text:
Filannoo pirezidaantummaa Keenyaa irratti yoo hedduu waraanatti dhalata. Ta bara 2007-2008 irratti nama 800-1,500 dhumate haga 600,000 baqate.
Ta baranaa irralleetti nama nama 20 caalaatti dhumate.Filannoo baranaa irralleetti itti gaafatamtootii paartii mormituu NASA (National Super Alliance) filanno keessa dababatti jiraa jedhanii Mana Murtii Walii Galaa Keenyaattu wal himatan.
Itti gaafatamaan paartii mormituu,muummeen minsitera Keenyaa ka durii Rahilaa Odiingaa filannoo adoo isiin hin dhumatin paartii biyya bulchitutti moo’e jedhanii labsan jedhee mana murtii walii galaa Keenyaatti himate.
Manii Murtii dubbii caqasuu jalqabee jennaan akkana jedhe.
“Dallaa Jaarikoo jissinee,Jordaanos qaxxaamurreee amma Kan’aan gahuuf fagoo hin jirru,” jedhee gumii isaatti himate, Rahilaan.
Manii Murtii Walii Gala Keenyaa dubbii tana mirgaa fi bitaa qoratee akka filannoo tana irra deebihan hajaje. Filannoon Keenyaa ta baranaa seera filannoo biyyitii sun baafatte hin guunne jedhee akka irra deebihan hajaje manii murtii sun.
Hajaja kana abbaa seeraa mana murtii walii galaa Keenyaa David Marangati labse.
"Filannon tun faaydaa hin qabduu.Filannoo dhugaa qabduu miti,” jedhe.
Itti aanee ammoo “ragaa jiru walti laallee filannoon tun filannoo qajeeltuu mitii seera bulmaata biyya tanaallee ala,” jedhee mirkanse,abbaan seeraa mana murtii walii gala Keenyaa, David Maranga.
Akka Abbaan Dakkaraa,deeggaraan paartii mormituu Keenyaa Naayroobii irraa nutti himetti nama hedduutti damee mukaa guurratee gammachuun karaatti baafatee gammachuun lafa dhiitaa oole.
Karaa akka Madaree, Dandooraa,Urumaa f fulaa hedduutti 'manii murtii dhugaa mure' jedhee gammachuun lafa dhiite.
Keenyaa haga Keenyaa taatee ufi argitee filannoo pirezidaantummaa akkanaa irra deebitee filachiiftee hin beettu.Ardii Afrikaa keessattuu waan akkanaa guddoo hin argan.
Abbootii seeraa dubbii tana muran 6 keessaa 4 akka filannoo irra deebihan hajajan 2 ammoo akka irra hin deebine fedhan.
Abbaan seeraa tokko ammoo dhibamee murtii kalee keessaa hafe..Akka Abbaan Dakkaraa jedhutti namii hedduun abbootiin seeraa tun akkuma durii ammallee dubbii Uhuruu muran jedhee sodaate.
Taatullee akka jedhan hin taanee abbootiin seeraa filannoon Keenyaa bara 2017 seera filannoo hin guunne jedhanii hajajan.
Adoo manii murtii kun silaa dubbii tana Uhuuruu muree akka Abbaan Dakkaraa jedhetti Waraanii hin dhalata.
Abbootiin seeraa tun waan filannoon tun seera addunyaa hin guutiniin guyyaa 21 keessatti barreeffamaan baasuuf kurfoo jiran.
Abbaan seeraa mana murtii walii galaa kun akka filannoon Keenyaa guyyaa 60 keessatti taatu hajaje.
Abbaan seeraa Mana Murtii Walii Galaa Keenyaa bara 2003 keessaa mana murtii olaanaa Keenyaatii filan.Bara sun pirezidaanti Wiwaahii Kibaakiitti file.
Bara 2012 keessa ammoo koomishiinii haqa Keenyaa mana murtii oli-iyyannaatti oli guddise.
Abbaan seeraa mana murtii walii galaa Keenyaa Dr. Willy Mutunga bara 2016 keessaa hujii dhiisee jennaan Marangaan nama 10 waliin dorgomee moo'e. Marangaan nama ganna 65-66 jiduu jiruu abbaa ijoollee sadiiti.
Akka Abbaan Dakkaraa jedhutti paartiin NASA faatii itti gaafatamaa boordii filannoo Keenyaa du’aa fi qabeenna filannoo tana irratti badeef hardhaayyuu balleessaan himachuutti jiran.


c: text/html

text:
Mootummaan Tarkii fi mootummaa Isiraa’el walitii dhufeenyaa Dippiloomaasii waggaa Afuriin dura addaan kutanii turan deebisanii itti fufuu isaanii Roobii har’a ibsaa basanii beeksisu isaani maddi oduu Rooyiters gabaaseeraa.
Biyyotan Lamman baraa 2018 ajjeechaa Gaazaa keessatti lammilee palastaayin 60 irratti raawwatameen kan ka’ee ambaasaderootaa isaanii akka haryyatan ni yaadatama.
Waajjirii Muummee minstiraa Isiraael Yaa’ir Laapids Roobii har’aa akka ibsettii waliigaltee irraa kan gahamuu danda’e erga mariin Muummee ministiraa Isiraa’eli fi Prezidaantii Tarkii Taayip Erduwaan gidduutti taasifame dooda.
Akka wali galtee kanaatti biyoottan Lamman ambaasadeeroota isaanii haryataanii turaa deebisuudhaan hojii dippiloomaasii guutummaadhaan itti fufu.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Tokkummaa Mootummootaatti, waajjirri gargaarsa namoomaa Itiyoophiyaa keessatti namootni dhiibbaa hoongeen itti fide irraa kan ka’e gargaarsi isaan barbaachisu dachaan dabalaa jira. Dhaabbatichi dhuma torban dabree gabaasaa baaseen namootni miiliyoona 16 ol gargaarsa midhaan nyaataa akka isaan barbaachisu beeksise.
Mootummaanis tahe dhaabbileen miti-mootummaas namoota kanaaf akka gargaarsa kennaa jiran ka dubbatan tahuus warri hoongeen miidhe garuuu, gargaarsi nu gahaa jiru xiqqaadha, kan rakkoo keenya gitu miti jedhan.
Yuuniversitii Ambootti barsiisaa misooma baadiyyaa akkasumas qorataa jijjiirama haala qilleensaa ka ta’a Turaa Ganyaa ammoo akkaataa itti mootummaan miidhaa hoongee kanaaf deebii kennaa jiru tu sirrii miti, jedhu. Dhimma kanarratti waajjirri buusa Gonofaa Oromiyaa immoo deebii gama kennee jira.


text:
Hawaasi Yuniversitii Maqalee kumatti hedamu sambata jechuun Fulbaana 15/2014 magaalaa Meqeleef gargaarsi midhaan nyaataa fi dawaan akka ergamu hiriira gaafatu gggeessanii jiran. Hiriirtonni kun Tigraay keessatti kan uumame beela harki namaa fide ta’uu isaa tuqanii, gaaffii isaanii gamasitti kan argaman hawaasa sadarkaa addunyaaf xalayaa isaanii galfataniiru.
Hiriira sana irratti kan argaman keessaa tokko Dr. Kaashisaa Taaddelee ti. Dr. Kaahisaan Yuniversitii Maqaleetti barsiistuu fi qorattuu dhimma qabeenyaa beeladaalee ta’uutti dabalee, Yuniversitii sana keessatti daayiiktera waaltaa dhimmootii saalaa ti. Kaayyoo hiriira sanaa akkas jechuun ibsan.
Akeeki hiriira kanaa inni ijoon sagalee uummata keenyaa dhageessisuu dha. Tigraay keessatti waan uumame ni argina. Beelli harki namaa fide jira, hanqinni dawaa jira. Haala kanaan attamiin sagalee keenya dhageessisna. Tokkummaan mootummootaas furmaata kallattii akka kennu jechuu dhaan sagalee hawaasichaa dhageessisuuf baane jedhan. Haala beelli harki namaa fideen ijoolleen, dubartoonni du’aa waan jiraniif furmaanni hatattamaa akka kennamu gaafachuufi jedhan.
Hiriirtonni hawaasa yuniversitii Maqalee xalayaa isaanii waajjira baqattootaa kan tokkummaa mootummootaatti kan galfatan yoo ta’u, bakka bu’aan sagantaa nyaata addunyaa hiriira sana irratti argamuu dhaan xalayaa sana harkaa fuudhaniiru jechuun Alem Fissehaa Meqelee irraa gabaaseera.
Gama biraan gargaarsa midhaan nyaataa erguu gama ilaaleen kana dura dura ibsa kan kennan itti gaafatamtuun kutaa presii kan waajjira muummicha ministeeraa Billenee Siyyuum Rakkooon deggersi dhaqqabuu yoo jiraate, gaaffiin dhiyaachuufiin kan irra jiraatu qaama rakkoo sana uumaa jiruuf jedhanii turan.
Uummata Tigraayiin gargaarsi akka hin dhaqqabne gochaa kan jiru, saamicha kan raawwataa jiruu fi dhiyeessii midhaan nyaataa butee waraansaaf oolchaa kan jiru TPLF jedhan. Ministriin nagaa Mufriyaat Kamiil, torbee VOAf ennaa ibsan, naannoo Tigraayiif gargaarsa ittiin ga’uuf adeemsi jiru mijataa akka jiru ibsaniiru. Konkolaattonni gargaarsa fe’atan, keellaa sakatta’aa isaan irra dhaabatan fakkeenyaaf sagal irraa gara lamaatti gad siqeera jedhanii turan jechuun isaanii ni yaadatama.


text:
Kabajamoota hawaasa keenya Toronto fi naannoo ishii qubatu mara nageenyi keenya bakka jirtaniin isin haagayu jenna.
Ummanni Oromoo biyya anbaa adda addaa keessatti bara dheeraaf waan saba isaatifi bu’aa kennaa hedduu raawwatee jira. Yeroo gabaabduu keessatti immoo waan Hawaasa keenya biyya jiruu fi kan biyyoota alagaa keessa faca’ee jiru mara mataa olqabsiisee mataa diinaa immoo gadbuuse tokko uumee jira. Kuniis OMN(Oromia Media Network) dha. gammachuun saba keenyaa itti fuftee rifaatuun diinaas akka jabaatu lachuu akka adda cinne godhuun murteessaadha.
OMN diinagdeen jabeessuun akkaataa itti dandayamu hawaasa keenya mari’hachiisuuf gaafa Onkoloolessa 12, 2014 jila Obboo Jawar Muhammadiin durfamu magaalaa Toronto waan argamaniif jecha sagaleen tun akka hegeree qabaatu godhuun qooda hundaa gaafatti.
Guyyaan Onkoloolessa 12, 2014ti
bakki 1677 Wilson Ave Toronto plaza hotel
Yeroon 3wb
Kabajaa wajjiin
Waldaya Hawaasa Oromoo Kanadaa,
Hordofaa Gussa


text:
Congenital Disorder
Congenital disorder kan jedhamu rakko yokan gossa dhukubba hunda kan yeroo dhalottat argamu dha. Jechii congenital jedhu kunii burqaa genetic hin ibsuus hin dhoksus. Kuni jechuun dhukubichii dirqama burqaan isaa geneticidha jechuu miti akkasumas dirqama burqaan isaa genetic hin ta'uu jechuu miti, burqaan genetic ta'uu yokan ta'uu dhabuu danda'a.[1] Congenital disorderiin kuniin dhalotaan duraa, dhalotaa irratti yokan wagga heddu (bayee) dhalotaan bodaa bekkamu danda'a. Congenital disorderiin kunii burqaan isaa dongorra geneticsii, dhibaa alla (environment), kan lachuu yokan immo burqaa hin bekamnee irra dhufuu danda'a.
Akkataan congenitalii kuniin akka dhukubaa, sirri ta'u dhabuu, akkataa sirri dhabuu, gargari ba'uu yokan immo akka gargarumma geneticsit ilalamuu ni danda'a. Rakoon yokan dhibaan congenitaliin fiduu danda'u salpha yokan immo ajessa ta'u danda'a. Kan dhibaa guddaa fidaan kan akka anencephaly lubbu nama fudhatuu. Congenital physical anomalies (rakko congenital kan fakki nama irratti ta'uu) kuni du'atti ijolle didiqoof sababa gudda ta'a, kunis ijolle 1000 kessa 2 United States kessatti ajessa.
- ↑ Kumar, Abbas and Fausto, eds., Robbins and Cotran's Pathologic Basis of Disease, 7th edition, p.470.


text:
KAANSARII FIIXXEE/ULAA GADAAMESSAA (Cervical Cancer)
Kaansariin Fiixxee Gadaamessaa (KFG) kaansaroota dubartoota huban keessa isa tokko. Biyyoota guddataa jiran keessatti kaansariin kun kaansaroota qaama wolhormaataa huban keessaa sadarkaa jalqabaa irratti argama. Akkasumas kaansaroota qaama wolhormaataa huban kessaa kan dhorkuun (prevent) gochuun danda’amu Kaanasarii Hulaa Gadaamessaa (Cervical Cancer) kana qofadha.
—
Uumamuu Kaansarii Fiixxee Gadaameessaatiif ga’ee guddaa kan taphatu vaayirasii maqaan isaa “Human Papilloma Virus (HPV)” jedhamuu dha. Vaayirasiin kunis akaakuu dhibbaa ol kan qabu yoo ta’u isaan keessaa muraasa isaanii qofatu kaansarii Fiixee Gadaameessaatiif nama saaxilu.
—
Wontoota Kaansarii kanaaf nama saaxiluu danda’an:
* Vaayirasiin jenne kun wol qunnamtii saalatiin kan daddarbu yoo ta’u, jireenya isaanii irratti al tokko yoo xiqaate namoota wol qunnamtii saalaa godhanii beekan hunda qabuu danda’a. Yeroo hedduu qaamni keenyaa vaayirasiin kun akka dhukkuba hin fidneef to’annaa jala olchuu kan danda’u ta’uuyyuu dubartoota tokko tokko irratti yeroo dheeraan(woggaa 15-20) booda seelii Fiixee Gadaamessaa gara seelii kaansarii kanaaf nama saaxilutti jijjiruu danda’a.
* Inni biraa ammoo hiriyyaa wol-qunnamtii saalaa wojjiin raawwatan heddu qabaachuu. Hiriyyaa akkasii heddu qabaachuun carraa Vaayirasii kanaan (HPV) qabamuu dabala haaluma kanaan carraa Kaansarii kana horachuus ni dabala.
* Umirii xiqqeenyaa irratti wol qunnamtii saalaa qabaachu. Wontoota carraa kaansarii kanaan qabamuu guddisan keessa tokko umrii yeroo jalqabaaf itti wol qunnamtii saalaa goone dha. Yoo Umrii kun xiqqaa ta’e carraa kaansarii kanaan qabamuu guddaa ta’a jechuu dha.
* Dhukkuboota wol qunnamtii saalaatiin daddarban kan akka cophxoo, fanxoo fa’a qabaachuu. Dukkuboota kanniin qabaachuun carraa nuti vaayirasii Human papilloma jedhamu kanaan qabamuu guddisa.
* Dhukkuboota dandeetti qaamni keenya dhukkuba akka haalaan hin dandamannee ykn of irraa hin ittisne godhan. Fkn kan akka HIV-AIDS fa’a carraa kaansarii kanaan qabamuu ol kaasu. Kana jechuun namoonni kaansarii Fiixxee Gadaamessaa qaban hundinuu HIV qaban jechuu miti. Isaan HIV qaban hundinuu Kaansarii kana qabaatu jechuullee miti.
* Sigaaraa/Tamboo fi kkf aarsuu. Sigaaraa aarsuun akkuma carraa kaansaroota tokko tokko qabaachuu guddisu San carraa kaansarii Fiixee gadamessatiin qabamuus ol kaasa.
—
Mallatoolee Kaansarii Fiixxee Gadaamessaa
Wolumaa galatti Kaansariin kun yomuu jalqabus ta’ee achi booda yeroo jiraniif mallatoo kan hin mul’isne yoo ta’u, erga turee booda mallatoolee armaan gadi kanneen mul’isa:
* Yeroo wol qunnamtii saalaa godhan dhiiguu/dhiigni bahuu ykn mul’achuu.
* Yeroo wol qunnamtii saalaa dhukkubbiin namatti dhagahamuu.
* Yeroo Xuriin dugdaa tokko dhufee kun hamma dhufu jiru jidduutti dhiigni gadaameessa keessaa jiguu. Kunis hanqina dhiigaa fiduu danda’a.
* Akkasumas worroota wolhormaata dhaaban kan xuriin laguu isaanii yeroo dheeraaf dhabbatee jiru irrattis dhiigni gadaamessaa as bahu jiraachuu.
* Dhangala’aan akka bishaanii jiru ykn kan dhiiga makatee foolii qabu jiraachuu.
* Dhukkubiin garaa gara gaditti( nannoo gadamessatitti) namatti dhagahamuu.
* Mallatoolee armaan olitti eeraman wojjiin, qaama huqqachuu, fedha nyaataa dhabuu, fi dadhabiin mul’achuu fa’atu jiraata.
—
—
Kaansarii kana akkamiin of irraa ittisuu dandeenya?
¤ Wontoota isaaf nama saaxilan kan armaan olitti ibsaman irraa of qusachuun. Fkn Hiriyoota wol qunnamtii saalaa wojjiin raawwatan xiqqesuu, sigaaraa aarsuu dhiisuu/dhabun.
—
¤ Biyyoota guddatan keessatti talaalliin vaayirasii Human papilloma kan dhufaati Kaansarii kanaaf shora gudda taphatu, otoo wol-qunnamitii saalaa hin jalqabin dubartoota naannoo woggaa 9-13 jiraniif ni kennama. Bara darbe biyya keenya keessattis eegale ture. Taalalliin kun Kan kennaamuu qabu wol-qunnamtii saalaa otoo hin jalqaabin ta’uu qaba. Innis yeroo lama kan kennamu ta’ee. Ji’a jahaa hanga ji’a kudha lamaa walirraa fagaatee kennaama.
—
¤ Umrii woggaa digdamii tokko irraa kaasee qorannoo woggaa sadihi sadihiin godhamu kan ‘pap smear’ jedhamu Fiixxee gadamessaa irraa fudhamaa waan namaf godhumuuf qorannoo kana godhuun baay’ee baay’ee barbaachisaa dha. Qorannoon kun jijjirama seeliin Fiixxee Gadaamessaa gara kaansariitti jijjiramuuf godhaa/deemaa jiru waan agarsiisuuf otoo kaansarii hin ta’in ykn otoo kaansarichi hin jabaatin waan mul’atuuf yaala isaaf godhamu irratti faayidaa guddaa qaba. Kanaaf Qorannoo ‘pap smear’ kana yero yeroon (woggaa sadi sadiihiin) gochuun baay’ee barbaachisaa dha.
—
¤ Akkasumas biyya keenya keessatti bal’inaan sakata’iinsi ykn qorannoon Kaanseerii Ulaa/Balbala Gadaameessa kun karaa VIA (Visual Inspection after Acetic Acid application) ni godhama. VIA bufaata fayyaa fi Hospitaala ni argattuu. Qorannoon kunii dubartoota woggaa 21 ol ta’an hundaaf ta’uu kan qabu yoo ta’u, yeroo tokkaa ilaalamanii yoo fayyaa ta’an yoo xiqqaate waggaa shan shaniin hangaa waggaa 65ttii ilaalamu.
—
Akkaataan yaala Kaansarii kana sadarkaa inni irra jiruun ilaalamee takkahu Opereeshiinin, fi/ykn Qorichaan/keemooteerapii/ fi/ykn Carariin ta’uu mala. Yoo Kaansarichi jabaatee fi faca’ee jiraate ammoo degarsa mallatoole dhukkubichaa hirdhisuu ykn xiqqeessu (palliative care) kennamuu ni danda’a.
—
Fayyaa ta’aa, fayyaa dahaa!
Horaa, bulaa, deebanaa!
—
© 2022 |Dr. Nuredin Luke|


text:
Sababoota Jaalala Daangaa Darbe
Wantoonni jaalala daangaa darbeetti nama geessan baay’eedha. Namni sababa yoo beeke miidhaa hojiin isaa itti fiddu irraa fagaata. Namni tokko jireenya keessatti milkaa’uuf sababa fi bu’aa wanta hojjatu beeku ykn tilmaamu qaba. Sababa (cause) jechuun hojiin sun akka raawwatamuuf wanta nama kakaasudha. Bu’aa (effect) yoo jennu immoo firii hojii san irraa argamuudha. Firiin sun miidha ykn faayda ta’uu danda’a. Kanniin sirritti yoo hin beekin jireenyi teenya gara hin qabdu. Read more


text:
Ayyaana Irrechaa yeroo jalqabaaf gaafa 18.10.2014tti Magaala Nürnbergtti kan Kabajame ole yemmu ta’u Seena Ayyaanicha maal akka ta‘e fi akkasumas Ayyaanni kuni Ummata Oromoof maali isa jedhu ilaalchise Miseensa Qindessitoota Ayyaana Irrechaa Awurooppaa kan ta’aani Obbo Getachoo Camadaa barumsa ball’aa kann kennan yemmu ta’u akkasumas gaaffi fi deebi hirmaattoottaff walin geggeffame jira.
Qophii kana irratti qophii sirna „Buuna Oromoo“ shamarran Oromoo dhihessaniiru.
Obbo Getaachoon „Ayyaani kuni ayyaana jaalaa fi araaraati!“ kan jedhan yemmu ta’u Oromonni argamani hunda gammachuu guddaan sirba aadaa Oromoo walin sirba fi ragada kann olani sagantichi haala midhagaa ta’een xumurame jira.
>
Ayyaana Wagaa 50ffaa WMT fi Qophii Aadaa Oromoo Magaala Nürnbergitti haala midhagaa ta’een Kabajame
Nuernberg 27.09.2014
Qophii Ayyaana Waggaa 50ffaa Waldaa Maccaa-Tuulamaa bakka kessummoota hedduu argamaniin magaala Nürnbergitti Akka aadaa Oromoo Ebbaa manguddootan baname.
Ittiaansuudhaan qophii Agarsiisaa aadaa Oromoo fi Sirbaale Oromoon kan dhihaate jiddu jidduttii immo dargaggoota Oromoo Obbo Muktar fi Obbo Ahimedin Walaloo Qabsoo Bilisummaa Oromoo faarsuu fi hamilee nama kakaasu dhihessaniiru.
Turtii boqonnaa fi Laaqana booda immo Waa’ee Waldaa Maccaa- Tulama barumsa Hawaasa Oromoo Berlin irra marsaa Skype dhaan kan kenname yemmu ta’u, Do’ii gabaabdu „Abbaa Caaltu“ dargaggoo Oliyad Dinaolin qophaa’ee umataatti barsise fi bashannansiise jira.
Walumagalaatti kabajaa Ayyaana Waggaa 50ffaa WMT hirmaattoota fi Kessummotaaf walittidhufenya harawaa kan ume akkasumas sababni WMT bu‘urreffamef yaadachudhaan kaayyoo sanas hubachuudhaan Qabsoo Bilisummaa Oromoo ittifufudhaaf guyyaa waadaakenya kan ittin haaromsinu ta’u isaa wali galuudhaan milkiin xumurame jira.
Injifannoon Ummata Oromoof!
Tokkummaa Barattoota Oromoo Biyyaa Jarmanii-TBOJ
Mekfira Hussein told Sahan Journal in early 2022 that her experience with hunger as a…
Baruumsi bu'ura jireenya ilma namaati. Barnoonni bu'ura waa hundaati. Manni barnootaa naannoo kee jiraachuu jechuun…
The Conflict Testing Ethiopia’s Nobel-Winning Leader
For several months, Ethiopia has witnessed an escalation of threats on various fronts, both internal…
In a sign of growing concern in Washington about the Civil War in Ethiopia, the…
NAIROBI, Kenya — Once home to one of Africa's fastest-growing economies, Ethiopia is struggling as…


text:
Boqonnaa Sammuu-Kutaa 3ffaa
Jechoota baay’ee google search irratti barbaadaman keessaa tokko ‘Boqonnaa Sammuu’ jecha jedhuudha. Yeroo darbee kutaa lama baase ture. Haa ta’uu malee namoonni garmalee waan barbaadaniif kutaa 3ffaa itti fufu dirqame. Kunoo kutaa sadaffaa dubbisuu itti fufaa.
1.Interneti fi Tv daangeessi– wantoota sammuu namaa diiganii fi jeeqan keessaa tokko interneeti fi Tv dha. Kunniin lamaan meeshaa waraana sammuu nama irratti banamaniidha. Midiyaan brainwash(yaada qabatan akka jijjiran godhuu meeshaa waraana isa badaa ta’ee jira.) dhugaa soba,soba dhugaa fakkeessun sitti dhiheessa. Sammuun tee akka jeeqamtu si godha. Oduun halkanii guyyaa mana keessa kaakisu sammuu keenya irratti miidhu hangam akka geessu sirritti hubanne jirraa? Sa’aati meeqa Tv jalatti diriirfanne akka teennu sirritti hubanne jirraa? Filmii waraana fi sodaa kan onnee nama dhoosan guyya guyyaan bahan hangam sammuu keenya akka jeeqan sirritti hubanne jirraa? Dhugumattii Tv fi interneeti irratti yeroo gubuun addunyaa hin jirre jiraacha jirra.
Interneeti irratti fedhii daangaa hin qabne argachuuf oli gadi fiigna. Chaatin as jira,nama beekkama ta’uuf dharra’uun asu jira. Har’a chaati yoo hin godhiin akka waa dhabnetti nutti dhagahama. Chaatin waan boqonnaa sammuu nu kennu nutti fakkaata garuu jala sammuu keenya nyaate fixaa jira,sammuun teenya akka jeeqamtu godhaa jira. Jechoota hin taane barreessun boodarra gubaa aarii fi gaabbitiin of gubna. suuraaleen interneeti irratti postii goonu hoo hangam sammuu keenya jeequ? Wanta barreessinu yookiin suuraa postii goonu namoonni Like yoo hin godhiin sammuun keenya hangam akka jeeqamu hubanne jirraa? Barbadaa’insa(bombardment) midiyaan nutti fide mee ilaala?
Eeti akkuma midiyaan faydaa qabuu miidhas qaba. Fayda fi miidhan isaa haala itti fayyadama keenya irratti hundaa’a. Midiyaa nutu too’achuu qabaa malee akkamitti inni too’ataa? Boqonnaa sammuu argachuuf midiyaa haala daangaa qabeessa ta’een fayyadamu qabna. Sa’aati 24 Tv fi YouTube jala ta’uun sammuu keenya dhoosu hin qabnu. Filmii warraa dhihaa ilaalun sammuu keenya maalif dhosnaa,boqonnaa maaf dhabsiifnaa,yeroo addunyaa gabaabdu tana maaliif qisaasessinaa? Filmii gara fokkoottu nama harkiisan ilaalun sammuu namaa jeeqa,dandeetti yaadu fi xinxalluu liqimsa,Rabbirraa nama fageessa,sheyxaanatti nama dhiheessa,qalbii namaa gogsa,walitti suntursa,jireenya dukkaneessa. Kanaafu Rabbiin sodaanne filmii ilaalu yoo dhiisne boqonnaa sammuu ni arganna.
Akkasumas sa’ati sa’aatin interneeti cheki gochuun sammuu keenya dhuffisuu hin qabnu. Wanta interneeti irratti hojjannu too’achu qabna. Chaati hir’isuu yookiin guutumaan guututti dhiisu,suuraa postii gochuu dhiisudha. Suuraa postii gochuun akka ijji nama sirra buutu si godha,keessa kee qoqora,boqonnaa sammuu si dhabsiisa.
Meeqa keenyatu beekkama ta’uuf interneeti irratti waa meeqa hojjanna. Like fi share baay’ee argachuuf waa meeqa goona. Mee waa’ee beekkama ta’uuf dharra’uu abbootin salafaa keenya jedhan muraasa haa eerru.
“Ibrahim ibn Adham: Gabrichi beekkama ta’uuf dharra’u Rabbiif nama haqaa hin taane.
Dawud al-Ta’i– “Akkuma leenca irra dheessitu namoota irraayis dheessi.(Beekkama ta’uuf isaanitti hin fiigin)”
Bishr ibn al-Haaris: “Nama tokkoyyu hin beeku kan beekkamti jaallatu amantii isaa kan dhabe fi salphataa ta’ee malee. Namni Rabbiin sodaatu ummata keessatti beekkamaa ta’uuf hin dharra’u. Namni namoonni hunduu akka isa beekan jaallatu mi’aa aakiraa gonkumaa hin dhandhamu.”
Sufyan al-sawri: “Osoo beekkamaa hin ta’in aalima(hayyuu) ta’uu yoo dandeesse,akkas godhi. Dhugumatti namoonni wanta si keessa jiru yoo beekan foon kee nyaatu.”1
Beekkamaa ta’uuf dharra’uun sammuu namaa jeeqa,iklaasa nama dhabsiisa. Namni Rabbiif dhugaa yoo ta’ee(iklaasa qabaate),boqonnaa sammuu argata,mi’aa imaana dhandhama. Sababni isaas namarraa osoo hin ta’iin Rabbirraa ajrii(mindaa) fi waan gaarii eeggata. Namoonni hojii isaa jaallatanii dhiisanii wanta isa dhiphisu hin jiru.
Kanaafu interneeti yeroo fayyadamnu daangaa qabaachu qaba. Da’awaa gochuu yoo barbaanne jalqaba mataa keenya jijjiruu nu barbaachisa,beekumsa kuufachuuf sirritti carraaqu nu barbaachisa. Dabalataanis hojii keenya keessatti iklaasa horachuu nu barbaachisa.
2.Hiriyyaa xiqqeessu– Hiriyyaa baay’isuun boqonnaa sammuu namaa hin kennu. Hiriyyaan hundii siif gaarii miti. Qananii ati argatte irratti si jibba,si waanya. Akka ol deemtu si hin fedhu. Summii badaa garaa keessatti baate deema. Karaa duubatti si harkisuun barbaada. Namootuma argitee waliin hiriyyoomuf hin deemin. Wanta keessa kee jiru guutu itti hin himin. Yeroo ammaa hiriyyaan kan qaaman wal agartuu qofaa miti kan facebooki fi whatsupp illee hir’isii. İnummaa madda boqonnaa sammuu nama dhabsiisu inni guddaan hiriyyoota interneeti irraati. Ergaa (Messaji) adda addaa sitti erguun sammuu kee jeequ. Yaada fi xiyyeefannoo kee hojii hojjataa jirtu irraa bittineessu. Ergasii bu’aa qabeessa waan hin taanef sammuun tee ni jeeqamti. Warroota facebooki fi whatsupp irratti si hin fayyanne haaqi. Garee fi peejiwwan wanta fokkutti malee wanta biraatti si hin kakaasne keessa bahi,unlike godhi. Interneeti irrattis ta’ee ganda keessattis hiriyyaa si fayyadu qabadhu. Kan si hin fayyanne yookiin kan sirraa hin fayyadamne achii dhiisi,baditti si harkisuu malee wanta biraa si hin godhan.
3.Qur’aana fi da’awaa dhageefachuu– Qur’aana dhageefachuun qalbii gogde jiisa,sammuu dhiiphatte bal’isa,ba’a ulfaatu laaffisa. Qur’aana dhageefachuu qofa mitii hiika isaa waliin dubbisuun jireenya laaffisa. Kaayyowwan buufama Qur’aana keessa inni tokko ilma namaa dukkana jaahiliyyaa (wallaalummaa) keessaa gara ifa Islaamummaatti baasudha. Namni ifa kana yoo dhabe dukkana jaahiliyyaa jiraata. Qur’aanni sammuu doomte qara. Qur’aanni nama wallaala gara gaarummaa fi qarootti jijjira. Addunyaa keessatti wallaalumma fi doofummaan hanga Araboota kan beekkamu hin jiru türe. Qur’aanni dhufnaan sabni addunyaa keessatti qarummaa fi qaroominnaan hanga Araboota fi warroota Qur’aanan bulaniin beekkamu hin jiru. Kanaafu Qur’aanni doofummaa gara qarummaa,lugnummaa gara gootummaa,gadda gara gammachuu, dukkana gara ifaa,jireenya nuffisisaa gara jireenya mi’ooftutti jijjira. Kuni immoo argamuu kan danda’uu yoo nuti gara Qur’aana deebine fi wanta isa keessa jiruu dubbisne xinxallinee fi hojii irra oolchineedha. Kanaafu boqonnaa sammuu yommuu dhabdu gara Qur’aana deebi’i,hiika isaa waliin dubbisuu fi dhageefachuuf yaali. Yoo kana hundaa dhabde da’awaa dhageefadhu. Boqonnaa sammuu argachuuf jette filmii yoo ilaalte bqonnaa sammuu dhabda. Sammuun tee akka fayyaa dhabdu godha. Garuu ergaa Islaama ati odiyoo fi vidiyoo irraa dhageefattu qalbii kee jiisa,sammuuf boqonnaa kenna.
4.Kitaaba dubbisuu– Kitaabni galaana beekumsaati. Kitaabni hundii fayda wal qixaa hin kennu. Gariin faydaa osoo hin ta’in miidhaa sirraan gaha. Kitaabota addunyaa aakiratti nu fayyadan dubbisuuf carraaqu qabna. Namoonni yeroo baay’ee fedhii kitaaba dubbisuu hin qaban. Wanta faaydi hin qabne irratti yeroo isaani gubu. Bartee kitaaba dubbisuu uummachuu qabna. Kitaaba dubbisuun sammuu qara. Firii/bu’aa kitaaba irraa argamuu ilaalchise hayyoonni akkana nun jedhu:
Abu ‘Abdullah Muhammad bin Isma’il al-Bukhari akkana jedhamee gaafatame: Maaltu sammuu nama jabeessa/qara?
“Yeroo hundaa kitaaba keessa ilaaludha(dubbisuudha)” jedhe deebisef.
Jechoota gamnaa biroo waa’ee gaarummaa kitaaba dubbatan:
“Kitaabni dhiphinna nama dubbisuu irraa oofa. Yommuu namtichi dubbisu dadhabbiin isaa ni bada.
Kitaaba waliin yoo kophaa taate hiriyyaa akkam bareedu argattee!; dhara sitti yaadu irraa hin sodaattu yookiin si hin jeequ.
Kitaabni dubbataa fi hiriyyaa akkam bareedhaa! Yommuu hiriyyaan kee si nuffisisuu(jibbisisuu) kitaaba waliin kophatti bahuu dandeessa.
Kitaabni icciti kee ifa hin baasu,of tuulaa miti;gamnummaa fi qajeelumma isarraa ni argatta…”2
Kanaafu kitaaba dubbisuun dhiphinna sammuu irraa gara boqonnaa sammuutti nama ceesisa.
5.Sheyxaana Rabbiitti mangafachuu– sheyxaanni yaada badaa sammuutti darba. Yaada saniin sammuu keenya dhiphisna,boqonnaa dhabna. Sheyxaanni karaa adda addaatti yaada badaa fi shakkii nutti darba. Fakkeenyaf yeroo aarru wanta badaa akka hojjannu nu dhiiba. Erga wanta badaa raawwanne booda gaabbi fi dhiphinnaan jireeya keenya duumessa. Sheyxaana jala bahuuf isa waliin qabsaa’u osoo hin ta’iin, Rabbiitti isa mangafachuu fi du’aayi gochuudha. Namoonni gariin sheyxaana Rabbitti ima mangafannaa nurraa hin deemu jedhu. Ibn Jawziin(Rabbiin rahmata isaa haa godhuu) akka jedhanitti “sheyxaanni nama sanirraa dafee deemu fi dhiisun sodaa Rabbii namtichi qabu irratti hundaa’a. Seyfiin sirritti yoo qaramte takkaan morma diinaa(aduwwii) irraa darbiti. Haaluma kanaan taqwaan (sodaan Rabbii) namtichi qabu cimaa yoo ta’ee akkasuma sheyxaana haade ofirraa dabarsa. Yoo laafaa ta’ee immoo akkasuma sheyxaanni dafee irraa hin deemu. “ kanaafu imaanni keenya cimaa yoo ta’ee sheyxaana salphatti ofirraa aarina jechuudha. Imaana keenya dabaluuf guyyaa guyyaan beekumsa amanti İslaama dabalatuu qabna.
6.Mormii fi nyakkisuu– waa’ee kanaa barruu “Aari kee Too’achuuf” jettu jalatti argachuu dandeessu.
7.Piknik bahuu– piknikii jechuun hiriyyoota waliin iddoolle seena-qabeessa yookiin qabeenya uumama daawwachuuf gara alaa bahuudha. Qalbiin yommuu wantoota Rabbiin uume ilaaltu ni gammaddi,boqonnaa argatti. Iddoolle faahishaa (wantoota fokkuu) itti hojjatamuu deemu irra laggeen,bosonaa,idoolle seena qabeenyi deemun sammuu namaa bashanansisa. Yeroo gara bosonaa fi laggeeni deemnu of eegganoon guddaan nu barbaachisa. Fedhii gabaabdu darbituu jenne boqonnaa sammuu fi gammachuu turaa dhabuu hin qabnu. Gara bosonaa fi laggeeni saalaa faalla waliin walitti makamne deemu hin qabnu. Kuni badii guddaa namatti fida. Hanga Torbaan mata duree biraatin walitti deebinutti Assalamu aleykum wr wb
Boqonnaa sammuu ilaalchisee email kanaan na qunnamuu dandeessu sammubani@hotmail.com
Like: www.facebook.com/jireenyabadhaatu
wabii/References:
1.https://www.kalamullah.com/personality22.html
2.https://www.kalamullah.com/ilm31.html


text:
Jun 16, 2022 · '‘Waldichis Itoophiyaatti seenaa fi iddoowwan amantii Islaamaan walqabatan qorachuu, Qur’aana barsiisuu fi dorgommii Qur’aanaa qopheessuu, manneen barnootaa ijaaruu fi deeggarsa adda addaa .... Qur'aana. Qur'aanni kitaaba bay'ee Qulqulluu Musliimotaati. Musliimoni kan amanan ergaan Rabbii inni dhumaa Qur'aana akka. Qur’aana. Muhaammad. Islaamummaa Seenaa Itiyoophiyaa. Dubartoota Islaamummaa Keessatti. Kitaabota. Barreeffamoota haarawa. Waa’ee keenya. Nuuf barreessaa (nuun .... Islaamummaa Seenaa Itiyoophiyaa Qopheessadhaan kan Qindaa'e Mata-dureen "Islaamummaa Seenaa Itiyoophiyaa" jedhu kun ka'umsi seenaa sochii Musliimotaa yeroo ammaa kana Itiyoophiyaa keessatti ta'aa jiru maal akka ta'e agarsiisuf kan qophaa'edha. Biyyi Itiyoophiyaa jedhamtu tuni seenaa keessatti Islaamummaa akkamitti keessummeessite?.
sas yrdif vs intck
-
ice cube trays with lids 3 pack
project shinobi download apk
hantai heaven
cyberark architecture diagram
bookinsanity font
lego technic rescue hovercraft
uad console control surface
-
nepalibros com south movie
-
csj gps drone
-
pci capability pointer
-
female dual mating strategy
-
ceramic tiles color
cars with livery gta 5 story mode
ark omega creatures
-
rory vs dear brightly
-
cek garansi intel nuc
-
how to find the slope of a table on desmos
dropped because of missing route
hdwificam pro app
-
golden iptv activation code free 2022
-
how to remove disk encryption linux
-
quick slide gmod
rk tractor service
-
3 room hdb for sale
-
stageless vs staged payloads
-
norma comica
-
ogun fun irawo omi
-
ngpf should they file a tax return answer key
-
plastic square garden mesh
-
truebeam linear accelerator
-
check windows product key validity online
-
Religion & Spirituality · 2019. seenaa qur'aana keessaa Oduun nabiyyootaafii ummata durii babbareedaan gorsa guddaa qabu hedduutu qur'aana keessatti dhufee jira. Kitaabni kuni kanarraa dubbata... Seenaa Rasuulaa (Sallallaahu aleyhi wa sallam) beekuun bu'aa hedduu qaba. Rabbiin keenna seenaa warra asiin dura dabree hedduu isaani Qur'aana keesssatti nuuf hi-mee jiraa. Seenaa warra dabree kana keessatti gorsatu jira jedhe Rabbiin nama waa xiinxalluuf. Rabbiin suuraa Yuusuf aayata [111] keessatti" Seenaa warra. Sochiin teenya hundi tan Qur'aana bu'uurfatte tahuu qabdi. Qur'aanni Kitaaba Muslimootaaf qofa buufamee miti. Qur'aanni ilma namaa dachii irra jiru hundaaf buufame. ... Kun Waan ajaa'ibaati. Qur'aanni seenaa tokko eega seenesseen booda, ykn ammoo qabxii takkarraa eega haasayeen booda, Waan kanarraa yoo shakkii qabaattan, namoota.
-
aldi bench seat
-
aoc 215lm00040 manual
-
insane craft curseforge
link nonton drakor
kaabo mantis 8 manual
-
alpine g320 dsp
-
xyth24 mods
-
enable cheats ue4
best sleeping medication with adderall reddit
scyllahide themida
-
trap midi pack free
-
openfoam theta
-
gabz mlo
computer network lab program in c pdf
iv drip dischem prices
-
sentinelone agent setup wizard ended prematurely
-
Religion & Spirituality · 2019. seenaa qur'aana keessaa Oduun nabiyyootaafii ummata durii babbareedaan gorsa guddaa qabu hedduutu qur'aana keessatti dhufee jira. Kitaabni kuni kanarraa dubbata... how to know when your grain spawn is ready transformations of radical functions unscramble answer key; non vbv cc websites. Qur'aana banee dhiisu dhabuu fi isa gubbaa waan biraa kaa'uu dhabuu. Gabaa fi iddoo wacaatti qara'uu dhabuu fi baay'atanii yeroo qara'an sagalee ol fuudhu dhabuu. Seenaa Qur'aanaa. Quraanni jecha Rabbii guddaa kan namni hundi ittiin akka qajeeluuf karaa nabiyyii keenyaa Muhamned Biin Abdullaahii tiin SAW woggaa 1440 dura kan buufameedha.
-
Mar 13, 2020 · Sheek Mohaammad Rashaad Abdullee Qur'aana gara Afaan Oromootti hiikuu, ... Wayita sana abbaan isaanii ,''Nutis seenaa himamu qabna, afaan dubbatamu qabna, qubee ittiin qubeessinu qabna. Kana hunda .... . Jun 16, 2022 · '‘Waldichis Itoophiyaatti seenaa fi iddoowwan amantii Islaamaan walqabatan qorachuu, Qur’aana barsiisuu fi dorgommii Qur’aanaa qopheessuu, manneen barnootaa ijaaruu fi deeggarsa adda addaa .... Qur'aana. Qur'aanni kitaaba bay'ee Qulqulluu Musliimotaati. Musliimoni kan amanan ergaan Rabbii inni dhumaa Qur'aana akka.
umarex hdr 50 11 joule valve
kny x tpn wattpad
-
quickjs async await
-
geographic information science and technology
-
vivado remote host


text:
Godina Lixa Shaggar keessatti goototni barattootni Oromoo manneen barnootaa sadarkaa 2ffaa fi Qopha’inaa Amboo walga’ii afaan fajjeessa mootummaa abbaa irree Wayyaanee irratti iyyannoo gaaffii mirga abbaa biyyummaa qabxii 11 qabate galfachuun diddaa guddaan walga’ii wayyaanee dura dhaabbatan.
Mootummaan Wayyaanee waan qabee gadhiisu dhabuun maqaa Walga’ii jedhuun Dhiphachaa jiru, yeroo amma kana barattoota Oromoo manneen barnoota sadarkaa 2ffaa fi Qopha’inaa keessatti humna poolisiitti fayyadamuun walitti qabuun dirqamaan walga’ii dirqamaa teesisaa utuu jiru barattootni oromoo manneen barnootaa Amboo fi naannoo isheetti argaman kanneen akka:
1ffaa M/B Liiban Maccaa Amboo sadarkaa 2ffaa kutaa 9ffaa fi 10ffaa
2ffaa M/B Amboo sadarkaa 2ffaa fi Qopha’inaa Amboo, keessatti barattootni wayyaaneedhaan dirqamaan walitti qabamanii teesifaman walga’iin wayyaanee walga’ii uummata keenya garboomsuuf teesifamu waan ta’eef hin fudhannu jechuun mormii itti qabsiisuun Iyyannoo dhiyeeffachuun guyyaa kaleessa walga’iin wayyaanee utuu hin teesifamiin mormii kanaan ugguramee jira,
Haaluma walfakkatuun Barattootni Oromoo sadarkaa 2ffaa fi qopha’ina barachaa jiran manneen barnootaa kanneen akka:
3ffaa M/B Giincii sadarkaa 2ffaa fi Qopha’inaa,
4ffaa M/B Dandii Sadarkaa 2ffaa
5ffaa M/B Gudar sadarkaa 2ffaa fi Qopha’inaa,
6ffaa M/B Xuuqur Incinnii sadarkaa 2ffaa fi qopha’ina Dirree Incinnii,
7ffaa M/B Midaa Qanyii sadarkaa 2ffaa fi Qopha’inaa
8ffaa M/B Jalduu sadarkaa 2ffaa fi qopha’ina
9ffaa M/B Geedoo sadarkaa 2ffaa fi qopha’inaa keessatti
barattootni Oromoo Walga’iin Wayyaanee nu hin ilaallatu, Wayyaaneen waraana nutti bobbaasee utuu nu ajjeesaa jiruu walga’ii wayyaanee taa’uun bu’aa hin qabu jechuun mormii fi gaaffii mirga abbaa biyyummaa ergamtoota wayyaanee irratti qabsiisuun waan qabdee gadhiiftu dhabuun ergamtootni Wayyaanee wawwachaa jiraachuun ibsame jira.
Barsiisotni hogganootni manneen barnoota kanneenii akka leenjii barattoota kana dabballoota wayyaanee waliin gaggeessaniif dirqisifaman illee nuti gaaffii barattootni nutti kaasaniif/gaafachaa jiraniif/ deebii deebifnuuf hin qabnu waan ta’eef hin hirmaannuu jechuun manneen barnoota akka Gincii sadarkaa 2ffaa fi qopha’inaa fi mana Barumsaa aanaa Dandii sadarkaa 2ffaa fi Qopha’inaa keessatti mormii waan kaachiisaniif walga’ii wayyaaneen mannee barnoota sadarkaa 2ffaa mormii guddaan walga’ii wayyaanee dura dhaabbatan. Ergamtootni dabballeen wayyaanee mormii barattoota kanaan waan qabanii gadhiisan dhabuun dhiphina guddaa keessa seenanii jiraachuu mudachaa maddeen keenya Godina Lixa shawaa irraa nuuf gabaasa jiru. gabaasaan kun itti fufa!.
Baruumsi bu'ura jireenya ilma namaati. Barnoonni bu'ura waa hundaati. Manni barnootaa naannoo kee jiraachuu jechuun…
The Conflict Testing Ethiopia’s Nobel-Winning Leader
For several months, Ethiopia has witnessed an escalation of threats on various fronts, both internal…
In a sign of growing concern in Washington about the Civil War in Ethiopia, the…
NAIROBI, Kenya — Once home to one of Africa's fastest-growing economies, Ethiopia is struggling as…
On September 11, 2022, the Government of Tigray External Affairs Office released a statement indicating their willingness…


text:
Handhuraan: horii Aabban ilmee kennu akka Aadaa Oromoo Booranaatti. Handhuuraa Oromoon durii qabdi. Addunyaan ammoo dhiyoo erga baankiin dhuftee egalte (book account) daa’imii yoo dhalate banuufi. Handhuuraallen akkasuma yoo daa’immii dhalattu akkaata armaan gadiitiin horii dhuunfaa isaa keennaniif.
Handhuuraan jechaa handhuura jedhu irraa dhufe. Handhuurti walakkaa nafa namaa taha gadittifi taha olii jidduu jirti. Ammas bakka garaa kessatti ilmeen hadhaa irraa sagalee(nyaata)argatuun.
Egii da’imii dhalate, Akkon handhuurtee, ykn handhuura irraa kuttee, haga diqa garaa da’imaa irratti hambisan. Handhuura irraa kuttan sun gorfoo hadhaa irratti hodhanii ykn ergansatti hidhanii ol kaahan.
Kan gara da’imaa hafe dhadhaafi daaraa diqoo dibanii odoo hin dhukkubin irraa buha.
Handhuura Gorfoo haadhatti hidhan guyyaa kami gad baasan?
Guyyaa gubbisaa ykn moggaassuu bakka kaahanii fuudhan.
Gyyaa kana handhuurti da’immaa ka gorfoo hadhaa ykn ergamsatii hidhan fuudhanii qorii mataa da’imaa irraa haadan keessaa buusan. Guyyaa gubbisaa ykn moggaassuu Aabbaan da’ima kanaa loon keennaf.
Loon sun osoo duratti maqaa biraa qabaatellee irraa jijjiiran,fakkeenyaaf suukii, obbol-bulee, abbaa-olee… jedhaaniinillee irraa jijjiranii Handhuuraa jedhaniin. Loon kun amma booda ka daa’immaa suniiti. Handhuuraan akka hedduu keennan yeroo yabbilee(jabbiilee) biratti daranii(dabalanii) kennanis ni jira.
Booranni Handhuuraa maaliifi ijoollee kenna?
1. Egerii yoo guddate daa’imii kun akka hin rakkanneefi. Harka nama biraa laaluu hin qabu. Of dandayee, warra ofii, ollaa, fira fixaa(Fira maatii), gosa, saba akka qarqaruufi.
2. Daa’imii namaa dhalachuun gammachu guddoo, Abban daa’imaa gammachu daa’imii sun maatii isaatti waan darameef(dabalameef) kennaaf.
3. Daa’imii diqqaan yoo diqqoo jabbeeffate, ilmoole re’ee, yabbii, loon tissa, obaa (horii bisaan obaasuu), duulaa deemuufi sadarkaalee kanneen keessa darba.
Fakkeenyaaf tikaafi obaan dadhabbii qaba. Namni horii tokkolle achi keessaa hin qabne, yeroo hundaa kahii horii tiksii yoo jetteen ni ifata(ni nuffa). kanaafuu gurbaan kun yoo guddatee tika horii gahe hin ifatu. Maalif yoo jennu innis horii achii kessaa qaba(share holder).yeroo bonaa(caamsaa) akkamalee hammaate marraa(margaa)fi bishaan dhabanii bakka fagoo horii kana qabatee deema. Yoo lafti barbadaa marga barbaada.
4. Maatiin tokko ijoollee hedduu dhalan.
Namuu bifa kanaan tika horiif gaheesaa baha.
Fakkeenyaaf,
-Nama re’ee tissuu jira
-Nama loon tissuu jira
-Nama yabbii agooroo(Jabboota) tissuu jira
-Nama loon aawwichaa(saawwan) tissuu jira
-Nama gaala tissuu jira
-Nama ogoree gaalaa(ilmoolee Gaalaa) tissuu jira
-Nama Aawwicha gaalaa(Gaala dhaltuu)tissuu jira
-Nama korma gaalaa tissuu jira
Akkuma maatiin kun horii qabuun tikaa horii addaan baasan. Ijoolleen maatii kanaa dhiiraa dhalaan namuu handhuuraa ofii keessaa qaban.
5. Abbaan ijoollee osoo kan waaqaa itti dhuftee(du’e) ijoolleen tun hundinuu waan ofii durattuu qabdi waan tayeef dhaalaa irratti wal hin dhabdu(loltu). Ijoollee hundaafuu umrii ijoollummaatti handhuuraa odoo wal hin caalsiisne kennaniif. Nami waaqii horsiiseefi isaattu horee carraa handhuuraa isaa waan tayeef namni tokkollee ittiin hin falmu.
Fakkeenyaaf Haadhaafi Abballeen osoo namaan qarqaruu barbaadanille eeyyama gaafatan malee jalaa hin tuqan. Garuu yoo eyyamma argatan waan barbaadan tolchan.
Lalistuu Tofiq Hasan
Booranaa Yaabeelloo irraa
+25196 881 1948


text:
(Waaqeffannaa, Guraandhala 12, 2019) Wayyuu fi hayyuu gameessa Waaqeffannaa kan turan Ob Hundasaa Waaqwayyaa (1961-2019) waggaa 58tt addunyaa kana irraa boqotan.
Ob Hundasaan kan boqotan Sanbata darbe, Guraandhala 9, bara 2019 biyya jiraataa turan Norway keessatti ture.
Obbo Hundasaan dhukkuba uumamaan qabamee, yeroo murtaa’eef yaalamaa erga turee booda bakka maatiin isaa fi hiriyootni isaa jiranitti mana yaalaatti boqote.
Ob Hundasaan Xumura bara 1999 irratti, haadha warraa fi ijoollee isaa sadii waliin biyya Norway qubate.
Obbo Hundasaan abbaa isaa obbo Waaqawayyaa Lammeessaa fi harmee isaa adde Nagaasee Haroo irraa bara 1961, godina dhiha Shawaa, aanaa Midaa Qanyi, gammoojjii naannoo Obbee jedhamee beekamutti dhalate.
Ob Hundasaan obbolaa dhiiraa sadii fi dubra lama qaba.
Wayyuu fi hayyuun Waaqeffannaa kun hanga guyyaa lubbuun isaa baatutti, aadaa Oromoo, Gadaa, amantii Waaqeffannaa fi afaan Oromoo guddisuu keessatti gumaacha guddaa kennaa ture.
Amantiin Waaqeffannaa akak addunyaa keessatti beekamuufis, bara 2008 irraa kaasee Gumii Waaqeffannaa Addunyaa hundeessuu fi guddisuu keessatti gahee gudda agumaachaa ture.
Gumaata olaanaa Waaqeffannaa barsiisuu fi guddisuuf taasiseenis kabaja waggaa 10ffaa hundeeffama Gumii Waaqeffannaa Addunyaa (2008-2018) Adoolessa bara 2018 Norway, Bergen keessatti gaggeeffame irratti badhaasa addaa argatee ture.
Ob Hundasaan nama nagaa jaalatu, nama araara buusuu fi nama walooma jaalatu ture.
Akka maatiittis abbaamanaa gaarii, abbaa ijoollee isaa kunuunsu, nama maatii fi obboloota isaa tumsu ture. Akka hawaasaattis nama qajeelummaan dubbii ilaaluun firoota hedduu horate ture.
Miseensotni Waaqeffannaa addatti Ob Hundasaa waan hedduun yaadatu:
• Waaqeffannaan isa biratti kabajamaa dha.
• Oromummaan isa biratti kabajaa guddaa qabdi
• Aadaan Oromoo isa biratti waa hundaa ol.
• Afaan Oromoo isa biratti gatii guddaa baasa.
• Eenyummaan Oromoo isa biratti kabajaan tifkama!
• Hojiin ulfina guddaa qabdi.
Ob Hundasaan nama jaalata; Oromoo jaalata; dhugaa jaalata; nagaa jaalata; araara jaalata; hojii jaalata; kennuu jaalata; guddisuu jaalata!
Nama jabaa akkasii du’aan of biraa dhabuun hedduu nama miidha. Ha tahu malee jaal Hundasaan bara fayyaa qabutti waan humni isaa fi dandeettiin isaa gaafatu gumaachuu irraa of duuba hin jenne; yoo du’es waan seenaan yaadatu hedduu hojjetee darbe.
Sirni Awwaala isaa Oromiyaa keessatti kabajaan akka raawwatu ni eegama. Maatii, firootaa fi hiriyoottan isaaf jajjabina hawwina.
Lubbuun isaa boqonnaa haa argatu; ekeree isaa jala bookni haa yaa’u!


text:
Ebla 30,2016 Yuunibarsiitii Haroomaayaa Mooraa Teeknoolojii ( Gandaje Campus) irraa barattootni Oromoo shan (5) galgala kana sa’aa 5:00 irratti humna tikaa wayyaaneetiin ukkaamfamuun barameera. Barattootni kunniinis:
1. Biraanuu Taayyee… Muummee Hydraulics and Water Resource Engineering waggaa 3ffaa
2. Caalaa Lammeessaa..Muummee Hydraulics and Water Resource Engineering waggaa 3ffaa
3. Caalaa Abduukariim…Muummee Hydraulics and Water Resource Engineering waggaa 3ffaa
4. Alamuu Dirribaaa…Muummee Hydraulics and Water Resource waggaa 3ffaa fi
5. Faamii (maqaan abbaa hin qaqqabne)…Muummee Hydraulics and Water Resource waggaa 3ffaa yommuu ta’an, yeroo ammaa kanatti barattoota biroo hafan ukkaamsuudhaaf humni tikaa bakka bulmaata barattootaa irra naanna’aa jiraachuu ibsaniiru.
Hidhaa, dararaa fi ajjeechaan gaaffii abbaa biyyummaa Oromoo hin deebisu, mootummaa wayyaanees kufaatirraa hin hambisu!
Kanaafuu, FXG finiinee jiru daran jabeessinee mootummaa abbaa irree ummata keenya gidirsaa jirutti xumura haa goonu!
Ebla 30,2016 Yuunibarsiitii Haroomaayaa Mooraa Teeknoolojii ( Gandaje Campus) irraa barattootni Oromoo shan (5) galgala kana sa’aa 5:00 irratti humna tikaa wayyaaneetiin ukkaamfamuun barameera. Barattootni kunniinis:


text:
Xurree Milkaa’innaa fi Gammachuu-Lakk.12
Hanga feete jireenyi tee dukkanooftu fi tana nama dhamaastu yoo taate, abdii hin kutin. Jireenyi addunyaa tanaa takka gara olii, takka gara gadi deemti. Yeroon ati itti gammaddu ni jira. Akkasumas yeroon ati itti gadditus ni jira. Lamaan isaanitu siif gaariidha yoo obsite fi Rabbii galata galchite. Kanaafu yeroo gadditu fi mukooftu obsi,abdii hin kutin. Dukkannii fi dumeessi jireenya yeroo muraasan booda ni darba. Ifni ni dhufa. Yeroo gammadus Rabbiif galata galchi. Haala kanaan jireenyi tee gammachuun guuttamti.
Namoota gosoota torbaani Guyyaa Qiyaama Rabbiin gaaddisa Isaa jala godhu keessaa ta’uuf carraaqi, dargaggeessa Ibaada Rabbii irratti guddate ta’uun. Namoota gosoota torbaan Guyyaa gaaddisa Rabbii malee gaaddisni biraa hin jirre Rabbiin gaaddiseessu keessaa tokko dargaggeessa Rabbiin gabbaruu irratti guddateedha. Kanaafu yeroo fitnaa kana keessatti obsaan ibaada Rabbii irratti jabaadhu, mindaa guddaa armaan olii kana hawwuun.
Kana sammutti qabadhu: yommuu hojii gaggaari hojjattu matama keetiif bakka gaarii qopheefataa jirta. Yoo hojii badaa hojjattes, matama kee miidhaa jirta.
“Namni kafare kufriin isaa isuma irratti ta’a. Namoonni dalagaa gaarii hojjatanis lubbuma isaaniitif (bakka gaarii Jannataa keessatti) qopheeffatu”(Suurat Ar-Rum(30):44)
Shakkiin, jibbii fi waanyun meeshaa waraana funyoo obbolummaa barbadeessaniidha. Yommuu dhibeewwan kanniin miidhamtu, yeroodhaan isaan irraa qulqullaa’uuf tattaafadhu. Sababni isaas, yommuu qalbiin dhibeewwan kanniin irraa qulqullooftu balballi gaarummaa, gammachuu fi qananii ni banamu. Yommuu obboleessa/obboleetti Islaama kee shakkitu, du’aayi isaani godhii. Akkana jedhii “Yaa Rabbii wanta badaa ani shakku kana irraa isa/ishii tiiksi.” Insha Allah wanti tokko qalbii kee irraa akka ka’e ni argita. Yoo shakkituu isaan duuba deemun hin hordofin.
Yommuu isaan waanyitu, jibbitu fi itti oftuultu immoo mataa keetiif du’aayi godhii. Akkana jedhii,”Yaa Rabbii qalbii tiyya waanyu, jibba fi of tuulu irraa qulqulleessi.” Hanqinna fi dogongora isaani osoo hin ta’in gaarummaa isaani ilaali. Dogongorri isaan hojjatan xiqqaa garuu hojiin gaariin isaan hojjatan baay’ee akka ta’ee yaadadhu. Dogongora isaanitiif yoo dandeesse, isaan gorsi.Dogongora fi hanqinna kee irratti xiyyeefadhu.
Jireenya toltuu gara fundaraatti jiraachuf sirritti cimii hojjadhu. Jireenya toltuu tamiin? Jireenyi toltuu iddoo gammachuu fi milkaa’inni ilmaa namaa itti guuttamu tan taate Jannatadha. Jireenya toltuu addunyaa tanaa iddoo gammachuu fi milkaa’inni ilma namaa itti guuttamu argite beektaa? Addunyaa tana keessatti namni jireenya toltu takka yoo jiraatu ammallee tan biraa barbaada, hin quufu, gammachuu fi milkaa’inni hin guuttamuuf. Kanaafu addunyaa tana irraa hanga si gahuu fudhachuu fi quufun, jireenya aakhira toltuu saniif hanga humna keeti carraaqadhu. Yommuu namoota addunyaa dhumtuu tanaaf dheebotan argitu ati immoo jireenya aakhira hin dhumne saniif dheebodhu. Jireenya addunya tanaatif isaan hin waanyiin.
Shakkii, jette-jettee fi hama irratti hundaa’un kabaja namaa nama irraa hin mulqin. Kabajni namaa akkuma lubbuu fi qabeenya gatii guddaa qaba. Dhugumatti kabajni namaa salphatu irra qabeenyi namaa saamamu waayya. Sababni isaas, kabajni namaa yoo salphate madaa fi godaannisa hamaa namarratti hambisa, garuu qabeenyi yoo saamame gara kaminuu ni deebi’a. Kanaafu kabaja obboleessa/obboleetti keeti salphisuu irraa of qusadhu.
Rabbiin biratti kabajni fi ol’aantummaan ilma namaa kan hundaa’u baay’inna qabeenya, bareedinna, sadarkaa, sanyii fi kkf irratti osoo hin ta’in taqwaa (sodaa Rabbii) irratti hundaa’a. Namni tokko hanga fedhe qabeenya haa qabaatu, miidhagaa fi sanyii gaarii irraa haa ta’u,yoo taqwaa hin qabaatin, inni gadi aanadha. Kanaafu yunitiin safaraa ilma nama taqwaadha. Wantoonni biraa yuniti safaraa ta’uu hin danda’an. Yuniti safaraa kanas kan beeku Rabbii qofa. Kanaafu namni tokko qabeenyan ykn wanta biraatin waan si gadi ta’eef, hin xiqqeessin. Tarii inni/ishiin taqwaan si caalu danda’a/dandeessi.
Addunyaa tana keessatti waan guddaa fi gaarii galmaan gahuu yoo kaayyefatte, hojii erga ati duute hin duune yookiin yeroo dheeraf turu hojjadhu. Sababni isaas hojiwwan kuniin yeroo ati hojii gaarii hojjachutti carraa wayitu hin qabne akka madda ajrii (mindaa) ta’uun si fayyadu. Hojiiwwan kunniinis beekumsa ummata fayyadu, sadaqaa itti fuftu ( sadaqatul jaariya) fi ilma gaarii du’aayi si godhu. Hojiiwwan kanniin addunyaa irratti dhiifatte du’uuf carraaqi guddaa si barbaachisa. Carraaqi qofaa miti iklaasa barbaachisa. Meeqa kamtu kitaaba jildiwwanitti lakkawaman barreesse darbe. Garuu kitaabni isaa hin dubbifamu. Meeqa kamtu jira kan kitaabni isaa dhaloota osoo fayyadu jaarraa meeqa keessa darbe. Sababni isaa maaliidha? Sababni isaa “Iklaasa” Hojiin Rabbiif jedhamte hojjatamtu bu’aa guddaa buusti. Baay’een keenya beekumsa fi sadaqaa itti fufaa ummataaf gummachuuf dandeetti hin qabnu ta’a laata. Garuu ilma gaarii Islaama irratti guddisuun ajrii guddaa argachuu dandeenya. Kana gochuuf yeroo dargagummaa kana irraa jalqabne of tolchuu fi imaana keenya dabalachuu barbaachisa. Jalqaba mataa ofiiti nama gaarii ta’anii argamu ergasii fuudhaf/heerumaf nama gaarii argachuuf carraaqudha. Rabbiin hundii keenya haa milkeessu.
Yommuu jireenyi si nuffisiistu fi si jibbisiistu, sheyxaanni yookaa abdii si murachisuun yookiin immoo wanta badaa akka raawwattu si gochuun akka si hin gowwomsine. Yommuu nuffitu fi jireenyi si jibbisiistu karaa ittiin keessaa baatu barbaadi. Fakkeenyaf, Qur’aana, barruulee fi kitaaba gaggaari dubbisi, Qur’aana fi barnoota Islaama dhageefadhu, yoo hirribni si qabe sa’aati muraasaf rafi, zikrii baay’isi, yommuu sheyxaani yaada badaa sitti darbu irra deddeebi’i “A’uzu billahi mina sheyxaani rajim (Sheyxaana abaarrame irraa Rabbiin tiikfama)” jedhi, ispoorti hojjadhu, nama gorsa dhugaa si kennu danda’utti haasawi, wudu’a godhii sirnaan salaati, istigfaara (araarama barbaadu) fi tawbaa baay’isi, hojii humnaa hojjadhu fi kkf.
Kanniin irraa fagaadhu: nama kamiyyu jechaan yookiin humnaan miidhu– nama arrabsuu fi haleelu, meeshaa caccabsuu, wantoota araada nama qabsiisan fayyadamu, filmii ilaalu, muuziqa dhageefachu, interneeti amma amma banu, hiriyyoota badii bira deemu fi kkf nuffii fi gadda kee dabalu malee hir’isuu hin danda’an. Hanga nuffii fi aarin sirraa galu obsi, hin jarjarin.
Yommuu haalli ulfaatan si muudatu, haala ulfaata yeroo darbe keeti yaadadhu. Jireenya kee funduraaf yoo sodaatte Rabbiin irratti hirkadhu. Wanti ani jireenya kiyya funduraaf sodaadhu bakka fi akkamitti akka jiraadhu osoo hin ta’in, imaana dhabuu sodaadha. Sababni isaas qananiin hundarra guddaa namni tokko argachu danda’u imaana. Qananii imaana dhabnaan qananiin biroo maal fayyadu ree?
Jaalalli nama tokkoof qabdu daangaa darbuun gara gabbarritti akka hin jijjiramne of eeggadhu.
Atummaan mu’imina (nama dhugaan amane) ta’uuf carraaqi ergasi hojii gaggaari iklaasan hojjadhu. Rabbii ajajamu irratti obsi. Insha Allah Rabbiin balbala milkaa’inna fi gammachuu sii bana. Balballi milkaa’innaa fi gammachuu kan nurratti cufamu yoo Rabbii ajajamu dinnu fi daangaa Isaa darbinuudha. Kana hubachuuf Qur’aana sirritti qo’achuuf carraaqi, furtuun milkaa’inna fi gammachuu maal akka taate ni argitaati. Filoosofi akkamitti akka milkooftu fi gammaddu sitti odeessu cinatti dhiisi gara Qur’aana deebi’i.
Dallansuu kee seeqachun qabbaneessi. Wanta namoonni siin jedhan irra hin oolin, yeroo hundaa jechoota isaani yaadachun keessa kee hin dhiphisin,keessa kee hin gubin. Aari fi dheekkamsan yeroo kee gubuu irra kaayyoo kee irratti xiyyeefadhu. Inuma wanta isaan siin jedhan irraa baradhu. Yoo isaan gaarummaa kee kaasan of hin tuulin, gadi of qabi, daran nama gaarii ta’uuf carraaqi. Yoo isaan si qeeqan, of ilaali. “Rakkoon si bira ni jiraa kan isaan si qeeqaniif?” Yoo jiraate sirreessuf carraaqi. Garuu yoo isaan waanyu fi jibbinsa irraa kan ka’e kan si qeeqani fi si laamshessuf jechoota sitti darban ta’e, sammuu kee keessatti bakka hin kenniinif. Sammuun kee qaalidha.Baradhu, dubbisi, of dagaagsi, qalbii kee qulqulleessi, InshaAllah gara Jannataatti imala (adeemsa) kee itti fufi.
Dureessas haa taanu hiyyeessas haa taanu hundi keenya gara du’aa deema jirra. Akkuma guyyaan darbuun umriin keenya hir’ataa adeema. Du’a jalaa miliquun hin jiru. Garuu gaaffin guddaan du’aaf galaa (sinqii) maalii qopheefanne? Hojii gaarii qabnaa? Hojii badaa dhiisne jirraa? Dirqamoota Rabbiin nurra kaa’e sirnaan bahaa jirra moo addunyaa tanaan sobama jirraa? Akkamitti Rabbiin qunnamu hennaa? “Osoo hin herregaminiin (hin sakatta’aminiin) duratti of herreegaa(sakatta’aa)?” jedha Umar ibn Al-Khaxxaab.
Sakatta’iinsi guyyaa cinqii osoo nutti hin dhufiinin duratti of sakattaane gara karaa sirritti deebi’u qabna. Ayatoota Qur’aana kanniin dubbisi mee Suurat Az-zumar: 53-58
Osoo yeroo hundaa kan gaddinu taane silaa abdii kutuun baditti of darbinaa turre. Akkasumas osoo yeroo hundaa kan gammannu taane silaa osoo of tuullu of balleessinaa turre. Kanaafu yommuu gadditu fi aartu, gaarii akka sii ta’etti ilaali. Sababni isaas, of tuulinsa fi of dinqisifachuu baditti si geessu gadii sii qaba. Dirree lola Huneyn yaadadhu yommuu Sahaabonni baay’inna ofii dinqisifatan. Of dinqisifachuu isaani gadii qabuuf gaddii isaan rukute, dachiin itti dhiphatte. Kuni barnoota guddaa nuuf ta’a. Injifannoo fi wanta gaarii galmaan gahuun Rabbiin qofa irraa dhufa. Baay’inni yookiin humni keenya adda isaa homaa hin fayyadu. Dhugumatti of dinqisifachuu fi of jajuun kufaati keenyaf sababa guddaa kan ta’aniidha. Iklaasa akka hin qabaanne nama taasisu. Kanaafu yommuu gadditu fi aartu miira kee too’adhu, balleessa kee kan darbee ilaali. Negaativi isaa osoo hin ta’in posotivi isaa ilaali.
Wanti ati of gammachiisuf guyyaa guyyaan hojjatu fi xiqqoo taate, guyyaa tokko hojii kee ta’uun bu’a guddaa argamsiisu yookiin miidhaa guddaa fidu. Kanaafu hojii gaarii xiqqaa jette hin tufatin, akkasumas hojii badaa xiqqaa jette hin tufatin. Lamaan isaanitu yommuu baay’atani walirratti tuulaman, akka gaaraa guddaa ta’u. Cubbuun yommuu baay’ate akka gaaraa ta’uun nama balleessa, nama fokkisa. Hojiin gaariinis yoo baay’ate nama miidhagsa, nama faaya.
Jireenya kee keessatti kaayyoo/karoora yeroo gabaaba fi yeroo dheeraa baasi. Yoo kana goote, of eggannoo fi murannoon gara funduraatti tarkaanfatta. Karoorri yeroo gabaaba keeti wantoota guyyaa guyyaan, torbaanin fi ji’aan hojjattu ta’uu danda’a. Fakkeenyaf torbaan kana keessa jireenya kee keessatti wanta jijjiru qabdu, wanta irraa hir’isuu fi itti dabalu qabdu, Qur’aana fi tafsiira isaa qo’achuu, kitaaba tokko dubbiste fixu fi kkf ta’uu danda’a. Kaayyoon yeroo dheeraa keeti immoo wanta adeemsa jireenya keeti haguugudha. Fakkeenyaf yeroo gabaaban booda barnoota xumuru, hojii qabachuu, fuudhu/heerumu, wanta haarawa galmaan gahuu fi kkf ta’uu danda’u. Garuu kaayyoon yeroo gaababa fi dheeraa kee haguugu Jaalala Rabbii argachuu fi Jannata seenu akka ta’e hin dagatin. Sababni isaas yoom akka duutu hin beektu. Kanaafu guyyaa hundaa wanta kaayyoo guddaa kana waliin deeman hojjachuu fi wantoota kaayyoo kana faalleesan irraa fagaachuf carraaqu qabna. Yoo akkana goone jireenyi teenya tartiiba horatti.
Rakkoon yeroo ammaa dargaggoota muudata jiru rakkoo fuudhaa heerumaati. ‘Akkuma barnoota fixe fi hojii qabadheen nan fuudha ykn heeruma.”jedhu. Eeti dhugaa isaaniti yoo wanta maatii ittiin horatan argatan fuudhun garmalee bareeda fi kan jajjabeefamudha. Garuu hanga fuudhanii ykn heerumani haraama irraa of qabuun hin barbaachisu ree? Obsu barbaachisa. Waggaa 4 ykn 6 booda nan fuudha ykn nan heeruma yoo jette haraama irraa of qusatu fi obsuu nu barbaachisa. Sababni isaas, yoo hin obsin kaayyoo yaanne kanaa fi kaayyoo gurguddaa armaan olii galmaan gahuu hin dandeenyu. Kanaafu kaayyoo kee hundaa galmaan gahuuf obsuun dirqama. Waa hundaafu Rabbirratti hirkadhu. Insha Allah milkiin teeti.
Furtuuwwan milkaa’inna fi gammachuu keessaa tokko mataa kee fedhii duwwaa fi bada hordofuu irraa hidhuu/dhowwuu akka ta’e sammutti qabadhu. Rabbiin (Subhaanahu wa ta’aala) akkana jedha:
“Namni (Rabbitti kafaruun, cunqursaa fi badii raawwachuun) daangaa darbee fi Jireenya addunyaa tanaa filate, dhugumatti teesson isaa Jahannami.“
Namni Gooftaa isaa dura dhaabbachuu sodaate fi lubbuu ofii waan ishiin hawwitu irraa dhorge, dhugumatti Jannanni bakka qubannaa isaati.” (suurat An-naazi’aat (79):37-41)


text:
Waraanni Sudaan naannoo Itiyoopiyaa waliin wal daangessu irra qubatee jiraattota naannoo irraan haleellaa dhaqqabsiisaa jira jechuun godinni Gondar waaltaa iyyatee jira.
Mootummaan federaalaa tarkaanfii akka fudhatu illee waamicha dabarsanii jiru. Naannoo isaaniitii namoonni kudhanii ol ukkaamsamanii butmuu fi bara 2008 jalqabee hidhattoonni Sudaan irraa dhufan daangaa ce’anii Itiyoophiyaa seenuu isaaniif haala isaas irra deddeebi’uun mootmmaatti beeksisaa turuu isaanii jiraattonni naannoo tuqaniiru.
Gabaasa Asteer Misgaanaaw caqasaa.


text:
Gosoota Ibaadaa Ragaa waliin-Kutaa 3
Kutaa darbe keessatti gosoota ibaadaa hamma ta’ee ragaa waliin ilaalle jirra. Har’as itti fufuun hamma ta’e ni ilaalla:
11-Du’aayi
Du’aayin (kadhaan) ibaadaa hundarra guddaa ta’eedha. Gosoota ibaadaa kutaa darbe keessatti ilaalle hunda of keessatti hammata. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Gooftan keessan ni jedhe, ‘Na kadhaa isiniifan awwaadhaa. Dhugumatti, isaan Ana gabbaruu irraa boonan, salphattoota ta’anii Jahannam seenuf jiru.’” Suuratu Ghaafir 40:60
“isiniifan awwaadhaa.” Kana jechuun du’aayi (kadhaa) keessan isiniif deebisa. Namoonni ibaadaadhaan Ana tokkichoomsu irraa of tuulan, salphattoota fi xiqqaattota ta’anii Jahannamiin ni seenu.
Hadiisa keessattis, “Du’aayin ibaadadha.” Jechuun dhufee jira. (Sunan Abu Daawud 1479)
Namni wanta Rabbiin malee eenyullee hojjachuu hin dandeenye argachuuf Rabbiin ala wanta biraa kadhate, inni mushrika kaafira ta’a. Namni kadhatamu jiraataa ta’i du’aa ta’ii tokkoma. Namni nama lubbuun jiru wanta inni danda’u irratti yoo kadhate, kuni rakkoo hin qabu. Fakkeenyaaf, “yaa ebalu na nyaachisi, yaa ebalu na obaasi” yoo jedhe, homtu isarra hin jiru. Garuu kadhaa akkanaatin nama du’ee ykn nama fagoo jiruu yoo kadhate, inni shirkii hojjatee jira. Sababni isaas, namni du’e ykn fagoo jiru wanta inni kadhate kana hojjjachuu hin danda’u. Nama kana kadhachuun “samii fi dachii keessatti namni du’ee ykn fagoo jiru too’anna qaba” jedhee amanuu isaa agarsiisa. Sababa kanaan nama shirkii hojjate ta’a.
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Osoo kaafironnii jibbaniillee, amantii Isaaf qulqulleessuun Rabbiin kadhaa.” Suuratu Ghaafir 40:14
Yaa warra amantan Rabbii tokkichaaf ibaadaa fi du’aayi qulqulleessaa. Mushrikoota adeemsa isaanii keessatti faallessaa. Osoo kuni isaan dallansiiseyyuu, isaaniif dantaa hin kenninaa.[1]
Gosoota ibaadaa keessaa kan biraa “rajaa’a (abdachuu)” dha. Abdachuu jechuun namni dhimma dhiyoo dhaqqabuu danda’an argachuuf dharra’uudha. Tarii dhimmi kuni fagoo ta’uu danda’a garuu dhiyoo akka ta’etti ilaalun abdatamu danda’a. Abdachuun of gadi xiqqeessu fi of gadi qabuu of keessatti qabatee Rabbii olta’aaf malee hin ta’u. Rabbiin ala wanta biraatiif yoo godhame shirkiidha. Haala qalbii namtichaa irratti hundaa’e tarii shirkii guddaa ykn shirkii xiqqaa ta’uu danda’a.
Ammas, gosoota ibaadaa keessaa tokko ragbata (kajeelu)dha. Kajeellaan of gadi qabuu fi of xiqqeessu of keessaa qabu Rabbii olta’aaf malee homaafu hin ta’u.
12-Al-Mahabbah (Jaalala)
Ammas gosoota ibaadaa keessaa tokko Al-Mahabbah (Jaalala)-Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Namoota keessaa namoota Rabbii gadiitti andaada godhatanii akka jaalala Rabbii jaallatantu jira. Garuu warri amanan [isaan] caalaa sirritti Rabbiin jaallatu.” Suuratu Al-Baqarah 2:165 (Andaada jechuun qixxaattota (equals), dorgomtoota.)
Jaalalli ibaadaa ta’u jaalala jaallatamaaf of xiqqeessuu fi gadi of qabuun keessa jiruudha. Kuni Rabbii olta’aaf malee homaafu hin ta’u.
Sheykhul Islaam ibn Taymiyah (rahimahullahu) ni jedha: “Ibaadan itti ajajaman hiika xiqqeenyaa fi hiika jaalalaa of keessatti kan qabateedha. Ibaadan jaalala fiixee dhumaa irra gaheen Isa jaallachuu waliin Rabbii olta’aaf of xiqqeessuu fiixee dhumaa irra gahe of keessatti qabata. (Kana jechuun ibaadaan Rabbii olta’aa garmalee jaallachuu waliin Isaaf garmalee of gadi xiqqeessu of keessatti hammata.)
Dhugumatti sadarkaalee jaalalaa keessaa inni dhumaa gabbaruudha. Sadarkaan jalqabaa jaalalaa, itti rarra’uudha. Qalbiin jaallatamatti rarraati. Ergasii dharra’uudha. Itti aanse “al-gharaam”-kana jechuun jaalala qalbitti maxxanee fi irraa addaan hin baane. Ergasii Al-Ishq (garmalee jaallachuu). Marsaan jaalalaa isa dhumaa, “at-tatayyum” Kana jechuun gabbaruudha. Ni jedhama: taymullahi kana jechuun Gabricha Rabbii. (Hundeen jecha tatayyum jedhu, jecha isaanii kana irraayyi: “tayyamahul-hubbu” kana jechuun jaalalli isa gabroomse, gadi xiqqeesse.)
Namni nama tokko osoo jibbu gadi of qabeef, isaaf gabricha hin ta’u. Akkasumas, wanta tokko jaallattee garuu yoo isaaf gadi of hin qabin, wanta kanaaf gabricha hin ta’u. Kan akka ilma isaa, hiriyyaa isaa jaallachu. (Namoota kanniin ni jaallata garuu isaaniif gadi of hin qabu. Kanaafu, isaaniif gabricha hin ta’u jechuudha).
Kanaafi, Rabbiin gabbaruu keessatti isaan lamaan (jaalalaa fi gadi of qabuu) keessaa tokko qofti gahaa miti. Kana irra, Rabbiin subhaanahu wantoota hunda caalaa gabricha biratti jaallatamaa ta’uu fi wantoota hunda caalaa isa biratti Rabbiin guddaa ta’uu qaba. Dhugumatti, jaalallii fi gadi of xiqqeessuun guutuun Rabbiif malee hin ta’u.[2]
Kanaafu, jaalalli jaallatamaaf of gadi qabuu fi of xiqqeessu of keessaa qabu Rabbii tokkicha qofaaf ta’a. Isaan ala wanta biraatiif jaalala akkanaa gochuun shirkiidha.
13-Nafsee fi qabeenyaan karaa Rabbii keessatti qabsaa’u
Nafsee fi qabeenyaan karaa Rabbii keessatti qabsaa’un ibaadadha. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Yaa warra amantan! Daldala azaaba (adabbii) laalessaa irraa isin baraarutti isin qajeelchuu? Rabbii fi Ergamaa Isaatti ni amantu, karaa Rabbii keessatti qabeenya keessanii fi nafsee teessaniin ni qabsooftu. Yoo kan beektan taatan, kanatu isiniif caala.” Suuratu As-Saff 61:10-11
Yaa warra Rabbii fi Ergamaa Isaa dhugoomsitan! Daldala azaaba garmalee nama dhukkubsuu irraa isin baraarutti isin qajeelchuu? Daldalli kunis: Rabbii fi Ergamaa Isaatti amanuu itti fuftu, diinii Isaa gargaaruuf qabeenyaa fi nafsee qabdaniin karaa Rabbii keessatti ni qabsooftu. Miidhaa fi faayda wantootaa kan beektan yoo taatan, daldala addunyaa caalaa daldala kanatu isiniif caala. Itti aansee bu’aa daldala kanaa ni dubbata:
“Badiiwwan keessan isiniif araarama, Jannata jala ishii laggeen yaa’anii fi Jannata Adn keessatti iddoo jireenyaa gaarii ta’e isin seensisa. Suni Milkaa’inna Guddaadha. Wanta biraas kan isin jaallatan [isiniif kenna]-Gargaarsa Rabbiin irraa ta’ee fi baniinsa dhiyoodha. Mu’mintoota (warra amanan) gammachiisi.” Suuratu As-Saff 61:12-13
Yaa warra amantan! Wanta Rabbiin itti ajaju yoo hojjatan, badii fi cubbuu keessan isiniif haguuga, irra darba. Jannata gamoo fi mukkeen ishii jala laggeen yaa’an isin seensisa. Akkasumas, Jannata Adn (qubannaa yeroo hundaa keessa turan) keessatti iddoo jireenyaa qulqulluu fi bareedaa ta’e isin seensisa. Kuni milkaa’inna guddaadha. Yaa warra amantan qananiin biraa isin jaallattan: gargaarsa Rabbii isiniif dhufuu fi baniinsa (injifannoo) harka keessan irratti guuttamuudha. Yaa Nabiyyicha! Addunyaa keessatti gargaarsaa fi injifannoon, Aakhiratti immoo Jannataan mu’mintoota gammachiisi.[3]
Kanaafu, karaa Rabbii keessatti qabsaa’un (jihaanni) ibaadaa gurguddoo keessaa tokko. Karaa Rabbii keessatti qabsaa’un haala shari’aan ajajuun diinotatti duulu, beekumsa Islaamaa babal’isuu, wanta Islaamaa fi Muslimoota fayyadu hojjachuu of keessatti qabata. Qabsoon (jihaanni) ibaadaa waan ta’eef Rabbiif qulqulleessu (ikhlaasa) barbaachisa. Qabsoo keessaa diinotaan loluun iddoo guddaa qaba.
Abu Muusaa Al-Ash’aariyy (radiyallahu anhu) akkana jechuun gabaase: Qotee bulaan tokko Nabiyyi (sallallahu aleyh wassallam) akkana jechuun gaafate: Namtichi tokko boojiif lola, namtichi biraa immoo akka faarfamuuf lola, namtichi sadaffaan immoo sadarkaan (gootummaan) isaa akka mul’atuuf lola. Kanniin keessaa eenyutu karaa Rabbii keessatti lolaa? Nabiyyinis (SAW) ni jedhan: Namni jechi Rabbii ol’aantu akka taatuuf lole, inni karaa Rabbii keessatti lolaa jira.” Sahiih Al-Bukhaari 3126
Namni yommuu gara waraanaa bahuu niyyaa adda addaa qaba. Namoota kanniin keessaa namni karaa Rabbii keessatti qabsaa’a jira jedhamu nama jechi Rabbii ol’aantu akka taatuuf qabsaa’udha. Haaluma kanaan nama beekumsa baratuu fi barsiisuus kanaan wal bira qabuun ni danda’ama. Namni karaa Rabbii keessatti beekumsa barata ykn barsiisa jedhamuus nama niyyaan isaa Islaamni akka ol’aanu ta’eedha.
14-Wanta Rabbiin buuseen namoota jidduutti murteessu
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Wanta Rabbiin buusen jidduu isaaniitti murteessi. Fedhii lubbuu isaaniis hin hordofin.” Suuratu Al-Maa’ida 5:49
15-Murtii Rabbii fi Ergamaa Isaa bira barbaadu
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Yoo waan tokko keessatti wal mormitan gara Rabbii fi Ergamaa deebisaa, yoo Rabbii fi Guyyaa Aakhiraatti kan amantan taatan. Kuni irra caalaa fi xumurris bareedadha.” Suuratu An-Nisaa 4:59
Yaa warra amantan! wanta tokko irratti yoo wal mormitanii fi wal dhabdan, dhugaadhaan Rabbii olta’aa fi Guyyaa Qiyaamaatti kan amantan yoo taatan, murtii wanta irratti wal mormitan kanaa gara Kitaaba Rabbii fi Sunnah Ergamaa Isaa Muhammad (SAW) deebisaa. Wanta irratti wal dhabdan gara Qur’aanaa fi Sunnah deebisuun kuni wal mormuu fi yaadan dubbachu caalaa gaariidha. Akkasumas, dhumti isaa bareedadha.
16-Wanta halaala godhee fi wanta haraama godhee keessatti Rabbiif ajajamuu, Huduuda Isaa hojii irra oolchu keessatti Rabbiif ajajamuu fi kanneen biroo Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa kitaaba Isaa keessatti ibsee fi Ergamaa Isaa irratti buuse ibaadaa irraayyi.
Kanaafu, ibaadaan wanta Rabbiin guddaan olta’e itti ajaje hunda of keessatti qabataa jechuudha. Wanti Rabbiin olta’aan itti ajaju hundi hojii gaarii ta’eedha. Kanaafu, hojiin gaariin hundi ibaadaa keessa seena. Garuu hojiin gaariin kamiyyu ibaadaa ta’uuf nama hojii san hojjatu irraa maaltu eeggamaa? Hojii gaariin kamiyyuu ibaadaa ta’uu fi Rabbii olta’aa biratti fudhatama argachuuf ulaagaaleen sadan kunniin guuttamu qabu:
1ffaa-Namni hojii san hojjatu haala sirriin Rabbii olta’aatti fi wanta Isarraa dhufe hundatti kan amane ta’uu (iimaana sirrii qabaachu).
2ffaa-Hojii yommuu hojjatu ikhlaasa qabaachu (Rabbii olta’aaf jedhe hojjachuu)
3ffaa-Haala shari’aan itti ajajeen hojjachuuudha.
Namni ulaagaalee sadan kanniin guutuun hojjate hojiin isaa ibaadaa ta’a. Hojiin isaa ibaadaa erga ta’e immoo Rabbal aalamina biratti mindaa guddaa argataa jechuudha. Hundemaa Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ibaadatti kan ajajeef faaydaa Ofiitiif osoo hin ta’in faaydaa fi fooyya’insa gabrichaatif. Kanaafu, namni ibaadatti kan ajajameef nafsee isaa fayyaduu fi fooyyessuuf qofa akka ta’e dagachuu hin qabu.
Kitaabban wabi:
[1] Tafsiiru Muyassar-468
[2] Al-Ubudiyyah-24-25
[3] Tafsiiru muyassar-552
Sharih Taxhiiril Janaani wal arkaani an darani shirki wal kufraani-fuula 69-…
al-Jaami’ul Mufiid liduruusi ta’allumi tawhiidi-fuula 115-117


text:
Adeemsi siyaasaa Somaaliyaa keessaa boodatti harkifachuun biyyattii keessatti rakkoo siyaasaa uume. Ministriin dhimma alaa Antonii Biliinken ibsa barreeffamaan kennaniin “Ameerikaan falmiin filannoo Somaaliyaa nagaa biyyattii, sabatiinsaa fi misooma balaa irra kan buusuu fi wal amantaa siyaasaa dhabamuu uumaa jira” jedhan.
Akka heera Somaaliyaa kan yerootti, filannoowwan paarlamaa fi prezidaantummaa yeroo waggaa afurii mootummaan aangoo of harkaa qabu keessatti geggeessamuu qaba.
Fulbaana bara 2020 keessa maqaa Farmaajoo jedhamuun kan beekaman prezidaant Mohammed Abdullaahii Mohaammed fi hoogganoonni kutaalee miseensota federaalaa shan caasaa filannoo geggeessuu dandeessisu irratti walii galanis, paartileen adeemssa isaa bu’aa ofiif itti fayyadaman jechuun walii isaanii himatan. Falmii filannoo ilaalchisee jiru hiikuuf mariiwwan hedduun geggeessamanis furmaata hin arganne, kunis danqaa siyaasaa uumee jira.
Yeroon aangoo prezidaant Farmaajoo Guraandhala 8 dhumate. Haa ta’u malee hanga filannoon xumuramutti murtii paarlaamaan kan caasaa walii galtee filannoo Fulbaana bara 2020 raggaasisee kan yeroo aangoo isaanii dheeresseef tuquu dhaan aangootti cichan.
Bara 2012 fi 2016 keessa akkuma yeroon ce’umsaa boodatti harifate, prezidaant Farmaajoon gama mormitootaa irraa hanga ammaa adeemsa filannoo fi waaltaalee eegumsa fayyaa akka to’ataniif gaaffii dhiyaate hin simanne.
Kun immoo muddama fi hookkarri akka uumamuuf sababaa ta'ee, miseensota naga eegumsaa fi milishoota hidhata mormitootaa qaban gidduutti Guraandhala 16, hooggana mormitootaan Moqaadishoo keessatti mormiin mootummaa irratti akka ka’uuf sababaa ta’e. Haalli balaafamaan kun hatattamaan furmaata argachuu qaba.
Ministriin dhimma alaa Yunaayitid Isteetis Blinken, “Mootummaan federaalaa Somaaliyaa fi hoogganoonni kutaalee miseensota ta’anii ilaalcha siyaasaa isaanii dhiphoo boodatti dhiisanii, itti gaafatama uummata Somaaliyaaf irra jiru akka ba’an akkasumas filannoon ifaa fi hunda hirmaachise hatattamaan akka geggeessan waamicha dhiyeessina,” Jedhan.
“Rakkkoon yeroo ammaa guddina hanga ammaatti argame kan faallessu, Somaaliyaa liqaa irraa kan boqochiisu jijjiirama hatattamaan barbaachisutti akka hin deemne ittisuu dhaan shorokeessummaa irratti duula geggeessamu danqa” jedhan.
Yunaayitid isteetis mirga lammiiwwan Somaaliyaa mormii karaa nagaa geggeessan ni deggera, akkasumas hookkara qaama kamiinuu oofamu ni morma.
Hoogganoonni Somaaliyaa hegeree biyyattiif eegumsa akka godhan fi filannoo paarlaamaaf ka prezidaantummaa hatattamaan geggeessuuf akka walii galan gaafanna jechuu dhaan gulaalaan har’aa yaada isaa xumura.


text:
Hooggantoonni Ameerikaa fi Kooriyaa Kaabaa wal arganii mari’achuuf waliigalan.
Prezdaantiin Ameerikaa Donaald Traamp affeerraa marii prezdaantii Kooriyaa Kaabaa irraa dhufeef kan fudhate tahuu beeksise. Traamp akka jedhetti affeerraan prezdaantii Kooriyaa Kaabaa Kim-Jong Un irraa isaaf dhihaateef, dhimmaa Niwukilarii hir’isuu fi yaalii misaa’elaa Koriyaan Kaabaa gaggeessaa jirtu irratti hooggantoonni lamaan qaamaan wal arganii mari’achuuf akka tahe beeksise.
Traamp affeerraa kana ilaalchisuun gama Twitter isaatiin yaada Sabtii har’aa kenneen, “Kooriyaa kaabaa waliin waliigaltee cimaa irra ni geenna jedhee amana. Waligalteen yoo milkaahe ammoo kan addunyaa guutuu fayyadu taha. Yeroo fi iddoon walgahii keennaa fuulduratti kan murtaahu ta’a”jedhe.
Mariin amma yaadame kun yoo milkaaye, marii hoggantoonni biyyoota lamaanii kallattiidhaan wal argauun gaggeessan kan jalqabaa taha. Traamp taayitaa eega qabatee asitti hoggantoonni lamaan dhuufaan wal arrabsuu dabalatee, biyyoonni lamaan humna waraanaa fi meeshaa Niwukilarii qabaniin walitti dhaadataa turuun isaanii niyaadatama.


text:
Jarii hiriira bahe kun Sab-Qunnamtii mootummaa Afirkaa Kibbaa [SABC] keessaa hojjataa achuma duratti hiriira bahee akka mootummaan mirga gaazexeessitotaa ulfeessee hujii isaanii keessa seenuu dhaabu gaafate.
Korporeeshiiniin oduu Afrikaa Kibbaa dhiyoo tanaayyuu akka gaazexessitotii oduu akka jequmsa,qabeenna hiriira irratti badee fi oduu akka akkaa hin gabaasne gaafate.
Sab-Qunnamtiin mootummaa Afrikaa Kibbaa, SABC gaazexeessitota isaa waliin hojjachuu didanii fi falman jahaa oli hujii irraa dhaabe.
Gaazexeessitotii tun rakkoo isaan irra geettu sab-qunnamtii ufii irratti dubbachuu dadhabanii ka dhibiin barbaadatan
Itti gaafatamaan eegataa SABC hujii akkanaa hojjachuu hin dadandahuu jedhee irraa bu’e.Hujii gaazexeessitotaa keessa seenuun barbaachisaa mitii jedhee falmee jennaan isaayyuu dubbii itti jabeessan.
SABC akka gaazexeessitotii hiriira torbaan dabre magaalaa Afrikaa Kibbaa, Piritooriyaa keessatti bahanillee akka hin gabaasne dhowwee hojjattootallee hujii irraa dhaabe.


text:
Abdii Boruutiin
Namni mata-duree barreeffama kanaa argu, qabiyyee barruu kanaa dubbisuu yoo baatellee, dhaamsi isaa maal ta’uu akka danda’u ni hubata jehdeen yaada. Haa ta’u malee, maaliif barruu gabaabaa kana waanan dhiyeesseef, qabxiilee tokko tokko kaasee ibsuun barbaada. Gara qabiyyee barreeffama kiyyaa otuu hin seeni dura, mee waan dhiyoo kana Sabboontota Oromootiin dubbatamaa ture fi mooraa Habashootaa keessatti waca uume tokko tokkon kaasa.
“Itoophiyaan diigamtu malee, Oromoon nagaa hin argatu. Itoophiyaan Oromummaa hin fudhanne fi hin kabajne diigamuu qabdi. Itoophiyaan caccabuu qabdi malee diimookraata’uu hin dandeessu….” fi k.k.f.
Haala amma deemaa jiru wajjin walqabsiisee yoon ilaalu, ani gama kootiin waan jedhame kanatti guutumaa guutuutti nan amana. Warrii Walabummaan Oromiyaa salphaadhumatti dhufuu waan hin dandeenyee dha jedhanii morman hedduu akka ta’an naaf gala. Haa ta’u malee, Impaayarittii sana diimookraatessuu fi Oromoodhaaf akka toltu godhuunis waan salphaa akka hin taane hunduu hubachuu danda’an jedheen amana.
Dhiiroo, waayeen keenya xiinxala bal’aa waan barbaachisuu mitii bar! Namni haal amma deemaa jiru kana arguu fi dhagawu, ofduuba garagalee waa hundaa hubachuun akka rakkisaa hin taaneen dhugaa mul’achaa jiruu dha. Har’allee bar-dhibbee 21ffaa keessatti; keessumaayyuu ammoo yeroo Sabboonummaan Oromoo yoomiyyuu caalaa guddachaa fi dagaagaa jiru kana keessatti; yeroo uummatni keenya tokkummaa dhaan harka walqabatee; kaabaa-kibbaa, bahaa-lixaa, jiddugaleessaa fi akkasumas keessaa-alaa gaafii hundee (gaafii bu’uraa) gaafachaa jiru kanatti, gadheewwan tokko tokko sammuudhuma dur sanaan yaadaa; uummata keenya gad xiqqeessuu fi seenaa isaas xureessuuf duula nurratti bananii jiru. Maarree, uummattoota akkana waliin biyya takka, kan nuuf taatu, ijaarra jennee yaadnaa ykn yaallaa?? Deebii gaafii kanaa dubbistootaaf dhiisee; mee gara qabiyyee barreeffama kiyyaattan deebi’a.
Ani barumsa fi beekumsa Seenaa qabaachuu baadhullee, dhugaa jiru tokko tokko seenaarraa hubachuun barumsa ykn dandeettii seenaa na hin gaafatu. Otuu fagoo hin deemin, mee seenaadhuma dhiyoo kanaarraa waan tokko tokko kaasuun barbaada.
- Bara 1974, yeroo mootummaan Hayila Sillaasee kufee Darguun aangootti dhufu, ilmaan Oromoo kan barumsas ta’ee dandeettii addaa qaban, kan akka Dr. Hayilee Fidaa faa Itoophiyaa diimookraatofte keessatti gaafiin Oromoo ni deebi’a jedhanii projaktii hin milkoofne yaalanii booda siridhaayyuu du’a saree du’an. Uummata Oromootiif wanti argame jiraa?
- Bara 1991, yeroo mootummaan Darguu dabaree isaa eeggatee kufu fi Wayyaaneen aangootti dhuftu, ABOn mootummaa Itoophiyaa kan ce’umsaa keessatti hirmaate. Kaayyoon hirmaatnaa kanaa yoo dhugumatti sirni Federaalisimii dhugaa kan uumamu ta’e, uummatni Oromoo hiree isaa murteeffachuu ni danda’a yaada jedhuun natti fakkaata. ABOn yeroo kana keessatti injifannoolee fi bu’aalee gurguddoo argamsiisullee; garuu booddeen isaa kisaaraas aakka ta’e waan dhara hin taane dha; dhimma kana gadi-fageenyaan keessa seenuu hin barbaadu.
- Erga Wayyaaneen biyya dhuunfattee asis, ammas yaadni biyyattii (Impaayarittii) sana diimookraatessuu jedhu bifa adda addaatiin mula’tee ammas projaktiin hin milkoofnee yaalamaa jira. Isaan kana keessaa inni tokko kaayyoo KFOn (OFC) qabatee ka’ee dha. Haa ta’u garuu, har’a maaltu mul’achaa jira? Hoggantootni KFO jumlaadhaan hidhamanii mana hidhaa keessatti dararamaa jiru.Oromoof bu’aan hin argamne.
- Otuu haala biyya keessatti deemaa jiru argani fi beekanuu; warri biyya alaa jiranis kan akka ADO (ODF) ammas projaktuma milkaawuu hin dandeenye sana yaaluuf, sagantaa baafatanii jiru. Kana qofaa miti, ADOn humnoota siyaasaa Habashootaa, kan sirna Federaalisimii hin fudhanne, waliin tumsa ijaaruuf tattaaffii godhaa jiru. Miidiyaa ESAT jedhamu, kan har’a gadheewwan takka takka affeeree; seenaa uummata bal’aa fi saba guddaa Oromoo akka xureessan taasisu, duuba humnoota siyasaa Habashootaa kanatu jiru. Maarree, jara akkanaa wajjin Impaayarittii sana diimookraatessinee Oromoof furmaata argannaa?? Kun waanuma hin taane!
- Oromoon har’a abbaa biyyummaa qabaachuun hafee; jiruu fi jireenyi isaatuu gaafii keessa yeroo gale kanatti, Wayyaanee abbaa biyyaa taatee, waan barbaadde, akka barbaaddetti godhaa jirti. Gama biraatiin Sumaalee nurratti duulchistee; lafa keenya dhiphisaa fi lakkoofsa uummata keenyaa hir’isaa jirti. Kun Kaayyoo isa duraa fi hangafa, kan Wayyaanotni lafa kaawwatanii irratti hojjechaa turan akka ta’e ragaalee quubsaatu jiru.
Asirratti, wantootni ka’uu danda’ani fi kan seenaan ragaa ta’uu danda’u baay’eetu jiru. Haa ta’u malee, dubbii gabaabsuudhaaf, dhugaa kanarratti hundoofnee, wanti jechuu dandeenyu gabaabumatti, Oromiyaa walaboomtu malee wanti Oromoof furmaata xumuraa (lasting solution) fidu waan jiru natti hin fakkaatu. Gaafii hundi keenyaa ofis ta’ee wal gaafachuu qabnu inni guddaan tokko: Warra akkantti seenaa keenya xureessan; siidaalee yaadannoo uummata keenyaas diiganii waa hundaa awwaaluu barbaadan….. waliin akkamitti impaayara sana diimookraatessinee Oromoof nagaa fiduu dandeenya? kan jedhu ta’a. Anaaf, akkuma armaan olitti tuqame, “Itoophiyaan diigamtu malee, Oromoon nagaa hin argatu. Itoophiyaan Oromummaa hin fudhanne fi hin kabajne diigamuu qabdi. Itoophiyaan caccabuu qabdi malee diimookraata’uu hin dandeessu” kan jedhu ta’a. Falli ykn furmaatni biraa natti hin mul’atu. Nagaatti.
Galatoomaa!
Abdii Boruu: aboruu@gmail.com


text:
Biyyi gogiinsi hube Zimbaabuween 'arba 30 gurgurte'
Zimbaabuween arba hanga 30 gahu jedhaman biyya biraatti gurgurte. Biyyi itti gurguramanis Chaayinaa akka ta'e amanama.
Kanneen mirga bineeldotaaf falman garuu bineensonni kunneen ni hubamu jechuun qeequ.
Paarkiin Biyyaalessaa Zimbaabuwee yoo qarshii dabalataa argate malee goginsa biyyattiitti hammaateefi hanga ammaayyuu arba 55 galaafate dandamachuu akka hin dandeenye ibsa.
Qarshii argamun bineeldota hafan gargaaruuf yaada paarkichi.
Arbi reefu guddataa jiraniifi amma gurguraman jedhaman kunneen erga maatii isaanii irraa adda bahanii waggaa ta'eera.
Dubbii Himaan Paarkii Biyyaalessaa Zimbaabuwee Tenaashi Farawoo akka jedhanitti qarshii gurgurtaa arba kanneen irraa argamuun bineedlota Paarkii Biyyaalessaa Hiwaangi jiranif lafa keessaa bishaan baasuun lubbuu oolchuuf yaadan.
Qondaalli kuni kanneen duula farra adeemsa kanaa leellisan qeeqaniiru.
Daarektarri 'Advocates4Earth' fi garee eegumsa bineeldotaaf falmu kan ta'an Obbo Leenin Chisaayiraan murtee kana ni qeequ.
''Bineensonni akkitti qabamaniifi gurguraman akkasumas lafa biraatti isa geeffaman waggoota dheeraaf balaaleffachaa turre. Achitti dahoo keessa kaawwamun hubamu,'' jechuun BBC'tti dubbatan.
Inni bakkeewwan paarkii biyyaalessaatti albuuda baasan bineeldonni lafa dheedinsaafi bishaanii akka rakkatan gochuun akka baqatan yookiin immoo bishaan barbaacha bineeldota kaan akka dorgoman isaan dirqe jedhu Obbo Chisaayiraan.


text:
Binensotta
Binensotti qoqqodama organizimotta kessaattii guggudo kan ta'aan kessa tokko yoo ta'uu, kan qoqqodamus akkaa kingdom Animalia yokan Metazoa ta'eet. Walumma galattii celli bayee kan qaban, waan isaan marsee jiruu kan hubatanii fi kan nyataan immoo organizimotta biraa nyachuun yokan kuttaa organizimotta biraa kessaa hanga ta'ee nyachuun kan jiratanii dha. Qamnii isaan kuni akkumaa gudataniin jabacha dhufaa, kunis bayinaan kan ta'uu akka embryot yoo guddatan, haa ta'u malee binensotti tokko tokko itti anee metamorphosis geggesu.
Jechii "animal" jedhuu kan dhufee latin "animal" yokan (bayeet (plural) "animalia") kunis jechaa "anima" jedhamuu irraa kan dhufee yoo ta'uu, hikaan jechaa kana qillensa yokan lubuu barbachisaa jechuu dha. Akka jechaa guyya guyyat fayyadamanit, jechii kunii hikaan isaa binensotaa nama alla ta'aan ibsuuf tajajilama. Haa ta'u malee Baayoloojii kessatti jechii kunii miseensotta Kingdom Animalia ta'aan hundaa ibsuuf tajajilamaa. Kanaafu jechii "binensotta" jedhuu biology kessatti yoo tajajilamuu namas walit-qabata.


text:
Manni maree paartii biyya bulchu kan Itiyoopiyaa Dura ta’aa ADWUI kan turan obbo Haylamariyaam Dassaalenyiin kan bakka bu’an dura taa’aa Dhaabbata dimokrtaatawaa uummata Oromoo Dr. Abiyyi Ahimediin dura taa’aa isaa gochuun filatee jira.
Prezidaantiin mootummaa naannoo Oromiyaa Obbo Lammaa Magarsaas Dr. Abiyyi dura taa’aa addichaa ta’uun filatamuu fi jijjiirraa taasisame ilaalchisuun kaleessa OBNf ibsa kennanii jiru. Prezidaantiin mootummaa naannoo Oromiyaa obbo Lammaa magarsaa OBNf ibsa kennaniin filanoo kun karaa dimokraatawaa ta’een geggeessame, qabsoo hadhaa’aas nu gaafate jedhan.
Itti gaafatamni guddaan Dhaabbata Dimokraatawaa Uummata Oromootti kenname kun kan uummati keenya yeroo dheeraaf gaafataa ture kan jedhan prezidaant Lammaan, bu’aa qabsoo uummata Oromootu dhaaba keenya asiin ga’ee, sabaa fi sab lammoonnis dhaabbati dimokraatawaa uummata Oromoo biyyattii hoogganuu danda’a jedhee itti amnuu dhaan itti gaafatama kana nutti kennuu isaaf ni galatoomsanna jedhan prezidaant Lammaa Magarsaa OBNf ibsa kennaniin.


text:
Kaleessi hara’a hin ta’u, borus miti iftaan
Wanta takkaa darbe hin qaqqaban bullaan
Yeroon nama miti na eegis hin jedhan
Yoo yerootti qoosan ofiin gaabbaa hafan
Namni har’arra taa’ee kaleessaan of tuulu
Jireenyasaa ari’aa kan darbeen madaalu
Isa boruu dhiisee kan tureen of kuulu
Maaddii one arraba boru quufee hin bulu
Har’a ta’eet malee dur na ture arjaa
Jedhee nammi of tuulu kaleessaan of jaja
Bor hirriba dhabee akka hin bulle gurjaa
Ammuma haa dammaqu osoo hin eegne ajaja
Yeroo nama hin eegu amma libsuu ijaa!
Gasharee Abdiisaa
Bakkalcha_2006@yahoo.com
+45 71 32 73 52


text:
Mootummaan Itiyoopiyaa kan wal falmisiisaa ta’e guyyaa qormaanni biyyoolleessaa itti kennamu torban tokkoof dheeressee jira. Musliimonni fi qabsaa’onni mormii Oromiyaa keessaa guyyaa duraan qormaanni kun akka kennamu labsame Adoolessa 4 fi 7 gidduu yeroon jiru guyyaa ayyaana hiikaa soommana Ramadaanaa waliin wal irra bu’e akkasumas, barattoonni akka qayyabataniif yeroo ga’aa hin kennineef jechuun mormaaa turan.
Guyyaa qormaanni kun itti kennamuuf murtaa’e haaraan Adoolessa 11 haga 14 yoo ta’u hiikaan soommana Ramadaanaa darbee torban tokkoo booda ta’uu isaa ti. Guyyaan haaraan kun kanneen guyyaa itti dabalaa gaafataa turan qabsaa’oota mormii Oromiyaa keessaaf fudhatamuu fi dhiisuun hin beekamin jira. Kanneen yeroon qormaatichaa gabaabbachuu mormanii fi qormaanni sun akka inni baasamu goone jechaa turan keessaa tokko Jawaar Mohammed jijjiirraa isa boodaa kana akkamitti ilaala?


text:
Lammiwwan Itiyoophiyaa daangaa Saawudii Arabiyaa fi Yemen bakka “ Haraad ” jedhamutti danqamanii nyaata, bishaanii fi dahannaa dhabanii rakkataa jiraniif kan oolu doolaara miliyoona tokko akka kennamuuf jaarmayaan waa’ee godaantootaa kan addunyaa IOM iyyatee jira.
Lammiwwan Itiyoophiyaa Haraaditti rakkataa jiran kun kuma 2 ta’u jechuun Jaarmayaan Waa'ee Koolu-galtootaa UNHCR gabaasuus, dhabbatonni ka biroon hanga kuma 6 galmeessuu isaaniitu himama jedhu waajiira waa’ee godaantootaa kan sadarkaa addunyaa IOM Jenevaa jiruuf dubbi-himtuu kan ta’an, Jeminii Paandiiyaa.
Rakko Haaraad keessatti uumamee ilaalchisee ibsa kennaniin, namootni kumni hedduun kanneen seeraa-ala gamas seenan kun, irra-jiressi isaanii lammiwwan Itiyoophiyaa tahuu isaanii fi biyya ofii irraa ka’anii Somaliyaa keessa darbuun, galoo galaana Eden qaxxaamuranii gara handaara galaana Yemeen eega ga’anii booda, lafoo Yemeen kaabaa bakkka “Haaraad” jedhamtu ga'uu isaanii dubbatan.
Namoonni baadiyyaa Itiyoophiyaa keessatti jireenya hiyyummaa jiraataa turan kun, jireenya foyya’ee fi carraa hojii argachuuf gara saawudii Arabiyaa fi bakkawwan birootti godaanu, jedhu dubbi-himtuun IOM. Akka ibsa isaaniitti godaantonni kun namoota seeraa-ala gara biyyoota Giddu-galeessaa Bahaa, Galoo Galaanaa fi bakkawwan birootti isaan ceesisaniif maallaqqa guddaa kennu.
Gamma biraan immoo, angawonni Saawudii eega baatilee dhiyeenya kanaa tii as daangaa Yemeen waliin qaban waan cufaniif jecha ulaa daangaa banamaa tokkittii jiru Haraad waan ta'eef achitti danqaman, jedhu Ms. Paandiiyaan. Kanneen keessaa godaantota 1050 ta’an gara Itiyoophiyaatti deebisuuf akka karoofatanii fi kanaaf kan oolu maallaqa gargaarsaa argachuuf akka iyyataa jiran illee dubbatu.Garu jedhan Itiyoophiyaatti kan deebifaman fedhii yoo qabaatan qofa ta'u hubachiisanii jiran.
Baqatoonni Oromoo Haaraad keessatti rakkataa jiran maal jedhu? Fuula kana irra gama harka mirgaa ka jiru MP3 tuquun dhaggeefadhaa.


text:
Namiii godina Booranaa aanaa Mooyaleetii gara ji’a tokkootiin duratti waraana mootummaa Itoophiyaa baqachuuf Keenyaatti gale kuma hedduu. Jara kana keessaa hagii tokko galullee ammallee kuma hedduutti ala jira.
Wariri baqate kun Mooyyale ollaa hedduu keesaa waraana mootummaa baqatee bahe.Mootummaan Itoophiyaa ammoo odeeffannoo dogongoraatiin jara kana hadhanii lubbuun namaa baate jedhullee namii dubbii akka jedhanitti hin laalle. Lola sun irratti akka warrii lafaa jedhutti nama kurnyaa olitti dhumate.
Oromoon biyya alaa jirtu gama hawaasa ufiitiitii fi akka dhuunfaalleetti jara kanaa $82,000 caalaa walti guurte.
Girmaa Guutamaa warra horii kana akka koreetti walti guure keessaa tokko. Girmaan barataa PhD-ti amma Norwey jiraata.
Horii kana akka ummaaan gargaaraniif fulaa sadiitti qoodanii kennan.
Koree Fannoo Diimtuu Keenyaatiif $10,000
Dhaaba mootummaa hin tahin ka Minisootaa(MN) fi Keenyaa Naayroobii biiroo qabu Good Deeds Charity $30,000
Mana Marii Keenyaatti koree bakka buutota dubartootaatiitti ammoo $42,000 kennan.
Warrii baqate akka Girmaan jedhutti akka hamaa jira harka 80% caalaan haawwanii fi ijoollee.
Namii baqate jedhan 8,000 caala jedhanillee akka jecha Girmaatti namii hagii guddaan gara nama beekuu fi ollaa keessa waan baqateef malee namii baqate hagas caala.
Itti gaafatamtootii dhaaba mootummaa hin tahini(NGO) Good Deeds Charity ka Keenyaa waajjira qabuulleen warra nama baqate kana dhaqee laale keessaa tokko.
Sheek Saladaa Jilootiitii fi Sheek Alii Jimmaa warra dhaqee laale.
Kaambiin namii itti baqate ka jarii dhaqee laale.Walumattu yoo deebisan nama 7,350 baqatee ala jira jedhan.
Ardaa Danbalaa Faccanaa keessaa nama 6,000
Ardaa Kaarra Torbii keessaa nama 350
Ardaa Soomarre keessa ammoo nama 1,000 baqatee itti qubatee keessa jira jedha warri dhaqee gale
"Warii hafe haawwan,ijoollee,jaarrolee. Fulaan itti galanilleen hagii tokko waaroo qabaa,hagii tokko sunuu hin qauu laftilleen bokkaa fi biinnii qabdi.”
Gama kaaniin nama kaambii jiru malee nama 1,400 akka warri dhaqee gale jedhutti UNHCR-tti harka kennatee baqataa tahuuf galmaahe.
“Warrii gale biyyitii nagaa tahuu fa dandeetti jedhee biyyumaa fi biyyee teennatti gallaa jedhee gae.”
Bulchootii Keenyaa ta akka miseensota mana marii biyya sunii bulchoota godina Marsabeet, Isiyolloo faatillee jara baqataa kana dhaqee laale keessaa tokko.
Saafiyaa Sheek Adenii fi Rahimaa Diida Jaldeessaa miseensota mana marii Keenyaa godina Marsabaatii fi Isiyollooti.Dhimma haawwanii fi ijoollee dubraa irratti hojjatanillee.
Jarilleen dhiyoo tana keessaa fulaa namii itti baqatee qubatee keessa jiru
Jarilleen fulaa namii itti baqate Danbalaa Faccanaa,Seesii,Soomarree fi Wattittii dhaqee laale.Jarii ammoo eegii dhaqee laalee diqqoo ya miila dhaabae.
”Gaafasitti namii amma walti baqachuutti jira. Namii nu argine hagii guddaan haawwani fi ijoollee.”
Mootummaan Itoophiyaa akka namii baqate kun galu gaafatullee “namii lubuu ufiitin baqatee bahe yo fedhe hin galaa yoo fedhe Keenyaalleen lafa Oromootii taa’uu dandaha,” jedhan miseensotii mana marii Keenyaa tun.
Bulchootii tun akka nama baqate kana ariitin gargaaran fedhan. “Akkii warrii keessa jiru akka hamaa.Haawwan ijoolleetti jiraa,ta ulfaatti jiraa,ta deettee goda jirtutti jiraa jaarsaatti jiraa,tana irratti laftii roobaa biinniitti jiraa rakkoo guddoo keessa jiran,” jedhan.


text:
Walitti-bu’insa Koonsootti uumame ilaalchisee, bakka-bu’oota uummata Koonsoo 23 keessaa tokko ta’uu isaanii kan ibsan Obbo Gammachuu Gamsee akka ibsanitti walitti-bu’insa Konsoo keessaa ilaalchisee wanni bu’uraa jijjiirame hin jiru. Wanni jijjiirame tokkichi yoo jiraate humna ittisaa qofa tu naannawa sana gad-lakkisee bahe. Kun ta’e iyyuu, humna hidhataa bakka waraanaa sanaa buusane tu jira jedhu Obbo Gammachuun.
Obbo Gammachuu Gamsee, itti fufuudhaanis , bakka walitti-bu’insi uumame sana keessaa haga ammaatti reeffa namoota du’anii kaasuun hin danda’amne. Bakka tokko qofatti reeffi namoota ja’aa argamuun hubatamee jira. Reeffi namoota sadeenii sun akka hin kaasamne waraanni amma illee dhorkaa jira. Guyyoota sadii ta’uu isaa ti. Eegaa maal akka ta’uuf deemu hin beeknu. Hidhaanis hammaatee jira. Har’aa fi kaleessa gidduutti gara namoota saddeetii ti hidhame. Namoota booji’anii fudhatan immoo, haala nama gaddisuusuun qaama dhaluu isaanii tumaa jiru – jedhan.
Dubbi-himtuun Bulchiisa Naannoo Uummatoota, Sabaa fi Sab-lammoota Kibbaa – Aadde Hik Maahireddin, gama isaaniitiin, haala naannoo sanaa kan har’aa ennaa ibsan, “Har’a waltajjiileen marii sadii geggeeffanii, uummatni kanneen badii hojjetan irratti akka tarkaanfiin fudhatamu hubachiisee jira” jedhan.
Miidhaa qabeenyaa irras tahe lubbuu namaa irra gahe ilaalchisee, ka kaleessaa irraa waan addaa tahe, waan ibsan akka hin jirre Melleskaachewtti himan. Obbo Kaasaayee Arkaayidoo ka jedhaman – jiraataan naannoo garuu, amma illee wal-waraansa cimaa tu deemaa. Dudduubaan immoo Manneen gubaa jiran jedhu.


text:
Finfinnee, Caamsaa 17/2022: Hayyuu Seenaa fi Aadaa Oromoo kan ta’an Sintaayyoo Tolaa Qana’aa dhibee tasa isaan mudateen Caamsaa 16, 2022 du’aan addunyaa kana irraa boqotan. Sintaayyoon Biiroo Aadaa fi Turizimii Oromiyaatti sadarkaa ogeessa irraa eegalee hanga Hogganaa Itti Aanaa Biirootti hojiilee seenaa fi aadaa uummata Oromoo sadarkaa biyyaa fi idil-addunyaatti beeksisan kan hojjatan yoo ta’u, hanga lubbuun isaani darbuttis, Itti Aanaa Daayirekteera Inistitiyuutii Qorannoofi Qo’annoo Oromoo ta’uudhaan tajaajilaa turaniiru.
Gahee uummanni Oromoo lola Adawaa, Saambee fi kanneen biroo irratti qabu qorannoodhaan baasuun fooramii fi waltajjiilee dhimma qorannoo Oromoo irratti waraqaa qorannoo isaani dhiyeessuun Oromoon biyya Itoophiyaaf gaachana tahuu isaa kan mul’isan Sintaayyoon, qorannoo fi qo’annoo gaggeessaa turaniin seenaan uummata Oromoo sirnoota darban keessa dabee barreeffamaa ture sirraa’ee seenaan qajeelaa uummatichaa akka barraa’uuf shoora ol’aanaa taphataniiru.
Sintaayyoon, Sirni Gadaa Oromoo bakka bu’aa Hambaa kiliyaa dhala namaa ta’ee, galmee Dhaabbata Mootummoota Gamtoomaniitti Waajjira Saayinsii, Aadaa fi Barnootaa (UNESCO) irratti akka galmaa’uuf gahee guddaa kan gumaachan yoo ta’u, hambaaleen gurguddoo Oromiyaa kan Holqa Sof Umar, Dirree Sheek Huseen, Paarkii Gaarreen Baalee fi Malkaa Qunxurree UNESCOtti galmeessuudhaaf akka kaadhimaman hojjetaa turaniiru.
“Sintaayyoon bakkalcha Seenaa fi Aadaa Oromoo turan” kan jechuun yaada isaanii OBNf kan laatan Daarektara Olaanaa Institiyuutii Qorannoofi Qo’annoo Oromoo, Dirribaa Tarrafaa, “waggaa 20 dura, bara 1994 ALI Sirni Gadaa Hambaa Killiyyaa Dhala Namaa ta’ee ‘UNESCO’tti akka galmaa’uuf, miiltoowwan isaa waliin ta’uun hayyoota abuuraa dhiyeessan keessaa Sintaayyoon nama adda dureedha. Dhiibbaa gara garaatiin kaayyoon isaani yeroo sanitti milkaa’uu baatus, waggaa 15 booda qabsoo qaamolee qooda fudhattoota ta’an carraaqqiin sun milkaa’ee Sirni Gadaa bara 2009 ALI ‘UNESCO’tti galmaa’uu danda’eera.” jedhan.
Kana malees, sirna Gadaa Oromoo, sirna barnoota Naannoo Oromiyaa fi Naannolee ollaa kutaa 1-8tti kennamaa jiru keessatti ogeessota Biiroo Aadaa fi Tuuriizimii Oromiyaa, Biiroo Barnoota Oromiyaa, akkasumas ogeessota dhaabbilee barnoota olaanaa waliin ta’uun qophii kitaaba barataa irraa eegalee milkaa’ina hojichaaf gahee guddaa taphataniiru. AS


text:
Ambar,ambar jechuun jecha afaan ingliffaa irra fudhatame tahee namber jechuudha, haa tahuu malee ambarri mana hidhaa kheysa isa tokko.
Tan ambaraa rabbumatti dhiisu kheysaafu nama oromoo haalli isaan itti nama oromoo itti hidhan adda ambaroota birotirra.
Ambarri lakk.1 kan nama Oromoo qofa itti hidhan haalli isaa himuun nama rakkisa, hatahuu garuu numaan hima waaniin arkee jiruuf ummatatti ibsuf haqa hin dhoysu.
Tokkoffan manni sun waan qulqullina ja’an hin bekhu
lammaffan namni mana sun seennan dura salaamtaan nagayaa dhungoo miila irraa si jalqabdi injiree irra
Sadaffaan yaa oowwa yaa haqisa yaa ajaa sigaarati yaa heddumina namaati mee dhiisi
Afraffaa bakka gad ciiftu laallatta bakki gad ciiftu namni akka biyye akka mixii wal kheeysa gad dhiifameeti, khaan asii achi ciisa khaan achii as ciisa tana mee dhiisi
Shanaffa hirriibaaf gad ciisu feeta eysa hirriibni jira namni laaqame khun asii qufa’a si duraa khaan achii haqisa si duraa khuun si duuba funyaani dhiiga tufaa khaaniis si cinaa furrii fuuf ja’aa hirriibni eysa jira
Tana rabbiin haa murteysuu tan arabni nama godhu haqni ilma namaa kan rabbiin namaaf guutu khenne ittiin dhalatu nama saamani.
hidhamtee humaa rakkon qabu manni hidhaa dhiiraaf jaarame nama badii hojateef hojatame yoo jenne dhuga ni taha garuu biyya arabatti manni hidhaa nama gagariif ykn nama badii hin hojataniif manni hidhaa tolfama.
Haatahu rakkoo miti tan tanarra hamtuu namni hidhaa yoo seene maaliif akka seenu ni qoratama mana murti geysan murti itti khennan arabni garuu tana hin bekhu akka nama hoolaykn beyladaa qaluuf mooraa naqanii itti si laalan namni si dubbisu hin jiru namni eysa dhufte maaliif dhufte siin je’u hin jiru si ol darban achumatti tortoruu akka nama dirree waraanaa irraa qabani fidanitti. tana enyu nuuf arka rabbi malee ummanni oromoo marti rakkoo tana hubachuu qaba.
Falls Church, Virginia (09/20/2022) – As previously reported by OLLAA, on August 30, 2022, an attack was perpetrated by Amhara…
Mekfira Hussein told Sahan Journal in early 2022 that her experience with hunger as a…
Baruumsi bu'ura jireenya ilma namaati. Barnoonni bu'ura waa hundaati. Manni barnootaa naannoo kee jiraachuu jechuun…
The Conflict Testing Ethiopia’s Nobel-Winning Leader
For several months, Ethiopia has witnessed an escalation of threats on various fronts, both internal…
In a sign of growing concern in Washington about the Civil War in Ethiopia, the…


text:
Oromo music legend Hayluu Disaasaa (Haylu Disasa) died age 61. May his soul rest in peace
January 18, 2017
Posted by OromianEconomist in
Haylu Disasa, Hayluu Disaasaa, Oromo Art, Oromo Music.
Tags: Africa, Africa music, Hailu Disasa, Hayluu Disaasaa, Kemetic Africa music, Oromo, Oromo music, Oromummaa trackback
Wallisaan Oromoo hangafaa fi beekamoon dhalatee waggaa 61tti adunyaa kana irraa boqochuun ibsame. Hayluun kan dhalate Lixa Oromiyaa, Wallaggaa, Qellem, Qaaqetti. Manni jirrenya isaa Finfinnee, Birbirsa Goorooti. Hayluun abbaa ilma tokkichaa, Sanyi Hayluu Disaasaati.
Hayluun hamma adunyaa kana irraa boqotutti aadaa fi aartii Oromoo calaqqisiisuu fi dagaagsuu irratti shoora guddaa taphachaa ture. Sirboota Afaan Oromoo barreesuu fi sagalee isaa kiloleen surbuudhan, diraamaa, fiilmii fi tiyaatira Afaan Oromoo adda addaa hojjechuun jiruu seenaa qabeessa saba isaaf dalagaa ture. Hayluun kana hundaa kana rawwachaa kan ture dhibbaa Oromummaa isaatiif isa irra gahaa turan hundaa danda’ee irra aanuu dhaani. Jirreenyi isaa hamma boqotutti inni keesa turesi kanuma mul’isa.
Sirboota Hayluu Disaasaa ittiin beekamu keessa muraasni: Geerarsa, yaa warra baddaa, yaa finna koo, naggaaden haa dabartuu, yaa damma koo, amma yaa marii, shaggee tiyyaa fa’i.
Biyyoon isatti haasalphatu.
Bilisee boqochuu artist Hayiluu disaasaa dhaggeesse jirta??
Dhaamsa mucaa isaa sanyii Hayiluu
Ergaa karaa keessaa dhuftee,
mee oromoota nannoo finfinnee jiran iitti naaf dhaamigiiftiiko. kaleessa boqochuu Weeellisaa angafaa kana dhagahee awwaalchi isaas kaleessuma se’en gara finfinnee naanno birbirsa pihassaa jarri jedhan bakka itti galaa ture iyyaafadhee dhaqe. Garuu anoo ofittan qaana’e waanan argeen eenyummakoo jibben sitti hima mana osoo hin taanee qooxii handaqqoorra gargar hin jiru. gootichi aartii Oromoo kun achuma keessa taa’eet waggaa 42 baandii hagar fiqir keessatti masaanuuwwan afaanifii aadaa oromoon mormaa aartii oromoof gumaachaa ture. garuu harkasaa hin arganne uummata kanarraa.silaa goonni mana hin qabu jedhu mana gaarii teesso bareeda jiruu dhuufaa mijataa dhabuunsaa omaamiti. baga dhes seenaan isaa siidaa ta’et yaadma. innoo uummataaf jiraataa turee. kan na ajaa’ibsiise garuu osoo mana hinqabaatii waltajjiirratti yoo bahu fuulsarra kolfafi qoosaa wallee malee miirri dhabaa fi kadhaa hin mul’atu.goodo inni itti galu keessa wanti tokko hin jiru.garuu inni dhukkubsachuus erga eegalee irra bubbule jedhan takkaa mootummaanis ta’e namoota dhuunfaan nagargaaraa yoo jedhu hin dhageenye hin jennes. Garuu baandii sana keessatti yeroo heddu hacuucamaa gidirfamaa hidhamaa tuffatamaa akka jiru carra argatetti fayyadamee himatee ture roorroo sabaaf naa birmadhaa jedhaa ture.keessattu sirba yaa warra badda jedhurratt fi yeroo waltajjirratti sirbitu jechota qineen nuarrabsita jedhamee hidhamas hojirra hari’ames ture. Wellisa Hayiluu Disaasaa tokkicha qixxee kumaa bara 1963 waltajjiirratti bahee afaan oromoo afaan aartii afaan midiyaaf tolu kanittin sirbanii bashannan ta’u agarsiise. wagga 40 oromoo bakka bu’e tiyaatiran welluun diraamaan baandii agar fiqir keessa tajaajile xuratas bahe ture. yaa dhaloota qubee goota kanatu du’ee awwaalcha dhabe nurraa. uuuuuu…. https://www.facebook.com/bilise.gadisa.7/posts/1852571331693986?pnref=story.unseen-section
አንጋፋው የኦሮሚኛ ሙዚቃ አቀንቃኝ ኃይሉ ዲሳሳ አረፈ
(ዘ-ሐበሻ) ከአንጋፋ የኦሮሚኛ ሙዚቃ አርቲስቶች መካከል አንዱ የሆነው አርቲስት ኃይሉ ዲሳሳ ትናንት ምሽት ጃንዋሪ 18, 2017 ማረፉ ተሰማ::
ድምጻዊ ሃይሉ ዲሳሳ በተለይ በሀገር ፍቅር ትያተር በኦሮሚኛ ዘፈኖች ዝነኛ ድምፃዊ ነበረ:: ኃይሉ በ61 አመቱ ህይወቱ ሲያልፍ የ1 ልጅ አባት እንደነበር የሕይወት ታሪኩ ያስረዳል::
ነብስ ይማር!!
Oromo music legend artist Hayluu Disaasaa died 18 January 2017, age 61. He is survived by his only son.
The following are some of Hayluu Disaasaa’s popular music works:- Yaa damma koo, geerarsa, na fuute, shaggee tiyya, amma yaa marii.
VIDEO
VIDEO
VIDEO
VIDEO
VIDEO
VIDEO
VIDEO
https://www.youtube.com/watch?v=qYR0viwi9Fk
Like this: Like Loading...
Related


text:
Labsa Ficincila Xumura Gabrummaa Qeerroo Bilisummaa Oromoo Irraa Bahe.
Hagayya 26,2016
Qabsoo mirga abbaa biyyummaa falmii ummanni Oromoo taasisaa jiru Oromiyaa keessaa fi alaan kan yoomii irra haala abdachiisaan deemaa jira. Sabni Oromoo mirga isaa jaarraa tokkoo oliif dhabee jiru deebsiee of harkatti galfatee nagaa, tasgabbi fi bilisummaan Oromiyaa keessa jiraachuuf yeroo murteeffatee ka’e keessatti argamna. Mirgi ummata Oromoo mirga saboota kami iyyuu dhiibuu fi sarbuuf osoo hin taane sabni kamuu Oromiyaa keessa jiraatu cunqursaa fi hacuucaa bifa kami irraa iyyuu bilisa bahee nagaa fi tasgabbiin akka jiraatu kan wabii kennuufii ta’uu irra deebiin mirkaneessina. Sochii yeroo kamiinuu caalaatti ummanni Oromoo bara ammaa taasisaa jiru kun sablammii cunqurfamoo dabalatee daran jabaatee akka itti fufuuf Qeerroon Bilsummaa Oromoo kan yeroo kamiinuu caalaa tooftaa fi tarsiimoo adda addaan hojjechaa jira.
Sochii FDG bara 2011 bifa qindaayeen Qerroon Bilisummaa Oromoo eegale irraa jalaan finciloota xiqqaa fi guddaa gaggeessuun har’aan gahee jira, sochiilee Oromiyaa keessaa adda Qooda ol aanaa kennaa injifatnoolee irraa jalaan argamaa jiru hanga ammaa salphaa hin turre, Wareegami lubbuu fi qaamaa akkasumas qabeenyaa hedduu kan itti kitimamee fi dhabame yeroo ta’u gumaa wareegama kanaa bilisummaan baasuuf bifa fedheen irratti hojjetamaa akka jiru mirkaneessina. Kun hanga argamuu fi xumuramu wareegama caalaa baasuufis of duubaa akka hin deebine firaafis diinaafis ifa goona.
Fincila Xumura gabrummaa yeroo kana ykn bara 2016 kana keessa gaggeessaa jirru toftaa ammayyummaan fayyadamuun diina keenya irra aanuuf hogganootiin Qeerroo fi miseensotiin Qeerroo Bilisummaa akkasumas madheeleen qabsoo bilisummaa Oromoo guutuu Oromiyaa keessa jiran jabinaan irratti hojjetaa jiru. Caasaan Qeerroo Bilisummaa Oromoo fi madheeleen Qabsoo Bilisummaa Oromoo mootummaa Wayyaanee keessa ta’anii mootummicha akka rirmaatti nyaataa jiranii fi ummati Oromoo akkasumas barattootiin Oromoo addatti fincila gaggeessaa jiran akeekaa fi kaayyoo abbaa biyyummaa bakkaan gahuuf hakanii fi guyyaa irratti hojjechaa jirama.
Kanaaf, yeroo gabaabaa keessatti bifa qindaayee fi mootummaa Wayyaanee irratti fincilootaa qindaawaan irraatti humna guutuun hirmaatuun fincila xumura gabrummaa itti fufamuuf deemu ummanni Oromoo waliigala qorqalbiin hordofaa qaamaan keessatti of qusatnaa maleee hirmaataa biyya keessaa fi alaan sochii warraaqsaa fi deggersa keessan daran akka jabeessitan waamicha lammummaa dabarsina.
Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Injifatnoon Ummata Oromoof
Gadaan Gadaa Bilisummaati!
Hagayya 26,2016
Finfinnee,Oromiyaa
PDFn- LABSA FXG Qeerroo Irraa Kenname Hagayya 26 2016