text:
Monthly Archives: November 2013
Barataa Sabboonaa Oromoo Yuuniversitii Gondar Keessatti Oromummaan Yakkamee Wareega Kafale.
Aside
Maqaa :-Anteeneh Asfawuu Leggesee
Bara Dhaloota isaa:-Fulbaana 1/1983 A.L.H tti.
Bakka Dhalootaa:- Godina Diillaa Aanaa Fissaah Gannat ganda 02.
Barataan kun akkuma ibsuuf yaalletti barataa Yuuniversitii Gondar,Marketing waggaa 3ffaa kan baratu barri inni yuuniversitii kana seene 2004/2012 yoo tahu kan xumuru waggaa kana 2006/2013 dha. Akkuma beekamu barataan kun guyyaa sadaasa 24/2013barattoota garee isaa department Marketing kan tahan barattoota 60 ol kan tahan waliin bakka Daashan Biiraa jedhamutti yeroo afeerraa godhatanii turani. Haata’u malee afeerraa qaban booda galgala keessaa sa’a 9:00 PM bakka itti afeerraa taasofatan kana irraa gara mooratti kan deebi’an yoo tahu barattootni oromoo addatti wal foo’uudhaan sirboota qabsoo kan dhageessisaa daandii gubbaa irra deemantu ture. Barattootni habashaa ammo iyya garmaleetiin naannoo jeequudhaan namoota daandii irra socho’an ille humnatti gargaaramuudhaan reebuudhaan socho’a akka turaniidha. Tahus barattootni oromoo sirboota qabsoo dhageessisaa daandii irraa yoo socho’an barattootni habashaa kunneen ammo iyyaa hedduu nama rifaasisuun jeequmsa uumanillee boroo Daashan Biiraa bakka bishaan Qahaa jedhamu ce’uudhaan ganda 18 akka gahaniin hidhattoota wayyaanee daandii irratti bobbahan irratti rukuttaa eegalan,hidhattootni wayyaanee kunis ilmaan habashaa jeequmsa uuman kana irratti kan xiyyeefatan osoo hin taanee barattoota oromoo sirba qabsoo dhageessisan kana irratti kan guddaa xiyyeefatanii fi warra ABO(ONEG) faarsu jechuudhaan dhukaasa irratti banana.Barataa adda duree tahee faaruu qabsoo oromoo dhageessisaa ture barataa Anteneeh Asfawuu jedhamu kana irratti kallattumaan dugda isaa irra rasaasaan reebuudhaan barattoota isa waliin jiranis tamsaasani.Rukutamuun mucaa kanaa galgaluma guyyaa kanaa sa’a 9:30 PM irrattiidha.Kallattuma rasaasaan rukutameen gara Hospitaala mooraa yuuniversitii Gondaritti fudhatani, Hospitaala kanatti yaalamee maal irra akka jirullee dadhabamnaan gara Hospitaala Minilikitti geessani.Barataan kuni Hospitaala kanatti kan lubbuudhaan darbe yoo tahu guyyaa itti aanu Sadaasa 25 barataa du’e kanaan wal qabsiisanii barataan mooraa addatti ammo barattootni oromoo yuuniversitii kanatti argaman hunduu walii galatti baayinni isaanii 3000-4000 kan tahan daandii Hospitaala geessu irratti hiriira bahuudhaan “WE NEED FREEDOM” kan jedhu dhageessisaa turaniiru.
Akkasuma baratooti du’a sabboonticha Oromoo kanaan wal qabsiisee aarii fi dheekkamsa guddaa itti kaasuu irraan akkasumas gaaffii Oromoof deebiin qaama mootummaa irraa dhabamuun wal qabatee qabeenyaa mooraa yuuniversitii sanii kan mancaasan yoo tahu hanga har’aatti ilmaan Oromoo mooraa sana keessatti argamu barataas tahe,barumsa dhaabee, hojjetaas tahe hojii isaa dhaabee,barsiisaa mooraa saniis kan tahe Oromoon barsiisa dhaabee akka jiru yoo tahu ilmaan Habashootaa garuu barumsa isaanii deebi’anii akka jiranii fi tooftaan guyyaa kana uumames ilmaanuma Oromoo tooftaa hin beekamneen ficcisiisuu ture jedha maddi gabaasaa kanaa. Ilmaan Oromoo akkanatti dhiigi dhangala’ee hin hafu, guyyaa eeggata! barumsi nutti hafee mirga saba keenyaa falmachuuf qabsoo itti fufna jedhanii barattootni Oromoo hunduu barumsa malee akka jiran gabaasaan addeessa.
Injifannoon Uummata Oromoof!
Wallagga,Annaa Ebantuu Keessatti Diddaa Farra Wayyaanee Kaasaniin Wal Qabatee Sabboontoti Oromoo 40 Ta’an Magaalaa Hindee Keessatti Hidhaan Dararamaa Jiraachuun Beekame.
Aside
Gabaasa Sadaasa 29,2013 Naqamte
Sabboontoti ilmaan Oromoo godina Wallaggaa Aanaa Eebantuu irraa mootummaan Wayyaanee dhihaa fi hiraarsa daangaa hin qabne gaggeessaa jiraachuu ilaalchisee Oromoonni biyya alaa jirtanii fi kanneen miidhamuu saba ofiif quuqqaa qabdan qaama mirga dhala namaa falmuu fi warren dhaabbotii namoomaatti akka iyyannoo nuu galchisan dhaammanna jedhu Ilmaan Oromoo mana hidhaa Eebantuu keessatti hiraaraa jiran.
Sadaasa 15,2013 irraa kaasee sabboontotiin Oromoo badii tokkoon malee hidhaa laga Abbayyaa mormitan, ABO deggeraa jirtu,sababaa jedhuun Ilmaan Oromoo aanaa Eabaantuu Magaaala Hindee keessaatti dararaa guddaa irraan gahamaa jira.Mucaa wagga 13 osoo hin hafiin aanaa Ebbantuu keessaa walitti qabamanii magaalaa Hindee jedhamutti dararaan daangaa hin qabne irra gahaa jiraachuu gabaasi naannicha irraa nu gahe addeessa.Ammatti maqaan ykn kanneen hidhamuu fi dararaan irra gahaa jiru hanga nama 40 galmeen argame kanneen armaa gadiiti.
Maqaan sabboontota dhiaman kanneen:-
1.Asfaaw Danuu Mucca isaa
2. Meetii Asfaaw umrii waggaa 13 wajjin mana hidhaa jiru!! hojjin daldalaa dha.
3.Darajjee Dhufeeraa
4.Suufaa Galataa
5.Zalaalem Ambessee
6.Jannaa Teessoo
7.Getachoo Siyyum
8.Balaay Galataa kan jedhamaam qotee bultoota dha xaa’oo liqii
fudhattanii kaffaluu diddan jechuun kan bara dheera ture offii isaanii nyaatanitti!!
9.Bayyanaa Abbabaa
10.Abdiisaa Garbaa Barsiisaa
11.Tasfaayee Kinifuu
12.Mokonnoon Takkaleeny
13.Aalamuu Fiqaaduu
14.Tasfaayee Ayyalaa
15.Nagaashi Ambasaa
16.Alamuu Raggaasaa
17.Nagaashi Duubee
18.Firihiwoot Yadataa
19.Kumii Tafarraa
20.Tolaa Nugusee
21.Rabbumaa Gonfaa
22.Aaleem-Tsahaay Fiqaaduu
23.Taddaluu Aabarraa
24.Dhaabaa Gammachuu
25.Magarsaa Gammadaa
26.Gaddisaa Fatansaa
27.Nigaatuu Abeetuu
28.Waajjiraa Dhugumaa
29.Ashabbir Yadataa
30.Musee Jambaree
31.Tashoomaa FayyiSaa
32.Jireenyaa Abarraa
33.Badhaasaa Haayiluu
34.Tamasgeen Bayyanaa
35.Abarraa Likkisaa
36.Magarsaa Guddataa
37.Nugusuu Abdiisaa
38.Dirribaa Tafarraa
39.Dirribaa Dhinsaa
40.Habtaamuu kan jedhamaan hojjettota misoomaa kan Mootumaa ti.
Fincilii fi gaaffiin sabboontotaa gaaffii mirga lafaa fi eenyummaa Oromoo akkasumas hidhaa laga Abbayyaaf horiin uumata irraa funaanamu daran Oromoo deegatti deemsisaa jiraachuu mormuun gaaffii mirgaa haa kaasan malee qondaaloti Wayyaanee garuu gaaffii isaanii kana ABOn wal qabsiisuun akka yakkamtootaatti sabboontota kana guyyaa 15 oliif dararaa jira.
Oduu:- WBOn Jidduu Galeessa Oromiyaa Keesaatti Injiftnoo Argate!! Raadiyoo Seife Nebelbal, Sadaasa 29,2013
Aside
Simbirtuu: Oduu, Aartii Walaloo Barreessuu fi Sochii Qeerroo Yuniversitii Jimmaa
Aside
Garee Bakka Bu’oota Qeerroo Dhiha Oromiyaa Irraa Ibsa Kenname.
Sadaasa 26,2013 Jimmaa
Biyya Oromiyaa keessaatti ajjeechaa garajabinaa Mootummaan Wayyaanee Ummataa Oromoo irratti rawwaacha jiru fi Ajjeechaa suukaneessaa godaantota fi baqatoota Oromoo fi ilman cunqurfamoo lammilee biyyaatti biyya ambaa jiran irratti rawwatama jiruuf itti gaafataman Wayyaanee ta’u Hoggansii qeerroo ibsa baase.
Sadaasa 26/2013 Gareen qindeessitoota Qeerroo Bilisummaa Oromoo biyyaa keessaa Yuunivarsiitiiwwaan:Jimmaa, Mattuu, Wallaaggaa, Wallaggaa Damee Gimbii, Amboo, Amboo Damee Walisoo, Finfinnee, fi Miizaan Teeppii, irraa Walitti dhufuun haala siyaasaa biyyattin walqabatee ajjeechaa Seeraan alaa Mootummaan Wayyaanee biyyaa keessatti yeroo irraa gara yerootti baratoota Oromoo , Ummaata Oromoo fi lammiilee cunqurfamoo irratti fudhacha jiruu fi Ajjeechaa Sukkaneessaa godantoota fi baqatoota Ilmaan Oromoo fi lammiilee cunqurfamoo biyyatti sabaa fi sablamoota biyyota ambaa garaagara jiran irratti rawwatamaa jiruu ilaalchisuun walitti dhufuun marii bal’a erga gaggeesani booda ibsa qabxii 8 qabu dabarsani jiru.
Ibsa Garee qindeessitoota Qeerroo Bilisummaa Oromoo irraa Kenname.
1. Mootummaan Wayyaanee bara baraan ilmaan Oromoo mooraa barnotaa
keessaatti fi halaa garaagaraa keessaatti utuu hin ajjeesin jiraate hin beektu; yeroo amma kanas baratootni Oromoo dhabbilee barnotaa olaanoo irra barachaa jiran ajjeefamaa, dorsifamaa, dararamaa fi biyyaa irra wareerfamuun arii’ama jiru; kanneen bara baraan wayyanee qofaan biyyaa irra arii’ataman kumaan lakka’amu kanneen jiruuf jireenyaan godaansaa seeraan alaaf affeeraman waliin kumota dhibootan kanneen lakka’amanis bulchinsii biyyaa ambaa wayyaanee lammaffaa itti ta’uun ajjeechaan suukaneessaa fi dararamni daangaa hin qabne irraa ga’aa jiraniif itti gafataman mootummaa EPRDF wayyaanee har’a biyya bulchan jira jettu ta’uu ni hubachiifna.
2. Lammiiwwaan keenya baqattoota fi godantota ta’uun biyyota
garaagaraa keessatti ajjechan suukaneessaa irraa ga’aa jiruu fi biyyaa Ethiopia keessatti keessaattuu baratootni Oromoo qabinsa mirga namummaa dhabuun lubbuun isaani akka malee balleeffama jiru fi gochaan suukkaneessaa isan irraa qaqqabaa jiruuf gaddaa guddaa nutti dhaga’ame ibsina. gochaa diinummaa kanas nii balaaleffanna.
3. Ummaanni Oromoo fi ilmaan cunqurfamoo lammiileen biyyaatti gocha suukkanessaa fi ajjechaa gara jabinaan nurraatti gaggeeffama jiruu dhaabsisuuf, falli jiruu mootummaa wayyaanee abba irree mirga keenya sarbee, sarbisiisaa jiru irratti qabsa’uun angoo irraa darbuuf bakka jirruu wal gurmeesinee FDG haa gaggeessinu, sagalee keenyaa addunyaa haa dhageesifnu jechuun wamicha keenya dabarsina.
Ibsa Gartuu Bakka Bu’oota Qeerroo Dhiha Oromiyaa Irraa Kemmame.
Mootummaan Wayyaanee Baha Oromiyaa Godina Harargee bahaa aanaa Midaagaa keessatti uummata Sumaalee fi Oromoo walitti buusaa jira.
Aside
Sadaasa 29,2013 Gabaasa Qeerroo Dirree Daawa
Wayyaaneen TPLF tooftaa biyya goolu kanneen itti dhimma bahu keessaa tokko sabaa fi sablammiiwwan biyyattii walitti buusuun tokkummaa uummata Impaayera Itoophiyaa keessaa diiguu dha. Haala kana milkeessuuf uummata nagaa walitti buusaa kan ture Baha Oromoo uummata Oromoo fi Sumaalee walitti buusuuf lafa Oromiyaa irraa kutuun uummata Sumaalee qubachiisaa jira. Uummatni Oromoo naannoo daangaa kanaa jiraatan lafti kun keenya jedhanis waraana kumaatamaan bobbaasuun uummata Oromoo irratti miidhaa daangaa hin qabne gaggeessaa jira. Mootummaan wayyaanee yeroo dheeraaf poolisoota federaalaa ” Liyyuu Haayil” jedhaman bobbaasuun uummata Oromoo ficcisiisaa turuun isaa ni yaadatama. Shira mootummaa wayyaanee kanaan dammaquun uummatni nagaa waraan akka waliin jiraatu, daangaa Oromiyaa kabajsiisuuf ammoo wareegama barbaachisaa kaffaluu irraa uummatni Oromoo duuba akka hin deebine qeerroon baha Oromiyaa gabaasee jira.
Uummatni Oromoo Godina Gujii saaminsa warqee fi maqaa magaala Nagallee Booranaa gara Nagallee duwwaatti jijjiiramu dura gamtaan dhaabbate
Aside
Sadaasa 29,2013 Finfinnee
Saminsi qabeenya Oromoo akka dhaabbatu jechuun uummatni Oromoo Godina Gujii aanaa Saba booruu ganda qeenxachaa diddaa kaase. Mootummaan wayyaanee saaminsa Warqee aanaa kanaa gaggeessa kan ture nurraa haa dhaabu jechuun uummatni gamtaan dura dhaabbatee jira. Waraanni wayyaanee rasaasa dhukaasuun diddaa uummataa saaminsa warqee ilaalchisuun gaggeeffamu dura dhaabbachuuf yaalus uummatni gamtaan sochii waraanaa fashalsee jira.
Haaluma wal fakkaatuun jala deemtotni mootummaa wayyaanee maqaa magaala Nagallee Booranaa jedhamaa ture Booranaa kan jedhu hin barbaachisu kanaaf magaala Nagallee duwwaa haa tahu jechuun murtii dabarsanis uummatni Boorana kan jedhu uummata Oromoo waan ibsuuf haqamuu hin qabu jechuun diddaa dhageessisuu irratti argamu.
Oromoonni Jiraattoti magaala Buraayyuu ta’an qe’ee irraa buqqifaman,Bulchitooti gandaas hojii irraa arihaman.
Aside
Sadaasa 28,2013 Finfinnee
Mootummaan Wayyaanee erga aangootti olbahee uummatni Impaayera Itoophiyaa keessaa nagaa waaraa guyyaa takka illee argatee hin beeku. Addatti Wayyaaneen ilmaan Oromoo saamaa, ajjeesaa, hidhaa, qe’ee irraa buqqisaa as gahe. Bara dhumaatii isaa keessas wayyaaneen bittaa umrii koo dheeressa jedhee kan abdatu hidhaa Jumlaa, ajjeechaa fi qe’ee irraa buqqisuun hangafoota. Haalli kunis hammaachuun wayyaaneen uummata nagaa qe’ee irraa buqqisaa jira. Naannoo magaala Finfinnee Buraayyuu keessattis mootummaan wayyaanee ilmaan Oromoo isin lafa mootummaa irratti eeyyama malee lafa ijaarrattanii jirtu jechuun manneen uummataa diiguu irratti argamu. Kanneen kana taasisaa jiran kaadhimamtoota mootummaa wayyaanee TPLF investerootaaf haala mijeessuuf tattaafatan yoommuu tahan uummatni mana isaanii wayita diigamu dura dhaabbannaa taasisaa kanneen turan waraana wayyaaneen reebamuun miidhaa jabaaf saaxilamanii jiran. Magaala Buraayyuu gandawwan shan keessatti manneen diigaman
- Ganda Malkaa gafarsaa keessaa manneen diigaman 138
- Ganda Lakkuu Kattaa keessaa manneen 76
- Ganda Buraayyuu Kattaa keessaa manneen 36
- Ganda Gafarsaa Buraayyuu keessaa manneen 100
- Ganda Gafarsaa Noonnoo keessaa manneen 40
Kanneen diigaman yoommuu tahu mootummaan wayyaanee investerootatti gurguruuf manneen ilmaan Oromoo diiguu irraa dura dhaabbannaa kanneen taasisaa kanneen turan Obbo Alamaayyoo Baqqalaa fi Obbo Gaarii Birraatuu ganda gafarsaa Buraayyuu keessaa waraana mootummaa wayyaaneen reebamuun miidhaa jabaaf saaxilamanii jiran. Mootummaan wayyaanees namoota uummata waliin bulchinsa tahanii hidhata qaban hojii irraa arii’ee jira. Kanneen hojii irraa arii’aman ganda Lakkuu Kattaa keessaa
Aadde Warqinesh Guddinaa bulchinsa gandaa
- Obbo Dabalaa Hojjetaa bulchinsa gandaa keessaa kan arii’ame
- Obbo Shimallis Hojjetaa bulchinsa gandaa keessaa kan arii’ame
Ganda Buraayyuu Kattaa keessaa kanneen arii’aman
- Aadde Yashii Aliyyee
- Shaalaqaa Taammanee
Ganda Malkaa Gafarsaa keessaa kanneen arii’aman
- Obbo Tashoomee Bafirduu
- Tseggaa Warquu
Ganda gafarsaa noonnoo keessaa kanneen arii’aman
- Obbo Kabbadaa bulchisa gandaa
- Obbo Tafarii KHR
Mootummaan Wayyaanee bara dhumaatii isaa keessa dhiibbaa gaggeessuu irraa dhaabuu baatus qabsootti jabaachuun furmaata jechuun jirattootni magaala Buraayyuu dhaammatanii jiran.
Barataan Oromo Marketing Waggaa 3ffaa Yuunivarsiitii Gondar keessatti Ajjeefamee fi Kanneen Kaan Hidhamuun Gaaffii Mirgaa Barattootaa Duubatti Hin Deebifne,FDG Dhaadatnoo” WE NEED FREEDOM” Jedhuun Itti Fufe.
Aside
Sadaasa 27,2013 Gabaasa Qeerroo Uni,Gonder
Waraanni Wayyaanee TPLF Yuunivarsiitiiwwanii fi nanneen barnoota biyyattii keessa jiran rasaasaan tiksuu kan eegale umrii yeroo bittaa Wayyaanee waliin wal gita. Yuunivarsiitii Gondar keessattis waraanni Wayyaanee rasaasaan barattoota tiksu barataa Oromoo Anteenee Asfaw barataa Marketing waggaa sadaffaa rasaasaan kan ajjeesan yoommuu tahu barattootni gamtaan Bilisummaa barbaadna” WE NEED FREEDOM” dhaadannoo jedhu dhageessisuu irratti argaman.
Mootummaan abbaa irree Wayyaaneen humnaan diddaa kana dura dhaabbachuuf yaaluun barattoota hedduumminaan mana hidhaatti ukkaamsus yeroo ammaa kana barattootni daran diddaa jabeessuun barattootni kanneen hidhaman haa hiikaman jechuun sagalee isaanii dhageessisuu irratti argamu. Qondaalotii fi bulchitooti Mootummaan Wayyaanees kutannaa barattootaan kan baarage gaaffiiwwan mirgaa kana kaastu taanaan nyaata isin dhorkina jedhus barattootni Oromoo gamtaan dhaadannoo hidhamtootni haa hiikaman jedhu yuunivarsiitiilee keessatti maxxansuun diddaa itti fufanii jiran. Ilmaan Oromoo marti, barattootni hundi carraan rasaasaan ajjeefamuu waan nu eeggatuuf akka mirga ofii mirkanfachuuf ka’anis Qeerroon Yuunivarsiitii Gondar dhaammatanii jitan.


c: text/html

text:
Abbaan Gadaa Tulamaa duraanii: “Nuyi Irreechas hin dhaqnu, hin barbaadnu”
Madda BBC Afaan Oromoo
Walgahii haala nageenyaa irreechaa irratti waaman akka hin teenye dhorkamu isaanii Abbaa Gadaa Tuulamaa duraanii Bayyanaa Sanbatu BBC’tti himaniiru.
Xalayaan chaappaa waajjira tokkummaa abbootii gadaa Oromoo jedhuun, guyyaa 14/12/2011 barreeffame fi Abbaa Gadaa Tuulamaa duraanii Bayyanaa Sanbattun mallattaa’e dhimma Irreechawwan Hora Finfinnee fi Hora Harsadii irratti magaala Bishooftuutti mariin waan adeemsifamuf miidiyaaleen akka gabaasaniif affeera.
Haa ta’u malee mariin Sanbata xiqqaa ganama sa’aa 2:30tti eegala jedhame osoo hin taa’amin haqameera.
“Biiroo Aadaafi Tuurizimii Oromiyaa, waajjira kantiibaa bulchiinsa magaala Bishooftuu akkasumas poolisii fi waajjira bulchiinsaafi nageenya magaala Bishooftuus affeerree turre” kan jedhan Abbaan Gadaa Tuulamaa duraanii Bayyanaa Sanbatu, gara galma walgahii akka hin deemne dhorkamuu isaanii BBC’tti himan.
“Ajajaan poolisii magaala Bishooftuu natti bilbilanii ‘irranaa qajeelfamni waan nuf kennamef gara walgahii akka hin deemne, poolisii waliinis akka walitti hin buune of eegaa’ naan jedhan jechuun BBC’tti dubbatan.
Namootni kuma tokkoo ol walgahiif waammamuu isaanii kan himan Abbaan Gadaa duraanii kun, “reefu yoon manaa bahu natti bilbilanii ‘manaa hin bahinaa. Namni tokko achi geenyaan tarkaanfii fudhanna’ naan jedhan” jechuunis himan.
“Amma irreechatti dhiyaachaa jirra waan ta’eef nuyi waa’edhuma nageenyaa mari’achuuf akka hayyuu fi Gumii Tokkummaa Abbootii Gadaatti waamne. Haa ta’u malee erga gumiis jigsanii deemi jedhan dhiisuu malee maal goona? Nuyi irreechas hin dhaqnu fuldurumaafu hin barbaadnu” jechuunis dubbatan.
Walgahiin kun akka adeemsifamuf Biiroo Aadaafi Tuurizimii Oromiyaa walin waliigallee ture kan jedhan Abbaan Gadaa duraanii Bayyanaan, Abbootii Gadaa Gamtaa Abbootii Gadaa Oromoo hogganaa jiran kan akka Abbaa Gadaa Jiloo Maandhoo fi Abbaa Gadaa Goobanaa Hoolaas affeeramanii akka turan himan.
Gumiin Tokkummaa Abbootii Gadaa Oromoo Gamtaa Abbootii Gadaa Oromoon bakka bu’uusaa kan gaafataman Abbaan Gadaa Bayyanaa Sanbatu, “Gamtaa fi gumiin adda. Jigsuufis mirga hin qaban. Nuyi ittin bulmaata qabna. Nuyi gaafatamuu qabna malee gamtaas boru abbaan fedhe yoo jigse keessaa ari’amu jechuudha” jedhan.
Walgahii har’aa irratti namoota gumicha dhaaban qofa osoo hin taanee, dargaggootni waamamuu isaanii, waa’ee nageenyaa irratti erga mari’atamee boodas wiixataafi kibxata Soodareetti kan wal lole araaramee gara irreechaa akka deemamuuf yaadamuu isaa malee karoora biraa gonkumaa akka hin qabne himan.
Gumiin tokkummaa abbootii gadaa akka hin diigamne kan dubbatan abbaan gadaa Bayyanaa, “lammata waan kana keessa hin seennu. Namas hin waamnu. Hojii dhuunfaa keenyaan hojjenna. Qaamni ilaallatu itti yaa deemu malee nuyi keessaa galleerra” jedhan.
Walgahichi maaliif akka dhorkame ilaalchisuun kan gaafanne ajajaan poolisii Magaala Bishooftuu Komaandar Tolasaa Haayilu, waa’ee walgahichaa gonkumaa quba akka hin qabne BBCtti himaniiru. Akkasumas dhimma kanan qulqulleeffachuuf Biiroo Aadaafi Tuurizimii Oromiyaa irraa argachuuf yaaliin bilbilaa irra deddeebin taasiifne osoo nuuf hin milkaa’iin hafeera. Qaamni motummaa dhimma kanarratti ibsa nuuf kennu yoo jiraate ni keessumeessina.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
0-8 Dabballee Barataa(qananii) Guduruu
8-16 Ittimakoo (G.Duraa) Barataa ykn Tika(loon) Ulee Qal’oo
16-24 Foollee (G.Lammataa) Sigabaa biyyaa baasa Hofaafii ulee
24-32 Kuusaa (qondaala) Biyya tiksa Eeboo
32-40 Raabaa (doorii) (jiruu qabeenya hora) Ulee
40-48 Gadaa (Luba) Biyya Bulcha Dhugoo
48-56 Luba (yuuba) 1ffaa Gorsuu, araarsuu Dhugoo
56-64 Luba (yuuba) 2ffaa Gorsuu, araarsuu Dhugoo
64-72 Luba (yuuba) 3ffaa Gorsuu, araarsuu Dhugoo
72-80 Luba (yuuba) 4ffaa Gorsuu, araarsuu Dhugoo
80-88 Gadamoojjii Gorsuu (qananii) Dhugoo
Sirna Gadaa Oromoo
Uummatni Oromoo Uummata bal’aa gaanfa Afrikaa keessaa, isa tokko ta’ee baay’inni isaa naannoo miliyoonaa 50 olitti kan tilmaamamuudha. Kanaaf, waa’een uummata Oromoo yoo ka’u, waanti hedduun gara sammuu namaatti dhufuu ni malu. Keessattuu, sirna bulchiinsa dimokiraasii addunyaa kanaa keessatti qoodni, duudhaalee uummata gurraachaa yoo ka’u sirni Gadaa adda dureen yaadatama.
“waa malee sareen hin duttu” jedhama mitiiree! Anis sababa malee waa’ee sirna Gadaa hin kaasne. Sirni Gadaa jechaafi hima gabaabaan hiikamuu baatus, yaad-rimee isaa muuxannoon hawaasaa keessaa qabu, yaada qorattootaafi maxxaansaalee adda addaa bu’uura godhachuun akka armaan gadiitti dhiyeessuuf yaaleera.
Gadaan duudhaalee maddoota bulchiinsa dimokiraasii addunyaa ta’an keessaa isa angafaa kan uummatni Oromoo bal’aan madisiisee uummata addunyaa si’anaaf akka madda bulchiinsa uummataatti ofii isaaf immoo akka hambaa seenaatti olkaa’uun arjoomedha.Oroomon sirna Gadaa jedhamuun bulaa ture. Yeroo ammaas sirni gadaa bifa duriitiin ta’uu baatuyyuu Oromiyaa keessa bakkeewwan tokko tokkotti ni mul’ata. Sirni Gadaa kunis akka malee bal’aafi icciitii gadi fagoo of keessaa waan qabuuf, jecha yookaan hima tokkoon ibsamuu kan danda’u miti. Haata’u malee, akkuma walii galaatti yaad-rimee sirna Gadaa hundee bulchinsaa, siyaasaa, aadaafi duudhaa, amantii, diinagdeefi hawaasummaa kan of keessatti hammatudha.
Yaad-rimee kanarraa kaasuun sirna Gadaa gabaabsee ibsuuf yoon yaalu, Gadaan sirna bulchiinsaa kan uummanni oromoo waggoota saddet saddeetiin dhalootarraa dhalootatti aangoo wal harkaa ittiin dabarsuudha.sirni aangoo wal harkaa fuudhinsa isaas sirna Baallii yoo jedhamu, qajeelfamoota (principles) sakatta’iinsaafi madaalii (check and balance, through periodic successio of every eight years).qoqqoodaminsa aangoo (division of power, among executive, legislative and judicial branches),wal-morkii madaalawaa miseensota (gareelee)Gadaa shanan gidduutti taasifamuu (competitive parties) fi kkf irratti hundaa’uun raawwatamudha. Gadaan sirna hambaa duudhaalee Afirikaa keessaa tokko ta’ee heera uummanni Oromoo qajeelfamoota armaan olii irratti hundaa’uun ittiin ofiin ofbulchu,daangaa abbaa biyyummaa isaa ittiin kabajatuufi dinagdee isaa eeggatee guddifatudha.
Sirni Gadaa kunis gareelee shaniifi marsaalee saddeet kan ofkeessaa qabudha. Gareeleen Gadaa shananis Birmajjii, Roobalee, Melbaa, Muudana/ Michilleefi Horata yoo ta’an bakka adda addaatti maqaa garaagaraa qabaachuu nidanda’u.
Sirna Gadaa keessatti Oromoon Faana buutuu ykn Dhahaa qaba. Gadaanis kan raawwatamu dhahaa kana hordofeeti. Dhahaan (Faana buutuun) Oromoo Ji’aafi Urjii irratti hundaa’eeti. Guyyoonni Oromoon itti fayyadamu ji’a/baatii tokko keessa jiran hundi maqaa qabu. Maqaawwan kun mataa- mataattii Ayyaana qabu. Guyyaaleen kunis carraa yookaan milkii mataa isaanii qabu. Haaluma kanaan guyyaa gaariifi guyyaa cagginoo qaban jedhamanii adda bahu. Dhahaan yookaan Faana buutuun Orommoo kun Faana buutuu dur dur warri kuush ykn warri Ijiptootaa itti fayyadamaa turaniin wal-dhaala. Itti fufiinsa faana buutuu warra Kuush durii akka ta’etti amanama.
Seenaa, duudhaa, amantiifi ilaalchi, walu- maagalatti aadaan uummata tokkoo wal qabatanii eenyummaa uummata sanaa waan ibsaniif siyaasa fi diinagdee uummata tokkoo guddisuu irratti gahee guddaa qabu. Kanaafuu uummanni Oromoo eenyummaa ofiitiin boonee diinagdee fi siyaasaan akka guddatuuf seenaa, amantii, duudhaa ganamaa; dimshaashumatti ‘aadaa’ mataa isaa kanatti fayyadamuu, kunuunsuufi guddifachuu qaba. Oromoon Oromummaa isaatti amanu Gadaa deebisuu keessatti Qooda qaba. Haaluma kanaan marsaalee sirna Gadaa kana haala walduraa duuba umuriitiin akkaataa armaan gadiitti lafa keenya. As irratti gara yaada gabatee armaan gadiitti osoo hin seeniin waa’ee sirna Gadaa Orommoo gabaabaatti ifaa kan ta’uun irra jiraatu Gadaan uummata Oromoo qabiyyee armaan gadii of keessatti ni qabaata. Kabaja ilaalcha amantii, aadaa, seeraa fi duudhaa Uummata Oromoo boonsuufi bashannansiisu ta’uun isaa beekamaadha. Kanaaf ittiin haa boonnuu, ittiin haa hojjennuun, dhaamsakooti.
Adeemsa Seera Tumaa
Adeemsi seera tumaa sirna Gadaa keessatti seeraafi dambii mataa isaa qaba. Sirna gadaa Oromoo keessatti adeemsi seera tumaa adeemsa hirmaannaa uummata baldhaatti kan amanuufi kan ittiin raawwatudha. Akka seera Gadaatti namni kamiyyuu kan umuriinsaa eyyamu hunuu adeemsa seera tumaa irratti argamuuf mirga qofa osoo hin taane, dirqama sabummaas qaba. Adeemsa seera tumaa kanarrattis namni hunduu yaada qabu akka safuun uummatichaa eyyamutti qoqqobbii tokko malee dhiyeessa. Mariifi falmii (yoo barbaachisaa ta’e) hawaasa bal’aan erga himaachisaa booda, yaadolee walii galaa karaa Abbaa Bokkuutiin deebi’anii hawaasichaaf dhiyaatu. Kanaanis kan uummanni bal’aan itti amanee seera tahee tumamuu isaa abbaan Bokkuu Alangaa gogaa Roobii irra hojjetame qabatee uummaticha fuulduratti mirkaneessa.
Adeemsa seera tumaa sirna Gadaa kana adeemsa seera tumaa biyyoota dhihaa kan sirna dimokiraasummaan baay’ee dagaaganiiru jedhaman waliin yoo wal bira qabnee ilaalle amalli adda isa taasisu ni jira. Kunis akka qajeelfamoota dimokiraasii biyyoota dhihaatti yaanifi fedhiin uummata baldhaa yaadaafi fedhii uummata muraasaan kan uummanni baldhaan ofkeessaa filee bakka buufateen kan bakka bu’uufi murtaa’uudha . Akka sirna Gadaa Oromootti garuu, sagalee tokko nama tokko qofa bakka bu’uu danda’a. Kunis adeemsa seera tumaa keessatti uummanni baldhaan wal ga’ee yaada ofii isaatii akka safuun hawaasichaa eyyamutti qoqqobbiifi sodaa tokko malee dhiyeessee, yaadota falmii ta’ani immoo mareedhaan wal amansiisee gara furmaataa ga’uun dambiileefi seerota barbaachisan hunda baasa.
Adeemsa Seera Hiikuu
Sirna Dimokiraasii Oromoo (Gadaa) keessatti koreen maqaa salgan Yaa’ii Booranaan beekamu qaama seera hiikuurratti aangoo ol’aanaa qabudha. Miseensotani koree kanaa gareelee Gadaa kan Hayyuu jedhamu keessaa filatamu. Qaamni kun aangoo seera hiikuu biratti dabalee fooy’insi seeraa yoo barbaachisaa ta’e yaada ni dhiyeessa. Korri koree kanaa handhuura Gadaa Orommooo kan taate giddu gala Odaa Nabeetti geggeeffama.
Adeemsa Seera Raawwachiisuu
Abbaan Alangaa qaama seeraafi dambiilee duudhaa Gadaa Keessatti argaman raawwachiisuuf aangoo guutuu qabudha. Alangaan meeshaa gogaa Roobii irraa hojjetamu fiixeen isaa kallaattii qabatamurraa gara dhumaatti qal’ataa kan deemu ta’ee abbaan Alangaa akka mallattoo beekamtiitti (recognition) kan qabatudha. …….itti fuffaa.
Kan dubbisnerraa.


text:
Baqattoonni Oromoo dhibba tokkoo fi shantamni sodaa nageenyaaf sababaa jedhuun Yaman keessaa fuudhamanii torban darbe moraa Loyaaddee jedhamu kan Jabuutii keessa qubachuu isaanii torban darbe ibsamee ture. Kunis achuma Jabuutii keessa akka qubatan gochuun gargaaruuf akka ta’e baqattoonni Jabuutii irraa dubbatanii jiru. Garuu, sababaa hin beekamneen baqattonni kun boca ykn foormii adda addaa akka guutan ta’e gara biyya jalqaba irraa dheessanii turan Itiyoophiyaatti deebifamuuf jiru sodaan jedhu jira ture.
Yeroo ammaa garu mooraan yeroof baqattoonni keessa bufatanii turan Loyaaddeen duwwaa dha kan jedhan baqattoonni biroon, jarri biyyatti deebifamuu isaaniif shakkii hin qabnu jedhu. Kamiisa darbe jechuun Sadaasa 14 bara 2016 immoo baqattoonni Oromoo digdamni achuma Jabuutii lafa bidiruu imalaa itti koran irraa Kamisa qabamanii kokolaataan Jimaata darbee gara Dirree Dhawaatti ergaman jedhu baqattonni Jabuutii keessaa.
Angawoonni dhaaba godaantoota addunyaa kan Jabuutii keessaa tokko biyyatti deebifamuu baqattoota 150 sanaa kan dhugoomsan ta’uus hedduun isaanii odeefanno hin qabnu jedhan.S ambata, Sadaasa 26 bara 2016 baqattoonni Oromoo heddumminaan dirree xayyaaraa Jabuutiitti argamuu isaaniis kanneen dubbatan ni jiran.
Godaantootas ta’e godaantoota fedhii isaaniin ala biyya irraa dheessanti deebisuu seera addunyaatu dhorka.
Gabaasa Kutaa 1 ffaa dhaggeeffadhaa


text:
#Oolmaa Mana Murtii Buraayyuu!
Hoogganootni, Qondaalotnii fi Galaalcheessitoonni SBO har’a Amajjii 18, 2020 Mana Murtii Buraayyuutti dhiyaatan torbee har’aa Amajjii 25,2021 tti beellamaan Murtii haqaa dhabanii Mana Hiraarsaarti deebi’an!
Dhugaan moo’ataa dha!
“Abbaan Iyyatu Ollaan Birmata” Oromoo ilmaan kee sagalee dhabaniif sagalee ta’i!
Mohammed Hassen Wako
Dubbii Himaa ABO dabalatee miseensonni ABO 10 har’a mana murtiitti dhiyyaatu
Humni waraanaa PP mudde 20/2020 Itti gaafatamaa Waajjira ABO muummicha Gullallee kan tahee fi Dubbii Himaa ABO dabalatee Galaalcheesitoota SBO fi Qondaaltota ABO baayinni isaanii 11 tahan mana jireenyaa isaanii keessaa barii lafaa sa’aatii 6:00am ykn sa’aaatii 12:00 akka itiyoophiyaa irratti homaan waraanaa poolisii magaalaa Finfinnee ,Poolisii humna Addaa Oromiyaa fi Poolisii Federaalaa waliin tahuun mana jireenyaa jiraattota kanaatti cabsuun afaan qawween ukkaamsanii hidhan hanga ammaa sababa tokko malee mana hidhaa Magaalaa Buraayyuutti hidhamanii kan argaman har’a ganama kana mana murtiitti akka dhiyyaatan barameera.
Namoonni dhimma miseensota kanaa hordofuu dandeessan ganama kana mana murtii Godina addaa magaalaa Buraayyuutti hordofuu dandeessu.
1. Jaal Dr Gadaa Oljirraa Ittigaafatamaa Wajjira Muummee ABO kan Gullallee
2. Jaal Mahaammada Raggaasaa Dubbii Himaa ABO
3. Jaal Malkaa Danuu MGS fi galaalchessaa SBO
4. Jaal Ibsaa Gaaddisaa Galaalchessaa SBO
5. Jaal Ayyaantuu Bulchaa Galaalchessituu SBO
6. Jaal Yeroosan Hayyuu(Tashoomee) Itti gaafatamaa Ijaarsa siyaasaa magaalaa Finfinnee
7. Jaal Tumsaa[Asaffaa Fiqaaduu] Qondaala ABO
8. Jaal Gurmuu Ayyaanaa
9. Jaal Geesisaa kumsaa
10. Jaal Leensaa Alii
Namoonni kunneen erga hidhamanii har’a baatii tokko kan fixan tahus badiin isaanii Oromummaa isaaniin sabboontota tahuu qofaan hidhamanii dararamaa jiru.
amichi Yugaandaa waggaa afartama bulchuuf deemu sun, neetwoorkii cufee filannoo geggeeffataa turee?
Related


text:
Itiyoophiyaa keessatti Kanneen jibbinsaa fi hookkara kakaasan namoota Itiyoophiyaa biyyaa ala jiraatan yokaan Dayaasporaa keessaa hagi tokko Yunaayitid Isteetis keessa jiraatu jechuun Itiyoophiyaatti Ambaasaddarri Yunaayitid Isteetis ibsa kaleessa kennaniin dubbatanii jiran.
“Yunaayitid Isteetis keessa haala miijawaa fi nageenyaa keessa taa’anii Itiyoophiyaa keessatti jibbinsaa fi hookkara kakaasu” jedhan Amnaasaddar Maayik Reeyiner.
Yaada diploomaatii Amerikaa kana torban darbe mummichi ministeera Itiyoophiyaa Dr. Abiyyi Ahmad paarlaamaa biyya isaaniif ibsanii turan.
Addunyaa bakka adda addaa irra ka jiran afaanneen Itiyoophiyaa keessaa dubbachuu kanneen danda’an irra hedduun isaanii paas portii Itiyoophiyaa kanneen hin qabne oduu uumanii odeessan kan “gaangeen dhalte” jedhu oofuun yuu-tuubii (you tube)irraa buddeen ta’eefii madda galii ofii godhatan jedhan.
Gara laafeessa kan ta’e uummanni Itiyoophiyaa immo warra afaan isaa dubbatan kana dhaggeeffatee wal nyaata jedhan Dr. Abiyyi.
Gabaasa guutuu caqasaa


text:
Aartiin bu’uura jireenya hawaasummaafi beekumsaa akka ta’e jildii keenya lammaffaa keessatti seenaa kabajamaa Dr. Alii Birraa yeroo kaafnetti eeruunkoo niyaadatama. Dr. Aliin akkuma Amarikaa gaheen Afaan Ingilizii akka afaan 2ffaa isaatti barachuu jalqabe. Itti fufuunis yaaxinaalee muuziqaa koolleejjii ‘Saantaa moonikaa’ jedhamu kan Amarikaa Kaalifoorniyaa keessatti argamutti barachuun beekumsa muuziqaa irratti qabus haalaan cimsate.
Bara 1989tti Biyya Saawud Arabiyaatii gara Iswiidinitti deemuun Afaan Iswiidish barachuu jalqabee turtii yeroon booda haadha manaa isaa Iswiidiniitti dhiisee gara Kanaadaa deeme. Aliin Afaan Ingilizii haala gaariin waan dubbatuuf achittis intala Kanaadaa tokkotti siqee ittiin wal baree ishees jaallate.
Bara 1992 tti jaalallee isaa waliin Kanaadaa Torontoo taa’ee haadha manaa isaa Iswiidishi taate waliin wal hiike. Yeroo kanatti Aliin sirboota isaan beekamtii guddaa argate. Sirboonni inni sirbus haalliifi yeroon kan hin jijjiirredha. Kana malees, sirboota isaa galma gurguddaa kan Finfinnee keessatti argaman kanneen akka “Haager Fiqiriifi Raastiyaatir” keessattiifi godinaalee Oromiyaa hedduu keessa naanna’uun sirboota isaa saba Oromoofi deeggertoota isaaf dhiyeessaa ture. Yeroo kanatti abbaan isaa nama Ahmad Taaqii jedhamu kan afaaniifi seenaa saba Oromootiif quuqamu tokko waliin wal barsiise. Haa ta’u malee, yeroo Mootummaa Dargii fonqolchuuf lolli taasifamu loltoota mootummaa kanaatiin Ahmad Taaqii ajjeefame. Maqaan nama kanaa kan biroo “Hundee” jedhama ture. Aliinis maqaa isaatiin sirba “yaa hundee bareedaa yaa fiixee miidhagaa” jechuun sirbe.
Sababuma kanaafis, Aliin mootummaa kana biratti akka mormituutti ilaalame. Afaan, seenaa, duudhaafi aartii Oromoorratti hojjechuun isaa isa adabsiise. Fakkaataa isaa akka bakka hin buufneef Aliin akka korma loonii kolaafame. Alii Birraan guddina aadaafi aartii Oromoorratti hedduu hojjeteera. Hojiiwwan hojjete kanaafis badhaasa adda addaa argateera. Bara 1995 weellistoota Afrikaa Kanaadaa keessatti argaman keessaa hojii guddaa hojjechuun ‘’African Merits Award” badhaasa jedhu argateera. Bara 2010 Waxabajjii 12 Yunivarsiitii Jimmaa irraa “Dooktoreetii kabajaa” argateera. Bara 2000tti Aartiistoota seenaa, afaan, aadaa, duudhaafi aartii Oromoorratti hojjetan keessaa Dr. Alii Birraa Dhaabbanni Raadiyoofi Talavajiinii Oromiyaa sadarkaa 1ffaa irra teessisuun badhaaseera.
Dr. Alii Birraa sirboota kaasettiiwwan 37 ol baasuun hawaasasaa qaqqabsiiseera. Qorannoon irratti hojjetamuun qabiyyeewwan sirboota kanaa waa’ee barnootaa, siyaasaa, dinagdeefi hawaasummaa mara akka of keessatti haammatu ifa taasifameera. Afaanota 8 ol sirriitti dubbachuu danda’a. Sirboonni isaas guddina aadaafi aartii Oromootiif gumaacha guddaa taasisaniiru. Keessumattuu ‘Barnootaa 2x kana ta’uu qaba kaayyoon Oromootaa’ kan jedhu eenyuma birattuu kan yaadatamuudha. Yeroo ammaa kana Dr. Alii Birraa haadha manaa isaa Linii Markusiifi nama Muhaammad Shariif jedhamu waliin dhaabbata “Birra Children Education Foundation” jedhu magaalaa Dirree Dawaatti banuun daa’immaan maatii harka qalleeyyiifi maatii hin qabne barsiisaa jiru. Walumaagalatti artistoonni Oromoo karaa yeedaloo sirba walaloo isaaniitiin waa’ee eenyummaafi Oromummaa, waa’ee misoomaafi biyyaa, waa’ee goototaafi kkf waan faarsaniif miira ittiin hawaasa sochoosan qabu. Dr. Kabajamaa Artist weellisaa Alii Birraa ayyaana waggaa shantammaaffaasaa bara kana keessa kan ayyaaneffatuufi ammas hojiilee ajaa’ibaatiin kan sabasaa tajaajilaa jirudha. Kanaafuu, hayyuu keenya kanaaf umurii dheeraa hawwaa Oromoon dhuguma Oromummaatti dhalatee jiru gama dandeettii itti bobba’ee jiruutiin maal akka sabasaaf gumaachaa jiru akka of gaafatuuf dhaamsakoo dabarfachaa, kutaa sadaffaasaa jildii itti aanutti xiinxala sirbasaa qabiyyee garaagaraa keessatti qaaccesseen dhiyeessa.
Beekan Gulummaa Irranaa tiin


text:
[DhRTVO 12 10 2009] Sirna Jila Gadaa Tulaamaa Odaa Nabeetti adeemsifama jiru.
TVO: Waa’ee Qubee irratti marii hogganaa BBO Margaa Fayyisaa waliin marii godhaa jiru
Mootummaan Wayyaanee yeroodhaa gara gara yerootti ajandaa garaagaraa kan ittiin dhiiga ilmaan Oromoo dhangalaasuufi umrii bittaa gabrummaa isaa ittiin dheeraffatu baafachaa akkuma tureefi ammas ittijiru tartiiba Qubee Afaan Oromoo geeddaruudhaan ilmaan Oromoo irratti gaaga’ama gaggeessuuf karoorfachuun ifaadha. Ummatni Oromoo mootummaa wayyaanee irraa waan gaarii gonkuma eegee hinbeeku, ammas kan irraa hin eegne tahuu durumaanis nibeeka. Mootummaan wayyaanee ajandaa dhiiga ilmaan Oromoo ittin dhangalaasuufi gaaga’ama nageenya ummataa ittiin fidu qofa baafata. Kunimmoo sirna gabrummaa ummata Oromoo irratti dheeressuufi gocha duguuginsa sanyiif ummata Oromoo saaxilaa jira.
Yeroo ummatni Oromoo gaaffii mirga abbaa biyyummaa isaatiif wayyaanee hudhee qabee jirutti mootummaan wayyaanee jijjiirraa tartiiba Qubee Afaan Oromoo akka ajandaatti gadi baasuun lubbuu ilmaan Oromoo ittiin gaaga’uufi qalbii ummataa gara dhimma kanaatti deebisuuf qofaadha. Qubee Afaan Oromoo Goototni Oromoo dhiigaafi lafeedhaan dhaloota dhaalchisan mootummaa garboonfataan geeddaruuf mirga hinqabu. Ergamtootni wayyaanee kanneen akka Dr.Tolamaaramiifi fakkaattotni isaa tartiiba Qubee Afaan Oromoo maallaqaan geeddaruu keessatti qooda fudhatan ittigaafatama seeraafi seenaa jalaa hinba’an. Qubee Afaan Oromoo kan jalqabsiise Wayyaanee miti. OPDOs miti. Abbaa qaba. Har’ammoo abbaan ummata Oromooti. Kanaafuu, Qubee Afaan Oromoo dhiigaafi lafee Gootota ilmaan Oromootiin dhufe kan tikfachuu dandahu ummata Oromoo qofaadha. Jijjiiramni kamuu fedhii ummata Oromootin alatti tahuu hindanda’u. Mootummaan wayyaanees dhahannaa onnee ummata Oromoo ittiin ilaaluufi lubbuu ilmaan
Oromoo ittin gaaga’uuf akka tahe ifaadha. Mootummaan wayyaanee kaleessa ajandaa gara biraan dhiiga ilmaan Oromoo dhangalaasaa tureefi har’as ittijiru, borummoo ajandaa gara biraa baasuun gaaga’ama kanaa oliitif akka nu saaxilu ifaadha. Kanaafuu, ummatni Oromoo qoqqooddaa lafaafi amantaa malee Oromummaa isaan waliif birmatee mootummaa kanatti xumura godhuu qofatu furmaata. Kaleessa ajjeefamaa turre. Har’as ajjeefamaa jirra. Borus ajjeefamuuf jirra. Bara baraan ajjeefamuurra FXG walitti fufinsaan gaggeeffamaa jiru daran jabeessanii mootummaa wayyaanee hundeen buqqisuu qofatuu furmaata. Dhimmi Qubee Afaan Oromoo dhimma eenyummaa Oromooti. Kanaafuu, haaluma kana bu’uura godhachuudhaan Gamtaan Barattoota Oromoo ummata Oromoo maraaf waamicha eenyummaa bifa armaan gadiin dhiyeesseera.
1.Barattootni Oromoo Dhalootni Qubee, Qubee Afaan Oromoo dhiigaafi lafee Gootota ilmaan Oromootiin dhufeefi ummatni Oromoo kiyya jedhee ittiin gargaaramaa jiru, Mootummaan Wayyaaneefi OPDOn waliigaluudhaan fedhii ummata Oromoo malee geeddaran iddoo duraatti deebisuuf mormii walirraa hincitne akka gaggeessinuuf Gamtaan Barattoota Oromoo waamicha nidabarsa.
2. Qonnaan Bultootnifi Daldaltootni Oromoo Qubee Afaan Oromoo, kan ittiin barattaniifi ilmaan keessan ittiin barsiifachaa turtan, Mootummaan Wayyaaneefi OPDOn marii ummata bal’aa malee tartiiba Qubee Afaan Oromoo geeddaruudhaan ilmaan keessan burjaajessaa kan jiran ta’uu hubattanii shira diina eenyummaa keenyarratti aggaamame kana hundeen dhabamsiisuuf FXG walitti fufinsaan adeemsifamaa jiru daran jabeessuun Mootummaa Wayyaaneetti xumura haagoonu jechuun Gamtaan Barattoota Oromoo waamicha eenyummaa isiniif dabarsee jira.
3. Hojjattootni Oromoo Qubee Afaan Oromoo kaleessa ittiin barataa ture, kan dhiigaafi lafeen argame ergsmtootni Wayyaaneefi Wayyaaneen fedhii ummata bal’aa malee geeddaruudhaan ilmaan keessan akka ittiin hinbaranne godhuun seenaa darbe awwaaluuf yommuu tattaafatan kanatti, duula Afaan Oromoo quucarsuu fi dhaloota burjaajessuuf mootummaan wayyaanee gaggeessaa jiru hundeen dhabamsiisuuf qabsoo ummatni Oromoo taasisu cinaa yoomiyyuu caalaa yeroon itti dhaabbattan amma jechuun Gamtaan Barattoota Oromoo waamicha isiniif dhiyeessa.
4. Waldaaleen amantaa, waldaaleefi dhaabbileen walabaa kanneen ummata Oromoo tajaajiluuf dhaabbattaniifi Afaan Oromoon tajaajilaa jirtan, duulli Afaanifi eenyummaa Oromoo dhabamsiisuuf Mootummaa Wayyaaneetiin raawwatamaa jiru kuni isinis waan ilaallatuuf kallattii dandeessan maraan Mootummaa Wayyaanee irratti dhiibbaa barbaachisu akka gootan Gamtaan Barattoota Oromoo dhaamsa isiniif dabarsee jira.
5. Jaarmiyaaleen Siyaasaa Oromoo, Qeerroo Bilisummaa Oromoo dabalatee Qubee Afaan Oromoo dhiigaafi lafee goota Oromootiin dhufe kan dhaloota ittiin barsiisuufi Afaanifi eenyummaa Oromoo ittiin guddisuu fi Bilisummaa Oromoo fi walabummaa Oromiyaaf qabsoo godhaa jirtan, akkasumas, afaan hojii Jaarmiyaa taasisuun kan ittiin gargaaramaa jirtan, shira diinni eenyummaa Oromoo dhabamsiisuufi seenaa Gootota Oromoo xiqqeessuuf xaxaa jiru kana hundeen dhabamsiisuuf gargaagaramummaa ilaalchaa gidduu keessan jiru dhiphisuudhaan Mootummaa Wayyaaneetti akka xumura gootan Gamtaan Barattoota Oromoo waamicha eenyummaa isiniif dabarsee jira.
6. Barreessitootnifi Artiistotni Oromoo kanneen eenyummaa, aadaafi guddina Afaan Oromoo irratti qooda keessan ba’aa jirtan, yakka mootummaan Wayyaaneefi ergamtootni isaa fedhii ummata bal’aa osoo giddugaleessa hingodhatin jijjiirraa tartiiba Qubee Afaan taasisan, shira Wayyaaneen guddina Afaanifi eenyummaa, akkasumas, aadaa Oromoo balleessuuf xaxaa jiru tahuu hubattanii, shiraafi aggaammii dhiiga ilmaan Oromoo dhangalaasuuf karoorfame kana dhaabsisuuf kallattii barbaachisu maraan akka dhiibbaa gootaniifi qabsoo ummataa cinaa dhaabbattan waamicha eenyummaa isiniif dabarsinee jirra.
7. Hayyootnifi beektotni Oromoo kanneen Afaanifi eenyummaa Oromoo addunyaatti mul’isuuf aarsaa kanfalaa jirtaniifi ittiin hiraarfamaa turtan, jijjiirraan tartiiba Qubee Afaan Oromoo Qorannoo Hayyootaafi beektota, akkasumas, barsiisota Oromoon taasifame osoon hintaane namoota ergama wayyaanee qabaniifi eenyummaa Oromoo maallaqaan geeddaran kan giddugaleessa godhate tahuu hubattanii shira kana hunda irra aanuuf qabsoo ummatni Oromoo roga hundaan gaggeessaa jiru cinaa dhaabbachuun mootummaa Wayyaaneetti xumura haagoonu jechuudhaan Gamtaan Barattoota Oromoo waamicha eenyummaa isiniif dabarsee jira.
8. Ilmaan Oromoo caasaa OPDO keessatti argamtaniifi mooraa waraana diinaa keessa jirtan kanneen dhimmi eenyummaa isitti dhagahamu ummata Oromoo waliin dhaabbachuun Oromoofi Oromiyaa sirna gabrummaa Wayyaanee jalaa baasuuf qooda keessan yeroon itti baatan amma jechuun Gamtaan Barattoota Oromoo waamicha eenyummaa isiniif dabarsee jira.
Injifannoon Uummata Oromoof!
Gadaan Gadaa Bilisummaati!
Gamtaa Barattoota Oromoo (GBO/OSU )
Waxabajjii 13/2017
Via: Adem Misoma


text:
Mootummaa Ceehumsaa Ijaarrachuun Lammiilee Oromiyaa Furmaata Nagaa Waaraa fi Tasgabbii Sabaatiinsa Qabu Argamsiisuuti!
Ibsa (KQMCBNO) – Caamsaa 3, 2021
Nagaaa Waaraa fi tasgabbii sabaatinsa qabu argamsiisuuf MCBNO ijaarrachuun lammiilee Oromiyaa barbaachisaa qofa osoo hin taane, murteessaa dha. Karaan adda addaa kan gara filannoo haqaatti geessu yeroo adda addaatti yaalamus murna aangoo dheereffachuu barbaadu kan biyya kana Afaan qawweetiin bulchaa tureen fedhiin waan hin jiraanneef gara tarkaanfii Mootummaa Cehumsa Biyyoolessa Naannoo Oromiyaa ijaaruutti tarkaanfatame. Kun karaa tokkicha gara nagaafi dimokiraasiitti nu geessu waan ta’eef Lammiileen Oromiyaa hundi qooda irraa fudhachuun dirqama Lammummaati.
Mootummaa Cehumsaa jechuun biyya tokko keessatti yeroo Sirni tokko kufee Mootummaan Sirna sana keessa ijaarames seeraan hin jirretti Ummattootni biyyattii keessa turan sirna dhablee fi Mootummaa maleeyyii akka hin taaneef, qaamolee nageenya buusan (peace makers) Kanneen jedhaman caasaa Qeerroo Bilisummaa Oromoo, Caasaalee Lammiilee Oromiyaa/Sabaa fi sablammoota Oromiyaa keessa jiranii, Caasaalee Jaarmiyaalee Hawaasaa(Civic Association), Caasaalee Jaarmiyaalee Siyaasaa Oromiyaa keessaa, Abbootii Gadaa fi Hayyoota Amantaa irraa ijaarameen kan utubamuun nagaa waaraa fi tasgabbii sabaatiinsa qabu buusee ummattootni biyyatti tasgabbiidhaan mootummaa isaaniif ta’u akka filataniif dirqama ofitti fudhatee yeroo cehumsaa sana kan gaggeessu jechuu dha.
Mootummaa Cehumsaa ijaarachuun lammiilee Oromiyaa kan barbaachiseef, Biyyattiin kun mootummaa waloodhaan bulaa waan hin jirreef. Kana jechuun heerri biyyattii cabuudhaan murni tokko aangoo seeraan alaa itti fufsiifachuu yeroo barbaadu, kanneen haqaa fi bilisummaa sabootaaf qabsaa’an ammoo uummata waliin hiriiranii jiru.
Murni siyaasaa gartuu tokko leellisu aangoo siyaasaa Mootummaa Federaalaa dhuunfachuun ilaalcha sabboonummaa Sabootaa fi Biyyaa Lammileen/Sabaa fi sablammoonni keessa jiran dhabamsiisuuf hojjetaa jira. Oromiyaan Sabaa fi Sab-lammoota hedduu kan of keessatti hammattee jirtuu fi Amantaa fi Aadaa waliin jireenya sabaaf sablammoota hedduu kan qabdudha. Murni Biltsiginnaa aangoo hunda harka galfate kun jireenya Lammiilee Oromiyaatiif yaaddoodha. Kanaaf, Lammiileen Oromiyaa murna siyaasaa gartuu tokko leellisu kanaan dhuunfatamtee jireenyi isaanii akka hin golgoloofne Mootummaa Ce’umsa Biyyoolessa Naannoo Oromiyaa ijaaruun fardii ta’ee argame.
Diigamiinsi guddaan Oromiyaatti aggaamamee jira. Daangaan Oromiyaa kallattii adda addaan cabuufi lafti Oromiyaa saamamuun ni mul’ata. Kun baroota dheeraaf geggeeffamaa kan ture haga ammaa xumura utuu hin argatiin daran babal’atee jireenya Lammiilee Oromiyaa yaaddoo keessa galcheera. Cabinsa daangaa (Territory) fi saamaminsa lafaa kana baraaruuf mootummaan Cehumsa Biyyoolessa Naannoo Oromiyaa waloo ijaaramee nageenyi waaraa fi tasgabbiin sabaatinsa qabu bu’uu qaba. Oromiyaan dirree jeequmsaa fi lolaa yoo taate Lammiilee Oromiyaa keessa jiraatanii fi uummata Oromoo qofaaf utuu hin taane, sabaaf sablammoota Itoophiyaa dabalatee balaa gaanfa Afrikaa nagaa dhorku baatee deema.
Ummata Oromoo dabalatee sabaa fi sablammoonni Oromiyaa keessaa saboonni cunqurfamoon harqoota gabrummaa jaarraa tokkoof walakka oliif irraa ture of irraa kuffisanii hiree ofii ofiin murteeffachuu, mirga abbaa biyyummaa deebisanii gonfachuu, Bilisummaa diinaan sarbaman deebifachuuf wareegama qaqqaalii baasaa turaniiru.
Qabsoon mirga abba biyyummaaf, bilisummaaf, walqixxummaaf, diimokraasiif, olaantummaa-seeraaf, mirga dhala namatiif taasifamee fi wareegamni qaamaa qalbii hedduun itii bahe Karaarraa akka maqu kanneen godhan , Afaan fajjeessitoota, Ayyaan-laallatoota, Gantoota, Hattoota, Dantaaf buleeyyii fi Jala-galtoota dantaa Lammiilee irra ejjetani dha. Qabsoon wareegama qaamaa qalbii itti baafamee as gahe kun murnoota badii Kanaan akka hin butamneef MCBNO ijaarachuun Lammiilee Oromiyaa akkan murteessaa ta’ee argameera.
Waan ta’eef Lammiileen Oromiyaa mootummaa Gadaan darbe keessatti dirqamoota gara garaa irra turtanii fi ammas murna Afaan Qaweetiin ummattoota cafaqee bulchaa jiru faana jirtan, lammii keessan Lammiilee Oromiyaa cinaa dhaabbachuu dhaan hatattamaan Mootummaa Cehumsaa Biyyaalessa Naannoo Oromiyaa akka dhaabbattaniif waamicha Lammummaa isiniif goona.
Akka Kanaan, Qaamota armaan gadiitiif waamicha keenya dabarsuu barbaadna.
1. Qaamota Nageenyaaf:-
Qaamni nageenyaa nagaaa biyyaa fi uummattootaa eeguuf kan waadaa seene qaama seeraa Waardiyaa heeraa fi seera biyyattii qaama ol aantummaa seeraa kabajee kabjisisu wabii lammiilee biyyaati. Qaamni mootummaadha ofiin jedhu erga fulbaana 30, 2013 A.LH tii seeraan aangoo siyaasaa ummata ittiin taliigu harkarraa hin qabu. Kan amma maqaa Mootummaatiin loltoota akeeka isaa galiin gahan qofa qabatee qe’ee fi qabeenyaa namaa saamuu fi lubbuu hawaasa qulqulluu balleessisiisaa jiru murna Qabeenyaa biyyaa fi Waraana biyyaa dhunfatee socho’aa jiru murna Biltsiginnati. Kanaaf, haala heera biyyattii fi naamusa ittiin leenjitanii bobbaafamtaniin gara uummata keessanii goruun nageenya Lammiilee Oromiyaa mirkaneessuuf dirqamni guddaan isinirra jira. Isin mootummaan dhufee yoo darbu uummata waliin jiraattu; nagaa uummataa eegdu. Waan ta’eef, waamicha isiniif taasifame hordofuun adeemsa ijaarsa MCBNO keessatti qooda waadaa itti seentan akka ba’attan waamicha isiniif goona. Kana akka gootanis abdii isinirraa qabna.
2. Abbootii Gadaa fi Hayyoota Amantaa:-
Akkuma qaama nageenya buusu (Peace makers) jedhamuun Koree Mootummaa Cehumsa Biyyoolessa Naannoo Oromiyaa milkeessuuf ijaarame kana keessatti qooda fudhattanitti, dirqama dachaa fudhachuun Haala duudhaa amantii keessanii fi sirna Gadaatiin nageenya Lammiilee Oromiyaa eegsisuuf qoodni keessan olaanaa dha. Yeroo mootummaan bara bulchinsa isaa fixatee biyyattiin goolama siyaasaa (Political violence) keessa seentetti safuu fi duudhaa hawaasaa kabajsiisuun Lammiileen Oromiyaa gara waloodhaan mootummaa ijaarratanitti akka deeman gumaacha isinirraa eegamu akka ba’attan waamicha isiniif goona.
3. Hayyootaafii Beektota Oromoo Biyyoota Ollaa fi Biyyoota Alaa Garaagaraa Keessa Jirtaniif:-
Akkuma argaa jirru hayyoonnii fi Beektonni kallattii adda addaan ijaarsa Mootummaa Cehumsa Biyyoolessaa Naannoo Oromiyaa keessatti qooda kennaa jirtu. Ammas daran itti fufuun hojii dippiloomaasii fi tumsa ogummaa keessaniin egeree Lammiilee Oromiyaa balaarraa baraaruuf tumsa akka gootan gadi jabeessinee dhaammanna.
4. Miidiyaaleef:-
Nageenyi Lammiilee Oromiyaa mirkanaa’ee gara nagaa fi dimokiraasiitti akka cehamu gochuu keessatti qoodni miidiyaa olaanaadha. Waan ta’eef, miidiyaaleen mirga Lammiilee Oromiyaa akka kabajamuuf hojjettan dhimma Mootummaa Cehumsaa Biyyoolessa Naannoo Oromiyaa jala bu’uun hordofuun qajeelfamaa fi kallattii KQMCBNO isin akeekeen dirqama keessan akka bahattan waamicha isiniif goona.
5. Dhaabbilee Hawaasaa fi Ogummaa Garagaraatiif:-
Koree Mootummaa Ceehumsaa milkeessuuf hojjataa jiru kana keessattis akkuma qooda keessan bahataa jirtan, Dhaabbileen hawaasaa adda addaa of ijaaruun mirga Lammiilee Oromiyaaf qabsaa’aa akka turtanii fi jirtan ni beekama. Dhaabbileen Ogummaas Danqaa fi Danqaraa hedduu irraan tarkaanfachuun Lammiilee Keessan tajaajilaa turtaniittu. Ammas Cehumsa kana milkeessuuf qooda isin irraa eegamu akka bahattan gadi jabeessinee dhaammanna.
Hojjettoota Mootummaa Kanneen Turtaniif:-Isin ergamtoota mootummaa osoo hin taane tajaajiltoota hawaasaa uummata keessaa dhalattaniiti . Mootummaan kallattii adda addaan qajeelfama isiniif kennaa ture bara bulchiinsa isaa waan xumurateef gara uummata keessanii goruun ijaarsa Mootummaa Cehumsa Biyyoolessa Naannoo Oromiyaa keessatti qooda akka kennitan waamicha isiniif goona.
6. Qonnaan Bultootaa fi Horsisee Bultotaaf:-
Qonnaan Bultootaa fi Horsiiseee Bultootni tajaajilamtoota sirrii bu’aa jiruu fi jireenya biyyaati malee, Saamamtoota fi ergamtoota ba’aa baachuu hin dandeenye itti baachiman miti!
Waan ta’eef, uummatni bara mootummaan jiru maqaa buusii, Gabataa Misoomaa fi Gibiraan gidirfamaa ture kan takkaayyuu tajaajila bu’uuraa mootummaa irraa hin tajaajilamiin, amma yeroo dhiphatanii waan qabanii gadi dhiisan dhabanitti tajaajila bu’uuraa murna Shiftaa Waraanaa biyyaa fi qabeenyaa biyyaa dhuunfatee of dandamachiisuuf ijibbata watwaataa jiruun tajaajilli bu’uura argatamu hin jiru. Uummanni keenya of ta’uun waan bor isaaf ta’u MCBNO tumsuun qooda isaa akka bahatu gadi jabeessinee hubachiifna.
7. Abbootii Qabeenyaa fi Daldaltootaaf:-
Abbootiin qabeenyaa fi daldaltoonni qabeenyaa keessan irratti abbaa ta’uun qabeenyaa keessan bilisaan sochoofataa lammiilee keessan cinaa dhaabbachuu qabdu malee doorsisa, sobaa fi sossobbaan madda galii Murna Shiftaa ta’uu hin qabdan. Kanaaf, yeroon kun yeroo kamiiyyuu caalaa yeroo qabeenyaa keessaniin lammiilee keessan cinaa dhaabbachuun MCBNO labsame kana cinaa dhaabbattani dha.
8. Hidhamtoota Siyaasaa Lammiilee Oromiyaaf: –
Hidhamtootni Siyaasaa Lammiilee Oromiyaa (HSLO) addatti Sabboontotni, Miseensotni ABO fi KFO hidhamtoota siyaasaa Murtoo Siyaasaa barbaadanii dha malee murtoo Seeraa barbaadan miti. Murtoo Seeraa qaamni barbaadu Shakkamaa fi Yakkamaa ta’uun isaa qulqula’ee carraa murtoo seeraa argatuun Bilisaan bahuu fi adabbii seeraa argatee sirreeffamuun ummatatti makamuu mala. Kun akkuma walii galaatti mul’ataa hin jiru.
HSLO ajaja fakkeessii manni murtii dabarsuun gowwoomuun madda galii Murna Shiftaa Biltsiginnaa ta’u hin qaban. Ajajni Mana murtii Poolisaan hojiitti hiikamuu dhabuun hiraarfamaa jirtan waan ta’eef.
Kanaaf, dhimmi keessan murtoo Siyaasaa barbaada; murtoon siyaasa ammoo qabsoodhaan furmata argata. kana hubachuudhaan “Akka Cabanitti hokkolan” mana murtii ajajni isaa hin eegamne keessatti murtoon haqaa argamu hin jiru waan taheef mana murtiitti deddeebi’uu irraa akka dhaabbattan jenna.
9. Olloota Oromiyaa Lammiilee Oromiyaa wajjiin Ollooma Qabdaniif: –
“Ollaan Nagaan Yoo Bule Ollaan Nagaa Argata!” Oromiyaan Nagaa Waaraa fi tasgabbii sabaatinsa qabdu agachuun Olloota Oromiyaa, sabaa fi sab-lammoota agoobara golgaa Federaalizimii jala jran caalaatti fayyada. Kanaaf, MCBNO lammiileen Oromiyaa ijaarrataa jiran cinaa dhaabbachuun qooda isin irraa eegamu akka bahattan kabajaan isin hubachiifna.
10. Hawaasa Idil Addunyaatiif:-
Hawaasni Idil Addunyaa, dhaabbileen mit-mootummaa hedduun Finfinnee/Oromiyaa keessa maandheffattanii jiraattan, Dippiloomaatotni biyyoota garaagaraa, Gamtaan Afrikaa, Gamtaan Awuroppaa fi kanneen dantaa Finfinnee fi Oromiyaa irraa qabdan hundi keessanuu nagaa dantaa Oromiyaa irraa argatan argachuuf Mootummaa Cehumsaa Biyyoolessa Naannoo Oromiyaa kanatti Xiyyeeffannoo gochuu qabdan jennee amanna.
Qaamotni dhimmi nageenyaa itti dhagahamu hundi xiyyeeffannoo itti kennuu baatnaan, Boora’insi nageenya Oromiyaa Oromiyaa bira darbuun Afrikaa fi Addunyatti danqaa uumuun akka yaaddoo hamaa keessa hin galchineef Mootummaa Cehumsaa Biyyoolessa Naannoo Oromiyaa ijaaruu qofatu karaa filatamaa ta’ee argame.
Kanaaf, hariiroo siyaasaa fi dippilomaasii Murna Shororkeessaa PP waliin qabdan akka addaan kuttan Cimsinee isin gaafatna. Dabalatas, murtoo lammileen Oromiyaa Murna Shiftaa PP irratti fudhatan kanaaf beekamtii kennitanii uummata biyyatti gara nagaa fi diimokraasiitti ceesisuuf tattaaffii godhamu wajjiin akka dhaabbattan irra deebinee kabajan isinitti dhaammatna.
Akka walii galaatti, Mootummaa Cehumsaa Biyyoolessa Oromiyaa ijaaruun eenyuufuu yaaddoo utuu hin taane, Yaada furmaataa Lammiileen Oromiyaa itti amananii fudhatan madda nagaafi tasgabbii, bu’uura waliin jireenyaa fi mootummaa waloo qabaachuuti. Sabaa fi Sab-lammootni/Lammiileen Oromiyaa akka Sabaattii fi akka Lammiitti bilisummaa mataa isaanii qabaachuun akka jiraatan, akkasumas Oromiyaan Naannoo tasgabbaa’aa akka taatu tumsuudha; Gola maandhee Addunyaa waan taateef!
Gadaan Gadaa Xumura Gabrummaati!
Injifannoon Lammiilee Oromiyaaf!
Koree Qindeesituu Mootummaa Ceehumsaa Biyyaalessaa Naannoo Oromiyaa (KQMCBNO)
Caamsaa 03, 2021
Finfinnee, Oromiyaa


text:
Barsiisaa Seenaa (History) Kan ta’e Aliyyii Haasaa Guyyee mana barnootaa Baantuu Sadarkaa 2ffaa Godina Kibba lixa Shaggar, halkan keessaa sa’aatii 7 itti mana jireenya isaa irraa human Waraana Wayyaaneen hanga ammaa bakka buuteen isaa hin beekamu.
2 thoughts on “Barsiisaa Seenaa Kan Ta’e Sabboonaan Oromoo Aliyyii Kaasaa Godina Shaggar Lixaa Mana Baantuu Irraa Loltoota Wayyaaneen Ukkaamfame.”
-
Pingback: Barsiisaa Seenaa Kan Ta’e Sabboonaan Oromoo Aliyyii Kaasaa Godina Shaggar Lixaa Mana Baantuu Irraa Loltoota Wayyaaneen Ukkaamfame. | Dhaamsa Ogeettii
-
Pingback: Oromia: #OromoProtests: Gabaasa FDG Oromiyaa | OromianEconomist


text:
Maqaalee Rabbii (Subhaanahu)-Kutaa 2.1
Ar-Rabb
Namni jireenya keessatti gammachuu fi milkaa’inna argachuuf wantoota sadii beeku qaba: 1ffaa-wanta gammachuu fi milkaa’inna isaaf argamsiisu beeku. 2ffaa-Karaa wanta sanitti nama geessu beeku, 3ffaa-Karaa kana keessa deemudha.[1] Wanti hundarra guddaan gammachuu fi milkaa’inna argamsiisu Rabbiin (subhaanahu wa ta’aalaa) beekuu fi itti amanuudha. Karaan Isatti nama geessu immoo Ibaadadha. Waa’ee ibaada beekanii fi karaa kanarra deemun dhugumatti gammachuu fi milkaa’inna addaan hin cinnetti nama geessa. Kanaafi, Qur’aana keesssatti, Rabbiin ni jedha “Ana gabbaraa, kanatu karaa qajeeladha.” (36:61). Isa qofa gabbaruun karaa qajeela Rabbitti nama geessudha. Ergasii gahuumsa isaanii yoo gahan, gammachuu fi milkaa’inna argatan ni hima: “Namni Rabbitti amanee fi hojii gaggaarii hojjate, [Rabbiin] hamtuwwan isaa isarraa harcaasee Jannata jala ishii laggeen yaa’an isa seensisa; isaan abadii achi keessa jiraatu. Suni Milkaa’inna Guddaadha.” (64:9)
Rabbitti amanuu fi hojii gaggaarii hojjachuuf tarkaanfin jalqaba namni fudhatu qabuu, Rabbii ofii beekudha. Karaan Rabbii ofii itti beekan maqaalee fi sifaata Isaa qo’achuudha. Maqaalee fi sifaata Rabbii (subhaanahu) yeroo darbe jalqabne turre. Har’as itti fufuun maqaa 2ffaa ni ilaalla. Innis Ar-Rabb.
A.Hiika “Ar-Rabb (Gooftaa)”
Jechi Rabb jedhu galmee afaanii keessatti hiika baay’ee qaba. Garuu yeroo sirritti qoratame hiikni Ar–Rabb (Gooftaa) jedhu hundee sadiitti deebi’a. Hiikonni biroo hiikota sadan kanniin jalatti ramadamu danda’u.
1ffaa- Jechi Rabb jedhu hiika Maalik jedhu qaba. Maalik jechuun wanta tokko qabaachu, abbaa itti ta’uu fi too’achudha. “Fulaanu Rabbud-daari” yommuu jedhamu, “ebalu abbaa manaati” jechuu isaati. Haaluma kanaan Rabbu daabbati- jechuun abbaa beelladaa. Namni waa qabu hundi wanta saniif rabb ta’a. Kana jechuun mirga abbummaa irratti qabaata. Wanti suni kan isaa ta’a. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa wantoota hundaa waan uumef Rabb (Gooftaa) wantoota hundaati. Wantoonni uumaman hundi kan Isaati.
2ffaa- Jechi Rabb jedhu hiika Bulchaa ajaja isaatiif bulan (As-Sayyidul Muxaa’a) qaba-
Hayyuu lugaa Arabiffaa ibn Munzir ni jedha: Rabbeytul qawma (ummata bulche)- kana jechuun ani isaanii ol ta’e. Ni jedhama: Rabba fulaanu qawmahu- ebalu ummata isaa bulche, isaaf kan masakaman (ajajaman) taasise.
3ffaa- Jechi Rabb jedhu hiika “waa kan fooyyessu, qindeessu, guddinnaa fi kunuunsa isaatiif kan dhaabbatu” qaba. Inumaa, haayyoonni gariin jechi rabb jedhu jecha tarbiyah jedhu irraa kan dhufeedha jedhu. Sababni isaas Rabbiin subhaanahu haala uumamtootaa kan sirreessu, qindeessu, isaan guddisuu fi kunuunsudha. Tarbiyah jechuun guddisuu, kunuunsu, barsiisuu fi wanta guddinnaf barbaachisu biroo dhiyeessudha.[2]
Wanta armaan oliitti kaasne Ibn Jariir Xabari (rahimahullahu) akkana jechuun guduunfa: “Haasawa Arabaa keessatti Ar-Rabb hiika baay’ee qaba. Sayyid (bulchaan) isaan keessatti ajaja isaatiif bulan “Rabb” jedhama. Namni wanta tokko fooyyessuu fi tolchu, “Rabb” jedhama. Namni wanta tokko qabu, “Rabbahu” jedhama. Kanaan alatti hiika biraatiifis itti fayyadaman. Garuu hiika sadan kanniin jalatti deebi’u. Rabbiin keenya faarun Isaa olta’e, Sayyidi (Bulchaa) fakkaataa homaatu hin qabnee fi bulchiinsa Isaa keessattis fakkaataan homaatu kan Isaaf hin jirreedha. Qananii isaan irratti dhangalaasun dhimma uumamtoota Isaa Kan fooyyessuudha. Inni Maalika uumuu fi ajajuun kan Isaa ta’eedha.”[3]
Ammas, Ibn Al-Qayyim ni jedha: “Ar-Rabb bulchaa, Maalika, uumamtoota Kan qananiisu, Kan guddisuu fi Kunuunsu, Kan fooyyessudha. Haala hunda kana keessatti Allaah “Ar-Rabb”(Gooftaa) dha.
Hiika Ar-Rabb ilaalchisee Abdurahmaan Sa’dii ni jedha: Ar-Rabb (Gooftaan) uumamtoota hundaa qananii Isaatiin kan guddisuu fi kunuunsu, kan argamsiisee fi wanta guutummaa isaaniitif maluuf kan qopheesse, wanta isaan barbaadan kan isaaniif dhiyeesse, wanta hundaa uumama (boca) isaaf maluu kan kenneef, ergasii uumama hundaa gara wanta uumameefitti kan qajeelchudha. Gabroota Isaa irratti qananii dhangalaasa. Isaan ni guddisa, ni soora, guddinnaa fi kunuunsa guutuun isaan guddisa, kunuunsa.
Tarbiyyaa fi Gooftummaan Isaa gosa lama:
1ffaa-Gooftummaa waligalaa uumama gaariis ta’i badaa, mu’minas ta’i kaafira hundaaf ta’eedha- Kuni uumuu, rizqii (soorata) isaaniif kennu, haala isaanii qindeessuu, sirreessu fi too’achuu, qananii hundaan isaan qananiisudha. Kana keessatti Isa waliin qooda kan fudhatu (shariikni) hin jiru. (Kan wanta hundaa uumuu, razzaqu, too’atu fi waa hundaa qananiisu Rabbiin malee hin jiru.)
“Kan samiiwwanii fi dachii keessa jiru hundi Isa kadhata. Guyyaa hundaa Inni hojiitti jira. Tola Gooftaa keessanii keessaa kamiin kijibsiiftuu?” Suuratu Ar-Rahmaan 55:29-30
(“Guyyaa hundaa Inni hojiitti jira.” garii ni duroomsa garii immoo ni hiyyoomsa, garii ni jiraachisa garii immoo ni ajjeesa, garii sadarkaa isaanii olkaasa garii immoo gadi buusa, dhibama ni fayyisa, rakkataa rakkoodhaa baasa, fi hojiiwwan biroo ni hojjata. Inni wanta barbaadu hunda Kan hojjatuudha. Hojiwwan hanga fedhan haa baay’atan gonkumaa Isa hin ko’oomsan (biizi hin godhan).)
2ffaa-Tarbiyyatu Khaassatu (Guddinnaa fi kunuunsa addaa ta’ee)- kuni guddinnaa fi kunuunsa warroota Isatti amananii fi Isa sodaataniif godhuudha. Inni warroota amananii fi Isa sodaatan ni guddisa, ni barsiisa, ni kunuunsa, Isatti akka amananii fi hojii gaggaarii akka hojjatan isaan waffaqa (milkeessa). Dukkana wallaalummaa, badii fi kan biroo keessaa gara ifa beekumsaa fi iimaanatti isaan baasa, rakkinna keessaa gara laaffinnaatti isaan ceesisa, kheeyri hunda isaaniif laaffisa, sharrii hundarraa isaan eega. Kanaafi, du’aayin nabiyyoota, warroota sammuu qabanii fi qulqulluu ta’anii Qur’aana keessatti dhufan maqaa “Rabb” jedhuun jalqabu. (Wanta barbaadamu armaan olii sammuu keessatti galchuun, “Yaa Rabb, Rabbi, Rabbanaa” jechuun kadhatu. Guddinnaa fi kunuunsa addaa kana barbaadun maqaa kanaan Isa kadhatu.)[4]
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa Inni Gooftaa namootaa akka ta’ee nutti beeksiise jira:
“Jedhi, “Gooftaa namootaattiin maganfadha.” Suuratu An-Naas 114:1
Gooftaa namootaa ta’uun wantoota kanniin of keessatti qabata: Isaan uumuu, isaan too’achuu, isaan guddisuu fi kunuunsu, isaan fooyyessuu, wanta isaan fayyaduu fi isaan itti hajaman isaaniif fidu, sharri isaan irraa ittisuu, wanta isaan balleessu irraa isaan eegu. Kuni hiika Gooftaa namootaa ta’uuti. Kuni Dandeetti Isaa guutuu, rahmata Isaa bal’aa, tola Isaa, haala isaanii tokkoon tokkoon beeku, kadhaa isaaniitiif deebii kennu fi rakkinna isaan irraa oofu of keessatti hammata.”[5]
Kanaafu, Rabbiin Gooftaa namootaati yommuu jennu “Kan isaan uumee, too’atu, guddisuu fi kunuunsu, isaan fooyyesuu, qananiisu, wanta isaan barbaadan hunda isaaniif fidu fi wanta isaan miidhu hunda isaan irraa deebisuu Rabbiidha.” jechuu keenya.
B.Sifaata Maqaan kuni of keessatti qabate
Sifaanni (amaloonni) maqaan Ar-Rabb (Gooftaan) of keessatti qabate: uumuu, argamsiisuu, too’achuu fi hojiwwan [biroo hojjachuu]dha.[6] Gooftaan waan hundaa uumuu, dhabama irraa kan argamsiisu, too’atu, qananiisu, ajjeesu fi yeroo fedhetti kaasu Allaah dha.
C.Ibsa Aayatoota (keeyyattoota) Qur’aanaa muraasa maqaa kana of keessaa qabanii
“Yaa namoota! Akka mutaqqoota (warroota Rabbiin sodaatan) taataniif Gooftaa keessan Kan isinii fi warroota isiniin duraa uume gabbaraa. [Rabbiin] Kan dachii afaa, samii immoo ijaarsa gubbaa (xaaraa) isiniif taasisee fi samii irraa bishaan buusee ergasii isaan (bishaan kanaan) soorata akka isiniif ta’u samaraata (fuduraaf kuduraa, midhaan) baasedha. Kanaafu, osoo beektanuu Rabbiif shariikota hin godhinaa.” Suuratu Al-Baqarah 2:21-22
Kuni ragaa cimaa Gooftummaa fi Uluhiyyah Rabbii itti mirkaneessuuf dhiyaatedha. Aayaanni (keeyyattoonni) kunniin haala hundarra bareedaa ta’een hundeewwan amantii mirkanneessanii jiru. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa, “Yaa Namoota!” jechuun jalqabe. Kuni ilmaan Aadam hunda kan dubbisuudha. Ergasii ni jedhe, “Gooftaa keessan gabbaraa” Gooftaa isaanii akka gabbaran ni ajaje. Qabiyyee jecha kanaa keessa ragaa ifaa “Isa gabbaruun dirqama” akka ta’e agarsiisutu jira. Sababni isaas, qananii fi tola Isaatin Kan nu guddisuu fi kunuunsu Isa erga ta’ee fi qaamni keenya guutuun, nafseen teenya fi wanti nuti qabnu hundi qabeenya Isaa erga ta’anii, Isa gabbaruu fi galata Isaaf galchuun dirqama. Kanaafi, “Gooftaa keessan gabbaraa” jedhe. “Gabbaramaa (ilaah) keessan” hin jenne. Ar-Rabb (Gooftaan)– Bulchaa, Maalik, Kan qananiisu, kan guddisuu fi kunuunsu, Kan fooyyessuudha. Allaah haala kana hunda keessatti Ar-Rabb (Gooftaa) dha. Dhimmi Isaa kan akkana ta’e gabbaruu caalaa sammuu fi uumama keessatti wanti hundarra dirqama ta’e hin jiru. (Kana jechuun dirqamni dirqamoota hunda caalu Rabbii Tokkicha gabbaruudha.)
Ergasii ni jedhe, “Kan isin uume” kanaanis Isa qofa gabbaruun dirqama akka ta’e ni beeksiise. Sababni isaas, dhabama irraa jireenyatti Kan isin baase, shariika tokko malee Kan isin argamsiise Isa. Akkuma isinu mirkaneessitan Kan isin uumee fi argamsiise Isa. Qur’aana keessatti, “Eenyu akka isaan uumee osoo gaafatte, dhugumatti “Allaah” dha jedhu. Kanaafu akkamitti garagalfamuu?” (43:87). Inni Tokkichi Uumaa erga ta’e, akkamitti Inni Tokkichi Gabbaramaa hin taanee? Uumuu keessatti Inni shariika akka hin qabne mirkaneessitanii osoo jirtanu akkamitti gabbarri (ibaada) keessatti Isa waliin shariika gootuu? Kuni karaa Qur’aanni tawhiida uluuhiyyah mirkaneessuf akka ragaatti tawhiidu rubuubiyyah itti dhiyeessudha.
Ergasii ni jedhe, “warroota isinin duraas [kan uumee]” Isinii fi abboota keessan darban hunda kan uumee Isa tokkicha akka ta’e ni beeksiise. Warra darbee uumuu fi isin uumuu keessatti eenyullee Isa waliin qooda hin fudhanne (hin hirmaanne). Rabbiin Olta’aan isaan uumuun dandeettin, fedhiin, beekumsi, ogummaa fi jireenyi Isaa guutuu ta’uu agarsiisa. Kunis sifaata, hojiwwanii fi sifaata Isaa keessatti Tokkicha ta’uu of keessatti qabata. Sifaata Isaa keessatti fakkaataa hin qabu, hojiwwan Isaa keessattis shariika (Isa waliin kan hirmaatu) hin qabu.[7]
“la’allakum tattaquun (Akka muttaqqoota taataniif)” jedhu hiika lama qaba: 1ffaa– yoo Rabbiin qofa gabbartan, dallansuu fi azaaba (adabbii) Isaa irraa of eegdu. Sababni isaas, dallansuu fi azaabni Isaa akka namarraa deebi’uuf wanta sababa ta’uu waan hojjattaniif. Dallansuu fi azaabni Isaa akka namarraa deebi’uuf wanti sababa ta’u “Rabbiin qofa gabbaruudha”. 2ffaa- Yoo isin Rabbiin qofa gabbartan, warroota Rabbiin sodaatan (muttaqoota) kanneen amaloota taqwaatiin ibsaman keessaa taatu. Hiikni kunniin lamaan sirrii fi kannen wal qabataniidha. Namni ibaada haala guutuu ta’een hojjate warroota Rabbiin sodaatan (muttaqoota) irraa ta’a. Namni warroota Rabbiin sodaatan irraa ta’e immoo azaaba fi dallansuu Rabbii jalaa nagaha baha.[8]
Itti aanse ni jedhe, “[Rabbiin] Kan dachii afaa, samii immoo ijaarsa gubbaa (xaaraa) isiniif taasisee fi samii irraa bishaan buusee ergasii isaan (bishaan kanaan) soorata akka isiniif ta’u samaraata (fuduraaf kuduraa, midhaan) baasedha.” Ragaa biraa ogummaa Isaa uumamtoota keessa jiru agarsiisuuf ni dhiyeesse. Ragaan jalqabaa hundee uumuu fi argamsiisu of keessaa qaba. Kunis ragaa argamsiisuu (Daliilul Ikhtiraa’i wal Inshaa’i)” jedhamuun waamama. Ragaan 2ffaa immoo bulchiisaa fi too’annaa uumamtoota Isaa keessatti mul’atu of keessatti qabata. Kunis Ragaa xiyyeeffannoo itti kennuu (kunuunsu) fi ogummaa (Daliilul Inaayati wal hikmati)” jedhama. (Jalqaba, Kan namoota ammaa fi durii uumee Isa akka ta’e ni beeksiisa. Kuni Ragaa Argamsiisuti. Ilma namaa Rabbiin malee eenyullee uumuu hin danda’u. Dachii afaa, samii immoo xaaraa gochuun bishaan samii irraa buusee lafa keessaa firaafiree fi midhaan baasun isaan nyaachisa. Kuni ragaa xiyyeeffannoo itti kennu, isaan kunuunsu fi eeguti. Rabbiin malee bishaan kan samii buusu ni jiraa?)
Rabbiin subhaanahu ragaalee lamaan kanniin Qur’aana keessatti irra deddeebi’uun dhiyeessa. Suurah Baqarah keessatti tasgabbii uumamtootaa tan taate dachii ni dubbata. Xaaraan immoo samiidha. Bu’uura faayda uumamtoota kan ta’e bishaan samii irraa buusus ni dubbata. Iddoo jireenyaa fi jiraattoota, wantoota faayda qaban irraa wanta itti hajaman ni kaasa. Ogummaa guutuu Isaatiin dachii afaa akka godhe ni beeksiisa. Xaaraa ishii (samii) immoo ijaarsa wal-qabatee fi wal-qixxaate kan baqaqiinsi fi wal darbuun homaatu keessa hin jirre godhe.
Itti aanse ni jedhe, “Kanaafu, osoo beektanuu Rabbiif shariikota hin godhinaa.” Kana jechuun hojiwwan kana hunda kan hojjate Rabbii Tokkicha erga ta’e, hojii Isaa keessatti sharika Isa waliin hirmaatu akka hin jirre beektanii osoo jirtanuu, akkamitti Isaaf shariikota gootuu? Tawhiida keessatti ragaa ifaa nama quubsu fi fayyisu irraa wanta jechoota kana jala jiru sirritti itti xinxalli.[9] (Shariika jechuun kan nama waliin hirmaatu)
Guduunfa
⇨ Ar-Rabb (Gooftaa) jechuun Kan wantoota hundaa uumu, qananii Isaatiin guddisuu fi kunuunsu, bulchuu fi too’atudha. Uumamtoota hundaa kan uume, isaan qananiisu, nyaachisu, obaasu, too’atu, wanta isaan fayyadu isaaniif fidu fi wanta isaan miidhu isaan irraa ittisu Rabbii Tokkicha erga ta’e, dirqamni uumamtoota irra jiru Isa qofa gabbaru fi galata Isaaf galchuudha.
⇨ Kan si uumee fi si kunuunsuf galata yoo hin galchin, kuni amala badaa hin ta’uu? Samii irraa bishaan roobsun midhaan nyaatamu lafaa kan biqilchuuf galata yoo hin galchinii fi hin ajajamin, kuni ganuu (kaadu) hin ta’uu?
Maddoota
[1] Risaalatu Ibni Al-Qayyim ilaa ahadi ikhwaanihi-fuula 28
[2] Ash-Shirku fiil qadiimi wal hadiisi-fuula 56, Abu Bakr Muhammad Zakariya
[3] Fiqhu Asmaa’il Husnaa-79, Tafsiira Xabarii-1/142-143
[4] Fathu Rahiimil Maliikil Allaam-fuula 64, Fiqhu Asmaa’ul Husnaa fuula 80-81
[5] Sharih Ibn Al-Qayyim li Asmaa’il Husna-fuula 43-44, Umar Ashqaar
[6] Madda olii
[7] Bidaa’u Tafsiir-1/106, Ibn Al-Qayyim
[8] Tafsiir Sa’diyy fuula 34
[9] Bidaa’u Tafsiir-1/107


text:
Miidhaa Shirkii-Kutaa 4
Namni shirkii irratti du’e araarama hin argatu
Namni osoo hin tawbatin shirkii irratti du’e Rabbiin irraa araarama hin argatu. Kana jechuun Rabbiin isaaf hin araaramu, isaaf irra hin darbu. Ni jedha:
“Dhugumatti Rabbiin Isatti waa qindeefamuu hin araaramu. Waan sanaa gadii nama fedheef ni araarama. Namni Rabbitti qindeesse, dhugumatti cubbuu guddaa uumee jira.”Suuraa An-Nisaa 4:48
“Dhugumatti Rabbiin Isatti waa qindeefamuu hin araaramu.”
Maghfirah (araarama) jechuun irra darbuu waliin badii haguugudha. Sababni isaas, jechi maghfirah jedhu jecha mighfar jedhu irraa fudhatame. Mighfar jechuun yeroo waraanaa xiyya irraa of eeguuf koofiya sibiilaa mataa irra kaa’ataniidha. Koofiyaan sibiilaa (mighfar) mataa irra yoo kaa’atanii xiyyaa ittiin ofirraa eegan, haguuggi fi eeggumsa namaaf ta’aa jechuudha. (Kanaafu, maghfiraan (araaramni) badii haguuggu fi adabbii irraa eegu of keessatti qabata.)
Dhugumatti Rabbiin Isatti waa qindeefamuu hin araaramu.” Kana jechuun Rabbiin waa isatti qindeessu (shirkii) irra hin darbu, hin haguugus.
Itti qindeessun (shirkiin) kuni Gooftummaa keessatti Isatti qindeessu, ibaadaa keessatti Isatti qindeessu fi maqaalee fi sifaata keessatti Isatti qindeessu hammata. Rabbiin kana hunda hin araaramu. Sababni isaas, haqaan gamni tawhiidaa gama hundarra guddaa guuttamu qabuudha. Namni tawhiida kana duwwaa yoo godhe, Rabbiin subhaanahu hin araaramuuf. Faallaa kanaa, wanta shirkii gadi jiru Rabbiin yoo fedhe ni araaramaaf.
Namni Rabbiin waliin Khaaliqni ni jira jedhee amane, inni mushrika (nama shirkii hojjateedha). Yookiin Namni samii fi dachii uumuu keessatti Rabbiin gargaara qaba jedhe inni mushrika. Kuni hundi shirkii Rabbiin hin araaramneedha.
Ibaadaa keessatti: namni Rabbiin ala wanta biraatiif sujuude ykn wanta biraatif nazrii (silati) seene ykn wareege, inni mushrika. Namni ibaadaa keessatti na argaan (riyaan) Rabbitti waa qindeesse inni mushrika. Riyaan shirkii waan ta’eef.
Haaluma kanaan, namni Rabbiin sifaata Isaa keessatti fakkaataa qaba jedhe ykn Arshii ol olta’uun akka namni siree irratti olta’uuti jedhe ykn gara samii addunyaatti bu’iinsi Rabbii akka bu’iinsa namaa gubbaa irraa gara sadarkaa gadii aanutti bu’uuti jedhe, inni mushrika. Kana hunda Rabbiin hin araaramu.
(Kuni nama hin tawbatiniifi. Namni du’aan dura shirkii irraa yoo tawbate, Rabbiin ni araaramaaf. Ragaan kanaa: “Jedhi, ‘Yaa gabroottan Kiyya kan lubbuu ofii irratti daangaa dabartan! Rahmata Rabbii irraa abdii hin muratinaa. Dhugumatti Rabbiin balleessaa hundaa ni araarama. Inni Araaramaa, Rahmata godhaadha.’” Suuratu Az-Zumar 39:53
Garuu shirkii irraa osoo hin tawbatin yoo du’e, Rabbiin isaaf hin araaramu.)
“Waan sanaa gadii nama fedheef ni araarama.” Kana jechuun shirkii gadii badii jiruuf nama fedheef irra darba.
(Wanta shirkii ol badaa ta’e hoo? Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa wanta shirkii ol badaa ta’e hin araaramu. Kan akka nama “Gooftaan uumamtoota uume hin jiru, uumamtoonni akkanumatti uumamaan argaman.” jedhuu. Kuni kufrii badaa ta’eedha. Namni wanta akkanaa osoo yaadu fi jedhu du’e Rabbiin irraa araarama hin argatu. Sababni isaas, inni kafaree jira. Ragaan kanaa:
Dhugumatti, warroonni kafaranii fi karaa Rabbii irraa [namoota] dhoowwan, ergasii kaafiroota ta’anii du’an, Rabbiin gonkumaa isaaniif hin araaramu.” Suuratu Muhammad 47:34
Ammas: “Warroonni kafaran ibidda Jahannamtu isaaniif jira. Akka du’aniif [duuti] isaan irratti hin murteefamu. Adabbii ishii irraas homtu isaan irraa hin salphifamu. Akka kanatti akkaan kafaraa hunda jazaa kafallaaf.” Suuratu Faaxir 35:36)
“Namni Rabbitti qindeesse, dhugumatti cubbuu guddaa uumee jira.” Kana jechuun namni Gooftummaa Isaa keessatti yookiin ibaadaa keessatti yookiin maqaalee fi sifaataa Isaa keessatti Rabbitti waa qindeesse kijiba guddaa kijibee jira.[1] Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa nama shirkii hojjate nama kijiba uumee kan godheef, sababa namni kuni Tokkichummaa Rabbii waakkatee fi uumamtoota irraa Rabbiif shariikni ykn ilmi ni jira jechuun dubbateefi. Namni kana jedhu nama kijiba uumedha.[2] (Namni shirkii hojjatu, tokkichummaa Rabbii ni morma. Ergasii Rabbiif shariika godha. Wanta Isaaf hin malleen Isa ibsa. Kanaafu, inni nama hunda caalaa nama kijibaa ta’eedha. Namni maqaa namaa xureessu kijibaa jedhamaa miti ree? Namni Rabbal aalamiina wanta Isaaf hin malleen wassafu (ibsu) hoo haalli isaa akkam ta’inna laata?) Qur’aana keessatti:
“Nama Rabbiin irratti sobee fi yommuu [dhugaan] isatti dhufu dhugaa kijibsiisee caalaa namni zaalimni (miidhaa raawwataan) ni jiraa? Sila kaafirootaaf iddoon jireenyaa Jahannam keessa mitii?” Suuratu Az-Zumar 39:32
Rabbiin olta’aan yoo nama shirkii hojjatuuf hin araaramin iddoon jireenya isaa ibidda ta’aa jechuudha. Gonkuma Jahannam keessaa hin bahu. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Dhugumatti, namni Rabbitti waa qindeesse Rabbiin isarratti Jannata haraama (dhowwaa) taasiseera. Teessoon isaas ibidda. Zaalimootaf gargaartonni wayiitu hin jiran.” Suuratu Al-Maa’ida 5:72
[1] Tafsiiru Al-Qur’aanil Kariim-Suuratu An-Nisaa 1/387-389, Ibn Useymiin
[2] Tafsiiru Xabarii-7/123


text:
Waxabajjii 23/2014 Sirni Awwalcha Gooticha Sabboonaa Oromoo dargaggoo Galanaa Nadhaa guyyaa har’a ganda dhaloota isaa Godina Lixa Shawaa Aanaa Tokkee Kuttaayee ganda qonnaan bulaa Tokkee Konbolchaatti bakka uummaanni Oromoo Godinotaa fi aanaawwaaan garaagaraa irra irraatti argamanitti gaggeeffama jira. keessattuu uummaanni aanaawwaan kanneen akka Aanaa Amboo, Gudar, Xiiqur Incinnii, Tokkee kuttaayee, Calliyaa Geedoo, Midaa Qanyii ,Shanaan, Finfinnee, fi bakkota hedduu irra uummaatni Oromoo tilmaamaan 3000 olitti lakka’amu irratti argamuun gaddaa guddaa sabboonaa Oromoo kana ibsachuun Dhaadannoo, eessaan dhaqxu sabboonaa Oromoo isa bilisummaa keenyaaf falmuu, Goota Oromoo mucaa dandeetii fi sabboonummaan nama boonsuu Galaanaa Nadhaa jechuun uummaanni haal;a ulfataa ta’een gaddee, jira. Qeerroowwan sabboontotni Oromoo sirna awwaalchaa kanarratti argamuun gumaan ilmaan Oromoo hin haftu, gumaa Galaanaa Nadhaa ni baasna, qabsoo goototni ilmaan Oromoo irraatti wareegamaan galmaan ga’uuf kutannoon qabsoofnaa, Wareegama ilmaan isheetiin Oromiyaan ni bilisoomti, Mootummaan wayyaanee EPRDF/TPLF/OPDO’n seeraatti dhiyaachuu qabu jechuun yeroo amma kanatti dhaadannoo dhageesisaa jiru. ummaanni Fardeen fe’atee dhaadannoo akkam jabaa ta’ee fi dheekkamsaan guutame dhageesisaa jira, kanneen kaan garaftuudhaan of reebuun hanga of dhiigsanitti gaddaa guddaa isanitti dhaga’amee fi roorroo garbummaa uummata irraa jiru ibsacha jiru.
6 thoughts on “Breaking News -Sirni Awwalcha Sabboonaa Dargaggoo Oromoo Galaanaa Nadhaa Haala Ho’aa Ta’een Gaggeeffamaa Jira.”
-
Lubbuun sabboonaa keenyaa tarree Qulqullootaa nuuf haa teessu! Gumaa qabsaa’ota keenyaa qabsoo hidhannootin ni deeffanna.
-
Pingback: Widespread brutalities of the Ethiopian Government in handling protests in different parts of the state of Oromia by peaceful demonstrators | OromianEconomist
-
Pingback: Widespread brutalities of the Ethiopian Government in handling protests in different parts of the state of Oromia by peaceful demonstrators | OromianEconomist
-
Pingback: Gadaa.com | FinfinneTribune Sirni Awwalcha Sabboonaa Dargaggoo Oromoo Galaanaa Nadhaa Haala Ho’aa Ta’een Gaggeeffamaa Jira |
-
Pingback: Gadaa.com | FinfinneTribune Sirni Awwalcha Sabboonaa Dargaggoo Oromoo Galaanaa Nadhaa Haala Ho'aa Ta'een Gaggeeffamaa Jira |


text:
Ezel Oromia Afaan Oromoo |- Gurraandhala 17-2021
Warraaqsa Lammiilee Oromiyaa Goolaba Rakkoo Siyaasaa Taasisuuf Addunyaa Deeggaree Furmaataa Nuuf Akeekaa Jiraniif Haa Owwaatnu.
Nagaaf tasgabbii Oromiyaa keessatti fiduu fi nagaa ollummaa sabootni biroo Oromiyaa daangessan keessatti mirkanessuuf dhaabbileen siyaasaa ABO fi KFOn lammiileen Oromiyaatiif waamicha yeroo adda addaatti bifa gargagaraatiin taasisaa akka turanii fi jiran hubatamaadha.
Haala siyaasaa yeroo ammaa kanaanis fala dhaabbileen kunneen akeeka Mootummaa Ceehumsaa Biyyoolessaa Oromiyaa ABOdhaan walii galtee marii biyyoolessaa KFOdhaan akeekamaa turan guutummaa Oromiyaa keessatti fudhatama argatanii deeggaramuun isaanis mamii hin qabu.
Lammiileen Oromiyaa waamicha fudhatamaa ABO fi KFO biratti dabalaan dhaabbilee fi waldaaleen mirga namoomaa sadarkaa idil addunyaa “yeroon hidhamtoota siyaasaa lammiilee Oromiyaa baraaran amma” jechuudhaan waamicha isiniif taasisaa waan jiraniif carraa guddaa kanatti dhimma bahuun birmadummaa Oromiyaa ittiin mirkaneeffatchuuf bakka jirruu ka’uun yeroon isaa amma tahuu wal yaadachiisuun dirqamna.
Gadaan Gadaa Xumura Garbummaati!


text:
“Dirreen dimokiraasii mormitoota ofii hidhanii ajjeesuun bal’ata!” ilaalchi jedhu dogoggora!
Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Adooleessa 8,2019
Akkuma yeroo garaa garaatti gochaa ajjeechaaf hidhaa uummata keenya Oromoo irra qaama mootummaan gahaa jiru balaaleffataa turre, irra deebi’uun gochaawwan Qeerroo kumaatamaan lakkaa’aman ajjeesuu, hidhuu balaaleffachuu keenya ibsuu feena. Nuti Qeerroo Bilisummaa Oromoo nageenyi biyyattii keessatti dimokiraasiif tasgabbii uumuu qofaan mirkana jennee amanna akkasidhas. Kun hafee ilaalcha dogoggora baatanii paartilee mormituu ofii mirga dimokiraasiin laatuuf irraa molquudhaan, dabalataan mirga uumamaan qaban irraa molquudhaan dirree dimokiraasii balleessaanii utuu jiranii nii gabbisna jedhanii fudhatuun daba ta’uu ibsuu barbaanna.
Namni kamuu paartii barbaadeef miseensa ta’uuf mirga dimokiraasiin laatuuf, Kan heeraaf seerri biyyattii ayyamuuf irraa molqanii, nagaan biyyaa boora’eera jedhanii waywaatuun abidda ofitti qabsiisan dagachuudha. Har’a biyya keenya Oromiyaa keessatti nageenya dargaggoota Oromoo fi addatti nageenya uummata Oromoo booreessuudhaan, dargaggoota mirga isanii irraa molqanii ka’anii badii dhalatuuf qaama mirga ofiif falmatutti quba qabuuf taa’uun yakka. Akka heerri biyyattiis ta’e seerri biyyattii ayyamutti, akka dimokiraasiin jedhutti mirga uumamaan qabnuuf mirga dimokiraasiin qabnu akka nuu kabajamu barbaanna.
Mootummaan olaantummaa seeraa cabsee olaantummaa seeraan kabachiisa jechuu hindanda’u. Olaantummaa seeraa mootummaan gaafa mirga dimokiraasii nurraa molqe akka cabse hubanna. Kanaaf olaantummaan seeraa lallabamu mootummichaaf caasaa mootummaa irraa eegaluudhaan dursa dimokiraasiif laachuun hundeedhaan biyyattii Xoophiyaa keessatti nagaa gad-dhaabuun nii danda’aama ejjennoo jedhu qabna.
Kun hafee dargaggoota Oromoo waan ABO deggaraniif, waan hoggana ABO ta’aniif hidhuun nagaan nii argama jedhanii qaamotni mootummaa fi deggaraan isaa yaadus nagaan jaarraa har’aa keessatti dimokiraasii quucarsuun mirkanaa’ee akka hinbeekne ibsuu barbaanna.
Har’a dargaggoota Oromoo Xoollaay, Sanqallee keessatti dararaa dhala namaaf hinmalle akka irra gahaa jiru namuu beeka. Jaarraa dimokiraasiin lubbu qabeeyyii kamiifuu mirga lubbuun jiraachuu isaanii kabajaa jirutti biyya keenya Oromiyaa keessatti mirga lubbuun jiraachuu molqamnee waraanni Mootummaa sa’a barbaadeetti abbaa isaan morkatuuf qaama mootummaa mormu mara ajjeesaa jiraachuunis yaaddoo egeree biyyattii maal taati jedhu nu keessa bulcheera.
Bara dirree dimokiraasii gabbisna jennee abdannetti hongaa’uu dimokiraasii gaafa agarru abdii qal’oo qamnu nurkaa kutuu danda’ee jira. Deggaraan adda Bilisummaa Oromoo ABO fi kongreensii Federaalaa Oromoo KFO waan caasaa mootummaa mormu qofaaf mana hidhaatti guuramaa nagaan nii uumama jennee abdii hinqabnu. Mootummaan of argatee dogoggora isaa bara waggaa 28 duraa irraa barataa jira jennees abdii qabaataa turre guutuutti akka of keessa haqnu kan nu taasisu dararaa nurra gaha jirudha.
Daraggeessa Oromoo mana hidhatti darbataa, morkataaf mormaa ofii ajjeesanii dirreen dimokiraasii bal’ataa jira ilaalchi jedhu guutuun guutuutti ilaalcha dogonggoraati. Kana ta’uu hubachuudhaan dargaggoota fi uummata Oromoo mana hidhaa jiru mootummaan akka mana hidhaatii baasu kabajaan gaafanna. Kana ta’uun hafee mootummaan irree isaa agarsiisuuf gochaa dimokiraasii quucarsuu, mirgoota namoomaa nurraa molquu, mirgoota uumamaan qabnu nurraa fudhatuutti kan bobba’u yoo ta’e balaa dhimma kanaan wal qabatee dhufuu maluu gaafatamaan mootummaa isa hundeen rakkoo kana uumaa jiru ta’uu uummataaf ibsuu barbaanna.
Nuti Qeerroo Bilisummaa Oromoo gabbina fi dagaagina dimokiraasiif hundaan olitti qabsoo gochaa turre dhaaba keenya ABO dhaan taliigamnee fuuldurattis itti fufne qabsootti jirra. Nagaaf tasgabbii biyyattiif bu’uura kan ta’e dimokiraasiin mutee margee dagaagee akka firii godhatuufis kan duraan olitti qabsoo nii goona. Akeeka nagaaf tasgabbii qofaan rakkoon furama ejjennoo jedhu kan qabaataa turre amallee of keessa bulfachuun hanga kaayyoo keenya kaayyoo wareegamtoota Oromoo dhugoomsinutti qabsoo itti fufnee jirra. Mootummaan namoota siyyaasaan yakkee mana hidhaatti dararaa jiru daddaffiin akka hiikuufis cimsinee gaafanna. Uummatni Oromoos nu cina dhaabbatee qabsaa’ota mana hiraarsaa Xoollaay fi Sanqallee keessatti reebichaa fi dararaaf saaxilamaa jiraniif sagalee akka ta’uufii qabu waamicha nii goona!
Injifannoon Uummata Oromoof
Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Adooleessa 8,2018
Finfinnee Oromiyaa


text:
Filannoo Finfinnee fi Carraa Oromoo
OMN ዕለታዊ ዜና Sep 28 2021
OMN- Oduu ( Fulb 28, 2021)
Related
Related Posts
- Oduu Finfinnee fi Oromoo magaalaa Finfinnee
Oduu Finfinnee fi Oromoo magaalaa Finfinnee Guyyaa har'aa mana barumsaa Afaan Oromoo sadarkaa 1ffaa Booree…
- Finfinnee fi Abbaa Biyyummaa Oromoo
Finfinnee fi Abbaa Biyyummaa Oromoo Damee Boruutin, Gurraandhala 4, 2018 Mootummaan TPLF yaroo itti tolu…
- Hiriira Wayyee Magaala Finfinnee fi Buqa'insa Ummata Oromoo irra Gahaa jiru
Hiriira Wayyee Magaala Finfinnee fi Buqa'insa Ummata Oromoo irra Gahaa jiru Magaalaan Finfinnee Hektaara (54,000ha)…


text:
Wal’aansa fayyaaf abdii ta’e ‘Opian tech’
Akka dargagoo Zalaalam jedhutti yoo xiqqaate iddoowwan sababa rakkoowwan daandiitiin tajaajila fayyaa argachuuf rakkatan yeroodhaan qaqqabuuf haala kan mijeessu, pirintariin siim kaardii fudhatu qophaa’eera. Dargaggoon Zalaalam Gizaachaw hundeessaa fi hoogganaa dhaabbata teeknooloojii…
Windows 11 – Gabaaf Ooluf jedha.
Asham attam jirtu? Dhaabtni maayikroosoft guddichi kunoo ooduu gaari nu biraan gaheera. Wiindoon kunis saffisa isaa akkasumas dizaayina isaatiin bayyee gaaridha jedhamee abdatameera , Wiindoows 10 wajjiin walitti siqa garuu wanti garaa…
Bilbila dinqii’ iPhone 12 ‘ dubbisaa
Dhaabatni aapil dhaabata gudicha bilbila oomishuun beekama taheedha kan nama dhibu yeroo addaa addaatti dhaabtni kuun waama dinqii gaaffi namatti uumuu gabaaf qabaee as baaha, bara 2020 kessa ‘ iPhone 11’ gabaaf…


text:
Ugaandaa keessatti daangeeffamuun umrii akka ka’uuf kan manni murtii heeraa murteesse Manni murtii mummichi kan Ugaandaa raggaasisee jira.
Seera tumtoonni mormituu garu murtiin kun sirrii miti, murtiin haqaa akka hin kennamiin agarsiisa jedhan.
Prezidaantiin Ugaandaa Yowerii Museevenii bara 2021 filannoo prezidaantii gaggeeffamuuf jiru irratti umrii isaanii 75 tti akka dorgomaniif carraa kenna.
Manni murtii mummichi kamiisa kaleessaa murtii bara 2018 dabarfamee kan museveniin akka dorgomuu danda’uu mirkaneesse sana irra deebi’ee raggaasise.
Museveniin bara 2016 marsaa arfaffaaf prezidaantii ta’uun filatamuun ni yaadatama.


text:
Amajii 22,2017
Sirna ayyaana cuuphaa hordoftoota amantaa Ortodoksii biratti haala hoo’aa fi adda taheen biyyattii keessatti kabajamu Wayyaneen akkuma isaaf hin hafne tahee yaaddoo guddaan qabamuu fi uummata amantaa kanaaf bahe shororkeessuuf yaales uummanni guddaan Oromiyaa fi magaala Finfinnee keessaa bahe wayyaaneen balaaleffatuun ayyaana isaa cinatti gaaffii abbaa biyyummaa qabatee as bahee jira.
Guyyaa lamaan kanaa asitti waranni mooraadhaa bahe meesha gurguddaadhaan konkolaataa guuttachuun Finfinnee guutuu naanna’anaa bahan jala bultii ayyaanicha irraa kaasee tahuun ni mul’ata. Haala kanaan kaleessaaa fi har’as ganama irraa kaasee Finfinnee keessaa
dhukaasni bakka uummanni Oromoo itti heddummatutti dhaga’amaa jira kana malees magaalota oromiyaa gurguddaa keessatti haala wal dhiphisee kan uummanni dhaadannoo fi sirban qabsoo dhageesisuun ayyanicha kabajaa jiru tahuu isaa caasaan dhaabaa bakka jiruu gabaasa gochaa jira.
Akkaataan dura dhaabbannaa uummanni oromo ayyaana kanaan wal qabsiisee itti jiru kun boonsaa tahuun gabaasa irraa kan hubannuudha.
Naannolee Oromiyaa magaalotaa fi baadiyaa keessaa uummanni ayyaana kana wal qabsiisuun walitti dhufe kun dhaadannooo tokkoon akkuma
irratti hojjetameen diinatti bahee jira
– Abbaan biyyaa ABO tahuu isaa diina hubachiise
– Lafti Oromoo saamame haa deebihu
– Hidhamtootni siyaasaa kamuu haa gadhiifaman
– Bilisummaadhaaf lubbuu keenya wareegna malee boodatti hin deebinu
– Command postf hin jilbeenfannu
– Labsiin haala yeroo FXG duubatti hin deebisu
– Uummanni oromoo amantaadhaan wal hin qoodu
– Wal jaallachuu fi wal tahumsaan Bilisummaatti baana
– Daangaan oromomiyaa haa kabajamu
– Doorsisa diinaaf hin jilbeenfannu
– Mootummaan ajjeesaa fi hattuun biyya hin bulchin
– Mirgi amantaa xiqa kamittuu kabajamuu qaba
– Gaaffiin mirgaa kabajaan deebii argachuu qaba
– Nuti oromoon tokko gargar hin baanu
Kun dhaadannoo walii gala magaalota oromiyaa fi Finfinnee dabalatee
uummanni kaleessa ayyaana kanaan wal qabatee baheedha akkasumas
sirboonni qabsoo uummata argameen dhageesifamaa tureera waraabbiiwwan
caasaan nuuf gabaasaa jiruun ammas kan walitti deebinu tahuu danda’a
Humni ittisa uummataa keessaa madde tarkanfii gara jabeenyaa diina
irratti fudhatuun humni addaa Finfinnee kutaa Boolee Garjii jedhamutti
poolisii tokko irratti fudhatame haalaan boonsaadha. Akka gabaasni kun
ibsutti tarkaanfiin fudhatame poolisiin meeshaa qabuun ijoollee oromoo
lama qabee humna qabu biraan gahaa jiru karaatti humni uummata
haleeluun poolisicha hojiin ala taasise kanumaanis dhukaasni wal irraa
hin cinne galgala sa’a 2 booda humna agaaziitiin dhuka’uun uummata
nagaa isaa booressuu gabaasichi ifa godheera.


text:
Muslimoonni tokkoomanii kaayyoo tokkoon eega sochii eegalanii booda, jidduu irratti rakkinni jabaan tokko mudate. Rakkinni kunis ummata Muslimaa diiguudhaaf karaa saaqee ture. Hoogganaa ummata Muslimaa kan ture, Nuuraddiin Mahmud Zankii bara 1174tti addunyaa tanarraa du’aan boqote. Nuuraddiin osoo hin du’in dura, Aangoo ilma isaa kan xiqqaa, kan waa’ee siyaasaa takkallee hin beekne, Assaalih Ismaa’ilitti dabarse. Mootonni Zankii kan Moosuul, Halabii fi Dimashq jiran, aangoo irratti wal dhabuu jalqaban. Oduun tun Salaahuddiin bira geenyaan salaahuddiin heddu rifate. Maatiin Zaankiidhaa aangoo irratti wal lolaa jiraachuu isaanii dhageenyaan daran dallane. Kaayyoo Nuuraddiin Al Aqsaa bilisa baasuuf qabatee ka’e irraanfatanii, fedhinnaa dhuunfaa isaaniitiif akkana ta’uun isaanii heddu isa aarse. San daran ammoo, Mootonni Zankii warra Masqalaa waliin tokkummaa uumuuf yaaduun isaanii Salaahuddiin Murtee xumuraa akka murteessu isa dirqamsiise. Misra irratti obboleessa isaa muudee ofii isaatii ammoo waraana qabatee gara Shaam imale. Kaayyoon isaatis, Mootota Zankii hunda ajaja ofii jala galchuu ture. Akkuma yaadetti Magaalaa Dimashq too’annaa ofii jala oolfatuu danda’e.
Tokkummaa Muslimootaa fi Rakkoo Waraana Masqalaa
Jiddumaan gara waraana Masqalaa deebinee waan isaan biratti mudates haa ilaallu. Waraanni Masqalaatis rakkina jabaa tokkotu isa mudate. Akkuma Muslimootaa, Hoogganaa Al Quds kan ture, Almaarikis ni du’e. Aangoonillee ilma isa isa xiqqatti dabarfame. Daa’imni kunis muuxannoo siyaasaa qabaachuu dhabuu isaatiin cinatti, dhukkuma gogaa addeessu, waashii ykn qurcummaa ykn lamtsiin qabamee jira. Warri Masqalaatis Akkuma warra Zankii san aangoodhaaf wal dhabutti jiru. Xumura irratti, hoogganaa Xaraanbulus kan ture, Raaymand sadaffaan gorsaa mucaa xiqqaa kanaa ta’uudhaan filatame. Dalagaa hundas isumatu dalaga.
Jeequmsi siyaasaa yeroo haala kanaan babal’ate kanatti, hoogganaan waraana Masqalaa Raymandii fi Salahuddiinis walii galtee waraana dhaabuudhaa mallatteesan. Kunis faaydaa mataa isaa qaba. Salaahuddiin yeroon waraana Masqalaa irratti duulan amma akka hin taane hubatee jira. Ummata Muslimaa jiddutti qoqqoodamiinsi lammata uumamee jira. Kanaafuu ummata muslima jiddutti tokkummaa fiduudhaaf walii galtee mallatteesuun barbaachisaa ta’ee argame. Haala kanaan Salaahuddiinii fi Raymand sadaffaan waliigaltee waraana dhaabuu waggaa 10f ji’a 10f guyyaa 10f turu mallatteessan. Yeroo sanitti waliigaltee haala kanaan malatteessuun baramaadha.
Walii galtee kana hordofuudhaan, Salaahuddiin Al Ayyuubii mana isaa qulqulleeffatuu jalqabe. Dhukkuba tokkummaa muslimotaa diigaa jiru dhabamsiisuu itti fufe. Dalagaan tun garuu salphaa hin turre. Salaahuddiin hoggantoota muslimaa magaalota adda addaatti aangoo qabatanii, fedhinnaa dhuunfaa isaanii qofa guuttachuu kaayyeeffatan waliin waggaa lamaa oliif waraana godhe. Ilmaanii fi obboleewwan Nuuraddiin Mahmuudis gara Magaalaa Halab imalanii mootummaa isaanii achitti hundeessanii jiran. Duraan aangoof wal lolaa turan. Amma garuu tokkoomanii Salaahuddiin irratti duuluuf murteessan. Waraana Muslimaatti makamanii hooggansa Salaahuddiin jala akka seenan gaafatamanis fudhatuu didan. Xumura irratti Salaahuddiin waraana isaanirratti banuuf gara magaalaa Halab imale. Achittis Kaambii hundeeffatee magaalattii marse. Warri halab ammoo hulaa magaalaa itti cufatan.
Akkuma dura godhamaa ture, gareewwan mallaqa fudhataa nama ajjeessan kan Hashaashuun jedhaman waamanii, Salahaddiin akka ajjeefamu ajaja dabarsan. Kaayyoon warra kanaa Mallaqa qofa waan ta’eef, waan ajjeesaa jedhaman numa ajjeesan. Haaluma kanaan bara 1175tti halkaniin kaampii Salahaddiin qubate dhokatanii seenuun isa ajjeesuudhaaf yaalii godhanii turan. Garuu hin milkoofne. Dubbiin ammas daran Salaahaddiinitti jajjabaatuu itti fufte. Waggoota itti aanan hedduuf ammas muslimotaa tokkoomsuu irratti xiyyeeffate. Booda irratti Warri Zankiidhaa bara 1183tti harka kennatan. Magaalaan Halabis harka Salaahuddiin Al Ayyuubii seente. Kana hordofuudhaan mootummaan muslimaa jabaan tokko bu’uureeffame. Mootonni Zankii, mootota Ayyuubiitiin bakka buufaman. Amma ummanni Muslimaa bulchiinsa tokko jalatti walitti qabamee jira. Salaahuddiin Al Ayyubii, Iraaq irraa kaasee lafa haga Misra jiru bulchutti jira. Yeroon waraana Masqalaa irratti waraana itti labsuu danda’anis dhihaatee jira. Yeroo kanatti jechi Jihaada jedhu ummata Muslimaa jiddutti bal’inaan haasawamuu jalqabe. Daa’iileen magaalaa Dimashq, Kaayroo, Halab, moosulii fi bakka hunda jiran ummata jihaadatti kakaasuun, magaalaa Al Quds harka waraana Masqalaatii akka baasan barsiisuu jalqaban.
Yeroo waraanni Muslimaa haala kanaan tokkummaa uumee, jihaada Jabaaf qophaayaa jiru kanatti, Mootiin waraana Masqalaa garuu, loltootaa fi bulchitoota isaa too’achuu dadhabe. Bulchitoonni bakka garagraatti argaman, humna waraana dhuunfaa isaanii jabeeffachuudhaan tokkummaa waraana masaqalaa diiguu jalqaban. Isaan keessaa namichi Reynold jedhamu, Magaalaa Kerakjedhamtu bulchaa ture. Magaalaan tun ammoo karaa muslimoonni Hajjii ittiin godhan irratti argamti. Namichi kun ammoo carraa kana fayyadamuudhaan islaamummaa irratti waraana banuuf murteesse. Walumaa galatti gara Makkaa deemee, ka’baa diiguu fi Madiinaa keessaa ammoo Qabrii Rasuulaa ﷺ barbadeessuu kaayyeffatee Waraana isaa bobbaase. Garuu bakka yaadan osoo hin gahin, karaa irratti, loltoota biyya Masriitiin qabaman. Yeroo sanitti Masriin kan bulchaa ture Aadil Al Ayyuubii, obboleessa Salaahaddiiniiti. Salaahaddiin loltoonni kunniin hundi isaaniituu akka ajjeefaman murtii dabarse. If duratti waraanni diinaa, Magaalaa Makkaa fi Madiinaa tuquu mitii, akka waa’ee magaalattii kanniinii hin yaadne, baruumsa argachuu waan qabaniif murteen kun akka irratti fudhatamu godhe. Kanaanis, Salaahaddiin hawaasa muslimaa biraa jaalalaa fi fudhatama guddaa argate. Muslimoonni baay’inaan gara waraana isaa seenuu jalqaban. Isaaf amanamuu jalqaban.
Kun osoo kanaan jiru, Mootiin waraana Masqalaa dhukkuba gogaatiin qabamee rakkataa ture, du’ee addunyaa tanarraa godaane. Aangoonis gara obboleettii isaa dabarfame. Isiin ammoo nama Gaay jedhamutti heerumtee, jaarsi isii mootii waraana masqalaa ta’e. haa ta’u malee tokkummaan waraana Masqalaa daran faffaca’aa deeme. Namichi Ka’baa diiguudhaaf amma dura waraana erge kan Raynaald jedhamu, ammas shira biraa xaxuu jalqabe. Muslimoota daldalaaf meeshaa fe’atanii imalarra jiran irratti waraana banee nama heddu ajjeesee namoota heddus qabeenya isaanii wajji booji’e. sababaa kanaan walii galteen Salahaddiin Al Ayyuubiifi waraana masqalaa jidduutti mallatteefammee ture ni diigame.
Yeroo kanatti Salaahaddiin obsa fixate, Namicha Raynaald jedhamu kana ajjeesuuf murteesse. Salaahaddiin waraana Muslimaa hunda tokkoomsee harkatti galfatee jira. Waraanni Masqalaa ammoo waliigaltee mallatteeffamee jiru diigee jira. Kanaafuu yeroon waraana guddicha labsu amma ta’uu isaa murteessee, Haala kanaan duula umrii isaa guutuu hawwaa ture waraana masqalaa irratti labsuuf lafaa ka’e. Muslimoonni hundi jihaadaaf akka qophaayan, meeshaan waraanaatis baay’inaan akka qopheeffamuu fi walitti qabamu ajaja dabarse. Salaahaddiinii fi Hooggantoonni waraana isaatis, karoora waraanaa baasuu jalqaban.
Waraanni walitti qabame kunis, Magaalaa Dimashq irraa ka’uun bara 1187 laga Urduun qaxxaamuree gara dachii Falasxiin imale. Waraanni Masqalaatis waraana seenaa isaanii keessatti lakkoofsaan guddaa ta’e qabatee, bakka Assafuuriyaa jedhamtu qubate. Bakki isaan qubatan kun bakka akkaan barbaachisaa ture. Kana booda deemsa isaanii kan itti aanu irratti mari’achuudhaaf walitti qabaman. Gara waraana Muslimaa deemnee waraana irratti banna moo? Asuma teenyee eegna waan jedhu irratti wal morman. Waraanni Masqalaa tokkummaa hin qabu. Hunduu yaaduma mataa isaa qabatee ceha. Mootiinis humna jabaa hin qabu.
Dirree waraana muslimotaa keessa garuu tokkummatu jira. Hoogganaan nama tokko qofa. Salaahaddiin Al Ayyuubiiti. salaahaddiin qubsuma isaa jabeeffatee, waraana isaa humna jabaan jaaree, waraana masqalaa ifirratti eeguu eegale. Warri Masqalaa yeroo dheeraaf eega wal mormaniin booda, gara salaahaddiin imaluun achumatti isa dhabamsiisuu murteessan. Garuu murtiin isaanii dogoggora ture. Kilomeetira 20 miila isaaniitiin aduu akkaan nama gubdu keessa imaluun dirqama itti taate. Hedduun isaanii dheebuurraan kan ka’e karatti kufanii du’an.
Waraanni Masqalaa, kaampii isaa gad dhiisee dhufaa jiraachuusaa dhageenyaan Salaahuddiin ni gammade. Injifannoo argachuu isaatis osoo bira hin gahin dubbate. Waraanni Masqalaatis, jarjaree, kiyyoo Salaahuddiin isaaniif qopheesse keessa seene. Waraanni waan laaftuu miti. Muslimoonniifi waraanni masqalaa seeyfiin walitti seenan.


text:
Calliyaa
Calliyaan aanaalee 180 naannoo Oromiyaa biyya Itoophiyaa keessaa tokko. Godina Shawaa Dhihaatti kan argamtu yoo taatu, kibbaan Noonnoo fi Daannoo Kibbalixaan laga Gibee kan godina Jimmaa irraa addaan baasu, dhihaan Baakkoo Tibbee akkasumas, kaaba-dhihaan laga Gudar, akkasumas kaabaan aanaa Gindabaratiin, kaaba bahaan Jaldu, bahaan Ambo, kibbabahaan Xuqur Incinnii daangeffamti. Magaalaan guddoo aanaa kanaa Geedoo yootaatu, magaallan akka Baabbichaa, Baallammii fi Ijaajjii ni argamu. Lafti olka'aan aanaa kanaa Tulluu Maraa (3128m) yoo ta'u, laggeen akka Raachoo fi Walshoomoo ni argamu.
Wabii[gulaali | lakkaddaa gulaali]


text:
Mana suphaa mobaayilaa banachuuf meeshaalee barbaachisan 14
Addunyaa yeroo ammaa keessatti Mobaayilli harkaa Technology ariitin guddataa jiruudha. akkuma biyya keenyatti yoo ilaalle faayyadamtoonni mobaayila harkaa Mill. 44.5 darbee jira. kun immoo akka biyya keenyattiis ta’ee, akka addunyaatti ogeeyyiin dhuunfaa fi dhaabbileen Technology hojii kana irratti bobba’an akka baay’ataniif sababa ta’eera.
Maxxansaa har’aa keessatti Mobaayila miidhame suphuuf (Rakkoo Hardware furuuf) meeshaalee barbaachisoo ta’aniin wal isin barsiifna. Meeshaaleen kunniin meeshaalee elektirooniksii birootis suphuuf isin gargaaruu danda’u. Haa ta’uu malee meeshaa kana qabaattef suphaa ni taata jechuu keenyaa miti.
Suphaan mobaayilaafi meeshaalee elektiroonikisii kun elektirikiin wal qabata. dhimma elektirikiin wal qabatuuf immoo dursa irratti Safety/ Nageenyatu kennama. kanaafuu, Leenjii barbaachisu (akkaataa itti faayyadama meeshaa kanneenii) Manneen barnootaa suphaa mobaayilaa galuun fudhachuun ni gorfama.
1. Hiiktuu – Moobayila keenya hiikuu fi hidhuudhaaf nu gargaara. Meeshaan kun manneen suphaa meeshaalee Elektirooniksii hunda keessatti adda dureen kan tajaajila kennuudha. Bilbila tokko hiikuufi suphuuf Hiiktuu gosa hedduu gargaaramuu dandeenya. Hiiktuun suphaa bilbilaaf jedhamanii gurguraman hundi wal faana gabaaf dhihaatu.
2. Multimeter – Reziistaansii fi Voolteejii akkasumas Kaarentii safaruu fi itti fufiinsa Serkiyuutii adda baasuuf nu gargaara.
3. Tinner – Daanda’uu (Zaaguu) dhowwuu fi balfa adda addaa balleessuuf gargaara.
4. Solder Paste – Yeroo Aaysiiwwan buqqisnuu fi keenyu Boordiin keenyaa fi Aayisiiwwan buqqa’an akka isaan hoo’aan hin miidhamneef gargaara.
5. Blower – Hoo’a kennuudhaan aayisiiwwan buqqaasuu fi kaa’uudhaaf nu gargaara.
6. Lead – Qaamota lamaan walitti qabsiisuuf akka wal qabsiisuutti nu gargaara.
7. Jumper wire – Qaamota Serkiyuutii wal gadhiisan lama walitti qabsiisuuf kan faayyadudha.
8. Picker/Twizeer – Aayisii ykn qaamota bilbilaa biraa yeroo Biluuweriidhaan hoo’isnu akka qabduutti meeshaa itti faayyadamnudha.
9. DC power supply – Baatiriirraa vooltii 3.7 kan argamu yoo ta’u, kun qaama voolteejii kennuudha. Akkasumas, bilbilli keenya rakkoo sooftiweerii qabaachuu fi dhiisuu isaa meeshaa nutti agarsiisuu danda’uudha. Dabalataanis, ispiikerii ykn riingerii ilaaluuf nu gargaara.
10. Flash Box – Yeroo suphaa sooftiweeriitti meeshaa kompiitaraa fi bilbila gidduu galuun wal qunnamsiisudha.
11. Board Plate – Boordii bilbila keenyaa yeroo suphinutti ykn yeroo aayisii buqqisnutti akka Boordiin keenya hin sochooneef meeshaa nu gargaarudha.
12. Software cable – Yeroo suphaa sooftiweeriitti bilbila keenyaa fi filaasher booksii meeshaa wal qunnamsiisudha.
13. Computer – Sooftiweerota barbaachisan fe’uuf, filmotaa fi Audio adda addaa fe’uuf baay’ee kan gargaarudha. akkasuma Hardware Library’f ni faayyada.
14. Vibrator – Bilbila bishaan keessa bu’e ykn bilbila biizii ta’e yoo hedduu hin miidhamin meeshaa kana keessa daqiiqaa muraasa tursiisun akka inni hojjatu taasisuu ni danda’a


text:
Finfinnee, Sadaasa 11, 2013 (TOI)- Komishiniin Gumuruukaa tajaajila kaargoo tiraakiingi teeknooloojiin deeggaruuf Dhaabbata Tireed Maark Isti waliin waliigaltee mallaatteesse.
Waliigalticha komishinara Gumuruukaa obbo Dabalee Qaabataa fi bakka bu’aa Dhaabbata Tireed Maark Isti obbo Taaddasaa yimaamuu mallateessaniiru.
Komishinarri Gumuruukaa obbo Dabalee Qaabataa akka ibsanitti, komishinichi bifa haaraan erga dhaabbatee eegalee, tajaajila gumuruukaa mijataa, ammayaa’aa fi si’ataa taasisuuf carraaqaa tureera.
Dandeetti ofii isaa guddisuu cinaatti dhaabbilee idil addunyaa gara garaa waliin dhiyeenyatti hojjechaa jiraachuu ibsaniiru.
Bakka bu’aan Dhaabbata Tireed Maark Isti obbo Taaddasaa yimaamuu gama isaaniin, dhabbanni isaanii gaanfa Afrikaatti tajaajila gumuruukaa si’eessuf hojiiwwan hojjetaman hirmaachuun muuxannoo olaanaa qabaachuu kaasaniiru.
Pirojaktichi baatii 18 keessaatti akka xumuramu eeruun, hojjettootaaf leenjii gara garaa akka laatan ibsaniiru.


text:
Ankaraan erga Raahsiyaa waliin ta’uu dhaan godina naga eegumsa naannoo eeguuf walii galtee booda turkiin kurdoota Siiriyaa Kaaba gama bahaa irratti duulli geggeessitu fudhatama hin qabu, kallattii sirrii hin taane irra buute jechuu dhaan ministriin ittisaa Yunaayitid Isteetis mark Esper beeksisan.
Esper Brussels keessati har’a akka dubbatanitti Turkiin haala hamtuu keessa nu buuste jedhan.
Torban darbe Yunaayitid Isteetis humnootii ishee Siiriyaa keessaa erga baastee booda humnoonni Turkii Siiriyaa gama kaabaa weeraran. Yunaayitid Isteetis lola dhaabinsi akka tolfamu gargaartee jirti.
Prezidaant Doonaald Traamp kaleessa ibsa kennaniin lola dhaabinsi sun dhaabbataa akka ta’u Turkii biraa mirkanuu argadhe jedhan. kanaanis uggura Turkii irra jiru akka ka’u illee ta’ee jira. Lola dhaabinsi sun tolfamu iyyuu waraanni Turkii gandeen Assaadiyaa, Mishrafa fi Manajer meeshaalee guruddaan haleelaa turte.


text:
Amerikaatti nama miliyoona 16 caalutti Koronaa qabaa dhiba kanaan nama kuma 300 caala Amerikaa keessaa lubbuu dhabe.
Qorsa haaraa dhaabii Pfizer/BioNtech waliin hojjate kanallee namii hagii tokko shakkee hanqachuu fedha.
Mike Pence,jaarii isaatii fi itti guddaan fayyaa ummata Amerika Jerome Adams hardha qorsa kana TV irratti baanii waraannatan.
Akka Pence jara qorsa kana kenneefiin jedhetti namallee hi dhukkubu “kun torbaan seenaa qabeessa,” jedhe Pence yoo qorsa haaraa kana jaje.
Qorsii kun ka dhiba irraa nama dandamachiisuu malee dibaan hin dhufu jedhanii mirkansuu fudhanne jedhan.
Doktorootii jara kana qora kana kennan akka isaan torbaan sadiin duubatit deebihan gaafatanii ammallee waraannatan gaafatan.
Joe Biden namii pirezidaantummaa Amerikaatiif filatame torbaan dhufu keessa qorsa kana fudhachuuf karoora qaba.
Amerikaatti ammatti qorsa Pfzer hojjate kennuutti jiran amma ammoo ka dhaabii Moderna hojjatellee itti dabalanii kennuutti kurfoo jiran.