text:
Rakkina Si’anaa Jala Dhaabbachuuf Kan Darbe Keessa Deddeebi’anii Ilaaluu
Ibsaa Guutama irraa* | Bitootessa 2012
Yeroon geeddaramuun meeshaharkaa jiruu fi mala gurmeessaa jijjiiruu barbaachisa; jechuun tooftaa fi tarsimoo jijjiiruu jechuu dha. Mootummooti Habashaa dadhabina jara isaan duraa sirreessuun akkaata itt hojjetan fooyyefataa dhufan. Gabra gamaa meeshaa technolojii haaraa saamicha fi gad qabaa tahu guddifachuutt kanneen misoomaa tolaa caalaa shaffisoo dha. Kanneen isaan duraa irra gara laafoo fakkaachuuf jiijjirama gamaa yero gabaaduuf tolchaniyyuu akeeka empayeraa hariiroo isaanii fi kolonoota saanii gidduu jiru hin jijjiirre. Sochooti bilisummaa yeroo fi mala koloneeffataa jijjiiramaa jiruun wal hin gitne. Waranicharra haanuun barbaadamnaan yeroo fi qophiin firrisanii argamuuf jijjiirammi akka barbaachisu beekamuu qabaa. Garuu jijjiirammi akkasii kaayyoo saaniin wal finciluu hin qabu; sun of ajjeesuu ta’a. Kaayyoon rakkina waan hin qabneef jijjiiruu hin barbaachisu; akka tokko tokko itt of ilaalantu rakoo keessa jira. Kan joonjessaa kolonummaa keessaa hin baaneef annisaa qabsichaa mirgoota eenyummaa ofii badde deeffachuu kan tahe qayyabachuun cimuu dandaha. Maljechissun ulfatuyyuu, akka salphaatt, kaayyoon dudhamaa akeekaa kan sabi abjuu tokkummaa, bilisummaa, nagaa fi jireenya gammachuu barabaraaf qabu calaqqisu, kan ilmaan Oromo hundi garaa keessaa qaban jechuu ni dandeenya; kanaaf kaayyoo jijjiirun eenyummaa jijjiiruu jechuu ta’aa.
Erga bulchi Habashaa abbaa hirrummaa Oromiyaa demokratoftuutt habaqalamee waggoota dhibbaa ol tahe jira. Isaan hubama hangana hin jedhamne guddaatu lubbuu, qabeenyaa, nannaa fi sammuu namaarra gahe. Hubammi kun yeroo tokko tokkoon mootummootaa dhufan meeshaa caalaa wayyooman, ifaa fi dhossaa tahan fiduun hammaataa dhufe. Qophiin qabsoo ofirraa faccisuu geeddarama godhaman sanaan wal hin gitne. Mootummoti qabeenya biyyaatti dhimma waan bahaniif akkaataa itt hojjetan jijjirama yeroo dhufuun wal gitchisiisuuf anjaa wayyaa qabu. Garuu yeroo haalli malbulchaa bilchaatu of eeggannoo caalaa fi sonooman fuggisiisuun ni dandahama. Keessaayyuu yeroo seenaa addunyaa keessatt haalli gara hundaan bilisummaa namaaf mijjaawaa tahe akka si’anaa jiru kana qabsoo bilisummaa bobeessuu irra waa’ee galtuu fi gantuu keessaa dubbachuutt yeroon qisaasamuu hin qabu.
Akeeki qabsoo bilisummaa biyya qofa osoo hin tahin sammuu gabroomfatames ni dabalata. Sun gara qabsoo isa rakkisaa akka tahe mirkanii dha. Nammi tokko tokko waan ayyamquwatooti “Stockholm’s syndrome”jedhan, haala gaga’amaan kan miidhe mararfatu fi tumsuuf irra mullata. Kana hubachuun nambiyyoota raatessaa kana jalatt kufan qayyabachuuf nama gargaara. Tokko tokko garri itt deebisan hin jiru taha garuu yoo xinnaate hangi tokko karaa dogoggoraa fi salphinaa irra akka hin buune oolchuun ni dandahama taha. Gufuu hangana hin jedhamne mudatun illee sochiin bilisummaa Oromoo hamma yoonaa jija guguddaa galmeessee.
Mootummooti Itiyoophiyaa akka guyyaan empayerittii gabaabbataa dhufe seenaa irra hin hubanne. Gocha saanii fokkisaa darbef gaabbuun bulgu hamaa jaarraa tokko fi walakkaa dura uuman diiguu ni dandahu turani. Dargii fi Wayyaaneen sana laaluu dadhabanii. Kakuu fi yaadi warraaqaan qabna jedhan hanga aangoo jabeeffatanitt. Empayeroti dhiphuu biyya haadhaa jiruu, ofirrummaa fi bolola mootota saanii keessaa maddu. Haalli sammuu lachanuu, akki itt ayyaamiin saanii uumamee fi barsiifata dudhaa dafqa namaan jiraachuu gita mootuu Habashaa yoomuu hin lakkisuuni. Isaan haa tahanii kan isaan bakka bu’uuf aggaammatan empayeratt cichanii waan dandahan hundaan tursuun abbaltii saaniiti. Motummoota fi Golootaa yaroo kana, yaadumti demookraasii, rommituu, naga hin qabnee fi birrattuu isaan godha.
ABOn bara 1991 sagantaan saa osoo hin geeddarin mootummaa cehumsaa dhaabuuf ABUT waliin hidhata uumee ture. Tibbi Cehumsaa tibba qoramsaa, eegeereen empayerichaaa irrat hundawu ture. Akka Chaartarri labsett Oromiyaan silaa Caffee adeemsa fuldura jiru masagu dhaabbata. ABUT waliigaltee diigee cehumsicha salleesse. Qooda fudhannaa kolonii kan silaa sirna empayeraatiin nagaa dhaamu haalee itt fufiinsa saa filate. Ergasiis ABOn akkaa utuu mirga walabummaf qabu gad hin dhiisin garagarummaa nagaan fixachuuf yaalaa ture. Dubbiin kanneen hiree sabummaa ofii ofiin murteeffachuu beekanii waliin tahe. Kun fuldurattis itt fufuun hin hafu.
Abdiin nagaan sirna kolonii diiguu mata jabina gurguddoo Habashaan xobbeett cabe. Habashootii abbaa hirrumaa seena saanii irra gargar bahuu akka hin dandeenye ABUTn mirkanaawe. Kanneen maqaa mirga ilmoo nama fi qajeeltuun qabsaawaa dhufan caalaa murnii daaya wayyaa qabuu jiraachuun hin se’amu ture. Garuu se’a dogoggoraati. Isaan qooqa, “bofa daraaraa damboobeen da’atan turani”. Bolollii fi gowwoomsaan qaccee malbulchaa hundaa keesssa jiru. Ammallee bifa adda addaan Oromoon xuruuraa saaniitt hawwamaan jiru.
Hamma yoonaa ABOn dhaaba malbulchaa of irratt hirkataa Oromoon homishate keessaa isa kalacha. Arraba baasuu fu qubaa raasuun sana hin jijjiiru. Sagantaan malbulchaa saa akeeka Gadaa birmadummaa, walqixxumaa fi bilisummaa irratt hundaawe. Mootota durii keessaa bara qabatan kana mirga hidhannoon irra fudhatan gara laafummaan ni deebsna kan jedhan hijirani. Gurgurdoon koloneeffataa booddan dhufanis koloneeffamaa waliin waliigaltee uumuuf kan dhoofsisaaf aggaman hin turre. Karaan nagaa baasuu didnaan, ABOn tattaaffii ofii fi ooffalcha ummata Oromoo daangaa hin qabnen alaabaa bilisummaa karoorsuun addanyaa akka hubatu tolche. Akeeki ABO Wayyaanee fonqolchuu miti. Oromiyaa walaboomsuu dha. Angoo heera saa 39, kan mormitu Habashaa hundi dhagahuma isaan dhiigi danfu, caalaa eeggata. Kanneen sammuun gabroome cunqurfamoon walii tumsanii ofiif falmachuu irra isaan jala kurkuru.
Gurguddoon murna kufee akaakileen saanii dhiiga saanii lolaasuu fi lafee saani caccabsuun empayritii akka tursaniif yoo gadoodan argamu. Garuu abbaa biyyaa, lafarraa haxaawuu, jeequu, buqqisuu fi gabroomsuuf dhiiga dhangalaasaanii fi hamaa tolchan hin kaasani. Coba dhiigaa yoo yaadatan galaana saa ni irraanfatu. Seenaan irraanfatamuu hin dandahu, garuu yoo garri hundi qalbii horachuun wal qayyabannoon boqonnaa haaraa waliin barreessuu fedhan balleessaaf aagii tufuun nama hin dhibu. Karaa Itiyoophiyaatiin dhalooti haaraan balleessaa darbe keessaa harka hin qabne waan dur kolonoota irra gahe yoo faarsan dhagahamu. Nagaan waliin jiraachuu, tasgabii fi bilisummaa naannaa duubatt kan qabu sanaa. Sanaafi kan sabboonoti jara akkasiin haala duree malee walii tumsuun bilisummaa cunqurfamootaaf qoomaa ta’a kan jedhan.
Ifsii fi akki gurguddoon saba koloneeffataa itt dhihaatan daguu fi gowwoomsaan kan keessa guute. Beekaa haala sobaa fudhatanii akka dhaaba yk ummata guutuun tahett dhiheessuun akka itt garagarummaa jiru furuu itt barbaadan agarsiisa. Oromoon naamusa baqatanii akka birtaa’oo yk ajajaa waranaatt halagaatt galan turani. Jarri sun galtuu yk gantuu jedhamu. Dinni jara karaa irra ceesifaman kana seenaa abbaa hirrummaa saa dheeraa keessatt akka sabaatt qooda kan fudhatan godhee dhiheessuufi hoofkalcha seeraa haa tahu kan safuu hin qabu.
Duubbeen seenaa kun jiraatuyyuu murnooti saba keessaa qabsoo walabummaa harka kennachiisuu barbaadan jiru. Garuu Oromiyaan maxxannee Habashaa miti saba ofirratt hirkate walabummaaf qabsaawuu. Kanaaf kan hirkatanii jiraachuu barbaadan akka buphaa ajeessaatt gad dabamu. Sabboonoti isaan achi gatanii kaayyoo sabaa waliin dhiichuu itt fufuu qabu. Yoo jara oolchuuf hin taane ta’iisi akkasii waan qabsoo bilisummaa bucuree tokkollee itt dabrsuu miti.
Si’ana ayyaanlaallatooti, basaasoti fi goomattuun tattaaffii dandahan hundaan sochicha dhabamsiisuu yk naafessuu fi xurree irra mucuceessuuf fulduratt didichaa jiruu. Kaan qabsoon “duubatt hafuu” saatiif kan dhimmaman fakkeessanii fakmishoo fashale fudhatanii dhihatu. Isaan haddhaa saanii qabsoo sabaa keessa facaasanii qabsoon jiraachuu saayyuu mamii jala galchuu wuxirfatu. Qabsoon bilisummaa gufuu hedduu qaba. ABOn kurnan afur qofa jiraate; ANCn kaayyoo saa gahuuf kurnan sadeet caalaa akka itt fixe yaadachuu dhabu. Qubaa saanii jaalbiyyoota abba tokkee hardhallee karaa walmaraa sana hunda keessa darbaniyyuu haamileen isaanii ol tahanii mullatanitt qabu. Akka waan dur caasaan bu’uuraa sochichaa dhiigaa fi dafqa dabaankufootaan hin diriirree, hin ijaaramnee fi hin maragamne lafaa kaasanii akka haaraatt ijaarra jedhu. Warraaqsisuun waan tokko diiganii haaraa ijaaruun waan biraati.
ABOn ammallee dhaaba lalisaa jiru. Hoogganoota abidaan qoraman kan kutannoo fi dudhammi saanii hin ciicatamne qaba. An mudaa hinqabnee dha ofiin jedhee hin beeku. Mudaa fi rakkinoota irra haanuun dandahaman jiru. Birmatanii akka fulduratt arreedu gargaaruu irra tokko tokko diinaa waliin yoo tattaaffii saanii garaa madde haddheessan dhagahamu. Kun homaa sochii bilisummaa Oromoof hin ida’u. Diinni kan isaan duukaa bu’u karoora fokkuu saatiif akka isaan hamaa tahan waan beekuuf. Beekaa yk akka tasaa isaan ari’uutt diina waliin dhaabbachuun dhaaba sabaa salphisa osoo hin tahin isaan hammam salphoo akka tahan agarsiisa. Wacabbarii waa’ee dadhabbii ABO dubbii fi barreeffaman gidduu kana agarru kaayyoo sabaa doomsuuf ergama keettoo tuqii malee waan biraa miti. Kanneen gargar ba’isa dhiheenyaa keessatt qooda fudhatan yoo jara “qeerransa erbaalaa (waraqata)” kanaan walitt ilaalaman bu’aan argamsiisan balleessaa caalee waan argamuuf galateeffamuu qabu. Dhibdee keessaa, keessattu ABO hallagaa kan ture mullisaniiru. Kanneen walabummaatt amananiif amma walitt deebi’uun ni salphata.
Gaaffiin malbulcha egeree Oromiyaa maree sabaaf hasofsiis tahuu ni dandaha. Sunis kan walabummaa deggeranii fi kan tokkummaa jedhan yk ejjennoon beraa yoo jiraate gidduuti taha. Sun jechuun waan 60oota keessa du’e kaasuu jechuu dha. Dubbiin akka ayyaanlaallotii fi gantooti waan jaallewwaan saanii du’anii fi jiran waliin tolchan halan hin turre. Hobbaa maricha dhuma irratt kan murteessu ummata hanga taheett nageenya qabeessa taha. Garuu yabboo sabaa irra kan qaari’u taanaan, moo’ummaa ummatichaa haaluu fi galfata saa nyaachuu taha.
Xexebootaa fi qooqoti akka “murtee sabummaa ofii ofiin muteeffachuu”, “referendum” (oofkalcha ormaa) utuu hin beekin yk beekaa yoo waliin dhahaman mullatu. ABOn bilisummaa Oromoof qabsaawaa haturu malee kan hiree saa dhuma irratt murteessu ummata Oromooti. Mirga saa halle haammataa “Mirga sabootaa hiree sabummaa saanii ofiin murteeffachuu”tti dhimma bahee referendum sabaa gaggeeffatee itt gala saa murteeffata. Mirgichi meeshaa gara akeeka ofiitt geessuu nama gargaaru. Dhuma osoo hin tahin akkaataa dhuma itt gahani. Kanaaf akeeki qabsichaa waan mirga hiree murteeffannaa achi jiru walabummaa yk kan biraa ta’uu dandaha. Ummati mirga saatt dhimma bahuuf bilisa tahuu qabaf malee ABUT mirgicha erga hundaa baree bubbuleera. Fakeenya yaa’a hiree murteeffannaa sabaa Ertira, Sudan, Kosovo, Tiimoor Bahaa, Kuubeek kkf fi Skotland irras caalaa barachuuf jirra.
ABOn walabummaaf kakaasuu hin dhaabu; rooba haa tahu aduu gola walabummaa tahee hafa. Qollifatootaa fi lamshesotaan garagarummaan saa kana. Qabattee kana waldaya qabsoo keenyaa kanatt kaasuun nurra hin turre. Garuu kan karaa irra nu maqsan bakka hin taanett waan hin taane kaasanii bu’uura keessa deebisaa saaniif ragaa argachuu dhama’uu. Yaa’i olitt jedhame yoo hordofame walabummaa haa tahuu tokkeessaan dhuma empayerittii taha. Dhaabi demokrasii kan bilisummaa jaarmaa, of ifsuu fi hunda caalaa seeraan bulmaata gad dhaabu hobbaatii saa tahuu dandaha. Sana taanaan qabsoon hidhannoo bakka hin qabaatu. Kun abjuu dansaa!
Sabboonoti dhugaa waan iyya dabarsitooti dursanii labsan mirkaneefataniiru. Amma naannaa kaayyooti gurmaawuun, jaarmaa saanii jabeeffachuun, tooftaa fi tarsimoo saanii keessa deebi’anii ilaaluu fi salphina saanii osoo hin tahin diina dhugaa irratt xiyyeeffachuu qabu. Walabummaan saanii olloota saanii kan hin daganne tahu sagantaa saaniin ifaa gochuu dha.
Akka waan barbaadan beekan afaan lamummaa fi daddaaqina malee mirkaneessuun addunyaa amansiisuu qabu. Wanti isaan dhiheeffatan namooti biraa maal jaallatu yk maal dhagahuu barbaaduu utuu hin tahin waan amanani sagantteeffatan tahuu qaba. Ejjennoon atoma sabaa, nagaa naannaa fi tasgabii fi hariiroo sabgidduu yk tartiiba addunyaa si’anaa taliila gochuu dha. Oromiyaan akeeka mullataa demokrasii Gadaa kan “ilaa fi ilaamee, nagaa fi araaraa” utubun masakamti. Qabsichi olloota Oromiyaaf carraa haaraa kan banuu malee kan yaaddessu akka hin taane hundu baruu qabu. Jaarmaa fi tokkummaa cimfachuu fi hunda caalaa qabsaawotaa fi deggertoota dhaabicha irraa amantii horachuu kan dursu hin jiru. Dhaabi miseensa fi deggertoota rakoo keessa jiraniif dhaqqabuu hin dandeenye ala hunda dhama’aa dha.
Ulfinaa fi surraan gootota kufaniif; walabummaa, walqixxummaa fi bilisummaan kan hafaniif; nagaa fi araarri Ayyaana abboolii fi ayyoliif haa tahu!
* Ibsaa Guutama miseensa dhaloota saganta ABO isa jalqabaa baasan keessaa tokkoo
- Source: Gubirmans.com
COMMENTS
RULES FOR COMMENTING:
Gadaa.com values your inputs, and to maintain a positive environment of discussion, the following rules will be enforced for comments. When you click SUBMIT COMMENT below, you are agreeing to abide by the following rules.
1. Apply common-sense respect and courtesy. Feel free to express your thoughts within the limits of civility.
2. Personal attacks, offensive language and unsubstantiated allegations are not allowed.
3. By submitting your comments, you take all the responsibility, legal or otherwise, for your comments.
4. Comments are naturally short. Long comments may be removed; for long comments, feel free to submit them as articles to be posted on their own.
5. Gadaa.com reserves the right to remove comments that do not follow the rules stated here.
6. Frequent offenders of the above rules will lose future posting privileges.
How to Use the New Comment Section
1. One can sign in using social networking services (if using this, click on "Sign In With your preferred social networking service")
2. One can also comment as "Guest" (no log-in required; for this, click on "Pick A Name" AND check the "I'd rather post as guest" button.)
(ONLY NAME and EMAIL are required; no password needed if commenting as Guest.)
3. To SUBMIT comments for moderation, click on the "Arrow" sign.
Disclaimer: Opinions expressed in comments do not reflected the views of Gadaa.com unless explicitly stated otherwise by Gadaa.com; Gadaa.com IS NOT accountable for any thought and content of comments.
3 Comments
-
abbaa gammachiis said,
yeroo dheeraaf barruu keessan dubbiseera nama boonsa haala fuulduraa herregee namatti hima nama kakaasa,baayyee nama gammachiisa jabaadhaa
-
Sikkoo Abdaallaa said,
Heddu gltm obbo kenyaa kan hin beynee akkaa baraatu kan beekkus akkaa yaadatuu gochun wan gaarriidha jabaadhaa baarruu keysaan hordofaa jirraa itti fuffaan abdi kenyaa
-
Yadataa said,
Obbo Ibsaa, Uuman ardii fi samii isin haa eebbisu! nuf jiraadga, uumuri dheertu, haagatti raaga kanarraa.


c: text/html

text:
Harka facaasaa deema bitaa mirga lagate
Takkiin ni odeessa afaan saaqqatee
Qofaa gunguma harka darbatee
Qalbii dhabee moo maal rakkatee
Wayyoo saamameetii qarshii gate
Ilmoon namaa qofaa hin haasa’u kun waa rakkate
Sanas miti kan isa mudate
Maaloo maal ta’aa yoo himatee
Dirree irra odeessaa deemaa hoo maal dhoksatee
Nama jibbee qilleensa amanate
Imaanaa lubbuu isaas isheetti kennate
Namni kun maaliif nama baqatee?
Ofiis bineensa mitii nama irraa dhalate
Jedheen taajjabe guyyaa kaleessaa
Anis adda hin jiru isaanuma keessa
Najalaa balleessanii guyyaa koo ba’eessa
Maraatudha jedhu harkaan facaasa
Qabeenya koon waamaa as deebisaa
Gaafa naaf gamu imimmaan facaasa
Murtiin lafa irraa dhabe waaqatti dabarsaa
Yaa waaqi na dhageessaa
Iyya koo fi imimmaan koo eessuma keessaa
Nama jibbeera naaf kenni bineensa
Warri qofaa dubbatu kanuma yaadnisaa
Itti tolee mitii yaadaa dhibeesaa
Muu namaa kanaaf qophaa ciisaa
Haasummaa jibbee ofiin of haasofsiisaa
Gadi baasee boqochuuf gubata garaa isaa
Muu namaa sirra wayya bineensa
Bineensa beeka jibbaa fi jaalala isaa
Yoo aaree dheekamsaan mul’isaa
Namni garuu ni callisaa
Gaarii fakkaachuun summii sirreessa
Akkasitti lubbuu koo ajeesa
Du’aa koon waallale guyyaa isaa
Waaqa miti namatu murteessa
Guyyaa koo malee isatu na ajeesa
Muu namaa sirra wayya bineensa
Baay’eetu jira kanaan kan rakkatu
Qofaa gubata dhabee kan itti himatu
Mirga isaati dhiisaa haa dubbatu
Erga jibbee namas haa lagatu
Uumamaa waliin haa jiraatu
Buddeen kee dhiisee baalas haa nyaatu
Maal si galche karaa kee hin deemtuu
Bultoo isaa seentee hamma gadi yaatu
Milkaa’in biyyoon si haa nyaatu
Muu namaa sirra wayya bineensatu!
Sabaabaru Moonaa (OromiyaaBiyyaaKoo@gmail.com)
Finfinnee, Oromiyaa

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Kaayyoo fi Galiin Utubaa Jaarmiaa Ykn Dhaaba Tokkoo Ti
Abdii Borii irraa*
ABO Kaayyoo daddaqama hin qabne kan mirga abbaa biyyummaa uummatinni Oromoo humnaan sarbame deebisee, bittaa kolonii halagaa jalaa Oromoo baasuuf qabsoo hadhawaa geggeessaa jiruu dha. Kun ammoo utubaa hin raafmne lafee goototaan kan gad jabaate dhaabate dha.
Nammnni kaayyooo uummata isaatti amanu tokko angoo, dantaa, of tuulmmaa, garee fi gandummaan isa hin booji’u.
Kani inni galii isaa godhatee ka’e kaayyoo fi akeeka Uummta isaaf of keenee galii deemuuf beekuu, rakkoo qabsoo keessatti isa mudatee qabsoodhaan irra aana malee mooraa qabsoo diigee qratti hin fiigu yoo ergaa biraa qabaate malee.
Qabsawaan uummata isaa roorroo jalaa baasuuf waadaa seenee qabsa’uuf hiriire bu’aa fi ba’ii qabsoo keessatti isa mudate qabsoodhaan sirreeffatee ofiif wareegamee uummata isaa roorroo jalaa baasuu dha waan taheef.
Kun ammo kan ilaalu namoota kaayyoo biraa fi ergaa garaa garaa qabaachaa QBO (Qabssoo Bilisummaa Saba Oromoo) keessatti hirmaachaa kaayyoo nyaaphaa jiraachisaa turan miti.
Dubbii kana waanan kaaseefan qaba. Namooti tokko tokko kaayyoo isanii isa dhoksaa himuu dhiisanii badii dalagan golgachuuf hogganatti haqachuu fedhu. Karaa tokko ammo ani duruma iyyuu kaayyoo koo kana ibasachaan ture, ana harkaa fudhachuu didan malee jedhu.Garii ammoo nuti yeroo tokko iyyuu walabummaaf qabsofnee hin beeknu jedhanis mullatanii jiru erga akkas tahee maaf nu keessa turan kan jedhu gaaffii bilbiltuu dha?
Dur yeroo dhaabicha keessatti hoggana waliin turan seera ofii qopheessaa turan keessatti miseensa dhaaba tokkoo tahanii, dhaaba biraa keessatti hirmaachuu fi dhaaba biraa ijaaruun hanga du’aan nama adabsiisutti seera nuuf tumaa turan kun isaan irratti maaf hojii irra ooluu dhabe? Gaaffii Kana utuma isaanumti nuuf deebisanii gaarii ture.
Ethiopian Oromoof halagaa dha. Isaan gosa seem, nuti gosa kuushi kanaaf nuti akkuma biyyoota ollaa biro hiree, aadaa fi dangaa mataa keenyaa qabna
Hariiroon Oromoo fi habashoota gidduu jiru jaarraa tokkoo oliif kan dhiigaan boora’ee dha. Isaan waliin mirga walii kabajinnee waliin jiraachuun kan yaalamee dadhabame tahuun isaa Oromoof haaraa miti. Habaashooti walii isaaniis tahae horma waliin afaan dimokiraasiin waa hiikuuf fedhii hin qaban, aadaa isaniis miti.
Keessaa iyyuu Oromoo waliin ammoo diina tarsiimooti. Isaan Etihopia afaan tokko,alabaa tokko fii amantii tokko malee mirga hiree murteeffannaa oromootti hin amanan. Kanaaf habashooti humna biraan demokratahuu miti isaanumtuu walii isaniif demokratahanii hin beekan.Habshootinni seenaa isanii keessatti afaan qawween aangoo wal jijjiiru malee gaafa isaan tahanii sirna demokratawaan aangoo wal jijjiiran seenaa irraa arginees dubbifneess hin beeknu.
Garuu har’ra gaafa Oromoon osoo ofi akka lammii lammaffaatti ilaalamuu habashoota ganna dhibbaa fi afurtamaa ol dhiiga Oromoo xuuxaa fi harka ittiin dhiqachaa,jiraachaa turan demokiratessina jedhan nama gaddisiisa. Kanaafu kan ani “abidda dura of irraa buusanii booda nama irraa buusu” jedheef.
Qabsoo fedhii Ummata Oromoo milona 40 olii galmaan gahuuf ilmaan Oromoo irratti hiriiranii jiran warra gaafa feene diignee, gaafa feene ammo habashaa harkatti kuffifna jedhanii yaadaniin “yaa gowwa si dubaan bowwaa” jennaan.
Oromoon kan inni milakawe erga habashatti hirkachuu dhiisee of danda’ee qophaatti of ijaaree booda kan inni milkii guddaa argate kanaaf ammas kan inni waan hafe xumuratus yoo of danda’ee socho’e qofa . Walumaa gala sabinni wayyabini saba xiqqaatti hin hirkatu irrraas waa hin eeggatu kanaaf warri sammuu baandaan yaadan nuti maliin namaa gadi maaltu nutti hirrata jedhanii yaadutu irraa eegama .
Mooraa QBO keessa rakkoon ture adda bahaa jira
MQBO keessaatti namootinni harra iyyuu sammuu habashootaan kan yaadan ni jiru. Isaan kun jechi Etihopia jedhamu kun akkuma habashoti jabana Rasuulota ykn Malaykotaa Makkat Al Mukarramaa keessatti irratti salatame Yerusaleem keessatti irratti sagadame jedhan waan diigamu itti hin fakkaatu.
Kana irraan kan ka’e warri sammuu MESON, EPRP, fi IDUn yaadan har’ras dhaaba keessatti Etihopiummaan jirachisuuf miseensotaa fi hawwaasa Oromoo dogoggorsanii afaan faajjessuu yaaluun ‘dhangalaasanii funaanuu’ taha. Jarooti kun Kaleessa dhaabota ani oltti tuqe waliin gaafa qabsoo godha turan sagalee Oromoo iyyuu dhageessisuu dadhabanii dhaabichatti dhufan haa tahu malee harra maaltu tahe” qaaqeen bara mataan ishee mrage mataa kootu bade” jetti jedhan. Isa harra itti nu hawwatan kana dura yaallee dadhabane jechaa turan moo gaafas nu gowwomsu turan? Habasha waliin hiriiranii mirga uummata Oromoo barbaaduuf kan bakka buuteen isaanii dhabame ilmaan Oromoo qaqqaaliin lakoobsa hin qaban .Warri harra habashaatti hirkachuuf nu hafeeran kunuu utuu qophaatti of danda’anii hin qabsoofne tahee lubbuun isaanii yoona hin geessu ture.
Kana malees warra dur gaaf hoggana keessa turan sagantaa siyaasaa, seeraaf heera, dambii adabaa fi kaayyoo naamusaa harra dhaabi keenya ittiin masakamu warra tume keessaa isaan tokko . Garuu harra warra akka fedha isanii diigee ijaaru tahanii argamau“Kormi saree ofumaa seera tumee ofumaa diiga ” jedha Oromoon yeroo makmaaku.Miseensota dura gaafa dhaaba keessa turan badii dalagan jedhanii ofumaaf tarkanfii irratti fudhachaa fi fudhachiisaa turan harra warra mufate , arihame fi abdii kutate jedhanii maqaa mrii fi MQBO tasgabbeessinaa, Ethiopi’ummaa fudhachiisuu yaalaa jiru. Kanas yaalanii abdii haa kutatan jenna.
Miseensotaa fi hawwaasi keenya gariis gaafa namootinni gareens tahu murnaan dhaaba keessaa fincilanii gadi bahan dhaabbadhaa jechuu irra duukaa yaahuun akka isaan badii kan biraa dalagan gochuun kan nama gaddisiisuu dha . Kun ammo yeroo hedduu gandummaa fi gareen wal qooduu irraa mul’lata, aadaa tuffatamaa dhas.Rakkoon yoo jiraate wal baqachuu fi wal facaasuun hin furamu, ni baballata malee.“Diiguun salphaa dha ijaaruutu nama dhiba malee”jedha Oromoon yammuu makmaaku.
Dhaabi oromoof dubbatu baayyachuun qaroomina, dimokrasiin babalachuu dha. Garuu dhaaba tokko keessa bahanii olola wal irratti oofanii wal salphisuu fi iccitii walii bakkeetti facaasuun fafa. Aadaa Oromoos miti.
Murni akkasitti kanserii tahee MQBO quucarsaa ture kun nu keessaa achi bahuun tarkaanfii tokko duratti deemuu keenya mullisa.Kunis salphaatti hin argamne waan taheef kaayyoon dhoksaatti dhumaatii ilmaan Oromoof sababa guddaa tahe kun baga nu irraa calahe jenna.
Rakkoon akkasii kun dhabota biroo kan akka shaabi’aa fi wayyanee keessatti wal rashanuu fi wal mo’uun irra aanama ture .Kun ammoo habashaaf malee Oromoof aadaa miti. kunis qaama jabinaa keenya keessaa tokko jedheen amana .Garuu qabsoo keenya lafa irra harkisuun isaa beekamaa dha “kormi lama dallaa tokko keessatti hin mo’u” jedha Oromoon akkas jechuun kaayyoon lama mooraa ykn jaarmiyaa tokko keessa hin jiraatu jechuu dha.
warri har’ra maqaa wal dhabbiitin mooraa qabsoo caccabsanii dhabamsiisuu yaalan kun akkataa rakkon wolidhabbii hoogganaa gidduu furmaata argatu sirriiti beeku.
Jarri kun kaayyoo isanii dhoksaa har’ra ittiin gadi bahan kana iccitii godhatanii maqaa hoggana wareegama guddaan QBO jiraachisaa turan irratti olola oofuun, uummataa fi miseensota afaan faajjessaa sababa jiraniif badii kanaaf itti gaafatama jalaa hin bahan. Seenaanis isaan hin dhiisu.Sababi isaa lubbuu goototaa fi Uummata Oromootti qoosaa waan jiraniif.
Isaan kun dura gaafa dhaaba keessa turan bu’aan isaan QBOf buusaa tura hangam jedhee namanni yaadu harras gadi bahanii yoo dhaaba ijaarattan maal buusuu danda’u jedhanii asumaan tilmaamuun nama hin rakkisu
Kanas sababan jedheef yoo warri nu hogganaa turan harra gadi bahanii midiyaa habashaa irratti nuti Ethiopiaaf malee walabummaa Oromiyaaf gaaf tokko qabsoofnee hin beeknu jechuu isaanii ti.Kun ammo ilmaan Oromoo QBO ganna 40 oliif deemaa turame keessatti wareegama kaffalame gaafa of duuba galagalee ilaalu deebiin akkamii jara kanaaf akka kennamu ifaa ture.
Qabsawota dhugaan rakkoo uummata Oromoo hiikuuf hiriiran gidduutti dhaltee achuma keessatti hiikama. Yoo dadhabame ammo kora sabaatu hiika ture .yoo sana irra darbe ammo akkuma warra harra ilaa fi ilaameen taa’ee badii jiru hubatee furmaata itti kennuun rakkoo jiru hikkateetti furama ture.
MQBO tasgabbeessuutu ilmaan Oromoo irraa eegama
Isaan hoggana qabsootti cichan balaalefachaa Ethiopia awwaalaa fi mana hidhaa Oromoo taate demokratessuuf afaan faajjii uuman waliin gaaddisa jalatti teenyee wal dhabbii nu gidduu jiru furratnnu dhiphaa natti fakkaata. Oromoon aadaa sirna gadaa kan darbii dabarsaan dhaalle ittiin wal dhabbii furatu qaba. Kun garuu gaaddisa Ethiopianstoota waliin jala tahanii rakkoo furatan miti.
Wal dhabbiin MQBO keessa ture rakkoo kaayyoo ti moo miti?
Namooti tokko tokko rakkoon fi wal dhabbiin MQBO keessa jiru wal dhabbii kaayyoo miti jedhu;akkamitti akka isaan ilaalan garuu namaaf hin galu. Walabummaa bilisummaa fi Ethiopi’ummaan Ibiddaa fi cidii dha.
Oromoon ammo biyya Alaabaa mataa isheetii qabdu walaba taate ijaarrachuu fedha kunii fi Ethiopian ammo waliif diina.
Mee fakkeenya tokkon kaasa dur dhaaba keenya keessatti seerri tumame hundi ni kabajama ni sodaatama ture. Harra garuu kanneen hoggana turan gadi bahanii seera cabsuun kaayyoo isanii dhoksaan nukeessa tahanii dalagaa turan galmaan gahachuuf qabsoo keenyaa fi hoggana keenya irratti ololaa jalaqaban harra garuu kaayyoon ilmaan Oromoo dhiiga isaniin jiraachisaa jiran isaan tufa jira, seenaan haa dubbatuu.
Rakkoo amma nu mudataa jiru kana keessa carraa argatee diinni uummata keenya irratti roorisuun nama Oromummaan itti dhagaa’amu hunda garaa gubaa jira . Kun ammoo irra baratamuu qaba ture. Egaa naminni sirrtiitti kana hubatee ilaalef ifaa dha jedheen yaada.
Hayyuun aadaa sirna gadaa keessaatti maal hojjetee darba?
Aadaa sirna gadaa Oromoo keessati Yubi ykn Hayyuun badii dalaga utoo hin taanee badii irra nama deebisee nama gorsee beekumsa nama dhaalchisa. Kana beekuuf ammo gadaa ofii keessa jiru ilaalee waan umuriin isaa isaaf hayyamu dalaguu qaba; kun hayyoota keenyaaf akka galu abdiin qaba. Aadaan sirna gadaa hojii irra ooluun egeree uummata Oromoof abdachiisaa dha jedheen yaada.
Hayyootin keenya hedduun akka daandii irraa maqanii fi aadaa gadhee nu dhaalchisaa jiran waan xiinxalan natti hin fakkaatu. Hayyuu fi Manguddoon seeraa fi biyya tolchee, sirreessee seenaa bareeda dhaloota boodaaf kaa’ee darba malee gosaa fi saba diigee cacabsee, waa xureessee, balleessee darbuun aadaa Oromoo miti.
Mirgi sabaaf sab Lammootaa durumaa Uummata Oromoo birattis tahahe ABO biratti kabajamaa dha.
Akkuman sila olitti kaase dhaabi Oromoof dubbatu yoo baayyatee qaromina; garuu sabboonummaa habashumma caalaa fudhatanii of irra mirga kan sabaa fi sab lammootaa irra dabrree iyyuu Afirikaa bakka buuna jechuun eessa akka jiran wallaaluu irra natti fakkaata ”Ibidda dura of irra dhaamsanii booda nama biraa irraa dhaamssu” jedha Oromoon yammuu makmaaku.
QBOn akeeka siyaasaa hordofu qaba;akeeki qabsoo kanaas sagantaa siyaasaa ABO irra akkas jedha.Hundeen akeeka qabsoo kanaa Mirga Hiree Murteeffanna Uummata Oromoo guutummaatti fiixa baasuu taha. Kunis kan mirkanaahu murtii bilisa Uummata Oromootin. Mootummaan walabaa Oromiyaan ijaaratuu ykn tokkummaa siyaasaa haarayaa fedhii qixxummaa, kabajaa dantaa gama hundaa fi dimokrasummaa irra hundaawe uummattoota ollaa Oromiyaa fi biroo waliin dhaabbachuu taha .
Galii kana bakkaan gahuuf ammoo Uummatoota, humnoota mirga hiree murteefatnnaa Uummata Oromootti amanan waliin qabsoo qindeeffachuu dha.
Sabaa fi sab- lammooti jedhan kun hedduun isaanii kabajaa Uummatinni Oromoo qabuuf irraanfatanii wayyanee jala bu’anii Oromoo irra lafa qircatanii baballifachaa jiru.
Nuti Oromoon garuu akka wayyaanee sabaa fi sab-lammootatti gargaaraminee mirga saboota biroo dhiibuu osoo hin taane, mirga sabaa fi sab-lammii kabajaa turuu keenyaaf seenaatu ragaa nuuf baha .warri kana bakka buuna mirga isanii falminaaf jedhanis suuta jedhanii yoo deeman gaarii dhan jedha, kun yaada kooti.
ABOn Banii Shanguliin ofii waamee isinis biyya qabduu kotta biyya keessan falamadhaa uummata keessan barsiifadhaa jedhee waamee ijaaree akka isaan mirga isanii falmatan gochuun seenaa ho’aa kaleessaaa ti.
Walumaa gala yaada koo yammuun xumuru nuti ilmaan Oromoo rakkoo keenya waliin teenyee furachuu malee halagaatti harka kennuu fi wal irraa baqachuun furmaata hin fidu. Hogganoota keenya duraanii qabsoo keenyatti dadhabaa turanii amma wal facaasuun bakkee kanaa dhaaba jijijjiiruun ijaaraa olaniin akkuma aadaa keenya kan sirna gadaa umurii fi gadaan ofii keessa jiran ilaaluun osoo deebi’anii waa gaarii hojjetanii seenaa bareedaa kawwatanii darbanii gaarii dha.
Kanaaf fakkeenyi dhaabota amma walitti dhufanii MQBO keessatti nagaa buusaa jiran fakkeenya gaarii dha. Nuti ilmaan Oromoo maqaa Oromoon dhaaba baayyisaa jirru kun yoo hoggana tokko jalatti dhufnee tokko tahuu hanqanne tumsa ijaarranne mooraa keenya gabbisuun mooraa diinaa xiqqeessun bilisummaaf caalaatuu nui qopheessa jedheen yaada .
Rakkoon uummata oromoo kan inni furamu afaan qawwee fi human qofaan akka tahe nama sammuu walabaan yaaduuf ifaa dha, Harra addunyaan kan inni gurra namaa kennu yoo human qabbaatan qofa Oromoon ammas gad deeb’ee mirga isaa diina harkaa dhoortoon eeggachuu hin qabnu
Na ofkalchaa, Galatomaa!
* Abdii Borii: abdii.borii@yahoo.com
COMMENTS
RULES FOR COMMENTING:
Gadaa.com values your inputs, and to maintain a positive environment of discussion, the following rules will be enforced for comments. When you click SUBMIT COMMENT below, you are agreeing to abide by the following rules.
1. Apply common-sense respect and courtesy. Feel free to express your thoughts within the limits of civility.
2. Personal attacks, offensive language and unsubstantiated allegations are not allowed.
3. By submitting your comments, you take all the responsibility, legal or otherwise, for your comments.
4. Comments are naturally short. Long comments may be removed; for long comments, feel free to submit them as articles to be posted on their own.
5. Gadaa.com reserves the right to remove comments that do not follow the rules stated here.
6. Frequent offenders of the above rules will lose future posting privileges.
How to Use the New Comment Section
1. One can sign in using social networking services (if using this, click on "Sign In With your preferred social networking service")
2. One can also comment as "Guest" (no log-in required; for this, click on "Pick A Name" AND check the "I'd rather post as guest" button.)
(ONLY NAME and EMAIL are required; no password needed if commenting as Guest.)
3. To SUBMIT comments for moderation, click on the "Arrow" sign.
Disclaimer: Opinions expressed in comments do not reflected the views of Gadaa.com unless explicitly stated otherwise by Gadaa.com; Gadaa.com IS NOT accountable for any thought and content of comments.
6 Comments
-
Tattaafataa said,
“Nama lafatti wal teheetu mukha wajji khoraa” jatti oromon
1,-oromoo fi oromiyaa itiyophiyaa kheysatti bilisoomsu fi walaboomsu
2,-oromoo fi oromiyaa afriikaa kheysatti bilisoomsu fi walaboomsu.
Yaanni lameen kun QBO tiif rakko miti, wanni rakko tehe 1- ”Iftuulummaa,Ifqolummaa,warrummaa fi kkf…
2-QBO anaa jalqabe anaatu hoggonuu qaba, nuu jalqabe nuu hoggonuu qaba, dhaaba kheenya jalqabe dhaaba kheenyaatu hoggonuu fi kkf…
-
dhugaassaa baale said,
Hanga walliigaltteen hunddee umamtuuttii wanii deegarttoonnii godhuu qaban issaan jallaa harkka fudhatannii comniitti orommo jajaabeessuu gaaffa issaan arraaramman orommoonii cominiittii jalatti ijjaarame yeerroo gabbaanbaa keessatti dhabbaa ittiichuuf salphaadha yoo kun hintaaiin eenulle hin milkkaawu
-
Truth said,
@Abdii Bor
Galatoomi. Waa’ee kaayyoo qabsoo oromoo ilaalchisee ejjennoon ati qabduu fi akkaataan itti ibsitu baay’ee natti tola. Akkasumas Itti fayyadama Afaan Oromoo iirattis cimina qabda. Barreeffama kee keessatti
“Ethiopian Oromoof halagaa dha. Isaan gosa seem, nuti gosa kuushi kanaaf nuti akkuma biyyoota ollaa biro hiree, aadaa fi dangaa mataa keenyaa qabna.” ka jedhu katabdeerta. Garaagarummaan Oromoo fi Toophiyaa/Habashaa gidduu jiru kana qofa miti. Akkaataan itti seenaa biyyatti ilaallu gargar. Isaan seenaan Toophiyaa kan ilaalan Semetikoota giddu galeessa isaan kaaniin qarqara taasisuun. Aadaa Toophiyaa jechuun aadaa Tigree fi Amaaraa ti. Isaaniif Afaan Toophiyaa jechuun Ge’ez, Tigre, Amaaraa dha. Isaaniif uffata Toophiyaa jechun dirbadirii Tigree fi Amaaraa ti. Isaaniif qubee Toophiyaa jechuun qubee ge’eez. Isaaniif Amantii Toophiyaa jechuun Ortodoksii dha. isaaniif Toophiyaa jechuun qabeenya dhuunfaa Amaaraa fi Tigree ti. Isaan ummata akka Oromoo lixaa/keessummaa/duubaa dhufaa godhanii waan ilaalaniif mirga abbaa biyyummaa Oromoo hinfudhatan.
Mul’anni siyaasaa keenyaa illee gargar. Aadaan dimokiraasii keenyaa gargar. Aadaa isaanii keessatti tayitaan dhiiga walii dhangalaasuun malee hindhuftu. Waan tokko nuti kaka’umsa keenyaan akka hojjennu hinbarbaadan. oromoon iddirii illee walitti dhufaa dhaabbachuu hindanda’u.,;hayyama isaanii malee. Qubee ittiin Afaan keenya katabnu illee nuti isiniif fila nuun jedhu. Federalizimii nuuf ta’u nuti sinii kenna jedhu. Walumaa galatti nuti isinii beeka jedhu. Nuti ofii bilisa taanee akka ummataatti akka hoijjennu hinfedhan.
Kanaaf jara kana/habashoota/ wajjin biyya dimokiraata’e wajjin ijaarra jedhanii yaaduun abjuu dha.
-
Qanquree said,
” Hiriyaa koo hindandayuu hiriyaa abbaa kiyyaa naf fida ” jette ijjooleen jedhama. Utuu wa`ee Oromiyaa hinxumuriin wa`ee Itophiaa fi Afrikaa oddeesuun mammaksa Ijjolee kana fakkata. Kan Oromiyaa bilisomisuu hindandeenye akkamiin isan kana bilisomisaa? hojjeechuu hin dandanyuu maal haa odeessinudha!
-
Abdii said,
Yaadan ani barreeffama kana jalatti kenne (comment) maaliif maaxxansuun isinitti ulfaate? Waan isin feetan qofa yoo barreessan malee gabatee keessn irratti hirmaachuun hintaatu jechuu dha? Mee guddadhaa tii akka namaatti sammuun yaadaa. Harroota isinitti qaana’eera.
-
Abdii dhugaa said,
Galatoomi yaa obbo galaanii kee bilisummaa haata’u jedha waaanima yaada sammuu Oromoota keessatti jiru nu barreesite galatoom.keesuma warra wal taajii marii kana Oromoon biyya keessa fi alaa sirriitti tolchee hubachuu qaba warra dantaa isaaniif deeman warra bu’a mataa isaani dursan warra kaayyoo halaga bakkaan gahuuf sabboonaa fakkataanii nu waliin qabsa’a turan kanaf warrii kun Oromoo biraatti saaxiilamuu qabu.
Ati immoo barreefamii kee kun bu’aa gudda qaba QBO fi ummata Oromoo biraatti bu’a gudda qaba itti jabaadhu keesumma dhimma aararra ABO lamaan giddutti deema jiru irratti hatattamaan akka irratti nu hojetaan kabajaan isin gaafadha.
galatooma


text:
WASHINGTON,DC
— Jaambootti hardhaaf dhufuu dadhabe malee jarii kun Jaamboollee dabalee dhiyoo tanaayyuu Amerikaa kutaa akka akkaa irra yaahanii sirbaa bahan,torbaan kanallee Georgia,Atlaanataa dhaquuf kurfoo jiran.
Dhaaba Shewa Entertainents
jedhutti jara kana fidee godina Amerikaa akka akkaa irraa geessee sirbisiisuutti jira.Abbush haga ammaatti sirba CD sadii,Hacaaluu lama,Jaamboo fi Nigusuun ammoo tokko baafatan.
Yoo VOA dhufanillee sirbii Oromoo guddachuutti akka jiru,namii waan ufi jabeeffachuutti akka jiru,sirbii aadaa fi seenaa Oromo guddisuutti akka jiru,sirbitoota ta durii irraa waan hedduu akka baratanii ufiin yayyabanii fi waan hedduu dubbatan.
Abbush sirba keessatti ufi tahuun waan cufa caalti jedha,man jennana waan ufii qabaatanii guddifachuun eennummaa nama tokkootii fi waan ufii qaban walitti dabalatanii guddachuu akka dandahan mirkansan.
Hacaaluun yoo hedduu sirbii Oromoo maaniif akka ummata isaa hin guddannee jedhee ufi gaafata.
Akkamiin guddisuu wayyaa jennaan sirbii Oromoo Itoophiyaa dhiisi addunyaayyuu gahee akka umamta isaa akka ballatu abdii qabaa jedha.Akkamiinii jennaan ammoo “ummatii keenna waan ufi jabeeffacuutti jiraa.”
Akka Abbush jedhutti namii jalqaba ufi taha,sirba keessatti ufi tahuun maan nama gargaarti jennaan waan qabdu nama barsiistee namaan walti dabalamtaa,ka namaallee nama irraa barattaa jedha.Abbush sirba is aka qaraa makiinaa keessa taahee yaadii itti dhufee jennaan baafate.
Hacaaluun ammoo sirbaaf jedhee barnootaa dhiisee amma ammoo barnootaa fi sirballee walti oofachuu fedhaa jedha.
Nigusuun barsiisaa isaa tokkotti durii sagalee te Abbittoo Kabbadaa fakkaatti maaniif koree bashannana ta Mini Media hin sirbinee jedhee achumaan sirba jalqabe.
Nigusuun duraan sirbaa namaa sirbaa bahe,nama Abbitoo Kebbedeelleen bilbilaan wal dubisee wal arguuf beellame qabate.Sirba itti aanu keessatti ammoo Nigusuun sirbuma ufii sirbuuf waadaa gale.
Mee tana ammoo caqasaa


text:
Archive for July, 2012
July 28, 2012 at 8:18 pm · Gadaa.com
African refugees and asylum seekers demonstrated outside the Human Rights Ministry in Hadda on Monday morning, protesting excessive force used by Yemeni security forces to remove them from the country’s immigration prison the previous evening.
July 28, 2012 at 5:20 pm · Gadaa.com
[gpslideshow exclude="" caption="on"]
(Oduu AMMEE: Qeerroo, Finfinnee, 27 Adoolessa 2012) Diddaa ummataa kan torbee tokkoon dura magaalaa guddittii Oromiyaa;Finfinnee keessatti eegale, karaa hordoftoota amantaa Musiliimaa itti fufe.
July 27, 2012 at 12:50 am · Gadaa.com
Sabni Oromoo saba gaanfa Afrikaa irraa saba guddaa ta'uun isaa eenyuufi iyyuu ifaadha. Sabni kun hanga yeroo humni koloneefataa fi garboomfataa mootumaa habashaa aadaa fi sirna inni ittiin bulaa ture harkatti rukutee bituu eegaleetti saba sirnai diimokiraata'aa ta'ee sirna gadaan bulu, aadaa fi safuu ittiin jiraatu kan qabu, akkasumas mirga wal-qixxummaattin kan jiraatu ture. Haa ta'uu malee bittaa mootumoota habashaatiin waggoota 100 oliif hanga harr'aatti haccuuccaa fi dararrii guddaa jala jiraachaa jira. Haccuuccaa kana jalaa of baasuufis yeroo garaa garaatti qabsoo gurguddaa gochaa ture; ammas itti jira. Kun ta'uus, qabsoon kun galma ga'ee sabni Oromoos furmaata argatee yerooni itti ...
July 27, 2012 at 12:15 am · Gadaa.com
By Fayyis Oromia*
Thanks to the recently observed alarming uncertain situation in the Abyssinian empire, I think the debates and discussions in the Oromo national liberation camp is, slowly, but surely, coming to the beneficial result. The current tendency of Oromo nationalists to stop the infighting and to start understanding each other is an encouraging development. Especially, the step taken by the group called Oromo Dialogue Forum (ODF) to be against negative propaganda directed at any part of the Oromo national liberation movement is the groundbreaking phenomenon to stop the senseless pseudo-conflicts we have had till now. We have to ...
July 26, 2012 at 9:47 pm · Gadaa.com
The following is a press release from the Peoples' Alliance for Freedom and Democracy.
July 24, 2012 at 12:44 am · Gadaa.com
The following is an Appeal and Urgent Action statement from the Human Rights League of the Horn of Africa (HRLHA).
July 24, 2012 at 12:10 am · Gadaa.com
(Qeerroo News, July 23, 2012) A report we received from our correspondents in Eastern Wollega zone revealed that the following 6 Cabinet members and OPDO delegates of the Haro Limu County [Woreda] have resigned from their post.
July 23, 2012 at 1:13 am · Gadaa.com
Ibsaa Guutama Irraa*
Seenaan ofirra naannofti jedhu. Du’i Minilik waggaa torba duuba (1906) labsamuutu himama. Waggootii sana hunda gurguddoon Shawaa golgaa duubatt eenyuun buusuu fi eenyuun baasuu akka qaban wal sukkumaa turuutu himama. Akkasitt Iyyaasuu, Zawudiituu fi Tafarii qora caalaaf fulduratt fidani. Si’anaas dhukuba hooggana saanii gadi bassuu rakkataa turani. Waan halle golgaa duubatt hambisuu yaalani. Koroota barbaachisoo irra ooluun saa sana erga saaxilee duuba dhukkuffatee jira dhiyootti hojiitt deebi’a jedhanii salphisanii, isa malee akka hojiin deemuu dandahu amansiisuu barbaadani. Sun dhugummaa saanii caalaatt nama ciicachiisa. Itiyoophiyaaf siirni Malas duubatt hafu dandahu jabaan ijaarameera jechuun of jajjabeessuuf yoo hin taane ...
July 23, 2012 at 1:04 am · Gadaa.com
By Ibsaa Guutama*
It is said “History repeats itself.” The demise of Minilik was announced seven years after it had happened (1906), as told. All those years Shawaan elites had been grilling each other behind the curtain as to who to promote and who to demote. In that way, they had brought forward Iyyaasuu, Zawudiitu and Tafarii for further scrutiny. Now too, they are facing difficulties to make the illness of their leader public. They tried to hush everything up. But his failing to appear on important conferences exposed what they did not want. They lightly told of his ...
July 22, 2012 at 11:15 pm · Gadaa.com
Raammisoon kitaaba asoosamaa kan seenaa-rratti hundaawe. Nama Oromiyaa Bahaa keessatti sirna garbummaa Habashaa jalatti dhalate irratti bu’ureeffamee, amna jiruu abbaa seenaa hordofuun, haala jireenya isaa keessatti mudate asoosamaan odeeysa. San keessa, akkaataa hawaasni Oromiyaa, keesaa huu kan Bahaa, gabrummaa Habashaa jalatti itti kufe hima. Haala caphiinsaa keessatti, gadadoo hawaasa Walloo fii Tuulamaa irraan gayamee fii yakka Harma muraa Aanolee tuttuqee, galaafannaa Calii Calanqoo bal’inaan ibsa. San malees, umrii bulchiinsa isaa dheereeffachuuf ijibbaata godhuun, dhibdee diinni hawaasa Oromiyaa irraan gaye odeessa. Namoota yaroo adda addaatti mootummaa fii nafxanyoota isaa tiin galaafataman maqaa dhadhawa.


text:
WASHINGTON, DC
— Muuziqaan Oromoo waggaa dhaa waggaatti akka guddataa jiru qindaa’ina walleelee ba’anii fi wallistoota haaraa mumul’ataa jiran irraa hubachuun nama hin dhibu.
Inumaa, wallistoonni yokaan sirbitoonni hagi tokko immoo walleelee aadaa naannoolee Oromiyaa adda addaatti dur wallisamanii fi gara irraanfatamuutti deemaa turan qoratanii gad-baasuudhaan, muuziqaa aadaa yokaan ammayyaan qindeessanii dhiheessaa jiran.
Kanneen muuziqaa biyyoota alaa fi sirboota Oromoo walitti-fidanii wal hubachiisan illee ni jiran. Wallistoota akkasii keessaa tokko ka yeroo ammaa Kaalgaarii Kaanaadss keessa jiraattu – Artist SAALIHAA SAAMII tokko.
Gaaffii fi deebii gaggeeffanne armaa gadiitti caqasaa.


text:
Irreecha Irree Oromoo Taasisuun ABO irraa hanga OPDOtti Dirqama Oromoo Maraa ti!
Kutaa Tokkoffaa
Lakkoofsi ummata Oromoo ayyaana Irreecha irratti hirmaatuu waggaa irraa gara waggaatti ida’aa akka deemaa jiru ifaa dha. Yeroo ammaantanaa mana miliyoonotaa akka seenee jirus beekameera. Ayyaanni eenyummaa saba tokkoo ibsu, kan miiliyoonota hirmaachisu akkasii kun Afriikaa keessatti hafnaan addunyaa guutuu irrattuu baay’ee hin mul’atu. Afriikaa keessatti ammoo ayyaanni ummataa kan hanga Irreecha kanatti namoota lakkoofsa hangas gahu hirmaachisu jiraachuu isaaf hanga ammaatti ragaan mul’ataan argame hin jiru. Ummanni Oromoo ayyaana bal’aa kan hordoftoota amantii kamiiyyuu Oromummaa isaanii qofaan beekee hirmaachisu akkasii qabaachuu isaaf ummata akkaan badhaadhe jechisiisa. Saba ayyaana aadaa qaalii akkasii qabu tahuu isaaf ummata hiree-toleessa jedhamuu danda’a.
Sirnoota duraan turanii mannaa amma bara Wayyaanee kanatti Oromoon mirga qabsoo isaatiin argateen ayyaana isaa Irreecha sadarkaa hangas guddatutti kabajachuu danda’eera. Kun hin haalamu. Injifannoon ummata Oromoof barbaachisu karaa siyaasaa fi dinagdeetiin siichi kan hafe tahu hundinuu waan itti walii galu natti fakkaata. Karaa aadaa fi afaanii garuu deebii gahaa argateera jechuudhaan namoonni baay’een quufa qaban yoo ibsan nan dhagaya. Afaan ofiitiin hojjechuun, aadaa ofii dagaagfachuun guutummaatti danda’ameera jedhu. Ani jecha ‘guutummaatti’ jedhu kanatti walii hin galu. Injifannoon karaa aadaa fi afaanii kun ni eegalame malee galii isaa kan gahee miti. Wanni reefuu jalqabbii irra jiru tokko ammoo akka waan guutummaatti milkaayeetti irraa gammadamuu hin qabu. Mirga aadaa fi afaan keenyaa arrabaan qofa akka dhandhamnu dha kan bittoonni keenya nuu eehamani. Waan dhandhamne kana garuu akka habbuuqqannee mi’eeffannee hin liqimsine hudha qabanii nu dhorkani. Habbuuqqii birayyuu dabarree kakkarsinee dhugnee quufnee deeqqifachuuf akka mirga qabnu irraanfatani, yookiis beekaa nu didani. Kun akkuma saba kamiittuu mirga uumaan nu gonfe tahuu isaa isaan yoo dagatan illee nuti dagachuun fafa. Mirga namni nurraa fudhate kana falmannee deebifnee harkatti galfachuuf qabsoon nu dura jiru fagoo dha. Dubbiin tun maal jechuu akka taate itti aansinee laalla. Dhimma mirga afaanii yeroo biroof bulfannee dhimma kaaneef, waa’ee mirga aadaa, keessaafuu Irreecha irratti fuulleffanna.
Ayyanni Irreecha kun ayyaana Afriikaa keessatti sadarkaa hiriyaa hin qabneen akkasitti guddatee mul’atu waan taheef, Afriikaa bira taree addunyaa irrattuu ayyaana xiyyeeffannoo miidiyaalee biyya lafaa gurguddoo hawatu tahuutu irra ture. Kan sadarkaa Afriikaa fi sadarkaa addunyaa haa turuutii, Itoophiyaa akka biyyaatti ittiin waamamnu keessattuu ayyaanni kun Oromoodhaan alatti dhageettii fi hawannoo isaaf malu hin arganne. Ayyaanni Irreecha hangas bal’atee waggaa waggaatti Hora HarSadiitti kabajamu kun, ayyaana Oromoon qofti beekuu fi guddina isaa maalalfatu yoo tahe illee, ayyaana warri kaan akka walgahii afooshaa wayiitti xiqqeessanii laalan tahee mul’ifamaa jira. Gariin diinnan Oromoo ayyaana aadaa kanaaf hiikkaa ‘amantii doofummaa’ (paganism) kennaafii jirani. Sirna irreeffannaa (galata galfannaa [thanksgiving]) Oromoo kana, akka raaw’ii sirna amantii kan ‘bishaan waaqeffachuu’ fakkeessanii dhiheessuuf tattaafachuu irraa hin dhaabbanne. Akka ayyaana farra amantiilee Kiristaanummaa fi Islaamaa tahetti karaa danda’an maraan lallabanii hordoftoota amantiilee lamaanii biratti shakkii fi jibba uumsisuuf ifaajaa jiran. Kana gochuudhaan ayyaanni kun akka Oromoota amantiilee lamaan maqaa dhoofne hordofan biratti fudhatama dhabaa deemu gochuuf halkanii guyyaa hojjechaa turani, ammas itti jirani. Haa tahuutii itti milkaawuu hin dandeenye, hin dandayanis. Inumaa bu’aan argamaa jiru faallaa dhamaatii isaanii tahe. Isaan Irreecha diiguuf hojjetaniyyuu, Irreechi yeroo irraa yerootti of jaaraa deemee kunoo har’a sadarkaa ‘Irreechi Irree Oromoo ti’ jedhamu irra gahe. Kanaafuu diinnan keenya heddummina ummata Oromoo ayyaana kana irratti mul’atu arganii hinaaffaadhaan boolla lixan dhabaa jiru. Hinaaffaan tun warra har’a aangoo harkaa qabus tahee warra kaleessa aangoo irra ture biratti ifatti mul’atti.
Mootummaan TPLF kan afaaniin mirga aadaa ummatootaa eehameen jira ofiin jedhu, akkuma sirnoota isa dura dabran hundumaatti tuffii fi jibba ayyaana ummatootaaf qabu karaa adda addaa agarsiisaa jira. Ayyaana Irreecha dhorkuun humna isaatii ol waan itti taheef jecha akka waan ayyaana kana eebbisee eehametti of haa himu malee, karaa danda’ameef maraan guddina ayyaana kanaa mataa keessa rukutee gad xiqqeessuu irratti hojjechaa jira. Hirmaattota ayyaanichaa karaatti danquu fi qabee hidhuu fi reebuu qofa miti tarkaanfiin Wayyaaneen ayyaana Irreecha gad xiqqeessuuf fudhachaa jiru. Tarkaanfiin sirni kun ayyaana kana kabajaa waakkachuuf fudhachaa jiru inni guddaan loogii miidiyaalee toyannoo isaa jala jiraniitiin mul’famaa jira. Loogii karaa miidiyaa godhamuun akka ayyaanni kun guddatee sadarkaa addunyaatti hin beekamne taasifamaa jira. UNESCOtti akka galmeeffamee hawata tuuristootaa hin taane beekaa danqamaa jira. Dabballoonni OPDO hangi tokko fayyaalummaadhaan ‘Irreecha keenya UNESCOtti galmeessinee addunyaa irratti beeksisuuf, kanaanis madda tuurizimii Oromiyaa ol guddisuuf iyyachaa jirra’ haa jedhan malee, warri mataa isaanii irra yaabbatee jiru (matootiin TPLF) kan kana eehamaniif hin taane. Addunyaatti beeksisuun haa turuutii, biyyattii keessattuu akka ayyaana giddicha tokkootti akka hin laalamne moggeeffamaa jira, Irreechi.
Kana fakkeenyaan ibsuuf ayyaana Irreecha barana kabajame irratti miidiyaan sirnichaa kan Afaan Amaaraa dubbatan ayyaana hangas gahu kana ifumaan ifatti yoo moggeessanii fi xiqqeessan mul’atan. Televiziyoonni Itoophiyaa (ETV) sagantaa oduu isaa keessatti, sirna raaw’annaa ayyaana guddaa kana ulfina waakkatee toora oduu xixiqqoo ganda keessaa keessatti dhiheessuu filate. Sunuu akkuma hin komatamneef jecha ‘dhiheessee jira’ jedhamuuf qofa akka tahe ifaa dha. Akkaataan waraabbii suuraa kaameeraa isaanii illee hammeenya jiru calaqqisa. Ummata miliyoonotatti lakkaawamu kan akka callaa xaafiitti mul’atu dhiisanii namoota kuma hagoo qofa agarsiisuu filatani. Biyyoota ummanni lakkoofsa guddaa hangas gahuun bahee sirna wayii ayyaaneffatu keessatti, miidiyaaleen mootummaa helikopteratti dhimma bahanii akka hawaa irraa gadi waraabuudhaan baay’ina ummatichaa guutuutti (general shot) agarsiisan godhama. Mootummaan Wayyaanee hojii waraabbii ayyaanotaaf helikopteratti yeroo dhimma bahu amma dura wayta baay’ee daaw’annee beeyna. Lakkoofsi ummata ayyaanota sirnichi helikopteraan samii irraa gad waraabsisee dhiheessaa bahee hundi garuu yoo walitti ida’ame hanga Irreecha guyyaa tokkoo illee hin gahu.
TVn mootummaa Wayyaanee Irreecha baranaa irratti taajjabbii biraa tokkos dabalateera. Hiriira paartii mormituu Amaaraa kan namoota dhibboota muraasa qofaan lakkaawamaniitu, oduu ayyaana Irreecha kan ummata miliyoonota hirmaachiseedhaa dursee bal’inaan irraa gabaafame. ‘Yoo hubatanii laalan maalreen daalattii dha’ jedhu mitii ree? Wanni kun yoo irraa dubbannu waan qabaa hin guunne (elementary subject) fakkaachuu mala. Haa tahuutii namni waan kana qalbiidhaan, keessumattuu ija ogummaa miidiyaatiin laale, mootummaan kun hangam Oromoof tuffii akka qabu ofirratti ragaa bahuu isaa mirkaneeffata. Mootummaan kun jibbaa fi tuffii paartiilee mormituu irratti qabu ni beeyna. Haa tahuutii jibbii fi tuffiin Wayyaaneen paartiilee Amaaraa irratti qabu hanga jibbaa fi tuffii Oromoo irratti qabuu hin gahu. Paartiileen sun karaa nagaan bahanii sirnicha akka fedhan yoo abaaraa oolanii nagaan galan, Oromoon garuu faaya aadaatiin faayamee ayyaana aadaa kabajachuu isaaf qofa deeggartummaa ABOtti shakkamee ija hamaan laalama.
Akki biraa akki itti ayyaanni Irreecha mootummaa Wayyaaneetiin xiqqeeffamuuf dhama’amaa jiru, ayyaanota xixiqqoo sablammoota bibbicuu Kibbaatiin kabajaman waliin akka tokkotti herregamuu dha. Fakkeenyaaf ayyaana aadaa sablammoota Koonsoo, Geedi’oo, Hamer, Yaangaatoom fi kan kana fakkaatan kan namoota kudhanoota yookiis dhibboota xiqqoo hirmaachisu waliin wal fakkeessanii ramaduu dha. Osoma haasofnuu sirni kun, ayyaana aadaa ummata Sidaamaa kumoota dhibba hedduu hirmaachisu Cambalaalaa jedhamu illee bifuma kan Irreecha fakkaatuun moggeessuuf akka hojjechaa jiru osoo hin eerin dabruun gaarii hin tahu. Sirni Wayyaanee akkuma sirnoota isa dursan duriitti ayyaanota ummatoota gama kibbaa akka ayyaana warra ‘duubatti hafoo’ tahetti tuffachuun walitti cafaqee salphisuu fi moggeessuu itti fufuu isaa kanuma irraa argina. Ayyaanota gama kaabaa kan lammiilee isaanii biratti beekamaniif garuu laalcha addaatu kennama. Fakkeenyaaf ayyaana Ashandaa jedhamu haa laallu. Ayyaana dubartoota Tigraay kan waggaa waggaatti ayyaaneffatamuu dha. Ashandaan yoo baay’ate dubartoota dhibba muraasa hirmaachisa. Miidiyaan sirnichaa Afaan Amaaraa fi Tigirinyaadhaan akkaataa raaw’ii ayyaana kanaa irratti hanga nama nuffisiisutti gabaasu. Waggaa waggaatti documentary irratti hojjetanii dhiheessu. Waggoota kudhanoota dabran keessatti documentary qophii miidiyaa Amaariffaa irratti ayyaana Irreechaf hojjetamee dhihaate ni lakkoofna yoo jenne garuu lakkoofsa qaboota harka tokko irraa illee hin fixnu.
Tigraayuma keessattuu ayyaanni aadaa ummataa waggaa waggaatti kabajamu kan lagatame biraas ni jira. Ayyaana Dubartii ti. Ayyaanni kun dubartoota Raayyaa biratti beekama. Dubartoota kumootatti lakkaayamantu gaaddisa qilxuu yookiis odaa jalatti bahanii buna qalanii ayyaaneffatu. Ayyaanni kun duubbee seenaa isaatiin ayyaana Ateetee Oromootiin wal fakkaata waan taheef, Tigiraay keessatti gadi qabaa guddaa jalatti argama. Ayyaana Ashandaa reefuu eerre caalaa namoota baay’ee kan hirmaachisuu fi sirna nama ajaa’ibsiisuun kan ayyaaneffatamu tahu illee, addatti ayyaana Warra Raayyaa waan taheef qofa moggeeffama, dhageettiis waakkatama. Kana malees ayyaanni Dubartii irra caalaa haawwan Raayyaa warra umrii quufaniin kan qajeelfamuu oggaa tahu, sirni kadhannaa isaas irra hedduutti Afaan Oromootiin geggeeffama. (Ummanni Oromoo Raayyaa cunqursaa bara dheeraa jalatti har’a afaan abbaa isaa dagachiifamee Tigiree fakkaatu illee, sirba aadaa, kadhannaa Waaqaa, gaddaa fi gamachuu ibsannaa keessatti har’as jechoota Oromoo kan dhaalaan dabraa dhufe gad hin lakkifne.) Kun Habashoota Tigraay keessatti Afaan Oromoo dhagahuu hin feeneef rifaatuu guddoo itti tahe. Kanaaf beekaa dhageettii dhowwatu. Mootummaan TPLF osoo mootummaa walqixxummaa sabaa fi sablammootaaf kan dhaabbate tahee, ayyaanota Ashandaa fi Dubartii (lamaanuu bulchiinsuma Tigraay keessa) gidduutti loogii hangas gahu hin raaw’atu ture.
Eenyummaa Oromoo gadi qabuu irratti warri aangoo irra jirus tahee warri aangootti deebi’uuf dhidhiittataa jiru tokkuma. Hanga ammaatti gadi qabaa miidiyaaleen toyannoo sirna Wayyaanee jala jiran ayyaanota aadaa Oromoo keessumattuu Irreecha irratti godhan kaafnee laaluu yaallee jirra. Miidiyaaleen toyannoo ilmaan Nafxanyaa jala jiraniis kana irraa adda miti. Ilmaan Nafxanyaa hiree miidiyaa idil addunyaa keessa hojjechuu argatanii fi kanneen raadiyoolee fi marsariitiilee dhunfaa banatanii geggeessan ayyaana Oromoo guddaa kanaaf xiyyeeffannoo gahaa kennanii yoo gabaasan hin dhagahamu. Ayyaana Cuuphaa kan Gondaritti namoota kumoota muraasa hirmaachisee kabajamu (Ximqet Bahir) irratti torbaan tokko guutuu gabaasu. Irreechaf garuu daqiiqaa tokko waakkatu.
Dhugaan olitti kaafne kun dhugaa eenyuunuu biratti haalamuu miti. Dhugaa Oromoon dhiiga Oromummaa of keessaa qabu hundi itti amanuu dha. Dhugaa ilaalcha siyaasaas tahee amantiitiin addaan laalamu miti. Keessumattuu dhugaan Oromummaa kun deeggartoota ABO hawatee miseensota OPDO kan moggeessu miti. Dhugaa kana irratti ilaalcha siyaasaa fedheyyuu kan hordofnu yoo tahe, miidhama Oromummaa kana arguuf ija fayyaa, dhagahuufis gurra fayyaa qabaannaan walirraa fagoo hin jiraannu. Keessumattuu joolleen Oromoo fedhiinis tahee hiree jireenyaaf jecha qaama mootummichaa tahanii akka miseensa OPDOtti of beekan dhugaa kana akka ‘olola ABO’tti fudhatanii bira dabruu osoo hin taane, wanni jedhame kun dhugumatti lafa irra ni jira moo hin jiru jedhanii qalbii Oromummaatiin akka of gaafatan dhaamuun fedha. Hanga Oromoo taanetti, eenyummaan Oromummaa kan irraa laalannee dubbannu kun hunduma keenyaafuu qixxee dha waan taheef.
Loogiiwwan kana fakkaatan injifannoodhaan irra aanuuf Oromoon maal gochuu qaba? Sirna kabajaa ayyaana Irreecha irratti Oromoo irraa wanni eegamu maal fa’a tahuu qaba? Gaaffiin Oromoon akka gaaffii aadaa fi hawaasummaatti qabatee ayyaana kana bahee kabajachuu qabu maal fa’a dha? Ayyaana Irreecha sadarkaa amma jiru kana irraa gara fuulduraatti tarkaanfachiisuuf, addunyaa waa’ee keenya akka qoratee hin beeyne godhame ofitti hawannee of itti barsiisuuf tarkaanfiin sabboontota Oromoo maal faa tahuu qaba? Walumaa galatti Ayyaana Irreecha isa waggaa tokko booda Fulbaana bara 2014 ayyaaneffatamu irratti ammuma irraa qophii akkamiitu nu barbaachisa? Dhugumatti Irreecha Irree Oromoo taasisuuf qoodni lammii Oromoo mara irraa eegamu maali?
Gaaffiilee kanaa fi kanneen biroof kutaan lammaffaan barruu kanaa deebii qabatee dhihaata.
* Yaada qabdaniif: gulummaa75@gmail.com
COMMENTS
RULES FOR COMMENTING:
Gadaa.com values your inputs, and to maintain a positive environment of discussion, the following rules will be enforced for comments. When you click SUBMIT COMMENT below, you are agreeing to abide by the following rules.
1. Apply common-sense respect and courtesy. Feel free to express your thoughts within the limits of civility.
2. Personal attacks, offensive language and unsubstantiated allegations are not allowed.
3. By submitting your comments, you take all the responsibility, legal or otherwise, for your comments.
4. Comments are naturally short. Long comments may be removed; for long comments, feel free to submit them as articles to be posted on their own.
5. Gadaa.com reserves the right to remove comments that do not follow the rules stated here.
6. Frequent offenders of the above rules will lose future posting privileges.
How to Use the New Comment Section
1. One can sign in using social networking services (if using this, click on "Sign In With your preferred social networking service")
2. One can also comment as "Guest" (no log-in required; for this, click on "Pick A Name" AND check the "I'd rather post as guest" button.)
(ONLY NAME and EMAIL are required; no password needed if commenting as Guest.)
3. To SUBMIT comments for moderation, click on the "Arrow" sign.
Disclaimer: Opinions expressed in comments do not reflected the views of Gadaa.com unless explicitly stated otherwise by Gadaa.com; Gadaa.com IS NOT accountable for any thought and content of comments.
Write Your Comment Below.
RULES FOR COMMENTING:
Gadaa.com values your inputs, and to maintain a positive environment of discussion, the following rules will be enforced for comments. When you click SUBMIT COMMENT below, you are agreeing to abide by the following rules.
1. Apply common-sense respect and courtesy. Feel free to express your thoughts within the limits of civility.
2. Personal attacks, offensive language and unsubstantiated allegations are not allowed.
3. By submitting your comments, you take all the responsibility, legal or otherwise, for your comments.
4. Comments are naturally short. Long comments may be removed; for long comments, feel free to submit them as articles to be posted on their own.
5. Gadaa.com reserves the right to remove comments that do not follow the rules stated here.
6. Frequent offenders of the above rules will lose future posting privileges.
Use the "Report Comment" link under each comment to report an inappropriate comment.
Disclaimer: Opinions expressed in comments do not reflected the views of Gadaa.com unless explicitly stated otherwise by Gadaa.com; Gadaa.com IS NOT accountable for any thought and content of comments.


text:
Wallisaan Oromoo Angaftichi Digirii Doktorummaa Ulfinaa Argate (VOA)
Listen to the Report:
Photo: Jimma University
Qopheessaa Tujube Kussa | Washington DC
Degereen doktorummaa kabajaa argame kun kan Alii qofaa utuu hin taane, kan dargaggoo, maanguddoo fi uummata Sirba Alii jal’atu maraa ti jedha Angaftichi weellistoota Oromoo Dr. Alii Birraa.
Waxabajjii shan bara 2010 Yunivarsitiin Jimmaa wallisaa Oromoo angafticha Ali Birraaf digirii dooktorummaa ulfinaa kennee jira. Sirna eebba barattoota yunivarsitichaa irratti argamuudhaan ka badhaasa kabajaa kana kennan ministara eegumsa fayyaa Ethiopia Dr. Tewoodros Adihaanoom turan. Yunivarsitiin Jimmaa ammaan dura illee digirii dooktorummaa kabajaa kana namoota adda addaaf ka kennaa ture tahuu, prezidaantiin yunivarsitichaa, Dr. Kabaa Urgeessaa ibsanii jiru.
Wallisaa Alii Birraa nama gara waggoota shantamaaf sirbaa ture, aadaa Oromoo calaqqise, afaan Oromoo akka beekamu gochuutti gahee guddaa gumaache, akkasumas akka sabaa fi sab-lammoonni mirga argataniif walleellee isaan ergaa dabarsaniin nama wallisaa ture tahuu kan ibsan Dr. Kabaa Urgeessaa, Yunivarsitiin Jimmaa hojii guguddaa akkanaa Aliin hojjeteef beekkannaa kennuu waan barbaadeef bakka inni jiraatu Kanadaa, Torontootti bilbilee afeeree, sirna sana irratti akka argamu taasise, jedhan. Dr. Ali Birraas gama isaan, “kabajaa akkasiif nan afeerama, jedhee takkaa illee abjootee hin beeku. Abjuu tu naaf dhugoome. Artistoota dargaggoota guddataa jiraniif hamilee guddaa kenna.” jechuun Raadiyoo Sagalee Ameerikaaf ibse.
Aliin gama kaaniin dhibee “colon cancer” jedhamuun qabamuu isaa akkasumas qoroo ija dhabuu isaa dubbata. “Garuu, jaalalli ani muuziqaaf qabu amma illee how’aa dha. Otuun guutummaatti sirbuu irraa hin gadamoojjawiin dura, CD sirbaa tokko maxxansiisuuf itti yaadaan jira.” jedha. Hojii muuziqaa irraa eega gada-moojjawee boodas, wallistoota dardara isa boodaan ka’aniif akka tajaajila gorsaa kennuu fedhuu fi isaan irraa illee baratuuf hawwii qabu dubbata, wallisaan angaftichi, Alii Birraa.
– VOA News
COMMENTS
RULES FOR COMMENTING:
Gadaa.com values your inputs, and to maintain a positive environment of discussion, the following rules will be enforced for comments. When you click SUBMIT COMMENT below, you are agreeing to abide by the following rules.
1. Apply common-sense respect and courtesy. Feel free to express your thoughts within the limits of civility.
2. Personal attacks, offensive language and unsubstantiated allegations are not allowed.
3. By submitting your comments, you take all the responsibility, legal or otherwise, for your comments.
4. Comments are naturally short. Long comments may be removed; for long comments, feel free to submit them as articles to be posted on their own.
5. Gadaa.com reserves the right to remove comments that do not follow the rules stated here.
6. Frequent offenders of the above rules will lose future posting privileges.
How to Use the New Comment Section
1. One can sign in using social networking services (if using this, click on "Sign In With your preferred social networking service")
2. One can also comment as "Guest" (no log-in required; for this, click on "Pick A Name" AND check the "I'd rather post as guest" button.)
(ONLY NAME and EMAIL are required; no password needed if commenting as Guest.)
3. To SUBMIT comments for moderation, click on the "Arrow" sign.
Disclaimer: Opinions expressed in comments do not reflected the views of Gadaa.com unless explicitly stated otherwise by Gadaa.com; Gadaa.com IS NOT accountable for any thought and content of comments.
Comments are closed.


text:
WASHINGTON, DC
— Bakka-bu’oonni Mootummaa Itiyoophiyaa fi ka paartiilee mormituu, torban dabre kana, Televiiziyoona biyyattii irratti waliin dhihaatanii ennaa seera farra-shororkeessummaa irratti wal-falmii geggeessan mul’atee jira. Itiyoophiyaa keessatti wal-falmiin akkasii yeroo baay’ee hin mul’atu. Qeeqawwan Mootummaa Itiyoophiyaa irratti dhihaataa turan keessaa tokko carraan akkanaa Paartiilee mormitootaaf banamuu dhabuu akka tahe beekamaa dha. Kanaaf jecha wal-falmiin torban dabree kun ija namoota hedduu harkise.
“Mootummaan mormitootaa balbala sabaa-himaa yokaan miidiyaa banuu jalqabuufii laata?” - jechuun kanneen wal-gaafatan illee ni jiran. Ka duraan hoogganaa paartii mormituu turan - Obbo Bulchaa Dammaqsaa, wal-falmiin akkanaa jiraachuun gaarii eeranii, “garuu -- motummaan yaada mormitootaaf balbala banuuf kana hin goone. Mala ittiin uummata sossobatu gowwoomsaa dha,” jedhu.
Guutummaa gaaffii fi deebii kanaa dhaggeeffadhaa


text:
Xalayaa: Hogganoota QBOtiif - Tokkummaan qabsaa’ota Oromoo yoomiyyuu caalaa amma barbaachisaa dha
Abdii Boruutiin*
Audio: Voice of Oromiyaa (Minneapolis) – Said Ali
Duraan dursee, xalayaa kana yoon barreessu haala Qabsoo Bilisummaa Oromoo (QBO) isin caalaan beeka jechuuf otuu hin taane; yookaanis ammoo isin caalaa dandeettii qabaadhee isin gorsuuf ykn isin ajajuuf otuu hin taane, akka ilma Oromoo tokkootti dhaamsa Oromummaa fi Sabboonummaa isiniif erguufi. Xalayaan kiyya kun dubbisamee kan hirraanfatamullee yoo ta’e, yoo xinnaate yeroo isa dubbistan, eessaa kaanee eessa akka jirru; garamittis deemaa akka jirru akka yaadattanii fi haala keessa jirrus sirriitti akka hubattan isin gaafachuufi. Keessumaayuu warri mooyxannoo bara dheeraa qabsoo kanarraa argattani fi wareegama guddaa kaffaltanii as geessan, bu’aa ba’ii keessa dabartan hundaa yaadachuu dhaan; qabsoon keenya kun akkamitti daandii gaarii akka qabatu godhuuf yoomiyyuu caalaa dirqama keessan akka baatan abdiin qaba.
Akkuma beekamu Addi Bilisummaa Oromoo (ABOn) jaarmayaa jaalatamaa fi abdatamaa qofaa otuu hin taane, jaarmayoota siyaasaa Oromoo, kan walaba ta’anii ijaaraman keessaa isa hangafa dha. Jaarmayaa Jeneraal Waaqoo Guutuutiin ijaarame – Adda Tokkummaa Bilisummaa Uummata Oromoo (ATBUO) irraa kan hafan, jaarmayootni bilisummaa Oromoo fi walabummaa Oromiyaatiif ijaaraman ykn uumaman hunduu, sababa adda addaatiin warra ABO keessaa bahaniin ykn ABOrraa fottoqaniin akka uumaman ni yaadatama. Waayee kana ammoo isin caalaa beekee otuu hin taane, dura dhimma kana kaasuun barbaachisaa waan ta’eefi. Jaarmayootni sababa fottoqinsaatiin ykn sababoota birootiin uumaman kun ammoo, garri caalaan isaanii erga ABOn mootummaa ce’umsaa Itoophiyaa keessaa bahe, bara 1992 boda, akka ta’an ni beekama.
ABO keessa ilaalchi siyaasaa adda addaa turuu fi ammallee jiraatus, hanga bara 1991tti tokkummaan qabsaa’ota Oromoo akka har’aa laafaa akka hin turin waan ragaa qabu dha. Ani yeroo sana biyya keessa turuu baadhullee, bara 1991 hanga ABOn mootummaa ce’umsaa keessaa bahutti, tokkummaan qabsaa’ota keenyaa akkam akka ture “Gullalleetu ragaa ta’uu danda’a” jedhanii warri dubbatan jiru. Haala sana ija kootiin arguu dadhabuun garaa na nyaata. Egaa, waayee kana yoon kaasu, seenaa isinitti himuufii miti; kana isintu na caalaa arge, na caalaa beektus. Wantin kana kaaseef, eessarraa kaanee eessa akka jirru hubachuufi. Tokkummaa yeroo sanaa fi sana duras turetu; wareegama qabsaa’ota keenyaatu; dhiiga fi lafee ilmaan Oromootu injifannoolee gurguddoo nuuf argamsiisan.
Seenaa saba Oromoo keessatti bara 1991 jijjiiramni hamma kana hin jedhamne argamuun tokkummaan qabsaa’ota keenyaa cimaa waan turee fi summiin gandummaa, naanummaa fi amantii dhaan walqoqqooduu kun, akka har’aa yeroo sana uummata keenya jidduutti waan hin faca’iniifi. Har’a mataa keenya ol qabannee waayee keenya dubbachuu bira dabarree; Afaan keenya bareedaa kanaan barreessuu danda’uun, injifannoolee tokkummaan qabsaa’ota Oromoo nuuf argamsiise sana keessaa isa tokko dha. Kaayyoo inni guddaan – bilisummaa Oromoo fi walabummaan Oromiyaa – galii hawwame otuu hin gahin turanillee, injifannooleen hanaga har’aatti argaman, akka alagaa fi diinni gadi xinneessanii dubbatanitti, kan akka laayyootti ilaalamanii miti. Kan caalu fi isa guddaa hawwinus argachuu kan dandeenyu, injifannoolee harka keenyatti galfanne kana tikfachaa qabsoo keenya yoo cimsinee dha.
Qabsoon bilisummaa keenyaa dhaabbachuu baatus; tattaaffiin qabsaa’ota keenyaa otuu walirraa hin citin itti fufus; bara 1992 booda haalli mooraa keenyaa bifa biraa agarsiisaa akka dhufe waan nama mamsiisuu miti. Bar-kurnee lamaan dabran kana keessatti waan nama gammachiisan caalaa waan nama gaddisiisantu mul’achaa turan; mul’achaas jiru. Bara 2000 yeroo jaarmayootni Oromoo walitti dhufanii tumsa “Tokkummaa Humnoota Bilisummaa Oromiyaa, Afaan Ingliziitiin ULFO (United Liberation Forces of Oromia) jedhamee beekamu, ijaaran sana gammachuu guddaan mooraa QBO keessatti mul’atee ture. Haa ta’u malee, gammachuun sun yeroo dheeraaf hin turre. Otuu abdii guddaan tumsa kanarraa eegamaa jiruu, bara 2001 fottoqinsi mooraa ABO keessatti uumame. Ergasii kaasee hanga har’aatti mooraan QBO yeroo dhaa yerootti laafaa akka dufe dhara ta’uu hin danda’u. Egaa, asirratti maaliif mooraan keenya laafe? Maaliif diinni fi alagaan nu keessa seenanii gara gara nu hiruu yaalu? Maaliif gantuu fi ayyaanlaallattuun heddoomaa dhufan? jennee of gaafachuun barbaachisaa dha.
Mee waan tokkon jechuu barbaada, yoon akkana jedhu ammoo, tattaaffii qabsaa’otni keenya godhan dagachuu fi tuffachuuf otuu hin taane, dhugaa lafa jiru akka hubannuufi. Erga ABOn ijaarame, bar-kurnee afur gahuuf deemna. Waggoota afurtamman kana bakka lamatti baafnee yoo ilaallu, Inni tokko ijaarsa ABOtii kaasee hanga bara 1991 yoo ta’u; inni biraa bara 1991 kaasee hamma har’aatti kan jiru dha. Bu’aalee QBOn argamsiise yoo hubannu ammoo, qabsoo waggoota kudha-sagal (19) keessatti godhametu bu’aalee gurguddoo argamsiise. Bu’aalee bar-kurnee lamaan dabran kana keessatti argaman yoo xinxalle fi kan sana duraa wajjin walbira qabnee yoo ilaalle, maal akka ta’e hubachuun waan nama rakkisu natti hin fakkaatu. Kun maaliif ta’e? jennee of gaafachuu qabna. Deebiin gaafii kanaas ulfaataa miti. Ani gabaabumatti kanan jedhu, tokkummaan qabsaa’ota Oromoo laafuun ykn dhabamuun sababa isa guddaa dha. Jaarmayoota heddoomsuu fi humna gara gara facaasuutu laaffina kana fide jechuu dha.
Garaa garummaan ilaalchaa yeroo’uma fedhee ta’u adeemsa siyaasaa keessatti hin dhabamu. Haa ta’u malee, dhimma keenyarratti wanti irratti waliigaluu danda’an baa’yeetu jiru. Otuu garaagarummaa xixiqqoo isin jidduu jiraniif dursa kennuu dhiiftanii; waan waloo tokkorratti waliigaluu dandeessanii, mooraa QBO kana keessatti rakkooleen adda addaa heddoomaa hin dhufan turan. Yoon akkana jedhu ammoo komii otuu hin taane, haala har’a keessa jirrutu akkana nama jechisiisa. Yeroon ammaa garuu, yeroo taa’anii wal qeeqan ykn wal komatan; yeroo “…otuu akkas turee,…” jedhanii dubbatan otuu hin taane, yeroo haala keenya gamaaggamnee; rakkoolee dhalatan kana keessaa bahuuf, karaa kana keessaa nu baasu barbaadnu ta’uu qaba. Kan dabre hubannee; barumsas irraa argannee; kana booda maal godhuu qabna? jennee of gaafachuu qabna jechuu dha. Qabiyyee fi kaayyoon yookaanis dhaamsi xalayaa kiyyaas isuma kanatti xiyyeeffata.
Har’a haalli mooraa keenya keessatti uumame yoomiyyuu caalaa baay’ee kan nama yaaddessu dha. QBOrratti keessa fi alaan irratti duulamaa jira. Diina waloo cimaa Wayyaanee kuffisuuf tumsi alaa barbaachisaa ta’uu danda’a jedhamaa turre. Haa ta’u malee, warri tumsaaf yaadaman har’a kunoo diina guddaa sana dhiisanii; dura nu kuffisuuf nurratti duulaa jiru. Bu’aalee hamma har’aatti QBOn nuuf argamsiise fi harka keenyatti galfanneeyyuu diiguu fi balleessuuf; uummatoota olla Oromiyaallee nurratti kakaasuuf; ciminaan irratti hojjechaa jiru. Duraanuu dhuguma tumsa Oromoo barbaadanii otuu hin taane, kaayyoon isaanii Oromoota meeshaa isaaniif ta’an ofitti qabanii; kan hafan walirratti duulchisuu fi mooraa keenya laaffisuuf ture. Kaayyoon kun ammoo otuu hin dhokatin kunoo caalaatti ifa bahaa jira. Asirratti, waanuma adeemaa jiru akka hubannuuf malee, kaayyoon xalayaa kiyyaallee waan diinni fi alagaan nurratti dalagaa jiran himuuf miti. Kaayyoon xalayaa kanaa, akkamitti duula kana jalaa baanee; qabsoo keenya cimsinee; galii hawwamu ga’uu akka dandeenyu qabsaa’ota keenyaaf, addatti ammoo hogganoota QBOtiif dhaamsa dabarsuufi.
Gara qabiyyee xalayichaatti deebi’uu dhaaf, yoo daftanii dhibdeelee ykn garaagarummaa isin jidduu jiraniif walumaan furmaata hin barbaadne, humni mooraa keenyaa gara gara faca’ee laafuu qofaa otuu hin taane, Oromummaa fi Oromiyaan gaaga’ama guddaa keessa akka jiran; diinni karaa lamaan nurratti duulaa akka jiru; egereen keenya gaafii guddaa keessa galuuf deemaa akka jiru akka hubattaniifi. Hammuma fedhe garaagarummaan ilaalchaa jiraatullee, warri kaayyoo tokko qaban; ilmaan haadha fi abbaa tokkoo; maaliif waliigaltee akka dhaban naaf galuu dide. Tokkoomanii jaarmayaa tokko keessatti walitti baquun yoo hin danda’amne, tumsa ofii ijaaranii kaayyoo yeroo, kaayyoo hatattamaa tokko lafa kaawwatanii; dura isa kanarratti waliigaltee uumuun ni danda’ama jedheen yaada. Yeroo tokkoon yoo hin danda’amne, sadarkaa sadarkaa dhaan hojjetanii; gara tokkoomuutti dhufuun ni danda’ama jedheen amana. Kun akka milkaawu garuu, wal kabajuun, wal mararfachuun, waliif na’uun, wal obsuun, waliin haasa’uun, waliin mari’achuun tarkaanfii duraa ta’uu qaba.
Haalli yeroo ammaa mooraa QBO keessatti uumame kun, waa baay’ee akka hubannu nu taasisuu danda’a. Maaliif yoo jedhame, tokkoomuun hafee waliigaltee dhabuun keenya, diina fi alagaa dhaaf qaawwa uumee ykn karaa baasee; karaa kanaan nu keessa seenanii akka meeshaatti akka nutti fayyadaman waan ifa nuuf godheefi. Haa ta’u malee, diina fi alagaatti quba qabuun har’a homaa nuuf hin fidu. Har’a keessa ofii hubachuutu barbaachisaa dha. Waliigaltee fi tokkummaa dhabuun, akkuma argaa turre fi jirru, gantummaa fi ayyaanlaallattummaan akka dhalatani fi babal’atan godha. Karaa biraatiin garuu, haalli amma uumame kun, yoomiyyuu caalaa diina fi fira QBO addaan baafnee akka hubannu nu taasisa. Kana beekuu fi sirriitti hubachuun ammoo, adeemsa keenya akka sirreessinu nu godha jechuu dha.
Har’a biyya keessatti barattootni fi darggaggootni Oromoo diina hamma funyaaniitti hidhate kana otuu hin sodaatin; tokkummaa dhaan ka’anii falmii guddaa fi wareegama hamma kana hin jedhamne kaffalaa jiru. Falmii fi Fincilli Diddaa Gabrummaa (FDG) yookaanis Warraaqsi Uummataa (WU) kun sadarkaa guddaatti akka tarkaanfatu fi qabsoon bilisummaa keenyaa keessa fi alaan akka cimu, qabsaa’otni Oromoo hatattamaan, haal-duree tokko malee, tokkummaa keessan ijaartanii; dargaggoota keenyaaf (Qeerroo dhaaf) abdii ta’uu qabdu. Yoo tokkummaan keessan milkaawe fi humni abdachiisaan mooraa keenya keessatti uumame, hammuma fedhe humni diinaa fi alagaa cimus, qabsoon keenya galii hawwamu otuu hin gahin hin hafu. Kun shakkii ykn mamii takkalle hin qabu. Bilisummaa keenya argachuuf taankii fi xayyaara waraanaa qabaachuun dirqama miti. Yoo tokkummaan jiraate, karaaleen galii keenyatti nu geessuu danda’an baay’eetu jiru. Waaqayyo/Rabbi waliigaltee isiniif kennee; tokkummaan keessan akka milkaawu isin haa gargaaru. Injifannoon xumuraa kan uummata Oromoo akka ta’u shakkiin hin jiru.
Galatoomaa!
* Abdii Boruu: aboruu@gmail.com
COMMENTS
RULES FOR COMMENTING:
Gadaa.com values your inputs, and to maintain a positive environment of discussion, the following rules will be enforced for comments. When you click SUBMIT COMMENT below, you are agreeing to abide by the following rules.
1. Apply common-sense respect and courtesy. Feel free to express your thoughts within the limits of civility.
2. Personal attacks, offensive language and unsubstantiated allegations are not allowed.
3. By submitting your comments, you take all the responsibility, legal or otherwise, for your comments.
4. Comments are naturally short. Long comments may be removed; for long comments, feel free to submit them as articles to be posted on their own.
5. Gadaa.com reserves the right to remove comments that do not follow the rules stated here.
6. Frequent offenders of the above rules will lose future posting privileges.
How to Use the New Comment Section
1. One can sign in using social networking services (if using this, click on "Sign In With your preferred social networking service")
2. One can also comment as "Guest" (no log-in required; for this, click on "Pick A Name" AND check the "I'd rather post as guest" button.)
(ONLY NAME and EMAIL are required; no password needed if commenting as Guest.)
3. To SUBMIT comments for moderation, click on the "Arrow" sign.
Disclaimer: Opinions expressed in comments do not reflected the views of Gadaa.com unless explicitly stated otherwise by Gadaa.com; Gadaa.com IS NOT accountable for any thought and content of comments.
12 Comments
-
Gadaa Visitor said,
Obbo Abdii hedduu galatoomi. Barreeffama kee yeroo hundaa nama dubbisan keessaa ani nama tokko. Akka hubannoo kootti yaada dhugaa fi madaallii eenyu illee hin abaarre ykn eenyyun illee hin faarsine, garuu dhibdee keenya xiinxale godheen fudha. Qaamaan si beekuu baadhus hangama akka uummata keef yaaddu barreeffama kee irraa hubachuun salphaa dha. Jabaadhu!
Waamicha ati QBOf dhiyeessite hawwaasni Oromoos ta’e qabsaa’onni bifa gurmuun/gamtaan gaafachuu kan qabnu natti fakkaata. Hoggantoonni keenya kana dhaga’uu ykn hojii ti hiiku jedhee garuu hin yaadu. Sababni isaas seenaa dabarsan kamuu keessatti muuxannoo akkanaa waan hin qabneefi. Wal dhabbii ilaalcha siyaasaa caalaa kan dhuunfaan gidduu isaaniitti uumamaniif waan bakka guddaa kennaan natti fakkaata. Alagaaf akka ergaman kan isaan godhus dhibdee gidduu isaaniif haaloo wal irratti bahuuf yaaduu irraa ti. Waan nama gaddisiisu yoo jiraate, badiin kamuu uumamu callifnee teenyee dhageeffachuu keenya dha. Hanga yoomiitti waan kolfaa ta’aa hafnaa????
-
Diimaa Magariisa Diimaa said,
Abdii boruu hedduu galatoomi!, barrefamni kee yeroo mara namatti tola, jabaadhuu itti fufi. Rabbiin umrii dheeraa nuuf haa Kennu, Oromiyaan turtuus bilisoomuun isii hin oolu. Gaafa bilisoomte garuu barruulee kee mara walitti qabee handhura Oromiyaa Finfinnee keessatti, odaa fi alaabaa bilisummaa jala dhaabbatee kan dubbisuuf jiraatu Ana dha, abdiin godhaas. Kanaafuu jabadhuu jajjabaadhuun siin ja’a.
-
Fakii Boruu said,
Duraan dursee Abdii Boruu heduu galatoomin siin ja’a!
Galani kee bilisumaadha!
Wani ati bareesitu hundi baay’ee namati mi’aawa sanis jechuun waan dhugaraa haasote kanaafu nama dhugaa jaalatuu fi argu cufa birati yaadni kee aka fudhatama qabu abdii guddadhan qaba!
Haatayu malee nuti hawaasni umata bal’aa oromoo ti fi misensotiin dhaaba cufaatu aka dhiiba dhaaba cufaa fi hoganooti dhaaba cufarati goone aka waan kun dhugoomu aka godhuu dandeenyu kan nugodhu tokkolee mee nuufis bareesi!
Amalee ira deebi’ee sigalatoomfata buli hori siin ja’a!
-
manchassa dina said,
Hundaaa dursee yaadaa ebbifamaa akkasif galataa guddaa qabda, galatoomi. Ergan jedhee booda dhimmaa barbaachisumma tokkumma Moora QBO ilaalchise waa Jedhee Yaala.
Haara waa’ee barbaachisumaa tokkomma ilmaan oromoo namni hin galef yoo jirate inni kan sammun dhukkuba qabuu qofa ta’u qaba. Innumma yoo danda’ee saboota seena walfakkata qaban waliin hojechuunu baaye fardidha. Fkn Afar, Aga’u, Sidama, Somali–kkf.
Jarmoon dhugan ummata oromoof hojetan hunduu gargarumaa xixiqoo jiddu isaa jiddu jiru seena fi ummata oromoo jechaa dhise of-dura ilaalun keessa of qulqullessudhan moora qabso qulqullessun barbaachisadha. Seera fi heera dhaba jabbesuun barbaachisadha.
-
Yadera sori said,
Abdii Boruu galata guddaa qabda!yaadni kee dhugaa fi yoo hojii irraa oolfame kan furmaata gabrummaa ta’uudha.Bilisummaaf Tokkummaan dursa,Tokkummaaf immoo hawaasaa oromoo fi QBO gidduutti araarri,mariin,walitti dhufeenyi bu’uu qaba.kuni yoo ta’ee wanti QBO adda faffaca’anii umrii gabrummaa ofirratti dheeressinuuf hin jiru.Diinni illee daandii banaa itti fayyadame qabsa’ota oromoo gidduuti rakkina uumaa jiru ni dhaba.yaadni kee yaada sabbontota oromoo cufaati galata argadhuun jedhe irra deebi’e.QBO cufti illee xalayyaa kana hojii irra akka oolchitan anis dhaamsa koo asirrattin dabala.Humna taanee gadi bahuu qabna.Tokkummaan yoo hin jirre humni hin jiru.kanaaf nuti umna taanee oromiyaa diinni saamaa jiru kana diinaa jalaa baasuu qabna.galatoomaa!
-
olii said,
Obbo A.Boruu Xiinxalli kanaa olitti dhiyeesite dhugaadha,kana malees yeroo adda adaaatii yaadni dhiyeesitu bilchaataa fi kan dhugaa irratii hundayee.Akkumma ibsiteti QBO iddo lamatti hirtee ilaaltee: wagaa 20mman dabree keesatti saba ormootii waantii buu`aa qabu hin hojjatamne ,inni jalqabamee akka duubatti deebi`u ta`aa jira.Ana akka natti fakaatuti waa jijiramu qaba jedheen amana.Inni baayee badaa ta`e garuu Jijirama gageefamaa jiru kanaa Naannoo kanatuu(sanatuu) adeemsisa jechuun ittu badii fida,kanaaf irraa of eeguu qabnna.Waayee ijaarsoota yoo ilaale saba oromootin waan hin filamneef ,hundi issaniitu akka itti fakaateeti haa hojjatan booda sabnii hogogolee kan dhugaa keesaa baafata,kanaaf waayee kana irratti manguddonni (jaarsonni) yeroo issaanii fixuu hin qaban.Jaarmootas yoo ta`an maqaa wal balleesu dhiisanii waan itti amanan sana fiixaan yoo baafatan wayaaf na fakkaata.
-
Kutu said,
Galatoomi haadhoo koo, jaalataa sabaa, jaalataa Oromoo, jaalataa lammii ati qabsa’aa dhugaa kan furmaata barbaachuuf oliif gadi jechaa jirtuudha jabaadhu. Yaadadhaa kaa, martinuu haasawaa kaa, bilisummaa keenyaaf mala wal gaafadhaa kaa, Nohoo Gobanaa
warri comment bareessitan kunis galatoomi akka isin Oromoof dhukubsataa jirtan barruu keessantu ibsaa
-
Abdurrahmaan Waliyyii said,
Abdi boruu nuti ilmaan Oromoo barreeffama kee xiinxallaan hubatan hundi galanni kee bilisummaa haa ta,u jenna! Kanatti aansuun miidhama baqattoota Oromoo yaman irraa maaliif barreeffama fuula tokkoo sirraa dhabne?maaliif yoo jette sabboontota heddutu mirga baqattoota ilmaan oromoo addunyaa irratti beeksisuuf miidhaan du,aa fi hir,ina qaamaa heddurra waan gaheef.dhaamsa ykn yaada maal qabdaaf?
-
Wal-Ta'ii said,
Abdii Boruu, nuuf jiradhuu, beekumsii sii kessa haaturuu. waantii atii barresitee halaa yerootin wal qabatee akkasumaas waan namaa hedduf hin galiin addan baaftee. yeroo bayye xaalayaani namotnii heddu barressan side qabatuu atii garuu gubba kastee hangaa dhumaatti waan naama gamachisuuf fi namaa gaddisuu ibsitee. ufii afoo demnee kanee akka ofii dubaa debi’aa jirru nuuf ibsitee. akka itti ufii dubaa hin demneef ammo gorsaa ciimaa hoogantootaf dabarsitee. Waan gaayaa keeti hojjataa jirtaa, garuu baayee sii hafaa, hangaa tokkumma kenna argitee, kayoon kenna bakka gayutti nuu biraa hin hafiin. baaye galatoomi
-
Abdii Boruu said,
Duraan dursee, yaada jajjabeessaa fi ijaaraa dhiyeessuu keessaniif hundi keessanuu galatoomaa, fayyaa ta’aa.
Abdurrahmaan Waliyyii,
Galatoomi, galanni ilmaan Oromoo hunda keenyaatuu bilisummaa haa ta’u. Dhugaa dha, miidhamni ilmaan Oromoo biyya Yaman jirani irra gahe fi gahaas jiru hunda keenyaa akka gaddisiise fi boqonnaa sammuu nuu dhoowwe (dhoorke) waan dhara ta’uu miti. Tokkummaa qabsaa’ota Oromootiif iyyuu fi yaamicha godhuunis, sababni inni guddaan humna mooraa keenyaa cimsinee; irree tokkoon diina nama-nyaataa kanarratti duullee bilisummaa keenya argachuuf; uummata keenya kan biyya keessa fi biyya alaatti (akka uummata Oromoo biyya Yaman) rakkoolee hamaa keessa jiran, dararama kana keessaa akka baafnufi.
Karaa biraatiin ammoo, dhimma uummata keenyaa, kan biyya Yaman jiran, ilaalchisee barruu adda ta’e dhiyeessuu baadhus; rakkoolee uummata keenyaa kanaaf furmaata barbaaduuf akka nam-tokkeettis ta’ee gamtaa dhaan tattaaffii godhee jira. Fakkeenyaaf biyya ani keessa jirutti mootummaattis ta’ee jaarmayoota gara garaatti iyyannoo dabarsuu fi gaafachuu dhaan, hamma danda’ame tattaaffiin godhamee jira.
Dhaamsi ani gabaabumatti uummata keenyaaf qabu, jabaadhaa karaa danda’ame hundaan isin bira dhaabbanna; biiftuun Bilisummaa, Oromoofis bahuun ishii hin oolu; guyyaan uummanni keenya rakkoolee hamaa fi dararama kana keessaa bahanis ni dhufa; hammasitti jabaadhaa; Waaqayyo/Rabbi isin haa gargaaru; obsa fi jabina isiniif haa kennu, kan jedhu ta’a.
-
VOO Radio said,
If you want to listen to Abdii Boruu’s article by Obbo Said Ali on VOO-MPS, click the following link:
http://helix.kfai.org/ramgen/replay/VoiceOfOromiyaa/VoiceOfOromiyaa(2012-01-29).rm
Enjoy it.
-
Abdurrahmaan said,
Abdii baay?ee galatoomi! Anis kan kana siin jeedheef namni barruu adda addaa barreessu hedduudha garuu hanguma barreeffama kee hubadheetti waan halkaniif guyyaallee ilmaan Oromootiif waan dabes qajeelchitee,kan dhokate ifa baaftee sammuun itti yaaddee akka ilmaan oromoo walitti qurcaman ykn suphaman yaadduuf kana jechuu danda,e akka baqattoota oromoo yaman dhiisi walii gala oromootiif akka yaaddu barreeffamni keetuu ifa baasa. Ammas galatoomi hirmaannaa barreeffama keetiitiif of qopheesseera. Abdurrahmaan. IUOT!


text:
Qulqullina Barnootaa Afaan Ingilizii Oromiyaa Keessaa
Jawaar Siraaj Muhammad*
Marii dhiheenya kana godhamte takkarraa akkaan hubadhetti sadarkaan qulqullina barnoota Afaan Ingiliizii kan naannoo Oromiyaa keessatti barsiifamu daranuu hammaachaa dhufuun waan nama yaachisu tahuu isaati. Komiilee kanneen keessaa ijoon:
1. Sirna duraanii jalatti barnoonni waliigalaa kutaa tokkoo hanga jaheessootti Afaan Amaaratin baratamee, torbarraa hanga barnoota sadarkaa ol’aanatti ammoo Afaan Ingliziitin itti fufa (i). Sirna ammaa kana jalatti ammoo, kutaa duraatii haga saddeetitti Afaan Oromootin, san booda Afaan Ingliziitin itti fufa. Kun ammoo, hiree ijoolleen kutaa torbaafi saddeet itti Afaan Ingliziitin barattee beekkoomsa afaan sanii jabeeffachuuf qabdu waan hanqiseef isaan miidhee jira,
2. Noonnolee birootti ammas kutaa torbaffaarraa eegalee Afaan Ingliziitin baratan. Qormaata xumura sadarkaa lammataa ammoo, bifa tokkoon biyti guutuun waan fudhattuf, ijoolleen Oromiyaa garanaan miidhamaa jirti,
3. Erga barnoonni Afaan Oromootin kennamuu eegalee as ijoolleen Oromoo Afaan Amaaraa wan hin beeyneef hiree hojii federaalaa argachuu dhabaati jirti jedhama.
Warra sirna kana keessatti baratee as gahe keessaa, tokko ana; mariilee Biiroon Barnoota Oromiyaa kanaan dura sadarkaa adda addaatti qopheessite keessatti hirmaachuuf hiree argadheetin ture. Moyxannoon garasiin argadherraa rakkoo amma dhalatte tanarratti xiqqo waa jechuun fedha.
1) Dhugaadhaa beekkomsi barattoonni Oromiyaa gara Afaan Ingliziitiin qaban laafaadha. Haa tahu ammoo, sababni hangafni rakkoo tanaa baranoonni haga kutaa saddeetitti Afaan Oromootiin barsiifamuudha jedhee fudhachuun na dhiba. Sababni isaatiis warra sirna duraanitiifi kan ammaa jalattuu kutaa torbaarraa Afaan Ingliziitin eegale yoo madaalle, dandeettin Afaan Inglizii isaanii kan warra sagalii eegalee ni caala jechuuf ragaa gayaa haala kana mirkaneessu argee hin beeku. Akkaan ofii hubadhutti laafina ijoolleen Afaan Ingliziirratti qabduuf sababoonni muummeeyyiin:
i. Barsiisonni afaan Ingilizii barsiisan dandeetti, leenjiifi qophii gahaa dhabuu,
ii. Sirni barnootaa kan duraaniitiifi kan ammaatiis guutummatti beekkoomsa afaanii, jechuuniis: dubbisuu, barreessuu, dubbachuufi hubachuu, kan nama goonfachiisu ta’uu dhabuu. Haalli kuni barnoota afaan Ingiliizii qofarratti osoo hintahin barnoota afaan Oromootiifi afaan Amaaraarrattiis ni mul’ata. Kuniis barnoota seerlugaarratti irkatee yaada ofii bifa gahaadhaan ibsachuurratti fuulleeffate tahuu dhabuurra madde. Kanaafu barataa koolleejji xumure kan afaan ofiitiinillee haasaya sirna qabuufi barruu ulaagaa guuttatte fuula takkarratti dhiheessu hin dandeenyeetu omishamaa jira.
2) Yaanni barnoonni Afaan Inglizii kutaa torbaa eegale haa kennamu jedhu bu’aas miidhaas ni qaba. Bu’aan guddaan qabeentaa (qabiyyee) barnoota tokkoo osoo golgaa afaan alagaatiin hin hagoogamne afaan ofiitin qaceellotti hubachuu danda’uudha. Keessaafuu kutaleen torbaafi saddet sadarkaa barnoonni hahhaarayni akka ‘Biology’, ‘Chemistry’, Seenaafi ‘Geography’ kan itti eegalaman waan ta’eef, bu’uraafi yaadrimee barnoota kanneenii durumarraa hubachuun milkii barattoonni sadarkaa itti ananatti argachuu maltuuf bu’aa guddaa akka qabu moyxannoon hanga ammaatti argamte raga baha. Gama kaanin ammoo, ijoolleen barnoota waliigala kutaa torbarraa afaan Ingliziitiin osoo barattee afaan addunyaan ittin gargaaramtu kana daran cimsattee dorgommii diingadee biyyaafi alaa keessatti cimina qabaachuu dandeessi. Ammas wanni hubatamuu qabu, barnoonni dimshaashaa kuni kutama tokkorraahillee eegalu qulqullinni barnoota afaan Inglizii yoo fooyya’e malee, sadarkaan beekkoomsa afaanii ijoolleen qabaattu fooyya’u hindandayu.
3) Qormaanni walfakkaataan biyya guututti kennamuun ijoollee sirna barnootaa garaagarummaa qabu barattee jidduutti golisa uumuu akka dandayu ifaadha. Garuu, carraan gara barnoota ol’aanaa seenuudhaa qooda (‘quota’ ) naannootin waan hiramuuf lakkoofsa ijoollee Oromiyaarraa dhaabbilee sadarkaa ol’anaa seenanii suduudaan hinmiidhu. Haa ta’uu ammoo qophaa’inni barattoota Oromiyaa kan warra kaawwaniitii gad yoo ta’e koollejjii erga seenan boodas dorgommii barnootaa keessatti rakkoon waan isaan mudattuuf garaagarummaan tuni sirraawuu qabdi. Kana sirreessuun sirna barnootaa biftokkee biyya guututti diriirsuu qofa osoo hin tahin, qophii barsiiftotaa, dhiheessa meeshaalee barnootaatifi lakkoofsa barattoota daree tokkoo naannawa hundatti walmadaalchisuu barbaachisa.
4) Ijoolleen Afaan Oromootin baratte Afaan Amaaraa gonkumaa hin beekan kan jedhu dhugaa ta’uu isaa shakkiin qaba. Dhugaadhaa ijoolleen afaan dhalootaatiin baratte Afaan Amaaraa akka ijoollee Finfinneetifi naanno Amaaraatti beekuu dhabuun nimala. Garuu dandeettin Afaan Amaraa barattoonni Oromiyaa qabdu kan naanno Tigraay, Soomaleetifi Kibbaati gadi wanti godhu waa tokkolleen hinjiru. Inumaatu gadaa abbootii keenyaatin walbira yoo qabne, ijoolleen qubeen baratte loqonni isaan afaan Amaaraa ittiin qaaqan fooyya’aadha. Sababni muummeen ijoolleen Oromoo hiree hojii mootummaa federaalaa keessatti itti argatan darrachuufi haphachuun afaan Amaaraa wallaaluurraa osoo hintahin imaammanno golistummaa sirnichi ilmaan Oromoorratti qaburraa maddite. Haga haalli kun jijjiiramutti carraan ilmaan Oromoo gara mootummaa federaalaa itti seenaniis dhiphachaatuma itti fufa. Afaan Oromoo afaan federaalaa gochuun dirqama. Haa tahummoo, kana gochuu qoftiin furmaata gayaa hintahu. Namni mootummaa federaalaatiif hojjetu afaan Amaaraatiis beekuu waan qabuuf barnoota afaan Amaaraa cimsuufi jajjabeessuuniis barbachisaadha.
Gadaa addunyaan ganda tokko ta’aa jirtu kanatti beekkoomsa afaan Inglizii cimsachuun hiree matayyaatiifi kan sabaatiif murteessaa ta’uun falmii hin qabdu. Haa ta’u ammoo, sababa ijoolleen teenya afaan kanatti itti laaffatte karaa saayinsiitiin sirritti hubachuuf qorannoo haaluma kana fuulleeffatte gochuudhaan furmaata rakkoo tanaa hunddeetti buqqisuu nama dandeessisu tokkoon as bahuu feesisa. Ammaaf garuu sirna barnootaa amma jiru jijjiirruf ariifachuurra sirnuma jiru kana rakkoolee gara dhiheessa meshaatifi hanquu gara leenjii barsiistootaatin mul’attu fooyyeesutu irra akka.
————-
i. Oromiyaa keessatti kutaa tokkoo hanga saddeetii barnoonni waliigalaa (Hawaasa, Herrega, Saayinsii wkf) Afaan Oromootiin baratan. Afaan Inglizii kutaa tokkorraa kaasee kan barsiifamu yoo ta’u, Afaan Amaaraa kutaa shaniraa eegala. Kutaa Sagalitti barnoota Afaanitii (Afaan Oromoofi kan Amaaraa) alatti kanneen hafan cufti Afaan Inglizittin barachuu eegalan. Qormaata kutaa kudhanii booda daree Afaan Oromootifi kan Amaaraa keessa took filachuun dirqama waan ta’e Afaan lamaan keessa tokkuma qofa kutaa 11fi 12tti baratan.
————-
* Jawaar qunnamuu yoo feete kara jawarmd@gmail.com katabiif. Barruulee isaa dubbisuuf gama Dhummuugaa.wordpress.com dhaquudhaan arkachuu ni dandeessa.
COMMENTS
RULES FOR COMMENTING:
Gadaa.com values your inputs, and to maintain a positive environment of discussion, the following rules will be enforced for comments. When you click SUBMIT COMMENT below, you are agreeing to abide by the following rules.
1. Apply common-sense respect and courtesy. Feel free to express your thoughts within the limits of civility.
2. Personal attacks, offensive language and unsubstantiated allegations are not allowed.
3. By submitting your comments, you take all the responsibility, legal or otherwise, for your comments.
4. Comments are naturally short. Long comments may be removed; for long comments, feel free to submit them as articles to be posted on their own.
5. Gadaa.com reserves the right to remove comments that do not follow the rules stated here.
6. Frequent offenders of the above rules will lose future posting privileges.
How to Use the New Comment Section
1. One can sign in using social networking services (if using this, click on "Sign In With your preferred social networking service")
2. One can also comment as "Guest" (no log-in required; for this, click on "Pick A Name" AND check the "I'd rather post as guest" button.)
(ONLY NAME and EMAIL are required; no password needed if commenting as Guest.)
3. To SUBMIT comments for moderation, click on the "Arrow" sign.
Disclaimer: Opinions expressed in comments do not reflected the views of Gadaa.com unless explicitly stated otherwise by Gadaa.com; Gadaa.com IS NOT accountable for any thought and content of comments.
3 Comments
-
Islander said,
Ilmaan Oromoo gara barumsaatiin boodatti hafuun keessumattuu barattoota naannoo birootti baratan waliin wal-dorgomuu dadhabuun isaanii hedduu nu yaachisuu qaba. Yaaduu qofa osoo hin taane hatattamatti furmaata itti barbaaduunis dirqama. Dhugamatti Afaan Oromootiin baratuun isaanii waan hadduu deeggaramuu qabuudha. Kana cinatti immoo dandeettii Afaan biroos (Engliffaas) sirriitti beekuun barbaachisaa ta’uun isaa wal-nama hin gaafachiisu. Sabani isaa rakkisaa natti hin fakkaatu. Akkuma beekamu dandeettiin barsiiftota biyya keennaa hedduun isaanii waan barataa barsiisanii ol-qaban natti hin fakkaatu. Maaliif yoo jettan, waan anas barsiisuu turaniif bareechee beeka. kanaaf kuni waan fooyya’uu qabuu dha. Inni baraa immoo, barumsi Engliffaa akka armaan gadii kanatti hiiraamee barsiisota dandeettii gahaa horataniin sadarkaa giddugaleessaa irraa hanga University seenanitti yoo kenname gaarii natti fakkaata.
English Reading
English Writing I
English Writing II
English Listening
English Speaking
English Grammar
Integrated Skills in English Language Learning I
Fakkeenyaaf biyya ani amma keessa jiraadhu tanatti sadarkaa giddugaleessaa irraa waan akkanatti kennamuuf barattoonni isaanii yeroo college seenanis ta’ee achi dura Afaan Ingiliffaa afaan isaanii ta’uu baatus rakkoon isaan hin mudatu.
-
Solomon said,
Jawaar
Yaada dhiyeesite dubbiseen jira. Qabxiilee babareeda kaastee jaaladheen jira. Akka barsiisaa sadarkaa Ol’anaa fi Sadarkaa 2ffaa Ol’aanaa barsiise tokkotti yaada taajabiin qabuu akka armaan gadiitti ka’un yaala.
Garaagarummaan dandeetii Afaan Ingilizii sirna barnootaa duraaf ammaa jidduu jiru yaada jedhuuf, namoota dhuunfan beeknu irraa kaanee jenna yoo ta’e rakkisaadha. Akkuma ati jette qorannorratti hundoofnee yaanni keenyu hin jiru. Eenyuuf eenyu, maalif maal waal bira qabnee akka madaalu qabna natti hin fakkatu/ammaf hin qabnu.
Garuu barataan kutaa sagalii sirna barnootaa duriin baratee sadarkaa sanitti maal godha? Kan sirna haaraan baratee maal gochuu danda’a? jennee muxanno jiru irraa kanee laaluun rakkisaadha hin jedhu. Yaa ta’u malee hordoffii yeroo dheeraaf qoranno akka barbaadu naaf gala. Ammaf wanti irraa haasaa’u dandeenyu waanuma argiinee fii ta’aa jiru, baratooni maal jechaa jiru, uummanni akkamitti fudhachaa jira, barsiiftoonni maal jechaa jiru fi kanuma kan fakkatan irraatti hundoofne ta’a.
Eegaa ani akka barsiisaa baratoota dandeetti walfakkaataa qaban jedhaamanii bakka tokkotti (In a Boarding School Setting) madaalii tokkon filanoon dhufaan , kan sirna lachanu waan barsiisef jecha , muxannoo Oromiyaa yaa ta’u baatu malee (garuu kanuma biyya sana) garaagaruuma guddaatu mul’ata. Rooroon ijoollee VOA irraatti dhageenye sun dhugaadha, dhagahamu qaba. Baratoonni sirna duraatin baratan onneen/hamileen barumsaaf qabaan (beekumsaa afaan Inglizii irraa kan madde jechuu kooti), kutaa sanitti dhugaan waan gochuu dandaaniif godhan; baratoota madaalli walfakkaataan filataman, garuu sirna haaraatiin baratan hammam akka soodaatan (frustrate), dhibbaa barsiisaa irratti godhan ( the pressure on teachers to help students understand the concept in a language they have never been exposed to that degree…) giddu garagaruumman gudaadha jechuu duwwaa miti waaqaaf lafa.
Kutaa sagalitti baratooni ingliffaan waraqaa (project) barreessan, waraqaa (project) bareessan afaan inglifaan dhiyeessu kan dandaan akka turan yadachuu qabna. Kana baratoota sirna ammaa keessa dhufan irratti yaalunis eegunis hin danda’amu. Eegaa akkuman jedhe muxanoon kiya kan Oromiyaa waan hin taneef, waanni biraa gumaacha hin qabu yaada jedhu hin qabu. Garuu madaaliin koo baratooni Oromiyaa ulaagalee sana gutaan odoo bakka tokkotti ilaaluun danda’ame buu’aan isaa adda natti hin fakkaatu.
Ijoollen kutaa saddeet fixanni kutaa sagal seenaan eenyuma caalaa akka sirnaa haaraa kanatti rakkatan hubachuun ni danda’ama. Kutaa sagalattii gosti barnootaa hundi gadi fageenyan kan jalqabuu waan ta’eef ,sadarkaa kanatti ijoollen afaan akka haraatti baruuf rakkachuu irra kan hafee waa gudaa barachuu danda’an jechuun amman ani beekutti dhugaa miti. Sadarkaa kanatti baratoonni salphaan saayinsii qo’achuuf hubachuu akka danda’uu qaban qarqarutu faayidaa qaba ture. Rakkinni keenyaa afaan duwaa odoo hin tana gosa barnoota hundaa ta’uun isaa beekamaadha ,asitti kan jenne finnuu miti. Ta’ulle dhugaan baratooni kutaa sagalii affaan baruuf yeroo isaani hunda akka fixan , sadarkaa itti anu irrattis ta’ee qormaata waligalaa irratti akka rakkatan ni hubatama.
Afaan Oromoottin amma dhumaatti baruun odoo danda’me gaari ture, kan nuu hundi barbaanu. Garuu haala Afaan Oromotiin saayinsii baruu hin dandeenyeraatti, yeroo Afaan Oromoo gadii fageesine hin qoratiin irra taanee , yeroo baratoonni akka salphaattii ittiin baruu hin dadeenyerratti, fayidaan Kutaa torbaaf saddeet Afaan Oromoon barachuu naaf hin galu.
Dhawaata, walduraa dubaan sirna barumsa jabeessaa, muxannoo haaraa hammachaa ,dabalaa, baayisnee hojeechaa deemuu irraa kan hafee, sirna barnootaa ijoollef barumsa salphisaa deemu odoo hin tana, garuu hammesuu qabanne yeroo gubuu qabna natti hin fakkatu.
Ani furmaata jedhee kanan yaadu:
1) Amma kutaa ja’atti sirna barnoota jiru jabeessuu , yeroo yeroon foyyessa deemu;
2) Gosa barnoota Afaan Oromoo irraa kan hafe kaan cinaatti yadoota “ concepts” afaan Ingliziin ka’uu;
3) Afaan Inglizii sadarkaa 1ffaa ka’ee akka baratamu gochuu;
4) Akkaata afaan itti baramu hanga dand’metti jijiruu, muxanoo biyoota biraa ille ilaalu;
5) Curriculama biyoota tokko tokko leenjii barsiisotaa keessatti dabalanii barsiistota hubachiisu;
6) Sirna barsiistoota garii hawwachuu danda’u dirsiisu;
7) Akkuma mari’atoonni VOA irratti dhageenye jedhaan, kutaa torbaaf saddet afaan ingliffaan kutaa itti anuuf akka qophaayan gochuun barbachiisadha;
8) Afaan Oromo amma danda’ameeti yeroo dheeraa fii gadii faggeenyan haaguugii (coverage ) isaa ille dabaluun akka barumsa tokkootti (kutaa lamaan kanatti jechuu kooti) kennuutu furmaata.
Gama afaan Amaaratiin dhugaan taanan sodaan sadarkaa feederaalati hojjechuuf rakkoo ta’uun isaa ammaf sadarkaa sanatti hojechaa kan jiran namootuma duraanii waan ta’aniif rakkinni isaa amma kana hin mul’atu ta’a, dhugaan fulduratti rakkoo ta’un isaa dhugaadha. Eegaa Afaan Amaaraa akka gosa barnoota tokkootti barsiisuun ala wanni godhamu jira natti hin fakkatu. Amman ani beekutti haalli amma jiru kanuma.
Dhuma irratti gama keenyan dhunfaanis ta’ee gurmuun guddina barnootaa irratti hirmaannaa gudaa gochuun, baratoota giduutti dorgoomii akkami uumuu akka dandeenyu irratti yaada kaasuu akka jalqabuu waal haa jajabeesinu. Kaanaaf akkuma nutti toluu danda’u hundaan mar’achuun barbachisaadha.
Jawaar yadaa gaarii kaastee galatoomi.
-
qero said,
Hi,
Jawar galaatomii!!!
Affan amara fedaralatii hojaa aregachuf nama rakkissa kane jedhamef, anii rakkina fidu natii hin mula’tu mallifi yoo jedhamee amariifiiyu wan oromofii iraa wayu hin qabu tajajilla hojaa irratii, hojiin bayeen (almost all) inglifaa dhuman barefamu,xalayaa dhumaa tokko tokko yoo kan ta’een male, hojjaan irra jiran issaa affanumaa inglifaan hojjataamaa,gabaasen (reportiin)affan inglifadhan barefaamaa,essumatii Amariifii rkkinaa kan fidu..Akkan bekketii ijjoleen habesha biroo oromia kessa yoo hojaataan rakkinaa wayiitu issan qunamee hin bekku hojaa issanii hojaachudhaf, mallifii gabassan bayeen issa inglifan barefamaa.kanaf, rakkinaa issan irratii ummee hin beekku.
Ijollen oromo Walega’ii ykn walegaludhaf affaan amara kan barattan gaha natii fakkata, kana irra kan hafe oromodhaf rakkina ta’aa federala kessatii hojaa aregachudhaf yoo jedhann,wanumaa bekka godhamu fakkataa affaanumaa kana cunquresudhaf,kara kottiin federala kessatii hojaachudhaf ijooleen oromo inglifaa yoo cimessataan gahaa natii fakkataa.
Furematiin biraa,magalii federala handhuraa oromia kessa wane tateef affaan federala oromiffaa akka ta’u cimessanii gaffachun Oromo hundumeraa kan egamuu natii fakkataa!!!
Galaatooma!!!