Tigiraay fi MKII gidduutti adeemsifamu, Kaaba Oromiyaa Konyaa Walloo keessatti itti-fufee jiraachuu. Uummanni Oromoo Walloos, gama loltoota PP goruun humna HIT akka waraanuuf jecha duulli ololaa jabaan irratti geggeeffamaa jiraachuu. PP'n loltoota isaa keessaa kanneen amanamoo ta'an filuun, bifaa fi uunkaan WBO fakkeessuun, kanneen baatileef mooraa leenjii waraanaa Sanqallee keessatti leenjisaa ture, Dilbata har'aa Giddu-gala Oromiyaa keessa bobbaasee jiraachuu.
-
-
Uummata Oromoo saboota ollaa waliin wal-irratti duulchisuun dadhabsiisaa, bara aangoo isaa dheereffachaa kan har’a ga’e Mootummaan Koloneeffataan Impaayera Itoophiyaa, Roobii kaleessaa (Onk. 20, 2021) ammoo, Poolisa Humna Addaa Sidaamaa hidhachiisuun, Hawaasa Oromoo Konyaa Gujii Bahaa Ona Girjaa keessa jiraatu irratti waraana bansiisee jiraachuu.
-
-
Kibba Oromiyaa, Konyaa Gujii Bahaa keessatti, Uummanni Oromoo daafii dheerachuu hongeen beela hamaaf saaxilamee jiraachuu. Dheerachuu hongee irratti dabalataan, gannoota afran darban irraa qabuun, gargaarsi dhaabbilee mit-mootummaa irraa taasifamaa ture, qabata deggersa WBOn, Hawaasa Oromoo Konyaa Gujii Bahaa keessa jiraatu irraa muramuun, hawaasni Oromoo kun hidhaa, dararaa fi ajjeechaa hamaaf saaxilamuun, balaa beelaa yeroo ammaa mudachaa jiru kanaaf sababa guddaa ta'uu.
-
-
Ajjeechaan qaama Faannoo jedhee of waamuun Uummata Oromoo irratti, Konyaa Matakkal keessatti raawwatamu itti-fufee jiraachuu. Lola WBO fi Loltoota Mootummaa Koloneeffataa Impaayera Itoophiyaa gidduutti, Konyaa Gujii Lixaa, Magaalaa Bulee Horaa fi gandeen naannawa magaalichaatti argaman keessatti tibbana walitti-fufiinsaan adeemsifamaa turee fi wal-fudhannaa WBO fi Hawaasa Oromoo bakkasii. Duulli duguuggaa sanyii qindaawaan, ijaarsa Naannoo Amaaraa ‘Faannoo’ jedhamu, milishoota Naannoo Amaaraa fi harcaatota nafxanyaa kanneen Oromiyaa keessatti wal-horaniin, Konyaa Baha Wallaggaa, Ona Giddaa Kiiramuu, Amuruu fi Guutoo Giddaa keessatti, Onkoloolessa 10, 2021 Uummata Oromoo irratti baname itti-fufee jiraachuu.
-
-
Duula duguuggaa sanyii, garee Faannoo jedhamu, akkasumas, Milishootaa fi Hawaasa Naannoo Amaaraan, Konyaa Matakkal, Ona Dibaax, Ganda Gaalessaa keessatti, Roobii kaleessaa (Onkoloolessa 13, 2021) Uummata Oromoo irratti banameen, aayyoo deessee ulmaa jirtu dabalatee, Oromoonni jaha (6) haala suukanneessan ajjeefamuu. Duula duguuggaa sanyii, Dilbata Onkoloolessa 10, 2021, Konyaa Baha Wallaggaa, Ona Giddaa Kiiramuu, Magaalaa Haroo keessatti, humna Faannoo jedhamuu fi saba Amaaraa kanneen bakkas jiraataniin, Uummata Oromoo irratti banameen, lubbuun Oromoota kudha-sagalii (19) gaaga'amuu.
-
-
Duula duguuggaa sanyii, Konyaa Baha Wallaggaa, Ona Giddaa Kiiramuu, Magaalaa Haroo keessatti, humna ‘Faannoo’ jedhamu, kan hidhannoo guutuun Naannoo Amaaraa irraa gara Oromiyaatti seensifamee fi saba Amaaraa kanneen bakkas jiraataniin, Uummata Oromoo irratti, Dilbata Onkoloolessa 10, 2021 banamee, hanga Kibxata har’aatti walitti fufiinsaan deemaa jiruun, maatii Oromoo tokko irraa qofa namoonni 17 haala suukanneessaan ajjeefamuu.
-
-
Dhukaasa Oromoota Jimaata Onkoloolessa 8, 2021, Konyaa Gujii Bahaa, Ona Gumii Eldalloo, Ardaa Qaallittii keessatti, Irreeffannaaf bobba’an irratti, LMKIIn banameen, Sirni Irreechaa sun goolamuun addaan bittinneeffamuu; Oromoonni Irreeffachuuuf ba’an muraasnis achi-buuteen isaanii hanga guyyaa har’aatti kan hin beekamin ta’uu.
-
-


c: text/html

text:
Finfinnee, Sadaasa 29/2022- Waajjirri kominikeeshinii Mootummaan Naannoo Oromiyaa ibsa kaleessa miidiyaleef laateen nageenya naannoo Oromiyaa mirkaneessuuf hojii hedduu hojjechaa turuufi keessumaa “humni shororkeessaa Shanee” karaa nagaatti akka dhufuuf yaalii hedduu akka taasise ibse. Dabaluunis humni kun humna wal dhaga’ee gurmaa’ee deemu waan hin taaneef mootummaan
Finfinnee, Sadaasa 29/2022 - Dubbi himaan Adda Bilisummaa Ummata Tigraay (ABUT) fi miseensi jila marii nagaa Tigraay Geetaachoo Raddaa humnoonni Tigraay akkaataa waliigaltee nagaa Piriitooriyaa/Naayiroobii irratti waliigalameen hidhannoo hiikkachaa yeroo jiranitti humnoonni Eertiraa daa’immanii fi dubartoota dabalatee namoota nagaa ajjeesuu itti fufaniiru jedhe. ''Humnoonni Eertiraa ammallee
Finfinnee, Sadaasa 28/2022 - Miseensa Mana Maree Naannoo Kibbaa fi godina Guraagee aanaa Izhaatti paartii Izeemaa bakka bu’uun filannoo biyyaaleessaa 6ffaa irratti kan filatame Taarraqanyi Daggifee miseensa mana maree ta’uu isaa osoo beekamuufi naannichi mirga himatamuu dhabuu isaa osoo irraa hin kaasiin karaa seeraan alaan

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Kutaalee Yunaayitid Isteetis sadii keessaa uummati sagalee kennu dimokratotaa fi ripaablikaanota kanneen filannoo Sadaasa dhufuun barcuma senetii irra jireessa argachuuf dorgomaniif kaadhimamaa filachuuf har’a sagalee kennanii jiran. Filanoo ripaablikaanotaa Alabaamaa keessatti geggeessameen abbaa alangaa muummicha Yunaayitid Isteetes duraanii eff Sessions fi geggeessaa tapha kubbaa miillaa Ameerikaa Yuniversitii Auburn duraanii fi kan prezidaant Doonaal Traamp raggaasisan Tommy Tubervilletu wal dorgomaa jiran. Lamaan keessaa kan injifate Sadaasa keessa demokraaticha Seneter Doug Joonsiin dorgomuuf jira.
Sessions waggoota 20f barcuma qabatanii kan turan yoo ta’u bara 2017 ennaa prezidaant Traamp aangootti dhufanan Mana murtii haqaa hoogganuuf jecha fedha ofiin hojii gad dhiisan.
Ennaa qorannaa Raashiyaan filannoo bara 2016 jidduu seente jedhamett qorannaa geggeessamaa ture keessaa of oolchuun isaanii aarii Traamp tuqatee ture. Tramp Sessions-n qeequu itti fufuu dhaan sambata darbe erga twiteer maxxansaniin nama deggersa nu dhoke jechan.
Sessions gama isaaniin yaada Tramp arrabsoo ijoollee jechuun fudhatama dhabsiisanii Tommy Tuberville nama dandeettii qabu miti jechuu dhaan mormituu isaanii yaadi isaan dhiyeessan kan gorsitoonni barreessanii itti kennanii fi beeksisa TV malee falmii ykn gaaffii dhiyaatuuf nan injifatama sodaa jedhuun dura hin dhaabbannee dha jedhan.
Texas keessaas filannoon duraanii kan dimokraatotaa gadamoojjii kan ta’an Mary Jennings Hegar fi senetera kutaa sanaa Royce West gidduutti geggeessamaa jira. Abbaan injifate ripaablikaanticha seneter John Cornyn waliin dorgoma.


text:
Iowa keessati namni haarawa guyyaa har’a corona virus qabame 1,500 ol akka ta’e ibasame
Iowa keessati namni haarawa guyyaa har’a corona virus qabame 1,500 ol akka ta’e ibasame. kunis April keessa kan qabame harka dhibaataman akka taru mullisa.
Namni haarawa du’emmoo 18 yoo ta’u,waliigalatti namni due 1,081 gaheera.
Governor Kim Reynolds sababa corona virus dabaleef mana dhugaati, breweries fi mana sirbaa 6 Iowa keessati cuufsiiste. Counties northwest Iowa hin dabalatu.
Ajajni kunis hanga September 20 kan itti fufu ta’a. Governor hanguugi fuula akka uffatamuu kan jajjabeesu ta’a, garuu dirqamaan namni akka uffatuu gochuu hin dandenuu kuni “nama dirquu ykn chinquu ta’a”.
Mannii fayyaa Sioux land akka gabaasetti Woodbury county keessati namni tokko dabalataan akka du’e websiten nimullisa, waliigalatti namni du’emmoo 55 gaheera. Websiten statekan corona virus akka mullisuti waliigalatti namni qabame 4,021 dha. Kuni se’aati 24 keessati nama haarawa qabame 18 kan dabalateedha.
College Morningside barattoonni isaa 3 akka corona virus qabaman gabaase. Baratoota fi kanneen biraa virus qabaman ammaaf adda baafamanii taau jirani. College torbaan dhufuu qorannoo cumpus keessati qopheesuf hojachuu jiruu.
Torbaan tarte, University Briar Cliff barataan isaani tokko akka virus Kanaan qabame gabaasani turani.


text:
Prezidaantiin Yunaayitid Isteetis hoogganoota daldalaawwaniif waldoolii waliin ta’uu dhaan ho’I qilleensa naannoo addunyaa hubachiisuun bu’aa dinagdee inni qabu, ennaa gumii jijjiirama illeensaa irratti fuuleffate kan guyyootii lamaa White House irraa hordofan beeksisanii jiran.
Ennaa ho’a qilleensaa dura dhaabbachuu irratti maallaqa baasnu, nama maraaf carraa uumna jedhan Biden.
Yaai Baayiden kun kan dhaga’ame, marii jijjiirama qilleensaa dura dhaabachuuf tarkaanfii fudhachuun carraa dinagdee ti jedhu karoorri bara 2030tti Yunaayitid Isteetis gaazii qilleensa faalu dhibba irraa harka 50-52tti gad cabsuuf labsuu ishee guyyaa tokko booda.
White House, dureeyyii fi hoogganoota dhaabolii akkasumas kan waldoolii sadaraa ol aanaa teknooloojii enerjii qulqulluu prezidaant Baayiden karoorsan kan doolaara triliyoonaan jiru investii gochuu akka deggeran haala mijeesseefii jira.
Dureessichi bulchaan New York duraanii Maaykil Bloomberg yoo seenaa keessatti akka haaraatti deggersa maallaqaa gumaachine male jijjiirama qilleensaa dura dhaabachuu hin dandeenyu jedhan.
Hoogganooni Israa’el, Tokkummaa Emireetota Arabaa, Deenmark, Norway, Poolaand, Ispeen fi Veetnaamis marii jimaata kanaa irratti kan hirmaatan yoo ta’u, bakka buutonni kutaa geejjibaa Yunaayitid Isteetis, enerjii fi daldalaas hirmaataniiru.


text:
Shamarreen Iraan Masha Amini to’annaa polisii Tehraan jala ituu jirtuu du’u ishee mormuun, lammiwwan biyyatti guyyoota walitti aanan 9ffaaf Dilbata kaleessaa galgalas daandilee irratti hiriiruun mormii dhageesisaa jiru.
Mormitoonni kanneen biroon deggersa dubartoota Iraaniif qaban ibsuun, magaalaoota akka Ateens, Berliin, Braasas, Istaanbul, Madrid, Niiw York fi paaris akkasumas iddoo biraatti hiriiranii jiru.
Mormiin kun jalqaba Fulbaana 17 kan umriin ishee 22 ta’e dubartiin Kurdootaa Aminiin sirni awwaalcha ishee yeroo gaggeeffameetti yoo ta’u, kunis polisiin eega qabamtee guyyaa tokko dursee hidhaa keessatti eega duutee booda.Hijaaba aguuggachuu diddee seera jabaa jiru cabsitee jedhamuun Fulbaana 13 to’annaa jala oolte.
Maatiin ishee konkolaataa polisii keessatti reebicha irra ga’een sammuun ishee miidhame himannaa jedhu dhiyeessu.Polisiin garu himannaa kana soba jedhe. Kan isheen duuteef rakkoo onnee ishee mudateen hospitaala eega geeffamtee booda jedha.
Mormii gaggeeffamaa jiru Kanaan namnii 41 ajjeefamuu Televiziyoonni mootummaa Iraan gabaasee jira.


text:
Eega jalqabamee guyyaa sadaffaa ka qabatee jiru, walga’iin ADWUI yokaan EHADEG guyyoota torban kanaa keessatti kan hin xumuramne tahuu maddeen paartichaa gabaasaa keenyaaf mirkaneessanii jiran.
Galmee fi gabaasaa koreen hoji raaw’achiistuu dhiheesse irratti mariin geggeessamu har’a itti fufuu ka dubbatan – maddeen EHADEG, galmeen sun bal’aa waan taheef marii irratti geggeessamu yeroo gabaabaa keessatti xumuruun hin danda’amne, jedhu.
Dura-taa’aa paartichaa fi muummichi-ministaraa kan itti-aanee hoogganu filachuunis akkasuma akka gara fuul-duraatti butamuuf deemu dubbatan. Walga’ii kana irratti kan caalaatti ilaalcha hawate ajandaa taheyyuu, filannoo kanaaf guyyaan muramee kenname hin jiru.
Filannoon dura-taa’aa EHADEG, Kamisa har’aa waaree booda irraa jalqabee, guyyaa kam iyyuu akka geggeessamuu malu dubbatamee ture. Maddeen deemsa walga’ichaa ilaaluun, gabaasaa keenyaaf odeeffannoo kennan garuu, boor illee akka tahuu hin dandeenye dubbatan. Guyyoota lameen dhuma torban kanaa irra jiran jechuun Sanbata yokaan Dilbata akka filannoon dura-taa’aa EHADEG kun geggeessamu eeran.
Dura-taa’aa EHADEG fi muummicha-ministaraa biyyattii eenyu akka tahu malu, haga ammaatti waan mirkaneeffamee himame hin jiru. Filannoo kana irratti, miseensota mana-maree EHADEG 180 tu sagalee kennee filata. Paartiilee miseensota gamtaa EHADEG tahan afuran irraa mata mataatti bakka-bu’oonni afurtamii-shan walitti-dhufanii sagalee dhibba tokkoo fi saddeettama tahan jechuu dha.
Dura-taa’aa EHADEG fi Muummichi-ministaraa eenyu akka tahu kan ammaan dura walga’ii taa’ee ture – koreen hoji raaw’achiistuu EEHADEG kallattii agarsiisuu isaa dubbatu – xiinxaltoonni. Xiinxatoonni kun akka jedhanitti, kan Dhaabbata Diimookiraatawa Uummata Oromoo irraa tahan Dr. Abiyyi Ahmed fi kan BA’AADEN irraa tahan, Obbo Dammeqee Mekonnin keessaa tokko tahuu malu, jedhu. Maddeen paartichaa garuu, eenya akka tahuu danda’u akka quba hin qabnee fi tilmaamuun akka hin danda’amne dubbatan, jedha Eskindir Firew, Finfinnee irraa.
Dhaggeeffadhaa


text:
Kooriyaan kaabaa torbanneen xiqqoo keessatti ammas misaayila ballistic Missile jedhu furguggisuu ishee Pentagon beeksisee jira.
Dubbi himaan Pentagon ajajaan humna galaanaa Jeff Davis ibsa kennaniin miaaylli kooriyaa kaabaa ka biroon furguggifamuu adda baafanne jedhan. qorannaa geggeessuu dhaan odeeffannoo itti dabalaa kennina jedhaniiru.
Davis akka jedhanitti miaayilli kun har’a ganama saa 10:45 irratti dhukaafame.
Muummichi ministeeraa Japaan Shinzo Abe akka jedhanitti misaayilli sun tarii dachii godinaa daldalaa Jaappan irra bu’uu mala. Deebii kennuuf jecha illee angawoota Jaapan wal ga’ii hatattamaa waamanii jiran.


text:
Balalistoonni xayyaaraa kan Afgaanistaan hangi tokko, kanneen Uzbeekistaan keessatti baatii tokkoof turan, Dilbata kaleessaa gara biyya Tokkummaa Emereetoota Arabaatti ba’u jalqabuun isaanii gabaafamee jira.
Balalisaan xayyaaraa kan Afgaanistaan garu kan Yunaaytid Isteetes keessatti leenjii fudhate akka jedheetti,gareen tokko Dilbata kaleessa Uzbeekistaan keessaa gara biyya Tokkummaa Emeereetoota Arabaatti kan qajeelee yoo ta’u kunis walii galtee karaa Amerikaa tolfameen ta’u fi Taalibaan garu gara Afgaanistanti akka deebi’an gaafachuun ibsan.
Gaazeexaan wool striit Jornaal jedhamu sambata dabree akka gabaaseetti balaliistonni kun , biyya sadaffaa keessatti ituu hin bobbafamiin dura,maadhee waraana Yunaaytid Isteetes isa Dohaa Qaataar jiru deemu.
Hojjattoota xayyaara 46 kanneen amma iyyu Uzbeekistaan keessa jiran carraan isaanii maal akka ta’e hin ibsamiin jira.


text:
OROMO LIBERATION FRONT
Gaafa: Onkoloolessa/23/2014
Date: 10/23/2014
Ibsa Adda Bilisummaa Oromoo Irraa Kenname.
G/Kamal Galchuu eerga HD ABO jijjiramaa ta’ee hojii eegalee kaasee,sababaa dandeettii hooggansaa fi ga’umsa dhaabiinsa irraa kan madden seeraa fi heera dhaabaa irratti hutubamee masakamuu lakkisuun yeroo gara yerootti dhaaba keenya diigumsa dhuma hin qabneef saaxilee jira. Hooggansa waloo dhoruudhaan fedhiii fi amala dhuunfaa isaa dhaaba keessatti gadi dhaabuuf tataffii taasisuun miseensaa fi deeggaraa dhaabaa eddu facaaasee jira. Dandeettii hooggansaa dhabuu fi amala dhuunfaa isaa kan yeroo gara yerootti akka sirreefatuuf akkasuma heeraa fi seera dhaabaa kabajee diigumsa dhalchaa ture irraa akka dhaabatu gorsaa fi yaaliin yeroo eddu godhameef bifa walaalummaa irraa madden moggaatti dhiisee gara hooggansa nama tokkootti dhaaba ceesisee jira.
Gama biraattiin galii fi imaamata ABO tokkummaa oromoo fi qabsa’otaa irratti qabu hojiitti hiikuu diduudhaan yeroo hunda tokkummaa qabsa’otaa fi mooraa oromoo tasgabbeessuuf yaalii godhamu dura dhaabbanaa isaatiin firii argamsiisuun dadhabame. Jaarsoliin, beektotii fi namootiin qabsoo sabaa kana keessatti gahee guddaa qabaachaa turan gorsaa fi gargaarsa taasisaniif ija tuffiin ilaaluun dhuma irratti miseensaa fi hooggana dhaabaa yeroo gara yerootti facaasaa fi imaamata dhaabaa dhimma dhuunfaaf dursa kennuun fashaleesse.
Imaamata Jila qabsaotoon murteeffame hojiitti hiikuuf yeroo KHRtu yaalii gootutti dura dhaabbachuu fi murtee hoogganni waloo murteessu hojiitti hiikuu diduudhan, dhaaba keenya keessatti maqaa qabsoon dhimma dhuunfaa isaa oooffachuu fi dheebuu aangoo dhuunfaa isaatti qabuuf jecha milkii qabsoo keenya goonfachuu qabdu balleessee jira. Gorsaa fi diniina jaallan hooggana keessa jiranii fi beektotiin oromoo kennaaafii turan diduudhaan hojii diiggaa irratti xiyyeefachuun imaanaa qabsa,otaa balleesse.
Karaa biraatiin raawwii hojii fi sadarkaa dhaabni irra jiru iftoominaan hooggnaa fi miseensaaf dhiyeessuu lagate. Sababni isaa maqaa qabsoon malaammaltummaa siyaasaa fi qabeenyaa dhaabaa keessatti cuuphamuudhaan yakka guddaa dalagaa jira. Yakka kana akka itti gaafatamummaa jalaa isa hin baafne hubachuudhaan, caasaa dhaabaa fi heera Jila qabsaawootaan murtaa’e akka dhuunfaa isaaf ta’utti jallisuun mooraa qabsoo oromoo keessatti argamee fi dhaga’ameen kan hin beekamne abbaa irrummaa fi ofittummaa dhuunfaa isaa jabeeffachuutti xiyyeefate. Bifuma wal fakkaatuun qabsa’ota wal irratti ijaaruudhaan qabsa’ota gidduutti tasgabbii fi wal amantaan akka badu taasisee jira. Itti gaafatama itti kennamee fi qabeenyaa dhaabaa dhimma qabsoof oolchuu irra dhimma dhuunfaa (matayyaa) isaaf oolchuudhaan qaanii guddaa dalagee jira.
Dheebuu aangoo fi malaammaltummaa dalage kana irraa ka’ee yeroo wa’een tukkummaa ilmaan oromoo akka hojiitti hiikamu mariif dhihaatu dhukkubbii mataa itti ta’e. Kabajaa fi safuun oromoon waliif qabdu dagatuudhaan mooraa oromoo irra gara alagaatti cillaaffatuun badii irratti badii dalage. Wayyaanee caala akka nama dhuunfaatti tokkummaa oromootu yaaddoo guddaa itti ta’e. Kun hunduu dandeettii fi ofitti amantummaa dhabiinsa isaa irraa kan madduu dha. Icciiti dhaabaa hooggana dhaabaa irraa aguuguudhaan alagaan dhimma dhaaba keenyaa akka dursanii beekan taasisuun sirnaa fi discipline dhaaba keenyaa cabsee jira.
Dhaaba keessatti garee uummachuun namootii heeraa fi seera dhaabaa maal akka ta’e hubannaa hin qabne ijaaruun qabsa’ota dhimma qabsoof dhama’an akka salphisaanii fi safuu oromoo akka cabsan taasisee jira.
G/Kamal galchuu amala wayyaaneen oromoo qoqoddee ittiin bitaa jirtu akkuma jirutti fudhachuudhaan dheebuu aangoo isaa bahuuf jecha hoogganaa fi miseensa gidduutti shakkii fi olola dharaa labsuudhaan dandeettii malee aangoo irra turuuf fedha qabu hojiirra oolche. Karaa biraatiin akka hubannoo fi ilaalcha isaatti hoogganni isaan qixu ykn egeree oromoof jiru isa duwwaa akka ta’etti of gowwoomsuun daran dandeetti dhabuu fi walaalummaa isaa gara hojiitti jijjiiruu yaale. Kanaaf akkaatan inni itti of ilaaluu fi itti gaafatama itti kenname dhimma itti bahu wayyaaneen gochaa kan turte irraa addaddummaa hin qabu. Heeraa fi seera dhaabaa akkasuma imaamata dhaabaan masakamuu irra amala dhuunfaa fi barmoota wayyaaneen ittiin oromoo bituuf dhimma itti baatu dhaaba keessatti hojiitti hiikuu yaale. Kun hunduu kan madde dandeettii fi beekumsa akkasuma ga’umsa hoogganummaa dhabuu fi ofiitti amantaa dhabiinsa dhuunfaa isaa irraa kan maddee dha.
Kana irraa ka’uudhaan G/Kamaal Glachuu kana booda dhaaba keenya ABO fi qabsoo walii gala oromoo hoogganuuf akka dandeettii itti hin qabnee fi kufaatii amma yoonaa dhalcheef itti gaafatamuu kan qabu ta’uu hubachuun, itti gaafatamummaan itti kenname irraa mulqamu murteen siyaasaa fudhatamee jira. Amala dhuunfaa abbaa irrummaa dhaaba keessatti gadi dhaabuuf yaalii godheen kana booda dhaaba hoogganuu fi imaamata dhaabaa hojiitti hiikuuf amlee fi dandeettii itti hin qabu.
Bifuma kanaan kana booda amala dhuunfaa isaatiin dhaaba keenya baruma baraan diiguu fi mooraa qabsoo oromoo tasgabbii dhoowwuun akka itti fufu bifa kamiinuu hin eeyyamnu. Gorsaa fi barumsi yeroo dheeraaf isaaf tasifamaa ture dhuma irratti abbaa irrummaa isaa irraa kan madde gatii dhabee jira. Seerrii fi heerri dhaabaa kabajamee dhimma nama dhuunfaa keessaa baanee dhimma qabsoo sabaa geggeessuun murteessaa waan ta’eef badii G/kamal dhalche akka hoogganatti kana booda obsaan eeguu waan hin danda’amneef murtee siyaasaa fudhachuun akka murqamu ta’ee jira.
Amma korri walii gala dhaaba keenyaa walgahee HD filatutti dhaabni keenya KHR fi qabsa’ota gameeyyiin hoogganamaa deema. Imaamatii fi muldhati dhaaba keenyaa kan yeroo dheeraaf dura dhaabbannaa G/Kamaliin dhoramaa ture akka hojiitti hiikamu akkasumas tokkummaan ilmaan oromoo waanta hunda dura akka dursa argatu hojatama. Akkasuma diinni keenya wayyaaneen bifa dhoksaanis ta’ee bifa ifa ta’een dhaaba keenya dhoraa kan turte kana booda bifa kamiinuu bakka bu’ummaa ishee kan hin eeyyamne ta’uu keenya hubachiifna.
Carraa kanatti dhimma bahuudhaan hoogganootiin, qondaalonnii fi miseensonni dhaaba keenyaa kana dura sababa waldhibdee G/Kamal Galchuu dhalcheen dhaaba keessan dhiiftanii bifa gara garaan turtan akka dhaaba keessanitti deebitanii dirqama lammummaa akka baatan kabajaan isin gaafanna. Ammas rakkoo G/Kamal Galchuu dhalcheen bakka bu’ootiin diina tokkummaa fi humna ta’uu oromootti gufuu ta’an akka dhaaba keenya keessaa qulqula’anii fi lootee seentuu akka of irraa qolattan miseensa dhaaba keenyaa hundaaf dhaamsa dabarsina.
Oddeefaannoof : (1) Dr. Nuuroo Daddafoo, jibbaa.roorroo@gmail.com, phone No.(612)559-0489
(2) Brigadier Hayiluu Gonfaa , dhugaasaawaltajjii@gmail.com , phone No.
+291 7179 153
(3) Dhaabaa Guutaamaa, dabagutema@yahoo.com , phone No.
+4774167643 Koree Hujii Rawaachiiftuu Adda Bilisummaa Oromoo
Onkoloolessa 23, 2014


text:
Ciroo, Sadaasa 1/2014 (TOI) – Magaalaa Cirootti dargaggeessii Baajaajii konkolaachisu tokko borsaa birrii kumni 40fi moobaayiliin 2 keessaa jiru kan namoonni Baajajii isaa keessatti dagatanii bu’an abbaa qabeenyichaaf deebisuu poolisiin beeksise.
Dargaggeessii Shaamsuu Mahaammad jedhamu kan hojii konkolaachisummaan jiraatu kun onkololeessa 27/2014 imaalaan Baajajii isaan imaalaa ture birrii callaa kuma 40 fi Moobayilii lama akkasu qabeenya biroo borsaa waliin Baajaajii isaa keessaatti dagatee deeme.
Shamsuun maallaqa Bajaajii isaa keessatti imaaltoonni dagatanii bu’an kana akka abbaa qabeenyichaaf deebi’uuf Poolisii magaalaa Cirootti kennuusaa Insipeekatar Mikaa’el Daanyee Tajaajila Oduu Itoophiyaatti himaniiru.
Poolisiini qabeenyaa baajaajii keessatti dagatamee bu’amee Shaamsuun Poolisitti kenne kana abbaa qabeenyichaaf deebisuu himeera.
Dargaggeessii amalaafi naamusa gaarii akkana qabu biyyaaf barbaachisaa waan ta’eef namoonni Shaamsu Mahaammad irraa barachuu qabu jedhera inspeektar Mikaa’el.
Hojii gaarii dargaggoo Shaamsuun raawwate kanaaf waraqaan ragaa kan kennamuuf ta’uus inspeektar Mikaa’eel himaniiru.
Dargaggoo Shaamsuu Mahaammad akka himetti maallaqan arge kana kanaan deebiseef waan narratti akka ta’u hin barbaannee nama biroo irrattis akka ta’u hin barbaadu waan ta’eefan deebise jedheera.
”Hojjedhee maallaqa argachuu nan barbaada. Qabeenyaa namatiin dureessa ta’uu hin barbaadu. Haqa namaan osoo hin taane haqa koon jirachuun boqonnaa sammuu naaf kenna jedheera.”
Jiraataa Aanaa Gubbaa Qorichaa kan ta’an obbo Kaasahee Dammaqaa qabeenyaan isaanii kan baajaajii keessatti dagatanii bu’aan osoo homtuu irraa hin hir’atiin deebi’uusafisaatti kan gammadan ta’uu himuun, gochaa dargaggeessa qabeenya isaanii deebiseefi kanatti baay’ee kan gammadaniifi kan isaan raajees ta’uu himaniiru.
Hojiin Shaamsuun raawwate kun dargaggoo biroof fakkeenya guddaa kan ta’udha. Ani kan booda Shaamsuun akka ijoollee koottan ilaalas jedhaniiru.


text:
Summii Tibbanaa…!
Dubbiin ijoon tibbana ilaalaa arku tan Gandummaati. Dubbiin tun duruu turte, bara hundaa daarama keessa gangalatteet marguudhaaf dhidhiitatti.
Ajandaan tun qaama sadih irraa dhufti
– Warra Ajandaan Siyaasaa koo Oromoo gandaan qoqoodu malee galma gahuu hin dandahu jedhee yaadu irraa;
– Warra Qabsoo Oromoo keessatti nu malee inni kan biroo homaa hin beeku jedhurraa;
– Warra Oromoo hunda wal dandeessisee, walitti dhiheessee yaada madaalawaadhaan Ummata gaggeessuu dadhabe irraa;
…….
Eegaa
Namuu dalga goree wal akaayuu, yookin immoo walirraa qolachuuf wal eeggata. Keessattuu erga warri KFO hidhaadhaa bahee, gariin hidhaatti hafanii as, sanirraa dabree hoggansi KFO miidiyaarratti gadi bahanii waan tokko tokko dubbachuu erga eegalanii as, inumaa san bira dabree erga Biyyoota alaa kanatti sagantaawwan garagaraa gaggeeffamuu eegalanii as rakkoo guddaatu mul’ataa jira.
Bu’uurri rakkoo kanaa hedduudha. Ijoon bu’uuraa garuu Ilaalcha Siyaasaa mooraa Oromoo keessa jiruudha. Ummanni Oromoo mootummaa biyya bulchaa jirurraa yeroo abdii kutatetti, yeroo kallattiin Oromoo kamuu mootummaa kana qolachuudhaaf humna malee falli biraa hin jiru jedhutti mooraan qabsoo karaa nagahaatti amanna jedhu ifaan ifatti nagaha labsuun miira garagaraa uume. Rogeeyyota Oromoo irraa eegalee hanga hoggantoota siyaasaatti miirri walitti mufannaa dagaage. Dubbiin Alaabaa koo hin tuqinaas maddi isii waan kana.
Ummanni Oromoo waggoottan lameen dabran kana keessa miira hedduu garaa nama nyaatu keessa ture. Ummanni hoggansa malee akka hafu godhamuun, qabsaa’onni jajjaboon hundi kuun ajjeefamuun, kuun hidhamuun, kuun abdii kutatee bosona seenuun dhugaa qabatamaa lafarra jirtuudha. Wantin an jala sararee eenyuma durattuu dubbadhu, Ummanni keenyas tahee Qeerroof Qarreen Oromoo sirna kana cabsuudhaaf falli humnaan ofirraa qolachuudha yoo jedhe waan nama ajaa’ibuu miti.
Hoggansi KFO dhugaa qabatamaan lafarra jirtu eenyuyyuu ol arguu akka dandahu amantaa guutuun qaba. Qaamaanis argee, hamma dandeen waliinis haasahee dhugaa hedduu hubachuudhaaf dandaheera. Haasaa isaan qaamota garagaraa waliin godhanis dhageeffadheera. Namoonni ani qaamaan beekus, kanin qabsoo keessatti hedduu amanus, ifattis tahee dhoksaan yeroo ejjannoo KFO morman dhagaheera. Komiin kaatu bu’uura dhugaa waan qabduuf warra kanarra ilaaluun hin dandahamu.
Siyaasni Itiyoophiyaa akka biyyaatti sadarkaa hammaataa keessa jira. Siyaasa kana tasgabbeessuudhaan of dura tarkaanfachiisuuf waamichi kallattii garagaraatii godhamu yeroodhaa gara yerootti dabalaa adeemaa jira. Waraanni Wayyaanee waliin godhamu akka dhaabbatuuf, rakkoon biyyattii guutuu keessatti mul’atu karaa nagahaatiin akka furmaata argatu, Wayyaanee malees qaamonni hidhatanii falmataa jiran kanneen akka Waraana keenyaatis akka qaama kanaa tahan waywaata guddaatu jira.
Jaal Marroon yeroo hedduu irra deddeebi’ee akka dubbatetti qawwee kan baadhataniif dirqamanii malee jaalatanii miti. Yoomiyyuu taanaan mariin amansiisaafii qaamni walabaa eddoo jirutti nagahaan mari’annee siyaasa nagahaatti deebi’uuf qophiidha jedhe. Wanti Jawaarifii Baqqalaan faantis jedhan qaamni hunduu gara nagahaatti haa deebi’aniidha. Tokko tokko Jaal Marroo malee kan biraa dhagahuu hin fedhu, tokko tokkommoo Jawaar faa malee kan biraa dhagahuu hin fedhu. Warri miira kana keessa jiran immoo warra qoqqoodinsa babal’isaniifii karaan keenya malee hin adeemisu jedhaniidha. Kun balaa hamaadha!
Odeeffannoo qabatamaa ani qabuun hoggansi waraana biyyattii Wayyaanee waliin waraana marsaa biraa hin barbaadu. Lolli kallattii kamiinuu jiru nagahaan akka furamu barbaadu. Gama biraatiin Isaayyasifii Amaarri lolli akka dhaabatu tasuma hin barbaadan. Sababa kanaan wal dhibdeen Abiy, Isaayyaasiifii Amaara jidduu jiru hammaatee jira. Abiy mataan isaas rakkoon WaraanaB Orom. waliin jirus karaa nagahaatiin akka furamu akka barbaadu himama.
Gareen Shimallis faa haala nama ajaa’ibsiisuun sirriitti wal ijaree hamma Abiy Ahmad mataa isaa sodaachisu akka gahe himama. WaraanniBOro. akka maqaan isaa shororkeessummaarraa ka’ee qaama marii araara biyyoolessaa hin taaneef Shimallis faanti garee Amaaraa waliin wal tahuudhaan Ummata Walloo kan Wallaggaa jiraatu akka fixan himama. San godhuudhaan duula jibbiinsaa humna Jaal Marroo fa’aa irratti gaggeessuu barbaadu. Ittis jiru. Abiy dubbii tana quba akka qabus ni himama. Tarkaanfii maalii fudhatuuf jira kan jedhu waanuma waliin arguuf jirru taha.
Gareen Oromiyaarratti wal ijaarte tun waan hedduun laaqamtee jirti. Gandummaadhaan wal ijaaruu, qabeenya Wayyaaneen dur toohataa turte irraa bitanii dhuunfachuufii daldala hamaa keessa galuun isaanii iccitii aduun dhooyte. Cancalli hamaan isaan ijaaratan sadarkaa hamaa irra gahee jira. Isaan garuu miira laftis qabeenyis keenyaa [ kan gandaa] keessa jiru. Duulli Hangaasaan faan gaggeessan cancala hannaafii ajjeechaa Oromiyaa irratti ijaarame kana diiguuf duula gaggeeffamaa jiru akka tahettin hubadha. Duulli kunis humnaaf hidhata kan qabuudha. Hangaasaan faan qulqulluudha jechuu kiyyaa miti.
Ammaaf wanti hundi haala wal xaxaa keessa jira. Kanaaf yeroof ajandaan jajjabni waan Uumamuu hin dandahiniif, wanti guddaan dhoohuuf jiru yeroon isaa waan hin beekkamneef namni keenya, keessattıu kan marsaa hawaasaa kanarra jiru sadarkaa nama gaddisiisuun gadi bu’ee waa’ee gandaaf gosaa haasa’aa jira.
Namni Qabsoo Oromoodhaa hubatu, ajandaan akkanaa tuni maalifii eessaa akka kaatu hubatuu dandahuutu irra jiraata. Akka Oromootti kan qabsoofnuf akka Oromootti wan cunqurfamneefi. Akka Oromootti yoo qabsoofne firii buusuu waan dandeenyufi. Namni Gandaaf gosa keessaa dhalate hin qabneefii hin jaalanne hin jiru. Gandaaf gosti qabsaa’aaf qabsooftuu dhugaa hin qabne hin jiru. Gandi gantuufii hattuu hin qabnes hin jirtu. Sadarkaa isaatitu garagara taha malee hunduu waan hunda keessaa gahee qaba. Tana jala sararanii beekuunis, qabatamaan keessa ofiitti himuunis dirqama.
Kana hogguu jennu carraa waanuma argate qofaaf kan ganamaaf galgala waa’ema gootummaa ganda tokkoo leellisuu barbaadu hin jiru jechuu miti. Kan ilaalcha ofii qofa dhaadhessaa ooluu barbaadu hin jiru jechuu miti. Haala gargaraatiin anatu siyaasa kaan caala hubata, yookin anatu isa kaanirra qaroomaadha jedhee kan yaadufii yaada sanas haala garagaraatiin kan faacaasu hin jiru jechuu mtii. Kuni guuteera! Kan akkasii gammachiisuun ajandaa isaa jalaa fuudhanii facaasuudha. Keessattuı dhaloonnii koo kana tarkaanfachuun dirqama!
Oromummaatu tokko nu godha! Oromummaa keenyaan qabsaa’aa as geenye. Ganda keessaa dhalanne jaalachuun, yaaddawuufin, waan humnaa godhuufiin dirqama bu’uuraati. Badii kan tahu gaafa qabeenyi biyyattis, aangoon biyyaatis anaaf qofa jechuun eegalamteedha. Qabsoo keessattis anatu caala, anatu Oromoo fakkaata, anatu siyaasa beeka, anatu si dura ifa arge, anatu baraarsadha gaafa jechuun eegalamte qofa dubbiin dhalata.
Eegaa karoora koo malee hedduu dubbadhe, isinis dadhabsiisuun kiyya hin oolu. Dubbachuun dirqama waan taheef dubbadhe. Osoo beeknuu warri duduba kana keessatti kufnu, eddoo itti kufnee haa kaanuun dhaamsa kiyya. Warri cichinee adeemsa akkanaa kana dura dhaabbataa jirtanis galatoomaa, jabaadhaa! Daandiin dhugaa daandii jaalalaa, tan wal qixxummaafii tan kabajaadhaati!
Galatoomaa
Kanuma
Keenyas Oluma


text:
Ammas hoongee godina Booranaatti mudateef namootni dhuunfaa dhaabbilee fi mootummaan gargaarsa taasisaa jiru. Dhiyeenyas gareen gargaarsa walitti qabuuf socho’aa ture takka qarshii miiliyoona shan ol walitti qabe dursaa garee kanaa keessaa takka ka tahe Jaatanii Boonayyaa VOA’tti himee jira.
Dargaggo Jaataniin gargaarsi walitti qabame gaarii tahus ammas yoo rakkoo ummati keessa jiruun biraa qabnu garuu diqqaa jechuun dubbate.
Waajjirri Sodaa Balaa kan Godina Booranaa ammas loon du’aa akka jiran dubbate. Aab Guyyoo Carfii Itti gaafatamaan waajjirichaa loon kum 25 ol du’uu himanii haga yoonaatti maatiin kum 200 ol gargaarsa argachuu dubbatan.


text:
Buruk Alamuutiin @Birukalemu21 Finfinnee, Hagayyaa 26/2022- Magaalaa Walqixxeetti komaandi poostii fi kilaastara mormuun lagannaa guyyaa lamaa gaggeessaa jirachuu jiraattonni magaalichaa Addis Istaandarditti himan. Jiraataan magaalaa Walqixxee maqaan akka hin dhahamne barbaade tokko komaandi poostiin kun heera mootummaatiin waan hin taaneef mirgi bilisummaa sochii hawaasaa uggurameera jedhe. Itti
Lolaa Suuraa: Waajjira Kominikeeshinii Gaambeellaa Finfinnee, Hagayya 25/2022- Kutaaleen Itoophiyaa tokko tokko torbeewwan dhufan keessa balaa lolaan mudachuu kan danda’u yoo ta’u, namoota 400,000 ol ta’an yaaddoo buqqa’uuf saaxilaman dabalatee namoonni miiliyoona 1.7 ol ta’an miidhamuu hin oolan jedhe UNOCHAn gabaasa kaleessa baaseen. Naannoo Gaambeellaatti balaa lolaa
Buruk Alamuutiin @Birukalemu21 Finfinnee, Hagayya 24/2022- Manni Maree Federeeshinii gaaffii naannoon ijaaramu Godinaalee Walaayittaa, Geede’oo, Gaamoo, Goofaa, Koonsoo, Oomoo Kibbaa, akkasumas aanaa addaa Amaaroo, Alee, Baaskeettoo, Burjii fi Daraashee irratti murtoo laachuuf ji’a sadi keessatti filannoon gagggeeffamee bu’aa filannoo mana marichaaf Bordii Filannoo Biyyalessaa akka dhiyeessu


text:
(Tuujubee Kuussaa)
Kitaabonni Afaan oromoo Lama dhiyoo maxxanfamuun gabaa irra oolee jira. Barreessituun kitaaba kanaa Hawwii Gonfaa Jedhamti.
Kitaabonni koo kun jetti Hawwiin kan ani ittiin quuqqaa garaa koo keessaa ittiin ibsadhe, hawaasa koof dhaamsa kan ani ittiin darbarseef eenyummaa koo illee kan ani ittiin beeksisuu yaale dhala koo lammataa fi miixannaa roorroo keessaa ka madde jette.
Bokoka waggaa dheeraa keessa koo dhiphisaa ture kan ani ittiin bulgaafadhe waan ta’eefan mata duree kitaaba koo boodaanaa Rirriittaa jehe jetti Hawwiin.
Gaaffii fi deebii guutu dhaggeeffadhaa
******
******
VOA – May 2014.


text:
Damee Boruutiin
Uummata of eegannaa tokko malee nagaan jiruu fi jireenya isaatti boba’ee jiru utuu waan tokko hin xuqqamiin humni Agaazii haala baayyee suukaneessaa taheen uummta Oromoo fixxuunn amma fudhannee wajjin jiraannu bira darbaa jira. Kanaan booda uummatni Oromoo karaa nagaa qabsoo goona jennee odeessuun injifatamuu Keenya harka keenyaan adda keenya irratti maxxanfachuu irraa gargar hin jiru. Biyyi lafaa nuuf biramachaa hin jiru. Biyyi lafaa Agaazii nu irraa dhowwuu fi nu irraa baasuuf hin deemu. Waan qabnuun of irraa dhoofnee cabsuu malee filmaata biraa hin qabnnu. Lolli amma deemaa jiru kan sammuu uummataa keenyaa jeeqee fi (psychological war) sodaachisee jilbeefatuuf xiyyeefatame dha.
Guyyaa Labsiin Yaroo Muddaa maqaa mana marree paralaaman sobaan namicha Abbaa Duulaa Gammadaa jedhamuun darbee jira jedhamee kaasee dhiiga ilmaan Oromoo dhangala’aa jiruuf itti gaafatama duraa kan qabu isa malee Agaazii duudaa rasasa nama irratti roobsaa ooltu miti. Abbaan Duulaa dhiiga ilmaan Oromoo kolbaan waraabatee nama habbuuqachaa jiru uummatni calisee ilaalu hin qabn dha. Bakka argametti lubbuu isaa keessaa baasuu fi qabeenya isaa kan tahe hundaa barbadeessuuf Uummatni Oromoo haqa qaba.
Guyyaan, torbaniin, baatii fi wagaan ilmaan Oromoo harka Mootummaa TPLF iin dhumaa jiru lakkaawwamee kan dhumu miti. Garuu jumlaan yaroo tokkotti namni lafaa ka’ee akkas dhumuun kana booda nu gahaa akka jennu nu godha. Dhuguma Uummatni Oromoo humna Agaazii kana of irraa kaasuuf: onnee, humna, danadeettii, ogumaa fi beekumsa gahaa hin qabu? Uummatni Oromoo humna Agaazii kana miti humna biyya Afrikaa cabsu ni qaba. Sababa tokkicha deddeebifnee himannu diinni keenya meeshaa waraanaa akka qabu dha. Nuyi immoo kan diinni keenya bara baraan qabaachuu hin dandeenye gamtaa fi gurmuu qabna. Kan nu hafee jiru humna qabnu kana hubannee qindoominaan guyyaa tokko diina keenya irratti bobba’uu dhabuu qofa. Leenci mootiin bineesaa yoo hooma girsa keessa tokko qabatu, yoo hunduu itti galagalee itti marsu isa qabate lafa buusee baqata.
Karaa koo dandeettii, ogummaa, beekumsaa fi hooggana Qeerroo Bilisummaa Ormoof baayyeen ulfinaa ammanttii irratti qaba. Akka uummata keenya bilisummaaf gahanis mamii hin qabu. Dhalli Oromoo biyyaa keessaa fi alaa waan qabnu maran isaan wajjin dhaabbachuun dirqama sabummaa fi namummaa tokko tokkoo keenyaa irraa eegamu dha. Ummata keenya dhumaatii fi yakka ulfaataa fokkisaa kana fakkaatu jalaa olshuuf waan qabnuun waliif gummaachuun yaroon isaa amma.
Midiyaan ykn warri oduu facaasan dhiiga Uummata Oromoo guyyaa guyyaan dhangala’uu fi kan jumaalaan dhumee reenfi hedduun dhiigaan dhiqamee wal cinaa ciisu facaasu.Haala deemaa jiru kana daa’iman Oromoos argaa jiru. Yaroo tokko tokko dubbiin kun haalan isaanii dhibee namni kun hunduu ajjeessamuun dhugaadhaa? jedhanii nu gaafatu. Isaan sobuun waan hin gargaarreef eyyee dhugaa dha yaroo jennu Uummatni Oromoo erga baayyee tahee maaliif warra xiqqoo kana lolee of irraa hin ari’uu ? gaaffii jedhutu dhufa. Dhumaatii duwwaa miti Agaaziin nama ilbisa taate tokko yaroo Oromoo qaama gurgudaa qabu hedduu walitti qabdee akka horii uleen tumumtu ilaalanii maaliif itti galagalee fuula keessa hi kabalee? jedhu.
Gaafa guddatanii waan hunda baran meesshaa waraanaa qabaachuun ammam akka onnee namaatti horuu fi harka qullaa tahuun ammam akka humna nama laafisu isaanii gala. Garuu bara guddina isaanii kana waan argaa guddachaa jiran sammuu iaanii irratti yaaddoo hamaa akka qabaatu waan ifa jiru. Warri ijoollee xixxiqqaa qabnu haala suukkanneessaa uummata keenya irra gahaa jiru kana amma danda’ame ija daa’iman keenya irraa akka daatu gochuun waan barbaachisu natti fakkaata.
Waraana Wayaanee dadhabsiisuuf dinagdee ishee laamshessuuf karaa gabaa lagannaa fi karaa cufuu bakka danda’amuu fi akka danda’ametti akka itti fufu gochuun garii dha. Tooftaan kun mataa dhukkubbii itti taha malee dinagdee ishee kan bakka jirutti dhaabu miti. Kana malee yaadni beenzilli Oromiyaa keessaa akka sochoonne gochuu haalaan fudhtama qaba. Yoo beenziiliin hin jiraane waraana ishee yaroo barbaadu gara feetutti sochoosuuf ni rakkatti. Kana malees beenzila waan doolaran bittuuf dinagdee ishee irratti miidhaa guddaa fida. Akka dinagdeen ishee bakka jirutti dhaabbatu gochuuf karaan baaburaa Jibuutii fi Finfinnee jidduu jiru warri waraana qaban akka OLF fi ONLFiin damaamtiin cabuu qaba. Akkuma kana nooraan wal quunnamtii isheef barbaachisaa tahanis cixuu qabu.
Gara yaada koo isan duraan kaaseen deebuu barbaada. Uummatni Oromoo komandi postii na irraa kaasi jedhee TPLF kadhachuu fi gaafachuu hin qabu. Koamdi postii kan of irraa kaasuu qabu uummata Oromoo malee namni biraa akka hin jirre hubachuu qabna. Dammaqinsi Uummata Oromoo har’a sadarkaa amansiisaa irra gahee jira. Sodaas bara 2014 kaasee moo’atee jira. Amma warra qabsoo bilisummaa kana bakkaan gahuuf dirqama seenaa ulfaataa of harka qabu Qeerroo Bilisummaa Oromoo irraa qajeelfama tarkaanfii isa dhumaa eegachaa jira.
Ilmaan Oromoo hidhatanii waraana TPLF keessa, poolisii fi humna bitinneessaa OPDO keessaa, milishaa fi WBOn bakka jiranitti meeshaa waraanaa qaban wajjin uummata isaanii dhiigni dhangalaa’aa jiru cinaa dhaabbachuuf dirqama sabummaa fi namumaa qabu. Oromoon guyyaan, torbaniin, baatiin fi wagaan bara baraan dhumaa jiru heergini isaa guddaa dha. Komand postiin manadara, gandaa fi magaala Oromiyaa hundaa keessa qubatee jiru lakkobsaan baayyee tahuu hin danda’u. Bakka baayyee sodattu tokko tokko baayyinan qubsiisuun ishee ni mala taha. Haala kana qaamni QBO adda baafachuu danda’a. Bakki humna qabnuu ol taha jennee hubatnu yoo jiraate mala biraa itti barbaaduu qabna. Bakka humna guddaa nama rifachiisu hin qabne garuu halkan tokkotti of irraa buqifnee buluu qabna.Warri qawwee qabu dura darbee uummataa irra yaroo ittisu uummatni immoo meeshaa qabuun eeboo, haaduu, mancaa, qottoo fi shimalaan itti marsinee Agaazii of irraa buqqisuuf wareegama bara baraan baafnu ol nuu hin gaafatu. Mandari, gandaa fi magaalli Oromoo bakka jirutti of bilisoomsee buluuf mirgaa fi dirqama fudhachuu qaba. Murtiin kuun Oromiyaa guutuutti akka gabaa lagannaa guyyaa tokkotti yoo tahe waraanni ishee waan gargar cituuf gaaga’ama guddaa hin fiduu. Amma danda’ame karaan bareechee cufamuu qaba. Baadiyaa fi magaalliis waliif dirmachuun irraa eegama.
Yaroo itti tarkaanfiin akkasii fudhatamu ganama barii ykn galgala tahuun ni barbaachisa. Guyyaa yoo tahe uummata yaadeessuuf jettee xiyaara kaasuu ni dandeessi. Xiyaarrii meeshaa gugguddaa balleessuu fi mana jigisuuf malee uummata irratti balaa fidu caalaa sodaa uumuu danda’a. Yoom iyyuu yaroo xiyaarri lolaa dhufuu uummatni hattattamaan gargar faca’uun barbaachisa. Tuta uummataa yoo argatte nama baayyee miidhuu dandeessi. Waan TPLF gochuuf deemtu waan beeknu hin qabnu. Kanaafuu bifa hundaan qophaa’uu nu barbaachisa.
Humnaan cabsitee nu bulshuu ykn nu balleessitee baduuf akka akeeka qabdu ifatti argaa jirra. Badii jalaa of olshuuf murtii fi tarkanfiin fudhatamu harka Uummata Oromoo jira.Yaada kana abba qabsichaa kan tahe Qeerroo Bilisummaa Oromoof dhiisuun fedha. Hoogganni Qeerroo Bilisummaa Oromoo haalla qabatamaa jiru hundaa xinxalee akaataa itti humna Uummata Oromoo yaroo gabaaba keessatti karaa qindoomina qabuun diina irratti bobbaasee Fincila Xumura Garbummaa akka galmaan gahuu godhu kadhannaa koo ti.
Gadaan Gadaa Bilisummaa Ti!
Injifannoo Uummata Oromoof!


text:
Finfinnee, Eebila 7/2014(TO)- Ministirri Muummee FDRI doktar Abiy Ahimad naannoo Amaaraa misooma qamadii jallisii boonaan misoome daawwataniiru.
Doktar Abiy ergaa karaa miidiyaa hawaasummaa isaanii dabarsaniin ”Naannoo Amaaraatti tattaaffii guddaa homishtummaa qamadii dabaluuf taasifamaa jiru nan dinqisiifadha.
Guutummaa Naannichaatti lafti hektaarri 41,000 misoomaa kan jiru yoo ta’u, Godina Shawaa Kaabaa qofatti homishni hektaara 2,800 irratti mul’atu abdachiisaadha.
Adeemsi qonnaa kilaasterii keenyaa wabii nyaataafi misooma biyyaaftiif tokkummaadhaan maal milkeessuu akka dandeenyu kan agarsiisudha.” jedhaniiru.


text:
Hujiin dhaaba qilleensa biyya tokkoo(metrology) oolmaa fi bultii qilleensa biyya tokkoo guuree warra eegatuun gahuu.Yoo tahuu baattee ammoo namii maluma ufii ka barateen jireenna isaa uumamaa laalaa yaaha,bonaa fi bokkaallee duraa goruun dhiba itti taati.
Akkuma taateefuu Somaaliyaatti laftii oolaa;oolaan yoo bokkaa ganna hedduu adoo hin robin hafee namiii waan nyaatu dhabee agabuu oolee bula,oolee buluu qofaa mitii waan nyaatu argatellee humna wayiin nyaatuunuu hin qabu.Biyya Afrikaa gama kaanitti laftii bona,bokkaa marroo hedduutti adoo hin roobin hafe.
Gama kaanilleen nama miliyoona baqa beelaatiif godaana.Afrikaa gama Gaafaatti akka jecha Tokkummaa Mootummootaatti nama miliyoona 12tii fi wayitti beelahe.Itoophiyaalleetti nama miliyoona afurii fi wayiitti ariitiin gargaarsa eegata.
Bara kana maanti akkana nama beelesse?Namii hagii tokko qilleensatti jijjiiramee jedha kaan ammoo akkanaa miti jedha.Woma taateefuu rakkoo akkanaa tana dhufuuun duratti namii hedduun dhaaba raaga qilleensa naannoo isaanii irraa waan qilleensii keessa jiru eegata.Horsiisee bulaa fi qonnaan bulaan Oromiyaallee silaa dhaaba qilleesa biyyaa ykn meterolgy biyyaa abdata.
Akka obbo Dirribaa Qorichaa,itti gaafatamaa Agency Metrooloojii Biyyoolessaatti Daarektera Raaga Metrooloottii fi Dursa Akeekkachiisaa Daarekterittii dhaabii isaanii odeeffannoo jirtu hin kenna.
“…Tarii odeeffannoo kun ballinnaan qotee bulaa fi horsiisee bulaa keenna bira hin geenne fa tahaa malee agency keennya raaga kana duraan kenneera.”
Taatullee dhaabii Raaga Qilleensa Itoophiyaa guyyaatti daqiiqaa tokko lama qofa yoo akkam guddise 10 qabaachuun akka fedhetti odeeffannoo namaan gahuun dhiba itti taati.
Waan barana Afrikaa irraa bokkaa hambise jedhan keessaa tokko garbii Indii gama tokkoon qabbanaahee gama tokkoon oowwetti bokkaa silaa Afrikaa roobu Awustraliyaatti hambise akka jecha ogeeffa metrooloojii Itoophiyaatti.
Qonnaan bulaa fi horsiisee bulaan Oromiyaa hagii guddaan baaddiyaa keessaa jriaata,odeeffannoo Raagii qilleensaa kennuu dhabuun ammoo isaa rakkoo guddoo.
Mee akkuma taheefuu waan nu obbo Dirrigaa marroo lama gaafannee MP3 tana irraa caqasaa.


text:
Gaafii: Rabbiin waa’ee qur’aanaa yoo dubbatu “Warra xahaaraa qabu malee nami kuun tuquun hin gayu” jedhe. Garuu akkuma arginu namni Muslima hin taane hunduu qur’aana tuquu ni danda’a. Haalli kun aayaa qur’aana ““Warra xahaaraa qabu malee nami kuun tuquun hin gayu” jedhu hin faalleysuu?
Deebisaa: Akkuma obboleessi jedhe; hiikkaa gubbaa qofa yoo fudhanne waan obboleessi jedheen walii gala. Obboleessi dubbii Suuraa Al waaqi’aa Suuraa 56 aayaa 77 hanga 79 irra jiru irraa nuu dubbate. “Qur’aanni kun kan Rabbiin guddisee kabaje. Kitaaba tiyfame keessa jira. Warra xahaaraa qabu malee namni kuun tuquun hin gayu”
Yoo Hiikkaa isaa kan gubbaa qofa fudhattan, namoonni Muslima hin ta’in kan qulqullina hin qabne, kan akka fedhanitti qur’aana tuquu danda’an ni argitu. kanaafuu qur’aanni bakka kanatti dubbiin isaa kijibsiifame jechuu fakkaata. Garuu nuzuula qur’aanaa laalaa. aayaan kun yoom buufame? Aayaan kun Wayta doofaawwan arabaa Nabi Muhammad ? irratti dhara dubbatan bu’e. ‘Muhammad Qur’aana kana sheeyxaanarraa argataa jira’ jedhanii olola oofan. Na’uuzubillaah. San booda aayaan kun buufame. Qur’aanni kun kan Rabbiin guddisee kabaje, Kitaaba tiyfame keessa jira. Warra xahaaraa qabu malee namni kuun tuquun hin gayu.
Aayaan kun waa’ee mus’haafa nuti of harkaa qabnuu dubbataa hin jiru. Qur’aana Lawhal mahfuuz kan samii keessa jirurraa dubbataara. Isa san warra xahaaraa qabu malee kuun tuquun hin gayu. Ammoo waa’ee qulqullina qaamaa ykn wudu’a qabaachuutii miti kan dubbataaru. Qulqullina qaamaa qofa osoo hin taane, qulqullina sammuu, qulqullina miraa, waa’ee qulqullina irraa boodaati. Sunis Maleeykaadha. Qur’aana san, Lawhii Orijinaalaa kan samii keessa jiru sheeyxaannis jinniinis tuquu hin danda’u. Maleeykaa qofatu tuquu danda’a jedhee nuu himaara.
Gama biraatiin aayaa kana hubachuuf suuraa Al buruuj, Suuraa 85ffaa, aayaa 21 fi 22 irratti akkana jedha;
(Wanti nuti ergamaa keenyarratti buufne) Qur’aana guddaa kabajamaa. Lawhal Mahfuuz keessa jira.
Kanaafuu aayaan qur’aanaa kun waa’ee Quraana Lawhal mahfuuz irra jirurraa dubbataara. Lawhii haalaan eeggamaa ta’e. seeyxaanni tokkolleen isa bira gahuu hin danda’u. dubbii dharaa warri doofaan Nabi Muhammad ? qur’aana seeyxanarraa fidaa jiran jedhan, na’uuzubillaah, harkatti kuffisuuf kan buufameedha. Namni tokkolleen Qur’aana san tuquu hin danda’u warra qulqulluu malee. Waa’ee qulqulloota irraa boodaa, Maleeykaa dubbatutti jira. Aayaan kun waa’ee Mus’haafa nuti of harkaa qabnuu dubbataa hin jiru.
Qur’aana of harkaa qabnu kana muslimni wudu’aan tuquu ni danda’a, wudu’aan malettis tuquu ni danda’a. aayaan kun waa’ee wudu’aatis dubbataa hin jiru. Waa’ee qulqullummaa guutuu dubbataara. Namni Muslima hin ta’inis qur’aana harkaan tuquu ni danda’a. muslimnis tuquu ni danda’a. muslimoonni wudu’a godhatanii qur’aana tuquun mustahabb (jaalatamaadha). Muslimni wudu’aan malee qur’aana tuquu ni danda’a. wudu’aan tuquun fardiidha jechuun dogongora. Muslimoota garii bira dhimma kanarraa hubannoo sirrii dhabuutu jira. Qur’aana tuquudhaaf wudu’a godhachuun gaariidha. Fardii miti. Jaalatamaadha, mustahabb. Aayaan kun waa’ee qur’aana lawhal mahfuuz irra jirurraa dubbataara. Barreeffama orijinaalaa irraa dubbataara. Waa’ee qur’aana nuti har’a of harkaa qabnu kanaa dubbataa hin jiru.
Dr.Zaakir Naayik
Ibsa Dabalataa: (Ulamaa’iin fatwaa kana mormanis hedduudha. Xahaaraa malee qur’aana harkaan tuquun dhoorkaadha. namni Muslima hin tahin qur’aana harkaan tuquu hin qabu jedhan. Aayaata Suuraa Al-waaqi’aa Suuraa 56 aayaa 77 hanga 79 irra jiru kan “Qur’aanni kun kan Rabbiin guddisee kabaje. Kitaaba tiyfame keessa jira. Warra xahaaraa qabu malee namni kuun tuquun hin gayu” jedhu kana. malaa’ikatti fassaruun sirrii miti jedhan. ulamaa’iin biyya keenyaa kan haala kanaan hiikanii yaada Dr. Zaakir kana mormanis hedduudha. Fakkeenyaaf Fataawaa Nuuralhudaa Gaafii 08 laali. Dr. Liwaa’ulislaam Wuduu’a malee Qur’aana tuquun dhoorkaadha jedhan. Kilaafni Ulamaa’ii bakka heddutti waanuma jiru. ulamaan hundi aayaata qur’aanaa akka isa amansiisetti hiikee yaada san jala deema. kanaafuu namni barruu tana dubbisu waan kana hubachuu qaba. Yaada kiyya qofatu sirriidha. yaanni nama biroo guutuun dogongora jechuun sirrii miti. Fatwaan ulamaa’ii haqarra jiranii hundi kabajamuu qaba. abbaan fedhe fatwaa isa amansiise fudhatee jala deemuu mirga qaba. garuu sababaa fatwaan wal dhabdeef jecha walirratti duuluun sirrii miti. kanaafuu yaanni adda addaa jiraachuu kana akka hubattan asumaan isin yaadachiisna)


text:
Godina Gujii
Horteen Oromoo bakka Gurguddoo lamati akka qoodamuu ni beekama.Isaanis Boorana fi bareentu jedhamuu.Hortee kana keessaati Oromoon Gujii ilman Boorana jalatti argamuu.Godinichaati magaala guddoo fi teessoo Godina Gujii kan tatee magaalaa Nageellee jedhamuun beekamti.Godinni Gujii Godina Oromiyaan qabdu keessaa tokko Yoomuu ta'u, kan argamu Giddu gala kibbaa Oromiyaa Yommuu argamuu, Gara kaabatin Godina baalee fi arsii, kibbaan Godini Boorana, Bahaan Mootummaa Naannoo Sumaale fi kaaba-dhihaatin saba fi sablammoota Ummatoota kibbaati, Dhihaan Godinaa Gujii lixaatin dangeeffamuun argamti. Gujiin godinallee Gurguddoo lamatti qoodamuu: Godina Gujii bahaa (teessoon Magaala Nageelle Gujii) fi Godinaa Gujii lixaa (teessoon Magaala Bulee horaa). Godina Gujii baha kana Albuudon Bay'innaan Keessatti Argamuu. kanneen akka Warqii,tantaalem fi nikeeli fkkf ni argamuu, Keessattu Aanaa Oddoo shakkisoo Adoola =Midroc gold mine ,Magaaddo Keessatti iddoowwan Bay'innaan Warkeen(gold) bahuudha.
Godinni Gujii Iddoo(bakka) burqaa Gootota Yoomiyyuu dagatamuu hin qabnee kanneen aarsa sabaa Oromoo bal'aaf ta'aan darbaanif kanneen lubbuun jiraan hedduu qaba.Gootonni ifaa Dhaloota ta'aan Gootota Oromoo Kanneen akka:-
1.Goota Janeeral Xulaa Duubee
2.Goota Ifreemi Adoola
3.Goota Uturaa Uddoo
4.Jaal Badhaadhaa Galchuu
5.jaal Ilaalaa Kaffaala
6. jaal Gammadaa tolii
7. Jaal Guddataa Baallii
8. Jaal woddeessa Tuqaa
9. Jaal Boruu Sheekkoo fi kanneen biroos ni jiru.
Aanaaleen Godinnichaa :- Aanaa Annaasorra Booree Daamaa Girjaa Haroo wolaabuu Aaga Wayyuu Adoola woyyuu Liibaan Magaala Nagelle Oddoo shakkisoo Uraaga Waadara Goroo Doolaa Gumii Eldalloo Magaala Shaakkisoo


text:
Muslimoonni naannoo Amaaraatti sababa amantaa isaaniif qe’ee fi qabeenya irraa buqqifaman hanga ammaatti furmaata hin arganne
Naannoo Amaaraa godina Gondar aanaa Salaree ganda qotee bulaa Wefxeegee jedhamu irraa abbootiin warraa 40 tahan sababa amantaa isaaniif buqqifamanii yeroo ammaa magaalaa Ambaa Giyoorgiisitti kan argaman yoo tahu, Muslimoota kanneen jidduu manguddoota, daa’immanii fi dubartootaatu jira. Ji’a afur dura akka buqqifamaniin qaama mootummaa dhimmi ilaallatutti iyyatanis haala wayyaarra gahuu hin dandeenye. Haalli jiru itti ulfaatee yeroo ammaa rakkoo hamtuu keessa jiraachuus dubbatan.
Manguddoon rakkoo tanaaf saaxilame tokko, hordoftoota amantaa Kiristaanaatiin reebamuufi qabeenyi isaa hundi saamamuu hime. Eega qe’eefi qabeenya irraa buqqifaman ji’a 5 gahanis furmaata tokkollee kan hin argatin tahuu ibse.
Dubartiin biroo takka immoo, osoo ulfa qabduu reebicha irratti raawwatameen ilmoon irraa du’uu himte.
Dararaan Muslimoota naannichaa irra gahaa jirtu ittuu hammaachaa jirti. Qaamni dhimmi ilaallatu dhimmicha hordofee furmaata kaayuu dhabuun ammoo hawaasa Muslimaa dallansiifte.


text:
(VOICESFORVOICELESS.BLOGPOST.SE.COM)
Yaa Oromoo, qabsoo bilisummaa biyya tokkoo keessatti gargaarsi biyyoota alaa ni barbaachisaadha yoo jennee of gaafannee, deebiin jiruu eetii (eeyyee) ta’a; garuu eenyurraa, akkamiin, yoom, fi ani maali biyya sanirraa barbaadaa, biyyi sun ammoo maal anarraa barbaaddi waan jedhaa dagachuu hin qabnu. Ani akka nama lafaa dhufaa tokkotti waan tajjabe qaba. Nuuti, biyyi faranjii dimookitaawa waan taateef akkuma biyya isaanii dimookiraasii dhugaa waan nuuf hawwituufi waan nu badhaastu natti fakkaata ture. Garuu, sana booda faranjoonni faayidaa isaaniitiif yoo hojjaan (dhaabbii) isaanii gabaabaa ta’ee, nuuti duunee isaan reeffaa keenna gubbatti bahanii hojjaa dheereffatanii faayidaa isaanii fagotti argan ta’e, akka nuuti ajjeefamnee tuulamnuuf feeti.
Namni uumamaan ofittoodha-of jaalata. Daa’ini xiqqaan afaan hin beeknelle, waan itti calalaqeefi itti bareedee hundumaa ofitti harkisa, namni biraa akka irraa tuqu hin fedhu ni booha. Gama biraatiin, biyyi kamiiyyuu faayidaa biyya isii dursiti. Biyyi faranjiille akkasuma. Yoo nuuti of hin bilisoomsin, faranjiin nu hin bilisoomsitu. Faranjiin nama humnaafi tokkummaa hin qabne hin feetu yookiin hin jaalattu. Faranjiin nama humna qabu, kan isaan walii galuun faayidaa isaanii eeksisuuf barbaaddi. Diinni keenna nurra humna kan qabuufi faranjiin michoomeera yoo ta’e, faranjiin dantaa isii eegachuufi, akkasuma faayidaa dabalataa tarii boru nurraa feetuuf jecha, yookiin akka maqaan isaanii hin badneef yookiin nulle isaanirratti beekkannee akka isaan hin jibbineef, afaaniin diina keenna san nu wajjiin abaaraa, garuu faayidaa isii eegsifachuuf jecha harka lafa jalaatiin diina keenna cimsiti.
Kanumaan wal-qabatee, dimookiraasii sobaa biyya Itoophiyaa keessa akka jiruufi dimookiraasiin dhugaa akka hin jirre fanjiin ni beekti. Gaafa Dargiin kufelle, Tigiroonni Tigirayiifi Erteraalle, akkuma Oromoo qabsoo godhaa turan bilisoomane, bilisummaan Oromoo ammoo gufatte duubatti deebite. Oromoon silaa bilisoomuu kan irra ture, faranjoonni lixaa gaafa (ganfa) Afrikaa, keessumattuu Itoophiyaa irratti Raashiyaa jalaa bilisoomte…biyya faranjiitti, mootummaan karaa sirrii ta’een uummataan filaatamulle, yeroo tokkoo tokko mootummaanis fedhii uummataatiin ala bahee ifaa ifatti hojjachuu ni sodaata, harka lafa jalaatiin male. Maaliif jennaan, maddi galii diinaagdeefi aangoo mootummaa kanneen uummata waan ta’eef. Kanaafuu, yeroo hedduu mootummaan faranjiille, ifaa ifatti waan hedduu hojjata osoo hin taane, dhaaba basaasaa hedduu dhaabuudhaan waan uummanni isaanii hin beekne, mootummoonni silaa nuuti akka fakkeennaatti fudhannulle sadarkaa waan uummanni isaanii hinfeeneefi hinbeeknee hojjatanirralle genyeerra.
Akka fakkeennaatti, biyya Itoophiyaa keessa dimookiraasiin akka hin jirre mootummoonni lixaa dhiibaafi dhibbatti, ykn guutumaa guututti beekan. Garuu mootummoonni alaa kunneen dantaa isaanii biyya Itoophiyaa keessattifi naannoo gaafa Afrikaa sanitti eegachuuf, Itoophiyaa qabachuu waan barbaadaniif, yeroo garaa garaatti maallaqa guddaa Itoophiyaaf kennaniifii gargaaraa jiran. Filannoon sirriin akka Itoophiyaa keessatti gaggeeffamee hin beekin, faranjoonni numa beeku. Garuu warri lixaa dantaa isaanii dhabuurraa, akkasuma uummanni biyya isaaniille, “maallaqa nuuti kiisaa keenyaa gibira baasnee kenninuun abbootiin irree maaliif gargaartaanii?” akka hin jenneen filannoon fakkeessii kun akka adeemamuuf barbaadan…
Oromoon hedduun filannoofi woyyaanuma wajjiin hojjachuun akka hin danda’amne duraanuu barane. Garuu namoonni itti fakkaatee marsa shaniif ykn waggootaan 25f jaannan (curruuqan)ille, barumsa waan fudhatan natti fakkaata. Shan Oromoo biratti hiikaaf kabaja addaa qaba. Baalliin Gadaa Oromoolle shan…marsa shaniin oli maqaa filannoo sobaatiin sobamuun gahee, falliifi malli biraa itti soqamuu qaba. Filannoo Itoophiyaa keessatti bara 2015 keessa filatame akka fakkeenyaatti yoo ilaalle, dargaggeessi dhalataan qubee cunqursaa woyyaanee keessatti dhalatee abbaa malee guddate, yeroo kamiiyyuu caalaa hadheeffate irra caalatti woyyaanee kuffisuuf paartii KFO (Kongireensii Federaalawa Oromoo) duukaa hiriiruudhaan guutuu Oromiyaa keessatti Woyyaanee rifachiisan. Woyyaaneen, filannoo sobaa fakkeessiif gootu, tarii osoo fakkeessuu saree of hin nyaachisu jechuudhaan, miseensota, kaadhimamtoota, dorgomtootaafi taajabdoota paartii KFO ajjeesuu, hidhuufi doorsiisurraa darbanii sagalee uummataa loltuufi milishoota itti bobbaasuu akka saamaa turan ragaan uummata bal’aadha.
Sada duraayyuu, gaafa duulaa nu filadhaatiif uummanni, keessumattuu dargaggeessi iddoo garaa garaatti bahee paartii Koongireensi Federaalawa Oromootiif deegarsa kenne, uummata raajechiisee, woyyaanee rifachiise. Uummanni deegarsa paartii kanaatiif, Amboo, Shashamanneefi Bulee Horaatti bahee riikeerdii ykn sadarkaa guddaan galmaa’e. Akka ragaa uummata biraa aragannetti, kallattii Oromiyaa hunda keessatti saamichi sagalee uummataa, hidhaan, doorsifniifi kkf guutuu biyyaa keessatti Oromootaafi mormitootarratti raawwatamaa ture. Guyyaa jalabultiifi gaafa filannoon adeemsifametti garuu, waan faallattu mul’achuu eegale. diraamaa Woyyaaneen maqaa filannootii hojjatte tokko akka fakkeenyatti kaasuu fedha: naannoon sun Godinaan Boorana jedhama; uummanni garuu Gujii Lixaati. Magaalaan Bulee Horaa jedhama.
Akka ragaan qabataamaan keessa beektotarraa argame mul’isutti, msagaalaa Bulee Horaa kana keessaa Buufata filannoo saddeetti ture; achi keessaatti, qaamoleen mootummaa osoo filanoon hin gayin duratti, buufata filannoo hundumaratti sagalee kuma tokko tokko (1,000×8=8,000) qopheessan. Sagalee uummanni kenne soogidda bishaan ergan taa’e, sagaleen qophoofte kunneen laakka’amte. Bifuma wal-fakkaatuun, Aanaa Bulee horaa keessatti kan argaman gadoota baadiyyaa 38 keessatti, bifuma wal-fakkaatuun sagaleen kumni tokko tokko (1,000×38=38,000) hiramee filannootti seename. Gandoota Filannoo sadi keessatti uummanni opdo dura dhaabbachuun sagalee sirriin keennatanii, booda immoo jalaa baleessan malee, gandoota 35 keessatti hannii opdo gufuun tokko osoo isaan hin mudatiin hojiirra oole.
Gandoota aanaa Bulee Horaa 38 keessaa, ganda Dibbisaa Oggoo jedhamurratti uummanni ija jabaatee opdo dura dhaabbachuudhaan sagalee isaanii eegatane keessatti, namoonni opdo file, namoota 73 qofa ture. ganda biraa aanaa Bulee Horaa jalatti, uummanni gandoota Toomaa Meexxii fi Maaxee Boosoo keessatti opdo dura dhaabachuudhaan sagalee isaanii to’annoon eegatanii,ganda Meexxii Toomaa keessatti opdo’n sagalee 37 qofa argatte. Ganda Dibbisaa Oggoo keessatti immoo, opdo-woyyaaneen sagalee 73 qofaa argatte. Ganda Maaxee Boosoo irratti sagalee 110 qofa aragatte opdo’n. Aanuma Bulee Horaa jalatti kan argamu, ganda Cabbii Magaadaa keessatti, sagalee kuma tokkoo kan opdo qopheeffatteen alatti, paartiin Madirek-kongireensiin Federaalawa Oromoo sagalee 321 caalmaa argamsiisee waan tureef, qodaalli opdo filannoo hachisiisuuf gubbaarraa dhufe, opdo ganda san bulchaniin, “isin hiina, sagalee madirekii kana dabalaa milikita itti godhaatii hojiin alaa taasisaa…” jechuudhaan ajaja itti kenne.
Kaadiroonni opdo gandaas ajaja fudhachuudhaan sagalee KFO-madireke aragate 873 dabalanii milikita itti godhuudhaan hojii ala godhan. Saamicha sagalee, uummataatiin alattille, aanuma kana, ganda Roophii Magaadaa keessatti, kaabiineen mootummaa tokko dargaggeessa tokko rasaasa shuggixiitiin dhahee madeesse. Haalli, yunivarsiitoota Itoophiyaa keessattis raawwatamelle, kanuma fakkaata; yunivarsiitii Bulee Horaatiifi Jigjigaa keessatti barattoonni Oromoo filannoo fakkeessii san dura dhaabachuu yaalanii turan, garuu dumarratti barattootumatti miidhame. Fakkeenni kun, guutuu biyya Itoophiyaa bakka bu’uu dande’a. Osoo filannoon hin jalqabinuu, woyyaaneen gandoota hunda keessatti dhibeentaa 85 (%85) oliin, hannaanis ta’e moo, waliin dhahuun akka injifachuun irra jiraatu, durattu akka karoorfatanii turan keessa beektonni baasanii saaxilan.
Guyyaa filannoolle sanu agarre. Anille, bara 2010tti yeroo gaazexeessaa ta’ee gabaasa dhibee natti uumee gabaasuuf dirree filannootti bobba’elle kanuma arge. Finalloon bara 2015 kunille, akkasuma ta’e. kan nama gaddisuu garuu, filannoo hatuu qofa osoo hin taane, hidhaafi ajjeechaan filannoon dura turelle, mootummaan erga filannoo saamee injifachuusaa labsateen duuba, iddoo baay’etti deeggartoota, miseesotaa, taajjabdootaafi dorgomtootaa paartii Kongireensii Federaalawa Oromoo-Madirek adamsuudhaan doorsisuu irra darbee, hidhuufi ajjeesutti jira. Abbootii qabeenyaa paartiile mormituu deeggaraa turan addamsuudhaan achi buuteen isaanii dhabamaa jira.
Akka fakkenyaatti, loltoonni mootummaa gaafaa 6.6.2015 godina Shawaa Lixaa naannoo Incinniitti, dargagoo Baatiruu Sorraa yoo ajjeessan, dargaggoo hedduu ammoo ukkaamsuudhaan achi buuteen isaanii dhabamaa jira. Uummanni ammoo, “namni nuuti filannee nu haa bulchuu; dargagoon keenna nuuf haa deebi’anii…” jechuudhaa iddoo garaa garaatti dheekmasiifi mufiin uummataa akka dabale himameera. Wallagaa Bahaatti namni Magaalaa Naqqamteetti paartii Kongireensii Federaalistii Oromoo bakka bu’uun dorgomee ture, Obboo Taarikuu Dassalenyi Dabaalaa, doorsiniifi mana kireeffatee keessa jiraatu keessaa, mootummaan namoota isaaf mana kireessaniif doorsisuun hanga dhiibame baafamuuttifi hedduu doorsifamaan sodaachaa akka jiru, yaada inni gaafa 7.6.2015 Oromiyaa Miidiyaa Neetiworkiif kennerraa hubachuun danda’ameera. Achuma godina Wallaga Bahaa keessatti, magaalaa Siree keessatti paartii Kongireensii Federaalistii Oromoo bakka bu’ee kan dorgome, barsiisaa Qanaasaa Ragaasaa manaa isaa irratti diiguudhaan baqatee iddoo biraa akka jiru, bakka bu’aan paartii Kongireensii Federaalistii Oromoo Wallagaa bahaafi dorgomaan Magaalaa Naqqamtee Obboo Taarikuu Dassalenyi Dabaalaa dubbateera.
Keessumattuu, erga dubbii maaster pilaanii kaatee Oromoon ka’uun qeeramsaa woyyaane’ee eegee qabee gadi dhiisee asi, woyyaaneen Oromoo kan durii caalaa rifattee woreerte. Amma duuba, woyyaaneen namootaa isaan rifaachiiseefi itti aarte hundumaa tokko tokkoon guurtee dhabamsiisuuf deemti. Keessummattuu namoonni isaan quba itti qabanii turan, amma tokko tokkoon adamsan. Oromoon isaan mormeen alaayyuu, warruma dantaa wayyaanee keessatti hojjatu opdo Abbay Tsahaayyeen itti dhaadatelle dhumni isaanii amma waan ta’eef waliin Oromoo waliin qabsoof ka’uu qaban. Nama dammaqe jalaa fuudhanii fuudhanee qalan waan ta’eef, Oromoon dammaqe dalla woyyaaneen itti ijaartee keessaa fuutee ayyaana ayyaanaan qalattu keessaa bahuu qaba. Woyyaaneen balleessaa isiin balleessitee hamaa ta’uu waan beektuuf, akkasuma qabeenyaa ijaaratte saniifille akka sareen dhalte ilmaan isheerratti nama nyaattuufi, akkasuma aangoon isi’ii haarkaa baanaan wabii waan hin qabneef, woyaaneen gonkumaa (Abadan, ijjimaa) aangoo qawwee malee gadi hin dhiistu; dimookiraasiifi wal-qixxummaatti hin amantuu.
Kanaafuu, yaada qofaan afaanfaajja’uun tunkinee gara itti goran wallaalanii taa’uu hin haada ofiin rarraasan lubbutti of dhahuudha. Wareegama bilaashaa kafaaluufi taa’anii qalamuun hin ta’u. Uummannille ka’uu qaba, dudduubeen uummatalle of sirreessee ka’uu qabu. Uummanni baay’innaan miliyoona 45, uummata miliyoona 6 tiin akkamiin gagroomaa? Kun akka addunyaattuu qaanii guddaadha. Uummataa Itoophiyaa sabaafi sab-lammootaa 80 olii keessaa nuuti wal’akkaan ol yoo jennu, akkuma keessi Oromoo boonu, uummanni baay’inaan miliyoonaa 45, akkamiin miliyoona jahaan gabroomaa, jechuun ormi yoo gaaffii gaafatu, keessi Oromoo xiiqeffatee aaruu qaba.
Tokko ergee namarraa eeguu hin qabu. Namni hundinuu kallattii adda addaatiin qabsoof lafaa ka’uu qaba. Teenyee nama eeguu hin qabnu. Mirga keenyalle namarraa eeguun nurra hin jiraatu. Lafa qonnaa roobaa gannaa keessa, dura abbaa maasitu (fichaattuu) maxarisee bahee qotatee, birraa yeroo aduu taa’ee asheeta nyaata. Garuu gaafuma qonna gannaa, yoo abbaan qotee bulaa cimaa ta’eefi namoota wajjiin walitti dhufeennaafi jaalala gaarii horate, ormille daboo ykn goottalee itti bobba’uun ni gargaara. Abbaan maasii (fichaa) garuu, yoo mana taa’ee afaan qofaan daboo yoo gaafate, eenyutti itti dhufaa? Qotee bulaa masiluufa (baaldhabaa)fi dadhabaa eenyutti jaalataa?
Mirga keenna faranjiifi dhaabbilee mirga namuummaa biyyota faranjii irraa eeguu hin qabnu. Faranjiin dantaa mootummaa isii eegachuuf jecha, biyyuma ofii isaaniitii bulchaa jiraaniifu yeroo tokkoofi tokko ifa miti. Gaafa waxabajjii 6,2015 gabaasaa oduu Oromiyaa Miidiyaa Neetworkiif hojjachuuf osoo odeeffannoo miidiyaalee keessa abuuraa jiruu, oduu ana ajaa’ibsiise tokko gaazeexaa beekamaa biyya Ingilizii ‘the Telegraph’ jedhamu toora interneetiirratti argee; afaan Ingilizii irraa gara afaan Oromootti hiikee hojjadhe. Odeeffannoon achirra ture: “haleelaallaa shororkeessitoonni fulbaana 2011, Ameerikaa irraatti raawwatan, biyyi Saa’ud Arabiyaa maallaqaan deeggaruun harka keessaa qabdi; dhimma kanarratti, bulchiinsi Buushiifi Obaamaalle qorannoo walitti fufaa gaggeessaniin gabaasa waraqaa qorannoo iccittii fuula 28 harkaa qaban. Haa ta’uu malee, dantaa mootummoota Ameerikaafi Saa’uud Arabiyaa eguuf jecha iccitii kana uummata Ameerikaatiif ifa osoo hin godhin dhoksanii irra taa’anii waan jiraniif, gaabaasni qorannoo kun uummata Ameerikaatiif akka ifa taasifamuuf dhiibbaan bulchiinsaa Buushii irratti dhihaataa jira…” jedha.http://www.telegraph.co.uk/…/US-report-claiming-Saudi-Arabi… liinkii yookiin hidhata kanarraa ka’uudhaan oduun Oromiyaa Miidiyaa Neetworkiif hojjadhe kan armaan gadiiti:
Haleelaallaa shororkeessitoonni fulbaana 2011, Ameerikaa irraatti raawwatan Saa’ud Arabiyaan harka keessaa qabdi jedhame. Haleellaa raawwatame san Saa’ud Arabiyaan maallaqaan deeggaruu ishii gabaasa waraqaa qorannoo icciittii bulchiinsii Obaamaa ifaa akka godhuuf dhiibbaan itti dhihaachaa akka jiru himame.
Ji’a Fulbaanaa bara 2011 akka laakkosfa faranjootaatti, haleellaa shororkeessitoonni ganama Kibxataa gamoowwaan wiirtuu daldala Addunyaafi Ameerikaarratti raawwaataniin qabeenyi guddaan maallaqaa doolarri biliyoona kudhanii barbadaa’ee, lubbuun namoota 2,996 galafatameera.
Haleellaa garee shorkeessitootaa Alqaa’idaa Osaamaa Billaadiniitiin qindeeffamee raawwatame jedhame sanirratti, shorkeessitoonni xiyyaarota (rophiloota) imalaa hedduu danqanii butanii gamoon (fooqiin) walitti buusuun guggubuun xiyyaarota akka meeshaa waraanaatti itti gargaaraman. Xiyyaaronni butamanii gamoo ykn fooqiin walitti busuun akka boombiitti namaafi qabeenya itti gubuun fixan sunille, Xiyyaarota[1] Ameerikaati. Haleellaa shororkeessitootaa raawwatame saniif hoogganaan Alqaa’idaa yeroo sanii Osaamaa Billaadiin itti gaafatamummaa fudhaachuun akka labsee turelle ni yaadatama.
Gaazeexaan beekaamaan biyya Ingilizii ‘the telegraph’ jedhamu maxxansaa isaa kaleessaatiin, shororkeessitoonni xiyyaarota Ameerikaa danqanii butuudhaan akka boombiitti itti gargaaramanii namoota kumaatamootaafi qabeenna biliyoonota galaafatan 19, biyya Saa’uud Arabiyaa irraa akka dhufanii turan gabaaseera.
Ameerikaanille bara 2012 irraa eegaltee qorannoo iccittii taasisaa turte kan fuula 28 qabu akka of harkaa qabduufi, ifa akka hin taasisin gabaasni kun himeera. Saa’ud Arabiyaan haleellaa Shororkeessitoota san keessaa akka harka qabduufi, bulchiinsii Buushiifi Obaamaa ille dantaa walitti dhufeenna mootummoota Saa’ud Arabiyaafi Ameerikaa qofa eeguuf jecha iccittii kana dhoksaa akka turan gareen haleellaa shorkeessitootaa kanaan miidhaan irra gahe hedduun amantii qaban jechuun ‘the telegraph’ addeesseera.
Akka gabaasaa ‘the telegraph’ kanaatti, haleelaallaa shororkeessitoonni fulbaana 2011, Ameerikaa irraatti raawwatan Saa’ud Arabiyaan Haleellaa kana maallaqaan deegaruun akka harka keessaa qabduufi gabaasa waraqaa qorannoo icciittii fuula 28 qabu, bulchiinsii Obaamaa ifaa akka godhuuf dhiibbaan itti dhihaachaa akka jiru gazeexaan kun gabaaseera.
Maatii haleellaa shorkeessitoota Fulbaana 2011 miidhaan irra gaheef gorsaa kan ta’aniifi, akkasuma dura bu’aa dhaabaa Gamtaa Haqaafi Farra Shorkeessummaa jedhamu, Terry Stranda akka jedhanitti, “Saa’uud Arabiyaan haleellaa shorkeessummaa Ameerikaarratti raawwatame kana maallaqaan gargaaruu isiiti miti kan nama dinqisiisu” jedhan. Akka yaada Terry Stranda tti, kan isaan ajaa’ibsiisee, “deeggarsa maallaqaa Saa’uud Arabiyaan Shorokeessitoota Ameerikaa haleelaaniif goote adoo hin ta’in, maallaqni hidda dhiigaa shororkeessitooti” jedhan. Osoo maallaqa guddaan deeggaramuu dhabaatanee, shorkeessitoonni haleellaa Fulbaana 2011 ykn 9/11 jedhamu kana Ameerikaarratti danda’anii hin raawwatan turan” jedhaneeran.
Yaa Oromoo, ani duraan ilaalcha dogongoraa qaba ture; amma garuu of sirreesseera. Yaadni dogongoraa ani duraan qabu ture sunille: akkuma gaafaa nuuti ijoollummatti namni humnaan nu caalu yoo nu miidhe dhufnee abbaa, haadhaa, bobboleessaafi obboleettii angafatti himannutti, waan woyyaaneen uummata Oromoo goote, yoo faranjitti himanne, faranjiin waan woyyaanee adabdu natti fakkaata ture. Akkasuma, dhaabbonni mirgoota ilmaan namaatiif dhaabbataniifi, miidiyaan biyya alaa yeroo rakkina Oromoo dabarsanu, faranjiin ganamasaa Woyyaaneerratti waan tarkaanfii fudhattu natti fakkaaka ture. Garuu akkasii moti.
Faranjiin namni dantaa isii eegeefii jennaan, sirumaayyuu dantaa isii saniif jecha irree nama sanii ni cimsiti. Garuu nuuti, cimnee of ijaarree osoo nama isiin qabatte san raasne, faranjiin dantaa isii eegsiisuuf jecha gara keenya deebi’uudhaan, “maal isinii goonaa? Maal isin gargaaraa?” jechuudhaan kan haala nuuf mijeessuu isheedha. Nama laafaa ormaa dhiisaatii haati deettee (deesse) iyyuu hin jaalattu. Iddoo baay’etti, yaada yeroo hedduu Dr. Mararaa Guddinaa jedhan sammuu koo keessa deddeema: “Faranjiifi waaqni nama jajjabaa ofiisaa gargaare qofa gargaaran…” kan jedhuudha. “yoo abbaan hin iyyatin ormi namaaf hin birmatu” jedha Oromoon.
Yaa Oromoo dhaga’i, fiixinsaa sanyii Oromoorratti qiyyaate kan Abisiniyaanotaa (Habashootaa), Minilikiin duraafi duubaalle dandamanne; kan Woyyaane hardhaa immoo san caalaa beeka! kan Woyyaanee hardhaa, akka vaayirasii eedsii (HIV-AIDS) dhaabbitti nu fixaa jiraa beeka. Woyyaaneen, bifa ammayyawaatiin nu fixaa jirti. Nama ijaan arginu nurraa ijeessanee hin dhiisne, habashoonni eenyummaafi afaan keenya nurraa ajjeessaa jira. Gaafa Awuroppaanonni, keessumattu abuurtichi lammii Xaaliyaanii Kiristoofer Kolomboos (Christopher Columbus) jaarraa shan dura biyya Ameerikaa dhaqee argee koloneeffattoota Awuroppaa itti hin yaaminiin dura, lammiin durii dulloo lafa biyya Ameerikaa hardhaa irra jiraachaa turan, Hindoota Diimaa (Red Indians) jedhaman miliyootaan jiraataa turan, amma akka bosana ciramee badee, baduun dhabamuutti jiran.
Hindoota Diimaa (Red Indians) kunneen biyya isaairraa dhabamsiifamaneran yoo jennu,baduun ajjeefamanii baduu qofa osoo hin taane, eenyummaa, afaan, aadaa, amanta, lafaa…isaanii dhabuu of keessaa qaba. Mee nama Oromoo kan, “Ani Finfinneetti dhaladhe waan ta’eef Afaan Oromoo hin beeku…” jedhu yaadadha. Osoo Oromoon nama san qofa ta’ee jiraatee, Oromoon lafarraa bade jechuudha; akkuma Hindoota Diimaa Ameerikaa durii dulloo kana. Jaarraa tokkoo oliif wanti habashoonni nurratti raawwataa jiranille kanuma. Diinummaa kana kan nutti fidee, tokkooffaa lafaafi qabeenna keenna. Yoo seeraan hin qabatin, qabeenni keeti diina sitti bita.
Hanga gadaan keenya qawwee Awuroppaatiin cabee asitti, baay’inni keenna diina nuuf bite malee takka nu hin fayyadne. Ormi baay’ina keenna kana akka sa’a boroochuu leencaa dhaga’ee dhaabbitti fincaan keessaa yaa’utti, habashoonni baay’ina Oromoo kana akkasitti ilaalanii nu fixaa turan; hardhalle ittuma jiran. Yoo nuu hin jabaanne ta’e, borulle ittuma fufan. Tigireen dhufaatiin isii duraan qabeennuma saamtee, “hanga waggaa 30 tti yoo saamne nu gahaati, sana booda of dandeennaa, dhagaan keennalle warshatti jijjiirama…” ilaalcha jedhan san amma hanga hamma keenya arganii jijjiiranii, eenyummaa keenna lafarraa balleessuun, higa bara baraatti nu bituuf akka karoorfatan, karoora maaster pilaanii isaan Oromiyaa iddoo adda addaatti ciciruuf baasaaniifi indaastiriifi kampaanota daldalaa isaan duraan Maqaleefi Tigraay qofa keessatti ijaaraa turanii, amma ammoo gara jidduu gala biyyaa keessaatti babal’ifachaa jiranirraa hubachuun ni danda’ama.
Gama biraatiin, filannoo woyyaaneen fakkeessite dhiheessitu kun dhugaa nutti fakkaatee, yoo uummanni girrisee ka’u, “dhugaa isinitti hin fakkaatin. Nuuti aangoo kana dhiigaan fidne waan ta’eef, dhiiga malee hin kenninu. Yoo dhiira taatan akka nuuti lollee dhiigaan arganne lolaa dhiigaan argadha…” jedhaa jiran. Maaliif jennaan, woyyaaneen nu’uun walii walii keenna walirratti ijaartee jirti. Loltuulle taanaan, kan miilaan lole fanjirraa ijjatee kaasee du’uufi, kan Tigireef jecha qoma yookiin laphee isaa rasaasaaf kennu irra jireessi loltuun Oromoodha. Yoo itti malachuu dabaanne, kan du’ulle Oromoo ta’a, kan ajjeesulle Oromoo ta’a…
Ana kan na gaddisiisu, waan isaan jedhaa jiran dhaga’anii, Oromoonni karaa opdo tiin Tigiree wajjiin hiriree, dhaaduma Woyyaaneen dhaadattu san uummata Oromootti gara galanii dhaadatan. Waan nama gaddisiisa garuu, Woyyaaneen dhaaba opdo kan mataa ofiitiifuu uumte ni sodaatti; opdo sodaatti osoo hin taane, maquma Oromoo jedhu san, duuba opdo tti sodaatti. Woyyaaneen, opdo daandii isaanitti muldhisee saamsisu malee, opdo mirga Oromootiif dubbatuufi, opdo aantummaa Oromoo qabu hin fedhanu. Woyyaaneen, opdo akkuma farda gaariitti itti fayyadamtee, gaafaa inni humna fixate of keessaa baastee darbiti. Yaa Opdo, iddoo olaanurra iddoo bulanutti caala, akkuma general Taaddasaa Birruu galgala keessan miidhakfadha.
Yaa Oromoo warri opdo taatan, Juuneeddii Saaddoo ammaa irraa baradha; seena Goobana Daacee yaadadha, akka inni itti du’e ammoo qoradha… Yaa opdo, woyyaaneen fixeensa qofaan si buufatti; akka kondomiitti dhibeen Oromoo akka isaan hin ajjeesneef isinitti gargaaramtee, booddee boolla kositti isin darbiti. Faayidaa isaan yeroof isinitti darbatan sani hin ilaalila. Asi irratti, waa yaadadhe. Duri haati tiyya yeroo harkuu elmattu beeka. Harkuu jechuun saanni dhalee yoo waatiin jalaa duute, haati sa’aa hanga saanni deebi’e korma argate dhalutti, aanaan hin dhabu jechuudhaan, waatii san qaltee foon keessaa baastee gogaa san marga goggogaa itti naquudhaan waatii fakkeessitee sa’a dura keetti.
Gogaan jabbii haraan yookiin margi itti seekkame naqame sun tolee jedhama. Saanni harkuu elmamu sun, akka tolee waatii fakkaatuu san hin shakkineef, tolee san boolee (amoolee), ashaboo ykn soogidaa irratti firfirsan. Toleen jabbii sun, tokkeessoo waatii fakkaatti. Lammeessoo, saanni amoolee tolee waatii fakkaattu iirraa arraabaa jira. Sadeessoo, haati sa’aa aannan elmachaa jirti. Garuu haqiifi dhugaan jirtu, saannille yeroodhaafi waan arraabu saniin gowwoomeera; toleen sun dhala taateef sanyii sa’aaf hin dabarsituuf. Bifuma walfakkaatuu, yaa opdo, woyyaaneen karaa keessaniin faayidaan isiin Oromoof buustu tokko natti hin mul’atu. Faayidaa adda addaa kan yeroo qofa isiniin dura qabuun, isinuma mataa keessanu nama cimina qabu, akka horii tokko tokkoon isin qalti; gaafa isin sodaatteefi gaafa sin shakkitu. Namoonni hedduun ammoo, faayidaa yeroo san jibbeeti miti, kan woyyaanee irraa baqatee falmuun; hidhamuun, ajjeefaamuufi kan biyyaa baqataniif; jarri kun hegeree boruu tan Oromootiif farra waan ta’aniif, hardha irra dhaabachuun balaa boru sabarratti raawwatamaa jiruufi aggaamamee jiru waan arganiif.
Yaa opdo, gaarii mana ormaarraa godoo (gosee) mana ofii wayya. Tolaa nama ormaarraa hamaa nama ofii wayya. Bareedduu haadha ormaarraa fokkiftuu haadha ofii wayya. Yaa Oromoo, kana booda kan nu baasu, Oromoon kamiiyyuu wal-balaaleffatuu osoo hin taane, wal-gorfachuun wal-jajjabeeffatee, kan dogongorelle tiirsinee badii amma duraa caalaa hin balleessineef, gorsinee ofitti qabachuun humna waliif ta’uu qabna. Nuutinu yoo teenyee wal-madeessinu taane, ormi ammoo naqarsa ta’e, madaa keenna keessa bu’ee dhukkuba nutti ta’uun yoo inni nu ajjeesu hin argannu. Kana booda, maqaa Oromummaafi dantaa Oromiyaa qofaan waliin ka’utti nurra jiraata.
Filannoo soballe argine, nama afaan qawweetiin namatti haasawu, afaan qubaatiin itti haasawanii hin danda’anu. Yaa Oromoo, mana barumsa qawwee galuun barbaachisaadha. Namni mana barumsa qawwee galee, afaan qawweetiin nu doorsisuufi nu gurguratti jiru, kan nurraa dhaabatu yoo nuuti ilmaan keenna mana barumsa qawwee galfanne qofaadha. Kan iyyannoofi xalayaan keenna nurraa fudhatamee dubbifamuun rakkinni keenna furmaata hataattamaa argatu, afaan hojii saniin xalayaa yoo barreessine qofaadha. San malee, yeroo gubuufi qabeenya qisaasuu ta’a; akkasuma, “ana nyaataa cal’isi…” mammaaksa gowwaa mammaakuun osoo arginuu dhaabbitti nyaatamuudha.
Afaan hojii Woyyaanee, afaan qawweeti. Kanaafu dhimmi keenna akka nuuf raawwatamu yoo barbaanne, dirqama afaan qawwee barree, afaan qawweetiin itti haasawuufi xalayaa itti barreessuu qabna. Nama afaan qawwee malee, afaan Abbaa Gadaa hin beekne, afaan Oromootiin itti haasawuun hin taatu, afaan qawwee male. Faranjiille ‘simaabaloo’f woyyaaneetti ergannaalle, woyyaaneen afaan qawwee malee afaan ‘simaabaloo’ faranjiille hin beeknu jette. Kanaafuu, xabaqaa afaan qawwee beekulle, itti bituudhaan guddaafi xiqqaan keennalle jalaafi irraan afaan qawwee barsiisuudhaan dhimmi keenna hataattamaan akka nuuf raawwatamuuf afaan qawweetiin, namoota afaan qawweetiin hojii hojjatutti wacuu qabna; sani malee wayyaaneen afaan Oromoo hin beektu hin dhageettulle, dhage’uufille ta’ee barachuuf fedha hin qabdu…


text:
Oromia: Torban lama keessatti January 17, 2016Posted by OromianEconomist in Uncategorized.
Tags: Ethiopia: TPLF's corruption empire, Oromia, Oromia: Torbaan lama keesati, Oromo, OromoProtests2016, Qabeenya Wayyaanee armaa gadii irraa hin bitinaa
trackback
Torban lama keessatti Birrii bilyoona 5n oltu baankii dhuunfa wayyaanee keessaa bahee gara baankii daldala Itiyyoophiya fi baankii Oromiya keessatti gale.
Kana ta’uu isaa kan agarsiisuu fincila diddaa garbummaa irran kan ka’ee lammiin ilamaan Oromoo waamcihaa qoqqoobbii diinagdee warishaalee wayyanee fi kaamphaanii wayyanee irrati fudhatamuu jalqabameen wal fakkaata.
Ammas lammiiwwan Oromoo maallaqaa baankii wayyanee keesa qaban akka hin baafinne dhorkamanii jiru. Sababiin isaa moo maallaqa amma kana sababbii tokko malee sa’aa tokkotti baasuun hin eyyamamu kan jedhamu dha bulchiinsa bankotii kana irra kan kennameefi.
Ha ta’u itti harka lafa jalaatiin abban qabeenyaa axxiyyoonnonii bankolii dhuunfa kanaa maallaqa saamichaan argatan kana ammas amma isaan harka jiru saamanii biyya gad dhiisuudhaaf qopha’anii jiru.
Ka’uumisi naannoo Oromiyaa keessatti ta’a jiru kunii Finfinnee Oromiyaan marfamtee jirtu si’a tokko akka garbaa nu irratti galagalu kan jedhu sodaa ofi keessaa kan qaban ta’uun isaa dhagahamee jira. Dabalataanis bankoliin kun gara fuunduraatii akka tarkaanfachuu hin dandenyee fi kisaara guddaa jala akka seenu danda’an ibisamee jira.
Garuu haala jiru ibisuuf kan yaalanii fi akka sababaati kan ibsani bankinii daldala Itiyyoophiyaa Letter of credit seeran ala waan eyyemaa jiruu fi maammiltoonnii keenya nu dheenisaa jiru jedhani malee akka qoqqobiin ilamaanOromoo irra isaan muuddate hin ibsine.
Alemayehu Tilahun
– See more at: http://www.caboowanci.com/2016/01/17/torbaan-lama-keesatti-birrii-billiiyyoona-5-oltuu/#sthash.1HCenG7A.dpuf
Qabeenya Wayyaanee armaa gadii irraa hin bitinaa, ittis hin gurgurinaa.
https://oromianeconomist.wordpress.com/2015/12/27/oromia-oromoprotests-qabeenya-wayyaanee-armaa-gadii-irraa-hin-bitinaa-ittis-hin-gurgurinaa/
Comments»
No comments yet — be the first.


text:
Talaalliin COVID-19 kampanii Chaayinaa dawaa oomishuun qophaa’e mootummaa Chaayinaan kan raggaasisame isa jalqabaa ta’ee jira.
Bulchiinsi oomishaalee eegumsa fayyaa mootummaa har’a akka beeksisetti
Dawaa Beijing Biological jedhamuun qophaa’e raggaasisee jira. Dhaabbatichi eeyama kana kan kenne talaalliin sun yaalii bal’aan erga geggeessamee booda dhibba irraa harka 79.8 bu’a qabeessa ta’uu isaa erga mirkaneessee guyyaa tokko booda.
Haa ta’u malee hayyoonn, kan dhaabbati Siinoofaarm jedhu kana sababa galmee dhuunfaan mirkanaa’e hin dhiyeessineef gaaffii keessa galchanii jiran.
Talaalliin haaraa raggaasisame kun erga baatii Adoolessaa as hojjettoota dalagaatti boba’uun dirqii ta’ee fi kanneen dhibee vaayiresichaa irraa akka hin hafne isaan taasisu qaban miliyoona 4.5f kennamee jira. Beejiin hanga walakkeessa baatii Guraandhalaatti uummata miliyoona 50 tallaaluuf karoorsitee jirti.


text:
Oromoon kennaa qaba Kennaa kennaa caalu Kan moofee hin banne Dhaloonni waldhaalu Ummata ganamaan Rabbiin eebbifame Gamtaan ijaarame Wal waame wal yaase Rakkoo qabuu hundaaf Furmaata mariisisee Seera isaa tumataa Odaatti wal yaasee Seerii Oromoota Maqaa qofa miti Mee akka fakkenyatti Tokkuman siif kaasaa Jalqabbi dimookiraasii Hundeen isaa essaa? Nimoona curraa
Category: Walaloo
Qorsa agartuu koo Abdii eegeree koo Jiraadhuu naaf buli Tokkitti gootakoo Jettee na eebbiftee Murattuun haadha koo Hawwiin harmee kootii Galmaa akka ga’uuf Osoo fedhii kootii Har’a akka ta’uuf Mudhii koo hidhadhee Deemsa fageeffachuuf Hin deemin raata’e Galfata galfachuuf Namaa gadi ta'e Daraan na dhiphise Nimoona curraa
Qotee bulaaf hojjataa Daldaalaaf barataa Kaka’ii kakaasi Kanneen hojii hin qabne Hojiitti bobbaassi Biyyaa kee misoomsii Kanneen hin dammaqnees Dhaamsa biyyaa labsi Daraan sosochoosi Hawwii kee dhugoomsi!! Nimoona curraa
UUmamaan si tolchee Ardii Oromtichaa Addaa si taasisee Duudhaa saba keetiif Kaasee sidhaabsisee Lafa seenaa qabdu Magariisa uwwisee Yoo rakkoo kaleessaa Seenas wal gaafatee Madda waliif ibsaa Lammiin iyyaafata Innoo maqaa qaba Duudhaa yoom dagata? Nimoona curraa
Namni gaariin ni beekama Gaarii hojjetee wareegama Aadaa isaa mararfata Jaarsa biyyaaf bakka laata Irree isaatiin lafa soqee Karaa barruu babbaqaqee Jireenya isaa fooyyeffata Egereedhaaf karoorfata. Sammuu duwwaatti of hin dhiqu Qoonqoof jedhee liqii hin dhaqu. Of bokoksee of hin jaju Iddoo hin taanes hin ijaajju! … Continue reading Nama gaarii
Barri gaariis hammaas qabdi Maal abbasheef kutu abdi! Kan boor fayyutu har’a hokkola Yoo tokko bade tokkoon tola Rakkinni immoo tulluu miti Ni godaanti ni darbiti Kayyoo ofii ga’uuf Bubbulanii tokko ta’u!!
Akka sawwi hin sochooneef Miila kaasee nama dhiitee hin miineef Balaa geessisee ofifiis akka hin abaaramneef Ofumaan of dararee, amaalasa isa gadheef (×2) Gadi'aamee elmaamuuf of dirqisisee Ofiis midhamee namas dararee, rakkisee Balleessa isaaf yakkaa innii uumee ballesse Gaafa gaadi'amee bare amaalasas dagaachisee Naman wal barsiisee, isas amaala tolchee Dhala lammaatas isa eggachuuf qalma isa … Continue reading Gaadii
Akka sawwi hin sochooneef Miila kaasee nama dhiitee hin miineef Balaa geessisee ofifiis akka hin abaaramneef Ofumaan of dararee, amaalasa isa gadheef (×2) Gadi'aamee elmaamuuf of dirqisisee Ofiis midhamee namas dararee, rakkisee Balleessa isaaf yakkaa innii uumee ballesse Gaafa gaadi'amee bare amaalasas dagaachisee Naman wal barsiisee, isas amaala tolchee Dhala lammaatas isa eggachuuf qalma isa … Continue reading Gaadii
Ifee as qaari’ee Turee turee ifni ba’ee Gaariin dhufee tole je’ee Aduun barii bahee hoo’ee Dhiibee dhiibee dhdhiibee Kan hoollatu harka qabee Sobni dhufus dhugaan yoom dhabee Kan inaaftu harki cabee Ta’ee ta’ee dubbatamee Booruuf qarruuun wal makamee Otoo taa’uu bulbulamee Nibari’e unkuramee Tulluun lafaa ol-fagaatee Barii dhoowwuf karoorfatee Tabba tabbaan wal- filatee Nibari’e injifatee … Continue reading Bari’e
Yuunivarsiitii kessaa Yeroo waliin turre Waan gaggaarii malee Waan biraa hinagarre. Akka haadhaataatee Ofitti naqabatte; Akka jaalalleettis Na kunuunsifatte. Sirra boraafadhee Dadhabbii boqodhe; Jaalala irreefadhee Nagaa facaafadhe; Dheebodhee unadheeBeela’ee sooradhe; Abjuu dhugeeffadhee Dhugaa dhamdhamadhe. KitaabaKutaa : 12 irraakan fudhame


text:
———————
Miidiyaa walabaa ummata oromoo OMN eerga hundaa’ee kan wagggaa tokko lakkoofsiise kaleessa magaala jiddaatti sirna hoo’aan kabajamee ooleera.
Anis kabaja guyyaa kanaa irraa waanin taajjabe muraasa isiniif qooda. Biyya akkaan gadi bahanii ol deebi’uun rakkoo taate keessatti dargaggeessi oromoo osoo manatti hin hafin kabaja guyyaa kanaatiif magaalota akka Xaa’if , makkaa, jiddaa fi naannawoota jiddaatii walitti dhufuun gammachuu guddoo takka waliin dabarsanii jiru. Kan hunda caala nama hawwatu dargaggeessa lafaa dhufaa rifeensa adii hin biqilchin irra caalaatti kan galma san miidhagse shamarran keenya kan hamileen jajjaboo ta’aniin faayamuun guyyichi daran akka miidhagu taasisan. Ummata kabaja guyyaa kanaatiif walitti dhufan irra jireessi dargaggeessa xiqqaatu 95% warra umrii digdamoota keessa jiraniidha akka tilmaama kiyyaatti kuni kan agarsiisu egereen biyya keenyaa harka warra lafaa dhufaa kana keessa jiraachuu mullisa
Hirmaannaan deeggarsa OMN tiif godhame irratti shamarranii fi dargaggeewwan akkasuma jaarsonnis haala nama hawwatuun irratti hirmaatanii jiru. Keessattuu baay’ina ummata keenyaa kan galma keessatti argame keessaa irra xiqqaan shamarran haa ta’u malee hirmaannaan isaan godhan dhugaatti kan akkan nama boonsuu fi hegereen qabsoo saba keenyaa hirmaannaa shamarraniin ala tarkaanfachuu akka hin dandeenne ifatti nama garsiisa. Akkasuma warroonni magaalaa makkaa irraa dhufan hirmaannaa cimaa godhuudhaan sirnicha caalaatti akka miidhagu taasisanii jiru.
Walumaa galatti koree OMN kan magaalaa jiddaa qophii akkas fakkaatu qopheessitanii ummata oromoo gargar faca’e walitti qabuudhaan qophii akkas fakkaatu qopheessuu keessaniif hedduu galatoomaa.
Qopheessitoota qophii keessaa obbo m/nuur dhaamsa dargaggootaa fi shamarrran keenyaaf dhaamaniif galanni keessan dacha dachaadha.
Galatoomaa!


text:
OLF announces the election of Galasa Dilbo as Chairman and Mulugeta Mosisa as Deputy Chairman
Source: www.oromoliberationfront.net Read the whole statement below.
06.12.2016
At this critical juncture the Oromo people are facing ethnic cleansing and genocide. By declaring state of emergency, the Tigrayan People’s Liberation Front (TPLF) regime has authorized full-scale state terrorism, arbitrary mass arrest, detention, torture, and extrajudicial killing, in particular targeting the Oromo youth, to destroy the future of our nation.
The Oromo people are showing a strong resistance against the brutality of the regime. This united strong resistance of our people against tyranny, as necessary as it is, requires a solid Pan-Oromo political organization, which is fully capable of mobilizing human and material resources of the nation to guarantee the success of the struggle of our people for freedom.
The OLF Central Committee has thoroughly assessed the many challenges our liberation struggle has to overcome, including urgent need for strengthening the unity of purpose among Oromo political organizations, and mustering Oromo resources in order to halt and finally end the TPLF’s reign of terror and its colonial occupation.
With this understanding and being fully aware of the challenges ahead, the OLF found it necessary to reorganize itself and elect a new leadership whose commitments and dedications are to the service of the cause of the Oromo people.
Accordingly, the OLF is pleased to announce the election of Galasa Dilbo as Chairman and Mulugeta Mosisa as Deputy Chairman of OLF in a democratic process accordance to the constitution of the organization.
Galasa Dilbo is recognized all across Oromia, for his selfless dedication to the freedom of his people. He has a proven track record of leadership skills and utilizing participatory leadership style. He has the vision to win the trust of the great Oromo nation and lead our organization to victory in the struggle for liberation of Oromia.
The newly elected leadership team also includes, elected Deputy Chairman Mulugeta Mosisa, who is equally experienced, dedicated and capable leader, and other able leaders are also elected to other key positions.
The OLF Central Committee is confident that the newly elected team of leadership will be a unifying factor at this critical juncture in the history of the Oromo nation.
The OLF extends patriotic invitation to members of the organization currently divided into different factions to reject division and unite under the new leadership to guarantee the success of the OLF. The OLF also calls upon inactive members disenchanted to re-join and revitalize the organization.
The OLF urges the Oromo people to embrace the newly elected OLF leadership and lend its fullest support for the success of the vision of liberating our county and bring the 140 years long dehumanization by successive Abyssinian regimes to an end.
The OLF is cognizant that the Oromo nation has risen in unison and shown a burning desire, not only to succeed in its struggle for survival but also to finally break the yoke of Abyssinian colonization, and build a secure future for itself. Herewith, the OLF reiterates, once more, its total commitment to use all that is at its disposal to contribute to the Oromo national struggle for emancipation.
The OLF calls upon Oromo organizations to wipe the slate of blaming each other clean, from today, and get on with the work we have got to do as we struggle for national survival in the face of a threat from the merciless occupying TPLF forces who are killing our people without fear of retribution.
The OLF Central Committee also calls upon the international community, the United Nations, international organizations and governments to support the Oromo people’s inalienable right to self-determination.
Oromia shall be free!
OLF Central Committee
-------------------------------------------------------------------------------------------------------
Addi Bilisummaa Oromoo akka dhaaba dursuuf J/Galaasaa Dilboo filuu haala boonsaa taheen beeksisa
Yeroo murteessaa tahe ammaa keessatti duguuggaan sanyii saba Oromoo irraa gahaa jira. Wayyaaneen labsii yeroo hatattamaa labsuun hegeree Oromiyaa balleessuuf dardaraa fi shamaranirratti kan xiyyeefate ajjeechaa, hidhaa, arihamaaa fi dararama adda addaa Oromiyaa guutuutti geggeessaa jiraachuun beekamaa dha.
Uummanni Oromoo balaa guddaa kana qolachuuf diddaa jabaa garsiisaa jiran. Diddaan tokkummaadhaan uummanni Oromoo garsiisaa jiru kun, haalaan barbaachisaa tahuun ni hubatama, akkasumas dhaaba siyaasaa hundaa hammataa kan tahe, kan uummataa fi qabeenya gara qabsoo bilisummaa sochoosuu danda’u, kan haala jiru hubatee walabummaa biyyaa keenyaa mirkaneessu barbaachisaa tahuun ni hubatama.
Gumiin Sabaa Adda Bilisummaa Oromoo (GS-ABO) walgahee xiinxala godhee ture keessatti, balaa amma Wayyaaneedhaan geggeeffamaa jiru kana aggachuudhaaf hojiidhaan kan qorame tokkummaan dhaabota siyaasaa barbaachisaa tahuu fi waan dandeenyuun biyya keenyaaf falmuun yoomiyyuu caalaa amma murteessa tahuu akeekachiisee jira.
Kana hubachuudhaan, rakkoo jiru fi balaa as deemaa jiru guutuutti hubachuudhaan ABO dhaaba toora galfachuu fi hoggana haarawa kanneen uummata isaanii murannoo fi dhugaan qaceelchuu danda’an filachuun barbaachisaa tahee argame. Akkasumas, bulchiinsi fi caasaan dhaabaa Oromiyaa keessaa fi alatti haaromuu asumaan hubachiifna.
Kanarratti hundaa’uudhaan, akka seeraa fi heera dhaabaa tti, karaa dimokraatawaa taheen J/Galaasaa Dilboo hayyu duree Adda Bilisummaa Oromoo J/Mulugeetaa Moosisaa itti aanaa hayyu duree Adda bilisummaa Oromoo tahanii filamuu isaanii gammachuu guddaadhaan beeksifna.
J/Galaasaa Dilboo Oromiyaa guutuutti kan beekamu, hawaasa Oromoo irraa jaalala, mararfannoo fi ulfina guddaa kan qabu, bilisummaa saba issaaf kan if kenne, muuxannoo hogganummaa hojiin qorame yeroo dheeraa kan qabuu fi qabsoo bilisummaa Oromoo keessatti gumaacha ol-aanaa kan qabu dha. J/Galasaa Dilboo akeeka dhaabichaa kan tahe walabummaa Oromiyaa tti saba isaa hawwatee fi hiriirsee injifannoon akka gahu mamiin hin jiru.
J/Mulugeetaa Moosisaa akkasuma muuxannoo hedduu, murannoo bilisummaa saba isaa fi toora walabummaa biyyaa isaa irratti ejjennoo hin daddaaqne qabaachuun beekkama. Akkasumas qondaaltonnii dameelee kan biraa hogganan tuuta hoggansaa kanatti filamanii jiru.
Seenaa Oromoo keessatti yeroo murteessaa tahe kana keessatti tuuti hoggantootaa kun humna qabsoo bilisummaa Oromoo tokkoomsu tahu jedhamee abdatama.
Humnoota qabsoo bilisummaa Oromoo yeroo ammaa bakka adda addaa tti caccabanii jiran, injifannoo ABO mirkaneesuuf wal-dhabbii adda addaarra tarkaanfatanii hoggana haarawa kana waliin akka hiriiran waamicha Oromummaa dabarsina. Akkasumas miseensonni ABO kanneen rakkoo adda addaa irraa kan ka’e dhaabarraa ala jiran akka deebi’anii dhaaba kana humneesinu kabajaa fi hafuuraa jaalluummaan gaafanna.
Humnoota Habashaa dhufe-darbaan waggoota 140 oliif namaa-gadi tasifamuun saba Oromoo akka dhaabbatu gochuu, sanyi duguuggaa humna Wayyaanee ifirraa dhaabnee biyya keenyatti abbaa tahuuf hoggana haarawa ABO waliin akka dhaabbattan uummata Oromoof irra deebinee waamicha goona.
Addi Bilisummaa Oromoo sabni Oromoo tokkummaadhaan ka’ee jireenya har’aa qofaaf osoo hin taane fedhii belbelaa harqoota gabrummaa humnoota Habashaa ifirraa kaasee mirkana jireenyaa kan tahe kan mataa isaa dhaabbachuu akka tahe ni hubata. Fedhii belbeltuu kana hubachuudhaan waan humni keenya danda’uu fi karaa dandeenyuun gumaachuuf qophii tahuu keenya ibsina.
Wayyaaneen kan sodaa tokko malee uummata keenya lafarraa fixaa jirtu aggachuudhaaf dhaabbileen siyaasaa Oromoo wal-balaaleffachuurra dabranii hojii qabsoo nurraa eegamu akka raawwannu waamicha goona.
Akkasumas hawaasa idil-addunyaa, dhaabbata tokkummaa biyyoolessaa fi mootummootni biyyoota hundaa sabni Oromoo haqa hiree ifii akka sabaatti fi akka namaatti murteeffachuuf carraaqaa jiru cinaa akka dhaabbataniif waamicha goona.
Oromiyaan ni bilisomti!!
Gumii Sabaa ABO


text:
Raayyaa Ittisaa
Farra qabsoo Oromoo gaggeesaa fi laamishesaa jiran akkaminii tohachuu danda’ama? Mootumman kun diinagdee biyyatiin qabdu hundaa kan itti saamitee fi dhangaalaasa jirtu humna qabsoo Oromo dadhabisiisuu irrati dha. Kana moo bifa adda ta’eedhaan.Ummani Oromoo kan beekuu qabu tokko mootummaan kun itti fakkeesee akka waan ummata kanaaf waan garii dalagu fi bu’aa buusuufi itti fakkeesuudhaan lammiidhuma saba kanaa ta’ee akka meeshaati itti gargaramaa jira.Yoo argaa jirtan harki caala diina Oromoo faana bakka adda addaa irraa leenji’anii Oromoo fixaa kan jiru Oromoo dhumma. Kana moo kan ta’uu danda’eef waan xiqqaa tokko itti agarisiisanii tarii maalaqa ykn angoo ta’uu danda’a ittin mookissaa jiru. Namooni mokifammaa jiran kun moo malaqitti ykn angoo sana jechaadhaaf waan Ummani hin barbaanne tokko dirqisiisanii akka fudhatuu godhu ykn moo akka hidhamuu ajjeefamuu taasisu jechaadha. Mootumman wayyanee yeroo ammaa kana bajata dhokisaa kan Raayyaa ittisaaf baasituu caala kan itti ramadee Ummata akka mirga isaaf hin falmanne taasisaa jirtu keesa inni tokko dhimma Amantaa babalisuu irrati. Inni Sadaffaa baala nama addoochuu ykn Jimaa (Caatii) kkf Qeerroo akka sammuun isaa adoodugochaa jirti. Inni dhumaa moo garee Siyaasaafi Isportii adda addaa umitee Sammuun Ummataa himootii kana fakkaatuu irrati yeroo isaa akka dabarsuu kun kanan otuu jiruu moo dhaaboliin kun otuu luka gad hin jabeefatiin diigisisuu fi kkn fakkatuudhaan Ummata qabidee akka feeteti acuucaa fi bitaa jirti.Kan bayye nama gaddisiisuu yeroo ammaa kana Oromia keessati babalidhinni Amanitaa hundaatuu kan ta’ee hin beekinneedha. Fageenya Meetii 1000 ykn km 1 jidduutti Church n, Masqiidini , Bataskaanni kkf ijaaramee jira. Mootummaan kan hojjachaa jiru hordoofitoota miseensa Amanoota kanaa akka wal morkan taasisaa jira. Kana qofa mitti Ummanii Amantoota kanaan akka samuun isaa qabamuu ykn Busy ta’uu, akka dhugaan ykn Waaqin isaan qofa bira jiruu itti fakkeesiisanii Ummanii mana Amantoota kana keessa gad bahee Mootummaa kana falmachuu hin danda’uu. Siriidhummayyuu kan mootummaa jijjirisisuu danda’uu Rabbi nutti calisinnee bitamuu qofa siin jedhu. Egaa isinuma yaadachiisuudhaaf malee wa’een Amanitaa kun Oromummaa ammam akka dagachiisa jiru ni beekituu, mirga isa akka hin falmanne ammam akka gochaa jiru ni beekituu, ammam ummata gargar qoodaa dhufe ni beekituu.
Egaa bu’ura mootumman wayyanee bu’ureeseenPhaaltokii irrat, Radio irrati, amma moo bifa TVdhaan wa’een Amanitaa Oromoo akka babaldhatu gochaa jiru. Mee falimmii Amanitaa ykn wal dorgomii Amanitaa dhiisanii maaf Falmmii enyuumaa isanii maaf hin goonee? Yoo biyya qabatee dha kan amanitaa keef falmituu malee otuu biyya hin qabatiin diina kee faana Mana Amanitaa ijaarachuuf deemita. Yeroo ammaa kana Mana Amanitaa dhiisinaan manuma yeroodhaaf keessa jiraatu kan ijaaratu illee mitti otuu rooroon mootumma abbaa irree Itiyyophiyaa achi jiruu. Guyyaa guyyaa diina kee faana mana sagadaa waaqa kee kadhachaa olta. Halkan halkan moo diini kee Abbaa kee, Haadha kee, Ijoollee kee, fi fira kee si jala haxaa’aa fi ajjeesa jira. Dhaqixeeti moo diina kee wajjin kun hojii Seexanaati jetta.
Hardha inni baratees xiqqoo waa beeku biyya alaa ta’ee, biyya nagaa keessa otuu jiru maalaqa isaa dhaabilee Amanitoota kanaaf ergee babalidhisaa jira. Garuu qabissoon Oromoo maala akka fakkaatu hin beeku. Dhiiginni ilimaan Oromoo gadi dhangala’aa jiru waan tokko itti hin dagahamu. Ta’ee diina isaa faana sagada ykn kadhanaa sobaa kadhachaa jira. Waqayyoo dhufee akka bilisoomisuu barbaaduu? Waqayyotuu isa tokko bilisa baasee isa tokko garbummaa jalatti hambissee? Mee baiyya kamituu kadhaa Waqayyoodhaatin bilisa bahee? Ummata Oromoo milliyyona 50 dhiisinaan biyyi Ummata Milliyyona Tokko hin guunne bilisummaa isaaf falmachaati jira.
Akka natti fakkatutti rakkoon Oromoo rakkoo Amanitaa enyuutuu mitti. Amanitaan abbaa fedhee dhufeefi rakkoo Oromoo hiikuu hin dandaa’uu. Durattis rakko Amanitaa qabaatee hin beeku otuu Tvn Amanitaa hin banamiin, Otuu Radion Amanitaa hin banamiin akkasumas Phaaltokii dabalatee. Kanaafuu rakkon ummata Oromoo abbaa biyyumaa isa dhabuu, mirga isa dhabuu, bahee nagaa galuu dhabuu, lafa isaa irrati nagaa jiraachuu dhabuu, Mirga Afaan isa dhabuu kkf fakkaatuu dha malee, Oromoon Tulluu Irrati Bahee Yoo Waqa Isa Kadhate Waqayyo ni Dhagaha Dirqama Tv Fi Maneen Amanitaa babaldhateefi Mitti. Duraan dursinee mootummaa enyummaa keenya jijiira jiru, qabeenya keenya saamaa jiru, lammii keenya lafa irraa haxaa’aa jiru falmachuutu dursa.
Abbaa gumachaa wanta kanaa baruu yoo barbaaddan link gara olii sanatti kawwame sana banaati share cuqaasa,abbaa waan kana ummataaf gumaachaa jiruus kabajaaf jaalala qabdanuuf asumaan achi irratti dabarfachuu ni dandeessu galatomaa horaa bulaa yoo dubbiftaniif.


text:
Ijoollee oromoo waggaa 123 dura bara 1888 garbummaan gurguramanii booda Briteen walaba baastee bara 1890 gara Afrikaa kibbaatti ergite 64 keessaa tokko Bishoo Jaarsaa jedhamti.
Bishoon intala durbaa Dimbitii Bishoo Aleksaandar jedhmu godhatte. Dimbitiin immo ijoollee godhatte 6 keessaa Dr Neville Aleksaandar angafa.yeroo ammaa yunvarsitii keep Taawoon kan Afrikaa kibbaa keessatti projeektii “The study of alternative education ” jedhamuuf Daarekteera.
Sochii farra Apaartaayiid keessa waan turaniif jecha bara 1964 hanga bara 1974 jechuun waggootii 10..f odoola Roobiin keessatti Neelson maandeelaa fi Waalter sissiluu faa waliin hidhaman. Ergan hikamani boodas hanga bara 1979 jechuun waggootii 5f mana keessaa akka hin baane uugguramuun barsisuu illee dhorkamu dubbatan.
Bara 1979 booda barnoota Ga’eessotaa ykn “Adult education” keessa hojjataa ituun jiru bara 1992 jechuun waggootii 13 booda, yunivarsitii keep Tawoontti deebi’ee hojjataan jira jedhan Dr Aleksaandar.
Akkoo koo Bishoo Jaarsaa nama gaarii kabajaa guddaa qabduu fi nama amantii isheetti cichite turte. Yeroo qofaa ishee taatu ykn qofaa ta’uun ishee yeroo itti dhagaa’amu afaan eenyu keenyaaf hin galle tokkoon dubbatti. Afaan Oromoo akka ta’e nan beeka. Sababiin isaas dur biyya afaan kun keessatti dubbatamu irraa dhufte waan ta’eef jedhan. Akkoon koo Bishoon bara 1948 keessa duute. Yeroo sana nama uumriin 65 hin caaltu.
Bishoon dubartii gabrummaan gurguramtee booda walaba baate ta’u kan baran mana hidhaa keessatti ta’u ibsanii, kanas mana hidhaa keessatti jaallewwan koo qabsoo kan ta’an Nelson Mandeellaa fi Waalter sissiluu tti himee ni ajaa’ibsiifatan jedhan.
Iyyaafannaa waggootii dheeraa booda Bishoon akkoo koo ta’uu baruun koo, waan dinqisiisaa jireenya koo keessatti mul’ate isa guddaa ta’e.Suraa jiruus wal bira qabee ilaaleera.Akkoo koo ta’uu isheef shakkii hin qabu jedhan.
Anis ta’e harmeen koo Dimbitiin akkasumas akkoon koo Bishoo jaarsaa waan wal fakkaataa nuti qabnu barnoota jaallachu keenya jedhan Dr Aleksaandar. “Bishoon bilisummaa ishee kan argatte yeroo donii Briteen seente otoo hin taane, yeroo cichaan barnoota ishee argatte dha” jedhu Dr Aleksaandar.
Gabaasaa Guutuu MP3 tuquun dhaggefadhaa.