text:
Oolmaa Caffee Irratti Yaada Koo
Ashaaraa Dhugaa!
Seensa
Filannoo marsaa 6ffaanin miseensa Caffee Oromiyaa ta’e! Shawaa Kaabaa Naannoo filannoo Kuyyuu irraayi. Miseensa paartii Badhaadhinaa fi bakka bu’aa ummata 100,000 tokkooti. Akka heera Oromiyaa keewwata 48(3) jalatti tumametti ammoo bakka bu’iinsi koo ummata Oromiyaa maraafi! Lukoo ummata kanaa ta’een Caffee jira. Ummata na ergate, heera fi sammuu koo qofaafin gaafatama!
Wanti gatii guddaa kanfallee qabsoofneef bilisummaa dha. Bilisummaan bu’uuraa ammoo mirga dubbiiti. Mirgi dubbii dhabamnaan mirgi biraa hin jiraatu. Mirga dubbiitii alatti namoomni guutuu hin ta’u! Mirga yaada bilisaan ibsatuu gatii qaaliin arganne kana namiifuu hin dhiifnu! Tikseen mirgichaa seera fi heera ta’uu yaa hubannu! Heera Itoophiyaa fi Heera Oromiyaatu wabii mirga kanaati! Dhugaan qallattus booda hunda mooti!
Marii Caffee Duraa Irratti
Hojimaata Caffee keessa mariin Caffee duraa hin jiru. Korri caffee galma caffee qofatti gegeeffama. Garuu miseensoti caffee tuuta 6tti qoodamuun gabaasa dheengadda dhiyaate irratti guyyaa lamaaf raawwachiiftota olaanoon mariisifamuun kallattii fudhatan. Sodaachisoonis keessa jira. Kun ta’uu hin malle jedheen amana. Sababoota sadiif. Tokko hojimaata caffee keessa hin jiru. Waan hojimaata keessa hin jirre dalaguun amanamummaa fi cimina jaarmaa huba. Lama makamuu qaamolee mootummaa ittisuu dha. Qaamolee mootummaa adda addaan gurmeessuun too’annoo fi madaala eeganii badii irraa akka wal-tiksaniifi. Sana dhugoomsuuf jara jidduu fageenyi jiraatuu qaba. Fageenyi sun eegamuu dhabee raawwachiisaan caffeef kallattii keenyaan makamuutu dhufa. Makamuun ammoo madaala diige rakkoo dhala. Silaa Caffeetu raawwachiiftuuf kallattii kaayuu male. Sadi tokkummaa fi hubannaa cimsuu dha. Miseensoti Caffee gaaddisa tokkotti mari’atuun wal-barnoota uuma. Haala qabatamaa godinaalee fi aanaalee hundaa miseensi ni barata. Sun wal amantaa fi wal-hubannaa guddisa. Tokkummaan sabaa fi biyyaa akkasiin ijaarama.
Ajandaa Dhiyaatan Irratti
Kabajamoo af-yaa’iin ajandaalee sagal diriirsuun yaada gaafatan. An san hordofeen harka baase. Kabajamoon waan harka koo argan natti hin fakkaanne. Saniifin yaada qabaatuu koo dubbadhe. Hayyama malee dubbatuun dhorkaa ta’uu himuun carraa naaf kennan. Garuu maayikii waan cufaniif dubbiin koo dhagayamuu dide. Kabajamoon “Carraa kenname fayyadamuu hin dandeenye” jechuun gara ajandaa mirkaneessuu cehan. An ajandaa mormee harka baasus harki koo waan hin muldhanneef “Sagalee Guutuu raggaafame” jedhan. Harki gariin ammoo otoo hin bahin muldhataa oole!
Silaa Oromummaan dhuudhaadha. Duudhaan sun ammoo dubbii hin dhoowwu. Kanaaf “Dubbii gala malee baha hin dhoowwan” jedhama. Afaan nama qabaa “Oromummaatti deebina” jechuun waan hin taane. Ammas jarri sagalee too ukkaamsuu qofa galma godhate. Akka amalli jalaa saaxilamu hin beekne. Mee ammaan duuba akkamiin maqaa dimokiraasii kaasu? Namni hooggansa badhaadhinaa fi miseensa Caffee kabajamaa ukkaamse eenyuuf mirga dubbii hayyama? Yoo mirgi dubbii hin jirre ammoo akkamiin dimokiraasiin ijaarama? Tana diduun haqa teenya!
Gabaasaa Irratti Mormii koo…
Akka kiyyatti ajandaa fardiin nageenya fi itti gaafatamummaa dha. Ajandaan kamuu sana dursuu hin qabu. Haala qabatamaa waggaa guutuu keessa turree fi ammas keessa jirru waliin Dhimma nageenyaa kophaatti laaluun dirqama jedheen amana. Dubbicha sirriitti ilaaluun Miidhaa fi kisaaraa dhaqqabeef ammoo itti gaafatamummaa mirkaneessuu barbaachisa. Otoo kana hin godhin karoora bara dhufuu ilaaluun sirrii miti. Ajandaa nageenyaa ajandaa midhaani fi bishaanii keessa makuun qoosaa malee waan biraa hin ta’u!
Mariin dheengaddaa ajandaalee sadi bakka tokkotti hammate. Isaanis gabaasa bara darbee, karoora bara dhufuu fi baajata dabalataa bara darbeeti. Dhimmooti sadanuu of-danda’anii ilaalamuu qabu jedheen amana. Ajandaa sadi wal-keessa makanii mirkaneessuun iftoominaa fi qulqullina haguuga. Namni baajata dabalataa mormee karoora bara dhufuu deeggaru jiraatuu mala. Gabaasa deeggaruu fi karoora mormuunis ni danda’ama. Ulaagaa kamiinuu ajandaalee sadi wal-keessa naqanii bakka tokkotti sagalee kennisiisuun sirrii natti hin fakkaanne!
Akka kootti gabaasaan nageenya irratti dhiyaate Caffee kabajamaa waan madaalu hin seene. Bara tare yeroo akkanaa “baatii muraasa keessatti nagaya buufna” jedhamee ture. Gabaasi ammoo Namooti lakkoofsan xiqqaa hin taane harka kennatuu, meeshaaleen garagaraa qabamuu, daandiiwwan cufaman banamuu fi gandooleen muraasni diinan qabaman gadilakkifamuu hima. Kun maal jechuu dha? Lakkoofsan kaayuun maaf dadhabame? Gabaasi kun karoora bara darbe qabame biratti akkamiin ilaalame? Maaltu karoorfame? Sana keessaa hagamtu raawwatame? Maaliif nagaya baatii muraasatti fiduuf waadaa galle waggaattuu dhugoomsuu hanqanne? Eenyutu maal hanqise? Namni gaafatama seeraan fudhate guutuu hanqate hoo maaliif hin gaafatamu? Maaltu rakkoo kana keessaa bahuu nu dhorge? Amma maaltu nu baasa? Ija kanaan yoo ilaallu gabaasichi guutuu miti! Caffeef hin madaalu!
Bar-dheengaddaa aanaalee muraasa gama dhihaa irraa kan hafan bakka hundatti filannoo gegeessine. Barana garuu godinoota saddeetitu rakkoo fi yaaddoo nageenyaa qaba. Ummati amanee nu filate qubaa cituu fi salphatuu kabajamoo pirezedantiin kaasaniiru. Waan seenaa keessatti qaanessaa “Dhiiratu gudeedame” jedhan. Kun hunduu bulchiinsa isaanii jalatti ta’e. Miidhamaa fi salphina sana oolchuun gahee mootummaati. Diina keessa fi alaa komatuun waan tokko. Dubbii ofitti qabuun itti gaafatamummaa mirkaneessuun ammoo waan biraati. Rakkoo keenyaaf orma abaaruun furmaata hin ta’u!
Gama kaanin miidhaan ummata keenya irra dhaqqabe gabaasicha keessatti hin muldhanne. Fulbaana haga hardhaa Oromiyaa keessatti namoota nagayaa meeqatu ajjeefame? Nama meeqatu qaamaa hirdhate? Meeqatu qe’ee fi qabeenya irraa buqqaafamee dararamaa jira? Mana hiyyeessaa meeqatu gubate? Sangaa hiyyeessaa meeqatu qalame? Dhiiraa-dubartii meeqatu gudeedame? Qabeenya mootummaa fi dhuunfaa hagamtu mancaafame? Nagaya tiksuun yoo dhibellee miidhama kana qindeessanii gabaasun maaf dadhabame?
Ragaan marii keessatti dhiyaate nama surura. Bulchaan Wallagga Lixaa kabajamoo obbo Gammachiis Dabalaa, godinichatti Oromoon nagayaa 1105 ajjeefamuu, guyyaa tokkotti hooggansi 28 wareegamuu fi qabeenyi biliyoona 3 caalu mancaafamuu kabajamaa Caffeef kallattiin himan. Amaara qofa otoo hin taane Oromoonis ajjeefame jechuufi. Garuu dhumaatiin Oromoo ajjeechaa Amaaraa sirrii hin taasisu. Gaafatamni mootummaa nageenya ummata lachiituu tiksuu dha. Akka Shawaa Kaabaatti ammoo ragaan qabnu Fulbaanaa gamanatti namooti nagayaa 210 ajjeefamuu, namooti 109 qaamaa hirdhatuu, manni 526 gubatuu, sangaan hiyyeessaa 410 qalamuu, maallaqi callaan biliyoonni 1.5 saamamuu, manneen barnootaa 195 cufamuu fi barattooti 75,000 barumsa dhabuu agarsiisa. Gaafa itti dhiyeenyaan qoratamu sanaa oliyyuu ta’uu mala. Garuu yoo shawaa kaabaatti hagana ta’e, Gujii fi Wallaggatti hagam ta’inna? Shawaa Lixaa fi Shawaa Bahaatti hoo miidhaan gahe hagami? Rabbitu beeka! Ammoo Gargaarsallee itti gaafatuu silaa kun qindaayee dhiyaatuu male. Maaliif sirnaan kurfaayee dhiyaatuu dhabe? Sababooti danuun jiraatuu mala. Anaaf garuu quuqamaa fi marartee dhabuu natti fakkaata. Namni saba kana irraa dhalate xiqqaatu akkamiin gabaasa miidhaa sabichaa harkaa dhaba? Quuqami akka hin jirre kakadheen hima. Nama guddaatu “Maaliif waan ummataa dhiphatta?” naan jedhe. Dhiisii sirbi jechuu dha!
An waan hojjatame hin haalu. Keessattuu hojii mootummaan federaalaa fi Finfinnee abidda keessatti hojjatan rt dinqisiifatuun sirrii dha. Waan dhalootaaf cehutu raawwatame! Ammoo Xiqqaatus guddatus qamadiin bona qotameera. Qonna ammayyeessunis yaalameera. Manni barnootaas ijaaramuun eebbifameera. Kunnii martuu dansaa dha. Garuu ummatin an bakka bu’e waggaa lamaan gamanatti waan dhabe malee waan argate hin qabu. Qonni ammayyaa hafee sangaanuu harkaa qalamee dhumeera. Mana barnootaa duraan qabuttuu ilmaan barsiifatuu hin dandeenye. Nagaya fi kabaja kaleessa qabu dhabeera. Manni irraa gubatee akka bineensaa ala gala. Barana beela keessa jira. Waan hin qotatiniif bara dhufu haalli kana caalaa hammaatuu mala. Gujiitti ammoo jiruun ummata keenyaa dachaa kanaa hadhaya. Haalli Wallagga afranii fi Shawaa Lixaas akkanuma. Warra foon dheedhii cuffatee wuskii habbuuqaa buluuf kun “Milkaa’ina hunda-galeessa” keessatti ilaalama. An garuu ergarama ummata kiyyaatti qoosuu hin danda’u! Akka malee na dhukkuba! Kanaafin Gabaasa morme.
Namiifuu ifa yaa ta’u! Kaayyoo biraa hin qabu. Dhugaa qofaafin dubbadha. Waanuma gaafa Moyaalee santu hardhas na dubbisa. Nework jedhame dhugaa dha. Ijaaramni gandummaa fi hanna bu’uureffate jira. Sun garuu anaa fi quuqamtoota sabaa hin ilaallatu. Warra siyaasaan qumaara jedhee amanutu diriirfatee ittiin hooggansa gameeyyii dhiibee dhugaa ummataa nyaata. An Network hin barbaadu. Qabsoon dhugaa malee daboo hin barbaaddu jedheen amana! Abbaa dhugaa faana hundatu dhaabata! Fakkeessaaf otoo hin taane dhuguman biyyaa fi ummataaf qabsaaya! Gorsaan qabsootti hin seenne! Itti gaafatamni koo heera, ummataa fi qalbii kootiif qofa ta’uu Heera Oromiyaatu keewwata 48(3) jalatti naaf kenne!
Labsii Baajata Dabalataa Irratti
Labsii baajata dabalataa sagaleen dhoowwadhe. Sababi dhimmichi gaarii fi yaraa hammatuu dha. Aanaalee danuun rakkoo guguddaa keessa turan. Kanaafuu baajanni dabalataa isaaniif mala. Garuu bakka ummati keenya rakkoo hamaa keessa jiruu fi bajanni duraa hanqatetti ollaa deggaruuf chaarteriin lafa maruun sirrii hin turre. Baajati gara kanaan qoodame sirrii miti. Kana deggaruun naaf hin taane. Kanaafin sagalee too takkittii dhoowwadhe. Akka waa hin geeddarre beeka. Garuu seenaaf galmaayuu qaba. Dhaloonni irraa barata!
Labsii Baajata 2015 Irratti
As irrattis sagaleen dhorgadhe. Sirrii fi dogongoratu wal-make. Akka waliigalaa baajatichi Oromiyaaf yoo xinnaate malee hin guddatu. Baajata dabaluun waan dansaa dha. Akkaataan itti qoodames haga tokko mishuma. Keessattuu Poolisii Oromiyaaf qarshii biliyoona 9.5 ramaduun haqa-qabeessa. Ijoolleen nagaya ummataatiif dhiiga fi lafee kanfalan bajata sana madaalu argatuu qabu. Mindaa nyaata qofaafuu isaan hin geenyetu kanfalamaafii jira. Kun jijjiiramuu qaba. Bajata qonnaa guddisuunis sirruma. Garuu biliyoona 28 caaluu hin malle. Buqqaatii jiru waliin Biiroo Hawaasummaaf biliyoona 12 ramaduun yaraa miti.
Dogongorri bakka sadi jira. Tokko baajata barnootati. Hojjataa Oromiyaa keessaa harki walakkaan barsiisaa ta’uu kabajamoo pirezedantiin himaniiru. Barnoonni ajandaa Oromiyaa ijoo ta’uus guyyuu dubbatu. Waan dansaa dha. Sun garuu barsiisaa galateeffatuu qofaan hin dhugoomu. Galanni mishaa ta’us jiruu barsiisaa hin geeddaru. Dhugaatti barsiisota galateeffatuun Baajata seekterichaa wayyeessuu ifa! Jiruu fi hamilee barsiisaa fooyyessuu gaafata! Qarshii biliyoonni sadi ammoo sana hin gootu. Yoo xinnaate biliyoona afur dabaluu barbaachisa. Lama ammoo baajata caffeeti. Caffee kabajamaa Oromiyaatiif qarshii miliyoona 133 qofatu ramadame. Kun waan itti yaadamee caffee laaffisuuf godhame fakkaata. Waajjira pirezedantiif qarshii biliyoona 1.6 tu ramadame. Kun dansaa dha. Garuu baajati Caffee akkamiin kanaa gadi ta’a? Akka heeraa Oromiyaatti aangoo olaanaan kan caffeeti (keewwata 49(2). Caffeen raawwachiiftuu hunda qoratee sirreessuuf aangoo qaba. Garuu baajata hin qabu. Miliyoonni 133 maal hojjatti? Aangoon baajataan hin deeggaramin ammoo gatii hin baasu. Caffee hirkataa gochuuf akkas ta’e. Kanaafuu baajanni caffee xiqqaatu baajata waajjira pirezedantii caaluun fardii dha. Yoo san too’annoo fi madaalliin qaamolee mootummaa jidduutti dhufa. Sadi baajata biiroo Bulchiinsaf Nageenyaati. Rakkoon nageenyaa Oromiyaa keessa jiru ni beekama. San sirreessuuf odeeffannoo sirrii fi si’ataa feesisa. Baajati ramadame garuu qarshii miliyoona 399 qofaa dha. Tun eessatti maal hojjatti? Yoo xinnaate biliyoona tokko dabaluu barbaachisa jedheen amana. Kanaafin sagalee dhorgadhe.
Muuxannoo Shiraa Irratti
Anaaf Ida’amuun sirrii dha. Qajeeltoon Ida’amuu ammoo obbolummaa, sab-daneessummaa fi bilisummaa dha. Miseensa badhaadhinaa hundaafuu siyaasaa jechuun qajeeltoo kanaan biyya ijaaruu fi ummata tajaajiluudha jedheen amana. Shirrii dhibeewwan jajjaboo siyaasaa Itoophiyaa keessaa angafa. Kanaaf hannaa fi finxaalessummaa waliin gufuu Ida’amuu jedhame. Gariin garuu shiraa fi gidiraa wayyaanee irraa dhaaleen dhaadata! “Siyaasaan qumaara ittiin ummata burjaajessani” jechaa boona! Beekumsa jechuun fafakkeessuu fi burjaajessuu itti fakkaata. Ajaa’ibuma! Waan silaa ittiin saalfatamuun dhaadatama! Mee namni akkamitti “badhaadhina” ofiin jechaa baattoo amala wayyaanee ta’uun boona? Kan tokkummaa fi nagaya keenya jeeqe namooti jaarii wayyaanee baatan aangoo mootummaa dhuunfatuu dha! Shirri wayyaanenuu ittiin kufe hoo eessa nama geessa? Xannacha Badhaadhina irraa cituu maletu badhaadhina irraa nu kutuu heda!
Maraafuu nuti ilmaan Badhaadhinaati! Qajeeltoon keenya kabaja lammiilee, bilisummaa, sab-daneessummaa fi obbolummaa dha! Gootummaa, fayyaalummaa fi jaalala biyyaa malee shiraa fi gidiraa hin qabnu! Ilaalcha wayyaanee yoomillee hin hawwinu! Silaa san taatee duraanuu sirna wayyaanee hin dinnu. Ammas baattoo amala wayyaanee hin fudhannu! Wayyaaneen shiraan ganna hidhee nu darare. Barataan ammoo barsiisaa caaluu waan maluuf warri wayyaanee jalaa shira barate nu ajjeesuyyuu danda’u. Ilma namaaf duuti waan hin hafneef dhugaa ummataa dubbatuu hin sodaannu! Warri koomishinar Salamoon Taaddasaa ajjeesee fi Komaandar Tasfaayee Dinquu madeessuun yaala dhoowwate nuufis hin nahu. Ammoo hin gaabbinu! Yoo duune ilmaan teenna sabi akka guddisu hin shakkinu!
Barana hiikoon gamnummaa yaa jijjiirame. Shiruu fi hatuutu qaroomina jedhama. Ulaagaa kanaan safaranii “Gowwaa” nuun jedhu! Ammatti Gowwaa ta’uun yakka natti hin fakkaatu. Garuu gaaf tokko akkuma “hiyyeessi fi wallaalaan Oromoo miti” jedhame san “Gowwummaan yakka” jedhamuu mala. Guyyuu raajiin waan dubbatamuuf shakkuun hin badu! Wanti guddaan dhiigi fi haqi namaa harka keenya irra jiraatuu dhabuu dha. Takkaa hin hanne; hin sobne! Otoo beeknuu Dharaa fi cubbuu waliin hin dhaabanne. Dhugaa tanaaf jecha yoo “Gowwaa” taane nulleen Gowwummaa tana yaa jaalanne!
Sirnaaf Quuqamuu Irratti!
Sirni kun taphaan hin dhufne! Gatii guddaatu itti bahe. Lubbuu fi jiruu gootota danuutu wareegame. Dhiiraa-dhalaa keenyatu saniif jecha dararame! Qeerroo fi qarree kumaatamatu diina didee kichuu cite! An sana keessaa gaheen qaba. Umrii koo irraa ganna kudhan saniifin wareege! Kanaafuu sirnichi na marara. Kufaatii biyyaa fi miidhama ummataa hin hayyamu! Kanaafin ofirraa bahee dhugaa dubbadha! Akka warra teessoo irraa teessotti, hanna irraa hannatti cehee, injifannoo ummataatti qoosuun naaf hin ta’u! Gariin gatii injifannoo ummataa hin beeku. Dhugaa qabatamaa irra xarmusii wiskiitu itti muldhata! Gaafa cinqii Machaayee rakkoo fi gadadoo ummataa dagata. Achii nagayaa fi misooma gabaafata! Gaafan kana arguu fi dhagayu onneetu na-dhukkubsata! Deemsi eegalle kufaan waan biyyi hafu hin sehu! Gaafa biyyi koo kufu ammoo ana qofa otoo hin taane firaa-fiixaan kiyyatu kufa! An Dubaay ykn Atilaantaa irraa mana hin qabu! Baqatuus hin fedhu!
Mataa jiru irratti qarree qoru. Aangoos biyya jiru irratti koru. Kanaafuu an biyyaa fi ummata afaan bineessaa keessaa baasuu malee fedhii biraa hin qabu. Kanin dubbadhuuf biyyaa fi ummata baraarudha. Rakkoo jabaatu nutti jira. Kan rakkanne ammoo keessa! Xannacha hamaa biyyaa fi ummata badiitti hoofutu nu keessa jira. Dubbannee fayyisuu barbaachisa!
Mana ofirratti diiguun gowwummaa hamaa dha. Gorsi “Mana keessan ofirratti hin diiginaa” jedhu sirruma! Mana qaban irratti dabalatuutu qaroomina. Ida’amuunis tanuma hima. Garuu maaltu mana diiga? Tanaaf fagoo deemuun hin feesisu! Duudhaa warra keenyaa hubatuun gahaa dha. Kan mana diigu shiraa fi gidiraa dha. Tokkummaa keessoo keenyaa shiratu laaffise! Obbolummaa fi sab-daneessummaas shiraa fi kijibatu burjaajesse! Ammoo aanan jige haguma hafe ol qabu. Amma mana diigame suphuun dirqama. Sun garuu dhugaa fi fayyaalummaa gaafata. Haga fedhe guddatus muuxannoon shiraa diiggaaf malee ijaarsaaf hin gargaaru!
Sirna cimsanii ijaaruun biyyaaf utubaa dha. Garuu sirni qoosaan hin ijaaramu. Qajeeltoo fi hojimaata hordofuu gaafata. Qajeeltoo Badhaadhinaa faallessaa fi hojimaata Caffee cabsaa ijaarsa sirnaa hawwuun abjuu guyyaati!
Dubbiin olaantummaa seeraas sirriidha. Mirgi daangaa qabaatuu qaba. Nama daangaa darbee mirga namaa tuqe seeraan gaafatuu feesisa. Garuu yakki marti qixa miti. Haala fi ulfinaan wal caala! Warri gaafa ajjeechaa abbootii Gadaa kolfe hardha jechaan dallanuu hin danda’u! Madaala gaafata!
Tarii lammii fayyaalessi “Maaliif keessootti hin dubbanne?” jechuu mala. Gaafii sirrii dha. Silaa cufannee mari’annee yoona as hin jirru. Qaata jabaannee biyya jabeessina. Akka malaa mariin jiraatuuf ammoo guddoo kadhanne! Namoota guguddoonis danuu gorfamne. Garuu hin milkoofne. Marii keessoof karri cufaa dha!
Nageenyi Badhaadha. Oromiyaan nagaya! Itoophiyaan nagaya! Afrikaan nagaya! Addunyaan nagaya! Horaa Bulaa!
Galagalcha
# Waajjira Caffee Oromiyaatiif
# Miidiyaaleef
Addis Abeba – Protests erupted in many towns and cities, including schools and university compounds,…
Shabboo Miidiya: Seenaa amaarsaa fii gara jabeenya isaanii. https://www.youtube.com/watch?v=MjL1acJzXgc
Gocha suukkanneessaa sirni nafxnyaa Oromoo irratti gidduu kana raawwachaa jiran balaaleffachuun Barattoonni Oromoo godina addaa…
His Excellency, Olusegun Obasanjo, former President of the Federal Republic of Nigeria and AU High…
By Daniel Behailu Overview of Ethiopian Politics Africans have always complained that their resources are looted…
Akkuma beekkamu baroota dabran keeysa gaafa mootummaa EPRDF sanitti hoggansa amantiin isaa islaama tahe irra…


c: text/html

text:
LibreOffice 7.4 Help
Irraantoo yookiin jalaantoo akkaataa fuulaaf ibsa yookiin dhangi'a.
Barruu mul'achuu qabu harka bitaa irraantoo yookiin jalaantootti galhi.
Barruu mul'achuu qabu harka bitaa irraantoo yookiin jalaantootti galhi.
Barruu mul'achuu qabu mirga irraantoo yookiin jalaantooti galchi.
Irraantoo yookiin jalaantoo durmurtaawe tarree keessaa filadhu.
Opens a dialog to assign formats to new or selected text. The Text Attributes dialog contains the tab pages Font, Font Effects and Font Position.
Amaloota Barruu
Iddooqa maqaa faayilii bakka filatametti galcha. Mata duree galchuuf hantuutee cuqaasi.Cita baafataa keesaa mata duree, maqaa faayilii yookiin maqaa xurree/faayilii filachuuf cuqaasa dheeraa taasisi.Yoo mata dureen hin moggaafamne ta'e (Faayilii - Amalootsa ilaali), bakka isaa maqaan faayilii ni seena.
Maqaa Faayilii
Iddooqa maqaa wardii irraantoo/jalaantoo galmee sirrii keessa jiruun bakka bu'e irraantoo/jalaantoo filatame keessa galcha.
Maqaa Wardii
Iddooqa lakkaawwii fuulaan bakka bu'e naannoo irraantoo/jalaantoo filatame keessa galcha.
Fuula
Iddooqa lakkoofsa fuulotaa galmee keessa jiran hundaan bakka bu'e naannoo irraantoo/jalaantoo filatame keessa galcha.
Fuulota
Iddooqa guyyaa ammee irraantoo/jalaantoo tokko tokkoo fuula galmee irra jiru keessatti irra deebi'amu,naannoo irraantoo/jalaantoo filatame keessa galcha.
Guyyaa
Iddooqa yeroo ammee irraantoo/jalaantoo tokko tokkoo fuula galmee irra jiru keessatti bakka bu'e,naannoo irraantoo/jalaantoo filkatame keessa galcha.
Yeroo

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Gostti afran Qalloo takka takka warra 12 kan qabdu yommuu tahu sadarkaa warra irra Waan ol guddachaa dhufaniif ona mataa isaanii hundeessuuf rakkoon hin turre.haa tahu malee Bara 1570-1586ti akkuma walii galaatti oromoonni afran Qalloo gamtaa Afran Qalloo ( afran Qalloo confederacy) uumachuudhaan man- bultii bululoo gad dhaabatan.
Bara 1586-1594 keessa, sirni Gadaa ona Afran Qalloo keessatti hedduu daraaree ture. Baroota kana keessa, Oromoonni Afran Qalloo Gamtaadhaan sirna jila odaa, odaa Watar jalatti kan gaggeessan hoggaa tahu, yeruma kana keessa bululootti heera tumatan. Haa tahu malee jaarraa 18ffaan Oromoota afran Qallootiif “Distributive Era “ture.
Bara Hawaasni Oromoo irra caalaan sadarkaa horsiisee bulaarraa gara qonnaan bulaatti ca’haa tureedha. Kana qofaa mitti, akkuma beekamu onni Afran Qalloo irraa hedduun isaa kan hundeeffame sarara daldalaa guddicha irratti waan tureef hawaasni yeroo gabaabaa keessatti daldalaan wal fudhachaa dhufe. Gostti Noolee sarara jabuutii toohachuu qofaa mitti jiddu gala daldalaa tan mataa isaanii uumachuun magaalaa jaldeessaa hundeeffatan. Gostti Baabbilee gosoota Hawwiyyaa fii Garrii wajjiin gamtaa uumuudhaan sarara daldalaa kan Zeeylaa guutuu guutuutti toohachuu eegalan.
Gosti Alaa fi Oborraan magaalaa Harar wajjiin hariiroo daldalaa cimsachuu bira kutanii bittaa gurgurtaa maallaqa Harariin godhuudhaaf bara 1734 -1783 keessa Amiir Abdushakuur Yusuf wajjiin walii galan. Bara 1856 – 1875ti Amiir Mahmmad Ali mayyuu maallayni guutuu guutuutti ona Afran Qalloo keessatti akka hojjatu godhe. Haalli kun safisaan (Geopolitical ) siyaasaa naannoo sanii jijjiiraa dhufe. Qaamni sochii maallaqa toohatu naannoo sanitti humna tahuun as bahe. Bulchinsi sirna gadaa suuta suuta bulchinsa garaadaatiin bakka bu’aa dhufe.
Addis Abeba – Protests erupted in many towns and cities, including schools and university compounds,…
Shabboo Miidiya: Seenaa amaarsaa fii gara jabeenya isaanii. https://www.youtube.com/watch?v=MjL1acJzXgc
Gocha suukkanneessaa sirni nafxnyaa Oromoo irratti gidduu kana raawwachaa jiran balaaleffachuun Barattoonni Oromoo godina addaa…
His Excellency, Olusegun Obasanjo, former President of the Federal Republic of Nigeria and AU High…
By Daniel Behailu Overview of Ethiopian Politics Africans have always complained that their resources are looted…
Akkuma beekkamu baroota dabran keeysa gaafa mootummaa EPRDF sanitti hoggansa amantiin isaa islaama tahe irra…


text:
Akka Obboo Anbessee Magarsaa Biiroo Dhimmaa Dargaggootaa fi Ispoortii Oromiyaa irraa nutti himetti dorgommii tana atileetota egerii biyya fulaa bu’anii dorgoman argachuuf itti jrian.
“Godinaaleen gama Ispoortiitiin maal irra akka jiran madaaluudhaaf..ispoortessiiota haaraa gandaa kaasee haga naannootti jiran filachuuf dorgommii qopheessan.”
Kaayoon lammeessoo ammoo akka obboo Anbesseetti dorgommiin tun atileetota Oromiyaa bakka bu’anii dorgommii ‘Guutuu Itoophiyaa 4essoo’ bara dhufu naannoo Amaaraatti qopheessan irratti hirmaatan filachuuf.
Kilaboota dorgommii tanaa dorgomuutti jiran keessaa tokkoo kilabii Warshaa Simintoo Muugeriiti.Leenjisaan kilabii tanaa obboo Melaakuu Dereseeti.
Kilabii tana keessaa akka jecha obboo Melaakuutti atileetota bebeekamoo Itoophiyaa fulaa bu’anii addunyaatti dorgomanitti hedduutti bahe.Dorgommii amma itti jiran tana irralleetti kilbiin isaanii akka dansaa moohachuutti jirti akka obbo Melaakuutti.
Dorgommi Guutuu Oromiyaa tana Arsii Asallaa fi Bushooftuutti dorgomuutti jiranii, walumattuu gosa Ispoortii 20 tahaniin itti jiran,Bushooftuutti bisaan daakaa, Asallaatti ammoo dorgommii 19n dorgomuutti jiran.
Mee qophii teenna tana MP3 tana irraa caqasaa.


text:
(Ijoo Dubbii ABO – Caamsaa 09, 2018)
(SBO/VOL – Caamsaa 09,2018) Dursaan ADWUI jijjiiramus imaammatni diinummaa Addichi Saba Oromoo irratti qabu hanga hin jijjiiraminitti Ummatni Oromoo Mootummaa akka Sabaatti isa diinomsate of irraa buqqisee Bilisummaa isaa gonfachuudhaan Mootummaa isaaf tahu ijaarrachuuf Qabsoo Bilisummaa itti jiru daran finiinsuun daandii filmaata biraa hin qabne tahuu Addi Bilisummaa Oromoo gadi jabeessee hubachiisa.
Dhiheenya kana Kibba Oromiyaa Godina Booranaa Naannoo Moyaaleetti duulli waraanaa (lolli) Mootummaa Itoophiyaatiin qindeeffame Ummata Oromoo naannoo sanaa irratti geggeeffamaa jira. Lola kanaan hanga ammaatti lubbuun namoota 8 olii akka badee fi namootni 50 caalan madaawuu jiraattotni naannichaa Caamsaa 07, 2018 Raadiyoo Sagalee Ameriikaa (VOA)f ibsanii jiran.
Lolli kun haaraa amma eegale osoo hin taane, itti fufa lola Mootummaan Itoophiyaa Humna Addaa maqaa Liyyuu Poolis jedhuun dhalattoota Bulchiinsa Naannoo Somaalee Itoophiyaa keessaa leenjisee hidhachiisuudhaan Ummata Oromoo Baha, Kibba-Bahaa fi Kibba Oromiyaa qubatu irratti yeroo dheeraaaf geggeessaa turee ti.
Waa’ee lola humna kanaan Ummata Oromoo irratti geggeeffamuu Addi Bilisummaa Oromoo yeroo adda addaatti ibsaa kan ture tahus waluma yaadachiisuuf: Humni kun namoota lammiilee Somaalee Itoophiyaa keessaa qaadhimamanii loltummaaf leenjifaman irraa kan ijaaramee dha. Humna kana leenjisuu, hidhachiisuu, dhiheessii fi tajaajila barbaachisu hunda guutuufiidhaan Oromiyaa irratti bobbaasee kan lolchiisu sadarkaa oliitti Generaalota Mootummaa Itoophiyaa kan dhalootaan Tigiraay irraa tahan oggaa tahu, isaanitti aanee ammoo Aangawoota Bulchiinsa Mootummaa Naannoo Somaalee Itoophiyaa kan nama Abdi Iley jedhamuun durafamanii dha.
Akeekni lolichaa guddaan tokko (kan Generaalotni TPLF/EPRDF irratti bobbaafamanii geggeessaniif) Qabsoo Bilisummaa Ummatni Oromoo barootaaf geggeessaa jiru kan fuula Bahaa, Kibbaa fi Kibba-Bahaa Oromiyaa irraan isaan yaaddessu ittiin of irraa laaffisuu fi saamicha dinagdee akka barbaadanitti ittiin geggeeffachuu dha. Akeeka kana galmaan gahachuuf akka meeshaa yookaan carraa gaariitti kan itti gargaaraman ammoo akeekaa fi abjuu dullacha kan babal’ifannoo lafaa namootni akka Abdi Iley fi fakkaattotni isaa qabanii dha.
Lola Saba Oromoo irratti geggeeffamu kana dhaabsisuuf kan silaa gaafatama seeraa fi humnas itti qabu Mootummaan Itoophiyaa ofiifuu kallattiidhaan Generaalota waraana isaa itti ramadee ol’aantummaadhaan qindeessaa waan jiruuf, Ummatni keenya waan danda’een of irraa ittisuudhaan alatti filmaata biraa qabaachuus tahe qaama itti himatu argachuu hin dandeenye.
Ummatni keenya hanguma danda’e akka of hin ittisneefis Mootummaan Itoophiyaa bakka danda’e hundatti Waraana Dhaabbataa isaa itti bobbaasee Ummata keenya hidhannoo hiikkachiisuudhaan miidhaan Ummata keenya irra gahu daran akka hammaatu taasisaa ture, ittis jira. Akka kanaan lola gidduu kana naannoo Moyaaleetti Ummata keenya irratti geggeeffamee miidhaa olitti ibsame sana geessiseen booda, Mootummaan Itoophiyaa ilmaan Oromoo lola kana Ummata isaanii irraa ittisaa turan hidhannoo hiikkachiisee jira.
Tarkaanfiin hammeenyaa gaddisiisaa fi qaanfachiisaan Mootummaan Itoophiyaa Ummata nin bulcha jedhu (Saba Oromoo) irratti fudhachaa turee fi jiru kun Kaayyooo fi Imaammata diinummaa EPRDF (Paartiin Itoophiyaa Bulchaa jiru) Oromoo irratti qabu bareechee kan mul’isuu dha.
Gama biraatiin Dhaabbatni MIDROC jedhamu Oromiyaa Godina Gujii bakka Laga Dambii jedhamutti kan argamu hojii Warqee lafa keessaa oomishuutiif keemikaaliin inni itti gargaaramu fayyaa dhala namaatiif balaa guddaa kan qabuu fi miidhaa gurguddaas Ummata naannichatti argamu irraan geessisaa kan ture tahuun beekamaa dha. Dhugaan kun miidiyaalee Addunyaa gurguddoo akka BBC irratti osoo hin hafin ragaa qabatamaa wajjin gabaafamaa kan turee dha.
Ummatni naannichaa miidhaa gurguddaa fayyaa isaa irra gahaa jiru kana mormuudhaan akka miidhaan kun irraa dhaabbatuuf yeroo dheeraaf bifa adda addaatiin gaaffii isaa Mootummaa Itoophiyaatti dhiheeffachaa ture. Haa tahu malee Mootummaan Itoophiyaa gaaffii Ummata kanaa dhaggeeffachuu diduudhaan dhiheenya kana Dhaabbata MIDROC jedhamu kanaaf hayyama hojii Waggoota 10 itti aananiif haaromse. Tarkaanfiin Mootummaan Itoophiyaa dhimma kana irratti fudhate kun diinummaa guddaa inni Ummata keenyaaf qabu ammas irra deebi’ee mirkaneesse. Tarkaanfii Mootummaa Itoophiyaa kan jireenya Ummatichaa balaa guddaaf saaxilu kana mormuudhaaf Ummata karaa nagaatiin hiriira bahee sagalee isaa dhageessifachaa ture irratti dhukaasuudhaanis guyyaa kaleessaa (Caamsaa 08, 2018) loltootni Mootummaa Itoophiyaa jiraattota naannichaa keessaa namoota nagaa 3 ajjeesan.
Walumaagala kan Godina Booranaa naannoo Moyaalee fi Godina Gujii naannoo Laga Dambii kana dabalatee Oromiyaa guutuu keessatti Ummata Oromoo qe’ee isaa irratti mirga ofii kabajsiifachuuf bifa fedheenuu socho’u irratti tarkaanfiin diinummaa (hidhaa, ajjeechaa, saamicha, summii fayyaa isaa miidhuun faaluu, hidhannoo hiikkachiisuu….kkf) Mootummaa Itoophiyaatiin fudhatamu akkuma jabaatee itti fufetti jira.
Kun kan nuuf mirkaneessu akkuma Addi Bilisummaa Oromoo yeroo adda addaatti irra deddeebi’ee Ummata hubachiisaa ture tarkaanfiin EPRDF maqaa “Haaromsa gadi fagoo” jedhuun of keessatti fudhachaa ture sirnuma Mootummaa Wayyaanee kan waggoota 27 dabraniif yakka daangaa hin qabne Ummatoota irratti raaw’achaa yoona gahe haaromsuudhaan umrii aangoo isaa dheeressuuf malee Ummata Oromoofis tahe rakkoo waliigalaa Itoophiyaa harkaa qabuuf furmaata argamsiisuu kan hin dandeenye tahuu isaa ti.
Hundaa olitti ammoo maqaadhaaf nama dhalootaan Oromoo tahe (Dr. Abiy Ahmed) gara Muummee Ministeerummaa Itoophiyaatti fiduudhaan Oromoon Mootummicha keessatti hirmaannaa Aangoo kan argate fakkeessanii hojiidhaan imaammata diinummaa Saba Oromoo irratti qaban jabeessanii itti fufaa kan jiran tahuu Ummatni keenyaa sirriitti hubachuun akkaan barbaachisaa dha.
Dursaan ADWUI jijjiiramus imaammatni diinummaa Addichi Saba Oromoo irratti qabu hanga hin jijjiiraminitti Ummatni Oromoo Mootummaa akka Sabaatti isa diinomsate of irraa buqqisee Bilisummaa isaa gonfachuudhaan Mootummaa isaaf tahu ijaarrachuuf Qabsoo Bilisummaa itti jiru daran finiinsuun daandii filmaata biraa hin qabne tahuu Addi Bilisummaa Oromoo gadi jabeessee hubachiisa.


text:
Hujiin abbaa Taayitaa Daandii Baaddiyaa Oromiyaa gugurdoon,karaa baasaanii baaddiyaa dira ykn magaalallee waliin gahee, akka namii karaa dhabee waan silaa maleef hin dhabe tolchuu.
Hujiin karaa gugurdoon jedhanii tun, karoora ganna shaniiti akka jecha obbo Jaagamaa Qananii,Itti Aanaa Itti Gaafatamaa Abbaa Taayitaa Daandii Baaddiyaa Oromiyaatti;
“Misoomii guddaan yoo daandiin jiraatte taha.Bakka daandiin jirutti keellaan fayyaa ka ijaaramuu dandahu,bakka daandiin jirutti investerootii addaa addaa bakka sun seenanii misoomsuu ka dandahan…rakkoo bu’aa kana yoo hiikne,rakkoo dinagdee keennaa hin hiikna jedhee ummatis itti seene.”
Hujii karaa baasu tana mootummaa qofaa mitii akka itti gaafatamaa kanaati “ummatilleen horii fi maallqa baasee hojjachaa jira.”
Karaa baasuuf jedhanii yoo karaan baasan kun mana namaatti qajeele,maasaatti qajeele,waan akka akkaa ka abbaa tokkootti qajeele womaa baasuu fi mootummaan gargaaraa jennaan”ummatatti bahee fedhiin ijaaraaf,”jedhu.
Ogeeyyotilleen ummata leenjisaa akka karaan bahuuf waliin hojjachuutti jiran akka obbo Jaagamaatti.Naannolee karaan gugurdaan amma itti bahuutti jiruu fi baasuuf karoora qaban 31.
“Tana keessaa;Shaambuu-Harbuusee,Calalaqaa-Bordoddee,Dukem-Abbuuseeraa,Buraayyuu-Hojjaa-Duree Gabayaa-Jimaataa faa.”Hujii tana Qarshii miliyoona 500 caalaan itti jiran.Karoorii qabame kun karaa cirrachaa km 42,000 baasuuf jedhan.
Karaan waan hedduun nama gargaara;namii karaa gugurdaa dhiisii daandiin didiqqoonuu faaydaa guddaa qabdi.
Hayyee warrii karaa hin qamne,ka yoo qabaatellee karaa deemsa makiinaatiif hin taane,warrii hammeenna karaatiif jedhanii makiinaan itti seenne hin seenne,ka yoo seenellee keessumattuu yoo gannaa fa makiinaa dhoqqee ykn maraammartoo karaatii jedhee hin yaane,warrii karaa hamaa qabu ka yoo cufa namii balaa makiinaatiin irraa dhumatu maan keessa jira?
Gaafii tana torbaan lamaan duubatti Qophii Misoomaa ta Jimaataatti itti deebina.Mee waan hujii karaa obbo Jaagamaan nutti hime MP3 irraa nuu caqasaa.


text:
Mootummaan Itiyoopiyaa dhimma hidhamtoota kanaa hatattamaan ilaalee akka isaan hiiku gaafana. Dhimma kanas angawoota mootumma Itiyoopiyaa karaa bakka buutota keenya Finfinnee keessa jiranii gaafannee jirra.
Carraa kanaan Ethiopia keessatti kan argamu walabummaa dubbachuu fi kan sabaa himaa irratti dhiittaa mirgaa jiranis yaadachiisuu feena.
Mootummaan Itiyoopiyaa walabummaa heera isaa irratti kan mirkaneesse akka kabanu ni gaafanna jecchuu dhaan dubbi himtuun ministeera dhimma alaa Ameerikaa Jane Saakii ibsanii jiru.


text:
Ebla 15, 2018
Abbaa Urjii tiin:
Qabsoo bilisummaa ummata Oromiyaa tan Jaarraa (bara 40) tokkoo ol gaggeeyfamaa jirtu keessatti, jiini seenaan gootummaa fii injifannoo keessatti hin galmaawin hin jiru. Haa tahu malee, akkuma injifannoon wal caaltuun – gootummaa niis wal dhabduun, seenaa keessatti hojjatameen, ji’oonni niis walirra hanga’iinsa qabu. Madaala kanaan, seenaan Ebla 15, bara 1980 keessatti hojjatame, ji’a Eblaa kanneen biraa tiin adda godhee jira. Guyyaan kuni, guyyaa karoorri diinni ummata Oromoo adda qoqqooduuf baroota dhibbaa oliif irratti hojjachaa bahe qabsaawotaan jalaa laamshaawe. Guyyaa, dagaagina tokkummaa lammii kan, bara dabre, kaa’imman miliyoona jahaa oliin, Irreecha Hora Arsadetti miidhagee mul’ateef bu’ura tahe.
Haala armaa olii tiif, gocha seena qabeeysa tahe hojjachuun galmee seenaa qabsoo bilisummaa ummata Oromiyaa keessatti faaruu daangaa hin qabneen warra faarfamuu qaban keessaa tokko Falmataa (Umar) Abraahim Galmoo ti. Falmataan, Baha Oromiyaa Konyaa Gaara Mu’l’ataa Aanaa Kurfaa Callee Araddaa Ganda Jirruu kan ededa Gaara Mul’ataa jala jirutti, Abraahim Galmoo fii Meeyram Aadamirraa toora bara 1954 keessa nama dhalate.
Akkuma daa’imman gandaatti Falmataa niis umrii joollummaa isaa kan dabarse beeyladaa tiiysuu fii hujii qonnaa tiin warra gargaaruu dha. Garuu, yaroo hujiilee tanarratti bobbahu, haallan aadaa fii seenaa hawaasaa callaqqisan, joollee gandaa mara caalaa, hordofaa ture.
Fedhiin aadaa fii seenaa hordofuu tan daa’imummaan Falmataa fudhatte, isaa waliin guddattee, geerara, dhiichisaa fii mirriiysaan dandeeytii addaa horsiifte. Haalli isaa kuni, hiriyoota bira dabaree hawaasa naannoo san jiran hunda keesatti isa beeysisee, fuudhaa fii heeruma naannoo sanii dabaala isaa tiin alaa gatii dhoorke. Shaggooyyee fii goofanni mana awaataa bakka inni hin-jirretti mirqaana dhablee tahan.
Dandeeytiin Falmataa tan hawaasa Diida Nuunnuu fii Meettaa malees kan Gaara Mul’ataa dhunfatte tuni, ji’a Gurraandhalaa tan bara 1976-a, isaan bira dabartee, lammii Oromiyaa maraaf ifa baate. Gaafni kuni, gaafa agarsiisa aadaa saba Oromoo, kan kaa’imman naannoo hundaa irratti arkaman Finfinnee keessatti gaggeeyfame.
Karoorri qophii tanaa akka baheen, dameen qopheeysitootaa, yaadicha karaa namoota adda-addaa tiin hawaasa Oromiyaa keessa loosanii, akka oduun isii gurra manguddoota Baha Oromiyaa seenteen, koree fiixa baaftu magaalaa Dirree Dhawaa keessatti dhaaban. Koreen, haala qubsumaa, geejjibaa fii leenjii akka qopheeyfataniin, Baha Oromiyaa keessatti, magaalotaa fii baadiyyoota Gammoojjii Anniyyaa kaasee hamma Baddaa Carcaritti, kaa’imman beekkomsa, shaggooyyee, dhiichisa, mirriiysaa, geerarsa, hellee, hellemaa fii kkf tiin dubraa fii dardarri faarsan yaroo barbaadan, Falmataan kan angafaa tahe.
Gaafa qophii agarsiisa aadaa, Gurraandhalaa 28, bara 1976, Baha Oromiyaa malees, guutuu Bareentumaa, Booranaa, Maccaa fii Tuulamaa irraa dubraa fii dardarri uffata aadaa adda-addaa tiin miidhagan, sirboota aadaa naannoo isaanii agarsiisuuf, Finfinnee dhufanii, galma Dargiin barnoota siyaasaa keeysatti barsiifsaa turetti, wal duraa-duubaan dooyaarratti bahan.
Gaafana, Falmataan, marxoo aadaa, biliqqee, waraansillee galkaa billawni Tojorraa itti suuqame mudhii hidhatee, goofaretti filaa suuqee, waan irra hedduun namaa hasaasuu sodaatu, kan gariin dhagayeetiirraa baagaru, dooyaarratti bahee, eeboo lulaa – billawa ciniinaa;
Halkani deema malee, waraabo waa kophee hin qabuu
Ciisee galaalcha malee, leenci waa hirriiba hin qabuu
Wajjumaan nyaanna malee, wajjumaan yaana malee
Diinaa waliin garaan keenya, waa fayyaa nu hin qabu
jechuun, sagalee akka leencaatti bookkiftuun luuynummaa galma keessaa arihee, onnee namoota achi keessa turanii danfise.
Gaafa san booda, Falmataan jiruu gabrummaa irraa sammuu walaboomse. Kaa’imman dandeeytii fii fedhii aadaa guddisuu qaban gurmeeysee, hawaasa keessa daddeemee, agarsiisa aadaa, dawwiilee fii geerara isaa tiin ummata dammaysutti bobbahe.
Isaa sanitti jiru, dirreen qabsoo bilisummaa Oromoo saaqamte. Yaruma san ammaas, Soomaaleen hawwii isii tan dangaa hamma Awaashitti bal’ifachuu fiixa baasuuf waraana isii Oromiyaa keessa nayxe. Falmataan, tana keeysa Soomaalotarraa leenjii tooftaa lolaa fii miya waraanaa fudhatee, fedhii isaaniitti duuyda garagalee, hidhannoo isaa waliin, dirree qabsoo bilisummaatti makame.
Dirreen qabsoo gootummaa Falmataa mirkaneeysuuf yaroo irraa hin fudhanne. Falmataan duula seenu hunda keessatti goobaan galaa dhufe. Haalli kuni, qabsaawota biratti kabajaa fii jaalala hoonga hin qabne muude. San malees, yaroo gabaabduu keessatti sullama hoogganaarra ol loose. Isaa tana keeysa jiru, jila ABO kan gama Soomaalee akka deeman murtaawe irraa tokko tahe.
Imaltuu tanaaf, Bariisoo Waabee (Magarsaa Barii), Gadaa Gammadaa (Damissee Tacaanaa), Abbaa Xiiqii Hinsarmuu (Abboomaa Mitikkuu), Doorii Barihamoo (Yigazuu Bantii), Irra Aanaa Qacalee/Dhiinsaa (Abdi-Nuur Sheekh Hassan), Faafam Dooyyoo (Abdii Harar), Marii Galaan, Dhaddacha Boruu, Qeerensoo Dhaabaa fii Dhaddacha Mul’ataa waliin, Ebla 08, bara 1980, karaa seenan.
Amna dheertuu tanaaf Laga Gaaleeytii irraa ka’anii, Anniyya keessaan Qumbiitti bahan. Qumbiitti hidhannoo dhiisanii, harka duwwaa karaa Mayyuu tiin Mullu dhaqan. Mullurraa lafa Gammoojjii Ogaadeenitti fullahan. Haala kanaan qarmaammee irraa amna guyyaa torba akka fagaataniin, Ebla 15, bara 1980, isaanii qalbii takkaan deemaa jiru, lafa Shinniga ja’amtutti, saylii waraana Soomaalotaa takkaan walitti bahan.
Sayliin waraana Soomaalee tan qabsaawotaan walitti bahan tuni, garee waraana lammii Ogaadeen kanneen waraana Soomaalee waliin Dargiin lolaa turan irraa warra hafan. Warra maqaa Xuufaan moggaafatanii, nama Indha-Yaree ja’amuu kan murna Labaad ja’amurraa fottoqeen hoogganamani.
Jarri, namoota harka qullaa deemu agarraan marsanii dhaabanii sakatta’an. Yaroo sakatta’an, galaa deemmataniin malees diinaggee fii barruulee adda-addaa irratti arkan. Yaroo haala isaanii gaafatan, miseensota waraana Adda Bilisummaa Oromoo tahuu fii haala diplomaasii tiif mootummaa Soomaalee biratti deemaa jiraachuu baran.
Haala isaanii kanaan, diinaggee, galaa fii miya dhunfaa kan deemmataniin irraa fudhatanii yo gadhiisan, olee-bulee, itti gaafatamuun isaanii akka hin oolle hubatan. Akka nagayaan hin gaggeeysinees miyaa fii horii deemaniin irraa ka’uu dadhaban. Kanaaf waan godhuu qabanirratti wal-qaban. Marii godhaniin, isaan keeysaa kanneen amantiin Islaamaa qaban if duuda deebisuu fii warra Kirstaanaa gadhiisuu dhabarratti walii-galan.
Murtii armaa olii, tan irratti waliif galan, qabsaawotaan gayanii, Islaamaa fii Kirstaanatti akka adda bahan ajajan. Yaroo tana, Falmataa fii kanneen amantiin Islaamaa qaban “beey magan! Tuni nutti hin-taatu. Nuti ilmaan abbaa tokkoo ti. Jiraannuus – duunuus teenya hireen walii ni. Abadan amantiin adda hin baanu,” ja’anii kophaa bahuuf didan. Jarri qabsaawonni murtii tanarraa ka’uu dhaba akka hubataniin, guyyuma qaban kana, Ebla 15, bara 1980, yaroo gama Asrii, Falmataa fii qabsaawota tarree galanitti dhukaasa bananii wal-cinaa ciciibsan.
Haala kanaan Falmataa fii qabsaawonni amantiin Islaamaa, dhaadannoo, “Oromoon amantiin adda hin baatu!” jattu, tan Caamsaa 15, bara 1966, magaalaa Ittayyaa tan Godinaa Arsiitti, Waldayni Maccaa fii Tuulamaa Islaamaa fii Kirstaanni lammii Oromiyaa 100,000 ol walitti qabanii, waliin qalchiisanii, waliin nyaachisanii, “nuti ummata tokko” jachisiisan, hujiin mirkaneeysan.
Falmataa fii qabsaawonni hujii qabsoo bilisummaa ummata Oromiyaa keessatti seena-qabeessa taate, tan yoomuu irraanfatamuun hin-malle, tan dhaloonni dhufaa-jiru ittiin boonu hojjatan kuni, jeeynota jeeynotaa olii ti. Seenaan isaanii seenaa qabsoo bilisummaa ummata Oromiyaa keessatti, boqonnaa duraatti, qalama dahabaa tiin kan barreeyfamu. Siidaan isaanii, wabii tokkummaa tii fii mallattoo wal’aansoo saniif gaggeeyfatee tiif, wiirtuu magaalota gurguddoo Oromiyaa walakkatti kan dhaabbatu taha.
Rabbi Jannataan haa qanani’u!
Oromiyaan ni bilisoomti!


text:
Eqqaavilerisut nalunaarput eqqaavilerisut biilii suli ajoquteqartut. Taamaammat maannakkut eqqaavilerineq nikerarluni ingerlanneqarpoq innuttaasullu ilaanni eqqaavinnik imaajaaneq kinguaattooqqassalluni, ullullu eqqaavinnik imaajaaffiusut naalernerini ingerlanneqartarsinnaalluni. Eqqakkat ulluni aaneqarfissaanni aaneqartarnissaat eqqaavilerisut sulissutigaat.
Eqqakkatit aaneqanngitsoorsimappata, ullup aallerfissaasup tulliani eqqakkanik tigooraavimmut attaveqarsinnaavutit oqarasuaat 367411 email affald@sermersooq.gl


text:
Poolisiin magaalaa Las Vegas nama dhukaasa kana raawwate adda ka baase yoo ta’u kan umuriin waggaa 64 lammii Ameerikaa adii Stephen Paddock jedhamuu fi Nevada Meskiit irraa ta’uun beekamee jira.
Namni kun hoteela bekka qubatee jiru gamoo 32ffaa irraa jamaa uummanni kummi 22 irratti walitti qabamee turetti ture kan itti dhukaase.
Viidiyoon waraabame akka mul’isutti dhukaasi irra deddeebi’uun ennaa dhuka’u kanneen konsertii sanaaf wal ga’an asiif achi ennaa fiigan ennaa iyyan mul’isee jira.
Akka nuti amanutti jedha poolisiin namni sun utuu nuti achi hin ga’in of ajjeese. Amma iyyuu barbaacha irra jirra. Hamma qawwee 10 arginee jirra jedheera.
Poolisiin akka jedhetti haleellaan sun maaliif akka raawwate hin beekamin jira. Namni haleellaa kana raawwate Paddock garee shorokeessotaattii hidhata hin qabu jedhamee amanama.
Ministriin naga eegumsa biyyaa akka jedhetti uummataaf sodaa uuma kan jedhamu odeeffanoon adda baafame hin jiru, haa ta’u malee bakka uummati wal ga’utti naga eegumsti itti dabalaa akka jiraatu beeksisee jira.
Prezidaant Doonaald Traamp ergaa dabarsaniin maatiiwwan namoonni duraa miidhamaniif gadda itti dhaga’ame ibsaniiru.


text:
Jiraattonni bulchiinsa naannoo uummattoota gama kibbaa keessa jiran deemsa vaayrasii koronaa kana keessatti akka of hin daganne akkasumas haala barbaachisaa hin taaneen akk vaayrasichaaf of hin saaxille itti aanaa bulchaan naannoo sanaa obbo Ristuu Yirdaaw hubachisanii jiru.
Harka wal qabuun nagaa walgaafachuun akka dhaabatu akkasumas harka ofii saamuunaadhaan sirritti dhiqachuun kan barbaachisu ta'u dubbatan.
Bulchiinsa uummattoota kibbaakeessatti namnii vaayrasii koronaan qabame akka hin jirree fi kanneen shakkiin hordoffiin irratti gaggeeffamaa turan namoonni 39 vaayrasicha irraa walaba ta'uun ibsamee jira.


text:
Pictures from PA
Summer Oromo Day, 2015
Oromo Day of Pennsylvania 2015
Philadelphia, Pennsylvania. May 24, 2015
The 1st Annual Pennsylvania Oromo Day Community celebration was held yesterday, May 23rd 2015 at Fairmount Park in Philadelphia, Pennsylvania.
Oromos and their families form across Pennsylvania and neighboring states wearing colorful Oromo cultural clothing attended the celebration.
The event started with a soccer match where a team from Philadelphia played against a team from Lancaster. The visiting team from Lancaster winning the contest 3-0.
After the soccer match was concluded, lunch was served by the event organizers and volunteers and the second part of the event started with a moment of silence to commemorate the perished lives of many young Oromos and their neighbors in South Africa’s xenophobia, the brutal beheading of our immigrants by ISIS in Libya and the drowning of hundreds of migrants from capsize boats in the meditation sea. The event continued with Oromo traditional blessings by two elders followed by entertainment from Oromo children with their cultural clothing, presenting a beautifully choreographed Oromo dances to a great admiration of the crowd.
The current chairperson of the Oromo Community of Pennsylvania, Mr. Mitiku Tolassa opened the event with a welcome message and a short speech about the organizations’ current status and its strategic directions to be an effective part of Oromos in the state and beyond. He also stressed the need for everyone’s effort to strengthen the community organization.
A delegation led by Dr. Desta Yabassa, the president of Oromo Community Organization of DMV (DC, Maryland, Virginia) attended the event and Dr. Desta shared the rich experience of Oromo community organizations of the DMV area and discussed the rewards and challenges of such organizations. Representatives from national and regional Oromo organizations for youth and woman also attended the event and spoke to the gathering about the importance of community organizations. The speakers stressed the need for a greater role of woman and the youth in strengthening local communities that could do great things not only to their communities but all Oromos at large.
The community organizers recognized an outstanding community member, Dr. Haile Hirpa for his relentless commitment and awarded him with Commitment Award.
The event was successfully completed on scheduled after a new membership registrations were held.
Dhaabbata Hawaasa Oromoo Peensilvaaniyaa
Oromo Community Organization of Pennsylvania
Copyright © 2018 The Oromo Community Organization Of Pennsylvania.
Pictures from PA Summer Oromo Day, 2016
PA Oromo Summer Day, Lancaster, PA (2018)
Hawaasni Oromoo Peensilvaaniyaa, Waxabajji gaafa 06/23/2018 magaala Lankaasteritti guyyaa Arfaasaa Oromoo (Oromo Summer Day) haala damaqinaan kabajachaa oolleerra. Kaayyoon guyyaa kanaa, miseensonni hawaasa keenyaa bakka tokkotti argamuudhaan aadaa fi eenyuummaa isaan akka calaqisiisaniif. Guyyaan akkasii kun waggoota darbanis kan ture yoo ta’u, kan baranaa bifa addaan kabajamee jira. Bara kana adda kan taasisu keessa tokko miseensonni hawaasa keenya bayyachaa deemuu fi jijjiramni hedduun argamuusaati. Bara kana, hawaasni keenya nagaa fi tasgabbiin akka kabajatuuf haalli siyaasaa biyya keenya keessa jirus abdii kan namatti horuu ta’ee waan argameef . Akkuma beeknu, hawaasni Oromoo Pensalvaaniyaa lammilee keenyaf yeroo irra gara yerootti nuffii tokko malee bira dhaabbachaa kan turee fi ammas kan jiru ta’uun isaa beekamaadha. Haa ta’u malee, bara kana xiyyeeffannaan keenyi irra guddeessi isaa bu’aa hawaasi miseesota isaaf kennuu fi gaheen hawaasa maal akka ta’e irratti kan xiyyeeffate ture. Isa kana sirritti hubachuun, koreen hojii gaggeesituu Hawaasa Oromoo Pensalvaaniyaa, qophii yeroo dheeraaf gochuudhaan akkataa itti hawaasni keenya barnoota fi hubannoo barbaachisaa argatan irratti bifa adda addaan qindeesinee hawaasni keenya fayyadamoo akka ta’an gochuu yaalleerra.
Walumaa gala, guyyaan Oromoo 2018 magaala Lankaasteer, sochiiwwan (activities) gurguddoo afur irratti kan bu’uurefate ture.
1) QOPHII TAPHAA IJOOLLEE (Children Activities)
Hawaasni Oromoo Pensalvaaniyaa baayyachuu miseensota isaa irra ija kawwatee socho’a. Kanaaf, obbo Fiqiruu, Balaay fi Abbaa Caffee mijaa’ina sagnataa sochii ijoolleef gumaacha guddaa gochuu isaaniif galata guddaa qabu. Yeroo dheeraaf, harmooliin( mothers) hedduun sababii ijoolleef jedhanii walgahii hawaasa Oromoo irraa akka hafaa turan hedduun keenya ni beekna. Rakkoo kana salphisuuf; koreen hojii gaggeesituu hawaasa keenyaa ciminaan furmaata barbaadaa turreerraa, ittis jira. Akkasumas bakki walgahii yoo danda’ame ijoolleefi mijaa’ina kan qabuu filachuun, maatiin rakko tokko malee akka isaan guyyaa isaaniitti bashannan gochuu yaallee jira. Gara fuula durattis ciminaan itti fufnee hojjenna jennee amanna. Bara kana guyyaa Oromoo darban irraa adda kan taasisu keessa tokko ijoolleen keenya sochii ADAA (cultural activities) adda addaa irratti akka qooda fudhatan goonee jira.
2) BARNOOTA FI MISEENSOTA HAWAASA OROMOO PENSALVAANIYAA
Barnoonni lafee dugdaa(back bone ) hawaasa kamii akka ta’e Dr Admaasu Tuchoo miseensi koree Boordii hawaasa Oromoo Dr Admaasu dubbatan. Hawaasni barnoota irratti hin hundoofine ykn hin ijaaramne, kufaadhaa jechuun miseensotaaf dhamsa guddaa akkas jechuu dabarsa . “ Barattootaaf, barsiisaan inni jalqabaa maatii yookiin warra barattootaa ti!’ jedhan. Barattoonni fi maatii isaanii erga waliin hojjetanii, hawaasni immoo akka hawaasstti maatii fi ijoolle bira dhabbachuun dirqama akka ta’es sirritti hubachiisaniiru. Kanaaf, hawaasni Oromoo Pensalvaaniyaa yoomiyyuu caalaa barnoota fi faayidaa isaa bu’uurefatee sochuu akka qabu sirritti hubatamee jira. Akkasumas, barattoota onnachiisuuf jajjabeessuf jecha bara kana barattoota sadarkaa lammaffaa (high school), kollejjii(yunversiitii), fi ogummaa fi tekinikaa adda addaa irraa eebbifamaniif hawaasni keenya maatiifi barattootaan baga gammaddan jechuun yaadateera(recognize) godheera. Itti aansuudhanis, baratoota yunversiitii irraa eebbifamaniin, fuula durattis   keenya irratti maxxansuuf qophii gochaa jira.
3) HEALTH CARE AWARENESS
Dura ta’aa hawaasa Oromoo Pensalvaaniyaa kan turan obboo Mitikuu(Kibiruu) Tolosaa, fayyaa ofii eegachuun jalqa waan hundumaa akka ta’u hubachiisaniiru. Kaanaaf, ogeesooni fayyaa adoeeffanoo fi barnoota bifa kamiinuu kennuun miseensota keenyaf hubannoo gama adda addaan ijaaruun akka isaan fayyaa isaaniif eeggannoo godha hubachiisuun dirqama nammummaa fi lammummaati jedhani dhamsa dabarsaniiru . Gumaacha   nuuf gumaache irraa qooda fudhachuukootti hedduun gammada jechuun gammachuu isaa daran ibsatee booda ogeesota fayyaa fi gumaacha   hedduu galatefateera. Isaanis Sister Rahel, Tittii fi Obsee dha.
4) COMMUNITY SERVICES AND COORDINATION (TAJAAJILA HAWAASA KEENUU FI QINDOOMINAAN HOJJECHUU
Tajjajilli hawwaasumaa of kennuu irraa jalqaba jedhu dura ta’aan koree hojii gaggisituu hawaasa oromoo obbo Baatii Ayyaana. Kana kan dhugoomsu , hojiin obbo Balay ragaadha jedhe. Tajaajilaa obbo Balaay hawaasaf gumaacheef konkolaata tokko qabuu Oromoo naanno Somaale irraa buqqahaniif akkasumas badhaasa konkolaata biraa Obbo Baqqalaaf kenneef hawaasni keenya badhaasa addaa (recognition award) isaaf kennee jira. Haaluma wal fakkaatuun gareen harmoolii gumaacha bara 2018 gumaachaniif kessumaa sagantaa gargaarsa buqqaatotaaf mana ijaaruu godhaniif badhaasa kana isaaniif kennameera. Jajjabinii fi dadamaqinsi akkasii cimee akka itti fufu shakkii hin qabnu.
Miseensi koree bojii hawaasa Oromoo kan ta’an obbo erga guddaa fi misiraachoo guddaa of keessa qabu hawaasatti erga himanii booda , miseenonnis carraa akkas kanatti akka fayyadaman cimsanii hubachiisaniiru. Abbootiin daldalaa (business owners), oggeessoni bitaafi gurgurtaa manaa (Real Estators) fi obbootiin hootelaa( restaurant owners), hojii akkasii ciminaan akka hawaasa keenya barbsiisan akkasumas miseensonni hawaasa keenyas akka itti fayyadamiif gorsa guddaa kennanii jiru. Obbo Dandiin, eeyyama mana bittaafi gurguruu ( licensed real estate) akka ta’ee himuun yoomillee dandeettifi beekumsa qabuun tajaajiluuf qophii akka qaban himanii jiru. Inni biraa , waa’ee ijaarsa maatii irratti hawaasni keenya ciminaan akka hojjetu ture. Yoo maatiin jabaatee hin jiraanne, hawaasni jabaachuu hin danda’u. Keesumaa, baratootaa fi ijoolleen keenya hawaatti dabaluun akk isaan rakkoolee gama adda addaan dhufan iraa baraaruuf hawaasni akka cimsee hojjetu miseesoni adda addaa himanii jiru. Keesumaa balaa sammuu (mental health, dhugaatii hin mallefi qorichoot sammuu hadoochan ( substance abuse, addiction and alcohol) irraa akkamitti dhaloota keenya akk baraarsinu irratti hojjechuun baayyee barbaachisaa akka ta’e hubannee jirra.
Ibsa ejjennoo Hawaasni oromoo pensilvaaniyaa dhimma master plaanii Finfinnee irratti baase
Hawaasni Oromoo Pensilvaniyaa yaa’ii keenya idilee lammaffaa kan bara 2015 Sadaasa 28, 2015 tiif magaala Lancaster, Pennsylvania tti yemmu walgeenyetti dhimma master plaanii Finfinnee irratti marii bal’aa taasisnee jirra. Marii kana irratti Oromoonni steetota ollaa kanneen akka New Jersey, Delaware, Maryland fi New York irraa dhufan irratti hirmaataniiru. Keessummaa kabajaa ta’anii kan affeeraman miseensa boordii OMN fi Presidentii OSA si’anaa kan ta’an Obbo Heenok Gabbisaa marii kanaratti argamuudhaan qabxiilee jajjaboo master plaaniin kun of keessati qabu, rakkoolee inni Ormoo irraan gahu akkasumas gaheen Oromoo kan biyya keessaf alaa maal ta’uu akka qabu waraqaa qorannoo dhiyeessaniiru. Haaluma Kanaan ibsa ejjennoo qabxii ja’a qabu baasuudhaan marii kana xumuraniiru. Isaanis:-
1.Hawaasni Oromoo Pensilvaaniyaa fi naanoo isaa jiraannu maqaa master plaanii qindaahaa jedhuutiin saamicha lafaa ilmaan Oromoo irratti raawwatamaa jiruufi raawwatamuuf adeemu jabeessinee ni balaalefanna.
2. Maaster plaaniin jedhame kun akka akeekametti yoo hojii irra oole Oromoota naannoo sana jiraatan qe’eef qabeenya isaaniirraa buqqisuu irra darbee adaa, seenaa, duudhaafi eenyummaa saba Oromoo handhuura Oromiyaa irraa kan buqqisaa adeemu ta’uu waan hubannee hawaasni Oromoo adunyaa mara irra jiru dhimmi kana yaada tokkoon akka dura dhaabbatu gaafanna.
3. Nuyi Oromoonni Pensilvaaniyaafi naannoo ishee jirannu dhimmi kana mormuu duwwaa otuu hin taane gara fuula duraatti akkaataa barbaachisetti yaadaa fi qabeenya keenya Oromoota naannoo biraa waliin qindeessuudhaan tattaafiilee master plaaniin kun akka hojiirra hin oolle taasifaman hundaa deeggaruudhaaf yaada tokkoon walii galleerra.
4. Yeroo waa’een Maaster plaanii kanaa as bahee eegalee ilmaan Oromoo dhimma kana mormuudhaan haga wareegama lubbuutti kafalaniif ammas kafalaa jiraniif kabajaan ol aanaa isaaniif qabnu ibsaa, kanneen yakka ajjeechaafi daraaraa kana ilmaan Oromoo irratti raawwataniif raawwachaa jiran seeratti fiduudhaaf tattaaffii taasifamu hundumaa ni deeggarra.
5. Dhaabbileen deeggartoota misoomaa addunyaa gara garaa kanneen akka World Bank fi kkf proojectii duguuggaa sanyii irraa gadi hin taane kana maallaqaan deeggaruu irraa akka of qusatan ni gaafanna.
6. Dhuma irratti bulchiinsi magaalaa Finfinnees ta’e mootummaan federaalaa itiyoophiyaa feedhii uummata Oromoo cinaatti dhiisanii maasterplaanii kana hojii irra oolchuuf aggaamuun akkasumas yeroo ammaa barattoota Oromoo dhimmi kana mormuun karaa nagaa sagalee isaanii dhageessisuuf bahan hidhuu, dararuufi ajjeesuun tuffii uummata Oromoof qaban daraan kan ifa baasu ta’uu hubatanii dhimma kana irraa hatattamaan akka of qusatan ni gaafanna.
Keessummaa kabajaa ka biraa ta’anii kan afeeraman Professor Asmerom Legesse qorataan dhimmi Gadaa Oromoo yaa’ii kana irratti argamanii waa’ee sirna gadaa Oromoo booranaa akkasumas walitti hidhata Mootummaa durii Meroyee (Meroe kingdom of the Kushite’s) fi uummata Ormoo gidduu jiru kan dhiyeenya kana qorannaadhaan argatan dhiyeessaniiru.
Yaa’iin Haawaasa Oromoo Pensilvaniyaa fi naannoo ishees kan lammafaa kan bara 2015 haala ho’aa akkanaa fi milkiidhaan xumurameera.
Pictures from PA Summer Oromo Day, 2018
Pictures from PA Summer Oromo Day, 2019


text:
Ministriin saayinsii fi barnoota sadarkaa ol aanaa Itiyoopiyaa Yuniversitiiwwan naannoo Tigraay keessa barattoota jira ilaalchisee maatiin barattootaa fi midiyaaleen odeeffannoo akka kenninuuf irra deddeebi’uun gaafataa turan jedhee jira. Waajjirri ministeera keenyaas qaamotii adda addaa, hooggana Yuniversitiiwwanii fi waaltaalee gargaarsaa kan sadarkaa addunyaa waliin ta’uu dhaan dhimma isaa irratti hojjetaa jira.
Yaalii godhameenis, hoogganoota Yuniversitiiwwanii arguun dandaamuu isaaf barattoonni haala gaarii irra ka jiranii fi qoramaata isaanii xumura waggaa ka lammataa fudhachuuf qopheerra jiraachuun beekameera.
Kanaaf maatiin barattootaa ijoolleen isaanii haala gaarii keessa jiraachuu hubatanii, yaalii mootummaan eegale akka deggeran waamicha dabarsina jedha ibsi ministricha biraa kenname.
Yeroo itti aanu, barattoonni qormaata isaanii ennaa xumuran dhimmootii jiran kan beeksisnu ta’uun akkuma jirutti ta’ee, maatiin barattootaa sabaa himaa mootummaan odeeffannoolee tamsaasaman qofaa akka gargaaramanii fi tasgabbaaanii akka eegan yaadachiisna jedha ibsi ministrii saayinsii fi barnoota sadarkaa ol aanaa biraa kenname kun.
Gama biraan raayyaan ittisa biyyaa naannoo Tigraay keessaa ba’uuisaatti aansuu dhaan barattoonni Yuniversitii Raayyaa keessatti barnoota isaanii hordofaa turan kanneen 200 ol ta’an lukaan deemanii godina Walloo kaabaa magaalaa Waldiyaa seenuu isaanii VOAf ibsaniiru.
Barattoonni kun daandii irra utuu jiranii hiriyoonni isaanii afur iggitamanii amma eessa akka isaan jiran kan hin beekne ta’uu dubbatan.
Barattoonni kun Waldiyaa erga geenyee deggersa ga’aa hin arganne jechuun komee dhiyeessaniiru. Itti gaafatamaan waajjira bulchiisa godina walloo kaabaa Yifruu Zerihuun garuu godicnichi waan danda’e gochaa jiraachuu isaaf gaaffiin barattootaa hangi tokko sadarkaa federaalaatti malee kan godinaatti furmaata argachuu akka hin dandeenye ibsaniiru jechuun Mesfin Argage gabaaseera.


text:
Xaaliyaaniin Faransaay Afriikaa Hiyyoomiste Jechuun Himatte
Koolu galtoonni gara Awrooppaatti yaa’uu ilaalchisuu dhaan Xaaliyaanii fi Faransaay gidduutti kan uumame walii galtee dhabiinsi diplomaassummaa gara fuula duraatti paarlaamaa Awrooppaa keessatti filannoo geggeessamu irratti ajandaa duraa ta’uu mala jedhamee jira.
Biyyoota Afriikaa kan hiyyoomsitu Faransaay jechuu dhaan itti aanaa muummichi ministeeraa Xaaliyaanii Luwij Di Mayoo torban kana erga himatanii booda paariis ambaasaaddericha Xaaliyaanii kan biyya ishee waamuun dubbistee jirti.
Har’as namoonni Afriikaa dhiisanii baqatan yoo jiraatan dursanii Faransaay itti aansuu dhaan immoo biyyoota Awrooppaa hedduun ardittii koloneeffattummaan bulchuu isaanii hin xumurre jechuu dhaan Di Maayoo, dilbata darbe gaazexeessotaaf ibsa kennaniiru.
Biyyoonni Afriikaa sababaa hiyyoomaa deemanii fi amma immoo biyya keenya gad dhiisaa jedhanii kan rakkisan biyyoota kanneen akka Ferensaay gamtaan Awrooppaa adabuu qaba jedhan. lammiiwwan Afriikaaf bakki isaan jiraatan Afriikaa dha malee galaana Mediteraaniyaan miti kan jedhan Di Maayoo itti dabaluu dhaan rakkoo kana furuu yoo barbaachise gamtaa Awrooppaa qofatti utuu hin taane dhimmi isaa tokkummaa mootummootaattis ilaalamuu qaba jedhan.
Gamtaan Awrooppaa dhiyeenya akka beeksisetti Afriikaa irraa koolu galtoonni gara Awrooppaatti yaa’an Ertraa, Somaaliyaa fi Itiyoophiyaa irraa ti.


text:
Haala Yeroo Oromiyaa fi Itiyoophiyaa Ilaalchisee Ibsa Addi Bilisummaa Oromoo
Ibsa Adda Bilisummaa Oromoo- Fulbaanaa 2, 2022
Addi Bilisummaa Oromoo, Waraanni Bilisummaa Oromoo (WBO) fi Qeerroon Bilisummaa Oromoo (QBO),
waggoota 27 oliif sirna Mootummaa EPRDF kan TPLF’n durfamu irratti qabsaa’aa turaniiru. Hundeen qabsoo
keenyaas dimokraasii dhugaa fi mirga hiree murteeffannaa Oromoo fi ummata cunqurfamoo Itoophiyaa biroof
dhugoomsuu ture. Gochaalee hammeenyaa hedduun miseensota Adda Bilisummaa Oromoo, ummata Oromoo fi
lammiilee Oromiyaa kumaatamaan lakkaawaman irratti raawwatamus, gocha isaanii darbee kanaaf dhaaba
siyaasaa ykn saboota fi ummattoota kamiyyuu irratti haaloo ba’uuf akeeka hin qabnu. Addi Bilisummaa Oromoo
jaarmiyaa mul’ata isaa gara fuula duraa irratti fuuleffatu yoo ta’u, sonawwan ijoon jaarmiyaa keenyaa dimokiraasii,
mirga hiree ofii ofiin murteeffachuu, olaantummaa seeraa mirkaneessuu fi rakkoo siyaasaa mariin furuudha.
Haa ta’u malee, gareewwan biyya Itoophiyaa bulchuudhaaf gara aangootti dhufan hawwii uummattoota
biyyattii fi haala qabatamaa siyaasa biyyattii sirnaan hubachuu dhabuu fi fedhi itti dhabuu irraan kan ka’e sirna
dimokiraasiifi wal qixxummaa diriirsuu hin dandeenye.
Bara 2017 yeroo qabsoo Qeerroo Bilisummaa Oromoo sirna abbaa irree irratti finiinsee fi akkasumas dhiibbaa
gama qabsoo hidhannootiin WBOn taasiseen Wayyaanee kuffisu, mootummaan hunda haammatee karaa
dimokiraatawaa ta’een filatame murna abbaa irree bakka bu’a jedhamee abdatamee ture. Haatahu malee haala
nama gaddisiisuun gareen aangoo qabate ammas kallattii dogoggoraa filate. Qabsoon bilisummaa fi dimokiraasii
qaamota sirna Wayyaanee/ EPRDF/ keessatti qooda fudhachaa turan kanneen maqaa isaanii jijjiirrachuun
Paartii Badhaadhina (PP) of moggaasaniin akka butame Addi Bilisummaa Oromoo irra deddeebi’ee ibsaa ture.
Mootummaan Paartii Bilxginnaa jedhee of waamu kan Abiy Ahmed (PhD)n durfamu, ilaalcha olaantummaa
finxaaleyyii sirna dhufaa aangoo qeenxee hordofuudhaan jalqabarraa kaasee ummata Oromoo irratti xiyyeefate.
Kanaanis duulli duguuggaa sanyii ummata Oromoo irratti gaggeeffamaa jiru guyyaa guyyaan dabalaa jira.
Lammiileen Oromiyaa erga Dr. Abiy Ahimad gara aangootti dhufanii ajjeechaa fi doorsisa wal irraa hin cinne jalatti
dararamaa jiru. Yeroo dhihoo asitti ammo duulli saba irratti xiyyeeffate kun Tigraay, Somaaliyaa fi Saboota fi
Ummatoota Kibbaa dabalatee naannolee biroottis babal’atee jira. Yeroo ammaa kana sadarkaan ajjeechaa
jumlaa fi gara jabummaan guutuu biyyattii keessatti gaggeeffamaa jiru yaada safuu dhala namaa fi hamilee
namummaan ala ta’ee jira. Sirna siyaasa Itiyoophiyaa keessatti mootummoonni abbaa irree dhufaa darbaan
dabareen aangoo dhuunfachuun isaanii irraan kan ka’e rakkoon biyyattii gama siyaasaan, hawaasummaa fi
naamusaan haala kanaan hammaachaa deemuun isaa nama gaddisiisa. Humni biyya alaas murna amma
aangoo qabatee jiru waliin harka walqabachuun naannolee hunda keessatti gaaga’ama, sodaa fi
shororkeessummaa uumaa jira.
Sonni keenya ijoon walqixxummaa, dimokraasii fi mirga hiree ofii ofiin murteeffachuu hundumaaf
dhugoomsuu waan ta’eef, Addi Bilisummaa Oromoo sirna abbaa irree saba Oromoo, Amaaraa, Tigraay ykn
sabaa fi sablammoota Itoophiyaa kamiyyuu irraas ta’e, sirna abbaa irree gosa kamiiyyuu akka hin tumsine irra
deebi’ee ibsuu barbaada. Yeroo ammaa kanatti Itiyoophiyaan akka biyyaatti bakka balaa murni biyya bulchaa jiru
aangoo siyaasaa fi bulchiinsaa to’achuu dhabee, mootummaan jeequmsa walxaxaa keessa seenaa jira. Kun
immoo biyyattii gara dhangala’uu dhiigaa, yakkaa fi badnisa suphuu hin dandeenyetti oofaa jira.
Kanaafuu, lammiileen Oromiyaa fi saboota fi ummattoonni cunqurfamoo biroon tokkummaan waliin
dhaabachuudhaan balaa dhufaa jirurraa akka of ittisan dhaamna. Akkasumas, dhaabbileen siyaasaa Oromoo
lubbuu lammiilee Oromiyaa fi saboota fi ummattoota cunqurfamoo tiksuuf tattaaffii taasisaa jiran akka cimsan
yaadachiifna. Hawaasni Idil-addunyaa fi mootummoonni biyyoota addunyaa ga’ee fi itti gaafatamummaa isaan
irraa eegamu sirnaan ba’uudhaan, gareen biyya bulchaa jiru waraana fi walitti bu’insa dhaabuudhaan lammiilee
biyyattii waliin tumsuun sirna hundaan fudhatama qabu fi karaa marii siyaasaa hundumaa hirmaachisee fi
iftoomina qabu akka diriirsuun danda’amu dhiibbaa akka godhan irra deebinee yaadachiisuu barbaanna.
Injifannoon ummata bal’aaf!
Adda Bilisummaa Oromoo
Fulbaana 2,2002
Finfinnee


text:
Dolfiin
Dolfiiniin Aquatic Mammals yoo ta'ani, gossa Whales fi Porpoisestti dhihattu. Genera kudhani-torbaa kessatti species gossa hanga 40 ta'anitti argamu. Garragarumma dherrinan metre 1.2 yokan 4 feet (Maui Dolfiin) hanga metre 9.5 yokan 30 feet (Orca) ta'u. Ulfinnan immo 40 kilogramii (88lb) (Maui Dolfiin) hanga tonii 10 (Orca) garagarumma qabu. Dolfiinotni adunya hunda kessatti ni argamu, kessattu gallana faggena gara kessa diqqo qabani kan Continental Shelves kessatti argamu. Dolfiinottni carnivore (fonni nyattotta) yoo ta'ani kan nyattanis Qurxummi fi Squid dha. Familyiin warra Delphinidae jedhamu Cetacea kessa guddicha yoo ta'u. Dolfiinottni kan umaman million gara 10 duratti yoo ta'u, yeroon sunis Miocene jedhama. Dolfiinotni binnensotta hundaa irra bektotta dha. Akkasumas addaa ummatta nama kessatti jalattama kan worra tolchu, dhihenna jalalla namafi qabanifi akkasumas nama wajjin taphachu jalachu issanitti.


text:
– Qormaatota kaleessaa, kan har’aa fi kan boruu –
Berhanu Hundee
Kutaa Diigdamiiafraffaa
Dubbistootni fi hordoftootni barruulee kiyyaa tokko tokko gaafiilee adda addaa na gaafatanii turan. Gaafiileen kunis: 1) Barreeffamni ati kutaalee adda addaatiin dhiyeessaa jirtu yoom xumurama? 2) Maaliif Afaanuma keenyaan hin barreessine? Maaliif Afaan alagaatti (Afaan Gabroonfataatti) fayyadamta? kan jedhan turan. Deebiilee gaggabaaboo:
- Akkuma mata duree guddicharraa hubatamu, kun waa lama agarsiisa. Inni tokko QBOn garamitti deemaa akka jiru yoo ta’u kun ammallee hin beekamne. Hanga qabsoon kun bakka tokko gahutti dhimmi kun ittifufa jechuu dha. Inni biraa, kan mata dureen kun agarsiisu, qormaattota qabsoo kanaa ti. Isaan kun har’as taanan ni heddooman malee hin hir’anne; borus waan ta’uuf deeman hin beekamu. Kanaafuu, dhimmi kun ittumafufa.
- Afaan Amaaraatiin dabalee barreessuu kanan filadheef, tokkoffaa Oromootni Qubee Afaan Oromoo dubbisuuf rakkatan, garuu dhimma QBOtiif fedhii guddaa qaban waan jiraniif, isaan kunis akka dubbisuu danda’aniifi; lammaffaa, nuti sirnicharraa rakkoo qabna malee Afaan alagaatti fayyadamuun cubbuu hin qabu. Iccitii nu jidduutti hafuu qabu yoo ta’e malee, warri Oromoo hin taanes waan barreeffamu kana yoo dubbisuu danda’an kunis waan rakkoo qabu natti hin fakkaatu.
Biyyatti galuun Qabsaa’otaa, kaayyoo fi galii QBOrratti dhiibbaa maal qaba?
Akkuma argamaa fi dhaga’amaa jiru yeroo ammaa kana jaarmayoota Oromoos ta’ee namootni dhuunfaa tokko tokko gara biyyaatitti deebi’aa jiru. Isaan kana akka fakkeenyaatitti kaasuuf: Adda Dimookraatwa Oromoo (ADO) kan Obboo Leencoo Lataatiin hogganamu; Kallacha Walabummaa Oromoo (KWO), kan Jeneraal Kamaal Galchuutiin hogganamu; Adda Bilisummaa Oromoo Tokkoome (ABO-T) jedhamu, kan Obboo Abbaa Nagaa Jaarraatiin hogganamu fi namoota dhuunfaa warra sochii “Oromo First” dhalchan kan akka Obboo Mahaammad Adamoo fi Hagayya dhufu keessa deemuuf kan karoorfate hogganaa OMN Obboo Jawaara Mahaammad.
Akka yaada kiyyaatitti, biyyatti galanii bakkee qabsoon jirtutti gahee taphachuun ykn qooda gumaachuun barbaachisa dha. Haa ta’u malee, jaarmayoota Oromoo laalchisee wanti naaf hin galin tokko jira. Fakkeenyaaf KWO (asirratti akkan hubadhutti KWOn jaarmayoota biroo wajjin walittibaqee, AddaTokkummaa Walabummaa Oromiyaa – ATWO waan jedhamu natti fakkaata) fi ABO-T yoo fudhanne isaan lamaanuu kaayyoo fi galiin isaanii Walabummaa Oromiyaa ti jedheen yaada. Amma biyyatti galanii mootummaa wajjin marii yoo godhan, kaayyoon isaanii kun akkamitti fudhatama? Muummichi Ministeerotaa Dr Abiyyi tokkummaa biyyattii tanaatiif dhama’aa yeroo jiru kanatti warra kaayyoo walabummaa qaban kana akkamitti keessummeessa? Akkamitti fi maalirratti waliigaltee godhuuf deemu? Moo jarri keenya kun achi gahanii kaayyoo fi galii ka’aniif kana jijjiiruuf deemu?
Jaarmayootni kun lamaanuu akka isaanuu ibsaa jiranitii warra qabsoo hidhannoo gaggeessanii fi hamma tokko loltootas qabanii dha. Kun akkam ta’uuf deema? Akka himamaa jirutti, kanaaf ragaa qabaachuu baadhullee, mootummaan Itoophiyaa yeroo ammaa kana WBO adamsaa akka jiruu dha. Yoo kuni dhugaa ta’e, loltootni jaarmayoota lamaanii kun maal ta’uuf deemu? Kan isaanii hin tuqaman jechuu dhaa? Moo qabsoo hidhannoo dhaabuuf deemu? Qabsoo hidhannoo dhaabanii karaa nagaatiin qabsaa’uuf wabii maaltu jira? Mootummaan isa kanaaf waadaa galee jiraa? Jarreen kun biyyatti yoo galan booda fakkeenya KFO fudhatanii, walittibaquuf deemu moo, achi gahanii akkuma biyya alaatitti barame sana walqoqqooduu fi uummatas qoqqooduuf deemu? Kuni hunduu gaafii namatti ta’ullee waan arguuf teenyu ta’a.
Jaarmayootni Oromoo hafani fi biyya alaa jiran hoo yoom galu?
Akkuma kanaan duras na shakkaa turan, ammas Berhanu Hundee miseensa ykn deeggaraa ABO Obboo Daawud Ibsaatiin hogganamuu ti haa jedhanii; garuu waan tokkon jechuun barbaada. Hanguma fedhellee laafaas ta’u; hanguma fedhellee gareeleen irraa bahanis, ABO Obboo Daawudiin hogganamutu isa hundee dha jedheen amana. Kan biyya keessatti sirriitti caasaa diriirfatee jirus isuma kana akka ta’e wantootni mul’isan hedduu dha. WBOllee kan hogganu isuma kana natti fakkaata. Waan ta’eef, mootummaan Wayyaaneellee kan xiyyeeffannaa keessa galchitee irratti duulaa turte ABO isuma Obboo Daawudiin durfamuu dha. Akkan gaafii fi deebii VOAn dhiyoo kana Obboo Daawud wajjin taasiserraa hubadhutti, hoggantoota muraasa ta’antu Asmaraa jiru malee, ABOn gutumaa guutuutti biyya keessa akka jiru dubbatame. Erga ABOn gutumaa guutuutti biyya keessa jiraatee, hoggantotni hafan kuni hoo yoom galu? Akkamitti galu? Waliigaltee akkamiitu godhamuuf deema?
Warri amma maqaa ABOtiin (ABO-T) biyyatti galan kun uummata Oromootti akkamitti ofdhiyeessu? Uummatni hoo akkamitti isaan laala? Adeemsi isaanii kun karaa walsaamuu hin fakkaatuu? Maalif dura tokkummaa uumuu hin yaaliin? Maaliif ijibbaata hin godhin? Akkuman kanaan dura barreeffama kiyya tokko keessatti http://ayyaantuu.org/qabsoon-bilisummaa-oromoo-eessaa-kaee-garamitti-deemaa-jira-kutaa-21ffaa/ ibsuu yaale, yoo tokkoomuu dadhaban, Komitee waloo tokko dhaabanii, ejjannoo fi ajandaa tokko qabatanii mootummaa wajjin maaliif mariitti hin dhiyaanne? Kophaa kophaa deemuun bu’aan isaa maali? Ammas galanii biyya keessatti waliin mormuuf deemu moo tokkummaa kaayyoo tokko ijaaranii, karaa kanaan gaafiin biyyoolessaa Oromoo akka deebii argatu qabsaa’u? Biyya keessatti afaanfaajjiin akka hin uumamne wabii maaltu jira? Dhiiroo, mooraan QBO maal ta’uuf deemti??
Dhumarratti dhaamsi ani akka ilma Oromoo tokkootitti qabsaa’otaaf dabarsuu barbaadu, biyyatti galuun barbaachisaa dha. Bakkee qabsoon jirtutti hunduu gahee ofii taphachuu fi qooda ofii gumaachuun bu’aa fida malee rakkina waan qabu natti hin fakkaatu. Haa ta’u malee, rakkoo qabdani fi amala badaa biyyuma alaatti gataatii, qulqullinaan gara dachee Oromiyaatti biyya hundee sirna Gadaatti deebi’aa. Yoo achi geessan immoo uummata ijaaraa, tokkoomsaa, humna bilisummaaf wabii ta’u uumaa malee, akkuma biyya alaatti barame sana walirratti duuluun gaaga’ama guddaa nutti fida. Gorsa xiqqaa kana hin tuffatinaa. Garaa qulqulluudhaan waliin hojjedhaa, walirratti hin hojjetinaa!! Kun Dirqama Oromummaas akka ta’e hin dagatinaa.
Hanga dhimma biraatiin walitti deebinutti nagaan turaa!
Ulfaadhaa!


text:
Mootummaan Xaaliyaan bidruuwwan baqattoota balaa galaana keessatti muudate irraa baraaraman fe’atanii biyyattii seenuuf yaalan dhoorkuu gabaafame
Bidruun Dhaabbata Faransaay Doctors without Borders jedhamuu baqattoota 356 galaana Meditraaniyaan irraa baraaraman fe’attee gara Xaaliyaan imalaa turte, daangaa galaana biyyattii akka hin seenne kan dhoorkamte tahuun beekamee jira. Haaluma wal fakkaatuun bidruun dhaabbata Ispeen Open Arm jedhamuutis baqattoota 150 balaa galaanaa irratti muudate jalaa baraaraman fe’attee gara Xaaliyaan geessuuf yaaltus kan dhoorkamte tahuu ibsame.
Haaluma kanaan bidiruuwwan lamaan baqattoota balaa irraa baraaraman akkuma fe’atanitti qarqara Xaaliyaan Galaana Meditraaniyaan irratti kan ugguraman yoo tahu, mootummaan xaaliyaan baqattoonni bidiruu irraa akka hin buune kan dhoorke tahuu odeeyfannoon ni addeessa.
Itti aanaan muummicha ministeera Xaaliyaan Matteo Salvini bidiruuwwan baqattoota fe’atan ilaalchisee ibsa kenneen, Xaaliyaan kana booda baqattoota karaa seeraan alaatiin dhufan gonkumaa ofitti hin fudhattu jechuun beeksise.
Xaaliyaan baqattoota seeraan ala Liibiyaa irraa meeditraaniyaan qaxxaamuruun gara Awrooppaa seenan keessummeessaa kan turte tahus, yeroo dhihoo asitti garuu bidiruuwwan lubbuu baraaranitti buufata cufuun, baqattoonni seeraan alaa haala kamiinuu gara biyya isii akka hin seenne ugguraa jirti.


text:
Jawaar Mohamed By writing this article, I understand that I am touching on one of the most closely guarded taboos, the untouchability of the OLF. …Read More »
Galmee seenaa: DANDEETTII IJOOLLEEN OROMIYAA WAA DUBBISUUF QABDU
Jawaar Siraaj Muhammad / Hagayya, 2011 Barnoonni, hawaasa kamiifuu bu’ura guddinaati. Hireen barnootaatis mirga namoomaa kan bu’uraa waan taateef namayyuu hiree tana argachuu qaba. Ija …Read More »
Haasawa Dr. Ittaanaa Habtee har’a iccitii Obboo Johaar Muhammed jedhee dubbate haasawa mizana kaasu miti.
Haasawa nama baratees hinfakkaatu. Maqa balleessi nama dhunfaa fakkaata. Waan qabsoo sabaaf dubbatamees natti fakkaachuu dide. Gara jibba dhunfaatti harkaa gadi bu’e fakkaata. Kunis taye …Read More »


text:
“… Wanti Finfinnee, gara eessaa, gara giddu gala jedhamee adeemaa jiru Oromootu of xiqqeesse. Tigiraay keessa har’a yoo ilaalte dhaloonni isaanii Taankii gurguddaa daangaarr
a kaahee ofirraa deebisaa. Rasaasi itti dhuka’uu mitii namni kaballaanuu hinrukutamu. Amaara keessatti har’aa Qawwee qabatanii hiriira bahanii, Qawwee hiikkadhaa mitii Qawwee maaliif qabattanii hiriira baatani namni jedhuun hinjiru. Oromiyaa keessatti garuu; sabni Oromoo kaleessa Qawwee dhabaafi garbummaa jalatti kufe. Har’allee akkanni Qawwee hinqabanne isanni qabatee jiruyyuu irraa hiikuu irratti xiyyeeffatu…”Jaal Marroo Dirribaa, Ajajaa WBO Zoonii Lixaa.
Gaazixeessaa: hayyee hayyee jaal marroo hedduu fayyaa ta’i mee gidduu kana maal keessa jirtu uummatni hedduu waa’ee keessan kana dhiphachaa jira me haala keessa jiru waraanni keenya hojiinni itti jiru waan jiru mee nuu ibsuu dandeessaa?
Jaal Marroo: hayye fayyaa ta’i jaala kiyyaa egaa yeroo hundumaatti warri keessa jirru wanni keessa jirru qabsoodhaa, qabsoon kuffisuuf kufuu qabdii; egaa wanni keessa jirru gabaabumatti qabsoo kuffisanii kufuutii. Uummatni keenya dhugaadhaa, haala amma keessa jiramuu fi burjaaja’iinsa uumamee jiru kana irrattii kallattii addaa addaan yaaddoo fi gaaffii fii waan hedduu itti bitaacha’ee jiru irrattii gaaffii hedduu kaasaa kanaaf wanni itti jirru qabsoo dhumatti jirra kana akkanatti hubatee warri wal cina jirru maal keessa akka jirru akkasittuu beeknaa . warra bakka addaa addaa taa’ee miidiyaan holola banee jiru kana qofaatu akka uummatni burjaaja’u godhaan ala. Waraanni bilisummaa Oromoo wal’aansootti jirra; Wal’aansoon ammo kufuuf kuffisuu qabdii.egaa haalli qabatamaa amma waraanni bilisummaa Oromoo itti jiruu qabsoo hadhooftuu finiinaa fii kufanii kuffisuutti jirra ammatti kana fakkaata.
Gaaxixeessaa: waraanni bilisummaa Oromoo waraana banemoo waraana itti baname ofirraa deebisuutti jira?
Jaal Marroo: waraanni Bilisummaa Oromoo waraana isa irratti baname, labsii dhukaasa dhaabuu gama lachuu mallatteeffame ykn walii galamee ture cabsuudhaan cabsuu caalaammoo sana jalaan dawoo godhachuun bakka inni qubate qubaatiinsa waraanaatti dhufuunii ka duula guddaa irratti banamee ofirraa ittisuurratti argamaa. Wanni kun ofirraa ittisuu qofaanii ka qoalatamuu hindandeenye ta’uu amanuun waraanni bilisummaa Oromoo nagaa barbaachuuf jecha nagaa buusuuf jecha waan dhukaasa dhaabuu walii galame sana kabajuuf jecha kabajee jiraacha turee hawwaasnis nii beekaa. Humni kun didee gara jireenya waraana bilisummaa Oromoo gaaffii keessa galchuutti sadarkaa gahamuurra waan gaahameefii ofirraa ittisuu qofaan gaahaa waan hintaaneef Waraanni bilisummaa Oromoo lola isatti baname ofirraa ittisaas amma immoo lola barbaadee loluuttis jiraa jechuudha. Kanammoo kan fide ofittummaa fii gamnummaa barabaraan rakkoo uummatta Oromoo Furuu hindandeenyee fi gamnummaa badduu saba keenyaaf hintaane; biyyaaf hintaane, sanatti dhimma bahanii ittiinii ilmaan Oromoo cabsaa dhufan sana taa’anii ilaaluun waan hindandaa’amneef kun ta’ee jechuudha. Kanaaf jalqaba mootummaatu waraana nurratti labse. Dhukaasi dhaabbachuu jedhamu kan miilanaa sun tasumaayyuu dhaabbatee hinbeeku waraana bilisummaa Oromootu dhukaasa ofirraa dhaabee nagaa dhufuu malu kanaaf carraa laanneefii yeroo laanneefii rakkoo kanatti gudunfaa goonee saba keenyallee gidiraa kana keessaa baasna jennee; nutu dhukaasa dhaabe malee mootummaan kun takkaa dhukaasa hindhaabne jechuudha. Lafoota seenuu hindandeenyeefii kanaan dura humnaan waraanni bilisummaa Oromoo irraa kaase maqaa nagaa jedhu sanaan dahatee, maqaa dhukaasa dhaabuu jedhu sanaan dahatee raayyaan ittisa biyyaa ofiin jedhu kunii duula guddaa fi sakatta’iinsa guddaa nurratti bane. Inni kun egaa ofirraa ittisaa turree; carraa akkasumas gara bal’eensa akkasitti itti adeemaa turree kun hundumti iyyuu immoo ta’uu hindandeenye waan ta’eef waraanni bilisummaa Oromoo egaa akkuma kanaan dura beeku afaan jarri beekaniin dubbisuutti jiraa jechuudha.
Gaazixeessaa: akka odeeffannoo qabnutti mootummaan waraana guddaa isinitti bobbaasuutti jira. Waraanni Bilisummaa Oromoo waraana kana ofirraa deebisuuf hangam humna qaba?
Jaal Marroo: eeyyekaa jaala kiyya yoo ilaaltee mootummaan kunii sadarkaa qilleensarraa lafa irraa kallattii danda’ameenii hundaanii hololaanii waan hedduun waraana bilisummaa Oromootti akka duulaa jiru ifaa. Waraanni bilisummaa Oromoo lakkoofsaan ykn meeshaa qabateen utuu hintaane sammuni kan inni lolaa jiruu; mootummaan kun meeshaa gurguddaa hedduu meeshaa barri uume qabatee socho’uu dandaa’aa meeshaan yoomiyyuu taanaan dhala namaatu hojjetee; nama isa hojjete deebisee lola waan ta’eefii nama isa hojjete injifachuu hindanda’u. waraanni bilisummaa Oromoo hidhannoon isaa kaayyoodhaa, kanamoo kan ittiin galma gahu sammuudhaa. Kanaaf waraanni bilisummaa Oromoo baduus ka dide injifatamuus barbadaa’uus kan hindandeenye hidhannoo sammuuti of harkaa qabaa; kanaanidhaa lolaa jira. Meeshaa hamma kana qabatanii nutti duulamu sammuu dhala namaatu kalaqe. Meeshaa sanatu deebisee sammuu sana loluu jiraa, sun ammoo sammuu sana injifachuu hindanda’u. kanaaf waraanni bilisummaa Oromoo kana ofirraa ittisuu qofa miti of keessaa kaasuuf gahumsa qabaa; gahumsa isaa sanammoo hanga ammaatti duula faraaqaa yeroo irraa yerootti sammuu ilmaan Oromoo naannoo kanaa irratti hojjetamee holola baay’ee hadhooftuu fi badaa ta’e diiginsa ta’e nurratti gaggeeffamee; Oromoo bakka hedduullee amansiisuun daboo kadhatamee nurratti gaggeeffamee kana hundumaa dura dhaabbannee. Dura dhaabbachuu qofaa mitii bakka hedduutti lafuma kanaan dura jirru irratti ofirraa ittisneetu akkaataa kanaan jirraa. Gahumsa isaas dandeettiisaas itti qabna, kanammoo shakkii hinqabnuu ragaan immoo uummata keenya waliin dhaabbannee lolaa jirru. Inni itti aanummoo uummata, waraanni bilisummaa Oromoo akkuma maqaansaa ibsu saba Oromoof ka dhaabbate; bilisummaa, Walabummaa, fi birmadummaa biyya kanaafi ka dhaabbate. Mootummaan kun unuun lolaa yeroo jirutti uummata Oromoo lolaa jira. Mootummaan yoomillee uummata lolee injifate hinjiru. Niituraa, nii bulaa, nii eelaa, baay’ee ajjeefamaa, gidirfamaa, hidhamaa, ari’atamaa, yoo obese itti fufe mootummaaf uummatni xiiqii wal qabee jennaan injifannoon xumura irratti kan uummataati. Kanaafi waraanni bilisummaa Oromoo gahumsa kan itti qabuufii injifachuu ka danda’u. Mootummaan uummata mohee injifate hinjiru. Uummatni Oromoo Galaana guddaa, waraanni bilisummaa Oromoo ammo Qurxummii galaana sana keessa jirudha. Mootummaan kunisii Qurxummii kana qabachuuf jecha kaninni galaana kana summeessaa jiru, galaana kana goksaa jiru. Balaa guddaan kan irra gahaa jiru waraana bilisummaa Oromoo miti ofirraa ittisuu, ofirraa deebisuu nii dandeenya. Sabaa keenyatu wareegama ulfaataa kaffalaa jira. Kana wanni amma Oromiyaa keessatti adeemaa jiru.
Gaazixeessa: keessayyuu tibba darbe meeshaa waraanaa keemikaalaa fayyadamanii miidhaa jiru kan jedhu dhagaa’aa turre. Dhugaadhaa kun?
Jaal Marroo: eeyyee egaa loloota hanga ammaatti adeemsifamaa jiran keessaa wanti akkasii bakka shanitti nurratti dalagameeraa. Naannoo : Ashunfaa, Kobor, Garjeedaa fi akkasumas Muggii irraan waraanni mootummaa waan summii egaa akkaataa isaallee waan beekuun si rakkisuu osoo si bira hingahin Qilleensarratti naannoo sana faaluu fi nama qufaasisu, nama balaqqamsiisu, akkasumas karaa afaanii funyaanii fi gurraa dhiiga nama tufsiisutu nurratti fayyadamee. Uummata irras balaa guddaatu gaheera. Waraana caalaayyuu uummatni waan kana quba qabaa, yoo dhugumanii qaamni walabaa waa’ee meeshaalee akkasii addunyaarrattillee hinfayyadamne nurratti raawwate kana kan qulqulleessu yoo jiraatee baay’ee rakkisaa akka ta’ee; Loontu dhumate, namatu miidhamaa jira. Waan akkasii argaa jirra hanga ammaa bakka shanitti nurratti rawwatani. Yoo qaamni walabaa dhimma kana qulqulleessuu yoo jiraaterraan ka hafe Oromoonisii waraanni bilisummaa Oromoosii fira ginqabuu hirkoo biraa hinqabuu, dirmannaas hinqabuu wanni kunii akkasittiinii dhoksaan nurratti dhimma bahaa akka jiranii qaamni walabaa raga barbaadu yoo jiraate itti himna. Dukkana keessatti dhumaa jira uummatni Oromoo gara lixaa jiru kun.
Gaazixeessaa: mallattoowwan naa kaafteen alatti namoota isaanii booji’aman ykn meeshaa isaanii caccabe lafa bu’erraa wanti argame jiraa?
Jaal Marroo: eeyyee ragaa qabatamaa harkaa qabnaa. Dhuksaa bifa haaraa nutti dhukaafamee. Maallattooleen amma siin jedhee nurraan gahe sanaa; qalaa’aa wanni sun keessaa dhukaafamellee harkaa qabnaa. Inni kunii qaamni walabaa dhimma kana qoratu yoo jiraate ragaa qabatamaa faana kennuufii nii dandeenya.
Gaazixeessaa: hedduu gaarii; gama kaaniin kanaan dura Araara jedhamee waraanni bilisummaa Oromoo keessaa ijoolleen hanga wayii galanii turanii ijoollee galan kanas Xoollayiitti naqanii rakkina irraan gahaa akka jiran wanti nu gahe jiraa. Araara sanaan wal qabsiisee wanti ergasii dubbatame jiraa?
Jaal Marroo: dubbiin durumaa bade; araarichi durumaayyuu araara akka hintaanee himeen jira ani. Maaliifii? Uumamurraa namootni koree araaraa sanaa ta’an rakkoo qabuu isaanirraayyuu rakkoo qabna jedhee dubadheetin ture. Abbootii gadaa Oromoo yogguu jedhamuu sirni gadaa Oromoo seera mataasaa danda’e qabaa. Oromoon gadaa meeqa qabaan beekamtu, gadaan eessa jirtiin beekamtuu. Namootni abbootii gadaa jedhamanii, namootni jaarrolii araaraa jedhaman namootni koree teknikaa jedhamanii Qawweedha hinqabanii akka waraana raayyaa ittisa biyyaa jedhamee nutti bobba’eedha. Meeshaa hidhatanii nu hinlolle malee; hedduu isaanii mootummaa karaa maraan kufe afuura baafachiisuuf warroota dabballummaa mootummaan yeroo garaagraatti shira addaa dalagan faatu keessa jiraa jechuudha. Warra adda bilisummaa Oromoo yeroo dheeraa keessa balleessuuf tarsiimoo yeroo dheeraa qabatee socho’aa turetuu abbootii araaraa ta’e. inni sun jalqabarraa baduushee himeen ture. Garuu; yoo dhugumaan holola addaa addaa Oromoon Oromoo irratti hindhukaasu mootummaan kan Oromoodha nuun jechaa turanii; nutillee Oromoo irratti miti kan dhukaasnuu sirna EPRDF kan TPLF’n kaleessa bu’uureffame isa sanatu jijjiirraa hundee hinarganne. Haaroomsa jedhanii, haaromsi sun haaromsa achumatti namni wal jijjiire malee fimanni hn taanee mootummaa dhuma kaleessa parsantii 100, parsantii 99 injifanne jedhutu nama wal jijjiiree achi taa’ee. Uummatni Oromoos sabootni cunqurfamoon kan hubachuu qaban isa kana. Kanaaf namatu wal jijjiire malee paartileen uummata miidhaa turan isaanuma sana. Nuti nagaa bu’a jennee ‘utuma beekanaii huubaa wajjiin isa sareen jette sana goonee, dagannee; nagaaf waa dagachuunillee numa jira. Yeroo itti fudhannee ilaallee wanni sun akkuma atuu argite akkuman jalqabarraan himellee dhugumaan nagaa fiduuf saba Oromoof rakkoo xumuranii gudunfaa itti gochuuf kan hojjetame utuu hintaanee waraana bilisummaa Oromoo adeemsa keessa tarsiimoon dhabamsiisuu namoota qabatetu caccabinsa waraana diiguufii haala amma Oromoo keessatti kufeef sabaabaa ta’ee jechuudha. Wanni kunii egaa “lama na’n suufan” jette jaartiin Qullubbii hattee jedhan. Egaa lama caalarraa har’allee kuma meeqayyuu suufamuu; ammo kanaan booda araarri kun bifa kanaan ta’uu hindanda’u. odoo kanaan hinta’in durammoo halduree waraannii bilisummaa Oromoo lafa kahatetu ture. Halduree lafa kaahanne cabsan. Ammo wanni adeemamaa ture waraana miseensa miseensa waamanii galchuun, Oromoo bool’a inni keessaa hinbaaneti qotanii galchuuf kan hojjetamaa ture. Qabsoo waggaa dheeraa itti jiramu kana haala salphaan harka kennachiisuu yaaluun hindandaa’amu. Araarris haala kanaan hinadeemsifamu. Kanneen kanaan dura dhoksaan bira dabarre; Namootni sun ammas kan nutti dhufan taanan nama hidhatee nu lolurraan adda hinjirani. Kanaaf waan irra gahamu gaafatama isaa isaantu harkaa qaba waraana bilisummaa Oromoo miti.
Gaazixeessaa:hayye egaa akka amma ilaalamaa jirutti warri Amaaraa kunis ka’anii jiruu, daangaarran. Mootummaanis dhiphina keessa jira kana irratti akka waraana bilisummaa Oromootti yaadni isin qabdan maali?
Jaal Marroo: rakkoon jette kun kan har’a dhalate miti. Rakkoon kunis akkaataa amma adeemamaa jiruu tasumaa furmaata hinargatu. Kuni bu’uura adda bilisummaa Oromoo irraa qabee haala ilaallatee kan ka’uufii ejjannaa hindaddaaqamneeti. Rakkoon amma adeemaa jiruu rakkoo bubbulee kulkule. Furmaatni kan ta’uu dada’uu mirgi hiree murteeffannaa Oromoo, Oromoon Oromoo filateen kan xumura garbummaa gochuun gudunfaa xumura itti godhanii raawwatudha. Waraanni bilisummaa Oromoo isa kana beeka. Wanti yeroo yeroon dhuftu bubuutuunii qabsoo keenya galma gahuu dhorkituu, inni kunii addi bilisummaa Oromoo yeroo dheeraaf dura dhaabbataa turee; ammas yeroo namootni hedduun adeemsa qabsoo bilisummaa daandii dheeraa adeemee dhufe kana iddoo hintaaneen gahanii xumura jalatti daddaaqsisanii; injifannoo bubuutuu kan baay’ee fakkeessiifii miidiyaalee irratti cucululuqee argisiifamaa turetiin waraanni bilisummaa Oromoo gaaf tokkoyyuu dalagaasaa dhiisee daguu sana hindhaqne. Rakkoon ammaa adeemaa jiru kun nuuf haaraa miti. Rakkoon kun hanga Oromiyaan hiree mataashee hinmurteeffannetti boris itti fufa. Wanti Finfinnee, gara eessaa, gara giddu gala jedhamee adeemaa jiru Oromootu of xiqqeesse. Tigiraay keessa har’a yoo ilaalte dhaloonni isaanii Taankii gurguddaa daangaarra kaahee ofirraa deebisaa. Rasaasi itti dhuka’uu mitii namni kaballaanuu hinrukutamu. Amaara keessatti har’aa Qawwee qabatanii hiriira bahanii, Qawwee hiikkadhaa mitii Qawwee maaliif qabattanii hiriira baatani namni jedhuun hinjiru. Oromiyaa keessatti garuu; sabni Oromoo kaleessa Qawwee dhabaafi garbummaa jalatti kufe. Har’allee akkanni Qawwee hinqabanne isanni qabatee jiruyyuu irraa hiikuu irratti xiyyeeffatu. Kun baay’ee qaaniidha, sabni Oromoo baay’ee gaggalagalchee of ilaaluu qaba. Sabni guddaan kunii rakkoo hanganaa keessatti waggaa dhibba meeqa dhoqqee bukeessaa jiraachuun irra hinjiraatu. Qawween garboomne jechaa qawwee nurraa hiikuudhaan garbummaa hamtuu dhaloonni keessaa bahuu hindandeenye walii qotaa jirra. Wal haa qusannu, waraanni bilisummaa Oromoo irree fi gaachana uummata Oromootii. Yoo rakkoon jiraates, yoo bal’oon jiraatees yoo wal qusanne irra wayya. Qawwee ofirraa hiikuun salphinatti nu geessaa. Waraana Bilisummaa Oromoo akka Bulguutti dhiyeessuun jibbiinsa irratti oofuun hinmalle. Oromoon kaleessa Finfinneef boo’a, dheengaddas Finfinneef boo’a. har’allee Finfinneef boo’uutti jira. Daangaan Finfinnee haa sararamtu jechuutti jira. Kana jechuun Finfinnee kan keenya mitii jechuudha. Daangaan maaliif sararama? Finfinneen kan Oromooti. Yoo barbaachisaa ta’e hanga Ambootti guddachuu dandeessi. Hanga Adaamaa, hanga Shaashamanneetti guddachuu dandeessi. Maaltu dhorkata lafa keenyaa. Finfinneen ha sararamtu jechuun, nuti achirraa lafa hinqabnuuinni sun kan namaatii jechuudha. Dhuguma ammo Finfinneenii kan namaati har’a warqiin qabeenyummaan isaa kankoo ta’e mormakeetti hanga jirutti kankoo miti. Akkasi jechuudha.Finfinneef har’as wareegama kaffalaa jirra, beekaa hedduu mana hidhaatti nu duraa guursisaa jira, kana kan fide Injifannoo bubuutuu duukaa fiiguu keenya. Kana hunda kan fide isa amma jette kanaa jechuudha. Ilaalcha maalii qabduu jettee kaate, kana hunda Kan fide gudunfaa yoo itti goone malee xumura hinargatu, injifannoo xiqqootiinii daandii gubbaa dhaabbannee dhiichisuutu kana fide. Finfinnee Qonnaan bulaan nannooshee irra jiru irraa buqqa’uun borillee utuu Oromoon kan Oromoo taateeyyuu irraa buqqaa’uu danda’a! Gaafa buqqa’u garuu; Qonnaa dhiisee gara industiriitti guddisee, Qonnaan bulaa bakka sana jireenyaasaa jijjiirtee abbaa qabeenyaa isa gooteeti. Har’a Finfinneen Qonnaan bulaa Oromoo miliyeena meeqa itti dhangalaastee yoo buqqiftellee, Qonnaan bulaan kun akkaataa itti Qonna gara Industiriitti ce’an hinbeeku. Lafa isaa nii gurguraa maallaqasaa iddoo kaahu hinbeekuu. Lafas dhabee maallaqas dhabee hundeen badaa jira. Kana Oromoon icciita gadi fagoo beekuu dadhabee injifannoo xixiqqoonii dhaadachaa oolu jechuudha. Bor garuu; Finfinnee Kan Oromiyaa yoo taate daangaan sararamu hinjiru. Hanga barbaddee guddaatti, lafti nannooshee nama irraa kaasu sunimmoo, namtichi guyyaatti qotee tokko ykn lama nyaatu industiriidhaan ofis jijjiiree biyyallee guddisee sadarkaa har’a addunyaan jirtuun gaha jechuudha. Kun hundumti Kan dhufu garuu; iyyaan mitii Injifannoo xixiqqoon baraguu mitii rakkoo Oromiyaa keessaa hundeerraa furuun ta’a.
Gaazixeessaa: Mee gara xumuraa irratti waraanni Bilisummaa Oromoo uummata Oromoof Qeerroo Bilisummaa Oromoo irraa maal barbaaddu, maal eegdu dhaamsa gara xumuraa irratti yoo naa kennite jedheeni.
Jaal Marroo: Waraanni Bilisummaa Oromoo egaa, har’a haalli itti hammaattee rakkoon itti dhufte gidiraa meeqas darbee caccabiinsi meeqa diina injifatee fira isaatiinii kan kooti ka jedhuuni shirri guddaan irra xxaxamee waraana deebisee of tiksuu fi waraana injifannoo kanaan dura argamee duubatti deebi’eef deebi’ee qabsoo eegalaa jirudha. Rakkoo guddaatu isarra gahe; ammoo kaayyoof lubbuu kennee bahe hanga lubbuun sun isa harkaa baatutti lubbuun sun lubbuu uumataati isa harka jirti malee, waadaa galee uummataaf kennee. Waraanni kun silaa sogiidda lafaati saba Oromootiif. Sammuu Qeerroo Bilisummaa Oromoo qarree dardara shamarran, jaarsaaf jaartii walumaa galatti uummatni Oromoo waraana Bilisummaa Oromoo kana; dhaamsi dhaamamuuf hinjiru waliin jirra, wal arguutti jirra wal keessa jirraa. Ka bakka addaa addaatti burjaaja’iinsa keessa seenee jiru yoo ta’e malee, naannoo waraanni Bilisummaa Oromoo keessa socho’uutti uummatni manni irratti gubataa, ajjeefamaa, hidhamaa, hiraarfamaa har’allee waranaa isaa kana ilmaan isaa waan ta’eefii ofitti qabatee lubbuu jiraachisaa waliinii wareegama kaffalaa jira. Nii hadhooftii nii bultii, nii turtii akkuman sila jedhe lolli kuni Lola uummata fii mootummaa garboonfataa gidduutti adeemaa jiruu. Mootummaan uummata lolee injifatee hinjiruu, uummatni lolee nii injifataa. Kanaaf waraanni Bilisummaa Oromoo kaayyoon isaa akkuma kaleessaatii; sabni Oromoo ammoo waraana kana lapheetti qabachuun dirqmasaatii! Kanuman dhaammachuu barbaada.
Gaazixeessaa: heedduu fayyaa ta’i egaa Jaal Marroo yeroo muddaa kanatti yaada nuu laachuukeetiif maqaa dhaggeeffattootaa fii hordoftoota keenyaatiinii.
Jaal Marroo: hayyee Hayyee atis fayyaa ta’i!


text:
Lammileen Oromoo Kuma 10tti tilmaamaman ajjeechaa Mooyyalee tti ta’een booda baqatanii amma Keeniyaa Naannoo Solooloo qubatanii jiru. Kanaan dura baqattoonni kun bakkeewwan qubannoo afur keessa qubatanii ka turan yoo ta’an, amma garuu Jaarmayaa Mootummootaatti Dhaabbati Baqataa UNHCR, baqattoota kana deeggaruun akka salphatuufiif bakka Dambalaa Fachaanaa jedhamutti walitti isaan qabuutti jira. Baayyeen baqattoota kanaas gara buufat amma keessa buufatan kanaa erga dhufanii turban sadii yoo ta’u, harka duwwaa gara kana dhufuu isaaniis himu.
Lammileen Keeniyaa naannoo baqattoonni qubatan jiraatanii fi Mootummaan Keeniyaa baqattoota kanaaf haga tahe deeggaranus lakkoofsi baqattootaa hedduummachuun rakkoo kaan ta’eera. Kanaafis Mootummaan Keeniyaa Jaarmayaa Mootummootaa ka dhimmi baqataan wal dubbatee gargaarsi midhaan nyaataa akka isaaniif dhiyaatu gochaa jira. Jaarmayaa Dhiyeessa Midhaan Nyaataa (WFP) Damee Keeniyaatti Hordofaa Dhimma Imaammataa ka ta’an Mr. Piiter Otiyeenoo, ‘Dhaabbati isaanii midhaan nyaatan baqattootaaf dhiyeessuun isaan cinaa dhaabbataa jiraachuu himu. Ammas haga mootummaan biyyattii baqattoota kana cinaa dhaabannu nu gaafatetti isaan gargaaruufillee qophiidha jedhu.
Galmoo Daawit buufata baqattootaa Dambalaa Fachaanaa jirutti imalee qophii itti aanu qindeesseera.


text:
Hoogganaan Kooriyaa Kaabaa Kim Jong Un kellaa ijoo sagantaa misaayila Pyongyang ennaa diigan to’attoonni sadarkaa addunyaa akka seenan walii galanii jiran.
Prezidaantiin Kooriyaa Kibaa Moon Jae-in tuuta oduuf ibsa kennaniin akka jedhanitti barri odolli Kooriyaa waraana irraa walaba taatu ga’eera jechuu dhaan Kim-n tarii xumura waggaa kanaatti Seooulitti afferuu malu.
Kooriyaan lamaan marii marsaa lammataa har’a xumuranii jiran. ministeerri ittisaa kooriyaa kibbaa Hyung-moo fi kan kooriyaa kaabaa No Kwang Chul-n mallatteefame mudama waraanaa hanqisuuf tarkaanfii dandeessisu mallatteessaniiru.


text:
Akka misnitera deettaa odeeffannoo ummataataa waajjira muummee misnitera Itoophiyaa obbo Geetaachoo Reddaa jeedhetti Obbo Hayilee Maariyma akka muummee minsitera qofaa mitii akka itti gaafatamaa Waldaa Afrikaallee tahee kora kana dhaqa
“Waan Itoophiyaa fi Afrikaa laalaa irratti dubbata.Tanaafuu Afrikaa fi waan biyya teennaa laalaa irratti dubbata.”
Obbo Hayilee Maariyma dhiyoo tana kora biyya guddataniifi guddachuutti jrian 20n Russiaa magaalaa St.Petersugritti taahanii mala jireennaa addunyaatii fi rakkoo akka akkaa irratti mari’atan dhaqee gale.
Itoophiyaa kora G20 fi G8 biyya guddatanii fi guddachuutti jiran 20 fi ta guddatan 8n jechuu ganna sagalii asitti akkanuma dhaxxi.
Akka jecha obboo Geetaachoo Itoophiyaatti hujin Itoophiyaan hiyyum keessaa bahuuf hojjachuutti jirtu nama hedduuf fkn tahuu dandeetti jedhanii ragaaf nu yaamuutti jiran jedha.


text:
Mikuraab
Mikuraab
Damissee Jamaneen
Torban sooma Gooftaa keenya keessaa inni sadaffaa Mikuraab jedhama. Torban kun sababa inni itti mikuraab jedhameef guyyaa kana luboonni faaruu sooma diggu’aa irraa kaasuun ‹‹ቦአ ኢየሱስ ምኩራበ አይሁድ ወመሐረ ቃለ ሃይማኖት›› “Iyyesuus gara Mikuraaba Yihuudotaa seene; sagalee amantaas ni barsiise” jechaa waan faarfataniif dha.
Yihuudonni bara Kakuu Moofaa keessa mana qulqullummaa (Meqdesii) itti Waaqayyoon kadhatan Iyyerusaalem keessatti ni qabu ture. Boodarra garuu Naabukedenetsoor mana qulqullummaa isaanii kana waan diigeef uummanni sunis gara Baabiloonitti booji’aman. Warri booji’aman kun biyya ormaa keessa gabrummaan yeroo turanitti mana qulqullummaa hin qaban ture. Kanaaf yeroo sanaa kaasee Ayihuud bakka deeman hundaatti mana adda ta’e mana kadhaa qopheessuu akka jalqaban ni eerama. (Hizqeel 11:16). Haaluma kanaan bara Kiristoos biyya lafaarra deemee barsiisaa turetti Iyyerusaalem keessa Mikuraabonni Yihudotaa baay’een jiru ture. Duuka bu’oonnis Yihuudonni bakka tajaajilaaf faca’anii jiran hundaatti naanna’anii mikuraaba seenanii barsiisu ture. (Maat.4:23; H.Erg. 6:9; 13:5-14; 9:2; 14:1; 17:1; 10:17; 18:4; 19:8).
Gooftaan keenya Iyyesuus Kirirtoos yeroo ayyaana faasikaa kabajuuf gara Iyyerusaalem deemetti mana qulqullummaa seenee mana qulqullummaa kana keessatti warra daldalaa jiran isaan baase. Meeshaa isaaniis gargaragalche (Yoh.2:13-17). Warqee qarshiitti, qarshiis warqeetti warra waljijjiiraa jiran akkasumas akkuma namoonni biyya keenyaa lukkuuf siree hojjetanii irratti gurguran gugeedhaaf teessoo hojjetanii warra daldalaa turaniin meeshaa isaanii garagalchuun isaan arii’e. Akkuma kitaaba irratti barreeffametti “Manni koo mana kadhannaati jedhamee barreeffameera (Isa 56:7; Eerm7:11; Luq. 19:47). Isin garuu holqa hattuufi saamtotaaa taasistan” jedhe. Quuqama Gooftaan Mana Qulqulluummaa kanaaf agarsiise yaadachuufis turban kuni “Mikuraab” jedhamee akka moggaafamu taasifame.
Kutaaleen Kitaaba Qulqulluu keessaa Qiddaasee guyyaa kanaa irratti dubbifaman akka armaan gadiitti caqasamaniiru:
- Qol.2:16-dhu
- Yaa’i: 5:15
- H.Er.10:1-8
- Faar. 68 (69):9 (Misbaakii):
እስመ ቅንዐተ ቤትከ በልዐኒ (Hinaaffaan manakee na nyaatteeti)
ትዕይርቶሙ ለእለ ይትዔየሩከ ወድቀ ላዕሌየ (Arabsoon warri siin arabsaniis narra qubateera)
ወቀጻዕክዋ በጾም ለነፍስየ (Lubbuu/Qaamakoo soomaan dadhabsiise)
- Wangeela (Yoh.2:12-25) Kana booda Gooftaan Iyyesuus Haadha Isaafi obboloota Isaa akkasumas duuka bu’oota Isaa faana gara Qifirnaahomitti bu’an; achis guyyaa muraasa taa’an. Aayihuudis guyyaan itti faasikaa isaanii kabajatan gahee ture. Gooftaanis gara Iyyerusaalemitti deeme. Mana Qulqullummaa keessattis yoggu sangoota, hoolotafi gugeewwan gurguran fi warra qarshii jijiiran taa’anii isaan arge. Qaccee funyoo hojjetee; hoolotaafi sangootas hundasaanii Mana Qulqullummaa irraa gadi baase. Warra qarshii waljijjiiranis qarshii isaanii bittinse. Gabatee isaaniis galagalche. Warra gugee gurguruunis “kana asii baasaa; mana Abbaakoo mana daldalaa hin taasisiinaa” isaaniin jedhe. Duuka bu’oonni Isaas Raajiin ‘hinaaffaan waa’ee manakee keessa koo na nyaate’ jedhu barreeffamee akka jiru ni yaadatan…….
Egaa walumaa galatti haala Gooftaan keenya Iyyesuus Kiristoos nutti agarsiise kanaan Mana Qulqulleettii keenya kanaaf quuqamuu, qulqullinasheef carraaquu qabna. Namoonni mana amantaa keessatti hojii yaraa adda addaa hojjetan yogguu agarrus akkuma abbaa keenya Q/Daawwit “waa’een manakee keessa koo na nyaate” jechuun quuqamuu, gorsinees sirreessuu qabna.
Eebbi Waaqayyoo hunda keenya waliin haa ta’u; ameen!


text:
Balaa Bombii of-wareegaan Adooleessa 24 dhaqqabsiise bulchaa magaalaa Moqadishoo galaafachuun jeeqamsa sadarkaa adda addaa uumee jira jechuun hayyonni naga eegumsaa dubbatanii jiru.
Abdirahiman Omar Osman akn ajjeefame gargaartoota isaa keessaa tokko kan taate dubartii qaroon hin arginetu hojjattu dubartii taate ka biraa wajjiin balaa kan geesiste.
Dhugaan kun duutii Osman dhugaa fudhachuuf rakkisaa ta’e.Gareen hidhattoota al-shabaab ammas waajiira mootummaa Somaaliyaa keessaa ijoo kan ta’e kana keessa harka galfachuu isaa agarsiisa.
Mootummaan Somaaliyaa hidhattoota al-shabaab jilbeenfachisuuf jecha duulli waraanaa yeroo dheeraaf gaggeessaa ture miseensoota al-shabaab harka lafa jalaan dhaabattoota mootummaa adda addaa keessa seenaniin danqamaa jira.
Baatii Ebla waggaa kanaaa keessa aangawoonni mootummaa komishiinara magaalaa Mahaas kan somaaliyaa waaltaa keessaa hidhan.
Sababaan isaas Bombii ittiin of-wareegaan isaa itti aanaa isaa itti ajjeesan akka argataniif gargaare jedhameetu.
Namoota mootummaa keessa ta’anii al shabaabiif hojjatan adda baasuuf mootummaan karoora walii gala akka baasu prezidaantiin Somaaliyaa gaafatanii jiru.


text:
Wixineen seeraa dhaabbilee Siyaasaa sadi shororkeessummaa irraa haquuf qophaaye paarlaamaaf ergame
Paarlaamaan Itoophiyaa kanaan dura Adda Bilisummaa Oromoo, Ginbot-7 fi Addaa Bilisummaa Biyyoolessa Ogaadeen, dhaabbiilee shororkeessaati jechuun labsuun isaa ni yaadatama. Itti gaafatamaan waajjira Muummicha ministeeraa Obbo Fitsum Araggaa akka ibsetti, mootummaan dhaabbilee sadan galmee shororkeessummaa irraa haquuf kan murteesseef, dhaabbileen kunniin biyyatti deebi’anii ilaalcha siyaasaa isaanii kara nagayaatiin qofa akka geggeessan jajjabeessuuf yaadameeti jedhe.