text:
Gabroonfataan mootummaa wayyaanee erga guyyaa tarkaanfiin lukkeewwan wayyaanee fi qabeenyaa wayyaanee irratti irra deddeebiin magaalaa Amboo keessatti fudhatamaa dhufe addatti gaafa guyyaa 8/9/2014 tarkaanfii konkolaataa waraanaa qabeenyummaan isaa waarshaa rasaasa Hoomachoo kan tahee magaalaa Amboo keessa dhaabbatee ture galgala bulchiinsa godinaa fuul duratti humna hin
beekkamneen tarkaanfii dhukaatii boombiin fudhatameen konkolaatichi guutumatti yoo barbadahu,namoonni konkolaaticha irra turan illee hedduun madahuu fi lubbuun dabruu akka hin oolle raga baatoonni torbaan dabre akka gabaasan ni yaadatama.
Kanumaan wal qabateetu erga guyyaa tarkaanfii kanaa booda humni waraanaa Hoomachoo irraa magaalatti bobbahuun dukkaneeffatanii dargaggoota karaa irraa, manaa fi bakka hojii irraa qabuun reebicha hamaa irraan gahuun karaa irratti dabaranii deemuu fi gariin kan lakkoofsi fi maqaan isaanii sirnaan adda bahee hin beekkamne 250 olitti tilmaammaman gariin waarshaa Hoomachoo fi buufata leenjii poolisa Sanqalleetti akka geeffamaan maddeen raga bahu.
Kanneen maqaa fi lakkoofsi isaanii Hoomachoo irraa
nu qaqqabe keessaas;-
1. Malaakuu Abarraa, daldalaa fi jiraataa magaalaa Amboo.
2. Naa’ol Tesfaayee, barataa Yuuniversiity.
3. Baayisaa Hirphaa, barataa kolleejjii dhuunfaa.
4. Hailuu Kitilaa, jirataa magaalaa Amboo.
5. Fiixumaa Dhaabaa, barataa kutaa 11ffaa.
6. Rabbumaa Naga’oo barataa kutaa 12ffaa.
7. Jigsaa Galataa,barataa kolleejjii dhuunfaa.
8. Gammachuu Warqinaa, jiraataa magaalaa Gudaar.
9. Duulaa Nuurasaa, jiraataa magaalaa Amboo.
10. Firoomsaa Tarreessaa,barataaYuuniversiity.
11. Guddataa Sanbatoo, barataa Yuuniversiity.
12. Uumaa Ayyalaa, barataa kutaa 10ffaa.
13. Biraahanuu Daddafoo,jiraataa magaalaa Gudaar.
14. Tsaggayee Kabbadaa, jiraataa magaalaa Amboo.
15. Ayyaanaa Siyyum, barataa Yuunversiity
16. Dagguu Gonfaa, barataa kolleejjii dhuunfaa.
17. Biqilaa Guutuu,jiraataa magaalaa Amboo kanneen jedhaman kan
maqaan adda bahee nu gahe yoo tahu; kanneen kaan akka maqaa fi bakki jiran adda bahee nu qaqqabeen kan gabaafnu taha.
Wal-Waliin Haajajjabaannu!!


c: text/html

text:
Godina Shawaa Lixaa Aanaa Dandii Magaalaa Giinciitti Irreechi Malkaa Madda Awaash irreeffatame.
Uummanni Aanaa Dandii fi Uummanni iddoo garaagaraa irraa dhufe uffata aadaan faayamuun Irreecha kana kabajuutu ibsame.
Uummanni Oromoo Irreecha isaa qabsoon deebifate cimsatee akka dagaagfatus abbootiin gadaa wayituma kana waamicha dhiheessaniiti jiru.
Irreechi bakkeewwan garaagaraatti irreeffatamuuf jedhus milkiin akka xumuramu hawwaniiru hirmaattonni sirna Irreecha Malkaa Madda Awaash.
Odeeffannoo kana Waajjira Kominikeeshinii Godina Shawaa Lixaa irraa arganne.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Qalbeessaa Dhangi’aatiin
Bitootessa 15,2021
Gaansa korma gunii. Abbaa cidhaan tokkoo. Isa dhalchuu hindandeenye. Kan horee hindaballe. Hojii galma fagoo. Abjuuf hawwii dheeraa. Hiixannaa ol dheeraa. Kan bira hingaahamne. Fakkii nama hawwaa xuquu abjootuu. Isa garaa waaqaa, barruun dhahuu abjootu. Kan hojiirra olmaan. Samiif lafa caalaa walirraa fagaatu. Waan bira hingaahamne. Kan hinqaqqabamne. Dorgommii mohumsaa. Kan injifannoo hawwuu. Injifachuun ulfaatu. Abjuun qaamolee PP abjuu akkanaati.
Abjuu maseena. Ammoo maseena ta’uu osoo beekanii itti dhiisuu dadhabuu. Daranuu itti seenuu. Hanga daaraa ta’anitti harka kennuu diduu. Akka injifataman osoo beekanii. Harka isaanii gabaabsuu hanqachuutu hanga har’aa akka isaan ABO xuxuqan taasise. ABO dhabamsiifna. Dadhabnu ammoo nii dadhabsiifna dhaadannoo jedhuun warraaqu. Dhaadannoo hiikkaa hinqabne. Dhaadannoo funyoon of rarraasuu isaanitti fidu. Galma one. Masaraa barbadaa’e. Sirna du’e. Isa samee tortore. Sirna Oromoo saamu. Kan du’ee, reeffi isaayyuu bade. Sana jiraachisuu fedhu.
Ammoo hindanda’an. ABO’n dhaaba uummataati. Dhaaba injifataadha. Dhaaba milkaa’aa. Kan akeeka ifaa qabu. Dhaaba akeekni isaa saba maraaf tolu. Dhaaba sabaati. Gaafa ABO dhabamsiifna jedhan dirqama saba qoccolu. Sabaaf dhaabichatu addaan miti. Dhaabichaaf sabni qaama tokkodha. Lola sabaa adeemanii injifachuun abjuudha.
ABO keessatti caasaa ijaarrachuu barbaadu. Raammolee ABO keessaa arcaa’aan suufanii sakattaa’anii barbaadu. Isaaniin walitti funaananii ABO balleessuu hawwu. Balleessuu dhiisii dadhabsiisuunuu hindanda’amu. ABO’n dhaaba fiigee hinqaqabamne, kan dhahichaa siyaasaan hinduune ta’eera.
Har’a qaamni ABO gaangiriiniin dhukkubsateera. Gaangiriiniin madaa mataa qubaa irraa ka’ee qaama hunda qabatee nama ajjeesudha. Nama sana jiraachisuuf quba gaangiriiniin qabate sana kutuun yaalu ogeessonni fayyaa. Kanaan ala lubbuu nama sanaaf dhibeen sun daddarbee balaa guddaa ta’a. Nii ajjeesa.
Qaamoleen har’a PP waliin dhiichisa irra jiran. Kanneen kaleessa ABO. Har’a ammoo PP akka dhibee gaangiriinii sana. Isaaniin akka as deebi’anii ABO hinballeessine, dhaaba irraa kutanii, nagaa dhaabichaa tiksuu barbaada. Gaangiriinota sana ABO’n of irraa mureera. Warri dhibee gaangiriinii ABO tti ta’anii citan, dhaabichatti maxxananii ammas akka qaama ABO biraa hinballeessine tika jabaa taasisuu feesisa. Gaangiriiniin qoricha hinqabu. Gaangiriiniin siyaasaa akkasuma. Qorichi gaangiriinii siyaasaa ofittii kutanii qaama tortore sana gatuu qofa.
Gaangiriin siyaasaa ABO tibbana walga’ii kora sabaa teenye jedhu. Maqaa kora sabaa teenye, hoggana filanne jedhuun uummata gidduutti jeeqama uumuu yaalu. Qaamoolee PP tti dugda gatanii ABO fakkaatanii ABO balleessuu hedu.
“…Waajjiraalee cufuu, hoggana dhaabaa hidhamuun, uummati Oromoo waraana PP’n ajjeefamuun, badii qaama mootummaa miti…” jedhu. Nuti mootummaadha jedhanii afaan of labsuu qofatu isaaniif hafe. Nuti warruma qaamolee siyaasaa hidhaa jirudha, Nuti warruma uummata Oromoo ajjeesaa jirudha ergaa jedhu dabarfatu.
As deebi’anii ammoo nuti hoggana ABO ti jedhu. Hidhamaa siyaasaa hoggana ABO fi maqaa ABO tiin hidhameef humaa miira gaddaa hinkennan. Hinrifatiinif. Daranuu hidhamuun isaanii akka isaan har’a akka barbaadan shira dalagan waan godheef isaaniif akka gammachuu wayii ta’eera. Waa’ee jaallan isaanii kaleessaa har’a mana hidhaa jiranii hindubbatani. Waa’ee dhuma aangoo sanatu isaan dubbisa. Waa’ee aangoo qooddachuuf aangoo qabachuu.
Kanaafin isaan akkanaan gaangiriinii ABO ti jedhe. Gaangiroonni kun ABO irra turan osoo ta’ee qaama ABO hedduu madeessu. Madaa booda lubbuu baasu. Erga lubbuu ABO baasanii, gara sabaatti ce’u. Sabicha gaangiriinii sanaan qabsiisanii daguuganii Habashaa waliin ta’uun balleessu. Kanaaf gaangiriinii ABO’n irraa citanik arca’an kana uummatis of irraa akka ittisuuf dinninun dhaama.
ABO’n dhaaba uummata Oromoof wabiidha! Dhaabichi labata kaayyoof sagantaa ABO ofitti fudhateen tikfama! Gaangiriinii fi dhibee ABO tti aggaamamu kamuu kan irraa qolatu qabsaa’ota bilisummaa aantummaa Oromoof Oromiyaa qabanidha!
Injifannoon Uummata Oromoof
Qalbeessaa Dhangi’aatiin


text:
Bonni dheerachuun Booranatti hongeen mudate ammas loon hedduu ajjeesaa akka jiru jiraattonni Booranaa ammas himaa jiru. Ji’oottan sadan darban bona cimaa dhufe kanaan haga yoonaa loon kum sagalii ol dhumanii, kum 17 ol ammoo afoo du’aa jiru jedha Bulchiinsi Godina Booranaa. Horsiise bultoonni ammallee yoo mootummaan dafee nuuf hin dhaqqabne loon hedduutu nurraa dhumuuf deema, jechaa jiran. Galmoo Daawwit gara Dubuluq fi Dirree imaluun gabaasaa qindeesse daawwadhaa.
Booranatti Hongeen Loon Kuma Hedduu Ajjeese
BOORANA, OROMIYAA —
Tamsaasa Guyaadhaa Guyyaa
Kanaas caqasuu feeta ta'a
-
-
-
-
-
-
02-12-2022
Gamtaan Afrikaa Galata Dhiyeessee Jira


text:
Wixineen dambiii hundeeffama magaalaa haarawa Shaggar jedhamtuu magaalaa Shaggar jechuun magaalota guguddoo Oromiyaa Finfinnee marsanii jiranii fi aanaalee fi gandoota baadiyyaa Oromiyaa kan godina addaa naannawa Finfinnee jiranirraa magaalaa hundeeffamuuf jirtu ta’uu agarsiisa.
Wixinee Dambii hundeeffama Magaalaa Shaggar keessatti keewwanni tokko “Dambiin Waajjira Bulchiinsa Godina Addaa Oromiyaa Naannawa Finfinnee Hundeessuuf bahe lakkoofsa 115/2000 dambii kanaan haqamee jira” jedha.
Kana jechuun Godinni addaa Oromiyaa Naannawa Finifnnee jedhamu diigamee jira jechuu dha.
Wixineen hundeeffama magaalaa Shaggar kun OMN dhaqqabee jira.
Wixineen dambiii hundeeffama magaalaa haarawa Shaggar jedhamtuu akka agarsiisutti magaalaa Shaggar jechuun magaalota guguddoo Oromiyaa Finfinnee marsanii jiranii fi aanaalee fi gandoota baadiyyaa Oromiyaa kan godina addaa naannawa Finfinnee jiranirraa magaalaa hundeeffamuuf jirtu dha.
Wixineen kun barbaachisummaa hundeeffama magaalaa Shaggar yoo ibsu, Magaalotaa fi gandoota baadiyyaa Naannawa Magaalaa Finfinneetti argaman karaa kenna tajaajilaa fi hojiiwwan bulchiinsaatiif mijachuu akka danda’aniin walitti makuu fi bu’uuraalee misoomaan walqunnamsiisuun magaalaa ammayyaa fi hawwataa uumuufi jedha.
Magaalaan Shaggar qaama gurmaa’insa Bulchiinsa Mootummaa Naannichaa ta’uun Dambii kanaan kan hundeeffamtu yoo taatu Magaalota Finfinneetti marsanii jiran Burraayyuu, Kolooboo, Sulultaa, Laga Xaafoo-Laga Daadhii, Galaanii fi Sabbataa guutumaa guutuutti, Gandoota baadiyyaa Aanaalee Walmaraa, Sulultaa, Barrak, Aqaaqii fi Sabbataa Awaas irraa magaalicha keessatti akka hammataman baay’inni isaanii dambii kanaan murtaa’e of jalatti hammatti.
Lafti Adoolessa darbe keessa Koree teknikaa bulchiinsa Magaalaa Finfinnee fi Godina Addaa Oromiyaa Naannawaa Finfinnee’tiin qoratame jedhamee gara Godina Addaa Oromiyaa naannawa Finfinneetti akka daangeffamu murtaayes qaama Shaggar ta’a jedhama.
Bal’inni Magaalaa Shaggar hektaara 160,892.8 ta’a. Kana jechuunis magaalaan Shaggar bal’inaan Finifnnee 4 taati.
Balina magaalaa tana hir’isuunis dabaluunis akka danda’amu kaaya dambiin hundeeffama Shaggar.
Teessoon Waajjira Muummee Bulchiinsa Magaalaa Shaggar Magaalaa Finfinnee yoo ta’u magaalaan Shaggar, Bahaan Godina Shawaa Bahaa, Kibbaan Godina Shawaa Bahaa fi Bulchiinsa Magaalaa Duukam, Kibba Lixaatiin Godina Shawaa Kibba Lixaa, Kaabaan Godina Shawaa Kaabaa fi Lixaan Godina Shawaa Lixaatiin daangeffamti. Magaalaan Kantiibaa tokko kantiibaa itti aanaa tokko ykn sanaa oliin bulti jedhamtu tun Bulchiinsa Magaalaa, Kutaa Magaalaa fi Bulchiinsa Aanaa Magaalaa qoqqoodamti.
Kutaalee magaalaa 12 fi kutaa aanaalee magaalaa 36’tti qoodamuu ishee kaasa Dambichi.
Dambii kana keessatti keewwanni tokko “Dambiin Waajjira Bulchiinsa Godina Addaa Oromiyaa Naannawa Finfinnee Hundeessuuf bahe lakkoofsa 115/2000 dambii kanaan haqamee jira” jedha. Kanaaf godinni Addaa Oromiyaa naannawa Finifinnee jedhamu ni diigama jechuu dha. Waayee hundeeffamuu magaalaa tanaa hawaasni magaalotaa fi gandoota baadiyyaa godina addaa Oromiyaa naannawa Finfinneefi magaalota Finfinnee marsanii jiranii waan beeku hin qabu. Hundeeffamni magaalaa haarawa tanaas gaaffiiwwan seeraa fi bulchiinsaa kaasaa jira.


text:
Onni Gidaamii guutumatti WBO’n dhuunfatamee jiraachuu
Konyaa Qeellem Wallaggaa, Magaalaa Gidaamii dabalatee, Onni Gidaamii guutumaa guutuutti to’annoo WBO jala galfamee jiraachuu.
Ajjeechaa suukanneessaa LMKII'n raawwatame
Dhukaasa galgala edaa (Sadaasa 1, 2021), Hawaasa Oromoo kanneen torbanoota sadan darban keessa Konyaa Baha Wallaggaa, Onoota kanneen akka: Guutoo Giddaa, Giddaa Kiiramuu fi Amuruu keessaa hidhattoota Naannoo Amaaraa Faannoo jedhamaniin qe'ee ofii irraa buqqifamuun, Ona Guutoo Giddaa, Ganda Ukkee jedhamuun waamamu keessatti daandii cinaatti kufanii jiran irratti LMKIIn banameen, Oromoonni sadii battala lubbuun darbuu, kanneen kudhanitti tilmaamaman ammoo madeeffamuu.


text:
Oromoonni baay’inaan 1000 (Kuma-tokko) ol ta’an, Giddu-gala Oromiyaa, Ona Gidabarat keessatti hidhamuun gidirfamaa jiraachuu. Oromoota hidhamanii jiran kanneen keessaas baay’inaan 300'tti kan tilmaaman, Magaalaa Kaachis keessatti, mana dhiphoo keessatti baay’inaan hidhamuun, akkasumas, nyaata ga'aa fi wal'aansa fayyaa dhorkamuun dhibeelee daddarboo garaagaraaf saxilamaa jiraachuu.
Lola babal’ifannaa daangaa Poolisoota Humna Addaa Naannoo Somaalee fi hidhattoota Somaalee goseen Iisaa fi Guyyaa jedhamaniin, Baha Oromiyaa, Konyaa Harargee Lixaa, gandeen baadiyyaa Ona Mi’eessoo keessatti Uummata Oromoo irratti adeemsifamaa jiruun, tikfatee-bultoonni Oromoo lama (2) iddoo loon ofii tikfatanitti ajjeefamuu fi tokko madeeffamuu.
Gama biraatiin immoo, WBO of-keessa dhoksitanii gargaaraa jirtu jedhamuun, Uummanni Oromoo hidhannoo ittiin loon ofii tikfatan, Loltoota MKII’n hiikkachiifamaa jiraachuu.
Daafii kanaanis, tikfatee-bultoonni Oromoo diina qe’eetti itti-dhufe akka ofirraa hin deebisne taasifamuun gara qe'ee ofiitti deebi’uuf dirqamuu isaaniitiin, iddoowwan isaan loowwan ofii irra bobbaafatan tikfatee-bultoota Somaalee goseen Guyyaa fi Iisaan dhuunfatamaa jiraachuu.


text:
Haga hujii jalqabee ganna 17 keessa jira,hujiin isaa gugurdoon humna waldaa kanaa jabeessuu,humna nama waldaa kana irraa wa argatu jabeessuu,hujii misoomaa ta akka; bisaan baasuu,barnoota guddisuu,fayyaa guddisuu,qonnaa fi waan akkanaa faa guddisuu.
Akka itti gaafatamaa Waldaa Misooma Oromiyaa,Obbo Mulgeetaa Debbebee Gammachuutti,waldaan kun haga fedhanitti hojjachuu baatullee waan itti jiru ittuma jira.
“Aanalee Oromiyaa keessa jiran 110 keessatti maallaqa biliyoona gimmaasha tahuun,ummata miliyoona 14 rakkinna irratti dhaqqabeera.”
Tana malee akka jecha obbo Mulgeetaatti waldaan kun manneen barnootaa haga dhibbaa jaare,baddiyaalleetti akkanuma karaa baase.
Taatullee namii hagii tokko waldaan kun durii dhaltee dhiyoo mullatee jedha.Fkn godina tokko keessatti mana akimii tokko jalqabanii ganna sagalitti fixan faatti jiraa,waldaan kunuu dhiyoo tana akkana ufi mumullisuutti jiraa malee hujiin isaa guddoo hin mullattu jedha.
Obbo Mulgeetaan,ka ufiifuu dhiyoo hujii tanatti dhufee jedhu, rakkinnii jiru hinuma jiraa waldaan kun keennaa walumaan jabeeffannaa jedha.
Waldaan kun naannolee Oromiyaa akka akkaatti qarshii miliyoona 80 taatuun biirolee jaaruufillee qopiitti jiraa jedhaa, biiroollee jaaratanii nama ammo biyyatti beelahe maaniin gargaartan jennaan.
“Dhiyoo tanallee nama Boranaa fi Hargee dhufeen wal agarree waan gargaarsaa irratti dubbanne.”
Mee marii teenna MP3 irraa nuu caqasaa.


text:
Yunaayitid Isteetis meeshaalee Chaayinaa irraa galan hanga tokko irra kaa’amee kan ture dilaala dhibba irraa harka kudhanii kan Prezidaant Doonaald Traamp Fulbaana tokko akka jalqabamu ajajan yeroo isaa dheeressuu beeksiste.
Waajjirri bakka bu’aa daldalaa Yunaayitid Isteetis akka jedhetti hanga Muddee 15tti dilaalli komputera laap taappii, mobaayila harkaa, fi viidiyoo gaamee, kophee fi hucuu irra dilaalli akka hin kaa’amne ta’ee jira.
Haa ta’u malee taarifi haaraan kun amma iyyuu meeshaalee Chaayinaa dhaa galan hedduu irra kan ka’aman ta’uu waajjirri daldalaa Yunaayitid Isteetis beeksisee jira. Meeshaaleen dilaalli irra kaa’amu illee dhiyootti labsdamuuf jira.
Gabaa guddichi Yunaayitid Isteetis kan keessaa guyyoota hedduuf erga kasaaree booda gabaan NY keessaa dhibba irraa harka 1.6n dabalee jira.


text:
Mana-maree Yunaaytid Isteets miseensi sadarkaa ol’aanaa koree dhimmotoa alaa Iliyeet L. Engil manni-murtii Itiyoophiyaa itti aanaa dura taa’aa Koongiresa Federaalawa Oromoo mana hidhaa jiran Obbo Baqqalaa Garbaa irratti hidhaa baatii ja’aa dabaltaan muruu isaa balaaleffachuun har’a ibsa baasanii jiran.
Yeroo hidhamtoonni kumaan lakkaawaman hiikamaa jiranitti manni-murtii Itiyoophiyaa Obbo Baqqalaa Garbaa “mana-murtii tuffate” jechuun hidhaa dabalataa baatii ja’a itti muruun isaa kan hedduu nama gaddisiisu jedha ibsi miseensichi mana-maree Yunaayitid Isteets Iliyeeet L. Engil baasan.
Hoogganaan Koongiresa Federaalawa Oromoo Baqqalaa Garbaa Mudde bara 2015 yeroo mootummaan mormii bulchiinsota naannoo Oromiyaa fi Amaaraa keessatti keessatti geggeessame irratti tarkaanfii fudhatetti eega hidhamanii as akka dhukkubsataa jiranis ibsi bahe kun addeessee jira.
Koomishina Mirga Dhala-namaa Toom Laantosiin Obbo Baqqalaa Garbaa nama yaada sammuu isaaniif hidhaman yokaan “Prisoner of Conscience”tti galmeessamuun isaaniis ibsa har’a bahe keessatti himamee jira.
Namoota kabajamuu mirga dhala namaatiif falman kanneen akka Baqqalaa Garbaa dhimma Yunaayitid Isteets Itiyoophiyaa waliin dubbattu isa adda duree akka tahuu qabu kan dubbatan miseensi mana maree bakka bu’ootaa Yunaayitid Isteets Iliyeet Engil “kanaaf jecha seera mana-mareetti dhihaate kan Itiyoophiyaa dabalee kabajamuu mirga dhala-namaa deggeru namaoota dhiheessan keessaa tokko ta’uu kootti nan boona” jedhan.


text:
Gareen finxaaleyyii Islaamiik Isteet (IS) dho'iinsa dilbata har'aa Yemen gama kibbaa keessatti dhaqqabuun bulchaa konyaa Aden ajjeesee waardiyyaalee isaanii hedduu ajjeeseef itti gaafatama fudhate.
Dho'iinsi sun konkolaataa bulchaa Aden Jaafaar Mohaammed Saad kan rukute gara waajjira isanii imagaalaa Adenitti deemaa utuu jiranii ti.
Aden ripxe loltoonni Houthi waggaa darbe Sana'aa to'achuu dhaan prezidaant Abd Rabu Mansour Saaud Arabiyaatti akka baqatan dirqisiisee booda dirreee lolaa ijoo taatee jirti.
Humnootiin deggertoota Hadi booda irra haleellaa samii irraanii kan Saaudiitti gargaaramuu dhaan warreen Houthi Aden keessaa ari'auu dhaan Hadiin baatii darbe magaalattiitti deebi'an. Lolli Yemenii keesssaa lubbuu kmaan laka'amu irra hedduun siivilota ta'an galaafate.


text:
By: Jawar Mohammed
Gamtaan Awuroppa walgahiuin hatattamaa waame injifannoo guddaa gama diplomaasiitin argameedha. Hiree kana daran fayyadamuufi walgahiin kun murtii cimtuu akka dabarsuuf gama qabsaa’aota Oromootin hojiilee armaan gadii hojjachuun barbaachisaadha>
1) Waraqaa sababa, adeemsaafi galii sochii kanaa agarsiisu qopheessuu. Kana warri OSA hojjachaa jiran.
2) Warri Awuroppaa Brussels dhaquu dandeessan mormii sagale maleessa ( quite protest) fuuldura eddoo walgahii sanititti qindeessuun hedduu barbaachisaadha. Ummanni achitti bahes waraqaalee dhimma qabsoo kanaa hima ( infographics, pamphlets) ummata seenee bahuff hiruu barbaachisa. Kun warra galma keessatti dhimma akana mari’atuff hamileefi dhiibaa ta’a. Achumaanis ministeera haajaa alaa Wayyaanee kan Brussels daaw’atu mormuuf gargaara. kana qopheessuuf yeroo gahaa akka hin qabne ni beekama. Garuu mormiin gaafas godhamuun hedduu murteessaa waan ta’eef waan dandeessan hundaan milkeessuuf tattaafadhaa.
3) Warri biyya keessaa haala danda’ameen guyyoota as deeman keessatti falmaa daran finiinsuun warraa Awuroppaa walgahi taa’urratti dhiibbaa cimaa uuma. Akkuma beektan Wayyaaneen haala jiru too’annee jirra jettee itti sobuun hin oolu. Soba isii fashalsuun barbaachisaadha. Dabalataan gaazexeessitoonni biyya alla kan Finfinnee jiran mormii Oromoo kana yeroo lammataaf gabaasuuf qophaayaa jiran. Kanaafuu waan haaraya gabaasan barbaadu. Jimaata, sanbattan lamaanifi Wiixata sochiin cimuu qaba.
Dhugaa qabna, tumsaan hojjanna, ni moo’anna!!


text:
Waxabajjii 12/2014(TOI) – Ministirri Muummee FDRI doktar Abiy Ahimad waggoota 4 keessatti biqiltuu Biiliyoona 20 dhaabuuf karoorri qabame bara kana ni milkaa’a jedhan.
Sagantaa Ashaaraa Magariisaa Marsaa 4ffaa bara kanaatiin Biqiltuu Biiliyoona 6 dhaabuuf karoorfamuu Ministirri Muummee FDRI doktar Abiy Ahimad himaniiru.
Doktar Abiy Ahimad, karaa fuula Miidiyaa hawaasummaa isaaniitiin ergaa dabarsaniin, sagantaa Ashaaraa Magariisaa bara kanaatiin karoora kana milkeessuuf qophiin xumurameera jedhan.
Sagantaan dhaabbii biqiltuu Ashaaraa Magariisaa bara kanaas Waxabajjii 14/2014’tti akka eegalu kan himan Ministirri Muummee FDRI doktar Abiy Ahimad, Sagantaa kanaanis biqiltuun biiliyoona 7 fi miiliyooni 200 dhaabbiif qophaa’uu himan.
Sagantaa Ashaaraa Magariisaa kanaanis lammiilee kuma 100 fi kuma 83 ta’aniif carraan hojii dhaabbii fi yeroo uumamuus himaniiru.


text:
Abuubakar Muussaa Wadaay Jaarraa,
Yaadannaan waan hedduu irraa barra,
Gameeysa, gamna hayyuu ilma Sabaa,
Daawitii hawaasaa gaafa guyyaa jabaa,
Biiftuu aartiitiin ibse Oromiyaa balloo,
Bu’ursee talige hawwisoo 4’n Qalloo,
Walaloo mi’ooytuu suga addaa qabdu,
Baay’ee burqisiise ta ergaansii jabduu,
Keessaa hin dhumu jechi qabu dhama
Kumaafi kitila sa yoom takkaafi lama,
Danuu qore qaroon sammuun duroome,
Walliftoota Oromoo baay’eef arjoome,
Dr. Alii Mohammed sirba itti weellise,
Maqaa Birraa ja’u kan isa gonfachiise,
“Biirraadhaatu barihee ilillin urgoytee,
Dilii maaliin qaba rabbii kiyya gooytee”
Tan jattu san barreessee gaafa itti laatu,
Aliitu dhugoomse seenaan du’uun taatu,
Qubee Afaan Oromoo walaloon barreessu,
Akka namaa galutti yoo sirnaan tarreessu,
Akka armaan gadiitti tolchee faayee,
A, B, C.., je’ee walaloon nuuf kaaye,
“A…
Ammayya ammuma ajjeesa,
Abbaan aduudha addeessaa ,
Addooyyeetu oduu odeessa,
B….
Bakkaaf boraatii mukaa barbaadu bareeda,
Birraa baranaa badduus badeen si barbaada,
C…
Mucaa caama otuun mucucaanne cehee..
Cuuncuuna coree micciiree cufti callisaa….”
Jechuun walaloo qubeen nuuf tarreessa,
Akkuman beekkamnetti waa barreessa
Waa’ee isaa himeen fixuu cal’isu malee,
Isa qofaa miti kitilaan gate diinni kalee,
Garii ibidda rasaasaatiin nurraa laboobe,
Ilmaan Sabaa akka dhoqqeet dhodhoobe,
Meeqaatam ibidda boombiin gogombise,
Akka bobba’aniin manatti galuu hanqise,
Garii macarii korrantiin qaama gubee,
Xiin-sammuu isaanii gar-malee hubee,
Jiruu itti hadheeysee qilee qabrii buusa,
San keessaa tokko Abuubakar Muussaa,
Maal waa jannaa silaas kan du’en deebi’uu,
Eega biyyee uffatee firraa haxaaween ka’u,
Warra dhiigaan qabsoo Sabaa xurree taraare,
Warra nu jiraachisuuf lubbuun saanii dabare,
Gumaa saanii baasuun hin oolu turee dafuu,
Seenaan haa yaadattu namuu du’arraan hafu,
Abuubakar Muussaa yoon Siidaa siif jaare,
Galata kee niin galchaa qaroo qaxara qoore?
Fuulbana, 2015 | Nairobi.
Walaloo tana Naayroobii, Keeniyaattiin barreesse,
Gulaaleetiin irra deebiidhaan arra isiniif maxxanse.
Yaadachiisa: Maddi walaloo tanaa Kitaaba kiyya kuusa walaloo hin maxxanfamin ‘CIMIMMUU’ ja’u keessaa muramee gabaabinaan isiniif dhiyaate.”
YAADANNOO ABUUBAKAR MUUSAA tiif
Adooleysa 16, 2022


text:
Miila, harka, ilkaan, ija, gurra, funyaan, garaa ta’anii walii galteedhaan jiraatu turan. Booda warri kaan walii galteen garaa yakkuu calqaban bu’aa hin buusu jedhaniiti. Garaanis, “maalan balleesse, maaliif na yakkituu? Jedhee gafannaan,” “ati otoo hin hojjetiin waan nuti dhamaanee finne nyaatta,” jedhaniin, achumaanis, “deemi nurraa” jedhaniin, garaanis dubbiin kun murtiitti akka dhiyaatu gaafate. Isaanis, “haa ta’u,” jedhanii mana murtii dhaqan; hundiyyuu rakkoo isaanii himatan. Abbaan seeras,” egaa waliigaluu dadhabdanii beellaman isinii qaba. Hanga gaafa beellamaatti akkuma duriitti walii galteen wal ta’aatii tokkummaadhaan jiraadhaa,” jedheenii hundinuu gara manaatti deebi’an. Sana booda, oduma deemanii ijji sangaa fuullee gamaatti argee miillaan, “koottu dhaqnee finnaa,” jedheen. Harka wajjiin, oofanii fidanii galanii akka gaariitti qopheessanii garaadhaan,” koottu hin nyaannaa,” jennaan,” hammaan murtii argadhutti hin nyaadhu,” jedhee dide kanumarraa kan ka’e hundumtuu beela’anii dadhabanii jennaan garaa dhiifama gaafatan. Garaanis dhiifama isaanii godhee akka durii isaaniitti tokkummaadhaan jiraachuu jalqabani jedhama. Oduu durii kanarraa wanti (yaadni) hawaasni Oromoo jireenya gamtaarratti qabu maal akka ta’e hubachuun nama hin rakkisu, kunis ergaan isaa akka waliigalaatti gabaabinaan yommuu ibsinu; jireenya tokkummaa malee, jiraachuun rakkinaaf nama saaxiluu isaa nu hubachiisa.
Kanaan dubbise irraa


text:
Finfinnee, Gurraandhala 11/2014 (TOI) – Yaa’ii Gamtaa Afrikaa fi Awuroopparratti hirmaachaa kan jiran Ministirri Muummee FDRI doktar Abiy Ahimad hojiilee fayyadamummaa Afrikaa mirkaneessan raawwataniiru jedhameera.
Yaa’ii Waloo Gamtaa Afrikaa fi Awurooppaa marsaa 6ffaan Beeljiyeem magaalaa Biraasilsitti gaggeeffamaa jiru dhimmoota fayyadamummaa biyyoota miseensa gamtaalee kanneenii mirkaneessanirratti mari’ataa jira jedhame.
Yaa’icharratti Muummee Ministiraa FDRI Abiy Ahimad dabalatee hoggantoonni biyyoota Afrikaa hedduun argamaniiru jedhame.Muummeen Ministiraa FDRI Abiy Ahimad yaa’icharratti yaadoota Ityoophiyaa fi Afrikaaf fayyadan kaasuu isaanii ibsameera.
Yaa’icha cinaatti Preezdaantii Faransaay Imaanuu’eel Maakroon dabalatee hoggantoota biyyoota addunyaa garaagaraa waliin dhimmoota hariiroo waloo cimsanirratti mari’ataniiru.
Muummeen Ministiraa FDRI Abiy Ahimad diinagdee Afrikaa sababa weerara vaayrasii koroonaan hubame deeggaruun barbaachisaa ta’uu yaa’icharratti kaasuu isaanii Ministir Deetaan Tajaajila Kominikeeshinii Mootummaa Salamaawiit Kaasanin ibsaniiru.
Sadarkaa idil addunyaatti guddinni hundagaleessa ta’e akka dhufu tumsi Faayinsaansii Afrikaa giddu galeessa taasiifate jiraachuu akka qabu kaasaniiru jedhan.
Gamtaan Awurooppaa bu’uuraalee misoomaa Afrikaa cimsuuf kan oolu Yuuroo biiliyoona dhibba 1 fi biiliyoona 50 deeggarsa taasiisuuf waadaa galuu isaa dinqisiifachuun, deeggarsi misooma biroos cimee itti fufuu akka qabu gaafataniiru.
Deeggarsoonni Afrikaaf taasiifamu haala Ajandaa 2063 fi galmoota misoomaa waaraan mirkaneessuu danda’uun ta’uu akka qabus Ministirri muummee FDRI doktar Abiy Ahimad yaa’icharratti dubbachuu Aadde Salamaawiit kaasaniiru.
Ministirri Muummee FDRI doktar Abiy Ahimad marii waloo yaa’icha cinaatti taasiisaniin adeemsa Itoophiyaatti nagaa buusuuf adeemamaa jiru hubachiisuu isaanii eeraniiru.
Yaa’icharratti yaadoota fayyadamummaa Ityoophiyaas ta’ee Afrikaa mirkaneessuu danda’an kaasuu isaanii eeraniiru.


text:
Dhalli namaa erga addunya tana irra dhufee booda karaalee gammachuu fi tasgabbii ittiin argatuun halkanii guyyaa barbaada. Daa’ima xiqqaa irraa kaase hanga jaarsa dulloomaa gahuutti ilmi namaa hundii tasgabbii adamsa. Garuu tasgabbii kana eessaa argachuu danda’aa? Akkuma bishaanii lafaa waraabu danda’aa? Eeti, osoo bishaan kuni samii irraa bu’uu baate silaa wanta bishaan jedhamu hin argatu ture. Bishaan samii irraa buusun lafa keessa kan tursiisu Rabbii olta’aa akka ta’e hundii keenyaa ni amanna. Tasgabbii fi gammachuun namni hunduu dheebotu qalbii irratti buusun qalbii keessa kan tursiisu Rabbiin malee ni jiraa? Osoo tasgabbii fi gammachuun akka fedhii keenyatti bakka tokkoo kan waraabbamu ta’ee silaa hundi keenyaa ni waraabbannaa turre. Garuu tasgabbii fi gammachuu qalbii namaa irratti kan buusu Rabbii Tokkicha. Eeti, wanta qaali garmalee barbaadamu kana Rabbiin akkanumatti cal’isee nama hundaa irratti hin buusu. Ulaagaalee itti buusu kaa’ee jira. Ulaagaaleen kunniinis iimaanaa fi hojii gaggaarii hojjachuudha. Iimaana keessaa Rabbitti shakkii tokko malee amanuun bu’uura amantiitii fi jireenyati. Read more
Dhalli namaa jireenya keessatti keessa ofii faayun jireenya gammachuu fi milkaa’innaa gaggeessu barbaada. Salphinnaa fi xiqqeenya irraa baraaramuun fiixee kabajaa fi sadarka ol’aana irra gahuuf namni kamiyyuu ni hawwa. Kana galmaan gahuuf hundi keenya karaa adda addaatiin ni carraaqna. Garuu baay’een keenya wanta yaanne kana galmaan osoo hin gahin ni hafna. Sababni kanaa maal akka ta’ee beeknaa sila? Sababni kanaa guddaan karaa sirrii gammachuu, kabajaa fi fiixee milkaa’innatti nama geessu hordofu dhiisudha. Namni tokko addunyaa tana keessatti kabajamee fi gammachuun jiraachuuf lubbuu (nafsee) ofii beeku qaba. “Ani eessaa dhufee? Eenyutu na uumee? Maaliif addunyaa tana keessa jiraadha? Eessa deemaa jira? Hanqinni ani qabu maalii?” jechuun of gaafata. Kuni hundii gara kaayyoo guddaa tokkotti isa dhiiba. Innis, “Gooftaa isaa beekudha.” “Man arafa Rabbahu arafa nafsahu (namni Rabbii ofii beeke lubbuu ofii beeke)” jedhan gamnoonni. Sababni kanaa, namni akkuma Rabbii ofii beekuuf carraaqun, eessa akka jiruu fi maaliif akka jiraatu beekaa adeema. Kuni immoo fiixee milkaa’innaa fi gammachuu inni gonkumaa hin yaannetti isa geessa. Read more
Dhugumatti Rabbii ofii beekanii itti amanuu fi itti buluun burqaa gammachuu eessattu hin argamneedha. Aarifoonni (warroonni Rabbiin sirritti beekan) gariin akkana jedhu, “Jiraattonni addunyaa tanaa wanta garmalee mi’aayaa (gaarii) ta’ee osoo hin dhandhamin addunyaa tana gadi dhiisanii deeman.” Wanti garmalee gaariin (mi’aawan) suni maali? jedhamanii yommuu gaafataman, isaaniis akkana jechuun deebisan, “Rabbiin beekuu fi jaallachuudha.” Dhuguma jedhan, namni akkuma Rabbiin beeku fi jaallatuun tasgabbiin qalbii isaa keessa diriira. Yommuu namoonni dhiphinnaa fi sodaan gubatan inni immoo jireenya gammachuu jiraata. Read more
Kutaa darbee irraa itti fufuun Gooftaan keenya eenyu akka ta’e ni ilaalla. Namni addunyaa irraa gara Aakhiraatti erga godaane booda gaafin jalqabaa inni gaafatamu, “Man Rabbuka (Gooftaan kee eenyu)” kan jedhuudha. Namtichi nama dhugaan Rabbitti amanee fi itti bule yoo ta’e, Gooftaan kiyya Rabbii anaa fi wanta hundaa uumedha jechuun deebisa. Nama Rabbitti kafaree ykn munaafiqa yoo ta’e immoo, “Ha, ha! ha!..laa adrii (ani hin beeku)” jedha. Kanaafi, Rabbitti amanuun hundee amantiiti. Akkuma yeroo darbee jenne Rabbitti amanuun wantoota afur of keessatti qabata. Isaan keessaa tokkoffaa ilaalle jirra. Har’a immoo lammaffaa ni ilaalla. Read more
Kutaalee darban keessatti waa’ee iimaanaa fi Islaama ilaalle turre. Har’as itti fufuun harkaana (hundeewwan) iimaanaa jahan tokkoon tokkoon ni ilaalla. Hundeewwan iimaanaa jahan kanniini: Rabbitti, Malaykoota Isaatti, kitaabban Isaatti, Ergamtoota Isaatti, Guyyaa Dhumaatti fi keyriis ta’e sharriis ta’e qadara (wanta murteefametti) amanuudha. Read more
Kutaalee darban keessatti waa’ee iimaanaa fi Islaamaa ilaalle turre. Iimaana jechuun qalbiidhaan dhugaan amanuu fi wanta qalbiin amanan san dubbii fi hojiin dhugoomsudha. Fakkeenyaf namni “Rabbii olta’etti amanee jira” jedhu, Rabbii fi wantoota Rabbiin beeksisetti amanuu, wanta Rabbiin itti ajajee dubbachuu fi hojjachuu, akkasumas wanta irraa dhoowwe dhiisun isarraa eeggama.Yoo kana hojjate namni kuni iimaanaa qabaa jechuudha. Bal’innaan waa’ee iimaanaa hubachuuf kutaalee darban irraa dubbisuun gaarii ta’a. In sha Allah, har’a kan ilaallu barbaachisummaa iimaanati fi akkamitti qalbii keessatti hidda akka qabsiisaniidha. Read more
Kutaa darbee keessatti hiika iimaanaa ilaalle turre. Caalatti ifa gochuuf har’as fakkeenya waliin ni ilaala. Fakkeenya waliin ilaalun salphatti waa’ee iimaanaa fi Islaamaa akka hubatan nama gargaara. Fakkeenya kanatti seenun dura mee garaagarummaa fi wal-fakkeenya Islaama fi iimaana jiddu jiru haa ilaallu. Read more
Baay’een keenya waa’ee iimaanaa ni haasofna. Iimaanaa dabalachuuf ni carraaqna. Garuu ma’anaa (hiika) isaa ni beeknaa? Dhugumatti, iimaanaa jechuun maal jechuudhaa? Iimaanni qalbii qofa irratti daangeefamu danda’aa? Namni hiika iimaanaa madda sirrii irraa yoo beeke fi hojii irra oolche, jireenya gammachuu fi mi’aawa jiraata. Sababni isaas, namni mi’aa iimaanaa argate, jireenya tasgabboofte jiraataa. Mi’aa iimaanaa dhandhamuuf hiika isaa beeku fi hojii irra oolchuf tattaafachuu qabnaa miti ree? Har’a yoo Rabbi fedhe, madda sirrii fi hayyoota Islaamaa beekkamoo wabii godhachuun hiika iimaanaa beekuf ni tattaafanna. Kanaafu imaanaa jechuun maal jechuudhaa?
Read more
Dhugummaan (haqiiqan) wanta tokko karaa sadiin beekkama. Takkaa karaa afaanitiin fakkeenyaf “aduu”, takkaa immoo karaa shari’aatiin fakkeenyaf “iimaana, Islaama”, takkaa immoo karaa aadaatin fakkeenyaf “qabuu”. Hiikni shari’aan jecha tokkoof kennu takkaa hiika afaanitiin walitti galuu danda’a takkaa immoo garagara ta’uu danda’a. Hiikni shari’aa hiika lugaa (afaanii) caalaa hiika bal’aa kennu danda’a.Kanaafu kana irratti hundaa’un hiika iimaanaa karaa lamaan ilaalu dandeenya.
Meeqa kamtu obsa dhabee milkaa’innaa fi gammachuu irraa duubatti mucucaate! Obsii yeroo tokko tokko akka ibiddaa nama guba. Garuu gubaan isaa gara waan gaarii fi ifatti jijjirama. Namoonni gubaa obsaa kana baadhachuu dhabuu isaanitirraa kan ka’ee gubaa hamaa san caalu wanta jarjaniifi dhandhamu. Ilmi namaa jarjaraa fi ariifataadha. Wanta tokko dafee argu barbaada. Kuni garuu miidhaa malee bu’aa isaa fidu hin danda’u. Seenaa ummattoota darbanii yoo ilaallu, Nabiyyoota isaanitiin, “Adabbii ittiin nu sodaachistan fidaa dhugaa kan dubbattan yoo taatan.” jechuuni turan. Wanti Nabiyyoonni isaani itti waaman obsaan fudhachuu dhiisanii, adabbii waadaa galamanitti ariifatu. Wanti itti ariifatan isaanii hin oolle isaanitti bu’ee isaan balleesse. Kuni hundi obsa dhabuu fi jarjaruudha. Read more


text:
Akka abbootii seenaatti Kalanderiin Oromoo bara dheeraan duratti jiraachuun ragaa hedduutti jira.
Keenyaatti haftoo lafa jalaa ykn archelogicla findings ka akka “Namoratunga”jedhan argamuun, Boorannii seera gadaatiin guyyaa fi ji’a isaa lakkahatee ittiin jiraachuutti jiraachuu fi ragaan marsaa interneetii “Archaeoastronomy Africa http://library.thinkquest.org/C011842/africakenya.html” irratti bahee mata duree Borana-Oromo Caladner jedhu jalatti barreessuu dabalee ragaan garaa garaa akka oromoon Calanderiin ufiitn bara dheeraan duratti jriaachaa bahe mirkansa.
Profesor Asmeroom Leggesee nama diqqeennaan gadaa fi seera gadaa barachaa barreessaa guddate.Barreeffamii dhaabii qorannoo Hawaa fi Qilleensa Amerikaa NASA,National Atomespric and Space Agency Borana Caldender jedhee barreesse dhugaa tana mirkaneessaa jedhu.
Dr.Gammachuu Magarsaa Univesirty Finfinneetti barmusa Anthropolgyii barsiisaa,nama bulmaata gadaa Oromoo qorachaa beekamu.Akka Dr.Gammachuutti akkii Oromoon “Kaaladnerii” ykn guyyaa fi ji’a itti lakkahatu waan mala muranii mitii akkii Oromoon henna isaa itti lakkahatu ka Asiyaatiinuu wal fakkaataa jedhu.
Obbo Borbor Bulee ammoo jaarsa biyyaatii Booranaa Dubuluqi jiraata.Ji’a Booranaa 12eessoo Abraasaa irratti jila Abraasaa jedhanii Cooniif,qophii ganna haaraatiif namii cufti horii qaltaa ka dhabe ammoo buna qalatee namuu eebbifatee ganna haaraatti Ammajii jalqabutti seenaa jedhu.
Mee waan jara sadeenuu asiin duratti qophii ganna haaraa MP3 tana irraa caqasaa.


text:
Ilmi mootiittii Briteen, Priinsi Chaarles vaayiresii Kornaan qabamuun isaa beekamee jira. Ibsi har’a achi irraa bahe akka jedhutti, mallattooleen vaayiresichaa sasalphaan irratti mumul’atee jira. Kana irraa kan hafe, haalli fayyaa isaanii gaarii irra akka jiru tu himame.
Haati warraa isaanii, Kaamilaan qoratamanii, vaayiresicha irraa walaba tahuun beekamee jira. Lameenuu, mana isaanii Skootlaand jiru keessatti, nama irraa qofaatti of baasanii jiru.
Priinsi Chaarlisi, torbanneen as dhihoo keessa walgeettii hedduutti waan hirmaataa turaniif, eenyu irraa fi akkamitti akka vaayiresichi itti dabre beekuun hin danda’amu ibsi bahe sun.


text:
Haleellaan of wareegaa biilsa mana murtii muummicha Afganistan kan magaalaa galma mootummaa Kabuul cinatti dho’e yoo xiqqaate namoota 20 galaafatee ka biroo 40 madeessuu angawoonni biyyattii beeksisaniiru.
Irra hedduun miidhaan irra ga’ee hojjettoota mana murtichaa ta’uun gabaafameea. Balaan sun attamiin akka dhaqqabe hin ibsamiin jira. Kanneen du’an keessaa dubartoonni lamaa daa’immi tokko jiraachuun gabaasameera. Prezidaantiin Afganistan Ashraaf Ghanii haleellaa sana balaaleffachuu dhaan gocha gara jabinaa fi dhiifamni godhamuufii hin malle jedhan.
Balaa sanaaf battala itti gaafatama kan fudhate hin jiru. Balaan sun kan dhaga’ame erga tokkummaan mootummootaa hookkara Afgaanistan keessatti ka’een namoonni kuma 11 fi 400 ta’an du’an jechuun gabaasee booda.


text:
#Amajjii 11,2016
========
Godinaa Wallagga Lixaa anaa Jaarsoottii qondaaltonnii OPDO wal shakkii cimaa keessaa seenuun walgahii galgalaa taa’uun kaabinoonni hundi bilbila harkaa isaanii harkaa sassaabamuun walgahicha akka seenan taasifame. Walgahicha kan gaggeessuu poolisoota Federaalaa naannoo biroo irraa dhufan yeroo ta’u kaabinoonni OPDO walgahicha seenan hundi bilbila harkaa isaanii harkaa fuudhamee akkasumas sakatta’amee ta’uun beekamee jira.
Walaghiin kun kan ta’aa jiru Aanaa Jaarsoo magaalaa Jaarsoo waajira bulchiinsaa keessatti.


text:
DHUKKUBA SAREE MARAATUU !!!
Dhukkubni kun kan vaayirasiidhaan dhufu yeroo ta’u, irra caalaan saree maraatteen yeroo ciniinaman kan gorora saree sana keessaan gara namaatti darbudha! Innis Sirna narvii walakkeessaa miidhuun, sammuun akka dhiita’u gochuun, mallattoo garagaraatiin mul’ata! Akka dhaabbata fayyaa addunyaatti (WHO), waggaa tokko keessatti, namoonni kuma jaatama gararraa (>60,000) ta’an akka dhibee kanaan du’u ibsee lafa kaa’a! Kunis harka dhibba keessaa sagaltamii sagal (99%) kan saree maraatuun ciniinamanidha!
Vaayirasiin kun ciniinnaaa yookiis hanqooqqaa bineensota manaa fi
daggalaa kan akka:- Adurree, sa’a, re’ee, Farda, Wangoo, Illeentii, Sinbira halkanii, Qamalee, Jaldeessa fi kkf namatti darbuu danda’a!!
- *Mallattoon isaas, Kan dursanii mul’atan:–
1. Hoo’ina qaamaa ykn fuursaa,
2. Dadhabbii qaamaa,
3. Waraansa nafa irrattii fi
4. Gubaa lafa madaa ciniinnaa irraa!
- *Gosti hamaan dhibee kanaa:-
1. Hirriba dhabuu,
2. Sodaa sodaan namatti dhaga’amu,
3. Of wal’aaluu,
4. Gororuu (hancufni afaan keessaa gadi yaa’uu)
5. Waa liqimsuu dadhabuu fi
6. Bishaan sodaachuu faa agarsiisa.
Dhukkubni kun yoo dafnee ykn akkuma saree maraatuun ykn bineensi daggalaan nu ciniineen gara mana yaalaa deemuun talaallii arganne qofa malee, erga turee sammuu seenee booda harka dhibba keessaa dhibba (100%) lubbuu namaa dabarsa!
- *Akkamiin ofirraa ittisna!?
1. Talaallii dhibee kanaa dursanii fudhachuun! (Kunis gara daggalaa nama yeroo baay’ee deemuu fi nama lafa dhibeen kun itti baay’atu jiraatuuf)
2. Horii manaa talaalchisuu!
3. Sareen ykn horiin manaa biroon bakkee ooluurraa eeguu!
4. Bineensa daggalaa irraa of eeggachuu fi
5. Saree amala haaraa agarsiiftu, kan nama ciniinuuf fiigdu (kan dur amala akkanaa hin qabne amma fiddeef), kan hancufa gadi yaastuu fi eegee buustu dafanii beeksisuu fi ofirraa fageessuu ykn ajjeesisuu!!
*
Fayyaan Qabeenya


text:
Akkaataa Laa İlaah İllallah Hojii irra oolchan-2
Wantoota Rabbii gaditti gabbaramanitti amanuu diduu fi mormuun akkamitti guuttamaa?
Akkuma yeroo darbe jenne laa ilaah illallah’tti amanuun dhimmoota sadii nurraa barbaada: Rabbii Tokkicha gabbaruu, homaa Isatti qindeessu dhiisuu fi Rabbii gaditti gooftolee fi wantoota gabbaramanitti amanuu diduu, mormuu fi irraa fagaachudha.
Dhimmoota jalqabaa lamaan akkamitti dhugaa jireenya keessatti hojii irra oolchinu ibsinee jirra. Amma barnoota kana keessatti gargaarsa Rabbiitiin dhimma sadaffaa irratti haasofna: Rabbii gaditti wantoota gabbaramanitti amanuu diduu fi mormuu.
Kitaaba Rabbii keessatti maqaalee gabbaramtoota sobaa
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa Kitaaba Isaa keessatti gosoota gabbaramtootaa mushrikoonni ibaadaa godhaniif baay’ee isaanii dubbate jira. Maqaalee garagaraatiin isaan waame. Gosoota gabbaramtoota sobaa kanniin keessaa:
1–Andaad: kuni qixxaattota (equals), fakkeenyota, dorgomtoota.
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Osoo beektanuu Rabbiif andaada hin godhinaa.” Suuratu Al-Baqarah 2:22
Ibn Jariir Xabarii (rahimahullahu) ni jedha: aayah armaan olii ilaalchise Ibn Mas’uud fi Sahaabota Nabiyyii (SAW) irraa namoonni gariin akkana jedhan: [Andaada jechuun] dhiirota irraa qixxaattota Rabbiin faallessuu keessatti isaaniif ajajamtaniidha. Ibn Zaydis ayaah armaan olii ilaalchise akkana jedha: “Andaada jechuun Rabbiin waliin gabbaramtoota isaan godhaniidha. Wanta Rabbiif godhan gabbaramtoota kanaafis ni godhan.” (Tafsiiru Xabarii-1/163)
Baghawiin (rahimahullahu): “Osoo beektanuu Rabbiif andaada hin godhinaa.” İlaalchise akkana jedha: kana jechuun fakkeenyota, akkuma Rabbiin gabbartanitti isaan gabbartan [hin godhinaa]” (Tafsiiru Baghawii 1/55) (Mushrikoonni akkuma Rabbii olta’aa gabbaran sanama isaanii gabbaru, akkuma Rabbii olta’aa jaallatan, sanama kana jaallatu. Kuni ibaadaa keessatti Rabbiif qixxaaxaa ykn fakkeenya gochuudha. Kanaafu, Rabbiin subhaanahu wanta akkanaa irraa namoota dhoowwa. Wantoonni isaan gabbaran kunniin homaa uumuu fi soorata namaaf kennu hin danda’an. Kan uumu fi soorata namaaf kennu Rabbii Tokkicha. Kanaafu, akkamitti wantoota kanniin gabbaruun Rabbii olta’aan wal qixxeessuu ykn fakkeessuu?)
Beektonni akka ibsanitti andaada keessa wantoonni armaan gadi ni seenu:
-Awsaana mushrikoonni Rabbii gaditti gabbaramtoota godhatanii “gara Rabbiitti nu dhiyeessu” jedhanii kijibaan odeessan. Awsaana kana irraa faayda argachuu fi miidhaa ittisuu ni abdatan, gaafi fi kadhaaf isaanitti qajeelan, silati dhiyeessaniif. (Awsaana jechuun suuraan osoo hin kaafamin wantoota Rabbii gaditti gabbaramaniidha. Sanamni immoo suuraan kaafamuun ykn bocamuun wanta gabbaramuudha. Fakkeenyaf, namoonni gara qabrii deemun nama qabrii keessatti awwaalame yoo kadhatan, qabriin tuni awsaana taati. Siidaa namaa ykn beelladaa dhaabanii yoo kadhatanii fi sagadaniif kuni sanama ta’a. Awsaanaa fi sanama gabbaruun shirkii fi kufriidha.)
-Amanti Rabbii faallessu keessatti hoggantoota ajajamanif.
2-Aalihata (gabbaramtoota)– Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Aalihata (Gabbaramtoota) keessan hin dhiisinaa; akkasumas, Wadda, Suwaa’a, Yaghuus, Ya’uuqa fi Nasra hin dhiisinaa [waliin] jedhan.” Suuratu Nuuh 71:23
Kunniin maqaalee sanamaa ummanni Nuuh gabbaraa turaniidha. Akkamitti sanama kanniin suuta suutaan akka gabbaran mufasiroonni ni himu: Tafsiira aayah tanaa ilaalchise ibn Kasiir akka gabaasetti Muhammad bin Qays ni jedha: “Yaghuus, Ya’uuqa fi Nasra” kunniin Aadamii fi Nuuh jidduu namoota gaggaarii (saalihota) turan. Hordoftoota isaan hordofan qabu turan. Yommuu namoonni gaggaariin kunniin du’an, namoonni isaan hordofan ni jedhan, “Osoo fakkii (suuraa) isaanii kaasne, yommuu isaan yaadannu caalatti ibaadaa keessatti nashaaxaa (fedhii guddaa) akka argannu nuuf ta’a.” Suuraa namoota kanaas ni kaasan. Ergasii hordoftoonni kunniin yommuu du’anii dhaloonni itti aanu dhufu, ibliisni isaanitti dhiyaachun akkana jedheen, “Isaan (abbootin keessan) suuraawwan kanniin gabbaraa turan. Isaan gabbaruun rooba argatu.” [Namoonni kunis waswasaa isaa kana dhugaa se’anii] suurawwan kanniin gabbaran.” Tafsiiru Ibn Kasiir 8/235-Daaru Xayba)
Ammas Rabbiin azza wa jalla ni jedha:
“Akka tumsamaniif jecha Rabbii gadiitti aalahita (gabbaramtoota) godhatan.” Suuratu Yaasiin 36:74
Namoonni Rabbii gaditti wanta biraa waaqefatan (mushrikoonni) isaan akka gargaaranii fi adabbii Rabbii irraa akka isaan baraaran kajeelun Rabbii gaditti gabbaramtoota godhatanii gabbaru. Wanti kamiyyuu namoonni faayda argachuuf ykn miidhaa ittisuuf ibaadadhaan itti qajeelan, Rabbiin waliin wanta kana gabbaramaa (waaqefatamaa) godhatanii jiru.
3-Arbaab (Gooftolee)- Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Rabbii gaditti hayyootaa fi moloksee isaanii gooftolee godhatan, akkasumas Masiih ilma Mariyamis [gooftaa godhatan]. Gabbaramaa Tokkicha gabbaruu malee homattu hin ajajamne. Isa malee gabbaramaan haqaa hin jiru. Wanta isaan itti qindeessan irraa Inni qulqullaa’e.” Suuratu At-Tawbaa 9:31
Yahuudootaa fi Kiristaanonni hayyootaa fi moloksee murtii fi seera amanti isaaniif kaa’anii akka hordofan ajajan, gooftota godhatan. Kanaafu, shari’aa Rabbii dhiisanii hayyootaa fi molokseef ajajamu. Akkasumas, Iisaa ibn Mariyam gooftaa godhachuun gabbaru (waaqefatu). Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa Isa qofa akka gabbaran hunda isaanitu ajaje jira. Inni gabbaramaa haqaati, Isa malee gabbaramaan haqaa hin jiru. Soba warri shirkii fi jallinnaa Isa irratti uuman irraa Inni qulqullaa’e.[1]
Wanta Rabbiin olta’aan halaala godhe, hayyoonni fi molokseen kunniin haraamaa yoo godhan, wanta Rabbiin haraamaa godhe, isaan haraamaa yoo godhanii fi namoonni hayyoota fi moloksee kanniniif yoo ajajaman, hayyootaa fi moloksee gooftaa godhatanii jiru. Inumaa, kiristaanonni gadi jedhanii masqala harka qeeysotaa jiru dhungachuun qeeysotaaf gadi of qabu. Dhugumatti, kuni qeeysota gooftaa godhachuudha. Yaa kiristaanota! Rabbii olta’aa qofaaf gadi jechuu dhiistanii qeeysotaa isin hin fayyanneef maaliif gadi jettuu? Yaa Pirotestaantotaa! Rabbii olta’aa isin uumee fi soorata isiniif kennu dhiistanii akkamitti nabii Iisaa (Iyyasuus) (nageenyi isarratti haa jiraatu) kadhattanii? Isin ilaalchisee Rabbiin akkana jedha:
Jedhi, “Sila Rabbii gaditti wanta isin miidhuu fi fayyaduu hin dandeenye gabbartuu (waaqefattuu)? Rabbiin Isumatu Dhagayaa, Beekaadha.” (Suuratu Al-Maa’ida 76)
Rabbiin waan hundaa Kan dhagayuu fi beekuudha. Wantoonni Isaan ala jiran immoo waa hundaa dhagayuu fi beekuu hin danda’an. Kanaafu, akkamitti Rabbii waa hundaa dhagayuu fi beekuu, miidhuu fi fayyaduu irratti danda’aa ta’e dhiistanii wanta waa hundaa hin dhageenyee fi hin beekne, isin miidhuu fi fayyadu hin dandeenye waaqefattuu? Ajiiiib! Sammuun yaadu eessa dhaqee???
4-Xaaghuuta-Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Warroota wanta gara keetti buufamee fi wanta siin dura buufametti amanne jedhanii odeessan hin ilaallee? Akka itti kafaran ajajamanii osoo jiranuu xaaghuutatti murteefachuu barbaadu. Sheyxaanni jallinna fagoo isaan jallisuu fedha.” Suuratu An-Nisaa 4:60
Xaaghuutni sheyxaana, raagdu, nama shari’aa Rabbiitiin ala seera biraatin murteessu of keessatti qabata. Akkasumas, Rabbii gadiitti namni gabbaramee fi gabbarri kanatti gammaduu xaaghuuta.
Dhimma munaafiqootaa “Qur’aanaa fi wanta Ergamtoota siin duraatti buufametti amanne” jedhanii odeessan hin beeknee? Isaan kana waliinu mormii isaan jidduutti uumamuuf xaaghuuta shari’aa Rabbiitiin ala seeraa biraatiin murteessu bira murtii barbaadu. Shari’aa Rabbii dhiisanii xaaghuutni isaan jidduuutti akka murteessu barbaadu. Isaan xaaghuuta akka didanii fi irraa fagaatan ajajamanii turan. Sheyxaanni karaa haqaa fi qajeelinnaa irraa isaan dhoowwuu fi jallinna fagoo isaan jallisuu barbaada.
Aayah tana keessa iimaanni dhugaan shari’aa Rabbiitiif akka masakamanii fi dhimmoota hunda keessatti isaan akka murteessan namarraa akka barbaadu ragaatu jira. Namni ani amane jedhee odeessu garuu murtii Rabbii caalaa murtii xaaghuuta filate, oduu isaa keessatti inni kijibaadha.[3]
5-Asnaama fi Awsaan-Asnaama hedduminna (plural) sanamaati. Awsaan immoo hedduminna wasanaati. Sanama baay’een asnaama jenna. Wasana baay’een immoo awsaana jenna.
Sanamni siidaa dhaabanii ykn suuraa kaasanii wanta gabbaraniidha (waaqefataniidha). Wasanni suuraan osoo hin kaafamin ykn hin bocamin wanta waaqefatamuudha. Fkn, qabrii. Garuu sanamaa fi wasanni bakka garagaraatti yoo dhufan hiika tokko qabaachu danda’u. Bakka tokkotti yoo dhufan immoo hiika armaan olii qabaatu.
Qur’aana keessatti akkana jechuun wantoota gabbaraman kanniin dubbate:
“Sanamoota gabbarra. Isaaniif aakifiin taanee itti fufna.” Jedhan.” Suuratu Ash-Shu’uraa 26:69
Aakifiin jechuun maxxantoota wanta tokkotti maxxanan, nafsee fi miira isaanii hunda wanta saniif kennan, yeroo dheeraaf kan irra turan. Ingiliffaan “Devoted” jedhama.
Nabii Ibraahim ummata isaatiin maal gabbartu yommuu jedhuun, ummannis deebii armaan olii deebisaniif. Awsaana (wasana baay’ee) ilaalchisee ni jedha:
“Wanti isin Rabbii gaditti gabbartan awsaana qofa, kijibas uumtu. Kanneen isin Rabbii gaditti gabbartan rizqii isiniif kennuu hin danda’an. Kanaafu, Rabbuma bira rizqii barbaadaa, Isa gabbaraa, galatas Isaaf galchaa. Garuma Isaatti deebifamtu.” Suuratu Al-Ankabuut 29:17
Armaan oliitti sanamaa fi wasanni bakka garagaraatti waan dhufaniif hiikni isaanii tokko ta’a. Kunis, wanta harkaan bocamee ykn hojjatame gabbaramuudha. Ammas Nabii Ibraahim ummata isaatiin akkana jedhe: Rabbiin qofa gabbaraa, Isa sodaadhaa. Kan beektan yoo taatan, kanatu isiniif caala. Wanti isin gabbartan sanamoota dhagaa irraa boccan yookiin muka ykn dhoqqee irraa hojjattaniidha.
“kijibas uumtu.” “Nama isaan gabbareef faayda fiduu ykn miidhaa isarraa deebisu keessatti sanamoonni kuni humna dhokataa qaban” jettanii yommuu odeessitan sanamoota ykn awsaana gabbartan kanniiniif soba uumtu. Rabbii gaditti wantoonni isin gabbartan kunniin rizqii isiniif fiduu hin danda’an. Kanaafu, rizqii Rabbiin bira qofa barbaadaa. Ibaadaas Isa qofaaf qulqulleessaa, rizqii waan isiniif kennuuf Isa galateefadhaa. Erga duutanii booda garuma Isaa deebifamtanii wanta hojjattaniif jazaa isiniif kafala.[4]
Jecha “kijibas uumtu.” jedhu mee itti haa xinxallinu. Namoonni Rabbii gaditti wanta biraa gabbaran “kijiba uumu”. Yommuu isaan, “Wanti kuni nu fayyada ykn miidhaa nurraa deebisa” jedhanii Rabbii olta’aa gaditti uumamtoota gabbaran (waaqefatan) kijiba uumaa jiru. Sababni isaas, kijibni faallaa dhugaa waan ta’eef wanti isaan jedhan ykn amanan soba (kijiba) guddaadha. Wanti nu fayyada ykn miidhaa nurraa deebisa jedhani gabbaran isaan hin fayyadu ykn miidhaa isaan irraa hin deebisu.
[1] Tafsiiru Muyassar-191
[2] al-Jaami’ul Mufiid liduruusi ta’allumi tawhiidi-fuula 135
[3] Tafsiiru Muyassar-88, Tafsiiru Sa’dii 198
[4] Tafsiiru Muyassar-398, Ma’aariju Tafakkuri-15/238


text:
Siiraa-Lakk.16
Da’waa (Waamicha gara Islaamaa) Ifaa
Nabiyyiin (SAW) hordoftoota isaanii erga leenjisanii fi amantii sirrii, ibaada fi amala gaarii barsiisanii booda yeroon ergaa Islaamaa ifaan ifatti itti labsan ni dhufe. Kunis jechi Rabbii olta’aa bu’uuni:
“Firoota kee dhiyoo akeekachiisi. Mu’mintoota irraa nama si hordofe koolu kee gadi qabiif.” Suuratu Ash-Shu’uraa 26:214-215
Asitti “koolu kee gadi qabiif.” Jechuun mu’mintootaaf rahmata gochuu, isaaniif garaa laafu, isaaniif tola oolu, dubbii gaarii isaanitti dubbachuu, akka waan maatii tokko ta’anitti bakka tokkotti walitti isaan qabuu fi isaan too’achuudha. Allaattinis haaluma kanaan ilmoolee ofiitiif koolu gadi qabdi.[1]
Nabiyyiin (SAW) firootaa fi gosoota isaa walitti qabuun Gooftaa tokkichatti akka amanan isaan waame. Yoo isa didan azaaba (adabbii) cimaan isaan sodaachise, ibidda irraa akka of baraaran isaan ajaje. Itti gaafatamummaa namni hundi nafsee ofii irratti qabu ifa isaaniif godhe.
Ibn Abbaas (radiyallahu anhu) akkana jedha: Yommuu aayan, “Firoota kee dhiyoo akeekachiisi.” buutu, Nabiyyiin (SAW) tabba Safaa irra bahuun, hanga namoonni walitti qabamanitti akkana jechuun lallabuu jalqabe, “Yaa Bani Fihr, Yaa Bani Adiyy!” (kunniin gosoota xixxiqoo Qureeshati). Yoo namtichi tokko ofii bahuu dadhabe wantichi maal akka ta’e akka ilaaluf ergamaa isaa erga. Abu Lahab fi Qureeshonni ni dhufan. Nabiyyiinis akkana isaaniin jedhe, “Mee natti himaa, loltonni faradoon duulan sulula keessa (kana jechuun gaara kana duuba) isinitti duulu hedan osoo isinin jedhe na dhugoomsituu?” Isaaniis ni jedhan, “Eeyyen. Dhugaa dubbachuu malee homaa sirraa hin agarre.” Innis ni jedhe, “Azaaba (adabbii) dura ani isiniif akeekachiisaadha.” Abu Lahab ni jedhe, “Guyyoota hafaniif badiin siif haa ta’u. Kanaaf walitti nu qabdee?” Ergasii yoosu aayaanni tunniin bu’an:
“(1)-Harki lamaan Abu Lahab badan, innis bade. (2)-Qabeenyi isaatii fi wanti inni hore isa hin fayyanne. (3)-Ibidda [bobayaa] laboobaa qabdu ni seena.” Suuratu Al-Masad 111:1-3 (Sahiih Al-Bukhaari 4770)
Gabaasni biraa dabalataan akkana jechuun gabaase: Nabiyyiin (SAW) gosoota xixxiqoo Qureeshota hundaa maqaa isaanitiin waame. Gosoota xixiqoo hundaanu akkana jedhen: Lubbuu teessan ibidda irraa baraaraa…” Ergasii ni jedhe, “Yaa Faaximah! Nafsee tee ibiddarraa baraari. Ani Rabbiin irraa homaa isin fayyadu hin danda’u. Garuu ana waliin hariiroo firummaa ani sufu ni qabdu.” Sahiih Muslim 204
Sagalee olkaasun lallaabuun kuni lallaba gahuumsa guddaa gaheedha. Nabiyiin (SAW) ergaa inni fidetti amanuun hariiroo isaa fi isaan jidduu jiruuf jireenya akka ta’ee firoota isaatiif ifa godhe. Hariiroon dhiigummaa Araboonni irra jiran akeekachiisa Rabbiin irraa dhufuun kan baqee baduudha.
Haqa Labsuu fi mormii Mushrikootaa
Sagaleen armaan olii kuni Makkaan keessatti qillisuu itti fufe, hanga jechi Rabbii olta’aan kuni bu’uti:
“Waan itti ajajamte ifatti labsi, mushrikoota irraas garagali.” Suuratu Al-Hijr 15:94 (Asitti “mushrikoota irraa garagali” jechuun mushrikoota aayata Rabbii irraa si dhoowwu barbaadaniif danta itti hin kenniin, arraba isaan si arrabsan itti hin yaaddawin. Ergaa Islaamaa ifatti labsuu itti fufi.)
Ergamaan Rabbii (SAW) bakka Mushrikoonni walitti qabamanii fi maqoo itti taa’anitti ifaan ifattai Islaamatti waamuf ni ka’e. Kitaaba Rabbii isaan irratti dubbisa, wanta nabiyyoonni duri ummata isaanitiin jedhan isaanin jedha: “Yaa ummata kiyya! Rabbiin gabbara. Isaan ala gabbaramaan biraa isiniif hin jiru.” Ija isaanii fuunduratti Rabbiin gabbaru jalqabe. Naannawa Ka’abatti osoo namoonni achi jiranu guyyaa adiin salaata ture. Waamicha (Da’waan) Nabiyyii (SAW) fudhatama argachuun dabalata baay’ee argate jira. Namoonni tokkon tokkoon diini Rabbii keessa seenan. Isaanii fi maatii isaanii keessaa namoota hin Islaamawne jidduu diinummaan, jibbinsii fi walirraa fagaachun ni uumame. Qureshoonni kana yommuu argitu gubachuu jalqabde.
Hajjajoota Da’wa Nabiyyii akka hin dhageenyeef Qureeshonni marii adeemsisuu
Guyyoota kanniin keessatti dhimmi tokko isaan yaachise: innis yommuu waqtiin hajjii dhiyaatu da’waa ifatti baasun guyyoota ykn ji’oota muraasa malee homtu irra hin dabarre. (Kana jechuun da’waan ifatti bahuu kan jalqabe waqtii hajjii dura guyyoota ykn ji’oota muraasa dura). Jiilli (bakka bu’oonni) Arabaa biyyoota garagaraa irraa akka isaanitti dhufan Qureeshonni beekte jirti. Nafsee Araboota keessatti da’waan nabiyyii bu’aa homaatu akka hin buusneef waa’ee nabiyyii ilaalchisee Araboota dhufan kanaaf jecha wayii jechuu akka qaban ni hubatan. Jecha sirrii filachuuf Waliid ibn Mughiiraah biratti walitti qabaman. Waliidis isaaniin ni jedhe, “Ilaalcha tokko irratti walii gala. Gargar hin ta’inaa, gariin keessan garii kjibsiisaati, jechi keessan gariin kan biraa waliin dhayaati.” Isaanis ni jedhan, “Ati jedhi. Waa’ee isaa ilaalchise ilaalcha jennuu nuuf dhaabi.”Innis ni jedhe, “Isin jedhaa ani nan caqasaati.” Isaanis ni jedhan, “Raagdu haa jennun.” Innis ni jedhe, “Lakki. Rabbiin kakadhe! Inni raagdu miti. Dhugumatti raagdu arginee jirra. Inni akka raagdu hin gumgumu, jechi isaas akka raagdu walitti kan naqamee miti.” Isaanis ni jedhan, “Majnuun (Maraataa) haa jennuun” Innis ni jedhe, “Inni majnuuna miti. maraatu arginee fi beekne jirra. Inni hin hudhamu, hin daaqu, waswasaas hin qabu.” Isaaniis ni jedhan, “Walaleessaa haa jennuun” Innis ni jedhe, “Inni walaleessaa miti. Walaloo hundaa beekne jirra. Bo’oo isaa, gabaaba fi dheeraa isaa beekne jira. wanti inni dubbatu walaloo miti.” Isaanis ni jedhan, “Kanaafu, saahira (nama sihrii hojjatu) haa jennuun” Innis ni jedhe, “Inni saahira miti. saahiraa fi sihrii isaanii arginee jirra. Tufaa saahironni tufanii fi guduunfa isaan guduunfan inni hin hojjatu.” Isaanis ni jedhan, “Kanaafu maal haa jennun.” Innis ni jedhe, “Dhugumatti jechi isaa mi’aa qaba. Isa irra bareedinnatu jira. Wantoota armaan olii keessaa homaa hin jettan baaxila (soba) ta’uun isaa kan beekkamu yoo ta’e malee. Garuu jechi hundarra dhiyoon isin jechuu dandeessa, ‘Saahir’ Jecha sihrii ilmaa fi abbaa, namtichaa fi obboleessa isaa, dhiirsaa fi niiti addaan baasun dhufe.” Isaanis kanarratti walii galanii addaan deeman.
Gabaasa biraa keessatti akka dhufeetti, yommu Waliid jechoota isatti dhiyeessan hunda fudhachuu dide, isaan ni jedhaniin, “Ilaalcha kee kan hanqinni keessa hin jirre nutti agarsiisi.” Innis, “Hanga waa’ee kanaa itti yaadutti yeroo muraasaaf na dhiisaa” jedhe. Waliidis ilaalcha armaan olitti dubbate hanga isaanif ifa godhutti yaadu yaadu itti fufe.
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa waa’ee Waliid ilaalchisee suurah Muddassir keessatti aayaata kudha jaha buuse (11-26). Achi keessatti akkamitti akka yaade fakkii kaasun ibsa:
“Inni itti xinxalle, ni tilmaames. Abbaarrame, akkamumatti tilmaame! Ergasiis, Abaarrame, Akkamumatti tilmaame! Ergasii ni ilaale. Ergasii fuula guuree akkaan jijjirame. Ergasii garagalee ni boone. Ni jedhes, “Kuni (Qur’aanni) falfala namoota biroo irraa waraabbame malee homaayyu miti. Kuni jecha namaa malee homaayyu miti.” Ani (Rabbiin) Saqar isa nan seensisa.” Suuratu Al-Muddassir 73:18-26 (Saqar maqaa ibidda Jahannami. )
Qureeshonni Waliid waliin mari’atan erga wanta waliid jedherratti walii galanii booda, yommuu namoonni waqtii Hajjii dhufan hojii irra oolchuuf karaa irra taa’an. Eenyullee isaan bira hin darbu, Nabiyyii irraa kan akeekachisanii fi dhimma isaa itti himan yoo ta’an malee.
Rasuulli (SAW) immoo namoota hordofuun gara Islaamatti isaan waama. Islaama fi nabiyyiif diina badaa kan ta’e Abu Lahab Nabiyyii duuka deemun, “Isaaf hin ajajaminaa, inni nama amanti abbooti isaa gadi lakkise, sobaadha.” Isaaniin jedha. Waqtiin kuni Araboonni dhimma Nabiyyii (SAW) fuudhanii biyya isaanii keessatti oduu isaa akka babal’isan sababa ta’e jira.
Wantoota Barbaachisoo Mushrikoonni fudhachuu didanii fi faalleessan
Warroonni shirkii leellisan wantoonni gurguddan isaan faalleessan: Tokkichummaa Rabbii, Guyyaa Aakhiraatti amanuu, Ergama Nabiyyii (SAW) fi Qur’aana Rabbal aalamina irraa isa irratti bu’eedha. Sababni kanniin asitti kaafnuf, namni biroo yaadaa fi amanti akka mushrikoota qabachuun dogongora wal fakkaatutti akka hin kufnee fi akkuma isaanii adabbiif akka of hin saaxilleefi. In sha Allaah kutaa itti aanu keessatti tokko tokkoon ni ilaalla…
Kitaabban wabii
[1] Ma’aariju Tafakkuri wa daqaa’iqu tadabburi 8/721, Tafsiiru Sa’dii-fuula 701
As-Siiratu Nabawiyyati–fuula 120-.., Alii Muhammad Sallaabi, Noble Life of The Prophet [English] 1/219-…
Rahiiqal Makhtuum Fuula-69-72, (Arabic), (The sealed Nectar) fuula 82-86 (English)


text:
Yaa Oromo: Your Victory is certain!
Yaa lammii kiyya Oromoo,
You are engaged in a war of liberation.
Military power and popular support are key ingredients, and indicators, of success in wars of liberation. Diplomatic support follows the two.
In this contest of will with TPLF, popular support is on your side. No doubt you are militarily less powerful today than TPLF. Your diplomatic support has been increasing over the last one year but you lack confidence that you can ever defeat an enemy with such a strong support from a super-power such as the USA.
In this regard, remember three points.
First, that “weapons are an important factor in war, but not the decisive factor; it is people, not things that are decisive. The contest of strength is not only a contest of military and economic power, but also a contest of human power and morale.” (Mao Zedong) Just look around you! With a little more planning and given time, the high popular support and high morale you are enjoying, there is no force you cannot defeat.
Secondly, history is replete with examples of where material power has been indecisive and that the underdog is favored because he makes greater efforts to outlast the danger of annihilation. To outlast the danger of annihilation, the situation on the ground in Oromia indicates that a group of Oromo activists shall soon start spontaneous attacks on colonial forces (military posts, police stations, colonial government offices, colonial officers and their supporters, etc …) in their local areas. This will encourage similar small scale attacks by locally constituted groups across Oromia. The colonial forces would respond with a series of large- scale offensives in an effort to strangle these local offensives against it. Through these offensives Oromo activist forces would turn into guerrilla operatives, similar to those seen in many other liberation struggles in many parts of the world. In the final phase, having learned from their experience and in an effort to survive and thrive, leaders of the isolated attacks would come together and transform the isolated small scale attacks across Oromia into a well-organized and ably lead guerilla war and, eventually, conventional war. In this way, Oromo activists on the ground in Oromia would evolve into warriors of liberation strong enough to decimate the colonial forces, bringing Oromo war of liberation to a successful conclusion and regain Oromo sovereignty.
Thirdly, keep in mind that America’s support for the TPLF government does not mean that they could defeat Oromo insurgency. Even when they were directly involved, Americans failed to accomplish their military missions in Somalia in 1993 and in Vietnam in the 60s. Remember the terrorist events of September 11, 2001, and the subsequent wars in Afghanistan and Iraq each proved extremely difficult and costly for America to win decisively.
This much should be clear to every open minded and serious observer of the Oromo struggle for liberation. In the end, there is no doubt, Oromia shall be sovereign and its people shall be free. It is only a question of time.
Yaa lammii kiyya Oromoo,
Kan itti jirtu qabsoo bilisummaa it.
Qabsoo bilisummaa keessatti qabxiileen furtuun lama – kanneen injifannoof barbaachisan fi injifannootti quba qaban – deggersa ummataa fi humnna waraanaa ti. Deggersi diiplomaasii isaan kana lamaanitti aanee argama.
Qabsoo amma Wayyaanee wajjin itti jirtu kana keessaatti jaalala, kabaja fi deggersa ummataa horattee jirta. Humna waraanaan garuu, har’aaf, akka Wayyanee hin gitne beekkamaa dha. Deggersi diiplomaasiikee, wagga dabre kana keessa, guddachaa fi jabaachaa ha dhufu malee, diina deggersa Ameerikaa qabu akkasi injifachuu danda’uu kee ni shakkita.
Dhimma kana irratt, qabxiilee sadan armaan gadii kana yaadadhu.
Inni duraa, “lola tokko injifannoon gahuuf meeshaan waraanaa barbaachisaa fi fardii ha ta’u malee, waan hunda caalaa murteessaa miti. Waan hunda caalaa murteessaan human namaa ykn ummata; meeshaa miti. Dorgommiin jabinaan wal-caaluuf godhamu karaa waraanaa fi karaa ‘ecomomy’ qofaa miti; dorgommii human namaa fi hamilee ummataan wal-caalus ni dabalata” (Mao Zedong) Mee haala keessa jirtan laalaa, Deggersa ummataa fi hamilee amma qabddan irratti caalaatti karrorffattanii yoo itti bobbaatan humni isin injifachuu hin dandeenye gonkumaa hin jiru.
Lammaffaa, seenaan qabsoota addaddaa kan raga bahu qabeenyi meeshaa hunda caalaa murteessaa akka hin taane fi qabsaa’oti hamma diina irratti qabsaa’anii meeshaa hin qabne, balaa duguuggaa dinni irraan gahuuf sosso’u jalaa dandamachuuf jecha diina caalaa hojjechuun, akka injifachuu danda’an fi injifachaas turan dha.
Haalli yeroo ammaatti Oromiyaa keessa jiru kan garsiisu, balaa duguggaa diinni irratti aggaammatee jiru jalaa ummatasaanii dandamachiisuuf jechaa, qabsaa’oti Oromoo, yeroo dhihootti, ganda-gandasaaniitti, humnna koloneeffataa irratti tarkaanfii addaddaa (buufata waraanaa, waajira poolisii fi qondaalota mootummaa koloneeffataa irratti) fudhachuu jalqabu. Yeroo gabaabaa keessatti sochii wal-fakkaataan Oromiyaa mara keessatti bal’inaan geggeeffama. Deebiin mootummaa koloneeffataa, sochii kana balleessuuf jecha, duula waraanaa guddaa itti bobbaasa. Kun ammoo, akkuma seenaan qabsoo bilisummaa addaddaa raga bahan, humni Oromoo human riphee-lolaa tti akka jijjiiramu dirqa. Dhuma irratti, balaa irratti aggaammatame irraa dandamachuuf, muuxxannoo qabsoo irratti horatantti fayyadamuun, hoogganttoonni murnoota Oromoo gandoota addaddaa keessatti tarkaanfii fudhachaa jiranii walitti dhufuun lola riphee-lolaatti, isa boodas humnna “conventional”tti, kan jaarmaa jabaa fi hoogganoota dandeettii fi kutannoo qabaniin geggeeffamutti, jijjiiru. Akkasiin, qabsaa’onni Oromoo, kaneen Oromiyaa keessa sosso’an, waraana bilisummaa Oromoo jabaa ta’uun, human koloneeffataa barbaadeessuun, QBO injifannoon xumuranii walabummaa Oromiyaa fi bilisummaa saba Oromoo mirkaneessu.
Sadaffaa, mootummaan Ameerikaa Wayyaanee gargaara jechuu, Oromoon fincilee Wayyaanee injifachuu hin danda’u jechuu miti! Kana gonkumaa hin irraanfatinaa! Mootummaan Ameerikaa mataan isaa Somalia fi Vietnam keessatti akeeka isaa bakkaan gahuu dadhabee, dhiibamee, dhiisee bahe. Tarkaanfii Fulbana 11, 2001 golii-buuftotaan irratti fudhatameef deebii keennuuf waraana Iraq fi Afghanistan tti bobbaasellee haala murteessaan injifatee jira jechuun hin danda’amu.
Kan dhugumaan, sammuu banaan QBO fi haala isaa xiinxalee ilaaleef hammi kun ifaa ta’uu qaba. Dhuma irratti, Oromiyaan ni walabooma. Ummatinsaas ni bilisooma. Kun waan yeroo eeggatu malee kan shakkii jala jiru miti!


text:
Yuurooppi
Yuurooppi ardii torbaan kessaa tokko dha. Yuurooppi fuulaa fi ji'ooloojii isheen fiixee dhiha Peniinsulaa Yureeshiyaa yoo taatu, dhiha Eshiyaatti argamtii.
Dangaan Yuurooppi kan fakkaata.
- Kaaban - Garba Arkitiik
- Dhihaan - Garba Atilaantiik
- Kibbaan - Galaana Meditiraaniyaanii
- Kibba-Bahaan - Tulloota Kaa'ukaases(Caucasus Mountains), Galaana Gurraacha (Black Sea) fi karra bishani Galaana Gurraacha fi Meeditiraaniyaanii walitti qabsisu
- Bahaan - Eshiyaa irra Tulloota Yuuraal, Laga Yuuraal fi Galaana Kaaspiyaan gargarii ba'a.
Yuurooppiin addunyaa keessaa xiqqeenyaan lammaffaa yoo ta'u, ballina hanga 10,180,000 square kilometre (3,930,000 sq mi) yookan addunyaa keessaa parsentii 2% qabata. Ardiin addunyaa keessaa Yuurooppi irra xiqqoo Awustireliyaa qofa. Baayyinaa ummataan garuu sadarkaa sadaffaarra jirti, kunis Eshiyaa fi Afrikaatti aanteti. Baayyini ummatta Yuurooppi 741,447,158 yookan ummata addunyaa keessaa parsentii 11% qabdi (2016).


text:
Dhaabbanni Wiirtuu Dagaagina Mirgootaa fi Diimoookiraasii (Center for the Advancement of Rights and Democracy-CARD), deggersa michoomaa ijaarsa dandeettii walitti fufiinsaan seennessa ragaalee irratti dhaabata Dataa for Cheenji irraa argatuu irratti hundaa’uudhaan duula toora intarneetii(online) geggeessu har’a Caamsaa8,2014 jalqabee jira. Duulli kun mata duree “Qoqqooddii Dijitaalaa: Hanqinni ga’umsa intarneetii humna Itoophiyaa irratti danqaa inni uume”
jedhu jalatti torbanoota lamaaf kan itti fufu ta’a. Duulli kun odeessa ragaalee qabatamoo irratti hundaa’uudhaan banaa(gap) haala qabatamaa lafa jiruu fi mul’ata mootumaaan itoophiyaa qaqqabsiisa tajaajila dijitaalaaf abjootu gidduu jiru agarsiisuuf akka oolutti kan dhiyaateedha. Bu’raaleen misoomaa hanqachuun, gatiin tariifaa ulfaataa ta’uu, akkasumas qoqqobbii cufamuu intarneetii mootummaan kaa’u, banaa guddaa Itoophiyaa keeessatti namoota tajaajilli intarneetiin isaan qaqqabuu fi kanneen hin qaqqabne giduutti uumameef shora guddaa taphateera. Seenessi ragaalee kun akkasumas haala itti oomishi walii gala biyya keessaa(GDP) Itoophiyaa qaqqabsiisa intarneetii yeroodhaa gara yerootti dabalaa adeemuu fi taarifa madaalawaa ta’een dhiyaatus ni akeeka.
Duulli intarneetii kun Feesbuukii, Tiwiitarii, Instaagiraamii, akkasumas Teelegiraamii irratti Afaan Ingilizii, Afaan Amaaraa fi Afaan Oromootiin ergaa dabarsuun ni geggeefama. Kaard(CARD), namoota dhuunfaa,yookiin dhaabbilee kamiyyuu kan murteessummaa qaqqabsiisa intarneetiitti amananiif fi dandeettii guddina Itoophiyaa arguu fedhan hundaaf waamicha ni dhiyeessa, seenessa kana eertuu xiyyeefannoo ( #) haash Taagii, #KeepItOn jedhu waliin kanneen biroof akka qooddan isin gaafanna!
Seenessa kana amma dubbisaa!


text:
Afgaanistaan: Taaliibaan sulula Paanshir bakka waraanni cimaan gaggeeffamaa jirutti lammiilee nagaa ajjeese
BBCn sulula Paanshir bakka Taaliibaaniifi humnootni mormituu wal waraananitti namootni nagaa 20 ajjeefamuu mirkaneeffateera.
Tajaajilli qunnamtii sulula Paanshir keessaa cituun ammoo gabaasaaf ulfaataa tahera. Garuu haloo hin baafadhu jedhus Taaliibaan namoota ajjeesuu BBCn ragaa qaba.
Viidiyoon Paanshiir daandii dhukkeen guutame cinaatti waraabame nama uffata waraanaa uffatee loltoota Taaliibaniin marfame agarsiisa. Dkukaasni lafa raasee, innis lafatti kufuu mul'isa.
Namichi miseensa waraanaa tahuun isaa waan beekamu hin jiru. Naannichatti uffata waraanaa uffachuun waanuma baramedha.
Viidiyoo sana irratti namni isa cina dhaabbatu nama nagaadha yeroo jedhu dhagahama.
BBC'n ajjeechaan akkasii yoo xiqqaate 20 tahu Paanshir keessatti gaggeeffamuu isaa ragaa qaba.
Miidhamtota keessaa tokko abbaa ijoollee lamaa kan tahe Abdul Saamiiti.
Namootni naannoo akka jedhanitti namichi loltootni Taaliibaan yeroo dhiyaataa dhufan inni achi gadhiisee hin baqanne.
''Ani nama hiyyeessa suuqii kana qabudha, waraana irraa dhimma hin qabu,'' jedhe jedhan.
Garuu sim kaardii moobaayilaa warra mormitootaatti gurgurta jedhamuun qabame. Guyyoota muraasa booda reeffi isaa mana isaa cinatti gatamee argame. Namootni ijaan argan ammoo miidhaa suukaneessaan qaama isaa irra waan gahe fakkaata jedhan.
Ji'a darbe yeroo Taaliibaan gara aangootti deebi'u naannoo tokko qofaatu bulchiinsa isaan alatti hafe.
Afgaanistaan keessatti suluulli Paanshir yeroo dheeraaf gidduugala fincilaa turte. Ajaja hogganaa mormitootaa Ahimed Shaa Masuud jalatti naannittiin humnoota weerartuu Raashiyaa fi Taaliibaan ofirraa qolachaa turte.
Gaaraan marfamtee sulula keessatti argamuunshee qaama to'achuu barbaadu kamiifuu ulfaataa taasisa.
Ilmi Masuud, Ahimed kan jedhamu amma diddaa Taaliibaan waliin godhamu kana dursaa ture. Garuu torban darbe Taaliibaan injifanneerra jechuun Alaabaa isaanii yeroo dhaaban viidiyoon agarsiisan.
Humnootni diddaa gaggeessan ammoo ittuma fufanii akka lolan himan. Masuud ammoo ''warraaqsa biyyaalessaa'' akka Taaliiban irratti godhame waamicha godhe.
Afgaanistaan keessaa bakki hunduu to'annoo Taaliibaan jala galuun amma Paanshir maal taha kan jedhu xiyyeeffannoo argatee jira.
Taaliibaan yeroo gandicha seenu namootni nagaan jireenya isaanii akka itti fufan jechaa turan.
"Gadi bahanii hojii isaanii guyyaa guyyaa hojjechuu qabu,'' Malavii Abdullaahi Rahamanii.
" Yoo suuqii qabu tahe deemanii gurgurachuu danda'u. Yoo lafa qonnaa tahe gara qonna isaanii deemuu danda'u. Isaan tiksuuf, maatii isaanii fi lubbuu isaanii eeguuf as jirra.''
Garuu ijaa kun tahuu qabu, lafti gabaa ho'aan tokko gara lafa onaatti jijjiramuu agarsiisa. Uummanni baqatee bahuuf yaala. Konkolaataan akkasiti fiixee sululichaa irraan tarree galee argama.
Hanqinni nyaataa fi qorichaa jiraachuu akka danda'u akeekkachiifameera.
Taaliibaan lammiilee nagaa haleeluu waakkata. Garuu erga ajjeechaa jumlaa saba lakkoofsaan xiqqaa hazraa fi dubartii poolisii turteen booda, dhugaan lafa irra jiru isa Taaliibaan ijaa hin baafadhu jedheen adda tahe.
''Gabaasonni akka kanaa Afgaanistaan keessaa galmaa'ee jira,'' jette Paatrishiyaa Giroosmaan, Human Raayits Waach irraa.
''Taaliibaan ji'a Waxabajjii fi Hagayyaa keessa erga gara aangootti deebi'ee ganaasota wal fakkaatoo qabna. Ajjeechaa humnoota nageenyaa duraanii, miseensota duraanii mootummaa fi lammiilee nagaa irratti haloo bahachuu galmeessaa turre. Kun haaluma wal fakkaataa tahaa jiru fakkaata.''


text:
Bulchitoonni sadarkaa ol aanoo ADWAUI fi BIADEN duraanii lameen to’annaa jala kan oolan yakka qabeenyaa mancaasuu kan Xiret Korporet shakkamanii ta’uun beekamee jira.
Obbo Taaddesee Kaasaa Korpreetii Xiret jedhamuuf hoji raawwachiistuu yoo ta’an obbo Bereket Simoon immoo dura taa’aa boordii Xiret ta’uun waggoota hedduuf hojjetaniiru. Bulchitoonni duraanii lamaan har’a Finfinneetti kan argamu mana jireenyaa isaanii keessa qabaman.
Sana booda Obbo Barakat fi obbo Taaddeseen har’a ganama magaalaa Baahir Daar kan seenan yoo ta’u mana hidhaatti kan argaman ta’uu bulchiinsa naannoo Amaaraatti komiishinarri farra malaammaltummaa ZigAlee Gabayyoo tuuta oduuf ibsanii jiru.


text:
‘Dhimmi marii Hidhaa Abbayyaa rakkoo godhannaan Tiraamp Sisiif bilbilan’
Pirezidantiin Ameerikaa Donaald Tiraamp marii Hidha Laga Abbayyaa irratti waliigalteerra gahuuf taasifamaa jiru furmaata akka argatuuf Ameerikaan akka hojjettu Pirezidantii Masrii Abdulfattaah al - Sisiitti bilbilaan himani.
Waashingitan marii Itoophiyaa, Masriifi Sudaan kessummeessaa kan turte ta'us marii torban darbe taasifame irratti Itoophiyaan hin hin rmaanne.
Itoophiyaan ergasii ibsa baasteen Yunaayitid Isteet gahee taajjabbuurra dabarte jechuun qeeqxee adeemsa isheen akka hin gammanne ibsiteetti.
Ameerikaan immoo Itoophiyaan mariirraa hafuu isheetiin 'mufadhe' jetteetti.
Rooyitars akka gabaasetti Pirezidant Tiraamp gaafa Kibxataa Pirezidantii Masrii Abdulfattaa al - Siisii waliin wanti mari'atan waa'ee hidhaa Abbayyaa birrii biiliyoona 80 oli (dolaara biiliyoona 4) Itoophiyaan ijaaraa jirtudha.
Hidhi kun gaafa xumurame annisaa elektirikii Afrikaa guddicha ni ta'a.
Akka gabaasa kanaatti, Pirezidant Tiraamp 'waliigalteen biyyoota gidduu dhihootti akka raawwatuufi kanneen mallatteessan hunda akka irra fayyadaman,' abdii akka qaban dubbataniiru.
Akka Ameerikaan jettutti osoo Itoophiyaafi Masriin walii hin galiin dura hidhaan kun bishaaniin guutamuu hin qabu.
Torban darbe Ministeerri Maallaqaa Ameerikaa biyyoota lamaan gidduu, Masriifi Sudaan, waliigalteen raawwachuu ibseera.
Itoophiyaan garuu hin argamne, hin mallatteessinees.
Itoophiyaan waliigaltee fedhii Itoophiyaa hin guunne kamuu hin mallatteessu jechuun mariin qaamolee garaa garaa waliin taasiftu akka hin raawwanne ibsun marii torban darbe hafteetti.
Masriin garuu waligalteen hidhaa kanaa gufachiisuuf Itoophiyaan hafte jetteetti.
Waldhabdeen ijoo biyyoota kanaa yeroo itti bishaan guutamuufi hamma bishaanii Itoophiyaan gadi gadhiiftudha.
Masriin bishaan biyyattiin argattu akka hin hanqanneef yeroo dheeraa keessa akka guutamu barbaaddi.
Itoophiyaan immoo hidhaa kana ji'a Adoolessa dhufu eegalee akka guutamuu feeti.
Ibsa guyyaa kaleessaa qondaaltonni Itoophiyaa kennaniinis Ameerikaan ibsa baaste akka sirreessitu gaafataniiru.
Torban muraasa dura Ministirri Bishaanii Itoophiyaa Dr Silashii Baqqala hidhaan ijaaramaa jiru, Hidhaa Abbayyaa, rakkoo MeTeekiifi kaaniin dafee raawwatuu dhabuun isaa rakkoo amma jiruuf akka isaan saaxile ibsanii turan.


text:
Aanaa Nansaboo keessatti balaa sigiga lafaatiin lubbuun namoota 22 dabre
Godina Arsii Lixaa Aanaa Nansaboo ganda Tulluu Goolaa buufata Beloo jedhamu keessatti, kaleessa galgala naannawa Sa’atii tokkoo irratti Rooba cimaa roobe hordofuun balaan sigiga lafaa tasa uumame yoo xiqqaate lubbuu namoota 22 galaafate. Hawaasni naannichaa guyyaa hardhaa namoota balaa kanaan dhoqqee jalatti awwaalaman baasuudhaaf yaalii godheen reeffaa dubartii 11 fi dhiira 11 kan baasan tahuu gabaasni arganne ni ibsa.
Balaa tasa uumame kanaan manneen jireenyaa 9 fi beeyladoota Manaa heddu akkasumas qabeenyi oyiruu Bunaa, Caatii, Abukaadoo, Weessii fi kanneen biroo lafa heektaara torbaa ol irra ol irra ture kan barbadaaye tahuun beekameera. Walumaa galatti lubbuu namaa fi beeyladaatiin alatti qabeenyi qonnaa manca’e birrii Miliyoona 2.5 olitti kan tilmaamame akka tahe gabaasni naannicha irraa nu dhaqqabe ni mul’isa.


text:
Aadaa Oromoo: Yeroo gaa'elaatti Oromoon milkii akkamii ilaallata?
Biqila ilaallachuun aadaa fudhaafi heeruma Oromoo Maccaa biratti irra caalaa beekamudha. Yeroo naqannaatti ilmaafi intalli tokko waliin bultoo dhabbachuu danda'u kan jedhu murtessuuf biqilli ilaalama.
Biqilli kan qophaa'u garbuu filatamee soramee utuu mooyyee hin xuqsiisiin dhuubaameeti.
Qophiin biqila kanaa guyyaa torbaa hanga 10 fudhachuu danda'a. Iddoo hedduutti garbuun kun kan uukkamfamee ka'aamu baalaa muka bakkaniisaatiini.
Yeroo gaa'eelaaf qoophaa'an akkamiin milkii biqilaan akka ilaallatan barsiisaa fi qorataa aadaa Yuunivarsiitii Jimmaa Dr Darajjee Fufaa irraa odeeffanneerra.
'Margaa keenya Margituu keessaniif...'
Abbaan ilmaa warra intalaatti erga jaarsolii ergatanii booda warri intalaa biqila ilaallanna jechuun fedhii qabaachuu isaanii agarsiisu.
Biqila ilaallachuuf guyyaa erga qabatanii boodaa biqilli kun biqiluufi dhiisuu isaa irratti hundaa'uun ilmaafi inatallii kun walfuudhuu danda'u ykn hin danda'an kan jedhu murteessu.
Garbuun filatame erga sorameen booda utuu mooyyee hin xuqsiisiin bishaaniin dhuubaamee ukkaamfamee kaa'ama. Iddoo hedduutti garbuun kun kan uukkamfamu baalaa muka bakkaniisaatiini.
Qophiin biqila kanaa guyyaa torbaa hanga 10 fudhachuu danda'a.
Biqilli sun yoo biqileera ta'e milkiin toleera jedhame gammachuun gara gaa'elaatti darbama. Kun kan agarsiisu gara fulduraatti jarri kun wajjiin jiraachuu, biqiluu, horuu marguu danda'u kan jedhudha.
Yeroo tokko tokko jaarsooliin yeroo warra intalaa bira deeman 'margaa keenya margituu keessaniif' jedhanii gaafatu.
Biqilli kun biqiluun isaa ilmaafi intallii kun gara fulduraatti waliin horanii jiraachuu danda'u kan jedhu mul'isa jechuun hiikama.
Aadaa Oromoo keessatti biqilli kun hormaata mul'isa. Hormaataa yeroo jedhamu immoo ilmaan godhachuu qabeenyaa horachuu fi bultoo gaarii qabaachuu argasiisa.
Namootni kun namaafi horiimmoo horanii nagaa waliif keennuu yoo dhaban gidiraa guddaadha. Namootni nagaafi jaalala bultuma qabaachuu danda'u isa jedhu of keessa qaba.
'Milkiin takkaa dhowwatee jennaan dhowwateera'
Yoo biqilli kun hin biqiliin hafe gaa'eelli sun ni hafa. Sababiin isaas biqilli biqiluu hafuun isaa jarri kun, ilmaan godhatanii, horanii, waliin jiraachuu hin danda'an jedhame amanama.
Akka amantaa kanaatti biqilli biqiluu dhiisuun bultoo gaarii qabaachuu dhiisuu danda'u kan jedhu agarsiisa.
Yeroo naqataatti biqilli hafe jedhamee yeroo lammataaf biqilchuu yaaluun hin danda'amu. Sababiin isaas milkii hin jijjiiranii jedhama.
Milkiin takkaa dhowwatee jennaan dhowwateera waan jedhamuuf ga'eela kan biraa ilaallachuuf deemama.
Akkaa amantaa Oromootti kun waa mul'iiftudha jedhama. Jireenya namootni kun gara fulduraatti qabaachuu danda'an mul'isa waan ta'eef milkiin kun ooddatamu ykn eeggatamuu qaba jedhama.
Utuma irraa deebi'amee deemamee biqilli yoo toleyyu milkiin toleera jedhamee hin amanamu.
Intalli naqatamuuf jettu jaarsi ergamuu isaa yoo beekteefi nama ishee ilaallachuuf dhufu sana yoo hin jaallanne ta'e warraa ishee dhoksitee biqila sanatti bishaan danfaa naqxi. Kun biqilli akka hin biqille godha.
Kanaaf bara durii haatiifi abbaan intala jalaa adeemsa kana iccitiiin gaggeessu ture.
'Okkotee qullaa...ibiddaa bule'
Biqilaa ilaallachuun alatti yeroo ga'eelaaf qophaa'an ykn naqannaaf deeman akki itti milkii ilaallatan biroos jira.
Fakkeenyaaf yeroo naqannaaf deemanitti daandii irratti dubartiin okkotee qullaa baattee adeemtu yoo itti dhufte milkiidha jedhama.
Okkotee qullaan kan barbaadaanne itti guuttachuudhaaf karaan nuu ba'eera jechuun akka milkii gaariitti fudhatama. Kun garuu iddoo adda addaatti hiikaa faallaa qabaata.
Daandii irratti nama afaan gaarii ykn eebba walitti haasa'uu arguun milkii gaarii, nama wal lolu arguun ammoo milkii gadheedha jedhamee yaadama.
Milkii yeroo naqannaaf deemanitti ilaallatan keessaa tokkoo yoo dameen mukarraa foxxoqee kufedha. Kun milkii badaa ykn gadheedha jedhama.
Inni biraa mana intalaas ta'ee mana gurbaa ibbiddi buluufi dhiisuun akka milkiitti ilaalama. Yoo ibiddi hin buulle milkiin dhowwateera jedhama.
Yeroo deemanitti maatiiin intalaafi jaarsooliin maal agartan mal dhageessaan jechuun waal gafachuun wal qoratu.
Milkiin tokko tokko hanga isa kaanii dhiibbaa guddaa qabaachuu dhiisuu danda'a garuu wanta arganis ta'e dhagaa'an namoota milkii hiikuu danda'an Ayyaantuu jedhaman dhaqanii ni gaafatu.
Milkii fi Ayyaana
Oromoon fudhaafi heerumaaf yeroo wal ilaallannaatti yoo milkiin hin tolle "ayyanaa jaraatu waliif hin taane" jedhee amana.
Yeroo ammaattii namni hedduun 'ofuumaa carraatti amanuudha' jechuun milkii ilaallachuutti hin amanu.
Yeroo baayyee garuu aadaa Oromoo keessatti namootni boodarra bultoon isaanii hin milkaa'iin yeroo haafuu ykn rakkoon irra gahuu 'milkii kana ykn sana bira darbeeni' jechuun boodatti deebi'anii yemmuu dubbatan ni dhaga'ama.