text:
Guyyaa Qiyaamaa Maaltu Adeemsifama-Kutaa-2
Assalaamu aleykum wa rahmatullahi wa barakaatuh. Akkam jirtu obboleeyyan koo? Jireenyi badhaadhaa? Eeti, jireenyi badhaatu taati yoo nuti imaana (amantii) guyyaa Qiyaamatiif qabnu daballee fi hojii gaggaarii hojjanne. Guyyaa Qiyaamatti amanuun wanta nama horii irraa adda baasudha. Sababni isaas, Guyyaan Qiyaamaa gahuumsi ilma namaa eessa akka ta’e murteessa. Akkasumas, namoonni wanta fagoo fi ammatti ijaan hin mul’annetti amanuun horii irraa addaan bahuu. Jireenyi addunyaa tanaa gabaabdu fi iddoo qormaatati. Dhalli namaa jireenya addunyaa tanatti qoramuun Guyyaa Qiyaamaa bu’aa (firii) qormaata isaa ni arga. Namni qoramee bu’aa qormaata isaa yoo hin argin faaydan qoramu maali ree? Kanaafu, Guyyaa Qiyaamaa akka dhufu kanarraayis hubachuun ni danda’ama. Ilmi namaa addunyaa tana keessatti qorame akkanumatti kan hafuu miti. Kufaati fi milkaa’inni isaa Guyyaa Qiyaamaa ni beekkama. Akkasi mitiree?
Kutaa darbe irraa itti fufuun wantoota Guyyaa Qiyaamaa adeemsifaman mee haa ilaallu.
3.Walitti qabamuu namootaa
Namoonni erga qabrii (awwaalcha) isaanii keessaa yaa’anii booda ooydii maashar (bakka walitti qabamaatti) walitti qabamu. Qur’aanni fakkii qabrii keessaa namoonni yaa’anii gara lallabaa (waamaa) fiigan haala kanaan nutti agarsiisa.
“Guyyaa san lallabaa hordofu; asii fi achi irraa dabuun isaaniif hin jiru. Sagaleen hunduu Rahmaaniif (Rabbiif) gadi jetti. Shokoksaa malee homaa hin dhageessu.” (suuratu Xaahaa 20:108)
Namoonni jalqaba dachii irratti dhufan irraa kaasee hanga dhuma isaaniitti osoo homaa hin hafin walitti qabamu. Rabbiin (subhaanahu wa ta’aala) ni jedha:
Jedhi “Dhugumatti, isaan jalqabaas ta’ee isaan boodaas [ni kaafamu]”
Beellama Guyyaa beekkamaa keessatti walitti ni qabamu.” Suuratu Al-Waaqi’ah 56:49-50
Namoonni jalqaba uumamanii fi dhumarra dhufan tokkollee osoo hin hafin walitti qabamu.
Rabbiin (subhaanahu wa ta’aala) ni jedha:
“Guyyaa Nuti gaarreen bakkaa kaafnee fi dachii dirree wal-qixxaataa taate argita; isaan (namoota hundaa) walitti qabna. Isaan irraas nama tokkollee duubatti hin hanbifnu.”
“Hiriiran Gooftaa kee fuunduratti dhiyeefamu. [Innis ni jedha], “Dhugumatti akkuma yeroo jalqabaa isin uumnetti Nutti dhuftan. Garuu Nuti beellama kan isiniif hin goone gootanii yaaddan.” (Kana jechuun ‘Guyyaan Qiyaamaa hin jiru.’ jechuun kijibsiisaa turtan)” Suuratu Al-Kahf 18:47-48
Bishaan keessatti haa nyaataman, ardii keessa haa lixan, bineensan haa nyaataman, bakka fedhan haa seenan, Rabbiin bakka hundaa isaan fide walitti qaba. Kana gochuu irraa wanti Isa dadhabsiisu tokkollee hin jiru.
Rabbiin ni jedha:
﴾أَيۡنَ مَا تَكُونُواْ يَأۡتِ بِكُمُ ٱللَّهُ جَمِيعًاۚ إِنَّ ٱللَّهَ عَلَىٰ كُلِّ شَيۡءٖ قَدِيرٞ﴿
“Eessallee yoo taatan Rabbiin [Guyyaa Qiyaamaa] hunda keessanuu ni fida. Dhugumatti, Rabbiin waan hundaa irratti Danda’aadha.” Suuratu al-Baqara 2:148
Haati mu’mintoota tan taate Aa’ishaan (Radiyallahu anhaa) akkana jechuun gabaaste,
Ergamaan Rabbii (SAW) akkana osoo jedhanu dhagahee jira, “Guyyaa Qiyaamaa namoonni miila duwwaa, qullaa fi kan hin kittaanamne ta’anii walitti qabamu.” Anis ni jedhe, “Yaa Ergamaa Rabbii! Dubartoonni fi dhiironni bakka tokkotti walitti qabamuun gariin garii osoo wal ilaalanuu moo?” Ergamaan Rabbii (SAW) ni jedhe, “Yaa Aa’isha! Gariin garii ilaalu irra dhimmichi garmalee ulfaatadha.” Sahih Muslim 2859 a
Namni guyyaa san yoom achi garagalee qullaa namaa ilaala. Dhimmi qiyaamaa garmalee ulfaataa waan ta’eef. Hundi isaanitu, adabbii cimaa jalaa bahuuf nafsii, nafsii (lubbuu koo, lubbuu koo) jedha.
Namoonni qaama qullaa qabrii keessaa yaa’anii iddoo walitti qabamaatti erga walitti qabamanii booda Nabiyoonni, namoonni gaggaariin Rabbitti amananii fi hojii gaggaarii hojjataa turan, uffata kabaja uwwifamu. Jallattoonni fi kaafiroonni immoo uffata salphinnaa uwwifamu.
Guyyaa kana namni jalqaba uwwifamuu, Nabii Ibraahiim (aleeyh salaam).
Ibn Abbaas akka gabaasetti, Ergamaan Rabbii (SAW) akkana jedhan:
“Guyyaa Qiyaamaa namoonni qullaa fi kan hin kittaanamne ta’anii walitti qabamu. Namoota hundaa dursee namni jalqaba uwwifamu Ibraahiim (aleeyh salaam).’ Ergasii Ergamaan Rabbii (SAW) aayaa tana ni qara’an, “Akkuma uumama duraa jalqabnetti isa deebifna.” (suuratu Anbiyaa 21:104)” Sunan an-Nasa’i 2082
Guddinnaa fi Ulfaatinnaa Guyyaa Qiyaamaa
Qur’aanni Guyyaa Qiyaamaa kan nama dhamaasu fi rifachisu ta’uu isaa nuuf hima. Guyyaa ijji isaanii dhamaatu, lubbuun isaanii garmalee dhiphattu fi onneen isaanii kokke itti geettudha.
Wantoota gurguddaa guyyaa kana adeemsifaman keessaa yuniversiin guutuun barbaada’uu fi diddigamuudha. Rabbiin wanta gara fuunduraatti uumamu hunda beeku, dachiin akka sochootu, gaarreen akka bakka buqqa’anii fi bibbittinaa’an, galaanonni akka walitti makamanii fi ibiddi itti qabsiifamuu, samiin akka dhodhootu, naannoftu fi wantoonni biroo akka uumaman nutti beeksisee jira. Bakka baay’eetti Qur’aana irraa ilaalun ni danda’ama.
Guyyaa Qiyaamaa Haala Ilma Namaa
Guyyaa kana haalli ilma namaa baay’ee garagara. Asitti haala namoota kaafira ta’anii, Muslimtoota badii hojjatanii fi warroota gaggaarii (saalihota) hanga danda’ameen ni ilaalla.
Haala Kaafiraa
Kaafira jechuun nama Rabbii gaditti wanta biraa gabbaru ykn Rabbitti amanuu didu ykn harkaanota imaanatti nama amanuu diduudha. Kufr jechuun wanta tokko dhoksuudha. Namni kufrii hojjatu kaafira kan jedhameef dhugaa fi ragaalee ifa bahan waan dhoksuufi ykn fudhachuu diduufi. Ragaan Guyyaa Qiyaamaa agarsiisu osoo isa fuundura jiru, “Guyyaan Qiyaamaa hin jiru” jechuun waakkata. Kanaafi, adabbiin kaafira Guyyaa Qiyaamaa guddaadha.
Haala kaafira Guyyaa kanaa mee muraasa isaanii haa ilaallu:
Rabbiin (subhaanahu wa ta’aalaa) haala kaafirotaa yommuu qabrii keessaa bahanii haala kanaan ibsa:
Guyyaa qabrii keessaa ariifataa bahan; isaan waan gara taabotaa fiigan fakkaatu.
Ijji isaanii gadi jettee salphinni isaan haguuga. Sun Guyyaa isaan sodaachifamaa turaniidha.” Suuratu Al-Ma’aarij 70:43-44
Addunyaa irratti akkuma gara taabota gabbaranii fiigaa turan Guyyaa qabrii keessaa yaa’aniis gara madda sagalee fiigu. Garuu guyyaa kana gammadaa fi of tuulaa osoo hin ta’in salphattoota ta’anii fi ijji isaanii sodaan guuttamte gara ooydi maashar fiigu. Aayaa (keeyyata) Qur’aanaa biraa keessatti:
“Rabbiin waan miidhaa hojjattoonni (Zaalimonni) raawwatan irraa dagataa ta’uu hin yaadin. Kan Rabbiin isaan tursiisuuf Guyyaa isa keessa ijji sodaadhan bobaastudha.
[Gara waamichaatti] fiigaa mataa isaanii kan olkaasan ta’anii [ijji isaani olkaati]. Ijji isaaniis gara isaaniitti hin deebitu. Qalbiin isaanis duwwaadha.” Suuraa Ibraahim: 42-43
“Namoonni gariin zaalimoonni addunyaa tana keessatti jireenya gammachuu fi mijaa’a yommuu jiraatan ni ilaalu. Namoonni akkanaa akeekachisa Rabbii ni dhagahu, garuu jireenya tana keessatti kan isaanitti bu’u hin argan. Aayan armaan olii tuni qabiinsa dhumaa isaan itti adabamanii fi san booda adabbii kana jalaa miliquu hin dandeenye tan agarsiistudha. Kuni kan adeemsifamu guyyaa ijji sodaan bobaastu fi libsachuu kan hin dandeenyedha. Sodaan gara hundaan isaan marsa.
Itti aansuun fakkii namoota fiiganii fi fuula isaanii asii fi achi hin garagalchine agarsiisa. Mataa isaanii olkaasu, kana barbaadanii osoo hin ta’in garmalee isaan irratti waan jabaatee fi oli gadi sochoosu waan hin dandeenyefi. Ijji isaanii gara sodaa arganii ilaalti. Ijji hin libsattu, isaanitti hin deebitu. Qalbiin isaanii sodaa cimaa irraa kan ka’ee duwwaa fi qullaadha. Wanta yaadachuu fi hubachuu danda’an homaa of keessaa hin qabdu, sodaa cimaan waan guuttamteef. Kuni Guyyaa Rabbiin warroota miidhaa raawwatan (zaalimoota) itti tursiisudha. Guyyaa san sodaadhaan guuttamanii bakka isaanii dhaabbatu.”
Guddinnaa fi ulfaatinna Guyyaa kanaa irraa kan ka’e, Rabbiin (subhaanahu wa ta’aalaa) irra deddeebi’uun ilma namaa akeekachiisa. Akkana jedha:
“Guyyaa adabbiin isaanitti dhufee, warri miidhaa hojjatan, “Gooftaa keenya! Hanga beellama muraasatti nu tursiisi; waamicha Kee awwaannee Ergamtoota Keetis hordofnaa.” Jedhan san namoota akeekachisi. “Sila isin kanaan dura, ‘[Addunyaa irraa gara aakhiraa] deemsi nuuf hin jiru’ jechuun kakachaa hin turree?” (suuratu Ibraahim 14:44)
Ammas zaalimota Guyyaa kana adabbii isaan eeggatu mee ilaali.
“Guyyaa san badii hojjattoota sakaallaa (sansalata) keessatti walitti qindaa’anii (hidhamanii) argita.”
“Qamiisin isaanii “Qaxiraanaa (reenjii)” irraayyi. Ibiddis fuula isaanii ni haguuga.” Suuratu Ibraahim 14:49-50
Reenjii jechuun dhangala’oo gurraacha furdaa ta’ee fi daddafe hin dhangalaanedha.
Falmii warroota ibiddaa
Warroonni kafaranii fi miidhaa hojjataa turan yommuu adabbiin ibiddaa isaanitti dhagahamu akkuma jaalallee fi fira isaanii jibban ofillee jibbu. Jaalalli imaana irratti gadi hin dhaabbanne gara diinummatti jijjirama. Rabbiin ni jedha:
“Jaalallewwan Guyyaa san isaan Rabbiin sodaatan malee gariin gariif diina.” Suuratu Az-Zukhruf 43:67
Warroota Rabbiin sodaachaa turan malee jaalallewwan Guyyaa Qiyaamaa diina walitti ta’u. Sababni isaas, adabbii badaa kanatti situ na geesse jechuun wal falmu. In sha Allah falmiin warra ibiddaa hin dhumanne itti fufna..
Kitaaba wabii
Al-Qiyaamatul Kubra-fuula 60-…, by Umar Suleymaan Al-Ashqar


c: text/html

text:
Chaayinaan, sabxiqqaalee Musliimaa biyya ishee keessaa ugguruu ishee, akka lammiwwan oguma hojii fooyyeffatan, afaan Mandariinii baratanii fi saayinsii ammayyaa fudhatan jajjabeessuudhaan, shororkeessummaa ittisuuf tarkaanfii fudhatte akka tahetti falmaa jirti.
Gabaasaa har’a gaazzexaa mootummaa Shinuwaa jedhamu irratti maxxansame bahe keessatti aangawaan Chaayinaa gameessi tokko ennnaa dubbatan, “Paartiin koomunistii, gurmuulee sab-lammoota walakkeessaa Ashiyaa kutaa Shiniyaang keessa jiraataniif mul’atni inni qabu, akka isaan aadaa Chaayinaatti makamanii fi jireenya ammayyaa shaakalan taasisuu dha” jedhan.
Mootummichi, gurmuulee Uhigurs, Kaazaakiis fi sab-xiqqaalee ka biroo bakka tokkotti ugguruudhaan himatamaa jira.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Mana Hidhaa Qiliinxoo Keessatti dhukkubsataa kan jiru Eliyaas Kifluu gargaaruuf jecha Dilbata darbee Amajjii 21 bara 2018 qophiin tokko magaalaa Finfinnee keessa kan jiru galma giddu gala aadaa Oromiyaa keessatti gaggeeffamee jira.
Weellesaa, ogeessa kaameeraa fi Dizaayinii uuffata aadaa Oromoo baasuun kan beekamu Eliyaas Kifluu mana hidhaa keessatti fayyaan isaa dhibamee dhukkubsataa akka jiru ammaan dura mana murtii duratti dhiyaachuun dubbataa ture. Kanaafis jecha wal’anssa fayyaa argachuuf akkasumas mucaa isaa deggeruuf jecha qophiin kun gaggeeffamuun ibsamee jira.
Sirna eebba VCD kana irratti argamuun keessummaa kabajaa kan turan Dr.Mararaa Guddinaa Tokkummaa jabeessaa jechuun dubbatan. Kanneen Eliyaas waliin mana hidhaa Qilinxoo keessa turan keessaas argamanii jiru.
Qindeessitoota Qophii kanaa keessaa Aaddee Masarat Dhaabaa waliin gaaffii fi deebii gaggeeffame caqasaa.


text:
Atileetonni Itoophiyaa Paaraalimpikii Riyoo irratti mormii agarsiisan, eega waggoota sadi’iif Braazil keessa turanii booda tibba kana gara Itoophiyaatti deebi'anii jiru.
Atileet Taammiruu Kaffiyaalewu fi Atileet Magarsaa Taasisaa wagga sadii dura Olompikii sadarkaa Addunyaa biyya Riyoo Di Jenerootti hirmachuuf biyya Braazil deeman. “Garuu, cunqursaan yeroo sana Itiyoophiyaa keessatti lammiilee keenya irratti raaw’atamaa ture xiiqii keessa nu galchee, dorgommicha irratti mallattoo mormii agarsiisuun achitti hafne” jedhu.
Tsahaay Daamxoo tu dubbisee Finfinnee irraa gabaase


text:
Gaaddiidduu Jaaramayaa Farra Sabboonummaa Oromoo
(Xannacha Keeysaa Kan Qabsoo Bilisummaa Oromoo ABOn Hogganamtu Quucarse)
1. Seensa
Barreeffamaa kanaa maqaa dhaloota koo dhiisee akkan maqaa qalamaan katabu na dirqe keeysaa guruguddoon sadihii. Isaanis:
1) Yeroo amma Oromoon biyya alaa gola heddutti waan wal qoodee jiruuf haala akkasii keeysatti eenyutu barreessee fi eenyutu dubbateetu gatii qaba malee qabiyyeen barreeffama tokko gatii waan hin qabneef,
2) Jaarmayaa tokko kan Jaarmayaa isa godhuu nama, akkasumas Hawaasa keessatti bu’uurri (Social unit)n nama. Kanaafuu yeroon waan hawaasa Oromoo ykn deemsaa Qabsoo Bilisummaa Oromoo irra hasa’amu maqaa namootii qooda adda addaa xaphatan ka’uun hin hafu. Kana keessatti namootiin yaada isaanii mormamu ykn gochaa isaanii saxilamu akka uumamaan jibbamanitti fudhataamee akka ”personalized“ hin taneef,
3) Hubannoo fi muxxannoon jiru irraa Oromoo keessatti guyyaa injifatnoon jirtuu callissanii wal jalaa ya’uu, ammoo gaafa haalli hadhooftuun dhalattu wal looguu, waliitti qubaa qabuu, tokko gafataa ka biroon nama gaffii maraa deeybisuu tahee mul’achun ni jira,
Qabiyyeen barreeffama kanaa hanga danda’ameetti nama samuu walaba tahee yaaduu tokkoof odeeffata ragaa qabuu tokko dhiheessuun akka namuu hubtnoo wal qixxaataa horachuun qaama qabsicha ta’uf akeekame dha.
Barreeffama kana keeysatti dabree dabree afaan halagaa dhimmaa bahamee jira. Kuniis yaadicha afaan calqaba itti ibsameen ibsuun hubannoo daran waan namaaf kennuufi.
- Nagayaa fi Nagayaa yaaduu aadaa Oromoo keeysatti
Oromoon yeroo nagayaa wal gafaatuu nageenya maatii, gandaa, araddaa, uumamaa naannoo wal gaafata. Teessumaa ykn yaa’ii godhaatu maraa nageenyaa fi yaada qajeeltoo akka dhaleeffatuuf Waaqa isaa kadhata, walis eebbisa. Waliigala nagayaa fi nageenya yaaduun qaama aadaa Oromoo ti.
Oromoon dhuma jarraa 19ffaa irratti gaafa caabee biyya namaa deemee dangaa namaa cabsee nagaa booressuun kan inni godhe irraa madde uttu hin tahiin, warra humnaan eenyummaa Oromoo sarbee qabeenyaa isaa saamuu fi hawwutu daangaa itti cabsee mirga uumamaan qabu irraa sarbe. Har’a yeroo beektotni siyaasaa Oromoo tokko tokko ”pacifist” tahuun gaffiin Oromoo karaa nagaa qofaa tarkanfachiifamuu qaba jechuun akka ABO dirqiin waraana filatetti dhiyeessu. Kun dogoggora bu’uraati. Waan Oromoon hundi irra quba qabu tattaaffii karaa nagaa tahan wal yaadachiisuun barbaachisaa dha.
3. Oromoon Mirga Isaa Sarbame Falmii Karaa Nagaan Deebisuuf Godhee
Oromoon Fincila Diddaa Gabrummaa gaggeesse keeysatti dhibde jirtu karaa nagayaa furachuuf yaalii godhee jira. Isaan kana keeysaa hanga tokko tarreessuuf:-
- Bara 1935tti moototi dhiha Oromiyaa mootummaa ofii tolfatanii gargaarsa mootummaa inglizitti barreeffatanii dhagayeetti dhabe. Karaa bahaas akkasuma yaalamee ture.
- Waldaan Maccaa fi Tulamaa; WMT bara 1963tti sochii Oromiyaa guutuu waliin gayuuf karaa nagaa fi of-qusannoon sochii jireenya Oromoo fooyyessuuf tattaafate. Akeeka Maccaa fi Tuulamaa irra guddaan siyasaa hin turre. Akeekni dagaagina diinagdee fi hawaasummaa Oromoota baadiyyaa qubataniin gahuu irratti hundeeffame. Mana barnootaa naannoo Oromootti banu, Kiliniika ijaaru, Akkasumas daandi walquunnamti tolchu sagantaa isaa godhate ture. Sunuu warra sirna Impayera Itiyophiya gaggeeysanin akka jaarmayaa jireenya isaani waakkatutti hubatamee miseensoti hogganaa WMT hedduun du’aa fi hidhaan adabaman.
- Jalqaba Warraqsi Impayera biyya Ityophiyaa sana keeysatti ummatooti cunqurfamo biroo waliin akka ECAT-tti ijaraamuun sirna impayerichaa keeysatti danta ummatooti cunqurfamo tiksuuf yaale ture.
- Bara Mootummaa Cehumsaa Jaarmayolee Oromoo(ABO, IFLO, Oromoo Abo, Tokichummaa…) chartara keeysatti karaa nagaa mul’ata siyaasaa qaban gaggeeysuuf hirmaatanii turan,
- ONC bara 1996 irraa eegale, OFDM bara 2004, akkasumaas Jarmooleen biroo maqaa Oromoo qabaatan saddeet (ONC, OLUF, OALF, OLNP, OPDU, GSAP, OFDM, OLP, OPC, AOPDP) sirna mootumicha keessatti galma’anii hanga guyyaa har’atti akka mormituutti jiru.
Tattaafi tahan kana keeysatti yaaliin hundi deebi ykn xumurri isaanii abdii kutannaa fi ganiinsaan gara mootummoota abysiniyatti godhamaniin gaga’amaa dhalchee furmaata uttu hin argatiin fashale hafe. Oromummaan kan Oromoo bira geesse fi mirgoottan hangii tokko har’aa Oromoon Impayeera Ityophiya keeysatti qabu kan argamte warreegama qaali ijoolleen Oromoo ABO/WBO jalaatti hiriirani baasani fi sochi fi fincila diddaa uummatni Oromoo gaggeyseen argamuun hiccitii miti.
Itti fufa…..


text:
Qindeessummaa Tamaam Bbaatiitii namoota seenaan qabsoo bilisummaa Oromoo maal akka ta’e hin beekne kanneen gossaa fi ganda isaa ta’an Af/Kibbaa keessatti ajajuudhaan Onkololeessa /October 16 / 2015 halkan sa’aa 4 :30 pm irratti osoo salaata subiif deemuu yaaliin ajjeechaa yakkamtoota seenaatiin qindaawee irratti yaalame osoo hin milkaawin hafee jira.
Abdii fi Hawwiin J/Yaaddessaa ajeefnee humnaan akeeka O P D O kale baratan har’a ammo K W O maqaa jedhuun Ummata keenya afaan faajjessuuf uummatan Af/ Kibbaatti ummata dirqinee fudhachiifnaaf raawwatame fashaluudhaan miidhaa xiqqoo irra gayeen alatti lubbuun isaa baraaramtee jirti.
Kun kan irraa maddu abdii kutannaa sadarkaa xumuraa yoo ta’u xumurri isaas kasaaraa siyaasaa irraa dhumaa murna yakkamaa kanaa ta’eeti jira.
Murni kuniwaggoota muraasaaf qabsoo Ololaa kan tokkummaa ummata Oromoo diigu irratti bobbayee dantaa bubuutuu namoota dhuunfaaf dhama’aa akka ture yaadannoo kaleessaati.kunis ummatni keenya akka tokkoomee human qabu qindeeffatee akka diinatti hin fuulleeffanne gayee guddaa gumaachaa ture.
Ilaalchi murna kanaa ummata Oromoo marsaa biraatiif bittaa diinaaf aanjessuu akka ta’e raga qabatamaan kan itti jiru dha.Kunis karoora Juneydii Saaddootiin kan durfamu akka ta’e irra gayamee jira.Seenaan Juneyddii Saaddoo maal akka ta’e ummata keenyaaf kan haarawwatti himuun barbaachisuu miti. Erga umrii isaa guutuu diina tajaajiluun saba isaa irra miidhaa ol’aanaa geessaa tureen booda yeroo itti yuuboomeetti maqaa IRKOO SABAA jedhu moggaafatee I/Aanaa B/G/Kamaal Galchuu ta’ee Oromoo bilisoomsa jechuun isaa diinummaa murna kanaa ifatti saaxilee jira.Murni kuni akeeka diinaa ykn waayyaannee akka geggeessaa jiru ragaan itti jira.
Kanaaf qabsaawotni Oromoo haqaa tokkummaa ABO dhaabbota afuriin bu’uura Tokkummaa eegalame cimsinee dagaagsuudhaan hawwii fi akeeka ergamtoota diinaa fashalsinee bilisummaa saba keenyaa mirkneessuuf diina keenya irratti akka fuulleeffannu irra deebinee waamicha Oromummaa fi Jaallummaa isiniif dhiyeessina.
Dhuma irratti yaaliin yaaliin ajjeechaa J/Yaaddessaa Diinaa irratti geggeeffame fashaluu isaatiif baga gammadne jenna!
Gocha diinummaa abdii kutannaa irraa madde cimsinee balaaleffanna !
Tokkummaan qabsaawota Oromoo daran cimee haa jabaatu!
Koree Tokkummaa ABO Af/Kibbaa!
Onkololeessa/Oktober 19/2015
I U Of!


text:
Siinqeen maali?
Dubartiin Oromoo gaafa heerumte irraa eegaltee Haadha manaafi jaarsa qabaachuu ishee argarsiisuuf haadha ishee(guddisaa)rraa kan kennamuuf ulee mukaa qaldhoo qajeeltuu kan taateedha.
Haatahuu malee Siinqeehdaan
– Akka dullatti fayyadamanii horii ittiin hin oofan, saree ittiin hin rukutan; akkasumas Siinqee Gabaa, Cidhaafi Iddoo gaddaa(Booya) qabatanii hin deeman falfalaafis dhimma itti hin bahan.
Siinqeen ulee haafakkaatuuyyu malee tajaajillisaa guutumatti isaan adda. Siinqeen faaya kabajaati, Idaayyaan(Intalli heerumte) gara ciisicha isheetiin mataa garraa kaayyatu. Siinqeen waaqa uumaa kadhachuuf araaraaf, eebbaafi kkfniif akkasumas dubartoota irra cunqursaafi dhiibbaan yeroo irra gahu ofirraa qolachuuf kan dhimma itti bahaniidha.
Uumaadhaaf galata yeroo galchan, Lola daangaa darbe keessa dubartootni Siinqee qabatanii ililfachaa yeroo seenan lolli yeroma sana dhaabbata. Akka aadaa Oromootti ilmi Oromoo kamuu osoo firri isaa fedhellee du’eera tahee siinqeerra tarkaanfatee hin lolu.
Waraanni Oromoo kamuu yeroo lolaaf bahu dubartoota siinqee qabatan bitaai mirgaan dhaabsisee siinqee isaanii akka olqaban goosisee jala hulluuquun dhaadannoo:
– Osoo adda hin baafatin hin darbatin
– Sobaan hin dhaadatin
– Injifannoon gali… jechuun eebbisu.
Duri waraanni Oromoo dubartoota Siinqee qabatan irraa osoo eebba hin fudhatin waraanaaf hin bahu ture, yoo deemes akka seeraqabeessatti osoo hin taane bifa seer-maleessatti ilaalama, Moo’ica argateefi kabajni argatu hin jiru, Waraanni yoo dhumes Gumaa hin qabu ykn Oromoon gumaasaa baasuuf hin bahu.
Barbaachisumman Siinqee inni biraa, Abbaa warraa isaaniitiin ykn fira abbaa warraa isaaniitiin dubartoota irra miidhaan yoo gahe dubartootni naannoo jiran siinqee qabatanii walitti bahuudhaan kabaja ishee kalchiisanii yakkisiisanii eegsisuuf.
Dubartii Siinqee qabattee deemtu tamiinuu namni arge fardasaarraa bu’ee marga laateefii(Naga gaafatee)dabarsuu malee imalashee dhoorkuu ykn gufachiisuuf hin yaalu inumaayyuu fardasaa kenneefii haala mijeessaaf malee tarii yoo yaale adabbii hanga hawaasarraa ittifamuu gahu adabama.


text:
Hoosiftoota
Hosiftotta (mammals) (class Mammalia) kan jedhamani dhigaa-ho'a kan qaban, binensotta spinal-qabatotta ta'an fi kan itti bekamaan immo dubrii isaani anaan mammary gland kessatti burqisisuu fi akkasumas rifensaa, lafee gurra jiddu kan dhaga'uf tajajilamaan fi samuu isaani kessatti kutta neocortex jedhamu qabu. Hosiftonni bayeen ilkaan sirritii walitii qabame argamu kan qabani yoo ta'an akkasumas ontogeny kessatti placenta qabu. Samuun hosiftotta waan kessa (endothermic) fi circulatory system geggesaa, kunis kutaa afuraanni onnelle ni daratta. Hosiftonni ofii kessa gossa jiratotta (species) hanga 5,400 (namalle daratte), genera 1,200, family 153 fi order 29 ofii kessa qabu.[1]


text:
OPDOn Fixeensa Ganamaa ti!
Damee Boruu: Waxabajjii 28, 2019
Fixeensa keessa gara barii deemuun baayyee nama rakkisa. Keessatuu yaroo qorri bu’u baayyee nama hadoocha. Gaafa aduun itti bahaa deemu immoo achi buuteen isaa ni bada. Hojiin OPDOs akkuma fixeensa ganamaa sana yaroo gabaabaa keessatti kana achi buuteen ishee baduuuf deemu akka tahe wal nama hin gaafachiisu. Ijaarsi qaama uummataa keessaa dhalatee hundee hin qabanne aangoo qabatee turuu hin danda’u.
Humni siyaasaa kam iyyuu aangoo qabatee biyyaa bulchuuf uummata keessatti bakka hundaa’een aangoo isaa biqile jiraachuun barbaachisaa dha. Gargaarsa irratti bu’ureefamee ala lubbuu dheerachuu hin danda’u. TPLF waggaa dheeraa kana uummata Impaayeera Itoophiyaa kan cabsitee bulchuu dandeese gargaarsaa fi hundee jabaataa Uummata Tigrayi biraa waan qabduuf. Yaroo rakkinni itti dhufe illee gara hundeen ishee jiru itti baqatee akka of jajjabeessaa jirtu ifa jira.
Waggaa 27 darban OPDOn tuhannaa TPLF jalatti ergamuuf walitti gurmeefamte malee sagantaa akeekaa fi kaayyoo qabu irratti ijaaraatee hin turre. Of ijaaruufis qophii hin qabdu. Utuu of ijaaruuf kan tattaafatu tahee illee TPLF itti hin dhiiftu. Kanaafuu utuu dhuma TPLF jala deemanii ilmaan Oromoo samaa fi saamsisaa, hidhaa fi hiisisaa, ajjeesaa fi ajjeesisaa barri dheeraan kun darbe. Uummatni Oromoo xiqqaa fi guddaan harka wal qabatee dhiiga isaa lolaasee TPLF yaroo of irraa darbu, jijjirama kana ni ciisifna jedhanii warri OPDO aangoo fudhatan. Badii darbeef walii gala uummatni Itoopiyaa dhiifama nuuf godhee jira jedhee kan labsate OPDO dha. Sagaleen uummata garuu hin dhaga’amne. Erga jedhanii haa tahu jenne yaada isaan qaruu fi gara daandii qajeelaa isaan geessu namni beekaa tahee yaada hin hirre hin jiru. Warri OPDO garuu murteefatanii farra uummataa tahuu filatan. Keessatuu farra Uummata Oromoo tahanii argamuun waan baayye nama ajaa’ibuu fi nama gadisiisuu dha.
Karaa koof utuu Uummata Oromoon ammatamanii qileensa miti bubbeen hamaanuu akka aangoo irraa isaan raasuu hin daneenye yaada dhiyeesaan ture. Isaan garuu gorsa diyaaqonootaa fi nafxanyootaa dhaga’uu filatan. Ilmaan Oromoo hidhuun, adamsuun, ajjeesuu fi saamuun gocha Wayyaanee ol tahee argame. Uummata Oromoo qe’ee isaa irraa kumaatan buqqisuun hojii diinumaa guddaa tahee jira. Komandi postii gara Oromiyaa deebisanii fiduudhaan Uummatni Oromoo RIBn akka dhidhitamu godhan. Kan takkaa dhaga’amee fi argamee hin beekne xiyyaaraa fi summii kemikaalan biyyaa Oromiyaa fi Uummata Oromoo gubuu filatani.
Uummta Oromoo gananii olaantummaa Amhaaraa faarsuun faashitummaa Impaayeera Itoopiyaa diiguu sababa tahe akka fidaa jiran kunoo ijaan argaa jiru. Ijaarsonni Habashaa fi Nafxanyootaa kan isaan faarsaa jiran of ijaaranii aangoo irraa butachuuf malee jaalala isaanii dhugaan qabaatanii miti. Kana malee akka isaan ABO fi WBO cabsuun akka isaaniif hojjetani gochuuf. Kan ofii isaanii aangoo irratti wal fixan caalaa warri kaleesa Kononeel Abiyiin “Nabiyuu dha” jechaa turan har’a “Lucifer” jechaa jiru. Jaalalli isaanii amuma kana.
Hojiin Mumicha Ministeera namaa baayyeef gala hin jiru. Gaafa muudamu akeeka Miniliki bakkaan gahuuf hawwiin qaba jechuun maaliif barbaachisaa tahe? Miniliki saboota Impaayeera Itoophiyaa hedduu garba godhee gurguraa ture. Nama Oromoota irraa harkaa fi harma cire. Nama Eritrea illee meeshaaf jechaa gurgurate. Saba Amhaara qofa gammachiisuuf waan godhe fakkaata. Bu’aa irraa argate isa duwwaatu beeka. Gaafufa sana haadhaa fi haadha mana isaa faarsee akka maqaa abbaa isaa hin kaasiin darbe ni yaadatama. Dhiyeenya kana gaafa abbaan isaa boqotan dhaqee taa’ee nama ilaala. Boo’uu miti nama gadda qabu hin fakkaatu. Baayyee waan rakkina namaaf gadduuf mana dubartotaa rakkatanii deemee ni boo’aa jedhama. Nuyis gaafa Jeneraal Saareen du’e akka gadduu fi boo’uu danda’u agarre. Garuu ni fakkeessa haa tahuu fi dhugaa tahuu isaa waaqa duwwatu beeka. Namni du’a abbaa isaa hin gaddine ormaaf ni gadda jechuun namatti olfaata. Yoo akkuma jedhani jaarsichi abbaa foonii isaa(biological father) akka hin taane yoo kan beeku tahe malee.
Uummatni Oromoo uummata dhiifama namaa godhuu fi nagaa jaalatu waan taheef amma illee OPDOn balleessaa darbe irraa barattee dhugaan uummata Oromoo wajjin dhaabbachuu yoo feete dhiifama godheefii akka wajjin dhaabbatu mamii hin qabu.
Karaa OPDO hatattamaan waan godhamuu qabuu :
- Ilmaan Oromoo mana hidhaa jiran hiikuu
- Ilmaan Ormoo admamsuu fi ajjeessuu dhaabuu
- Komandi Postii Oromiyaa keessa jiru buqisuu fi waraana dhaabuu
- RIB Oromiyaa keessaa buqa’ee akka kaampii isaa galu gochuu
- Ijaarsota Oromoo wajjin walii galtee dhugaa gochuu ABO fi KFO dabalatee
- Araara dhugaa gochuun WBO akka qaama Poolisaa fi Humna Darbataa Oromiyaa tahu gochuu.
- Walii gala rakkinni Oromoota jidduu jiru humnaan hiikuuf yaaluun dhaabbachuu qaba.
Honkora olaatumaan Amhaaraa Impaayeera sana keessata uumaa jiruun OPDOn waan armaan olii yoo yaroo gabaabaa keessatti hin raawwanne akkuma fixeensa ganamaa sana tasa akka baddu mamii hin qabu. Haala amma jiru kanaan OPDOf bubbee hin barbaachisu. Humna qileensaa iyyuu darbamuu ni danda’a.
Injifannoo Uummata Oromoof!
Gadaan Gadaa Bilisummaa ti


text:
Tafsiira Suuratu Luqmaan-Kutaa 7
Gorsa Luqmaan Ilmaaf kenne-kutaa 2ffaa
Luqmaan ilma isaa shirkii irraa erga akeekachiisee booda wanta hojjatu hundaaf akka qoratamu ilma isaatti akeeke. Namni wanta hojjatu hundaaf gara fuundaaratti (Guyyaa Qiyaamaa) akka qoratamuu fi jazaa argatu yoo beeke, wanta badaa irraa ni fagaata, wanta gaarii immoo ni hojjata. Kanaafu, Rabbii olta’aatti haala sirriin amanuu waliin qorannoo fi jazaa Guyyaa Qiyaamaatti amanuun nama daandii sirrii irra kaa’a. Kanaafi, Luqmaan gamna ta’e akkana jechuun ilma isaa gorse:
“Yaa ilma kiyya! Ishiin yoo hanga madaala ija raafuu taatee fi dhagaa yookiin samiiwwan yookiin dachii keessa osoo taatellee, Rabbiin ishii ni fida. Dhugumatti, Rabbiin Laxiif, Khabiir dha.” Suuratu Luqmaan 31:16
Kana jechuun Luqmaan itti fufuun ilma isaa akkana jechuun gorse: “Yaa ilma kiyya beeki! Badiin yookiin wanti gaariin hanga firii raafuu osoo geesseyyuu, Rabbiin guyyaa Qiyaamaa yommuu miizaanaa haqaa gadi dhaabu ni fida. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Nuti Guyyaa Qiyaamaatiif madaala haqaa lafa keenya. Lubbuun takkas homaa hin miidhamtu. Yoo wanta hanga firii raafuu gahus ta’e, Nuti ishii ni finna. Qorannoofis Nuti gahoodha.”Suuratu Al-Anbiya 21:47
Osoo wanti xiqqoon tuni dhagaa keessa taate ykn samiiwwan keessa taate ykn dachii keessa taate, Rabbiin ishii ni fida. Sababni isaas, wanti dhokatu homaatu Isarraa hin dhokatu, samiiwwanii fi dachii keessatti wanti hanga atamii gahu Isa jalaa hin miliqu.[1]
Beekumsaa fi qabaa Rabbii jalaa wanti miliquu tokkollee hin jiru. Firiin garmalee xiqqoo taatee dhagaa keessa jirtu isin irraa dhokachuu dandeessi, garuu Rabbiin firii tana ni beeka. Wanti garmalee xiqqoo (paartikiliin) samii keessatti isin irraa fagoo ta’uu dandeessi, garuu Rabbiif dhiyoodha. Wanti tokko baqana dachii keessatti isinitti dukkanaa’a ta’uu danda’a, garuu Rabbiif ifa. Kanaafu, eessattis ta’ii yoomillee gaariis ta’ii badaa, hojii Rabbiin irraa dhokatu tokkolle hin hojjattan. Inni hojii keessan hunda ni beeka. Inni hojii keessan kana beeku qofaa mitii, yeroon qorannoo yommuu dhufu, galmee hojiin keessan hundi keessatti galmaa’e isin fuundura kaa’a.[2] Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Namni kheyri hanga atamii gahu hojjate, isa ni arga. Namni sharrii hanga atamii gahu hojjattes isa ni arga.” Suuratu Az-Zalzala 99:7-8
Kheyri-waan gaarii, sharrii-waan badaa. Hanga fedhe hojiin namni hojjatu haa xiqqaatu, namni waan gaarii hojjate Guyyaa Qiyaama wanta hojjate ni arga. Namni waan badaa hojjates wanta hojjate ni arga.
Wanta garmalee dhokataa ta’ee fiduuf bakka isaa beeku barbaachisa. Ammas, wanta san osoo hin jijjiramin haala irra jiruun fiduuf dandeetti barbaachisa. Beekumsi fi dandeettin Rabbii wanta hundaa kan marseedha. Homtuu Isa jalaa hin miliqu. Kanaafi, itti aanse ni jedha: “Dhugumatti, Rabbiin Laxiif, Khabiir dha.”
Hiika Laxiif keessaa tokko, wantoonni hanga fedhan haa xiqqaatan ykn haa haphatan, wanta hundaa kan beekudha. Xiqqeenya ykn haphinna irraa kan ka’e, wantoonni ija namaatin hin mul’anne baay’etu jiru. Wantoota kanniin hunda Rabbiin Guddaan ni beeka. Beekumsi Isaa wantoota hunda dhaqqaba. “Khabiir” jechuun immoo keesso fi iccitii wantoota hundaa kan beekudha. Dhimma keessaa fi garmalee dhokate hunda beeka.[3]
Salaata Sirnaan salaati…
“Yaa ilma kiyya! Salaata sirreessi salaati, waan gaariittis ajaji, waan badaa irraayis dhoowwi. Waan si muudate irrattis obsi. Dhugumatti, sun dhimmoota ijjannoo [gaafatan] irraayyi.” Suuratu Luqmaan 31:17
“Yaa ilma kiyya! Salaata sirreessi salaati” kana jechuun arkaanaa fi sharxiwwan isaa guutuun salaata sirnaan salaati. Iqaamatu salah jechuun akkaata shari’aan ajajuuni fi ikhlaasaan osoo homaa hin hir’isin yeroo eeganii salaatu itti fufuudha. Akkuma asirraa hubatamu, iimaanan booda salaanni hojii dirqamaa Rabbiin gabroota Isaa irratti dirqama godheedha.[4] Namni qalbiin erga amanee fi arrabaan shahaadateyni labsee booda wanti jalqabaa inni hojjatu salaata. Kanaafu, salaanni amanti keessatti bakka guddaa qaba.
“waan gaariittis ajaji” kana jechuun namoota ajaja Rabbii akka hordofan ajaji. “waan badaa irraayis dhoowwi.” Kana jechuun wanta Rabbiin dhoowwe hojjachuu irraa namoota dhoowwi.[5] Kuni beekumsa barbaachisa. Wanta gaariitti ajajuuf wanta gaarii beekuu barbaachisa. Wanta badaa irraa dhoowwufis wanta badaa beeku barbaachisa. Asitti wanti gaariin wanta shari’aan itti ajajeedha. Wanti badaan wanta shari’aan irraa dhoowwedha.
Akkasumas, ajajuu fi dhoowwun kuni guuttamuuf dubbii laafu, tooftaa fi obsa barbaachisa. Namni waan gaariitti ajaju fi waan badaa irraa dhoowwu dubbii jabaa fi badaa kan namatti dubbatu osoo hin ta’in dubbii laafaa fi bareeda dubbachu qaba. Ammas, sababa waan gaariitti ajajuu fi dhoowwutiin namoota irraa azaan (rakkinni) isarra ni gaha. Kan akka dubbiin isa arrabsu, isatti qoosu, inumaa qaaman isa miidhu. Kanaafu kana hunda irratti obsa isa barbaachisa. Kanaafi, itti aanse ni jedha:
“Waan si muudate irrattis obsi.” Kana jechuun yommuu waan gaariitti ajajjuu fi waan badaa irraa dhoowwitu namoota irraa wanta si qunname irratti obsi. Wanta isaan irraa sirra gahee kanarraa si hin dhoowwin.[6]
إِنَّ ذَٰلِكَ مِنۡ عَزۡمِ ٱلۡأُمُورِ
Kuni hiika lama qaba:
1ffaa-dhugumatti salaata sirnaan salaatun, waan gaariitti ajajuun, waan badaa irraa dhoowwu fi musiibaa irratti obsuun dhimmoota Rabbiin jala muree itti ajajee fi dirqama godhe irraayyi.[7]
2ffaa- dhugumatti salaata sirnaan salaatun, waan gaariitti ajajuun, waan badaa irraa dhoowwu fi musiibaa irratti obsuun dhimmoota ijjannoo gaafatani fi xiyyeefannoon itti kennamu qaban irraayyi. Namoota ijjannoo qabantu wantoota kanniin hojjachuun milkaa’a.[8]
Kitaabban wabii:
[1] Tafsiir Ibn Kasiir-6/115-116, Tafsiir Muyassar-412
[2] https://www.englishtafsir.com/Quran/31/index.html#sdfootnote28sym
[3] Tafsiiru Qur’aanil Kariim-Suuratu Luqmaan, Ibn Useymiin- fuula 102-103
[4] Ma’aariju Tafakkuri wa daqaa’iqu tadabburi- 11/718
[5] Tafsiir Xabarii-18/558
[6] Madda olii
[7] Tafsiir Qurxubii-16/480
[8] Tafsiir Sa’dii-762


text:
Baawobaab
Muka Kana Beeytuu?
MUKA KANA BEEYTUU?
Sanyiin Muka kanaa sagaltu jira. Inni jahaa Maadaagaaskaar qofa keessatti argama. Lama dachii Afriikaa Kibbaa fi Arabiyaa keessatti Argamu. Inni tokko ammoo Ardii Awustraaliyaa keessatti argama. Mukni kun dachii goggogaa fi Rooba hin qabne keessatti guddata. Garuu furdinaa fi guddina isaa yeroo ilaaltan muka gammoojjii keessaa hin fakkaatu. Mukni kun Muka ajaa’ibaati. Gabaabaan isaa Meetira 5 lafarraa kan ol dheeratu yoo ta’u, inni dheeraan ammoo haga meetira 30 dheerata. Muka umrii dheeraa jiraatu keessaallee isa tokko. Akka Qorannoon garagaraa mul’isutti, Sanyiin Muka kanaa Hedduun isaa waggaa 3000 ol jiraatuu danda’a.
Ajaa’ibni muka kanaa Jirmaa fi baala isaa irratti argama. Jirmi isaa akkaan furdaa fi dheeraadha. Jirmi muka kanaa haga meetira 20 dheerata. Kana jechuun baalli isaa Meetira 20’n booda argama jechuudha. Baalli isaa kun yeroo gogiinsi akkaan jabaatutti waan irraa harca’uuf, baalli isaa lafatti harca’e hidda mukaa fakkaata. Sababa kanaaf ‘upside-down tree’ ykn ammoo Muka mataan gombifamee biqile jedhanii waaman. Jirmi isaa haga meetira 20 dheerata isiniin jedhee jira. Kanaaf yoo fageenyarraa laalan, barmeela guddaa fakkaata. Sababa kanaafis ‘bottle tree’ ykn ammoo ‘Muka qaruuraa fakkaatu’ jedhameetis ni waamama.
- · Sanyiin muka kanaa 9 qofatu jira. 6 Maadagaaskaar, lama Afriikaa fi Arabiyaa tokko ammoo Awustraaliyaa keessatti argama.
- · Sanyiin muka kanaa gariin haga Meetira 30 lafaa ol kan dheeratu yoo ta’u, gubbaa irratti damee fi baalli isaa haga meetira 20 bal’atu ni argama.
- · Jirmi muka kanaa bishaan leetira 100,000 ol kuusuu danda’a.
- · Jirmi isaa kun bal’aa waan ta’eef, akka eddoo jireenyaatti tajaajiluu danda’a.
- · Baalli isaa dawoomaaf oola, firiin isaatis ni nyaattama.
- · Qunceen isaatis faaydaa heddu qaba, daakuun quuncee isaa irraa argamus haphee waa ittiin maxxansan hojjachuudhaaf tajaajila.
VIIDIYOO DAAWWADHU


text:
Mana-maree Yunaayitid Isteetsitti, dura-taa’aa Koree-birkii Dhimma Fayyaa fi Mirgawwan Dhala-namaa Sadarkaa Addunyaa fi Dhaabbatoota Sadarkaa Addunyaa ka ta’an – bakka-bu’aan Niwujeersii, Kiris Ismiiz, har’a “Seeraa Haaraa Mirgawwan Dhala-namaa Itiyoophiyaa Lakkoobsa 128 ” kaleessa yeroo gazexeessotaaf ibsa kennanitti ifa godhaniiru.
Wixineen seeraa kun, “Kabajaa mirgawwan dhala-namaaf kennamu deggeruu fi Itiyoophiyaa keessatti bulchiinsi hunda hammate akka jiraatu jajjabeessuu” ka jedhu.
Gabaasa guutu kana cuqaasuun dhaggeeffadhaa


text: Sagalee Qeerroo Sadaasa 5/2019 ,Godinaalee Gujii lamaanii FI booranatti torban kana keessa qofa namootni 150 ol tahan humna waraanaan hidhamaa jiru. Hidhatii hiikamuu Galaalchessitoota radiyoo Sagalee Qeerroo waliin turtii isaandabarsan maal ture kan jedhu gafanneef deebii isaanii qabannee dhiyyaaneerra.MM Dr Abiyyii fi Ministeera RIB obbo Lammaa Magarssa waltajjii marii nageenyaa jechuun magaalaa Harar imalan irratti gaaffiin ummatarraa fi mormiin isaan mudatuunjiraattotni nuuf himan. MM Dr Abiyyii, ministeera RIB obbo Lammaa Magarsaa fi I/A/P/N/O obbo Shimmalis waltajjii marii nageenyaa jechuun jiraattota magaalaa Amboo waliin marii gochuuf kan turame turtii sa’aa muraasaa booda waltajjiin addaan cituu jiraattotni dubbisne Sagalee Qeerroo Bilisummaa Oromootti himaniiru


text:
Godina Jimmaa magaalaa Asaandaaboo fi naannootti waldootii kristaanaa fi manneen jireenyaa amantootaa gubameef garee lellistoota Islaamaa Kwareej jedhamu mummichi ministeera Itiyoophiyaa Mallas Zinawii himatanii jiran.
Obbo Mallas oduu gabaastootaaf ibsa kennaniin waldootiin kristaanaa gubamuun kan isaan yaaddesse ta'uu hubachisanii,dhaabbatooti amantii kan hawaasa musliimaa keessa gareen leellistoota hangi tokko akka jiran ni amanna jedhan.
Gareen kwaareej fi leellistonni ka biroon walii-obsii amantii akka hin jiraanneef naannoo sanatti lallabaa akka turan ni beekna kan jedhan Obbo Mallas, lellistummaan islaaamaa fi gareeleen shoroorkessotaa kutaalee biyyatti ka biroo keessatti akka hin babal'anne gochuuf hordoffiin kan godhamu ta'uu hubachisan.
Gama kaaniin immoo giddu galeessa bahaa keessumaa yemen keessatti mormiin mootummaa irratti gaggeeffamu mootummaa dadhabsifnaan Al-Qaidaa figareen leellistootaa naannoo sanatti jajjabeessuu malu jechuun sodaa qaban ibsanii jiru Obbo Mallas.
Itiyoophiyaa keessaa fi alaa bulchiinsa IHADIG kan waggoota 20 lakkofsisee kuffisuuf yaaliin akka jiru kan ibsan mummichi ministeera Itiyoophiyaa deemsiiakkasii Itiyoophiyaa keessaa irratti kun hin hojjatu.Garuu yeroo kana jennu moo kanneen yaalii godhan hin jiran jechuu miti jedhan.
MP3 tuquun gabaasa guutuu dhaggefadhaa


text:
Kaan manneen amantii ufiitti yaa’ee waqa ufii yaammatee waan dabreef galateeffahcaa waan itti aanaaf abdachaa bara haaraa gahye.
Kaan manneen sirbaatti, kaan adaalatti walii yaa’ee qaanqee facaasa,kaan firaa fi fiixaan walti yaa’ee bara haaraa siamta.Addunyaan gamuma gamaan bara 2019ti seente.
Amerikaa,New Yorkitti nama kuma kurnya hedduutti roga Times Square keesatti walti dhufa. Akkuma duruu amaleeffatan kubba guddayyoo yoo barii haarahii gahu cufa siqiachaa gadi buusan laalaa achiin woma harkaa qaban abbuuqachaa,unachaa ganna haaraatti dabran.
Yoo ummatii akkana walti bahee kana drone, xuyyuura diqqayyaa namii keessa hin jirree kaameraan qabatee biyya gubbaa marattu nagaa lafaa eegan.
Poolisiin New York tana malee kaameraa video 1,200 lafa eegaa akka namuu nagaan gargar galu biyya tissiti.
Faransaay, Paarisitti warrii lafaa Champs Elyse,lafa daawwii itti yaa’anitti walti dhufee qaanqee waaqa keessa oli facaasan daawwachaa bara 2019 gahe.
Warrii Jermen,Berlin ammoo karaa biyya isaanii dheeraa Brandeburg Gate faati walti dhufee sirba baadii biyya isaantii daawwachaa gammachuun walti sirbe.
Warrii UK,London qoonqoo bilbila biyya isaanii Big Ben caqasaa qaanqee laga Thames irraa oli tokkosaniin bara haaraa gahe.
Raashiyaa, Moosootti ammoo warrii lafaa naannoo Red Square fi paarkii isaanii keessaatti ganna haaraa gahe.
Dubaahiin fooqii biyya isii dheerinnaan addunyaa keessaa tokkeessoo taate Burj Khalifa irraa qaanqee facaafattee addunyaa wal fakkaate.
Australia, New Zealand fi laftii didiqqoon garba Paasifik keessaalleen akkuam wal duratti bari’aniin gammachuun bara haaraa gahan.
Jappaan dorgommii gurba biyya isaanii ka ganna 21, dorgommii martaal artiin addunyaa keessatti beekan Tensin Nasukawa kalee namicha Amerikaa boksiin addunyaatt keesastti maqaan baheef,Floyd Mayweather dorgommii isaanii daawwachaa jala baulti bara 2019 geette.
Addunyaan gamuma jirtuun ganna haaraa kana abdii fi gammachuun itti duudde.
Barii haarahii ka roobaa fi nagaa,quufaa gabbinnaa, hormaataa fi bultumaa fi ka kaayoo isanii haa tahuu, jenne.


text:
#DHAAMSA HATATTAMAA JAAL MARROO IRRA:- #UUMMATA OROMOO MARAAF;-
Guraandhala 16, 2019
Nagaan isiniif haata’u. Nagaa kootti aansee diinni huma ishii gara keenyaatti karaa lafoo fi xiyyaaraan akka guuraa jirtu argaa jirra. Araara jechuun yaadaa fi qalbii uummata keenyaa akkasumas safuu abbaa gadaa eeguuf jecha yoo ofqusannes EPRDF kallatti hundaan nutti dhufaa jirti. Bakka baayyeettis lola nurratti banteetti. WBOn humnas dandeettii ofirraa ittisuu ghaa ta’e akka qabu uummata koof ibsaa karaa kana waanti uummata koo yaaddessu tokkollee akka hinjrre hubachuun uummata keenya kan kadhannu odeefffannoon akka nubira dhaabbattanidha,jechuun dhaammataniiru!!
INJIFANNOON UUMMATA OROOMOOF!!
Guyyaa 13/2/2019
IBSA EJJENNOO QEERROO BILISUMMAA OROMOO GUUTUU OROMIYAARRAA
Qeerroon bilisummaa Oromoo walga’ii haala yeroo ilaalchisee dhimma Oromoo fi Oromiyaa irratti ibsa ejjennoo isaa baafachuun milkiin walga’ii isaa xumureera
Nuti qeerroon bilisummaa Oromoo kan wareegamaaf dhiiga qulqulluu keenya dhangalaasaa turreef walabummaa Oromootiif malee paartii siyaasaa kamiin iyyuu aangomsuuf miti.
Dhugaa mudhiittii ofhiiknee sobaan mudhii hinhidhannu.
Akkuma beekamu korri abbootii gadaa miseensota 71 ofkeessaa qabu ijaaramee dhimma araara ABO fi mootummaa Itiyoopiyaa gidduu jiru akka xumuruuf ka’amuun isaa beekamaadha.garuu dubbichi shiraan kan erbamee fi sukkuumame ta’uu hubannee uummata ballaa Oromoo fi Oromiyaa hubachiisuu feena.
Fakkeenyaaf guyyaa kaleessaa ibsa koreewwan tekinikaa gaazzexeessitootaaf ibsame irratti gaazzexeessitootni dhimma WBO irratti gaaffii gaafataniif deebii osoo hinargatin hafaniiru.
Koree tekinikaa keessaa yaada kennameen alaabaa dhiiga goototaan dhuftee fi alaabaa ilmaan Oromoo ittii hidhamaa,itti dararamaa ture lafa keessanii mooraa galtu jechuun ibsa kennan.
Haaluma kanaan walqabatee ibsa ejjennoo qabxiilee kanaa gadii akka guutuu Oromiyaattii qeerroon bilisummaa Oromoo baafneerra.
- shira maqaa araaraatiin WBO irratti garee tekinikaa fi mootummaan qindeeffamee jiru niiqolanna malee hinfudhannu.
- bboota gadaa niikabajna nii ajejamnaafis garuu murtee mootummaatiin raayyaan ittisa biyyaa osoo ajjeesaa jiruu waraanni bilisummaa Oromoo meeshaa lafa kaa’ee mooraa haagalu murtoo jettu gonkumaa hinfudhannu.
- Dr Abiyyi diina oromooti malee oromoodha jennee hinfudhannu.osoo waraanni isaan hoogganamu ilmaan oromoo duguugaa jiruu misirroon illee cidha isaa irratti ajjeefamuu mootummaan kun oromoof dhaabbate jechuu hindandeenyu. Kanaaf nuti qeerroon oromoo mootummaa kana niibalaaleffanna.
- Deggertootnii fi miseensonni ABO adamsamaa osoo jiranii araarri araara goyoomsaati malee kan dhugaa akka hintaane walhubachiifna.
- waraanni Dr Abiyyii fi lammaan hoogganamu ajjeechaa suukanneessaa kan raawwachaa jiru ajeja isaaniitiin ta’uu oromoonni hundi akka hubattan akeekuu feena.
- Qeerroon bilisummaa oromoo bilisummaa oromootiif lubbuu jijjiirraa hinqabne kan laannuu fi gutuu oromiyaattii kan itti fufnu tahuu isin hubachiifna.
- Gootichi waraana bilisummaa oromoo tarkaanfii isaa qabsoo karaa nagaatiif jecha addaan kutee ture diina oromoo irratti tarkaanfii laalessaa fudhachuu akka qabu asumaan dhaammanna.
- Abbaa gadaas ta’e koreen tekinikaa shira isin mootummaa waliin ta’uun WBO mooraa galchuuf hojjechaa jirtan icitii jiru hunda qerroon bilisummaa saaxiluuf qophii isaa xumureera.
- Manni deggertoota ABO bakkoota addaa addaatti gubachuu,saamamuu fi abbaa fi haadha jelatti ilmaan lama ajjeesuu lixa Oromiyaa fi kibba Oromiyaatti ta’aa jiru cimsinee baleeleffanna
- waraannii mootummaa Itiyoophiyaa guutuu Oromiyaa meeshaalee gurguddaan qabeenya uummataa manchaasaa jiru guyyoota muraa gidduutti Oromiyaa gadhiisee hinba’u taanaan fincila maayii garbummaa itti fufuuf qeerroon qophii xumuruu isaa ibsa.
Gurraandhala 13/2019
QEERROO BILISUMMAA OROMOO GUUTUU OROMIYAA IRRAA


text:
Roobii darbe tokkummaan mootummootaa qabiyyee mirga namaa Ertraa keessaa ilaalchisuun gabaasa tokko dhaggeeffatee jira. Gabaasa sana ilaalchisuu dhaanis tokkummaa mootummootaatti ambaasaadderri Ertraa obbo Girmaa Asmeroom deebii kennaniiru.
kabajamoo presidentii fi kabajamoo keessummootaa jechuun kan jalqaban golli naga eegumsaa kan tokkummaa mootummootaa Adoolessa bara 2015 itti gaafatama isaanii kan haaresseef gabaastuun addaa haasaa isaanii ennaa jalqaban.
Erga Sanaa qabee komiishina qorannaa dhimma Ertraa keessatti bakki isaanii dura teessummaa akkuma eegametti jiraachuu ibsanii gabaasi koo kun jedhan yaaddoo ijoo ta’an keessaa baatii waxabajjii bara 2015 qabxiilee ani gumii walii galaaf dhiyeesse keessatti haammatameera jedhan.
Kanneen kunis walabummaa dinagdee, aadaa fi hawaasummaa seeraan ala namoota deddeebisuu fi ji’a ji’aan dhimma daa’imman kuma shan ta’an waliin biyyaa ba’anii ilaallata ka jedhan Shiilaa keeteruut dursanii garuu mootummaan Ertraa fooyyesse kan ittiin jedhan adeemsa seeraa fi sirna murtii haqaa tuqaniiru. Akkasumas dhimma mirga dubartootaa fi ijoollee irratti Ertraan hirmaachuun kan isee galateeffachiisu ta’uu illee hin dhoksine.
Garuu Ertraan dhimma hidhaa irratti dararaa jiruu gama ilaaleen Onkoloolessa 24 gabaasa dhiyeessuun irra ture waan hin dhiyeessineef sana akka dhiyeessitun jajjabeessa jedhan Ms kitaruuth.
Haa ta’u malee Ms Kiraaruuth hojii qorannaa geggeessaniif Ertraa biraa deggersa hagamii attamii argataniiru.
Kabajamoo presidentii fi akkasumas kabajamoo hanga har’aatti Ertraa seenuun kan naaf hin eeyamamne ta’uu ennaan ibsu gaddatu natti dhaga’ama. Iyyati koo inni dhumaa kan gale Hagaya 18 ennaa ta’u hanga yoonaa deebiin naa hin kennamne.
Mootummoonni Beeljium, Fiinlaand, Netherland fi Briteen waggaa kana eeyama biyya isaanii seenuu waan naa kennaniif nan galateeffadha.
Ertraa seenuu dhabuu kootiin rakkoo itti gaafatama koo ba’uu dadhabuu koo naa salphisee jira. Biyyoota kana keessa kanneen jiran waaltaalee manneen barnootaa fi koolu galtootaa dahta barbaadan waliin wal argee waa’ii dhiitamiinsa mirga namaa Ertraa keessaa hubachuu danda’eera jedhan.
Qorattuun addaa Ketaaruuth duraan kan ibsan waa’ee mirga daa’immanii gabaasa isaanii kana keessatti tuquu dhaan achuma Ertraa keessatti waggoota lama dura seenaa ijoollee iggitamanii kaasaniiru.
Bara 2013 keessa Ertraa keessaa ukkaamsamanii bakka gammoojjii ilmoon namaa keessatti keessatti ugguraman keessa bakka itti walitti qabaman tokkotti kan geessaman ijoollee dhiiraa umuriin waggaa 12 fi 14 odeeffannoon na ga’e.
Ragaan ittin mirkaneeffadhu waan ani hin qabaanneef odeeffannoo kan itti hin gargaaramne. Gabaasa koo kan qorannaa mirga namaa keessas hin galchine.
Haa ta’u malee duraan waggaa kana bakkuma ilmoon namaa keessatti iggitamu kana keessa kan turan ijoolleen dhiiraa kun lamaan namoota seeraan ala nama deddeebisaniin butamanii maatiin isaanii gad dhiisisuuf maallaqa akka baasan eegaa akka turan kan beeku namni tokko deebii qabatamaa naaf kenne.
Himannaan kun kan mul’isu dhiittaan mirga namaa achuma Ertraa keessatti itti fufuu isaa ti jedhan.


text:
Miseensonni Koree Fala Barbaadduu Hawaasa Muslimaa namoota balaa Boombiitiin miidhamanii Hospitaala Xiqur Anbassaatti waldhaanamaa jiran Ziyaaran
Hiriira guyyaa har’aa magaalaa Finfinnee keessatti geggeefame irratti haleellaa Boombii dhaqqabeen namootni 150 ol tahan miidhaman hospitaalota magaalaa Finfinnee keessatti waldhaanamaa jiran. Miseensonni Koree fala barbaadduu hawaasa muslimaa qindeessitoota hiriiraa kanaa waliin gara Hospitaala Xiqur Anbasaatti imaluun namoota balaa kanaan miidhaman eega ziyaaranii booda, hawaasni namoota balaa kanaan miidhamanii fi maatiiwwan isaanii akka gargaaru waamicha godhanii jiru.
Odeeyfannoo walqabateen, haleellaa Boombii muummicha ministeeraa irratti xiyyeefate hordofuun qorannoon kan geggeefamaa jiru yoo tahu, Hoogganaan Komishiinii Poolisii Finfinnee Girmaa Kaasaa taayitaa irraa ari’amee jira.


text:
Gabaasa Qeerroo Waxabajjii 09,2014 Madda Walaabuu
Mootummaan Wayyaanee hanga hundeen buqqa’u hidhaa fi ajjeechaa ilmaan Oromoo irraa kan hin dhaabbanne Yuunivarsiitiilee keessaa barattoota Oromoo maqaa ABOdhaan funaanuun mana hidhaatti ukkaamsaa jira. Mootummaan abbaa irree faashistii wayyaanee gaaffii abbaa biyyummaa Uummatni gamtaan gaafataa jiru dura dhaabbachuuf tarkaanfii hidhaa fi ajjeechaatti kan xiyyeeffatte Barattoota Oromoo Yuunivarsiitii Madda Walaabuu keessaa funaanuudhaan isin Qeerroodha, Kan Qeerroo ijaaruu fi Uummata kakaasu isini jechuun mana hidhaatti ukkaamsitee jirti. Barattootni 15 ol bakka buuteen isaanii kan dhabame yoommuu tahu isaan keessaa
- Barataa Anuwaar Sayid muummee Accounting waggaa sadaffaa irraa
- Barataa Amaan Badhaasoo Barataa Civil Engineering waggaa 4ffaa
- Barataa Gurmeessaa Tujibaa Barataa Managment waggaa 2ffaa
- Barataa Ashannaafii Bariisoo barataa Managment waggaa 3ffaa
- Barataa Tasfaayee Caalaa Economics waggaa 3ffaa
- Barataa Hamzaa Usmaan barataa Civil engineering waggaa 4ffaa
Keessatti argamu. Mootummaan wayyaanee hanga hundeen buqqa’ee Bilisummaan oromoo fi Walabummaan Oromiyaa mirkanaa’utti gocha farrummaa Uummata Oromoo dararuu irraa waan hin dhaabbanne tahuu hubachuun Uummatni gamtaan qabsoo Oromoo deemsifamaa jirutti makamuun qooda Oromummaa akka baatan jechuun Qeerroon Yuunivarsiitii Madda walaabuu waamicha dabarsee jira.


text:
Kora kana irratti abbootii siyaasaa, jaarrolee biyyaa,ijoollee kahimaatii fi nama hedduu.
Paartilee siyaasaa keessaa ta naannoo Amaaraa bulchitu,TPLF, Baaytoonaa,Salasaay, Wayyaanee,Paartii Dimokiraasummaa Qimaanti, Paartii Shoongoo,Sochii Bilisummaa Oromoo fi kkf.
Bulchoota ADWUI ta durii Ijoollee Qeerroo Ejjettoo Siudaamaa,ijoollee kahimaa Affaar faatilleen keessa jira.
Kora kana akka itti aanaan bulchiinsa naannoo Tigraay Dr.Debretsion G/Mikaahel jedhetti seeraa fi heera mootummaa fi federaalizummaa baduu dhowwuuf mariitit jiran.
“Akkuma isaniin cuftii quba qabadanii waan keenna yoo laaltan keessaa fi alalleen balaa biyya jissutti nu marse.Nagaan hin jiruu,seerii hin jiruu akana keessa jirra. Namii mirga isaa malee dhabee nagana jiraachuu fi hojjatanii jiraachuunuu rakkoo tahuutti jirti.Jireennii qaalahee namii hujii dhabee rakkoo hedduu keessa jirra. Quohannee karaa yaanu ufi gaafannee biyyaa badii dhowwuu malle jedhe.”
Akka jecha Dr. Debretsiyoonitti siyaasaan Itoophiyaan ammaa itti jirtu faayidaa ummataatiif hin dhaabbanne,walqixxummaa sabaa fi sablammootaatti hin ulfeessitu.
Herregii akkanaa ammo akka jecha isaatti Itoophiyaa borcee karaa badiittiin deema.
Tigraay armaan durallee kora akkanaa yaamtee mari’achiisan.


text:
Biilsaalee lakkuu ka Daldala Addunyaa NEW YORK keessa turanii fi Biilsa Pentaagon andaara Waashingten jirutti xayyaarota buusuudhaan, akkasumas Pesilvaaniyaa keessatti, xayyaara ka biraa kuffisuun balaan guddaan gurmuun shororkeessotaa Alqaa’idaa jedhamu dhaqqabsiise sun ilaalcha Ameerikaa fi biyyoota Addunyaa hedduu jijjiire.
As kutaa Michigaan ka jiru, Keeteriing Yunivarsitii irraa - proofesara seenaa ka ta’an – Dr. Izqeel Gabbisaa, Raadiyoo Sagalee Ameerikaaf ibsa kennaniin, “haleellaan sun, halellaa guddaa dinagdee, siyaasaa fi haal jireenyaa Ameerikaa irra dhiibbaa guddaa kaa’e” jedhan.
“Yeroo haleellaan shororkeessotaa Yunaayitid Isteets irratti geggeessametti, Ameerikaan lola Addunyaa qabbanaawaa injifattee, dinagdee fi siyaasaan cimtee Addunyaa irratti humna guddoo tokkittii taatee turte. Addunyaan marti akka fakkeenyaatti gara Yunaayitid Isteets ilaalaa ture” kan jedhan, Dr. Ezqeel halellaa sanaa booda ilaalchi Addunyaan Ameerikaaf qabu gad-cabaa deemuu dubbatu.
Biyya keessattis, lammiwwan fi Mooutmmaan Ameerikaa yaaddoo keessa waan galeef, bilisummaan biyyattii keessaa ni dhiphate. Ulaa cufatti eegumsi cimee, akka fedhan sosso’uunii fi bakka fedhan sakattaa malee seenuun seenaa ta’ee hafe – jedhu – Dr. Izqeel.
Haleellaan shororkeessotaa kun Musliimota Ameerikaa fi biyyoota Addunyaa keessaa irratti dhiibbaa hamaa fiduu illee dubbatanii jiran.
Guutummaa gaaffii fi deebii kanaa dhaggeeffadhaa


text:
Akka Godina Baaleetti sanyii fooyya’aa Bunaa kanaan duraa waan hin jirreef sanyii ka’umsaa baasuuf Giddugaleessa Qorannoo Qonna Machaaraa waliin aanaa Harannaa Bulluqi fi Aanaa Dallaa Mannaatti Buna irratti qorannoo geggeessaa jiru. Sanyiileen Bunaa kunis godinichaa keessaa sanyii adda addaa walitti funaanuun haala qilleensa naannoo sanaan kan wal simu fi dhukkuba kan dandamatu buufata qorannoo lamatti sanyii Bunaa fooyya’aa kan ta’e qorannoon filachaa kan jiran ta’uusaa hubachuun danda’ameera.
Sanyii Bunaa buufata qorannoo kanneen keessatti argines sanyii buna kan duraan wal bira qabatamee yemmuu ilaalamu sanyiin filatamaa kun yeroo gabaabaa keessaattii kan omishaaf gahu fi dhukkuba kan dandamatu ta’u isaa abdii guddaa agrsisaa jira.


text:
Yaalii fonqoolcha mootummaa magaalaa Bahir Daar keessatti gageeffame wal qabatee qindeessaniiru jechuun maqaan isaanii dubbatamaa kan jiru Birgaadeer Jeneraal Asaamineew Tsigee eenyummaan isaanii fi maaliif haleellaa kana akka qindeessan gaaffii uumee jira.
Bara 2009 bulchiinsa mummicha ministeeraa Mallas Zenaawwii jalatti humnootii nageenyaan qabamanii hidhaman.Himannaan irratti dhiyaatee turees mootummaa garagalcuuf shiran kan jedhu ture.Qondaaltoota waraana 20 ta’an waliin hidhaa umrii guutuutu irratti murame.
Garu mummichi ministeera Abiyyi Ahmad aangoo eega qabatanii booda Birgaadeer Jeneraal Asaaminew hidhaa baasuun maallaqa sorataan argachuu malan kennisisanii mootummaa isaanii keessa akka hojjatan godhan.
Itti gaafatamaa waajiira nagaa fi nageenya bulchiinsa naannoo Amaaraa kan turan Jeneraal Asaaminew baatilee dhiyeenya kanaa keessa mufannaa mootummaa Federaalaa irratti qaban hammeessaa fi jeechoota jajjaboo dubbataa turan.
Dhuma irratti ajjeechaa kana qindeessan jedhamuun dubbatamaa kan jiru yoo ta’u wiixata Waxabajjii 24 bara 2019 humnootii nageenyaa jalaa miliquuf ituu yaalanii naannoo Baahir Daarti ajjeefamuu gabaafamee jira.


text:
Review Overview
Tokkicha Abbaa Milkii irraa
Seenaa Sabboonan Oromo T.F ykn Addaamuun ABO barbaacha manaa bayee loltuu Shaabiyaa harka bu’un dabarfame TPDM (Tigry Peoples Democratic Movement) tti kennamuun dararaa cimaa booda kutannoodhan harkaa bayee of bilisoomsee seenessee yoon dubbisu mar’imaantu garaa keessa nagaggaragale.
- Gochaa suukkanneessaa uruu qawweetin deggeramee ilmaan Oromorras ta’e miseensota saba biraa irra gahaa jiru yaaduun waan sammuu nama tuquudha.
- Haala amma deemaa jirruun yoo kan itti fufnu ta’e (yoo raajii wayii huumnee adeemsa keenya saffisiisu baanne) rakkoon keenya xumurri isaa fugug(horizon) caalaa fagaate natti mul’ate.
Yaa sabboonaa Oromo dargaggoo T.F baga waaqni si baasee seenaa kana uummata jaalattun ga’uf milkoofteen jedha. Kana argitee saaxiluun kee qabsoo ummata Oromo keessatti akka waan ga’e kee baatetti waan lakkaawwamuuf ABO tti makamee qabsaa’u hindandeenye jettee garaa si nyaatin. Kuni mataan saa injifannoo (achievement) guddaadha .
Gara yaada nakaaseetti yoonan deebiu akka sabaatti lafarra jiraachuu qabna jeennee yoo kanyaadnu ta’e waan sabboonan kuni nuu ibserraa maal barachuu qabna jennee akka dhuunfattis akka ummataattis of gaafachuun dirqama jedheen yaada. Maaltu nuuf qophaa jira ? Balaa ulfaataa akkamiitu nutti as deemaa jira? Balaa nutti as deemaa jiru kana akkamitti ofirraa ittisu dandeenya ? Jennee of gaafachuun fala isaa barbaaduuf halkanii guyyaa hojjanu malee badii keessaa ba’uf baroota hedduu nubarbaachisu akka nuurra gahuuf deemu hubachuu qabna.
Wanti qulqulluun ifa jiru Oromos ta’ee akka walii galaatti biyyatti Itoophiyaa jedhamtu tana summiin dhabamsiisu akka qopha’afii jiru mull’isa. Waan dargaggoon kuni barreesse yoo hubannu wanti ta’aa jiru waan tuffannee nu hintuqu jennee teenyee ilaalluu miti. Warri Shaabiyaa jaarmiyaa ofii ijaaranii,guddisanii,goobsanii mootummaa taasisaniin injifatamani toohannoon isaan qabeenyaa Oromo s ta’ee warra kibbaarratti horatan erga sarbame booda qaaniif hinaaffaa itti dhagahameen garaan isaan gubatee hirriba dhabanii akka jiran beekkamaadha.
Kana haloo bahuuf humnoota mormitoota Itoophiyaa walitti qabanii ijaaruun mootummicharratti hiriirsanii mootummicha buqqisuu nidanda’u turani. Garuu jarri kuni fedhii san qabu? Hinqaban.Fedhii kan dhaban mootummaa wuyyaanee jaalatanii miti. Karoorri saanii yero dheeraa kan dantaa guddaa irraa arganna jedhanii yaadan akka jalaa hinfashalleef of qusachaa jiru. Karroorri saanii maali? Akkuma wuyyaanee ijaaranitti humna hooggantummaa Shaabitin gaggeeffamu ijaaranii gaafa wuyyaanee injifatan harka duwwaa biyyatti deebi’u jedhee namni yaadu yoo jiraate dogoggora guddaadha. Humni wuyyaanee injifatu kuni akka mootumaa Itoophiyaa dhuunfatee ta’e kan as bahu yoo ta’u biyyaattif kan hojjatu oso hin ta’in ka isaan tajaajilu (stooge administration) ijaaranii qabeenyaa ummataa saamanii akkuma obbolyyan saanii ittin sooromuudha akka qophaa jiran hubachuu barbaachisa. Dhakaa tokkoon simbira lama ajjeesuu jechuudha. Bu’aa qabeessa.
Shaabiyaan lammata haa gowwoomu jenne eegun yookin hojii melekootaa akka hojjatu eeguun nurra jira natti hinfakkaatu. Mormitoota Tigrees lammata akka hinijaarre beekuu qabna. Amma kan gochaa jiru humna Shaabiyaa maqaa Tigreetin ijaaree akkuma barame PDO saboota adda addaa jala naquun humna Tigree fakkeessee bobbaasuudha. Jibba TPLF irraa kan ka’e Tigroonni hangi tokko mookfamanii ykn aangoo barbaacha wajjin hiriiru nimalu. Garuu kan hoogganan,toowatan waan hunda murteessan warra Shaabiyaa akka ta’an shakkiin hinjiru. Ummata Ertiraa kanarratti of jala hiriirsunis ulfaataa miti.Akka Waaqni biyya Kana’an Israa’eloon weeraranii irra qubatan waadaa galeefi gabrummaa biyya Misir jalaa baasee “dhqaa lafa Kaa’an,Amorit….. kan aannaniif dammi itti dhangalau fudhaa”jedhee kenneef sanitti Shaabiyaanis biyya jiituu annaniif dammi itti dhangala’u biyya Oromo fii naannoo Kibba ummata saatii laate akkuma Tigoortaa yeroo gabaabaa keessatti akka sooroman gabaabsetuma itti himuu qofaan gahaadha. Qabeenyaa namaatin sooromuun aadaa habashootaa waan ta’eef kana boodatti jedhu jedhamee hinyaadamu.
Waaqnu jara haqa fii mirga namaarratti daba yaadan kana hinmilkeessin,mirga hinkenniniif malee ,hooggantooni keenya aangoo fi barcuma hinjirreerratti oso wal nyaatanu jarri kuni tasa milka’anii yoo dhufan Oromon ummanni hangana gahu eessatti akka baqatu hinbeeku.Kana yoon jedhu haaluma of ibsee jiru kana eeruuf malee farrisuu ykn raaguu koo akka hintaanee naa beekaa .
Wantin kana kaaseef mootummaan Shaabiyaa mootummaa akka Adunyaan hinargineef hindhageenye balbala cufatee gara jabina suukanneessadhaan ummata isaa hidhee dararaafi fixaa jiru yoo ta’u gaafa biyya alagaa akka keenyaa qabate waan inni raawwachuuf deemu waan natti mul’ateefi.Shaabiyaan lammata Tigraayi yaadee ummata Tigree gurmeessee, hidhachiisee akka of danda’ani biyya bulachan taasisuf akka hinkaane 100% beekkamaadha. Itoophiyaa keessatti mirgi namoomaa dhiitame jedhees yaade miti.Saboonni Itoophiyaa keessa jiran cunqurfamani qabsaa’ani yaa bilisooman jedhees akka hintaane hubachuun nama hindhibu. Wuyyaaneerratti haloo bahuu fakkeessurree galiin saa inni guddaan kanaa miti. Wuyyaanee diigee dhaaba amma bixile kana lammii Ertiraa afaan Amaaraa dubbatannitti maqaa adda addaa moggasee aangoo qabachiisuun duuba taa’e biyyaatti- Ummataafi diinagdee shii ittin too’achuuf akka ta’e icitii oso hinta’in waan ifa jiru.
Kanaaf jaarmiyaan inni bixille butunis ta’e dirqisiisun nama walitti qabee amma humna godhatutti jarmiyootin akka ABO bilisummaa ummata saaniti falman fira fakkaatee ofitti qabuun achitti hukkaamsee akka hinguddanne taasisaa gaafa jarri isaa wuyyaanee buqqisanii aango qabatan haree itti kennuun ficcisiisuf akka ta’e fageessanii yaaduun nimala.
Humni Shaabiyaan gurmeessaa jiru kuni namoonni kan kaayyof fedhiin itti galan oso hinta’in kan humnaan walitti qabaman ta’us humna guddaa akka qaban sabboonaan kuni arguu saa ibsee jira.Humni kuni har’a kallattin waa fiduu baatus gaafa wuyyaaneen dadhabdhe humni hatattamaan bakka bu’ee ummatarraa ittisu danda’u jiraachuu baannan loltuu shaabiyaatin deggeramee akka biyyatti toohatu (qabatu) mamiin hinjiru.
Oromon bara kufaatii mootummaa H/Sillaasetti kaasee qophii gahaa ittin of bilisoomsu dhabuun haalan mimijaawoon hedduun jala darbanii jiru. Waggaa afurtama booda har’as akkas akka hintaane afaan guuttannee wabii qabna jennee dubbachuun nudhiba.
Addunyaan nuuf birmata akka hinjenne waan amma raawwatamaa jiru argaa jirra.Milishaa naannoo Sumaalee horii mootummaan Ingiliz arjoomeen leenjifame ummata Oromo Harargeetti fixuunifi kuma kurnoota hedduu qeerraa buqqisuun saa yoo saaxilamu mootummaan Ingilizi ta’e mootummoonni biraa kana dhaabsisuuf afurayyuu hinbaafanne. Ummanni Omoo kibbaa lafa diroo darbaa dhufaan saanii irra jiraachaa ture irraa wuyyaaneen yoo buqqisu ummanni diddaa agarsiifnan dhibbootan rashananii booll’a tokkooti yoo awwaalan mootummaan waa dubbate hinmull’anne. Ummanni Gaambeellaas kan irratti raawwatamaa jiru waanuma akkanaati. Eenyutu birmateef? Kanaafan barruu tana “Oromo mali maali” jedhee mataduree kenneefi.
Egaa gabaabatti haalli kuni kan teenyee ofirratti eegnu miti. Ammayyu alaala taa’e qaama keenya (dargaggeyyi Oromo) hedduu nyaachaa jiraa,gaafa as gahe Oromo hunda akka nyaatu hinshakkinaa. Kana taa’anii laaluun akkuma lubna yoo waraabessi luka isaa nyaatu hiriyaan dhagahee gaafannaan “ana nyaachaa jira hindubbatin jedhe” jedhamuu sana ta’u keenya. Halkanii guyyaa hojjannee gurmoofnee,wal gurmeessinee,oso dursanii nu hinqabatin achumatti ofirraa ittisuun waan yeroon kennamuufii miti. Kanaafuu Oromon hundi akka dhuunfattis ta’ee akka jaarmiyaatti itti yaadee irratti hojjachuu qaban jedha.
Oromiyaan Nibilisomti !!!
Galatoomaa !!!


text:
Baarentuu Gadaa irraa
Ummanni Oromoo gabroonfattuu, saamtuu fi darartuu murna bicuu
Wayyaanee irraa mirgi gaafachaa turee fi jiru hin jiru. Oromoon
Wayyaaneedhaan takkaawuu kun natti hirrattee jira, kana naaf guuti,
kun najalaa hafee ykn natti xiqqaatee jira isa kana itti naaf dabali
jedheehin beeku, jedhaas hin jiru. Wayyaaneen Oromoofis ta’ee saboota
humnaan weerartee jirtuuf mirga qunxurtee laachuufiif mirgas, hamilees
hin qabdu.
Oromoon bara Wayyaanees ta’ee, weerartoota, gabroonfattoota gita
bittaa Habshaa kaanirraa mirga isaa humnaan irraa fudhatame
qabsaawee deeffachuuf falmaa ture malee takkaahuu balabala isaanirra
ijaajjee kadhatee hin beeku. Qabsoon waggoota 25n darbaniif keessumaa
FXGn baatilee 9n darbaniif finiinaa turee fi jiru kanuma ragaa baha.
Wayyaanees ta’e gabroonfattoonni sana dura turan martuu weerartoota,
gabroonfattoota,saamtoota,
dhufaniidha,Koloneeffattoota.
Kolooneeffataan ammoo aantummaa ummataa hin qabu. Hojiin isaa
biyyaa fi nama kolaneeffate balleessuu qabeenya saamuudha. Wanti amma
Oromiyaa keessatti ta’aa jirus kanuma. Wayyaaneen Oromoo fixaa turte,
fixaas jirti; saamichis daangaa hin qabu. Hojiin isaanii marti aadaa,
afaan, seenaa fi duudhaa Oromoo balleessanii, ilmaan Oromoo qaroo fi
sabboontoota saba isaaniif dhaabbatan hidhanii, ajjeesanii fi biyyaa
baqachiisanii biyya Oromoo dhuunfachuudha. Hojiin qabatamaan amma
wayyaaneen itti jirtus kanuma.
Weerartoota, Kolaneeffattoota akkasii ammoo akkuma biyyoota hedduu
keessatti beekamu lolanii ofirraa ittiisuun bilisa of baasuu malee
daandiin qaxxaamuraa kan biraa hin jiru; jiraatees hin beeku. Kan
mirga hiree ofii ofiin murteeffachuun nama gahu qabsoo qofaadha.
Wayyaaneen tibba kana karaa ergamticha Maqaaf muummee ministrootaa
jedhamu H/Dassaalenyin,karaa ministeera qonnamtii (communication
minister) akkasumas karaa dabballoota ishii holola umrii
dheereeffachuuf nafayyada jettu hololaa jirti.Murni weertuun
gabroonfattuun tun akkuma waggoottan 25n darbaniif ummattoota
impaayeera Itiyoophiyaa, keessumaa ummata Oromoo mirgauumamaan qabu
sarbuun gabroomsaa turte fuunduraafis maqaa mirgoota akkasii fi
akkanaa Oromoof kennina jedhuun bara bittaa fi saamichaa
dheereeffachuuf shurshuraa jirti.
Wayyaaneen ummattoota biyyattii keessumaa ilmaan Oromoo mirga saba
isaaniif falman hidhaa, ajjeesaa, biyyaa baqachiisaa yeroo tokkoo
tokko ammoo mirga ummanni Oromoo uumamaa fi qabsoo isaatiin gonfate
kan akka afaan,aadaa, seenaa fi duudhaa isaa anatu fidee ykn deebise
jechuun akkuma lallabaa turte ammammoo wanti karaa dabballoota
ishii odeessaa jirtu Afaan Oromoo afaan feederaalaa taasiisuu,
Finfinnee keessatti mirga Afaan Oromoo dubbachuu dhugoomsuu, qonnaan
bultoota naannawa Finfinnee jiran kan lafa isaaniirraa buqqa’aniif
mana ijaaruu kan jedhuu dha.
Keessumaa ergamtichi maqaaf ministeera muummee jedhamu H/Dassaalanyi
ennaa waltajjiitti bahee waan jedhi jedhaniin buufu akka dhuma
Fulbaanaa bara 2016 irraa eegalee yeroo paarlaamaan hojii jalqabutti
jijjirama bu’uuraa fiduu fi abbootii aangoo muuduu fi hariyuu ykn akka
IHADG jijjirama guddaa of haaromsuu gaggeessu dubbateera. Ykn
hololeera. Ministeerri kominikeeshinii Tigricha Getaachoo Raddaatiin
hogganamus kanuma irra deddeebi’ee afarsaa jira.Akkuma eenyuufuu ifa
ta’uu danda’utti hololii kun ammoo holola Oromoo qabsoorra jiru
fayyaduuf uumame osoo hin ta’iin, holola qabsoo Oromoo gufachiisuuf,
warraaqsa finiinaa jiru dhaabuun umrii sirnichaa dheereessuuf
hololame, holola damma fakkaatee summiin keessa awwaalameedha. Summii
dammaan makaa akkuma jedhamu sani.
Hololii karaa ergamticha H/Dassaalanysi haa ta’u karaa jaleewwan
isaaniitiin gaggeeffamu kun dhugaa dubbachuuf holola waan haaraa of
keessaa qabuu miti. Gabaabumatti hololli Wayyaanootaa sirba moofaa
kaasseta ykn siidii haaraatti waraabuun tokko jechuutu danda’ama.
Holollii “Afaan Oromoo afaan feederaalaat goona, warra naannawa
Finfinneeetii buqa’aniif beenyaa kaffalla ykn mana ijaarra jedhamu kun
holola umrii bittaa fi saamichaa dheereffachuuf qophaaweedha.
Hololumti kun holola dhugaati,dhugumaaanuu wayyaaneen Afaan Oromoo
afaan feederaalaa goote, qonnaan bultoota Oromoo naannawa Finfinnee
jiraniif kondoominiyeemii ijaarte osoo jedhamee as keessa wanti
haaraan gaafii Oromootiin wal qabatu maaltu jira. Oromoon kan jechaa
jiru, kan qabsoo walirraa hin cinne finiinsaa jiru hiree isaa ofiin
murteeffachuufi, ummanni hiree isaa ofiin murteeffate ykn murteeffatu
ammoo gaafiin afaanii, gaafiin qonnaan bulaas haa ta’u dhimmoonni
biroon achi keessatti deebii akka argatu ni beeka. Dhugaan jirus
kanuma.
Namoonni tarii waan wayyaaneen holotu kun akka waan jijjiramni addaa
dhufeetti fudhatan yoo jiraataniif dursa kan of gaafachuu qaban
Wayyaaneen eenyu,..? waan maal taateef wayyaaneen hiree ummata
Oromoo ishiin murteessit, ykn mirgoota uumamaa fi dimookiraasii isaa
qunxurtee.. qunxurtee har’a kana.. boru san isinii deebise ykn isiniif
deebisuufan jira jetti..? eenyutu Wayyaanee murna weerartuu
Tigraayirraa dhuftee, humnaan biyya Oromoo qabattee saamaa jirtu
qoodduu mirgoota sabootaa, keessumaa kan Oromoo ishii taasiise..?
Afaan Oromoo wayyaaneetu qabsaaweeUmmata Oroomoof fidee…? Manni
qonnaan bultoota Oromoo naannawa Finfinnee jiraniif nan ijaara yeroo
jettu, duraan maaf diigde?
Ilmaan Oromoo Kanneen qayee keenyarraa hin buqqaanu jechuun
wareegaman hoo ….. dhiigni isaanii dhiiga saree abbaa hin qabneeti…?
Kanneen dhiittaa mirgaa sirna kanaa baqatanii galaanaaf gammoojjitti
dhumaniif hoo eenyu itti haa gafaatama…? Keessumaa Ilmaan Oromoo
baatilee 9n darban keessatti qofa Aga’aaziidhaan ajjeefaman kanneen
1000 olitti tilmaamanii fi kumoota kurnootaan mana hidhaatti
mankaraaraniif eenyu kan itti gaafatamu… moo Afaan Oromoo Shaggar
keessatti dubbachuun gumaan isaanii awwaalamee hafa..? Gaafileen
kunneen gaafii akka qoosaatti bira taramuu miti. Maaliif jennaan
Oromoon qabsoo walii gala isa bilisoomsuuf qabsaawaa, du’aa dararamaa
jira malee gafilee amma wayyaaneen deebii itti kennuufan jira jettee
hololtu kana qofaafii miti. Kun waan hin fakkaanneedha; of
gowwoosmuudhasi, ammaan achi amma gaafiin mirga abbaa biyyummaa
ummanni Oromoo irratti wareegamaa jiru galma gahutti sobaa fi
sossobbaa xixiqqoon wanti bira taramu hin jiru. Wayyaanees aangoorra
hin bubbulchu.
Hololuun, ummata Oromoo sobuu fi soossobuuf yaaluun kun gadhummaa
sirnichaa, dhiphuu hamaa keessa seenuu TPLF caalaatti argiisiisuu
caalaa furmaata waaraa hin ta’u. Oromoon kanaan sobamuu fi sossobamus
hin jiru. Qabsaawaan Oromoo kamuus kan hubachuu qabu afaan, duudhaa,
seenaa fi eenymmaa Oromoo akkasumas abbaan biyyummaa qonnaan
bultoota naannawa Finfinnees ta’e gutuu Oromiyaa kan deebii argatu
gaafa Wayyaanee gabroonfattuu fi saamtuun Tigraayirraa dhufte
gateettii ummata Oromoorraa buuteedha. Kan irratti xiyyeeffachuu
qabamus suphaa fakkeessii, holola sobaa saamtuu fi weertuun
gaggeeffamu osoo hin ta’iin, qabsoo keenya finiinaa jiruurratti.
Qabsoo keenya finiinsinee itti fufnaan gaafii maraafuuu deebii waaraa,
furmaati xumuraa ni argama. Kanaafuu qabsoo keenya FXG eegalle haa
finiinsinuun dhaamsa ijoo fi fardiidha!.


text:
Obbo Baqqalaa Garbaa dhukkuba ija isaanii miidhe hospitaala dhuunfaa “Biruh Vision” jedhamu dhaquun akka wal’aanaman hakiimni Hospitaala Minilik ajaja kennuu kaleessa gabaasnee turre.
Garuu, Manni-hidhaa Qaallittii hidhamtoota gara hospitaala mootummaatti malee kan dhuunfaatti hin erginu jechuu isaatiin kan ka’e Obbo Baqqalaan amma illee wal’aansa hatattamaan argachuun irra ture hin arganne jedhu Abukaatoon isaanii.
Abukaatota isaanii keessaa tokko ka tahan Obbo Abdu-jabbaar Huseen akka jedhanitti hakiimni dhaabbata fayyaa dhuunfaa kan hakiimni hospitaala minilik ajajeen ala tahe Hospitaala Mana-hidhaa Qaallittii deemuudhaan ija Obbo Baqqalaa ilaalee jira.
“Kliinika Waagaa” jedhamu irraa dhufan kan Dr. Amaanuu’eel ija Obbo Baqqalaa eega ilaalanii booda wanni irra ga’an isuma hospitaalli Miniliik jedhe waliin wal fakkaataa ta’u Obbo Abdujabaar ibsanii hatattamaan wal’ansa fayyaa hin argatan taanaan midhaa hanga gonkumaa arguu dhabuu akka ga’u Obbo Baqqalaatti himan jedhan.
Doktoorichii Wal’ansa ija bitaa kanaaf qarshii kuma kudhan kan gaafatan yoo ta’u manni hidhaa Qaallitti kana kennuuf hin ehamnee Obbo Baqalaanis lafa hospitaalli Miniliik ajajeen ala dhaquun wal’anamuu akka hin feene ibsanii jiru jedhan.
Gaaffii fi Deebii Gaggeeffame Caqasaa


text:
Labsii Qeerroo Bilisummaa Oromoo waamicha Ajaaja olaanaa WBO Irraa dhihaate hordoofun bahee
(Qeerroo, Waxaabajjii 1/2019) Qeerroon Bilisummaa Oromoo qabsoo siyaasaa gaggeessaa turee dhaaba isaa ABO jalaatti hiriiruun hanga har’aatti qabsoo godheen jijjiiraama biyya tana keessaatti mul’aata jiruuf madda bu’uuraa tahee jira. yeroo kanaattis jijjiiraama siyaasaa idiil addunyaa, afriikaa, gaanfa afriikaa, akkasumaas impaayera Itoophiyaa fi Biyya teenya Oromiyaa keessaatti tahaa jiruu obsaan ilaalaa jirraa. akeekni Qeerroon qabsoo taasiseef sarbaama mirga namoomaa qe’ee Abbaa oromoo kabaaja fi ulfiina dhabdeetti kabaaja horee mirga abbaa biyyummaa akka sabaatti qabnu mirkaneeffannee kabaajchiifatuufi. Haa tahuutii taateewwaan irraa deeddebiin tahaa jiraan hundiyyuu kan faallaa wareegaama oromoon akka sabaatti kaffaalaa turee waan tahaaniif kana immoo callisnee ilaaluuf obsa fixaannee jirraa. waanti amma mul’aataa jiruu kun namootaaf ifa tahuu baatuus nuti Qeerroon bilisummaa oromoo qabsa’oota keenya qaalii abboota qabsoo umurii isaanii qabsoorraatti dabaarsan galateeffachaa, kabaajaa qabsoo keenya hanga galmaan geenyuutti qaama akeeka ABO galmaan gahuuf sochoo’u waliin hiriirree itti fuufna.
addaatti ammoo……………..
Yeroo ajaajni oolaanaan WBO waamicha nuuf dhiyeesse kanaatti gaachaana keenya WBO waliin dhaabbachuun roorriisaa maqaa oromootin nu daraaraa jiruutti xumuura gochuuf Oowwaannaa keenya dhageessiisna. Qeerroon Bilisummaa Oromoo warraaqsa aarsaa qaalii itti kaffaaluun asiin gahee hattoota warraaqsaan jalaa hataamee karaa hin malleetti diinaan oofamaa jiruu aarsaa kamiyyuu kaffaalee akeeka isaa galmaan gahuuf qophii tahuu isiin beeksiisna.
Haala yeroo irraatti QBO haala gataantaraa keessa jiruu kanaatti xumuura gochuuf waamicha Jaallan qaalii ajaaja olaanaa WBO irraa nuuf dhiyaate fudhaannee tarkaanfiitti seenuuf qophii xumuruu keenya gamanumaan isiin beeksiisna.
kanumaan walqabaatee haaloonni tarkaanfii kana akka fudhaannuuf nu kakaasan hangi tokko.
1•waadaan murna biyyaa bulchuun uummaata keenyaaf galaame faalla’uun holoolaaf qofa nutti fayyaadamuun Qeerroon akka uleetti ilaalamee guyyaa rakkoo qofa ergatuuf nutti fayyaadamuun isaanii tuffii guddaa nuuf qabaan agaarsiisa. kanaaf immoo nuti akeeka keenya galmaan gahuuf irree keenya ol kaasna. gaaffii waggaa dheeraaf gaafatamee osoo hin deebisiin holoola biraa Obbooleessa hangaafa Qeerroo kan tahee qaama keenya WBO irraatti oloola oofaamu dura dhaabbachuuf of qopheessina.
2• Qaamni biyyaan bulcha ofiin jedhuu waggoota 28f Saamiicha uummaata oromoo irraatti raawwatee ammaas itti fufuun cinaatti erga waggaa tokkoon asii immoo maqaa jijjiiraama jedhuun uummaata gowwoomsaa ajjeechaa saamichaa fi buqqaafamuu nurraatti gaggeessuun duubaan ammoo saboota biroo qabeenya keenya dhaalchisaa waan jiraaniif kanarraa uummaata keenya baraaruuf tarkaanfii kamiyyuu fudhaachuuf kaanee jirraa.
3• gaaffii bu’uuraa qabsoo uummaata oromoo karaa maksuun ukkaamsanii inumaayyuu hiraarsa itti fufaa jiruu. hidhaamtoota achii buuteen isaanii dhabaame nutti himuu jennee osoo eegnuu, dabaalataan butaanii ukkaamsuun itti fufee jiraa. kanaaf immoo Qeerroon gochoota uukkaamsa fi zaliilii mootummaan nurraatti raawwataa turee har’aa akka as nutti deebi’uuf hin heeyyaamnu. kana duraas ni dhaabbannaa.
4• Waraana bilisummaa oromoo WBO waliin karaa nagaan xumurra jedhee waadaa ertiraatti galee haaluun lola labsuun isaa nageenya kan hin feene shoroorkeessaa tahuu isaa nu agaarsiisa. kanaas bosoonaa fi qilleensa oromiyaa summiin faalaa jiraachuun isaanii ilmaan oromoo WBOtti lolaa banuun isaa egeree oromoo gaaffii jala kan galchuu waan taheef shira mootummaan abbaa irree nurraatti raawwataa jiruu ni balaaleeffanna. walumaa galaatti qonnaan bulaan, daldalaan, hojjaataan, hayyoonni, beektoonni, artiistoonni, beektoonni fi
qabsa’oonni sirna kanaan waggoottan biyyaa ari’aatamaa hidhaamaa ukkaamfamaa ajjeefamaa fi saamamaa, akkasumaas jiraa gubaataa turree yeroo kanaatti sirna kana ofirraa qimmiiduun adaabbii dhumaa adaabuu qabna.
5• gaaffiin mirga hiree murteeffannaa oromoo akka kabaajamuuf akkasumaas sirna waggaa 30tti dhiyaatuuf nu hiraarsa jiruu kanaatti xumuura gochuuf Qeerroon waamicha ajaaja olaanaa WBO dhagaahuun waamicha kanaaf fiincila maayii Garbummaa labsee jiraa
======================
QBO akka daraan jiraatee kabajaa kaleessa ummata keenya irraa diinni mulqe deebifnee uummaata keenya goonfachiifnu yeroo kamiiyyuu caalaa murteessaa ta’uu hubatuun dhalli oromoo kamuu bakka jiruu fiincila waamame irraa hirmaatuun kaayyoo abbootii fi akaakilee kiyyaa galmaan gahiinsa Isaaf, haa wal jalaa howwaannun waamicha QBOti.
Injifannoon uumnaata Oromoof.
Laabsii Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Waxabaajjii 1/2019


text:
Eebba Oromoo Kutaalee Oromiyaa garagaraa
Eebba yeroo Eebbisan qabxii garagaara qaba.
- Seensa
- Gaaffiii nagaa
- Hawwii jiru uumama siidaa godhatanii ibsuu fi
- Xumura.
Qabxileen kun hundinuu namni eebbisu sunii fi warri jalaa qaban waan jedhan qaban; seeraa fi naamusa mataa isaatiis qaba.
1) Inni duraa Waaqa waamaniitu galateeffatu
2) Nagaa yeroo gaafatan– Maatii, Hortee fi badhaasa uumaa tartiibaan gaafatu, warri jalaa qaban Nagaa jedhanii deebisu! Dhumarratti nagaan kan waaqi, galata jedhu.
3-ffan hawwii fi abjuu qaban, uumamoota
siidaadhan ibsatu. Warri jalaa qaban, leel jedhanii
deebisu. Leel jechuun, waan jedhame guutee akka leelee
qabatee haa raagu, jechuudha jedhu maanguddoonni.
4) 4) Xumura irratti, gaaffii gaafatu,
Afaan kuni, afaan maali?
Afaan Waaq
Kana maaltu jedhe?
Waaqatu jedhe
Amma natti muldhisen eebbise
Kan hafe inni itti haa guutu
Gadaan Roobaa gabbina
Gabbisi yaa waaq
Gabbisi yaa Waaq
Oofkali jedhu
[pt_view id=”a35503d5so”]


text:
Imaanaa Jaalalaa – Asoosama Gabaabaa
Kutaa – Afur
Borumtaa isaa barfadheen dhufe. Hirriba halkan qe’ee koo lagatee bule gara barii sossobatee na fudhatee sokkerraa kanin wareeree ka’e iyya bilbilaatiini . Duquqquuma keessa ta’ee ija sukkuumachaan kaase.
“Heloo!”jette na dursitee. Siddisee dha .
“Heloon”jedhe . Uffata halkanii ofirraa darbadhee ka’een lafa ijaajje.
“Roobale nagaa dha mitii? Biiroo maaliif akka hin galle si gaafachuufin bilbile!”.
Barfachuun koo naa gale .
Maaliifuu haa bilbiltu.Arrabsoodhaan dhukkee na irraa kaasuuf otoo naa qaacilteeyyuu anaaf sagalee ishee dhaga’uun eebba kamuu naa caala . Iji koo ariitiin yoo wal gadhiisee ifa duraan hin qabne gonfatu natti dhaga’ama. Maashaan koo annisaa horatanii yoo utaaluuf qoqophaa’an natti beekama .
“Dhiifama! Dhufaan jira!”jedheen cufe. Nan utaale. Otoo namni dhaabbatee dhimma koo kana yaadaan qabu jiraatee waan muudamni ministeerummaa naa kenname malee nama sagalee intala jaalallee qabduu qofa dhaga’uun akka jabbii silga quuftee burraaqxuu lafa dhiphisuu, intala nama adda biraaf ifa taate irraa gaaddidduu ishee gaaddifachuuf dhama’u godhee na hin hubatu. Ariitiinan kofoo koo gatantaraa ofitti diree, shamizii keessa danqaree,fuula koo bishaaniin dhuubee ba’e.
Yoon waajjira ga’u yeroo hojii idileerraa sa’aa tokkoof walakkaa barfadheera. Dafqi bobaa jalaan na xuruuruu eegaleera. Siddiseen akkuma kaleessaa,akkuma tibba darbee ,akkuman guyyaan jalqaba ishee argee miidhagdeetti… Isa durii caalaayyuu!
“Eessa bulteetu?”jette asaastee kolfa ukkaamaamaa .Seeqee callisuurra kan darbe homaa afuura hin baafanne.
“Si yaadaan bule!”jedhuu?anatu of gaafate.
“Yoo arrabsitee na salphistewoo ?” ofumaafin deebise.
“Boo isallee dhiisi…salphina ati ofirratti raawwatte caalaa? Otoo jaallattuu jaalalaa kee otoo itti hin himiin afaan bantee otoo ilaaltuu cululleen “qalam!”si duraa hin goonee? Isa dhiisiitii …ammas qaawwi xiqqoon yoo jiraatte hin beekaniiti dubbii mataa itti galfata taatu dubbadhu! Jedhi kaa …jedhi malee! Dabeessa wayii!”jedhee sammuun kokkee yaadaatti na hudhe.
“S..i..yaadaan bu…le!”sagalee ulfaataa hoollannaan hogganun of keessaa darbadhe.
” Jettaam!”jettee gara hojii isheetti deebite. Isheef jechi kun qoosaa dha. Anaaf garuu ciiniinsuu dubartii lakkuu da’uuf miixattee obbaafattee irra hin xinnaatu.
Mallatteessee yoon teessuma kootti deebi’uuf jedhu. Obbo Waaqjiraan biiroo isaaniitti akka na barbaadan natti himte jennaan korojoo koo minjaala koorra kaa’ee qaxxisaa dhaqe. Yeroo hojii kabajuu baannaan adabbii isaan fudhatan hamma hojii irraa akeekkachiisa tokko malee ariisisuu akka ga’u guyyaa waliigaltee mallatteessine waan natti himamee tureef onnee naasuun tarsa’uuf jettu sossobaan ol seene.
Harka fuudheen taa’e.
“Sila si barbaadnaan hin galle naan jedhani. Maali nagumaanii?”
“Dhiifama …hirribatu na injifate!”
“Rakkoo hin qabu! Dargaggeessi hirriba hin quufu jedhani!”jedhanii takka qasa’ani. Kolfi isaanii surraa qaba.
Anis gargaareen kolfe.
“Maaliifin si barbaade seete….Hojii keetti dhugumaan booneera. Nama waadaa isaa kabaju taateetta. Kana yaadaan qabee …Gara Baalee-Roobeetti si erguufin jedha. Torban tokkoof hojjettoota keenya damee sana jiran leenjii akka kennitun barbaade!”
Dhugumaan natti hin tolle. Magaalaa ala ba’uu koo otoo hin taane dhangaa guyyuu afuurrii fi lubbuun koo sooratan honga’uu kootu yaaddoo natti uume.
“Maal yaadderee Roobale?”jedhanii hirriba yaaddoo keessaa na dammaqsani.
” Qofaa kee miti kan deemtu …Birraa fi Siddiseenis ga’ee hojii waan qabaniif si waliin imalu. “yoo jedhan gurra koo hin amanne. Waan cooma jaalalaa muranii afaan na kaa’an natti fakkaate.
“To(o)le! Natti tola!”jedheen galateeffadhee ba’e. Balbala cufee duubaan itti hirkadhee dhaabbadhe. Kolfi na cinqe. Gammachuun suuqa ture ilkaan koo kolfa jaalalaa dharra’eruun hammate. Harka koo aboottadheen “Yes!”jedhe.
Itti fufa
© Mootii A


text:
Restoring Oromummaa: Irreecha Malkaa 2017 celebrated in Mandii, Mana Sibuu, Wallagga, Oromia after 88 years October 16, 2017Posted by OromianEconomist in Irreecha, Irreecha Birraa, Irreecha Oromo, Irreessa, Uncategorized.
Tags: Africa, Irreecha (Oromo Thanksgiving), Irreecha 2017, Irreecha Birraa 2017, Irreecha Malkaa 2017 at Mandii, Malkaa Ogiyyoo, Manaa Sibuu, Mandii, Oromia, Oromo, Qilxuu Kaarraa, UNESCO world Heritage
2 comments
Kabajin ayyaana Irreecha Birraa kan bara 2017 (6411 ALO) Oromiyaa bakka adda addaatti itti fufee jira. Haaluma kanaan Mandii, Mana Sibuu, Wallaggaa dhihaatti haala bareedan Onkoloolessa 15 bara 2017 kabajamee oolera. Iddii bara 1929tii barana deebi’ee Malkaa Ogiyyootti irreeffatame. #Irreecha2017
Onkoloolessa 15 Bara 2017 Malkaa Raachaa, Jalduutti haala gaarii irreenfatamee oole.
Dabalataan kana caqasaa Kan Makkoo Bilii
Akkasumasi Irreechi Haraa Basqaatti kbajameerra.
Irreecha 2017 also celebrated in Nairobi, Kenya. https://www.facebook.com/Dhabassa/posts/10213042531129674
Suuran gadii kun kan Odaa Bulluq


text:
Duulli Imaama Masjid al-Aqsaa hiiksisuu irratti xiyyeeffateTurkiyaa keessatti jalqabame
Gamtaan Ulamaa’ota Addunyaa, Isra’eel Imaama Masjid al -Aqsaa Shekh Ra’ed Salah mana hidhaatii akka gad dhiiftuuf duula jalqabuu beeksise.
Duula guyyaa hardhaa Turkiyaa magaalaa Istaanbul keessatti jalqabame kana, Activistoonni Falasxiin, Lubnaanii fi Urduun kan geggeessan tahuu Aljaziiraan gabaase. Duulli kun Isra’eel cunqursaa lammiilee Falasxiin irratti adeemsiftu akka dhaabduuf dhiibbaa godhuuf yoo tahu, keessattuu Masjid al-Aqsaa too’achuudhaaf yaalii godhaa jirtu balaaleffatudhaaf.
Hoogganaa Gamtaa Ulamaa’ota addunyaa kan ta’an Dr Yusuf Alqardaawii baniinsa duula kanaa irratti argamuudhaaf Dohaa irraa gara Istaanbul kan imalan yoo tahu, Isniina galgala haasawa godhuuf kan karoorfatan tahuu gabaasni kun ni mul’isa.
israa’eel ji’a Adoolessaa keessa Masjiidal al Aqsaa too’achuudhaaf yaalii taasisaa turte fashaleessuu keessatti Shekh Ra’id Salah mormii lammiilee Falasxiin adda durummaan hoogganaa turan. Kanuma hordofuudhaan Mootummaan Israa’eel mana hidhaatti kan isaan darbe tahuun ni yaadatama.


text:
Maaster Plaanii kan magaalee addaa Oromiyaa Finfinnee jala galcha - jedhame mormuuf kanneen hiriira nagaa ba’an barattoota Oromoo irratti tarkaanfii humnoota mootummaan fudhatame - jedhan ajjeechaa, reebichaa fi hidhaa mormuudhaan as Washington DC kanneen jiraatan miseenonni hawaasa Oromoo Roobii dabre irraa eegalanii nyaataa fi dhugaatii lagachuun mormii dhageessisaa jiran.
Mootummaan Itiyoophiyaa lammiiwwan isaa irratti miidhaan geessisu hammaatee itti fufee jira- kanneen jedhan – miseensonni hawaasa Oromoo kun masaraa Waayit Haawus fuulleetti nyaataa fi dhugaatii lagachuun mormii geggeessanitti kanneen hirmaatan namoonni gara soddomaa ta’an, kaayyoon isaanii miidhaa uummata isaanii mudataa jiru mootummaa Ameerikaa fi addunyaatti beeksisuu ta’uu dubbatan.
Naannoon Masaraa Waayit Haawus bakka tuuristoonni itti heddummaatan waan ta’eef, ergaa keenya lammiwwan Ameeikaa qofa otuu hin taane tuuristoota biyyoota Addunyaa adda addaa irraa dhufanii fi falmitoota mirga dhala-namaa dhaqqabsiifannee jirra – kanneen jedhan – mormitoonni kun, “hedduun isaanii suuraa keenya kaafatanii, barreeffama nu irraa fuudhanii, akka mootummoota biyya biyya isaanitti beeksisanii fi nu waliin dhaabatan waadaa nuuf seenanii jiran”. Qindeessitoota mormii kanaa keessaa, akkasumas, hirmaattota keessaa haga tokko dubbisnee jirra.


text:
To search the site please enter a valid term
New Search
If you are not happy with the results below please do another search
Nu argadhaa!
L.S.P: 80078
Finfinnee
Itiyoophiyaa
Toora Intarneetii: www.eotcmk.org/ao
Barreeffamoota haaraa
- “Soomaan, boo’ichaa fi wawwaachuudhaan gara Kootti deebi’aa” Raaj. Iyu 2:12
- “Wareega koo siif nan baasa.” Faar. 65:14
- “ወኢትርስዑ ተቀብሎ ነግድ እስመ በእንቲአሁ ቦ እለ ከፈሎሙ ከመ ይትቀበሉ ነግደ መላእክት እንዘ ኢየአምሩ፡፡ Keessummoota simachuu hin dagatinaa haala kanaan namoonni tokko tokko osoo hin beekin Ergamoota simatanii jiruutii” Ibro. 13:2
- Miidhama Naannoo Oromiyaatti Kiristaanota irra gahe ilaalchisee Yaadachisa Waldaan Qulqullootaa kenne
- Ajjeechaa mucaa keenya Haacaaluu Hundeessaa sababeeffachuun naannoo Oromiyaa godinaalee tokko tokko keessatti dhiibbaa qindaa’een Ortodoksoota miidhaman gargaaruu fi deebisanii dhaabuu ilaalchisee ibsa Mana Kiristaanaa Ortodoksii Tawaahidoo Itiyoophiyaa irraa kenname
- Yeroo lama kan koo taate
- “Ragaa Baatoota Koo taatu.” H.D.B. 1:8
- Amma garuu Kiristoos warra du’an hundaaf angafa ta’ee du’aa ka’eera” (1ffaa Qor. 15: 12-32)
- Caamsaa 11 Yaadannoo Boqonnaa Qulqulluu Yaareed
- “Seera Kiristoos raawwadhaa!” Gal 6:2
Hojii kee hojjadhu! (Eebbifamoo Abbaa Gorgorewoos)
Tokkoon tokkoo namaaf Waaqayyo hojii kenneera. Hojii sana hojjachuun immoo gahee abbaa ti. Odoo danda’e, hojii isaa sana gufachiisuun immoo hojii diyaabiloosii dha. Dhugaan jiru, akkuma Waaqayyo hojii kana siif kenneen, seexanni immoo si gufachiisuuf yaala. Waan gar-malee namatti miidhagu sii fiduuf carraaqa. Abdiiwwan fooniitiin si sossobuu danda’a. lolaa hamii gar-malee dhangalaasa. Barreessitootni akka si gaafataniif, namootni bebbeekamoos hammeenyaan akka sirratti dubbatan ittiin fayyadama. Philaaxoos, Heeroodsi, Hannaa, Qayyaafaa fi k.k.f. hundumtuu sirratti ijaaramu. Ati garuu, murtii cimaan inaaffaa Afuurawaa hin worraaqneen dhumarrattis; “Akkan hojjadhuuf hojii naaf kennite xummure. Amantaa koos eege.” jechuuf hanga dandeessutti kaayyoo jireenya kee fi galma uummamteef sana duuka bu’i.
Eebbifamoo Abbaa Gorgorewoos 2ffaa
Duree Phaaphaasota Shawaa 1932-1982 B.A


text:
Godina Harargee Bahaa aanaa Gursum araddaa Kaasaa Oromiyaa keessatti har’a Liyyuu Poolisiin uummata irratti haleellaa raawwateen namoonni du’anii fi madaa’an jiraachuu jiraattonni fi waajjirri kominikeeshinii aanichaa ibsaniiru.
Buufata fayyaa Gursum kan magaalaa funyaan biraa keessatti namoota madaa’an kanaaf wal’aansa kan kennan Ogeessa wal’aansa fayyaa akka jedhanitti namoota rukutamanii madaa’an keessa bulchaan araddaa jiraachuu nuuf ibsan.
Waajjira kominikeeshinii aanichaatti itti gaafatamaan waajjira kominikeeshinii aanaa Gursum obbo Ibraahim Aliyyii namoonni du’an afur kan madaa’an immoo 18 ta’uu dubbatan.
Gama biraan immoo gidina shawaa bahaa bulchiinsa magaalaa Adaamaa keessatti har’a manni seeraan ala ijaarame mootummaan diiguu isaan walitti bu’iinsa uumameen namni tokko rasaasaan rukutamuun aarii uummataa qabsiisuu dubbatan.
Walitti bu’iinsi kun uumamuu fi nama rukutame jedhame kan ilaaleen waajjirri isaanii quba qaba yoo kantiibaan magaalaa Adaamaa aadde Adaanech Hababee gaafatamanii quba qabaachuu isaanii fi namni tokko humna poolisiin rukutamee madaa’uu nuuf mirkaneessaniiru.


text:
Hayyonni Saayinsii Yunivarsitii Pittsburg keessaa qorannaa haaraa gaggeessan vaayrasii HIV dhabamsisuuf abdii jiru jabeesse. kunis dawaa vaayrasii HIV qaama keessaa guuttuummaatti dhabamsisuu danda’uu argachuutti nama geessaa jedhu. Hayyonni saayinsii kun Qorannaa hatattamaan hojjatamu, gatii fi haala salphaan vaayrasii HIV irratti gaggeefamu argatan.Qorannaan kunis TZA jedhama.
Kunis vaayrasii HIV kan wal horuu danda’uu qaama keessa yoo jiraate kan agarsiisuu dha.Kana malees vaayrasii riphee qaama namaa keessa jiraatu meeqa akka ta’e baruuf gargaara.Malli qorannaa kanaa vaayrasii riphee jiru akka mullatu gochuun dawaa amma hojii irra olaa jiru ennaa fudhatan akka ajjesuu gochuu dha.
Gama kaaniin dhukkuboonni Baakteriyaan dhufan dawaa Antii Baayotiiks (Anti Biotics? Jedhamuun fayyuu dadhabuun addunyaa irratti rakkoo guddaa uumaa jira.Qorannaa dhiyeenya kana Kaaliforniyaa keessatti gaggeeffame dawaa eega hojjatamee hojii irra oole Vaankoomaaysin(Vancomycin) jedhamu waan irraa hojjatamee foyyeessuun humna fayyisuuf qabu akka dabaluu gochuu danda’anii jiru. Dawaa haaraa hojjachuu manna isuuma jiru jajjabeessuu ta’uu issti.


text:
Ruwaandatti Gareen Maaraa (Mara Group) jedhamu Qafoowwan bilbila ammayyaawaa gosa lama ‘Mara X’ fi ‘Mara Z’ jedhamu Wixata kaleessaa Baname. Qafoon bilbila Ammayyaawaa yeroo jalqabaatiif Afrikatti oomishames jedhameera. Qafoon bilbilaa Afrikaa biyya Ruwaandatti Oomishame kun Pireezidaantii biyyattii kan ta’an Prez.Pool Kaagaameen bakka argamanitti hundeeffameera. Kanaanis Qafoo jalqabaa ‘Made in Africa’ kan tahee fi Guddina biyyattiin gama Tekinoolojiitiin agarsiisaa jirtu fuulduratti tarkaanfachiisuuf gahee olanaa qaba jedhameera.
Qafoowwan ‘Mara X’ fi ‘Mara Z’ Sirna dalagaa(Operating System) dhaabbata Google kan ta’e ‘Android’ kan fayyadamu yommuu tahu, Gatiin Qafoowwan kanneenii tartiibaan naannoo qarshii 5,700 Birr ykn $190 (175,750 Rwandan francs) fi Qarshii 3900 ykn $130 (120,250 Rwandan francs)ti jedhameera.
Dhaabbatichi kan waliin dorgomuuuf jedhu Dhaabbilee gurguddoo Idil-Addunyaa kanneen akka Samsung kanneen qafoo ammayyawaa hanga gatii gadi bu’aa hanga Qarshii 1000 Birr ykn $37(35,000 Rwandan francs) fi 1500 Birr ykn $54 (50,000 Rwandan francs) dha kan jedhe Gabaasa Rooyitars. Hoogganaan olaanaan Garee Maaraa(Mara Group CEO) kan ta’e Ashiish Taakkar akka jedhutti- ‘Qafichi kan oomishameef Maamiloota fedhii isaaniitiin qafoo qulqullina olaanaa qabu barbaadaniif’ jedheera.
‘Kun Dhaabbata Oomimishaa Qafoo bilbila Ammayyaawaa isa jalqaabaa Afrikaati.’ jechuun Rooyitarsitti kan hime hooggantichi yeroo Pireezidaantii biyyattii Pool Kaagaamee wajjiin dhaabbaticha daawwachaa turanitti.
Dhaabbileen kanneen qafoo Ammayyaawaa walitti hidhanii raabsan yeroo ammaa Egypt, Itoophiyaa, Aljeeriyaa, Afrikaa Kibbaa haa jiraataniiyyu malee Qaamolee barbaachisu biyyoota biraarraa akka seensisan hime hooggantichi.
‘Nuti Dhaabbata Jalqabaati, Qafoo oomishuu qofa osoo hin taane Qaamolee keessoo(Motherbords, sub-boards fi gocha hidhata keessoo(entire process) ofumaa oomishna.’ jedhe itti dabaluun hooggantichi. ‘ Qafoo tokko keessa qabiyyeewwan 1,000 oltu jira.’ Taakkar Dabalees ‘ Baasii Mil.$24 kan baasaniifi guyyatti ammoo 1200$ galchuuf’ jedha.
Waliigalteen raabsii daldalaa kan eegalu Adoolessa(july) bara dhufu, hawaasa Bil.1.3 waliiti hidhuufi sochii daldalaa 3.4 Kitila(trillion) uumuuf karoorfateera. Haata’uuyyuu malee ammallee fiixxee jalqabbii irra kan jiruufi gatiin dhiyeessiiyyuu kan sirnaan lafa kaayamee miti.
Pireezidaantii biyyattii kan ta’an Prez.Pool Kaagaameen akka jedhanitti “Qafoon kun Fayyadamummaa Qafoo ammayyaawaa biyyattii keessatti yeroo ammaa naannoo dhibbeentaa kudha shanii(15%) irra jiru akka olkaasu abdiin qaba” jedhaniiru. Dabalaniis, “Hawaasni Ruwaandaa amma duras qafoo ammayyaawaa fayyadamaa jiru, garuu dabalataan kakaasuu barbaadna. Qafoon ‘Mara phone’ oomishamuun hawaasa keenya hedduuf miirri abbummaa akka itti dhagahu taasisa.” kan jedhan Pireezidaantii biyyattii kan ta’an Prez.Pool Kaagaameedha.
Gabaasni kan Rooyitars, kan Afaan Oromootti hiike oroict.com dha.


text:
“Rakkina Qabsoo keessaa qabsoon irra aanna” “Rakkina qabsoo keessaa qabsoon irra aanna,”
jechuun J/ Bultum Biyyoo KHR fi I/A/HD ABO hubachiisan. J/ Bultum kana kan hubachiisan ilmaan Oromoo Oromiyaa bittaa halagaa irraa ittisuu fi eega bittaa kana jalattis kufamee boodas warreen warregama kaffaalan gootowwan ilmaan Oromoo mara yeroo itti yaadatamu ture. Ebla 15, guyyaa yaadannoo gootowwan Oromoo yaadachuuf Melbourne, Australia Ebla 12, 2015 bakka hooggantonni ABO, qondaaltonnii fi miseensotni ABO, akkasumas Hawaasti Oromoo hedduminaan irratti argamanitti sirna ho’aan kabajamee ooleera.
Wareegama yeroo jennu kaan lubbuu isaa bakka bu’aa hin qabne dirree qabsootti, mana hidhaatti, lafa baqaatti, kaanis qabeenya isaa fi maatii isaa dabalee wareegaa as ga’e hundaati jechuun J/ Bultum ibsuun kun hundi mirga ilmaan Oromoo kabachiisuu fi Oromiyaa walaba adunyaa keessatti beekamtu gadi dhaabuuf wareega kaffalamaa as ga’edha jedhaniiru. Wareegamni kun kanneen jalaa ol dhufaniif waa hambisuuf akka taate ni hubatama. Yeroo ammaa sochii dargaggoonni Oromoo bobaa diinaa jala taa’anii gochaa jiran yaadachuun yeroo ammaa qabsoo waldhaalsisuutu ifatti muldhata. Biyya alaa kanatti ammoo qabsoo mitii aadaa ofiituu waldhaalsisuun ulfaataa ta’ee muldhata. Kanaaf uummanni keenya dararaa diinaa jalaa of baraaruuf jecha biyya adda addaa keessatti faca’anii jiran qabsoo bifa hundaa gaggeessuuti irraa eeggama jedhaniiru.
J/ Bultum itti fufuun bara darbe kana sochii WBOn goleelee Oromiyaa bakkoota hedduutti lukkeelee fi qubsuma diinaa irratti fudhachaa ture fi jiru, sochii dargaggoonni Oromoo, Qeerroon biyya keessaa gaggeessaa turee fi itti jiru biyya keessaa qabsoo Oromoo kan daran jabeessee fi wareegama gootowwanii ol kaase ta’uun ni hubatama. Kun akeekni xurree qabsoo ABOn bu’uureffamee fi itti jiru uummata Oromoo biratti fudhatama argatee wareegamni inni mirga isaa kabajiifachuuf kafalaa jiru sirrii akka ta’e mirkaneessa. Kanaafuu “Rakkina Qabsoo keessaa qabsoon irra aanna” waan ta’eef bittaa halagaa jalaa baanee bakka yaadne sana ga’uuf wareegama bifa hundaan barbaachisu kafaluuf Oromoon marti qabsoo of qopheessuu qaba jedhaniiru. Yaadannoon Guyyaa gootota Oromoo gootowwan hoogganoota ABO ta’an osoo imala qabsoof gara Somaaleetti bobba’aa jirani shiftoota harcaatuu waraana Somaalee harkatti kufuun bakka “Shinnigaa” jedhamutti wareegamuu irraa eegalee akka yaadatamu ABOn murteessee dirree qabsootti kabajamaa turuu isaa fi har’a gootowwan qabsoo irratti ijaarsa ABO duras ta’ee hanga guyyaa har’aatti wareegamaa jiran ittiin yaadachuuf uummanni Oromoo marti biyya keessaa fi alaa, dirree falamaa WBO biratti osoo hin hafin kabajamaa jiraachuu isaa kan ibsan ammoo J/ Gaashuu Lameessaa MGS fi Birkii Beeksisii fi Odeessii ABO biyya alaati. Hoogganoonni kun amantiin, naannoon, gandaan, dandeettii fi beekumsaan osoo wal hin qoodin irbaata ibidda shiftoota kanaa ta’uun boolla tokkotti yeroo owwaalaman tokkummaan Oromoo mirkaneessuun qabsoo nu dhaalchisanii darbuu mirkaneessa jedhaniiru. Egasiis wareegamni ilmaan Oromoo hin dhaabbanne, diinni nuuf rafee hin bulle, “Sibiilaan sibiila…” akkuma jedhan har’a diinni nu qabee jiru Oromootuma Oromoo irratti bobbaasee keessaa fi alaan wal ficisiisaa waan jiruuf Oromoon dammaqee gara mirga isaa tikifatuutti deebi’uu qaba jedhaniiru. Dabalees ABO dhiibbaa keessaa fi alaa kana hunda danda’ee qabsoo hidhannoo, siyaasaa fi diplomaasii bifa hundaan diina irratti gageessuu itti fufee waan jiruuf uummanni Oromoo miseensota ABO qofaa irratti ilaaluu osoo hin taane akkuma kanaan duraa amma illee qabsoon kun kooti jedhee daran jabaatee cina dhaabbachuu qaba jedhaniiru.
Akkum aadeffatame eebba maanguddoon kan eegale sagantaan guyyaa kanaa dungoo yaadannoo wareegamtootaaf qabsiisuun faaruun alaabaa Oromoo itti fufe. Darbees Dura taa’aan ABO Konyaa Victoria J/ Abdataa Hoomaa keessummoota kabaja guyyaa kanaa irratti aragamaniin baga nagaan dhuftan jechuun haasaa gabaabaa godhanii jiruu.
Kana malees miseensaa fi Hawaasa keessaa namoonni muuyxannoo fi yaadannoo jireenya isaanii keessatti dabarsan yeroo ibsan, qooda dubartoonni keenya qabsoo keessatti qaban bakka guddaa qaba kan jedhan Obbo Mohamed Harunidha. Yeroo ammaa Tokkummaa! Tokkummaa! jechuun faarfamu yoo tokkummaan kaayyoo hin jiraanne faaruu ta’ee hafa, kaleessa Ethiopia
dimokiratessuuf goonni Oromoo hin wareegamne, wareegamni ilmaan Oromoo diina Oromiyaatti dhufee lafa isaa, qabeenya isaa, humna isaa fi dandeettii isaa saamuuf itti bobba’e of irraa kaasee bilisummaa Oromoo fi Oromiyaa walaboomte sirna dimokiraasii gadaan bultu gadi dhaabuuf kan jedhan Obbo Mohamed Haruni kun ammoo afaan qawwee malee hin argamtu jedhanii seenaa gootowwan wareegamanii yaadachiisaniiru.
Itti aansuun yaada isaanii kan ibsatan J/ Foozii H/ Bushura H/ Adam yeroo ta’an maqaa Jaallewwan Oromummaa isaaniif jecha harka diinaatti lubbuun isaanii dabarte, rasaasaan alatti kan diinni osoo lubbuun jiruu biyye itti garagalchan, mana hidhaa fi toorcheraan hiraarsee ajjeese yaadatanii kana of irraa hambisuuf Oromoon qabsoo isaatti jabaachuu qaba, namuu bifa danda’ameen akka bira dhaabbatu gaafataniiru. Karaa biraa kaayyoo kaleessa gootowwan keenya itti wareegaman bakkaan ga’uu dhabuun keenya dararaan Oromoo har’aa akka itti fuftu godheera kan jedhan Obbo Abdulfattaa Awwadaay turani. Itti fufuunis Tigreen lafa Tigray irraa fiddee hiraafii waan jirtu fakkeenya har’a ilmaan Oromoo tokko tokko “kaleessa diina baqannee biyyaa baane” jedhan osoo dhiigni ilmaan Oromoo mirga Oromootaa kabachiisuuf dhangala’e hin qoorin biyyatti deebi’uun lafa abbaa isaanii diinaa wajjin qircachaa jiran arguun baay’ee nama gaddisiisa jechuun haala jireenya gadadoo uummata keenya biyya keessaa yeroo ammaa fi Oromoota biyya alaa irraa galanii diina cina bu’uun saba Oromoo saamaa jiranii gaddaan yaadataniiru.
Bilisummaan dhalanne, bilisummaa diinaan sarbamne sana xurree Gootowwan Oromoo qabsoo irratti wareegaman kaleessa faana buunee deebisnee gonfachuuf qabsoo irraa boodatti hin deebinu jechuun kan ibsan ammoo Aadde Sa’adaa Aammee dura teessuu waldaa dubartoota “Kaayyoo” ti. Ayyaana yaadannoo guyyaa Goototaa Oromoo magaalaa Melbourne, Australiatti kabajame kana irratti dura teessonni hawaasa Oromoo Obbo Yaadataa sabaa /Jaatam/ fi Obbo Warqinaa Dhiinsaa wal duraa duubaan haasaa godhan keessatti dirqamaa fi ga’ee hawaasa Oromoo biyya alaa ibsuun hanga qabsoon Oromoo gootowwan keenya itti wareegaman bakka ga’utti boodatti hin deebinu jedhaniiru.
Kanaafuu garaagarummaa diinni nu keessatti uume kana irra aanuun, tattaaffii sochii diinaa yeroo ammaa maqaa “dhimma diaspora jedhuun” nufacaasuuf deeman kana illee dammaqnee of irraa ittisuuf tokkummaa keenya jabeeffannee afaan tokkoon diin dura akka waliin dhaabbannu waadaa keenya haaressina jedhaniiru. Sagantaalee kana giddu gidduutti seenaa gootowwanii faarsuun haala qabsoo Oromoo fi jireenya hawaasa keenya biyya alaa kana irratti kan xiyyeeffate walalooleen adda addaa dhiyaatuun uummata ayyaana kana irratti argame bohaarsaa oolaniiru. Xumura irrattis gumaacha deggersa QBO fi WBO arjoomuun, caalbaasiileen adda adda dhiyaatee tin’isa qabsoof akka oolu ta’eera. VCDn WBO dhiheenya gabaa irra oole caalbaasiif dhihaatee maallaqa gudda kan argamsiise yeroo ta’u gurgurtaaleen adda addaa dhiyaatanii tumsa QBO akka oolu ta’eera. Injifannoo Uummata Oromoof! Gadaan Gadaa Bilisummaati! Koree ABO Konyaa Victoria, Australia


text:
Magaalaa galma mootummaa Somaaliyaa Moqadishoo keessatti Sambata darbee galgala bombiin kokolaataa irratti camadamee dhohuun yoo xiqqaate lubbuu nama 80 galaafatee jira.
Dhaabbatii basaasaa kan Somaaliyaa balaa kanaaf biyya maqaan ishee adda hin baafamne tokko himatee jira.Fixiinsa Muddee 28 bara 2019 uummata Somaalee irratti dhaqqabeef biyya alaa tokkoon kan qindeeffame jedhamuun gabaasa kan jalqabaa hogganoota biyyattiif dhiyeessanii turan irraa adda.
Biyya balaa kana keessaa harka qabdii jedhan maqaa hin dhoofnee akkasumas raga sana dhugoomsuu ifa hin goone.Himatii kun Ibsa mootummaan Federaala Somaaliyaa duraan baase waliin wal morma.
Prezidaantiin Somaaliyaa Mohammad Abdullaahii Farmaajoo gaafa Sanbataa balaa kanaaf garee Al-Shabaabtu siviloota ajjeesa jechuun komatanii turan.Al-Shabaab diiguu malee Ijaaruu hin beekuu uummataa fi ijoollee Somaaliyaa galaafata jedhan.


text:
Afrikaatti nama harka 75 eletirikii abdatan hin qabne harkii 85 ammoo tana argachuu dhiisii ittuu hin dhihaatu. Biyya haga tokkotti ammoo elktirikiin hammaachaa jireenna namaa harka shan faan diqqeessiti.
Baaddiyaa biyyoota Afrikaa Gammoojii Sahaaraatii gadii jiran jahatti ammoo nama miliyoona 240 ibsee hin qamne. Awurooppaa fi Amerikaan faan ammoo guddoo bisiti.
Mootummaan Perzdaanti Obaamaa sagatana isaa Power ‘Initiative Africa’ jedhaniin biyyoota Afrikaa jaha ganna 15 keessatti dukkana hamtuu akkanaati baasaa jedhee hojjachuutti jira. Karoora kana doolara ufii baase dooalra biliyoona torba caaltu alatti waliin doolara biliyoona 26 hojjachuutti jira.
Biyyootii karoorii kun baheef jedhan Itoophiyaa, Gaanaa, Keenyaa, Laaybeeriyaa,Naayjeeriyaa fi Tanzaaniyaa.Afrikaan ibsee dhabdee maan taate,karoorii kun hagam isii gargaara?Biyyoota tana keessaa tamtii irra faaydaa argata?
Porofeeserii yuniversitii university San Diego ka barumsa ‘Mechanical Engineering’ fi gorsaa barattoota barumsa PhDti tahee hojjatu,porofeeser Asfawu Beyyenee maan jedha?
Qorannoon isaa hagii guddaan akka humna ibsee ta hin dhumanne ta akka ibsee, bisaanii, aduu, bubbee fi waan akkanaa kanaan hojjachu dandahanii fi humna ibsee ta lafa keessaa fi qilleensa keessaalleen hojjachuu dandahan qorata.Afrikaan ibsee dhabdee humna ibsee dhabuun maal dhabde?Mee kutaa duraa caqasaa.