text:
Sunday, July 14, 2013
Oromiyaa baldhoo qoqooduuf shira wayyaaneen itti turtee fi jirtu. Nutoo gochaa diinaa kana bifa kamiin hubachaa jirra?
Camadaa Hundee irraa*
Wayyaaneetti mataa dhukubbii guddaa kan itti ta’ee jiru keessaa, baayyina ummata Oromoo fi baldhina dachee oromiyaa ti. Wayyabummaan oromiyaa fi ummata Oromoo xiqqeessuuf jecha eega aangoo qabattee kaastee shira dhuma hin qabne oromiyaa keessatti dalagdee jirti. Haata’uuti garuu shirri TPLF kun akka isheen barbaadetti dhugoomufii tasa hin dandeenye. Qorqalbii oromiyaan baldhoodhaa fi ummati Oromoo biyyatti keessa wayyaba jedhu balleessuuf jecha heeraa fi seera ofii tumatte dahoo godhachuudhaan ummta Oromoo irratti daba dhiifama hin qabne irratti hojattee jirti. Shira wayyaaneen hojataa turtee fi ammas itti jirtu amma tokko kaasanii ilaaluun eddu gaarii dha.
Shirri wayyaaneen inni guddaa fi angafti ummata Oromoo hooggana dhabsiisuu dha. ummati Oromoo kabajamaa fi guddaan kun hooggana argannaan akka murna bicuuf ajajamaa fi saamamaa yeroo hunda hin jiraanne sirnaan beeku. Kanaaf jecha adda durummaan fedhaa fi hawwii ummata Oromoo kan hoogganu dhaaba siyaasaa beekamaa fi namoota qoroo ta’an ummata Oromoo dhabsiisuun toftaa TPLF isa duraati. Kana dhugoomsuuf yeroo dheeraaf itti dhama’aa kan turte kallacha ummata Oromoo kan ta’e ABO dhabamsiisuu ykn dadhabsiiuu kan jedhu tarsiimoo guddaa qabdi. ABO sammuu ummta Oromoo keessaa haquun akka laayyotti akka hin danda’amne sirnaan waanta beekaniif jecha dhaaba kana dadhabsiisuu kan jedhu toftaa gara garaatti dhimma bahan jiru.
Dhugaa dubbachuuf ABO ummata Oromoo biratti abdii fi mallattoo eenyummaa Oromoo ta’e tasa dhabamsiiuu ykn maqaa balleessuun karaa diinaatin akka hin danda’amne TPLF sirnaan hubattee jirti. Haata’uu garuu dhaaba kana diinni kan dadhabsiise irra kan ofii isaatiin of tolchetu dadhabbii guddaa itti ta’e. hoogganni ABO yeroo gara yerootti shiraa fi toftaa diinaa yaada keessa galchuun, rakkoo keessa isaa bilchinaan fala itti kennaa deemuu dadhabuun isaa, diinaaf karaa bane jira. hoogganni dursee waanta hunda xiinxalee fala yoo itti kennuu dadhabe, diinni dursee dhimma itti baha. Kan yeroo dheeraa argaa turree fi argaa jirrus kanuma. Kanaaf dadhabbina keessa dhaaba keenyaa (ABO) diina komachuu irra dadhabbina mataa keenyaa jennee of amansiisuu qabna.
Dubbiin ABOn akkamitti haala diinaaf mijatu keessa isaatti dhalche kan jedhu ammaaf turfachuun, gochaan TPLF Oromoo hooggana dhabsiisuuf dhama’aa turteef garuu gumaacha kennee jira. TPLF jaalatus jibbitus sammuu Oromoo keessa ABO haquu tasa hin dandeenye. Garuu dadhabbina mataa keenyaa fi yeroon rakkoo qabsoo keessatti numudate fala itti kennaa deemuu dhabuun keenya diinaaf karaa saaqee jira. kanaaf wayyaaneen dadhabbina keenyatti dhimma bahuudhaan toftaa Oromoo hooggana dhabsiisuu jedhu amma tokko itti gargaaramtee jirti. TPLF soda guddaa kan irraa qabu ABO waan ta’eef akka rakkoo keessa isaan xaxamee yeroo dheeraa turu gochuu keessatti qooda guddaa qabdi. Garuu rakkoo ABO keessatti yeroo dheeraaf tureef maddi isaa tasa wayyaanee miti. Maddi isaa rakkoolee dhaaba mudatan bilchinaa fi beekumsaan dursanii hubachuun fala itti kennuu dadhabuu keenya ta’a. kanaaf ammoo qooda guddaa kan qaban hoogganoota ABO kan turanii fi kan ammas itti jiran ta’a. sanas ta’ee kanas hawwii fi toftaa diinni keenya barbaaduuf gumaacha guddaa taasifnee jirra. Ammas taanaan kan irraa baratamuu qabuu fi bilchinaan keessa dhaaba keenyaa ilaallee, xiinxallee, haala siyaasa addunyaa fi naannoo barree, kan kaleessaa fi kan egeree sirnaan qorannee, dadhabinnaa fi jabina keessa dhaaba keenyaa irra dibaa tokko malee adda baafannee, ilaa fi ilaameedhaan rakkoo harkaaa nuqabdutti fala ni soqna yoo ta’e, ammas haalli mijataa dha. yaadaan diina keenya caallee argamuu qabna. Waanta diinni keenya yaadu dursinee beekuun barbaachisaa dha. kana ni raawwanna taanaan shiraa fi toftaa TPLF Oromoo hooggana dhabsiisuuf dhamaatu yeroo gabaabaa keessatti irra aanna.
TPLF Oromoo hooggana dhabsiisuuf kan ABO irratti xiyyeefatte akkuma jirutti ta’ee, dhaabbilee siyaasaa ABOn ala jiranis xiyyeefannnaadhuma wal fakkaatee kenniteefii jirti. Dhaabbilee maqaa Oromootiin socho’an hunda isaanii hooggana cimaa dhabsiisuu keessatti duula guddaa irratti raawwattee jirti. Kan maalaqaan keessaa bitachuu dandeesse sirnaan dhimma itti baatee jirti. Kan maalaqaa fi fayidaa gara garaan hin gowwoomne ammoo maqaa shororkeessaa jedhuun mana dhidhaatti naqxee jirti. Kaan dhoksaan ajjeestee jirti. Kuun akka baqatee biyyaa bahu taasistee jirti. Dhaabbilee siyaasaa Oromoo kamuu keessatti hoogganni qaroo fi eenyummaa saba isaa hubatu akka hin biqille of eeggannoon irratti hojattee jirti. Waggoota 22n darban kana hojiin guddaa TPLF Oromoo hooggana dhabsiisuu dha.
Toftaan TPLF Oromoo hooggana dhabsiiuu jedhu kun, dhaabbilee maqaa siyaasaan socho’an duwwaa otoo hin taane, dhaabbilee hawaasaa Oromoo (civic society) gara garaa keessattis kanuma raawwachaa turte. Waldaa barsiisota, barattootaa, daldaaltotaa, hafooshaa, beektotaa Oromoo fi caasaalee dhimma Oromootti dhiheenya qaban hunda keessatti hoogganni cimaan akka hin maddine roga hundaan itti hojachaa as geesse. Dhaabilee hawaasaa Oromoo kan biyya keessa jiran duwwaa otoo hin taane, kan biyya ambaa keessatti ijaaraman illee bifuma kanaan hooggana muldhata qabu dhabsiisuu keessatti gahee guddaa taphachaa jirti.
Ammas TPLF Oromoo hooggana dhabsiisuuf dhaabbilee siyaasaa fi hawaasaa Oromoo gara garaa keessatti duwwaa otoo hin taane, kan ofiif ijaarrattee fi akka projeetii mataa isheetti kan dhimma itti bahaa jirtu OPDOs imaamatuma kanaan masakaa jirti. OPDO keessatti dhalataan Oromoo dhimma Oromoof quuqama qabu akka hin biqille dursitee keessatti hojattee jirti. Akkuma ta’an ta’anii namootiin dhaaba OPDO kana keessatti biqilan yoo jiraatan yeroodhaan bakkaa kaasu. Ilmaan Oromoo quuqama sabaa qaban battalumatti bakkaa ka’u. OPDO keessatti tasgabbiin akka hin argamneef hoogganni dhaabbataa akka hin jiraanne godhu. Yoo attam baayyate OPDO keessatti namni tokko waggaa shan (5) walitti aansee bakka hooganaa tokkoo tura. Sana booda maqaa gara garaan akka bakka gadi dhiisu taasifama.
Kan biraa OPDO keessatti namootiin sababaan yaadanii fi waa hubatan akka bakka argatan hin eeyyamamu. Yeroo hunda namoota Oromoo biratti kabajaa fi hulfina hin qabne, akka bakka olaanaa argatan godhama. Sababni isaa namootiin ummata biratti fudhatama hin qabnee fi eenyummaa isaaniitiif dantaa hin qabne (identity crisis) ummata irraa qoollifachuun TPLFf amanamoo ta’u. ajajaa fi fedhii TPLFf malee, Oromoof quuqama hin qaban. Kun ta’uun isaa TPLFf ilaalcha warraaqsaa ti. Ilaalchi warraaqsaa OPDO keessatti akka dagaagu barbaadamuu fi dagaagsaa jiran, ilaalcha Oromoo jibbisiisee TPLF jaalachiisuu ti. Ilaalcha Oromoo saamsisee TPLF duroomsuu ti. Ilaalcha gadaantummaa ti. Kanaaf TPLF namoota akkanaaf bakka guddaa qabdi. OPDO keessatti haalli yeroo ammaa jirus kanuma. Kun ta’uun isaa ammoo Oromoo hooggana dhabsiisuuf imaamata TPLF duruma harkaa qabduu dha.
TPLF Oromoon akka hooggana qaroo hin qabaanne kan taasiftuuf wayyabummaan Oromoo akka Oromoon of irratti hin beekneef. Akkuma amma argaa jirru, parlamaa TPLF keessatti sagaleen 180n kan Oromoo ta’ee otoo jiruu, sagalee TPLF kan 32 ta’e akka barbaadetti waanta barbaade Oromoo irratti murteessa. Sirna kamuu keessatti muldhatee hin beeku. Sagaleen 180n yeroo sagalee 32n ajajamu ammam namoota of walaaloo fi saba keessaa bahan dagatan namatti muldhisa. Parlamaa TPLF keessatti kan amma OPDO sagalee qabu hin jiru. Garuu kan akka OPDO sirna TPLF keessatti waanta tokko illee murteessuu hin dandeenye OPDO dha. OPDOn ammuma saba Hararii, Beenshangul fi somalee illee dhimma naannoo isaa irratti waa murteessuu hin danda’u. Harariin mooraa dallaa tokko keessa jirtu, yeroo oromiyaa irraa gandoota kornootan lakka’aman irraa fudhatan, yeroo Somaleen oromiyaa irraa humnaan ganda fudhattu, yeroo Beenshagul Oromoo irraa ganda duwwaa otoo hin taane, aanaa irraa guuratuu fi ajjeesu, OPDOn afuura raafuu baafachuu hin dandeessu. Kun hundi akka ta’uti kan tolche TPLF. Kanaaf TPLF Oromoo hooggana dhabsiisuuf halkanii fi guyyaa hojachaa turte amma tokko itti milka’aa jirti.
Kana hunda TPLF kan raawwatuuf aangoo siyaasaa, dinagdee fi tikaa ummati Oromoo na barbaachisa jedhee akka hin yaannee fi hin gaafanneef. Aangoo murteessoo kana irraa Oromoo moggeessuun TPLFf hojii guddaa dha. bittaa sirna bicuu itti fufsiisuuf TPLFf haalli kun murteessaa dha. kanaaf Oromoo hooggana dhabsiisuun bara bittaa TPLF kan dheeressuu dha.
Yeroo ammaa kana TPLF gara sadarkaa lamataatti ceetee jirti. Wayyabummaa Oromoo karaa humna namaan dadhabsiisuu fi oromomaan dagatee jira jedhanii waanta yaadaniif amma gara dachee oromiyaa qoqoduutti cehanii jiru. Oromiyaan dachee baldhoodha ilaalchi jedhu adeemsa keessa akka dadhabuuf amma yoonaa kan itti hojachaa turan, yeroo ammaa gara gulantaa guddaatti ceesisanii jiru. Yeroo ammaa oromiyaa handhuura dhabamsiisuu fi oromiyaa bakka lamatti qooduuf hojii guddaa raawwachaa jiru. Oromiyaa eerga finfinnee maleeyyee taasisanii booda amma garuu, oromiyaa bahaa fi lixatti kutuuf karoora baafatanii sochii duraa jalqabanii jiru. Yeroo gabaabaa keessatti oromiyaa giddu galeessaa balleessuuf hojii guddaa fi karoora bara dheeraa baafatanii itti jiru.
Giddu galeessi qaama oromiyaa miti kan jedhu sammuu namaa keessatti uumuuf jecha shira ammeenyaan guutame dalagaa jiru. Akka karoora bara dheeraa TPLF dhoksaan qopheessee jirutti, giddu galeessa oromiyaa keessatti saba gara garaa irraa dhufee fi dhalataa naannoo isaanii qubachiisuuf karoora fixatanii jiru. Finfinnee irraa amma kilo meetira 100ti naannoo federaalaa jala akka galuu fi adeemsa keessa qubataan dhaloota naannoo kan ta’e, Oromoon akka buqa’u taasisuuf karoorfatanii jiru. Akka karoora isaaniitti waggaa 50 dhufu naannoon Amaaraa karaa Manzee jiru Adaamaa qabatee akka Finfinneetti dhaabbatu, naannoon kibbaa ammoo waliso qabatee akka finfinneetti dhaabbatu karoorfatanii jiru. Haaluma kanaan Oromoon giddu galeessaa dhaloota tokko booda ni bada jedhanii yaadanii jiru. Karoorri waggaa 5 dura oromiyaa irraa kutanii godina addaa naannoo finfinnee jedhaa turan yeroo ammaa kana guutummaatti gara federaalaatti akka galuu fi finfinnee irraa amma KM 100 magaalonni jiran maqaa guddinaa fi invesimeentii jedhuun akka adeemsa keessa fedaraala jalatti bulan karooraan itti deemaa jiru. Magaalaa Jimmaa, Adaamaa, baatuu fi Mojoon akka federaala jala galan ammumaa kaasanii irratti hojachaa jiru.
Kana hunda TPLF kan raawwachaa jiru, Oromoo hooggana dhabsiisuun kan itti milkahee dha. ummata Oromoo fi oromiyaa dadhabsiisuu keessatti sirnooti nafxanyaa fi TPLF tumsa tokkoon hojachaa jiru. Kanaaf Oromoon haalli keessa jirru eddu suukaneessaa dha. dubbiin dubbii boruuf jedhan miti. Haalli harkaa nuqabu, haalaan jajabduu dha. atakaaroo fi siyaasa booddessaa keessaa baanee egeree keenyaaf kan ta’u yaaduun murteessaa dha. kan boru hojannu boruuf bulfannee kan ardhaa irratti xiyyeeffachuu qabna. Abjuu fi miiraan dhiibamnee wal dhiibuu keessaa baahuu qabna. Haalli amma keessa jirru yeroo Bilisummaa, Walabummaa, Birmadummaa, dimokraasummaa, itiyoophummaa jennee atakaroo wal qabnu natti hin fakkaatu. Yeroon isaa yeroo akka sabaatti dhabamuuf deemnu waan ta’eef dhimma oromummaa irratti waliin hojachuu, tumsa waliif ta’uu, kan kaleessaa irraa barannee kan boruuf waliin hojachuu, ilaa fi ilaameen wal dhagahuu qabnuu dha. mooraa qabsoo Oromoo tasgabbeessuuf hoogganni jiru bilchinaan yaaduu gaafata. Siyaasa “karaa cabeen haa yaasa” jedhu keessaa bahuun yeroon isaa amma natti fakkaata. Atakaaroon siyaasaa, mooraa qabsoo Oromoo keessaa qabbanaahuu qaba. haalli keessa jirru murnaaf, naannoof, gosaaf, ………… yeroo itti yaadnee maqaa qabsootiin kakannu natti hin fakkaatu. Hundee eenyummaa keenyaatti dadhabbina keenya irraa kan madde haala suukanneessaatu as deemaa jira.
Haala fuundura keenya jiru ija banannee ilaaluun dirqamaa fi imaanaa hunda keenyarra jiru. Seenaa darbe walitti kaasaa isaan wal qoccoluun haala amma irra jirru kanaaf fala miti. Haala amma irra jirruuf fala kan ta’u, haala kaleessa keessa turre (jabinaanis ta’ee dadhabbinaan) bilchinaan xiinxallee haala amma numudateef bifa fala ta’uun kaahuu qabna. Yoo kana hin goone diinni keenya nucaala fagoo deemee jira. diinni keenya nurratti humna baayyifachaa jira. yeroo diinni nurratti humna isaa baayyisaa jiru kana keessatti mooraan qabsoo Oromoo ammoo, haala diinni dhalchaa jiru caaluu qaba. roga hundaan tokkummaa fi eenyummaa saba keenyaa jabeeffachaa deemuun hunda dursuu qaba.
Ololaaf jecha dhugaa harkaa nuqabdu walitti himuu irra wal dhokasaa, wal mooksaa, fakkeessaa, inijannoo lafarra hin jirre waliif labsaa, waan hin jirre dubbachaa, amilee hin jirreen wal sosobaa deemuun waanta tokko illee bu’aa hin qabu. hadhahus haqa lafa jiru walitti himuu fi wal barsiifachaa deemuun bilchina. Yoo dhugaa walitti himne malee dhugaa hargachuu tasa hin dandeenyu. Dhibeen keenya waanta biraa ta’ee otoo jiruu fayyaalessa fakkaannee deemuun ammam akka numiidhee jiru kan darbe irraa barachuun beekumsa.
Akka amma argaa jirrutti, nama lamas ta’anii sadiis ykn dhibbaa fi kumas ta’anii dhaaba siyaasaa dhaabbachuun, olala walirratti oofuun, marsaa intarneetaa dhuma hin qabne banachuun, raadiyoo maqaa gara garaa qabu garuu kan rakkoo qabsoo Oromoof fala tokko illee hin akeekne baayyifachuun, maqaa gara garaatiin qabsoo Oromoo moggaafachuu……. Kkf yeroo ammaa kennaa teknologii ta’ee jira. Kun baayyachuun ammeenya miti. Garuu fafa kan ta’ee jiru hundi isaaniituu haqa lafarra jiru wal akeekuu irra, haqa aguuguu irratti xiyyeefachuu isaanii ti. Haala kana keessaa bahuun murteessaa dha. haalli kun uumamuun isaa humna mooraa qabsoo keenyaa akka malee dadhabsiisee jira. diinaaf ammoo madda jireenyaa ta’ee jira. fafi kana caalu hin jiru. Diinni keenya akka dhaadannooti kan qabatee jiruu fi nutis gargaaraa jirru “Oromoon tasa tokko ta’uu hin danda’u, akka salphaatti walirraa fageessuun ni danda’ama” jecha jedhu dhugoomsaa jirra. Kun haqa lafa jiruu dha. tarii namootiin ykn gareen tokko tokko haqa lafa jiru kana fudhachuuf ni rakkatu ta’a. ykn rakkoo kana kan dhalche “ebelu, garee akkanaati, duri jennee turre, otoo ebelu jiraachuu baatee, ……” jedhanii quba namatti qabuu malu. Garuu abbaan rakkoo kanaa hunda keenya. Ani qulqulluudha kan jedhu tarii rakkoolee dhalataniif madda guddaa ta’ee argamuu mala. Kanaaf rakkoon kun kan hunda keenyaa eega ta’ee falli mana hunda keenyaa jira. falli isaa ammoo haqa lafa jiru kana of amansiisuu dha. rakkoon jiraachuu fi qaama rakkoo kanaa ta’uu keenya hundi keenya of amansiisuu dandeenyaan, falli mana keenya hundaa waanta burquuf yeroo gabaabaa keessatti qabsoo keenya furgaasuu dandeenya. Fala rakkoo nama dhuunfaa ykn garee biraa irraa kana eegnu ykn abbaa rakkoo nama dhuunfaa ykn garee tokko goonee kan hubannu yoo ta’e, ammas dammaqaa hin jirru.
Dhuma irratti shira diinaa irra aanuu fi egeree saba keenyaa karaa sorooroo irra buusuuf falli nuti qabnu haqa lafa jiru ija banannee ilaaluu dha. haqa lafa jiru hubachuu dandeenyaan fala argachuuf salphaa dha. jabina qabnu akkuma jirutti ta’ee xiyyeeffannaan keenya dadhabbina yeroo ammaa harkaa nuqabu sirnaan hubachuu qabna. Uumama namaa ta’ee akka salphaatti dadhabina qaban fudhachuun nama rakkisa. Kun dhimma nama dhuunfaa miti. Dhimma sabaa ti. Dhimmi sabaa dhimma dhuunfaa oli. Akka sabaatti rakkoo keenya ilaaluun guddina siyaasaa ti. Dhimmi dhuunfaa fi garee dhimma sabaa keessatti olaantummaa ni qabaata taanaan, yoom iyyuu rakkoo keenya hiikkachuu hin dandeenyu. Sababni isaa dhimmi sabaa dursa argachuu irra dhimma nama dhuunfaa fi gareetu dursa argata. Dhimma dhuunfaa fi garee ammoo tokko kan biraa mo’achuun dhugoomsuuf tattafatama. Kun qabsoo Oromoof kufaatii yoo dhalchaa deeme malee tasa fala hin ta’u. kanaaf dhimma garee fi dhuunfaa keessaa baanee dhimma sabaa aanfachuun baayyee murteessaa dha. ummata Oromoo birattis kabajaa fi ulfina kan argannu yoo dhimma garee fi dhuunfaa keessaa baanee dhimma sabaa anfannee dha. dhimma sabaa kan hunda keenyaa yoo taasifanne, hundi keenya injifataa dha. kan injifatamu ilaalcha diinaa fi diina duwwaa dha. dhimma dhuunfaa fi garee yoo anfannee, maqaa qabsoon kakachaa deemna yoo ta’e, hundi keenya injifatamoo dha. kana gareenis ta’ee dhuunfaan beekuu qabna.
Haala amma mooraa qabsoo Oromoo keessatti uumamee jiru kana yeroo gabaabaa keessatti gara injifannoo fi ciminaatti geeddaruuf falli nuti qabnu ilaa fi ilaameedhaan fuundura walitti dubbachuuf wal danda’uu dha. wal danda’uun bifa sadaiin raawwachuu ni dandeenya jedheen yaada. Tokkoffaan ilaalchaa fi galii siyaasaa tokko dhaabbileen, garee fi namni dhuunfaan qabu alduree tokko malee bifa ifa ta’een walitti baquu dha. inni lamataa ammoo ilaalcha siyaasaa gara garaa qabaatanii galii tokkoof dhaabbileen, garee fi namni dhuunfaan socho’aa jiru adda waloo (front) uummachuu dha. inni sadaffaan galii siyaasaa tokko qabaachuu baatanis diina waloo irratti ijjannoo fi murtee tokko qaamotiin qabaatan, tumsa waloo uummachuu dha. kana gochuun yeroo dheeraa fi alduree gara garaan wal takaalee diinaaf yeroo kennuun barbaachisaa miti. Ammuma yeroo fudhachaa deemu diinaaf humna ta’ee nuuf ammo qaama dadhabbinaa uumaa deema. Kana gochuuf murannoo fi bilchina akkasuma beekumsa siyaasaa nu gaafata. Yoo diina ta’e malee Oromoon haala kana mormuu fi maaliif gootan jedhu tasa hin jiru. Dhaamsii fi fedhiin Oromoo yeroo hunda tokkummaa dha. tokkummaa diina keenya nurraa haphisu. Tokkummaa mooraa qabsoo Oromoo daandii injifannoo qabsiisu ta’uu qaba.
* Camadaa Hundee: camadaa@gmail.com
Virtue of Secularism for Oromiyaa
By Ibsaa Guutama*
Oromo are one nation. They had democratic past from time immemorial. Historically, Oromiyaa had one religion. That religion did not interfere in the affairs of the state. In the same manner, the state did not interfere in exclusively religious matters. That did not mean that there was no support for each other. Both political (Luba) and religious(Qaalluu) institutions had areas of cooperation in cultural and ritual matters. But, secularism had given the nation an overall guidance in times of peace and war. True, Oromo did not only respect religion, but was also known for its tolerance of difference in thoughts. Discussing our heritage helps us understand our present. So, we should not lend our ears to evil wishers who intend to divide us.
With time, we will certainly find the way that suits all of us. The more we inquire and look at our surrounding critically, the more we develop consciousness about ourselves and the world we live in, then we realize the value and love we owe to our fellow Oromo with whom we have common country and common kaayyoo of liberation. Then, we also come to understand in depth the essence of Oromummaa. Oromiyaa is a land of many religions. Therefore, it has no better alternative than adopting secularism, if the nation has to survive in unity. Following, we shall try to see what we mean by it, and the advantage it can have for Oromo society.
By secularism, we mean noninterference of religion in the affairs of the state – be it administration, public education or other political affairs. In the same token, the state has no business to interfere in individual activities of religious concern. In short, it means faith is one’s own while the state belongs to all in common. That is based on the principle that the country belongs to all people under the state irrespective of what religion they prophesy. And, each individual has freedom of thought and is subject to his or her conscience alone. If one religion is entertained as a state religion, the state can have bias against all others. That, in turn, affects all rights of individual citizens.
During the days of emperors of Ethiopia, theTawaahidoo religion and the state were inseparable. The state provides the arms, and the church the guiding ideology. For its service, the church was given a third of the land. That means, it was a shareholder in the stake of the country. After the emperor, the church and the state were separated, and more or less, the privileges of the church were stopped. But, the interference of the state in church affairs continued to this day. The influence the state had in firing and appointing heads of the church can be cited as an evidence. Though the state declared itself a secular state yet, it has extended its intrusion to other religions as well. First, it banned the association ofWaaqeffataa. Now, interfering in the Muslim religion, it has provoked unforeseen protest ever.
Many Ethiopianist activists seem to bring to memory the old maxim, “Christian island in a heathen and Muslim sea.” Their problem is inability to integrate history and democracy. Some still take the Orthodox Church, the tricolor banner, and theHabashaa state as their sacred institutions. For this reason, they failed to develop a different outlook from that of their fathers. For non-Habashaa, the Habashaa “sacred” are symbols of their downfall, carried by the colonizer when marching to subdue them. To push them forward at this time helps only to widen the gap between peoples rather than breaching it. The church and the state together oppressed and exploited farmers who were their kin. They later together colonized free people to their south and mercilessly robbed them. A formation of secular state after the revolution of 1974 was thought to give some hope. The church is now a private spiritual institution run by believers supposedly, not a partner of the state. The church, instead of remaining a partner to the state, started to depend on contributions of those who followed it on their own free will. Previously, it lived on forced contributions of other believers. That has to be remembered.
The concept of modern secularism was probably introduced in western Christian countries. It seems that it originated from shortcomings of divine laws in responding to demands of developments in knowledge and technology. When discussing secularism, one has to bear in mind that it does not mean atheism. All citizens, including rulers, have freedom of thought and the right to worship in any manner they like. State law protects that right without discrimination.
That will be possible only if the state does not entertain any religion in particular. The state sanctions no religion; that means, there is no state religion or the state does not become religious. Religion has to be kept out of governance in a multi-religious state, but should be protected for individuals. Freedom of association is the right of all groups, including religious groups.
Inhabitants of a country face several problems in their worldly life. They need to solve such problems together. Advancement in technology, environmental developments, protection against disease, hunger and the elements require worldly methods like scientific researches. Religious tools are different for different religions, and are for advancement of individual spiritual well-being. They are not common to all inhabitants of the land. Therefore, for people’s material life difficulties, a common – all encompassing – method is required. Secularism advocates good for the advantage it gives to all members of society on this earth without any exclusion. In religion, good is advocated more for the benefit it has for the life after death. Therefore, to claim our country together, to develop common economic life, language and culture, we have to have laws common to all of us.
We can learn from history on how theocratic states persecuted the minority for heresy or apostasy. And, also how many scientists and philosophers ended on the stake or beheaded? We do not want that to be repeated. Under a secular democratic state, individual and minority rights are protected. Advancements in science and other fields of knowledge are encouraged. There will not be discrimination for creed, gender, race or color. Everyone has the right to be treated equally without discrimination and pursue any trade, religion or discipline of one’s choice.
Coming to Oromiyaa, it is hoped that all nationalists will be on the same page in their struggle for independence and against tyrannical rule. Together, they will make sure that all individual and group rights, including those of religion of fellow nationals, are not interfered with by any external or internal force. The abuse of individual rights should be taken as an abuse against the written and unwritten constitution of the nation.
Except Waaqeffannaa, all Oromo religions have people of the same faith outside Oromiyaa. Groups may try to enroll the external help for internal discordance. If that happens, it could lead to unending international tag of war that can be catastrophic for the survival of the nation. Therefore, it is incumbent with each national to act responsibly in matters of national integrity and sovereignty. Their innocent utterances could be misinterpreted and open a loophole, through which saboteurs could sneak in. They may even require to study in depth what their faith teaches. To borrow from the words of the Bible (Mathew 22:15-22) “Give back to Caesar what is Caesar’s and to God what is God’s.” A similar version is cited from Hadith (en Wikipedia.org, Islam and secularism) “If a question relates to your worldly matters, you would know better about it, but if it relates to religion, then to me it belongs.” Those are said to be words of the Holy Prophet. Some analysts smell sanctioning of secularism in both quotes.
Theoretically, all those that prophesy religions that originated in the Middle East are said to be brothers, and no boundary line should separate them. In reality, no country has spared another because they had similar religions. Evidences are the history of European and Arab countries. The Arabs would not have attacked another Arab country in coalition with Christians. The same with Europeans. For all, national interests came first. Nationalism has so far overcome even the most aggressive internationalism of the communists that promised good life for all working peoples of the world. Our national interests to live in a stable peaceful environment, and maintain control over our resources and defending our sovereignty should be our common primary objective. OnlyOromummaa will be our guide to achieve that.
Present Oromiyaa, we said, is the land where there are different faiths. No faith is superior to the other. The Oromo have struggled for their birth rights since they were colonized. They were denied their human rights, which include individual, civil and political rights. Their religions were relegated to second-class or to nonexistent. Their relentless struggle has forced the Ethiopian state to accept secularism in which there is no state religion or a religious state. For a nation, to live in peace is indispensable to be stable. In Oromiyaa, their rallying cry for freedom and independence isOromummaa. Oromummaa is the Oromo world outlook of liberation that takes all human beings as equals, and takes no any group as superior to any other. The Oromo society, like many others, has different groups – be them social, religious, tribal or ethnic. To administer all these with justice, equality and without discrimination, there must be a body of laws that governs them separate from their religious dogmas and group ethos. For that, the secular method is a panacea.
Now, at a time when we are struggling for our independence and when all odds are against us, to raise a sectarian debate is no less than a distraction, for that matter, a sabotage. It is not only being denied our legitimate rights to implement our right to national self-determination, but our rights of worship and expression are being muffled by the enemy. Be them rights of individuals or groups, all belong to our people, and to protect them is our common concern. No right denied to a citizen makes freedom of the nation complete. Therefore, we have to condemn together the interference of the empire state in citizens’ right of worship. We also oppose any suggestion that takes this as a pretext and try to mess up with our national integrity. Let it be also known that any utterance that refers to the Oromo nation as a“gosa” is taken as contemptuous and so unfriendly. The recent solidarity meeting in Minneapolis for our compatriots struggling back home has to be appreciated. For this writer, the speech made by the young Oromo Jawar Mohammed is appropriate for the occasion. But, different people may give different interpretation to any speech or writing; all are entitled to their opinion. But, any comment should have addressed the issues, not the person. In that way, we can learn from each other’s strong and weak points. These issues have far-reaching consequences and must be handled without any bias or idiosyncrasy. Unless the speech is evaluated line by line, point by point, and is based solely on an unbiased stance against the speaker, it could lead one to a mistaken conclusion. Let all have genuineness and tolerance towards each other. Let us give priority to our beloved Oromiyaa’s interest. Our struggle for an independent homeland and free people shall continue. Hand in hand, till victory, withOromummaa!
* Source: Gubirmans Publishing
Oromiyaaf Gaarummaa Amantalaa
Ibsaa Guutama irraa*
Oromoon saba tokkicha. Dubbee demokraatumma yeroo hin yaadatamne kaasanii qabu. Akka seenaatt Oromiyaan amantee tokkicha qabdi turte. Amantichi dhimma finnaa keessa hin seenu. Akkasumas finnaan addatt dhimma amantee waan ta’e keessa seenuun safuu ture. Sana jechuun bakki itt waldeggeran hin turre jechuu miti. Dhaaboti Lubaa fi Qaallu aadaa fi hoodaan bakka walitt dhufan qabu. Haata’u malee yeroo nagaa haa ta’u lolaa amantalummaan (ilaalchi amantee alaa) masaka waliigalaa sabichaaf kennaa ture. Oromoon dhugaa, amantee ulfina kennuu fi adda addumaa yaadaaf wal danda’uun beekama. Dhaalmaa ofi irratt mari’achuun haala amma keessa jirru qayyabachuuf nama gargaara. Kanaaf kanneen hamaa nuu hawwanii fi gargar nu qooduu fedhaniif gurra qeensuu hin qabnu. Deemsa yeroo keessa kan nuu tolutt akka baanu mamii hin qabnu. Yoo iyyaafataa deemnuu fi naannaa keenya qeeqaan laallutt kaanu, caalaatt of baruu fi addunyaa keessa jirruu hubachuu eegaluun, nafii fi jaalala lammii keenya Oromoo, waliin biyya waloo fi kaayyoo bilisummaa tokko qabnuuf waan baafnuuf akka ofirraa qabnu qayyabachuu eegalla. Achumaan annisaan Oromummaa gadifageenyaan nuugalutt ka’a. Ammaaf, Oromiyaan biyya amantee hedduutii. Tokkummaa see eeggattee jiraachuuf amantalummaa guddifachuu malee filmaata biraa kan qabdu hin fakkaatu. Kanatt haansinee sun mal jechuu akka ta’ee fi anjaa Oromiyaaf qabaachuu danda’u ilaaluu haa yaallu.
Amantalummaa yeroo jennu hala amanteen dhimma gara bulchaa, barumsa ambaa yk dhimma malbulchaa biraa ilaalu keessa hin galle jechuufi. Akkasuma finnaanis dhimma amantee ilaalu keessa galuu hin qabu jechuu dha. Gabaabaatt amanteen kan abbaa, finnaan kan walii tahuu fudhachuu jechuu dha. Sun akeeka, garagarummaa amanteen jiru utuu hin laalin, biyyattiin kan namoota finnicha jala jiranii hundaati jedhu irrati bu’uurfama. Tokko tokkoon namaa, mirga bilisummaa yaadaa, kan seexaa saa qofaan masagamu qaba jechuu dha. Yoo amanteen tokko fo’amee akka amantee finnaa ta’u godhamee, finnichi jara hafan hunda irratt dhiibbaa tolaa hin taane gochuu danda’a. Sunimmoo mirgoota nambiyyaan qabu hunda tuqa.
Bara nugusa nugusoota Itiyoophiyaa, finnaa fi amanteen Tawaahidoo gargar hin jiran turan. Finnaan hirree yeroo gumaachu amanteen ilaalcha masagaa kenna ture. Kanaaf amantooti hafan baras hangam akka gadi ilaalamaniif itt cobamaa ture ni yaadatamaa. Olaantummaa amantee tokkoon amantoota biraa irratt lamuu akka roorrifamu kan barbaadu jira hin fakkaatu. Tajaajila saafi amanteen Tawaahidoon mootota waliin angoo fi qabeenya hirmataa jiraate. Nugusicha duuba amantee fi galmastaanni (church) seeraan gargar bahan jedhame. Qabeenyi saas akkuma qabeenya dhaabota biraa kan finnaa ta’e. Keessaayyuu finnaan dhimma galmastaanaa keessa galuu hin dhiisne. Muudammii fi ari’amuun matoota amantichaa sanaaf ragaa dha. Sun mirga bilisummaa yaadaa tuquu jechuu dha. mirga sana irra ejjennaan amantalummaan gar tokkoon haalame jechuu dha. Dursee Waldaa Waaqeffannaa cufee. Amma amantee Islaamaa keessa harka galfachuun mormii kanaa dura argamee hin beekne kaasee jira. Abbaan hirree eenyuunu kophaatt hin dhiisu.
Itophistooti qasaawota ofiin jedhan hedduun jecha “Laaqii Kiristinaa garba awaamaa fi Islaamaa keessaa” jedhu qaabachuutt kan ka’an fakkaata. Rakkinni saanii seenaa fi demokrasii wal fudhachiisuu dadhabuu dha. Kaan ammayyuu amantee Tawaahidoo , faajjii halluu sadanii fi finnaa Habashaa ulfoo ta’uutt fudhatu. Kanaaf abboolii saanii irra ilaalcha addaa guddifachuu hin dandeenye. Habashamitii hundi wanti habashaaf “ulfoon” isaaniif mallattoo kufaatii saanii kan Habashaaan qabachuuf fudhatee itt duule ta’uu hin irraanfatani. Yeroo amma yaada dulloomaa fulduratt dhiibuun kaarra gidduu saanii jiru dhiphisuu irra kan baldhisuu ta’a. Moototi fi galmistanni qoteebulaa firoota saanii ta’an hacuucaa fi qorqaa jiraatani. Booda biyyoota kibba saanii jiran koloneeffatanii gara laafina tokko malee waliin saamaa turani. Warraaqsa 1974 duuba finnaa amantalaan uumamuun hedduu abdachiisee ture. Galmistannis miiltoo finnaa tahuun hafee gumaacha amantoota saan jiraachuutt ka’uutu himama. Duratt gumaacha amantoota biraan jiraata akka ture kan irraanfatamu miti.
Rimsammi amantalummaa ammayyaa tarii biyyoota Kiristinnaa Dhihaatiin eegalame ta’a. Akka fakaatutt sana kan maddisiisee serri ayyaanaa gaaffilee guddina beekumsaa fi teknoloojiin ka’an deebisuuf hanqina qabaachuu dha. Yeroo waa’ee amantalummaa dubbannu kan nammuu beekuu qabu amantalummaan amantee dhabuu yk waqanqabnee jechuu akka hin taane. Nambiyyooti hundii fi bulchooti saanii bilisummaa yaadaa fi mirga akka fedhaniti uumaa saaniif hoo qubaa galchu qabu. Seerri finnaa faanfana malee sana kabachiisa. Sun kan danda’amu yoo finnaan addati amantee tokko hin mararfanne. Finnaa demokraatawaan amantee kamuu galmeessuu malee hayyama kennuu tahitaa hin qabu. Sana jechuun amantee finnaa kan jedhamu hin jiru, finnaanis amantee qabachuu hin danda’uu jechuu dha. Biyya amante hedduu qabu keessatt amanteen malbulchaa keessa seenuu hin qabu; garuu abba tokkootaaf amanteen kabachiifamuu qaba. Bilisummaan waldaan qixaawuun, mirga murnoota hundaa kan murnoota amantees dabalatuu.
Ilmoon namaa jireenya addunyaa kanaa irratt rakkina hedduutu isaan mudata. Rakkinoota akkasiifi laguu malee waliin furmaata soquutu irra eegama. Teknoolojiin guddachuu, misa naannaa, dhibee, beela fi qilleensa hamaa irra of eeguun, oguma addunyaa kana irraa, kan akka qormaata mirkanbeekawaa gaafata. Meesharkaan amantee ayyaanawummaa jireenya abba tokkootaa gabbisuu qofaaf dhimma baasa. Jiraattota biyyichaa hundaaf kan waloo miti. Kanaaf rakkina waatattaa namootaa furuuf mala waloo hunda haammatu barbaachisa. “Dansummaan, akka amantalaatt kan madaalamu anjaa inni garagarummaa malee miseensota hawaasaa hundaf kennuuni. Amanteef garuu “dansummaan” kan madaalamu tolaa inni jireenya du’a duubaaf argamsiisuuni. Finnooti amantee akkamitt murnoota bucuu gantummaa fi adda ta’uun fixaa akka turan seenaan galmeesseera. Ogeeyyii, beekotaa fi raagoti meeqa fannoo ibidaa irratt akka gubatanii fi akka mormi irra qela’ma tures dhageenyeerra. Finnaa demokratawaa jalati garuu mirgi abba tokkootaa fi murnoota bucuu seeraan eegama. Guddinni mirkanbeekii fi dirree beekumsaa hundi ni jajjabeeffama. Amantee, saala, sanyii fi bifaan faanfanamuun hin jiratu. Hundi walqixxummaan ilaalamuu, akkasumas hojii, amantee fi barumsa barbaade hordofuuf mirga qaba.
Waaqeffannaa malee amantooti Oromiyaa keessa jiran hundi kanneen walfakkaatan alaa qabu. Murnooti waldhabdee keessaaf, alaa tumsa galmeeffachuu ni yaalu ta’a. Sun taanaan balaa jireenya sabichaa dorsisu kan sabgidduu garasii fi garanatt walharkisiisuu dhuma hin qabne fiduun ni mala. Kanaaf tokko tokkoon sabboonota tokkummaa fi mo’ummaa sabichaa waan ilaalu irratt kan hojjetaniif abbawumaa fi itt gaafatama akka qaban hubachuutu irra eegama. Wanti isaan qulqullumaan afaanii baafatan akka hamaatt furamee qaawwaa hankaaksitooti keessa luuxan uumuu dandaha. Utuu yaada dheedhiin gad hin bahin waan amanteen saanii barsiisu sirritt hubatanii bilcheessuun dansa. Waa’ee seera jireenya lafaa irrat wanti raagoti jedhan jira ta’a. Qooqota Macaafa qulqulluu irra ergifachuuf (Matewos 22:15-22) “Egaa mootichaaf kan fudhachuun ta’u kennaa; Waaqayyoofis kan fudhachuu isaaf ta’u kennaa! ” jedha. Haddis irraas barruu walfakaataan dhahameera (en Wikipedia.org, Islam and secularism). Yoo gaaffin tokko hariiroo kee biyya lafatt ejja ta’e ati waa’ee saa caalaatt beekta, garuu you hariiroo amanteett ejja ta’e kan kiyya ta’a.” Sun qooqta Raajicha Qulqulluuti jedhama. Namooti sana lachuu akka amantalummaa hayyamanitt fudhatan jiru.
Yaadaanmaliin, amantee Baha Gidduu maddanitt kan bulan hedduun nuti obbolaa dangaan gargar nu hin baafne jechuu yaalu. Dhungaan saa garuu amantee tokko qabna jedhee kan walii hilee hin jiru. Seenaan Awuropaa fi biyyoota Arabaa kanaaf ragaadha. Arabooti Kirstinnota irra goranii biyyoota Arabaa hin rukutan turani. Awuropotis akkasuma. Hundaaf fedha saba saaniitu dura dhufaa. Sabboonummaan, hanga yoonaa sabgiddummaa buubaa koministotaa kan jireenya gaarii hojjetaa addunyaa hundaa wareegu irrayyuu haanee jira. Akeeki waloon qabnu inni bu’uuraa fedha sabummaa keenya kan naannaa tasgabii fi nagaa qabu keessa jiraachuun, madda qabeenya keenya too’annee mo’ummaa keenya irraa hamaa ittisuu dha. Sana bakkaan gahachuuf Oromummaa qofatu masagaa waloo nuu kenna.
Oromiyaan biyya amantoota hedduuti jenneerra. Amanteen tokko kan biraa hin caalu. Oromoon erga qabamanii mirga saanii dhalootaaf qabsaawaa jiru. Mirgoota saanii kan mirga abba tokkee, noolaa fi malbulchaa dabalatu haalamaa jiraatani. Amanttoti saanii sadarkaa lammaffatt yk hamma hin jirreeti gadi buufamani. Qabsoo walirraa hin citneen, mootummaan Itiyoophiyaa amantee finnaati kan jedhu addati akka hin qabaanee fi finnichis amantee akka hin qabne fudhachuu dirqisiisani. Amantee kan qabu nama qofa. Sabi tokkoo nagaa qabeessaa fi tasgabbaawaa ta’uuf sun barbachisaa dha. Oromiyaa keessatt walabummaa fi bilisummaaf, akka waliin dhaabbatan kan godhu Oromummaa dha. Oromummaan ilaalcha addunyaa Oromoon bilisummaaf qabu kan Ilmoon namaa hudndi walqixxee fi eenyuu, eenyuu ol akka hin taane fudhatu. Jaalbiyyummaan qabsaawotaa Oromummaa keessaa madda. Hawaasi Oromoo akka hawasa hallee hawaasoma haa tahu, amantee, gosa yk lammoomaan murnoota adda addaa qaba. Hunda qajeeltuu, walqixxummaa fi faanfana malee bulchuuf, seerri yadcichaa amantee fi hooda murnootaa ala tahe, jiraachuu feesisa. Sanaaf falli saa amantalummaa dha.
Yeroo bilisummaa keenyaaf qabsaawaa jirru fi wanti halle nuun mormaa jiru kana waa’ee murneessaa afarsuun karaarraa nu maqsuu yk nu hankaaksuu abbalu gaditt hin laalamu. Mirga hiree saba ofii ofiin murteeffannaa hojiirra olfachuu qofa osoo hin ta’in, mirgi keenya amantee fi bilisummaan yaadaa ukkaanfamaa jira. Mirga abba abbaa haa tahani kan murnootaa Oromiyaa keessaa hunda waliin hamaa irraa ittisuun nu ilaala. Mirgi nambiyyaa tokko illee yoo haalame bilisummaan sabichaa guutuu hin ta’u. Kanaaf finnaan empayeraa mirga amantee nambiyyoota keenyaa keessa seenuu waliin balaleffachuutu nurraa gaafatama. Kana sababfachuun kan dhimma tokkummaa keenyaa keessa lixanii laaquu barbaadanis ni sokkaana. Jechii saba Oromoo akka gosaatt dhiheessuu aggaamu, jecha tuffii agarsiisu, kan firummaa barbaadu akka hin taanes hundaan beekamuu qaba. Walgahiin tumsaa ummata keenya muslimotaa qabsoo irra jiruuf, Meniyapolisitt dhiheenya ta’ e kan dinqisiifamuu qabu. Haasaan dardara Oromoo Jawaar Mohammediin hasawamee akka barreessaan kun hubatutt kan hala jiru waliin deemu. Yabboo kam irratuu maalummaa Oromummaa akka dhagahamutt himuun sabboonaa carraa sana argate irra kan eegamu. Garuu nammi hundi waan hasawamee fi barreeffamu irratt furaa ofii kennuun hin hafu; yaadi abbaa hin dhorgamu. Haa ta’u malee qeeqi kamuu namichatt osoo hin ta’in qabate irratt xiyyeeffachuutu irra jiraa. Yoo sun ta’e dadhabinaa fi jabina keenya irraa wanti barruu fi walbarsiifnu ni jiraata. Qabateen kun itt baha fagoon gahan waan qabuuf wal ciiga’aa fi miira ofii alatt ilaalamuu qaba. Haasicha sararaa sararaan, tuqaa tuqaan kanatu bade, sanatu tole jennu malee dubbataa ciicachuu qofa irratt yoo darbatame nama dogoggorsa. Ol adeemaa keenya akki itt busheessinuu fi jajjabeessinu malamuu qaba. Hundi dhugummaa fi danda’ummaa waliif haa qabatu. Durfannoo fedha Oromiyaa jaallannuuf haa kenninuu. Qabsoon keenya biyya walabaa fi ummata bilisaa itt fufa. Hanga bilisummaatt harka walqabannee haa jogaanu.
* Source: Gubirmans Publishing
Ethiopia calls for dialogue as political turmoil escalates in Egypt
July 13, 2013 (ADDIS ABABA) - Ethiopian Prime Minister, Hailemariam Desalegn, on Friday urged Egyptian authorities to engage in national dialogue to defuse the deadly political crises in the North African nation.
While expressing regret over recent deadly incidents in Egypt, the Ethiopian Prime minister urged all concerned Egyptian parties to exercise restraint and avoid any further provocation or escalation of violence.
The Ethiopian Prime minister, who also is Africa Union (AU) chairperson, called on Egyptian leaders to promote peace, stability and development.
He further called on them to engage in an all-inclusive dialogue so as national reconciliation is maintained.
"He [Hailemariam] called upon all Egyptians to act responsibly and peacefully, to cooperate in an inclusive process involving all political groups in a spirit of responsiveness, cooperation and partnership", the premier’s spokesperson, Getachew Reda, said last night.
Earlier this month Egypt, in its second revolution; saw the ouster of its democratically elected leader, Mohamed Morsi, after he served in office only one year.
However Morsi supporters still continue their protests demanding his reinstatement as a legitimate leader of the country.
Dozens of protesters have been killed and many others injured in the ongoing clashes with Army.
The 54 member continental bloc, the Africa Union (AU), has condemned the overthrow of Morsi and warned to suspend the state from membership in accusations of constitutional violation by the Army.
"The Egyptian army’s removal of Morsi was in violation of the provisions of the Egyptian constitution and falls under the AU doctrine on unconstitutional changes of government", AU chief, Nkosazana Dlamini Zuma said in a statement issued on 4 july.
REGIONAL IMPACT
The Ethiopian Prime Minister further said political instability in Egypt will negatively impact the entire region, and also adversely affect peace and stability of the continent as a whole.
He said that "it was in the interests of Ethiopia, as well as of all Egypt’s neighbors, that there should be peace and stability in Egypt".
While calling on all Egyptian leaders to do their level best to prevent further violence, Hailemariam said that Ethiopia is following up the situation closely and he pledged his country would extend every necessary support to end to the chaos.
The Prime Minister went on to saying that the future of Egypt, can and should only be determined by the Egyptian people.
EGYPT-ETHIOPIA RELATIONS
Despite recent verbal confrontation between Egypt and Ethiopia over the construction of a new dam on the Blue Nile, the premier reiterated that Ethiopia would always remain a friend of Egypt and the Egyptian people.
Relations between Cairo and Addis Ababa deteriorated in June after Egypt threatened to take military action over the construction massive Hydro power plant - Grand Renaissance dam - which Ethiopia is building.
Ethiopia which is the source to over 85% of the Nile water resources downplayed Egypt’s threat saying it was only "psychological warfare" and further said Egyptians leaders won’t take military action as an option unless "they are out of their minds"
The East African nation further warned it was ready to defend any attack on its territory.
Egypt insisted the dam’s construction would reduce its water share granted under pre-colonial era treaty.
In his latest statement Hailemariam said "We are committed to continuing peaceful and mutually beneficial relations with the Egyptian people, and fully supported their aspirations for democracy, development and dignity".
"Ethiopia believes, as it has demonstrated on numerous occasions, that dialogue and discussion provide the necessary way forward to resolve disputes whether external or internal. It is also a near neighbour and deeply involved in the development of a mutually beneficial relationship with all the states in the Nile Basin including Egypt. It believes that all the riparian states will continue to work together to provide peaceful solutions to all current problems", the statement further said.
(ST)
Subscribe to: Posts (Atom)


c: text/html

text:
osted: Onkoloolessa/October 23, 2014 · Finfinne Tribune | Gadaa.com | Comments off
(Oromedia, 23 Onkoloolessa 2014
) Kutattuu Arfan qalloo, Haadha qabsoo Oromoo kan taate Wallistuu Haloo Daawwee dhukubsattee gargaarasa lammummaa gaafachaa jirti.
Haloo Daawwee wallistuu Oromoo wayita Afaan Oromoo dubbachuun saalfii /qaanii/ ture, afaan isheetiin boontee, waltajjitti baatee eenyummaa saba Oromoo mul’suu keessatti qooda guddaa bahaa jirtuudha.
Sagalee kiloolee sanaan waltajii raasaa kan turte Haloo Daawwee, yeroo ammaa kana dukkubsattee siree irratti haftee jirti.
Ummata Oromoo jaalachuu fi kabajuun kan beekamtu Haloon, jireenya ishiis waanuma jaalattuu fi kabajju irratti akak dabarsite kanneen seena aishii quba qaban nuuf himanii jiru.
Waltajjii argamtu irratti ummata bohaarsuu fi daaímamn hamamttee mararsiifahcuu fi fakkeenya gaarii ta’un illee akka beekamtu kanneen dhiyeenyatti beekan kan ragaa bahaniidha.
Guutummaa jireenya ishee dhimma OROMOO FI OROMUMMAA irratti of kennitee hojjachaa kan jirtu Haloo Dawwee yeroo dhukkubsattee siree irratti hafte kanatti abdiin Ummata Oromoo taée jira.
Lammiin gaarii kan abdatan taúu sirboota ishii keessatti himaa kan jirtu Haloon, yeroo mara waan Oromoo fi Oromummaa guddisu irratti waan qabdu mara gumaachaa jirti.
Namooti gargaaruu feetan karaa Bilbilli ilma Haloo Daawwee: GUUTAMAA +251 937 513 560 jettanii akka qunnamtan waamichi lammummaa isiniif darbee jira.
====================
From Facebook (Seenaa Abdissa):
“…….Na gargaaraa Adaraa!
Yeroo Dargaggummaa koo
Gaafa humni koo jirtu
Gaafa Lammiin Oromoo
Afaan sheetti qaanoftu
Harargee qaxxaamuree
Jimmaaf Aggaaroon ba’ee
Shawaa keessa Imalee
Baaleef Arsii Naanna’ee
Boorana irra jiraadhee
Wallagga waliin ga’ee
Aadaa keenya Guddisuuf
yeroos waan baayyeen ta’e.
har’a aadaa keessaniin
dhugaan akka boontaniif
Afaan keessan jaallachuun
akka ittiin dubbattaniif
gaafa Dargaggummaa koo
waan hunda carraaqeeraa
yeroo koo aarsaa godhee
akka dungoo copheeraa.
har’a humni koo dhumee
dhukkubnis natti duultee
akkan hin carraaqqannef
sireetti na galchitee
dhaabbachuus hin danda’u
Jilbi kiyya Laafeeraa
Godoo jireenya koottis
Dukkanni na dhaaleeraa.
Lammii koo isin malee
abdii biraas hin qabu
nan beeka Sabni kiyya
na gargaaruu hin dadhabu.
Harka kiyya diriirsee
Gargaarsa eegaan jiraa
Osoo Lubbuun koo jirtuu
na gargaaraa adaraa!
Weellistuu Haloo Daawwee!
kanneen gargaaruu feetan Lakkoofsa mana Baankii:-
Baankii Internaashinaalii Oromiyaa Damee Magaalaa – 152154955 ykn
Baankii daldala Itoopiyaa Damee Magaalaa – 1000063900568.
Bilbiluus yoo feetan 0937513560 irratti bilbiluu dhaan karaa Ilma ishee Guutamaa argachuu ni dandeessu!
Lammiin Gaaddisa Waliiti!”

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
SBOn, Sagalee Ummata Oromooti!Y,G(2005) | Caamsaa 21, 2013
Seenaa Qabsoo Oromoo keessatti , SBOn bakka ol aanaa qabaachuu isaa kan haalu yoo jiraate, diina kufaatii Ummata Oromoo kan hawwu qofaadha. Seenaan yoomillee seenaadha. Seenaa kana keessatti, warri seenaa hojjatan , seenaa Ummata sanaa keessatti , bara baraaf yaadatamaa fi waamamaa jiraatu. Seenaa Qabsoo Ummata Oromoo keessatti , SBOn , sagalee Ummata Oromoo ta’ee ,mirgaa fi haqa Ummati Oromoo Biyya abbaa isaa irratti qabaachuu qabu Ummaticha barsiisuu irra taree, Sirnoonni dhufaa dabraan miidhaa Ummata Oromoo Irraan ga’an , Addunyaan akka hubattu taasisuu keessatti qooda ol aanaa gumaachuu, ragaa tarrisuun hin barbaachisu.
Seenaa Qabsoo Ummata Oromoo keessatti , Miidiyaalee walabummaa Oromiyaa fi Bilisummaa Ummata Oromoo irratti dubbachuu eegalan keessaa “sagaleen Bilisummaa Oromoo” isa Angafaa ta’uu seenaan ragaa ba’a. Seenaa Qabsoo Oromoo keessatti , Qabsoon Ilmaan Oromoo bifa gara garaan gaggeeffamaa ture, bifa gurmaa’iinaan akka gaggeeffamu taasisuuf ABOn ijaaramuun haqa. ABOn, Mirga Ummata Oromoo kabachiisuuf ykn Ummati Oromoo Biyya isaa qawween saamame, wareegama kafalee Birmadummaa Oromiyaa kabachiisuuf “waraana Bilisummaa Oromoo” akkuma gadi dhaabe, Ummata Oromoo sochii Qabsoo Bilisummaa Oromoo keessatti hirmaachiisuuf, waggaa 25n har’aa Sagalee Bilisummaa Oromoo yk SBO gadi dhaabe.
Sagaleen Bilisummaa Oromoo waggoota 25n dabran keessatti maalfaa hojjate ? jennee akka ragaatti waan hojjate dhiheessuun yeroo gubuu qofa ta’a. garuu Hojiilee seenaan hin daganne hojjachuu isaaf raga gabaabaa kaa’uun ni danda’ama. Innis Ummatichi Qabsoo Sabichaa keessatti qooda inni gumaachaa jiru ilaaluun ga’aadha. SBOn bara dargii wayita eegalu, Ummati Oromoo mana mana isaatti dhoksaan dhaggeeffachaa turuu, eenyu iyyuu jalaa dhokataa miti. Har’as seenaan kun hin jijjiramne.
Qabsoon Ummata Oromoo sirnoota hundaaf yaaddoo akkuma ta’e, SBOnis, mootootii Itoophiyaa hundaaf yaaddoodha. Yaaddoo waan ta’eefis, ummatichi akka hin dhaggeffanneef jedhamee. har’a Doolaara miliyoonaan lakkaa’amu dhangalaasanii, teekinolojii hammayyaan Ukkaamsuuf yaaluun, bu’aa SBOf raga guddaadha.
Adeemsa Sagalee Bilisummaa Oromoo waggaa 25 keessatti , bu’aa ba’ii keessa dabrame seenaan nu kaa’ee yoo kaafne , dubbannee kan xumurru miti. “Sagaleen Bilisummaa Oromoo” Gootoonni Oromoo har’a maqaa tarrifnee dubbachuu dandeenyu , wareegama qaamaa , qalbii fi jireenyaa kafalaniin har’a ga’eera . kaayyoo SBOn kaleessa itti banameef inni duraa Ummata dammaqisuudha. Adeemsa isaa waggaa 25 kana keessatti gama Ummata barsiisuun, haalaan itti milkaa’uu isaaf, ragaalee hedduu kaasuu dandeenya. Dhaloota kaleessa qabsoo Oromoo hundeessee fi dhaloota har’aa qabsoo abbootii isaa finiinsuuf of laate uumu keessatti, SBOn qooda ol aanaa gumaachee jira. Addatti , waggoota 21 dabran kana ABOn humnaan ega chaartara keessaa ba’en booda, Ummati Oromoo abdii osoo hin kutannee , qabsoo isaa akka itti fufu taasisuu keessatti SBOn gumaacha ol-aanaa qaba.
kanaaf ragaan qalbii Ummata Oromoo gama siyaasaan jiru kaasuun ni danda’ama. Har’a Ummatichi Dhaabbilee Siyaasaa Oromoo odoo hin eeggannee, ofii gurmaa’ee diina irratti tarkaanfii gara garaa fudhachuun , diina rifaasisaa jiraachuu qofaa odoo hin taane, injifannoo galmeessise kana karaa Sagalee Bilisummaa Oromoo akka gurra Ummatichaa ga’uuf ergachaa jiraachuun isaa, SBOn , Sagalee Ummata Oromoo ta’uu isaaf ragaa qabatamaadha. Galiin SBO Bilisummaa Ummata Oromoo garuu har’allee adeemsa irra jira. SBOnis har’a kan yeroo kami irra caalaa shiroota diinaa kumaantama isa mudatan keessaan , kaayyoo isaa galmaan ga’uuf, Ilmaan Oromoo muratoo ta’aniin tamsa’aa jira.
SBO adeemsa isaa waggaa 25 kana keessatti bu’aa ba’iin keessa dabre, salphaa miti. SBO dhabamsiisuuf shiroonni gaggeeffaman, lakkoofsa hin qaban. Adda durummaan , Sirnoonni itoophiyaa SBO dhabamsiisuuf shirri gaggeessan haalaan jabaadha. Itti aansee Biyyoonni ollaa , sirnoota Itoophiyaa Bulchaniin wal ta’anii miidhaan dhaqabsiisan , boruu seenaan kan dubbatuudha. Sadarkaa 3ffaa irratti, Ilmaan Oromoo dantaa ofiin ykn diinaan gawwamfamanii yeroo adda addaa SBO laamsheessuu keessatti dogoggoora seenaan boriif keesse hedduu raawwatan.
Wayyaaneen Qabsoo Ummata Oromoo bara baraaf dhabamsiisuuf, humnaanis ta’u hojiilee Dippilomaasiin , tattaaffii kana hin jedhamne taasiftee jirti, ammallee itti fufteetti. Wayyaaneen qabsoo sabichaa Galmee seenaa qabsoo sabootaa Addunyaa keessaa haqsiiftee, kan “Gooleessitootaa” keessa galchuuf , Doolaaraa Biliyoonaan dhangalaasuu , addunyaatu raga ba’a. akkasuma SBO ukkaamsuuf mootummaa chaayinaa irraa Doolaara Miliyoona 100 oliin, taakinolojii haaraa Biyya keessa dhaabsiisuu , waan ifatti argaa jirrudha. Kana malees, Biyyoonni ollaas ta’ee, kanneen fagoo jiran SBOf akka bakka hin laannee taasisuuf hojiileen Dippilomaasii hojjataman hedduudha. Biyyoota ollaan wal ta’anii , ABOf bakka akka hin laannee taasisuun SBOs dhabamsiisuuf hedduu ifaajjan.
Kan diinni Qabsoo Oromoo irratti hojjateen qixa, warri galfata seenaa Jaallawwan isaanii nyaatanis, SBO gufachiisuu keesstti qooda xurii seenaa ni qaban. Addatti ABOn humna dhabee SBO akka dhiisuuf shirri gama dinagdee dhaabaa laamsheessuu keessatti, Dogoggorri seenaa hojjatame salphaa miti. Ilmaan Oromoo seenaan bor isaan himattu kunneen , ABO ummata irraa adda baasuu keessatti qooda mataa isaanii gumaachanii jiran. Wayyaaneen SBO cufsiisuuf ifaajjii akkuma taasiftu, warri xurii seenaas, ABO Ummata irraa adda baasuuf , SBOn cufamu qaba jedhanii Biyyoota olla jilbeenfatanii kadhataniiru. Kun ragaa waliin seenaan dhalootaaf keessee jirti.
SBOn waggaa 25 booda maaliif hin babal’annee ? humna ga’aa maaf hin qabaanne ? guutummaatti Ummata bira hin ga’uu yk humna hin qabuu, maaliif hin fooyyofnee ? gaaffiileen jedhan ka’uu ni malan. Gaaffiilee kana qaamni haalu jiraachuu hin danda’u. dhaabni Qabsoo sabichaa hundeesse , humni SBO amma irra jiru ga’aadha jedhee kan fudhatu natti hin fakkaatu . miidiyaan adeemsa qabsoo saba tokko keessatti bu’aa inni qabu, Maanguddoonni keenya kan wallaaln natti hin fakkaatu. namnis ta’ee humni waan kana adda baafatee hubachuu barbaade, waan Qabsoon Oromoo keessa dabarte akka gaaritti yoo gilgaale deebii quubsaa argachuu danda’a. shirri keessaa alaan Dhaabas ta’ee SBO irratti hojjatame namni qalbeeffate , SBOn har’a ga’uu isaa dinqisiifata. Hanqinni hin jiru jechuu miti. Hanqinni jira jechuuf, ani waan kun akka milkaa’uuf qooda Oromummaa maalin gumaachee ? jedhanii of gaafachuun dursa argachuu qabaafan jedhe.
Seenaan seenaadha. Namni seenaatti amanu hanga jirutti , seenaan inuma itti fufa. Seenaan SBO waggaa 25f waliitti aansee gaggeeffamaa jiru ammallee itti fufa. Qoodi miidiyaa Qabsoo Addunyaa keenya keessatti argaa fi dhaga’aa guddanne, kan Oromoo irra ga’ee hin dhaabbatu. Bu’aa ba’ii isaan argan, nuutis argaa jirra. Cichoomiinaan akkuma keesssa dabranii milkaa’aan nuutis ni milkoofna. Isaan , jabaatanii – laafatanii deebi’anii jabaatanii milkaa’aniiru. Adeemsi kun nurra ga’ee hin dhaabbatu . nuutis jabaannee – laafannee deebinee jabaannee ni moona. SBOnis akkasuma . yoo xiqqaate , SBOn , Sagalee Ummata Oromoo ta’uu irra ga’uun isaa , hegaree Oromoof hundee ta’uu isaa mirkaneessa. Warri laafatan inuma harca’u. warri obsa dhabes, inuma micciiramu. Warri muratoon garuu itti fufu !!!!!!!!!!! kun seera UMAMAATII .


text:
Gaffi domondaa aziilii fransa kessatii
Adeemsii gaffii maxanttuummaa bar 2015 tiinjiijiramee jiiraa. Ibsamaan siyasaa salphisnee jiiraa jedhaniis walxiixaa ta’uu isaa yeroo tokkoo tokkoos galuuf dadhabuu isaa ilaalamee jiiraa.
Fiish aziilii kan jedhamuu tajaajiilaa interneetii ariitii dhan barbachiisaa dha. Sababaa jenee kan yadnee godantootaa heduu dhibantaan lakawaman sadarkaa meenshaalee ta’uus sadarkaa bulchiinsaa seeraas haalaa sodachiisaa ta’uu irraa jiirachuu kesan kan ittii ilaalamu ta’uu isaadha. Godantoonii tokkoo tokkoo baka dhokataa giduugaleesaa tiin godhamanis achiitii ta’anii gargaarsaas ta’uu hordoffaa hin kenamuuf. Ida’uu dhan godantootaa hundaaf bakii irraa fudhatamaan wan hin jiireef bayeen isaanii wan idoo jiireenya hin kenamnen akka barandaa bulan ta’anii jiiran.
Saayiitiin kenya kan qopa’ee « Fiishii » gaffii maxanttuummaa dhiyesuuf mirgaa isaa kabajiichsuu fi akka harkaa bulchiinsaa farnsaayii hin senin odeefannoo barbachiisaa kennuuf kan qopa’anii dha.
- odeefannoo qamaa bulchiinsaaf kenaman hundaa koopii isaa isiin birraa akka ta’uu isiiniin beeksisnaa.Gardez toujours une copie des documents remis à l’administration.
- odeefannoo orjjiinaalii akka hin fidnee.
Namootaa gaffii maxanttuummaa dhiyesan wa’ee mirgaa isanii odeefannoo akka argatan ATMF, Dom’asile (domazillii), Gisti (zistii), la Cimade (Laa siimaadii) fi Waldan abukaatoo yookan Elena kan jedhamuu biroo walda gargaarsaa dhabanii jiiranii tajaajiilaa.
- Biroo fi sa’aa wixataa fi roobii sa’aa 8 hanga12 tii. Idooniis 10 rue Affre 75018 Paris.
Sommaire
Articles de cette rubrique
1. Namoottaa Gaffii Maxanttuummaa Gaafataniif Baki irra Fudhatamuu (PADA)
2. GUDA kan jedhamuu birroo koba gaafii maxanttuummaa keessaa addeemsii durran godhammuu (preefeekuturii fii Ofii)
3. Adeemsaa Dublliin saddii (biyyaa gamttaa Awroopaa birraa keessaa hajjaa dabaru)
4. Biyyaa faransayii keessaa namootaa biyyaa hin qabnee kan itti egamuu biroo OFPRA biraa gaffii maxanttuummaa dhiyesuf.
5. Murtii didaa Ofpra mormuf Cour nationale du droit d’asile (CNDA) mana murtii sabootaa maxanttuummaa birraa dhiyatuu gaffii oliiyannoo.
8. Ijjollee mattii malee biyyaa alaa kessa kanta’an


text:
Thursday, 26 February 2015
HAALA YAADDESSAA BAQATTOOTA OROMOO CAIRO KEESATTI MUL’ACHAA JIRUU ILAALCHISEE IBSA EJJANNOO CAAYA TOKKUMMAA BAQATTOOTA OROMOO BIYYAA MASRII ( CTBOBM )
Guraandhala 25, 2015
Caayaan Tokkummaa Baqattoota Oromoo Biyya Masrii (CTBOBM) eega maqaa kanaan hundeeffamtee eegalee maqaan Oromoo UNHCR fi mootummaa Masrii biratti akka dhagahamu qooda ol’aanaa taphatte. Himatni baqattummaa (case) ilmaan Oromoo biyya Masrii jiraniidhaa hundee dhugaa irratti akka jajjabaatu gochuu fi gurgurtaa jalaa akka baraaramu taasisuun danda’ameera. Ammas taanaan Habashoota case Oromoo butachuuf yaalanii fi warra Oromoo keessaa Habashootatti gurgurachuuf yaalu saaxiluun jabaatee itti fufee jira.
Kana malees Oromoo fi Habashoonni impaayera Itoophiyaa keessatti seenaan keessa dabranii fi har’as haalli keessa jiran walii faallaa waan taheef, biyya baqaa keessatti Habashaa waliin caayaa hawaasummaa tokko jalatti hiriiruun akka hin danda’mne ifa galaa dha. Caayaan Tokkummaa Baqattoota Oromoo Biyya Masrii (CTBOBM)dhugaa tana warra abbaa biyyaa fi UNHCR hubachiisuudhaan, akka dhimmi Oromoo addatti hubatamuu fi Oromoon ofiin of ijaaree rakkoo isaa himachuu danda’u dandeessisuu irratti hojii guddaatu hojjetame. Injifannoon gama kanaan gonfatames salphaa miti. Oromummaa jabeessuu fi akka oromootti oromoon akka yaadu gochuu irratti tattaaffii guddootu godhame. Tattaaffiin barbaachisaan kun ammas jabaatee itti fufee jira.
Qooda jaaraa Caayaan gumaachite irraa hangana eega dubbannee booda, yaaddoowwan gurguddoo yeroo ammaa hawaasa baqataa Oromoo Cairo gidduutti mul’atu irraa dubbannee furmaataas akeekuu barbaanna. Yaaddoon hawaasa keenya Cairo keessatti mul’achaa jiru gurgurddaan bakka lamatti bahee hubatamuu danda’a. Kan duraa farra tokkummaa Oromoo kan tahe adeemsa gandummaa ti. Kan lammaffaa maadhee diinaa hawaasa keenya keessatti hidda naqachaa jiruu dha.
Dhimma gandummaa irraa haa kaanu. Sadarkaan sabboonummaa keenyaa hanga ammaatti jabaatee bakka silaa hawwamu gahuu hanqachuu irraa kan ka’e, hawaasni baqataan afooshaa kutaa kutaa isaa jaarratee gaafa gaddaa fi gammachuu wal cinaa dhaabbachuuf tattaafachuun waanuma mul’achaa turee fi jiru. Haa tahu malee, afooshaaleen kun akka itti socho’an irratti yoo sirni itti tolfamuu baate, balaa tokkummaa Oromoo akka hamaatti gaaga’utu dhalata. Afooshaan tamuu gaafa taaziyaa, dhukkubaa, balaa, fi kkf irratti wal cinaa dhaabbachuu bira dabartee sochii siyaasummaa qabu keessa seenti taanaan daangaa afooshummaa isiidhaa irra ceetee madda yaaddoo taati.
Hafooshaan takka sochii siyaasummaa keessa seenuu jechuun maal jechuu dha? Deebiin ifaa dha. Maqaa kutaatiin wal jaaranii haala rakkoon hawaasummaa homaa hin mudatin keessatti dhimma siyaasummaa kutaa sanii irraa hadoodanii dubbachuu, warra kutaa biraa of irraa fageessanii bobbaa fi gala irratti wal qofa quba qabaachuu, seenaa kutaan sun qabaachaa turte hamtuus taatu toltuu garmalee halluu dibanii miidhagsanii himachuu, san birayyuu dabranii nama kutaa san keessatti dhalatee seenaan isaa beekamu suuraa isaa bifa T-shirtiitiin maxxanfatanii miseensota kutaa saniif addatti raabsuu, maqaa afooshaatiin kan jaaraman tahuu hanga of dagatanitti fagaatanii deemanii Oromoo kutaa biraa irraa seenaa addaa fi of danda’e akka qabanitti walitti himachuu fi ittiin wal kakaasuu, qalbii miseensota kutaa sanaa keessatti sanyii naannummaa fi ofittummaa facaasuu faa dha. Kun ammoo Oromummaa mallattoo jabinaa fi guddina keenyaa saniif dursa kennuu manna eennyummaa kutaatiif akka bakka guddaa kenninu nu godha. Gabaabaatti nu diiga. Guddina keenya xiqqeessee daranuu alagaan akka nu qoqqoodee nuratti roorrisu haala mijjeessa.
Rakkoon kana fakkaatu kun qabatamaatti Cairo keessatti mul’ateera, mul’aaas jira. Sochiin balaa qabu akkasii kun dirmannaa ilmaan Oromoo kutaa hundumaatiin kan hin dhaabsifamne yoo tahe balaa guddaa qabaata. Afooshaaleen kutaa biros fakkeenya diigaa fi qaanfachiisaa akkasii kana wallaalaanis tahee xiiqiidhaan hordofanii dorgoommii naannummaa diigaa keessatti akka hiriiran taasisuu danda’a. Yeroo itti ummanni Oromoo biyya keessaa fi alatti tokkummaa keenyatu laaffate jedhee walitti booyaa jiru tana keessatti haalli kun yoo mul’ate kun waan diinni tahe jedhee duubaan goree nu diiguuf hojjechaa jiru tahuutti nama shakkisiisa.
Seensa bara kanaa irratti haalli reefuu dubbatame kun wayta Cairo keessatti mul’ate, CTBOBM dubbii tanaan rifattee sagalee mormii dhageessiftee turte. Warri hojii akkasii kana irratti hogganummaadhaan bobba’e CTBOBM jalatti kan hin argamne waan taheef garuu, Caayaan dubbii tana irratti gaafatama fudhattee dhaabsisuu hin dandeenye. Sochiin rifaasisaan akkasii kun kan jalatti geggeeffame qaama hawaasummaa Oromoo biraa keessatti waan taheef, qaama san irraa tarkaanfiin hatattamaa fudhatamee tokkummaa Oromoo balaaf saaxilame sirreeffama jennee osoo eegnuu yoona geenye. Hanga ammaatti garuu gochaa maqaa afooshaa kutaa Oromoo takkaatiin godhamte san balaaleffachuu fi fakkeenyummaa isiis ittisuu irratti qaama silaa itti gaafatamu san irraa wanni xiixame hin jiru. Ibsa kana illee yeroo kanatti baasuu wanni barbaachiseef tokko yaaddoodhuma tana.
Gandummaan farra tokkummaa ti. Namni gandummaa baballisu rirma tokkummaa ummata Oromoo ti. Warra gochaa diigaa akkasii irraa akka deebi’aniif gorfamnaan fudhachuu didanii daranuu achii as loluu barbaadan duubaan diinni akka jiraachuu malu shakkuu barbaachisa. Warri dogoggorfamanii sochii diigmayaa akkasii keessaa qooda fudhatan yeroodhaan yakka kana keessaa akka of baasan dhaamnaaf. Kanneen didanii gochaa fokkataa kana akka hojii eebbifamaatti itti jiran ammoo kaayyoo diinummaa akka qabanii hoj-manee diinni kenneef kan hojjechaa jiran tahuu hubannee of irraa ittisuu fi saaxiluun fardii taha. Dinni qaawwa warri akkanaa nutti banaa jirutti dhimma baatee tokkummaa Oromummaa diigdee bara baraan qabeenyaa Oromoo saamaa jiraachuu hin eehamnuuf. Kanaafuu ilman Oromoo Cairo keessaas tahee biyyoota adda addaa jiran gochaa farra tokkummaa maqaa afooshaatiinis tahee bifa biroon raaw’atamu jabinaan akka dura dhaabbatan yaadachiifna. Jaarmaya waloo jabeeffatanii afooshaa kutaa waan jedhamu yoo dandayame jigsuu, dadhabamu ammoo daangaa murtaawe itti tolchanii toyachuu irratti akka waloon hojjennu waamicha dabarsina.
Yaaddoon Cairo keessatti harkaa nu qabdu tan biraa waa’ee qunnamtii diinaa ti. Hawaasa Oromoo Cairo jiraatu keessatti, warra akka qunnamtii embaasii Wayyaanee qabu ragaadhaan irra gahametu jira. Jarri kun harka tokkoon akka sabboonaa Oromoo sirnichaan doorsifamee biyyaa baheetitti case tolfatanii UNHCRitti galmaawanii osoo jiranii, gama kaaniin ammoo embaasii diinaa waliin hariiroo tolfatanii baqattoota Oromoo dhugaa doorsisu. Jaarmayni hawaasummaa Oromoo kan warri diina waliin hariiroo qabu akkasii kun keessatti buulessa tahee mul’atu waan kana irratti maaliif akka hin yaaddofne nu ajaa’iba. Dhugumatti sirna Wayyaanee kan baqannee biyyaa bane yoo taate, nu keessaa warra embaasii Wayyaanee waliin qunnamtii tolfatee hojjetu callisnee laaluu bira dabarree akka manguddoo keenyaatitti kan laallu yoo taheef nama sodaachisa. Namoota akka wakiilummaa diinaatitti hojjechaa jiran of keessaa saaxilanii qulqullummaadhaan dhaabbachuu wanni nama dhorku maal akka tahe ifaa miti. Jaarmaya waan kanaan qeeqamu keessatti galmaawanii kan argaman ilmaan Oromoo 95% ol tahan qulqulluu fi daba kana kan quba hin qabne tahuun ammo ifatti beekamuu qaba.
Qaamni jaarmayaa qeeqni kun itti xiyyeeffatu waan lama keessaa tokko gochuuf mirga qaba ture. Tokko, namoota jarmayaa san keessa jiran kan maqaan isaanii embaasii Wayyaanetiin wal qabatee yeroo baay’ee ka’u kana of keessaa basanii saaxiluu. Yoo kana didanii qulqullummaa namoota saniitiif kan falman taate ammoo, qulqullummaa namoota sanii ragaadhaan deeggaranii agarsiisuudhaan shakkii irraa of walaboomsuu danda’uu dha. Kana lamaanuu keessaa tokkoyyuu raaw’achuu hin dandeenye, yookiis hin barbaanne.
Haala balaafamaa akkasii of duratti argaa Caaayaan calliftee laaluu hin dandeessu. Qaamonni diina waliin hidhata qaban kun ABOdhaan ‘goolessituu’ jedhanii waamuu isaaniif ragaa qabatamaa harkaa qabna. ABO jechuun dhaaba nuti baqattoonni Oromoo marti deeggartummaa yokiin miseensummaa isaatiif itti shakkamnee himata keenya UNHCR naqannee jirruu dha. ABOn mootummaa Itoophiyaatiin akka malee yakkamuu fi ilmaan Oromoo kumoonni kudhanoonnis maqaa deeggartummaa dhaaba kanaatiin yakkamanii ajjeefamaa, hidhamaa doorsifamaa, saamamaa fi biyya irraa godaansifamaa jiraachuu addunyaatu raga bahaa jira. Amnesty International, HRW, fi jaarmayaaleen mirga namoomaa idil addunyaa kan biro hedduun kanaaf raga dha.
Dhaaba kanaan kan ‘goolessituu’ jedhee afaan guuttatee dubbate mootummaa Wayyaanee qofa. Kana irraa kan hafe addunyaan ABOdhaan ‘goolessituu’ jettee yeroo itti waamte hin qabdu. Kanaafuu, qaama balaa sirna Wayyaanee jalaahin baqadhee dhufe ofiin jechaa, deebisee ammoo jecha Wayyaaneen qofti dhaaba ABO ittiin waamtutti dhimma bahee ‘goolessituu’ jedhu akkasii kanaan maal jedhama? Nuti gama keenyaan kan arraba Wayyanee irraa fudhee dhaaba Oromoo tokko maqaa balleessu ergamaa Wayyaanee waan taheef ni sodaanna. Jaarmaya qaamota arraba diinaa tahanii dubbatan akkasii of keessatti hammate waliinis akka baqataa Oromootti waliin teenyee rakkoo keenya dubbachuu hin dandeenyu.
Warri akka baqataa Oromootti miilla tokkoon nu waliin UNHCR dhaabbachaa, miilla kaaniin ammoo embaasii Wayyaanee dhaabbatu of irraa eeguu fi qaama dhimmi laaluttis himachuuf mirga ni qabna. Warra arraba tokkoon case baqattummaa tolfatee himachaa arraba biraatiin ammoo arraata Wayyaanee tahee dhaaba Oromoon kumaatamni itti yakkamee mana hidhaa ciisuun ‘geelessituu’ jedhu akka qoosaatti hin laallu. Diinni case Oromoo balleessuuf jecha jara kana nurratti bobbaase jennee shakkina. Duula bara meeqa guutuu nu gaafate kan case Oromoo case Habashootaa irraa adda baafnee addunyaatti beeksisuutti milkoofne deebisanii nurkaa daaraa gochuuf jecha warra diina waliin dhaabbatee arraba diinaatiin dubbatu jabeessinee balaaleffanna. Ilmaan Oromoo Cairo keessaas tahee addunyaa mara irra jiran illee yaaddoo keenya kana nuu hubachuudhaan akka nu cinaa dhaabbatan waamicha dabarsina. Baqattoonni Oromoo jaarmaya gochaa hidhata diinummaatiin yakkamu kana keessatti fayyaalummaadhaan hiriiranii jiranis shira namoota hagoo (muraasaan) isaan irratti xaxamee case isaanii busheessuuf hojjetamaa jiru kana irratti dammaqanii akka of irraa dhaabsisan waamicha dabarsinaaf.
Mootummaan Wayyaanee nu warra cunqursaa sirnichaa baqannee biyyaa bane bakka jirrutti hordofee miidhaa guddaa nurraan gahuu danda’a. Wayyaaneen nu adamsitee rukutuu birayyuu dabartee warruma maqaa OPDOtiin isii faana dhama’uyyuu ‘likkiitti si galchina’ jettee kan dhaadataa jirtu tahuun ifaa dha. Diinni tuffii Oromootiin guutamee akkasitti nu salphisuu fi lafa irraa nu balleessuuf hojjechaa jiru kun, baqataa Oromoo keessattis maadhee tolfatee bifa kanaan nu haleelaa jira jennee amanna. Kanaafuu, baqataan Oromoo Cairo keessa jirus tahee kan addunyaa irraa martuu, harka tokko taanee haleellaa diinni karaa adda adaatiin nurratti aggaammataa jiru akka waloon fashalsinu waamicha Oromummaa dabarsina.
Injifannoo Ummata Oromoof !
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Wednesday, November 27, 2013
Anaa dhufuu barattoota Haarawaa Yuunivarsiitii Haramaayaa Irratti Qeerroon dhaamsa walii dabarsuun barattoota simate
Sadaasa 27,2013 Haromaya.
Wayyaaneen TPLF bittaa umrii isaa dheereffachuuf waan inni dalagaa ture ummata biratti guutuuttu balaaleffatamaa fi jibbiinsa horataa kan as gahe ta’uun beekama qaami hawaasaa hundii fi keessattuu dargaggoota Oromoon guutummaan dura dhaabbatamaa as gahe.Yuunivarsiitii Haramaayaa mooraa guddaa keessatti anaa dhufuu barattoota haaraa ilaalchisuun barattootni Oromoo sagalee diddaa dhageessisanii jiran. Barattoota haaraawaafis dhaamsa qeerroo waliin hiriiruu dabarsanii jiran. Qophii dhiyaateen walleewwan gootummaa fi sirbootni qabsoo kanneen akka sirba Eebbisaa Addunyaa sirbamanii jiran. Barattootni haaraan seenanis qophii qeerroon Yuunivarsiitii haramaayaa dhiyeesseen hedduu boonanii jiran. Qeerroowwan yuunivarsiitii kanaa diddaawwan mootummaa wayyaanee dhiphisan gaggeessaa as gahuun isaaniis ni yaadatama.
Gama kaaniin barruuleen warraaqsaa barattoota haarayaa dhufan kan kakaasuu fi dammaqsu garee qindoomina Qeerroo Yuuniversitii Haromaayaan akka raabsamaa fi maxxanfamaa ture gabaasi qeerroo ni addeessa.
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Ddaandii Jireenyaa
Yesus ammas namootatti dubbatee, “Ani ifa biyya lafaa ti, namni ana duuka bu`u jireenyaa in qabaata malee, dukkana keessa hin adeemu” isaaniin jedhe. Yoh. 8:12
Yesus deebisee, “Karichi, dhugaan, jireenyis, ana; anaan yoo ta`e malee, eenyu iyyuu gara abbaa hin dhufu” jehde. Yoh. 14:6
Ati karaa jireenyatti nama geesu na barsiifta, guutummaan gammachuu fuula kee dura, wanti namatti tolus immoo bara hundumaattuu mirga kee jira. Far. 16:11
Karaan qajeelaa namatti fakkaatu jira, dhumni isaa garuu karaa du`aa ti. Fak. 14:12
Hafuuri koo wal qaqqabuu dadhabeera, ariifadhuu na jalaa owwaadhu, yaa Waaqayyo! Akka warra boollatti gad bu`anii akkan hin taanetti, fuula kee achi ana irraa hin qabatin! Ani waanan si amanadheef, ganama bariidhaan gaarummaan kee akka anatti dhaga`amu godhi! Lubbuun koo ol gara kee waan yaadduufis, karaa irra adeemuun anaaf ta`u ana beeksisi! Far. 143:7-8
Dubbiin kee miila kootiif ibsaa dha, daandii koo irrattis in ifa. Far. 119:105
Sabni lafa irraas baay`atanii in dhufu; Xiyyoon keessaa seerri, Yerusalem keessaas dubbiin Waaqayyoo waan ba` uuf, “Karaa isaa akka inni nu barsiisuuf, nus daandii isaa irra akka adeemnuuf, kottaa gara tulluu mana Qaqayyootti, gara mana Waaqayyoo isa kan Yaaqoobitti ol in baanaa!” in jedhu. Mik 4:2
Garaa kee guutuu Waaqayyoon amanadhu, hubannaa ofii keetiitti hin hirkatin! Karaa kee hundumaatti isa yaadi, innis daandii kee siif in qajeelcha. Fak. 3:5-6
Yommus ati nagaadhaan karaa kee irra in adeemta, miilli kees hin gufatu. Yommuu ciiftu hin sodaattu, yommuu raftus hirribni kee miyaa`aa in ta`a. Fak. 3:23-24
Bible Distributors, Fountain House, Conduit Mews, London SE18 7AP, England 2005 © Oromic


text:
Waraani Wayyaanee humna jabaa agaazii jedhamu sun uummata godina Arsii fi Harargee shororkeessuuf har’a konkolaataa hedduudhaan hiriiree daangaa irraas gara sanatti ergamaa jira. Harargeen Lixaa alaabaadhaan faayamtee jirti. Uummanni xiqqaa fi guddaan Alaabaa ABO qabatee jira. Kaan hucuudhaan faayamee jira. Daandiin humna uummataan cufamaa jira.
Qeerroonis uummata godinaalee kanneen hunda qabatee bahee jira. Har’a akka Qeerroon gabaasaa jirutti Arsii lixaa fi Hararee Lixaatti FXG itti fufee waan jiruuf meeshaa gurguddaan konkolaataadhaan fe’amee gara godinaalee kanaatti guuramaa jira. uummannis Qeerroon sirba qabsoo fi dhaadannoo ABOn Abbaa Biyyaa Tahuu dhaadachaa jira.


text:
The following is a New Year's message from OLF /Oromo Liberation Front/ADDA BILISUMMAA OROMOO
OROMO LIBERATION FRONT
31-12-2012 21/stm-abo/2012
Dhaamsa Waggaa Haaraa ABO Amajjii 2013
Muddee 31, 2012
Miseensota ABO kaayyoo keessanitti cichuun QBO keessatti qooda lammummaa gumaachaa jirtan; Waraana Bilisummaa Oromoo haala ulfaataa jalatti diina kuffisaa kufaa jirtu;
Dargaggootaa Oromoo, sodaan alatti diina dhala namaaf naasuu hin qabne irratti finciluun mirga ummata keessaniif falmaa jirtan;
Kabajamaa Ummata Oromoo, sababa bittaa alagaan jireenya gadoo fi hadhaawaa keessatti argamtu; Akkasumas deggertootaa fi firoottan QBO;
Baga waggaa haaraa 2013 geessan jechuun ABOn dhaamsa isaa isiniif dhiheessa. Waggaan haaraa kunis bara ummatni Oromoo waanjoo gabrummaa jalaa bahee bilisummaa isaa itti gonfatuuf,bara diinni ummatootaa itti jilbeenfatee mirgi ummatoota cunqurfamoo itti waaru akka tahu hawwii isa ibsa.
Yeroo hunda waggaan haaraa wayta seenu waggaa dabre keessa kan raawwatame deebi’anii ilaaluu dhaan milkiilee argaman, gufuulee fi rakkoolee mudatan gamaaggamuun irra caalaa hojjatuuf of qopheessuufi. Bara 2012 keessa mooraan QBO maal fakkaataa ture? haalli ummata Oromoo hoo? Haalli impaayera Itophiyaa fi diinaa maal fakkaata ture? jedhanii kan dabre keesa deebi’anii ilaaluun waggaa haaraa keessa kan hojjatamuu qabu irratti hammilee fi murannoon itti seenuu fi gufuulee nu mudatan jabinaan dura dhaabbatuu fi irratti qabsaa’uuf gargaara.
Ummatni Oromoo kiyyoo kolonii Itophiyaa jalatti kufuu irraa mootummoota Itophiyaa darabeen isa bitaniin miidhaan dorgomaa hin qabnee fi hacuccaan dhala namaaf hin malle irra gaheera. Mootummootni irratti wal jijjiiran maqaa fi bifa jijjiirratanillee galiin isaanii tokkicha waan taheef gabrummaa itti jabeessaa dhufan malee irraa hin laaffisne. Sirni nugusummaa, soshaalizmiis tahe dimokraasii kan ittiin bittootni of golganii saaminsaa fi cunqursaa isaanii tarkaanfachiisan tahe malee ummata Oromoof faaydaan argamsiise homaatuu hin jiru. Keessattuu bara mootummaa Wayyaanee/IHADG ummatni Oromoo yeroo kamiyyuu caalaatti diina moggaafamee duula bifa gara garaa irratti geggeeffamaa jiruun jireenya du’aan olii jiraan gadii keessatti argama. Kana mirkaneessuuf ummatni Oromoo akkamitti akka jiraataa fi haala irra geessifamaa jiru ilaaluu qofti gahaa dha.
Har’a ummatni Ormoo biyya isaa irratti qee’ee isaa irraa humnaan buqqifamuun lafa dhablee taasifamaa jira. Maqaa misoomaa fi guddina shaffisaa argamsiifna jedhuun qotee bulaan Oromoo lafa isaa irraa buqqaafamuu fi ari’amu lakkoobsi isaa dabalaa jira. Addatti ammoo Oromootni andaara magaalaa gurguddoo fi daandiitti dhihoo jiraataan beenyaan alatti manni irratti diigamee ari’amaa jiran. Kana irraa Oromiyaa keessatti kan badhaadhaa jiran alagoota alaa dhufanii fi Wayyaanota aangoo of harkaa qabani dha. Oromiyaan bakka abbaan biyyaa itti hagabuu fi hiyyoomu alagaan keessatti duroomu taateetti.
Murna hawaasa Oromoo keessaa mootummaan Wayyaanee/IHADG addatti dargaggo Oromoo irratti xiyyeeffatuun kanneen tattaafata heedduun barnoota ol aanaa dhaqqaban barnoota irraa ari’aa, maqaa goolessummaan hidhaa, kanneen baratan ammoo jalee fi deggeraa sirnichaa hanga hin taanetti dalagaa akka hin arganne gochaa fi biyyaa akka dheessan taasisuun dabni ol aanaa raawwatu waggaa dabarsine keessa kan bal’inaan mul’ate dha. Dhalataan Oromoo baratee jireenya irra wayyaa akka hin jiraanne taasisuuf barnoota wayyaa waraana keessatti argattu jedhee gowwoomsuun lola isaa lolsiifataa fi waardiyyaa godhatuun jireenya hammaataa jalatti gammoojjiitti dhamaasa. Diinni dargaggoo Oromoo irratti xiyyeeffatee hidhaa, ajjeechaa, ukkaamsuu, arihatamuu fi rakkoolee adda addaa irraan gahu illee dargaggoon osoo hin jilbeenfanne wal gurmeessuu dhaan diddaan agarsiisaa jiru kan diina muddamsuu keessa seensisaa jiruu fi bilisummaan ummata Oromoo kan hin hafne tahuu mirkaneesse dalagaa boonsaa dargaggoo Oromoon waggaa dabre keessa hojjatame dha. Dhaadannoolee: Gabrummaan haa gahu!, Mirgi ummata Oromoo haa kabajamu! Alagaan bulfamuun as irratti haa dhaabbatu! Qabsaawaan ni kufa Qabsoon iti Fufaa! jechuun FDG bara 2012 keessa Qeerroon Oromoo adeemsise Oromiyaa waliin gaheera. Fincilli diddaa gabrummaa Qeerroo Oromoon adeemsifamaa jiru kunis hanga cunqursaa fi saaminsi ummata Oromoo irraa hin hafnetti kan itti fufu tahuu ABOn hin shakku.
Mootummootni Itophiyaa hundi amantiin golgamuu fi itti fayyadamuun bittaa isaanii dheereffatuuf itti gargaaramaa kan turan tahuun falamsiisaa hin tahu. Amantii tokko kan mootummaa taasisuun kaan moggeessuun tooftaa isaa beekamaa dha. Caasaa amantii keessa harka naqatuun matootii amantii ofiif fedhan irratti muudaa itti fayyadaman. Karaa biraan amantii qaphxii garaagarummaa taasisuun ummatoota wal irraa fageessuun bittaa isaaniif haala aanjeessan. Mootummaan Wayyaanee dimokraatawaa tahuu isaa guyyuu lallabatu matootii amantii dhuunfatee itti fayyadamuutti dabalee amantii hordofanii fi mirga amantii qaban kabajsiifachuuf gaafaatuu qofaan amantoota ajjeesuu, saamuu fi hidhuudhaan mootummoota Itophiyaa isa dura turan kan caale tahee argama.
Itophiyaa keessaa har’a kan baqataa hin jirre Wayyaanotaa fi kanneen ummata isaanii dagatuudhaan dantaa dhuunfaa isaaniif dursa kennan qofa. Kana irraa biyyoota lammiiwwan biyyaa cunqursaa, saaminsaa fi roorroo baqa biyyoota ollaatti baqatan keessaa Itophiyaan isii duraa ti. Mootummaa Wayyaanee dhaloota biyyaa akka baqatan taasisee bakka baqatanittis akka nagaa hin argannee taasisuu dhaan mootummoota biroo irraa addummaa qaba. Mootummaan Wayyaanee baqqattoota Itophiyaa walii gala addatti ammoo baqataa Oromoo irratti xiyyeeffatuun qondaalota mootummoota biyyoota ollaa garitti gargaaramee Oromoota hedduu ukkaamsuu fi ukkaamsisuun biyyatti deebiseera. Seera addunyaa cabsuun daangaa biyya ollaa keessa seenee kan inni ajjeesee fi ajjeesise lakkoobsaan hedduu dha. Kun hundi Oromoo irra kan geessifamuuf mirga isaaf falmatuu fi sirna abbaa irreef tole jedhee buluu diduu isaati irraa ti.
Waggaa xumurame keessa sirna cunqursaatti mataa tahuun waggoota 20 oliif abbaa irrummaan empayerittii dursaa kan ture dhabamullee kanneen sirna kanan leenjifamanii qopheeffamanii fi jaleewwan sirnichaa sirna farra ummatootaa kana itti fufsiisuuf kakuu isaanii haaromsuun, tuffii ummatootaaf qaban kan agarsiisu tahuutti dabalee, mirga ummatootaa ukkaamsaa jiratuun kaayyoo Wayyaanee tahuu mirkaneesse. Haalli yeroo dhihoo as mul’ate sirnichaa fi Wayyaanee kan laaffisee tahee argana. Kanneen aangoo biyyattii dhaalan mirga ummatootaa kabajuu fi kabajsiisuu irraa dantaa kan hin qabne tahuu qofa osoo hin taane kanneen isaan jala hiriiruun mirga ummataa kabajsiisna jedhanii abjootan osoo hin hafiin Wayyaanee jalatti mirga ummatootaa kabajsiisuun kan hin danda’amne tahuu waggaan darbe haala hin shakkisiisneen dhugoomseera. Kanneen jalummaan hiriiranis tahan karaa nagaa qabsoofna jedhan hundi moggeeffamanii aangoo furtuu irraa fageeffamuu fi yakka hin raawwatneen hidhaa waggaa dheeraa itti murteessuun waltajjii siyaasaa irraa fageeffaman. Kunis Wayyaanee jalatti mirgi ummatootaa kabajamuu fi sirni dimokraasii dhugoomuun kan hin yaadamne tahuu agarsiise.
ABOn bu’ureeffamuu irraa eegalee walabummaa Oromiyaa fi bilisummaa ummata Oromoo mirkaneessuuf qabsoo siyaasaa fi hidhannoo kan raggaafate amalaa fi aadaa siyaasaa bittoota Itopiyaa irraa ka’uun ture. Har’as taanaan ABOn tooftaa fi tarsiimoo QBO ittiin geggeessu kana irraa osoo hin goriin falmaa diina irratti adeemsisaa jiruun waggaa dabarsine keessa injifannoolee hin tuffatamne diina irratti galmeessee jira. Har’a golee Oromiyaa mara, magaalaa fi baadiyyaa hundatti, WBO diinaa fi lukkeelee diinaa irratti tarkaanfii fudhachuu irratti argama. ABOn akka diinni hawwutti kan dhabamsiifamu osoo hin taane kan guddataa fi kaayyoon isaa deggersa ummataan jabaataa fi babal’ataa deemu tahuu waggaan dabarsine haala hin mamsiifneen mirkaneessa.
Waggaa dabre keessa ummatni Oromoo bilisummaa fi walabummaaf wareegama barbaachisu kafaluuf qophii tahuu kan itti mirkaneesse, jaalalaa fi deggersa dhaaba isaa ABOf qabu caalaatti itti mul’ise, deggersaa fi tumsa WBOf godhu itti guddisee dha. Tarkaanfiin harqoota gabrummaa of irraa buusuuf ummata keenyaan fudhatamaa ture kunis kan qabsaawotaa fi firoottan qabsoo gammachiise, diina ummata Oromoo mataa gadi qabachiise dha.
Diddaan gosa adda addaa, fincilootni fi tarkaanfiileen fudhataman guyyaa bilisummaa ummata Oromoo dhiheessu, dhabama diinaa jarjarsaa jira. Qabsoon bilisummaa ummata Oromoo hanga fiixa bahutti qabsoon bilisummaa kan hin dhaamne tahuu dalagaan dhugoomeera. ABOn murannoo ummata keenyaa kana dinqisiifataa QBO caalaatti jabeessuu fi finiinsuuf kan hojjatu tahuu irra deebi’ee mirkaneessa.
Yeroo ammaa kana hubannoon ummata keenyaa sadarkaa amansiisaa irra gahee jira. Walabummaan biyyaa fi bilisummaan ummataa hawwamu wareegama kan gaafatu tahuu, qabsoo finiinsuun alatti falli ittiin diina of irraa kaasan kan biraa akka hin jirre caalaatti hubateera. Kun kan abdachiisuu fi QBO fuula dura furgaasu tahuun amantaa ABO ti. Waan taheef milkiilee hanga ammaatti qabsoon argaman jabeeffataa kanneen hafan guuttatuuf bara 2013 jabaannee sosso’uun dirqama lammii hundaa tahuu ABOn yaadachiisa.
Qabsoo bilisummaa ummata tokkoo kan injifannoon gahu ummaticha abbaa dhimmaa qofa. Alagaan bilisummaa ummataaf argamsisuu fi diinni mirga ummataa fedhiin kennus hin jiru. Kanaaf hawwii keenyatti firii gochuuf hadhaa qabsoo waliin unatuu fi dantaa ummata ofiif bakkayyutti falmuun akkaan barbaachisaa dha. Fiixa bahiinsa akeeka keenyaaf kaayyoo kaaneef irratti cichuun aarsaa barbaachisu waliin baasaa waggaa haaraa kana keessa injifannoo cululuqaa galmeessuuf waliin haa kaanu.
Injifannoo Ummata Oromoof!
Adda Bilisummaa Oromoo


text:
Hamma Hin Jirree Bookkisa Dullacha
Posted by MADDA WALAABUU PRESS on 4/07/2015
Ebla 07, 2015 | Ibsaa Guutama Irraa*
Gidduu kana gara Hawaasaa kanaa dullachi Tigree adeemsa seenaa hin hubannee fakkaatu tokko Oromoon isuma Yohaannis arraba irraa cire sana se’ee farra Oromummaan yoo bookkisu dhagahame. Oromiyaan erga koloneeffamtee kaasee sochiin gara bilisummaatt Oromoon godhu hundi beekaa haa tahu wallaalummaan kanuma isee keessaa bahanii diinaaf ashkarummaa bulaniin hankaaffamaa yoona gahe. Oromoo uumaan waan itt bobaa’an hunda akka keessa hin deebi’amnee fi shafisaan hojii irra oolchuun beekamu. Akka loltuutt janna kumi gad hin qabne. Kanaaf koloneeffataan loltummaan madaqfachuuf isaan keessaa madaqfachuuf durfannoo kennaa. Duula keessaa fi alaaf Oromo irratt utuu hin hafin kan hiriirsu caalaatt jaruma akkasiitii. Garaa guuttannaan kan ajajaman hojii irra yoo oolchan aadaa fi seera safuu akaakilee saaniillee kan dagatan hedduu dha. Kan dur “garbicha abbayyee” jedhanii dhaadatan amma” garbicha abaluu” jedhanii maqaa kan isaan bulchuun dhaadachuutu boonsaa taheefii.
Qabasaawoti farra kolonii tahan tokko tokko galtoota diinaan itt bobbaafaman ilaaluun Oromoo” akka gabbistuu humna koloneeffatuutt ilaalu. Si’ana kanneen diina tajaajilutt qaana’an lakkofi saani guddataa jira. Barri Oromoon hoomaan diinatt buluuf gara mooraa saatt girrisan dur hafe. Faarrri jiru humnoota bilisummaaf tumsuun ummata hacuuccaa jala jiru aangessuu dha. Sochiin bilisummaa Kallacha qabsoo saa ABOn eegalame lafa Oromiyaa qofa utuu hin tahin sammuu diinaan dhiqame bilisoomsuu dabalata. Hanga kan surriin faalame jiranitt Oromiyaan bosona abbaan fedhe soma waraanaa keessaa muratu taatee hafti. Kanaaf yeroo dhaaba diinni maqaa Oromoon ijaare yaadannu kun irraanfatamuu hin qabu. Lammii ofii joonjessaa keessatt dhiisuun ofii qaanii tullachuu taha. Dhaabi diinaa eenyummaa saaniin akka wal hin gitne guyyuu itt himuu dha. Kan gooftaan salphisett dabalanii soqoluu fi abaaruun sabichaaf bu’aa hin qabu. Kan tarkaanfatooti yaadan akka sanatt ta’uu qaba. Tarkaanfatummaan dhuunfaa gita tokkoo yk gola tokkoo miti; murannoo abba abbaa yk murnootaa jireenya hundaa keessaa babahanii jijjiiramaa Hawaasaa Wayyeessuuf ijaajjani. Dhoofsisi ni dandahama taha, garuu kaayyoon sabichaa dhoofsisa keessa hin galu.
Ijoolleen Tigray Oromiyaa kan qabate tooftaa abboolii see jijjiirattee yoo tahu tarsiimoo muummicha garuu akka turett dhiistee. Qabsaawota Oromoo sabboonoo turaniin dirree lolaatt qubaa wal haqabaatan malee ergama saani isa guddaaf akka barbaadanitt galmeessuunii hin milkoofne. Haa tahu tuqaa jabaa fi laafaa Sochii Bilisummaa ummata Oromoott quwaachuuf saaqaa kan argatan yerosi. Sun dursanii akka itt fashalsiisan karoorfachuuf isaan gargaareera. Akeeki bu’uuraa Oromoo keessaa namoota sossobanii hawwachuu yoo tahu sunis akka abboolii saanii ifatt ashkarummaaf miti. Garuu maqaa Oromummaan dhaaba fakkeessaa, kan saaniin walqixxee fakkaatu uumuunii. Lookoon itt hidhaan akka isaan se’an dhokataa utuu hin tahin kan hundi arguu dandahu ture. Akkasitt jaarmaan Oromoo sobaa, DhDUO (OPDO) Hidhamtoota waraanaa dhandhooname. Amaaraafis “Jaarmaa Demokratawaa Ummataa” biraa itt ijaaranii hogganummaa ABUTn (TPLF) kan amma biyya bulcha jedhamu ADWUI (EPRDF) uumame. OPDO jechuun Tigree fuuloo Oromummaa kaawwatee Oromiyaa bulchu jechuu dha. TPLF kan humna tarkanfataa of fakkeessee dhufe keessisaa bulchoota empayeritt darban hunda caalaa duubatt harkistu akka tahe bulee of saaxile.
Kanneen miseensa OPDO jedhaman akkuma galtuu durii ashkaroota gooftaa bulani malee Oromiyaa kan iddoosan mitii. Namooti Oromoo tokko tokko baasanii OPDOn ashkarii dha jechuuf mamii qabu turani. Kanneen biraa garuu irrabuusa ”Maxannee” jedhu kennaaniifi turan. Amanamummaan saa itt fufuu mirkaneeffachuuf tibba tibba OPDOn walgahii gooftoliin dura taahaa tahanitt “gimgamaa”f waamama ture. Miseensoti OPDO hanga hardhaatt gamagama kanaan arrabsamaa, itt dheekamamaa, doorsifamaa, itt ori’amaa, ari’amaa, dhabsiifamaa fi hidhamama jiraatan. Gidduu kana beekaa haa tahu utuu hin beekin hariiroon koloneeffataa fi OPDO gidduu bora’uun galma koraa keessa dhimmiste. Dullachii Tigray tokko Hawaasaatt hogganoota maxxannee saa galma tokkott dachaasee yoo dheekkamuu fi itt kakatu dhagahme. Machaaye taha malee akkas uggee tuuta kanniisaatt hin bu’u.
Moo’ummaa Oromiyaa heeran beekne jedhan irra tarkaanfate. Ibdi saa OPDOn utuu hin daangahamin ummatichatt utalee. Kan nama dhibu jalee saatt dheekkamuu saa miti. Oromoo futirichoo hidhaa natt kennaa jechuu saatu Oromoo waliin aarsee kaasee. Kan walgahanuu itt qasa’aa hursanii. Sochiin bilisummaa Oromoo hamajaajii Oromoo akka itt gaggeessu sagantaa qabaa. Kakawisuun namichaa wanti saganteeffame lafa irraa harkifamuun haaraa fakkaate malee qaamumaa roorroo koloneeffataati. Gochi saa maalummaa EPRDF addaababayitt saaxile Oromoo bu’aa mamii kennaafii turan rifachiisee malee kan maalummaa saa beekan hin dinqisiifne. Dullachichi, OPDOn roobootii Adda Bilisummaa Tigray Addeetitt tumame malee angoo Oromo akka hin taane kan ciicataniif mirkaneesse.
Jarri dorsifame galtuu haa tahan malee maqaa Oromummaan itt dhaadatame. Gabaatt baasanii Oromummaatt qoosuutu nama finiinsee.Nuti walqixee dha jechaa hoogganoota DhDUOtt akka ijoollee dheekamuun miseensota hagam tuffataniituu? OPDOn dhaabota biyya bulchan keessaa akka tokko tahett himamuufiin, isa “Gowwoomsaa Indaaqqoo teephaan kuffisanii” jedhan sana jechuu dha. Amma sossobaan dhossaa sun dhoohee bakka guutee hedduu qaanessee. Hamaa dhufaa jiru ofirraa faccisuuf qophii dha? Oromoon qaaniin du’a caalti jedha.
Teknoolojiin si’anaa Shashamannee taa’ani kan diinqa Hawaasaa hasaasamu nama dhageessisaa. Dullachi Wayyaanee sana dagachuun yk maal abbaasee taati jechuun hogganoota maxxannee goleett galchee bookkise. Lafa saba keessanii dabarsaa kennaa yk isinin agarsiisa jedhe. Filmaati du’a hin olle du’a boonsaa du’uu yk miillatt kufuu dha. Walqixxummaan dhaabota ADWUI fakkeessan hafee, sobaa tahuun afaan bulchaa Oromiyaa isa dhugaa irraa dhagahame. Kana booda silaa hin qaana’anii nut dhaaba keessan jedhanii Oromoott dhaquu laata? Hariiroon waggaa digdamii shaniif shaakalamaa dhufe hardha akka tasaa bahe hundi dhagahuun sabboonota waliin aarsuu dandaha taanaan akka hin caamne qixuma sanatt eeguu dha. Sanatu yartuun namatt taphachuu irraa ittisaa. Kanaaf baraan tasummaan tuttuqaa diinaan weraruu irra dursanii itt yaaduun of cimfachuu dha. Yeroof “Qeerroon mataa tuutaa hin jarjartu suuta” Gaddisaa waliin jennuu laata? Garuu hamma yoomiitt haa harkifannuu?
Mootumaan Habashaa erga dhuma Jaarraa 20faa gara heeduu galtuu Oromoo meeshaa godhate kan Oromiyaa fi saboota biyya biraa dhiitaa fi gadi qabaa as gahe. Oromoo kan tahan hanga diina saba ofiif hirree tahu dhaabanitt tuffii halagaa jalaa birmadoomun hin jiru. Habashaan dur walqixxummaan hafee maqaa dhahuufuu Oromo ciigahu, amma yero barri isaanitt badu jalummaa abba tokkoota kana akka waan Oromoon Habashaan walqixxee Itophiyaa bulcha tureett hodeessaa jiru. Empayerri addunyaa darban hundi dantaa ofiif ummata koloneeffatan keessaa raayya guddaa hiriirsaa turani. Fakkeenyaaf yero Britanian Xaaliyaa cabsee Haayila Sillaasee aangoott deebise qondaalota waraana yartuuf malee kan adda lolaatt bobbaase biyyoota kolonii ofii fi kanneen biyyoota Awuropaa keessaa ture. Isaan keessaa biyyoota akka Sudaan, Kongo fi Asiya dhahuun ni dandahama. Xaaliyaaniinis Habashaa kan ari’e harka caaluu Eertranota, Somaalota fi Libiyaanota bobbaaseetu. Jarri sun maqaa ummata ofiin utuu hin tahin abba abbaan qooda fudhatani. Biyyooti saanii hamaaf haa tahuu tolaaf itt hin gaafatamani; Biritaniyaa fi Xaaliyaas waliin bulchan jechuun kolfa taha. Qoodi abba tokkoonni Oromoo taphatan jedhamuus sanumaa.
DhADUO fi miseensoti DhADUO amma jiran uuman adda. TPLF DhAdUO ijaaree godaa hanga gubbaatt boojuu hamileen cabdee ofiif kan Shabiyaan kenneef itt naqe. Hedduu fixee isaan hambisuu saaf boojuun sun akka Waaqaatt sodaataa fi sagadaafii jiraatani. Boojuun, garri caaluu annisaan dhumee keessa keessaa tufamaa hardha gahani. Amma xinnoo qofti gubbaatt hafanii jiru. Kan gidduu kana dheekkamsi dullachichaa itt anga’es isaanuma. Barbaachisummaan saanii raawwachuutt jira. Biyyas afaniis waan barataniif sichi jabbiin gayyaa kan isaan barbaachisu itt hin fakkaanne. Hedduun miseensaa OPDO dargaggoo dhihoo madaqfamanii. Gidiraa angafooti dhandhamatan hin argannee. Kanaaf surrii dhiqaan saanis adda. Akka angafoota saanii qofa utuu hin tahin yoo fedhan sammuu yaadu xinnoo hin dhabani. Sossobaa fi uleen kan sarmanii fi hin sarmine jiraachuu haasaa dullachichaa irraa heduun ni dandahama. Jara sarmuu diddan itt fakkaatett dullachichi kan yeelalee.
Miseensoti OPDO garri caaluu ayyaan laallattumaan haddheeffamu. Ayyaan laallattumaan gar lamaan ilaalamuu dandaha. Tokko carraan ruuchoo guuttachuu nan darbin jedhee kan itt duudee. Kaan rakkina ummataaf falli achiin argaminnaa jedhee karaa gabaabfachuu itt goree. Walabummaatt karaa gabaabaan hin jiru dafqanii dhiiganii babanii bira gahama. Garuu karaa jalqaban irraa muuxannoo gowwummaa saanii itt mullisu ni argatu taha. Keessummaan abbaa biyyaa irraa qabeenyaa fi ulfina mulquu qofa utuu hin tahin enyummaa saa haquunis akeekaa saa tahuu ni hubachiisa. Sun gara sochii jaalbiyyummaati isaan sherersu hin dandahu taanaan homtuu hin dandahu. Danbooba cimaa akka sibiilaa, kaasaa saba ofiitii dudhama fi kaayyoo Oromummaaf kutannoon bobbaanaan Wayyaanee hafee gaarriyyuu isaan dura dhaabbachuu hin ugguu. Lubbuu ofii caalaa kan nama mararu hin jiru. Garuu gara fedheenuu duuti hin oolu. Garuu kan bahuu hin oolle birmadummaa gatiin hin argamne biqilchaa du’uun salphina dhuma hin qabne keessa jiraachuu irra maqaa qaba. Kan Itophummaaf gororanillee dura of tahaanii milla ofiin yoo ijaajjaan ulfina argatu. Yoos qofa dhaggeeffatamu. Dullachichaa fi hiriyooti, injijjii qabsoon bilisummaa itt naqee harcaasaa dhufan, boquun dhiitahu, garaan afuufamuu qofa utuu hin tahin addunyaa irraa dhageettii fi ulfina kan argatan kaasaa hedduu keessaa tokko yerositt duubbee jabaaf amansiisaa qabaachuu dha.
Tuttuqaa diinana danfuu utuu hin tahin waan tahu malutt dursanii sonaan qophawuutu kan miidhaman irraa eegama. Dullachichi quufee bulgahuun nama rifachiisuu hin qabu ture. Oromoo fedha keenya dura dhaabbatu “Likki innasgabbaalle” jechuun maal jechuu dhaa? Awwaaressee lafaan walqixxeessuufii laata.? Likkiin itt galamu maaliin dhahama laata? Ummaticha gad ciree kan saan wal qixxeessuufii laata? Kanaan duras hileefii hin beeku, amma meeshaa shaffisiisu argatee laata? Gorsa Gooftaa Isaayyas Afawarqii dhagahee angoo 39 haquufii laata? Hacuuccaa nutt jabeessuuf wanti isaan kanaa dura hin tolchin hin jiru. Haa tahu malee akka isaan warraaqsa Oromoo qubaa tokko duubatt deebisuu hin dandeenye dargaggoon Oromoo mirkaneessitetiifi. Afrikaan kan dhaloota itt haanuuti; qoodi gadamoojjiini kan darbe keessa deebi’anii ilaaluun madaluu malee, wanti ofii roga dhabsiisan tarkaanfii fi wal qayyabannoo dhaloota egereett darbee gufuu akka tahu gochuu mitii. Waa’ee Empayer Itophiyaa bosostee gadooduun yaada duubatt hafaa dha. Garaa garummaa malee Afrikaanoti hundi kuukkii kolonummaa keessa deebi’anii ilaaluu qabu. Hogganoota, biyya, ummataa fi ofii saanii akka addaanjiro walirratt hin hirkanneett ilaalan utuu hin tahin, ummati AfriKaa fulduratt bahee akka fedha saatt waldiyyaa saa ijaarrachuu dha. Darabee saanii kan biraa darbanii too’achuu fi garbbomfachuuf gaggabuu irra, murnooti bilisummaa ummata keenyaaf qabsofne jedhan, “bilisummaa” argame sana akkamitt akka ummataaf tursan beekuu qabu. Bu’aa wareegama kumootaan argamett roorrisuun sabicha gidiraa arge sanaaf qofa utuu hin tahin qaabannoo jaalbiyyoota boqotanii jeequu fi salphisuu taha. Balleessaa darbeef gaabbanii gocha fokkuu irraa of qoqobuun, ajjeechaa dhuma hin qabnee fi hidhaatt nambiyaa guuruu dhiisuun beekaa tahuu dha. Sana gochuun eenyuun tajaajilu, eessas gahuuf? Sun maqaa saanii Kuwisling (“Quisling”), Mussolinii fi Hitler waliin gataa kosii seenaatt ergaa. Of sirreessuu baannaan bubbeen ummatootaa mal fiduu akka dandahu isaanuu beeku. Bookkisi dullachaa waldhabdee turett waa hin dabalin malee hariiroo dhaloota egeree godinichaa irratt goodanisa dhiisu hin dhabu.
Ulfinaa fi surraan gootota kufaniif; walabummaa, walqixxummaa fi bilisummaan kan hafaniif; nagaa fi araarri Ayyaana abboolii fi ayyoliif haa tahu!
Subscribe to: Post Comments (Atom)