text:
“Warra Rageeyfateen Dhufte” (Khutaa 1ffaa)
Dhuma bara 1991, mooraa leenjii dhaaba Adda Islaama Bilisummaa Oromiyaa (AIBO) kheeysatti walgahii yaamamte irratti kan haasaawe, jaarsa areeda diimaa, kan huccuu adii gubbaan imaammata adii marate tokko. Akkuma huccuun isaa addeenyi irraa mullatutti, fuulli isaatiis nuura. Dhugumaani “an-Nuur fowqal nuur” kan ja’aniin sani. Abdulkarim Ibrahim Hamid, Jaarraa Abbaa Gadaa, Sooreeysa Adda Islaama Bilisummaa Oromiyaa kan ture.
“Arra oomishni isin agartan khuni, laaftutti hin dhufne! Dhiigaan dhufte! Lafee dhukkooyteen dhufte! Warra if wareegeen dhufte! Warra rageeyfateen dhufte! Dhibdee adda addaa irra tarkaanfachuun dhufte! Hadhaan dhufte! Arra oomishni kun yoo isin harkaa baate sheenaan isin kheeysaa hin baatu!”
Ummanni akkasumatti lafaa ka’anii takbiira godhu’ seenan. Yeroon san yeroo gammachuu turte. Mengistuun khufe. Amaarri cabe. Ummanni magaalaa fi baadiyyaa idduu “Amaarsaan Amaaraa nu hin nyaatu lammeeysaa..” jechaa dhiichisaa turan. Ammoo eega waraabeysi irraa bu’e, kan itti aanu allaattii akka taate beekkama yoo tahees, yeroo gammachuu san kheeysatti akka if hin wallaalle “yoo isin harkaa baate, sheenaan isin kheeysaa hin baatu” je’ee itti dhaammate Sooreeysi. Akkuma inni je’etti, barri itti aante, bara ibiddaa turte. Magaalaa Dirree Dhawaa kheeysatti Itti gaafatamaan waraana AIBO kan ture, Izzaddiin Muhammad ykn Ibsaa Lubeetti kan beekkamu, fi itti aanaan Sooreeysa AIBO, Sheekh Abdurahman Yuusuf makhinaan isaanii deemuu rasaasni itti banamee, bakkuma sanitti osoo lolanuu dhukaasa Ihadigiin rageeyfatan (ykn shahiidan) waardiyoota isaanii wajjiniin.
Akkasitti lolli bara 1992 baname. January 1992 AIBO’n mootummaa ceehumsaa kheeysaa bahanii waraana Adda Bilisummaa Ummata Tigray (ABUT) kan Mallas Zannaawii dhaan hoogganamtu dhawu eegalan. Waraanni ABUT kan bahaa Harargeetti gad naqamte dhaaba AIBO balleeysuudhaaf duula sakattaa cimaa bante. Yeroo waraanni AIBO magaaloota Oromiyaa kheeysaa baatee dachii strategy qabattu, waraanni Ihadig biiroo AIBO magaalaa Dirre Dhawa taankii fi madaafaan itti marsanii “warreen biiroo kheeysatti haftan harka khannaa, dhaabni kheeysan khufe” jechuudaan ajaja itti khannan. Deebisaa hoggaa dhaban, ammaas maaykro-foonaan itti deebi’ani “dubbiin dhumte, harka khannadhaa” ja’aniin. Deebisaan isaan arkatan dhukaasaa fi takbiira qofa taate. Akkasitti jalqabamte lolli hadhaawaa tokko, kan guyyaa sadiif itti fufte. Guyyaa sadihiif Gaziiraan dhukaasaa, boonbii fi madaafaa. Makhiinaan kharaa irratti argamtu kan reefkaafi madoo geeysituu fi kan waraana dabalataa fi meeshaan fiddu qofa taate. Guyyaa sadii booda biiroon AIBO daaratti deebitee, qawween hoggaa dhaabbatte, waraanni Ihadig biiroo seenaniiti arkan reefka jara isaaniin loluu ture. Lakkooysi isaanii nama 6 ol hin gehan hoggaa himan. Garuu iimaanaa isaanii wajjiniin nama 600 ol ni tahan. Rabbiin jannataan isaan haa qananiisu.
Warra Rageeyfateen Dhufte (Khutaa 2ffaa)
Ajjeechaa Ibsaa Lubee fi Sheekh Abdurahman, hoogganoota AIBO, yeroo yaadatan ajajaan ol aanaa Falmataa Abbaa Gadaa akki ja’an:
“Yeroo san kheeysatti, na’abni kheenya wanni isaan herregan, addichi tun waan isaanirratti walitti qabamteef jecha, hoogganoota isaanii yoo dhooyne ni facaati yaada ja’u qabaachuu turan. Manaama akkasii qabaachuu turan. Haa tahu ammoo Gooytaan haa galatoomu. Isaan shahiidanii murtii isaanii guutachuun waan daran hidhannoo fi iimaana teenya jabeeysitu taate malee waan nu sodaachiftee hamileee teenya cabsitu taatee hin argamne. Achiin booda, tooftaan san gehuuf dhabnaan, weerara jalqaban.
Gooytatti irkachuudhaan, osoo madaafaa fi taankii hin tahin, Gooytaa waa hundarra jabaa. Wahuma dachiirratti uumamte hundarra jabaa irratti irkannee na’aba dura dhaabbachuudaan akka tuutni na’aba yookhaan waraanni na’aba kheenyaa hoongoodhaan galu goone. Arra na’abni konkolaata meeqa, kan taankii fi meeshaa lolaa meeqa qabu ni khasaare taa’ee.”
Akkuma inni je’e sanitti baatii June, bara 1992 (akka lakkooysa faranjiitti) waraanni Ihadig dhaaba Adda Islaama Bilisummaa Oromiyaa dhabamsiisuu fi Jaarraa Abbaa Gadaa ajjeesuuf karoorfatanii magaalaa Harar eega dhuunfatan booda waraana isii magaalaa irraa gara kibbaatti bobbaafte. Gara kibbaatti kan arkamtu araddaa ykn ona Fadis, handhuura AIBO kan turte. Yeroo waraanni Ihadig humnaan bobbaatee konkolaataa fi meeshaa gurguddoo fe’attee gaara Fadis kheeysa baatu, mujaahidoonni Fadis lafa strategy qabatanii obsaan eeggachaa turan. Eega dhukaasni banamee takbiiraan dhagayamte, Addi Bilisummaa Ummata Tigray akka Gaarri Mullata Tigray hin taane dirqamaani hubatte. Dachii hin beeyne irratti, bakka hin beeyna irraa ibiddi itti shidamaa, dachii qabachuu dhiisanii bakkuma itti baqatan barbaaduu mudatan. Mujaahidoonni Fadis naasuu takka malee harka khannachuurra qoma khannachuu wayya jechaa itti if darbuudhaan waraana humna diinaa bittinneeysanii, hangi baafate sablinaan Harar itti dachaatee kan hafan ammo biyyeen nyaatte. Akka adawwiin guyyaa sablinaa san booda khaaduu hin dandeenye, AIBO’n balaa adawwiirra geeyse viidyoon waraabanii, viidyoo san biyya hundatti facaafte.
Yeroo san waraanni guddaan kan silaa ummanni Oromoo abdatu kan Adda Bilisummaa Oromoo, ajaja hoogganoota isaanii fudhatanii Kaampii kheeysa turan. Eegas booda balaan irra gehees beekkamaa dha. Guyyaa san namni hin beeyne ni hubate hoogganaan qabsoo kan haqaa Jaarraa Abbaa Gadaa akka tahe. Rageeyfattoota (ykn shuhadaa) lola Fadis Rabbiin jannataan haa qananiisu. Akkasumattiis Sooreeysa Qabsoo Bilisummaa Oromiyaa fi qabsaawoota isaan jalatti hiriiranii khufan Gooytaan ol tahee jannatal firdowsiin haa qananiisu. Dhugumatti akkuma isaan ja’anitti laaftutti hin dhufne. Dhiiga rageeyfattootaani magarte malee. Warra khabajaan jiraatee, khabajaan addunyaarraa godaanan sanirraa dhufte. Warra mirgaa fi qabeenya isaanii roorroof laachuu didanii kan biyya isaanii kheeysatti alagaa tahuu mannaa shahiidummaa filachuu wayya jechuudhaan lubbuu takkittii qaban Gooytaaf khannan. “Warra rageeyfateen dhufte” hoggaa ja’an, isaani warri rageeyfate.
Warra Rageeyfateen Dhufte (Khutaa 3ffaa)
Ilma aanaa Jaarsoo, bahaa Harargee. Leenca rageeyfataa kan dhugaaf ragaa bahee.
Abbaa kheenya, abbaa qabsoo, hin galle manaa bahee. Gaara bahee, laga cehee dargaggummaa isaa itti fixee. Taa’uu didee, haalli dhibee jaarsummaan wareegame.
Eertraa dhaqee ol deebi’ee, obboleyyan saa barbaadaaf. Wareegaman, shahiida tahan, Elemoon dhoosee hin hambifne. Soomaali dhaqee ol deebi’e, obboleyyan isaa barbaadaaf. Wal arkatan, wal qabatan, qabsoo finiinsuun hin hafne.
Aadam Tukkaalee beeytanii? Tukkaalee Aadam abbaan saanii. Haqa mullisuudhaaf lafaa ka’ee, ‘Mullis’ moggaasaniif. Mullisuu bira dabree, haqaan dachii sossoosan. Halkanii guyyaa weeraranii Dargii hirriiba dhoorkan. Marxoo ol siyfatanii lolan, khabajaa deebifachuuf. Ummata cunqurfamaa hunda roorroo irraa khaasuuf. Bilisummaa yookhiin du’a jechaa, lolanii lolchiisani. If booda hin deebine takkaa, dhumaniif mirga saanii.
*************************
Maayyii irratti Abbaan kheenya, Mullis Abbaa Gadaa magaalaa Moqdishoo kheeysa osoo deemuu hidhattoonni biyya sanii kan Ihadigiif hojjatan rasaasa itti bananii makhiinaan baafatan. Bakkuma sanitti lubbuun irraa baate.
Jazaan isaanii jannata haa tahu. Hujiin isaanii fakkeenya haa tah


c: text/html

text:
Kurfii RSWO · Dilbata Onkoloolessa 3, 2021
Ayyaana Irreechaa fi Dhaadannoo Walabummaa
Ayyaanni Irreechaa bara kanaa, Hora Finfinneetti, Sambata kaleessaa (Onkoloolessa 2, 2021); Dilbata har’aa ammoo, Hora Bidhooftuutti kabajame, dhaadannoolee: deggersa WBO, barbaachisummaa Walabummaa Oromiyaa fi jibba Impaayera Itoophiyaa ifatti dhageessisaniin dabaalamee ooluu.
Taateewwan Ayyaana Irreechaa Hora Finfinnee fi Hora Arsadii: Bara 2021
Oromoonni Ayyaana Irreechaa bara 2021 Hora Finfinnee fi Hora Arsadiitti ayyaaneffachuuf goleelee Oromiyaa cufa keessaa Magaalaa Finfinnee fi Bishooftuutti imalan rakkoolee danuu mudachuu.
Haaluma kanaan, Sirna Irreeffannaa Sambata kaleessaa (Onkoloolessa 2, 2021) Magaalaa Finfinnee, Hora Finfinneetti raawwatame irraa qooda fudhachuuf, Oromoota bakkasitti argaman keessaa, Oromtichi tokko bobbaa gara malkaatti taasifamuun dura toora sa'aa 11:00 irratti ajjeefamuu.
Itti-fufuunis, jalqabbii Sirna Irreeffanaa irraa qabuun hanga galgala edaatti, yoo xiqqaate Oromoonni baay'inaan afurii hanga shaniitti tilmaamaman lubbuun darbuu kan hin oolle ta'uu.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Wanti
biyya Egypt magaalaa Kaayirotti ta’aa tureefi jiru, akkasumalle wanti miidiyaa
hawaasaa irraan Oromoonni diyaaspooraa oofaa jiran kun waan hedduu nama
gaddisiisaati. Yoo akkanaan itti fufne, dogongora seenaa guddaa waraanni
Jaarraa Abbaa Gadaatiifi Addi Bilisummaa Oromoo wal-lolaa, dargiifi Somaaleenis
lolaa, Woyyaaneenis lolaa saffisuu dadhabanii dhiibbaa qabsoo bilisummaa Oromoo
rincicciisetti deebi’uuf deemna.
Dogongora
seeneerraa maaliif hin barannee? Safuu Oromoo maaliif dagannaa? Xiqqaan maaliif
guddaa hin kabajne? Guddaan maaliif xiqqaa hin kabajnee? Jaarsi maaliif
jaarsummaan irraa godaanee? Daa’imni barcumaa jaarsaarra taa’ee maaliif jaarsa jalaa
ka’uu dide? Oromoon jaarsa maaliif dhabee? Maaliif beekaafi wallaalaan walmakee,
hayyuufi gowwaa adda baafachuu wallaallee? Maaliif kabajjaan angafaafi
quxusummaa/maandhummaa Oromoo jidduu bade? Woyyaaneen qawween lolti nuuti
qawwee dhiisnee maaliif interneetiifi face book lollaa? Hoggansi dhaaba
siyaasaa biyya faranjii taa’ee riimootiidhaan qabsoo gaggeessuu waan hin
dandeenneef maaliif biyya farajjii taa’ee qabsoo gaggeessa jedhaa…?
Yaadaa
falaa:
1. Rakkoo
dhaabilee Oromoofi hawaasa Oromoo jiduuti muldhatu qaamni walabaa-jaarsoliin
Oromoo, abbootiin gadaatiifi abbootiin amantaa furuu qaban. Rakkoon dhaabbilee
siyaasaa Oromoo jiddutti dhalatte hawaasaalee Oromoo biyyoota alaa jiran keessa
seentee jirti. Rakkoo kana kan furuu danda’u maangudoota Oromooti yoo ani yeroo
hedduu jedhu, namoonni tokkoofi tokko, “Oromoon maanguddoo hin qabu,
maanguddoon Oromoo maangudummaa qaban hedduun hin jirtu…” yoo jedhan dhaga’a.
Yoo dhugumaan maanguddoo yookiin jaarsaa biyyaa of keessaa dhabne jiraanne
badneerra dafnee of to’achuu qabna. Maanguddoon Oromoolle badii seenaa kana
jalaa of baasa. Oromoolle manguddoo keessan maanguddoomsaa, jaarsa keessan
jaarsomsa. Hayyuu keessan hayyoomsa…
2. Namoonni biyya
alaa jiran siyaasaa biyya alaatti hoogganuu dhiisuu: namoonni biyya alaa jiran
qabsoo bilisummaa Oromoo deeggarsaa maallaaqaatiifi dippoloomaasii hojjachuun
hojii siyaasaa worra biyya keessaa hojjatu ykn worra bosona Oromiyaa keessaa
lolanuuf dhiisu. Woraana biyya alaatti osoo hin taane, Oromiyaa keessatti
ijaaruu…
3. Dhaabbileen
siyaasaa Oromoo kaayyoo tokko irratti waliigaluu- yoo xiqqaate bilisummaa
uummata Oromoo irratti walii galuu, (bitaanis yaabanii mirgaanis yaabanii
walgayiin kooruma) jechuun yaadaa wolitti dhihaataa irratti wolii galuu. Yoo
danda’ame, dhaabileen siyaasa Oromoo hundi tokko ta’u, yoo ta’uu dhabaatelle
namuu karaa itti fakkaateen haa itti fufuutii, waldura dhaabachuun mogolee walbuusuun
hafuu qaba…” Garuu tooftaan qabsoo gara garaa yoo yaadamelle, dhaabbileen
warana adda addatti ijaaruu fedhan miidhaafi bu’aa isaa sirriti itti yaaduun
barbaachisaa akka ta’e hubachu. Obboleessi gowwaan loon obboleessaa silmii
(balqii) itti dhiisee yoo obboleessi du’e doomaa (sa’a muchi duude) dhaala”
dubbii maammaaksaa akka hin taane, dhaabni qabsoo Oromoo hundinuu akka qabsoo
Oromootti beekamtiifi kabajaa kennuuf. Tooftaaleefi sagantaa siyaasaa irratti
waldhabuufi waldura dhaabachuu dhiisu. Injifannoon gama hundaan argameefi
argamuuf deemu, injifannoo uummata Oromoo hundumaa gochuun ilaaluu…
4. Garaa garummaafi
waldhabbii xiqqoo Oromoo jidduu jirtu Woyyaaneen naqarsa taatee, akka madaa
naqarsaa keessaa seenuun addaan nu facaastee qabsoo Oromoon finiinsee itti jiru
kana fashalchisiisuuf halkaniifi guyyaan akka hojjachaa turteefi jirtu
dagachuun walnyaachisuudha. Badii Oromoo irra gaheef sadarkaa duraa irratti
Oromoo shakkuu osoo hin taanne, diinaa Oromoo shakkuun barbaachisaadha.
Woyyaaneen yeroo yerootti ajandaa nuuf uumtee qabsoo nu dagachisiisuuf yaalii
akka gootuufi hedduun namaa ajandaa diinonni Oromoo jiddutti uuman hafarsaa
qabsoo Oromoo awwaaressuu dhaabu. Tooftaalee qabsoon taasiseefi taasisaa jiru,
akkasuma taasisuuf jiru karaa miidiyaalee gara garaatiin himuu dhiisuu…
5. Siyaasa amantaa
irraa fageessuu, akkasuma amantaalle siyaasa biraa fageessuu…
6. Naannummaa irraa bilisa ta’uun Oromummaa
qofaan ijaaramuu…
7. Xiqqaan guddaa
kabajuu, guddaan xiqqaa kabajuu…
8. Akka aadaa
Oromootiin hayyuu hayyoomsuu: Namni hayyuu jedhamelle, kabajaa ofii isaatiifi
kan nama biraalle eegatee hayyummaa isaa eeggachu. Hayyuu kan hayyoomsu
beekaafi wallaalaa; akkasuma hayyuu namni jedhamelle beekaafi wallaalaafile
kabajaafi yeroo qabaachuu….
9. Social
media (miidiyaa hawaasaa) diina Oromoo
ittiin abaaruu malee Oromoofi Oromoon ittiin wal-abaaruu dhiisu….
10.Lammiirraa baqachuun orma jala galuu dhiisu:
Mammaaksa, “ormi gaafa kolfaa, firri gaafa golfaa” jedhu yaadachuun hamaafi
tolaa ofirrattis duuluu dhiisu…
11.Haafuura biyya
alaatti akka qufaa Oromoo killisiisee yaadaan qufaasisaa jiru kana akkuma inni
biyya alaatti dhaamu gochuu malee, gara Oromiyaatiifi gara olla Oromiyaatti
akka hin galle yeroodhaan talaaluu ykn kittibaatii kennanii fayyisuu…
12. Miidiyaa guddaa
Oromoo kan fedhiifi bilisummaa Oromoo irratti hojjatu ijaaruu, kan jiran
jabeessuu; kan biraalle hundeessu. Miidiyaaleen Oroomoo jiran kunnee Oromoo
Oromoo akka urgaawan gochuun akka inni kutaalee Oromiyaa Boorana, Gujii, Arsii,
Ituufi Humbana, Tuulama, Macca, Walloofi kkf of itti hirmaachisiisuun kutaalee
Oromoo hundumaa abbummaan akka itti dhaga’amu gochu…
13.Waraanaa gara
garaatti ijaaruufi kaayyoo gara garaa faranjootatti yookiin hawaasa addunyaatti
himuu dhiisuu. Kaayyoo Oromoo tokkorratti walii galuun itti cichuu….
14.Yeroo amma
dhiigni Oromoo akkuma bara Minilikiitti dhangala’aa jiru kanatti, garaa
garummaa xiqqoo dhiisuun dhiiga qeerroofi ilmaan Oromoo galmaan gahuufi
akkasuma gumaa baasuun bilisummaa fiduuf bakka tokkotti dhufu…
15.Olala diyaaspooraan
Oromoo karaa miidiyaa hawaasaatiin wolirratti oofaa jiran Woyyaaneen biyyatti
sagantaa dokumentarii irratti hojjattee uummata Oromootiifi qeerroo Oromoo
biyyatti ittiin hamilee cabsuuf halkaniifi guyyaa waan hojjataa jirtuuf,
namoonni Oromoo taatanii Oromoo irratti ololtan osoo hin beekin wallaalchaan
Woyyaaneef akka miindeffatanii hojjataa jirtan bartanii gocha kanarraa
dhaabachuu...
16.Siyaasaa namoota siyaatiif dhiisu. Yeroo
hedduu siyaasaa karaa miidiyaa hawaasaatiin oofan irratti kan wal-lolaa jiran
irra jireessi namoota siyaasaatii miti. Namoonni of mudhisuuf, akkasuma yaada
dhuunfaa isaanii irratti namoottaan walitti bu’uun daboo wal-arrabsuu karaa pal
talk tiin walitti banuun beekaman, amma gama face book tti asi gara galanii jiran
kunneen gocha kanarraa dhaabachu…


text:
Afaan Siwaahilii
Afaan Siwaahilii (akkasumas kan Kiswahili jedhamu) Afaan Bantu tti. Afaanii kunni afaan biyyotta Sahaaraa n jalla jirranitti yeroo bayee dubbatama. Swahilin afaan Ummattaa Swahilikan fixee Gallana Oceanii kabba Somaaliyaafagatte hanga danga Moozaambiik fi Tanzaaniyaa argamaniin dubbatama. Ergaa afaan adda Tanzaaniyaa kufeen bodda, Afaan Siwaahiliin akka afaan tokkoffatti ummattaa Tanzaaniyaan fudhatame, lakkofsii ummatta afaan Kiswahili akka Afaan tokkoffatti dubbatan hanga million 40 guddatte. Haa ta'u malee Siwaahiliin ummatta hanga million 100 ta'aniin dubbatamma. Biyyotta kabba Afrikaa tti fi Riippabiliika Dimookiraatawaa Koongoo tti Siwaahiliin lingua franca ta'erra. Siwaahiliin afaan Afrikaa jirran kessa akka afaan hojjii African Union kan fayyadaman isaa qofaatti. Siwaahiliin University gugguddo adunyaa kessatti ni barsifama, akkasumas stationotta akka BBC, Voice of America fi Xinhua irratti ni dabarfama.
- Biyyotta itti dubbatamu
Tanzaaniyaa, Keeniyaa, Yugaandaa, Ruwaandaa, Buruundii, Riippabiliika Dimookiraatawaa Koongoo, Somaaliyaa, Komoroos, Moozaambiik.
- Bayyina Dubbatotta
Akka Afaan tokkofatti - 40 million Akka Afaan lammafatti - 100 million
- Kutaa Afaanii itti rammadamu
Niger-Congo->Atlantic-Congo->Volta-Congo->Benue-Congo->Bantoid->Southern->Narrow Bantu->Central->G->Swahili
Afaan tokkoffa Tanzaaniyaa, Keeniyaa, Yugaandaan (2005 jalqabe)tti.
- Kamusi Project Internet Living Swahili Dictionary


text:
Hypocenter
hypocenter yokan hypocentre kan jedhamu kan Afaan Greek irra dhufee kuniin bakka Chocho'a Lafa yokan toka'a nuclear itti ademsifame jechuu dha. Jechii kuni jechaa focus jedhu wajjin kan hika tokko qabu yoo ta'u, focusiin ground zerot.
Earthquakes[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Haa ta'u malee yoo chocho'a Lafan walitti qaban ilallan, maqaan hypocenter jedhamu kuni jiddu chocho'a lafa yokan focus wajjin hikka tokko qaba. Kunis jechuun bakka crust Planet kenya kessa kana chocho'i lafa itti jalqabe dha. Kuniin immo epicenteriin jalla, faggena focal depth jedhamu irratti argama. Bakkin kuni bakka energiin cabbi strain kessatti kufame argamu itti gadhifamu dha. Bakki hypocenteriii chocho'a lafa akkatta seismic wave irratti hunda'udhan barbadamu ni danda'a.


text:
Maqaalee Rabbii (Subhaanahu)-Kutaa 8.1
Bismillah. Hundi keenya jireenya keessatti soorataa fi galii argachuuf halkanii guyyaa ni carraaqna. Akkuma carraaqqin namoota gargar ta’e galiin isaaniis garagara. Garuu yommuu kana jennu “Galiin isaanii carraaqqi isaanii qofarratti kan hundaa’udhaa? Yookiin madda galii isaanii mataa ofiitii maddisiisu danda’uu?” Dhugumatti kuni gaafi ijoo deebii gahaa barbaadudha. Yoo gaafin kuni furame, namni jireenya keessatti tasgabbii argata. Sababni isaas, wantoota tasgabbii namarraa ari’anii fi sammuu jeeqan keessaa rizqii dhabuu sodaachudha. Akkasi miti ree? Gaafi armaan olii kana deebisuuf, tooftaan jalqabaa nuti fayyadamnu “Madda” fi “Sababni” maal akka ta’an beekudha. Madda jechuun hundee ykn ka’uumsa wanti tokko irraa jalqabamuudha. “Sababa” jechuun immoo wanta tokko argachuuf karaa itti nama geessudha.
Fakkeenyaaf, bishaan lafa keessatti ni kuufama. Namoonni dhufuun bishaan kana ujumoo itti godhanii dhugaatiif itti fayyadamu. Asitti bakki bishaan bahuu “madda” ta’a, ujumoo itti godhuun dhugaatiif oolchun immoo “sababa” ta’a. Maddi bishaanii bakka kana haa jennu malee, kan bishaan bakka san kaa’e jiraachu qabaa miti ree? Samii irraa buusun lafa keessatti bishaan kan kuusu Rabbii olta’aadha.
Amma gara gaafi keenyaa haa dhufnu, akkuma namoonni bishaan samii irraa buusun lafa keessatti kuusu hin dandeenye, sooratas mataa ofii qofaan maddisiisun kuufachuu danda’uu? Bishaan samii irraa buusun biqiltoota biqilchuu danda’uu? Samii irraa bishaan buusun biqiltoota kan biqilchu Rabbiin qofa akka ta’e hundi keenyaa ni beekna. Kanaafu, carraaqqin ykn tattaaffin namoonni galii argachuuf godhan madda moo sababa ta’aa? Namoonni galii fi soorata mataa ofiitin dhabama irraa maddisiisu waan hin dandeenyef carraaqqin isaan godhan sababa (karaa itti argatan) ta’a. Fakkeenyaf, Ahmad qote bulaa yoo ta’e, raasaa (lafa) qotuu fi midhaan facaasun “sababa” ta’a. Kan midhaan biqilchee akka callaa kennu taasisu immoo Rabbiidha subhaanahu wa ta’aalaa. Kanaafu, maddi soorataa fi galii namootaa “Rabbiidha”. Jecha biraatin Kan namoota fi lubbu-qabeenyi hundaaf rizqii maddisiisu “Rabbiidha” jennee goloobu dandeenya. Ragaa kanaa Qur’aana keessatti haala kanaan arganna:
“Lubbu-qabeenyin homaatu dachii keessa hin jirtu, rizqiin ishii Rabbiin irra yoo ta’e malee. Iddoo jireenya ishiitii fi iddoo kaa’amtu ni beeka. Hundumtu Kitaaba ifa ta’e keessa jira.” Suuratu Huud 11:6
Kana jechuun lubbu-qabeenyin dachii keessa deeman hundi rizqiin isaanii Rabbi irraayyi. Rabbitu isaan soora. Rabbiin subhaanahu iddoo lubbu-qabeenyin hundi jiraatanii fi itti galan ni beeka. Ammas iddoo kaa’aman ni beeka. Asitti “iddoo kaa’aman” jechuun “bakka itti du’anii fi iddoo itti awwaalaman” jechuudha.[1]
Maqaalee Isaa keessaa maqaan “Rabbiin kan rizqii maddisiisu fi karaa rizqii ittiin argatan namaaf laaffisu” ta’uu agarsiisu “Ar-Razzaaq, Ar-Raaziq” jedhudha. In sha Allaah, har’a ibsa maqaalee kanniini ni ilaalla. Namni ibsa maqaa kana yoo hubatee fi itti amane, maddi soorata fi galii isaa eessa akka ta’e beekun tasgabbii argata. Akkasi miti ree?
A-Hiika “Ar-Raaziq, Ar-Razzaaq”
Jalqaba, hundee maqaan kuni irraa fudhatame jecha “Rizqi” jedhu haa ilaallu. Rizqii jechuun jireenya keessatti wanti lubbu-qabeenyin itti hajaman ykn itti fayyadamaniidha. Kan akka nyaata, dhugaati, qilleensa, qoricha, uffataa fi kan biroo.[2]
Ar-Raaziq jechuun “kan rizqii uumu, kennu fi karaa itti argatan laaffisuudha”[3]
Ar-Raaziq fi Ar-Razzaaq hiikni isaanii “kan rizqii uumu, kennu fi karaa itti argatan laaffisu” haa ta’uu malee, Ar-Razzaaq baay’inna rizqii fi lubbu-qabeenyi rizqiin kennamuufi agarsiisa.[4] Rabbiin Ar-Razzaaq jechuun Inni lubbu-qabeenyi garmalee baay’eef rizqii baay’ee lakkoofsa malee Kan kennuudha. Maqaan Ar-Razzaaq jedhu Rabbiif malee eenyufillee hin ta’u. Lubbu-qabeenyi lakkoofsi isaanii garmalee baay’atu kan razzaqu Rabbiin malee hin jiru. Mee itti xinxalli, uumama dachii fi samii irraa jalqabee lubbu-qabeenyi du’an, amma jiraatanii fi gara fuunduraatti dhufan lakkoofsi isaanii hangam akka ta’ee namni tilmaamu danda’aa? Garmalee baay’ee ta’uu irraa kan ka’e Rabbiin malee lakkoofsa isaanii kan beeku hin jiru. Hunda isaanitiif rizqii Kan uumu, kennu fi karaa rizqii itti argatan kan laaffisuuf Rabbii Tokkicha. Ammas, tokkon tokkoon isaaniitiif rizqii hangana hin jedhamne kan kennuuf Rabbiidha. Mee ilaali, qananiin Rabbiin nu qananiise hundi rizqii Inni nuuf kenneedha. Qur’aana keessatti ni jedha:
“Qananii Rabbii osoo lakkooftanii, lakkoftanii hin fixxan. Dhugumatti, Rabbiin Araaramaa, rahmata godhaadha.” Suuratu An-Nahl 16:18
Amma, hiika Ar-Raaziq ykn Ar-Razzaaq jedhu irraa kaane, gaafi jalqaba irratti kaasne caalatti ifa haa goonu. Gaafin sunis “Galiin namootaa carraaqqi isaanii qofarratti kan hundaa’udhaa? Yookiin madda galii isaanii mataa ofiitii maddisiisu danda’uu?” Galii jechuun maallaqa namni hojii isaa irraa argatuudha. Akkuma hiika rizqii irraa hubannutti, galiin rizqii irraayyi.
Rabbiin Ar-Razzaaq waan ta’eef rizqii Kan uumu, kennu fi karaa rizqi itti argatan laaffisuudha. Kanaafu, galiin namoonni humnaa fi carraaqqi isaanii qofaan kan maddisisan osoo hin ta’in kennaa Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa isaaniif kenneedha. Carraaqqi fi humni isaanii sababa ykn karaa galii kana itti argatan malee kan maddisiisu ykn dhabama irraa argamsisanii miti. Fakkeenyaf, gaazi boba’aa (nadaaji) irraa galiin ni argama. Gaazi kana namootatu uumee dachii keessa godhe moo Rabbiitu uumee? Eeti, Rabbitu uume. Namoonni immoo gaazi kana lafaa baasun galii irraa argatu.
Wanti kana kaasu barbaannef, namni dhugaan, kan rizqii namaaf argamsiisu, maddisisuu fi kennu Rabbii olta’aa ta’uu yoo beeke, rizqii argachuuf Isa kadhata. Ammas, yommuu rizqii dhabu, “Kan rizqii kennuu fi fudhatu Rabbiin ta’uu” waan beekuf jireenya keessatti hin jeeqamu. Hanga danda’e carraaqun rizqii isaa Ar-Razzaaq irraa kadhata. Akkasumas, kan rizqii isaaf uumu, kennu fi karaa ittiin argatuun kan laaffisuuf Rabbiin ta’uu yoo beeke, rizqii bal’oo yommuu argatu of hin tuulu. Kana irra, Ar-Raaziqif galata galcha. Humni fi beekumsi isaa sababa rizqii itti argatu malee kan rizqii uumanii miti. Mee ilaali, namoota meeqatu garmalee carraaqu. Garuu rizqiin isaan argatan xiqqaadha. Ammas, namoonni xiqqoma carraaqanii rizqii baay’ee argatan ni jiru. Kuni kan agarsiisu Rabbiin rizqii kan kennu fi qoodu ta’uudha. Nama fedheef sababa rizqii laaffisuun ni bal’isaaf. Nama fedhe immoo sababa rizqii itti jabeessun rizqii isaa ni xiqqeesa. Kaayyoon kana duuba jiru, namoota qoruufi. Qur’aana keessatti:
“Namni yeroo Gooftaan isaa isatti arjoomuu fi isa qananiisuun isa qore, “Gooftaan kiyya na kabaje” jedha. Yeroo Inni hiree isaa itti xiqqeessuun isa qore immoo, “Gooftaan kiyya na xiqqeesse” jedha. Haa dhoorgamu!” Suuratu Al-Fajr 89:15-17
Gosoota Rizqii
Rizqiin Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa gabroota Isaatiif kennu bakka lamatti qoodama:
1ffaa– Rizqii wali-galaa– kuni rizqii qaamni itti dhaabbatu fi jiraatu yommuu ta’u, nama amanee fi hin amanne, nama gaarii fi badaa, mu’minaa fi kaafira, beelladota fi bineensota hunda haguuga. Nyaata dhugaatin gosa rizqii kana jalatti ramadamu. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Lubbu-qabeenyi irraa meeqatu rizqii isaanii kan hin baadhannetu jira. Rabbiin isaanii fi isin ni soora. Inni Dhagahaa, Beekaadha.” Suuratu Al-Ankabuut 29:60
Kana jechuun lubbu-qabeenyi baay’etu rizqii isaanii walitti qabuu fi boruuf kuufachuu hin dandeenyetu jira. Mixiin, dagandaan, sinbiroo fi kkf soorata kuufachu hin danda’an. Garuu soorata argachuuf oli gadi ni deemu. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa soorata barbaadan guyyaa guyyaan ni kennaaf. Sinbirreen ganama garaa qullaa baate galgala quufte galti. Rizqiin harkatti qabattee galtuun hin jiru.Lubbu-qabeenyin qilleensa keessa balali’an, bishaan keessa galan, dachii keessa jiraatan baay’een rizqii ofii hin baadhatan. “Rabbiin isaanii fi isin ni soora.” Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa lubbu-qabeenyi kanninii fi isiniif rizqii ni kenna.
2ffaa-Rizqii addaa– Kuni rizqii qalbii fi ruuhi warra amanan (mu’mintoota) qofaaf ta’uudha. Rizqiin kuni iimaana, beekumsa Islaamaa fi hojii gaggaarii gara Rabbii nama dhiyeessaniidha. Dhugumatti kuni rizqii hundarra guddaa Rabbiin olta’aan gabrichaaf kennuudha. Akkasumas, rizqii halaala hojii gaggaarii hojjachuu irratti nama gargaaru fi rizqii Aakhirah of keessatti hammata. Dhugumatti qananiin Jannata keessa jiru rizqii hundarra kabajamaa fi yeroo hundaa turaa ta’eedha. Akkuma beekkamu Jannata kan seenu warroota amanan qofa. Mee qananiin Jannata keessa jiru rizqii ta’uu Qur’aana irraa haa ilaallu. Tarii rizqii turaa san dharra’uun gara hojii gaggaaritti fiigu dandeenya.
“(49)Kuni yaadannoodha. Dhugumatti Muttaqootaaf deebii gaariitu jira. (50)Jannata qubsumaa kan balbaloonni isaaniif banaa ta’antu jira. (51)Ishii keessatti hirkatoo ta’anii fuduuraalee fi dhugaati achi keessatti ni waammatu. (52)Dubartoota argituu [ofii] gabaabsan, kan umriin wal-qixa ta’antu isaan bira jira. (53)Kuni waan Guyyaa Qorannootiif waadaa galamtaniidha. (54)Dhugumatti, kuni rizqii Keenya. Dhumti isaaf hin jiru.” Suuratu Saad 38:49-54
Aayaata kanniin dura waa’ee nabiyyoota darbanii, haalaa fi xumura gaarii isaanii ni dubbata. Ergasii dhumarratti ni jedhe, “Kuni yaadannoodha.” Kana jechuun nabiyyoota filatamoo kanniin dubbachuu fi amaloota isaanii kaasun Qur’aana kana keessatti yaadannoo namoonni yaadatan haala isaanii itti yaadataniidha. Erga yaadatanii booda amala isaanii faarfamaa ta’etti hidhachuuf dharra’u. Amaloota qulqulluu Rabbiin isaan badhaase fi namoota jidduutti maqaa gaariin faarfamu ni beeku. Ergasii itti aanse mindaa warra Rabbiin sodaatanii dubbate. “Dhugumatti Muttaqootaaf deebii gaariitu jira.”
Muttaqoota jechuun warroota amananii hojii itti ajajaman hojjachuu fi hojii irraa dhoowwaman dhiisun adabbii Rabbii irraa of eeganiidha. Deebii gaarii jechuun erga du’anii fi Guyyaa Qiyaamaa kaafamanii booda iddoo bareeda itti deebi’anii fi keessa qubataniidha. Ergasii haala iddoo deebii kanaa ni ibse:
“Jannata qubsumaa kan balbaloonni isaaniif banaa ta’antu jira.” Jannata qubsumaa jechuun Jannata yeroo hundaa keessa turan, namni ishii seene keessaa bahuu fi jijjirraa kan hin barbaannedha. Yommuu muttaqoonni gara Jannataa deeman isaan kabajuu fi haala gaariin simachuuf balbaloonni Jannataa isaaniif banamu. “Ishii keessatti hirkatoo ta’anii fuduuraalee fi dhugaati achi keessatti ni waammatu.” Warroonni gara fuunduraatti Guyyaa Qiyaamaa Jannata seenan, sireewwan garmalee faayaman irratti hirkatu. Kaadimoota (tajaajiltota) isaanii akka firaafiree nyaatamu fi dhugaati isaaniif fidan ni ajaju. Hirkatanii taa’un wanta fedhan nyaachu fi dhuguun qananii fi tasgabbiin isaaniif guuttamu agarsiisa.[5]
“Dubartoota argituu [ofii] gabaabsan, kan umriin wal-qixa ta’antu isaan bira jira.” kana jechuun dubartoota ija isaanii abbaa warra isaanii irratti gabaabsantu isaan bira jira. Kunniin niitiwwan isaaniiti. Dubartoonni babbareedon kunniin abbaa warra isaanitiin ala nama biraa hin barbaadan, isaaniin ala nama biraatti ija hin dheeressan. Umriin kan wal-qixxaa’aniidha.[6]
“Kuni waan Guyyaa Qorannootiif waadaa galamtaniidha.” Yaa warra amantanii wanta itti ajajamtan hojjattanii fi wanta irraa dhoowwamtan dhiistan! Amaloota Jannataa keessaa wanti armaan olitti dubbanne kuni Guyyaa Qiyaamatiif wanta waadaa isiniif galameedha. Mindaan guddaan kuni waadaa Rabbiin muttaqootaaf galee fi Guyyaa Qiyaamaatiif kan tursiifameedha. Waadaa galuu jechuun “wanta kana siif godha” jedhanii namatti beeksisuudha. Rabbiin subhaanahu wanta hundaa irratti danda’aa fi dhugaa kan dubbatu waan ta’eef waadaa Isaa gonkumaa hin diigu. Asitti Guyyaan Qorannoo Guyyaa Qiyaamaa namoonni du’an erga kaafamanii booda itti qoratamanii fi ergasii jazaa itti argataniidha.
“Dhugumatti, kuni rizqii Keenya. Dhumti isaaf hin jiru.” Jannata qubsumaa keessatti qananiin muttaqootaaf kenninu kuni rizqii isaaniif kenninuudha. Rizqiin kuni gonkumaa hin dhumatu, addaan hin citu. Kana irra, yeroo hundaa kan turuu fi dabaluudha. Kuni Gooftaa arjoomaa, rahmaan, Dureessa, Mootii ta’e irratti ulfaata miti.[7] wanta tokko hojjachuu yoo fedhe, “Ta’i” jedhaan. Wanti sunis yoosu ta’a.
Guduunfaa
☛Ar-Razzaaq, Ar-Raaziq-jechuun rizqii kan uumu, kennu fi karaa ittiin argatan laaffisuudha. Ar-Razzaaq baay’innaan rizqii kennu agarsiisa.
☛Rizqii jechuun wanta namoonni itti hajamanii fi itti fayyadamaniidha. Rizqiin bakka lamatti qoodama: 1ffaa-rizqii qaamni ittiin dhaabbatu-kuni kan akka soorata, qilleensa, uffataa, qoricha fi kkf. 2ffaa-Rizqii qalbiin ittiin jiraattu-kuni iimaana, beekumsa fi hojii gaggaariidha.
☛Namni kan rizqii namaaf uumu, kennu fi karaa ittiin argatan namaaf laaffisu Rabbiin ta’uu yoo beeke, jireenya keessatti tasgabbii argata.
☛Rizqiin yeroo hundaa turu qananii Jannataati. Rizqii kana kan argatu muttaqootadha. Muttaqoota jechuun warroota amananii hojii itti ajajaman hojjachuu fi hojii irraa dhoowwaman dhiisun adabbii Rabbii irraa of eeganiidha. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa muttaqoota keessaa nu haa taasisu.
Kitaabban wabii:
[1] Tafsiiru Qurxubii-11/74
[2] Ma’aariju tafakkuri wa daqaa’iqu tadabburi -10/321
[3] Walillahi asmaa’ul Husnaa fad’uuhu bihaa– lakk.61,62; AbdulAziz bin Naasir Jaliil
[4] Asmaa’ul Husnaa wa sifaatul Ulaa-fuula 49
[5] Tafsiiru Sa’dii-fuula 840
[6] Tafsiiru Xabarii-20/123
[7] Tafsiiru Sa’dii-fuula 841, Ma’aariju tafakkuri wa daqaa’iqu tadabburi 3/595-606


text:
Seenaa Habroo
Seenaa Raadiyoo Ummata Oromoo keessatti, Raadiyoon Harar kan sagantaa
Tokkummaan Humnaan tamsaasu jalqabe bara 1965 akka lakk.haabashaati
Raadiyoon kun Ummata Oromoo biratti ulfina guddaafi kabajaa guddaa
qabaachaa jira. Ilmaan Oromoo heddu qarree oomishee
jira.Fkn, Abubakar Mussaa Gaazexessaa cimaa fi walallo sirbaa
heddu barressudhaan baandii Afran Qalloo hundesuudhaan beekkama
garuu osoo inni umrii dargaggummaa isaati sirnii nama nyaataan
dargii bara 1970ti isaa oduu sa’aa 12 tan galgalaa dubbisee buna
dhuguuf istudiyoo radiyoo Harar irraa gadi bahee waraani dargii rasasaan
mataa keessa dhawe galaaftee. Kana qofaa miti gaazexessitoota
hedduu ture, isaan keessaa haangaan beku tuqufin yaala
1. Abdii MUMMAD YUSUF( Abdii QOPHEE ) inni kun walallo sirboota
Dhugaa Barbaaduuf kuma heddun lakkaawaman nama barresseedha haanga
umriin ture keessatti.Fkn sirba Kadir Said , Hallo Daawee, Adam Harun, Hime Yusuuf, Alli Birraa, Ahmad Kabiraa , Almaz Tafarraa, Abdii, Ibraahim, Warqu Fayyisaa, Abraahim Baadiyyaa, Gaadisaa Abdullahi, Musxafaa haarawe,Fandishe , Usmayoo Musa, Mahammad Shekaa, Qamar Yusuf, Mahadi Japon, Mahadii Shekaa, Adnan Mohammed, Ahmad Ibroshe, Abdusalam Hajii, Hirphaa Ganfure, Dawit Mokonen walummaa galati namni wellisaa Oromo tahe walallo Abdii qophee irraa hin fudhattiin kan jiru nattii hin fakkaatu
hanga inni lubbun ture keessatti. Inni biraa Gaazexessaa Isayaas
Hordofaati ininis kitaabota baayyee barressuudhaan
bekkama,
3. Milliyoon Ayalaa
4. Adam Ahmad
5.Shaakira,
6. Jaafar Alii
7. Abdusalam Mahammad
8. Zakariya Ammiyee
9. Alifiyaa Abdulwahaab
10.Alfiyya Haji
11. Mahammad Saafi Umar
12, Makonin
Abarraa isaan kun wara radio kana guddisan keessaa hamaan aani
bekku kessaahi ture.Mee yeroo ammaa radion kun maal irra jira
yoo jannee heddu nama dhiba maalif yoo naan jatan wajjii haalaalu
gaafa sirni nafxanyaa dagaaggee ture san keessatti illee radion kun
harar irraa tamsaasamaa ture.Garu amma sirna dimokraasii
hordofan jachaa radio kan bakka isaa irraa buqqaasun kun maal
isiniti fakkaata yaa ummata Oromoo.sababni radion kun Harar irraa
ka’ee Ykn radio Ethiopia dame harar ture ,Adamaa (DHRTO) Jala
galee maqaan isaa radio oromiyaa dame harar ja’ameef halaallu.
1.Gocha kiraasassabdummaa wara angoo irra jiru qophii heraa fi
seraattiin jala bu’ee waan saaxilaa tureef,kunis radion kun itti
gaaftamummaan isaa waan motummaa fedaralaa tureef rakko
naanno oromiyaa keessaa akka fedhettii gabaasa waan tureef
oromiyaan rakko isii kan dhoksuf naanno oromiya jalati akka galu
taasiftee.
2.Shakkii motummaan radion kun dhageeytii gudda waan qabuf
ummata nati kaasa ja’ee waan if sodaatef to’anaaf akka mijjaa’uttii
Adamati galachudhaan rakko EPRDF qabu ummata duraa dhoksuu
3.Rorroo naannon Harari ummata Oromo irratti gochaa jirtu
ummannii harargee guttun akka dhagayannii motummatti hin kaane
gochuuf
4.Artii fi sabbonummaa oromoo dhabamsissuufi.
5.siyaasaa sobaa kan opdotiin ummata burjaajjeessuufi.
Dhaamsa xumuraa:~Motummaan amma biyya bulchaa jiru dhimma
kan gadi fageenyaan laale yeroo ji’a tokko hin gunnee keessatti
radio kan bakka isaa kan duraaniti akka deebissuu gaafna?
NAMONNI DHIMMA KAN IRRATTI YAADA QABDAN AKKA NUF
GUMAACHITAN OBSAA FI KABAJAAN ISIN GAAFAN!
GALATOMAA!!!!!!!!!!!!


text:
Jibuutiin biyya diqqoo Garba Diimaa jala qubattu.Ummatii isiilleen akka henna bara 2014 diqquma miliyoona saddeeti caala.
Eegii bara 1977 keessaa Faransay jalaa bilisoomtee asitti, Jibuutiin Guulee waliin nama lamatti isii bulche.
Filannoo pirezidaantummaa amma itti jiranillee nama shanitti paartii mormituu keessaa walti hafe. Taatullee waan Guulee moohan hin fakkaatan.
Guuleen bara 1999 asittuu biyya diqoo addunyaan wal hanqatee jiraattu tana bulchuutti jira.
Filannoo baranaa,2016 itti deebihee hin dorgomuu jedhullee kunoo itti deebihee ammallee bulchuuf deema.
Paartileen mormituu ka jiran ammoo filannoo tun seera filannoo hin guunne jechumatti jiran.
Jibuutiin biyya teessumma lafaa dansaa irra jirti jedhanii biyytii akka US,Faransaaii fi Jappaan faatii teessoo waraanaa itti jaarratan Chaaynaalleen itti jaarradhaa jettee Muddee dabarte keessa labsatte.


text:
caribbean civil society forum “towards ... civil...caribbean civil society forum “towards...
Click here to load reader
Post on 05-Apr-2020
2 views
Category:
Documents
0 download
Embed Size (px)
TRANSCRIPT
CCAARRIIBBBBEEAANN CCIIVVIILL SSOOCCIIEETTYY FFOORRUUMM ““TTOOWWAARRDDSS SSUUSSTTAAIINNAABBLLEE DDEEVVEELLOOPPMMEENNTT IINN TTHHEE AAMMEERRIICCAASS””
CCaassttrriieess,, SSaaiinntt LLuucciiaa °° JJuullyy 55,, 22001100
MMeeeettiinngg RReeppoorrtt
Caribbean Civil Society Forum “Towards Sustainable Development in the Americas”
OAS - Department of International Affairs (DIA/SER) – Department of Sustainable Development (DSD)
2
CCAARRIIBBBBEEAANN CCIIVVIILL SSOOCCIIEETTYY FFOORRUUMM ““TTOOWWAARRDDSS SSUUSSTTAAIINNAABBLLEE DDEEVVEELLOOPPMMEENNTT IINN TTHHEE AAMMEERRIICCAASS””
SSaaiinntt LLuucciiaa °° JJuullyy 55,, 22001100
IInnttrroodduuccttiioonn:: AAss ppaarrtt ooff pprreeppaarraattiioonnss ffoorr tthhee SSeeccoonndd IInntteerr--AAmmeerriiccaann MMeeeettiinngg ooff MMiinniisstteerrss aanndd HHiigghh LLeevveell AAuutthhoorriittiieess oonn SSuussttaaiinnaabbllee DDeevveellooppmmeenntt ttoo bbee hheelldd iinn SSaannttoo DDoommiinnggoo,, DDoommiinniiccaann RReeppuubblliicc,, OOccttoobbeerr 66--88,, 22001100,, tthhee DDeeppaarrttmmeenntt ooff SSuussttaaiinnaabbllee DDeevveellooppmmeenntt iinn ccoollllaabboorraattiioonn wwiitthh tthhee DDeeppaarrttmmeenntt ooff IInntteerrnnaattiioonnaall AAffffaaiirrss ooff tthhee GGeenneerraall SSeeccrreettaarriiaatt ooff tthhee OOAASS oorrggaanniizzeedd aanndd ccoonndduucctteedd tthhee CCaarriibbbbeeaann CCiivviill SSoocciieettyy FFoorruumm ““TToowwaarrddss SSuussttaaiinnaabbllee DDeevveellooppmmeenntt iinn tthhee AAmmeerriiccaass”” iinn SSaaiinntt LLuucciiaa oonn JJuullyy 55,, 22001100.. TThhee ooppeenniinngg ooff tthhee FFoorruumm wwaass aaddddrreesssseedd bbyy MMss.. AAnnnn MMaarriiee BBllaacckkmmaann,, OOAASS CCoouunnttrryy RReepprreesseennttaattiivvee iinn SSaaiinntt LLuucciiaa;; MMrr.. CClleettuuss SSpprriinnggeerr,, DDiirreeccttoorr ooff tthhee DDeeppaarrttmmeenntt ooff SSuussttaaiinnaabbllee DDeevveellooppmmeenntt ooff tthhee OOAASS aanndd MMrr.. DDoonnoovvaann WWiilllliiaammss PPeerrmmaanneenntt SSeeccrreettaarryy iinn SSaaiinntt LLuucciiaa’’ss MMiinniissttrryy ooff SSoocciiaall ttrraannssffoorrmmaattiioonn,, YYoouutthh aanndd SSppoorrttss.. MMrrss.. BBllaacckkmmaann wweellccoommeedd tthhee ppaarrttiicciippaannttss ttoo tthhee ffoorruumm,, aanndd hhiigghhlliigghhtteedd tthhee iimmppoorrttaannccee ooff ssuussttaaiinnaabbllee ddeevveellooppmmeenntt aanndd tthhee ssiiggnniiffiiccaanntt ccoonnttrriibbuuttiioonn aanndd rroollee tthhaatt NNGGOOss ppllaayy iinn tthhiiss aarreeaa.. MMrr.. SSpprriinnggeerr,, iinnddiiccaatteedd tthhaatt tthhee rroollee ooff tthhee CCiivviill SSoocciieettyy FFoorruumm wwaass ttoo eelliicciitt ffeeeeddbbaacckk ffrroomm cciivviill ssoocciieettyy ggrroouuppss oonn vvaarriioouuss ssuussttaaiinnaabbllee ddeevveellooppmmeenntt rreellaatteedd tthheemmeess,, wwhhiicchh wwoouulldd tthheenn bbee sshhaarreedd wwiitthh tthhee HHeeaaddss ooff DDeelleeggaattiioonnss ooff OOAASS’’ MMeemmbbeerr SSttaatteess aass tthheeyy nneeggoottiiaattee ddeeccllaarraattiioonnss aanndd sseeeekk ccoonnsseennssuuss aatt hhiigghh lleevveell eennccoouunntteerrss oonn ssuussttaaiinnaabbllee ddeevveellooppmmeenntt.. HHee ffuurrtthheerr iinnddiiccaatteedd tthhaatt aass ppaarrtt ooff tthhee MMiinniisstteerriiaall’’ss pprreeppaarraattoorryy pprroocceessss aaddddiittiioonnaall eennccoouunntteerrss wwiitthh cciivviill ssoocciieettyy aarree ppllaannnneedd ffoorr CCeennttrraall aanndd SSoouutthh AAmmeerriiccaa aass wweellll aass aa VViirrttuuaall FFoorruumm.. MMrr.. SSpprriinnggeerr eennccoouurraaggeedd tthhee cciivviill ssoocciieettyy rreepprreesseennttaattiivveess ttoo ccoonnttaacctt tthheeiirr rreelleevvaanntt ggoovveerrnnmmeenntt ooffffiicciiaallss ttoo sshhaarree wwiitthh tthheemm tthhee oouuttccoommeess aanndd rreeccoommmmeennddaattiioonnss ffrroomm tthhee CCaarriibbbbeeaann FFoorruumm.. IInn hhiiss rreemmaarrkkss,, MMrr.. WWiilllliiaammss eexxpprreesssseedd tthhee vviieeww tthhaatt ttoo bbee ssuucccceessssffuull ssoocciiaall ttrraannssffoorrmmaattiioonn aanndd ssuussttaaiinnaabbllee ddeevveellooppmmeenntt mmuusstt bbee ssttrroonnggllyy ddrriivveenn ffrroomm wwiitthhiinn.. HHee mmaaiinnttaaiinneedd tthhaatt tthhee qquuaalliittyy ooff ddeevveellooppmmeenntt tthhaatt iiss aacchhiieevveedd II nnaayy ccoouunnttrryy iiss llaarrggeellyy ddeeppeennddeenntt oonn tthhee ssttrreennggtthh aanndd ccoonnffiiddeennccee ooff tthhee vvooiiccee ooff cciivviill ssoocciieettyy.. MMrr.. WWiilllliiaammss cclloosseedd bbyy ccoommmmeennddiinngg tthhee ppaarrttiicciippaannttss iinn aaddvvaannccee ffoorr ffooccuussiinngg oonn tthhee mmeeeettiinngg’’ss
Caribbean Civil Society Forum “Towards Sustainable Development in the Americas”
OAS - Department of International Affairs (DIA/SER) – Department of Sustainable Development (DSD)
3
pprriioorriittiieess aanndd bbeeiinngg ccoonncciissee,, aanndd eennccoouurraaggeedd tthheemm ttoo bbee pprrooaaccttiivvee iinn ddeeaalliinngg wwiitthh tthhee iissssuuee ooff ssuussttaaiinnaabbllee ddeevveellooppmmeenntt,, aanndd iinnffoorrmmaattiioonn aanndd eexxppeerriieennccee sshhaarriinngg..
II.. OObbjjeeccttiivveess ooff tthhee FFoorruumm
TThhee oobbjjeeccttiivveess ooff tthhee CCaarriibbbbeeaann CCiivviill SSoocciieettyy FFoorruumm wweerree ttoo::
aa.. OOffffeerr aa ssppaaccee ffoorr cciivviill ssoocciieettyy oorrggaanniizzaattiioonnss ttoo sshhaarree eexxppeerriieenncceess aanndd iiddeeaass rreellaatteedd ttoo nnaattiioonnaall aanndd rreeggiioonnaall pprrooggrraammss aanndd ppoolliicciieess iinn tthhee aarreeaass ooff ssuussttaaiinnaabbllee ddeevveellooppmmeenntt,, cclliimmaattee cchhaannggee aanndd rriisskk mmaannaaggeemmeenntt;;
bb.. ddeevveelloopp rreeccoommmmeennddaattiioonnss ttoo bbee pprreesseenntteedd ffoorr tthhee ccoonnssiiddeerraattiioonn ooff MMeemmbbeerr SSttaatteess aanndd tthhee OOAASS GGeenneerraall SSeeccrreettaarriiaatt pprriioorr ttoo tthhee SSeeccoonndd IInntteerr--AAmmeerriiccaann MMeeeettiinngg ooff MMiinniisstteerrss aanndd HHiigghh LLeevveell AAuutthhoorriittiieess oonn SSuussttaaiinnaabbllee DDeevveellooppmmeenntt tthhaatt wwiillll ttaakkee ppllaaccee iinn SSaannttoo DDoommiinnggoo,, DDoommiinniiccaann RReeppuubblliicc ffrroomm OOccttoobbeerr 66--88,, 22001100;;
cc.. AAddvvaannccee iimmpplleemmeennttaattiioonn ooff tthhee aaccttiioonnss aaggrreeeedd aatt tthhee FFiifftthh SSuummmmiitt ooff tthhee AAmmeerriiccaass aass tthheeyy rreellaattee ttoo eenneerrggyy aanndd eennvviirroonnmmeennttaall ssuussttaaiinnaabbiilliittyy;;
dd.. FFaacciilliittaattee ddiiaalloogguuee oonn nneeww aanndd eemmeerrggiinngg tthhrreeaattss ttoo eennvviirroonnmmeennttaall ssuussttaaiinnaabbiilliittyy,, aanndd mmeeaassuurreess ttoo oovveerrccoommee ssuucchh tthhrreeaattss wwiitthhiinn tthhee ccoonntteexxtt ooff rriisskk mmaannaaggeemmeenntt;;
ee.. pprroommoottee bbeesstt pprraaccttiicceess eeffffoorrttss,, iinncclluuddiinngg aaddvvooccaaccyy ooff cciivviill ssoocciieettyy aanndd wwoorrkk oonn tthhee mmiinniisstteerriiaall tthheemmee ttoo bbee aannaallyyzzeedd dduurriinngg tthhee mmeeeettiinngg
IIII.. IIssssuueess DDiissccuusssseedd aanndd RReeccoommmmeennddaattiioonnss::
11.. PPlleennaarryy SSeessssiioonn OOnnee:: FFoollllooww uupp ttoo tthhee DDeeccllaarraattiioonn ooff SSaannttaa CCrruuzz ++1100 aanndd IImmpplleemmeennttaattiioonn ooff tthhee IInntteerr--AAmmeerriiccaann PPrrooggrraamm ffoorr SSuussttaaiinnaabbllee DDeevveellooppmmeenntt ((MMooddeerraattoorr:: CChhaarrlleennee SSoolloozzaannoo))::
DDuurriinngg tthhiiss PPlleennaarryy SSeessssiioonn,, pprreesseennttaattiioonnss wweerree mmaaddee bbyy MMrr.. NNiicchhoollaass FFiieellddss ffrroomm tthhee BBaarrbbaaddooss MMaarriinnee TTrruusstt ((BBaarrbbaaddooss)) aanndd MMss GGiiaa GGaassppaarrdd--TTaayylloorr ffrroomm tthhee IInntteerrnnaattiioonnaall EEdduuccaattiioonn aanndd RReessoouurrccee NNeettwwoorrkk ((TTrriinniiddaadd aanndd TToobbaaggoo))..
IIssssuueess DDiissccuusssseedd
DDuurriinngg tthhiiss sseessssiioonn ppaarrttiicciippaannttss iiddeennttiiffiieedd tthhee ffoolllloowwiinngg iissssuueess::
•• wweeaakk eennffoorrcceemmeenntt ooff lleeggiissllaattiioonn aanndd iimmpplleemmeennttaattiioonn ooff ppoolliiccyy oonn ssuussttaaiinnaabbllee
aaggrriiccuullttuurree aanndd mmaannaaggeemmeenntt ooff ffoorreessttss,, wwaatteerr rreessoouurrcceess,, llaanndd aanndd hheeaalltthh,, nnaattuurraall hhaazzaarrdd rriisskk mmaannaaggeemmeenntt aanndd ssuussttaaiinnaabbllee uussee ooff bbiiooddiivveerrssiittyy,, eeffffeeccttiivvee eennffoorrcceemmeenntt iiss aa cchhaalllleennggee..
•• aabbsseennccee ooff tteecchhnniiccaall aassssiissttaannccee ffoorr tthhee pprroommoottiioonn ooff ffiisshheerriieess aanndd aaqquuaa--ccuullttuurree mmaannaaggeemmeenntt..
Caribbean Civil Society Forum “Towards Sustainable Development in the Americas”
OAS - Department of International Affairs (DIA/SER) – Department of Sustainable Development (DSD)
4
•• tthhee iinnccoorrppoorraattiioonn ooff aaggrriiccuullttuurree aanndd aaggrriiccuullttuurraall sscciieennccee aatt tthhee pprriimmaarryy sscchhooooll lleevveell..
•• lliimmiitteedd iinnvvoollvveemmeenntt ooff tthhee yyoouutthh aatt tthheeiirr ccoommmmuunniittyy lleevveell eessppeecciiaallllyy iinn ddeeaalliinngg wwiitthh ccooaassttaall eerroossiioonn aanndd tthhee eeffffeeccttss ooff cclliimmaattee cchhaannggee..
•• tthhee ccoonnttiinnuuiinngg hheeaavvyy ddeeppeennddeennccee oonn ffoossssiill ffuueellss;; •• tthhee aabbsseennccee ooff eenneerrggyy lleeggiissllaattiioonn aanndd ppoolliiccyy;; •• eeccoonnoommiicc ooppppoorrttuunniittiieess ffoorr tthhee ssuussttaaiinnaabbllee uussee ooff nnaattuurraall rreessoouurrcceess iinn
ccoommmmuunniittiieess;; •• tthhee aabbsseennccee ooff ggeennddeerr--sseennssiittiivvee aapppprrooaacchheess ttoo ssuussttaaiinnaabbllee ddeevveellooppmmeenntt;; •• lliimmiitteedd ppaarrttiicciippaattiioonn ooff wwoommeenn,, aanndd yyoouutthh iinn aallll sseeccttoorrss,, eessppeecciiaallllyy iinn ddiissaasstteerr
mmaannaaggeemmeenntt ttrraaiinniinngg,, ccoommmmuunniittyy mmaappppiinngg aanndd iinn tthhee ddeessiiggnn aanndd iimmpplleemmeennttaattiioonn ooff eeaarrllyy wwaarrnniinngg ssyysstteemmss;;
•• lliimmiitteedd aavvaaiillaabbiilliittyy aanndd uussee ddaattaabbaasseess aanndd GGIISS ddaattaasseettss;; •• aabbsseennccee ooff ccoorraall rreeeeff mmoonniittoorriinngg nneettwwoorrkkss aanndd pprrooggrraammmmeess;; •• tteecchhnniiccaall aassssiissttaannccee ttoo ssttrreeaammlliinnee ddiissaasstteerr pprreeppaarreeddnneessss aanndd rriisskk mmaannaaggeemmeenntt
iinn aallll sseeccttoorrss
RReeccoommmmeennddaattiioonnss TThhee mmeeeettiinngg rreeccoommmmeennddeedd tthhaatt OOAASS MMeemmbbeerr SSttaatteess sshhoouulldd ccoonnssiiddeerr tthhee ffoolllloowwiinngg aaccttiioonnss::
•• EEnnssuurree eeqquuiittyy iinn ccoonncceessssiioonnss aanndd iinncceennttiivveess ggrraanntteedd ffoorr llooccaall aanndd ffoorreeiiggnn
ddeevveellooppmmeenntt pprroojjeeccttss;; •• IIff ddeevveellooppmmeenntt pprroojjeeccttss sshhoouulldd iinnvvoollvvee ssttaattee--oowwnneedd pprrooppeerrttyy oorr rreeqquuiirree
ccoonncceessssiioonnss GGoovveerrnnmmeennttss sshhoouulldd ccoonnssiiddeerr ssuucchh iinnppuuttss aass eeqquuiittyy iinn ssuucchh pprroojjeeccttss;;
•• ssttrreennggtthheenn tthhee ddeevveellooppmmeenntt ppllaannnniinngg pprroocceessss ggeenneerraallllyy bbuutt mmoorree eessppeecciiaallllyy aass iitt rreellaatteess ttoo ttoouurriissmm;;
•• AAsssseessss tthhee ppootteennttiiaall iimmppaacctt ooff cclliimmaattee cchhaannggee ((eessppeecciiaallllyy sseeaa lleevveell rriissee)) oonn ttoouurriissmm aass mmaannyy ttoouurriissmm pprrooppeerrttiieess aanndd aaccttiivviittiieess aarree llooccaatteedd oonn tthhee ccooaassttss ooff CCaarriibbbbeeaann ccoouunnttrriieess;;
•• TTaakkee eeffffeeccttiivvee sstteeppss ttoo pprreesseerrvvee eeccoossyysstteemmss ffoorr tthhee bbeenneeffiitt ooff ffuuttuurree ggeenneerraattiioonnss
•• DDeeddiiccaattee rreessoouurrcceess ttoo aaccqquuiirriinngg aanndd uuttiilliizziinngg tteecchhnniiccaall aapppplliiccaattiioonnss aanndd eeqquuiippmmeenntt ffoorr tthhee ppuurrppoosseess ooff mmaappppiinngg aanndd ddeevveellooppiinngg ddaattaasseettss wwhhiicchh ccaann tthheenn bbee mmaaddee aavvaaiillaabbllee ffoorr uussee iinn rreesseeaarrcchh aanndd ppllaannnniinngg bbyy ggoovveerrnnmmeenntt,, cciivviill ssoocciieettyy aanndd aaccaaddeemmiiaa
•• PPrroommoottee aanndd ssttrroonnggllyy ffooccuuss oonn tthhee aaddvvaanncceemmeenntt aanndd iimmpplleemmeennttaattiioonn wwhheerree ffeeaassiibbllee,, ooff rreenneewwaabbllee eenneerrggyy tthhrroouugghh rreesseeaarrcchh,, tteessttiinngg aanndd ppiilloott pprroojjeeccttss,, ttoo mmoovvee aawwaayy ffrroomm oouurr ddeettrriimmeennttaall ddeeppeennddeennccee oonn ffoossssiill ffuueellss..
•• EEssttaabblliisshh aa mmoorree ppaarrttiicciippaattoorryy aapppprrooaacchh iinn ddeevveellooppiinngg aanndd iimmpplleemmeennttiinngg eenneerrggyy ppoolliicciieess
Caribbean Civil Society Forum “Towards Sustainable Development in the Americas”
OAS - Department of International Affairs (DIA/SER) – Department of Sustainable Development (DSD)
5
•• EEnnssuurree ggrreeaatteerr iinnvvoollvveemmeenntt aanndd rreepprreesseennttaattiioonn ooff cciivviill ssoocciieettyy iinn ddeecciissiioonn mmaakkiinngg pprroocceesssseess,, aanndd eeffffeeccttiivveellyy iimmpplleemmeenntt tthhee rruullee ooff llaaww,, ppoolliicciieess aanndd ggoooodd ggoovveerrnnaannccee aatt aallll lleevveellss
•• FFoollllooww tthhrroouugghh wwiitthh aanndd ddeevveelloopp iimmpplleemmeennttaattiioonn ssttrraatteeggiieess ttoo ffuullffiillll tthhee pprroommiisseess mmaaddee iinn tthhee SSaannttaa CCrruuzz ++1100 DDeeccllaarraattiioonn
•• CCaarreeffuullllyy iiddeennttiiffyy aanndd nnuurrttuurree tthhee ccaappaabbiilliittiieess ooff wwoommeenn wwhhoo ccaann bbee ppootteennttiiaall lleeaaddeerrss wwiitthhiinn tthhee ccoommmmuunniittyy,, iinn oorrddeerr ttoo ccrreeaattee aa ccrriittiiccaall mmaassss ooff aabbllee ffeemmaallee lleeaaddeerrss wwhhoo wwiillll aaddddrreessss tthhee ddiiffffeerreennttiiaall nneeeeddss ooff mmeenn aanndd wwoommeenn iinn bbrrooaaddeerr ddeevveellooppmmeenntt pprroocceesssseess..
•• UUnnddeerrssttaanndd tthhee rroooott ccaauusseess tthhaatt hhiinnddeerr wwoommeenn ffrroomm ppaarrttiicciippaattiinngg iinn sseeaarrcchh aanndd rreessccuuee DDiissaasstteerr MMaannaaggeemmeenntt TTrraaiinniinngg;;
•• IInn tthhee DDiissaasstteerr MMaannaaggeemmeenntt TTrraaiinniinngg ccoouurrssee,, wwoorrkk cclloosseellyy wwiitthh pprroojjeecctt’’ss ggeennddeerr aaddvviissoorr iinn tthhee ttrraaiinniinngg ooff ffaacciilliittaattoorrss aanndd ssppeeaakkeerrss ttoo eennssuurree tthhaatt aallll mmoodduulleess hhaavvee aa cclleeaarr ggeennddeerr ppeerrssppeeccttiivvee aanndd tthhaatt tthhee sseessssiioonnss aarree ddeelliivveerreedd iinn aa ggeennddeerr--sseennssiittiivvee wwaayy.. TToo ffuurrtthheerr eennssuurree tthhee iinntteeggrraattiioonn ooff ggeennddeerr iinn tthhee ttrraaiinniinngg,, tthhee llooccaall ggeennddeerr ffooccaall ppooiinnttss ooff tthhee ccoouunnttrriieess ooff tthhee hheemmiisspphheerree sshhoouulldd ppaarrttiicciippaattee iinn tthhee ccoouurrssee..
•• EEssttaabblliisshh aa GGeennddeerr CCoonnssttiittuueennccyy oonn CClliimmaattee CChhaannggee wwiitthhiinn tthhee hheemmiisspphheerree •• PPllaaccee ggrreeaatteerr ffooccuuss oonn aanndd mmaaiinnssttrreeaamm ccrroossss--ccuuttttiinngg iissssuueess iinn aallll sseeccttoorrss aanndd
pprrooggrraammss ttoo rreedduuccee oorr aavvooiidd tthhee dduupplliiccaattiioonn ooff wwoorrkk aanndd eeffffoorrttss;; aanndd rreedduuccee uunnnneecceessssaarryy ssppeennddiinngg,, ssoo tthhaatt aallll ssttaakkeehhoollddeerrss aarree aawwaarree ooff eeaacchh ootthheerrss rroolleess,, ppllaannss aanndd aaccttiivviittiieess..
•• SSttiimmuullaattee ddeevveellooppmmeenntt iinn rruurraall ccoottttaaggee iinndduussttrriieess tthhrroouugghhoouutt tthhee hheemmiisspphheerree •• BBrriinngg nnaattiioonnaall aatttteennttiioonn ttoo ffoooodd ssyysstteemmss ddeevveellooppmmeenntt •• HHiigghhlliigghhtt tthhee ccoonnttrriibbuuttiioonn ooff rruurraall ccoommmmuunniittiieess ttoo nnaattiioonnaall eeccoonnoommiicc
ddeevveellooppmmeenntt •• PPrroommoottee eeccoonnoommiicc ooppppoorrttuunniittiieess tthhrroouugghh tthhee ssuussttaaiinnaabbllee uussee ooff llooccaall ffrruuiitt aanndd
pprroodduuccee •• VVaalluuee tthhee iinnppuutt ooff llooccaall ccoommmmuunniittiieess aanndd iinnddiiggeennoouuss kknnoowwlleeddggee iinn aallll ppllaannnniinngg
aanndd ppoolliiccyy ddeevveellooppmmeenntt pprroocceesssseess,, aanndd ssttrreennggtthheenn tthhee ccaappaacciittyy ooff tthheessee ccoommmmuunniittiieess ttoo ccoonnttrriibbuuttee ttoo tthheessee pprroocceesssseess..
•• EEnnssuurree eeffffeeccttiivvee ppuubblliicc eedduuccaattiioonn oonn ssuussttaaiinnaabbllee ddeevveellooppmmeenntt iissssuueess bbyy ddeeddiiccaattiinngg aaddeeqquuaattee rreessoouurrcceess ttoo eennssuurree ddiisssseemmiinnaattiioonn tthhrroouugghh vvaarriioouuss mmeeddiiaa ((lliivvee,, pprriinntt,, ssoocciiaall nneettwwoorrkkss))
22.. PPlleennaarryy SSeessssiioonn TTwwoo:: VVuullnneerraabbiilliittyy iinn tthhee CCoonntteexxtt ooff SSuussttaaiinnaabbllee
DDeevveellooppmmeenntt ((MMooddeerraattoorr:: MMiicchheellllee--AAnnnn WWiilllliiaammss))
DDuurriinngg tthhiiss PPlleennaarryy SSeessssiioonn pprreesseennttaattiioonnss wweerree mmaaddee bbyy MMrr.. DDuuaannee RRoowwee,, CCAARRIILLEECC,, MMrr.. GGrreeggoorr WWiilllliiaammss,, SSaaiinntt LLuucciiaa NNaattiioonnaall TTrruusstt ((SSaaiinntt LLuucciiaa)),, aanndd MMss LLiiaa NNiicchhoollssoonn,, EEnnvviirroonnmmeennttaall AAwwaarreenneessss GGrroouupp ((AAnnttiigguuaa aanndd BBaarrbbuuddaa))..
IIssssuueess DDiissccuusssseedd::
Caribbean Civil Society Forum “Towards Sustainable Development in the Americas”
OAS - Department of International Affairs (DIA/SER) – Department of Sustainable Development (DSD)
6
DDuurriinngg tthhiiss sseessssiioonn ppaarrttiicciippaannttss iiddeennttiiffiieedd tthhee ffoolllloowwiinngg iissssuueess:: •• BBaarrrriieerrss aanndd tthhrreeaattss ttoo rreenneewwaabbllee eenneerrggyy ddeevveellooppmmeenntt iinncclluuddiinngg tthhoossee ppoosseedd
ttoo eennddooggeennoouuss eenneerrggyy ssuupppplliieerr bbyy mmoonnooppoolliieess ccrreeaatteedd bbyy llaarrggee ffoossssiill ffuueell eenneerrggyy ccoommppaanniieess
•• AAddddrreessss aanndd uunnddeerrssttaanndd tthhee cchhaalllleennggee bbeettwweeeenn aaffffoorrddaabbllee aanndd aacccceessssiibbllee rreenneewwaabbllee eenneerrggyy.. TThhee ccoonnfflliicctt oofftteenn iiss tthhaatt tthhee cchheeaappeesstt tteecchhnnoollooggyy iiss nnoott oofftteenn tthhee mmoosstt eennvviirroonnmmeennttaallllyy ffrriieennddllyy
•• EEnnssuurriinngg eenneerrggyy sseeccuurriittyy mmuusstt iinnvvoollvvee eeffffoorrttss aatt rreedduucciinngg tthhee vvuullnneerraabbiilliittyy ooff eenneerrggyy rreellaatteedd eeqquuiippmmeenntt ttoo cclliimmaattiicc eevveennttss
•• CClliimmaattee cchhaannggee wwiillll eexxaacceerrbbaattee tthhee eenneerrggyy sseeccuurriittyy pprroobblleemm iinn mmoosstt SSmmaallll IIssllaanndd DDeevveellooppiinngg SSttaatteess.. FFoorr eexxaammppllee,, tthhee ccoosstt ooff rruunnnniinngg wwiirreess uunnddeerrggrroouunndd,, aanndd ddiissttrriibbuuttiinngg tthhee eenneerrggyy iiss ssiiggnniiffiiccaannttllyy mmoorree eexxppeennssiivvee tthhaann rruunnnniinngg lliinneess oonn ppoolleess,, wwhhiicchh aarree mmoorree ssuusscceeppttiibbllee ttoo ddaammaaggee ffrroomm ssttrroonngg wwiinnddss eessppeecciiaallllyy dduurriinngg tthhee hhuurrrriiccaannee sseeaassoonn.. SSeeaa lleevveell rriissee aallssoo ppoosseess aa tthhrreeaatt ttoo ppoowweerr ssttaattiioonnss oonn tthhee ccooaasstt.. SSoommee ppllaannttss uussee sseeaa wwaatteerr ffoorr ccoooolliinngg ppuurrppoosseess bbuutt aarree bbeeiinngg aaffffeecctteedd bbyy hhiigghheerr tteemmppeerraattuurreess
•• lleeggiissllaattiivvee pprrootteeccttiioonn ffoorr eennddaannggeerreedd aanndd sseennssiittiivvee ssppeecciieess iiss wweeaakk •• IInnssuuffffiicciieenntt ccoonnssiiddeerraattiioonn iiss bbeeiinngg ggiivveenn ttoo tthhee ppootteennttiiaall ffoorr eeccoo--ttoouurriissmm •• MMaannyy ccooaassttaall zzoonneess aarree nnoott ppllaannnneedd ttoo iinncclluuddee tthhee pprrootteeccttiioonn ooff nnaattuurraall
rreessoouurrcceess
RReeccoommmmeennddaattiioonnss::
TThhee mmeeeettiinngg rreeccoommmmeennddeedd tthhaatt OOAASS MMeemmbbeerr SSttaatteess sshhoouulldd ccoonnssiiddeerr tthhee ffoolllloowwiinngg aaccttiioonnss::
•• AAddoopptt aa bbaallaanncceedd aapppprrooaacchh ttoo tthhee ddeevveellooppmmeenntt ooff ttoouurriissmm aanndd aaggrriiccuullttuurree,, aass
tthheerree sseeeemmss ttoo bbee aa hheeaavviieerr ffooccuuss oonn tthhee ddeevveellooppmmeenntt ooff ttoouurriissmm iinn tthhee rreeggiioonn wwhhiillee tthhee aaggrriiccuullttuurree sseeccttoorr iiss eexxppeerriieenncciinngg ddeecclliinnee;;
•• EEnnssuurree tthhaatt pphhyyssiiccaall ddeevveellooppmmeenntt ddooeess nnoott eennccrrooaacchh oonn tthhee nnaattuurraall eennvviirroonnmmeenntt aanndd ccooaassttaall bbaayyss aanndd tthhaatt aarrcchheeoollooggiiccaall ssiitteess aanndd eeccoossyysstteemmss aarree pprreesseerrvveedd;;
•• RReedduuccee tthhee ttiimmeelliinnee bbeettwweeeenn rreesseeaarrcchh,, aanndd tthhee uussee ooff iittss ffiinnddiinnggss iinn tthhee iimmpplleemmeennttaattiioonn ooff ppoolliiccyy;;
•• RReeqquuiirree aallll ddeevveellooppeerrss ttoo iinncclluuddee iinn tthheeiirr ddeevveellooppmmeenntt ppllaannss aaddeeqquuaattee mmeeaassuurreess ttoo mmiittiiggaattee llaanndd--bbaasseedd ppoolllluuttiioonn,, aanndd ggeenneerraallllyy ttoo rreedduuccee aaddvveerrssee iimmppaaccttss ooff ttiieerr ddeevveellooppmmeenntt pprroojjeeccttss oonn hhuummaann hheeaalltthh aanndd tthhee hheeaalltthh ooff tthhee eennvviirroonnmmeenntt
33.. PPlleennaarryy SSeessssiioonn TThhrreeee:: RRiisskk MMaannaaggeemmeenntt aanndd PPllaannnniinngg ((MMooddeerraattoorr:: CCaarroolliinnaa PPeeññaa))
Caribbean Civil Society Forum “Towards Sustainable Development in the Americas”
OAS - Department of International Affairs (DIA/SER) – Department of Sustainable Development (DSD)
7
DDuurriinngg tthhiiss PPlleennaarryy SSeessssiioonn pprreesseennttaattiioonnss wweerree mmaaddee bbyy MMss AAuurreelliiaa JJaaccqquueelliinnee AArrmmoonnyy ffrroomm tthhee SStt.. CChhrriissttoopphheerr NNaattiioonnaall TTrruusstt ((SStt.. KKiittttss aanndd NNeevviiss)) aanndd MMrr.. JJoosseepphh AAnnttooiinnee ffrroomm tthhee FFrriieennddss ooff tthhee EEaarrtthh ((GGrreennaaddaa))..
IIssssuueess DDiissccuusssseedd:: DDuurriinngg tthhiiss sseessssiioonn ppaarrttiicciippaannttss iiddeennttiiffiieedd tthhee ffoolllloowwiinngg iissssuueess::
§§ ccoommmmuunniittyy lleevveell rreessppoonnssiibbiilliittyy ttoowwaarrddss rriisskk mmaannaaggeemmeenntt aanndd ppllaannnniinngg;; §§ tthhee oorrggaanniizzaattiioonnaall ccaappaacciittyy ooff llooccaall ggrroouuppss ttoo ddeeaall wwiitthh ddiissaasstteerrss,, ttrraaiinniinngg aanndd
eedduuccaattiioonn;; §§ IImmpplleemmeenntt eemmeerrggeennccyy ccoommmmuunniiccaattiioonn ssttrraatteeggiieess.. §§ CCoonnttiinnuuaallllyy aasssseessss tthhee bbiigg ppiiccttuurree,, tthhee oovveerraallll oouuttccoommee ooff oouurr aaccttiioonnss.. §§ AAppppllyy iinnddiiggeennoouuss kknnoowwlleeddggee iinn ddiissaasstteerr mmaannaaggeemmeenntt aanndd ppllaannnniinngg §§ GGoovveerrnnmmeenntt aanndd nnoonn--ggoovveerrnnmmeenntt sseeccttoorrss sshhoouulldd bbee eexxppoosseedd ttoo mmoorree ttrraaiinniinngg
iinn ddiissaasstteerr rriisskk rreedduuccttiioonn aanndd mmaannaaggeemmeenntt;; §§ RReesseeaarrcchh aanndd ddeevveellooppmmeenntt cceennttrreess sshhoouulldd ttrraannssllaattee sscciieennttiiffiicc aanndd tteecchhnniiccaall
iinnffoorrmmaattiioonn iinn aa wwaayy tthhaatt iitt eeaassiillyy aassssiimmiillaatteedd bbyy ddeecciissiioonn--mmaakkeerrss,, aanndd ccoommmmuunniittyy aaddooppttiioonn
§§ CCoommmmuunniittyy iinnvvoollvveemmeenntt mmuusstt bbee aatt tthhee ffoorreeffrroonntt ooff rriisskk mmaannaaggeemmeenntt aanndd ppllaannnniinngg..
§§ AA hhoolliissttiicc aapppprrooaacchh sshhoouulldd bbee eemmppllooyyeedd ttoowwaarrddss tthhee ccoonnsseerrvvaattiioonn aanndd pprrootteeccttiioonn ooff tthhee nnaattuurraall,, ccuullttuurraall aanndd bbuuiilltt eennvviirroonnmmeennttss.. ““WWee nneeeedd ttoo eedduuccaattee ppeeooppllee aabboouutt ssyysstteemmss tthhiinnkkiinngg aanndd hheellpp tthheemm uunnddeerrssttaanndd hhooww aallll tthheessee aaccttiivviittiieess aarree iinntteerrddeeppeennddeenntt aanndd aaffffeecctt eeaacchh ootthheerr””..
RReeccoommmmeennddaattiioonnss:: TThhee mmeeeettiinngg rreeccoommmmeennddeedd tthhaatt OOAASS MMeemmbbeerr SSttaatteess sshhoouulldd ccoonnssiiddeerr tthhee ffoolllloowwiinngg aaccttiioonnss::
§§ IImmpplleemmeenntt mmeecchhaanniissmmss tthhaatt aallllooww ccoommmmuunniittiieess ttoo ccoonnttrriibbuuttee ttoo ddiissaasstteerr
pprreevveennttiioonn ((ffoorr eexxaammppllee ccoommmmuunniiccaattiinngg iinnffoorrmmaattiioonn aabboouutt ddeetteerriioorraattiinngg bbrriiddggeess wwhhiicchh wwoouulldd rreessuulltt iinn ttiimmeellyy rreeppaaiirrss))..
§§ RReeqquuiirree NNaattiioonnaall DDiissaasstteerr//EEmmeerrggeennccyy MMaannaaggeemmeenntt ooffffiicceess ttoo mmeeeett wwiitthh ccoommmmuunniittyy lleeaaddeerrss ttoo eexxcchhaannggee iiddeeaass aabboouutt bbeesstt pprraaccttiicceess oonn rriisskk mmaannaaggeemmeenntt.. TThhee oouuttccoommee ooff tthheessee ddiissccuussssiioonnss sshhoouulldd tthheenn bbee pprreesseenntteedd ttoo tthhee ccoommmmuunniittyy aanndd ssttoorreedd iinn cceennttrraall ddaattaabbaassee..
•• EEssttaabblliisshh aa ppllaann tthhaatt aaddddrreesssseess tthhee rree--aallllooccaattiioonn ooff EEaarrtthh mmoovviinngg eeqquuiippmmeenntt ttoo ssttrraatteeggiicc ppoossiittiioonnss aarroouunndd tthhee ccoouunnttrryy ffoorr uussee iinn eemmeerrggeennccyy ssiittuuaattiioonnss;;
•• FFaacciilliittaattee tthhee eessttaabblliisshhmmeenntt ooff eemmeerrggeennccyy aaccttiioonn ggrroouuppss iinn eeaacchh ccoommmmuunniittyy ttoo mmaannaaggee pprree aanndd ppoosstt ddiissaasstteerr rreessppoonnssee..
•• CCoonnttiinnuuaallllyy aasssseessss tthhee bbiigg ppiiccttuurree.. •• AAppppllyy iinnddiiggeennoouuss kknnoowwlleeddggee iinn ddiissaasstteerr mmaannaaggeemmeenntt aanndd ppllaannnniinngg.. •• PPrroovviiddee ttrraaiinniinngg iinn ddiissaasstteerr rriisskk rreedduuccttiioonn aanndd mmaannaaggeemmeenntt ffoorr ggoovveerrnnmmeenntt
aanndd nnoonn--ggoovveerrnnmmeenntt sseeccttoorrss..
Caribbean Civil Society Forum “Towards Sustainable Development in the Americas”
OAS - Department of International Affairs (DIA/SER) – Department of Sustainable Development (DSD)
8
•• RReeqquuiirree rreesseeaarrcchh aanndd ddeevveellooppmmeenntt cceennttrreess ttoo ttrraannssllaattee sscciieennttiiffiicc aanndd tteecchhnniiccaall iinnffoorrmmaattiioonn ffoorr uunnddeerrssttaannddiinngg bbyy ddeecciissiioonn--mmaakkeerrss,, aanndd ccoommmmuunniittyy aaddooppttiioonn
44.. PPlleennaarryy SSeessssiioonn FFoouurr:: IInnssttiittuuttiioonnaall AAssppeeccttss iinn CClliimmaattee CChhaannggee MMaannaaggeemmeenntt ((MMooddeerraattoorr:: CClleettuuss SSpprriinnggeerr))
DDuurriinngg tthhiiss PPlleennaarryy SSeessssiioonn pprreesseennttaattiioonnss wweerree mmaaddee bbyy MMss YYoollaanndd LLoonnddoonn ffrroomm tthhee CCaarriibbbbeeaann YYoouutthh EEnnvviirroonnmmeenntt NNeettwwoorrkk ((SStt.. VViinncceenntt aanndd tthhee GGrreennaaddiinneess))
IIssssuueess DDiissccuusssseedd:: DDuurriinngg tthhiiss sseessssiioonn ppaarrttiicciippaannttss iiddeennttiiffiieedd tthhee ffoolllloowwiinngg iissssuueess:: •• TThhee nneeeedd ffoorr uurrggeenntt aaccttiioonn ttoo aaddaapptt ttoo cclliimmaattee cchhaannggee bbyy llooookkiinngg aatt ddeevveellooppmmeenntt
ppllaannnniinngg,, bbuuiillddiinngg ssttaannddaarrddss,, llaanndd zzoonniinngg;; •• GGrreeaatteerr rreeccooggnniittiioonn ooff tthhee ppootteennttiiaall ccoonnttrriibbuuttiioonn ooff tthhee yyoouutthh aanndd iinncclluuddee tthheemm iinn
tthhee ddeecciissiioonn--mmaakkiinngg pprroocceessss aass iitt rreellaatteess ttoo cclliimmaattee cchhaannggee aanndd •• TThhee ppootteennttiiaall uussee ssoocciiaall nneettwwoorrkkiinngg mmeeddiiaa ((TTwwiitttteerr,, FFaacceebbooookk)) ttoo sshhaarree
iinnffoorrmmaattiioonn oonn cclliimmaattee cchhaannggee,, aanndd iinnvviittee mmeeddiiaa ppeerrssoonnnneell ttoo mmeeeettiinnggss aanndd eennccoouurraaggee tthheemm ttoo pprroommoottee eennvviirroonnmmeennttaall iissssuueess..
•• RReeccooggnniittiioonn ooff tthhee wwaayyss iinn wwhhiicchh cclliimmaattee cchhaannggee wwiillll aaffffeecctt tthhee qquuaalliittyy ooff lliiffee ooff cciittiizzeennss
•• TThhee nneeeedd ffoorr mmoorree iinnffoorrmmaattiioonn oonn sseeaa--lleevveell rriissee,, mmoorree iinntteennssee aanndd ffrreeqquueenntt hhuurrrriiccaanneess,, ddeepplleettiioonn ooff ffiisshh ssttoocckkss,, aanndd ssccaarrcciittyy ooff ffrreesshh wwaatteerr
RReeccoommmmeennddaattiioonnss:: TThhee mmeeeettiinngg rreeccoommmmeennddeedd tthhaatt OOAASS MMeemmbbeerr SSttaatteess sshhoouulldd ccoonnssiiddeerr tthhee ffoolllloowwiinngg aaccttiioonnss:: •• CCoommmmuunniiccaattee ttoo ccoonnssttiittuueennttss,, tthhee tthhrreeaatt ooff cclliimmaattee cchhaannggee oonn tthheeiirr lliivveelliihhooooddss bbyy
ddiisssseemmiinnaattiinngg iinnffoorrmmaattiioonn vviiaa pprriinntt aanndd eelleeccttrroonniicc mmeeddiiaa •• IInnccrreeaassee ppuubblliicc eedduuccaattiioonn aanndd aawwaarreenneessss bbyy eennssuurriinngg tthhaatt ccoonncceeppttss aarree
uunnddeerrssttoooodd bbyy aallll.. FFooccuuss oonn iissssuueess ssuucchh aass sseeaa lleevveell rriissee,, mmoorree iinntteennssee aanndd ffrreeqquueenntt hhuurrrriiccaanneess,, ddeepplleettiioonn ooff ffiisshh ssttoocckkss,, ssccaarrcciittyy ooff ffrreesshh wwaatteerr aass ooppppoosseedd ttoo ffooccuussiinngg oonn cclliimmaattee cchhaannggee
•• PPaayy cclloosseerr aatttteennttiioonn ttoo tthhee ppoolliiccyy ddeevveellooppmmeenntt pprroocceessss ooff ggoovveerrnnmmeenntt,, aanndd aaddvvooccaattee ffoorr tthhee iinncclluussiioonn ooff ccoommmmuunniittyy oorr cciivviill ssoocciieettyy ggrroouuppss..
CCoonncclluussiioonn TThhee mmeeeettiinngg eennddeedd wwiitthh rreemmaarrkkss bbyy MMrr.. CClleettuuss SSpprriinnggeerr aanndd MMrrss.. AAnnnnee MMaarriiee BBllaacckkmmaann bbootthh ooff wwhhoomm wwaarrmmllyy ccoommmmeennddeedd tthhee ppaarrttiicciippaannttss ffoorr tthheeiirr eenntthhuussiiaassmm aanndd ffoorr tthheeiirr lliivveellyy ppaarrttiicciippaattiioonn iinn tthhee mmeeeettiinngg.. IInn hhiiss rreessppoonnssee oonn bbeehhaallff ooff ppaarrttiicciippaannttss,, MMrr.. GGrreeggoorr WWiilllliiaammss tthhaannkkeedd tthhee OOAASS ffoorr sseeeekkiinngg tthhee iinnppuutt ooff cciivviill ssoocciieettyy
Caribbean Civil Society Forum “Towards Sustainable Development in the Americas”
OAS - Department of International Affairs (DIA/SER) – Department of Sustainable Development (DSD)
9
iinn iiddeennttiiffyyiinngg mmaatttteerrss ttoo bbee ppllaacceedd bbeeffoorree tthhee MMiinniisstteerriiaall oonn SSuussttaaiinnaabbllee DDeevveellooppmmeenntt.. MMrr.. WWiilllliiaammss eexxpprreesssseedd tthhee hhooppee tthhaatt tthhiiss ppoolliiccyy ooff eennggaaggeemmeenntt wwoouulldd ccoonnttiinnuuee.. TThhee mmeeeettiinngg cclloosseedd aatt aapppprrooxxiimmaatteellyy 66::1155 pp..mm AAnnnneexxeess:: MMeeeettiinngg AAggeennddaa LLiisstt ooff PPaarrttiicciippaannttss
Caribbean Civil Society Forum “Towards Sustainable Development in the Americas”
OAS - Department of International Affairs (DIA/SER) – Department of Sustainable Development (DSD)
10
AAnnnneexx II MMeeeettiinngg AAggeennddaa
CCAARRIIBBBBEEAANN CCIIVVIILL SSOOCCIIEETTYY FFOORRUUMM ““TTOOWWAARRDDSS SSUUSSTTAAIINNAABBLLEE DDEEVVEELLOOPPMMEENNTT IINN TTHHEE AAMMEERRIICCAASS””
Location: Coco Palm Resort/Kreole Conference Room, Rodney Bay village, St. Lucia Date: July 5th, 2010 Organizers: OAS – Department of Sustainable Development / Department of
International Affairs The Second Inter-American Meeting of Ministers and High Level Authorities on Sustainable Development “Towards Sustainable Development in the Americas” is the perfect opportunity to follow up on the actions identified by the Ministers and High-Level Authorities in 2006 during the First Ministerial Meeting on Sustainable Development, and the commitments to pursue a range of actions related to sustainable development and in particular to environmental sustainability in the hemisphere, as agreed by the Heads of State and Government from OAS Member States during the Fifth Summit of the Americas held in Trinidad and Tobago in April 2009. The meeting aims at identifying priorities in the hemispheric agenda, established in previous commitments such as the Declaration of Santa Cruz +10 and the Inter-American Program for Sustainable Development, and addressing emerging challenges in sustainable development and common opportunities for the countries of the region.
This Caribbean Civil Society Forum “Towards Sustainable Development in the Americas” has as its objective to offer a space for civil society organizations to share experiences and ideas related to national and regional programs and policies in the areas of sustainable development, climate change and risk management, and to develop recommendations that will be presented for the consideration of Member States and the OAS General Secretariat prior to the Second Inter-American Meeting of Ministers and High-Level Authorities on
LOCATION AND DATE
OBJECTIVE
BACKGROUND INFORMATION
Caribbean Civil Society Forum “Towards Sustainable Development in the Americas”
OAS - Department of International Affairs (DIA/SER) – Department of Sustainable Development (DSD)
11
Sustainable Development that will take place in Santo Domingo, Dominican Republic on October 6-8, 2010. It further has the following objectives: 1. Advance implementation of the actions agreed at the Fifth Summit of the Americas as
they relate to energy and environmental sustainability. 2. Facilitate dialogue on new and emerging threats to environmental sustainability, and
measures to overcome such threats within the context of risk management. 3. Benefit from the best practices efforts, including advocacy, of civil society and work on the
ministerial theme to be analyzed during the meeting.
1. Share experiences about the challenges of sustainable development in the OAS Member
States. 2. Generate recommendations to strengthen national and regional capacity to address the
challenges faced in the Hemisphere related to sustainable development, climate change and risk management.
3. Mobilize civil society organizations’ support for the preparation of the Draft Declaration.
The Caribbean Civil Society Forum “Towards Sustainable Development in the Americas” will be open to the participation of all civil society organizations in the Caribbean working on issues related to sustainable development and climate change.
The Caribbean Civil Society Forum “Towards Sustainable Development in the Americas” will last one day and will consist of an inaugural session and four plenary sessions regarding the topics of the Ministerial Meeting, as well as a period of time for the formulation and compilation of recommendations by civil society. Each session will see the participation of one moderator and two experts from civil society who will make brief presentations about the topics in their respective sessions. Following the presentations, there will be time for a dialogue among the participants. One or two rapporteurs will be elected who will be responsible for taking notes of the ideas expressed and drafting a summary of recommendations to be presented to the Member States.
PARTICIPATION OF CIVIL SOCIETY ORGANIZATIONS
PROGRAM
EXPECTED RESULTS
Caribbean Civil Society Forum “Towards Sustainable Development in the Americas”
OAS - Department of International Affairs (DIA/SER) – Department of Sustainable Development (DSD)
12
At the end of the meeting, the rapporteurs will submit the summaries of recommendations to the Department of International Affairs and the Department of Sustainable Development to be compiled into one final document, which will be presented to the Member States for their consideration. The compilation document will also be published on the OAS Department of Sustainable Development Website and the OAS Civil Society Website and will be broadly disseminated among civil society.
8:30 – 9:00am Registration 9:00 – 9:25am Opening Remarks
• Cletus Springer, Director, Department of Sustainable Development, OAS
• Government Official from Host Country 9:25 – 9:30am Explanation of the Methodology
• Michelle Ann Williams, Legal Specialist, Department of Sustainable Development, OAS
9:30 – 10:45am Plenary Session 1: Follow-up to the Declaration of Santa Cruz +10
and Implementation of the Inter-American Program for Sustainable Development 2006-2009 Moderator: Charlene Solozano, Project Coordinator,
Department of Sustainable Development, OAS Presenters
• Rodney Grant, BANGO, Barbados • Christine Wilson, CANROP, Trinidad and Tobago • Gia Gaspard Taylor, International Education and Resource
Network, Trinidad and Tobago 10:45 – 11:00am Coffee Break 11:00am – 12:15pm Plenary Session 2: Vulnerability in the Context of Sustainable Development
Moderator: Michelle Ann Williams, Legal Specialist, Depatrtment of Sustainable Development, OAS
Presenters • Duane Rowe, CARILEC • Albert Deterville, Aldet Centre, Saint Lucia • Lia Nicholson, Environmental Awareness, Group, Antigua and
Barbuda
DRAFT AGENDA
Caribbean Civil Society Forum “Towards Sustainable Development in the Americas”
OAS - Department of International Affairs (DIA/SER) – Department of Sustainable Development (DSD)
13
12:15am – 1:30pm Plenary Session 3: Risk Management and Planning
Moderator: Carolina Peña, Energy Specialist, Department of Sustainable Development, OAS
Presenters • Aurelia Jacqueline Armony, St. Christopher National Trust, St.
Kitts and Nevis • Joseph Antoine, Friends of the Earth, Grenada • Henry Shillingford, Dominica Conservation Association,
Dominica 1:30 – 3:00pm Lunch 3:00 – 4:15pm Plenary Session 4: Institutional Aspects in Climate Change
Management Moderator: Cletus Springer, Director, Department of Sustainable
Development, OAS Presenters
• Yoland London, Caribbean Youth Environment Network, St. Vincent and the Grenadines
• Taffieny Conway, National Youth Development Network, Guyana
4:15 – 4:30pm Coffee Break 4:30 – 5:50pm Formulation and presentation of recommendations 5:50 – 6:00pm Closing Remarks
• Cletus Springer, Director, Department of Sustainable Development, OAS
Caribbean Civil Society Forum “Towards Sustainable Development in the Americas”
OAS - Department of International Affairs (DIA/SER) – Department of Sustainable Development (DSD)
14
AAnnnneexx IIII LLiisstt ooff PPaarrttiicciippaannttss
Name Organization Country Email Yoland London Caribbean Youth
Environment Network St. Vincent and the Grenadines
Gia Gaspard Taylor
International Education and Resource Network
Trinidad &Tobago [email protected]
Lia Nicholson Environmental Awareness Group
Antigua & Barbuda [email protected]
Aurelia Jacqueline Armony
St. Christopher National Trust
St. Kitts and Nevis [email protected] [email protected]
Joseph Antoine Friends of the Earth Grenada [email protected] Nicholas Fields Barbados Marine Trust Barbados [email protected] Deidre Williams
Sir Arthur Lewis Community College
Saint Lucia [email protected]
Joanna Octave Rosemond
Ministry of Physical Development and the Environment Sustainable Development and the Environment Section
Saint Lucia [email protected]
Recashier Jules Ministry of Physical Development and the Environment Sustainable Development and the Environment Section
Saint Lucia [email protected]
Gregor Williams
Saint Lucia Trust Foundation
Saint Lucia [email protected]
Duane Rowe CARILEC Saint Lucia [email protected] Andrew Thorington
CARILEC Saint Lucia [email protected]
Donovan Williams
Ministry of Social Transformation
Saint Lucia
Anne Marie Blackman
OAS Saint Lucia [email protected]
Cletus Springer Organization of N/A [email protected]
Caribbean Civil Society Forum “Towards Sustainable Development in the Americas”
OAS - Department of International Affairs (DIA/SER) – Department of Sustainable Development (DSD)
15
American States Michelle Ann Williams
Organization of American States
Charlene Solozano
Organization of American States
Carolina Pena OAS N/A [email protected]mailto:[email protected]:[email protected]


text:
Iccitiwwan Galii-Kutaa 2ffaa
6.Karaa sirrii irratti fi haala sirriin baasu– namoonni baay’een qabeenya yommuu argatan eessatti fi akkamitti akka baasan hin beekan. Fasaanni (badiin) guddaan addunyaa irratti kan babal’ataa jiru sababa baay’inna qabeenyaatin. Boombii fi nuwkilariin namoota nagahatitti roobsan sababa baay’inna qabeenyatinii mitii? Qabeenya sirnaan yoo itti hin fayyadamiin namtichaaf badii taati. Iccitiwwan galii gaarii itti argatan keessaa tokko qabeenya sirnaan itti fayyadamuudha. Wantuma arganirratti bitteennessu dhiisudha. Qabeenyi amaanaa Rabbiin nama bira kaa’edha. Guyyaa fedhe namarraa fudhata. Qabeenyi kiyya jedhanii akkuma fedhan itti taphachuun of gowwomsuudha. Qabeenya sirnaan fayyadamuuf:
a.Wanta itti fayyadamtuu qofa fi hanga murtaa’a ta’e biti– namoonni gariin wanta lubbuun isaani feetu hundaa walitti haruun gara manaa fidu. Wanta lubbuun isaani feetu hundaa ni bitu, hanga hin beekan. Qabeenya isaani wanta isaan hin fayyanne bituun qisaasessu. Mi’eessituwwan galii kee guddisan keessaa tokko wanta ammaaf si fayyaduu fi hanga murtaa’a bituudha. Fakkeenyaf, uffata yoo bitu barbaadde, ji’a ji’aan bitu osoo hin ta’in, waggatti al tokko ykn lama bitudha.
b.Wanta si hin fayannee fi miidhu dhiisi– wantoota miidhaa sirraa fi maatii keetirraan gahan kanneen akka caati, sigaraa, biiraa, fi kkf fayyadamuu irraa dheessi. Kuni fayyaa fi qabeenya kee miidha. Akkuma wanta fafee kanniin fayyadamtu hiyyeessa taate hafta. Ol hin guddattu. Sababni isaas, araadonni kunniin sammuu hadoochu, qabeenyatti salaabi ta’u. Kanniin irraa dheessun kabajaa fi qabeenya kee eegudha.
c.Hin qisaasessin– namni qabeenya qisaasessu qabeenyi isaa barakaa (tola) hin argattu. Qisaasessu jechuun qabeenya baay’e bakka sirrii ta’etti baasu osoo hin ta’in qabeenya xiqqatus guddatus bakka sirrii hin taanetti baasudha. Warroonni qabeenya qisaasessan obboleeyyan sheyxaanati (Seexanati). Sheyxaanni Rabbitti kafaruun daangaa Isaa darbe jira. Namoonni qisaasessaniis qabeenya isaanitin daangaa Rabbii darbu. Kanaaf obboleeyyan sheyxaana jedhaman.Rabbiin (Subhaanahu wa ta’aala) akkana jedha:
“Yaa ilmaan Aadam! Masjiida hundaa biratti faaya keessan qabadhaa (yommuu salaattanii fi Kaaba irra naannoftan uffata qulqulluu uffadhaa). Nyaadhaa dhugaa, garuu hin qisaasessinaa. Dhugumatti Inni (Rabbiin) warroota qisaasessan hin jaallatu.” Suura Al-A’araaf 7:31
Kanaafu yommuu nyaannu fi dhugnus baay’isne soorachuun qisaasessu hin qabnu. Nyaata hanga itti fayyadamnu qopheessun itti fayyadamu qabnaa malee gabataa guutu qpheessun boodarra kositti darbuu hin qabnu.
Kanaafu iccitiwwan galii keessaa tokko qabeenyatti sirnaan fayyadamuu fi qisaasessu dhiisudha.
d.Ijoolletti qabeenya kee akkuma argite hin kenniin– ammas Qur’aanni ijjoolletti ykn namoota sammuun bilchinna hin qabnetti qabeenya keenya akka hin kennine nu gorsa.
“Qabeenya keessan kan Rabbiin dhaabbata jireenya isiniif taasise gowwootatti hin kenninaa. Ishee (qabeenya) irraas soorata isaanif kennaa, isaan uffisaas, jechoota kabaja isaanitti dubbadhaa.” Suura An-Nisaa 4:5
Asitti gowwoota yoo jedhu ijoolle fi namoota bilchinna sammuu hin qabneedha. Maatii meeqatu qabeenya isaani akkuma argan ijjoolle isaanitti kennuun ergasii ijoollen isaani kashlabbee fi hattuu jalaa taate. Wanta ijoollen feetu hundaa bituunis kashlabbee isaan taasisa. Keeyyata Qur’aana armaan olii keessatti wantoota afuritti ajajamne tokko qabeenya keenya akkuma arginee ijjoolle fi namoota gowwaatti kennu dhiisu, lama isaan sooru, sadii isaan uffisuu, afur jechoota gaarii fi kabajamoo isaanitti dubbachuudha. Kanaafu seera kana hordofuun qabeenya fi ijoolle teenya sirnaan guddisuu dandeenya.
Tola maatiin koo narratti oole yoo amma takkaa taa’ee itti yaadu, qarshii akkuma argan natti kennuu dhiisun isaani tola guddaa akka ta’e natti dhagahama. Alhamdulillah maatiin koo sirnaan nu soorus nu uffisuus turan. Qarshii yommuu gaafannu,”Maal ittiin goota?”jechuu turan. Wanta binne irraa hafteen yoo jiraate, “Fidi” jedhu. Haala kanaan kashlabummaa fi wanta gadhee raawwachu irraa nu eegaa turan. Akkuma argine qabeenya keenya ijjooletti yoo kennine boruu ba’aa guddaa nuu fi ofirratti fe’u. Hannaan qaccee keenya kutu. Kanaafu iccitiwwan galii itti guddisan keessaa tokko ijoolle fi namoota sammuun bilchinna hin qabnetti qabeenya kennu dhiisudha. Bakka kanaa isaan sooru, uffisuu fi jechoota gaarii itti dubbachuudha.
e.Namoota hin akkeessin– yeroo ammaa namoonni wal akkessuun qilee baditti of darbaa jiru. Eebalu kana bite, anille kana bitu qaba jechuun qabeenya ofii bakka hin taanetti qisaasessun idaa ulfaatatti galu. Fakkenyaf, telefoona haarawa yoo nama harkatti argan, telefoona san bituuf qabeenya isaani haaxawanii gurguru. Ergasi rakkoo cimatti seenu. Kanaafu akka ollaatti bulaa osoo hin ta’in akka mataa keetti buluuf carraaqi. Namoonni naa haa arganii fi na haa jajaniif jette wanta humni kee hin dandeenye ofitti hin baachisin. Namoonni naa haa kabajaniif jette uffata qaali bituuf of hin dhiphisin, idatti hin seenin. Wanta namoonni waa’ee kee ilaalchise jedhaniif gurra hin kenniin. Karaa kana jalaa itti baatu sitti himuu? Karaan kunis Rabbiin qofa gammachiisuf carraaqudha. Namoota nan gammachiisa yoo jette fedhii namoota kumaatamitti lakkawaman guutuf carraaqxa. Kuni immoo humna keeti oli. Garuu Rabbii tokkicha qofa nan gammachiisa jette yoo carraaqxe ba’aan kuni hindii sirraa bu’uun gammachuu fi tasgabbii argatta. Namoota akkeessuf oli gadi hin fiigdu.
7.Hariiro firummaa eegu fi sadaqaa kennu– meeqa keenyatu hariiroo firummaa fi sadaqaa (kennaa) kennuun jireenya keessaa gammachuu dhandhamaa jirraa? Osoo wal jibbinuu fi hariiroo firummaa kukunnu qabeenya keessaa barakaa (tola) haaqna. Wal gaafachu fi walitti dhufuun duraanitti hafe. Dhugumatti akaakilee keenya jireenya mi’aaya jiraata turan. Sababni isaas, wal gaafatu, walitti dhufu, wal gargaaru, jibbii walii qaban baay’ee xiqqaadha.
Karaan qabeenya keenya ittiin guddisnu keessaa tokko hariiroo firummaa eegudha. Ergamaan Rabbii (Nageenyi fi rahmanni Rabbii isaan irratti haa jiraatu) akkana jedhu:
“ مَنْ أَحَبَّ أَنْ يُبْسَطَ لَهُ فِي رِزْقِهِ، وَيُنْسَأَ لَهُ فِي أَثَرِهِ، فَلْيَصِلْ رَحِمَهُ ”.
“Namni sooranni (rizqiin) isaa akka bal’attuu fi umriin isaa akka dheeratu barbaade, hariiroo firummaa haa eegu.” (Sahiih Al-Bukhaari)
Rahimummaan (firummaan) haadha abbaa irraa ka’uun obboleessa, obboleetti, adaada, eessumma, abbeeraa, akka’oo, akaakayyu, soddaa fi kkf of keessatti hammata. Hariiroo kanniin eegun jaalala maatii cimsuun qabeenya dagaagsa. Wal waanyu fi wal jibbuu haaqun hundee cimaa ijaara. Tokko tokko gargaarun salphinna irraa wal tiiksu. Meeqa keenyatu haadha abbaa keenya kunuunsaa jirra? Meeqa keenyatu daqiiqa muraasaf adaadota, eessumoota fi abbeerota keenyaa bilbille nagaha gaafanna? Yommuu qarshii wanta hin taane irratti baasnu garaa nu hin nyaattu yommuu firoota keenya irratti baasnu garaa nu nyaatti. Doy’a hin ta’in, bilbiliif, nagaha jedhiin Insha Allah qabeenya kee keessatti barakaa argattaati.
Karaan biraan qabeenya keenya itti daballu jaalala Rabbii argachuuf sadaqaa kennudha. Sadaqaa yommuu kenninu niyyaan (yaanni) keenya qabeenya keenya guddisuuf ykn namoota irraa kabajaa fi galata argachuuf osoo hin ta’in “Jaalala Rabbii argachuu fi jireenya boodaa (aakhiraa) bitachuuf” ta’uu qaba. Akkuma sadaqaa kennuuni fi Rabbiin sodaannuun jireenya salphaa taati. Kunoo Rabbiin nama sadaqaa kennuu fi doy’a haala Kanaan wal bira qaba:
“Namni (sadaqaa) kennatee fi Rabbiin sodaate; Al-Husnaa (mindaa gaarii Aakhiraa) dhugoomse, karaa laaftu (gara gaarummaa) isaaf ni laaffifna.
Nama doy’oome fi of gahe (Gooftaa isaa hin barbaanne), Al-Husnaa (mindaa gaarii Aakhiraa) sobsiise karaa jabduu (gara badii) isaaf ni laaffifna.” Suurat al-Layl 92:5-10
Kanaafu akkuma sadaqaa kennuuni fi mindaa gaarii Rabbiin irraa eegnu jireenyi teenya laafaa fi nu salphataa adeemti,hojiiwwan gaggaari hojjachuun nuuf salphata. Akkasumas akkuma doy’a taanu fi Rabbiin irraa garagalluun jireenyi jabataa fi balballi badii nutti banamaa adeemu. Mee haa ilaallu warra sadaqaa hin kenniine badii isaan raawwatan. Karaa badii ibiddatti isaan geessu isaanii baname jira. Sadaqaa kennuu dhiisanii alkooli ittiin dhuguu, sigaaraa ittiin xuuxu, caati ittiin qama’uu fi kkf raawwatu. Kanaafu badii irraa eeggamuu fi jireenya gammachuu jiraachuf sadaqaa kennudha.
8.Taqwaa– taqwaa (Rabbiin sodaachu) jechuun ofii fi adabbii Rabbii jidduu, Rabbii ajajamuu fi wanti Inni nama dhowwe irraa dhowwamuun, eeggumsa (girdoo) kaa’u jechuudha. Jecha biraatin namni tokko ajaja Rabbii bakkaan gahuu fi wantoota Inni dhowwee irraa dhowwamuun adabbii Rabbii ofirraa deebise jechuudha. Fakkeenyaf namni tokko Rabbiin sodaachun sagaagalummaa raawwachuu, alkooli dhuguu fi kkf irraa ni dheessa. Kanaafu sodaan Rabbii adabbii sagaagalummaa fi alkooli irraa dhalatuu nama kanarraa deebise jechuudha. Haaluma kanaan Rabbiin sodaachun qabeenya karaa haraamatin (dhowwamaatin) argachuu irraa yoo dheessite adabbii ofirraa deebisuun qabeenya keessa barakaan ni ka’aama. Fakkeenyaf alkooli, sigaraa, caati fi kkf gurguruu, nama gowwomsuu, malaamaltummaa, mattaa fi kkf irraa yoo dheessite jireenya badhaadhinna jiraatta. Rabbiin namoota Isa sodaatan Rakkoo keessaa isaan baasa, bakka isaan hin yaanne isaan soora.
“Namni Rabbiin sodaatu (Rabbiis) karaa bahiinsaa isaaf godha. Bakka inni hin yaadin irraayis isa soora. Nama Rabbii irratti hirkatuuf Inni isaaf gahaadha. Dhugumatti Rabbiin ajaja isaa bakkaan gahaadha. Dhugumatti Rabbiin waan hundaafu hanga sirraawaa taasiseera. “ Qur’aan, Suurat Ax-Xalaq:2-3
Yommuu ati Rabbii jette wanta badaa dhiistu, Inni karaa san caalaa bal’aa fi gaarii si bana. Akkuma ati Rabbiin faallessituu fi daangaa Isaa dabartuun qabeenyi kee barakaa dhaba, gammachuu fi tasgabbii hin argattu. Kanaafu iccitiwwan galii keessaa sadettaffaan Rabbiin sodaachudha. Qabeenyi kiyya xiqqaadha jechuun haraamatti harka hin hiixatin.
9.Du’aayi– jireenya tana humna keenya qofaan moo’achuu ni dandeenyaa sila? Osoo ifaajnu yeroo meeqa kufnaa, kasaarraa. İccitiiwwan galii keessaa inni sagalaffaan Rabbiin irraa qabeenya gaarii fi nama hin balleessine kadhachuudha. Rabbiin addunyaa fi Aakhiraatti waan gaarii argachuuf du’aayi tanaan akka Isa kadhannu nu jajjabeessa:
رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ
“Gooftaa keenya! Duniyatti toltuu, Aakhirattis toltuu nuuf kenni; adaba ibiddaa irraa nu baraari.” Suura Al-Baqaraa:201
10.Galata galchuu– dhugumatti ilmi namaa hiyyeeyi fi of tuultota. Yommuu dhabanii fi rakkatan gara Rabbii fiigu, yommuu argatan immoo galata Isaa galchuu dhiisanii irraa garagalu, oftuulu namoota lakkoofsi isaani xiqqoo ta’ee malee. Rabbiin immoo namoota akkanaa hin dhiisu haloo bahaaf malee. Galata yoo Isaa galchinee mata keenyaf yoo irraa garagalles matama keenya miina.
“Yeroo Gooftan keessan, “Yoo Na galateefattan (qananii kiyya irraa) isiniifin dabala. Yoo natti kafartan, dhugumatti adabni Kiyya akkaan hamaadha.” Jedhee labse yaadadhaa.” Qur’aan, Suura Ibraahim 14:7
Rabbiin galateefachu jechuun afaaniin qofa Alhamdulillah (Faaruu fi Galanni hundii kan Rabbiiti) jechuu qofa osoo hin ta’in fayyaa fi qabeenya Inni nutti kenne karaa sirrii Rabbiin jaallatutti itti fayyadamuu fi baasudha. Fayyaa osoo qabnu yoo Rabbiin gabbarre, qabeenya keenya sadaqaa kennuu fi amantii Isaa tumsuuf yoo hojii irra oolchine Rabbiin galeefachaa jirraa jechuudha. Ta’uu baannan garuu qabeenya fi fayyaa keenya bakkuma arginetti yoo itti taphanne Rabbii galata galchaa hin jirru jechuudha. Kanaafu durummaan sobame halaakamu (baduu) irraa Rabbiin nu haa tiiksu. Namoota meeqatu durummaan daangaa Rabbii darbuun nafsee ofii miidhaa jiru! Sababa durummaatinii mitii wantoonni fokkuun akkanatti addunyaa irratti baay’atan? Kanaafu qormaanni durummaa qormaata hiyyummaa akka caalu beekun of haa eeggannu. Qabeenya qabnutti fayyadamne daangaa Rabbii darbuu fi dirqama Inni nurra kaa’e dhiisu/dagachuu irraa of eggannoo haa goonu.Kanaafu karaa fi iccitiin galii itti argatanii fi eegan inni kurdaffaan Rabbii galata galchuudha.
Gudunfaa
Iccitiwwaan Galii hanga ammaa ilaalle kana fakkaatu:
- Kaayyoo murteefachuu
- Gara Rabbii deebi’uu fi araarama kadhachuu
- Hojjachuu fi carraaqu
- Rabbiin irratti hirkachuu
- Karaa halaalatiin (seera qabeessan) galii barbaadachuu
- Karaa sirrii irratti fi haala sirriin baasu
- Hariiroo firummaa eegu fi sadaqaa kennuu
- Taqwaa (Rabbiin sodaachu)
- Du’aayi (Rabbiin kadhachuu)
- Galata Rabbii galchuu


text:
Oromiyaan bal’oodha, akkuma lafti teenya bal’oo fii guddootti, ummanni keenyaas guddaadha. Ummanni keenya cunqursaa hamaa alagaa jala yeroo dheeraa turerraa ka’uun, afaan, aadaa, jiruuf jireenyi isaa akka hin dagaaysifanne taasifamee ture. Ka isaa jibbee ka alagaa jala akka goru godhamee ture. Sabni tokko ka afaanii fii aadaa isaa hin beeyne rakkoo hedduuf saaxilama. Suuta suuta ka ifii dagatee ka ambaa fudhata. if tahee jiraachuu dhiisee amba fakkatee jiraata. Eenyummaan isaa seenaa tahee waraqaarratti hafa. Akka akkas hin taane hin hafne, nuti saba bal’aadha waliin taanee afaan keenya, aadaa teenya, lafa teenya, lagggeen kheenya, gaarreen keenya, uumama dachii teenya gubbaa fii jala jiru walitti qabnee walirraa barree wal barsiisuun dhaloota hegereetti dabarsuun dirqama naa fii sirra jiru!
A .Barbaachisummaa Waaltina Afaanii
Afaan waaltessuun faayidaa hedduu qaba. Tokkummaa ummata afaanichaan waliigaluu cimsuuf, eenyummaa isaanii calaqqisiisuuf, amantiifi aadaa isaanii ibsuuf, guddisuufi wkf. afaan waaltessuun dhimma ijoodha.
Kun kan agarsiisu waaltinni afaanii tokkummaafi jaalala hawaasa afaanicha dubbatuu cimsuu keessattis gahee olaanaa qabaachuu isaati.
Waaltinni afaanii sadarkaa guddina afaan tokkoo saffisiisuufis ta’ee afaanicha afaan saayinsiifi teeknooloojii taasisuu keessatti gumaacha olaanaa qaba.
Kana malees, waaltinni afaanii sirna baruufi barsiisuu keessattis gahee inni qabu salphaa miti.
B.Akkaataa Waaltina Afaanii
Afaan karaa gurguddaa lamaan waalta’uu danda’a: Karaa alidilee (informal)fi idilee (formal) ta’eenidha jedhu hayyoonni.
Karaa alidileetiin afaan waaltessuu jechuun osoo itti hin yaadamiin hawaasni afaanichaan waliigalu jiruu isaa guyyaa guyyaa keessatti itti fayyadamuun afaanicha kan waalteessudha.
Haa ta’u malee, seenaa afaanotaa keessatti afaan adeemsa kana qofaan waalta’e hin jiru. Adeemsa keessa ofii isaatiin waalta’uun yeroo barbaadametti afaanicha afaan saayinsiifi teeknooloojii taasisuu hin danda’u. Akkaataa kanaan waaltina afaanii eeguunis rakkisaadha.
Waaltinni idilee garuu qorannoo saayinsaawaa irratti hundaa’uun itti yaadamee karoorfamuun kan raawwatudha.
Waaltinni afaanii karaa idilee ta’een ykn itti yaadamee gaggeeffamu maleenyaa (approaches) lamaan raawwatamuu danda’a.
Isaanis:
A. Maleenyaa Ibsaa(Descriptive approach).
B. Maleenyaa Ajajaa (Prescriptive approach).
Maleenyaa Ibsaa(Descriptive approach)-Ibsuun waalteessuu jechuun, haala itti fayyadama afaanichaa warra dhimma itti bahan barsiisuudha. Maleenyaa ibsaan haala waaltina afaan tokkoo keessatti ga’ee taphachuu danda’uun jechootaafi caasaa afaanichaa qorachuun ibsuu ta’a.
Maleenyaan kun filannoo hawaasichaa dhiyeessuun filachuun mirga isaa ta’uu mirkaneessuun wal qabata.
Haala qabatamaa jiru irraa ka’uun maleenyaa kanatti kan gargaaraman koree waaltinaati.
Haata’u malee, namni amala isaatiin naannoo ofiif waan looguuf, haala kana keessatti waaltinni afaan tokkoo harkifachuu danda’a. Yeroo ammaa hojiin waaltina Afaan Oromoo sadarkaa kanarra hin dabarre.
Koreen waaltinaas filannoo dhiyeessuun ala fudhatama filannoo sanaatiif to’annaan inni taasisaa jiru laafaadha. Kun ammoo karaa biraatiin korichumtuu filannoo dhiyeessuun dhaaba dhabuu jechootaafi caasaa afaanichaatiif qabata ta’a.
Maleenyaa Ajajaa (Prescriptive approach)-Adeemsi inni lammaffaan ammoo, maleenyaa ajajaati. Akka hayyoota yaada maleenyaa kanaa deeggeraniitti, loogawwaniifi caasaa afaan tokkoo ogeessaan qorachuun hojii isa dursaati.
Sana booda, afaanichi yeroo barbaadame keessatti afaan saayinsiifi teeknooloojii akka ta’utti gama jechaatiinis ta’ee caasaatiin haala waalta’e tokko uumuun akka ittiin hojjetamuuf haala mijeessuudha.
Kana jechuun manneen barnootaa, waajjiraalee mootummaa, manneen daldalaa keessatti barsiistonni, barreessitoonni wkf. Afaan waaltinaaf qophaa’e sanaan akka fayyadaman dhiibbaa geessisuudha.
Isa kanas to’annaa walirraa hin cinne taasisuun mirkaneeffachuudha.
Maleenya ajajaatiin afaan waaltessuun “Seerri isaa kana” jechuun kaa’uudha. Seerri kunis kan irratti raawwatamu warra afaanicha fayyadamaniitti.
Hayyoonni itti dabalanii akka ibsanitti, afaan waaltessuuf karaa filatamaa kan ta’u, fayyadamtoota afaanichaaf gorsaafi odeeffannoo gahaa kennuudha.
Garuu immoo hojiin waaltinaa akka galma gahuuf maleenya ajajaatti fayyadamuun filatamaa akka ta’e cimsanii ni ibsu.
C. Adeemsa Waaltina Afaanii
Qoratoonni afaanii adeemsa waaltina afaanii karaa adda addaa ibsaniiru. Waaltinni afaanii adeemsa afur keessa darba jedhu Hayyoonni.
Isaanis:
1. Filannoo Looga Bu’uuraa (Selection).
2. Moggaasuu (Codification).
3. Ibsa Faayidaa (Elaboration of Function).
4. Hojiirra Oolchuu (Implementation).
Afaan tokko waaltessuun, adeemsa adda addaa kan bu’uura walii ta’an of keessaa qaba.
Adeemsa kanas bakka gurguddaa lama jalatti walitti qabuun akka danda’amu eeru hayyoonni.
Isaanis:
1. Murtee (Determination):
Murtee keessatti yaada lamatu jira.Tokkoffaan, loogawwan adda addaa jiran keessaa tokko fudhachuun bu’uuruma isaatiin kanneen hafanis ilaalcha keessa galchuun waaltessuudha.
Kun yeroo baay’ee jeequmsa waan kaasuuf, hayyoota afaanii biratti baay’ee fudhatama hin qabu.
Inni lammaffaan, loogawwan hunda haala walqixa ta’een ilaaluun hundarraa kan walitti baba’eefi hunda kan bu’uureffate looga tokko uumuudha. Kun filatamaadha.
2. Dagaagsa (Development):
Dagaagsi babal’inaafi guddina afaan tokkoo irratti xiyyeeffata.
Kunis adeemsa xixiqqaa garagaraa ofkeessatti qabata.
Isaanis:
2.1 Madaqsuufi Moggaasuu (Adoption and Codification):
Qubee afaanichaaf ta’u uumuu ykn madaqsuufi jechoota yaadrimeewwan bakka bu’an moggaasuun bakka itti gaggeeffamudha.
2.2 Fudhatama Horachiisuu (Harmonization):
Hojiiwwan hojjetaman fudhatama horachiisuu irratti xiyyeeffata.
Qubeewwan, jechoonniifi caasaaleen qophaa’an fudhatama akka argataniif hojjechuudha.
2.3 Kunuunsuu (Caltivation):
Qubeen, jechoonniifi caasaaleen waalta’an hanga sadarkaa barbaadametti waalta’anitti kunuunsa barbaachisaa ta’e gochuudha.
Kunuunsi kun qaamolee siyaasaan, barreessitootaan, barsiisotaan, miidiyaan kan raawwataman ta’a.
2.4 Amayyoomsuu (Modernization):
Afaanicha afaan saayinsiifi teeknooloojii taasisuuf hojii hojjetamudha.
Maddi: Institiyuutii Qorannoofi Qo’annoo Oromoti
Baruumsi bu'ura jireenya ilma namaati. Barnoonni bu'ura waa hundaati. Manni barnootaa naannoo kee jiraachuu jechuun…
The Conflict Testing Ethiopia’s Nobel-Winning Leader
For several months, Ethiopia has witnessed an escalation of threats on various fronts, both internal…
In a sign of growing concern in Washington about the Civil War in Ethiopia, the…
NAIROBI, Kenya — Once home to one of Africa's fastest-growing economies, Ethiopia is struggling as…
On September 11, 2022, the Government of Tigray External Affairs Office released a statement indicating their willingness…


text:
“Ayyaanni waggaa 10ssoo hundeeffama GWA Waxabajjii 22-24 bara 2018 Norway, Bergen keessatti gaggeeffame milkiin xumurame. Ayyaana kana irratti hayyooti Oromoo Australia, USA (Washington DC fi Minnesota), Kanaadaa, Awuroppaa fi Oromiyaa keessaa irratti hirmaatuun beekumsa, ogummaa fi muuxannoo qorannoon bira gahan dhiheessaniiru. Hirmaannaan isanis guddina amantii fi aadaa Oromoof gahee guddaa kan gumaachuudha.
“… GWA qaama furmaataa ta’ee akka hojjatu irratti waliifgalameera. Kanaaf, nuti hirmaattonni Ayyaana waggaa 10ffaa hundeeffama GWA murtiilee fi
ejjannoolee armaan gadii fudhannee jirra.”
1. Gadaan guddatee jiruu fi jireenya ummata keenyaa keessatti akka madda furmaata ta’uuf, sirna Gadaa sirna baruu fi barsiisuu keessatti akka dabalamu gaafanna.
2. Waaqeffannaan amantii ganamaa kan dhalooti Kush ittiin boonan waan ta’eef, Oromiyaa, Finfinnee keessatti akka Galma Guddaa qabaatuuf, karaa mootummaa deeggarsi barbaachisu akka godhamuuf jabeessinee gaafanna.
3. Miseensoti Waaqeffannaa lafa awwaalchaa argachuun mirga uumamaa waan ta’eef, Oromiyaa keessatti hatattamaan bakka awaalchaa akka argatan gaafanna.
4. Irreechaan aadaa eenyummaa Oromoo mul’isu waan ta’eef, Irreechaan akka Guyyaa Ayyaanaa biyyaatti Dhahaa biyyaa keessatti akka galmeeffamu gaafanna.
5. Irreechaan aadaa eenyummaa Oromoo mul’isu waan ta’eef, Finfinnee keessatti akka deebi’ee wiirtuu Irreeffannaa qabaatu gaafanna.
6. Gadaa fi Waaqeffannaan dirqama uumama eeguu fi kunuunsuu waan qabaniif, naannoo fi bosona Oromiyaa eeguu fi kununnsuu keessatti akka bal’inana hirmaatanii hojjatan gaafanna.
Aadaa fi amantii keenya deebisuuf jabaannee hojjenna!
Gumii Waaqeffannaa Addunyaa
For PDF format:Ibsa ejjennoo xumura jilaa 07072018


text:
Waraanni Liyyuu Pooliissii Naannoo Soomalee Arradaalee Aanaa Cinaaqsaan jalaatti argaman seenuun weerara geggeessaa jiraatuu isiinii gabaasuun keenya ni yaadatama. Halkaan kaleessaa naannoo sa’aa 8:00 (2:00AM) waraanni Liyyuu poolisii naannoo Somaalee araddaa Koraley ganda Jirguun jedhamu keessatti manneen 200 akka gubee fi ummanni qe’ee lakkisuun kan baqate tahuu beekameera. Haaluma wal fakkaatuun araddaalee Cirilee, Ulaanulaa, Tiroo, Sandaree, Koraley kaaba keessatti lolli cimaan kan ture tahuu namni naannawa irraa bilbilaan dubbisne nuuf hime.
Sabtii ganama immoo ummaanni magaalaa Cinaaqsaan bahuun mormii kan geggeessaa ture yoo tahu, poolisiin naannoo Oromiyaa fi Waraanni Makkalaakaayaa ummata irratti tarkanfii humnaa kan fudhate tahuu odeeyfannoon ni mul’isa.
Weerara Waraanni Liyyuu poolisii kun guyyoota sadan kana keessatti geggeesseen namoonni Afur wareegamuun isaanii beekameera. waggaa darbe irraa kaasee sababuma weerara liyyuu poolisii kanaan lammiileen Oromoo hedduun ajjeefamu fi lammileen mIiliyoona tokko oli qe’ee fi qabeenya isaanii irraa buqqifamuun ni beekama.