text:
As United States kutaa Michigan bakka Orchard View jedhamu keessa jiraataa kan turan baqataa Oromoo Obbo Kamaal Abubakar Abdul Kariim himannaa irratti dhiyaateen Amajji shan jechun guyyaa borii America keessaa akka baafamanii biyyatti ergaman abbootiin seeraa murteessuu isaanii abukaatoon immigration United States Televiziyoona News 8 jedhamu kan naannoo Michiganf ibsanii jiru.
As United States erga seenanii waggaa kudhan kan ta’an Obbo kamal abbaa ijoollee torbaa yoo ta’an himata irratti dhiyaateen waggaa lamaa oliif hidhaa keessa turan.
Obbo Kamaal kan hidhamaniif kophee Naayikii jedhamu kan kijibaa gurguran akkasumas Caatiin suuqii isaanii keessatti argame himannaan jedhu waan irratti dhiyaateef jecha.
Haati warraa isaanii aadde Jamiilaa Alii Kamaal Itoopiyaatti yoo deebifame sodaa nageenyaa kan qaban ta’uu dubbatu.
Abukaatoon obbo Kamaal Jessie Levine dhimma isaanii hordofaa kan jiraniif yeroon isaa yeroo ga’u sadarkaa dhimmi obbo Kamaal irra jiru kan ibsan ta’uu ibsaniiru. Intalli isaanii hangafaa Aanshaa Kamaalis mootummaan abbaa koof Yoo carraa lammataa kenneef maatii koo fure jetti. Guutummaa gabaasa kanaa MP3 tuquun dhaggeeffadha.


c: text/html

text:
Godina Shawa Lixaa Aanaa Ejereetti namoota Dubartii ciniinsuu irra jirtu baatanii gara dhaabbata fayyaa geessaa turan irratti dhukaasa banameen, lubbuun nama tokkoo darbuu jiraattonni himan.
Dhukaasa humnootni mootummaa namoota deessuu gara hospitaala geessaa jiran irratti banan kanaan obboleessa dubartii deessuu kan ta’e dargaaggoo Birhanuu Tumsaa haala suukkanneessaatiin ajjeefamuusaa maddeen himaniiru.
Obboleessi nama ajjeefamee kan OMN dubbise, obboleettiin isaanii ciniinsifachuu akkuma bilbilaan dhaga’aniin, daangaa aanaa Jalduufi Ejeree kan taate ganda baadiyyaarraa ka’uun lafa barii gara Ejereetti miilaan imaluu akka eegalan hima.
Qarqara magaalaa Jalduurratti namoota Obboleettii isaanii ciniinsuurra jirtu baatanii dhaabbata fayyaatti geessaa jiran qaqqabachuu kan ibsu namni lubbuun hafe tokko, akkuma magaalittii geenyeen humnootni mootummaa dargaggoota Jalduurraa dhufan jechuun nu marsanii jedha.
Battaluma kana dhukaasni nurratti banamuusaa malee sababa dhukaasichaa homaa quba hin qabnu turre kan jedhu maddi keenya kun, namootni gariin fiigichaan dhukaasicha dheessuufi gariin ammoo to’atamuu isaanii yaadachiisuun, obboleessi isaa hangafti Biraanuu Tumsaa garuu rasaasaan waan rukutameef lubbuun hafuu akka hin dandeenye hima.
Erga rasaasaan rukutamee to’atamee booda harkisaa fuuncaan hidhamee magaalaa keessa naanneffamuusaafi xumurarras gara bosonaatti geeffamuun rasaasni itti roobee, haala baayyee suukkanneessaan ajjeefamuusaa hima maddi OMN kun.
Qabata namni Jalduurraa dhufu hundi miseensa Waraana Bilisummaa Oromooti jedhuun yakki kun isaanirratti raawwatamuu kan himu namni OMN garasirraa dubbise kun, obboleessikoo ajjeefame garuu hirmaannaa siyaasaa kamiyyuu nama hin qabneefi barataa turee jedha.
Reeffa obboleessasaa argatee awwaallachuufillee carraa akka dhabe kan himu namni kun, yeroo ammaa kana maatiin gadda ta’aa jiraachuu ibsee, obboleettiin isaanii ciniinsuurra turte rakkoo ulfaataaf saaxilamuunshees akka isaan yaaddesse ibsee jira.
Ajjeefamuu obboleessa isaatti gaddi guddaan itti dhaga’amu kan ibsu maddi OMN, humnoonni mootummaa mirga nama nagaatti dhukaasanii ajjeesuu qabaatanii, guyyaa saafaatiin akka bineensaatti dhala namaa adamsuun akka abdii isa kutachiise hima.
Aanaalee Godina Shawa Lixaa hedduu keessatti, keessumaa Aanaalee Jalduu, Ejeree, Gindabaratiifi Aanaalee biroo keessatti namoota nagaa ajjeesuufi hidhuun akkaan hammaachuu OMN gabaasaa turuun ni yaadatama.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
MAAL NUUF WAYYAA?
Oromo !!!
1. Guyyaa guyyaatti dhangala’uu qeerroofi qarreewwan keenyaa dhagahaa oolla? (Suuraafi dhiigni roobe nu warra lubbuun jiru macheesseera)
2. Mana hidhaatti gidirfamaa kan jiran warra wareegamanirra dachaa 100 caaluum,
3. Kan biyyaa godaanaa jiraniifi akka ba’anitti hafanii jireenyi isaanii bosona (bineensafi beelaan nyaatamaa jiran) hedduum,
4. Asitti achitti iddoo akkanaafi akkasiitti fincilli ka’eera (garuu reebamaniiru, mana hidhaattti guuramaniiruu, du’aniiru…) dhaga’aa jirra.
5. Erga gaafa qabsoon kun dhoheeti Oromoodha kan ofiin jedhu hundi hojiirra hinjirru (Kan baratu raata’eera, kan hojjetu wallaalchifameera…karaafi karri cufaa…)
Egaa gaaffiinkoo….!
1. Cal jennee hamma hunduu daguugamee dhumutti teenyee ilaaluudhaa?
2. Tarkaanfiin gama Oromootiin galmaa’aa jirummoo maaliidha? (Moo dhumaatii daddaraaroo keenyaatu akka injifannootti galmeeffama?)
3. Meerre dhaabni Oromoof jiru maal hojjetaa jira? (Qeerroon biyyaa kun ooggansa eenyuu jalatti ijaaramee jira—itti gaafatama hundaa eenyutu fudhataa jira?)
Fala ta’a laataa?
1. Ooggansi haaraan dhaloota kana fuudhee deemuu danda’u lafa Oromoorratti ijaaramee waan dana’amuu maraan diina dura dhaabbachuun barbaachisaadha natti fakkaata.
2. Ergaan takkaa sabni walfaana dammaqee ajjeesaa-du’aa jijjiirama tokkorra atattamaan ga’uu (yookaan bilisoomuu yookaammoo barabaraan garboomanii harka kennachuun jiraachuu) malee guyya guyyaan kan nujalaa du’aa jiru qofa teenyee galmeessuun fala miti.
3. Manneen amantaa, abbootiin gadaa, dhaabbileen Mormitoota siyaasaa alaafi keessaa tokkoomanii ergaan takkaa saba kana dammaqsanii jijjiirama tokkotti baasuu yookaan maqaasaanii haqanii kana booda dadhabneerra jechuun sabaaf ifa of gochuu. …
salphina keenya guddaa!
1. Hammana baay’anna jennee utuu dhaadannuu uummata bicuu kanaan guyyaa guyyaan dhumuu…
2. Guyyaa guyyaatti du’aa keenya awwaallannee gallee irbaata gaddaa nyaachuu,
3. Dhiigaan Oromoo taanee sirna garboomfataa kanaaf hojjechuu (Keessumattuu Miseensota OPDO keessaa warra garaatti gurguraman…)


text:
Dubartoonni baay’een yeroo hedduu waa’ee bal’innaafi guddina qaama saalaa isaanii ni dhiphatu.
Sababa kanaafis yeroo baay’ee qaama saalaa isaanii hiriyoota isaanii waliin wal bira qabanii ykn daawitii keessatti of ilaalanii kiyya guddaadha ykn bal’aadha jedhanii kan dhiphatan hedduudha.
Kana qofa osoo hin taane namni tokko tokko waa’ee qaama saalaa dubartootaa yaada sirrii hin taane; qaamni saalaa dubartootaa dheerina hidhii isaanitiin wal qixa jedhu qabaachuun yeroo garagaraatti waan hin taane yoo jedhanis ni muldhatu.
As irratti garuu, akkuma namni hundi dheerinni, ulfaatinni, halluun gogaa fi kkf garaagarummaa qabu qaamni saalaa dubartootaas garaagarummaa qaba.
Akkasumas, fayyummaan qaama saalaa guddinaa fi bal’innaa oliidha waan ta’eef wanti nama dhiphisu jiraachuu hin qabu.
Dabalataan, guddinni ykn bal’inni isaa hidhiidhaan homaa hidhata hin qabu.
Galatoomaa!!!
Dr Nardos Muse


text:
Amnesty International gaazexeessitoonni Sagalee Qeerroo Bilisummaa Oromoo yakka malee hidhaman akka hiikaman gaafate. Gaazexeessitoonni kunniin: Biqilaa Amanuu, Gadaa Bultii, Addunyaa Keessoo, Firoomsaa Baqqalaa fi Abdiisaa Guuttataa yoo ta’an, sababni qabamuu isaanii yaalii Fonqolcha Mootummaa Naannoo Amaaraa fi ajjeechaa ajajoota waraanaa Finfinneetti ta’e waliin kan walqabatu, walumaagala yakka shororkeessummaa akka ta’e Poolisiin Federaalaa himee jira. Raadiyoon Sagalee Ameerikaa dhimma himannaa shororkeessummaa kana ilaalchisee qorataa poolisii dhimma dargaggoota kanaa qabate yoo gaafatu, poolisiin ammoo “Mootummaan seericha fooyyeessuuf hojjechaa jira, nuti kan beeknu labsichi hanga ammaa hojiirra jiraachuu isaati. Kana caalaa qaama olaanu gaafachuu dandeessu.” jechuun deebise. Yaalii Fonqolcha Mootummaa Naannoo Amaaraa fi ajjeechaa ajajoota waraanaa kanaan kan shakkaman miseensonni qaama nageenyaa naannichaa wabiidhaan gadhiifamuun ni yaadatama.
Barruun kan Galaanaa Kiisiiti


text:
Barruun tuni barreefamoota gaggabaabo ji’a Sadaasa (November) 2016 fuula Fesbuuki Jireenya Badhaatu irraa walitti funaannamtedha.
Mallatoole fedhii lubbuu hordofuu agarsiisan keessaa tokko, wanta badaa ta’e garuu gaarii fakkaatu hojjachuuf ni ariifatta. Mirqaanaa fi kokolfaa hojjachuu jalqabda. Sheyxaanni hojii badaa kana garmalee miidhagsa. Haa ta’uu malee, boodarratti gaabbii fi gadda laalessaatu sitti dhagahama. Haalli akkanaa si qunnamee beekaa? Yoo si hin qunnamiin, namoota naannoo kee jiran baditti kan lixan ilaali. Fakkeenyaf, gurbaa fi intalli, mirqaansu fi kokkolfaa karaa haraamatin walitti dhufu. Akkuma yeroon darbuun hariiroon isaan jidduu jiru gaabbii fi gadda akka ibiddaatti nama gubuutti jijjirama adeema. Kanaafu, hojiin badaan gaarii yommuu sitti fakkaatu fi hojjachuu yommuu eegaltu kokolfituu fi kan gammaddu yoo taate, fedhii lubbuu hordofaa akka jirtu yaadadhu, dhumti hojii keeti gaabbii fi gadda hamaa akka ta’u beeki. Nafsee tee faallessi. Obsii. Kuni mallattoo jalqaba dhukkuba fedhii lubbuu hordofuuti. Read more
Yommuu Rabbii jettanii wal jaalattani fi wal fuudhu barbaaddan, nikheenyi keessan karaa halaalati fi gammachisatiin haa ta’u. Karaa gammachiisa keessa tokko nikeenyi keessan shari’aa waliin kan deemu fi abbaa fi haati keessan lamaanu yoo itti gammadanii fi walii galaniidha. Yommuu warrii kee nama jaallatte san si harkatti didan, adeemsa fuudha heerumatti seenun dura itti yaadi. Fakkeenyaf yommuu isaan si didan, nikhaa dhoksaan wal hidhuun walitti dhufu dandeessu. Garuu kuni jireenya fi kabaja keessan miidha. Nikeenyi keessan ifa haa ta’uu, warrii keessan itti haa gammadu. Kanaafu jireenya gaa’ila kana yommuu murteessitu, suuta jedhi, hin jarjariin, of dagaagsi. Jireenya kana haala gaariin gaggeessuf dagaaginni guddaan dagaaginna sammuuti. Gariin qaama fi qabeenyan gahaa ta’ee yommuu gaa’ilatti seenu yeroon xiqqoon booda gaa’illi isaa ni jiga. Sababni kanaa inni guddaan sammuun dagaagu dhabuudha. Kanaafu sammuun, qaamanii fi qabeenyan gahaa ta’anii gaa’ilaaf of qopheessu barbaachisadha. Ta’uu baannan handaaratti hafu.
Read more
Waan namoonni si miidhaniifi mitii waan ati namoota miitef dhiphadhu. Sababni isaas yommuu namoonni si miidhan ajrii (mindaa) argatta. Namtichi yommuu towbate fi ati araaramtuuf Rabbiin mindaa siif kataba. Namtichi osoo hin toowbatin yoo du’e immoo boru Guyyaa Qiyaama harka kee ni kafalatta. Cunqursaan hin jiru, mizaana haqaatu dhaabbata. Garuu ati yoo nama miite fi osoo hin towbatiin duute adabbii argatta, hojiin gaariin(hasanaanni) tee nama saniif kennamti. Kanaafu arrabaan, harkaan fi karaa adda addaatin nama miite yoo jiraate yeroon towbadhu, araarama gaafadhu.Yoo araarama gaafachuun sitti ulfaate hojii gaggaari baay’isi hojjadhu. Read more
Sababa dogongora keetin qaana’uun achitti kufte hin hafin. Namni dogongora tokko malee takkaan milkaa’u akka hin jirre beeki. Ammalle hojjadhu, dogongoruu dandeessa, ammallee hojjadhu kasaaru dandeessa, ammalle hojjadhu wanti yaadde si ta’uu dhiisu danda’a. dogongora kanniin yommuu uumtu karaan ati hordofaa jirtu akka si hin baasne sitti akeeka, gara funduraatti karaa kana hordofuu akka hin qabne sitti agarsiisa. Gabaabumatti yaada hin danda’u jedhuun sammuu kee cufuu dhiisiti wanta si harka jiruun wanta hojjachuu dandeessu dalaguun sammuu fi ija kee banii, jireenya kee haaromsi. Read more
Barruun tuni barreefamoota gaggabaabo ji’a Caamsaa (May) 2016 fuula Fesbuuki Jireenya Badhaatu irraa walitti funaanamtedha. Xurree jechuun karaa biraatin ‘daandii’ jechuudha.
Jireenya kee keessatti jijjiramni wanta tasa uumamu osoo hin ta’iin adeemsadha. Takkaan fiixe barbaaddu koruu hin dandeessu. Akkuma guyya guyyaan jijjiramuuf carraaqxun marsaa guddinnaa tokko irraa gara marsaa itti aanutti dabarta. Jireenya keessatti tuqaan ani nama guutudha itti jettu gonkumaa hin jiru. Yeroo hundaa jijjiramaaf affeeramta. Kanaafu jijjirama arguuf carraa argatte hundatti fayyadami. Jarjarte abdii hin kutin. Abdii fi obsaan gara funduraatti tarkaanfadhu. Yommuu rakkoon ykn dogongorri uumamu rifatte jijjiramaa fi foyya’iinsa irraa duubatti hin mucucaatin. Yommuu gufuun si muudatu marsaa jijjiramaa tokko irraa marsaa itti aanutti akka darbaa jirtuu yaadadhu. Gufuwwan jireenyatin rukutamte duubatti hin hafin. Wanta qabduun carraaqi. Insha Allah guyyaa tokko jireenyi tartiiba horatti. Read more


text:
Tunisiyaa fi masrii keessatti mootummoota aangoo irraa darbee yeroo ammaa Libiyaa fi biyyoota adda addaa keessatti mul’ataa kan jiru mormiin uummata itti fufee jira.
Warraaqsa biyya adda addaa keessatti uummati gaggeessaa jiru kunis hanaga wareegama lubbuutti gaafataa jira.
Gama kaaniin mootummonnis gaaffii uummataa ukkaamsuuf jecha tarkaanfiin fudhatan jabaataa deeme.Garu tarkaanfiin fudhatamu kun gaaffii uummataa boodatti deebisuu akka hin dandeenye muxannoo biyyoota adda addaa irra mul'ataa jira.
Kana ilaalchisee xiinxalala prezidaantiin barattoota yunivarsitiwwan Itiyoophiyaa duraanii dargaggoo Hundee Dhugaasaa Beljiyam irraa nu kenne MP3 tuquun dhaggefadhaa.


text:
Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Finfinnee Oromiyaa
Waxabajji 27,2018
Sirni Mootummaa abbaa irree EPRDF/Wayyanee gochoota jallataa uummatarratti dalaguu itti fufsiisuun gochanni tibba kana uummata nagaa irratti raawwataa jiru gocha farrummaa isaa kan saaxiludha. Gocha faashistummaan uummata nagaa qabu nagaa isaa booressanii qee’eerraa buqqaasuun kan addunyaa har’aa keessatti balaaleffatu uummata Oromoo irratti raawwatamaa jira. Gochaan kun hojiiwwaan isaanii kaleessaa kan dhoksaan ilma Oromoof Oromiyaa irra gahaa ture ifaan ifatti akka saaxilamu gochaa jira. Akeeka jallataa uummata waraanaan bituuf waraanaan bulchuu fuulleffatee kan jiru sirni waggaa 28 darban amaluma qabaataa ture dabalee Oromoo irratti agarsiisaa akkasuma afaan qawween bulchuuf akeekkatee hojiin agarsiisaa jira. Akeeka kana dura dhaabbachuun ilmi Oromoo kamuu akeeka halagaan mootummaan garboomsaa baafatee jiru dura dhaabbachuu qaba! Jenna.
Sochiiwwaan mootummaa EPRDFn durfamu maqaa sakattaa WBO jedhuun daangaa irratti waraana isaa bobbaasuun yakka ajjeechaa jumulaa uummata nagaa irratti gaggeessaa jira. Waraana dhaabbii uummata daangaa Oromiyaa irratti banamee jiruuf Oromoonni marti akka dirmachuun dhageettii addunyaan dhaqqabsiisu Qeerroo Bilisummaa Oromoo dhammata. Ajjeechaawwan Mootummaa faashisti EPRDF’n durfamu uummata nagaa irratti gochaa jiru kan balalaeffatamudha. Oromoon Oromummaa isaa qofaaf lafaaf qabeenyasaa gadhiisee shiftaa Mootummaa sirna nama nyaataa baqatee lakkisaa jira. Keessattuu dhiigni ilmaan Oromoo bakkoota akka Walloo Kamisee, Karrayyuu, Godina Gujii, Hararge Cinaksaan fi Wallagga Lixaa irratti tarkaanfiin Mootummaadhaan Oromoo irratti fudhatamaa jiru sirnichi amala bineensummaa isaa kan saaxiludha. Sirna ilma namaaf Bineensa ta’erraa kan eegamu hojiiwwaan isaan amma dalagaa jiran ta’uun hubataamaadha. Ajjeechaawaan kana cinatti haala suukaneessaa adduunyaa kana irratti ta’ee hinbeekneen ilma Oromoo gorraa’ani lubbuu baasuun yakkoota rifaasisoo gurraan dhaga’uun namatti ulfaatuu uummata irratti fudhachuu itti fufe. Akeeka jallataa itti jiru kana cinatti uummata nagaa dhorkatee daangaa irraa jeequmsa hammaataa uumuu biratti afaaniin uummata Oromoo waliif akka hindirmanneef arraba toluun akeeka isaa fuulleffachiisuutti bobbaa taasisuun isaa ammoo addatti kan balaaleffachiisudha.
Kana irraa ka’uun Qeerroo Bilisummaa Oromoo ilmaan Oromoo maraaf waamicha isaa haaromsuun uummanni akka waliif dirmatu gaafata. Ajjeechaa seermaleen lubbuun ilma Oromoo ajjeefamee akka ilmoo Hantuutaatti ilaalamuun miidiyaalee garaagaraan akka hingaabafamne shirri xaxamemmoo addatti addunyaa birattii balalaeffatamaa ta’uu Qeerroon hubachiisa. Kanumaan ilmaan Oromoo maraaf waamicha gadii taasisee jira.
- Qeerroo Bilisummaa Oromoo maraaf
Qeerroo aarsaan ati qabsoo Oromoo keessatti baasaa turte, hanga lubbuu ofii wareeguun Bilisummaa uummatakee Oromoof qabsoon ati gochaa turte kabaja addaa Oromootti horuu irra taree, addunyaan akka Oromoof Oromiyaa barutti sochii addunyaan kun fakkeenya addaa taasifatu gochuukee. Ammoo; sochiin walijaaruun uummataaf qabsaa’aa turteef kan galii isaa gahee hinjirree ta’uu siif ibsina. Sa’a ammaa kanatti ammoo; ardaan Oromoo boohichaaf watwaannaan jiraataa waggoota dheeraa dabarsee, yakka irratti yakka dabalataa seenaan nama gaafatu raawwachuudhaan gochaa ayyaalaallattoonni garbummaa Bilisummaa fakkaattu oomishuun uunmata gowwumsuuf sochiitti jiran uummataaf saaxiluudhaan, hojii garboonfataa ammayyaa kanatti xumura gochuuf akeeka afaan tolisaan adeemaa jiru dura dhaabbachuun qabsoo Oromoo qicaaf qircaa habashaa irraa eeggachuu biratti, qabsoo haqaa qabsoo Bilisummaa Oromoo, Mirga hiree murteeffannaa Oromoo irratti cichoomaan qabsoo gochuun akka sirna garboomsaa kanatti xumura goonu waamicha goona.
- Qote Bulaa Oromoof
Ilmaan Oromoo wareegamaa turaniif qabsoo karaa waraanaa baroota dheeraa dura taasisaa turteef baroota as dhiyoo kanattimmoo; karaa nagaa hiriira mormiin mootummaa nama nyaataa addunyaaf saaxilaa turte Qeerroo Bilisummaa Oromoo yoomuu kan si ajaa’ibsiifatuf si galateeffatudha. Kanaaf; itti fufsiisuun hanga yakki Shororkeessummaa maqaa ABOtiin ilmakee, barataakeef barattuukee, barsiisaakeef barsiistuukee irratti raawwataa ture iitti fufiinsaan godhamaa waan jiruuf seera daguuggaaf saamicha kee irratti fuulleffatee bahe mormachuun dura dhaabbachuu akka qabdu Qeerroon sii dhaama, akkasumas waraanaa irreef gaachanakee ta’e waraanaa Bilisummaa Oromoo cina akka dhaabbattu asumaan sii ibsa.
- Barataa Oromoof
Qabsoon roga maraan taasisaa turte, waamicha Bahaa Lixaa hanga Kaabaa Kibbaatti taasisaa turte kabaja uummatakeetti horuuf aarsaan ati kaffalte qabsoo uummatichaa keessatti qooda olaanaa kan qabu, akkasuma;egeree uummataa murteessuu keessatti qooddataa olaanaa ta’uu kee asumaan hubachiifna. Kanaaf saatii abbaaf haatikee daangaarraa imimmaan dhangalaasanii boohaa jiranitti, dhiiga Oromoo dangaarraa guyyuutirraa jigaa jiru kan si gaddisisuu qofaa utuu hintaane kan si onnachiisuun qabsootti si jabeessu ta’uu hubachuudhaan qabsoo gochaa turte hanga Bilisummaatti shiminaaf daddaaqa tokko malee akka itti fuftu Qeerroo Bilisummaa Oromoo si hubachiisa. Qabsoo roga maraan taasisaa turte jabeessitee akka itti fuftu kaayyoo qabsaa’otaa galiin gahuu irratti akka fuulleeffannoon hojjettu sitti dhaammata.
- Hojjetoota Oromoo aantummaa sabaa qabdaniif
Kanneen mooraa diinaa keessatti qabsoo saba keessaniif tattaafataa turtan bifa addaan Qeerroon galateeffataa, sochiin isin gochaa turtan tumsi isin qabsoo Oromoof gochaa turtan saatii uummanni akkaan wareegamaa jiru kanatti jabaatee galma gahiinsa qabsoo xumura garbummaatti akka godhutti sochii akka jabeessitan isinitti dhaammataa, ilmaan keessan dila qee’eef qabeenya lakkisanii rakkinaaf kalaalamaa/kudhamamaa jiran ciina dhaabbachuun dirqama eenyummaan isinitti laatu ta’uu hubachiifna. Tumsa waraanaa Bilisummaa Oromoo WBOf gochaa turtan dachaa akka jabeessitanii xumura itti gochuuf warraqtan dhaammata. Sagalee Mormii dhageessisuun balaaleffannaa ajjeechaa nurratti raawwataa jiruuf shorri sagalee keessaanii olaanaadha.
- Hojjetoota Mootummaa keessattuu Kaabinootaaf Kaadiroota Wayyaanee /OPDO
Qabsoo Oromoo keessatti akka jaarmiyaa keessaniitti danqa ta’uun waggoota dheeraa uummata Bilisummaa dheebotuuf walaba ta’ee dhalatee walaba ta’ee biyyasaa keessa socho’uu fedhu dura dhaabbachuun danqaa jabaa ta’uun, Oromoof Oromiyaa ofitti mufachiisuun waggoota jireenya keessanii dabarsitaniittu. Adeemsa waggoota 28 dabarsitan keessatti Oromoof qabsaa’ota Oromoo duuchaatti ABO abaaruun bakkanni jiru diinaaf saaxiluun Oromoo kumataaman galaafattanii harka dhiigaan nyaachaa jirtu. kana cinattuu maqaa ABO jedhuun ilma Oromoo obboleessaaf obboleettii keessan diinatti laachuun afaan du’aatti darbattanii irbaata irmii nyaachaa jiraachaa jirtu, akeeka kana itti fuftanii kan hojjechuuf jirtan jaarmiyaa sana keessaa eenyu akka taatan uummataaf Qeerroon addaan baasee isin beeka. Akeeka fokkataa kana itti fufsiisuun seenaaf eenyummaa ofii waliin awwaalamuu isinitti ta’uu hubattanii waan dabaa uummatarratti akka hindalagne Qeerroon dhaammata.
Maayii irratti, uummanni Oromoo marti, gochoota faashisti wayyaanee/EPRDF jala dhaabbachuudhaan qabsoo ofiitti xumura gochuun akeeka qabsaa’ota keenya ganamaa akka galmaan geenyu dhaammanna. Qabsoo ofii halagaatti hirkisuudhaan gaa’eela siyyaasaa seermalee gantoonni qabsoof galtuun taasisa jiran kan akeekaaf qabsoo Oromoo faana hindeemne, ilmaan gumaaf warra gumaatti uummata araarsuun gumaa wareegamtoota Oromoo bishaan lagaa gochuu irratti fuulleffannaan hojjetamaa jiru, yakkamtoota hidhanii seeraaf heera biyyatiin gaafachuurra bobaa ofii jala diina uummataa kaahatanii qabsoo uummataa tumsuun matumaa wal hinfakkaatu. Duuchaatti mootummaa EPRDF fi waayillan isaa uummata nagaa irratti lola bananii nagaa biyyaa booressun amala bineensummaa qaban calaqisiisuudha. Waan ta’eef bineensa biyyaaf uummata ofii daguugee bargaanfatee jiraachuuf dharra’u of keessaa baasuun Bilisummaa gonfachuuf qabsoon Fincila Xumura Garbummaa hanga Bilisummaatti bakka maraa finiinee akka itti fufu waamicha goona!
Injifannoon Uummata Oromoof
Gadaan Gadaa Xumura Garbummaati
Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Finfinnee Oromiyaa
Waxabajji 27,2018


text:
Ibsa Suuratu Al-Qiyaamah-Kutaa 4
Qiyaamaan haqa erga taatee maaltu jireenya boodaatiif (Aakhiraatiif) hojjachuu fi of qopheessu irraa nama dhoowwa ree? Qananii Aakhiratiif cimanii hojjachuu irraa maaltu gufuu namatti ta’aa? Gufuuwwan kanniin mee haa ilaallu:
“Dhoorgamaa! Garuu isin [addunyaa] ariifattu jaallattu. Aakhirah immoo ni dhiistu.” Suuratu Al-Qiyaamah 75:20-21
Kana jechuun yaa namoota dhimmichi akka isin, “du’a keenyan booda hin kaafamnu, hojii keenyaaf hin mindeefamnu ykn hin adabamnu” jettanii miti. Garuu wanti jecha akkanaatti isin kakaase, addunyaa ariifattu tana jaallachuu fi Aakhirah boodarra dhuftu caalaa fedhii addunyaa filachuu keessanii. Addunyaa ariifattutti amantanii Aakhirah boodarra dhuftutti kafartan.[1]
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa aayah haala wali galaatin namootaan, “Dhorgamaa” jechuun jalqaba. Sababni isaas, addunyaa gabaabdu fi yoosu baddu tana jaallachuun Aakhirah turtuu fi qananii baay’een guuttamte dhiisu. Osoo ishitti kan amanan ta’aniyyuu carraaqi ishiif malu hin carraaqan.
Sababa ilaalchi isaanii gabaaba ta’eef, mi’aa argachuuf jarjaruu fi fedhii lubbuutiif deebii kennuu isaanitiif jaalalli namoonni addunyaa ariifattu tanaaf qaban jireenya tanaa fi faaya ishiitti akka rarra’an isaan taasisa. Hojii fi xiyyeefannoo isaanii guutuu ykn harka caalaa faaydaa gabaabdu addunyaa fi mi’aa ishii argachuutti qajeelchu. Kuni Aakhirah fi ishiif hojjachuu irraa akka garagalanii fi ko’ooman isaan taasisa. Osoo warra Aakhiratti amanan ta’aniyyuu Aakhirah ni dhiisu, haqa ishii ni gatu. Kanaafu, kuusaa Aakhirah kuufame ni kasaaru. Addunyaa badduu keessatti of kasaarsu. Sababni isaas, sababoota Aakhirah dhiisanii karaa fi sababoota isaanii hunda gara addunyaa qajeelchan. Yommuu isaan du’an, addunyaan of duubatti isaan achi gatuun namoota biroo ishiitti rarra’anitti qajeelti.
Ergasii yommuu jireenya lammataatiif kaafaman kasaartoota ta’anii of argu. Sababni isaas, sababoota jireenya lammataa dhiisanii jiru, ishiif hojjachuu irraa addunyaa arifattuun ko’ooman (biizi ta’an).
Haalli kuni jecha dhorgamaa jedhuu hin barbaachisuu ree? Gaafilaaf beeksiisa, nama amanee hanqiseef qananii Aakhirah fi Jannata keessatti sadarkaa ol’aanaa kajeelun akka carraaqqi isaa dachaa godhuuf kakka’uumsa ta’uuf akeekachisni “dhoorgamaa” jedhu ni barbaachisa. (Gaafilaf dhoorgami yommuu jedhamu, gaflaa kana keessaa dammaqii Aakhirah qananiin guuttamteef hojjadhu. Nama Aakhiratti amaneef immoo, hanqinna irraa dhoorgami. Carraaqi fi qabsoo kee dachaa gochuun qananii Aakhirah fi Jannata keessatti sadarkaa ol’aanu kajeeli.)
Sababoota armaan gadiitiif namoonni addunyaa gabaabdu tana jaallachuun Aakhirah dhiisu:
Sababa 1ffaa-Addunyaan wanta arganii fi qaamolee miiratiin hubataniidha. Aakhiraan immoo wanta ijaan hin mul’anne gara fuunduraatti dhuftuudha.
Sababa 2ffaa-namoonni jireenya addunyaa ni jiraatu, ammaa amma ishii keessa jiraatu. Kanaafu, ishiin akka ko’ooman isaan taasisti, miira isaanii keessaa fi alaa too’atti. Mi’aa ishii irraa dabalata barbaadu. Rakkoo fi jeequmsa addunyaa immoo ammatti keessaa bahuu fi gara fuunduraatti irraa of eeguuf ni ifaaju. Kuni gandaa Aakhiraa fi wanta ishii keessa jiru isaan dagachiisa. Osoo kan ishitti amanan ta’aniyyu rakkoo fi mi’aan addunyaa Aakhirah isaan dagachiisa, nama duuti isaaf gorsituu taatee fi Qur’aana haala itti fufaan qara’uun Aakhira yaadanno isaa keessa galche malee. Keessumayyuu aayaata (keeyyattoota) waa’ee Aakhirah, Jannataa fi qananii turaa ishii keessa jiruu, ibiddaa fi azaaba dubbatan itti xinxalluun yeroo hundaa Aakhirah akka yaadatanii fi ishiif carraaqan nama taasisa.
Sababa 3ffaa-sochiin fedhii namootaa fi hawwiin nafsee isaanii yeroo garii hanga wal dorgommii isaan geessa. Wal dorgommiin kuni mi’aa addunyaa fi faayda gosa adda addaa hisaaba maleetiif xiyyeefannoo akka kennan isaan taasisa. Karaalee kanatti nu geessa jedhanii yaadan hunda hordofu. Isaan yeroo baay’ee fedhii fi hawwii qaamaatii fi nafsee gammachiisu malee yaaddo biraa hin qaban.
Sababa 4ffaa-Aakhiran dhugaadhaan waadaa tan galamteedha. Garuu akka hawwii fi fedhiin namaa ishiif kaka’uuf ijaan hin mul’attu. Aakhiratti amanuun amantii qalbii, aqlii fi wanta nafsee keessatti hubatamuudha.
Jireenya addunyaa keessatti gooddi qormaataa jalqabaa wanta ijaan hin mul’annetti (gheybitti) amanuu akka ta’e asitti kaasun nurraa bareeda. (Namni goodda kana irra bahe akka dirree bal’aatti baheeti. Goodda kana irra bahu jechuun Rabbii olta’aa fi Aakhiraatti dhugaan amanuu fi hojii namarraa eeggamu hojjachuudha.)
Sababa 5ffaa: Akka yaada namootatti Aakhiraan gara fuunduraa fagootti argamti. Garuu dhugaadhaan dhimma baay’ee dhiyoo ta’eedha. Isaa fi nu jidduu rakkoo du’aa malee homtu hin jiru.
Barzakha du’aa fi kaafama jidduu jiru yoo ilaalle, namni du’e yeroo isaa hin beeku. Sababni isaas, darbiinsi yeroo isatti dhagahamuun ni haaqama. Warra qanani’an keessaa yoo ta’e qananiin isatti dhagahamuun isa waliin ni tura, yoo warra azzabaman keessaa ta’e immoo azaabni isaatti dhagahamuun isa waliin ni tura. (Kana jechuun namni du’e yeroo hangami qabrii keessa akka ture hin beeku. Garuu warra qanani’an irraa yoo ta’e qananiin isatti ni dhagahama. Warra azzabaman irraa yoo ta’e azaabn isatti ni dhagahama. Kanaan ala hamma yeroo isarra darbee hin beeku.)
Du’aan booda nafsee fi ruuhi keessaa hamma yeroo darbee beekun kan haaqamu erga ta’ee, warra du’an biratti daqiiqaan takka, sa’aati fi waggoonni miliyoonni wal-qixa ta’uu jechuudha. Yommuu qabrii isaanii keessaa kaafaman akkuma nama guyyaa qixxee yeroo muraasaaf rafee isaanitti dhagahama. Kana keessatti namni jalqaba du’ee fi namni dhumarratti yommuu addunyaan baddu du’e wal-qixxaatu.
Haala hirribaa keessatti muxxannoon namootaa, haalli yeroo gaggabbii fi opreeshinii, Qur’aana keessatti haalli nama du’ee ergasi waggaa dhibba booda kaafamee fi hirribni warra godaa (kahf) dhimma kana ni agarsiisu.[2]
(Namni hirriba cimaa sa’aati baay’eef yoo rafe, yommuu dammaqu sa’aati takka qofa waan rafe isatti fakkaata. Namni du’es yommuu kaafamu yeroo baay’ee gabaabaaf waan ture isatti fakkaata. Qur’aana keessatti, namni du’ee ergasii waggaa dhibba booda kaafamee yommuu “Hangam turte?” jedhamee gaafatamu, “Guyyaa tokko ykn cinaa guyyaa” jechuun deebise:
“Yookiin namticha ganda mataa ishii irratti kukkuftee osoo jirtuu irra darbee, “Du’a ishiitin booda akkamumatti Rabbiin tana jiraachisaa?” jedhe, [hin ilaallee?]. Rabbiinis waggaa dhibba isa ajjeesee isa kaasun, “Hangam turte?” jedheen. Innis, “Guyyaa tokko yookiin cinaa guyyaa ture.” Jedhe. [Rabbiinis] ni jedhe, “Ati waggaa dhibba turte. Mee gara nyaataa fi dhugaati keeti ilaali; hin jijjiramne. Gara harree keetis ilaali. Namootaaf mallatoo si taasisuuf [kana goone]. Gara lafees ilaali, akkamitti akka walitti qabnu fi ergasii foon itti uwwifnu.” Yeroma ifa isaaf ta’u, “Rabbiin waan hundaa irratti Danda’aa ta’uu nan beeka.” Jedhe.” (Suuratu Al-Baqarah 2:259)
Namtichi kuni ganda manneen ishii kukkufanii fi jiraattonni keessatti dhuman biraan darbe. Kana ajaa’ibsiifachuun “Rabbiin namoota du’an kanniin akkamitti jiraachisaa?” jechuun gaafate. Ergasii Rabbiin isa ajjeessun waggaa dhibba tursiise. San booda isa kaasun, “Hangam turte?” jedheen. Namtichis, “Guyyaa tokko yookiin cinaa guyyaa ture.” jedhe. Garuu inni waggaa dhibba ture. Kuni kan agarsiisu yeroo du’a isaatti hamma yeroo isarra darbee hin beeku. Yommuu du’aa kaafamu guyyaa tokko ykn cinaa guyyaa waan ture isatti fakkaata.
Warri goda keessa seenaniis waggaa 309 booda yommuu hirribaa dammaqan, “Hangam turtan?” jechuun wal gaafatan. Isaanis, “Guyyaa tokko ykn cinaa guyyaati” waliin jedhan.)
Ammas, namoota du’aan hundaafis hammi yeroo akka hin beekkamne Qur’aana irraa aayatonni baay’een ni agarsiisu. Isaan keessaa:
“Guyyaa ishii argan akka waan waaree booda yookiin waaree dura malee homaa hin turre [isaanitti fakkaata].” Suuratu An-Naazi’aat 79:46
Guyyaa Qiyaamaa yommuu qabrii isaanii keessaa kaafaman qabrii keessa waaree dura yk waaree boodaa malee akka homaa hin turretti isaanitti dhagahama. Waaree booda jechuun laaqana ykn zuhrii boodarraa kaase hanga aduun seentu waqtii jiruudha. Waaree dura (duhaa) jechuun immoo ganama irraa kaasee hanga aduun walakkaa samii geessu waqtii jiruudha.
Dhugumatti Guyyaan Kaafamaa (Qiyaamaa) hubannoo namootatti dhagahamuun wal bira yommuu qabamuu baay’ee dhiyoodha. Du’aa fi kaafama jidduu wanta hirriba fakkaatu malee homtu hin jiru. Akkuma namni yeroo dheeraaf hirriba cimaa rafee sa’aati takkaaf waan rafe isatti fakkaatu, namni du’ees hangam qabrii keessa akka ture hin beeku. Yommuu kaafamu guyyaa tokko ykn walakkaa guyyaa waan ture isatti fakkaata.
Kanaafi, Rabbiin azza wa jalla Guyyaa kaafamaa fi wanta isa keessatti adeemsifamu dhiyoo akka ta’eetti ibse. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Dhugumatti, isaan isa (Guyyaa Qiyaamaa) fagootti ilaalu. Nuti immoo dhiyootti isa ilaalla.” (Suuratu Ma’aarij 70:6-7)
Ammas Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha.
“Dhugumatti, Nuti adabbii dhiyoo isin akeekachiisne, Guyyaa namni waan harki isaa lamaan dabarsan argu fi kaafirri, “Yaa hawwii kiyya! Osoo biyyee ta’ee [hafee] maal qabaa!” jedhuudha.” Suuratu An-Naba’i 78:40
“Dhugumatti, Nuti adabbii dhiyoo isin akeekachiisne,” Yaa namoota azaaba Guyyaa Qiyaamaa kalaaye fi dhiyaate isin akeekachiisna. Namni jireenya addunyaa keessa jiraatu umriin isaa gabaabadha. Namni du’ee immoo hamma yeroo isarra darbee waan hin beeknef yommuu kaafamu, yeroon inni qabrii keessa turee guyyaa ykn walakka guyyaa isatti fakkaata. Kanaafu, Qiyaamaan nama hundattu dhiyoodha jechuudha. Mee kana hubachuuf fakkeenyaa haa dhiyeessinu, Caalaan waggaa 60 booda du’e haa jennu. Erga du’ee awwaalamee booda hamma yeroo isarra darbee hin beeku. Yommuu kaafamu guyyaa ykn walakka guyyaa waan ture isatti fakkaata. Kanaafu, jireenya addunyaa tanaati fi kaafamu booda hammi turtii (yeroo) inni beeku waggaa 60 fi guyyaa tokko ykn walakkaa guyyaati. Waggaan 60 fi guyyaan tokko immoo yeroo baay’ee gabaaba ta’aniidha. Kanaafu, Qiyaamaan nama hundaafu baay’ee dhiyoodha.
Kitaabban wabii:
[1] Tafsiiru Xabarii-23/504-505
[2] Ma’aariju tafakkuri wa daqaa’iqu tadabburi-2/494-499


text:
Tapha Arjentiinaa fi El Salvador waliin taphatan irratti goolii qaraa Ever Banega galche lammeessoo Firederico Mancuhello saatii hobbaate keessa buufatee Arjentiinaan 2-0 El Salvador moote.
Dorgommii kubbaa miilaa Arjentiinaa fi El Salvador istaadiyoomii FedEx Filed MD keessatti taphatan nama kuma 54 bahee daawwate.
Arjentiinaan dorgommii hariyummaaf taphatan tanaaf nama hedduu guurratee dhuftee, Carlos Tavez (Juventus), Orban Lucas (Valencia CF) Messi (Barcelona),Gonzalo Higuain (Napoli)Pablo Zabaleta, Sergio Aguero (Manchester City)Ezequiel Lavezzi(Paris Saint Germain)fi Javier Mascherano (Barcelona)fa fidatan.
Meesii gaafa Riil Maadriid waliin taphatu miila keessa dhiitanii taphachuu baatullee yoo kilabiin isaa 2-0 moote gamuma qummaadee tapha daawwata.
Gooliin qaraa daqiiqaa 54eesso irratit galtee ta lammeessoo daqiiqaa 88essoo irratit keessa buusan.
Kubbaa qaraa galte tapahtaa Arjentiinaa Baneengaan dhiite taphatan El Salvador Nestor Renderos ufi irraa dhowwaa irratti daqiiqaa 54esso irratti ufiitti galche.
Federico Mancuello ammoo daqiiqaa 88essoo irratti goolii tokko irra buuseefii taphi sunumaan hobba’e.
El Salvadooriin Arjentiinaa waliin taphatte tun biyya diqqoo nama miliyona torbatti dhiyaatu qabdu. Yoo Arjentiinaa waliin taphatanillee akka Arjentiinaan isii mootu hinuma beekan.
Taatullee namichii goolii eeguuf Derby Carrillo goolii Da Maria, Gonzalo,Lucasii fi namii heddun dhiitu akka rasaasaa xiixaa yaatu haga tokkotti qomatti haga kaan hlafatti qabatee goolii irraa dhowwate.
Arjetiinaan maaniif akka kilaboota addunyaa ta dhibii taphatoota Afrikaa kilabi isii keesaa hin qamne?Akkanum jedhee manaajera Arjentiinaa Gerardo Martino gaafannaan akkana jedhe
“Biyya hedduu waliin taphannaa, Awurooppaa, Afrikaa, Eezhiyaa fi hedduu waliin taphanna,balbaltii teenna namuufu banaa,”jedha.
Nama kuma 54 tapha kana daawwacuu dhufe keessaa hagii guddaan ka El Salvador. Namii biyya tanaa kuma hedduutti DC jiraata.
Arjentiinaan Amerikaa dhuftee taphacuuf $2,000,000 argatte,El Salvador ammoo $150,000 argatte jedhan.
Gama kaaniin ammoo dorgommii manneen barnootaa naannoo Baahir Daaritti taphachaa bahan Oromiyaatti moo’e.
Atileetotii Itoophiyaa dorgommi Chaayinaatti dorgoman akka jecha leenjsiaa Toleeraa Dinqaatti madaaliyaa warqii shan argatani moohan.


text:
Barreessitotni keessumaa dargaggoonni Afaan Oromootiin kitaabota barreessanii karaa itti maxxansiifatan dhaban hedduu dha, ka jedhan barreessaan Waldaa Barreessitoota Oromoo, Obbo Tafarii Nigusee, rakkoo kana furuuf waldaan isaanii namoota qabeenyaa qabanii fi rakkoo kana furuutti cichan barbaaduudhaan, kitaabota barreessitoota haaraa shan ka maxxansiisaa jiru ta’uu dubbata. Dorgommii hojii barreessitootaa uumuudhaan, eega beeksisanii booda kanneen dorgommichatti hirmaatan keessaa kanneen ulaagaalee lfa kaayaman guutan akka filatanii mana maxxansaa galchan dubbatu, Obbo Tafariin.
Asoosamoonni fi kitaabonni afaan Oromoo yeroo ammaa barreessamanii maxxansaman lakkoobsaan hedduu haa ta’an malee gama qaaccina yokaan qulqullina isaaniitiin rakkoon guddaan akka jiru, ka dubbatan, Obbo Tafariin,
“Baay’een isaanii kitaaba baay’ee barreessine, jechuu akka waan guddaatti ilaalanii itti fuuleffatanii jiran malee waa’ee qulqullina barreeffama isaaniif ilaalcha ga’aa hin kennine” jedhu. Sanas ta’ee, barreessitoonni tokko tokko tokko waan hegeree ogbarruu Oromoof abdii kennu akka barreessanii baasaa jiran dubbatu, Obbo Tafariin.


text:
Gidduu kana hoomaan hawaannisaa Godina Boorana fi Kaaba keeniyaa weeraree miidhaa geessisaa jira.
Keessattuu aanaa Yaaballootti midhaanii fi bosona mancaasuu jiraataan achii VOA’f himanii jiru. Bulchiinsi Godina Booranaa weerarri kun humanaa ol jedhanii Oromiyaatti iyyatan.
Gama kaaniin ammo awwaanisni kun guyyoota sadaan dabran Kaaba Keeniyaa Maarsabiit, Isiyoolloo fi Mandheeraa keessatti mulalte.
Godina Booranaa keesattis weerarri hawaannisaa kun aanotii hedduu keessatti ka mullate yoo tahu, marga loon dheeddu, bosona fi midhaan nami facaafatee alaa qabullee akka miidhe jiraattonni ni dubbatu.
Galgaloo Gobbaa jiraataa Godina Booranaa Aanaa Areeroti “hoomaan kun Areero guyyaa sadiif ture.”
Areero irraa kahee Yaaballottiu dabree achilleetti midhaan,bosonaa fi marga biyyaa balleesse jedha Maallicha Tuqaa jiraataan aanaa Yaaballoo.
Maallichi akka jedhetti bakki hawaannisi balleessaa jiru kun bakka namani loon itti bobbaafatu waan ta’eef eger loon waan dheedan dhabuu malu.
Gama biraan hawaannisi kun Keeniyaa kutaalee bulchiinsa Mandheeeraa, Isiyoolloo fi Maarsaabiit keessattillee mullatee jira. Adan Jaarsoo Guyyoo jiraatan maarsabiit, hoomaan hawaannisaa marga fi midhaan faca’ee ala jirullee balleesse jedha.
Obbo Mohaammed Abbaa Koodaa hoogganaan waajjira qonnaa fi qabeenya uumamaa godinichaati.Weeraii kun Jimaataa jalqabee aanolee Booranaa hedduu keesatti mullataa jira jedhan.
Obbo Mohaammed hawaannisi kun kallattii Somaaliyaa fi Keeniyaan gara godina booranaa akka seen himanii ummatni, qaamni nagaa kabachiisu, poolisii fi hojjettoonni mootummaa hawaannisa kana ariyuuf itti jiruu jedhan. Ta’us garuu hawaannisni kun humna ummataa ol ta’ee jira.
Obbo Mohaammed dabalanii keessumaa Aanotii Godina Booranaa keessaa yaa’aballoo fi Taltalleen warra midhaan nyaataa omishan waan ta’aniif weerarri hawaannisaa kun aanotii kana lameen keessatti utuu balaa guddaa hin geessisin mootummaan akka dhaqqabu gaafatanii jiru.


text:
Tokkummaan Mootummootaa, fonqolcha humna waraanaatiin baatii dabre Maayinamaar keessatti geggessameen wal-qabatee jeeqama siyaasaa biyyattii keessatti uumame irraa kan ka’e, gatiin nyaataa fi zayita boba’aa biyyattii keessaa gar-malee ol ka’uu isaa akeekkachiisee jira.
Dameen gargaarsa Nyaataa ka Jaarmayichaa, Sagantaan Nyaata Addunyaa ibsa har’a baaseen akka jedhutti, gatiin Ruuzii Maayinamaar keessaa ka walakkeessa baatii Amajjii hanga baatii Guraandhalaa ture irraa giddu-galeessatti dhibba irraa harka sadi’iin dabale.
Garuu ammoo, kutaa Maayinamaar gama Kaabaatti argamtu – Kaachin keessatti, naannoo magaalaalee tokko tokkotti dhibba irraa harka 20 hanga 35tti dabalee jira. Gatiin zayitii zayitii meexxii immoo eega Jalqaba Guraandhalaa tii dhibba irraa harka digdamaan dabale.


text:
Eega Yukireen keessatti waraansi jalqbamee, uummata biyyattii miliyoona ja’a caalaa tu lubbuu isaanii oolfachuu manaa fi qehee ofii gad-lakkisee baqachuuf dirqame. Kanneen keessaa wallistuu muuziqaa gosa “Pop” beekamtuu biyyattii, naannoo Kirimiyaa irraa baqatte ka Jamala jedhamtu. Jamalaan si’a lama mana ishee dhabde. Tokko bara 2014, ennaa humnoonni Kirimiyaa Ukireen harkaa baafatan ture.
Lammaffaan immoo amma ennaa humnoonni Raashitaa Yukireen irratti haleellaa banani. Yeroo ammaa kana Jamaalaan humna ogummaa ishee beekamaatti isheetti fayyadamuudhaan Ukireeniin horii gargaarsaa walitti-qabaa jirti. Gabaasana Miyrooslaavaa Gongaaadze kunoo ti.


text:
Yunivarsiitiin Odaa Bultum gargaarsa miidhaan nyaataa kuntaala200 ummata godina Booranaatti balaa hoongeen miidhamaniif arjoome
Yunivarsiitiin Odaa Bultum erga hundeeffame irraa eegalee ,hojii baruu-barsiisuu cinaatti ,ammaan dura rakkoolee sadarkaa sadarkaan lammii keenya qoraa turan irratti aadaa wal-gargaaruu cimsachaa,yeroo rakkoos hawaasaa cinaa dhaabbachuun hojjachaa tureera.
Akkuma beekkamutti yeroo ammaa,godina Booranaatti sababa hanqina roobaatiin balaan hoongee uumamuu isaatiin, rakkoon nyaataa beelladaa fi ilma namaa bal’inaan mudachuu irraa kan ka’e hooriin dhumaa jiraachuu fi ummanniis beela’uun rakkoo hammaataa keessa jiraachuun isaanii uwwisa miidiiyaalee garagaraa ta’uun isaa ni beekkama.Kana bu’ureeffatees dhaabbiilee barnoota olaanoo dabalatee ,dhaabbileen garagaraa fi ummanni bal’aan tumsa waliigalaa taasiisaa jira .
Yunivarsiitiin Odaa Bultumis ,akka dhaabbata barnoota olaanoo tokkootti akkaataa aadaa rakkoo hawaasaa bira dhaabbachuu isaatiin midhaan nyaataa kuntaala 200 gatiin isaa miliyoona walakkaa olitti tilmaamamu qaamaan hawaasa Booranaa biratti argamuun hoggantoota godinichaa dhimmi ilaallatu harkatti kennuun gargaarsi kun hawaasa bira akka gahu taasiiseera.
Kan qopheesse: Daareektooreetii Qunnamti Ummata Yunivarsiitii Odaa Bultum .
Sadaasa 9/2014.


text:
Gorsaan naga eegumsa biyyoolessaa John Bolton aangoo gad dhiisuun bulchiins prezidaant Doonaald Traamp Iraan waliin haala tasgabbii qabuun akka mari’atuuf haala mijeessa jechuu dhaan dubbi himaan mootummaa Iraan beeksisaniiru.
Ali Rabeeyii akka jedhanitti mallattoo imaammata Ameerikaa cimaa fi Iraaniif hamaa ta’ee ti. Minsitrii dhimma alaa Mohammad Javad Zariif dabalatee angawooni biyyattii irra deddeebi’uu dhaan Bolton muddama Iraanii fi Yunaayitid gidduu jiru mariin akka hin hiikamne mormaaa turan jedhan.
Ministriin haajaa alaa Yunaayitid Isteetis Maayik Poompeeyoo kaleessa ibsa kennaniin Traamp Booltoniin aangoo irraa kaasuum imaammata alaa prezidaantichi qaban hin jijjiiru jedhan.
Poompeeyoon ministrii maallaqaa Steven Munikiin waliin ta’uu dhaan White Housitti shorokeessummaatti duuluuf uggura jiru cimsuuf kan dandeessisu ajaja qaama ol aanaa irratti mari’atuuf jiru.


text:
Rakkoon Burundii keessaa amma illee itti fufee jira. Sanbata dabre halkan, ka magaalaa Bujumbura agama Kibbaattatti argamu – naannoo Kaaniiyooshaa jedhamutti, hidhattoonni mana-bunaa keessatti namoota sagal ajjeesan. Namoonni ijaan argan akka jedhanitti – hidhattoonni sun, namoota mana-bunaa sanaa ala taa’anii dhugan eega akka ol galan dirqsiisanii booda, namoota manicha keessa jaran mara irratti raasaasa roobsan. Kanneen haleelaman keessaa toorba achumatti dhuman, lama immoo achi irraa baqatanii eega hospitaala galfamanii booda du’an.
Gaafa Dilbataa ganama, Poolisoonni, meeshaalee waraanaa dhuksaan qabatamee jiru barbaacha, gandeen mormitootni itti heddummaatan keessa, manaatti deddemanii sakatta’uu jalqabuu isaanii dursee tu ka Sanbata halkan ajjeechaan kun raaw’atame.
Mootummaan akka namoonni meeshaalee waraanaa seeraa-ala qabatanii jiran haga Sanbata halkan walakkaatti galchanii fi yoo didan immoo akka tarkaanfiin cimaan poolisootaan fudhatamu akeekkachiisee yeroon kenne xumuramuutti ennaa dhihaatetti, torban dabre keessa namoota hedduu tu naannoolee sana gad-lakkisee dheesse.
Torban dabre keessa, Prezidaantiin Mana-maree seera-tumtootaa Burunii – Reverien Ndi-kuriyoo, yoo mormitoonni yeroo kennameef kabajoo dhaa baatan, “ni barbadeessina” jecha jedhutti gargaaraman.
Garee Mirga Dhala-namaa “Hman Rights Watch”tti, Qorattuun gameettiin dhimma Burundii – Karina Tertsaakiyaan, “Haasawa baay’ee nama rifachiisu. Waan shakkii qabu miti. Guyyoota xiqqoo booda, haasawwan Prezidaantii biyyattii fi ministara naga-eegumsa uummataatiin dhaga’amanis akkasuma kanneen nama sodaachisan turan. Hoogganaa naga-eegumsaa sana kan poolisoota to’atan. Kanaaf haala amma arginu wajjiin wal-simata” jedhan.
Dubbi-himaan Ministrii Dhimma-alaa Yunaayitid Isteets – Joon Kirby, Sanbata dabred kana, haala Burundii, keessumaa jechoota ibidda belbelsan afaan aangawoota mootummaa tii ba’utti ka yaaddoo qaban ta’uu dubbatanii turan. Baatii Eblaa dabree, ennaa Prezidaantiin biyyattii - Pierre Nikurinziuiza akka filannoo marsaa sadaffaaf dorgoman beeksisan jalqabe.


text:
Abbaan murtii federaalaa Yunaayitid Isteetis tokko app viidiyoo Tiktok jedhamu kan bulchiinsi Tramp akka ugguramu ajaje yeroo dhaaf dhaabsisanii jiran.
Uggurri sun dilbata halkanii qabee qajeelfama daldala ameerikaatiin hojii irra ooluun kan irra ture yoo ta’u angawoota bulchiinsichaan irratti fuuleffatame, kampaniin chaayinaa sun nageenyaaf yaaddoo dha kan jedhuun ture.
Abbaan seeraa sunis abukaatolee TikTok fi kan bulchiinsa Trampiif hanga roobii dhuftuutti dhimma kana irratti adeemsa itti aanuuf dhimma isaanii akka dhiyeessan beellama kennaniiru.
Abukaatoleen TikTok yakka ilaalcha kaleessaa irratti app kana ugguruun mirga yaada ofii walabaan ibsachu kan cabsu yoo ta’u kampanicha irraanis miidhaa guddaa geesisa jedhan. Kampanichis murtii abbaa seeraa sana simachuun ibsa baaseen nuti dantaa fi mirga hawaasa keenyaaf kan hojjettoota keenyaa eegsisuu itti fufna jedhee jira.


text:
Daily Archives: July 5, 2014
Walitti Bu’iinsa Hdhattoota Wayyaanee fi Humna Hin Beekamne Jidduutti Ta’een Magaalli Jimmaa Raafama Keessa Seente.
Aside
Adoolessaa 4,2014 Guyyaa har’aa godina Jimmaa Magaalaa Jimmaa keesatti Poolisootni sirna Wayyaanee Kora bittinneessaa Jedhamuun beekaman humna hin beekamneen haleelaman.Haala kanaan Nammotni hedduun Madaa’uun Poolisiin sirna Wayyaanee tokkos battalatti ajjeefamera Polisootni sirna Wayyaanee tajaajilan maqaa kora bittinneessaa jedhamuun beekaman magaalaa Jimmaa naanna’uun sodaa fi yaaddoo mootuummaan Wayyaanee keessa lixee jiruun poolisootaa hafanii fi uummata naannichaa keessatti soda guddaa galchaa jiru.
Haalli kun itti fufee sochii barattoota Oromoo fi qonnaan bultoota Oromooti sababaa jedhuun keellaalee ykn ittisa bahaa fi galma magaalaa irratti uumata nagaan deemu mara sakatta’a cimaan akka deemsisaa jiran gabaasi qeerroo godinichaa addeessa.
Kana malees Polisoota Kora bittinneessaa Wayyaanee daandii Finfinnee irran Magaalaa Jimmaatti seensisuu irratti ramadamanii jiran irraatti humni hin beekamnee tarkaanfii haleellaa Fudhateen poolisoota Wayyaanee haleeluun tokko irra battalatti ajjeesuun kannee kan sadii immoo akka malee madeeffamuun gabaafama.Walitti dhukaasa sa’atii muraasaaf tureen namootni hedduun akka madaa’an beekamee jira.
Humni hin beekamne kun guyyaa har’a ganama keessaa sa’aatii 9:30WD irratti galma Magaalaa Jimmaa kellaa guddicha Magaalaa Jimmaa seensa irratti argamu irratti kan fudhatame ta’us haala kana irraa ka’uun yeroo amma kanatti magaalaan Jimmaa raafama guddaa keessa seentee jiraachuu qeerroon gabaasa isaan addeessa.


text:
Xurree Milkaa’innaa fi Gammachuu-Lakk.7
Barruun tuni barreefamoota gaggabaabo ji’a Caamsaa (May) 2016 fuula Fesbuuki Jireenya Badhaatu irraa walitti funaanamtedha. Xurree jechuun karaa biraatin ‘daandii’ jechuudha.
Jireenya kee keessatti jijjiramni wanta tasa uumamu osoo hin ta’iin adeemsadha. Takkaan fiixe barbaaddu koruu hin dandeessu. Akkuma guyya guyyaan jijjiramuuf carraaqxun marsaa guddinnaa tokko irraa gara marsaa itti aanutti dabarta. Jireenya keessatti tuqaan ani nama guutudha itti jettu gonkumaa hin jiru. Yeroo hundaa jijjiramaaf affeeramta. Kanaafu jijjirama arguuf carraa argatte hundatti fayyadami. Jarjarte abdii hin kutin. Abdii fi obsaan gara funduraatti tarkaanfadhu. Yommuu rakkoon ykn dogongorri uumamu rifatte jijjiramaa fi foyya’iinsa irraa duubatti hin mucucaatin. Yommuu gufuun si muudatu marsaa jijjiramaa tokko irraa marsaa itti aanutti akka darbaa jirtuu yaadadhu. Gufuwwan jireenyatin rukutamte duubatti hin hafin. Wanta qabduun carraaqi. Insha Allah guyyaa tokko jireenyi tartiiba horatti.
Yoo salaatati sirritti maxxanxe Insha Allah guyyaa tokko balballi milkaa’inna siif banama. Salaata irraa dadhabaa fi akkuma argee nama salaatu hin ta’iin. Yeroo fi sirnaa isaa eegde salaatuf carraaqi. Salaata dhiisun kufaati fi dhiphinnaaf harka kennudha. Sheyxaanni salaata irraa duubatti si harkisuun nageenya si dhabsiisu barbaada. Yommuu inni akkana jedhe si wasawasu ‘Maaliif salaatta homaa irraa argataa hin jirtu.” ati immoo akkana jedhiin,”Asi badii. Salaata nu gachisiiste nageenya nu dhabsiisu barbaadda. Mee ilaali warroota salaata hin salaanne cinqii akkamii keessa akka jiran! Beekkadhe ani si hin dhagahu. Wanta feete yoo jette Insha Allah ani salaata hin dhiisu.Badii asi, na hin jeeqin.”
Niyyaa keessaa osoo hin beekin, yaaduma/mamii keetin murtoo hin dabarsiin. Yommuu namni tokko hojii gaarii hojjatu, niyyaa isaa osoo hin beekin ‘Riyaaf (na argaaf) hojjata.’ hin jedhin. Fakkeenyaf yommuu inni sadaqaa baay’ee kennu, ‘Namtichi kuni namoonni haa arganiif akkanitti sadaqaa kenna.” hin jedhiin. Niyyaa nama kamiyyuu Rabbii qofatu beeka. Yommuu yaanni akkanaa sammuu kee qaxxaamuru, jedhii ‘A’uzubillahi mina sheyxaani rajiim. Ani qalbii namoota irratti too’ata ta’ee hin ergamne. Wanta na hin galchine keessa maaltu na galchee? ”
Fedhii fi sheyxaana hordofuun madda jallinnaati fi badiiti.
Daandii sirrii Islaama hordofuun immoo madda qajeelinnaa fi najaa(baraaramaati).
Yommuu qalbiin As-Salaam (Madda Nageenya kan ta’ee Rabbiin) irraa garagaltu, nageenya eessarraa argatti?
Duuti tasa sitti dhuftiiti galaa qopheefadhu. Wanta boruuf of dura ergite mee takkaa ilaali, mil’adhu.
Wanta dhabdeef gaddaa fi abdii kutuu gadi fagootti lixuun dura, sababa itti dhabdee fi bu’aa isaa qoradhu. Fakkeenyaf, osoo telefoonni qaalin tee si jalaa badde ykn hatamte, gaddaa fi abdii kutuun haguugamu irra sababa fi bu’aa itti dhabde ilaali. Telefonni tee yookaa akka of tuultuf sababa ta’uu dandeessi. Kanaafu ishii dhabuun miira of tuulu sirraa kaasa. Yookaa hojii gaggaari akka hin hojjanne duubatti si harkisti. Kanaafu ishii dhabuun hojjataa cimaa akka taatu si taasisa. Haala kanaan bu’aa baay’ee qoradhu. Rabbiin wanta tokko yoo sirraa fudhatu Garmalee Mararfataa akka ta’ee ni hubatta. Kanaafu obsii, bu’aa isaa eegi. Gaddaa fi abdii kutuun bu’aa wanta dhabde hin dhabin.
“Ilmi namaa Rabbiif bitamuun ala furmaata ykn filannoo biraa hin qabu.” Yoo isaan Rabbiif hin bitamiin addunyaa aakiratti adabbii/azaaba hamaatu itti bu’a. Harka sheyxaanatti kufuun gammachuu dhabu. Yoo Rabbiif bitaman immoo addunyaa aakiratti nageenya fi gammachuu argatu, najaa bahuu.
Dhiiras ta’ii dubartiis ta’ii barbaachisummaa malee halkaniin ala hin turin. Galgala yeroon gara manaa deebi’i. Sababni isaas halkan yeroo sheyxaanni namoota baay’ee itti sobuu fi badiiwwan baay’een itti raawwatamaniidha. Halkan ala turuu yoo bartee godhatte yommuu fuutu/heerumtu yeroon gara manaatti deebi’un sitti ulfaata. Sababa kanaan rakkoowwan baay’een uumamu danda’u. Maatii kee balarra bu’a. Hiriyyoota halkaniin bakka hin taanetti si harkisan irraa fagaadhu. “Lakki amma halkanii ala turuu hin barbaadu.” jedhiini yeroon gara manaatti deebi’i.
Namoota gammachiisu fi na argaaf jette wanta badaa yookiin inuma wanta gaarii hin hojjatin, hin dubbatin. Namoonni akka si jajaniif dandeetti ykn qabeenya kee agarsiisuf hin carraaqin. Guyyaa tokko garmalee seenoftaati. Har’a gaarii sitti fakkaachu danda’a garuu boru keessa kee gaabbidhaan rukuta. Wanti ani yeroo darbee namoota gammachiisuf hojjadhe yookin dubbadhe har’a yommuu gochoota san yaadadhu gaabbidhaan rukutama.
Yommuu namni tokko gocha badaa isaa dhiise towbaa qulqulluu fi dhugaan gara Rabbii deebi’u, seena isaa/ishii darbe yaadachisuun, duubatti hin harkisin, bakka duraatti hin deebisin, madaa darbee itti hin kaasin. Inni/ishiin dukkana irraa gara ifaatti, dhiphinna irraa gara bal’innaatti bahaa jira/jirti. Kanaafu gufuu itti hin ta’in. Yoo dandeesse jajjabeessi. Ta’uu baannan “Nama badaa akkanaa turte,kana kana raawwataa turte, akkamitti kana dalagda fi kkf ” jechuun maqaa hin xureessin, duubatti hin mucucessin. “Namni towbaa qulqulluun gara Rabbii deebi’e akka waan hojii badaa hin raawatinitti lakkaawama.” Kanaafu arraaba fi gocha kee nama gara jijjiramaatti tarkanfataa jiru irraa eegi.
Hadhaa du’aatin arrabni kee goguun dura mi’aa zikriitin arrabaa fi qalbii tee jiisi.
Daandii dheeraa jireenyaa kana keessa osoo adeemtu yeroo tokko tokko jabeenya dhabda, abdii kutuun sitti dhagahama. Nama ol si qabu barbaadda. Garuu nama akkasi dhabuu dandeessa. Wanti hunduu sitti dukkanaa’u danda’a. Hin dhiphatin kuni hundi qormaata. Kuni tuqaa marsaa tokko irraa marsaa itti aanutti itti dabartudha. Marsaa itti aanu gaarii kan ta’etti darbuuf haala kee jijjiruuf carraaqi. Marsaa foyya’iinsa itti aanutti darbuuf sirritti carraaqi malee duubatti hin mucucaatin.
Hojiilee ibaada akkuma argite fedhii keetin hin hojjatin. Kana irra hojii ibaada Qur’aana fi Sunnaah ergamaa Rabbii (nageenyi fi rahmanni Rabbii isaan irratti haa jiraatu) waliin deemu hojjadhu. Hojii ibaada kamiyyuu Rabbiin biratti fudhatama argachuuf ulaagalee lamaan kanniin guutu qaba. Ta’uu baannan hojiin sun hanga fedhe gaarii fi bareeda haa fakkaatu fudhatama hin argatu.
1. Iklaasa – hojiin sun Rabbiif qofa jedhanii kan hojjatan ta’uu qaba.
2. Sunnaa Ergamaa Rabbii waliin kan deemu ta’uu qaba.
Kanaafu yommuu hojii gaarii kamiyyu dalagdu hojiin kee ulaagaale lamaan kana guutu fi guutu dhiisu of gaafadhu. Bida’a (wanta haarawa amantitti dabalame) hin hordofin.
Wanta dubbattuuf of eeggadhu. Jechoonni kee sii fi nama ati itti dubbattu miidhu danda’u. Jechoonni gaariin salphatti dagatamuu danda’u garuu jechoonni hadhaa dagachuun ni ulfaata. Keessa kee gaabbi fi gaddaan gubuu danda’u. Nama san osoo araarama gaafatte fi sii araarame jechoonni ati dubbatte sammuu isaa keessa hin haaqaman. Kanaafu arrabaa kee daangaa qabsiisuf tattaafadhu. Qalbiin namoota takkaa walitti madoofnan fayyisuun ni ulfaatati.
Yoo nama tokko Imaana isaatif /ishiitif jaallatte, gaa’ilaan(fuudhaa heeruman) dura itti hin dhiyaatin. Sababni isaas, hariiro haraama uumun kaayyoo barbaadame galma akka hin geenye taasisa. Yoo karaa haraamatin wal qunnamtan, walii bilbiluun,misejii walii erguun, wal qaxaruun wal jeeqxan. Dhumarrati immoo walirraa dheessutu dhufa. Inuma Imaanni keessan adeemsa keessa baduu danda’a. Kanaafu gaa’illi keessan barakaa akka qabaatuf obsaa. Santu isini caalati. Rabbirratti hirkadhu.
Dhugumatti yommuu qalbiin zikrii irraa qullaa taatu, gammachuu dhugaa fi tasgabbii dhabdi, walitti sunturti. Namtichi jireenya dhiphinnaa fi gammachuu hin qabne gaggeessa. Zikriin nyaata qalbiiti. Qalbiin nyaata kana yoo dhabde maal haa taatu ree dhiphachuu fi gadduu malee!
Nama Rabbiin badii irraa tikse dhugumatti milkaa’inna fi gammachuu galmaan gahe. Nama Rabbiin baditti dhiise immoo dhugumatti inni hoonga’e, kufaati fi gadda malee wanti inni argatu hin jiru. Kanaafu mataa keenya badii, hoongo, kufaati, gadda, dogongora fi kkf irraa of tiiksuf furmaanni keenya Kitaaba Rabbii (Qur’aana), Sunnaa ergamaa Rabbii (SAW) qabachuu, fi salaata, du’aayi fi zikritti maxxanuudha. Kanaan ala milkaa’inna fi gammachuu argachuuf furmaata biraa hin qabnu. Karaan biroo jallataa fi baditti kan nama geessaniidha. Karaan jalqaba sheyxaana ilma namaa gara baditti geessu salaata akka dhiisan gochuudha. Salaata dhiisnan yookiin sirnaan salaatu baannan namticha fedhii ofii hordofuun baditti of darba. Sababni isaas salaanni jabeenya fi wanteedha. Jabeenya fi wanteen kuni yoo namarraa mulqame namtichi qullaa fi dadhabaa ta’a, ijjannoon isaa ni laamshaya. Badii ofirraa ittisuu hin danda’u. Akkuma loltun durii yoo wantee (gaasha) hin qabaatin eboon takkamaan waraanu namni salaata hin salaannes waraanni sheyxaana takkamaan waraana, baditti dabarsa. Kanaafu salaata sirnaa fi sirritti salaatun badii irraa nama baraara, diina ofirraa ittiin dhahan. Kanaafu salaatatti maxxanuu fi sirnaan salaatuf haa carraaqnu.
Yeroo tokko jaartin dulloomtuun akkana jette,”Fedhii fi gammachuun hunduu darbee;kan hafe laalaa/dhukkubbii isaa qofa.” Kanaafu yeroo dargagummaa keessa jirtu kanatti,gammachuun hunduu akka darbu yaadadhu. Gammachuu xiqqaaf jette laalaa itti fufaa hin argatin. Obsi. Sabriin hadhaa gara mi’aatti jijjira.
Olola diinni kee ‘hijaabni uffata duubatti hafaadha, dubartii cunqursa’ jedhu dhageefachuun uffata kabajama ofirraa hin mulqin. Nama qullaa deemu caalaa namni duubatti hafaan eessa jiraa? Nama fedhii ofii, sheyxaana fi namoota gabra ta’ee caalaa namni cunqurfamaan eessa jiraa? Hijaabni kana hundarraa si baraara. Kanaafu jedhii Alhamdulillah hijaaba uffachuu keetif.
Yommuu namtichi fedhii fi qormaata sheyxaana moo’atu, gara moggaa ol’aanutti ol baha, sadarkaan isaa ni dabala. Nama cimaa fi murannoo qabu ta’a/taati. Fedhii fi sheyxaana hordofuun nama laamshessa, ijjannoo fi murannoo qancarsa, jireenya ifa dukkaneessa. Kanaafu obsaan itti qabsaa’i. Du’aa godhii, beekumsa si fayyadu barbaadi. Murannoon kee cimaa haa ta’u.
Hamaan arraba fi sammuu of hin dhukkubsin. Dubbii oli gadi guurun rakkoo fi gaddaa keessaa hin baanetti hin seenin. Namoota wal lolchisisuun cubbuu ofirratti hin baachisin. Aybii (hanqinna) kee dagatte kan namoota barbaadun wanta si hin galchineef of hin dhiphisin. Hanqinna kee irratti xiyyeefadhu. Jireenya mataa keeti jiraadhu.
Namoonni gariin daandii milkaa’inna shaakarra’aa kan hin taane gufuun kan nama hin dhofne se’u. Jijjiramaa fi milkaa’innaf imala jalqabu. Yommuu gufuun isaan dhoftu, yooma san wanta hojjachaa jiran dhaaban. Itti deebi’ani yaalu dhiisani abdi kutu. Kanaafu yommuu daandii jijjiramaa irra adeemtu, sabrii, abdii, ciimte hojjachuu fi tawakkula hidhadhu. Karaa irratti gufachuu dandeessa. Nama ol si qabuus ni dhabda. Achitti kufte hin hafin. Namoonni na jajjabeessan jette yeroo baay’ee hin eegin. Namoonni baay’een jijjirama kee hin barbaadan. Si jajjabeessu fi gorsuu dhiisanii dogongora sirra barbaadu. Gara duubatti si harkisu barbaadu. Carraaqi guyyaa tokko wayitti ni baata, abdii hin kutin.


text:
#OromoProtests – Mass Protests, March 16, 2016
#OromoProtests Guyyaa har’a Bitootessa 16, 2016 Agaazin magaalaa Gincitti akkaa suuraa gubatti gaartan kaanan gurramaa olan. Uummata keenya kan magaalaa Gincii rabbiin/waqni wajjiin haa jiratuu!
#OromoProtests the following people have been arrested today from Gujii zone Hayi Dima district Dawa kebele and taken to unknown place. March 16, 2016
1. Shimalis dhadacha
2. Qumbii danbalaa
3. Duuba birdheessa
4. Kotee garbii
5. Dastaa Aanolee
6. Eebbisa Aanolee
7. Lataa dawwa
WASANUU DIIDOO
Hangaftoota mul’iftoota artii muuziqaa Oromoo keessaa tokko kan ta’e weellisaa Wasanuu Diidoo, nama yeroo duraatiif Finfinnee galma ‘Hager Fikir Theater’ keessatti afaan Oromootiin wallise ta’uun seenaa galmeesse. Wasanuu Diidoo maasinqoodhaan sirboota qalbii nama hawwatan sirbuun kan beekkamu yoo ta’u, sirboota isaa keessaa “Maasaan gamaa lafa hin baatu” fi “Alam Mangistaata bira deemna” kan jedhu kan irra deebi’amanii sirbaman waan ta’aniif gurra namoota hedduu keessa kan jiraniidha. Haalli boca sirbaa inni ijaare, yeroo ammaa kanattis fakkeenya guddaa ta’ee wallisoota lafaa dhufan karaarra kaa’ee jira. Namni seenaa dalage yoomuu ni yaadatama!
#OromoProtests-(16.03.2016, #EndSlavery, Oromia) The “Bishaan Bishaan Revolt” will happen in Oromia soon as TPLF cutting water supply in many parts of Oromia.
This is a scene in Sude district, Arsi where people have to wait for days to get a jerrican of water.will come the Oromo resistance against foreign encroachment and domination in Oromia.
#BilisummaaOromoo-(16.03.2016, #XumuraGarbummaa, Oromiyaa) Harargee Lixaa Aanaa Daaroo Labuu magaalaa Machaaraa keessatti didaan bifa addaan itti fufee jira. Diddaan ahga yoonaatti deema ajiru amma illee hin qabbanoofne. Baay’inaan barattoti kutaa 9 fi 10 baratan section 11 keessaa section 3 qofatuu erga mormii yeroo darbe sanatii kutaatti deebi’e. Haaluma kanaan kanneen kutaatti deebi’anis, guyyaa har’aa yeroo boqonnaatti mormii dhageessisuuf yaalii godhaniiru. Haata’uutii, humna waraanaa dursitee waan dhaqqabdeef sochii barattotaa uggurtee jirti. Sababa kanaan waaranni agaazii mana barumsaa sadarkaa 2ffaa fi qophaa’inaa Daaroo Labuu kan magaalaa Machaaraa weeraree oole.
#OromoProtests-(16.03.2016, #EndSlavery, Oromia) Melbourne Oromos are heading to Canberra for 17th of March solidarity rally and for an important meeting with Australian Ministry of Foreign Affairs. It’s expected that Oromo community from South Australia, Western Australia, New South Wales and Queensland will join this important solidarity rally at Canberra.
=============
#BilisummaaOromoo-(16.03.2016, #XumuraGarbummaa, Oromiyaa) Kunneen miseensota Hawaasa Oromoo biyya Australia kutaa Victoria keessaa yeroo ammaa gara magaalaa gudditti, Canberra, imalaa jiran. Akeeki imala kanaa diddaa Oromoo biyya keessa deeggaruu fi miidhaa fi dararaa ummata Oromoo irra gahaa jiru mootummaa Australiatti beeksisuuf akak ta’e qindeessitooti ibsanii jiru.
Hiriira gamtaan gaggeeffamu kun Kamisa boruu, Bitootessa 17 bara 2016 gaggeeffama; hiriira kana irratti argamuufis hawaasti Oromoo Kutaalee Victoria, South Australia, Western Australia fi New South Wales gara magaalaa gudditti Australia, Canberra, deemuutti jiran.
Bakka bu’ooti hawaasa Oromoos itti gaafatamtuu dantaa alaa Australia Ms.Juli Bishop waliin akka dubbatan sagantaan qabamee jira.
#Oromoprotest guyyaa har’aa Bitooteesa 16/2016
University adaama kessatii diddaa Gaggeeffameen humni agaazii mooraa marsani jiru. barattoota hedduus dararaa akka jiran gabaafamee jira.
#BilisummaaOromoo-(16.03.2016, #XumuraGarbummaa, Oromiyaa) Duulli OPDO qulqulleessuu kan sadarkaa giddu galeessaa eegalame. Duula ammaa kanaan miseensoti OPDO sadarkaa giddu galeessaatti argaman qoratamanii, tarkaanfiin irratti fudhatama.
Duula kana milkeessuuf geggeessitoonni giddu-galeessaa OPDO har’a irraa eegalee guyyoota sadiif qorannoo taa’u. Duulli geggeessitoota giddu-galeessaa OPDO kun Magaalota Finfinnee, Adaamaa, Shaashamannee, Naqamtee fi Jimmaatti geggeeffamaa jira. Duula kanas dabballooti Wayyaanee kalalttiin kan hordofanii fi kan to’atan ta’uun beekameera.
#oromoprotests
Oduu Ammaantana 16 216 Roobii Har’aa Goodina Arsii Lixaa Aanaa Adaabbaa Magaalaa Adaabbaa keeysatti Mormiin Cimaan Gaggeeyfamutti jira . Mootummaan masgida rukuutuun amantiwwan biroo walin walitti buusuuf deemaa jira .
Humni Woraana Poolisa fi Fedraalli Ormiyaa Konkolaataa Hedduun Magaalaa Dodolaarraa Gamasitti Akka Fe’amaaran Jiraattota Naannootirraa Odeeffannoon Nugahe Ibseera Magaalaan Adaabbaa Humna woraaniitiin Akka Guutamte Nidhagahama Sagaleen Dhukaasaas Baay’inaan Akka Dhagahamuu Odeeffannoon Nugaheeraa Miidhaan Hanga Ammaatti Dhaqqabe Nun Geenne Intarneenni Guutumaan Guututti Akkan Hujne Hubanneerra .
#OromoProtests-(16.03.2016, #EndSlavery, Oromia)This is Abbas Roobaa Bulloo a 16 years old student who was gunned down by Agazi soldiers in Adaba town, West Arsi, today March 16, 2016.
======================
#BilisummaaOromoo-(16.03.2016, #XumuraGarbummaa, Oromiyaa) Kun Abbaas Roobaa Bulloo, kan waggaa 16 ti. Abbaas guyyaa har’aa Arsii Lixaa magaalaa Adaabbaa keessatti waraan Agaaziitiin ajjeefame.
Bitootessa 16,2016) Godina Harargee Lixaa fi Harargee Bahaatti magalota kannen akka Baddeessaa fi Aanaa Baabillee fi Calanqootti FXGn mootummaa abbaa irree wayyaanee akkuma raasetti itti fufeetu jira. Hidhaa fi ajjechaan kan irratti babal’ataa jiru Godina Lixa Harargee keessaa gochi diinaan raawwatamu hammaataa ta’ullee, ummatni keenya murteeffatee jira.
– Ajjechaa fi hidhaan boodatti nun deebisu
– Dhiigni dhangala’e akkasitti hin hafu; gumaa isaa BILISUMMAADHAAN baasna
– Hidhamtootni hamma bahanii fi hamma bilisummaa fi walabumma keenya
mirkaneessinutti qabson keenya itti fufa kan jedhu waraqaan gidduu kana bittimfamee jira.
Barataan kamuu hirmaannaa barumsaa dhaabee gara FXGtti fuula isaa guutummaatti deebisee kan jiru godina Harargee lamaanuutti jabeeffatee jira. Ummannis barattoota waliin dhaabbatee FXG galmaan gahuuf kutatee ka’ee jira.
Akka Oromiyaatti yeroo ammaa humni waraana wayyaanee kan qubatee jiruu fi konkolaataan daandiirraa dhagaa kaasu kan waraana magaalotaa fi dhaabbilee barnootaa yuuniversitiitti xiyyeeffatun socho’aa jiruu dha.
#BilisummaaOromoo-(16.03.2016, #XumuraGarbummaa, Oromiyaa) Godina addaa naannawaa finfinnee magaalaa sabbataa mana barumsa sadarkaa lammaffaa fi qophaa’inaa Sabbataatti ammaan tana ijoollee Oromootin FDG qabsiifame itti deemamaa jira.Humni waraana agaazii barattoota tumaa jira.
Barattooti garuu diddaa fi mormii isanaii jabeessanii jiru!
#OromoProtests-(16.03.2016, #EndSlavery, Oromia) These are students in Shambu ( Horo Guduru Walaga) continue with their protest
=====================
#BilisummaaOromoo-(16.03.2016, #XumuraGarbummaa, Oromiyaa) Kun Diddaa Oromoo kan Bitootessa 16,2016 Barattootni mana barumsaa qophaa’ina Shaambuutiin gaggeessame. Barattooti kunneen diddaa fi mormii isaanii karaa nagaatiin gaggeessuun gaaffii abbaa biyyummaa Oromoo akka deeggarran mirkaneessan. Didda akana booda dhaadannoo addaddaa dhageessisuun mana barumsaa cufanii galanii jiru.
Barattooti hedduunis sababa Kanaan hidhaatti guuramaa jiru.
#OromoProtests mormii Guyyaa har’aa Bitooteesa 16/2016 Harargee Bahaa Anaa Malkaa Balloo magaalaa Harawaacaa keessatti taasifame akkan fakkaata. Poolisootnii agaazii uummata reebaa jiran.


text:
Briteen jala bultii duula talaallii COVID-19 jalqabuu geessee jirti.
Hojjettoonni tajaajila biyyoolessa biyyattii fi maanguddoonni waaltaa eegumsa fayyaa keessa jiranii fi kanneen isaan kunuunsan kibxata borii talaallii kampanii dawaa Ameerikaa guddicha Pfizer fi kan Jarmanii BioNTech waliin ta’uun qopheessan isa jalqabaa fudhachuu eegalu. Dhaabbati waa’ee eegumsa fayyaa to’atu kan mootummaa talaallii sana erga raggaasisee booda ture kaka’umsi isaa kan jalqabu yoo ta’u, kunis Briteen uummataaf talaallii kennuu dhaaf biyya gama dhiyaa keessaa isee jalqabaa ta’uuf jirti.
Talaallii kennuun kun kan mirkanaa’e erga yaaliin isaa dhibba irraa harki 90 milkaa’aa ta’uun beeksisamee torbanneen booda. Briteen talaalliiwwan kampaniilee Pfize fi BioNTech dose 800,000 kan argatte yoo ta’u, kunis kan isheen bitatte miliyoona 40 keessaa ti. Firiijii qorri isaa degeree Celsius 70 gadii keessa taa’uun waan irra jiraatuuf talaallii kana erguun haall isaa ulfaataa dha.
Caasaan oduu Briteen akka gabaasetti giiftiin biyyattii maanguddoon waggaa 94 Elizaabeeth fi abbaan warraa isaanii kan umuriin waggaa 99 mootichi Philip amanamummaa talaallichaa uummataaf mirkaneessuuf ennaa tallaalaman kan beeksisan ta’uun ibsameera.
Gama biraan waaltaan Hindii Serem Yuniversitii Oxford waliin ta’uu dhaan kampanii dawaa Briteen Astrazenekaa dhaan oomishamaa jiru talaallii COVID-19 haala yeroo hatattamaaf gargaramuuf gaaffii dhiyeessee jira.
Warshaan dawaa oomishu guddichi kan addunyaa Serum, sababa talaalliin AstraaZenekaa qorra degerees Celsius 2-8 qofaa keessa turuu waan danda’uuf kan Pfizer/BioNTech caalaa kan Oxford simatee jira.
Prezidaantiin Indoneeshiyaa Jokoo Widodoo talaallii vaayiresii Koornaa Chayinaan oomishame biyya ibsanitti ergamuu dilbata kaleessaa labsan. Talaalliin sun Indooneshiyaa dhaan qoratamuu isaaf mootummaanis uummata miliyoona 270 tallaaluuf qophii xumuraa jiraachuu beeksisan.
Yunaayitid Isteetis keessaa kanneen qajeelfama eegumsa fayyaa to’atan talaallii Pfizer/BioNTech kan yeroo hatattamaa kennuuf dhiisuu murteessuuf kamisa dhuftu kan wal ga’an yoo ta’u wal ga’iin inni itti aanu immoo torban booda kampanii dawaa Ameerikaa keessa maadheffate Modernaan talaallii qophaa’aa jiru irratti mari’achuuf jiru.
Ministriin tajaajila eegumsa fayyaa fi namoomaa Alex Azar dhaabbata oduu FOXf dilbata kaleessaa akka ibsanitti bulchiinsi nyaataa fi dawaaa US talaallii Pfizer yoo raggaasise, ogeessonni eegumsa fayyaa sa’aatilee keessatti dhukkubsattoota talaaluu jalqabu jedhan.


text:
Taammanaa Bitimaa irraa
DURADUBBII
Dubbiftoota barreeffata kanaa jaalatamoo fi kabajamoo, kunoo mataduree kanaa olitti agartan jalattan waa isiniif dhiyeessaa, mee na hoofkalchaa! Namni waan waraqaa fi qalama wajjin walqabatu hojjatu: barreessaa fi barreessituun, qorataa fi qorattuun, lallabaa fi lallabduun, galmeessaa fi galmeessituun, gabaasaa fi gabaaftuun, gulaalaa fi gulaaltuun, gaazexeessaa fi gaazexeessituun, barsiisaa fi barsiiftuun, barachiisaa fi barachiiftuun faa fi kanneen fafakkaatan cufti jechoota afaan ittiin hojjatanii sanii heddumminaan isaan barbaachisa. Namni martinuu waan afaan abbaa-haadha ofii (afaan dhaloota isaa) beekuuf, jechootaa fi sagaleewwan dassiiba-a (“common words“) irratti rakkoo hin qabu. Ammoo, sagaleewwan “jechoota ogeeyyii (“technical terms“) jedhaman irratti hanqina jechootaa qabaachuu dandaya. Keessumaa namoonni afaanota akka Afaan Oromoo jechuun isaan reefu, afaan manneen barumsaa fi manneen hojii faa tahanii irratti gufuuwwan tokko tokko isa dura jiraachuutu mala. Kanallee afaanonni addunyaa sadaffaa keessatti argaman marti ni qabu. Kana jalaa bawuuf, namni sun jechoota afaan san keessatti yeroo yeroon maddaa jiran duukaa-bu’uu qaba. Barreeffanni amma isiniif dhiyaatu kun karaa kanaan hamma wayii isin gargaaruu dandayaa, mee duukaa-bu’aatii galmee keessan irratti feetan keessatti facaafaddhaa!
SEENSA
Afaan Oromoo keenya jechoota hedduu, kanneen akka galaana Abbayyaa waraabamanii, akka cirracha Awaash guuramanii hin dhumne qaba. Afaan kun guutumaa guutuutti afaan sooressa; afaan raajeffamaa dha. Ginni-bittee Habashaa afaan keenya akka ittiin hin barreeffamne, akka ittiin hin baratamne, akka ittiin hin hojjatamne faa waggaalee 130 ol seera baasee, seeraan dhoowwullee fiixaan bawuu hin dandeenye. Phapphaasonnii fi qeessonni fannoo qabatanii: maqaa abbaatiin, maqaa ilmaa fi maqaa hafuura qulqulluutiin magananillee (basima-aab, basima-waldi, basima manfas-qiddus gazzichaalahu!” jedhanillee) homaa hin milkoofne. Ani mataan kiyya bara dhibba kudha sagalii fi saddeettamootaa (“1980s“) keessa ennaan waa barreessuu jalqabeeyyu karaa jechoota dassiibaa rakkoon tokkollee hin turre. Garuu, sagaleewwan ammayyaa irratti waa itti-rakkachuun kiyya hin oolle. Kan nama gammachiisu afaan kun waggaalee 20 keessatti rakkoo jechoota ogeeyyii sanis irra-aanuun sagaleewwan daran baay’ee maddisiifatee argame. Amma akka oggaa sanaa: “ikonomii“, “darajaa“, “pirograamii“, “— maaloo, maaloo faa jechuun loqoduun hin jiru. Oromoonni afaanuma isaanii keessaayyi jechoota kana burqisiifatani. Amma: “sadarkaa, sagantaa, hayyuduree, haalduree, dinagdee, binaggee, malbultii, jalbultii, xindachee, xinjiree — faa jedheetoo Oromoon koo yommuu dubbatu, waan walaloo dubbisu natti fakkaata. Oromoon uummata dubbii dhugaatiif uumame yoon jedhe, mirkana irratti hundaawuuni malee, dubbii hoowwisuu (hoo’isuu) kiyyaa miti!
Mee amma kanaa gadittan akka waayeen kanaa olitti badhaadhina Afaan Oromoo kaase kana, akka sirriitti qalbeeffattaniif isuma beektan keessaa waa isiniif dhiyeessa. Afaan Oromoo goosii (“verb“) tokko irraa goosiiwwan biroo gara jahaa baafachuu dandaya. Mee as irratti jecha “hojjachuu” jedhamu haa fudhannu:
hojjachuu
hojjatamuu
hojjachiisuu
hojjatachuu
hojjachiifachuu
hohojjachuu
hohojjachiisuu — faa.
Isaan kanneen irraayyis jechoota danuu baafachuun seeruma afaan biyya Gadaa kanaati:
hojjaa > hojii
hojjataa – hojjattuu
hojjatamaa
hojjachiisaa – hojjachiiftuu
hojjachiisa
hojjatama
hojjachiifataa – hojjachiifattuu — faa.
Ani isa kanaa olii kana akkuma fakkeenya bicuu wayiittan isiniif dhiyeesse malee, afaan Oromootaa, afaan abbootii Gadaa fi afaan haadhotii Siiqqee kun guutumaa guutuutti afaan sooressaa fi dilbaayaa dha. Afaan keenya kun badhaadhummaan of badheessa callaa otoo hin taane, afaan bareeddina isaatiin rajeffatamuu fi afaan gurraa fi qalbiitti tolu. Akkuma Afaan Xaaaliyaan kan midhagina isaatiin baayee raajeffatamuu saniiti. Eeyyee, inni afaan nadhii dammaa ti! Afaan Waaqni nadhii dammaa godhee nu badhaase kana, nutis kan ammaa caalaa akka badhaadhuu fi akka guddatuuf alaa-manaa irratti hojjachuu fi ittiin-hojjachuu qabna! Ani ergan ishii tana jedhee, mee amma armaan gadittan jechoota hardhaaf kutaa kana jalatti galuu qaban tokkoo hamma dhigamii-shaniitti isiniif tarreessa!
JECHOOTA DIGDAMII-SHANAN HARDHAAF DHIYAATAN:
1) adaala – desert ( = humma)
2) addoo – mask
3) barruulee – journal
4) barkurnee – decade
5) bardhibbee – century
6) barkumee – millennium
7) beenyaa – compensation
8) biyyalafaa – world (= addunyaa)
9) dinagdee – economy; economics
10) haaalduree – precondition
11) hayyuduree – secretary general
12) gamoo – building
13) jaagee – dwarf (= guuyyee)
14) jajjabee – militant
15) jirroo – corner (= golee)
16) labata – generation (= dhaloota)
17) malbultii – politics (= taliiga, siyaasaa, polotikaa)
18) rakaa – institution (= dhaabbata)
19) ribee – nerve
20) roogessa* – activist
21) sadarkaa – stage (= gulantaa)
22) Sagantaa – programme
23) sheeba – sea-coast, sea-shore (= moggagarbaa)
24) xindachee – geology
25) xinjiree – biology
WABIIWWAN
Maddawwanin jechoota kanneen irraa argaddhe gaafan barreeffata kana guutumaa guuttuutti xumureen hundaa isaanii isiniif dhiyeessa. Garuu, ammaaf: a) Tamene Bitima; A Dectionary of Oromoo Technical Terms, Oromoo-English; Rüdiger Köppe, Köln 2000; Finfinnee 2000 waa keessaa ilaaluu dandeessu!
______________________ Hubachiisa Miiljalee __________________________
* roogessa (dhiiraaf); roogettii (dubartiif) ; roogeyyii (nama baay’eef)!
Itti-fufa!


text:
Dallansuun nama biyya Arabaa ta bulchoota isaanii hujii irraa buusuuf ykn “jijjiirama” fiduuf lolan,Tuniiziyaa jalqabdee lafa hedduu waliin geette.
Bulchootii hagii tokko baqatanii,kaan qabamanii kaan waraanaa walitti jiran. Gadaafii,prezdaantii Liibiyaa ganna 42 bulchitee bu’i jedhanii sobaa fi sobaatalleen dadhaban.Uummatatti na filatee Liibiyaa warra biyya balleessutti hin kennu jedhee dide.
Waraanii NATO ummata nagaa badii dhowwaa jedhee teessoo mootummaa Liibiyaa,kuusaa waraana,teessoo prezdaantii Liibiyaa ji’a jahaaf dhaanaa bahe.Warrii mootummaa kana gara galchuuf lolu ammoo tana jala hadhatee hadhuma hadhee prezdaantii Liibiyaa hujii irraa buufate.
Teessoo Gadaafii fudhate,Gadaafii fi miilota isaa asi cophxeellee hin garre faanallee hin agarre.Taatullee Gadaafiin biyya tana hantuuta,warra harka dhiigaa (warra hujii wanjala hojjate),warra biyya balleessuu faatti hin kenninuu jedhee lafuma jiruu ummatatti dhaamate.Oduun hagii tokko Gadaafiin biyyaa hin baane soqaa barbaadaa jedhee barbaaduutti jiranii jetti.
Waraanii Gadaafiillee ka jiru mana bulchaa isaanii gama tokkoon itti dahatee loluufiitti jira,taatullee dubbiin akkuma baratan harka maratanii hin taane.Waraanii mootummaa Liibiyaa amma akka duriillee humna hin qabu, namuma hafetti loluufiitti jira.


text:
Prezidaantiin Iraan Hassan Rouhani biyyi isaanii Amerikaa waliin marii gam lameenii gidduu kan hin gaggeesine ta’u beeksiisan.
Paarlaamaa isaanii duratti kan dubbatan Rohaaniin akka jedhanti mariin kan gaggeeffamuu danda’uu yoo Amerikaan uggura Iraan irra keesse mara yoo kafte jedhan. Kana malees mariin gaggeeffamu biyyoota bara 2015 keessa walii galtee Nukleeraa yeroo tolfame mallatteessan martii argamuu qaba jedhan Rohaaniin.
Prezidaantiin Amerikaa walii galtee sana keessaa kan ba’an bara dabree yoo ta’u qabxilee walii galtee sana keessa jiran eeha qeeqanii booda. Biyyonni walii galtee kana mallatteessan Briteen Chaayinaa Faransaayii Raashiyaa Jarmanii fi Gamtaa Awuroopaa turan.
Traamp torban dabree gita isaanii kan Iraan waliin wal arguuf balballi banaa ta’u fi marii gaggeessuuf carraa gaariin jira jedhanii turan.


text:
Prezidaant baraak Obaamaan haadha warraa isaanii Misheel Obaamaa akkasumas itti aanaa prezidaantii ameerikaa Joe Biden sa’aatii Fulbaana 11 bara 2001 xayyaarri inni jalqabaa butame biilsa waaltaa daldalaa addunyaa lakkuu magaalaa New York keessa jiru keessaa tokko yeroo jalqaba itti rukutametti sirna calliinsaa White HOuse keessatti geggeessame irratti argaman.
Prezidaant Obamaa fi haati warraa isaanii immoo sirna yaadannoo minitstirii ittisaa United States ykn Pentagon keessatti geggeeffame irratti argamanii jiru. Xayyaarichi butame inni sadaffaan mooraa kana haleele namoonni dhibba hedduun dhuman.
Magaalaa New York keessatti balaa dhaqqabeen kanneen dhuman namoonni kuma sadii maqaan isaanii maatii isaaniin dubbifamee jira.


text:
AMBOO
Wayyaanonni Lafa Albuuda sanqallee to’achuudhaaf yaalii garagaraa godhaa jiru.
Albuudni Dhakaa,cirracha diimaa,biyyoo diimaa,Maarbilii,dhakaa nooraa fi kkf kan ummanni naannichaa jaarraa tokkoo oliif jireenyasaa ittiin geggeffachaa turedha.
Lafa kana ummatarraa fudhanii Wayyanota qubsiisuuf tibbana dargaggoo naannoo sanaa hiraarsaa jiru. Gocha kana kan duubaa oofaa jiru OPDO sadarkaa godinaa fi Kaabinoota Torbanoota darban dhangala’uu dhiiga ijoollee amboof sababa ta’anidha.
Guyyaa kaleessaaf dhengaddatti namoota 17 Miidhaa cimaa irraan gahanii Mana hidhaatti galchanii jiru. Wattaddarri fi polisiin federaalaa akka boofatti ijoollee keenya reebee Yaala fayyaa akka hin argannellee dhorkamanii Ambotti ugguramanii du’aaf jireenya gidduu gadoodu.
Namoota hidhamanii Mankaraaraa jiran keessa kan maqaan nu qaqqabe
1.Ababa chuchuu
2. mitikuu qorruu,
3. mitikuu hirphasaa,
4. faayisa hundesaa,
5. takkuu tasfuu,
6.birhanuu kasuu,
7. dassuu kassuu,
8.Abitii geetuu,
9.Abush siilashii,
10. Abiiti baqallaa,
11. mosee badhadhaa,
12. dassuu laachisa.
Dargaggoo hedduun ammallee adamsamaa kan jiran yoo ta’u baqatanii kan bosona keessa jiranis hedduu.


text:
Naannolee kanatti galgala sa’a 12 hanga ganama barii sa’a 12tti uggurri sa’aa kaa’ame kaafamee jira. Uggura kaafame keessaa tokko uggura sa’aa ta’uu obbo Siraaj Fageessaa beeksisaniiru.
Ennaa uggurri kaa’ame irra darbamu tarkaanfilee fudhataman keessaa kan kaafaman jiraachuu illee dubbataniiru.
Tarkaanfilee hambisaman keessaa tokkoffaan ajaja mana murtii malee nama to’annaa jala oolchuun akka hafu ta’eera.
Labsiin kun ennaa hojii irra oolee jirutti namni hidhame “Command Post” bakka murteesse akka turu gochuun ni danda’ama inni jedhus kaafameera.
Barnoota haaromsamaa kennanii kan gad dhiisamu gad dhiisanii kan murtiitti dhiyaachuu qabu dhiyeessuu kan jedhu, akkasumas yeroo kamiinuu taanaan ajaja mana murtiin ala uummata naannoo fi poolii waliin ta’uu dhaan meeshaalee yakki ittiin hojjetame to’annaa jala oolchuu, ykn bakka jiranii akka hin sochoone ugguruu kan jedhus hafeera.
Falls Church, Virginia (09/20/2022) – As previously reported by OLLAA, on August 30, 2022, an attack was perpetrated by Amhara…
Mekfira Hussein told Sahan Journal in early 2022 that her experience with hunger as a…
Baruumsi bu'ura jireenya ilma namaati. Barnoonni bu'ura waa hundaati. Manni barnootaa naannoo kee jiraachuu jechuun…
The Conflict Testing Ethiopia’s Nobel-Winning Leader
For several months, Ethiopia has witnessed an escalation of threats on various fronts, both internal…
In a sign of growing concern in Washington about the Civil War in Ethiopia, the…


text:
Kitaabon Hayyuu Fi beekaa Seenaa Ustaaz Ahmaddiin Jabal Afaan Oromoon Qophaahan .
Kitaaboon Beekaan Seenaa fi miseensi koree fala barbaadu hawaasa Muslimaa Ustaaz Ahmaddiin Jabal Mana Hidhaa keeysa tahani bareeysan lamma ( 2 )
isaanis
1, Nifaaqaa Fi Munaafiqoota Haguuggiin Eenyummaa isaanii kan dhoksaa yommuu Saaxilamu
2,Fir’awna Fakkeenyumtii Abbootii irree
Qur’aana fi Macaafa Qulqulluu bu’uura kan godhate
Alhmdulilaah Kitaabon kun lameenu yeroo ammat hojiin isaani xumurame Harka RDH Kan seenef yeroo gabaaba keeysat hawaasa muslimaa biyya keeysa jiraniif Biyoota ala jiraniif yeroo gabaaba keeysati akka dhaqabu yeroo isiniif himnu gamachuU guddatu nut dhagahaama .
Kitaabon goota hayyuu seenaa kanaan katabaman kuniin kan hawaasa baldhaa birat fudhatama argataniif ergaa fi barnoota gudda dabarsan tahu isaatin biyyoottan Aduunya heddu gubbat kitaabni Afaan Amaara Maxaanfama turuun issa ni yaadatama .
Kitaabon kun Ameerikat Qindeeysumma Dhaaba Risaala Internationaltin ni maxanfama kan jedhame Eegamuuf Biyyaa Saud Arabiyaat RDH Qindeeyfame kan maxanfamu tahu gamachu gudaan isin beeksifna .
Jarmayaalef gareelen Islaamawwa biyoota kamuu keeysati argamtan kitaaba hayyuu keenya kana fi seenaa qabeeysa taheef kan mana hidhaa keeysat katabame kana harka ummata baldhaa galchuudhaf akka irrat hoojatan waamicha isiniif taasifna .
Namootan kitaaba kana maxaansu barbaadan gama toora
email raadiyoodaandiihaqaa@gmail.com
laakofsa whatsapp +4745146851
skype Daandii.Haqaa ykn Hamza Borana
gubbat yoo nuf bilbiltanii fi bareeysitan deebi hatatamaan isiniif deebifna .
Allahu Akbaar !!!
Kitaaba seenaa qabeesa kana harka keeysan keeysa galfachuuf qophaaha nus dhufaa jira fedhii Rabbiitin !!!
Kitaaba Gootin kun hidhaa keeysa tahe bareeyse nut baldhina keeysa teenye akkamit hin dubifne ? akkamit irraa hin barane ?


text:
Kan ifni kessanuu akkanaa dukkanti teessan akkamumaa? Beekaan keessan kunoo kanaa Barnoonni isaa hangasumaa? Ifni keessanuu cillimii Tan dukkanaa waan himanii Hayyuun himtan kanumaa mii? …Read More »
Harmeen iyyitee ; jajjabee iyyaafattee
Teenyee hin ilaalluu; ka’I hin lollaa aabbee Dur yeroo abbaan koo qabu mootummaa Yeroo gadaan bulluu ; isa hundee dimokraasii Lammiin koo quufee ormaaf …Read More »
QUBEE OROMOO FI DIINOTA ISAA
Taammanaa Bitimaa irraa Qubeen Oromoo kun erga waggaalee 25 dura, bara 1991 keessa: hayyuuwwan, beektonni, dureewwanii, roogeyyii fi jajjabeewwan Oromoo dira sonaan guddicha wiirtuu …Read More »
JECHOOTA GAMNAA KUTAA 10FFAA
Bakkisuuf baktii Callisuuf dhaltii Mala saree dhaltee diddee barbaadaa? Mala saree ollaa Tan nama taate faallaa *** Summii itti godhan ima nyaattii Nabseen illee waa …Read More »
NU HAA BARAARU!!!!
Nu haa baraaru; Jedhee jechisiisaa Godhee goosisaa Kan afaan hammaatu Kan mataa jabaatu Hamiinis kan nama nyaatu!! Nu haa baraaru Nyaapha gargaaruu Fira ammoo …Read More »
QOOSAA:- ADDA DURUMMAA DUREESSA TOKKOO
QOOSAA:- ADDA DURUMMAA DUREESSA TOKKOO Akkuma beekamu biyyoota guddatan fkn USA keessatti namoota qofaaf osoo hin taane beeyladoota akka fardaafis kunuunsi addaa ni godhama. Fkn …Read More »
JECHOOTA GAMNAA KUTAA 10FFAA
Bakkisuuf baktii Callisuuf dhaltii Mala saree dhaltee diddee barbaadaa? *** Summii itti godhan ima nyaattii Nabseen illee waa boqattii Irraa kaasan ni kaattii Mala saree …Read More »
JECHOOTA GAMNAA KUTAA 9FFAA
DUBBII FI ABBAA DUBBII EESSA JALAA HOFFOLAN? Abbaan dubbii nu rakkisee maal nuuf eayya? Dhiyaa barii dubbimaan nutti deema. Dubbii isaa dhangaggaayaa sobaa …Read More »
Waa Shan Booda Waa Shan Jirti
Gamteessaa Sabaatiin JECHOOTA GAMNAA KUTAA 8FFAA Waa Shan Booda Waa Shan Jirti Qabeenyaa heddu kuufame booda hanni jirti Rakkoo booda baldhoon jirti Carraaqqii booda …Read More »
Grand Afaan Oromoo Project: Jabaannee jabaadhaa !
Loqodoota Saddeeti Jaatanii Guddicha Afaan Oromoo keessatti irratti hojjatamaa jiran keessaa 1. Gumii Loqoda Harargee( Ituu, Humbannaa fi 4N Qalloo,Anniyya) 1ffaa bahuu fi ammallee jabaattanii …Read More »


text:
Hogantoonni biyyoota afrikaa fi adduunyaa sarbiinsaa mirgaa namoomaa Itiyoophyaa, naannoo Tigiraay keessatti adeemaa jiruu irrati akka darann sagalee isaanii dhageesesanii fi tarkaanfii fudhatan dhaabannii mirga namoomaaa Aminastii intrnashinaal gaafateera.
Dhaabbanti ka biraan, International Rescue Committee yokaan IRC jedhamus, Tigiraay keessatti dubartootaa fi durboota irratti miidhaan hamaan geggessamuu ibsee, namoonni gochaa kana raaw’atan ammallee seeratti hin dhihaanne, jedha.
Mootummaan Itiyoophiyaa gabaasaalee lameen ammaa kanaaf deebii kennuudhqaa baateyyuu, ibsa muummicha-ministaraa Itiyoophiyaa dhiheenya kana paarlaamaa biyyattiif kennan irratti dabalatee, mootummaan Itiyoophiyaa sarbinsa mirgaa, rakkoo gi gidiraa lammiwwan naannoo Tigiraay irrtti raaw’atameef Adda Bilisummaa Uummata Tigiraay yokaan HIWEHAT balaaleffate.


text:
Godiina shawaa kaabaa keessatti bulchaan magaalaa shawaa Robiita Obbo Wubsheet Ayyaaleew kaleessa galgala lafa hojii turanii ennaa manatti galan hidhattoota eenyummaan isaanii hin beekamneen rasaasaan ajjeefamuu isaanii, waajirri dhimmi komuunikeeshinii bulchiinsa magaalaa beeksisee jira.
Yeroo kun ta’etti isaan bira kan turan haatii warraa isaanii midhaa irra ga’een wal’ansa fayyaa argachuun isaanii ibsamee jira.
Magaala shawaa Robiit keessatti dhalatanii kan guddatan Obbo Wuubsheet Ayyaaleew umriin isaanii 37 yoo ta’u ijoollee dhiiraa fi durba qabu turan. Sirnii awwalcha isaanii har’a kan raawwatamee ta’un ibsamee jira.
Nagaa fi nageenya magaalatti mirkaneesuuf jecha, sochiin Bajaajjii galgala keessaa sa’a lama irraa qabee hanga sa’atii shanti dhorkamuu, akkasumas qaamolee mootumman ala eenyu iyyu meeshaa waraanaa qabatee socho’uu akka hin dandeenye labsamuu Masfin Arraagee gabaasee jira.


text:
Gabaasa Qeerroo Adaamaa,Caamsaa 20,2014
Gabaasa Qeerroo magaala Adaamaa Caamsaa 20,2014 akka addeessuun ammaan dura sabboontotni barattootni Oromoo Yuuniversitii Adaamaa irraa hidhaman muraasni isaani tasa bakka buutee isaanii dhabamee ture,akka gabaasaa kanaatti odeeffannaan isaa karaa caasaa mootummaa Waayyaanee irran dhufeen barattoota sadii Yuuniversitii magaalaa Adaamaa irraa adda godhee mootummaan Wayyaanee isin FDG akka magaalattis tahe Yuuniversitii keessatti adda durummaan gaggeessaa turtan,jaarmiyaa Qeerroo Bilisummaa Oromoo gaggeessitu fi sochii qabsoo bilisummaaf dargaggoonni deeman waliin wal qabsiisuun bakka biraatti dhoksaadhaan reebicha hamaa isaan irratti raawwachaa turan. Amma garii isaanii gara mana hidhaa Maa’ikelaawwii bakka lubbuun ilmaan namootaa keessatti dhumte fidani jiru, kan hidhamanis namoota irraa adda baasanii bakka iji namaa hin argine dukkanaan golgalamee jiru keessatti dararamaa jiru. Isaan keessaa barataa Mokonin Kabbadaa kan jedhamu reebichi hamaan isa mudatee Hosptala galee jiraachuu isaa gabaasi maadhee Wayyaanee keessaa nu gahe addeessa. Barattooti Kunis:-
- Barataa Addunyaa Kiisoo-barataa Yuuniversitii Adaamaa waggaa 4ffaa suuraan isaa fuula kana irratti kan argamu,kanaan duras gabaasnee kan turre,
- Bilisummaa Daammana-barataa GC kan ture ykn kan barana eebbifamu,
- Mokonin Kabbadaa kan jedhamaniidha.
Egaa mootummaan Wayyaanee ammas ilmaan Oromoo hidhuu irraa kan boodatti jedhu miti kufaatiin isaa waan hin hafneef kana of oolchuuf mana hidhaa Oromiyaa keessatti baayifatee Oromoo kanneen sabboonummaa qaban hidhuutti sadarkaa maraannaa keessa seenee jira,hidhamuu fi dararamuu barattoota kanaaf barattootni sabbontotni Oromoo mooraa Yuuniversitii Adaamatti argaman hunduu ajjechaa,ariyama manneen barnootaa fi hidhamuu ilmaan oromootiif hawaasni oromoo hunduu akka nu waliin hiriiruuf FDG jabeessu dhaamsa dabarsina jedhu.


text:
– Qormaatota kaleessaa, kan har’aa fi kan boruu –
Berhanu Hundee
Kutaa Kudhasaddeettaffaa
Mootummaan Itoophiyaa jaarmayoota mormitootaa wajjin haasa’uu barbaaduu duuba shirri jiraachuu akka danda’u barreeffama kutaa isa kana duraa keessatti ilaalcha kiyya ibsuu yaaleen ture. Shirri kuni immoo addatti mooraa Qabsoo Bilisummaa Oromoo (QBO) keessatti walqoqqoodinsi jaarmayoota keenyaa akka uumamu fi humni Oromoo akka laaffatu taasisuuf waan ta’eef, shira kana dura dhaabbachuun dirqama Sabboontota Oromoo hundaa ti. Shirri akkanaa kun akka hin milkoofne fi qabsoon kunis gara fuulduratti akka deemu wanta godhamuu qaban tokko tokko barreeffama kutaa kanaa keessatti kaasuun yaala.
Mootummaa wajjin mariitti dhihaacuu dura jaarmayootni Oromoo waliin haasa’uu fi gaafii Oromoorratti ejjannoo tokko qabaachuu qabu
Akka kaayyoo isaanii fi galii isaan barbaadanitti adda baafnee yoo laalle, jaarmayoota Oromoo garee gurguddoo lamatti hiruu ni dandeenya. Gareen tokko warra hiree murteeffannaan uummata Oromoo akka mirkanaa’u qabsaa’an yoo ta’u; gareen biraa Itoophiyaa diimookraatofte keessatti gaafiin Oromoo deebii argachuu ni danda’a warra jedhanii dha. Wanti nama gaddisiisu garuu jaarmayootni kaayyoos ta’ee galii tokko ykn walfakkaataa qaban tokkummaa uumuu dadhabuu isaanii ti. Walittibaqanii hoggansa tokko jalatti ijaaramuun isaanii dirqamaa miti. Akka hawwii uummata Oromoo osoo ta’ee, tokkummaa kaayyoo (unity of purpose) ijaaruun silaa dirqama Oromummaa ture. Waan fedhiin dhuunfaa fi rakkoon biraas jiruuf kun milkaa’uu garuu hin dandeenye. Rakkoon kun caalaatti kan mul’atu immoo jaarmayoota Oromoo biyya alaa jiran jidduutti.
Osoo isaan biyya alaa keessatti walrigaa jiranuu yookaanis immoo maqaadhuma qabatanii taa’anii jiranuu, qabsoon biyya keessaa isaan gattee fagaattee deemtee jirti. Uummatni Oromoo isaan ni dhaabbannaaf, ni hogganna, bakka buuna jechaa jiran isaan bira dabree jaarmayootaayyuu hogganaa jira. Kanaafuu, maqaa qabatanii taa’uun; ibsa ejjannoo baasuun; hojiidhaan osoo hin agarsiisin jirra jirra jechuun yeroon irraa dabree jira. Amma wanti isaanirraa eegamu jarmayaa tokko ta’uun yoo isaan rakkise; waliin haasa’uu, eejjannoo waloo kan ifa ta’e tokko qabaachuu, jijjiiramni tokko tasa kan dhufu yoo ta’e akkamitti akka ittiqophaawuu qabanirratti waliin haasa’uu, karoora fuulduree (roadmap) waloo qabachuu fi waa hundaaf ofqopheessuu dha. Qaama kamiinuu wajjin haa ta’uu, mariitti kan dhiyaatan yoo ta’e, ajandaa waloo tokko qabaachuun murteessaa dha.
Jaarmayoota Oromoo biyya keessa jiran yoo laalle, Konfaransiin Federaalistii Oromoo (KFOn – OFC) jaarmayoota lama kan kaayyoo fi galii tokko qaban walittibaqsee jaarmayaa tokko ta’ee jira. Kuni silaa hundaafuu fakkeenya gaarii ta’uu qaba ture. Haa ta’u malee, akka Obboo Baqqalaa Garbaa dhihoo kana simannaa isaaf taasifamerratti dubbatee ture, nuti kan biraa liqimsuus ta’ee, kan biraatiin liqimsamuu hin barbaadnu jedhe osso hin taane, KFOnis balbala isaa banaa godhee jaarmayoota biroo kan isa wajjin kaayyoodhaan walfakkaatan simatee tokkummaa kaayyoo uumuun barbaachisaa dha jedheen amana. Jarmayootni walfakkaatan walittidhufuun yeroon isaa amma ta’uu qaba. Akkanatti walittidhufanii, ejjannoo tokko qabaatanii, ajandaa waloo tokkorratti yoo hin hojjenne, injifatamuun laayyoo ta’a.
Addi Bilisummaa Oromoo (ABO) fi jaarmayootni bilisummaa Oromiyaa bifa haaraadhaan cimanii argamuu qabu
Asirratti, jarmayoota bilisummaa Oromiyaa (Liberation Forces of Oromia) yoon jedhu, warra hiree murteeffannaa uummata Oromoo mirkaneessuuf qabsaa’aa jiran fakkeenyaaf kan akka Kallacha Walabummaa Oromiyaa (KWO), Tokkummaa Humnoota Bilisummaa Oromiyaa (THBO) fi warren kaayyoo fi galii walfakkaataa qaban hundaa jechuu kooti.
Waayee ABO yoon kaasu garuu, wanti hubatamuu qabu, ani garee tokkorraa dubbachaa hin jiru. Wanti nama gaddisiisu, har’a jaarmayootni maqaa kana qabatanii jiran heddoomanii jiru. Kana arguun gadda qofaa osoo hin taane qaanii dhas. Jaarmayaa guddaan, kan kallacha QBO ta’ee; injifannoolee fi bu’aalee gurguddoo argamsiise sun bakkee adda addaatti caccabee argamuu caalaa kan nama gaddisiisus ta’e kan nama qaanessu hin jiru yoon jedhe dhara hin ta’u. Mariin mootummaan Itoophiyaa mormitoota wajjin godhuu barbaadu ABO fi jaarmayoota bilisummaa Oromiyaa yoo hin dabalanne, bu’aa waan fidu natti hin fakkaatu.
Karaa biraatiin immoo, ABOn gareeleen hunduu walitti debi’anii, walittibaqanii hoggansa tokko jalatti jaarmayaa tokko ta’uu yoo hin dandeenyellee, walitti dhufanii waliin mari’atanii, ejjannoo tokko yoo hin qabaanne fi kophaa kophaa deemanii marii godhuu kan barbaadan yoo ta’e, bu’aa isaa caalaa gaaga’ama isaatu caala. Kophaa kophaa deemanii diina wajjin mar’achuus ta’ee waliigaltee fedhii uummata bal’aa Oromoo hin guunne tokkorra gahuun kisaaraa hundaa ta’a. Dogongora booda sirraayuu hin dandeenyetu godhamuu danda’a. Amma yeroo baay’ee murteessaa ta’e keessa waan jirruuf, ofeeggannoo cimaa barbaachisa.
Humni Oromoo kamiiyyuu, kan dhuguma uummata kanaaf bu’aa fiduu barbaadan hunduu, diina injifachuu fi egeee keenyaafillee bu’ura gaarii uumuuf, haal-duree tokko malee waliin haasa’uu fi ejjannoo waloo qabaachuun dhimma yeroon gaafatuu dha. Amaluma dur barame sana qabatanii; kophaa kophaa kaachuun kan ittifufu yoo ta’e, qabsaa’anii diina injifachuus ta’ee yookaanis diina wajjin marii godhanii waliigaltee tokkorra gahuun gonkumaa waan danda’amuu miti. Kanaafuu, warri kaayyoo adda addaa qaban ejjannoo tokko qabaachuun kan rakkisu yoo ta’ellee, warri kaayyoo fi galii tokko ykn walfakkaataa qaban tokkummaa kaayyoo uumanii ejjannoo tokko qabaachuun barbachisaa qofaa osoo hin taane dirqama ta’uu qaba jedheen amana.
Dhumarratti, wanti dagatamuu hin qabne tokko, jaarmayootni Oromoo waliigalanii, ejjannoo tokko qabaatanii, fedhii uummata Oromoo guutuuf gamtaadhaan mariitti kan hin dhiyaanne yoo ta’an, Dhaabbatni Dimokraatawa Uummata Oromoo (DhDUO) niillee akka jaarmaya hangafa fi bakka bu’aa uummata Oromootti oflaalee, waa hundaa murteessuuf deemuu mala. Kanaaf karaan saaqamnaan immoo gaafiin Oromoo deebii argachuun isaa shakkisiisaa ta’a. Maaliif yoo jedhame, OPDOn ammallee miseensa jaarmayaa AWDUI waan ta’eef, waanuma jaarmayichi kun murteessutu hojiidhaan argama jechuu dha. Akkuma dubbatamaa jiru, ammaayyuu kunoo isin bilisoomsinee, jijjiirama isiniif fidnee, kana caalaa maal barbaaddu jechaa jiruu mitii?? Kuni QBOtti gufuu waan ta’uuf, kana hubachuun barbaachisaa dha.
Dhimma biraatiin hanga walitti deebinutti nagaan turaa!
Ulfaadhaa!


text:
Barattoonni Yunivarsitii Amboo, ka mooraa Awwaaroo akka jedhanitti, humnoonni mootummaa federaalaa baatii tokko duraa jalqabanii mooraa yunivarsitichaa keessa buufatanii jiran, otuma barattoonni hiriira mormii hin ba’iin itti bobba’anii reebaa hidhaa jiran.
Yeroo barattoota gar-malee reeban, prezidaantiin Yunivarsitichaa, Dr. Mitikkuu Teessoo ka callisanii isaan ilaalan ta’uu dubbatu, barattoonni. Sanbata dabre kana yeroo mooraa Yunivarsitichaa keessatti reebichi geggeessamu, barattoonni garii baqachuu isaanii fi humnoonni mootummaa qawweedhaan faana-bu’uudhaan, kanneen argatan qullaa isaanii lafa ciibsanii tuman, jedhu.
Dr. Militkkuun gaaffii VOAn dhiheesseef kaleessa ennaa deebii kennan, wanna ta’aa jira – jedhaman kana, “ani homaa hin beeku” jechuun isaanii ni yaadatama.
Shawaa Kaabaa, magaalaa Ejeree keessatti, akkasumas, Hararghee Lixaa, magaalaa Asaboot keessatti barattoota irra reebichi hamaan geggeessamuu isaa fi garii immoo qabamanii hidhamuu dubbataa jiran, barattoonni fi jiraattonni.
Gama biraatiin, barreessaan Kongiresa Federaalawa Oromoo, Obbo Baqqalaa Nagaa, hidhaa fi reebichi miseensota keenyaa fi uummata keenya irratti geggeessamu itti fufee jira, jedhu. “Aangawoonni Bulchiisa Naannoo Oromiyaa moggaatti dhiisamanii, Oromiyaan ajaja humna waraanaa federaalaan bulaa jirti” illee jedhan – Obbo Baqqalaan.


text:
Jawar Mohammed
Amma ammoo wixineen kun qaama dhimmi ilaallatutti dhihaatee osoo hin ragaasifamin qaamni hawaasaa adda adda irratti mari’ata jedhan.
1. Qaamni dhimmi ilaalu jedhanii duuchuun maaf barbaachise? Innoo beekamaadha. Paarlaamaa federaalaati.
2. Qaamota hawaasaa adda yeroo jedhan eenyu baanan?
Dura gooftolii isaanii sodaatanii waan marqamaa akkasii gadi baasan. Amma ammoo ummata sobuuf battisaa jiran.
Mariin jedhame kun dhugaa kan tahu yoo taate;
1. Wixineen sun saffisaan hardcopy fi softy copy isaa haa faca’u.
2) Yunivarsitiilee hundatti barattoonnifi hayyonni marii banaa miidiyaanis dabru haa godhan.
3) Ummanni Oromiyaa guutu sadarkaa hundatti ifatti dhiibbaa takka malee marii haa godhu. Marii kana hayyoonni Oromoo, miseensota Caffee Oromiyaa fi miseensonni paarlaamaa federaalaa Oromiyaa bakka bu’anii jiran waliin haa geggeessan. Mariin kunis censorship tokko malee miidiyaan haa dabru
4) Caffeen Oromiyaa marii kanatti aansee walgahii isaa irratti falmaa ( debate) godhee wixinee san keessaa waan hin taaneef darbee kan ta’uuf dabalee raggaasisee federaalaaf haa ergu. Mariin kunis kallattiin TVOn haa dabru.
5) Paarlaamaa biyyattiitti falmiin banaadhaan irratti wl haa mormi. Mormiin kunis kallattiidhaan EBC fi TVOn haa tamsaafamu.
Kuni guutamnaan dhuguma ‘qaamni dhimmi ilaallatu’ irratti mari’ate jenna. Sanii achi tapha.


text:
Biyya Oromummaan yakka tahetti ayyaana sabaaf sablammootaa kan heerri mootummaa kijibaan dhaadheessanii fi federaalizimiin keessatti miidhamaa jirru baasee kabaju san irratti dhunfaaniis tahee Oromoo bakka bu’anii hirmaachuun yakka guddaa dha. Oromoon heera mootummaa biyya bulchaa jiruu saniin hanga arraa miidhamuu malee takkaa fayyadamee hin beeku. San kan nuuf mirkaneessu ragaa qabatamaan ummata keenya badii malee qe’ee itti qabeenya horatan naannoo soomaalee tan heera mootummaa wayyaaneetiin akkuma Oromiyaatti bultu keessaa buqqaafamanii harka duwwaa dirree irratti facaafamuu isaanii kan hin agarre hin jiru. Oromoon hanga ammaa waraana hanga funyaaniitti hidhate kan wayyaaneen ergiteen ajjeeffamaa, daangaa isaa saamamaa jira. Kana jechuun Oromoon sirna federaalizimii irraa bu’aan argate hanga arraa ajjeechaa lubbuu, saaminsa qabeenyaa, badii malee hidhamuu fi biyyaa ari’atamuu dha. Gama biraatiin osoo dhiigni ilmaan Oromoo ammallee daangaa fi qabeenya isaa irratti warra federaalaan deeggarameen du’aa jiruu ayyaana kijibaa irratti Oromoos tahee Oromoo bakka bu’ee qaamni hirmaatu kamuu dhiiga obboleeyyan keenyaa irratti dhiichisuun yakka hunda caaluu dha. Kanaaf, mootummaa naannoo Oromiyaas tahee namni Oromoo tahe kamuu ayyaana maqaa sabaaf sablammootaatiin Sadaasa 29, 2010 naannoo Affaaritti kabajamu irratti argamanii dhiichisuun salphina guddaa dha.
Ayyaana heerri mootummaa murteessee kabajamu irratti hirmaachuuf dura mirgi heerri san laate nuuf kabajamuu qaba. Sirna federaalizimii sanitti amanuuf dursa sirnichi nu fayyaduu qaba. Gama tokkoon kan nu ajjeessaa jiru heeraa fi sirna federaalizimii kijibaan xalayaa irra kaayame sani waan taheef isa san mormuu qabna malee heeruma nu ajjeessu saniin deebinee dhiichisuun ilaalcha wal rukutu taha. Kan nu ajjeessuus, kan cidha sobaatti afeeree nu dhiichisiisuus sirnuma sani waan taheef gonkuma fudhatama hin qabaatu. Sirnicha mormaa ayyaana sirni san qopheessu irratti argamuun ablee qara lamaa nama gooti waan taheef akkasuma ammallee sirnichi sirrii fi bu’a qabeessa tahuu isaa mirkaneessuu jechuu dha. Ummanni Oromoo kan mormaa jiruu fi ture sirna kijibaa kan bu’aa hanga firii xaafii Oromoo fi Oromiyaaf hin buusin san diiguuf akka tahe dagachuu hin qabnu. Osoo dhiigni keenya dhangala’uu dandeenyee dhiiga obboleeyyan keenyaa irratti dhiichisaaf mogolee dheereessuun yakka gubbaan yakka afeerrachuu taha. Yoo tarii sababa mirga keenya bahachuuf dura dirqama keenya bahuu qabna kan ja’amu tahe Oromoon mirga isaa qabsoon malee eenyu irraallee deebii bilisaan eeggachaa hin jiru. Mirga isaa fi biyya isaas Oromoon kan argatu wareegama hadhaawaan kafaluun malee gaafii wayyaanee gaafachuun miti. Sababni yoo MNO ayyaana kana irraa hafe Affaar waliin walitti nu mufachiisa ja’amuun dhiyaataa jiruus gatii hin qabu. Affaar waliin hariiroo kan cimsachuu danda’an ayyaanicha hirmaachuun osoo hin taane dhimma kanaan alatti waltajjii marii qopheeffachuun faa tahuu danda’a. Sirna federaalizimii fi heera mootummaan miidhamuu Oromoo Affaar miti Burkinafasoo fi Giiniibisaa’oonuu ni beekan.
Keessattuu ammoo Opdon (mootummaan Naannoo Oromiyaa) yeroo hedduu akka sirni federaalizimii kun Oromoo fi Oromiyaa miidhe ifaan ifatti dubbachaa turanii amma ammoo kabaja ayyaana sabaaf sablammootaa kabajna jachuun gara Naannoo Affaar yoo kan imalan tahe ykn ayyaanicharratti hirmaatan tahe duraanuu ummata sossobanii wayyaanee jalatti hidhuuf malee mirga Oromoo kabachiisuuf akka Oromoon miidhame dubbachaa kan hin jirre tahuu if irratti mirkaneessan jechuu dha. Ayyaana sabaaf sablammoota kijibaa irratti hirmaachuu osoo hin taane wanti guddaa fi ijoon mirga Oromoo kabachiisuu danda’uu dha. Kana mirkaneessuuf Opdon ifaan ifatti ayyaana maqaa sabaaf sablammootaan kabajamu kana irratti hirmaachuu diduu qabdi. Amma booda Oromoon osoo gubatuu akka hunqaa kokkofluun hin danda’amu. Waan isaaf hin taane ifatti mormuu qaba. Osoo ummanni isaan bulchan federaalaan ajjeeffamaa jiruu Opdon ummata Oromoo bakka buutee ayyaanicha hirmaachuun badii dhiifama hin qabne tahuu hubatamuu qaba. Keessattuu ammoo dhaadannoon ayyaanichaa wal danda’uu fi nageenya (‘መቻቻልና ሰላም’) ja’u Oromoo fi Oromiyaaf hin hojjatu. Oromoon takkaa nagaya hin arganne. Arrallee daangaa fi walakkaa biyyaattiis lubbuun Oromoo rasaasaan wareegamaa jira. Wal danda’uu kan ja’u ammoo Oromoon sabaaf sablammoota hunda danda’anii jiraachisaa jiraatanillee garuu naannooleen biraa ammoo Oromoo danda’aa hin jiran. Kan mirkaneessu ummata Oromoo 600,000 ol naannoo Soomaalee irraa buqqaafamuun rakkachaa jiranii ol ragaan numa hin jirre. Kana kan ja’u anaa miti dubbiitu ja’a. Tiyya tanuma, fixadhe an!
“Qabsoon keenya ijoon federaalizimii sobaa diiguu dha!”
…………..
Saphaloo Kadiir
Mudde, 2017


text:
Polisiin Kaanaadaa Dilbata kaleessaa shofeeroota kokolaataa fe’umsaa kanneen ugguura dhukkuuba KOOVID-19 irra ka’amee mormuundaan daandii Amerikaa fi Kaanaadaa wal argasiisuu cufanii turan bansisee jira.Hiriirtoota mormii kana gaggeessan kanneen hafanis kan hidhee yoo ta’u daandii cufuun isaanii dinagdee biyyoota lameenii miidhe jedhu.
Polisiin Windsor akka jedheetti, naannoo Riqiicha biyyoota lameen wal agarsisuu kan gama Kaanaadaa keessatti namoonni kan hidhaman yoo ta’u Kokolaataan akka hin sossonee Dilbata kaleessaa fudhamanii ugguraman ni jiru.
Namoonni daldala qaban, hiriirtoota Kanaan, naannoo keenya gadhisaa deemaa jechuun gaafataa turan.
Shofeeronni talaalii farra dhukkuuba KOOVID-19 argachuun dirqama ta’u fi uggurri dabalataa ka’amuu kan morman yoo ta’u, kunis weerara vaayrasii omikroon akka gad bu’uuf ta’uun ibsamee jira.