text:
Presidaantiin Yunaaytid Isteets Joo Bayiidan sirna yaadannoo wagaa dhiibaa Ajeechaa Tulsaa isaa gosa irrati huunda’ee kabajuudhaaf kutaa Okilaahoomaa magaala tulsaati ni argamu.
Sababinii jeequmsa wagga 100 har’aa 1921 ta’e Sanaa mucaan dargaggeessii guraachii wagga 19 mucaa durbaa adii wagaa 17 umnaan gudeedeeraa waan jedhameef ture.
Balaa sanaan gandii guraachonii itti heddumaatan Greenwood jedhamu barbadaa’ee ture.
Magaalli Tulsaa bakka awwaala jilmaa namootani 300 jeequmsaa sanaa du’aniiru jedhamanii shakkaman barbaachuu irra jiriti.
Haangawoon mootummaa Yunaaytid Isteets tokko tokko ajjeechaa bara darbee minisootaa keesatii nama Joorjii Flooyid jedhamuu irratii poolisiin raawwate caqasuudhaan, yaadannoon wagga 100 Ajeechaa Tulsaa tasifamuun barbaachisaa akka ta’e dubataniiru.


c: text/html

text:
‘Haqa’, ‘Bilisummaa’ fi ‘Demokraasii’ jechuun maqoota gaggaarii dha. Maqootni
kabajamoo fi eebbifamoon kun garuu kanneen kaayyoo faallaa maqoota kanaa qabatanii
sosso’an tokko tokkoon irra ejjetamanii yoo buruqfaman argaas, dhagahaas jirra.
Murnoota siyaasaa tokkummaa Itoophiyaa tiksuuf dhaabbanne ofiin jedhan keessaa tokko
tokko maqoota eebbifamoo kana of moggaasanii duula farra haqaa, farra bilisummaa fi
farra demokraasiitti bobba’aniiru. Kanneen akkasii kun, hawwiin isaanii gonkumaa waan
dhugoomuufii hin dandeenyeef jecha maqaa tokko qabatanii bara baraan laphee ummataa
keessatti ititanii jiraachuus hin danda’ani. Akkuma faranjoonni ‘An empty barrel makes
the most sound’ (Barmeelli duwwaan sagalee guddaa uuma) jedhan, ofumaaf arraba
dheeratu malee duubbeen isaanii duwwaa dha. Kun ammoo mallattoodhuma dhaabota
deeggarsa ummataa bal’aa of duubaa hin qabnee fi mirga ummatootaafis iddoo malu hin
kenninee ti.
Addi Bilisummaa Oromoo humnoota kaleessas har’as mirga ummatootaa ukkaamsuu
hawwan akkasii wajjin yeroo isaa qisaasee qoccolloo waan seenuuf hin qabu. Hogguu
isaan ummata Oromoo fi sabboonummaa Oromummaa irratti xiyyeeffatanii duuluuf
aggaammatan garuu callisee isaan hin laalu. Warra hojii haaraa baaseef kanatti dhugaa
jirtu himuuf yeroo fi humna qisaafamutti gaddaatuma, haqa haalamuu hin dandeenye
gabaabsee yaadachiisuuf dirqama. Addi Bilisummaa Oromoo maqaa ‘Bilisummaa
Oromoo’ jedhu qabatee saba isaaf qabsaawuun cubbuu miti. Warri maqaa ‘Bilisummaa’
jedhuun of waamaa maaf bilisummaa keef qabsoofta jechuu barbaadan dura surrii isaanii
waliin haa araaramani. Kaayyoon ABOn qabsaawuuf ‘bilisummaa’ ittiin nagadaa akka
kan isaanii osoo hin taane, ‘bilisummaa’ dhugaa tahuu haa hubatani. Kaayyoon ABO
hawwii bilisummaa ti, hawwii haqaa ti, hawwii demokraasii ti.
Warri maqoota haqa, bilisummaa fi demokraasii jedhaman sobaan moggaafatee
ummatoota gowwoomsuu yaalu garuu dhugaan kun hin liqimfamuuf. Oromoon
sabummaadhaan jaaramee akka of ittisu kan dirqisiise yakkaa fi daba abbootii isaanii
durii tahuun hin galuuf. Kanneen amma maqaa ‘Haqa’, ‘Bilisummaa’ fi ‘Demokraasii’
jedhu moggaafatanii of ijaaran hoggananii fi bakka furtuu qabatanii ABO fi QBO irratti
duula banan kun, kanaan duras Wayyaanee fi dhaaba Wayyaanee EPRDF keessa turanii
kan ABO irratti duulaa bahan tahuu seenaa isaanii as dhihoo tu ragaa dha. Gaafa sirnicha
keessa turanis diinummaa ABO irratti oofaa bahan amma ammoo maqaalee ‘Haqa’,
‘Bilisummaa’ fi ‘Demokraasii’ jedhu moggaafatanii akka mormituutti as bahan malee
jijjiirraan ejjennoo fi ilaalcha siyaasaa hin jiru.
Har’a sabboonummaan Oromummaa dagaagee sadarkaa duubatti hin deebifamne irra
gahuu tu warra kana irriba dhowwataa jira. Oromoon kana booda humna ardii irraa
kamiifuu kan hin sarminee fi eenyuunuu jalatti bitamuu kan hin eehamne tahuun
mirkanaawuu tu abdii kutannaadhaan isaan maraachaa jira. Mootummaa aangoo irra jiru
jechootaan kan haleelaa jiran of fakkeessanii ‘zerenyaa’, ‘goosenyaa’ jechuudhaan
Oromoo arrabsuunis aarii abdii kutannaa kana irraa madda. Sabummaa fi gosummaa
gidduu garaagarummaa jiru illee adda baafatanii hubachuu hin danda’ani, yookiis
hubachuu hin hin fedhani. Akka waan sabummaadhaan jaaramuun Wayyaanee booda
jalqabameetti kan sabummaadhaan jaaramu hundaa Wayyaanee wajjin walitti qabanii
yakku. Ofii isaaniif kal’oo maqaa ‘Itoophiyummaa’ ofitti aguuganii ol’aantummaa saba
tokkichaaf kan caraanaa jiran tahuun osoma dirreetti beekamuu, warra akka isaaniitti
kal’oo ofitti maruu dhiisee eenyummaa isaa ifatti labsatee mirga isaaf falmatuun
‘zarenyaa’ jedhu. ‘Zarenyaa’n irra hamaan isaanuma akka tahe osoo ifatti beekamuu kan
biraatti quba qabu. Qabsoon keenya sirna ‘zarenyummaa’ Wayyaanee buqqisuu dha
yeroo jedhan, Wayyaanee qofa baananii odoo hin taane, ‘dhagaa tokkoon shinbira lama’
dhawuuf akka dhama’aa jiran kan itti dammaqame isaanitti hin fakkaatu.
Kanneen maqaa ‘haqa’, bilisummaa’ fi ‘demokraasii’ ofitti maxxansanii ummatoota
Itoophiyaa fi hawaasa addunyaa ittiin gowwoomsuu yaalan kunii fi Oromoo dabalatee
saboonni biyyattii biroon mul’anni qaban dugdaa fi garaa dha. Isaan Itoophiyaa
sabummaa ummatootaa hin fudhanne, kan ol’aantummaan saba tokkoo qofti bifa
tooftawaadhaan keessatti haaromfamee itti fufu jiraachisuu barbaadu. Oromoon akka
Oromootti, Ogaadeen akka Ogaadeenitti, Sidaamaan akka Sidaamaatti, Tigiraay akka
Tigiraayitti fi saboonni biroonis akkuma eenyummaa isaaniitti jaaramanii ofiin of
bulchuu kan jedhamu jara kana biratti gonkumaa kan yaadamuu miti. Kanaaf jecha mirga
hiree murteeffannaa ummatootaa kan gatiin dhiigaa itti kafalamee fi har’as itti kafalamaa
jiru haquudhaaf marxifatanii socho’aa jiru. Hanga yeroo dhihootti mirga ummatootaa
hanga tokko kan fudhatan of fakkeessanii ‘arrab dammee, garaan xannee’ tahuudhaan
ilmaan sabootaa fayyaaleyyii tokko tokko garaa hiruuf yaalii godhan illee itti hin
milkoofne. Borus adeemsa kanaan gonkumaa milkaawuuf akka hin jirre hiree kanaan itti
himna. Adeemsa haxxummaa kan ‘har’as ana tu siif beeka’ jedhu kanaan farrummaa
isaanii ifatti labsanii jiru waan taheef, kan duraan gowwoomfamee garaa hireefii tureyyuu
har’a irraa of fageessaa jiraachuun ifaa dha.
Warri faallaa moggaasa maqaa isaanii akka ta’an mirkaneessaa jiran kun, har’a
eenyummaa isaanii isuma dhugaa nutti himuuf dirqamaa jiru. Yaada walii isaatiin wal
mormuun of hidhanii ummatootas afan faajjessuu hawwu. Warra akka ABO kan akeeka
isaanii kana tolchee beekuu irraa isaan dura dhaabbatu yoo balaaleffatan, ‘eenyummaa
keenya osoo hin barre nu yakkitu, xirraaz nexxeq’ ittiin jedhu. Eenyummaan isaanii
garuu ifa galaa dha. Mirga hiree murteeffannaa abadan hin fudhannu jedhu.
Referendomiidhaan hiree ofii murteeffachuun haa turuutii, sirna federaalummaa kan
sabummaa irratti hundaaweyyuu ni dadhabamsiifna jechaa jiru. Alaabaa takkittii sirna
duraanii malee alaabaalee eenyummaa ummatootaa ibsan hin beeknu, afaan hojii
ilaalchisee Amaariffa cinaatti Afaan Oromoo dabaluu waan jedhamuun of gowwoomsuus
hin barbaannu kan jedhuu fi tarkaanfiilee farra ummatootaa kan biroo fudhachuuf karoora
qabaachuun isaanii soba miti. Kun lafumaa ka’amee jette jetteedhaan maqaa isaan
balleessuuf kan dubbatamu yookiin akka jecha isaaniitti ‘xirraaz nexxeq’ osoo hin taane
ragaa gahaa qaba. Kan biraa hafnaan miseensotni hoggana isaanii ol’aanoon akeeka
jedhame kana dirree bahanii yoo labsatan galmeeffameera. Kana caalaa ragaa biraa
fiduun barbaachisaas hin fakkaatu. Gabaabumatti kaayyoo jaaramtaniif dhiisaatii of
diigaatii koottaa nu jalatti bulaa dha kan jechaa jiran.
Addi Bilisummaa Oromoo fi sabboontonni Oromoo akka isaan jedhanitti ekeraa abbootii
jara kanaa waliin miti kan qabsootti jiran. ‘Hidhamtoota seenaa’ yookiis akka jecha
isaaniitti ‘ye taariik isrenyoochi’ jedhamuunis hin malleef. Warri har’a maqaa haqaa,
bilisummaa fi deomokraasiitiin sobu madaa kaleessa abbootiin teenya isin madeessite
irraanfadhaatii usaa bitamaa jechaa jiru. Kana jechuun Yuhuudotaan fixiinsa gaafa
Holocaust irraanfadhaa Nazy jalatti bulaa jechuu irraa addummaa hin qabu. Akkuma
warri Yuhuudotaa Dhumaatii Holocaust gaddaan yaadachaa jiraatan, Ummanni Oromoo
kan kallachummaa ABOtiin mirga isaaf falmachaa jirus lammiilee isaa miiliyoonota kan
weerartoota biyya isaa cabsaniin fixaman akka itti dagatu hin qabaatu. Akkuma ummata
kamiittuu madaa bittoonni kaleessaa isa madeessan gonkumaa dagachuu hin danda’u.
Yoo kan isaaniif galu tahe har’as borus kana gadi jabeessinee itti himna. Akkas jechuun
garuu ummanni Oromoo haluu bahachuu barbaada, akka seera Hamuraabiitti kan
kaleessa ija isaa baqse har’a ija baqsee ijaa bahachuuf karoora qaba jechuu miti. Kan
kaleessa isa madeesse sun har’a lubbuun hin jiru, ekeraa dha. Qabsoon bilisummaa
Oromoo ekeraa yakkamtoota kaleessaa ciisaa kaasee loluu irratti kan xiyeeffate miti.
Ekeraan seera ekerummaa cabsuun ilmaan isaa keessaan as bahee madaa dabalataa
uumuuf yoo eeboo qarfatu garuu Oromoon callisee of irratti hin laalu.
Kanneen har’a maqaa kukkuulamoo ‘Haqa’, ‘Bilisummaa’ fi ‘Demokraasii’ jedhan jala
gugatanii mirga sabummaa Oromoo fi saboota biroo buruqsuuf tirtiraa jiran ilmaan
ekeroota sanii tahuun mataa isaatti yakka miti. Kan yakkamtummaa isaanii ibsu, akeekaa
fi dalagaan jaraa mul’ata ekeroota isaanii dhugoomsuuf kan akeekkate tahuu isaa ti.
Ekeraa abbootii isaanii bakka bu’anii yuusaa jiru malee, badii abbootii isanii durii garaa
irraa balaaleffatanii araara buusuuf yaada hin qabani. ‘Dhugumatti kan dur tahe sun
yakka tureetii abbootii keenyaaf dhiifama godhaa, kaleessatti gaabbinee boruun wal haa
kiifnuu’ miti kan jechaa jiran. Faallaa kanaan isaanitti caalee tu, ekeraa abbootii teenyaa
maaliif jeeqxu, biyya dhiigaa fi lafee abbootii teenyaan jaaramte irratti maaliif gaaffii
dhiheessitu, kaayyoo keessan dhiiftanii afaan qabattanii maaliif nu jalatti hin bultan
jechuudhaan ekeraa abbootii isaaniitti lubbuu afuufuuf dhama’aa jiru.
Kanneen akkasitti yaadan kanaan waan gabaabaa tokko jenna. Ummata Oromoos tahee
Addi Bilisummaa Oromoo egeree boruuf yeroo yaadan kaleessa irra dhaabbatanii ti.
Kaleessi bu’uura har’aa ti; har’is bu’uura boruu ti. Kun seera uumaa ti. Seera murni farra
mirga ummatootaa tahe tokko lafumaa utaalee ka’ee jijjiiruu danda’uu miti. Waa’ee
kaleessaa dhiifnee waa’ee boruu qofa haa yaadnu jechuun kan danda’amu, summiin
yakka kaleessaa irraa dhimmisu ilillii abdii boruu irratti coccophee kan hin faalle tahuun
isaa haala mirkanaawe keessatti qofa! Haalli kunis kan mirkanaawu hiree murteeffannaa
ummatootaa dhugoomsuu qofaani. Farroonni mirga ummatootaa ammoo kana hin
fudhatani. Ummatoota irraa, keessumattuu, ummata Oromoo isa wayyabicha irraa sodaa
guddaa qabu waan taheef, yoo hireen akkasii dhihaate Oromoon biyya mataa isaa
jaarrachuun waan hin oollee dha jedhanii tu dunuunfatanii mirga kana mormu. Afaanuma
kanaan ammoo as deebi’anii tu, ‘ummata Oromoo keessaa hangi ABO deeggaru xiqqaa
dha’ jedhanii of gowwoomsuu yaalu. Duuba ummata Oromoo keessaa hangi ABO
deeggaru yoo xiqqaa tahe maaliif mirga hiree murteeffannaa ABOn qabatee sosso’u
sodaattu ree? gaaffii jedhuuf ammoo deebisaa hin qabani. Arraba lamaan dhagaa cabsuuf
ifaaju.
Addi Bilisummaa Oromoo kaleessa kaayyoo isaa akkuma qabatetti garaa bal’atee
humnoota maqaa tokkummaa Itoophiyaatiin deeman garii wajjin gaafa Tumsa
Bilisummaa fi Demokraasii (AFD) jaaru hafuurri ture hafuura madaa durii dhiinsuu yaalu
tokko ture. Hafuura belbeltummaa gaaffii Oromoo fi kan ummatoota biroof gurra kenne
tu ture. Kana waan taheef Tumsichi mooraa QBO fi kan warra kaanii keessattis deeggarsa
bal’aa akka argatee ture hin dagatamu. Adeemsi har’a kasaartota siyaasaa kanaan itti
jiramu garuu madaa ummataa waldhaanee dhiinsuu mannaa haanxaadhaan horfee
dhiigsuu akka filate hubatamaa dha. Waltajjii maree fi walitti dhiheenyaa bal’isuu
mannaa dhiphisee fedhii isaanii qofa keessumsiisuuf bakka kan hambise tahuun ifaa dha.
Haala akkasii keessatti waliin hojjechuu fi waliin deemuu kan jedhamu gonkumaa hin
yaadamu. Bu’aan adeemsa jal’inaa akkasiitiin argamu yoo jiraate balaa suukaneessaa fi
kasaaraa siyaasaa qofa. Kanaaf ammoo kan gatii baasuuf taa’u warruma yakka abbootii
isaanii kaleessaa haaromsuuf boorataa jiru ta’a. Maqoota ‘Haqa’, ‘Bilisummaa’ fi
‘Deemokraasii’ jedhaman fannifatuun qofti qabsaayaa haqaa, bilisummaa fi demokraasii
nama hin taasiftu. Jeedaloon kal’oo hoolaa uffateef hoolaa tahuu hin danda’u. Dura
dursoo hiikkaa maqaalee kabajamoo kanaa waliin araaramuu tu fardii taha jenna!
Infoo Deskii A

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Mootummaan Tigraay, bulchiinsi Prezidaant Joo Baayiden fi mootummaan Yunaayitid Isteetis akkasumas manni maree bakka bu’oota biyyattii rakkoo Tigraay keessaaf furmaatni karaa nagaa akka argamu tattaaffii dhaabbataa fi ijaaraa ta’e gochaa jiruuf galateeffatee ibsa baasee jira.
Mootummaan Yunaayitid Isteetis seerri namoomaa kan sadarkaa addunyaa cabuu isaa fi dhiittaa mirga namaa mootummaa Itiyoophiyaa, Eertraa fi humnoota naannoo Amaaraa Tigraay keessa sosso’aniin raawwatamu ilaalchisee tarkaanfii adda addaa inni fudhateef mootummaan Tigraay galata qaba jedha ibsi sun.
Humnoonni Eertraa fi kan Amaaraa Tigraay keessaa ba’anii, wal waraansa naannoo Tigraay keessatti geggeessamaa jiru karaa nagaan furmaata akka argatuuf lola dhaabinsi marii irratti hundaa’e akka tolfamu waamicha dabarsuu isaas ni yaadanna kan jedhu ibsi sun, gama sanaan Yunaayitid Isteetis marii lola dhaabinsaa, michoota sadarkaa addunyaa ka biroo waliin akka mijeesstiu ni affeerra jedha.
Ajaji sadarkaa ol anaa Baayiden mallatteessan, turee dhaga’amu iyyuu, rakkoo naannoo sana keessaa furuu fi deggeruu gama ilaaleen daandii dheeraa deemuu danda’a jedha ibisichi.
Siyaasa Itiyoophiyaa keessaa fi rakkoo gargaarsa namoomaa biyyattiif deebii kennuuf jecha labsii nageenyaa kan hatattamaa Itiyoopiyaa keessatti labsuu isaanii mootummaan Tigraay ni simata jedha.
Prezidaant Bayaiden, rakkoon kun nageenya biyyoolessaa fi imaammata Yunaayitid Isteetisiif yaaddoo kana dura hin baratamin ta’uu adda baasuun isaanii illee sirrii dha jedhee jira.
Ajaji sadarkaa ol aanaa Fulbaana 17, bara 2021 prezidaant Baayideniin mallatteeffame, mirga namoomaa Itiyoophiyaa keessaa kabachiisuuf uggurri, namoota hanga tokko irra kaa’amuu isaa mootummaan Tigraay cimsee ni amana, tarkaanfii daandii sirriitti geessu jedha ibsi mootummaan Tigraay baase kun.
Mootummaan Tigraayis gama isaan qajeelfamoota ijoo kan ajaja sanaa deggeruu akkasumas namoota dhuunfaa yakka hojjetan jedhaman, gareelee fi qaamotii adeemsa lolaaf wal barbaadu kana keessatti uummata Tirgaay fi uummata ka biroo irratti yakka hojjetan jedhaman adda baasuuf murtiitti dhiyeessuuf qophee ta’uu keenya ni ibsina jedhee jira.
Uummata Tigraay tajaajila bu’uuraa, kan akka baankii, ibsaa, telekominikeeshinii, daldalaa, geejjiba daldalaa kan lafoo fi qilleensaa, fi gargaarsa namoomaa dhabee jira.
Dhuma irrattis, weerara gara jabinaan guutame ittisuuf, dhiyeessii gargaarsa namoomaaf haala mijeessuu, humnootii weerartootaa mara gamasii baasuu mirkanessuuf akkasumas lola dhaabinsi marii irratti hundaa’e akka tolfamuuf fixiinsa Tigraay keessatti geggeessameef qorannaan walaba ta’e geggeessamee kanneen yakka raawwatan akka itti gaafataman tattaafii sadarkaa addunyuaa godheef ni galateeffanna jedha ibsi mootummaan Tigraay ajaja sadarkaa ol aanaa prezidaant Joo Baayideniin mallatteeffameef deebii kenne.


text:
(Editor’s note: Kun hiika Afaan Oromoo maxxansa ‘Ethiopia Insight’ kan afaan Itoophiyaatti yeroo duraatiif hiikameedha. Maxxansi kun gaafa Amajji 1, 2018 kan afaan Ingiliffaatiin kan maxxanfamedha.
Ergasii humni mootummaa duula ABO irratti gama lixa Oromiyaatiin bane cimsuun gaafa Amajji 12 irraa eegalee humna qilleensarraa fi lafootti fayyadamaa jira. Baankiiwwanii fi dhaabbilee maallaqaa 10 caalan kanneen godinaalee Wallagga Lixaa fi Qellem Wallagga keessatti argaman irrattis saamichi geggeeffamee jira.)
Erga Adda Bilisummaa Oromoo biyyatti waamanii, Tiim Lammaan sochii hawaasaas deggeraa karaa ittiin aangoo of harka turfatan irratti hojjechaa jiru.Muummichi Ministeeraa Doktor Abiy Ahmed fi Pirezidaantiin Oromiyaa Obbo Lammaa Magarsaa biyyicha bubbeedhaan fudhatani, garuu hojmaneetu isaan eeggata: uummati Oromoo gaaffilee bara 2014 irraa kaasanii gaafachaa turaniif deebii barbaadu.
Oromoon ammayyuu raayyaa ittisa biyyaatiin ajjeefamaa jiru; Afaan Oromoo afaan hojii mootummaa federaalaa hin taane; Fayidaan Addaa Oromiyaan akka heera biyyattiitti Finfinnee irraa argachuu qabdu ammallee hojiirra hin oolle; dabalataan Oromoon lafa isaa irraa kaafamaa jira, keessumaa naannoo Finfinneetii.
Namooti baayyeen jijjiirama paartiin dhiyeenya maqaa jijjiirrate, Paartii Diimokiraasii Oromoo (ODP), abdachiise amananii turan, garuu sababa hooggansi jaarmiyaa isaanii cimsuu irratti xiyyeeffataniif abdiin kun ni dukkanaa’e, mormiinis deebi’ee ka’e.
Amma Tiim Lammaan dirree siyaasaa babali’suu, kan waliigaltee Adda Bilisummaa Oromoo (ABO) Daawud Ibsaatiin hoogganamu of keessatti qabatu hojiitti hiikuu yookaan jaarmiyaa ODP fi aangoo isaanii karaa garaagaraattti fayyadamuudhaan eeguu fi ABO beekamtii uummataa qabu dadhabsiisuu keessaa filachuu qabu.
Yeroo ABOn uummataa wajjin bilisaan wal quunnamaa, maqaa isaa isa mootummaan EPRDF nuusa jaarraa tokkootii oliif bal’eessaa ture deeffachaa jiru kanatti, Tiim Lammaan akka jaarmiyaan isaanii gaaffii keessa jiru beeku. Hanga ammaatti ODPn gabatee shororkeessaa irraa haqamuu ABOtti akka waan hin gammadneetti socho’aa jiru.
Garuu ifaaf ifatti adda bilisummaa wajjin lola jalqaban, waadaa uummataaf seenan faallessa. Waadaa seenan hojiitti hiikuurra, yookaan jecha isaanii diiguurra, Tiim Lammaan dorgomaa isaanii dura dhaabachuuf karaa biraa fayyadamuuf kan murteeffatan fakkaata.
Ta’us, walitti fufiinsi lola hololaa baay’inaan waanta dhugaadhaan wal simate.
Haala Lixaa
Walakkeessa Sadaadaatti, Obbo Jawar Mohammed, Kongiresii Federaalaa irraa Obbo Baqqalaa Garbaa, ABO irraa Obbo Lammii Beenyaa godinoota lixa Oromiyaa sadii fi Asoosaa, magaalaa guddittii naannoo Beenishaangul Gumuz keessatti walga’ii geggeessanii turan. Hirmaattota baay’inni isaanii dhibbootaa hanga kumootaatti kan lakkaa’amu fi jaarsolii, abbootii amantaa fi dargaggoota kan of keessatti qabate ture.
Imalichi seensa Najjootti karaa gartokkeen cufaa ture kan sababa konkolaachisaan Baajaajii fi imalaan tokko raayyaa ittisa biyyaatiin gaafa Sadaasa 12 ajjeefamuu isaanii mormuuf cufame irraa kan hafe, imala nagaa ture. Waraanni mootummaa seensa Gimbii kara lixaa fi naannoo Yuubdoo karaa Dambi Dolloo geessu irratti konkolaataa isaanii irraa bu’anii gara Tusiitti utuu fiiganii argamaniiru.
Yeroo holola mootummaa hirmaattotaaf ibsanitti, “Karaan cufaa ta’uu fi sababa shiftaatiif gara lixa Oromiyaa deemuun akka hin danda’amne nutti himamee ture, garuu nuti soba ta’uusaa argine” jedhan Obbo Baqqalaan.
Obbo Jaawaarii fi Obbo Baqqalaan bakka hundatti namoota baay’eedhaan kan simataman yeroo ta’u, haala uummati keessa jiru irratti callisuu isaaniis itti himaniiru. Obbo Jaawaar rakkoo mootummaa ifa baasuu irratti akka hojjechaa hin turre amanee, garuu dhoksaatti akka qeeqaa ture dubbate. Ammaan booda akka haala hooggansaa akkuma yeroo mormii duraanii ifatti baasu dubbate – hanga ammaatti kun hin mul’anne, jaarmiyaalee lamaan araarsuu yaalaa jiraachuu isaa irraa kan hafe.
Walga’iiwwan hawaasaa geggeeffaman irratti dhimma rakkoo nageenyaa lixa Oromiyaa fi rakkoo naannoo daangaa Beenishaangul Gumuz uummata irraa dhaggeeffachuuf hawaasa bakka garagaraa yeroo mariisisaa turanitti harka caalaa mariiwwaan geggeeffamanii irratti bakka buutota ODP waliin kan dhaggeeffataa turan. Hirmaattoti marichaa hooggantoota ODP achitti argaman irratti miira aarii kan hin calaqqisiisne ta’us, hooggantoota dhaabichaa tokko tokko irraa aarii akka qaban ibsataniiru.
“Yeroo ammaa kanatti gareen holola sobaa ‘ATM’ gurmaa’ee jira. ATM’n qubee jalqaba maqaa Addisuu Aragga, Taayyee Danda’aa fi Milkeessaa Miidhagaa irratti hundaa’uun kan waamamuudha. ATM’n kun halkaniif guyyaa holola sobaa dhimma lixa Oromiyaa tamsaasuun Oromoon bakkaan akka wal qooduuf kan hojjetuudha” jedhe dargaggoon tokko marii Gimbiitti godhame irratti.
Maqa balleessii mootummaatti dabalataan, gabaasa imala lixa Oromiyaa Jaawaar gaafa Mudde 30 maxxanse irratti, komeen jiraattotaaf hooggantoota mootummaa WBOn poolisii fi milishaa hidhannoo hiikkachiisa; baajeta Aanaa humnaan fudhata; waraanaa fi poolisii riphee ajjeesa; konkolaataa dhuunfaaf mootummaa humnaan fayyadama; fi nama hidhuu, reebuu fi sodaachisuu kan jedhu ture.
Garuu caalmaatti kan jiraattota yaaddessaa jiru gocha humna nageenyaa federaalaa fi waraana ittisa biyyaati. Ummati naannoo daangaa jiraatan yeroo eegumsa isaanii barbaadanitti, sababa waraanni mootummaa uummata keessa buufatee uummata rakkisaa jiruuf beekuu barbaadu. Sababa waraanni mootummaa dargaggoota ajjeesanii fi jaarsolii reebaniif, ijoolleen hirriba keessaa weerarteee kaati.
“Duroo Wayyaanee warra akka Abbaay Tsehaayye komachaa turree, amma immoo ajjeechaa, reebichaa fi hidhaa raayyaan ittasa biyyaa nurraan ga’aa jiraniif eenyuun komannaa?” jedhan maanguddoo Yuubaa Odaa Kaarraa. (Guutummaan haasawaa isaanii xumura irratti ilaalaa)
Akka bu’uuraatti, jiraattoti dhimmoota afur irratti yaaddoo qabu: waraanni mootummaa gara isaaniitti guuramuu fi rakkoo naannoo daangaa B-G jiru furuu dhiisuu; sadarkaa naannootti muudamuu qaamolee nageenyaa tokko tokkoo ; holola qoodiinsaatti fayyadamuu hooggantoota Oromiyaa; fi hojiirra ooluu dhiisuu waliigaltee ABO wajjinii.
Kiyyoo kaa’uu
Baatii Fulbaanaa irraa kaasee mootummaan waraanni gara lixa Oromiyaatti guuramaa jira. Utuu naannoo daangaa B-Gtti irratti barbaadamanii WBO barbaacha naanna’uun isaanii irratti jiraattoti komachaa turan. Murtii gaafa Mudde 1 kan akka humni federaalaa naannoo daandaa B-G akka seenu jedhu akka waraanni duraan lixa Oromiyaatti bobbaafamaa turan WBO barbaacha kan deemaa turan ta’uu agarsiisa.
Lixa Oromiyaa qofa utuu hin taane, zooniiwwan akka Gujii Bahaa fi Gujii Lixaa kan WBOn keessa socho’aa jira jedhamee amanamuttis waldhabdee ABO fi mootummaa gidduutti ka’e irraan kan ka’e mootummaan waraana isaa dhuma torban Onkoloolessaa irraa kaasee bobbaasaa ture.
Jiraattoti tokko tokko kan jedhan, mootummaan yeroo WBO adamsu kanatti, naannoo WBOn socho’utti poolisootni hojii idilee isaanii rakkina tokko malee akka hojjetan. Obbo Jaawaariif garee isaatti kan himan, akka WBOn warra yakka hojjetan qabee poolisootatti kennaa jiraniidha. Yeroo mormiin guutummaa Oromiyaatti sababa naannoo daangaa B-Gtti poolisooti 11 ajjeefamaniif geggeeffame irratti poolisootni Oromiyaa akka hirmaatan ifaadha.
Rakkoon naannoo daangaa Oromiyaa fi B-G Fulbaana irraa eegaalee kan ture ta’us, mootummaan naannolee lamaanii miidhamtoota deggeruu irrattis ta’e rakkoo jiru furuuf si’aawoo hin turre. Akka jiraattoti jedhanitti, mootummaan rakkinichi miidiyaatti akka beeksifamuuf iyyuu fedhii kan hin qabne ta’uu isaati.
Humni hidhatee kan naannoo B-G irraa dhufe haala suukkanneessaadhaan namoota ajjeesuu, midhaanii fi mana gubuu isaanii dhageenya, garuu mootummaan “akka qurxummii duudee” taa’a. Qeeqi humna nageenyaa mootummaa irratti yeroo bifa haaraan ka’etti, Kabaji hooggantoota WBO isaan dura dhaabbatanii dabalaa dhufe.
Muudama yaaddessaa
WBO human nageenyaa Oromiyaatti dabaluun qaama waliigaltee mootummaa fi ABO kan uummataaf hin ibsamne ta’ee, ABOn jaarmiyaa siyaasaa karaa diimokiraasii qabsaa’u yeroo ta’u WBOn immoo uummata eeguu keessatti ga’ee isaa akka ba’uudha.
Garuu ODPn haala falmisiisaadhaan falmii jaarmiyaalee ABO fi ABO irraa adda ba’an gidduu jiru irratti gara tokko goruudhaan baabsan, kunis jaarmiyaa ABO Obbo Daawwudiin hooggannamu dadhabsiisuu yaaluuf jedhamee kan tilmaamamuudha. Mootummaan naannoo Jeneraal Kamaal Galchuu, durataa’aa Adda Tokkummaa Walabummaa Oromiyaa, hoogganaa nageenyaa gochuun, miseensa ABO duraanii Koloneel Abbabaa Garasuu, itti aanaa nageenyaa gochuu fi Jeneraal Haayiluu Gonfaa, durataa’aa ABO-T (ABO-Tokkoomee) komiishinera poolisii godhanii muudan.
ODPn dabalataan namoota ATM jedhaman: Addisuu Itti gaafatamaa Siyaasaa fi Ijaarsa Baadiyyaa ODP, Taayyee Danda’aa dubbi himaa ODP; fi Dr Milkeessaa Miidhagaa hoogganaa Biiroo lafaa Oromiyaa gochuu guddina kennaniif. Haata’u malee, hooggantoota isaaniin dhowwamaniiru yoo ta’e hin beekamu, ta’us yeroo ammaa kanatti Facebook irraa badanii jiru.
Daddarbannaa jechaa
ODPn erga Dr Abiyyiin muudamanii, ABO maqaa ballessaa ture. ABO Obbo Daawudiin hoogganamu “Shanee” jechuun; WBO’dhaan “Shiftaa jechuun maqaa balleessuu fi yakkoota garaagaraa – dhowiinsa boombii hiriira deggersaa Dr Abiyyiif gaafa Waxabajjii 23 dabalatee – akka qaamni “maqaa ABO”tiin socho’u raawwateetti dubbachaa turan.
Lixa Oromiyaatti,himati akkasii garri caalaan isaanii jiraattota yookaan hooggansa achi jiruun, akkasumas jaarsolii jaarsummaaf deemanii deebi’an kan imalli isaanii rakkoo tokko malee nagaadhaan xumuramuu dubbataniin himata sobaa ta’uun isaa mirkanaa’eera. Haata’u malee, Obbo Adimaasuu Daamxoo, Dubbi himaan mootummaa naannoo Oromiyaa, odeeffannoo sirrii hin taane kan jaarsoliin jaarsummaaf gara lixa Oromiyaa deeman gaafa Mudde 6 WBOn miidhaa irraan ga’e jedhanii OBNf gabaasa kennan. Dhowiinsa Boombii Dirree Masqaalaatti duraan ABO hammeessan iyyuu, , booda irratti qaamni ODP’n wal’aansoo siyaasaa waliin qabu qaama kana godhe hooggantoota Nageenya Biyyalessaa duraanii kan ABUT’iin hidhata qabutti jijjiirame.
Hololli akkasii yeroo ODPn afeerraa mootummaan godheef ABOn fudhachuu dide jechuun himataa ture kan ABOn ibsa yeroo Dr Abiyyiin muudamanii haasaa godhan irratti hundaa’uun baase irratti hundaa’uun baaseen soba ta’uu isaa ibse nama yaadachiisa.
Al-waliigaltee
Waliigalteen Hagayya 7 Eertiraatti mallatteeffame uummata Oromootiif dhimma guddaa kan uummati hiriiraan gammachuu isaa ibsate ture. Hooggantooti ABO akkamitti akka itti fufan irratti bakka bu’oota isaanii ergatan. Obbo Addisuun akka WBOn hiikkatu irratti waliigalle jedhan. Garuu Obbo Toleeraa Adabaa, dubbi himaa ABO, waliigalteen isaanii akkas akka hin taane dubbatan. Obbo Toleeraan akka Ethiopia Insight’tti gaafa Fulbaana 12 himanitti, hireen WBO hoogantootaan kan murtaa’u ta’uudha.
Haata’u malee, waliigalteen kan jiru ta’us, mootummaan WBO adamsuu itti fufee, gaafa Fulbaana 26 Obbo Addisuun gareen maqaa ABOtiin socho’u hooggantoota Kamashii ajjeesan jechuudhaan WBOn hidhannoo hiikkachuu qaba jedhan.
Itti aansuudhaan gaaffiif deebii mormisiisaa TVn Walta Onkoloolessa keessa Obbo Daawud waliin taasisetu dhufe. Hoogganaan ABO hiika gaaleen hidhannoo hiikkachuu jedhu qabu ibsanis, deebiin dubbi himaa mootummaa federaalaa Obbo Kaasahuun Gofee akka dubbatametti hin turre. Yoo isaan ofiin hin hiikkatan ta’e mootummaan humnaan hiikkachiisuuf dirqama jedhanii dubbatan. Jiraattoti karoora mootummaa kana mormuudhaan deebii yeroo kennanitti, ODPn hiriira kanaan “Hiriira Diigamsaa” jedhanii waaman.
Jaarsolii fi abbootiin amantaa uummataa fi WBO mariisisanii erga deebi’anii booda gaafa Sadaasa 14 irra deebiin waliigalteen mootummaa Oromiyaa fi ABO gidduutti mallatteeffamee ture. Garuu WBOn adamsamaa jiraachuun guyyaadhaa guyyaatti dhaga’amaa jira.
Waliigaltee sadaffaanis fuulduratti ta’uun isaa hin oolu, garuu falmiin siyaasaa akka hafu godha kan jedhu ifaa miti. “Yoo mootummaan nageenya nannichaatif dhuguma kutannoo qabaate, mari’achuuf qophidha.” Jedhan obbo Daawud gaafa Mudde 21. Obbo Alamuu Simee ODP irraa yeroo deebii kennanitti, “Kutannoon gama isaanii gaaffii keessa kan galu ta’us, balballi nagaa keenya ammayyuu banaadha” jedhan.
Wal komachuu
Ji’a darbe rakkoo ODP fi ABO gidduu jiru furuun akka gadi bu’e mallattooleen tokko tokko walitti deddeebisuun daddabalaa dhufuu irraa kan ka’e ni mul’atu.
Mudde 4: ODPn akka jedhetti warri ODP gadi buusuu barbaadan uummata Oromoo bakka kan hin buunee fi ergamtoota eenyuu akka ta’an beeku. ABOn guyyaa itti aanu barattoota Yuuniversitii Wallaggaa hiriira ba’an keessaa namni lama human nageenyaa mootummaatiin ajjeefamuu isaanii booda ibsa baaseen “Abidda irratti beenzina firfirsuun Itti gaafatamummaa dagachuudha” jedhe.
Mudde 13: ABOn akka waliigaltecha eegaa jiruu fi mootummaan immoo akka waliigaltecha cabsaa jiru dubbatee gaafa Mudde 15 immoo mootummaan raayyaa ittisa biyyaa baayyinaan gara bakka WBOn jirutti bobbaasa jiraachuu fi ajjeechaa waraana mootummaatiin Moyyaaleetti milishaa fi poolisii Oromiyaa 15, jiraattota 3 irratti raawwateef mootummaa himate.
Mudde 18: ABOn uummati caasaa EPRDFiin erga jibbee kan ture ta’uu fi caasaan mootummaa erga laamsha’ee turuu dubbata. Sababi caasaan kun laamsha’eef rakkoo keessoo isaa ta’uu amanuu dhiisee ODPn kan inni yaalu akka waan sababi isaa ABO ta’eetti jedhee falma.
Mudde 20: Koreen Giddugaleessa ODP tarkaanfii barbaachisaa ta’e fudhachuun olaantummaa seeraa kabachiifna jedhanii murteessan. Guyyaa itti aanutti ABOn tarkaanfii ofirraa ittisaa akka fudhatu hubachiise. Obbo Daawud gaafa Mudde 21 mootummaan caasaa nageenyaa irratti namoota uummati gaaffii iraa qabu muudan jechuu fi hooggansi ABO akka WBO leenjiirra jiran waliin wal hin quunnammne nu dhorkan kan judhu dubbatan.
Mudde 22: Dr Alamuu Simee, hoogganaa waajjira giddugaleessaa ODP, akka jedhanitti ABOn waliigaltee hojiirra oolche kan hin qabnee fi mormitooti duraanii muudamuun kan deggeramuu qabu malee kan qeeqamu akka hin taane dubbatan. Itti dabalaan, Gaafa Mudde 22 ODPn ibsa baaseen “obbo Daawud lixa Oromiyaatti humna hidhatee nama saamuuf ajjeesu, kan maqaa ABOtiin socho’u hammam beeku?” jedha.
Tarkaanfii
Gaafa Mudde 30, ABOn magaalaa Gimbiitti waajjirri inni haaraa banate waraana mootummaatiin caccabuu dubbate. Akkuma mootummaa duraanii mootummaan namoota ABO waliin walitti dhufeenya qaban hidhuus jalqabeera jedhan.
Fakkeenyaaf, barbaacha isaa Hagayya darbe kan dhaaban, humni nageenyaa qaama maqaa Abbaa Torbee jedhuun beekamu, kan akeekkachiisa erga kennee booda, hooggantootaa fi qaamolee nageenyaa warra uummata miidhaa turan gara 20 ajjeeseera jedhamee haasa’amu barbaacha bifa haaraan jalqaban. Akka mootummaan jedhutti, namooti Abbaa Torbeeti jedhamanii shakkaman qabamaniiru.
Garuu rogeessitootni naannoo Dambi dolloo akka jedhanitti kun itti qabata ittiin Qeerroo bebbeekamoo warra deggertoota ABO ta’an maqaa Abbaa Torbee kennuufiidhaan qabuufi jedhu. Kan dhugaa dubbachaa jiru eenyuun ta’us, qaama aangoo federaalaa akka isaan argatan ga’ee isaa ba’e hidhuun, mormii cimaa ODP irratti ka’uuuf itti gaafatamummaa fudhachaa jiraachuu isaanii agarsiisa.
Qeerroon qaama siyaasa Oromoo keessatti ga’ee guddaa qabu, kan hundumtuu irraa qircachuu barbaaduudha.
Qeerroo jechuun dargaggeessa hin fuune jechuu yeroo ta’u, gareen Qeerroo jedhu kan hundeeffame bara 2011 jarmiyaa ABOtiin dargaggooti bifa qindaa’een mootummaa EPRDF’iin akka mormaniif qindeessuun akka isaan Oromiyaa keessa taa’anii mormaniif ture. Booda irratti Qeerroon bara 2014 keessa baayyee beekamtii kan argate yeroo dargaggootni Oromoo marti mormiitti dabalamani maqaa qeerroo jedhamuun waamamanitti ture.
Garuu Qeerroon bifa gurmaa’een socho’an bal’inaan jiru. Dargaggooti jarmiyaa siyaasaatiin hidhata hin qabne kan bakka mormiin kun barbaachisaadha jedhanitti mormiitti dabalaman yookaan ajaja rogeeyyii deggeran irraa fudhatanii socho’anis ni jiru. ODPnis qeerroo hamma ta’e dargaggoota isaaniif amanamoo ta’an leenjisuun gureessuu yaalaniiru.
Kanaaf jechichi sababa gareen Oromoo Qeerroo maqaa dha’atuuf, yeroo baayyee waliindha’uuf kan gargaaraman ta’ee dargaggoon Oromoo siyaasa keessa seene kam iyyuu akka Qeerrootti of ilaala.
Filannoo 2020?
Walfalmii piroppogaandaa wal xaxaa kanaa fi waan ta’aa jiran bira darbinee yeroo ilaallu, filannoon biyyoolessaa bara 2020 as dhiyaateera.
ABOn naannoo Oromiyaa godinoota baayyee keessatti waajjira banachuu fi hawaasa bakka maratti mariisisuudhaan filannoodhaaf qophaa’aa jira. Garagarummaan Ilaalchi Siyaasaa fi Imaammati jaarmiyaalee siyaasaa Oromoo gidduu jiru dhiyeenyatti ifa ta’a jedhanii tilmaamuun ni danda’ama.
Garuu waanti nama dhibu, filannoo mana mare Gandaa fi Aanaa waggaa dhufu kana geggeeffamuuf xiyyeeffannoon kennamee socho’amaa hin jiru. Kun immoo ODPn akka aangoo mootummaa sadarkaa gandaa fi aanaa akka inni of harka tursu gochuun gurmaa’insichi ABO fi jarmiyaalee biroof ulfaataa taasisuu danda’a.
Obbo Jaawaar imala lixa Oromiyaa irratti gabaasa gaafa Mudde 30 gadhiisan irratti, mootummaa fi ABOn maqaa walii bal’eessuu dhiisu akka qaban gorse ture. ABOn waajjiroota banachuu, yeroo gabaabaa keessatti WBOn ilaalchaa fi gocha riphee lolaa keessaa ba’uu akka qabu dubbate. Wal amantaa uumuuf koreen waloo ( taskforce) mootummaa naannoo Oromiyaa, ABO, Raayyaa Ittisaa,fi hayyoota irraa haa ijaaramu. Qophiin kabajaa WBO itti galaan Obbo Lammaa fi Obbo Daawud irratti argaman haa qophaayu; isaanis ummata haamari’achiisan.
Humna nageenyaa Oromiyaa waliin walitti dabaluu eegaluuf, WBOn kaambii haa seenan, achitti leenjiin kennameefi erga tasgabbaayani booda haaramadama. Yeroo kun ta’utti, ODPn Qondaalota waraanaa kaasuu ykn bakka biraatti ramaduu fi hooggansa rakkoo uuman kaasuu qabu, akkasumas daangaa kabachiisuuf humna hidhannoo poolisii Oromiyaa cimsuu qabu jedha.
Gaaffiif deebii Jaawaar waliin godhame irratti sababa karoorri ifaan kan hin jirre ta’uu isaa fi kallattii quunnamtii hawaasaa sirriitti hoogganuu dhiisuu mootummaatiin adeemsi WBO hiikkachiisuu fi walitti dabaluu ‘badeera’ jedhe. “ODP fi ABOtti gadi buusan, irradeebii 1990’ootaa, kan uummati Oromoo yaadanno badaa itti qabu.” jedhe.
Amma mootummaan holola irra jiru qabbaneessuu fi ABOn karaa nagaan akka hirmaatuuf hiikkachiisuu qaba, ABO ala gochuun miidhaa kan fiduu fi bu’aa argamuu qabu kan dhabsiisu sababa ta’eef. “ABOn filannoo keessa akka hin seenne irraa dhiibuun filannoon ifaa fi bilisaa dhibuu kan agarsiisuu fi gara jeequmsaatti kan oofuudha” jedhe Mudde 31.
Kun immoo rakkoo guddaa jaarmiyaa biyya bulchaa jiru kan fudhatama gadi bu’aa qabu kanaaf uuma. Haala kana ODPn of bifa haaraadhaan of ijaaree qaama ABO ofitti simachuudhaan salphisu danda’a, adeemsi akkasii Oromoo baayyee biraa deggersa akka argatan taasisa, jedhe.
“Uummati kan barbaadu WBOn akka humna nageenyaa Oromiyaatti dabalamuudha. Waraana hin deggerani, riphee lolaan akka achi jiraatu hin barbaadani, jireenya isaanii isa sirrii jiraachuu barbaadu. Caasaan mootummaa kan laamsha’e yeroo mormii keessa ture. Diinagdeen naannoo lixaatti rakkoo keessa jira, namooti rakkoo keessa jiru. Sagalee tokkoon maaloo kana nuuf xumuraa jechaa jiru.” jedhe Jaawaar.
Filannoon biyyaalessaa darbuu hin qabu
Hanga ammaatti waliin hojjechuuf murteen jiraachuu mallattoon agarsiisu hin jiru. Obbo Daawud filannoon biyyolessaa yeroo isaatt geggeeffamuu qaba jedhanii dubbatan. Caasaan mootummaa laamsha’uu isaatiif ABO komate, ABOn garuu caasaa mootummaa kan laamshesse mormii Dr Abiyyii taayitaatti fideedha jedhan.
Jarmiyaaleen siyaasaa biyya alaatii deebi’an kan galmaa’an kan hin jirre ta’us, ABOn akka jaarmiyaa beekamtii qabuutti of ibsaa jiraachuu isaatiin akka inn galmaa’uuf dhiibbaa guddaan mootummaa irratti ni ta’a.
ABOn erga biyyatti deebi’anii gaafa Fulbaana 30 jaarmiyaa siyaasaa Tokkummaa Humnoota Bilisummaa Oromiyaa (THBO) wajiin tokkooman. KFO, jaarmiyaa mormitootaa kan Dr Marara Guddinaa fi Obbo Baqqalaa Garbaatiin hoogganamu, waliin hojjechuufis kan waliigalan yeroo ta’u gara fuulduraatti dhimma tokkoomuu irratti kan mari’atan ta’uu beeksisaniiru. Jaarmiyaan siyaasaa Obbo Galaasaa Dilbootiin hoogganamu,ABO-QC, gaafa Mudde 29 kan biyya seene yeroo ta’u, ammaaf eessatti akka goru hin beekamne.
ODPn hamma danda’ameefitti dhaabota ABO fi KFO irraa adda ba’an waliin walitti dhufeenya uumuuf yaalaa jira. ODPn jaarmiyaalee siyaasaa ADO, kan Obbo Leencoo Lataatiin Hoogganamu fi Kongiresii Biyyaalessa Oromoo, kan KFO irraa fottoqe waliin tokkoomee jira. ATWO, kan General Kamaal Galchuutiin hoogganamuu fi ABO-T kan Jeneraal Haayiluu Gonfaatiin hoogganamu waliin immoo hojjechaa jira.
Adeemsi kun immoo jaarmiyaalee siyaasaa ciccimoo lama uuma: tokko aangoo deggersa uummataa fi kan biraan aangoo mootummaa kan qaban.
Haata’u malee ODPn akka ABOn lixa Oromiyaa bakka tokko tokkotti mootummaa jedhee of waamutti dubbata—dhugaatti immoo qabsoon uummata naannichaa bakka bu’uu kan jiruu fi kan itti fufaa jiruudha.
Jaawaariif, adda bilisummaas ta’e ODPn tapha isaanii jijjiiruu akka qabaniidha. “ABOn akka lolli mootummaa wajjinii dhaabate fudhachuu qaba. Amma sochii mormuu irraa gara jaarmiyaa siyaasaa filannoo moo’atee biyya bulchuu danda’uutti of jijjiiruu qaba. Hidhannootti rarra’uudhaan immoo kana gochuu hin danda’ani. Hidhannoo lafa kaa’anii humna jaarmiyaa isaanii jabeeffatanii deggersa uummataa qaban hojiitti jijjiiruudhaan filannootti moo’icha argatanii itti gammaduu qabu,” jedhe.
Haasaa Yuubaa Odaa Kaarraa, Abbaa Gadaa Odaa Kaarraa duraanii waa’ee muuxannoo isaanii bara dargii irraa eegalee.
Ani hooggansa gadii ABO kan dame barnootaan ture. Bara 1983 Dambi Dollootti Kaampii Meexxii kan namooti tokko tokko Borxaa jedhanii waaman akka deemnuu fi akka ABOn hidhannoo hiikkatee humna nageenyaatti dabalamnuuf jedhanii nu geessan, isaan garuu humna nageenyaatti nu dabaluu dhiisanii, nu namoota 20,000 taanu, deggertoota dabalatee, Waraanni wayyaanee humnaan geessanii laga dhidheessaa fi bosonatti keessa nu ari’an. Namooti baayyeen hidhamanii baayyeen ajjeefamaniiru.
Waanti hundumtuu bara 1970 yeroo mootummaan dargii afaan keessan dagaagfachuu, aadaa keessan dagaagfachuu dandeessu jedhe. Namooti mirga argatan kanatti fayyadamne baayyeen keenya ni hidhamne. Lammata 1983, dhaaboleen dhufanii dhaabolee kana keessaa abbaa feetan duukaa hiriiraa jedhan. Namni hundi ABO duukaa hiriire, haata’u, sanaan du’a, hidhaa, miidhamatu nurra ga’e.
Sadaffaan yeroo filannoo bara 1997 ture. Yeroo sana namni hundi dhaaba Obbo Bulchaa Dammaqsaatiin hoogganamu kan WFDO jedhamu filate. Kun immoo akka Laaloo Assaabii qofatti hidhamuu namoota 5000 fi namooti 365 akka Dhidheessatti geeffaman taasise.
Arfaffaan, inni yeroo ammaa, Obbo Lammaa fi Dr Abiyyiin ABOn akka biyyatti galee akka dhaaba siyaasaa tokkootti seeraan dorgomuuf affeeruu isaaniitti baayyee gammadne. Hundi keenya Obbo Lammaa fi Dr Abiyyii baayyee jaallanne, suuraan isaanii mana baayyee keenyaa keessa jira.
Garuu har’uma yeroon dhufaa jiru kanatti, waraannni mootummaa karaa bira waa barbaachaa deemu asiif achi ilaalaa deemu. Maal barbaaduu?
Nuti duraan wayyaanee warra akka Abbaay Tsahayyee komachaa turre, ammammoo ajjeechaa, rebichaa fi hidhaa jiruuf eenyuun komannaa? Enyuun komannaa?
Waanti alaa nu yaaddessu hin jiru. Yaaddoon keenya ODP mataa isaati. Sammuu isaaniitti deebi’uu qabu.
Query or correction? Email us
Suuraa muummee: Obbo Baqqalaan yeroo dirree kubbaa miillaa Najjootti hawaasa mariisisan; Sadaasa 14; Ermias Tasfaye.
Published under Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International licence. Cite Ethiopia Insight and link to this page if republished.
Related Insight
Jan 1, Team Lemma’s choice: power or peace?
Nov. 30, Oromia police killed near Benishangul-Gumuz as violence continues
Nov. 16, Turmoil blocks aid as communal conflict rages in gold-seamed Benishangul-Gumuz
Nov. 10, Several killed by police in Nekemte after protest over attacks on Oromo
Oct. 30, Rallies held in Oromia over threat to disarm OLF
Oct. 4, Tens of thousands flee Benishangul after Oromia border dispute flares
Aug. 14, Oromo political victory masks volatile region as liberation front presses claim


text:
Biyya Jarmanii keessa waggoota 32f kan jiraate Gazexxessaa Yaareed Terfaa Dibaabaa dhalatee waggaa 10ti maatii isaa waliin gara Jarmaniitti godaane.Yaared Jarmanii eega seenee booda Oguuma gosa adda addaa barate.
Dura ooguuma bittaa fi gurgurtaa bunaa, itti fufee mana barnootaa diraamaa seenuun taatummaa baratee fiilmii keessatti taatoo qooda gaggabaabaa tahee hojjete, wellisuu fi kanneen faffakaatanis hojjetaa ture.
Yeroo ammaa Televiziyoona biyya Jarmanii NDR jedhamu keessatti sagantaa dhiyeessu qaba. San dura Raadiyoo biyyattiif hojjachu isaa kan ibsu Yaareed Kitaaboota lamas barreessee jira.
Dhiyeenya kanas Televiziyoona biyya Jarmanii tokko irratti nyaata oromoo beeksisuuf carraa argateera. Biyya ofii gadhiifnu iyyu afaanii fi aadaan keenya dagatamuu hin qabu jedha Yaareed.
Gaaffii fi deebii kutaa lamaan dhiyaate MP3 tuquun dhaggefadhaa.


text:
Qabsoon Bilisummaa Oromoo eessaa ka’ee garamitti deemaa jira?
– Qormaatota kaleessaa, kan har’aa fi kan boruu –
Berhanu Hundee, Ebla 18, 2018
Kutaa Kurnaffaa
Akka Muummicha Minsteerotaa (MM) Itoophiyaatti filamuun Dr Abiyyi Ahmad Oromoo yaadaan abkkee lamatti waan hire fakkaata. Gama tokkoon, Oromoon waan Araat Kiiloo seeneef amma jijjiiramatu dhufa jedhanii warra gammachuudhaan mirqaananii fi jijjiirama kanas eegaa jiran yoo ta’an; gama biraatiin immoo hanga Wayyaaneen mootummaa kana keessa jirtutti jijjiiramni hin dhufu warra jedhanii dha. Anis yaadaan garee lammaffaa kana keessan waanan jiruuf, barreeffama kutaa kanaa keessatti dhimmoota tokko tokko kaaseen yaada kiyya ibsuu yaala.
Maqaa Muummicha Minsteerotaa (MM) Ormootiin sirna Wayyaanee suphuu yaaluun kan jijjiirama fidu caalaa gaaga’ama inni fidutu caala
Akkuman kanaan dura barreeffama biraa keessatti ibsuu yaale, tokkoffaa, MM Oromoo ta’eef uummata Oromootiif jijjiiramni dhufuu akka hin dandeenye fi gaafiin Oromoo innii bu’uraa immoo sirumaayyuu deebii argachuu akka hin dandeenye irra deebi’ee jala sararuun barbaada. Lammaffaa, dhaamsi sirba Haacaaluu Hundeessaa “situ Araat Kiilootti aana” kan jedhu dogonggoraan hubatamuu hin qabu. Akka anaaf galuu fi/ykn hubadhutti, Haacaaluun situ Araat Kiilootti aana kan jedheef “Qeerroo ati qabsoo kee jabeessi, alaa homaa hin eegin; situ Wayyaanee amma jilbiiffachiisaa jirtu kana kuffisee, uummata Oromoo aangessuu danda’a” jechuuf malee, nama Oromoo tokko dhiisii dhibbuu Araat Kiiloo yoo galan hanga Wayyaanee achi jirtutti, hanga sirni nama-nyataan kun jirutti jijjiiramni tokkollee hin dhufu.
Muummichi Ministeerotaa haaraan, Dr Abiyyi, hojiidhaan agarsiisee jijjiirama fiduun hafee; calqabumti isaatuu gaarii akka hin ta’ini fi fedhii uummata Oromoos guutuu akka hin dandeenye ragaalee baayeetu jiru. Asirratti wanti hubatamuu qabu, ani Dr Abiyyiin isa yoon jedhu akka ilma Oromoo tokkootti fi akka Obboleessa quxusuu tokkootti waanan laaluuf waan ta’eef, akka MMtti laalee isaan jechuu hin fedhu. Gara ragaaleetti deebi’ee, fakkeenya tokko tokko kaasuuf:
- Gaafa filatamu haasa’a godhe keessatti waan baay’ee nama gaddisiisu dubbate. Innis Mootota duraanii keessumaayyuu immoo Minilik, kan Oromoo biratti akka bineensaatti laalamu, gochaa isaa kan seenaanuu hin daganne sana dhiisee, hojii isaa faarsuun dogongora seenaa ti. Siidaalee Aanoolee fi Calanqoo sanaayyuu ittiamanee kan ijaarsise dhaabuma isaa DhDUO waan ta’eef, kunuu seenaa calaqqisaa osoo jiruu, Nafxanyoota gammachiisuuf jedhee, waan madaa Oromoo tuqu haasa’uun dogongora guddaa dha.
- Erga filatamee, idileedhaan (formally) MM biyyattii Sanaa ta’e booda, silaa oolee osoo hin bulin dafee Kaabinee haar’aa ijaaree hojii uummatni isarraa eegaa jiru eegaluutu irra ture. Kun hanga har’aatitti hin taane. Mootummaa isaa jalatti har’allee uummatni Oromoo Agaaziidhaan akka baala mukaa harca’aa jira. Reebichi, dararamni fi ajjeechaan uummata Oromoorra gahaa jiru guyyaarraa gara guyyaatitti dabalaa deeme malee uummatni keenya nagaa argatee hin beeku.
- Akkuman A) jalatti ibse, dafee Kaabinee ijaaree karaa kanaan akka seerri Federaalaa hayyamuufitti, Labsii Yeroo Muddamaa (LYM) uummatarraa kaasuun silaa hojii isa duraa fi hatattamaa ta’uu qaba ture. Dhimma jiruu fi jireenyaa uummata Oromoo murteessu, kan dursa (priority) argachuu qabau, kana dhiisee naannoleerra deemuun dhugumatti ammaaf barbaachisaa hin turre. Kun kan ta’uu qabu yoo uummatni keenya nagaa fi tasgabbii argate booda ture.
- Naannoo Somaalee deemee, namticha maraataa uummata keenya ficcisiisee fi ficcisiisaas jiru, Abdii Illee, wajjin walhammatanii akka waan nagaan jiruu agarsiisuun Oromoof gadda guddaa dha. Agaaziin Wayyaanotaa halkanii fi guyyaa Oromootti taphachaa yeroo jirutti, biyya isaanii Naannoo Tigraay deemee, uummata isanii gammachiisuuf waa hundaa yaaluun hamilee maaliitiini? Dhiigni ilmaan Oromoo dhangala’aa ture/jiru fi lafeen uummata Oromoo caccabe xinumallee isatti hin dhaga’amuu?
- Dr Abiyyi MM ta’ee mootummaa Wayyaanee inni hogganu jalatti kunoo ammas marsaa lammaffaaf Mooyyaaleetti dhiigni ilmaan Oromoo dhangala’ee, lubbuun ilmaan romoo darbee jira. Oromoon keessumaayyuu Qeerroon Oromoo meeqa guyyaa guyyaatti akka mana hidhatti guuramanii fi dararamaa jiran; dubartootni Oromoo kan umriin isaanii baay’ee xiqqaa ta’an dabalatee guyyaa guyyaati meeqa gudeedamaa, booyaa, dhiigaa akka jiranis Waaqa/Rabbi qofaatu beeka. Isa kana uummatarraa dhaabuun silaa hojii hatattamaan godhamuu qabu ture.
Egaa, osoo dhugaan kun lafarra jiruu; osoo calqabni MMtuu hin tolin adeemsa keessa jijjiiramni tokko ni dhufa jedhanii yaaduun hiikni isaa maali? “Biddeenni gaariin eeleerratti beekama” jedhaa mitii Oromoon yoo makmaaku!! Dr Abiyyis sirna Wayyaanee kufuuf hallayyaa fiixeerra jiru kana deebisee lubbuu fi human itti horee, akkuma MM isa duraa sirnicha kana tajaajiluuf yoo ta’e malee, uummata Oromootiif jijjiirama fiduun hafee, nagaa uummatichaatu eegsisuu hin dandeenye, hin danda’us. Dhugaan kun hundaafuu firas ta’ee diinaaf ifa ta’uu qaba.
Mootummoota Habashootaa dhufaa dabran keessatti uummatni Oromoo haaluma walfakkaatuun dararamni irra gahaa turullee, sirna Wayyaanee jalatti garuu yoomiyyuu caalaa hidhaa, dararama fi ajjeechaa hanga kana hin jedhamnetu irra gahaa jira. Wanti biraa hafee, uummatni keenya nagaan bahee galuu; nagaan qayee fi mana isaa keessa jiraachuu dadhabee guyyaarraa gara guyyaatti reebamaa, hidhamaa, dararamaa fi ajjeefamaa jira. Duulli Wayyaaneedhaan uummata Oromoorratti godhamaa jiru duula duguuggaa sanyii ti. Wayyaaneen uummata Oromoo addatti baastee lafarraa dhabamsiisuuf itti xiyyeeffattee jirti. Diinni tokkoffaan Wayyaanotaa Oromoo ta’ee jira. Sirni nama-nyaataan kun yoo ittifufe, badiin Oromoorra gahu cimaatuma deema. Kanaafuu, Oromoon akka nagaa argatu sirnichi kun hundeedhaan buqqifamuu qaba.
Qabsoon Oromoo keessumaayuu kan Qeerroo Oromootiin godhamu sirnicha kana diiguutti xiyyeeffachuu qaba malee, kana booda jijjiirama bifa biraatu dhufuu danda’a jedhanii eeguun badiirratti badii biraa dabalaa deemuu ta’a. Keessumaayyuu immoo maqaa MM Oromootiin jijjiiramni ni dhufa jedhanii yaaduun haala keessa jirru hubachuu dhabuu dha. Oromoon yoomiyyuu caalaa, dammaqee, gurmaayee, of ijaaree, humna isaa jabeessee hanga sirna kana buqqisutti karaa hundaan qabsoo hadhooftuu tana ittifufuu qaba malee waan biraatiin gowwoomsamuu hin qabu. Sirni Wayyaanee yoo kufe booda immoo, waan isaaf ta’u fi akka isaaf ta’utti, akka fedhii isaatitti kan murteeffatu uummatuma bal’aa ta’uu qaba. Waayee hiree murteeffannaa uummata Oromoo laalchisee barreeffama kutaa itti aanu keessatti yaada qabdheen deebi’a.
Hanga walitti deebinutti nagaan turaa!
Ulfaadhaa!
9. Qabsoon Bilisummaa Oromoo eessaa ka’ee garamitti deemaa jira? Kutaa Saglaffaa
8. Qabsoon Bilisummaa Oromoo eessaa ka’ee garamitti deemaa jira? Kutaa Saddeettaffaa
7. Qabsoon Bilisummaa Oromoo eessaa ka’ee garamitti deemaa jira? Kutaa Torbaffaa
6. Qabsoon Bilisummaa Oromoo eessaa ka’ee garamitti deemaa jira? Kutaa Jahaffaa
5. Qabsoon Bilisummaa Oromoo eessaa ka’ee garamitti deemaa jira? Kutaa Shanaffaa
4. Qabsoon Bilisummaa Oromoo eessaa ka’ee garamitti deemaa jira? Kutaa Afraffaa
3. Qabsoon Bilisummaa Oromoo eessaa ka’ee garamitti deemaa jira? Kutaa Sadaffaa
2. Qabsoon Bilisummaa Oromoo eessaa ka’ee garamitti deemaa jira? Kutaa Lammaffaa
1. Qabsoon Bilisummaa Oromoo eessaa ka’ee garamitti deemaa jira? Kutaa Tokkoffaa


text:
Erga bara 2016 kaasee Libiyaa keessatti yakka waraanaa fi gocha gara jabinaatu dhala namaa irratti rawwatamuu qorannaa Tokkummaan Mootummootaa Wiixata kaleessaa baasee hubachiisee jira. Gama kaaniin ijoollee looltummaa irratti bobbaasuu gaggeeffamaa jira jedhe.
Dhimma Libiyaa keessaa qorachuuf kan hundeeffame gareen walabnii kaawunsilii mirga dhala namaa kan Tokkummaa mootummootaan kan hundeeffame akka jedhutti, godaantonni Awurooppaa dhaqqabuu fedhan bakka itti hidhaman keessatti dararaan akka irra ga'u, kana malees namoota seeraan ala nama deddebisan harkatti akka dararaman ibse.
Yeroo hidhaa keessa turfamanis, haallii achii keessa jiru sukanneessaa fi dararaan kan irra ga’u ta’u ibsee jira. Libiyaa keessatti yakkii waraanaa gaggeeffamuu isaaf amanuu haallii nama dandeesisuu akka jiran, kunis hidhaa keessatti hokkarri gaggeeffamuu keessumaa godaantoota irratti, yakki gara jabinaa dhaqqabuu agarsiisa jechuun qorannaan kun ibsa baaseen hubachiise.
Kana malees ijoollee looltummaaf funaanuu fi wal waraansa keessatti akka hirmaatan gochuu, akkasumas dubartoota bebbekamoo ta’an eessa butee isaanii dhabamsisuu fi seeraan ala ajjeesuun gagggeeffamaa ture jedha gabaasnii ba’e.
Gareen kun bara 2019 hundeeffame.


text:
Labsii Prezdaantiin Ameerikaa Al-Quds magaalaa guddoo Isra’eel jechuun baase hordofuun mormiin cimee itti fufee jira.
Lammiileen Falasxiin guyyaa sadiif mormii cimaa kan geggeessaa jiran yoo tahu, mormii naannawa weest Baankii fi baha Al-Qudsiitti geggeeffame irratti waraanni mootummaa Isra’eel nama tokko ajjeesuun, namootni 200 ol kan miidhaman tahuu gabaasni ministeerri fayyaa Falasxiin irraa bahe ni mul’isa.
Ministeerri Barnoota Falasxiin akka Lammiileen Falasxiin bahanii fincilaan waamicha godhe hordofuun, barattooni Yuunivarsitii, manneen barnoota Sadarkaa tokkooffaa fi lammaffaa fincila kana irratti hirmaataa kan jiran tahuu gabaafameera.
Mootummoonni biyyoota adda addaatis Labsiin Traamp kun kan ummata Falisxiin fi Isra’eel jiddutti lolli akka cimu godhuu fi nageenya naannichaa booressu jechuun balaleeffatan.
Haaluma walfakkaatuun biyyoota adda addaa keessatti ummanni muslimaa Imbaasiiwwaan Ameerikaa duratti bahuun mormii cimaa dhageessisaa jiraatuu odeeyfannoo ni mul’isa.


text:
Shoroorkeessummaa fi leellistummaan Afrikaa keessatti jajjabaachuun dudda duuba isaatii humnootii hedduu qaba jedhu Dhaabbata qorannaa waa’ee nageenyaa kan Pretoriyaa keessatti xiinxaltuu kan ta’an Jakkie Cilliers.
Garuu jedhu shoroorkeessummaa addunyaa irraa kan humna guddaan oofaa jiru eenyua akka ta’e falmisiisaa miti, Amerikaa dha jedhu.
Beekaas haa ta’u ituu hin beekiin har’a shoroorkeessummaa addunyaa irraa imaammataa fi tarkaanfii fudhataniin Amerikaan michoota ishee kan biyyoota gama dhiyaatu ofaaa jira. Keniyaa, Naayjeriyaa fi biyyoota hedduu keessatti deebii mootummaa fi dhaabbatootii nageenyaa qaban kennan rakkoo jiru daran hammeesse.
Garuu maddi baqatummaa fi tasgabii dhabiinsa Somaaliyaa, Siriyaa, Libiyaa, Iraaq fi Afgaanistaan keessatti ta’an. Biyyonni kun hundumtuu qiyyaafata giddu seensa Amerikaa keessa jiru. Kun immoo badiisa, jeeqama, nageenyii biyya keessaa gad adeemaa buluu fi godaansa guddaa uume.


text:
Qoodni kun kan Og-Barruu Islaamaati. Gaazexeessitoonni Islaamaa Ogummaa barreeffamaa qabanitti fayyadamuudhaan, gama kanaan hawaasa isaanii tajaajilu
Amantiiwwan fuula dachee kanarra jiran keessaa, amantiin ajajoota Rabbii hojirra oolchuudhaan gammachuu addunyaatii fi Aakhiraa nama gonfachiisu Islaamummaa qofa.Islaamummaan dawaa…
Sheeyxaanni baaxilatti (sobatti) suuta suutaan nama waama.Sheeyxaanni nama Muslimaa zinatti kuffisuun dura dubartii waliin kophaa akka taa’u, ishii waliin haasawuu…
Sagantaan suni maqaa fedheen haa yaamamu. Cidha, eebba, guyyaa dhalootaa ykn du’aa, qabsoo ykn deeggarsa waanuma fedhe haa tahu. Sagantaa…
Nama walitti mufatan, takkaa isaaf irra darbuun takkaa immoo haqa ofii irraa fudhachuun rakkoo uumame furuun ni danda'ama. Walitti dhufanii…
Guyyaa tokko Ergamaan Rabbii (ﷺ) taa’anii sahaabota waliin haasa’aa turan. Namichi tokko isaan bira dhufee akkana isaaniin jedhe. “Yaa Ergamaa…
Anbiyoota Rabbii dabalatee namoonni karaa Haqaatti da'waa godhaa turan hundi rakkoo keessa ni darban.Nabiyullah Ibraahim (aleyh salaam) da`awaa babal’isuu irraa…
Hajjiin Arkaana islaamaa shanan keessaa tokko. Namni Muslima tahe, osoo qabeenyaa fi fayyaa qabu hajjii hajjuu yoo dide, amalli oftuuluu…
Umar bin Abi Salamata (Radiyallahu anhumaa) ni jedhe, "Ani mucaa(xiqqaa) ta'ee eeggumsa Ergamaa Rabbii (ﷺ) jala ture. Harki kiyya gabataa…
Lakkii hin taatu, Haraami. Rabbi biratti kun yakka hamaadha. Wal qunnamtii saalaa irraa kaasee waan jiraa mara Jaarsi iccitii Jaartii…
Islaamummaa keessatti haqqiin Haadhaa fi Abbaan ilmaan irraa qaban haalaan jabaata!Rabbiin ilma namaa Haadhaa fi Abbaa ajajamuu fi isaan kabajutti…


text:
Waraanni Aagaazii magaalaa Ukee keessatti nama ajjeese
Ajjeechaan magaaloota naannawa Naqamtee keessatti godhamuu itti fufeera. Guyyaa har’atis waraanni Makkalaakayaa magaalaa Ukkee keessatti nama tokko ajjeessuun namoota 2 madeessu odeeffannoon argame ni addeessa.
Namni guyyaa hardhaa ajjeefame dargagoo Lammaa Teshaalee kan jedhamu yoo tahu namoonni midhaman immoo Fiqruu Abdiisaa fi Habtaamu kan jedhaman tahuu beekameera.
Guyyaa kaleessa magaaluma Ukkee kanatti dargagoo Isaayyaas Fayyisaa fi Abdallaa Ibrahim jedhaman rasaasaan rukutamaniiru.


text:
Har’a Ebla 15 Nuti Qeerroon Bilisummaa Wallagga Bahaa Guyyaa Gootota Oromoo Kabajannee Olleerra Jedhu Qeerroon.
1.Yaadannoo wareegamtoota goototni oromoo shinniigaatti kafalan.
2.Wareegama Qellem wallaggaa Gidaamiitti Summii diinni qopheesse nyaatanii lubbuun darban.
3.Wareegama uummata Oromoo keessatti immoo qeerroo fi qarreen baratoota oromoo bara 2014 ji’a eebilaa fi 2016 ji’a sadaasaa haga eebila 15tti kafalaa turaniidha.
4.Lammiilee Oromoo kuumaatammatti lakka’aman sababa oromummaa saanii qofaan yakkamanii, qilleensa Uumaan badhaasee isaanii kenne dhorkamanii halkanii guyyaa mooraa diinni qopheessite Maayikelaawwii,Qaallittii,Qilinxoo,Zuwaay,Shawwaa Roobit, fi manneelee dhoksaa namni kamuu hin beeknetti dararamaa jiran hidhamtoota oromoo hunda hammata.
Egaa kun hundi rakkoo garbummaan nutti fe’e waan ta’eef garbummaa hundeen buqqisuun filannoo isa angafaa fi jijjiiraa hin qabneedha.Garbummaa hundeen buqqisuuf immoo nuti qeerroon magaalaa Naqamtee fi naannoo ishee ABO jallatti hiriiree deggersa oromoo keessaa fi alaan utubamnee kaayyoo wareegamtoo gootota keenyaa galmaan ga,uuf dirqama lamummaa fudhannee jirra.
Ayyaanni kun kan yaadatamee oole magaalaa naqamtee bakkoota heedduu yemmuu ta,u qeerroo leeqaa fi jiraattota Leeqaa Naqamtee ,Yuunversiitii wallaggaa,Laga hadiyyaa,haroo soorgaa,akkasumas hoteelota magaalattii tokko tokkoo fi iddoolee biroo heedduutti yaadatamee ooleera.Ayyaanni kun qarree fi qeerroo baratoota oromoo kibba waachaa,Qassoo,Biqiltuu Leeqaa,Biiftuu Naqamtee ,Koompireensiifii, kkf akkasumas hojjetoota mootummaa fi daldaltoota dhuunfaa hirmaachiseera.Nuti hirmaattonni yaadannoo kanaa guyyaa kun uummata oromoo biratti guyyaa gaddaa fi guyyaa itti oromoon waadaa isaa itti haaromsatu waan ta,eef nus yaadannoo wareegamtootaa daqiiqaa muraasaaf gaddaan yaadachuun eegalleerra.Miseensonni harra asitti argamne miseensota muraasa fi dura buutota mandhee Tasfa,uun Camadaa,mandhee nuunnuu Adaree, Mandhee weellisaa jireenyaa Ayyaanaa fi Barataa simee Tafarra,Mandhee Biqilaa Baandoo,Mandhee Biqiltuu Leeqaa,Naqamtee Odaa Ootaa,Mandhee Eebbisaa Addunyaa,yoo ta,an haala kanaan akka kabajnu kan nu godhe dura bu,aa qeerroo wallagga bahaa filachuuf akka tolutti yaadameeti.Mandheeleen kun aanota wallagga bahaa jalatti kan ijaaraman yoo ta,u miseensonni lama lama mandhee saddeet irraa wallitti dhufuun dura bu,aa qeerroo waliigala fi itti aanaa qeerroo baha wallaggaa filateera.Moggaasni maqaa mannee keenyaa irri jireessi maqaa jaallan wareegamtootaadha.kunis yaadannoo isaaniif jedhamee yaadameeti.Kaan immoo maqaalee baha wallaggaa keessatti argamaniidha.Mandheeleen wallagga bahaa kana qofa miti. Haalaa fi yeroon waan nu daangessuuf warreen biroo aanuma jiraniif bakkuma jiraniitti kabajanii oolaniiru.Guyyaa yaadannoo kana yaadannoo sammuun gaddaan erga eegallee mariin miseensota gidduutti adeemsifamee booda walaloon karaa jaal shamarree sabboontuu lammii kan daqiiqaa afur hin caalle erga dubbifamee dhumarratti mandheen keenya ibsa ejjennoo kan qabxii kudha tokko of keessaa qabu baafateera.
IBSA EJJENNOO QEERROO WALLAGGA BAHAA MAGAALAA NAQAMTEE
1,Hooggansa ABO Jalatti qeerroon miseensa mandhee keenyaa qabsoo oromoo hanga wareegama lubbuutti finiinsuuf murteeffanneerra.
2.Kufaatii Mootummaa faashistii wayyaanee ariifachiisuuf yeroo kamiyyuu caalaa humnaan,beekumsaa fi dinagdee keenyaan hojjechuuf murannee jirra.
3.Diina guyyaa saafaa mana keenya seenuun haadhaa fi ilmoo wal irratti ajjeesaa jiru of keessaa baasuuf halkaniif guyyaa hojjenna.
4.Lukkeelee diinaa uummata keenya dararaniif barnoota gahaa kennuun sirreessuu
5.Qabeenyaa wayyaanee oromoon kamuu akka hin fayyadamne irmii jennee irratti waliigalleerra.
6.Diina abidda baatee nutti fiigu yoomillee bishaan baannee itti hin fiignu; deebii quubsaa kennuuf qoophii keenya xumurree jirra.
7.Mootummaan gita bittaa Tigiree kun kuma ajjeesuus,kitila hidhee dararus qabsoon oromoo akka hin dhaabbanne gochuuf jecha garee kanaa “diinni osoo dhiiga keenya waraabee gogse lafeen keenya bakka jiruu warraaqa” kan jedhu dhaadannoo godhannee jirra.
8.Ilmaan oromoo garbummaa jibbuun lubbuu isaanii bakka bu,a hin qabne dabarsee warra kenneef fi mana hidhaatti gidirfamaa warreen jiraniif kaayyoon isaanii akka karaatti hin hafneef irbuu seenneera.
9.Yoomiyyuu faayidaa Oromoof malee faayidaa dhuunfaa keenyaaf hin bololiinu.
10.Qomoof malee qoonqqoof hin bitamnu.
11.Xurree jaallan dhiigaan tattaraaran galmaan ga,uuf dirqama oromummaa ni baana.


text:
Qorannoo Daandii Xiyyaara Itoophiyaa irratti adeemsifamee fi ibsa kenname.
– Mooraa Daandii Xiyyaarichaa keessa manni hidhaa lafa jalaa 2 argameera. Manneen hidhaa kanneen keessatti namoonni dirqisiifamanii gudeedamaniiru, kaanis du’aniiru.
– Daandiin Xiyyaaraa Jaappaan ANA (All Nippon Airways) jedhamu Booyingi irraa kan ajaje Diriimlaayinarii B787 baay’inni isaanii 5 sadarkaa isaanii kan hin eegganne sababa ta’aniif, diizaayiniin isaanii rakkina waan qabuuf, akkasumas ba’aa utuu hin fe’iiniyyuu ulfaatoo ta’uusaaniitiin waliigaltee Booyingi
waliin qabu adda kute. Kanaan walqabatee Booyingi bittuu barbaadaa utuu jiruu akka carraa Daandiin Xiyyaaraa Itoophiyaa fedhii isaatiin irraa fudhate. Daandiin Xiyyaarichaa xiyyaarota shananuu tokkoon tokkoo isaanii doolaara miiliyoona 90’n erga bitee booda deebisee ammoo kaampaanii Ameerikaa Kibbaa tokkotti tokkoon tokkoo isaanii doolaara miiliyoona 120’n gurgureef. Kaampaaniin kun xiyyaarota kana erga bitee booda waliigaltee waggaa 25tiin Itoophiyaatti deebisee kireesse. Kana jechuun hamma xiyyaaronni dulloomanii hojiin ala ta’anitti
jechuu dha. Waliigaltee kanaan doolaarri miiliyoona 15 ol akka komishiniitti hoggantoota Daandii Xiyyaaraa Itoophiyaaf kaffalameera.
– Xiyyaarota liiziidhaan Daandii Xiyyaaraa Itoophiyaan kireeffaman kanneen keessaa 4 rakkoo zayita motoraa, akkasumas ‘Rolls-Royce Trent 1000’ itti hojjetameef irra rakkoo gaheen waggaa 1 ol utuu hin balali’iin taa’aniiru. Kaffaltiin liizii xiyyaarota kanaa ji’atti doolaara 800,000 hanga miiliyoona 1.25ti.
Xiyyaaronni kun utuu hin hojjetiin Daandiin Xiyyaaraa Itoophiyaa kaampaanii Ameerikaa Kibbaa kanaaf ji’a ji’aan doolaara miiliyoona 1.25 kaffale jechuu dha. Daandiin xiyyaarichaa ammoo argachuu kan qabu doolaara 110,000 ji’a ji’aan dhabe.
– Hogganaan Daandii Xiyyaara Itoophiyaa xiyyaara dhuunfaa isaa akka qabu mirkanaa’eera (Kinfee Daanyaw waliin sheeriidhaan bitan jedhama). Xiyyaarittiin
‘Boeing 767-300 ER ET AMF’ jedhamuun kan galmooftee jirtu yoo ta’u, baay’inaan gara Gibtsii fi Taanzaaniyaatti balaliiti. Obbo Tawaldeen biyya Siisheelsitti hooteela abbaa urjii 5 ijaaree kan qabu yoo ta’u, Daandii Xiyyaara Itoophiyaa kutaa piroomooshinii keessatti paayilatoonnii fi hojjetoonni gara
Siisheelsi deeman hooteela kana akka
fayyadamaniif dhiibamu. Hoggantoonni TPLF fi kan METEC Sanbataa fi Dilbata kan dabarsan hooteela kana keessatti.
– Buufatoota gurgurtaa tikkeetii daandii xiyyaarichaa biyyoota alaatti argaman irraa kan walitti qabame doolaarri miiliyoonni 67 biyya keessa utuu hin galiin achumaan hafeera. Kana malees doolaaraan Itoophiyaaf galuun kan irra ture maallaqni doolaarri miiliyoonni 85 achuma biyya alaatti baankiiwwan dhuunfaatti hambifamuun METEC fi Baankii Wagaagan irraa baafamee qarshiidhaan galii ta’eera (Doolaaraan galuun kan irra ture dha kun.)
– Hogganaan Daandii Xiyyaara Itoophiyaa (Tawaldeen), hojjetoota sanyummaa fi firummaan qacaraa fi ari’aa ture. Haadha manaasaa ishee lammaffaa buufata Daandii Xiyyaara Itoophiyaa Loos Anjelasitti argamuuf hoggantuu godhee muudee jira. Ofii ammoo utuu boordiin hin eeyyamiiniif ji’a lama lamaan deemee Jarmanitti hordoffii yaalaa godha. Kunis baasii doolaara miiliyoonaan kakkaa’amuuf daandicha saaxileera.
– Waggaa darbe rakkoo bulchiinsaatiin
walqabatee keessumsiistonni balaliisaa 450 ta’an, teeknishaanonni 80, balaliisistoonnii fi hojjetoonni dhibbootaan lakkaa’aman hojii
gadhiisaniiru ykn sanyummaadhaan
ari’amaniiru.
– Kinfee Daanyawuu fi Tawaldee ta’anii xiyyaara METEC bite dhaabbata biraaf (Eeshiyaa, Neeppaalitti kan argamuuf dhaabbata gargaarsaati jechuudhaan,
odeeffannoonsaa sirriitti waan hin
qulqulloofneef fuulduratti qulqullaa’a) tti kireessaniiru. Kan wal qunnamsiisu ammoo Tawaldee dha
– Tawaldeen maqaa fira isaa Adiyaam G/Igzaabiheer jedhamtuun Finfinnee keessatti gamoowwan 4 ijaarsisaa jiraachuun irra gahameera. Adiyaam kun abbaa ‘Sunshine Construction’ kan ta’e obbo Saamu’eeliif saajjatoo (niitii dabalataa) yoo taatu,
gamoowwan kana kan ijaarus ‘Sunshine Construction’ dha. Adiyaam ‘Ethiopian Cargo’ fayyadamuudhaan konkolaattota ammayyaawaa Jarman irraa qaraxa malee galchitee gurguruudhaan beekamti.
– Mana jireenyaa hojjetootaa jedhamee gamoowwan Daandiin Xiyyaara Itoophiyaa ijaarsise namoota sanyii tokkoo qofaaf kan kennamee fi gamoowwan kana ijaaruuf dhaabbanni caalbaasii mo’ate dhiifamee kaampaanii TPLF kan ta’e ‘Afro-Tsion Construction’f kennamuudhaan maallaqni miiliyoonaan lakkaa’amu badeera.
– Hogganaa sab-qunnamtii uummataa daandii xiyyarichaa kan ta’e Baaltabeet hojjetaa daandichaa utuu hin ta’iin Daandii Xiyyaara Itoophiyaa irraa miindaa fudhata.
– Daandii Xiyyaarichaa keessatti kutaan diijitaalaa kutaa itti siyaasni adeemsifamu godhamuudhaan ogeessonni IT 120 qacaramanii sabaahimaalee irratti sabaa fi saba walitti buusaa oolu. Gidduu kana ammoo nurratti beekamuu danda’a jedhanii 60 irraa hir’isaniiru.
– Biyyoonni baay’een daldala seeraan alaa qoricha, ilka arbaa fi albuudota gati-jabeeyyii waliin walqabataniif daandii xiyyaarichaa irratti akeekkachiisa kennaniiru.
– Daandichi ijaarsa mana hojjettootaaf jedhamee Baankii PTA irraa doolaara miiliyoonaan liqeeffatee garuu manichi utuu hin ijaaramiin maallaqni walakkaan isaa eessa akka gahe hin beekamne.
– Nyaataa fi bakka bultii imaltoota Hajii yeroo darbe imalli isaanii jalaa gufateef jedhamee qarshii miiliyoona 2.4 daandiin xiyyaarichaa ramade hoggantootatu qooddate. Yeroo kun ta’u imaltoonni Hajjii buufata xiyyaaraa keessatti nyaataa fi irriba utuu hin argatiin turan.
– Hooteelonni daandiin xiyyaarichaa hojjechiise yeroo oodiit godhaman maallaqni baay’ee guddaan kan bahe yoo ta’u, qarshiin miiliyoona 45 ol ta’u eenyuuf akka kaffalame hin beekamne.
Miky Amhara by Amharic Afaan Oromootiin ana Kaalid Ahmedin
Tulluu Hiyyeessaa
Ethiopia: ጥብቅ መረጃ – የኢትዮጵያ አየርመንገድ የተሸከመው ጉድ ሲጋለጥ-Ethiopian Airlines-METEC – https://t.co/kIN0vEMXob pic.twitter.com/CRVsmRS9uD
— Kichuu (@kichuu24) November 14, 2018
ESAT News In Depth The Crime Network In METEC November 15,2018


text:
Oduu dhangala’a fi hubachiisa.
Kutaa lamaffaa.
#OromoProtestsInjustice
Hardha GUYYAAN Caamsaa 27, 6408ALO, Caamsaa 27, 2014ALA fi Caamsaa 19,2006 ALH
Torban darbe waayyee leenjii basaasoota “namaa” kan cyberspace(Fb, tiwtter fi email) oduu Kutaa 1ffaa isiiniif dhangalaasu ni yaadatu.
Leenjifamttootni KUN bakki dhoksaan itti leenjifaman biyya mootummaa TIGRAAYI Damee Yuniversity Makele ta’ee kan maqaa addaa Kelamino ykn techno-College jedhamee beekamu keessatti ture. Oggeeyyii cyberspace kan lammii Chaayiinaa, dhalootaan Oromoo hin tahiinnii fi qaxiiranyaa adii Kaaba Amerrika fi Auroopaan icciittin gaggeefame KUN guyyaa afurtami shaniif guyyaa fi galgalaan leenjiin gaggeefame KUN Wixata darbe 16,2006 ALH ykn 24, 2014 ALAti xumuramee ykn ebbifamuun leenjifamttootni gara Yuniversity illee Oromiyaa bakka irraa dhufaniitti qajeeluun isaannii oduu dhangala’a nu dhaqabe irraa mirkaneeyfachuun danda’ameetti jira. Mootummaan Faashistin Atsee TPLF basaasoota amma dura addunyaan maqaa itti hin baasiinii fi hin bobbaasiin ” nechi lebashoota” cyberspace Oromoof leenjiifachuun isaa hangam Yaadoon akka dhiphachaa jiru agarsiisa.
Karaa biraatiin ammoo hangam mirga dhala namaa dhiituuf akka qophaawwaa jiru mirkaneeysa. Mootummaan faashiistin KUN guyyaa TOKKOFILLE aangoo irra turuuf bitaa fi mirga kijibaa oolee buluu isaatiin kan beekamu ta’uu illee waan amma gochaa jiru kuni garuu xiyyeefanaa Saba Oromoo irratti qofa xiyyeefachuun basaasoota qaroo Oromoo irratti bobbaasuun kuni gochaa Nazi Germani waliin isa fakkeessaa jiraachu isaatti. Gara biraattiin farrumaan ummata Oromoof qaban dhaalmayuma Atsee Yoohaanis akka fudhatannii hojiirra oolchaa jiran agarsiisa. Sodaa fi jibbiinsa irraa tarkaanffiin fudhatamu hunda Karaa faashiistummaati geeysu isaa hubachuuf faayyeedaan ijaa fi gurra cufachuun gara sirna dukkanaatti Nama geeysu isaa Silaa hubatanii gocha kana irraa Osoo fagoo hin deemne irraa dhaabatannii gaarii dha.
Ilmaan Oromoo gurra waliif kennuun haala kana oduu waliif dabarsuun uf tiksuu fi wal tiksuun dirqama dhalootaa akka ta’eetti akka fudhataniin akka koodee fi jaala keessanniiti dhaamadha.
Tokko hundaaf, hunddis tokkoof jenne wal haa tiksinnu. Dhuma irratti yakki dhala naamaa irratti hojjatame tokko illeen hin dhokane. Fuuladuraafillee hin dhokatu. Haqa qabnna. Haqnniis dhuma irratti ni injifata.


text:
Prezidaant Doonaald Traamp yaadi uummataa haaraa ba’e deggersi uummataa isaan qaban nyaatamaa deemuu mul’isus deggersa siyaasaa kan Republikaanotaa qaban isa kana duraa caalaa cimaa kan adeeme ta’uu har’a beeksisan.
Tramp kana kan beeksisan bakka bashannanaa Bedminister new Jersey irraa yoo ta’u yaadi dhiyaate sun yaada uummataa kijibaan ba’e jedhan.
Duulli filannoo siyaasaa isaan kutaalee hedduutti geggeessan kan mul’isu cimina jiru kan mul’isu deggetoota Traamp daran kan walitti dhiyeessu yoo ta’u kan hin jijjiiramne ta’uu dubbatan.
Yaadi uummataa dhiyeenya walitti qabame akka mul’isutti baatilee ja’an kan prezidaantummaa isaanii keessatti lammiiwwan Ameerikaa sadii keessaa harka tokko qofaatu hojii isaan hojjetaniif mukanuu kene. Uummata isaan filate gidduutti deggersi isaan qaban illee gad adeemaa adeeme.
Traamp garuu gabaan biyyattii cimaa, nageenyi daangaa cimuu, dalagaan uumamuu dabalatee waa hedduutti milkaa’uu isaanii faarsan.
Gargaartonni Traamp mormituu isaanii damokraatittii Hillary Clintoniin akka isaan injifatan gargaaruuf angawoota Raashiyaa waliin wal arguu isaanii ilaalchisee qorannaan geggeessamu itti fufee jira.


text:
Barattoota eebbaaf gidduutti kan geggeeffame dorgommiin kubbaa miillaa akka qoosaa walitti bu’iinsi jalqabe bifa gosummaa qabachuu dhaan nageenya Yunivarsitii Debra Birhaan jeeqee adeemsa baruu fi barsiisuu illee danqee jira.
Hedduunis mooraa gad dhiisanii gara maatii ofiitti deebi’uun himamee jira.
Barattoonni kun akka jedhanitti walitti bu’iinsi sun ka’uu isaa guyyaa lama dura galgala galgala eeggatanii kanneen dhakaa darbatantu turan. Jeequmsi kunis barttoonni injineriingi injifatamuu isaanii irraan ture jedhu. Kunis dirree kubbaa miillaa keessatti taphachiisaan dogoggorre hin dogoggorre ka jedhu irratti walitti bu’iinsi uumame gara kan gosaatti jijjiirame jedhu barttoonni.
Doormiiwwan ijoollee durbaa fi dhiiraa seenuu dhaan foddaa fi balbala cabsanii meeshaa saamuu isaanii illee barattoonni kanneen doormii keessa turre jedhan dubbataniiru.


text:
“#Yaadota_Gurguddoo
“Biyya kana ijaaru keessatti hunduma caalaa oromootu gahe qaba yoo jenne nun salfachiisuu nuti hin jennu malee”Dr. Abiy Ahmed Ali
Jijjiiramni har’a Injifannoo qabsoo oromoo bara dheraaf geggeeffama ture ta’u oromoon hundii beeku akka qabu.
Boqonnan qabsoo amma keessa jiru Murteessummaa hiree oromootif baayyee murteessa ta’u.
Seenaa isaa keessatti oromoon ana qofa kan jedhuu hin qabu boqonna kanaan Sirna hundaf ta’u ijaaru qaba.
Tokkos ha ta’u lamaas injifannoon amma harka qabnu ida’ama qabsoo oromooti malee kan gareen tokko olaantummaan qabsa’e fiide akka hin taane oromoon hundii hubachuu qaba.
Fedhii Siyaasaa garagaraatin hikka oromoo daddaabsu oromoo jechuu akka dhabaa Siyaasaati kan ilaalu jirachuu,garagarummaa Siyaasaatin oromummaa walira mulquun jirachuu kanaaf amma oromoo Mul’ata waloo walin qabu taane ijaarsa biyya keessatti hirmachuu qabna.
Biyyi kun hanga har’atin kan ijaaramu dadhabdeef sabaaba oromoon Centari hin qabatinifi kanaaf Oromoon centari qabachuu qaba gaafa jennu Siyaasaa qofaf miti oromoon angaafa biyya kana,Teessuman Centari nama baraatenis centari wan taanef centarali qabachuu qabna.
Moone kaane hin moone yoo jenne kan keenya keenya miti yoo jenne ammas gad antummaa keessa hin baane wan ta’ef Gareen xiqqoon Injifannoo kana nu harka fudhee abbaa akka itti ta’u gochuudha.
Wan ta’ef mari fi marabbaan qabsoo oromoo duratti tarkaanfachiisu qabna.
Rakkon jiru inni guddaan akka oromoon itti of hubatu fi wal hubatu,akka itti oromoon biyya kana hubatu fi akka biyyi kun oromoo itti hubatu rakko qabachuu isaati.
Biyya kana ijaaru keessatti hunduma caalaa oromootu gahe qaba yoo jenne nun salfachiisuu nuti hin jennu malee.
Yeroo dheraa Badhaanne erga dhallee dabarsine qaama biraatif kennine booyun hin barbaachiisu xiinsammuu booyichaa keessa bahu qabna.
Filannoon bara 2013 Injifanneera Rifrandamii qabsoo oromoo irratti geggeeffamu ta’u oromoon beeku qabna.
Amman booda abbaan fedhee angoo biyya kana yoo dhunfate Ummta Oromoo Cunqursuf dubatti deebisu hin danda’u.
Oromoon guddinumma isa qofan dhadachuu osoo hin taane guddinummaa isaa beeke guddinumma kanaan biyya kana ijaaru keessatti gahe isaa beeku qaba.
Cunqursaa Sirna Paartii tokko fi militariin ijaarame geggeeffama ture diigun salphaa miti kun diigamun Injifannoo guddadhaa.
Nuti oromoon biyya kana ijaara jira gaafa jennu akka saba guddatti akka nu qofaf ta’uti osoo hin taane biyya sabafi sablammii hundaf ta’uti ijaara jira.


text:
Haala qabinsa mirga dhala-namaa fi deemsa ijaarsa dimookiraasii Itiyoophiyaa sirreessuutti ka fuuleffate – wixineen seeraa Yunaayitid Isteets tokko gara murtiitti akka dhihaatu, miseensi mana-maree dhaga’ama qaban tokko gaafatanii jiran.
Adoolessa dabre kana ka seericha wixine koree dhimmoota alaa, kan Mana-maree Yunaayitid isteets duratti dhihaatee, sagalee guutuudhaan gara mana-maree bakka-bu’ootaatti ka dabre – wixineen seeraa kun, miseensota mana-maree dimookiraatotaa fi ripublikaanotaa 70 ol ta’aniin sagaleen itti kenname ka deggerame.
“Kabajamoo dura-taa’aa mana-maree, har’a gidduu keessanitti argamee, mootummaan Itiyoophiyaa lammiwwan isaa irratti ukkaamsaa fi gochaa gara jabinaa itti fufinsaan raaw’ataa jirun isiniif dhiheessa. Miseensonni mana-marees, wixinee seeraa 128 kana irratti akka sagalee kennitaniin isin kadhadha” jechuun gaafatan – Kongiresmaan Maayik Kofmaan.
Gabaasaa guutuu dhaggeeffadhaa


text:
Muummeen Ministira Itoophiyaa Dooktor Abiyyi Ahmad kaleessa Parlaamaatti dhiyaatanii dhimma Oromiyaa Lixaa keessatti nagaan dhabamuu ilaalchisuun, “karaa nagaan akka furamu barbaadna” jechuun isaanii waan qajeelaa dha, hayyootni VOAtti dubbatan.
Hayyooni saayinsii hawaasaa yunivarsitii adda addaa irraa ibsa muummicha-ministaraa xiinxalan kun, “Mootummaa fi riphxee-loltoonni akka karaa nagaan dubbatanii araara buusanii qooda fudhattoonni kaanis gahee isaanii bahachuu qabu,” jedhu.
Guutummaa isaa caqasaa


text:
Haariroo Amerikaan waggootii darban afuuriif bilchiinsa Traamp jalatti addunyaa jalatti qabaachaa turte kan Tuffii fi dararaa ture kan jedhan prezidaant Baaydiin hirmaannaan biyyi keenya addunyaa irratti qabaattu akkaan dabaluuf jira jedhan.
Baaydiin prezidaantii eega ta'anii as yeroo duraaf waajiira ministrii dantaa alaa Amerikaa keessatti haasawaa dhageesisaniin imaammata alaa ijoo ta'an kan ilaaleen Amerikaan iddoo ishee duraanti deebitee jirti jedhan.
Biyyattiin waltajjii addunyaa irraa dhabamuu hin qabdu, imaammata biyya alaaf qabuu keessatti utubaan hariiroo diploomaasiiti jedhan.Waltaatoonni Amerikaa qabeenya keenya guddicha kan jedhan Baaydiin ejjennoo Yunaaytid Isteetes kan ilaaleenis Raashiyaa fi Chaayinaa akeekkachiisanii jiru


text:
Akka bakka buutonni baqattoota Oromoo yemen jiran jedhanutti Yemen buufata baqataa Al Karaz jedhamu keessa baqattoota Oromoo kumaa oltu jiru. Baqattoonni kun duraan gargaarsa malu ka argataa turan ta’us amma garuu lolli biyyattii keesatti deemaa jiru rakkoo waan fideef baqattoonni gargaarsa argachuun, darbees hojii muraasaan of bulchuullee dadhabnee jedhu.
Galmoo Daawit baqataa Oromoo Yemen ganna 22 ol jiraatan obbo Mohaammed Usmaan haasofsiisee waan baqattoonni Oromoo Yemen keessa jiran nuuf ergeera.


text:
Boorsaa maallaqaa haaraya STC PAY jedhamu – Saudi Arabia
Dhaabbanni Telecomi Sa’uudi Arabiyaa STC ykn SAWA jedhamuun beekamu dhiheenya kana tajaajila haaraya hojirra oolchee jira, tajaajilli kuniis STC PAY jedhamuun beekama, Tajaajilli kun namoonni salphatti maallaqa akka waliif dabarsaniif kan faayyadu yommuu ta’u, Maalllaqa biyya keessaafi biyya alaatti erguunis ni danda’ama.
STC Pay Aappii mobaayila harkaa irratti download godhamuudha, playstore fi Appstore keessatti argachuun ni danda’ama. Hojiin isaa gabaabumatti boorsaa dijitaalaa maallaqni keessa kaayamuufi xiqqo xiqqoon akkaatuma barbaadden irraa fuutee itti faayyadamtuudha.
Jiraattonni saudi arabia STC Pay faayyadaman suuqaalee daldalaa irraa waan barbaadan ittiin bitachuu ni danda’u. kaffaltii isaanirraa eegamu raawwachuuf kaameeraa mobaayila isaanitiin QR code qophaa’ee jiru irratti qabuun dhimma itti ba’u. STC Pay maallaqa biyya alaatti erguus salphisee jira, Namni gara biyya alaatti maallaqa dabrsuu barbaade karaa baankii Western Union jedhamutti erguu ni danda’a. Namni ergameef suniis Damee western union naannoo isaa jiru deemee maallaqa kaashii fudhachuu danda’a.
Lammiileen biyya keenyaa Saudi Arabia jiraatan yoo STC Pay faayyadaman isaanis salphaatti maallaqa kara baankii western union-tti erguu ni danda’u. Akka duraanii qaaman mana baankii dhaquun isaanirraa hin eegamu, bakkuma jiraanii Aappii STC Pay faayyadamuun maallaqa karaa fedhan qabuu ni danda’u, Baankiin western union bakka hundaa damee hedduu qaba. Addunyaa guutuu irraa damee kuma dhibba shan (500,000) oli qaba. Ethiopia qofa keessaa damee 215 oli qaba, kana jechuun maallaqa keessan karaa baankii kanaan maatii keessaniif yoo ergitan isaan gayuu ni danda’a. Baankin kun bakka waajjira kophaatti qabu ni jiraa bakka tokko tokkotti ammoo baankilee biyya keessaa (local bank) waliin hojjata. FKN Baankiin Daldala Ethiopia tajaajila western union ni kenna.
STC Pay irratti galmaayun kan danda’amu Lakkoofsa bilbilaa fi Lakkoofsa ID (iqaamaa) gaafata. eega yeroo tokko irratti galmooftee Ati akka nama accountii baankii banatetti ilaalamta, STC Pay kankee irratti maallaqa guutuu yoo barbaadde Namni STC Pay faayyadamu maallaqa qabu irraa siif erguu ni danda’a ykn credit cardi yoo qabaatte maallaqa hanga barbaadde kallattiin gara STC Pay keetitti dabarsuu ni dandeessa. Hanga ammaatti kaardii sawa gara STC Pay tti guutun hin danda’amu garuu dhaabbatichi taajaajila isaa akkuma bal’isuun itti dabala jedhamee eegama.
Fayyadamtoonni STC Pay maallaqa isaanii kaashii harkatti yoo barbaadan kuniis salphaadha. Maallaqa isaanii STC Pay irraa gara Accountii baankii isaanitti dabarsuun dhaqanii fudhachuu ni danda’u ykn Aappii STC Pay jedhamu kana faayyadamuun maashina ATM naannoo isaanii jiru bira dhaqanii keessaa butuu ni danda’u, Akkasuma yoo fedhan dursa gara cedit cardi isaanitti dabarsuun maashina ATM keessaa ni butu. Tajaajila STC Pay irra deddeebin kan faayyadamtu yoo taate (karaa kanaan kaffaltii sirraa eegamu kan raawwattu yoo taate) ‘kennaa bilisaa’ ni qaba.
STC Pay tajaajila asii olitti ibsine malee tajaajila birootis ni qaba. kana caalaa hubatuuf faayyadamtoota STC Pay ta’uun isinirra jiraata. – Saud Arabia


text:
Bulchiinsa naannoo Amaaraatti godina bulchiinsa hawaasa Oromoo keessatti aramaa babal’ataa dhufe hojii oomishaa irratti rakkoo uumuu isaa qonnaan bultoonni dubbatanii jiru.
Rakkoon kun bal’aa waan ta’eef qaamoleen adda addaa qindoominaan akka hojjetaniif qajeelfamni qonnaa kan godinaa beeksisee jira.
Qonnaan bultoonni Bulchiinsa naannoo amaaraa godina bulchiisa hawaasa Oromoo Jillee ximmuugaa ganda baalcii keessa jiraatan aramaan dachii isaanii oonsu isaan mudateef jecha lafa humna isaaniin irraa qoratanii nyaatan hin qabnu jedhu.
Kana dura naannoon sun misoomaa dha. Oomisha wayyaawaa naannoo irraa argannu ture. Amma garuu oomishi baay’ee gad adeemaa adeeme.


text:
Aminoo Asidii
chemistry kessatti, amino acidiin molekulii amine fi carboxyl functional group kan ofii kessa qaba. biochemistry kessatti immo, maqaan kuni kan ibsuu alpha-amino acidotta formula waluma-galatti NH2CHRCOOH ofii kessa qabani dha.[1] Molekulotni kuni immoo kuttan amino fi carboxylate jedhaman kan carbon tokkotii walitti qabataan yoo ta'an kuni immo a–carbon jedhamuu. Alpha amino asidonii garagara kan itti gargari ba'an garagarumma side chain (kutta R) alpha carbon isaanii irratti hunda'et. Garagarumman kunii immoo guddinan, diqicha hydrogen atom glycine kessatti argamu irra jalqabe, methyl group alanine kessatti argamu biraa darbee, hanga guddicha heterocyclic group tryptophan kessatti argamut ademma.
Alpha-amino asidoni proteiniin kan irrati hunda'e dha. Proteiniin kan umamuu yoo amino asidoni walit qabamaniin yoo ta'u kunis sansalata amino asid peptide bondiin walit qabaman umuudhan. Proteiniin gargara hunda, amino acid garagara ta'e ofii kessa qaba, tartibii kunis tartibaa protein tokkofaa dha. Akkumaa qubeen gargara waliti dhufaani maqaa garagara ummuu danda'anii hunda, amino asidoniis tartiba gargara gargaran walitti qabamanii proteinotta gargara ummuu ni danda'u.
Proteinotaa standard amino acids ta'an kan cellotan protein biosynthesis kessatti tajajilaman digdama (20)t jiru, isaanis kan himaman genetic code isaanitiin. Amino asidonii 20n kuni kan midhafaman molekulotta birra irra ta'ulee, Organizimotti gargara amino asid midhasu danda'aniin fi amino asiidonii nyattaa isaani kessatti barbachisuun gargari jirru. Gossi amino asid organizimotaan midhafamu hin dandenne essential amino acid jedhamani wamamu. Wikimedia Commons on Aminoo Asidii
- ↑ Proline garuu formula wal-galla kana alla dha. Innis kutta NH2 ta'ee hin qabu.


text:
Yaaddoo Ummataa Xiqqeessuuf Gaafatama Keenya Haa Bahannu !
(Ibsa ABO – Onkoloolessa 27, 2018)
Waraanni Bilisummaa Oromoo humna Bilisummaa Oromoo dhugoomsuuf qabsaawaa turee fi jiru tahuun beekamaa dha. Jijjiirama yeroo ammaa haala siyaasa Itoophiyaa keessatti mul’achuu eegale kana argamsiisuu keessattis Waraana Bilisummaa Oromoo fi Qeerroo Bilisummaa Oromootiin olitti qaamni wareegama ulfaataa baase hin jiru jechuun ni danda’ama.
Jijjiiramni amma argamuu eegale kun humni tokko isa kaan injifatee irra aanuu ykn. harka kennachiisuu dhaan osoo hin taane humnootaa fi yaadota wal dura dhaabbachaa turan gidduutti araaraa fi wal hubannoota uumuudhaan haala Bilisummaa fi ol’aantummaan ummataa itti mirkanaawu argamsiisuu irratti waliigaltee mootummaa fi qabsaawota Bilisummaa ummatootaa, akkasumas, humnoota siyaasaa adda addaa gidduutti irra gahameen kan argame tahuun kan wal falamsiisu miti. Haala waliigaltee araaraa akkasii keessatti ammoo jechi “hiikkachuu fi hiikkachiisuu” jedhu yaada qajeeltummaa fi barbaachisummaas hin qabne dha. Humnootni qaama jijjiiramaa fi waliigaltee kanaa tahan hundumtuu waloodhaan fi waluma qixa qaama furmaataa kan boqonnaa itti seennee jirruu kana tahuu beekuu fi ittis amanuutu barbaachisa.
Dhimma waraanaa fi hidhannoo ilaalchisee humni waraanaa fi poolisaa jiru gara paartii siyaasaa hunda irraa (EPRDF dabalatee) walaba tahee dantaa fi nagayummaa ummataa tiksuuf dhaabbatuutti ammuma irraa jijjiiramaa deemuu haala itti danda’u uumuuf mootummaan bifa ummataaf ifaa fi amansiisaa taheen akka irratti hojjetu yaadota waliigalatee keenyaa keessa jiraachuu hubachuunis barbaachisaa dha.
Waan taheef dhimma kana irratti waliigalteen ABO fi Mootummaa Itoophiyaa gidduu jiru hanga gama mootummaatiin hin faallominii fi Dhaabni komee ykn. yaaddoo yoo qabaate Ummataaf ifa hin taasisinitti jechoota hiikkachuu fi hiikkachiisuu jedhamee namoota dhimmi hin ilaalleen afarfamuun jeeqamuu fi hanga feesisuu ol yaadda’uu dhiisanii murtii fi qajeelfama Dhaabaa akka obsaan dhaggeeffatan Addi Bilisummaa Oromoo miseensotaa fi deggertoota isaatiif, akkasumas, ummata bal’aa Oromoo hundaaf dhaamsa dabarsa.
Mootummaanis gama isaatiin caasaaleen, aangawootaa fi qaamotni isaa hundi jechoota, gochaa fi sochii afanfaajjawiinsaa fi yaaddoo ummatatti bulchuu danda’an irraa of qusatanii abdii jijjiiramaa wareegama qaaliidhaan argame kana fiixaan baasuudhaan bilisummaan ummatootaa, dimokiraasiin dhugaa fi nageenyi waaraan naannoo kanatti akka mirkanaawuuf hojjechuudhaan gaafatama isaanii akka bahatan hordoffii feesisu akka godhu ni abdanna.
Injifannoo Ummata Oromoof !
Adda Bilisummaa Oromoo !
Onkoloolessa 27, 2018


text:
#Koloneel Mangistuu H/Mariam Akkamitti biyaa Baafame❓
Bara 1981 biyya kana Keessatti Rakkoolee Heddutu ture. Humnoonni Riohee loltootaa Sadii(OLF, TPLF, EPLF) Lola Riphee Loltummaatiin Mootummaa Dargii yeroo sanaa Dadhabsiisaani turaan keessoon Waraanaa Mootummaa,Caasaalee Tikaa USA fi Kan Warra lixaatiin Dhuunfatamee ture.
TPLF(Wayyaanee) fi EPLF(Shaabiyaan) Tooftaa Warra Lixaa (USA &EU) fayadamuudhaan Jeneraaloota fi Qondaaltoata waraanaa Mootummaa Darguu Qabaatan. Qondaaltonnii Waraana kun Yeroo waraanni Meeshaa gaafate, Nyaataa itti Eergu.
Yeroo Waraanni nyaata Gaafate Meeshaa itti Eergu. Dirree lolaatti Ajaja sirrii hin dabarsaan. Yeroo tokko tokko immoo osoo Riphee loltoonni lolaa jiruunuu lola dhaabaa jedhanii Eergaa dabarsaa turan. Akkataa kanaan Dargiin ofiin of nyaatee of Kuffise.
➡Kolonoole Mangistuun akkamitti Biyya bahee❓
Namoonni Hedduun Holola TPLF(Waayaanee) fi EPLF(Shaabiyaan) Mangeen Baqatee biyyaa bahe jedhuu odeessaan hanga har’aatti akka seenaatti asawuu. Dubbiin Garuu kana miti. Yoo ta’ee akkamire❓ Hooganaan Tikaa biyyooleessaa fi Nageenyaa Yeroo sanaa Obboo TasfaayeeW/Silaasee jedhamu. Obboo Tasfaayee si’aa Tokkotti Amanama Mootummaa Dargii fi Miseensa #CIA ture. Miseensummaa dhaabbata Basaasa Ameerikaa Kan fudhatee yeroo Barnoota isaa Digirii 2ffaa Yuuniversiitii #USA tti baraachaa turedha.Obboo Tasfaayeen Odeeffannoo Biyyoolessaa Dabarsee Warraa Halaatiif kennaa. Mootummaa Dargiifis Amanamaa fakkaata ture.
Dhuma irratti walgahii Londoon (london confreres) jedhamuu Londoniitti taa’ama. Walgahiicha irratti Qamoonni Hundinuu Waliigaltee Dhukaasa dhabuu fi Maarii siyaasaa Gochuu waliigalaan. bu’aa Walgahichaa kan ta’e Mootummaan Darguu yeroo sanaa Yeroo hojiitti hiikuu Humnoonni Riphee lolaa Waligaltees Mallatteessaan Bakka qabachuu fi Qondaaltota Waraana Darguu ajjeesuu itti fufan‼Halli kun osoo jiruu #CIA Bakka bu’insaan Obboo Tasfaayee Waldasilaasee Waliin akkamitti Dargii biyyaa baasuu akka qaban irratti walii galaan.
Projeektii Koloneel Mangistuu Dirqamsiisanii Biyyaa baasuu Kan Qopheesse Dhaabbata Basaasa #USA ture. Hojiitti kana Hiikuu immoo Miseensoota isaani Imbaasii #USA Keeniyaa fi obboo Tasfayee Waldasilaasee ture. Obboo Tasfaayeen Torbee Tokkoo Dursuudhan Kolonel Mangistuu waliin Leenjii waraana Bilaattee Deemnee ilaaluu qabna jedhee gaaffii dhiyeesseef. Koloneel Mangiistuun Leenjitoonni Raayyaa Ittisaa Biyyaa Bilaattee waan jiraaniif Deemanii Daawwachuun sirri akka ta’e amanan. Obboo Tasfaayeen Garuu asumaa finfinneetti hafaanii Akka Hojii Hojjataan Itti himaan. Guyyaan isaa Geenyaan koloneel Mangistuun Elekooptaraa isaanii fi Eegdota isaanii Waliin shaalaqaa tokko qabatani Gara Bilaattee imalaan. kolonel Mangiatuun Kitaaba isaanii Qabataani Elekooptara Seenan. Koloneel Mangistuun Kitaaba isaa osoo dubbisuu Bilaattee Deemuuf Kan Elekooptara kore Naayiiroobitti of argee. Balaliisaan Xiyyaaraa kan Eergamni kennameef Dirree Xiyyaara keeniyaatti Buusee. Akkuma koloneel mangistuun achii Gaheen Konkolaataan Gurraattin Imbaasii Zimbaabuwee irraa dhuftee “As seenii jetteen” Shaalaqaa fi Ajjaabiin Koloneel Mangistuu Sagala keessaa Namoonni lama Dirree Xiyyaraa sana keessatti ajeefaman. Koloneel Mangistuu Guyyaa 2 Achii bulee Gara Zimbaabuwee Balali’ee. Haala Kanaan diraamaan Hojjatamee Mangeen Biyyaa Baafame. Kana Mangeen Baqatee Bahe jedhanii Odeessuu jalqabaan. Obboo Tasfaayee W/Silaasee, Asumaa finfinneetti Qabamee hidhame. Halkaan Halkaan Obboo Mallas waliin 4 kiiloo bula. Guyyaa Guyyaa Qaallitti oola. Dhumaa urratti TPLF icciiti biyya kana Eergaa Irraa Barattee Mana Hidhaa Qaallittitti Maarfee waraantee ajjeefte. Obboo Tasfaayee Walda Silaasee Dhibee irraa Buleen du’aan jettee Oduu Hojjatte.
Dubbiin Dhugaan kana ture‼


text:
CollegeBound Saint Paul (Savings Portal) irratti galmaa’uudhaan haftee baalaansii akkaawontii mucaa keessanii yeroo jalqabaatiif ilaaluuf seenuu (log-on).
Boonasii Akkamitti akka Gaafatan: Fuula Galmee Poortaalii Qusannoo irratti cuqaasuu. Yeroo jalqabaatiif poortaalii qusannoo keessanii galmeessuuf Waraqaa Enyummaa (ID) mucaa keessanii isin barbaachisa. Inni kunis, kan argamuu danda’u kaardii akkaawontii, paaketii baga nagaan dhuftanii mucaa keessanii kan isin fudhattan irratti. Yeroo jalqabaatiif akkaawwontii mucaa keessanii ilaaluuf seenuu ilaalchisee qajeelfamoonni ‘booklet’ paakeetii baga nagaan dhuftanii fuula 4 irratti argamu.
‘Happy Birthday!’ Boonasii kana mucaan keessan waggaa 1 yeroo guutu argattu.
Boonusii Akkamitti akka Gaafatan: Boonasii kana argachuuf tarkaanfii tokkollee fudhachuu isin hin barbaachisu, sagantichi boonasii kana kan kennu ji’a mucaan keessan waggaa 1 guutu keessatti ta’a.
Akkaawontii mucaa keessanii banuuf CollegeBound Saint Paul filatanii seenuu.
Daa’imman CollegeBound Saint Paul keessatti ga’umsa qaban yeroo dhalatan galmaa’u, garuu maatiiwwan hedduuf, sagantichi hirmaattota kallattiidhaan kan galmeessuuf galmee mucaa keessanii inni fayyadamu iccitiidhaan kan eegamu ta’a. kunis, kan inni of keessatti haammatu daa’imoota abbaa fi haati isaanii karaa seera qabeessa ta’een wal hin fuune, daa’imoota kunuunsa guddiftuu jala jiran, daa’imoota Saint Pauliin alatti dhalatan, garuu ammo jiraattota kan ta’an.
Boonusii Akkamitti akka Gaafatan: Boonasii kana argachuuf tarkaanfii tokkollee fudhachuu isin hin barbaachisu, sagantichi gaumsa akka qabaachuu keessan ofii isaatiin kan adda baasu ta’a.
Daa’imni maatiiwwan seenaa keessatti hawaasa misoomni hin taasifaminiif (historically-disinvested communities) keessatti dhalatan, yeroo tokko qofaaf boonasii $50 argatu.
Hawaasa seenaa keessatti misoomni hin taasifamniif kan inni agarsiisu hawaasa seenaa keessatti galii gad aanaa qabu fi misoomni kan irratti hin taasifamnee; karaa mootummaatiin, biizinasii fi kan birootiinis jechuu dha.
Boonasii Akkamitti akka Gaafatan: Qu’annicha argachuuf akkaawontii keessan Poortaalii Qusannaa keessatti galmaa’uu (Register) ykn seenuu (log into ). Saganticha akka ga’umsa qabdan kan murteessu, odeeffannoo isin qu’annicha keessatti gumaachitan ykn odeeffannoo yeroo saganticha keessatti galmooftan kenname irrati hundaa’uun ta’a.
Wagga waggaan sagantaa kana keesssatti hirmaachuun ykn tarkaanfii jireenya faayinaansii maatii keessanii fooyyessuuf kan gargaaru, kan akka koorsii barnoota faayinaansii fudhachuu ykn liqii keessan fooyyessuuf saganticha keessatti hirmaannaa fudhachuudhaan. Bara 2020 keessa sababa tatamsa’ina dhibee COVID-19 tiin deggersa hatattamaatiif boonusii argachuuf iyyata dhiheeffachuu dandeessu.
Boonasii Akkamitti akka Gaafatan: odeeffannoo dabalataa argachuuf, waa’ee gochaawwan gahumsa guutuu qabaachuu, refeerii kan shariikotaatiif, akkasumas boonasii gaafachuuf tarkaanfiiwwan barbaachisan beekuuf linkii kana (Click here) cuqaasaa.
Sagantaa ykn gochaawwan guddina fayyaa mucaa keessanii beeksisan; kanneen akka barnoota maatii ykn daa’immanii keessatti hirmaannaa taasisuu, ykn mucaa keessan gara sakatta’iinsa qorannoo gaarii ta’eetti fiduu keessaniif, waggaatti yeroo tokko $50 fudhachuu.
Boonasii Akkamitti akka Gaafatan: odeeffannoo dabalataa argachuuf, waa’ee gochaawwan gahumsa guutuu qabaachuu, refeerii kan shariikotaatiif, akkasumas boonusii gaafachuuf tarkaanfiiwwan barbaachisan beekuuf linkii kana (Click here) cuqaasaa.


text:
Ibsa Ejjennoo Qeerroo Bilisummaa Oromoo Waliigalaa Irraa kenname
Ebla 30, 2020, Finfinnee Oromiyaa
QBO Qabsoo Bilisummaa Oromoo hanga har’aa adeemsifamaa jiru keessatti aarsaa gurguddaa kaffalaa as ga’uun isaa ifa jira. Hattuu Qabsoo Bilisummaa Oromoo harkaafi gurra micciiruun sirreessaa, guca Bilisummaa Gootawwan kaleessa qabsiisan irratti of qusannaa tokko malee lafee isaa cabsee, lubbuu tokkittii qabu saba isaaf aarsaa gochaa tiksee har’aan ga’ee jira. Haa ta’uutii bu’aa ba’ii kana keessatti, gufuuwwan daandii qabsoo Bilisummaa Oromoo heedduun isa mudatus, harka kennee otoo hin taa’iin falmaatti jira. Bu’aa ba’iiwwan jiran keessatti dantaa dhuunfaa isaaniif jecha, Qabsoo saba kanaa warri maallaqatti sharafanis ni argamu. Adeemsonni akka kanaa QBO kan abdii hin murachiifneefi abdii hin kutachiisne ta’uus QBO bareechee beeka. Kanneen Qabsoo saba kanaatti gufuu ta’aa dhufan Seenaan kan isaan hin dhiifne ta’uufi QBOs gatii isaaniif malu kaffalaafii dhufe, ammas itti fufinsaan cimsee ni kaffalaaf. Dhimmi wal xaxaafi burjaajessaa Qabsoo Bilisummaa Oromoo keessatti oofamu kamuu bilchinaan ilaalamuu akka qabu Qeerroon cimsee hubachiisa.
Ijaarsa QBO karaa qindaa’aa ta’een hojjetamee Warraaqsa Bilisummaa Oromoo dhoose, kaayyoofi akeeka taliigameef bira otoo hin ga’iin karaa maquu isaa namuu quba qaba. Namoonni dhuunfaa kal’ee sabboonummaa uffachuun QBO afaan faajjessaa, sakaalaa turan har’as waan jiraniif QBO adeemsa isaanii ija mirgaan irraa siqee ilaalaa jira. Keessattuu namoonni dhuunfaa Mootummaa kana jala kaataniifi qaama mootummaa gabroonfataa ta’anii saba keenyattis QBOttis afaan faajjii uumuun olaantummaa siyaasaa gonfachuuf yaaliin taasifamaa jiru kan jiru ta’ee, QnBO jarreen akkanaa kun saba keenyatti burjaajii ta’uu akka hin qabne cimsee hubachiisa. PP keessatti kanneen mallattoon sabboonummaa kennemuufii yaalamaa jiru kanneen akka Ob.Lammaa Magarsaa yeroo mara dammaqinaan hordoffii feesisa. Haala keessa dabarree as geenye iraas ta’u haala qabatamaa itti jiran irraa ka’uun namni kun deggeraafi Qabsaa’aa Bilisummaa Oromoo fakkaatus, kan hin taane ta’uufi ammas gara fuula duraatti afaan faajjii gama sanaan dhufuuf deemu damdamannee daandii Xurree Jaallewwan dhiigaan baasan irraa akka hin gorres gad jabeessinee dhaamna. Lammaan Qabsoo Oromoo hin ganne, Lammaan nu waliin jira… jechaa saba kanatti afaan faajjii uumamuuf burjaajiin hawwitoota dantaa dhuunfaa ofii guttachuuf ifaajaan Qeerroon afaan faajjii kanarra akka dhaabbatan gad jabeesse dhaama. Kaleessa Qabsoon Bilisummaa Oromoo ciniinsuun afaan gadameessaa irra ga’e kan garaatti akka ol deebu taasise adda durummaan Lammaa Magarsaafi Jawaar Mohaammad ta’uun beekamaadha. Hawaasa keenya keessa fiiguun “faashinni qawwee hafeera, qawwee gataa” jechuun uummata keenya balaa hin eegamneef saaxilaa turuun jara kanaa ifa jira. Akka fakkeenyaatti kaasuuf Jawaar Mohaammed Wallootti imaluun, “Qawwee gataa Obbolaa keessan Amaara waliin nagaan jiraadhaa” jedhee battala Finfinneetti deebi’een Ilmaan Walloo Ilmaan Nafxanyaan haadhamuu hunduu quba qabna.
Jarreen kun saffisa hiree murteeffannaa Oromoo fiigaa ture laaffisuun, karaa iira akka turu taasisanis Hiree Murteeffannaan Uummata Oromoo akka hin oolle QBO ni amana, gadi jabeessees ni hojjeta. Kanaaf har’a QBO jaallattootaafi deggertoota Qabsoo Bilisummaa Oromoo maraaf irra deebiin waamicha ni dhiyeessa. Haaluma kanaan:-
- Abbootiin Qabeenyaa Oromoo biyya keessaafi biyya alaa jirtan, maallaqa qabdaniin QBOfi WBO bira dhaabbachuun hiree Murteeffannaa Oromoo saffisiisaa!
- Hayyoonni Oromoo, beekumsaafi dandeettii qabdaniin hirmaannaa QBOn Qabsoo Bilisummaa Oromoo keessatti taasisuufi WBO tumsuun tooftaafi deemsa Qabsoo keenyaa Saayinsiin deggeruun gurra Addunyaa biraan nuuf ga’uun Qabsoo Bilisummaa Oromoo cina akka dhaabbattan waamicha isiniif goona!
- QBO bu’aa ba’ii heedduu keessa tartanii aarsaa jajjaba kaffalaa as geessanii, har’a garuu burjaajii adda addaa keessa seentan, dhaabbattanii of ilaaluun gara Mooraa Qabsoo Bilisummaa Oromoo duraan keessa turtaniitti deebi’uun dursa faayidaa saba keessaniif akka dhaabbattan waamicha isiniif goona!
- Aartitoonni keenya, keessattuu, Weellistoonni keenya Warraaqsa Uummataa yeroo darbee keessatti shoora hin laakkaa’amne taphachuu keessan diinaaf firatu beeka. Haa ta’uutii garuu yeroo dhiyootii asitti gama keessaniin wanti argamaa jiru QBOs,Saba keenyas gaddisiiseera. Yoo Qabsoo Bilisummaa Oromoo deggeruun gara fuula duraatti dhiibuun isinitti ulfaate, gufuu akka nutti hin taane kabajaafi dhiiga Qabsaa’ota jigeen isin qabnee nurraa taa’aa!
- Hojjettoonni mootummaa manneen hojii mootummaa gara garaa keessatti argamtan sabboonummaafi quuqama sabaa qabdan deggersa Qabsoo Bilisummaa Oromoof gootan cimsitanii akka itti fuftan waamicha isiniif goona!
- Ilmaan Oromoo miseensa waraana mootummaa gabroomfataa kana keessaa jirtan, kaayyoo sirni kun Oromoofi Oromiyaa diiguuf qabatee abidda laboobaatti isin oofaa jiru bilchinaan dhaabbattanii ilaaluun gara mooraa qabsoo bilisummaa oromootti akka deebitan Qeerroon Bilisummaa Oromoo gadi Jabeesse Waamicha isiniif dhiyeessa.
Akeekkachiisa
- Qeerroon Bilisummaa Oromoo Qaama Waraaqsatti amanu, qaama Saba Oromoo Bilisummaa isaa gonfachiisuuf qawwee kaasee Bosona jiru deggeruun Jaarmiyaa Bilisummaa Oromoof of kennee falmaa gubbaa jirudha. Qaamonni Qeerroo Nagaafi Qeerroo Haaromsaa ijaarra jechuun Qeerroo Bilisummaa Oromootti maqaa gara garaa moggaasuun diigumsaaf sochiitti jirtan adeemsa qabsoo Bilisummaa oromoo keessaa harka keessan fudhadhaa!
- QBO qaama Qabsoo Bilisummaa Oromootti gufuu ta’u hunda irratti tarkaanfii amansiisaafi barsiisaa ta’e fudhataa jira, cimsees ittifufa.
- Namoonni dhuunfaa Mooraa Qabsoo Bilisummaa oromoo keessa mataa dhokfachuun Qabsoo Bilisummaa Oromoo karaa maqsuuf diina waliin hojiitti jirtan nurraa dhaabbadhaa!, ta’uu baannaan QnBO bukoo keessan sabatti ifa gochuun tarkaanfii isiniif malu itti aansa.
- Waraana naamuusaafi sansakkaa mooraa Qabsoon ala socho’uun dhimma dhuunfaa irratti bobba’an QBO cimsee ni balaaleffata. Qophii WBO, Nyaataafi Dhugaatii WBO akkasumallee bakka da’annaa WBO akkaataa hin malleen Miidiyaa hawaasaa irra oofuun hawaasa WBOn keessa socho’u irratti akkasumallee deggertoota WBO irratti miidhaa jajjabaa geessisaa waan jiruuf, itti fayyadama Miidiyaa Hawaasaa akka malee ta’e ni balaaleffanna,naamusa moora qabsoo bilisummaa oromoo waan hin taanefilleen miseensoonni WBO dhimma kana akka gad jabeessanii ilaalan ni hubachiisna.
- Namoonni dhuunfaa hanqina hubannootiin akkasumallee fedhiifi jaalala WBO irraa qabnuun Qophii WBO akkaatuma jiruun qilleensa irra oofaa ooltan dhaabbadhaa of ilaalaa. Gochi akkanaa farra qabsoo keenyaa ta’uu isaa irraa kan ka’e cimsinee balaaleffanna, tarkaanfiin gitaas itti aana.
- Dhaabbileen mootummaas ta’e dhuunfaa sochii QBOs ta’e sochii WBO dura dhaabbate kamiifuu araarama tokko malee QBOtiin ni adabama.
- Dhaabbanni ijaarsi isaa ilmaan naafxaan ta’e kan maqaa “Gaallaa Gadaay’’ jedhamuun waggoota kurna lama dura hundeeffame har’alleen Oromiyaa bakka adda addaatti hidhannoo bitee kuusuun egeree Oromoof Oromiyaatti dukkana hammaataa uwwisuuf sarara dheeraa diriirfachuun hojii jabduutti jiru waliin Oromoo taatani kan waliin hidhataafi shaarika qabdan, dabrees meeshaa waraanaa itti gurguruun kan nurratti goobsaa jirtan hatattamaan akka harka keessan sassabbattan isin akeekkachiisna.
- Murnoonni gita bittaa Nafxanyaa abbaa Irree jala hiriiruun, diigumsa tokkummaa Oromoo irratti bobbaatanii jirtan, akkasumallee faayidaa hin malleen Qeerroo Oromoo karaa maqsaa jirtan Dogoggora seenaa hamaa keessatti of ilaaltanii hatattamaan akka of sirreessitan isin hubachiifna!
Walumaa galatti QBO qaama Warraaqsaan Bilisummaa Oromoofi Walabummaa Oromiyaa mirkaneessuuf socho’u dha. Kana ta’uu hubachuun QBO qaamoleen dhuunfaafi Mootummaa gargar si hirachuuf maqaalee Qeerroo Nagaafi Qeerroo Haaromsaa jedhuun sochii keessa kan jiramu QBO kan hin ilaallanneefi bakka kan nu hin buune ta’uu haalaan hubachuu feesisa.
QBO Jaarmiyaa mataa isaa danda’e, akkuma kaleessa Wayyaanee fincilee ari’e, har’as sirna bittoota Nafxanyaa mootummaa abbaa irree waraanatti amanu kana finciluun hiree Oromiyaan Ofiin of bulchuu qabduuf falmaa isaa cimsee itti fufa.
Qeerroo Bilisummaa Oromoo irraa
Injifannoon Uummata Oromoof
Ebla, 2020, Finfinnee Oromiyaa


text:
Fuulootaaf Handaaroota Qindeessuu
Akkaataa Handaara Durmurtaawaa Qindessuu
- Dhangi'i - Fuula - Handaaroota fili.
- Naannoo Durtii keessatti akkaataalee handaaraa durtii tokko fili.
- Naannoo Sarara keessaa, akkaataa handaaraa filatamaniif, akkaataa sarara ykn halluu fili. Ijaarsi kun sararoota handaaraa mara warra akkaataa handaaraa filataman keessatti dabalaamaniif fayyada.
- Naannoo fageenya gara qabeentootti irratti qabeentootti fuulafi fageenya sarara handaaraa gidu fili.
- Jijjiirraa Fayyadamuuf, Tole cuqaasi.
Akkaataa Handaara Maamileesame Qindessuu
- Dhangi'i - Fuula - Handaaroota fili.
- Naannoo Hiika Fayyadamaa irratti teessuma waliinii qarqaraawwan warra akka mul'atu barbaaddu fili. Filannoon qarqaraa akka ceetuuf durargii qarqaraa keessa cuqaasi.
- Naannoo Sarara keessaa, akkaataa handaaraa filatamaniif, akkaataa sarara ykn halluu fili. Ijaarsi kun sararoota handaaraa mara warra akkaataa handaaraa filataman keessatti dabalaamaniif fayyada.
- Qarqara handaaraa hundaafuu, ejjatoota dhuma lachan irradeebi'i.
- Naannoo fageenya gara qabeentootti irratti qabeentootti fuulafi fageenya sarara handaaraa gidu fili.
- Jijjiirraa Fayyadamuuf, Tole cuqaasi.
Related Topics
Keewwatootaaf Handaarota Qindeessi
Man'eewwan Gabatee fi Gabateewwaniitif handaarota hiikuu
Wantawwaniif, Handaaraalee Qindeessuu
Haalata fuulaa uumuu fi fayyadamuu


text:
Paartiin Itiyoophiyaa Bulchaa Jiru sababaa falaasama komunistii hordofaa jiruun rakkoo biyyatti keessaaf furmaata arguu hin danda’u jechuun Madrak ibsan baasee jira.Yaada furmaata jedhee kan dhiyeessaa jiru biyyatti bulchuu itti fufuuf kan haala mijeessuuf male waan biraa miti jedha.
Biyyatti keessatti rakkowwan jiraniif furmaanni kan argamu sadarkaa biyyooleessaatti paartileen siyaasaa haqaaf hojjatan waliin mariin yoo gaggeeffame qofa jechuun paartii biyya bulchaa jiruuf waamicha dhiyeessee jira.
Gabaasa Guutuu Caqasaa