text:
kalyaana mandapaththil akkaa vin pundai kathai
“dei yennadaa pannare”
“un pinpuraththai paakkalaamena aasaiyaa irundhadhu. adhaankkaa” yenka, akkaa siriththaal.
naan appadiye akkaavin pundaiyai pirikka, aval kaamapaanam yen naakkai yethirpaaththu kaaththirundhadhu. appadiye akkaavin pundaiyai nuni naakkaal nakka, akkaa sukam thaankaamal thullinaal. pin appadiye akkaa paduththukka, naan akkaavin kazhuththil mukam puthaiththu nakkinen. akkaa, thambi yenrellaam illaamal iruvarum oppathaiye kuriyaa irukka, yen akkaavin aappil mulaikalai sappitte aval kaalidukkil, vandhu sunniyai aval ankaththil urasa, akkaa sinunkinaal. yen akkaavai andha kolaththil paakkave, kankal aanandha kooththaadina. appadiye akkaa pundaiyil vechchu, oru azhuththam kodukka pundaikkul dappena pukunthu kontadhu. aanaal akkaavo ஆஆஆ yena kaththi vittaal. naan akkaavin ithazhkalai suvaikka, yen kaamathevathai yen sella akkaa yen ithazhkalai suvaiththaal. appadiye aankila padaththil varuvathu pola, iruvarum muththa mazhai pozhindhu kontom.
akkaa veri pidiththaar pola muththamida, naan mella yen iduppai thookki iyakka aarampiththen. sukam panmatankaaga irukka, akkaavin pundaikkul vilaiyaadinen. akkavo than thampiyin sunni koduththa inba vethanaikalai rasiththuk konde, ஸ்ஸ்ஆஆ yena munakinaal. naan akkaavin mulaikalai kasakka, aval mukam yennaiye paaththathu. naanum aval kankalai paaththuk konde, mella mella thookki adichchen. yen akkaavin azhaku yennaiye unmaiyil viyakka vaikka, naan akkaa pundaiyil azhakaaga iyanginen. avalum kaama pothaiyil yethetho pitharrinaal. sukam athikamaaga avalaal mattumalla, yen sunniyaalum thaanga mudiyalai. aval pundaiyin mel yen kaama paanaththai kottida, akkaa perumoochchu vittaal.|thamizh dartti storees padiyungal| naanum ayarvil akkaa meleye paduththuk kondoo, aval kannangalai muththamida, akkaavum yennai kattik kontaal.
pin akkaa yezhunthirukka solla, naanum vizhaki paduththen. akkaa araikuraiyaana aadaiyudan paathroom poi udampai kazhuvi vara, naanum avalai aduththu paathroomukkul ponen. iravu thodankida, iruvarukkume nanraaga pasiththathu. naan akkaavidam solli vittu, kadaiyil saappaadu vaangi vanthen. akkaavum, naanum onnaaga ukkaandhu saappittu mudichsom. mani 9 kitte aaka, naan yeppothum andha neraththil tee saappiduvadhu vazhakkam yenpathaal akkaavidam tee pottuththara solli ketka, avalum yen pechchai kettu yenakku tee pottu kondaandhaal. naan tee kudichsitte divi paaththidirunthen. akkaa yen pakkaththil amarndhu divi paaththidirundhaal. naan paaththidirukka mella kaiya vittu lunkiya avizhththaal. appadiye jatti theriya jattikkul kai vittaal. yen sunni surunkiyirukka, aval divi paaththitte sunniya uruvinaal. aahaa! yen thevathai kai pattathum, yen sunni yenthirichsikka naan sukam kanden. akkaa sunniya veliyeduththu uruvi vittaal. avalin menmaith thanmaiyaal sunni kooththaada, naan di damlarai keezhe vechchittu, akkaavin mulaikalai aval naittiyudan kasakka, akkaa munakinaal. akkaavai izhuththu uthattudan, uthatu serththu muththamida, akkaa yennai veriththaal.
pin akkaavin munne mandiyittu, akkaavin naittiyai thotai varai thookkinen. akkaa yennaiye paakka, akkaavin thodaikalai nakkinen. sekkachsevelena irundhana akkaavin vaazhaiththandu thodaikal. appadiye nakkitte, naittiyai konjam konsamaa thookkittu mele poga, akkaa jatti potavillai. aval okka thayaaraaga vanthirukkiraalena therindhu kondu, aval pundaiyinul viral vittu nonda, aval paruppu nimindathu. akkaavin paruppai kandathum, veriyaana naan aval paruppai kadichchen. akkaa thudikka, avalin nakkiye nimittinen. paavam akkaa, sukam thaankaamal kaama pothaiyil ularinaal. avalin pundaiyai nakkiyeduththittu, yezhundhu nirka sunni nimindu nindradhu. akkaa ukkaanthitte yen sunniyai kaiyaal pidikka, naan sorkaththukku ponen. appadiye aval thalaiye mattum munneetti, yen sunni thalaippil muththamida, aahaa! sunni jivvena yeriyadhu. appadiye akkaa thalaiyai varuda, akkaa theeteerena sunniyai vaaikkul pottu oompinaal. yennaal thaanga mudiyaamal thadumaara, akkaa veri pidichcha maathiri oompinaal. naan akkaavin thalaiyai pidisikka, akkaa yen kottaikalai varuditte oompinaal. naan aval thalaiyai azhuththa, akkaavin vaai jaalaththaal sunni aadiyadhu. naanum thadumaara akkaa oompiye sunniyai suththam seiya, yenakkum veriyeriyadhu. naan appadiye akkaavin thalaiyai padakkena izhuththu uthattodu, uthatu serththu muththamida akkaa athirnthittaa, avalai vidaamal appadiye aval iduppai izhuththu vekamaaga sunniyai soruga, akkaa thookki kaattinaal. naan
yeduththathum vekamaaga akkaavin pundaikkul vekamaaga iyanga, akkaavin pundai rappar maathiri valaindhu kodukka akkaa thudiththaal. yenakku udampellaam sukamaayirukka, akkaavin naittiyai kazhatti yeriya akkaavum oththuzhaiththaal. theeteerena ponadikka, akkaa kai neetti yeduththaal.
“naan thaammaa pesaren. m saappittommaa” yenraal. naan appodhu kuththuvathai nireeththiyirukka, yen paathi sunni akkaa pundaikkul irundhadhu.
aval “m. thampiyaammaa, iru kodukkaren”
akkaa yennidam ponai kodukka, naan kaathil vaikka, ammaa yennidam “akkaavidam sandai podaadhe,akkaavai paaththukka, naan seekkiram vanthitaren” yena atvais seiya, naanum kettutte appadiye mella iyanginen. aval sukaththil munaka, ammaa yennadaa saththamnu kettaanga. naan “akkaathaammaa, thuni madichsidirukkaa” yena samaalikka, ammaa akkaavai kashtapaduththaathe, neeyum avalukku udhavi sei yena kat pannitaanga. naanum ponai vechchittu akkaavin pundaikkul mella sunniyai iyakka, akkaa yennidam “ஸ்ஸ்ஆஆ yennadaa sonnaanga aaaaash ammaa”
“akkaava kashtapaduthaathe, ஸ்ஆ mella akkaa pundaikul vidudaa, avalukku valikka pokuthu” yenren.
akkaa sirikka, sirippil mayangi ava pundaikkul vekamaa kuththa, thanni kottiyadhu. aval thoppul mel kotta, akkaa naittiyaal thodachsitaal. pin ammanamaaga paduththitte divi paaththom. aval pundaiya nottittum, mulaikalai sappitti divi paakka, konja neraththil thookkam kannai sokka, poi thoonkittom.
aduththa naal 8 manikku yezhunthen. akkaa munnare yezhundhu, kulichchittu divi paaththidirundhaal. naan ammanamaaga aval mun nirka, yenna piras panna sonnaal. naanum pirash pannittu tee saappittuttu, kulichchittu saappaadu vaangi vara, saappittu mudiththom. akkaa divi paaththidirukka, yen nanparkal vilaiyaada povatharku kooppitaarkal. naanum kilamba, akkaa divi paaththidirundhaal. naan vilaiyaadi mudichchittu, 1 manikkaatta veedu vara, akkaa divi paaththitte saappittirunthaa. avale saappaadu vaangi vandhadhaaga solla, naan mukam kai kaalkalai kazhuvittu vandhu saappitten. aval thoonga poga, iruvarum sendru thoonkinom. atharku munne oru ozh pottuttuthaan thoonkinom. maalai yezhunthathilirundhu iruvarum ammanamaakaththaan thirinthom. veedu muzhuvathum akkaavai vechchu oththen. yen akkaavin pundai yen sunniyin adi thaankaamal kathariyadhu. avalai oththe kizhikka, akkaavum thambi yenru koota paaraamal naan ketkum pothellaam thookki thookki kaattinaal. athu mattumindri niraiya kaama vilaiyaattukal vilaiyaadinom. avalidam rompavum seksiyaavum pesa karrukonden. avalum yennidam avvaare pesinaal. athu mattumillaamal aval avalin thozhikal patriyellaam sonnaal. aval thozhikal mulaiyazhakai patriyum yennidam solvaal. athaiyellaam kettuk konde avalai oppen. naangal iruvarum kanavan, manaivi maathiri pazhakinom. athu matteemillaamal yen nanparkalidam kenji, seks padangal vaangi vanthen.
iravu naanum akkaavum athai paaththittu oppom. aval sila murai kaiyadiththu kaattuvaal. athu mattumindri akkaa, aval pundaiyai patri paadame nadaththuvaal. penkalukku yennavellaam seithaal seks veriyerum, yena yellaaththaiyum solvaal. aval siruneer yeppadi veliyerumena akkaa pundaiyilirundhu paaththu therinthukonden. avalum yen sunniya paththi niraiya paaththu therindhu kontaal. aval naanga summaa irukkum pothellaam yen sunniyai varuditte iruppaal. adikkadi yennai aval purushan yenruthaan azhaippaal. athaavathu “dei purusha vaadaa okkalaam” yena vilaiyaattaaga pesuvaal. avalin andha pechsellaam yenakku romba pidikka, andha veriyileye aval pundaiyai kizhichseduppen. yennai paaththaale aval dirasin puntaip pakuthiyai kaiyaal vilaiyaattaaga moodik kaattuvaal. ammaa varuvatharkul akkaavin udampenkum yen sunni theerththaththai thelichchen. aval thenaiyum yeduththukkaatti, aval kan munne suvaippen. avalum suvaippaal. pin yen kansiyaiyum suvaikka karru kontaal.
ammaa vanthathukkappuram avvalavaa akkaavai thoduvathillai. ammaa paaththu vittaal vipareethamena iruvarum kandaroludan nadandhu kontom. thoonkum podhu mattum oththuk kolvom. yen akkaavin azhakai kandu yengal theru paiyankal azhaivaankal. athaip paakkave yenakku sirippaaga irukkum. akkaavum athaip paththiyellaam yennidam pesich sirippaal. naan avankalai paaththu, veettil vandhu sirippen. akkaa yen sunniyidam kuththu vaankiyathilirundhu yennai rompavum nesikka aarampiththaal. palli thodanki appadiye poi vanthom. ithu varai yen akkaavai yeththanai murai oththeerukkenena kettaal, yennaal nichsayam solla mudiyaadhu. athu yen sunnikkum, yen akkaavin pundaikku mattumthaan theriyum. naanum seks patri, yen akkaa pundaiya vechchu muzhusaa therinthukonden. avalum yen sunniya vechchu yellaaththaiyum karrukontaal. yengal kaama vaazhkkeyum sukamaaga kazhindhadhu. akkaa palli padippai mudichchu kaalej serndhaal. aval kaalej ponaalum, iravaanaal yennidam ozh vaankuvathai vidavillai. pin kaalejil yaaraiyo kaathalippadhaaga solvaal. avanum kaathaliththaanaam, avanudan serndhu oor suththiyathai yellaam yennidam vetkappadaamal solvaal. avan thiyettar kootti poi, akkaa mulaikalai kasakkiyathu, pin paarkkil akkaa jattikkul kaivittu pundaiya kudainthathellaam solvaal. aanaal konja naalil avan vizhakivittadhaaga sonnaal.
yenenraal avan veroru pennai kaathalippadhu akkaavukku therindhu ketka, avan konjam thappe pesittaanaam. athanaal akkaa avanai vittuttaalaam. pin aval yennaiye unmaiyaaga kaathaliththaal. yenneyenraal yennaiyalla, yen sunniyai. athuthaane avalukku iravaanaal kanji ooththuthu. naan akkaavin pundaiyai rompavum kaathaliththen. naangal veettil ammaa illaiyenraal, kaathal kilikal pola ammanamaaga oththuk konde parappom. akkaavum yennidam yellaa ankaththaiyum virichchu kaatti kidappaal. akkaavukku pundai mudikalai naan thaan vazhichchu viduven. athe pola aval thaan yen sunni mudikalai yeduththee viduvaal. avaludan naan vaazhndha vaazhkkaikku alaveyillai. padeechu mudichchu yenakku nalla velai kidaikka, ippa akkaavukku kalyaanam pannitalaamnu ammaa kuriyaa irunthaanga. naanum akkaavidam “akkaa, naane unnai kalyaanam pannikkirenkkaa” yenka, aval sirichsitte vendaamena maruththittu, yennidam “yenakku kalyaanamaana yennadaa, yeppa venaalum un kadappaarai kitta ozh vaanga vanthitarendaa” yena yenakku samaathaanam sonnaal. naanum sariyena vittutten.
ippo athaan kalyaana mandapaththil ippadi ninnudirukken. yellaarum avangalai vaazhththa, naanum vaazhththinen. pin ammaa azhuga, yen akkaavum azhuthaanga avanga piriya porathai ninaichchu, naaneemthaan. aanaa akkaa “nee yeppa kooppitaalum varendaa, azhaathadaa” yenka, aval kanavanum sonnaar.
aanaa aval sonnathu yengalukkum, ungalukkum thaan puriyum! sariyaa?
mudinthathu¤


c: text/html

text:
Pigment
Pigmentiin waan qalamu ifaa isaa irratti (amh) antsabaraqu jijjiru dha, kunis waan qalamu fillaxe xuxuuf. Dalagaan kunii immo fluorescence, phosphorescence, fi gossa biraa luminescence, kan waantichinu ifaa ofii kessa basuu irra gargari jirra. Waantonni bayeen fillanodhan wavelength ifaa hanga ta'ee xuxuu. Waantonni ilmen nama fillate fi midhasite akka pigmentiit fayyadamtu ammalaa adda ta'ee kan akka waan biraa qalamu jijjiru danda'an isaan dandesisuu qabu. Pigmentiin kuniis humna yokan jabenya tinting gudda kan waantotta isaan guilarmo qalayyadamatu yfiin olmaan kkantolaq delhaatu masqii fantol kan qalamu jijjiranii calluu qabachu qabu. Akkasumas temprature kara hundan argamu kessatti, akkata solid kessatti ofii danda'ee jirrachuu qabachu danda'a.
Dalagaa industry fi akkasumas arts yokan barnotta fakki kessatti, ofii danda'u fi osoo hin jijjiramiin argamuun amalla (property) bayye barbadamu dha. Pigmentiin jijjiraman yokan kan permanent hin tanee fugitive jedhamanii bekamuu. Fugitive pigments kan jedhaman kuni akkumaa yeroon darbuun yokan yoo ifaan walit dhufaan ni baduu, isaan tokko tokko immo akkanumatti gurata'u.
Pigments kan fayyadaman dibba, qallamu, plastik, uffataa, cosmetics, nyatta fi waanen biraa qallamu dibuuf. Pigmentonni bayeen midhafama industry fi visual arts kessatti tajajilaman colourant gogogga yoo ta'anii, isaanis kan yeroo bayye dakamani akka duqetit argamanii dha. Duqetonni kunii waan qo'anoof tajajilamuu (vehicle yokan matrix) kan qalamu hin qabne kessatti naqama.
Garagarumaan yeroo bayee immo pigmentotta jidutti ni godhama, kunis kan vehicle kessatti hin makamne, fi dye kan fesashi yokan immo vehicle kessatti makama ta'ee dha. Colorantiin tokko pigmentille qallamulle (dye) ta'uu ni danda'a kuniis vehicle tajajilamee irratti hunda'udhan. Akkataa tokko tokkot, pigmentiin qallamu (dye) irra akkataa Jabba-ummu qallamu (dye) makama fi sodaa sibilla (metallic) wajiin ta'uu irra umamuu ni danda'a.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Kitaaba Koo Isan Seenaa Macaafa Qulqulluu Ittiin Baradhu
KITAABNI kun seenaa dhugaa kan qabatedha. Seenaawwan kun kan fudhataman, addunyaa kanarratti hangafa kitaabotaa kan taʼe Macaafa Qulqulluurraatti. Seenaawwan kun, seenaa biyya lafaa Waaqayyo erga uumuu jalqabee kaasee, hamma yeroo keessa jirruu kanaa kan dubbatanidha. Waaqayyo gara fulduraatti maal gochuuf abdii akka kennes ni ibsu.
Kitaabni kun, walumaa galatti yaadiwwan Macaafa Qulqulluu keessatti argaman maal akka taʼan isinitti hima. Waaʼee namoota Macaafa Qulqulluu keessatti ibsamaniifi waan isaan hojjetan dubbata. Abdii guddaa namoonni lafa jannata taatu keessa bara baraaf akka jiraatan ilaalchisee Waaqayyo kennes ni ibsa.
Kitaaba kana keessatti seenaawwan 116 taʼantu argama. Seenaawwan kunis, kutaawwan saddeetitti hiramaniiru. Kutaawwan jalqaba tokkoon tokkoon fuulichaarratti argaman, seenaawwan kuticha keessatti argaman gabaabaadhumatti ibsa. Seenaawwan kun, duraa duuba seenichi itti raawwatameen kan dhihaatedha. Kunis, haalli tokko yoom akka raawwate, akkasumas haala seenaa keessatti raawwatame garabiraa wajjin walitti dhufeenya maalii akka qaban hubachuuf isin gargaara.
Seenaawwan kun akka namaaf galuu dandaʼanitti kan dhihaatanidha. Ijoollee xixiqqoo kan taatan, baayʼeen keessan, ofii keessanii dubbisuu dandeessu. Isin warra kan taatanis, seenaawwan kana ijoollee keessan warra xixinnoodhaaf irra deddeebitanii utuu dubbistaniifii baayʼee akka gammadan hubachuu dandeessu. Kitaabni kun, ijoollees taʼe nama guddaa kan gammachiisu taʼee argattu.
Tokkoon tokkoon dhuma seenichaarratti, caqasawwan Macaafa Qulqulluu kennamaniiru. Caqasawwan Macaafa Qulqulluu seenaawwan kun irratti hundaaʼan akka dubbistan isin jajjabeessina.
Caqasiwwan Macaafa Qulqulluu kitaaba kana keessatti argaman, kallattiidhaan kan fudhataman miti. Ijoollee xixiqqoon karaa salphaa taʼeen yaadasaa hubachuu akka dandaʼanitti kan qophaaʼanidha. Boqonnaaniifi lakkoofsiwwan tokkoon tokkoon dhuma seenichaarratti argaman, yaadiwwan kun Macaafa Qulqulluurraa eessatti akka argaman argisiisu.


text:
Tag: Faarfannaa
Addisu Wayyimaa #4 Lyrics Oromo Gosple song
97 Views5 Comments0 Likes
Best Oromo Gospel - Faarfannaa by Addisu Wayyimaa.
Ethiopian Orthodox Mezmur in Afaan Oromo – Waldaa Qulqullootaa – Ergamaa Gabreelii
83 Views0 Comments0 Likes
Faarfannaa Ortodooksii Afaan Oromootiin kan Waldaa Qulqullootaan qophaa'e."Share" gochuun dhaggeeffadhaa dhaggeeffachiisaa.
Ethiopian Orthodox Mezmur in Afaan Oromo – Faarfattoota gareedhaan faarfatan – Amma Ifatu nuuf ba’ee
96 Views2 Comments0 Likes
Faarfannaa Ortodooksii Afaan Oromootiin kan Faarfattoota gareen faarfataniin kan qophaa'e."Share" gochuun dhaggeeffadhaa dhaggeffachiisaa.
Ethiopian Orthodox Mezmur in Afaan Oromo – Waldaa Qulqullootaa – Uumama Hundumaarra Qulqullummaa.flv
144 Views0 Comments0 Likes
Faarfannaa Ortodooksii Afaan Oromootiin kan Waldaa Qulqullootaan qophaa'e."Share" gochuun dhaggeeffadhaa dhaggeffachiisaa.
Ethiopian athlete Kenenisa Bekele! Pictures and video
226 Views21 Comments0 Likes
Ethiopian athlete Kenenisa Bekele runs away with the gold with a 15 second spread in the Mens 5000-Meter, posting a world leading time of 12 minutes 58.94 seconds. Ethiopian athlete Sileshi Sihine prov...


text:
Sadarkaa idil-addunyaatti saamtota saayibariin baankotni fi dhaabbileen maallaqaa 100 saamamuusaanii ‘Kaspersky’n beeksiseera.
Saamichi kun ammoo erga bara 2013tii hanga ammaa itti fufee jira.
Gareen saamtotaa kunis kan wal-ga’an Raashiyaa, Yuukreenii fi Chaayinaarraati jedhameera.
Biyyoonni saamichi kun irra ga’e 30 wayita ta’an, isaan keessaa Raashiyaa, Jarmanii, Ameerikaa, Kaanaadaa, Chaayinaa fi Yuukreen keessatti akka argaman himameera.
Yakka kana qorachuufis dhaabbanni ‘Kaspersky’ dhaabbilee ‘Interpol’ fi ‘ Europol’ waliin akka hojjete ibsameera.
Maddi: BBC
Fe'uu: Maarituu Galaalchaa


text:
Bitootessa 18,2015Qeelloo
Godina Wallaggaa aanaa Eebantuu mana barumsaa sadarkaa 2ffaa Qeelloo keessatti barsiisoti Oromoo gurmuu barattootaa qabachuun gaaffii warraaqsaa kaasaniin FDG jabaan eegaluu irraa poolisoonni aanichaa fi milishoonni gadnaa marti jeeqama keessa galanii jiraachuu Qeerroon gabaasa. Haala kana irraa kan ka’e hanga ammaa barsiisoti Oromoo 7 fi barattooti lakkoofsaan hin beekamiin akka ergamtoota Wayyaaneen qabamanii jiran gabaasi nu gahe addeessa.
Diddaan barsiisotaa fi barattootaa Qeelloo erga eegalee bultii lama haa ta’u iyyuu malee kan har’aa sadarkaa ol aanaa akka ta’ee gabaasi nu gahe addeessa.
- Gaaffiileen mirgaa ka’an keessaa:-
- Mormii master planiii Finfinnee itti fufna.
- Abbay Tshayyee uumata Oromoo fi eenyummaa Oromoo itti waan dhadateef seeratti haa dhihaatu.
- Oromiyaan ni walaboomti!
- Barsiisoti Oromoo yeroo barataan dhumuu fi hidhamu teenyee ilaaluu hin dandeenyu!
- Oromiyaan ni bilisoomti, Artisotoonni Oromoo hidhamanii fi biyyaa arihaman tatattamaan gara biyya isaanitti akka deebi’anii fi kkf ture.
Gama biraan magaalaan Naqamtee fi Yuuniversitiin Naqamtee waraana Wayyaaneen marfamee jiraachuun beekame,Waraanni naannichatti bobba’ani moraa Yuuniversitii cinaa qubatan dhalootaan Tigiroota ta’uu Qeerroon gabaasa,Ammatti network quunamtii magaalaa Naqamtee waan hirdhisaniif gabaasi gahaa dhihaachuu hin dandeenye.


text:
Dhaabni Oromoof Wareegama Hin Kaffalle Oromoofiin Qabsaa’e Jechuu Hin Danda’u!
Ibsa Qeerroo Bilisummaa Irraa Bahe
Ummanni Oromoo waanjoo garbummaa jalatti erga kufee guyyaa tole jedhee walabummaaf hin qabsaawiin bule hin qabu. Guyyaadhaa gara guyyaattu Fincila diddaa garbummaa gaggeessaa warraaqsaa bilisummaa gaggeessaa asiin gahee jira. Kun Uummatni Oromoo dhaaba isaaf qabsaa’u cinaa dhaabbachuudhaan qabsoo gaggeessaa akka jiru kan mirkaanessu dha. Kana jechuun ammoo Uummata Oromoof qabsaa’ee hiree Murteeffannaa Oromoo guutummaan mirkaneesseen jira kan jedhu OPDOn Oromoof qabsoo kamuu akka hin taasisne ykn fedhii Uummata Oromoo akka hin guutneef mirkaneessa. Osoo OPDOn Uummata Oromoof qabsaa’ee Mootummaa Dargii hundeedhaan buqqise tahe qabsaa’ota OPDO keessaa wareegaman ni qabaata ture. Garuu OPDO keessaa ykn ammoo Miseensa OPDO tahee kan Uummata kanaaf wareegama lubbuu kaffale tokko illee hin jiru. Bilisummaa wareegama malee hin dhufne Uumamni OPDO kun ni fashalsa jechuu dha. Ilmaan Oromoo qaqqaalii Oromoof of wareegan kanneen akka Elemoo Qilxuu, Baaroo Tumsaa, Guutamaa Hawaasii fii kanneen biroo ammoo OPDOn maqaa dha’uu illee ni lagatti. Wareegamni Gootawwan kun kaffalan wareegama Barattootni, Barsiisotni Uummatni Oromoo walii gala har’a itti kaffalaa jiru waliin waan wal fakkaatuufi. Uummatni Bilisummaa isaa mirkaneeffate Eenyummaa isaan hin hidhamu, hin ajjeefamu. Uummatni Oromoo garuu Oromummaan hidhama ni ajjeefama.
Kanaaf Uummatni kun hanga ammaa qabsoo irra jiraachuu mirkaaneessa. Sabni qabsoo irra jiru ammoo garboome jechuun hin danda’amu. Kan garboome shira diinaa fi akeeka diinaa fudhatee kan tarkaanfachiisaa jiru dhaaba OPDO fi kanneen Oromoo keessatti of bixxiluun akeeka diinaa galmaan geessiaa jirani dha. Dhaabotni akkanaa Oromoof wareegama kaffaluu irra Oromoo garbummaa keessatti hambisuuf hojjechaa akka jirtan hubachuudhaan waanjoo garbummaa diinaa jalatti kan kufe isin tahuu hubattanii garbummaa jalaa of baasuun keessan amma jenna.
Qeerroo Bilisummaa Guraandhala 2015


text:
Mooraa Barnoota Yuuniversitii Hawaasatti,Odeessa Qeerroo Guraandhala 29,2015
Yuuniversitii Waldiyaa keessatti barattooti Oromoo baayinni isaanii 100 tahuun gaaffii mirgaa Oromoo fi miidhaa barattoota irra jiru akkasumas horddoffii mootummaan dargaggoota Oromoo irratti taasisu sirrii akka hin taane kaasuun bulchitoota gaafataa jiru.
Mooraa guddicha Hawaasatti gaaffiin Guraandhala gaafa 24/2015, jechuun guyyaa muraasa dura barattota Civil Engineering baratan guyyaa kana ganama sa’a 8:00 am irraa kaasanii gaaffiilee lama qonnaan bulaa irraa fudhatamuu fi hidhamuu barattootaa,addattis cunqursaalee Oromoo irra jiruu fi waayee maaster plaanii Finfinneen wal gaqabatee gaaffii warraaqsaa kaasanii turan itti fufaa hanga har’aa bulchitoota mooraa sanaan akka deebiin qulqullaawaa Oromoof deebi’u gaafachaa jiru. Itti fufuun sochiin barattootaa mooraa Yuuniversitii Hawaasatti daran jabaatee akka jiru tahuu odeessi Qeerroo addeessaa jira.


text:
Hafuura Qulqulluu arbasuun maali?
Gaaffii: Hafuura Qulqulluu arbasuun maali?
Deebii: Yaadi “Hafuura Qulqulluu arbasuu” Maarqoos 3:22-30 fi Maatewoos 12:22-32 keessatti caqasame. Jechi “arabsuu” jedhu tarii “kabaja malee fuulleetti mormuu” kan jedhamutti hiikamuu danda’a. Jechichi cubbuu kan akka Waaqayyoon abaruu yookiin waantota Waaqayyoo wajjin walqabatan beekaa salphisuu kan jedhuun hojii irraa ooluu danda’a. Inni darbees waantota hamoo kan Waaqayyoo taasisuu yookiin waantota gaarii immoo Isaa kennuu dhiisuu dha. Dhimmi arabsuu kanaa, haa ta’u malee, kan adda ta’edha, Matewoos 12:31 keessatti “Hafuura Qulqulluu arbasuu” kan jedhamu. Matewoos 12:31-32, keessatti, farisonni, ragaa ganamuu hin danda’amne Yesus Kirstos humna Hafuura Qulqulluutiin dinqii hojjechaa turuu isaa, Gooftaan humna seexanaatiin akka guutame dubbatan “Beelzebul” (Matewoos 12:24). Maarqoos 3:30 keessatti Yesus waa’ee cubbuu jarri raawwatan “Hafuura Qulqulluu arbasuu” isaaniitiif baay’ee sirri akka ture amma ilaali.
Arabsuun kan bakka Yesus Humna Hafuura Qulqulluutiin guutamuu isaa humna seexanaatiin guutamuu isaa himachuudhaa wajjin deema. Sababa kanaatiif, ta’umsi adda ta’e Hafuura Qulqulluu arbasuu kun hara’a babaay’achuu hin danda’u. Yesus Kirstos lafa kana irra hin jiru- Inni mirga Waaqayyo isa hulfina qabeessaa taa’ee jira. Yesus Kirstos akka dinqii hojjetaa jiru dhugaa ba’uudhaan Hafuuraan utuu hin taane humna hafuura hamaatiin hojjete jedhee dhugaa ba’uu hin danda’u. Hri’a fakkeenyi kanatti dhiyaatu dinqii jijjiirama nama fayyee tokko Hafuurri Qulqulluun isa keessa jiraachuu isaa irraa kan ka’edha jechuu dhiisanii humna Seexanaatiif kennuu ta’uu danda’a.
Har’a Hafuura Ququlluu arrabsuun, kan cubbu namaa hin dhiifamnee wajjin gosuma tokkicha ta’e, amanuu dhiisuudhaan itti fufanii jiraachuudha. Nama akka ganetti du’eedhaaf dhiifamni hin jiru. Hafuurri Qulqulluun namni tokoo akka Kirstos amanu isa kadhachuu isaa fudhachuu diduun kan nama hin dhiifane isa arbsuudha. Yohaannis 3:16 keessatti kan dubbatame yaadadhu: “Waaqayyo akkasitti tokkicha ilma isaa hamma kennuufitti biyya lafaa jaallate; kun immoo isatti kan amanu hundinuu jireenya bara baraa haa qabaatuuf malee haa baduuf miti.” Darbees boqonnaadhuma tokkicha keessatti “Namni ilma Waaqayyootti amanu jireenya bara baraa qaba; ilma Waaqayyoof kan hin abboomamne garuu jireenya hin argatu dheekkamsa Waaqayyootu isa irratti hafa male” (Yohaannis 3:36). Haalli namni tokko dhiifama dhabuu keessa ta’uu danda’u yoo inni warra “Isatti amannan” keessaa hin taane duwwaadha, innis isadha kan “Ilmicha gane.”
Gara Mana fuula Afaan Oromootti deebi’aa
Hafuura Qulqulluu arbasuun maali?


text:
Waantoonni hamoon namoota gaarii irra akka ga’an Waaqayyo maaliif hayyame?
Gaaffii: Waantoonni hamoon namoota gaarii irra akka ga’an Waaqayyo maaliif hayyame?
Deebii: Barnoota hafuuraa hunduma keessaa inni kun gaaffii baay’ee ulfaataa dha. Waaqayyo kan bara baraa, daangaa kan hin qabne, hunda beekaa, bakka hundumatti al tokkicha kan argamu, fi hunda danda’aadhaa. Ilmni namaa maaliif (kan bara baraa, daangaa kan hin qabne, hunda beekaa, bakka hundumatti al tokkicha argamu, fi hunda danda’aa kan hin taane) karaa Waaqayyoo duwwaa guutummaatti hubachuu akka danda’u isa irraa eegamaa? Macaafni Iyyob dhimma kana ilaallata. Waaqayyo waanta barbaade hundumaa akka rawwatu garuu isa ajjeesuu akka hin dandeenye seexanaa hayyamee ture. Deebiin Iyoob maal ture? “Waaqayyo yoo na ajjeese iyyuu ani isuman abdadha” (Iyoob 13:15). Waaqayyotu kenne Waaqayyotu fudhate maqaan Waaqayyoo haa eebbifamu (Iyoob 1:21). Waaqayyo maaliif kana hayyamee akka ture Iyyoob hin hubanne garuu Waaqayyo gaarii akka ture nni beeka sababa kanaatiif isa abdachuu fi amanachuu itti fufe. Dhuma irratti, akkasuma nuufis deebii ta’uu qaba.
Waantoonni hamoon namoota gaarii irra maaliif ga’u? deebiin kan Macaafa Qulqulluu namoonni “gaariin” hin jiran kan jedhudha. Hundumti keenya cubbuudhaan akka faalamne Macaafni Qulqulluun baay’isee ifa taasisuudhaan nutti hima. (Lallaba 7:20; Romaa 6:23; 1 Yohaannis 1:8). Rooma 3:10-18 namoonni “gaariin” akka jiraachuu hin dandeenye ifa hin taasisu: “Namni qajeelaan hin jiru lakkii tokko illee hin jiru namni tokko iyyuu hin hubatu namni tokko illees Waaqayyoon hin barbaadu; namoonni hundinuu karaa Waaqayoo irraa goraniiru ergaan-takkaan warra dhimma hin baafne ta’aniiru; namni gaarii hojjetus tokko illee hin jiru, afaan isaaniitiin gara awwaala banamaatti nama geessu, arraba isaaniitiin ni gowwomsu; hadhaan mar’aataa hidhii isaanii jela jira, afaan isaanii abaarsaa fi dubbii hadhaa’aadhaan guutuudha, miilli isaanii dhiiga dhangalaasuutti a riifataadha. Karaa isaan irra darban irra diiguu fi gadadachuutu jira; isaan karaa nagaas immoo hin beekan, Waaqayyoon sodaachuun yaada isaanii keessa hin jiru.” yeroo ammaa kanatti namni kam iyyuu plaaneetii kana irra kan jiru gara Si’oolitti darbatamuutu ta’aaf. Sakandiin tokkoon tokkoon ishee kan nuyi dabarsinu araaraa fi ayyaana isaatiin duwwaadha. Waanti rifachisaan hamaan plaaneetii kana irratti shaakallu si’ool kan bara baraa isa kuufama ibiddaa keessaa wajjin yeroo walbira qabnee ilaallu illee araaraan guutamaadha.
Gaaffiin irra wayyu “Waantoonni hamoon namoota gaarii irra akka ga’an Waaqayyo maaliif hayyame?” kan jedhu ta’a. Romaa 5:8 “Waaqayyo garuu, utuma nuyi cubbamoota taanee jirruu, Kristos nuu du'uu isaatiin hammam akka nu jaallate ni argisiisa.” Jechuun agarsiisa. Bakka waan gadhee, haminaa, amala cubbuummaa namoota biyya lafaa kan irraa, Waaqayyo amma iyyuu nu jaal’ata. Gatii cubbuu keenya fudhachuudhaaf amma nuuf du’uttis baay’ee nu jaal’ate (Roomaa 6:23). Yesus Kiristoosiin akka fayyisaa keenyaatti yoo simanne (Yohaannis 3:16; Roomaa 10:9), dhiifama argannee waaqa keessatti abdiin mana jireenya bara baraa nuuf kennama (Roomaa 8:1). Kan nuuf ta’u si’ooliidha. Kan nuuf kennamu immoo waaqa keessa jireenya bara baraati yoo amantiidhaan gara Kiristoos dhufne.
Eeyyee, alii alii waanti hamaan namoota irra ni ga’a kana jaraaf waan hin taane fakkaatu. Garuu Waaqayyo dhimma ofii isaatiif waantonni tokko tokko akka ta’an ni hayyama, hubannus hubachuudhabaannus. Hunduma gararraa, haa ta’u malee, Waaqayyo gaarii, tolaa, kan jaal’atu fi araaraani guutuu akka ta’e hubachuu qabna. Yeroo baay’ee waantonni nuyi hin hubanne nu irra ga’u. Haa ta’u malee gaaarummaa Waaqayyoo shakkuu manna deebiin keenya isa amanachuu ta’uu qaba. “Garaa kee guutuu Waaqayyoon amanadhu, hubannaa ofii keetiitti hin hirkatin; karaa kee hundumaatti isa yaadi, innis daandii kee siif ni qajeelchaa” (Fakkeenya 3:5-6).
Gara Mana fuula Afaan Oromootti deebi’aa
Waantoonni hamoon namoota gaarii irra akka ga’an Waaqayyo maaliif hayyame?


text: Kaadhal Then aaval Album aLLippO aththippoovai Director enbadhaa idai idhazhinOram kaadhal kanni kiLLippO Lyricist Lyrics madiyilaadum manadhilaadum medhuvaai naaLdhOrum nedunaaL nee neechchal oonjal paadap paaraattum pOdap poombaavai Singer Song thaaLaadha thaanaga thandhadhaa thiththikkaadhO vaadum vanji vaNNakkOlam : aadaththaanae aadum aaN aasai aaval aedhaedhO Album aLLippO aththippoovai bOdhai Chinna dhaanae dhaegam Director enbadhaa endru idai idharkkaagath idhazhinOram Ilaiyaraaja indru Janaki, kaadhal Kaadhal Kannamma kanni keezhum kiLLippO kodukka koodaadhaa leelai Lyricist Lyrics maadhu maan maarum maayajaalam madiyilaadum maelum manadhilaadum manjaL Mano medhuvaai meeraththaanae naaLdhOrum naaLil naan naanum naeram nedunaaL nee neechchal neerOdai nooru oonjal paadal paadap paadhai paar paaraattum paRikka pOdap pOdath pOdaththaanae poo poomaedai poombaavai raajaraajan S saaindhu Singer Song thaaLaadha thaaLam thaanae thaanaga thaen Thaen thandhadhaa theendum theerum thiththikkaadhO thOLil thottu thottuthaan uLLam vaadum vaanam vaangum vaaraadhaa vaeLai vanji vaNNakkOlam vidaaamal viral yaerumbOdhu


text:
Roso 5
Maganu Uulla Ma Ikkitara Hasi’ranno?
1. Maganu uulla kalaqinohu mayiraati?
Yihowa uulla kalaqinohu mannahooti. Uulla ninkera qaenkeeti. Konni daafira, umi minaanninna minaama yaano Addaaminna Heewani kalaqantinohu iima heedhara diˈˈikkino; Maganu iima heedhara sokkaano umonni kalaqe kaino. (Iyyoobi 38:4, 7) Maganu umi mancho Edenete kaashshu base yaamantannote hagiirsiissanno basera worino. (Kalaqo 2:15-17) Yihowa kuni manchinna isi ilanno ooso uullate aana gawalo nookki heeshsho hagiidhitanni heedhanno faro fanino.
Umi qara gannate ikkitinoti Edenete base callate. Umi minaanninna minaama ilte ilante uulla woˈma hasiissinonsa. Insa galte hossanni uulla woˈma gashshitanno, hattono ise gannate assitanno. (Kalaqo 1:28) Albillitteno uulla horonta dibaˈanno. Ise mannu oosora qae ikkite hegerera heedhanno.
2. Uulla xa gannate ikkitinokkihu mayiraati?
Addaaminna Heewani Maganoho hajajama gibbeenna isi insa gannatete giddonni fushshe hoolino. Yannate gedensaanni gannateno baˈino; hakkuyi kawa uulla galagale gannate assa dandiinohu dino. Qullaawu Maxaafi, “Uullano bushu manni angara saˈe aamantino” yaanno.
Ikkina Yihowa mannu oosora umo hedinore facci asse agurinoni? Diagurino! Isi duuchanka dandaannoho. Hedinore assanno. (Isayyaasi 45:18) Isi mannu ooso hunda hedino heeshsho heedhanno gede assanno.
3. Uulla galagalte Gannate ikkitannohu hiittoonniiti?
Maganu shoomino Nugusi Yesuusi gashshooti yannara uulla Gannate ikkitanno. Yesuusi Armagedooni yinanni oli yannara Maganu sokkaano marraˈˈanno, hattono Magano taqawwantannore baala gudanno. Hakkiinnino Sheexaane 1,000 diro usuranno. Yesuusi Maganu manna marraˈˈannonna agaranno daafira, baote yannara keere saˈˈanno. Kuni manni uullate aana Gannatete hegerera hagiidhanni heeˈranno.
4. Qarrunna mitiimma hoˈlitannohu mamarooti?
Maganu uullate aaninni bunshe hoolannohu mamarooti? Yesuusi goofimarchu shiqanno wote leellanno “malaate” bade kulino. Yannankera alamete aana ikkanni noori mannu ooso buuto mitiinsino; qoleno tini ikkito heeˈnoommohu “alamete goofimarchira” ikkinota leellishshanno.
Yesuusi iima heeˈre 1,000 diro uulla gashshanno yannara qarranna mitiimma baalanta hoolanno. (Isayyaasi 9:6, 7; 11:9) Yesuusi Nugusa calla ikkikkinni, Kakkalaanote Biilo ikke Magano baxanno manni cubbo hayishshanno. Konni garinni Maganu Yesuusi widoonni xiwana, geedhimmanna reyo uullate aaninni hoolanno.
5. Albillitte Gannatete heeˈrannohu hiittoo mannaati?
Maganoho hajajamanno manni Gannatete heeˈranno. (1 Yohaannisi 2:17) Yesuusi harunsaanosi jooga manna hasse Magano hagiirsiisa dandiinanni gara rosiissanno gede soyino. Xaa yannara Yihowa haammata miliyoone ikkanno manna uullate aana Gannatete heeˈranno gede qajeelsanni no. (Sofooniyaasi 2:3) Yihowa Farciˈraasinete Mangistete Addaraashera mannu dancha minaannanna anna, hattono dancha minaamanna ama ikka dandiinanni gara rosanni no. Ooso, hattono annuwunna amuwu Magano mitteenni magansidhanno, qolteno danchu duduwinni xiqime afiˈrate ma assa hasiissannonsaro rossanno.


text:
Itiyoophiyaa keeswsatti Wal’aansoo Amantaa fi Siyaasaa Gidduutti Taasifamu
(Kan Hiike fi Kan Qindeesse, Qopheessaa)
Seensa
Sochii mormii Musliimaa yeroo ammaa kana taasifamaa jiru qalbeeffachuu fi hubannoo bal’aa addunyaawaa ta’e argachuuf Islaamummaan Itiyoophiyaa keessatti bifa akkamii akka qabatee turee fi qabsoowwan dhokatoon namootni baay’en hin beekne akkamitti akka raawwataman seenaa irraa hubachuun barbaachisaadha. Dhugaawwan bu’uuraa akkanaa kun tarkaanfii fudhannuuf deeggarsaa fi poolisiiwwan hordofnuuf xurree agarsiistota ta’uu akka danda’an shakkiin tokkollee hin jiru.
Sadarkaa kana irra ga’uun kan danda’amu immoo qorattoonni seenaa loogii irraa bilisa ta’an qorannoo isaanitiin kan lafa kaa’an gadi fageenyan xiinxaluudhani. Kanaafuu seenaa wal-duraa duuban dhihaatu kana keessatti Gaanfa Afrikaa gadi fageenyan kan qoratan kitaaba qorannoo Pirofeesar Erlich ilaalun baay’ee barbaachisaadha.
Kanaafuu Erlich bara 2007 “Saudi Arabia & Ethiopia [ISLAM, CHRISTIANITY & POLITICS ENTWIND” mata duree jedhuun kitaaba seenaa baay’ee faayida qabeessa maxxansan irratti seenaalee hundaa’an qindeessine ni dhiheessina.
Boqonnaalee itti annanii argaman torbaaf bu’uura kan ta’e boqonnaa tokko keessatti bara 1974 hanga bara 1991tti kan ture bulchiinsi Mangistuu H/Maaryam Itiyoophiyaa ishee sana dura ofii ishee adda footee jiraattu bifoota ishee kan amantaa fi sabaaf sab lammummaa gara garaa fuullee akka baaftu biyyoota ollaa Baha Giddu Galeessaa waliin akka walitti dhiftu godhee jira jedha. Kanaafuu Islaamummaa fi Musliimonni hatattamaan gara jireenya Itiyoophiyaa isa keessaa akka lixan, kana jechuunis karaa hundaan, karaa hawaasummaa, karaa siyaasaa, karaa aadatin akka ture qorannichi senaa ni dubata. Kana dura akkuma tuqame hunda akkuma Pirofeesarichi jedhan Itiyoophiyaan ija keenya fuulduratti “hiika haarawa” argachaa jiraachun ishee baay’ee ifadha. Kanaafuu Kiristiyaanummaan mallattoo biyyattii ta’uun isaa kana booda waan hin taanedha. Baroota dhibba ja’an darban keessatti akka ta’aa ture islaamummaan amantaa moggaa fi cunqurfamaa ta’ee hafuu hin danda’u erga jedhanii booda “Itiyoophiyaan haala hiika qabuun jijjiiramaa jirti” jedhu. Yaanni sodaa qorannoon seenaa Pirofeesar Erlich kuni dhugaadhaa laata? jechuudhan gaafannee gara murtiitti dhufuu kan dandeenyu wantoot amma ta’aa jiranii fi seenaa keessa gadi buunee yoo xiinxalleedha.
Haata’u malee Pirofeesarichi kana irratti hin dhaabne. Gaafii bu’uuraa kan biroo ni gaafatu. Itiyoophiyaan kan jijjiiramaa jirtu bifa kamii fi karaa kamiini? Kaka’iinsi Islaamummaa yeroo ammaa kana mul’achaa jiru kuni waliin jireenya hawaasummaa kan lbsu, baay’ina aadaa, kaka’iinsa diinagdee daldala irraatti hundaa’e, daldalaa fi teeknoolojii wal qabsiisudhaan sochii addunyaawaa ta’e fiduudhan Itiyoophiyaa badhaadhinaan kan guddisu ta’uu ni danda’aa laata? Erga jedhanii booda filannoo isa biroo haala kanaan ni dhiheessu:- yookis immoo kaka’iinsi Islaamummaa kun gara walitti bu’iinsota amantaa, waraana, waldhaansoo irra aantummaa siyaasaa qabachuuf taasifamuutti geessudhaan gara maraammartoo moofaa, jechuunis gara walitti bu’iinsa Islaamaa fi Kiristiyaanaa haala haarawa ta’een ni geessaa laata? Jechuudhan ni gaafatu. Gaafileen kunneen dhalattoonni biyyattii fi warri biyyattiidhaf quuqaman hundi gaafilee gaafachuu qabaniidha. Sochiin Musliimaa amma jiru kun ilaallamuu kan qabu haalicha akka carraa faayidaa dhuunfaa siyaasatiif oolutti osoo hin ta’in nageenya biyyattii isa fuulduraatif ta’uu qaba.
Kitaaba amma ilaalaa jirru kan Pirofeesarichi bara 2007tti barreessan kana keessatti sadarkaa amma irra jiru kanarratti kana jechuudhaf yeroon hin geenye kan jedhu ta’us amma garuu yeroon isaa adeemat jira. Kitaabichi erga bahee waggoota 6 keessatti sochiin kun akkuma itti fufetti jira. Sodichis sodaa qofa ta’ee osoo hin hafin gara fuulletti bahaafi guddachaa dhufee jira. Kanaafuu wal nama gaafachiisa. Haalli ta’aa jiru kan hubachiisu adeemsa seenaa biyyatti keessatti kan ta’ee hin beekne haala rakkisaa fi salphumatti hiikkamuu hin dandeenyedha. Waggota Jahan kitaabichi itti maxxanfame kanneen keessatti jijjiirramoonni gurguddoon, ta’eewwanii fi tooftaawwaan dhokatoon hundee gadi fageeffatan akkasumas qophiiwwan lafa jalaa taasifamanii jiru. Haata’u malee mee ammas yeroon isaa ganaadha jennee wal dandeetti amantaa biyyattiin wal bira qabiinsan qabdu irraa jajjabina haafudhannu.
Akka Pirofeesarichi jedhanitti Itiyoophiyaanonni osoo giddu lixiinsi biyyoota ollaa Musliima ta’anii isaan hin jeeqin ta’ee guddinni jajjabeeffamuu qabu tokko ni mul’ata ture. Nutis maalif biyyoonni kun nu hin dhiifne? Waa’ee keenya gidduu maalif lixu? Jechuudhan gaafachuu qofa osoo hin ta’in warra gidduu lixaniif ulaa banuu irraa of qusachuu akkamitti akka dandeenyu qo’achuu qabna. Haata’u malee adeemsi Itiyoophiyaa keessa jiru bifa baay’ee saffisaa ta’een diinagdee, aada fi karaalee biroo gara garaatin Baha Giddu Galeessaa waliin walitti dhufeenya qabatee waan jiruuf dhiibbaan biyyota alaa kan hin hafne ta’uu isaa qo’anichi ni agarsiisa. Dhugumaanis gaheen Biyyoonni Baha Giddu Galeessaa qaban isa guddaa fi murteessadha. Kanaafuu Itiyoophiyaa fi haalli Itiyoophiyaa inni fuul-duraa isaan biratti kan ilaallamu haala kamiini? Ilaalcha kana keessatti hoo maal fa’itu hammatame? wantoota jedhan ilaalun murteessadha.
Biyyoonni Islaamaa Baha Giddu Galeessa fi Itiyoophiyaan Kiristiyaana taate seenawwan heddu ciccimoo ta’an ni qooddatu. Haata’u malee yaad-rimeen ilaalcha Musliimonni hundi Itiyoophiyaadhaf qabanii fi inni hanga ammaatti hojjechaa jiru kan qaramee fi kan hundaa’e dhugaa armaan gadii irratti. Muhaammad yeroo ari’atamuun jiraattota Makkaa irraa isa qaqqabetti hordoftoota isaa isaan duraa koolu galtummaadhaf gara Itiyoophiyaa yeroo ergetti Itiyoophiyaan Kiristiyaana taate simattee eeggumsa taasifteefii jirti.
Akka barreessitoota seenaa Musliimota bara sana turaniitti Itiyoophiyaa fi wanta Isheen Islaamummaa irratti taasifte ilaalchisee seenan barreeffame kutaalee gurguddoo lama of keessaa qaba:-
Inni tokkoffaan: kan hundaa’e bara 615tti hordoftoota isaa isaan duraa “Sahaabaa” jedhamaniif Muhaammad dubbatee jira wanta jedhamu irraatti kan hundaa’edha. Innis Itiyoophiyaa keessattii “eenyullee kan hin miine” mootin qulqulluu ta’e nijiraatii gara Aksuum adeemaa jedhee isaan ajaje. Achittis mana mootummaa Najaashii Ashaamaa jedhamu keessaatti koolu galtummaa argachuudhan akka gara Makkaa humnaan hin fudhatamne mootichi Najaashii jedhamu isaan eegee jira. Haala kanaanis mootichi Najaashin kan eeggumsa taasiseef isaan qofaaf hin turre. Haata’u malee “Sahaabota” bulchiinsa isaa keessatti eegudhaafi akkasumas Muhaammad Makkaa keessatti egudhaaf akka adeeme ni seenessa.
Inni lammaffaan: seenan Musliimotaa inni lammataa kan dubbatamuu eegale bara 628 irratt. Bara sanatti Muhaammad Al-Madiinaa keessatti erga cimee booda walitti dhufeenya addunyaa Islaamaa isa jalqabaa eegalee ture. Haaluma kanaanis biyyoota saddeetif; kanneen keessas mootota Parshiyaa, Misir(Egypt), Sooriyaa akkasumas bulchoota biyyoota naanno garba Arabaatif Islaamummaa akka fudhatan xalayaa ergee ture. Yeroo sanattis michuu isaa mooticha Itiyoophiyaa Najaashidhaaf xalayaa wal-fakkaatu ergeefii jira. Qorannoo gadi fagaataa pirofeesar Erlich taasisaniin mootichi Itiyoophiyaa qofti xalayicha akka fudhatee fi warri kuun ammoo akka didan seenaalee Musliimotaa hunda irratti kan galmaa’e yoo ta’u (kun ammoo seenaa Itiyoophiyaa kam irrattuu gonkumaa hin caqafamne) jedhu. Qoranichi barreessitoonni seenaa Musliimota ta’an kan gabaasan yemmuu dhiheessu mootichi Najaashin ergama Muhaammada akka ajaa’ibsiifatee fi Islaamummaas akka fudhate itti himuudhan deebii akka kenne lafa kaa’anii hata’u malee seenan kun gama Itiyoophiyaatin deeggarsa tokkollee akka hin qabne cimsanii ni dubbatu. Seenan inni lammataa kun akka jedhutti waggoota lama booda Muhaammad du’a Najaashii akka dhagahee fi ergasiis kadhannaa Musliima du’eef kadhatamu akka kadhateefidha.
Ergaa Seenaalen Lameen Kun Musliimota Mankaraarsitootaf Qaban
Inni tokkoffaan, jechuunis seenan bara 618 ergaan inni Musliimota hundaaf dabarsu bifa tokko qaba jennee dubbachuu yoo dandeenyes; seenan inni lammaffaa fi kan bara 628 irratti qindaa’e keessumattuu Musliimota mankaraarsitoota ta’aniif ergaa guutumaa guututti adda ta’e ni dabarsa. Baroota gidduutti Musliimota mankaraarsitoota gidduutti, jechuunis warroota Baha Giddu Galeessaa keessatti sochii farra Itiyoophiyaa gaggeessan biratti seenichi kan hiika argate akka armaan gadii kanatti:- “Al najaashin Islaama ta’e” jechuunis “mootin Itiyoophiyaa Islaama ta’e” Itiyoophiyaan “lafa Islaamaa” keessaa qaama tokko yookin immoo “Daar Al-Islaam” taatee jirti falaasama jedhu uumee jira. Warri akkana jedhanis Al-Najaashin Islaama ta’e qondaaltota waraana isaa fi Luboota waldaatin ganamee ajjeeffamee jira jedhu. Kanaafuu ilaalchi Musliimonni kunneen Itiyoophiyaadhaf qaban Itiyoophiyaan yeroo jalqabaatif eddoo Islaamummaan itti injifatamee fi itti kufe yoo taatu akkasumas seenan Kiristiyaanummaa Itiyoophiyaa gantummaadhan kan guuttamee fi seera qabeessa kan hin taanedha. Kanaafuu Itiyoophiyaan Kiristiyaana taate babal’ina Islaamummaan Afrikaa keessatti qabu kan danqitee fi Musliimota ishee keessa jiraatanis kan cunqursituudha. Ilaalcha Musliimota mankaraarsitoota ta’aniitin Itiyoophiyaan kan fayyuu dandeechu irra deebitee bulchaa Musliima ta’e yoo kaa’atte qofaadha. Kanaafuu dhaadannoon Al-Najaashii Musliima ta’ee baroota dhibba hedduun lakkaa’amaniif kan dubbachaa ture mootin Itiyoophiyaa Musliima waan tureef biyyattiin ammas dirqama Islaaman bitamuu qabdi kan jedhuudha. Dhaadannoon kunis warroota Baha Giddu Galeessaa keessa jiraatanii fi Kiristiyaanummaa Itiyoophiyaa gadi dhiitudhaaf (haaloo ba’uudhan balleessudhaaf) warra barbaadan holola isaanii adeemsisuudhaf kan gargaare yoo ta’u; Musliimonni Gaanfa Afrikaa keessa jiraatan dursummaa siyaasaa irratti akka ol yaabbatan haala cimaadhan akka jajjabeessu qorannoon profeesar Erlich sirritti ni agarsiisa.
Biyyoonni Gara Garaa Ilaalchi Isaan Itiyoophiyaadhaf Qaban
Wal ga’iiwwan Musliimotaa irratti Itiyoophiyaan ajandaa marii taatee yeroo dhihaattu hundatti “Itiyoophiyaa hin tuqinaa” fi “Al-Najaashii Islaama ta’e” Ilaalchonni jedhan mata dureewwan Isaan gurguddoo akka ta’an hubachiisudhaan kitaabni kun fakkeenyawwan armaan gadii ni kenna:-
Waraa Mahdii Suudan
Fakkeenyaf Mahdiin Suudan bara 1885 irratti yeroo jalqabaatif Itiyoophiyaa Ilaalchisee sararri inni hordofaa ture “Itiyoophiyaa hin tuqinaa” kan jedhu ture. Akkasumas yeroodhaf yoo ta’eyyuu yaaduma kana lallabaa ture. Haata’u malee innii fi Kaalifaan duuka bu’aa isaa ta’e xinnoo turanii ilaalcha isaanii jijjiirudhaan Mootii Yohaannis 4ffaa irratti waraana jihaadaa ni labsan (1872-1889). Kanas kan taasisan erga mootichi akka karaa Najaashii Islaama turee hordofuuf waamicha dhiheessanii booda akka ta’e seenichi ni agarsiisa.
Weerara Mosolonii
Bara 1935tti Itiyoophiyaa Beniitoo Mosoloniidhan haleellan akka irratti raawwatamu yeroo karoorfametti addunyaa Arabaa keessatti mata dureewwan marii ta’anii yaadonni haala hoo’adhaan mari’atamaa turan yaad rimeewwan lameen kana turan. Biyyoonni Musliimaa qabsoo Itiyoophiyaa deeggaraa turan Muhaammad wanta waa’ee oolmaa Itiyoophiyaa dubbate yemmuu kaasan akkasumas galatnii fi gaaffin ishees fudhatama akka qabu yemmuu dubbatan; warrii Faashishti Mosolonii deeggaran immoo Mosoloniin mootummaa “Najaashii Islaama ta’e” dhuma irratti deebisee Itiyoophiyaa keessatti ni ijaara abdii jedhu qabu turan. Yeroo sanatti mootummaan Xaaliyaanii Itiyoophiyaa biyya Islaamaa gochuudhaf waadaa seenen loltoonni Musliimaa 70,000 ta’an biyya keessa fi biyyoota alaa irraa walitti sassaabbamuudhan Faashishticha waliin hiriiranii biyyattii waraananii turan. Kana yeroo dhihoo keessatti mata duree “Gaalota Mosolonii” jedhu jalatti barreeffama dhihaatun sirritti ni ilaalla.
Biyya Misirii (Egypt) fi Itiyoophiyaa
Itiyoophiyaa waliin walitti dhufeenya seenawaa ta’e kan qabdu Misir Itiyoophiyaa ilaalchisee marii Islaamawaa dhoksaa taasifamu hunda irratti bara 1250-1570 kan ture mootummaa ishee Maamluuk jedhamu irraa eegalee hamma bulchiinsa Hosnii Mubaarak bara 1981tti yaadni isheen hordofaa turte yaad-rimeewwan lamaan armaan olitti ka’an irratti kan hundaa’e akka ture seenan Pirofeesar Erlich barreessan ni mul’isa. Misir amantaa Ortodoksii fi Islaamummaa Itiyoophiyaa qaruudhaf gahee guddaa taphachuun ishee kan shakkamuu miti. Bishaan laga Abbayyaa ilaalchisee warri Misir yaada nagahaa “Itiyoophiyaa hin tuqinaa” jedhu hordofuu kan filatan ta’anis tarii Abbayya ilaalchisee sochiin yookin ejjennoon tokko karaa Itiyoophiyaatin kan taasifamu yoo ta’e yaadni “Najaashii Islaama ta’e” jedhu karaa Mankaraarsitoota isaanitiin waraanaf kakaasudhaaf qophiidhan barcuma isaanii irra taa’ee akka jiru kitaabichi ni hubachiisa. Kan ta’es ta’u waggoota kurnan muraasa darban keessatti Misir giddu-lixummaan isheen Itiyoophiyaa keessatti qabdu dhumateefii gahee guddaa kan qabattee turte Sa’uudii Arabiyaa akka taate erga dubbatee booda kanaaf sababa kan ta’e maal akka ta’e ibsuun qabiyyee isaatin ala akka ta’e kitaabichi ni dubbata.
Itiyoophiyaa fi Sa’uudii Arabiyaa
Egaa kaa yeroo ammaa kana haala guddaadhan Itiyoophiyaa keessatti kan hojjechaa jiru maallaqa Sa’uudii Arabiyaa yoota’u sochii Islaamummaa yeroo ammaa kana Itiyoophiyaa keessatti mul’achaa jiru kana duuba taa’ee kan adeemsisaa jiru isa akka ta’e Pirofeesarichi kitaaba isaanii keessatti ni ibsu. Ijaarsi masgiidotaa lakkoofsa hin qabne Itiyoophiyaa keessatti adeemsifamaa jiru, wiirtuwwan barnoota Qur’aanaa, sochiiwwan dhaabbilee gargaarsaa, fakkeenyaf, gargaarsi daa’imman warri isaanii irraa du’ee, babal’ina barnoota afaan Arabaa fi hiikkaa fi raabsa kitaabotaa kan adeemsisaa jiru maallaqa Sa’uudii ta’uu isaa ni ibsa. Babal’innni imala Hajjii, qophiiwwan koonfiransootaa, leenjiwwan lallabdootaa, namoota gara Islaamummaatti deebi’aniif mindaa kanfaluu fi akkasumas lakkofsi Musliimota Itiyoophiyaa baay’edha holola jedhu babal’isuu fi tamsaasun tattaaffii cimaadhan kan adeemsifamaa jiru maallaquma Sa’uudii Arabiyaa kanaan ta’uu isaa barreeffamichi lafa kaa’ee jira. Akka Pirofeesar Erlichi jedhanitti yoo ta’e sochiin Sa’uudii harki caalan kan xiyyeeffate saba Oromoo fi naannoo kibbaa irrattidha. Kuns Islaamummaadhaf kan dalleeffamte naannessaa magaalaa Haarar irratti kan xiyyeeffatee wanta ta’eef ta’us haata’u malee naannowwan Kiristiyaanaa irratti dhiibbaa uumudhaaf xiyyeeffannaa guddaan ni kennama. Sochiin Sa’uudii Arabiyaan Itiyoophiyaa keessaatti taasisaa jirtu babal’ina barnootaa fi sirna dimokraasii kan deeggartu of fakkeessudhaan akka ta’ee fi kunis haala ifa ta’een akka mul’atu ibsamee jira.
Kanaafis kitaabonni Sa’uudii ilaalcha kana babal’isuuf duuka taa’anii tajaajila kennaa jiru. Yaadni mormii inni guuddichi warra Sa’uuditiin ifaan dhihaachaa jiru kan armaan gadii kana fakkaata:-
1. Kiristiyaanummaan Afrikaa keessatti haala ol’aanadhaan socho’aa kan jiru Impeeriyalistoota warra dhihaatini. Isaan immoo kana dura ardittii gita bittummaadhan dhiphisanii turan.
2. Impeeriyaalistoonni warra dhihaa Kiristiyaana ta’an Islaamummaa moggaatti dhiibudhaaf caraaqqii gudda godhu. Haata’u malee Islaamummaan uumama isaatin yaada wal danda’uu irratti kan ijaarame waan ta’eef dimokraasii biyyattii keessatti babal’achuu qabuuf deeggarsa cimaa ni taasisa duula jedhu ni adeemsisu.
3. Kitaabni Pirofeesar Erlich akka jedhutti; haata’u malee barnoonni Wahaabizimii yookin immoo Islaamummaa mankaraarsummaa Sa’uudii Itiyoophiyaa keessatti tamsa’aa jiru yaada hololaa kana wajjiin baay’ee kan wal faallessu akka ta’eedha. Yaadni hololaa dursa Wahaabiizimii Sa’uudii Arabiyaatin biyyattii keessatti taasifamaa jiru kan afaanii fi fudhatama argachuuf kan taasifamu qofa akka ta’e ifa ni taasisa.
Dhaabileen gargaarsa Sa’uudii gara garaa sochii kanaaf deeggarsa guddaa taasisanii jiru. Baay’onni isaanis Liigii Musliimaa Addunyaa gara garaa jalatti kan ijaaramaniidha (Afaan Arabaatin Rabitaat Al-Alam Al_Islaam jedhama). Dhaabbanni kun kan ijarrame bara 1962tti yoo ta’u waamicha Islaamaa fi barnoota Islaamaa babal’isuuf kan ijaarrame ture. Dhaabbattichi kan gaggeeffamu dhaabilee amantaatin yoo ta’u ol’aantummaadhan kan too’atuu fi maallaqaan kan deeggaru mootummaa Sa’uuditi. Ammas qaama sirnichaa yoo ta’es bara 1990 irraa eegalee Liigii Musliimaa Adduunyaa damee Sa’uudii Arabiyaa Isa baay’ee mankaraarsaa ta’e kan gaggeessu isadha. Bulchiinsa mootii Sa’uudiitiin mormuudhanii fi sirnummaan Musliimaa haala cimaa ta’een akka hojii irra ollu gochuudhan dhaabbanni kun yoo xinnaate Mankaraarsummaa fi walitti dhufeenya Islaamummaa Addunyaawaa jabeessee jira.
Warri Sa’uudii Amantii Itiyoophiyaatif Wanta Hojjetan
Warri Sa’uudii waa’ee Amantaa Itiyoophiyaa maal yaadu? Gaafii jedhu beektichi seenaa kitaaba isaanii keessatti kaasudhaan akka armaan gadiitti dubbatu. Banaa ta’uu (hunda hammachuu) Itiyoophiyaa keessatti kaka’iinsa Islaamumma akka qaama tokkootti ilaalumoo Islaamummaan biyyattii keessatti ol’aantummaa argatee akka taa’u ni hojjetu? Seenaa Itiyoophiyaa irratti yaad-rimee guddaan Wahaabiyyoonni qaban maali? Ollaan gaggeessaa hafuuraa Sa’uudii Arabiyaa Kiristiyaana taate tun akkamitti ilaallamti? Garaagarummaa amantaa bira darbee Itiyoophiyaan kan ilaallamtu akka “biyya qulqulluutti” lakkaawwamtee fudhatama argachuudhan jiraachudhaaf akka waan mirga qabduuttii? Moo Itiyoophiyaan biyya haala sukkaneessadhaan Islaamummaan itti injifatamee fi fayyuu kan dandeechu Islaamummaa qoofaan akka waan ta’eetti lakkaawwamti? Yookin immoo warri Sa’uudii akkuma biyyoota Islaamaa ollaa biroo jijjiirrama seenaa waliin kan jijjirramu yaada dhanquu ta’e ni qabuu laata? Bara 1990tti gara biyyattii akka lixu kan taasifamee fi sochii Al-Qaa’idaa naannoo gaanfa Afrikaa jiru dudduuba wanti jiru maali? Shororkeessummaan Al-Qaa’idaa fi dhaabbileen gargaarsaa babal’ina Wahaabizimiitif sababa turanii? Gaafilee murteessoo ta’an kanneen ilaalun waaggoota kurna torban darban keessatti tooftaa Sa’uudii fi haala jeeqamaa addunyaa xiinxaluun baay’ee faayida qabeessa ta’uu isaa kitaabichi ni mul’isa.
Itiyoophiyaa fi Gahee Mataa ishee
Kanatti aanee kan jiru immoo gahee Itiyoophiyaa kan mataa isheeti. Haalotaa fi walitti dhufeenyota jijjiirrammoo kanneen keessatti gaheen Itiyoophiyaa kan mataa ishee itti fufiinsan kan ilaallamuu qabu akka ta’e Pirofeesarichi ni kaasu. Itiyoophiyaan Kiristiyaana taate, jechuunis aadaan inni guddichhi fi gareen beektotaa biyyattii too’atu ilaalcha mataa isaa ijaarratee jira. Kunis Baha Giddu Galeessaa Islaama ta’e irraa adda kan ta’an yaad-rimeewwan Kiristiyaanaa dhanquu ta’an haala wal-qixaa fi haala wal fakkaatun kan socho’an turan. Isaanis Baha Giddu Galeessaa waliin wal qabatee haala qabatamaadhan kan qaraman turan.
Haata’u malee sodaan baay’ee guddaa ta’e tokko ni jira ture. Ammas namoota tokko tokko biratti ni mul’ata. Kunis miidhamaa fi mudoo jaarraa 16ffaa uummameedha. Sodaa kanas haala armaan gadiitin kitaabichi lafa kaa’ee jira:- “Biyyattiin Baha Giddu Galeessatiif banaa ta’uun ishee madaallin Islaamaa ol guddatee gaanfa Afrikaa irratti mootummaa Kiristiyaanaa gara balleessutti adeema sodaa jedhuudha” nuun jedha. Haalli fi ilaalchi jabaan kun hiikkaa fi hubannoon adda ta’e kennamuufii akka qabu Pirofeesarichi ni dubbatu.
Itti aansudhaanis wanti isaan hubachiisan Kiristiyaanummaan Itiyoophiyaatis ta’ee Wahaabiizimiin Sa’uudii amantaa addunyaawaa waliin kan hidhata qaban ta’anis haala fi aadaa naannoo isaanii mul’isaa akka jiranii fi akkasumas sirna siyaasaa biyya keessaa waliin walitti hidhata cimaa akka qabaniidha. Kanaafuu walitti dhufeenyi Sa’uudii Arabiyaa fi Itiyoophiyaan qaban hiikni jijjiirramaa fi ilaalcha amantaa isaan qaban bira darbe kennamuufii kan danda’uudha.
Kanaafuu Itiyoophiyaan gahee mataa ishee yemmuu taphattutti hiikkaa seena fi amantaa bira darbe keessatti akka hin dhidhimne of eeggachuu qabdi. Kanaafidha gaazexeessitoonni, dhaabbileen siyaasa fi dhaabbileen amantaa yeroowwan hiriirawwan nagahaa darban keessatti hiriirawwan Musliimotaan taasifaman kanneen akka gaaffii bilisummaa amantaatti qofa lakkaa’udhaan ibsa baasu fi deeggarsa kennuun isaanii sirrii miti kan jedhamuuf. Sababni isaatis namoonni fi dhaabbileen kunneen adeemsa haarawa isa sirrii hin taane kan Itiyoophiyaa keessatti ta’aa jiru kana ka’umsa isaa osoo hin beekne fi sirritti gadi fageessanii osoo hin qoranne wanta deeggaraa jiraniifidha.
Musliimonni Itiyoophiyaa hoo?
Dhugaan bu’uuraa inni biroo dhugaa karaa Musliimota Itiyoophiyaatin jirudha. Musliimonni kunneen eddoo mootummaa Kiristiyaanaa keessatti qabanii fi dhiibbaa naannotiin akkasumas ergaawwan naannicha irraa dhufanii fi baha Giddu galeessaa gidduu ta’anii ilaalcha fi yaad-rimee mataa isaanii uummatanii jiru. Jeequmsa yeroo ammaa kana Musliimonni Itiyoophiyaa keessa jiran ilaalchisee seenaa isaan qaban akka ilaalu barreeffamichi Pirofeesarichaan qophaa’e ni dubbata. Musliimonni Itiyoophiyaa ammaa wanta sirrii ta’e hanga hojjetetti aakuma (Muhaammadiin) ajajamanitti mootummaa Kiristiyaanaa isaan bulchu fudhachuudhan nagahaan jiraachuu ni danda’u moo yaad-rimee Najaashii Islaama ta’e hordofuudhan Islaamummaan siyaasawaa ta’e Itiyoophiyaa keessatti akka moo’u ni qabsaa’u laata? Gaaffileen kunneen sochii Islaamummaa amma jiru kana akka of eeggannoodhan ilaallu nu taasisu.
Pirofeesar Erlich akka jedhanitti ajandaa biyyattii keessatti yeroo ammaa kana ajandaa isa gudaa ta’uu kan danda’u sochii Islaamummaa Itiyoophiyaa keessatti taasifamaa jiruudha. Sababni isaas mariin Islaamummaa, Kiristiyaanummaa fi Arabummaa ajandaa Afrikaa irratti dhiibbaa guddaa waan qabuufidha.
Yeroo ammaa kana Itiyoophiyaadhaf Islaamummaa ilaalchisee gaaffii ka’u caala ajandaan guddaa ta’e hin jiru jechuudhan murteen Pirofeesar Erlich irra gahan baay’ee kan nama yaachisuudha. Musliimonni Itiyoophiyaa yeroo ammaa kana maal irra jiru? Maalif sochii mormii kaasan? Sochiin mormii kun qabsoo biyya keessa fi addunyaawaa hundee gadi fageeffate waliin hidhata kan qabuudha? Gaafileen jedhan ka’uu qabu.
Musliimonni Itiyoophiyaa akkuma haala addunyaa irra jiruun bakka lamatti kan qoodamaniidha. Wahaabiizimii kan deeggaruu fi meshaa Sa’uudii ta’uu kan barbaadu baay’inaan garee dargaggoota qabateedha. Gareen inni xiqqaa ta’e kan biroo immoo kan warra “Ahbashootaa” yookin immoo kan warraa “Itiyoophiyaanotaa” ti.
Mormiin Musliimotaa kan yeroo ammaa kun qajeelumaan kan wal qabate garee Al-Ahbaash balaaleffatu, jecha biraatin deeggartoota Wahaabiyyaa waliini. Sochii fi kaayyon garee kanaa ifadha. Kaayyoo isaa kanas barreeffamoota isaa toora intarneetii gara garaa fi wal ga’iiwwan dhaabbilee addunyaa gara garaa irraa hubachuun ni danda’ama. Fakkeenayaf toora intarneetii armaan gadii kana irratti maal akka hojjetuu fi akkamitti akka Al-Ahbaash balaaleffatu ilaalun ni danda’ama. http://www.ethioislamicart.com/4632492546274941.html
Barreeffama seenaa Pirofeesarichaa keessatti gaafii ka’eef deebin inni sirriin wal’aansoo dhaabbilee lamaan gidduu jiruudha. Abbootin angoo mootummaa Itiyoophiyaa sochii taasifamaa jiruu fi sochii dhaabbilee lameenii, ilaalcha isaanii akkasumas balaa dhufuudhaf jiru erga qoratanii booda baay’ee duubatti harkifatus tarkaanfin isaan fudhatan yeroodhafis ta’u balaa mankaraarsitootaa dhufuudhaf jiru jalaa biyyattii baraarudhaan uummanni akka dammaquu fi waa’ee kana irratti akka mari’atu akkasumas seenaa akka qoratu karaa banee jira.
Ejjennoon mootummaan fudhate kun amantaa keessa lixuu akka waan ta’etti lakkaa’amuudhan namoota baay’ee kan mufachiise ta’us akkasumas irra deddeebidhaan faayidaa siyaasatiif kan oole ta’us gara fuul-duraatti garuu yemmuu seenan qoratamu barbaachisaa kan ture ta’uu isaa namoonni baay’en ni hubatu.
Namoota mufatanii fi barreeffama gara garaa barreessan keessaa namni Abdallaah Adam Takii Jedhamu keessatti ni argama. Barreeffama inni barreesse toora kana irratti argachuu ni dandeechu https://docs.google.com/file/d/0ByxJ0rgpLftXM3lDR0h4MU1ZVEU/edit?pli=1 Akkasumas toorawwan intarneetii kana dura caqafaman ilaalun ni danda’ama.
Hubannoo Walii Galaa
Wal’aanson inni guddaan beektota gidduutti taasifamu kan addunyaa Islaamaa bakka lamatti qoode leellistoota Wahaabiyyootaa fi “Warra Itiyoophiyaa” yookin immoo “Al-Ahbashoota” gidduutti wal’aansoo taasifamaa jiru isa hundee gadi fageeffateedha.
Al-ahbaash teesson isaa magaalaa Beeyruut jedhamtuudha. Naannoo addunyaa hunda keessatti dameele fi biirowwan gara garaa ni qaba. Islaamummaa fi Kiristiyaanummaanis baha Giddu galeessaa, Awrooppaa,, Ameerikaa fi eddoo kamittuu nagaan waliin jiraachuu akka danda’anis ni lallaba. Faallaa isaanii kan ta’an Wahaabiyyoonni immoo isaan ni balaaleffatu. Kunis waraana karaa hundaan gaggeeffamuudha. Intarneetidhaan, gaazexootan, waraqaalee xixinnoodhan, kitaabotaan, lallabootan akkasumas karaa fatuwaatin dabalateeti. Kan isaan balaaleffatanis uumama Islaamummaa isa dhugaa jal’isanii jiru jechuudhani.
Gareelen lameenuu kan gaggeeffaman jaarsota sheekota ta’aniinidha. Gaggeessitoonni lamaan kunneen kan bahan magaalaa guddittii Islaamaa kan Itiyoophiyaa Harar keessadha. Kanafuu seenaa guddina sheekolee kanneenii kan waggaa torbaatamaa itiyoophiyaa fi Sa’uudii Arabiyaa waliin haala wal qabateen ilaalun baay’ee barbaachisaadha jedhu Pirofeesarichi. Akkasumas haalli kun kan dhiibbaa geessissu biyyoota lameen qofa irratti osoo hin ta’in addunyaa guutuu akka ta’e qorannoon seenaa kun ni mul’isa.
Qopheessitoonni fuula intarneetii kanaa sababni isaan mata-duree “Islaamummaa seenaa Itiyoophiyaa” bananiif kanaafidha. Haalli kun namoota karaa alaa qofa ilaalaniif salphaa haa fakkatu malee gadi fagoo fi gadi fageenyaan irratti yaaddamuu kan qabu seenaa Itiyoophiyaa isa gara fuul duraa fi jireenya uummataa kan ilaallatuudha.
Seenadhaan akkuma beekkamutti Itiyoophiyaan Islaamummaa fi Kiristiyaanummaan sadarkaa biyyaa irratti yeroo jalqabaatif biyya itti wal qunnamaniidha. Walitti dhufeenyi Islaamummaa fi Kiristiyaanummaa qabxiilee baay’ee murteessoo akkuma ta’aa adeemaniin namoota baay’ee biratti “walitti bu’iinsota qaroomawwan addunyaa lamaa” (clash of civilisations) taasifamee akka fudhatamaa jiru kanaa miti jedhu Pirofeesarichi. Walitti dhufeenyi Sa’uudi fi Itiyoophiyaa bifa haarawa kan qabuu fi gara hubannoo sirriitti kan nu geessudha. Kana jechuunis yaad rimeen walitti bu’iinsa qaroomawwan bahaa fi dhihaa kan yeroon irra darbeedha yaada jedhu adeemsisu.
Kiristiyaanummaan Itiyoophiyaa kan dhufe jaarraa afraffaa Kiristiyaanummaa bahaa irraa yemmuu ta’u bara 334 hanga bara 1974tti amantaa mootummaa ta’ee jiraatee jira. Sa’uudii Arabiyaan kan hundeeffamte immoo jaarraa kudha saddeettaffaa keessa erga maatin bulchootaa ari’amanii booda barnoota Qur’aanaa baay’ee mata jabeessa ta’e irrattidha. Aadaalen mootummoota lachanuu (Sa’uudii Arabiyaa fi Itiyoophiyaan) kan hundeeffaman seenaa baay’ee cimaa irrattidha. Kanaafis walitti dhufeenyi isaanii kan baraa kan itti fufe yaad-rimee Kiristiyaana fi Islaamaa kan mataa isaanii irratti akka ta’e seenichi ni ibsa.
Ibsi isaanii kan hundaa’e hambaalee amantaa murteessoo ta’anii fi haala siyaasaa addunyaa qabatamaa ta’e irratti akka ta’e Pirofeesarichi ni dubbatu. Akkuma gareewwan ilmaan namootaa kan biroo Musliimonnii fi Kiristiyaanonni galaana diimaadhaan gamanati argaman kan jiraatan yaadannoo seenaa, ilalcha fi fakkiiwwan tokko qabaachudhaani. Wantoonni kunneen hundi ilaalchonnii fi poolisiiwwan yemmuu qorataman kan hojii irra oolan ta’anii argamu.
Mata-dureewwan gara garaa irratti kan dhiheessinu barreeffamni Pirofeesarichaa bara 1930 hanga 2005 waggoota jiran keessatti walitti dhufeenyi Sa’uudi fi Itiyoophiyaa akkamitti akka ibsame nutti ni mul’isa. Haalli amma mul’atu kun akkamittii fi haala kamiin guddatee sadarkaa amma irra jiru kan irra akka gahe akkasumas dhugaawwan seenaa kanneenif sababni mormii maal akka ta’e nutti ni mul’isa.
Kitaabichi dagaagina seenaa kana gadi fageenyan ilaaludhaaf barreeffamoota baay’ee barbaachisoo ta’an, gaazexoota, dubbiiwwan, kitaabota barnootaa manneen barnootaa, ibsoota mootummaa fi kkf ni ilaala. Akkasumas falmiiwwan intarneetii isa haarawas ni daaw’ata. Wantoota kanneen hunda beektota seenaa bilisa ta’an irraa hubachuun haalonni akkamitti akka guddatanii fi akkamitti akka as gahan beekudhaaf qofa osoo hin ta’in biyya jaalattoota kan ta’an lammiilen biyyattii kana irratti hundaa’udhaan itiyoophiyaa ishee fuula duraatif maal gochuu akka qabu dhaabbatee akka yaadu isa ni gargaaru.
Pirofeesar Erlich kitaaba isaanii boqonnaa tokko irratti kan kaa’an qorannoon seenaa kanaa qabxiin inni dhumaa agarsiisu sochii aamntaa siyaasawaa kana keessatti wanti hin eeggamne kamuu ta’uu akka danda’uu fi haalli kamuu jijjiirramuu ni danda’a kan jedhuudha.
Gara dhuma boqonnaa tokkoo irratti Pirofeesarichi akkas jedhu:- walitti bu’iinsi amma mul’achaa jiru kun namoota tokko tokkoof walitti bu’iinsa qaroomawaniit itti fakkaata. Haata’u malee walitti bu’iinsi amma jiru kun walitti bu’iinsa Kiristiyaana fi Islaamaa osoo hin ta’in walitti bu’iinsa Islaama fi Islaamati. Kanaafuu walitti bu’iinsi amma jiru kan addunyaa jeeqaa jiru kun walitti bu’iinsa Islaamummaa fi Kiristiyaanummaa giddu jiru osoo hin ta’in bu’aa mormii fi walitti bu’iinsa Islaamummaa keessatti ta’aa jiruudha. Qorannoon Itiyoophiyaa irratti taasifame kun kan deeggaru yaaduma kanadha.
Yaa dubbistoota kabajamoo; barreeffamni walitti fufee dhihaatu kun hubannoo seenaa muraasa ni kenna jennee waan amanneef beekaa seenaa bilisa ta’een kan barreeffame kitaaba Pirofeesar Erlich irraa kan qindeessineedha. Kan armaan olitti dubbistan kun seensa fi qabiyyee qorannichaati. Gara fuula duraatti seenawaan gara garaa bal’inaan waan dhiheessinuuf obsaan nu hordofaa. Wantoonni yeroo ammaa kana naannolee addunyaa gara garaa fi Itiyoophiyaa keessatti ta’aa jiran kunneen dhiibban isaan saba keenya, saba Oromoo irrtti qaban maal akka ta’ee mee xiinxalaa. Sochiin Islaamummaa yeroo ammaa kun haala cimaadhan kan xiyyeeffate uummata Oromoo irratti ta’uu isaa hubannoo keessa galchuudhan biyyoonni Islaamaa kan akka Sa’uudii Arabiyaa wantoota dhoksaa fi ifaan hojjechaa jiran kanneen akkamiti ittisuu akka dandeenyu fi saba keenya balaa mankaraarsummaa dhufaa jiru jalaa baraaruu akkamitti akka dandeenyu irratti mari’adhaa.
Waaqayyo jiraatan isin haa eebbisu!
Islaamummaadhaf Deebii, Afaan Oromoo Fuula Duraa


text:
Dhugaa Baatonni Yihowaa Kudhan Keessaa Harka Tokko Ni Kennuu?
Lakki, Dhugaa Baatonni Yihowaa kudhan keessaa harka tokko hin kennan. Hojiin keenya namoota fedhiidhaan buusii godhanii fi eenyummaan isaanii akka beekamu hin barbaanneen deggerama. Kudhan keessaa tokko kennuu jechuun maal jechuu dha? Dhugaa Baatonni Yihowaa akkas kan hin goone hoo maaliifi?
Abboommiin kudhan keessaa tokko kennuu Seera saba Israaʼel duriitiif kenname keessaa tokko dha. Haataʼu malee Macaafni Qulqulluun ‘kudhan keessaa tokko fuudhuu’ dabalatee Seerri kun Kiristiyaanotaaf akka hin hojjenne dubbata.—Ibroota 7:5, 18; Qolosaayis 2:13, 14.
Dhugaa Baatonni Yihowaa kudhan keessaa harka tokko akka kennan gaafatamuu mannaa, fakkeenya Kiristiyaanota jaarraa jalqabaa hordofuudhaan karaa lamaan tajaajila isaanii deggeru. Isaanis hojii isaanii kaffaltii malee hojjechuu fi fedhiidhaan buusii gochuu dha.
Qajeelfama Macaafni Qulqulluun Kiristiyaanotaaf akkas jechuudhaan kenne hordofna: “Namni adduma addaan garaa duuba yookiis giddiidhaan utuu hin taʼin, akka garaa isaatti murtoo godhetti kennuutu isaaf taʼa; Waaqayyo nama gammachuudhaan kennu in jaallata.”—2 Qorontos 9:7.


text:
El Manifiesto de Gerona sobre derechos lingüístico, traducido al Afan Oromo por el centro PEN de Etiopía.
Manifeestoo Giroonaa Mirga Afaaniirratti
PEN Dunyaalessaa bareessitoota adunyaaa mara kan walitifiduudha. Manifestoon kun Caamsaa bara 2011 Giroonaatti Koree Hiikaafi Mirga Afaanii PEN Dunyaalessaatiin qophaa’ee, Fulbaana bra 2011 ergmtoota Kora 77ffaa PEN Dunyaalessaa irratti hirmaataniin kan raga’efi, qabixii 10 kan of keessaa qabu ittiin qajeelfama waa’ee mirga afaaniiti.
1. Heddumminni afaanotaa hambaa adunyaa kabajamuufi eegamuu qabu
2. Kabajni afaanotaafi aadaalee maraaf taasifamu bu’ura adeemsa ijaarsaa mariifi nageenya addunyaati.
3. Namini kamiyyuu dubbii kan baru hawaasa afaan, jireenya, aadaafi enynummaa isaaf harjoomu keessatti.
4. Afaan addaddaa dubbachuufi haala addaddatiin dubbachuun kan waliigalteen ittiin uumamu qofa osoo hintaane, dhugeenya ilimi namaa keessatti guddatuufi aadaan keessatti ijaaramu
5. Hawaasni kamiyyuu daangaasaa keessatti akka afaansaa akka affaan hojiitti ittiin gargaaramu mirga qaba
6. Manneen barnootaa keessatti barnoonni kennamu afaan hawaasaa manni barnootaa sun keessatti argmuu akka kabja argatu gumaachuu qaba
7. Lammileen yoo beekumsaa waliigalaa wa’ee afanota graagraa qabaatan jaalalaafi yaada bal’aa hayyumma wa”ee afaansannii akkat qabaatan gargaara
8. Hiikaaleen barreeffamoota hojiiwwan guguddoo aadaalee garaagaraa keessatti argamanii dhala namaa walakkatti walhubannoo tassifamuuf heedduu barbaachisaadha
9. Meeshaan sabqunnamitii afaanonni garaagaraa akka haalaafi siaa’ynaan dorgomanii hojjatan gochuuf sagalee olkaastuuti
10. Mirgi afaan offiitti gragaaramuufi afaan ofii eeggachuu akka mirag bu’uraatti Dhaabbata Mootummoota Walta’aniitiin beekkummaa argachuu qaba
Volver a la página del Manifiesto de Girona sobre derechos lingüístico


text:
SHEMPPUWAA TAMMANNE ISIINIYA
Xoossay Tuggaa Aybissi Co''u Giidi Xeellii?
Alamiyan de'iya tuggaa ehiiday Xoossayiyye?
Edene ataakiltte sohuwan ayba oyshi denddidee?
Tuggay asaa naatu bolli gattidobaa Xoossay waatidi giigissanee?
OLAY darotoo qohiyo biittan denddida issi wolqqaama olan, sha'an qoodettiya saro maccaasaynne naati hayqqidaageeta issippe moogidosona. Eti moogettido ollaa yuushuwan maalatati eqqidosona. He malaatatau ubbaa bolli xaafettida xuufee: “Aybissi?” yaagiyaagaa. Issi keehi michchiyaabay gakkido gaasoy erettennan ixxiyo wode, asay hegaadan giidi oychchees. Olan, bashshan, harggiyan woy danuwan siiqiyo asi hayqqiyo wode, keettay laalettiyo wode woy hara hanotan bana wolqqaama tuggay gakkiyo wode, asay azzanidi hegaadan giidi oychchees. Hegaa mala keehi azzanttiyaabay ba bolli aybissi gakkidaakko asay eranau koyees.
2 Xoossay tuggaa aybissi co''u giidi xeellii? Xoossaa Yihooway keehi wolqqaamaa, siiqiyaagaa, eranchchaanne suure pirddiyaagaa gididaashin, sa'ay aybissi hagaa keena ixuwaaninne pirddaa pacan kumidee? Hagaa malabay nenakka qofissi erii?
3 Xoossay tuggaa aybissi co''u giidi xeelliyaakko oychchiyoogee balee? Issi issi asay hegaa mala oyshaa oychchiyoogee ammanoy laafa gidiyoogaa woykko Xoossaa bonchchennaagaa bessees giidi qoppees. Gidikkonne, neeni Geeshsha Maxaafaa nabbabiyo wode, Xoossaayyo yayyiya ammanettida asatikka hegaadan oychchidoogaa be'ana danddayaasa. Lemisuwau, hananabaa yootiya Imbbaaqoomi, Yihoowa: “Ha naaquwaa tana aissi bessai? Mooruwaa xeellaidda neeni aissi co77u gaada danddayai? Bashshainne makkalai ta sinttaana; waretainne ooshshai biitta ubban dariis” yaagidi oychchiis.—Imbbaaqooma 1:3.
4 Hegaa mala oysha oychchido gishshau, Yihooway hananabaa yootiya ammanettida Imbbaaqooma toochchidee? CHii. Hegaappe, Imbbaaqoomi ba suuretettan oychchido oyshati Geeshsha Maxaafan xaafettanaadan Xoossay oottiis. Xoossay, i hanotaa geeshidi eranaadaaninne wolqqaama ammanoy ayyo de'anaadan maaddiis. Yihooway neessikka hegaadan oottana koyees. Geeshsha Maxaafay, ‘i neeyyo qoppiyoogaa’ tamaarissiyoogaa hassaya. (1 PHeexiroosa 5:7) Xoossay iitatettaanne hegee ehiyo tugaa, oogaappenne keehi aaruwan ixxees. (Isiyaasa 55:8, 9) Yaatin alamiyan tuggay hagaadan aybissi daridee?
TUGGAY HAGAA KEENA AYBISSI DARIDEE?
5 Tuggay hagaa keena daridoy aybissakko eranau, haymaanootiyaa kaalettiyaageetanne tamaarissiyaageeta asay oychchees. Darotoo demmiyo zaaroy, tuggay gakkiyoy Xoossaa shene gidiyo gishshataassa; i asaa gakkiya hanttaarabaa gujjin hanettiyaaba ubbaa beni kuuyiis yaagiyaagaa. Daro asay, Xoossay akeekanau metiyaabaa oottiyoobadan, woy qassi i naata gujjidi asay banaara saluwan de'ana mala hayqqanaadan oottiyoobadan yootiyoogaa siyoosona. Gidoppe attin, neeni tamaaridoogaadan Xoossaa Yihooway iitabaa mule oottenna. Geeshsha Maxaafay: “Ubbaa Danddayiya Xoossai iitabaa mulekka oottenna” yaagees.—Iyyooba 34:10.
6 Asay alamiyan de'iya tugga ubbaa Xoossan gaasoyiyo balaa aybissi oottiyaakko eray? Daro hanotan eti Ubbaa Danddayiya Xoossaa hegau gaaso oottiyoy, ha alamiyaa tumuppe haariyay a giidi qoppiyo gishshataassa. Eti Geeshsha Maxaafay tamaarissiyo keehi koshshiya, eranaukka metenna tumaa erokkona. Neeni ha maxaafan SHemppuwaa 3n he tumaa tamaaradasa. Ha alamiyaa tumuppe haariyaagee Seexaanaa Dabloosa.
7 Geeshsha Maxaafay: ‘Ha mule sa'ay xalahe halaqan haarettees’ yaagidi qonccissi yootees. (1 Yohaannisa 5:19) Neeni qoppiyo wode hegee gaanau bessiyaaba gidennee? Ha alamee, ‘sa'a ubbaa balettiya’ ayyaana meretaa eeshshaa bessiiddi de'ees. (Ajjuutaa 12:9) Seexaanay keehi ixxiyaagaa, cimmiyaagaanne meqetti baynnaagaa. Yaatiyo gishshau i haariyo alamee, ixoy, cimoynne iitatettay kumidoogaa. Tuggay hagaa keena darido issi gaasoy hegaa.
8 Tuggay darido naa''antto gaasoy, SHemppuwaa 3n qonccidaagaadan, Edenen makkalay denddoosappe doommidi asaa naati polo gidenna nagaranchcha gidido gishshataassa. Nagaranchcha asay harata haaranau baaxetiyo gishshau, hegee olaa, huqqunnaanne tuggaa kaalettees. (Eranchchaa 4:1; 8:9) Tuggau heezzantto gaasoy, “ubbaikka qaadainne [“qoppennan gayttiyaabaynne,” NW] wodee oottoogaadan” haniyo gishshataassa. (Eranchchaa 9:11) Haariyaagee Yihoowa gidenna ha alamiyan, iita wode iita sohuwan de'ido gishshau, asaa bolli tuggay gakkana danddayees.
9 Xoossay tuggaa ehibeennaagaa eriyoogee minttettiyaaba. I olau, danuwau, huqqunnau gido, meretaaban yiya asaa tuggan yeggiya bashshau gaaso gidenna. Gidikkonne, Yihooway ha ubba tuggay gakkiyo wode aybissi co''u giidaakko eranau bessees. I Ubbaa Danddayiyaagaa gidikko, hegaa essanau ayyo wolqqay de'ees. Yaatin i aybissi guyye gii? Nuuni abaa erido, siiqiya Xoossay hegaa oottido lo''o gaasoy de'ana bessees.—1 Yohaannisa 4:8.
KEEHI KOSHSHIYA OYSHAY DENDDIIS
10 Xoossay tuggaa co''u giidi xeelliyo gaasuwaa eranau, beni tuggay doommido wodiyaa qoppana bessees. Seexaanay Addaameenne Hewaana Yihoowayyo azazettennaadan oottido wode, keehi koshshiya oyshay denddiis. Seexaanay Yihoowa wolqqaa bolli oyshaa denttibeenna. Ubba Yihoowa wolqqaayyo zawi baynnaagaa Seexaanay erees. Seexaanay oyshaa denttidoy, Yihoowa haaruwaa maataa bollaana. Xoossay baassi haarettiyaageeta lo''obaa diggiya worddanchchaa giidi, Seexaanay Yihoowa haaroy iita giidi a mootiis. (Doomettaabaa 3:2-5) Seexaanay hegan, asay Xoossaa haaruwaappe gaxi kiyidi lo''oba demmanaba milatissiis. Hegee ubbaappe bollaara haariyo Yihoowa maataa bolli eqettiyoogaa.
11 Addaameenne Hewaana Yihoowa bolli makkalidosona. Hegaadan oottiyoogan eti: ‘Nuna Haariyaagee Yihoowa gidana koshshenna. Nuuni iitaa kehaa nu huuphessi kuuyana danddayoos’ yaagidosona. Yihooway he yohuwaa waatidi giigissanee? I, makkalanchchati oottidobay bala gidiyoogaanne ba ogee tumu aybippenne aaro gidiyoogaa yuushshi qoppiya ba meretati ubbay tamaaranaadan waatidi oottanee? Issi uri Xoossay makkalanchchata xayssidi hara asata medhdhana bessees gaana danddayees. SHin Yihooway sa'aa, Addaamenne Hewaani zerettan kunttanau halchchidoogaa yootiis; qassi eta gannate gidida sa'an wottanau koyiis. (Doomettaabaa 1:28) Yihooway ba halchchuwaa awudenne polees. (Isiyaasa 55:10, 11) Hegaappe haray, Edenen makkalidaageeta xayssiyoogee, Yihooway haariyo maataa bolli denddida oyshaa zaariyaaba gidana danddayenna.
12 Ane issi leemisuwaa be'oos. Issi asttamaaree ba tamaaretussi issi deexo hisaabiyaa oottiyo ogiyaa yootiiddi de'iyaabadan qoppa. Issi goobaa gidida makkalanchcha tamaaree, asttamaaree hisaabiyaa oottanaadan tamaaretussi yootiyo ogee bala gees. He tamaaree, asttamaaree danddayenna giyoogaa bessiya ogiyan, i he hisaabiyaa oottiyo keehi lo''o ogiyaa eriyoogaa yootees. Amarida tamaareti he tamaaree giyoobay tuma gi qoppidi, etikka makkalidosona. Asttamaaree ay oottana bessii? Makkalanchcha tamaareta kifiliyaappe kessikko, hegee hara tamaaretu bolli ay kaalettanee? Eti he tamaareenne aara hashetidaageeti likke gidiyoogaadan ammanokkonaa? Kifiliyan de'iya hara tamaareti ubbay, asttamaaree ba balay qonccennaadan yayyiis gi qoppidi, a bonchchennan aggana danddayoosona. SHin asttamaaree, hisaabiyaa oottiyo ogiyaa he makkalanchcha tamaaree kifiliyaa tamaaretussi bessanaadan oottiis giidi qoppoos.
13 Yihooway he asttamaaree oottiyoogaa milatiyaabaa oottiis. Yohoy Edenen makkalidaageeta xalaalaa xeelliyaaba gidennaagaa hassaya. Miilooniyan qoodettiya kiitanchchati hanettiyaabaa be'iiddi de'oosona. (Iyyooba 38:7; Daaneela 7:10) Yihooway denddida makkalaa oyqqido ogee, he kiitanchchata ubbaanne wurssettan yuushshi qoppiya meretata ubbaa bochchana. Yaatin Yihooway ay oottidee? I, Seexaanay asaa naata haaridi ba haaruwaa bessanaadan oottiis. Yihooway, asaa naatikka banttana Seexaanay kaalettin ayssanaadan co''u giidi xeelliis.
14 Leemisuwan odettida asttamaaree, makkalanchcha tamaareenne a miyyiyan eqqida tamaareti balidoogaa erees. SHin eti bantta qofaa oosuwan bessanaadan oottiyoogee tamaareta ubbaa go''anaagaakka i erees. Makkalanchchatussi hanennan ixxiyo wode, suure tamaareti ubbay tamaareta kaalettiyo eray de'iyoy, asttamaariyaa xalla gidiyoogaa akeekoosona. Eti, asttamaaree hegaappe guyyiyan makkaliya ura oonanne kifiliyaappe kessiyoy aybissakko akeekoosona. Hegaadankka, Seexaanaassinne aara makkalidaageetussi hanennan ixxidoogaanne asaa naati banttana banttarkka ayssana danddayennaagaa be'idi, suure gidida asaa naati ubbaynne kiitanchchati go'ettanaagaa Yihooway erees. Beni wode de'ida Ermmaasaagaadan, etikka: “Abeet GODAU, asa de7oi he aawussi buzo gidennaagaanne ba hemetaa suurissanaagee aawu shene gidennaagaa taani erais” yaagiya keehi go''iya tumaa erana.—Ermmaasa 10:23.
HAGAA KEENA AYBISSI GAM''IDEE?
15 Gidikkonne, Yihooway tuggay hagaa keena gam''anaadan aybissi co''u giidee? Qassi iitabay hanennaadan i teqqennay aybissee? Leemisuwan odettida asttamaaree oottenna naa''ubata ane qoppa. Koyroy, makkalanchcha tamaaree ba qofaa shiishshishin diggenna. Naa''anttoy, makkalanchchay baliyo wode giigissidi a maaddenna. Hegaadankka, Yihooway oottennan agganau qofaa qachchido naa''ubata qoppa. Koyruwan, Seexaanaynne a miyyiyan eqqidaageeti bantta qofay tumakkonne bessana malishin diggibeenna. Hegaa gishshau, wodiyaa immanau koshshiis. Asaa naati de'ido sha'an qoodettiya laytta taarikiyan, asay bana barkka ayssiyo ubba ogiyaa mali be'iis. Asaa naati saynisiyaaninne harabatun guutta dichchaa bessidosona; shin pirddaa pacay, hiyyeesatettay, danoynne olay awudeegaappenne yaa dariis. Asaayyo haaranau ixettidoogee ha''i qoncciis.
16 Naa''anttuwan, Seexaanay ha alamiyaa haaranaadan Yihooway a maaddibeenna. Leemisuwau, Xoossay iita danuwaa teqqidaba gidiyaakko, hegee makkalanchchatu qofaa kaafiyoogaa gidennee? Xoossay hegaadan oottidi, iitabi gakkennan asay bana barkka haarana danddayanabadan geella qoppana mala oottennee? Yihooway hegaadan oottidaba gidiyaakko, i worddoban hashettiyooba gidees. Gidoppe attin, “Xoossai worddotanau danddayenna.”—Ibraawe 6:18.
17 Gidoshin, Xoossaa bolli makkalido adussa wodiyan gakkida daro naaquwaabaa woygana danddyettii? Nuuni Yihooway ubbaappe wolqqaamaa gidiyoogaa hassayana bessees. Yaatiyo gishshau, tuggay asaa naatu bolli ehiidobaa ubbaa i xayssana danddayees, qassi xayssana. Nuuni tamaaridoogaadan, sa'aa mooriyoogaa gishshaa sa'aa Gannate oottiyo hanotay de'ana. Nagaray kaalettidobay, Yesuusa wozuwaa yarshshuwan ammaniyoogaa gaasuwan xayana; qassi hayqoy kaalettidobay dendduwaa gaasuwan laamettana. Xoossay hegaadan oottidi “xalahe halaqaa oosuwaa xaissanau” Yesuusan go'ettana. (1 Yohaannisa 3:8) Hagaa ubbabaa Yihooway, bessiya wodiyan polana. A genccaappe denddidaagan nuuni tumaa tamaaridi ayyo haggaaziyo injjiyaa demmido gishshau, i kasetidi tangguwaa ekkibeennaagan ufayttana bessees. (2 PHeexiroosa 3:9, 10) He wodee gakkanaashin, Xoossay wozanappe goynniyaageeta minttidi koyiiddinne ha meto alamiyan gakkana danddayiya tuggaa ubbaa danddayanaadan eta maaddiiddi takkiis.—Yohaannisa 4:23; 1 Qoronttoosa 10:13.
18 Issoti issoti, Xoossay Addaamanne Hewaano makkalana danddayennaadan oottidi medhdhidaakko, ha ubba tuggay teqettana danddayenneeshin? giidi qoppana danddayoosona. He oyshaa zaaranau Yihooway neessi immido issi al''o imotaa neeni hassayana bessees.
XOOSSAAPPE DEMMIDO IMOTAA WAATADA GO'ETTUUTEE?
19SHemppuwaa 5n be'idoogaadan, asay koyidobaa dooridi oottiyo maataara merettiis. Hegee ay mala al''o imotakko akeekay? Xoossay qoodi baynna mehetanne do'ata medhdhiis; eti yuushshi qoppennan, banttau imettida meretaadan simerettoosona. Xoossay nuna he mehetudan woykko do'atudan medhdhidaba gidiyaakko nuuni ufayttanee? CHii; nuuni ay mala asa gidanau, ay mala de'o de'anau, ay mala asaara dabbotanau koyiyaakko, hegaa mala harabatakka dooranau demmido la'atettan ufayttoos. Amarida la'atetta demmidoogaa nuuni dosoos; qassi Xoossay nu hegaa demmanaadan koyees.
20 Asay wozanappe gidennabaa oottiyooban Yihooway ufayttenna. (2 Qoronttoosa 9:7) Leemisuwau: Yelida ura keehippe ufayssanay, issi na'i asi yootin “Ta nena siiqayis” yaagiyoogeeyye, ooninne odennan ba huuphe wozanappe hegaadan giyoogee? Yaatiyo gishshau denddiya oyshay, Neeni Yihoowappe demmido koyidobaa dooridi oottiyo maataa waatada go'ettuutee? yaagiyaagaa. Seexaanay, Addaameenne Hewaana koyidobaa dooridi oottiyo maataa keehi iita ogiyan go'ettidosona. Eti Xoossaa Yihoowa siyibookkona. Neenishin ay oottuutee?
21 Koyidobaa dooridi oottiyo maalaalissiya imotaa aybippenne aadhdhiya ogiyan go'ettiyo injjiyaa demmadasa. Neeni Yihoowa miyyiyan eqqida miilooniyan qoodettiya haratuura gidana danddayaasa. Eti Seexaanay worddanchchanne haaranau keehippe ixettidoogaa gidiyoogaa bantta oosuwan qonccissidi, Xoossaa ufayssoosona. (Leemiso 27:11) Neenikka de'uwan suure ogiyaa kaalliyoogan hegaadan oottana danddayaasa. Hegee kaalliya shemppuwan qonccana.
GEESHSHA MAXAAFAY TAMAARISSIYOOBAA
- Alamiyan de'iya iita hanotaa ehiyay Xoossaa gidenna.—Iyyooba 34:10.
- Seexaanay Xoossaa worddanchchanne Baassi haarettiyaageeta lo''obaa diggees giidi, Yihooway haariyo maataa bolli oyshaa denttiis.—Doomettaabaa 3:2-5.
- Yihooway Masiyaa Kawotettan haariya ba Na'an go'ettidi, asaa gakkiya tuggaa ubbaanne hegee kaalettiyo ubbabaa xayssana.—1 Yohaannisa 3:8.
Menttotu Oyshaa
1, 2. Asay ha wodiyan ayba tuggaa be'iiddi de'ii? Daro asay hegaappe denddidaagan woygidi oychchii?
3, 4. (a) Xoossay tugaa co''u giidi xeelliyoy aybissakko oychchiyoogee bala gidennaagaa bessiyay aybee? (b) Iitatettaabaunne tuggaabau Yihoowassi aybi siyettii?
5. Tuggay gakkiyoy aybissakko qonccissanau asay issitoo issitoo woygii? SHin Geeshsha Maxaafay ay tamaarissii?
6. Daro asay, alamiyan de'iya tuggaa Xoossan gaasoyiyo balaa oottiyoy aybissee?
7, 8. (a) Alamee bana haariyaagaa eeshshaa waatidi bessii? (b) Asaa naatu polotetta pacay, ‘ubbabay qoppennan gayttiyoogeenne wodee oottiyoobay’ tuggaa waatidi gujjidee?
9. Yihooway tuggay de'ishin co''u giidi xeellido lo''o gaasoy de'iyoogaa nuuni ammaniyoy aybissee?
10. Seexaanay ayba oysha denttidee? Waatidi denttidee?
11. Yihooway Edenen makkalidaageeta xayssibeennay aybissee?
12, 13. Seexaanay ha alamiyaa haaranaadaaninne asay asaa ayssanaadan Yihooway aybissi co''u giidi xeellidaakko leemisuwan yoota.
14. Yihooway asaa naati banttana banttarkka haaranaadan co''u giidi xeellanau qofaa qachchidoogee ayba go''aa ehaanee?
15, 16. (a) Tuggay hagaa keena wodiyaassi gam''anaadan Yihooway aybissi co''u giidee? (b) Yihooway iita danuwaa mala hanotata aybissi teqqibeennee?
17, 18. Asaa haaroynne Seexaanaa sugettay gattido qohuwaa ubbaa Yihooway waatanee?
19. Yihooway nuussi ayba al''o imota immidee? Nuuni hegaa ayssi xoqqu ootti xeellana bessii?
20, 21. Nuuni koyidobaa dooridi oottiyo maataa waatidi lo''o ogiyan go'ettana danddayiyoo? Hegaadan oottana bessiyoy aybissee?


text:
Seenaa 93: Yesus Namoota Baayʼee Nyaachise
WANTA nama gaddisiisu tokkotu raawwatame. Yohannis cuuphaan ni ajjeefame. Haadha manaa mootichaa kan taate, Herodiyaas isa hin jaallattu turte. Kanaafuu, mootichi morma Yohannis akka irraa kutu goote.
Yesus kana yommuu dhagaʼu baayʼee gaddee, kophaasaa bakka tokko dhaqe. Jarri garuu isuma duukaa adeeman. Yesus namoota isa duukaa adeeman yeroo argu baayʼee isaaniif gadde. Kanaafuu, waaʼee mootummaa Waaqayyoo itti himee, dhukkubsattootasaaniis ni fayyise.
Galgala sana bartoonnisaa garasaa dhufanii: ‘Amma galgalaaʼeera; iddoon kunimmoo lafa onaadha. Magaalota dhihoo jiran dhaqanii waan nyaatan akka bitatan jarreen geggeessi’ jedhaniin.
Yesus deebisee: ‘Waan nyaatan kennaafii malee akkasumatti deemuu hin qaban’ jedheen. Yesus Filphoositti garagalee: ‘Buddeena jara kana hundumaaf gaʼu eessaa bituu dandeenya?’ jedhee isa gaafate.
Filphoosis: ‘Namni kun hundumtuu nyaata xinnoo xinnoo akka argatu gochuufillee qarshii baayʼee gaafata’ jedheen. Indiriyaasis: ‘Gurbaan buddeena garbuu shaniifi qurxummii lama qabu as jira; garuu kun nama kana hundaaf maal godha?’ jedhe.
Yesus: ‘Jarreen margarra akka taaʼan itti himaa’ jedhe. Achiis, nyaatichaaf Waaqayyoon erga galateeffatee booda, caccabsuu jalqabe. Sana booda, bartoonnisaa buddeenichaafi qurxummicha namoota hundaaf kennan. Isaanis, dhiirota 5,000fi dubartootaafi ijoollee kuma baayʼeedhaan lakkaaʼaman garabiraanis achi turan. Hundisaanii hamma quufanitti nyaatan. Bartoonnisaa nyaata hafe yommuu walitti qaban gundoo kudha lama guutuu taʼe.
Amma Yesus, bartoonnisaa bidiruu yaabbatanii Galaana Galiilaa akka ceʼan godhe. Galgala sana bubbee hamaan kaʼee, bidiricha asiifi achi raasu jalqabe. Bartoonnis baayʼee sodaatan. Halkan walakkaa ennaa taʼummoo, nama bishaanicharra deemee garasaaniitti dhufaa jiru tokko argan. Wanti argaa jiran maal akka taʼe waan hin beekneef, baayʼee sodaatanii iyyan.
Yesus: ‘Hin sodaatinaa, anadhaa’ jedheen. Isaan garuu ammayyuu amanuu hin dandeenye. Kanaafuu, Phexros: ‘Yaa Gooftaa, dhugumaan yoo si taate, bishaanicharra adeemee gara kee akkan dhufu godhi’ jedheen. Yesuusis: ‘Kottu!ʼ jedheen. Phexrosis bidricha keessaa baʼee bishaanicharra adeemuu jalqabe! Garuu waan sodaateef bishaanicha keessa lixuu jalqabe; haataʼu malee Yesus isa oolcheera.
Yeroo gara biraattis Yesus namoota kumaan lakkaaʼaman nyaachiseera. Yeroo kanattis kan kana godhe buddeena torbaafi qurxummii muraasaan ture. Ammas nyaanni baayʼeen isaanirraa hafee ture. Yesus namootaaf akkasitti kan yaadu taʼuunsaa nama hin gammachiisuu? Yeroo inni mootii taʼee bulchutti waan tokkoofiyyuu hin dhiphannu.
Maatewos 14:1-32; 15:29-38; Yohannis 6:1-21.
Gaaffiiwwan
- Yohannis Cuuphaarra wanta nama suukanneessu akkamiitu irra gaʼe? Kanaan kan kaʼe Yesusitti maaltu itti dhagaʼame?
- Yesus namoota baayʼee isa duukaa turan kan nyaachise akkamitti? Kan isaanirraa hafehoo nyaata hammamiiti?
- Halkan tokko bartoonni kan sodaatan maaliif ture? Phexirosiinoo maaltu mudate?
- Yesus yeroo lammataatiif namoota kumaan lakkaaʼaman kan nyaachise akkamitti?
- Yesus Mootii Waaqayyo dibe taʼee lafa kana yeroo bulchu kan nama gammachiisu kan taʼu maaliifi?
Gaaffiiwwan dabalataa
- Maatewos 14:1-32 dubbisi.
Seenaan Maatewos 14:23-32rra jiru waaʼee amala Phexros maal nu hubachiisa?
Macaafni Qulqulluun, Phexros gaʼeessa akka tureefi jarjaruusaa akka dhiise kan argisiisu akkamitti? (Mat. 14:27-30; Yoh. 18:10; 21:7; HoE. 2:14, 37-40; 1 Phe. 5:6, 10)
- Maatewos 15:29-38 dubbisi.
Yesus kennaa foonii abbaasaarraa dhufeef ulfina kan kenne akkamitti? (Mat. 15:37; Yoh. 6:12; Qol. 3:15)
- Yohannis 6:1-21 dubbisi.
Haala bulchiinsa biyya lafaatiin wal qabateen Kiristiyaanonni harʼaa fakkeenya Yesus hordofuu kan dandaʼan akkamitti? (Yoh. 6:15; Mat. 22:21; Rom. 12:2; 13:1-4)


text:
Galma Walgaʼiiwwan Gurguddaa Haaraa Bosona Amaazon Keessatti Ijaarame
Walakkeessa bosona Amaazonitti Galma Walgaʼiiwwan Gurguddaa Dhugaa Baatota Yihowaa tokkotu argama. Qabeenyi balʼinni isaa hektaara 52 taʼuu fi Biraazil, magaalaa Maanaawus keessatti argamu kun harki caalaan isaa biqiltoota iddoo sana qofatti argaman kan qabu dha. Gosoota hurunguu mimmiidhagoo fi gosoota harraagessaa, akkasumas simbirroota kan biroo muka kuuppuwaasiyoo irraa wacan, muka lawuzii gurguddaa Biraazilii fi mukkeen xaawulaan irraa oomishamu kan of keessatti qabate dha. Iddoo kanatti Galma Walgaʼiiwwan Gurguddaa ijaaruun kan barbaachise maaliifi?
Magaalaan Maanaawus qarqara Amaazon irraa kiilomeetira 1,450 kan fagaattu siʼa taʼu, uummata gara miliyoona lamaatu ishee keessa jiraata. Galmi haaraan kun namoota naannoo Amaazonii fi burqituuwwan lagichatti yaaʼan bira jiraatan dabalatee, Dhugaa Baatota gara 7,000 taʼanii fi Maanaawusii fi naannoo isheetti argaman tajaajila. Magaalaan baayʼee fagoo taate, Saaʼoo Gabriʼel da Kaashooyiraa ishee dhiha Maanaawusiin kiilomeetira 800 fagaattee argamtu dha. Dhugaa Baatonni tokko tokko walgaʼiiwwan gurguddaa Galma Walgaʼii Gurguddaa kanatti geggeeffamu irratti argamuuf bidiruudhaan guyyaa sadii deemu!
Walakkeessa Amaazonitti Galma Walgaʼiiwwan Gurguddaa kana ijaaruun baayʼee rakkisaa ture. Meeshaalee ijaarsaa koonteeyinaroota 13 taʼan gara iddoo ijaarsaa sanatti geessuun buufata Saantos, Saaʼoo Poolootii kaʼanii qarqara laga Biraaziiliin baʼanii hanga laga Amazoonitti deemuu gaafata.
Galmi haaraan kun Galma Walgaʼiiwwan Gurguddaa 27ffaa Biraaziil keessatti ijaarame siʼa taʼu, guyyaa eebbaa galma kanaatti, jechuunis gaafa Dilbata, Caamsaa 4, 2014 namoota 1,956 taʼantu irratti argame. Baayʼeen isaanii Galma Walgaʼiiwwan Gurguddaa keessatti kan argaman yeroo jalqabaatiif waan taʼeef baayʼee gammadaniiru.
Hirmaattonni kun nama haasaa dhiheessu dhaggeeffachuu qofa utuu hin taʼin arguus ni dandaʼu turan. Kun isa kanaan duraa irraa adda ture; kanaan dura walgaʼiiwwan gurguddaan yeroo geggeeffamanitti namoonni hedduun waltajjii fi nama haasaa dhiheessu hin argan turan. Dhugaa Baatuun Yihowaa tokko, “Walgaʼiiwwan gurguddaa irratti yeroo baayʼee kanan argame taʼus, diraamaa Macaafa Qulqulluu irratti hundaaʼe ilaalee hin beeku; Dhagaʼuu qofa ture” jedheera. Amma garuu namni hundi waltajjii ilaaluu dandaʼa.


text:
Ergaa gammachiisaa
Ergaa gammachiisaa
Jireenya bara baraa qabaadhuu?
Araara argadhuu? Waaqayyo biraa akkamittan araara argadha?
Kiristaana lammffaa dhalate ta’uu jechuun maal jechuudhaa?
Seerawwan hafuura arfan maal faadhaa?
Waaqayyoon duratti akkamittan sirrii ta’aa?
Yesus gara waaqaatti kan nama geessu karaa tokkichaa?
Yeroon du’u gara jannataa akkan dhaqu akkamiinan beekuu danda’aa?
Du’a booddee jireenyi jiraa?
Yesus Kiristoos akka fayyisaa dhunfaa keetiitti fudhachuun maal jechuudha?
Karoorri fayyinaa/ karaan fayyinaa maalii?
Anaaf amantaan sirriin maalii?
Gara fayyinaatti karaan warra Roomaa maali?
Kadhannaan cubbamaa maalii?
Kiristianni maali?
Ani amma amantii koo Yesuus irra godhadheera...amma sanatti aanseewoo?
Gaaffiilee Macaafa Qulqulluu deebiin kennameef


text:
Waaqayyo jiraa? Jiraachuu Waaqayyootiif ragaan jiraa?
Gaaffii: Waaqayyo jiraa? Jiraachuu Waaqayyootiif ragaan jiraa?
Deebii: Jiraachuun Waaqayyo mirkaneessuu yookiin mirkaneessuu dhiisuun hin danda’amu. Macaafni Qulqulluun jiraachuu Waaqayyoo amantiin fudhachuun akka nurra jiru nutti hima. “Amantiin malee immoo Waaqayyoon gammachiisuun hin danda’amu. Eenyu illee Waaqayyotti dhiyaachuu yoo barbaade inni akka jiru, warra isa barbaadaniifis gatii isaanii akka kennuuf amanuun isa irra jira” (Ibroota 11:6). Waaqayyo utuu sana barbaadee gara biyya lafaa dhufee nutti mul’ata ture. garuu inni is asana gochuu hin barbaadne utuu isa kana godhe amantiin hin barbaachisu ture. “Yesus immoo , ‘yaa Toomaas waan ana agarteef amantee? Utuu ana hin argin kan amanan, attam haa gammadan!”’ ittiin jedhe (Yohaannis 20:29).
Haa ta’u malee jiraachuu Waaqayyootiif ragaan hin qabnu jechuu keenya miti. Akka Macaafni Qulqulluun labsutti, “Bantiiwwan waaqaa ulfina Waaqayyoo himaa jiru. Waanti bantii waaqaa jelaan mul’atus hojii arka isaa ni labsa. Guyyaan guyyaa isatti aanutti kana ni dabarsa. Waa’ee kana ni beeksisa. Isa kanaaf jechi, dubbiinis hin jiru, sagaleen isaaniis hin dhaga’amu, haa ta’u iyyuu malee waanti isaan dabarsan guutumma biyya lafaatti ni ba’e, waanti isaan himanis handaara lafaa ni ga’e gooftichi achii bantii Waaqaa keessatti biftuu dhaaf godoo ni dhaabe.” (Faarsaa 19:1-4). Urjiwwan yeroo ilaallu bali’ina samii yeroo ilaallu, uumamaa dinqii kana yerii ilaallu, biiftuun yeroo lixxu miidhagine ishee yeroo ilaallu, waantonni kun hundinuu gara Waaqayyoo kan agarsiisanii dha. Kun yoo ga’aa ta’uu dhabaates garaa keenya keessatti ragaa qabna. Macaafa Lallabaa 3:11 irraa akkas jechuun nutti hima, “... hawwii waanta bara dheeraa booddee ta’u beekumsa yaada ilma namootaa keessa kaa’eera.” Jireenya kanaan ala kan biraa biyyaa lafaa kanaan ala kan biraa akka jiru keessa keenyatti nutti dhaga’ama. Yaada kana sammuun keenya fudhachuu dhiisuu danda’a. jiraachuun Waaqayyoo garuu nurraa jiraata. Akkasumas ta’ee garuu jiraachuu Waaqayyoo kan ganan akka jiran Macaafni Qulqulluun nu akeekkachiisa, Gowwoonnii garaa isaatti Waaqayyo hin jiru ni jedhu (Faarsaa 14:1). Seenaa keessatti adaa hundumaanuu qaroominaafi ardiiwwan adda addaa keessa namoota jiraatan keessa dhibbeentaa sagaltamii saddeetti kan ta’an Waaqayyo tokko akka jiru ni amanu. Kanaaf amantii kana namoota keessa kan bulche waanti ta’e jira.
Ragaalee kan Macaafa Qulqulluutiin kan bira waa’ee jiraachuu Waaqayyoo fi waantota amansiisaa ta’an kaa’uu falmuun ni danda’ama. Jalqaba falaasama waa’ee jireenyaa qo’atu irraa kan ta’e kan ittiin falman dhiyeessuu ni danda’ama. Baay’ee kan jaallatamaa ta’e falmiin falaasama waa’ee jireenyaa qo’atu irraa kan ta’e jiraachuu Waaqayyoo mirkaneessuuf yaada Waaqayyoo dhiyeessa, jalqabattis Waaqayyoon, “waan isa caalu yaaduu kan hin danda’amne” jechuun ka’a. itti aansees jiraachuun jiiraachuu dhiisuu irraa waan caaluuf qaamni hunduma irra caalu jiraachuu qabna. Waaqayyo hin jiru yoo jenne garuu Waaqayyo hunduma irra kan caalu Waaqayyo hin jiru yoo jenne garuu Waaqayyo hunduma irra kan caalu eenyummaan hin jiru jechuudha. Kun immo ibsa Waaqayyo kan mormu ta’a.
Falmiin inni lammaffaan ‘teleological’ yookiin uumamni hundinu ‘design’ saxaxa akka qabu kan agarsiisudha. Falmiin kun akka jedhu uumamni hundinuu ogummaa uumamaa waan agarsiisuudhaaf ogummaa dinqii kana kan qabu uumaan jirraachuu qaba. Fakkeenyaaf lafti nuyi irra jiraannu aduutti kiiloomeetirii xinnoo utuu dhiyaattee yookiin fagaatteetti ta’e waata lubbuu qabu jiraachisuu hin dandeessu ture. biyya lafaa irra kan jiran elementoonni kan jarri wal irraa hojjetaman uttu qabxii xinnoodhaan gad yookiin ol jedheera ta’ee lubbu qabeeyyiin hundinuu salphaatti ni du’a ture. Uumamuun pirootiinii tokko akka carraa uumamuun isaa isaa molokiulii tokko irraa kan gad ta’eedha. 10243 1 keessaa (innis 10 itti aansuun 243 zeros dhaan). Egaa seeliin tokko immoo molokulii miiliyoonan lakkaa’aman irraa kan hojjetameedha.
Falmiin inni sadaffaan immoo falmii ‘cosmological’ kosmoolojii yookiin ta’umsi hundinuu sababa qaba kan jedhudha. Ta’umsi hundinuu sababa qaba. Wayyabni kunii fi waanti hundinuu akka ta’u kan isa taasise jira. Waanti kam iyyuu akka ta’u kan isa taasise waanti tokko duubaan jira jedha. Kan ahundumaa kan uume “Uumaama kan hin taane” jiraachuu qaba . “Waanti hin uumamne” kun Waaqayyo dha. Falmiin inni afuraffaan immoo kan naamusaaati “moral” seenaa keessa kan jiran adaawwanni seera adda addaa qabu. Namni kamii iyyuu gaarii fi hamaa beeka. Ajjeesuun, sobuun, hatuun hojiiwwan namusa garii of keessaa hin qabaanne hundinuu kan fudhatama hin qabneedha. Maarree gaarii fi hamaa addaan baasanii beekuun Waaqayyo isa qulqulluu biraa utuu hin taanee eessaa dhufuu danda’aa?
Ta’us namoonni jiraachuu Waaqayyoo isa shakkii hin qabne kana akka ganan sobaattis akka amanan Macaafni Qulqulluun nutti hima. Roomaa 1:25, “Isaan dhugumaan waa’ee Waaqayyo sobatti diddiraniiru, Waaqayyoon isa hunduma huume dhiisanii uumamaaf sagadan hojjetaniif. Waaqayyo garuu bara baraan galateffamaadha ameen” Namoonni Waaqayyotti amanuu dhiisuudhaaf sababa barbaaduudhaaf akka hin dandeeenye Macaafni Qulqulluun akkasitti labsa, “Bifni isaa ijaan hin argamne; garuu humni isaa inni bara baraa waaqayyummaan isaa eergi biyyi lafaa uumamee jalqabee waan inni uume irratti qalbifatamee yaadatti argamuu ni danda’a; kanaafis waan itti qabatan hin qaban” (Roomaan 1:20).
Namoonni sababni jarri Waaqayyotti hin amanneef, “Saaynsaawaa waan hin taaneef” yookiin ragaa waan hin qabneedhaaf jedhu. Sababni isaanii inni dhugaan garuu al tokko Waaqayyotti amanuu yoo jalqaban isaan itti gaafatamummaa akka qabanii fi isa irra dhiifama barbaaduun akka isaan irra jiru waan isanitti waan argamuuf (Roomaa 3:23, 6:23). Waaqayyo yoo jiraate, waanta goonu hundumaadhaaf itti gaaftamummaa qabna. Waaqayyo hin jiru taanaan waanta barbaanne yoo goone nutti faradama kan jedhu yaaddoo hin qabaannu. Sababa kanaaf nattoi fakkaata falaasamni evooluushinii namoota heedduu duratti kan itti amanamu Waaqayyotti amanuu irra filannoo kan biraa argachuuf. Waaqayyo jira jiraachuu isaas hundinuu beeka. Tokkoo tokko Waaqayyo akka hin jirre amansiisuudhaaf cimsanii falmuun isaanii jiraachuu isaatiif ragaa ga’aa dha.
Akka Waaqayyo jiru akkamiin beekna? Akka kiristaanaatti, akka Waaqayyo jiru ni beekna guyyaa guyyaatti isatti dubbanna. Dhugumaan deebisee yeroo dubbatu sagaleen hin dhaga’amu, ta’us jiraachuun isaaf geggeesummaan isaa nutti dhaga’ama jaalalli isaas nutti beekama. Jireenya koo keessatti kan mudatan waantota tokkoof Waaqayyoon malee sababa kan biraa qabaachuu hin danda’u. Waaqayyo dinqii isaatiin na fayyiseera jireenya koos geddareera. Kanaaf argamuu isaa amanuu fi galateeffachuun natty kan xinnaatuudhan jedha. Kanneen ani dhiyeesse falmiiwwan kun kophaa isaanii kan hin amanne amansiisuudhaaf ga’a dha hin jedhu. Gara dhumaatti jiraachuu Waaqayyo amantiin duwwaa fudhachuutu nurra jira (Ibroota 11:6). Waaqayyoniitti amanuun dukkanatti utaaluu jechuu miti gara mana nagaa qabeessa namoonni harki caalaan itti seenanitti bakka ifaatti galuu jechuudha malee.
Gara Mana fuula Afaan Oromootti deebi’aa
Waaqayyo jiraa? Jiraachuu Waaqayyootiif ragaan jiraa?


text:
Kibba Afriikaa Keessatti Hiriirro Mormii Guddaan Hawaasa Oromoo fi Ogaadeniin Gaggeefame
Bitootessa 21, 2014
Gaafa Bitootessa 18,2014 ummanni Oromoo fi Ogaadeen kibba Afriikaa jiraatan walgahii mootummoonni Afriikaa 54 guyyaa hundeeffama Pan-African Prliament kabajachuuf torbaan lamaaf Afirikaa kibbaa magaalaa Johannesburg bakka Midrand jedhamutti yeroo gaggeefatan hawaasi Oromoo fi Ogaadeen tokkummaan ta’uun miidhaa mootummaan Wayyaanee fi abbaa irree EPRDF uumattoota Ithiopia irraan gahaa jiru balaaleffachuun sagalee mormii jabaa dhageessisuun gabaafame.
Haala kanaan manni dhaabbataan African Parliament jedhamu salgalee mormii uumanni dhageessise kana dhagahuun waan barbaachisu maraan gaaffiin cunqurfamtootaa akka dhagahamu akka taasisaniif gaaffiin dhihaatee jira.
Walgahii Pan Africa kana irratti mootummaa Ethiopia bakka bu’ee kan argamu muummicha ministeera H/Mariyam Dassalenyii fi ministeera haajaa alaa akkasumas nama biro tokko ture. Haala kanaan H/Mariyam Dassaleny walgahii kana irratti kan argamuuf ture guutummaatti haquun walgahii kana irraa osoo hin hirmaatiin hanqachuu gabaasi achi irraa nu gahe addeessa.


text:
WASHINGTON DC—
Filannoon marsaa giddu galeessaa kan seeneeta Yunaaytiid steetes Sadaasa 4, bara 2014 gaggeeffamee jira. Ba’iin filmaataa akka agarsiisanTti paartiin Ripaablikaan mormituu isaa Demokraatoota irratti injifannoo argtaa jiru.
Seneeta yunaaytiid steetes keessatti hogganaa garee sagalee xiqqaa qabanii kan ta’an Ripaablikaanichi Mitch McConnell mormituu isaanii Demokraatittiii kutaa kentaakii Alison Lundergan Grimes biraa rakkoo jabaa isaan mudate bira darbuun filataman.
Kibxata kaleessaa galgala haasawaa deggertoota isaaniif dhagesisaniin galgalli har’aaa waan silaa abdataa turre nu argamsisuu hin dandeenye jedhan.
Mitch McConnel guyyootii duulli filmaataa itti gaggeeffamaa ture isaan dhumaa keessa marsaa 6ffaaf filamuun falmii jabaa fi dorgommii hadhaawaa ta’e keessa darbuun ture. Oduu gabaastotaaf akka ibsantti filannoon waa’ee koo ykn waa’ee mormituu koo miti jedhan.
Prezidaant Baaraak Obaamaan filannoo ammaa keessa kan hin jirre ta’us garuu Ripaablikaanonni hedduun duula na filadhaa gaggeessaniin Imaammata Obaamaa irratti qiyyaafatanii turan.
Kunis karooora haaraa tajaajiila eegumsa fayyaaf ba:'e kan uummata miliyoona danuu kanneen wal’ansa argachuuf inshuraansii hin qabne sana gargaare irratti mallateessuu Obaamaa faa of-keessaa qaba.
Ripaablikaanoota irraa kanneen Qeeqa dhiyeessan Wanni irratti qiyyaafatan ka biraan immoo imaammata immigreeshinii fi enerjii kan prezidaant Obaamaa ture. Akkaataa prezidaant Obaamaan hojii itti gageessan kan ilaaleen sagaleen deggersaa uummata biraa argamu gad bu’un qeeqxoota Ripaablikaaniif komee himatan gargaare.
Gabaasa guutuu armaan gaditti caqasaa


text:
Biyya Chaayinaa ganda baadiyaa Guunfeeng jedhamu keessatti qonnaan bulaa tokkoon akka hojjetamtedha kan himame.
Konkolaataan muka irraa hojjetamte kun humna elektiriikaatiin akka sochootu himameera.
Qonnaan bultichi konkolaataa tana hojjechuun xumuruuf maallaqa Chaayinaa yuuwaan kuma 1 ykn.Doolaara Ameerikaa kuma 16 kan baase yammuu ta’u kan hojjechuu danda’es baatiiwwan jaha keessatti akka ta’e beekameera.
Konkolaataan muka irraa hojjetamte kun sa’aatii tokko keessatti kiloo meetira 30 imaluu kan dandeessu yammuu ta’u dheerina meeira afur bal’ina meetira 1.5fi ol ka’ina meetirta 1.5 qabdi jedhameera.
Qaamni konkolaataa tanaa gommaafi motoraan ala hundumtuu muka irraa kan hojjetame akka ta’e himameera.
Maddi:CCTVNews
Gulaalaan:Birhaanuu Hurrisaa


text:
Eebbifamtoonni baatiiwwan jahaaf dhimmoolee adda addaa irratti leenijfamaa akka turan beekameera.
Eebbifamtoota keessaa 881 Dubartoota yammuu ta’an kan hafan Dhiiradha.
Eebbifamtoonni dhimma heera mootummaa ol’aantummaa seeraa kabaja mirga namoomaafi dhimmoolee kanneen fakkaatan irratti leenji’aa turan jedhameera.
Sirna eebbaa irratti kan argaman koomishinarri poolisii Oromiyaa Ibraahiim Haajii haasawa dhageessisaniin Oromiyaatti Nagaafi tagabbii amansiisaa uumuun akka danda’ame himuudhaan eebbifamtoonni kunis Nagaa amansiisaa kana itti fufsiisuuf kan shoora gumaachan akka ta’an dubbataniiru.
Koolleejjiin poolisii Oromiyaa hojii erga eegalee asitti poolisoota hamma kana yoo eebbisiisu inni ammaa kun kan jalqabaa akka ta’e eerameera.Muktaar Jamaaltu gabaase.
Gulaalaan:Biraanuu Hurrisaa