text:
Gaa’ila Islaamaa-Lakk.10.1
Haqa Abbaan Warraa fi Haati Warraa Walirraa qaban
Alhamdulillah, akkaata namoonni lamaan fuudhaa heeruma seera-qabeessaan walitti dhufanii mana tokko keessa jiraatan hanga ammaatti ilaala turreera. Amma mana tokko keessa seenanii waliin jiraachu erga jalqabanii mirgaa fi dirqamni isaan bahuu qaban ni jira. Mirgaa fi dirqamni kuni isaaniif yoo hin ibsamin jireenya gammachuu hin qabne jiraachu danda’u. Mirgaa fi dirqama kanniin mata-duree “Haqa abbaan warraa fi haati warraa walirraa qaban” jalatti guduunfun ni danda’ama. Hubannaa fi hojii irra oolchuf akka salphatuuf haqa kana bakka lamatti qoonna. Tokkoffaa Haqa Abbaan Warraa Niiti isaa irraa qabu. Lamaffaa Haqa Haati warraa abbaa warraa irraa qabdu.
Haqa Abbaan Warraa Niiti Isaa Irraa Qabu-Kutaa 1ffaa
Maatii irraa kaasee hanga biyya guutuu gahuutti namoonni haqa walirraa qabu. Garuu haqni kuni namaa namaatti ni jijjirama. Haqni namni badhee (alagaa) namarraa qabuu fi haqni namni firaa namarraa qabu wal-qixaa miti. Akkasumas, firoota keessatti sadarkaan haqaa wal caala. Namoonni haqa walirraa qaban galmaan yoo gahan, jireenya jaalalaa fi badhaadhinnaa gaggeessu. Kanaafu, niitin haqa abbaan warraa ishirraa qabuu yoo bakkaan geesse, isaan lachuu bu’aa guddaa argatu. Bu’aalee kanniin keessaa: wal jaallachuu, gammachuu fi tasgabbiin jiraachu, maatii gaarii ijaaru, addunyaa fi Aakhiratti milkaa’u fi kkf dha. Mee haqa abbaan warra niiti isaatirraa qabu muraasa haa ilaallu:
1-Wanta inni ajaju keessatti isaaf ajajamuu
Yommuu abbaan warraa niiti isaa ajaju, ishiin isaaf ajajamuun haqa inni ishii irraa qabu keessaa tokko. Abu Hureeyraan akka gabaasetti, Ergamaan Rabbii (SAW), “Dubartii tamtu gaariidha?” jechuun gaafatame. Innis akkana jechuun deebise, “Yommuu ilaalu tan isa gammachiistu, yommuu ishii ajaju tan isaaf ajajamtu, lubbuu fi qabeenya ishii keessatti wanta inni jibbuun tan isa hin faalleessinedha.” An-Nisaa’I 3231
Garuu wanti inni ajaju wanta gaarii fi shari’aa hin faallessinee ta’uu qaba. Wanta badaa fi shari’aa faallessutti kan ishii ajaju yoo ta’e, isaaf ajajamu hin qabdu. Fakkeenyaf, hijaaba akka baafattu ajajuu, salaata akka dhiistu ajajuu, yeroo laguu isaan akka wal qunnamtu ajajuu. Kunniin hundi wanta badaa fi shari’aa faallessu waan ta’eef, isaaf ajajamuu hin qabdu. Rasuulli (SAW) akkana jedhan:
” لاَ طَاعَةَ فِي مَعْصِيَةٍ، إِنَّمَا الطَّاعَةُ فِي الْمَعْرُوفِ “.
“Badii keessatti ajajamuun hin jiru. Ajajamuun wanta gaarii ta’e qofa keessatti.” Sahih Al-Bukhaari 7257
Kana jechuun yommuu namni tokko baditti nama ajaju, isaaf ajajamuun hin jiru. Yoo nama dirqisiise lubbuu namaa kan galaafatu yoo ta’e malee badii inni ajajuu hojjachuun hin ta’u. Namni nama tokkoof kan ajajamuu wanta gaarii inni ajaju qofaafi.
2-Hayyama isaa malee manaa bahuu dhiisu
Hayyama isaa malee akkuma feete manaa tan baatu yoo taate, inni ija shakkiitin ishii ilaalu danda’a. Ergasii jibbii fi rakkoon isaan jidduutti uumama. Rabbin Jalla wa’alaa ni jedha:
“Manneen keessan keessa taa’aa. Akka mul’ifannaa bara wallaalummaa duriittis miidhaginna keessan hin mul’isinaa; salaatas sirnaan salaataa, zakaas kennaa, Rabbii fi Ergamaa Isaatiifis ajajamaa. Yaa maatii Nabiyyichaa! Rabbiin xurii [badii] isin irraa deemsisuu fi qulqullinna [sirrii] isin qulqulleessu qofa barbaada. ” Suuratu Al-Ahzaab 33:33
Ajajni kuni jalqaba haadholii manaa Ergamaa Rabbiitiif haa darbuu malee dubartoota amanan biroos kan hammatuudha. “Akka mul’ifannaa bara wallaalummaa duriittis miidhaginna keessan hin mul’isinaa;” Warri beekumsi Islaamaa isaan hin geenye, dubartoonni isaanii miidhaginna ofii mul’ifataa gara alaa bahu. Kuni immoo ibidda fitnaa (qormaata cimaa) qabsiisuudha. Kanaafu, isiniis akka isaanii miidhaginna keessan mul’ifataa fi shittoo dibataa alaa hin bahinaa. Kuni hundi baditti waan nama geessuf. Wanta badii irraa nama dhoowwanii fi qalbii namaa qulqulleessan keessaa salaata sirnaan salaatu fi zakaa kennuudha. “Dhugumatti salaanni wantoota fokkatoo fi jibbamoo ta’an irraa nama dhoowwa.” Suuratu Al-Ankabuut 29:45 Kanaafi, itti aansee, “salaatas sirnaan salaataa, zakaas kennaa” jedhe. Ergasii akka walii galaatti, “Rabbii fi Ergamaa Isaatiifis ajajamaa” jechuun dhaame.
Rabbiin wanta gaariitti kan ajajuu fi wanta badaa irraa kan dhoowwuf dubartoota rakkisuu fi isaan dhiphisuuf osoo hin ta’in sharrii fi rakkoo isaan irraa oofuu fi badii irraa isaan qulqulleessufi. Dubartiin miidhaginna ishii mul’isaa gara alaa yoo baate, sharrii fi rakkoof saaxilamti. Fakkeenyaf, miidhaginna gurraa, mormaa, rifeensaa, boca qaamaa fi kan biroo. Akkasumas, xurii badii keessatti taruun kabajni ishii irraa mulqama. Kuni waan namni hunduu beekudha. Kanaafu, wanta Rabbiin ishii uumee itti ajajee wanta rakkoo fi badii ishirraa deebisuu fi ishii qulqulleessudha.
3- Abbaan manaa gara siree yommuu waamu tolee jechuu
Haqa gurguddoo abbaan manaa niiti irraa qabu keessaa tokko yommuu inni gara sireetti waamu uzrii (rakkoo) yoo hin qabaatin isaaf tole jechuudha. Ergamaan Rabbii (SAW) akkana jedhan: “Rabbii harka Isaa nafseen tiyya jirtuun kakadhe! Yommuu namtichi niiti isaa gara sireetti waamee ishiin isa diddu, Kan samii keessa jiru (Rabbiin) ishitti dallana hanga inni (dhiirsi ishii) ishitti gammadutti.” (Sahiih Muslim 1436 )
Sababni isaas, yommuu ishiin isa diddu, tarii haraamatti kufuu danda’a. Sababa kanaan zinatti akka kufuuf balbala bantiif. Akkasumas, wal jibbaa fi diinummaan ni uumama. Kanaafu, uzrii (rakkoo) akka laguu, dhukkubaa fi kkf yoo hin qabaatin, niitin abbaa manaatiif tole jechu qabdi. Fedhii uumama guuttachuun haqa isaa waan ta’eef.
Garuu yoo rakkoo qabaatte, inni ishii dirqiisisuu hin qabu. Fuudhaa heerumni mararfannaa irratti waan hundaa’ef ishiif mararfachuu fi rahmata gochuufi qaba. Keessumattu, yeroo ishiin gadditu, dallantuu fi dadhabdu, ishii dirqiisisuu irra ishiif mararfachuu fi rahmata gochuun amala nama garaa laafu fi namaaf yaaduti.
4-Hayyama isaa malee eenyullee mana isaa seensisuu dhiisu
Rasuulli (SAW) akkana jedhan:
“ لاَ تَصُمِ الْمَرْأَةُ وَبَعْلُهَا شَاهِدٌ إِلاَّ بِإِذْنِهِ وَلاَ تَأْذَنْ فِي بَيْتِهِ وَهُوَ شَاهِدٌ إِلاَّ بِإِذْنِهِ
“Osoo abbaan warraa ishii mana jiruu dubartiin hin soomin; osoo inni jiruu hayyama isaa malee mana isaa keessa akka seenu eenyufillee hin hayyamin.” Sahiih Muslim 1026
Mana ishii namni akka hin seenne kan dhoowwitu, itti gammaduu (ridaa) abbaa warraa ishii tan hin beekne yoo ta’eedha. Garuu abbaan warraa ishii kan itti gammadu ta’uu tan beektu yoo taate fi ishitti seenuf nama hayyamamu yoo ta’e, mana seensisuun homaa rakkoo hin qabu. “ishitti seenuf nama hayyamamu” yommuu jennu nama ishii fuudhu hin dandeenyedha. Kan akka obboleessa ishii, abbeeraa ishii fi kkf. Garuu dhiira badhee (alagaa) ishii fuudhu danda’u, abbaan warraa yoo hin jiraatin ofitti seensisuu hin qabdu.
Balaan baay’een kan dhalatu yommuu niitin namuma argite gara manaa hayyama isaa malee seensiftuudha. Dhiira alagaa ishii fuudhu danda’u tanaan balaan isaa xiqqaa miti. “Namtichi tokko dubartii fuudhee akka jiraattuf gara mana maatii isaatti fide. Isa waliin gammachuun jiraachu jalqabde. Ergasii obboleessi isaa xiqqaan yommuu inni mana hin jirre, niiti isaatti seenuun ishitti haasawu eegale. Haasofni jaalalaa kuni wantoota lama dhalee: tokko dubartiin tuni dhiirsa ofii garmalee jibbuu jalqabde. Lammaffaa obboleessa isaa irraa jaalalan qabamte. Garuu dhiirsa ishiis hiiku hin dandeenye, obboleessa isaa san waliinis wanta barbaaddu hojjachuu hin dandeenye. Kuni adabbii hamaadha.”[1]
Kanaafi, badiin kuni hundi akka hin uumamneef Ergamaan Rabbii (SAW) akkana jedhan:
“Dubartootatti seenu of eeggadhaa.” Ansaara irraa namtichi tokko akkana jedhe, “Al-Hamwa ilaalchisee maal jettaa?” Ergamaan Rabbis ni jedhan, “Al-Hamwu du’a.” Sahiih Al-Bukhaari 5232
Al-Hamwu jechuun fira dhiirsa ishii kan ta’eedha. Kan akka obboleessa isaa, ilma abbeeraa isaa, ilma eessuma isaa fi kannen biroo.
5-Hayyama isaa malee qabeenya isaa baasu dhiisu– Rasuulli (SAW) akkana jedhan:
“ وَلاَ تُنْفِقُ الْمَرْأَةُ شَيْئًا مِنْ بَيْتِهَا إِلاَّ بِإِذْنِ زَوْجِهَا ”
“Dubartiin mana ishii keessaa hayyama abbaa manaa ishii malee homaa baasu hin qabdu.” Sunan Abu Daawud 3565
Gaafin akkana jedhu ka’uu danda’a: “Dhiirsi (abbaan manaa) ishii baasi ishii fi ijoollee ishitiif gahuu yoo dhoorgate maal gooti?” Deebiin isaa: “Qabeenya isaa irraa hanga ishii fi ijoolle ishii gahuu ni fudhatti. Ragaan kanaa hadiisa armaan gadiiti.
Niiti Abu Sufyaan tan taate Hind bint Utba gara Ergamaa Rabbii (SAW) dhufuun akkana jette, “Abu Sufyaan dhiira doy’a ta’eedha. Anaa fi wanta ijoollee tiyyaaf gahuu baasi naaf hin kennu. Garuu osoo inni hin beekin qabeenya isaa irraa hanga ta’e nan fudha. Kuni narratti badii (dilii) ni ta’aa? Ergamaan Rabbiis (SAW) ni jedhan, “Qabeenya isaa irraa haala gaarii ta’een wanta si fi ijoollee tee gahu fudhu.” Sahiih Muslim 1714
Wanti hubatamu qabu, dubartiin qabeenya abbaa warraa ishii dhoksaan fudhachuun israaf gochuu (qisaasessuu) hin qabdu. Akkana tan gootu yoo taate, rakkoon isaa fi ishii jidduutti ni uumama.
6-Isaa fi ijoollee isaa tajaajiluu- MaashaAllah akka aadaa keenyaatti dubartoonni abbaa manaa fi ijoollee isaanii haala gaariin tajaajiluuf ni carraaqu. Islaamnis kana ni jajjabeessa. Intala Rasuula tan taate Faaximaan abbaa manaa ishii tajaajila turte.
7-Kabaja ishii, ijoollee isaatii fi qabeenya isaa eegu
Rabbiin Guddaan Olta’e ni jedha:
“Dubartoonni gaggaariin ajajamoodha; fagoottis waan Rabbiin isaan eegsisee tiiksitoota.” Suuratu An-Nisaa 4:34
Kana jechuun dubartoonni gaggaariin Rabbii fi dhiirsota isaanitiif ni ajajamu. Yommuu abbaan warraa isaanii irraa fagaatu fi isaan hin agarre, kabajaa ofiiti fi qabeenya isaanii ni tiiksu. Sagaagalummatti kufuu irraa of eegu.
Barruu guutuu haqaa abbaan warraa fi haati warraa walirraa qaban dubbisuuf, linkii tana tuqaa:
Kitaabban Wabii
Sahih Fiqhu Sunnaah -Jiildi 3,fuula 192-196, Abu Maalik
[1] An Advice on Establishing Islamic home-Shek Muhammad Salih munajjad-page 90


c: text/html

text:
Gabaasaa: Ebla 27/2012 FDG Gootota dargaggoota Barattoota Oromoo Yuunivarsiitii Wallaggaa jabaatee itti fufuun guyyaa har’aa Ebla 27,2014 falmaa jabaa keessa oolan.Goototni barattootni Oromoo gaaffii keenyaaf deebiin nuu kennamuu qaba jechuun guyyaa lammaffaa ganama irraa eegaluun dhaadannoo dhageesisa turanii jiru.
Mootummaan abbaa irree akkuma amala isaa gaaffii barattoota karaa nagaa fi demookiraasii dhiyaateef deebii humna waraanaa fi loltuu of harkaa qabuu fi qawweetti dhimma bahuun barattoota Oromoo dararuu irratti argama. barattootni hedduunis humna waraanaa kanaan qabamanii hidhamaa jiraachuu maddeen keenya gabaasaniru, barattootni Oromoo hedduun humna polisii federaalaatiin rebbichaa cima irra ga’ee yeroo amma hospitala Naqamatee galanii jiraachuun ibsamera. barattoota humnota federaala wayyaaneen midhaan qaama isanii irra ga;ee kunis;
1. Barataa Dawuti Gonfaa
2.Barataa Abdiisaa Nagaasaa
3.Barattuu Geexee Tafarii,
4.Barataa Ababa Kumarraa
5.Barataa Tashoomee Daawuti
6. Barataa Dasitaa kanneen jedhaman kan keessatti argamaan humna poolisii Federaalaa Wayyaaneen reebamani midhaan qaama kan irra ga’ee ta’uun ibsamera.
Goototni Barattootni Oromoo Yuunibarsiitii Wallaaggaa akkuma gootota barattoota Oromoo Yuunibarsiitii Jimmaa, hidhaan, reebichii, doorsifnii, barnoota irraa arii’atamuun duubatti nu hin deebisu jechuun guyyaa har’aas FDG itti fufanii olaniiru.Maqaa barattoota hidhamanii guutuu fuula duratti dhiheessina.
Gama biraan waraanni Wayyaanee kan Agaazii jedhamee beekamu magaalaa Naqamtee qubachuun uumata goolaa jira. Addatti Yuuniversitii Wallaggaa keessa namoota barattoota basaasan dabballoota OPDO kanneen akka
1.Tafarii Xiyyaaroo bulchaa Godina Wallaggaa Bahaa
2. Tolasaa waggaarii Bulchiinsa magaalaa Neqemtee irraa
3. Eebbaa nama jedhamu itti aanaa President Yuunibarsiitii Wallaggaa kanneen jedhamanii qabachuun barattoota itti roorrisaa jiraachuun beekame.
Muktaar Kadir haala kana dhaamsuuf jecha naannoolee FDG ka’an mara irra naannawuun milishootaan qabatee uumataa fi barattoota akka sodaachisaa jirus odeessi jiru ni addeessa.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Browsing Tag
Jila ulamootaa
Jilli Ulamaa’ota biyya keenyaa biyya alaa jiraatanii torbaan tokko dura gara biyyaa dhufuun ni beekama. Jilli kun jijjiirama yeroo…
Jilli Ulamaa’otaa fi Hayyoota biyya keenyaa biyyoota alaa jiraatanii…
Jilli Ulama'oota fi Hayyoota 28 of jalaatti hammate kun jijjiirama Siyaasaa yeroo amma biyyaatti keessa jiru hordofuun kutaa…
Jilli Ulama’oota fi Hayyoota 28 of keessatti hammate gara biyya imaluuf…
Jilli kun Ulamaa’otaa fi Hayyoota biyya keenyaa Ameerikaa, Eeshiyaa fi Awurooppaa keessa jiraatan kan of keessatti hammate yoo…


text:
Embaasiin Amerikaa kan Libiyaa keessa jiru oomishnii boba’aa kan biyyatti keessaa akka itti fufuuf gaafatee jira.Kunis milishoonni Riphxee Looltootaa Khalifa Haftar dirree boba’aa fi ujummowwan boba’aa gurguddoo eega cufanii booda gaafatame.
Waraanni Haftar walgahiin sadarkaa addunyaatti waa’ee Libiyaa irratti dubbatu Berlin Jarmanii keessatti Dilbata dabree ituu hin jalqabamiin oomishnii boba’aa akka dhaabatu godhe.
Korporeshinii boba’aa kan Libiyaa akka jedhutti oomishnii boba’aa kun dhaabachuun ykn ujummoon cufamuun guyyaa guyyaatti Doolaara Miliyoona 55 biyyatti dhabsisee jira.
Embaasiin Amerikaa Kibxata har’a akka jedheetti oomishnii kun ittifamuun haala gargaarsa dhala namaa kan Libiyaa keessaa daran hammeessaa yaaddoo jedhu qaba.


text:
Atileet Daraaraa Mokonnin: Jireenya daandiirraa ka'ee hanga shaampiyoonaa biyyaalessaatti
Daraaraa Mokonnin jedhama. Bara 1988 godina Wallagga Lixaa magaalaa Najjootti dhalatee guddate. Rakkinarraa kan ka'e ijoollummaatti daandiirratti bahee jiraachuuf dirqamus, daandicharratti garuu hin hafne.
Daraaraan jiruu daandiirraa ka'ee akkamitti akka daandii milkaa'inaatti ce'e BBCtti himeera.
"Ijoolummaatti nama si qabu dhabnaan ni miidhamta. Akkawoon koo humna hin qabdu waan ta'eef daandiitti bahuun dirqama natti ta'e" jedhu taphataan teenisii minjaalaa kun.
Waggoota muraasa darbanitti kilaba isaa Baankii Daldala Itoophiyaa akkasumas Itoophiyaa bakka bu'uun dorgommiilee biyya keessaa fi alaa irratti hirmaatera.
Sadarkaa biyyaatti irra deddeebiin shaampiyoonaa ta'uun injifateera. Haata'u malee, imalli inni keessa darbe ulfaataafi kan qormaatni itti baay'ate akka ta'e hima dargaggoon kun.
"Teenisii taphachuu naaf hin heeyyamamu ture. Haadhaaf abbaan koo waan hin jirreef obboleessa haadha kootii birattin guddadhe. Inni barumsa akkan baradhuf na gorsaa ture.
Haata'u malee, teenisiin waan keessa koo ture waan ta'eef dhiisuu hin dandeenye. Yeroo baay'ee nan reebama. Saantima waanin hin qabneef uuffata koo qabsiisen teenisii taphadha ture" jedha.
Taphni teenisii hawaasa biratti waan hin jajjabeeffamne ta'uusaa kan himu dargaggoo Daraaraa Mokonnin, carraa argate maratti fayyadamuun teenisii taphachaa akka ture hima.
Yeroo keessa dorgommiilee ispoortii sadarkaa godinaatti taasifaman irratti hirmaachuu eegale. Barri 2005 immoo kan yeroo jalqabaaf dorgommii sadarkaa godinaatti adeemsifame irratti itti hirmaate akka ta'e dubbata.
Jireenya daandii gubbaa…
Abbaa fi haadha isaa ijoollummaatti sababa du'aatiin akka dhabe kan himu dargaggoo Daraaraa Mokonnin, barnoota kutaa saddeettaffaa addaan kutuun daandiitti akka bahe hima.
"Ijoolummaatti nama si qabu dhabnaan ni miidhamta. Harmeen haadha kootis humna hin qabdu waan ta'eef daandiitti bahuun dirqama natti ta'e," jedha.
Waggoota torbaaf daandii gubbaa akka jiraateefi araadawwan garaagaraaf saaxilamee akka tures dubbata.
"Wanti ani qorumsa ta'ee natti mul'atu nama of biraa dhabuu kooti. Abbaa fi haati koo jiraachuu dhiisuu isaanitti baay'ee waanin gadduuf yeroo tokko tokko humna nan dhaba," jedha.
Imala gara kilabii Baankii Daldala Itoophiyaa…
Dargaggoo Daraaraa Mokonnin milkaa'ina dorgommiilee sadarkaa aanaa, godinaafi naannootti taasifaman irratti agarsiisaa tureen bara 2007 dorgommii manneen barnootaa sadarkaa biyyaatti naannoo Amaaraa magaala Baahirdaatitti taasifame irratti naannoo Oromiyaa bakka bu'uun hirmaate.
Dorgommii Baahirdaaritti taasifameen inni fi waahillan isaa badhaasa warqee sadiifi meetii tokko akka argatan hima.
Dargaggoon kun, bara 2008 immoo shaampiyoonaa guutuu biyyaa magaala Hawaasaatti taasifame irratti lammaffaa bahuun badhaasa meetii argate.
Dorgommii magaala Hawaasaa irrattis ogeeyyin kilaba Baankii Daldala Itoophiyaa gaafii dhiyeessaniifii gara kilabichaatti makame.
Bara 2009 irraa eegaluunis shaampiyoonaa kilabootaa irratti hirmaachuun irra deddeebiin sadarkaa tokkoffaa bahuun kilabichaaf gumaachuu eegale.
Bara 2010 dorgommii kilaboota magaala Finfinnee akkasumas bara 2011 immoo shaampiyoonaa kilabootaa Itoophiyaa irratti taphataa urjii teenisii minjaalaa ta'uun filatameera.
Bara 2011 tapha guutuu Afriikaa biyya Morookoo magaala Raabaatitti adeemsifame irratti Itoophiyaa bakka bu'uun kan hirmaate dargaggoo Daraaraa, baruma walfakkaatu kilaba isaa Baankii Daldala Itoophiyaa bakka bu'uun Naayijeriyaattis dorgomeera.
Abdiifi karoora…
"Namni kamiyyuu waan of harkaa qabun mul'achuu danda'a" kan jedhu dargaggoo Daraaraa Mokonnin gara fulduraatti tapha teenisii minjaalaan sadarkaa guddaarra akka gahu abdii qabu hima.
Kanaaf dadhabe osoo hin jedhiniifi abdii hin kutatin hojjechuun akka barbaachisu dubbata.
Kana malees barnootasaa kutaa saddeettafaatti addaan kute bara 2013ti itti deebi'uuf karoora akka qabus nutti himeera.


text:
Mammaaksa
Mammaaksi afoola Oromoo keessaa tokko yoo ta'u jechoota beekkumsaa fi ogummaa qaban of keessaa qaba. Mammaaksi dubbii fiduufi gabaabsanii fixuuf ykn salphaatti namatti himuuf tajaajila.
Uummanni Oromoo mammaaksa isaatiin ragaa baha. Oromoon dubbii cimsanii fi gabaabsanii mi’eessuuniifi miidhagsuun fixuuf mammaaksatti fayyadama, keessaahuu warri maanguddoo. Yeroo baay’ee manguddoonni araarsufis ta’e marii hawaas-dinagdee adda addaaf yoo walga’an yaada isaanii gadi fagessanii garuu osoo dubbii hindheeressin ibsachuuf mammaaksatti fayyadamu.
Mammaaksi hawaasa Oromoo biratti waan hedduuf mammaakama. Fakkeenyaaf, qarutuma, tuffii, jaalala, hawwii, haqa, gootummaa, doqnummaa, jibbaafi kkf, agarsiisuuf nimammaakama. Ergaa mammaaksa tokkoo hubachuuf wantoonni adda addaa nama gargaaruu malu. Fakkeenyaaf, aadaa, seenaa, durdurii faa beekuu barbaachisaadha.
Hariiroo Maanguddoo fi Mammaaksaa[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Mammaaksi beekumsaa fi muuxannoo maanguddootaati. Haasaan maanguddootaa yeroo baayyee mammaaksaan kan guutameedha, kunis dubbii gabaabsanii himuuf, dubbii mi'eessuuf ykn bareechuuf godhama. Kanaafis, sagantaa aadaa ykn hawaasummaa bakka maanguddoonni itti baayyatan keessatti mammaaksi baayyinaan dubbatama.
Fakkeenya mammaaksaa[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Oromoon iddoo mammaaksi qabu akka armaan gadii ibsa.
- Dubbiin dubbii fida mammaaksi dubbii fixa.
- Aaki jedhan waa tufan, mammaakan waa himan.
- Dubbiin mammaaksa malee, ittoon soogidda malee.
- Mammaaksi koobaa dubbiti.


text:
Onkoloolessa 24,2013 Oromummaan himatamanii akeeka ABO ummataaf ibsuun gaaffii mirga saba Oromoo yaada jedhuun uummata kakaafataniitu himata jedhuun ilmaan Oromoo 69 ta’an Galmee Tashaalee Bakkashoo jalatti sabboonti Oromoo 33 mana murtii mana murtii Federaalaa olaanaa Lidetaa dhaddacha 4ffaa dhihaachuu gabaasi jiru Qeerroo addeessa.
Kutaalee Oromiyaa bakkoota adda addaa irraa sababaa Oromummaa isaaniin yakkamuun Oromoonii bakkoota adda addaatti murtiin seeraa alaa itti kennamaa jiraatu illee ummanni Oromoo qabsoo diddaa gabruma takkaa illee hin dhaane.
Onkoloolessa 24,2013 mana murtii feederaalaa dhadacha 4ffaa kanneen dhaabbatan sabboontoti Oromoo 33 kanneen armaa gadii ta’uu beekama.
1. Tashaalee Bakkashoo
2. Tarfeessaa Magarsaa Hundee
3. Alamaayyoo Gaaromsaa
4. Mulaatuu Abdiisaa Goobanaa
5. Lijaalem Taaddasaa Hawwii
6. Hasan Mohaammed Usmaan
7. Addunyaa Lammeessaa Beenyaa
8. Milkeessaa Waaqjiraa Gammadaa
9. Saamsoon Alamuu Qixxeessaa
10. Gammachuu Ammishuu Galgaloo
11. Usmaan Umar
12. Jaarsoo Booruu Raaree
13. Usmaa’el Kaliifaa Muzayyil
14. Guutuu Mul’isaa Gaddafaa
15. Kaffaalee Faxxanaa Gabayyoo
16. Huseen Bariisoo Godaanaa
17. Tolosaa Bachoo Gichoo
18. Kaanuu Gunos Damissee
19. Ittaanaa Sambataa Tuuchoo
20. Abarraa Biqilaa Tolosaa
21. Hirphaa Duubee Deekam
22. Soorsaa Dabalaa Galaalchaa
23. Asfaaw Hangaasoo Baatii
24. Mohaammed Saalim Waaqoo
25. Bashir Daadhii Tulluu
26. Hasan Amaan Saggee
27. Muktaar Usmaan Harbee
28. Alamaayyoo Tolosaa Liiban
29. Tashaalaa Iddoosaa Dirribaa
30. Boontuu Wadaay Buuraa
31. Bulchaa Sooressaa Guyyee
32. Mazgabuu Dabalaa Waaqjiraa


text:
Clean water facility was inaugurated
Notes
-
ማስታወቂያ ለትምህርት ፈላጊዎች በሙሉ
መቱ ዩኒቨርሲቲ በ2ኛ ዲግሪ በክረመት መርሃ ግብር አመልካቾችን ተቀብሎ ለማስተማር ይፈልጋል፡፡ በመሆኑም መስፈርቱን የሚታሟሉ መመዝገብ የሚትችል መሆኑን እንገልጻለን፡፡
የመቱ ዩኒቨርሲቲ ሬጅስትራር ዳይሬክቶሬት
Beeksisa
Barnoota Digirii 2ffaa Sagantaa Gannaan barachuu kan barbaaddan hundaaf:
Yuunivarsiitiin Mattuu bara barnootaa 2014 A.L.I mooraa Mattuu fi Kaampaasii Beddelleetti sagantaa gannaan barattoota haaraa simatee leenjisuu barbaada waan ta’eef gosa barnoota barbaaddan armaan gadii irratti galmaa’uun itti fayyadamaa carrichaa akka taatanuuf affeeramtaniittu.


text:
Biyyi Masir, Israa’eli fi gamtaan Awurooppaa walgaltee gaazii umamaa taasisuu isaanii ibsanii jiru. Akkkataa walgaltee Roobii kaleessaa kaayiroo keessatti gareewwan Sadan gidduutti taasifameen dhaabileen Masir gaazii Umamaa calalaln lama omishaa gaazii isiraa’el calalanii garaa Awuurooppaatti ergu.
Garee Waltajii Gaazii Mediteriyaniyaa bahaa jedahmu keessaa biyyii jarmiyaa gaazii Umamaa calaluu qabduu Masir, hojii kana ji’oottan darbaniif hojjachaa akka turete gabaasni Ediwaard Yeraniyaan Kaayiroo irraa VOA dhaf ergee ibseera.
Ogeessii siyaasaa hawaasummaa Sa’id Saadiiq Kayiroo irraa akkataa walgaltee kana ilaalchisee akkana jechuudhaan VOA ti dubataniiru.
"Kun walii galtee wal hubannoo Masir , Israa’eli fi gamtaa Awurooppaa gidduutti omishaa gazii dabaluudhaaf taasisameedhaa. Silumaayuu waan tureedhaa. Bakkeewwan gaazii irratii ji’ottan darbaniif Masir, Israa’eli fi gamtaa Awuroopaa giduutti waan baayeetuu ta’aa ture. Inni amma kun itti dabalata."
Haaluma dhimma Kanaan walqabateen, Yuunayitid Isteets waldhabiinsaa daangaa galaana irratti israa’el fi Libaanen gudduu jiruu waligalteedaan hiikudhaaf hojjachaa jirachuu ishee Sa’id saadiiq dabalanii ibsaniiruu.
Waligaltee gareewwan sadan giduutii taasifame kan hordoofuudhaan Raashaan Gaazii Umamaa garaa biyoottan Awurooppaatti ergaa turete Roobii kaleesaa irraa kaastee dhaabuu ishee TVn Aljaaziiraa gabaasuun isaa ibsameeraa.


text:
Belaaruus har’a caalmaa sagaleen meeshaalee Nuleeraa biyya ishee keessaa akka ka’aman akkasumas, humnootii Raashaa haala dhaabbataa ta’een deggeruuf murteessite jirti.
Seerrii ijoo duraan ture jijjiramuun kun, isa duraan Beelaaruus gam tokkoof iyyu hin loogdu jedhu kan dukkaneessee yoo ta’u, Raashaa waliin immo wal ta’iinsa waraanaa jabaa akka qabaattuuf karaa saaqe.Raashaan humnootii ishee Beelaaruus keessa kan Qubachiifte yoo ta’u boodas akka isaan gara Yukreenti qajeeluun Kamiisa dabree weeraran ergite.
Erga kufiinsa biyya tokkummaa Soviyeetii durii as lafa Beelaaruus irra meeshaan Nukleeraa ennaa seenu kun kan jalqabaa ti.Seerri ture foyyeefamuun kun, yeroo prezidaantiin aangoo irra itti turuu kan waggaa shaniif marsaa lama qofa jedhu akka hafuu taasisee.
Kunis prezidaantii haaraan waajiira yoo qabatee qofa hojii irra kan ooluu yoo ta’u, kunis Luksheenkoon marsaa biroof akka dorgooman karaa saaqa.


text:
Obbo Margaa Dabaloo ogeessa tajaajiila eegumsa fayyaati. Narsummaa ( clinical nurse) digrii jalqabaa barnoota waa’ee qorichaa ykn Dawaan (pharmacy)digrii lammataa qabu. Faarmaasii ofii bananii hojjataa ituu jiranii yeroo lama hidhaman. Inni Jalqabaa baatii sadiif ture. Yeroo lammaffaa qabamuuf jedhan dararaa duraan irra ga’e jiluun naannoo gadhiisanii badan.
Sababaa baduu isaaniin kan ka’e firri maatiin hiriyyaan namoonni 100 ol hidhaman.Dhuma irratti naannoo Beneshaangul keessaa qabamuu isaanii dubbatu. Dhuma torban darbee ennaa gadhiifaman ilma isaanii hidhaa keessatti hafee dargaggoo Darajjee Mergaa waaniin si godhu hin qabu “ Rabbii Si haa gargaaruu” jedheen biraa deeme jedhan.
Darajjeen galmee Obbo Gurmeessaa Ayyaanoo irratti kannen himataman namoota 22 keessaa tokko.Isa qofaatu galmee sana irraa hin gadhiifamin hafe.Manni hidhaa Qilinxoo gubachuu waliin wal qabsiisanii jiru jedhu abukaatoon isaa obbo Wandimmuu Ibsaa.
Kibxata darbee jechuun Ebla 17 bara 2018 Darajjeen mana murtii duratti bellamaaf dhiyaatee dhaddacha jeeqxe jedhamuun hidhaan baatii torbaa irratti muramuu Obbo Wandimmuun ibsanii jiran.
Gaaffii fi deebii Obbo abba isaa Obbo Margaa Dabaloo waliin gaggeeffame caqasaa.


text:
Manni Maree Zooniin Sidaamaa karaa Mana Maree Naannoo Kibbaatiin, rifarandamiin akka gaggeeffamuuf Boordii Filannoo Biyyoolessatiif Sadaasa 12,2011 gaaffiin kan dhihaatee ture tahuu ibsame. Akka Heera mootummaa keewwata 43/3/B/ “guyyaa gaaffiin sun dhiyaate irraa jalqabee waggaa tokko” yeroo qophii barbaachisu Boordichaafis hojiirra kan oolu tahuu ibsa.
Boordiin Filannoo Biyyaalessaa heera mootummaa kana bu’uura godhachuun, yeroon kenname dhumachuudhaaf baatiiwwan shanan hafan keessatti rifarandamii gaggeessuudhaaf qophii barbaachisu kan godhaa jiru tahuu ibse.
Ummanni Sidaamaa naannoo kibbaa irraa adda bahuudhaaf yeroo dheeraaf kan gaafataa ture tahuun ni beekama.


text:
Browsing Tag
kora Ulamaa’otaa
Korri Waliigalaa Mana Maree Dhimmoota Islaamaa kaleessa waaree booda Hoteela ililliitti jalqabame, bu'aa bahii muudate!-->…
Korri Ulamaa’otaa milkiin xumurame
Korri Ulamaa’otaa har’a Ebla 23/2019 magaalaa Finfinnee hoteela Sharaatanitti geggeeffame milkiin xumurame. Korri seena qabeessi…
Korri Ulamaa’otaa milkiin xumurame
Korri ulamaa'otaa koree jijjiirama dhaabbilee hawaasa muslimaatiin har'a magaalaa Finfinnee hoteela Sharaatan keessatti…
Koreen jijjiirama dhaabbilee hawaasa muslimaa kora Arba’aa boruu…
Koreen jijjiirama dhaabbilee hawaasa muslimaa ji'a 9 dura Mummicha ministera Dr Abiy Ahmadiin hundeeffame, torbee dabre hojii haga…
Korri Ulamaa’ota Afrikaa Magaalaa Makkaa kessatti jalqabame.
Korri kun Marsaa lammaffaaf yoo tahu, kora kana irratti ulamaa'onni dhimmoota Muslimoota Afrikaa irratti ni mari'atu. Ityoophiyaa…
Korri tokkummaa fi Tumsa Ulamaa’ota Itoophiyaa Milkiin goolabame
Walgahiin koree Hawaasa muslimaa Jijjiirama dhaabbataa fiduuf muummicha ministeeraatiin hundaayeen qophaa'e kun magaalaa Finfinnee…


text:
Bara 1201 keessa dhalate. Mucaa obboleessa Laallibalaati. Abbaan isaa Harbee, haati isaa immoo Markeezaa jedhamu. Yeroon inni dhalates galatoo xumuramuuf yemmuu Na’aakutoo La’aab jedhee diyaaqooniin lallabu wean ta’eef maqaan isaas Na’aakutoo La’aab jedhame moggaafameef. Akka duuka bu’aa yohaannis qeerrummaan kan jiraate dha. Qulqulluun kun kennan Afuura Qulqulluu irra ture, yeroo hunda gadadoo gooftarra gahaa ture kan yaadatu yoo ta’u, waggoota 40’f eeboo dhaabee, boolla keessatti eeboon isa waraanaa gadadoo gooftaa kan yaadachaa ture dha. Gooftaan keenya Iyyasus Kiristoosis hojii isaa kana argee, “Waggaa kana guutuu gadda koo kana yaadachaa kan turte dhiiga kees kan dhangalaaste mana qulqullummaa keetti argamanii kan kadhatan, iddoo kanallee qaamaan osoo hin dhaabbatii yaadaan kan amananii kadhatan hunda siifan maara. Kanaaf, hin gaddiin gammadi,” jedheen.
Atis hanga guyyaa dhufaatii lammaffaatti, hanga addunyaan kun darbuttis dhokadhuuti jiraadhu,” jedheen. “Hanga addunyaan kun darbuttis iddoo kanatti dhukkubsatoonni kan itti fayyan haa ta’an,” jedheen. Egaa waadaa ammas ija keenyaan deemnee arguu ni dandeenya.
Hanga har’aattis xaballi baaxii gubbaarraa gadi cophu hin gogu. Gannas bonas inumaayyu ganna hirdhata bona ni dabala. Innis baataskaana Ashiiteen Maariyaam jedhama. Bara 1211 ijaare. Ilma laallibalaa Yitbaarek mootummaa kenneefi Sadaasa 3 akkuma Heenok dhokateera. Kunis dhalatee waggaa 70tti. Qabsuura qulqulluu kanaan guyyaa 21 kan sukkuumame araarsummaa isaattis kan amaneef umuriin isaa akka dheeratu gooftaan waadaa galeeraaf. “Tolaa maqaa tolaatiin kan simatu gatii tolichaa argata. Dhuguman isiniin jedha, warreen xixiqqoo kanaaf bishaan qorraa xoofoo tokko yoo kennitaniif gatiin keessan isin jalaa hin badu.”(Mat 10:40).
Araarsummaafi sugni Na’aakutoo La’aab nu waliin haa ta’u. Galanni Waaqayyoof haa ta’u. Waaqayyoo kadhannaa qulqullicha kanaatiin nutti haa araaramu. Sugni isaas nu waliin haa ta’u. Ameen!
Qulqulluu Laallibalaan abbaan isaa Siyyum haati isaa immooo Kiriwarnaa jedhamu. Kan dhalate immoo muddee 29 dha. Yeroo dhalatutti kannisaan waan marfameef haati ‘maar yibalaal laal yibalaal’ jetteen afaan agawuun laal jechuun damma jechuudha. Laaliibalaan sirna mana kiristaana kitaaba kakuu moofaafi haaraa kan baratedha. Sana boodas obboleessi isaa Gabremaariyaam sirnaa bulchiinsa mootummaa barsiise. Garuu warri jala jiran oduu sobaa odeessanii Laallibalaafi Gabremaariyaam wallolchiisuun mootichaaf obboleettii kan taate, Laalibalaaf garuu intala abbaa qofa kan taate Yooditi waliin shira irratti dhoksaan dalagan. Laallibalaan yeroo hunda hadhooftuu gooftaan keenya dhuge yaadachuuf jimaata jimaata heexoo ni dhuga ture. Kan heexoo qopheessituuf immoo obboleettii Gabremaariyaamidha. Yeroo kana yemmuu heexoo qopheessituuf summii itti naqxee qopheessite. Kan heexoo sana gara Laallibalaatti fideefii dhufu yeroo xinnoo irraa dhamdhamu battalumatti ni du’e. Laallibalaanis yemmuu kana argu, “Namni kun sababa koon du’e mitii?” jedhee osoo akka nama ajjeessu beekuu heexoo summii qabu sana dhuge. Ergamaa Gabri’eelis lubbuu isaa gara samiitti geese, foon isaa garuu hin qorrine ture. Samii torbanis ni daawwachiise. Gooftaanis, “Ani warra Iyyerusaaleem salaamsachuu yemmuu deeman gammoojiitti dhuman yaadadheera. Bataskaana addaa ni ijaarta,” kan ati ijaartu namuu hin ijaaru jedheen.
Kanaanis, iddoo qulqullaa’oo daawachuun Yordaanosis argeera. kanaanis Waaqayyo waadaa galeef. Kana booda gadaamii/kawaala ‘Masqal kibran’ jirtutti geesse ergamaan Gabri’eel jalaa dhokate. Halkan san Waaqayyo abjuudhaan mootii Gabremaariyaamiin, “Aangoo kee Laallibalaaf kenni!” jedheen. Gabremaariyaamis akkuma qabsuura isaa irratti ibsame aangoo isaa dhiisee gara gadaamii galeera.
Laallibalaan magaalaa Rohaatti mana Kiristaanaa 11 ijaareera. Isaanis,
• Amanu’eel, B
• Beete Madanalem,
• Beete Maariyaam,
• Beete Mikaa’el,
• Beete Gabri’eel.
• Beete Masqel,
• Beete Goligootaa,
• Beete Giyoorgiis,
• Beete Marqooriyoos,
• Beete Libaanosiifi
• Beete Danaagilii dha.
Bataskaanota yemmuu ijaaru qabeenya isaa hunda waan itti fixateef haga dhabee rakkachuutti ga’ee akka ture seenaan qabsuura isaa ni dubbata.
Waxabajii 12 boqote. Galanni Waaqayyoof haa ta’u. Waaqayyoo kadhannaa qulqullichaa kanaatiin nutti haa araaramu. Sugni isaas nu waliin haa ta’u. Ameen!
Qulqulluu Harbeen hangafa qulqulluu Laallibalaati. Laallibalaa wajiin abbaadhaan malee haadhan tokko miti. Yeroo kana si booda kan dhalatu Laallibalaan ni moo’a jedhamee waan himameef seexanni hinaaffaan itti ka’e Laallibalaan akka du’uuf obboleettin Harbee heexoo waliin summii obaaste turte. Haa ta’u malee, Waaqaayyo waan isa eeguuf Laallibalaan hin duune, Booda hojii isaanii kanatti gaddanii qulqulluu Laallibalaa bakka jiru hanga Aksum deemanii dhiifama gaafatanii immimmaaniin mootumma isaanii gadhiisanii gadaamii galan. Obboleessa isaanii Laallibalaas ni moosisan. Erga gadaamii galaniis gooftaan abjuudhaan itti muldhatee, “Mucaa kabajni isaa guddaa tahe ni dhalchita waan ta’eef gara manaatti gali,” jedheen. Innis deebi’ee Naakutoo La’aab dhalche. Naakutoo La’aabis mootii gaarii yoo ta’u, kan guddise Laallibalaadha.
Abbaan kuni bara isaatti phaaphaasii Iskindiriyaa abuna Daani’eelin, “Afaan uummata kanaa kan dhagahan phaaphaasii uummata kana keessa nuf muudi!” jedhee barreesseefii ture. Yeroos sanatti garuu fudhatama hin arganne waan ta’eef dhimmichi achumaan hafe. Bataskaanota hedduus kan ijaarsisan yoo ta’u, “Ati gadadoo kiyya yaadachuudhaan halkanii guyyaa waan boosseef maqaa keetin kan beela’e kan nyaachiseefi kan dheebote kan Obaase nan mura,” jedhee gooftaan waadaa galeefii jira. Galanni Waaqayyoof haa ta’u. Waaqayyoo kadhannaa qulqullicha kanaatiin nutti haa araaramu. Sugni isaas nu waliin haa ta’u. Ameen!
Jaarraa hanga 13ffu kan jiraatan moototni Laastaa ykn Zaaguwee jedhamuun kan beekkaman yoo tahu akka Malketseedeeq lubummaa mootummaa waliin kan qabatan moototni afur jiru. Isaanis
• Yimrehaame Kiristoos,
• Laallibalaa,
• Qulqulluu Gabremaariyaam (Harbee)fi
• Qulqulluu Naakutoo La’aab jedhamu.
Qulqulluu Yimrehaanne Kiristoos
Qulqulluun kun immoo qeerrummaan kan jiraate luba, mootii fi kopheessa. Abbaan isaa Girmaa Siyyuum jedhama. Zihan Siyyuum abbaan qulqulluu Laallibalaa Xaxawudiim mootichiifi Gimaa Siyyuum obbolaadha. Yeroo qulqullichi dhalatu, abbaan isaa lubbuun hin turre. Jalqabuma gadaamessa haadha isaa keessatti waan filatameef guyyaa Roobiifi Jimaataa hanga sa’aa 9
haadha isaa hin hodhu ture. Haati isaa garuu jalqaba irraa fedhii Waaqayyoon kan ta’e ta’uu isaa waan hin hubatiniif baay’ee dhiphachaa turte. Xaxawudiim abjuudhaan isatti aanee kan mootii ta’ee muudamu Ytmrehaanne Kiristoos tahuu waan hubateef gara isaatti fidee guddise. Haa ta’u malee, kennaafi bareedina daa’ima kanaa, boodas immoo kan mootummaa isaa irra fudhatu ta’uu isaa yoo yaadatu itti hinaafee, “Maal gochuun qaba,” jedhee hammeenya irratti yaade. Yeroo kana namoonni tokko, “Eegduu tiksee taasisi, tokko immoo ajjeesi,” jedhanii irratti mari’achaa yemmuu jiranitti ergamaan Waaqayyoo haadha isaa harkaa butee gara Iyyarusaaleem geesse. Iyyerusaalemittis baratee hanga aangoo diyaaqonummaa fudhachuutti ga’e. Naannoo sanattis uummata barsiisuuun, kadhannaafi soomaan dabarse. Fedha isaa tahus garuu gooftaan Iyyarusaalemii haadha warraa horatee akka luba ta’u itti hime. Innis achuma Iyyarusaalemitti sirna takliiliin fuudhee lubummaa fudhate. Isaanis qeerdubrummaadhaan fuudhaa heerumaanis waggaa 40 ol jiraatan. Ergaan, “Gara biyya keessaniitti gali! Mootichi lubbuu kee barbaadu boqoteera” jedhu dhagahee haadha warraa isaa waliin gara Laastaa dhufe. Yeroo inni dhufus ummanni ililchaa simateera. Guyyuma sana mootii taasisanii muudan.
Muudamni isaa akka mootota biyya lafaa hin turre. Qulqulluu Rufaa’el ergamaan xoofoofi hibistii fidee waggoota 15’f isa gargaaraa sirna galatoo raawwateera.
Booda gargaarsa qulqulluu Rufaa’eliin gara hara Beenuutti deemee achittis uummata barsiisee cuuphe bineensota nama rakkisan hundumaas kadhannaa isaatiin humna isaanii ni dadhabsiise. Gooftanis Iyyarusaaleemitti duumessaan fe’ee isa geessee bakka kanatti mana kiristaanaa naaf ijaari jedheen. Innis Fulbaana 13 irraa eegalee Waxabajii 20 xumure. Taabota Qulqulluu Gabri’eel Waxabajii 21tti galche sirna galatoo raawwate. Qulqulluun kun osoo uummata dhiigaafi foon gooftaa kennuu aduun yemmuu itti dhiyu akkuma luba Iyyaasuu biiftuu dhaabeera.
Qulqulluu Yimrehaannee Kiristoos Onkoloolessa 19 boqotee achumatti awwaalame. Gooftan kan karra isaa dhaqeef waadaa araaraa kenneefii jira. Galanni Waaqayyoof u ‘u. Waaqayyoo kadhannaa qulqullicha kanaatiin nutti haa araaramu. Sugni isaas nu waliin haa ta’u. Ameen!
Mootii Aksum ture. Kan muudames bara 485 yoo ta’u, hanga 515tti teessoo mootummaarra tureera. Ijoollees horateera. Baruumsa amantaas barateera. Amantaan isaas kan sirrii ta’eefi kan nama ajaa’ibsiisudha. Jaalalli haadha keeyaaf qabus addadha. Mootiin Ayihuud Finihaas jedhamu Naagiraan Yemen ammaatti Kiristoosiin ganaa jedhee nama ajjeessaa ture. Magaalattis guyyaa 40’f ibidda itti kaa’ee bobeesse. Seenaan isaa addunyaarratti dhagahamus kiristaanota sana baraaruuf kan yaale hin turre. Yeroo kana dhagahu gara bataskaanaa dhaqee sagadee, “Yaa gooftaa ani namoota dhiiga kiristaanaa dhangalaasan kana akkan haaloo bahuuf na gargaari. Baay’ina loltoota koon kanan of jaju miti; anis mo’amee kiristaanummaan akka hin tuffatamne achumatti na ajeesi,” jedhe akka kadhataniif monoksoota gadaamitti erge.
Osoo hin turinis farda, gaangee fi gaalaan Yemen gahe. Finihaasiin ajjeessee kiristaanota walaba baase. Imimmaaniifi dhiiga isaanii ni qoorseef. Manneen kiristaanaas ijaarefii gara Aksumitti deebi’e. Akkuma deebi’eenis gara Aksum Tsiyoon seenee, “Gooftaa koo wanta naa goote kana hundumaaf kanan kennu qaama koo malee qabeenya koo miti,” jedhee mootummaa isaa ilma isaatti dabarsee teessoo isaarra ka’ee gara kawaalaatti gale. Gonfoo Warqee kaawwachaa tures gara Iyyarusaaleem ergee abbaa Phanxaliyoon harkatti sirni monoksummaa raawwateef. Yeroo sanas qabeenya isaa keessaa kubbaayyaa tokkoofi qamisii tokko akkasumas qooddiroo/handaqqii tokko qofa fudhatee monokkose. Innis gadaamii keessatti namaan osoo wal hin argiin kadhannaafi soomaan erga jiraatee booda waggaa 70tti bara 529 boqoteera. Gooftaanis kabaja isa gonfachiiseera.
Ayyaanni yaadannoo isaas Caamsaa 20dha. Galanni Waaqayyoof haa ta’u. Waaqayyoo kadhannaa qulqullicha kanaatiin nutti haa araaramu. Sugni isaas nu waliin haa ta’u. Ameen!


text:
Naannawa Masaraa mootummaa Araatkiloo jirutti waraanni Makkalaakayaa “gaaffii Mindaan” wal qabate kan kaasan tahuu gabaasaaleen ni mul’isu. Akka odeeyfannoon naannawa irraa bahaa jiru mul’isutti, loltoonni Makkalaakayaa konkolaataa Baasii lamaan dhufanii kan nannaawa Masaraatti argaman tahuu fi Itti aanaan muummicha ministeeraa loltoota kanneen kan haasofsiisaa jiru tahuus odeeffannoon kun ni addeessa.
Daqiiqaa muraasa dura ammoo magaalaa Finfinnee keessatti Intarneetiin kan addaan cite tahuu beekamee jira. Haala magaalaa Finfinnee keessa jiru kana hanga ammaatti qondaaltota mootummaa irraa ifatti wanti himame hin jiru.


text:
Tafsiira Suuratu As-Sajdah-Kutaa 6
Mu’minaa fi Faasiqni wal-qixxaa’u?
“Sila namni mu’mina ta’e akka nama faasiqa ta’eeti? Wal hin qaxxaa’an.” Suuratu As-Sajdah 32:18
Mu’mina jechuun nama Rabbii fi wanta Isarraa dhufe hundatti amanee fi Isaaf ajajamuudha. Faasiqa jechuun immoo nama fincilaa ajaja Rabbii faallessuu fi haqa keessaa bahuudha. Faasiqni asitti barbaadame kaafira.
Kanaafu, namni Rabbii fi Ergamaa Isaatiif ajajamuu fi waadaa Isaa dhugoomsu nama Rabbii fi Ergamaa Isaatti kafaree fi Guyyaa Aakhirah kijibsiiseetin wal qixxaa’aa? Rabbiin biratti gonkumaa wal hin qixxaa’an. Kaafirri osoo addunyaa keessatti sadarkaa guddaa fi qabeenya baay’ee qabaateyyu mu’mina hiyyeessa ta’eetu isa caala. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa akkana jedha:
“Warri amananii fi hojii gaggaarii hojjatan, wanta hojjataa turaniif jecha akka nuzulaatti Jannata itti galantu isaaniif jira.” Suuratu As-Sajdah 32:19
Nusula jechuun wanta keessummaaf qophaa’udha. Sababa isaan amananii fi hojii gaarii hojjataniif Jannani wanta Rabbiin keessummoota Isaa Guyyaa Qiyaamaa kabajuuf qopheesseedha.[1] “Jannata itti galantu” kana jechuun Jannata itti galanii fi keessa qubatantu isaaniif jira.
“Warri faasiqa ta’an immoo itti galli isaanii ibidda. Dhawaatuma isaan ishii (ibidda) keessaa bahuu fedhaniin ishii keessatti gadi deebifamu. “Adabbi ibiddaa kan isin kijibsiisaa turtan dhandhamaa.” isaaniin jedhama.” Suuratu As-Sajdah 32:20
Kana jechuun namoonni ajaja Rabbii keessaa bahanii fi badii hojjatan, iddoon qubannaa isaanii Jahannami. Akkuma ibidda keessaa bahuu fedhaniin, gara ibiddaatti gadi deebifamu. Isaan waqqasuuf akkana isaaniin jedhama: Adabbii ibiddaa addunyaa keessatti kijibsiisaa turan dhandhamaa.”[2]
Mu’minaa fi kaafirri hojii fi mindaadhaan gonkumaa wal hin qixxaa’an. Hojiin mu’minaa gaarii fi hundee kan qabuudha. Hundeen kunis iimaana. Hojiin kaafiraa immoo badaadha. Osoo hojii gaarii kan hojjatu ta’eyyu hundee waan hin qabneef kan baduudha. Dhumarratti, mindaanis wal hin qixxaa’an. Mindaan mu’minaa Jannata qananiiti. Jazaan kaafiraa immoo adabbii ibiddaati. Kanaafu, mu’minaa fi kaafirri wal qixxaa’uu?
Maaliif adabbii fi rakkoon adda addaa namootatti bu’aa?
Dhugumatti, gaafi kana namoonni baay’een of gaafatu. Madda sirrii keessa yoo barbaadan deebii gahaa ni argatu. Sababni guddaan namootatti adabbii fi rakkoon bu’uuf badii isaanii irraa buqqa’uun gara Rabbii isaanii akka deebi’aniif. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Dhugumatti, akka isaan deebi’aniif adabbii guddaa dura adabbii xiqqaa isaan dhandhamsiifna.” Suuratu As-Sajdah 32:21
Adabbiin xiqqaan rakkoolee, musiibaa, dhibee fi balaa adda addaa addunya tana keessatti nama muudataniidha. Adabbiin guddaan immoo adabbii Aakhiraati. Akka namoonni badii irraa buqqa’uun gara Rabbii deebi’anii amananii fi hojii gaggaarii hojjataniif, adabbii Aakhirah guddaa dura adabbii xiqqaa isaanitti buusa. Yoo isaan gara Isaatti deebi’an, tawbaa isaanii irraa qeebalun isaaniif araarama, adabbii guddaa irraa isaan baraara. Dhugumatti kuni rahmata guddaadha.
Nama aayaata Gooftaa isaatiin yaadachiifamee ergasii isaan irraa garagale caalaa namni zaalimni eenyuu? Dhugumatti, Nuti yakkamtoota irraa haloo bahatoodha.” Suuratu As-Sajdah 32:22
Kana jechuun nama ragaalee Rabbiitiini fi keeyyattoota Qur’aanaatiin gorfamee ergasii fudhachuu dide caalaa namni nafsee ofii miidhee hin jiru. Namni kuni ammaa amma aayaata Qur’aanaatin ni gorfama. Ergasii inni fedhii nafsee isaatii fi faayda addunyaa hordofuun aayaata kanniin irraa garagala. (Kana jechuun hin fudhatu, itti hin bulu. Kana irra, of tuula.) Kanaafu, irraa garagaluu isaatiif yakkamaa adabbii Rabbiitiif saaxilamu ta’e.[3] “Dhugumatti, Nuti yakkamtoota irraa haloo bahatoodha” kana jechuun warra aayata Rabbii fi ragaalee Isaa irraa garagalan ni adabna.[4]
Qataadan akkana jedha: Zikrii Rabbii irraa garagaluu irraa of eeggadhaa. Namni zikrii (yaadannoo) Isaa irraa garagalee dhugumatti gowwummaa guddaa gowwoome jira, jallinna badaa jallatee jira, badii guddaa hojjate jira. Kanaafi, Rabbiin olta’aan nama kana hojjatetti zaatun akkana jedhe: “Dhugumatti, Nuti yakkamtoota irraa haloo bahatoodha”[5]
Asitti Nuti yommuu jedhu baay’inna agarsiisuuf osoo hin ta’in Guddinna agarsiisuufi. Kiristaanni tokko dhufuun kuni baay’inna agarsiisa yoo jedhe, akkana isaan jenna: ati warra jallinnaa kan Qur’aana irraa wanta hiikni isaa wal fakkaatu hordofuudha. Osoo jecha Rabbii olta’aa kanatti deebitee silaa wanti ati jettu sirraa deema. Jechi kunis:
“Gabbaramaan keessan Gabbaramaa tokkicha. Haqaan gabbaramaan Isa malee hin jiru. [Inni] Ar-Rahmaan Ar-Rahiim.” Suuratu Al-Baqarah 2:163[6]
Aayan tuni yaanni sillaase soba akka ta’e mirkaneessiti. Rabbiin tokkicha haqaan gabbaramu (waaqefatamuu) dha. Gooftaan Isa qofa. Isa waliin wanti biraa gabbaramaa (kan waaqefatamu) ta’uu hin danda’u.
Kitaabban wabii:
[1] Ma’aariju tafakkuri wa daqaa’iqu tadabburi-14/551
[2] Tafsiira Muyassar-416
[3] Ma’aarij Tafakkuri wa daqaa’iq tadabburi-14/553
[4] Tafsiir Muyassar-416
[5] Tafsiir Ibn Kasiir-6/149
[6] Tafsiiru Qur’aanil Kariim-Suuratu As-Sajdah, Ibn Useymiin- fuula 105


text:
Finfinnee, Onkololeessa 17, 2014 (TOI) – Itoophiyaan fayyadamummaa AGOA( African Groth and opportunity Act) akka itti fuftuuf Imbaasiin Ameerikaa deeggarsa akka taasisu gaafatamuu ibsame.
Komishinarri Komishinii Invastimantii aadde Lalisee Namee ogeessa olaantuu daldalaa Imbaasii Ameerikaa Yaasuu’ii Paay waliin mari’ataniiru.
Marichaan Itoophiyaan fayyadamummaa AGOA akka itti fuftuuf Imbaasiin Ameerikaa Komishinii invastimentii Ityoophiyaa waliin hojjechuun deeggarsa akka taasisu Komishinar Laliseen gaafataniiru.
Dabalataanis AGOAn faayidaa olaanaa invastimantii Ityoophiyaa fi qaamolee damecharratti bobba’aniif qabu ibsuu isaanii ragaan Komishinicharraa argame ni muul’isa.


text:
Phawuloosi
Teselonqqiyaa Asaw
Xaafeedda Koyro Kiitaa
Geluwaa
Teselonqqiyaa Maqidooniyaa geetettiyaa Roomaa biittaw waanna katamatto. Phawuloosi Teselonqqiyaan ammaniyaawanttoo shiishsheeddawe, Piliphphisiyoosa biittaa yeggi beeddawaappe guyyiyaana. Gidoppe attishshin, Ayihudatuwaa ammanuwaa akkanaw mateedda Ayihuda gidenna asatuu Phawuloosi tamaarissiyaa, ammanuwaa timirttiyaa doseedda diraw (1:8-10), Ayihudatuu Phawuloosa qanaatiide, phalqqethaa dentheeddino. Hewaa diraw Phawuloosi Teselonqqiyaa yeddiide, Beeriyaa geetettiyaa gadiyaa beedda. Takkiidde I Qoronttoosa gakkeedda wode, matan A maaddiyaa Ximootoosi Teselonqqiyaa biide simmowaappe guyyiyan ammaniyaa asaa hanotaa aw qonccissiide odeedda.
Phawuloosi koyro kiitaa Teselonqqiyaa asaassi xaafeeddawe, ammaniyaawantta minissanaassanne menthethanaassa. I unttunttu ammanuwaabaanne siiquwaabaa lo77o woriyaa siseedda diraw, Xoossaa galatee. Kase I unttunttu giddon heezzu saaminttaa (Kit 17:1-9) de7eedda wode, ay mala de7uwaa de7eeddentto unttuntta akeekissee. Hewaappe guyye Kiristtoosa laa7ethuwaa yuussaa xeelleeddawaan denddeedda ooshatuwaassi zaaruwaa immee. He ooshatuwaappekka amareeddawanttu: “Kiristtoosi ha alamiyaa simmanaappe kasetiide hayqqeedda ammaniyaa asay, Kiristtoosa simay immiyaa medhinaa de7uwaa shaakki akkanaw danddayii? Kiristtoosi simmiide yaanawe awudee?” yaagiyaawantta. Phawuloosikka he gaketteedda wodiyaa go77ettiide, “Kiristtoosa laa7enthuwaa yuussaa timirttiyaa hidootaan naagiidde I yaana gakkanaw woppu giide hinttenttu oosuwaa oothite” yaagiide unttuntta zoree.
Shemppatuwaa Ubbatuwassi Imetteedda Qantha Qofatuwaa
Geluwaa (1:1)
Phawuloosa nashechchaanne galataa (1:2-3:13)
Ammaniyaawanttu de7uwaa kaalethiyaa ogiyaa (4:1-12)
Yesuusa laa7ethuwaa yuussaa timirttiyaa (4:13-5:11)
Wurssethaa maqquwaa (5:12-22)
Qutiyaa (5:23-28)
1
1 Nuuni Phawuloosi, Sillaasenne Ximootoosi Teselonqqen de7iya ammaniyaa asatoo ha dabidaabbiyaa xaafeetto; hewanttu Xoossaa nu Aabbuwanttoonne Godaa Yesuusi Kiristtoosawanttoo, aadho keekatethaynne sarotethay gido.
Teselonqqiyaa Asaa De7uwaanne Ammanuwaa
2 Nuuni woosaan Xoossaa galatiidde, ubba wode hinttena ubbatuwaa hassayeetto.
3 Nuuni nu Xoossaa, nu Aawuwaa sinthan ammanuwan hinttenttu ootheedda oosuwaanne, siiquwan hinttenttu daabureedda daaburaa, qassi nu Godaa Yesuusi Kiristtoosan hinttew de7iyaa hidootaan gencciyaa genccuwaa ubba wode hassayeetto.
4 Nuunaadan Xoossaa kaalliyaawanttoo, Xoossay hinttena siiqiyaawaanne hinttena barew naanaa oothanaw dooreeddawaa nuuni ereetto.
5 Ayissi gooppe, nuuni wonggalaa, wolqqaan, Geeshsha Ayyaanaaninne he wonggelii tuma gideeddawaa wurssi ammaniyaawan hinttenttoo aheeddawaappe attin, asaa qaalaa xalalaan ahibeykko. Nuuni hinttenanna de7iya wode, hinttenttu diraw waani de7eeddentto, hinttenttu eriita.
6 Qassi hinttenttu daro waayyettooppekka, Geeshsha Ayyaanay immeedda nashechchaan kiitaa akkeeddita; hewan nu leemisuwanne Godaawaa kaalleeddita.
7 Hewaa diraw, Maqidooniyaaninne Akaayiyaa giya gadiyan de7iya ammaniyaa ubbatoo leemisuwaa gideeddita.
8 Ayissi gooppe, Godaa qaalay hintteppe kesiide, Maqidooniyaaninne Akaayiyaa xalalaan sisettibeenna; shin Xoossaa hinttenttu ammaniyaawe ubbasan sisetteedda. Simmi nuuni haasayanaw koshshishshin attowe aynne baawa.
9 Ayissi gooppe, nuuni hinttekko beedda wode, hinttenttu nuuna wooti mokkeedenttonne qassi hinttenttu hinttenttu eeqaw oothiyaawaa aggiide, worddotenna de7uwaa Xoossaw oothanaw waani Xoossaakko simmeedditentto, unttunttu barenttu huuphiyan haasayiino.
10 Qassi Xoossaa Na7ay Yesuusi, Xoossay hayiquwaappe dentheeddawe, nuuna sinthaappe yaana Xoossaa hanqquwaappe ashshiyaawe saluwaappe yaanawaa hinttenttu naagiyaawaa unttunttu haasayiino.


text:
Nageenyaa fi tasgabbii lammiilee akkasumas itti fufiinsa biyyaa mirkaneessuuf furmaanni olaantummaa seeraa kabachiisuudha -TKM
Finfinnee, Caamsaa 12, 2014 (FBC) – Nageenyaa fi tasgabbii lammiilee akkasumas biyya itti fufsiisuuf furmaanni olaantummaa seeraa mirkeessuu qofa ta’uu Tajaajjilli Kominikeeshinii Mootummaa ibseera.
Tajaajilichi ibsa laateen iddoowwan tokko tokkotti kan muul’atan alseerummaa fi nageenyi boora’uun mootummaan olaantummaa seeraa kabachiisu uummanni irra deddeebiin sagalee tokko gaafata tureera.
Kana dura Manni Maree Nageenyaa dhimmoota kanneen gamaaggamuun tarkaanfiiwwan barbaachisoo ta’an fudhachuu akka qabu eeramuun isaa ni yaadatama.
Tibba kana magaalaa Finfinnee dabalatee naannolee hunda keessatti qaamoleen nageenyaa federaalaa fi naannolee tarkaanfii olaantummaa seeraa mirkaneessuu fudhachaa jiraachuu ibseera.
Naannoo Oromiyaa fi naannolee ollaatti gareen shororkeessaa Shanee humnoota badii biroo waliin ta’uun halleellaa uumatarraan ga’aa jiran hambisuuf mootummaan tarkaanfii milka’aa fudhataa jira.
Naannoo Oromiyaa fi Somaaleetti humnoota shororkeessaa Alshabaab irratti tarkaanfiin fudhatamaa jiru karaa milkaa’een itti fufeera.
Akkasumas humnoonni badii naannoo Amaaraatti maallaqni seeraa alaa fi daddabarsi meeshaalee waraanaa, gareen hundaa’uun qabeenya namoonni dhuunfaa horataanii saamuun akkasumas barbadeessuurratti bobba’aan, lubbuu namaa ajjeesuu, hawaasaa tokko kan biroon walitti buusuun naannichi akka hin tasgabboonfe taasisuun garicharratti tarkaanfiin fudhatamaa akka jiruu ibsameera.
Magaaloota Finfinnee fi Oromiyaatti gareen hundaa’uun gocha hannaa adda addaarratti bobbaa’uun, maallaqaa fi meeshaalee waraanaa daddabarsuun akkasumas lootee seentoota garee wayyaaneerratti tarkaanfii fudhatamaa jiraachuus himeera.
Naannolee hundatti oppireeshinii gaggeeffamaa jiruun hidhattoonni garee fi dhuunfaa qabeenya saamanii fi badii gara fuulduraatti raawwachuuf karoorfatan dabalatee sanadoota adda addaa waliin to’atamuu ibseera.
Tarkaanfii mootummaan olaantummaa seeraa kabachiisuu, nageenya lammiilee eeguu fi biyya itti fufsiisuuf fudhata jiruuf ummanni deeggarsa olaanaa taasiisaa jiraachuu.
Gareen shororkeessaa ABUT fi deeggartoonni isaa tarkaanfii mootummaan fudhachaa jiru hordofee garee hokkora uumuuf sochu keessattuu hojiilee olaantummaa seeraa mirkaneessuuf naannoo Amaaraatti hojjetamaa gufachuuf garee karaa seeraan alaa socha’u deeggaruuf gamanumaan ibsaa jiraachuu himeera.
Keessattuu gareen badii maqaa Faannoon saamichaa fi ummatarratti gantummaa olaanaa raawwachuun diinaa Ityoophiyaa ta’uu isaa ibseera.
Ummanni biyyatti hundi shira diinaa kana hubachuun tarkaanfii mootummaan fudhachaa jiru cimsee akka deeggaruu fi ga’ee irraa eegamu ba’uu akka qabu gaafateera.
Fuula Feesbuukii keenyaan dabalataa odeeffannoo waqtaawaa argachuuf;
Teelegraama https://t.me/afanoromofana
Yuutyuubii Afaan Oromo: https://bit.ly/3FjfCXR
Marsariitii fanabc.com/afaanoromoo
Twiitara https://twitter.com/fanatelevision nu duukaa bu’aa
Yeroo maraa nu waliin waan taataniif isin galateeffanna.


text:
OBJECTIVES OF THE STUDY: TO KNOW THE SOURCE OF EVIL AND THE CAUSE OF FAMILY HATRED WITHIN DDD CLAN
THE SLOGAN OF WAR ON THIS EVIL:-´I only care for the current and future generation of DDD clan,I do not care for those who did shameful and evil acts within the clan whether their age is young or old, the evil doers should see justice at the court of DDD clan and the story should be shared by all DDD children´ ..(leader of DDD clan war on Evil).
CONCLUSIONS OF THE SURVEY(in Afan Oromo)
– Sirni fiwudaalaa fi nafxanyaa yeroo xumuraatiif bara 1991 Itoophiyatti du´ee awwaalamus ilaalcha Fiwudaalaa fi Nafxanyaatiin hogganamuun hanga guyyaa kaleessaatti teessoo isaa ……… godhatee jibbaa fi dhara maatii ilma Oromoo kan DDD jedhamu kan biyya keessaa fi biyyoota gara garaa jiraatan keessatti facaasuun obboleeyyan lamaan abbaa fi haadha tokkorraa dhalatan akka wol-qixa hin ta´iniitti dhaloota ammaa barsiisuun maatii ilma Oromoo DDD jedhamuu kan dhugaa qabatanii jiraatan dararaa fi rakkoo cimaa irraan gahaa turaniiru.Haa ta´uu malee bara 2011 irraa eegalee Woraanni Bilisummaa maatii ilma Oromoo DDD kan JJJn hogganamu Hoggantootaa fi Aangawoota ilaalcha fiwudaalaa fi Nafxanyaa dhaloota ammaa barsiisaa turanii fi jiran kanneen mataa keessa miidiyaa fi Intarneetiin deddeebisee tumuun akkuma sirni cubbamaan Abbaa lafaa Haile Sillaaseen Dargiidhaan itti salphatee mana fincaanii masaramootummaa isaa keessatti awwaalametti guyyaa kaleessaa dhaloota ammaa DDD lubbuun jiran hunda dhimmicha miidiyaa adda addaa fayyadamuun dhageessisuun Hogganaan garee dhiphootaa fi dhiphoonni yakka sukkanneessaa gurra nama woraanu kanneen deddeebisanii dalagan kan ganda DDD keessa jiran hundi isaaniituu mana murtii maatichaatti(Jaarsotatti) murtiidhaaf akka dhihaatan gaafateera.Kan hafe hojiin kan mana murtiiti.Dhaloonni ammaa gandichaa hunduu dhimmicha balaaleffataa murtee mana murtii gandichaa eeggataa jiru.Dhaloonni ammaa maatii DDD murtee dhimmichaa dhiheenyaan hordofaa jiranii fi Hogganaan woraana bilisummaa maatii DDD Murteen mana murtii gandichaa haqa qabeessaa fi Maalaammaltummaa irraa bilisa akka ta´u ni abdata.
RECOMMENDATIONS
Lubbuu fi Dhiiga woreegamtootaa ilaalchonni akkanaa dulloomaan kunniin yoo nu yaadachiisee sagantaalee Barnootaa miidiyaalee Oromootiin tamsa´an keessa galchinee hin hojjatin gahee nurraa eeggamu baane jechuun hin danda´amu.Dhiignii fi lafeen woreegamtootaa sirnaa fi ilaalcha fiwudaalaa fi nafxanyaa barbadeessuu irratti dhangalaasanii fi caccabsan nu quuquu qaba.Danqaalee ilaalchaa akkanaa kanniin kan jaalalaa fi kabajaa hawaasa keessaa balleessan adda baastanii qorattanii Sagantaalee Barnootaa ta´ee sagantaalee Bohaartiitiin Sammuu sooftiweeriin dulloomaan akkanaa kuni itti fe´amee hawaasa rakkisu kana sooftiweerii haarawa itti fe´uun murteessaadha. Kana gochuuf immoo miidiyaaleen elektirooniksii fi piresiis isin harka jiru. Maal eegnaree Oromookoo, HARMEEN OROMOO OSOO DHIIRA DEETTEE QABDU, DHARTI HOGGANAA ITTI TA´UUNII HIN QABDU.Fkn dhimmootni ummanni adda baasee sirritti beekuu qaba jedhee yaadu 1. Hiikkaan jechoota Qanyi-azmaach,Giraazmach,
Afaan Nafxanyaa mi´aawaa sobduu keessi ibiddaa sanaa fi Afaan Qawweetiin kan abbootii keenna gabroomsanii sooftiweerii ilaalcha nafxanyaa dharaa sammuu oromootti fe´an gahaadha.Sooftiweerii san uf keessaa haqnee sooftiweerii haaraya gara galma Oromoon gahuu barbaaduutti nu geessisuu danda´u gad fageenyaan qorannee fe´achuudha sammuu keennatti.Eenyuu Oromoo hin caalle sammuu waaqni nuuf kenne cuunfinee seeraan itti fayyadamnee dhararratti qabsaayuu dinne malee.Oromoon eenyuuyyuu gadii miti.Sammuu keennatu sheeyxanaa fi ilaalcha nafxanyaa wojji ta´anii sammuu oromoota hundaa gabroomsaa fi abdii kutachiisaa jiru.Harmeen Oromoodhaa gaafa nu deettu kaayyoo hedduu nu deetteef keessaa tokko wollaalummaa,hiyyummaa fi dhara burqaa ishee hunda barbaannee akka itti qabsoofnee burqaa dharaa hunda cufnee harmeen oromoo nu deette nagahaan jiraattuufi.Kaayyoo harmeen Oromoo nu deetteef maaf dagannee addunyaa dukkanooftuu keessatti paartii maqaa Oromoo jedhu qofa moggaafannee miidiyaa maqaa oromoo ta´ee jecha gaarii oromoo keessa tokko itti kenninee miidiyaa maqaa akkanaa jedhaa akka saree woraabessa agartee qofa caljedhanii dutuun galma Oromoon bira gahuuf mataasaa keessaa qabu bira nun geessu.Kanammoo lafaa ka´eeti miti,waan Oromoon yaadu natu keessa beeka,Expertii fi gaggeessaa garee Qorannoo yaada ummataa ta´ee woggoota afuriif hojjetaa ture.Oromoon burqaa dharaa hundarratti akka qabsooftaniif isinirraa barbaada.Kan isin amma miidiyaan haasoftan kana OPDOnuu deebii deebistee bira dabriteerti.Oromoon kan isin haasoftan kana hin dhagahu,isinitti kolfaayyu.Ani akka Oromoo tokkootti paartilee Oromoo amma socho´aa jirtan hundaan kan isiniin jedhu mul´ataa fi ergama keessan sirritti irra deebi´aa sakatta´aamee waan bilchina qabu hin fakkaatu. Paartiin biyya bulchaa jiru kunis paartii isa wojji dorgomu woyii qabaachuu qaba ykn immoo eennutu natuqa jedhaa ummata kan caale miidha beekaa.Jabaadhaa tokko ta´aa.Woraabessa Nafxanyaa seera qabsiisanii halkan halkan qofa osoo nun jeeqin naannawa keenna dhufee waan nyaatu barbaadachuun akka eeyyamamuuf qofa jela sararanii seeressuudha.Kunimmoo jelqaba sammuukeennarratti qabsoofnee uf hinjifachuu gaafata,achii dhara burqaashee hunda barbaadanii gogsuudha.Jabaadhaa.


text:
Meesiin tapha istaadiyoomii Camp Nou, keesastti Pedro Bigasii walti gufatee miilaa jala dhaaabee jiblii miliqe.
Okkolaa taphatti deebi’ullee diqiiquma 10n tokko taphatee munyuuqu dadhabee keessaa baasan.Wallaananiinii gadi deebisainillee hagaguma taphau dhuamttu achi taahe malee hin taphanne.
Tpaha sadaasaa dhufu 21 irratti Real Madrid waliin taphan irratti tapachuu fi dhibaachuun isaatuu shakkii qabdi.
Manaajerii Meesiin Luis Enrique yoo namii narraa miidhamu yoo cufa miiratti na hammaataa jedhee dubbate.
Meesiin nama dhalootaan Agentiinaa Arjentiinaati fi Barceloonati taphatu nama ganna 28.Namii kun haga ammatti goolii 400 caalaa galchee ganna dabree Euro miliyoona 20 oli mindaan argate.
Gama kaaniin ammoo mani murtii Biraazil horii taphataan kubba miila isaanii Neymaar lafaa qabu Euro miliyoona 33 fi kuma 100 irraa qabe.Manii murti kun Neymaar gibira baasu diduuf horii lafa qabu dhoffate jedhee irraa qabe.
Akka manii murtii Sao Paulo jedhutti nami kun bara 2011 haga 2013 Euro miliyoona 10 oli silaa gibira baasu male hin basin.
Maatiin isaa seera malee hori isaa irraa qaban jedhani dubbachuufiitit jiran. Neeymaarillene nama ganna 23 kilabi Barceloonaatii fi Biraazilii tapahta. Tapha addunyaa irratti beekaman keessaa tokko
FIFA
Koreen Waldaa Federeshiin kubbaa miilaa Addunyaa FIFA perzdaantii isii wanjlaan qorachuutti jirti perzdaantii Federeshiinii kubba miilaa Addunyaallee woma akkanaatti faana jira.
Koreen haqaa FIFA,Federeshiiniin Waldaa Kubbaa Miilaa Addunyaa perezidaantii isii Sepp Bilaaterii fi perzidaantii waldaa Kubba Miilaa Awurooppaa,Maaykil Pilaatiinii biyya dorgommi addunyaa gugurdoo qopheessan irrAA hori nyaatanii qopheessisiisanii jedhani qorachuutti jirti.
Jara kana abbootii alangaa addaa Swiss himachuutti jiran.Irratti walii galanii jennaan dhiyoottu hujii irraa dhaabu fa dandahan.
Pilatiinii huji irraa dhaaban jechuun ammoo dorgommi perzdaantii FIFA tahuuf innii itti jiru tanallee hanqisu dandeetti.Pilaatiinii doolara miliyoona lamaa fudhatee jedhanii
EPL fi Afrikaa
Ijoolleen Afrikaa kilabii EPL Keessa taphatan heddachaa dhufumatti jiranii Fulbaana kana isuma nama 45 gahan.Dorgommi EPL, English Premiere League 2015/2016 eegii jalqabanii torbaan torba keessa jirani haga ammaatti goolii kurnya heddutti gale.
Goolii Fulaaba gara jalqabaa galchan 30 keessaa sagal ijoolee Afrikaa bitaanitti galcheef.EPL duruu ijoollee hedduu Afirkaa bitatte. Fulbaanaan duubatti ammoo nama hedduutti itti dabalama.EPL keessaa ijoolleen Afrikaa bitatan 45 taphachuutti jiraa jechuu.
Itoophiyaa fi Botiswaanaa
Gareen Kubbaa miilaa Itoophiyaa akka perzdanatii federeshishii jedhuutti dorgommii shaampiyoonaa Afrikaa CHAN, fi Waanca Afrikaa ufi qophesumatti jiranii dorgommii hariyummaatiif ammoo bori Botswanaa yaahuuti jirraa jiran.
Chaampiyoonaa Afrikaa ganna dhufuu, waancaa kubbaa muulaa Afrikaa ka ganna lamaan duubatti taphatan fa.
Leenjisaan haraarahii Waaliyaa akkamitti kilabii tanaan walti jiran?Waaliyaa abdii qabdi?
perezdanatiin Federshiini kubbaa miilaa biyyooleessaa Juneddiin Bahsaa ammoo “jalqabaii badaa hin fakkaatu.”


text:
Foramiin marii Amantaalee addunyaa November 4-8, 2018 Tuniziyaa keessatti kan geggeefamu yoo tahu, jilli Israa’el kora kana irratti hirmaachuudhaaf Viizaa seensaa Tuniiziyaa gaafatee ture. Haa ta’u malee gareewwan mirga namoomaa fi dhaabbiileen walabummaa Falasxiin deeggaran, gaafii Jila Israa’el mormuun dhimmicha gara mana murtii geessanii akka turan gabaasni arganne ni ibsa.
Haaluma kanaan manni murtii Tuniiziyaa Juma’aa dheengaddaa jilli Israa’eel gara biyyattii akka hin seenne uggure. Gareen Hamaas murtii kana gammachuudhaan simate. Dubbii himaan garee Hamaas Saamii Abu Zuhri, “Ummata Tuniiziyaa fi dhaabbiilee Jilli Israa’el gara biyya isaanii akka hin seenneef irratti hojjatan hunda ni galatoomffanna” jedhe.


text:
Baankiin Islaamaa dhalarraa walaba tahe akka hundeeffamuuf Muslimoonni Itiyoophiyaa yeroo dheeraaf gaafachaa turuun ni yaadatama.
Jijjiirama siyaasaa yeroo dhiyoo as biyyattiitti argame hordofuun, ji’oota muraasa dura Muummichi Ministeeraa Abiy Ahmad Baankiin dhala irraa walaba tahe akka hundeeffamu hayyame.
Baankiwwan dhala irraa walaba tahanii dhaabbachuu barbaadaniis Baankii Biyyooleessa Itiyoophiyaa irraa hayyama fudhachuun gama hojjiitti seenaa jiran.
Baankiin Hijraa, Baankiwwan dhala irraa walaba tahanii hojjechuudhaaf hayyama Baankii Biyyooleessa Itiyoophiyaa irraa argatan keessaa tokko. Baankichi wiixata dheengaddaa ifatti Aksiyoona gurguruu jalqabe.
Hijraa Bank Alhada dabre sagantaa hundeeffamasaa magaalaa Finfinneetti gaggeeffatee ture. Saganticha irratti fuulduraaf Baankiin Hijraa tajaajila Inshuraansii dhala irraa walaba tahe jalqabuuf qophii xumuruusaa ibse.


text:
Sodaa nageenyaa naannoo Benishangul Gumuz keessaaf jecha abbootii konkolaataa, gargaarsa namoomaa deddeebisuu sodaatan itti gaafatama lammummaa isaanii akka ba’an waamichi dhiyaateefii jira.
Naannoo sana keessa buqqaatonni kuma 100tti hedhaman kan jiran yoo ta’u, mootummaas haa ta’u dhaabolii gargaarsaa biraa deggersi argamaa jiraatus, soda nageenyaaf jecha federaala biraas haa ta’u naannoo sana irraa gara bakka adda addaatti midhaan nyaataa deddeebisuun akka hin danda’amne mootummaan naannoo Beennishangul Gumuz beeksiseera.
Namoonni magaalaa buqqaatonni kun jiran keessa jiraatan, mana ofiitti namoota 15-20 keessummeessaa waan jiraniif buqqaatonni galateeffataniiru.


text:
Labsii bara 2011
216/2011-Labsii Gurmaa’ina, Aangoo fi Hojii Manneen Murtii Mootummaa Naannoo Oromiyaa Irra Deebiin Murteessuuf Bahe/A Proclamation to Redefine the Structure, Powers and Functions of the Oromia Regional State
217/2011-Labsii Gumii Bulchiinsa Abbootii Seeraa Oromiyaa Irra Deebiidhaan Hundeessuuf Bahe/A Proclamation for the Re-establishment of Oromia Judicial Administration Commission
218/2011-Labsii Waldaalee Hojii Gamtaa Mootummaa Naannoo Oromiyaa Hundeessuuf Bahe/Proclamation to Estabilish Oromia Regional State Cooperative Societies
219/2011-Labsii Kenna Tajaajila Lammummaa Naannoo Oromiyaa Murteessuuf Bahe/Proclamation to Determine Oromia Regional Government Citizenship Service
221/2011-Labsii Baajataa bara 2012 Hojiiwwan Mootummaa Naannoo Oromiyaatiif Labsame /Budget Proclamation of 2012 E F Y for Oromia National Regional State


text:
Naanno Oromiyaa bakkawwan garagaraatti uggura geejjibaa waamameen walqabatee shochiin geejjibaa darbee darbee hanqachuu isaa, jiraattonni bakkawwan adda addaa irraa VOAtti himanii jiru.
Kaayyoon uggura geejjibaa kun mootummaan hoogganoota siyaasaa dabalee namoota hedduu Oromiyaa keessatti hidhee jiru akka hooku gaafachuuf akka tahe dubbatan, namoonni kun.
Mootummaan naannoo Oromiyaa labsiin ugguraa kun kan farreen nageenyaan labsame jechuun, si afuraffaaf kan harkaa fashale tahuu dubbata.
Gabaasaa guutuu caqasaa.


text:
Guyyoota afran darban kana roobni cimaan ka Kaaba Keeniyaa fi kibba Godina Booranaa Itiyoophiyaa keessatti roobaa jiru manneen jireenyaa jigsee qabeenya horii fi kaanirraanis balaa dhaqqabsiisee jira.
Keessumaa Kutaa Bulchiinsa Maarsabiit ganda boollangoo hedduu qabdu Golboo keessatti bokkaan kun roobee lolaan cimaan lola’e balaa geessisuu miseensi paarlaamaa naannichaa Abdurraahmaan Shee Bashir ni dubbatu.
Roobi guyyaa afuriif roobe kun haga yoonaas guutummaa guutuutti akka hin dhaabbanne himanii warri manni lolaadhaan duraa jige gargaarsa haa argatuuf, dhaabbilee gargaarsaa fi mootummaa giddu galeessaa keeniyaatti iyyataa jirra jedhan Mr. Abdurrahiman.
Miseensi paarlaama naannoo kun akka jedhanitti roobi ganda Golbo keessatti balaa kana kan geessiseef teessumni lafa ganda kanaa dhooqaa waan ta’eef tahuu himanii, warri manni irraa jigee qe’ee baqates gandootii ollaa keessa fulaa namaarra qubatanii akka jiran himan.
Jiraattonni godina Booranaa Oromiyaas roobni kun jidduu kana keessumaa naannoo magaaalaa Mooyyaleetti garmalee roobaa jiraachuu dubbataniiru.


text:
Wal dhabbii Gujii fi Burjii jidduutti uumame jaarsummaan hiikuuf jaarroleen saboota ollaa fi Booranaa ka yaalaa jiran tahuu Abbaa Gadaa Jiloo Mandh’oo VOA’tti himanii jiran.
Caamsa darbe aanaa Addaa Burjii, magaalaa Sooyyamaa keessatti Oromoota Gujii Lixaa irraa gabaaf achi turan haleellaa raaw’atameen haga ammaatti namootni kudhan du’uu fi jaha ka biroon yaalarra jiraachuu eeran, Abbaan Gadaa Gujii.
Aanaan Adda Burjii haleellaa kanaan wal-qabatee haga yoonaa namootni 70 ol to’annaa jala ooluu fi qabeenyi saamames garii deebifamuu dubbatee jira. Jiraattonni garuu ammas nageenyi amansiisaan daangaa gam-lameenii irratti hin mullatu jedhu.


text:
Siiraa-Lakk.11.1
Ka’aba Ijaaru keessatti hirmaachuu
Yommuu Nabii Muhammad (SAW) umriin isaa 35 gahu, Qureeshonni ijaarsa Ka’abaa haaromsuuf walitti qabaman. Dhaabni Ka’abaa ibiddi fi lolaan waan tuqeef dhodhoo’u jalqabe. Ka’abaan akkuma nabii Ibraahim (aleyh salaam) ijaaretti turte. Dheerinnaan nama jiddu-galeessaa yommuu caaltu dhagaa dhoqqeen ykn simintoon wal hin qabsiifamne walirra tuulamuun tan ijaarramtedha. Qureeshonnis Ka’abaa diiganii olkaasu fi xaaraa itti gochuu barbaadan. Garuu diigu ni sodaatan. Waliid ibn Mughiirah ni jedhe: “Diiguu anatu jalqaba.” Akaafaa ol fuudhee Ka’abaa cinaa dhaabbachuun akkana jedhe, “Yaa Rabbii! Karaa irraa hin jallanne, kheeyri malee homaa hin barbaannu.”
Innis (Waliid) roga Ka’abaa tokko qofa ni diige. Namoonni halkan kana wanta isa qunnamu ni eegan. Ni jedhan, “Ni ilaalla, yoo waa isa tuqan homaa Ka’abaa irraa hin diignu. Akkuma duraan turtetti deebisna. Garuu yoo homaa isa hin tuqin, Rabbiin wanta nuti hojjanne jaallate jira jechuudha.” Waliida ganamaan itti ka’e diigu jalqabe. Namoonnis hanga dhagaa magariisa akka dalluu gaalaa fakkattu bira gahaniitti isa waliin diigu itti fufan. Hojii qoqooduun gosa hundaaf rogoota Ka’aba kennaniif. Dhagaa buqqisuu fi ol fuudhu keessatti hoggantoonni fi manguddoonni Qureeshota itti hirmaatanii jiru.
Yommuu ijaarsi Ka’abaa xumuratti dhiyaatu wal-mormiin ho’aan ni uumame. Tarkaanfin dhumaa ijaarsa keessatti hafe Dhagaa Gurraacha (Al-Hajarul Aswad) bakka isaa kaa’udha. Rakkoon jiru, hoggantoonni gosa Qureeshaa hundi isaanitu kabaja dhagaa kana ol fuudhanii roga Ka’abaa irra kaa’u barbaadan. Yeroo ammaa kuni namoota gariitti mormii gatii hin qabne fakkaachu danda’a. Garuu wanti dagachuu hin qabne Araboonni “Kabajaaf” lola bara dheeraa fi jabaa ta’e lolanii jiru. Kanarraa kan ka’e, dhimma Dhagaa Gurraacha bakka isaa kaa’u ilaalchise gosoonni Qureesha waraana walitti banutti dhiyaatan.
Garuu Abu Umayyah ibn Mughiirah akkana jechuun lolli akka isaan jidduutti hin dhoone ittise: Yaa tuuta Qureesha! Nama jalqaba balbala Masjiidaatin seenu wanta isin keessatti wal dhabdan irratti akka murteessu abbaa murtii godhaa.” Erga kanarratti wali galanii booda Nabii Muhammad (SAW) balbala Masjiidaatiin ni seene. Yomuu isa argan ni jedhan: Kuni Al-Amiin (Amanamaadha). Itti gammannee jirra. Yommuu oduu itti himan, Nabiyyiin (SAW) akkana jedhe, “Huccuu fidaa.” Isaanis ni fidan. Innis walakkaa huccuu irra harka ofiitiin Dhagaa Gurraacha ni kaa’e. Ergasi ni jedhe, “Gosti hundi caafi huccuu haa qaban. Ergasii tokko ta’aatii ol fuudhaa.” Isaanis hanga bakka isaa gahanitti ol fuudhanii ni deemaniin. Bakka sirrii erga geessanii booda Nabiyyiin (SAW) harka ofiitiin bakka san kaa’un ijaarsi ijaarramuun xumurame.
Ol dheerinni Ka’abaa ciqilee 18 ta’e. Hanga kortoon itti ol koranitti balballis lafarraa ol ka’e. Namni isaan fedhan malee namni biraa akka itti hin seenne fi bishaan garaa Ka’abaa keessatti akka hin lolaanef balbala lafarraa olkaasan. Xaaraa ishii gara utubaa jahaatu baadhate.
Qureeshonni Ka’abaa ijaaranii haa fixanii malee sababa galiin halaala ta’e isaan hanqateef Ka’aba bu’uura Ismaa’il irratti xumuru hin dandeenye. Kutaa Kaaba Ka’abaa “Al-Hijr” jedhamu Ka’abaan ala baasan. Kutaa Ka’abaa irraa ta’uu namoonni akka beekaniif marsaa Al-Hijr kanarratti dhaaba gabaaba ni ijaaran. Kan akkana godhaniif filannoo biraa waan dhabaniif. Sababni isaa, Ka’abaa ijaaruf maallaqa halaala malee wanta haraamaa akka hin fayyadamne ofirratti murteessan. Kan akka mahrii gumni argattee, dhala (ribaa), fi namoota miidhun maallaqa argame hunda ijaarsa Ka’abaatiif itti fayyadamu ni dhiisan. Maallaqa halaala waan dhabaniif akka duraanitti deebisanii ijaaru hin dandeenye.
Barnoota fi Faayda asirraa fuudhataman
1-Amanamummaan Rasuulaa (SAW) amala gaarii Qureeshota lola badaa Harama keessatti banuu irraa isaan eegedha. Namni hundu Nabiyyitti ni gammade. Inni amanamaa nama hin miine fi tokko kan biraa irra hin caalchifne waan ta’eef wanta inni hojjatetti hundi isaanitu ni gammadan. Kanaafu, nama amanama ta’uun badii baay’ee hanbisa, faayda baay’ee fida.
2-Ka’abaa deebisanii ijaarun sadarkaa Nabiyyiin SAW) naamusa Qureeshota keessatti qabu ifa kan baasedha. Taate kana keessatti Nabiyyiif kajabni lama argamee jira. Kabajni 1ffaan-mormiif furmaata fiduu fi lola gosa Qureeshaa jidduutti dhooyuf ka’e dhaabsiisudha. Kabajni 2ffaaan- kabaja namoonni irratti wal dorgomaniidha. Innis, Dhagaa Gurraacha (Al-Hajarul Aswad) bakka isaa kaa’udha. Nabiyyiin (SAW) harka isaatiin huccuu jidduu dhagicha fuudhun bakka isaa kaa’e.
3-Furmaanni Nabiyyiin (SAW) rakkoo Qureeshotaaf fide amala jireenyaa isaa guututi. Jireenyaa isaa guutuu keessatti Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa rakkoo nabiyyii qunnamu hundaaf furmaata hundarra gaarii fi salphaa ta’e akka filatu isa qajeelche jira. Wanti namni asirra baratu, rakkoo nama qunnamuuf haala salphaa ta’ee fi karaa gabaaban furuuf carraaqudha.
Nabiyummaa Muhammad (SAW) fudhachuf Qophii Namootaa
Ogummaa (hikmaa) Rabbii irraa namoonni karaa adda addaatin nabiyummaa Muhammadiif (SAW) qophaa’a turan. Karaalee san keessaa muraasa isaanii haala armaan gadi kanaan eerun ni danda’ama:
1-Nabiyoonni dhufaatii Nabii Muhammadin (SAW) ummata gammachiisu
Nabii Ibraahim (aleyh salaam) Rabbiin Araboota keessaa nabiyyi akka ergu ni kadhate. Rabbiinis kadhaa isaatiif awwaachun Nabii Muhammadin (SAW) ni erge. Nabii Ibraahimi fi Ismaa’il bu’uura mana jalqabaa kana (Ka’abaa) erga olkaasanii booda akkana jechuun du’aayi godhan:
“Gooftaa keenya! Ergamaa isaan
irraa ta’e, kan keeyyattoota (aayaata) Kee isaan irratti qara’u, kan kitaaba fi
ogummaa isaan barsiisee isaanis qulqulleessu isaan keessatti ergi. Dhugumatti,
Ati akkaan Injifataa, Ogeessa.” Suuratu Al-Baqarah 2:129
Du’aayin tunis fudhatama argachuun (qeebalamuun) nabiyyiin xumuraa Makkaan keessaa ni ergame.
Qur’aana keessatti bakka biraatti Rabbiin (subhaanahu wa ta’aalaa) nabiyyoota darban irratti gammachiisa dhufaati Nabii Muhammad (SAW) buusee jira. Ni jedha:
“[Isaan] warra ergamaa nabiyyii hin barreessinee fi hin dubbifne, kan isaan biratti Tawraatii fi Injiiliin keessatti barreefamee argan, kan toltutti isaan ajaju fi hamtuu irraa isaan dhoorgu, kan gaggaarii halaala isaaniif taasisu, fokkataa immoo haraama isaan irratti taasisu, kan ba’aa isaaniitii fi hidhaa isaan irra ture isaan irraa lafa kaayu hordofaniidha. Isaannan isatti amananii isa kabajan, kan isa gargaaranii fi ifa isa waliin bu’e (Qur’aana) hordofan, isaan isaanumatu milkaa’odha.” Suuratu Al-A’araaf 7:157
Himni jalqabaa Yahuudotaa fi Kiristaanota keessaa namoota Islaama keessa seenun nabii Muhammadin (SAW) hordofan agarsiisa. Amaloonni nabiyyii kanaa asitti tarreefaman keessaa: 1ffaa-Nabiyyiin kuni barreessu fi dubbisuu hin danda’u. Osoo kan barreessu fi dubbisuu ta’ee silaa namoonni “Muhammad Qur’aana kitaabban darban irraa garagalchee (kooppi godhee) nutti fide” jechuu turan. Nabii Muhammad (SAW) kan hin dubbisnee fi hin barreessine ta’uun Qur’aanni Rabbii olta’aa irraa ta’uu agarsiisa. 2ffaa-Maqaa fi amaloonni nabii Muhammad (SAW) Tawraati fi injiil keessatti barraa’e argama.
Yahuudonni fi Kiristaanonni kitaaba samii buufamee isaani jijjiruu fi waa’ee Nabii Muhammad (SAW) kitaaba keessaa guutumatti haaquf carraaqqi guddaa godhanii jiru. Maqaa fi amaloota nabiyyii haaqu fi micciruuf haa carraaqanii malee, maqaan Nabiyyii Tawraata As-Saamirah fi Injiila Barnabas keessa ni jira. Injiilli (Wangeelli) Barnabas nabiyyiin ergamuun dura ni jiraa ture. Garuu Beetakiristaanni dhuma jaarraa 5ffaa keessa akka namoota keessa hin facaane ni dhoowwite. Barreefamni yeroo ammaa Galaanaa Du’aa (Dead Sea) jedhamu irraa argamee waa’ee Nabii Muhammad (SAW) ilaalchise ni dubbata. Injiil Barnabas keessatti maqaan nabiyyii ifaan ifatti Muhammad jechuun dhufee jira. Linkii armaan gadi tuquun maqaa “Mohammed” ykn “Muhammad” jedhu ifaan ifatti Wangeela Barnabas irraa argachuun ni danda’ama: https://www.sacred-texts.com/isl/gbar/gbar220.htm
“Mohammed” Ingiliffaan yommuu barreefamu bakka “u” “O” godhan. Namni kana shakkuu yoo jiraate, “Gospel of Barnabas PDF” jechuun Google irra haa barbaadu. Ergasii, kitaabicha downlod erga godhee booda maqaa “Mohammed” ykn “Muhammad” jedhu isa keessa haa barbaadu. Isaaf laffisuuf maqaa “Mohammed” ykn “Muhammad” jedhu lakkoofsa wangeela Barnabas kanniin irratti argachuu danda’a: 39,41,44,54,55,97,112,136, 163,220
Nabii Iisaan (aleyh salaam) dhufaati Nabii Muhammadin (SAW) akka bani Israa’il gammachisee Qur’aanni nuuf hima:
“Yeroo Iisaan ilmi Mariyam, “Yaa ilmaan Israa’iil! Dhugumatti ani Ergamaa Rabbii kan waan Tawraatin keessatti na dura bu’e dhugoomsuu fi Ergamaa na booda dhufu kan maqaan isaa Ahmad ta’een [isin] gammachisu ta’ee gara keessanitti ergame.” jedhee [yaadadhaa]. Yeroma inni ragaawwan ifaan isaanitti dhufe, “Kuni falfala (sihrii) ifa galaadha.” Jedhan.” (Suuratu As-Saff 61:6) Ahmad jechuun namoota hundarra Rabbiin kan faarsudha. Muhammad jechuun kan baay’innaan faarfameedha. Dhugumatti, inni hanga Ahmad ta’utti Muhammad hin ta’u. Kana jechuun hanga namoota hunda caalaa Rabbiin kan faarsu (Ahmad) ta’uutti faarfamaa (Muhammad) hin ta’u. Kanaafi, maqaan Ahmad Muhammad dura dubbatame.Nabii Iisaanis maqaan isaa “Ahmad” jechuun dubbate. Namoota hundaa caalaa Rabbiin kan faarsu Nabii Muhammadi (SAW). Kanaafu, maqaan Ahmad isaaf sirritti ta’aa jechuudha. Maqaaleen Nabii Muhammad (SAW) shanii, “Muhammad, Ahmad, Al-Maahi, Al-Haashir fi Al-Aaqib” Sahiih Muslim 2354, Sahiih Al-Bukhaari 3532[1]
In sha Allah itti fufna…
Kitaabban wabii:
[1] Tafsiiru Qurxubii 20/441
As-Siiratu Nabawiyyati–fuula 64-67, Alii Muhammad Sallaabi, Noble Life of The Prophet [English] 1/110-118


text:
LibreOffice 7.3 Help
Wardii galmee keessa jiru gara iddoo haaraatti ykn galmee biraatti sochoosa ykn garagalcha.
Yoo man'een gatii guyyaa qabu wardiiwwan qajjoojjii adda adda gidduutti garagalchituu fi maxxansitu galmeen wardii qajjoojjii qindaa'uu qaba.Yoo bu'uurri guyyaa adda ta'e guyyaan mul'atu ni jijjiirama!
Wardiin ammee garamitti akka socha'u ykn garagaru agarsiisa. Wardii garagaruuf ykn socho'uuf iddoo haaraa yoo uumuu barbaade galmee haaraa filadhu.
Wardiin ammee gara fuldura wardii filatameetti socho'ama ykn garagara. Filannoon gara dhumaatti sochoosi jedhu dhumarratti wardii ammee qabata.
Wardiin akka garagaru adda baasa.Yoo filannoon adda hin baane wardiin ni socho'a. Wardiiwwan sochoosuun durtiidha.


text:
Wanti kun biyya keenya keessatti hedduus hin baramne. biyyoota gurguddatan keessatti yeroo heddu meeshaa barbaadan intarneetuma irraa bitatan. dhaabbanni Amazon jedhamu akka sadarkaa addunyaatti meeshaa intarneeta irratti gurguruun beekamaadha. Meeshaa tokko bituu yoo barbaaddan, weebsaayitii Amazon bantanii online Ajajjan. mallaqnis intarneetumarratti kafalama. achi booda Amaazoon hojjataa ramadee meeshaa isinii erga. hojjataan ramadames meeshaa fidee hulaa dura kaayee biraa deema. meeshaa Amaazoon haala kanaan fidee hulaa dura namaa kaayu kana, yeroo garii hattutu fudhata. yeroo garii ammoo roobatu itti roobee balleessa. dhaabbanni Amaazoon maamiltoonni isaa haala kanaan rakkannaan, dhiheenya kana furmaataan isinii dhufe jedhe. furmaanni isaatis meeshaa technoolojiiti.
Meeshaan kun Amazon Smart Key jedhama, gatiin isaatis $250. meeshaan kun kaameraan kan deeggaramu yoo tahu, balbala manaa wajji walitti hidhama. hojjataan Amaazoon ka meeshaa akka geessuuf ergame kun, meeshaa fidee eega balbala bira gahee booda, Smart lock kanaan hulaa banee seenee, meeshaa bakka kaayamuu qabu kaayee biraa baha. Akkuma inni hulaa bira gahee baneen, kaameraan dalagaa eegala. sochiin namicha kanaa hundi ni waraabbama. yoo barbaachisaa tahe ammoo, viidiyoo gabaabduu sochii namichaa garsiisu hoggasuma abbaa manaatii erga. namichi meeshaa fide kun yoo waa hatee bahes, Kaameraa kanaan qabama. Namni kun haala kaminuu mana maammilichaa keessa socho’uun hin hayyamamuuf jechuudha.


text:
Naannoo Kibbaa magaalaa Arbeegonaatti sagantaan Da’awaa guddaan guyyaa har’aa kan geggeeffame yoo ta’u, hawaasni muslimaa magaalaa Arbeegonaa fi naannawa sanii saganticha irratti kan hirmaate tahuu odeeyfannoon ni addeessa.
Ustaazota Sagantaa kana irratti argaman jidduu; Hayyuu seenaa Pirofeesar Aadam Kaamil, Ustaaz Abuu Haydar(Saadiq Ahmad), Ustaaz Ahmad Musxafaa sagantaa kana irratti argamanii muhaadaraa godhanii jiru.
Ustaaz Saadiq Ahmad mata duree Iisaan Goftaa miti jedhuun ibsa baldhaa kan keenne yoo ta’u, hordoftoota amantaa biroo sagantaa kana irratti hirmaatan jidduu namni 12 gara Amantaa isaanii kan dhalootaa Islaamummatti deebi’uu odeeyfannoon ni addeessa.


text:
Lammiileen Itoophiyaa harki caalu 'federaalizimii akka fedhan’ qorannoon agarsiise
Harki caalmaan lammiilee Itoophiyaa sirna mootummaa federaalizimii akka fedhan qorannoon dhaabbata 'Afrobarometer' agarsiise.
Dhaabbatni qorannoo 'Afrobarometer' bu'aa qoranoo dhimma federaalizimii, magaalaa Finfinneefi heera biyya Itoophiyaa irratti taasise har'a baasee jira.
Dhimmoonni sadan kunneen dhimmoota ijoo waltajjii siyaasaa biyyattiirrati waggoota dheeraaf dubbii mariifi falmii ta'anidha.
Bara 1999 kan hundeeffame dhaabbatni qorannoo 'Afrobarometer' dhimmoota akka diinagdee, dimokiraasii fi siyaasa, filannoo, malaammaltummaa, miidiyaalee fi dhimmoota biroo irratti qorannoowwan taasisuun beekkama.
Federaalizimii
Bu'aa qorannoo sirna federaalizimii ilaalchisuun dhaabbatichi har'a baasen lammiileen Itoophiyaa dhibbeentaan 61 sirna bulchiinsaa federaalizimii akka deeggaran himaniiru jedha.
Gama biraatin, dhibbeentaan 37 immoo sirni federaalizimii kan uummatoota qoqqoodudha kanaafis sirni bulchiinsa biyyattii gara sirna mootummaa tokkoo geeddaramuu qaba jechuun yaada kennan.
Kana malees, namoota qorannoo kana keessatti hirmaatan keessaa dhibbeentaan 49 federaalizimii sabummaa bu'ureeffate yemmuu deeggaran dhibbeentaan 48 immoo federaalizimii teessuma lafaa bu'ureeffate fedhu.
Fooyya'iinsa Heeraa fi Afaan Federaalaa…
Dhimmi qorannoo dhaabbata 'Afrobarometer' inni biraan heera biyya Itoophiyaa yemmuu ta'u namoota qoranicha irratti hirmaatan keessaa harki caalmaan heerri biyyattii akka fooyya'u fedhu.
Qorannichi "lammiilee Itoophiyaa 10 keessaa torba (69%) heerri biyyattii akka fooyya'u fedhu, dhibbeentaan 11 heerichi guutummaatti akka geeddaramu yemmuu barbaadan dhibbeentaan 18 immoo haaluma amma jirun akka turu barbaadu" jedha.
Dhimmoota fooyya'iinsi heeraa akka taasifamuf barbaadamu keessaa Afaan Amaaraan dabalataan afaanotni federaalaa biroon akka jiraatan gaafatan.
Dabalataan, yeroon aangoo Ministira Muummee marsaa lamaa ol akka hin taane akka daangeffamu fi heera hiikufis Manni murtii heeraa (Constitutional Court) yaa hundeeffamu kan jedhan ni argamu.
Gama biraatin lammiilee Itoophiyaa 10 keessaa afur (dhibbeentaan 43) heera biyyattii keessaa keewwatni 39 akka haqamu akka barbaadan gabaasa qorannoo dhaabbata 'Afrobarometer' irratti himameera.
Haa ta'u malee, lammiileen Itoophiyaa harka caalmaan (dhibbeentaan 50) keewwatni 39 akkuma jirutti akka turu barbaadu jedhame.
Keewwatni kun waa'ee mirga sabootni, sablammootni fi uummattootni hiree ofii ofin murteeffachuu hanga foxoquutti qaban hima.
Finfinnee
Dhimma magaala Finfinnee ilaalchisee namoota qorannicha keessatti hirmaatan keessaa dhibbeentaan 35 miseensa mana maree federeeshinii akka taatu yemmuu barbaadan harki caalmaan namootaa (54%) immoo yaadicha ni mormu.
Dhaabbatni 'Afrobarometer' eenyu?
Itoophiyaatti michuu dhaabbata 'Afrobarometer' fi hogganaa dhaabbata qorannoo fi gorsaa ABCON kan ta'an Obbo Muluu Takkaa, 'Afrobarometer' dhaabbata walabaa biyyaalee Afrikaa garaagaraa keessatti qorannoowwan hojjetu ta'uu himan.
Kana malees, dhaabbatichi bara hundeeffamasaa 1999 hanga 2018 biyyaalee Afriikaa 38 keessatti qorannoolee taasisuunsaa himameera.
Qorannoo dhaabbatni 'Afrobarometer' Itoophiyaatti Mudde 27 bara 2019 hanga Amajjii 2020 adeemsise irratti namootni 2,400 kan hirmaatan yemmuu ta'u namootni kunneen bifa hundagaleessa ta'een filatamuu isaanii Obbo Muluu Takkaa dubbatan.
Namootni umriinsaanii waggaa 18 ol ta'e baadiyyaaf magaala jiraatan kan hirmaatan yemmuu ta'u ragaan Ejansii Isataatiksii Itoophiyaa faayidaarra oolusaas himaniiru.


text:
Qonaaltota siyaasa ABO obbo lammii Beenyaa fi obbo Daawit Abdataa manni murtii waliigala Oromiyaa dhaddachi Daalattii bilisaan gadi lakkisuu isaa kan dubbatan abukaatoon isaanii, haata'u malee namoonni kun hanga yoonaa hin hikamnee , ajajni mana murtii hojii irraa hin oolfamne, jedhu.
Kanaan dura komishiniin mirga namoomaa Itoophiyaa naannoo Oromiyaa bakka tokko tokkotti ajajni mana murtii hojii irra oolaa hin jiru jechuun qeequun isaa niyaadatama .
Gama mootummaatii, Biiroon Nageenya Oromiyaa immoo, sababa adda addaatiin ajajni mana murtii otuu hojii irraa hin oolin hafa jedhee ture. Gabaasaa guutuu caqasaa


text:
LibreOffice 7.3 Help
Galmee Hundataa galmeewwan guddaa akka taliigduu sii heeyyama, jechuun kitaabota boqonnaalee baay'ee qaban. Galmeen hundataa akka meeshaa wanta matayyaa fayiilii barreessaf LibreOffice qabatuutti ilaalama. Tokko tokkoo faayiliiwwanii gariin galmeewwanii jedhamu.
Yommuu galmee hundataa maxxansituu, qabeentootni gariin galmeewwanii huundi, kasaalee, fi barrruu galchitee kamiyyuu ni maxxanfamu.
Gariin galmeewwan huundaaf gabatee qabeentoota fi kasaalee galmee hundataa keessatti uumuu dandeessa.
Akkaataaleen gariin galmeewwan keessatti fayyadamnu,akka akkataalee keewwata haaraa keessatti, ofumaan galmee hundataa keessatti naqa.
Yommuu galmee hundataa ilaaltu, akkaataaleen dura galmee hundataa keessatti argame akkaataalee isa gariingalmeen galfamee irra dursi kennama.
Jijjiramni yoo galmee hundataa irra ga'e gariin galmeewwanii ciruma hin jijjiiramu.
yommuu galmee galmee hundataatti dabaltu ykn gariin galmee haaraa uumtu,geessituun galmee hundataa keessatti ni uumaamti. Galmee hundataa keessatti qabiyyee gariin galmee kallattiin gulaaluu hin dandeessu, garuu naanneessaa gulaallii gariin galmee kammiyyuuf fayyadamuu dandeessa.
Galmee hundataa master.odm barruu ta'ee of keessatti qabata akkasumaas gariin galmeewwanii sub1.odt fi sub2.odt walqunnamsiisa.Tokko tokkoo gariin galmeewwanitti akkaataaleen kewwata haaraa maqaa wal fakkaataa akkaataa1 jedhu waliin hiikamuun itti fayyadama, akkaasumaas gariin galmee olkaa'ama.
Yommuu galmee hundataa olkeessu,akkaataaleen gariin galmee keessaa garagalmee hundataatti naqama. Jalqaba,Akkaataaleen haaraa akkaataa1 sub2.comii keessaa ni galfama. Itti ansuun, akkaataaleen haaraa kan sub2.odt keessaa ni galfama, garuu akkaataa1 yoo galmee hundataa keessa ta'ee, akkaataaleen kun kan sub2.odt keessaa hin galfamu.
Galmee hundataa keessatti amma akkaataa haaraa kan akkaataa1 gariin galmee ni argita.Gariin galmee jalqabaa amaloota akkaataa1 fayyadamuun akkaataaleen kewwataa kan galmee hundataa keessaa hundii ni agarsiifamu.Haata'uu malee, ofiin gariin galmee lammataa hin jijjiiramu. Akka miseensa galmee guddaa ykn sub2.odt ofuuman of baneetti irratti hundaa'uun, amaloota gara biraa fayyadamun gariin galmee lammataa akkaataa kewwatoota ni agarsiisa,
Jaanjawa ittisuuf, galmee hundataa fi gariin galmeewwanitiif qajojii galmee fayyadami. Kun kan uumamuu ofumaan Yommuu galmee duraan mata dureewwan kee keessaa galmee hundataa fi gariin galmeee isaa yommuu ofumaan rawwatuu dha, ajaja Fayilii - Eergi - Galmee Hundataa Uumi fayyadami.


text:
Wanta nu dura jiru duwwaatti haa hiixannu.
Ergamaan Paulos yeroo waa’ee akeeka Waaqayyo fuula keenya dura kaa’e bira ka’uuf ka gochuun nu irra jiru dubbatu ergaa isaa gara warra Filiphisiiyus kessatti akka jedha: “Obboloota ko ani akka nama harka isaa keessa isa galfatetti of hin lakkaa’u. Hata’u iyyuu male. Waan tokko nan godha; wanta na booddetti hafe yaaduu dhiisee; wanta na dura jirutti nan hiixadha.” Fipl. 3:13 Pawuloos adeemsa amantii figicaa dorgommeen wal fakkeessa. Akkuma hundumti keenya beenu namni dorgommee fiigu yoo dhugaatti dorgommee isaa mo’icaan xumuruuf murteefate qutummaatti ija qalbii isaa xumura irraa kaayyate jabinaan gara fuula isaa duraatti fuggisa. Akkuma kana Phawuloos yeroo waa’ee jireenya amantii dubbatu ka booda koo jiru booda kootti dhiisee isa na duraati nan hiixadha jedha. Yeroo tokko tokko jireenya keenya ka dhuunfatu ka fuula keenyaa caalaa ka booda keenyatti hafedha. Ka booda keenyatti hafe garu booda keenyatti hafe. Jireenyi keenya, yookaan yeroon garuu gara fuula duraatti malee gara boodaatti hin adeemu. Kanaaf otuu dhaabbannee ka booda keenyatti hafe ija gaabbinis ta’e ajjabfachuun ilaallu hedduu keenya jireenyi ammaa heddu nu darba. Jireenyi bori gadameessa isa harraa keessa jira. Kanaaf, harra wanta nuti goonu bor lafa nuti geenyu murteessa. Akka kanaan yeroo jireenya hedduun keenya ka booddee keenyaatti hafee qalbii fi jireenya keenya ammaa dhunfatu jireenyi keenya ammaa geddaramsa ga’aa kan hin qabaanneef. Akka gorsa sagalee Waaqayyootti, murteessaan ka booda keenyatti hafe, badiis hata’u gaarii out hin ta’in amma ka fuula keenya dura jiruudha. Abbootiin keenya yeroo mammaakan bishaan darbe hin waraaban jedhu. Bayyeen keenya garuu bishaan darbee otuu waraabuu yaaalluu, yookaan out nuti hin waraabin darbuu isaa gaabbinu, inni amma yaa’aa jirus nu bira kutee, laamanuu dhabnee, akka guungumnee fi gaabbinetti hafnna. Kun fedha Waaqayyoo miti. Ka booddetti hafe seenaadha. Ka fuula keenya jiru garu jireenya. Kanuumaaf Ergamaan Phawuloos ka booddee kooti booda kootti dhiisee ka fuula dura kootti hixadha jedha. Obboleessa ko obboleettii koo jireenyi kee akkami ? Guyya guyyaatti ka qalbii kee dhufatu, ka ati hodeessitu maali? Iji kee fuula kee duraa abdii Waaqayyoo irrra moo ka si boodatti hafe irra lata? Tarii waggaa haraa fuula keenya jiru kana jireenya haraa, yaada haraa, deddeebii haraa feetaa? Ergaan koo ka booda kee jiru booda keetti dhiisii isa fuula kee jiru qaqqabachuuf jabinaan hiixadhu ! Yeroo fuula keenya jiru kanattii Waaqayyoo qalbii waan qajeelaa fi jireenya-kennuu godhu nuuf haakennu. Lb. Dr. Gemechu Olana, Barrefame


text:
Ennaa lakkoobsi namoota vaayiresii koronaan qabamanii akkaan heddummaataa jiru kanatti mootummaan Awstiraaliyaa biyyattii keessatti hammaataa kan dhufe hoji dhabulumaaf furmaata akka ta’uuf dandammachiisaaf kan oolu doolaara biliyoona $1.4 deggersa kan godhu ta’uu labse.
Muummichi ministeeraa Scott Morrison kamisa har’aa akka beeksisanitti mootmmaan maallaqa kana keessaa doolaara biliyoona tokko sagantaa deggersa hojjettoota daldalaawwan xixiqqoo mindaa isaanii walakkaa ol deggeruuf oola jedhan. Inni hafe miliyoonni 400 immoo hojjettoota hegeree kanneen kumaan laka’aman erga weerarri kun darbee booda dinagdee biyyattii bayyannachiisuuf jiran leejisuu dhaan muuxannoo akka horatan gochuuf oola.
Awstraaliyaa keessaa namoonni kuma 11 COVID-19n qabamuu qorannaan Yuniversitii Joon Hopikins irraa argame beeksisee jira. Vaayiresiin kun haaraa kan inni keessatti ka’e kutaa viktooriyaa gama kibbaa keessatti yoo ta’u kamisa har’aa namoonni 317 haaraan vaayiresii koronaan qabamaniiru. Walumaa gala biyyattii keessaa namoota 113tu vaayiresii kanaan qabamuun du’an.
Gama biraan Tookiyoo keessaa har’a namoonni 280 ol COVID-19n qabamuu isaanii bulchaan magaalattii Yuriikoo Koikee ibsaniiru.
Lakkoobsi kun dabaluun muummichi ministeeraaShiinzoo Abe daawwannaa tuuristoota biyya keessaa akka murtaa’u jajjabeesaniiru. Hindii keessaa namoonni miliyoona tokkotti hedaman vaayiresii koronaan yoo qabaman ministriin eegumsa fayyaa biyyattii akka gabaasetti kanneen kuma 32,700 ta’an sa’aatilee 24n darban keessa vaayiresii kanaan qabamanii jiran.


text:
Arsiin biyyi goototaa, biyyi Leenjisoo Diigaa, Nadhii Gammadaa fi Guutamaa Hawaas
bilisummaa
January 26, 2020
#Dheeraa #Arsii #KFO #Jawaar
Kan alagaa maraachuu fi PP abdii kutachiisutti jiru ummata akkanatti
dirree dhiphisuu fi tokkummaa Oromummaa agarsiisuudha. Ufii baddan malee
Oromoo balleessuu, ufii dhabamtan malee danbalii kana dhaabsisuu hin
dandeettan.
Arsiin biyyi goototaa, biyyi Leenjisoo Diigaa, Nadhii Gammadaa fi Guutamaa Hawaas, simannaa oo’aa taasisaa jirtaniif galatoomaa. Oromoon hundi isiniin boona!
Check Also
In these zones, people who do not support the government’s political views, youths who are …


text:
Tafsiira Suuratu As-Sajdah-Kutaa 1
Tafsiira Qur’aana kabajamaa ammas itti fufuun ifa irratti ifa, gammachuu irratti gammachuu dabalachuu fi dheebuu beekumsaa bahuuf qurxii muranne itti kaane jirra. Hanga yoomi dukkana fi dhama’iinsa keessa turraa osoo ifaan Rabbal aalamiina irra dhufe nu jidduu jiruu? Hanga yoomi dununfannee wanta namoonni baay’een beekumsa malee hojjatan hordofnaa? Yoomuma mi’aa beekumsaa Qur’aana irraa waraabbannaa? Eeyyen, Qur’aana hubachuuf yoo itti kaane fi niyyaan keenya tole, gammachuu bara dheeraaf dharra’aa turre ni arganna. Kanaafu, sammubani.com dheebu beekumsaa ummanni kiyya dheebote nan baasa jechuun muratee itti ka’e. In sha Allah, tarkaanfi tarkaanfin galma akka gahuu ni abdanna. Mee amma, mi’aa beekumsaa suuratu As-Sajdah irraa haa dhandhamnu:
“Aliif Laam Miim. Buufamuun Kitaabichaa Gooftaa aalama irraa ta’uun shakkiin isa keessa hin jiru.” Suuratu As-Sajdah 32:1-2
Kana jechuun Qur’aanni Rabbiin irraa bu’uun isaa shakkiin homaatu keessa hin jiru. Qur’aanni jecha Rabbii uumamtoota hunda uumee fi too’atuuti. Jecha Muhammad (SAW) ykn jecha malaykaa ykn jecha nama biraati miti. Kana irra, Gooftaa aalama irraa kan bu’eedha. Aalama jechuun Rabbiin ala wantoota jiran hunda. Wanti Rabbiin ala jiru aalama kan jedhameef gara Khaaliqa (Uumaa) isaanii waan akeekaniifi. Uumamtoonni hundi tokkichummaa, dandeetti, beekumsaa fi sifaata Isaa biroo ragaa bahu.[1]
“Sila ‘Isatu kijibaan isa uume’ jedhuu? Lakki! Inni Gooftaa kee irraa haqa, siin dura ummata akeekachiisaan itti hin dhufne akka akeekachistuuf [sirratti buuse]. Isaan akka qajeelan ni kajeellama.” Suuratu As-Sajdah 32:3
“Sila ‘Isatu kijibaan isa uume’ jedhuu?” Kana jechuun sila mushrikoonni, “Muhammadtu nafsee ofii irraa kaasee Qur’aana uumee.” Jedhuu?
Lakki, mushrikoonni yommuu akkana jedhan kijibanii jiru. “Inni Gooftaa kee irraa haqa” kana jechuun Qur’aanni haqa Gooftaa kee irraa bu’eedha. Wanti Qur’aana keessa jiru hundi dhugaadha, sobni homaatu keessa hin jiru.
“Sobni fuundura isaatiis ta’ee duuba isaatiin itti hin dhufu. Rabbii Ogeessa Faarfamaa ta’e irraa buufame.” Suuratu Fussilat 41:42
“siin dura ummata akeekachiisaan itti hin dhufne akka akeekachistuuf [sirratti buuse].” Kana jechuun Yaa Muhammad (SAW) ummata siin dura akeekachisaan adabbii Rabbiitiin isaan akeekachiisu itti hin dhufne akka akeekachistuuf Qur’aana kana sirratti buuse.[2] Asitti, “ummata” yommuu jedhu, Araboota Ergamaa Rabbii (SAW) dhaqqabaniidha.[3]
“Rabbiin Kan samiiwwan, dachii fi wantoota isaan lamaan jidduu jiran guyyoota jaha keessatti uumeedha. Ergasii Arshii irratti olta’e. Isaan alatti waliyyis ta’ee shafa’aa kan isiniif ta’u hin jiru. Sila hin gorfamtanii?” Suuratu As-Sajdah 32:4
“Rabbiin Kan samiiwwan, dachii fi wantoota isaan lamaan jidduu jiran guyyoota jaha keessatti uumeedha.” Kana jechuun guyyoota jaha keessatti samii torban, dachii fi wantoota samii fi dachii jidduu jiran Kan uume Rabbiin qofa. Guyyoonni jahan kunniin ramaddi yeroo Rabbiin guddaan olta’e murteesse fi beekudha.[4]
“Ergasii Arshii irratti olta’e.” Kana jechuun samiiwwan, dachii fi wantoota isaan lamaan jiddu jiran erga uumee booda olta’iinsa Isaaf maluu Arshii irratti olta’e.[5]
Arshiin uumama guddaa samii torbanii ol jiruudha. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa akkamitti Arshii ol akka olta’e nuti beeku hin dandeenyu. Kana ilaalchisee wanta imaamu Maalik jedhe dhiyeessun ni danda’ama: “Istawaan wanta wallaalame miti, akkaataa isaa wanta sammuun hubachuu hin dandeenyedha, isatti amanuun waajiba (dirqama), waa’ee isaa gaafachuun bid’aadha.” Kana jechuun hiikni istawaa wanta wallaalame miti. Hiikni isaa ni beekkama. “Istawaa” jechuun “olta’e” jechuudha. Garuu akkaataa Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa Arshii ol olta’e sammuun namaa hubachuu hin danda’u. Rabbiin Arshii ol olta’iinsa Isaaf malu akka olta’e amanuun waajiba. Sababni isaas, Rabbitu Qur’aana keessatti beeksise. Qur’aanatti amanuu jechuun immoo wanta isa keessa jirutti amanuudha. “Waa’ee isaa gaafachuun bid’aadha” kana jechuun “Rabbiin akkamitti Arshii ol olta’e?” jedhanii gaafachuun bid’aa (wanta haarawa argameedha). Sababni isaas, sahaabonni waa’ee kanaa Nabiyyi hin gaafanne.[6]
“Isaan alatti waliyyis ta’ee shafa’aa kan isiniif ta’uu hin jiru.” Kana jechuun yaa namoota Rabbiin alatti kan isin eeguu fi kunuunsu hin jiru. Sababa Isa faallessitaniif yoo isin adabe kan shafa’aa isiniif ta’u hin jiru. Shafa’aa jechuun akka adabbiin namarraa deebi’uuf ykn wanta jaallatan argataniif jaarsummaa namaaf ta’uudha. Hayyama Isaatin ala Rabbiin biratti eenyullee jaarsummaa (shafa’aa) kan nuuf ta’u hin jiru.[7]
“Sila hin gorfamtanii?” Yaa namoota! Rabbiin ala kan isin eegu fi kunuunsu kan hin jirre ta’uu itti xinxalluun ibaadaa Isaaf hin qulqulleessitanii? Namoonni jireenya keessatti faaydaa fi eeggumsa argachuuf Rabbiin ala wanta biraa waaqefatu (gabbaru). Garuu dhugaan akkana: kan nama eegu fi faayda namaaf fidu Rabbii tokkicha. Kanaafu, faaydaa fi eeggumsa argachuuf Rabbiin ala wanta biraa gabbaruun (waaqefachuun) gonkumaa hin barbaachisu.
Kitaabban wabii:
[1] Tafsiiru Qur’aanil Kariim-Suuratu As-Sajdah, Ibn Useymiin- fuula 11
[2] Tafsiir Xabarii-18/590
[3] Zaadul Masiir-1106
[4] Ma’aariju Tafakkuri wa daqaa’iq tadabburi-14/532
[5] Tafsiir Xabarii-18/591
[6] Tafsiiru Qur’aanil Kariim-Suuratu As-Sajdah, Ibn Useymiin- fuula 2
[7] Maddoota olii


text: Kan dhuma torban darbee as waashington DC keessatti gaggeeffame Kora waggaa kan waldaa qorannoo Oromoo ykn OSA irratti keessumoota aferamanii Finfinnee irraa dhufuun itti hirmaatan keessaa tokko Aaddee Tsedale Lemmaa Gammachuu tokko turan. Aaddee Tsedaaleen hadha qabeenyaa fi gulaaltuu olaantuu kan barruu “ Addis Standard” ta’uun beekamu. Mormii Oromiyaa keessaatti baatilee hedduuf gaggeefaman barruu kana irratti maxxanfamaa kan turan ta’uus akka mormiin suun jalqabameetti gabaasuu jalqabuu dadhabuu isaaniif sababaalee turan hirmaatoota kora OSAf ibsaniiru.


text:
Browsing Tag
Afgaanistaan
Loltoonni Awustiraaliyaa qaama waraana idil-addunyaa Ameerikaan hogganamuu ta'uun Afganistaan keessa turan, lammiilee!-->…
Hoggantoonni Mootummaa Afgaanistaan Angoo walii qooduuf walii galuu…
Komishiiniin filannoo Afgaanistaan bu’aa filannoo Prezdaantummaa September 28/2019 geeggeeffamee ture, ji’a shan booda February…
Ogeeyyonni Fayyaa Afgaanistaan 300 ol Vaayirasii koroonaatiin qabamuu…
Afgaanistaan keessatti hanqina meeshaa ittisa Vaayirasiitiin wal qabatee, ogeeyyoonni Fayyaa baay’inaan vaayirasichaaf saaxilamaa…
Ameerikaa fi Xaalibaan raawwii walii galtee dhukaasa dhaabuu jalqabuu…
Ameerikaa fi Xaalibaan ibsa baasaniin akka jedhanitti, Gamtaan Waraana NATO Ameerikaan durfamu, gareen Xaalibaan fi humni waraana…
Komishiiniin Filannoo Afgaanistaan Prezdaant Ashiraf Gaanii yeroo…
Komishiiniin filannoo Afgaanistaan bu’aa filannoo Prezdaantummaa September 28/2019 geeggeeffamee ture, ji’a shan booda guyyaa…
Xiyyaarri Waraana Ameerikaa Baha Afgaanistaan keessatti kufuu gabaafame
Xiyyaarri qondaaltota waraana Ameerikaa fe’atee ture kun, Baha Afgaanistaan naannawa too’annaa garee Xaalibaan jalatti argamu kan…
Prezdaant Donald Tramp Waraana Ameerikaa Afgaanistaan keessa jiru daaw’ate
Prezdaant Tramp aangoo eega qabatee asitti kaleessaa yeroo jalqabatiif gara Afgaanistaan kan imale yoo tahu, loltoota Ameerikaa…
Haleellaa Boombii Afgaanistaan keessatti raawwatameen yoo xiqqaate lubbuun…
Haleellaan kun Afgaanistaan naannawa Nangrahar jedhamu keessatti ummata salaata Jum’aatiif masjiida keessa ture irratti kan …
Lammileen Afgaanistaan Prezdaantii biyyattii filachuuf sagalee kennuu…
Lammiileen Afgaanistaan Prezdaantii waggaa afran dhufaniinf biyyattii hogganu filachuudhaaf sabtii har’aa sagalee kennuu kan…
Haleellaa Boombii Afgaanistaanitti raawwatameen namoonni 26 ol ajjeefaman
Haleellaan kun kan raawwatame iddoo lamaatti yoo tahu, inni jalqabaa iddoo Parwaan jedhamu kan kaaba magaalaa guddoo Kaabuliitti…


text:
Biyyonnii fi dhaabbatonni addunyaa kanneen Jireenyi baqattootaa isaan yaaddeesse fi kan addunyaa irraa walitti dhufan sababaa wal waraansaa fi siyaasaan biyya ofii ba’anii mooraa qubsumaa keessa kannen jiran bakka jirantti jireenya dhaabbataa akka gaggeessaniif waadaan seenamee jira.
Muddee 16 hanga 18 bara 2019 Jeeneevaa keessatti guyyaa sadiif kan gaggeeffamee fi namoonni kuma sadii caalaan irratti argaman “Gumii Baqattoota Addunyaa”irratti biyyonni maddi galii isaanii xiqqoo ta’e keessa baqattonni jiran deggersa maallaqaa fi meeshaalee adda adda akka argatan gochuuf waadaan seenamee jira.
Iityoohiyaan baqattoota hedduu simachuun Afrikaa keessatti iddoo duraa waan qabattee jirtuuf gumii kana irratti qooda guddaa qabaataa akka turte waajiira UNHCR dame Itiyoophiyaaf dubbi himaa kan ta’an Oboo Kissut Gabre Egzaaber ibsanii jiru.
Itiyoophiyaan bara dabree raggaasisuun hojii irra kan oolchite labsiin baqattonni Itiyoophiyaa keessa jiran mirga hojjachuu fi barachuu akka argatan ajajauu hojii irra olaa jira.
Kana malees baqattoota kuma sagaltama ta’aniif carraa madda galii ittiin argatan akka uumuuf jirtu akkasumas kuma digdama kanneen ta’aniif leenjii ga’uumsaa kennuuf haala akka mijeesitu waadaa seentee jirti.
Gabaasa Guutuu Caqasaa


text:
Sochiin lafaa naannoo Iraaqii fi Iraan wal daangessan irratti raawwatame namoota 400 galaafachuun gabaasamee jria.
Sabaa himaan mootummaa Iraan har’a akka gabaasetti namoonni 407 ol yoo du’an kanneen kumaan laka’aman madaa’aniiru
Kanneen miidhaan irra ga’e gargaaruuf jecha gareen baraarsaa fi gareeleen gargaarsaa halkan guutuu hojjeaa turan.
Xiinxalli qorannaa dachii US akka jedhutti sochiin lafaa sun magnitude 7.3 yoo ta’u magaalaa Halabja kan naannoo Kurdoota Iraaq cinatti raawwate.
Muummichi ministeeraa Iraaq Haider al-Abaadii akka jedhanitti dhaaboliin eegumsa fayyaa fi gargaarsaa gargaarsa kennuuf waan danda’an mara akka godhan ajajanii jiru.
Twitter irratti ergaa maxxansaniin uummara mara nageenya isaanii eegusisuuf waan dandeenye mara goona jedhan.


text:
Magaala sioux City naannawa metro sababa covid-19 namni tokko dabalataan du’uu himan
Magaala sioux City naannawa metro sababa covid-19 namni tokko dabalataan du’uu himan. Haa ta’u malee manni fayyaa Dakota country umrii fi saala namaa du’ee hin himne.
Magaala Woodbury fi Dakota keessatti namni waliigalaan du’ee nama 69 yoo ta’u, namni qabames 4,700 gaheera. Magaala Dakota keessatti namni haarawa qabame 10 yoo ta’u Woodbury county ammo 6 akka guyyaa kamsa gabaasameti.
Departmentin fayyaa Iowas akka gabaasetti namni haarawa coronavirus du’ee 10 yoo ta’u kan qabame 330 sa’aati 24 keessatti. Waliigalatti namni du’ee 639 yoo ta’u 22,900 kan qabamedha.
Hojaataan yeroo dheera Tyson kan Storm Lake sababa covid-19 du’uu himan.
Umrii 60 kan ta’e Ken Jones torbaan darbe keessa erga turban lama hospitaala dabarsee booda du’e.
Jones hojjattoo waa maintenance, achii keessaa waggaa 12 dalageedha.
Tyson akka torbaan tartee himeeti hojjattoota Storm Lake 2,300 keessa namani 600 coronavirus qabamuu ibse. Buena Vista County keessati namni 4 du’eera, akkasumas namnii 1,400 qabamaniiru.
Secretarin state Iowa akka jetteti karaa xalayaatin waraqaa filannoo nama maraaf hin erginuu seeri kun kan bahes harbaa warra tumtuu seera Republican irraa bahe.
Akka baratamaati filattooni kan gaafatan filannoo June 2 dhaaf karaa xalayaatin yoking online, secreterin Republican kan state Iowa Paul Pate xalayaa dhaan ummani gaafate erguu murteesse, sababa dhukuba coronavirus irraa kan ka’e.
Kutaan Iowa dhumaratti record haarawa filannoo jalqabatif galchan.
Hojjatooni Iowa akka kamsaa gabaasannitti ummanni 10,000 oltuu torbaan June 6 hojidhabdummaa guutatte.
Kunnis nama 6,900 torbaan tarte keessa guutamen walitti madaalama.
Lakkoofsii guddaan hojii dhabdumma guute hojattoota mana warshaatti.
Gurmeesitonni Woodbury county fair akka jedhanitti yeroo dhaaf H.4 fair qopheesuf qophiira jirani, waan qopheesan irratti haga silaa haasahumara jiran. Akkasumas state fair dhaabu isaani dhagahuf baay’ee itti dhagahame. Garuu murtti kana maalif akka murteesan nuu gala jedhan.