text:
Magaalaa Kaayiroo gama Kaabaatti baaburri hadiida isaa gad-lakkisee bahuu irraa balaa uumameen yoo xiqqaate namoonni 11 du’uu fi kanneen biroon 98 madaa’uun beekamee jira.
Ministarri Fayyaa biyyattii akka jedhutti namoota miidhaman kana gara hospitaalota tajaajila hawaasaa sadiitti geessuudhaaf, Ambulaansota 60 tu bobbaafame.
Otuu baaburichi Kaayiroo irraa gara magaalaa Mansuuraatti imalaa jiruu, gaariiwwan baaburidchaa afur hadiida gad-lakkisanii bahuu isaaniitiin balaan kun uumame, jedha – Ministiriin Geejjibaa Masrii. Akka maddeen nageenyaa ibsanitti, shofeerri baaburichaa fi qondaalinni geejjiba baaburaa sababaa kanaaf hidhamanii jiran.
Rakkoon geejjiba baaburaa Kaayiroo, walumaa galatti rakkoo ijaarsaa fi haaressamuu dhabuu akka tahe tu dubbatama.


c: text/html

text:
Mudde 15,2015 godina wallagga Lixaa Magaalaa Ariyaatti Warraaqsii Biyyoolessa Oromiyaa FDG daran jabaachuun itti fufe, Amma ganama kana irraa Eegaluun uummatni, Dargaggootni, Barattootni fi Hojjettootni Mootummaa utuu hin hafiin Warraaqsii Biyyooleessa haalaan jabaachuun FDG finiinee itti fufuun Hiriirri guddaan Magaalaa Ariyaa irratti gaggeeffama jira.gabaasaa guutuun walitti deebina.
Mudde 14/2015 Godina Lixa Shaggar magaalaan OlanKomii halkan keessa sa’aa 3:30 Irraatti bilisummaa ishee labsatte, wajjiraaleen Mootummaa hundi humna Sochii warraaqsaa uummataan barbadeeffaman. Erga uummata Jalduu Irratti waraanni banamee uummatni Oromoo Hundii arii guddaan guutamee ,akkamitti utuu gaaffii mirgaa karaa Nagaa Gaafachaa jirruu dhukaasuun Nu ajjeesuu jechuun Warraaqsii Itti Fufe. Lafti Qonnaan bultoota Oromoo Naannoo Olankomii omisha abaaboof investeroota alaa fi duureyyoota wayyaaneef kennamuun cinatti waraanni wayyaanee uummata karaa nagaa gaaffii isaa fi sagalee isaa dhageesisaa jiru irratti waraana banuun sochii jiru gara fincila waliigalatti jijjirame jira. Yeroo Amma kanatti Wajjiraa barnootaa fi manneen Barnootaa qofa hambisuun uummatni Waajjiraalee Mootummaa hunda Barbadeessee jira.
Mudde 15/2015 Godina Addaa Naannawaa Finfinnee Magaalaa Laga Xaafoo laga Daadhiittis warraaqsii Biyyoolessaa Oromiyaa FDG jabaachuun itti fufe, Dargaggootni, Barattootni fi uummatni oromoo Magaalaa Laga Xaafoo Laga Daadhii daandii konkolaataa Gara Sandaafatti dabarsuu
Cufuun FDG qabsiisuun sagalee Mormii guddaa dhageesisa .
Erga gaaffii karaa nagaa utuu dhiyeeffannuu deebiin keenya waraanni nurratti banamee uummatni Oromoo hundii arii guddaan guutamee akkamitti utuu gaaffii mirgaa karaa nagaa gaafachaa jirruu dhukaasuun nu ajjeesuu jechuun Warraaqsii Itti Fufe. Haaluma Walfakkaatuun Warraaqsii biyyoolessaa Oromiyaa Maagaalotaa nannawaa finfiinneetti haalaan finiinaa jira, Magaalaa Finfinnees seenee jira. Gabaasaan itti fufa….

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
WASHINGTON, DC — VOA
Guraandhala 13 fi 14 naannoo shaashamanneetti humnootii mootummaa fi namoota hidhannoo qaban gidduutti walitti buu’iinsi ka’uu isaan namoonni hedduun du’uun waan gabaafameef utuu gamasitti hin imalin dura of eeggannoon akka godhamu mootummaan Briteen lammiiwwan isaa akeekkachiisee jira.
Naannoo Gambeelaa ka Sudan kibbaa waliin wal daangessu Dima, Goge fi Etang kanneen fakkaataniif daangaa sudan kibbaa irraa fageenya kiiloo meetera 10 irraa akka fagaatan illee lammiiwwan isaa akeekkachiisee jira.
Naannolee Oromiyaa keessattis yeroo dhiyoo qabee hookkarri ka’e lubbuu namaa galaafataa daandiinis cufamaa jira. Gamasitti illee utuu hin imalin dura haala jiruuf odeeffannoo akka argatan bakka jamaan itti wal ga’ee jiruuf naannolee mormiin itti geggeeffamu irraa illee akka fagaatan mootummaan Briteen lammiiwwan isaaf akeekkachiisa kenneera.
Waggaa waggaatti lammiiwwan Briteen kuma 20 ta’an Itiyoopiyaa kan daawwatan ennaa ta’u daawwannaaleen kunis rakkoo malee geggeessamaa kan ture ta’uu marsariitii mootummaa Biriteen irratti ibsi maxxanfame kun beeksisee jira
Pirezdaantii OSA: Wanti Jawaarirratti raawwatame shiraas, loogiis, yakkaas
OSAn Yaadan Dulloomeera; Haaromsa Fedha
At least 12 people die from hunger in drought ravaged Guji zone, says official; residents…
Oromiyaa keeysatti beelti hammaate
Keessummaa Kabajaa fi Waraqaa Qorannoo dhiyeessuun waladda
Umanni Oromoo garee waanyoo fii of tuultootaa jiddutti rakkachaa jira


text:
http://eotcmk.org/ao/wp-content/uploads/mk-logo-header-ao.png 0 0 EOTC Afaan Oromo http://eotcmk.org/ao/wp-content/uploads/mk-logo-header-ao.png EOTC Afaan Oromo2019-01-25 12:34:232019-01-25 13:06:20ARAARSUMMAA mana Kiristaana Ortodoksi Tawaahidoo Itiyoophiyaa keessatti
ARAARSUMMAA mana Kiristaana Ortodoksi Tawaahidoo Itiyoophiyaa keessatti
Araarsummaa ilaalchisee adduuyaa irratti ilaalcha sadi jira.
-
Namootni tokko tokko “Araarsummaa” wanti jedhamu hin jiru. Eenyumtu eenyuuf hin kadhatu kallattiidhaan gara Waaqayyootti dhihaachuun ni danda’ama.” jedhu.
-
Tokko tokko immo ‘Araarsummaan’ ni jira. Ni barbaachisas.” jedhanii raawwatanii “Araara kan namaaf kadhatu garuu /Galatni fi ulfinni isumaaf haa ta’uu ti./ Kiristoosi dha” nuun jedhu.
-
Kanneen biroo ammoo “Araarsummaan ni jira.Araarsummaan gahee uummamtootaa ti malee gahee UUMAA ykn gahee WAAQAYYOO miti. Amantaan fi barsiifatni Ortodoksi tawaahidoo illee as keessatti ramadama.
-
Amantiin pirooteestaantii waa’ee ‘Araarsummaa’ kan qulqullootaa haala armaan gadiitiin barsiisa.
-
Wanti ‘QULQULLUU’ jedhamu hin jiru.Hundi keenya /amantootni hundumtuu/ qulqulloota dha.
-
Araarsummaan raawwatame kan jedhamu fooniin yeroo biyya lafaa irra jirru waliif yoo kadhanne hojii irra oola. Yaada kana qophaa isaa yoo laalle, yaada isa duraa wajjiin wal- faallessa “Hundi keenya Qulqulloota erga taane, inni tokko isa kaanif araara kadhachuun isaa maalif barbaachise?” gaaffii jedhu kaasisa.
-
“Du’a fooniitiin dura malee du’a fooniitiin booda namni araara namaaf kadhachuu danda’u hin jiru.” kan jedhu dha.
-
Araarsummaan maal inni?
Araarsummaan sirnoota kadhannaa mana kiristaanaa keessatti raawwataman keessaa isa tokko.Manni kiristaanaa kadhannaa galateeffannaa, kadhannaa “Araarsummaa’ fi Waaqayyoo irraa waan rakkanne kadhachuu fi k.k.f. ni qabdi.Kunis dubbisuun fi yeedaloodhaan raawwatama.
“Gooftaan dhihoo dha.Waan hundumaan kadhannaan fi araara araarsummaadhaan akkasumas galateeffannaadhaan kadhaa keessan Waaqayyoo biratti beeksisaa malee gonkumaa hin dhiphatinaa.” Jedha.(Fil 4፥6) “Manni kiristaanaa araarsituu dha. Sababa kanaaf manni kiristaanaan ‘Kadhannaa Araarsummaa’ /ጸሎተ አስተብቍዖ/ ni qabdi. Fakkeenyaaf “Waaqayyoon beekumsa fi Isa sodaachuu akka isaaniif kennuuf waa’ee qondaaltota fi w aa’ee warroota aangoo irra jiran si kadhanna.”/Sirna qiddaasee/ Kun ammo waan akka laayyootti raawwatamu odoo hin ta’in waan ragaa fi bu’uura Kitaaba Qulqulluu fi dhugaa qabu dha. Phaawuloos qulqullichi “Egaa, Waaqayyoo fakkachuudhaan fi tasgabbiidhaan Cal lisnee fi tasgabboofnee akka jiraannuuf kadhannaa fi Araarsummaa kadhachuun galateeffannaas namoota hundaaf mootiiwwaniif fi qondaaltotaaf akka raawwatamaniif (taasifamaniif) hundaan dura ni gorsina.” (Xim (1 ffaa ) 2፥1)
Kiristaanni tokko ofii isaatiif ni kadhata, ni galateeffatas. Akkasumas ofi irraa darbee namoota biroof illee araara ni kadhata; ni galateeffatas. Araarsummaa fi kadhannaan dhuunfaa bifa addan qoodamanii kan ilaallamanii dha. Haa ta’u malee lachuu kadhannaa dha.Lamaanuu qaama kadhannaa ta’uu isaaniitiin akkuma saantima fuula lamaatti haa ta’an malee, manni kiristaanaan keenya garuu kadhaa fi araarsummaa odoo wal-keessa hin makin adeemsisti.
Kanaafuu araarsummaa jechuun walitti araarsuu, dhiheessuu, akka waliif galan taasisuu, dhiifama akka argatan taasisuu jechuudha.
2. Araarsummaan gahee (hojii) eenyuu ti?
Araarsummaan gahee (hojii) uummamtootaa qofa dha. Haala kamiin illee haa laallu! Goukumaa gadhee (hojii) Waaqaa ykn Uumaa ta’uu hin danda’u.Uummamtota keessaas uummamtoota lamatu waan kana raawwatu.Isaanis፦ warri Waaqayyoon kabajee isaan uume ‘Ergamoota waaqaati fi ilma namaa keessaa immoo warroota qab-suura adda addaa keessa dabran arjummaa Isaatiin warra jaallatamtoota isaa ta’an fi warroota kennaa waaqayyoo argatan fi qulqulloota ta’anii dha. Isaan kana keessaa haadha Waaqayyoo Qulqullittii Qulqullootaa kan taate Giiftii Keenya Dubroo Maariyaami gahee harka caalu qabdi. Araarsummaan hojii (gahee) cubbamtootaa miti. Namni cubbamaan cubbuu isaa of irraa haqsiisuuf caaraaquutu irraa eeggama malee “kana irraa darbee deema” jedha taanaan “kan ishii gubachaa odoo jiru kan ormaa kokorsiti” jechisiisa. Laphee cubbamtootaa keessaa cubbuu malee eebbi / በረከት/ bahuu hin dandau.”Jedha waanta’eef kitaabni.(Saam. (1ffaa) 24፥13)
-
Araarsummaan bakka meeqatti qoodama?
Araarsummaan bakka lamatti ramadama. Tokkoffaan, biyya lafaa kana irratti odoo jiraatan kan raawwatamu oggaa ta’u, inni lammaffaan immoo erga jiruu biyya lafaa kana irraa boqatan booda kan raawwatamu dha.
-
Raawwii Araarsummaa
Araarsummaan Kitaaba Qulqulluu bu’uura godhachuun akka barsiifannaa mana Kiristaana keenyatti kallattiiwwan gurguddoo sadiin adeemsifama.
A, Namni cubbamaan, fedhataan Araarsummaa Kabaja qulqullootaatiin fi Miiltoowwan Waaqaa ta’uu isaaniitiin (kennaa Araarsummaatti) kennaa Waaqa Qulullootaa kan ta’e Waaqayyo guddaadhaan amanu, barbaadee fi fedhee qaama Araara isaaf kadhatu bira dhaqee, maqaa araarsaa sana kabajaan waamaa yeroo gaafatu kan raawwatamuu dha. kanaafillee fakkeenya gaarii kan ta’u seenaa Eelsaa raajiichaati Moot. (2ffaa) 2፥1-16
“…. Uffata Eeliyaas harkaa fudhate san fuudhatee deebi’ee qarara galaana Yoordaanoositti dhaabbate.Uffata harka eeliyaas irraa fuudhe saniin galaanicha dhahee raawwatee “Waaqayyoon, Waaqni Eeliyaas garam jira?” jedhe.Bishaanicha illee oggaa dhahu, bishaanichi gamaa fi gamanaan addaan baname.Eelsaan illee ni ce’e.” Kana bu’uura godhannee;
-
“Waaqa Qulqullootaa” jechaa kadhanna.
-
Gara Waaqa keenyatti akka nuuf kadhatan Qulqulloota of duraa aansina.
-
Gidiraawwaan, rakkoo fi qormaata nuful-duratti danqaraman hunda maqaa isaanii waamaa gara Waaqayyootti oggaa kadhannu nufuul-duraa dhabama.


text:
Haleellaa Waraanni Makkalaakayaa Sabtii hardhaa naannoo Amaaraa godina Walloo Kaabaa magaalaa Marsaatti ummata hiriira bahe irratti raawwateen, namoonni 10 ajjeefamu fi namoonni hedduun midhamuu odeeyfannoon argame ni addeessa.
Fincila kaheen Waajjiraalee mootummaa fi manneen hedduun gubamuu akkasumas hidhamtoonni manneen hidhaatii akka bahan kan taasifaman tahuu gabaafameera.
Ka’umsi fincila hardhaa kun ajjeechaa waraanni Makkalaakayaa torbee darbe keessaa magaalaa Waldiyaatti raawwate balaaleffachuun mormii gaggeeffamee tahuun beekameera.
Namoota guyyaa hardhaa ajjeefaman keessaa itti gaafatamaan mana murtii Aaanaa Habruu namoota hiriira bahan irratti dhukaasuun namoota sadi eega ajjeesseen booda innis kan ajjeefame tahuu DW jiraattota naannawa irraa duubbise waabeffachuun gabaaseera.


text:
Gochaalee burjaajiifii
goyyomsuu gama intarneetaan raawwataman
Gochaaleen burjaajiifii goyyomsuu gama itarneetaan raawwataman sadarkaa olaanaan dabalaa jiraachuu qorannoowwan dhiyeenya kana maxxanfaman agarsiisu.
Akka fakkeenyaatti qorannoon dhaabbatni nageenya saayibarii ‘PIXM’ jedhamu torbee muraasa dura baase ji’oota sagal darban keessatti qofa fayyadamtootni Feesbuukii miliyoona 8.5 gochaalee burjaajii fi goyyomsuuf saaxilamuu isaanii himeera.
Gochaaleen burjaajii baay’eenis gama geessituuwwan (links) fi ergaawwan gama Feesbuukiitin /Messenger/ ergamaniin akka raawwatamanis dhaabbatichi himeera.
Biyya keenya keessattis dhimmi burjaajii gama intarneetaan raawwatamu dubbii ijoo miidiyaalee hawaasaa ta’aa jira.
Keessattuu dhiyeenya kana namootni heddu gochaa burjaajii kanaaf saaxilamuufii maallaqa isaanii dhabuu dhagahaafii dubbisaa jirra.
Yeroo baay’ee burjaajesitootni namootni maallaqa kaffaluun miseensa yoo ta’an yeroo gabaabaa keessatti bu’aa akka argatan waadaa seenun maallaqa guuru.
Sana boodas maallaqa namootarraa walitti qaban fudhatanii badu.
Tajaajilli Tika Faayinaansii Itoophiyaa (Financial Intelligence Service- Ethiopia) ergaa guyyoota shan dura toora Feesbuukii isaarratti maxxanseen namootni gochaalee burjaajii gama intarneetaan raawwatamuuf akka hin saaxilamneef of eeggannoo akka godhan waamicha dhiyeessera.
Kana malees qaamolee yakka burjaajii akkanaarratti hirmaannaa qaban adda baasun tarkaanfiin seeraa akka irratti fudhatamuuf qaamolee dhimmichi ilaallatu walin hojjechaa akka jirus himeera.
Gama biraatin miidiyaan EBCs namootni “dhaabbata” ‘FIAS’ jedhamuun gochaan burjaajii irratti raawwatameefii maallaqni jalaa fudhatame qaamolee seeraaf eeruu akka kennan waamichi dhiyaachuusaa gabaasee jira.
Gochaalee burjaajii/goyyomsuu gama intarneetaan raawwataman irraa akkamiin of eeguu dandeenya?
Nageenya geessituuwwan (links) shakkisisoo qaamolee nuti beeknus ta’e hin beekne irraa nutti ergaman karaa lamaan adda baafachuu dandeenya.
Inni jalqabaa geessituu nutti ergame haalaan hubachuudha. Kun jechoota, lakkoofsota akkasumas mallattoolee geessituu sana keessa jiran haalaan ilaaluu jechuudha. Kunis waa’ee nageenya fi amanamummaa geessituu tokkoo eeruu nuf kennuu danda’a.
Malli inni lammataa geessituu shakkisiisaa tokko osoo hin banin dura moosaajiiwwan ykn marsariitiiwwan nageenya geessituu sakatta’uuf gargaaran fayyadamuun qorachuudha.
‘Google Transparency Report’, ‘Norton Safe Web’ fi ‘PhishTank’ marsariitiiwwan nageenya geessituuwwanii qorachuuf nu gargaaran keessaa isaan muraasa.
1. ‘Google Transparency Report’: marsariitiin dhaabbata Guugil kun geessituuwwan shakkisiisoo ta’an sakatta’uuf nu gargaara. Marsariitii kanatti fayyadamuuf jalqaba marsariitii ‘Google Transparency Report’ jedhu banaa. Itti aansunis geessituu sakatta’uu barbaadnu garagalchuun (copy) gara marsariitii kanaatti galchuun barbaadi (search) kan jedhu cuqaasna. Sana boodas Guugil waa’ee amanamummaa geessituu galchinee odeeffannoo nuf laata.
2. ‘Norton Safe Web’: kun immoo nageenya fi amanamummaa geessituuwwanii baruuf nu gargaara. Marsariitii kanatti fayyadamuuf jalqaba marsariitii ‘Norton Safe Web’ jedhu banna. Itti aansunis geessituu sakatta’uu barbaadnu garagalchuun (copy) gara marsariitii kanaatti galchinee barbaadi (search) kan jedhu cuqaasna. Marsariitichis geessituu keenya qorachuun sadarkaa nageenyummaa fi amanamummaa isaa nutti hima. Dabalataan yaada namootni biroon geessituu sana ilaalchisee laatanis nuf dhiyeessa.
3. ‘PhishTank’: Kun immoo geessituun tokko gara burjaajesitootaatti kan nu geessu ta’uu fi dhiisusaa qorachuuf nu gargaara. Marsariitii kanatti fayyadamuuf jalqaba marsariitii ‘‘PhishTank’ jedhu banna. Itti aansunis geessituu sakatta’uu barbaadnu garagalchuun (copy) gara marsariitii kanaatti galchinee barbaadi (search) kan jedhu cuqaasna. Marsariitichis geessituun keenya burjaajesitootaaf kan nu saaxilu ta’uu fi dhiisusaa odeefannoo nuf laata.
Geessituuwwan shakkisiisoo gama imeelii, Feesbuukii, Teelegiraama fi maloota birootin nutti ergaman burjaajesitootaaf nu saaxiluu waan danda’anif cuqaasnee banuu keenyaan dura nageenyummaa fi amanamummaa isaanii yaa sakattaanu.
ወቅታዊ መረጃዎችን ቀጥታ በኢሜልዎ ለማግኘት ይመዝገቡ
ያቀረቡትን የግል መረጃ በግላዊ መመሪያችን መሠረት እንጠብቃለን::


text:
Galmi keenya xumuraa Finfinnee qabachuudha’ – Ajajaa Ittaanaa WBO
”Hiree uummata Oromoo kan murteessu nuyi osoo hin taane, uummatuma Oromooti,” – Gammachuu Abbooyyee
Wayita xiyyeeffannoon addunyaa waraana kaaba Itoophiyaatti adeemaa jirurratti tahe kanatti, Waraanni Bilisummaa Oromoos (WBO), mootummaa Itoophiyaa kuffisuuf jecha finciltoota TPLF wajjin waliigaltee uumeera.
Gabaasa viidiyoo addaa gaazexessituun BBC Kaatiriin Baayiruhaangaa qindeessiteen, hidhattoota kanneen bakka jiranitti deemuun akkasiin dubbistee jirti.
Kaayyoon garee kanaa maali kan jedhuufi kaanirrattis ni dubbatu.
Viidiyicha daawwadhaa


text:
Biyyoota Gammachuu Ajaa’ibaa keessa jiraatan.
Gammachuun maaliin ibsama? Haaluma ilma namaatiin gammachuun garaagarummaa qaba. Namni tokko tokko jireenyi magaalaa isa gammachiisa. Gariin ammoo baadiyaa jiraatuu filata. Kuun mallaqa yoo argate waan gammadu seha. Inni mallaqa dhabe ammoo jireenya gaddaa waan jiraatu itti fakkaata. Walumaa galatti akkaataan gammachuun itti ibsamu garaagarummaa qaba. Dhaabbata mootummoota gamtoomanitti gareen hawaasummaa tokko qorannoo wagga waggaan geggeessee akka ibsetti, bara 2019 keessatti gammachuun namaa xiqqaachaa jira jedhe. Guddinni addunyaa dabalaa deemus, gammachuun namootaa garuu xiqqaachaa jira. Quba qabduu teenya arraa keessattis waa’ee biyyoota gammachuu qabanii muraasa isinii dhiheessina.
- Austria (OOSTRIYAA)
Austrian biyyoota Awrooppaa keessatti argaman keessaa isii takka. Qorannoo bara 2019 geggeefameenis ummanni isii gammachuu qabaachuudhaan sadarkaa 10ffaa irratti argama. Magaalaan guddoon Austria, Viyeenaan magaalaa jireenyaaf mijjooftuu tahuunis filatamtee jirti. Mootummaan gargaarsa hawaasummaa fi deeggarsa lammiileef kennu haalaan dabaleera. Ummanni biyyattiitis bilisummaa gaarii qaba. Haga nama biraa hin miidhinitti mirgi nama kamiituu hin sarbamu. Mootummaan haala kanaan ummata isaa kunuunsuun isaa gammachuu biyya saniitiif gummaacha guddaa akka godhe qorannoon kun ni addeessa.
- Kaanaadaa
Biyyoota Awrooppaan ala jiran keessaa gammachuu qabaachuun sadarkaa haga kudhanii keessa seenuu tan dandeesse takka kaanaadaadha. Kaanaadaan bara 2019 sadarkaa 7ffaarra turtus, bara 2020 gara sadarkaa 9ffaatti gad buuteerti. Tahus biyyoota gammachuu qaban 10 keessaa isii takka. Biyya lafa haalaan guddaa qabduu fi lammiilee muraasaa qabdu tahuu isiitiin ummanni isii iddo jireenyaa gahaa argachuun isaanii sababa gammachuuti jedha qorannoon.
- Niiw Ziilaand
Awrooppaan alatti kan argamtu Niw Ziilaand sadarkaa 8ffaa irratti argamti. Haalli qilleensaa mijjaahaanii fi diinagdeen tasgabbaayaan biyyattiin qabdu ummata isiitiif gammachuu guddaa kennee jira. Roorroofi cunqursaan, hidhaafii dararaan lammiilee nagayaa biyya san waan hin jireeef, ummanni biyyattii nagayaan bobbahee gala. Rakkoo takkaan maletti bakka fedhe oolee bula.
- Iswiidin
Bara 2019 9ffaarra kan turte Iswiidiin Kaanaadaa fonqolchuun sadarkaa 7ffaa qabatteerti. Mootummaan lammiilee isaatiif karaa hawaasummaatiin deeggarsa ol aanaa godhuun isaa gammachuu hawaasa biyyattii dabalee jira. Akkasumas tajaajilli wal’aansa fayyaa gahaan jiraachuunii fi lammiileen biyya sanii umrii dheeraa jiraachuu dandayuun isaanii mi’aa jireenyaa akka dhandhaman isaan taasiseera.
- Iswiizarlaand
Biyyoota addunyaarra jiran keessaa Iswiizarlaand tan addaati. Biyya walabaa ykn neutral jedhamuun beekamti. Biyyi takkalleen biyya tana weeraruu ykn tuquu hin dandeessu. kun seera addunyaati. kanaaf ummanni biyyattii sodaa waraanaa hin qabu. Dabalataanis tajaajilli hawaasummaa gahaa fi guddinni diinagdee ummata isii haalaan gammachiisuurratti argama.
- Nezerlaand
Ammas Awrooppaa keessa jira. Nezerlaandis biyyoota gammachuu qaban keessaa isii takka. Lammiileen isii haalaan wal jaalatu. Walirratti hinaafuun biyya san hin jiru. Hawaasni biyyattii Waan qabu qooddatee waliin jiraata. Diinagdeen isaaniitis sadarkaa amansiisaarra jira. Ummanni biyyatttii Lammiilee isaanii qofaaf osoo hin taane, kan alaa dhufeefis arjaadha. Fayyaa fi bilisummaan lammiileen qaban gammachuu akka qabaatan isaan taasiseera.
- Island (AAYISLAAND)
Biyyi eddoola xiqqoorratti argamtu tunis Awrooppaa keessatti argamti. Lammiileen biyyattii gibira xiqqaa kafalu. Tajaajilli wal aansaa guutumaan guututti bilaasha ykn kafaltii hin qabu. Biyyi tun baruumsarrattis jabduudha. Walumaa galatti hawaasni waan mootummaarraa barbaadu bilaash argata. Teessumni lafa isaaniitis boohara qalbii isaanii taheera.
- Norwey
Norweey bara baraan sadarkaan isii gad bu’aa jira. Bara 2017tti tokkoffaa turte. Bara 2019 ammoo sadarkaa lammaffaa qabatte. Bara 2020 gara sadaffaa gad buute. Tahus biyyoota gammachuu qaban keessaa sadarkaa sadaffaarratti argamti. Biyyi tun malaammaltummaarraa bilisa tahuun isii fi tajaajila hawaasummaa cufa bifa wal qixa taheen lammiilee isiitiif qooduun isii, lammiilee isii gammachiiseera. Biyyoota teessuma lafaa bareedaa qaban keessaallee Norweey ta duraati.
- Denmark
Denmaarkis Awrooppaa keessatti argamti. Haalli jireenya ummataa tasgabbaayaadha. Tajaajilli fayyaa gahaatu isaanii kennama. Garaagarummaan qabeenyaa jidduu lammiilee jirus walitti dhihaataadha. Dureessi irraa boodaa ykn hiyyeessi irraa boodaa hin jiru. Hunduu waluma fakkaata. Walitti hin hinaafan. Kanatu nu gammachiise jedhan lammiileen biyyattii.
- Finlaand
Fiinlaand biyyoota gammachuu qaban keessaa sadarkaa duraa qabatteerti. Ummata miiliyana 5.5 kan qabdu Fiinlaand, lammiilee isiitiif bilisummaa ajaa’ibaa kenniti. Haalli teessuma isiitis qilleensa mijjaawaa akka qabaattu isii taasise.
Waraanni, hiyyummaaniifi hir’inni tajaajila wal’aansaa ammoo biyyoota heddu gaddaa fi gadadoo keessa galchee jira. Bara 2019tti biyyoota gammachuu hin qabne jedhamuun sadarkaa 1 hanga 10 kan qabatan, Suudaan Kibbaa, Afriikaa Jiddu galeessaa, Afghaanistaan, taanzaaniyaa, Ruwaandaa, Yaman, maalaawii, Suuriyaa, Botswaanaa fi Heyitiidha. 2022 ammoo nutiis itti dabalamuu hin oollu.
Qophii: Abuu Ibtisaam


text:
Barattootii lakkoofsii 17 caalu kun egii yuniversitii Dambii Doolootii dhabaman jedhanii yaayyuu turan. Adoo Dambii Doolootii gara maatii isaanii galuutti jiranii warri qawwee qabu fudhatee dhoofate jedhan hedduu.Lakkoofsii ammoo hin jijijjiirama. Yaadii mootummaalleen tana irratti wal irraa gora.
Jarii hiriira bahe kun mootummaa barattoota tana barbaachisuuf hujii jabduu hojjanne jedhe.
Bulchootii mootummaa naannoo Amaaraa hiriira kana irratti wa dubbachuuf istaadiyoomii dhaquuf jedhanilleen hiriira itti bahaniif jedhanii achi gahuu dadhaban.
Laftii hiriira itti bahan Baahir Daar, DabreeMaariqoos,Waldiyaa fi DabreeBirhaan.Warrii Baahir Daaritti hiriira bahe ijoollee dubraa qabamii gaargalchuun dhiirummaat miti jedha.
Hiriira kana waldaa ijoollee kahima Amaaraatti yaame.Jarii kun mootummaan maan tolchuu akka jiru keessattu bulchinsii Oroomiyaa barbaada ijoollee tanaa irratti maal akka hojjatu hin beennu jedha.
Warra Waldiyaatti bahe “akka mootummaan ijollee teenna gadi nuu dhiisu feena,” jedha.Jarii hiriira bahe akka barattootii qabaman gadi dhiifamu, warrii nama qabe seeran gaafatamu, barattootii baqatan mirgii isaanii eegamuuf mootummaan seeraan hojjatu gaafannaa jenna.
Waashington DC keessalleetti nama hedduutti hiriira bahee waan barattoota dhabamanii kana mootummaatti himate.


text:
Hoolaan qaalii addunyaa keenya doolaara kuma dhibba 4 oliin gurgurame
Finfinnee, Hagayya 25, 2012 (FBC)- Hoolaan qaalii addunyaa keenya doolaara Ameerikaa kuma dhibba 4 fi kuma 90tti gurgurameera.
Bittaan hoolichaa kan gaggeeffame gurgurtaa biyyooleessa Iskootilaandirraatti falmii dhumaa olaanaa ta’eeni jedhameera.
Baniinsi caalbaasicha doolaara Ameerikaa kuma 9 yoo ta’u, ariitiidhaan hammi maallaqicha gara doolaraa Ameerikaa kuma dhibba 4 fi kuma 90tti ol guddatera jedhame.
Hoolaan Iskootilaandiitti gatii kanaan gurguraame kun bakka Teeksaas jedhame beekamu iddoo gurgurtaa hoolootaatti.
Yeroo amman kana hoolichii addunyaarratti hoolaa gatiin isaa qaalii ta’uu danda’eedha.
Daayimandii jedhamee kan waamamu hoolaan kun qonnaan bultoonni sadii sharikuumman horsiisaaf bitachuu kan murteessanidha jedhameera.
Kana duraa bara Faranjoota 2009tti hoolaan doolaraa Ameerikaa kuma dhibba 2 fi kuma 31 gurguraameet ture.
Maddi፦ howafrica.com
Odeeffannoo waqtaawaa argachuuf Teelegraama keenya https://t.me/afanoromofana subiskiraayib godhaa.


text:
Koreen hojii raawwachiiftuu ABO teessuma taasifateen jabinaa fi hanqinoota dhaaba keenya mudatan eega qoratee booda jabina akka dhaabaatti qabnu jabeeffachaa hanqinoota numudatan irra aanuuf fala akeekee jira. Qorannaa baldhaa eega goonee booda fala armaan gadii irratti waliif gallee jirra.
1,Hooggana sa’aa 24 hojii dhaaba hojjatu haala danqama keessaa itti furamurratti hojjachu
A, Koree namootaa dhageettii qabaniin tolfamtee fi dhimma kanarratti hojjatu tolchuu,Koreen kun haala warra hooggana danqe itti laaffatuu fi waliin hojjachuun itti dandahamu Yoo kun dadhabame akkaataa hoogganni biyya kanarraa itti bayurratti mijeessu.
B,Dhimmicha akka dhabaa fi dhimma qabsaawota sirna wayyaaneen falmanitti sochoosuu
C,Qaamota biro kan akka mirga dhala namaa yoo haalichi A fi Bn hin furamne hirmaachuun nu gargaaran filchuu.
D,Hojii alaa hoogganni alaa akka gamtaan taligu qindeesuu fi ijaaruu.
E,Hojii biyya olla fi biyya keessaa akkasuma hooggana olla fi biyya keessaan akka taligamu gochu.
2,Akeekaa fi Galii dhaabaa irratti hubannoota uumaa deemuu
A,Marii siyaasaa hubannoota akeekaa fi galii dhaabaa akka daran hubatamu tindhisu miseensaaf kannuu
B,Waltajjii marii bakkoota adda addaatti qopheessuun hawaasni Oromoo fi bakka argametti akkasumas midiyaalee irratti dhabilee siyaasa Oromoo akka yaada isaanii ibsachuun ummatni hubannoota irraa argatu waltajjii jarmiyoota hawaasaan gargaaramanii akkasumas ifii waamicha gochuun qopheessuu
Koreen hojii raawwachiiftuu ABO teessuma taasifateen jabinaa fi hanqinoota dhaaba keenya mudatan eega qoratee booda jabina akka dhaabaatti qabnu jabeeffachaa hanqinoota numudatan irra aanuuf fala akeekee jira. Qorannaa baldhaa eega goonee booda fala armaan gadii irratti waliif gallee jirra.
3.Ammas Hooggansa gafatama gamtaa fi matayyaa dhugoomsaa deemu itti fuufinsaan jabeffachu.
Dhaaba siyaasaa keessatti bu’aqabeessa kan qabaatu namuu itti gaafatama isaa bakka jirutti amanamummaa fi galii dhaabaaf jecha yoo bahee dha. Miseensi dhaabaa hundi bakka gara garaa fi ramaddii gara garaa irra jiraatus dhimma dhaaba isaatti itti gaafatama waloo qaba. sadarkaan itti gaafatamummaa bahan akkuma amala hojii fi ramaddiitti garaa garummaa qabaachuu ni mala. Haa ta’uu garuu dirqamni akka nama dhuunfaatti baanu, cuunfamee galii dhaaba keenyaaf gabbina guddaa ta’a. Hunduu yoo waloon hojatee fi gafatama matayyaa bahe murtee dhaaba isaa keessatti qooda gahaa qabaate injifannoon argama.
Hooggansa waloo fi gafatama matayyaa dhugoomsuun kan dhaaba keenyaaf filatamaa ta’uuf inni biraa, ammumaa kaafnee adeemsa dimokraasii dhaaba keenya keessatti gadi dhaabuuf eddu nama gargaara. Akka bu’uuraa ta’ee hegeree qabsoo keenyaaf gargaara. Sirni dimokraasii dhaaba keenya keessa hin jiru taanaan, dhimma waloo irra dhimmi nama dhuunfaa ykn hoggansa waloo waamaa nama murtii waloo gafatama dhunfaa bayachuun dhugoomsu lamshesinee osoo hin milkoofne hafna.Walfallessuun yaadota lamanii farri dimokraasummaa dhaaba keenya keessatti akka dagaagu haala mijeessa. Kanaaf hooggansa waloo fi gafatama matayyaa bilchinaan masakamuun hegeree dhaaba keenyaa fi qabsoo sabaaf murteessaa dha. Akka filannootti kan ilaalamu otoo hin taane, dirqamaan hojiitti hiikuu kan qabnuu dha.
Dhaabni keenya sirna dimokraasiin masakamuu danda’uun isaa fayidaa guddaa irraa arganna. Dadhabbina akka hoogganaattis ta’ee akka matayyaatti miseensaatti dhaaba keenya mudatu, yeroodhaan fala itti kennuuf daandii namaa saaqa. Tarii asi irratti waanti dagatamuu hin qabne, dhaaba keessatti sadarkaan hooggansaa garaagarummaa fi dursaa- duuba hin qabu jechuu miti. Kun itti gaafatamummaa heeraa fi seera dhaaba keenyaa irra jiruu dha. Garuu
4.Adaa guddina qabsoo sabaaf dursa kennuu jabeeffachaa deemuu filanna.
Dhaaba riphee lolaa ykn dhaaba siyaasaa keessatti hoogganni itti gaafatamummaa itti kenname, akka aangootti ni fudhata taanaan daandii kufaatii qabatee jira jechuu dha. kanaaf dhaaba siyaasaa keessatti kan miseensa ta’ee jiru fedhaa fi kaayyoo dhaabaa maxxanfachuu dhan. Kanaaf akka dhaabaatti gochuu kan qabnu itti gaafatamummaa heeraa fi seera dhaaba keenyaa irratti utubamnee bahuu qabna. Hundi keenya itti gaafatamummaa qabna malee aangoo akka hin qabne ofitti himuun hunda dursuu qaba.Itti gafatama galfata miseensaa baannee hojjachuu fi hojjachiisuu hanqacuun ammo bifa biraa hojiittin itti midhamuu dha. Halotni ameen Kun wal simuu hanqannaan dhaaba siyaasaa yeroo hunda tasgabbii dhoorka.
kanaaf galfata akka angootti hubachuu fi gafatama matayyaan hojii milkeessuu hanqachuun guddina qabsoof gaga’aadha.Adeemsi kun aada dhaaba keenyaaf halaan barbaachisa dha qabsoon akka ulee tan wal irraa fuudhaa deeman tahuu barsiifti. Aaddaa akkanaan masakamuun dirree qabsaawotni dandeettii fi amanamummaa kayyoo qaban itti oomishaman uuma.dhaabni keenya hooggana itti fufiinsa qabu horachuu fi dhaloota haaraawaan akka itti gaafatama fudhatu tolchuuf kallattiin kun dhaaba keenyaaf murteessaa dha.
5.Jaallan qabsoo sabaa keessatti gumaacha muldhataa bahaa turan eessa iyyuu haa jiraatnii, kabajaa fi ulfina kennuufii qabna.
Qabsoo Oromoo sadarkaa amma jiru irraan gahuuf ilmaan Oromoo dhaloota nuduraa ta’an amma dandeettii isaanii gummaacha muldhataa godhanii jiru. Adeemsa qabsoo keessatti hanqinoota heddu haa qabaatan malee ummata Oromoo biratti kabajaa fi ulfina qabu. Dhaloota kaleessa qabsoo kana bu’uuressuun ykn itti hirmaachuun arsaa lubbuu itti kaffalan ol kaafnee dhaadhessuu qabna. Kan lubbuun jiranis kabajaa fi ulfina isaaniif malu kennuufiin dirqama keenya. Kan lubbuun jiran tarii akka amma ofii yaannu kanatti kaleessa maaliif yaaduu didan jennee atakaaroo bu’aa hin qabne keessa wal galchuu hin qabnu. Dhugaadha amma yeroo teenyee ilaallu qabsoo sabaa kana keessatti hanqinootii fi dogongorri hedduun raawatamanii jiru. Waanta kaleessa ture waltajjii amma irra jirru irra dhaabbannee yeroo madaallu anqinoota jiran argine malee, waltajjii isaan yeroo sana keessa turan keessa dhaabbannee miti. Ammas qeeqamuu dhimmoota qaban irratti qeequun sirriidhuma. Garuu diineffachuu fi safuu Oromootiin ala kabajaa wal dhoowwuun sirrii miti. kana jechuun kaayyoo fi muldhata keenya irra dhaabbannee, kabajaa waliif qabnu ibsuun nuttis kabajaa hora. Akka hoogganaattis bilchinaa fi beekumsa qabsoof qabnu muldhisa. Kana gochuu keenyaan waanti nutti hafu hin jiru. Kana gochuu keenyaan gufuulee qabsoon qaban eddu karaa irraa maksina. Kanaaf kabajaa fi ulfina jaallan qabsoof qabnu olkaasuun adeemsa siyaasaa keenya eddu gargaara.
6.Beekaa fi walaalaa Oromoo dhaggeefachuu fi kabaja isaaniif malu kennuufii qabna.
Qabsoo sabaa keessatti beektotiin karaa mishoomaas ta’ee fafa qabuun dhiibbaan isaan qaban salphaa miti. Guddatus diqqaatus dammaqiinsi isaan qabsoo sabaaf qaban hawaasa Oromoo irra fooyyee kan qabuu dha. Beektotiin Oromoo qabsoo Oromoo keessattis gumaacha guddaa kennaa turan ammas kennaa jiru. Qaama hawaasaa kana, sirnaan qabuu ykn keessummeessuu dadhabuun keenya dhiibbaan isaan nurratti fidan salphaa miti. Akka dhaaba siyaasaatti yeroo beektota keenya ilaallu tarii hubannoo walqixa qabaachuu dhiisuu malu. Beektota Oromoo keessaa, haala qabsoon Oromoo irra jiruu fi hegeree qabsoo keenyaa daandii sirrii qabsiisuuf qaamotiin hubannoo gahaa qaban jiru. Akkasuma ammoo qaamotiin hegeree qabsoo sabaa hubannoo mataa isaanii irraa ka’anii roga biraan ilaalan ni jiru. Kun amaluma beektotaa (inteletual behaviors) dha. Siyaasa keessatti malaa fi amala beektootiin sabaa qaban hubachuun akka qabsoof ta’utti dhimma itti bahuun bilchina hoogganaa gaafata.
Waanta hunda dura xiinxalaa fi hubannoo beektotiin Oromoo qaban roga hundaan qoodnee ilaaluun heddu nu gargaara. Beektota Oromoo irraa dheefuu ykn kan ofii yaannu duwwaa akka leellisan eeguun hin qabnu. keenya. Qeeqas ta’ee gorsa beektotiin Oromoo gumaachan akka ka’umsaatti itti gargaaramuu qabna. Dhaabni keenya galii mataa isaa ni qaba. Garuu galiin dhaaba keenyaa hirmaannaa fi gorsa beektota keenyaa gaafata. Adeemsa ykn kallattii qabsoo keenyaa gabbisuu fi sirreessuu keessattis qoodi beektota Oromoo bakka olaanaa qaba. Kanaaf beektota keenya itti dhiyannee gorsaa fi diniina isaan dhaaba keenyaaf qaban dhaggeeffachuun qabsoo keenya gargaara. Qeeqi beektotiin Oromoo dhaaba keenyaafis ta’ee hooggana dhaaba keenyaaf dhiyeessan amansiisaa fi hegeree qabsoo sabaaf bu’a qabeessa ta’ee argamnaan maxxanfachuu qabna. Kanaaf beektota Oromoo caasaa hawaasaa gara gaa keessatti of jiraanii fi akka dhuunfattis jiran kabajuu fi itti dhihaannee gorsa isaanii akkasumas adeemsa dhaaba keenyaa hubachiisuun eddu nu gargaara. Hirdhina akka dhaabaatti muldhasaa jirru keessaa bahuuf akka falaatti kan ilaalaman keessa isa tokkoo dha.
7.Aadaa beekumsaa fi muxeffachuun qabsoo hoogganuu gabifachaa deemu hordofuu. Fedhii fi hawwiin akka sabaatti bilisummaaf qabnu guddaa dha. Hawwii kana galmaan gahuuf bara jijjirama labsinu beekumsaan dhimmootni murteesine akkuma jiran haalotni bilchinaan laaluu hanqanellee akka jiran ifa.Isaan keessaa barbaachisummaa jijjiiramaa yeroo sana feesise duursa jabinaan irratti hojjachuu dhabatu muldhata.Akeeknii fi galiin jijjiirama kanaa maal akka tahe bifa waltaheen hin barsiifamne.Karooraa fi raawwiin tartiibaan tolfame hin mijoofneef.Harki guddaan diddaa fi sirnaan ala bahuu hooggana dhaabaa yeroo sanaa rakkoo uumerraa sochiin kun finiine.Lamaffaa galaanni kun waan haree fiduu malu tilmaamuu qabna turre.Miseensotnii fi deegartootni sochii kanaa beekumsaa fi sadarkaa jireenyaa garagaraa irra jiran hedduun deegaraa turan.Heduminaanis sochii kana bira dhaabatan.Isaan kun hardhallee dhaaba jabaatanii tindhisaa fi utubaa jiru.Isaan biro fiigichaan dhufanii fiigichaa galanillee heddu turan.Akeekaa fi fedha isaan duursuma sochii kanatti makamuu malaniif dursinee yaaduun akka dhaabaatti barbaachisaa ture.Sadaffaa tarkanfiin booda suuraa tahuu malu hubachuu feesisaa ture.Dhimmoota hoogansa dhaaba kanaa fuuldura danquu malanii fi fala isaanii hedduu kan itti yaadame hin turre.Falli amma hordofuu qabnu misensaa fi deegaraa akeekaa fi galii siyaasa ABO amanan horachuu tahuu qaba.Yeroo miseensomsinu qajeelafama kanarra qofa ijjachuun tahuu amanuu feesisa.Balbala kana beekaa fi wallaalaa Oromoo hundaaf qixa tolchuu qabna.Qabsaawotni akeekaa fi galii kana fudhatanii akka dhunfaatti miseensoman qooda isaanii bahuu fi hojjatanii hojjachiisuunillee akkuma murtii qabsaahuuf fudhataniitti akka matayyaatti kan laallamu tahuu barsiisaa deemuu qabna.ABO dhibbaa ilaalchaa fi aadaa harkifataa hawaasa keessa jiruu keessaa bayee gama aadaa gudinabeekumsaa fi dandeettiin dhaaba hojjatuutti guddataa deemuu qaba.Isaan kun gatii guddaa nu fagatanii jiru.Harki guddaan jabina siyaasaa mooraa qabsoo oromootti finneen safarama.Hardha fedhiin Oromoota yaada lama guddutti rakkachuu heddu miti.Akkuma xinxalaan hubatametti rakkuun guddaan dhaaba kana mudatan alarraa kan maddaniidha.Rakkoon dhaabaa isaan alarraa dhufan kana duursa hubatee durumaan fala itti gochaa deemuu hanqachuu dha.Kans tahee mooraan dhaaba keennaan saaqame kan hiree guddataa deemu qabu tahuun hubatamaa dha.Jabina kana akka hirdhina turanii fi fuuldura dhalachuu malan itti furutti jabeeffachaa deemuu feesisa.
hawwiin dhaabatti makame gaafa waanti arguu qabu yeroo gabaabaa keessatti arguu dadhabu manatti gala ykn qabsoo irraa of moggeessa.
Karaa biraatiin ammoo hoogganii fi miseensi hawwiin qabsootti makamu, qooda isa irraa eegamu bahuu irra, injifannoo qaama biraa irraa eeggata. Yeroo hunda gaaffii gaafachuu malee qooda isaa maal akka ta’e ilaaluuf fedha dhaba. Kun ammoo dursumaa bilchinaan hadhaa fi gaaffii qabsoon qabdu hubannoo keessa galchuu irraa kan madde ta’uu dhabuu isaa irraa madda. Adeemsi akka hoogganaatti waggaa shanan darban kana nuquunnames haaluma kana. Adeemsa kana keessaa bahuu qabna. hawwiin dhaaba hoogganuu fi miseensa miiraan nutti makamu horachuu irra, qabsa’ota beekumsaan qabsootti makamaniif dursa kennuu qabna. Murtee fi hooggansa kenninu fafaa fi mishooma isaan egeree qabsoo sabaaf qaban yaada keessa galchinee ta’uu qabna. Kanaaf ammoo itti gaafatamummaa dhaaba irraa nutti kenname, akkamitti akka dalagaa jirru of qorachaa fi of madaalaa deemuu qabna. Akka hooggana walootti murteen dabarsine bu’aa inni qabsoof fide ilaalaa deemuun eddu nugargaara.
8.Afuura oromomummaan (normalization) dhaabbilee siyaasa Oromoo fi caasaa hawaasa Oromoo gidduutti fiduuf alduree tokko malee hojachuu qabna.
Qabsoo bilisummaa Oromoof itti gaafatamummaa kan qabu dhaaba siyaasaa ykn garee tokko duwwaa otoo hin taane dhimma waloo ti. Gaheen dhaabbilee siyaasaas ta’ee caasaan hawaasa Oromoo akkuma dhimma dhaabbataniifitti qooda mataa isaanii qabu. Tarii gaheen ykn qoodi mataa isaanii kan tokko kan biraa ol ykn gadi ta’uu mala. Akka qabsoo sabaatti garuu hundi isaaniitu itti gaafatamummaa mataa isaanii ni qabu. Itti gaafatamummaan dhaabbilee siyaasa Oromoos ta’ee caasaan hawaasa Oromoo gama ciminaanis ta’ee dadhabbinaan gahee mataa isaanii qabu. Kanaaf itti gaafatmummaan qabsoo, hunda keenya akka Oromootti ilaallata.
Haata’uu garuu sadarkaan hubannoo fi kallattiin qabsoo itti gaggeessaa jirru garaa garummaa qaba. Garaa garummaan keenya kun yeroo kamuu kan jiraatuu dha. Dhaabni keenya ABOnis garaagarummaa siyaasaa fi kallattii qabsoo dhaabbileen siyaasaa Oromoo fi caasaan hawaasa Oromoo qaban kan bifa waloodhaan dhimma sabaaf oolu irratti hojachuun murteessaa dha. Dhaabni keenya qobaa isaa injifannoo galmeessisu hin jiru ykn injifannoo argaman irraa qobaa isaa fayidaan irraa argatu hin jiru. Hundi keenyaa akka sabaatti fayidaa irraa arganna. Bilisummaan saba Oromoo mirkana’uun itti fayyadamaa kan ta’u miseensa dhaaba keenyaa ykn deeggaraa dhabaa keenyaa duwwaa otoo hin taane akka sabaatti fayidaa irraa arganna.
Rakkoon akka sabaatti numudataa jirus kan dhaaba tokkoof ykn garee murta’eef jecha dhalate otoo hin taane, rakkoo akka sabaatti nurra jiruu dha. Kanaaf rakkoo akka sabaatti nurra jiru keessaa bahuuf dhimma waloo irratti waloon hojachuun murteessaa dha. Akka hoogganaatti kana sirnaan ilaaluu qabna. Garbummaa fi olaantummaan diina keenyaa nurra bubbuluu kan danda’ee fi ammas kan biraa garbummaa nurratti dheeressuuf kan abjoochaa jiran, tokkummaa dhabiinsa qabsa’otaa fi ummata Oromoo ti. Tokkummaa qabsa’otaa fi ummata Oromoo kan uumuu danda’u dursaa qabsoo kan ta’e, hooggana dhaaba siyaasaa ti. Kanaaf nutis akka hooggana dhaaba siyaasaa tokkootti rakkoo waloodhaan akka sabaatti qabnu keessaa bahuuf murteeffachuu qabna.
Hojiin akka hoogganaatti nu eeggatu dhaabbilee siyaasaa fi hawaasa Oromoo wajjin qunnamtii akeekaa siyaasaa fi akka Oromootti qabnu jabeeffachuu dha. Wal diineffachuu fi tokko kan biraa sakaaluun yoo diina keenya nurratti jabeesse malee fayidaa tokko iyyuu akka dhabaatti irraa hin argannu. Afuura oromummaa qabsa’otaa fi Oromoo gidduutti buusuu qabna. Dhaabbilee Oromoo fi hawaasa Oromoo gidduutti normalization fiduuf qooda gama keennaa kannuu qabna. Afuura oromummaa (normalization) fiduuf aarsaa inni nugaafatu kennuuf qophii ta’uu qabna. Dhiifama wal gaafachuu fi ilaa fi ilaameedhaan marii gochuuf qophii ta’uu qabna. Badii kana dura qabsoo keessatti raawwataman tuttuquudhaan ykn isa walitti kaasuudhaan tokkummaan dhufu hin jiru. Tokkummaan dhufuu kan danda’u, hegeree qabsoo sabaaf dursa yoo kenninee dha.
Afuura oromummaa (normalization) fiduu qabna yeroo jedhamu itti gaafatamummaan kun dhaaba keenya qofaa (duwwaa) irra jira kan jedhu irraa kan madde miti. Akka hooganaatti kan jechaa jirru gochuu kan qabnu gahee mataa keenyaa bahuu qabnaa dha. Ummata Oromoo fi seenaadhaaf dhugaa ta’uu qabna. Afuura oromummaa buusuuf,akka dhaabaatti gahee keenya ifatti Oromoon akka nuuf hubatuu fi rakkoon eenyu bira akka jirtu dhugaa akka bahu gochuu qabna. Akka hoogganaattis ta’ee akka dhuunfaatti halduree tokko malee kana irratti hojachuu qabna. Kana gochuu keenyaan dhaaba keenyatti kabajaa fi ulfina horra. Aada ilaa fi ilaamee akka hoogganaattis ta’ee akka miseensa dhaabaatti gabbifachuun dirqama keenya hundaa ti.
9.Galii dhaabbilee siyaasaa Oromoo kamiifuu kabajaa kennuufii qabna. Garaa garummaa siyaasaa keenyaa, bifa bilchina qabuun ummataaf ibsuun daandii qajeeloo dha.
Qabsoo Oromoo keessattii dhaabbilee siyaasaa galii fi kallattii qabsoo gara garaa qabantu jiru. Gareen tokko karaa nagaa kan gaaffii Oromoof qabsoo taasisan yeroo ta’u, gama biraatiin ammoo karaa hidhannootiin gaaffii Oromoof fala kennuuf dhaabbileen qabsootti jiran hedduu dha. mooraan kun lamaan jabinaa fi cimina mataa isaa akka qabu beekamaa dha. Mooraa lamaan kana akka dhimma qabsoof oolutti dhimma itti bahuu dandeenyaan, bu’a qabeessaa dha. Faallaa kanaa ammoo tokko kan biraa xaxuuf kan akeekkatu yoo ta’u fafa isaatu caala. Kanaaf mooraa qabsoo Oromoo bakka lama jiru bilchinaan dhimma qabsoof oolchuun hooggana cimaa gaafata. Dhaabni keenyas kana irratti muldhata ifa ta’e qaba. Kanaaf muldhata qabnu karaa hojiitti hiikuu dandeenyu irratti hojachuun gaaffii yeroo ti. Kun akka walii galaatti kan ilaalamuu dha.
Dhaabbileen siyaasa Oromoo toftaa qabsoo walfakkaataa hordofan waantota xixiqqoo irratti garaagarummaa uumuudhaan diina caala yeroo wal dadhabsiisaan argaa jirra. Kun ta’uun isaa dhaaba keenya irrattis dhiibbaa guddaa fidee jira. Aadaan dhaabbilee siyaasa Oromoo gabbifachaa jiran wal danda’uu fi garaa garummaa qaban waliif kabajuu irra, wal balleessuu ykn tokko kan biraa irra aanuuf dhama’utu bakka guddaa qaba. Aadaan wal danda’uu fi garaagarummaa walii kabajuu dhabuu kun ummata Oromoo heddu qabsoo irraa abdii kutachiisee jira. SiyaasaDiina waloo irra, wal cabsuu fi wala sakaaluuf halkaniif guyyaa hojatama. Sirumaa diinni innikaan dagatamee, lammiin lammii ofii balleessuuf yeroo dhama’u heddu nama gaddisiisa. Haalli kun ammoo qabsoo sabaa gara fuunduraatti siksuu irra tarkaanfii heddu duubatti deebisee jira. kana irraa barachuu qabna.
Muldhati keenya Oromoo humneessu kan dhugoomu akeekaa fi galii keenya tokkummaa Oromoo fi qabsa’otaa jabeessuudhaan jedhun taha.Oromoo Muldhata kana gara hojiitti hiikuuf garuu gufuulee eddutu nuqunnamaa jira.Gufuulee nuqunnaman keessaa hubannoo waloon dhaabbilee siyaasaa Oromoo gidduu jiraachuu dhabuun dhabuun akka gufuutti kan muldhatuu dha. Dhaabbileen Oromoos ta’ee dhaabni keenya qilleensa tokkummaa qabsa’otaa laaffisaa jiran fala itti kennuuf, qooda gama hundaa barbaachisaa dha.Dhimma kana namaa fi ykn dhaabbilee siyaasaa biraaf otoo hin taane kaayyoo dhaaba keenyaa galmaan gahuuf heddu nugargaara. Qaawwa mooraa qabsoo Oromoo keessatti banamee jiru cufuuf karaan sirriis, ilaa fi ilaameedhaan mari’achuu fi kabajaa waliif kennuu dha.
Dhaabbilee siyaasaa galiin keenya ykn kallattiin qabsoo keenyaa tokko hin taane wajjin dhimmoota waliif nugalchuu danda’an tokkos ta’ee lama yoo jiraatan isaan irratti hojachuu gaafata. Kan kana irraa hafe, garaa garummaa qabnu bifa bilchina qabuun waliif kabajuu qabna. Adeemsa siyaasaa keessatti haalli ykn waltajjiin qabsoo ni jijjirama. Yeroo haalli jijjiramu, adeemsi siyaasaa fi galiin qabsoos jijjiramuun dirqama ta’a. kanaaf fayidaa yeroo gabaabduu argachuuf jecha fayidaa tarsiimoo irratti dhiibbaa fiduu hin barbaahcisu. Kanaaf yeroof dhaabbilee siyaasaa Oromoo wajjin garaa garummaa qabnu adeemsa keessa akka walitti dhihaachaa deemnu mamiin hin jiru. Garuu waanta darbuuf jecha akka malee wal madeessuu fi diina caala wal diineffachuun hegeree qabsoo sabaaf gufuu guddaa dha.
Kanaaf akka dhaaba keenyaatti sirreessi fudhachuu qabnu keessaa, Galii dhaabbilee siyaasaa Oromoo kamiifuu kabajaa kennuufii qabna. Garaa garummaa siyaasaa keenyaa, bifa bilchina qabuun ummataaf ibsuun daandii qajeeloo ta’uu isaa of amansiisuu qabna. Kana gochuu keenyaan ummata Oromoo biraa kabajaa fi ulfina goonfanna. Akka qabsoottis galii keenya galmaan gahuuf nugargaara. Diinummaa ilmaan Oromoo gidduutti diinni dhalchu yaalu karaa kanaan salphisuu dandeenya.
Wal cabsuu fi wal mo’uu irra diina keenya irratti dandeettii qabnuun xiyyeeffachuu qabna. Akka dhaaba siyaasa Oromootti tokko kan biraa sakaaluun amma yoonaa diinaaf karaa bane malee, akka dhaabaattis ta’ee akka dhuunfaatti fayidaan irraa arganne tasa hin jiru. Daranuu wal laaffisaa fi wal dadhabsiisaa deemne malee qabsoo achi butuu hin dandeenye. Kana irraa barachuu qabna. Asi irratti hubatamuu kan qabu, kaayyoo fi galii dhaaba keenyaa gadi dhiisuudhaan otoo hin taane, dhimmoota irratti waliin hojachuu dandeenyu hunda amma dhumaatti (to maximum) dhimma itti bahuu qabna kan jedhu irraan ka’a. Galii qabsoo sabaa kan akka jijjiramu taasisu guddina siyaasaa ummatichaa fi waltajjii qabsoo keessatti gaggeessinuu dha. Kanaaf kun yaaddoo guddaa kan fidu miti.Haal waltajjii keessa jirru galii keenya akka sirreessinu kan nu akeeku taanan mamii tokko malee sirreessuuf qophii ta’uu gaafata. Kanaaf hooggana haala waltajjii hubatee qabsoo hoogganu tahuu qabna.
Kanaaf dhaabbilee siyaasaa Oromoo wajjin hojachuuf dhimmoota irratti garaagarummaa qabnu injiruudhaan isa dhaadhessaa jiraachuu irra, dhimmoota waloodhaan irratti hojachuu dandeenyu irratti xiyyeefachuu qabna. Akka hooggana qabsoottis kana gochuun dirqama seenaa ti. Dhaabni keenya jijjirama yeroo jedhu jijjirama adeemsa qabsoo fi aadaa qabsoon ittiin gaggeeffamu ta’uu isaa beekuu qabna. Beekumsa, qabeenyaa fi dandeettii keenya garaagarummaa waliin qabnu babaldhisuu fi isa dhaadhessuu irratti fixachuu hin qabnu. Akka dhaabaattis fayidaan irraa argannu hin jiru. Dhaabbilee siyaasa Oromoo qabiyyeen isaanii xiqaa ta’ee guddaa, kan moraa qabsoo keessa turan yeroo dheeraa ta’ee yeroo gabaabaa, hundaafuu kabajaa fi ulfina akka dhaabaatti kennuufii qabna. Kana gochuu keenyaan waanti nurraa hirdhatu hin jiru.
Adeemsa kana milkeessuuf miseensi keenyas ta’ee dhabballeen dhaabaa bakka hunda jiru ilaalcha waloo akka qabaatu tolchuun barbaachisaa dha. Dhimmoota diiggaa fi diinummaa mooraa qabsoo Oromoo keessatti babaldhisu irraa of fageessuu qabna. Dhaabbilee diiggaafii diinummaa mooraa qabsoo Oromoo gidduutti babaldhisan ykn adeemsa digmayaa aadaa taasifatan karaan ittiin mohuu dandeenyu, akka dhaabaatti yoo faallaa isaanii deemnee dha. Dhaabbilee biraa duula diiggaa waanta oofaniif isaaf deebii kennuuf atakaaroo wal qabuu hin qabnu. Kana ni goona taanaan nutis garaa garummaan akka dhaabaatti qabnu ummata biratti ni dhokata. Kanaaf ummata keenya karaa sirriitiin galii dhaaba keenyaa barsiisuuf, karaan sirreefachuu qabnu karaa kabajaa fi wal danda’uu ta’uu qaba.
10.Dadhabbina gama ijaarsaa, dippilomaa fi dinagdeen qabnu ariitiin sirreefachuu qabna.
Qabxiin kun dhimmoota eddu wajjin kan wal qabatuu dha. Qabxiileen kanaa olitti ka’an qabxii kana irratti dhiibbaa guddaa qabu. Dhiibbaan isaa mishooma ykn fafas ta’uu danda’u. Akka dhaabaatti dadhabbin gama kanaan qabnu guddaa dha. Dhimmi ijaarsa ummataa, dippilomaasii fi dinagdee qophaa isaa kan hojatamu otoo hin taane, dhimmoota hojii kanaaf dhiibbaa qaban raawwachuun ykn sirreessuun kan dalagamanii dha. Akka dameetti ykn akka birkiitti namoota dhimmma kana irratti hojatan ramaduun gatii hin qabu. Namni asi irratti ramadame amma fedhe dandeettii fi fedha qabaatus, akka dhaabaatti sirreessi jijjirama qabu hin fudhatamu taanan firii hin agarsiisu. Kanaaf qabxii kana gara guddinaatti jijjiruuf akka dhaabaatti rakkoolee nuqunnaman fala bilchinaa fi beekumsaan guutame fudhachuun dirqama ta’a.
Hojiin dippilomaasii keenyaa eddu dadhabaa dha. Muldhati akka dhaabaatti qabnu garuu, hojii dippilomaasii hojachuuf eddu kan nurgaaruu dha. Haata’uu garuu dhimmoota biraan takaalamnee waanta jirruuf, bu’a qabeessa ta’uu hin dandeenye. Tasgabbiin akka hin hojjanne rakkoon nuqabatanii jiran baldhaa dha. Isaan amma sirreessa barbaachisu hin fudhannetti, hojiin dippilomaasii keenyaa laafaa ta’uun isaa dirqama ta’a. Hojiin dippilomaasii kan fiixa bahu ykn dhageettii argachuu kan dandeenyu yoo akka sabaattis ta’ee akka dhaabaatti humna taane duwwaa dha. Haalli waggaa shanan kana keessa dabarsinee jirru garuu kanaaf mijataa hin turre. Akka dhaabaatti tokkummaan keenya laafataa fi wal arcaasaa deemne. Akka qabsoo sabaattis qabsoon saba keenyaa fuunduratti deemuu irra ni sigigaate. Akka dhabaatti rakkoo kanaan qabamnee amma jirrutti hojiin dippilomaasii keenyaa laaffachuun isaa dirqama ta’a. Kun garuu dadhabbina akka hooggnaatti qabnu irraa kan maddee dha. Dhimmoota dhaaba keenyaa fi qabsoo keenya humneessan jajjabeeffachuu irraa turuu keenyatu haala kana dhalche. Sirreessa yeroon gaafatuu fi muldhata keenya madaalu fudhachuu dhabuun keenya rakkoon duraanuu akka dhabaatti qabnu babaldhisee jira.
Hojiin dinagdee maddisiisuus qaamuma akka dhabaatti hojannuu dha. karaa kanaan akka dhabaatti dadhabbina guddaa qabna. Waanti biraa afee akka dhabaatti dinagdee ammam akka maddisiisaa jirru ifa miti. Dinagdee argamsiisaa jirru maaliif akka hoolchaa jirrus karaa ifa ta’een waanti beekamu hin jiru. Garuu walumaa gala yeroo ilaallu dinagdeen dhaabni maddisiisuu fi dirqamni akka dhaabaatti qabnu kan wal simu akka hin taane, tilmaamuun nama hin dhibu. Caasaan nuti itiin dinagdee qabsoof ooluu qabu walitti qabaa jirru balaa gara garaa fi shakkiin edduuf kan saaxilamee dha. kun amma ta’ee jirutti miseensi dhaabaas ta’ee deeggaraan qabsoo gumaacha guddaa godha jedhanii eeguun hin danda’amu. Kun rakkoo guddaa dha.
Karaa biraattiin maallaqnii fi qabeenyaan dhaabaa akkamitti baasii godhamaa fi maal irra akka oolaa jiru, to’annoon beekaman godhamuu qaba. Namni dhuunfaan akka barbaadeetti waanti dhimma itti hin baaneef hin jiru. Toftaan (mechanism) akka dhaabaatti qabnu dadhabaa duwwaa otoo hin taane, hin beekamu. Kanaaf dinagdee guddaa iyyuu otoo maddisiisuu dandeenyee adeemsi amma yoonaa ittiin masakamaa jirru yoo sirreessa atatamaa hin goone, dhimma qabsoof oola jedhamee hin yaadamu. Kanaaf dinagdee akka dhaabaatti dhabaa jirra jennee himachuun dura waantota qabsa’ota birattis ta’ee diiggartoota qabsoo biratti amanamummaa mirakaneessan fudhachuun dirqama ta’a.
Dinagdee qabsoof malu buusii miseensaa duwwaan galmaan gahuun hin danda’amu. Malaa fi fala dinagdeen biraa irraa maddu uumuun dirqama ta’a. kana gochuuf ammoo akkuma gubbaatti tuqamuu yaalame sirreessa muldhata keenyaaf malan fudhachuun dirqama ta’a. Roga hundaan dhimmoota qabsoo keenyaa fi dhaaba keenya irratti dhiibbaa gochaa jiran sirnaan hubannee fala itti kennuu qabna. Kana gochuu yoo dandeenye buusiin miseensaa akkuma jirutti ta’ee, dinagdee hojii shaffisiisuu danda’an maddisiisuu dandeenya.
Ijaarsi ummataas dhimmota biroo edduu wajjin kan wal qabatee dha. waanta hunda dura hooggana ummataa fi qabsa’ota hunda biratti amantummaa fi kabajaa qabu akka dhaabaatti qabaachuun hojii duraati. Hooggani miseensaa fi ummata biratti kabajaa fi ulfina qabu, ummata ijaaruuf rakkoon isa hin mudatu. Asi irratti hubatamuu kan qabu, miseensaa fi ummata biratti hooggana kabajaa qabu yeroo jedhamu, akka nama dhuunfaa fi gareetti otoo hin taane, akka hooggana dhaabaa walootti. Namni dhuunfaan beekumsa ykn dhageettii (brand) gaarii qabaachuu mala. Kun dhaabaaf bu’aa guddaa hin qabaatu. Dhaabaaf bu’aa gaarii kan qabu akka dhaabaatti caasaa fi hooggana kabajaa ummata biraa qabu gadi dhaabuu danda’uu qabna. Mala caasaa (organizational system) gadi dhaabuu yoo dandeenyee dha.
Yeroo ammaa akka dhabaatti dadhabbin nuti qabnu, system ittiin ummata ijaarrachuu dandeenyu, akka hoogganatti hubannoo waloo dhabuu keenya. Caasaan nama ijaaruu irra, maqaa nama dhuunfaa fi walitti dhiheenyaan ykn amanamummaa nama dhuunfaaf qabaniin wal ijaaruu fi wal hoogganuun bakka guddaa qaba. Kun ammoo amii fi rakkoo edduuf nu saaxilee jira. Adeemsa kana namootiin hubachaa jiran, dhaaba irraa qoollifachuu fi kan dhaaba keessa tures keessaa of baasuun akka madda rakkoo tokkootti ilalamuu qaba. Kanaaf ijaarsa ummataa systemaan nama ijaaruu malee brand nama dhuunfaan waa ijaarrachaa deemuun rakkoo gara garaaf dhaaba keenya saaxila. Ijaaris ummataas akkuma dhimmoota kan biroo raawwii hojii hooggana dhaaba keenyaa fi hooggansa kennaa jirru wajjin waan wal qabatuuf sirreessa roga hundaa gaafata.
11.Jaallan rakkoo gara garaan dhaaba irraa of moggeessan seeraa fi sirna dhaabaa hordofuu akka dhaabatti deebi’an yaalii gochuu qabna.
Jaallan kana dura wajjin turree rakkoo gara garaan dhaaba irraa achi bahan akka dhaabatti deebi’an yaalii gochuu qabna. Yeroo gara yerootti wal arcaasaa fi namoota hegeree qabsoo keenyaaf humna ta’uu malan dhabuun keenya eddu nu miidhee jira. Tarii jaallan dhaaba irraa achi bahan hundi isaanii badii dhuunfaa isaanii irraa kan ka’e jedhanii murteessuun rakkisaa dha. Akkaata adeemsa keenyaa fi qabiinsa miseensaa fi hoogganaaf goonu irraa ka’anii jaallan mufatan edduu dha. Kana irraa kana’iin abdii kutachuun ykn akka falaatti dhaaba irraa achi bahuudhaan yeroo gaarii eeguun akka falaatti itti mildhate ta’a. Kun dogongora mataa isaaniiti. Haata’uu ammoo ilmi namaa ilaalchaa fi murtee siyaasaa wal fakkaataa hin qabu. Kanaaf kan obsu ni jira kan defee murteerra gahu hedduu dha. Akka hoogganaatti dhimma kana ilaaluu qabna.
Adeemsa hooggansa keenya irraa rakkoolee mudataniif alduree tokko malee dhiifama waliif godhuu fi qeeqa dhiyaatus yoo jiraate fudhachuu dha. Badii hooggansaa otoo hin taane, hubannoo namoota dhuunfaan warra murtee fudhatan haala turee fi jiru hubannoo gahaa gochuuf qabna. Kanaaf jaallan keenya amma dandeenyetti badii xixiqoon jiraatus obsaan walitti dhihaachuuf walitti qabamuutu qabsoo keenyaaf fala.
Asi irratti dagatamuu kan hin qabne, namoota harka diinaan tutuqaa fi miindeffaman bifa kamiinuu keessummeessuu hin qabnu. Warri kun yeroo hunda hojii diinummaa fi diiggaf warra dursa kennanii dha. Kana ragaa wajjin hoogganas ta’ee miseensa keenya amansiisuu qabna. Golgaa qabsa’umaan namoota diinaf wabii ta’an mamii tokko malee of irraa faccisuu qabna.
Gama biraan ammoo golgaa kana sababa godhachuun jaallan qulqulluu fi dhaaba keenyaaf amanamoo ta’an, garuu qurruma gara garaa hooggana keenya irraa qaban ifa taa’eefii itti dhihaachuudhaan dhiifama waliif gochuu qabna. Kana hunda kan goonuuf namoota dhuunfaaf otoo hin taane, fayidaa fi hegeree qabsoo keenyaaf waanta garaaruuf.
12.Karooraan hojjataa Tooyyannoo fi Hordooffii Jabeessuu
Namiin tokko bakka barbaadee gayuuf karooraan deemuu isaa barabaachissa. Karoora bafatee ammo hagam hojjii irraa olchee? Hagamituu hanqaatee ? Maaliif haqaatee ? Osoo malee godhee karooricha bafadhe sani bakka gayuu danda’aan turee ? Bakka yaadamee gayuu hanqatuu karooricha irraa maali baradhee ? kkf laalluun barbaachissaa. Karooraan hojjaatuun bakka gayinsaa kaayyoo jaarmiyaatiif heddu barbaachissaa. Keessattuu jaarmiyaan akka ABO ka kaayyoon isaa heddu jabaa fi ulfataa ta’ee karoora hujittii hiikmu danda’aamu miseensa tokko irraa jalqabee haga mataa dhaabichaatti qabatuu qabna. Miseensi dhaabaa tokko dirqaama isaa irraa eeggamu bakkaan gayuuf waan guyyaa guyyaan hojjatuu; waan torbaan torbaan hojjatuu; waan ji’a ji’aan hojjatuu fi waan waggaa waggaan hojjatuuf karoora bafatuu qaba. Mandhee irraa jalqabee hanga gumii sabaatti karoora bafanee hojjatuu qabna. Karoora mishaa qabatuun/bafatuun/ qofa gayaa miti. Karoora hujitti hikkkamu tahuu qaba. Karoorri baye hujitti hiikamuu isaa tooyaaatamuu fi hordofamuu qaba.
Tooyyaannoo fi hordooffiin sirnaa fi caasaa dhaaba eggee ta’uu qaba. Caasaan dhaabaa hundii seeraafi sirna irratti hundayyee tooyyannoo fi hordooffii godhuu qaba. Caasaa irra utaaluun caasaa biraa qunnammuun sirnaa fi seeraan buluu waan laafisuuf hoggannaa fi miseesnii dhaaba hundii sirritti hubatuu qaba. Miseensii, qondaalinii fi hogganni tooyyaannoo fi hordooffii sirnaa fi caasaa lafa kayaameen alaa dalagahuun dhaaba miidha. Tooyyannoo fi hordooffiin hundii seeraa fi caasaa dhaabaatiin maskamuu qaba. Miseensii dhaabaa, qodaaalli dhaabaatiif hoogganni dhaabaa karoraan hojjatuu qofa osoo hintaannee dirqaama isaan irraa egggamuu hundaa irraa qooda fudhaataa jiraatuu tooyyaataamuu fi horodoofamuu qabaan.
Miseensii hayyama qaama barbaachisuun alaa waliigahii irraa hafuu tooyyaataamuu qaba. Tooyyannoo fi hordooffiin kuni hujii dhaabaa kamiifuu babarachissaa. Yoo tooyyaannnoon hujjiin hojjatamuu baatee namuu akkuma ofi barbaaddeetti ka sochuu ta’ee dhaabaa sirnaa fi seeraan buluu ta’uun hafee sirna-dhaabilumaan dagaaga. Dhaaba karooraan hojjatuu ta’uun hindanda’ammu. Dhaaba karooraa fi tooyyannoo cimaan hojjatuu yoo hintaannee jaarmiyaa jabaa ta’uun hindada’ammuu. Yoo jaarmiyaa jabaa ta’uu baanee ammoo ummata keenna ijaarree akka mooyyuu godhuu hindandeennuu.
Kanaaf, miseensii, qondaalliiniif hooggannii dhaabinni isaa kuni akka mooyu barbaadduu karoraan hojjatuu fi karoora bayee ammo tooyyyannoo fi hordooffii cimaan akka maskamuu godhuun furmata qofa osoo hintaanee dirqaama dhaaba ta’uu beeknee itti hojjatuu qabna.
13.Karooraa fi Caasaa waltahaa beekumsaa,muxannoo fi hiree jaallanii daran itti hojjatan hordofuu
Dubbiin caasaa faca’aa fi hoogganna faacaan hojjatuu jedhuu kuni nama riffachisuu mala. Haa ta’uu malee jaarraa amma keessaa jiruu keessatti jaarmiyoonni safsifaan guddaataa jiraan jaarmiyoota caasaa faca’aa fi hooggansaa faca’aa hordofaan. Dubbiin guddaan miseensii, qondalaa fi hooganni galii irraatti eggaa woliihubaataan boodaa caasaa akka naannoo fi haala keessaa jiraanitti ijaaraanii hoogganuun barbaachisaa. Kana jechuu akkuma barbaadaan dalagaani osoo hintaanee galii guddicha dhaabinni lafa kayye jalatti akka haala naanoo isaanitti bilisaan hujii isaanii karooreefaatan. Yoo barbaachissee guyya guyyaan toftaa jijjiraani hojjatuuf mirga guutuu qabuu (free from rigid organizational structure and principles) . Akkataan caasaa fi hoogganisaa akka naannoo ta’ee galiin irratti hojjatamu tokkumma. Caasaan akkana kuni namiin akka isaa fi naannoo isaatiif mijayuutti ufi ijaarree sochuu godha. Hojjii hojjatamee ammo qaama dubbiin laaluutti gabaasa galcha. Asi irratti bu’uura hoogansaa woliitaninsaa hordoofa (Centralized leadership principles) . Karoorri hujii akkkataa haala inni ykn caasaan ykn mandhee isaaf mijahutti malee akka qajeelfama ykn ajaja namiin fagoo haala sani ijaan hingaree murteesuun miti.
Caasaani(Ijaarsii) akkana kuni keessattuu hujii diina keeessatti hojjatamuuf barbaachisaa. Mandheen bakka adda addaa fi naanoo adda addaa jirtu haala naanoo isii irratti qofa akka isii mijiyeetti hojjatuuf angoo qabatuu qabdii. Hujii kana keessatti hoggnni mandhee tokkoo yoo qabamee ka naannoo biraa hingaga’ammu.. Diinni hoogganoota bakka adda addaa jiraan beekee balleessuu hindandahu. Yoo diinni hogganna mandhee bakka tokkoo balleessee ka bakka biraa hujii isaa dalagaa. Hoggannooni mandhee ykn caasaa bakka adda addaa jiraan akka wolii hinbeekineeti ijaaramuu. Qunnamittiin isaanii karaa koodiitiin qofa ta’aa. Haala kanaan yoo caasaan naannoo tokkoo diinaan saxillamee ka naannoo biraa hinsalxilamuu. Sochii qabsoo naannoo tokkotti yoo diinni itti xiyyeefatee ka naannoo biraa osoo hingaga’aminnee soch’uu danda’aa. Ijaarsaa caasaa faca’aa (decentralized structure and decentralized leadership) jedhu kana keessatti hoggannoonni naannoo adda addaa jiraan akka mataa isaanii irratti amantaan ijaaramaanii godha. Yoo hogganni tokkoo diina harka bu’ee kuni rakkoo malee hujii qabsoo itti fuufa. Qaama isaa tooyyaatuuf yeroo jedhamee qofatii osoo ennummaa isaatuu hinbeekinee koodii lafa kayaameen gabaasa qofa galcha. Karoorrii tokkichii guubbaa haga jalatti hinhojjatuu. Mandheen hundii karoora mataa isaanii akka haala naanoo isaanitti bafataanii hojjatu.
Ijaarsii akkana kuni namii tokkee irraa jalqabee namuu ykn miseensii kamuu bakka jirutti hoogganna mandhee ykn naannoo isaa qofa osoo hintaanee baka dhaabinni isaa barbaadeetti hogganumaa kennuf muxaanno argataa, ni onnataa.
Kanaaf, miseensii dhaabaa bakka jiruu hundaatti akka hoogganni dhaaba isaa ta’ee leenjisa ykn barisisa.
14.Caasaa hujiif barbaachisu qofa qabaatuu
Caasaan kan diriruu qabu yoo hujiif barbaachissee qofa. Haali dhaabiin keennna itti hojjataa turee , caasaa diririssee /ummee/ nama itti ramaduu turee. Haalii akkas kuni jijjiramuu qabaa. Caasaan yoo hujiif barbaachissee qofa diriruu/ummamuu/ qaba. Caasaan hujii hinbarbachisifinee dachaa’uu ykn turfamuu qaba. Kanaaf, dhaabii kennna caasoolee hujiif barbaaachissaan qofa dhiisee kawaan laaluu qaba
Akkasumaas, hujii dhaabaa cimminnaan itti fufuuf , qindoominni biyya alaatiif qindoominni jaarmiyaa biyya keessaa diriruu qaba. Qindoomina biyy alaa Ittigafatmaa Haajaa Alaatiin ka hoggannamuu ta’ee hogganni biyya alaa jiruu fi ittigafatamittoonni Godinaafi kutallee biyya alaa miseenaa ta’uu qabu. Qindoomina jaarmiya biyya keessaa ammo icittiin ka hojjatamu waan ta’eef wajjirri HD tiif Dameen Jaarmiyaa qindeessuu qabu. Hujiin waliigalaa wajjira Hayyuu Dureetiin Asmaraa irraa qindaaya.
Walgiigalatti qindoominaa ta’ee waliigahiin Koree Hujii Rawwaachiftuu Waajjiira Hayyuu Dureetiin qindayuu haga haalii hatattaammaa hinjireetti guyyaa murtaayee irratti geegeefamuu qaba. Hoogganna fi qodaallii walgahii qindoominaa ta’eee wajjira HDtiin qindaawa.


text:
Mana hidhaa Qilinxoo keessaatti kamisa Waxabajjii 2 bara 2016 uffata gurraacha hidhamtonni qaban erga harkaa funaananii booda mana hidhaa dukkanaa keessa nu bulchanii jimaata har'a immoo uffata gurraacha hin taane uffadhaa jennaan diduu keenyaan uffata keessaan uffatamuun gara mana murtiitti fidanii nu dhiyeessan jechuun hidhamtooti dubbachuu isaanii abukaatoonni himatamtootaaf dhaabbatan ogeessonni seeraa Wandimmuu Ibsaa fi Abduul Jabbaar Huseen Raadiyoo Sagalee Ameerikaaf ibsaniiru. Galmee Obbo Baqqalaafaa irratti kan himataman walii galaan 22 yoo ta’an himannaan irratti dhiyaatees shoroorkeessummaan ta’uun ni yaadatama.
Gazexaan Addiis Istaandaard Jedhamus kana irratti kan gabaase yoo ta’u hunduu Kophee malee miilla duwwaa dhiyaachuu isaanii Gabaase. Deemsa dhaddacha har’a kana irratti maatiwwan hidhamtootaa ol seenanii dhaggeeffachuuf ehama kan hin arganne ta’uu fi himatamtoota diigdamii lamaanuu balbala borootiin dhoksaan seensisan jedhu abukaatonnii fi Maatiin kanneen hidhamani. Dhaddachi xumuramee yeroo ba’anis karuuma boroo baasuun isaanii ibsamee jira. Manni murtiis hidhamtoonni hunduu komee fi badii nu irratti rawwatame jedhan barreeffamaan akka dhiyeeffatan ajaje jira.
Gama kaaniin kan silaa har’a dhiyaachuun itti ture barattonni yunivarsitii Madda Walaabuu fi kanneen magaalaa Amboo fi naannoo isheeti hidhaman hin dhiyaatiin hafaniiru. Sababaa manni hidhaa Qilinxoo kenne immoo jarreen mana murtiitti fiduuf kokolaataa hin qabnu ka jedhu. Kanaafi manni murtii bellama ka biroo kenne jira. Komee qabanis Abukaatoon barreeffamaan akka dhiyeessuuf ajaja kennan.


text:
// Seeronni bara kana ragga’an duudhaa Oromoo giddu gala kan godhatan yoo ya’u, Labsiin Buusaa Gonofaa - aadaa walgargaarsa Oromoon Sirna Gadaan itti fayyadamaa ture deebisanii dhaabuuf, dagaagsuufi bu’uura dhalootaa taasisuuf...Gutuu isaa Dubbisuuf
// Argannoolee Odiitii herreega baroota dabranii maallaqaan akka deebi’uuf yaanni itti kennamee ture kan akka kaffaltii caalmaa, baasii seeraan alaa, kuufama herreega galii gibiraa, taaksiifi galii hir’inaan sassaabame ilaalchisee manneen hojii...Gutuu isaa Dubbisuuf
// Gosoonni odiitii bara kana gaggeeffamaa turan, raawwii odiitii faayinaansiifi seera qabeessummaa, odiitii intiriimii, odiitii addaa, odiitii raawwiifi odiitii naannooti. Bara 2013 hordoffii argannoowwan odiitii gabaafaman irratti tarkaanfii fudhachuu isaanii mirkaneessuuf karoorfame...Gutuu isaa Dubbisuuf
CAFFEE – (Adoolessa 14,2014): Manneen Murtii Aadaa hundeessine yeroo gabaabaatti bu’aa olaanaa kan buusan yoo ta’u, galteewwan nuuf kennaman ammoo fudhannee irratti hojjanna kan jedhan Pireezidaantii I/Aanaa MMWO Kab. Obbo...Gutuu isaa Dubbisuuf
// Kaayyoon hundeeffama Mana Murtii Aadaa ummanni keenya seera aadaafi duudhaa bu’uureffachuun wal diddaa akka hiikkatu taasisuu, kenna haqaa seera aadaa irratti hundaa’e, dhugaafi haqa baasuun hariiroo hawaasummaa waldhabdootaa cimsuu danda’u...Gutuu isaa Dubbisuuf
__//__ Qulqullina tajaajila abbaa seerummaa fooyyessuuf, loogiirraa bilisa, fayyaalummaa, gahumsi ogummaa, qabiinsa maamilaafi dhimmoota walfakkaatan irratti murtii walfaakkaataan kennuun qulqullina hojii keenyaa mirkaneessuuf xiyyeeffannoo olaanaan hojjechaa turuu isaanii gabaasa Caffeef dhiyeessan...Gutuu isaa Dubbisuuf
Office Opening hour
Monday - Friday: Morning: 08:30am - 12:30 pm Afternoon: 01:30 pm - 05:30 pm
CALL US: Tel: +251-113-72-62-18
Fax: +251-113- 71-48-04
P.O. Box:21383 - 1000


text:
Gamoo Maa’ikelaawwii Cufuun Jijjiirama Dhugaa Hin Fidu: Mormitoota
Manni Hidhaa Maa’ikelaawii Muuziumiitti Jijjiirama: Muummicha Ministeeraa Itiyoophiyaa
Kanneen hidhaa keessaa hiikman akkasumas mana hidhaa maakalaawii gara Muziyamiitti jijjirra jechuun Mummichi ministeera Itiyoophiyaa Haayle Maariyaam Dassaaleeny dubbatanii jiru.
Prezidaantiin mootummaa bulchiinsa oromiyaa Obbo Lammaa Magarsaa immoo uummata dhaabbanneef qabsoofneef qabna. Dhamaanee hojjechaa, kufaa ka’aa rakkoo hedduu keessa seennee jirra. Kan nuti gara xiinxala kanaatti seenne, taphiisaaf miti. Kabajaa nama dhuunfaas ta’e aangoon eenuyuu iyyuu boolla haa seenu. Biyyaa ol miti jennee, eenyuun keenya iyyuu aangoo fi kabajni keenya biyyaa gadi jennee herreguun itti seenne jedhan
Kanneen mana hidhaa Maa’ikelaawwii keessatti dararamaa turanii hiikamuun amma biyya ambaa keessa jiraatan illee manni hidhaa sun bakka ilmlaan Oromoo dararaa hamaan keessatti irratti raawwate cufamuun isaa gaarii dha. Garuu manni hidhaa ka biroon keessatti dararman ka biroon qophaa’uu fi dhiisuuf wabii maaliitu jira jedhan. Maatiin firoottan isaanii hidhaa keessa jirani illee labsiin kun jijjiirama fida abdii jedhu hin qabnu yoo jedhan paartileen mormituu biyya keessa jiran illee gamoon cufamee waa biraatti jijjjiramuu utuu hin taane gochi hammiinaa fi jijjiirraan mootummaa yoo godhame malee jijjiirama dhugaati jechuun hin danda’amu jedhan.


text:
Chaayinaan saatalaayitii ifa aduu irraa argatu akka addeessaa deebisee calaqqisuu danda’u kan hojjataa jirtu yoo tahu, waggaa lama booda gara…
Tajaajilli Youtube kan Sa’aa 1 oliif addaan citee ture amma deebi’ee dalagaa eegalee jira. YouTube dhaabbata guddaa kaampaanii Google jalatti…
Dhaabbanni Feesbuuk akka jedhetti akkaawontiin fayyadamtoota isaa miiliyoona 50 tahan qaamota hin beekamneen butamuu, Kiibxata dabre kan hubate tahuu ibse.…
Kaampaaniin Naayik (NIKE) kophee ofumaa of hidhu hojjate. Kopheen kun chaarjii elektriikiitiin dalaga. eega miila keessa kaayanii booda yoo harkaan…
Appilikeeshiiniin Telegram ganama har'aa irraa jalqabee biyyoota addunyaa heddu keessatti dhaabbatee akka ture dhaabbatichi beeksise. Dhaabbatichi gama Twitteriitiin akka ibsetti,…
Riqichi kun biyya chaayinaa daggala guddaa tokko keessatti gaara 2 jiddutti hojjatame. ol fageenyi isaa lafarraa Meetira 300 yoo tahu,…
Jawwaalli Kun KAT S61 jedhama. namoota Konistraakshiina ykn Ijaarsa adda addaa keessa hojjataniif qophaahe. Bakka hojiitti akka tasaa yoo keemikaalli…
Amma booda Shofeerri gursaa buleefii shofeerri machaawes yaaddoo takka malee makiinaa oofuuf deema. Konkolaataan kun Self Driving Car jedhama. Self-Driving…
Rakkina biyya teenya keeysatti akkaan beekamu keessaa tokko rakkina taaksiiti. Nama hedduu osoo taaksii eeguu sa’aan hojii jala dabra. barataa…


text:
Baatii Waxabajjii darbee bulchiinsa naannoo ta'uun kan hundeeffame manni maree sidaamaa aangoo eega qabateee as yeroo duraaf gumii gaggeeffatee jira.
Sambataa fi Dilbata darbee kana gumii gaggeeffame kana irratti dhimmootii adda addaa irratti mariin eega gaggeeffamee booda murtii dabarsee jira.
Bara haaraa seenee kan Itiyoophiyaa kanaaf Baajata qarshii Biliiyoona kudha fi miliyoona dhibba torbaa fimiliyoona 25 fi kuma dhibba tokkoo fikuma afurtamii lama(10,725,142,000.00) kan murteesse yoo ta'u kunis mootuummaa Federaalaa fi galii argaman irraa kan kennamuu ta'u Yonaataan Zabdiwoos gabaasee jira.


text:
Finfinnetti manneen barnoota Afaan Oromoo ijaaruun eegalame
Bulchinsa Magaalaa Finfinneetti manneen barnoota Afaan Oromootiin barsiisan ijaaruun eegalameera.
Manneen barnoota kun Waldaa Misooma Oromiyaatiin kan ijaarame yammuu ta’u, kutaawwan Magaalaa Nifaas-Silkii, Laaftoo, Gulallee, Kolfee fi Aqaaqiin iddoo ijaarsaatiif filatamaniiru.
Manneen barnootaa kun dhalattoonni Saba Oromoo fi dubbattoonni afaanichaa Magaalaa Finfinnee jiraatan Afaan Oromoo akka barataniif gargaaru jedhameera.
Manneen barnoota barana ijaarsisaanii eegalaman keessaa lameen deeggarsa dhaabbiileen miti Mootummaa waldichaaf taasisani kan ijaaran yammuu ta’an kanneen hafan birrii Miliyoona 15 Waldaan Misooma Oromiyaa ramadeen ijaaramaa akka kiran himameera.
Manneen barumsaa ijaaraman sadarkaan qulqullinasaanii kan eegamee fi abbaa gamoo afurii yammuu ta’an xumuramee tajaajila kennuu wayita eegalanitti kutaa 1ffaa hanga 8ffaatti barsiisu.
Manneen barumsaa kana kutaawwan Magaalaa shan keessattiis dabalataan ijaaruu fi ijaarsa wiirtuu addaa eegaluuf waldichi sagantaa galii walitti akka karoorfate beeksiseera.
——–


text:
Finfinnee,Fulbaana 6/2014(TOI) – Kaabineen bulchiinsa magaalaa Finfinnee walii galtee Atobisoota deeggarsa kennan Fulbaana 4/2014 eegalee hanga sadaasa 3/2014tti ji’oota sadiif dheerachuu isaa beksise.
Magaalichatti konkolaattonni deeggarsa kennan kun erga hojiitti seenanii booda walii galaan dhibbantaa 3’n guyyaa guyyaan atobisoonni 92 tajaajila akka kennan taasifamuun kenninsi tajaajila geejibaa akka fooyya’uuf ga’ee olaanaa ba’uun ibsameera.
Konkolaattota kana irratti GPS hidhuun deeggarsaa fi hordoffiin kan taasifamu yoo ta’u, kunis guyyaatti fayyadamtoota kuma 182 tajaajiluun yeroo turtii imaltootaa waliigalaan daqiiqaa 60 irraa gara daqiiqaa 12 gadi buusuun kenninsi tajaajilaa fooyya’aa dhufuu odeeffannoon biiroo pirees sekireetiraatii magaalaa Finfinneerra argame beeksiseera.
Waldaaleen hojimaata kaa’ame hojiirra oolchuun haala gaariin tajaajiluuf xiyyeeffannoon hojjechuu akka qaban birroon geejjibaa magaalaa Finfinnee hubachiiseera.
Bulchiisa magaalaa Finfinneetti onkoloolessa 9/2013 eegalee atoobisoonni qaxxaamuraa kiraan tajaajila geejjibaa akka kennan taasifamuun isaa niyaadatama.


text:
Makiinaan socho’uudhaaf gaaza barbaada. yeroo dhihoo asitti ammoo, makiinaawwan humna elektriikaatiin hojjatanis oomishamutti jiru. garuu rakkoon makiinaa elektriikaa baatrii isaati. Baatriin Makiinaa Elektriikaa Deep Cycle Battery jedhama. Baatrii chaarjii qusatu jechu afaan namaa galuun. garuu baatriin kun rakkoo tokko qaba. yoo chaarjii fixate guutuudhaaf hedduu tura. osoo makiinaa elektriikaan deemu kana qabaattanii karatti chaarjiin isinirraa dhumee ammoo, bakki itti chaarji godhan akka laayyotti hin argamu. kanaafuu chaarjii humna guddaa qabu ka sa’aa dheeraa turuufi, ka dafee chaarjii guututu barbaachisa. makiinaan elektriikaa ka yeroo ammaa oomishamee magaalaarra jiru, yeroo tokko chaarjii guutachuudhaaf sa’aa tokkoo ol turuu danda’a. baatriin Toyotan hojjachutti jiru kun Solid State Battery jedhama. daqiiqaa muraasa keessatti chaarjii kan guuttatu hogguu tahu, sa’aa dheeraas turuu akka dandahu tilmaamama. yoo karoorri Toyota kun milkaawe, Konkolaataan gaazaan deemu faaydaa dhabuu dandaha shakkii jedhutu jira. mee wajjuma arguuf deemna. yoo Rabbiin umrii nu kaaye.
Namni gariin mataa Makiinaa Soolaarii godhee humna Aduutiin chaarjii godhata. garuu kunis faaydaa guddaa hin qabu. biyyoota heddutti Aduun mataa gubbaa osoo hin taane, gama cinaatti dabdi. kaafuu Paanaaloonni soolaarii mataa gubbaa jiran ifa aduu gahaa hin argatan. gama birootiin duumessaafi hurriinis rakkoo birooti. yoo baatriin jabaan chaarjii yeroo dheeraa tursiisuufi, yeroo gabaabduu keessatti chaarjii guuttatu hojjatame malee, makiinaa gaazaan deemu irraa bahuun abjuu tahuutu mala.
Buufata humna elektriikaa itti waraabbatan


text:
Dhaabanni Fayyaa Adduunyaa WHO-n kuusaa isaa Dubaayitti argamuu irraa qorichaalee lubbuu baraaran meetrik toonii 85 gara Itiyoophiyaatti erguu isaa beeksiseera.
Fe’isin kun qorichoota adda addaa, meeshaalee baqaqsanii hodhuu atattamaa, meeshaawana dhibee Koleeraaf gargaaraniif kanneen biroo akka ta’an fi gargaarsichii namootta gara 150,000 akka faayyaddutu ibsame.
Dhaabbani Fayyaa Adduunyaa kuusaa isaa Dubaay irraa Nayijeriyaa, Afgaanistaan, Sooriyaa fi Yemeniif akka gargaarsa raabsaa ture ibsa isaa keesaati beekisisu kan gabaaste Margaareet Baashiri.


text:
Dhaabbanni Godaantota Addunyaa (IOM) akka ibsetti, lammiilee Ityoophiyaa manneen hidhaa Yaman keessatti ugguraman jiddu 132 har’a gara biyyatti deebifamanii jiran. Lammiilee gara biyyatti deebifaman jidduu 110 ijoollee tahuun beekamee jira.
Lammiileen Ityoophiyaa karaa seeraan alaatiin gara Yaman ce’an heddu manneen hidhaa biyyattii keessatti dararamaa jiraatuu kanaan dura gabaasuun keenna ni yaadatama.
Odeeyfannoo birootiin ammoo lammiileen Ityoophiyaa Liibiyaa keessatti ugguraman haala hamaa keessa kan jiran tahuu nuuf ibsan. Namni Liibiyaa magaalaa Triipoolii irraa bilbilaan dubbisne akka nuuf himetti, yeroo ammaa lammiileen Ityoophiyaa heddu manneen hidhaa Liibiyaa keessatti ugguramanii dararamaa jiran. Dabalataanis lola Liibiyaa keessatti hammaataa dhufeen wal qabatee dararaan baqattoota irra gahu daranuu hammaataa kan dhufe tahuu ibsuun, kallattii danda’ame hundaan ummanni, mootummaan fi dhaabbileen idil-Addunyaa akka isaanii birmataniif gaafatanii jiru.


text:
Finfinnee, Fulbaana 15,2013 (TOI) – Ityoophiyaatti rakkinoota eenyumaa fi ofiin of bulchuu waliin walqabatee proojaktiin qorannoo biyyaalessaa hundeerraa furuu danda’u waggaa kanatti xumuruu Yuunivarsiitiwwan waliin akka hojjetan ibsame.
Yuunivarsiitiiwwaan 24 ityoophiyaatti argaman bulchiinsa daangaa, eenyummaa fi ofiin of bulchuu irratti kan gaggeeffamu proojaktii qorannoo biyyaalessaa waliin hojjechuuf waliigaltee mallatteessaniiru.
Walitti qabaan Komishinii Dhimmoota Bulchiinsa daangaa fi Eenyummaa Dooktar Xaasaw Gabree akka ibsanitti qoranicha yeroon gaggeessuf waliin hojjechuun gaaridha.
Qorannichi kan gaggeeffamu walqixxummaa fi eeyyamummaa ummataa irratti hundaa’uun tokkummaa uumuuf furmaata fudhatamanirratti yaada murtoo dhiyeessuuf akka danda’amuufidha jedhan.
Qorannichi sabaa fi sablammiilee hunda, godinootaa fi aanoolee hunda akkasumas naannoowwan daangaatti akka gaggeeffamu ibsaniiru.
Bu’uuruma kanaan qorannichaan bakkeewwan 68 guutuu Ityoophiyatti kan daanga’an yoo ta’u, dhuma bara kanaatti ni xumurama jedhameera.
Ministirri Saayinsii fi Barnoota Olaanoo Dooktar Saamu’eel Urqaatoo sirna mallattoon booda akka himanitti kaayyoon qorannichaa rakkinoota kana fakkataan balleessuuf ta’uu himaniiru.
Qorannicha gaggeesuuf Birriin miiliyoona 20.5 kan qabame yoo ta’u maallaqichi karaa Yuunivarsiitii Finfinnee baasii akka ta’u ibsameera.


text:
Magaalaa Finfinnee, naannoolee akka Jamoo fi Ayyer Xeenaa keessatti akkasumas, Godinaa addaa Oromiyaa, magaalaa Sabbataa, naannoo Addis Sefer jedhamu keessatti mormiin har’a ka’uu isaa tu dubbatama. Jiraatonni, naannawa Ayyer Xeenaa jedhanitti naannawa isaanii fi naannawa Jamoo jedhamu keessatti mormiin geggeessamuu irra taree konkolaatonni dhaabbatootaa fi namoota mootummaatti hidhata qabanii gubamuu isaanii illee dubbatan. Manneen barnootaa fi manneen hojii otuu yeroon hin ga’iin fufamuu isaanii fi hojjetoonni gaa mana isaaniitti deebi’uun illee jiraattonni dubbatanii jiran. Mormiin gidduu kana ka’e kun, ayyaana Irreechaa Dilbata dabree irratti lubbuun hedduun dhumuu wajjiin wal-qabatee ta’uu dubbatu, jiraattonni.
Dhuminsa Uummataa Ayyaana Irreechaarratti Mul’aterraa Kan Ka’e Mormiin Finfinnee Naannawa Isheetti Geggeessame
- Namoo Daandii
WASHINGTON, DC —
Oduu
Tamsaasa Guyaadhaa Guyyaa
30-09-2022
Tamsaasa Guyaadhaa Guyyaa
Kanaas caqasuu feeta ta'a
-
-
-
-
-
30-09-2022
Himannaa ABUT fi Deebii Kenname
-


text:
Monthly Archives
August 2022
Finfinnee, Hagayya 25, 2014 (FBC) – Ministeerri Hojii fi Ogummaa Baankii Misoomaa Ityoophiyaa waliin hojjechuuf waliigaltee mallatteesseera. Ijoon waliigaltichaa hojii uumtoota…
Dooktar Liyaan miseensota Koree farra dhibee Pooliyoo kilabii Rootarii Ityoophiyaa waliin…
Finfinnee, Hagayya 25, 2014 (FBC) – Ministirri Ministeera Fayyaa Dooktar Liyaa Taaddasaan miseensota Koree farra dhibee Laamsheessaa daa'immanii kilabii Rootarii Ityoophiyaa…
Gatiin gurgurtaa Qinxaaboo Boba’aa haaluma jiruun Itti fufa jedhame
Finfinnee, Hagayya 25, 2014 (FBC) – Baatii Fulbaanaa Gatiin gurgurtaa Qinxaaboo Boba’aa haaluma Baatii Hagayyaan kan Itti fufu ta’uu Miniteerri Daldalaa fi Walitti Hidhamiinsa…
Baaleetti Inisheetivii kilaastara Avokaadoorratti xiyyeeffannoon hojjatamaa jira jedhame
Finfinnee, Hagayya 25, 2014 (FBC) – Godina Baaleetti fayyadamummaa Qonnaan Bultootaa fi Horsiisee Bultootaa mirkaneessuuf Inisheetivii kilaastara Avokaadoorratti xiyyeeffannoon…
Sudaan Kibbaa deeggarsa Ityoophiyaaf qabdu irra deebiin mirkaneessuu ibsame
Finfinnee, Hagayya 25, 2014 (FBC) – Hoggantoonni olaanoon Sudaan Kibbaa deeggarsa cimaa biyyisaanii Ityoophiyaaf qabdu irra deebiin mirkaneessan. Ministirri Ministeera Raayyaa Ittisa…
Firiin Qorumsa naannoo kutaa 8ffaa ifoome
Finfinnee, Hagayya 25, 2014 (FBC) – Biiroon Barnootaa Oromiyaa firii qormaata kutaa 8ffaa bara 2014 ifoomseera. Itti Aanaan Hogganaa Biiroo Barnootaa Oromiyaa Obbo Girmaa Baayyisaa…
Dhibee Busaa dhabamsiisuun hirmaannaa qaama hundaa gaafata – Dooktar Darajjee Dhugumaa
Finfinnee, Hagayya 25, 2014 (FBC) – Dhibee Busaa dhabamsiisuun hirmaannaa qaama hundaa kan gaafatu ta’uu Ministir Deetaan Ministeera Fayyaa Dooktar Darajjee Dhugumaan ibsan.…
Oomishaa bunaa guddisuuf deeggarsi taasifamu cimee itti fufa-Obbo Dassittaa Leeddaamoo
Finfinnee, Hagayya 25, 2014 (FBC) – Oomishaafi qulqullina bunaa guddisuuf deeggarsi qonnaan bultootaaf taasifamu cimee kan itti fufu ta’uu Pireezidaantiin naannoo Sidaamaa Obbo Dassittaa…
Aadde Caaltuu Saaniin dhiyeessii maallaqaa misooma manneeniirratti dhaabbilee maallaqaa waliin…
Finfinnee, Hagayya 25, 2014 (FBC) – Ministirri Ministeera Magaalaafi Bu’uuraalee Misoomaa Aadde Caaltuu Saaniin dhiyeessii maallaqaa misooma manneeniirratti dhaabbilee maallaqaa waliin…
Indaastirichi Uffata seeraa Raayyaa Ittisaa fi Humna Addaa Oromiyaa oomishuu eegale
Finfinnee, Hagayya 25, 2014 (FBC) – Paarkiin Indaastirii Hawaasaa Uffata seeraa Raayyaa Ittisaa fi Humna Addaa Oromiyaa oomishuu eegaluu Korporeeshiniin Misooma Indaastirii Paarkiiwwanii…


text:
Manni murtii Federaalaa Koloneel Gammachuu Ayyaanaa akka hiikaman ajaja dabarse.
Koloneel Gammachuu Ayyaanaa poolisii Oromiyaatu na bira keewwate jedhee ture poolisiin federaalaa.
Poolisiin Oromiyaa dhimmicha ilaalchisuun ibsa akka kennu mana murtiin waamame otoo hin dhufin hafe.
Abukaattoon hidhamtoota siyaasaa Oromoo Obbo Tuulii Baayisaa OMNf yaada kennaniin, Manni murtii Ijibbaata Federaalaa Dhaddacha 3ffaa, olmaa guyyaa har’aa ooleen, galmee oliyyannoo abbaa alangaa erga qoratee booda murtii kennee jiraa jedhan.
Haaluma kanaan Koloneel Gammachuu Ayyaanaa seeraan ala hidhamanii waan jiraniif, atattamaan akka hiikaman jechuun ajaja dabarsuu dubbatan.
Caamsaa 9, 2014 manni murtichaa galmee ol iyyannoo abbaa alangaa Federaalaa yeroo ilaaletti, deebii barreeffamaa gurmuun abukaattotaa dhihessan irratti hundaa’uun, Poolisiin Federaalaa sababa Koloneel Gammachuu ajaja malee of bira turseef, akkasumas abbaan alangaa Federaalaas sababa himannoo utuu hin banin tureef irratti deebii akka kennan jala murtii kennee ture.
Bu’uruma jala murtii kanaatiinis, abbaan alangaa deebii mana murtichaaf kenneen, Koloneel Gammachuu poolisii Oromiyaatu adaraa nu bira ka’atee, deebi’ee nurraa fudhachuu dide malee, nuti waan ittiin humannus ta’e fedhii mana hidhaa isa tursuu hin qabnu kan jedhu ture.
Manni murtii Ijibbaata Federaalaas deebii dhihaate giddu galeeffachuun Koomishiiniin Poolisiii Oromiyaa dhihaatee deebii akka kennuuf guyyaa kaleessaatti beellama bulfatus, poolisiin Oromiyaa utuu hin dhihaatin hafeera.
Abukaattoon hidhamtoota siyaasaa Oromoo Obbo Tuulii Baayisaa nama adaraa kennuun hidhanii tursuun bu’uura seeraa kan hin qabne ta’uu himaniiru.
Manni Murtii Ijibbaata Federaala dhaddacha 3ffaas, olmaa guyyaa har’aa ooleen Koloneel Gammachuu Ayyanaa hanga ammaatti seeraan ala hidhamuusaanii hirmaattota dhaddachaaf ibsuudhaan, guyyaa har’aarraa eegalee Koloneelichi akka hiikamu jechuun ajaja dabarseera.
Manni murtichaa poolisiin ajaja mana murtii kabajuu akka qabu hubachiisee, namoota akka hiikkaman murtaa’e seeraan ala hidhanii tursuun sirrii akka hin taane himeeti jiraa jedhan.
Adeemsi hidhaarraa hiikamuu Koloneel Gammachuu Ayyaanaa hanga oduun kun qindaa’etti kan hin raawwatamne ta’usaa Obbo Tuuliin himanii, gurmuun abukaattota dhimmoota jiran itti fufiinsaan akka hordofus himaniiru.
Caamsaa 10, 2013 jechuunis waggaa darbe manni murtii olaanaa Federaalaa Koloneel Gammachuufi hidhamtoota biroo 12 biliisaan akka hiikamaniif ajajus, poolisiin Oromiyaa balbala mana hidhaarratti eeguun Koloneel Gsmmachuu butanii dhabamsiisuun ni yaadatama.


text:
Saturday, September 16, 2017
Lola Woyyaaneen Gujii Lixaatti bante, waan amma (update):
Guyyaa, Sanbata diqqaa (Saturday 16/09/2017)
Lolli Woyyaaneen maqaa ummata Kibbaa Burjiitiifi Amaarootiin kibba Oromiyaa Lixa Gujiitti bante ammaayyuu itti fufee guyyaa 4ffaaf deemamaa jira. Lolli kun lola uummanni Gujii, Burjiifi Amaaroon wal-lolaa jiranuu miti; lola Woyyaaneen maqaa uummattoota kanaatiin bante male. Haa ta’uu malee, namootaafi qaamolee ergama Woyyaanee fudhatanii daangaa Oromiyaa cabsanii seenan dhahuun ifirraa deebisuun dirqama. Akka odeeffannoo madda amanamaa irraa argadhetti, Poolisoonniifi milishoonni naannoo Kibbaa gama Burjii goranii Burjii gargaaruun Gujii lolaa jiran. Gama Oromiyaatiin ammoo, gargaarsi ummanni Gujii argate hin jiru.
Gujiin, akka Burjiin poolisootaafi hidhattootaa mootummaa Kibbaarraa gargaarsa argataa jiranu gargaarsa mootummaa naannoo Oromiyaa irraa argachuu dhabulle, Burjii loleetuma lolee gara magaalaa Burjii Goochee, Biilaa fi Sooyyamatti galcheera. Magaalonni Burjii kunneen “humna raayyaa ittis biyyaa kan Itoophiyaa” tiin (‘makkalaakkayaan’) eegama jira.
‘Makkalaakkayaa’ lle waan nageya buusu fakkaatee Burjii irra goree Gujii rukutaa jira. Lola higa ammaatti lolamaa jiruun, Gujii irraa namoonni 4 yoo woreegamanu, gama Burjiitiin ammoo namoonni 30 olii ijjeefamaneeran. Miidhaan gama qabeennaatiin gahe ammoo, Gujii irraa manni buuyyoo (citaa) 3 gubateera. Burjii irraa ammoo, manni buuyyoo (citaa) gara 10 gandoota mandara didiqqaa isaanii keessaa gubateera. Kan Burjii Fichaan (maasiin) midhaanii kan akka garbuu, Xaafii, boqqolloo hektaarri 500 olii gubateera.
Akka maddi odeeffannoo kiyyaa jedhetti, magaalaa Bulee Horaa keessa Ganda Burjiin qofti jiraattu, kan manni saba biraa tokkolle jidduu hin jirre gara mana 500tti jira. Magaalaa Bulee Horaa kana keessatti Burjiin tun meeshaa woraanaa iddoo isiin fiddee kan hin beekkamne hidhatte, fooddaa (maskootii) manaatiin loluudhaan nama nageyaa harka duwwaa jiruufi makiinaa sochii dhoowwitee jirti. Agaaziifi Poolisoonni mootummaa kan Bulee Horaa jiranille caldhisaneetumaa ilaalaa jiran. Haa ta’uu malee, Gujiin xiyyeeffannaa guddaa gara daangaa Oromiyaatti kennee gara daangaa duuleeraa, akkasuma duulaa jira. Burjiin Bulee Horaa ganda Burjiirraa garuu, uummatuma magaalaa keessa harka duwwaa deemuu, mana keessa teettee qaawaa manaatiifi fooddaadhaan dhukaasaa bulte eda.
Gama Aanaa Galaanaatiinille, lolli Gujiifi uummata Kibbaa kan Amaaroo jedhamu jiddu erga jalqabamee guyyaa 4ssoo qabateera. Mootummaan Woyyaanee, ta’e jedhee itti yaadee kallatti adda addaatiin lola labsee Oromoo waraanaa jira jedhan. “Qaruuxeen haadha daa’imaa ifii dhuuftee funnaa (funyaan) qabatti akkuma jedhamu, kan harka uummata biraatiin nu lolaa jiru mootummaa Woyyaaneeti malee, uummata kanneenii moti” jechuun dubbatan uummanni Gujii.
Maddi odeeffannoo kiyyaa kun akka jedhetti, “Oromoon gara biraa jirtan, lola nurratti baname kana deegarsa hamileelle taatu isinirraa dhabneerra jedhan. Lola nuuti guyyaa 4ffaaf itti jiruu kana, namni waa’ee isaa dubbatuufi sagalee keenna dhageessisu akka malee diqqaadha” jechuun komii isaanille asumaan dhaammatane.
Subscribe to: Posts (Atom)


text:
Naannoon Oromiyaa baranaa fi bara dhufutti Shaampiyoona Oromiyaa 18eessoo fi Dorgommiii Itoophiyaa Marroo Sadeessoo qopheessuuf itti jirti.
Akka obboo Addunyaa Barii, Biiroo Dargaggoo fi Ispoortii Oromiyaatii nutti himetti Shaampiyoonaan Oromiyaa baranaallee Jimmaatti qophaaha.
“Jimmaan bara dabre…moohatee waancaa hedduun waan galatteef” ammallee dorgommii tana qopheessuuf milkoofte.
Dorgommii Shaampiyoona Oromiyaa irralleetti bisaan daakuu,kaaraatee,kubbaa miilaa dabalee hedduutti jira,kun ammoo gara Ammajjii fi Muddee keessaa taati.
Oromiyaan tana malee Bitootessa bara dhufuulleetti tapha Guutuu Itoophiyaa qopheessuuf itti jirti.
Akka obbo Addunyaatti,”Dorgommiin gugurdoon Adaamaatti, Atileetiksii Asallaatti,bisaan daakuu fi Teenisii Dirree ammoo Bishofotuutti taha.”
Gama dhibiin ammoo Ayivoori Koosti biyya ijoolleen isii hedduun dorgommii kubbaa miilaa Awurooppaatiiif bitatanii guddoo beekaman.Hayyee, naannoon Oromiyaa ammoo yoo hedduu Atileetiksiin addunyaatti beekkamti,Itoophiyaanuu akkanuma,akkuma atileetiksiin beekaman kubbaa miilaallee guddisuuf silaa maanti tahuu male?
Akka Obboo Addunyaatti naannoo Oromiyaallee tahee Itoophiyaa kubbaa miilaallee akkuma Atileetikisii guddisuuf qophiitti jira.Ijoollee jalaa oli guddisuun faaydaa guddoo qaba
Mee waan dorgommii Oromiyaan qopheessituu fi kubba miilaallee akkuma atileetiksii guddisuuf maan tahuu malee irratti marii teenna MP3 irraa caqasaa yaada keessanillee nuu barreessaa.


text:
#OromoRevolution
Ummani Oromo mirgaa fi demokrasi Abbaa biyyummaa isaatiif qabsa’u erga jalqabe jaarraa tokkoo ol laakoofsisuun isaa beekamaadha. Kana keessatti Oromoon miliyoonatti lakkaawaman wareegama lubbuu,qaamaa, qalbii akkasumas qabeenyaa fi yeroo kafalanii jiru. kana keessatti wareegama kaffalameef harr’as kafalamaa jiru dhaloota baay’etu keessa darbee asga’e. jaarraa tokko guutuu darbe keessatti dhalooni darban hundumtu osoo wareegama lubbuu hin kafalini,hin dararaminnii fi hin buqa’in asgahe hin jiru yoo jedhame dhaadheessuu hinta’u. haata’u malee dhalootaa dhalootatti garaagarumsi jiraachuun isaa waan hin oolle dha. Umanni Oromoo Ummata guddaa fi Ummata Adaa fi safuu qabu Umata beekaafi Qaroodha. Haata’u malee Ummata kana tokkummaan ijaarani qabseessun Hoogana jabaa fi muldhata qabu barbaachisa ture. sana dhabuu keenyaan hanga har’aa jaarraa amma keessa jiru jaarraa 21faa kanatti ajeefamuu, dararamu, hidhamu, buqaasifamuu fi saamamuun carraa jireenya Oromo ta’ee itti fufee jira. sirnooni dhufaa darbaanis Ummata oromo humnaan itti roorisanii lafaa fi Biyya isaa irraa buqisani baqataafi kadhataa taasisan jiru. Keessattu Oromoota giddu galeessaa yookan Shawa duula nafxanyooni itti fufiinsaan irrattii gageesaniin lafa isaa irraa buqa’ee oromiyaa mara keessattii fi naannoo Ummatoota kibaa keessatti facha’ee argama.
Fakkeenyaaf Oromoota giddu galeessa faca’a n keessaa bakkoota
1.Godinaa baalee anaa hunduma keessa
2 .Godinaa Arsii
3.Godinaa Harargee
- Godinaa gujii fi Booranaa
- Godinaa Horroo guduruu wallaagaa Warra Bachoo
- Godinaa Jimmaa keessatti akkaa gandaattitti bakoolee Ummani kun qubatanii argamu.
6.1 Anaa Qarsaa keessa Ganda Shawaa Xoxobi, Qarsaa Sumee, Foollaa gubataa, Shawaa baalagari fi ganda hadaree jedhaman keessa akka gandaatiti jiraatu.
6.2 Anaa Geeraa
6.3 Anaa Saqaa coqorsaa
6.4 Anaa Omoo naaddaa
6.5 Anaa diimtuu
6.6 Anolii limuu kossaa,gommaafi maannaa keessa faca.anii jiratu.
- Godinaa Iluu Abbaa booraa
- nannoo Ummatoota kibaa keessa baayinaan godinaa Kafichoo shakichoo keessa anolee adda adaa keessa faca’anii jiratu.
Kuni kan ta’e duula nafxanyootni ummata Oromoo irratti bananiifii lafa isaa irraa buqisanii lafa irraa baleessu yaalaniidha. Hara’as maqaa inveestimeenti jedhuu fi magaalaa finfinnee balisu jedhuun Ummata kana yeroo lammaffaa dhaaf buqisaa turaanii haacaaluu jidhanii ammo ciruma isaatuu kaartaa yookaan Map Oromiya irraa haquudhaafi balleesuu karoorfatani master plaanii jedhani naannawa finfinnee kilomeetira 100n naanesani ammas harka lafa jalaatin itti deemaa jiru. kana jechuun Finifinnee irraa hanga Walisoo fi Amboo gara lixaatitti,
Finfinnee shanoo fiicee gara kaabaatiiti,
Finfinnee adaamaa gara bahaatitti jechuu dha. Haata’u malee Ummatni Oromoo kaabaa kibbaan bahaa lixaan iyyee iyya dabarsee waliif birmatee eenyummaa isaa diina isaatitti argisiisuu irra darbee Addunyaa mara rifachiisee diinota isaa jilbiibbiin deemsisee dhiifama gaafachise. ani akka nama tokkootitti kabaja fi galatni kan warraa wareegamee akasumas Umata Oromo maraaf Haata’u baayeen ittii boone.
waggoota dhibba darban keessa Oromoon Akkasitti walta’ee qabsaahaa hin turre namuu godinaa godina dhuma isaa irratti qabsoo gageessa ture male. Hara Oromoon dambidoolloo jiraatu kan Baha harargee jiraatu kan baalee jiraatu hundumtuu fageenyi otoo isa hindaangesin Buraayyuun kankeenya Sabbataan kankeenya Finfinneen kankeenya jedhee bakka jiru hundati qabsoo itti fufee wareegama wal’iraa hicinne kaffalaa jira kufee kufsaa fi ajjeesee du’a jira.
Eegasuu ani amma seenaa qabsoo Ummata Oromo eenyuma yuu itti himuuf barsiisuu Otoo hinta’in dhugaa nattii fakkaate tokko ibsachuu dhumaf akka ta’ee namuu akka naaf beekun barbaada.
Qabsoon Ummata Oromoo Essaa ka.ee sadarkaa Ammaa kana irra ga’e?
Gaafii kanaaf haraa Oromooni hundumtuu deebii quubsaa Qaban natti fakkaata.kanaafis dhalootin hundumtuu gatii kaffalaa dhufe ammas kaffalaa jira waan ta’eef har’as Qabsoon Ummata Oromo sadarkaa ol’aana fi xumuraa irra ga’ee jira jedheen amana.haata’u malee qabsoon kun har’uma akka calee yookan marga rooba argatee kan lafa keessa ol hin bane yookan tasa hin biqle.yookaan midiyaa Hawaasaa garaagraa marsaritii adda addattin asi hingeenye. Midiyaaleen hawaasa ga’een isaan qaban xinnaadha jechuu koo akka hintaane namu hubachuu qaba ga’een inni qabu baayee ol’aanaadha. keessatuu ga’een inni hojii qabsootif gumaachu fi gumaachaa jiru bayee ol’aana ta.uu isaa sirriitan hubadha.Eeyyeen har’a galata Teknoolojii haata’utii Odeefannoon daqiqaa gidduutti Adunyaa mara walgaatit jira.Umanni Oromootis Ta’ee Qabsaotnii Qabsoo qabsoo Umata Oromoo tis Teknoolojii kanatti fayyadamuudhaan Qabsoo Ummani Oromoo Abbaa biyyummaa tifi mirgasaatif godhuti fayyadamuun dirqama ta’a qofa Otoo hinta’in waan wal’ nama gaafachiisu miti.kuni kana ta’ee otoo jiru Qabsoon Ummata Oromoo kan asga’e akkasumatti wacaafii dhiichisa yerootin miti.akkan gubbaa irrati tuquu yaaletti jaarraa tokko darbe keessatti dhalooni hundumtuu gatii kafalaa dhufee jira. hata’u malee suni bifa qindaawaa dhaan gageefama waan hinturreef injifannoo waliigalaa galmeessuun hindanda’amne ture.kan biraa hafee baruma dhiyoo keessa Waldaa macaa fi Tulamaa gadidhaabuuf Wareegama xinnaa hingaafanne ture wareegama baayee gafate ture.
Kan lammataa dhaaba waalta’ee Ummata Oromoo qabseessu fi dura bu’umman qabsa’u ABO gadi dhaabuun Wareegama qaqalii gaafate qofa Otoo hinta’in namoota Qaroo ija Oromoo ta’an baayeetu itti dhume.Alaabaa Oromoo Har’a Eenyumtii keenya mirmirsinu kanas Warruma gaafas lubbuun teenya Oromoof Oromiyaa dhaaf Haadabartu jedhanii darbantu nuutolche yookan nuuf uume.
Wareegamnii kuni gootota heddu kan itti kafalle yoota’u Jeneral Tadasa Birruu,Baaroo Tumsaa,Magarsaa Barii,Elemoo Qlxuu fa’a irraa kaasee hanga guyyaa haraa kanatti mirgaafii bilisummaa Orommotif Jecha Adda Adda isaanii rasaasa diinaatiin rukutamanii kufan hunduma dabalata.kana qofa otoo hinta’in barrii sun bara oromoonu bara wal hin beekneefi walii birmachuu hindandeenye bara dukkana Roobaa bara interneetii mitii bilbili lee hin jirre bara walquunamttin bahaa lixatti Ergaa namaatiin qofa ture innuu wal arguudhaaf kan baatii lama sadi namatti fudhatu keessaa kaasetu kan qabsoon kuni tirachaa asga’e.
Egaa qabsoon akkanatti asga’e kun har’a Oromoota miliyoonaan lakkaawamu hirmaachisee eenyummaa Ummata Oromoo Addunyaatti beeksisuu bira darbee diinota Oromo jilbibbin deemsisaa jiru kun kan asga’e maatiin gutummaati Itti dhumee abbaafi ilmi haatiifi intali itti wareegamani kuun buqa’ee lafa irra badee kuun Achi buuteen isaa dhabamee kuun amoo akka godinaatitti faca’e asga’e malee qoosaatti mit.
Fakkeenyaaf Ummata Oromoo Giddu galeessa yokan Shawaa fi Oromoota Walloo fudhachuun nidanda’ma.hoggaa 400ol nafxanyon duula guyya tokkollee irraa hndhaabne ture.
kan biro Qabsoon akuma Baaburati namuu buufata isaa tii ka’ee hanga demu deemetu irra bu’a gariin bakkuma ka’umsa baaburichatii koree qajeela gariin karaa dhuma irraa itti dabalamaa deema hundumtuu ka’usaa irraa kaasee hanga xumuraa hindeemu bakuma ga’eeti bu’a gariin akka carraa ta’ee ka’umsa anga xumuraatitti deema gariin xumura irratti koreetuma xumura ga’a qabsoonis akkasuma kan jalqabe qofatu xumura jechuun hindanda’amu akka carraa yoota’e gaaridha yookaan kanuma booda dhufetuu xumuruu dan’a jechuu dha.Ani hoggaa 10 kudhan dura yoon mooraa qabsoo Oromootitti makamu waa lama Hubachuudhaan ture,
1faa rakkoo fi gidiraa Ummani Oromoo keessa jiru hubzchuu dhaan
2faa Qabsaa’ota qabsoo ummata Oromootif diinaa wajjinin hudhatti walqabani kufaa diina kufisaa jiran ilaaluf hubachuudhan, akkasumas Nu ilaalee namni qabsichatti makameef makamaa jiru baayee dha jedheen amana.
Laafinnii fi jabinni keenyas ta’ee warra qabsoo kana Hoogganaa turan maalini yoo jedhame?
Dadhabbini jiru Kuma tokoof dhibbatokkoo fi tokko ta’a Jabinnii jirus Kumatokkoof dhibatokkoo fi tokko ta’a
Dadhabina ture tokko tokkon kaasani dubbachuufi gamaagama ga’aafi xiinxala yookan qorannoo ga’a nama barbaachisa ta’a garuu maaliif Injifannoo xumuraa galmeessuu dadhabne kanjedhu irraa kaanee eenyumiti keenya yuu yaada mataa keenyaatif Xinxala mataakeenyaa qabaachuu nidandeenya.
Jabinni tureefi ammas jiru maalini yoojenne Ilminamaa hundumtuu yeroofi dandeettii isaatin waa hojjeta raawatas ilminamaa waahundumaa waluma irraa barachaa asga’e namni tokko hangamuu uumaman beekaa yoota’eyuu lafumaa ka’ee doktora hinta’u sadarkkaa tokkoffaa hanga Universititi barachuu qaba, namni hangamuu yoo barmootaan fagaatee deeme barsiisota isaa kansadarkkaa sadrkkaan isabarsisaa turan hin irraffatu yoo argesi Akuma dur barsiisaa isaa ture sannatti kabajee nagaa gaafata maliif bu’uuri namicha kanaa barsisota sadarkaa sadarkaan isa barsisaa turanidha waanta’eef.
Ani hogaa kudhan dura baran qabsooti makamu mucaan koo ishiin angaftti umuriin ishi hoggaa torba saddeet turte.har’a University seentee jirtti tarii Umuriin ishi Amma hoggaa kudha sadeeti ta’a. kanaaf Qeerroon Oromo harra diinaan hudhatti walqabee kufee kufisaa jiru yookaan ajjeesee du’aa jiru kuni anaaf Hijoollee kootti yookaan hiryaa intala kootiti Warraa naduraa tiif ammo Akaakayuu dha jedheen yaada akka dhalootaatiti jechuu kooti. Kanaaf Qabsoon Umata Oromo Abbaa,Ilmaa fi Akaakayyuu dhaan kan walitti hidhate yookaan hidhamee dha malee kan midiyaalee Hawaasaa Uumeefi kan namtokkeeleen oligadii figee ittiin Dhaadatu miti yookaan kan bubbee yeroo oboboleettin bubbisee fide miti walitti hdhinsa baayee qaba akasumas bu’aa bayii baayee dabarsesi,
Kanaafuu dubbin akka har’aa hinture asga’u dhaaf wareegama qaqaaliifi bu’aabayii baayee keessa darbamee tudha.
Har’a garuu namoonii Hoggaa lamasadi dura Finfinneetti dedeebi’anii lafa gurgurachaafi mana ijaarachaa turan garuma bubeen bubisutti kan wajjinin bubbisan biyaa Alaa ta’anii Hirira nagaa lee ba’u dhaaf kaameraa Wayyaannee jalaa kan dhokatan har’a Dhiiga ilmaan Oromoo dhangala’aa jiruun bakka argachuu dhaaf dhiigaa ilmaan Oromoo Dhiiga Hoolaa rakoo taasifatanii Irra tarkaanfatani Waabutachuu dhaaf Shubbisaa jiran lakkoofsi isaanii Akka malee baayachaa dhufu bira darbee Abbaa Qabsoo ta’ufa’a fi Abbaa Qabsoo of fakkeessuuf yeroo akkamalee Oligadii fiigaa jiran mulatu.eenyumti namni Oromoo ta’e tokko karaa isaaf danda’ameen ummata isaatiif qabsoon karaa kaminu inni gumaachuuf ejjennoo fedhellee haaaqabaatu hanga cichoominaan galma ga’insa qabsoo Oromotif yoota’e ani akka nama tokkoo titti kabajaa ol.aanan qabaaf. haata’u malee gariin namaa yoo qabsoon qabbanooftee achi buuteen isaanii kan hinbeekamne kan wayyaanee jala kaatani harcaatuu wayyanee funaanachuuf olii gadii fiigan kan qabsoo Umata Oromoo keessa ga’ee homaa takkallee kan hin qabne Qabsoon yoo hoo’itee isaan ibidda saafaa itti ta’ani isaan caalaa shubbisaafi dhiichisan kan hnargamnne dhiiga ilman Oromootin Masaraa Minilik kana fa’a seenuu kan hawan natti fakkaata. namoonii baayeen qaba nagallakkisaa jedhu asiifi achitti akkawaaan walgain wayyaanee balleessu walga’idhaan mudamu dhiigaa Ilmaan Oromoottin waabutachuu dhaaf hirriiba hin qabani. namuu wal ga’ee haala qabsoon Ummata Oromoo keessa jiru hubachuu walhubachiisuufi namuu hanga humnaafi dandeetti isaa qabsoo kanaaf deeggarssaafi tumsa akka godhuuf hojjechuun waanuma Lammii oromoo tokkoofi Oromoota irra eegamudha.garuu kan homaa keessa hijirree fi homaa gumaacha tokkollee keessaa hiqabne Hundi dhiiga Ilmaan Oromo dhiiga Hoolaa rakko godhatee Irra tarkaanfachuu dhan waa jalaa butachuudhaaf warraa dhagaafi mukattii Of buusaa olantuu nama raja.
Kanaaf Ummani Oromo warraa dhiigaafi Lafee keetin waabutachudhaafi gaggabanif bakka otoo hinkenini Qabsoo kee akka jabeesitee itti fuftuun jechuu barbaada yookaan dhaamsa qaba,
Qabsaa’otni Dhuguma abbaa biyyummaa Oromoottif Qabsootti jirttanis ejjennoo garagara yookaan ejjennoo fedhe yoo qabataniyuu yookaan qabaadha fedhiifi galma ga’ii qabsoo Ummata Oromotiif jecha waldura dhaabachuu dhiiftani baruma baran otoo walii keenyan wal dura dhaabanuu diini numatti fayyadamun Ummata keenya lafa irra fixaa jira.kana waanta’eef namni dhimi Oromo isa ilaalu hundumtu dantaa mataa isaa dhiisee dantaa Ummataa tif of Wareegutu nura jiraata.yoo kana hinta’in dhiiga lammiwan keenyaa dhiiga sare taasisuuf waan deemaa jirru natti fakkaata.
Yoon dogongore dhiifama
Injifanoon Umata Oromootif
Kol. Abebe Geresu