text:
Abdii Boruutiin
Gaafii akka mata dureetti dhiyaate kanaaf deebii otuu hin barbaadin dura, mee gaafii tokko kaasuun barbaada: Qabsoo Bilisummaa Oromoo (QBO) wajjin walqabsiifnee yoo ilaallu, Oromoon biyyattii ykn maqaa ishii kanarraa rakkoo qaba moo, sirna siyaasaa biyyattii ykn namoota sirna kana gaggeessanirraa rakkoo qaba? Biyyattiin tun maqaaa feete haa qabaattu; maqaa haaraallee moggaafattee ittiin haa yaamamtu; hamma sirni gabrummaa, kan bar-dhibbee tokkoo fi wal’akkaa ishii keessatti ijaaramee hidda cimaa baase, kun hundee isaa wajjin buqqisamee hin badnetti impaayarittiin tun haadha saboota hundaatuu ta’uu hin dandeessu. Kanaaf, QBOnis kan xiyyeeffatu isuma kanarratti malee, maqaa biyyattii kanarraa rakkoo waan qabu natti hin fakkaatu. Haa ta’u malee, maqaa kanaan miidhaa guddaan saba Oromoorratti waan godhameef ykn godhamaa jiruuf, maqaa’uma kanaa dhagawuu hin barbaadnu kan jennus yoo ta’e, kunis mirga keenya dha.
Dubbii kana ifa godhuu dhaaf, akkamitti maqaa kanaan (maqaa Itoophiyaatiin) uummata keenyarra miidhaan ga’e ykn ga’a yoo jenne, Habashootni galgalaa ganama maqaa kana faarsaa; tokkummaa biyyattii tanaatiif iyyaa; sababa kanaan qabsoo bilisummaa uummatoota cunqurfamanii dura dhaabbachuuf waan danda’an hundaa waan godhaniif, sirna ishii keessa jiru caalaa dura maqaa kanatu calaqqisee; sirni jiru kunillee akka itti fufu taasisa jechuu dha. Karaa uummata Oromootiin akkasumas uummatoota biroo, kan Habashootaan cunqurfamaniin yoo ilaalamu garuu, maqaa kanarraa jibba qabaatanillee ykn qabaachuu malanillee, kan isaan itti xiyyeeffatan sirnicha impaayaraatti malee, maqaarraa rakkoo waan qaban hin fakkaatu. Biyyattiin tun, maqaa kanallee jijjiirrattee maqaa biraa kan fudhattu yoo ta’e, hanga sirnichi hin diigamnetti maqaan kun fudhatamuu ykn fudhatamuu baachuun hiika hin qabu jechuu dha.
Gara gaafii mata dureetti deebi’uu dhaaf, biyyi Itoophiyaa jedhamtu tun, akka teessoo lafa ishii kan ammaa (current geographical location) kanattis haa ta’u; yookaanis ammoo akka namootni tokko tokko barreessanitti, Itoophiyaa kibba Misraatti jalqabdee hamma Keeniyaatti bal’attus haa ta’u; karaa’uma fedheenuu haa ilaalamtu; dhugaan lafa kanarra jiru garuu, hamma sirnichi impaayaraa hin diigamnetti biyyi tun yoomiyyuu biyya haadha saboota hundaatuu ta’uu akka hin dandeenye dha. Jaalannus jibbinus dhugaan kun hubatamuu qaba. Tooftaa fi tarsiimoofi jennees wanti gowwoomnu fi walis gowwoomsinu jiraachuu hin qabu. Haa ta’u malee, gaafiin asirratti ka’u, “Akka sirni impaayaraa kun diigamu; akka biyyi tun haadha hundaatuu ta’uu dandeessu, maaltu godhamuu qaba?” kan jedhu ta’a.
Gaafii’uma “akkamitti?” jedhu kana duraa’iyyuu gaafiin: “Impaayarittiin tun sirni ishii diigamee, biyyatiinis haadha hundaatuu ta’uu dandeessii?” kan jedhu dagatamuu hin qabu. Dhimmi kun asirraa jalqabee ilaalamuu qaba jechuu dha. Yoo deebin gaafii kanaa “Eeyyen ni dandeessi” kan jedhu ta’e, kun gara gaafii “akkamitti?” jedhutti nama geessa. Yoo deebiin isaa “Lakkii hin dandeessu” kan jedhu ta’e garuu, gaafiin kanatti aanee dhufu, “maaltu godhamuu qabaree?” kan jedhu ta’a. Gaafii “ni dandeessi moo hin dandeessu?” jedhuuf deebiin ani, akka yaada fi ilaalcha kiyyaatitti qabu, gabaabumatti, yoo mirgi hiree ofii ofiin murteeffannaa uummatootaa kan kabajamuu fi hojii dhaan agarsiifamu ta’e, “eeyyen ni dandeessi” kan jedhu ta’a.
Gaafiileen dhimma kanarratti ka’an garuu, akka cancalaa walqabatanii deemu; waan dhaabbatanii miti jechuu kooti. Maal jechuun barbaade? Dhimma hiree ofii ofiin murteeffachuu jedhurratti gaafiin ka’u, “kun akkamitti danda’ama?” kan jedhu ta’a. Gaafiin biraa kan ammas itti aanee dhufu, “Hiree ofii ofiin murteeffachuuf Habashoota wajjin hojjennee isa kana mirkaneessuun ni danda’amaa?” kan jedhu dha. Gaafiin kun garuu kan salphaa’umatti deebii argatuu miti; gadi-fageessanii hubachuu barbaada. Kan mooraa QBO keessattillee rakkoo ta’u gaafii’uma kana jedheen yaada. Gaafii kanatu gaafii guddaa mata dureerratti ka’etti nama geessa. Kan sammuu kiyya keessatti shakkii uumullee gaafii’uma kana dha. Shakkiin kun hoo eessaa dhufe ykn madde? Maaliif sammuu kiyya keessatti uumamuu danda’e? Asitti aansee ibsuun yaala.
Duraan dursee, wanta tokko kanan jechuu barbaadu, Habashootni wanti isaan akka du’aatitti sodaatan walabummaa Oromiyaa ti. Waayee kana ijaan arguun hafee, dhaga’uullee waan barbaadan hin fakkaatu. Adda Bilisummaa Oromoollee (ABO) kan amanuu dadhaban sodaa kana waan qabaniifi. Waayeen uummata Oromoo fi ABO yoo ka’u, jechi isaan dafanii dubbatan akkuma barame jecha Afaan isaaniitiin “magganxal” jedhu dha. Oromiyaan, Itoophiyaarraa cittee yoo walaba taate, biyyi Itoophiyaa jedhamtu jiraachuu hin dandeessu jedhanii waan amananiif, karaa danda’amu hundaan kaayyoo kana dhabamsiisuu barbaadu. Kun olola oofuu otuu hin taane, waan irra deddeebi’amee dhaga’ame fi argame; dhugaa lafa jiru dha. Walabummaan Oromiyaa garuu, akka yaadaatti, karaa lamaan argamuu ni danda’a: karaa hiree ofii ofiin murteeffachuu (refreendamii) fi lolanii diina injifatanii argachuu dha.
Kanaaf,Habashootni karaa lamaan kanaa cufuu fi balleessuu barbaadu. Qawwee dhaan lollee, diina keenya injifatnee walabummaa Oromiyaa argachuu ni dandeenya kan jedhu ammaaf akkuma jirutti dhiisee (yeroo biraan bal’inaan itti deebi’a) gara hiree ofii ofiin murteeffachuu jedhutti deebi’ee, waan tokko tokko jechuun barbaada. Mee dhugaa haa dubbannu, Habashoota waliin hojjennee; isaan wajjin tumsa ijaarree; Wayyaanee kuffisnee; uummata keenya bilisoomsinee; sana booda ammoo uummatni keenya waan barbaadu akka murteeffatu; refreendamiitti geessina yaadni jedhu hafee; kanuma Wayyaaneen lafa keesse iyyuu “Article 39” yoo fudhanne, isuma kanaa dhabamsiisuuf Habashootni hammam akka carraaqan iccitii miti. Erga dhugaan kana ta’e ammoo, otuu humna keenya hin jabeessin; otuu tokkummaa keenya hin ijaarin; akkamitti isaan wajjin hojjetamee, mirgi hiree ofii ofiin murteeffachuu mirkanaa’uu danda’a?
Wanti biraa hafee, waanuma dhiyoo kana mul’ate akka fakkeenyaatitti yoo ilaalle, gaafii fi deebii ESAT Dr. Diimaa Nagawoo waliin godherratti wanti gaafataan sun dubbate ragaa ta’uu danda’a. Shakkiin isaan ABOrraa qaban dhokatee hin hafne. ABOn yoo Finfinnee gaye, walabummaa Oromiyaa labsuu ni danda’a; yookaanis ammoo, uummata Oromootiif filannoon yoo dhiyaate, walabummaa biyya ofii filachuu ni danda’u jedhanii waan yaadanii fi shakkii qabaniif, waayeen akkanaa akka hojii dhaan mul’atu hin barbaadan jechuu dha. Egaa, waayee kanarratti Habashootaan waliigallee; biyya takka Itoophiyaa takka, kan hundaafuu haadha ta’uu dandeessu ijaaruu dhaaf, ABOn kaayyoo ofii jijjiiruu qaba moo, Habashootatu dhugaa lafa jirutti amananii; mirga hiree ofii ofiin murteeffannaa uummatootaatti amananii fi kabajanii fudhatu?
Kan biraa ammoo, marii fi haasawa yeroo ammaa ABO garee jijjiiramaa fi Ginbot 7 waliin godhamaa jiru ilaalchisee, haasa’a Obboo Amin Jundi walga’ii Dallas, Texas (USA) keessatti ta’erratti godhe dha. Akka nama tokkootti, akka yaada fi ilaalcha dhuunfaatitti yoon ilaalu, haasofni Obboo Amin godhe badaa hin turre. Wanta inni dubbate keessaa inni tokko (dhugaan tokko) biyyattiin Itoophiyaa jedhamtu tun, akka Habashootni “innaat hagar” jedhanitti hundaafuu haadha akka hin ta’inii dha. Kuni dhara miti. Otuu hundaafuu haadha taate; otuu hundaa walqixxeessitee akka ijoollee ofiitti ilaalte, rakkooleen hin uumaman turan; qabsoon bilisummaatuu hin jalqabu ture jechuu dha. Kanaaf, haadha hundaatuu ta’uu dadhabde. Akka haala amma jiruutitti, gara fuulduraallee haadha hundaa ta’uun ishii shakkisiisaa dha.
Asirratti wantin hubachiisuu barbaadu, warra jijjiiramaa qeequufii miti; Habashoota waliin hin haasa’inaa; wajjin hin hojjetinaa jechuufiis miti. Gaafiin banaa ta’ee jiru garuu, Habashootni waan barbaadani fi hin barbaadne; fedhii fi kaayyoo isaanii ifatti nutti himaa otuu jiranuu; balleessa kanaan dura godhamellee otuu yaadannuu fi beeknuu; maalirratti waliigallee, wajjin hojjenna jennee isaan waliin tumsa ijaaruu barbaaduu dha. Nutu kaayyoo keenya jijjiira moo, isaantu kan isaanii jijjiira? Yookaanis ammoo, gara lamaaniiyyuu (Oromoo fi Habashaa) kaayyoo keenyarraa hir’ifnee waan jiddugaleessa ta’e fi hundaafuu furmaata walii ta’u tokkorratti waliigaluu ni dandeenya yoo jedhame ammoo, kaayyoon akkanaa kun maali? Kaayyoon akkanaa kuni hoo Itoophiyaa haadha hundaa ta’uu dandeessu ijaaruu danda’aa?
Mee ammas waayee’uma gaafii fi deebii ESAT Dr. Diimaa waliin godhetti deebi’uun barbaada. Akka waan Dr. Diimaan jedhanirraa hubadhetti, baroota jalqaba sagaltamaarra, keessumaayyuu ammoo bara 1991, otuu sirriitti itti hin qophaayin; otuu humna ofii sirriitti hin cimsin; Habashoota (Wayyaanota) wajjin hojjechuu yaaluun hammam akka nu miidhee dha. Wanti dabre sun silaa har’a barumsa guddaa nuuf ta’uu qaba ture. Har’as kan dabrerraa barachuu garuu waan dandeenye natti hin fakkaatu. Of duuba garagalanii otuu hin ilaalin; bitaa fi mirga otuu hin mil’atin; baddaa fi jala otuu hin ilaalin; keessaa fi ala otuu hin hubatin; haala keessa jirru sirriitti gadi-fageenyaan otuu hin xiinxalin; diina’uma waloo hamaa amma jiru kana (Wayyaanee) kuffisuuf jennee; waan boru rakkoo nutti fiduu danda’u dalaguun furmaata bu’uraa waan fidu natti hin fakkaatu.
Egaa, barruu kiyya xumuruu dhaaf maal godhuu qabna? Rakkoolee keenyaaf mala ykn furmaata argachuu dhaaf, akka heerragaa foormulaan hin jiru. Ani akkuma yeroo biraa ammas kanan jedhu, furmaatni fi malli guddaan inni duraa, tokkummaa ilmaan Oromoo ti. Tokkummaa qabsaa’otaa fi jaarmayoota keenyaa ti. Humna cimaa diina injifatu uumuunillee ammaaf yoo dadhabame, sagalee tokko dubbachuu danada’uu dha. Karaa danda’amu hundaan humna ofii jabeessuu fi cimsuu dha. Humna ofii cimsuun ammoo, waraana (WBO) cimsuu qofaa miti. Kaayyoo tokkorratti waliigalanii; sagalee tokko dubbachuunuu humna ofii cimsuu ta’a. Wanti hunduu asirraa jalqabu. Yoo tokko ta’an; sagalee tokko dubbatan; uummatni bal’aanis nama duuba hiriira. Akka uummatni bal’aan nama duuba hiriiru garuu, kaayyoo fi adeemsa ifa godhuun dirqama ta’a.
Dhumarratti, kophaa kophaa deemuun; mooraa fi humna ofii otuu hin cimsin; projektii hin milkoofne yaaluun miidhaa fi gaaga’ama fida malee, furmaata bu’uraa ta’uu hin danda’u. Tumsa alaa barbaaduun waan hin oolle ykn hin hafne ta’uu danda’a. Haa ta’u malee, tokkummaa fi tumsa mana ofii otuu hin ijaarini fi hin hin cimsin gara biraa deemuun, bu’aa waan fidu natti hin fakkaatu. Uummata keenya gara gara hiree; mooraa keenya laaffisee; kan diinaa cimsa malee, karaa rakkoolee keessaa nu baasee; qabsoo keenyas galii hawwameen ga’u waan ta’u hin fakkaatu jechuu kooti. Kan dabrerraa yoo baranne malee, wanti fuulduratti dalagamus akkuma kan dabre sanaa ta’a. Kanarraa of eeguu qabna. Adeemsa keenya sirreessuun barbaachisaa qofaa otuu hin taane, murteessaa dhas. Akkuman barruu kiyya kan kana duraa keessatti ibse, akkuma Habshootni “boombii boru dhoowuu danda’u harkatti qabatanii waliin haasa’uun tokkummaa Itoophiyaa gaaga’a” jedhan, nuyi hoo maal haa jennuree?? Otuu itti hin qophaayin, waan boru rakkoo nutti fiduu danda’u har’a yaaluun qabsoo bilisummaa keenyaa hin gaaga’uu? Deebii gaafii kanaa dubbistoota barruu kiyyaatiif dhiisuun barbaada.
Galatoomaa!
Abdii Boruu: aboruu@gmail.com


c: text/html

text:
Are they fooling with us!
ነአምን ዘለቀ hoggana G7 duranii ኢዜማtti kan jijjiirame warra “Roadmap” Abiyyif kennee keessa tokko. Siyaasaa dhiisee jedhee yoo deemes Itoophiyaan diigamuuf jette jedhee deebi’ee dhufee waan qabuu dhangalaasee jira.
Gama diplomasii Itoophiyaa akka kuftee amanee maal goonu jdhee wowaata jira. Dhugaan hin qallatti malee hin cittuun akkasi.
“በብልፅግና ለአፈና የተዘጋጀው ሰነድ”
Siyoum Teshome poolisii Fedaraalaati, kan Finfinneeti, kan naannoo Amaaraati, NISA dha, MM biyyatti ti. Abbaa qabanyati.
Namni inni Yenat tube irratti hammeesse maqaa dha’ee utuu olee hin buliin hidhamaa. #Dassaalany_Dhufeera
kan mudatees kana.
Manni armaan gaditti argitan kun mana obbo Mangashaa Wadaajoo godina Horroo Guduruu Wallaggaa aanaa Guduruu ganda reefguddannee jedhamutti argamudha.Haala argamu kanaan waraanni fashistii mootummaa ilmakeetu bosona jira jechuun jalaa guban.Mana qotee bulaa Oromoo gubuun hedduu hammaatee jira.Wallagga bahaa aanaa Gudayyaa Biilaa,Ebantuu akkasumas shawaa lixaafi Horroo Guduruu Wallaggaa aanaalee hedduu keessatti manni qotee bulaa Oromoo waraana mootummaan kan duraa caalaa daran gubataa jira.
Related

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Waamichaa Hiriira Nagaa Barattoota Yuunibarsiitii Jimmaaf
Akkuma beekamu guyyaa uummanni Oromoo garbummaa jalatti kufee kaasee hanga har’aatti cunqursaa, doorsisni hidhaaf ajjeechaan, raawwachaa ture raawwachaas jira.
Oromoon garuu; mirga isaa kana kabachiisuuf mirga abbaa biyyuummaa kabachiifachuuf qabsaa’aa ture qabsaa’aas jira. Tibba kana immoo wanti Uummata keenya daangaa irratti raawwachaa jiru, akkasumas gochi garajabeenyaa kan uummati marti balaaleffatudha. Kanaaf ijaaf sagalee uummatichaa kan taanee miiraaf yaada tokkon waltaa’uun gaaffilee armaan gaditti tarreeffaman bu’uura godhanne hiriira ba’uun gaaffii nii gaafanna.
Gaaffiileen kunis :
- Afaan Oromoo Afaan hojii Yuunibarsiitii Jimmaa haa ta’u!
- Muummeen Afaan Oromoo cufamaa jiru hatattamaan furmaata argachuu qaba!
- Muummeen Folklore Oromoo cufamuusaa gadjabeessinee mormina!
- Waraanni Naannoo Oromiyaa fi Mooraa barnootaa keessaa ba’uu qaba!
- Weerarri daangaa Oromiyaa haa dhaabbatu!
- Hidhamtoonno siyyaasa Oromoo haa hiikaman!
- Barattoonni keenya sababa gaaffii mirgaa gaafatan qofaaf hidhamaa jiran halduree tokko malee haa hiikaman!
- Uummattoonni keenya naannoo Sumaaleerraa buqqaa’aniif buqqaa’aa jiraniif hatattamaan qubsumni ykn manni jireenyaa haa laatamuuf!
- Dhaabni siyyaasaaf waajjirri siyyaasaa mooraa keessaa ba’uu qaba!. Barataan hogganaa dhaabni siyyaasaa muudeen osoo hintaane nama ofiin filateen buluu qaba!
“Qaamni waliif hindhiigen Qeensa Xurii baatu qofa”
Qeerroo Bilisummaa Oromoo mandhee Yuunibarsiitii Jimmaa irraa
Sadaasa 27, 2017
Jimmaa Oromiyaa
Haalli Yuniversitii Jimmaa keessa jiru daran yaadessadha – https://t.co/ODldJcyU6a pic.twitter.com/u9GBx58r6j
— Kichuu (@kichuu24) November 28, 2017


text:
Daawwannaa Obaamaa Itiyoophiyaatti
Daawwannaa Obaamaan Adoolessa 27-28tti Itiyoophiyaatti geggeessan
VOA sagantaan Afaan Oromoo imala prezidaant Obaamaan Adoolessa 27 fi 28 Itiyoophiyaatti geggeessan ilaalchisuun gabaasa addaa dhiyeessa. Prezidaant Obamaan Finfinnee ennaa seenan muummicha ministeeraa Haayilemaariyaam Dessaaleny waliin illee wal arguuf jiru. Dhimmootii Imaammataa fi kan biyyoota lamaanii jechuun kan Itiyoophiyaa fi Ameerikaa akkasumas ka gamtaa AFriikaa fi duula shororkeessummaa irratti geggeessamu ilaalchisees ni mari’atu.


text:
Sadaasa 21,2014 Gabaasa Qeerroo
Barattooti Oromoo Sababaa Gaaffii Mirgaa Kaastan Jedhuun Hidhamuu fi Dararamuun Irraa Hin Dhaabbanne,yeroo ammaa kanas mootummaan EPRDf Wayyaaneen dargaggoota Oromoo irratti duula banteen barataa Rabbirraa Kushaa Bayeechaa sababaa sochii warraaqsaa deemu duubaan jirta jedhuun Ambo college Waliso branch keessaa accounting wagga 1ffaa kan baratu yakka tokkoon malee Sadaasa 20,2014 mana hidhaa magaalaa Waliisoo/Ejerrsa jedhamutti darbamuun ilmaan Oromoo naannichatti Oromummaan yakkamanii hidhaman waliin dararaan guuddaa irraan gahaa jira.
Barataa Rabbirraa Kushaa bakki dhaloota isaa godina Kibba Lixa Shaggar aanaa Iluu ganda Bilii jedhamutti kan dhalate yeroo ta’u.Yeroo dheeraaf sababaa Oromummaan yakkamaa akka turee fi yaada itti amanu dubbatee baafachuu dorkamaa turuun gabaasi nu gahe addeessa.


text:
Aanaan Qucaa Naanoo Ummata Kibbaatti aanaalee Godina Gammugoofaa keessa tokko. Ummanni Qucaa mirgi eenyumaa keenya nu haa kabajamuu jechuudhan koree dhaabee iyyata Mana Maree Feedhereeshiniiti ergate.
Miseensa koree ummataan dhabbate jedheme , Federeeshinii Itoophiyaatti iyyata 32faa galchuu Finfinneetti imalee keessaa Obboo Indiriyaas Haphisaa fi Obboo Hayilee Ayyisaa “ummanni gaafi kana erga kaasuu jalqabee tureera” jedhani, bara 2013 jalqabee Mana Marii Naannoo Ummata Kibbaatti akka seerii fi heerrii biyyatti eyyamutti gafii dhiheeffachaa turu dubbatan.
Dabalaniis, “Akka labsiin jedhutti gaafiin kun yeroo xinnoo keesatti deebi argachu qaba. Manni marii nanichaa oggaa 2 keessatti deebii kennu hoo dadhabee Manni Marii Fedeereeshinii dhimma kana laaluu akka qabuus herri biyyitti hin hima. Ogga sadeen kana keessatti egga kun hunduu hin taane,” jedhaniiru.
Koreen kun iyyanni amma kun hoo 32ffaa dhaaf dhihaate jedhanii deebiin amma ammatti akka hin argamnees tuqaniiru.


text:
Oromiyaa Miidiiyaa Neetwoork kan jedhamu sagantaan Televiziyoona Afaan Oromoon tamsaasu Bitooteessa 3, 2014 jalqabee Ameerikaa kutaa Minisootaa irraa gara Oromiyaa biyyoota Gaanfa Afrikaa fi Giddu Galeessa Bahaatti tamsaasuu jalqabee jira.
Keeblii Arabsaatiin sagantaan torban guutuu dhiyaatu kun Aadaa, siyaasa, hawaasaa fi misoomaa akkasumas kanneen biroo kan of keessaa qabu ta’uu koree hojii kana gaggeessuuf Daayreekteera Olaanaa kan ta’an Obbo Girmaa Taaddasaa Raadiyoo sagalee Amerikaaf ibsanii jiru.
Yaadi sagantaa Teleeviziyoonaa kana jalqabuu Oromoota biraa dhiyaatee deggersa uummata Oromoon kan gaggeeffamu ta’uu ibsan, Obbo Girmaan.


text:
Baatii tokko dura gara aangoo mootummaa ol aanaatti kan dhufan sochiiwwan muummicha ministeeraa Dr. Abiyi Ahimed itti dhiyeenyaan hordofamuu itti fufaniiru.Dr. Abiyi gara aangoo mootummaa sadarkaa ol aanaa kanatti kan dhufan ennaa biyyattiin muddiinsa keessa jirtutti.
Kanneen abdii irratti gatan hedduun bal’ina rakkoo jiruu irraa ka’uu dhaan jijjiirama eegu.
Kanaaf kanneen abdii irratti gatan, gara itti gaafatama kanaatti dhfuu isaaniif ilaalcha gaarii kanneen qaban lammiiwwan Itiyoopiyaa qaama hawaasa adda addaa yeroo mara yaada kennan qabu.
Gama kanaan sochii ji’a tokkoo kan muummicha ministeerichaa akkamitti akka gabaaggaman ilaalchisuun Iskinder hanga tokko dubbisee jira.
Dura taa’aan paartii semaayaawii obbo Yeshiiwaas Asaffaa akkas jedhu.
Haasawwan isaan dhageessisan fi daawwannaan isaan bakka adda addaati geggeessan gaarii dha. Kana irraa komee hin qabnu. Garuu gaaffiin ariifachiisaan jiru dirqisiisaa waan ta’eef jecha murtiiwwan ariifachisaa, ifaa fi murannoo gaafatan itti hin buune.
Sochiin kun uummata dhaqqabuufii jedhama. Garuu labsiin yeroo muddamaa yoo ka’e, asuma Finfinnee taa’anii dhaqqabuun ni danda’ama.
tokko tokkoon utuu hin taane hidhamtoota siyaasaa mara hiikuu, gaazexeessonnii fi namoonni siyaasaa beekamoon haa hiikamanuu malee, miseensonni semaayawii, kan paartii tokkuummaa fi kan MEAD amma iyyuu hidhamanii jidru.
Kanaaf sochii hojiitti hiikuu ilaalchisee hedduutu hafa. Haa ta’u malee haasaawwanii fi mariiwwan geggeessaman immoo abdachiisoo dha jechanii dubbachuun ni danda’ama.
Muummichi ministeerichaa naannolee adda addaatti argamuu dhaan bakka buutota hawaasaa waliin mari’achuun gaarii dha kan jedhan itti aanaa dura taa’aan paartii Medrek profeeser Beyyenee Peexroosiis dhimmootiin ariifachiisoo ta’an kaanis ni ilaalu jedhanii abdatu.
Miseensi paarlaamaa duraanii fi itti aanaa prezidaantiin Pan Afriikaa paarlaamaa Dr. Ashebbir W/Giyoorgis muummicha ministeeraa kana miseensummaa parlaamaa ta’uu dabalatee isaan beeku.
Yeroo mara nama waa dubbisu. Qophaa’anii dhufu. Sadarkaa kanattin isaan beeka. Gama beekumsaa rakkoo tokko iyyuu hin qaban.
Garuu rakkoo biyyattii attamiin irra aanu, qormaata guddaa dha yaaddoo jedhun qaban ture. Dhugumatti erga aangootti dhufanii qabee dursa kan kennaniif uummaticha tasgabbeessuu, gara tokkummaatti fiduu ture jedhan.


text:
Keeniyaan torban kana walitti bu’iinsa mootummaa federaala Somaaliyaa fi kutaa Juublaand gidduutti uumamee namoonni 20 ol ittiin ajjeefaman tuqatte jechuun kan Somaaliyaan himatte haaltee jirti.
Somaaliyaan muddama siyaasaa fi sabatiinsi dhabamuu isaa keessaa harki hollaa ishee akka jiru cimstee dubbatti jedha gabaasi Mohammed Yusuuf.
Dubbi himaan mootummaa Keeniyaa Cyrus Oguna Naayiroobii keessatti ibsa tuuta oduuf kennaniin biyyi isaanii muddama bulchiinsa Moqaadishoo fi kutaa federaalaa Jubland jiru waliin hidhata tokko iyyuu hin qabdu jedhan.
"Ogunaan akka jedhanitti nuti akka biyyaatti dhimma siyaasaa keessoo kan Somaaliyaa keessa hirmaachuu isa jedhu akka hin simanne ifaa fi ifatti ibsuu barbaanna. Kanaaf hoogganni Somaaliyaa martinuu Keeniyaa gara dhimma isaanii keessootti harkisuu irraa akka of qusatan gaafanna.
Nageenyi akka bu’uuf dhiibbaa gochuu itti fufana, hoogganoonni Somaaliyaa keessaa martinuu walitti bu’iinsa jiru marii dhaan haala furuun danda’amu akka uuman gaafanna jedhan.


text:
Koroonaa-vaayras irraa hubannoof
Akkuma beekkamu, dhukkubni Koroonaa-vaayras jalqaba biyya Chaaynaatti mul’ate. Tohannoo mootummaa Chaaynaa ala tahuun biyyoota Addunyaaw 60 ol gahuun isaa ifa. Hanga ammaattis namoota 3,252 guutuu Addunyaa irraa lubbuu galaafatee jira. Namoota 95,141 oltu dhukkuba kanaan qabamee jiruu jibbe. Dhukkubni kun saffisa nama sodaachisuun fiigutti jira.Hanga ammaatti dawaa amansiisaa dhukkuba kana wal’aanu ogeeyyoonni fayyaa hin arkanne. Doktoroonni hedduun talaallii dhukkuba kana namarraa ittisu oomishuuf tattaaffii jabdutti jiran.
● Dhukkubni hamaan lubbuu namoota hedduu galaafate kun ardii Afriikkaa, biyyoota 6 keessaatti muldhate jira. Isaanis Masr,Tuunisiyaa,Aljeeriyaa, Naayijeeriyaa, Seeneegaalii fi Morookoodha.
Akkamitti dhukkuba kana firraa eeguu dandeenya?
• Nama dhukkuba kanaan qabametti if-eeggannoo malee dhihaatuu hin qabnu. Keessattuu harkaan tuquu irraa if-eegaa. Hafuura kallattiin nama san irraa bahutti siqanii harganuunis hin barbaachisu.
• Deddeebisnee harka dhiqachuu qabna. Afaanii fi funyaan keenyaas bishaanin qulqulleessuu (afaan keenyaan Wudu’achuu dha).
• Mandiilaan funyaan fi afaan haguuggachuu qabna(shamarran Niqaaba uffatan dhukkuba heddurraa baraaramaa akka jiran asirraa barra).
• Bineensootatti dhihaachuu xiqqeessuu. Keessattuu bineensoota lafarra loohan harkaan qaqqabachuu hin qabnu. Dhukkuba kanarraa baraaramuuf Booyyee fi Karkarroonis bineensota nyaachuufi itti dhihaachuu hin qabne keessaahi(Muslimni duraanuu bineensota kanniinitti hin haajamu).
Dhukkubni kun mallattoo ni qabaa?
Mallattoon isaa maali? Mallattooleen Koroonaa-vaayras..
• Dhukkubbii mataa fi dadhabbii nafaa jabaa.
• Baay’inaan furriin namarraa yaa’uu.
• Oowwi qaama namaa 38 tti ol guddatuu.
• Qufaa hamaa
• Hafuurri namatti ciccituu(Hafuura baasanii galchuuf rakkachuu).
• Humna qaamaa mara irratti dadhabbii dhagahuu.
Yaa Rabbi ummata keenyaafi dhukkuba kana adda fageessi.
NUURALHUDAA
Soora Qalbii Muslimaa


text:
Oromia: Haala Kabaja Ayyaana Irreecha Malkaa bara 2017 ilaalchisee ibsaafi qajeelfama September 21, 2017Posted by OromianEconomist in Irreecha, Uncategorized.
Tags: Africa, Irreecha (Irreesa) Oromoo, Irreecha (Oromo Thanksgiving), Irreecha 2017, Oromia, Oromo, UNESCO world Heritage
trackback
Haala Kabaja Ayyaana Irreecha Malkaa Hora Harsaditti bara /2017 ilaalchisee ibsaafi qajeelfama
Tumaa Caffee Gumii Tokkummaa Abbootii Gadaa Oromiyaa kan Fulbaana 06, 2010 teessuma Odaa Bultumitti dhimma Irreechaa ilaalchise baase irratti erga mari’annee booda fudhannee jirra. Abbootiin Gadaatis dhimma kana sirriitti gadi fageessanii erga mari’atanii booda murtii bilchaataafi ejjannoo cimaan gadi bahuu isaaniitiif ni galatoomfanna. Haaluma kanaan ayyaana bara kanaa Qeerroon godinaalee hundaa erga mari’annee booda akkaataa kabaja ayyaana Irreechaa irratti ibsaafi qajeelfama armaan gadii baafnee jirra.
Akkuma nu hundi gaddaan yaadannu irreecha bara dabree irratti yakka seenaan hin irraanfanne nurratti hojjatamee obboleeyyan keenya dhibbaatamaan wareegamanii jiran. Ayyaanni baranaa kan yakka san itti yaadannuudha. Kanaaf waamicha Gumii Abbootii Gadaa fudhachuudhaan;
1) Ayyaanni baranaa kan obboleeyyan keenya bara dabre harka diinaatiin wareegaman itti yaadannu ta’a.
2) Ayyaanni kun nagayaan akka raawwatamuuf waamicha Gumuu Abbootii Gadaa fudhachuun Qeerroon tumsa irraa barbaadamu hunda akka goonu waadaa galla.
3) Ayyaanni kun akkuma aadaan ajajutti abbummaan Gumii Abbootii Gadaa Oromiyaatiin geggeeffamuu qaba.
4) Waltajjiin ayyaanichaa hooggansa Abbootii Gadaa jalatti dargaggoota saba biratti jaal’atamoo ta’aniin geggeeffama. Sagantaan ayyanichaa dursee waliigalteedhaan kan qophaa’u ta’a
5) Yakka bara dabre hojjatameef mootummaan hanga ammaa yakkamaa tokkos adda baasee hin adabne. Haala kana keessatti waltajjii irreechaa irratti qondaalli mootummaa kamiyyuu argamuun miira hirmaattotaa jeequun rakkoo uumuu waan maluuf akka hin argamne cimsinee akeekkachiifna.
6) Poolisiin Oromiyaa, hidhannaa maalee, nagaa fi tasgabbii uummata keenyaa eeguuf, hojii tikaa fi tasgabeessuu seeraan irraa eegamuu dhiibbaa tokko malee gochuutu irraa eegama. Hojii sakatta’iinsaa poolisiin Oromiyaafi namoonni Gumiin Abbootii Gadaa dursee filee leenjisuun geggeeffama. Namoonni kunis mallattoo addaa ittin beekaman laatamuufi qaba.
7) Akkaataan wareegamtoota bara dabree ittiin yaadannu
– Jala bultii ayyaanchiaa irratti sangataan doongoo obsuu mooraa Gumii Abbootii Gadaatti geggeeffama.
– Hirmaattonni wareegamtoota yaadachuudhaaf muraa sabbataa ykn huccuu adii harka mirgaattii hidhatu
– Kaayyoo qabsoo isaan irratti wareegaman bakkaan gahuuf murannoo fi waadaa haaromsuuf sabbata ykn muraa huccuu diimaa mataatti hidhatu
– Waltajjiin yeroo banametti daqiiqaa lamaaf caldhisuudhaan wareegamtoota erga yaadannee booda manguddoon warra wareegameef kadhannaa godhu. Walaloon yaadannoo gootota wareegaman yaadachiisuuf ta’u kan dursee Gumii Abbootii Gadaatiin raggaasifme ni dubbifama.
Haaluma kanaan Qeerroofi uummanni keenya akkuma durii baay’inaan Irreecha baranaa irratti hirmaachuun, gootota bara dabre nu biraa kufan kabajaan yaadachaa, haala Oromiyaafi Oromoo yeroo ammaa mari’achaa, ayyaana qabsoo hadhaawaan as gahe kana daran miira Oromummaatiin akka miidhagsinu waamicha isiniif dhiheessina.
Qeerroo Oromiyaa
Comments»
- 1. Irreecha 2017: The Oromo National And Cultural Holiday, Oromians in Millions Celebrating the Blessing Festival in Oromia and all over the Globe. And also remembering the October 2nd 2017 Bishoftu (Irreecha) Massacre | OromianEconomist - October 1, 2017
-
[…] Oromia: Haala Kabaja Ayyaana Irreecha Malkaa bara 2017 ilaalchisee ibsaafi qajeelfama […]


text:
Barnoota Telegram kutaa 6ffaa – waa’ee Bot baradhu
Barntoota Telegram kutaa 6ffaa kana keessatti kan ilaallu;
- Bot Youtube irraa vidiyoo buusu
- Bot vidiyoo sagaleetti jijjiiree nuuf buusu
- Akkasuma Bot Facebook irraa vidiyoo ittiin buufachuu dandeenyu
Akkuma beekamu Data faayyadamuun YouTube irraa vidiyoo buufachuu yoo barbaadne qarshii hedduu nu jalaa fixa. vidiyoo ykn sagalee barbaanne buufachuuf Aappii biroo gargaaramuus nu gaafata. bilbila xixiqqaa yoo kan qabannu tahe, Aappii biroo sanaaf mijataa tahuu dhiisuu danda’a. yeroo kanatti vidiyoo ykn sagalee barbaanne Youtube irraa buufachuuf mala salphaa fi gabaabaa isaa yoo faayyadamuun gaaridha. Kanaaf furmaata gaarii kan ta’u Bot Telegramaa isiniif dhiyeessineerra.
Bot kana yoo faayyadamtan qarshii keessan isiniif qusata, bilbila keessaniifis ba’aa hin ta’u, vidiyoo buufattanis faayila bilbila keessanii irratti save godhaa, akkasumas namaaf qooduus ni dandeessu.
Haala faayyadama isaa:
Liinkii vidiyoo buufachuu barbaaddan sana yoo qabaattan filatamaadha, yoo liinkii hin qabaatiniis asuma telegramaan search gochuu ni dandeessu.
Liinkii yoo qabaattan tartiiba kana sirnaan hordofaa:
- t.me/utubebot seenuun start godhaa
- Link vidiyoo keessanii paste gochuun itti ergaa
- Filannoowwan hedduun isiniif dhufu, vidiyoo fi sagaleen qulqullina garaagaraan isiniif dhufa. Kan fedha keessanii filattu. (Qulullinni xiqqoon hammi isaa xiqqoodha, qulqullina guddaan hammi isaa guddaadha.)
- Vidiyoo keessan hammi isaa guddaa yoo ta’e sekondii muraasa booda isiniif fida. Yoo xiqqoo ta’e dafee isiniif fida.
- Vidiyoo isiniif dhufe download gochuun daawwachuu fi faayila bilbila keessanii irratti save gochuu dandeessu.
Namoota liinkii hin qabneef:
- Jalqaba t.me/youtube seenuun start godhaa.
- Gara t.me/utubebot dhaqaa
- t.me/utubebot irratti jecha ‘@youtube’ jedhu barreessaa.
- Erga youtube jettanii barreessitanii booda sarara tokko siqsuun waan search gochuu barbaaddan barreessaa.
- Yeroo barreessitan inline mode dhaan filannoowwan garaagaraa youtube irraa liinkii waliin isiniif dhufu. isaan keessaa kan barbaaddan filachuun barreeffamicha gadi qabuun copy kan jedhu tuquun copy godhaa.
- Amma liinkii argattaniittu jechuudha. itti aansuun gara t.me/utubebot deebi’uun stepi olitti ilaalle hordofuun buufachuu ni dandeessu.
Facebook irraa Telegraamaan vidiyoo buufachuuf
Facebook irraa vidiyoo buufachuuf Bot garaagaraa ni jiru. isaan keessaa gaarii kan ta’an lama kan armaan gadiiti.
- t.me/anydlbot kan jedhamuudha. Bot kun kanneen biroo irraa kan adda isa godhu liinkii Facebook dabalatee liinkii youtube, instagram fi kan biroollee yoo argattanii paste irratti gootan vidiyoo fi sagaleen filattanii buufachuu isin dandeessisa.
Fayyadamni isaa salphaadha: start gootu > liinkii keessan paste gootu > sagalee fi vidiyoo isiniif dhufu keessaa filattu > vidiyoo ykn sagalee isiniif dhufu download godhattu.
Haa ta’u malee Bot kun hanqina tokko qaba. hanqinni isaas waan tokko buufattanii ammas lammaffaa buufachuuf daqiiqaa 30 eeguu qabdu.
2. t.me/anyvideodownloadbot kan jedhamu faayyadamuun ni danda’ama. Bot kun liinkii vidiyoo Facebook irraa copy ta’e paste yoo irratti gootan daangaa malee isiniif erga. haa ta’u malee sagalee kophaatti isiniif hin ergu. Sagalee kophaatti buufachuuf kan olitti jenne t.me/anydlbot faayyadamaa. daqiiqaa 30tti tokko tokko buufachuun itti gargaaramaa.
Barnoota Telegram dabarsine keessatti Gaaffii nuuf dhihaate keessaa tokko Bot maqaa isaanii nuuf himtan kana akkamitti argannaa kan jedhu ture:
Deebin isaa: Telegram kee seentee mallattoo search fuula jalqabaa irratti argattu tuquun maqaa Bot barbaaddee sana barreessita. Fkn t.me/anydlbot jechuun barreessita ykn anydlbot qofa barreessunis ni argatta. Fkn biraa channel keenya kan telegram argachuuf t.me/oromosamsung jettee search goota ykn oromosamsung yoo jettees gahaadha.
Bot, channel, Group ykn namoota dhuunfaa argachuuf maqaa isaan filannoo godhataniin barbaadda. (search goota) kuni immoo username jedhamee waamama. Nama ykn Bot ykn Garee tokko argachuuf username isaanii beekuu qabda. eega username argattee booda salphatti Telegram kee banuun search goota.
Barnoota Telegram kutaa 7ffaa: Yeroo dhiyootti..


text:
Ummata kana Itoophiyaa gama Kaabaa keesati eennummaa isaniif jedhanii walti qabamii fixan jedhanii himachaa turan.
Reeffa isaanii lafa duraan itti awwaalanii baasani akka gabaasaan VOA lafa sun dhaqe Yoonataan Zebdiyoos jedheti Mana Amantii Keessatti awwaalan. Namoota kana ji’aan duratit nama 600 caalaa eennummaa isaaniitiif jedhanii walti qabanii fixan jedhan. Duraan lafuma tokkoti biyyee itti deebianii oso seeraan hin awwaalinii turran jedhu.
Amma akka gabaasaa VOA jedhetti nama haga tokko nama 9 kaan ammoo 10n kaan ammoo 15n fulaa tokkotti awwaalan. Awwaalana kana irratti maatii nama isaanii irra fixanii fi bulchoota mootummaa fi abbootiin amaniis itti dhufan.
Jiraattotii Maaykaadiraa ammallee nagaa isaaniif akka sodaatanii fi mootummaan akka eegumsa jabeessuuf gaafatan jedhan.


text:
Barattoni Yunibarsiitii Saayinsii fi Teeknolojii Adaamaa, Yunibarsiitichi murtee seeneetiin dabarseen akka mooraa gadi dhiifnee maatitti deebinu nu taasise jechuun komatan.
Yunversitiin Saayinsii fi Teeknolojii Adaamaa gama isaatiin baratooni sababoota garaagaraan yaroo silaa barachuu qaban waan addaan kutaa turaniif barumsa hunda baratanii qormaata walakaa waggaaf fudhachuu hin danda'an jedha.
Kanaaf akka barumsi seemisteera kana haqamee seemisteera itti aanu Ji'a Guraandhalaa 25 hanga 26 akka haaratti akka galmaahanii barumsa isaani itti fufan murtaahe jedhee jira. Gabaasaa Muktaar Jamaal Caqasaa


text:
Ulaawwan daangaa Itoophiyaafi Ertiraa wal-qunnamsiisan hundi cufaman
Ulaawwan daangaa Itoophiyaafi Eretiraa walqunnamsiisan guutumatti cufamuu isaanii aanga'oonfi jiraatoonni naannoo sanii himaniiru.
Dangaan Humaraa-Omahajaar torbee darbe kan cuufame yoo ta'u, har'a ammoo Buree- Asaab cuufamuun isaa hogganaan Biiroo Sab-qunnamtii Uummataa naannoo Afaar Usmaan Idriis BBCtti himaniiru.
Daangaan hafan lama ammoo yeroo garagaaratti cufamuu isaanii ni yaadatama.
Ji'oota dura dangaan kunneen banaa ta'uu isaaniirraa kan ka'e uummata biyyoota lamaan jidduu daldalli ho'ee turuusaa ni yaadatama.
Fakkeenyaaf, Sudaaniif dhihoo kan ta'e daangaan Humaraa-Omahajaar osoo hin cuufamiin duraa sochii tiraafikii guddaa qaba ture. Daldaltoota Humaraaf daldalli ho'ee dolaara tokko Naqafa 15, akkasumas Birriin ammoo 28tti sharafaa turan.
Kanaan dura daangaan afraanuu yeroo garagaaritti banamanii kan turaan yoo ta'u, ammatti cuufamuu isaaniif sababiin ifa ta'e hin jiru. Daangaan kunneen cuufamuu isaaniitiif waanti ifa ta'e jiraachuu baatus; akka maddeen garagaraa ibsanitti yoo ta'e biyyoota lameenuu jidduu dhimmoota viizaafi qaraxa irratti hanqinoota jiraan foyyeessuuf jecha namoota miilaafi konkolaatan qaxamuraan hambisuuf akka ta'e ibsu.
BBCn dhimma kana adda baasuuf qamoolee kanneen argachuuf yaali godheera. Imbaasiin Itoophiyaa Asmaraatti argamu qaamni dhimma kanaaf deebii kennuu danda'u ministeera dhimma alaati jedha.
Ministeerri dhimma ala ammoo gama isaatiin dhimma dangaa wajjira ministeera muummee akka ilaallatu nutti himaniiru.
Hoggantuun Biiroo Komnikeeshiinii naannoo Tigiraay kan taate Aadde Liiyaa Kaasaa mootuummaan federaalaa uummataaf dhimma kana ifa gochuu akka qabu BBCtti himaniiru.
Itoophiyaafi Ertiraan daangaa km1000 ta'u wal dangeessu. Daangaan biyyoota lamaanii kana wal qunnamsiisaan isaan kamidha?
1. Zaalambassaa-Sarhaa
Balbaloota dura banamaan keessaa isa tokkodha. Kan dursee cuufamees isuma kanadha.
Namni tokko magaalaa Maqaleerra ka'ee Addigiratiin darbee; Zaalambaassaa osoo ce'ee ganda Ertiraa Saharaa jedhamtu gaha. Itti fufuun gara fuulduraa yoo deeme ammoo Sana'aan jirti. Karaarra ammoo magaloota xixiqqoo Adi Qayihiinfi Damqaharaan jedhaman darbee Asmaraa seena jechuudha.
Karaan Zaalambassaa Sahaar Fulbaana 1/2011 erga banamee booda daldalli ho'ee ture. Konkolaatonni gurguddoo midhaaniifi mi'a garagaraa fe'anii baayyinaan kan deemuu jalqaban erga daandichi banamee booda ture.
Ji'a Sadaasa darbe kana deebi'ee cuufame. Yeroo kanatti jiraattonni biyyoota lamaanii daangaarraa jiraatan walitti dhufeenya miilaan godhaniin alatti konkolaatadhaaf banaa miti.
2. Raamaa-Kisaad Iqqaa
Itoophiyaafi Ertiraan karaa kanaan riqicha laga Marab diriirfame irratti walqunnamu. Fiixee gama Itoophiyaatiin Raamaa gama saniin ammoo Kisaad jirti.
Karaan kun ammoo ji'a Fulbaana banamee Sadaasa cufame.
3. Humaraa-Omahajaar
Karaan kun ammoo gama Tigiraayiin kan Itoophiyaafi Ertiraa dangeessu yoo ta'u, Sudaaniif ammoo dhihoodha. Yeroo baname san sochii ho'atu jiru.
Karri kun ammoo guyyaa ayyana Qillee bakka hoggantoonni biyyoota lameenii argamanitti ji'a Muddee 29/2011 ture kan baname.
Daangaan kun Sudaan qofaaf osoo hin taane naannoo Amaaraafis dhihoodha. Kanaafuu namni Gondaar irraa gara Asmaraa imaalu tokko karaa kana filachuun isaa hin oolu.
Karaa Humaraan Tasaneyiifi Baarentuu darbee Aqurdaatiifi Karaniin darbee Asmaraa kan geessu karaan kun guyyoota muraasaa dura cufame.
4. Buree-Dabaayi Simaa
Daangaan armaan olii sadaan karaa naannoo Tigirayiin kan daangeessan yoo ta'u inni kaan ammoo naannoo Affaaritti argama.
Karri kun naannoo Affaar goree kan Itoophiyaa buufata doonii Asaab waliin wal-qunnamsiisudha.
Kunis Ayyana Bara Haaraa Itoophiyaatti kan baname yoo ta'u, amma garuu cufamuun isaa mirkana'eera.


text:
Kaleessa magaalaa guddoo Yemen Sana’a bakka buufata godaantotaattii balaan ibiddaa kahe lubbuu namaa galaafachuu IOM beeksise.
Buufata godaantotaa Immigreeshinii mootumama Yemeniin bulu Kamsa Wa Arbaa Iin jedhamutti balaan ibiddaa ka’e, xinnaatu lubbuu godaantota saddeetii galaafatee, 170 olimmoo madeessuu Karmeellaa Gudoo; Diirekterri waajjira jaarmayaa Godaantotaa IOM ka Kaaba afrikaa fi baha jiddu galeessaa dubbatanii jiru. Mss Karmeellaan IOM warra balaa kanaan miidhameef gargaarsa yaalaa akka taasisaa jiru himanii warra yaala fudhataa jiru 170 keessaa nami sagaltamni garmalee warra miidhame jechuun dubbatan.
Jiiin Nikoolas Biiyuuz Yeemnitti, bakka bu’aan dhaabbata baqataa UNHCR, UNHCR balaa godaantota kanarra gaheef gadda itti dhagame ibsaa jedhan. Biyuuz, UHNCR dhaabbilee gargaarsaa akka IOM duuka warri balaa kanaan miidhame yaala akka argatuuf tumsarra jira jedhan.
IOM lammuummaa namoota balaa kanaan du’anii fi miidhaan irra dhaqqabe ifa baasuu baatus, lammileen Itiyoophiyaa Yemen jiran garuu irra caalaa dhalattoota Itiyoophiyaati jedhan. Obbo Taajuu SIraaj bakka bu’aa baqattoota Oromoo Yemen jiraniiti, ka’umsa balaa kanaa yoo himan, rakkoo eegdota fi godaantota kana gidduutti mudateedha jedhan.
Haala ture yoo ibsan Baqattoonni hidhaan nuti hidhamne seeraan ala jechaan midhaan yoo lagatan humnootni poolisii Yemen dhufanii yoo baqattoota kana waan lagannaa gaafatan wal dhabdeen uumamae jedhu. Yeroo kana poolisoonni yemen aara imimmaansu godaantotarratti yoo dhukaasan sun uffataa fi bakka ciisichaa isaanii ‘firaashii’ turetti qabatee manni gubatee namnis miidhame jedhan. Obbo Taajuun namootni lubbuun darbe kaan gubatee, kaan ukkaamamee kaan ammoo wal dhiibbaa fi walirra ejjennaa yeroo kana tureen du’e jedhu.
Obbo Taajuun warri hidhamee balaan irra dhaqqabe kun lammilee Itiyoophiyaa dhiyeenya biyyaa baqatanii gara Yemen dhufaniidha jedhan. Dabalaniis Poolisiin Yemen dhiyeenya godaantotaa fi baqattoota Yemen keessa turan waraqaa eyyama jireenyaa yookiin ammo waraqaa baqataa hin qabdan jechuun hidhuutu nama hedduu hidhaaf saaxiles jedhan.
Waanti kun keessumaa dhiyeenya akka jalqabe, baqattoonnis ku nuuf haa furamu jechaan UNHCR gaafatanus galmeeni fi tajaajilli UNHCR kaan adda cituu himan. Kanarraa kan ka’es baqattoonni fi godaantonnis gidduutti rakkatanii jiraachuu eeru.
Bakka bu’aan hawaasa baqattootaa Obbo Taajuun balaa kanaan namootni du’an haga yoonaa baramuu baatamus, lakkoofsi namoota du’anii kan eeramee oli jedhu.
Baqattoonni fi godaantonni lammiin Itiyoophiyaa Yemen Jiraatanis, Sana’aan keessatti rakkoon lammilee Itiyoophiyaarra gahaa jiru dabalaa jiraa edhu
Dura bu’aan hawaasaa fi baqattoonni Itiyoophiyaa Yemen jiran ammas warra balaa kanaan du’ee fi miidhame adda baasuun rakkisaadha jedhu.
Oliiviyaa Heeden; qondaalli Waajjira Godaantotaa IOM Yemen, utuu balaan kun hin mudatin dura namootni 400 akka as jiraataa turan eeranii, garuu ammaa hojiin warra du’ee fi hafe adda baasuu itti fufuee jiraa jedhan. Mootummaan Itiyoophiyaas gama isaatiin waa’ee godaantota buufata keessatti du’an kanaa hordofaa akka jiru hime. Dubbi himaan Waajjira Ministeera Haajaa Alaa Itiyoophiyaa Ambaasaadder Diinaa Muftii rakkoon mudate ibiddi buufata godaantotaa keessatti ka’uu akka dhagahan himanii ak’umsa balaa ibiddaa kana fuulduratti qorannee ifa goona jedhan.
Ambaasaadder Diinaan, mootumaman lammilee Itiyoophiyaa Yeemen dabalatee biyyoottan baha jiddu galeessaa kaan keessatti rakkoorra jiranis biyyatti deebisaa jiraachuus himanii jiru.


text:
Bilixigna-Oromia!! ታምናላቹ እነኚ ልጆች እስር ቤት ታስረው ነው ያሉት!!
የግፍ ፅዋ ሞልታ ፈሰሰች! አዎ ግፍ የሚለው ቃሉ እራሱ ይሄንን ለመግለፅ በቂ አይደለም።
ወይዘሮ #ረሂማ_ገና
ትባላለች ፣ በዶዶታ ወረዳ በዼራ ከተማ ነዋሪ ነበረች። የሀጫሉን ግድያ አስታኮ በተፈፀመው በጅምላ እስራት ተይዛ ከፍተኛ ስቃይ በዼራ እስር ቤት እያስተናገደች ነው። ከብዙ ቆይታ በኃላ ሳትከሰስ ቆይታ በቅርቡ ከሌሎች 52 ሰዎችጋ በጅምላ ተከሳለች።
የረሂማ ባለቤቷም ታስሯል፣ እሷ ስታስተዳድራቸው የነበሩ ቤተሰቦቿ እንዳለ ታስረዋል።
የ15 አመት ሴት ልጇ ለቤተሰቡ ምግብ ታመላልስ የነበረች ልጅ በቅርቡ በኦሮሚየ ፖሊስ በደረሰባት ድብደባ ሞተች። ረሂማ እና እና የልጇ አባት የልጃቸውን ቀብር ተሳትፈው ሀዘናቸውን እንዳይወጡ አልተፈቀደላቸውም።
እነኚ ፎቶው ላይ የምትመለከቷቸው የ3 አመት ፣ የ6 አመት እና የ12 አመት ህፃናት ባዶ ኦና ቤት ያለ ቤተሰብ ቀሩ። የሚመግባቸው የሚንከባከባቸው ዘመድ ስላላገኙ ዛሬ ፍርድ ቤት ከረሂማ እናተቸውጋ ቀርበው ነበር፣ ፍርድ ቤቱም ልጆቹ ኸእናታቸውጋ እንዲታሰሩ አድርጓል። እንደዚ አይነት የመንግስት ግፍ ኦሮሚያ ላይ እና ከኦሮሞ ውጪ ሌላ ማን ላይ ይፈፀማል????
Oromo Political Prisoners Defence Team
Daa’immanni Oromoo Carraan Isaanii Mana Hidhaa Ta’e
Rahiimaa Gannaa jedhamti jiraattuu Aanaa Doddotaa Magaalaa Dheeraa turte. Ajjeefamuu Aartistii keenya Haacasluu Hundeessaa booda qabamtee dararaan daangaa hin qabne waajjira Poolisii Magaalaa Dheeratti irra gahaa ture. Amma L. G. 330812 irratti namoota 52 biroo wajjiin Mana murtii Waliigala Oromiyaa Dhaddacha bahaa irratti himatamtee jirti.
Abbaan warraa fi maatiin Rahiimaa geessa ta’e hundumtuu mana hidhaa jiru. Daa’imni waggaa 15 A/e Rahiimaa Waajjira Poolisii Magaalaa Dheeratti nyaata isaaniif deddeebisaa turte reebichi hangana hin jedhamne Poolisii humna addaa Oromiyaatiin irratti raawwatamee lubbuun daa’ima tanaa dabarte. A/e Rahiimaa fi abbaan warraa isii daa’ima isaanii tana awwaalachuu dhoowwamanii hanga ammaa booyicha keessa jiru.
Maatii A/e Rahiimaa keessas gaheessi manatti hafe hin jiru. Sabsba kanaaf Ijoolleen A/e Rahiimaa sadi kan umriin isaanii waggaa 3, 6 fi 12 ta’an saba hidhaatiin abbaa fi haadha ykn fira biroo malee mana onaa keessatti hafan. Harra dhaddacharratti A/e Rahiimaan ijoolleen isaanii filannoo biraa waan hin qabneef mana hidhaa isaan waliin akka turan gaafatan.
Manni murtii waliigala Oromiyaa dhaddachi dhaabbii bahaa dhaddacha harra(18/02/13) ooleen ijoolleen A/e Rahiimaa sadeen armaan gaditti ilaaltan tunniin haadha isaanii waliin mana hidhaa akka jiraatan ajajeera.
Yeroo daa’imman kuun mana barumsaatti ergaman daa’imman Oromoo mana hidhaatti ergamaa jiru. Maaltu Hafe jedhe Baqqalaan ilmi Garbaa
Related


text:
Qabsoon Bilisummaa Oromoo eessaa ka’ee garamitti deemaa jira? Kutaa Shanaffaa
– Qormaatota kaleessaa, kan har’aa fi kan boruu –
Berhanu Hundee, Bitootessa 24, 2018
Kutaa Shanaffaa
Barreeffama kutaa afraffaa keessatti, jaarmayootni siyaasaa Oromoo kan kaayyoo fi galii tokko qabanillee waliigaltee uumanii tokkummaa ijaaruu akka hin danda’in; tokkummaa ijaaruun hafee, caalaatti siriidhaayyuu waliin mormaa akka jirani fi sababa kanaan immoo waliigaltee dhabuun miseensotaa fi deeggartoota isaanii jidduuttillee akka ololli walirratti oofamu taasisuun isaas ibsamee jira. Rakkooleen jaarmayootarraa maddan kun hawaasota Oromoo keessattiillee bifa adda addaatiin hubatamaa akka jiranis barreeffama sana keessatti tuttuqamanii jiru. Barreeffama kutaa kanaa keessatti rakkoolee biroo kan mooraa keenya keessatti karaalee adda addaatiin mul’achaa jiran laalla,
Dhukkuba hin fayyine fi farra-Oromummaa, kan qabsoo sakaalu fi egeree keenya gaaga’u
Bittaa alagaa jalatti kufee waa hundaa dhabullee, Oromoon saba fi uummata aadaa fi seenaa bardeedaa qabu; kan SAFUU qabu, kan kabaja fi ulfina qabu, kan jaalal qabu, kan diimookraasii qabu akka ta’e fira dhiisii diinotni isa nyaachaa turani fi ammas jiranuu ragaa bahuu danda’u. Kanaafuu, uummata ykn saba kanarraa dhalachuun hangam nama boonsa!! Haa ta’u malee, adeemsa qabsoo kanaa keessatti akkuma goototni kumaatamaan dhalachaa as gahan kashlabbootni, gantootni, garaa-bultootni, galtootni fi safuu-dhabdootnis kumaatamaan dhalachaa akka jiran dhugaa lafarra jiruu dha. Kuni eessaa dhufe?gaafiin jedhu qorannoo fi xiinxala bal’aa waan gaafatuu dha. Maddi isaa waan fedhes ta’u isaan kun hunduu dhukkuba hin fayyine fi farra-Oromummaa ti.
Isaan kana qofaa miti; rakkooleen mooraa Oromoo keessatti mul’atan kan caalaatti diigaa fi farra-tokkummaa Oromoo ta’an immoo: gandummaa, naannummaa, oftuulummaa (inni kun amala diinotarraa dhaalamee dha), amantii fi laalcha siyaasaatiin walqoqqooduu fi k.k.f hunduu dhukkuba biraa kan caalaatti farra-Oromummaa ta’anii dha. Hanga danqaraan kun karaarra jirutti qabsoo bilisummaa tana diinota karaa lamaatu qormaata itti ta’aa waan jiraniif, galma gahuurraa turuu dandeessi. Rakkooleen armaan olitti tarreeffaman kun qabsoo har’aatti gufuu ta’uu bira dabranii; egeree keenyaaf bu’ura badaa uumaa jiru. Kana hubataa qofaatu arga. Warri rakkoolee akkanaa kana keessa seenanii daakaa jiran amma isaanitti hin mul’atu; garuu gaafa badiin tokko uumame booda ni ifaaf ta’a. “Amma naaf ife jedhe ballaan (jaamaan) mana gubee” jedhaa mitii ree Oromoon yoo makmaaku.
Jaarmayootni Oromoo kan gara garatti hiramanii jiran kun sababa kaayyoo fi galii qabsichaarraa qofaa kan maddanii miti, Gandummaa fi naanummaa hidda baasee as gahetu isaan kana dhalche jechuu ni danda’ama. Isaan garuu garaagarummaa kaayyoo fi galii QBO ti jedhanii himatu malee, sababni guddaan waan biraa ti. Osoo sababni biraa hin jiraannee maaliif warri kaayyoo fi galii tokko qaban addaan bahanii walitti dhufuu dadhabu? Rakkoolee gurguddoon nu hudhanii jirani fi qabsoottillee sakaallaa ta’an naanummaa fi gandummaa dha. Isa kanatti dabalatee amantiidhaan walqoqqooduun yoo mul’atu immoo, wanti hunduu too’annoo ala ta’u jechuu dha. Wanti too’annoo ala ta’u immoo gaaga’ama cimaa fida.
Gara jaarmayaatiin mee Adda Bilisummaa Oromoo (ABO) akka fakkeenyaatitti haa fudhannu. Ilaalchi siyaasaa fi ayidoolojiin garagaraa jaarmayaa kana keessa turanillee, akka natti fakkaatutti, bara 1991 dura jaarmayichi kun tokkummaa qaba ture. Osoo tokkummaan jiraachuu baatee, injifannooleen har’a Oromoon ittiin boonu kunuu hin argaman turan. Bara 1991 booda garuu fottoqinsa adda addaatu mooraa jaarmayaa kallacha QBO ta’e kana keessatti uumaman. Isaan kun dhugumatti garaagarummaa kaayyoo fi galiirraa maddanii? Ana natti hin fakkaatu. Rakkoolee armaan olitti ibsamantu bu’ura addaan bahiinsaa ti jedheen yaada. Kan ta’es ta’u, rakkooleen addaanbahinsa uuman kun rakkoolee biraa dhalchaa, baay’isaa babal’isaa deeman. Rakkoolee uuman kanaaf waliin furmaata barbaaduun hafee, quba walitti qabuu fi walirratti duuluun mala ta’e. Malli badaan akkanaa kun immoo diinaaf fala ta’e.
Har’a, rakkooleen gandummaa fi naanummaarrtti hundaa’anii uumaman sun gara ilaalcha siyaasaattis cehanii; abalu kana abalu sana, kun ABO dha, sun KWO dha, kun OPDO dha, OPDO Diyaasporaa ti, kun ADO dha jedhanii walirratti duulu. Hunda caalaa fi kan badii guddaa dorrobee jiru immoo, Afaanuma Oromoollee loqodaan addaan hiruudhaan, kun Wallagga, Shawaa, Arsii, Harargee, fi k.k.f jechuudhaan garaagarummaa biraa uumaa jiru. Isaan kun hunduu bakkee tokkotti yoo laalaman dhukkuba hin fayyine FARRA-OROMUMMAA ti. Haala kana keessattiiree kan diina injifachuu dandeenyu? Amaloota akkan sammuu keessatti qabanneetiiree kan biyya waloo takka ijaarrachuu barbaadnu? Akka dhiiga fi lafee Sabboontota keenyaatti qoosaa jirru hubannaa? Lubbuun gootota keenyaa lubbuu tiisisaa tii?
Har’a yeroon yeroo ilmaan Oromoo kutaadhaa, naannoodhaan, gandaan, amantiidhaa, loqoda Afaaniitiin, ilaalcha siyaasatiin walqoqqoodanii dhaa? Har’a yeroon yeroo jaarmayoota sababa godhannee kun ABO Shanee, sun ABO torbee, kun AWO, sun ADO, kun KFO sun OPDO diyaasporaa jennee addaan walhirruu dhaa? Gama jaarmayoota Oromootiin yoo laalles, xiqaatus hanga fedhii Oromootiif (for Oromo interest) waa godhanitti wal deeggaruu fi wal jabeessuu dha malee dhakaa walitti darbuun diina gargaaruu ta’a. Bu’aan Oromoof argamu hin jiru. Warri walirratti duulanillee kanarra bu’aa isaan argatan hin jiru. Yoo gabrummaa keessa turre walumaan keessa turra. Yoo sanyiin Oromoo duguugamus wal duraa duuba ta’uu danda’a malee kan irraa hafu hin jiru. Maaliif dhugaan kun hin hubatamane? Maaliif badii keenyaaf of qopheessina?
Egaa, waayee dhukkuba keenyaa asumarratti dhaabuudhaan; mee kan ta’e ta’ee, yoo Waaqayyo/Rabbii hubannoo kan nuuf kennu ta’e, waan biyya keenya Oromiyaa keessatt deemaa jiru laallee; uummata keenya kan du’aa fi dhiigaa jiran yaadachuudhan; walirratt duuluu dhiisnee dhagaa takkas taatu gara diinaatti haa darbannu. Waan dandeenyuun gahee keenya haa taphannu, qooda keenya haa gumaachinu. Qoodni fi gaheen keenya immoo kan Oromummaa gabbisu malee kan Oromummaatti gaaga’ama fidu ta’uu hin qabu. Barreeffama kutaa itti aanu keessatti waayee yeroo ammaa deemaa jiru fi keessumaayuu DhDUO laalchisee yaada koo qabadheen dhiyaadha.
Hanga walitti deebinutti nagaan turaa!
Ulfaadhaa!
Kutaalee Dabran
4. Qabsoon Bilisummaa Oromoo eessaa ka’ee garamitti deemaa jira? Kutaa Afraffaa
3. Qabsoon Bilisummaa Oromoo eessaa ka’ee garamitti deemaa jira? – Kutaa Sadaffaa
2. Qabsoon Bilisummaa Oromoo eessaa ka’ee garamitti deemaa jira? Kutaa Lammaffaa
1. Qabsoon Bilisummaa Oromoo eessaa ka’ee garamitti deemaa jira? Kutaa Tokkoffaa


text:
Yunaayitid Isteetis akka murtii gola naga eegumsaa 2231tti mirga jiru fayyadamuu dhaan kan silaa Onkoolessa 18 xmururamuuf jiru uggura meeshaa waraanaa dabalatee uggura tokkummaa mootummootaa Iraan irratti deebistee jirti. Prezidaant Doonaald Trampis niewkilera iraan, misaayilaa fi deddeebii meeshaa waraanaa kanneen deggeran waaltaalee fi namoota dhuunfaa irra uggura haaraa kan daldala alaa to’achuu dandeessisu ajaja sadarkaa ol aanaa dabarsaniiru.
Ministriin haajaa alaa Maayik Pompeeyoo tuuta oduuf ibsa kennaniin ajaja sadarkaa ol aanaa kan prezidaantichaan, uggura meeshaa waraanaa kan tokkummaa mootummootaa hojii irra oolchuu fi akkasumas kanneen uggura tokkummaa mootummootaa jalaa miliquu yaalan itti gaafatamtoota kan taasisu meeshaa haaraa fi cimaa dha ittiin jedhan.
Hojiin keenya har’aa akeekkachiisa naannoo addunyaatti dhaga’amuu qabu. Eenyuun iyyuu yoo taate yoo uggura deddeebii meeshaa waraanaa tokkummaan mootummootaa Iraan irra kaa’e cabsite uggurri sirra kaa’amuu mala.
Tokkummaa mootummootaatti bakka buutuun Yunaayitid Isteetis Keelii Kraaft golli naga eegumsaa uggurri meeshaa waraanaa Iraan Irra kaa’ame yeroon isaa akka dheeratu gochuu dhabee booda Yunaayitid Isteetis tarkaanfii dhiyeenyaa kana akka fudhatte tuqaniiru.
Akkuman irra deddeebi’ee dubbadhe yeroo milkaa’uu didu nuti hin dhaabnu. Abdiin dogoggoraa kan Walii galteen Niwkileraa Iraan fedhii niwkileraa Iraan of keessaa qabaachuu danda’a jedhu miseensota gola naga eegumsaa itti gaafatama isaanii irraa maqsuu hin qabu. murtii 2231 irratti akka ibsametti uggura jiru irra deebi’uun kaa’uuf itti gaafatamatu irra jira. Biyyoonni miseensota ta’an itti gaafatama seeraa irra jiru ni ba’u. Iraan irras deebisanii uggura ni kaa’.
Gorsaan naga eegumsa biyyoolessaa Roobert O’Brien bulchiinsi Iran cicha qabu eegee jiraachuu yoo hin dandeenye Yunaayitid Isteetis uggura tokkummaan mootummootaa Iraan irra kaa’e deebisuun akka walii galteen niwkileraa Iraan kan bara 2015tti mirkanuu kennuufiin isa ijoo ta’uu ibsaniiru.
Mootummaan Iraan waa’ee sagantaa meeshaa niwkileraa isaa, waa’ee tuullaa meeshaa waraanaa irra deddeebi’ee kijibuu dhaan to’attoonni sadarkaa addunyaa akka hin seenne dhorkaa ture. Tarkaanfiiwwan har’aa amala akkasiif obsi akka hin jiraanne mootummaa Iraaniif ergaa ifaa ta’e dabarsa. Yunaayitid Isteetis hawaasa addunyaaf ergaa wal hin gaafachiisne dabarsaa jirti. Kanneen Iraaniin jajjabeessanii fi gocha hamaa Iraan irraa fagaachuu qabu.
Meeshaa nukleraa Iraan ykn dhiibbaa fiduu isa jedhu faana dha’uun qabeenyaa balleessuu irra mootummaan Iran kan uummati Iraan barbaadu biyya badhaatee akka jiraatu gochuu qaba jedhan gorsaan naga eegumsa biyyoolessaa O’Brien. Prezidaant Tramp, Iraan yoo daandii nageenyaa filachuuf tole jette Ameerikaan cina ishee akka dhaabattu mul’inatti dubbataniiru jechuu dhaan gulaalaan har’aa yaada isaa xumura.


text:
Abbaan irree Alexander Lukaa-shenka Hagayya 9 kan geggeeffame filannoo wal dha’een deebisanii erga filatamanii booda Beelaarus keessatti muddamni siyaasaa itti fufee jira.
Beelaaruus keessa kanneen jiran miseensonni gareen mormituu filannoo walabaa fi haqaa akkasumas aangoo walitti dabarsuu gama ilaaleen angawoota Beelaarus waliin mari’achuuf gumii qindeessa biyyoolessaa hundeessan.
Lukashen-kaan yaada gaariin qooda adeemuu gumii kana irratti qorannaa kaka’umasa siyaasaa qabu geggeessuu dhaan miseensota gumichaa to’annaa jala oochan, kaanis biyyaa akka ba’an dirqisiisu dhaan kaan immoo ukkaamsanii akka butaman taasisan.
Dhugumatti Yunaayitid Isteets miseensi gumii qindeessa biyyoolessaa Maariyaa Kalesni-kaavaa Fulbaana 7 Minisk keessaa butamanii fudhatamuu, dubbi himaa kan ta’an Anton Roden-koo fi muummicha barreessaan gumii sanaa Ivaan Kiraautsoo Fulbaana 8 humnaan ari’atamuu ilaalchisee akkaan yaaddoftee jirti. Miseensi gumichaa Maaksim Zinaaki-s guyyaa itti aanu to’annaa jala oolan.
Yunaayitid Isteetis Ms. Kalees-ni-kaavaa fi uummati Beelaarus hooggana ofii karaa nagaa fi filannoo haqaa fi walaba ta’een mirga filachuu isaanii mirkaneessuuf kaka’umsa isaan qabaataniif ni galateeffatti.
Hiriirtonni nagaa angawoota mootummaatiin dararaa hamaa fi ukkaamsamuun isaan mudatee jira. Kunis guyyaa saafaa reebichi kan irratti raawwate yoo ta’u kumaan kanneen lakaa’aman hidhamanii kaanis ukkaamsamanii butamaniiru.
Fulbaana 1 jalqabee barattoonni Yuniversitii humnootii naga eegumssaa huccuu gurraacha uffatanii, fuula isaaninitti haguuggataniin haleelaman. Hedduun isaaniis daandii irraa walitti qabamanii konkolaataa mallattoo hin qabaannetti darbamanii fudhataman.
Yunaayitid Isteetis michoota ishee waliin ta’uu dhaan Beelaaruus keessaa, dhiittaa mirga namaa fi hacuuccaa geggeessamu keessatti qaamotii hirmaatan akka itti gaafataman gochuuf uggurri akka irra kaa’amu itti yaadaa jiarti.
Ministriin dhimmi alaa Maayik Poompeyoo ibsa kennaniin angawoonni Beelaarus Ms Kalees-ni- kaavaa fi kanneen seeraan ala hidhaatti darbaman fayyummaan isaanii eegamaa ta’uu mirkaneeffachuuf itti gaafatamni akka irra jiru yaadachiisna jedhan.
Angawooni Beelaarus hookkara lammiiwwan isaanii irratti oofan akka dhaaban, lammii ameerikaa kan ta’an Vitaalii Shkli-yaa-rooviin dabalatee kanneen haqa malee hidhaman akka hiikaman akkasumas bakka bu’oota amanamoo hawaasa Beelaarus waliin marii akka geggeessan waamicha dabarsina jechuun gulaalaan har’aa yaada isaa xumura.


text:
Finfinnee fi Abbaa Biyyummaa Oromoo
Damee Boruutin, Gurraandhala 4, 2018
Mootummaan TPLF yaroo itti tolu ergamtuu ishee OPDO Finfinnee keessaa ari’uu yaroo mormiin itti xinnoo jabaatu gara Finfinnee fiduu yaroo caalaa itti hammaatu immoo Uummatni Oromoo Finfinnee irraa dhimma qabu jettee olii fi gadi oofuu dha. OPDOn meeshaa dantaa TPLF eeguuf kan ijaaramte malee uummata Oromoof faayidaa tokko baasuuf akka hin ijaaramne xinnaa fi guddaan Oromoo bareechee hubachuu qaba. Gaaffiin uummatni Oromoo Fifninnee irraa qabu gaaffii tokkicha qofa. Gaaffi Abbaa biyyummaa mirkaneefachuu. Gaaffiin kun immoo gaaffii abbaa biyyummaa Oromiyaa adda bahee ilaalamuu hin danda’u.
OPDOs taate namoonni biraa warri gaaffii Finfinnee kana mirmirsaa jiran beekaa qabsoo uummtni Oromoo oofaa jiru irratti danqaraa uumuuf akka tahee adda baafnee hubanna. Finfinnee magaalota Oromiyaa kan akka Matuu, Naqamtee, Jimaa ,Asalaa, Gobaa , Harar fi warra kana fakkaatan irraa maalitu adda godha? Yoo Finfinneen hundhurri Oromiyaa bilisa hin baane magaalli Oromiyaa kam iyyuu bilisa bahuu hin danda’u. Finfinneen akkuma handhuraa Oromiyaa taate kiyyoo garbummaa Uummata Oromofis handhura akka taateejirtu dagatamuu hin qabu.
Kaleessa Mootummaan Miniliki gaafa Oromoo cabsee teessuma Mootummaa isaa Finfinnee godhatuu lafa qulaa gamoojii argatee miti. Hammeenya hiriyyaan hin qabneen ilmaan Oromoo irra qubatanii jiran waraanan irraa dugugee balleessuudhaan nafxanyootaaf qoodamte. Guyyaa gaafasii kaase amma har’a dhiignii fi imimaan Oromoo Finfinnee irratti dhangala’aa jiru qorree hin beeku. Har’a Habashoonni qabeenya isaanii godhatanii kan irratti bashananaa jiran jala lafee akkaakayuu fi abaabayuu keenyaatu jira. Abbaa galuuf haa galuu Uummatni Oromoo waan tokko adda baasee himatee jira. ” Lafni keenya lafee keenya” jedhee ifatti labsatee jira..
Kana booda Uummatni Oromoo lafa isaa irraa taakkuu tokko dabrsee garboofatu Habashaa miti orma biraa kamiifuu kenna jedhee hin yaaduu. Uummatni koo, Uummatni Oromoo, har’a eenyummaa isaa fi humna isaa yaroo dammaqee hubate kanatti yaada ototoraa Uummatni Oromoo Finfinnee irra dhimmi qabu jettee ergamtuun TPLF Uummata Oromoo bira deemtee afarsaa jirtu baayyee kan nama qaanesu dha. Warra OPDO kanaaf gam tokkoon baayyeen gaddaaf. Gooftaa diduu hin dandeenye jala bulaa jiru. Gara uummata isaanii akka hin baqanne jaalala garaa isaanii caalaa ofii fi uummata isaanii irratti amantii gahaa hin qaban. Akkuma qaaman boji’amaa tahan samuu fi onneen isaanii illee boji’amee waan jiruuf abdiin tokko isaanitti hin mul’atu. Yoom iyyuu TPLF ham gootee waan isaan liqimstu waan itti fakkaatuuf gaaffii tokko malee ergaa ishee hojii irra olshuuf wixxifatu. Amma dhumaa TPLF itti gabaranii wajjin baduu malee waa’een jalaa bilisa bahuus itti hin mul’atu.
Akka oduu Sagleen Qeerroo Bilisummaa Oromoo Guraandhala 2, 2018 jedhutti OPDOn magalaa Danbi Doollo keessatti Afaan Amaaraan kan qopha’e dhimmi uummatni Oromoo Finfinnee irraa qabu jedhu uummataaf dhiyeessuu yaaluu dagenye. Mee Afaan Amaaraan uummata Oromoof dhiyaachuu kana irraa maal agarra?
- Yoo Afaan Oromoon hiikamee yaada jenne gara malee hikatanii jirtu jette TPLF akka rakkoo isaanitti hin fidne yaadahuu irraa tahuun ni mala.
- Waan akka atatamaan hojjetamuu qaba jettee TPLF itti keniite kana hiikuuf yaroo gahaa dhabuun ni mala.
- Yoo Afaan Amaaraan tahe namoonni uummatni Oromoo akka mirga isaa hin argane jibinsa qaban akka hubatanii uummata Oromoo dura dhaabbatanii onkora uumuuf ni gargaaraa yaaduun tahuun ni mala.
- Ykn TPLF tuffii uummata Oromoof qabduu agarsiisuu fi har’as nan jira jettee oftulluummaa ishee mul’isuufiis tahuun ni mala.
Warra ergaa TPLF kana baatee Uummata Oromoo bira deemu kun xiyaaraa nama malee balaliitu (drone) irraa adda baafnee ilaaluun nama rakkisa. Waan itti kenname kana baatanii bakka itti ergaman geessuu malee , maaliifan geessuu qaba kan jedhuuf ? deebii hin qaban. Warra kana taa’anii oduu isaanii dhaga’uu irraa shimalaan gobanii ari’uu wayya. Kan diinnii ergaa salphinaa uummata keenya itti ergu caalaa kan ergaa kana uummata keenyaaf fidu warra maqaaf Oromoodha ofiin jedhan yaroo tahan salphinni keenya dacha taha.
Kaleessa Minilki har’a TPLF uummata Oromoo lafa isaa irraa duguganii waan namoota isaanii irra qubsifatanii fi waan qabeenya uummata Keenyaa dhufatanii maaloo xiqqoo irraa nuuf qiccaa jenna? Hammeenya himamee hin dhumne aadaa, Afaan, Seenaa fi qabeenya uummata keenyaa irratti raawwatameef galatooma baga fudhatan jennu? Dhuunfaa hundhura lafa keenya kan taaate Finfinnee irratti uummatni Oromoo eenyu wajjin iyyuu maree hin seenu. Gaafa Oromiyaan bilisoomtu kan hundaa dura bilisoomuu qabu hundhura Oromiyaa kan taate Finfinnee dha. Humni Oromoo kam iyyuu utuu Finfinne hin bilisoomsinee Oromomiyaa bilisoomse jedhee dhaadachuu hin danda’u.
Finfinneen maqaa uummata isheen ykn kan Minilki mogaaseen haa waamamtu har’a magaala guddoo impayeera Itopiyaa keessaa namni baayyeen keessaa jiraatu. Finfinneen gaafa bilisoomtus akkuma kana namni baayyeen keessa jirata. Namni Oromoo hin taane heeraa fi Seeraa Oromoo fudhatee kabajaan uummataOromoo wajjin jiraachuu fedhu hunduu keessa jiraachuu danda’a. Warri heeraa fi seeraa Oromoo hin fudhatnee fi abbaa biyyuummaa Oromoo(Oromo Citizenship) hin qabne gara biyya isaanii darbamu. Abbaa biyyuummaa qabatanii warri heeraa fi seera cabsuu immoo seeran gara mana hidhaa deemu.
Maalumatu egaa Finfinnee akka magaalota Oromoo kaan keessa tokko hin taane ishee dowwaa? Waan ifa jiru amma Oromiyaan harka koloneefata jirtu fakkeessuu fi ittiin uummata burjaajessanii qabsoo bilisummaa uummatni keenyaa oofaa jiru dadhabsiisuu malee afaniin odeessuun rakkina tokko illee hin hiiku. TPLF garuu yaroo bitaa ishee achi dheerefachuu jecha shira hin xanne hin qabdu. Qeerroo fi uummatni Oromoo shira TPLF kana hubatanii harka fashalsiisuudhaan Xummura Qabsoo Bilisummaa jabeessu qaba.
Gadaan Gadaa Bilisumaa Ti!
Injifannoo Uummataf!


text:
Guyyaa WBO
Ebla 16, 2013, Finfinnee (Qeerroo) — Guyyaan Gootota Oromoo Oromiyaa bakkeewwan hedduu keessatti uummata oromoon qophiilee garaa garaan kabajame. Jala bultii ayyaana kanaa irratti magaalawwan Oromiyaa kanneen akka Finfinnee, Adaamaa, Amboo, Gudar, Ginc, Dirree Dawaa, Harar, Naqqamtee, Shaamboo keessatti waraqaaleen dhaadannoo heddumminaan maxxanfamuun kabajni ayyaana kanaa eegalee jira.Dhaadannoowwan maxxanfaman.
1. Oromiyaan kan Oromooti!
2. Nama seenaa dagate seenaan hin dagatu!
3. Akeeka gootawwan keenyaa galmaan ni geenya!
4. Ebla 15 guyyaa gootota oromooti!
5. Maqaa Oromoo fi Oromiyaan Itoophiyaaf hin falminu!
6. Qeerroon Bilisummaa Oromiyaaf wareegama kamuu baasa!
7. Mootummaan wayyaanee garboomfataa dha!
8. ABO gaaachana ilmaan oromooti!
9. Oromia shall be free!
10. Hidhaa fi ajjeechaan haamilee nu hin cabsu
Kanneen jedhanii fi kanneen biroon diimaa magariisa diimaan kan barreeffaman loogoo qeerroo kan hammateen magaala keessatti hedduumminaan maxxanfamanii jiran. Waraqaaleen dhaadannoo fi alaabaan ABO uunivarsiitiilee Finfinnee, Amboo, Adaamaa, Bishooftuu, Haramaayaa, Hawaasaa, Arbaminc, Madda walaabuu,Miizan Teeppiii fi koollejjiiwwan garaa garaa keessatti hedduumminaan maxxanfamuun Guyyaan gootota oromoo haala ajaa’ibsiifamaan ayyaaneffatamee jira.Maadheeleen dhaabaa bakka mijeeffachuun walitti dhufuun barattootni yuunivarsiitiilee keessattii fi doormii isaanii keessatti dungoo diimaa magariisa diimaa ibsuun alaabaa ABO qabachuun waadaa isaanii haaromsachuun ibsa ejjennoo garaa garaa baafatanii jiran.Ilmaan oromoo uffata aadaa uffachuun Guyyaa gootota oromoo Oromiyaa keessatti haala ho’aan kan ayyaaneffatan yoommuu tahu barataan, barsiisaan, Qotee bulaan, hojjetaa fi hojii dhaaban dhimma QBO duuba deebisuuf mootummaan wayyaanee shira xax u dura dhaabbachuuf waadaa isaa haaromsatee jira. Mootummaan wayyaanee ayyaana kana uummata oromoo biratti akka kabajamu beekus uummata hedduumminaan ayyaaneffatamuu fi waraqaaleen dhaadannoo ifaan maxxanfamuu irraa ka’uun haamilee kutuun waraqaalee dhaadannoo dabballoota funaansisiisuutti bobba’ee jira.Ayyaanni kunis Ebla 15 irraa kaasee hanga Ebla 20 qophiilee garaa garaan kabajamuu itti fufa!
Hub: Ibsawwan ejjennoo fi qophiilee maadheelee irraa kanneen akka walaloo fi suuraa viidiyoon gama fuula duraa edite ta’ee ummata dhaqaba.


text:
Related
Related Posts
- Tarkaanfiin WBO Jabaatee Itti fufee Jira
Tarkaanfii WBO | Guraandhala 06, 2021 Gootichii waraanaa bilisummaa oromoo humnii darbaatama furgaatuu zoonii lixaa…
- Maatii Qabsaawotaa Gidirsuun Itti Fufee jira
Maatii Qabsaawotaa Gidirsuun Itti Fufee jira Maatii Qabsaawotaa Gidirsuun Itti Fufee jira Via Raajii Guddataa…
- Adeemsaafi Itti Fufinsa Haala Sochii Warraaqsa FXG, Duula Gabaa Lagannaa
Adeemsaafi Itti Fufinsa Haala Sochii Warraaqsa FXG, Duula Gabaa Lagannaa, Uggura Geejjibaa Kaa'uufi Hojii Dhaabuu…


text: TIM News: Waa’ee Hidhaa Hiikkannoorratti #ABO‘n cimsee balaaleffateera. Ejjennoosas lafa kaa’eera. #AddisuAregaKitessa; namicha hirribaa wareeree dubbii borcu sanaan Viidiyoo kana naaf gahaa. #ABO’n hidhaa hiikkannoo kan jedhu kana jechasaayyuu dhaga’uu hinfedhu. Eenyutu hiikkate? eenyutus hiikkachiise?….Hundumaafuu, #ABOn kana ifa gochuunsaa waan baayyee gaariidha. Kana booda Oromiyaan gar tokkotti calalamti. Qabsoo hadhooftuun garuu dura keenya jirti. Maqi-balleessitoonnis dhaaba kanarratti ijaaramaniiru. Dhaabni kun ni injifata. Amams gama miidiyaan waan kun sirriitti belbeluu qaba. #Qeerrooqophaa’i; WBO qophaa’i; Hundaaarra caalaammoo Sabni Oromoo marti of bilisoomsuuf qophaa’aa! #ABO n ejjennosaa ifa godheera!


text:
WASHINGTON, DC
Ka yeroo dheeraaf mormiin mudate, plaaniin qindaa’aan magaalaa Finfinnee fi godinaa addaa Oromiyaa naannawa Finfinnee guutummaatti akka hafu murteesse – jechuudhaan, koreen gidduu-galeessaa Dhaabbata Dimookiraatawa Uummata Oromoo dheengadda ibsa baasee jira.
Murtiin paartichaa, mormii gara baatiilee lamaaf Oromiyaa keessatti geggeessamaa turee fi ajjeefamuu namoota dhibba tokkoo fi afurtamaa olii dhaqqabsiiseef hagam deebii ta’uu danda’a? Mormitoonni Oromiyaa keessaa fi miidiyaaleen mormicha tumsan ibsa hoogganni DhDUO baase kana akkamitti simate? Daayirektora Ol’aamaa Oromiyaa Miidiyaa Neetwoorkii fi xiinxalaa siyaasaa. Jawaar Mohaammadii fi kan yaaddoo nageenya isaaf jecha akka maqaan isaa raadiyooo irratti himamu hin fedhiin – Yunivarsitii Finfinneetti barataa seeraa, deebii gama isaanii nuuf kennanii jiran. Listen


text:
Maqaalee Rabbii (Subhaanahu)-Kutaa 7.3
B-Sifaata maqaaleen Al-Maalik, Malik fi Al-Maliik of keessatti qabatan
Uumuun, ajajuun, mindaa fi adabbiin amaloota mootiif barbaachisaniidha
Imaamu ibn Al-Qayyim ni jedha, “Maqaa Mootii jedhuuf haqa isaa yoo kenniteef, uumuun, ajajuun, mindaa kennuu fi adabbiin, waa kennuu fi dhoowwachuun amala mootiitif barbaachisaa akka ta’an ni beekta. Amalli mootii kana waan barbaachisuf, kuni wanta hin hafneedha. (Mootii yommuu jedhamu wanti sammuu namaa keessatti dhufu, Aangoo ol’aanaa kan qabu, ajaju, dhoowwu, mindaa kennu (badhaasu), adabuudha.) Mootii irraa amaloota kanniin haaqun dhimma hin danda’amneedha. Mootiin haqaa Ergamtoota erguu, kitaabban buusu, gabroota ajajuu, isaan dhoowwu, mindaa isaaniif kennuu, adabuu, nama kabajni isaaf malu kabajuu, nama salphinni isaaf malu salphisuu barbaachisa.”[1]
Asitti wanti hubatamu qabu, wantoota hundaa Kan harka qabuu fi addunyaa guutuu kan bulchu Rabbiin erga ta’ee, Kan uumuu, ajajuu fi dhoowwu, mindaa kennuu fi adabuu, waa kennuu fi dhoowwatu Isaa jechuudha. Mootiin Kan ajajuu fi dhoowwu erga ta’ee warri isa jalatti bulan ajaja isaatiif buluu qabuu miti ree?
Akkuma armaan olitti hubannu Mootiin kan uumuu, ajajuu, dhoowwu, mindaa kennuu fi adabu erga ta’e, Rabbiin Mootii haqaa waan ta’eef uumamtoota kanniin osoo hin ajajinii fi hin dhoowwin, osoo mindaa hin kenninii fi hin adabin akkanumatti ni dhiisaa? Ajajuu fi dhoowwuuf Ergamtoota erguu fi kitaabban buusu barbaachisa. Mindaa kennuu fi adabuuf immoo Guyyaan Qiyaamaa ni barbaachisa. Kanaafu, namni “Rabbiin Ergamtoota erguu fi kitaabban buusun gabroota hin ajaju, hin dhoowwu. Guyyaa Qiyaamaa dhaabun mindaa hin kennu, hin adabu” jedhu dhugumatti, kabaja dhugaa Rabbiin hin kabajne. Akkuma Rabbiin jedhe,
“Rabbiin homaayyu nama irratti hin buusne yommuu jedhan kabaja Isaaf malu hin kabajne.” Suuratu Al-An’aam 6:91
Namni shari’aa Rabbii, ajaja fi dhoowwaa Isaa mormee fi ilma namaa akka horii dhiifamanii godhee, mootummaa Rabbii keessatti waan badaa dubbate, Kabaja Isaaf malu hin kabajne.
Haaluma kanaan, Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa Gabbaramaa (Ilaah) haqaa ta’uun Zaatni, sifaanni fi maqaaleen Isaa guutuu ta’uu fi hojiin Isaa haala guutuu ta’een argamuu barbaachisa. Akkuma Zaatni Isaa haqa ta’e, jechi Isaa haqa, waadaan Isaa haqa, ajajni Isaa haqa, hojiin Isaa hundi haqa, jazaan Guyyaa Murtii kennuus haqa. Namni kanniin keessaa tokko fudhachuu dide fi morme, Rabbiin gara hundaan haqa ta’uu isaa hin ibsine. Rabbiin haqa ta’uun Isaa shari’aa (seera Islaamaa) kaa’u, mindaa kennuu fi adabuu barbaachisa. Akkamitti Mootiin Haqaa uumamtoota osoo hin ajajin, hin dhoowwin, mindaa hin kenniini fi hin adabin taphaaf ni uuma jedhamee yaaddamaa? Akkuma Rabbiin olta’aan jedhe,
“Sila namni akkanumatti dhiifamu yaadaa?” Suuratu Al-Qiyaamaa 75:36
Aaya tana ilaalchise Imaamu Shaafi’iin ni jedha, “kan hin ajajamnee fi hin dhoowwamne ta’ee akkanumatti dhiifamaa?” Isaan ala aalimni biraas ni jedha, “wanta gaarii fi badaa hojjateef osoo mindaa hin argatinii fi hin adabamin akkanumatti dhiifamaa?” Himoonni lamaan kunniin akka sansalataa kanneen wal qabataniidha. Shafi’iin sababa jazaatti nama geessu dubbate. Innis ajajuu fi dhoowwudha. Kan lammataa immoo kaayyoo ol’aanaa namoota itti ajajuu fi dhoowwu dubbate. Innis, mindaa kennuu fi adabuudha.
Ergasii jecha Rabbii olta’aa kan itti aane dhufe itti xinxalli: “Sila inni maniyyii dhangalaafamu irraa copha bishaan saalaa hin turree? Ergasii dhiiga ititaa ta’e. [Rabbiinis nama godhee] isa uumee guutee.” Suuratu Al-Qiyaamaa 75:37-38
Inni cophaa bishaani ta’ee osoo jiru kan isa hin dhiifne akkamitti nama guutuu erga ta’e booda isa dhiisaa? Copha bishaanii kana hanga dhiiga ititaa ta’uutti ni jijjire. Ammas, dhiiga ititaa kana hanga muraa foonii ta’utti ni jijjire. Ammas muraa foonii kana hanga nama guutuu ta’uutti bocaa fi suuraa isaa sirreesse nama guutuu taasise. Hanga nama guutuu ta’utti marsaa hunda keessatti ogummaa Isaatiin isa uumee. Kanaafu, marsaa uumamaa kana hunda keessatti kan isa hin dhiifne, akkamitti gara kaayyoo ol’aanatti osoo isaan hin oofin akkanumatti dhiisaa?
Namni qaruuteen haala copha bishaan saalaa jalqaba irraa kaasee hanga nama guutuu ta’uttii yoo sirritti itti xinxalle, kuni lamuu kaafamuun akka jiruu isatti agarsiisa.[2]
C-Ibsa Aayaata Mulk, Malik, Maalik fi Maliik of keessaa qabanii–kutaa 1
“Jedhi, ‘Yaa Rabbii Abbaa mootummaa kan taate! Nama feetef mootummaa kennita, nama feete irraas mootummaa ni mulqita. Nama feete ni jabeessita, nama feete immoo ni xiqqeessita, kheeyrin harka Kee jira. Dhugumatti, Ati waan hundaa irratti Danda’aadha. Guyyaa keessa halkan seensifta, guyyaas halkan keessa seensifta. Jiraataa du’aa keessaa baasta, du’aas jiraataa keessaa baasta. Nama feete herreega (hisaaba) malee razzaqxa (soorata kennitaaf).” (Suuratu Aali-Imraan 3:26-27)
“Yaa Rabbii Abbaa mootummaa kan taate!” Kana jechuun bulchiinsi, aangoon, too’annaan hundi Keeti. Waan hundaa kan dhuunfatu Sihi. Waan hundaa kan harka qabu, too’atu, bulchu, wanta fedhe hojjatu Rabbiin qofa. Ergasii Rabbiin olta’aan hojii mootummaa Isaa keessatti hojjatu muraasa isaanii ni ibse: “Nama feetef mootummaa kennita” Nama feetef aangoo fi taaytaa kennita, nama feete irraa immoo ni mulqita (ni fudhatta). Mootummaa kennuu fi mulquun fedhii fi ogummaa Rabbii hordofa. Garuu kuni sababoota mootumman akka turuu ykn mulqamu taasisaniin wal hin faallessu. Mootummaa kennuu fi mulquun sababa waliin kan walitti hidhameedha. Sababoota mootummaan (aangoo fi bulchiinsi) akka argamu taasisan keessaa: iimaana, hojii gaggaarii, meeshaa waraanaa hanga danda’an qopheessu, obsaa fi wal jidduutti wal mormuu dhiisudha. Rabbiin warroota dhugaan amananii fi hojii gaggaarii hojjatan dachii keessatti bakka isaan buusun aangoo fi bulchiinsa akka isaaniif kennu waadaa galee jira. (Ilaali suuratu an-Nuur 24:55) (Akkuma waadaa galee sahaabota Nabiyyitiif (SAW) aangoo fi bulchiinsa guddaa kennef.) Akkasumas, sababni guddaan mootummaan akka namarraa mulqamu taasisu: amanti hordofuu dhiisu, addaan bittinaa’udha. Seenaa keessatti sababa kufaati mootummaa Islaamaa yoo qoratte sababni guddaan amanti dhiisu fi addaan bittinaa’u akka ta’an ni argita. [3]
“Nama feete ni jabeessita, nama feete immoo ni xiqqeessita” Asitti jabeessu jechuun jabaa fi humna cimaa kan qabu gochuu, namoota biroo kan injifatu gochuudha. Rabbiin nama fedhe iimaanan, beekumsaa isaatiin isa jabeessa, osoo namni kuni mooti ta’uu baateyyu. Yookiin immoo aangoon isa jabeessu danda’a. Haaluma kanaan, namni badii hojjachuun ykn injifatamuun isa xiqqeessu danda’a. Kanaafu, sababoota jabeenya itti argatan keessaa: iimaana, hojii gaggaarii, yoo lolaaf qophaa’an wanta barbaachisu sirritti qopheessu, ijjannoo, fedhii cimaa fi kkf.
Sababoota xiqqeenyaa fi salphinnaa keessaa: badii hojjachuu, namni of dinqisiifachuu, wanta ofirraa ittisuu hin dandeenyef of saaxilu. Hadiisa keessatti wanti akkana jedhu dhufee jira: “Mu’minni of salphisuun isaaf hin malu.” Namoonnis ni jedhan, “Akkamitti nafsee ofii salphisaa?” Ni jedhe, “Balaa baadhachuu hin dandeenyef of saaxila” At-Tirmizii-2254[4]
Namni akkuma iimaanni isaa dabaluu fi hojii gaggaarii hojjatuun keessa isaatti jabeenya argata. Faalla kanaa, akkuma badii hojjatuun keessa isaatti xiqqeenyi fi salphinni itti dhagahama. Ija namootaa keessatti xiqqaa ta’e mul’ata.
“kheeyrin harka Kee jira.” kheeyri jechuun wanta gaarii hunda addunyaa fi Aakhiratti namaaf faaydaa fi fooyya’iinsa buusudha. Sooranni, fayyaan, beekumsi, hojiin gaggaariin kheeyri (wanta gaggaariidha). Kuni hundi harka Rabbii keessa jira. “Dhugumatti, Ati waan hundaa irratti Danda’aadha.” Dandeettin Isaa guutuu ta’uu wantoota agarsiisan keessaa: mootummaa kennu fi mulquu, jabeessu fi xiqqeessu. Kuni dhimmoota jajjaboo eenyullee hin dandeenyedha, waan hundaa irratti Danda’aa kan ta’e malee. Ammas, Dandeettin Isaa guutuu ta’u wantoota agarsiisan keessaa: Guyyaa keessa halkan seensisuu fi halkan keessa guyyaa seensisuudha.
“Guyyaa keessa halkan seensisuu” jechuun halkan guyyatti seensisuun dheerinna halkanii dabaluudha. Dheerinna guyyaa immoo hir’isuudha. Faallaa kanaa, guyyaanis halkanitti seenun guyyaan ni dheerata, halkan immoo ni gabaabbata.[5] Kuni biyya keenya keessatti hangas mara namoonni hin beekan. Sababni isaas, Itiyoopiyan handhuura lafaatti dhiyoo waan taateef, waggaa guutuu dheerinni halkanii fi guyyaa walitti dhiyoodha. Garuu akkuma handhuura lafaa irraa fagaataniin dheerinni guyyaa fi halkanii garagara. Fakkeenyaf, biyya Turkii keessatti yeroo gannaa dheerinni halkanii kan guyyaa caalaa. Yeroo aduun Sa’aati 1:00tti baate sa’aati 11:00 tti dhiitu jira. Faallaa kanaa, yeroo bonaa guyyaan ni dheerata. Yeroo aduun subii sa’aati 11:00 baate galgala sa’aati 2:00 itti dhiitu jira. Kanaafu, kuni akkamitti halkanii fi guyyaa wal keessa seensisu nutti agarsiisa.
Hojiiwwan kana hunda Rabbiin malee eenyullee hojjachuu hin danda’u. Rabbiin ala eenyutu guyyaatti sa’aati lama dabaluun guyyaa dheeressuu fi halkan gabaabsu danda’aa? Isatu halkan guyyaa keessa seensisa, guyyaas halkan keessa seensisa. Kana waliinu seensisuun kuni hojii ogummaa fi sadarka sadarkaan raawwatamuudha. Hanga dhumarra gahuutti suuta suutaan seensisuu jalqaba. Ergasii dhumarra erga gahee deebi’u jalqaba. Guyyaa fi halkan wal keessa seensisu kanarraa waqtiileen ni dhalatu.
“Jiraataa du’aa keessaa baasta” kan akka, killee keessaa caacuti baasta, sanyii du’aa keessaa biqiltuu jirtuu, kaafira keessaa mu’imina baasta. “du’aas jiraataa keessaa baasta.” Kan akka allaatti keessaa killee baasu, muka keessaa sanyii baasu, mu’imina keessaa kaafira baasu. “Jireenya” bakka sadiitti qoonne ilaalu dandeenya: 1ffaa- wanta lubbuu qabuu fi fedhii ofiitin socho’u. Fkn, kan akka namaa, horii fi kkf. 2ffaa– jireenya biqiltoota- biqiltoonnis jireenya akka qaban saayinsin yeroo ammaa ni dhugoomsa. Kanaafi, Qur’aana keessatti, du’aan booda kaafamuun akka jiru amansiisuuf dachii gogdu biqiltootaan jiraachisuu irra deddeebi’e dubbata. “Biqiltoota du’an lamuu jiraachisuu kan danda’e namoota du’aniis lamuu jiraachisuu irratti danda’adha. Sanyi gogduu keessaa biqiltu jiitu jireenya qabdu kan baase, lafe gogdu keessaa nama baasu ni dadhabaa?” 3ffaa-Jireenya qalbii- qalbiin namaa iimaanan ni jiraatti, kufriin immoo ni duuti.[6] Mu’iminni nama qalbiin isaa jiraattu taatedha. Kaafirri immoo nama qalbiin isaa duutedha. Kanaafu, mu’minaan jiraataa, kaafiraan du’aa jechuuni dandeenya.
“Nama feete herreega (hisaaba) malee razzaqxa (soorata kennitaaf).” Nama feetef qabeenya hisaaba malee kennitaaf. “hisaaba (herreega) malee” jechuun kafalti tokko malee. Sababni isaas, herreegni kan ta’u wanta kafaltiin itti ta’uufi. Kafaltii kan hin barbaanne, hin herreegu. Garuu kafaltii kan barbaadu, hanga wanti inni fudhate kan inni kenneen wal gituu ykn wal gituu dhiisu isaa beekuf ni herreega. Qananii meeqa Rabbiin nurratti oole. Kafalti tokko malee qananii baay’ee nurratti dhangalaasa.
Rizqiin Rabbii olta’aa gosa lama akka ta’e beeki. Isaanis, rizqii qaamni ittiin dhaabbatu fi rizqii qalbii fi ruuhin ittiin dhaabbataniidha. Rizqiin gosa jalqaba mu’minaa fi kaafira, nama badaa fi gaarii of keessatti hammata. Inuma bineensota fi beelladotas of keessatti hammata. Kuni rizqii nyaataa fi dhugaatii qaamni ittiin dhaabbatudha.
Rizqiin lamaffaa immoo rizqii qalbii fi ruuhin ittiin dhaabbatan yommuu ta’u, warra iimaana qaban qofaaf kan ta’uudha. Kuni iimaana, beekumsaa fi hojii gaggaariidha. Barbaachisummaan iimaanni fi beekumsi qalbiif qabu akka barbaachisummaa bishaan mukaaf qabuuti.[7] Akkuma mukni bishaan malee guddachuu fi dagaagu hin dandeenye, qalbiinis iimaanaa fi beekumsa malee qulqullaa’u fi fayyaa argachuu hin dandeessu.
Guduunfaa
☞Mootiin kan uumu, ajaju, dhoowwu, mindaa kennu fi adabuudha. Kunniin amaloota mootiiti.
☞Rabbiin Mootii haqaa waan ta’eef uumamtoota taphaaf hin uumne. Ergamtoota erguu fi kitaabban buusun isaan ni ajaja, ni dhoowwa. Dhumarratti immoo Guyyaa Qiyaamaa isaan kaasun nama Isaaf ajajame mindaa kennaaf, nama Isa dide immoo ni adaba.
☞Rabbiin Mootii samii fi dachii erga ta’ee wantoonni Isaa gadi jiran hundi gabroota Isaati. Kanaafu, namoonni gabroota Isaa waan ta’aniif Mootii Haqaa isaaniitiif ajajamu qabu. Kuni wanta gabricha irraa eeggamu miti ree? Dirqamni gabricha irra jiru Mootiif ajajamuudha. Wanta Inni ajaju hojjachuu fi wanta Inni dhoowwe dhiisudha.
☞Namni Mootii isa uumeef yoo ajajame, kabajaa fi jabeenya argata. Yoo dide immoo salphinnaa fi xiqqeenya argata.
☞Rabbiin Mootii Haqaa waan ta’eef nama Isaaf ajajame ni kabaja, ni jabeessa. Nama isa dide immoo ni salphisa. Ajajuu fi dhoowwun, mindaa kennu fi adabuun, kabajuu fi salphisuun amaloota mootii waan ta’aniif.
☞ Kanaafu, namni jabeenya fi kabaja barbaadu Rabbii olta’aaf haa ajajamu. Yeroo hundaa tawbachuu fi araarama kadhachuun salphinnaa irraa haa fagaatu.
Kitaabban wabii
[1] Sharih Ibn Al-Qayyim li asmaa’il husnaa-fuula 48, Umar Ashqaar
[2] Madda olii fuula 50-51
[3] Tafsiir ibn Kasiir (English)-2/139 (836), Tafsiiru Sa’dii-131-132
[4] Tafsiiru Qur’aanil Kariim- suuratu Aali-Imraan 1/157-158, Muhammad bin Salih Useymiin
[5] Madda olii
[6] Ma’aarij Tafakkuri wa daqaa’iqu tadabbur-6/541
[7] Tafsiiru Qur’aanil Kariim- suuratu Aali-Imraan 1/165-166


text:
Breaking News!! AMBOO Gaafa Xiiqii akkana jedhu #Inbox
Qerroowwan Amboo irraa!!
Qeerroowwan Oromiyaa marti itti haa hirmaannu. Salphiinni fi tuffiin mana manatti nu galaa jirti.
Daddafaa Qeerroon waliif bilbilaa gara daandii tti ya’aa .
Roobii borii Guyyaa 12/2/2012 (October 23, 2019) Ganama sa’a 2:00 irraa calqabee guyyoota Hin beekamneef Dandiin hundi cufaa dha .
Falli ammaaf jiru Daandii hunda Dhakaan cufuu qofa.
Jawar dabaltee Qabsa’oonni ,Qeerroon keenya Finfinnee fi Dirree DhO’aa fi Jarmiyooleen siyaasaa keenya Balaa hamaa jala galanii jiru.
Mootummaan jawar fi hogganoota jarmoolee siyaasaa oromoo hidhaatti guree umna qawween oromiyaa diigee bituuf mureessee jira.
Jawar Bakka inni Amma jiraatu tti eegdota isaa biraa hariyanii balaa irraan geesisuuf marsanii jiru.Haa dirmanuuf Qeerroo fi ummanni oromoo marti.
Daandiin
# Lixa oromiyaa geessu hundi.
#Daandiin Baha oromiyaa geessu hundi.
#Daandiin Kaaba oromiyaa geessu hundi.
#Daandiin Kibba oromiyaa hundi.
#Daandiin Finfinnee seensiisu hundi cufamuu qaba.
Haa dirmanuuf.Tokkummaan waliin haa dhaabbannu.
Gaaffiin Qeerroon ijoon gaafatamaa ture Atataamaan deebiin hanga argamutti qabsoon Qeerroo dho’ee jira.Itti muddi Qeerroo qeerransa dhiiraa !!


text:
Ibsa Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Amajji 5/2021
Boordiin Filannoo dirqama seeraan isaaf kenname osoo hin bahatiin dhiibbaa hoji-raawwachiistotni boordichaa hojjetaa jiran dura ni dhaabbanna.
Boordiin Filannoo Biyyoolessa Itiyoophiyaa dirqama seeraan isaaf kenname dagachuun shira hojjettootni boordichaa jaarmiyaa saba Oromoo guddaa ABO irratti godhan ni mormina.
Addi Bilisummaa Oromoo jaarmiyaa uummata Oromoo isa guddaa fi kabajamaa tahuu ummata Oromoo miti diinni ummata Oromoo ni beeka.
Addi Bilusummaa Oromoo jaarmiyaa uummata Oromoof dhaabbatee ummatni Oromoos ABOf lubbuu qaalii itti kaffalee ammas kaffalaa qabsoo isaa dhaaba isaa ABO jalatti ijaaramee kaayyoo, seeraa fi Heera ABOn taliigamee qabsoo isaa gaggeeffataa jira.
Addi Bilisummaa Oromoo dhibdee keessoo isaatti uumamus tahe rakkoo isa mudatu hunda danbii ittiin bulmaataa waan qabuuf karaa sana furataa as gahe; ammas ni furata jennee amanna.
Jaarmiyaalee Qabsoo Bilisummaaf gaggeessan keessattis haa tahu jaarmiyaalee kamuu keessatti dhabdeen ni uumama.
Dhibdee kana immoo danbii ittiin bulmaata isaaniin ni furatu. Adda Bilisummaa Oromoo keessattis yeroo adda addaatti namoota dantaa fi fedhii dhuunfaa isaaniif dursa kennanii kaayyoo fi akeeka jaallan qabsoo keessatti kufanii fi kufaa jiraniin dhaaba dhiigaa fi lafee qabsaa’otaan ijaarame yeroo diiguuf carraaqan murannoo qabsaa’ota keenyaa fi cichoomina dhaloota qubeen burjaajjii fi gufuulee kamuu dhaabni keenya keessa darbaa as gahe.
Ammas wareegama kaffalamu hunda dhaloonni kaffalee dhaaba jaallan isaanii itti wareegamanii as gahe dabarsee harka gantootaa fi ayyaanlaallattootaatti hin kennu.
Yeroo ammaa kana hoggantootni dhaaba keenya ABO, qondaaltotni, miseensotniifi deeggartootni dhaabichaa warri sabaaf malee dantaaf hin jiraanne haqa dhabanii dabaan, shira xaxxootaa fi ayyaanlaallattootaan hidhaatti dabartamanii dararamaa jiraniitti, yeroo itti waajjirri Adda Bilisummaa Oromoo muummeen Gullalleetti argamu dabalatee kanneen godinaalee fi aanotaa war
Related


text:
#Breaking_News Addi Bilisa Baasaa Tigiraay (TPLF) miseensota isaa, muudama siyaasaa mootummaa
Federaalaatti sadarkaa gara garaa irra turan, itti-gaafatamummaa isaanii gadhiisanii akka bahan ajajuu miseensi
Koree Hojii-raawwachiistuu TPLF Obbo, Getaachoo Raddaa himan yaa.
Salphina Col Abiy Ahmed
Paartiin #Bixiginaa or #Badhadhin Biyya bulchu hin danda’u maalif
Jawwee ummannii Oromoo hundii amantii isaatiin siif kadhachaa jira. Kabaja guddaadhan mana hidhaa sana keessaa baata. Bilisummaa ummata kees ija keetiin argita.Free all political prisoners in Ethiopia 2020
ወላይታ ወደ እርምጃ ገብቷል❗ ~~~~~~~~~~~~~~~~~ የህዝብን ከቤት አትውጣ ትእዛዝ ጥሶ የሄደ መኪና እርምጃ ተወስዶበታል‼ Ummani Walaayta sirna nama nyaata nafxanyaa kolonel Abiyotin nurrati deebi,a jiru hin fudhanu jechuudhan mormii isaani bifa boonsa tahe kanan dhageesifacha jiru !
ODUU Hatattama Mumme Duranii Abiy Ahmed fi daniel kibret Kokke wal qaba jirachu kuno
OMN:ODUU IJOO (Onk 05, 2020)
Godina Arsii Aanaa Doddotaa Magaalaa dheeraa keessatti namoota ajjeechaa Artist Haacaaluu Hundeessaa hordofuun hidhamanii turan keessaa Dargaggoonni sadi mana hidhaa keessatti dhukkubsatanii yaala dhabuudhaan lubbuun isaanii akka darbite jiraataan magaalaa dheeraa tokko bilbilaan OMN’tti himee jira.
Dargaggoonni gargaarsa yaalaa dhabuudhaan Lubbuun isaanii mana hidhaa keessatti darbite kunneen, Abdallaa Ahmed, Sayyoo Hajjii fi kan sadaffaa ammoo ammaaf maqaa isaa kan nu hin dhaqqabne tokko akka tahan maddi keenya Magaalaa Dheeraa irraa gabaasee jira. .
Mana hidhaa kana keessatti Namoonni hedduun dhibbootaan lakkawaman iddoo tokkotti walitti qabamuun baatii lamaa oliif dararamaa jiraachuu kan ibsan maddeen, hanga ammaattii tajaajila hidhamaan tokko argachuu qabu dhabuudhaan dhibee fi miidhaalee gara garaatiif saaxilamaa jiran jechuun dubbatan.
Hidhamtoonni kunneen hanga har’aati mana murtiittis akka hin dhihaatin namni bilbilaan odeeffanne kun ibseera. Miseensa Poolisii Oromiyaa kan tahe inspeektar Quufaa Nuutolee sababa nammoonni irreechaa irraa dhoowwamanii hidhamanii turan gad haa dhiifaman jedhee mormeef qofa gaafa onkoloolessa 3/2020 magaalaa Adaamaa keessatti Poolisii federaalaatiin akka ajeefame hiriyyaa isaa keessaa namni tokko bilbilaan OMN ‘tti hime. Inspeekter Quufaa Nuutolee nama sabboonaa fi nama quuqama sabaa qabudha. Bara kana mootummaan akka ummanni irreecha hin deemne gaafa ugguru namni kun adda durummaan falmaa akka tures hiriyaan isaa ibseera.
Maddi kun itti dabaluun, Ilma isaa kan tahe dargaggoo Guutamaa Quufaa Nuutolee Sababa mormii ajeechaa Artist Haacaaluu Hundeessaatiin wal qabatee Godina Arsii Magaalaa Goljaa keessaa Humnoota Mootummaatiin butamee mana hidhaa magaalaa Asallaa keessatti dararamaa akka jiru nuuf eeruun, Awwaalcha Abbaa isaa irrattis akka hin argamne dhoowamee jiras jedha.
Sirni Awwaalcha Inspeektar Quufaa Nuutolee gara iddoo dhaloota isa fudhatamuun Godina Arsii Aanaa xiyyoo magaalaaa Goljaatti guyyaa kaleessaa raawwatamuu namni bilbilaan dubbifne kun ibsee jira.
Godina Harargee Bahaa magaalaa Haromaayaatti namni tokko Rasaasaa loltoota mootummaatin ajjeefamuun dhagahame. Namni loltoota Mootummaatiin ajjeefame kun Abdi Nuuroo kan jedhamu yoo tahu, Abbaa ilmaan shanii fi qotee bulaa tahuu jiraattota naannichaa keessaa namni bilbilaan dubbifne OMN’tti himee jira.
Akka namni yaada isaa laate kun jedhutti, namni sun osoo hin ajjeefamin guyyaa lamaan dura sababa wal-gahirraa maaf hafte jedhuun qabanii harka duubattii hidhuun erga fidaniin booda naannichatti hokkorri uumame. Sana booda waraanni mootummaa halkan walakkaa mana jireenya isaa dhaqanii haadha warraa isaa gafatanii yero dhaban,gama Oyruu isaa qajeeluun Osoo inni Maasii jimaa isaa kessaa taa’aa jiruu rasaasa itti bananuun ajjeesuu jiraataan dubbifne kun addeesseera.
Shiftaa ajjefnee koottaa reefka fudhadhaa jechuun maatitti qoosaa akka turanis maddi keenya ibseera.
Sirni awwalcha abbaa maati kanaatis guyyaa arraa Onkololeessaa 5/2020 achuma Aanaa Haromaayaattii raawwatameeti jira.
Godina Shawaa Lixaa Aanaa Gindabarat, Ganda Qarree Doobbii jedhamuun beekamu keessatti, hidhaa, reebicha fi saamichi Waraana Mootummaatiin Ummata irratti raawwatamaa jira jechuun jiraattonni komii qaban bilbilaan OMN’tti himan. Ganda Baadiyyaa Qarree Doobbii jedhamu kana keessatti, torbaan kana bifa adda ta’een hidhaan hammaachuun, Qonnaan bultoonni lakkofsaan hedduminna qaban Mana Barumsaa tokko keessatti hidhamuun dararamaa akka jiran Manguddoon tokko kan hidhamanii turan haala achitti raawwatamaa jiru OMN’f ibsaniiru. Dabalataan waraana Shanee barbaadaa sababa jedhuun bakka itti hidhamnee jirruu nu baasanii hurufa keessa nu joorsisaa ooluun boqonnaa nu dhoowwaa jiran jechuun dubbatu jiraataan odeeffanne kun. Dubartoonni Abbaa warraa isaanii jalaa hidhamef waytii nyaata geessuuf dhaqanitti humnoota kanaan doorsifamuun haamileen jaraa akka miidhamu taasifamaa jiraachuunis ibsameera.
Aangon Mootummaa bilxiginnaa Xumuramee jira jedhan Qeerroon Shawaa lixaa Aanaa Calliyaa irraa yaada isaanii OMN’iif kennan. Mootummaan kun yeroo isaa ykn beekkamti biyya bulchuuf qabu fixatee jira kan jedhan Qeerroowwan kunneen, Ummannis ta’ee Mootummaan akkasuma Paartileen Mormitootaa, humni waraanaas ta’ee lammiin biyya kanaa hundinuu Seera biyyattii kabachiisuu dirqama qabu jedhan.
Aangoon Mootummaa kanaa xumurame kan jedhan qeerroon Calliyaa, fedha murna tokkoo, ykn paartii mormituu osoo hin taane Heeraa biyyattiitu hayyama waan ta’eef Hogganoota Siyaasaa Mana hidhaa keessatti balleessa tokko malee dararamaa jiranis hiikuun dirqamadha jedhan.
Murni masaraa jiru Seeraa fi Heera cabsee dirqamaan biyya bulchuu hin danda’u, kanaaf osoo dhiigni tokko hin dhangala’in akka Heeraa fi Seerri biyyatti jedhutti Aangoo gadi lakkisuu qaba jechuun akeekkachiisan.
Biyyattiin gara Gaaga’amaatti deemaa jirti waan ta’eef qaamni Seeraa fi Heeraa cabsee aangoo irratti hafe dirqama Aangoo gadi lakkisuu qaba,Jedhu Qeerroowwan OMN bilbilaan dubbise.
Sirni Awwaalcha poolisii Inspector Quufaa Nuutolee Adaamatti Makkalaakayaan ajjeefame har’a bakka dhalootaa Godina Arsii Aanaa Xiyyootti raawwatameera. Makkalaakayaan poolisii Oromiyaa waan tuuffataniif bakkayyuutti ajjeesanii darbu. Uleedhaan tumu. Ilmaan Oromoo bakkayyuu jiran sirna Nafxanyaa kanaan nyaatamaa jiru. Filannoon keenya tokko waan harkaa qabnuun of kabachiisudha!


text: Faayidaa addaa Oromiyaan magaalaa Finfinnee irraa Argattu ilaalchisee, Manni Marii Ministeerotaa FDRI walgahii gaafa Waxabajjii 20/2009 geggeesseen dhimmoota seera ta'anii tumamuu qaban jedhee yaade irratti mari'achuun Mana Maree Bakka Bu'uota Uummataaf dabrsuuisaa ibsa kaleessa baaseen beeksisee jira. Dhimmi kun Mana Maree Bakka Bu'uota Uummataan seera ta'ee bahuu isaatiin duratti qaamota dhimmi ilaaluu hundana irraatti akka mariyatamus ibsamee jira, Mootummaan naannoo Oromiyaa. Qabiyyee ibsa kaleessa bahe sanaa irratti hundaa’uudhaan, hayyuu seeraa fi xiinxalaa siyaasaa Dr. Tseggaayee Araarsaa haasofsiisnee jirra.


text:
Tafsiira Suuratu Al-Hadiid-Kutaa Xumuraa
Alhamdulillah Rabbiil aalamiina. Kunoo suuratu Al-Hadiida xumura irra geenye jirra. Xumura kana keessatti qabxileen ijoo adeemsa keessatti nama barbaachisan eeramanii jiru. Osoo dubbii hin dheeressin ibsa suuratu Al-Hadiid haa xumurannu.
“Ergasii faana isaanii irra ergamtoota keenya hordofsiifne. Iisaa ilma Mariyamis hordofsiifnee Injiila isaaf kennine. Qalbii warra isa hordofanii keessatti gara-laafummaa fi mararfannaa goone. Moloksummaas ni eegalan. Jaalala Rabbii barbaadu malee isaan irratti [moloksummaa] hin katabne. Garuu eeggannaa ishiif maluu hin eegne. Isaan irraa warra amananiif mindaa isaanii ni kennine. Baay’een isaanii finciltoota.” Suuratu Al-Hadiid 57:27
“Ergasii faana isaanii irra ergamtoota keenya hordofsiifne.” Kana jechuun Nuuh, Ibraahimii fi sanyii isaanii booda wal duraa duuban ergamtoota ergine.[1] Kan akka Muusaa, Iliyaas, Daawud, Suleeymaan, Yuunus fi kanneen biroo. “Iisaa ilma Mariyamis hordofsiifnee Injiila isaaf kennine.”
“Qalbii warra isa hordofanii keessatti gara-laafummaa fi mararfannaa goone.” Kana jechuun qalbii namoota Nabii Iisaa hordofan keessatti garaa laafinnaa fi mararfannaa goone.
“Moloksummaas ni eegalan.” Kana jechuun nafsee ofii irraa fuudhanii moloksummaa ni jalqaban. Asitti rahbaaniyyah- “moloksummaa” jechuun hiikkame. Jechi Rahbaaniyyah jedhu jecha rahab jedhu irraa kan fudhatameedha. Rahab jechuun “sodaa” jechuudha. Akkuma jechi ibsu rahbaaniyyaan (moloksummaan) mootii abbaa irree sodaachuu ykn qormaata addunyaa sodaachu irraa kan ka’ee addunyaa dhiisuun gara bosonaa, gaarreenii ykn gadaamo baqachuun adda jiraachu fi ibaadaa hojjachuudha.[2] Gabaabumatti moloksummaa jechuun nyaata, dhugaati fi uffata gaggaarii fi fuudhaa heeruma irraa of dhoowwun gaara ykn gadaamoo keessatti adda bahanii ibaadaa hojjachuudha. Namni kana hojjatu moloksee jedhama.
“Jaalala Rabbii barbaadu malee isaan irratti [moloksummaa] hin katabne.” Kuni hiika lama qaba:
1ffaa-Nuti isaan irratti moloksummaa dirqama hin goone, ittis hin ajajne. Garuu isaan moloksummaa kanaan jaalala Rabbii barbaaduf moloksummaa jalqaban.
2ffaa-Nuti moloksummaa isaan irratti hin katabne. Wanti Nuti isaan irratti katabne “Jaalala Rabbii barbaaduu” qofa.[3]
Haala lamaanu keessatti moloksummaan Islaama keessatti bakka hin qabu. Kutaa amantii dhugaa irraa ta’ee miti. Ergamaan Rabbiin (SAW) “Islaama keessa moloksummaan hin jiru” jechuun ibsanii jiru. Hadiisa Al-Bukhaari fi Muslim gabaasan keessatti Anas (radiyallahu anhu) akkana jedha: Sahaabota Nabiyyii (SAW) irraa namoonni gariin hojii ibaadaa dhoksaatti Nabiyyiin hojjatan ilaalchisee haadholii manaa Nabiyyii (SAW) gaafatan. Yommuu isaanitti himamu, ibaadan isaanii xiqqaa akka ta’etti ilaalan. Ni jedhan, “Nuti Nabiyyii irraa eessa jirra? Diliin (cubbuun) isaa darbee fi boodaa isaaf irra darbamee jira.” Isaan keessaa tokko ni jedhe, “Ani halkan guutuu abadii (yeroo hundaa) salaata.” Kan biraas ni jedhe, “Ani immoo yeroo hundaa nan sooma, hin hiiku.” Kan biraas ni jedhe, “Ani dubartoota irraa adda baha, gonkumaa hin fuudhu.” Ergasii Ergamaan Rabbi (SAW) ni dhufan. Itti aansanii ni jedhan, “Isintu akkana akkana jedhee? Ani Rabbiin kakadhe! Ani isin irra Rabbiin sodaadha. Garuu ani nan sooma nan hiika. Nan salaata nan rafa. Dubartootas nan fuudha. Namni Sunnah kiyya irraa garagale inni ana irraa miti.” Sahiih Al-Bukhaari 5063
“Garuu eeggannaa ishiif maluu hin eegne.” Kana jechuun dhimma moloksummaa haala guutuu ta’een hin eegne. Moloksummaan wantoota mi’aawoo fi gaggaarii irraa garagaluu fi akka ibaadaa irraa nama hin ko’oomsineef wanta jaallatan dhiisu kan of keessatti qabateedha. Moloksummaa kana qabachuu keessatti hanqinni ykn daangaa darbuun yoo uumame, eeggannoo moloksummaaf malu hin eegne jechuudha. [4]
Namoonni kunniin karaa lamaan dogongoratti kufan:
1ffaa- Amantii Rabbii keessatti wanta Rabbiin itti hin ajajne haarawa jalqabu
2ffaa-Wanta gara Rabbitti nu dhiyeessa jedhanii ofirratti dirqama godhan itti fufsiisuu dhiisu.[5]
Namoonni moloksummaa of irratti dirqama godhan kunniin sirnaan moloksummaa hin eegne. Tarii warrummaan moloksummaa jalqaban hin eegne. Yookiin immoo dhaloonni achi booda dhufan moloksummaa hin eegne. Sababa moloksummaa kanaan hariiro firummaa ni kutan, fedhii ofii too’achuu dadhabuu irraa kan ka’e badii adda addaa keessatti ni kufan, qabeenya namootaa karaa haraamaatin walitti haran. Jaalala Rabbii barbaanna jedhanii wanti haarofti isaan amanti keessatti jalqaban dallansuu Rabbiitti isaan geesse. Bal’innaan ajaa’iba moloksummaa liinki kana irraa ilaalun ni danda’ama: https://www.englishtafsir.com/Quran/57/index.html#sdfootnote54sym
Wanti namni asirraa baratu:
1-Amanti keessatti “kuni Rabbiin gammachiisa” jedhanii wanta haarawa uumuu dhiisu. Wanti Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa gabroota irratti dirqama godhee fi itti ajaje gahaadha. Inni ogeessota hunda caalaa Ogeessa kan ta’eedha.
2-Nafsee ofii humnaa ol itti fe’uu dhiisu. Namoonni kunniin fedhii uumamaa irraa of dhoowwun nafsee ofiitti wanta hin dandeenye fe’an. Dhumarratti nu kufan. Kanaafu, hojii ibaadaa yommuu hojjatan madaala eeggachu barbaachisa.
“Isaan irraa warra amananiif mindaa isaanii ni kennine.” Kana jechuun namoota Nabii Iisaa hordofan keessaa warroota tokkichummaa Rabbii fi ergamtoota Isaa hundatti amanan mindaa isaanii isaaniif kennine. Warroonni kunniin warra amanti isaanii wanta amantii qulqulluu faallessuun walitti hin makneedha. Kan akka Iisaan gooftaa akka ta’etti amanuu ykn ilma gooftaa akka ta’etti amanuu. Kuni fi kan biraa wanta amanti qulqulluu faalleessuu kiristaanonnii baay’een amanti keessa seensisaniidha.
“Baay’een isaanii finciltoota.” Kana jechuun namoonni amanti Iisaa qabatan baay’een isaanii iimaana (haala sirriin amanuu) keessaa kan bahaniidha. Finciluun kufrii (amanuu diduu) fi badii isaa gadi of keessatti qabata. Kan akka kitaaba jijjiruu fi seera isaa dhoksuu.[6] Kiristaanonnii bu’uura amanti balleessuu fi kitaaba jijjiruun Rabbiif ajajamuu keessaa ni bahan. “Nuti Iyyasuusin hordofna” jechuun isaanii soba guddaadha. Sababni isaas, Rabbii tokkicha hin gabbaran. Isa waliin Iyyasuusin gooftaa keenya jechuun kadhatu. Kuni wanta amanti qulqulluu Nabii Iisaan (Iyyasuus) (aleyh salaam) namoota itti waamaa ture guutumaan guututti faallessuudha. Nabii Iisaan (Iyyasuus) tokkichummaa Rabbiitti namoota waamaa ture. “Na waaqefadhaa” isaaniin hin jenne. Kanaafu, warri kuni daangaa kan darbanii fi ajaja Rabbii keessaa kanneen bahaniidha.
“Yaa warra amantan! Rabbiin sodaadhaa, Ergamaa Isaattis amanaa. Rabbiin rahmata Isaa irraa qooda lama isiniif kenna, ifa ittiin deemtanis isiniif taasisa, isiniifis ni araarama. Rabbiin Araaramaa, Mararfataadha.” Suuratu Al-Hadiid 57:28
Yaa warra amantan! Ajajoota Rabbii hordofaa, wantoota Inni dhoowwe irraa fagaadhaa. Ergamaa Isaatti amanaa. Ergamaatti amanuu jechuun Nabii Muhammad (SAW) ilma namaa guutuuf Rabbiin kan erge ta’uu dhugaan itti amanuu, odeefannoo isarraa mirkanaa’e dhugoomsuu fi isa hordofuudha.[7] Yoo haala kanaan amantan, Rabbiin rahmata Isaa irraa mindaa qooda lama isiniif kenna. Qoonni tokko addunyaa keessatti kan argattan. Qoonni biraa immoo Aakhiratti kan argattaniidha. Kana irratti dabalatee, “ifa ittiin deemtanis isiniif taasisa.” Kana jechuun addunyaa keessatti beekumsaa fi qajeelinna gara haqaatti ittiin qajeeltan isiniif godha. Jecha biraatin: ragaalee gara haqaatti ittiin qajeeltan isiniif laaffisa. Aakhirattis ifa dukkana keessa ittiin deemtan isiniif godha.
“isiniifis ni araarama” Kana jechuun badii keessan isiniif irra darbee isiniif haguuga. “Rabbiin Araaramaa, Mararfataadha.”[8]
Namni ifti iimaanaa, beekumsaa fi qajeelinnaa yoo isaaf ife, qajeelinnaa fi jallinna, gaarii fi badaa, dhugaa fi soba addaan baafata. Jireenya keessatti maaliif akka jiraatu, maal hojjachu akka qabuu fi eessa deemaa akka jiru sirritti beeka. Kanaafu, namoota keessa ifaan adeema.
“Abbootiin Kitaabaa tola Rabbii irraa homaa irratti too’annaa akka hin qabnee fi tolti harka Rabbii akka jiru, nama fedheef Kan kennu ta’uu akka beekaniif. Rabbiin Abbaa tola guddaati.” Suuratu Al-Hadiid 57:29
Abbootii kitaabaa jechuun Yahuudotaa fi Kiristaanota.
Ibsi aayah: abbootin kitaabaa Nabii Muhammaditti hin amanne tola Rabbii irraa homaa irratti too’annaa akka hin qabne haa beekaniif nama haala sirrii ta’een amaneef, Rabbiin sodaatee fi Ergamaa Isaatti amaneef tolaa Nuti kenninuuf isiniif ibsine. “homaa irratti too’annaa akka hin qabne..” kana jechuun yoo Nabii Muhammaditti (SAW) hin amaniin tola Rabbii irraa homaa argachuu hin danda’an, namoota birootifis kennuu hin danda’an. Dubbiin akka isaan, “Nama Yahuudaa yookiin Kiristaana ta’e malee Jannata kan seenu hin jiru.” jedhanii miti. Isaan Jannata irratti too’annaa fi aangoo homaatu hin qaban. Kanaafu, tolti harka Rabbii qofa akka jiruu fi Inni gabroota Isaa irraa nama fedheef akka kennu haa beekan. Jannani tola Isaa nama fedheef kennuudha. “Rabbiin Abbaa tola guddaati.”[9]
Kanaafu, kana yoo beekan tarii wallaalummaa fi jallinna isaanii keessaa dammaquun Rabbii fi Ergamaa Isaatti amanu. Ta’uu baannan, jallinnaa fi wallaalummaa isaanii yoo itti fufan Aakhiratti mindaa fi tola homaatu Rabbii olta’aa irraa hin argatan.
Boqonnaan (Suuraan) tuni waa’ee sifaata Rabbii subhaanahu wa ta’aalaa erga ibse booda iimaanaa fi hojii gaggaaritti ajajuun banamtee, taqwaa fi iimaanatti ajajuun xumuramte. Baniinsa irratti iimaanaa fi hojii gaaritti ajajuu waliin mindaa guddaa argamu dubbate. Ammas, xumura irrattis taqwaa fi iimaana waliin mindaa guddaa argamu ni dubbate. Jidduutti haala mu’mintootaa fi munaafiqota dubbachuun wanta hojii gaarii tolchu fi balleessu ni dhiyeessa. Dhumarratti, waa’ee moloksummaa kaasun amanti keessatti wanta haarawa uumuu (bid’aa) dhiisuu fi hojii haala itti ajajamaniin hojjachuu akka qaban ni akeeka.
Dhugumatti iimaanaa fi hojii gaarii waliin mindaan guddaan akka jiru ibsuun namoota amanuu fi hojii gaggaaritti ni kakaasa. Namni hojii isaa irraa mindaa guddaa argachuuf jalqaba amanuu qaba. Ergasii haala itti ajajameen hojii gaggaarii ni hojjata. Taqwaan (Rabbiin sodaachun) wanta itti ajajaman hojjachuu fi wanta irraa dhoowwaman dhiisu of keessatti hammata. Taqwaan adabbii irraa of eeggannoo akka godhan waan nama taasisuuf, hojii gaarii akka hojjatan, hojii badaa irraa akka fagaatanii fi wanta hojii gaarii nama jalaa balleessu irraa akka of eegan nama kakaasa. Kanaafu, namni karaa dheeraa Aakhiratti isa geessu irra deemu tuqaalee afran kanniin dagachuu hin qabu:
- Haala sirrii ta’een amanuu-iimaana
- Hojii gaggaarii haala itti ajajameen hojjachuu
- Hojii badaa irraa fagaachuu. (Yoo dilii/cubbuutti kufe, dafee tawbachuu fi araarama kadhachuun of dhaqqabuu)
- Wantoota hojii gaarii nama jalaa balleessan irraa of eegu
Alhamdulillah Rabbiil aalamiin Tafsiirri suuratu Al-Hadiid asirratti xumurame.
Kitaabban wabii:
[1] Tahriir wa tanwiir-27/420
[2] https://www.englishtafsir.com/Quran/57/index.html#sdfootnote51sym, madda olii
[3] Tafsiiru Ibn Kasiir-7/189, Zaadul Masiir-1402, Tafsiiru Qurxubii-20/272
[4] Tahriir wa tanwiir-27/426
[5] Tafsiiru ibn Kasiir-7/189
[6] Tahriir wa tanwiir-27/426-427
[7] http://sammubani.com/2019/01/20/guduunfaa-iimaanaa/#.XhWrs0f7TIU
[8] Tafsiiru muyassar-541, Tafsiiru Xabarii, Tahriir wa tanwiir-27/429, Tafsiiru Sa’dii-994
[9] Tafsiiru Sa’dii-994-995, Tafsiiru muyassar-541


text:
Amajji 19,2016 Gareen murna bichuu TPLF tarkaanffi suukanneessaa fudhattus warraaksa banbanee jiruu dhaamsuu hin dandeenye ittu gochiisaani Warraqsa golee OROMIYAA arfaniin fininsise Qeerroon barattootaa Q/Naqamtee har’a ayyaanaan wal qabsiisani yeroo
“galaa!”jedhanitti Barattootarraa Diddaa guddaan dhaga’ame barattoonnis diddaasaanii dhaadannoo jajjaboon eegalan (“oso haadhoon keenya du’a jiruu dhiigasarra ejjenne hin ayyaanefannu ,harmeen keenya bo’a nuti gammachu hin hin qabnu ,nuti dhaloota qubeeti gabrummaan nu hin ta’u”) jechuun akkuma eegalaniin gaazaa nama imimaanessu gaddhiisan aarii guddaa keessa kan galche barattoota waliin dhaadannoo dhageessisa.
Baha Wallaggaa Qophaina Naqamteef Uummata Boordii Keeessa Jiraatanin FXG Daran Jabaatee Itti Fufe.
Amajji 19,2016 Gareen murna bichuu TPLF tarkaanffi suukanneessaa fudhattus warraaksa banbanee jiruu dhaamsuu hin dandeenye ittu gochiisaani Warraqsa golee OROMIYAA arfaniin fininsise Qeerroon barattootaa Q/Naqamtee har’a ayyaanaan wal qabsiisani yeroo