text:
Yaadachiisa: Oromoota Hundaaf!
***************************************
Uummanni Oromoo kan du’aa fi hidhamaa jiruuf wantoota torbaafi:
1. Oromoon biyya isaa irratti ( Finfinne fi magaalota Oromiyaa keessa jiran hundumaa dabalatee) abbaa biyyaa ta’ee ofiin of buluchuu fi bittaa alagaa jalaa bahuudhaafi.
2. . Qabeenya isaa, lafa isaa dabalatee, gulummeeffachuu fi lafa haga ammaa hatameef qabeenya haga ammaa saamame deebifachuudhaafi.
3. Afaan Oromoo afaan hajjaa federaalaa ta’ee sadarkaa naannootittis ta’ee, sadarkaa biyyoolessaatitti afaan ofiiti fi ijjoollee isaatiin buluudhaafi.
4. Sirni fi seerri sadarkaa Oromiyaatii fi biyyoolessaatitti ijaaramu kan Oromoodhaan ijaaramuu fi, kan Oromoodhaan gaggeeffamuu fi, kan Oromoo fayyadu akka ta’u godhuu fi. (Kanaan booda, Oromoon aangoon kan alagaadhaan kennamuuf otoo hintaane burqaa aangoo ta’ee kan alagaadhaafuu aangoo hiru ta’uu qaba.)
5. Mirgoota eenyummaa saboota biroo kan biyya san keessa jiran kabachiisu fi isaanis dhugaadhaan hiriirsuu kan danda’u Oromoo ta’uu hubatee, sirna federaalaawaa kan dhugaa biyya san keesatti ijaaruudhaafi.
6. Yoo sirna federaalaa kan dhugaa ijaarree walfaana jiraachuudhaaf sabni kuun hawwii fi fedhii kan hin qabne ta’e, mirga hiree ofii ofiin murteeffachuu Oromoo kabachisuudhaafi.
7. Hidhamtoonni siyaasaa hundi hatattamaan akka hiikaman, Oromoota gara-jabeenyaan ajjeefamaniif gumaan bahee, warri ajjeechaa san raawwatan seerattii akka dhihaatan taasisuufi.
Warri akka dhaabaatittis ta’ee akka dhuunfaatitti warraaqxan wanni hojjettanii fi wanni jettan kaayyoowwan kana bakkaan gahuuf akka ta’e hin dagatiinaa!
#OromoProtests #EthiopiaProtests #AmharaProtests


c: text/html

text:
Bismillah jechuun dubbii kiyya banee
Gargaarsa Mawlaa abdadhee kunoo karaa bu’ee
Zinaan karaan isaa badee hin qabu faaydaa
Itti hin kalaayinaa miidhaan isaa guddaa
Tooftaa ittin of eegdanii kunoo asirraa baradhaa
Hojii irra oolchuf carraaqaa gargaarsa Rabbiin kadhaa
Amma haa jalqabnu
Walumaan haa barannu
Kitaaba buusuf: https://sammubani.files.wordpress.com/2019/12/zinaa-irraa-akkamitti-of-eeganii.pdf
Guduunfaa
Itti Fufi…
Tooftaalee zinaa (sagaagalummaa) irraa ittiin of eegan hanga ammaa ilaalle haala kanaan haa guduunfinu:
8-Hiriyyoota babbadoo irraa fagaachu-dhugumatti, fedhii keessaa waliin wanti gara badii zinaatti nama dhiibu hiriyyoota babbaadodha. Sababa hiriyyaatin nama meeqatu qilee badiitti tare. Mee, seenaa dhugaa tokko waliin ilaalun dhugaa kana haa hubannu:
Seenaa Itti Fufi
5-Namni wanta haraamaa jaallatu Rabbiif jedhee dhiise, wanta san karaa halaalatiin argata ykn kan san caalu Rabbiin bakka isaaf buusa-Har’as imaamu ibn Al-Qayyim irraa jechoota mi’aawo haa habbuuqannu.
Itti Fufi…
Kutaa darbe keessatti adabbii fi miidhaa zinaa irraa dhalatu ilaalle turre. Namni wanta badaa tokko kan dhiisuf takkaa adabbii isatti dhufu sodaachun takkaa immoo faayda isa jala darbuu sodaachun takkaa immoo mindaa fi waan gaarii abdachuuni. Namni kanniin sadan sammuu keessatti yoo galche hojii fokkuu zinaa irraa ni fagaata.
Read more
Kutaa darbee keessatti zinaan (sagaagalummaan) qormaata cimaa namni ittiin qoramuu fi namni qormaata kana darbe mindaa fi gammachuu guddaa akka argatu ilaalle turre. Dabalataanis karaalee zinatti nama geessanii fi akkaata isarraa of eegan jalqabnee turre. Har’as gargaarsaa Mawlaatin akkaata zinaa irraa itti of eegan ilaalu itti fufna.
Itti Fufi…
Jireenya dhala namaa keessatti qormaanni karaalee adda addaatin nama qunnama. Addunyaan tuni iddoo qormaataa waan taatef, wantoonni nama qoran guyya guyyaan dabalaa adeemu. Zinaan hojii fokkuu ta’uu waliin wanta guddaa namoonni ittiin qoramaniidha. Keessumaayyu, marsaa dargaggummaa fi shamarrummaatti umriin 15-25 jiru umrii baay’ee ulfaata namni qormaata kanaan itti qoramuudha. Kaayyoon guddaan qormaata kana keessa jiru: nama Rabbiif jedhe of qabu fi nama badii kanarraa of hin qabne adda baasun ergasii jazaa isaaniif kafaluudha. Qormaata booda namni wanta hojjateef jazaa ni argata. Kanaafu, namni takkaa qormaata zinaa kana darbuun mindaa guddaa argata, takkaa immoo qormaata kana kufuun adabbii guddaaf of saaxila.
Itti Fufi…
Sab-qunnamtii irratti saalli lamaan waliin haasawuun khalwaa dhowwamee keessaa ta’uu danda’aa?
Yeroo ammaa karaan dhiiraa fi dubartiin itti wal qunnaman salphataa dhufee jira. Teknolojin gadaa kanaa kana salphisuun gahee ol’aanaa taphataa jira. Sab-qunnamti (social media) yommuu jennu karaa namoonni salphatti odeefannoo wal jijjiraniidha. Fakkeenyaf, Kan akka fesbuuki, WhatsApp, viber, telegram, Yahoo, email fi kkf. Read more
Ji’oota darban keessa waa’ee Rabbii ilaalle turre. Rabbiin beeku fi Isatti amanuun jireenyi teenya akka fooyyoftuu fi daandii sirrii qabattu taasisa. Yeroo dargaggumma fi shamarrummaa ibidda fedhii cimaa keessa namaatti qabatu Rabbiin beeku, itti amanuu, sodaachuu fi Isa jaallachuun akka qabbanaa’u muxannoo fi qorannoon ni agarsiisa. Warroonni Rabbiin beekanii fi itti bulan ibidda kanarraa nagaha akka bahan shakkii wayitu hin qabu. Warroonni Rabbiin irraa fagaatan immoo ibidda fedhii kanaan gubataa akka jiran hundii keenyaa ni beekna. Mee karaalee ibidda fedhii irratti ittiin obsan muraasa haa ilaallu. Karaan kuni warraa obsa qabaniif obsi akka cimuuf, warra obsa hin qabneef immoo obsa akka horatanii fi ibidda fedhii hir’isaniif agarsiistu isaaniif ta’a. Read more
Ani shamara maatii beekkamaa irraa taatedha. Akkuma namoonni ragaa bahan ani nama amantii qabatee fi amala gaarii qabuudha. Garuu dargageessa tokko baruuf sababa na kakaase hin beeku. Balaa abbaan isaa du’uutin waan rukutamee fi itti-gaafatamummaan obboleeyyani fi haadha horachuu isarratti waan kufeef isa gargaaru barbaade. Dargaggeessi kuni karaa hiriyyoota badaa qabate. Anis isa nan gorse. Isa cinaa dhaabbachuu fi dhugaan isa gorsuun dirqama kiyya akka ta’e natti dhagahame. Dhumarratti, gara barnoota isaatti ni deebi’e, hiriyyoota badoo ni dhiise, guutumaan guututti ni jijjirame. Read more

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ajjeechaa Jumlaa ummata Oromoorratti Raawwatamaa Jiru Kan Dhaabsisu Qabsoo Qofa
Ibsa Qeerroo Bilisummaa Oromoo, Caamsaa 10, 2022
Murni aangoo irra jiru kan maqaa ‘Biltsiginnaatiin Paartii’ of yaamu waraana Oromiyaatti bobbaasee guyyuu gocha suukanneessaa ilmaan Oromoorratti raawwataa oola. Oromiyaa keessatti guyyaan Oromoon waraana PP tiin hin ajjeefamiin oole waggoota afran dabran keessatti guyyaan tokkollee hin turre. Manaa fi qabeenya ummataa gubuunis aadaa waraana maafiyaa biltsiginnaa taheera. Guyyaa irraa gara guyyaatti gochi garajabeenya PP kun dabalaa deemuun, baatii Ramadaan yeroo ummanni Soomanatti jiru humni faannoo fi Poolisoonni Amaaraa, Raayyaa Ittisa Biyyaa waliin tahuun ummata Oromoo Wallootti duuluun namoota nagayaa 30 ol ajjeesaniiru. Ummanni Walloo baatilee jahan (6)!dabran keessa namoonni 300 ol ajjeefamuun manneen isaanii kan kumaan lakkaawamu gubateera. Weellisaa Sa’aad Awwal dabalatee namoonni kuma hedduu tahan mana hidhaa keessatti gidirfamaa jiru.
Ebla 21 irraa eegalee guyyoota afuriif haleellaa humna qilleensaa murni abbaa irree bilxiginnaa Shaggar Lixaa aanaa Abunaa Gindabarat ganda Doggomaa fi gandoota ollaa keessatti raawwateen ummanni meesha maleeyyii 30 ol ajjeefamuu, manneen dhibbaa ol qabeenya keessa jiran waliin gubateera. Ummanni gandichaas guutummaatti qe’ee fi qabeenya isaa dhiisee gara gandootaa fi magaalota dhiyootti, gariin lagatti baqateera.
Ebla 28, 2022 Lixa Shaggar aanaa Ada’aa Bargaa ganda Caancoo Birrattee fi Tuulii Dasee keessatti waraanni Abiy Ahmadiin hoogganamu namoota nagayaa 46 ajjeesuun manneen ummataa fi qabeenya isaanii hedduu gubeera. Waraanni shiftaa PP kun Caamsaa 6, 2022 godinuma kana aanaa Gindabarat magaalaa Kaachis ganda 02 keessatti abbaa daa’imman lamaa kan tahe barsiisaa Kiisii Baayisaa fi haadha warraa isaa ulfa baatii 7 kan taate Barsiiftu Gannat Birrii bakka tokkotti ajjeesuun daa’imman isaanii lameen abbaa fi haadha malee hambiseera.
Baha Shaggar aanaa Fantaallee keessattis Ebla 27, 2022 dargaggeessa ga’eessa Bulgaa Boruu bakka inni loon tiksutti ajjeesuun reeffi isaa akka hin kaafamne dhorkuudhaan halkan sadiif akka laga keessa turu gochuun gocha suukanneessaa ummata keenyarratti raawwateera. Ajjeechaa abbootii gadaa Karrayyuutiin booda namoonni nagayaa kurnan hedduutiin lakkaawaman sababa Oromummaa isaaniif qofa aanaa Fantaallee fi Boosat keessatti waraana Abiy Ahmad bobbaaseen ajjeefamaniiru.
Waraanni maafiyaa PP kun godina Kaaba Shaggar (Salaalee) aanaa Warra Jaarsoo keessaa ganda Jamjam Maalee fi Awwaaree Goljee keessaa namoota 18 qabanii kanneen:
1. Kaasaa Taammiruu
2. Mallasaa Simee
3. Tasfuu Tulluu
4. Tashoomaa Abbii
5. Dammuu Kaasaa
6. Kaasaa Dobocee
7. Abbush Lammaa
8. Maammushee Habtaamuu
9. Mindaa
10. Bojaa Asaffaa
11. Tolii Habtaamuu
12. Damuu Taayyee
13. Ashuu Bojaa
14. Fiqaaduu Dachaasaa
15. Shallamaa Katamaa
16. Taarikuu Katamaa
17. Addisuu Simee fi
18. Boggaalaa
jedhaman hidhaa keessatti dararaa turuun gaafa Caamsaa 3, 2022 gara Daangaa Goojjam, Sulula Abbayaatti geessuun bakka Alantee jedhamutti ajjeesuun allayyaa keessatti gatanii maatiin akka reeffa hin arganne gochuudhaan bineensa nyaachisan. Guyyuma kana aanuma kana bakka Bocceessaa jedhamu qofatti waraanni faashistii Abiy Ahmad manneen Qonnaan Bultootaa Oromoo 28 ol qabeenya guutuu waliin gubuun barbadeesseera. Guyyaa itti aanu aanuma kana keessatti namoota meesha maleeyyii 8 itti dabaluudhaan bakka tokkotti ajjeesan. Godina kana aanota akka Kuyyuu, Hidhabuu Abootee fi Yaayyaa Gullallee keessatti manni fi qabeenyi ummataa gubachuu fi ummanni siiviliin guyyuu ajjeefamaa jira.
Waraanni murna PP kun gocha badii kana itti fufuun godina Gujii Lixaa aanaa Qarcaa ganda Laayyoo Qundhii keessaa daraggoota lama kanneen: Kidaanee Ejersaa Tunuu fi Nugusee Mangashaa Baarudaa jedhaman qabuun erga hidhanii daraaraa turaniin booda gaafa Caamsaa 4, 2022 ganda Gurraachuu jedhamu geessuun ajjeesuun maatiin akka reeffa hin kaasnellee dhorkan
Haaluma wal fakkaatuun godina Matakkal keessattis waraanni abbaa irree Abiy Ahmad fi hidhattoonni Amaaraaummata Oromoo irratti lola labsuun namoota nagayaa ajjeesuu, manneen fi qabeenya ummataa gubuu fi ummata qe’ee isaarraa buqqisuu akka malee jabeessanii jiru. Haaluma kanaan Ebla 29, 2022 Godina Matakkal aanaa Dibaaxii ganda Qorqaa bakka Suukkan jedhamutti waraanni PP fi faannoon Amaaraa namoota: Jirraa Getaachoo fi Abbee Gammachuu kan jedhaman mana isaanii keessaa gad baasuun rasaasa itti roobsuun ajjeesaniiru. Gaafa Caamsaa 2, 2022 Aanuma kana ganda Gaalessaa bakka Geeshee jedhamutti nama Abbiyyee Taganyee jedhamuu fi aanaa Bulan ganda Goongoo bakka Fixii jedhamutti nama Baayisaa Taaddalaa jedhamu ajjeesan. Aanaa Dibaaxii ganda Caancoo keessattis Ebla 28, 2022 abbaa ijoollee kan tahe Obbo Habtaamuu Yaadataa kan jedhamu waraana shiftaa PP tiin ajjeefameera.
Godina kana keessatti ummanni kumootaan lakkaawamu qe’ee isaarraa buqqa’uun magaalaa fi gandoota baadiyyaa keessatti walitti guuramee jireenya akkaan hamaatiif saaxilamee jira. Mana maleeyyii tahuun waan nyaatanii fi dhugan dhabanii rakkoo hamaa keessatti kufaniiru. Matakkal, aanaa Dibaaxii keessatti ummanni ganda Somboo Siree bakkoota akka Daalattii, Abbaa Lataa, Abbaa Manduu, Daakkinoo fi Jingin keessaa guutummaatti waraana shororkeessaa PP tiin qe’ee irraa buqqifamee jira. Ganda Qorqaa keessaa: bakka: Calliyaa, Suukkan, Amuruu, Daallee Waayyuu, Daallee Dabaqqaa, Daallee Taabor, Boonfoo fi Diimtuu keessaa guutummaatti waraana PP tiin buqqa’uun qabeenyaa fi qe’ee isaanii gatanii wiirtuu ganda Qorqaa mana barumsaa keessa qubatanii rakkoo hamtuu keessa jiru. Aanuma kana ganda Gaalessaa bakkoota akka Jajjaba Gissaa, Geeshee fi Gama Garbii keessaa buqqa’uudhaan magaalaa Gaalessaa keessatti beela, hongee fi qorraan rakkataa jiru. Ganda Caancoo keessaas bakka Gish Gaaraa fi Lakkuu Xeephaa keesaa ummanni guutummaatti buqqa’uun magaalaa Gaalessaa keessatti gidiraa ulfaataaf saaxilamanii juru.
Ganda Tuksii Gambeel fi Giiphoo keessaas ummanni hundi buqqa’uun magaaluma Gaalessaa keessatti rakkataa jiru. Ummanni buqqa’e kun irra caalaan manni isaa gubatee qabeenyi isaa waraana kanaan saamameera. Daa’imman, maanguddootaa fi haadholiin ummata buqqa’e kana keessatti baayyinaan argamu. Godina Matakkal aanaa Dibaaxii keessatti manneen ummataa waraana Abiy Ahmadiin guyyaa tokkotti gaafa Ebla 26, 2022 kan gubatan keessaa muraasni kan namoota armaan gadiiti.
Ganda Boonfoo keessatti:-
1.Margaa Ayyaanaa
2. Aagaa Kabbadaa
3. Kumarraa Kabbadaa
4. Qixxeessaa Kabbadaa
5. Abbabbaa Ayyaanaa
6. Lammeessaa Tolasaa
7. Hundarraa Abbabaa
Ganda Daalattii
1. Abiyoot Taaddasaa
2. Balaachoo Mazgabuu
3. Addisuu Masgabuu
4. Mangashaa Disaasaa (abbaa)
5. Nigaatuu Mangashaa (ilma)
6. Gusoo Mangashaa (ilma)
7. Jirraa Mangashaa (ilma)
8. Hiikaa Mangashaa (obboleeyyan)
9. Taarraqaa Mangashaa (obboleeyyan)
10. Tasfaayee Taaddasaa
Godina Matakkal aanaa Dibaaxii gandoota hedduu keessaa ilmaan Oromoo, abbootii Gadaa, maanguddootaa fi haadholii dabalatee namoonni dhibbootaan lakkaawaman qabamuun magaalaa Gaalessaa keesatti hidhamuun dararamni ulfaataa irra gahaa jira. Maatiin dhaqee dubbisuu hin danda’u. Reebichii fi hiraarsi hamaanis irratti raawwatamaa jira.
Godina Qeellam Wallaggaa aanaa Anfilloo ganda Sichaawoo keessatti gaafa Ebla 30, 2022 daa’ima waggaa 12 Carraa kan jedhamu waraana Abiyyiitiin gara jabeenyaan ajjeefame. Aanuma kana ganda Yaarer keessattis Caamsaa 5, 2022 daa’ima umrii kanaan gitu Roobaa kan jedhamu haala wal fakkaataatiin ajjeefame. Guyyuma kana Horroo Guduruu Wallaggaa aanaa Jimmaa Gannatii magaalaa Haratootti waraanni PP barattoota 3 daree barnootaa keessaa gad baasuun ajjeeseera. Lixaa Shaggar aanaa Amboo ganda Haaroo Xiroo keessattis guyyuma kana maanguddoo waggaa 70 olii Obbo Nagaasaa Tolasaa ajjeesan. Wallagga Lixaa aanaa Begii magaalaa Kobor keessattis ijoolleen ol guddattuu Seefuu Malaakuu gaafa Caamsaa 6, 2022 waraana shororkeessaa dhala namaaf rifaasuu hin qabne kanaan ajjeefameera.
Ajjeechaa fi hidhaa jumlaa, manaa fi qabeenya ummataa gubuu fi ummata qe’ee irraa buqqaasuun guutummaa. Oromiyaa keessatti waggoota afran dabran kanaaf osoo walirraa hinn murna abbaa irree Abiy Ahmadiin hoogganamuun ummata keenyarratti raawwatamaa jira.
Cunqursaa fi gabrummaa saba kana ofiirraa dhabamsiisuun biyya walabaa Oromiyaa ijaarrachuuf Qeerroon Bilisummaa Oromoo qabsoo finiinsuuf of qopheessuu qaba. Waraana Bilisummaa Oromoo tumsuu fi humneessuun cinaatti Qeerroon ummata Oromoo dammaqsee sirna gabroomsaa ofirraa kaasee mirga abbaa biyyummaa isaa mirkanerffachuu qaba. Ummanni keenya barumaan mana isaa keessatti, qe’ee isaarratti ajjeefamuu hin qabu. Qabsoo hadhooftuu geggeessuudhaan sirna jumlaan nu ajjeesu hundeedhaan buqqisuudhaan gabrummaatti xumura gochuun yeroon isaa amma. Qonnaan bultoonni, horsiise bultonni, daldaltoonni, dafqaan bultoonni, barattoonni fi hojjettoonni dhaabbilee barnootaa, hojjettoonni manneen hojii garagaraa, ilmaan Oromoo biyya kessaa fi biyya hambaa hundi waan dandeessaniin Qabsoo Bilisummaa Oromoo tumsuudhaan saba Oromoo roorroo jalaa baasuuf dirqama Oromummaan isinirraa eegdu ba’achuu qabdu.
Dhumarratti, waraana fi poolisii federaalaa, poolisii Oromiyaa, kan magaalaa Finfinnee fi Dirre Dhawaa, akkasumas poolisoota naannoo Hararii keessa kan jirtan ilmaan Oromoo, meeshaa diinaa baattanii ergama diinaa fudhattanii maatii keessan ajjeesaa fi mana ummata keessanii gubaa kan jirtan gocha diinummaa kana dhiistanii qawwee diinni isinitti kenne gara diina keessaniitti gara galchitanii akka ummata keessaniif dhaabbatan, gaachana Oromoo fi Oromiyaa kan tahe Waraana Bilisummaa Oromootti makamtanii qabsoo haqaa akka geggeessitan Qeerroon Bilisummaa Oromoo gad jabeessee isiniif dhaama. Miliishoonni fi kallattii adda addaatiin diinaaf ergamaa kan ooltanis dhaamsa kana dhageessanii akka gara qabsoo haqaatti deebitan waamicha isiniif goona.
Akkasuma Mootummoonni Gamtooman UN, Gamtaan Afirikaa AU, Gamtaan Awurooppaa EU, fi Dhaabileen Mirga namoomaaf falmiitan kanneen akka Human rights Watch, Amnesty International, fi kkf gocha Mootummaan Paartii Bilxginnaa Oromiyaafi Lammilee ishee irratti rawwaacha jiruuf xiyyeeffannoo akka kennitan Qeerroon Bilisummaa Oromoo waamicha isiif godha.
INJIFANNOON UMMATA OROMOOF!
Qeerroo Bilisummaa Oromoo!
Caamsaa 10,202!
Finfinnee Oromiyaa


text:
LibreOffice 7.4 Help
LibreOffice can open and save documents in the Microsoft Office file formats, including Microsoft Office Open XML formats.
Faayilii - Banuu filli. Qaaqa faayilii bani kan LibreOffice keessaa faayilii Maykiroosoftii Ofiisii fili.
Faayilii - Olkaa`i Akka fili.
Sanduuqa Akkaakuu faayilii keessaa, dhangii faayilii Maykiroosoftii Ofiisii fili.
Choose - Load/Save - General.
Naannoo Dhangii faayilii durtii, jalqaba irratti akaakuu galmee fili, itti aansiiti akaakuu faayilii ittiin olkaa'amu fili.
Amma booda, galmee yoo olkeesse, Akaakuu faayilii akka filannooketti qindaa'a. Yoo barbaadde ammallee akaakuu faayilii gara biraa kan qaaqa faayilii olkaa'i keessaa filachuu ni dandeessa.
Masaka Jijjiiraa Galmeen faayiloota Maykiroosoftii Ofiisii hundaa kan ukaankaa sana keessa jiran gara galmeewwan LibreOffice dhangii faayilii OpenDokumentiitti galagalchee jijjiira. Ukaankaa dubbisuu barbaaddu fi ukaankaa bakka faayiloonni jijjiiraman itti olkaa'aman ifteessuu ni dandeessa.
Maskicha eegalsiisuuf Faayilii - Masakoota - Jijjiiraa Galmee fili.
Quxaala xiqqoo wajjin, Maykiroosoftii Ofiisii fi LibreOffice lakkaddaa maakroo tokko ta'e hin kaasani. Maykiroosoftii Ofiisiin lakkaddaa VBA (Visuuwaal Beesikii Fayyadamootaaf) fayyadama, LibreOffice immoo lakkaddaa Beesikii qeeyyaa LibreOffice API (Apilikeeshinii Proograamii Interfeesii) fayyadama. Afaan sagantaa lamaan isaanii fayyadaman tokko ta'u illee, wantoota fi toftaalee isaan fayyadaman garaa gari.
The most recent versions of LibreOffice can run some Excel Visual Basic scripts if you enable this feature at.
Maakroota fayyadama tokkoof erga fayyadamte booda isuma deebistee fayyadama biraaf fayyadamuu yoo barbaadde, maakroota sana gulaaluu qabda. LibreOfficen maakroota faayiloonni Maykiroosoftii Ofiisii ofkeessatti qabatu fe'uu fi lakkaddaa maakroota kan gulaalaa LibreOffice Bu'uura IDE keessa jiran gulaaluu ni danda'a.
Galmee Maykiroosoftii Ofiisii kan lakkaddaa maakroota VBA ofkeessatti qabatu bani. Qabeentoota baratamoo(barruu, man'eewwan, Saxaatoo) qofa jijjiiri, maakroota hin gulaaliin. Galmicha akka akaakuu faayiloota Maaykiroosoftii Ofiisiitti olkaa'i. Faayilii Maaykiroosoftii Ofiisii keessatti baniitii, maakroonni VBA akkuma duraaniitti ka'u.
Maakroota VBA yeeroo fe'amu ykn olkaa'amu faayilii Maykiroosoftii Ofiisii irraa haquu danda'ama.
Choose - Load/Save - VBA Properties to set the VBA macro handling of LibreOffice.


text:
Humnootiin mootummaa namoota nagaa of fuuldura qabanii WBOn loluu dhaquu jedhame.
Godina Horroo Guduruu aanaa Guduruutti humnootiin mootummaa lammiilee nagaa qe’ee keessaa qabanii booda gara bosonaatti geessuun rashanuu jiraattonni himan.
Godina Horroo Guduruu Wallaggaa aanaalee garaagaraa keessatti uummanni humnoota mootummaa fi finxaaleyyii Amaaraan ajjeefamaa fi buqqaafamaa jiraachuu OMN guyyuu gabaasaa turee jira.
Tibba kana godina Horroo Guduruu Wallaggaa aanaalee Coomman Guduruu, Abaaboo Guduruu fi Guduruutti humnootiin mootummaa opireeshinii farra riphee lolaaf bobba’an jedhame.
Humnootiin kunneen qofaa hin bobbaane. Uummata nagaa meeshaa waraana ofharkaa hin qabne of fuuldura oofamanii WBO adamsinaa jedhanii bosonatti uummata naqan jedhu jiraattonni.
Jiraattonni OMNf yaada isaanii kennan nu dirqisiisanii nuti fuuldura deemna, humnootiin mootummaa hidhatan immoo nu duukaa deemu jedhu.
Akkaataa balaa irra namoota nagaa buusu kanaan humnootiin mootummaa uummata daheeffatanii opireeshinii farra riphee lolaa taasisuuf yaalanii jedhan.
Bosona keessatti sakattaa WBO jedhame kanaan humnootiin mootummaa dararaa cimaa nurraan gahan jechuun komatu jiraattonni.
Qabsaa’onni Waraana Bilisummaa Oromoo naannicha keessa socho’an gamaa isaaniitiin gochaan mootummaa namoota nagaa daheeffachuu kun yakkaa jedhan.
Humnootiin mootummaa waraana gidduutti namoonni nagaan akka gaaga’aman barbaadu kan jedhu WBOn, kana waan beeknuuf yeroo isaan uummata of fuuldura qabanii deeman otoo arginuu irraa gorree socho’aa turree jedha.
Kun otoo kanaan jiruu humnootiin mootummaa jiraattota sakattaa WBO irraa hafan rashanaa jiraachuu dhageenye.
Caamsaa 5 bara 2022 jechuunis guyyaa kaleessaa gabaasni godina Horroo Guduruu Wallaggaa aanaa Gudururraa nuuf ergame, humnoonni nageenya mootummaa qonnaan bultoota bakka adda addaatti ajjesaa jiraachuusaanii agarsiisa.
Aanaa Guduruutti humnootiin mootummaa qonnaan bultoota sadii manaa jireenya isaanii keessaa erga qabanii booda gara bosonaatti geessuun rashanuu jiraattonni himan.
Aanaa Guduruu ganda Gammannee Guddannee fi Biiftuun Nuuf-baatee Watiyyee, jedhamu keessatti ajjechaan suukkanneessaa namoota nagaa sadiirratti raawwate, rifaatuu guddaa uumee jira kan jedhu maddeen keenya garasirraa dubbisne, hawwaasni gandoota kanneenii ajjeechaa kana sodaachuudhaan baqachaa jira jedhan.
Namoonni ajjeefaman kunniin Habtaamuu Saxxanyii qonnaan bulaa, Dargaggoo Mul’ataa Shibbiruu barataa fi namni Misgaanaa jedhamus qonnaan bulaa ta’uu maddeen keenya ni himu.
Sababni ajjechaa kanaas ‘oppireeshinii WBO qulqulleessuu’ jedhu akka ta’e kan himan maddeen keenya, duula WBO barbaaduu jedhu kana keessatti akka hirmaataniif uummata dirqiin manaa yaafamanii turan waliin warra hirmaachuu dide qofaatti adda baasuun ajjeesaa akka jiran dubbatan.
Bulchiinsi godina Horro Guduruu Wallaggaa aanaalee hedduu keessatti maqaa WBO qulqulleessuu jedhuun humnootii hidhatan bobbaasee jiraachuu kan himan jiraattonni, aanaalee Guduruu, Abaaboo Guduruu, Coomman Guduruu keessatti, humnoonni mootummaa bakka WBOn jiru nutti himaa jechuun namoota nagaa irratti ajjechaan raawwatan hammaatee jiraachuu OMN odeeffateera.


text:
Godaantonni karaa Liibiyaa fi xaaliyaanii ba’uu dhaan garaba Mediteraaniyaan qaxxaamuran akkam malee dhumachaa deemuun addunyaa yaaddessuu isaa jamrayaan baqattootaa kan tokkummaa mootummootaa UNHCR beeksisee jira.
Qilleensi ho’aa adeemee bubbeen galaana irraa gab jedhee yeroo jiru kanatti godaantonni 800 caalan torban darbe galaana Mediteraaniyaan ce’uu utuu yaalanii galaanichaan nyaatamaniiru.
Waardiyaan andaara galaana Xaaliyaanii lubbuu godaantota hedduu dilbata darbe baraarsuu danda’ee jira. Reeffa namoota 45nis baasuu isaa ibse. Kanneen lubbuun hafuuf carrooman kanaaf wal’aansa fayyaa nyaataa fi uffata raabsaa jiran. Waan of harkaa qaban mara galaanatu fudhate waan ta’eef.
Xaaliyaaniin lubbuu godaantotaa baraarsuuf yaalii guddaa goote jechuu dhaan Tokkummaan Mootummootaa galateeffatee jira. Torban darbe qofaa namoota kuma 14 baraasaniiru.
Torban darbe balaa bidiruu adda addaa sadii irratti dhaqqabeen namni 880 kan caalan dhumuu tokkummaan mootummootaa beeksisee jira.


text:
Haala sirnaawaa ta’een bakka seena qabeessa ta’e Weest ministeer Abbey jedhamu keessatti kan gaggeeffamee yoo ta’u reeffii mootitti Robii dabree kaasee galma west minister keessa ka’amee uummanni kuma kurna hedduun hiriiruun kabajaa qabaniif ibsuun bira dabraa turan.
Prezidaant Joo Baaydin fi haadha warraa isaanii dabalatee, namoonni kabajamoon addunyaa gara Londoon ti imaluun sirna awwaalcha har’a irratti argaman.Namoonnii kuma lama caalaan afeeramanii jitran.
Prezidaantoonni mootummoota Itiyoophiyaa, Jorjiyaa fi Gaanaa Dilbata kaleessaa Londoon keessa kan jiru fi Laankaastar House jedhamutti argamuun gadda itti dhaga’amee galmee qohaa’ee irratti barreessuun mallatteessauun ibsanii jiru.
Prezidaantiin Itiyoophiyaa Saahle warq Zawdee, mootittiin dubartii jabduu hoggana sadarkaa guddaa irra turan ittiin jedhan.


text:
Keessa, loltoota British, warra Ganaraal wingatiin hogganamuu wajjiin tahuun loltoota finfinnee walaba baasan keessaa nama tokko ture.
Ganaraal taddassaa Birruu, Bara 1941 G.C. keessa, Akka loltuutti, bakkeen ramaddii isaa tan jalqabaa Harargee dhihaa magaalaa Ciroo keessa ture. Bara kana keessa naannoo carcaritti yeroo sochiin Mahmmad Jiloo ykn bara ” girgiriin Mahmmad Jiloo Bal’innaan deemaa turteedha.
Bara 1941 G.C. keessa, magaalaa ciroo malee iddoo hedduun carcar keessatti sochii kanaan raafamaa turte. Ganaraal taddassaa Birruuiif sochiin tun mudannoo qofa ossoo hin tahiin yeroo duraatiif shira siyaasaa ityoophiyaa akka gaaritti akka hubbatu isa godhe.
Falls Church, Virginia (09/20/2022) – As previously reported by OLLAA, on August 30, 2022, an attack was perpetrated by Amhara…
Mekfira Hussein told Sahan Journal in early 2022 that her experience with hunger as a…
Baruumsi bu'ura jireenya ilma namaati. Barnoonni bu'ura waa hundaati. Manni barnootaa naannoo kee jiraachuu jechuun…
The Conflict Testing Ethiopia’s Nobel-Winning Leader
For several months, Ethiopia has witnessed an escalation of threats on various fronts, both internal…
In a sign of growing concern in Washington about the Civil War in Ethiopia, the…


text:
Kanaafis fakkeenyi 90 ol kan ta’an paartileen adda addaa biyyattii keessa jiraachuun mootummaan paartii hedduu hirmaachise jiraachuu isaa mirkaneessa jedhan. Adeemsa dimokraasii kana humnootiin gufachiisuu fedhan jiraachuu tuqanii miseensota bulchiinsa paartii biyya bulchuu keessaa kanneen gufuu ta’an ilaalchisees rakko jiru karaa dhuma baratamaa ta’een dhabamsiisna jedhan.
Caamsaa 20 kabajamee oole
FINFINNEE — Muummichi ministeeraa Itiyoopiyaa Haayile Mariyaam Dassaaleny waggaa 23ffaan caamsaa 20 har’a yeroo kabajame haasaa dhageesisaniin kan isaan irratti fuuleffatan keessaa jalqabameera kan jedhan sirna ijaarsa dimokraaii ti. Adeemsa kanaafis kan karra saaqe kan IHADEGn hundeeffame mootummaa ce’umsaatiin jedhan.
Kanaafis fakkeenyi 90 ol kan ta’an paartileen adda addaa biyyattii keessa jiraachuun mootummaan paartii hedduu hirmaachise jiraachuu isaa mirkaneessa jedhan. Adeemsa dimokraasii kana humnootiin gufachiisuu fedhan jiraachuu tuqanii miseensota bulchiinsa paartii biyya bulchuu keessaa kanneen gufuu ta’an ilaalchisees rakko jiru karaa dhuma baratamaa ta’een dhabamsiisna jedhan.
Kanaafis fakkeenyi 90 ol kan ta’an paartileen adda addaa biyyattii keessa jiraachuun mootummaan paartii hedduu hirmaachise jiraachuu isaa mirkaneessa jedhan. Adeemsa dimokraasii kana humnootiin gufachiisuu fedhan jiraachuu tuqanii miseensota bulchiinsa paartii biyya bulchuu keessaa kanneen gufuu ta’an ilaalchisees rakko jiru karaa dhuma baratamaa ta’een dhabamsiisna jedhan.


text:
Filannoo Itoophiyaa 2021: Falmii seeraa Paartilee Oromoo fi Boordii Filannoo Biyyaalessaa Itoophiyaa
Boordiin Filannoo Biyyaalessaa Itoophiyaa ALI Mudde 13 bara 2013 ture sakatta’iinsa mallattoo hundeessitootaa irratti taasiseera jedhe ka’umsa godhachuun paartilee siyaasaa 26 haquusaa kan beeksisee ture.
Paartiilee haqaman kanneen keessaa muraasni komiisaanii mana murtii olaanaa federaalaatti dhiyyeeffamchuun murte argachunsaanii barameera.
Paartilee haqaman kunneen keessaayis paartiin Adda Tokkummaa Bilisummaa Oromoo (ATBO)n kan naannoo Oromiyaa keessatti dorgomuf qophiirra turan ni argamu.
Dura taa’aa Adda Tokkummaa Bilisummaa Oromoo (ATBO) kan ta’an Obbo Umar Mahaammad akka BBCtti himniitti, “mallattoo namoota 4,000 ol guunnee gaafa isaan jedhanitti dhiyeessineefii turre,'' jedhan.
''Ergasii filmaatarratti hirmaachuuf qophoofnee osoo jirruu ‘dhaaba keessan haqneerra’ nun jedhan,” jechuun haala Boordii Filannoo Biyyaalessaa Itoophiyaatiin paartiin isaanii itti haqame himu.
Boordin Filannoo Biyyaalessaa Itoophiyaa gama isaatiin ibsa gama toora miidiyaa hawaasaa Facebook isaa irratti Mudde 13 bara 2013 baaseen, sakatta’iinsa samuuda mallattoo bu’uuressitoota paartichaa irratti taasiseen dhibbeentaan afur (4%) qofti sirrii ta’uu himee ture.
''Boordii filannoodhaan yaada keessan kana of duuba garagalaa ilaalaa jennus nuuf hin deebisne,'' jedhan Obbo Umar.
''Garagalcha nuuf kennaa jennaanis nuf hin kennine. Ergasii xalayuma nuf barreessaniin Mana Murtiitti gaafanne,” jedhan.
Akkasumas Dura taa’aa Gamtaa Dimokiraatawaa Oromoo kan ta’an Obbo Sulxaan Qaasim “paartileen Oromoo kan walin ta’uun himannaa dhiyeeffanne paartilee jaha turre. Adda addaan dhiyeeffadhaa jennaan mata-mataan dhiyeeffanne,” jedhan.
Falmii mana murtii…
Akkaataa Labsii Filannoo, Galmee Paartilee Siyaasaa fi Naamusa Filannoo 1162/2011 keewwata 98/4 irratti kaa’ametti dhaabni siyaasaa tokko sababoota garaagaraan Boordii Filannoo Biyyaalessaan yoo haqame fi haqamuusaa irratti komii yoo qabaate, paartichi murteen boordii filannoo erga isa qaqqabee booda guyyoota 30 keessatti iyyannoosaa Mana Murtii Olaanaa Federaalaatti dhiyeeffachuu danda’a.
Kana malees labsiin kun boordiin filannoo paartilee siyaasaa haquu isaatin dura paartileen akka ofirraa ittisanif carraa kennuufii akka qabus hima.
Haa ta’u malee Boordiin Filannoo Biyyaalessaa Itoophiyaa akka ofirraa falmanif carraa osoo hin kenninif isaan haquusaa dura taa’aan Adda Tokkummaa Bilisummaa Oromoo (ATBO) Obbo Umar Mahaammad ni komatu.
“Boordiin filannoo paartiin keessan adeemsa seeraa hin guuttanne. Keessattu miseensota bu’ureessitoota hin guuttanne. Nuti qulqulleesinee san waan mirkaneessinef adeemsa galmeerraa isin haqneerra kan jedhu murteesse."
"Murtiin kun sirri miti sirrachuu qaba jennee Boordii Filannootti yeroo heddu iyyannee deebii nuf hin laanne. Sana booda gara mana murtii deemne” kan jedhan immoo dura taa’aa Gamtaa Dimokiraatawaa Oromoo kan ta’an Obbo Sulxaan Qaasimdha.
Paartileen lamaan Addi Tokkummaa Bilisummaa Oromoo ATBO fi Gamtaan Dimokiraatawaa Oromoo falmii Boordii Filannoo Biyyaalessaa walin Mana Murtii Olaanaa Federaalaatti taasisanin murteen boordii filannoo paartilee lamaan akka haqamanif murteesse akka kufu taasisaniiru.
Mana Murtii Olaanaa Federaalaatti dhaddachi dhimma filannoo 2ffaa dhaddacha Bitootessa 16 bara 2013 oolen, murtee boordin filannoo Adda Tokkummaa Bilisummaa Oromoo akka haqamu murteesse kuffisuun cinatti ATBOn sababa duraan ittiin haqame dhimma mallattoo miseensotaa irratti boordii filannoof ittisasaa erga dhiyeessen booda boordichi murtee akka irratti kennu ajaje.
Paartileen lamaan fulduratti maal yaadu?…
Dhiibbaan seeraan ala ta’e irratti raawwatamuu kan himan dura taa’aan Adda Tokkummaa Bilisummaa Oromoo (ATBO) Obbo Umar Mahaammad yeroo hafe keessatti qophaa’uun filannoo biyyaalessaa marsaa jahaffaa ji’a lama booda adeemsifamurrati hirmaachuuf fedhii akka qaban dubbatu.
Boordii Filannootti “garagalcha mana murtiifi iyyannoos galchinee jirra. Filannoorraa duubatti waan hafneef haala nuf mijeessanii filannootti akka seennuf fedhii waan qabnuf akka nuf murteessanif iyyannee deebii nuf hin laanne” jedhan.
Iyyannoo isaanii boordii filannootti erga kennanii torbee tokko ta’uu himu. Gama biraatin dura taa’aan Gamtaan Dimokiraatawaa Oromoo Obbo Sulxaan Qaasim ammoo adeemsi galmee isaanii akka xummuramuf sochiirra akka jiran himu.
“Yeroo ammaa kanatti dhimma ijoo goonee itti deemaa kan jirru heeyyama keenya argachuudha. Erga galmeeffamnee seerummaan keenya mirkanaa’ee booda dhimma filannoorratti hirmaachuufi hirmaachuu dhabuu miseensota keenya walin mari’annee kan murteessinudha” jedhan.


text:
Durbas ta’e dhiira kittaannuun aadaa keessatti waan baratame. Keessumaa durboonni sababaa aadaaf jecha haala kanaaf saaxilamuun fayyaa isaanii irratti rakkoo jabaa geessisuun isaa hubatamee jira. Kunis yeroo da’umsaa fi quunnamtii saalaa rakkoo addaa kan irraan ga’u ta’uu hayyonni waa’ee fayyaa ni ibsu.
Kanaaf jecha aadaa boodatti hafaa kanneen jedhaman keessaa kittannaan tokko ta’e, hambisuuf biyyoonni haala addaan irratti hojjataa jiran.
Dr. Taddasaa Kitilaa Finfinnee ka jiru Hospitaala BRAAS irraa ibsa kennan mp3 tuquun dhaggefadhaa
Kittaannaa ykn Dhanna Qabaa
- Jaallannee Gammadaa
Durbas ta’e dhiira kittaannuun aadaa keessatti waan baratame. Keessumaa durboonni sababaa aadaaf jecha haala kanaaf saaxilamuun fayyaa isaanii irratti rakkoo jabaa geessisuun isaa hubatamee jira. Kunis yeroo da’umsaa fi quunnamtii saalaa rakkoo addaa kan irraan ga’u ta’uu hayyonni waa’ee fayyaa ni ibsu.


text:
Oromia: Tumsa Jaarmotaa Ilaalchisee Ibsa Qeerroo Bilisumaa: ABO Dabalatee Paartileen Mormituu Shan Gamtaa Uummachuun Dhimma Murteessaa fi Adeemmsa Qabsoo Bilisummaa Sabootaa Kan Saffisiisuu Dha. November 4, 2015Posted by OromianEconomist in Uncategorized.
Tags: PAFD, the Genuinely-Multinational Alliance for Freedom & Democracy in Ethiopia, Tumsa Jaarmotaa Ilaalchisee Ibsa Qeerroo Bilisumaa, UNPO Welcomes Founding of the ‘Unprecedented Political Alliance’ – PAFD
add a comment
Ibsa Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Onkoloolessa 28, 2015
Finfinnee
Gamtaa fi wal hubannaa dhabuun jaarmiyaalee siyaasaa kanneen mirga hiree murteeffannaa fi kabajamuu mirgoota dimookiraasii fi namummaaf abbaa irree Wayyaanee EPRDF/TPLF irratti qabsoo gaggeessan dhabamuun mootummaa Wayyaaneef carraa kan bane fi umrii bittaa Wayyaanee kan dheeresse kessaa tokko kan ture yeroo kanatti furmaata argachuun umrii mootummaa Wayyaanee kan gababasuufi bilisummaa sabootaa fi sablamootaa kan mirkaneessuudha.
Sadarkaa jaarmiyaatti jaarmiyaaleen kanneen akka Addaa Bilisummaa Oromoo (ABO/OLF), Adda Bilisummaa Uummata Sidaamaa (SNLF), Addaa Bilisummaa Sochii Uummata Gambeellaa (GPLM), Adda Bilisummaa Sochii Uummataa Beenishaangul (BPLM) fi Adda Bilisummaa uummata Sumaalee (ONLF) irra walitti dhufuun Walga’ii Oslo Norwayitti Onkoloolessa 23/2015 ta’e irratti Gamtaa qabsoo bilisummaa uummachuun biyyatti keessatti dhiittaa mirga dimookirasii, mirga namummaa fi ukkaanfamuu mirga hiree ofii ofiin murteeffannaa Uummata Oromoo fi saboota kanneenii mootummaan Wayyaanee EPRDF/TPLF’n ukkanfamee jiru aangoo irraa qaarisuuf boqonnaa haaraa qabsoo bilisummaa keessatti uumamedha waan ta’eef nuti jaarmiyaan Qeerroon dargaggoota Oromoo gamtaa uumamee kana ni deeggarra, cina ni dhaabbanna, ni jabeessina walitti dhufeenyii fi gamtaan kun illee biyya keessatti uummata Oromoo fi saboota kanneen gidduutti akka jabaatee itti fufuuf irratti kan hojjennu ta’uu beeksifna!! SNLF, GPLM, BPLM fi ONLF walitti dhufeenya Jaarmiyalee hiree walfakkataa qabanii fi qabsoo bilisummaa saba isaaniif qabsoo gitaa gaggeessan gidduutti uumamee jiruu ilaalchisuun nuti Qeerroon Bilisummaa Oromoo uummata Oromoo fi saboota hiree fakkataa Oromoo qabanii fi jaarmiyaalee “Gamtaa” kana hundeessan keessatti qooda qaban hundaaf ibsa gabaaba qabxii shan qabu dabarsine.
1. Nuti Qeerroon Bilisummaa Oromoo tumsa gamtaa qabsoo bilisummaa furgaasuuf jaarmiyaaleen kun uumaan ni dinqisiifanna dhimma haala yeroo irratti hundaa’ee fi barbaachisummaan isaa qabsoo bilisummaa siffisiisuun mootummaa EPRDF/TPLFtti xumura kan godhu waan ta’eef Uummatni Oromoo fi sabootni Cunqurfamoon biyyatti hiree fakkataa Oromoo qaban yeroon ijaaraman amma waan ta’eef ijaarsaa uummataa gama hundaan akka jabeesanii fi jabeesinu waamicha goona!
*** Guutuu Ibsa Kanaaf:-
tumsa-jaarmotaa-ilaalchisee-ibsa-qeerroo-bilisumaa-onk-28-2015


text:
Haalli siyaasa Itoophiyaa yeroo ammaa isa yeroo kamii caalaa balaa sodaachisaa keessa jira. Ukkura biyyattiin keessa jirtu kana “Rakkoo bulchiisaati ykn hanqina dimokraasiiti” jechuun waamuun balaa jiru salphisanii ilaaluu ta’a. Sababni isaas, waa’ee rakkoo bulchiisaafi hanqina dimokiraasii dubbachuun dura wanti guutuu qaban jiru. Nageenyi biyyaa, yooxiqqate lammiileen mirga jiraachuufi hirmaannaa siyaasa gochuu qabaniifi bulchiisa isaan kana hojiitti jijjiiruu danda’u jiraachuun murteessaadha. Yeroo ammaa kana, biyyattii keessatti isaan kunneen jiru jechuun sadarkaa dandeenyurra hinjirru.
Haala balaafamaa biyyattiin amma keessa jirtu gabaabaatti ibsuuf, Yeroo ammaa:
- Fudhatamtummaafi amanamummaan mootummaan uummata biratti qabu isa yeroo kami caalaa gadi bu’eera,
- Dhaabni bulchu (ABUT/ADWUI) fi mootummaan fedhiiwwan siyaasaa, gaaffiilee, yaadawwan furmaataa dhi’aataniifi kanneen waliin walqabatee balaa dhufuu malu hubachuu hin dandeenye. Mootummaan tarkaanfii gara furmaataatti geessu haguma ta’e fudhachuufillee ga’umsas ta’e fedhii qabaachuusaa wanti mul’isu hin mul’atu.
- Mootummaan yaada karaa nagaa kanneen ibsatanirratti tarkaanfii garajabeenyaa fudhachuu ittifufeera. Haala kanaan baayyeen ajjeefamaa jiru. Namoota hidhuu, reebuufi hiraarsuun ittifufee jira. Kun saffisaan kan hindhaabbanne taanaan gadoo waliratti qabachuu fida.
- Mootummaan imaammata humnaan ukkaamsuu waan hordofuuf, karri siyaasaa cufaadha. Lakkoobsi namoota mootummaafi qabsoo karaa nagaa godhamurraa abdii dhabaa jiranii dabalaa jira. Kun gara eessatti akka nugeessu seenaa biyyattii yeroo dhi’oorraa hubachuun nidandaa’ama.
- Maqaa eenyummaafi mirga sabootaa kabachiisuu jedhuun walshakkiin saboota Itoophiyaa gidduutti uumameera, xuxxuqqaan karaa mootummaafi dhaabbilee adda addaan godhamus ittumaa hammaateera. Aadaan walgargaaruufi walamanuu ammas unuma jira, walittidhufeenyi hawaasammaafi aadaas hin badne. Haata’uutii garu, sadarkaa amma jiru kanaan, rakkoo siyaasaa uumameef furmaata waliiwajjin barbaaduuf haala dandeessisurra kan jiru hinfakkaatu.
- Utuu beekaniis ta’e hinbeekin, keessattuu sabi Tigraay saboota biroo irraa addatti akka ilaalamuuf sochiiwwan hamaan godhamaa jiran nimul’atu. Kun akka dhufu kan godhe hojii proppagaandaafi hoggansa ABUI/TPLF ta’eyyuu, dabalataan dubbichatti kan xuxxuqatanis jiru. Sababa kanaan kan ka’e, dhaloonni saba Tigraay baayyeen gara itti deebi’an dhabuun sodaan golgola’anii argamu. Hoggantoonni dhaabbilee siyaasaa kasaboota Oromoofi Amaaraa, akkasumas, sabni Oromoofi Amaaraa akka wal hinamanne gochuuf wanti godhamaa jirus ittifufeera. Haalota balaafamoo kanneen waliin ta’uun qolachuu qabna.
- ABUT/ADWUI, rakkoo siyaasaa walxaxaa uumame kana amanee, rakkichaaf furmaata soquu hindandeenye. Rakkichi jiraachuusaa utuu hin amanin, furmaata arga jedhanii eeguunis gowwummaadha. Dhaabni kun rakkoo biyyattii mudate furmaata barbaaduuf, gara adeemsa araaraatti akka dhufuuf dhiibbaa gochuuf dirqisiisuun barbaachisaadha.
- Rakkoo siyaasaa walfakkaatu keessa biyyoota galan keessatti, furmaanni rakkichaa namotaafi gareewwan aangawoo harka jira. Gareewwan siivikiifi siyaasaa ce’umsa dimokraasiif shoora guddaa taphachuu danda’u, kanneen aangoo qaban garuu toora jijjiiramaa kara barbaadametti qajeelchuu danda’u. ADWUI biyya kana gara diigamsaafi badiitti akkasumas gargar faca’uufi wal-loliisaatti akka hingeessine gochuuf, hundi keenya ittigaafatamummaa qabna.
- “Itoophiyaan hindiigamtu, gara wal-loliisaatti hindeebitu, biyyattii keessatti eenyummaa sabaa irratti kan xiyyeeffate miidhaan hin geggeefamuufi kkf “ jedhanii of-goyyomsuun booda gatii nama baasisuu danda’a.
Biyyattiin haalawwan rakkisoo armaan olitti ibsaman keessa jiraachuusheerraa kan ka’e, sadarkaa hunda keenya miidhu qaqqabuu dandeessi. Kun utuu hin ta’in, dhuunfaanis ta’e walii-wajjin socho’uun rakkoo kana qolachuu qabna. Yoo kana goone qofa kan nuti biyya lammiilee hunda ija tokkoon ilaaltuufi kan olaantummaan seeraa keessatti kabajame akkasumas sirna mirga namoomaaf eegumsa godhu kadiriirsuu dandeenyu.
Haalawwan kunneen hunda keenya yaaddoo keessa buusu. Yeroo akkanaa kanatti, ittigaafatamummaa keenya eenyuun utuu hin eegin ba’uu qabna. Rakkoolee uumaman kanaaf fala fiduuf, tarkaanfiin inni duraa rakkoo sana sirriitti adda baasuun akka beekamu gochuudha, itti aansee furmaata ta’a kan jedhan lafa kaa’uudha. Haala kanaan, (Editorial Board) Raadi’oo Waazeemaa, waamicha armaan gadii nama hundaaf dhi’eessa. Qabxiilee kunneen gaarii yoo isinitti fakkaatan, fudhadhaa. Dogoggora yoota’anis sirreessaa ykn fooyyessaa fayyadamaa. Waamichiifi iyyannikeenya, namoota yaada qajeelaa qaban hunda bira haaga’u jenna.
- Hoggantootaafi miseensota ADWUI bakka arginu hundatti dhiibbaa irratti gochuu. Kana yeroo jennu, waan akka ta’u barbaannuu, sodaa qabnu akkasumas balaa jiru utuu hindhoksin itti himuu, waliin haasa’uufi akka isaan waan danda’an hunda godhaniif gaafachuu dabalata.
- Poolisoota Federaalaa, hoggantoota loltuufi humna nageenyaa irratti dhiibbaa gochuu. Jimilaan hidhuun, ajjeechaan, ukkaamsaan, nama dhiphisuuf ari’achuun akka dhaabbatu gochuuf, mata mataanis ta’e kanneen wajjin hojjetan waliin akka yaalii godhaniif itti himuun amansiisuufi dhiibbaa gochuu barbaachisa.
- Dhaabbileen siyaasaa dhimmichi na ilaallata jedhan, haalduree tokko malee waliin mari’achuufi waliigaltee gochuuf walitti dhufuu qabu. Dhaabbileen siyaasaa waliin ta’uun, biyyattiin haga mootummaa uummataan filame qabaatutti, toora isheen irra adeemtuufi maal maal ta’uu akka qabu sagantaa kallattii agarsiisu (Road map) baasuun uummatatti haabeeksisan. Mariifi waliigalteen kun haga dandaa’ametti hunduma kan ofitti hammatte utuu ta’ee filatama. Biyya keessaafi alatti bifa dandaa’ameen utuu ta’ees gaariidha. Waliigalteewwan adda addaa, qabxiilee furmaata uummataaf dhi’eessuu danda’u. Wanti guddaan, yaadonni furmaataa dhi’aatan, kan gara fuula duraatti maal akka ta’uuf deemu uummatatti agarsiisaniifi uummata abdachiisan ta’uudha.
Waliigaleefimariin kamuu yeroo geggeeffaman, waantoonni sadii dagatamuu hinqaban jennee amanna. Isaanis: I) Waan hunda duwwaa irraa jalqabuu hinqabnu, II) Sirni nuti ijaarru, qajeelfamoota dimokiraasii kanneen bu’uura san kan hojiirra oolche ta’uu qaba, III) Sirni ijaarsa mootummaa Federaalawaa, ce’umsa gara dimokraasiitti godhamuuf akka ka’umsaatti fudhatamuu qaba.
- Gareeleeniifi dhaabbiileen siivikii dhimmi biyyatti nu ilaallata jedhan, walii wajjinis ta’e mata mataan ittigaafatamummaa isaanii ba’uu qabu. Dhaabbileen siviikii kunneen dhiibbaa dhaabbilee siyaasaarraa ofeeguun, humnoota ykn gareewwan siyaasaa gorsuufi ifachuun hojiisaanii hojjechuutu irraa eegama. Dhaabbiileen sivikii kunneen yaada biyyaaf ta’a jedhan yoo kadhi’eessan ta’es gaariidha. Kun kanneen biyya keessaafi ala jiran hunda dabalata. Hundumtuu akkaataa haalli naannoo eeyyameen walitti deemuun mari’achuufi hariiroo uumuu danda’u. (Kun gareewwaniifi dhaabbiilee hawaasaa bifaafi kaayyoo adda addaan hundeeffaman kanneen akka dhaabbilee amataa adda addaa, hawaasa ogeessotaa gara garaa kan dabalatu ta’ee, dhimmuma kanaaf kanneen hundeeffamanis ni ilaallata.)
- Garaagarummaan Ilaalcha siyaasaa, sabummaafi amantaan utuu hindaangeffamin, bifa mijate hundaan walitti deemuun, walitti dhufeenya hawaasummaafi jaalala obbolummaa durumaan jiru isa yeroo kami caalaa amma jabeessuun barbaachisaa ta’ee mul’ata. Gochi akkasii kun namoonni akka wal amananiif nigargaaraa, walshakkii faca’ee jirus nidhadhabsiisa. Haala kanaan, tarii jeequmsi yoo uumamellee salphaatti walgargaaruuf haala mijeessa.
- Lammiileen Itoophiyaa yaaddoofi abdii qaban kan irratti ibsatan waltajjiin bifa haalli mijateen utuu babal’atee gaariidha. Saboonni waa’ee walii waliisaanii akka yaadaniifi dhiphatan dubbachuus dhaga’uus nibarbaadu. Lammiileen Itoophiyaa, jaalala, walamanannaafi sagalee abdii walii waliisaanii dhaga’uu fedhu. Itoophiyaanonni ofiisanii waliin waliif galuu barbaadu. Dhukkubbii isa tokkoof gadda qaban ibsuu fedhu. Garaagarummaa qaban irratti jibba tokko malee mari’achuu fedhu. Kanaaf, qaama kamuu utuu hin eegin yaada keenya walhaadhageessisnu.
- Haasaan jibbiinsaa jalqabbii daandii badiisaati. Haala kamiinuu, saba tooko, amantii ykn walitti qabama namootaa kan xiyyeeffate haasaa jibbiinsaa hambisuun, fedhii nagaaf qabnu mullisuudha. Haasaafi gocha jibbiinsaa hambisuutu nurraa eegama. Yeroo haasaa jibbiinsaa arginu dogoggora akka ta’e dubbachuuf ittigaafatamummaa qabna. Garaagarummaa ilaalcha siyaasaa kan ka’e, namummaa nama sanaa haaluufi akka uumama biraatti dhi’eessuun, saba namni sun irraa dhufe akka namaatti akka hin ilaalamneef yaalii gochuun, akka haasaa jibbiinsaa balaafamaatti ilaalama. Haasaa jibbiinsaarra biyyi fayyadamu tokkoyyuu hinjiru.
- Hawaasni addunyaa balaa balbala Itoophiyaarra ga’e kana akka hubatuuf, tooftaan cimnee hojjechuun barbaachisaadha. Kun hiriira nagaa ba’uufi gadda qabnu ibsuu caalaa ergama bal’aafi gadifagoo kan qabu ta’uu hubachuun barbaachisaadha.
- Midiyaaleeniifi gazexeessitoonni biyya keessaafi alaa, biyyi keenya haala muddaa kana ceetee gara boqonnaa fooyya’aatti akka darbituuf waamichachaafi ergaa walfakkaatu nidabarsu jennee amanna. Yoodandaa’ame, yaada walfakkaatu yeroo tokkichatti akka tamsaasan ykn karaa mijatuun tokkummaan sagalee akka dhageessisan cimsinee gaafanna.
Waamichiifi iyyannikeenya garaagarummaa tokko malee lammiilee Itoophiyaa yaada qajeelaa qaban hunda haaqaqqabu.
Raadi’oo Waazeemaa
Hagayya 2008


text:
Ilmaan namaa yommuu jireenya tana keessa jiraatan gaafin akkana jedhuu yeroo hundaa sammuu isaanii quuqa. “Eessa deemaa jiraa? Xumurri ykn gahuumsi kiyya eessaa? Du’ee achumaan nan badaa?” Kuni gaafi guddaa deebii barbaadudha. Namni gaafi kanaaf deebii argate, jireenya keessatti tasgabbiin jiraata. Sababni isaas, gahuumsa itti deemu waan beekuf. Kanaafi, namoota Rabbii fi Guyyaa Aakhiraatti amanan tasgabbaa’oo fi abdii kan hin kunne ta’anii argina. Balaa ykn gadda cimaa keessa yommuu ta’an, wanta abdatan tokko qabu. Yommuu hojii gaggaarii hojjatan wanta kajeelan tokko qabu. Yommuu nafseen isaanii gara baditti isaan kakaastu, wanta tokko sodaachun of qabu. Kuni hundii jireenya keessatti aannan tasgabbii akka dhugan isaan taasisa.
Dabalata Dubbisi
Addunyaan tuni iddoo qormaataa haqni guutuun keessatti hin mirkanoofnedha. Eenyullee taanan haqa guutuu addunyaa tana keessatti nan argadha jedhee osoo carraaqe, haqa guutuu hin argatu.Sababni isaas, gufuwwan baay’een wanta kana akka hin hojjanne isa taasisu. Fkn, mootummaan abbaa irree tokko namoota kumaatamatti lakkaawaman ni ajjeessa. Mootummaan abbaa irree kuni osoo mana murtiitti haqaaf hin dhiyaatin ni du’a. Kanaafu, warroonni mirgi isaanii sarbame osoo haqa guutuu hin argatin addunyaa irraa boqotanii jiru jechuudha. Garuu gaafin kuni sammuu namaa qaxxaamura:“Rabbiin (subhaanahu wa ta’aalaa) namoota uumee osoo haqa guutuu isaaniif hin kennin akkanumatti ni dhiisaa? Zaalimman (cunqursitoonni) akkanumatti badanii ni hafuu?” Deebiin isaa “Rabbiin Mootii haqaa waan ta’eef namoonni yommuu akkanatti wal miidhan haqaan isaan jidduutti osoo hin murteessin hin dhiisu. Guyyaan Murtii kunis Guyyaa Qiyaamaa ta’a.” Kanaafu, namoonni murtiif lamuu kaafamu qabu jechuudha. Kutaa darbe keessatti yaadota sobaa warri Qiyaamaa kijibsiisu itti fayyadamu deebii isaa waliin ilaalle turre. Har’as yaadota hafan ni ilaalla.
dabalata dubbisi
Kutaalee darban keessatti Aakhiratti amanuun maal akka ta’ee fi maal akka of keessatti qabatu ilaalle turre. Aakhiratti amanuun gammachuu fi milkaa’inna nama tokko kan murteessudha. Sababni isaas, Aakhiraan gahuumsa xumuraa namoota hundaati. Namni jireenya keessattti gahuumsa ofii yoo hin beekin, garam akka deemu hin beeku. Jireenya tana keessa maaliif akka jiraatu ni wallaala. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa iddoo jireenyaa lama uumee. Tokkoffaan, iddoo jireenyaa gabaabdu taate fi qormaanni itti adeemsifamuudha. Iddoon jireenyaa gabaabdun tunis addunyaa tana. Lamaffaan immoo iddoo jireenyaa yeroo dheeraa turuu fi firiin qormaataa (jazaan) itti mul’atuudha. Kanaafu, umriin iddoo jireenya gabaabdun tuni erga xumurame booda Guyyaan iddoon jireenyaa dheeraan itti jalqabamuu ni dhufa. Kunis Guyyaa Qiyaamaa ta’a. Guyyaa Qiyaamaa kana namoonni du’an kaafamuun gara iddoo jireenyaa lammataatti oofamu.
Dabalata dubbısı
Jireenya keessatti sababni guddaan namoonni yeroo baay’ee gammachuu fi milkaa’inna itti dhaban maal akka ta’ee beektu? Tarii qarshii dhabuu, namni jaallatan du’uu, qabeenyi barbadaa’u fi kan biroo jechuu dandeessu. Eeti, kunniin sababa ta’uu danda’u. Garuu sababa guddaa ta’uu danda’u? Sababa guddaa ta’uu hin danda’an. Dhugumatti, sababni guddaan jireenya keessatti gammachuu fi milkaa’inna itti dhaban, Guyyaa Qiyaamatti kafaruu ykn shakkuudha. Read more
Guyyaan Qiyaamaa shakkii akka hin qabne kutaalee darban keessatti irra deddebi’uun ilaalle jirra. Ammas, shakkii sheyxaanni namatti darbu balleessu fi qulqulleessuf irra deebinee ni ilaalla. Guyyaa Qiyaamaa fi wantoonni Guyyaa san adeemsifaman wantoota gara fuundurraatti dhufanii fi geeybii ta’aniidha. Seenan darbe akkuma nuuf geeybi (nurraa dhokata) ta’ee, wanti gara fuundurraatti dhufus geeybi (nurraa dhokataadha). Garuu wanta dhokataa ykn fagoo kana akkamitti beeknaa? Wantoota kanniin karaa lamaan beekun ni danda’ama. Isaanis; mallattoolee fi odeefannoo dhugaa (haqa) ta’eeni. Read more
Yeroo darbee keessatti waa’ee hamaa fi jette jette ilaalchise irratti mari’achuun keenya ni yaadatama. Yeroo baay’ee hamni miidhaa baay’ee akka geessu hubanne irraa fagaachuf hin carraaqnu. İnuma akka madda gammachuutti fudhanna. Namoota lakkoofsa isaani baay’ee xiqqaatu hojii fafee kana irraa fagaata. Hama ittisuuf tarkaanfiwwan fudhachuu qabnu maal fa’aa?
1.Cimanii hojjachuu- Hojii malee taa’un hundee badiiti fi dhiphinnaati. Sammuun hojii gaarii hojjatee of bashanansiisu barbaada. Garuu yoo hojii dhabee akka ibiddaa of gubee fixa,ni cinqama. Read more


text:
Obboo Baqqalaa Nadhii (80) gootota Waldaa Maccaa Tuulamaa bu’urreesanii wareegama bu’urri waldichaa gaafate gurgurdoo kanfalan keessaa issaan tokko. Obboo Baqqalaan Bu’ura waldaa Maccaa Tuulamaarraa kaasee amma guyyaa kaleessaa Guraandhala 11/2014 du’aan Addunyaa kanaarraa darbaniitti Itti aanaa prezdaantii, prezdaantii kabajaa fi gorsaa seeraa ta’uun tajaajila olaanaa gootummaa cimaa gaafte kennaa turuu isaanii oduun ogganoota waldichaa irraa hargame hibsee jira.
Bara mootummaan Hayilaselaassee ogganoota Waldaa kanaa kaan hidhee kaan lubbuu galaafatee prezdaantii waldichaa Koloneel Alamuu qixxeessaa fa’aa gizoot galche Obboo Baqqalaan kutannoo dhaan dhimma waldichaa fi ogganoota issaa hordofaa turan. Bara1991 booda yaroo waldichi banametti amma Koloneel Alamuun lubbuun jiranitti itti aanaa prezdaantii, prezdaantii kabajaa fi gorsaa seeraa ta’anii ojjachaa turan.
Obbo Baqqalaan edda Prezdaantiin Maccaa Tuulamaa kan bara dheeraa Koloneel Alamuun boqotan booda waggaa tokkoof waldicha prezdaantummaan tajaajilaa turanii fe’ii issaaniitin bakka kana Dr. Gammachuu Magarsaatti dabarsanii kennan. Yaroo Prezdaantummaa Dr. Gammachuu Magarsaa waliigalteen dhibee waldichi jeeqamnaan Obbo Baqqalaan haala ture tasgabbeesuu keessatti qooda guddaa gumaachan. Ofuma isaaniif akka filannoon haaraan godhamu haala mijeessanii waldicha jidduutti tasgabiin akka huumamu godhan.
Bara mootummaan amma aangoo biyyatti qabee jiru kun seerammallee waldaa kana cufee ogganoota issaas prezdaantii waldichaa Obboo Dirribii Damisee dabalatee jimlaan mana hidhaatti guure miseensota boordii kanneen hidhaa irraa hafan qindeesuun dhimma ogganoota mana hidhaatti guuramanii itti dhiyeenyaan hordofaa gama biraan waldaan seera malee cufame akka banamu yaroo dheeraa muggutanii akka banamu godhaniiru. Yaroo waajirri waldichaa mootummichaan cufametti dhoksaa fi hifatti bakki hojii issaanii bakka walgahii boordii waldichaa akka ta’u gochuun hojiin waldaa kanaa akka addaan hin cinne qindeessaa turuu issaaniitu beekkama.
Obboo Baqqalaan ogeessa seeraati. Dhimma seera ilaaluun waldaa kanaa fi miseensota waldichaa dadhabbiif nuffii tokko malee amma gaafa guyyaan issaanii ga’ee du’aan boqotaniitti boqonnaa malee tajaajilaa akka turan seenaa issaanii qabatamaa irraa hubachuun nama hin gaddu.
Hafteen maangudoota maccaa Tuulamaa nurkaa bilqaa jiru. Obboo Baqqalaa Nadhii Dhiira gaafa giitii, nama gaafa lafee turan. Dhaabbanni issaanii magaala dheeraa gaaltama qoma babal’aa, korma OROMOOn gaafa xiiqiif abdattu turan Obboo Baqqalaan. Umuriin issaanii akka Adoolessa 2013 keessa gaafii fi deebii sabboonaa tokko waliin godhan keessatti isaanumarraa dhagahametti amma waggaan issaanii 80 ta’a. Issaan karaa argatan hundaan waan uummata issaanif ta’u halkanii guyyaa sodaa fi nuffii malee godhaniiru waan ta’eef jireenya issaanii keessatti waanti irraa hanqate hin jiru. Guutuu dhalatanii, guutuu jiraatan.
Dhibee onneen qabamanii ji’oota sadan darbaniif mana hakimaatti yaalama turanillee dhibee qaberraa damdamachuu hin dandeenye. Guraandhala 11 bara 2014 dhalatanii waggaa saddeettammaffaati addunyaa kanarraa du’aan darbanilleen seenaan issanii gaariin sammuu uummata saanii keessatti barabaraan jiraata.
Guyyaan gaggeessaa / Awwaalcha / issaanii Guraandha 13/2014 sa’aa 6 guyyaa keessa Finfinnee Bataksaana Saaris Aabboo jedhamutti raawwachuuf akka jiru ogganni waldaa Maccaa Tuulamaa biyya irraa hibsee jira.
Maatii fi firoottan gooticha OROMOO Obboo Baqqalaa Nadhiif jajjabina, Ekeraa issaaniif qabbana hawwaa nagaa itti dhaamuu malee waantti godhan maaltu jira.
Tesfaye Kenna


text:
Walgahii Idilee 4ffaa Waggaa 1ffaa Bara Hojii Caffee 5ffaa Guyyaa 10/11/2008 egaleera
Kabajamtoota Miseensota Caffee Oromiyaa
Kabajamtoota Hirmaatootaa fi keessummoota keenya!
Hunda dura waamicha keenya kabajjanii Walgaโii Idilee 4ffaa Waggaa 1ffaa Bara Hojii Caffee 5ffaa kana irratti hirmaachuuf baga nagaan dhuftan jechuun barbaada.
Caffeen Mootummaa Naannoo Oromiyaa akkaataa buโuura heera mootummaa naannichaa keewwata 46(1) irratti tumameen qaamolee mootummaa naannichaa keessaa isa tokkoo fi aangoo seera tumuu, ย seeronni tumaman hojii irra oolanii fayyadamummaa ummataa mirkaneessaa jiraachuu isaanii hordofuufi toโachuu, akkasumas bakka buโaa ummata naannichaa taโuun aangoo siyaasaa fi seeraa olaanaa qabuudha.
ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย
Buโuuruma kanaan, Caffeen Bara Hojii 5ffaa kunis, jalqaba bara hojii xumuraa jirruu kana irratti hojiiwwan isaa kan eegale mootummaa naannichaa bifa haaraan hundeessuun karoora misoomaa, dimokiraasii fi bulchiinsa gaarii faayidaa ummata naannichaa mirkaneessan karoora Gudinaa fi Tiraanisfoormeeshiinii 2ffaa fi isuma keessaa kan madde karoora waggaa kan bara 2008 raggaasisuun labsii ย baajata bara hojii kanaaf barbaachisus mirkaneessuun raawwii hojiiwwan qaamolee mootummaa naannichaa hordofaniif toโatan of keessaa filachuun hojii isaa kan jalqabeedha.


text:
Pirezidaantiin Bulchiinsa Naannoo Benishaangul Gumuz Obbo Ashaadilii Hasan, daangaa yeroo torban tokkoo akka hidhattootni naannicha keessa socho’an harka kennataniif laatan xumuramus, hidhataan harka kennate tokkollee akka hin jirre Waajjirri Dhimmoota Komunikeeshinii Mootummaa Naannoo Benishaangul Gumuz beeksisee jira.
Itti gaafatamaan Waajjira Komunikeeshinii Mootummaa Naannoo Benishaangul Gumuz Obbo Mallasa Bayyanaa, “qaamni hidhatee socho’u kamuu ammallee carraa harka kennachuu qaba” jedhu.
Osoo dhuma waamichi nagaa gama mootummaan taasifamuu, Godina Matakkal Aanaa Daangur keessatti, hidhattootni haleellaa banuuf socho’aa turan 23 ajjeefamaniiru jechuunis itti dabalanii ibsan.


text:
Biqilaafi Lalisaa: Yunivarsitiin Wallaggaa dargaggoota 'xiyyaara Oromiyaa' balaliisuu yaalanif deeggarsa nu godhe
Lixa Oromiyaa Aanaa Sibuu Sireetti dargaggoonni obbolaa ta'an lama xiyyaara tolchanii balaliisuuf yaaluun isaanii dubbii ijoo midiyaa hawaasummaa tahee ture.
Obbolaan kun Biqilaafi Lalisaa Daani’el jedhaman dargaggoota waggaa 18 fi 19 yoo tahan maqaa xiyyaara hojjatan kana ''Oromiyaa'' jedhanii moggaasaniiru.
Maqaa xiyyaarichaa wayita BBCtti dubbatan: ''Oromiyaan fuulduratti aviyeeshiinii balalii ofii akka qabaattu mul’ata keenyas,'' jedhaniiru.
Jimaataa darbe immoo Yunivarsiitiin Wallaggaa hojii kalaqaa isaanii kanaaf beekamtii kenneeraafi. Badhaasa hojii isaanii kana jajjbessullee nuu gumaacheera jechuun BBCtti himaniiru.
Lammiin keenyi hojii keenya miidiyaa hawaasaa irratti qoodee akkuma nu jajjabeessaa ture yunivarsiitiin Wallaggaas akkasuma mooraa isaatti nu waamee nu badhaase jedha Lalisaan.
Guyyaa Jimaataa 22/05/2021 ‘’yunivarsitichi hanga mana keenyaatti konkolaataa ergee maatii keenyaa waliin gara mooraatti nu fudhatee bakka hojjettoonni yunivarsitichaa argamanitti ‘’Laptop hp tokko tokko harka pirezidantii Yunivarsiitii Wallaggaa Dr Hasan Yusuuf irraa fudhanneerra,’’ jedhan.
Biqilaafi Lalisaan ‘’mul’ata aviyeeshinii Oromiyaa dhaabuu qabna akkamiin nu deeggartu jennee pireezidantii Yunivarsiitii Wallagaa gaafannee turre.
''Isaaniis kuni yaada biyyaafi addunyaaf faayidaa guddaa qabu dha jechuun namoonni dhuunfaafi dhaabbileen illee akka nu deeggaruu qaban dubbatani,’’ jedhu.
Kana malees, Yunivarsiitiin Wallaggaa meeshaadhaan akka nu deeggaru, wiirtuun yaalii (workshop) yunivarsitichaa illee yeroo mara nuuf banaa akka tahe nutti himanii jedhan.
Dabalataanis, Bishooftuu Automative Indaastirii, METEK fi Daandii Xiyyaaraa Itoophiyaa illee baasii yunivarsitichaan akka daawwannu waadaa nu seenaniiru jedha Lalisaan.
Yunivarsiitiiwwan biyya hambaa jiran waliinis hidhata uumuun muuxannoo akka fudhannuufi meeshaalee kalaqoota keenyaaf tahan akka argannuuf haala akka mijeessan nutti himaniiru jedhu obboleewwan.
Waan isaaniif godhame hundaan akka gammadan himanii, ‘’nuti har’a badhaafamne otoo hin taane uummanni Oromoo yaada keenya simatee qooduun yeroo nu jajjabeessaa turan badhaafamne,’’ jedhan.
‘’Qabatamaan akkasitti deeggarsa yeroo argannu immoo jecha nu dhabsiisee,’’ jedhan.
Lalisaa fi Biqilaan piroojektiin amma of harkaa qaban rookeetii akka tahe dubbatanii dhiyootti yaalii yeroo xumuran uummataaf akka ifa baasan dubbataniiru.
Barattoonni kunneen mul’ata isaanii ‘aviyeeshinii Oromiyaa’ dhaabuu irratti namni biyya keessaas alas akka isaan deeggaru gaafataniiru.
Pireezidantiin Yunivarsiitii Wallaggaa Dr Hasan Yuusuf, ‘’Biyyaa fi yunivarsiitiin keenyi dargaggoota qaroo abjuu qaban, hojii kalqtoota, injinarootaafi ogeessota teekinolojii guddisuufi deeggaruu feeti,’’ jechuun fuula Feesbuukii isaaniirratti katabaniiru.
Dargaggoota kana waajira isaaniitti waamanii keessummeessuu fi waa’ee mul’ata isaanii marii dadammaqsu taasisuun akka ‘isaaniin boonan illee,’’ himaniiru.
Xiyyaarri isaan hojjatan kan akkamiiti?
Xiyyaarri obboleewwan kun hojjatan ol dheerina meetira 2 kan qabuufi dalga lafarra meetira 4.5 dheerata. Iddoo nama lama teessisu danda’u qaba jedhan.
Dheerinni koochoo xiyyaarichaa waliigalaa - fiixaa bitaa haga mirgaatti meetira 7 dheerata.
Akka Biqilaafi Lalisaan jedhanitti, waggoota sadan darban hojiisaarratti dabarsaniiru.
Guyyoota muraasan dura yaalii balalii wayita gaggeessan ‘’injinii dulloomaa waan ta’eef lafarraa ka’ee hin balaliine,'' jedhan.
Wayita yaalii gaggeessan namoonni kaan akka jajjabeessan, kaan isaanimoo akka miidhaan irra hin geenye akka yaadda’aniif kaasan.
Biqilaafi Lalisaan xiyyaara ofisaanii hojjachuun hawwiin daa’imummaasaanitii jalqabe ta’uu BBCtti himan.
Modeela xiyyaaraa guddaa otoo hin hojjatiin durammoo ‘’xiyyaaroota xixiqqaa qilleensarra balali’an hojjanneerra’’ jedhan.
‘’Daa’imummaatti xiyyaara xixiqqoo yeroo hojjannu, haati keenya nu jajjabeessiti ture, meeshaa xixiqqaa itti hojjannu nuu bitti.
Har’a sammuun keenya bichaataa, sadarkaan barnoota keenyaa guddataa yeroo dhufu hojjachuu dandeenya jennee kaane,’’ jedhan.
Maaliirraa hojjatame?
Xiyyaarri Biqilaafi Lalisaa hojjatan waantootuma naannoo isaaniitti argamanirraati.
Biqilaafi Lalisaan motora doqdoqqee, muka waddeessaa, gommaa xiyyaara dulloomaa deeggarsaan namoota biraarraa argatan, akkasumas foo'aa keessoo xiyyaarichaa baajaajii keessaa gargaaramuun hojjataniiru.
Kana malees, qorqoorroo aluuniyeemii, ispoonjii, teessoo xiyyaaraa dulloomaa gatii rakasaan 4 bitachuun xiyyaara ofiisaanii ittiiin hojjachuuf itti gargaaramaniiru.
‘’Ispoonjiin qorqoorroofi sibiilli akka wal rigee sagalee hin qabaanneef qaama xiyyaarichaa keessa diriirsinneerra,'' jedhani.
Waddeessi cimaafi muka salphaa waan ta’eef muka kana ogeessa soofsifne itti gargaaramne jedhan.


text:
Uumanni gaaffii jijjiirama qaamawaa hanga fedhii bu’uurawaa [mirgoota namoomaa, hiree ofii ofiin murteeffachuu, bilisummaa fkkf] ga’utti qaba. Qabsoon nagayaa biyya ammayya dimookiratawaaf humna fedhii uummataa ti. Fakkaattii fi ittifufiinsi qabsoo uummataa ilaalcha fakkaattii uumaa fi ittifufiinsa uumamaa bira qabama.
__
A. Fakkaattii qabsoo Oromoo:
Fakkaattii qabsoo Oromoo ibsuun hanga fakkaattii uumaa ibsuutti adda adda ta’eera. Lubaaf fakkaattin uumaa nama areeda dheera qabu dha. Harreen immoo osoo harka qabaattee suuraa kaastee yookin afaan keenya beektee, fakkaattii uumaa of fakkeessitee nutti agarsiisuu yookin himuu dandeessi. Qabsoo Oromoo fakkaattin ibsuunis akkanuma ta’eera. Tokkoof, fakkaattin qabsoo Oromoo siyaasa haaromsaa ti. Kan biraaf, fakkaattin qabsoo Oromoo diimaa fi magariisa dha. Dabalataan, namoota dhuunfaa fakkaattii qabsoo Oromoo taasisuunis ilaalcha ta’eera. Kunneen ilaalcha; fakkaattii qabsoo Oromoo miti. Qabsoon fakkaattii akkanaan ibsamu, qabsoo dhuunfaa yookin garee ti. Fakkaattin qabsoo Oromoo humna Oromoo ti. Fakkaattin qabsoo Oromoo humna fedhii Oromiyaa guutuu hammachuu ti.
__
B. Ittifufiinsa qabsoo Oromoo:
Namoota amantii qabaniif, uumamni hanga diinni ilma namaa adabamutti itti fufa. Namoota ofitti amananiif immoo, uumamni hanga namoonni hunduu ofitti amanuu jalqabanitti itti fufa. Kallattii qabsoo Oromoo ittifufiinsa uumamaan ilaalun ilaalcha guutuu miti. Namoonni qabsoo uummatichaa faayidaa dhuunfaaf [aangoo dhuunfaa, maallaqa, maqaa dhuunfaa fkkf] faayyadaman, ittifufiinsa qabsichaa humna faayidaa dhuunfaa godhatu. Faayidaan isaanii guunnan ittifufiinsi qabsoo hojii diinaa yookin shororkeessummaa itti ta’a. Fakkeenyaf, nama aangoo barbaaduf, erga aangoo argatee asitti fedhiin biraa uummataa hin jiru; yoo jiraates isumatu heeyyama qabsoo kenna. Ittifufiinsi qabsoo uummataa aangoo isaarraa buusuu itti fakkaata. Namoota tokko tokko immoo ittifufiinsi qabsoo Oromoo hanga Oromoon alagaa wajjin araaramutti fi diina wajjin wal qixa ta’uu fi taa’utti. Araara fi wal qixa ta’uu fi taa’un booda, ittifufiinsi qabsoo Oromoo lolaa fi duubatti hafiinsa itti fakkaata. Kanaafis, sana booda, ittifufiinsa qabsoo uummataa abaaru.
__
Walumaagalatti, qabsoon Oromoo humna fedhaa fi gaaffii Oromoo ti. Fakkaattin qabsichaas fedha uummata Oromoo keessatti argama. Qabsoon adeemsa yookin meeshaa fedhiin uummataa ittiin ibsamuu fi dhufu dha. Qabsoon Oromoo fedhii uummatichaaf humna ta’ee ittifufa!


text:
Nama Turkitti ambaasaaddoara Raashiyaa itti dhukaasuun ajjeese ilaalchisee ibsa xumuraa kennuuf yeroon hin geenye jechuun Raashiyaan beeksistee jirti.
Kan boqonnaa hojii irra ture angawaan poolisii Ambasaddor andrel Karlovtti dhukaasuun kan ajjeese Wixata darbe ture.
Namni ijaan arge VOAf akka ibsetti namni itti dhukaase sun Aleppo hin dagatin, Syria hin dagatin dacheen keenya nagaa hin qabu taanaan atis nagaa hin taatu jechuun iyyaa ture jedhe.
Muummichi ministeeraa Turkii kaleessa ministeera dhimma alaa US John Kerryf bilblaan akka ibsanitti namni ajjeechaa sana raawwate hoogganaa amantii Musliimaa Fehullah gullen kan US keessa maadheffateef yaalii fonqolcha mootummaa baatii Adoolessaa Turkey keessatti raawwateetti hidhata qaba jedhan.
US Gulen sababaa US keessa jiraataniif ajjeechaa sana deggeran ykn keessaa harka qabu isa jedhu fudhatama dhabsiiste.


text:
Waraanni Bilisummaa Oromoo zooniin giddugaleessaa miseensota waraanaa haaraa leenjise eebbise.
Raadiyooniin Arraata Biyyaalessaa akka gabaasetti waraanni haaraan lakkoofsaan heddu ta’e dheengadda Shawaa Lixaatti eebbifameeti jira.
Warri ammaa kun leenjii waraanaa fi siyaasaa walitti fufiinsaan erga fudhataa turee booda eebbiafamuu WBOn beeksiseeti jira.
Gola Oromiyaa maratti miseensota waraanaa haaraa leenjisaa akka jiru kan hime WBOn, dirree waraanaattis injifannoo olaanaa galmeessaa akka jiru beeksiseera.
Qabsaa’onni WBO gootummaa, kutannaa fi bilchinaan qabsoo qindaawaa adeemsisaa jiraachuu eeree, warri amma bakka garaagaraatii leenji’ee eebbifamaa jiru humna qabsoo sadarkaa olaanaatti ceesisu dha jedhe.
Sirna eebbaa irratti ajajoonni olaanoon WBO fi uummanni argamuutu gabaafame.
Ajajoonni olaanoon wayituma kana haasaa taasisaniin yeroo murteessaa waraanni Oromiyaa irratti labsametti eebbifamtan jedhaniin warra eebbifameen.
Duula mootummaan Oromoo fi Oromiyaa irratti labse gamtaan fashalsiifna jedhaniiti jiru.
WBOn tibba kana zoonii kibbaattis waraana haaraa heddu eebbisuun ni yaadatama.


text:
Jawaar Mohamediin
1) Magaalota muraasa keessatti, fakkeenyaaf Naqamtee, hiriirri mormii yaamamuu quban qaba. Sadarkaa Oromiyaa guututti waamamuu isaa hin agarre. Godinoota Gujii lamaan dabalatee yunivarsitiilee garagaraa keessatti guyyoota muraasa dabran mormiin godhameera. Kan Naqamtees yoo ta’es itti fufa isaa malee waan haaraan uumamee atakaaroo uumu hin jiru.
2) Ummanni yeroo kamittuu sababa fedheefuu hiriira nagayaa taasisuun mirgadha. Kan nuti jeechuu dandeenya akeeka hiriirichi itti waamame madaaluun xiinxala tarsiimootifi tooftaa gochuun yaada gorsaa dhiheessuudha. Ummanni yoo nu dhagaye ni fudhata ykn itti fufa.
3) Yeroo ammaatti dhimma MIDROC walqabatee mormiin hin barbaachisu kan jedhu sirrii miti. Gaafiin deebii hin arganne, argachuufis akka deemtu wanti ifatti muldhisu hin jiru. MNO dura dubbii sobaati jedhe. Itti aansee quba hin qabu jedhee waakkachuun dhugaadha. Faallaa sanii dubbi himaan ministeera albuudaa guyyaa har’aa ibsa kenneen, hayyamichi akka hin haqamneefi rakkoon jiru ummata hubannaa qabsiisuu dhabuudha qofa jedhe. Inumaatuu sadarkaa ministeeraa, yunivarsitii Finfinneefi Awuroppaatti qorachiifnee keemikaalli MIDROC miidhaa akka hin geessisin mirkaneessine jedhe. Qorannoo ( environmental impact assessmen) godhame jedhame hamma ammaa ifa hin baafne. Hubadhaa akka bara dabree MNO gaariidha federaalatu jallate malee jechuun alagaatti quba barana laga hin ceesisu. MNOfi federaallis harka paartii tokkichaa jiru. Gochi gaafa Oromoon taaytaatti hin bahin yakka jennee balaaleffannee morminee dhiigni itti jiqe, oromoon taaytaatti baheef sirrii hin ta’u. Rooroon roorrdhuma, firaanis taatee diinan raaw’atamtus.
4) OPDOn gama tokkoon LYM kaasuu didaa gama kaaniin LYM keessatti hiriira bahuun nama ficcisiisaa jechuun qoosaa itti gaafatamummaa hin qabneedha. Akkuma amma dura jenne LYM kaasuuf aangoo guutuu kan qabu OPDOdha. Kan kaasuu hin barbaannes isaani. kana kan gootuuf ammoo qabsoo quucarsuufi sirna abbaa irree Qeerroon gandaafi aanaatti jalaa diige san deebiftee jaaruuf malee sababa biraa homaa hin qabdu. Maqaa LYM ummata nagayaa irratti tarkaanfiin humnaa fudhatamnaan kan itti gaafatamu isaani malee ummata mirga isaa karaa nagayaan gaafatee miti. LYM kun kan OPDOn korojoo hattee dabarsite malee kan seeraa akka hin taane namuu beeka. Labsii seeraan alaa kanatti dahattee lubbuu nama tokko balleessinaan OPDOn darsa ishii Oromiyaa keessaa guurrattee Maqaletti galuuf qophaayuu qabdi.
5) Dhimmi Midroc kun saffisaan furmaata argatee hayyamni kun haqamee miidhamtoonni beenyaa argachuu baannaan dhimma Maastar Pilaanii biraati ta’a. Qabeenyi kun kan Oromiyaa hundaati. Ilmaan gochi suukanneessaan sun irratti raaw’atamu kan Oromoo hundaati. Kanaafuu godinni Gujii kophatti yoo falmu laaluun sirrii miti. Akkuma Maastar Pilaanii waloon qabsaayee haqsiise, daangaa waloon falmatee kabachiise, hayyama MIDROC kanas tokkummaan itti qabsaa’ee haqsiisuu qaba. Yakkamtootas seeratti dhiheessa. Ijaa kana ta’eef MNO’s ta’ee kan federaalaa yeroo gabaabaa keessatti hayyama kana haquu baannaan waamichi qabsoo Oromiyaa guutuuf ni godhama. Ummata keenya Gujiitinis sabni keessan cufti ijaa gurra isaa dhimma kanaaf kennee hordofaa akka jiruufi, yoo mootummaan saffisaan tarkaanfii sirreeffamaa hin fudhanne taate isin waliin falmatee aantummaa isaa qabatamaan akka agarsiisu shakkii takka hin qabaatinaan jedha.


text:
Dhaabii siyaasaa tokkollee keessa hin jiruu jedhu "Run For Oromia"n haga hujii jalqabee amma ganna abressoo keessa jira; hujiin isaalleen aadaa, seenaa, mala jireennaa fi rakkoo Oromoo dabalee akka namii biyya alaa jirulleen jireenna Oromoo baratu tolchuu.Tana ammoo dorgommii akka akka qopheessuun hojjata, jedhu bakka bu’aan “Run For for Oromia” kun.
"Run For Oromia"n yoo atileetotii gara garaa walti dhufanii dorgomanii moohatan badhaasa kenna.Dorgommiin tun haga ammaatti waggaa waggaatti Amerikaa-kutaa MN-tti taati.
Dhaabii kun dorgommii fiigichaa KM 5 fi KM 10 ta dhiiraa fi dubraa Adoolessa 17,bara 2010 qopheessee wal dorgomiise irrattiilleetti akkuma duruu godhu badhaasa kenne. Badhaasa sun irra jireessa lammiwwan Keniyaa fi Ameerikaa tu argate.
Obbo Samu'eel Amaanu'eel bakka-bu'aa "Run For Oromia" ti.
“Biyya keenyatti fiignee wanta qaqqabuu barbaachisaa waan baayyeeti jira …fiigichaan qabannee bira geenyaadha kaayoon keenya. Tana malee gama daldalaa, bilisummaaf waan gargaaruu dandahan ta biyyitii tun nama yaamtuuf hedduuti jira," jedha.
Maaliif maqaa "Run For Oromia" baafattan jennaan , Rikoordii fiigichaa biyya lafaa irra jiru baayyee kan qabate ijoollee Oromiyaa ti…tanaaf maqaa kana filanne,” jedha, Obbo Saamu'eel. Akka bakka bu’aa kanaatti wanna Oromiyaan ittiin beekamtu hedduu keessaa tokko fiigicha. Kanumati Itoophiyaallee addunyaa irratti beessise.
Odeeffannoo "Run For Oromia" fi badhaasi dorgommii tana irratti kennamelleen www.runfororomia.com irra jira.


text:
Godina Jimmaa magaalaa Asndaaboo fi naannoo isheetti manneen amantii kiristaanaa damee Muluwangeel,Mekaane Iyyesuus,Adventisti waliin 50 caalaan gubate.
Namii kiristaanaa kuma hedduu tana baqatee gara magaalaa Jimmaa fi naannoo Hadiyaa gahelleen hinuma jira akka oduu arganneetti.Akka gaazexeessitotii VOA ta biyya jiran warra naannoo sun qubatu maqaa dhahanii jedhanitti Musliimootatu manneen amantii isaani irraa gube.Abbootiin amantii Musliimaa ta Finfinnee dubbifne ammoo, amantiin isaani hujii akkana hin feetu hin deeggartullee jedhu.
Oduu himaan mootummaan Itoophiyaa shimalis kamaal ammoo warra balleessaa akkanaatiin shakkame Hidhamu labse. Mee oduu tana irratti hojjanne MP3 gararroo Komputera keessanii gara harka mirgaatiin jirtu irraa caqasaa.
Godina Jimmaatti Manneen Amantii Kiristaanaa Hedduutti Gubate
Godina Jimmaa magaalaa Asndaaboo fi naannoo isheetti manneen amantii kiristaanaa damee Muluwangeel,Mekaane Iyyesuus,Adventisti waliin 50 caalaan gubate.
Oduu
Tamsaasa Guyaadhaa Guyyaa
Tamsaasa Guyaadhaa Guyyaa
Kanaas caqasuu feeta ta'a
-
-
-
-
-
30-09-2022
Himannaa ABUT fi Deebii Kenname
-


text:
Itiyoophiyaan dhiyeenya kana sharafa mallaqa ishee gad cabsuun ni yaadatama.Kanaafis sababaan kennite, dinagdee jajjabeessuf ka jedhu.
Sharaafni maallaqaa gad cabuu sana hordofee, gatiin waa itti bitan hundumtuu biyya keessaa akka malee dabaluu isaa, Oromiyaa bakka adda addaa irraa namoonni hasoofsiifne ibsanii jiran.Mindaa mootummaan nu kennuun ji’a hanga ji’aa ga’uu dadhabnee liqaan dhumne, jedhu.
Waan biyya alaa irra gara biyya keessaaati seenuu irratti daballi akka jiraatu beekamaa dha.Garuu, waan biyya keessaatti omishamu irratti, haala akkasiin gatii dabaluun kun wal gaafachisaa ta’eera jedhu namoonni yaada nuuf kennan hagi tokko.
Ayyaanni ID Al Faxir fi Waggaan haaraan kan Itiyoophiyaa wal faana dhufuun immo, daran haala jiru hammeesse jedhama.Yaada Oromiyaa bakka adda addaa irra arganne MP3 tuquun caqasaa. Dhaggeefatoota keenya Ayyaana ID Al Faxir fi waggaa haaraa kabajjan mara “ Baga Nagaan Geessan! “ jenna.
Ayyaana Wal-faana Dhufee,Gabaa fi Sharafa Maallaqaa
Itiyoophiyaan dhiyeenya kana sharafa mallaqa ishee gad cabsuun ni yaadatama.Kanaafis sababaan kennite, dinagdee jajjabeessuf ka jedhu.


text:
Walta’iinsi biyyoota Galaana Diimaa Itoophiyaa qollifate hangam yaaddessaadha?
Biyyoonni nannoo adda addaatti kaayyoo garaa garaaf gamtaa ijaarratu.
Takka takka daldala saffisiisuun diinagdee jabeeffachuuf ta’a yookaan ammoo yaaddoo nageenyaa irraa kan ka’e nageenya isaanii eeggachuufi.
Nato’n kanaaf fakkeenya. Nato kan dhalate waggaa 70 har’aa sodaa tokkummaan Sooviyeet nu weeraruu danda’a jedhuun ture.
Booda garuu tokkummaan Sooviyeetiyyuu diigamtee biyyoota 15 taate. Nato’n kana keessa jabaatee bahe. Biyyoota 12 sodaanne jedhaniin ijaaramee amma miseensota 30 qaba.
Biyyootni miseensa garee kanaa ta’uu barbaadanis dabaalaadhuma jiru. Waraana Addunyaa lammaffaatti kan hundaa’e Nato’n amma fiixee waraana addunyaa sadaffaarra dhaabatee jira.
Afrikaa keessa qindoomminni kaayyoo adda addaa qaban hedduu jaboodha jedhamuu baatanis jiru. Lixa Afrikaatti Ecowas, Gaanfa Afrikaattis IGAD fa’aa maqaa dhahuun dand’ama.
Amma ammoo gamtaan haaraan ‘Waltajjii walta’iinsa Galaan Diimaa’ jedhamu dhiyootti dhalateera.
Waltajjiin walta’iinsa Galaan Diimaa kan eenyuuti?
Hundeessitootni gamtaa kanaa Maasriifi Saa’udii Arabiyaadha. Isaaniin alatti biyyootni jaha miseensa ta’aniiru. Eertiraa, Sudaan, Somaaliyaa, Jabuutii, Yoordaanosiifi Yaman. Biyyootni miseensa ta’an kan gamaa gamasitti wal ilaalaniidha.
Naannoon kun qaama galaanaa daldalli guddaan itti adeemsifamu waan ta’eef muddamni sochii geejibaa itti mudatu ta’ee hawwattumma qaba.
Eeshiyaa, gidduugala Bahaa fi Awurooppaatti nama baasa. Biyya Jabuutii hanga barruu harkaa geessuu keessaa lafa muraasa irratti eenyu fa’utu qubatee kan jedhu ilaaluu qofti ni gaha.
Naannoo kanatti irree jabaa qabaachuuf fiigicha godhamu kan ifatti agarsiisuu dandeessu Jabuutiidha. Biyya hanga barruu harkaa geessu kana keessa Faransaay, Ameerikaa, Chaayinaafi Jappaan buufata qabu. Hindiifi Raashiyaanis sochii eegalaniiru.
Biyyootni fagoo jiran dooniiwwan daldalaa isaanii ulaa kana keessa darbuun isaa waan hin oolleef nageenyi naannii kanaa isaan yaachisa.
Ulaa Galaana Diimaa Baabeel Maand irra rakkoon tokko yoo dhalatee rakkoon isaa warra kana tuquun isaa hin oolu.
Fedhii biyyoota gurguddoo fagoo kana hubachuun biyyootni naannoo kanaa ijaaramuu kan eegalan bara 2018’tti ture. Gamtaan kun bara 2020’tti biyyoota saddeet of keessatti qabatee yaa’ii taa’ee ifatti hundeeffame.
Damee qorannoo Afrikaafi Oreentaal keessatti kan hirmaatan obbo Ni’aammin Ashenaafii gamtaan kun fedha jabaa Masriifi Saawdii Arabiyaan malee miseensota warra hafan jahaan kan ahundaa’e mitii jedhu.
Kanaaf sababni dhiyeessan ammoo haala qabatamaa biyyoota miseensa ta’an birooti.
Masrii malee biyyootni kaan kan ofiin dhaabachuu danda’an miti. Shoora hamaamota Saawdii ta’uu qabu” jedhan.
Manni Maree Bakka bu’oota Uuummataa Itoophyaas gaaffii kaasee ture ogeessa kanaaf dhiyeessine, gamtaan kun maliif Itoophiyaa hammachuu hanqate?
Shira Masriitu keessa jiraa?
Gamtaa kana keessa biyyootni ijoon sadii hin hammatamne, Israa’eel, Emireetota Arabaafi Itoophiyaan. Kun Itoophiyaaf gaaffii ta’eera.
Torbanoota dura miseensi Paarlaamaa Itoophiyaa Dr Toofiiq Abdullaahii ”Galaanni Diimaa unuuf bahaafi galma keenya. Saawdiifi Masriin ta’e jedhanii yoo nu qoodan nutoo maal gochaa jirra? gaaffii jedhu MM Abiyyiif kaasanii ture.
Biyyoota miseensa ta’a keessaa afur miseensota IGAD ta’anii osoo jiranii maaliif qollifannaa kana dhaabsisuu dadhabne? jechuunis dabalanii gaafatan.
”Simbirroon damee mukaa cabaarra kan teessu mukicha abdattee miti. Baallee ittiin barartu abdattee malee. Amma Itoophiyaan Galaana diimaa jetti. Hin shakkiinaa waggaa 10, 15 booda biyyoota fagoo jiran irraas fayidaan qaba jetti. Hiyyeettii taanee hin hafnu, uummata miiliyoona 100 oli. Saba boonaadha…dhiibbaan keenya as naannoo galaana diimaatti kan hafu natti hin fakkaatu” jechuun deebisan MM Abiy Ahimad.
Gama dippiloomasiin hojii hojjetamaa ture ykn hojjetamu ilaalchisee garuu wanti dubbatan hin turre.
Dubbii himaan Ministeera Haajaa Alaa Ambaasaaddar Diinaa Muftii haasaa muummichaa kana booda ibsa kennanii ture keessatti Itoophiyana gamtaa kana keessatti hammatamuu dhabuutti mufachuu dubbataniiru.
Obbo Ni’aammin ”keessi isaa yeroo sakatta’amuu warri yaada kana boce eenyu?” gaaffiin jedhu Masriin akan duuba jiraachuu isheef sababa gahaa dhiyeessaa jedhu.
Masriin haala kamiinuu Itoophiyaa dirree dippiloomasiifi diinagdee keessaa fageessuu feetii jedhu ogeessi kun.
”Miseensota gamtichaa keessaa Saawdiitti aantee ajandaashee raawwachiisuu biyyi dandeessu Masrii taati. Masriin ammoo ajandaa dhuunfaa Itoophiyaa qollifachuu qabdi” jedhan obbo Ni’aammen
Ambaassadar Diinaa Muftii ibsa isaanii keessatti Itoophiyaa qollefachuu kana akka hin fudhanne malee kanaaf dura dhaabbachuuf wanta godhamu hin ibsine.
Gaaffii ijoon Itoophiyaan sochii kana dura dhaabbachuuf ammumaa maal gochuu qabdi kan jedhudha jedhu obbo Ni’aammin
Waltajjiin kun gara waraana waloo ce’uu malaa?
Itoophiyaan suuta gara qubeelaa rakkoo seenaa jirtii?
Amma Raashiyaa Yukireen weeraruun gara waraanaatti wanti galche suuta suuta marfamtee rakkoo keessa galchuudha yaaddoo jedhu akka ta’e xiinxaltootni ni himu.
Dhimmootni hedduun gamtaa kanaa kan Nato waliin wal hin argu. Gamtaan kun kaayyoo godhadheera kan jedhu saamicha galaanarraa to’achuu , bu’aa naannicharraa argamu dabaluu, sochii seeraanaa alaa meeshaa waraanfii namaa to’achuudha.
Ulaa gaazii daddabarsuu dabalatee hojii misooma bu’uraa Chaayinaan naannichatti babal’isaa jirtu naannicha gara toora daldalaa guddaa gochuun isaa hin oolu.
Yeroon sun yoo gahu biyyootni naannichaa biyyoota humna qaban fagoodhaa dhufaniin caalamuu hin fedhan.
Kunis sababa gamtaan kun ijaarameef keessaa tokko.
Obbo Ni’aammin Ashannaafii gamtaa kana hundeessuuf wixineen erga dhiyaatee bara hin qabuu jedhanii, biyyoonni amma adda durummaan hundeessan abjuu isaanii akka ture himan.
Bara 2020’tti haa milkaahu malee ”bara 1970’oota keessaa eegalee yaaliiwwan turan” jedhu.
Sababa hundeeffama gamtaa kanaa yeroo gaafannuu biyyoota miseensa ta’aniifi fedha naannichaa hubachuun gaarii ta’uu kan kaasaan ogeessi kun morkii Saawdii Arabiyaafi Emireetota Arabaa gidduu jiru ilaaluun barbaachisa jedhu.
Kuniis gaaffii Yunaayitiid Arab Eemireets maaliif gamtaa kanaan ala taate jedhu kaasa. Obbo Ni’aammin dagatamtee mitii jedhu.
Biyyootni Galfa Kataar yeroo qollifatan Masrii, Saawdiifi Emiroototni Arabaatu qollefatee dhiibbaa diinagdee irra kaahe. Tokkummaa kana garuu itti fufsiisuu hin dandeenye.
Dhiibbaan Emireetotaa naannichaa guddaadha.
”Diipp woorliid Jabuutiifi Somaalilaanditti buufataalee gurguddaa bulchu. Eemireetotni biyyoota qaxanaa kanaa keessatti fedha siyaasaa fi diinagdee qabut.”
Naannichatti humna guddaa kan qabdu Yunaayitiid Arab Emireets osoo keessa hingalchiin gamtaan ijaaramuun daantaa biraa qaba kan jedhan obbo Ni’aammin, ”kanaafi galmi waltajjii kanaaakka hundeessitootni jedhan wal-ta’iinsa daldalaati jedhanii fudhachuun kan rakkisu” jedhu.
”Walta’insa irraa dorgommiitu natti mul’ata,” kan jedhan xinxalaan naannichaa, Saawudii fi Imireetsi ammoo caalaa to’achuuf fiigicha irra akka ta’an jala muran.
“Waltajjii waliigalte daldalaati kan jedhan itti fakkeessuuf (face value). Dhimmichi garuu waliigaltee osoo hintaane dorgommiidha. Dorgommichis kan biyyoota maallaqa boba’aa qaban lamaanitii.”
Dorgommiin kunis cimee yoo deeme maaltu uumamuu danda’a? Imreetis dhimmicha calliftee ni ilaaltii?
Obbo Na’aamiin akka tilmaamaniitti dhimma yeroo ta’eeti malee Imireetiinni cimanii ni dhiyaatu.
”Tarii ummanni hedduu kan qabdu Itoophiyaa itti dabaluun gamtaa (block) Saawudiin dorgomu kan biraa umunsaanii kan hin hafneedha.
Waltajjiin Galaana Diimaa garamiitti guddachu danda’a?
Obbo Na’aam ganaa jalqabarraa cimina waltajjii fi iftoomina kaayyoo irratti ggaaffii qabu.
fakeenyaaf, ogeessoonni Esiraa’eel keessa hin jirtu jedhan, Israa’eel qaama Galaana Diimaa taatee, Itoophiyaan naannichatti dhiibbaa kan uumtu taatee biyyoonni lamaanuu haalli itti dhiifamu jedhu.
”Taatoowwan mummeen waltajjii waliigaltee taatoowwan qaxanichaa kan gara alaatti dhiise ta’ukan nutti himu dhimmi tokko yoo jiraate, kan abjuu biyya tokkichaa qofa raawwachiisuuf dhaabbate ta’usaati,” jedhu Obbo Na’aamin.
Gara Waadaaa Waraanaatti guddachuuf carraa qabaa? jedhamuun gaafatamanii, dhimmichi fagoo itti ta’a. Kanas kan jedhan xiqqeenya biyyoota miseensoota yaaduuniidha.
”Sudaan rakkoorra jirti. Ertiraan kan addunyaalaa qoodamtedha. Somaaliyaafi Yeman ammoo eessa akka jiran ni beekama. Kan hafan ammoo Yordaanoosiifi Masriidha. Waliin cimuun hafee kan waliif haaloo qabaniidha. Gabaabumatti Saawudii dabaaluu yoo ta’e malee biyyoonni kunneen gahee cimaa qabaachu ni danda’u? jechuun gaaffii kaasu.
”Dhaabbileen Nati fakkaatan yoo hundeeffaman kaayyoo fi ergama waloo ifa ta’e qabatanii ture. Waltajjiin kun ammoo kaayyoo yoo qabate kaayyoo Saawudii qabate kan ka’edha.”


text:
Guyyoota 55f leenjii irra turanii gara bakkawwan irraaa dhufaniitti kanneen debi'an muudamtoonni siyaasaa godinaalee Wallaggaa afuranii yeroo bakka hojii keenyaatti debinu bakka biraatti jijiraamtan, jedhamne – jedhuun komatan.
Namoonni komee dhageessisan akka jedhanitti haalli jijjiiraa kanaa hojimataa paartii Dimookiratawaa Oromoo kan hordofee miti.
Wajjira giddu-gallessa paartii diimokiraatawa Oromootti itti gaafatamaan Quunnamtii Hawaasaa obbo Taayyee Danda'aa immoo, jijjiirraa kana keessatti hojimaanni dhaaba cabe hin jiru, jedhan. Tsehaay Daamxoo tu Finfinnee irraa gabaase.


text:
Mootummaa Qe’ee nama irratti gubu abboonni keenyayyuu hin argine jedhu jiraattonni godinaalee Oromiyaa garaagaraa.
Giddugala Oromiyaatti qe’een jiraattotaa hidhattoota mootummaatiin gubamuun itti fufeera jedhame.
Gochi kun bal’inaan keessatti kan raawwatamu Godina Shawaa Lixaatti Waraanni mootummaa guyyaadhaa gara guyyaatti qe’ee nurratti barbadeessaa jira jedhu jiraattonni.
Aanaalee Ilfataa, Cobii fi Ambootti manni Abbootii Warraa hedduun waraana mootummaan gubamee maatiin dirreerra faca’eera.
Gochi egeree ummatichaa balleessuu irratti fuulleffate kun, Godinaalee Oromiyaa biroo keessattis itti fufee “Riphee Lolaaf Dawoo taatan” sababa jedhuun ummanni nagaa dararamaa jiraachuu odeeffannoon arganne ni mul’isa.
Waraanni Mootummaa maqaa seera kabachiisuu jedhuun gara kutaalee Oromiyaa garaagaraatti bobbaafamu yakkoota suukanneessoo ummata nagaa irratti raawwatu itti fufee jiraachuu jiraattonni kutaalee Oromiyaa garaagaraatii OMN quunnaman ni himu.
Yakkoonni waraana mootummaatiin irra deddeebiin raawwataman kunniin irra jireessaan ummaticha jiilchuun qabsoo taasifamurraa of duuba deebisuu, bulchiinsa abbaa hirrummaa mootummaa biltsiginnaa humnaan simatee akka buluuf dirqisiisuu irratti kan xiyyeeffatanidha jedhu.
Keessumaa Riphee Lolaaf dawoo taatanniittu jechuun yakki waraanaa ummata nagaa irratti raawwatamu, egeree ummatichaa balleessuu irratti kan kaayyeffatedha jedhu maddeen odeeffannoo OMN.
Qe’ee fi qabeenya ummatichi barootaaf horate gubanii barbadeessuun, hawaasa harka qullaa hambisuun taatee guyyaa guyyaan argaa jiran ta’uu himu.
Haleellaan qe’ee Qotee bulaa irratti fuulleffate kun hammam Lixaa fi Kibba Oromiyaatti waggoota kan lakkoofsise ta’us, ji’oota muraasaa as giddugala Oromiyaatti akkaan babala’teera.
Shawaa lixaa Aanaalee Ilfataa, Cobii, Amboo, Gindabarat, Abunaa Gindabaratii fi Ada’aa Bargaafayitti qe’een jiraattota hedduu waraana mootummaa maqaa seera kabachiisuu jedhuun bobbaafamuun gubamanii, maatiin dirreerra faca’eera jedhame.
Jiraattonni haleellaa kanaaf saaxilaman, qabeenya barootaaf horatan dhabanii harka qullaatti hafanii jiraachuu Raadiyoo Arraata Biyyoolessaaf himan.
Namoonni bifa kanaan qe’een irratti gubamee, qabeenya barootaaf horatan dhaban muraasa akka hin taane odeeffannoon yeroo yeroon OMN qaqqabu ni mul’isa.
Gariin dirreerra faca’uun harka namaa eeggachuuf wayita saaxilaman, kan hafan lubbuu ofii baraarfachuuf jecha waqtii murteessaa kanatti qabiyyee isaaniirraa godaanuuf dirqamaniiru.
Kun hundi miidhaa sababa Oromummaa keenyaan nurratti raawwatame malee, badii qaama mootummaa irratti raawwanne qabaanneef miti jedhu jiraattonni.
Mootummaa Qe’ee namarratti gubu abboonni keenyayyuu hin argine jedhu jiraattonni Aanaalee Godina Shawaa Lixaa kunniin.
Qaamni aangoorra jiru gocha diinummaa daangaa darbe irratti raawwachuu ibsuun, haqni qaama mootummaarraa abdannu hin jiru, ummanni keenya miidhama nu mudate nuuf haa ilaalu jedhan.
Roorroo akka ummataatti nu mudate waloon qolachuu qofatu nu baasas jedhu.
Yakki waraanaa qe’ee ummataa barbadeessuun egeree hawaasaa balleessuuf raawwatamu kun Aanaalee Godina Shawaa Kibba Lixaa, Shawaa Kaabaa fi Shawaa Bahaa iddoowwan hedduutti itti fufee jiraachuus OMN jiraattotarraa odeeffateera.


text:
Galaana Meditiraaniyaanii
Galaanni Meeditiraaniyaanii (kaabaan digirii 35, bahaan digirii 18) galaana Garba Atilaantiiktti qabtee argamu yoo ta'u baayyinan lafaan marfame argama, kunis kaaban Yuurooppiin, bahaan Eshiyaan dangefamme argama. Ballina hanga km² miliyoona 2.5 (965,000 mi²) qabata, haa ta'u male bakka Atilaantiik (Strait of Gibraltar) itti walitti qabamutti ballina 14 km (9 mi) qofa qaba. Qorannaa Garbaa (Oceanography) keessatti Meeditiraaniyaanota biraa irraa gargar baasuuf Galaana Meditiraaniyaanii Eurafrican yokan Galaana Meditiraaniyaanii Yuurooppi(European Mediterranean sea) jedhamee waammama. Bara duriitti akka daandii daldalaa fi addatti ummanni Mesoppotaamiyaa, Ejiipti, Semitiik, Pershiyaa, Foneeshiyaa(Phoenician), Carthaginian, Giriik fi Roomaa itti tajajilamaa turan. Seenan Meeditiraaniyaanii beekun Qaromma Dhihaa(Western Civilization) barachuuf baayyee nama gargaara.


text:
Uumaa gaditti ABO’n madda nagaati!
Qalbeessaa Dhangi’aatiin
====================
Addi bilisummaa Oromoo, dhaaba uummataa amala uummata isaa Oromummaa haqaa fi fedhii uummata isaa irratti qiyyaafatee uummata Oromoo keessaa bu’uuramedha. Akkuma abbootni keenya Oromoon nagaa jaallatan, dhaaba nagaa jaallatuuf dhaaba nagaa manca’e bakkatti deebisee abdii uummata isaa haareessuu fi haamilee saboota cunqurfamoo impaayera Xoophiyaa jalatti cabe jabeessuuf qabsootti jirudha. Boquu Oromoo ol qabee, biyyattii keessatti kabaja Oromoof malu argamsiisuuf qabsoo gochaa ture irraa duubatti hinjedhu. Qaama nagaa uummataa barbadeessuun uummata gadadoo keessatti hanbisuuf, uummata saamuudhaan nageenya uummataa hunkuruuf hojjetu dura dhaabbataa akkuma ture, itti fufee qabsoo isaan ABO’n uummatni nagaan isaa akka dhugoomuuf hojjeta.
Eegala isaa irraa qabee hanga har’aatti qaamolee uummata ajjeesan dura dhaabbachuu, qaamolee uummata saaman irratti qabsaa’uudhaan dhaaba ofiif utuu hintaane dhaaba uummata isaaf jiraatu ta’uu namuu beeka. ABO’n dhaaba bilisummaa, nagaa, dimokiraasii fi mirga yaada lammiilee kabachiisuuf qabsaa’u, dhaaba hundaan olitti of kenninsaan uummataaf dhaabbatudha.
Eenyuun dursee, eenyuun olitti uummata jiraachisuu barbaachisaa ta’uu fi nageenyi uummataa waan dursi laatamuufii qabu ta’uu kan amanu ABO’n waan hundaan olitti nagaa uummata deebisuu fi uummata jiraachisuu irratti dhaaba warraqudha.
ABO’n uummata utuu qabuu, uummatni ABO utuu qabuu yaaddoon hinjiru kan jennuuf, dhaaba uummata isaa Oromoo keessaa dhalate, dhaaba uummata isaaf qabsaa’uu fi dhaaba roorroo uummata isaa irraa kutuuf qabsoo irra jiru ta’uu namuu beeka, isa kanaaf uummatni Oromoo ABO osoo qabuu mogoleef abdii hindhabu. Mogoleen uummata Oromoo dhaaba isaa ABO dha, waaqaaf rabbii gaditti abdiin uummatichaa ABO dha.
Qabeenya Oromoo saamamanii jiraniif, sarbamiinsa mirga namoomaa uummata irra gahaa jiran hundeen dhabamsiisuuf abdii nuti Oromoon qabnu ABO ta’uu namuu beeka. Gaaddisa ABO jalatti nagaan argama, gaaddisa ABO jalatti Bilisummaa arganna. Kanaaf ABO jabeessuun nu barbaachise. ABO’n dhaaba of jiraachisuu irra uummata isaa Oromoo jiraachisuuf qabsaa’udha. Kanas lubbuu isaa mararfannoo tokko malee uummataaf laatee agarsiisaa ture agarsisaas jira. Dhaaba of irra uummata jaallatu kana tiksuufis uummatni of kenniinsaan socho’aa ture. Dhaaba isaa of keessa dhokfatee waggoota dheeraa jiraachifateera. Kana malees uummatni aarsaa feesisu kaffalee ABO dhoksataa yoona gaheera. ABO Oromoo jiraachisa, Oromoo ammoo Waaqa waliin ABO tiksa.
Kan namnis waaqnis beeku dhaabni uummataa ABO’n, utuu Oromoon jiruu hinlaafu hindadhabus. Humni isaa fi mogoleen ABO Waaqa gaditti uummata isaa Oromoodha. Gaafa rakkoos gaafa gammachuus gaaddisni ABO’n jala jiraatu Oromoodha, Oromoonis ABO gaaddisa isaa taasifatee ABO jalatti qilleensa nagaa habbuuqata.
Walii gala uumaa gaditti ABO’n Oromoo fi saboota Cunqurfamoo impaayera Xoophiyaatiif madda nagaati. Warreen ABO balleessuu, ABO dhabamsiisuu barbaadan qaamolee nagaa uummataa hinfeenee, kanneen uummatni akka nagaa argatu hinbarbaanne ta’uu hubatamaadha. ABO keessa nagaatu jira. Nagaa keessa ammo guddina biyyaa jira, nagaa keessa bilisummaa jira. Kanaaf ABO’n madda nagaati jenna.
Injifannoon uummata Oromoof
Qalbeessaa Dhangi’aatiin
Amajji 2,2020


text:
Jireenyi Maaliif Uumamtee?-Kutaa 1
Bismillahi Rahmaani rahiim
﴾ ٱلۡحَمۡدُ لِلَّهِ ٱلَّذِي هَدَىٰنَا لِهَٰذَا وَمَا كُنَّا لِنَهۡتَدِيَ لَوۡلَآ أَنۡ هَدَىٰنَا ٱللَّهُۖ لَقَدۡ جَآءَتۡ رُسُلُ رَبِّنَا بِٱلۡحَقِّۖ ﴿
“Faaruun hundi Kan Rabbii kanatti nu qajeelcheti. Osoo Rabbiin nu qajeelchu baatee silaa nuti gonkumaa hin qajeellu turre. Ergamtoonni Gooftaa keenyaa dhugaadhaan dhufanii jiru.” Suuratu Al-A’araaf 7:43
Jechoota Ijoo-Jazaa jechuun nama waan gaarii hojjateef mindaa isaaf kennuu ykn nama waan badaa hojjate adabbii isaaf malu adabuudha.
Gaafiwwan gurguddaan mataa namaa keessa naanna’anii fi namni hundii deebii argachuuf tattaafatu sadii akka ta’an barruu “Isin keessa mallattotu jira-kutaa 2” jedhu keessatti ilaalle turre. Yaadachisaaf gaafiwwan sunniin kanniin turan:
1ffaa-Ani duraan dachii tanarra hin turre. Kanaafu, eenyutu dhabamarraa na argamsiisee ykn na uumee?
2ffaa- Kaayyoon itti uumameef maalii? (Maaliif uumamee?)
3ffaa- Erga du’ee gahuumsi kiyya eessaa?
Dhugumatti gaafileen kunniin gaafilee bu’uura jireenyaa fi milkaa’innaatti. Namni gaafileen kanniin deebii sirrii fi gahaa yoo argate, jireenya keessatti tasgabbiin jiraata. Sababni isaas, eessarraa ka’ee garam deemaa akka jiru sirritti ni hubata. Kaayyoo fi ergamni yeroo muraasaaf addunyaa tana keessa turuu maal akka ta’e yoo beeke jireenya keessatti hin dhama’u. Aslimaa (hundemaa) namni dhama’u nama kaayyoo hin qabnee fi eessa deemaa akka jiru nama hin beeknedha. Gaafileen armaan oli sadan keessaa gaafi tokkoffaa deebisuuf ji’oota darban mata-dureewwan “Isin keessa mallattoo jiraa” fi “Uumama namaatti xinxalluu” jedhan jalatti ilaalle turre. Dabalataan, mata-duree “Rabbitti amane” jedhu jalattis wanta yaqiina (mirkaneefannaa) keenya dabalu ilaalle jirra. Kanaafu, Alhamdulillah gaafi tokkoffaaf deebii gaha arganne jirraa jechuudha.
Amma itti aansinee gaafi lammaffaaf deebii gahaa fi quubsaa gargaarsa Mawlaatiin argachuuf carraaqna. “Kaayyoon ani itti uumameef maalii?” jette of gaafatte beektaa? Jireenya tana keessatti qormaanni adda addaa maaliif nama muudataa? Namoonni gariin rakkoo dhandhamu, gariin immoo qananii keessa daaku. Gariin ni gubatu, gariin ni gammadu. Iccitiin kana duuba jiru maaliidha jechuun of gaafatte beektaa? In sha Allaah gaafiwwan kanniin hundaaf deebii gahaa argachuuf ni carraaqna. Kaayyoo namni itti uumameef beekun dura kaayyoo jireenyi addunyaa tanaa itti uumamteef beekun nurra jira.
Deebii kana argachuuf maal gochuu qabnaa? Eenyuun gaafachuu qabnaa? Mana addaa garmalee bareedu tokko yoo arginee fi kaayyoo itti ijaarrameef beeku yoo barbaanne, eenyun gaafannaa? Takkaa abbaa mana kana ijaare takka immoo namoota abbaa manaa kanatti dhiyoo ta’an gaafannaa mitii ree? Abbaa manaa ykn nama isatti dhiyoo ta’e dhiisnee nama alagaa (badhee) waa’ee mana kanaa sirritti hin beekne yoo gaafanne, kaayyoo manni kuni itti ijaarrameef nutti himuu danda’aa? Tarii alaa ilaalun kuni keessa jiraachuuf ykn daldalaaf jechuu danda’a. Garuu dhugaan odeefannoo guutuu kan nu kennu danda’u abbaa mana kana ijaaredha.
Jireenya tanas yommuu ilaallu kan ishii uumee fi ijaaretu jira. Samii fi dachii, wantoota isaan keessa jiran hundaa Kan uumee, ijaaree fi tartiiba qabsiise Rabbii Olta’aadha. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa kana hunda taphaaf hin hojjanne. Kaayyoo itti uumeef qaba. Kanaafu, jireenyi tuni maaliif akka uumamte deebii gahaa fi quubsa argachuu kan dandeenyu Rabbiin irraayyi. Sababni isaas, Rabbiin jireenya tana kan uumee fi kaayyoo itti uumeef Kan beekudha. Dubbiin erga akkana ta’ee, Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa kaayyoo jireenya tana itti uumeef akkana jechuun dubbata:
“[Rabbii] Mootummaan waan hundaa harka Isaa jiru tolli Isaa baay’ate. Inni waan hundaa irratti Danda’aadha. [Rabbiin] eenyu keessantu irra gaarii akka hojjatu isin qoruuf Kan du’aa fi jireenya uumedha. Inni Injifataa, Araaramaadha.” Suuratu Al-Mulk 67:1-2
Mulk (mootummaa) jechuun wanta tokko qabaachu fi too’annaa guutuu irratti argachuudha. Akkasumas, wanta lubbuu qabu ajajuun, dhoowwun, adabuu fi badhaasun aangoo guutuu irratti qabaachudha. Motummaan wanta hundaa harka Rabbii jira. Jecha mootummaa jedhu hiika wanta tokko qabaachu fi too’anna guutuu irratti argachuun yoo ilaalle, Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa Mootii waan hundaati. Sababni isaas, Rabbiin wantoota Isaan ala jiran hundaa kan uumee fi Gooftaa isaaniiti. Kanaafu, wanta hunda kan uumee erga ta’e, too’anna guutuu wantoota uume kanniin irratti qaba. Akka fedhetti wantoota kanniin jijjiruu danda’a.
Jecha mootummaa jedhu hiika aangootiin yoo ilaalle immoo Rabbiin aangoo fi taaytaa guutuu wantoota jiran irratti qaba[1]. Murtiin hundi kan Isaati, nama fedhe ol’aansa, nama fedhe gadi buusu. Gabroota Isaa ni ajaja, ni dhoowwa. Nama Isaaf ajajamee ni badhaasa, kan Isa dide immoo ni adaba. Gonkuma Isa jalaa miliquu fi dheessun hin jiru. Sababni isaas, “Inni waan hundaa irratti Danda’aadha.” Rabbiin dandeetti fi humna guutuu qaba. Samii fi dachiin too’anna Isaa jala jiru. Kanaafu, eessatti jalaa dheessan?
“[Rabbiin] eenyu keessantu irra gaarii akka hojjatu isin qoruuf Kan du’aa fi jireenya uumedha.” Kana jechuun Rabbiin isin qoruu fi qormaata kanaan eenyutu hojii irra gaarii ta’e akka hojjatu ifa baasuf ergasii hojii isaa irratti hundaa’e nama hundaafu mindaa kennuuf ykn adabuuf du’aa fi jireenya uume[2]. Ibn al-Jawzin (Rabbiin rahmata Isaaf haa godhu) akkana jechuun keeyyata (aayah) tana ibsa: Jireenya tana keessatti isin qoruuf jireenya uume, du’a immoo isin kaasu fi jazaa isiniif kafaluuf uume[3]. Hayyoonni biroos ibsa kana kennani jiru. Sababni isaas, aayah Arabiffaa keessatti “…wal-hayaata liyabluwakum…” jechuun “jireenyi fi qoruun” wal duraa duuban dhufan. Jireenyaa fi qoruun kan wal qabataniidha. Aayan (keeyyani) armaan gadi ibsa armaan olii kana ni jabeessiti.
“Inni Kan samiiwwanii fi dachii guyyaa jaha keessatti uumedha. Arshiin Isaas bishaan gubbaa ture. Eenyu keessantu irra gaarii akka hojjatu isin qoruuf, [isaan uume]. Yoo ati, “Dhugumatti, isin du’a booda ni kaafamtu.” jetteen, warri kafaran, “kuni sihrii (falfala) ifa ta’e malee waan biraati miti.” jedhu.” Suuratu Huud 11:7
Rabbiin subhaanahu wa ta’aala samiiwwanii fi dachii guyyaa jaha keessatti akka uume ni beeksisa. Yeroo samiiwwanii fi dachii uumu, samii torbaffaa ol Arshiin Isaa bishaan irra ture. Erga samii fi dachii uumee booda olta’iinsa Isaaf malu Arshii ol olta’uun dhimmoota ni qindeessa, murtiiwwan qadaraa fi murtiiwwan shari’aa irraa wanta fedhe ni jijjira. Gabrootaaf seera itti bulmaata ni baasaf, wanta badaa irraa ni dhoowwa, wanta gaariitti ni ajaja. Kuni murti shari’aati. Akkasumas, ogummaa (hikmaa) guutuu Isaatiin wanta fedhe ni uuma, nama fedhe gadi buusa, kan fedhe olkaasa, kan fedhe dureessa godha, kan fedhe hiyyeessa godha, kan fedhe ni ajjeesa, yeroo fedhetti immoo ni kaasa. Kunniin murtii qadaraatti. Kanaafi, itti aanse, “Eenyu keessantu irra gaarii akka hojjatu isin qoruuf, [isaan uume].” jedhe. Kana jechuun isin qoruuf wanta samii fi dachii keessa jiran isiniif uume. Ergasii isin keessaa kamtu dalagaa irra gaarii ta’e akka hojjatu ni ilaala ykn ifa baasa. Hojiin tokko “hojii irra gaarii” jedhamuuf haala shari’aan ajajuun ikhlaasan kan hojjatame yoo ta’ee qofaadha. Kana jechuun namni hojii gaarii hojjatu Rabbiif qofa jedhee hojjachu fi akkaataa Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ajajeen hojjachu qaba[4].
Ibn al-Jawziin ni jedha, “Isin qoruuf” kana jechuun qormaata jazaan itti kafalamu isin qoruuf. Namni xinxallu mallattoolee samii fi dachii ilaalun [yoo amanee fi hojii gaarii hojjate] mindaa argata. Warroonni didanii fi of tuulan immoo ni adabamu[5].” Kanaafi itti aanse Rabbiin ni jedhu, “Yoo ati, “Dhugumatti, isin du’a booda ni kaafamtu.” jetteen, warri kafaran, “kuni sihrii (falfala) ifa ta’e malee waan biraati miti.” jedhu.” Kana jechuun yaa Muhammad (SAW) warroota Rabbiin waliin waan biraa gabbaran (waaqefataniif) du’aan booda kaafamuun ni jira jechuun yoo ibsiteef, warri kafaran “Kuni sihrii (falfala) ifa ta’e malee waan biraati miti.” jedhu. Isaan biratti, “Sihrii (falfala)” jechuun wanta sobaa nama gowwoomsudha[6]. Warroonni kafaran du’aan booda murtiif kaafamuun soba jechuun yaadu. Garuu Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa samii fi dachii garmalee gurguddatan kanniin uumuu kan danda’e, isaan kaasu irratti Danda’aa akka ta’e isaanitti beeksisa.
Kanaafu jireenyi tuni tan uumamteef qormaataafi. Addunyaan tuni iddoo qormaatati. Jireenyi tuni maaliif akka uumamte erga beekne, “hiika qormaataa, qormaata fedhii, wantoota ittiin qoraman, wanta qormaata irraa barbaadamu fi bu’aa qormaataa” ilaalun nurraa bareeda.
Hiika Qormaataa
Qormaata jechuun amala dhoksaa nama keessa jiru ifa baasuuf qoruu (mokkoruu)dha. Jecha biraatin, jabinnaa fi dadhabinna isaa, obsa qabaachu yookiin dhiisu isaa, galata galchuu yookiin dhiisu isaa ilaaluu fi ifa baasuf wanta inni jaallatu ykn jibbu isa fuundura gochuudha. In sha Allaah kanneen hafanii fi daran akka ifa ta’uuf Qur’aana irraa keeyyatoota fudhachuun bal’innaan kutaalee itti aanan keessatti ni ilaalla.
Barruulee kanaan wal-qabatan guutuu isaanii dubbisuuf: https://sammubani.files.wordpress.com/2019/08/kaayyoo-uumama-ilma-namaa.pdf
[1] Ma’aarij Tafakkuri wa daqaa’iqu tadabbur– Abdurahmaan Hasan Habankaa 14/614
[2] Madda olii-14/fuula 615
[3] Zaadul Masiir 1456, Ibn Al-Jawzi akkasumas ilaali Tafsiir Qurxubii 21/112
[4] Tafsiir Sa’diyy 433-434
[5] Zaadul Masiir- 643, Ibn Al-Jawzi
[6] Tafsiir Qurxubii 11/76-77
Ibtilaa’ul Iraadati bil Iimaani wal-Islaami wal-Ibaadati– Fuula 73-…, Abdurahman Habankah