c: text/html

text:
HARIIROO DHAANGA’OOTA OMN (USA) FI TVO (OROMIYAA): TAAJJABBIIN AMMALLEE QORANNOOTTI JIRA…
by Beekan Erena on June 24, 2017
HARIIROO DHAANGA’OOTA OMN (USA) FI TVO (OROMIYAA)
Seensa
Miidiayan saba tokkoof wabii bilisummaa ta’uu baatullee sagaleedha. Sagalee uummata bal’aa kallattii hedduun fedhii uummataa bakka bu’ee dubbata. Fedhiin uummataa maali?…OMN miidiaya waggaa sadii as arganne qixa hedduun Oromoof tajaajila miidhagaa kennedha. Garuu rakkoorraa bilisa jechuun hindanda’amu. Jaarmiyaan hojjetu kamuu dogoggora qaba; wan hojjetuuf. Haata’u malee dogoggorri dafee cituu baannaan manicharra darbee guuttuu sabaa karaa hedduun gaaga’a. Kutaa itti aanu kana keessatti Waa’ee OMN, Waa’ee Dr. Birhaanuu Olaanaa (Nama OMN fi TVO) hojjetu xiqqoo irraa xiinxala. Kaayyoon barruu kanaas nama dhuunfaa yookaan jaarmiyaa dhuunfaa tokko miidhuuf utuu hintaane, yaadakoo guaacheefi qajeelchuufidha. Nama dhuunfaa yookaan miidiyaan olitti ammoo uummata guddaa miliyoonotaan lakkaa’amaniifi qabsoo bal’aatu jira. Sana eegguufi tiksuun, dhaloota biyya keessaa qabsoo cimaatti jiruuf of eeggannoo taasisuun waan hundarra waan caaluufan waa tokko tokko bifa Taajjabbiin sabaaf ifa gochuu barbaade. Namoonni hedduunis hubannaa hedduu akka argataa jiran beekeetin jira.
ETV/TVO fi Dr. Birhaanuu Olaanaa
Dr. Birhaanuu Dirbaabaa Olaanaa dahlataa Shawaa Lixaati dhalatee Shawaa bahaatti guddate. Hojii gaazexeessummaatiin dippiloomaarraa ture. Bulchiinsa barnootaas BA qaba. MA sadarkaa Koomunikeeshinii qaba. Mootummaan sun Biyya Awustiriyaaliyaa tti PhD saa akka bartuuf ergite. Ergasiiwoo? Itti deemna. Yeroo ammaa hojii dhuunfaa gorsaa gaazexeessummaarra jira. Barsiisaafi Gaazexeessaas ture. Talvashiiniii Itoophiyaa keessatti qophii Afaan Oromoo keessa dalgaa ture. Sirna Impaayera Xoophiyaa keessatti nama bu’aa guddaa buuseefi iddoo gaarii qabatedha. Qophii Gaazxeessummaasaa darban keessatti Qophii dinagdee kan jedhurratti dalagaa ture. Sochii sirni sun taasisaa ture keessatti baadiyyaa keessa naanna’uun waan kana gabaasa. Karooraafi sirna mootummaa sanaatiinis hawaasa dadammaqsaa nama turedha. Hojiinsaa hedduun proppogaandaa kan baayyatuufi Godina Harargee keessaa akka tutturaa ture innuu qophii ‘anaa dhufuu’ ofii gaafatamerratti dubbatee jira. ETV keessaa waggaa 10 hojjeteera. Dokmentarii waa’ee Baddannoo wayyaaneen ittiin A.B.O yakkites isatu ooggane jedhama. Isa booda STVO oogganuuf, hooggaansa sub-quunnamtii keessa ture. Hangaa ammaatti dhaabbata TVO keessatti gahee guddaa qabaataa jira. Ammallee gorsaa olaanaadha.
OMN fi Dr. Birhaanuu Olaanaa
Dr. Birhaanuun erga barnootasaaf gara biyya Awustraaliyaa dhufeeti ammas hojii ogummaasaatiin OMN maallaqa guddaan kaffalameefii gargaraa ture. Waggaa tokkoof walakkaaf gulaalaa olaanaa ture. Keessumattuu Daayirakteera OMN Obbo Jawar Mohammed faana hariiroo guddaa qaba. Dr. Birhaanuun waa’ee naamuusaafi Duudhaa (himmaammata) OMN katabeera. Maallaqa $4000 n akka katabes nibeekama. Naamuusa kanallee qofumasaa barreessee OMN f galii taasisera. Gaafa Dr. Solomon Ungasheefi Gaazexeessaan Mohaammed Ademo OMN gadi lakkisanii ba’an Jawar Mohhamed Dr. Birhaanuu Olaanaa gulaalaa olaanaa godhachuun muuddateera. Kanaan walqabatee bakka bu’ummaa oogganaa boordii yeroo Sanaa bakka bu’uun mallattoon mallattaa’ee ittiin ajaji kennameera (Kanatti nan deebi’a, eenyutu eenyuun fakkeessee mallatteessee? Eenyuunis ajaje?…kan jedhu bal’inaan itti deebina)
Dhimma Dr. Birhaanuu Kanaan walqabsiisee gaazexeessitoota yeroo sana OMN keessa tajaajilaa turan Jawar irratti guungumaa turan. Guungummiin kunis maaliif aanga’aa OPDO kana as keessa galchuudhaan akka nufaana dalagu goota? Kan jedhu ture. Deebiin kennames, nuti nama barate haata’u malee dhimmi akkanaa hinqabnu ykn ilaalchi siyaasaa namni kun hordofu irraa dhimma hinqabnu jechuun gartummaasaa OPDO qabu calaqqisiise. Dr. Biraanuun Marsariitiifi ‘Youtube’ OMN kallattiin Austraaliyaa taa’ee timeviwer dhaan to’ataa ture. Wantoota iccita takinooloojiin walqabatan akka waliigalaatti iccitiin OMN Dr. Birhaanuu Olaanaa harka ture. Ammallee hariiroo guddaa OMN faana qaba. Dr. Biraanuun gara waggaa tokkoof erga ogummaasaan OMN gargaaree, ittis hamma tokko erga gargaarameen booda ofumasaan hojicha dhaabe. Booda keessa barnootasaa xumureetu guyyaa Ayyaana Diyaasfooraa Mootummaan Wayyaanee biyya keessaa qopheessitetti namoota Oromoota biyya keessatti lafa argachuuf waadaan isaaniif galameefi Invarstimantiitiif kaadhimaman hunda oogganuun fudhatee gale. Ofiisaatis amanamummaa gonfate. Maatiinsaas asuma biyya alaa kana jiru. Gaafa barbaade nidhufa; gaafa barbaadee Oromiyaa keessa dalaga. Sirna sanaaf lafee dugdaati. Oogganaa OMN faanas hiriyaa addaati. Waan barbaadan alaaf keessatti walumaan qindeessu. Durumaatu Dr. Birhaanuun sirna sanaan biyya alaatti waan ergameef, waan OMN dalagus ta’e waan biyya keessaa dalagamu hunduu mootummaa Wayyaanee biratti iccitaa miti. Yeroo biyya seenanis waa’ee diyaasfooraa qabatee biyya galeetiif gaazexeessaan Dr. Biraanuuf gaaffiifi deebii taasisuu barbaannaan akka dide bira gahameera. Kunis OMN faana utuu dalaguu waan biyya seeneef yeroof mataa dhokfachuuf ture. Icciiti kunis otuu Dr.Biraanuun galma walgahii sana keessaa hin ba’in nu Oduunsaa Diyaasforaa gahe. Har’a garuu xiqqoo barri gaafa dabartu qophii anaa dhufuurratti as ba’ee dubbataa jira (Hidhaa itti aanu kana ilaali
Dr. Biraanuun yeroo ammaa kana abbaa qabeenyaati. Oomisha abbaa qabeenyaa biyya Sanaa daqiiqaa muraasatti dabarsuufiin galii koomishii argatus qaba. Kan duudhaan manichaa kaffalchiisuun cinatti namoota gara sanatti dhiyeessuun waa baayyee argachuun nama duroomedha. Oomisha abbootiin qabeenyaa daqiiqaa muraasa TV gubbaatti maallaqa guddaa baasuun beeksifatan inni karaa boroo maallaqa fudhatee Gaazexeesitoota ergee akka sagantaatti ballisee dabarsuun moggaan qarshii guddaa argata ture. Sirna sana keessattis hojjetaa amanamaadha. Gaazexeessitoota OMN amma dalagaa jiran, keessumaa warra sagantaa Afaan Amaaraan biyyoottan lammanirraa dabarsanillee Dr. Birhaanuutu OMN keessa akka dalaganiif yaada kenneef. Biyya keessattis ta’e ammas hariiroo cimaa waan waliin qabaataa turaniifi waan waliin dalagaa turaniif oolmaa ta’uu isaati.
Har’aan kana utuu Gaazexeessaan OMN tokko biyya galee guyyaa tokkoof lubbuun jiraachuu danda’a laataa? Dr. Birhaanuun garuu hojjetaa OMN sanumayyuu ooggana ol aanaa tureetu har’aan kanammoo biyya sana keessatti muudama guddaas qaba; gorsaa miidiyaa TVO tis. Kun akkamiin ta’a jettanii yaaddaniittuu? Yeroo har’aa kanatti oduun TVO biyya keessaati darbu maaliif dafee Daayirakteera OMN qaqqaba? OMN otuu TVO oduu hin dabarsin maal akka darbu akka beeku beettuu? Yeroo darbe waa’een qubee Gaazexeessaa TVO Abirhaam Birruutiin yeroo qindaa’ee gadi ba’u maqaan kitaabonni qophaa’an namoota 50 oliin ta’ee utuu jiruu nama lamaaf sadii hincaallee maaliif tarreeffamuun akka oduu ammee (breaking News’tti gadi ba’e? Hariiroon TVO fi OMN maalii? Hariiroon akka jaarmiyaatti harka walkeessa naqachuun dalagu kun maali? Oromoon hundi kana beekaa? Waa’ee hojjetaa amanamaafi abbaa qabeenyaa amanamaa injiiner Elyas Ibsaas seenaa dheeraa qaba (kana yeroo biraan itti deebi’a) Inginer Elyas Ibsaa ajajaafi to’ataa saatilyaatii OMN akka ta’e namni hundi beekna laataa? Kun seenaa dheeraadha…..
Yeroo tokko Prof. Asfaw Beyyenee dabalatee miseensoti Boirdii OMN rakkoo mana OMN keessa jiru xiinxaluuf gaaffilee raabsan. Gaazexeessitoota hedduus dhuunfaa dhuunfaan dubbisan. Qorannoo sana kan oogganaa turan ammoo maatii haadha manaa Jawar Arfaasee turan. Kunis akkuma Dr. Hamzaan dhaabbaticha gadi dhiisanii ba’aniin ture. Qorannicha sana keessattis gaaffileen ‘namni haga har’aatti bakka isaa malee iddoo isaaf hinmalle taa’aa jiru jira jettanii yaaddan jiraa?” Kan jedhu ture. Deebiiwwan gaazxessitoonni manichaa nama tokkorraan kan hafe deebisan hundi ‘Jawar Mohaammed’ kan jedhu ture. Yeroo sana Jawar karaa Dr. Biraanuu hojimmaata OMN hunda ooggana malee aangoo tokkoyyuu hin qabu ture. Kanumaan walqabatee maallaqni dhaabbatichaa lafa sadii akka jiru beektuu laataa? (Yeroo biraan itti deebi’a). Yeroo ammaa kana Najat maqaaf bakka buutus maallaqni namoota miindaan kaffalamuuf ala caalaa itti kennamuu hindanda’u. Maaliif?…itti deebina. Maallaqni OMN f galu yeroo baayyee calla (Cash) dha. Kun maaliifi? Eenyutu kaashii kana qindeessee namoota kana harkaa fuudha? Waan gargaarsa tolaa (welfare) walqabatee jiru iccinni danuun ala kana jira. (Sanas booda itti deebina). Waan calla (cash) ta’eef ammoo hamma kennamuufi ba’u beekuun to’annaan ala. Yeroo ammaa kanatti namoonni keessumattuu Xiinxalummaan OMN keessatti akka amanamootaatti bobba’an Jawar jala adeemu? Kan jedhu iccita qaba.
Isa kanas barruu biraanan itti deebi’a. Yeroo Abbaan Duulaa Gammadaa gara Minesota’ dhufetti iccitiiwwan ta’an maal maalfaadha? Suuraawwan guutummaatti argamaniifi viidiyoo argine sana boroo dubbii akkam akkamiifaatu ture? … Obbo henok gabbisaa ilaaltuu seeraa OMN kan ture akkamiin ari’amee ammoo itti deebifame? Yoom? Maaliif? Kanas gadi fageenyaan yeroo biraan itti deebi’a. OLC’n adeemsa keessa maaliif as bahe? Kaayyoofi mul’anni inni qabatee ka’e hariiroo inni biyya alaafi keessatti qabu maali? Kanas ittan deebi’a. Miidiayan aadaafi afaan keenyaa nubarsiisiisaafi guddisaa ture OBS n biyya keessa jirullee akkamiin baname? Hariiroo inni OMN faana qabaataa turewoo? Gaazxessitoonni TVO 17n akkamittiin ariyamani? Eenyutu harka keessaa qaba? Kan jedhuufi kan kana fakkaataniif barreeffama dheeraan boodarra qaba. Gaazxeessitoonni sun battaluma ariyatamanitti akkamitti hojii argatani? Waggaa tokkoon booda akkamitti hojii dhabeeyyii ta’an? …kun hundi iccita fagoo qabu. Jawar Mohammed yeroo gabaabaa keessatti akkamitti garaa namootaa keessa gale? Dubbii uummanni barbaadu filatee as ba’uun miidiyaarratti dubbachuun battaluma tokkummaa Habashootaa keessaa waggaa sadan dura as deebi’ee asitti akkamiin beekamtiinsaa dafee saffise? Kun hundumti barruu dheeraa nabrbaada.
Hanga yeroo dhihoo kanaatti (baatii 4 dura) dhimmoota saatilaayitii fe’uu (up load) gochuu keessatti Dr. Birhaanuu Olaanaa qooda qabaataa ture. Waan ijoon Oromoon beekuu qabu tokkommoo appllikaashiinii muldhistuu (time viewer) kan jedhmatutti gargaaramee Dr. Birhaanuun kompiitera istuudiyoo OMN keessa jiru mara to’ataa tureera. Applikashiniin takinooloojii kallaattumaan addunyaa barbaadanirra taa’anii ittiin gola to’achuu barbaadan sana to’ataniifi ittiin waan barbaadan gulaalanidha. Odeeffannoo barbaachisaa ta’e kuusaa olkaawwannaa (drop box) jedhamuun fudhachuun gulaaluufi gara kompiitera ofiitti dabarfachuun nidanda’ama. Haaluma Kanaan namni kun har’as Adaamaa/Finfinnee lafa taa’ee miidiyaa biyya keessaa oogganaa jiru keessaa taa’ee dhimmi inni galmeefi iccita mana OMN keessaa hinsakattaaneef homtuu ragaan tokkichi hinjiru. Namni kun hojiin kamiyyuu keessumattuu dhimmi warraaqsa qabsoo oromoon walqabatu akka hindabarreef anam wayyaaneefi OPDO faana walta’uun ugguraa turedha. Fakkeenyaaf, maaliif sirboonni qabsoofi qabsaa’onni ABO miidiyaa kanarratti olba’uufi carraa argachuu dadhaban jettanii yaaddanii beektuu laata? Har’as taanaan ooggantummaa injiner Elyas Ibsaa jalatti namoonni saatiliyaatiirratti waa tokko olfe’uu (upload) gochuu danda’an, Dr. Birhaanuu Olaanaa (Oromiyaarraa-OPDO amanamaa), Feuad Siraaj (Minesota) fi Ferhan Abdusalam (London) irraati. Hundisaaniitu galata qabu.
Miidiaya keenya jaallatamaa kana keessatti yeroo tokko tokko waan lafarra qabatamaan hinjirretu dubbifama. Akkuma miidiyaa biyya keessaa, yeroo hedduu oduu bilaashaa/fake news akka dubbifamaa ture ragaan jira. Keessumaa erga Qeerroon biyya keessaa oduu iccitaa dhorkachuu eegaleeti as oduun kijiboonni hedduun as bahaa jiru. Yeroo tokko tokkommoo yaada waldhahaatu as ba’a. Fakkeenyaaf, tibba darbe ABO ooggansasaa jijjiireera jechuudhaan caasaa olii haga gadiitti nubeeksisan. Gaafa qorachuutti gadi teenyu dubbiin bilaasha malee ABO isa hojiirra jiru hinturre. Kanarraa kan ka’e ABO Jaal Galaasaa Dilboo jechuun ABO kan Jaal Daawud Ibsaa n jiru akka waan dhabameetti beeksisanii namoonni hedduun ala kanaa rifataniiru. Yeroo hedduu oduu bilaasha (Fake news) manatti qopheeffachuun akkanumaan odeeffannoowwan ho’aa utuu hintaane, kan duriirraa as fiduun gaazexeessaan dubbisu tokko jira. Ammaaf maqaasaa hindha’u. Mata duree biraa keessatti garuu waa’eesaafi iccita guddaa inni daayirkteera miidiyichaa waliin q abu gadi fageenyaanan siniif dhiheessa. Gaazexeessitoonni OMN gaafa eebba OMN jalqabaa eebbasaarratti waa sadii waadaa galanii turan. Cubbuu hinhojjennu, Soba hindubbaannu; Obsaan sabakeenyaaf sagaleesaanii dabarsina. Oduuwwan utuu lafarra hinjiraatiin akka wan jiruutti dubbataman keessaa muraasni, Istudiyoo keenyaa Kaayiroo jedhu (maaltu akka jiruufi akka hinjirre ragaatu naharka jira), OMN afaan shaniin tajaajilasaa jalqabeera (Kana gaaf biraan gadi fageenyaan kataba), Mana istuudiyoo maqaa abaluutiin binnaafi kkf…(Kanas ittan deebi’a). Egaa barruu kana keessatti waa hunda xumuruu waan hindandeenyeef, kutaa kutaadhaan iccitiiwwan mana sana keessaa adeemaa jiran ifa isiniif godha.
Gaaffilee bu’uuraa kanarraa ka’anii gaafatamuu danda’an:
1. Dhimmi yeroo darbe waa’ee qubeef jecha istuudiyoo TVO Adaamaa jirurraa darbee uummata gooleefi haala jalqabbii Taajjabbii maal hubanna?
2. Maallaqni ilmaan Oromoo karaa toora interneetiin ji’a ji’aan buusaa jiruufi yeroo ayyaana addaa addaatti gadi yaa’ee buusaa jiru mana eenyuu jiraachisaa jira? Al kallattiin OPDO n ittii gargaaramaa hinjiruu?
3. Hariiroon Jaarmiyaa OMN fi aanga’oota OPDO biyya keessa jiranii maal fakkaata?
4. Shororkeessummaadhaan iyyatamuun Daayirektera OMN haqamoo bilaasha (fake) dha? (Kana gadi fageenyaanan katabuunkoo hin oolu)
5. Ajajoonni diyaasofooraa kanarraa akka jaarmiyaa siyaasaatti biyya keessatti dabarfamaa oolamu hundi sabboonummaafi quuqamarraa kan maddee? Ilmaan haadha hiyyessaa tapha (game) siyaasa bilaashaa keessatti dhumuunshee qajeelaadhaa?
6. OMN yeroo hedduu sabboontotaafi qabsaa’ota gameeyyii ABO lellisaniifi hayyoota sabboonummaa qaban maaliif miidiayarraa dhiibbata? Maaliif Sirboonni qabsoo ciccimoon agarsiifamuu dhabu?
7. Gaazexeessitoota of keessaa ari’uudhaan OMN fi TVO n akkam akkamiin walfakkaatu? Umuriin kamtu caalaa? Hayyoota bebbeekamoo addunyaafuu bu’aa buusan hedduu of keessaa darbachuudhaanoo? Kun maaliifi? Kkf
Odeeffannoofi oduu bal’aaf yeroo biraa walitti deebina-Taajjabbiin itti fufa.
Suuraafi Viidiyoon armaan gadii Dr. Birhaanuu Olaanaati dhaggeefachuum(ilaaluu) dandeessu.
TAAJJABBII-Kutaa 137ffaa
TAAJJABBIIN AMMALLEE QORANNOOTTI JIRA…
1. Obboleessi Dr. Birhaanuu Olaanaa (Gulaalaan olaanaa OMN fi DHRTVO) dhaabbata poolisii Oromiyaa keessatti nama iddoo guddaa qaudha. Akka basaastuu olaanaatti tajaajilaas ture. Gaafa Obbo Lammaa Magarsaa gara pirezedaantummaatti dhufu ammoo innis Basaasaa olaanaa Federaalaa ta’uun (Security/Intelegence) federaalaa kan mootummaa Wayyaanee ta’ee amma iddoo guddaarra jira. Kanaafuu, nageenyii Dr. Biraanuu Olaanaan daran biyya sana keessatti eegamaadha. Gaafa Dr. Solomon fi Gaazexessaan Mohammed Adamo OMN keessaa dhiitamanii gadi ba’aman Dr. Biraanuun Gulaalaa olaanaa OMN ta’uufi katabbii oduu (News writing’ ta’anii muudamani (Dr. Biraanuun ogummaasaan nama jabaadha). Dr. Biraanuun Carraa Wayyaaneen kenniteefiin gara biyya Austraaliyaa waan dhufeef waan inni hojjetu hunda Barakat Simooniifi Abbaa Xaayeen sirriitti beeku. OMN keessa yeroo inni galee dalages eeyyamuma isaaniitiinidha. Daayirekteerri OMN s lafuma maatiin Dr. Biraanuu jiran gara Austraaliyaa jiran deemuun waan hunda waliin buluun mariyataa akka ture, innuu dubbateera. Caasaan jiru OMN….TVO…OPDO….Wayyaanee= Isaan kun waluma keessa jiru; waliinis hojjetu. Daayirekteerri OMN wayyaanee waliin akka hindalagne ragaa nuti qabnu hinjiru. Waa’een shororkeessummaadhaan himatamuu kunis dhimmuma waliigalteen taatedha (Kana yeroo biraan baldhinaan isiniif kataba). Gaafa xiinxalli wayyaaneefi OPDO abaaru Karaa Raabaa doorii nuuf kennamu, ijoolleen biyya keessaa dhugaa seetee harka qullaa yaatee dhumaa turte. Kana iyyinee dadhabne. Gaafa dubbataa turres akkuma ammaa kana abaaramaa turre.
Utuu dubbannuu, gaazexeessitoonni OMN namicharraa leenjii ogummaa fudhachuun yakka miti. Hundumti keenyaa yeroo biyyatti barachaa turre, barsiisiaan keenyaa ilaalcha siyaasaa kamillee yoo hordofe dantaa keenyaa hinturre. Kan gaafatamuu qabu Daayirekteera nama kanaiccita gola keessaa haga saatilaayitiin harca’aa jira jechuutti shira xaxamaa turedha.
Hariiroo jaarmiyaan miidiyaa keenyaa kun diina faana dalage hedduutu jiru. Kanatu qabsaa’ota keenyaa akka jibban taasise. Taajjabbiin qorannootti jira.
Gaaffii
1. Siyaasa jechuun diina faana waliigalanii uummata qulqulluu daguuguudhaa?
2. Utuu Oromoon ogeeyyii hedduu qabuu maaliif nama diina Oromoo faana hiriire duukaa dalaguun barbaachise?
3. Oromoon maallaqasaa Qabsoo oromoofmoo Wayyaaneef gumaachaa jira?
–
2. Waan jiru hubachaa deemuun gaariidha. Namni OMN jibbu hin jiru, namni diiguuf yeroo isaa itti balleessus hin jiraatu diina yoo ta’e malee. OMN bu’a QBOti. Ammas taanaan OMN dafqa Oromootiin argame uummatichaa fi QBOtiif ooluu dadhabeedha male dantaa fi bu’aa nama tokkoo ykn murnaaf akka inni tajaajiluuf miti. Waan kana ta’eef, dhaadhessa qabsoo Oromoo fi WBOn jabaatee akka loluuf sagalee tu’uufiitu irra ture. Sun hafee as fakkaatanii achi fakkaatanii, qbasaawonni har’aa hafanii qabsaawota durii leellisaa, ABO irratti ABO ijaarsisaa “Media coverage” kennaafii qabsicha akka diiguuf hin dhaabbanne. Jaarmayaa Oromoon maallaqa isaatiin gadi dhaabbate gareen OPDO akka hooggantu gochuun mediyaan keenya jedhamu qabsoo keenyaa fi WBO akka lagatu taasifame. Kun oolee bulee har’a bakkee adiitti gadi ba’uu dande’eera. Kanaafuu murtiin kan uummata Oromooti, Miidiayaan sun kiyya yoo jedhame haati Oromoo kaleessa sabbata itti hiikkatte, maanguddoon Oromoo itti dhama’an, beektonnii fi walumaa galattuu uummatichi bakka dadhabina miidiyichaa dhidhiibbachuu ni danda’a. Kanaa alatti rakkoon jiru yoo jiraate abbumaaf gadhiisuudha. Kanaa achi osoo hin butan diinaaf harka rukutuu ta’a. Har’ammoo kaleessa diina jedhanii kan balaleeffatan adda duree OPDO faana akka dalagaa jiran ifatti ibsatan. Raabaa Doortiin as bahanii OPDO abaaraa oolu; ammoo gadi ba’anii faarfatu; …yeroo abaaran kana dhaloonni biyya keessaa gadi yaa’uun dhumaati jira. Maallaqni kiisii’ Oromoo keessaa gadi jige kana nurratti ijaare!…Daayirakterri keenya kun aanga’oota olaanoo OPDO faana dhoksaafi ifatti dalagaati gidduutti ilmaan Oromoo dhumaati jiru. Lubbuun wal hincaalu. Haqa Oromoo sabaaf balbaloomsuun ittuma fufa. Iccita gurguddoo dhagna namaa suukkanneessanis isin biraan ga’uun hin haftu!
Utuu dubbannuu, gaazexeessitoonni OMN namicharraa leenjii ogummaa fudhachuun yakka miti. Hundumti keenyaa yeroo biyyatti barachaa turre, barsiisiaan keenyaa ilaalcha siyaasaa kamillee yoo hordofe dantaa keenyaa hinturre. Kan gaafatamuu qabu Daayirekteera nama kanaiccita gola keessaa haga saatilaayitiin harca’aa jira jechuutti shira xaxamaa turedha.
Hariiroo jaarmiyaan miidiyaa keenyaa kun diina faana dalage hedduutu jiru. Kanatu qabsaa’ota keenyaa akka jibban taasise. Taajjabbiin qorannootti jira.
Gaaffii
1. Siyaasa jechuun diina faana waliigalanii uummata qulqulluu daguuguudhaa?
2. Utuu Oromoon ogeeyyii hedduu qabuu maaliif nama diina Oromoo faana hiriire duukaa dalaguun barbaachise?
3. Oromoon maallaqasaa Qabsoo oromoofmoo Wayyaaneef gumaachaa jira?
–
2. Waan jiru hubachaa deemuun gaariidha. Namni OMN jibbu hin jiru, namni diiguuf yeroo isaa itti balleessus hin jiraatu diina yoo ta’e malee. OMN bu’a QBOti. Ammas taanaan OMN dafqa Oromootiin argame uummatichaa fi QBOtiif ooluu dadhabeedha male dantaa fi bu’aa nama tokkoo ykn murnaaf akka inni tajaajiluuf miti. Waan kana ta’eef, dhaadhessa qabsoo Oromoo fi WBOn jabaatee akka loluuf sagalee tu’uufiitu irra ture. Sun hafee as fakkaatanii achi fakkaatanii, qbasaawonni har’aa hafanii qabsaawota durii leellisaa, ABO irratti ABO ijaarsisaa “Media coverage” kennaafii qabsicha akka diiguuf hin dhaabbanne. Jaarmayaa Oromoon maallaqa isaatiin gadi dhaabbate gareen OPDO akka hooggantu gochuun mediyaan keenya jedhamu qabsoo keenyaa fi WBO akka lagatu taasifame. Kun oolee bulee har’a bakkee adiitti gadi ba’uu dande’eera. Kanaafuu murtiin kan uummata Oromooti, Miidiayaan sun kiyya yoo jedhame haati Oromoo kaleessa sabbata itti hiikkatte, maanguddoon Oromoo itti dhama’an, beektonnii fi walumaa galattuu uummatichi bakka dadhabina miidiyichaa dhidhiibbachuu ni danda’a. Kanaa alatti rakkoon jiru yoo jiraate abbumaaf gadhiisuudha. Kanaa achi osoo hin butan diinaaf harka rukutuu ta’a. Har’ammoo kaleessa diina jedhanii kan balaleeffatan adda duree OPDO faana akka dalagaa jiran ifatti ibsatan. Raabaa Doortiin as bahanii OPDO abaaraa oolu; ammoo gadi ba’anii faarfatu; …yeroo abaaran kana dhaloonni biyya keessaa gadi yaa’uun dhumaati jira. Maallaqni kiisii’ Oromoo keessaa gadi jige kana nurratti ijaare!…Daayirakterri keenya kun aanga’oota olaanoo OPDO faana dhoksaafi ifatti dalagaati gidduutti ilmaan Oromoo dhumaati jiru. Lubbuun wal hincaalu. Haqa Oromoo sabaaf balbaloomsuun ittuma fufa. Iccita gurguddoo dhagna namaa suukkanneessanis isin biraan ga’uun hin haftu!

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
LibreOffice 7.2 Help
LibreOffice Calc wardiilee galmee Calc akka galmee HTMLtti waliin olkaa'a. Jalqaba galmee HTML irratti, matadureen tokkoofi geessituuwwan tarree tokkoo galmee keessatti wardiilee matayyaatti si geessan ofmaan dabalamu.
Lakkoofsonni akka barreeffamanitti mul'atu. Dabalatees, iyyaatoo   HTML keessatti, galmee HTML LibreOfficedhaan erga bantee booda gatiiwwan sirrii qabaachuu kee akka beektu gatiin lakkoofsa keessoo sirriin ni barreeffamu
Galmee Calc ammee akka HTML olkaa'uuf, Faayili - Akkasitti Olkaa'i.
Sanduuqa tarree Gosa faayilii keessatti, bal'ina gingilchaawwan Calc biraa LibreOffice keessatti, gosa faayilii "HTML Document (LibreOffice Calc)" filadhu.
Maqaa faayilii galchiitii Olkaa'i cuqaasi.
LibreOffice gingilchaawwan addaddaa faayiloota HTML, Faayilii - Bani jalatti Faayiloota akaakuu sanduuqa tarree kenna:
LibreOffice Calc keessatti banuuf akaakuu faayilii "Galmee HTML (LibreOffice Calc)" filadhu.
Dirqalaaleen LibreOffice Calc marti siif ni jiraatu. Garuu, dirqalaalee LibreOffice Calc gulaalliif kennu hundi dhangii HTMLtiin olkaa'amuu hin danda'an.


text:
Ardaan jilaa Me’ee bookkoo iddoowwaan seena qabeessa Oromoon qabu keessaa Godina Gujii Aanaa sorratti kan argamtudha. Akka ragaan tokko tookko ibsutti me’een bookko jiddu gala aadaafi seenaa ummata Oromoo Gujii keessatti caffee yaa’iifi tumaata aadaa ittin bulmaata sirna Gadaa ta’uun jaarraa bay’ee lakkofsistetti. Naannoo isaa qabeenya ummama kannen akka bosonaafi bineensota bosonaa kannen akka Gadamsafi kuruphee kan beekkamtudha. Laggeen bonaafi ganna yaa’anii hin dhumne, lafa diriiraa fi margaan uwwifame argamuun kan namni bareechee uume fakkatun kan marfamtedha. Garuu rabbumati seesee dade male kan harka namaa miti.
Marree akkuma aadaan Oromoo Odaawwaan shanan Oromiyaan qabdufi naannoo isheetti seerri tumamuufi bokaan (murtiin) ka’aamu me’een bokkos kanaan beekkamti. Sirni baallii Walharkaa fudhannaa kan waggaa saddet saddeetiin gaggeefamu bara 2008 dirree me’ee bokkotti raawwatamee ture. Osoo namni aadaafi seenaaf dhimmamu jiraatee kan hambaalee UNESCO keessatti galamaa’u ture. Sababni isaas Gadaan Oromoo, keessattuu Gadaan Gujiifi Booranaa sirna bittaa cunqursaa naafxanya keessattis tokkummaan hojjachaa kan tureefi karaa nagaa fi dimokiraatawaa ta’een kan aangoo walirraa fudhachaa jirudha.
Jiini (baatiin) isaa Badheessa baatii Bitidotessaa keessa yeroo margi latuufi dacheen magariisaan uwwifamtu, kan sirni jilaa raawwatamu. Dirreen me’ee bokkoo ummata Oromoo qaccee hamma qacceettii goduun (bahii) baatee kolbaan calaatee walqastee (walti baay’attee) Faranjiin adiifi abashaan biyya keessaafi alaas hin hafne. Bahiin baate, waanuma gabaa baatii kamisee jedhamu fakkaata. Garuu wanti bitamuufi gurguramus bilisaan kan kennamutti caala. Marqaafi Caccabsaan, Bunaqalaafi Itittuun, Bookaa fi Nadhiin Damma gatamee achitti dhihaatu waanuma rabbiin ittiin badhadhaa namaan jedhe fakkaata. Dargaggoofi shamarraan, jaarsaafi jaartin osoo hin hafini uffata aadaatin kuulmanii (bareedanii) jilaa fi faaya ta’uun sirnicha adda tasisu.
Seera Yaa’ii Me’ee Bookkotti Tumame
Seera aadaaf tumame
Sirna fuudha: Ummatni Oromoo ummata ball’aafi seenaa qabeessa ta’uun gaafa Afirikaatti kanbeekkamudha. keessattu sirni fuudha arfaniii Buttaa, Hawadii, Kadhaa fi Adibaana jedhamu keessa kadhaafi hawadiin kan jajjabeeffamu ta’uun lallabameera.
Seera nyaata: Ummani Oromoo nyaata isaa kan akka Marqaafi kan biraa Osoo hin jijjiirin dhalootaaf akka dabarsuufi akka itti fayyadamu yayyabameera.
Seeraa uffataa: Seera uffataa keessatti dhiirri uffata dubartiin, dubartiin uffata dhiira akka hin uffanne, Borricha, Qoloofi Bayyaninii osoo hin jijjiramiin dhaloota gara dhalootatti akka darbuufi Calleefi faayi akka godhatamu kan murta’es gumii kana irratti.
Seera rifeensa sirreeffachu: Namni dhiira ta’e tokko rifeensa isaa akka dubartii dheeressuu, dhawachuu hin eeyyamamu, yoo goota ta’e malee; akkasumas dubartiin rifeensa ishee murachuu hin qabdu yoo dhirsii ishee jalaa du’e malee.
Seera qodaa nyaataafi itti fayyadama isaa: Qodaan nyaata keessattu kanneen akka qodaa Annanii, Ciicoo, Buqqee (Duloo), Horfoo fi Mijuun ra’oo akkasumas Qoriin aadaa muka irraa harka namaatiin tolfame akka hin banne lallabameera. Kanuumaan walqabatee aannan loonii meeshaalee pilaastika irraa warshaa keessatti hojjatemetti akka hin elmamaneefi raafamee seeri tumamera.
Seera Afanii Oromoo guddissufi tumame: Afaan Oromoo afaan saba guddaafi afaanii dubbattoota baay’ee qabachuun beekkamu waan ta’eefi iddowwaan hojii, jilaa, mana bowaafi mana cidha keessatti akka dubbatamuufi barreeffamaan akka dhihaatu yayyabameera.
Seera ummamaa fi tumamee fi mirga isaa
Mirga Bineensota Bosonaa: Bineensotni bosonaa akkuma ummama biraa mirga lubbuun jiraachu fi naannoo bareeda keessa jirachu akka qabani seera Gadaa kana keessatti tumameera. Keessattu bineens otoo bosonaa yoommuu bishaan dhugaan argan irraa ari’uu fi ajjesuua yakka chimaa akka ta’e lallabameera.
Mirga Biqilootaa: Biqilootni mirga akka qabaniifi akka kunuunfaman yaa’ii kana irratti labsameera. Keessattu biqilootni mataa kanneen akka Birbissaa, Gatamee, Gudubaa laayyoo, Heexoofi Waddessi akka hin muramne seeri tumameera.
Mirga beelada manaa: Beladoonni mana akkuma namaa mirga akka qabaniifi kununfamani yaa’ii kana irratti lallabamera. Horii manaa kanneen akka Farda kooraa, Harree fe’insaafi Horii rimewaa, Sangaa ittin qotani waraanu, seeraan ala dhimmaa itti bahuuniifi ajjesuun nama adabsisa.
Mirga bineensa manaa: Bineensota manaa kanneen akka Sareefi Addurree ajjeessuun, waraanuuni qaama isaani hambisuun kaffal tiifi bokaa cimaa akka qabu dubbatamera.
Mirga Dhala Namaa fi Seera Tumame
Mirga dubartoota: Dubartootni hawaasa keessatti akka qaama namaa gama tokkootti waan ilaalamaniifi dhimmoota hawaasa keessatti qooda fudhachuu akka qabani fakkeenyafi baallii gadaa keessatti haadha bollaa/hadha manaa abba Gadaa/ ta’anii akka tajajilanfi qabeenya maatii isaanii dhaalu akka danda’an seerrii tumameera.
Mirga Daa’immanii: Ummanni Oromoo akkuma beekamu guddifannaan kan beekkamufi daa’immaan haadhaafi abbaa hin qabne guddifamuu akka qabani akkasumas daa’ima abbaa malee dhalatanii karaarratti gatuun kan cira (yakka cimaa) akkate lallabaniiruu.)
Mirga qaama namaa: Ilmi namaa qaama guutuun akka jiraatu sirnichi ni dubbata. Ilkaan walcabsuun, ija walballeessuun yakka guddaa akka ta’ee fi adabbi cimaa akka qabu seerichi nidubbata.
Roobee Gadaa Bariisoo
Yuunivarsiitii Finfinneetti
Barataa Ji’oograafiifi qo’annaa Naannoo, waggaa 4ffaa


text:
Dubbii Iimaana Diigu-Kutaa 10.1
Ghaybi hafan ilaalchise wantoota iimaana diigan
Ghaybitti amanuun amaloota gabroota Rabbii mu’mintoota ta’an irraayyi. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa jecha Isaa kanaan isaan faarse jira:
“Alif Laam Miim. Kuni Kitaaba (Qur’aana) mamiin isa keessa hin jirreedha; warra Rabbiin sodaataniif qajeelfama. Isaan warra Ghaybitti amanan, kan salaata dhaabanii fi wanta Nuti isaaniif kennine irraa arjoomaniidha. Ammas, isaan warra waan gara keetti buufamee fi waan si dura buufametti amananii fi Aakhiraatti [shakkii tokko malee] dhugaan amananiidha. Warri suni qajeelfama Gooftaa isaanii irraa ta’e irra jiru. Ammas, warri suni isaantu milkaa’odha.” Suuratu Al-Baqara 2:1-5 (kan salaata dhaabanii-sharxii fi arkaana eegun kan salaata sirnaan salaatan)
Ghaybi jechuun wanta qaamolee miiraati fi sammuun dhaqqabuu hin dandeenyedha. Kan inni beekkamuun odeefannoo nabiyyoonni beeksiisaniin qofa. Namni odeefannoo kana fudhachuu yoo dide, maqaan ilhaada jedhamu isatti maxxanfama.
Ibn Taymiyaan ni jedha: bu’uurri iimaanaa ghaybitti amanuudha. Akkuma Rabbiin olta’aan jedhe: “Alif Laam Miim. Kuni Kitaaba (Qur’aana) mamiin isa keessa hin jirreedha; warra Rabbiin sodaataniif qajeelfama. Isaan warra Ghaybitti amanan…” Suuratu Al-Baqara 2:1-3
Ghaybin itti amanan dhimmoota wali galaa irraa wanta Ergamtoonni beeksisaniidha. Rabbiitti, maqaalee fi sifaata Isaatti, malaaykota Isaatti, Jannataa fi ibiddatti amanuun kana keessa seena. Rabbiitti, Ergamtoota Isaatti fi Guyyaa Aakhiratti amanuun ghaybitti amanuu of keessatti qabata…” (Majmuu’al Fataawaa 13/233)
Sa’diin ibsa “Isaan warra Ghaybitti amanan” jedhu ilaalchise akkana jedha: “Haqiiqaan iimaanaa: masakamuu qaamolee waliin wanta Ergamtoonni beeksiisan haala guutuu ta’een dhugoomsudha. Iimaana keessatti dhimmichi wanta qaamolee miiraatiin mul’atanitti amanuu miti. Sababni isaas, wanta mul’atutti amanuun Muslimni kaafira irraa addaan hin baafamu. Iimaana keessatti dhimmichi ghaybi hin arginee fi ragaa hin baanetti amanuudha. Odeefannoo Rabbii fi odeefannoo Ergamaa Isaa [irraa dhufe] qofa dhugoomsina. Iimaana kanaan Muslimni kaafira irraa ittiin adda baha. Sababni isaas, kuni Rabbii fi Ergamaa Isaa dhugoomsu qofa waan ta’eefi. Mu’minni wanta Rabbiin beeksise ykn Ergamaan Isaa beeksise hundatti ni amana. Argee dhiisee, sammuun hubatee dhiisee [ni amana]. Faallaa kanaa, zandiiqonni fi warroonni dhimmoota ghaybi kijibsiisan, [ghaybitti amanuu ni didan]. Sababni isaas, sammuun isaanii gabaabdudha, itti hin qajeelle, wanta beekumsa isaa hin marsinee ni kijibsiisan. Kanaafu, sammuun isaanii ni badde.” (Tafsiiru Sa’dii 1/41)
Ghaybitti amanuu keessaa tokko malaykootatti amanuu fi jinniitti amanuudha. Malaykootatti amanuu jechuun jiraachu isaaniiti fi uumamtoota Rabbii irraa akka ta’an jala muranii mirkaneessudha.
“Isaan gabroota kabajamoodha. Dubbiin Isa hin dursan, isaan ajaja Isaatiin hojjatu.” (Suuratu Al-Anbiyaa 21:26-27) Ammas Isaan “wanta Rabbiin isaan ajaje hin faallessan, wanta ajajaman ni hojjatu.” Suuratu At-Tahriim 66:6
Malaykootatti amanuun hudeewwan iimaana keessaa hundee tokko. Iimaanni gabrichaa hin mirkanaa’u hanga jiraachu malaykotatti amanutti malee. Ammas, Qur’aanaa fi Sunnah keessatti waa’ee isaanii ilaalchisee wanta dhufee bal’innaan amanuun isarra jirra. Akkuma amaloota fi hojii isaan hojjatanitti amanuun isarraa eeggamu.
Barbaachisummaa Malaykootatti amanuu ilaalchisee Muhammad Rashiid Ridaa akkana jedha: “Malaykootatti amanuun wahyiitti (beeksisa Rabbiin irraa bu’etti) amanuuf hundeedha. Kanaafi, kitaaba fi nabiyyootatti amanuu dura malaykootatti amanuun dursa dubbatame. Rabbiin olta’aan suuratu Al-Baqarah keessatti ni jedha, hiikni: “Garuu dalagaan gaariin nama Rabbitti, Guyyaa Aakhiraatti, Malaykotatti, Kitaabaa fi Nabiyyootatti amanee, osoo jaallatu qabeenya firaaf, yatimaaf, hiyyeeyyiif, kara-deemaaf, kadhattootaaf, gabra bilisoomsuuf kenne, salaatas sirnaan salaate, zakaa kenne, yeroo waadaa seenan waadaa isaanii kanneen guutan, warra rakkinna, dhukkubaa hamaa keessatti fi yeroo lolaa obsaniidha.” Suuratu Al-Baqarah 2:177
Malaykoonni nabiyyootaaf warra kitaaba fidaniidha. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Dhugumatti, Qur’aanni buufama Gooftaa aalamaati.
Ruuhi amanamaa ta’e (Jibriiltu) isaan bu’e (Qur’aana Rabbiin irraa fide).
Akka ati Akeekachisaa irraa taatuf qalbii kee irratti [fide].
Lugaa (qooqa) Arabiffaa ifa ta’een.” Suuratu Ash-Shu’araa 26:192-195
Malaykoota mormuun wahyii, nabiyyummaa fi ruuhi akka morman nama taasisa. Kuni immoo Guyyaa Aakhirah mormuutti nama geessa.” (Tafsiiru Al-Manaar 2/113)
Dhimma kana ilaalchisee Sa’diin ni jedha: “Malaykootatti amanuun hundee iimaanaa keessaa tokko. Rabbiitti, Ergamtootaa fi Kitaabban Isaatti amanuun hin guuttamu malaykootatti yoo amanan malee.” (Tafsiiru Al-Laxiif-il-Mannaani fii khulaasati tafsiiril Qur’aani- fuula 29)
Akkuma kana, addunyaa kana keessa jiraachu jinniitti, uumamtoota Rabbii olta’aa keessaa uumamtoota akka ta’an, lubbuu kan qabanii fi waa hubatan, kan ajajamanii fi dhoowwaman akka ta’an itti amanuun dirqama. Kuni dhimma dirqamaan beekkamaa ta’eedha.
2-Malaykoonni fi jinnooni akka jiran amanuun dirqama ta’uun erga mirkanaa’e, dubbii irraa wanta iimaana kana diigutu jira, kan akka malaykoonni fi jinniin jiraachu mormuu ykn malaykoota arrabsuu fi isaanitti qoosu. Akkaatan dubbiin kuni iimaana kana itti diigu:
(A)-Jiraachu malaykoota ykn jinni mormuun, Qur’aanaa fi Sunnah irraa ragaalee sirrii ifa jiran kijibsiisuu fi waakkachuudha. Waa’ee malaykootaa fi jinni ilaalchisee keeyyattoonni Qur’aanaa fi hadiisaa wal duraa duuban baay’inaan dhufanii jiru. Kanarraa kan ka’e, jiraachun malaaykotaa fi jinni dhimma amanti Islaamaa keessatti shakkii tokko malee beekkamaa ta’eedha.
Fakkeenyaaf, Malaaykota ilaalchise Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Ergamaan waan Gooftaa isaa irraa gara isaatti buufametti amaneera, mu’mintoonnis. Hundumtu Rabbiitti, malaaykota Isaatti, kitaabban Isaatti fi Ergamtoota Isaatti amanan. “Ergamtoota Isaa irraa tokkos adda hin baafnu” [jedhan]. “Dhageenye, ajajamne. Gooftaa keenya! Araarama Kee [barbaanna]. Deebiinis garuma Keeti.” Jedhan.” Suuratu Al-Baqarah 2:285
Ammas ni jedha:
“Yaa warra amantan! Rabbitti, Ergamaa Isaatti, kitaaba Ergamaa Isaa irratti buusettii fi kitaaba san dura buusetti amanaa. Namni Rabbitti, Malaaykota Isaatti, Kitaabban Isaatti, Ergamtoota Isaatti fi Guyyaa Aakhiraatti kafare, dhugumatti jallinna fagoo jallatee jira.” Suuratu An-Nisaa 4:136
(Yaa warra Rabbii fi Ergamaa Isaa dhugoomsitanii fi shari’aa Isaatti bultan, Rabbii olta’aa, Ergamaa Isaa Muhammad sallallahu aleyh wassallam dhugoomsu fi isaaniif ajajamuu itti fufaa. Akkasumas, Qur’aana isarratti buusee fi kitaabban Rabbiin ergamtoota darban irratti buuse dhugoomsu itti fufaa. Namni Rabbii olta’aatti, Malaaykota Isaa kabajamootti, kitaabban uumamtoota qajeelchuf buusetti, Ergamtoota ergaa akka geessaniif filatetti fi Guyyaa Dhumaa namoonni du’an qorannoo fi jazaaf itti kaafamanitti amanuu didee fi morme, amanti keessaa bahee fi karaa haqaa irraa fageenya guddaa fagaatee jira.[1])
[1] Tafsiiru Muyassar-100
“Nawaaqidul Iimaani al-qawliyah wal amalayah” fuula 208-211 Abdulaziz bin Muhammad


text:
Chaarlii Chaappiliin
Chaarlii Chaappiliin (16 Ebla 1889 – 25 Mudde 1977) taatoo, komediyaanii, fi hojjataa fiilmii lammii Ingilaandi kan bara fiilmin sagalee hin qabne keessa beekkamtii guddaa argatedha. Chaappiliin eenyumaa fiilmirratti tabatuu kan "za tiraampi" jedhamuun addunyaa mara keessatii baayyee beekkamaa ta'e, seena industirii fiilmii keessattis akka nama addaatti ilaallama. Chaappiliin ogummaa kana keessa waggaa 75 ol ture, kunis ijoollummaa isaa kan bara Viiktooriyaa keessatii kaasee hanga umurii 88 du'aan boqotutti ture. Hojiinsaa dinqisiifannaa baayyee kan argate yoo ta'u wantoota mormisiisa ta'anis of keessaa qaba.


text:
Monthly Archives
February 2021
Finfinnee, Gurraandhala 21, 2013 (FBC) - Mootummaan Federaalaa deeggarsa namoomaa naannoo Tigraayiif xiyyeeffannoo laatee hojjechaa jiraachuu ibseera. Hojiin hojjetamaa jirus dhaabbilee…
Yadannoo injifannoo Adwaa waggaa 125ffaa sababeeffachuun Addabaabayii michummaatti Konsartiin…
Finfinnee, Gurraandhala 21, 2013 (FBC) - Yadannoo injifannoo Adwaa waggaa 125ffaa sababeeffachuun Addabaabayii Michummaatti Konsartiin gaggeeffameera. Ayyaanni injifannoo Adwaa waggaa…
Bulchiinsi magaalichaa naannoo Tigraayiif birrii miiliyoona 100 fi meeshaalee birrii miiliyoona…
Finfinnee, Gurraandhala 21, 2013 (FBC) - Bulchiinsi magaalaa Finfinnee naannoo Tigraayiif Birrii miiliyoona dhibba 1 fi meeshaalee Birrii miiliyoona 35tti tilmaamamu deeggarsa taasiiseera.…
Ityoophiyaatti namoonni dabalataa 1,019 vaayrasii koroonaan qabamuu ibsame
Finfinnee, Gurraandhala 21, 2013 (FBC) - Gabaasa qorannoo sa’aatii 24 darbeetiin namoonni dabalataa 1,019 vaayrasii koroonaan yoo qabaman, lubbuun namoota 11 darbeera. Sa’aatii 24…
Paartiin Badhaadhinaa naannoo Oromiyaa mallattoo dorgommii filannoo fi Maanifeestoo ifoomse
Finfinnee, Gurraandhala 21, 2013 (FBC)-Paartiin Badhaadhinaa naannoo Oromiyaa mallattoo dorgommii filannoo fi Maanifeestoo ifoomseera. Sirnichi mata duree ‘obbolummaan…
Caffeen Oromiyaa muudama adda addaa laate
Finfinnee, Gurraandhala 21, 2013 (FBC)- Caffeen Oromiyaa yaa’ii idilee 13ffaa waggaa 6ffaa bara hojii Caffee 5ffaa gaggeesseen muudama adda addaa laateera. Haaluma kanaan:-…
Ayyaanni injifannoo Adwaa 125ffaa marii viidiyoo konfiraansiitin Awustaraaliyaatti kabajame
Finfinnee, Gurraandhala 21, 2013 (FBC)-Ayyaanni injifannoo Adwaa 125ffaan qopheessummaa Embaasii FDRI tiin Awustaraliyaatti marii viidiyoo konfiraansiitin kabajameera. Maricharratti…
Jilli Aadde Adaanach Abeebee fi itti aanaa preezdaantiin naannoo Harariin durfamu Maqalee gale
Finfinnee, Gurraandhala 21, 2013 (FBC)-Jilli Itti aantuun Kantiibaa magaalaa Finfinnee aadde Adaanach Abeebee fi itti aanaa preezdaantii obbo Ordiin Baadriin durfamu magaalaa Maqalee…
Ayyaanni injifannoo Adwaa 125ffaan magaalaa Finfinneetti sosochiin ispoortiin kabajame
Finfinnee, Gurraandhala 21, 2013 (FBC)- Ayyaanni injifannoo Adwaa 125ffaan magaalaa Finfinneetti sosochiin ispoortiin kabajameera. Kabaja ayyaanichaarratti itti aantuun kantiibaa…
Injifannoo bara ce’aa Ityoophiyaanoonni Adwaarratti agarsiisan dhaloonni ammaa hidha haaromsaa…
Finfinnee, Gurraandhala 21, 2013 (FBC) - Injifannoo bara ce'aa Ityoophiyaanoonni durii Adwaarratti agarsiisan dhaloonni ammaa hidha haaromsaa xummursiisuurratti akka agarsiisan waamichi…


text:
Prezidaantiin Amerikaa Baraak Obaamaa Sadaasa 4 bara 2008, Prezidaantii gurraacha Ameerikaa isa jalqabaa ta’uun seenaa galmeessan. Obaamaan gaafa filataman sana guyyaa guddaa kanatti hojii raaw’anneen Ameerikaan jijjiiramtee jirti jedhan -.
Guyyaa sana Qabsaawaan mirga uummataa, Reverend Jeesii Jaaksan uummata keessa taa’anii haasawa OBAAMAA dhaggeeffataa turan. Gammachuun battala sanaa, deemsa keenyaan iddoo dhaqqabne guyyaa injifannoo guddaa itti arganne. Kun waan tilmaama keenyaa olii ture. Waan yaadne danda’amee argame jedhan
Reveraand Jesii Jaaksoon dargaggummaa isaaniitti, Maartiin Lutaar Kiing haasawa, “I have a dream” ykn “Mul’atan qaba” - jedhan sana, wagga shantama Har’aa bakka sana turan. “Mirga Hojii fi Bilisummaaf” jedhamuun hiriirri bara 1963, as Waashiingtoon keessatti geggeessame ka Dr. Kiing irratti dubbatan sun mirgi nama hundaa seera jalatti wal-qixxeetti eegamaa dha ka jedhame mirkaneessuutti fuuleffate.


text:
Mana maree bakka bu’ota uummataa Ameerikaatti dura taa’aan koree dhimmootii basaasaa Devin Nuunes Raashyaan ennaa filannoo US bara darbee hojii komputeraan jidduu seenuu raawwatte jechuun himannaa dhiyaate gama ilaaleen qorannaa geggessamu keessaa yeroof ofi iisaanii kan baasan ta’uu beeksisan.
HImannaan naamusaa irratti dhiyaachaa turuun illee ni uyaadatama.
Koreen namusaa kan mana maree baatii darbe tuuta oduuf ibsa kennaniin Nuunes ragaa iccitiin qabame saaxuiluu isaanii ilaalchisee qorataa jiraachuu beeksise.
Tajaajlli basaasaa US manniiwwan biyyootii alaa ennaa basaasanitti maree gareen duula filannoo Traamp kan dubbatan galmee icitii argeera jechuun dubbatanii turan.
Nuunes har’a akka ibsanitti, gareeleen yaada madaalawaa qaban hedduun himannaa koree naamusaa kan mana maree irratti na irrtti dhiyeessaniif, himannaan sun hanga ilaalamutti qorannaa dhimma Raashiyaa ilaallatu keessaa ofii koo baasuu koon beeksisa jedhan.


text:
“Waaqa nagaan nu bulchite nagaan nu oolchi”
Kan nagaan nu oolchites nagaan nu bulchi
Irraa goraafi dogoggora nu oolchi
Tolaa nutti qabi
Hamaa ammaataa nuttii qabi
Keenyaan nu oolchi keenyaan nu bulchi
Biyyaafi qe’ee keenya irratti nu moosisi
Yaa Rabbi tokko nu taasisi
Yaadaafi qalbii keenya wal simachiisi
Wallaalaa nuu beeksisi
Beekaa nuuf bulchi
Xinnaa nuuf guddisi
Guddaa nuuf hitichi
Dhalataan keenya baratee haa fulla’u
Barsiisaan keenya barsiisee haa milkaa’u
Qotee bulaan keenya qotee gootaraa haa guutu
Daldalaan keenya daldalee haa buusu
Kan badhaadhina keenya jibbu haa badu
Kan tokkummaa keenyatti gaadu haa diigamu
Dhalataan keenya baratee haa fulla’u
Barsiisaan keenya barsiisee haa milkaa’u
Qotee bulaan keenya qotee gootaraa haa guutu
Daldalaan keenya daldalee haa buusu
Kan badhaadhina keenya jibbu haa badu
Kan tokkummaa keenyatti gaadu haa diigamu
Kan guyyaa nutti malu aduun itti haa dhiitu
Kan alkan nutti malu lafti itti haa bariitu
Waaqni keenya saba dhugaan bulu nu haa godhu
Kan dhugaa keenya jal’isu dhallisaa haa jal’atu
Kan dhalataan keenya akka hin guddanne godhu daaraa haa ta’u
Diinnii keenya…
…daakuu bishaan lixxe
…awwaara bubbeen fuute
…iddii fardi irra ejjete haa taatu
Ani xiqqeesseen eebbisaa Waaqni guddisee nuuf haa dhaga’u
Gadaan quufaa gabbina gabbisi Waaqa.
Moonenus Hundarraa tiin


text:
Handaarawwan man'ee keessatti fayyadamaan qindaa'an
Gosa sararoota addaa addaa man'eelee filatamanitti raawwachuu ni dandeessa.
- Maadhee yookiin garee maadhee filadhu.
- Dhangii - man'eelee fili.
- Qaaqa keessatti, caancala Handaarawwan cuqaasi.
- Dirqaalaalee handaaraa raawwachuuf barbaaddu filiitii TOLE cuqaasi.
Dirqaalaaleen bal'ina sirreessa sararaa keessaa haalata handaaraa baay'ee raawwachuu danda'u.
Filannoo man'eelee
Filannoo man'eelee irratti hundaa'uudhaan, bal'inni adda adda ta'a.
Qindaa'inoota Durtii
Handaarawwan baay'ee qindeessuuf yookiin lamuu qindeessuuf sajoowwan Durtii keessaa tokko cuqaasi.
- Sararootni dalachi qal'oon sajoo keessaa handaarawwan kan qindaa'an yookiin qulqullaa'an agarsiisu.
- Sararootni dukkanaa'oon sajoo keessaa sararoota kan haalataa fi halluu filatamanitti fayyadamuudhaan qindaa'an yookiin qulqullaa'an garsiisu.
- Sararootni daalachi furdoon sajoo keessaa sararoota hin jijjiiramne garsiisu.
Fakkeenyota
Garee man'ee hanga 8x8 filadhu, achiin Dhangii - Man'eelee - Handaarawwan fili.
- Sararoota hundaa qulqulleessuuf sajoo bitaa cuqaasi.Kun handaarawwan alaa hunda,sararoota keessaa hunda, akkasumas sararoota shaffaxaa hunda balleessa.
- Handaara alaa qindeessuu fi sararoota biroo hunda balleessuuf bitaa irraa sajoo isa lammaffaa cuqaasi.
- Handaara alaa qindeessuuf mirga dhuma irraa sajoo cuqaasi.Sararoota shaffaxaa, kan balleeffaman, malee sararootni keessaa hin jijjiiraman.
Amma sararoota kam akka sajoowwan biroo qindeessan yookiin balleessan itti fuftee arguu dandeessa.
Qindaa'inoota Fayyadamaan Ibsaman
Bal'ina Fayyadamaan qindaa'e keessatti,sararootaa dhuunfaa qindeessuuf yookiin balleessuuf cuqaasuu dandeessa.
Haala adda addaa sadii keessa walitti ceesisuuf deddeebisiitii qarree yookiin xiyyoo cuqaasi.
Fakkeenyota
Man'ee qeenxee fili,achiin Dhangii - Man'eelee - Handaarawwan filadhu.
Sarara baay'ee haphii akka handaara gadiitti qindeessuuf qarree jalaa cuqaasi.Sararootni biroo hundi man'ee irraa balleeffamu.
Haalata sararaa furdaa filiitii qarree jalaa cuqaasi.Kun sarara furdaa akka handaara furdaatti qindeessa.
Handaarawwan afran hunda qindeessuuf sajoo Durtii lammaffaa bitaa irraa cuqaasi.Achiin qarree jalaa hanga sararri adii mul'atutti deddeebisiitii cuqaasi.Kun handaara jalaa balleessa.
Gosootaa fi haalata sararaa baay'ee walitti makuu dandeessa.Fakkiin dhumaa akkaataa handaarawwan alaa itti yabbiftu agarsiisu(sararoota gugurraacha yabbuu),sararootni shaffaxaa man'ee keessaa kamiyyuu immoo hin tuqamani(sararoota daalachoo)
Related Topics
Keewwatootaaf Handaarota Qindeessi


text:
Obbo Jawar Mohamad gaafiif deebii ‘Oromia media network’ (OMN) sagantaa afaan amariiffaatiin taasisee ergan dhaggeeffadhee booda yaadawwan deddeebi’anii gara sammuu kootti dhufan kana ummata kooo …Read More »
Gandummaan Faallaa Oromummaa ti
Guyyaa: 09/19/2014 Duraan dursee barreeffama gabaabaa kana akkan dhiheessuu kan nataasise yeroo ammaa kaana vedio Obbo Daniel Dafaa Dr. Mararaa Gudinaa qeequudhaan dhihessee waliin walqabatee …Read More »
Afaan Ofii barachuun manarraa eegala.
Keessumaa biyya Alagaatti alagaa fuudhanii irraa dhalanii daa’ima ofii afaanii fii aadaa ofii barsiisuu jechuun sabboonummaa fii cichummaa gaafata. Keessuma dhalli Oromoo Ka abbaa fii …Read More »


text:
(Qeerroo, Adaamaa, 1 Bitootessa 2012) Diddaan Qeerroo karaa hundaan kan ishii mudee mootumaan Wayyaanee fiilmii kijibaa faayila keessaa baaftee agarsiisuun maqaa ABO xureessuuf yaalii gootus, bakka iyyuutti ummati amanuu fi fudhachuu diduu isaa Qeerroon gabaase.
Akka gabaasaan Qeerroo bakka addaddaa irraa walitti qindaa’e hubachiisutti, fiilmiin ololaa mootummaan wayyaanee sodaa Qeerroof jettee qopheessite sabboontotaan fashalaa jira.
Fiilmii dharaa mootummaan wayyaanee ABO irratti qopheessitee TV bittaa umrii ishee ittiin dheereffachuuf dhaabde irraan Guraandhal 29, 2012 galgala yeroo hoteelota keessatti darbaa turetti, Qeerroon alaabaa ABO TV sanitti maruun murannoo fi ololli diinaa akka duuba isa hin deebisne ifaan muldisuun mootummaa wayyaanee fi fayyadamtoota hoteela sanaa hubachiisee jira.
Keessaayyuu, Magaala Finfinnee Hoteela Yohaannis keessatti ololli diinaa yoommuu darbaa turetti Qeerroon mana kana keessatti ibsaa hoteela keessaa dhaamsuun jeequmsi guddaa kan uume yoo ta’u, TV mana kanaatti Alaabaa ABO maruun ifaan muldhisee jira.
Dabballooti Mootummaa wayyaanee dhimmicha tasgabbeessuuf naannoo kanatti yaates mataa bubburuqanii akka deebi’an Qeerroon dabalee ibsee jira.
Diddaan Qeerroo kunis haaluma wal fakkaataan magaala Adaamaa fi Amboo keessatti warren TV kana dhaggeeffatan irra deemuun cufsisiisaa akka tures gabaasti Qeerroo ni hubachiisa.
Jagnooti Qeerroon kana malees, manneen barnootaa addaddaa kan akka mana barumsaa sadarkaa lammaffaa Kuttaayee keessatti mallattoo Bilisummaa Oromoo kan ta’e, Alaabaan ABO akka balal’u gochuun sabboontota hedduu hamilchiisaanii jiru.
Qeerroon ibsa baase keessattis, hanga bilisummaatti waanti isa dura dhaabbatu irratti tarkaanfii akka fudhataa deemus beeksisee jira. Ololli diinaa kan fiilmii dharaan jalqabes kutannoo Qeerroon akka fashalu kan ibsame yoo ta’u, akka guyyaan garbummaa gabaabbatuufis Qeerroon diddaa isaa bakkeewwan ololli kun dabarfaman maratti akka kka itti fufu jabeessee dhaammatee jira.


text:
Ibsa Ejjennoo Qeerroo Matakkal-Wambaraa-Asoosaa irraa
Uummanni Oromoo Matakkal baroota dheeraaf Naannoo Beenishaangul Gumuz keessatti mirga namummaa dhorkamee, akka lammii lammaffaatti lakkaa’amaa fi hacuucamaa turera. Kanarraan kan ka’e dhalattoonni Oromoo naannichaa gaaffii mirgaa heera mootummaa biyyattii irra jirus gaafachaa turaniiru. Gaaffilee kunniin keessaas Mirga Afaaniin Barachuu, Akkuma Oromoota kaanii Aaddaa ofii kabajuu (F.K.Nf Ayyaana irreechaa) fi Gaaffilee mirga abbaa biyyuummaa ti.
Warraaqsa kanaan boodas Uummanni Oromoo Matakkal Yeroo jalqabaaf Irreecha bara 2016 irratti hirmaate. Gam tokkoon Dhumaatii Gaafa Irreechaa Uummata Oromoo dhibbootaan lakkaa’amaniin imimmaan facaasaa; gama kaaniin ammoo ayyaana irreechaa seenaa Oromoo keessatti yeroo jalqabaaf daandii dheeraa qaxxaa muranii dhufuun obboloota isaanii ilmaan Maccaaf Tuulamaa waliin hora Arsadee irreeffatanii galuu isaaniitti gammadaa gara biyya isaaniitti deebi’aniiru.
Kana booda Qabsoon, Tokkummaanii fi Sochiin Uummata Oromoo Naannoo Beenishaangul Gumuz Keessuma Godina Matakkaliin kan ciisa dhabde Mootummaan Nama Nyaataa Wayyaanees Naannoo sanatti shira walitti bu’insaa akkuma Uummata Oromoo Sumaalee, Raayyaa fi Walloo irratti raawwatte Uummata Oromoo Matakkalii fi Naannoo Beenishaangul Gumuz keessa jiraatan hunda irratti raawwachuuf wixinaa turteyyuu Oromoonni naannichaa Si’aa’inaan ofirraa qolachaa, Uummataa fi Saboota naannichaa biroo wajjin akkuma durii wal kabajaa waliin jiraachaa jira.
Shirri kun Milkaa’uu dinnaan Ji’a sadaasaa bara 2016 irraa kaasee sabboontota Oromoo naannichaa Hundee qabanii fi saba isaaniif quuqama qaban 15 ol ta’an qe’ee fi lafa hojii isaanii irraa adamsamanii mana hiraarsaa Maayikalaawwii keessatti baatii 7 oliif dararamaa turanii, Hagayya 2017 galmeen Himannaa “Shororkeessummaa” maqaa Himatamaa 1ffaa Obbo Habtaamuu Bayyanaatiin irratti baname.
Ji’oota lamaan duras Himatamtoota kana keessaa ququnxuraa gad lakkisuun Himatamaa 1ffaa fi 2ffaa obbo Habtaamuu Bayyanaa Amantee fi Obbo Kaffaaloo Nigaatuu Baddeessoo sababaa tokko malee yeroo ammaa mana hidhaa qiliinxoo keessatti argamu.
Dhugaan hin haalamne Sabboontonni kunniin hundi qaroo uummata Oromoo naannichaa waan ta’aniif gadhiifamuu isaaniitti Oromoon naannichaa hundi gammadeera. Haa ta’uyyuu malee jaallan hafan kuni galmee fi yakka walfakkaataan erga goolamanii sababii tokko malee mana hidhaa qiliinxoo keessatti hambisuun ammallee jibbaa fi raacitiin hammeenyaa akka jiru ibsa.
Baatii lamaa duras Filannoo MM wajjin wal qabatee gammachuu ibsachuun yakka ta’ee; ammas dhalattoonni naannichaa jumlaan mana hidhaatti guuramanii qabsoo Guutummaa Oromiyaatti ta’een qe’eefi hojii isaaniitti deebi’aniiru.
Barattoonni Maatiin isaan Abdii lammiifi biyyaa ta’u jedhanii rakkatanii barsiifachaa jiran manneen barnootaa sadarkaa lammaffaa fi olaanaas sababaa Oromummaa isaaniitiin qofa yakkamanii barnoota isaanii irraa ari’atamaniiru.
Kanaafis barattoonni OromooGaafa caamsaa 13, bara 2010 A.L.Htti mana barumsaa sadarkaa 2ffaa Gaalessaa irraa sababaa rakkoo disipliinii jedhuun ari’ataman raga dha.
- B/taa Nagaasaa Abdiisaa (Barataa kutaa 9ffaa)
- B/taa Magarsaa Bayyanaa (Barataa kutaa 11ffaa) fi
- Bltaa Taaddalaa Gannatii (Barataa kutaa 11ffaa)
Dabni dabalataan Ilmaan Oromoo naannichaa irratti hojjetamaa jiru kan biraa ammoo:
Dhimma hidhamtoota siyaasaa Matakkal lamaanii jechuunis Obbo Habtaamuu Bayyanaa fi Kaffaaloo Nigaatuun wal qabatee; Qaamonni TPLF naannoo Beenishaangul Gumuz saamicha Albuudaa, Warqee fi qabeenya Uumamaa biroo irratti bobba’an Mootummaa Naannichaa fi Harcaatuu caasaa Dh.D.U.O duraanii waliin ta’uun Abbaa Alangee Federaalaatti deemanii akka iyyata galfatan bira gahameera. Ergaan iyyatichaas sabboontonni lameen kun akka mana hidhaatii hin gadhiifamne akka ta’es beekameera.
Dabalataanis miidiyaalee garagaraa irratti dhiyaachuun oduu qabatamaa hin taaneen akka waan uummata Oromoo godina Matakkalii fi ummata Gumuz gidduutti walitti bu’iinsi umame fakkeessuun ololaa jiru. Kunis bulchaa kunis bulchaa aanaa dibaaxee kan ta’an obbo Dabal Balgaafoo akka ibsa kennan gochuuni.
Obbo Dabal Algaafoo aantummaa fi kabaja uummata oromoof kan qaban akkasumas uummata oromoo naannichaa biratti fudhatama guddaaa kan qabanidha.kanaafis yeroo filannoo MM dr Abiy gammachuu ibsattan jedhamanii qotee bulaa fi abbooti qabeenyaa oromoo naannichaa mana hidhatti guuraman kanneen akka obbo Abarraa Hayiluu, Obbo Tashoomaa Nuqus, Obbo Kaffeyaaloo Baqqalaa, fi kanneen biroof falmanii wabii ta’uun mna hidhaati hiksisaniiru. Dabalataanis aanga’oota Shiinaashaa naannichaa jibba ummata oromoo irra qabaniifi ummata oromoo hiisisaa turan fuula fi fuulatti falmaa turaniiru. Kanaafuu nama kana ololaa fi xiyyeefannoo qabatamaa hin taaneen miidiyaatti dhiyaatanii akka ibsa kennan gochuun yakka guddadha. Namootiin kana godhanis shira walitti bu’iinsaa ummata oromoo fi ummata Gumuz gidduutti yakka raawwaatamaa jiru irran adda godhamee hin ilaalamu.
Kun immoo ammayyuu Saamichaaf jecha qaamonni TPLF fi Harcaatuun DH.D.U.O mootummaa Naannoo Beenishaangul Gumuz wajjin ta’uun Uummata Oromoo naannichaa gooluu fi yakkuun ittii fufee jiraachuu mul’isa.
Istraateejii yeroo ammaa Naannoo Oromiyaa birootti hojjetamaa jiru Caasaa Dh.D.U.O duraaniitii “Qeerroo Qeerrootiin ajjeesuu (Killing Qeerrroo by Qeerroo)” jedhuun Qabsaa’aa fi Quuqamaa saba Oromoof kan qaban fakkaachuun Qeerroo Naannoo Matakkal walitti qabuun leenjii kennuufi sirsiraa jiru.
Kanaafuu Qeerroon Matakkal-Wambaraa- Asoosaas Ibsa ejjennoo kanaa gadii baafatee jira:
- Hidhamtoonnii siyaasaa Matakkal Haqaaf falman, Oromummaa isaaniitiin qofa yakkamanii Murtee tokko malee Mana hidhaa qiliinxoo keessaa dararamaa jiran haal duree tokko malee hatattamaan nuuf haa gadhiifaman;
- Kaayyoon keenya Gaaffii Uummata Oromoo bara dheeraa fala dhabe jechuunis Mirga abbaa biyyummaa, Afaaniin barachuu fi Oromummaa keenya af qabsaa’uu fi mirkaneessuu dha malee maqaa qabsoon ququnxuraa fi afaan kaahaa mootummaan haaromsa jedhee ittiin nusossobu cinaa dhaabbannee harka walitti rukuchuu miti;
- Dargaggoonnii fi qaamonni garaa garaa Godina Matakkalii fi Asoosaa ergama addaa fudhattanii:
- Qeerroo of fakkeessuun karaa social medea yaadaa fi fedha uummataa maxxansuun, dubbachuun Miira namaa addaan baasaa kan jirtan;
- Akka waan Uummanni Oromoo naannichaa garee garaa garaatti wal qoode fakkeessuun Tokkummaa uummataa laamshessaa jirtan;
- Uummata Oromoo naannichaa yeroo lammaffaaf Ganuu fi Gaaga’uu soba dhugaa fakkaatuun waliin fakkeessaa jirtan eenyummaan keessan sirriitti waan beekameef; hatattamaan Qeerroo fi Uummata Oromoo naannichaa dhiifama gaafachuun Qabsoo Uummata Oromoo naannichaa cinaa akka dhaabbachuun carraa isa dhummati, ta’uu baannaan qabsoo hadhaawaa godhamaa jiru sakaaluu yoo oitti fuftan tarkaanfiin keessa deebii hin qabne akka isinirratti fudhatamu isin akeekkachiifna.
- Mootummaan Naannoo Beenishaangul Gumuz Dhiibbaa Uummata Oromoo xiyyeeffate qaamota mootummaa fi qaamota TPLFn godhamaa jiru callisee ilaaluu hin qabu; akkasumas qaamotiin shira walitti bu’iinsa xaxaa turtanii fi sabbontonni oromoo lamaan akka mana hiidha Qilinxootii hin gadhiifamne godhani hatattamaan yaada isaaniii akka kaasan ta’uu baannaan qeerroon naannichaa fi biyyoota ollaatiin tarkaanfiin akka irratti fudhatamu gochuuf dirqamna.
- Ajjeechaan Uummata Oromoo Cinaaksan, Harargee, Gujii fi Wallagga Lixaa Beegii irratti raawwatame cimsinee ni balaaleffanna; Ajjeechaan ilmaan Oromoo kam irratti ta’aa jiru hatattamaan dhaabbachuu qaba;
- ABOn shororkeessaa miti, dhaaba Uummata Oromoof falmudha.
Oromiyaan Kan Oromooti!
Waxabajjii 14, 2018.
Qeerroo Matakkal- Wambaraa-Asoosaa irraa
ከ መተከል፣ ወምበራ እና አሶሳ ቄሮዎች የተሰጠ የአëም መግለጫ
በቤኒሻንጉል ጉሙዝ በተለይ የመተከል ኦሮሞ ለብዙ ዘመናት ሰብአዊ መብቱን ተነፍጎ ቆይቶዋል፡፡ ይህም በክልሉ ዉስጥ እንደ 2ኛ ዜጋ ሲቆጠር ቆይቶዋል፣ በአፍ መፍቻ ëንëዉ እንዳየማር ተደርèል እንዲሁም ባህሉን እነዳሳድግ ተደርèል፡፡ከዚህም የተነሳ የክልሉ ኦሮሞ ተወላጆችም የሃገሪቱን ህገ መንግስት መሰረት በማደድረግ እነዚህን ሰብአዊ መብቶቹን ሲጠይቅ ቆይቶዋል፡፡
ከብዙ ትግል ቦሃላም የመተከል ኦሮሞ ህዝብም ለመጀመሪያ ግዜ የኢሬቻን በአል ተቀላቀለ፡፡ በአንድ በኩል በበአሉ ላይ በተከሰተዉ የንጹሃን የገፍ እልቂት እምባ እየተራጨ ፡ በአንድ በኩል ደግሞ ከአባታቸዉ ልጆች ጋር የኢሬቻን በአል ስላከበሩ በደስታ አየፈነጠዙ ወደ ቤታቸዉ ተመልሰዋል፡፡
ከዚህም ቦሃላ በቤኒሻንጉል ጉሙዝ በተለይ በመተከል ኦሮሞ ትግል፣ አንድነት እና እነቅስቃሴ እንቅልፍ የጣ ሰዉ በላ የወያኔ መንግስት፤ ልክ በ ሱማል ኦሮሞዎች፣ በወሎ ኦሮሞዎቸ እና በ ራያ ኦሮሞዎች እነደተደረገዉ የግጭት ሴራ፤ በ ክልሉ የኦሮሞ ተወላጆቸ ላይም ተመሳሳይ ሴራ ሲጎነጉኑ ቆየተዋል፡፡ ሆኖም ግን ክልሉ ቄሮዎች እና በክልሉ ህዝብ ንቁ ተሳትፎ ከሽፉዋል፡፡ የክልሉም የኦሮሞ ህዝብ እንደ ወትሮው ከተለያ የ ክልሉ ብሄረሰብ ጋር ተቻችሎና ተከባብሮ መኖሩን ቀጥሎዋል፡፡
በተያያዙተ ሸፍጥ አልሳካ ሲላቸዉ ከ ህዳር ወር 2009 ዓ.ም. ጀምሮ ተስፋ የሚጣልባቸዉን 15 የክልሉን ንጹሃን የኦሮሞ ተወላጆች ኑሮዋቸዉን ለማሸነፍ ደፋ ቀና ከሚሉበት ከሚኖሩበት ቦታ በግፍ ወደ እስር ብት ተወረወሩ፡፡ ለ 7 ወር ከተሰቃ ቦሃላ ነሃሴ 2009 ዓ.ም. የሽብርን ታርጋ በመለጠፍ በ ሀብታሙ በየነ ስም መዝገብ ተከፍቶ በ 11 ሰዎች ላይ ክስ ተመሰረተ፡፡ከሁለት ወራት በፊት 11 አስረኞች ተፈተዉ ሁለቱ ግን በ ቅሊንጦ ማረሚያ ቤት ያለምንም ፍርድ እየተንገላቱ ይገኛሉ፡፡ በተፈቱት ንጹሃን የኦሮሞ ተወላጆች ህዝቡ ቢደሰትም ሁለቱ ማለትም፡ አቶ ሀብታሙ በየነ እና አቶ ከፍለዉ ንጋቱ መቅረታቸዉ ደስታዉን ሙሉ አያደርገዉም፡፡
በክልሉ ኦሮሞ ተወላጆች ላይ የሚደርሰዉ በደል በመቀጠል በ አዲሱ የሀገሪቱ ጠቅላይ ሚኒስትር ምርጫ ማሸነፍ ጋር ተያይዞ ደስታቸዉን ስለገለጹ ብቻ ንጹሃን የክልሉ የኦሮሞ ተወላጆቸ በተለያዩ የክልሉ እስር ቤት ታጉረዉ ሲሰቃዩ ቆይተዉ፤ መላዉ የኦሮሞ ህዝብና ቄሮ ባደረገዉ የላሰለሰ ትግል ሊፈቱ ችለዋል፡፡
እንዲሁም ቤተሰቦቻቸዉ ነገ ለሀገርና ለወገን ይበጋጃሉ ብሎ ጥሮ ግሮ ወደ ት/ቤት የላካቸዉን ልጆቹን የዲሲፕሊን ችግር እንዳለባቸዉ በሀሰት በመወንጀል የኦሮሞ ተማሪዎችን ብቻ ከት/ት ገበታቸዉ እየተፈናቀሉ ይገኛሉ፡፡ ለዚህም ከጋሌሳ 2ኛ ደረጃ ት/ት ቤት በ ግንቦት 13 ቀን 2009 ዓ.ም. የተባረሩትን የኦሮሞ ተማሪዎችን መጥቀስ ይቻላል፡፡
- ተ/ሪ ነጋሳ አብዲሳ (የ 9ኛ ክፍል ተማሪ)
- ተ/ሪ መገርሳ በየነ (የ 11ኛ ክፍል ተማሪ) እና
- ተ/ሪ ታደለ ገነተ (የ 11ኛ ክፍል ተማሪ) ናቸዉ፡፡
የሁለቱ በቂሊነጦ እስር ቤት ዉሰጥ የቀሩ የመተከል ተወላጆች ማለትም የእነ አቶ ሀብታሙ በየነ እና አቶ ከፍለዉ ንጋቱ ጉዳይን በተመለከተ የተለያዩ የህወሀት ባለስለጣናት የክልሉን የተፈጥሮ ሀበት ማለትም፡ የተለያዩ ማዕድናት፣ ወርቅ እና ሌሎች ለመበዝበዝ ሲል ከክልሉ ከፍተኛ የመንግስት ባለስለጣናት እና ከበሰበሰዉ የቀድሞዉ የ ኦህዴድ አባላት ጋር በመሆን የእነሱን ጉዳይ ይዞ ካለዉ የትግራ ተወላጅ ለሆነዉ የፌደራል አቃቤ ህግ ሄዶ እንዳይለቀቁ ማመልከታቸዉ ተደርሶበታል፡፡
በተጨማርም በተለያዩ ሚድያዎች ያልተጣራ ወሬ ይዞ በመቅረብ በመተከል ከም ኖሩ ኦሮሞዎችና ጉምዝ ማህበረሰብ ጋር ግጭት ያለ በማስመሰል፤ በመተከል ዞን ድባጤ ወረዳ ዋና አስተዳደር የሆኑትን አቶ ደበል በልጋፎ እነዲያነጋግሩ ተደርèል፡፡ እኝህ ሰዉ በተለይ ከመተከል ኦሮሞ ህዝብ ጋር ያደጉና የተማሩ፤ የመተከል ኦሮሞ ህዝብ ባህልና ወግ ጠንቅቀዉ የሚያቁ፤ ለመተከል ኦሮሞ ህዝብ ከፍተኛ አክብሮት ያላቸዉና በዚህም ምክንያት በተለይ በወረዳዉ ከሚኖሩ ለኦሮሞ ህዝብ ጥላቻ ያደረባቸዉ የሽናሻ ካብነዎች በዝህ አመለካከታቸዉ የሚወገዙትን እንዲሁም ለአከባቢዉ ሰላምና መረጋጋት ከፍተኛ አስተዋጽኦ ያላቸዉ በተለይም በጠቅላይ ዶ/ር አብይ አህመድ ምርጫ ወቅት ከአከባቢዉ ታፍሰዉ የታሰሩት የኦሮሞ አርሶ አደሮች ጉዳያቸዉ ወደ ከፍተኛ እንግልት ሳይደርስ ዋስእሆንላቸዋለሁ እስከማለት ድረስ የታገሉትንና ያስፈታዋቸዉ እነ አቶ አበራ ሀይሉ፣ ተሾሜ ንቁስ፣ ከፍያለዉ በቀለ እና ለሎችም በዞኑ የሚገኙ የመተከል ኦሮሞ አርሶ አደሮችና ባለሃብቶችን ከስጋት አንጻር እንድታሰሩ ያደረጉ የወያኔ አሽከርና አዉደልዳይ የሆኑት የሽናሻ አመራሮችን ፊት ለፊት የተጋፈጡትና ታርክ የሚያወድሳቸዉን አመራር በኦሮሞና ጉምዝ ማህበረሰብ መካከል ግጭት እንዳለ በማስመሰል በተለያዩ ሚድያዎች ቀርበዉ ምላሽ እንድሰጡ ማድረግ የኦሮሞንና የጉሙዝ ማህበረሰብና ለማጋጨት ከሚደረገዉ ሴራ የማይተናነስ በደል ነዉ፡፡
በተጨማርም በመላዉ ኦሮሚያ እየተደረገ ባለዉ ” dø[} idø[ M¶¨G’ እስትራቴጂ ተልዕኮን የተቀበሉ ኦሮሞ መሳይ ድብቅ የኦህዴድ ተላላኪዎች የክልሉን ቄሮ እያታለሉና ዳግመኛ ይቅር የማይባል በደል እየፈጸሙ መሆኑ ታዉቆዋል፡፡
እነኝህ ግለሰቦች ከዚህ እኩይ ድርግታችሁ በአስቸኳይ እንዲ ቆጠቡ ብሎም ይህንን የማያደርጉ ከሆነና አሁንም ዳግም በዚህ ተግባራችሁ የሚቀጥሉ ሙሉ መረጃችሁ ስላለን የምናጋልጣችሁ ብሎም በክልሉና በአጎራባክ ቄሮ የማያዳግም እርምጃ እንደሚወሰድባችሁ ልንገልጽ እንገደዳለን፡፡
በመጨረሻም እኛ የመተከል፣ ወምበራ እና አሶሳ ቄሮዎች የሚከተለዉን የአቁዋም መግለጫ አዉጥተናል፡
- ሁለቱ በቂሊነጦ ማረሚያ ቤት ዉሰጥ የሚማቅቁ ንጹሃን የመተከል ኦሮሞ ተወላጆች ያለምንም ቅድመ ሁኔታ በአሰቸካይ የለቀቁ፤
- አላማችን ለብዙ አመታት መፍትሄ ያልተሰጠዉን ለክልሉ የኦሮሞ ህዝብ ጥያቄ ማታገል ነዉ እንጂ፤ የመንግስትን ጉርሻና ማባበያ እያዩ ማጨብጨብ አየደለም፤
- የክልሉ የኦሮሞ ተወላጆች የቀድሞ የኦህዴድ ርዝራዦችን የተለያዩ ኢ-ኦሮሞ ና ኢ-ቄሮ ተልኮ የዛችሁ ግን በማስማሰለል የክልሉን የኦሮሞ ህዝብ ና ቄሮ ግራ እያጋባችሁ ያላችሁ ግለሰቦች በአስቸካይ ህዝቡንና ቄሮን ይቅርታ ጠይቃችሁ እየተደረገ ወዳለዉ ስር ነቀል ትግል እንድትቀላቀሉ የመጨረሻ ዕድል እንሰጣችሀለን፤ ካልሆነ ግን የማያዳግም እርምጃ ለመዉሰድ ዘግጁ መሆናችንን ለመግለጽ እንወዳለን፤
- የቤኒሻንጉል ክልል መንግስት በክልሉ የኦሮሞ ተወላጆች ላይ የሚፈጸመዉን በደል ዝም ብሎ መመልከት የለበትም፤ ሁለቱ በቂሊነጦ ማረሚያ ቤት ለቀሩ የኦሮሞ ተወላጆች እነዲፈቱ ግፊት ማደረግ አለበት፤ እንዳይፈቱ ተጽኖ ሲያደረጉ የነበሩ የክልሉ መንግሰት አባላት ሃሳባቸዉነን እንዲቀይሩ ማድረግ አለበት፤
- በተለያዩ የኦሮሚያ ቦታዎቸሀ ላይ ማለትም በ ጭናክሳን፣ ሀረርጌ፣ ጉጂ እና በምዕራብ ወለጋ ንጹሃን ኦሮሞ ግድያ ኣጥብቀን እንቃወማለን፤
- የአሮሞ ነጻነት ግንባር (ኦነግ) የኦሮሞ የነጻነት ታጋይ እንጂ አሸባሪ ኣይደለም፡፡
ከ መተከል፣ ወምበራ እና አሶሳ ቄሮዎች!


text:
ODF? Yaa jamaa maanguddoowwaan ODF biyya galan kuni maaliif miidiyaa habashootaarratti olba’anii waan qaanessaafi jibbisiisuu xebenu?
Silaa Miseensi isaanis jaarmiyichis walumatti nama 4-6 ti maaf ammoo haasaa ajaa’aadhaan qilleensa Qeerroo Bilisummaa Oromoo qulqulluufi kaayyoo qabu sana laaqumee? Maal egaa akkuma galanitti silaa akka dhaabaattoo itti fufuu hindanda’aniiti waanuma OPDO jalatti darbattu funaannatanii yoo jiraatan? Feeetuu jiruu dacheerraa waggaa 5 caalaa isaan hinhafneef jecha dubbii lallaaquu maaltu fide? Miidiyaa gantuurratti ba’anii #ABO hamachuun maaf dhufe? OFC kan akka dhaaba guddaatti socho’aa jirullee ABO ala siyaasni biyyichaa akka furama hinarganne himewooti. Namootiin afaan maanguddoota kanaa dubbachuu dandeessan mee itti dubbadhaa. Keessumaa #WarreenDiyaasfooraa kanarraa qilleensa faalaa turtan namootiin sadii afur hincaalleen sun!
–
”Waxabajjii 09/2018 #TV_Nahoo jedhamu irratti ka gocha diinummaa calaqqisu dubbate.
Gaaffii gaazexeessaan dhiheessef; sababa maaliitiin ADO hundeessuu dandessaan?
Dr. Diimaa 1).Addi Bilisummaa Oromoo waan “Damage” ta’ee qabsoo gaggeessuu waan dadhabeef.
2). Heeraa fi Sagantaa diyaasaa ABO irratti ”mirga hiree murteeffannaa ummata Oromoo” waan itti hin amanneef, haala yeroo waliin hin deemnee fi gaaffii sabummaa irraa gara Biyyaatti guddachuun waan barbaachiseef dhaaba kana hundeessine jedhan.
Gaaffii itti aantuu; Heera biyya Xophiyaa keewwata 39 irratti, mirga hiree murteeffannaa sabootaa hanga foxxoquutti jedhus ni jira. Isin Kana ni mormitu jechuudhakaa? jedhuu gaafannaan dubbiin kallattii jijjiirate.
Deebiin Dr.Diimaan kennan qaanessaa fi yaada dura ibsee tureen Waan wal faallessuu fi wal dhiitudha. Warra akkasiitu...maalif garuu!?!
Beekan G Erena
— Kichuu (@kichuu24) June 8, 2018
Motumman wayyane Oromo walloorati
Lola gadifi olin hakuma labseti jira
Hakumaa walloo Anaa baatrrati Lola labsa ture
Anaa dawwee harwaatiis
Liyu polisin affaar irati dushisa jira
Qeerroon Dawwee harwaatiis halaa kana of qopesa jiran
Kesafii Alan Wal quba haa qabanu yaa Oromo
Qeeroo itti mudi
Waxabajjii 8/2018 Konfiraansii Dhimma Haala Yeroofi Imammaata Kufaatii Sirna Garboomsaa Booda Oromiyaafi Waligalatti Biyyaattiif Barbaachisu Wixinuuf Qophaa’ee Adeemsifamaa jiru Irraatti Qophii Simannaa Addaa Beektoota, Hooggantoota ABO fi Gaazexeessitoota Oromoo hedduu of keessaa qabuuf Giddu-gala Mooraa Leenjii WBOtti godhame!!


text:
Mootumaan Yunaaytid Isteets hookkara Tigiraay keessaan rakkoolee uumamaniin walqabatee namoota rakkoo sana keesaa harka qabu jedhaman irratti murtii vizaa ugguruu yokaan qoqqobuu baasee jira
Murtiin qoqqobii viizaa kun aangaawoota mootumaa yokaan warra rakkoo Tigiraay keessaan wal-qabatee maqaan isaanii adda baasame irra darbee jireenya uummata bal’aa hangam miidhuu yokaan hubuu danda’a?
Jireenya lammiwwan biyyaa irratti dhiibbaa fidu qabaa? Yaada jedhu irratti hayyoota dinagdee lama waliin marii taasisnee jirra. Doktoor Tafarii Margoo, Kanadaa Yunivarsitii Waterlootti barsiisaa fi qorataa dhimaa diinagdee fi Doktoor Qaasim Abbaa Naashaa, Finfinnee irraa ogeessa dinagdee dubbisne. Caqasaa.


text:
Biyya Awustraaliyaa handaara magaala Melbarniitti Robii har’a balaan sochii lafaa human guddaa qabuu dhaqqabee jira.Hayyonnii waa’ee uummama lafaa qoratan kan Awustraaliyaa akka jedhanti, galmee sochii lafaa biyyattiin qabdu keessatti inni ammaa kun guddicha yoo ta’u, gamoolee magaalaa lammaffaa biyyatti taatee kan Melbarn keessaa miidhee, kutaalee ollaa ta’anti immo kirkirri isaa dhaga;amee jira jedhan.
Handhuura sochii lafaa kanaa kan taatee fi handaara magaalaatti argamtu Maansfiild kan kutaa Viktooriyaa yoo taatu, Magaala Meelbarn irraa gara Kaaba bahaatti fageenya kiloomeetra 200 irratti argamti.
Caccabaan argamees daandii guddoo kan magaala Meelbarn cufee kan agarsiisaa jiru Midiyaan hawaasaa uummanni kaabaa bahaa keessa jiran humna eleektrikaa akka hin qabne midiyaa hawaasaa irraa ibsaa jiru.


text:
Ibidda Magaalaa Los Anjelesitti babal’ataa dhufe hordofuun Donaald Traamp labsii yeroo muddamaa baase.
Ameerikaa Kutaa Kaalifoorniyaatti ibiddi bosonatti eegaa qabate guyyaa 5 gahee jira. Balaa ibidda kanaatiin lammiileen 200,000 ol qehee isaanii irraa buqqa’aniiru. Gaamoowwan 500 ol immoo ibidda kanaan barabadaa’aniiru.
Ibidda kana dhaamsuuf tattaaffiin cimaan godhamaa jiraatus, humna ol tahuudhaan amma magaalaa Loos Anjelees dhaqqabee jira. Kanuma hordofuun Prezadant Traamp guyyaa hardhaa magaalaa Los Anjeleesitti, labsii yeroo muddamaa labsuu odeeyfannoon Aljaaziiraa irraa arganne ni addeessa.


text:
Maqaalee fi Sifaata Rabbii (Subhaanahu)- Seensa
Rabbii maqaalee babbareedoo fi sifaata gugguuuta qabuuf faaruu fi galanni daangaa hin qabne haa ta’u. Yoo nuti Isa faarsine fi galateefanne, faarsine fi galatefanne fixuu hin dandeenyu. Sababni isaas, Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa sifaata gugguutuu ittiin faarfamu kan ilmi namaa dhaqqabu hin dandeenye qaba. Ammas, hojiiwwan Isaa hundi hojiwwan faarfamaniidha. Qananii keessaa fi alaa ilma namaa irratti halkanii guyyaa dhangalaasu Isa waan ta’eef hunda caalaa kan galateefatamuu fi faarfamu qabuudha. Namni Rabbiin faarsu fi galateefachu kan danda’u yoo Isa beekedha. Namni “Eenyutu akka isa uume, nyaachisu, obaasu fi qananii adda addaa isarratti dhangaalasu” hin beekne, akkamitti Gooftaa isaa galateefachuu fi faarsu danda’aa? Karaan guddaan Rabbiin itti beekan, faarsan, galateefatanii fi jaallatan, maqaalee fi sifaata Isaa beekudha. Yeroo darbe qajeelfamoota bu’uuraa maqaalee fi sifaata Rabbii ilaalle turre. In sha Allah qajeelfamoota bu’uura sanniin irratti hundoofne, gargaarsa fi eeggumsa Mawlaatin maqaalee fi sifaata Isaa ni ilaalla. Maqaalee fi sifaata kanniin tokkoon tokkoon ilaalun dura mee faayda maqaalee fi sifaata Rabbii beeku keessa jiru ilaalchise wanta hayyoonni jedhan muraasa isaanii haa ilaallu.
Maqaalee Rabbii beeku fi hubachun beekumsa keessaa boqonnaa kabajamaa ta’eedha. Inumaa, beekumsa fi hubannaa (fiqhi) hundarra caaludha. Jecha Ergamaa Rabbii (SAW), “Nama Rabbiin waan gaarii fedheef amanti akka hubatu isa taasisa”[1] jedhu keessa seensa jalqabaa fi dursaa seena. Beekumsi maqaalee fi sifaata Rabbii beekumsa hafuurri baay’een itti citeedha, wanta gaarii hundarra argatanii fi gahuumsa warra sammuu qabaniitii fi qajeelaniiti. Inumaa, kaayyoo ol’aanaa dursitoonni itti wal dursaniidha, gahuumsa dhumaa dorgomtoonni itti wal dorgomaniidha. Beekumsi kuni seensa cimaa jaalala Isaa itti argatanidha, nama Rabbiin jaallatee fi filateef karaa qajeeladha.
Akkuma ijaarsi hunduu bu’uura qabu, bu’uurri amantii, Rabbitti fi maqaaleef sifaata Isaatti amanuudha. Akkuma bu’uurri kuni garmalee cimuu fi [qalbii keessatti] hidda qabatuun, ijaarsa gubbaa isaa jiru humnaa fi gadi dhaabbannaan baadhata, diigamuu fi kufuu irraa nagaha ta’a.
Ibn Al-Qayyim (rahimahullahu) akkana jedha: “Namni ijaarsi isaa akka olfagaatu barbaade, bu’uura isaa jabeessun, sirreessu fi garmalee bu’uura kanatti xiyyeefachuun isarratti haa ta’u. Dhugumatti olfageenyi ijaarsaa bu’uura jabeessu fi sirreessu irratti hundaa’a. Hojiwwanii fi sadarkaaleen akka ijaarsati, bu’uurri isaa immoo iimaana. Yeroma bu’uurri cimaa ta’u ijaarsa ofirratti baadhata. Ijaarsis isa gubbatti baha. Yommuu ijaarsa irraa waa diigaman, isa dhaqqabuun ni salphata. Garuu yoo bu’uurri cimaa hin ta’in, ijaarsi ol hin bahu, gadis hin dhaabbatu. Bu’uura irraa yoo waa diigaman, ijaarsi gubbaa ni kufa yookiin kufutti dhiyaata.
Namni Rabbiin beeku yaanni isaa guddaan bu’uura sirreessu fi jabeessudha. Namni wallaalan immoo bu’uura malee ijaarsa olkaasa. İjaarsi isaas kufaati irraa homaa hin turu (yoosu kufa). Rabbiin olta’aan ni jedha:
“Sila nama bu’uura ijaarsa isaa sodaa Rabbii irraa ta’ee fi Jaalala [Isaa] irratti hundeesse caala moo, nama bu’uura ijaarsa isaa afaan qilee kan cituu dhiyaate irratti hundeessee ergasii ibidda Jahannam keessatti isaan kufetu caalaa?” (Suuratu at-Tawbaa 9:109)
Ijaarsa hojiitiif bu’uurri akka humna qaama namaati. Yoo humni cimaa ta’e, humni kuni qaama baadhata, badii baay’ee isarraa ittisa. Yoo humni dadhabaa ta’e immoo qaamni ni dadhaba, gara qaamatti badiin wanta garmalee ariifatuudha.
Ijaarsa kee ciminna bu’uura iimaanaa irratti baadhadhu. Gubbaa ijaarsatii fi xaaraa isaa irraa wanti tokko yoo bade, bu’uurri baduu irra isa dhaqqabuun siif salphata. Bu’uurri kuni lama:
1ffaa-Haala sirrii ta’een Rabbiin, ajaja Isaatii fi maqaaleef sifaata Isaa beeku.
2ffaa-Isaa fi Ergamaa Isaatiif masakamuu (ajajamuu).
Kuni bu’uura cimaa hundarra caalu gabrichi ijaarsa isaa irratti hundeessudha. Bu’uura kana irratti hundaa’e ijaarsi hanga fedhe ol fagaata.” (Al-Fawaa’id-fuula 175)
Kanaafi, ragaaleen bu’uura kana jabeessanii fi hidda qabsiisan Qur’aana Kabajamaa keessatti baay’atan. Wanta barbaachisummaa beekumsa kanaa agarsiisan keessaa tokko aayan Qur’aana baay’een isaanii maqaalee fi sifaata Rabbii osoo hin dubbatin bira hin darban.
Qur’aana keessatti aayatoonni baay’een beekumsa kabajama kana barachuu fi hundee guddaa kanatti xiyyeefannoo akka itti kennan ajajan dhufanii jiru. (Kana jechuun Qur’aanni maqaalee fi sifaata Rabbii akka beekanii fi baratan ajaja.)
Rabbiin olta’aan ni jedha: “Rabbiin Injifataa, Ogeessa akka ta’e beekaa.” (Suuratu Al-Baqara 2:209) Ammas ni jedha: “Rabbiin Beekaa waan hundaa akka ta’e beekaa.” (Suuratu Al-Baqara 2:231), Ammas ni jedha: “Rabbiin wanta isin hojjattan Argaa akka ta’e beekaa”(Suuratu Al-Baqara 2:233) (Kana jechuun Rabbiin wanta isin dalagdan hunda akka arguu beekaa.) Ammas ni jedha: “Rabbiin Araaramaa, Obsaa akka ta’e beekaa.” (Suuratu Al-Baqara 2:235), “Rabbiin Dhagahaa, Beekaa akka ta’e beekaa.” (Suuratu Al-Baqara 2:244) “Rabbiin Dureessa Faarfamaa akka ta’e beekaa.” (Suuratu Al-Baqara 2:267) “Rabbiin adabbiin cimaa, ammas Rabbiin Araaramaa, Rahmata Godhaa akka ta’e beekaa.” (Suuratu Al-Maa’idah 5:98) (Kana jechuun nama Isa faalleesse fi daangaa Isaa darbe adabbii cimaa akka adabuu fi nama gara Isaatti deebi’ee fi Isaaf ajajameef akka araaramu fi rahmatu godhu beekaa. Beekumsi kuni adabbii Isaa akka sodaattan, araarama fi sawaaba (mindaa) Isaa akka kajeeltan isin taasisa.) Ammas ni jedha, “Rabbiin Mawlaa (Gargaaraa fi Tiiksaa) keessan akka ta’e beeka; Tiiksaan [Isa ta’uun] waa tole, Tumsaan [Isa ta’uunis] waa tole!” (Suuratu Al-Anfaal 8:40) “Rabbiin wanta nafsee teessan keessa jiru akka beeku beekaa, kanaafu Isa sodaadhaa.” (Suuratu Al-Baqara 2:235)
Ammas ni jedha: “Rabbiin malee dhugaan gabbaramaan biraa akka hin jirre beeki!” Suuratu Muhammad 47:19 Aayanni haala kanaan dubbatan gara aayah soddomaatti dhiyaatu.
Rabbiin Qur’aana keessatti maqaalee fi sifaataa Isaa wanta biraa caalaa baay’isee dubbate. Sheykhul Islaam Ibn Taymiyaan (rahimahullahu) ni jedha: “Qur’aanni waa’ee wanta Jannata keessatti nyaatamu, dhugamu fi nikaah dubbachuu caalaa waa’ee maqaalee, sifaataa fi hojiwwan Rabbii baay’isee dubbata. Aayatonni maqaalee Rabbii fi sifaata Isaa of keessaa qaban gatiin isaanii aayatoota waa’ee Aakhirah dubbatan caala. Qur’aana keessatti aayanni hundarra guddoon Aayata Al-Kursiyyih dha. [Sababni isaas, Aayat al-Kursiyyin maqaalee fi sifaata Rabbii of keessatti qabatte.] Hadiisa sahiih ta’e kan Muslim gabaase keessatti Ergamaan Rabbii (SAW) Ubayy ibn Ka’abin akkana jedhan: “Kitaaba Rabbii keessatti aayan hundarra guddoo taate tamiin akka taatee beektaa?” Ubayyis ni jedhe, “Allahu laa ilaah illaa huwa-l-hayyu-l-qayyuum…” (Suuratu Al-Baqarah 2:255) Ergasii Ergamaan Rabbii (SAW) harka isaanitiin laphee isaa keessa rukutuun “Beekumsi sitti haa mi’aawu yaa Abbaa Munzir.” Jedhan.” Sahiih Muslim 810
(Aayan suuratu Al-Baqarah lakkoofsa 255 irratti argamtu tuni Aayatu Al-Kursiyyi dha. Maqaalee fi sifaata Rabbii waan of keessaa qabduuf aayatota Qur’aana hunda caalti.)
Ammas, Qur’aana keessatti suuraalee (boqonnaalee) Qur’aanaa keessaa suuraan (boqonnaan) hundarra guddoo taate suuratu Al-Faatihadha. Sahiih al-Bukhaari keessatti, Abu Sa’iid bin Al-Mu’alla akkana jechuun gabaase: Ani osoo masjiida keessatti salaataa jiru Ergamaan Rabbii (SAW) na waaman, garuu ani hin awwaannef. Anis ni jedheen, “Yaa Ergamaa Rabbii! Ani salaataa ture.” Ergamaan Rabbis ni jedhan, “Rabbiin akkana hin jenne, “Yoo isin waame Rabbii fi Ergamaaf awwaadhaa.” (8:24) Ergasi akkana naan jedhan, “Masjiida keessaa bahuun dura Qur’aana keessatti suurah (boqonnaa) hundarra guddoo taate dhugumatti si barsiisa.” Ergasi harka kiyya ni qaban. Yommuu bahuu hedan, ni jedheen, “Qur’aana keessatti suurah hundarra guddoo taate si barsiisa hin jennee?” Ergamaan Rabbiis ni jedhan, “Alhamdulillahi Rabbil aalamiin…” ishiin aayata torba irra deddeebi’uun dubbifamtuu fi Qur’aana guddaa naaf kennameedha.” Sahiih Al-Bukhaari 4474
(Aayan torban irra deddeebi’uun dubbifamtu suuratu Al-Faatihadha. Namni salaatu hundi osoo suurah tana hin qara’in hin darbu. Suurah tana keessa waa’ee Aakhirah caalaa maqaalee fi sifaata Rabbiitu jira.)
Ammas Ergamaan Rabbii (SAW) hadiisa sahiih ta’e keessatti “Qul huwallahu ahad” tokko sadaffaa Qur’aanatiin akka wal qixxaa’u dubbatanii jiru.[2] ( Qul huwallahu ahad maqaalee fi sifaata Rabbii of keessatti hammata). Sadarkaa Qul huwallahu ahad” (Suuratu Al-Ikhlaas) qabdu ilaalchise Haati manaa Ergamaa Rabbii (SAW) Aa’ishaan akkana jechuun gabaaste, “Ergamaan Rabbii (SAW) namticha tokko hoggonaa gochuun gara duulaa ergan. Yeroo salaataa hiriyyoota isaatiif [Qur’aana irraa] qara’uun dhumarratti, “Qul huwallahu ahad” in xumura.Yommuu duula irraa deebi’an, gochi isaa kuni Rasuulatti (SAW) himame. Rasuullis ni jedhan, “sababa maaliif akkas akka hojjatu gaafadhaa.” Isaanis ni gaafatan. Namtichis ni jedhe, “Sababni isaas, “Qul huwallahu ahad” sifaata Rahmaani. Kanaaf ani suurah tana qara’uu nan jaalladha.” Ergamaan Rabbiis (SAW) ni jedhan, “Rabbiin akka isa jaallatu isatti himaa.” Sahiih Muslim 813
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa nama sifaata Isaa yaadatu fi faarsu akka jaallatu ifa godhe. Kuni boqonnaa bal’aadha.” (Dara’u Ta’aarudi- 5/310-312, Ibn Taymiyyah)
Kuni hundi ragaa ifaa barbaachisummaa beekumsi kabajamaan kuni qabu, guddinna dhimma isaatii fi baay’inna kheeyri isaa agarsiisuudha. Beekumsi maqaalee Rabbii fi sifaata Isaa hundeewwan iimaana keessaa hundee guddaadha, utubaalee (arkaana) amanti keessaa utubaa tokko. Bu’uura amanti Islaamati. Dhaabbanni amanti ol fagoo fi sadarkaa ol’aanaa beekumsa kana irratti ijaarrama. Uumaa, Argamsiisaa fi Gooftaa isaan sooru osoo hin beekin, ammas maqaalee fi sifataa isaa osoo hin barin akkamitti dhimmi dhala namaa qajeelaa, haalli namootaa tolaa? Garuu namoota baay’ee wanta uumamaniif irraa wanti isaaniif uumame isaan ko’oomse (biizi godhee) jira. Rabbiin jecha Isaa kanaan gocha akkanaa irraa gabroota Isaa akeekachiisa:
“Yaa warra amantan! Qabeenyi keessanii fi ilmaan keessan zikrii Rabbii irraa isin hin dagin (hin garagalchin). Namoonni kana dalagan isaanumatu hoonga’oota (kasaartota).” Suuratu Al-Munaafiqun 63:9
Zikriin qalbiidhaan Rabbiin yaadachuu fi arrabaan faarsu of keessaa qaba. Rabbiin yaadachuu fi faarsu kan danda’an, maqaalee fi sifaata Isaa yoo beekaniidha. Maddi beekumsa kanaa Qur’aanaa fi hadiisota sahiih ta’aniidha. In sha Allah itti fufna…
Kitaabban Wabii:
[1] Sahiih Al-Bukhaari 3116, Sahiih Muslim 1037
[2] https://sunnah.com/muslim/6/317
Fiqhu Al-Asmaa’il Husnaa– fuula 7-10, Abdurazzaaq bin AbdulMuhsin Badri


text:
Qeerroo hararage falamadhu akkatii walii dirimadhuu calanqoo itti mudii
ONN: Diigamuu Moo Tokkoomuu EPRDF Keessatti, Kamtu Dursuu Qabaa? Eenyutu Caalaa Fayyadamaa? Eenyut
ONN: Diigamuu Moo Tokkoomuu EPRDF Keessatti, Kamtu Dursuu Qabaa? Eenyutu Caalaa Fayyadamaa? Eenyutu Caalaatti Miidhama Laataa? Obbo Caalaa Hayiluu (Hayyu Polotikaa fi Barreessaa) Wajjin Maree.
OMN: Oduu Galgalaa (Fulbaana 25, 2019)
Haala Adeemsa kabaja Irreechaa Qeerrodhaan gaggeeffamu
***********************************
Via Firaa’ol Ahmad
Kutaa 3ffaa
፥፥፥፥፥፥፥፥፥፥፥፥፥፥፥፥፥፥፥፥፥፥፥፥፥፥፥፥፥፥፥
Irreechi baranaa qabsoo gootonni Oromoo waggaa 150 gabrummaa habashaa ofirraa deebisuuf godhaa turaniin bakka deebi’ee kan kabajamu tahuun adda isa godha.
Irreechi baranaa gaachana sabaa Qeerrodhaan hoogganama.
- Qeerroo fi ilmaan Oromoo guutummaa Oromiyaa hundarraa alaabaa gootonni Oromoo jalatti wareegaman qabachuun dhufuu.
- Gara Finfinneetti yeroo dhufnu kopha kophaa osoo hin taane gurmuudhan socho’uu.
- Yeroo gara Finfinnee seennu Oromoon gurmuudhan heddummaachudhaan daandii guutee socho’uu.
- Dhaadannoo garaa garaa, Geerarsa, Sirboota, qabsoo garaa garaa fi dhiichisa garaa garaatin Finfinneen teenya tahuu agarsiisuu.
- Mootummaa fi dhaabbilee siyaasatiifis Qeerron Oromoo dhaadannoo fi sirboota garaa garaan akeekkachiisa dhumaa kennuufii.
- Qaamota ergama diinummaa fudhatanii socho’an Qeerroo fi uummanni Oromoo hundi waardiyyaa tahuun eeguu.
- Guyyaa jala bultii irraa eegaluun daandin Gara irreechatti geessu qaamni mootummaa akka cufu itti himuu.
- Ayyaanni kuni nagaan xumuramuun dirqama waan taheef Oromoon hundi dirqama kana fudhatee nageenya isaa eeggachuu. Qaama shakke kamuu akja sakatta’amu qaamota nagaa eegsisaniif eeruu kennuu.
- Qaamonni ergama fudhatan yeroo nuti daandii irra deemnu nu arrabsuu, dhakaa darbachuun miira keessa nu galchuuf yaaluu waan dandahaniif obsaan bira darbaa.
#Hubadhaa; Akkuma nuti ayyaana kana kabajachuuf itti hawwiin eegaa jirru diinni immoo fashaleessudhaaf shira xaxaa jirtii. Guyyaan kuni cidha guddaa Oromoo waan taheef waan kamuu yoo diinni kan raawwattu tahe Oromoon obsaan bira darbuun nageenya ayyaanichaa mirkaneeffachuutu nurra jiraata.
Kutaa 4ffaa itti aansudhaan dhiheessina.
Dr. Abiyyii Ahmad qabsoo Oromoo aangootti isa baase gane
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
MM Dr. Abiyyii Ahmad qabsoon Oromoo akka aangootti isa hin baasin kan dubbate gaafa tokko jedhee Haylamaaram Dassaaleny irraa aangoo fudhatuudha. Haasawa isaa jalqabaa sana keessatti akka inni aangoo qabatu kan isa godhe qabsoo Qeerroo ykn uummataa tahuu osoon taane haati isaa wayta inni daa’imaa mootii Itoophiyaa 7ffaa akka tahu itti himuu isaati. Ammas Dr. Abiyyiin Oromootu qabsaa’ee aangootti na baase jechaa hin jiru. Eebba haadha kootti aangootti na baase jedhe. Guyyaa tokko waa’ee qabsoo dubbatee hin beeku. Kan inni Oromoo maqaa dhahu gaafa rakkoo qofa. Gaafa baldhoo warra immiyyee faarsu waammata. Uummanni Oromoo nutuu aangootti isa baase jedhee yeroo yeroon haa dubbatu malee inni guyyaa tokkollee aangon kan uummataatii isintuu aangootti na baase hin jenne. Qabsoodhan akka masaraa gale hin amanu. Eebba haadhatu masaraa na galche jedhee amana. Kanaaf qabsoo uummanni Oromoo wareega qaalii itti kaffale zeeron baay’isee qabsoo Oromoo ganee habashaa faarsuu kan eegaleef. Sabboonummaa Oromoo xiqqeessee sabboonummaa habashaa kan faarsuf.
Oromiyaa diigee Itoophiyaa duraanii kan ijaaruf dhaadatuuf. Dr. Abiyyiin uummata Oromoof tuffii guddaa qaba. Habashaa faarsudhaan masaraa mootummaa keessatti Oromoo kan arrabsiisuf tufii uummata Oromoo irraa qabuufi.


text:
Gaafii muummichi ministeeraa dhiheesse irratti Dr.Nagarii Leencoo ibsa kenne.
Ministeera dhimmoota Komunikeeshiinii Mootummaa kan tahe Obbo Nagarii Leencoo, Gaafiin mummichi ministeeraa Obbo Haylamariyam Dassaleny hojjii gad lakkisuuf dhiheesse gaaffii sirriitti jedhe.
Dr Nagariin Waggoota lamaan dabran raakkoon Siyaasaa, nageenyaa fi kan birootis biyyaatti keessa jiraatuu ibsuun, Paartiin biyyattii bulchaa jiru ka’uumsi rakkoo kanaa maal akka tahe marii eegaa geggeesse booda, paartileen naannoo afranii rakkoo kanarratti akka qorannoo geggeessan ajajamuu hime. Haaluma kanaan paartileen gariin qorannoo isaanii xumuranii jiru, gariin ammoo ammas qorannoo irra jiru jedhe.
Mummichi Ministeeraatis aangoo lakkisuuf murteessuun kun rakkoolee mul’ataa jiran kanaaf furmata kahuuf tahuus ibse.
Paartiin biyyaatti bulchaa jirus yeroo gabaabaa keessatti hoggantoota isaa waliin walgahii eegga geggeessee booda, muummeen ministeeraa harawni kan filamu tahuus hime.


text:
OdeeyfannooUncategorized
Lammiileen Oromoo naannoo Somaalee irraa buqqa’uun Kaampiilee adda addaa keessa qubatan rakkataa jiraachuu ibsan.
Lammiileen Oromoo nannoo Somaalee irraa buqqifamuun iddoo gara garaatti qubsiifaman rakkataa jirachuu isaanii gabaasni BBC Afaan Oromoo irraa argame ni mul’isa. Keessaattu baqattoonnim kaampii Hammarreessaa keessa qubatan akka jedhanitti, dhiheessiin bishaanii fi mana qulqullina gayaa miti. Galmi keessa bulanis daa’immanii fi mijaawaa kan hinta’inii fi Frashiin irra rafanis warri hin argatin akka jiran gabsni kun ni mul’isa.
Gama biraatiin ammoo, loltoonni makkalaakayaa gara iddoo qubannaa isaanii dhufuun kan isaan doorsisan akka ta’ee fi asittis tasgabbii dhabuu isaanii himan.
Akka ragaan komishinii hooggansa balaa Oromiyaa agarsiisutti, lakkoofsi baqattoota Oromoo naannoo Somaalee keessaa buqqaafamanii 119,000 ol kan gaye yoo tahu, Sababa walitti bu’iinsa kanaatiin Oromiyaa keessatti namoonni qe’ee isaanii irraa buqqa’an immoo 450,000 ol gayaniiru.
Walumaagalatti sababa waraana poolisii addaa naannoo Somaaleetiin namootni 578,000 ol qe’ee isaanii irraa akka buqqifaman ragaan komishinichaa ni mul’isa.
Yeroo ammaa kanatti lakkoofsi buqattotaa kan diqqaachaa dhufe yoo tahu , ammas buqqifamuun itti fufuusaa Waajjirri hooggansa qophii ittisa balaa godina Harargee Bahaa himuu gabaasni kun ni mul’isa.


text:
Soomanni Maali
Afaan Arabaatiin Soomana jechuun if qabuudha.
Shari’aatti Nyaataa fii dhugaatii akkasumas waan soomana balleeysurraa if qabuun Rabbiif Ibaadaa godhuudha.
Sadarkaa Soomanni qabu:
Soomanni sadarkaa guddoo qaba. Warri Soomanaa guyyaa qiyaamaa hulaa kophaa tan Ar-Rayyaan ja’amtuun yaamamuuf taa’an. Galata Soomanni qabu Rabbuma qofaatu beeka. Rabbiin guutumaan guututti waan warra Soomanaatiif qopheeyse nu hin beeysisne garii qofa irraa nuuf akeeke.
Rasuulli sallallaahu aleeyhi wasallam Hadiisa kheeysatti waan Rabbiin soomana laalchisee je’e hoggaa dubbatu akki je’e:
“Rabbiin ol tahe Soomanni anaafi, anaatu galata Isaa deebisa je’e”
Bukhaarii: 1904
Hadiisa Bukhaarii fii Muslim Gabaasan Kheeysatti Nabiyyiin sallallaahu aleeyhi wasallam:
“Jannata kheeysa Hulaa Al-Rayyaan ja’amtuutu jira, Guyyaa Qiyaamaa Warra Soomaneetu Isiidhaan Seena, Isaan malee Namni biraa Tokkolleen hin seenu. Warri Sooamanaa mee? Ja’anii yaamaniin; Hogga Isaan seenan hulaan sun ni cufamti.”
Bukhaarii: 1896 muslim: 1152
Soomanni guyyaa qiyaamaa magantaa dhaabbattee siif falama. Rasuull sallallaahu aleeyhi wasallam: “Soomanaa fii Qur’aanni guyyaa qiyaamaa gabrichaaf magantaa seenan. Soomanni ni ja’a: Yaa Rabbi! Nyaataa fii feedhii Isaa irraa Isa dhorge, Magantaa Isaan na dhaabi. Qur’aannis ni ja’a: Yaa Rabbi! Halkan rafuun isa dhorge, Magantaa Isaaf na godhi. Akkasitti lamaanuu Isaaf magantaa seenan.”
Sahiihul Jaamii’i: 3882
Baga Gammade Baatii Ramadaanaa geeysee
Baatii Quraanni kheeysatti bu’e, Baatii Araaramaa.
Baatii Salaata Taraawii fii Tahajjudaa.
Baatii Towbaa.
Baatii Sheeyxaanni hidhamtu.
Baatii Hulaaleen Jannataa banamtu.
Baatii Hulaaleen Jahannam cufamtu.
Baatii Arjummaa fii Tola Olinsaa.
Baatii Ibiddarraa Itti Bilisooman.
Baatii Halkan Leeylatul Qadrii kheeysa jiru.
Baatii Du’aa’ii.
Baatii Qabsoo.
Baatii galanni dalagaa Gaariin dachaa tahu.
Baatii tana gahuu keetiif gammadi. Irraa fayyadamuufis karoorfadhuu itti seeni.
Rasuulli sallallaahu aleeyhi wasallam akki je’e:
“Baatii Ramadaanaa hoggaa seene, Sheeyxaanni ni hidhamti, Hulaaleen Ibiddaa ni cufamti, Hulaaleen Jannataa ni banamti. Lallabaan ni Lallaba: “Yaa Nama kheeyrii barbaadu gama kheeyrii as gargali, Yaa Nama hamtuu barbaadu hamturraa gabaabbadhu. Warra Rabbiin Ibiddarraa Bilisoomsuutu jira halkan hunda kheeysatti.”
Bukhaarii: 1898
Tirmizii: 682
Soomanni Ramadaanaa arkaana Islaamaa shanan irraa tokko. Rabbiin Qur’aana kheeysatti akka soomannu nu ajajee jira.
Rabbiin ol tahe akki je’e: “Yaa warra amantan Soomanni akkuma warra isiniin duraa irratti dirqama godhame isnirrattillee dirqama godhamee jira.”
Al-Baqaraa: 186
Ramadaana soomanuun dirqama kan godhame bara Hijiraa lammaffaa baatii Sha’baan kheeysa ture.


text:
Warshaa boba’aa Saa’udii irratti dhuma torban dabree haleellaa gaggeeffamee tureef deebii kennamuu qabu kan ilaaleen prezidaant Traampif odeeffannoo gaariin qaba jechuun ministriin danta alaaa Yunaaytid Isteetes Maayik Pompeyoo har’a dubbatanii jiru.
Kunis hogganoota Saa’udii Arabiyaa fi kan tokkummaa Emereetoota Arabaa waliin eega dubbatanii booda.
Pompeyoon akka jedhanti dhuma torban darbee walakeessa halkanii haleellaa misaa’eelaan gaggeeffameef Iraantu itti gaafatamtuu dha kan jedhu yaada hedduutu jira.
Haleellaa kanaan oomishnii boba’aa Saa’udii walakkaan yeroof ta’uus hojiin ala ta’an.Kunis oomiisha boba’aa addunyaaf dhiyaatu keessaa harka 6 ta’a.
Garu Yunaaytid Isteetes attamiin deebii kennuu akka qabdu hin dubbanne.Pompiyoon dhaaltuu gonfoo mootii Abu Dhaabii kan ta’an sheikh Mohammed Bin Zayed waliin eega dubbatanii booda Dubaay keessatti tuuta oduuf ibsa kennaniin tarkaanfii gama Diplomaasii yaaluuf yeroo hojjataa jirru kanatti ministeerri haajaa alaa Iraan immoo guutummaatti duula waraanaa labsuun fi hanaga lammii Amerikaa isa dhumaatti waraanuuf dhaadata jedhan.
Kanaaf dhimmi kana karaa nagaan furuuf as dhufnee jirra jedhan.


text:
Gaaffiin Uummata Ormoo Inni Duraa fi Gubaan Hidhachuu Dha!
Damee Boruu: 11/05/2018
Oromiyaan uumaa Waaqaaan badhaatu dha. Qabeeenya lafa irraa fi albuuda lafaa jalaa guutuu qabdi. Uuummatni Oromoos akkuma biyya isaa Waaqqayyo badhadhaa isa godhee uumee jira. Aaadaa jalalaa kan orma illee ofitti ammatu isaa godhu qaba. Namni Oromoo olaa hin dhiibatu. Keessuma isatti baqatee illee garaa guutuun tajaajila godhaaf. Garuu bara keessa jirru kana biyya lafaa irraa biyyaa isaa keessatti kan akka uummata Oromoo qe’ee isaa irraa buqqaa’ee baqataa tahee gidiraa argaa jiru hin argamu.
Maalif uummatni akkas nama jaalatuu fi orma ammatu biyya haadha isaa badhaatuu kana keessatti kadhatuu tahuu danda’e? gaaffiin jedhu deebii gahaa argaachuu qaba. Uummatni kun lakkoobsaan uummata biyya Impaayeera Itoophiyaa keessa jiran keessaa harka guddaa akka tahe illee wal nama hin gaaffachiisu miti. Karaa biraa seeraa fi hira bulmaataa kan jiruu fi jireenya isaa gamtaan gaggeefataa ture uummata hangafa Gaafa Afrikaa akka tahe namni hin beekne jira jedhee yaroo irratti hin balleessu. Uummatni kun qaamaan duwwaa utuu hin taane sammuu fi beekumsaan uummata biraa iraa kan adda tahe. Tooftaa lolaa fi diina of irraa ittisuu ijoollummaa isaa irraa kaasee uummata sadarkan barachaa fi shaakalaa guddatu dha.
Sababni uummatni jabaan akkasii cabee harka Habashaa jalatti kufuu danda’e kolonaalistoonni Awuroopaa Afrikaa qirachuu yaroo dhufan Mootummaa Habashaa humna waraanaa baraa waan badhaasanii fi tooftaa fi gorsa haxxummaa kolonaalisiim waan isaan barsiisaniif. Gareen Habashaa meeshaa lolaa baraa fi gorsa kolonalistoota argate wajjin Uummata Oromoo harka qullaa jiru wal gituu hin dandeenye. Ammam iyyuu bara dheeraaf of irraa haa faccisu malee uummatni keenya guutumatti cabuun dirqama itti tahee jira. Gorsa Konolalistotaa keessa tokko adda baasii biti (divide and rule) tooftaan jedhu meeshaa waraanaa caalaa baayyee ulfaataa dha. Kaleessas tahe har’a kan Oromoo hidhuu fi hiisisuu, ajjeessuu fi ajjeessisu kan walii gala lafa irraa dugugee balleessaa jiru Oromoota. Ergamaan Oromoo ajaja gooftaa isaa Habashaa irraa fudhatuu fi garaa isaa guutu ilaala malee roroon uummata Oromoo irra gahaa jiru ilaaluuf yaroo fi dhimma hin qabu.
Mootummaan Habashaa yaroo qabsoo uummata Oromoon muddamuu Oromoota jajjaboo tahan gara fuula duraa dabarsee biyyi kun kan keessan jedhee akka uummata Oromoo gowwomsan godha. Sana booda akka jaarsa saree kosii irratti isaan darba. Mee seenaa J.Tafari Bantii, J. Gebre Kirstoos bulii, J. Meredi Nugusee, J. Demisee Bultoo haa ilaalu. Biyyi Impaayera Itoophiyaa mataa isaanii irratti baatanii jiraatan. Gaafa Mootummaan Habashaa dhimma isaan irraa dhabu ajjeessuu qofaa miti, ajjeessee morma irraa kutaa, akka saree reefa isaanii lafa irra harkisa. Oromoo keessa namoonni garaa isaanii qofa guutachuu hawwan baayyee tahan iyyuu galgalli isaanii bareedaa miti. Bakka owwala isaanii illee namni argu hin jiru. Salphinatu isaan eegata.
Har’aan kana waan baayyee taajabaa jirra. Utuu uummatni Oromoo gara miliyoonni lamaa tahu baqatee biyya isaa keessatti kadhatuu tahee jiru, utuu Qeerroo fi Qarreen Oromoo warri qabsoo kanaaf mana hidhaa keessatti waxalamaa fi tortoraa turan jiruu fi jireenya hin argatiin, utuu haatii fi abaan ilmaan irraa du’an imaaman isaanii hin qooriin ayyaan-ilaallatoonni Oromoo lafaa Oromoo qircachuuf, mana ijaarachuu fi hoomisha itti boba’uu akka wal caccabsaa jiran agarra. Boru immoo warra kanatu qabeenya isaanii eegachuuf jedhee mootummaa Habashaa wajjin tahee Uummata Oromoo kan lafa irraa duguguuf deemu.
“Kaleessa yaroo uummatni Oromoo man hidhaa keessaatti guramaa ture namni kun hunduu eessa turee?” jedhee yaroo Obbo Lammaa Magarsaa yaroo dubbatu dhaga’uun waan ajaa’iba natti tahe. Kaan keenya utuu inni hin dhalatiin kaafne mana hidhaa, dhagalaa fi baqa irraa turre. Kaan keenya immoo qabsoo irratti wareegmne dhumne. Kaan keenya mana hidhaa isaa keessaa gidiramaa turre. Dhugaan dubbii inni isa turee? gaaffii jedhu taha. Kan ilmaan Oromoo ajjeessaa fi ajjesisaa, hidhaa fi hiisisaa qabeenya isaa saamaa fi saamsisaa ture keesssa inni tokko. Harki isaanii kan dhiiga ilmaan Oromoon dhiqamee jiru isaan akka tahe Uummatni Oromoo hin beeku jedhee yoo yaada tahe baayyee of gowwomsaa jira. Mootummaa EPRDF badii jalaa of baraaruu maqaa jijjiramaan abshaalumaa fi haxxumaa waan wixxifachaa jiru kana namni hin hubannee yoo jiraate warra du’ee dhakaa baatu qofa.
Mee maalitu jijjirame? Bara 1991 kaase kan WBO kaampi itti naqee fixe Mootrummaa EPRDF dha. Uummat a Oromoo waggaa 28 mara kan qabeenya isaa saamaa , jiruu fi jireenya gidiraa kenneef Motummaa EPRDF. Har’as of qaree, ija kuulatee akka ilmaan saree ijoollee Oromoo of duraa oofaa bareechee kan jiru Mootummaa EPRDF akka tahe namni haaluu danda’u hin jiru. Maqaa nama olii fi gadi daddabarsanii walkeessa hunkuruun Mootummaan EPRDF jijjiramee jira jechuun of gowwomsuu malee uummata Oromoo dammaqee jiru kana gowwomsu hint ahu. Mootumaa EPRDF aKkuma kaleessa shira xaxaaf ilmaan bakka maratti fixaa jira.
Jijjirama fiduuf, kaayyoo fi akeekni jijjiramuu qaba. Seeraa fi heerri Mootummaan uummata cunqursuuf baafate jijjiramuun isa jalqabaa ti. Lakki “OPDO” naan hin jedhiina. Maqaan koo “PDO” dha jechuun garaagarumaa maalii fidha. Maqaa miti kan xuraa’ee jiru hojii isaanii ti. Utuu hojiin uummata isaanii wajjin dhaabbatanii maqaan kan OPDO caalu hin jiru.Warra maqaa jijjirane jedhu irraa TPLF maqaa ishee qabatee hafteetu irra guddaa ulfina qaba. Warri OPDO of goomsanii waan nama goomsne see’u. Getaachoo Asfaa kan dhala namaa hunda dhiiga dhangalasaa ture yaroo KHG TPLF tahee filamu EPRDF jijjiramee jira jirachuun waan kolfaa ti.
Uummatni Oromoo miliyoonan lakkawamu Bahaa fi Dhihaan saba fi sab-lamii xixxiqaan qe’ee isaa irraa akka buqqa’uu kan tahe waan meeshaa waranaa of harkaa hin qabneef qofa. Gaaffiin Uummata Oromoo Inni Duraa fi Gubaa Hidhachuu Dha. Mootummaan EPRDF mootummaa diina uummata Oromoo waan taheef rorroo uummata keenya irra gahaa jiru akka mootummatti irraa ittisaa hin jiru. Warra buqqaa’e jiru illee qubachiisuu fi gargaaruuf fedhii akka hin qabne argaa jirra. PDOn waa’ee aangoo irraa turuu malee rakkinni Uummata Oromoo itti mul’achaa hin jiru. Qeerroon Bilisummaa Oromoo qabsoo kana bakkaan gahuuf gaachan Uummata Oromoo kan tahe WBO wajjiin hiriira galee Uummata Oromoo hidhachiisuun yaroon isaa amma. Akka bara 1991 utuu of gannee teenyuu akka hin dagamnee dhumaatiin lammaffaa nu irra hin geenye qophee gahaa qabachuun yaroon isaa amma. PDOn doorsisamuu hin qabnu. PDOn waanuma kaleessa beeknu sana. Garaa isheef malee Kaayyoo duutuuf hin qabdu.Qabsoo keenya itti mudduu malee itti laafsuun diinni akka yaroo bitatu gargaara. Qabsoon Xumura Garbummaa boqota qabaachuu hin qabu!!
Injifannoo Uummata Oromoof!
Gadaan Gadaa Bilisummaa ti!


text:
Ammee: Daandiin guddicha Finfinnee gara Jibuut geessu cufame
Keelloo: Adooleessa 20, 2021
Odeessa arganneen daandiin guddaan Itoophiyaa fi Jubuutiin wal quunnamsiisu humna waraanaa TPLF’n cufamuun isaa himame.
Daandiin kun Affaar bakka Loogiyaa jedhamutti waraana naannoo Tigraay akka cufate himame. Jibuutiin daandii daldala Itoophiyaa isa olaanaa yoo ta’u haalli kun dinagdee Itoophiyaa kan laamshessu akka ta’e himame.
Mootummaan Itoophiyaa daandii kana bansiisuuf haleellaa Xiyyaaraa gaggeessaa kan jiru yoo ta’u uummata Affaar xiyyaaraan miidhaa akka jirus eerame.


text:
Sadarkaa ministeeraatti Daayreekteera waaltaa qorannaa Imaammataa fi gorsaa mummicha ministeeraa kan ta’an Obbo Abbaay Tsehaayyee bulchiinsa magaalaa Finfinnee fi kan Oromiyaatu walii wajjiin maastar plaanii Finfinnee irratti hojjate jedhu. Garuu itti gaafatamtoota bulchiinsa godina addaa oromiyaa kan bulchiinsa naanoo Finfinnee keessa jiranii fi abbootiin qabeenyaa kan Oromiyaas ta’e kanneen biroo komatan.
Kana hundumaa kan balleessan, kan saaman, kan saamsisan daldaltoota muraasaa fi qaama bulchitoota Oromiyaa kan godinaa addaa ti kan jedhan Obbo Abbaay warri akkasii kun akka itti gaafatamoo hin taaneef karaa tokko mastar plaanii gama kaaniin Motummaa Federaalaa fi Adda bilisummaa uummata Tigraay yknTPLF dha jedhu, jedhan.Uummanni Oromoo garuu eenyu lafa isaa akka fudhate eenyu akka isa miidhee rakkise eenyu akka isa saame , eenyu jireenya isaa irraa akka isa buqqise ni beeka jedhu Obbo Abbaay Tsehayyee.
Gama kaaniin walgahii hatattamaa kan Waldaan Qorannoo Oromoo mormii Oromiyaa keessaa kan ilaaleen sambata darbe jechuun Amajji 16 as Waashington keessatti gaggeesse irratti kan argaman obbo Ermiyaas Leggesee seenaa qabiinsa lafa Itiyoophiyaa kan ilaaleen ibsa bal’aa kennanii turan. Obbo Ermiyaas Leggesee mana marii bulchiinsa Fifinnee keessatti waggoota 10 caalaaf kan hojjatan waajiira IHADIG kan Finfinnee keessatti qondaala koree hojii rawwachiiftuu fi itti gaafatamaa ministeera dhimma komunikeeshinii mootummaa turan.
Lafa Oromoo naannoo Finfinnee akka lakkobsa Itiyoophiyaatti bara 1995 fudhatameef itti gaafatamaan Obbo Abbaay Tsehaayyee fi kaampaanii isaan keessaa harka qabani dha jedhan. Maaster plaaniin inni jalqabaa akka lakkoobsa Itiyoophiyaatti bara 1976 hanga bara 1878tti waggaa lamaaf qoratamee bara 1994 raggaasifame. Bara 1994 raggaasifamuu isaa duras hojii irra oole ture kan jedhan obbo Ermiyaas isa kanaan laftii bulchiinsa Finfinnee jala turan Heektaara kuma 21 irraa gara kuma 54 tti akka bal’atu gochuu ibsan. Kunis Oromiyaa fi bulchiinsa Finfinnee gidduutti saamiinsa aangoo waan fideef Aqaaqii, Kotobee fi Kaarraa Qoree Finfinnee jala akka seenan ta’e.Kunis kan fedhan gochuuf akka salphatuuf ture jedhu.Sana booda labsiilee irraa jala Obbo Abbaay Tsehaayyee faa basiisantu rakkoo amma mudateef sababaa ta’e jedhu.


text:
Waan hedduu mi’aayu ykn sukkaara qabu jaalattuu? Itti yaadaa. Qorannon heddu yeroo adda addaatti kan ifa godhe nyataafi dhugaatiin sukkaarri itti dabalame fayyaa namaatiif gaarii ta’uu dhabuu isaati. Dhugaatii sukakarri itti heddumaate dhuguu keennaan rakkoon battalumatti nurra gayu hinjiru. Balaan isaa waan gara boodaati. Ufeeggannaa barbaachisu hingoonu taanaan sukkaara heddummeessuun rakkoo fayaaf balbala saaqa, akka qorannoo barruu Circulation jedhamu irratti bayetti.
Dhugaatii sukkaarri itti eda’ame jechuun kanniin akka dhugaatii lallaafaa, cuunfaafi (inni sukkaara hinqabne rakkoo miti) dhugaatii anniisaa laatu dhuguun ykn heddumeessuun fayyaaf rakkoodha. Maaliif? Dhugaatii sukkaarri itti heddummaate kana dhuguun kan nama geessu gara dhibee sukkaaraa, onneefi kaansariitti. Dhibee kanniin fagotti ufirraa tiksuu kan fedhu hundi tankaarfiin inni fudhachuu qabu tokko, ammumaa kaasee, sukkaara hir’isuudha.
Qorannoon kuni isaan kan dura sukkaara irratti geggeeffame hunrraa kan gadifageenyaan geggeeffameedha. Qorannoon kuni kan xumura kanarraa gaye ragaalee erga bara 1980 eegalee wolitti sassaabaa ture irratti hundaayuudhaan. Qorannoo kana irratti biyyoota 51fi namoota wolakkaa miliyoonaa ol ta’aniidha kan hirmaatan.
Biyyoonni namoonni rakkoo sukkaara heddummeessuun wolqabateen hedduminaan keessatti du’an kan dursan Meeksikoofi Ameerikaadha. Rakkoon fayyaa sukkaaraan biyyoota hundarra Jaappaan keessatti baay’ee xiqqaadha. Rakkoon fayyaa sukkaaraan wolitti hidhatu kuni rakkoo manguddootaa qofa miti; namni umrii kamuu irra jiru hanga sukkaara heddumeessetti rakkoo kanaaf kan saaxilameedha.
Rakkoon sukkaaraa ammas akka namoonni tokko tokko yaadan rakkoo biyyoota guddatanii qofaa miti. Qorannoon kuni rakkoon sukkaaraa kan heddumaataa dhufe biyyoota guddinaan sadarkaa gadi aanaafi jiddu galeessa irra jiran keessatti ta’uu isaas jala sarareera. Itti yaaduu kan qabnu ta’uu isaati kuni kan ahunda keenyatti mul’isu.