text:
Haala yeroo biyyattii fi Oromiyaa keessatti tahaa jiru ilaalchisuun qeerron bilisummaa Oromoo ibsa ijjannoo armaan gadii baafannee jirra.
1). Finfinneen seenaanis seeranis tan Oromoo waan taatef bulchiinsa Oromiyaa jalatti deebi’uu qabdi.
2). Ajjeechan, hidhaa fi gidiraan maqaa ABOtiin sabboontota Oromoo irratti gaggeeffamaa jiru hatattamaan haa dhaabbatu.
3). Araarri ABO fi mootummaa giddutti godhamaa jiru hatattamaan hojirra ooludhaan Oromiyaa keessatti nagaan waaran haa bu’u.
4). Mootummaan waadaa gale hojirra oolchudhaan Afaan Oromoo haal duree tokkoon maletti Afaan Amaaraa wajjiin hatattamaan Afaan hojii mootummaa fedraalaa haa tahu.
5). Magaalonni Oromiyaa kan akka Dirredhawaa fi Harar Oromiyaa jalatti haa deebi’an.
6). Qabsaa’onni Oromoo kan akka #JaalNadhiiGammadaa,
Abbaa Gadaa #DabbasaaGuyyoo fi ilmaan Oromoo hanga ammaatti achi buuten isaanii sirna mootummaa EPRDFdhabamsiifaman barbaadamuun yoo lubbuun jiraatan akka nuuf gad lakkifaman, yoo lubbuun hin jiraanne ekeraan isaanii uummata Oromoo fi maatii isaanitiif kennamuun uummanni Oromoo kabajaan akka awwaallatu ni gaafanna.
7). Siidan gootota Oromoo kan akka #Taaddasaa Birruu
#Jaarraa AbbaaGadaa
#Maammoo Mazammir
#Waaqoo Guutuu fikkf handhuura Oromiyaa Finfinnee keessatti haa dhaabbatu.
8). Uummata Oromoo naannoo Sumaalee irraa shira diinan buqqifamuun hojii dhabee, mana jireenyaa dhabee, nyaata dhabuun hanga ammaatti osoo hin qubsiifamin rakkoo hammaataa keessa jiran qubsiisudhaan qabeenya fi wanti hojii hojjachuun ittiin of jiraachisan akka kennamuuf ni gaafanna.
10). Dhiha Oromiyaa Wallagga bahaatti ajjeechaa waraanni mootummaa obboloota lamaan irratti raawwate cimsinee balaaleffanna. Qaamni ilmaan Oromoo irratti ajjeechaa raawwate seeratti akka dhihaatu ni gaafanna.
11). Qaamonni ilmaan Oromoo ajjeesaa, buqqisaa, reebsisaa, saamaa turan hundi seeratti akka nuuf dhihaatan ni gaafanna.
12). Qabeenyi Oromoo kan alagaan saamame hundi uummata Oromoof akka deebi’u ni gaafanna.
13). Waraanni raayyaa ittisa biyyaa dhiha Oromiyaatti uummata goolaa jiru uummata keessaa haa bahu.
14). Qonnaan bulaa Oromoo lafa isaa irraa buqqifame beenyan gahaan kennameefii deebifamee haa qubsiifamu.
15). Dhaabbileen siyaasaa Oromoo tokko tahuu qabu. Dhaabni siyaasaa tokkummaa jibbu kan kutaan, gandummaan, gosummaan socho’u uummata Oromoo bakka hin bu’u.
Gurraandhala 2019
OROMIYAA
QEERROO BILISUMMAA OROMOO.


c: text/html

text:
የህዝብና የውጪ ግንኙነት ዳይሬክቶሬት፤ መስከረም 12/2014
ክቡር ዶ/ር /ኢንጅነር ጌታሁን መኩሪያ የኢፌዴሪ ትምህርት ሚኒስቴር ሚንስትር በመቱ ዩኒቨርሲቲ በመገኘት ሲጎበኙ የዩኒቨርሲቲው ስራ አመራር ቦርድ አባል ዶ/ር ዲማ ነገዎ፣ ም/ቦርድ ሰብሳቢ እና የኢሉ አባ ቦር ዞን አስተዳደሪ አቶ ታሪኩ ነጋሽ፣ የመቱ ዩኒቨርሲቲ ፕሬዝዳንት ዶ/ር እንደገና አበበ እና የዩኒቨርሲቲው እና የዞኑ የበላይ አመራሮች በመገኘት አቀባበል አድርገዋል።
ክብር ሚንስትሩ በጉብኝት ፕሮግራማቸው ላይ እንደ ሀገር በትኩረት እየተሰራ ያለውን የአረጓዴ አሻራ መርሃ ግብር ለማሳካት ከተገኙት ልዕካን ቡድን ጋር ችግኝ ተክለዋል።
ክቡር ዶ/ር/ኢንጅነር ጌታሁን መኩሪያ የኢፌዴሪ ትምህርት ሚኒስቴር ሚንስትር፣ ከዚህን ቀደም የመቱ ዩኒቨርሲቲ ቦርድ ሰብሳቢ በነበሩበት ጊዜ ዩኒቨርሲቲው አሁን ያለበተን ሁለተናዊ ለውጥ እና እድገት ላይ ከፍተኛ አስተዋጽኦ አድርገዋል።
ክቡር ዶ/ር/ኢንጅነር ጌታሁን መኩሪያ የኢፌዴሪ ትምህርት ሚኒስቴር ሚንስትር በኢሉ አባ ቦር ዞን በተለያዩ ወረዳዎች ውስጥ የሚገኙ አንደኛ ደረጃ እና ሁለተኛ ደረጃ ት/ቤቶችን በመጎብኘት በት/ቤቶቹ እየተሰሩ ያሉ ስራዎችን በመመልከት ከተለያዩ አካላት ጋር ውይይት ማድረጋቸውንም ለማወቅ ተችሏል።
Daayirktooreetii Qunnamtii Uummataa fi Alaa; Fulbaana 12/2014
Miniisteera Miniisteera barnootaa , Kabajamoo Dr./ Inj. Geetaahuun Makuuriyaa Yuunivarsiitii Mattuutti Daawatan.
Kabajamoo Dr./ Inj. Geetaahuun Makuuriyaa Miniisteera Miniisteera barnootaa Yuunivarsiitii Mattuu yemmuu daawwatanitti Miseensi boordii yuunivarsiiti Mattu Dr. Diimaa Nagawoo, I/A walitti Qabaa Boordii fi Bulchaa Bulchinsa GIA obboo Taarikuu Nagaash, Preezidantiin Yuunivarsiitii Mattuu Dr. Indaganaa Ababaa fi hooganttootni Olaanoo Godinaa fi Yuunivarsiti Mattuu Simatamaniiru.
Sagantaa daawwaana kana irrattis ashaaraa magariisaa akkaa boyyoolleessaatti eegumsaa fi Kunuunsa naannoo irratti xiyyeeffaannoon hojeetamaa jiru irratti kallatii kaa’uun Yuunivarsiitiin Mattuutti srna biqiltuu dhaabbii gaggeessaniiru.
Kabajamoo Dr./ Inj. Geetaahuun Makuuriyaa Miniisteera Miniisteera barnoota, kanaan dura Waliitti qabaa Boordii Yuunivarsiitii Mattuu ta’uun hojiilee gurguddaa guddinaa fi babal’ina Yuunivarsiti Mattuu gumaachaa guddaa taasisaniiru.
Kabajamoo Dr./ Inj. Geetaahuun Makuuriyaa Miniisteera Miniisteera barnootaa; manneen barnoota sadarkaa 1ffaa fi lammaffaa aanaalee garaa garaa godina keesssa jiran akka daawwataniif hojiiwwan manneen barnootaa keessattis hojeetamaa jiran kan ilaalaniifi qaamota garaa garaa waliinis marii gabaabaa akka taasisan hubatameera.
Yuunivarsiitiin Mattuu kanaan dura feedhii barumsa hawaasa naannoo guutuuf akkasumas lammii beekumsa fi gahumsa qabu oomishuuf gahe isaa bahuu Keessatti mana barnumsa sadarkaa tokkoofaa hawaasaa fi Mana barumsa sadarkaa lammaffaa addaa hundeessuun hojii baruufi barsiisu kan eegalee tahu isaa ni yaadatamaa.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ibsa Mootummaan Sudaan Kaleessa Kenne
Kaleessa Ministeerri dhimma Alaa Sudaan, Omar Qamar Al-Din ,Miidiyaalee biyyattiif ibsa kennee ture. Ibsa afaan Arabaatiin kenname kana keessatti qabxiilee jajjaboo ministeerichi kaasan akka armaan gadiitti hiiknee jirra. Dubbisaa!
– Rakkoo yaroo dheeraa ture hariiroo mootummaan Sudaan duraanii Hasan Al-Bashir Ethiopia waliin tolfate ture. Yakkaan shakkamee waan tureef gara Itoophiyaa qofa deemuu danda’a ture. Dhimma daangaa kaasuu hin danda’u, kanaaf callisaa ture.
-Amma haalli jijjiirameera. Kanaaf lafa keenya qabannee daangaa itti tolfatuuf haalli mijataan amma.
-Yeroo ammaa Itoophiyaan rakkoo qabdi. Ofiinuu rakkoo keessa jirti. Rakkoo keessoo hamaa qabdi.
– Tigree rukuchuuf kan gargaaree ture Amaara. Wanti godhamu hunduu hanga ammatti uummata Amaaraa gammachiisuuf ture.
-Naannoo daangaa sana bulchaa kan ture milishaa Amaaraati. Amma garuu lafa keenya deebisaa jirra. Kana booda hin lakkisnu, kan nuun loluu dhufe irratti lolla.
-Ethiopian waan dubbachaa turte jijjiirtee takka nagaa jetti, takka loltoota daangaatti fiddi. Loluuf rakkoo qabdi. Callisuufis rakkoo itti ta’e. Waan gootu dhabdee jirti.
-Maalis ta’u nuti karaa kamiinuu qophiidha. Lafa keenyarra qotee bulaa keenya qubachiifna. Qubachiisaas jirra. Lafa keenyaadha.
-Yeroo hunda biyya sana kan bulchaa ture Amaaraa. Namichi yaaduma achi taha.
-Jarri Amaaraa kun immoo seera hin beekan. Kabajas hin qaban. Garuu amma akka barbaadan hin arganne. FSM
Related


text:
Itoophiyaa
Rippabliikii Federaalawaa Dimokraatawaa Itiyoophiyaa jedhamuudhaan kan beekamtu biyya Gaanfa Afrikaatti argamtu yoo taatu, erga Eertiraan irraa bara 1993 G.C. cittee booda biyya lafa qofaan marfamte taatee jirti. Itoophiyaan kaabaan Eertiraan, dhihaan Sudaanin, kibbaan Keeniyaan, kaaba-bahaan Jibuutiin fi bahaan immoo Somaaliyaan daangeffamtee argamti.
Itiyoophiyaan biyyoota umrii guddaa qaban (biyyoota qaroomsa durii qaban)jalatti yoo ramadamtu, Afrikaa keessaa baay'inna ummataan lammaffaa irratti argamti. Barbaadina dhufaati ilma namaa irratti ga'e guddaa kan qabdu biyyittiin tun, maqaa cradle of mankind (bakka dhaloota sanyii nama jechuudha) jedhamuuf filatamuu dandeessee jirti. Itiyoophiyaan biyyoota Afrikaa keessaa koloniin kan hin qabamin keessaa tokko dha. Laayibeeriyaan koloniin qabamu baatullee, biyyittin Laayibeeriyaa kanitti dhaabatte koloni Afrikaanota Ameerikaa taate want turteefi. Itoophiyaan waggaa shaniif 1936-1941 G.C. Faashistii Xaaliyaann haa qabamtu malee, dhuma irratti Itiyoophiyaan gragaarsa Ingilaandiitiin mo'achuu dandeesseetti. Jaarraa 4ffaa kessatti kan gara kiristaanummaatti jijjiramte biyyi kuni, addunyaa keessaa biyya mootummaa kiristaana qabanii turan keessaa ishee lammaffaa dha.
Haa ta'u malee biyyi Itoophiyaa seenaa hacuuccaa fi ukkaamsaa dheeraa keessa kan turte yoo ta'u keessaayyuu bara mootummaa Minilik, Hayila Sillaasee, Dargii, fi ADWUI hidhaa, reebicha(tortue), fi ajjeechaa keessa darbite. Namoonni mirgaa fi wal qixxummaaf qabsaahan hedduun haala kanaan ukkaamfamaniiru.
Seenaa Itoophiyaa[gulaali | lakkaddaa gulaali]
- Kanas ilaali: Seenaa Itoophiyaa
Hawaasa[gulaali | lakkaddaa gulaali]
- Kanas ilaali: Hawaasa Itoopiyaa
Dinagdee[gulaali | lakkaddaa gulaali]
- Kanas ilaali: Dinagdee Itoopiya
Akka Dhaabbannii Maallaqa Addunyaa jedhutti, Itoophiyaan biyyoota addunyaarra baayyee saffisaan guddachaa jiran keessa ishii tokko yoo taatu bara 2004 hanga 2009tti guddina diinagdee dhibbeentaa 10% ol galmessisiifte. Kunis bara 2007 fi 2008 diinagdee boba'aa-maleessa kan baayyee saffisaan guddachaa ture dha. Bara 2012tti, guddinni kun gara 7%tti gadi bu'e. Gara fuulduraatti, guddinni Itoophiyaa naannoo 6.5% ta'a jedhamee tilmaamama - kunis fedhiin namoota biyya alaa dadhabaa kan deemu fi sochiin abboota dhuunfa biyya keessaa ammoo kan daangeffame ta'u irraan kan ka'edha.
Dimoograafii[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Ummatni Itoophiyaa kan bara 1983 miliyoona 33.5 turerraa bara 2013tti gara miliyoona 93.8tti ol guddate.


text:
Naannoo Somaalee
Mootummaan Naannoo Sumaalee (Afaan Sumaalee: Gobolka Soomaalida) mootummoota naannoo Itoophiyaa keessa tokko; naannoon kun fiixe baha biyyattiitti argama. Yeroo baayyee naannon Sumaalee Soomaali Galbeed ("Sumaaliyaa Dhihaa") jedhama; kunis Sumaaliyaarraa gara dhihaatti waan argamuu fi. Naannoon kun karaa dhihaa naannoo Oromiyaa, naannoo Affaarii fi Dirre Dhawaadhaan, karaa kaabaa Jibuutidhaan, karaa kaabaa, bahaa fi kibbaa Sumaaliyaadhaan, fi karaa kibba-lixaa Keeniyaadhan daangeffama.
Wabii[gulaali | lakkaddaa gulaali]
SumaaleSumaale


text:
Sabaa fi Sab-lammootni Impaayera Itoophiyaa keessa jiraatan waa’ee Uummata Oromoo hangam beeku?
Kora Waltajjii Marii Oromiyaa Idil-addunyaa – Mirga Hiree Ofii Ofiin Murteeffannaa Sabaa fi Sab-lammootaa ilaalchisuun (Oromia Global Forum (OGF) Conference – In Defence of the Rights of Nations & Nationalities to Self-determination (Part 3 of 3).
Adoolessa 31, 2020
የዶ/ር @Birhanemeskel aebbe segni ከታች ያለውን ቪዲዮ አስታወሰኝ
“ሰበር ዜና፣
በመላው ኢትዮጵያ የነፍጠኛው ስረዓት የጫነብንን ቋንቋ አንጠቀምም የሚል አድማ ልጠራ ነው ተባለ።
ጀዋር መሃመድ “ለነፍጠኛው ስረዓት ፍ/ቤት እውቅና አልሰጥም”፣ “በአማርኛ ቋንቋ አልዳኝም” ካለ አስተርጓሚ ይቀርብለታል የሚሉ አስተያየቶች የሚሰጡ የዋሆች በብዛት እያየን ነው።
እነዚህ “ምን ችግር አለው፣ አስተርጓሚ ይቁምለታል” የሚሉ የዋሆዎች ምላሽ፣ በኢትዮጵያ ምን ያህል የኢትዮጵያ ብሄር፣ ብሄረሰቦች “የማንነት(identity) እና የልከበር ባይነት (diginity) ጥያቄ” በአማርኛ ተናጋሪዎች ዘንድ ግንዛቤ እንዳላገኘ ትልቅ ማሳያ ነው።
ብዙዎች እንደሚያውቁት ጀዋር መሃመድ አማርኛ ከአንድ ከጎጃሜ እና ጎንደሬ የተሻለ ይናገራል።
ጀዋር፣ እንደ ኦሮሞ ህዝብ ሁሉ ለአማርኛ ቋንቋም ሆነ ለአማራ ህዝብ ክብር እንጂ ጥላቻ የለውም።
የጀዋር ሙሃመድ “በኦሮሚያ እንብርት፣ በሸገር ላይ በኦሮሚኛ እንጂ በአማርኛ አልዳኝም የሚል ጥያቄ የሚመነጨው፣ አማርኛ ካለመቻል ሳይሆን፣ በኦሮሚያ ምድር፣ በገዛ አገሬ ላይ በገዛ ቋንቋዬ እንጂ የነፍጠኛው ስረዓት በጫነብኝ ቋንቋ አልዳኝ ከሚል
ጥልቅ የኦሮሞ ህዝብ የማንነት(identity) እና የእንከባበር(diginity) ጥያቄ እና የነፍጠኛውን ስረዓት ለማፍረስ ከመወሰን እንጂ አማርኛ ከመጥላት የመነጨ እንዳልሆነ።” አንድ ከፍተኛ የጀዋር መሃመድ የህግ አማካሪ አስታውቀዋል።
ለጉዳዩ ቅርበት ያላቸው ሰዎች እንደነገሩኝ፣ ይህ የጀዋር መሃመድ አቋም የተናጥል ጉዳይ እንዳልሆነም ምንጮቹ አክለው ገልፀዋል።
እንደ ምንጮቹ ገለፃ ከሆነ የጀዋር መሃመድ ዕቅድ በተናጥል የሚወሰድ የግል ጉዳይ ሳይሆን “የትልቅ አገር አቀፍ የኢትዮጵያ ብሄር ብሄረሰቦች የማንነታችን ይከበር ፣ ቋንቋችን ይነገር ፣ የነፍጠኛው ስረዓት ይፍረስ ጥሪ” አካል እንደሆነ ታውቋል።
እነዚሁ ለጀዋር ሙሃመድ ቅርበት ያላቸው ምንጮች እንደገለፁልኝ፣ በቅርብ ጊዜ በመላው ኢትዮጵያ ያሉት የኢትዮጵያ ብሄር፣ ብሄረሰቦች በሙሉ በአንድነት “ለማንነታቸው(identity) እና ለክብራቸው(diginity) ሲሉ የነፍጠኛው ስረዓት በጫነብን የአማርኛ ቋንቋን በትምህርት ቤት፣ በስራ ቦታ እና በሃይማኖት ተቋማት” ያለመገልገል አድማ እንደሚጠሩ ታውቋል።
ለጀዋር ሙሃመድ እና ለዚህ አገር አቀፍ አድማ ቅርበት ያላቸው ምንጮች እንደጠቆሙት፣ የኢትዮጵያ ብሄር፣ ብሄረሰቦች ይህን “በአማርኛ አንገልገልም አድማ ለመጥራት እያቀዱ ያሉት ለነፍጠኛው ስረዓት ካላቸው ጥልቅ ጥላቻ እንጂ፣ ለአማርኛ ቋንቋ እና ለአማራ ህዝብ ክብር እንዳላቸው ” አክለው ገልፀውልኛል።
በዕቅዱ መሰረት ይህ “አገር አቀፋዊው ለማንነታችን እና ለክብራችን ስንል የነፍጠኛው ስረዓት የጫነብንን ቋንቋ አንጠቀምም” አድማ በመለው ኦሮሚያ፣ በትግራይ፣ በሶማሌ፣ በአፋር፣ በሲዳማ፣ በሁሉም የደቡብ ብሄር ብሄረሰቦች፣ በጋምቤላ፣ በቤኒሻንጉል እና ጉሙዝ ክልሎች ተፈፃሚ እንደሚሆን ታውቋል።
አድማው የሚጀምርበት ቀን ገና ያልተወሰነ ቢሆንም ከመስከረም 30 በኋላ አሁን ያለው መንግስት ህጋዊነት ያበቃል ከተባለው ጉዳይ ጋር አድማው ልያያዝ እንደሚችል ስለጉዳዩ መረጃ የሰጡኝ ምንጮች ጭምጭምታ መስማታቸውን ጠቁመዋል።
የአማርኛ አንጠቀም የሚል አገር አቀፍ አድማ ሲጠራ፣ ጽህፈት ቤቱ ሸገር የሚገኘው የነፍጠኛው ስረዓት መንግስት የሚያስተዳደረረው አገዋ ምድር እና ቅማንትን ሳይጨምር፣ “ጎጃም እና ጎንደርን” ብቻ እንደሚሆን ይጠበቃል።
ጎጃም እና ጎንደር አድማውን ከተቀላቀሉ አገርቷ ሙሉ በሙሉ እንደሚትዘጋ ለዚህ ጥብቅ ውይይት ቅርበት ያላቸው ምንጮች ገልፀዋል።
አገሪቷ በአድማው ከተዘጋች ሸገር የሚገኙት የመንግስት ሰራተኞች “ሸገርን ማስዋብ” በሚል ፕሮጄክት የፀዱ የሸገር ቆሻሻ ወንዞችን በመጎብኘት ጊዚያቸውን እንደሚያሳልፉ ይጠበቃል።
የአድማውን አፈፃፀም ዝርዝር መረጃዎች እንደደረሱን በሂደት የምንገልፅ ይሆናል።
የግርጌ ማስታወሻ፣
በአድማው ላይ ለአማርኛ ተናጋሪ መረጃ ለመስጠት በማሰብ፣ በግሌ አድማውን ላለመቀላቀል እያቅማማው ነው።
አድማው በዲያስፖራ ያሉትን ኢትዮጵያዊያን እንዴት እንደሚያጠቃልል ገና እየተመከረ መሆኑም ታውቋል።”
Tamiru L Kitata
Sagantaan keenya Jimaata galgalaa eegaleera, caqasaa!
Wellisaa Jaagamaa Taaddalaa : “Du’eera jedhanii kosii keessatti na gatanii deeman”
Sirboota ‘lookoo Bulloo’ fi Eelee Sibiilaa jedhaniin daran kan beekame weellisaa Jaagamaa Taaddalaa, torbee dura guyyaa Jimaataa namoota eenyummaan isaanii hin beekamneen reebichi cimaan irra gahuu BBC’tti hime.
Akkaataa itti reebame yoo ibsu “dura naa bilbilamee ‘qaama tikaa irraayii haala yeroo irratti si dubbisuu barbaanna’ naan jedhani” jedha weellisaan kun.
“Gara Birbirsa Gooroo (Piyaassaa) akkan dhufu natti himan. Tole jedheen Laga Xaafoo irraa gara Birbirsa Goorootti imala eegale” jedha.
Bakka Magganaanyaa jedhamutti taaksii irraa bu’ee taaksii kan biraa gara Piyaassaa deemu qabachuuf wayita jedhu namoonni hin beekamne akka dinqisiifataa isaa ta’anitti dubbisuus hima.
“Akkuma na arganiin ‘Jaagii Lookoo Bulloo’ jedhanii na dubbisan. Ani namoota kana hin beeku, tarii dinqisiifattootuma kiyya ta’u jedheen amane.”
“San booda bakkan deemu na gaafatanii itti himnaan isaanis garas akka deemanii fi isaan wajjiin akkan deemu na afeeranii konkolaataa isaanii seene” jedha.
Konkolaatichi imala gara Birbirsa gooroo osoo hin taane kallattii biraarra waan deemeef akka isa buusaan gaafannaan, “duubaa fi fuulduraan na tumuu jalqaban” jedha.
“Biyya Mootummaan jirutti maaf akkana na gootu maalin balleesse jedhuunis ‘Har’aaf mootummaankee numa’ jedhanii arrabsoo hamilee namaa cabsuu fi reebicha walirraa hin cinne narratti raawwatan” jedha.
Namoonni kunneen yeroo dhiigni afaanii fi funyaaniin na yaa’ullee garaa naaf hin laafne kan jedhu Jaagamaan, yeroo muraasa booda of wallaalee waan tureef waan ta’e akka hin yaadanne dubbata.
“Sa’aatii 10’tti kan na reebuu jalqaban. Halkan keessaa sa’aatii 4’tti yoon of baru magaala keessaa na baasanii bakka kosiin itti gatamu maasii qonnaa tokko cinaatti na gataniiru.”
“Du’eera jedhanii kosii keessatti na gatanii deeman” jedha.
Weellisaa Jaagamaan sirboota aadaan beekamu yoo ta’u sirbi qabsoo inni bara 2015 gadi dhiise ‘Eelee Siibilaa’ jedhuun jaalatameefi ture.
Jagema Tadele – Eelee Sibiilaa NEW 2015 (Oromo Music)
(bbcafaanoromoo)–Gargaarsa namootaatiin bakkichaa kaafamuu fi reebichaan alatti qabeenyi isaa kamuu akka jalaa hin fudhatamnes himeera.
Namootni kunniin wanbadee magaala keessatti gurmaa’anii namoota dhuunfaa haleelan malee akka dura jedhan qaama tikaa mootummaa akka hin taane haala isaanii irraa hubadheeras jedha Jaagamaan.
Reebicha irra gaheen lafee dugdaa fi laphee isaarra miidhaan cimaan waan gaheef yeroo ammaa kana gargaarsa maatii isaatiin yaalamaa jiraachuu BBC’tti himeera.
Miidhaa irra gahe kana qondaalota nageenyaa dhuunfaan beekutti himatus eenyummaan namoota isa reebaniin wal qabatee wanti bira gahame hin jiru.
Aartiistonni Oromoo magaalaa Finfinnee keessa jiraatan yeroo adda adda arrabsoo fi reebichi akka isaan mudatu himu.
Dirree Incinnii irraa.
Abbootii seeraa fi Abbootii Alangaa Poolisiin Humna Addaa Abiy jilbaan deemsissaa uummata Magaalaa fuunduratti uleen tumuun calqabame.
KMN:- Adoolessa 31/2020
Abbootii seeraa fi Abbootii Alangaa Police’n Umna Addaa Abiy jilbaan deemsissaa uummata Magaalaa fuunduratti uleen tumuun calqabame.
Kibxata dheengadda eega reebamanii booda Guyyaa tokkoof Waajira police Magaalchaa tti hidhamanii gad lakkiffaman jedhu maddeen KMN.
Sababni reebichaas Maqaa ABO fi KFO deeggartuu jedhuun yakka tokko malee namoonni 20 ol ta’an ji’aa tokkoo oliif hidhaa keessa jiru.Qaamni police Aanichaa jara kana hidhe ragaa qabatamaa itti dhiyeessuu waan Hin dandeenyeef Manni murtii Aanichaa Mirga wabii eegeefii akka gad lakkiffaman ajaje.
Poolisiin Aanichaa Hin gallakisu jechuun poolisii humna Addaa itti erguun..
1ffaa,Abbaa seeraa-Tasfaayee Magarsaa. 2ffaa,Taammanaa Deeressaa.Abbaa Alaangaa.
3,Dajanee Badhaadhaa.Abbaa Alaangaa kan jedhaman irratti Gocha suukkanneessaa irraan gahanii jiru. Ummata fuulduratti reebanii Jilbiibbiidhaan ofuun isaanii dallansuu guddaa hojjettoota biroo Irratti uume jira. Dabalataanis Akka God/Sh/lixaa tti hojjetoota mana murtii biraatti mormii guddaa uumaa jira.
Baruma wayyaanee TPLF sana illee yakki akkanaa Abbotii seeraa irra gahee Hin beeku.
Amma Bara Abiy kana eega Manni murtii Olaantummaa seeraa Hin kabachiifne Maaf Hin cufamu Manni murtii? Jechuudhaan yaada isaanii nuun gahan maddeen KMN.
Isa akkanaa maaf qeeqxu jettanii booda afaan babbanuu irra durumaan maaliif gorsitanii hin qajeelchitan?
Fayyisaan Kun Abiyyii, Taayyeefi Fardicha Geetaachoo Raddaa(Shimellis) sanii waliin oromoo ajjeesaa hinjiru jettuumee amma?


text:
Qabsoon Bilisummaa Oromoo eessaa ka’ee garamitti deemaa jira?
– Qormaatota kaleessaa, kan har’aa fi kan boruu –
Berhanu Hundee, Caamsaa 23, 2018
Kutaa Kudhatorbaffaa
Dhaabbatni Dimokraatawa Uummata Oromoo (DhDUOn – OPDOn) walgahii Koree Jiddugaleessaa irratti taasiseen, ji’oota muraasa dura murtiilee fi ejjannoolee adda addaa dabrsee akka ture ni yaadatama. Isaan kana keessaa inni tokko jaarmayoota mormitootaa wajjin haasa’uuf akka deemu dha. Kanuma wajjin walqabatee natti fakkaata, Addi Dimokraatawa Oromoo (ADOn) mootummaa Itoophiyaa wajjin marii godheee amma biyyatti galuuf akka jiru himamaa jira. Barreeffama kutaa kanaa keessatti dhimma marii mormitootaa laalchisee yaada kiyya dhiheessuun barbaada.
Mormitoota wajjin haasawuuf karoorfachuun Mootummaa Itoophiyaa shiraaf moo dhugumatti araara barbaadee ti?
Dhimma kanarratti yaada koo osoo hin ibsin dura, waan na ajaa’ibu tokkon mee adeemsa Muummicha Ministeerotaa (MM) Dr Abiyyi laalchisee waan tokko jechuun fedha. Akkuma beekamu erga akka MMtti filatame kunoo torban sagal ta’ee jira. Erga sanaa kaasee biyya keessa fi biyya alaas deemaa jira. Adeemsa kana keessatti bu’aan argames jiraachuu mala; ani hin beeku. Biyya alaa deemuun isaa kaayyoo guddaan lammiilee hidhaman hiiksisuuf jedhama. Isaan kana keessaa tokko kan ta’e immoo Alaamuddiini dha.
Namoota hidhaman hiiksisuuf yaalii godhuun waan deeggaramuu qabu ta’ee; garuu osoo kan biyya keessaa ammallee manoota hidhaa biyyattii sanaa keessatti dararamaa jiranuu; ittdabalmaanis kan biroo hidhamaa jiranuu, isaan kana hiiksisuu dadhabee; isaanirra dabree gara biyya alaa deemuun maaliif barbaachise? Dursee lammiileen biyya keessatti hidaman maaliif hiikamuu dadhaban? MM dhugumatti lammiileedhaaf quuqame moo fakkeessee ergama biraa bakkaan gahuufi? Lammiileen ishii hidhamuun, Itoophiyaan hidhamuu ishii ti jedhee haasa’aa jira. Oromoon mana hidhaa keessatti dararamaa jiran lammiilee biyyattii tanaa tii miti jechuu dhaa ree?
Yeroo maqaa Labsii Yeroo Muddamaatiin (LYMtiin) ammallee Komaand Poostiin akka barbaadetti biyyattii sana unkuraa jirutti; yeroo uummatni Oromoo lakkoofsaan miliyoonatti dhiyaatan Naannoo Sumaaleerraa buqqifamanii, ammallee rakkachaa jiranitti; yeroo uummatni keenya har’allee nagaa fi tasgabbii dhabee jirutti; yeroo rakkoon Laga Danbii furmaata barbaadaa jirutti; isa kana hundaa dagachuudhaan ykn dursa kennuufii dhiisee; waayeen Alaamuddiin isa cinqee dhimma kanatti xiyyeeffachuun maaliifi? Alaamuddiin kan qabeenya Oromiyaa saamaa jiru; kan naannooleen akka summiidhaan badan godhaa jiru; kan Oromoon akka dhukkubaaf saaxilamu taasise; kan silaa yakkaan seeratti dhiyaatee murtiin kennamuufii qabu kanaaf dhiphatee; isa hiiksisuuf asi fi achi deemuun isaa maaliifi?
Akkuma beekamu hidhamtoota biyyattii sanaa keessaa dhibbantaa sadddeettamaa (80%) ol Oromoota. Isaan kana keessatti Qeerroo kumaatamatu argamu. Qeerroon Oromoo immoo falmii cimaa godhee; wareegama ulfaataas kaffalee; OPDOnillee hirriibarraa dammaqxee sadarkaa kanarra akka geessu kan taasise dha; jaarmayaa ADWUI keessatti bakkee furtuu ta’e akka qabdu kan godhe dha. MM Dr Abiyyis kan taayitaa guddaa kanaan isa gahe sochii uummata Oromoo fi Qeerroo Bilisummaa Oromoo ti. Akka inni himachaa jirutti, Mootii Itoophiyaa torbaffaa akka ta’uuf deemu hawwii fi abjuun isaa akka milkaa’u kan taasise sochii uummata Oromoo ti. Maarree, waaffalli uummata kanaa dhimmi isaa dagatamee hafuu dhaa?
Egaa, waayee MM kanuma jechuudhaan, gara mata duree barreeffama kutaa kanaatti deebi’uudhaaf, akkuman kanaan durallee barreeffama kutaa kudhashanaffaa keessatti ibsuu yaale, ani akka natti fakkaatutti ykn tilmaamutti mootummaan Itoophiyaa jaarmayoota mormitootaa wajjin nan haasa’a jechuun isaa dhugumatti araara dhugaa buusee, jijjiirama fiduuf osoo hin taane, shiratu duuba jira jedheen yaada. Osoo dhugumatti araara biyyoolessaa (national reconciliation) fi jijjiirama sirnaatiif ce’umsa (transition to regime change) uumuu kan barbaadu ta’ee, mormitoota hundaa bakkee qaamni sadaffaan walaba ta’e tokko argamutti affeeree wajjin mar’ii godhuutu isarra ture. Kana godhuu dhiisee tokko tokkoon keessaa luqqisuu filate.
Dhugaa dha, jaarmayootni mormitootaa amma jiran hundi isaaniituu kaayyoo fi galii adda addaa qabu. Kuun warra bilisummaa fi walabummaa sabootaatiif qabsaa’an; kuun kan biyyattii sana diimookraatessinee gaafii uummataa deebisuu dandeenya jedhan; kuun immoo kan sirna durii sanallee deebisuu barbaadan jiru. Isaan kana hundaa bakka tokotti yaamanii marii godhuun baay’ee rakkisaa akka ta’u hubachuun nama hin dhibu. Kanaaf, tarii warra xinnoo kaayyoodhaan isaanitti dhiyaatan jechuun warra Itoophiyaa tana diimookraatessuu barbaadani fi walabummaa sabootaa hin feene dursanii mariif affeeruu barbaadu ta’a. Yoo karaa kanaan laalame, sadarkaa sadarkaadhaan deemuun barbaachisaa ta’uu mala. Kanaaf, jaarmayoota xixiqqoo kan akka ADO kana dura haasofsiisuu barbaadu.
Haa ta’u malee, adeemsi akkanaa kun akka laalcha kiyyaatitti, gaaga’ama qaba. Jaarmayoota waldura dhaabsisuu danda’a. Humna mormitootaas gara gara hiruuf carraa uuma. Tokkummaa fi tumsi jaarmayoota mormitootaa akka hin milkoofne taasisa. Walduradhaabbnnaan jaarmayootaa immoo rakkoo ta’ee uummattootatti ce’uu danda’a. Akkuma midiyaalee hawaasaa (social media)rratti argamaa jiru, akka fakkeenyaatitti yoo fudhannee, ADO fi warra Ginbot 7 jidduu wal hamachuun akka mul’achaa jiru fi rakkoon kun akka uummat bira gahullee taasisuuf, ADOn saba Amaaraa gane waan jedhamu faatu dhagahamaa jira. Akkuman dursee ibsuu yaale, kun humnoota mormitootaa faffacaasa; Wayyaaneen/Mootummaan Itoophiyaa isa kana barbaadu. Kanaafan kun gaaga’ama qaba jedhe.
Shira Wayyaanee/Mootummaa Itoophiyaa kana dura dhaabbachuuf maaltu godhamuu qaba?
Rakkoon biyyattii sanaa kan Foormulaa Heerragaatiin (mathematical formula) furmaata argatuu miti. Rakkooleen biyyattii tanaa jaarraa tokkoo ol hidda baasanii waan as gahaniif, baay’ee walxaxaa dha. Isa kana keessatti gaafiin Oromoos deebii argachuun isaa baay’ee rakkisaa akka ta’u namuu waan hubatu natti fakkaata. Haa ta’u malee, Qabsoon Bilisummaa Oromoo tun akka fuulduratti achi siqxu maaltu godhamuu qaba? Gaafii kanaa fi isa mata duree lammaffaarratti ka’eef deebii ta’uu danda’a jedhee yaadu barreeffama kutaa itti’aanu keessatti yaada qabadheen dhiyaadha.
Hanga walitti deebinutti nagaan turaa!
Ulfaadhaa!
16. Qabsoon Bilisummaa Oromoo eessaa ka’ee garamitti deemaa jira? Kutaa Kudhajahaffaa
15. Qabsoon Bilisummaa Oromoo eessaa ka’ee garamitti deemaa jira? Kutaa Kudhashanaffaa
14. Qabsoon Bilisummaa Oromoo eessaa ka’ee garamitti deemaa jira? Kutaa Kudha-afraffaa
13. Qabsoon Bilisummaa Oromoo eessaa ka’ee garamitti deemaa jira? Kutaa Kudha-afraffaa
12. Qabsoon Bilisummaa Oromoo eessaa ka’ee garamitti deemaa jira? Kutaa Kudhalammaffaa
11. Qabsoon Bilisummaa Oromoo eessaa ka’ee garamitti deemaa jira? Kutaa Kudhatokkoffaa
10. Qabsoon Bilisummaa Oromoo eessaa ka’ee garamitti deemaa jira? Kutaa Kurnaffaa
9. Qabsoon Bilisummaa Oromoo eessaa ka’ee garamitti deemaa jira? Kutaa Saglaffaa
8. Qabsoon Bilisummaa Oromoo eessaa ka’ee garamitti deemaa jira? Kutaa Saddeettaffaa
7. Qabsoon Bilisummaa Oromoo eessaa ka’ee garamitti deemaa jira? Kutaa Torbaffaa
6. Qabsoon Bilisummaa Oromoo eessaa ka’ee garamitti deemaa jira? Kutaa Jahaffaa
5. Qabsoon Bilisummaa Oromoo eessaa ka’ee garamitti deemaa jira? Kutaa Shanaffaa
4. Qabsoon Bilisummaa Oromoo eessaa ka’ee garamitti deemaa jira? Kutaa Afraffaa
3. Qabsoon Bilisummaa Oromoo eessaa ka’ee garamitti deemaa jira? Kutaa Sadaffaa
2. Qabsoon Bilisummaa Oromoo eessaa ka’ee garamitti deemaa jira? Kutaa Lammaffaa
1. Qabsoon Bilisummaa Oromoo eessaa ka’ee garamitti deemaa jira? Kutaa Tokkoffaa


text:
Fincila Baalee
Fincilli Baalee qabsoo Oromoon Baalee gabrummarratti godhee fi milkaa'ina guddaa itti argatedha.
SEENAA
Mata duree kiyya hardhaa seenaa qabsoo oromoodhaa keessatti Seenaan oromoota baalee akkam turtee? Hardha hoo maaltu mudatee? Jedhu keessatti seenaa gaarreen baaleefi qabsaawota baalee guutuu kaasuudhaaf halkaniifii guyyaanuu barruudhaaf yeroo gabaabaa akka ta'u eennumtuu tilmaamuun waan itti ulfaatuu miti.! Haala akkasii keessatti anis guutuu seenaa qabsaayota baalee akkam akka tureefi amma hoo ilmoolee leencota saniifii dachiiniifi gaarreen baalee dhiigaafi lafee diinaatiif naasuu qabaachuu hin turin sun maaltu isa qunnamnaan qabsoo oromoo bara kanaa haala dinqisiisaadhaan diina raasee addunyaa raajjessuutti jiru kanarraa duubatti akka hanbise dubbachuu dadhabullee gaarreeniifi dachee baalee keessaa seenaa maqaa wojjiin yeroo kaayutti seenaan gootota tokko tokkoos akka dirqiitti keessatti dhuftu beekkamaadha. Akkuma seenaan biyyattiif seenaan qabsoo oromoodhaallee ibsutti dachiiniifi gaarreen baalee akkuma ardii afrikaa keessattuu iddoo guddaa kan qabu ta'uunsaa beekkamaadha. Keessumattuu qabsoo baroota dheeraadhaa kan sabaafi diinnillee ragaa jiru kan akka # fincila qonnaan bultoota baalee ' Lola xaaliyaanii, weerara sirna minilikiifi akkasumas qabsoo sirna hayla sillaasee keessatti seenaa gootummaa maaluu itti hin qixxoofne oromiyaa kutaalee biroo keessattis muldhatu kan baalee iddoo guddaa qabaachuu akka ture beekkamaadha. Egaa nuti seenaa baroota dheeraa kana yeroo biroo baldhinnaan kan irraa dubbannu yommuu ta'u, Seenaadhuma sirna dhihoo kanaa keessatti gootonni baaleefi gaarreen baalee akkasumas dachiin baalee biroo maal gumaachuu turan kan jedhu haa ilaalluu:- Kana keessatti ammoo kan hardha irraa dubbannu dachee fi gaarreen baalee kan akka # GAARA RIRAA, # Saannatee, # Tulluu Diimtuu, # Shaawwee , # Dalloo mannaa dayyuu fi # Odaa Guddaa faa keessatti seenaa qabsoo adda bilisummaa oromootiin wolqabsiisnee maaltu akka hojjatameefi seenaa ta'ee ture haa ilaalluu :- 1FFAAN }SAANNATE Seenaa qabsoo dachee diriiraafi gaarreen baalee keessatti Saannate iddoo guddaa seenaadhaaf kan qabduudha. Dacheen diriirtuun saannatee baale keessatti wol qixxee magaalaa goobbaafi magaalaa dalloo mannatti kan argamtu yommuu ta'u bara sirni woyyaaneedhaa biyyattii teenya oromiyaa roorroodhaan dhuunfate yeroo addi bilisummaa oromoodhaa chaartara jiruufi bahes keessatti Dachiin saannatee teessuma maandhee adda bilisummaa oromoodhaatiif qubsuma gootota oromoodhaa seenaa boonsaa hedduun diina raasaa turaniiti turte. Seenaa qabsoo bara sana saannatetti dalagamuu turee yeroo kaasnu Gootota gaara baalee kan akka :- Jamaal Abdaa,, Huseen Gabayaa,, Xaahaa Amaan Amboo,, Huseen Galataa,, Amaan Aliyyii,, Haaji Goobee Riraa,, Haaji Amaan Godii,, Kadiir Aliyyii,, Marshaalloo Xeemoo,, Umar Salaalee,, Xaahir H/Dheekkoo fi Haaji Dheekko faati Gaara tulluqqee kan gad bu'iinsa Riraa irra ta'ee hedduu qabsoodhaaf mijjaawaa ta'e kan handhuura baalee irratti argamu keessatti Guyyaa mootummaan woyyaaneedhaa ummata baalee cabsuudhaaf gara dalloo mannaatti loltoota Ooraalii lamaa hidhannoo addaa wojjiin erge gootonni maqaa dhoofne kunniin barbadeessan waan yoomuu irraanfatamuu qabu hin turre. Namoonni hedduunis akkuma beektan loltoota woyyaaneedhaa ooraalii lamaanii keessaa diinni lubbuudhaan hafe namoota Afur (4)qofa akka turan waan namuu beekuudha. Haaluma wolfakkaatuun bosona baalee ganda awwo'oo gaara laadamoo gubbaatti bara 1997-8keessa Qubsumni leenjii woraana adda bilisummaa oromoodhaa kan Jaal sardaa baatiitiin hoogganamu achi akka ta'e beekkamaadha. Raajiin gootummaafi diinarratti ejjannoo fudhachuudhaa gaara laadamootis barreeffamee kan xumuramuu danda'u hin turre. Gaarri laadamoo dhiiga diina meeqaa dhugee akka garaa qabuufi lafee diina dhiiga oromoodhaa hedduu dhuguu turee akka garaa qabu gaarrummaan laadamoo mataan isaa haa dubbatu jedheen isumaaf dhiisa. Inni hedduu nama raaju ammoo humna gaara laadamoo kan diinni yoomuu balleessuu hin malin sanas kan barbadeessee balleesse gantootaafi maxxantoota diinaa kan ta'an ilmaanuma oromoodhaa ta'uu isaa ti.! Akkuma beekkamu baroota san keessatti qabsoon oromoodhaatis sadarkaa hardhaa kana hin turre. Dammaqiinsi ilmaan sabaa guutuu oromiyaadhaa keessa jiraniis hedduu gadi bu'aa akka tures ni yaadatama. Haa ta'u malee garuu naannnoon yeroo ummanniifi dachiin oromiyaadhaa qabsoof uf kennuu keessatti sadarkaa laafaa irra turtetti hedduu diina yaaddessaa ture Godinni baalee kan irraa dubbachaa jirru kun akkaan kan nama gammachiisu ture. Hardha garuu guutuun oromiyaadhaa sadarkaa namuufuu ibsuu hin barbaachisne boonsaa kanarra yeroo gayutti iddooleen duruu ka'anii dhiiga diinaa garaa qaban kunniin seenaa yeroo kanaa keessaa duubatti hafuun gaaffii saba guutuutti ta'ee jira. Haa xiqqaatuu namoonni seenaa kana gaafas hojjatanii onnee sabaa keessatti iddoo hin banne keessa uf kaayanis hardhallee hammi ta'e achuma jiru. Gaarreeniif dacheen sabaaf malee diinaaf karaa banuu hin turre sunis achuma jiru. Hanqatee hanqatu ilmaaniifi firaaf gosti gootota sanneeniilleen achumatti kan argamaniidha. Roorroo diinaas yoo taate hardha kan gaafa saniirra harka hedduun caalee argame malee woyyaa nama caldhisiiftu kan argannee miti. Seenaa faaya dhiiga goota hedduutii barreeffamee ture kan tiksuun akkamiin ilmaaniifi gosa gootota sanaallee yaaddessuu akka dhabde baruun gaaffii hunda keenna maraa ta'ee jira. Baale yeroo ammaatti namoota seenaa hin beekneefi kan osoo seenaa beekuu jarjaruun (xinnishu'aa maqalee) jedhamtee jirti. Garuuyyuu ammaas kaanee qabsoo sabaatti makamuudhaan seenaa faaya dhiiga goototaatiin barreeffame kanatti faaya biroo daballee uffisuufi aduu bilisummaadhaa arguuf yeroon kan dabre akka hin taanellee ni hubadha. Garuuyyuu seenaa keessaa uf dhabuudhaaf sa'aatiifi guyyoonninuu ga'aa waan ta'eef seenaa wol yaadachiisnee faaya dhiigaan dhufe kanaarraa xurii eeguun waan hedduuf faaydaa akka qabu beekuun barbaachisaadha jedheen amana.


text:
Abdii Boruutiin
Qabsoon Bilisummaa Oromoo (QBOn) erga jalqabee kaasee hanga har’aatti, bu’aa ba’ii baay’ee keessa dabree akka sadarkaa kana gahe seenaatu ragaa ta’a. Qabsoon bilisummaa hadhaawaa dha kan jedhamus sababni inni tokko kanumaafi. Qabsoo hadhaawaan injifannoo midhaawaa akka fidu garuu mamiin hin jiru. Hamma injifannoon xumuraa midhaawaan argamutti qabsoo hadhaawaa unachuun waanuma addunyaa kanarra jiru dha. Kan Oromoos kophaatti bahee adda ta’uu hin danda’u. Kanaaf, rakkoon kamiiyyuu keessaa fi alaan isa muudatullee, QBOn galii hawwmu ga’uun isaa waan ooluu miti. Haa dheeratu ykn haa gabaabbatu; haa turu ykn haa daddafu malee, injifannoon xumuraa kan uummata ykn saba Oromoo akka ta’u shakkiin takk hin jiru. Kana argachuuf garuu qabsoo keessa fi alaan qormaanni itti baay’ate kana itti fufuun waan filannoo hin qabne ta’a.
Qabsoo kana gananii alagaa ykn/fi diinatti makamanii isaan tajaajiluun waanuma kaleessa ture; harras jiru fi borullee argamuu danda’u waan ta’eef, yeroo’uma rakkoon akkanaa uumamu fi mul’atu wacuu fi yeroo haalli kun tasgabbaawu ykn qabbanaawu deebi’anii dhimma ofii dagachuun furmaata bu’uraa ta’uu hin danda’u. Furmaata fiduu kan danda’u rakkoo uumamerraa baratanii; haala akkanaa kana keessaa akkamitti ba’uu akka danda’an yaaduu fi karaa rakkoo kana keessaa nama baasu barbaaduu dha. Kan dabrerraa baratanii; haalli akkanaa deebi’ee akka hin uumamne godhuu; akka deebi’ee hin dhalanne godhuun yoo hin danda’amne ammoo akkamitti dursanii akka of qopheessan yaaduu dha. Maaltu ta’e ykn ta’aa jira jedhanii dinqamuurra akkamitti fi garamitti rakkoo kana keessaa baana jedhanii mala barbaaduu jechuu dha.
Mee gara dhimma mata duree kanatti deebi’ee; waan yeroo ammaa deemaa jiru ilaalchisee waan tokko tokko jechuun barbaada. Akkuman kanaa olitti tuqee dabre, qabsoo kana gananii alagaatti makamuun ykn alagaa wajjin hojjechuun; projektii hin milkoofne yaaluun waan haaraa miti. Wanta yeroo ammaa QBO keessatti godhame ykn mul’ate kan adda isa godhu garuu, waggota afurtama booda kaayyoo Addi Bilisummaa Oromoo (ABOn) ittin ijaarame fi qabsaa’uuf, jijjiiranii; jiraachuu jaarmayaa jaalatamaa fi abdatamaa kanaallee gaafii keessa galchuu dha. Jaarmayaa kana keessaa bahanii; diinatti ykn alagaatti makamanii; akka jaarmayaan kun jibbamu olola irratti oofuun waan barame ta’ullee; kan yeroo ammaa uumame kun garuu kaayyoo jaarmaichaa balleessuuf qofaa otuu hin taane, Oromummaallee gaaga’uu ta’a. Maaliif yoo jedhame, Oromummaan akka guddatu kan taasise qabsoo ABO dhaan hogganame fi gaggeessame waan ta’eefi.
Ani jara, sagantaa fi kaayyoo ABO jijjiirre jedhan kana, isaan Oromoo miti; Oromoo dhaaf hin qabsaa’an yookaanis ammoo, ergamtoota diinaa ti jedhee yaaduun, fudhachuu fi mormuunis na rakkisa. Nama tokko garuu hojiin inni dalagu eenyummaa isaa mul’isuun hin oolu. Waayee kana ammaaf akkuma jirutti dhiisee; gara dhimma keenyaatti deebi’uun barbaada. Itoophiyaa diimookraatessuus ta’e; sirna federaalummaa dhugaa ijaaruuf; Afaan Oromoo Afaan biyyoolessaa fi Afaan Federaalaa godhuu yaaduun, akka yaadaatti, waan haaraa dhalatee miti. Kun waan yaalamaa ture fi yaalamaa jirus dha. Keessa isaanii beekuu baadhullee, akkan arguu fi dhaga’utti, Waafidoo fi Kongresiin Uummata Oromoos (OFDM fi OPC) yaada’uma akkanaa waan qaban natti fakkaatu. Kuni otuu jiruu sagantaa ABO jijjiiruun maaliif barbaachiseree?
Lakkii isaan, warri biyya keessa jiran, warra karaa nagaatiin qabsaa’anii dha kan jedhamu yoo ta’e ammoo, Jeneraalotni keenya yaada sana fudhatanii; qabsoo hidhannoo gaggeessanii; waan barbaadan sana galii dhaan ga’uun isaanii baay’ee na shakkisiisa. Habashoota wajjin tumsa ijaarree kaayyoo keenya galii dhaan geenya kan jedhanis yoo ta’e, kan adda isaan godhu biyya alaa jiraachuu isaanii ti malee, warri biyya keessa jiranis (OFC) tumsa Habashaa hin laganne. Tumsa MEDREK jedhamu ijaaranii; yeroo ammaa isa kanallee gara Addaatti (Front) jijjiiraa akka jiran waan beekamuu dha. Yaaliin kun hunduu kaayyoo galii dhaan gahuu barbaadan sana waan milkeessu hin fakkaatu. Sanas ta’ee kana, kun dhimma isaanii ti. Hunduu karaa itti amananii fi danda’aniin hojjetanii Wayyaanee nama-nyaataa kana kan kuffisan yoo ta’e, ani akka nama tokkootti kanarraa rakkoo hin qabu.
Gaafiin asirratti ka’uu qabu garuu: Karaa jarri (Jeneraalotni) filatan kun uummata Oromootiif bu’aa fidaa? Yookaanis ammoo, dhiibbaan inni mooraa QBO keessatti qabu maali? kan jedhu dha. Sagantaa fi kaayyoo ABO jijjiiruun Oromoota baay’ee dallansiisee; Habashoota ammoo gammachiisuun akkuma jirutti taa’ee; adeemasa jara kanaa karaa adda addaatiin ilaaluu fi hubachuun barbaachisaa dha. Mee innumtuu hojiirra haa oolu malee; sagantaan jarri baafatan, akka yaada fi waraqatarra ooletti, Oromoo dhaaf waan badaa ta’u hin fakkaatu. Akkana yoon jedhu, bu’aalee hanga har’aatti QBOn argamsiise fi harka keenyatti galfanne, akkuma jiranitti qabannee fi tikfannee; bu’aalee sana caalan itti dabalachuu kan dandeenyu yoo ta’e, kun Oromoo dhaaf injifannoo ta’uu danda’a jechuu kooti. Otuu mooraa fi humna ofii hin cimsin, Habashoota wajjin hojjennee isa kana mirkaneessuu ni dandeenya jechuun garuu waan nama shakkisiisu dha.
Karaa biraatiin yoo ilaalame garuu, adeemsi jaraa kun, jalqabumarraa kaasee rakkoo uumaa waan jiruuf, kana bira dabree, bu’aa argamsiisuun isaa gaafii guddaa ta’a. Akka dhaga’amu fi hubatamutti, garee warra jijjiiramaa kana keessatti namootni bakkee saditti waan bahan fakkaata.
• Tokkoffaa, warra sagantaa ABO jijjiirani fi karaa kanaan deemuu barbaadan, warra ani barruu kana keesasatti jara (Jeneraalota) jedhee dubbachaa jiru dha. Jeneraalota qofaa otuu hin taane, warra isaaniin hogganamanis dabalatee jechuu kooti.
• Lammaffaa, warra bara 2008 KY ABO jedhanii ijaarani fi hanga har’aatti waliin turani; amma garuu adeemsa jaraa kanaatiin mormanii fi asuma keessattuu koree yeroo kan biraa ijaaruu yaadanii dha.
• Sadaffaa, warra Onkoloolessa 31 bara 2009 KY ABO sanatti makamanii fi har’a adeemsa jaraaa kana balaaleffatan, fakkeenyaaf warra Adda Walabummaa Oromiyaa (AWO) turani dha.
Egaa otuu akkanati addaan hiramuun mul’atuu, namootni muraasni kaayyoo ABO jijjiiranii galii barbaadan ga’uun waan milkaawu fakkaataa? Yeroon nutti haa agarsiisitu!
Kanaaf, keessa ofii otuu hin qulqulleessin fi humna ofii otuu hin cimsin; Habashoota wajjin hojjetanii kaayyoo barbaadan galii dhaan ga’uun hafee; humni jiruu gara gara hiramee waan laafuuf, mooraa QBO kana keessatti rakkoo biraa uumuun isaa hin oolu. ABO garee shanaffaa fi jahaffaan ijaaramuu maluu laata? Deebii gaafii kanaa Waaqayyo/Rabbi haa beeku. Kan ta’es ta’u, kun dhiibbaa haalli kun mooraa QBO keessatti godhuu danda’u keessaa isa karaa tokkoo ti. Karaa biraatiin garuu haalli amma uumame kun mooraa keenya (mooraa QBO) keessatti carraa (opportunity) tokko banuu danda’a. Inni kunis tokkummaa qabsaa’otaa fi jaarmayoota keenyaaf, kan yeroo dheeraaf hawwamaa ture, mirkaneessuuf karaa banuu danda’a jedheen yaada. Yaaliin akkanaa ammoo, yoo amma hin milkoofne yoomiyyuu milkaawuun isaa sodaachisaa dha. Yoo dhimmi uummata ykn saba keenyaa amma Oromoota quuquu baate, yoomiyyuu quuquu hin danda’u. Yoo har’a sagalee tokko dubbachuu hin dandeenye, yoomiyyuu sagalee tokko dhageessisuun rakkisaa ta’a. Yeroon waliin mari’atan, wal dhaggeeffatan, wal hubatani fi tokkooman amma ta’uu baannan yeroon namaa mijaa’u hin argamu.
Adeemsa siyaasaa fi/ykn qabsoo keessatti garaagarummaan ilaalchaa yoomiyyuu hin dhabamu. Haa ta’u malee, garaagarummaa xixiqqoof jennee, waliigaltee dhabuun keenya; hidda baasaa dhufee har’a maalirraan akka nu gahe hubachuu qabna. Mooraa waliigaltee fi tokkummaan hin jirre qaawwatu itti baaya’ata. Qaawwa argatan kanaan ammoo, diinni fi alagaan nama keessa seenanii nama diigu. Otuu duraanuu waliigaltee fi tokkummaan jiraate, har’a haala ammaa kana keessa hin seennu turre. Kan kana caalu akka nutti hin dhufne, kan dabrerraa barannee; har’a nu gaye jechuu qabna. Haalli har’a uumame kun yoomiyyuu caalaa diina fi fira QBO addaan baasnee akka ilaallu fi hubnnu nu taasisa. Yeroon tokkoomanii adeemsa ofiis ifa godhan amma ta’uu qaba. Balaa nutti deemaa jiru, otuu nu bira hin gahin, alaalatti arguu danda’uu qabna. Akkamitti balaa kanas akka ofirraa ittisnu beekuus qabna. Humna mooraa keenyaa cimsuu qabna. Humni cimaa fi abdachiisaan ammoo tokkummaarraa akka dhufu waan nama mamsiisuu miti. Tokkummaan humna akkanaa dhalchu ammoo, tokkummaa dhugaa, kan kaayyoo tokkoof uumamu ta’uu qaba.
Yeroo’uma wanti tokko uumamu dallansuu dhaan (emotionally) garanaa fi garasii iyyinee; yoo haalli kun tasgabbaaye ammoo, deebinee dhimma keenya dagachuu; amaluma dur qabnu agarsiisuu otuu hin taane, haala keessa jirru; dura fi duuba, bitaa fi mirga keenya ilaaluu fi hubachuun yeroon isaa amma ta’uu qaba. Makmaaksa tokkon yaadadhe. Ballaatu (jaamaatu) manatti ibidda qabsiisee, yoo manni gubatu “Amma naaf ife” jedhe, jedhan. Akka makmaaksa kanaas akka hin taane, garuu alagaa fi diinni ibidda nutti qabsiisanii waan jiraniif, ibiddi boba’aa jiru kun nutti haa mul’atu. Ibidda kanas gamtaa dhaan haa dhaamsinu. Gamtaan kun ammoo tokkummaa keenya. Oromiyaa fi Oromummaan gaaga’ama guddaa keessa jiru. Oromoo, hirriibni si gayee ka’ii dammaqi. Kan dhimmi saba keetii si quuqu, ka’ii gahee kee taphadhu; qooda kee gumaachi. Harmeen teenya Ayyoo Oromiyaan gaaga’ama keessa jirtii, ija kee banadhuu ilaali. Boru seenaan si gaafataa kana hin dagatin!!!
Galatoomaa!
Abdii Boruu: aboruu@gmail.com


text:
WBOn shiftaa miti Qabsaawota Haqaati malee, Jedhu Poolisiin Okkora Bittinneessaa Oromiyaa
#Miseensota Poolisii Okkora Bittinneessaa Oromiyaa Sabboonummaa Qaban lamatu akkas jedhee dubbata====#Dhugaa Dubbanna Yoo ta’e #WBOn shiftaa miti Qabsaawota Haqaati malee. #WBOn hidhatee bosona jiru galateeffamuu qaba malee gonkumaa balaaleffatamuu hin qabu. #Sababni Isaas Jedhan Gaafa Shiftootni Beenishaangul Gumuz, Wallaggaa Bahaa fi Lixaa keessatti fi Loltootni Sumaalee Harargee Bahaa fi Lixaa Gujii Bahaa fi Lixaatti Daangaa Oromiyaa Sarbuuf Waraana Itiyoophiyaa/RIB waliin ta’anii miseensota keenya hedduu birmannaaf bobbaafaman ajjeesanii ibiddaan gubaa turan silaa kan hunda keenya fixan #WBOn nuuf birmatee nuun of booddee nu aansee ofii dura bu’ee ofii isaa wareegee lubbuu miseensota keenyaa hedduu du’a jalaa oolcheedha. #Kanaafuu, WBOn shiftaa miti waraana mootummaatu shiftaadha malee. Nutis Kana Booda Diina waliin hiriirree Uummata keenya hin ajjeefnu,hin hiinu,hin dararru WBO waliin hiriirree Uummata keenyaaf qabsaawuuf qophiidha. jedhan. Dirreen Qabsoo Haqaas Isin Simachuuf Qophiidha Jenna. IUOf/WBOf