text:
(Ija gandummaatiin osoo hin tahin ija oromummaatiin dubbisii, waliif dabarsi)
(Saphaloo Kadiir irraa)
Galma hanqachuu qabsoo Oromoo tan dabare keessaa waa laalanii barachuun deemsa qabsoo arraa saffisuu daran galma gahiinsa dhugaatiis nu gonfachiisa. Galma hanqachuu qabsoo Oromoo tan dur irraa gootoonni kumaatamni irratti kufaa tureefi arraas ittuma jiru tana sababni galma hanqisan danuu tahullee inni guddaa fi ijoon tokko shiraa fi daba adeemsa qabsoo keessatti yeroo gara yerootti mudachaa ture akka tahe namuu ni beeka. Shiraa fi dabni qabsoo Oromoo danqaa ture kun yeroo gara yerootti cicciramuu dhaaba qabsoo Oromootiif kan sababa tahe yoo tahu, san keessaa jalqaba addaan dhilliyyamuu dhaaba qabsoo Oromoo tokkicha xumura bara 1970’moota bakka lamatti qurxee dha. Adda Bilisummaa Oromoo keessatti shirri mudachaa ture danuu yoo tahu ka’uumsa addaan fottoqiinsa kanaatiif ammoo akka sababa guddaatti kan kaafamu wareegamuu Jaal Baaroo Tumsaa akka tahe himama. Haa tahuu malee seenaan wareegamuu jaal Baaroo Tumsaa tan dhugaatii fi xaliilli san hanga ammaa ifatti baatee beekkamu baattuus akka warri yeroo san turan himanitti gariin shirri guddaa fi hamaan tokko yeroo sanitti qabsoo Oromoo danquuf kan akeekamee raawwatame akka tahetti dubbatu. Garri tokko ammoo saaminsa aangootiif shira xaxame ja’an. Garri tokko ammoo miseensa Waraana Bilisummaa Oromoo kan sammuun fayyaa hin qabne tokkootu tasa itti dhukaasee wareege ja’an. Hanga arraatti garuu hogganoonni fi gaggeessitoonni Adda Bilisummaa Oromoo kan yeroo san turan, kan iccitii dubbii tanaa gad fageenyaan beekan hangi tokko arraas lubbuun jiraatan illee humaa hin hafuursine. Wareegamuu Jaal Baaroo Tumsaatiin wal qabatee shirri cilee dibatuuf Jaarraa Abbaa Gadaa irratti kallattiin deemsifamuun waliin wal qabatee Waraanni Bilisummaa Oromoo bakka lamatti bahuun wal waraanuu jalqabe. Sababuma kanarraa ammoo Addi Bilisummaa Oromoo bakka lamatti cabe. Bu’ureessaan ABO fi hogganaan WBO, qabsaawaa hangafaa fi abbaan qabsoo bilisummaa Oromoo sooreessi Jaal Jaarraa Abbaa Gadaa shira sobaa hamaa irratti oofame irraa onneen butte utaalee ABO irraa achi bahuun IFLO hundeessee qabsoo isaa itti fufe.
Akka tahettuu haa tahuu malee waanuma jabaateetu Jaarraa dhaaba jalqaba bu’urreessee qabsoo jalqabsiise irraa achi dhiibee kan biraa isa hundeessise malee waa laaftuu miti warri ja’uus hanga ammaa ni jiran. Jaarraan IFLO bu’ureessee qabsoo hidhannoo diina irratti fudhatu itti fufuuf yaaluus garuu akka yaadetti laaftuu hin taaneef. Maqa xureessi Jaarraan Oromiyaa araboota jala galchuu deema ja’u fi Jaarraan amantiif malee Oromoof hin qabsooyne ja’uus xiixuu jalqabe. Irra baayyeen warri qabsoo Jaarraa Abbaa Gadaa Ahmad Ibn Ali Gaazii (Ahmad Giraany) waliin walitti hidhuus hin dhabamne. Dhugaan jiru ammoo Jaarraan deeggarsa qabsoo Araboota irraa argachuu qofaaf malee dhimma kana mara keessa hin turre. Oromiyaa keessatti qabsoon abbaa biyyummaa Oromoon gaggeessu diina irratti osoon tahin kan walirratti xiyyeefate ture jechuun ni danda’ama. Wal waraansi ABO fi IFLO jiddutti fottoqa irraa jalqabame akkuma itti fufetti osoo deemuu dhuma irra wayyaaneen Oromiyaa dhunfachuudhaan goolabame ture. Warri yeroo san WBO fi IFLO keessa turaniis akka himanitti lola diina irratti godhamu caalaa kan ABO fi IFLO jiddutti godhameetu irra hamaa ture ja’an. Jalqaba bara 1990’mootaa aniis siyaasaa wal xaxxuu gad fageenyaan beeku baadhullee yeroo Oromoo fi Tigreen wal waaraanan hanga tokko niin beeka ture. Dilas joollummaa hin qabu waan taheef dubbii wal waraansa ABO fi IFLO jiddutti naannoo keenyatti gaggeeffamaa ture amma yoon yaadadhu waa taajjabuu hin oolle. Dhugumatti naannoon ani itti dhaladhe Baha Oromiyaa ona Oborraa fi Meettaa jiddutti yeroo sanitti guyyaa ABO fi Tigreen wal waraante irra kan ABO fi Jaarraa (IFLO) wal dhooyte akka baayy’atu niin yaadadha. Aniis kanumarraa ka’een adeemsa qabsoo Oromoo danqee fi galma hanqise keessaa sababni guddaan tokko ciminaa fi gootummaa wayyaanee yookaa sodaattummaa fi tarsiimoo siyaasaa wallaaluu hogganoota qabsoo Oromoo qofa osoo hin tahin kallattiin wal waraanuu dhaaboota qabsoo Oromoo kan akka ABO fi IFLO faa jiddutti uumamuu akka tahettiin fudhadha.
Eega Addi Bilisummaa Oromoo fi IFLO’niis moohinsa wayyaaneetiin biyya keessaa tufamanii bahan boodaas shiraa fi dabni qaama qabsoo Oromoo addaan dhilliyyuu fi imala isaanii sakaalu ittuma fufee dhaaba qabsoo Oromoo bakka heddutti addaan qaanxeesse. Baroota 20’moota dabran kanaas sababni dhaaboota qabsoo Oromoo afaaniin malee qabatamaan qabsoo keessaa moggatti tufees shirri yeroo adda addaa tooftaa jijjiiraa as bahuu daran hammachuun dhaabni bakka heddutti akka cabu godhaa ture kun ammaas akkasumatti itti fufee jiraachuu isaa agarra. Tooftaa shirri kun ittiin gaggeeffamaa ture fi jiru keessaa muraasni nama qabsoo Oromoo fuul-duratti ni tarkaanfachiisa ja’anii shakkan sakaaluu, namoota sammuu qara qabanii fi hojii adda addaa hojjatan maqaa balleessuu fi seenaa isaanii xureessuu, nama afooshaallee jaaru yoo arkan kallattiin irratti xiyyeeffachuun dhoqqee dibuu, maqaa amantii, gandummaa fi lagummaa irratti maxxansuu, namoota oromoof quuqaman kan ammoo geengoo isaanii keessa hin jirre seenaa sobaa itti uwwisuun akka Oromoon jibbu godhuu, hojii namoonni ciccimoon hojjatan dura dhaabbachuun mormuu, akka namni isaanii alatti waa hojjatu kamuu if jibbee inaadaan karaa isaan itti maqaa xureessan san seenu godhuun, warra isaan keessa ture kan adeemsaa fi shira isaanii kana baree irraa achi fottoqu kamillee akkuma Jaarraa Abbaa Gadaa san diina caalaa kallattiin waraana irratti bobbaasuu, namoota adeemsa cubbuu isaanii dura dhaabbatu dhooksaan lubbuu galaafachuu, osoo namni hin goobanin waan yaada dhugaa dubbate qofaaf gantuu fi goobanaa godhuu fi akka sabni Oromoo wal afaan deebi’ee wal nyaatu, wal jibbu godhuudhaan akka tahe waan dhooysaa jiruu miti. Jaarmayoota qabsoo Oromoo kan baroota booda kana ABO irraa fottoqan mara kaan gandatti galchanii, kaan cubbuu addaa itti uumanii cilee dibuun ajeeysanii, kaan ammoo dhaaba gantootaa godhanii… haaluma kanaan hanga arraa laamsheessanii injifannoo cubbuu irratti gonfachuu dandahanii jiran.
Walumaagalatti warren maqaa qabsoo Oromoo qabatanii afaan qofaan qabsaawaan kun kaayyoo fi akeeka dhaabni hundaa’eef san gatanii, kallattii qabsootiis diina irraa nama Oromoof hojjatu irratti xiyyeeffatanii kan deemaa turanii fi arraas tooftaa addaa jijjiiranii kan itti jiran tahuu waanuma Oromoon marti beekuu dha. Qabsoon jaroota kanaa akeekaa fi kaayyoo dhaabaa tan ganamaa san hojii irra oolchuun bilisummaa fi walabummaa Oromoon barbaadu san mirkaneessuu osoo hin tahin hawwii fi fedhii dhunfaatiin jaamanii, shiraa fi dhara qabsoo Oromoo keessa diriirsanii namoota isaan irraa fottoqee fi kan tirachuu imala qabsoo isaanii kana hifatee xurree qabsoo injifannoo kutaaraan galmeessuu dandeessu tilmaamu mara dhoqqee ajooytuu kijibaan dibanii eega moggatti baasanii booda akka Oromoon isaan malee namni nuuf qabsaa’u waan jiru ja’anii abdii muranii, harka kennanii amanan godhuun san booda barbaadan qabsaa’uu, barbaadan ammoo kan qabsaa’u macalaasaa jiraachuuf waan abjootan fakkaatu. Shira isaanii kana warri muraasni yeroo dheeraa dura keessatti arkanii irraa malachaa kan turan tahuus garuu Oromoon harki 80 shiraa fi dhara isaanii guututti baranii, arkanii, mirkaneeffatanii kan harka jalaa fudhatan ammoo baroota lamaan qabsoon harka duwwaa biyya keessatti gaggeeffamaa turte kana akka tahe ni hubatama. Qabsoon Oromoo isaan malee akka galma gahuu dandeessu kan hubatan warri sammuun siyaasaa dulloomteen qabamte kun hanguma duraanuu ibsa ejjannootiin illee taatu diina irratti qabsaawan sanuu hurgufanii dhiisanii galma gahiinsa injifannoo qabsoo Oromoo kana hanqisuuf shira isaanii haareyatti xaxanii wayyaaneef tumsa bahaa kan jiran fakkaatu.
Tooftaan jarri siyaasaan harkaa doobante kun itti fayyadamanii qabsoo Oromoo akkuma dur qancarsuuf itti deemaa jiran hedduu tahuus san keessaa muraasni akka armaan gadii kana taha.
1) Hayyoota sabboonummaan irraa calaqqisu kan taligaa fi tooftaa adeemsa qabsoo Oromoon godhaa jirtuuf yaada tinnisaa laatan, warra Oromoon jaaramuu qabdi jechuun Oromoo jaaruutiif sossoo’u jalqaban mara laamsheessuu, nama afooshaallee taatu fedhiifi beekkamtii isaaniitiin ala walitti qaban mara hojiin ala godhuu,
2) Dhaabbiilee hawaasummaa kan akka miidiyaa faa kan sabni Oromoo harki caalu jaalatan, deeggaranii fi jala hiriiran maqaa xureessuu, balaaleeffachuu fi diina waan Oromoo diiguu jaalatu waliinillee hiriiranii diiguuf yaaluu
3) Oromoon qabsoo jalqabde mara dhiiftee akka ifiif wal afaan deebi’an godhanii Kutaa, lagaa fi amantiin wal nyaachisuu, walitti duulchisuu fi guutumatti adeemsi qabsoo baroota lamaan kana godhaman akka miidhaa malee bu’aa hin buusin fakkeessanii afuufuun Oromoo guutumattuu qabsoo irraa abdii kutachiisuuf wixxifachuu,
4) Akkuma wayyaaneen gowwaa Oromoo kan hin baratin, OPDO jattee uumuun qabattee umrii gabrummaa isii Oromoo irratti dheereeffachaa jirtu, jarri siyaasaan harkaa bade kuniis gowwaa baradhe ifiin ja’u qabatanii Oromoo afaanfaajjeessuu, saba arrabsiisuu fi namoota wahi taatee quuqama qabaniifi qabsoo baroota lamaan kana godhamte yaadaan tinnisan irratti cubbuun duulchisuu,
5) Ajandaa namoota dhunfaa mata duree guddoo godhatanii hafarsuu, wal dhabbii namoota lamaa wal dhabbiifi wal diddaa Kutaa Oromiyaa fakkeessanii afuufuu, kana malees ilaalcha amantiitiin akka Oromoon ija keessa wal laalee walitti gaarrinfatu godhuuf tattaafachuu,
6) Adeemsa qabsoo baroota lamaan kana gaggeeffamaa ture micciiruun akka ajandaan isaa dagatamu, akka Oromoon wal dhahiinsaa fi walitti bu’iinsa adda addaa wal jiddutti uumuun wal balaaleeffatu godhuun abdii kutachiisuuf yaaluu,
7) Oromoo bakka lamatti baasuun warra biyya keessaa fi warra diyaaspooraa jechuun qoodanii warri diyaasfoora kun tokkolleen akka Oromoof quuqama hin qabne fakkeessanii kijiba afuufuun akka Oromoon namoota tokko tokko kan geengoo diinaati ala jiraatee adeemsa warraaqsa godhamaa turee san karaa dandahuun gargaaraa ture shakkuu fi balfu taasisuu,
8) Qeeqa, yaadaa fi olola bu’ura hin qabne, kan raga fi qabatamni isaa hin jirre, yaadoota diigaa fi humaa irraa hin baratamne, taajjabbii afanfaajjii fi arrabsoo uumuun namoota sabni kun ni qabna ja’anii abdatan irratti afuufuun akka Oromoon ija isaa diina irraa naanneessee namootuma kaleessa jaalatan kana ija shakkiitiin mil’atan godhuuf tattaafachuu,
9) Qarooma dhaloota qubee, tokkummaa Oromoon jaaratte kana dagachuun hanga isaaniif dandahametti harka diinaa keessaan gamtummaan Oromoon jaarratte kun akka diigamu, akka faca’u, akka Oromoon ammallee waggoota danuuf gabrummaa jalatti gombifamu godhuuf karoorfachuu,
10) Kutaa Oromiyaa tokko dhaadheessanii Kutaa tokko tuffachuun akka Oromoon qoodamiinsa kalee san caalu keessatti kuftu godhuuf, namoota amantiin gargarii yoo tasa dhimma hojii, dhimma dhunfaa fi fedhii isaanii irratti walitti mufatan mata duree micciiranii akka waan gandummaan, gosummaan ykn ilaalcha amantiitiin walitti bu’anii fakkeessuun lallabuu,
11) Dhaabbiilee, jaarmaya, waldaya, gumii fi ijaarsoota Oromoo kan qabsoo amma Oromoon itti jiru kana deeggaran mara jaarmayoota, dhaabbiilee gandaa, gosaa, amantii fi qabeenya dhunfaa akka tahetti fakkeessaanii hafarsuu,
12) Namoota yaada isaan oofan kana dura dhaabbatan, warra yaada qabatamaa qabatee shira isaan oofan kana morman, warra qabsoo Oromoon isaanii alatti godhaa jiran kana deeggaran kan biyyoota dadda’iifa akka biyyoota Afrikkaa keessa jiran filanii diinaaf dabarsanii kennuun, warreen macalaasuun laaffattuuf ammoo maallaqa xiqqaan ukkaamsitoota itti bitanii dhooysaan lubbuu gaaga’uun injifannoo shiraa galmeessuu kajeeluuf karoora baafatanii hoji seenuu fi kan biro danuun tooftaalee qaamni qabsoo Oromoo dulloomee if haaroomsuu dadhabe kun wayta ammaa Oromoo gabrummaa jala tursiisuuf qabatee deemaa jiruun keessaa isaan muraasa.
Eegaa! yaa ilmaan Oromoo kabajamoo, tooftaa fi shira addaa hamaa gabrummaa jalatti Oromoo doobansuuf garee fi murna maqaa Oromoo himatuun diriirfamaa jiru kana haaloota dhiheenya miidiyaa hawaasaa irratti arkaa jirru irraa laaftumatti ni hubattan ja’een yaada. Eega agoobara Oromoo irratti funyoo dharaa fi shiraatiin diriire kana beeknee ammoo, haala kamiin Oromoon qabsoo isaatiin diina kallattiin beekan wayyaanees dabalatee, fira diinoomee dhooysaan gabrummaa jalatti nu waarsuuf hidhatee deemu kanaas injifachuun moohinsa Oromummaa gonfachuun danda’ama kan jedhu yeroo biraan qabadhee dhufa. Hundaafuu Oromoon akka Oromootti gamtummaa bu’ureeffate tana cimsannee galii keenya dhugaa gahuuf haa tattaafannuu. Shirri qabsoo oromoo galma gahuu hanqise dhaloota qubeetiin cicciramee, deemsi isaatiis goolabamuu qaba ja’een yaada. Geengoo diinaa cabsuu qofa osoo hin tahin mooraan qabsoo Oromoo tan cubbuun, shirrii fi dharri keessatti wal hore, tan masluuffummaan walakkatti saartee qe’ee gowwaa fi daafanaan qofti keessatti wal gahe fakkaattu fi kijibni keessatti waare tun marti qabsoo dhaloota qubeetiin akka qulqullooytu shakkii hin qabu jechaan barruu tiyya guduunfee arraaf goolabe. Horaa bulaa!
Oromiyaan qabsoo haqaa fi dhugaa qofaan ni walaboomti!
Saphaloo Kadiir | Abdulbasit
Caamsaa, 2017


c: text/html

text:
Shira bifa jijjiirataa as bayaa tures dammaqinaan irra aanaa as geenya. Dhiheenya kanas dubbiin atakaaroon alaabaatin wal qabattee eegalte shira kanaan addaatti hin laalamtu.
Yeroo ummanni keenya humnoota isa diiguu fedhan qaanessee tokkummaa ajaa’ibaatiin diinarratti duulee jiru kanaatti; yeroo diinni sochii ummataatin baarage ilmaan Oromoo golee Oromiyaa cufatti fixaa jirutti, alaabaan ijoo dubbii taate wal nama falmisiisuun qaanyiidha. Dhimma kanarratti ergaa laman qaba.
Yeroo ammaa kana keessatti alaabaa haarayaan gadi bayanii ummata keenya atakaaroo akkanaa keessa galchuun yookin gowwummaa takkaahuu gantummaa irraa madda. Gowummaa hoggaa jennu; kaka’uumsa ummataa kanatti fayyadamnee murna siyaasaa tokko dhaadheffanna ilalaacha jedhuun warra deemu. Kun gowwummaa tarsiimoo siyaasaa ( strategic naivety) hamaadha. Yeroo ammaa kanatti ummanni Oromoo waan Oromummaafi tokkummaa lalisaa malee dubbii murnaa dhagayuu hin fedhu. Murni tokko hamma fedhes sagantaan isaa osoo nama hawwattee yeroo Oromoon jumlaan dhumaa jiruufi tokkummaan falmataa jiru kana keessatti ajandaafi asxaa murnaa dhaadhessuu wallaala tarsiifmoo hamaa agarsiisa. Waan gabayaan bittu magaalaa geessan.
Gara biraatiin warri beekaa qalbii Oromoo adda facaasuuf waan akkanaa godhaa jiru ammoo ergama diinaatiin qabsoo gufachiisuuf akka wixxifataa jiraniitti laalamuu qabu. Akeekni isaanii waldorgommii murnaa uumuun miira naannummaafi gosummaatin ummata wal afaan kaayuudha. Tarsiimoon kun amma duras dalageefi jira, ammas ni milkooyna jedhanii yaalaa jiran. Beekaa diinaafi silmiin bakkuma laaffatu laaltee ciniintii. Kan dogongoraan waan kanatti jiru akka nurraa dhaabu diiga ilmaan Oromoo diinni jigsee har’as hin qooriniin itti waywaanna. Kan ergama diinaa qabatee dubbii kana owwiisee itti fufuu barbaadu humnaa barbaachisaa ta’e hundaan dura dhaabbanna.
Namoonni gochaa alaabaa haarayaan as bayuu kana dura dhaabbachuun atakaaroo seenanis kara lamaan laalamu. Irra jireessi jaalala alaabaa qabsoo bilisummaa Oromootifi qabaniifi aariin warra yeroo kana qalbii namaa facaasuuf yaalu irraa qabaniin dutan. Warri gariin ammoo kanuma diinni ergee dhimma kana fuudhanii Oromoo adda qooduudhaaf socho’an akka ta’e shakkuun barbaachisaadha. Diinni kales taatu murnoota Oromoo gamaa gamana jiran keessa lixee ibidda shiduun beekama. Warri jaalalaafi aariin kaka’eef, dubbii kana oowwisuun fedhii warreen haraaraa murnaatin maraateefi ergamtoota diinaa guutuu akka ta’ee beektanii of qabbaneessuu akka qabdan gorsina. Dubbataa salphisuun jalaa caldhisuudha. Warra ergama diinaatin hiree kanatti fayyadamee qabsootti gufuu ta’uu fedhu mala isaanin malu itti baafna. Hin milkaayan, ni hoongayan malee.
Wanni hubatamuu qabu, qabsoo bilisummaa Oromoo keessatti barri ibsa ejjannoo, maqaa dhaabaatifi alaabaan itti waldorgoman dabree jira. Har’a murni ummata Oromoo biratti fudhatama argachuu barbaadu alaabaa tuuluun osoo hin taane hojii qabatamaan as bahuu danda’uu qaba. Warri hojii nuffee ykn wallaalee maqaa, asxaafi sagantaa dhaabaa akka jijjiruun ummata keenya gooluu barbaadu hin milkaayu. Daranuu jibbamuudhaan ummata keessaa bahuudhaaf deema. Maallaqa chaaynaa irraa alaabaa dila kana ittiin guuran osoo joollee rasaasa diinaatin dhayamtee qoricha malee raammayaa jirtu saniif erganii rabbiifi Oromoo birattis galata argatan. Alaabaa dila kana baadhatanii atakaaroo uumuuf hiriiraafi walgahitti bayurra dhaadannoolee ciccimoo barreeffatanii osoo amba agarsiisanii qabsoo tanaaf bu’aa diplomaasii qaba
Dhumarratti kan ummanni keenyaafi addunyaanis Oromoo ittiin beekan alaabaa lamatu jiran. Alaabaa Gadaa Oromoo tifi tan Qabsoo Bilisummaa Oromoo. Kunis waan har’a ta’eemiti. Alaabaan Gadaa Oromoo,halluu ummannii keenya waggoota kumaatamaaf akka mallattoo sirna siyaasaa, hawaasafi diinaggee isaatti itti fayyadamaa tureedha. Alaabaan tun kan biyya Oromiyaati fuulduraa jaaruuf deemnutiisi. Alaabaa tana halluu wal jala dabarsuunis taate asxaa garagaraa itti dabaluun kan murnaa gochuuf yaaluun hin ta’u. Ummata birattis fudhatama hin qabu. Osoo ta’ee OPDOtu mikaaya ture. Alaabaan Qabsoo Bilisummaa Oromootis tan gaafa dura qabsoon eegaltu, waggoota shantamaan dura, qabsoo’onni tolfataniidha. Alaabaan tun seeraan jaaramuu ABOtu ni dursiti. Achirraa kaasee hamma har’aatti qabsaa’ota qaqqaalii kumaatamatu alabaa tana jalatti wareegame. Qabsoma ji’oota afran dabran kanaatuu osoo fudhannee, osoo nutuu yeroon hin geenye jennuun, barrattoonnifi qonnaan bultoonni, harkaan tolfatanii, qabatanii diina dura itti dhaabbatan, akkuma qabataniin hedduun wareegaman, warri irraa hafe geerare reeffa isaanii ittin maree awwaalate. Sooduu wareegamtoota alaabaa tanaan faayee seenaadhaaf dabrse. Tun alaabaa murna tokkooti miti. Kan qabsa’ota bilisummaa saba Oromootitti amanan maraati. Tun alaabaa murni tokkoo waan biraatin gadi bahee busheessu miti. Kan mi’aan isii dhiiga goototaatin mirkaneeffame malee. Adaabbatti, Baddannootti, Beegiitti, Baabichatti, Bulee Horaafi Ammayyatti ilmaan Oromoo alaabaa tana olkaasanii yoo diina dura dhaabbatani kufan, murna tokkoo jaalatanii ykn ittiin ajamanamii miti. Oromummaafi Oromiyaadhaaf jecha malee.
Kana hoggaa jennu murnoonni siyaasaa asxaa mataa isaanii hin qabaatinii miti. Qabaadhaa. Har’aaf hojii jaaramaya keessatif walgahiilee murna keessanii irratti fayyadamaa. Yeroo waltajjii ummata Oromoo bal’aaa dhuftan ammoo ummata fakkaadhaa. Waan ummata hin fakkaanneen as bayuun ummatuma keessaa isin fageessa. Boru erga Oromiyaan bilisa baatee ummanni keenya mirga filee filatamuu goonfatee booda as baafadhaa imaammata keessan waliin dhaadhessaa ummataan filatamaatii Oromiyaa bulchaa. Hamma achi geenyutti waaqa Oromootiiniifi lafee-dhiiga obboleeyyaan keenyaatiin isin qabnee nurraa taa’aa jenna.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Injinar Tasfaahuun Camadaa abbaa isaa Obbo Camadaa Gurmeessaa fi harmee isaa Aadde Giddinesh Beenyaa irraa bara 1976 tti godina Wallagga Bahaa, aanaa Guduruu, ganda Harbuu jedhamutti dhalate. Tasfaahuun, carraa dhiphoo ilmaan Oromoo waanjoo gabrummaa jala jiraatanii barachuuf qaban argatan keessaa nama tokko ture. Umuriin barnootaaf isa gahees barumsa isaa sadarkaa tokkoffaa fi gidduu galeessaa mana barumsaa Looyyaa fi Finca’aatti barachuun, kan sadarkaa lammaffaa ammoo magaala Shaambootti itti fufee bara 1996 xumure. Qabxii olaanaa galmeessuunis Yuunvarsiitii Finfinnee seenee gaafa Adoolessa bara 2001 Digrii jalqabaan (BSc) Civil Engineering eebbifame. Erga eebbifameen booda:
Fulbaana bara 2004 hanga Amajjii bara 2005 tti supha daandii Arsii- Baalee, projektii Abbaa Taayitaa Daandii Baadiyaa Oromiyaa fi projektii gamtaa misooma baadiyaa Arsii- Baalee Ityoo Xaaliyaaniin durfamu ‘unit’ manaajerummaan;
Projektii daandii Dagalee-Birbirsaa RR50(regular project in Salle-Nonno District in extreme South-west of Ilu-Abba-Bore Zone);
Projektii daandii qubatiinsaaf afur si’a takkaan deemaa turan: Kone-Cawwaaqaa,
Baddallee-Kolosirri, Gachii-Catee fi Yaanfaa- Ballattii;
Akkasumas ijaarsa waajira aanaa Cawwaaqaa magaalaa Iluu-Hararitti bu’uureffame
projekti manaajerii ta’uun yoo dalagu;
Onkoloolessa bara 2001 hanga Adoolessa bara 2003 tti ammoo projektii Siree-Nuunnuu-Arjoo RR50 godina Wallaggaa ‘site engineer’ ta’uun, Tasfaahuun Camadaa saba isaa tajaajilaa ture.
Sababaa shakkii fi jibbinsa Wayyaneen ilmaan Oromoo qaroo irratti qabdu irraa Tesfahunsi dararamni itti baayyatuu irraan fi lubbuun barbaadamuu irraa biyya lakkisee jalqaba bara 2005 gara Keeniyaatti baqachuuf dirqame. Keeniyaa magaala Naayiroobiittis dhibdee fi dararaa hojjetee jiraachuuf isa rakkisee, biyyaa bahuuf murtii isa fudhachiise waajjira Mootummoota Gamtoomanitti Koomishinera Ol’aanaa Dhimma Baqattootaa (UNHCR)tti himachuun, nama nagaa roorroo dheessee nageenya ofiif dahannaa gaaafatu ta’uun gaafa mirkanaa’u waraqaa jireenyaa fi sochii UNHCR irraa argatee ture. Haa tahu malee sababaa gahaa fi qabatamaa osoo hin qabaatne gaafa 27/ 04/2007 walta’iinsa mootummaa Keeniyaa fi Wayyaneetiin waahila isaa hireen baqattummaa waliin isaan irra geesse, Injinar Masfin Abbabaa Abdiisaa waliin ukkaamfaman.
Dhaaba gaaddidduu mootummaa Ameerikaan hundaa’e biyyoonni akka Ugaandaa fi Keeniyaafaa miseensa itti ta’an, Joint Anti-Terrorism Task Force (JATT) jedhamu keessatti miseensa kan taate Itoophiyaan dahoo maqaa shororkeessitummaa adamsuu jedhuun ilmaan Oromoo baqattummaan biyyoota ollaa ishee jiraatan ukkaamsaa jiraachuun ishee beekamaa dha. Haaluma kanaanis Tasfaahun Camadaa fi Mesfin Abbabaa yakka dharaa maqaa shororkeessummaan faaluun gargaarsa mootummaa Keeniyaatti dhimma baatee ukkaamsuun sababa shororkeessitoota gaanfa Afrikaa Finfinneetti qoranna jedhuun (JATT East African Main Branch Investigation in Addis Abbaba) akka dabarfamanii isheef laataman gochuu dandeesse. Injinar Tasfaahuun Camadaa fi Injinar Masfin Abbabaas gaafa 12/05/2007 halkan keessaa sa’aatii 2:00 tti harkaa fi ija hidhamanii Moyyaaleerraan Itoophaatti dabarfamanii kennaman.
Biyyatti dabarfamuun duratti ammoo gaafa qabaman 27/04/2007 irraa kaasee hanga gaafa 12/05/2007 tti (National bureau of Investigation-NBI) head office naannoo Tirm Valley jedhamu jiru keessatti qorattoota FBI Amerikaa fi Keeniyaa Anti-Terror Police Unitjedhamaniin qoratamaa turan. Eerga qoramaata isaanii xumuranii booda dursaan qorannoo kanaa namni Fraansis jedhamus dargaggoonni ukkaamfaman kun yakka shororkeessitummaa waliin wal qabatu tokkkollee kan dalagan waan hin qabneef mootummaan Keeniyaa akka dafee gad isaan lakkisuu qabu murtii dabarse. Garuu dubartiin Keeniyaa Lelian jedhamtu tan waajjira CID jedhamu keessatti Officer taate maallaqa harka wayaa jalaan wayyaanotaan afaan kaahamteef bitamtee ilmaan Oromoo qaroo sabaa turan dabarsitee laachuun abjuu isaanii doomsite. Carraa qulqullummaan hidhaa keessaa bahuuf qabanis jalaa galaafatte.
Haala akkas dabaan xaxameen Injinar Tasfaahuun Camadaa fi Injirner Mesfisn Abbabaa gara Maa’ikalaawwii, qilee lafee Oromoo qaqqaalii qorxomsee ammallee guutuu didee kan biraa dabalachuuf afaan banee taa’utti, kan darbataman. Maikalawwii keessatti waggaa tokko fi ji’a sadii guutuu reebicha fi dararama daangaa hin qabne jalatti qoratmaa bahan.
Yakka dharaa miseensummaa ABOtiin himatamee jireenya mana dukkaanaa waggaa fi ji’a sadiin duubatti Adoolessa bara 2008 mana murtiitti kan dhiyaate Tasfaahuun Camadaa, gaafa 31/03/2010 dhaddacha barcuma ilmaan Tigraayiin guutameen murtii hidhaa umurii guutuun akka hidhamu itti murteeffame. Du’a isaa arguun malee murtii kamiinuu quufuu kan hin dandeenye mootummaan wayyaanees, gaafa 04/04/2011 mana hidhaa keessaa milquuf karoorfataa jirtu jedhee sobaan yakkuudhaan Masfin Abbabaa fi Tasfaahuun Camadaa mana hidhaa keessaa ukkaamsee ciraa dhabamsiise. Gartuun Qorattootaa ilmaan Tigraay suduudaan Mallas Zeenaawwiin qajeelfamu bool’a keessatti bool’a biraa qotee, dukkana keessatti dukkana biraa qopheessuun hanga qaamni isaanii bututee sammuun isaanii hadoodutti reebichaan hunkuteesse. Dirmammuu qaamaa, madaa onnee fi godaannisa sammuu irraa fayyuu hin dandahamneen kan eele Tasfaahuun Camadaa dhukkubsatee akka hin yaalamne taassifamuun gaafa 24/08/2013 du’aan Addunyaa kana irraa boqate. Qarriffaan bulguu lafee ilmaan Oromoo qulqulluu qorquu barates dhiiga Injinar Tasfaahuun Camadaa qeensee habbuuqqate.
“Bilisa ta’eee dhaladhee, bilisa ta’ee jiraachuu dhorkamus bilisummaa kiyyaaf qabsaawaa du’uu irraa kan na dhorkuu danda’u humni tokkollee hin jiru, hin jiraatuus!” jechuun kan beekamu Injinar Tasfaahuun Camadaa, adeemsa daddagalfataa fi ulfaataa eegale galmaan gahuuf milkii itti dhabee aarsaa lubbuu ilmaan Oromoo kumaatamni Oromummaa isaanii qofaaf kanfalaa turanitti baasuun kichuutti cabee hafuuf dirqame.
ABO Injinar Tasfaahuun Camadaa, Inginir Mesfin Abbabaa fi ilmaan Oromoo yeroo yeroon akkaataan itti Kenya irraa mootummaa Wayyaneetti dabarfamanii kennaman Seera Qabaa Baqattoota Idil-Addunyaa kan cabsu waan taheef irra deebiin gadi jabeessee balaaleffata. Gochaan waggootaa 22 darban kana keessa deddeebi’ee raawatamaa ture kana mootummaan Kenya akka irraa dhaabbattu gaafata. Du’a suukanneessaa kanaaf kan gaafatamu mootummaa Wayyaanee qofa osoo hin taane mootummaan Kenyas gaafatama kana jalaa akka hin baane tahuu hubachiisa.
ABO maatii Tesfahun Camadaa gadda isaa ibsata. Inginer Tesfahun Camadaas kayyoo ati ittiin kufte bakkaan gahuuf ilmaan Oromoo kumatamaan kan ol kaafamee jiru waan taheef bakkaan akka gahamu mirkaneessa!
Injifatnoo Ummata Oromoof!
Adda Bilisummaa Oromoo!
Hagayya 25, 2013


text:
Naamusa Mana Fincaani seenuu fi bahuu
Kutaa darbe keessatti akkaata najaasa qulqulleessan, istinjaa’a fi istijmaara maal akka ta’an ilaalle turre. Istinjaa’a jechuun bishaaniin qaama hormaataa fi taa’aa qulqulleessudha. Istijmaarri immoo wanta gogaa qulqulluun kan akka dhagaa fi sooftin of qulqulleessudha. Amma, asi gadiitti naamusa yeroo mana fincaani seenanii fi bahanii ni ilaalla.
Namni mana fincaani seenun fincaa’u ykn sagaraa bahuu barbaadu naamusa armaan gadi qabaachun isaaf barbaachisaadha:
1-Namoota irraa of dhoksuu fi fagaachu- Jaabir (radiyallahu anhu) akkana jechuun gabaase: Gaafa tokko Ergamaa Rabbii (SAW) waliin imala baane. Yeroo haajaa bahuu barbaadu, hanga eenyullee isa hin argineetti ni fagaata.” Sunan Abu Daawud 2
2-Yommuu mana fincaani seenu hedan maqaa Rabbii dhayuu fi eeggumsa Isaa barbaadu- Namni gara mana fincaani seenu hedu akkana akka jedhu ni jajjabeefama:
بِسْمِ الله] اللّهُـمَّ إِنِّـي أَعـوذُ بِـكَ مِـنَ الْخُـبْثِ وَالْخَبائِث]
“[Bismillah] Allaahumma innii a’uuzu bika minal-khubsi wal-khabaa’is.”
Maqaa Rabbiitiin. Yaa Rabbii sheyxaanota kormaa fi dhalaa irraa Siin eeggama.” Sahiih Al-Bukhaari 142
Yommuu mana fincaaniti bahu immoo akkana jedha: غُفْرَانَكَ “Ghufraanaka” (Araarama Kee barbaada.)” Sunan Ibn Maajah 318
3-Yommuu mana fincaani seenan miila bitaatiin seenuu fi yommuu bahan immoo miila mirgaatin bahu.
4-Wanta zikriin Rabbii keessa jiruu of waliin qabanii mana fincaani seenu dhiisu. Yoo haajaaf ta’e malee wanta maqaan Rabbii keessa jiruu qabatanii mana fincaanii seenun jibbamaadha. Garuu yeroo haajaa fi garmalee dirqisiisaa ta’e, qabatanii seenuun homaa rakkoo hin qabu. Kan akka maallaqa waraqaa maqaa Rabbii keessatti barreefame, mobaayili maqaa Rabbii of keessaa qabdu. Wantoota kanniin alatti yoo dhiise, hatamu ykn dagatamuu danda’u. Kanaafu, haala akkanaa kana keessatti wantoota kanniin qabatee mana fincaanii seenu danda’a.
Mus’hafa (Qur’aana) qabatanii mana fincaani seenun ni dhoowwama. Sababni isaas, Qur’aanni dubbii Rabbiiti. dubbii hundarra kabajamaa ta’eedha. Isa qabatanii mana fincaani seenun immoo sadarka isaa gadi xiqqeessudha.[1]
5-Yeroo fincaa’an ykn sagaraa bahan gara qiblaatti fuula garagalchuu fi dugdaan itti garagaluu dhiisu-Dirreetti yommuu fincaa’an ykn sagaraa bahan, girdoo tokko malee gara qiblaa garagaluun hin hayyamamu. Ragaan kanaa hadiisa Abi Ayyuub Al-Ansaari gabaasedha: Ergamaan Rabbii (SAW) akkana jedhan: “Yommuu tokkoon keessan fincaa’u ykn sagaraa bahuu, fuulan gara qiblaa hin garagalinis dugdas itti hin garagalchin. Takkaa gara bahaa takkaa immoo gara dhiyaa garagalaa.” Abu Ayyuub ni jedha: Yommuu Sooriyaa dhufnu, boolloon fincaanii gara qiblaatti garagalfamte hojjatamte. Nutis fuula keenya irraa garagalchina. Rabbiis araarama kadhanna.” Sahiih Al-Bukhaari 144, Sahiih Muslim 264
Garuu mana keessatti yoo ta’e ykn isaa fi qilbaa jiddu wanti isa dhoksuu yoo jiraate, kana keessa rakkoon homaatu hin jiru. Ragaan kanaa hadiisa Ibn Umar (radiyallahu anhumaa) gabaasedha: Haajaa kiyya gariif xaaraa mana Hafsaa gubbaa bahe. Ergasii Ergamaan Rabbii (sallallahu aleyh wassallam), fuulaan gara Shaam qajeele dugda immoo gara qiblaa garagalche haajaa isaa kan bahu arge.” Sahiih Al-Bukhaari 148
Ammas hadiisa biraa keessatti: Marwaan Al-Asfar ni jedha: Ibn Umar gara qiblaatti garagaluun gaala isaa jilbifachiisee. Ergasii kallatti sanitti taa’ee kan fincaa’u arge. Anis ni jedhe: Yaa Abbaa Abdurahmaan! Kuni dhoowwamaa mitii?” Innis ni jedhe, “Eeyyen, kuni dirree qofa keessatti dhoowwame. Garuu si fi qiblaa jidduu wanti si haguugu yoo jiraate, homaa rakkoo hin qabu.” Sunan Abu Daawud 11
Irra caalaan osoo mana keessa ta’ellee gara qiblaatti garagalu dhiisudha. Rabbiin hundarra beeka.[2]
6-Haajaaf yoo ta’e malee dubbachuu dhiisuu- Ibn Umar akka gabaasetti: Namtichi tokko osoo Ergamaan Rabbii (sallallahu aleyh wassallam) fincaa’a jiruu irra darbee nagaha gaafate. Nabiyyinis deebii isatti hin deebisne.” Sahiih Muslim 380
Salaama (nagaha) deebisuun waajiba (dirqama). Kanaafu, salaama deebisu dhiisun dubbachuun dhoowwaa akka ta’e agarsiisa. Keessumayyu zikrii Rabbii olta’aatin yoo ta’e, caalatti ni dhoowwama. Garuu haajaa dirqama isatti ta’eef yoo dubbate, kan akka nama tokko qajeelchu ykn bishaan barbaadu fi kkf, kuni ni hayyamama. Rabbiin hundarra beeka.[3]
7-Karaa fi gaaddisa namootaa keessatti fincaa’u fi sagaraa bahuu irraa of eeggachuu-Abu Hureyraan akka gabaasetti: Nabiyyiin (sallallahu aleyh wassallam) akkana jedhe: wantoota abaarsa namatti fidan lama irraa of eeggadhaa.” Isaanis ni jedhan: “Yaa Ergamaa Rabbii wantoonni abaarsa namatti fidan maalidhaa?” Innis ni jedhe: karaa namoota keessatti yookiin gaaddisa isaanii jalatti haajaa bahuudha (Fincaa’u fi sagaraa bahuudha).” Sunan Abu Daawud 25
8-Iddoo nafa itti dhiqatanitti fincaa’u irraa fagaachuu- keessumayyuu bishaan kan itti kuufamu yoo ta’e, kan akka gaandaa fi kkf. Nabiyyiin (sallallahu aleyh wassallam) namni bakka nafa itti dhiqatetti fincaa’u irraa dhoowwe jira.” Sunan Abi Daawud 28
9-Bishaan ciisaa keessatti fincaa’u dhiisu-Bishaan ciisaan bishaan bakka tokkotti kuufamee turuudha. Hin yaa’us, hin haaromfamus. Bishaan kuni qulqulluu ta’ee namoonni akka itti fayyadamaniif Rasuulli (sallallahu aleyh wassallam) bishaan ciisu keessatti fincaa’u irraa dhoowwanii jiru. Jaabir (radiyallahu anhu) akkana jedha: “Ergamaan Rabbii (Sallallahu aleyh wassallam) bishaan ciisaa keessatti fincaa’u irraa dhoowwanii jiru.” Sahiih Muslim 281
10-Fixira fincaanii irraa of eeguu- Muslimni najaasaa irraa homtu akka isa hin tuqneef iddoo itti fincaa’u filachu qaba. Iddoo jabaataa fincaan isatti fixiruutti fincaa’u hin qabu.[4] Akkasumas, akka fincaan isatti hin fixirreef dhaabbatee fincaa’u irra ta’ee fincaa’utu isaaf wayya.
Kitaabban wabii:
[1] Fiqhu Muyassar fii daw’il kitaabi wa sunnati-fuula 10-12
[2]Madda olii
[3]Sahiih Fiqhu Sunnah-1/94-95, Abu Maalik
[4] Fiqhu waadih-1/36-37


text:
LABSA WALHUBANNOO
Labsi kun Tumsa ABO fi THBO utubamuu ilaalchisee waliigaltee dhaabota lamaan giddutti mallatteffame ibsuuf
kenname
Kaayyoo fi galiin qabsoo Oromoo mootummaa walaba dirmokraatawa repablika Oromiyaa ijaaruu ta’u irra deebibinee
mirkaneessuudhaan,
Kaayyoon waloodhaan qabnu sirna bittaa kolonii jaarraa tokko oliif Oromiyaa cunqursaa jiru diiguu fi bilisummaa mijuu
argamsiissu ta’u jabeesinee beekuudhaan;
Tokkuummaan saboontotaa, qabsoo finiinsuuf, bilisummaa Oromoo fi walabummaa Oromiyaa shaffisuuf murteessaa ta’u
hubatuudhaan;
Oromiyaa walaba taasisuuf kutannoo qabnuu fi fedhii sabni Oromoo biliisa of baasuuf qabuu fi qabsoo geggeessaa jiru
waliin madaaluudhaan;
Mootummaan Wayyaanee shororkaa fi haala suukanneessaa saba Oromoo irrattii deemsisaa jiru xiinxaluun;
Qabsoo bilisummaa dirree Oromiyaa keessattii deebifne dagaagsuuf murannoo dhaabni keenya lamaan qaban irratti wal-
tumsudhaan hojjechuuf fedhii jiru hubatuun;
Wareegama sabni Oromoo baasaa jiru fi injifannoolee hanga ammaa argaman kabajaa qabnu irraa ka’udhaan;
Dhaabbileen Oromoo waliif tumsu fi waliigalteedhaan hojjechuun kufaatii diina biyya keenya saamaa jiru shaffisuu fi ummata
Oromoo dandamachisuuf bu’a guddaa akka qabu beekuudhaan;
Tumsa THBO fi ABO gama tokkuummaa dhaaba tokkootti tarkaanfachisuuf hawwii guddaa gama hundaan jiru hubachuun;
Yeroo ammaa kana qindoomina gara tokkuummaa dhaabattii geessu irratti waloodhaan hojjechuuf walhubannaa jiru irratti
hundawdhaan:
• Labsa Walhubannoo kanaan har’a irraa eegalee Tumsa ABO fi THBO labsina;
• Koree Qindeesituu Tumsa THBO fi ABO kan hojii Tumsi kun hojjetu mara sadarkaa hundaatti hogganu utubamuu
hubachiisuudhaaf
• Hojii qabsoo bilisummaa Oromiyaa finiinsuu asuma irraa eegaluun shafisaa fi qindoominaan waliin hojjoomsuu
jalqabne;
• Waloodhaan hojjetaa gara caasaa dhaaba tokko diriirfatuu irratti akka haallii hayyameen yeroo gabaabduu
keessatti xumuruuf;
• Gurmuu Oromoo humneessuuf marii dhaabota Oromoo hafan waliin qabnu sio’minaan xumuruudhaan mooraan
qabsoo Oromoo akka dagaagu dhiibba dachaa gochuuf irratti waliif galle shaffisuuf
Oromiyaan ni bilisomti!
Kan mallatteeffame 10 Fulbaana 2016


text:
Hegeree Oromiyaa Kora yk konfarannssi Xiqqaa Caayaan Baqqattota Oromo Biyya Masrii Bioteysa 24/2015tti godhatte laalchise akka armaan gadi kanatti . Gabaasaa kora kanaa isinii dhiheysina …Read More »
The plight of Ethiopian migrants in Somalia
In search of a better life, many Ethiopians migrate to Somalia but face xenophobia and hostility from the locals. Read moreRead More »
Waa’ee Koree Caayaa wal qabate hubachiisa
Jaallan Gaddaa/Ayyaantuu.com Nagaan haa dursu Rakkoo Kaayroo keessaa jechuun Koree Caayaa baqattoota Oromoo biyya Masrii waan facaase dubbisnee jirra .Nuhi kan amma Kaayroo jiru fi …Read More »
At least 29 migrants die of hypothermia after Italian coastguard rescue
February 9, 2015 (The Guardian) — Italian patrols pick up 105 migrants from boat drifting in extreme sea conditions in Mediterranean near Libya. Read more…Read More »
Dozens missing as migrant boat capsizes off Yemen
At least 35 people missing after boat carrying African migrants overturns in bad weather near the Bab el-Mandeb strait. Read moreRead More »
Sad News: Five Oromo refugees die on the Sudanese-Libya border
According to a close source, five Oromo refugees have reportedly died and other wounded after they just crossed the border into Libya. The report didn’t …Read More »
Rakko Baqattota Oromo jiddu gala Bahaa fii Afrikaa Bahaa keysaafuu Masrii Sudaan fii Biyya Yaman keysatti irraa geyaa jiru irraa waa muraasa dubbachun barbaada
Muddee 11/2014 1. Akkuma Yaadatamuu dhaabbanni UNHCR fii Motummaan Yaman Gabaasa Muddee 4/2014 waliin baasaniin Bqattonni Ethiopia namni 71 sababa hammenya qilleensaatiin qaraqara Magaalaa Adan …Read More »
Baqattoonni Oromoo biyya Misra fuula UNHCR Duratti yeroo ammaa hiriira gadgeeysaa jiru
Hegeree Oromiyaatiin Hiriira yeroo ammaa Mormii Habshotaa fii Embaassii Ethiopia Kaayroo rratti Baqattota Oromoo fuula UNHCR Duratti Onkololeysa 28/2014 baayyinaan raawwachaa jiran hordofaaRead More »
“Gudeedamuun isa salphaadha, kan kana caaluutu nurratti raawwatamaa jira”
Gaafiif deebisaa RSO haala baqattoota Oromoo biyya Yemen keessatti yeroo ammaa deemaa jiru laalchisee……Read More »
Waajjirri Tokkummaa Baqattoota Hawaasa Oromoo Yaman, Haala Yaroo Ammaa
Kan baqattoonni Oromoo Biyya YAMAN keesa jiraatan irra Sababii Walibu’iinsa Lolaa Kan Mootummaa YAMAN fi Mormitoota biyyattii Jidduu Yaroo ammaa Magaalaa Guddittii YAMAN Sana’aa …Read More »


text:
Kutaan lallabaa Maqalee qarshii miliyoona saddeet ol walitti qabuu dhaani, meeshaalee adda addaa fi midhaan nyaataa bituu dhaan saabaa lola sanaan qe’ee ofii irraa buqa’anii manneen barnootaa garaa garaa keessa qubatanii kanneen jiraniif deggersa gochuu isaa itti gaafatamaan kutaa lallabaa Meqelee Melaake Birhaanaat G/Sillaasee Hishee ibsaniiru.
Kutaan lallabaa kun buqqaatonni kun Meqelee erga seenanii qabee, hawaasichi deggersa akka godhu barsiisuutti dabalee ofiis deggeraa jiraachuu Melaake Birhaanaat G/Sillaasee Hishee dubbataniiru. waldooliin kiristyaanaa Maqalee lammiiwwan bakka adda addaa qubatanii jiran gargaaraa akkasumas barumsa amantii barsiisaa jirti.
Kana males ayyaana Faasikaa buqqaatota kana waliin kabajuu isaanii illee ibsanii jiran. Abbootii amantii Waaldibbaa dhaa ari’amaniif qarshiin 120,000 herrega baankii isaaniitti akka galuuf ta’ee jira. kanneen dhibee ture kan akka sukkaaraa, dhiibbaa dhiigaa qaban wal’aanuuf illee bajata qarshii 150,000 waldattiin ramaduu ishee dubbataniiru.
Kutaan lallabaa Maqalee buqqaatotaaf meehsaalee bu’uuraa fi midhaan nyaataa dhiyeessuutti dabalee, hoogganoota amantii jireenya isaanii irraa buqqa’aniif kitaabota qulqulluu adda addaa fi uffannaa mana sagadaa ennaa dhaqan uffatan raabsuufii ishee illaa Melaake Birhaanaat G/Sillaasee Hishee ibsaniiru.
Harka isaanii duwwaa ba’an waan ta’eef yeroo mara kitaabota qulqulluu dubbisuu dhaan kadhannaa godhatu waan ta’eef isa males jiraachuu waan hin hin dandeenyeef deggersi kun godhameeraaf jedhan jechuu dhaan Alem Fissehaa Meqelee irraa gabaasee jira.


text:
Finfinnee, Bitootessa 28, 2014 (TOI) – Hojii Pirojeektii Jallisii ammayyeesuufi damee kanaan humna namaa ogummaa qabu oomishuuf waliigalteen dandeessisu mallatteeffameWaliigalteen kun kan mallateeffamee Ministeera Jallisii fi Naannolee Gammoojjii fi Ministeera Hojii fi Kalaqaa gidduuttidha.
Dhaabbileen lameen dhimmoota waliin hojjechuu danda’an irratti sanada waliigaltee waliif kan mallatteessan yoo ta’u, waliigalticha Ministirri Jallisii fi Naannolee Gammoojjii Injinar Ayishaa Mahaammadii fi Ministirri Hojii fi Kalaqaa aadde Muufariyaat Kaamil mallatteessaniiru.
Ministirri Jallisii fi Naannolee Gammoojjii Injinar Ayishaa Mahaammadii sirna kanarratti akka himanitti sadarkaa biyyaatti hojiiwwan pirojeektii jallisii hedduun hojjetamaa jiru.
Hojiin kunis lammilee hedduuf carraa hojii akka uume himaniiru.Kanuma bu’uura godhachuun pirojeektoota kanneen ammayyeesuufi damichaaf tekinolojii barbaachisu fayyadamuun barbaachisa akka ta’ee himaniiru.
Kasattiyyuu ogummaa lammilee damee kanarratti hojjetanii cimsuuf qindoominni ministeera Hojii fi Kalaqaa waliin jalqabamee cimee kan itti fufu ta’uu himaniiru.
Minstirri hojii fi Qalaqaa aadde Mufaarat Kamiil gama isaaniin akka himanitti Ministeerichi Minsteeroota 8 ol waliin hojjechuuf karoorfachuun himaniiru.
Pirojeektonni kanaan dura hojjetaman hedduun isaanii rakkoo kan qaban ta’uusaniin tajaajila kennaa kan hin jirre akka jiran yaadachisuun rakkoo kana furuuf damee kanarratti ogeeyyii gahumsa qaban hojii kanarratti bobbasuuf karoorfachuu himaniiru.


text:
Warri karaa irraa cabbii haxaawan daandii guutuu irraa akka mishaatti haxaa'uuf akka danda'aniif jecha, Minneapolis yeroo gannaa konkolaataa daandii irra dhaabatan kan laalu dambii qaba. Dambiileen kunis konkolaataa karaa irra dhaabamu haala kanaan gadii wajji laala:
- Cabbii hedduu bu'uusaa fuundura fi yeroo inni bu'aa jiru,
- Cabbii hedduu bu'uusaa booda fi,
- Hedduu bu'uu irraa kan ka'e yoggaa cabbiin tuulamee jiru.
Dambiin kun akkaataa warri karaa haxaawan makiinota karaa irra dhaabtan kaasanii daandii gamaa gamanatti, lafa makiinaan dhaabamu dabalatee, haxaawuu danda'an sirna lafa kaa'a. Konkolaataan, caalaatti warri dhimma sardamaaf bobba'an, akka gaariitti ganna guutuu deemuu akka danda'aniif karaa guutuu haruun akka danda'amu mijeessuuf dambiin kun, gargaara.
Seericha hubattee faana bu'uun, waan qooda keetii raawwadhu.
Warri Minneapolis keessa jiraatan fi warri deddeebi'an kan konkolaataa karraa irra dhaaban cufti, karaan akka haxaa'amu gargaaruuf, haala qilleensaa hubachuun fi yeroo gannaa seerra konkoolaataa karraa irra dhaabuu ilaalchisee jiru hubachuun irraa eegama. Baatiilee cabbiin bu'u keessatti (Sadaasaa hanga Caamsaatti) seerri kun yoom hujii irra akka oolu hubachuuf, gurra qeensuun gaarii dha.
Namootni Minneapolis laaluuf, waa bituuf, bashannanuuf dhufan seera kana dagachuun isaanii akka malu yaadadhu. Keessummaa kee, warra sirraa waa bitan fi siif kan hojjetan hundatti winter parking rules fi yeroo gannaa konkolaataa dhaabuu itti himuun gargaaruu ni dandeessa.
Tahuu Baannaan Tiiketa argachuu ykn Konkolaataan Harkifamuun ni jira
Warri Sardama Cabbii fi seera yeroo gannaa konkolaataa dhaabanii hin kabajne, tiiketa argachuu fi konkolaataan isaanii bikka Minneapolis Impound Lot jedhamutti harkifamuun ni jira.
Yeroo Gannaa Akkeekkannaa Haala Konkolaataa itti dhaabanii tahuu malan
- Akkeekkachiisa Bokkaa Jabaan Dhufaa Jiruu. Bookkaa jabaan dhufaa akka jiru yoo raajame, bokkaa san fuundura bikka tokko tokko akka konkolaataan hin dhabbanne Minneapolis yeroof tolchuun ni mala.
Seericha:
- Sardama Cabbii. Cabbii hedduun erga bu'ee booda, guyyaa kamuu Magaalichi sa'a 6 w. b. dura Sardama Cabbii labsuu ni danda'a. Kun guyyaa sadiif toora konkolaataan itti dhaabbachuu danda'u seera irra oolcha. Hubannaa caaluuf, "Sardama Cabbii" bikka jedhu kanaan gaditti laali.
Seericha: Snow Emergency parking rules bikka jedhu dhaqiitii, ibsa caalu laali.
- Milikkita Yeroofii. Karaa fi daandiileen mana jidduu osoo Sardamni Cabbii hin labsamin haxaa'amuun, cirrachi fi ashaboon itti firfirsamuun ni jira. Konkolaataan akka hin dhaabamne kan dhowwu milikkitni yeroof akka barbaachisetti ni kaa'ama.
Seericha : Akka milikkita san irratti ibsamutti waan dhorkamu hubadhu.
- Dhowwama Dhaabbii Konkolaataa Yeroo Gannaa. Bikka yeroo gannaa cabbii hedduun bu'ee karaa dhiphisutti, Magaalichi, Dhowwa Dhaabbi Konkolaata Yeroo Gannaa hojii irra oolcha.
Seericha:
Hubbannaa Barbaachistuu: media outlets (kanaa gaditti laali) qaceelffama yeroo Dhorka Dhaabbii Konkolaataa Yeroo Gannaa, akka itti konkolaataa dhaabanii hubadhu.
Yeroo seeronni kun itti dirqisiifaman akkamit ani bara? Yogguu cabbii hedduun akka bu'u raajamu cufa, caalaatti immoo yoggaa inni itti bu'uu jalqabutti, warra kanaa gadii keessaa karaa isa tokkoo seerolee keessaa kam hujiirraa akka oolan baruu ni dandeessa.
Sa'a 24 banaa kan taate toorbelbeltuu yaami: (612) 348-7669; TTY: (612) 673-2157
Karaa Kompuuteraa e-mail kee Laali.
Kan Magaalichaa tajaajila email snow alert galfattee yeroo Sardamni Cabbii labsamu fi seerri dhaabbii konkolaataa yeroo gannaa hujii irra yoggaa ooluu ergaa argachuu ni dandeessa. Bara kana immoo itti dabaltee, karaa telefoona harkaa (selfoon ykn PDAS) yeroo sardamni cabbii labsamutti dhaamsa gabaabduu argachuu ni dandeessa.
Kan Magaalichaa (Minneapolismn.gov) banii laali
Karaa Xurree Keebilaa14, 79 or KBEM-FM (88.5 MHz) laali/caqasi
Battala labsiin Sardama Cabbii bahetti, magaalaan Minneapolis toorbelbeltuu san, 348-SNOW (348-7669) dirree kompuuteraa fi xurree keebilaa 14 fi 79, ni haaressa, dhaamsa karaa email snow alert warra galmaa'aniif ni dabarsa; akkasumas televiishena warra gurguddaa afran, dhaabiilee radiyoo 11 fi maxansitoota gaazexaa gurguddoo sadani tti ni dabra.


text:
Abstract:
Xiyyeeffannoon qorannoo kanaa xiinxala dandeettii dubbisuu barsiisuu hojiirra oolchuu barsiisota
da
ree barnoota Afaan Oromoo keessatti: Godina Wallaggaa Lixaa Aanaa Begiitti manneen barnootaa
mootummaa sadarkaa lammaffaa keessaa barsiisaa jiran kan jedhuudha. Kaayyoon qorannichaa
tooftaa dandeettiin dubbisuu daree keessattii ittiin barsiifamuu qabu hojiirra oolchuu barsiisotaa Afaan
Oromoo barsiisaa jiranii xiinxaludha. Qorannoo kana keessatti malli dhimma itti bahame mala makaati.
Fi
lannoon mana barnootaa mala iddatteessuu kaayyootiin, daree barnootaa iddatteessuu carraa
salphaatiin, kan barattootaa mala iddatteessuu carraa yoo filataman, iddattoon barsiistotaa mala
iddatteessuu kaayyootiin filatamaniiru. Odeeffannoo qorannichaaf barbaachisan funaannachuuf immoo
meeshaalee odeeffannoon ittiin funaaname keessaa bargaaffifi daawwannaatti dhimma bahameera.
Qaaccessa ragaa ilaalchisee, odeeffannoon jechaan ibsaman mala ibsaatiin ykn akkamtaan, kanneen
lakkoofsaan ibsaman immoo mala ammamtaatiin bifa gabateetiin lakkoofsaafi dhibbeentaan
qacceffamaniiru. Qaacceessa kana irraa kan hubatame barsiisonni baayyeen tooftaa dandeetttiin
du
bbisuu ittiin barsiifamu hojiirra oolchaa akka hinjirre, barattoonni muuxannoo dubbisuu bal’aa akka
hinqabneefi xiyyeeffannoon barsiisonni dandeettii dubbisuu barsiisuuf kennaa jiran laafaa ta’uudha.
Dhumarratti argannoo qorannicharraa argamerratti hundaa’uun yaadoleenfurmaataa kennamaniiru.
Is
aanis, barsiisonni hubannoo tooftaa dandeettiin dubbisuu ittiin barsiifamu qofa qabaachuun qofti
bu’aa akka hunqabneefi tarsimolee dandeettiin kun ittiin barsiifamu hunda akkaataa mijahaa ta’een
dh
imma itti bahuun dandeetti kana akka barsiisanidha. Kana malees, barsiifata dandeettii dubbisuu
barattootaa fooyyessuu barsiisonni gargaarsa barbaachisaa barattootaaf kennuu akka qabanidha.
Barsiisotaaf leenjii hojii irraa kennuu, suppervayizeroonni hojii barsiisonni daree keessatti dalagan
hordofuufi barsiisota jajjabeeffamuu qaban yeroo yeroon jajjabeessaafi deggersa gochaafi adeemuun
gaariidha. Dabalataanis, dubbisuuf xiyyeeffannoo kennuu, barattoonni dandeettii dubbisuu isaanii akka
cimsataniif fedhiin isaanii akka dabaluuf barsiisonni irratti osoo hojjetanii gaariidha kan jedhu akka
yaada furmaataatti kaa’amaniiru.


text:
Dhaabi baqattootaa kan tokkummaa mootummootaa baqattootaa fi kanneen qe’ee ofii irraa buqa’an balaa weerara COVID-19 jalaa bararuu akka gargaaruuf deggersa doolaara miliyoona $455 gaafatee jira jechuun Liissaa Shilaayin Jenevaa irraa gabaasteetti.
Namni martinuu vaayiresii koronaaf kan saaxilame dha. Haa ta’u malee vaayiresii kanaan dhukkubsachuu fi balaa du’aaf daran saaxilamoo kanneen ta’an keessaa baqattootaa fi kanneen q’ee ofii irraa buqa’anii fi namoota biyya keessa jiraatan hin qabaannee dha.
Weerarri vaayiresii kanaa erga uumamee qabee jarmayaan baqattootaa kan tokkummaa mootummootaa byyoota 13 kessatti qorannaa geggeesseen garee dhibee kanaaf saaxilamoo ta’an dhibba irraa harka 74f fedhii bu’uuraa isaan barbaachisu walakkaa dhaa gad qofaa guutuufii danda’eera. Kun bara 2019 yeroo weerara sana duraa irra dhibba irraa harka 21 dabalee jira.
Dhibba irraa harka 80 ol kanneen ta’an haala gaarii hin ta’iniin jiraachuuf jecha qabeenyaa isaanii gurguruu dabalatee quunnamtii saalaaf dabarfamanii kennamuu akkasumas ijoollee hojii humnaatti bobbaasuu gargaaramu.
Dubbi himaan UNHCR Babar Baloch akka jedhanitti baqattoonni magaalaa keessa qubatan fedhii bu’uuraa guuttachuuf hojii guyyaa hojjetan irratti hirkatu. Garuu dalagaa fi qabeenyaan isaanii sababaa uggura sochii COVID -19f jecha tolfameef duraa dhabamee jira.


text:
Ibsa Suuratu Al-Mursalaat-Kutaa Dhumaa
Kutaa darbee keessatti wanta Guyyaa Murtii taasifamu muraasa isaa ilaalle turre. Har’as itti fufuun kutaa xumuraa suuratu Al-Mursalaat ni ilaalla.
“(35)-Kuni Guyyaa isaan hin dubbanneedha. (36)-Uzrii akka himatan isaaniif hin hayyamamu. (37)-Guyyaa san kijibsiiftotaaf ee badii isaanii! (38)-Kuni Guyyaa addaan bahiinsaati; isinii fi warra duraanii walitti qabne. (39)-Yoo tooftaa wayii qabaattan, tooftaa Natti baafadhaa. (40)-Guyyaa san kijibsiiftotaaf ee badii isaanii!” Suuratu Al-Mursalaat 77:35-40
“Kuni Guyyaa isaan hin dubbanneedha.” Kana jechuun Guyyaan Qiyaamaa kuni Guyyaa guddaa kaafiroota irratti cimaa ta’e kan isaan hin dubbanneedha.[1] Uzriis akka himatan isaaniif hin hayyamamu. Uzrii himachuu jechuun akka dhiifamni namaaf godhamuu fi hin adabamneef sababa, rakkoo fi ragaa dhiyeefachuudha. Guyyaa Qiyaamaa namoonni Rabbiitti, Ergamtootatti fi Guyyaa Qiyaamaatti hin amanne, sababa, rakkoo fi ragaa dhiyeefachu hin danda’an. Osoo sababa, rakkoo fi ragaa dhiyeefataniyyuu, isaan irraa hin fuudhamu. “Yaa Rabbii sababa kanaaf amanu dadhabne, rakkoo akkanaatiif hojii gaggaarii hojjachuu dadhabne, yaa Rabbii dhiifama nuuf godhi” yoo jedhan, kuni isaan irraa hin fuudhamu.
“Kuni Guyyaa isaan hin dubbanneedha” yommuu jedhu Guyyaa Qiyaamaa guutumaan guututti hin dubbatan jechuu miti. Dhugumatti, Guyyaan Qiyaamaa iddoo fi waqtii qaba. Kuni waqtii isaan hin dubbannee fi uzrii akka himatan isaaniif hin hayyamamneedha.[2]
Guyyaan kuni Guyyaa cimaa rakkoo fi sababaa osoo dhiyeefatanii namarraa hin fuudhamneedha. Kanaafu, namoota Qiyaamatti amanuu diduun badii hojjachuu itti fufan, tarii akeekachiisni kuni isaan dammaqsu danda’a “Guyyaa san kijibsiiftotaaf ee badii isaanii!” Kana jechuun warra Guyyaa Qiyaamaa kana soba akka ta’etti ilaalaniif Guyyaa san badii fi adabbii cimaatu jira.
“Kuni Guyyaa addaan bahiinsaati;” kana jechuun Guyyaa Qiyaamaa, “Kuni Guyyaa Rabbiin uumamtoota jidduutti murteessudha.” Jedhama. Guyyaan Qiyaamaa Guyyaa addaan bahiinsaa kan jedhameef, Rabbiin uumamtoota jidduutti murteessun warri Jannataa fi warra Jahannam addaan baafamu. “isinii fi warra duraanii walitti qabne.” Addunyaa keessatti “Guyyaa Qiyaamaa isinii fi namoota darban hunda walitti ni qabna” jennee waadaa galaa turre. Kunoo har’a isinii fi warra darban walitti sassaabne. Kanaafu, har’a “Yoo tooftaa wayii qabaattan, tooftaa Natti baafadhaa.” Kana jechuun adabbii irraa tooftaa ittiin baatan yoo qabaattan, tooftaa baafadhaa. Qabaa Rabbii irraa of baraaraa.[3]
Guyyaa kana tooftaa fi malli isaanii ni bada, shirri isaanii ni dhabama. Azaaba (adabbii) Rabbiitiif harka kennu. Wanta isaan kijibsiisan isaaniif ifa godha. Amma dubbiin kan duraa caala. Duratti dubbachuu fi uzrii himachuu irraa ni dhoowwaman. Amma immoo murtiin isaan jidduutti waan murtaa’uf adabbii jalaa bahuu hin danda’an. Kanaafu, nama Guyyaa Qiyaamaa tooftaa fedhe osoo baase adabbii jala bahuu kan hin dandeenye ta’ee osoo jiru Guyyaa Guddaa kana akka sobaatti ilaaluf, akeekachisni ta’uu, “Guyyaa san kijibsiiftotaaf ee badii isaanii!”
Kuni adabbii nama Guyyaa Qiyaamaa kijibsiisee osoo hin tawbatin du’eefi. Garuu du’aan dura tawbachuun, amanuu fi hojii gaggaarii hojjachuun yoo of dhaqqabe, adabbi kana jalaa ni baha. Muttaqoota keessaa ta’uun Guyyaa san mindaa guddaa argata. Mee amma mindaa warra Guyyaa kanatti amananii hojii gaggaarii hojjachuu fi hojii badaa irraa fagaachuun of qopheessan haa ilaallu:
“(41)-Dhugumatti, Muttaqoonni gaaddisootaa fi burqaawwan keessa ta’u. (42)-Wanta fedhan irraa fuduraalee [keessa ta’u]. (43)-“Sababa waan dalaga turtaniitif gammachuun nyaadhaa dhugaa.” [jedhamu]. (44)-Dhugumatti, Nuti akka kanatti toltu hojjattoota mindeessina. (45)-Guyyaa san kijibsiiftotaaf ee badii isaanii!” Suuratu Al-Mursalaat 77:41-45
“Dhugumatti, Muttaqoonni gaaddisootaa fi burqaawwan keessa ta’u.”
Muttaqoota jechuun namoota dhugaan Rabbii fi odeefannoo Isarraa dhufetti amanan, hojii gaggaarii itti ajajaman hojjatanii fi hojii irraa dhoowwaman dhiisaniidha. Kanaafu ibsi aayah: dhugumatti namoonni addunyaa keessatti dirqamoota Islaamaa hojjachuu fi badii irraa fagaachuun adabbii Rabbii irraa of eegan, gaaddisoota qabbanaa keessa ta’u. Azaan hoo’aa fi qorraa isaan hin tuqu. Fuggisoo kanaa, namoonni Rabbitti kafaran, gaaddisaa aaraa qabbana hin qabnee fi laboobaa ibiddaa irraa nama hin eegne keessa ta’u.[4]
Asitti “Gaaddisoota” jechuun jecha hedduminna agarsiisutti fayyadame. Sababni isaas, Jannata keessa gaaddisa baay’eetu jira. Gaaddisa mukkeeni, gaaddisa gamoowwanii fi kan biroo. Kanaafu, warri Jannataa gaaddisa qabbanaa keessa jiraatu. Qur’aana keessatti:
“Isaanii fi niitiwwan isaanii gaaddisa keessatti sireewwan irratti hirkatu.” Suuratu Yaasin 36:56
Warri Jannataa fi niitiwwan isaanii gaaddisa jalatti sireewwan garmalee faayaman irratti tasgabbiin hirkatu. Kuni tola akkami! Qananii akkam namatti tolu!
Ammas qananiin kanarratti hin dhaabbatu, “burqaawwan keessa ta’u” Jannata keessa burqaawwan laggeen gosa garagaraa irraa dhangala’antu jira. Jannata keessa burqaawwan, “Tasniim, Salsabiil” jedhamantu jiru. Muttaqoonni burqaawwan kanniin irraa dhangala’aa isaanitti toluu fi garmalee mi’aawu dhugu. Qabbanaa fi dhugaati argachuun qananii keessa ta’anii jiru. Nyaanni isaanii hoo yoo maal ta’e qananiin isaaniif guuttamtii? “Wanta fedhan irraa fuduraalee [keessa ta’u].” Kana jechuun Jannata keessatti wanta fedhan keessaa tokko fuduraalee fedhan nyaachudha. Fuduraalee jechuun firaafiree akka muuzi, burtukaana, teemira fi kkf.
“Wanta fedhan irraa” kana jechuun wanta guutuu fedhan keessaa tokko fuduraalee kanaan Jannata keessatti qanani’uudha. Kuni Jannata keessa wantoonni barbaadaman baay’een lakkoofsi isaanii hin daangefamne akka jiru agarsiisa.[5]
“Sababa waan dalaga turtaniitif gammachuun nyaadhaa dhugaa.” [jedhamu]. Kana jechuun, addunyaa irratti iimaana irratti hundaa’u fi jaalala Gooftaa keessanii barbaaduun sababa hojii gaggaarii hojjattaniif, fuduraalee kanniin irraa wanta feetan nyaadhaa, burqaawwan kanniin irraas wanta isinitti mi’aayee dhugaa. Hayyama guutuun nyaadhaa dhugaa, dhoowwaa fi hudhamuun hin jiru.[6] Nyaataa fi dhugaati kana keessa wanta namatti toluu fi mi’aawu malee wanti hadhaawaa fi nama jeequ hin jiru. Kanaafi, “gammachuun nyaadhaa dhugaa” jedha.
Yaa nama qananii fi gammachuu guutuu barbaadu! Eessatti qananii fi gammachuu guutuu argatta ree? Addunyaan tuni iddoo qormaataa fi ifaajee waan taateef qananii fi gammachuu guutuu jeequmsa irraa bilisa ta’e hin argatan. Qananii fi gammachuun guutuun jeequmsaa fi gadda irraa bilisa ta’e Jannata qofa keessatti argama. Garuu kana argachuuf dhugaan amanuu fi hojii gaggaarii hojjachuu barbaachisa. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa namoota amananii fi hojii gaggaarii hojjatan Jannataa fi qananii ishiitin isaan badhaasa. “Dhugumatti, Nuti akka kanatti toltu hojjattoota mindeessina.” Mindeessu jechuun mindaa isaaniif kennuudha. Toltu hojjattoota jechuun warra ibaadaa isaanii bareechisanii fi sirnaan hojjatan, namootaafis tola oolaniidha. Sababa kijibsiisanii fi hojii gaarii qananii guddaa kanatti nama geessu hojjatu dhiisaniif yaa badii namoota mindaa fi qananii guddaa kana dhabanii! “Guyyaa san kijibsiiftotaaf ee badii isaanii!”
“(46)-[Yaa warra kafare] nyaadhaa, xiqqoo qanani’aa dhugumatti isin yakkamtoota. (47)-Guyyaa san kijibsiiftotaaf ee badii isaanii! (48)-Yommuu “Ruku’a bu’aa” isaaniin jedhamu, ruku’a hin bu’an. (49)-Guyyaa san kijibsiiftotaaf ee badii isaanii! (50)-Isa booda dubbii kamitti amanuu?” Suuratu Al-Mursalaat 77:46-50
“[Yaa warra kafare] nyaadhaa, xiqqoo qanani’aa dhugumatti isin yakkamtoota.” Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa warroota kaafamu kijibsiisaniin ni jedha: jireenya addunyaa ganda qormaataa taate keessatti soorata Ani namootaaf dachii keessatti uume irraa nyaadhaa, dhugaati irraa wanta namootaaf taasise irraa dhugaa. Fedhii addunyaa, mi’aa ishii, bashannana, tapha, ishii baay’ifachuu, ittiin of dhaadachuu fi faaya addunyaatiin qananii xiqqoo qanani’aa. Qananiin kuni hammaa fi akkaataan baay’ee xiqqaa kan ta’eedha. Sababni isaas, qananiin kuni yeroo gabaabaf tura, yoosu bada. Hammi isaas xiqqaadha.
“Yommuu “Ruku’a bu’aa” isaaniin jedhamu, ruku’a hin bu’an. Guyyaa san kijibsiiftotaaf ee badii isaanii! Isa booda dubbii kamitti amanuu?”
Ruku’a jechuun akka lugaatti gadi jechuudha. Akka shari’aatti immoo salaata keessatti erga dhaabbatanii booda harkaan jilba qabachuun gadi jechuudha.
“Yommuu “Ruku’a bu’aa” isaaniin jedhamu, ruku’a hin bu’an.” As keessa of tuulinsa isaanii wanta agarsiisutu jira. Inumaa hanga Khaaliqa isaan uume, isaan nyaachisu fi obaasu, jireenya isaanii harkaa qabu irratti of tuulu gahan. Isaan fedhii lubbuu fi hawwii ofii hordofuu irraa of hin qusatan. Badii gurguddaa hojjatu. Inumaa, Gooftaa isaanii irratti boonu. Osoo fedhii garaa, saalaa, beekkamtii, tapha, miidhaginna addunyaatti rarra’uu, dhaadannoo fi baay’ifachuu jaallachuun isaan keessa jiraachu baateyyu, Gooftaa isaanitiif xiqqoollee taatu gadi hin jedhan. Sababni isaas, nafsee isaanii keessatti isaan of tuultotaa. Of tuulu fi boonun isaanii gowwummaa fokkuutti akka taran isaan taasise.[7] Boonu fi of tuulun isaanii Gooftaa isaanitiif akka gadi hin jenne isaan taasise.
Gabaabumatti, namoonni Guyyaa Qiyaamaa fi wanta Rabbiin irraa dhufe kijibsiisan kunniin yommuu “salaataa” jedhaman, hin salaatan.[8]
Guyyaa Qiyaamaa akka sujuuda bu’aniif yommuu ajajaman, sujuuda bu’uu hin danda’an. Dugdi isaanii akka xawlaa gogee hafa. Qur’aana keessatti ni jedha:
“Guyyaa mogolee irraa saaqamuu fi gara sujuudaa waamamanii isaan sujuudu hin dandeenye [yaadadhu]. Ijji isaanii sodaattu taate xiqqeenyis isaan haguuga. Osoo fayyaa qabanuu gara sujuudaatti waamamaa turan.” Suuratu Al-Qalam 68:42-43
Guyyaa Qiyaamaa yommuu jeequmsi, sochii fi haalli garmalee cimaan saaqame, Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa uumamtoota jidduutti murteessuf dhufe, Isaaf akka sujuudan ni waamamu. Mu’mintoonni (warri amanan) Rabbiif addunyaa keessatti filannoo fi fedhiin sujuudaa turan, Guyyaa kana ni sujuudu. Garuu munaafiqonni fi kaafirran sujuuduf ni tattaafatu, haa ta’u malee sujuudu hin danda’an. Dugdi isaanii akka gaafa horii gogee hafa. Gadi jechuu hin danda’an. “Ijji isaanii sodaattu taate xiqqeenyis isaan haguuga.” Kana jechuun sababa isaan addunyaa keessatti badii gurguddaa hojjatanii fi of tuulaniif Guyyaa Qiyaamaa ijji isaanii sodaattu taati. Salphinni isaan haguuga. Faallaa wanta isaan irra turaniitin adabaman. Osoo fayyaa qabanuu yommuu addunyaa irratti gara sujuudaa waamaman, ni didan. Haaluma kanaan, Aakhiratti yommuu Rabbiin azza wa jalla ifatti bahee mu’mintoonni sujuudan, isaan immoo sujuuda dadhabuun adabamu.[9] Akkuma isaan addunyaa irratti of tuulanii fi of guddisan, Aakhiratti salphinni fi xiqqeenyi isaan haguuga.
Akkuma hubatamu, wanti sujuuda kanarraa barbaadame, warra dhugaan amananii fi munaafiqota addaan baasufi. Warroonni amanan (mu’mintoonni) gama mirgaa adeemsi isaa gara Jannataa ta’e akka fudhatamaniif, munaafiqonnis gama bitaa adeemsi isaa gara ibiddaa ta’e akka oofamaniif, sujuuda kanaan addaan baafamu.[10]
Kana keessa nama salaata dhiisu fi na argaaf salaatuf akeekachiisa cimaatu jira. Kanaafu, nama Guyyaa garmalee cimaa kanatti amanuu dide, hojii gaarii dirqamaa Rabbiin itti ajaje hojjachuu didee fi hojii badaa hojjachuu itti fufeef akeekachisni ta’u “Guyyaa san kijibsiiftotaaf ee badii isaanii!”
“Isa booda dubbii kamitti amanuu?” Kana jechuun Qur’aana kanatti yoo hin amananiin, dubbii fi kitaaba kamitti amanuu? Qur’aanni kuni ragaaleen, murtiwwanii fi odeefannoon isaa hundi ifa. Jechoonni isaas ifa namaaf galaniidha.
Alhamdulillah Rabbiil aalamiin, ibsi suuratu Al-Mursalaat asirratti xumurame jira.
Kitaabban wabii:
[1] Tafsiiru Sa’dii-1067
[2] Tafsiiru Qurxubii-21/513
[3] Tafsiiru Muyassar-581
[4] Tafsiiru Xabarii-23/611
[5] Ma’aariju tafakkuri wa daqaa’iqu tadabburi-2/606
[6] Madda olii
[7] Ma’aariju tafakkuri-2/609-614
[8] Tafsiiru Qurxubii-21/516-517
[9] Tafsiiru sa’dii-1039, Tafsiiru ibn Kasiir 7/353
[10] Ma’aariju tafakkuri-1/255


text:
At-Takaasur
Seensa
Boqonnaan tuni bu’aa badaa addunyaa tana gabbaruu namoota akeekachiisti. Namoonni wanta addunyaa fi Aakhiratti daran faayda fi gammachuu isaaniif fidu irraa garagaluun umrii isaanii guutuu qabeenya, aangoo fi deeggartoota baay’ifachuu fi wantoota kanniiniin wal dorgomu irratti fixan. Wantoota kanniin baay’ifachuun garmalee isaan ko’oomsu irraa kan ka’e, yeroo ykn carraa jireenya keessatti wanta ol’aanaa barbaadu hin qaban. Namoonni xumura badaa kana irraa erga akeekachiifamanii booda akkana jedhamuun isaanitti himame: Qananiin isin walitti tuultanii fi osoo itti hin yaadin akkuma argitan itti fayyadamtan kuni, qananii akkanumatti kenname osoo hin ta’in qananii isin qoruuf kennameedha. Dhumarratti Aakhiratti qananii itti fayyadamtan kana hundaaf ni qoratamtu.
102:1
﴿أَلۡهَىٰكُمُ ٱلتَّكَاثُرُ١﴾
Wal-dorgommiin baay’ifachuu isin jaatanesse.
Jechi al-haakum jedhu jecha lahw jedhu irraa horsifame. Lahw jechuun hojii faayda guddaa qabu tokko irraa garagaluun wanta faayda hangas mara hin qabneen of ko’oomsudha. Kan akka Aakhiraaf hojjachuu dhiisanii faaya addunyaa irraa wanta nama hin barbaachisneen of ko’oomsu (biizi of gochuu).[3]
Takaasur hiika kanniin qaba:
1-Namoonni wal caaluuf jecha wantoota baay’ee argachuuf wal dorgomuu
2-Wanta baay’ee argataniif walirratti of tuuluu fi of dhaadachu
Akkuma suuratu Al-Kahf keessatti ilaalle, abbaan ooyru lama qabu hiriyyaa isaatiin akkana jedhe: “Ani qabeenyaan si caala, dhiirotaanis sirra jabaadha.” (Suuratu Al-Kahf 18:34)
Yeroo baay’ee wanti namoonni baay’ifachuuf dharra’an qabeenyaa fi ijoolle ykn deeggartootadha. Kanaafu, “Wal-dorgommin baay’ifachuu isin jaatanesse.” jechuun: Yaa namoota qabeenya, ijoollee fi deeggartoota baay’ifachuuf wal dorgomuun keessan Rabbiif ajajamuu irraa isin shaagale (biizi isin godhe).
Imaamu Ahmadi fi Muslim akka gabaasanitti Abdullah ibn Shakiir akkana jedha: Ergamaan Rabbii (sallallahu aleyh wassallam) osoo “Al-haakumu takaasuru” qara’u itti dhufe. Ergasii akkana jedhe: “Ilmi Aadam ni jedha: Qabeenya kiyya, qabeenya kiyya!” Ergasii Nabiyyiin ni jedhe: Yaa ilma Aadam! Qabeenya kee irraa wanta nyaatte fixxe yookiin uffatte ciccirte yookiin sadaqattee gara [Aakhiratti] ergatte malee wanti biraa siif jiraa?” Sahiih Muslim 2958
Dabalataan Abu Hureyraan akkana jechuun Nabiyyii (SAW) irraa gabaase: Ilmi namaa “qabeenya kiyya, qabeenya kiyya” jedha. Garuu qabeenya isaa irraa wanta sadii qofatu kan isaati: wanta nyaatee fixe yookiin uffatee moofaa taasisee ykn sadaqaa kenne kuufate (mindaa sadaqaa Aakhiratti kuufate). Kanaan alatti kan baduu fi namootaaf kan dhiisudha.” (Sahiih Muslim 2959)
Namoonni baay’een qabeenya baay’ee jireenya isaanii keessatti hangas mara isaan hin barbaachisne ykn itti hin fayyadamne argachuuf garmalee ifaaju. Takka itti hin fayyadaman takkaa immoo namootaaf kennuun mindaa sadaqaa Aakhiratti hin kuufatan. Isaan qabeenya ofiif osoo hin ta’in namoota bir00tiif kuusuu jechuudha. Sababni isaas, yommuu isaan du’an qabeenyi kuni isaan waliin qabrii waan hin seenneef namoota birootiif kennama. Dhugaa kana hadiisa armaan olii keessatti ni arganna. Kanarratti dabalatee, Haafiz ibn Asaakir seenaa Ahnaf ibn Qays yommuu gabaasu akkana jedhe: Ahnaf harka namticha tokko keessatti dirhaama arge. Ergasii akkana isaan jedhe: Dirhaamni kuni kan eenyuti?” Namtichis, “Kiyya” jedheen. Ahnaf ibn Qaysiis ni jedhe: mindaaf (waa bituuf, kafalti kafaluuf) ykn galata (ajrii Aakhirah) barbaaduuf yoo baaste qofa kan keeti. Itti aanse walaloo walaleessaa walaleesse:
Yoo doy’oomte ati kan qabeenyati.
Yoo arjoomte qabeenyi keeti.
Dhugumatti, qabeenya baay’ifachuuf wal dorgomuu fi erga argatanii booda ittiin of tuuluun, Rabbii fi Aakhirah akka dagatan namoota taasise jira. Hanga qabrii daaw’atanitti baay’ifachuu fi wal dorgommiin isaanii kuni itti fufa.
102:2
﴿حَتَّىٰ زُرۡتُمُ ٱلۡمَقَابِرَ٢﴾
Hanga qabrii daaw’attanitti.
Kana jechuun hanga duutanii qabrii keessatti awwaalamtanitti qabeenya baay’ifachuuf wal dorgomuun Rabbiin yaadachuu fi Aakhiraaf hojjachuu irraa isin ko’oomse.
Jechi “Daaw’attan (zurtum)” jedhu, du’a agarsiisuu waliin erga du’anii booda kaafamu agarsiisa. Daaw’achuu jechuun bakka tokko erga seenanii booda achi bahanii bakka duraniitti deebi’uudha. Kanaafu, hanga awwaalcha (qabrii) keessatti awwaalamtanitti jechuu dhiisee hanga qabrii (awwaalcha) daaw’attanitti jedhee ibsuun du’aan booda kaafamuun akka jiru agarsiisa. Namoonni qabrii keessatti awwaalaman akka daaw’attootati. Akkuma daaw’attoonni bakka tokko erga daaw’atanii booda yeroo muraasa keessatti achi gadi dhiisanii deeman, warra qabrii keessatti awwaalamaniis yeroo muraasan booda achii keessaa bahuun gara dirree wal-gahiitti oofamu. Achumaan biyyee ta’anii qabrii keessatti hin hafan.
A’arabiin (namni baadiyaa) tokko aayah armaan olii tana osoo qaarin qara’u dhagayee. Ergasii akkana jedhe: Rabbiin kakadhe, daaw’atan tokko bakka daawa’atu san yeroo dheeraaf hin jiraatu. Rabbiin kakadhe, nuti dhugumatti du’aan booda ni kaafamna.” Akkuma beekkamu daaw’ataan bakka daawa’atuu qabu daawa’ate ni deebi’a. Kuni haqa shakkiin keessa hin jirreedha.[4] Akkuma kana namoonni du’anis qabrii keessa yeroo muraasaaf erga turanii booda ni kaafamu. Ergasii iddoo jireenya isaanii isa xumuraatti galu. Iddoon jireenyaa xumuraa kunis takkaa Jannata takkaa immoo Jahannami.
Ibn Haatim akka gabaasetti, Maymuun ibn Mahraan akkana jedha: Ani Umar ibn Abdulaziiz bira taa’an ture. Aayah armaan olii lamaan erga qara’e booda akkana jedhe: Yaa Maymuun: qabrii ziyaaraa (daawa’annaa) malee homaa akka hin taanetti arga. Daawa’ataan iddoo jireenya isaatti deebi’uun isaa waan hin hafneedha.”[3]
102:3
﴿كَلَّا سَوۡفَ تَعۡلَمُونَ٣﴾
Lakki! Gara fuunduratti beekuuf jirtu.
Kana jechuun dhimmi akka isin yaaddanii miti. Isin qabeenya baay’ifachuu fi namoota biroo caalun milkaa’inna dhugaa akka ta’etti yaaddan. Garuu dhimmichi akkanaa miti. Gara fuunduraatti erga duutanii booda wal-dorgommiin baay’ifachuu Aakhiraa irraa isin garagalche kuni miidhaa guddaa akka isinitti fidu beekuuf deemtu.
102:4
﴿ثُمَّ كَلَّا سَوۡفَ تَعۡلَمُونَ٤﴾
Ammas, Lakki! Gara fuunduratti beekuuf jirtu.
Aayan tuni takkaa aayah 3ffaa jabeessuuf takkaa immoo wanta Guyyaa Qiyaamaa adeemsifamu ibsuuf tan dhufte ta’uu dandeessi. Akkuma beekkamu, namni dhimma tokko garmalee jabeessuu yoo barbaade, jecha durse dubbate irra deddeebi’a. Kuni dhimmichi garmalee cimaa fi guddaa ta’uu agarsiisa.
Akkuma Ibn Abbaas jedhe hiikni aayah 3ffaa: wanta qabrii keessatti isinitti bu’u beekuuf deemtu. Hiikni aayah 4ffaa immoo: du’aan booda erga kaafamtanii booda wanti Gooftaan keessan waadaa gale haqa akka ta’e beekuuf deemtu.[1]
Lakkisaa dhiisaa! Xumura Aakhiraa dagattani addunyaa baay’ifachuuf wal-dorgomu keessan gara fuunduraatti beekuf jirtu. Yeroo duutanii fi yeroo kaafamtan xumura wanta Aakhiraa irraa isin shaagalsisee fi haqa wanta Rabbiin waadaa isiniif gale ni beektu.
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa aayata lamaan tanniin keessatti nama addunyaa baay’ifachuun isa ko’oomsite zaacha cimaa itti zaate. Yommuu du’u baay’ifachuun isaa kuni akka awwaaraa kan bittinaa’u ta’e arga. Addunyaan inni baay’ifatee fi ittiin of tuulaa ture, gowwoomsituu qofa akka taate ni beeka. Xumurri baay’ifachuu bu’aa kan isaaf buusu osoo hin ta’in balaa isarratti ta’a. Akkuma warri isa fakkaatan kasaaran innis achitti baay’ifachuu isaa ni kasaara. Wanti inni hin yaanne Rabbiin irraa isatti mul’ata. Baay’ifachuun Rabbii fi Aakhiraa irraa isa ko’oomse sababa guddaa ittiin azzabamu (adabamu) ta’a. Baay’ifachuu isaatiin addunyaa keessatti ni adabama. (Boqonnaa sammuuti fi tasgabbii qalbii dhaba.) Ergasii qabrii keessatti ni adabama. Ergasii Guyyaa Qiyaamaa ni adabama. Kanaafu, nama hunda caalaa baay’ifachuu isaatiin kan dararamu ta’a. Baay’ifachuu isaatiin warra wanta xiqqoo argatan keessaa ta’uu malee wanta biraatiin hin milkoofne. Baay’ifannaa kanaan addunyaa keessatti ol’aanaa nan ta’a jedhe haa yaadu malee xumura irratti warra gadi aanan keessaa ta’a.
Yommuu haguuggin isarraa saaqamu akkana jedha: maal qaba jireenya tiyyaaf waan gaarii osoo dabarfadhe! Du’a kiyyaan dura Rabbiif osoo ajajame!
“Gooftaa kiyya! Na deebisaa. Wantan dhiise keessatti hojii gaarii hojjachuun kajeela.” Akkana isaan jedhama: Lakki! Ishiin kuni jecha inni jedhu qofa. ” Suuratu Al-Mu’minuun23:99-100 [6]
Namoonni Rabbii fi Aakhiraa dagachuun addunyaa tana baay’ifachuuf halkanii guyyaa wal-dorgoman yommuu duuti isaanitti dhuftu, wanta irra turanii fi wanta itti deemaa jiran sirritti beeku. Addunyaan isaan baay’ifachuuf halkanii guyyaa carraaqan akka isaan gowwoomsite ni hubatu. Aakhiraan isaan shakkan dhugaa akka taate ni beeku. Teesson isaanii Jannata moo jahannamiin akka ta’e ni argu.
Ibn Umar akka gabaasetti Ergamaan Rabbii (sallallahu aleyh wassallam) akkana jedhan: Isin keessaa namni tokko yommuu du’u, ganamaa galgala teesson isaa isatti mul’ifama. Warra Jannataa keessaa yoo ta’e, teesso warra jannataatu isatti mul’ifama. Warra ibiddaa keessaa yoo ta’e, teesso warra ibiddaatu isatti mul’ifama. “Kuni teesso Guyyaa Qiyaamaa itti kaafamtuudha.” isaan jedhama.” Sahiih Muslim 2866
102:5
﴿كَلَّا لَوۡ تَعۡلَمُونَ عِلۡمَ ٱلۡيَقِينِ٥﴾
Lakki! Beekumsa mirkanaa’aa osoo beektanii
Kana jechuun du’aan booda akka kaafamtanii fi hojii keessaniif akka jazaa argattan beekumsa qalbii keessan keessatti mirkanaa’e osoo beektanii, silaa qabeenyaa fi ijoolleen isin hin ko’oomsan, gara hojii gaariitti fiigdu turtan.[5][7]
Beekumsa mirkanaa’aa (ilmul yaqiin) jechuun beekumsa dhugaadhaan walitti galuu fi shakkiin homaatu keessa hin jirreedha.
Sababni namoonni Aakhiraa irraa garagaluun addunyaa baay’ifachuu waliin ko’ooman beekumsa mirkanaa’aa waan hin qabneefi. Namni beekumsa mirkanaa’aa qaba kan jedhamu yommuu beekumsi kuni qalbii isaa keessatti hidda qabatee fi shakkiin hundi isarraa deemedha. Namni du’aan booda kaafamu fi Jannataa fi Jahannam akka jiran shakkii tokko malee beeku fi amanu, Rabbiin yaadachuu fi Aakhiraaf hojjachuu irraa addunyaan tuni isa hin ko’oomsitu.
102:6
﴿لَتَرَوُنَّ ٱلۡجَحِيمَ٦﴾
Dhugumatti Jahiimin ni argitu.
Aayaan tuni aayah jalqabaatiin tan walitti hidhamte miti. “Osoo beekumsa mirkaana’aa beektanii, jahiimin ni argitu” jechuu akka hin taane haa hubatamu. Namni suurah tana qara’u, aayah 5ffaa fi 6ffaa walitti sufuun akka aayah takkaatti qara’u hin qabu. Aayah hunda addaan babaase qara’u qaba.[4]
Hiikni aayah tanaa: dhugumatti Aakhiratti Jahannamiin ni argitu. Kuni qabrii keessatti ta’uu danda’a. akkuma hadiisa armaan olii keessatti kaafame, namni du’e teesson isaa Jahannamin ykn Jannata keessaa ta’uu isatti mul’ifama.
102:7
﴿ثُمَّ لَتَرَوُنَّهَا عَيۡنَ ٱلۡيَقِينِ٧﴾
Ergasii ija yaqiinaatiin (mirkanaa’aatiin) ni argitu.
Kana jechuun Guyyaa Qiyaamaa erga kaafamtanii booda ija haguuggi fi shakkiin homaatu irra hin jirreen ibidda Jahannam ni argitu. Guyyaa Qiyaamaa Jahannam lugaamaa kuma torbatamaan masakamte (harkifamte) ni fidamti. Kanaafu, namoonni kaafaman hundi ibidda guddoo tana ni argu.[4]
102:8
﴿ثُمَّ لَتُسَۡٔلُنَّ يَوۡمَئِذٍ عَنِ ٱلنَّعِيمِ٨﴾
ثُمَّErgasiiلَتُسْــَٔلُنَّdhugumatti ni gaafatamtuيَوْمَئِذٍGuyyaa sanعَنِirraaٱلنَّعِيمِqananii
Ergasii dhugumatti Guyyaa san qananii irraa ni gaafatamtu.
Kana jechuun Guyyaa Qiyaamaa qananii addunyaa keessatti itti fayyadamaa turtan ilaalchisee ni gaafatamtu. Mu’iminas ta’i kaafiras ta’i namni hundu qananii addunyaa keessatti itti fayyadamaa ture irraa ni gaafatama: Karaa halaalaatiin argatee moo karaa haraamatiin argatee? Gaafi kana jalaa nagaha yoo bahe, gaafi lammataa gaafatama: qananii kanaaf Rabbiin galatafatee moo hin galateefanne?[6]
Namoonni jireenya isaanii guutuu qananii tanatti fayyadamuun Rabbiin galateefatanii fi Isaaf ajajaman, ni milkaa’u. Warri qananii isaaniif kenname kanaaf Rabbiin hin galateefanne fi badii hojjachuuf qananii kanatti fayyadaman immoo warra kasaaran ta’u. Mu’minni qanani kana irraa kan gaafatamuuf takkaa qananii Rabbii isa yaadachisuun gammachuu irratti gammachuu isaaf dabalu takkaa immoo qananii kana karaa haraamaatin yoo argatee isa qorachuufi. Kaafirri immoo qananii irraa kan gaafamuuf isa waqqasuu fi adabuufi. [2][1]
Qabeenyaan, ijoolleen ykn beekumsaan ykn aangoodhaan ykn beekkamti ykn deeggartoota (hordoftoota) baay’ifachuuf wal-dorgomuun dhibee badaa ummata hunda haguugedha. Baay’ifachuu kanaan wal dorgomuun zikrii Rabbii fi Aakhiraa irraa isaan sakaalee jira. Namni kaayyoon isaa qabeenya baay’ee argachuun namoota irratti of-tuuluu ta’e, hangam Rabbiin yaadataa? Hangam salaataa sirnaan salaataa? Namni kaayyoon isaa beekumsa baay’ee ykn hordoftoota baay’ee argachuun ummata keessatti beekkamti barbaadu, hangam hojii isaa keessatti ikhlaasa qabaa? Eeyyen, dhugumatti suuratu At-Takaasur warra qabeenya baay’ee argachuuf wal dorgoman qofa osoo hin ta’in warra beekumsaa baay’ee argachuun namoota irratti of tuulan hunda tuqxi.
Namni osoo namoota irratti of hin tuulin, Rabbii fi Aakhiraa hin dagatin, qabeenya ykn beekumsa baay’ee yoo argate, kuni wanta dhoowwama miti. Sahaabonni warra qabeenya fi beekumsa baay’ee argataniidha. Kunoo akkanatti Qur’aana keessatti faarfaman:
“Dhiirota daldallis ta’e gurgurtaan yaadannoo (zikrii) Rabbii irraa, salaata sirnaan salaatu fi zakaa kennuu irraa isaan hin dagneetu (hin garagalchinetu) [masjiidota keessatti Rabbiin faarsa, qulqulleessa]. Isaan Guyyaa isa keessa onnee fi ijji itti gara gaggaltuu sodaatu.” Suuratu An-Nuur 24:37
Gabaabumatti, namni Rabbiin dagachuu fi Aakhiraaf hojjachuu irraa garagaluun kaayyoon isaa namoota caaluu fi isaan irratti of-tuuluuf qabeenya baay’ifachuu ta’e xumurri isaa badaa akka ta’e suurah tana irraa ni hubanna. Akkasumas, qorichi dhibee kanaa beekumsa sirrii qalbii keessatti hidda qabate (ilmul yaqiin) argachuu akka ta’e ni baranna. Beekumsi kuni addunyaan tuni iddoo qormaataa hiyyummaa fi durummaan ittiin qoraman akka taatee fi qormaata kanaan booda kaafamni, qorannoon, jannani fi jahannam akka jiran beekudha.
[1]-Tafsiir Tahriir wa tanwiir [2]-Tafsiiru Al-Mawduudi [3]-Ma’aariju tafakkur wa daqaa’iqu tadabbur [4]-Tafsiir Juuz Aamm-Ibn Useymiin [5]-Tafsiiru Mukhtasar [6]-Bidaa’u Tafsiir-Ibn Al-Qayyim


text:
Magaalichatti weerarri lafaa maqaa mana Amantaa Ortodoksiitiin raawwatamu itti fufee jiraachuu kan ibse bulchiinsi magaalichaa gocha kana hatattamaan dhaabsisuuf tarkaanfii malu ni fudhanna, guyyoota muraasa keessatti manneen bifa kanaan ijaaraman kaasuufis koree hundeessinee hojiitti seenneerra jedhe.
Weerara lafaa maqaa mana amantaatiin magaalichatti raawwatamaa jiru ilaalchisuun OMN’f bilbilaan deebii kan kennan Itti Gaafatamaan Waajjira Lafaa Bulchiinsa Magaalaa Sulultaa Obbo Xilaahun Guutaa, Ijaarsaa fi Qubannaa Seeraan alaatu maqaa mana amantaatiin raawwatamaa jira jedhan.
Gocha amantaa dawoo godhatee raawwatamu kana dhaabsisuun waan yeroon itti kennamu akka hin taane ibsaniiru.
Bulchiinsi Magaalaa Sulultaa bara kana Amantaa Waaqeffannaa dabalatee Dhaabbilee Amantaa karaa seeraatiin gaaffii lafaa dhiheeffataniif deebii malu kennaa bakka jirutti, Gareen Amantaa Ortodoksii akka golgaatti fayyadamuun socho’u seeraan ala lafa mootummaa fi ummataa weeraruu itti fufeera jedhan.
Gochichi ijaarsa seeraan alaa qofa miti, Bataskaana bifa kanaan ijaaran sababa godhachuun qubiinsa seeraan alaa lafa mootummaa fi ummataa irratti bifa qindaa’een raawwatamudha jedhu Obbo Xilaahun.
Gareen kun magaalaa Sulultaa keessa qofaa bakka sadiitti lafa bal’aa hanga Hektaara 3 ta’u seeraan ala weeraree jiraachuu ibsuun, ijaarsi kun halkaniin kan raawwatamu ta’uun dursinee to’achuu nu danqeera jedhu.
Ijaarsota seeraan alaa bifa weerara lafaatiin raawwatamaa jiran kana irratti guyyoota muraasa keessatti guutuutti tarkaanfii fudhanna; gochicha guutuutti dhaabsisuun garuu tumsa hawaasaa gaafata jedhu.
Ummanni eeruu kennuu fi deeggarsa barbaachisu gochuun tarkaanfii fudhatamu akka tumsuuf waamicha dhiyeessaniiru.
Gareen Finxaaleyyii Amaaraa bifa qindaa’een socho’an kanaan duras mana amantaa Ortodoksii akka golgaatti fayyadamuun “Taabotatu bu’e, Taabotatu lafa keessaa argame, Xabalatu bahe” jechuun magaalota Galaan, Koyyee Faccee fi bakkoota garaagaraatti weerara lafaa raawwataa turuun ni yaadatama.
Gochichi adeemsa qaanfachiisaa kabaja mana amantichaa hir’isu ta’uu Manni Lubummaa Oromiyaa kanaan dura ibsuun waan yaadatamudha.
Addis Abeba – Protests erupted in many towns and cities, including schools and university compounds,…
Shabboo Miidiya: Seenaa amaarsaa fii gara jabeenya isaanii. https://www.youtube.com/watch?v=MjL1acJzXgc
Gocha suukkanneessaa sirni nafxnyaa Oromoo irratti gidduu kana raawwachaa jiran balaaleffachuun Barattoonni Oromoo godina addaa…
His Excellency, Olusegun Obasanjo, former President of the Federal Republic of Nigeria and AU High…
By Daniel Behailu Overview of Ethiopian Politics Africans have always complained that their resources are looted…
Akkuma beekkamu baroota dabran keeysa gaafa mootummaa EPRDF sanitti hoggansa amantiin isaa islaama tahe irra…


text:
Dhaabaannii Keenya
Beela sadarkaa addunyaa irraa bifoota adda adddaadhaan qolachuudhaaf socho’aa kan jiru yoo ta’u isaanis ammoo jalqaba irratti adeemsa beelaa fi hanqina nyaataa irra bilisa taasisuudhaaf bifaa fi tooftaalee nyaataa baballisu sooraata nyaataa irraatti miira namaa kan kakaasu cimsuudhaan akkasumas ammoo sagantaa sekterootaa adda addaa walitti qindeessuudhaan Gaanfa Afiriikaa keessa socho’aa jira. Sagaantaaleen keenya Wabii miidhaan nyaataa sadarkaa qonnaan bultotaa qabiyyeensaanii muraasa ta’an irratti, jiraattota magaalaa sadrakaan jireenya isaanii gadaanaa ta’anii fi wabii midhaan nyaataa mirkaneessuudhaaf socho’aa kan jiru yoo ta’u, akkasumas ammoo namoota walakkkeessaa magalaa fi baadiyyaa jirataniifis, namootaa sabaabiiilee adda addaatiin godaanuudhaan hanqinaalee midhaan nyaataatiif saaxilamaniifis, dargaggootaa fi dubaartoota, ijoollee dubaratiif wabii midhaan nyaataa kana mirkaneessuudhaaf socho’aa jira.
448,000
Baayyinii uumataa Somaalii laandii Keessaa gargaarsaa Weelthaangeerhiilfii irraa argatan bara 2021 tajaajilaa fi deggarsa argatan
1,666,000
Baayyinii uumataa Itiyoophiyaa Keessaa gargaarsaa Weelthaangeerhiilfii irraa argatan bara 2021 tajaajilaa fi deggarsa argatan
€ 7.36 m
Maallaqni Bara 2021 Pirojeektota Itiyoophiyaa Keessaaf Ramadame Tajaajila irraa oole yuuroo Miliyoona 9 yoo ta’u kunis ammoo degersa fi Gargaarsa tolaa arjoominaaf ooleedha
€ 2.38 m
Maallaqni Bara 2021 Pirojeektota Somaalii Laandii Keessaaf Ramadamee tajaajila irraa oole Yuuroo Miliyoonaa 5 yoo ta’u kunis ammoo degersa fi Gargaarsa tolaa arjoominaaf ooledha
56
Hojjettoonnii dhaabbata Weelthaangeerhiilfii biyyaa keessaatti qacaramanii hojjetaa jiraan sadrakaa Soomaalii Laandiiti 56 dha


text:
Kan hidhaan umurii guutuu irratti murtaa’ee ture dura teessuu paartii tokkummaan haqaa fi dimokraasii aadde birtukan Mideksa mana hidhaatii gad dhiifamanii gara mana isaanii Finfinnee keessatti wayiti geessaman deggertoota isaan biraa simannaa argatanii jiran.
Hookkara filannoo bara 2005 hordofee uumameen wal qabatee hoogganoota mormitootaa hidhaman hedduu keessaa tokko kan turn Aadde Birtukaan,boodas dhiifamni godhameefii gadhiifaman.
Bara 2008 keessa garuu, hiriira mormii geggeessameef itti gaafatama hin fudhadhu, dhiifamas hin gaafanne jechuu isaaniitiin deebi’anii hidhaman.
Gabaasi mirga dhala namaa ministrii dantaa alaa Yunaaytiis Steets biraa baatii bitootessaa keessa ba’e akka jedhutti haalli fayummaa sammuu aadde Birtukaan gad bu’aa adeemuu isaaf odeeffannoo qabatamaatu jira jedha ture..
Angawoonni Itiyoopiyaa garuu hooggantuun garee mormitootaa kun qaamas haa ta’u sammuun isaanii dhukkubsachuu haalanii jiran. Muummichi ministeeraa Meles Zenawis gabaasi haala fayyummaa Adde Burtukaan kun kaka’umsa Polotiikaa of keessaa qaba jedhanii jiran.


text:
Ganna kudha sadii dura rakkoo hanqina bishaanii kan godina Booranaa furuuf ka jalqabame neetworkiin Bishaan Booranaa ammaa ijaarsi sadarkaa tokkooffaasaallee hin dhumne.
Hoogganaan Waajjira Bishaanii fi Inerjii Godina booranaa projektiin kun rakkoo diizaaynii fi hanqina maallaqaa akka qabu kan ifoomse. Jiraattonni godinaa booranaa ammoo adoo bishaan kun yeroon hojiinsaa xumuramee rakkoon hongee amma mudate loon hagas hin fixu jechaan komataa jiran.
Biiroon Bishaanii fi Inerjii naannoo Oromiyaa hojiin kun ballaa tahuu himee, ammoo sadarkaa jalqabaasaa ji’a muraasa gidduutti xumurama jedhaa jiraa.


text:
Yunaayitid Isteets Kaleessa gara galgalaa Somaaliyaa gama Kibbaa keessatti haleellaa geggeessuu ishee, Waaltaan Ajaja Waraanaa Yunaayitid Isteets kan Afrikaa beeksisee jira.
Waaltaan “US AFRICA COMMAND” jedhamu, halellaan kun eenyutti akka xiyyeeffate ifatti hin dubbanne. Garuu, ba’iin haleellaa sanaa maala akka tahe akka qorataa jiru beeksise.
Gama biraatiin, maddeen naga-eegumsaa Somaaliyaa Kibbaa keessaa Raadiyoo Sagalee Ameerikaaf akka ibsanitti, haleellaan sun, kutaa Shebelee gara gadii, naannoo magaalaa Kunyoo Baaroootti, konkolaataa aangawoota Al-shabaab fe’attee deemtutti qiyyaafatee geggeessame.
Qondaalli naga-eegumsaa maqaan isaa hin himamne tokko ibsa Raasiyoo Sagalee Ameerikaaf kenneen, konkolaatittiinii fi qondaalonni Al-shabaab keessa turan guutummaatti barbaada’uu isaanii beeksisee jira.
Gareeleen Al-shabaab itti xiyyeeffatame sun, gurmuu qondaalotaa naannaa Puntlaand jiranii fi gaarota Galgalaa keessatti humnoota naannoo waraanaa jiran ta’uu illee ibsee jira.


text:
Waltajjii Marii Oromiyaa Idil Addunyaa | Oromia Global Forum
Hagayya 16, 20200
Nuti, miseensonni Waltajjii Marii Oromiyaa Idil Addunyaa (Oromia Global Forum), aadaa sirna Gadaa irratti hundaayuudhaan, sirna bilisummaa fi wal-qixxummaa ilmoo namaa dhugoomfatu, sirna lammiilee Oromiyaa hunda ija tokkoon ilaaluu fi walqixa tajaajilu, sirna tokkummmaa saba Oromoo tiksu fi dagaagsu, sirna daangaa Oromiyaa ittisu cimsuudhaan, garaagarummaa ilmaan Oromoo uumamaan qaban hunda kabajaa fi jaalalaan fudhannee (dhugoomfannee), kaayyoo tokko, saba tokko, hiree tokkoon, Oromiyaa tokkittiif, qaama tokko taanee, obbolummaan, Oromummaan saba keenyaaf, gamtaan waliin akka hojjannu wamichaa kanaa gadii saba keenya biyya keessaa fi biyya alaa jiru guutuuf kabajaan dhiheessina.
Ijoo dubbii keenyaan dura, utuu ummanni Oromoo gadda ajjeechaa suukanneessaa goota Oromoo Haacaaluu Hundeessaa keessa jiruu, akkuma bara 1966, hardhas badii tokko malee Oromoo hamilee cabsuuf yaaliin ajjeechaa halkan Hagayya 06, 2020 humnooti nageenyaa mootummaa federaalaa Itoophiyaa Dr. Abiyin hoogganamuun Pireezidaantii Waldaa Maccaa fi Tuulamaa, Obboo Dirribii Damusee irratti raawwatame. Waltajjii Marii Oromiyaa Idil addunyaa yaalii ajjeechaa Preezidantii Waldaa Maccaa fi Tuulamaa irratti aggaamame gadi jabeessinee, hdheeffannee balaaleffanna.
Walumaa galatti, ajjeechaa, dararamaa fi hidhaa sirni nafxanyaa Dr. Abiyyiin durfamu hayyoota Oromoo, hoogganoota Oromoo, Qeerroo fi Qarree Oromoo, hayyoota mallattoo aadaa fi seenaa Oromoo irratti gaggeessaa jiru guutuummaatti balaaleffanna.
Erga Oromoon bara 1880-1888 sirna gabroomfataa nafxanyaa jalatti kufee jalqabee mootummoonni impaayera Itoophiyaa Oromoon akka jaarmiyaa cimaa hin ijaarranne gochuun, hoogganoota Oromoo dhabamsiisuun, mallattoo Oromoo ta’an maqaa ofii itti moggaasianii seenaa Oromoo keessaa haquun, aadaa fi seenaa Oromoo jallisuun umrii dheereeffatanii as gahaniiru.
Ummatni Oromoo erga gaafa garbummaa jalatti kufee jalqabee bilisummaa sarbame deebifachuuf qabsoo gaggeessaa jiraachuunsaa eenyuraayyuu waan dhokatee miti. Addunyaanis kana ragaa ni baha. Keessattuu waggoota kurnan darban keessatti haala fira boonsee, adduunyaa dinqisiise, diina Oromoo immoo rifachiiseen qabsoo hadhooftuu gochuun ilmaan isaa qaqqaalii kumaatamaan itti wareegee, mootummaa Oromoo-nyaataa TPLF ofirraa buqqisuun seenaa impaayara Itoophiyaa keessatti abdii jijjiiramaa hamma ta’e mul’isiisee ture. Jijjiirama dhufe kana keessattis qooda leencaa gumaachuunsaa waan addunyaan ragaa baheedha.
Haa ta’u malee OPDOn kaleessa ergamaa TPLF ta’uun Oromoo ajjeessisaa fi saamsisaa turte injifatnoo qabsoo dhiigaa fi lafee ilmaan Oromootiin argame “nuutu si ceesisa, gaaffii keetis ni deebifna, nuti ilmaan keeti, nu ilmaan Abbaa Gadaati” jechuun malaamaltummaan aangoo dhuunfatan. Utuu bulee hin ooliin, Minilikii, isa Oromoo cabsee gabroomfatee, saba Oromoo miliyoona 6 ol lafarraa daguuge, Oromoo irratti deebisanii ijaaruutti seenan. Farroota qabsoo Oromoo ta’an, galtuu fi gantuu Oromoo keessaa, walitti qabuun gurmeessanii qabsaa’ota Oromoo dhugaa irratti duula banan. Dantaa mataa ofiitiif jecha Oromoota miliyoonaan lakkaahaman daangaa Oromiyaa bahaa fi lixa irraa harka-lafa-jalaan buqqisiisanii gammoojjiitti darban. Oromummaa fi sabboonummaa irratti nafxanyaa wajjiin harka walqabatanii duula QBO irratti banan. Kanaan walqabatee Oromoota qaroo ta’an, Qeerroo fi Qarree kaleessa dhiigaan angoottii isaan baasan diinummaatti farrajanii itti duuluutti galan. Ummata Oromoo Booranaa, Gujii fi Wallaggaa irratti maqaa Komaand Poost tiin lola seeraan-alaa labsanii waraana nafxanyaa itti duulchisan. Akkuma mootummoota nafxanyaa darbanii maqaa adda addaa itti baasuun Oromoo qaroo ta’an ajjeesuu, abbootii qabeenyaa Oromoo daldala keessaa baasuu fi biyyaa baqachisuu, hooggantoota jaarmiyaa Oromoo mana hidhaatti guuruu, kaan manatti ugguruu, miseensota jaarmiyoota Oromoo ajjeesuu, walumaa galatti haala sirna darban hunda caalaa hamaa ta’een saba Oromoo biyya keessaa fi alaa irratti duulaa gaggeessaa jiru. Oromiyaa diiguuf karoora baafatanii irratti hojjataa jiru.
Akkuma yaadatamu, mootummaan Dr. Abiy kan nafxanyootaan gaggeefamu, artist Haacaaluu Hundeessaa garaa hameenyaan ajjeesisuun reenfasaallee kabajaa silaa ilmaan namaatii malu dhoowwachuun siyaasaa ittiin dalagatan. Ajjeechaa Haacaaluutiin walqabatee maqaa seeraa fi heeraa kabajchiisuutiin miseensota fi hoogganoota ABO fi KFO, aktiivistoota Oromoo fi gaazeexessitoota Oromoo mana hidhaatti ugguruun Oromoo addaan faffacaasuu tattaafataa jiru. Qabsaa’ota Oromoo kanneen akka Abdii Raggaasaa, Jawar Mohammed, Dr. Shuggux Galataa, Obbo Baqqalaa Garbaa, Col. Gammachuu Ayyaana fi hedduu, kanneen tarreessinee fixuu hin dandeenye, ummata Oromoof dubbachuusaanii qofaaf seeraan ala mana hidhaa keessatti dararamaa jiru. HD Adda Bilisummaa Oromoo, Obboo Daawud Ibsaa fi HD KFO Prof. Mararaa Gudinaa mana keessatti ugguranii, akkuma kaleessaa shira jaarmota Oromoo diiguu itti fufanii jiru. Miidiyaa Oromoo walaba ta’an ukkaamsuun akka miidiyaan nafxanyootaa ummata Oromoo irratti mormii tokko malee hamilee cabsitu balbala banuun duula irratti gaggeesisaa jiru.
Walumaagalatti, mootummaan Dr. Abiy mootummaa Oromooti ofiin jedhaa ummata keenya kijibaa ture sun, amma mootummaa nafxanyaa ta’uusaa ifaa ifatti labsatee Oromoo biyya keessaa fi biyya alaa irratti duula hamaa gaggeessaa jira. Mallattoowwan Oromoo ta’an, Afaan Oromoo, aadaa Oromoo, biyya Oromoo (Oromiyaa), ABO, KFO, aktivistoota Oromoo, miidiyaa Oromoo, fi Oromoo akka sabaatti dhabamsisuu irratti halkanii fi guyyaa hojjataa jira.
Nuti, Jaarmiyoonni Oromoo, kan miseensa Waltajjii Marii Oromiyaa Idil Addunyaa taanee, keessatti argamnu haala hamaa sabni Oromoo keessa jiru hubannee, waan dandeenyu hundaan saba keenya cinaa hiriiruuf waadaa walii gallee jirra. Karaa nuu dandayame hundaan ummata keenyaa ni gargaarra. Tooftaan ilmaan nafxanyootaa akkuma abbootii isaanii Oromoo jaarmiyaaf hooggana malee hambisuu fi Oromiyaa diiguu waan ta’eef akkuma kaleessas harka walqabannee mootummaa TPLF ofirraa darbine, hardhas harka wal qabannee waanjoo gabrummaa cabsuun bilisummaa fi abbaa biyyummaan saba keenyaa qabatamaan (practically) akka milkaaayuu fi dhugoomu, hundi keenyaa afaan tokkoon akka waliin falmannu waamicha obbolummaa isinii goona.
Dhaamsa Oromummaa ijoollee Oromoo caasaa mootummaa, Raayyaa Ittisa Biyyaa, Poolisii Federaalaa fi Humna addaa Poolisii Oromiyaa keessa jirtan hundaaf
Yaa lammii keenya,
Akka Oromootti kan hubachuu qabdan: Raayyaan Ittisa Biyyaa, Poolisiin Federaalaa fi Humni addaa Poolisiin Amaaraa sabasaa tiksaa jira malee ajjeesaa hin jiru; Raayyaan Ittisa Biyyaa, Poolisiin Federaalaa fi Humni addaa Poolisii Tigraay sabasaaf daangaa biyyasaa tiksaa jira malee ajjeesaa hin jiru.
Akka Oromootti kan of gaafachuu qabdan: Eegaa kan Oromoo maaliif adda ta’e? Ijoolleen Oromoo humna adda addaa keessa jirtan mana qotee bulaa Oromoo gubaa fi suuraa waliin ka’uun isin hin qaaneessuu? Shirri Oromoo Finfinnee keessaa ariyachuuf ilmaan nafxanyootaan xaxamaa jiru isini hin aarsuu? Dhaadannooleen ilmaan nafxanyootaa kannen akka ”Gaallaa wedee-Booranaa” kkf xiiqii isinitti hin horanii? Handhuura Oromiyaa Finfinnee, lafa artist Haacaaluu Hundeessaa itti galaafatanitti, alaabaa garboomsaa baatanii dhaadachuun ilmaan nafxanyyotaa isin hin onnachiisuu? Sirna bor isiniif ilmaan keessan Finfinnee keessa jiraachuu hinheeyyamneef maaliif hojjettu? Oromoo mirgasaa fi biyya abbaasaaf qabsaa’aa jiru maaliif ajjeeftu?
Dhugaa qabatamaan jiru mootummaan biyya bulchaa jiru sirna nafxanyaa ummata Oromoo irratti deebisee ijaaruutti jira. Malattoo saba Oromoo fi Oromiyaa diiguu irratti xiyyeeffatee, halkanii fi guyyaa, hojjetaa jira.
Kanaafuu, meeshaan isin baattan meeshaa shira kana fiixaan baasu ta’uu hinqabu jenna. Meeshaan keessan kan Oromoo gabrummaa nafxanyaa jalatti qabu utuu hin ta’in meeshaa ummata keessan cinaa dhaabachuun balaa alaa fi keessaan itti deemaa jiru irraa qolachu ta’uu hubattanii ummata keessan, keessattuu Qeerro fi Qarreen harka walqabattanii akka qabsoo bilisummaa fi birmadummaa waliin finiinsitan waamcha isinii goona. Barri nafxanyaan ilmaan Oromoo Oromoon cabsitu isin irratti raawwachuu qaba. Dhumarratti, isiniis qooda keessan bahuun itti gaafatama seenaa jalaa akka baatan waamicha kabajaan isinii dhiheessina.
Tokkummaan Humna!
1. Advocacy4Oromia
2. Bilal Oromo Dawa Center
3. Canaan Oromo Evangelical Church
4. Charismatic International Fellowship Church
5. DMV Oromo Islamic Center
6. Gaadisa Sabboontottaa KP
7. Global Gumii Oromia
8. Global Oromo Advocacy Group
9. Global Waaqeffannaa Council
10. Horn of Africa Genocide Watch
11. Human Rights League of the Horn of Africa
12. International Oromo Lawyers Association
13. International Oromo Women’s Organization
14. International Qeerroo Support Group
15. Network of Oromo Studies
16. Mana Kiristaanaa Fayyisaa Addunyaa
17. Oromo Christ Evangelical Lutheran Church
18. Oromo Community of Bergen
19. Oromo Community of Oslo
20. Oromo Communities’ Association of North America
21. Oromo Evangelical Lutheran Church of Los Angeles
22. Oromo Evangelical Lutheran Church of Washington DC Metropolitan Area
23. Oromo Evangelical Lutheran Mission Society
24. Oromo Human Rights and Relief Organization
25. Oromo Legacy, Leadership and Advocacy Association
26. Oromo Lutheran Church of Baltimore
27. Oromo Relief Association in USA
28. Oromo Resurrection Evangelical Church
29. Oromo Parliamentarians Council
30. Oromo Political Prisoners Association
31. Oromo Scholars and Professinals
32. Oromia Support Group
33. Oromo Studies Association
34. Tawfiq Islamic Center
35. Tawhid Oromo Islamic Center in Minnesota
36. Union of Oromo Communities in Canada
37. United Oromo Chirstian Church in Australia
38. United Oromo Evangelical Church
39. Wabii Maccaa Association
40. Washington DC Metropolitan Oromo SDA Church


text:
Fulbaana 10/2015(TOI) – Godina Walloo Kibbaa aanaa Lagambootti balaa konkolaataan lubbuun namootaa 5 kan darbe yoo ta’u namoota 15 irra immoo balaa salphaafi cimaa gahuu Poolisiin beeksise.
Qajeelcha Poolisii Godina Walloo Kibbaatti ogeessii kominikeeshiniifi Miidiyaa itti aanaa Inspeektara Tasfaayee Kabbadaa akka TOItti himaniitti balaan kun kan qaqqabe har’a ganama yoo ta’uu konkolaataan fe’umsaa Sinootiraak jedhamu kan lakkoofsi gabatee isaa 3:/93269 ET ta’een magaalaa Makkanasalaam irraa namootaa gubbaatti fe’ee osoo gara Gisheen darba karbeetti ayyaana kabajuuf deemanii aanaa Lagambootti daandiirraa maquun bowwaa bu’eera.
Nmootaa miidhamaniif deeggarsi fayyaa hospitaala Aqistaatti taasifamaafii kan jiru yoo ta’u kanneen du’an immoo reeffi isaanii gara maatiitti ergamaa jira jedhaniiru.
Hawaasni konkolataa fe’uumsaatti karaa hin taaneen fe’amee deemuurra konkolaataa geejiba ummataa obsaan eegachuun akka ittiin imaalu gorsaniiru.


text:
Godinaa Wallagga Lixaa magaalaa Mandii keessatti boombii kaleessa ganama dhoheen namoota buufata waraana mootummaa jiran keessaa tokko du’ee sadii madaa’uu bulchaan Godina Wallagga Lixaa VOAtti himanii jiru.
Namoota naannoo sana turan keessaa hangi tokko, “sagaleen dho’iinsaa guddaa kan dhaga’ame tilmaamaan naannoo sa’aatii shaniitti yoo tahu, xiqqoo tureemmoo iyyatu dhaga’ame” jedhan.
Boombii kanas haa ta’u isa duraan Gullisoo keessatti dhoosameef itti gaafatamaan “Qaaama hidhatee bosona keessa socho’u -‘ABO Shanee ti,” jedhan Bulchaan Godinichaa. Ajajaan Waraana Bilisummaa Oromoo Zoonii Lixaa Maqaa Jaal Marroo jedhamuun beekaman Kumsaa Dirribaa garuu, “WBOn kana keessaa homaa harka hin qabu,” jedhan.
Gabaasaa guutuu caqasaa


text:
Gumaata Abbaan Urjii seenaa ogbarruu Afaan Oromootiif gummaachan laayyoomiti
Kitaabni seenaa dhugaan lafarra ture karaa bareedaan barraawee dhaloota barsiisuu dandayu kitaaba Abbaa Urjii kana. Kitaaba akkaataa nuuf galuun, akka beeynutti nuuf barraawe. Jiruu fii jireenya hawaasaa bifa asoosamaatiin seeneysaa seenaa fii qabsoo Oromoon kheeysa as dabarte nu bashannansiisaa nu barsiisa.
Kitaabonni isaa seenaa, eenyummaa, duudhaa, qabsoo, Afaan Oromoo fii waa hunda nama barsiisan waan taheef bitadhaa dubbisaa. Warri biyya alaa jirtan hiree laaftumatti arkachuu qabdan waan taheef Abbaa Urjii iyyaafadhaa dubbisaatii kitaaba harka kheeysanitti galfadhaa beekumsa horadhaa. Seenaa kheenya barannee, sirritti akheekkannee hegeree teenyaas haa tilmaamnuu, dhaloota dhufuus seenaa haa dhaalchifnuu.
Nuti warri biyya kheeysaa ammoo RAAMMISOO fii HUURSO malee kan biraa hin arkanne. Dharraa kitaabota khanaatiin khaf taanee jirra. Kabajamaa fii jaalatamaa abbaa keenya hayyuu gameeysa seenaa hedduu nu barsiise Abbaan Urjii kitaabota kanneen gama biyyaatti akka nuuf ergu isatti waywaanna.


text:
Hogganaan Burkinaa Faasoo aangoo irraa bu'an Pool-Heenrii Saandaagoo Daamibaa ofii isaanii fonqolcha mootummaatiin erga aangoo irraa bu'anii guyyaa sadii booda hoggansa isaanii gadhiisan.
Daamibaan aangawoota haaraa kanaaf ''milkaa'ina gaarii'' hawwuu isaanii ibsuun, ''wal qoqqoodinsa osoo hin taane tokko ta'uun akka hojjataniif gaafatan.
Kana malees aangoo qabachuuf sochii ta’een,miseensonni waraanaa 2 du'anii 9 ammoo madaa'uu balaaleeffatan.
Jalqaba bara kanaa fonqolcha mootummaa gaggeeffameen aangoo kan qabatan Daamibaan, aangoo gadhiisuuf walii galuun gara biyya ollaa taate Togootti imalan.
Wiixata kaleessaa, hogganaan humna waraanaa ykn juntaa haaraan kan Burkinaa Faasoo, Kaapteen Ibraahim Traore, biyyi isaanii bara 2024tti ykn sana duras filannoo gaggeessuuf karoorfattee jirti jedhan.
Haala jiru jijjiiruu qabna, Saffisaan deemuu qabna. Guutummaa biyyattii keessatti haala muddamaa jira. Namni sadarkaa hunda jiru kam iyyu hatattamaan deemuun walxaxiinsa bulchiinsaa faayidaa hin qabne dhiisuu qaba. Qabxii hunda lafa isin arifachuu qabdan ibsuuf hin jiru.saabiin isaas Burkinaafaasoo keessatti waan hundumtuu arifachiisaa dha.
Fonqolchi mootummaa Burkinaa Faasoo Jimaata darbe televiziyoona mootummaa irratti kan ibsame yoo ta’u, jeequmsi siyaasaa biyyattii keessaa garee finxaaleeyyii Islaamuummaa biraa hokkara hammeessaa sodaa jedhu uumee jira.