text:
Shakkii-Kutaa 1ffaa
Shakkii jechuun faalla dhugaa yaadu. ‘Kuni soba moo dhugaadha? Ni jira moo hin jiru? Gochii kuni adeemsifamee moo hin adeemsifamne? Ta’a moo hin ta’u?’jedhanii yaadu fi keessi namaa tasgabbii dhabuudha. Namni shakkii qabu takkaa gara funduraa hin deemu, takkaa gara duubaa hin deebi’u takkaa immoo achi hin dhaabbatu. Oli gadii raata’a. Dhama’iinsi fi dukkanni isa haguuga. Shakkiin hundee hin qabne baay’ee badaa fi miidhaa guddaa kan geessudha. Sababa shakkitiin maatiin bittinaa’e. Haadha warraa isaa wantuma argeen shakkuun jireenya ofii daaraa kan itti afu meeqatu jira. shakkii bakka lamatti qoonne ilaalu dandeenya.
- Gooftaa ofii fi Guyyaa Qiyaamaa shakkuu
- Namoota shakkuu
Shakkiin tokkoffaan yoo hin qulqullaa’in shakkiin lamaffaa gonkumaa hin qulqullaa’u. Namni shakkii tokkoffaa hin qulqulleefanne nama hundaa wantuma argeef shakka. Nama gaarii wanta badaan shakka. Kana jechuun namni shakkii tokkoffaa qulqulleefate, gonkumaa nama hin shakku jechuu miti. Agarsiistu (hint) wayii irratti hundaa’un nama ni shakka. Garuu shakkiin halkanii guyyaa sammuu ofii hin dhoosu. Namni shakkii tokkoffaa qulqulleefate boqonnaa sammuu fi nageenya argata. Namoonni yeroo ammaa dhiphinnaa fi rakkinna baay’etti kan galaniif ilaalchi Gooftaa isaanitii fi Guyyaa Qiyaamatiif qaban badaa waan ta’eef. Guyyaan Qiyaama hin jiru jedhanii kaadu. Osoo Rabbii fi Guyyaa Qiyaamatti dhugaan amananii badii irraa dheessun jireenya gammachuu jiraatu turan. Guyyaan Qiyaama hin jirtu jedhanii waan yaadaniif akkuma argan baditti borcaman. Adabbiin isaan argatan immoo dhiphinna sammuuti fi keessi gubachuudha. Diddaa isaanii yoo itti fufan immoo Guyyaa Qiyaama kana caalaa gubatu.
Namni aaqila ta’ee shakkiin akkana isa keessatti yoo argame, dafee ofirraa oofuuf tattaafata. Namni tokko shakkii kana ofirraa oofuf sababa fi dawaa isaa beeku qaba. Sababni isaa xiqqaate xiqqaatu afur. Isaaniis;
- Beekumsa sirrii dhabuu yookiin beekumsa sirrii barbaadu dhiisu
- Niyyaan baduu
- Cubbuu/dillitti lixuu
- Wal-mormii
Beekumsa sirrii dhabuu irraa kan ka’e Kiristaanonni karaa sirrii irraa jallatan. Gonkumaa wanta Rabbii hin malle itti fakkeessan. Beekumsa sirrii dhabuu irraa kan ka’ee mitii, ‘Rabbiin ilma qaba.’kan jedhaniif? Rabbiin kana hundarraa qulqullaa’e, Olta’e. Jecha fokkataa akkamii dubbatanii! Karaan harkaa bade gara itti deeman wallaalan. Akkasumas namni tokko Rabbiin beekuf beekumsa sirrii argachuuf yoo hin carraaqin, Rabbii fi Guyyaa Qiyaama ni shakka. Beekumsi sirriin waa’ee Rabbii fi Guyyaa Qiyaama itti beekan Qur’aana fi Hadiisa Ergamaa Rabbiiti. Seenaa keessatti namoota meeqatu madda beekumsaa lamaan kanniin irraa gorun balbala badiinsaa ofitti bane. Sammuu ofii qofaan waa’ee Rabbii beekuf carraaqe. Garuu osoo uguru hin gahin hudhame hafe. Wanta sheyxaanni itti hasaasu hundaa dhugaa godhee fudhachuun achumaan bade hafe.
Namni tokko hojii isaa keessatti yoo niyyaan isaa hin tolin Rabbii gaditti wanta biraa gabbaruun wanta saniif gabricha ta’a. Yommuu niyyaan isaa guutun Rabbii qofaaf ta’u, shakkii badaa qalbii isaatirra jiru ni haaqa. Sababni isaas, Rabbiin kanarratti ni gargaara, gara karaa qajeelaa qajeelcha. Namni niyyaan isaa Rabbii qofaaf hin taane immoo ifa qajeelummaa Rabbiin irraa hin argatu. “Nama Rabbiin ifa isaaf hin taasisin ifni homaatu isaaf hin jiru.”(suuratu An-Nuur 24:40) Yommuu inni Rabbii fi ganda Aakhiraa dagatee addunyama tana jala fiigu shakkiin isa haguuga. Qur’aana sirritti xinxallii dubbisi mee. Hojii hojjattu guutu Rabbii qofaaf akka gootu itti si kakaasa. Mindaa warroota Rabbii qofaaf hojii ofii qulqulleessanii fi kasaara warroota hojii ofii Rabbiif hin qulqulleessine sirritti siif addeessa. Beekumsa Rabbiif jette yoo barbaadde, Rabbiin karaa nageenyati fi ifaa si qajeelcha (Ilaali Suuratu al-maa’ida 5:16 fi Suuratu al-Ankabuut 29:69) sadaqaa yommuu kennitu Fuula Rabbii qofa akka barbaaddu itti si affeera. (Ilaali Suuratu al-Layl 92:18-20).
Namni dukkana cubbuuttu lixe immoo ifa imaanaa gara ittiin argatu hin qabu hanga cubbuu san irraa buqqa’utti malee. Qalbiin yommuu cubbuun haguugamtu shakkiin qalbii raasa. Mee sirratti itti xinxallii yommuu shakkiin Guyyaa Qiyaama sitti dhufu, sababa cubbuutin akka ta’e ni argatta. Namoonni guyyaa Qiyaamatti hin amanne sababa qalbiin isaan cubbuun hagaguumteef malee sababa biraa maal qabu? Guyyaa Qiyaama akka amananiif Rabbiin mallatoolee baay’ee isaanitti agarsiise jira.
“Guyyaa san kijibsiiftotaaf ee badii isaanii! Guyyaa Murtii kanneen kijibsiisaniif. Namni isa (Guyyaa Murtii) kijibsiisu hin jiru, daangaa darbaa, dillaawaa hunda malee. Yeroo keeyyattoonni Keenya isa irratti dubbifaman, ‘Oduu warra duriiti.” jedha. Haa dhoorgaman! Wanti isaan hojjataa turan qalbii isaanii haguuge.” Suuratu Al-Muxaffifin 83:10-14
Sababa badii hojjataniitin qalbiin isaanii haguugamun Guyyaa Qiyaama kijibsiisan. Yaa Rabbii kanarraa nu eegi.
Beekumsa malee wal-mormuunis dhukkuba shakkii namatti naqa. Namoota meeqatu osoo sifaata Rabbii mormanuu achiin badanii hafan.
Dawaa
Dhugumatti karaa sheyxaanni kufritti namoota geessu keessaa inni guddaan qalbii isaanii irratti shakkii darbuudha. Namni tokko kafare jechuun jiruun isaa guutun badde jechuudha. Hanga fedhe addunya tana keessatti qabeenya haa horatu, Guyyaa Qiyaamaa adabbii hamaa ibiddaa dhandhama. Rabbiin kanarraa nu haa tiksu. Sheyxaanni waa’ee Rabbii fi Guyyaa Qiyaama ilaalchise, shakkii onnee ummataa irratti darbuun imaana irraa garagalcha.
Dawaan kanaa inni guddaan beekumsa sirrii barbaadudha. Akkuma beekumsi namticha dabaluun qormaanni sheyxaana hir’ata. Akkuma beekumsi xiqqaatun qormaanni sheyxaanaa baay’ata.
1.Dawaan tokkoffaan Qur’aana barachuu fi sirnaan irratti xinxallu– dhugumatti Qur’aanni qalbii shakkii, munaafiqummaa, wallaalummaa fi kkf nin dhukkubsatte fayyisa. Namni sammuu fayyaatii fi qalbii banamtuun Qur’aanatti dhiyaate deebii quubsaa argata. Shakkiin irraa ka’a. Fakkeenyota fi ragaa adda addaa dhiyeessun namootaf ifa taasisa. Duubaa duraan haqa isaanitti fidun nama amansiisa. Fakkeenyaf, Keeyyataa armaan gadii kana eenyutu kijibsiisaa?
“Mee waa’ee bishaan dhugdanii san naaf himaa. Sila duumessa irraa isintu buuse moo Nutu isa buuse? Odoo feenee ashaboo [kuraawaa] isa taasifna. Sila maaliif [Rabbiin] hin galateefanne?” Suuratu Al-Waaqi’a (56):68-70
Osoo addunyaan guutun walitti qabamte dumeessa irraa bishaan buusu danda’u? Dumeessa gurraacha kana irraa bishaan qulqulluun kuni akkamitti akka bu’u itti xinxalli? Rabbiin malee eenyutu isa buusu danda’a? Rabbiin keenya guddate guddinna Isaaf maluu, qulqullaa’e, olta’e. namni kana osoo argu akkamitti Rabbitti kafaraa?
Ammas warroota Guyyaa Qiyaamatti kafaraniif gaafii sammuun fayyaan hin didne dhiyeessa.
“Sila namni akkanumaan dhiifamu yaadaa? Sila inni bishaan saalaa kan dhangalaafamu irraa hin turre? Ergasii dhiiga ititaa ta’ee, [achi nama godhee] uumee guute. Isa irraas cimdii lama dhiiraa fi dhalaa taasise. Sila [Rabbiin akkas godhe sun] du’aa jiraachisu irratti danda’aa mitii?“Suura Al-Qiyaama:36-40
Aalimonni akkanumaan dhiifamu (sudaa) jecha jedhu ‘Osoo hin ajajaminii fi hin dhowwamiin, osoo hin mindeefaminii fi hin adabamiin akkanumatti dhiifamu yaada?’ Jedhutti hiikan. Namoonni osoo akkanitti wal cunqursanuu adabbi fi mindaa malee ni hafuu? Haqa osoo hin argatin akkanumatti achumaan hafuu? Cunqursitoonni akkanitti dachii haqa malee balleessan adabbii tokko malee achumaan du’anii ni hafuu? Sammuun fayyaa qabu kana hin didu. Kaafamni (lamuu deebisaan) ni jira. Kuni Rabbiin irratti baay’ee salphaadha.
Alhamdulillah Rabbiin Guyyaa Qiyaamatti akka amannuu fi qophii gahaa taasifnuuf mallatoolee baay’ee agarsiise jira. Namni mallatoolee kanniin irratti sirritti xinxalle shakkii qalbii isaatirraa ni haaqa.
2.Dawaan lammaffaa yuniversii (hawaa) nu marsee jirutti xinxallu. Wanti guyyaa guyyaan irra deddeebi’anii argan (familiarity) akka itti hin xinxalline ija namoota jaamse jira. Qur’aanni yaada namoota gara samii, dachii fi wantoota isaan jiddu jirutti harkisuun qalbii isaanii dammaqsa. ‘Sila hin hubattin’jechuun isaan dubbisa. Namni uumama samii, dachii fi wantoota isaan jiddutti jiruu sirnaan yoo itti xinxalle, Rabbii fi Guyyaa Qiyaamatti kafaruu sababa wayitu hin qabu. Samii qawwa fi caba wayitu hin qabne, akkamitti tasa ykn mataa ofitiin uumamu dandeessi?
“Nama Aakhiratti amanu nama ishii irraa shakkii keessa jiru irraa adda baasuuf malee isaaf taaytaan wayitu isaan irratti hin jiru. Rabbiin keetis wantoota hunda irratti tiksaadha.” Suuratu Al-Ahqaaf 46:33
Dhugumatti yommuu dachii fi samii irratti xinxallitu, yaanni kee ni bal’ata. Addunya tana qofa osoo hin ta’in addunyaan biraas akka jirtu ni hubatta. Dandeetti Rabbii ni hubatta. Irra deddeebi’i gara samii ilaali mee! Akkamitti akka bareeddu! Halkan Rabbiin urjiwwaniin akkamitti akka faaye mee ilaali. Guyyaas ampulii guddaa kana jechuun aduu addunyaa ibsu akkamitti akka samii keessa naanneessu mee ilaali.
“Rabbanaa maa khalaqta haazaa baaxilan subhaanaka faqinaa azaaba naarr. (Yaa Gooftaa keenya! Ati kana taphaaf hin uumne; Ati qulqulloofte. Adaba ibiddaa irraas nu baraari.’jetta. Uumamni samii fi dachii, wanti isaan jiddu jiru hundi gara Rabbitti amanuu fi Isa qofa gabbaruutti nama qajeelchu.
3.Dawaan sadaffaan sheyxaana Rabbitti mangafachuu– Hadiisa Abu Hureeyran gabaase keessatti Ergamaan Rabbii (SAW) akkana jedhan:
“ يَأْتِي الشَّيْطَانُ أَحَدَكُمْ فَيَقُولُ مَنْ خَلَقَ كَذَا مَنْ خَلَقَ كَذَا حَتَّى يَقُولَ مَنْ خَلَقَ رَبَّكَ فَإِذَا بَلَغَهُ فَلْيَسْتَعِذْ بِاللَّهِ، وَلْيَنْتَهِ ”.
“Sheyxaanni tokkoon keessanitti dhufuun ni jedha ‘Kana eenyutu uume? Kana eenyutu uume? Hanga Gooftaa kee eenyutu uumee?jedhunitti (ni gaafata)’ Yommuu bakka san gahu, Rabbitti haa mangafatu. Yaada akkanaa haa dhiisu.” (Sahiih Al-Bukhaari)
Yeroo kanatti namni tokko ‘A’uzubillahi mina sheyxaani rajiim (Sheyxaana abaarrame irraa Rabbiin tiikfama) jechuu qaba. Yoo Kanaan dadhabe suuraalee Qur’aanaa isaan dhumaa sadan haa dubbisu. Suuratu al-ikhlaas, suuratu falaq fi Suuratu an-Naas.
Fakkeenyaf suuratu an-naas waswaasa sheyxaana akkamitti akka injifatan nama barsiisti. Sheyxaana qalbii namaa keessatti wasawasu irraa Rabbiin eeggamu akka qaban nama barsiisti. Namni dawaa kana fayyadame nagahaa bahe, kan kana dhiise wanta biraa barbaade immoo bade. Eeti, sheyxaanni warroota dhugaan amanan irratti aangoo wayitu hin qabu. Garuu nama dhugaan aakhiratti amanee fi shakku ifa baasuf Rabbiin ni qora.
“Isa Aakhiraa dhugoomsu, isa ishee irraa shakkii keessa jiru irraa akka adda baasnuf malee isaaf (sheyxaanaf) taaytaan wayitu isaan (warroota amanan) irratti hin jiru. Rabbiin keetis wantoota hunda irratti tiksaadha.” Suuratu Saba 34:21
Yeroo tokko tokko garmalee qoramta. Imaana kee hurgufa. Yommuu qormaanni akkanaa natti dhagahamu aaya armaan olii tana yaadachuun, qormaata akka ta’e beekun nan obsa, Rabbiin irraa araaramaa fi qajeelcha kadha. Ergasii immoo nageenya fi tasgabbii argadha. Namoonni baay’een qormaata kanaaf dawaa barbaaduuf waan hin carraaqne fi obsa waan hin qabneef ni kufu. Hanga qormaanni kuni darbu obsi. Yeroo kanatti dukkanni si marsuu danda’a. yommuu qormaata kana injifannoon darbitu bu’aa baay’ee argatta. Imaanni kee qalbii keessatti sirritti gadi dhaabbata. Sheyxaanaf harka hin kenniin. Yeroo kanatti hin dheekkamiin. Rabbitti warwaadhu.
Qormaanni kuni du’aayif gara Rabbii akka fiigdu si kakaasa. Rabbiin nama Isa kadhatu ni jaallata. Namni qormaanni kuni isatti bu’ee du’aayiif gara Rabbii yoo hin fiigne mucucaate kufa. Kanaafu,yommuu qormaanni akkanaa si muudatu du’aayi baay’isi. Fakkeenyaf,
يَا مُقَلِّبَ الْقُلُوبِ ثَبِّتْ قَلْبِي عَلَى دِينِكَ
“Yaa Kan qalbii Garagalchu hoo! qalbii koo Diinii(amantii) kee irratti gadi dhaabi.”jedhi.
Dawaalee biraa qormaata kana jalaa itti baatu
Gaafiwwan hin fayyanee gaafachuu dhiisu fi mormii irraa dheessu
Salaata sirnaan salaatu
Badii fi cubbuu irraa fagaachu, istigfaara fi tawbaa baay’isuu.
Guduunfaa
Dhugumatti shakkiin kuni qalbii keessa yoo ture gara kufritti nama oofa. Namtichi kafarraan addunyaa aakhiratti kasaare jechuudha. Addunyaa keessatti jireenya dhiphoo fi tasgabbii hin qabne yommuu jiraatu Aakhiratti immoo ibidda keessatti gubata. Namni tokko shakkii akkanaa irraa of qulqulleessuf yeroo hundaa carraaqu qaba. Carraaqqi kana keessatti immoo haa obsu, Rabbiin irraa gargaarsa fi qajeelcha haa kadhatu.
Jireenyi ilma namaa marsaa afur qabdi.
Marsaan 1ffaan garaa haadhaa keessa
Marsaan 2ffaan addunyaa tana keessa
Marsaan 3ffaan garaa dachii (awwaalcha) keessa
Marsaan 4ffaan Jireenya boodaa (Aakhiraati), iddoon jireenya isaa/ishii jannata yookiin jahannam. Rabbiin jahannam irraa nu baraare qubannaa keenya Jannata haa taasisu.
Marsaa kanniin keessatti walfakkeenyi fi garaagarummaan baay’een ni jiru. Fakkeenyaf, namni yommuu garaa haadhaa keessaa gara addunyaa tanaa bahu qullaa, kan hin kittaanamne fi qabeenya wayitu kan hin qabne ta’e baha. Haaluma kanaan ilmi namaa yommuu garaa dachii (awwaalcha) keessaa gara oydaa maashar (iddoo walitti qabamiinsaa Guyyaa Qiyaamaa) bahu qullaa, kan hin kittaanamne fi qabeenya wayitu kan hin qabne ta’e baha. Lamaan kunniin uumaa haarawaa fi lamu irra deebisaa waan ta’aniif wal-fakkeenya guddaa qabu jechuudha. Ammas wal-fakkeenyi biraa lamaan isaanitu sakiifa (wanta yaartu, dadhabaa) ta’e irraa uumamu. Namni jalqaba yommuu uumamu bishaan copha saalaa dadhabaa fi yartuu ta’e irraa uumame. Yeroo lamuu garaa dachii keessaa kaafamus lafee bututte irraa Rabbiin lamuu uuma. Ammas walfakkeenyi biraa lamaan isaanitu yeroo murtaa’ef garaa haadha ykn garaa dachii keessa turu. Garaa haadha keessa hanga ji’a sagalii ykn jahaati. Garaa dachii keessa immoo hanga Guyyaa Qiyaamati. Kanaafu namni tokko marsaa jireenya sadii yoo beeke fi itti amane, kan dhumaa amanuu fi itti qophaa’un ni ulfaataa ree? Marsaa jireenya isa dhumaa saniif hojii gaarii hojjachuuni fi hojii badaa irraa dheessun, tawbaa fi Istighfaara (Gara Rabbii deebi’u fi araarama kadhachuun) itti haa qophoofnu.


c: text/html

text:
Maqaalee Rabbii (subhaanahu)-Kutaa 5.3
C-Bu’aalee maqaalee Al-Khaaliq fi Al-Khallaaq beekuu fi itti amanuun argamu-kutaa darbe irraa kan itti fufe
4-Maqaa Rabbii “Al-Khaaliqatti” amanuun uumamtoota kaayyoo guddaaf akka uumee fi Inni tapha irraa qulqulluu akka ta’ee amanu namarraa barbaada. Namni waa hojjatu kamiyyuu wanta hojjatu san kaayyoo itti hojjatuuf ni beeka. Fakkeenyaf, namni mana ijaaru kaayyoo itti ijaaruuf beeka. Namni konkolaataa hojjatu kaayyoo konkolataan ooluf beekun kaayyoo san irratti hundaa’e hojjata. Akkanamutti lafaa olka’ee taphaaf ykn kaayyoo tokko malee maallaqa baay’ee baasun mana ni ijaaraa ykn konkolaataa ni hojjataa?
Rabbiin Tokkicha fakkaataa hin qabne, hundarra beekaa fi ogeessa ta’e wantoota uumuu kanniin maaliif akka uumuu sirritti beeka. Inni taphaa fi wanta kaayyoo hin qabne hojjachuu irraa qulqullaa’e, olta’e. Kanaafu, samii, dachii fi wantoota isaan keessa jiran taphaaf hin uumne. Ni jedha:
“Samii, dachii fi wantoota isaan lamaan jidduu jiran taphattoota taanee hin uumne.” Suuratu Al-Anbiya 21:16
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa samii, dachii fi wantoota isaan jidduu jiran taphaaf hin uumne. Kan uumeef, dandeetti, beekumsaa fi Tokkichummaa Isaa agarsiisuuf, akka namoonni uumamtoota Isaatti xinxalluun Inni Khaaliqa guddaa akka ta’ee fi sifaata biroo guutuu akka qabuu akka hubataniif. Kanaafu, Ibaadan (gabbarriin) Khaaliqaaf malee akka hin taane haa beekaniif.[1] Ammas kaayyoon guddaan wantoota kana itti uumeef, namoota qoruun dhumarratti Guyyaa Qiyaamaa nama gaarii hojjatee gaariin mindeessuf, nama badaa hojjate immoo adabuufi. Kaayyoowwan kanniin walitti cuunfun bakka sadiitti qoodu dandeenya:
- Namoota qoruu (Qur’aana keessatti Suuratu Huud 11:7 ilaali)
- Sifaata Rabbii beekuu fi Isa qofa gabbaruu (Suuratu Ax-Xalaaq 65:12 fi Suuratu Az-Zaariyat 51:56)
- Ergasii jazaa (mindeessuu fi adabuuf) (Suuratu Yuunus 10:4, Suuratu An-Najm 53:31)
Kaayyooleen sadan armaan olii hundi akka sansalataa wal keessa seenu. Addunyaan tuni iddoo qormaatati. Qormaanni kuni gara Abbaa humnaatti akka fiigan nama taasisa. Ammas, samiin, dachii fi wantoonni isaan lamaan keessa jiran sifaanni Rabbii Guddaa guutuu akka ta’an agarsiisu. Namni ibaadaa sirnaan kan hojjatu yoo Rabbii isa uume beekedha. Karaan Isa itti beekan keessaa tokko uumamtootatti xinxalluudha. Kanaafu, qormaanni fi wantoota uumaman kanniinitti xinxalluun ibaadaa isarraa barbaadamu galmaan akka gahu isa taasisa.
Ibaada isarraa barbaadamu galmaan gahu ykn dhiisu isaa Guyyaan itti beekkamu jiraachu qaba. Ta’uu baannan, namoota qoruun tapha ta’a. Kanaafu, nama waan gaarii hojjateef mindaa kafaluu fi nama badii hojjate adabuuf dirqama Guyyaan Qiyaamaa jiraachu qaba. Kanaafi, Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Sila Nuti taphumaaf waan isin
uumnee fi gara Keenyatti kan hin deebifamne ta’uu ni yaaddu?
Rabbiin Mootii haqaa ta’e olta’e. Isa malee Kan haqaan gabbaramu hin jiru. Inni Gooftaa Arshii kabajamaati.” Suuratu Al-Mu’minuun 23:115-116
“Rabbiin Mootii haqaa ta’e olta’e.” Rabbiin Mootii Haqaa ta’e osoo ilmaan namaa jidduutti haqaan hin murteessin akkanumatti badanii ni hafuu? Zaalimtonni (cunqursitoonni) badii hojjatanii osoo hin adabamin du’an mee ilaali. Namoota cunqurfamanii osoo haqa isaanii hin argatin dhuman mee ilaali. Mootiin Haqaa osoo nama miidhaa hojjate hin adabin, nama miidhameef haqa isaa isaaf hin deebisin akkanumatti ni dhiisaa? Kanaafu, Rabbiin Mootii Haqaa waan ta’eef Guyyaa Qiyaamaa isaan kaasun isaan jidduutti haqaan murteessa. Namoota du’an lamuu kaasu irratti danda’aa akka ta’ee samii fi dachiin ragaa bahu. Kana jechuun samii fi dachii garmalee bal’atanii fi gurguddatan kanniin Kan uume lamuu namoota kaasun itti ulfaataa?
5-Maqaa “Al-Khaaliqatti” amanuun shari’aa Isaa akka fudhatan, isaan murteessanii fi seera Isaatiin ala kan biraatti akka hin gammanne namarraa barbaada- sababni isaas, shari’aan (seerri) kuni Khaaliqa Ogeessa uumamtoota Isaa sirritti beeku irraa kan dhufeedha. Ni jedha:
“Inni kan uume hin beeku sila? Inni Al-Laxiif, Al-Khabiir.” (Suuratu Al-Mulk 67:14) “Inni kan uume hin beeku sila?” kana jechuun sila Khaaliqni uumamtoota Isaa hin beekuu? Uumamtoonni keessa ofiitu kan hin beekne ta’uu danda’u. Garuu Uumaan akkamitti isaan wallaalaa? Hidda dhiigaa qaama keeti hunda kan uume, qalbii, qoma, sammuu fi kutaalee qaama kee hunda kan uumee Isa. Inni akka hargantu waan si dandesiseef ni harganta, kutaaleen qaama keetii akka hojjatan kan taasise Isa. Kanaafu, akkamitti wanti dhoksitan, ifa baastanii fi qoma keessan keessa jiru Isarraa dhokataa? Kana waliinu, “Inni Al-Laxiif, Al-Khabiir” dha. Hiika Al-Laxiif keessaa tokko, wantoonni hanga fedhan haa xiqqaatan ykn haa haphatan, wanta hundaa kan beekudha. Xiqqeenya irraa kan ka’e, wantoonni ija namaatin hin mul’anne baay’etu jiru. Wantoota kanniin hunda Rabbiin Guddaan ni beeka. Beekumsi Isaa wantoota hunda dhaqqaba. “Al-Khabiir” jechuun immoo keesso fi iccitii wantoota hundaa kan beekudha. Dhimma keessaa fi garmalee dhokate hunda beeka.
Wanta namoota fayyadu fi miidhu sirritti waan beekuf seera isaaniif buuse. Kanaafu, seerri Isaa seera hundarra gaarii ta’eedha. Ilmi namaa waa’ee namootaa sirritti beeku waan hin dandeenyef seerri fi heerri kaa’u hanquu fi hir’inna baay’een kan guuttameedha. Seerri isaa dhaloota tokkoof yoo ta’e dhaloota biraatif hin ta’u. Bakka tokkoof yoo ta’e bakka biraatiif hin ta’u. Garuu Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa wantoota hundaa waan beekuuf, shari’aan Isaa madaallamaa fi dhaloota hundaaf kan ta’uudha. Namni shari’aa Isaatirraa dheessee seera namtolche barbaade, kasaaratu isa muudata. Yeroo ammaa badii dimookraasin, diktaatarshipin, kapitaalizmi fi soshaalizmiin fide hangana hin jedhamu. Waan fedhan hojjachuun mirga dimookrasiiti jechuun faahishaa (wantoota fokkuu) bakka adda addaatti babal’atan mee ilaali! Rabbiin guddaan olta’e ni jedha:
“Sila murtii Jaahiliyyah barbaadu? Namoota yaqiina qabaniif Rabbiin caalaa eenyutu murtiin irra gaariidhaa?” Suuratu Al-Maa’ida 5:50
Murtiin jaahiliyyah murtii Rabbiin buuse faallessudha. Murtiin jaahiliyyah murtii wallaalummaa fi fedhii lubbuu hordofuu irratti hundaa’edha. Namoota yaqiina qabaniif murtii Rabbii caalaa murtii kamtu isaaniif irra gaariidha? Yaqiina jechuun beekumsa guutuu shakkii hin qabneedha. Kanaafu, namoota yaqiina qaban jechuun namoota beekumsa guutuu qabanii fi dhugaan amananiidha. Namoonni yaqiina qaban murtii fi seerri Rabbii murtii fi seera kamiyyuu akka caalu ni beeku. Kanaafu, itti amananii hordofu.
6- Ta’aziim (Ol-Guddisuu)– Uumamtoonni garmalee gurguddatan kanneen akka samii fi dachii gara guddinna Khaaliqaa akeeku. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
[Rabbiin] samiiwwan torba baqannaan Kan uumedha. Uumiinsa Rahmaan keessatti wal dhabbii homaatu hin agartu. Mee agartuu kee gara [samii] deebisi, baqaqiinsa wayii ni agartaa? Ergasiis yeroo baay’ee agartuu kee deddeebisii [gara samii ilaali], agartuun kee hoonga’aa dadhabaa ta’ee sitti deebi’a.” Suuratu Al-Mulk 67:3- 4
Baqannaa jechuun wantoonni baay’een gubbaa jalaan walirra ta’uudha. Nuu ol samiiwwan torba gubbaa jalaan ta’uun uumaman. Uumiinsa Rabbii keessatti wal dhabbii, hir’inna fi hanqinna wayitu hin agartu. Mee gara samii Rabbiin uumee tana ilaali, baqaqiinsa ykn dhooyinsa wayii keessatti ni argitaa? Ammas irra deddeebi’i ijaan ykn teleskooppin qoradhu, ijji tee hir’inna, hanqinna fi baqaqiinsa wayituu arguu irraa hoongoftu taatee sitti deebiti. Kana jechuun hir’inna, hanqinna fi baqaqiinsa wayituu samii keessatti arguu hin dandeessu. Akkasumas, dhumarratti ijji dadhabdu taate gara keetti deebiti. Kuni hundii guddinna Khaaliqaa, beekumsi, dandeetti fi ogummaan Isaa guutuu ta’uu agarsiisu. Kanaafu, kana beekuu fi itti amanuun Rabbii guddaa garmalee akka kabajanii fi ol guddisan nama taasisa.
Rabbiin garmalee ol guddisuu fi kabajuun Isa qofa akka gabbaran, ajajoota, wantoota Inni dhoowwe fi shari’aa Isaa akka guddisan nama taasisa. Namni Rabbiin garmalee ol-guddisuu fi kabaju, Isaan ala wanta biraatiif gadi of hin qabu, ajajoota Isaa galmaan gahuuf ni carraaqa, wanta dhoowwe irraa ni fagaata.
Guduunfaa
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa Khaaliqa wanta hundaa uumee ta’u amanuun firiwwan kanniin namaaf buusa:
1-Inni Gooftaa tokkicha haqaan gabbaramuu ta’uutti amanuu fi Isa qofa gabbaruu
2-Rabbiin sifaata (amaloota) gugguutu ta’an akka qabu amanuu. Wanta tokko uumuuf uumaan jireenya, beekumsa, dandeetti, fedhii fi ogummaa qabaachu qaba. Bakka amaloonni kuni hin jirretti waa uumuun hin danda’amu. Kanaafu, Rabbiin uumamtoota garmalee gurguddatan kanniin uumuun jireenyi, beekumsi, dandeettin, ogummaa fi sifaanni Isaa biroo guutuu ta’uu agarsiisa.
3-Rabbiin wantoota hundaa akka beeku amanuu fi dhoksaatti waan badaa hojjachuu fi yaadu irraa of eegu. Uumaan waa uumu wanta uumee sirritti beeka. Namoota hundaa kan uumee Rabbiin erga ta’e, ifaa fi dhoksatti wanta isaan hojjatan, dubbatanii fi jibba, niyyaa, jaalalaa fi miroota biroo qalbii isaanii keessa jiru hunda beeka.
4-Uumamtoota kaayyoo guddaaf akka uume amanu. Khaaliqni Ogeessa wanta hojjatu maaliif akka hojjatu sirritti beekudha. Kanaafu, uumamtoota kanniin hundaa kaayyoo guddaaf uume. Uumamtoota gurguddaa kanniin kan uumeef: namoonni Isa beekuun Isa qofa akka gabbaraniif, ammas ibaada (gabbarrii) isaan irraa barbaadamu bakkaan akka gahaniif isaan qoruuf, ergasii jazaa isaaniif kafaluufi.
Nuti addunyaa tana keessatti Rabbii guddaa ijaan arguu hin dandeenyu. Kanaafu, Inni jiraachu fi sifaanni Isaa guutuu ta’uu karaan itti beeknu, uumamtoota Inni uumetti xinxalluuni. Dabalataan, kitaaba buusuu fi ergamtoota erguun caalatti waa’ee Isaa, akkaata ibaada itti hojjatanii fi mindaaf adabbii nutti beeksise. Kana booda xumura irratti jazaan jiraachu qaba miti ree? Uumamtoota gurguddaa kanniin uumee, kitaabban buusee fi ergamtoota ergee, Guyyaan Qorannoo ykn jazaan yoo hin jiraatin hojiin kuni tapha hin ta’uu ree? Rabbiin ogeessaa fi beekaa ta’e waan taphaa hojjachuu irraa qulqullaa’e. Kanaafu, Guyyaan wanta hojjataa turaniif namoota itti qoratuu fi jazaa isaaniif kafalu jiraachu qaba. Guyyaan kunis Guyyaa Qiyaamaa jennaan.
5-Shari’aa Isaatti gammadu- Khaaliqni wanta uumamtoota Isaa fayyaduu fi miidhu sirritti waan beekuf shari’aan (seerri) Inni uumamtoota Isaatiif buuse seera kamiyyuu caala.
6-Rabbii guddaa ol-guddisuu
Kitaabban wabii
Walillahi asmaa’ul Husnaa fad’uuhu bihaa– lakk.46,47; AbdulAziz bin Naasir Jaliil
[1] Tafsiiru Sa’dii-fuula 606, Zaadul Masiir-Ibn Al-Jawzi- fuula 925, (Dabalataaf: Tafsiiru Ibn Kasiir 5/326)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
By Jawar Mohammed
Abbaay Xahaayyee duula OPDO irratti bane gara abbootii qabeenyaa Oromootti babal’isee
Gaafif deebii har’a baherraa akkuma dhageessanitti Abbaay Xahaayyee lafti Oromoo saamamaa jiraachuu amanee, kan saamsise OPDO kan saamaa jiru ammoo qabbootii qabeenyaa Oromooti jedha. Jara kanatu yakka ofii dhoksuuf ummata Oromoo maqaa Maastar Pilaaniitiin fincilsiisaa jiraas jedha.
Ololli Oromoota yakkuu kun akeeka sadih of keessaa qaba. Kan duraa yakkaa ummata Oromoo lafarraa buqqaasuufi ajjeesuu kana Wayyaaneefi qondaalota Tigrootaa irraa fageessee Oromoo irratti dhuubuun, Oromotu Oromoo saame, ajjeese, hidhe jechuufi. Haala kanaan ofii of qulqulleessanii Oromoota bakka lamatti baasanii wal nyaachisuu barbaada. Akeekni olola kanaa kan lammataa, karoora Wayyaaneen OPDO diiguuf lafa kaayatatteef haala mijeessuudha. Torbanniif baatilee as deeman keessatti OPDO keessati gubbarraa hamma gaditti tarkaanfiin ari’ii, hidhuufi ajjeessuu akka godhamuuf deemuu kan amma dura dubbataa turre har’a Abbaay Xahaayyee ifa baasee jira. Akeekni sadaffaa ammoo abbootii qabeenyaa Oromoo sababa kanaan rukutuudha.Abbootii qabeenyaa Oromoo rukutuun waan lamaaf isaan fayyada. 1) Daldaltoota Oromoo rukutuun humna diinaggee qabsoo Oromoo laaffisuuf 2) Oromoota daldala keessaa guututti baasuun kaayyoo ol’aantummaa diinagdee Tigrootaa jaaruudha.
Yeroo OPDOn siree Wayyaanee daddayxe tana deebiftee gadi dhaabuuf wixxifattu kanatti, hogganaan Wayyaanee arraabaafii diirsisaan galata isaaniif galchaa jiraachuu ni hubatan jennee abdanna. Torban sadi dura Abbaan Duulaa raadiyoo Wayyaanee tokkorratti dhihaachuun malaammaltummaadhaan OPDO yakkuun haa dhaabbatu jechuun waywaatee ture. Haasaan Abbaay Xahaayyee kan ammaa dubbii Abbaa Duulaa saniif deebii tuffii tan suduudaa ta’uu isaatis hubachuun barbaachisaadha. Ee maal fidda ammas irra deebi’eetin si arrabsa jechaanii jira.
Haasaya Abbaay xahaayyee kana keessaa faaydaan Oromoon argate tokko garuu jira. Fincila Oromoon lafti tiyya saamamtee jirti jedhuuf afaan abbaa saamsiseetirraa ragaa jabaa argatee jira.
Dhugaan Oromoo afaan qaban funyaaniin xiixxee bahaa jirti. Qabsoon itti fufa. Mootummaan hattootaa kun ni kufa!!


text:
Komediyaaniin lammii Yuukireen filannoo pirezidaantummaa injifate
Komediyaan Volodiyimar Zeleniskii Yuukireen filannoo pirezidaantummaa biyyattii sagalee 70% aragchuun injifate.
Filannoo marsaa jalqabaa kaadhimamtootni 39 irratti hirmaatan irattis sagalee harka caalu argatee ture.
Zeleniskiin pirezidaanti Peetroo Poorosheenkoon haalaan morkateera.
Pooroosheenkoon filannoo gaggeefameen injifatamuu isaa amanuun siyaasa keessaa garuu akka hin bane deeggartoota isaaniif ibsaniiru.
Bu'aa filannichaan booda Zeleniskiin deeggartoota isaaniin isin hin qaanessu jedhaniiru.
''Ammayyuu seera qabeessaan pirezidaantii tahuu baadhus akka lammii Yuukireen tokkoottii biyyoota Sooviyeet boodaa hundatti akka waan hundi danda'amu himuun barbaada'' jedhan.
Yoo bu'aan sagalee kennamee mirkanaa'u waggoota dhufan shaniif pirezidaantii Yuukireen tahuun tajaajila.
Pirezidaantiin Yuukireen dhimma nageenyaa, human ittisaa fi imaammata alaa biyyichaa irratti aangoo olaanaa qaba.
Lammiileen Yuukireen nama siyaasaa muuxannoo guuddaa qabu Pooroshenkoo irra komediyaanii muuxannoo siyaasaa hin qabne filatan jechuun ibsu xiinxaltootni siayaasaa.
Pirezidaantichi sagalee 9% qofa yoo argatu 45 % komeediyaanin Zeleniskii jedhamu argateera jedhan.
Kaadhimamtootni 37 tahan filannichaan ala tahaniiru. Porooshenkoon tujaara Yuukireen yommuu tahu pirezidaantii duraanii Raashiyaa deeggara jedhamu irratti yeroo mormiin biyya keessaa ka'u sagalee 25% qofa argachuun ture bara 2014 pirezidaantii tahuun kan filatamee bulchaa ture.
Zeleniskiin diraamaa komeeddii siyaasa irratti xiyyeeffatuun kan tajaajilaa uummataa jedhamuun beekamuun uummata biratti kan beekamu yoo tahu achi irrattis akka pirezidaantii biyyaa tahuun ture kan hojjechaa ture.
Duula filannoo gaggeessaa ture keessattis garaagarummaa morkattota isaa waliin qabu irratti xiyyeeffachuun hojjechaa ture malee dhimma imaammata siyaasaa qabu irratti miti.
Muuxannoo siyaasaas Kanaan dura akka hin qabne ni himama.


text:
Hordaan koo qalama bajjiin baasa
Oyiruun koo waraqaadha nan barreessa
Midhaanan facaasa hiyyummaan balleessa
Har’a ijaan baha doofummaa kaleessaa
Sichi oromoon hundi ni dubbisa kaan ni barreessa/2X/
Qalama qawween koo waraaqaadha dirreen koo
Dammaqsee hamilee koo olfuudhee irree koo
Kan ormi bulchuu yaade jaarra tokko hambisee
Hojjetaa godhachuuf barumsa irraa ittisee
Taaddasaa Birruu lafa jiruu dammaqsee
Waan irraanfatamu miti wareegamni taasise/2x/
Maccaa fi tuulama dhaaba wal gargaarsaa
Qabsoo inni godhe babal’isuuf barumsa
Seenaan haa yaadatu ani isaan tumsa
Bu’uura qabsoo har’aa lafee dugda isaa
Karaa sabaa ta’anii wareegamtootni isaa
Hunduu bu’aa isaaniiti kunoo argeera
Barumsi aadaa haa ta’u duudhaaf bu’uura/2X/
Kan harki qotee dadhabe dachee biyya keenya
Dureetti addunyaati badhaatuu qabeenyaa
Teessoo har’a dhabne bor irra teenya
Sichi ni deebi’a nuyi abbaan qabeenyaa
Qotnee lafaa baafna miti lafee nama keenyaa
Mul’ata isaanii kan ta’e kaanee bakkaan geenya
Qalama fi waraqaa barnoota meeshaan keenya/2x/
Qopheessaan: Marabbaa Ulfinaa
Amajjii,2014


text:
Human Rights Watch World Report 2019: Ethiopia: Events of 2018 January 17, 2019Posted by OromianEconomist in Uncategorized.
Tags: Ethiopia, events of 2018, HRW, HRW world report 2019, Human rights, Oromia
trackback
Abiy Ahmed, newly elected prime minister of Ethiopia, is sworn in at the House of Peoples’ Representatives in Addis Ababa, April 2, 2018. © 2018 Hailu/Anadolu Agency/Getty Images
After years of widespread protests against government policies, and brutal security force repression, the human rights landscape transformed in 2018 after Abiy Ahmed became prime minister in April. The government lifted the state of emergency in June and released thousands of political prisoners from detention, including journalists and key opposition leaders such as Eskinder Nega and Merera Gudina. The government lifted restrictions on access to the internet, admitted that security forces relied on torture, committed to legal reforms of repressive laws and introduced numerous other reforms, paving the way for improved respect for human rights.
In July, Ethiopia and Eritrea resolved a decades-long stalemate, signed a peace agreement and agreed to implement the 2002 international boundary commission decision. Relations between the countries had been violent or frozen since their troops clashed in the border town of Badme in 1998.
Parliament lifted the ban on three opposition groups, Ginbot 7, Oromo Liberation Front (OLF), and Ogaden National Liberation Front (ONLF) in June. The government had used the proscription as a pretext for brutal crackdowns on opposition members, activists, and journalists suspected of affiliation with the groups. Many members of these and other groups are now returning to Ethiopia from exile.
With the ruling Ethiopian People’s Revolutionary Democratic Front (EPRDF) controlling 100 percent of the seats in parliament, the institutional and legal impediments for sustained political space remain a challenge. Accountability for years of abuses, including torture and extrajudicial killings, and opening the space for political parties and civil society remain significant challenges for the new administration. There are indications that the reform process may ultimately be hindered by a lack of independent institutions to carry forward changes.
In September, security forces shot and killed five people during demonstrations in the capital Addis Ababa. Protestors criticized the government for not protecting citizens from forced displacement and ethnically-based attacks, particularly allegations of rape and killings in Oromia earlier in the month. Ongoing ethnic violence and internal displacement continue to put lives at risk. More than 2 million people are internally displaced due to intercommunal conflicts and violence, at times involving regional state and local security forces.
Freedom of Expression and Association
Ethiopia released journalists who had been wrongfully detained or convicted on politically motivated charges, including prominent writers such as Eskinder Nega and Woubshet Taye, after more than six years in jail. The federal Attorney General’s Office dropped all pending charges against bloggers, journalists and diaspora-based media organizations, including the Zone 9 bloggers, Ethiopian Satellite Television (ESAT), and Oromia Media Network (OMN), which had previously faced charges of violence inciting for criticizing the government.
OMN and ESAT television stations reopened in Addis Ababa in June, following calls by Prime Minister Abiy for diaspora-based television stations to return. Additionally, the government lifted obstructions to access to more than 250 websites. The restriction on access to the internet and mobile applications introduced during the 2015 protests was also lifted.
Many of Ethiopia’s repressive laws used to silence dissent and restrict citizens’ meaningful engagement—including the Charities and Societies Proclamation, the Media Law, and the Anti-Terrorism Proclamation—were being revised at time of writing.
Impunity, Torture, and Arbitrary Detention
Government officials often dismissed allegations of torture, contrary to credible evidence. But in a July speech to parliament, Abiy admitted that the government used torture and other unlawful techniques on suspects, acknowledging that such techniques amounted to terrorism by the state.
Earlier this year, Ethiopia closed Makaelawi detention center, known for torture and mistreatment of political prisoners. After media reported significant complaints of abuse from prisoners in other federal detention centers, the federal Attorney General’s Office dismissed administrators of five facilities in July but they did not face criminal charges. Many detention centers run by regional administrations, some well-known for ill-treatment, rape, torture, and lack of access to medical and legal aid, remain unaffected by the reform efforts.
In July, the federal attorney general told media that there would be investigations into torture and mistreatment in detention facilities. In November, a number of high-ranking security officials were arrested due to their alleged involvement in human rights abuses in detention, according to the attorney general. They had not yet been charged at time of writing.
The government did not take any steps to carry out investigations into the killings over 1,000 protesters by security forces during widespread protests in 2015 and 2016 in Oromia and other regions. Even though the legal and justice reform council under the Attorney General’s Office announced that judicial independence is a key area of reform, Human Rights Watch is not aware of any concrete steps taken at either the federal or regional level. Courts continue to implement political decisions of the executive branch.
Abuses in Somali Region
In August, Mustapha Omer, an outspoken critic of Somali region’s authoritarian leadership, was appointed regional president in place of Abdi Mohamoud Omar, known as Abdi Illey, who presided over a regime of abuses, especially since 2007, when armed conflict escalated between the insurgent Ogaden National Liberation Front (ONLF) and Ethiopia’s Defense Force.
All sides committed war crimes between mid-2007 and early 2008, and the Ethiopian armed forces were responsible for crimes against humanity, including executions, torture, rape and forced displacement.
Ethiopian authorities created the Liyu (“special” in Amharic) police, which by 2008 had become a prominent counterinsurgency force reporting to Abdi Illey, regional security chief at the time, who went on to serve as the regional president for eight years. Liyu police continued to commit abuses in the region and, at times, killings in neighboring Oromia regional state.
Abdi Illey resigned and was arrested in August, two weeks after Liyu police and youth loyal to him attacked residents and burned property in the regional capital, Jijiga. He remains in government custody but has not been charged. Police head Abdirahman Abdillahi Burale (known as Abdirahman Labagole) resigned in August, but despite evidence of his involvement in committing human rights abuses, Abdirahman Labagole and other members of the Ethiopian army or Liyu police implicated in abuses against civilians have not faced any charges.
In Jail Ogden, a regional detention facility administered in part by Liyu police, prisoners were tortured, with no access to adequate medical care, family, lawyers, or even, at times, food. After the July publication of a Human Rights Watch report, many prisoners were released from Jail Ogaden. The prison was closed in August.
Internal Displacement
Ethiopia has over 2 million internally displaced people, including almost 1 million displaced in April and June due to inter-communal conflict between Guji and Gedio communities in Oromia and the Southern Nations, Nationalities and Peoples’ Region (SNNPR). In early August, at least 145,000 more people were displaced in Somali and Oromia regional states due to renewed fighting. In September, ethnic violence displaced an estimated 15,000 people from the outskirts of Addis Ababa. Despite signs of possible clashes, the government failed to prevent attacks, resulting in further displacement. Except for humanitarian aid, Human Rights Watch is not aware of sustainable federal government efforts to address internal displacement and inter-ethnic violence.
Key International Actors
Ethiopia won international acclaim for its reform agenda this year and continues to enjoy strong support from foreign donors and most of its regional neighbors, due to its role as host of the African Union, its contributions to UN peacekeeping, regional counterterrorism efforts, and migration partnerships with Western countries.
Former UN High Commissioner for Human Rights Zeid Ra’ad Al Hussein visited Ethiopia in April, and conducted meetings with released political prisoners and government officials. He underlined the importance of making greater efforts to ensure the independence of the government-affiliated human rights commission.
In April, the US House of Representatives passed a resolution encouraging Ethiopia’s government to increase respect for human rights, rule of law, and democracy. The US maintained its support for Ethiopia and announced that it supports the ongoing reform efforts.
Despite its role as a member of both the UN Security Council and, until the end of 2018, the UN Human Rights Council, Ethiopia maintains its history of non-cooperation with UN mechanisms. Other than the UN special rapporteur on Eritrea, no special rapporteur has been permitted to visit since 2006. The rapporteurs on torture, freedom of opinion and expression, and peaceful assembly, among others, all have outstanding requests to visit the country.
Ethiopia has been inconsistent on human rights-related issues on a number of country situations on the Security Council. It failed to support a long-awaited arms embargo on South Sudan in July. And while voting in favor of a chemical weapons probe in Syria, Ethiopia did not support a March Security Council briefing by the high commissioner for human rights on the situation in Syria.
……………………….
Imaammata mootummaan hordofuufii ukkamsa hamaa qaamolee nageenyaan qaqqabu irratti mormiin waggootaaf erga godhamee booda qabinsi mirga namoomaa Itoophiyaa ji’a Ebla, erga Dr Abiy Ahmed muummicha ministeeraa ta’erraa kaasee hundeen jijjiirameera. Mootummaan ji’a waxabajjii keessa labsii yeroo muddamaa kaasuun Dr Mararaa Guddinaafii Iskindir Naggaa dabalatee hidhamtoota siyaasaafi gaazexeessitoota kumootaan lakkaayaman mana hidhaatii gadi dhiiseera. Dabalataaniis ukkaamsa internetaa kaaseera. Humnootni tikaa dirqiin jecha fuudhaa turuu amanuun seerota hedduu haaromsuuf kutannoon kan hojjatu ta’u beeksiseera. Haaromsa heddu calqabuunis qabinsa mirga namoomaa haalaan fooyyessuuf karaa saaqeera.
Ji’a Adoolessaa keessa Itoophiyaafii Ertiraan wal-dhabdee waggoottan kurnan darbaniif turan furuun waliigaltee nagaa buusuu mallatteessuun murtee komishinii daangaa Idil-addunyaa kan bara 2002 murtaayee hojiirra oolchuuf walii galaniiru. Walittii dhufeenyii biyyoottan lameenii erga loltoonni gamlameenii magaala daangaa Baadimmee jedhamtutti bara 1998titti walitti bu’anii kaasee qunnaamtii baayyee qorraafii kan lolaa ture.
Paarlaamaan biyyattii ji’a waxabajjii keessa walgayuun qoqqobbii paartilee mormituu sadan: Adda Bilisummaa Oromo (ABO), Adda Bilisa Baasaa Ogadenii (ONLF) fii Ginboot torba irratti labsee ture kaaseera. Mootummichi maqaa badii ittisuu jedhu fayyadamuun paartilee mormituu, aktivistootaafii gaazexeessitoota partilee kanneeniin hidhata qabu jedhamanii shakkamman irratti haleellaa gara-jabeenyaan guutame raawwachaa ture. Paartileen kunneeniifi kan biroos yeroo ammaa kanatti biyyaa ambaatii gara biyyaatti galaa jiru.
Paartiin biyya bulchu Addi Dimokratawaa Warraaqsa Uummattoota Itoophiyaa (ADWUI)n teessoo paarlaamaa biyyattii dhibbeentaa guutuu (100%) dhuunfachuu irraan kan ka’e jijjiirama siyaasaa kana itti fufsiisuu irratti dhaabbileefi seerotni jiran danqaa ta’anii itti fufu. Reebichaafi ajjechaa murtii malee raawwate dabalatee, dhiittaa mirgaa woggoottan hedduuf raawwataniif itti gaafatammumma fiduu, akkasumas dirree siyaasaa paartilee siyaasaafi dhaabbilee siviiliitiif banuun ammayyuu qormaata bulchiinsa haaraa kana hudhanii qaban keessa jiru. Inumayyuu jijjiiramni deemaa jiru kun dhabinsa dhabbilee bilisa ta’anii irraa kan ka’e dhumarratti gufachuu akka dandda’u wantootni akeekan jiru.
Hiriira nagaa magaala guddittii Finffinneetti Fulbaana darbe godhame irratti namootni shan rasaasa humnoonnii tikaa dhukaasaniin dhayamanii lubbuun darbaniiru. Mormitoonni haleellaa sanyii irrati xiiyyeeffatee, humnaan qeyeerraa buqqayuufi keessattuu ajjechaafi gudeeddaa calqaba ji’a fulbaanaa irratti naannoo Oromiyaa keessatti raawwateef mootummaan eegumsa hin goone jechuun qeeqani. Haleellaan sanyii irratti xiyyeeffateefi buqqaatiin biyya keessa lubbuu namootaa balaaf saaxiluu akkuma itti fufetti jira. Walitti bu’insa hawaasaa yeroo tokko tokkoo humnootni tikaa naannoofi mootummaaleen naannoo harka keessaa qaban irraan kan ka’e lammiileen miliyoona lamaa olitti lakkayaman qeyeefi qabeenya isaniirraa
Mirga gurmaayuufi yaada ofii bilissaan ibsachuu
Itoophiyaaan gaazexeessitoota sirna-malee hidhamaniifii kaka’umsa siyaasaan himataman kan akka Iskindir Naggaafi Wubishat Taayyeefaa kan waggaa jahaaf hidhaman of keessaa qaban gadhiifteerti. Abbaan Alangaa federaalaa himannaa biloogaroota, gaazexeessitoota, dhaabbilee miidiyaa biyya ambaa mandheeffatanii kan akka OMN if ESAT kan duraan jeequmsa kakaasuun himataman hunda addaan kuteera.
Waamicha muummee ministeera Itoophiyaa Dr Abiy Ahmediif owwaachuun dhabbileen midiyaa OMN fi ESAT ji’a waxabajjii keessa wajjira isaanii Finffinneetti banataniiru. Itti dabaluunis mootummaan Itoophiyaa qoqqoobbii marsariitiiwwaan dhibba lamaafi shantama irra ture kaaseera. Hiriira mormii bara 2015 boodaa ukkamsi interneetaafii aappii moobayilaa irra tures kaafamera.
Seerotnii Itoophiyaa mormii ukkamsuufii walqunnamtii lammiilee danquuf bahan labsii dhabbilee arjoominaafi hawaasotaa, labsii miidiyaafi labsii farra shororkeessummaa dabalatee hedduun isaanii yeroo barreeffamni qophayuttii fooyya’aa jiru.
Reebicha, roorroofi hidhaa seer-malee
Ragaaleen amansiisoon heddu jiraatanus aangawoonnii mootummaa rebichi hidhamtoota irratti raawwachuu waakkachaa turan. Muummichi ministeera Dr Abiy Ahmed reebichii fi malleen seeraan alaa hedduun shakkamtoota irratti raawwatamaa turuu amanuun gochoonni kunnen shorrorkeessummaa mootummaan raawwate jechuun ibsaniiru.
Calqaba bara kana irrattii Itoophiyaan mana hidhaa maa’ikalaawwii jedhamu kan hidhamtootni siyaasaa hedduun keessatti reebamaa turuu beekamu cufteerti.
Adoolessa darbe keessa miidiyaleen gabaasaa dhiittaa mirgaa mana hidhaatti hidhamtoota irra gaye hidhamtoota achi turan gaafachuun erga gabaasanii boodaa Abbaan Alangaa bulchitoota manneen hidhaa federaala shan hojirraa ari’eera. Garuu haga yoonaa jarreen kun seeratti dhiyaatanii yakkaan hin himatamne. Manneen hidhaa mootummaa naannolee jalatti bulan gariin isaanii reebicha, gudeeddaa, qabinsa ilma namaaf hin malle, akkasumas gargaarsa fayyaafi ogeessa seeraa hidhamtootaaf hin kennine hedduun ammallee jijjirama deemaa jiruun hin tuqamne.
Abbaan Alangaa Federaalaa ji’a Adoolessaa keessaa qabinsa badaafii reebichaa mana hidhaattii hidhamtoota irra gaye irratti qorannoon gaggeeffamu jiraachuu miidiyaati himee ture. Ji’a Sadaasaa keessa ammoo aangawota tikaa olaanoo murtaayan kan dhiittaa mirga namooma mana hidhaa keessatti raawwachuun shakkaman toyannaa jala oolchuu ibse. Haga guyyaa barreeffamni kun qophaayeetti garuu himatni jara kana irratti baname hin jiru.
Hiriirota mormii bara 2015 fi 2016 guutuu Oromiyaafii naannoolee biroo keessatti adeemsifame irrattii ajjeechaa namootaa kuma tokkoo olii (1000) humnootni tikaa raawwatan irratti qorannoo gaggeessuuf tarkaanfiin mootummaan fudhate homtuu hin jiru. Manni maree jijjirama seeraafii haqaa kan Abbaa alangaa federaalaa jala jiru bilisummaan manneen murtii ijoo jijjirama kanaa ta’uu ibsullee tarkaanfiin qabatamaan manneen murtii federaalaas ta’ee kan naannoo irratti dhufe jiraachuu Human raayits woch quba hin qabu. Ammallee manneen murtii murtee siyaasaa qaama seera raawwachiistuun murtaaye hojiitti hiikaa jiru.
Dhiittaa mirgaa naannoo Somalee
Musxfaa Omar kan bulchinsa abbaa hirree naannoo Somaalee ifatti mormuun beekamu pirezideentii Naannoo Somalee ta’uun Abdii Mohaammed Omer kan Abdi Illey jedhamuun beekamu bakka bu’ee muudame. Pirezideentiin duraanii Abdii Illeeyn keessattuu bara 2007 yeroo lolli humna riphee lolaa Adda Bilisa Baasaa Ogaadeeniifi humna waraanaa Itoophiyaa gidduutti banamee kaasee naannicha dhiittaa mirgaa hamaa jalatti bulchaa ture.
Gidduu bara 2007 hanga calqaba bara 2008tiitti gareen lachuu yakka waraanaa raawwataniiru. Humni waraanaa Itoophiyaammoo addatti gudeeddaa, qeyeerra uummata buqqaasuu, ajjeechaafi reebichaan yakka sanyii namaa irratti
raawwateera.
Aangawonni Itoophiyaa polisii addaa ijaaruun bara 2008 irraa kaase humni kun itti waamama Abdii Illeey kan yeroo sanitti naannoo Somaalee waggaa saddeettiif bulchaa ture jala galuun humna deebisee waraanu ta’eera. Gareen polishing addaa kun dhiittaa mirgaa hamaa naannichaafi naannolee ollaa akka Oromiyaa keessattis raawwachu ittuma fufee ture.
Poolisiin addaafi dargaggoonnnii Abdii Illeeytiif ajajamoo ta’an jiraattota magaala Jigjigaafi qabeenya isaanii erga haleelanii booda ji’a Hagayyaa keessa aangoo gadhiisuun towannoo jala oolee jira. Ammayyuu towannoo mootummaa jala jiraatus himanni irratti hin banamiin jira. Ajajaan poolisii addaa Somaalee Abdillahii Burraalee maqaa Abdirhaman Labagoolee jedhamuun beekamu ji’a Hagayyaa keessa aangoo isaa gadhiiseera. Abdillahiifi miseensonnii poolisii addaa Somalee akkasumas raayyaan ittisa biyyaa Itoophiyaa dhiittaa mirgaa namoomaa geessisaa turuu isaanii ragaan danuun jiraatus himannii tokkollee irratti hin banamne.
Manni hidhaa naannoo Somalee hidhaa Ogaadeen jedhamu kan poolisii addaa Somaleen bulaa ture keessatti hidhamtoonni reebamaa turan. Yaalii fayyaa gayaas argataa hinturre. Gargaarsa abukaattoofi daawwannaa maatii dhorkamuurra darbanii nyaatallee dhorkamanii adabamaa turan. Maxxansa Hiyumaans raayits woch ji’a Adoolessaa keessa baase booda hidhamtootni mana hidhaa Ogaden hedduun gadhiifamaniiru. Manni hidhaa Ogaadenis ji’a Hagayyaa keessa cufameera.
Buqqayinsa biyya keessaa
Itoophiyaa keessa ummanni miliyoona lamaa ol-ta’u qeyeefi qabeenya isaarra buqqayee jira. Kana keessa miliyoonni tokko ji’a Eebla haga Waxabajjii qofattii walitti bu’insa hawaasa Geediyoofi Gujii naannoo uummattoota kibbaafi Oromiyaatiin kan buqqayaniidha. Lolli deebi’ee ka’uu irraan kan ka’e baatii Hagayyaa qofa keessa ummannii 145,000 ol ta’u naannoo Somaleefi Oromiyaa keessaa buqqyaniiru.
Naannawaa Finfinneettis walitti bu’insa sabootaa mudateen ji’a Fulbaanaa keessa namoonni kuma kudha shanitti tilmaamaman buqqaafamaniiru. Walitti bu’insi akkasii ka’uu akka danda’u mallattoolen muldhatanus mootummaan balaa kana hambisuu waan hanqateef buqqayinsa hedduuf sababa ta’eera. Gargaarsa namoomaa irraan kan hafe buqqayinsaafi walitti bu’insa sabootaa kanneenif furmaata waaraa buusuu irratti tarkaanffiin mootummaan federaalaa fudhate jiraachuu Hiyumaan raayits woch quba hin qabu.
Taphattoota Idil-Adunyaa ijoo
Itoophiyaan jijjiirama bara kana gaggeessiteen deeggarsa idil-adunyaa
argachuun gargaarsa dhabbilee arjaa, biyyoota ollaa argachuu ittii fuftee jirti. Gamtaa Afrikaaf teessoo ta’uusheefi humna nagaa eegsiistu mootummoota gamtoomanii keessatti hirmaannaa qabduun akkasumas ittisa shorrorkeessumaa naannichaa kessatti qooda qabduufii dhimma baqattootaa irrattiis michuu warra dhiyaa waan taateef gargaarsa addaa argachaa jirti.
Komishinarrii mirga namoomaa mootummoota gamtoomanii duraanii Zeyid Raad Al Huseen Eebla darbe Itoophiyaa daawwachuun hidhamtoota duraaniifii aangawoota
mootummaa waliin mariyataniiru. Haasawaa isaanii keessatti komishinii mirga namoomaa Itoophiyaa mootummaa faana hidhata qabu jijjiiruun dhaabbata bilisaa fi amanamaa gochuun haalaan akka barbaachisu jabeessanii dubbataniiru.
Manni maree bakka bu’oota Ameerikaa ji’a Eebla keessa wixinee mirga namoomaa, olaantummaa seeraafi dimokiraasii Itoophiyaa deeggaru dabarsee ture. Ameerikaan deeggarsa Itoophiyaaf gootuu jabeessuun jijjiirama deemaa jiru akka deeggartus ibsiteerti.
Itoophiyaan miseensa mana maree mootummoota gamtoomaniifi miseensa mana maree mirga namoomaa mootummoota gamtoomanii taatus seenaa gareelee mootummoota gamtomanii faana hojjachuu didduu itti fuftee jirti.
Erga bara 2006 raappoortara addaa Ertiraa Itoophiyaa deemee as gareen raappoortara mootummoota gamtoomanii addaa tokkolle Itoophiyaa seenuuf haayyama hin arganne. Raappoortaroonni reebichaa, bilisummaan of ibsuu, bilisummaan gurmayuufaa Itoophiyaa daawwachuuf gaaffiin dhiyeessan ammallee deebii hin arganne.
Mana maree mootummoota gamtoomanii kessatti Itoophiyaan qabinsa mirga namoomaa biyyootaa heddu ilaalchisee dhaabbiin calaqqisiistu burjaajayaadha. Qoqqobbii meeshalee waraanaa Sudaan kibbaa irra kayamuuf yeroo dheeraaf eegamaa ture deeggaruu diddeetti. Siiriyaa keessatti haleellaan keemikaalaa raawwachuu isaa akka qoratamu ammoo deeggarsa kenniteerti. Ibsa manni maree mootummoota gamtoomanii ji’a Bitootessaa keessaa haalaa qabinsa mirga namoomaa Siiriyaa irratti baases otoo hin deeggariin hafteerti.
Comments»
No comments yet — be the first.


text:
Uncategorized
Filannoo Kaatalooniyattii gaggeeffameen paartiileen walabummaa leellisan injifatan
Filannoo Kaatalooniyatti gaggeeffameen paartiin Ispeen irraa fottoquu leellisu hinjifate. Barcumaa parlaamaa naannichaa 135 keessaa paartileen walabummaa leellisan barcuma 70 kan hinjifatan yoo tahu, prezdaantiin naannichaa ji’a lama dura Maadriidiin tayitaa irraa ari’ame, Ispeen amma booda fedhii ummata Kaatalaan ifatti baruu qabdi jedhe.
Kaarles Pigdmoont injifannoo kana ilaalchisee biyyaa itti baqate Beeljiyeem-Braasels irraa yaada kenneen “Ispeen murtii ummaata kaatalaan kanaan dura diigde fudhachuun alatti filannoo biraa hin qabdu, mootummaa Kaatalooniyaa diigdes deebistee ijaaru qabdi” jechuun Twitter isaa irratti barreesse.
Rifarandamii Bulchiinsi kaatalooniyaa Ispeen irraa fottoquuf October 1/2017 gaggeesse hordofuun, muummichi ministeera Ispeen Mariyaanoo Raahoy rifarandamiin sun seeraan ala jechuun kuffisee ture. Bulchiinsi naannichaa ammoo sagaleen ummata kaatalaan kabajamuu qaba jechuun wixinee Ispeen irraa fottoquu qopheesse. Kanuma hordofuun Mootummaan jiddugalaa Ispeen bulchiinsa Kaatalaan diiguun naannichaa kallattiin mootummaa jiddu galaa jalatti bulchuu jalqabe.
Rakkina naannichatti uumame kana furuuf filannoo amma adeemsise kanaanis paartiileen walabummaa leellisan injifachuun Maadriiditti naasuu guddaa kan uume tahuu Rooyters gabaase.


text:
LibreOffice 7.2 Help
Calc deetaa fi gatiiwwan gara man'eelee baay'eetti galchuu salphisuu danda'a.
Yeroo garee deetaa harkaan galchitu amaloota si gargaaran lamatu jiru.
Tarree jala tarree irraantoo keessatti, man'ee tokkoo gara itti aanutti socho'uuf furtuu Tab fayyadamuu dandeessa. Erga gatii man'ee dhumaatti tarree ammee keessatti galchitee booda, Enter dhiibi. Calc qaree jala man'ee jalqabaa kan garee ammee keessa qubachiisa.
Tarree 3 keessatti, man'ee B3 gara C3,D3, fi E3 socho'uuf, Tab tuqi. Achiin gara B4 socho'uuf Enter dhiibi.
Bal'ina bakka gatiiwwan naquuf barbaaddufilachuuf harkisii-kaayi fayyadami. Garuu harkisuu man'ee bal'inaa isa dhumaa irraa jalqabiitii qabduu hantuutee yeroo man'ee isa jalqabaa filatte gad dhiisi. Amma gatiiwwan galchuu jalqabuu dandeessa. Gara man'ee ittaanuu deemuuf hoggayyuu furtuu Tab tuqi. Bal'ina filatame keessaa hin baatu.
Bal'ina E7 hanga B3 filadhu.Amma B3 n naqa kee eeggata.Bal'ina filatame keessatti gara man'ee itti aanuutti socho'uuf Tab dhiibi.
See Maadheelee wal cinaa irratti hundaa'uudhaan deetaa ufmaan guutuu.


text:
Ikuwadoor hundeessaa dhaabbata “WikiLeaks” jedhamuutiif lammummaa kennuu beeksifte
Ikuwaadoor Juuliyaan Assanjee hundeessaa weebsaayitii "WikiLeaks" jedhamutiif December 12/2017 lammummaa kennuu beeksifte.
Juuliyaan Assaanjee dhaabbata isaa WikiLeaks jedhamuun dokumantiiwwan icitii mootummoota addunyaa baasuudhaan saaxilaa ture. Kanuma hordofuun mootummoonni biyyota warra Lixaa himannaa gara garaatiin barbaachaa yeroo turanitti, Ingilaand magaalaa London Imbaasii Ikuwaadooritti dheessuun, waggoota shanan dabraniif achi keessaa osoo hin bayin turuun isaa ni yaadatama.


text:
Galaana Gaaromsaa’s new album “Ilmaan Hayyootaa” is available in digital stores; check out iTunes for “Galaana Gaaromsaa” for now …
Qeerroo: Konsertii fi Eebbi Albami Haaraa Arsits Galaana Gaaromsaa “ILMAAN HAYYOOTAA” Jedhu Bakka Uummanni Oromoo 3000 Ta’u Sirna Howwaan Finfinnee Keessatti Eebbifame
Eebba aalbama Artist Galaana Gaaromsaa magaalaa Finfinee naannoo Caffee Araaraatti Hagayya 9, 2015 ta’een manguddoonnii fi dargaggoonni Oromoo sabboontoti 3000 itti tilmaaman irratti argamuun haala aja’ibsiisaa ta’een eebbifamee jira.
Eebba kana irratti sabboontoti Oromoo fi aartisotooti Oromoo hedduun argamuun guddina afaanii fi aadaan Oromoo kanaan kan nu gahe qabsaawota lafeefii dhiiga akkasumas lubbuu itti wareeganii asiin nu gahe hedduu galateeffatna jechuun dhaamsota jajjaboo guddaa dabarsanii jiru.
Keessummoota argaman gaazexxessaa Ibraahim Haajii aragamanii haasaa ijaaraa fi onnachiisaa taasanii jiru.
Yeroo konsertii fi eebbaa Albama kana irratti sabboonti Oromoo argamanii aadaa fi eenyummaa saba Oromoof gumaacha taasisanitti ergamtooti sirna abbaa irree Wayyaanee ammo dhimmi diaspora jechuun akkaataa itti uummata Oromoo qorqalbii cabsan irratti mariyachaa turan. || Qeerroo.org
——
Interview on OBS:


text:
Yeroo dhibee hamaan Addunyaa yaaddessaa jiru kanatti tajaajila odeeffannoo ummata irraa addaan kutuufi mana hidhaa keessatti uummata ukkaamsuun dhibichi akka babal’atu gochuudha.
Ibsa Qeerroo Bilisummaa Oromoo irra kenname
Bitootessa 16/2020
Finfinnee, Oromiyaa
Yeroo Ammaa guutuu Addunyaaf yaaddoo kan tahe dhukkubni COVID-19 jedhamu ummata Addunyaa kanaa akka baalaa harcaasaa jiraachuu namuu quba qaba.
Dhukkubni kun Biyya chaayinaatti haa eegalu malee deemsa keessa Addunyaa guutuu gahee biyyoota hunda yaaddoo hamtuu keessa galchee jira.
karaaleen daddarba dhukkuba kanaa baayyee yaaddessaa tahuun immoo Ogeessota fayyaa Addunyaa dabalatee WHOtti yaaddoo hamtuu taheera.
COVID-19 karaalee hanga ammaatti dhukkubootni daddarbu jedhamee hin eegamne nagaa harkaan wal gaafachuun akka daddarbu erga baramee Addunyaan yaaddoo hamtuuf saaxilamuu irraan kan ka’e Ogeessota Addunyaa kanaa dabalatee WHO akka namni harkaan nagaa wal hin gaafanne ummata hundaan barsiisaa ykn hubachiisaa jiru.
Biyyoota dhukkubni kun keessatti argame ykn Mul’ataa jiru jedhamu hunda USA dabalatee manneen barnootaa fi Manneen Amantii akkasumas waajjiraaleen ummatni keessatti heddummatu bakkeewwan bashannanaa akka hojii idilee isaanii cufan beeksisaniiru.
Gara biyya keenya Itoophiyaatti yeroo dhufnus dhukkuba kana ittisuuf haal dureewwan tokko tokko gochaa turre ittis jirra jedhus mootummaan guyyaa har’aa MM Dr Abiyyiin guyyoota 15 fuuldura keenya jiran manneen barnootaa yuuniversitiilee dabalatee wal gahiileen kamuu akka hin adeemsifamne akkasumas taphoonni kubbaa miilaa fi kanneen biroon spoortiin akka dhaabbatu beeksisanii jiru.
Tarkaanfii mootummaan Ethiopia fudhate waan jajjabeessamu tahus garuu ammas ummatni keenya dachee Oromiyaa irra jiraatu harki caalaan odeessa kanas tahe karaalee dhukkubni COVID-19 jedhamu daddarbuu fi mala ittisa isaa dhagahaa hin jiran.
Sababaan isaa immoo mootummaan Command post seeraan hin labsamne ummata lixaa fi kibba Oromiyaatti erga labsee uggura bilbilaa fi interneetaa addaan kutuun dhibee COVID-19 jedhamu dhagahuu miti ofiifuu uummatni maal keessa akka jiru wal quba hin qabu.
Yeroo Ammaa kana dhukkubni Addunyaa yaaddessaa jiru kun biyya keenya keessa erga seenee bubbulus guyyoota lama dura mootummaan akka ifatti biyya seene beeksisee jira.
Hanga ammaatti Itoophiyaa keessatti namootni qabatamaan dhukkubni kun irratti argame 5 tahuu fi dhukkuba kanaan shakkamanii warreen adda baafaman immoo itti gaafatamaa waajjira BBO Dr Tolaa Barisoo dabalatee namoota 183 ol tahuu mootummaan ifa godhee yeroo jirutti Nuyi Qeerroo Bilisummaa Oromoos yaaddessaa waan jiruuf mootummaan karaalee ummatni keenya ittiin of eeggachuu dandahan akkuma midiyaaleen biyya keessaa fi alaa gabaasaa jiran akka dhagahanii of eeggataniif bakkoota rakkoon bilbilaa fi internet addaan citee jiru hatattamaan lakkisuun ummatni keenya odeessa dhukkuba Addunyaa yaaddessaa jiru kana akka hubannoo gahaa argatanii irraa of eeggachuu qaban furmaata gochuu qaba jennee cimsinee ni gaafanna.
Akkasumas Ilmaan Oromoo yakka tokko malee Oromummaa isaaniif jecha yakkamaa tahanii manneen hidhaa beekamoo fi dhokatootti dararamaa jiranis haal duree tokko malee akka lakkifaman ni gaafanna.
Ilmaan Oromoo mana hidhaa jiran mana tokko keessatti hedduminaan ugguramanii waan jiraniif mala dhukkubni COVID-19 kun ittiin daddarbu keessaa immoo inni guddaan bakka ummatni walitti baay’atee jiru afuuraan waan daddarbuuf kana furuuf saffisaan hidhamtoota siyaasaa Oromoos tahe namoota yakki isaanii sassalphaa tahe rakkoon kun osoon mudatiin dursee hiikuu qaba jennee waan amannuuf akka Qeerroo Bilisummaa Oromootti kanas mootummaa biyya bulchaa jiru cimsinee akeekkachiifna.
Maayii irratti yerootti Addunyaan balalii xiyyaaraa bakkoota hedduu of irraa dhorkaa jirtutti biyyi keenya Itoophiyaa garuu bakka ka’umsa COVID-19 kan taate Chaayinaatti illee tajaajila balalii addaan hin kutiin jiraachuun isaa immoo ammas eegumsa mootummaan kun ummata isaaf godhuuf yaade gadi aanaa tahee waan nutti argameef saffisaan akka addaan kutu gaafachaa namoota dhukkuba kanaan shakkaman akka MM Abiyyiin “mallattooleen COVID-19 isin irratti yoo mul’ate manaa gadin bahiinaa mana taa’aa” jedhe sana osoon taane namoota dhukkubni kun irratti mul’atu akka saffisaan gara mana yaalaa isaaniif qophaayetti geeffamanii wal’aansa gahaa godhamuuf ni gaafanna.
Ummata keenya Saba bal’aa Oromoofis nagaa isaaniif hawwaa balaa amma Addunyaa mudatee jiru kanas of eeggannoo godhamuu qaba godhanii akka of tiksan waamicha keenya dhiyyeessinaaf.
Injifannoo Uummata Oromoof!
Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Bitootessa 16/2020
Finfinnee, Oromiyaa


text:
Dinquu Dayyaasaa! Duulli Abiyyii fi Daanieel Kibrat Oromummaa fi sabboonummaa cabsuuf jalqaban guyyuma guyyaan guddataa fi bal’ataa deemaa jira.
Duula kana keessaa tokko olola aangawootni Bilxiginnaa (Badhaadhina) kanneen akka #Hailu_Adugna Sooressaa fi Abbaa Hiyyeessaa Dinquu Dayyaasaa irratti jalqaban kana fa’adha!
Olola isaanii kana keessa wanni dhugaa fakkataa tokko hin jiru!
1. Hoteela ‘Sodare Resort’ kan Qotee Bulaa Oromoo lafa isaaniirraa buqqaasee ijaare jedhan kana , Dinquu Dayyaasaa Mootummaarraa bite. Obbo Dinquun iddoo Riizoortii Soodaree kana guutumaan guututti harkatti galfachuu isaa dura Mootummaa fi abbootii Qabeenyaa Lama waliin Aksiiyoonaan bulchaa turan. Booddee Mootummaanii fi Abbootiin Qabeenyaa Lamaan fedhii ofiitiin gahee Aksiiyoona isaanii obbo Dinquutti gurguratan. Obbo Dinquun Riizoortii kana bituuf Qarshii Biiliyoona tokkotti dhiyaatu baase. Kana Ani sirriittin beeka.
2. Biyya kana keessatti kan Koolleejjii/Yuunvarsiitii dhuunfaa banee hojii baruu fi barsiisuu hojjatu Dinquu qofa miti. Qulqullinni Barnootaa Yuunvarsiitota gurguddoo mootummaa keessayyuu hin jiru. Karaa Barnootaa, Fayyaa, Seeraa, Qonnaa fi Barnootaatiin biyyattiin kuftee jirti. Barsiisonni Riifti Vaaliitti barsiisan kanuma biyyattiin oomishte malee Rifti Vaaliin kophaatti waan oomishate hin qabu. Kanaafuu dhimma kanarratti Mootummaa mataa isaatu komatamuu qaba!
3. Waa’ee Durboota maal maal jettan sana ammoo Dinquun yeroo itti Shamarree namaaf dhiyeessu hin qabu. Namichi hojii qaba. Kan durba namaaf dhiyeessurratti bobbahu Kaadiree akka keessanii kan hojii hin qabne kana!
4. Geetaachoo Asaffaa waliin kan hojjataa ture Abiyyi Ahmadii fi caasaa keessan kanneen akka Alamuu Simee fi Dammallaash G/Mikaa’eel (Itti gaafatamaa caasaa Tikaa) fa’adha. Geetaachoo Asaffaa gooftaa keessani ,OPDO, fuutanii nama biraatti hin maxxansinaa!
5. Dinquun waan waadaa gale kennuu dhiisii kan waadaa hin galinuu ummata isaatiif gargaarsa taasisaa jira. Kan maallaqa Ummataa maqaa Lootorii Lammiin Lammiif jedhuun ummata bal’aa Oromoorraa guuree nyaate isin warra Bilxiginnaa kana!
6. Dinquun Gibira hin kafalu kan jettaniiif ammoo, Gibira kan gabbarsiisu mootummaadha. Yoo isin gibira keessan sirnaan sassaabbatuu dadhabdan badii Dinquu miti. Badii keessani!
~
Koroonaa fi Bilxiginnaa nu baraari!
Yakka Obbo Dinquu Dayyaasaa uummata Oromoo irratti raawwatee fi raawwaataa jiru kana beektuu laata?
Maqaa isaa irraa eegalee Obbo Dinquun Oromoo fakkaachuu isaa fi duuressa Oromoo jedhamuu isaatti namni baay’een isa beeka. Hataa’u malee Dinquun maqaa Oromoo baatee nama Oromoo nyaatedha. Maqaa Oromoo baate nama Oromoo saamedha, lafa isaa irraas Oromoo buqqisedha. Mee yakka jajjabaa Obbo Dinquu Dayyaasaa uummata Oromoo irratti raawwate keessaa hamma tokko isiniif ibsa.
1. Obbo Dinquu Dayyaasaa seera malee lafa ilmaan Oromoo kan buqqisaa ture yommuu ta’u Oromiyaa bakkeewwan garaagaraatti kan inni buqqise hafee sababa babal’ina Resort Sodarreen lafa heektaara dhibba sadii (300) ol fudhachuun abbaa warraa 60 lafa isaa irraa buqqiseera.
2. Naannooleen kaan galii duureyyii isaanii irraa walitti qabaniin kan guddatan yommuu ta’u obbo Dinquun garuu hamma ammaatti galii mootummaa naannoo Oromiyaaf galuu qabu miliyoona jaatama (60) ol osoo hin galchiin jira.
3. Mootummaa waliin hariiroo uumuudhaan yoo qarshii miliyoona dhibba tokko (100,0000,000) naaf kennaa Shanee fi ABO nan balleessa jechuudhaan qarshiif kadhachaa jira.
4. Hoogganaa tika biyyaa kanaa kan ture Geetaachew Aseffaaf barattoota mana barumsaa isaa Rift Vaaliitti baratan sagaagalummaaf dhiyeessaa tureera. Shamarran Oromo mana barumsaa deeman qarshiif jedhee mancaasaa tureera.
5. Jijjiirama uummanni Oromoo lubbuu qaqqaalii itti dhabee fide kana hanqisuuf wayyaantichi Geetaachew Asaffaa akka Dinquun qarshii miliyoona 500 baankiidhaa baafatuuf waan haala mijeeseef qarshii miliyoona dhibba shan fudhatee kan ture yommuu ta’u humni jijjiiraamaa waan hudhee qabeef jijjiiramicha garuu danquu hin dandeenye.
6. Dinquun mana barumsaa isaa bakkeewwan garaagaraatti barnoota adda addaa kenna jedhee uummata saama kan ture yommuu ta’u osoo barumsa gahaa hin barsiisiin akkasumatti eebbisuudhaan, ‘forged’ oomishuudhaan barataan Oromoo akka doofummaa jalatti kufu taasiseera. Kun yakka wayyaaneen hin raawwaanne maqaa Oromummaatiin Oromoo irratti Dinquun raawwatedha.
7. Dinquun hiyyeessa Oromootti liiqii ( araaxaa) kennuudhaan yeroo isaan kaffaluu dadhaban qabeenya dhaabbata fi lafa, akkasumas mana isaanii irraa buqqisaa kan turee fi ammas kan buqqisaa jirudha.
8. Dinquun namoota sababa walitti bu’insa uumameen naannoo Somaalee irraa buqqa’aniif qarshii miliyoona 12 kan kenna jedhee kan waadaa gale yommuu ta’u hamma ammaatti homaayyuu hin kaffalle,homaayyuu hin kennines.
Walumaa galatti Obbo Dinquu Dayyaasaa nama Afaan Oromoo dubbatee Oromoo saamee, Oromiyaa hiyyoomsee ofii badhaadhe akkasumas dureyyiii wayyaanee karaa agarsiisee qabeenya naannoo keenyaa saamsisaa turedha. Kan ormi nu godhe caalaa kan warra maqaa Oromumaatiin saba keenya miidhetu caala.
OBS Dookumantarii seenaa Obbo Dinquu Dayyaasaa Dh.Yaa’ii Gullalleetiin qophaa’e daawwadhaa. https://t.co/JEtOKwgpXR pic.twitter.com/0eF6AKbRsd
— Kichuu (@kichuu24) April 27, 2020
Mootummaa Amaaraa!
~
Itoophiyaan bakka buutota biyyaa yookiin Diippiloomaatota 1200 qabdi. Sana keessaa nama 78 qofaatu Oromoodha. Kun parsantiidhaan parsantii 6.5% qofa taha. Diippiloomaatota biyya bakka bu’an keessaa Ambaasaaddaroonni Oromoo tokko hin jiran. Ambaasaaddarootni Itoophiyaa bakka bu’anii Gamtaa Awrooppaa, London, Newyork, Washington, China fi African Union hundinuu Amaara. Ministeerri Haajaa Alaa diippaartimentoota (kutaalee hojii) 20 of jalaa qaba. Diippaartimentoota kanneen keessaa tokkollee Oromoon hin hoogganu. Qacaramtoota Ministeera kana keessa hojjatan 1400 keessaa Oromoon nama 100 gadi!.
Yaa Waaq maal na argisiifta?
~
Miidiyaan Mootummaa ifaan ifatti Minilik faarsuu jalqabee jira. Miidiyaan mootummaa kan gibira ummatarraa sassaabamuun bulu ifaan ifatti Minilikii fi seenaa Minilik faarsuu jalqabee jira.
#Ethiopian_Press_Agency jedhama. Miidiyaa mootummaati. Kan hoogganamuun namoota Itoophiyaa dullattii (Itoophiyaa Afaan, Aadaa fi Eenyummaa Amaaraarratti ijaaramte ) deebisuuf halkaniifi guyyaa hojjataa jiran kanneen akka Doktor Wadaajeenah Maharrana , Daanieel Kibrat, fi Obaang Meetoo jedhamaniini.
Gaaffiin Oromoo deebi’uun haa hafuu namni gaaffii Oromoo dhaggeeffataa jiru hin jiru.
Miidiyaan hundi qabsoo oromoo busheessuufi beekamtii dhoowwatuurratti hojjataa jira. Itoophiyaa aadaa, afaanii fi eenyummmaa Amaaraatiin ijaaramtu sana ijaarutti jiru.
Fakkeenyi guddaan Miidiyaan ummataa ganamaa galgala sirna dabre dhaadhessuudha. Alaabaa takkittii dhaadhessuudha.
Miiidiyaan mootummaa guutumaan guututti miidiyaa Amaaraa tahee jira!
Dhaabbilee fi Biirooleen Feederaalaa guutumaan guututti biiroolee Amaaraa tahanii jiran!
Biyyi hafuura gaafa Minilikii fi Haylasillaaseetiin bulaa jirti!
Dinqu Dayyas Bara dukkana fi bara namni nama dheysuumiti Dinqun Nafxayana Malif Ajesu Barbade
OBS Dookumantarii seenaa Obbo Dinquu Dayyaasaa Dh.Yaa’ii Gullalleetiin qophaa’e daawwadhaa. https://t.co/JEtOKwgpXR pic.twitter.com/0eF6AKbRsd
— Kichuu (@kichuu24) April 27, 2020
New Oromoo music 2019 Caalaa Birruu (Lafee Gootaa) Oromo Music and Entertainment


text:
Taphni kun goodinoota Oromiyaa adda addatti ijoollen kan taphatan yemmuu ta’u, yeroo baay’e maatii keessatti galgalaa galgalaa maatiin karaa itti ijoolle barsiisaniidha. Taphni” IBBANTEE” jedhamuu kun dandeetti ijoollen waan tokko yaadachuu isaani kan itti shaakalaniidha. Akkasumaas haawasni olla isaani miseensa maatii meeqa akka qabuu fi ijoolllee dhiiraa fi shaamaranii hangam akka qaban karaa ittin wal- baraniidha. Seera tapha kanaa keessatti namni tokko ni gaafata, namani tokko ykn tokko ol- deebii kenna. Abbaan gaafatuu sun maatii olla isaani jiraan tokko fudhachuun, maqaa dhoksaa kennun , maatii eenyuu akka ta’aan gaafata. Carraa deebii sirrii deebisuu yeroo tokko ykn lama kennu danda’a.
Fakkenyaf:-
Abdi:- Ibbante;
Waaqo:- Tee..
Abdi: Jibichaa lama, Raada tokko, abba manaa fi hadha mana!
Waaqo:- Maatii warraa Obbo __________________
Abdi:- Argateerta….
Haala kanan ijoollen tapha kana taphatuu
Nannawaa keessanitti taphoota akkamitu jira? Nuuf qooda,
Galatooma


text:
Dhaabbatni Maallaqa Addunyaa, dhuma waggaa kanaa dura maallaqa Somaaliyaa haaraa maxxansiisuu gargaaruuf adda durummaan kan hojjetaa jiru ta’uu – Ministarri Maallaqaa Somaaliyaa beeksisanii jiran.
Dhaabbatni Maallaqa Addunyaa kana irratti Mootummaa Somaaliyaa waliin hojjechuu simatee jira ka jedhan – Abdiraahimaan Du’aalee Beellee, maallaqa barbaachisu bakka fedhee illee fidee gargaaruuf walii-galuu isaa dubbatan.
“Maddeen gargaarsaa ka biroon illee ni jiran. Garuu, nuti IMF filanne” – jedhan – Belleen.
Maallaqa Somaaliyaa sana maxxansiisuuf gara doolaara miliyoona shantamaa ka barbachisu ta’uu fi maallaqicha kuusaa keesa kaa’anii to’achuufis baasii hag sanaa ka barbaachisu ta’uu illee dubbatan.
Maallaqa Somaaliyaa kana maxxansiisuuf haal-dureeleen barbaqachisan, kan akka dhimma mootummaa jabeessuu, itti-gaaatamummaa cimsuu, oguma Baankii Giddu-galaaf barbaachisu, qajeelfamootaa fi seera to’annaa tolchuu, caasa yaa’a maallaqaa fi imammatotoa diriirsuu martinuu hojjetamanii xumuramuu ka beeksisan – Ministarichi maallaqaa Somaaliyaa, dhimmi haga ammaa xumura hin argatiin jiru dhimmuma maallaqa hojii kana ta’uu hubahiisan.


text:
Bara durii haadha manaa fi abbaan warraa waliin jiraatu ture. Lamaanuu erga waliin jiraachuu jalqabanii turanii jiru. Baay’isanii wal jaalatu ture. Yeroo tokko garuu wal lolan. Duraan wanta wal lolanii hin beekneef walitti araaramuu didan. Abbaan manaas “Erga wal lolla ta’ee maaliif waliin jiraanna,narraa gali jedheen. Isheenis gara mana warra isheetti sokkite. Warri ishees akka isheen wal loltee dhufte dhaga’anii akka araaraman ykn yoo addaan ba’anis akka qabeenya isaanii qooddatan gaafatan. Kanumaan beellama qabatan. Guyyaa beellamaas hundumtu warri waamame ni dhufe. Jaarsi tokko jaarsolii keessaa ol ka’ee, maal irraa kan ka’e akka wal lolan gaafate. Isaanis dabaree dabareedhaan itti himan.
Kana booda jaarsi tokko immoo “qabeenya hirachuu irratti lamaan keessan walii galtuu?” Jedhee gaafate. Lamaanuu “eeyyee” jedhan. Kanaan booda “akka wal caale hin jennetti uffata keessan hundaa baasaa” jedheen. Isa booda isheen gara abbaa manaa isheetti garagaltee uffata ishee baafachuuf jennaan jaarsi tokko ,“kunoo wal jaalattu mitii? Maaliif itti garagalte? Osoo hin jaalattu ta’ee itti hin garagaltu ture.Qabeenyas walqixa qooddachuuf walii hin galtan tureeyyu. Nu silaayyuu kan akkas gooneef akka araaramtaniif malee akka qabeenya hirattanii addaan baataniif miti.” Jedheen. Isaanis achumaan walitti araaramanii waliin jiraachuu jalqaban jedhama.


text:
Xurree Milkaa’innaa fi Gammachuu-lakk.11
Yommuu Rabbii jettanii wal jaalattani fi wal fuudhu barbaaddan, nikheenyi keessan karaa halaalati fi gammachisatiin haa ta’u. Karaa gammachiisa keessa tokko nikeenyi keessan shari’aa waliin kan deemu fi abbaa fi haati keessan lamaanu yoo itti gammadanii fi walii galaniidha. Yommuu warrii kee nama jaallatte san si harkatti didan, adeemsa fuudha heerumatti seenun dura itti yaadi. Fakkeenyaf yommuu isaan si didan, nikhaa dhoksaan wal hidhuun walitti dhufu dandeessu. Garuu kuni jireenya fi kabaja keessan miidha. Nikeenyi keessan ifa haa ta’uu, warrii keessan itti haa gammadu. Kanaafu jireenya gaa’ila kana yommuu murteessitu, suuta jedhi, hin jarjariin, of dagaagsi. Jireenya kana haala gaariin gaggeessuf dagaaginni guddaan dagaaginna sammuuti. Gariin qaama fi qabeenyan gahaa ta’ee yommuu gaa’ilatti seenu yeroon xiqqoon booda gaa’illi isaa ni jiga. Sababni kanaa inni guddaan sammuun dagaagu dhabuudha. Kanaafu sammuun, qaamanii fi qabeenyan gahaa ta’anii gaa’ilaaf of qopheessu barbaachisadha. Ta’uu baannan handaaratti hafu.
Namoota sitti dhiyoo(firoota) fi fagoof du’aayi gochuun jaalala fi hariroo jidduu keessani cimsi. Du’aayi namoota birooti gochuun faayda guddaa qaba. Miira jibbaa, waanyu fi shakkii qalbii irraa haxaaya. Garuu du’aayi isaani dhiisi mataa keetifu gochuun sitti ulfaachu danda’a. Lakkii! Du’aayi mataa keetifis isaanifis godhii. Keessattu abbaa haadha kee.
Akkuma cimte nafsee tee irratti qabsooftun, akkasuma nama cimaa taata.
Akkuma nafsee tee gadi furtuun (ishii hordoftuun), akkasuma dadhabaa taata.
Haala madaalama ta’een nyaadhu dhugii, jabeenya qaama fi sammuu kee eeguf. Garmalee nyaachu fi dhuguun sammuu fi qalbii ajjeessa, qaama rooboti godha.
Imaanni qalbii kee qofaa miti qaama keetis ni jabeessa. Sababni isaas yommuu qalbiin ifa imaanatin iftu, qaamni anniisaa argata. Yommuu dheekkamtu fi abdii kuttu hangam qaamni kee dadhabaa akka ta’u ni beektaa miti ree? Hojii hojjachuuf fedhii hin qabdu. Imaanni dadhabinna qaama kana kaasun jabeenyan bakka buusa. Gargaarsa Rabbiitin injifannoon gurguddoon seenaa Islaama keessatti dhiirota imaana cimaa qabaniin galma gahe. Loltuun imaana 300 mushrikoota kumaatamatti lakkawaman injafatte.
Garuu cubbuun qaama laamshessa. Madda anniisa tan taate qalbiin waan laamshoftuuf.
Dubbachuun dura itti yaadun bilchinna sammuu agarsiisa.
Qananii akkam bareedu qalbii ofi gadii qabdu tan of tuulu fi jibba hamaa irraa qulqulluu taate qabaachun! Kana galmaan gahuuf qabsoo cimaa nafsee fi sheyxaana irratti qabsaa’u barbaachisa. Qalbiin yommuu dhugaan Rabbiitti bulte ofi gadii qabdi. Yeroo hundaa beekumsa barbaadu fi du’aayi baay’isu qabna. Jedhi “Yaa Rabbii qalbii tiyya of tuulu fi of ol guddisuu irraa qulqulleessi.”
Yeroo toltuu Rabbii ajajamu hin didin, Inni yeroo rakkoo dhiphinna keessaa si baasati.
Mee fakkeenyota lamaan kanniin sirritti ilaali, itti xinxalli!
Nabiyyanaa Yuunus (AS) yeroo toltuu Rabbii ajajamaa ture, ergasii Rabbiin yeroo rakkoo dhiphinna(cinqii) irraa baraare. (Ilaali Al-Qur’an 37:140-144, 21:87)
Fuggisoo kanaa immoo Fira’awni yeroo toltu Rabbii ajajamu ni dide, ergasi Rabbiin yeroo rakkoo isa hin baraarre, cinqii fi baditti isa dhiise. (Ilaali Al-Qur’an 10:90-92)
Kanaafu yeroo toltu Rabbii ajajami, yeroo rakkoo fi dhiphinna gargaarsa Isa irraa ni argattaati. Yeroon garmalee rakkoo fi cinqii yeroo Guyyaa Qiyaamati. Cinqiin addunyaa tanaa tan darbituu fi gabaabdudha. Cinqii guyyaa Qiyaama garuu hangam ulfaata akka ta’e hin yaaddamu, garmalee kan ulfaatudha. Kanaafu cinqii kana irraa Rabbiin malee eenyutu nu baraara?
Wanta jibbitu waliin yommuu obsitu booda irratti wanti suni gara burqaa gammachuu fi milkaa’innaatti jijjirama. Fakkeenyaf hojii gaarii hojjachuu irratti obsuu fi hojii badaa irraa obsuu. Obsii jireenya hadhaa gara mi’aatti akka jijjiru matatti qabadhu. Jannani jireenya garmalee mi’ooftu sababa obsaatin argamtuudha. Obsa dhabuun garuu mi’a gara hadhaatti ykn hadhaa gara hadhaa caalutti jijjira.
“Akkuma qaani(hayaa’a) baay’ee qabaattun akkasuma qalbiin tee fayyaa fi nageenya horatti.
Akkuma qaani xiqqaa qabduun akkasuma qalbiin tee jireenya fi fayyaa xiqqaa horatti.”
Namni tokko wanta badaa hojjachu irraa yommuu qaana’u qalbiin isaa fayyaa fi nageenya argatti. Kan qaani hin qabne immoo osoo wanta fedhe hojjate homaa itti hin dhagahamu. Sababa inni qaani tokko malee badii inni dalaguutin qalbiin isaa ni duuti, fayyaa fi nageenya hin argattu. Laalan badii itti hin dhagahamu. Kanaafu qaani (hayaa’a) yommuu horattu nama kabajama fi ulfinnaa taata. Sababni isaas, wanta gadhee hojjachuun of hin xureessitu waan qaani qabduuf. Kanaafu qaani(hayaa’a) keenya haa gabbifannu.
Waadan Rabbii dhugaadha. Wanta Inni waadaa gale Isa irraa argachuuf, ati mataan kee ajajamoota Isaatif dhugaa ta’ii argami. Jireenya gaarii jiraachu Isarraa yoo barbaadde, dhugaan amanii hojii gaggaari hojjadhu. Insha Allah, Inni jireenya gaarii si jiraachisaati.
Hojii badaa hojjatteef mataa kee malee eenyulle hin komatin. Sheyxaanayyu komachuu hin dandeessu. Sheyxaanni boru “Na hin komatinaa ofumma komadhaa” jedha(suura Ibraahim:22). Kanaafu hojii hojjatteef mataa kee ajiifachuun jireenya kee sirreessuf carraaqi. Sheyxaanatu yookiin nama santu akkanatti na balleesse jette hanga duuti sitti dhuftu badii keessa hin turin.
Yommuu nama gowwomsitee qabeenya isaani harkatti galfattu ykn bittaa fi gurgurtaa keessatti nama gowwomsitu, sheyxaanni akka waan wanta gaarii hojjatte sitti fakkeessun karaa irraa si hin jallisiin. Namoonni yeroo baay’ee yommuu nama gowwomsanii qabeenya argatan qaruute godhanii of ilaalan. Kuni dhugumatti gowwumma malee qarummaa/gamnummaa miti. Sababni isaas, namtichi inni har’a gowwomsee qabeenya jalaa fudhate, boru Guyyaa Qiyaama mindaa isaa jalaa fudhata. Guyyaa Ulfaata kana keessa yeroo hasanaanni (mindaan hojii gaarii) garmalee barbaadamtu yommuu nama jalaa fudhatamtu eenyutu of gowwomsaa turee ree? Kanaafu “Nama san shawwade(gowwomse) jira.” jechuun qabeenya isaani jalaa hin fudhatin, addunyaa aakhiratti tasa qabamtaati. Yoo abbaan suuqi dogongoraan qarshii dabarsee si deebise, haqa isaa isaaf deebisi. Osoo waa bittu osoo gatii hin kafalin yoo dagatte, nama sanii deebi’i kafaliif. Osoo beektu haqa namaa hin nyaatin, boru hasanaata kee si jalaa nyaatuti.
“Dubbii boodarra dhiifama akka gaafattu kan si taasisu fi waan dubbattef kan itti gaabbitu fi aartuf of eeggadhu.” Osoo dubbachuu baadhe maal qaba jette boodarra dubbii itti aartu dubbachuu irraa arraba kee eeguf tattaafadhu,carraaqi.
Dandeetti fi humna qabduun addunyaa ijaari. Addunyaa ijaarun dhuunfaa (si) irraa jalqaba. Yommuu haala kee jijjirtuu addunyaan ni foyyofti. Yommuu amalli kee gaarii ta’u, namoonni naannoo kee jiran amala kee akkeessun of jijjiruuf carraaqu. Kanaafu amala gaarii keetiin addunyaa jijjirtaa jechuudha. Seenaa keessatti namoonni amala gaarii isaanitiin namoota waliin jiraataa turan, akkamitti namoota naannoo isaani akka jijjiran ni hubanna. Sababa amala gaarii isaanitin qalbiin meeqa Islaamummaa fudhatte. Kuni addunyaa jijjiruu mitiree?
Gara biraatin yoo amala gaarii namootatti agarsiisu dadhabde, isaan miidhu fi badii babal’isuu irraa yommuu of eegdu addunyaa jijjiraa jirtaa jechuudha. Sababni isaas ba’aa fi gufuu jijjiramaa fi foyya’insa addunyaa gufachiisan hir’isaa jirtaa jechuudha. Kanaafu yaada addunyaa jijjiruu dubbii, barreefama, argannoo haarawaa fi kkf qofatti hin daangeessin. Atille addunyaa jijjiruu keessatti qooda guddaa qabda itti hirmaadhu.
Yommuu salaata salaattu, salaata irratti xiyyeefachuuf carraaqi. Sababni isaas yommuu salaanni sirnaan salaatamu, firii bu’a-qabeessa buusa. Badii irraa si dhowwun gara gaarummatti si dhiiba. Addunyaa aakhiratti nuura (ifa) si ta’a. Nuuri salaata gara gaaritti si qajeelcha, wanta fokkuu irraa si deebisa. Namni fedhii ofii fi sheyxaana kan hordofuu yoo salaata dhiisedha. Sababni isaas, salaanni hariiro(wal qabsiistu) gabrichaa fi Gooftaa (Rabbii) jidduu jirtuudha. Wal qabsiistun tuni yoo citte ykn laafte sheyxaanni gabricha qabatun akka fedhe godha. Kanaafu sheyxaana fi fedhii nafsee jalaa bahuuf karaan tokkichi salaatatti sirritti maxxanuudha, sirnaan salaatuf carraaqudha. Namoonni tokko tokko salaata yeroo muraasaf salaatani ergasi ni dhiisu. ‘Silaa bu’aa irraa argachaa hin jiru maaliif salaata?, kan salaatu hin jijjiramne ani maaliif salaata? Yaadota kana fi kkf sammuutti qabachu fi waswaasa sheyxaana dhageefachun salaata dhiisu. Kuni sirrii miti. Bu’aa kamiyyuu argachuuf obsaa fi ifaaje barbaachisa. Haaluma kanaan salaata irraa bu’aa baay’ee argachuuf obsaa fi carraaqin salaatu barbaachisa. Takkamaan salaata sirnaan salaatun ulfaatu danda’a. Namoonni hamilee nu cabsaniis naannawa keenya marsuu danda’u. Sheyn masjiidatu “Namni salaanni isaa badii irraa isa hin eegin bu’aan inni salaatuf maali?…” Jechuun hamilee kee cabsu danda’a. Jechoota isaanitif gurra kennuun salaata dhiisu hin qabnu. Haalli adeemsa namoota tokko tokko yommuu daw’aa kennan kan nama harkisu osoo hin ta’in kan nama Islaama irraa ari’u ta’uu danda’a. Daw’aa akkanaatifis of eggannoo barbaachisa. Gabaabumatti salaata yommuu salaattu takkaan sirnaa fi xiyyeefannoon salaatun sitti ulfaachu danda’a. Suutuma suuta akkuma salaata shanan waqti isaani eegde fi yaada sassaabun salaatuf carraaqxun, akkasuma bu’aa salaata argaa adeemta. Ammatti salaata irraa bu’aa yaadde waan hin arganneef, salaata dhiisu hin qabdu. Bu’aa gaariin kan argamu sabrii fi ifaaje(carraaqi) yeroo dheeraa booda. Waa’ee salaata ilaalchise beekumsa barbaaduf tattaafadhu.
Yeroo dallantu qofaa mitii yeroo faarfamtuus miira kee too’adhu. Waan faarfamteef gammachuun garmee sitti dhagahamuun akka of hin tuulle. Miira of dinqisifachuu too’achuuf carraaqi.
Namoota meeqatu jiru obsa dhabuu isaani irraa kan ka’ee jaalalli mi’aawan isaani gara diinummaa fi jibba hadhaawatti jijjirame! Kanaafu hanga karaa halaalatin walitti dhuftanii obsaa. Qalbii tee taqwaa, zikrii, du’aayi fi hojii gaggaari hojjachuun guuti. Yoo obsi sitti ulfaate, soomun fedhii kee gadi qabi. Mindaa sabrii abdadhu.
Sabrii yeroo sadii keessatti
Musiiban sababoota sadiif namatti buuti:
Tokkoffaa sadarkaa namtichaa dabaluuf. Yommuu namtichi qoramu, qalbiin isaa xurii adda addaa irraa ni qulqulloofti akkuma ibbidi warqii balfaa fi oori adda addaa irraa qulqulleessu. Sababa qormaata kanaatin namtichi nama jabaa fi cimaa ta’a. Sadarkaan isaa/ishii ni dabalamaaf. Akka fakkeenyatti garmalee kan qoraman Nabiyyoota. Sababa kanaan sadarkaan isaani sadarkaa nama kamu caala. Kanaafu sadarkaan kee addunyaa fi aakhiratti akka dabaluuf qormaata akkana waliin obsi. Yommuu wanta dhowwamaa, fokkuu fi badaa irraa obsitu, yommuu dhama’insa fi shakkii sheyxaanni sitti darbuu obsaan irra dabartu, imaanni kee ni dabala, maxxansaa haarawa fi cimaa mataa keeti taata. Kanaafu yeroo fitnaan akkanatti baay’ate kanatti obsi.
Lamaffaa cubbuu namticha irraa haxaawuf– namtichi osoo hin beekin badii baay’ee raawwachu danda’a. Namtichi badii itti lixe irraa damaquun akka of sirreessuuf musiiban (balaan) itti buuti. Wantoota maasiyaa haxaayan keessa tokko muusibadha. Kanaafu yommuu balaan, rakkoon sitti buutu, abdii kutuu fi garmalee gadduu dhiisiti, badii darban kee ilaali. Musiiba keetif obsi. Rabbiin irraa araarama kadhu.
Sadaffaan immoo balaan adabbiif namatti buuti. Yommuu namoonni daangaawwan Rabbii darban, Rabbiin balaa itti buusa. Akka ragaatti ummata darban kan akka ummata Nuh, Ad, samuud, ummata Luux, Madiyan, Fira’awn fi kkf ilaalun ni danda’ama.
Kanaafu yommuu rakkoon yookiin balaan si tuqtu, Rabbitti quba qabuu fi Isa komachuun dura, ofitti quba qabi of qoradhu. Balleessaa balleesite yaadadhu. Qormaanni/rakkoon si tuqe gosoota qormaata armaan olii keessaa kamiin akka ta’e hubachuun obsaan dabarsi.
Yommuu dhimmi tokko si dhamaasu fi sodaachisu, akkana jedhi, “HasbunAllahu wani’imal wakiil (Rabbiin nuuf gahaadha.Isarratti hirkachuun waa tole)(Suura Ali-Imraan:173) Osoo Rabbiin Mawla kiyya ta’ee jiruu maaltu na dhiphise!” Haala ulfaata kana keessatti,tawbaa baay’isii, istigfaara (araarama) Rabbiin irraa barbaadi.
Yeroo tokko tokko imala dheeraa jireenya keeti kan dhaloota keetirraa kaase hanga du’aa ergasi du’aa irraa hanga Guyyaa Qiyaama dheeratu yommuu yaaddu, garmalee dheera fi gahuuf akka waan hin danda’amnetti sitti dhagahamu danda’a. Sheyxaanni carraa kanatti fayyadamuun ijjannoo kee laamshessu fi karaa haqaa irraa si jallisuuf carraaqu danda’a. Eeti imala dheeraa kana irra adda kee deemu hin dandeessu. Gargaarsa fi qajeelcha obsaa fi salaata keessa si barbaachisa. Kanaafu guyyaa guyyaan Rabbiin irraa gargaarsa fi qajeelcha barbaadi. Eddo ka’uumsa fi garam akka deemaa jirtu beekte jirta. Duute kan haftu osoo hin ta’in kaafamun hojii keetif jazaan siif kafalama. Kanaafu kaayyoo jireenya keeti, eessarraa akka dhufte fi garamitti akka deemaa jirtu sammuu kee keessatti yoo bocce, sababni ati dhamaatu fi jireenya dukkanaa itti jiraattuf hin qabdu. Haala kanaan daandii haqaa irra adeemta. Kanaafu Rabbirraa Istiqaama (Islaama irratti qajeelan gadii dhaabbachu) kadhu. Islaaman ala karaan biraa ga’uumsa gaarii dhumaatti kan si geessu akka hin jirre sammutti qabadhu. Karaan gabaaban Islaaman ala addunyaa gabaabdu tana ittiin argattu baay’ee ta’uu danda’u. Garuu dhuma/ga’uumsa gaarii zalaalamif turutti si hin geessan.
Yoo milkaa’innaaf dheebotte, hojii kee keessatti iklaasa qabaachuf carraaqi.


text:
#ODUU AMMEE!!
Jimmaatti Abiy Ahmed Ali mormiin guddaan mudatee jira!
“#Dhaadannoo;
1. Masgiidoota 35 gubaa dhagaa Bu’uraa ati nu keessu hin barbaannu,
2. Soddoota kee Nafxanyaa waliin jiraachuun nu ga’aa, keeyyata 39 akka hojii irraa nu ooluu barbaanna,
3. Gorsaan kee Daniel kibrate hatattamaan To’annoo seeraa jala ooluu qaba,
4. Sirna Bulchinsa kee nu ga’a ABO, KFO, PBO Jalaa karaa gadi dhiisi,
5. Barattoota Oromoo University Naannoo Amaaratti Nafxanyan ajjeefama jiran hatattamaan gara University Oromiyaa keessatti Ramaddiin haaraan haa kannamuufi,
6. warri Aggaammii Ajjeechaa Jawar Mohammed hatattamaan seeraaf dhiyyaachu qaba,
6. Down Down Abiy, Down Down Nafxega, Down Down Shimalis…fi kkf”
Sagalee Qeerroo Oromiyaa Jimmaa irraa!
Waliif Dabarsaa?
Abiyfi gareen Bilxiginnaa PP Hararghee guutuu keessatti ganama har’a Salphina hangana hin jadhamne Salphatte jirti!! “Ganama har’a Waltajjii marii danbii ittiin bulmaata Paartii Bilxiginnaa akka guutuu Harargheetti gaggeefama ture garuun wanti ta’e waan Godinaalee Oromiyaa keessatti takka hin ta’iniitu ta’e hararghee guutuu keessatti! Eda ergaa bilbilan waliif dabarsa bulle ganama akka namni tokko galma waltajjii irratti hin arganne amma itti milkoofnee jirra waltajjii marii sa’a 2:00 irraa eegala ture garuu amma guutumatti fashalaa’ee jira! ~ Harar, Awwadaay, Dirree Dhawaa, Ciroo, Baddeessa, Galamso, Baabbilee, fadiis, Miidhagaa lolaa, Calanqoo, Dadar, gaara mul’ataa, kombolcha, Haramayaa ….namni tokko kana irratti argame hin jiru fashalaa’ee jira warri Naannoo fi Godina irra dhufan guyyaa biraatti akka dabaru murteessani jiran..Hararghee keesatti Paartii Bilxiginnaa Afaan tokko, addaa tokko, Amantaa tokko Biyya takka goonguma hin milkooftu amuma hatattamaan maxxansi ummata Oromoo biran nu ga’i” kufaatii Abiy Ahmed Ali kan ibsu kana caalaa maaltu jira?
Abiy ergan akkuma bilbilan dhaqqabeen maraacha jira jadhan!
Injifannoo guddaadha Qeerroo Hararghee fi Sabboontoonni waltajjiin kun akka fashalaa’u Tarsiimoo bareeda kanaan irratti hojjatan Galatoomaa!
Muxxannoon gaariin kun guutuu Oromiyaatti baballatee itti fufuu qaba Hararghee irraa!
Waliif Dabarsaa?


text:
Qeerroo Oromiyaa Mormii gabaa Laggannaa guyyaa Arbaa/Roobii irraa eegalee Guyyoota 3f turu Labsee jira!
Amma galgala keessa sa’a 3:20 irratti Qeerroon Seenaa hojjattan!!
Dirmannaan ummata keenya Lixa Oromiyaa fi Kibba Oromiyaa amma Daandii Cufuun Dhoohee jira!
~ Qeerroon Amboo qoosaan bira hin jiru!Daandiin guddaan Lixa irraa gara Finfinnee geessu amma seenna Amboo irraa Cufame jira!
~ Naqamtee, Mogor, Incinnii, Hoolata geessu amma cufameera! Galgala kana Daandii guutuu Oromiyaa, Hararghee, Arsii, Jimmaa, Baalee, Shawaa, Wallaggaa, Gujii, Iluu Abbaa Booraa, Boorana….guutuu Oromiyaatti Cufamuu qaba!! hatattamaan waliif Dabarsaa? KA’II OROMOO? KA‘II QEERROO?
#ODUU_AMMEE!!
Qeerroo Oromiyaa irraa!
Dhaga’aa wal dhageesisaa?
Qeerroo Oromiyaa Mormii gabaa Laggannaa guyyaa Arbaa/Roobii irraa eegalee Guyyoota 3f turu Labsee jira! Hanga ammatti
Magaaloota Oromiyaa Qophii gabaa laggannaa xumuran keessa muraasa;
1, Amboo
2 Awwadaay
3, Naqamtee
4, Dambii Doolloo
5, Shaambuu,
6, Harar
7, Dirree Dhawaa
8, Asallaa,
9, Baalee Boobee,
10, Bunnoo Beddellee,
11, Fichee,
12, Adaamaa,
13, Burraayyuu,
14, Sulultaa
15, Laga Xaafoo Laga dhaadhii,
16, Bulee Horaa,
17, Mattuuu,
18, Haramayaa,
19 Jimmaa,
20, Aggaaroo,
Guyyaa boru Itti mudduuf qophiin barbaachisu hundi xumurameera!
Magaaloonni Oromiyaa hafaniis qophiin xumuramaa jira! Amuma hatattamaan waliif Dabarsaa Qeerroo Oromiyaa hunda biraan ga’aa?
Sagalee Qeerroo Oromiyaa Magaaloota Oromiyaa irraa waliif Dabarsaa?
የአብይ ጉዞና የኤርትራ አዲስ ፍላጎት
Sirradhaa Jara keenya
Filamaatan Nuhaa gahu anuu beeka Isa naaf tahu Thanks Artist Keekiyyaa Badhaadhaa
simannaa Jila KFO boqqojjii keessaa fufhatame Vediyoon
Shufeerota bilxiginnaa fi gargaartota isaanii
“በአብይ አሕመድ መንግስት በኦሮሞ ተወላጆች ላይ እየተፈፀመ ያለው ጥቃት ይቁም፡፡”
የኦሮሞ ዲያስፖራ ማሕበረሰብ