text:
JECHOOTA GAMNAA KUTAA 8FFAA
DUBBII FI ABBAA DUBBII EESSA JALAA HOFFOLAN?
Abbaan dubbii nu rakkisee maal nuuf eayya? Dhiyaa barii dubbimaan nutti deema. Dubbii isaa dhangaggaayaa sobaa sana kijiba afuufuu hafarsuu hafarsiisuu. Dubbiin nama unkuruu, jeequu!
Sila abbaa dubbii kana biyyuma kamitti jalaa baqanna. Xiyyaara yaabbannee galaanota qaxxaamurree jalaa baanaa, osoo hin ta’iniitii duunee illee dubbii dhiisuu! Dubbii kijibaa isaa haa afuufuu nu homaa hin taanuu!! Eessa? Yoom? Fi Haala kamiin jalaa ceenaa abbaan dubbii ni fooyyaya jennee osoo eegnu fidee!! Afaan faajjii haasayaa oolaa! Kijibaaan dhugaa haguuguuf tattaafataa! Kijibni kuma tokkoo dhugaa takkattii woy ta’aafii? Dhugaa dhoksuuf tattaafata! Odumaaf Kasaaraa! Garuu soba isaa dura dhaabbanna dhugaa qabnuun yoomillee, eessattllee, haala kamiinillee!! Dhugaan hin qallatti malee cittu jedha Oromoon mammaakee!!
“Abbaan dubraa nutti hafee kabbarteen
Warri abbaa qabeennaa nu cunqursuu jalqabdee
Lakkaa abbaa dubraa kana nurraa kaasaa
Afaan birri nutti banaa xaasaa”
Jedhee Oromoon Dhiichisellee Yeroo Ammaa!!
***
Waa Shan Booda Waa Shan Jirti
1. Qabeenyaa heddu kuufame booda hanni jirti
2. Rakkoo booda baldhoon jirti
3. Carraaqqii booda milkiin jirti
4. Hadhaa/bargoo booda firii mi’ooftu jirti
5. Qabsoo booda injifannoon jirti.
***
Ceephoo Zamanaa
Namni kamuu yoo waa balleesse ceepha’amuun barbaachisaa dha. Ceephoon nama sirreessa. Namuu ceephoo yoo of irraa jalqabe bareedaa ta’a. Ceephoo madaalawaa/sirrii fi sirreessaa kaasuun barbaachisaadha. Ana garuu ceephoo addaattu na muuddate. Homa argan hundaaf na ceepha’an. Ceephoo koo doonitti naa fe’an. Kan isin dhibu ofiif yookaan gaariitti, yookaan motoratti, yookaan kan caalu komkolaatatti fe’uu dhiisiitii saaykilatti fe’uu hin dandeenne!! Kolfa! Kaa! Kaa! Isaan isaan miidha kaa yookaan miya fe’umsaa saaykila isaanii faa jalaa cabsa itti ulfaatee! Saaykilli isaanii haa cabdu, bixinxish haa jettuu! Kaa! Kaa! Doonicha ceephoo isaanii eennu galaanarra isaanii bololiisisa ree!! Kaa! Kaa!
Ceephoo akka kanaa
Achi ofirraa gannaa
Waa ofitti fudhannaa!!!!
Jiruu Bara Kanaa
Namni hunduu ima fiiga dhama’a, wal dhamaasa, wal kuffisa wal kaasa. Garuu dhiibbaa jabaa walirraan gayuun baayyate. Namni gariin qabeenna qabaa kuun beekumsa qaba. Hundinuu jiruu tana injifachuuf fiiga. Fiigicha jiruu jireennaa tan namni karaa walitti cufe tana keessatti. Fiigicha jiruu jireenyaa tana keessatti warri qabeennaa fi human fi beekumsa qabu duratti kutee jira, gara kallattii sirrii fi injifannoo; lallaafoon duubatti harca’eera, jireenni hiyyeessaa/lallaafaa hedduu bacancaroofte, bubbushoofte, dhangaggoofte. Anis warra duubatti hafe keessaa tokko. Warroonni beekumsa, qabeenyaa, human, deeggarsa kkf lallaafaa iraan tarkaanfatanii fuulduratti kutan. An mataa kootti hanqina qabaadhus dureeyyiin dugdaa/gurmuu kootti baadhee isaan tajaajilaa isaan miila koo irra ijjataa tarkaanfatanii darban, na hacuucanii, fuulduratti tarkaanfanna jennaanis karaan kan cufate. Garuu maaltu beeka osoo waaqni iddoo galumsaa iddoo iraa kaane taasisee silaa boqadhee mitii ree!!! Yookaan bakki galumsaa bakkuma jirru san osoo tahee achumatti gadi teennaa!!!! Worroonni duratti kutan ammas bakka ka’umsaatti deebi’uuf haa babargaafatanii; gaafas nu dursitoota taana.
***
Jabaan an jabaadha jedhee of leellisee; kan biraa komatee mataa keessa gadi dhaya; garuu immoo yeroo eeggatti malee isaafis deebi’uun hin ooltu akkuma fi haguma saniin rukutama, inumaayyuu tan isaa hammaachuu dandeetti. Waan facaafatan haamatu jedhamee mammaakamaamii ree!!!!
***
Gabaabamatti an waa’ee nama cimaa fi laafaa kan an jedhu:-
· Cimaa :-laafina jabinaan injifachuuf tattaafata
· Laafaa :-laafina laafinaan injifachuuf tattaafata
· Cimaa:- kan muxannoo namarraa fudhatu
· Laafaa:- kan muxannoo namarraa fudhanne
· Cimaa:- Kan jabina ofii jajjabeeffatu
· Laafaa:- Kan laafina ofii dhiifne
· Cimaa:- Kan si’oomina qabu
· Laafaa:- Mooggayaa, laamshayaa
· Cimaa:- Kan waa midhaassuuf tattaafatu
· Laafaa:- Kan hin tattaafatne
· Cimaa:- moo’icha irraan moo’icha kan dabale qofa osoo hin taane kan kufaatii illee injifatee moo’e
· Laafaa:- kan kufaatii irraa baree jalaa ka’uud hin tattaafanne; kufaatii ofitti gadi hatkisu
***
Namicha tokkotuu dura arba argee hin beeku ture. Innis nama wayii wajjiin osoo deemanuu deemanuu arbatti dhufan innis abshaalumaan bineensicha barachuu waan fedheef namicha lammataatiin akkana jedhe. Bee bineensa kana namni hin beennes jiraa jedhe. Achumaan namichi lammataas sila arba moo jedheen. Ee jedheen namichaan lammataa. Akkanattis namichaaniis abshaalummaan arba bare jedhama.
***
Namichatu nama wayii waliin osoo deeman faana arbaa lafatti argee raajeffatee, raajii raajii jedhe. Achumaan namichi lammataa faana arbaa maal dinqisiifatta ila arbuu kuunnotii jedheen jedhama.
***
Jechi Gariin Dullaa Caalaa Nama Miidha
Yeroo wayii namoonn lamaa biyya tokko keessa jiraataa turan. Isaanis osomaa jiraatan, jiraatan gaafa tokko wal lolan. Isaanis wal arrabsan. Namichaan duraas arraba hamaa arrabse; kan lammataas hanga tahe arrabse. Kan jalqabaa keessa dabree arraboota hahhamoo arrabse, arrabse mataa cabse qaanyesse. Achumaan harkaan walitti taranii wal buruqsan. Namoonnis iyyanii addaan guuraan. Kana booda jaarsonnis dhufanii dubbii jalqaban. Araarsuufis tattaafatan hin danda’amne dubbii bulfatan ; beellaman. Gaafni beellamaa gayees dubbatan. Achumaan namichaan arrabaan miidhame lammataa sun ani hin fixadhu, na ajjeesee, balleessee jedhe. Achumaan gaafa biraatti beellaman. Dhumarrattis beellamni gayee kadhaa hedduun araarsan dubbatanii mammaakanii; waaqnis araara fedhaa; mee adaraa fixadhaa; araaramaa jedhanii. Kana booda namoonnis gara qe’ee ofii deebi’anii jiruu itti fufan. Tura keessa gaafa wayii jarri wall ole kun walitti dhufe. Namichaan jalqabaa kan lammataatiin abboo akkam jedhe. Namichaa lammatallee gaarima erga jedhee booda kunoo madaa ulee keetii fayyee guutumatti garuu jecha ati naan jette hin fayyine; yoomillee hin fayyus jedheen jedhama. Kanaaf yoo yoo arraba hamaa manna dullaa hamaa wayya jedhama. Jechi zalaalamii jiraata. Yeroo darbuu jecha jecha hin darbine hin darbatin jedhama mitii ree!!!!
Itti fufa…


c: text/html

text:
Dhaabii kun paartii mormituu Itoophiyaa biyya alaa jiran keessaa tokko. Bara 2008 keessaa obboo Andargaachoo Tsigeetii fi Dr.Birhaanuu Neggaa faatii yayyaba.
Jijjiirama maqaa qabu Itoophiyaa keessatti hojjachuuf jedhee hojjachaa bahe dhaabii kun.
Ibsa hardha baasaniin ammoo Itoophiyaa keessaa sochii karaa nagaatii alaa cufaa ufi irraa dhiisaa jedhe.Miseesa paartii isaaniilleetti tanuma dhaamtan bulchootii Giboot-7
Akka jecha paartii tanaatti wannii Dr. Abiyyi Ahmed hojjachuutti jiru siyaasaa Itoophiyaa jeequmsa keessaa baasuu. Kun ammoo waan nama jajjabeessaatii jedha ibsii bahe.
Kun ammoo siyaasaa karaa qaroomee fi karaa nagaatiin nama deemisfachiisisa ibsii dhaabaa kanaa.
Arbenyochi Ginbot 7 dimokiraasii Itoophiyaatii qabsaahuuf jijjiirama Itoophiyaa keessatti deemuutti jiru kanatti dabalamee hojjadhaa jedha.
Mootummaan Itoophiyaa paartii tanaa dhaaba biyya nagaa dhowwu jedhee armaan duratti itti muree ammallee maqaa sun irra fuudhuu baatullee irraa fuudhuuf hujiitti jiran jedhan.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Paartiin Itiyoophiyaa bulchaa jiru IHADIG walii galtee Aljersii fi murtii komishinni daangaa dabarse kan ilaaleen murtoo dabarsee jiraattonni magaalaa Baadimmee fi naannoo ishee mormuun har’a hiriira ba’anii jiran.
Koreen hojii raawwachiiftuu IHADIG walii galtee fi murtii darbee guutummaatti akka fudhatu hojii irra akka ooluufis akka hojjatu eega ibsee
Hiriirrii Toora tokkoo magaala Iroobii fi Badime keessatti dhuma torban darbee gaggeeffamuu gabaafamee jira.Magaalaa Maqalee keessatti guyyaa kaleessaa murtiin hogganoota biyyoota lamaanii uummata irratti kufaatii geesisaa ture sana boodas uummannii waltajjii nagaa sagalee ofii itti dhageesisuu barbaada jechuun mariin uummataa dargaggonni lama qopheessan gaggeeffamee jira.
Gama kaaniin haala kana waliin wal qabateen miseensoonni koree gidduu gala kan adda bilisummaauummata Tigraay (Tplf) kaleessaa qabee walgahii hatattamaa gaggeessaa jiru.Manni marii IHADIG murtii daangaa dabarse irratti akkasumas dhimmootii kanneen biroo irratti mari’ataa kan jiru ta’u Alam Fisseha Maqalee Irraa Gabaasee jira.


text:
Hariiroo US waliin qabduu fi kan hammaataa dhufte irra deebistee kan xiinxaltu ta’uu Paakistaan beeksistee jirti. Kunis loltoota Ameerikaa kanneen Afgaanistaan keessa jiraniif lootee seentota waliin wal waraanaa jiraniif daandii meeshaan itti darbu addaan akka citu sababaa ta’aa jira.
Ministeerri dhimma alaa Khurram Dastgir Khan VOAf ibsa kan kennan kennan gamtaan wal taatota sadarkaa addunyaa waamicha bulchiina prezidaant Traampiin Paakistaaniin toora biyyoota shororkeessummaa deggeran irra uttu hin kaa’in guyyaa tokko dura ture. Tarkaanfiin kun immoo dinagdee paakistaan jeequu mala jedhameera.
Kan Paaris keessa maadheffate Financial Action Task Force ykn FATF kan jedhamu gurmuun kun baatii Guraandhalaa keessa Pakistaniin toora kana keessa galchuuf murteessuu dhaan shorokeessummaan maallaqaan akka hin deggeramne ga’aa hin hojjenne jechuun qeeqe.
Islaamabaad gareelee shorokeessotaa deggera himannaa jedhu haaluu dhaan walitti bu’iinsa Afgaanistaan keessaa dhabsisuu dhabuu sadarkaa addunyaaf Paakistaaniin komachuuf jecha tarsiimoo dhiibbaa US keessu jechuu dhaan himannaa sana fudhatama dhabsiisee jira.


text:
OSFNA (Oromo soccer tournament of North America) Waldorgommii Federeshiiniin Kubbaa Miilaa Oromoo Amerikaa Kaabaa gannuma gannaan qopheessu.
Dorgommiin baranaa tun 22essoo.Dorgommii baranaa Summer of Bilisummaa Ganna Bilisummaa jedhaniin.
Torbaan Oromoon biyya akka akkaatii walti dhuftee qophii aadaa, gammachuu, ispoortii,marii siyaasaa fi waan hedduu qopheessan tanaan Torbaan Oromoo jedhan.
Bulchiinsa Amerikaa qophiin akkanaa godina isaatti qopheessanitti maqaa kana seerumaan kennaaf.
Bulchiinsii magaala qophii akkasii keessatti qopheessanilleen dorgommii akkanaatti dhufee ummataan wal dubbataa,karoora bulchiinsa isaaniillee itti himaa wal mari’atan.
Makaarim Abdaa, boordii OSFNA ta baranaa keesaa nama tokko. Qophii baranaa dorgommii saaphannaa,fiigihcaa,qophii bashanannaa fi hedduu qabdii jedha.
Koloraadoon teessuma lafaatiin teennna fakkaattii gaarrenillee hin qabdii koottaa laalaa jedha.
Dorgommii OSFNA baranaa kilaboota 32 diviziyoon ‘A’ fi diviziyoon ‘B’ jedhanii fulaa lamatti baasan.Diviziyoonin ‘B’ yoo jabaate gara Diviziyoonii ‘A’ tahee oli guddata.
Dorgommii baranaa tana istaadiyoomii Koloraadoo jiru Adams Stadium keessatti qopheessan.Akka Makaarim jedhutti istaadiyoom kun fulaa makiinaa dhaabatanillee hedduu qaba.
Makaarim nama barusma Software Engineering keesaa damee barumsaa Software Developer barate. Akka namii dorgommii tana daawwatu saatuma saatiin tapha kana quba qabaatu soccer stats qopheessine jedha. “Eennutti kaardii argate,eennutti goolii galche,eennutti maal hojjate…” jedhanii baasanii yoosuma baafana jedha.
Akka kilabiin ijoollee tana bitachuu fedhanilleen odeeffannoo isaanii qabaatan tolchuuf.
Jarii dorgommii tana dhufulleen Koloraadoo dhufee istadiyoomii seenuuf hiriira dheeraan keessa turuu mannaa tikeetii online irraa bitachuu dandahaa jedha Makaarim.


text:
‘Afaan Campiagn’ sochiin kitaaba Afaan Oromoo qulqullinnaafi qabiyyee aadaa qaban ijoollee Oromoo biyya keessaafi biyyoota addunyaa biroo keessa jiraatan hunda biraan gayuu irratti xiyyeefate, amma maxxansaa kitaaboota raawwatee boqonnaa itti aanutti seeneera. Kunis sagantaa kitaabolee maxxanfaman kanniin hawaasa Oromoo biyyoota addunyaa addaddaa keessatt argaman biraan gayuuti.
Yaada Afaan kan maddisiiste dubree Oromoo Toltuu Tufaati. Yaanni Toltuu kan danbaliin ‘social media’ fundhate, yeroo gabaabaa keessatti Oromtoota Aafrikaa, Awrooppaa, Ameerikaafi Awustiraaliyaa bira quphate. Aabjuu isiitti milkooftee, Toltuun, baatii tookko keessatti magaalota 15 keessaa Doolaara Ameerikaa 122,000 wolitti funaante.
Yeroo ammaatti Toltuun hujii kitaaba maxxansuu raawwattee, sagantaa magaalota garagaraa daawwachuu karoorfatte. Magaalonni hedduun Toltuun daawwachuuf deemtu isaan milkaayina karoora isiitiif gumaacha guddaa godhan. Akka karoora baheetti, Toltuufi abbaan isii, Osloo, Torontoo, Waashingitan, San Fraansiskoo, Miniyaapoolis, Denveriifi Melborn irra naannawu. Toltuu, ob.Abdulwahaab Tufaafi garee isaaniitiif milkii guddaa hawwina.


text:
Dargaggoonni Oromo “Oromo Voice International OVI” (Sagalee Oromoo Idl-addunyaa), sagantaa agarsiisa aadaa mataduree Tokkummaa jedhuun Onkoloolessa 11 bara 2015 Toroontotti qopheessuuf qophii irra jiraachuu isaanii ifa godhaniiru.
Ibsi bahe ifa kan taasise kaayyoon agarsiisa kanaa bal’innaa fi bareedina Oromiyaan qabdu hundaa ifatti mul’isuu fi calaqqisiisuudha. Kunis kan ta’u bifa sirbaa, dhiichisa, walaloo, mudhisa artii, dramaa fi sagantaawaan adda addaatiin. Qophii bashannansiisaafi barsiisaa ta’e kanarratti akka argamtan qopheessitoonni sagantichaa hunda keessaniif waamicha kabajaa dhiheessaniiru.
Ergaa guutuu Sagalee Oromoo Idil-addunyaa
Harka Funee!
Dargaggoonni Oromo “Oromo Voice International OVI” (Sagalee Oromo Idle Addunyaa), sagantaa agarsiisa aadaa mataduree Tokkummaa jedhuun guyyaa dilbataa Onkololeessa 11 bara 2015 qopheesse irratti akka nuuf argamtan kabajaan isin affeeree jirra. Bakki sagantichaa (3710 Chesswood Dr. Toronto, Canada) sa’aa 4:00 (sa’aa booda) haga halkan walakkaa sa’a 1:00 tti.
Kaayyoon agarsiisa kanaa bal’innaa fi barreedinna Oromiyaan qabdu hundaa mul’isuu fi calaqqisisssuuf yoo ta’u, karaa sirbaa, dhiichisa, walaloo, mudhisa artii, dramaa fi sagantaawaan adda addaa biraas qabatee dhiyaata. Walumaa galatti qophiin kun bashannaansiisaa fi barsiisaa akka ta’uufii galagala addaa ta’ee akka yaadatamu abdii qabna. Qophiin kana yeroo jalqabaatiif mata duree Tokkummaa jedhuun kan qopheessaa jirru yoo ta’u innis akkuma maqaa isaa tokkummaa hawaasa oromoo judduutti cimsuu fi walitti dhufeenymmaa jabeessuu irratti xiyyeefata.
Sagaleen Oromo Idle Addunyaa (OVI) gurmuu dargaggoota Oromoo xiyyeefannaa fi ka’umsi isa aadaa uummata Oromoo ifatti baasee agarsiisuu, qodaa fi hambaa Oromoo barsiisuu fi beeksisuu fi dargaggoo Oromoo humneessuu irratti hojjataa. Nuyi Dargaggoon Oromo Torontoo fi naannaawaa (GTA) tti argamnu sagantaa kana qopheesuuf yoo karoorfannu waldaaleen hawaasa Oromoo Hamilton, Kitchener/Waterloo, fi Ottawa sagantaa bareedaa nuu qopheesaa jiru irraati hirmaataa jiru.
Kanaafuu sagantaa dargaaggoon Oromoo akka Oromootti of ibsan aaddaa fi eennyummaa Oromoo olqabuuf qopheessan kana deegartanii akka irratti argamtan abdachuun kabajaan isin affeerree jirra. Nullee dalagaa kana fedhii guddaan waan dalagaa jirruuf bakka isin itti argamtanitti kabajuuf barbaanna.
Isiin akka keessummaa keenyaatti simachuu hedduu irraa gammanna, yoo gaaffii qabaattan karaa iimeelii keenya kanaatii nuqunamaa. Yoo karaa qunnamtii biraas filattan ta’e nu beeksisuuf duuba hin jedhiinaa.
Nagaaya wajjiin,
Sagalee Oromo Idle Addunyaa, OVI
oromovoice.gta@gmail.com
English version Oromo Voice International (OVI).Eng


text:
Dibbi didibbi,baraqqi babbaraqi,dhawi dhadhawwi jechaa wal duuduuf guyyaa walti eegachuutti jiran.
Korommiin kubbaa milaa addunyaa Waancaa Kubbaa Miilaa Raashiyaa FIFA-2018-tif biyya 32 keessaa filataman dirre Raasiyaatti wayaa keessaa walii walti yaa’uuf walti haadhachuutti jirti.
Raashiyaan tapha kana istaadiyoomii biyya isii 11 keesatti kopheessiti 11n Mooskoo keessa.
Biyyitii 32nuu nama isii deeggaru guurrattee namuu didibbiisaa dhufaa dhibbee dhaanaa dhufa.
Warrii walti dhufu cuftii akka Waldaan Federeshiinii Kubbaa Aiilaa Addunyaa, FIFA jedhetti namu dhaadachaa dhufa.
Gareen Brazil “nu hurjii 5 onnee miliyoona 200 qaman jechaa istaadiyoomii duuddi.
Ingilaandi warra duula kubbaa miilaa addunyaa dhaqeefiin “mootummaan nuu galaa,” jette.
Otoobisuiin ijoollee Argentiinaa deemu “waliin oobajjanna,” jechaa dhufa
Garee Cristiano Ronaldo, Portugal ammoo “Wannii dabre ulfinna wannn itti jirru himna,”jechaa istaadiyoomii duuddi.
Kirooshiyaan ammoo “nu biyya diqqoo qalbii guddooti,” ufiin jechaa Raashiyaatti dabarte.
Kilabootii 32 waancaa kubbaa miilaa addunyaa baranaatiif dabaran 32nuu maqaa ufii qaban.
Kilabiin biyyoolessaa Ingilaandi-Nyeenca Sadeen baafatte.
Kooriyaan Kibbaa ammoo Qeerramsa ufiin jette.
Nyeencii Atlaasa ka Moorookooti.
Rissaan ciwwisaan ka Naayjeraati fi namuu maqaa akka akkaa qaba.
Korommiin addunyaa tun bultii 14 keesatti Raashiyaatti wal geettii abbaa mootummaan galatu walumaan laallaaf.
Waancaa UEFA2018 Riyaal Madriiditti qabaadhate.
Banzeemaatti daqiiqaa 51essoo irratti keessa buuseef,
Bale akkuma jijjiiraniin diqquma miila dhaabatee daqiiqaa 64 irratti kubbaa gama itti kennan jalatti quphanee, fillinqoo dhawatee itti cuqqaale.Daqiiqaa 84essoo irralleetti tokko itti daree Real Madrid Liver Pool 3-1 qaariftee Waancaa UEFA irraa fudhatte.
Madriid tana waliin marroo 13 waancaa kana mootee ganna sadeen dabran siumatti UEFA moohuutti jira.
Zidanii fi kilbiin isaa,Real Madrdi kilabii Awurooppaa marroo sadi shaampoiyoonaa Awurooppaa tahan ta qaraati.
Leenjisaan Real Madrid, Zindaddiin Ziidanii fi kilabin isaa magaala Madridi keessatti gumii kuma dhibba hedduu yaammatanii gammacuun lafa ciruutti jiran.
Maratoonii kalee Otawaaa Kanaadaatti dorgoman dhiiraa fi dhalaalleen Itoophiyaatti qabaadhate
- Galatee Burqaa
- Hiwot Gebrekidan
- Sara Hall(USA)
- Betelihem Moges
- Aberu Mekuriyaa
Dhiiraan
1.Yemaanee Tsegaayee
3.Addunyaa Taakkelee
5.Derribee Roobii ammoo


text:
Barreessaa Koongreesa Federaalawa Oromoo kan ta’anii fi yeroo ammaa mana-hidhaa Qilinxoo keessa jiran Obbo Dajanee Xaafaatiin kitaabni haaraan barreeffame fi maxxanfamee Dilbata dabre Muddee 31 bara 2017 eebbifamee jira.
Obbo Dajaneen Kitaaba isaanii “ Ekeraa Dimokraasii” jechuun moggaasan kana keessatti waa’ee deemsa Dimokraasii biyyatti keessaa, haala mana hidhaa keessaa akkasumas qabsoo oromoo waliigalaa irratti kan fulleffatan ta’u miseensoota koree eebba kitaaba kana keessaa tokko ibsee jira.
Obbo Dajaneen kitaaba isaanii kana keessatti barreefama ka’aniin dukkana keessa taa’ee waaniin barreesseef dogoggoora Qubee uumameef na ofkalchaa jechuun dhiifama gaafatanii jiru.
Sirna eebba Kitaaba kana irratti Kan argaman Ijoolleen Obbo Dajanee uummanni lakkofsaan haganaa eebba kitaaba abbaa keenyaa barreesse irratti argamuun akka qofaa keenya hin ta’iin nu agarsiisa eega jadhanii booda “ Humnii Uummataa Bombii Nukleeraa Caala” jechun dubbatan.
Haatii warraa Obbo Dajanee Aaddee Assallafach Mulaatuu seenaa qabsoo abbaa warraa isaanii ibsanii jiran.


text:
Jarmayaaleen siyaasa Oromoo Caamsaa 1, 2016 waliigaltee tokkummaadhaan qabsoo geggeessuu isaan dandeessisu uumachuun beekame. Jaarmayaaleen waliigaltee kanarra gayuu labsan kunniin ABO, ADO, KWO fi ABO Tokkoomeedha. Waliigalteen amma labsame kuni bu’aa marii yeroo dheeraa fi dhiibbaa hawaasa Oromoo ta’uunis hubatameera.
Waliigaluun jarmayaalee Oromoo dirqama yerooti. Yeroo Oromoon kumaatamaan ajjeefamuu fi qe’ee isaa irraa buqqifamu kanatti jarmayaaleen Oromoo irree ufii jabeeffatanii, qabeenyaa fi beekumsa qaban wlitti fidanii, galma qabsoo isaaniis gama tokkotti luuccessanii Oromoof falmachuun alatti filannoo biraa dhabuu isaanii hubatuudha kan gara miinjala tokkummaatti isaan fide, akka xiinxallitoota siyaasa Oromoottii. Oromoo harka qullaa diina afoo dhaabatu daran onnachiisuu fi diina ammoo rifachiisuun kan danda’amu bifa kanaan waliin hojjachuudhaaf murteeffachuu fi waliin dhaabbatanii mul’achuudhaan. Akkasumas, qaamota qabsoo Oromoo bira dhaabachuu malan ufitti hawwachuu fi abdachiisuun kan danda’amu woljalaa dhokataa, citaa waljalaa fudhataa fi afaan addaddaan dubbataa osoo hin taane mul’ata tokko qabaachuu fi agoobara cimaa jala dhaabachuu isaanii ifatti agarsiisuudhaan. Kan eegalame abdachiisaadha. Jajjabeeffachuu fi tin’ifachuun dirqama hundaati.
Tokko irra lama woyya. Diigamuu irra ijaaramuudha kan filatamu. Ijaaramanii waa fiduun waan eebbifamaadha. Ijaaramanii waa fiduu dadhabanis, kufanii wolkuffisuu fi hoxxee wolirratti jigsuu irra harka hedduun filatamaadha. ‘Waliigalteen hojjachuuf murteeffanne’ jechuu isaanii mitii woldiiguu fi woldiinfachuu irraa adabanne, akkasumas woldiiguun kasaara malee bu’aa akka hin qabne baranne ergaa jedhu dabarsuun isaanii kophaa isaatti, keessumattuu sa’aa kanatti, Oromoof waan guddaa, oduu gammachiisaa dhaa. Imala isaanii gammachuun simachuun, bakka amma isaan gayan kana irraa akka funduratti saffisaan tankaarfatan gochuun dirqama hunda keennaati. Kan eennuunuu jalaa hin dhokanne, manni tokkummaa kuni daaqaa ta’uu isaati. Citaa irraa luqqisuu fi bubbee ololaa hamaa itti lakkisuun daran yoo jigse malee gidaara isaa hin jabeessu, akka hin dhim’ifne hin taasisu.
Oduu waliigaltee jarmayaalee Oromoo kana hunda namaa miti kan abdachaa fi bu’aa hatattamaa argamsiisa jechaa jiran. Dhugaadha, ijaaramuu fi diigamuun yeroo addaddaatti mooraa qabsoo bilisummaa Oromoo keessatti mul’ate namoota heddu yaachisuu fi milkaayina isa kanaas shakkii keessa akka seensisan taasisuun isaa ifa. Hedduu waliin deemanii ykn jalqabumatti dhaabatanii, dhugaan jiru Oromoon biyyaa fi biyya alaa yeroo dheeraadhaaf gafataa fi warwaataa kan ture jarmayaaleen kunniin yoo danda’ame mana tokko ijaarachuu yoo dadhabame ammoo tumsa bilisummaa tolfachuu kan qaban ta’uu isaati. Imalli isaanii garasitti ta’uu isaatiif kuni ragaa guddaadha. Yaadadhaa, namoota kaleessa waliin hojjachuu mitii mana tokko keessatti waliin mul’achuu hin feenetu har’a waliin dhaabatee mul’ate. Kuni abdachiisaa ta’uu ufamansiisuu qabna!
Jarmayaleen Oromoo yeroo addaddaatti tokkoomuu fi battalumatti diigamuu waan heddummeessaniif namoonni tokko tokko waliigaltee amma uumame kanas ija shakkiin akka ilaalan taasisaa jira. Tokkummaan kuni essaa akka gayuu fi bu’aa qabtamaa maal akka fidu eennuyyuu, worra tokkoomes dabalatee, ammattii afaan guuttatee irraa dubbachu hin danda’u. Akka isa kana duraas diigamuu jalaa kan hin miliqne ta’uu isaatiifis ragaan hin jiru. Kan ijaaramuu Oromoo hawwu kanas abdiidhumaan ilaaluudha kan irraa eegamu. Yeroodhuma hunda shakkiidhaan xaxamuun, dukkana malee ifnana arguu dadhabuun mataan isaa rakkoodha.
Boru diigamu ykn bu’aa hatattamaa Oromoon hawwu hin argamsiisan shakkiin jedhu garuu gara tattaafii godhamaa jiru kana ololaan gufachiisuutti nu geessuu hin qabu. Balaalefannaa fi fundura dhaabbannaan kan dhufuu qabu yoo waliigalteen amma labsame kuni Oromoof gagga’ama qaba jedhamee amaname qofa. Haala amma arginuu fi eenyummaa jarmayaalee amma waliigaltee uumatanii kanaa irratti hundoofnee kan jechuu dandeennu gamtaa uummachuu isaaniitiin gaaga’amni Oromoo fi qabsoo isaa irra gayuu malu tokko hin jiru. Waliigalteen kuni umrii ni qabaataa? Jjijjiirama hatattamaa, isa hundi arguuf dheebotu, ni fidaa? Umrii qabaatuu dhabuus, jijjiirama fiduus fiduu dhabuus nimala. Seenaa dabre qofa irratti xiyyeeffachuu fi yeroo gara funduraatti ilaaluu qabnutti duruunfachuun marmartoo rakkoo keessa turree keessaa nu hin baasu. Hujiin kana booda hojjatamu murteessaa ta’a, bu’aa qabatamaa argamsiisuudhaaf. Kaleessa kufan jechuun har’as, borus ni kufan jechuus miti. Namnis ta’ee jarmayaan tokko daa’imaa, kufaa-ka’aa, gangalataati akka itti dhaabbatuu fi miilaan tiratu kan baratu. Ammas, jijjiiramni saffisaa kan dhufuu malu tokkoomuu isaanii qofaan osoo hin taane waa gummachuu fi shoora taphachuun keennas yoo itti dabalame qofa. Kophaa isaaniitti, si’a meeqas tokkooman, waan guddaa hojjachuu akka hin dandeenne ifa. Kufaatiinis yoo dhufe, isaan qofaa miti kan abaaramuu fi qubni itti qabamuu qabu.
Waliigalteen amma labsame kuni bu’aa hin qabu jedhaa namoonni tokko tokoo dursanii labsaa fi hafarsaa jiran. Kan hubatamuu qabu bu’aas dhabu gaga’ama tokkollee kan hin qabne ta’uu isaati. Wanti balaaleffatamuuf tokko hin jiru jechuudha. Waan hunda caalatti yoo namoonni waa hojjanna, ykn dogoggora dabre sirreeffann jedhanii asii fi achi fiiganitti hiree isaaniif laatuun gaarii ta’a. Ganamumaan yaalii namaa busheessuu fi hamilee burkuteessuun Oromoof kasaaraa yoo ta’e malee bu’aa tokkollee argamsiisuuf hin deemu. Kan shakkiin guutame daangaa irra dhaabate ilaaluu gara tokkummaan kuni itti deemuu malu xiinxaluun mirga isaati. Sa’aa kanatti kan namni sabboonaa Oormoo ufiin jedhu tokko godhuu hin qabne yaalii tokkummaa kana, shakkiidhuma bu’uura hin qabne fi muuxxannoo dabre qofa irratti hundofnee, abaaruu fi olola hin jirre itti roobsuu kan hin qabne ta’uu isaati. Hamilee walii cabsuu fi ija walii jaamsuun hunda keenna dukkana keessatti kan hanbisu.
Oromoo, yaliiin kuni jajjabeeffamuu qaba; akka bu’aa argamsiisu. Namoonni kuni nuuf hin taane jedhan ykn woliigaltee labsame irraa shakki qaban yaada ta’uu maluu burqisiisuu fi hojjatanii waan kana caalu argisiisutu isaan irraa eegama. Dirreedhuma irratti kuni hin ta’u, daandiin saaqame kuni eessayyuu nu hin geessu, riqichi tokkummaa tolfame kuni hin ceesisu jechuun saba kana hallayyaa gabrummaa keessaa tasa hin baasu. Bakka yaadaa fi tarsiimoo fooya’aa harkaa hin qabnetti isa kana tuffachuun dhama’iinsa ykn rakkina beekumsaa qabaatiinsa irraa madda. Itti haa yaadnuu.


text:
Wikipedia:Autoconfirmed users
Journalist Gadaa Hunde
SIRNA ABBAA-IRREERRAA GARA DIMOKRAASIITTI[Lakkaddaa gulaali]
Waggoota dheeraadhaaf wanni akkaan na yaachisaa as gaye akkaata ummanni tokko sirna abbaa-irree ofirraa ittisuufi dhabamsiisuu itti dandayani. Kuniis, hamma tokko, ilmi namaa cunqursaa akkanaa mudachuus, sarna akkasiitin dhabamsiifamuus hinqabu yaanni jedhu na keessatti uumamuurraa dhalate. Amantii tuniis waa‟ee barbaachisummaa bilisummaa ilma namaa, waa‟ee akkaagara abbootii irree (Arstootilirraa hanga xiinxaltoota sirna ukkaamsaatti) seenaa sirna abbootii irree (keessumattuu sirnoota Naaziitiifi kan Staaliinistootaa) dubbisuu kiyyaan daranuu na keessatti akka cimtu taate. Waggoota dabran keessatti warra mooraalee hidhaa jumlaa (concentration camps) Naazii keessa hiraariin jiraateefi kanneen dandamatanii as gayan qunnamee dubbisuuf hiree argadheera. Norweeyitti warra bittaa faashistootaatiin mormeefi kanneen dandamate qunnameera; warra laboobamaniis waa‟ee saanii dhagayeera. Yahuudoota mooraa Naazii keessaa baafataniifi warra isaan dandamachiisees argee odeeyfadheera. Shoorarkaa bittaa kooministootaa jalatti biyyoota adda addaa keessatti taate oduudhaan osoo hintahin kitaaboota garagaraa dubbisuudhaanin hubadhe. Shoorarkaan sirnoota kanaa maqaa cunqursaafi samicha jalaa bilisoomutiin waan irratti fe‟ameef baay‟ee nama gaddisiisa. Kurneelee muraasa as dhihoo kana keessattiis warra biyyoota sirna abbaa-irree jalatti kufan kanneen akka Panama, Poland, Tibetiifi Burma waliin walqunnamee dhugaa waa‟ee sirna abbaa irree kanneenii hubadheera. Warra Tibet kanneen weerara kooministoota China dura dhaabbatee lole, warra Russia kanneen yaalii fonqolcha mootummaa ji‟a Hagayyaa bara 1991 keessa fiinxaaleyyii godhame cabse, Taaylaandota yaalii biyya isaanii gara bittaa waraanaatti deebisuuf godhamte karaa nagayaatiin fashalsiisan ilaalchisee amala hamaafi ajaa‟ibsiisaa sirni abbaa irree waan baay‟ee barachuu dandayeetin jira. Qabsoon bittoota garajaboo kanarra aanuuf godhamteefi aarsaan kafalame gadda hadhaawaa haa uumu malee, biyyoota ammayyuu balaa irra-hamaa jala jiraniifi mormii jajjabduun keessatti mul‟atu daaw‟achuun murannoofi gootummaan haawaasa biyyoota sanii nama jajjabeessa. Kanneen keessaa, Panama bittaa abbaa irree Noriega jalatti, ummanni Vilnius /Lithuania ukkaamsitoota Sooviyeet durii jalatti, Beijing murruqii addababayii Tiananmen irratti raaw‟atameefi balaa „Burmaa bilisa baate‟ keessatti waajjira humnoota demokraatawoorratti bakka Manerplaw jedhamutti raaw‟atame akka fakkeenyaatti kaafamu. Takkee bakkoota gootoonni itti kufan dhaqee daaw‟adheera: awwaalaafi utubaa TV Vinius/Riga/ keessatti argamu, parkiilee namoonni itti rashanaman, Ferrara kaaba Italia keessatti bakka fashistoonni mormitoo murruq itti godhan, akkasumas, Manerplaw keessatti awwaala jimlaa reefki azeebban kichuutiin guutame arguu danda‟eera. Abbootiin irree hundinuu fixiinsaafi badiinsa nama suukaneessu dhiisanii dabruu isaaniiti hubanna. Moyxannoofi yaaddoo tana keessaahis cunqursaa ittisuun akka dandayamu, ,murriqiin osoo hinjirre qabsoo milkii qabdu sirna abbaa irreerratti akka dandayamu, sirna abbaa irree cabsuufi hahhaarayniniis daaraa duraanii keessaa akka hin dhalanne ittisuun akka dandayamu abdii guddoo murannoo cimtuu qabdu arganne. Gaaga‟ama lubbuutiifi gadadoo ummataa hamma danda‟ametti gad xiqqeessuudhaan sirna abbootii irree cabsuuf karaalee qabsoo milkii qabdu gochuun itti dandayamu qajeellotti if eeggachaa itti yaaduu yaaleen jira.Waggoota baay‟eef waa‟ee sirnoota abbootii irree, sochiilee diddaa cunqursaa, warraaqsa garagaraa, ilaalcha siyaasaa adda addaa, sirnoota taligaa mootummaatiifi keessaafuu qabsoo malchiiftuu karaa nagayaatiin godhamtu qorachuudhaan waanin hubadherraahin ka’e. Kitaabni kuniis qormaata kanarraa dhalate. Bal’ina Kitaabichaa mallattoo ittaanu tuqaatii dubbisaa:


text:
Ministriin dhimma alaa US Mike Pompeo tarii marii ji’a dhuftu hoogganaa kooriyaa Kaabaa Kim Jong Un fi prezidaant Doonaald Traamp gidduutti geggeessamuu malu irratti angawaa kooriyaa kaabaa waliin har’a NY keessatti marii itti dabalaa geggeessuuf jiru.
Traamp tuuta oduuf ibsa kennaniin mariin Pompep fi Kim Yong Chol waliin geggeessame garii akka tureef mariin Kim Jong Un waliin Singaapoor keessatti geggeessamuuf Waxabajjjii 12tti qabame itti fufa jedhanii kan abdatan ta’uu beeksisan.
Angawaan Kooriyaa Kaabaa kun xalayaa Kim Jong Un biraa ergame fiduuf jimaata borii gara Washingtonitti imaluuf jiru jedhan. xalayaan sun maal akka ta’e hubachuuf eegaa jiraachuu Traamp dubbataniiru.
Pompeon irbaata dhimma hojiiin wal qabate kaleessa biilsa waajjira haadhoo tokkumma mootummootaa cina jiru keessatti Kim Yon Chol waliin qooddachuu isaanii beeksisan.
Gumiin hoogganoota biyyoota lamaan gidduutti geggeessamuu malu dhimma nageenyaa fi badhaadhina dinagdee irratti fuuleffata jedhan.


text:
Naayjeeriyaa keessatti Barattuun Seeraa takka Hijaaba uffachuu isiitiif sirna eebbaa irratti akka hin hirmaanne dhoorkamte.
Naayjeeriyaa keessatti barattuun Seeraa takka sababa Hijaabaatiin sirna eebbaa irratti akka hin hirmaanne dhoorkamuun isii biyyattii keessatti mormii cimaa uume. Amaasaa Firdaaws Abdussalaam Kolleejjii seeraa Naayjeeriyaa magaalaa Leegostti argamuu keessatti barumsa seeraa eega xumurtee booda, Kiibxata dabre december12/2017 sirna eebbaa irratti hirmaachuuf gara galama Konfaransii biyyoolessaa imalte.


text:
Preziedaantiin bulchiisa naannoo Somaalee – Abdii Mohaammed Omaar, har’a taayitaa gad-lakkisuu isaanii, aangawoonni mootummichi naannoo, Raadiyoo Sagalee Ameerikaa, sagantaa Afaan Somaaleetti himanii jiran.
Aangawaan ol’aanaan mootummaa naannoo Somaalee, Abdii Mohammed Omaritti dhiheenya qaban – Kaadaar Abdii Ismaa’el, Raadiyoo Sagalee Ameerikaaf ibsa kennaniin, “Eyyee. Jijjiramni hoogganaa tahee jira. Prezidaantiin duraanii, itti gaafatama isaanii gara Ahimed Abdii Mohaammuditti dabarsanii jiran. Jijjiramni tahe martinuu karaa nagaatiin geggeessame. Prezidaantiin duraanii dantaa uummataaf hojjtaa turan. Ammaas dantaa uummatichaaf jecha, itti gaafatama isaanii dabarsanii kennan” jedhan.
Prezidaantiin bulchiinsa naannoo Somaalee haaraan – Ahimed Abdii Mohaammud, duraan – hoogganaa biiraa maallaqaa mootummaa naannoo sanaa tahuun hoojjetaa tuan.
Gama biraatiin, Raayyaan Ittisaa Itiyoophiyaa fi poolisiin federaalaa, gara bulchiinsa naannoo Somaaleetti bobba’ee akka nageenya kabajchiisu ajajamee jira, jechuun maddeen oduu mootummaa gabaasanii jiran.
Waajirri dhimmoota Koomiyunikeeshinii mootummaa federaalaa Itiyoophiyaa ibsa baaseen, “mootummaan naannoo Somaalee gaaffii dhiisseen, humni naga-eegumsaa naannoo sana seenee, hojii naga-eegumsaa akka hojjetu ajajamee jira,” jechuun beeksise.
Kanaaf jecha, hojii nageenya eegsisuu, har’a irraa jalqabee bulchiinsa naannoo Somaalee keessatti akka geggeessamu – itti-gaafatamaan waajira dhimmoota Koomiyunikeeshinii mootummaa federaalaa – Obbo Ahimed Shidee dubbatanii jiran.


text:
U.S. politicians get China in Africa all wrong By Deborah Bräutigam, April 13, 2018 (The Washington Post) — In Washington, Republicans and Democrats generally look at China as a new imperial power in Africa: bad news for Africans. But is this really the… Read More »
SBO Sagalee Bilisummaa Oromoo, Ebla 13, 2018 SBO: Ebla 13, 2018. Oduu, Ebla 15 Guyyaa Gootota Oromoo ilaalchisuun Ibsa ABO, Wixinee HR- 128 mana Maree Ameeri kaan ragga’e irratti gaaffii fi deebii Miseensa GS-ABO J. Mahbuub Abbaa Waajii Waliin taasifame.
QABSOO FINIINSUU + QEERROO/ABO 2005 = H.RES.128 SEENAA Y.G (2005), kutaa 4ffaa fi xumuraa – Ebla 13, 2018 Qabsoon Oromoo wareegama Ulfaataa booda boqonnaa 2ffaa irra ga’eera. Boqonnaa 1ffaan, Ummata Biyya keessaa ijaaranii fi hiriirsanii diina dura murannoo fi Gootummaan… Read More »
Gatiin Dhiiga Gootota Keenyaa Amma Bilisummaan Deebi’utti Qabsooo itti jirruu fi FXG Finiinsinee Itti Fufuun Dirqama Lammummaa ti! Baarentuu Gadaa Irraa, Ebla 13, 2018 Gatiin dhiiga goota tokkoo ammamii? Ykn maaliin gatii dhiiga gootaa kaffalu, goota lammiif wareegame tokko yoo maaltu … Read More »


text:
Daangaa Ertiraa fi Jabuutii irratti eega wal-muddinsi uumamee booda, Tokkummaan Mootummootaa akka gam-lameenii of qusannaan fudhatamuu fi tasgabiin bu’u gaafatee jira.
Biyyoota lameen gidduutti wal-gaarerfannaa fi muddinsi ka’uun isaa, eega humni naga-eegumsaa – ka loltoota Qaataar 450 of keessaa qabu, torban dabre daangaa sana gad-lakkisee ba’ee booda – jedhama.
Itiyoophiyaatti, Ambaasaaddarri Jabuutii – “eega humnoonni naga-eegumsaa sun gad-lakkisanii ba’anii booda, Ertiraan lafa daangaa irraa wal-falmsiisaa tahe – Raas Dumee-iraa qabachuuf loltoota ishee bobbaafte” – jechuun balaaleffatan. Yoo kun dhugaa tahe, wal-waraansa biyyoota lameen gidduutti, bara 2008 geggeessamee ture deebisuu mala – jedhamee sodaatama.
Tahus, Ertiraan, balaaleffannaa kanaaf haga ammaatti deebii hin kennine.
Bakka-bu’aa dhaabbataan muummicha-barreessaa Tokkummaa Mootummootaa – Saachaa Serjihoo Loorentii Sooiiz, har’a ibsa gaazzexeessotaaf kennaniin, gareen dhimma kana qoratu, Gamtaa Afrikaa irraa akka gara sanatti bobbaasamnuuf jiru eerganii, Tokkummaan Mootummootaas ka Gamtaa Afrikaa gargaaruun hojjetu ta’uu hubachiisan.


text:
Haleellaa Harargee bahaa aanaa Cinaagsen keessatti raawwatame jedhame kana namni ani jiraataa magaalaa cinagsen jedhe tokko akkasitti haala ture Tsiooniif ibse.
Cinaagsen keessatti waanti uumame Liyyuu Poolis kanneen jedhaman meeshaa gurguddaa hidhatanii dhufan. Anis achuma bakka qonnaa koon ture. Dhukaasa banan. Namoota 14tudu’e. ani jalaa fiigeen miliqe. Manneen jireenyaa gubanii beeladaalee fudhatanii deeman. Namoonnis qe’ee ofii irraa baqatan jedhan.
Jiraataan kun ennaa ibsan yeroon isaa yeroo soommanaa waan tureef waaree booda waan rafuuf namni ganamaan ka’ee qonnaatti bobba’a. Ganama sa’a 11 ta’a. Namoonni rukutaman illee fuullee dhuma mana isaaniitti rikutaman jedhee jira.
Uummatis ofi irraa ittisuuf kaan dhakaa dhaan kaan meencaa dhaan ofi irraa ittisaa ture jedhan. kan Merteyeesii fi mencaan ba’u garuu tokko miti jedhan.
Har’a namoonni 10 sirni awwaalcha isaanii raawwachuu jiraataan kun Tsioniif ibsaniiru.
Cinaagsen keessatti balaa dhaqqabe jedhame kana ilaalechisee Amnesty Intrnaatinalitti qorataa dhimma gaanfa Afriikaa obbo Fissehaa Tekle ibsaniiru.
Naannoo Cinaagsenitti jimaata darbee qabee namonin 14 humnoota addaa naannoo Somaaleetiin du’aniiru. Kaan immoo gandeen adda addaa keessa qubataniiru. Guyyaa jimaataa namoonni sadii ajjeefamaniiru. Sambata immoo namoonni torba dilbata kaleessaa immoo namoonni afur rasaasi itti dhukaafamee jjeefamaniiru.
Namoonni hedduun immoo madaa’aniiru.
Obbo Fissehaa Teklee itti fufuu dhaan kun kan yeroo dhiyoo haa ta’u malee torban lama duras haleellaa dhumti wal fakkaatu dhaqqabuu isaaf manneen isaanii gubatee namoonni hedduun du’anii turan jedhan.
Humni addaa Somaalee kan “Liyyuu poolis” jedhamu kun bara 2008 erga hundeessamee qabee yeroo adda addaatti dhiittaa mirga namaa adda addaa raawwataa turuu isaa obbo Fissehaan tuqanii yeroo dhiyoo as immoo gara naannoo hollaa Oromiyaatti ce’uu dhaan namoota irraan miidhaa dhaqqabsiisaa jira. Humni kun bittinnaa’uu qaba jedhan.
Qaamni poolisii kanaa kan yakka raawwate illee murtiitti dhiyaachuu qaba, kanneen mirgi isaanii dhiitame immoo hirphi barbaachisu baafamuufii qaba jedhan. kana ennaa jedhamu maallaqa qofaan utuu hin taane bifa adda addaan ta’uu mala jedhan.
Dhiittaan mirga namaa raawwatame amanamee qaamni dhiittaa mirga namaa raawwate dhiifama akka gaafatu kan nuti barbaannu jedhan.


text:
Haga guyyaa dheengaddaatii Amerikaallee waliin biyya 22tti bulchoota Raashiyaa biyyaa oofate.
Bulchootii Raashiyaa tun hujii seera qabdu ta silaa mootummaa isaanii fulaa bu’anii hojjachuu malan dhiisanii ‘warra gurraa’ tahan jedhanii biyyaa oofan.
Dhaabii NATO hojjattoota mootumma Raashiyaa 20 keessaa 10 dhaaba ufii keessaa baase.
Amerikaan bulchoota Raashiyaa ta embaasii Raashiyaa fi ta Tokkummaa Mootummootaa keessa hojjatan 60 biyya baafachuf hajajjee.Torbaan tokko keessatti biyya bahaa jedhaniin.
Ministeri haajaa alaa Raashiyaa Sergey laavrovilleen haaloo baanaa jedhan.
Amerikaa,Faransaay,Jermenii fi Poolaandi faatii jara hojjattoota mootummaa Raashiyaa biyyaa baafte keessaa haga tokko.Hojjattoota nagaa Raashiyaa 77 biyya ufiitii baasan.
Biyyootii tun eegi Raashiyaan hojjataa basaasaa mootummaa isii ka durii amma baqatee Bititen magaalaa Salisbury jiru gaaduma gaaddee isaa fi intala isaallee gaazii dhiiga nama dhaabduun ijjeesifte seera adduyaa cabsite jedhanii bulchoota isii biyyaa oofatan.


text:
Prezidaantiin mootummaa naannoo Oromiyaa, Obbo Lammaa Magarsaa, Caamsaa 20 jechuun ayyana waggaa 27ffaa ADUIn mootummaa Dargii kuffisuun taayitaa itti qabate ilaalchisuudhaan, kaleessa Galma Abbaa Gadaa ka magaalaa Adaamaa jiru keessatti miseensota dhaabichaa fi uummata kaan walitti qabameef haasawa dhageessisanii turan. Haasawa isaanii keessatti hojiiwwan jajjaboo hojjenne – jedhan, kan akka dirree siyasaa bal’isuuf jecha hidhamtoota kuma kurna hedduu gad-lakkisuu, lammiwwan biyyattii ala jiran ol galchuu, dhaabota Oromoo waliin hojjechuuf waamicha gochuu dabalee dhimmoota adda adda kaasuun dubbatanii jiran. Haasawa isaanii kana dhaabonni mormituu akamitti ilaalan? Koongiresa Federaawa Oromootti itti-gaafatamaa dhimma dargaggootaa fi quunnamtii uummataa – Obbo Addisuu Bullaallaa haasofsiisnee jirra.
Qophii guutuu dhaggeeffadhaa.


text:
Mummichi Ministeera Itiyoophiyaa Dr. Abiyyi Ahimad prezidaantii Masrii Abdul Fattah El Sisi waliin bilbilaan dubbachuu isaanii kan ilaaleen sabaa himaan Masrii gabaasanii jiru.
Prezidaant El Sisiin Dr. Abiyyiin baga gammaddan jechuu isaanii kan ibsame yoo ta’u hariiroo biyyoota lameen gidduu jajjabeessuuf mummichi ministeera haarawaa waliin kan hojjatan ta’uU El Sisiin dubbachuu isaanii gabaafamee jira.
Mummichi ministeeraa Abiyyi gama isaaniin irra deebi’anii filatamuu El Sisiif baga gammaddan eega jedhanii booda adda addummaa biyyoota lameen giddUu jiru irratti jabinaan akka hojjatan hogganaa Masriif ibsuu isaanii beekamee jira.
Dubbi himaan ministrii dantaa alaa Itiyoophiyaa Mallas Alam akka ibsantti Dr. Abiyyi dura ta’aa ADWUI ta’uun eega filatamanii booda hogganoota Jabuutii Somaaliyaa fi kannen biroo wajjiin dubbatanii akka turan kan El Sisi kunis sanuma waliin kan wal fakkaataa ta’uu ibsan.
Mummichi ministeera Itiyoophiyaa Dr. Abiyyi Ahimad Kaabinee ofii yoom akka muudan hin beekamin jira.


text:
Kitaabni qulqulluun waa’ee kaayyoo jireenya barbaaduu maal jedha?
Gaaffii: Kitaabni qulqulluun waa’ee kaayyoo jireenya barbaaduu maal jedha?
Deebii: Kitaabni qulqulluun kaayyoo jireenya keenyaa maal ta’uun akka irra jiraatuu ifa dha. Namoonni jireenya moofaattis ta’ee jireenya haaraa isaaniitti kaayyoo argachuudhaaf carraaqaniiruu barbaadaniirus. Solomoon namoota biyya lafaa irra jiraatan hundumaa caalaa ogeessa ture, addunyaa kana irratti jireenyi akkasumaan ta’uu hubatee ture. Yaada kanaa guduunfaa kitaaba lallabaa iratti ibseera. Lall. 12:13-14 “Waaqayyoon sodaadhu, abboommii isaas eegi! Kun nama hundumaa irraa in barbaadama; xumurri dubbii dhageenye kana hundumaa isa kana*. Waaqayoo hojii hundumaa, gaarii ta’us hamaa ta’uus wanta dhoksaatti hojjetamu hundumaaf firdii in kenna*. Solomoon akkas jedhe jireenyi yaada fi jireenya keenyaatti Waaqayyoon kabajuu fi abboommii isaa eeguu dha, guyyaa tokkoos fuula Waaqayyoo ni dhaabbanna. Ga’ee kaayyoo jireenya keenyaa Waaqayyoon sodaachuu fi isaaf abboomamuu dha.
Kan biraan ga’een jireenya keenyaa jireenya karaa sirrii ta’een yeroo adeemuu arguu dha. Xiyyaafannoon isaanii addunyaa kana irra akka ta’u osoo hin taane mootiin Daawiit jireenya haara galfii fiduu ilaaleera. Akkas jedhe “Ani garuu qajeelummaadhaan fuula kee ilaalufan jira, dammaqee bifa kee arguu kooti nan quufa (Faru. 17:15). Daawiitiif haara galfii guutuun jireenya isaa itti aanuutti yoo ka’uu Waaqayyoon guutuu guutuutti yeroo ilaaluu isa fakkaachuudhaaf kan dhufuu dha. (1Yoha. 3:2).
Faarfannaa 73 irratti Asaaf akkam akka qorame dubbata hamootaan homaa dhimma kan hin qabne kan fakkaataan carraa isaanii gatiitti kan biroo irraa kan ka’aatan inni garuu dhuma isaanii ilaalle. isaan argachuudhaaf kan fiigan wal madaalchisuun lakk. 25 irratti akkas jedha “Samii irra kan jiru maali lafa keessaas si birraa maalaan barbaada,” Asaafif Waaqayyoo wajjin tokkummaa inni qabu lafa irra kan jiru hundumaa ni caala. Tokkummaa sanaan ala jireenyi kaayyoo homaa hin qabdu.
Ergamaa Phaawuloos du’aa kan ka’ee Yesus wajjin wal’aansoo qabuun isaa jijjiramuu isaan dura amantaadhaan wantoota guutate Yesusiin beekuu wajjin yoo wal madaalan akka gatii hin qabneetti jedheera. Fili. 3:9-10 Yesusiin beekuu caalaa kan inni barbaadu waan biraan hin jiru jedhe, “Akkasuma kara Kristoos Yesus nama Waaqayyoo ta’ee jiraachuu kan hawwuu hundinuu ari’atamuuf jira. Kaayyoon Phaawuloos Kristoosiin beekuu ture, isatti amanuudhaan qajeelummaa argamu argachuuf, sun ammam illee gara rakkinaatti waan fidu yoo ta’es isaa wajjin tokkummaa gochuuf (2Xim. 3:12). Walummaa galatti warra du’aan keessaa kan ka’an gidduu dha yeroo ta’eetti ilaaleera.
Waaqayyo nama jalqabatti yeroo uume kaayyoo qaba ture 1)Waaqayyoon akka kabaju fi tokkummaa isaa wajjin qabun akka gammaduu 2)Kan biroo wajjin walittti dhufeenya gaarii akka qabaatu 3)Akka hojjetu 4) Lafa akka bitu ture. Namni garuu cubbuutti kufuu isaan Waaqayyoo wajjin tokkummaa qabuu addaan cite, kan biroo wajjinis walitti inni dhufeenyi inni qabu ni bade, hojiin isaas yeroo hundumaa sodaa fi abdii kutachuu deebi’ee uumama irratti kan leenji’uu suphuus wal’aansoo ta’e. Waaqayyoo wajjin tokkuummaan isaa hareessuun Yesus Krisositti amanuu qofti kaayyoo jireenyaa irra deebiin argachuun ni danda’ama.
Kaayyoon namaa Waaqayyoon bara baraan kabajuu fi gammachiisuu dha. Waaqayyoon sodaachuu fi abboommamuun, iji keenya mana keenya waaqa irra jiru irra ka’uun, isatti dhi’aanne beekuudhaan isa kabajna. Waaqayyoon jireenya keenya keessatti kaayyoo isaa duukaa bu’uu keenyaan isa ulfeessina, kunis gammachuu itti fufiinsa qabu nuuf kan qopheessee jireenya irraa hafaa akka shaakalu ni taasisa.
English
Kitaabni qulqulluun waa’ee kaayyoo jireenya barbaaduu maal jedha?


text:
Kan dhiyeenya mana hidhaatii gad dhiisaman Iskinder Naggaa, Temesgeen Dessaaleny, Anduaalem Arraagee fi Bekfeqaaduu Xilaahuun dabalatee namoonni 12 kaleessa gara galgalaa to’annaa poolisii jala oolaniiru.
Waa’illi keenya Solomon Abaatee kaleessa Finfinneetti bilbiluu dhaan oboleessa obboleessa Temesgeen Dassaaleny Taarikuu Dassalenyiin haasofsiisee ture. Haala isaa ennaa ibsu har’a mana keenya jechuun mana harmee keenyaa bakka Jamoo jedhamu qopheetu ture. Kaayyoon qophee sanaas dargaggoonni murtaa’an kanneen kana dura hidhamanii ba’aniif sagantaa galateeffachuu fi kennaa qopheessuu qopheessanii turan.
Kanneen galateeffamuun kennaan kennameefii keessaa Temesgen Dessaaleny, Anduaalem Arraagee, Naatinaa’el Mekkonnin, Olbaanaa Leellisaa, Abbebe Qeftoo, Immaawwaayish Zewdu turan.
[Obbo Taayyee Danda’aa Eessatti Akka Hidhaman Barbaannee Dhabne: Maatii]
Sgantaan kun geggeessamaa utuu jiruu gara dhumaa irratti poolisiin dhufee nu marse. Namoonnis bittinnaa’uu jalqaban. Radio dhaan erga dudubbatanii booda karra ittiin ol galan cufan.
Sagantaan sun xumuramaa waan tureef kaan deemaniiru. Dhuma irratti warra hafan itti marsanii socho’uu hin dandeessan jedhanii konkolaataan poolisii dhufee Temesgen Dessaaleny, Anduaaleem Arraagee, Iskindir Neggaa, Maahelet Faantaahuun, Befeqaaduu BeHaailuu, Woyinisheet Mollaa, Zelaalem Werqaagenyeehu, Addisu Geetinnet, Yidneqaachew Addisuu, Sintayehu Chekol, Teferraa Tesfaayee konkolaataa seensisanii qajeelfama poolisii Jamoott argamutti geessan.
Galgaluma kaleessaa gara mana hidhaa isaan keessa turanitti itti bilbiluu dhaan Solomoon Temesgen Desaleny, Befeqaaduu Hailuu fi Eskinder Neggaa haasofsiisee ture. Iskindir Neggaa gaaffii poolisiin isaaniif dhiyeesseen sababaan hidhaa isaanii maal akka ta’e ennaa dubbatu alaabaa Itiyoophiyaa mallattoo urjii of irraa hin qabaanne fannistan nuun jedhan jedha.
Bakka birootti sagantaan akkasii qophaa’ee of eeggannoo fi icitii guddaa dhaan ture. Biyyattii keessatti karaan itti socho’aan tokko illee hin jiru jedha Iskindir Naggaa.


text:
(Madda Oduu ABO/MOA/Bitootessa 10,2009) Mootummaan Wayyaanee gaazexaa Sayifa-nabalbaal, kan waggoota sadihiin dura gabaa Pireesii irraa uggureef itti aanaa qopheessaa kan tahan obbo Asraat Wadaajoo irratti himannaa dhiyeessuu maddeen Finfinnee gabaasan.
Sababaan Obbo Asraat itti yakkamaniif, waggoota sadihiin dura, ALH Caamsaa 20 bara 1996 Gaazexicha irratti oduu sobaa maxxansaniiruu kan jedhu dha.
Oduun yeroo ibsame kanatti gaazexaa Sayifa-nabalbaal irratti maxxanfame kan wayyaanoni soba jedhaniin, “ALH bara 1984 irraa kaasee ilmaan Oromoo sababa deggartummaa ABOtiin hidhaman keessaa kanneen maatiiwwan isaanii fi waldaa Fannoo Diimaatin hin daawwatamin jiraachuun ibsame.” kan jedhuu akka tahetu hubatame.
Gaazexaa Sayifa-nabalbaal irra waggoota 7f I/A qopheessaa tahuun kan hojjetan obbo Asraat Wadaajoo gama isaaniitin, “Bakka Qopheessaan gaazexichaa biyya hin bahinii fi hin du’initti itti aanaa qopheessaa himachuun doorsisa tahe jedhamee raawwatamee dha.” jedhan.
Obbo Asraat dhimma gaazexaa hojii irraa ugguramee waggoota dheeraan booda kaasanii himannaa dhiyeessuun sirrii akka hin taanee fi daandii seeraa kan hin eegnee dha jedhan. Erga oduun hojjetamee waggoota 5 booda himannaa dhiyeessuun kanneen gara hojii pireesiitti seenuu barbadanii fi hojjechaas jiran doorsisuu fi rifachiisuuf mootummaan tahe jedhee gocha seera hin taane kana raawwataa kan jiru ta’uu ibsan.
Gaazexaan Sayifa-nabalbaal waggoota sadihiin dura kan hojii irraa uggurame oduu sobaa dhiyeesse, arraata ABO ti kan jedhuu fi himannaalee dharaatiin tahuun ni beekkama.
*********
Namoonni dhukkuba HIV/AIDSn qabamanii fi dhukkuboota biroon rakkachaa jiran tajaajila gahaa argataa akka hin jirre dhagahame.
(Madda Oduu ABO/MOA/Bitootessa 10,2009)MOA Finfinnee irraa akka ifa godhutti sirni wayyaanee namoota dhukkuba HIV/AIDS qabanii fi dhukkuboota biroon hubamaa jiraniif wal’aansa kennaa hin jiru. Dhukkoboonni akka TBs Oromiyaa keessatti babal’atuun ummata fixaa jira.
Hogeeyyota fayyaati je’amanii namoonni Oromiyaa keessa bobbaafaman kanneen ogummaa hin qabne dabballoota wayyaanee akka tahanis odeessi kun ni mirkaneessa. Manneen fayyaa jiranis meeshaalee fi qoricha waan hin qabneef, dhukkubsattoonni wal’aansa dhabanii dhumatan lakkooysi isaanii akkaan dabalaa jira. Hogeeyyonni fayyaa gahumsa qaban sababaa deeggartoota dhaabilee siyaasaa ti je’uun doorsifamaa waan jiraniif ogummaa qabaniin ummmata tajaajiluu akka dadhabanis odeessi kun ifa godha.
Qorichi talaallii daa’immanii fi dubatootaaf kennamus kan yeroo itti dabre waan ta’eef, rakkoo biraa dhalchuun himameera. Sagantaa karoora maatii kan jedhu Oromiyaa qofa irratti xiyyeeffatamuun dubartootni Oromoo akka hin deenyeef qorichi itti raabsamaa akka jiru illee oduun kun dabalee hubachiisa. Dhaabni jalee wayyaanee OPDOn shira ummata Oromoo irratti dalagamaa jiru kana dhaabsisuu irra dhoysaa akka jirtus odeessi kun dabalee mirkaneessa.
*********
Godina Shawaa Lixaa Ona Walmaraa keessatti dhibeen mananjaayitis dhalatee ummata gaaga’aa jira.
(Madda Oduu ABO/MOA/Bitootessa 10,2009) Dhukkubni buqoo goysaa ykn Meningicocal Meningitis je’amu kun Ona Walmaraa ganda qotee bulaa Sokorruu Awwaasootti dhalachuun ummata gaaga’aa jira. Hoggeeyyonni fayyaa batalumatti gargaarsa mootummaa gaafatanis dhumaatii ummata kan hawwu sirni wayyaanee dirmannaan godheef tokko illeen akka hin jirre odeessi kun ifa godha.
Dhukkubni yeroo duraaf namoota 25 qofa irratti mul’ate kun yeroo ammaa haalan babala’chaa akka jirus beekuun dandahamee jira. Mootummaan gabroomsaa wayyaanee diinummaa irraa ka’ee duula ajjeechaa, hidhaa fi saamichaa ummata Oromoo irratti adeemsisuun cinatti, dhukkuboonni daddabroon wayta dhalatus dhukkubicha dhoysuun hubaatii hammana hin je’amne geessisaa akka jiru beekkamaa dha.


text:
Tarkaanfii fudhatamu, kan diinota tarsimoo QBO miidhuu fi laaleesu ta’uu qaba
Ummatni Oromoo fi qabsaawootni bilisummaa Oromoo fi walabummaa Oromiyaa diina innikkaa fi kanneen biroo adda baasuun diinota tarsimoo qofa irratti tokkummaan xiyyeeffatuu qaban.
Qabsoon bilisummaa Oromoo bakka duubatti deebbi’uu irra tarkaanfatee booqonaa haarayaa fi bakka humni fedhe of duubbatti deebiisu danda’u irra aaneetti jira.
Haata’u malee, Oromoon amma illee diinna tarsimoo injifatuuf enyuutuu diinna innikkaatti kan jedhuuf deebbii gahaa fi kan yeroon gaafatu tokkummaa fi hojiin agarsiisuu qaba. Diinna innikkaa yokkaan diinota tarsimoo dhiisanii wal dadhabii xixiqaa irratti wal jeequun diinna innikkaaf yeroo kennuunii fi ummata keessa afanfaajii diinni innikkaa barbaadu ofanii ofsiisuun diinna tarsimoo osoo hin beekiin gargaaruu irraa adda nama hin baasu. Waan ta’eef, yeroon keessa jiru kun yeroo tarkaanfii fudhachuuf deemnu, hunda dura itti yaaduun waan hojjannu beekun ta’u qaba. Tarkaanfiin fudhatamu hundis kan diinota tarsimoo QBO miidhuu fi laaleesuuf jiraatu ta’uu qaba.
Diinota tarsimoo caalaa qophoofne yoo hin argamiin diinota keenya irra aanuun hin danda’amu. Diinaa fi fira keenyas sirriitti adda baasnee yoo hin beekne tarkaanfiin fudhannu hundis kan diina tarsimoo hin taane mara diinota tarsimoo akka gargaaran gochuuniis ni mala. Oromoon Oromoof diina tarsimoo ti. Jarreen diinota tarsiimoo QBO ta’an ammoo Oromoo fi Oromoo waliitti diinoomsuun yeroo bittatuu barbaadu. Oromomoo fi saboota biroo diinota tarsimoo waliitti gochuun ofiif yeroo bitachuun qabsoo bilisummaa fi walabummaa Oromoo kophxeesuu barbaadu. Oromoon haaloota kana gadii fageenyaan hubatee toftaa fi tarsimoo tokkummaa isaa jabeesuu hordofu qaba malee xiiyya diinota innikkaa keessatti kufuuf wal qopheesuu hin qabu. Diinnii innikkaa tokko fi tokkoo qofa, Faashiistoota TPLF.
Biyya diinni innikkaa kun nagaa dhorkee ummata Oromoo ajjeessaa fi hidhaa jiru keessatti FXG jabeesuun ala gaafìin osoo nagaan hin jiraane diinna innikkaa kana karaa “hiriira nagaaatiin ” nagaa gaafatan hin jiru. FXG jabeesuun qabsoo bifa hunda gaggeesuun diina tarsimoo kana Oromiyaa irraa kaasuun Oromiyaa walaboomsuu qofatuu nagaa waaraa fiduu danda’a kan jedhu qofarratti xiyyeeffatuu qofatuu Oromoo fi qabsaawoota Oromoo daandii irratti tiksuu fi tokkummaa isaaniitis ittichuu danda’a.
Diinnii Oromoo yeroo irraa yerootti tarsimoo fi toftaa Oromoo fi Oromoo wal afaan buusaa baafachuun isaa beekamaadha. Oromoon Waan diinota tarsimoo irraa dhufu hunda haraameesuu yokkaanis laguu ta’uu isaa waliif himee diduun haqaa ta’uu hubatuu qaba. Sababn isaas diinni innikkaa amma dura waan fira ta’ee hin mul’aneef, diinni innikaa yoomiyyuu diinuma.


text:
Haylamaaram Dassaalenyi tankaarfii atleet Fayyisaa Leellisaa Rio’tti fudhateef quba isaa Oromoo Ameerikaa jiraatuuti akeeke. Akka hubannoo Haylamaaram Dassaalenyitti gocha bilchina siyaasaa sadarkaa haganaa qabu atleeti Fayyisaa Leellisaa ufii isaatii fudhachuu hin danda’u.
Fayyisaan murtee gootummaa isaa kana keessaa eennuyyuu harka akka hin qabne yeroo addaddaatti ifatti miidiyaalee addunyaa hundatti himeera. Yakki Oromoo irratti raawwatamaa jiru gara tankaarii mooummaa Woayyaanee saaxiluutti dhiibee isa geessuu hin dhoksine, Fayyisaan. Dhugaa kana haaluudhaaf dhama’aa jira HMD.
Dhugaan jiru kana ta’ee osoo jiru Haylamaaram waan biraa odeessa. Yaanni Haylamaaram dogoggora qofa osoo hin taane tuffii guddaas uf keessaa qaba; Oromoo hundaaf. Haylamaaramii fi gooftonni isaa Oromoon fagotti gatee biraa deemuu ammas hin hubanne ykn osoma argan dhugaa fudhachuudhaaf hin qophoofne. Gara lamaanittuu kan rakkatuu fi dukkana keessa tiratu isaanuma.
Ammatti filannoon Haylamaaram, kan akka tooftaa gaariitti itti mudhate gootummaa Fayyisaa xiqqeessuu, sadarkaa abshaalummaa fi bilchina isaa salphisuudha. Kana godhuudhaan Haylamaaram jibbaa fi tuffii daangaa hin qabne, silaa wanti tiissisa irraa eegamu kanaumaa, atleet Fayyisaaf argisiise. Fayyisaa nama waan hojjatu hin beekne fakkeesse, Haylamaaram. Garuu, akka oduuu isanii osoo hin taane, Fayyisaan gochaan kan isaan caalu ta’uu iaftti argisiisee. Egaa dhugaa kana kan garaacha isaaniitti ibidda qabsiise.


text:
Eertiraan humna waraana ishii baroota dheeraaf daangaa irra ture har’a of duuba butuun dursitee tarkaanfii fudhatteetti. Akkuma yaadatamu yeroo dheeraaf mootummaan Eertiraa akka mootummaan Itoophiyaa lafa manni murtii addunyaa murteesseef irraa haalduree tokko malee waraana isaa baasu gaafachaa turte. Har’a garuu ofii dursanii baasuun araarichaaf of kennan. Gama Itoophiyaatiin tarkaanfii wal fakkaataa fudhachuuf ajaja MM qofatu eegamaa jira jedhama.
Wareegama Qeerroo fi ummanni Oromoo kafaleen qilleensi jijjiiramaa kun dhufee Itoophiyaa fi Eertiraa walitti araarse. Kanaafuu jijjiirama har’a dhufee araara dhugoomse kana kan faarsu hundi galata Qeerroo Oromoo yaadachuutu irra ture. Har’a Oromoon wareegama baaseen Maa’ikalaawii eega cufsiisee booda dhiibbaa isuma irraa maddeen manneen hidhaa Eertiraa keessaas cufsiisuu eegaleera. Hidhamtoota biyyattii kan addunyaan hiiksisuuf bara kudhanootaaf waywaatee dadhabe kunoo hiiksisaa jira. Garuu kan qooda Qeerroo kana hubate hangas mara miti.
Guyyaa har’a xayyaara DQI kan waggaa 20 booda yeroo duraaf imaltoota 400 ol qabatee gara Asmaraa barare keessa namoota adda addaa ture. Eertiraanota qofa osoo hin taane artistotaa fi abbootii qabeenyaa Amaarnyaa dubbatan hedduu agarre. Televiziyoonii Eertiraa irratti yaada isaan hariiroo biyyoota lameenii laalchisee afaan Tigrignaa fi Amaarnyaan kennatan caqasneerra. Hafuura firooma gara kaabaa kanatu qilleensa guddaa fudhate. Hafuurri Oromoo keessatti him mul’atu. Injifannoo kana fiduu keessatti garuu Oromootu qooda leencaa qaba. Galata galfamaa oole keessatti maqaa Dr. Abiyy irraa kan hafe Dr. Abiyyiinuu maaltu akka dhale kan kan beeku xiqqaa dha. Warraaqsa Oromiyaa keessaa dhalatee gammachuu kanaaf sababa tahe Asmaraatti nama maqaa dhahu hin dhageenye.
Ala kanattis hafuuruma wal fakkaataa kan Oromoo dagatetu mul’ata. Guyyaa kaleessaa Sweden Stockholm keessatti Eertiraanonni fi Amaarinyoonni hiriira deeggarsa Dr. Abiyyi bahuun afaan lamaaniin waliin sirbaa oolan. Eskistaa fi Guwaanaa sirban. Shaggooyyee yookiin ragada quba hin qabani. Alaabaa Eertiraa fi alaabaa sirna nugusa duraanii walitti erbanii dhiichisaa oolan. Alaabaa Qeerroon injifannoo kana fiduuf wareegame ittiin maramee owwaalame alaabaa Oromoo hin beekani. Stockholm keessa Oromoon kumootaan akka jiraatu ni beekama. Gaafa qabsoo farra Wayyaanee jarri kun Oromoo waliin hiriira bahaa turan. Ar’a yeroo qabsoon Oromoo jara walitti araarsee firooma isaanii ow’isu Oromoo quba hin qabani. Jaratu Oromoo lagate moo Oromootu jara lagate?
Wanti kun dhimma xixiqqoo fakkaachuu mala. Garuu yoo hubatanii laalan nama ajaa’iba, gaddisiisas. Har’a yeroo jarri araaramanii wal hammatanii sirban dhiigni Oromoo ammallee numa jigaa jira. Dhiiga kaleessa injifannoo kana fidetu har’as hin citini. Oromoon du’ee, dhiigee alagaaf bara gaarii fiduu isaaf galatatu malaaf. Kan galata kana beekaa waakkatu, inumaa achii as deebi’ee Oromoo irratti olola banee jiru argaa jirra. Kana irratti hojii piroppaagaandaa gahaa hojjechuu nu feesisa. Sagaleen keenya sadarkaa gaanfa Afriikaatti ol jedhee dhagahamuu qaba. Kan nun beeyne nu baruu qaba. Dhiiga keenyaan maqaa fi firooma kan bitataa jiru hundi dursee Oromoo baruu qaba.
Akkan miira keessa seene nan tilmaama, na ofkalchaa!
Wani Tedy Demuf Wayane Wajiin Wal Tahe Hacalu Xuqe
Mootummaan waan kana irratti qorannoo gadi fagoo geggeessuun dirqama. Warri yakka kana hojjetee fi warri tarkaanfii murruqqii kana keessatti dhuman ummataaf ifa godhamuu qabu. Kun yakka sadarkaa Mana Murtiii Idil Addunyaatti dhihaachuu qabuu dhas. Dubbiin kun dubbii torbaan tokko qofa afarfamee san booda dagatamu akka hin taane koreen tokko jaaramee dhiibbaa yoo godhe gaariidha.


text:
Killee Bofa Irraa Wucii Lukkuu hin Eegan (Ibsa ABO)
Ebla 18, 2017 gabaasaa “Komiishina Mirga Namoomaa Itophiyaa”, Mana Marii mootummaa Wayyaanee/EPRDF irratti dhihaateen, gaaffii karaa nagaa ummata Oromon dhihaataa turee fi Ayyaana Irreechaan wal qabatee lammiileen Oromoo ajjeefaman 462 tahuu, bulchiinsa Amaaraa keessaa 140, Ummatoota Kibbaa irraa 34 ajjeefamuu gaafatamaan Komishinichaa Miseensi ABUT Addisuu Gabregzabiher gabaasa dhiheesseen ibsee jira.
Qormaatni qaama komiishina Mirga Namoomaa Itophiyaa Wayyaaneen durfamu kanaan dhihaate akkuma eegamaa turetti dhumaatii ummata Oromoo irra gaheef qaama dhimmi hin ilaalle ykn gaafatamaa tahuu hin qabne gaafatamaa taasisuun kan haqaaf hin dhaabbanne tahuu mirkaneesse. Komishinni kun kanneen gaafatamoo taasise keessaa tokko ammoo Ummata Oromoo, ABO, KFO, fi OMN dha.
Komiishina Mirga Namoomaa Wayyaaneen utubamee Wayyaaneen hogganamu ABO fi ummatni Oromoo bal’aa, akkasumas ummatootni Itophiyaa, haqni ifa tahee kanneen ajjeechaa kana raawwatanii fi raawwachiisan murtii seeraaf ni dhihaatu jedhanii goonkumaa hin eegne. Killee Bofa Irraa Wuciin Lukkuu waan hin argamneef.
Tarkaanfiin gara jabinaa lammiilee gara garaa irratti raawwatuun waggoota as aanan lameen fincilli ummatootaa bakka gara garaa mul’atan keessatti hin jalqabne. Finciloota as dhihoon durattis ajjeechaan Oromiyaa bakkoota adda addaa irratti fi yeroo adda addaatti, ummata Finfiinnee irratti 2005, Ummata Sidaamaa, tarkaanfiin sanyii duguuggii ummata Gambeellaa, Ogaadeen, Koonsoo fi kanneen biroo irratti raawwatameera. Mootummaa Wayyaanee birattis kanneen tarkaanfii suukanneessaa akkanaa fudhatanii fi fudhachiisan jajjabeeffamanii badhaafamu. Murtii seeraaf hin dhiheeffaman. Muummicha Ministeraa ammaa Hayilemariyam Dessaleny, fixiinsa ummata Sidaamaa keessatti kan qooda qabu, duguuginsa sanyii Gambeellaa keessatti raawwatame keessatti ajajuu fi raawwachiisuun kan shoora ol aanaa taphate Dr. Barnaabas osoo murtii seeraaf hin dhiheeffamiin hafuun ajjeechaa babal’ataa dhufeef sababa tahee argama.
Mootummaan Wayyaanee dhumiinsa ummata Oromoo irra gahe dhoksuuf guddoo tattaafataa akka ture beekamaa dha. Dhoksuu wayta dadhabetti ammo lakkoobsa lammiilee waraannii fi poolisi sirnichaa ajjeese xiqqeessuun dhumiinsa gahe golguuf yaaluunis mul’ataa ture. Kunis wayta fudhatama dhabetti, ajjeechaa fi miidhaan ummata irra gahe qoratamee kanneen miidhaa geessisan kan itti gaafataman tahuu beeksise. Haa tahu malee kun hundi yeroo ittiin bitatuuf tooftaa itti gargaarame dha.
ABOn jalqaba irraa eegalee dhumaatiin ummata Oromoo irras tahe ummatoota mirga isaanii gaafatan irratti raawwatame qaama walabaa fi hin baabsineen akka qoratamu gaafataa ture. Hanga qaama walaba taheen hin qoratamnettis yakki dalagamee fi kanneen yakka hojjatan ifa bahuu akka hin dandeenye ABOn hubachiisuu irraa of hin qusanne. Haa tahu malee mootummaan Wayyaanee gochaa isaa waan beekuuf qormaatni walaba tahe akka gaggeeffamuuf gaaffii Mootummoota Gamtooman (UN), Gamtaa Awuroppaa (EU) fi dhaabbiilee mirga namoomaaf falman irraa dhihaate diduun yakki duguuginsa sanyii raawwataa turee fi jiru akka ifa hin taane murteeffatuun qormaata walabatti ulaa isaa cufe. Kan haqaaf dhaabbatuu fi of irratti amantaa qabu qormaata qaama walaba taheen gaggeeffamu waan sodatuu fi diduuf hin jiru. Haa tahu malee mootummaan Wayyaanee ummatoota irratti kan raawwate waan beekuuf, komiishinni walabaa dhimma kana qoratuun dhugaa jiru ifa godhee ana saaxila kan jedhu irraa jabeessee dura dhaabbata.
Gabaasa Komiishina Mirga Namoomaa mootummaa Wayyaaneen hogganamuun dhiheeffame: Komiishina baabsummaa irraa walaba hin taane qaama mootummaa taheen kan qoratame waan taheef,
Komiishinni kun aantummaa mootummaa Wayyaaneef qabutti dabalee qormaatni gaggeesse jedhuu guutuu Oromiyaa kan hin haammatne tahuu irraa guutummaatti fudhatama kan hin qabne tahuu ABOn hubachiisa. Kanuma waliin qormaata kanatti rigatamee ayyaana irreechaa Oromoo miliyoonotaan kabajamu fuula duratti ugguruuf abballii mootummaan Wayyaanee Komishina kana keessaan godhu ABO fi ummatni Oromoo humna guutuun kan dura dhaabbatan tahuu hubachiisa.
Ammas taanaan dhumaatii ummata Oromoo fi ummatoota kaan irratti raawwatame qaama walaba taheen qoratamee ummatootni haqa jiru akka hubachiifaman, kanneen gochaa sukaneessaa raawwatuu fi raawwachiisuu keessatti qooda qabanis murtii seeraaf akka dhiheeffaman, dhaabbattootni Idil Addunyaa, Gamtaan Awrooppaa, mootummootni gara garaa fi jaarmayaaleen mirga namoomaaf falman hundi dhiibbaa barbaachisu mootummaa Wayyaanee/TPLF irratti akka jabeessan ABOn irra deebi’ee yaadachiisa.
Injifannoo Ummata Oromoof!
Adda Bilisummaa Oromoo
Ebla 20, 2017


text:
Seenaa Artist Usmaayoo Muusaa (1967-2006)
Duuti sabboonaa Oromoo artisti Usmaayyoo Muusaa gadda ummata Oromoo walii galaa ta‘ee darbeera; garuuhojiin gaarii artistichi ummata Oromoof gumaache bara baraan yaadatam. Artisti Usumaayyoon jiruu fi jireenya isaa keessatti dalagaa aartiin qabsoo fi eenyummaa Oromoo guddisaa ture; hojiin boonsaan inni uummata isaaf kaa‘ee darbes bara dhufaa darbu hunda akka yaadatamu shakkiin hin jiru.
Wallisaa Oromoo beekamaa fi jaallatamaan Usmaayyoo Muusaa baatii Amajjii 1967 abbaa isaa Muusaa fi haadha isaa Faaxumaa Abdullaahiirraa Baha Oromiyaa magaalaa Haroomaayyaatti dhalate. Artisti Usmaayyoon jiruu fi jireenyaan ennaa ummata isaa wajjin lafa irra ture gara laafinaa fi mararoo guddaa uumama Waaqni uume hundaaf qabaachuun beekama.
Artiisti Usmaayyoo Muusaa mararoo fi jaalala saba isaaf qabu irraa kanka‘e jiruu fi jireenya isaa QBOf dabarsee wareeguudhaan Hawwisoo Caffee Gadaa fi Baandii Gadaa Oromoo keessatti saboonummaa fi wallisummaan baroota dheeraaf tajaajilaa ture. Oromoon qaamaan isaani beekuu fi kanneen wallee isaa kaasetta irraa caqasan yeroo hunda imimmaantu isaan dursa, sababni isaas maaliif akka ta‘e kan beekaan Oromoota falma bilisummaa irra jiranii fi kanneen jiruu fi jireenyaan waanjoo gabrummaa mootummaa Habashaa jalatti kufanii jireenya hadhaawaa dirqiin dhamdhamsiiffachaa jiran qofatu beeka. Kanatti dabalee amalli artistiin kabajamaan kun weeyitii lafa irra turetti qabu, kokkofluun ,xabachuu fi kabajaan nama simachuunsaa yoom illee ija hiriyyootansaa fi Oromoota qaamaan isaan beekan jalaa hin badu.!!
Artisti Usumaayyoon Bara 1987 ega Abdii Mahammed (qophee), Kadir Sa’id, Adam Haarun, Abdii Abraahim, Halloo Daawwee fi artistoata biro waliinis wal bareen booda fedhii jaalala muuziqaa tan isa keysa jirtu ifatti baasuuf Abdii Mahammed wajjiin hujii muuziqaa qindeyfate shakala xumuree albama tokkofaa isaa gitaara Ahis habbootan dabaalee mana muuziqaa JOLIY kan je’amutti gurgure. garuu kaasettiin isaa osoo magaalaarra hin ooliniif, sirni gitabittaa isappaa dargii qabsoo cunqurfamootaatiin bar bodaawe kufe. Kaasenni isaa saniis achumaan cilee bishaan buute tahee duraa hafe.
Bara 1991 eega dargiin Caphe booda waamicha Addi Bilisummaa Oromoo (ABO)n Artistoota Oromoo hundaaf godhe kabajuudhaan Artist Usmaayyoon artistoota baayyee wajjin kaayyoo bilisummaa irratti hundaawee akeeka siyaasaa kaallacha qabsoo ummata Oromoo (ABO) fudhatee hawwisoo caffee gadaa wajjin magaalaa dadar keysatti gurmaawee qabsoo itti fufe. yaadannoodhaaf seenaa hujii isaa tan gaafasi keysaa
Bilisummaaf imimmaan ijatoo walmaraa
Obese sirraa hafuu nindadhabe garaa
Sidhabee hinjiraadhu biyyatoo Oromiyaa … Kan jedhamutu keessatti argama.
Sirbi Usmaayyoon sagalee isaa laayyoo alalaasaa ture, ummata Oromoo baayyee garaa roraasee qabsoof Kakaase. Bara 1992 erga mootummaan Ce’umsaa diigamteen boodas
Artis usmmaayyoon sirboota siyaasaa ummata Oromoo jajjabeessanii fi hamilee cimsan wallisaa ture.
Albama lammaffaa isaa nuyaamti kan jadhu bara 1995 magaalaa irra akuma oolchetti, bara 1996 keeysa shira Wayyaaneetiin sarbamee, qabamee hidhame. Waggaa saddet guutuus mana hidhaa Zuwaay keessatti jireenya hadhawaa dabarse.
Bara 2004 keysa akka mana hidhaa Zuwaayii gad lakkifamettis ji’um sana keeysa albama 3ffaa “Hidhaa fi ajjeechaan hamilee nucabsu”mata duree jedhuun baase.Gochaan isaa kunis Artist Usumaayyoon yoomiyyuu qabsoo kana irraa boodatteetti akka hin deebine mirkaneesseef.
Artisti Usmaayyoo Muusaa abbaa ijoolee shanii ture. Haati warraa isaa gannoota saddetan Artist Usmaayyoon mana hidhaa mootummaa wayyaanee keessatti rakkachaa ture gidduutti ijoollee guddisuu fi abbaa ijoollee ishee ammoo mana hidhaa keessaa baasisuuf olii fi gad osoo fiigduu dadhabbii, miidhamaa fi roorroo ishee mudateen ijoollee ishee dirreetti facaaftee, abbaa warraa ishee mana hidhaatti dhiiftee addunyyaa kana irraa godaante.
Artisti Usumaayyoon roorroo fi dararama qaamaa fi qalbii irra ga’aa tureen mana hidhaa Zuway keessatti baatii Sadaasaa bara 2006 addunyaa kana irraa du‘aan godaane.
Sirni awwalcha isaas magaalaa Ciroo bakka uummatni Oromoo hedduminaan irratti argamanii gadda isaanii haala xiiqii fi haluu baafannaa guddaa of keessaa qabuun raawatameera.


text:
Galmi aadaafi seenee Oromoo magaalaa Finfinneetti ijaarame eebbifame. Sirni eebbaa kuni kan geggeeffame bakka hawaasni Oromoo godinoota adda addaa irraa wolitti dhufaniin irratti argamaniin ture. Galmi kuni bakka agarsiisa aadaafi seenaa ta’uun alatti bakka qoranno Oromoottis tajaajila.
Galmi kuni kaaree meetira 40,000 irratti baasii naannoo birrii miliyoona 311 ta’uun akka hojjatameedha kan gabaafame.
Sirnicha kana irratti agarsiisni aadaafi sirba Oromoo naannoo heedduu mul’ateera.
Agarsiifni kunis kan godina Baalee, Kamisee, Jimmaa, Boranaa, Iluu Abbaa Booraa, Karrayyuu, Wallaggaa, Arsii, Gujii, Harargeefi Shawaa irratti kan ammate akka ta’e beekameera.
Galmi kun hawwata turistootaa ta’uurra darbee faayidaawwaan gara gara akka kennudha kan himamu.


text:
Gabaabaa murqicha lakkoofsa 8 keeyyatee jidduu taphachaa kubbaa adamsa.Gaafa gannii 16 Barseloonaatti gale eegii sunii ittuma jira.
Achumatti ilkaan buqqifatee ganna 22 Barseloonaa taphate,Andres Iniesta.
Ganna kanatti marroo 673 Barseloonaa tapahtee leenjisaan kilabii Baarseloonaa.
Tapha Barseloonaan kalee Real Sociedad 1-0 moote irratti nagaa dhaamate. ”Inestiyaa haguma jireenna jiruu si jaalanna” jedhanii galata galchaniif innii daqiiqaa 82essoo irratti jijjiiranii bahee jennaan. Taphii sun isaa ka dhumaati.
“Milikeetii wayaa keeyyadhee ani taphadhuun wayaa addunyaa cufa caaltu ulfinna kanaan taphadhaa” jedha Inestiyaan.
Gaafa innii keessa jiru Baarkaan marroo 9 dorgommii La Liigaa moote. Dorgommi Waancaa Nugusuaa Copa del Reys marroo jaha,Waancaa Kilaboota Kubbaa Miilaa ammoo marroo sadii qabaadhatte.
Namii kun Waancaa Kubbaa Miilaa bara 2010, Afrikaa Kibbaatti taphatan irratti goolii innii mmuuee iratti Jermenitti Ispeen mootummaan galachiise.
Manaajerii isaa Ernesto Valverde nama akka Inestiyaa hin argannuuyyuu gaafa innii nagaa dhaamatee bahe sun manaajerii isaa na jedhee dubbadhaa,” jedha.
Bara 2012 keessa mindaan innii ji’atti argatu Euro miliyoona 5.
Inestiyaan kana Kubbaa miila Chayaanaa Super League bitate.“Miilaan isan irraa faadhullee qalbiin tiyya haguma jirtu cufa isanuma waliin jirti,” jedhee fuula Chaaynaatti deeffatee itti dhaabatee,Andress Inestiyaa,dhiirsii Anaa Ortiz.


text:
Addunyaa nuti irra jiraannu kana keessa, Impaayerootni gurguddoon, Impeeriyaalistoota yartuudhaan ijaaramanii dachee sabootaafi biyyoota danuu weeraruun, daangaa kolonii bal’aa ijaarratan danuun kan turan ta’uu galmee seenaatu addeessa. Sirni kolonii, ganamumaan, sirna fedhii yartootaa bu’uura godhachuudhaan, tooftaa xiqqaa guddaarratti goobsuutiin wixineeffame ta’uufi; Impaayerri koloniis, godoo yartootaan ijaarameefi; kan gurguddoonni danuun keessatti yaratan ta’uu akkuma Macci beeku, sirnichis waan of beekuuf,
Subcategories
Page 5 of 22


text:
Abstract:
Ka‟umsi,qorannoo kanaa qorannoo hedduun durduriiwwan irratti iddoo adda addaatti gaggeeffamanillee, beekumsi gama caasaatiin jiru kan hinmul‟anneefi aanaa Ejereettis hamma qorataan sakatta‟etti namni tokkollee dhimma kanarratti waan qoratee hinjirreef, qorataan caaseeffama durdurii Oromoo aanaa Ejeree haala caasaa durduriiwwan Afrikaa Bahaatiif, Okepewhon Alan Dundes (1971)wabeeffachuun kaa‟een kanneen caasaa jedhame guutaniifi hinguunne adda baasuuf ka‟umsa godhachuun qorannoo kana gaggeesse.
Kanuma faana kan wal-qabate, kaayyoon qorannichaas, caaseeffama durdurii Oromoo haala caasaa durduriiwwan Afrikaa Bahaatiif Okepehon,(1992:176) Alan Dundes (1971) wabeeffachuun kaa‟een qaaccessuudha. Yaaxinni qorannoon kun ittiin gaggeefames yaaxina caasawaa hordofeetu. Ragaan funaaname durduriiwwan Oromoo aanaa Ejeree 55 ta‟an yoo ta‟u, maddi ragaan irraa funaaname, manguddoota fi dargaggoota gandoota aanichaa addaddaa keessatti argaman irraati. Malli iddatteessuu mala darbaa dabarsaa ta‟ee, malli funaansa ragaa immoo af-gaaffiifi marii gareeti. Durduriiwwan af-gaaffifi marii gareetiin funaanaman, meeshaa funaansa ragaa teeppidhaan waraabamaniitu booda dhaggeefatamanii gara barreeffamaatti jijjiiramani. Durduriiwwan waraabaman 55 keessaa mala carraa tasaatti fayyadamuun 24 kan ta‟an boqonnaa 4ffaa jalatti tartiiba lakkoofsa qaaccessa dura kennameef qabatanii akkaataa kaayyotiin qaacceffamnii hiikni itti kennamuun dhuma hiika kennameerratti gabateedhaan walitti qabamanii dhihaataniiru. Argannoon bira gahames, durduriin Oromoo ulaagaa caasaa Okepewhon, (1992) Alan Dundes wabeeffachuun kaa‟e, kanneen hiriyummaa uummachuu, waliigaltee qabaachuu, waadaa cabsuu, wal-qorachuufi gargarbahiitii hiriyummaa fakkaattiiwwan durdurichaa gidduutti raawwatamuun yammuu wal-bira qabamanii xiinxalaman, durduriiwwan 7 (dhibbentaan 29) qofti ulaagaa jedhaman guutanii yammuu argaman, 3 (dhibbentaan 12) ulaagaa caasaa jedhame kana kan hinguunnedha. Isaan kanaan alatti akka argannoo haaratti kan mul‟ate, durduriin tokkichi caasaa jedhame guutummaan guututti yookiin hamma ta‟e guutee, amala caasaa marsaa 5, 5, 4, 4, 2 ta‟een ijaaramee mul‟ateera. Kana malees, durduriin tokko immoo, caasaa gargarbahiittii irraa ka‟ee gara hiriyummaa uummachuutti kan deeme ta‟uu isaatu argame. Wanti biraa caasaa faana ilaalame, fakkaattiiwwan durduriiwwan keessatti argaman, bineensota, beeyladoota, uumama addaddaafi namoota yammuu ta‟an, durduriiwwan iddattoof fudhataman keessatti deddeebi‟ee kan mul‟ate, bineensota keessaa leenca akka ta‟e qaacceessa taasifamerraa hubatamuun danda‟ameera. Dhumarratti akkaataa himiinsa calqabbii durdurii Oromoo manguddootaafi dargaggoota biratti garaagarummaan akka jirutu mul‟ate. Yaboon dhimmoota mul‟ataniif kenname immoo, durdurii caasaa kana hinguunneef caasaa mataa isaanii qabaachuu danda‟u waan ta‟eef qorattoonni biroo qorannoo gadifageenyaa osoo irratti gaggeesanii, kan jedhuufi durduriiwwan caasaa guutummaan guututti yookiin hamma ta‟e guutuun amala caasaa marsaa agarsiisan jedhamnii mul‟atan akka aanaa Ejereetti qofa qoratamanii murtii waliigalaarra gahuun waan hindanda‟amneef, kanneen amala akka kanaa agarsiisan bakki bal‟aafi yeroo dheeraan fudhatamee qorattoonni fookloorii Oromoo biroon osoo qorataniifi dhaloota haaraa isaatiif waan turuufi qabu tursiisee jechuun dhaamsa qorataa ta‟e qorannoo isaa goolabeera.


text:
Manni Murtii Sobaa Waayyaannee Hoggantoota Olaanoo Kongirasii Federaliistii Oromoo Obbo Baqqalaa Garbaa,Obbo Dajanee Xaafaa,Obbo Addisuu Bullaallaa fi Obbo Gurmeessaa Ayyaanoo sababa dhaddacha jeeqxan jedhuun adabbii hidhaa ji’a jahaa itti murteessee
Himatamtoonni Siyaasaa Oromoo arfan murtii hoggantoonni mootummaa olaanoo ragaa ittisaaf lakkawaman dhiyaatanii ragaa bahuu hin qaban jechun murtii kenname waan mormaniif dhaddacha jeeqan jedhamanii hidhaan ji’a jahaa kan itti murteeffame.
Qondaltoonni mootummaa olaanoon ”dhimma bu’aa qabuu fi bu’aa hin qabneef ragaa ittisaan mana murtiitti dhiyaachun hin qaban” jechun manni murtichaa gaaffii qondaltoonni mootummaa ragaa ittisaan akka dhiyaataniif gaafatame kan dideef
Itti-aanaa dura taa’aan kongirasii Federaliistii Oromoo obbo Baqqalaa Garbaa murtii kana booda yaada kenniin ”jechi gadi bu’aan dhimma bu’aa qabuu fi bu’aa hin qabne jettan fayyadamtan kan isinirra hin eegamne” jedhaniiru
Himatamaan Siyaasa biroo Obbo Dajanee Xaafaa gamasantiin, ‘Abbaan Alangaa hoggantoota waame nurratti raggasiseera, nutiis ragaa ittisaan yoo waamanu ragaa bahuu hin qaban jechun sirrii miti ‘ jechun dhaddachaa sobaa waayyaannee kanatti himaniiru
Himatamtoonni Siyaasa Oromoo yaada kenniin “Manni Murtii kun dhiiga, dhiiga ciinca’a. Waggaa 26 guutu ummata Oromoo ajjeestanii jirtu,Waggaa 26 guutu dhiiga Ummataa Itoophiyaa bukofatanii jirtu, Duuti nurratti dhaabbachuu qaba”jechun dhadacha waayyaannee sobaa kanatti himaniiru
Hoggantoonni Kongirasii Federaliistii Oromoo arfan adabbiin murtii kun wayita dubbifamu hin dhaggeeffanu akka jedhan namoonni dhaddachaa sobaa waayyaannee kana hordofan dubbataniiru.
Himatamtoonni biroo yakka Ginboot sabbattiin galmee obbo Ballaxaa fa’a jalatti himatamn sadii biroos mana murticha jeeqxan jedhamanii adabbiin hidhaa ji’a sadii itti murta’eera.
Himatamtoonni kunniin obbo Baqqalaa Garbaafaa irratti adabbiin hidha ji’a jaha wayita murta’uu mormuun waan harka walitti rukutaniif dhaddacha jeeqxan jedhaman akka ta’e gabaafameera
Himatamtoota sadeen ginboot Sabbattiin himataman gaaffii abbootiin murtii maaliif harka walitti rukutan jedhanii gaafataniif deebii obboleewwaan keenya waan ta’aniif jedhu kennaniiru
Hoggantoota olaanoo Kongirasi Federaliistii Oromoo arfanii fi himatamtoota Ginboot Sabaat sadeen dhaddacha jeeqaan jedhaman irratti adabbii hidhaa kan murteesse abbaa murtii Zara’aay Waldasanbaat akka ta’e himameera.
Hoggantoonni mootummaa olaanoo mana murtiitti dhiyaatanii ragaa ittisaa akka bahan kana dura murteeffamee ture
Ministirri muummee obbo Hayilamariyaam Dassalaany sababa hojiin mana murtiitti dhiyaatan ragaa bahuu hin danda’aan jechun wajjiirri isaanii xalaya bareessuun kan yaadatamudha
Akkasumas Pirezedantii bulchiinsa mootummaa naannoo Oromiyaa obbo Lammaa Magarsaa dabalatee qondaltoonni biroo naanniicha guyyaan mana murtichaatti dhiyaatanii ragaa itti bahaan akka jijjiiramuuf gaafachun wajjiirri giddugalaa Dh. D.U.O xalayaan gaafatee tura.
Manni Murtii olaanoo Federaalaa Hoggantoota Kongirasii Federaliistii Oromoo Arfan sababa Dhaddacha Jeeqxan jedhun hidhaa Ji’a Jahaa Itti Murteessee.
Manni Murtii Sobaa Waayyaannee Hoggantoota Olaanoo Kongirasii Federaliistii Oromoo Obbo Baqqalaa Garbaa,Obbo Dajanee Xaafaa,Obbo Addisuu Bullaallaa fi Obbo Gurmeessaa Ayyaanoo sababa dhaddacha jeeqxan jedhuun adabbii hidhaa ji’a jahaa itti murteessee


text:
Lakkofsi lammiilee Oromoo weerara liyyyuu poolisiitiin qeyee isaanii irraa buqqa’an 603,933 kan ga’e yoo tahu , kana keessaa namoonni 145,445 kanneen naannoo Somaalee keessa jiraataa turaniif qe’ee isaanii irraa ar’iaman. Namoonni 458,488 ammoo lammiilee Oromoo daangaa irra jiraataa turan kanneen weerara Liyyuu poolisitiin qe’ee isaanii irraa buqqa’an akka ta’e,gabaasni Biiroon dhimmoota Komunikeeshiinii Mootummaa naannoo Oromiyaa irraa argame ni mul’isa.
Lammiilee Oromoo qa’ee isaanii irraa buqqa’an kanneen deebisaanii ijaaruuf, hawaasni biyya keessaa fi biyya alaa jiraatan deggarsa godhaa jiran cimsanii itti fufaaniiru.
Fulbaana 8/2010 irraa kasee hanga Sadasaa 1/2010 yeroo jiru keessaatti, lammiilee kanneen deebisanii ijaaruuf jecha lakkoofsa herreega baankii baname irratti, birriin miliyoona 324,732,538 galuu Biroon, Koomishiinii hoggansa sodaa balaa Oromiyaa waabeffachuun gabaseera.


text:
Harra ganama Moyaalee Daangaa Naannoo Oromiyaa ganda 02tti wal dhabbii uumameen boombiin harkaa tokko darbatamee haga yoonaa nami 3 yoo lubbuun isaanii darbu, 50 ol ka ta’animmoo miidhaan qaamaa irra gahuu jiraattonni Raadiyoonii VOA’f himan.
Walitti bu’iinsi kun hawaasa Oromoo fi jiraattota naannoo Somalee ka Itiyoophiyaa gidduutti ka uumame yoo tahu, boombiin darbatame jiraattota Naannoo Somalee Itiyoophiyaa irraa darbamuu ammas jiraattonni magaalattii ni dubbatu.
Hospitaala Mooyyaleetti Ogeessa Yaalaa ka walii gala ka ta’an Dr. Nigusee Addunyaa namoota yaalaaf gara hospitaalichaa dhufan keessaa nami tokko battalumatti du’uu Raaddiyoo VOA’f himaniiru. Bulchaan Moyaalee ka ganda 02 obbo Kulluu Galgaloo namni 3 du’uu mirkaneessanii namootni boombii kana darbatan jedhaman garuu to’annoo jala akka hin oolin himan.


text:
Ameerikaatti fayyadamtootni feesbuukii dhibbentaan 26 appilikeeshinii bilbila isaanii irraa kaasan
Finfinnee, Fulbaana 7,2011 (FBC)-Ameerikaatti fayyadamtootni feesbuukii dhibbentaan 26 appilikeeshinii feesbuukii bilbila isaanii irraa kaasan jedhame.
Kanneen appilikeeshinii feesbuukii bilbila isaanii irraa kaasan keessaa dhibbeentaan 44 dargaggoota umurii 18 hanga 29 gidduu jiraniidha.
Fayyadamtootni kunneen appilikeeshinicha bilbila isaanii irraa kaasuu kan eegalan bara darbe irraa eegaleeti.
Gama biraatin qorannoon akka addeessetti dhibbeentaan 42 idileen fayyadamuu dhiisaniiru.
Saaxilama odeeffannoo kaambiriij anaalitik hordofee dargaggoonni dhibbeentaa 65 ta’an odeeffannoo dhuunfaa isaanii irra deebin sakatta’anii jiru.
Qorannoon kun fayyadamtoota kuma 4 fi 594 irratti kan gaggeeffame yoo ta’u, dhibbeentaa 17 kan ta’an ji’a tokko keessatti appilikeeshinicha bilbila isaanii irraa kaasuu himaniiru.
Madda: Fooksi niiwus


text:
Hogganoonni biyyoota alaa deemsa filannoo biyya keenyaa gidduu seenuu hin qabdan jechuun Kan silaa aangoo gadhisuu qaban prezidaantiin Gambiyaa Yahyah Jamme akeekkachiisanii jiru.
Gaambiyaa waggootii diigdamii lamaaf kan bulchan Yaahyaa Jameeh kibxata Amajjii 10 bara 2017 Televiziyoona mootummaa irratti akka ibsanti filannoo muddee darbee gaggeeffameen erga injifatamanii booda aangoo gadhisuu fi dhisuu kan ilaaleen Gaambiyaan ofii ishee murteessuu dandeessi jedhan.
Oloolaa fi odeeffannoo sirri hin taane na irratti gaggeeffame jedhan irrattis akeekkachiisa kennanii jiru.
Prezidaantichii kaadhimamaa mormituu Adam Barrown Muddee 1 eega injifatamanii booda ba’ii filmaatichaa hin simadhu jedhan. Sababaan kennanis biyyootii alaa hedduutu dhimmi keenya keessa seene ka jedhu.Kanaaf lammiwwan Gaambiyaa walitti dhufanii furmaata akka barbaadan gaafachuun ni danda’ama jedhu.


text:
Akka angawoota Indooneesiyaatti dubartoonni poolisii ta’uu fedhan ciccimoo, fayyaqabeeyyii fi kan ‘hintuqamne, dubra duudaa’ ta’utu isaan irraa eegama. Kuni hangam dubartoonni fedhii poolisitti makamuu qaban adaba ykn safuu qabeeyyii akka ta’an beekuuf, akka amantaa angawoota biyyattiitti.
Dhimmicha kanatti hundi marga jiidhaa fi eebbaa miti kan darban. Yaadichi mormii fi marii oo’aa kaaseera; keessattuu kanniin mirga dubartootaaf falman biratti. Akka yaada namoota tokko tokkootti qormaanni wolfakkaataan kan dhiira irratti hingeggeeffamneef sababa addaaddummaa qaama dhiiraa fi dhalaatiif. Dabalataanis, hawaasa Indooneesiyaa keessatti dhiira osoo hintaane dubartoota kan akka mallattoo qulqullinnaatti ilaalaman.
Qabxiin mormii inni biroo akkaataa qormaanni kuni itti geggeeffamuu qeequu irratti kan xiyyeeffate. Daandiin dubrummaan jiraachuu doktoroonni ittiin mirkaneeffatan qaama saalaa dubartootaa keessa quba kaayuudhaan. Egaa, haalli qormaanni itti geggeeffamu kuni qabxii 2ffaa qaanessaa fi mormii kaasaadha, ummata yaada kana morman biratti. Adeemsi kuni, dubartoota qaanessaa fi mataa lafa laalchisaa ta’uu bira ce’ee bu’aan qormaataas woldhabsiisaa ta’uun nimala. kunis dubartiin takka dubrummaa kan dhabuu dandettuu wolqunnamtii saalaa qofaan mit. Dubartiin farad yaabbachuun, hujii humnaa hojjachuu dubrummaa dhabuu kan dandeettu ta’uu qorannoon saayinsii kan mirkaneessu.
Yaanni kuni hawaasa Indooneesiyaa woggaa 50 oliif bakka lamattii qoodaa ture. Yaanni mormii angawootaa, ‘sagaagaltoota humna poolisaa biyyattii keessatti arguu hinfeenu,’ kan jedhuudha. Sodaan mormitoota yaada kanaa, dhimmichi qaanessaa, akkasumas dubartootatti carraa poolisii ta’uu dhiphisa jedhu.
Woggaa dabre angawoonni ministera barnoota biyyattii yaada shamarran mana barnoota sadarkaa lammaffaa hundi qormaata dubrummaa fudhachuu qaban jedhu dhiheessanii turan. Garuu yaadichi mormii cimaa ummata irraa, keessattuu karaa saba-himaa ‘social media’, isa qunnameen kufe: osoo hinmilkaayin hafe.
Maddi The New York Times fi The Jakarta Post


text:
Manguddoonni Oromoo Godina Arsii Lixaa aanaa Saashamannee, Kofale, Asaasaa, Ajjee fi Dodola irraa ta’an mootummaan Itoophiyaa tankaarfii suukkanneessaa ummata Godinichaa fi godinoota Oromiyaa biraa irratti fudhataa jiruu fi olola maqaa xureessaa Godinicha irratti geggeessaa jiru hatattamaan akka dhaabu gaafatan. Manguddoonni godinichaa daldaltoota, hojjattootaa fi hayyoota ufkeessatti ammate, laakkofsaan 15 ta’an, ergaa mootummaa Itoophiyaa fi Caffee Oromiyaaf akka dhaqqabu godhaniin kan yaaddoo isaanii ibsan, akka Ob.Muhaammad (maqaan abbaa akka hin dhayamne gaafate) miseensi manguddoo kanaa nutti himanitti.
‘Haalli godinni Arsii Lixaa naannoo torbaan lamaaf keessa jiru baay’ee yaachisaadha,’ jedhu Ob.Muhaammad. ‘Woraanni mootummaan bobbaase magaalaa Shaashamannee, magaalota biraa fi baadiyaalee hunda keessatti osoo hin hafin ummata nagaa gaafii mirgaa qabatanii daanditti bayan ajjeesaa, doorsisaa fi hidhaa kan jiru.’ Guyyaa mara kan argan yoo nammoonni ajjeefamani, kan dhagayan oduu gaddaati, akka Ob.Muhaammaditti. Wanti adeemutti jiru godinicha guutummatti zoonii woraanaati kan fakkeesse; dhiigaa fi imimmaan kan ganda hunda dhoqqeesse. Ob.Muhaammad, ‘Gama mootummaatiin kan arginu ibidda godinicha keessatti qabate irratti boba’aa firfirsuudha,’ jedhan. Sochii ummata hunda daangaa daangatti hirmaachise osoo argu mootummaan kan itti jiru hujii ukkaamsuu fi ummata gargar baasuuti. Hanga ammaatti milkiin tokko argamuu dhabus.
‘Gaafii fi fedhii ummataa, akkasumas wantoota hanga ammaatti ta’an ummata naannoo caalaatti kan hubatu hin jiru,’ jedhu miseensi manguddoota kun. ‘Ummanni mirga, haqaa, biyyaa fi qabeenya isaa tikfachuuf du’utti jira. Sochii kana irratti lubbuu Oromooti kan baye, qabeenya mootummaati kan barbadaaye. Dhugaan jiru kana ta’ee osoo jiru mootummaan Finfinnee taa’ee gaafii ummataa isa ‘amantaa kiristaanaa fi saboota biraa irratti xiyyeefate’ jechuudhaan olola badhaa geggeessuun waan hedduu fokkisaa fi maalalsiisaadha.’ Mootummaan federaalaa gaafii ummataa maqaa biraa itti baasuu fi ummata Arsii Lixaa xureessuun kan hedduu manguddoota kana gaddisiisee fi yaachise ta’uun hubatameera. ‘Kuni tuffii daangaa hin qabne,’ jedhu maadi keenna Ob.Muhaammad. Fulleen gaafii ummataa, akka Ob.Muhaammaditti, mirgaa fi kabajaa ufii deeffachuu; akkasumas qe’ee fi qabeenna ufii tikfachuudha. Labsiin manguddoonni baadiyaa Abaaroo ummata kumaatamatti laakkayamuuf dabarsan kanaaf ragaa guddaadha.
Mootummaan manguddoo godinichaa harkatti qabatuudhaan sochii ummataa dhaamsuudhaaf fiigicha guddaa irratti kan argamu. Mangudoonn godinichaa haalli gaddisiisaan (woraanni magaalaa fi baadiyaa keessatti ijoollee fi manguddoo ajjeesuu fi doorsisu) kuni bakka itti fufetti wanti isaan mootummaa woliin dubbatanii fi dirqamni jaarsummaa isaan fudhatan tokko kan hin jirre ta’uu ifatti angawootatti himaniiru. ‘Hunda dura gaafiin ummataa kan hunda keennaati. Kan OPDOtis; ufbeekan osoo ta’ee. Dhiigni daangaan maletti osoo jiguu fi drgaggoon iddoo hundatti osoo kufu mangudoonni arraba ‘sochii dhaabaa’ ittiin jedhan tokko hin qaban,’ jedhan Ob.Muhaammad. Tasgabbiin akka deebi’uu fi yaaliin jaarsummaa kamuu akka milkayuuf haalduree guuttamuu qaban jedhan manguddoonni Arsii Dhihaa tarreessanii mootummaa quba qabsiisanii jiru. Haaldureen kunniinis:
1ffaa- Ajjeechaa fi hidhaan akka dhaabatuu; akkasuma woraanni Arsii Lixaa fi guutuu Oromiyaa keessaa dafee akka bayu;
2ffaa- Namoonni manaa fi daandii irraa guuramanii hidhaman hundi akka hiikaman;
3ffaa- Gaafiin ummataa gaafi dhabamiinsa mirgaa, haqaa, wolqixxummaa, abbaa-biyyummaa, dimokraasii fi bulchiinsa gaarii ta’uu mootumman federaalaa fi kan Oromiyaa ifatti akka fudhatu;
4ffaa- Mootummaan ummata gaafii haqaa gaafatuu fi mirga isaaf dubbatu hunda akka yakkamtootaa fi gooli-uumtotaatti dhiyeesuu irraa akka ufqusatu
5ffaa-Mootummaan olola sochii godina Arsii Lixaa qabsoo amantaa fi saboota irratti xiyyeefate fakkeessuudhaan miidiyaaleen dhiyeessu hatattamaan akka dhaabuu fi xureessaa hanga ammaatti raawwatameefis ummata ifatti dhiifama akka gaafatuu kanniin jedhaniidha.
Ummanni godinichaa fi akkasumas Oromiyaan woliigalatti gaafii mirga fi haqaa gaafatanii daanditti bayanii jiru. Woreegamni addadda kaffalamaatiin jira. Gama mootummaatiin rifannoonnii fi dhamaainsi jiraachuu dubbatau ob.muhaammad. Adeemsi amma motummaan itti jiru, sochii adeemaa jiru xiqqeessuu fi maqaa addaddaa itti baasuun, rakkoo uumameef bifa kamiinuu fala ta’uu hin danda’u. ‘Sa’aa kanatti,’ jedhu Ob.Muhaammad, ‘Mootummaa fedhii nagaa fi tasgabbii argamsiisuu onnee irraa madde yoo qabaate ummata dhaggeeffachuu fi gaafii ka’aa jiraniif deebii laatuu qofa rakkoo uumameef falli waaree argamuu kan danda’u.’ Itti fufuudhaanis, ‘Fedhiin dhugaa fi murannoon cimaan rakkoo uumame furuu gama mootummaatiin jiraachuu kan barru deebii mootummaan haalduree manguddoonni godinichaa kaayaniif laatu irratti hundaayuudhaan.’ Akka hubannoo manguddoota godinichaa, haalli amma Arsii Lixaa fi guutuu Oromiyaa keessatti mudhatu kan ifatti argisiisu, manguddoota sossobuunis ta’ee sodaachisuun, fala waaree fiduu miti tasgabbii baatii tokkoo argamsiisu kan hin dandeenne ta’uu isaati kan Ob.Muhaammad dubbatan.
Mootummaan gaafii isaaniif deebii yoo hin laannee fi tufiitti xumura yoo hin goone ta’e, manguddoonni kuni ummata isaanii woliin ta’uudhaan hanga gaafiin ummataa hundi deebii argatutti kan mirga isaaniif falmatan ta’uu jala sararan. ‘Kan salphatee, jilbiiffate, hiyyoomatee fi qe’een irraa fudhatame hunda keenna,’ jedhu Ob.Muhaammad.


text:
Qalbeessaa Dhangi’aan-Onko.28,2017
Oromiyaa keessatti qabsoon Oromoo akka qabsaa’onni akeekaniin olitti adeemaa jiraachuun isaa karaa qabsaa’oota falma mirgaa gammachuun dhuunfateera. Qabsoon Oromoo isa dhumaaf fonqolcha garbummaarra jira. Murna Wayyaanee irrattis qabsoon adeemaa jiru dhabama isaanii akka ta’u argamaa jira. Har’a qabsoon Oromoo garboonfattoota dhaanquu ta’anii uummata keenya garbummaa jalatti ittisaa turan, dhodhoosee gidduu seeneera. Haabadan dhaanquu dhoote deebitee Hordaa hintaatu. Dhaanquu dhoote nii bobeeffatu. Yoo xiqoo kan fooyyee qabdu taate, naqaa Dallas taatee dabaree ishee ittifamtee jiraachuuf dirqamti. Har’a Wayyaanee akkasuma Garbummaan dhaanquu dhoote taate. Uummanni garbummaan ittifamaa ture garbummaa dhodhosee gidduu seeneera. Ishee dhumaaf haxaa’uu qofaatu hafa. Yaa ta’u gama diinaan waan jiru maalfakkaataa? Kan jedhuuf diinni qabsoon haalaan ta’uu baatu sochii itti jirutu jira. Sochiin qaama Bilisummaa Oromoo jibbuun godhamaa jiru hedduu gadi fagoof uummata keenya kan garbummaa jalatti deebisee gaadi’udha.
Icciitii diinaa saaxilanii wal hubachiisuun gala ga’iinsa qabsoof bu’uura. Xiyyeeffannoon barruu kanaaf icciita danqartoota qabsoo kana gad baasuun uummata ofii barsiifachuudha. Warri Bilisummaa Oromoo jibbu qabsaa’otaaf Oromoof naatoo jaalalaa hinqaban. Kanaaf yeroo kamuu qabsaa’ota balleessuuf dhabamsiisuu, qabsaa’ota qircatanii nyaachuun soorrata guyyuu isaaniiti. Garboonfattoonni buddeen qofaan utuu hintaane fooniif dhiiga qabsaa’otaan umurii dheereffatanii jiraatu. Kanaaf oggayyuu soorratni isaanii qabsaa’ota jajjaboodha. Kun kanaan utuu jiruu, amma gara ijootti seenuuf demnaa, gara akeeka danqartoota qabsoon Bilisummaa Oromootti yoo dhufne. Akeekni dura dhaabbattoota qabsoon Bilisummaa Oromoo kaleessa ABO jibbaa turan. Har’as sanuma.
Namni ABO jibbu Oromoo hinjaallatu. Namni ABO jibbu Bilisummaa Saba Oromoo hinfedhu. 1, Kaleessa OPDO’n kallattiin ABO baatee uummata gidduutti balaaleffataa turte. Kun immoo akka uummanni hojii isaanii baruuf daandii saaqee Oromoon OPDO balaaleffataa ture. Har’a OPDO’n hojii kaleessaa sana dhiifteetti? Jibba ABO irraa qabdu sanahoo? Kun matumaa ammayyuu akkuma sana ABO jibbiti. OPDO’n dhabama ABOf ganamaa galgala hojiitti jirti. Hoji manees walii laattee Irratti hojjetaa jirti. Ta’us sabboontonni miseensonni ABO fi deggartoonni isaa OPDO keessa jiran yaadaaf qalbiin, hojiin ABO duukaa jiru. OPDO’n haala siyyaasaa akkamii wal leenjiftee? 2, Siyyaasni OPDO ammaa jabaatadha. Hedduu fagoof dhokataadha. Siyyaasa OPDO ammaa fagoo dhaabatte arguun nii ulfaata. Siyyaasaa OPDO keessuma hulluuqxee galtee cerecertee baruu gaafateera. Siyyaasni qaama miidhu sana fakkaatee gaafa deemu balaa horate. Gaafa qaama miidhu sana fakkaachuuf uffata isaa uffatee, dubbii inni dubbatu dubbatee, bakka fedhii isaa dubbatee gaafa itti dhufe qaama miidhamaa sanaaf wayyoo! Har’a gochi OPDO kanuma. Cina qabnee akka jabaataniif, tumsas goonee bakki isaanii sanuma. Hojiin isaanii har’aaf kaleessaa akkuma huuruu Harree wal fakkaatti. OPDO’n har’aaf kaleessa waan ittiin wal caalan Siyyaasaani. Warri ammaa kun tooftaaf tarsiimoo ittin hojii isaanii galmaan gahatan beeku. Isheen kaleessa folodeedha, isheen har’a qiinqaniidha. Qiinqaniin suuta ura. Suuta nyaate dhabamsiisa. 3, ABO balleessuun alatti akka furmaata hinqabne ilmaan garboonfattootaa beeku.
Kanaaf waggaa Waggaan project’n ABO Irratti karaa diinaa Fi OPDO nii hojjetama. Akka ABO balleessuuf waan akeekkatametu jira. Kun akkamitti? ABO balleessuun nii danda’amaa? 4, ABO balleessuu dura sammuu uummatichaa keessaa akkasuma onnee sabaa keessaa ABO baasuutu hangafa. Kana Irratti Maal godhaa jiruree? Kana raawwachuuf bakka maraa jibbiinsaaf badii ABO kallattiin akka kaleessaa dubbachuun siyyaasa nu duraa rakasiisa jedhanii waan godhantu jira. Kana gochuuf bakka maratti alaabaa qabatee qaamni bahaa jiru qaama diinati jechuutu furmaata. Kanaaf hojiitti sename. Dubbii “basaasaa qabnee” ammaa “Alaabaa qabatee kan ba’e qaama diinati, basaasaa Wayyaaneeti” OPDO’tu akkana jechuu qabe. Haha. Kolfuu wayya. Kana hubachuuf Qeerroo OPDO Fi Wayyaaneen waliif maal turan? Har’ahoo walii isaaniitiif maali? OPDO’n qaama Wayyaaneti. Basaasaa Wayyaaneeti, kana kan hinbeekne jira taanan gowwaadha. Egaa basaasaan wal qabuu eegalee? Wal qabee immoo eessa wal geessaa? Inni qabe jedhus, yeroof inni qabameera jedhamu kunis Wayyaanee dhuma. Qaamonni qabamaa jiran basaasaa Wayyaanee erga ta’anii kan qabuun irra jiru wayyaaneedhaa? Kun soba furguggataadha. Kanaaf hiriira tasgabbeessuuf yaalii godhame keessaa tokko maqaa Basaasaati. Kan hundarra nama raajummoo basaasaa qabamu kun uffataaf aadaa isaa waan ibsu uffatee utuu deemuti. Utuu jennuu maqaa “Basaasaa” jettuun project karaa Wayyaanee bahaa tureen walshakkiin uummata gidduu akka bu’u godhamaa turuu isaa yaadadha. Kanaaf maqaa “basaasaa” jedhuun yeroo lamaaf Oromoo irratti hojjetaa akka jiran. Qeerroo hubadhaa, qaamni qabaman jedhaman qabsaa’ota


text:
Abdii Boruutiin*
Gaafii akka mata dureetti dhiyaate kanaaf otuu deebii hin barbaadin dura gaafii biraa kaasuu fi walbira qabaniis ilaaluun barbaachisaa dha. Innii kunis, qabsoon hidhannoo maaliif barbaachisa ykn maaliif barbaachise? kan jedhu dha. Gaafii isa lammataa kanaaf deebii kennuudhaaf qabsoo bilisummaa Oromoo akka fakkeenyaatti fudhadhee waan tokko tokko ibsuun yaala. Oromoon ykn uummatni Oromoo kan qabsoo hidhannoo filateef jaalatee otuu hin taane sababaalee adda addaatiin dirqamee ti. Isaan kana keessaa kan ijoo ta’an tokko tokko kaasuun yaala.
- Tokkoffaa, durumarraa kaasee humnaan ykn qawweedhaan injifatamee; gabroonfattoota Habashaatiin biyyi fi bilisummaan isaa waan irraa fudhatameefi.
- Lammaffaa, erga gabrummaa jalatti kufee jalqabee hanga har’aatti biyya abbaa isaa keessatti hidhamaa, ajjeefamaa, qabeenyi isaa saamamaa; diinni garuu Oromiyaa keessatti sooramaa; uummatni keenya ammoo beela fi gadadoodhaaf saaxilamaa; jireenya namaa gadii jiraachaa waan jiruuf, isa kana keessaa bawuuf jecha qabsoo hidhannoo gaggeessuuf dirqama.
- Sadaffaa, akkuma seenaan impaayarittii agarsiisutti, mootummoonni Habashaa kan dhufaa dabran hunduu karaa nagaatiin jijjiirama fidanii hin beekan. Aadaa karaa nagaatiin aangoo walitti dabarsuutuu hin qaban hin beekanis. Aadaa akkanaa kana keessatti ammoo karaa nagaatiin bilisummaa argachuun sirumaa waan hin danda’amneef, qawwee kaasuu ala filannoon biraa hin jiraatu.
Egaa, barbaachisummaa qabsoo hidhannoo gabaabumatti ergan ibsuu yaale booda, gara mata duree barreeffama kanaatti deebi’uudhaaf, akkan barreeffama kana dhiyeessu kan na taasise marii Oromo-TV irratti Obboo Baqqalaa Garbaa waliin godhame dha. http://finfinnetribune.com/Gadaa/2015/10/marii-obboo-baqqalaa-garbaa-waliin/
Gara qabiyyee marii sanaatti otuu hin seenin dura garuu Obboo Baqqalaa ilaalchisee waan tokko tokko jechuun barbaada. Obboo Baqqalaan dhimma saba keenyaatiif jedhee wareegama kaffaluun isaa dhugumatti kan goota Oromoo isa jechisiisuu dha. Dirqama Oromummaa isarraa eegamu waan baheef, akkuma gootota lubbuudhaan wareegamanii innis galmee seenaa Oromoo keessatti bakkee guddoo qaba. Karaa itti amanuun qabsoo kana keessatti gahee isaa taphachuu fi qooda isaa gumaachuunis uummata Oromoo biratti kabaja guddaa isaaf kenna jedheen amana. Haa ta’u malee, marii sana keessatti deebii inni gaafiilee tokko tokkoof keessumaayuu waaye qabsoo karaa nagaa irratti kennuu yaale na hin quubsine.
Kaayyoon barreeffama kiyyaa Obboo Baqqalaa qeequuf otuu hin taane, yaada inni ibsuu yaale irratti yaadan qabu ibsuufi. Dhugaa dha, akka waliigalaatti yoo ilaalame, qabsoon karaa nagaa kan filatamu wareegama lubbuu hir’isuufi. Qabsoon hidhannoo caalaatti wareegama guddaa waan gaafatuuf jecha namootni karaa nagaatiin qabsaayuu filatu jechuu dha. Akka yaadaatti, kun otuu danda’amee filannoo gaarii akka ta’e waan nama mamsiisuu miti. Haa ta’u malee, akkuman armaan olitti tuttuquu yaale, impaayara Itoophiyaa sana keessatti karaa nagaatiin qabsoon godhamee jijjiiramni tokko ni argama jechuun anaaf abjuu dha.
Dubbiin tun akka makmaaksi Oromoo “Harka ormaatiin ibidda qabuun nama hin dhibu” jedhamu hin ta’inii, garuu humna ofii jabeessanii qabsoo hidhannoo cimsanii diina injifachuun yoo hin danda’amne, karaa nagaatiin bilisummaa fi abbaabiyummaa deebisanii argachuun waan danda’amu natti hin fakkaatu. Mee asirratti gaafiilee tokko tokko haa kaasnu: Qabsoo karaa nagaa gaggeessuu wayya jechaa; kana keessatti garuu hidhamuun, dararamuun, ajjeefamuun, bakka buuteen namaa dhabamuun erga hin oollee, wannumti karaa nagaa ti nama jechisiisuu maali? Erga nagaan hin jirree; erga duutis hin oollee, karaa nagaa ti jechuunuu hiikni isaa maali? Karaa biraatiin ammoo, diinnuu (Wayyaanotni) akka keenya lolaatii bilisummaa argadhaa nuun jechaa otuu jiranuu; karaa nagaatiin jijjiirama tokko isaanirraa eeguun akkamiti yaadama? Kan qawweedhaan aangootti dhufe, qawweedhaan malee san gadi lakkisuu akka hin dandeenye seenaa impaayarittii irraa hubachuun nama rakkisaa?…
Deebii Obboo Baqqalaa keessaa wanti naaf hin galle tokko, uummatni Oromoo uummata nagaa qabu fi nagaa barbaadu; uummata sirna gadaatiin walbulchaa ture; kan diimookraasiitti amanu akka ta’e kun dhugaa lafarra jiruu dha. Haa t’au malee, aadaa bareedaan uummata keenyaa kun mirga abbaabiyummaa keenyaaf akka hin lolle ni dhoowwa (dhorka) jedhee hin yaadu. Akka seenaan saba keenya agarsiisutti, aadaa bareedaa qabaachaas; sirna Gadaatiin bulaa fi walbulchaas garuu diina alaa irraa of ittisuuf uummatni keenya qawwees ta’ee meeshaa biraa otuu hin kaasin waan hafe natti hin fakkaatu. Amma ammoo erga diinni humnaan isa injifatee, biyya isaa qabate boodas qabsoo hidhannoo caalaatti akka gaggeessu isa taasisa malee, loluu dhiisnee akka gabroonfataan nutti taphatu aadaan keenya waan hayyamuu miti. Filannoon bira hanga hin jirretti; qawwee kaasuun dirqama hanga ta’etti, aadaa fi amantaadhaan wal qabsiisanii qabsoo hidhannoo lagachuun sirrii miti jedheen amana.
Marii sana keessatti, wantin hubadhe kan biraa tokko ammoo, gaafiilee Obboo Baqqalaaf dhiyaatan sanatti deebii dabalataa kennuuf yaalii Obboo Nageessaa Oddoo Duubee kennes na hin quubsine. Obboo Nageessaan haala bara 1991 ture fi kan har’aa walbira qabee ibsuu yaalee ture. Akka hubannoo kiyaatitti, jijjiiramni yeroo sana (bara 1991) argame sun waan karaa qabsoo nagaatiin argame fakkeesse. Kuni garuu dhugaa miti jedheen yaada. Kan jijjiirama yeroo sanaa fide qabsoo hidhannoo cimaa sana dura ture malee dhugumatti karaa nagaatiin qabsaayamee miti. Mootummaan Mangistuu qabsoo karaa nagaatii kufe jechuu dhaa??? Dhugaa dha, dammaqinsi uummata Oromoo yoo ilaalame jijjiirama ABOn bara 1991 fide sana irraa bu’aa guddaatu argame. Haa ta’u malee, ABOn qabsoo karaa lamaa gaggeessaa achi gahe. Karaan tokko qabsoo hidhannoo cimsaa yoo ta’u; karaan biraa ammoo uummata dammaqsuu dha. Har’a garuu dammaqinsi uummata keenyaa yoomiyyuu caalaa sadarkaa guddaarra haa jiraatu malee, hanga qabsoon hidhannoo cimaan hin jirretti dammaqinsi uummataa kophaan jijjiirama ni fida jechuun nama rakkisa.
Amanamus amanamuu baatus, akka ilaalcha kiyyaatitti, dammaqinsa sadarkaa olaanaa uummata keenyaa kana keessatti; yeroo sabboonummaan Oromoo yoomiyyuu caalaa lalisaa jiru kanatti, otuu qabsoon hidhannoo cimee irra caalaatti qabsoo kana galii hawwametti geessuu danda’a malee, karaa nagaatiin qofaa hojjetamee jijjiirama tokko argachuun rakkisaa ta’a. Rakkisaa qofaa otuu hin taane waanuma hin danda’amne jedheen yaada. Wanti godhamuu qabu dubbii ijoon hunduu karaa danda’aniin qabsoo kanatti hirmaachuu dha malee, qabsoo karaa hidhannoo lagachuun; karaan kun akka waan hin danda’amneetti ilaaluun haala ammaa wajiin waan deemu natti hin fakkaatu. Karaan qabsoo hidhannoo yoo cime qabsoo karaa nagaatiifillee tumsa akka ta’u dagachuu hin qabnu. Mee ammas asirratti gaafii tokko haa kaasnu: bara 1991 otuu ABOn qabsoo hidhannootiin cimuu baatee, jijjiiramni biyyatti sana keessatti dhufuu ni danda’a turee? Kan Oromiyaa kaartaa irratti akka mul’atu taasise qabsoo hidhannoo gaggeeffamaa ture malee, karaa nagaatii kun hundumtuu hin argamnee bar!!!
Dhumarratti, qabsoon bilisummaa fi abbaabiyummaa Oromoo karaa danda’amu hundaan gaggeeffamuu qaba malee, karaan kun gaarii dha karaan sun gaarii mtti wanti nama jechisiisu hin jiru. Haa ta’u malee, ammas akka ilaalcha fi yaada kiyyaatitti, qabsoo karaa nagaatiin impaayara sana keessatti jijjiirama fiduun ni danda’ama kan jedhu ana baay’ee na shakkisiisa. Haa xinnaatu haa baay’atu Oromoon humna ofii cimsee, qabsoo hidhannoo jabeessuu baannan bilisummaan achi nurraa fagaachaa akka deemtu shakkiin hin jiru. Hammuma bilisummaan achi fagaachaa deemtu ammoo, diinni tooftaa fi tarsiimoo adda addaatti fayyadamee biyya teenya kan boruuf abdannu sanaayyuu, Oromiyaa teenya, balleessuuf deemaa akka jiru Oromoon hunduu hubachuu qabu. Hunda caalaa kan nurraa eegamau qabeenya, dandeettii, beekumsa fi humna keenya qofaa abdannee; ofitti amanuu keenya cimsinee qabsoo kana shafisiisuu ala furmaatni biraa hin jiru. Yoo kutannoo fi ofitiamanummaan jiraate, nutis waan barbaadnu sana wanti hin arganneef sababni ni jira jedhee hin yaadu.
Galatoomaa!
* Abdii Boruu: aboruu@gmail.com