text:
BISHAAN KEESSA DHAABBATANII DHEEBOCHUUN,QAANIIDHA !
SEENAA Y.G(2005) —–kutaa 2ffaa.. Bitootessa 5, 2015
Ummati Walabummaa fi Bilisummaa isaaf falmu, humna ta’ee argamuun murteessaadha. Humna ta’anii asi ba’uuf ammoo, gama hundaan waloon dhaabbachuun ykn Diina injifachuuf qaamaa qalbiin Tokkomanii waliin dhaabbatanii hojjachuun dirqama. Tokkummaan nu barbaachisu isa kana. Tokkummaa irratti barru kiyya Kutaa 1ffaa keessatti yaada bal’aa ta’uu baatus amma tokko kaa’uu yaaleera. Har’a kan hafte itti ida’een , yaada biraatti ce’a.
“TOKKUMMAA”
Gama kamiinu haa ta’uu, TOKKUMMAA nu barbaachisu kana goonfachuuf maal gochuu qabna ? Tokkummaan nuuti halkanii fi guyyaa himachaa jirru kana, akkamiin hojii irra oolchinee rakkoo keenya hiikkanna ? jedhee kan of gaafatef. deebiin isaa keessa isaa jiraachuu ni hubata. Kana malees, Tokkummaa argamsiisuu keessatti qoodi kiyya maalii ? jedhee of irraa eegalee kan gaafateef, Tokkummaa nuuti daangaa ceesifnee alaalatti ilaallu sun nu keessa jiraachuu hubata. Tokkummaa diina irratti ka’uuf nu barbaachiisu ummachuuf, nuutu gara Tokkummaatti deemuu qaba moo, Tokkummaatu miilaa fi harka baafatee nutti deemu qaba ? Tokkummaan gonkumaa nutti deemu hin danda’u. maaliif jennaan Tokkummaa kana diinatu nurraa dhorka ykn ofittummaa nu keessa jirutu achi nurraa dhiibaa waan jiruuf. Gonkumaa Tokkummaa nuuti barbaannu, qulqullaa’ee nutti deemuus hin danda’u. kana eeggachuun gawwummaadha. Dhala Oromoo hundaatu gara Tokkummaatti qajeeluu qaba. waan tokkummaa nurraa fageessee of keessaa baafnee fi shira diinaan mo’amuu dhiifnee Tokkummaatti qajeeluun dhuunfachuu qabna. Tokkummaan hojiidhaan ykn Hojiitu tokkummaa dhugeessa kan jedhamuuf kanaafi. Tokkummaan qabsaa’ootaa har’a hundee godhatee asi ba’aa jiru, waan dabree fi tokkummaa laaffise gara cinaatti dhiisanii, Tokkummaatti qajeeluuf murachuu isaaniitu hojii boonsaa akka hojjatan taasisee jira.
Tokkummaatti tarkaanfachuu wayita eegallu, wareegama akka baafnu hubachuu fi itti amanuun barbaachisaadha. addatti , fedhii dhuunfaan wal qabatee waan nu mudachuu danda’u irratti wareegamni ulfaataa akka nu eeggatu qalbifachuun dansaadha. fedhii dhuufaan mo’amnaan Waan tokkummaa jedhamu yaaduun gonkumaa hin danda’amu. “OFITTUMMAAN” diina Tokkummaati. “OF TUULUMMAAN” diina Tokkummaati. Ofittummaa fi of tuulummaan ammoo, aadaa Oromoo fi umama Oromoo keessa gonkumaa hin jiran. Bara keessa Tokkummaa keenya booressuuf diinatu nu keessa kaa’ee . kanaaf namni Tokkummaatti deemu, ofittummaa fi of tuulummaa of keessaa yoo darbate , Tokkummaaf fira bara baraa ta’a. kana hundaa mo’anii daandii tokkummaatti qajeeluuf, wareegama guddaa gaafata. Summiin kun lamaan tokkon tokko keenya keessatti mana ijaarrataniii nu miidhaa jiraataniiru.kanaaf kaleessa kan qabsoo komate, dallanee taa’aa jiru, maaltu na dhibeen of Moggeessee kan jiru, Nam-tokkee fi qabsoo Ummata kanaa sadarkaa tokko irra kaa’ee harkaa fi miila kan maratee taa’ee, dhimma Ummata isaa yaadachaa keessa ofitti kulkulfachaa kan jiraatu kkf hundumtuu summii diinni akka nuuti walii hin galleef nu keessa kaa’ee kana injifannee waan umama keenyaatti deebinee qabsoo kana tinnisuuf , wareegama guddaa nu gaafachuu hubannee , kan darbe seenaaf dhiifnee qabsoo Ummata kanaatti furmaata tolchuuf hunduu bakka jirutti socha’uun filamaata biraa akka hin qabne qalbifachuun dansaadha.
WALABUMMAA OROMIYAA FI BILISUMMAA OROMOO :
GOOTICHI AFRIIKAA KIBBAA MAANDEELLAAN, Biyyi isaanii wareegama Ummata Afriikaa Kibbaan Walaboomu fi Abbaan Biyyaa Bilisummaa goonfachuu isaatti Ummati akka malee gammachuun of wallaalee sirbu fi waan hundi akka xumurametti fudhatamuu ilaalanii Ayyaana tokko irratti akkas jedhanii dubbatan . “Bilisummaa kee wareegama keetiin argattee jirta . kun dhugumatti si gammachiisuu qaba . garuu waan qalbifachuu qabduutu jira. Bilisummaa jechuun , Alaabaa dhaabbachuu qofaa miti. Bilisummaa jechuun ajaja warra adii jalaa ba’uu qofaa miti. Bilisummaan kee inni dhugaa, gaafa guutummaatti Biyya kee waan hundaa dhunnfattee of Bulchiteedha. Dinagdeen Biyya keeti si harka hin jiru. Bulchiinsi Biyya keetii Ammas warruma adii harka jira. Qabeenyaan kee lafa keessaa fi lafa irra jiru, si harka hin jiru. kanaaf gaafa kana kan kee taasifte, atis duroomtee qabeenyaan warra adiin gittee fi isaa ol taate, Bilisummaa dhugaa goonfatta. Kanaaf of gattee sirbaaf hin jarjariin” jedhan. Kun kan dubbatame, waggaa 1ffaa guyyaa Bilisummaa isaanii wayita ayyaanefatanidha.
Haasaa wal fakkaataa akkasii Biyyoonni qabsoon of Bilisoomsan irra deddeebi’anii dubbatu. Bilisummaan Gabrofattoota dachee keenyaa dhuunfata irraa qofa Bilisoomun akka hin dhaabbannee, Bilisummaan boodas Gabrummaan addunyaa kan biraa jiraachuu nu hubachiisa. Kana irraa waa hedduu baranna.1.hanga Bilisummaatti sochii taasifnu, 2,yeroo Bilisummaa sochii taasfnu, 3 Bilisummaan booda hojii nu eeggatu salphaa akka hin taaneedha. Kanaaf adeemsa qabsoo keenyaa har’umaa bal’ifannee saganteeffachuu fi humna qabnu hundaa hubannee , waan nu barbaachisuu irra oolchinee hojjachuun akka nu barbaachisu nu akeeka .
Bilisummaan wareegama qaaliin argama . kana addunyaa irraa hubannee jirra. Bilisummaan keenya ammoo, wareegama warri kaan gaafataman caalaa akka gaafatamnu fi qophii jabaa akka nu barbaachisu hubachuun dansaadha. Diinni nu dura dhaabbatee jiru of irraa kaasuuf sochii wal irraa hin cinnee fi afuura hin laanneef ta’uu akka qabu hubachuun gaariidha. Qophii sochii kanaan wal gitu irratti hojjachuu nu barbaachisa. Ummata keenya gama hundaan qophii barbaachisu akka taasisuuf ijaaruun hedduu murteessaadha. humnaan diina dura dhaabbachuuf akkuma yaallu, diina keessa isaa laaffisuuf irratti hojjachuun hedduu fardiidha. Kun dhaaboota siyaasaa qofaaf kan dhiifamuu miti. diina innikkaa wayyaanee qophaattii hanbisuuf irratti hojjachuu qabna . saboota cunqurfamoo ofitti qabnee jechuudha. Bilisummaan keenya Biyyoota dhihaa fi Habashootaaf hin liqifamu. Kana humnaan fudhachiisuun akka jirutti ta’ee, Ummatoota hegareen isaanii nu waliin hidhata qabanis , Gaaffii Bilisumaa akka kaasan jajjabeessuun barbaachisaadha.
Kana gochuuf hundumtuu bakka jirutti fira horachuu, isa horatan gurmeessuun hedduu barbaachisaadha. Jecha Bilisummaa qofa jettu qabannee ykn saganteeffannee deemuun qofti ga’aa hin ta’u. waan Bilisummaa boodaa fi duura jiru har’umaa irratti hojjachuun kan nu barbaachisu hedduudha. Karaa seeraa , karaa seenaa kkf waan addunyaan itti nu gaafattu waan jiruuf kana walitti qabachuun itti qophaa’uun yoo jiraate, Dirree siyaasaa keessatti hundumtuu wal hin dhiphisu. Hunduu akka Ogummaa fi dandeetti ykn beekumsa isaatti , yeroon itti barbaadamu ni dhufa. Yakkamtoota yeroon seeraaf dhiheessinu ni dhufa. Abbootii qabeenyaa hattootaan wal ta’ee Qotee bulaa keenya dachee isaa irraa buqqaasee fi hiraarse yeroon itti gaafatamu ni dhufa. Abbootiin qabeenyaa wayyaanee saamicha gaggeessaniif yeroon itti gaataman ni dhufa. Kan akka wayyaanee ragaa balleessu hin jiru . kanaaf waan har’a jiru boruu hin argannee of harkatti qabachuuf yaaluun Abshaalummaadha. Gama hundaanu hojiin hojjatamu lakkoofsa hin qabu. Yoo har’a itti hin qophaa’iin garuu gaabbuutu dhufa. Dhalooti waa hundaan bilchaatee dhimma Ummata isaa kana addunyaa qaabsiisee jiru kun , hegaree Oromiyaa fi Oromoof waan tolu har’a lafa kaa’ee dabruu qaba. bor dhalooti dhufu waan addunyaa ofitti makee rakkoo uumu dhufuu waan danda’uuf. Gama kanaan sochii itti jiranu beeku baadhuus, beektoonni keenya riphanii jiran , akkaataa dhimma Ummata kanaa ajandaa addunyaa taasisuuf waltajjii adda addaa qopheessuuf hojjachuu qabu. Kun Ummata kiyyaaf waa gumaachuun qaba jedhanii kan hojjataniidha.
TOFTAA DIINAA HORDOFANII FASHALSUU :
Gama kanaan Ummati keenya, addatti dhalooti qubee sochii boonsaatti jira jechuutu danda’ama. Diinni har’a nu dagee nu laaffifachuu barbaada. Shiroota adda addaan nu xaxee nu kuffisuu barbaada. Sabboonummaan akka nu keessatti hin dagaagneef waan qabnu nu dhabsiisuu barbaada. Wayyaaneen har’a , sabboonummaa Oromoo dhabamsiisuuf Aadaa fi Qooqa/Afaan Oromoo irratti dhiibbaan geesisaa jirtu salphaa miti. isheen kana haa yaaddu malee Ummati addatti Artistoonni sochiin itti jiran akka laayyootti kan ilaalamuu miti. wayyaaneen addatti dhaloota jiru tu’achuu fi hirkattuu Afaan fedaraalaa taasisuuf sochiin gama Artiin fi miidiyaan hojjachaa jirtu lakkoofsa hin qabu. Gabaabaatti qorichi shira ishe kanaa, sochii Artistootaa fi Ogeessitoota aadaa ol guddisanii , hojii isaanii tu’annaa wayyaaneen ala taasisuudha. Gama kanaan Ummati Oromoo addatti kanneen ogummaa kana of harkaa qaban Biyya keessaas haa ta’uu Biyya alaa deeggarsa irraa eegamu taasisuu qaban. Artistoonni kun maal dhaban ? deeggarsa maalii taasifnaaf ? kkf qoratanii Artistoonni biyya alaa humna ta’uufii qaban. Toftaan diinaa gama kanaan jiru, Artistoota kana hiyyoomsanii sochi isaanii akka dhaaban taasisuu waan ta’eef. Fakkeenyaaf, Ilmaan Oromoo Ogummaa Gaazexessummaa qaban , addatti haa xiqqaatanii Biyya alaa keessatti maal hojjachaa akka jiran ilaaluun ga’aadha. Odeeffannoon Ummati qalbii tokko akka qabaatu taasisuu keessatti qoodi gumaachaa jiran hedduu kan nama jajjabeessuudha. Hundumtuu ogummaa qabuun atakaaroo dhiisee gumaacha irraa eegamu yoo gumaache, kan kuunnooti jennu kunooti jechuun hin hafu. Toftaa diinaa kanaa itti fashalsan hundaa Ummata barsiisuu, Ummati waan eegalee akka hin dhaabne jajjabeessuu, sochii wayyaanee hundee ishee irraa buqqiisuu gaggeessuuf qophii ga’aa taasisuuf hundumtuu toftaa diinaa fashalsanii kan ofii irra aansuu irratti hojjachuun fardiidha.
NAAMUUSA SIYAASAA QABAACHUU :
Siyaasa keessatti Naamuus bakka ol aanaa qaba. dhaabaa fi Ummati Qabsoo gaggeessaa jiru, Naamuusa siyaasaa qabaachuun fardiidha. Har’a diinni nama basaasuu fi odeeffannoo argachuuf tattaaffiin taasisuu Teekinoolojiin deeggaramee sadarkaa tu’annaa dhala namaa ol ta’uuf deema. Oromoon garraamiidhaa yoo itti dhihaatan waan keessa isaa jiru hundaa dubbataa jedhama.kun amma tokko dhugaadha. Nama jaalachuu fi jibbuun ykn itti dhihaachuu fi irraa fagaachuun keenya tokkuma. Kun siyaasa keessatti bakka hin qabu. Sochii qabsoo Oromoo keessatti Naamuusa Siyaasaa dhaabuu irraa, balaan nu irra ga’ee salphaa miti. kanaaf iccitti ofii tikifachuun, Mata duree humni tokko irratti dubbate gadi baasanii kaaffee faa’aa keesstti irratti mari’achuu yaaluun, waan Ummati ofii itti jiru cidhaa fi bakka bashannanaa akkasumas lafa du’a ga’ii keessatti odeessuun, waan hundaa bakkaa fi yeroo isaa malee haasa’uun, Nama isa hin ilaallanne waliin dhimma siyaasaan qabame irratti dudubbachuun, Hojii gaazexessummaa fakkeessanii sochii jiru irratti gaaffii fi deebii humna kamiifuu kennuu irratti kkf irratti of eeggannoo gochuun barbaachisaadha. fkn. Wayyaaneen TV ebs jedhamu kan banteef, sochii dhaabbilees ta’uu namoota dhuunfaa Biyya alaa ittin basaasuuf, Namoota bebbeekamoo intarviiwu fakkeessanii haasofsiisuu fi Biyyatti akka galu taasisuu, miidiyaa wayyaanee irratti dhihaate jedhamee akka jibbamu taasisuu, sochii hawaasa alaa qorachuu fi warra Ummata dammaqisan adda baafatanii maallaqaan gawwamsuu kkf gaggeessuuf ebsn umami. Sadarkaan hojii basaasummaa kana irra ga’eera.
Addatti humna tokko keessatti Biyya keessaas haa ta’uu Biyya alaatti , Nama sochii tokkof bu’ura ta’ee bakka fedhetti isa faarsuun, dhaadheessuun diinaaf saaxiluudha. Diinni sochii san dhaabuuf nama sana dhaabuu irratti akka hojjattu taasisuudha. Naamuusi siyaasaa waa hedduu of keessaa qaba. aarii ofi of keessatti qabaatanii gumaa ba’uun, waan boruu gochuuf deemnu har’a aariin dubbannee waan yaadine fashalsiisuun akka jiru hubachuun dansaadha. Walumaa galatti , sochiin gama Naamuusa Siyaasaa taasifamuu hedduu hedduu murteessaadha. Wayyaanee Afaan Oromoo nu caalaa dubbattu irraa of eeggachuuf carraan qabnu hedduu dhiphaa waan ta’eef waan hundaa bakka maraatti firfirsuu irraa of qusachuun barbaachisaadha.
Walumaa galatti , Qabsoon nu eeggatu bal’aadha. Qophii gama hundaa nu gaafata. Kana gochuuf hundumtu wal dhaggeeffachuu fi qooda isaa gumaachuu irratti hojjachuu qaba. Abbootiin seeraa gurmaa’anii yakka Oromoo irratti raawwatamu Mana murtii edila addunyaa irratti falmuu qaban. Hundumtuu yoo akkas godhe adeemsi Oromoo hundi gama tokkotti qajeela. Taa’aanii hawwuun eessaanu nu hin ga’u. Sochii kana keessatti hirmaachuun yoo nuuf hin taane illee Dinagdeen akkaataa qabsoo kana itti deeggaruu danda’an jira. Kun hundi qindaa’ee Bilisummaatti nu geessuu qaba. Tokkummaan nu barbaachisu isa kanadha. Kun hundi aadaa kaleessaa keessa jira ture. warri har’a jirrus jiraachuu isaa ni beekna . garuu itti hin gargaaramne. Kanaafan “BISHAAN KEESSA DHAABBATANII DHEEBOCHUUN QAANIIDHAA ” jedhe. Kan hafee waaqayyoo itti haa guutu.
GALATOOMAA ! HORAA BULAA !!1
BISHAAN KEESSA DHAABBATANII DHEEBOCHUUN,QAANIIDHA ! — kutaa 1ffa


c: text/html

text:
Macaafni qulqulluun waa’ee afuura xurawaan qabamuu/afuura hamaadhaan qabamuu maal jedhaa?
Gaaffii: Macaafni qulqulluun waa’ee afuura xurawaan qabamuu/afuura hamaadhaan qabamuu maal jedhaa? Bara kanattis in ta’aahii? Yoo ta’ees, malattoon isaa maalii?
Deebii: Macaafni qulqulluun waa’ee afuura xurawaan qabamuu yookaan namootni dhiibbaa irratti geesisee fakkeenya tokko tokkoo kenna. Fakkeenyoota kana irraa malatoon dhiibbaa afuuroota xurawootaa tokko tokkoo argannee afurri xurawaan isa tokko irra akkamitti akka bulu gadi fageesinee ilaalu dandeenya. Itti fufani kan jiran dubbifama macaafa qulqulluu tokko tokkoo dha Mat. 9:32-33, 12:22, 17:18, Maari 5:1-20, 7:26-30, Luq 4:33-36, Luq 22:3, Hoji.erg 16:16-18. Tokko tokkoon isaani dubbifama kanaan, afuurri xurawaan yeroo irra bu’uu dhukkuba qaamaa uuma, kan akka dubbachuu dadhabsiisu mallattoo dhibbee nama kufisuu, jaamummaa, k.k.f. kan biroo irratti immoo namootni sun hamaa akka hojjetan isaan godha, Yihudaan fakkeenya isa guddaa ta’a. hoji.erg. 16:16-18 afuurrichi intala tajaajiltuu wantoota tokko tokkoo akka isheen beektuu dandeetti kenneeraaf, kan isheen hubachuu dandeesuu ol. Afuurri xurawaan kan keessa bule namichi Gergesenoon afuurri xuraawwaan hedduun (legehoon) kan keessa buufate, jabina uumamaatiin ol kan ta’e hjabina argate, qulaa isaas bakka hawaalaa jiraata ture. Mootiin Saa’ol Gooftaa irraatti erga fincillee booda, afuura xurawaadhaan in rakkata ture (1ffaa Saamu 16:14-15, 18:10-11, 19:9-10) ifatti kan mul’atu afuura gadabeessuuttii fi Daawitiin ajeessuudhaaf fedhii itti dabalaa adeeme.
Egaa, bal’aa dhaa fi mallattoo kanaan wal qabatee jiruu, dadhabbii qaamaa innis akka rakkina qaamaatti kan ilaalamu, jijjirama eenyummaa, gadabeessuu yookaan lola, jabina uumamaatiin ol kan ta’e jabina, gaarii ta’uu dhiisuu, jireenya hawasummaa amala mormuu, fi dandeetti ragaa jijjiruu, eenyu iyyuu karaa uumamaatiin beekuu kan hin dandeenye. Hubachuun faayidaa kan ta’u hundumaa jechuu bifa danda’aamuun yoo ta’u baatees baay’inaan amaloonni kun ibsa biraa qabaachuu danda’u, kanaaf tokko tokkoo namni afuurichaan gadi qabamee yookaan dhukkuba nama kufisu namni qabu afuura xuraawaa qaba jedhamee murteessuun hin danda’amu. Kara biraatiin, aadaan warra lixaa jireenya namootaa keessa gidduu galuu afuura xuraawaa dhugummaa isaa hin fudhatan.
Isaan qaama yookaan garaagarummaa miiraa dabalataan, haalota afuuraas ilaaluun ni barbaachiisa, dhiibbaa seexanaa kan argisisan. Isaan kunnis kan isaan of keessatti qabatan dhiifama gochuudhaafi kan diduu (2ffaa Qoro 2:11-11) fi Doktrinnii sobaa amanuudhaa fi babal’isuu, keessumatti immoo Yesus Kristoosi fi kan qalbi jijjirannaa (araara gochu) hojii isaa kan ilaalate (2ffaa Qoro 11:3-4)13:15, 1ffaa Ximoo 4:1-5, 1ffaa Yoa 4:1-3).
Afuurri xurawaan jireenya kiristaanootaa giddu galuu kan isaan qaban kan ilaalate, ergamaan Pheexiroos ibsa dhugaa tokkooti jechuun amanaan dhiibbaa seexanaa irra buufachuu akka danda’uu (Maati 16:23). Tokko tokkoo dhiibbaa seexanaa jabaa ta’ee jala kan jiraatan kiristaanoota heeru, “yaabilos” akka ta’an, haa ta’uu malee qulqulluu sagalee isaa irratti raawate kan heerame fakkeenyi tokko illee hin jiru, Kristoositti kana amane seexanaan kan qabame. Baay’een isaanii barumsi afuuraa kan itti amanan, kiristaanni qabamuu hin danda’u, sababni isaa keessa isaa afuurri qulqulluun waan buluuf (2ffaa Qoro 1:22, 5:5, 1ffaa Qoro 6::9), afuurri Waaqayyoo afuura xuraawaa wajjiin iddoo bultii waan hin qooddaneef.
Inni tokkoo akkamitti madaa isaa iddoo bultii of gochuudhaaf banamaa akka ta’uu sirritti nutti hin himne. Dhimma Yihudaa kan bakka bu’uu yoo ta’ee laphee isaa hamaadhaaf banaa of godheera_ dhimma isaatii fi sasata dhuunfaa isaatiif (Yoha 12:6). Kanaafis ta’uu kan qabuu inni tokkoo cubbuu baratameen akka bitamuu laphee isaa yoo bane afuurri xuraawaan akka itti galuu afeeruu isaati. Shaakala warra misi’ooni irraa, afuura xurawaan qabamuun kan inni wajjin adeemuu waaqollii ormootaa waaqeffachuu wajjin, akkuma kana wantoota uumamaa ol ta’aniin qabamuu dha. Macaafni qulqulluun waaqeffannaa waaqollii tolfamoo waaqeffannaa afuuraa xuraawwaa wajjin irra deddeebi’ee wal qabsiisa (Lewoota 17:7, Keeesa deebi 32:17, Faarf. 106:37, 1ffaa Qoro 10:20), kanaafis, sagaagila keessa galuun gara waaqeffannaa afuura xuraawaatti akka geggeessuu ajaa’ibsiisaa miti.
Olitti kan jiran keeyata qulqulluu sagalee isaa irratti fi shaakala misi’onoota tokko tokkoo irratti hundaa’uudhaan namootni baay’een jireenya isaani gidduu seexanni akka galu cubbuu tokko tokkoo hamachuu isaanitiin yookaan waaqeffannaa afuura hirmaachuu isaani (beekanis osoo hin beekinis) jedhee xumuramuun ni danda’ama. Fakkeenyis sagaagila, baala sammuu namaa adoochuu/dhugaati alkoolitiin baduu, innis sammuu kan dogogorsuu, fincila hadhaa’ummaa, fi afuura kan waaman of keessati qabata.
Dabalatanis tilmaama keessa inni galu jira. Seexana fi ergamootni hamootni wanta tokko illee gochuu hin danda’aan gooftaan akka isaan hin goonee kan inni hiyamne (Iyoob 1:2). Dhimmichi kana ta’ee osoo jiruu, seexanni, kaayyoo mataa isaati akka raawwatu yaaduun, kaayyoo gaarii Waaqayyooni raawwata, akkuma ganuu Yihuudaa. Namootni tokko tokkoo uumamaa ol kan ta’eefi gocha seexanaatiin nagaa kan hin taane gammachuu guddifachaa dhufu. Kun sirrii kan hin taanee fi macaafa qulqulluu kan hin taanee dha. Waaqayyoon duukaa yoo buunee, mi’a lolaa isa yoo uffannee fi jabina isaatti yoo amane (Efen 6:10-18), isa hamaa sababni sodaanuuf tokko iyyuu hin jiru, Waaqayyo hundumaa bita!
Gara Mana fuula Afaan Oromootti deebi’aa
Macaafni qulqulluun waa’ee afuura xurawaan qabamuu/afuura hamaadhaan qabamuu maal jedhaa? Bara kanattis in ta’aahii? Yoo ta’ees, malattoon isaa maalii?

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
UEFA
Union of European Football Associations, kan yerro bayye maqqa yoo gababa UEFA jedhamun bekkamu (pronounced Template:IPA (you-AY-fuh) or Template:IPA (oo-Ay-fuh) or Template:IPA) kuni bulchaa fi kutta ilalla kubba milla (football (soccer)) Europeiit. Kampaniin kuni kutta taphaa kubba milla Yuurooppi hunda ilallu yoo ta'u, kan qofaa osoo hin ta'in taphaa Europe biyya biraa wajjin ademsistu, tapha clubi, besse mo'achuf kenamu qabata, ademsa tapha fi mirgaa "media"n tapha kessatti qabdu bulchaa. Bulchotni tapha kubba milla Eshiyaa kessatti argaman bayyen isaani Asian Football Confederation osoo hin ta'in UEFA jalatti argamu. Biyyotni kuni immo Isiraa'el, Saayippires, Armeeniyaa, Ji'oorjiyaa, Tarkii, Kaazaakistaan, Raashiyaa fi Azarbaajan, haa ta'u malle Isiraa'el fi Kaazaakistaan miseensotta AFC turaan. Saayippires kutta kubaa milla Europe jalatti qodamu fillate malee, carra Yuurooppi, Eshiyaa fi Afrikaa taphachu qabu ture.
UEFAn qoqqodama FIFA ja'een kan ardii ja'atti argaman kessa guddicha dha. Confederation hunda calla jabbena qabenya fi adunya kessatti taphaa dhibaa gochuun tokkoffa dha. Taphattotti adunya guggudon bayyen "European league" kessa taphatu, kanaaf sababi tokko wa'ee leagotni guggudon Europe kessatti argaman England, Firaansi, Xaaliyaanii, Ispeen fi Germany waan qarshii bayye taphattotaf keenanif. Biyyotni guggudonis UEFA kessatti argamu. Bakka bana ta'e 32 kan 2006 FIFA World Cup kessa, 14 buduni kubba milla UEFA jalatti argamanif kan kenname yoo ta'u, FIFA World Ranking irratti biyyotta gubba 20 kessa 16 miseensotta UEFAt.
UEFA kan itti hundeffame June 15, 1954 yoo ta'u, kan itti hundeffames anna Basel jedhamtu kan Switzerland kessatti argamtu kessatti. UEFAn kan dhabatte ergaa mariin French, Italian fi Belgian FA jidutti godhame booda. "Headquarters"iin isaa Paris kessa hanga bara 1959 kan ture yoo ta'u, achiin bodda UEFAn gara Bernit godanne. Henri Delaunayn General Secretary tokkoffa yoo ta'u Ebbe Schwartz immo peresdantii tokkoffa ture. Kuttan bulcha UEFA hanga bara 1995it Nyon, Switzerland kessa ture. Miseensotti UEFA biyyotta 25 turaan, amma garuu 53 dha. Isaanis gadii bu'i ilalli. UEFA presidantin amma Michael Platini dha.
UEFAn akka bulchaa biyyotta walitti qabamanit, European Commission wajjin wal-dhabii qaba turee. Waggotta 1990 jiraan kessatti UEFAn waan mirgaa television fi akkasumas Bosman ruling (wali-daldallu) irra kan ka'e serra Europe wajjin dhaquf jijjirama gudda gochu qabdi ture.


text:
DNA
Deoxyribonucleic Acid yokan DNA kan jedhamu kunii gossa Nucleic Acid yoo ta'u genetic instruction guddina fi jirenya waantotta lubbu qabanifi fayyadu ofi kessa qaba. Hojjin guddan DNA information yerro dheraffi offi kessatti kusse qabatta. DNA'n Blueprints wajjin walitti madalama, kunis DNAn instruction akkatta qophii Waantotta Cell kessatti argamni kan birra akka Protein fi RNA molecules ofii kessa waan qabufi. Kuttan DNA kan information kan qabattani Genes jedhamu.
Akka Chemikallatti yoo ilallani DNAn Polymer dherra yoo ta'u, ofii kessatti wantotta diddiqoo Nucleotides jedhamani ofii kessa qaba. Nucleotidotni kuni immo Sugar fi Phosphate group wallitti qabamani. Sugar hundaa wajjin Baseotta afuurenni kessa tokko walitti qabame argamma.


text:
Maxxantuu
Parasitismiin gossa symbiosis ("waliin jirrachu") kessa tokko yoo ta'uu, kunis akkatta organizimonni lama kanphylogeneticsiin gossa tokko hin ta'iin, tokko ta'uun yeroo dheraa ta'eef, yeroo bayye hanga yeroo jirenya organizimii tokko kan walin jiratannidha. Waliin jirrenyi symbiosis kuni commensalism ("waliin-nyachuu", kana organizimonni lama bakka tokkotti waliin jiracha garuu kan organizimiin tokko fayyadatama kan kan biraa immo kan hin midhamne akkasumas hin fayyadamne dha) jalqabe, symbiosisiin akkasumas mutualism (kan organizimonii lachuu waliin jirachu irra fayyadaman) kessa ba'ee hanga parasitism (maxantumma) (parasitichii kan yeroo bayye lachuu irra diqqaa ta'ee fayyadama kan hostiin immo midhamuu dha. Kessatuu qo'anno maxxantumma medicalla kessatti, maqaan parasite jedhamu kunii kan fayyadamu organizimotta eukaryotic fi pathogenic ta'aan ibsuuf. Kanaafu, protozoa fi metazoa ta'anii kan dhukkuba fidtotta ta'an akka maxxantottatti yoo qoqqodaman, bacteria fi virusonni immo akka maxxantottati hin qodaman. Kan nama dinquu immo fungusonni kitabba parasitology medikala kessatti hin barrefamne, eukaryotic ta'anulle.


text:
Dobartoota tiksee/ lallabdoota? Macaafni Qulqulluun waa’ee tajaajila dubartootaa maal jedha?
Gaaffii: Dobartoota tiksee/ lallabdoota? Macaafni Qulqulluun waa’ee tajaajila dubartootaa maal jedha?
Deebii: Har’a waldaa kiristaanaa keessatti durbatoonni akka tiksee ta’uu fi barsiisuu caalaatti tarii baay’ee hoo’inaan kan irratti falmiin ka’u miti. Sababa kanaaf, dhimma kana akkaataa walmorkii dhiiraa fi dubartii gidduutti ilaaluu dhiisuun barbaachisaa dha. Dubartoonni dubartiin akka soortuutti hin tajaajille fi Macaafni Qulqulluun tajaajila dubartootaa irratti akka daangaa kaa’e amanan jiru, darbee immoo, dubartoonni akka soortuuttis ta’e barsiistuutti akka hin tajaajille kan daangessu akka hin jirre kan amananis dhiironni jiru. Inni kun dhimma oftuulummaa yookiin balfannoos miti. Inni dhimma hiikaa Macaafa Qulqulluuti.
Sagaleen Waaqayyoo kan dubbatu, “Dubartiin abboomamuu hundumaan gab jettee haa barattu. Dubartiin gabiitti haa jiraattu nan jedha malee haa barsiiftu, dhiira irrattis aboo haa qabaattu hin jedhu” (1 ximootewos 2:11-12). Waldaa keessatti, dhiiraa fi dubartootaa ga’ee adda addaa kenneeraaf. Inni kun bu’aa karaa sanyiin dhala namaa itti uumamee fi karaa cubbuun gara biyya lafaa ittiin seene dha (1 ximootewos 2:13-14) Waaqayyo karaa ergamaa Phaawoloos dubartoonni akka hin barsiifne yookiin dhiirota irratti aboo hafuuraa akka hin qabaanne daangesseera. Kun dubartiin akka soortuutti, kunis ifatti barsiisuu, lallabuu, fi dhiira irratti aboo hafuuraa qabaachuu dhowwaa.
Tajaajila dubartii kan ailaalchisee “mormii” heedduut jiru. Sababni Phaawloos dubrtoonni akka hin barsiifne dhowwee inni beekamaan tokko, jaarraa tokkoffaa keessa dubartoonni barumsa hin qaban waan tureef. Haa ta’u malee, asitti 1 Ximootewos 2:11-14 irratti sadarkaa barnootaa kaasa. Tajaajilaaf barnootini utuu barbaachisaa ture ta’e barnootni Yesus heedduun ulaagaa hin guutan ture. Tajaajila dubartootaa ilaalchisee mormiin inni lammaffaan Phaawloos dubartoota Efeesoon duwwaa barsiisuu irraa dhowwe (1 Ximootewos Xiimootewoosiif barreeffame ture, soortuu waldaa Ephesoon kan tureef). Magaalaan ephesoon beekamaa ture mana qulqullummaa Arxeemsi, waaqittii tolfamtuu Griik/Roomaa sanaaf. Taayitaan sirna waaqeffannaa mana sagadaa Arxeemisii keessa kan dubartoota ture. Haa ta’u malee, macaafni 1 Ximootewos bakka kamittuu Arxeemsiin hin eerre, Phaawloosis waaqeffannaa Arxeemsiin daangaa isa 1 Ximootewos 2:11-12 keessaatiif hin eerre.
Mormiin inni beekamaan inni sadaffaan Phaawloos kan inni agarsiisaa jiru waa’ee haadha manaa fi abbaa manaati walumaa galatti dhiirottaa fi dubartoota miti. Jechi Grikii keeyyata kana keessaa haadha manaa fi abbaa manaa ilaallata; haa ta’u malee hiikni inni bu’uuraa waraabbii kana keessaa dhiiraa fi dubartoota ilaallata. Darbees jechi Grikii gosti tokkichi lakkoofsa 8-10 keessatti itti gargaaramamaniiru. Dhiirota duwwaatu bakka kadhannaatti dheekkamsaa fi qocolloo malee harka isaanii ol kaasaa (lakkoofsa 8)? Dubartoota duwwaatu uffata qajeelaa uffachuun, hojii gaarii hojjechuun Waaqayyoon waaqeffataa (lakkoofsa 9-10)? Dhugumaan miti. Lakkoofsi 8-10 ifatti dhiirotaa fi dubartoota ilaallata, abbaa manaa fi haadha manaa duwwaa hin ilaallatu. Keeyyata lakkoofsa 11-14 keessaa abbaa manaa fi haadha manaa qofa kan ilaallatu humtuu hin jiru.
Ammas hiika kana tajaajila dubartootaa ilaallatee mormiin garri biraran dubartoota taayitaa qabaachuun geggeessaa turan Macaafa Qulquluu keessaati keessattuu Maariyaam, Debooraa, Haldaha warra Kakuu moofaa keessati. Mormiin kun dhimmoota barbaachisaa ta’an muraasa mul’isuu irraa kufa. Jalqaba, Debooraan abbootii firdii dhiirota 13 keessaa dubartii ishee tokkittii turte. Haldahan dubartoota heedduu Macaafa Qulqulluu keessatti eeraman keessaa raajii ishee tokkittii dha.
Geggeessuummaa wajjin walitti dhufeenyi Maariyaam obboleettii Aaroonii Musee ta’uu ishee qofa dha. Dubartoonni baay’ee barbaachisoon lamaan yeroo bara Moototaa Ataaliyaa fi Elzaabeel- fakkeenya dubartoota geggeesitoota qulqullaa’oo kan hin ta’in. Kanaaf dhimmi dubartoonni Kakuu Moofaa keessatti aboo qabaachaa dhimma kanaa wajjin waanta wal qabatu miti. Macaafni 1 Ximootewosii fi ergaaleen soortuu kanneen biroo waldaa kiristaanaaf- dhagna Kiristoosiif fakkeenya haaraa qopheessu fakkeenyummaan inni haaraan sunis waldaadhaaf caasaa taayitaa of keessatti qabatee jira, saba Israa’eeliif miti yookiin kakuu moofaa keessaa waanta qabatamaa ta’e kamiifuu.
Kakuu Haaraa keessaa Phirisiqiilaa fi Fobeetti fayyadamuudhaan walmorkiin walfakkaataan taasifamaniiru. Hojii Ergamootaa 18 keessatti, Phirisiqiilaa fi Fobeen Kiristoosiif tajaajiltoota amanamoo ta’uudhaan dhiyaataniiru. Maqaan Phirisiqiilaa jalqaba eerame, tarii abbaa manaa ishee caalaa tajaajila keessatti baay’ee “beekamtuu” ta’uu ishee agarsiisuudhaf. Haa ta’u malee Phirisiqiilaan 1 Ximooteewos 2:11-14 wajjiniin karaa wal mormuun tajaajila irratti akka hirmaatte kan ibsu bakka kamiinuu hin jiru. Phirisqilaa fi Aqiilaan Aphiloosiin gara mana jaraatti fiduudhaan duuka buutuu isa godhan, sagalee Waaqayyoo caalaa sirriitti isaaf ibsuudhaan (Hojii Ergamootaa 18:26).
Roomaa 16:1 keessatti Foobeen bakka “tajaajiltuu” akka “daaqoniitti” yoo fudhatamte inni sun Foobeen waldaa keessatti akka barsiiftuu akka turtetti hin agarsiisu. “Barsiisuu kan danda’u” akka ulaagaaleetti kan kenname daaqoniif utuu hin taane jaarsolii waldaatiif (1 Ximootewos 3:1-13; Titoos 1:6-9). Jaarsoliin/ warri soortuun/daaqonoonni akka “abbaa manaa dubartii tokkootti” ibsamaniiru. “nama ijoolleewan amanan qabu” fi “namoota amanamoo.” Karaa ifa ta’een ibsoonni kun dhiirota ilaallata. Dabalataanis 1 Ximootewos 3:1-13 fi Titoos 1:6-9 keessatti jaarsolii/ warri soortuu fi daaqonoonnidhaaf guutummaatti maqdhaala saala dhiiraatti gargaarama. Caasaan 1 Ximootewos 2:11-14 keessa kan jiru “sababicha” isaa guutummaatti ifa. Lakkoofsi 13 “fi” jechuun jalqabee hima Phaawloos isa lakkoofsa 11-12 tiif “sababa” kenna. Dubartoonni maaliif hin barsiisanii yookiin dhiirota irraatti taayitaa maaliif hin qabaatanii? Sababni isaa, “Addaam duraan dursee tolfame Hewwaan immoo ergasii tolfamte. Addaam hin sossobamne, dubartittiin garuu sossobamtee seera cabsituu taate.” Waaqayyo Addaamiin jalqaba uume itti aansuudhaan akka isheen Addaamiif “gargaartuu” taatutti Hewwaaniin uume. Tartiibni uumamaa kun maatii keessa (Efesoon 5:22-33) fi waldaa keessatti hojmaatessa kan gamtaa qaba.
Dhugaan dubartittiin sossobamuu ishees dabalataan dubartoonni akka soortuutti akka hin tajaajillee yookiin dhiira irratti aboo hafuuraa akka hin qabaannee akka sababaatti kennameera. Kun tokko tokko dubartoonni sababa salphaatti gowwomsamanuuf barsiisuu akka hin qabne akka amanan jara taasiseera. Yaadni kun kan falmii kaasuudha, garuu dubartoonni yaa caalatti sossobaman, maaliif akka ijoollota barsiisan hayyamameef (warra salphaatti sossobaman) dubartoota kan biroos (warra caalaatti sossobamu jedhamanii yaadaman)? Inni waanta barreeffamichi jedhu miti. Dubartoonni dhiirota hin barsiisan yookiin dhiira irratti aboo hafuuraa hin qabaatan sababni isaa Hewaan sossobamtee turte. Sababa kanaaf, Waaqayyo waldaa keessatti barsiisuudhaaf aboo jalqaba dhiirotaaf kan kenne.
Dubartoonni kennaa keessummaa simachuutiin, araaraan, barsiisuu fi gargaarsaan sadarkaa guddaa irraa ga’aniiru. Tajaajilli waldaa kiristaanaa heedduun dubartoota irratti kan irkatedha. Dubartoonni waldaa keessa walga’ii keessatti akka hin kadhannee yookiin raajii hin dubbanne hin dhowwamne (1 Qorontoos 11:5), dhiirota irratti abuu hafuuraa akka hin qabaanne dowwaa malee. Macaafni Qulqulluun bakka kamiinittuu dubartoonni kennaa Hafuura Qulqulluu akka hin fudhanne kan dhowwu hin jiru (1 Qorontoos 12), dubartoonni, akkuma dhiirotaa tajaajilaaf waamamaniiru, firii Hafuura Qulqulluu akka agarsiisaniif (Galaatiyaa 5:22-23), wangeela warra badaniidhaaf akka labsaniifis (Maatewoos 28:18-20; Hojii Ergamootaa 1:8; 1 Pheexroos 3:15).
Waaqayyo dhiironni duwwaan waldaa keessatti taayitaan qabaachuun akka tajaajilanii fi aboo hafuuraa qabaachuudhaan akka barsiisan muudeera. Kun sababa dhiironni caala barsiisota ta’aniidhaaf miti, yookiin dubartoonni gada aantota yookiin beekumsaan sadarka gad aanaa waan qabaataniidhaaf miti (isa sababa hin taane). Inni salphaadhumatti akka waldaan akka sanatti jiraattuuf waan karoorseedhaaf malee. Dhiironni geggeessummaa hafuuraatiif fakkeenya dhaabuu qabu- karaa jireenya isaanii fi dubbii isaanii. Dubartoonni ga’ee muraasa ta’e qabaachuu qabu. Dubartoonni dubartoota kan biraa akka barsiifamaniidhaaf jajjabeeffamaniiru (Titoos 2:3-5). Macaafni Qulqulluun dabalataan dubartoonni akka jarri ijjoollee hin barsiifne hin dhowwu. Dubaartoonni kan isaan dhowwaman inni tokkichi akka hin barsiifnee fi dhiirota irratti akka aboo hin qabaanneedha. Inni kun dubartoonni akka soortuuwwan/barsiisota ta’anii hin tajaajillee amansiisuu danda’a. Inni kun dubartoonni barbaachisummaa isaan qaban gad hin xiqqeessu, karaa ta’e kamiinuu, garuu bakka kanaa taajaajila karoora Waaqayyoo wajjin caalaa walii galu fi kan jaraaf kenname irratti kan xiyyeefate jaraa kenna.
Gara Mana fuula Afaan Oromootti deebi’aa
Dobartoota tiksee/ lallabdoota? Macaafni Qulqulluun waa’ee tajaajila dubartootaa maal jedha?


text:
WASHINGTON,DC—
Abbebee Biqilaa,ilmaan obboo Dibaabaa,Daraartuu,Qananiisaa,Hayilee dabalee yoo dorgommii fiigichaa maqaa dhaahan yoo hedduu Oromiyumatti mooha. Dorgommii biyya keessaa fi biyya alaallee taatu yoo hedduu jaruma.
Akka leenjisaa Toleeraa Dinqaa Finfinnee dubbatetti dorgommii ‘ Great Run’ Finfinneetti qopheessan 14essoo Wuddee Ayyaalewoo tokkeessoo Netsaanneti Guddataa(Oromiyaa) irraa lammeessoo bahe.
Dhiiraan ammo Azmaraa Beqqelee tokkeesoso,Addunyaa Taakkelee lammeessoo. Maratoonii km 21 Indiitti dorgoman Guyyee Adoolaatti atileetota Keenyaa caalee tokkeessoo tahe.
Gama kaaniin ammoo Federeshiinin atileetiksii biyyoolessaa atileetota Marakaash, Morookoo fi Hiyugin Amerikaatti dorgomani moohan badhaase.
Gama kaaniin Federeshiiniin Atileetiksi Itoophiyaa naannoon Oromiyaa akka naannootti baranllee atileetiksiin mootee badhaasa argatte.
Maratooni km 21 ta Indiitti dorgoman ammo Guye Adoolaa(Oromiyaa) irraa tokkeesso bahee moohe,akka kilabiitti ammoo kilabii Poolisii Oromiyaatti moohe.
Dorgommii Waancaa Afrikaa bara 2015
Kubbaa miilaa keessaa ammo maanajera Kilabii kubbaa miilaa Masrii ya hujii irraa buusanii,Naajeriyalleen ka ufii buusuuf mudduutti jirti.
Maanajerii Naayjeeriyaa,Istfeen Keyshi Kilabii isaa Waancaa Afrikaatii jabeessee hin qopheessinee jedhanii akka innii irraa bu’u mudduutti jiran.
Bafanaa Bafaana Afrika Kibbaa,A’aarbii Ayvoorii Koosti,Hurjiin gugurraalleen Gaanaa,nyenyeecnii Kameruun Rasaasii Zaambiyaa fi walumatut biyya 16 dorgommii tanaa qophiiti jira.
Federeshiiniin kubbaa miilaa Naayjeriyaa Keeshi ulfinnaan huji irraa bu’uu wayyaa jedhe itti dhaame.Keeshiin kun durii Naayjeeriaa taphataa eegee kilabi Toogoollee leenjsiee nama ganna 52ti.
Farahoos,kilabiin kubbaa miilaa Masrii dorgommii waancaa kubbaa miilaa Afrikaatiif hin dabarre manaajera isii Shawikyii Gaharibiitti balleessaa muranii hujii irraa buusan.Gaharib nama ganna 55 bara 2013 hujii tana itti kennan. Masriin Waancaa Kubbaa Miilaa Afrikaa marroo torba mootee barana hin taaneef.
Maaliin ammo tan waliin marroo torbaaf Waancaa Afrikaatiif dabarte.Maanajerii isaanii Seydoyu Keitaatii kilabii Roomaatii taphata.Yoo akka afaan keennaatti yaamne hurjiin gugurraalleen Gaanaa jennuun kilabii Toogoo 3-1 mootee dabarte.
Woma taateefuu dorgommii waancaa Afirkaa bara 2015 ta bara dhufuu biyya 16 dabre.Kudhanii jahaanuu Afrikaa gama Kaabaa,Kibbaa,Jidduti fi Dhiyaatti dabree Afrikaan gamii Bahaa fiigichaan addunyaa dura jirtu kubbaa miilaatiin ammoo addunyaa eegee jirtu baranallee hin dabarre.
Dorgommii baranaa Iquwaatoorilyaal Giinitti qopheessan.
Me tanallee caqasaa


text:
Daily Archives: February 20, 2015
Ibsa Ejjennoo Jaarmiyaa “Deeggarsa Qeerroo Idil-Addunyaa”
Ibsa Ejjennoo Jaarmiyaa “Deeggarsa Qeerroo Idil-Addunyaa”
International Qeerroo Suupport Group (IQSG)
Dhaabbata Deeggarsa Eeerroo Idila Addunyaa
Guraandhala 20, 2015
Uummatni Oromoo erga gita bittoota Habashaa jalatti kufee eegalee mirga abbaa biyyummaa fi diimokiraasii mirkaneeffachuuf qabsoo hadhooftuu gochaa ture, ammas gochaa jira. Qabsoo hanga ammaatti taasifameenis galatni guddaan qabsaa’otaa fi sabboontota Oromoof haa ta’u malee bu’aawwan cululuqaan ifatti mul’atanii fi diina haalaan rifaasisan galmaa’aniiru.
Bu’aawwan bonsaa fi seenaan yoomiyyuu yadatu keessa inni tokko qabsoon bilisummaa abbootii irraa gara qeerrootti hundee jabeeffatee xiiqii fi seexaan guutamee ijaaramuu isaati. Yeroo ammaa qabsoon uummata Oromoo haala kamiinuu sadarkaa duubatti hin deebinerra gahee jira. Sodaa fi raafamni wayyaanees haaluma kana waan hubatanii fi akka duriitti Oromoo qooduun, sobuunakkasumas siyaasa rakasaa ta’een bulchuun ulfaata akka ta’e ifatti mirkaneessatanii jiru.
Rifaasuun mootummaa abbaa irree biyya bulchaa jiru qabsoo uummatni Oromoo karaa kamiyyuu gochaa jiruuf gamachuu qofa osoo hin taane abdii yeroon abbaa biyyummaa mirkaneeffachuun gabaabachaa dhufuu isaa argisiisa. Haaluma kanaan torban kana keessa dhaadannoon Obbo Abbaay Tsahaayeen “Addis Ababa Master Plan” ilaalchisee afuufames abdii kutuu mootummaa abbaa irree biyya bulchaa jiru kallattiin kan agarsiise ta’uu irra darbee uummata oromoo lakkoofsaan 70 ol ta’an sababa kanaan loltuu mootummaan kan ajjeefaman osoo dhiigni isaanii hin qooriin dhaadachuun isaa kufaatii mootummaa kanaa kan safisiisudha.
Jaarmiyaan “Deeggarsa Qeerroo Idil-Addunyaa” dhadannoon namicha kanaa kaayyoo dhaabbanneef kan cimsu fi daran xiiqii nutti horee ofkenninee akka qabsoo qeerroon gochaa jiru cinaa dhabbatnu kan nu taasisudha. Qabsoon uummata Oromoo dorsisaa fi dhaadannoon osoo hin taane meeshaa waranaa motummaan abbaa irree impaayeritti qeerrootti dhukaaseen taakkuu tokkollee duubatti hin deebine, ammas hin deebi’u
Kanaafuu ejjennoo Qeerroon bilisummaa dhaadannoo namicha kanaa dura dhaabbachuuf hanga wareegama lubbuutti kennuuf baase ni deeggarra. Haaluma kanaan
- Uummatni Oromoo biyyaa alaa fi biyya keessa jirtan marri bakka jirtanitti mormii keessan haala qindaa’een akka dhageessiftan kabajaan isin gaafatna.
- Jarmiyaaleen siyaasaa Oromoo kamiyyuu diina qeerroo Oromoo dhabamsiisuuf ka’e dura dhaabbannee mirgaa fi dimokiraasii uummata Oromoo akka mirkaneessinu kabajaan isin gaafatna
- Arbasoo fi dhaadannoo namichi kun taasise tufii mootummaa abbaa irree uummata Oromoo fi dhaaba Dh.D.U.Of qabu waan mirkaneesseef miseensotni Dh.D.U.O carraa kanatti gargaaramuun ammaa egaltanii hariiroo mootummaa kana waliin qabdan dhaabdanii qabsoo qeerrootti akka makamtan isin afeerra
- Dhalootaan Oromoo kan taatanii fi shira mootummaa abbaa irree kanaa kan hubattan loltootni raayyaa warana keessa jirtan yeroon uummata keessaniif seenaa boonsaa hojjettan amma waan ta’eef qabsoo qeerrootti makamuun itti gaafatamummaa seenaa fi seeraa jalaa akka baatan isin hubachiifna
Haaluma kanaan Jaarmiyaan “Deeggarsa Qeerroo Idil-Addunyaa” qabsoo qeerroon Oromoo taasisaa jiru akka walii galaattii fi mormii dhaadannoo namicha kanaa ilaalchisee taasisu karaa kamiinuu cinaa akka dhaabbatu maqaa wareegamtoota fi qabsaa’ota Qeerroo Oromootiin waadaa isiniif galuu ni mirkaneessa.
Injifannoon Uummata Oromoof!
Gadaan Gadaa Bilisummaati!
Koree Qindeessituu Jaarmiyichaa
Qeerroo202@gmail.com
Guutummaa ibsa kanaaf:- PDF
#Oromoprotests Freedom is coming tomorrow


text:
MINILIKOOTA BARDHIBBEE 21-FFAA : Kutaa Jahaffaa
Taammanaa Bitimaa irraa | Fulbaana 3, 2014
DURADUBBII
Jalatamoo fi kabajamoo warra barreefata kana duukaa-buutanii jirtan, mee waan hundumaa duran nagaa fi nageenya isiniif hawwa! Barreeffamni kun isa xumuraa tahuu isaan dursee gurra isin buusa. Barreefama kana kutaa-kutaatti qoqqooduun isiniif dhiyeesseen jira. Erga kutaa shanaffaan isiniif dhiyaatee asillee, duulli Minilikoonni bardhibbee 21-ffaa nu Oromootaa fi biyya teenya Oromiyaa irratti banan sun homaa hin dhaabanne. Sirumaa nafxanyoonni Amaaraa fi warri Wayyaanee walcinaa goruun, qonnaan-bultoota keenya qeyee fi oobruu isaanii irra buqqisaa jiru.
Barreeffama kana kutaa tokkoffaa keessatti gaafiin: “MINILIKOOTA? Eenyu isaan?” jedhu kaafamee ture. Deebiin isaas achuma irratti waan kennamee tureef, mee amma dubbii qulqulleeffachuuf as irratti haa kaafnu. “Dursee Minilikoonni as irratti ka’an kun namoota laalleewwan (informeeshina) dhabiisaan, itti-yaada dhabiisaan yookaan lafumaa ka’anii onnoomudhaan: “Minilik, Minilik” jechuun Minilik naazicha Afrikaa sana faarsanii miti. Minilikoonnin ani baanu kun Habashoota Amaaraa keessaa garii kanneen yaada Minilik Lammaffaa amantii fi baruyaa (idolojii) godhachuun alaa-manaa nutti wacaa, arrabaa fi qalamaan nutti duulaa jiran kana. Isaan waraana fi duula hamaa fi kan hammeenyaa, jibbamaa fi jibbisiisaa kanan: “waraana qulqulluu” jedhaniiti jiru. Jarreen kun namtokkeewwan asii fi achi cecceyaa jiran wayii otoo hin taane, warreen: gareewwan taliigaa dhaddhaabbatan, gaazexootaa fi kitaabeewwan maxxaansuun raabsatan, weebotaa fi biloogota kukurfeeffatan, paaltokii fi maaltokii wawaammatan, raadiyoolee fi fago-muldhiftuuwwan (tiibiiwwan) babbanachuun “waraana qulqulluu” isaanii kana: uummata Oromoo, saba Oromoo fi Oromiyaa irratti dabraniis uummatoota Kibbaa maraa fi biyyota isaanii mara irratti oofaa jirani.”
Erga barreeffamni kanaa olitti tuqame ifatti bayee asii, “waraanni qulqulluun” muummiyyeewwan (illiitota) Amaaratiin labsame kun, homaayyuu hin dhabannee caalayyuu itti-fufee jira. Waraanni fi duulli alaa-manaan warreen kanaan oofamaa jiru kun, kunoo amma duula afaanii fi sagalee bira dabruun gara duula irree fi eebootti ceyeeti jira. Kun eessattiii fi akkamitti akka tahe, barreeffatan waayyee “Buqqifama Oromoota Shaggarii fi Naaannoo Isaa: Kutaa Shanaffaa” keessatti dhiyeesse tokkon mee as irrattis isiniif tuqa:
“Nafxanyoonni fi jalaa-jaleewwan isaanii kunoo Oromoota irratti duula afaanii bira kutaanii, duula irree fi eeboo jalqabaniitoo jiru. Fakkeenyonni lamaan: inni magaalaa Biyya Amaaraa, Baahir Daari-tti namoota ispoortii Oromoo irratti tahee fi inni barattoonni Amaaraa magaalaa Oromiyaa Kibbaa, Shaakkisoo-tti adeemsisan nafxanyoota haareyyii fi moofeyyii kan qullaa isaanii dhaabee maalummaa isaanii nuu fi addunyaatti agarsiisu! Seera Toopphiyaa isa amma jiru keessatti, naannoleen saglan alaabaa naannoo ofii fi kan Toopphiyaa fannifatu. Oromiyaa keessatti alaabaan Oromiyaas, kan Toopphiyaas walcinaa kaayamu jechaa dha. Ijoolleen Amaaraa isaan magaalaa Shaakkisoo, mana-barumsaa oliyyaa keessaa garuu, oggaa alaabaan Oromiyaa fannifamu itti-qoosuu, itti-wacuu fi arrabsuu bira dabruun buqqisanii darbachuuf itti-ceyani. Kana irratti kan walitti-bu’uutiin barattoota saboota lamaanii jidduutti jalqabame. Ijoolleen Amaaraa miskiinonni kun hubaatii (“victim”) baattuuwwan “PHD”, “MA” fi “BA” warra Amaaraa tahan jechaa dha. Nama sammuu fayyaalessaan yaaduuf, wanneen amma illiitonni Amaaraa Oromoo fi Oromummaa irratti adeemsisaa jiran hin galuufi.“
SEENSA
Wanneen yeroo amma kana muummiyyeewwan warra Amaaraa alaa-manaa nutti duulaa jiran keessa inni tokko waayee Minilik isaanii kanaa irratti. Kana irratti warreen kun addaddummaa hin qabani. Xiqqaa-guddaa isaanitu “Minilik goota biyyaatii nu jalaa hin tuqinaa” nuun jechaa jira. Kan isaaniif gootaa kun nuuf immoo gorraatuu, gabraan-daldaltuu fi gabroomfataa dha. Harkaa fi harmaa muraa dha. Nu Oromootaaf, dabreeyyuu uummatoota Kibbaa kanneen akka Walaayitaa, Kafichoo, Gimiraa, Dimmee, Hadiyyaa fi uummatoota Sulula Laga Omoo fayiif, Minilik faashistoota Xaaliyaanii Mosolonii fi Giraaziyaanii faa wajjin tokkuma. Kan isaan kanneen tokko taasisuu garajabeessummaa fi faashistummaa isaanii-ti. Mee akkamitti namni sammuu fayyaalessaan yaadu, nama harma harmee namaa cicciree fi nama harka abbaa nama mummuree, dabrees nama funyaa ilmoo namaa mursiisu, ija ilmoo nama buqqisiisuu fi nama daa’imman hallayyaatti darbachiisu “goota keetii fudhaddhu, siidaa isaa mijjirii kee irratti dhaabbaddhu” namaan jedha? Habashoonni Amaaraa duguuggaa sanyii (“ethnic cleansing“) Minilik uummata Oromoo callaa irratti otoo hin taane, uummatoota Kibbaa kannee akka Kafichoo, Dimmee fi Gimiraa faa irraatti dhumaatii hamaa adeemsise kana “goota keessanii fudhaddhaa malee, hammeenya isaa hin kaasinaa” nuun jedhu. Kun mee qaama seenaa keenyatii maal goonee, maal jennee irraanfanna? Isaanoo isa faashistichi Giraaziyaanii jedhamu sun uummata keenya irratti qofa otoo hin tane, uummata isaanii irrattis adeemsise san ni irraanfatu? Seenaa ofii keessaayyi haquu? Kun seenaa biyyoota kamii keessattuu tahee hin beeku.
Mee amma seenaa Jarmanootaa keessaa as irratti waa haa kaafnu. Namni uumaa fi qaamaan namaa, ammoo kan garaa fi gochi isaa kan bineensa tahe, Adolf Hitler uummata qaama uummata Jarmanii tahe, warra Yuudaa lafarraa duguuguun isaa ni yaadatama. Kan biraa kuteeyyuu biyyoota Oroppaa humna meeshaa-waraanatiin qabate cufa keessatti Yuudota akka bineensa daggalaatti adamsuun kaan qalee, qalchiisee uummata kitila jahaa (6 000 000) tahu Oroppaa keessaa fixe. Kaan warshaa keessatti naqsiisee qalchiisuun moora isaanii faa irraa gaazii hoomachiise. Gochi kun seenaa ilmoo namaa keessatti kan adeemsifamee hin beekne. Harra Biyya Jarmaniitti warra Yuudaa kanaaf beenyaan ni kennama. Pirezidaantii fi muummichi Ministeeraa kan Jarmanii oggaa gara Biyya Israa’el dhaqan hunda, bineensummaa warri Naazi-tiin uummata Yuudaa irratti adeemsifame balaaleffachuun uummata Yuudaa bakka jiru maratti dhiifama gaafatu. Bara 19 fi torbaatamootaa (“1970s“) keessa Muummichi Ministeeraa kan biyya Jarman Lixaa, kan hedduu addunyaa keessatti beekamaa fi jaalatamaa ture, Willy Brandt yeroo duraaf Biyya Poolandaa deeme, bakka Naazonni uummata Yuudaa qalchisanii, booda mootummaan Poolandaa siidaa ijaarsiseef yommuu dhaqu: miila isaa lamaaniin jilbeeffateeti ija ofii cufachuun warra qalaman san yaadate, Waaqas lubbuu isaaniitiif kadhate. Erga biyya ofiitti deebiyee gaazexessitoonni waan tahee hin beekne kana raajeffachuun “maaltu akkanatti akka jilbeeffatu si taasise?“, jennaaniin “waan naazonni maqaa uummata kiyyaa, maqaa Jarmaniitiin uummata Yuudaa irratti adeemsisan jechaa fi afaaniin ittiin ibsu waanan dhabeefi.“, jedheetoo deebise. Ee, inni ofumaafuu waan miseensa Paartii Sooshaal Dimokiraasii taheef, adamfamnaan baqatee Biyya Noorwee ture. Inni bineensummaa warra Naazii kana afaanin, jechaan ibsuun isa rakkifnaan qaama isaa san kan barroolee hedduu tahuu dandayu saniin ibsateeyyu.
Kana malee, harra seera Jarmanii kan paarlamaa isaanitiin raggaafamee seera biyyaa taheen, namni Jarmanii tokko yoo wanneen Naazonni uummata Yuudaa irratti adeemsisan, haalee kun soba jedhe, yoo gadi-xixiqqeessee argame faa mana seera geeffamee adabama. Harra Biyya Jarmanii guutuu keessa siidaan miseensota warra Naazii tokkollee hin jiru. Kun seeraanis sonaan dhoorkaa dha. Egaa, kun biyya qaroominaan sokkee fi uummata qaroominaa fi dimokiraasiin bulu keessatti. Habashoonni “keenya” garuu, siidaa Minilik kanaa, siidaa naazii gurraachaa kanaa akka gandeen keenya keessatti ijaarrannuuf nu abboomaa jiru. Nuti kana dinnaan jibbaa fi arrabsoo sanyummaa irratti hundeeffame nutti roobsaa jiru. Kan nama dhibuu, illiitonni Amaaraa isaan biyyoota Oroppaa fi Ameerikaa keessa jiran, isaan qaroominaa fi dimokiraasii biyyoota kanaa habbuuqqachaa jiran, isaan Saalaa-Dingaay, Mooxaa-Qaraaniyoo fi Gondor keessa jiran caala waan kana irratti nutti duuluu isaanii-ti. Maal godhuree, lafa yoo dhiqan ni qulqullaawaa- ree?
Kana irratti dabaluun jarreen kun Minilik “jagna, goota” nuun jedhu. Maraatuu fi gorraatuu jagna godhachuun kunillee aadaa fi duudhaa isaanii waan tahe natti fakkaata. Maal Teediroos maraatuu gabaa keessaa sana akka jagnaatti ilaalu mitii? Ofiif manneen barumsaa keessatti barachuu bira kutaanii nus barsiisaa turani mitii? Kana mee, barreessitoonni isaanituu “Qinee” isaanii sanaan sirriitti hojii namticha maraataa, maraatee “Gaallaa fi Muslimootan” Gaafa Afrikaa irraa hariyaa “maaloo daddafatii meeshaa waraanaa naaf ergaa!” jedhee, “Igizaabeerota” warra Habashaa warra Oroppaa kadhata hin turree? Mee “qinee” isaanii lama qofaa: “Mooxaa Qaraaniyoo minnaw aayittaarras, bareessaa-laay maxxaahu, kazzaa iskazzii diras“. Naannoo Mooxaa irraa hanga Qaraaniyoo-tti (lachuu Goojjaam keessatti argamu) nama qotu tokkollee otoo hin arginan, reeffa irra deemee Qaraaniyoo dhaqqabuu isaa ibsa. b) “Atsee Tewudiroos ijjig tawaarraduu, ya-Shawaan makwaanint ijji-nasastawu heduu!“. Kun gabaabumatti qondaalotaa fi abbootii biyyaa kan warra Shawaa harka irraa mummuran jechaa dha. Seenaa iaanii keessa harka-muraan kun duratummaa jira jechaa dha. Kana malee, Teediroos kun naannoo tokko erga waraanaan cabsee moyee booda, boojiyamtoota isaa manatti naqisiisee manuma san wajjin gubsiisuuf, loltuu isaa keessaa “mana ol- seenitii, meeqa akka tahan lakkaayii natti himi” jedheeni. Loltuun sunis olseenee erga lakkaayee booda, Teediroos balbala irra dhaabatu sanaan namoota 69 jechuuf: “gooftaa koo namoota torbaatama tahuuf, tokkootuu hanqata“, jedheeni. “Ati olseenitii isaan wajjin torbaatama guuti“, jechuun namicha san manatti oldarbachiisee, ibiddaa mana sanatti qabsiisise. Kunoo, warreen akkanaa kana motooliin Amaaraa!
QAAMADUBBII
Karaa biraatiin Minilik kun gara-bineensummaa hamaa kana, oggaa hidhamaa taheetoo masaraa Teediroos keessa jiraate irra-caala barate jechaa dha. Warri Amaaraa waayee Minilik kana waan hedduu odeessuu, karaa hidduun isaa faaarsuu mee seenaa nama kanaa keessaa asi irratti waa haa kaafnu. Inni haadha manaa abbaa isaa irraa nama dhalatee miti. Gabroota abbaa isaa kanneen masaraa abbaa isaa keessa hojjatan irraayyi dhalate. Ishiin warri Amaaraa “aand baal, aand miist” jedhan sun, jechuun abbaan manaa haadha manaa isaa dhiisee olii-gad hin fiffiigu, akkanuma haati-manaanis abbaa manaa ofii dhiisuun olii-gadi hin cecceetu jedhan sun soba jechaa dha. Abbaan Minilik, mootii biyya tokkoo tahee, namaaf fakkeenya tahuu, achi darbachuun haadha warraa ofii dhiisuun bakkuma halletti kukkufuun Minilik argate jechaa dha. Haati isaa kun uummatoota isaan: “shaanqillaa, baariyaa-gabra” jedhanii akka bineensaatti adamsuun gurguratan san irraayyi dhufte jechaa dha. Kanaaf, warri Amaaraa inni yaadaan malee, bifaan nu hin fakkaatu jedhuuni. Maali namni gurraachi, namni funyaan fungaa tahe, isaan keessa hin jiru jechaa dhaa?
Oromoon keenya garuu, heddumminaan bifni Oromoo magaala jedhee fudhatullee, kan biraa hafee namootuma garaa tokko keessaa bayanii fi abbaa tokko qaban irraayyuu obbolaa: gurraacha, magaalaa fi diimaatu argamu. Haasaa Oromoo keessattuu: “garaan haadhaa buburree-dha” kan jedhamutu argama.” Karaa amantii Waaqeffannaas bifti ilmoo namaa hunduu kan Waaqaan uumame waan taheef, kabajamaa dha; walqixxee dha jedha. Haatahuu, warri qeyee abbaa Minilik keessa hojjatan cufti waadaa waliif galuun mucicha dhoksuun, jechaan akka ilma mootichaa tahee dhoksani. Haatahu malee, isaa waggaalee sadii guutee dubbiin sun nama harkaa baatee, gurra haadha warraa Hayila-Malakot seente. “Barbaadaa hatattamaan fidaa” jechuun otoo ishiin dhaadattuu firoota warra Minilik keessaa inni tokko, mucicha dhoksaan fudhatee gara Biyya Oromootti baqate. Biyya Oromoo keessaa naannoon Minilik ijoolummaa isaatiin kooluu itti-gale kun, naannoo Oromoo Karrayyuuti. Yeroo san Biyya Oromoo keessaa, gandi hamma barruu harkaa gawu wayiillee warra Habashaa jala hin turre. Uummanni Oromoo uummata birmaduu, sabni Oromoo saba bilisa, Biyyi Oromoos biyya walaba turewoo!
Bakki dhaloota Minilik kan isaan akkanumaan “magaalaa” jedhaniin malee, ganda gudddaa wayii kan daangaa Biyya Oromoo keessaa naannoo Abbichuu Galaan irraa wantee (kiilomeetira) 10 callaa fagaatee argamu. Biyyi Oromoo inni naannoo Karrayyuu immoo naannoo Manjee karaa bahaatiin daangessa. Minilik gara waggaalee sagalii aannanii Oromoo dhugaa, damma Oromoo muuxxachaa, foon dilbii sangaa Oromoo sooramaa Afaan Oromoo dubbachaa guddate. Oromoon nama rakkatee itti-baqatee dhiisitii, karadeemaayyuu akka itti-keessummeessuu ni beekna. Inni halbee haadha manaa Hayila-Malakot jalaa baqatee, dhoksaan gara isaanii dhuufuun kun immoo caalayyuu mararafannoo fi jaalala Oromoota Karrayyuu uumefii qananiin guddate. Booda isaa waggaa 12 tahuu, Teediroos maraataan sun Biyya Amaaraas, Biyya Oromoo isa Walloos gubaa, barbadeessaa naannoo Biyya Amaaraa isa Shawaa jedhamuu dhaqqabe. Abbaan isaa waraana irratti otoo hin taane, tasa waan du’eef warri Amaaraa bakka inni itti-baqatee itti-guddate sanii, Biyya Oromoo Karrayyuu irraa fuudhuun gaangee irra kaayuun, qeesota cinaa buusanii waraana Teediroos dura gorani. Ni moyamanii, gurbichis boojiyamee bakkka oggaa san Teediroos Oromoo achi irra-qubate lafarraa duguuguun masaraa itti-ijaarrate, Dabra Taabor keessa gara waggaa 10-ii jiraate.
Turee, Teediroos Biyya Oromoo Walloo barbadeessaa, ennaa namoota Ingilizii kanneen biyya isaa keessa jiraatan hidhe san, waraanni Biyya Ingilizii kan Jeneraal Nappirin gaggeeffamu, kolonii isaanii Indiyaa irraa itti-dhufu, Yohaannis warra Tigree kan booda mootii-mootolii Toopphiyaa isaanii tahe, karaa baneefii gara Teediroositti akka dabran gargaare. Amma Teediroos namoota Ingilizii, Minilikii fi dureewwan Oromoota Walloo hedduu, ilma mootiittii Warqituu faa qabatee gaara dheeraa hallayyaa fi qaalaan marfame kan Biyya Oromoo Walloo keessaa, Maqdallaa (maqaa dallaa)-tti baqate. Booda oggaa waraanni Ingilizii kun bakka Teediroos jiru, Maqdallaa dhaqabu inni qaata waraana Oromoota Walloo kan mootuu Warqituutiin durfamu isa marsee argani. Otoo warri Ingilizii Mootuu Warqituu hayyama gaafatanii fiixee hallayyaa Maqdallaa sana dhaqabuuf haasawaa jiranuu, Teediroos hidhamtoota Biyya Ingilizii, Minilikii fi namoota isaa gadi lakkeessee, Oromoota Walloo kan lakkoofsaan baay’ee tahan, ilmi Mootuu Warqituu otoo hin hafin hallayyaa sana irraa gadi darbachuun isaan fixe. Yoona waraanni Warqituu isa marsee jiru sun aaree Teediroos ajjeesse. Ennaa jeneraal Naappiir Teediroos bira gawu inni du’ee jira. Namoonni Teediroos kan baqatanii gara Ingilizootaa dhaqaban: “mootiin keenya harka hin kennaddhu jedhee of-ajjeesse” jechuun seenaa sobaa hamma harraattuu barreessitoota Amaaraatiin dadarbatamu lafa kaayani.
Kanaa achi Minilik namoota isaa kan isa waliin hidhaman kanneen lakkoofsaan 10 tahanii malee, wanni inni qabu hin turre. Horii yaabbii fi galaa wayiillee hin qabu ture. Amma Warqituun nammummaa fi garalaafina Oromoo saniif jecha: gaangolii, fardeen, galaa fi loltoota ishii keessaa namoota hanga biyya isaa gawuttu isa gaggeessan wajjin kenniteefi. Inni ganda teessoo mootummaa abbaa isaa, Ankoobar dhaqqabee, gargaarsa Goobana Daaccee fayiin mootii Amaara naannoo Manjee (Shawaa Kaabaa) tahe. Booda otoo waggaa kundahnillee hin guutiin bara 1873 keessa waancaa itti-dhugee fi waciitii itti-nyaate caccabsuun, harka-laateef nyaachuun biyya Oromoo Walloo kan Mootuu Waqqituu-tiin durfamotti duulee humna meeshaa-waraanatiin qabate. Inni amma naannolee Biyya Oromoo isaan ollaalee biyya isaa tahaniitti duuluu hojii isaa isa hangafa godhachuun meeshaa-waraanaa Oroppaa irraa argateen mowuu jalqabe. Biyyi Oromoo Karrayyuu kan gaafa rakkoo fi cinqii isa baasee, isa guddise sanillee hin dhiifnee, waraanaan qabachuun gabroomfate. Minilik kana warri Amaaraa akka goota isaanii isa duraasaa fi akka jagna gita hin qabneetti dhiiyeessu. Namummaa isaas akka nama waan jedhe hin haalletti, waadaa namaaf gale hin cabsineetti ilaalu. Kana irratti akkana ani abbootii seenaa Oromoota Tuulamaa fi Macca-Baha (Oromiyaa Waltajii) irraa walitti qabetti inni nama waadaa namaaf galee eegus miti, jagna hiriyaa hin qabnes miti. Inni isaaniif waan fedhe tahuyyuu, uummata Oromoo fi uummatoota Kibbaatiif naazii Afrikaa waan taheef, siidaan isaa dachee teenya irraa buqqifamuu qaba!
XUMURA DUBBII
Uummanni Oromoo haqaa fi mirga uumaan qabu, kan gabroomfatoota Habashaatiin irraa fudhatame deebisee gonfachuuf, kunoo bara sonaan dheeraa dirree qabsoo keessatti argama. Akkuma barri dhufee dabru qabsoon isaa kun cimaa, walitti ititaa as gaye. Uummanni nagaa fi ilmoo namaa jaalataan kun akka gaaf tokko fiixaan bawu mamiin wayiituu hin argamu. Qabsoon dhalawwan Oromoo barana Oromiyaa guutuu keessaa sochowuun, waltaatee goote kun Oromoo fi firoottan isaatiif boonsisaa fi hamileessaa cimaa yoo tahu, diinota isaatiif ammoo salphinaa fi sodaa guddaa taheeti jira. Amma Oromoon alaa-manaa waltahuun garum fuulduraatti tarkaanfachuu malee, filmaata biraa waa tokkollee hin qabu. Uummanni kun cimee, tokkoomee, waltahee harqoota koloneeffattoota Habashaa of irraa darbachuun akka caccabsu diinonni isaas, firoonni isaas beekuu qabu. Bilisummaa fi walabummaa Oromiyaa isa “akka du’aa hin oolle” kana daran shaffisiisuuf wanneen nuti Oromoonni fiixaan-baafachu qabnutu jira. Mee isaanin armaan gaditti tokko tokkoon tarreessee, jala-harriquun barreeffama kana xumura.
- Tokkummaan Oromoo kan ammaa caala akka gaariitti cimuu qaba. Oromoon wal malee, akka namuyyuu hin qabne beekuun bakka jiru maratti cimee walcimsuutu karaa nama baasu taha. Dhaabbileen hawaasotaa, dubartootaa, dargaggootaa, artistootaa, barateeyyii, amantiiwwanii faa akka gaariitti waltahuun walcinaa goruu qabu. Kana akka godhaniif, Oromoota waayee siyaasaa irratti hojjatan qofaa otoo hin taane, sheekonni, qeessonnii fi qaalluuwwan Oromoo alaa-manaa akka Oromoon waltahuuf: kakaasuu, lallabuu fi WAAQA kadhachuu qabu! Bilisimmaa waaqni wajjin nu uume eenyumtuu nu irraa mulquu akka hin qabne, sagalee qulqulluu fi arraba qulqulluutiin dabarsuun dirqama warra Waaqatti amanuutisi!
- Oromoon jaarmolee isaa karaa garagaraatiin walitti fidachuun, odaa tokko jalatti walitti qabachuutu isa barbaachisa. Kun jaarmolee siyaasaas, jaarmolee kan siyaasaa hin taanes kan ilaalu. Walitti mufatanii akka sangaa didaa asii fi achi ceccewuun kun eessumaanuu kan nama gawuu miti. Impaayera Toopphiyaa jedhamtu tana dimokiraatessuuf dhamawuun kunis, gonkumaa karaa nama baasuu miti. Seenaa ilmoo namaa keessatti, muuxannoolee addunyaa tanaa irratti impaayerri gara biyya dimokiraatawaatti geeddarame tokkollee hin jiru. Impaayera Toopphiyaa ishii rirmi nyaatee tortorse tanaaf raajiin wayii kan amma dhalatuu miti. Impaayerittiin gaafuma dhiiga Aannolee fi lafee Calanqoo irratti ijaaramte san, akka ishiin gaaf tokko caccabdee kosii-seenaa keessatti darbatamtu Waaqaa-lafaan murteefame. Kanaaf, karaa kanaanis Oromoon lammiiwwan isaa tokko tokko amansiisuun ofitti deebifachuu qaba!
- Uummanni Oromoo kan ammaa caala, alaa-manaa jaarmolee isaa cimsachuu qaba. Kanneen ciman immoo walitti qindeeffachuutu isarra jira. Uummata akka gaariitti ijaaramee, akka gaariitti tokkoomee, akka gaariitti karaa maraan hidhate eenyumtuu cabsuu hin dandayu. As irratti dubbiin of-ijaaruu kun karuma taliigatiin callaa akka hin taane, hubachuun mishaa dha. Ijaaramuu fi wal-ijaaruun seenaa uummataa fi saba Oromoo daran dheeraa kana keessatti bakka olaanaa akka qabu, dagatamuu fi irraanfatamuun irra hin jiru. Ee, ijaaramuu, ammas ijaaramuu dha dubbiin bilisummaa fi walabummaa!
- Uummannii fi sabni Oromoo karaa dandaye maraan hidhatee wal hidhachiisuu qaba. Uummata sirriitti of ijaaree, isa sirriitti tokkomee, sirriitti dammaqee oljedhe humni isa jilbeeffachiisu hin argamu. Uummata kutatee ka’eef, meeshaan waraanaa rakkoo miti. Meeshaan waraanaa achuma biyya isaa keessa ciisaa jira. Uummanni Oromoo kitilli 50-ni (miliyoonni 50) kun waltayee iyyee iyya dabarsuunuu diina isaa haleelluu dandaya. “Nuti uummanni Hindii yoo waltaanee Gaara Himaalayaatti olbaanee fincoofne, ficaan keenya koloneeffattoota Ingilizii akka galaanaatti nurraa haree Maanya Hindiitti naquu dandaya“, jedhee ture Mahatma Gandhi. Nutis humnaa fi leecalloo uummanni Oromoo karaa addaddaatiin qabu kana, walitti jabeeffannee, karaa maraan jabaannee ka’uutu waamicha harmee Oromiyaati!
- Nuti Oromoonni uummatoota Kibbaa hidduu kanuma akka keenya waanjoo gabrummaa Habashaa jalatti argaman waliin, qabsoo keenya obbolummaa irratti hundawuun walitti qindeeffachuu qabna. Kana malees, diinni keenya gita-bittee Habashaati malee uummata Habashaa akka hin taane sirriitti beekna. Kana warra gurra nutti cufateef deddeebifneetoo ibsuun barbaachisaa dha. Hardhas, borus uummanni kamuu inni nagaan biyya keenya keessa jiraatu nagaan isaa ni eegama. Kanas deddeebifnee warra hin beekneef yookaan immoo kan beekaa dideef himuu qabna.
- Nuti dhalawwan Oromoo kanneen bineensummaa mootummoota Habashaa baqachuun garaa waaqaa jalatti faffacaanee argamnuu, kan ammaa caala cimneetoo waayee uummata keenyaa addunyaatti beeksifachuu qabna. Qabsoon nuti barana ijoollee teenya ishii Oromiyaa keessaa cinaa dhaabachuun goone, fakkeenya gaarii nuuf taha. Eekaa, nuti Oromoota keenya warra Minisootaa fi Awustiraaliyaa akka fakkeenyaatti fudhannee of haa jabeessinu. Oromiyaa bilisoomte, ishii sammuu keenya keessatti argamtu tana abadan eenyumtuu nu keessaa haqee ballissuu hin dandayu!
============== // ==============
Kutaalee dabran dubbisuuf mee as tuqaa:
– MINILIKOOTA BARDHIBBEE 21-FFAA: Kutaa Duraa
– MINILIKOOTA BARDHIBBEE 21-FFAA: Kutaa Lammaffaa
– MINILIKOOTA BARDHIBBEE 21-FFAA: Kutaa Sadaffaa
– MINILIKOOTA BARDHIBBEE 21-FFAA: Kutaa Afraffaa
– MINILIKOOTA BARDHIBBEE 21-FFAA : Kutaa Shanaffaa


text:
Oromummaan Raayyaa Seenaa Tahee Akka Hin Hafne ! Iyyaa ! Iyya Dabarsaa !!!
Malkaa Caffee irraa | Hagayyaa 23, 2014
“የራያ ሕዝብ የማንነት ጥያቄ እና
የማዕከላዊ መንግስታት ምላሽ
ከአፄ ዮሐንስ ፬ኛ እስከ ኢህአደግ”
Kitaaba Alamuu Kaasaa Rattaa fi Siisaay Mangistee Addisuutiin barreeffame.
Kitaabni kun gara waggaa tokkoo dura ‘Amaarinyaa’dhaan barreeffamee kan maxxanfame oggaa tahu, waa’ee gaaffii eenyummaa fi mirgaa kan ummata Raayyaa ibsuu irratti kan hundaawee dha akka mata-dureen isaa jedhutti. Mata-dureen isaa kan “Gaaffii eenyummaa ummata Raayyaa fi deebisaa mootummoota Waaltaa, Atsee Yohaannis IV irraa hanga Wayyaaneetti” jedhu kun qalbii koo waan harkiseefin barbaadee dubbise. Ergan dubbisee booda gaarummaa ykn. mishooma isaa qofa osoo hin taane akka hammeenya isaattis waanin ilaale/hubadhe waan jiruufin yaada kana namoota waliin qooddachuun hin hammaatu jedhee waan kana barreessaa jira. Yaada natti bule ykn. hubannaa kiyya ibsuu dura, warri barruu kiyya kana dubbisuuf carraa argattan kitaabichas barbaaddanii akka dubbistanin isin yaadachiisa.
A. Cuunfaa qabiyyee kitaabichaa keessaa jajjaboon:
- Lafa Oromoon Raayyaa amma irra qubatee jiru kana osoo Oromoon dhaqee hin qabatin dura ummatootni biraa kan Doobbaa, Qadaa, Angoot jedhaman akka turanii fi waa’ee eenyummaa ummatoota sanaa ilaalchisee hanga ammaatti wanti guddoo beekamu kan hin jirre tahuu,
- Oromoon naannoo sanatti babal’atee dhuunfachuu kan danda’e lola/weerara Ahmad bitaachaa booda carraa argatetti dhimma bahee akka tahe,
- Oromoon erga achi gahee sirna bulchiinsa isaa (Sirna Gadaa) naannichatti gadi dhaabee ummata naannichaa illee fudhachiisee booda ummatni duraan achi ture gara Oromummaatti jijjiiramaa deemuu isaa,
- Haa tahu malee booda keessa ol’aantummaa gama siyaasaa fi waraanaa naannichatti Amaarotaa fi Tigirootni qaban irraa kan ka’e Aadaa fi Afaan ummatoota kana lamaaniitiin dhuunfatamaa dhufuu. Akkasis tahee (Afaanota Amaaraa, Tigiree, Oromoo fi Agawuu dubbachaatuma) Raayyummaa akka eenyummaa walootti dagaagfachaa dhufuu,
- Atsee Yohaannis IV irraa jalqabee moototaa fi mootummoota Itoophiyaatiin hammeenyi gurguddaan ummata kana irratti raaw’atamaa turuu fi gootummaa ol’aanaa ummatichi of ittisuudhaan agarsiisaa jiraate,
- Maayyii kana (haala amma keessa jiramutti) ummatni kun eenyummaa “Raayya” jedhamuun ala eenyummaa biraa kan hin qabne ykn. qabaachuus hin dandeenyee fi hin feenes tahuu isaa,
- Yeroo ammaa ummatni kun fedhii isaatiin ala bakka lamatti addaan qoodamee bulchiinsa naannoo Tigiraayii fi Amaaraa jalatti bulfamaa kan jiru oggaa tahu, warra Tigiray jalatti bulan keessaa warri Amaarinyaan “Afaan dhalootaa isaanii” tahe mirga Afaan ofiitiin (Amaarinyaadhaan) barachuu dhorkamuu. Warri Tigirinyaa dubbatanis Tigirinyaan isaanii “Tigirinyaa Raayyaa” ykn. “የራያትግርኛ” jedhamee waan duraa tuffatamuuf manneen hojii mootummaa bakkoota akka mana seeraatti akka fedhanitti ittiin tajaajilamuuf kan rakkatan tahuu. Walumaagala eenyummaa kan isaanii hin tahin (kal’oo Tigirummaa) dirqamanii akka uffataniif irratti hojjetamaa jiraachuu,
- Kanaafuu, “Raayya” jedhamee akka Saba addaatti (Oromoos tahe saba kamuu wajjin hidhata kan hin qabne) kophaatti bahee mirga naannoo ofiitti ofiin of bulchuu (Autonomy) akka falmatuu fi qabsoon inni amma dura yeroo adda addaatti gochaa turee fi ammas gaaffii fi fedhiin isaa akeekuma kanaaf akka tahe ibsuutu yaalame kitaabicha keessatti. Ummata Raayyaatiif mirga kana dhugoomsuuf, akkaataan ummatni Silxee waggoota muraasa dura itti falmatee “Nuti Silxee malee Guraagee miti.” jechuudhaan ‘Referendum’ gaggeeffatee milkaawes akka fakkeenya hordofamuu qabuutti akeekame.
B. Gaarummaa kitaaba kanaa:
Hanga ammaatti waa’een Oromoo Raayyaa addatti bifa hangana bal’aa taheen kan barreeffame waan hin jirreef (jabinaa fi laafina, tolinaa fi hammina, dhugaa fi soba ….kkf. isaa secca’anii adda baasuudhaan wayyeessuu qorattoota seenaa Oromootiif dhiisnee) duuchaadhumatti barreessitootni kitaaba kanaa hojii itti dadhabanii bifa kanaan dhiheessan kanaaf galateeffatamuu qabu kan jedhu yaada dhuunfaa kiyyaa ti.
C. Akka dogoggoraa, hanqinaa ykn. hammeenyaatti kanin ilaale:
Kitaabicha keessatti bal’inaan kan mul’atu (maqaan lafootaa fi moggaasni waan adda addaa, maqaan namoota qooda mumul’ataa qabaachuudhaan maqaan isaanii dhahamuu hundi, akkasumas sirni bulchiinsa aadaa kan naannichatti har’a illee hojii irra oolaa jiru) Oromummaan ummatichaa gaaffii jala kan hin galin tahuu kan mirkaneessu tahu illee, barreessitootni ummata kanaan Oromoo, Amaara, ykn. Tigiree jechuun hin danda’amu jechuu filatan. Fakkeenya ummata Silxees hawwaniif.
Doobbaan gosoota Oromoo bebbeekamoo keessaa tokko akka tahe barreessitootni kun ni wallaalu ykn. qorannoo gaggeessan keessatti iyyaafatanii addaan baafachuuf ni rakkatu jedhamee hin yaadamu. Haa tahu malee, duula daga deebifachuu Oromoon Jaarraa 16ffaa keessa gaggeesse sanaan dura naannoo sana Oromoon hin turre yaada jedhu seenaa dharaa/dogoggoraa ammaan dura ture dhugoomsuuf qofa Doobbaa akka ummata Oromoo hin tahiniitti dhiheessuuf akka yaalametu calaqqisa.
Gama kaaniin afaan guutanii “Ummata kanaaf eenyummaa Amaarummaatu malaaf” jechuu baatanis, dubbii Afaaniitiin sababsanii garri itti dagalchuuf yaalan gara Amaarummaatti akka tahe ni calaqqisa. Waa’ee mirgaa fi Oromummaa ummatichaa garuu ragaalee isaan walitti qabatan keessaa dhugaa dirreetti mul’atu kitaabicha keessatti argina malee yaadaa fi fedhii barreessitootaa irraa wanti kana ilaalchisee dhugaa bahamu ykn. falmamu hin mul’atu. Inumaayyuu eenyummaan Oromummaa Raayya keessaa gara dhumachuutti jira ykn. dhumateera gara jechuutti deemuuf kan ariifatan fakkaata. Kana jechuuf kan na dirqisiisu:
- Akkuma kitaabicha keessatti bal’inaan ibsamettuu ummaticha keessatti Amaarummaan kan mul’atu Amaarinyaa dubbachuu qofaani. Afaan ammoo waggaa 100 ol bulchiinsa ol’aantummaan Amaaraa keessatti mirkanaawe jalatti buluuf dirqamuu irraa kan dhufe tahuu eenyu iyyuu haaluu hin danda’u.
- Akkasuu tahee, Oromummaan ummaticha keessatti Amaarummaa caalaa dachaa meeqa bifa hedduudhaan of mul’isa.
- Barreessitootni dhugaa kana hunda irra tarkaanfatanii Oromummaa ummatichaa caalaa Amaarummaa isaatiif (mirga Afaan dhalootaatti fayyadamuu maqaa jedhuun) quuqamuufii isaaniitu mul’ata.
- Warra gara bulchiinsa Tigiraayitti cite irra dhiibbaa gahe malee warri gama bulchiinsa Amaaraatti cite maal keessa akka jirus wanti tuqame hin jiru.
D. Kitaabicha ilaalchisee gaaffiileen deebii argachuu qaban?
- Kun dubbii ykn. seenaa dhugaa akkaataa eenyummaanii fi fedhiin Oromoo Raayyaa har’a maal akka fakkaatu itti ibsamuun malee? Mirga Oromoo Raayyaa falmuu fi eenyummaa isaa kan dhugaa (Oromummaa) deebisee akka dagaagfatuu fi bilisummaa isaa gonfatu gochuutti waan gumaachu ni qabaa? Dhuguma Oromoon Raayyaa yeroo ammaa bifa kanaan of ibsaa?
- Irreen of ittisuu fi mirga ofii kabajsiifachuu Oromoo Raayyaa miidhaa gabrummaa jaarraa tokkoo oliif jalatti rirriitameen laamsha’ee, fira/lammii birmatee dhaqqabuufis dhabnaan akka muka jigeetti qottoon itti danataa jiraa? Humnoota addaan qircachuuf qoodni koo ni xiqqaate jedhanii irratti wal qabaa jirantu jiruu?
- Fedhii Siyaasaa namoota muraasaa (kan namootni murtaawoon bolola aangoo qaban dheebuu bahuuf bifa kanaan waa yaalaa jiraachuu agarsiisu) tahuu danda’aa?
- Imaammata diinota Oromummaa kan yeroo dheeraa, isa gurmuu Oromoo laaffisuu, wayyabummaa inni naannoo kanatti qabu xiqqeessaa fi dachii isaa itti dhiphisaa deemuu jedhu shaffisiisuuf jecha daba bilchinaan itti yaadamee dalagamaa jiru keessaa qabxii tokko tahuu danda’aa?
E. Gama kaaniin dhimma Oromoo Raayyaa kanaan wal qabsiisnee kan nuti (Oromon) ofii fi wal gaafachuu qabnu:
- ABO dabalatee gama jaarmayoota siyaasaa Oromootiin dubbii mirga Oromoo Raayyaa ilaalchisee maaltu dalagamaa ture/jira? Gahaatti dalagamee/dalagamaa jira jechuu dandeenyaa?
- Kufaatii mootummaa Dargii booda Oromoon Raayyaa mirga eenyummaa ofii kan akka Afaanii fi Aadaa ofii dagaagfachuu akkamitti dhabe? Maaliif akkuma obboleeyyan isaa warra naannoo sanaa “በአማራክልልየኦሮሚያልዩዞን” “በትግራይክልልየኦሮሚያልዩዞን” (Naannoo Amaaraatti Zoonii Addaa Oromiyaa, Naannoo Tigiraayitti Zoonii Addaa Oromiyaa) jedhamuu illee dhabe? Maaltu yaalamee hanqate? Maaltu hin yaalamin hafe/dagatame?
- Hayyootni seenaa Oromoo waa’ee seenaa Oromoo Raayyaa kana qoratanii ifa baasuu irratti hangam hojjetan? Ammas hangam hojjechuu danda’u?
- Miidiyaaleen Oromoo walabni yeroo ammaa lakkoofsaan dabalaa jiran (Radio, TV, Websites, Barruulee…kkf.) kana irratti maal hojjechuu danda’u? ykn. bifa akkamiitiin qooda isaanii bahachuu danda’u?
- Artistootni Oromoo hoo?
- Walumaagala dhaloota haaraa Oromoo (kaa’imman har’aa) irraa maaltu eegama? Oromoon Oromiyaa guddoo isii Heeraan beekamtee jirtu keessa jirru mirga obboleeyyan keenya kan daangaa bulchiinsa alagaa keessatti bulfamuuf dirqamanii eenyummaa isaanii jijjiiruuf irratti dalagamaa jiruu (Oromoo Raayyaa) kaasnee gaafachuu hin dandeenyuu? Hariiroon/qunnamtiin nuu fi obboleeyyan keenya alagaadhaan marfamanii jiran sana gidduu jiru maal fakkaata? Akkamitti wayyeessina/cimsina?
- Ilaalchi cimaan kennameefii bifa hedduudhaan irratti hin hojjetamu ykn. warraaqsi addaa dhimma kana irratti hin banamu taanaan, lakkuma umriin gabrummaa dabalaa deemuu fi guyyaan bilisummaa Oromoo fagaachaa deemuun eenyummaan Oromoo Raayyaa guyyaa irraa guyyaatti qal’achaa fi du’aa akka deemu hangam hubanna?
Walumaagala Oromoon Raayyaa kan kaleessa gootummaa fi dandeeytii lolaa inni qabu diinaa fi firris quudheefii ragaa bahaafii ture sun, tuutni akka gurmuu kanniisaatti waliin duulee daga hedduu dhuunfata diinaa jalaa bilisoomsuudhaan harka Oromootti deebise sun, warri dachii gabbattuu irra qubatuu fi horii/loon gaanfa doobbaa horsiifatuun beekamu sun, har’a Oromummaan isaanii gaaffii jala akka galu taasifamee haala kana fakkaatu (kan yaaddoo fi gaaffii hedduu namatti bulchu) keessa jiraachuun isaanii hedduu garaa nama booressa.
F. Maaltu mala?
Qabsoo bilisumaa Oromoo qindeessanii itichuudhaan daandii ifaa irra kaa’anii sadarkaa har’aatiin gahuu keessatti kanneen qooda mumurteessaa kennan angafootni kaleessaa (keessattuu goototni wareegamtootni keenya) bara dukkana hamaa sana keessa taa’anii waa argan. Waan ofii argan sana nama kaanitti agarsiisuuf ammoo ofii isaanii dungoo tahanii dukkanicha ifatti jijjiiraniiru. Galata gootowwan sanaa! Dhalootni har’aa dukkana keessa hin jiru. Dabni Oromumaa irratti dalagamu hedduun ifa guyyaa (haala dhoksuun hin danda’amne keessatti) raaw’atamaa oola. Kanaaf dhaloota har’aatiif daba Oromummaa fi QBO irratti dalagamu arganii wal agarsiisuufis tahe mala ittiin dura dhaabbatanii fashalsan waliin qindeeffachuuf haalli jiru hanga kaleessaa dukkanaawaa fi ulfaataa miti. Itti beekuu, murteeffachuu, of kennuu fi gurmaawanii/ijaaramanii mala danda’amu hundaan irratti hojjechuu qofa gaafata.
Oromoon Saba Tokkicha kan Biyya Takkaa fi Hiree Tokko waliin qabu tahuu isaa hojiidhaan mirkaneessuun kan danda’amu, shira diinota keenyaa kan gurmuu Oromummaa laaffisuuf yeroo adda addaatti bifa gara garaatiin aggaamamu kamuu yeroodhaan qolatanii fashalsuudhaan bilisummaa Oromoo fi walabummaa Oromiyaa dhugoomsuu qofaan galma gaha.
Hayyootni Seenaa (keessattuu kanneen Seenaa Oromoo caalaatti qoratanii hubannoo wayyaa qabu jedhaman) dhimma kanaaf ilaalcha gahaa kennanii waa’ee Oromoo Raayyaa kan hanga amaatti beekamu gahaatti ibsuu fi kan si’achi qoratamee baramuu qabus qoratanii ifa baasuudhaan shira gurmuu Oromummaa laaffisuuf xaxamu fashalsuu keessatti qooda isaanii bahachuu akka qaban dhaammachuudhaanin barreeffama kiyya xumura.
Hub: Xiyyeeffannoon kiyya kitaabicha irratti qofa osoo hin taane sanaan qabee walumaagala waa’ee Oromoo Raayyaa irratti jabeessinee akka yaadnu dha.
Malkaa Caffee
Hagayya 23, 2014


text:
Daily Archives: February 11, 2015
SBO Gurraandhala 11 Bara 2015. Oduu, Torontoo Kanadaatti mormii Hawaasa Oromoon garee ergamtuu A.Duulaa Gammadaa mudate irratti gabaasa qophaa’ee fi SBO Sagantaa Afaan Amaaraa
Godina Kibba Lixaa Shaggar Magaalota Adda Addaa Keessatti Barruuleen Warraaqsaa Qeerroon Maxxanfaman.
Gurraandala 10,2015 Waliiso
Magalaa Walisoo, Buusaa, Tajii, Asgorii,Tullubollo, Sabbataa fi bakkewwan adda addaa keessatti barruuleen warraaqsaa hedduun Qeerroo Bilisummaan maxxanfamuu gabaasi naannicha irraa nu gahe addeessa.
Sochii Warraaqsa Bilisummaa ta’aa jiru daran jabeessuun dhadannoolee uumata onnachiisanii fi waamicha diddaa sirna Wayyaanee kan qabu barruuleen kun bakkoota mootummaan Wayyaanee beeksisa maxxanfatu irrattii fi lafa magaalota bakka bebbeekamoo irratti maxxanfamuu fi uumataafis raabsamuu gabaasi Qeerroo naannicha irraa nu gahe addeessa.
Keessattuu Qeerroon aanaa Daawoo magaala Buusaa mana murtii fuula duraa fi secondary fuuldura ti waraqaa waamichaa dhoobuu fi magaala iddoo hedduu ti faca’uurraan kan ka’ee uummanni gammachuu guddaan kan itti dhagaheef qeerroon daraan kan onnatan ta’uu odeessi gama sana irraa nu dhaqabeera.
Gabaasa guutuu dhimma kana agama fuula duraa dhiheesina.


text:
Hogganaan Sirna of tuulaa Wayyaanee EPRDF/TPLF Olaanaa Abbaay Tsahaye jechoota dhiiga nama danfisuun uummata Oromoo hundaa arrrabse. Addatti immoo OPDO hidhee reebuuf akka niitii isatti biroo isatti olgachee doorsisaa jirachuu ifatti ibsame jira. Sababaan guddaan hogganootni Abbaa Irree Wayyaanee EPRDF/TPLF gaaffii mirgaa abbaa biyyummaa fi karoora Oromoo lafa irraa baalleessuuf maqaa ‘’master plan Finfinnee’’ jedhuun duula Oromoo qe’ee irraa buqqisuu, aadaa Oromoo balleessuu, afaan Oromoo quucarsuu,lafa Oromoo irraa fudhachuun uummata isaanii fidanii irra qubsiisuuf karoorfatan irratti mormii guddaa kaachisuun hoggansii sochii dargaggoota Qeerroo barattoota Oromoo FDG irratti dhoosuun wareegama qaalii itti kanfalaa jiraachuun walqabatee, yaaddoo fi dhiphina hamaa hogganoota EPRDF/TPLF mudateen waan qabanii gadhiisan dhabuun jecha Ilma namaa irraa hin egamneen uummata Oromoo arbsaa jiraachuu hoggansii qeerroo bilisummaa Oromoo gadi jabeessuu balaaleffate sochii wayyaanee kana dura dhaabbachuun wareegama qaalii kanfaluuf qophii ta’uu uummata Oromoo hundaaf ibsa godhe jira.
Sirna mootummaa Wayyaanee hundeen buqqisuuf walcina dhaabbatnee mirga keenyaa fi eenyummaa keenya kabachiifachuuf harka walqabatnee wayyaanee irratti FDG itti fufinsa qabuu haa gaggeessinu. Oromoo qe’ee kee irratti, qabeenyaadhuma kee irratti diinni lokkofsa hin guutne qaawwee dahoo godhatee jecha ilma namaa irraa hin eegamneen sii arrabsuu fi uummata guddaa kana sii tuffachuun wayyaaneef kufaatii isa dhumaa ta’uu qaba.
Jaarmiyaalee qabsoo bilisummaa Oromoo hundaaf Wayyaanee waliin karaa nagaa qabsaa’uu fi jiraachuun tasumaa akka hin danda’amne jarmiyaaleen qabsoo bilisummaa Oromoo beekuu fi hubachuu qabu wayyaaneen hardha maqaa dimookiraasii sobaa fi filmaata dharaa gaggeessuuf dhaadachaa jiruu kaleessaa fi hardha uummaata Oromoo karaa nagaa fi dimookiraasii gaaffii mirgaa abbaa biyyummaa gaafachaa jiruu julmaan ajjeesuun yakka genocide Oromoo irratti gaggeessa jira, ilmaan Oromoo kumoota dhibbaan lakka’aman hidhatti guuree darara jira, barattoota Oromoo qalama malee homaa of harkaa hin qabne rasasaan tumee ajjeesaa jira, barnoota irraa arii’achaa jira, Oromoo tuffachuun jecha ilma namaa irraa hin eegamneen Oromoo arrabsaa jira, Oromoon kana hundaa utuu arguu wayyaanee waliin jiraachuun yakka seenaan dhiifama gochuufi hin dandeenye keessa seenuudha. Kanaafuu uummatni Oromoo fi Jaarmiyaaleen Siyaasa Oromoo wal hubachuun mirga Oromoo kabachiisuuf gara dirree FDGtti akka makamtan Qeerroon Bilisummaa Oromoo waamicha dabarsa.
Like this:
Like Loading...


text:
Geerarsa
Geerarsi gosa wallee Oromoo keessaa tokko yoo ta'u kan wallifamus gootummaa agarsiisufi. Yeroo baayyee geerarsa kan geerraru warra dhiirati, dubartoonni hin geerraran.
Geerarsa gosa lamatu jira. Innis. Geerarsa qondaalaa fi geerarsa gurgudduu jedhama. Geerarsa qondaalaa kan jedhamu, nama duulee diina ofii ajjeesee kan mirgaan gale, bineensota gosa adda addaa kanneen bosona keessa jiraatan (leenca, gafarsa, arba, qeerransaa fi kkf) adamsee kan ajjeese qondaala jedhama. Isaan kun hawaasa keessa jiraatan biratti kabajaa fi ulfina qabu. Yeroo sirna ykn cidha tokkorratti sirbamu ykn geerarsi yeroo gahu isaantu dura geerara. Gosa mirga argataniin dursa argatu. Yeroo geeraranis sirnaa fi tartiiba qaba. Dura waaqa, dachee, midhaan, loon (saawwan) fi booka ykn daadhiitu faarfatama. Faaruu daadhiitti aanee kan dhufu geerarsadha. Yeroo sanatti eenyutu dura geeraruuf akka mirga qabuu fi eenyutu akka itti aanu mirga isaan ajjeesanii qabanii fi hawaasa sana biratti beekamaniin tartiiba gala.
Geerarsa gurgudduu kan jedhamu nama duule hin ajjeefne ykn bineensa akka mirgaatti lakkaawu kan hin ajjeefne dha. Isaan kun warra qondaalaa booda geeraru. Yeroo geeraranis hojii qabatanii jirani qonnaa fi waan kana fakkaatu irratti bobba’anirratti cimaa fi jabaa ta’uu isaanii ykn ammoo duulanii mirga dhabuu isaaniif gadda itti dhaga'ame, yaalii fi tattaaffii godhan, kanaafis ragaa qaban himachuun balasiin komachuun geeraru. Akkasumas jireenya isaanii keessatti karaa adda addaa dhiphuu fi roorroo isaan mudate haala adda addaan ibsatu.
Yeroo Qondaalli ykn gurgudduun geeraru, kanneen taa’anii dhaggeeffatan "ishoo gurbaa" jechuun jala cooqa ykn soosisa kan jedhamuun harkaa fuudhanii gargaaru. Kunis geeraraan sun akka afuura fudhatuu fi akka onnatuufi. Yookaan ammoo warra geerarsa beeku ykn qondaaltotaa fi gurgudduutu wal harkaa fuudhee dabareedhaan geeraru jechuudha.


text:
Leencoo Lataa
seenaan uummata keenya jaarraa 16'n dura sababni hin bareeffamin turef,mootumooni dur turan wan habashaa ta'anifi.haata'u maale,jaarraa 16'n as bareefamu eegale.jaarraa 16ffaa kan nutti uummanni oromoo ittin yaadanu goodannisa yoomu nu keessa hin baanne fi seenaa ummata oromoo jallise kan bareese qees abbaa baahire nama jeedhamtu dha. Qees Abbaa Bahiree namni jedhamu hidda dhaloota warra amaaraa yoo tahu seenaa fokkisaa uummanni oromoo hin qabnee fi itti hin waamamne barreessee gola warra Habashootaa kan tuule nama kanadha. Keessattuu maqaa jibbaa fi tuffii oromoo ibsuuf oromoo gaallaa jedhee kan moggaase Abbaa Baahiree kana ture.


text:
Waldaa kristaanaatti argamuun maaliif fayyadaa?
Gaaffii: Waldaa kristaanaatti argamuun maaliif fayyadaa?
Deebii: Macaafni qulqulluun kristaanaatti argamuun akka nurra jiru nuti hima, amantoota biroo dhaa wajjin Waaqayyoof waaqessuu akka dandeenyuu fi guddina jireenya afuuraa keenyaaf sagalee isaa barachuu akka dandeenyuu (Hojii Erhgamotaa. 2:42, Ibroota 10:25). Waldaan kiristaanaa amantootni wali walii isaani bakka itti jaallatanii dha (1 Yoha 4:12) wali walii isaani bakka itti wal jajjabeesan (Ibi 3:13) wali walii isaani “kan itti wal dadammaqsan (Ibi 10:24) wali walii isaani bakka itti wal tajaajilan (Galaa 5:13), wali walii isaani bakka itti wal hifatan (Roome 15:14), wali walii isaani bakka itti wal kabajan (Room 12:10) wali walii isaanii gaarummaadhaa fi waliif gadduudhaan kan deddeebi’anii dha (Efe 4:32).
Namni tokkoo Yesuus Kristoositti fayyinaaf yeroo amanuu isheen/inni qaama Kristoos ta’u (1 Qoro 12:27). Qaamni waldaa Kristaanaa akka ta’utti akka hojjeetuuf hundumti isaa fi “buusaa qaamaa” argamuutu irra jiraata (1 Qoro 12:14-20). Akkuma kana amanaan tokko gara bilchina afuuraa guutummaati geesisuu hin danda’u, yoo jiraate amantootni biraan degersaa fi jajjabina (1 12:21-26). Sababa kanaatiin waldaan kiristaana argamuu, hirmaachuu, fi tokkummaa jireenya amanaa irratti roga dhaabbataa ta’uutu irra jiraata. Torban waldaa kiristaanaatti argamuu amantootaaf hiika kan qabu “barbaachiisaa” qofa miti haa ta’uu malee kan Kristoos kan ta’e Waaqayyoon waaqessuudhaaf, sagalee isaa fudhaachuu fi kan biro wajjin tokkummaa gochuuf fedhii qabaachuutu irra jiraata.
Gara Mana fuula Afaan Oromootti deebi’aa
Waldaa kristaanaatti argamuun maaliif fayyadaa?


text:
WASHINGTON, DC—
Waldaan Wal-gargaarsa Oromoo angafichi, Waldaan Muccaa Tuulamaa kan itti hundeeffame - waggaan shantamaffaan, Hagayya 1, bara 2014 as Yunaayitid Isteets, Waashington DC keessatti ayyaaneffamuuf qophii guddaa tu geggeeffamaa jira.
Kan akka “affiliate” yokaan deggeraa jaarmayicha hundee biyya jiruutti as Waashington DC keessatti hundeessame dhaaba “Maccaa-Tuulamaa USA, INC” jedhamu tu ayyaana yaadannoo waggaa shantamaffaa dhaabichaa qindeessaa jira. Waldaan Maccaa fi Tuulamaa Itiyoophiyaa keessatti socho’uu kan isa dandeessisu ehamni isaa waan haaressamuuf dhabeef, dhaabni biyya alaa jiru kun ammaaf hojiiwwan dhaabichi hojjechuu male hojjetaa jira. Gara fuul-duraatti, ennaa dhaabichi biyya keessatti eyyama argatee hojjetu immoo, deggeraa isaa ta’uudhaan gargaarsa kennaaf, jedhu miseensi Boordii Macaa-Tuulamaa USA, INC. Obbo Abarraa Tafarraa.\
Gaaffii fi deebii guutu dhaggeeffadhaa


text:
Waaqayyo dhugadhumaa? Waaqayyo dhugaa akka ta’e akkamiinan sirriitti beekuu danda’aa?
Gaaffii: Waaqayyo dhugadhumaa? Waaqayyo dhugaa akka ta’e akkamiinan sirriitti beekuu danda’aa?
Deebii: Waaqayyo dhugaa akka ta’e ni beekna sababni isaas inni karaa sadiitiin ofii isaa nuuf mul’iseera: Uumamaan, sagalee isaatiin akkasuma karaa ilma isaa, Yesus Kiristoos.
Karaan ittiin jiraachuu Waaqayyoo ittiin mirkaneeffannu salphaadhumatti waanta inni hojjeteedha. “Bifni isaa ijaan hin argamne; garuu humni isaa inni bara baraa waaqayyummaan isaa eergi biyyi lafaa uumamee jalqabee waan inni uume irratti qalbifatamee yaadatti argamuu ni danda’a; kanaafis waan itti qabatan hin qaban” (Roomaan 1:20). “Bantiiwwan waaqaa ulfina waaqayyoo himaa jiru, wanti bantii waaqaa jalaan mul’atus hojii harka isaa in labsa” (Faarsaa 19:1).
Yoo sa’atii harkaa bakkee keessatti argatte, inni akkuma tasa eessumatti iyyuu “mul’ate” jettee hin yaaddu yookiin inni yeroo hunduma jira jettee. Booca sa’atii harkaa irratti hundaa’uudhaan, inni kan isa booce akka jiru yaadda. Garuu addunyaa nannaa keenyaa kanaaf dogoggoramaleessummaa fi booca guddaatu caalaatu jira. Lakkaa’uun yeroo kan inni irratti hundaa’ee sa’atii harkaa keenya irratti utuu miti, garuu hojii Waaqayyoo irratti- naanna’uu lafaa yeroo hundumaa irratti. Wayyabni saxaxa guddaa agarsiisa, inni kunis kan saxaxe guddaan akka jiru falma.
Ergaa icitiin dabarfame yoo argatte, ergaa icitii isana cabsuudhaaf yaalta. Tilmaammiin kees kan ergaa kana erge kormeen tokko akka jirudha. Ergaa iccitiin DNA akkam walxaxaadhaa kan nuyi lubbiyyoo (cell)qaama keenyaa hundumaa keessatti baannee jirru? Walxaxaa ta’uun fi barbaachisummaan DNA ergaa iccitii ta’ae kan dabarse barreessaan kormeen tokko akka jiru hin falmuu?
Waaqayyo adunyaa ijaan ilaalamu kana walxaxaa fi kan gaariitti sirroofte duwwaa godhee hin uumne; hawwii wanta bara dheeraa booddee ta’u beekuus gara namaa keessatti kaa’eera(Lallaba 3:11). Sanyiin dhala namaa ijaan arguu caalaa jireenyaaf caalaan akka jiru akkaataa waanta tokko itti hubatani wajjin dhalate, aadaa biyya lafaa kana caalaa jireenyi caalu akka jiru. Bara baraaf kan nutti dhaga’amu kan mataa isaa mulisa yoo xiqqte karaa lamaan: Seera tumuu fi waaqaeffannaa.
Uummanni kami iyyuu seenaa keessatti seera safuu amma ta’e kan ulfina qabeessa ta’e qaba, karaa nama dinquudhaan adaa fi adaa gidduutti kan walfakkaatan. Fakkeenyaaf, yaadi jaalalaa guutummaatti kan kabaja qabuudha, garuu immoo hojiin sobaa guutummaatti kan faradamedha. Safuun waliigalaa kun-hubannoon hamaa fi gaarii kan addunyaa guutuu- safuu kan qabu olaanaa kan ta’e kan waa gargar baafachuu akkasii nuuf kenne akka jiru agarsiisa.
karaa tokkichaan, namoonni guutumma addunyaa irra, adaaf xiyyeeffannoo utuu hin laatin, yeroo hundumaa sirna waqeeffannu walitti dhufeenya qabu qabu. kan waaqeffammu tarii gara gara ta’uu danda’a, garuu “humna olaanaan” namatti dhaga’amuun kan ganuu hindanda’amne kutaa nama ta’uuti. Waaqeffannaaf fhediin waanta tokko gochuu keenyaa dhugaa Waaqayyo “akka fakkenyaa isaatti” nu uumuu isaatii wajjin walii gala (Seera Uumamaa 1:27).
Waaqayyos mataa isaa karaa sagalee isaa, Macaafa Qulqulluu, nutti mul’iseera. Caaffata qulqullaa’oo keessatti, Waaqayyo akka dhugaa ofiin kan of mirkaneessutti kan kaa’amee jiru (Seera Uumamaa 1:1; Seera Ba’uu 3:14). Namni tokoo seenaa mataa isaa yeroo barreessu akka jira tiretti of mul’isuudhaaf yeroo isaa hin balleessu. Akkasuma Waaqayyo macaafa isaa keessatti ofii isaa jiraachuu isaa mirkaneessuudhaaf yeroo isaa hin balleessu. Amanlli jireenya jijjiru kan Macaafa Ququlluu, amanamummaa isaati, dinqiin barreeffamuu isaa duukaa turanis ariifannaadhaan ilaaluu mirkaneessuudhaaf ga’adha.
Karaan sadaffaan Waaqayyo ofii isaa mul’ise karaa ilma isaa, Yesus Kiristoos (Yohaannis 14:6-11). “Sagalichi jalqaba waan hundumaa dura ture; sagalichi Waaqayyo bira ture sagalichi ofii isaa Waaqayyo ture. sagalichi nama foonii ta’ee nu gidduus buufate. Ulfina isaa isa ayyaanaa fi dhugaadhaan guutames argine ulfinni isaas isa ilmi tokkichi abbaa isaa irraa argatu ture (Yohaannis 1:1,14; dabalataanis Qolaasaayiis 2:9 ilaali).
Jireenya dinqisiisaa Yesuus keessatti, Inni seera kakuu Moofaa giuutumma isaa sirriitti eegee raajii Masihicha ilaalchisee dubbatames raawwatte (Maatewoos 5:17). Gaarumma lakkoofsaan gararraa fi mallattoo nama duratti hojjete ergaa isaa mirkaneessuu fi waaqayyummaa isaatiif dhugaa ba’uudhaaf (Yohaannis 21:24-25). Achumaan ajjeefamuu uisaa guyyaa sadii booda, du’aa ka’e, dhugaa namoota dhibbeentaan lakkaa’aman kan ijaan argan (1 Qorontoos 15:6). Galmeen seenaa “mirkaneeffannoodhaan” kan guuteedha. Akkuma ergamaan Phaawuloos jedhetti, “kana hundumaa keessaa waanta suuqatti hojjetame waan hin ta’iniif” (Hojii Ergamootaa 26:26).
Yeroo hundumaa kan shakkan akka jiran ni yaadna Waaqayyoon ilaalchisee yaada mataa isaanii kan qaban kana ilaalatees haaluma kanaan raga ni dubbisna. Ragaan ammamii ilee kan jara hin amansiifne namoonni murtaa’an jiraatu (Faarsaa 14:1). Hundu amantiidhaan gara isaatti dhiyaata (Ibroota 11:6).
Gara Mana fuula Afaan Oromootti deebi’aa
Waaqayyo dhugadhumaa? Waaqayyo dhugaa akka ta’e akkamiinan sirriitti beekuu danda’aa?