text:
LibreOffice 7.3 Help
Akaakuu taattoo fuula duraa Taattoo Masaka irraa filuu ni dandeessa.
Tarjaa fi sararri taattoo makaa Taattoo tarjaa waliin sarara taattoo.
Addaba'oo ta'e tokko filadhu
Tarjaa fi Sararoota. Sarjaan reektangilii walfakkannee deetaa moggaa moggaadhaan kaafaman kanaaf gatii isaanii haala salphaan dorgomsiisi.
Tarjaa walirra tuullee fi Sararoota. Reektaangiliin sarjaa walfakkannee deetaa walii olitti kuufama kanaaf, dheerinni tarjaa ida'ama gatii deetaa mul'isa.
Siilloo y suuquu dandeessa Siiqqota-Suuqaa erga masaka xumurteen booda.
Sarjaan gara bitaa (yookan tarree gubbaa) hangi deetaa filamee deetaa akka wanta tarjaatti kenna. Sarjaan biroo yookan tarreen hanga deeataa sarara wantaatiif kenna. Mogaasa qaaqaa kana jijjiiruu Walfakkannee deetaa dandeessa.
Hanga deetaa filadhu.
Deetaa walfaanneef terreewwan ykn tarjaalee keessaa filannoo tokko cuuqaasi.
Hammangaan deetaa akka moggaasa terree duraa ykn tarjaa duraa ykn lamanuu keessatti qabu mirkaneessi.
Taattoo ammee keessaa deetaa walfaannee hunda kan sanduuqa tarree Data Series keessaa ilaali.
Sarjaan walfaannee deetaa qabannoo tarree gubbaa irratti fi sararri walfaannee deeataa gara jala tarreetti argama.
Deetaa walfaannee qindeessuuf, tarree keessaa galfata fili.
Galfata filamee gaditti deetaa walfaannee biroo dabaluuf Dabali cuuqaasi.
Tarree Data Series irraa galfata filame haquuf Haqi cuuqaasi.
Xiyya qabduu Olii fi Gadi fayyadami galfata filame tarree keessatti olii fi gadi siqsi. Haala kanaan walfakkaannee sarjaa deetaa gara walfakkaanne tarree deetaatti geedartee duubaatti deebisuu dandeessa. Kun tartiiba gabatee madda deetaa hin jijjiiru garuu qindaa'ina taattoo irrattii qofa jijjiira.
Galfataaf amaloota tarree keessaa ilaaluu fi gulaalaaf galfata cuuqaasi.
sanduuqa tarree Data Ranges keessaa maqaalee fakkeenyaa fi ma`ee hammangaalee kutaalee walfaannee deetaa ilaali.
Galfata cuuqaasi, itti aansuun qabeentoota sanduuqa barruu gadii gulaali.
moggaasni sanduuqa barruutti aanu fakkeenya ammeen filame ibsa.
qaaqa gadeessuu fi hangii hantuutee waliin filuuf hammangaa saagi ykn hammanga deetaa fili cuuqaasi.
Hangii fakkeenya deetaaf, kan akka gatiiwwan-Y, dirqama man`ee maggaasa of keessatti hin qabatu.
Man'ee hammanga kan akka barruuti akaakuuwwanii ykn moggaasa deetaaf gargaaru saagi ykn fili.
Gatiiwwan hammanga akaakuuwwan keessaa siiqqee x irratti akka moggaasaatti agarsiisamu.
Maalimoota kamiyyuu kan armaan gadii saaguuf fuula maalimoota taattoo kan taattoo masaka gargarami:
Matdureewwan taattoo
Waayoo
Sararoota tarsaa argaman
Dabalata maalimootaf taattoo haalata gulaalaa keessaa baafata Saagi gargaarami.Akkasumas maalimoota armaan gadii hiikuu ni dandeessa:
Siiqqee lammataa
Tarsaa mandhoo
Moggaasa deetaa
Xiinannoo, fakkeenyaaf gatiiwwan gidduu galeessaa, dogoggora kabala y fi sararoota adeemsa
Moggaasa deetaa adda addaa tokko tokkoo deetaaa walfaanneef qindeessuuf, amaloota qaaqa deetaa walfaannee gargaarami.


c: text/html

text:
Itoophiyaan talaalii marsaa 2ffaa kan Koovid 19 booru magaalaa Finfinneetti, Adoolessa 9 bara 2013 ammoo naannoolee hundatti kennuuf qophii ta'uu ishee beeksistee jirti.
Lammillee haala hojii isaaniitiin vaayirasii kanaaf saaxilamoo ta'an, konkolaachistoota konkolaataa ummata deddeebisan, barsiistota, ogeessota miidiyaa, hojjettoota bankii fi kanneen biroon marsaa duraatti talaalicha akka fudhatan Ministarri Fayyaa Itiyoophiyaa Dr.Liyaa Taaddasaa ibsa har’a gaazexeessitootaaf kennaniin ibsanii jiru.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ityoophiyaatti namoonni dabalataa 805 vaayrasii koroonaan yoo qabaman, lubbuun namoota 10 darbe
Finfinnee, Adoolessa 23, 2012 (FBC) – Gabaasa idilee qorannoo sa’aatii 24 darbeetiin namoonni dabalataa 805 vaayrasii koroonaan qabamuu Ministeerri Fayyaa beeksise.
Sa’aa 24 darbetti qorannoo laabraatoorii namootaa 9,786 hojjetameen vaayrasichi namoota 805 irratti argamuu Ministirri Ministeera Fayyaa Dooktar Liyaa Taaddasaan ibsaniiru.
Namoonni haaraan 78 dhibichaarraa yoo dandamatan,
Waliigala namoonni 6763 vaayrasicharraa dandmataniiru.
Yeroo ammaa vaayrasichi kan irratti argamu namoota 9587, yoo ta’u, namoonni 134 wallaansa cimaa keessatti argamu.
Hanga ammaatti waliigala lubbuun namoota 263 darbeera.
Ityoophiyaatti waliigala namootaa 413,397f qorannoon laabraatoorii hojjetameera.
Waliigala lakkoofsi namoota vaayrasichaan qabamanii 16,615 ga’eera.
Odeeffannoo waqtaawaa argachuuf Teelegraama keenya https://t.me/afanoromofana subiskiraayib godhaa.


text:
6
Ittu Ittuwaanna Maadettiyaawaa
1 Taanaadan ammaniyaawanttoo, hinttenan Geeshsha Ayyaanan de7iyaawanttu itti uray ay bayizzuwaa oothiide, beettooppekka, ashikketethaa ayyaanan A suurissite; qassi hintte paacettenna mala, hintte huuphiyaa naagite.
2 Ittu ittuwaa tookuwaa tookkite; hewaa oothiyaawaan Kiristtoosa higgew azazettiita.
3 Ayissi gooppe, itti uray aynne hanennaan de7iidde, ittibaa I haneeddawaa aw malatooppe, bare huuphiyaa cimmee.
4 Shin asay ubbay huuphiyan huuphiyan bare oosuwaa paacco; hewaappe guyyiyan, hara asawaanna likkennaan, bare huuphe oosuwaa xalalaan ammanettiyaawaa demmana.
5 Ayissi gooppe, asay ubbay huuphiyan huuphiyan bareppe naagettiyaawaa oothana bessee.
6 Shin Xoossaa qaalaa tamaariyaawe barew de7iyaa lo77obaa ubbaa barena tamaarissiyaawaanna shaakko.
7 Hinttentta hinterekka cimmoppite. Ooninne Xoossaa bolla qilliiccanaw danddayenna; ayissi gooppe, asay bare zeriyaawaa zarethiide qoycana.
8 Bare ashuwaa amuwan zeriyaawaa gidooppe, ashuwaa amuwaappe hayquwaa qoycana. Shin Xoossaa Ayyaanan zeriyaawaa gidooppe, Xoossaa Ayyaanaappe medhinaa de7uwaa qoycana.
9 Ane lo77o oosuwaa oothanaw minnoytte. Ayissi gooppe, nuuni minni oothooppe, qoyciyaa wodii sinthappe yaanawaa.
10 Hewaa gidooppe ha oothanaw nuuni danddayiyaawaan, asaa ubbaw lo77obaa oothoytte; shin ubbaappe aathiide, nuunanna ammanuwan de7iyaawanttoo lo77obaa oothoytte.
Wurssethaa Zoriyaanne Sarotaa
11 Taani ta kushiyan, ay mala wolqqaama pidolatuwan, hawaa hinttenttoo xaafaadditantto be7ite.
12 Asaa sinthan lo77iide beettanaw koyyiyaa ubbatuu, hintte qaxxarettana mala koyyiino; shin hewaa unttunttu oothiyaawe barenttoo Kiristtoosa masqqaliyaa diraw yederssettennaan attana xalalaassa.
13 Ayissi gooppe, unttunttu hintte qaxxaretteeddawaan ceeqettanaw hinttentta qaxxarettino giinoppe attin, haray atto qaxxaretteeddawanttukka barenttu huuphew Muse higgiyaa naagikkino.
14 Shin alami taw kaqettina, taanikka alamew kaqetteedda Yesuusi Kiristtoosa masqqaliyaappe attin, taani ceeqettiyaabay harabay taappe haakko.
15 Ayissi gooppe, Kiristtoosi Yesuusan ooratha medhetaa gidiyaawe maaddeeppe attin, qaxxarettinakka qaxxarettennaan agginakka aynne maaddenna.
16 Ha wogaan hamettiyaa ubbatuwaa bollaninne Xoossaa asaa ubbaa bolla, sarotethaynne maarotethay gido.
17 Taani Yesuusaw mayteedd mallaa ta bollan tokkeedda diraw, hawaappe sinthaw itti asaykka taana metoothoppo.
18 Taanaadan ammaniyaawanttoo, nu Godaa Yesuusi Kiristtoosa aadho keekatethay hinttenttunna gido. Amen77i.


text:
Namoonni Godinaalee Harargee irraa waggoota sagal dura sababa hongeen buqqa’anii Godina Horroo Guduruu Wallaggaa Aanaa Amuruu qubachiifaman, qonnaaf miija’uu dhabuu lafaatiin, akkasumas hanqina bishaaniin ammas, irra deebiin buqqa'uuf dirqamuu isaanii himan.
''Mucaan kiyya waan nyaatu dhabee beelahe firii barbaacha muka kore irraa lafa dhahee du'e''
Waajjirri hooggansa Sodaa Balaa Godina Horroo Guduruu Wallaggaa rakkoo buqqaatota kanneenii furuuf koree hundeessuu isaa beeksisee jira. Gabaasaa guutuu caqasaa.


text:
Xaaliyaanii: Balaan konkolaataa lubbuu Afriikaaanota 12 galaafate
Balaa konkoolaataa Kibba Xaaliyaan naannoo Fogiyaa dhiheenya Lesinaatti qaqabeen hojjattoonni guyyaa lammiilee Afriikaa ta'an 12 lubbuusaanii dhabaniiru.
Hojjattoonni kunneenis wayita balaan kun qaqqabeetti konkolaataa lakkoofsa gabatee Buligaariyaa qabu tokkoon lafa hojiitii gara manasaanii deebi'aa turan.
Kanneen lubbuunsaanii darbee malee konkolaachisaa dabalatee namoonni sadii miidhamuunsaanii barameera.
Kana malees balaa konkolaataa guyyaa Sanbataa qaqqabeen baqattoonni hojii qonnaa hojjataa turan afur naannoodhuma kanatti ajjeefamaniiru. Hojjattoonni yeroo Xaaliyaan keessatti minideefamanis kanfaltii baayyee gadaanaa akka argatan barameera.
Erga balaan guyyaa Sanbataa qaqqabeen boodas waldaan gamtaa hojjattoota qonnaa guyyaa Roobitiif mormii ''Jibbaa Diimaa'' Fogiyaaf jedhuun lammiilee lubbunsaanii darbee arfaniif du'aniif kabaja agarsiisuuf waamee ture.
Kanfaltiin isaan argatanis timaatimii kg 100 tokko funaanuuf kanfaltii Yuroo tokko xinnaata.
Motummaan namoota daddabarsaa baqattootaa karaa Libiyaatiin taasifamaa jiru dhaabuuf yaalu illeen, haalli baqattoota lammiilee Afriikaa Xaaliyaan keessatti argamanis baayyee yaachiisaadha.
Fakkeenyaaf baruma kana keessa bidiruun namoota 1,500 fe'uun Libiyaarraa galaana Meditiraaniyaan qaxxaamuruuf yaalte tokko galaanichatti dhidhimuushee, Ejansiin kolugaltoota motummoota gamtoomanii himeera.
Kana malees baqattoonni 650,00 baayyeen isaanii kan lammiilee Afriikaa Saahaaraan gadii irraa ta'an erga bata 2014tti Xaaliyaanii qaqbanii booda hojii dhabiinsa olaanaan rakkataa jiru.


text:
Tilmaama Piriimar Liigiifi Waancaa Karabaa'oo
Abdii Maanchester Siitiin Waancaa afur argachuuf qaba ture FA Cup irratti Wiigaaniin mo'amuun isaa booda abjuu ta'eera. Gareen Gaardiyoolaa Waancaa Karaabaa'oo argachuu danda'uu?
Tilmaamni Piriimeer Liigii torban kanaafi xumurri Waancaa Karabaa'oo akka itti aanutti dhiyaateera.
SANBATA
Leesteriifi Istook
Istook bara kana dirree isaatiin ala qabxii gaarii hin qabu. Taphoota 13 keessaa tokko mo'atee, sadii walqixa ba'uun kan hafaniin mo'ameera.
Riyaad Mahaareez Leseeter FA Cup irratti deebiyanii akka mo'atan gargaareera. Sanbata ni milkaa'u jedheen yaada.
Tilmaama Laawuroo፡ 2-0
Barnimaawoziifi Niiwuukasil
Barnimaawoz taphoota tokko tokko cimina agarsiisanis kan akka yeroo Haadersfiildiin mo'amaniis agarsiisaniiru.
Niiwukasil ammoo Maanchister Yunaayitidiin mo'achuun Piriimer Liigiin akka adda ta'e agarsiisaniiru.
Tilmaama Laawuroo 1-1
Biraayiteniifi Siiwaansii
Biraayiten taphoota darban shaniin qabxii gaarii galmeessisaniiru; ammasi cimina isaanii kana itti fufsiisuu qabu.
Siiwaansiin ni mo'amu yoon jedhe deggertootarraa waanti gadhee narra ga'us garuu ana galateeffachuu qabu. Sababiin isaas yeroo ani akkasi jedhu Siwaansiin ni mo'ata. Amma garuu Siiwaansiif oduun gaddisiisaa walqixa ba'u jechuukooti.
Tilmaama Laawuroo 1-1
Barnileefi Saawuzhaampiteen
Saawuzhaampiteen Liiverpuuliin mo'amuu isaaniin alatti cimina agarsiisaa jiru.
Faallaa kanaan Barnileen kan mo'achuu danda'an taphoota 11n dura kan Istook waliin taphatan ture.
Tilmaama Laawuroo 2-1
Liiverpuuliifi Weestihaam
Gareen lamaanuu torban darbe tapha hin qaban ture waan ta'eef Liiverpuul gara Maarbeellaa deemanii ture.
Liiverpuul barana dirree isaaniirratti hin mo'amne sirriittis galchuuf haleelu.
Tilmaama Laawuroo 3-0
Weestibiroomiifi Huudersfiildi
Sadarkaa Weestibiroom irratti argamuu deebii garee kanarraa eegamu ta'a. Mo'achuu dhimmanii barbaadu.
Tilmaama Laawuroo 2-0
Waatifoordiifi Everteen
Gajjallaa Liigichaa yeroon ilaalu waa'een Waatifoordi na yaachisa.
Everteen ciminaan deemaa kan jiran ta'uu baatullee torban darbe Paalaasiin injifataniiru. Torban kanas ni mo'amu jedhee hin yaadu.
Tilmaama Laawuroo 1-1
DILBATA
Kiristaal Paalaasiifi Tootinhaam
Kiristaal Paalaas taphoota afur darban keessaa qabxii lama qofa kan argatan yommuu ta'u kufaatiirraa qabxii tokko qofaan fagaatu.
Tootinhaam Piriimer Liigiittis ta'e Shaampiyoon Liigiitti ga'umsa gaarii ga'umsa gaarii waan agarsiisaa jiraniifi kana yoo dabalan Paalaasiin ni mo'atu.
Tilmaama Laawuroo 0-2
Maanchister Yunaayitidiifi Chelsii
Maanchister Yunaayitid fedhii baayyee haleeluu hin qaban. Kubbaa waliif kennanii gara fuula duraatti darbuuf hedduu hin deeman.
Chelsiin Baarseloonaa waliin taphattoota ga'umsa gaarii agarsiisan qabaatanillee waanti hin sirraa'iin tokko garuu jira.
Tapha Baarseloonaa waliin ture ni agrsiisu jedhee hin yaadu.
Tilmaama Laawuroo 2-0
Arsenaaliifi Maanchister Siitii (Waancaa Karabaa'oo)
Maanchister Siitiin tapha kana mo'achuun dhiibbaa waancaa sadii akka argatuuf irra jiru hirr'isaaf. Hanga ammaatti tapha gaarii agarsiisaa dhufanis, bu'aa kan isaan arguu jalqaban torban kana keessa.
Wenbileerraatti ni mo'atuu? Eyyeen. Mo'atamuu Wiigaaniin irra ga'erraa deebiyanii dandamatu. Arsenaalis isaan dhaabu jedhee hin yaadu.
Tilmaama Laawuroo 0-2


text:
Godina Harargee Bahaa aanaa Burqaa Dhintuu magaala tayifee keessatti caamsaa 8 bara 2018 Barsiisaa Mohammad Abdullee walakeessa halkanii booda mooraa mana isaanii keessatti ajjeefamuu jiraattonnii fi aangawoonni ibsanii jiru.
Polisiin Fuad Hassen jedhamu kan barsiisaa mohammed bira mana kireeffatee jiraatuutu ajjechaa kana eega gaggeessee booda dhaqee aangawootatti harka kennate. Jiraatonni dubbisne ajjechaa rawwatameef sababaa adda addaa himaa kan jiran ta’uus aangawoonni garu qoratamaa jira jechu bira taranii waan ibsan hin qaban.
Ajjechaa barsiisaa Mihammad ti aansee uummanni waajira polisii dhaquun mufannaa isaa yeroo ibseetti walitti bu’insii uumamuu fi namoonni reebamuu fi madaa’uu ibsamee jira.Sirnii awwaalcha Barsiisaa Abdullee naannoo dhaloota isaanii godina Arsii keessatti har’a gaggeeffamee jira.
Gabaasa guutuu caqasaa


text:
Kibba Afriikaa Keessatti Hiriirro Mormii Guddaan Hawaasa Oromoo fi Ogaadeniin Gaggeefame
bilisummaa
March 21, 2014
Gaafa Bitootessa 18,2014 ummanni Oromoo fi Ogaadeen kibba Afriikaa jiraatan walgahii mootummoonni Afriikaa 54 guyyaa hundeeffama Pan-African Prliament kabajachuuf torbaan lamaaf Afirikaa kibbaa magaalaa Johannesburg bakka Midrand jedhamutti yeroo gaggeefatan hawaasi Oromoo fi Ogaadeen tokkummaan ta’uun miidhaa mootummaan Wayyaanee fi abbaa irree EPRDF uumattoota Ithiopia irraan gahaa jiru balaaleffachuun sagalee mormii jabaa dhageessisuun gabaafame.
Haala kanaan manni dhaabbataan African Parliament jedhamu salgalee mormii uumanni dhageessise kana dhagahuun waan barbaachisu maraan gaaffiin cunqurfamtootaa akka dhagahamu akka taasisaniif gaaffiin dhihaatee jira.
Walgahii Pan Africa kana irratti mootummaa Ethiopia bakka bu’ee kan argamu muummicha ministeera H/Mariyam Dassalenyii fi ministeera haajaa alaa akkasumas nama biro tokko ture. Haala kanaan H/Mariyam Dassaleny walgahii kana irratti kan argamuuf ture guutummaatti haquun walgahii kana irraa osoo hin hirmaatiin hanqachuu gabaasi achi irraa nu gahe addeessa.
Check Also
BBC Afaan Oromoo Waraanni bilisummaa Oromoo (WBO) kan mootummaan ‘ABO-Shanee’ jechuun paarlaamaan shororkeessummaan faraje, erga …


text:
Hegeree Oromiyaatiin Caamsaa 12/2015
Gaazexeysaan Lammii Amerkaa Siimor Heresh ja’amu akka ibsetti Ajechaa Usaamaa Bin Laadin irratti jechaa Motummaan Amerkaa jechaa jirtu kijibsiise jira.
Gaazexeysaan kuni haasawa isaa itti fufudhaan Motummaan Amrekaa Misenssaa Sikkuriti Paakistaan tokkof Dolaara Amerkaa Milyona 25 kafalteefi akka iddo jirenya isaatti isaan geysu godhudhaan ajechaa sukanneysaa akkasi irratti raawwatan godhe jechuun Motummaa Amerkaa saaxiler jira.
Burqaan Oduu Montikaarlo Gaazexeysa kana waabeyfachuun akka gabaasetti Hogganonni Sekkuriti Paakistaan hundi gocha Motummaan Amerkaa Raawwatte kana kan quba qaban tahuu ibsee Awwaalchi Isaalleen Akka Motummaan Amerkaa Bishaan Bahara Hinditti Awwalame jechaa jirtu kana Osoo hin tahin Lafuma Paakistaan keysatti kan Awwaalame jiru tahuu Usaamaa Bin Laadin Ibsee jira.


text:
Seektaroonni kilaastara magaalaa taarkaanfilee haaraa rakkoo bu’uuraa isaanii hiikuu danda’an bocuun hojjechuu qabu- Obbo Shimallis Abdiisaa
Finfinnee, Caamsaa 9, 2014 (FBC) – Seektaroonni kilaastara magaalaa taarkaanfilee haaraa rakkoo bu’uuraa isaanii hiikuu danda’an bocuun, karoorfatanii hojjechuu akka qaban Preezdaantiin Mootummaa Naannoo Oromiyaa Obbo Shimallis Abdiisaa beeksisan.
Karoorri hojii Bara 2015 Kilaastara Misooma Magaalaa Oromiyaa, bakka Preezdaantiin Mootummaa Naannoo Oromiyaa Obbo Shimallis Abdiisaa fi Sadarkaa Itti Aanaa Preezdaantiitti,Qindeessitoonni Kilaasteraa argamanitti dhiyaateera.
Karoorri hojii bara 2015’tti qabame kan rakkoo misooma magaalaa furu akka ta’uuf, hawaasni hirmaachuun dirqama ta’uu Obbo Shimallis Abdiisaa eeraniiru.
Akka kilaastara misooma magaalaatti seektarri kamiyyuu kaayyoolee gurguddoo afur; Wabii nyaataa mirkaneessuu, Ogummaa Uumuu fi dagaagsuu, Interpirunaroota uumuun aadaa hojii foyyessuu fi kenna tajaajilaa foyyeessuurratti fuulleffatanii hojjechuu akka qaban dhaamaniiru.
Mootummaan Naannoo Oromiyaa rakkoo hawwaas-dinagdee magaalota Oromiyaa keessatti mul’ataa turan furuuf, yoomiyyuu caalaa karoorfatee hojjetaa jiraachuu ibsuun,karoora hojii bara 2015 keessatti Qonna Magaalaa, Idaastirii Godoo, Babal’ina Indaastiraalaayizashinii, beeksisaa fi Itti fayyadama humna Invastimantii, fooyya’iinsa Bulchiinsa Proojeektotaa ,Galii Mana Qopheessaa dabaluu, Qusannoo fi Invastimentii jabeessuu, Qulqullinaa fi Magariisummaa magaalaa foyyeessuu, seer-maleessummaa daldalaa maqsuun riiformii daldalaa fi geejjibaa lafa qabsiisuun xiyyeeffannoo ijoo ta’uus himaniiru.
Marii gaggeeffameen Karoorri Kilaastara Magaalaa ; Biiroo Misooma Magaalaafi Manneenii, Biiroo Invastimentiifi Idaastirii, Biiroo Daldalaafi Misooma Gabaa, Biiroo Carraa Hojii Uumuufi Ogummaa, Abbaa Taayitaa Konistiraakshinii, Inistiitiyuutii Pilaanii Magalaa, Ejensii Mirkaneessa Ogummaa fi Ejensii Geejjiba Oromiyaa dhiyaate kan ture yoo ta’u,yeroo itti aanutti karoorri hojii bara 2015 Kilastara Hawwasummaa fi Kilaastara Horataalee Mootummaa dhiytaachuun irratti kan mari’atamu ta’uu ragaan Waajjira pireezedaantiirra argame ni mul’isa.
Fuula Feesbuukii keenyaan dabalataa odeeffannoo waqtaawaa argachuuf;
Teelegraama https://t.me/afanoromofana
Yuutyuubii Afaan Oromo: https://bit.ly/3FjfCXR
Marsariitii fanabc.com/afaanoromoo
Twiitara https://twitter.com/fanatelevision nu duukaa bu’aa
Yeroo maraa nu waliin waan taataniif isin galateeffanna.


text:
Mootummaan itiyoophiyaa wal waransa Tigraay keesaa jiruu ilalchisee labisii dhukaasa dhaabuu gar tokkee baaseera. Labsii kana hordofuudhaan gareen hidhatootaa Adda bilisa baasaa ummata tigiraay Yemmuu magaale maqalee seenu jiraattoii simannaa tasisafii jiran.
Erga lolii jalaqabamee ji’ootan 8 booda labsiin mootumaan wixata kaleessaa karaa midiyaa dabarse kan battalaan ojii irra ooludha.
Gaazexeessaan VOA maqalee irraa akka jedhetti guyyaa dilbataa irraa jalqabee loltoonii mootumaa Itiyoophiya magaala maqalee keessa hin ture.
Addi Bilisa Baasaan Umata Tigray magaala maqalee seenuu isaa karaa tamsaasa radiyoo isaatiin beekiseeraa. Akka gabaasonnii naannoo sana iraa bahan himaniti jiraattonii magaala maqalee karaa irrati bahuudhaan loltootaa garee Adda Bilisa Baasaa Tigiraayf simannaa gochgaa turan.
Dubbi himaan dhaabichaa Geetachoo Raddaa magaalli maqalee too’annoo garee isaanii jala galuu ishee wixata galgala bilbilaan akka itti himan maddi oduu Rooyiters gabaseeraa.
Dubbihimtoonii muummee ministeeraa fi waraanaa Itiyoophiyaa akka deebii hin kenine Rooyiters himeera.
Addi Bbilisa Baasa Ummata Tigray Torban darbee kaasee lola bal’a banuu isaa fi magaala maqaleeti akka dhihaachaa turan haanga’ootaa mootumaa yeroo naannoo Tigiraay caqasuudhaan dhabanii oduu AFP gabaaseera.
Labisii dhukaasa dhaabuu ilaalchisee mootummaa Eertiraa irraa wantii dhagaamee fi waraanii Eertiraa naannoo tigiraay gad lakkisee bahuuf dhiisuu isaa wanttii ifatti beekamu hin jiru.
Waranii Eertiraa badiinsaa inii geesiseef jiraattota Tigiraayiin balaaleffamaa ture.
Gabaasonii madda oduu biroon akka jedhaniti waraanii Eertiraa Tigraay keesaa bahuudhaan Zaala Anbesaadhaa fi Badimmee iraa qubatee jira.
Karaa biraatiin gabaasini midiyaalee kun akka dubatanitii Addi Bilisa Baasaa Ummata Tigiraay labsii dhukaasa dhaabuu mootumaan baasee akka hin fudhane himeera. Akka gabaasinii CNN fi saba himaaleen degertootaa TPLF jedhanitii Addi Bilisabaasaa Ummata Tigray magaala maqalee kan deebisee qabate waraanaa mootumaa feederaalaa moo’udhan.
Kanumaan wal qabatee maatiwan barattootaa Universitoota Tigraay keessa jiraanii wa’een ijoollee isaan yaaddesuu isaa VOAti dubbataniiru. Yeroo ammaa tajaajillii bilbilaa Tigiraayy keesa waan hin jirref maatiin ijoollee isanii wajji wal qunamuu hin dandeenye.
Kun ittuu Kanaan jiruu Ministeera dhimma alaa yunaayitid isteets dhimaa afrikaa irrati baka bu’aa gargaaraa ministeeraa kan ta’n Robert Godec Labsiin dhukaasaa dhaabuu Mootummaan Itiyoophiyaa baase fooya’iiinsa agarsiisuu baatee haalii duraanii yoo itti fufaa deemee Mootummoota Itiyoophiyaa fi Eertiraa irratii tarkaanfiin biroo akka fudhatamu godha jechuudhaan toora tiwutera isaanii irratii beekisaniiru.
Mana maree bakka bu’ootaa yunaayitid isteete ti koreen dhimaa alaa waa’ee Itiyoophiyaa ilaalchisee marii taasisuuf akka deemu Roobert Godec himaniiru.


text:
VOA,sabqunnamtii mootummaan Amerikaa afaan 45n oduu,TV,Raadonii fi Interneetii irratti fi odeeffannoo jirtu addunyaatiin himu.
Bara waraana Addunyaa Lammeessoo bara 1942 keessaa hujii jalqabde.Waajjisa isii ta durii New York achii Waashington DC keessatti godaane waajjirii.
Afaan VOAn oduun dabarsitu keessaa tokkoo Afaan Oromooti.Afaan Afrikaa keessaa Afaan Amaaraa,Afaam Tigree,Afaan Tigrinyaa, Siwaahilii, Hawusaa, Farnasaay,Keenyaa-Riwaandaa,Faransaay,Ingiliishi,Somaalee fa.
Walumattuu VOA addunyaa keessaa afaan afaan 45n oduu dabarsti.Warraa gaafa VOA Afaan bara 1996 keessaa banan hujiin jalqabe keessaa tokko gaazexeessituu Tizzitaa Balaachooti.
Mootummaan Amerikaa Oromoon saba guddaa tahuu isaa beekee sagantaa kenneef jette.
“Watnii nama rakkisaa baayyeettuu ture…garuu garuu xiiqiidhaan jalqmane afaan kana.Namoonnii morman waan jiraniif.Maalii gaa afaan kana addunyaa irratti dhageessisuun maalif nama gara biraa quuqa ka jedhu baayee na dhibe turee xiiqiidhaan jalqamnee afaan kana garuu bal’atee asi gaheera.”
VOA Broadcasting Board of Governors, Bulchiinsa Boordii Tamsaasaatti bulchaa mootummaa Amerikaatti horiin gargaara.


text:
Biyyootan gaanfa Afrikaa gidduutti nageenyaa buusuudhaa fi harka galfannaa alaa hambisuudhaaf chaayinaan qophoftuu ta’u ishee gaanfa afrikaatti Jiil addaa chaayinaa jue Biing ibsaniiru.
Bakka bu’aan Chaayinaa kun, kan ibsan walgahii mata duree Bulchiinsaa fi misoomaa jedhu irratti yeroo jalqabatiif chayinaadhaa fi biyoottan gaanfa Afrikaa giduutii taasifame irrati.
Walagahii wixata kaleessaa Finfinnee keessatti taasifamee irratti biyyootaan gaanfaa Afrikaa 6 hirmaachuu isaanii kan ibsee gabaasinii Haliimaa Atumaanii, jeequmsii fi wal qoodinsii naanichaa ol ka’aa jiraachuu isaa bakka bu’an chaayinaa dubbachuu isaanii ibseeraa.
Yemmuu nageenyii fi misoomnii walti bu’insaa keessaa seenee jiruu kanatti Sammuun bara waraana qabbanaa’aa ykn Cold war fi siyaasnii aangoo ol bahee mulachaa akka jiruu kan dubbatan jiil addaa mootummaa chaayinaa,
" ilaachaa waloo, hunda hirmaachisaa, walgargaarsaa fi nageenyaa tasgabaa’aa naanichaa keessaatii mirkaneesudhaaf chaayinaan biyyootan naanichaa bira dhaabachuu itti fufti. Nagaa fi nageenyaa naanichaa eeguudhaa fi gaanfaa Afrikaa keessatii akka sagaleen qawwee hin dhagahamnee taasisuudhaaf," jedhaniiru.
Dhimma nageenya biyaalesaa irraatti gorsaa muummee minsteraa Abiy Ahimad kan ta’an Ambaasaader Reediwaan Hussen biyyootaan gaanfaa Afrikaa rakkina iyummaa, hongee, godaansaa seeraan alaa, baqatumaa, shororkeesumaa, jijirama qileensaa, jireenyaa irraa buqa’iinsaa biyya keessaa fi itti fufiinsaa wal waraansaatiif furmaataa kenuudhaaf fala addaa hordofuu akka qaban hubachisaniiru. Itti dabaluudhaans,
“Waltii dhufeenyii nagaa fi nageenyaa as irratii waan gadi fageenyaan ibsamuu qabuudhaa. Naanichaa gidiraa wal waraansaa fi waliti bu’isaa keessaa baasuudhaan nagaa fi nageenya mirkaneessuun gareen hundaafu dursa ittu fufiinsa qabuudhaa.ummanii naanichaa gidiraa gahaa argeeraa. Rakkinaa fi garagarummaa keenyaa akkaataa qaroomaa fi bilchina qabuun ilaaluutu nurraa eegama.” jedhaniiru.
Waltii dhufeenyii yeroo dheeraadhaaf Chaayinaadhaa fi Afrikaa gudduu turee michummaa daldalaa irratti kan hundaa’ee ta’u isaa kan ibsee gabaasinn kun, Chaayinaan siyaasaa biyyotan Afrikaa keessaa yemuu seentu kun yeroo jalqabaaf akka ta’e hubachiisee Chayinaan Afrikaa irratii jijjirama imaammataa taasisuuf yaaduu ishee eereera.


text:
Kirstaanonni miliyoonaan laka’amu kan naannoo addunyaa Gooftaa Yesuus Yerusalme keessatti guyyaa itti fannisame har’a yaadatanii oolan. Aadaan ayyaanichaa wagga kana isa kan yeroo biraatti adda. Hordoftoonni amantii kirstaanaa sirna geggeessamu waldoolii kirstaanaatti qooda wal ga’an sababaa weerara vaayiresii koronaan kan ka’e miidiyaalee adda addaa irraa hordofaa jiran.
Uummati addunyaa irra hedduun faca’ina vaayiresii kanaa ittisuuf jecha mana ofii keessaa hin ba’an. Waaltaan qorannaa vaayiresii koronaa kan Joons Hopkins akka beeksisetti uummata miliyoona 1.6tu vaayiresichaan qabaman. Yunayitid Isteetis addunyaa irraa bakka vaayiresiin kun itti hammaate yoo ta’u namoota 446,000 ol ta’utu vaayiresichaan qabame. Ispeen keessaa namoonni 153.222 vaayiresichaan yoo qabaman Xaaliyaanii keessaa immoo 143,626tu qabame.
Muummichi barreessaan tokkummaa mootummootaa Antooniyoo Gutees akka jedhanitti weerarri vaayiresii kanaa nagaa fi tasgabbii addunyaaf balaa hamaa dha jedhanii hookkarri fi jeequmsi hawaasa gidduutti ka’u dhibee kanatti duuluuf dandeettii ijiru akkaan dadhabsiisa jedhan. Antoniyoo Guterees kaleessa cufataatti wal ga’ii gola naga eegumsaa kan tokkummaa mootummootaa geggeessuu isaanii ergaa maxxanfame kan yaada isaanii of keessaa qabu irraa hubachuun danda’ameera.
Prezidaant Doonald Traamp kaleessa ibsa vaayiresicha ilaalchisuun kennan irratti namoonni hangi tokko kanneen vaayiresichaan qabaman mallattoon dhukkubaa kan irratti hin mul’anne ta’u iyyuu heddumminaan qorannaan haa geggeessamu isa jedhu waan itti yaadan hin fakkaatu. Waa’ee uummata miliyoona 325ti kan dubbataa jirru, kun waan ta’u miti jedhan. Biyyoonni kam iyyuu kana hin goone, kanneen qorannaa geggeessanis yoo ta’e murtaa’aa dha jedhan.
Bulchiinsi Traam akkaan kan irratti fuuleffate sababaa vaayiresii Kanaan cufamee kan jiru dinagdeen Ameerikaa yoom deebisee banama isa jedhu irratti. Lammiiwwan Aimeerikaa miliyoona 16 ol ta’an deggersa hoji dhabulummaaf iyyatanii jiru.


text:
Sadaasa, 23/2014(TOI)- Meeshaaleen garagaraa masaraa mootummaatii badanii turan biiroo Obbo Taklabiraan Ambaayee Gamoo Eednaamoolirratti argamu keessatti to’atamuu ibsame.
Ambaaleen sakata’iinsa poolisiin taasiseen argaman kun maqaa mootii Itoophiyaa duraanii Hayilasillaasee kan itti barreeffamee jirufi Meetii irraa kan hojjetaman ta’uun himameera.
Sakatta’insa kanaan ambaaleen masaraa mootummaa keessaa hataman waliin raadiyoo walquunnamtii fi meeshaaleen waraanaa biroon qabamaniiru.
– Naannawa keessan eegaa!
– Gara adda waraanaatti duulaa!
-Raayyaa Ittisa Biyyaa deeggaraa!


text:
Biyyoota Xixiqqoo (micro nations)
Qophii: Abu Ibtisaam
Waggaa 500 dura baay’ini ummata addunyaa Biliyoona 1 hin guutu ture. Har’a kunoo Biliyoona 8 guutuuf waa xiqqotu nuu hafa. Biyyoota dachii tanarra jiran keessaa guddinaan sadarkaa 1ffaa irra kan jirtu Raashiyaadha. Raashiyaan lafa iskuweer kiiloomeetira miiliyoon 17.1 tahu qabdi. Biyyi biyyoota hundarra xiqqoo taate hoo tami laata? Biyyoota haalaan xixiqqoo tahan jidduu 9 kanneen armaan gadiiti.
9ffaa. Palaa’uu
Bal’inni biyya tanaa Iskuweer Kilomeetira 459 yookaan hektaara 45,900 taha. Ummata 21,347 qabdi. Biyyi tun eddoola bishaaniin marfamte yoo taatu, eddoola gara garaa 300 ol qabdi. Biyyi ajaa’ibaa tun lafti isii hedduminaan bishaaniin waan marfameef, bineensota bishaan keessaa heddu qabdi. Sanyiiwwan shaarkii dhibbaan laakkawan, Jelly Fishii fi kanneen birootis kan qabdu yoo taatu, naannawa Awustraaliyaatti argamti.
8ffaa. Nieu
Biyyi tunis eddoola naannawa Awustraaliyaatti argamtuudha. Bal’inni lafa isii Iskuweer Kilomeetira 261.46 yookaan Hektaara 26,146 taha. Baay’inni ummata isii ammoo 1,624. Biyyi xiqqoon tun lafa bareedaa qabdi. Haa tahu malee biyyoota biroo waliin daldalaan hidhata hin qabdu. Sababa kanaaf wabii jireenya isiitiif Biyya Niiwziilaand jedhamtutti irkatti. Gargaarsi hundi biyya tanarraa dhaqaaf. Magaalaan Guddoo biyya tanaa tan Aloofii jedhamtu ummata hanga 600 qabdi. Biyyi tun buufata xayyaaraa tokkoo fi Supermaarkeetii tokko qofa qabdi. Hubadhaa! Magaalaa miti wanti isinii himutti jirru kun. Biyya guututu buufata xayyaaraa 1 fi super market 1 qofa qaba.
7ffaa. Saint Kitts and Nevis
Amma ammoo gara biyyoota Kaariibiyaan jedhamanii imalla. Bal’inni lafa tanaa hektaara 26,100 yoo tahu, ummata 54,821 qabdi. Biyyi tun eddoola lama qabdi. Inni tokko Saint Kitts kan lammataa ammaa Nevis jedhama. Eddoola lamaan kanniin walitti fidanii biyyallee maqama saniin moggaasan. Biyyi tun sukkaara oomishtee gara biyya alaa ergituun jiraatti.
6ffaa. Hutt River
Biyyi tunis Awustraaliyaa keessatti argamti. Bal’inni lafa isii Hektaara 7500 qofa yoo tahu, lammiilee 30 qofa qabdi. Biyyi tun sadarkaa addunyaatti beekamtii guutuu hin qabdu. Garuu mallaqa mataa isii fi Paaspoortis kan dhuunfaa qabdi. Magaalaan Guddoo isii Nain jedhamti. Biyyi tun duraan Awustraaliyaa jalatti bulti. Awsutraaliyaan ammoo lafti lammiilee kanniinii mootummaan akka fudhatamu seera baaste. Kana booda jiraataa lafa kanaa kan tahee fi seera haarawa baheen ni miidhama jedhee kan sodaate namichi Liyoonaard Kaaslii jedhamu mana murtiitti himate. Himannaan isaa bu’aa dhabee jennaan, qe’ee isaa maatii shan qofa qabu fottoqsee akka biyyaatti bulchuu jalqabe. Mootummaan Awustraaliyaa biyya tanaafbeekkamtii hin kennine. Haa tahu malee biyyoonni muraasni dhoysaan biyya tana waliin dalagaa akka jiran beekameera.
5ffaa. Tuvaaluu
Ammas achuma naannoo Awustaaliyaa jirra. Bal’inni biyya tanaa hektaara 2600. Ummata 10,959 qabdi. Tuvaaluun biyya xiqqoo qofa osoo hin taane, biyyoota hiyyeeyyii keessaallee isii takka. Biyyi tun aadaa fi duudhaa haalaan jabaa taheen waan bultuuf yakki hin jiru jechuu dandeenya. Yakki yoo uumames manuddootatu jaarsummaan fixa. Kanaan ala mootummaan biyyatti humna poolisaatiif mallaqni baasu hin jiru. Inumaa poolisa ykn milishaa hin qabdu. Poolisoota muraasa deeggarsa mootummaa Awustraaliyaatiin jiraatantu biyya san keessatti tajaajila.
4ffaa. Nauru /Na’uru
Ammallee achuma naannawa Oshiiniyaa jedhamu keessa turree biyya Nauru jedhamtu ilaalla. Biyyi tun Lafa hektaara 2100 qofa qabdi. Lafa tanarra nama 10,084 tu jiraata. Na’uruun biyya walabaa xiqqoodha. Namuu makiinaa isaatiin olii gad socho’a. Biyyi tun haala qilleensa hamaa waan qabduuf namni garas deemee daaw’atu hin jiru. Dabalataanis biyyi tun biyya namoota gagabboo heddu qabdu keessaa isii takka. Ummata qabdu keessaa, parsantii 70 ol kan tahu furdina garaa (borcii) qabu.
3ffaa. Seborga/Sabboorgaa
Amma ammoo gara Awurooppaa ol haa ceenu. Dachii Xaaliyaan keessatti argamtu, garuu kan Itaalii irraa of fottoqsitee bulchiinsa Sabboorgaa jetteee of waamtuun wal isin barsiisna. Biyyi tun beekkamtii addunyaa hin qabdu. Garuu Xaaliyaan irraa of bilisoomsitee seera ofiitiin bulti. Lafa hektaara 491 kan qabdu yoo taatu, ummata 312 qofa qabdi. Biyyi tun humna waraanaatis ni qabdi. baay’ini loltoota isiitis nama 3 qofa. Sadeenirraa inni tokko Ministeera ittisaa yoo tahu, lamaan ammoo warra daangaa eegu.
2ffaa. Sealand
Biyyi tun qubsuma ajaa’ibaati. Namoonni muraasni fincila kaasanii bishaan jiddutti gamoo wahii ijaaran. Bal’inni biyya tanaa hektaara walakkaa hin caalu. Biyyi tun Miseensota Maatii tokkoo kan tahan namoota 27 qofa qabdi. Namni barbaade hoogganaa biyya sanii tahuuf wanti isarraa eeggamu, mallaqa muraasa kaffalee aangoo bitachuudha. Walumaa galatti maqaa aangoo ni qabaa jedhu qabaachuuf yoo taate malee jijjiiramni inni fidu tokkolleen hin jiru. Biyyi tun ollaa Ingiliizitti argamti.
1ffaa. The Republic of Molossia
Amma ammoo gara Ameerikaa ceenee rippaablika Ameerikaa irraa of bilisoomsite takka daawwanna. Bal’inni biyya tanaa hektaara 5.5 taha. baay’inni ummata isii ammoo 34 gahee jira. Gaafa duraan hundooftu ummata 7 qofa qabdi. Biyyi tun nama Kevin Baaw jedhamuun bara 1977tti akka biyya walabaatti hundeeffamte. Garuu beekkamtii hin arganne. Biyya kutaa bulchiinsa Nevaadaa keessatti argamtu tana seenuudhaaf Viizaa isin barbaachisa. Ykn ammoo Paaspoorta achii qabaachuu qabdu. Paaspoortiin Ameerikaa wayta ganda san gahu faaydaa hin qabu. Dabalataan biyyattiin seera mataa ofii qabdi. Namni yakka guddaa dalage du’aan adabama.


text:
Browsing Tag
Suudaan
Waraanni Suudaan Jeneraal Abdul Fattaah Al Burhaaniin hoogganamu ji’a dabre fonqolcha mootummaa raawwateen, Muummicha Ministeera…
Daa’iin beekkamaan biyya Suudaan Sheikh Nuureyni Muhammad Saadiq gara…
INNAA LILLAAHI WA INNAA ILEYHI RAAJI'UUN Sheikh Nuureyni Muhammad Sagalee bareedduun qur'aana qara'uun nama beekkamuu fi!-->!-->!-->!-->!-->…
Mariin hidha laga Abbaay ilaalchisee biyyoota sadiin jiddutti geggeeffamu…
Mariin hidha laga Abbaay ilaalchisee jaarsummaa Gamtaa Afrikaatiin geggeeffamu biyyoota sadeen jiddutti Wixata dabre eegalame…
Masri Marii Hidha Laga Abbaay guyyaa lama dura eegalame keessaa yeroodhaaf…
Mariin hidha laga Abbaay ilaalchisee jaarsummaa Gamtaa Afrikaatiin geggeeffamu biyyoota sadeen jiddutti Wixata dabre kan eegalame…
Suudaan keessatti awwaalli qondaaltonni biyyattii duraanii heddu jumlaan…
Suudaan magaalaa Khaartuum keessatti awwaalli qondaaltonni waraana biyyattii duraanii 28 jumlaan keessatti awwaalaman kan argame…
Itti aanaa Prezdaantii Suudaan Jeneraal Muhammad Hamdaan Dagaaloo Finfinnee…
Jilli mootummaa Suudaan Itti aanaan Prezdaantii Jeneraal Muhammad Hamdaan Dagaaloo durfamu har’a Finfinnee yeroo seenetti, Itti…
Ministeerri Bishaan, Jallisiifi Inarjii Itoophiyaa, Marii dhimma laga…
Mariin hidha laga Abbaay ilaalchisee Itoophiyaa, Masrii fi Sudaaniin jalqabamee ture hardha guyyaa 4ffaaf kan geggeeffama oole yoo…
Suudaan dhimma hidha laga Abbaay ilaalchisee Mana Maree Nageenyatiif…
Ministeerri haajaa alaa Suudaan Asmaa Muhammad Abdallaah Xalaya June 02/2020 Mana Maree Nageenyaa Dhaabbata Mootummoota…
Suudaan hidhattoonni Ityoophiyaa daangaa ce’uun loltoota isii irratti…
Dhaabbanni Odeeyfannoo Suudaan akka gabaasetti, hidhattoonni Ityoophiyaa Khamiisa kaleessaa daangaa ce’uun loltoota mootummaa…
Jilli Mootummaa Suudaan Ministeera Dhimmoota Kaabineetiin hogganamu…
Jilli qondaaltota ol’aanoo mootummaa Suudaan galgala har’aa Finfinnee seene kun, Ministeera Dhimmoota Kaabinee biyyattii Umar…


text:
Finfinnee Mudde 05/2013(TOI) – Gaazexessittoonni yaada loogi irraa bilisaa ta’en hojjechuun tokkummaa biyyaa cims irratti xiyyeefachuun akka barbaachisu himame.
Gaazexessittoonni hundi yaada loogi irraa bilisa ta’en gabaasuun guddina biyyattifi barbaachisuu galmeesisuun akka danda’amu ibsameera.
Abbaan Taayitaa Biroodkaasti Itoophiyaa Sadaasa 02 bara 2013 bakka Deetaan Ministira Dhimmaa Alaa Aadde Tsiyoon Takkiluu fi Daarektarri Olaanaa Abbaa Taayitaa Biroodkasti Itoophiyaa Dr. Getaachoo Dinquu argamanitti gaazexessittoota dhaabbata miidiya mootummaafi dhuunfaa irra walitti babahaniif leenjii haala itti gabaasni walitti bu’insa gabaafamu irratti xiyyeeffatu kennameera.
Leenjiin kun haalli biyyattin keessa jirtu keessaa baasun akka tasgabbooftuf gaheen qabu olaanaa sababa ta’eef gaazexessittoonni maloota gabaasni ittin gabaafamu kanneen hubachuun hojjechuu qabu jedhameera.Leenjii kana irratti barreeffamonni qorannoo haala gabaasa walitti bu’insa irratti xiyyeeffatu dhiyaateera.
DhPI gabaase.


text:
Jaarmayaa gargaarsaa fayyaa, Doktooroota daangaa hin uggurre jedhamuuf hojjataa kan turan namoonni 3 Tigraay keeessatti ajjeefamuu kan ilaaleen qorannaan gaggeeffame itti gaafatamaan waraana Itiyoophiyaati jechuun gabaasa ba’e mootummaan Itiyoophiyaa deebii akka itti kennuuf jaarmayichi gaafatee jira.
Gaazexaan Niiw Yoork Taayims akka maxxanseetti, Mariyaa Hernaandez, Tedros Gabra MAARIYAAM FI Yohannis Halefom Waxabajjii 24 bara 2021 beekaa Tigraay keessatti ajjeefamuu irratti qorannaa gaggeeffame maxxanse.
Ajjeefamuu jarreen sadeeniif raayyaa ittisa biyyaa kan Itiyoophiyaa itti gaafatamaa kan taasisee yoo ta’u, kunis ajajaa raayyaa ittisaatu kallattiin harka keessaa qaba jedhe.
Gareen Doktooroota daangaa hin uggurre(MSF) irraa Pawilaa Jiil haala kanaaf mootummaan Itiyoophiyaa deebii haa kennu jechuun gaafate.


text:
Sababoota Duubatti Deebi’iinsaa-Kutaa 18.1
19-Dhiibbaa Haadha Manaa
Dubbistoonni gariin sababa kana akka addaatti ilaalu danda’u. Garuu sababa fuudhaatiin dargaggoonni baay’een gara Rabbii waamu dhiisanii fi Islaama qabachuu irraa duubatti deebi’anii jiru.Ustaaz Fatih Yakun kitaaba isaa keessatti seenaa kana ni kaasa: Obboleessa fuudhuu isaatiin dura gootaa fi bu’a-qabeessa ture tokko nan beeka. Ergasii dubartii baddu takka fuudhee du’aa fi hiyyummaa ija isaa lamaan jidduu keette. Akkuma mucaa tokko deessen haqa daa’imni kuni isarraa qabu isa yaadachiisti. Isaaf jedhee carraaqqi isaa dachaa akka godhuu isa gaafatti. Yommuu ijoolleen isaa baay’atanii fi niitin isaa haala kana irra jirtuu, inni ni kufe. Addunyaa kan jaallatu ta’e. “Gabrichi diinaaraa, dirhamaa, Qaxiifaa fi Khamiisaa haa badu. Yoo isaaf kenname ni gammada, yoo isaaf hin kennamiin hin gammadu, [ni dallana].”
Hasan akkana jechuun isaa gabaafame: namtichi wanta niitiin hawwitu hunda keessatti ishiif ajajamu yoo itti fufe, Rabbiin ibidda keessatti isa gonbisa.`
Namtichi kuni beekumsa barbaadu fi barnoota irratti argamu keessatti fedhii guddaa kan qabu turee, yommuu fuudhuu iddoo beekumsa barachuuf wal gahan keessatti lamu isa hin argine. Ergasii yommuu isa iyyaafatan namni tokko akkana jedhe: haadha manaa isaa osoo hammatu du`e. Rabbiin rahmata isaaf haa godhu.
Daa`iwwan baay’een istiqaamaa (gadi dhaabbachuu) caalaa haadha manaa isaanii jaallachuu fi ishiif ajajamuu filatanii jiru. Sababa ishiitiif dhimmoota shari’aa baay’ee irraa gadi bu’u. Kan akka shufeera ishiif qopheessu, ishiitti dhiyaachuuf mana keessa haraama seensisuu. Mana isaa Tv irraa qullaa ta’ee erga turee booda chaanali hundaan mana isaa guute. Ishiif jedhee haadha abbaa isaa miidha. Akkuma odeessu miidhaginnaan ishii fuunduratti mul’achuuf areeda haadata. Ishii waliin taa’uuf warra gaggaarii fi isaan waliin taa’u irraa fagaata. Qur’aana haffazu ni dhiisa. Bakka dhiiraa fi dubartiin walitti makaman seena. Ishii gammachiisuuf sadaqa, zakaa, haqaa fi dirqamoota isarra jiran ni dhiisa…
Wanti armaan olitti dubbatame haqa ifaa seenaa fi wanti jiru raga bahuudha. Garuu dhiironni karaa da`awaa isaanii irraa homtu isaan hin deebisnee eessa jiruu? Warroonni yommuu niiti akkanaatiin qoraman gara ishiitti fiigun akka tawbattu ykn addaan bahiinsi akka dhufu taasisan eessa jiruu?
Muslimni yommuu fuudhuu barbaadu osoo sirritti itti hin yaadin itti fiiguu fi miidhaginna qofa ilaale duuba fiigu hin qabu. Ergamaan Rabbii (SAW) akkana jedhan: Tan amanti qabdu qabadhu, [ta’uu baannan] ni kasaartaa.” Sahiih Al-Bukhaari 5090
Muslimni dubartii salaata halkanii fi fajriitiif isa kaastu barbaadu eessa jiraa? Dubartii Aakhiraa isaa jalaa ooftu fi addunyaa isaa jalaa balleessituu osoo hin ta’in dhimmoota amantii fi addunyaa isaa irratti isa gargaartu qoratu eessa jiraa?
Dubbisaan dubartoota irratti fe’uumsa fe’a akka jiru hin yaadin. Sababni isaas, isaan keessa dubartoota gaggaarii daa’i ta’anii fi haala abbaa manaa isaanii jijjirantu jira. Dubartoonni kunniin Rabbii gadiitti abbaan manaa isaanii gara kheeyrii, gaarummaa fi Rabbiitti waamuutti akka qajeeluuf sababa ta’an. Kanarraa gosa namootaa baay’ee beekna. Garuu gosoonni jalqabaa kan aaqilli hin morminee baay’innaan jiru.
20-Dhiibbaa maatii baadhachuu dhiisu
Sababni kuni sababoota ijoo dargaggoota gara duubatti deebi`uutti geessan keessaa tokko ta`uu danda’a. Sababni isaas, mararfannaan abbooti fi haadholee irraa argamu ijoollee isaanii Islaama qabachuu irraa akka dhoowwan taasisa. Namni da’awaa irratti hojjatu yeroo baay’ee karaa haqaa irraa isa deebisuuf dhiibbaa maatii irraa nagaha hin ta’u. Keessumayyu jalqaba Islaama qabachuu irratti. Sababoonni dhiibbaa kanaa baay’eedha. Isaan keessaa:
1-Ijoolle irratti sodaachu– yeroo baay’ee sodaan kuni sodaa sammuu keessatti kaafame dhugaa kan hin taanedha. Yommuu abbaa isaa `Wanti ati ilma kee irratti sodaattu maalidha?` jettee gaafattu, deebii deebisuu keessatti kan dhama’u ta’e argita. Tarii maddi sodaa kanaa wanta daa’iwwanirra gahu kan akka qormaataa fi rakkoo ta’uu danda’a. Warri, ijoollee isaanii irra dhimmoonni akkanaa akka gahan hin barbaadan. (fakkeenyaf warri yommuu daa’in hidhamu fi tumamu argan, “Kuni sababa inni Islaama qabateef” jedhanii waan yaadaniif ijoollee isaanii Islaama sirritti qabachu irraa dhoowwu. Kuni dogongora guddaadha. Kana ilaalchise wanta Imaamu ibn Al-Qayyim barreessse ilaalun ni danda’ama: namni fitnaa fi qormaata Ergamtootaa fi hordoftoota isaanii irra gahu sodaachun Rabbitti amanuu fi Ergamtoota Isaa hordofu didee, Islaama irraa garagaluun fitnaa fi qormaata jalaa nagaha waan bahu isatti fakkaata. Dhugumatti, isa fuundura wanta irraa dheesse caalaa fitnaa, qormaataa fi azaaba (adabbii) guddaa fi ulfaataa ta’etu jira. (Waan amanuu fi Islaama hordofuu dideef azaaba Jahannamtu isaaf jira.))
2-Tarii abbaan ykn firri nama ma’asiyaa (badii) hojjatuu fi fedhii qullaa hordofuu ta’uu danda’a. Yommuu ilmi Islaama qabatu abbaa fi wanta inni fedhu jiddu seena. Sababa kanaaf, ilma irratti dhiibbaa uuma.
3-Abbaan barnoota mucaa isaa irratti sodaachu. Da’awaan mucaa fi barnoota isaa jidduu ni seena jedhe waan yaaduf da`awan barnoota isaa irratti dhiibba fida jedhe mucaa dhoowwuuf tattaafata. Taqwaan sababa rizqii fi sadarka ol`aana irra gahuu akka ta`e abbaan kuni hin beekne.
“Warroota karaa Keenya keessatti qabsaa’an- dhugumatti karaalee Keenyatti ni qajeelchina. Dhugumatti, Rabbiin toltuu hojjattoota waliin jira.” Suuraa Al-Ankabut 29:69
Dhugaan kana ragaa baha. Mana barnootaa keessatti warri sadarka ol`aana qabatan irra caalaan isaanii warra Islaama qabatanii fi warra gaggaarii ta’uu argita. Rabbiif galanni haa galu.
4-Waanyu (Hinaaffi)– tarii dubbisaan mata-duree kana akka addaatti ilaalu danda`a. Akkana isaan jedha: hin dinqisiifatin, dhugumatti waanyun sharrii dhuma badaa qabuudha. Firoonni waanyun wanta beekkamaadha. Kana sammuutti kaleessuuf akkana jedha: namni yommuu dhimmoota addunyaa irraa kan akka qabeenyaa, beekkamtii, sadarka ol`aana fi kkf isaaf kennaman waanyoof saaxilama. Keessumayyuu hiriyyoonni fi firoonni dhiyoon isa waanyu. Kuni dhimma falmiin keessa hin jirreedha.
Wanta armaan olii irratti erga walii gallee, qajeelinni, Islaama qabachuun, beekumsi fi hubannoon dhimmoota faarfamoo fi abbichi kan qubbiniin itti akeekkamudha. Saniif, namni wantoota kanniin qabu namoota biroo caalaa waanyoof saaxilama. Kanaafu, dhimma amanti keessatti firri fira isaa waanyu maaliif akka addaatti ilaallaa? Garuu dhimma addunyaa keessatti firri fira waanyu akka addaatti hin ilaallu. Dhugumatti, ilmi Aadam yommuu obboleessa waanye, dhimma addunyaatiif isa hin waanyine. Kana irra, yommuu Rabbiin obboleessa isarraa qeebale isarra immoo qeebalu dhiise dhimma amantitiif isa waanye. Qeeballi kanarratti waanye isa ajjeese.
Waanyun kuni yeroo baay’ee obboleeyyanii fi firoota irraa argama. Garuu abbootaa fi haawwan irraa ni argama jedhee hin yaadu. Wanti Nabii Yuusuf fi obboleeyyan isaa jidduutti ta’e ragaa ifaati.
Maddi waanyu kanaa: firri kee beekaa (aalima), walgahii keessatti gara fuunduraatti bahuu ni sodaata. Kanaaf, si fi gara fuunduraatti baatee beekkama ta’uu jidduu seenuuf tattaafata. Seenaan oduu warra amanti isaanii qabachuf jecha dhiibbaa kana baadhatanii fi irratti obsaniin kan guuttameedha. Kutaa itti aanu keessatti seena kana irraa muraasa isaa ni ilaalla. In sha Allah.


text:
Godinaa Gujii Bahaa, aanaa Sabbaa-Boruu, ganda Qanxichaa keessatti uummatni kumaa hedduutti lakkaawamu har’a, gara magaalaalaa Qanxichaatti yaa’uudhaan hiriira mormii guddaa geggeesse. Rakkoolee baroota hedduuf nu irra bubbulan – jedhu, keessumaa kan qabeenyaa mootummaa tahe – warshaa Dhaabbata Taantaalemii Qonxichaa irraa uummatni naannoo faayidaa isaaf mal otuu hin argatiin waggoota 26f ture – jedhan balaaleffachaa turan – hiriirtonni. Sababaa warshaa kanaa fi warshaalee ka biroo naannoo sanaatiif summaa’uu qilleensaaf saaxilamuu isaanii illee himatan.
Rakkolee sababaa warshaalee fi qotinsa albudaatiin uumaman malees rakkoo du’aa fi jireenyaa tu akka Oromootti nu mudataa jira – jedhan. Bulchiinsi aanaa Sabbaa-booruus iyyannaan uummata har’a hiriira bahee himannaa haqaa tahuu dubbata.
Gabaasaa guutuu dhaggeedhaa


text:
Ayyaana kana sababaa godhachuun wellistuu fi taatoon filmii kan Amerikaa Tiffany Haddish kaleessa agarsiisa daandilee irraa Asamaraa keessatti dhiyeessitee jirti.
Mummichi ministeera Itiyoophiyaa Dr. Abiyyi Ahmad dhaamsa baga gammaddanii erganiin kan waggoota dheeraaf addaan citeE ture hariiroon biyyoota lameeni yeroo ammaa wal amantaa fi fedhii biyyoota lamaanii hundee godhachuun haala gaariin itti fufuu isaaf gammachuu itti dhaga’ame ibsanii jiru.
Prezidaantiin Amerikaa Donaald Traamp guyyaa walabummaa Ertraa waggaa 28ffaa ilaalchisee dhaamsa baga gammaddanii uummataa fi mootummaa Ertraaf erganii jiru.
Traamp, prezidaantii Ertraa Isaayaas Afawarqiif fayyaa guutuu akkasumas Uummata biyyattiif nagaa fi dagaagiina hawwuu isaanii marsariitiin mootummaa Ertraa kan ta’e Shabaayit gabaasee jira.


text:
Baarentuu Gadaa irraa | Guraandhala 12, 2014
Mammaaksa Oromoo “Qarriffaa Saree Lafeerratti Akeekkatu!” jedhu kan lammii Oromoo taane martuu akka dhagahaa fi mammaakaas guddanne shakkiin hin jiru. Mammaaksi kun mammaaksoota ummata Oromoo biratti beekamanii fi mammaakaman keessaa mammaaksa ijoo fi warreen akkaan jireenya hawaasummaa keessatti barbaachisoo ta’an keessatti akka ramadamuu danda’us tilmimaamuun nama hin rakkisu. Namni ennaa Sareen lafii goggogaas ta’e jiidhaa qoqortu(Cabisitu) ilaale maalif akka mammaakame hubachuu hin dadhabu. Sareen ennaa lafee qoqortu ilkaan ishii keessaa inni halaalatti muldhatu isa Qarriffaa jedhamuu dha. Kan ittiin namas tahee lubbu qabeeyyii biraa foxxoksitee nyaattuun isuma. Namni Qarriffaa saree dhedheeraa ittiin lafee cabsitu kan argee, gocha ishiis hubatemmoo waan ittiin Sarees ta’e Saroota halaalatti ofirraa dhorkuun/hari’uun Ulee lafa hin godhu. Harka duwwaa hin deemu. Saroonni yoo itti dhufte qarrifaa ishii isa lafeerreetti akeekkatee/arge/ saniin akka foxxoqisitee isa nyaattu waan beekuuf. Ulee harkaa qabaannaan garuu halaalatti Uleen rukutee ofirraa dachaasa, naannoo isaatii hari’a.
Kan Sareen ennaa Lafee qoqoratu Qarriffaa ishii argee hubachuu dadhabee harka duwwaa ykn harka raasee Ulee malee itti deemee garuu kan isa eeggatu hedduu dha.Homaa na hingootu jedhee hoomaa saroorootaatti harka duwwaa qajeellaan kan isa eeggatu ilkaan ishii isa Lafee gogoggaa fi Lubbi qabeeyyii biraarratti sileeffattee saniin ciramee hafuudha. Kun amaluma sarootaati waan taheef kan itti gaafatamu isa harka raasee sareetti qajeelee malee kan biraatii miti. Mammaaksi, afoollii fi dubiin dur-duri waa malee hin mammaakamne. Hin mammaakamus. Waa malees darbaa dabarsaan dhalootaa dhalootatti darbaa as hin geenye. Mammaaksii fi Afoolli dur-durii baruumsa kenna, ni akeekkachiisa, ni dammaqisa. Mammaaksii fi Oduun dur durii ennaa dhaggeeffatan qoosaa haa fakkaatu malee kan ceebba’amuu qabu ni ceebba’a, gama hundaanuu dhaloota gorsa. Yoo kan dhagehee irraa baratu jiraate.
Mammaaksii fi oduun dur-durii kan ‘ihii….’ jedhee kan gurra itti kennee dhaggeeffatee fi qalbeeffateef waa heddu barsiisa. Akeekkachiisa, qalbifachiisa. Mammaaksi mata duree irratti “Qarriffaa Saree Lafeerratti Akeekkatu!” jedhus kanuma dhugoomsa. Dubbii ijoon mammaaksa kanaas; isa dafee waa hubachuu danda’uu fi qalbifatee hojiirra oolchuu danda’uuf ergaa ‘Balaa bor sitti dhufuu danda’urraa gamanumaan of eeggadhu/of tiksi’ jedhu dabarsa. Beekaan mammaaksa akkanaa dhagahaa guddate ammoo ennaa Sareen lafeefii waan lubbu qabeeyyii biraatti Qarriffaa ishii rakkiftee garaa guttachuuf daaktu ilaaleet anis yoon harka ishii bu’e akkasuma ta’a jedhee Ulee ittin Saree fi saroota ofirraa ittisuun/ dhorkuun/ naannoo isaatii hari’uun qabatee deema. Harkaayiis hin dhabu/ ittiin of eega.
Inni waa hubachuu fi qalbiachuu hin feenee fi Gorsa namaa tuffatummoo mammaaksaa fi afoola akkanaatirraayii mitii ciibsanii waga’anuu hanga irra gahee argutti hin amanu. Xummurri nama akkanaa ammoo Qarriffaa Sarootaa qofaan Osoo hin taanee Bineensa biraatiinu Kottee kaasee hanga lubbuu isaa dhabu akka gahau shakkiin hin jiru. Nama akkasii, nama osoo itti himanuu fi gorsanuu didee ammoo dhugaanuu isa gorsa. Isa gurra tokkoon dhagahee gurra tokkoon gadi naqe, isa odoo arguu fi dhagahuu Ulee isaa isa ittiin Saree fi Saroota ofirraa ittisuun gatee didee ganda keessa deeme kan isa gorsu sarootaan Kotteesaa dhabuudha. Nama akkanaa nama harka isaatin “Hoomaa Sarootaa” of buuse yoo ijaajjitti Sarootaan jajji’amees/nyaatames/ abbaatu Saroonni homaa na hingootu jedhee Ulee isaa gate waan taheef callisanii ilaaluu malee falli biraa hin jiru.
Mammaaksi Oromoo inni akkaan dubbii akeekaan akkasii kun nama qalbii qabuuf qalbifateef jireenya isaa hawaasummaa kam keessattuu isa tajaajila. Fuundura deemeeti karaa akeekaafi. Akka dogongoraan, hubannoo dhabuun of dagatee balaarra hin buune, akka yeroo hundumaa, waan hundumaa gamasumatti akeekkatee qophaawee socho’u karaa haxaahafi. Keessattuu namni lammii isaa bakka bu’ee waldhaansorra jiru mammaaksaa fi gorsa saba isaa qalbeefatee hojirra oolchuu qaba. Ergaa akka afoolaatti darbaa dabarsaan uummanni itti fayyadamaa as gahe kanarraa waa heddu barachuu fi hubachuu qaba. Hubatees kan akeekkachisurraa akeekkatee, waan hamaa isaa fi lammii isaa gaaga’urraa yeroon goruu qaba. waan hubatamu taanaanis akkasuma hubatee akkaataa diina isaarra ittiin oolu mala malachuu qaba. Barnootas yoo tahe irraa barachuun akkaan barbaachisaa dha. Fuundura isaa fi lammii isaatu ittiin qajeela waan taheef. Kaayyoo ka’eef sanatu aadaa fi duudhaa uummataa waliin wal simatee galama gaha waan ta’eef.
Yeroo ammaa kana akkuma argaafii dhagahaa jirru namoonni tokko tokkoo fi dhaabooleen tokko tokko mootummaa wayyaanee waliin karaa nagahaa filannoo keessattti hirmaannee Itiyoophiyaa dimookiraateessina jechaa jiru. kana gochuufiis Ulee keenya lafa gooneeti filannoorratti dorgamana jedhaniiru. warri akkas jedhan akkuma beekamu baayyeen isaanii durumaanuu warra Ulee harkaa hin qabne yoo ta’an ammi xiqqaan ammoo warra dhiheenya kana Ulee qabachuun nutti haa hafu jedhee labsate. Warri kun warra harka duwwaa wayyaanee Danqaraa baattee jirtuu/ murna Qarriffaa dheereeffattee eenyu nyaadhu laata?/ jechaa jirtuun waliin waldhansoo wal dorgomuuf gara biyyaatti gala jechaa jiraniidha. Warreen duraanuu harka duwwaa jiranis ta’ee warreen amma Ulee lafa goonee jechaa jiran akka isaanitti fakkaatetti qabsaawun mirga isaaniti. Garummoo gaafii “wayyaaneen waggoottan 22n darabaniif warra karaa nagahaa ni qabsoofna jedhanii yaalaa turan eenyufaa gara haangootti dhiheessitee beekti ?” jedhuuf ofumaa of gaafatanii ofumaa deebii kennuu qabu. Warra karaa nagahaa qabsoofana jedhanii asiif achi dhamahaa turan meeqa akka hitee, meeqa akka ajjeeste, meeqa akka biyyaa baqachiiste hin dhgeenyee moo ni dagattan? kan jedhuuf deebii gahaa qabaachuu qabu. yoo carraan argame wayyaanees gaafachuun dirqama isaaniti!
Namoonni fi dhaabooleen karaa nagahaa wayyaanee waliin waldhaansoo dorgomna jechaa jiran kun keessattuu warri tibbana galluu malee jechaa jiran kun mammaaksa Oromoo isa “Qarriffaa Saree lafeerratti akeekkatu!” jedhu san waan quba qaban hin fakkaatan. Ykn dhagahuu hin feene malee wayyaaneen murna eenyuufuu hin hillee dha. Murna harka duwwaa nama kabajjuu miti. Kanaaf ragaan akka fakkeenyaatti dhihaachuu danda’u hedduu dha. Ammaas oolee haa bulu malee ilkaan ishii sabboontoota irratti, Paartilee karaa nagahaan socho’anirraatti sileeffatte isaanirrattis hojiirra oolchuun waan hin hafne. Nama akkuma mammaaksichi akeeke kan biraarratti akeekkatee ofii hin eeginii fi harka duwwaa harka raasaa waldaa Sarootaa dhaqe wanni irra gahu silaahuu beekamaadha waan taheef nama raajuu dhiisuu danda’a. Garuu nyaatamuun waan hin hafne. Qarriffaa Sarootaa dhiiga namaa mi’eeffateen jaji’amuun hin oolu. Kan abbaan of godhe callisanii ilaaluu malee wanti godhan hin jiru.
Wayyaaneen murna laafaatti, akka qoosaatti isa harka duwwaa itti dhaqeef hangoo keennituu miti. Dhaaba nagaahaa fi seera beektu akka hin taanes gochaaleen gara jabinaa ilmaan Oromoorratti waggoottan 22n darbaniif hojjette raga guddaa dha. Fuunduuraafiis hanga rukutamtee Oromiyaa keessaa hin baanetti murna yakkoota adda addaa saba Oromoorratti hojjeechuurraa duubatti hin deebitu. Murna waggootan 100n dhufuufi uummata Oromoorratti karoora baafattee hojjeechaa jirtuu dha. Silaa jarri kun kana kana hubatanii, warra isaan dura “karaa nagahaatin qabsoofna” jedhanii harka wayyaaneetti kufanii boodarra hidhaatti tortoran, ajjeefamanii fi bakka buuteen isaanii dhabamerraa barachuu qaban turan. Beekaan namarraa barata wallaalaan ammoo ofirraa barata akkuma jedhamu san jechuu dha. Kanaaf mammaaksi Abbootii keenyaa “Qarriffaa Saree Lafeerratti Akeekkatu!” jedheemiree? hanga ofirraa barataniitti eegudha!!!
Baarentuu Gadaa Gassogedaa@gmail.com


text:
Haraka Fuune Jaalatamtoota Ilmaan OromooAkkam jirtuu? Kanneen Biyya kessafi alaa Nagaa keessanii? Ammas Bakka jirtanitti Naagan isin faana haaturu jechaa Mee hardhaaf Artisti Umar Suleeyman Maal akka jedhuu Nuuf geerare Haa dhaggeeffanuu Bakkuma jirtanitti Ittiin Boohartii Gaari ♡♡♡ Ummanni oromoo ummatta Nagaa jaallatu saba garaa Laafu ka namaa laalatu Saba nama bulchu kan Namaaf laatu Biyyi isaa jiitu uumamaan badhaatu nuhiin Iraa fixaa irratti wal nyaatuUmmanni oromii mirga naamaa Tuynee mirga ofii GaafatuBiyya namaa dhaynee biyya Ofii falmatuuuuuuuuu……..Dhagefanaan LIKE gochuu hin dagatina?
Posted by Oromticha Baddaa Baalee on Saturday, January 31, 2015
Haraka Fuune Jaalatamtoota Ilmaan Oromoo
Mee hardhaaf Artisti Umar Suleeyman Maal akka jedhuu Nuuf geerare Haa dhaggeeffanuu Bakkuma jirtanitti Ittiin Boohartii Gaari ♡♡♡
Ummanni oromoo ummatta
Nagaa jaallatu saba garaa
Laafu ka namaa laalatu
Saba nama bulchu kan
Namaaf laatu
Biyyi isaa jiitu uumamaan
badhaatu nuhiin Iraa fixaa
irratti wal nyaatu
Ummanni oromii mirga naamaa
Tuynee mirga ofii Gaafatu
Biyya namaa dhaynee biyya
Ofii falmatuuuuuuuuu……..


text:
Weerara Minilikiin dura abbaa biyyaa kan turan ilmaan oromiyaa naannoo finfinnee gosa Abbichuu, Eekkaa, Gullee fi Galaan kan jedhamuun beekamu ture. bulchitootiin naannoo kana kan turaanii fi kan minili galaafate keessaa yaadannoodhumaaf jecha kan akka (Tufaa Munaa, Duulaa, Jimaa Jaatanii, Guto Waasarbi, Jimaa Tiksee, Abeebee Tufaa, Waaree Sullee, Tufaa Araddoo, Mojoo Boxoroo fi kan biroo ni jiru).Silaa otoo dhugaan jiraatee maqaa angafoota kanaan daandii fi bakkootiin seena qabeessa Finfinnee mogga’uu qaba ture. Kun afeetu qubbattuu alaalaa dhufeen moggafame. adda durummaan Miniliki akka sabaattis ta’ee aadaan gosa kanaa naannoo finfinneetii akka maca’u taasise. Bakka waaqeffannaa Oromoo fi yaa’ii ummataa, hunda balleessuudhaan bakkota kanatti, aadaa fi safuu Oromoo wajjin kan hin deemne, moggaasa lafaa fi bakka taa’umsa bataskaana Abashaa taasisan.
Miniliki gochaa gosa Oromoo fi aadaa naannoo sanaa balleessuuf duula walirraa hin cinne taasise. Ilmaan oromiyaa Miniliki dura dhaabbatan bifa suukanneesaa ta’een ijoollee, dubartii, jaarsaa fi jaartii otoo hin jenne, akka sanyiitti duguuge. Kan dhumaatii irraa afan maqaa amantaa fudhadhaa jedhuun akka of dagatan maqaa dhalootaa bishaan itti facaasee geeddare. Moggaasa lafaa maqaa Oromoo turan maqaa alagaa itti baasuudhaan guutummaatti Oromoo finfinnee mancaasee jira.
Inxooxxoo Dhaabbatani, Caffee Gad Ilaalun Hafe,
Finfinnee loon Geessanii, Hora obaasuun Hafe.
Tulluu Daalatti irratti, Yaa’iin Gullallee hafee,
Gafarsatti Darbanii Qoraan cabsuun Hafee,
Hurufa Boombii irratti, Jabbileen yaasuun Hafee.
Bara jarri dhufani,
Loon Keenyas Ni dhumani.
Idda Mashashaan Dhufee ,
Birmadummaan Ni hafee.
(Mashashaan Ajajaa waraana Miniliki kan turee fi Oromoo kan fixee dha)
Madda: kitaaba Gammachuu malkaa
bara weerara Miniliki sana Oromoon akkasi jedhee quuqqaa isaa bifa weedduun dhalootaaf dabarsee jira.
Haata’uu garuu kan duguuggii sanyii irraa baraaraman ykn afan amma isaaniif danda’metti eenyummaa Oromoo tiksanii jiraachuuf qabsoo guddaa taasisanii jiru. akka raacitti gosa Oromoo afan keessaa Abbichuu, Eekkaa Galaan, gullallee, maqaa dhahuu dandeenya. Moggaasa lafaa yoo ilaalle garuu guutummaatti jijjiramee jira. kun duula waggaa 140 dura ilmaan oromiyaa irratti raawwatee dha.
Maqaan garaa garummaa haa qabaatan malee, bitootiin Habashaa kaabaa dhufan Oromoo fi oromiyaa balleessuu irratti imaamata tokko qabu. Miniliki, H/Sillaasee, Dargii fi wayyaaneen dhimma Oromoo irratti garaa garummaa hin qaban. garaa garummaan isaanii mala ittiin saba kana balleessanii fi saaman duwwaa irratti garaa garummaa qabu. aangoon siyaasaa, dinagdee fi humni nagaa amma Oromoo harka hin jirretti garbummaa jala jiraachuun dirqama nutti ta’ee jira.
Haalli yeroo ammaa wayyaaneen itti jirtu, aftee Miniliki kan ta’e, raacitii Oromoo naannoo finfinnee balleessuuf kutattee kan kaatee dha. akkuma Miniliki moggaasa maqaa naannoo finfinnee maqaa alagaan moggaase wayyaanenis dursitee moggasa maqaa Oromoo balleessitee jirti. Maqaa daandii gurguddaa finfinnee keessa jiru, akkuma jirutti maqaa alagaan moggaafteee jirti. Kan Miniliki moggaasee ture akkuma jirutti haaromsitee jirti. Eega kana raawwatee booda akka sabaatti Gosa Oromoo naannoo finfinneetti hafe, guutummatti badduu baasuuf labsa itti baafatanii jiru. abbaa biyyaa kan ture gosti Oromoo Abbichuu, Galaan, Eekkaa fi Gullallee raacitiin isaa akka badu maqaa Mastar Plaanii Addis Ababaa jedhuun itti aguugdee duula jalqabdee jirti. Seenaa Oromoo keessatti Minilikitti aansee kan gosa Oromoo balleessuuf labsa bifa iccitaawaa ta’een itti labsee jiru Wayyaanee dha.
Maqaa Master Planii Addis Ababaa jedhuun maaliif wayyaaneen daldaaluu barbaadde?
Karoora yeroo gabaabaa keessatti maddi ittiin dinagdee dhuunfatanii fi yeroo gabaabaa keessatti gareen wayyaanee akkuma amma argaa jirru ittiin abbaa qabeenyaa kumaa kitilaa ittiin ta’uu danda’an, lafa oromiyaa gatii olaanatti gurgurachuu dha. maqaa beenyaa jedhuun lafa hector tokko malaqa rakashaan fuudhanii ofii isaanii miliyeenaratti gurguraa jiru. wayyaaneen kaleessa Meeshaa waraanaa rasaasaa 200 wajjin waggaa 24 dura finfinnee gale, ardha abbaa gamoo gurguddaa, abbaa Baankii, abbaa, share company, abbaa importer fi exporter, abbaa holela Hurjii shanii fi abbaa waan hundaa ta’anii jiru. kun hunduu kan madde gurgurtaa dachee oromiyaa fi qabeenyaa oromiyaa irraa kan dhufee dha. kan amma yoonaa saaman hanqannaan dhaloota dhaloota isaaniif akka ta’utti saalfii tokko malee Finfinnee maalaqatti jijjiruuf karoorfatanii jiru. tuffii ilmaan oromiyaaf qaban bifa kanaan nuuf himaa jiru.
Kan nama aja’ibu garuu maaliif karoorri kun barbaachise yeroo jedhaman ummata naannoo sana jiraatuuf mana barumsaa, hujumoo bishaanii, karaa konkolaataa, bilbilaa fi ibsaa galchuuf ummata kana fayyaduuf kan karoorfameedha jedhanii nutti qoosu. Nama qubee lakka’e dhiisiitii namni omaa hin beekne iyyuu, nama gowwoomsuu wayyaanee kana akka gaariitti hubata. Amma wayyaaneen Oromoo gowwoomsuuf otoo hin taane, tuffii Oromoof qabdu gochaan muldhisuuf maal fiddu kan jedhu irraa kan maddee dha.
Karoorri wayyaanee inni yeroo dheeraa ammoo Oromoo akka Oromootti tokkummaa isaa dhabamsiisuu dha. jecha gara biraatiin sirnootiin wayyaanee dura turan akkuma Oromoo humna dhoorkuuf qoqoodaa turan wayyaanenis bifa ammayya’een karoora Habashummaa isaanii itti fufsiisuu dha. inni duraa Oromoo keessaa finfinnee lafa keeyya kan jedhu balleessuu dha. akka amma karoorfametti dhalataan naannoo sanaa gara miliyoona 3tti shallagamu buqqisuudhaan maqaa misooma jedhuun dhalataa naannoo biraa oromiyaa keessa qubachiisuu dha. ummati finfinnee amma gara miliyoona 7 ta’u waggaa 20 booda dachaadhaan guddachuu akka qabu karoorfatanii jiru. karoora kana hojiirra oolchuuf maqaa master plan jedhuun Oromooo buqqisanii balleessuu dha. gosa Oromoo amma tokko akka raacititti hafee aadaa isaa beeku gosa Abbichuu, Gullallee, Galaanii fi Eekkaa guutummaatti mancaasuu dha. kanaaf seenaan gosa kanaa kanaan booda yoo waraqaa irratti jiraate malee qaaman hin jiraatu. Akka karoora wayyaaneetti.
Inni lamataa akkuma bubbulaa deemamuun oromiyaa bakka lamatti cabsuu dha. innis Oromoo Bahaa Oromoo Lixaa bifa jedhuun adda facaasuu dha. kaartaa amma isaani qopheessanirraa arguun salphaa dha. ummata Oromoo Walloo akkuma adeemsa keessa oromummaa dagatee aadaa fi amantaa mataa isaanii dhaalchisan sana ammas handhuura oromiyaa keessatti hojiitti hiikuuf karoorfatanii jiru. kun tuffii ummata Oromoof wayyaaneen qabduu dha. OPDOn waggaa 24 keessatti maqaa Oromootiin dhaadachaa bu’aan isheen Oromoof fiduuf deemtu gosa Oromoo Miniliki irraa afan guutummaatti balleesuuf marxifatanii wayyaanee wajjin dhaabbatanii jiru.
Maal gochuu qabna?
Abbaatu of mara jedhe Bofti. Oromoon wal malee omaa hin qabnu. Oromiyaa irraa nyaatanii oromiyaa balleessuuf namoota garaan bulan oromiyaan dhaltee jirti. Alagaa kan nutuffachiisaa jiru garaan bultoota ilmaan oromiyaa keessaa dhalatanii dha. sicoo oromummaa ti. Kanaaf of baraaruuf hunda dura Oromoon tokkummaan dhaabbatee ilmaan Oromoo oromiyaa keessaa dhalatanii wayyaaneetti dachee oromiyaa gurguruuf alkaniif guyyaa dhama’an irratti duuluu qabna. Midhaan keenya nyaatanii sanyii oromiyaa balleessuuf dhalooti dhaabbate dhaloota gatatee dha. kanaaf dursa jireenya hawaasummaa Oromoo keessaa namoota kana baasuu dha. keessumaa OPDOn seenaa dagachuudhaan seenaa Miniliki oromiyaa irratti raawwachuuf akka dhaabaatti ni dhaabbatti yoo taate, duulli guddaan isaan irratti ta’uu qaba. TPLF kan inni ittiin oromiyaa saamaa jiru OPDO kurkursuudhaan ta’uu beekuu qabna.
Inni lamataa dhaabbilee siyaasaa bilisummaa fi mirga Oromoof dhugaatti falmaa jiran wajjin dhaabbachuu dha. wajjin dhaabbachuu jechuun qaaman, qabeenyaan, yaadaan deeggaruu dha. yoo tokkummaan dhaabbanne malee labsiin waggaa 140 dura oromiyaa irratti labsame bifa geeddaratee labsamee jira. kana dura dhaabbachuuf lammiin oromiyaa guddaa xinnaa, iyyeessaa fi sooressa, beekaa fi wallaalaa otoo hin jenne waliin dhaabbachuu qabna.
Dhaabbileen siyaasaa Oromoo karaa nagaa qabsoo sabaa gaggeessaa jiranis ta’ee karaa hidhannoon bilisummaa fi mirga saba keenyaaf falmaa jirru garaa garummaa xixiqqaan wal xaxaa deemuun keenya dhuma irratti akkuma argaa jirru diina fuunduratti nutuffachiisee jira. kana beeknee hariitiin mooraa qabsoo Oromoo humneessuu qabna. Yeroon amma keessa jirru yeroo dhimma garee, aangoo fi gosaa yaadan miti. Diina yoo ta’e akkuma argaa jirru , namoonni gosaan yaannus gosa balleessuuf jiru, namootin naannoon yaannus naannoon badaa jira, namoonni amantaan yaadus amantaan badaa jira. kanaaf yeroon ammaa yeroo oromummaan dhaabbatan malee yeroo gareen yaadan miti. Badiin oromiyaa fuula keenya dura dhaabbachuu qaba. tarii wal dhibdeen dhaabbilee siyaasaa Oromoo kana dura ture murannoon falli akka itti argamu gochuu dha. dhaabni siyaasaa kanaaf of hin kennine mataa isaatiin oromiyaaf otoo hin taane, gargaaraa diinaa ti.
Camadaa Hundee
camadaa@gmail.com


text:
Browsing Tag
Benshaangul Gumz
Prezidantiin Naannoo Benshaangul Gumuz obbo Ashaadil Hasan.akka ibsetti, naannoo Benishaangul Gumuz, aanaa Daanguritti wixata…
Baalaa Fanjii naannoo Benishaangul Gumuzitti dhaqqabeen namoonni 10…
Balaan kun Makiinaa magaalaa Asoosaa irraa gara Toongoo nama 18 fe'atee imalaa ture irratti kan dhaqqabe yoo tahu, namni 10…
Ajjeechaa daangaa Naannoo Oromiyaa fi Benshaangul Gumuz irratti raawwatame…
Lixa Oromiyaa keessatti ajjeechaa fi dararaan dhalattoota Oromoo irratti raawwatamu hammaatee kan itti fufe yoo tahu, daangaa…
Dhalattoonni Oromoo Naannoo Benshaangul Gumuz godina Kamaashii keessa…
Walitti bu’iinsa fulbaana darbe Keessa naannoo Benshaangul Gumuz godina Kamaashii keessatti ka'e hordofuun, dhalattoonni Oromoo…
Dhalattoonni Oromoo magaalaa Kaamaashii Keessa jiraatan rakkoo hamaa keessa…
Walitti bu’iinsa naannoo Benshaangul Gumuz godina Kaamaashii keessaatti uumamee ture hordofuun, dhalattoonni Oromoo heddu…
Walitti Bu’iinsa naannoo Benshaangul Gumuz keessatti uumameen namoonni…
Walitti bu’iinsa dhiheenya kana naannoo Benshaangul Gumuz godina Kamaashii jedhamu keessatti uumameen, dhalattoonni Oromoo fi…
Walitti bu’iinsa Naannoo Benshaangulitti ka’een dhalattoonni…
Naannoo Benshaangul iddoowwan DaalattIi, Odaa Goodarree, Qooncoo fi Sirbaa jedhamanitti walitti bu’iinsa saboota Bartaa fi…
Magaalaa Asoosaa keessatti haleellaa lammiilee Oromoo irratti xiyyeefateen…
Naannoo Benshaangul Gumuuz magaalaa Asoosaa keessatti dhalattoonni Saba Bartaa saboota biroo magaalattii keessa jiraatan irratti…
Lakkoofsi Dhalattoota Oromoo Naannoo Benshaangul Gumuuz irraa buqqifamanii…
Liyyuu poolisiin naannoo Benshaangul Gumuuz haleellaa dhalattoota Oromoo magaalaa Toggoo keessa jiraatan irratti raawwateen,…
Waraanni Naannoo Benshaangul Gumuuz Lammiilee Oromoo Magaalaa Toggoo keessa…
Sabtii dheengaddaa lammiileen Oromoo Naannoo Benshaangul Gumuuz aanaa addaa Toggoo magaalaa Toggoo keessa jiraatan, deeggarsa…


text:
'Labsiin yeroo muddamaa mirga namoomaa sarba'
Labsiin yeroo muddamaa Itoophiyaan yeroo lammataaf labsite lammiilee biyyatti sarbama mirga namoomaa dabalataaf saaxila yaaddoo jedhu akka qabu Qorataan dhaabbata mirga namoomaa 'human Rights watch' kan Gaanfa Afriikaa BBC'tti hime.
Qoratichi Mr Feliiks Hoorn labsiin yeroo muddamaa kunis sirriiyyuu biyyattiitti rakkoo dabalataa fida jedhaniiru.
''Erga hidhamtoonni siyaasaa gadhiifamuu eegalanii asi abdii guddaatu ture. Garuu osoo takka hinturiin labsii yeroo muddamaa labsuun yaaddeessaadha,'' jedhaniiru.
Akkuma beektu waggoota lamaan darbaniif Itoophiyaa keessatti dirreen siyaasaa akka hin bal'anne wantooti ittisan hedduutu ture.
Tarkaanfiiwwan biyyattiitt dirree ni bal'isa akkasumas waltajjii marii ni bana jedhamee abdatame keessa inni tokko hidhamtoota siyaasaa hiikuu waan ta'eef abdii guddaatu ture.
Garuu osoo torbee hinguutiin labsiin yeroo muddamaa Labsamuun isaa abdichi kara yaaddootti akka geedaramu taasiseera.
''Sababa amansiisaa waan qabu natti hinfakkaatus. Labsiin yeroo muddamaa mirgoota namoomaa bu'uraa kan sarbudha. Sarbamuun mirga namoomaa ammoo rakkoo guddaa Itoophiyaa waan amma keessa jirtuuf saaxileedha,'' jedhu Feliik.
Kanaaf, labsiin yeroo muddamaa kun madda furmaata osoo hintaane rakkoo irratti rakkoo biraa akka dabaluutti kan ilaalamaa jiru qaamoota adda addaatiin.
Labsii yeroo muddamaa duraarraa maaltu yaadatama
Labsiin yeroo muddama darbe balaa Irreechaa booda warshaaleen gubachuu fi qabeenyi barbadaa'uu isaa sababeeffachuun ture kan labsame.
Haala ture to'achuufi tasgabbeessuuf gargaaree ture. Amma garuu haalli jiru akkas ta'uu dhiisuu mala soda jedhun qaba, Feliik.
Namonni hedduun mootummaa kana nuffanii jiru, mormiinis jabaatee jira. Kanarratti waan mirga namaa sarbu akka labsii yeroo muddamaa gaafa fiddu namni cal jedhe fudhata jedhee hin yaadu jechuunisa sodaa isaanii ibsan.
''Kanaaf guyyootaafi ji'oota muraasa dhufan keessatti humnoota nageenyaafi uummata gidduutti walitti bu'iinsi uumamuu mala jedheen yaada. Namoota tuutaan hidhuu, mirga mormuufi walitti qabamuu dhorkamuun jiraachuu mala, kuni hundi baay'ee nu yaaddessa,'' jedhu qorataan kun.
Rakkoolee Itoophiyaa mudataa jiran keessatti kuni boqonnaa yaaddessaa isa birooti kann jedhan, mootummaan namni yaada isaa akka hin ibsanne ukkaamsuu hin qabu, jedhaniiru.
Kana gochuun furmaata akka hin fidne waggoota lamaan darban ifatti agarree jirra.
Namni mormii qabu akka hin ibsanne ukkaamsuuf furmaata fida osoo hin taane rakkinicha caalaatti hammeessa.
Akkan yaadutti mootummaan guutummaan guutuutti dirree siyaasaa banaa gochuu qaba.
Kuni waan ta'uu qabu akka ta'e mootummaanis waan amane fakkaata.
Kanaafis hoggantoota siyaasaa akka Baqqalaa Garbaa hiikuun tarkaanfii gaariidha.
Haa ta'uu malee dhimmootni akka Muummicha Ministeeraa bakka buusuu, Filannoo biyyaalessaa fi kanneen biro irratti paartileen siyaasaa mormituu, miidiyaan fi qamni dhimmichi ilaallatu hundi bilisaan irratti mari'achuu fi gumaacha gochuu qabu.
Labsii yeroo muddamaa jalatti kana gochuun ammoo ulfaataadha. Dubbiin akka caalaatti hin hammaanne dirreen siyaasaa banaa ta'uutu irra jira.
Labsichi attamiin fudhatamaa jira?
Erga labsiin yeroo muddamaa itti labsamee Jimaataa kaasee Oromiyaa keessatti namoonni jireenya isaanii kan duraa jiraachu kan itti fufan fakkaatu.
Godinaaleewwan naannichaa garaa garaa keessatti ummanni kumaatamaan lakkaa'amu bahuun hidhamtoota hiikaman simachaa ho'aa taasisaaf jiru.


text:
Hariyaan gobaan dhawatti,nadheen kaarrileen faarsiti,Abbaa Gadaa Booranaa 63essoo, bara 1952-1960 Boorana bulche,Madha Galma Toree waan hedduun himan.Walaloon Itoophiyaa beekamaan Tsaggaayee G/ Madiin,Ilma Galmaa…abbaa Gadaa jedhee faarse. Abbaan Gadaa Booranaa ka ammaa,Kuraa Jaarsoo 72essoo. https://www.voaafaanoromoo.com/a/abaan-gadaa-booranaa-72eessoon-dhiyootuu-baalli-fuudha/3715728.html
Akka galmeen haarahii Laaybireerii addunyaa keessaa dhiyoo arganiitti,Madha Galmii jaarra 20essoo keessa bara 1950,Abbaa Duulaa Raabaa Dooriiti. Gurraacha Dheeraa ila didiimaati akka doktorii ulfinnaa,Borbor Bulee jedhetti.
Abbaan Gadaa Booranaa ka qaraa,Gadayoo Galgalooti. https://oromedia.wordpress.com/abbootii-gadaa-oromoo-booranaa-1458-2025/
Madhaa Galmaa gaafa nugusa Hayilee Sillaaseen Boorana Kirisitinnaa Kaasaa jedhee biyyatti duule Boorana kiristinnaa kaasuu dhowwee irratti dide.
https://www.opride.com/2017/03/08/meet-kura-jarso-new-borana-abba-gadaa/
Hayilee Sillaaseen waan innii dideef gaafahcuuf Finfinneetti yaamee jennaan dhufuu dide.
Waan dideef gaafannaan “abbaa wa dhibanitti mana keessa ejaajjaa inninuu ha dhufuu jedhee, didee kiristinnaan taanilleen hanqattee,” jedha doktorii ulfinnaa Borbor Bulee.
Tana maleellee Boorana kiristinnaa kaasisi jennaan,"Booranii ka Raabaa fi Gadaatii, waan Raabaa Gadaa malee Boorana giddeessuu hin dandeennu jedhee dide,Finfinneelleetti yaamanii dhaquu dide,barii sun 1953.”
Dhaloota Madha Galmaa himna Areeroo Boosarootti hime.Galmii Toree,abbaan Madhaa gara Areroo Boosaroo dhaqee akka innnii daballee dhalatteef eebbisee guddisuuf gaafate. "Gaafas Madhii Galmaa eegii dhalatee guyyaa sadii,” jedha aabba Jaatanii Diidaa,I/G/Waajjira Aadaa fi Tuurizimii Booranaa.
Jennaan Areeroo Boosaroo koblee “madhakii Gadaa Madhaa namii maraatee fayyee ka maraachuu didee du’e.Aarii liqimsaa tahee maraataan yuuba biyyaa tahee kun cuftii warra ayyaanaa kana.”
Gaafa Hayilee Sillaaseen akka Guuto Areero keesatti mana amanti jaaran hajaje,Abbaa Gadaa Madha Galmaatti dide.
Tanaan himatanii,Madha Galmaa Hayilee Sillaaseen yaame.
Maaf akka innii akka achitti hin jaarre gaafatanii jennaan akkana jedhe:
“Mataa ufii qabatee ‘Guuto’ Guutuu Booranaati’.Guutuun ammoo milikeeta keenna.Guutu,guutuu tiyya,guutuu tiyya irratti mana hin jaaran jedhee didee,” jedhe jedha aabba Jaatanii Diidaa.
Yoo ammoo ardaa jilaa irraa gorsanii jaaran hin dhowwinuu jedhe achumaan innilleen bahee gale.
Akka aabba Jaataniin jedhetti ,Madha Galmaa,waraguu aadaati.Waraguun nama jabeessee kunuunsu.
Madha Galmaa jabaa Gobaan dhawatan jetti jaarroleen argaa dhageettii.
Duula Madha Gurraachaa bultii dhakaa gurraacha.
Barbaarressa qayyaa,
Barbaara Madha Galmaa,
Areeroo Gufuu Galmaa.
Nadheenilleen Madha Galmaa kaarrileen dhawatti jedha aabba Jaataniin
Jiloo Golee marxaa makkaa tiyyaa
Jiloo doollee diidaa ka sorooroo tiyyaa
Sorooroo Bukkulli Roobii daadhii tiyyaa
Daadhiin duloo bultee Madhii Sakkee tiyya
“Madhii nama guddoo cokhatu.”
Hariyaa Madha Galmaa
Kuuloo Qooyyee,gorsaa fi nama waraanaa ka Madhaan gargar hin baane.
Waan aadaa fi eennummaa Booranaa irratti himatanii Mana Murtii Hayilee Sillaasee geessanii du’a itti muran.
Du’a itti muranii Yirgaalam/Hawaasaa fidanii ‘du’a sitti muranii maan jetta’? jennaan
Hawaasaan gurraa guddoo biraan baanaan lafumaa,
Nugusii gurraa guddaa biraan baanee namuma,
Lubbuun deemtu guddoo, dhuftu diqqoo na ijjeesa jedhe.
Murtii sunilleen woma hin taanee hin gale.Abbaan Gadaa Booranaa,Madha Galmaa nama aadaa fi dhugaan gargar hin baatu jedhu.
Aabba Jaatanii Diidaa aadaan akkana jedha.
- Aadaan nafaa, nafa ufii abbaati jabeeffata.
- Aadaan eennummaa
- Aadaa gooroo qofaa mitii malaa fi marii
- Aadaan waan lubbuu qabaat
- Dubbiin ta aadaa,aadaan ta Booranaa jedha.
Akka inni jaarrolee argaa fi dhageettii maqeeffatee jedhetti
Booranii ka dhugaati
Dhugaan ta Waaqaati
Aadaa keessaa jireennaa fi jiruutit jiraa tanaafuu aadaa fi dhugaan gargar hin baatu,jetti jedha jaarroleen.


text:
Caamsaa 6/2014 (TOI) – Nageenyaa fi tasgabbii magaalaa Finfinnee mirkaneessuuf hawaasni tumsa qaamolee nageenyaaf taasisuu cimsee itt fufuu akka qabu Komishiniin Poolisii magaalaa Finfinnee waamicha dhiyeesseera.
Itti aanaan daayreektara komishinichaa Koomaandaar Maariqoos Taaddasaa akka himaniitti, baatiwwan salgan darbanitti Poolisiin hawaasa waliin ta’uun hojiiwwan nageenyaa addaa addaa hojjetaa tureera.
Keessayyuu alseerummaa ittisuu hawaasa waliin hojii raawwateen shira humnoota nageenyaa magaalichaa booressuuf tattaaffiin taasisaan fashala’eera.
Nageenyaa fi tasgabbii magaalichaa mirkaneessuuf hawaasni tumsa qaamolee nageenyaaf taasisuu cimsee itt fufuu qabaan dhaamaniiru.


text:
Dargaggoonni hedduun mana barnootaa isaanii fi hawaasa keessatti hirmannaa qabaniin yeroo adda addaatti mana barnoota fi dhaabolii beekamoo darbee illee mootummaa dhaan beekkamtii ni argatu.
Gumaacha isaan hawaasa keessatti qaban, hirmannaa isaan mana barnootaa keessatti qaban akkasumas fakkeenyummaa isaan hiriyoota isaanii biratti gama barnootaa fi hojii isaaniin qabaniin kan ka’e kollejii ennaa dhqan shcholarship akkasumas badhaasa adda addaa illee ni argatu.
Kanneen akkasiin dhaaba beekamaa tokkoon beekamtii kan argtte, as US kutaa PA ka jiraattu shamarree Giiftii Aagaa Keessummaa keenya har’aa ti.


text:
Hagayya 31 hanga Fulbaana 9 bara 2021 bulchiinsa naannoo Amaaraa keessa kan turan Humnootiin Tigraay siviiloota kurna hedduu walitti qabuun ajjeesuu isaanii gareen mirga dhala namaaf falmuu Hiyumaan Raaytis Waach beeksisee jira.
Ajjechaan kunis kaawunsiliin mirga dhala namaa kan Tokkummaa mootummootaa qaama qorannaa gaggeessuu kan sadarkaa addunyaa hundeessuun, walitti bu’iinsa Tigraay keessaa ka’e baballate sana keessatti dararaaa gareelee walwaraansa keessatti hirmaatan hundumaan gaggeeffame qorachuun, dhimmi hatattamaa ta’u agarsiisa jedha.
Hagayya 31 humnootiin Tigraay ganda Cinaa jedhamtu seenuun, dhuksaasa dabree dabree dhukaasaa akka turan fi booda immoo humnootii Fedeeraalaa fi wal taatoota isaanii Milishaa Amaaraa waliin wal waraansa hamaa gaggeessuu isaanii Jiraattonni Cinaa Humaan Raaytis Waachiif ibsanti. Guyyoota sanatti aanananii jiran shan keessatti, humnootiin Tigraay siviloota 26 yeroo adda addaa 15tti ajjeesuu ibsanii kunis Fulbaana 4 gadhiisanii ba’u isaanii dura ta’u dubbatan.
Magaala Qobboo keessatti Fulbaana 9 humnootiin Tigraay yeroo adda addaa 4tti siviiloota 23 ajjeesuu isaanii kanneen ijaan agarre jedhan ibsanii jiran.Ajjeechaan kunis gaafas humnootiin Tigraay seenan qonnaan bulaan naannoo haleellaa irratti gaggeesse haaloo ba’uuf ta’u dubbatu.
Humnootiin Tigraay lubbuu namaa fi seera waraanaa kan addunyaaf dhimmi kan hin qabnee waan ta’aniif jecha kanneen hidhaa keessa turan ajjeesan jedhu Lama Faakiih Hiyumaan Raaytis Waacha irraa.
Ajjeechaan kunii fi fixiinsii kanneen biroon kan warra walittibu’iinsa sana keessaa harka qaban maraan gaggeeffame kun gareen walaba ta’e kan addunyaan, yakka waraanaa Tigraay fi bulchiinsa naannoo Amaaraa keessatti dhaqqabe jedhamuun dubbatamu akka qoratuu barbaachiisa jedhan.


text:
Raashaan weerara Yukreen irratti gaggeessite baatii tokko guutuuf yeroo jiru kanatti, haleellaa gama saaybarii dhaabattoota Amerikaa irratti rawwachuu akka dandeessuu akkasumas meeshaalee Keemikaalaa fi kanneen biroo Yukreen irratti gargaaramu akka maltu prezidaantiin Yunaaytid Isteetes Joo Baaydin akeekkachisanii jiru.
Baaydiin hogganoota daldalaa kan Yunaaytid Isteetsiif Wiixata kaleessaa akka ibsanti, prezidaatiin Raashaa vlaadmir putiin tarkaanfii Yukreen irratti fudhateef mormii tokkummaan isa mudatuu kan hin eegne itti ta’e jedhan.
Dandeetti qaba garu itti gargaaramuu hin dandeenye.Nuu fi michoonni keenya kan addunyaa tarkaanfii irratti fudhanneef deebii kennuuf jecha Raashaan sochii ykn tarkaanfii gama saaybarii gaggeessuuf dandeetti akka qabdu akeekkachiisuun fedha jedhan.
Mootummaan Fedeeraalaa waan irraa eegamuu gochuun qopha’aa jira kan jedhan Baaydiin warri dhunfaas of-irraa ittisuuf jecha battalumatti waan barbaachiisu akka taasisan gaafatan.
Gara dhuma torban kanaatti prezidaant Baaydiin walgahii Neetoo fi kan biyyoota dureeyyii G-7 jedhamanii fi kan kaawunsilii Awuroopaa irratti argamuuf gara Braasalsitti imalu. Walgahiin kun hundumtuu haala Yukreen keessaa ilaalchisee kan dubbatu yoo ta’u sana booda Polaanditti imaluuf jiru Baaydiin.
Gama kaaniin prezidaantiin Yukreen Volodmiir Zeleniskii Televiziyoona naannoof wiixata kaleessaa akka ibsanti, putiin waliin dhimmoota adda addaa irratti dubbachuuf qophii dha.
Kunis walii galtee dhukaasa dhaabinsaa tolfachuuf akka ta’uutti, yikreen miseensa Neetoo akka hin taanee ibsuu dabalata jedhan.


text:
Obboleessi keenya kan muslimoota Galmee Eliyaas Khadiir jalatti himataman irratti ragaa dharaa akka bahu gaafatamee diduu isaatii fi akkasumas koree furmaata barbaadduu hawaasa muslimaa hidhaa irra baasuuf yaalii goote yakka jedhuun himatamee adabbiin hidhaa irratti Murteeffamee ture dargaggoo Mujiib Amiinoo kanaan dura murtiin ana irratti keenname sirrii miti jechuun mana murtii olaanaa Federaalaatti ol iyyaannoo dhiheeffatuun isaa ni yaadatama.
Guyyaa har’a manni murtii Federaalaa iyyaannoo isaa dhaga’uuf gurraandhala 22/2010niif kan beellame tahuu odeeyfannoon argame ni addeessa.


text:
Hiriirri mormii Oromiyaa keessaa mootummaa Itiyoopiyaa irratti erga jalqabamee waggaa tokko guute. Gosa guddicha Oromoo dhaaf ittiin ka’umsa mormii kan ta’e fedhiin isaa gama walabummaa siyaasaa fi dinagdee hunda hirmaachiseen guuteeraafii? Martha van der wolf Brussels bakka qabsaa’onni mormitootaa torban kana paarlaamaa Awrooppaaf ibsa kennan irraa gabaastee jirti.
Atleet Fayisaa leellisaa kanneen hiriira mormii biyya isaa Oromiyaa Ethiopia keessaa deggeru keessaa isa duraa ti. Fayisaan ennaa maaaraatonii addunyaa waggaa kana Riyootti geggeessame badhaasa meedaalii kan argate ennaa ta’u ennaa inni mallattoo mormii lammiiwwan isaa cina dhaabachuu mul’isu harka isaa wal qaxxaamursee fiigicha isaa xumuretti qalbii addunyaa hawate.
Kan biyya ofiitti deebi’uuf sodaa qabu Fayisaan momiin sun jalqabamee waggaa tokko booda miseensota paarlaamaa Awrooppaaf ibsa kennee jira.
Hooggana garee mormituu Ginboot 7 Biraanuu Naggaas paarlaamaa Awrooppaatti argamaniiru.
Mormiin Oromiyaa keessaa kan jalqabame Sadaasa 12 bara 2015 magaalaa Gincii keessatti ture. Barattootaa fi qonnaan bultootatu mastar plaanii Finfinnee mormuu dhaan eegalan.
Mormiin sunis gara kutaalee biyyattii maratti babal’atee gaaffiin isaa saamicha lafaa qofaa utuu hin taane walabummaa dinagdee kan siyaasaa fi misoomaa dhabamuu isaa irratti fuuleffate.
Lammiiwwan Oromoo dhibbaan laka’aman ni dhuman. Kanneen kumaan laka’aman mana hidhaatti darbaman. Hoogganaan garee mormituu Mulaatuu Gammachuu kongresii Federaalawaa Oromoo irraa akka jedhanitti jijjiirraan kaabinee taasisamu iyyuu furmaati waarinsa qabu amma iyyuu fagoo jira jedhan.
Gareen mirga namaa Amnestii Internashinaal torban kana akka gabaasetti tarkaanfiin naga eegumsaa dhiyaanya fudhatame dhimmootii barbaachisoo ta’an akka dhokatan taasise. Kun immoo mormii ka biroo kaasisuuf yeroo eeggata jedhee jira.


text:
Seeneetin Yunaaytid Isteets Breet Kavano abbaa alangaa muumichaa biyyattii ta’un akka tajaajilan sagalee Sambt-duraa kaleessa kenneen raggaasise.
Erga hojii kanaf kaadhimamuun abbaa seeraa Bireet dhagahamee qabe, gidiraa yeroo dargaggummaa koleejii yeroo baratan dubartii irratti raawwatan jedhameen wal-qabatee falmii guddaatu deemaa ture. Filamuu isaanitiin ripablikaanonni gammadanis, warri paartii dimookiraatii garu mana murtii biyyaatti ol’aanaan, ‘Supreme Court’ nama akkanaatin qabamuun gaddisiisaa dha jechaatii jiran
Taayitaa abbaa-murtii muummichaaf dhihaachuun isaanii dimookiraatotaa fi Rippuubilikaanota gidduutti wal-falmii gidduu uumee ka ture – Bret Kavanaa, otuu kakuu fudhatee hojii isaa haarawa hin jalqabiin, dimookiraatonni duruu akkaataa itti barcuma abbaa-murtii irraa isa buusan shiruu jalqaban - jechuun, prezidaant Traamp balaaleffatanii jiran.
Har’a mooraa Waayit Haawus keessatti kan kana dubbatan – Traamp, Dimookiraatonni yoo gochaa kana itti fufan, filannoo mana-maree bakka-bu’ootaa irratti gatii guddaa isaan baasisuuf jira – jedhu.


text:
Faayinaansii Mudaraabbaah
Tajaajilli mudaraabaa faayinaansii kaka’umsa baankichaa fi ajaja maamilaan meeshaalee seerri sheriyaa heeyyamu,Maashiniiwwan ykn konkolaataa gurguddaa bituu fi baasilee garaagaraa yeroo bittaa ba’ani hanga bu’aa baankichaa gatii meeshaa irratti dabaluun maamiloota tajaajila faayinaansii barbaadaniif adeemsa bittaan dabarsuu baankichaati. Haata’u malee tajaajilli kan kan geggeefamu akkaataa waliigaltee maamilaa fi baankii gidduutti dursee geggeefameen ta’a. Baankiin meeshaalee bitaman maamilaaf guutummaa guutuutti hanga dabarsutti mirga abbummaa ni qabaata.
Maamiltoonni tajaajila Murahabaa Faayinaansii argatan hunduu
Hojii fichisiisuu irratti kanneen bobba’an
Biyya keessatti daldala Juumlaa fi qeenxee irratti kanneen bobba’an, hojii ijaarsaa fi galteewwan ijaarsaa fi dhiyeessii tajaajila geejibaa gurguddaa irratti kanneen bobba’aniif.
Hojii Konkolaataa ofii isaatiif bitachuu ykn bitee kireessuu irratti
Hojii Oomishaalee industirii oomishee gurguruu fi galtee oomisha industirii bituuf kanneen barbaadan tajaajilicha fayyadamuu danda’u.


text:
LibreOffice 7.3 Help
Diraa gara bitaa jijjiirama diraatti hiriirsisa, ykn jijjiramaa akaakuu hiika fayyadamaa tokkoo gara jijjiramaa akaakuu hiika fayyadamaa biraatti garagalcha.
LSet Var As String = Text or LSet Var1 = Var2
Var: Jijjiiramaa diraa kamiyyuu, kan diraa akka gara bitaatti hiriiru barbaaddu of keessatti hammatu dha.
Barruu: Diraa kan gara bitaa jijjiirama diraatti akka hiriiru barbaaddu dha.
Var1: Maqaa jijjiiramaa akaakuu hiika fayyadamaa kan itti garagalchuu barbaaddu ti..
Var2: Maqaa jijjiiramaa akaakuu hiika fayyadamaa kan irraa garagalchuu barbaaddu ti.
Yoo diraan jijjiirama diraarra gabaabaa ta'e, LSet 'n diraa jijjiirama diraa keessaa bitaarratti hiriirsisa. Bakki jijjiirama diraa keessatti hafe kamiyyuu iddoo duwwaadhaan bakka bu'amu. Yoo diraan jijjiiramaa diraarra dheeraa ta'e, arfiiwwan moggaa bitaa haga dheerina jijjiramaa diraatti jiran qofti ni garagalfamu. Hima LSet tiin, akaakuu jijjiiramaa hiika fayyadamaa tokko gara jijjiiramaa akaakuu gosa tokkootti garagalchuu ni dandeessa.
Sub ExampleRLSet
Dim sVar As String
Dim sExpr As String
sVar = String(40,"*")
sExpr = "SBX"
REM, "SBX" diraa bu'uraa arfii 40 keessatti hiriirsisa
REM,urjoowwan iddoodhaan bakka buusa.
RSet sVar = sExpr
Print ">"; sVar; "<"
sVar = String(5,"*")
sExpr = "123457896"
RSet sVar = sExpr
Print ">"; sVar; "<"
sVar = String(40,"*")
sExpr = "SBX"
REM, "SBX" diraa bu'uraa arfii 40 keessatti gara bitaatti hiriirsa.
LSet sVar = sExpr
Print ">"; sVar; "<"
sVar = String(5,"*")
sExpr = "123456789"
LSet sVar = sExpr
Print ">"; sVar; "<"
End Sub


text:
Mudde,10/2014(TOI) – “Har’a dubartoonni magaalaa keenyaa hundi Addabaabayii Masqalaatti argamuun “Miidhaan Dubartootaafi Daa’imman irra ga’u haa dhaabbatu!” jechuun hiriira ummataa gaggeessaniiru.
Dubartoonni magaalaa keenyaa gochoota gara jabeenyaa gareen shororkeessaafi weeraraa lammiilee keenya qulqulluu naannoolee Amaaraafi Afaaritti raawwate kan balaaleffatan yoo ta’u, adda waraanaa garagaraatti garee shororkeessaa kana barbadeessuuf injifannoowwan galmaa’aa jiran jaalala biyyaa guddaan kabajaniiru.
Hiriira kana irrattis jaalalaafi kabaja guddaa gooticha raayyaa ittisa biyyaa fi ajajaa waraana waliigalaa Doktar Abiyyi Ahmadiif qaban kan itti ibsan ture.
Dabalataanis biyyoonni lixaa tokko tokkoofi miidiyaaleen isaanii garee shororkeessaan kan raawwatamaa jiran gochoota dhiitinsa mirga dhala namaa osoo arganii akka hin arginetti darbuu isaanii balaaleffataniiru.
Gareen saalfachiisaa kun hanga dhumaatti hanga barbaadaa’utti deeggarsa aantummaa isaanii cimsanii kan ittifufan ta’uu beeksisaniiru.
Sangataa kana kan qindeesse ministeera dhimma dubartootaaf daa’immanii nan galateeffadha.
Miidhaan dubartootaafi daa’imman irra ga’u haa dhaabbatu!
Uumaan Itoophiyaafi ummata ishee baay’isee haa eebbisu!”


text:
Asham attam jirtu?
Dhaabtni maayikroosoft guddichi kunoo ooduu gaari nu biraan gaheera. Wiindoon kunis saffisa isaa akkasumas dizaayina isaatiin bayyee gaaridha jedhamee abdatameera , Wiindoows 10 wajjiin walitti siqa garuu wanti garaa gar isa godhu garuu baayyeedha. Shakkiin jirus kompiteerota baayyee irratti hojeechuu dhiisu mala jedhamee jira. Kanaaf dhaabtni Mayikroosoftii fayyadamtoonni baayyeen akka komputerota isaani gara foyyahaatti geddaraniif gorsa kennee jira.Fayyadamtootni Windoo galmeeffama (License) qaban tolaan gara Windows 11tti ol-gudisuu ykn (upgrade) gochuu nii dandahu jedhamee jira.
Windoo 11 Haal-dureewwan maali barbaada?
- RAM yoo xiqaate 4GB
- CPU yoo xiqaate 64-Bit tahuu qaba, (32-bit hin dabalatu) , CPU baayyeen hojechuu dhiisu mala jedhame shakama, yoo xiqaatees abbaa Koori Lamaa tahuu qabas jedhameera.
- Yoo xiqqaate bakka kuusaa odeeffannoo yoo xiqaatee 64GB tahuu qaba
- TPM chiippi 2.0 qabaachuunis dirqama.
- Maazer boordiin isaas UEFI ,Sekuuyur Buutii hojeechu qaba.
- Iskirin rizoolushini 720p qabaachuu qaba, CRT moonitaronni dalaguu dhiisu mala.
Koompitarikoo windoo 11 nii dalagaa laataa jettanni warra gaaffi isinitti taheef , liinkii armaan gadii cuqaasaa downlood gochuun ilaalaa.


text:
Addi Bilisummaa Uummata Tigraay (ABUT) dhiifamaan boja’amtoota nan gadhiisa kan jedhee irra jireessi miseensoota raayyaa ittisa biyyaa miti jechuun mootummaan Itiyoophiyaa ibsa baaseen beeksisee jira.
Tajaaiilli Komunikeeshinii mootummaa har’a ibsa baaseen garee shoroorkaa kan ittiin jedhe ABUT kanneen na gadhiisa ittiin jedhe harka caalaan maatii raayyaa ittisa biyyaa Tigraay keessatti iggitamanii turanii fi siviloota bulchiinsa naannoo Amaaraa fi Afaar to’atee Yeroo tureetti kannen gocha gara jabinaa irratti gaggeessaa ture dha jedhee jira.
Kana malees bulchiinsa nananoo adda addaa irra hojiif Tigraay keessa kan turan uffata looltuu itti uffisan hiriirsan kan jedhu ibsii ba’e kunis qorannaa mootummaan gaggeesseen bira ga’ame jedha.
Waaltaa boji’amtootaa Tigraay keessaaf wal taasisaa kan ta’an Obbo Birhaana Atsibahaa kamiisa dabree boji’amtonni 4000 ol akka gadhiifaman ibsanii turan.
Looltonni kun hanga naannoo humnootiin Tigraay to’ataa jiranti kokolaataan erga deemanii booda, imaltuun isaanii itti aanuu waldaa fannoo dimaa kan addunyaatu qindeessa jechuun obbo Birhaana kan ibsan ta’uus, koreen fannoo dimaa kan addunyaa garu kana keessatti hirmaannaa akka hin qabne beeksisee jira.
Dubbii himaan TABUT Geetaachoo Raddaa fuula Twitarii ofii irratti akka maxxansanti, ibsii waajiira komunikeeshinii kun boji’amtonni gadhiifamuu isaanii haaluuf tarkaanfii fudhAtame jedhanii, kanneen gadhiifaman kan dacha lama kan ta’an amma iyyu humnootii Tigraay harka jiru jedhan


text:
Muummichi-ministaraa Itiyoophiyaa Abiyyi Ahimed, walga’ii waloo Gamtaa Afrikaa fi Gamtaa Awurooppaa irratti argamuuf har’a magaalaa Braasils seenanii jiran. Eega walitti-bu’insi Itiyoophiyaa gama Kaabaa keessatti uumame as yeroo duraatiif gara Awurooppaa Lixaatti kan imalan, Muummichi-ministaraa Abiyyi prezidaantii Mana-maree Gamtaa Awurooppaa – Chaarilis Micheel wajjiin walga’anii dubbachuu isaanii, waajirri isaanii fuula meediyaa hawaasummaa isaa irratti ibsee jira.
Muummichi Ministaraa Abiyyis, fuula twiiterii isaanii irratti barruu maxxansaniin, “Walga’ii waloo ka Gamtaa Afrikaa fi Gamtaa Awurooppaa tii dura michuu kiyya Prezidaant Chaarlis Micheel waliin wal geenyee jirra. Hariiroo Gamtaa Awurooppaa fi Itiyoophiyaa, akkasumas, dhimma godinaa fi ardii keenyaa irratti marii bu’a-qabeessa geggeessinee jirra,” jedhanii jiran.


text:
Kanneen Mana-Maree Bakka-bu’ootaa Yunaayitid Isteetis keessaa hojjetan – seera tumtoonni biyyattii, ajjeechaalee jumlaa dhiheenya kana Yunaayitid Isteetis bakkawwan adda addaatti raaw’atamaniif deebii kennuutti ka fuuleffate seera to’annaa qawwee bal’aa dabarsanii jiran.
Sagalee kaleessa kenname kanaan deggersi 223, mormiin 204 yoo tahu seerichi dura-dhaabbannaa tokko malee dabree jria.
Seerri kun umurii nama qawwee bituu danda’uu kan ol kaase yoo tahu, baattuu rasaasaan kan rasaasa 15 hin caalle akka tahu murteessee jira


text:
Dubbii Iimaana Diigu-Kutaa 6.4
(Bifoota ibaadaa gurguddoo keessaa inni tokko du’aayidha. Akka lugaatti du’aayin waamu ykn kadhachuudha. Shari’aan nama lubbuu qabu sagalee kee dhagayu, akka beekumsaan ykn humnaan si gargaaru waamu irraa hin dhoowwu. Kuni du’aayi asitti dubbannu miti. Kana irra, du’aayin asitti barbaanne fi dhuka ibaadaa ta’e, “sababa qabatamaa ifatti mul’atuun alatti faaydaa argachuu fi miidhaa ittisuuf kadhachuudha.” Du’aayin kuni jiddu-gala tokko malee qajeelloon Rabbiin qofarraa barbaadamu qaba.[1]
(Sababa mul’atutti osoo hin fayyadamin nama fayyadu kan danda’u Rabbiin qofa. Mee itti yaadi: namni sababa mul’atutti osoo hin fayyadamin nama fayyadu ykn miidhuu danda’aa? Fakkeenyaf, ogeessi fayyaa qorichatti fayyadamee nama fayyada. Qorichi sababa mul’atuudha. Qoricha malee nama fayyisu kan danda’u Rabbiin qofa. Kanaafu, fayyaan Rabbiin qofarraa kadhatamu qaba.))
Ergamaan Rabbii sallallahu aleyh wassallam akkana jedhan:
“ مَنْ مَاتَ وَهْوَ يَدْعُو مِنْ دُونِ اللَّهِ نِدًّا دَخَلَ النَّارَ ”
“Namni Rabbii gadiitti nidda osoo kadhatu du’e ibidda seene.” Sahiih Al-Bukhaari 4497
(nidda jechuun fakkaata, dorgomaa, qixxaataa. Hiikni hadiisaa: namni wanta biraa Rabbiif qixxaata ykn fakkaataa gochuun wanta biraa kana osoo kadhatu du’e ibidda seene. Hadiisa kana hadiisa biraatin ifa gochuu dandeenya: “Namni Rabbiin waliin waan biraa osoo gabbaruu du’e ibidda seene.” Sahiih Al-Bukhaari-1238 )
Kanaaf ibn Taymiyaan akkana jedha: diinummaa, daangaa darbuu, gadi xiqqeenyaa fi salphinna hundarra guddaa keessaa tokko Rabbiin ala wanti biraa kadhatamuu (gabbaramuu)dha. Dhugumatti kuni shirkii irraa waan ta’eef. Rabbiin waa Isatti qindeefamu hin araaramu. Dhugumatti shirkiin zulmii guddaadha.
“Namni qunnamti Gooftaa isaa abdatu, hojii gaarii haa hojjatu, Gooftaa isaa gabbaruutti eenyullee hin qindeessin.” Suuratu Al-Kahf 18:110 (Ar-Raddu Alal Bakrii-fuula 95)
Ibn Al-Qayyim fokkinna shirkii kanaa akkan jechuun ifa godha: Gosoota [shirkii guddaa] keessaa namoota du’an irraa haajaa barbaadu, isaan irraa birmanna kadhachuu, isaanitti qajeeluudha. Kuni hundi shirkii addunyaatti. Dhugumati, namni du’e hojiin isaa addaan cite jira. Nama birmannaa fi haajaa isarraa barbaade ykn akka Rabbiin biratti jaarsummaa isaaf ta’u isa kadhate fayyaduu dhiisitii ofuyyu fayyadu ykn miidhaa ofirraa deebisu hin danda’u. Kuni Rabbiin biratti nama jaarsummaa ta’u fi jaarsummaan kan godhamuuf wallaalu irraa kan maddeedha.” Madaarija saalikiin 1/346)
Kuni beekkamu qaba: namni Rabbiin ala wanta biraa du’aayin ykn maganfannaan itti qajeele inni kaafira, kan itti qajeelee dhimmoota ni qindeessa, dhiibbaa fida, uumuu ni danda’a jedhee osoo amanuu baateyyu. (Namni wanta Rabbiin malee eenyullee hojjachuu hin dandeenye argachuuf ykn ofirraa deebisuuf Rabbiin ala wanta biraa kadhate ykn eeggumsaa fi gargaarsa irraa barbaade, kaafira ta’a. Fakkeenyaf, nama du’e kadhachuun, sanama, muka, jinnii fi kkf kadhachuun kaafira nama taasisa. Sababni isaas, kuni shirkii guddaa amantii keessaa nama baasudha.)
Akkaataa Rabbiin ala wanta nama hin fayyannee fi miidhaa hin deebisne kadhachuun shirkii fi wanta iimaana diigu itti ta’u–Kutaa 1
5- Rabbiin ala wanta biraa nama hin fayyannee fi miidhaa hin deebisne kadhachuun ykn eeggumsaa, birmannaa fi gargaarsa irraa barbaadun wantoota iimaana diigan keessaa ta’uun karaa baay’een ilaallamu danda’a:
A)-Akkuma beekkamu Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa Ilaah (Gabbaramaa) haqaati. Hiikni “Laa ilaah illallah (Rabbiin malee haqaan gabbaramaan hin jiru)” jedhu “Inni gosoota ibaadaa hunda haqa kan godhatuudha. (Ibaadan hundi Isa qofaaf ta’a.)” jechuudha. Du’aayin ibaadaa gurguddoo keessaa tokko. Rabbiin olta’aan du’aayi ibaada jechuun waame.
“Gooftaan keessan ni jedhe, “Na kadhaa isinifan awwaadhaa. Dhugumatti, isaan Ana gabbaruu irraa boonan, salphattoota ta’anii Jahannam seenuf jiru.” Suuratu Ghaafir 40:60
Nu’maan ibn Bashiir (radiyallahu anhu) akkana jedha: Ergamaan Rabbii sallallahu aleyh wassallam osoo minbara irratti akkana jedhanu dhagayee: “Dhugumatti du’aayin ibaadadha.” Ergasii aayah armaan olii dubbise. (Ahmad 3/267, Abu Daawud 1479, Tirmizii 3372)
Rabbii tokkicha kadhachuun iimaanaa fi tawhiida. Isaan ala wanta biraa du’aayin itti qajeelun kufriidha. Namni Rabbiin ala [wanta isa hin fayyannee fi hin miine irraa] birmanna barbaade Rabbiin waliin gabbaramaa godhate. Haala nama shirkii hojjate ilaalchisee ni jedha:
“Yommuu nama rakkinni tuqu, gara Isaatti deebi’uun Gooftaa isaa kadhata. Ergasii yommuu qananii Isa irraa kennuuf, wanta duraan itti kadhataa ture dagatee karaa Isaa irraa jallisuuf Rabbiif qixxaattota taasisa. “Kufrii keetitti xiqqoma fayyadami. Dhugumatti ati warra ibiddaa irraayyi.” jedhiin.” Suuratu Az-Zumar 39:8
Du’aayin ibaadaa erga ta’ee Rabbiif malee wanta biraatti qajeelchuun hin hayyamamu. Namni wanta Rabbiif malee homaafu hin taane kan biraatiif mirkaneesse, inni kaafira. Akkuma kutaa darbe keessatti jenne, daangaan shirkii guddaa: ibaadaa irraa gosa tokko Rabbiin ala wanta biraatiif gochuudha.
Sheykh Muhammad bin Abdulwahhaab akkana jedha: “Gosoota ibaadaa keessaa tokko du’aayidha. Mu’mintoonni (warri amanan) halkanii guyyaa rakkoo fi toltuu keessatti Rabbii tokkicha kadhatu. Kuni gosoota ibaadaa keessaa tokko ta’u eenyullee hin shakku. Rabbiin rahmata siif haa godhuutii, yeroo amma rakkoo fi toltuu keessatti Rabbiin ala wanta biraa waammachu namoota keessatti umame mee itti yaadi. Namoota kanniin keessaa nama tokko rakkoon galaana ykn lafa keessatti isa qunnama. Ergasii, akka isa baraaruuf Abdulqaadir ykn Shamsaani ykn nabiyyi ykn waliyyi irraa birmannaa barbaada. Jaahila (wallaalaa) kanaan akkana jedhama: ilaah jechuun gabbaramaa ta’uu yoo beekte, du’aayin ibaadaa irraa ta’uu yoo beekte, Rabbii Jiraataa Of danda’aa wantoota hundaa dhaabe, mararfataa, waa hundaa irratti danda’aa ta’e kadhachuu dhiistee akkamitti makhluuqa du’aa kadhattaa?” (Ad-Duraru As-Sinyatu 2/54)
Kitaaba At-Tawdiihu an tawhiidil Khallaaqi (fuula 129)” jedhu keessatti akkana jechuun dhufe: “Wanta Rabbiin malee eenyullee dandeetti irratti hin qabne keessatti namni Rabbiin ala wanta biraa kadhate, ibaadaa Isa qofaaf ta’u keessatti, uumamtoota Isaa irraa Rabbiif fakkaataa godhee jira. Kuni akka wali galtee ummataati kufriidha. Sababni isaas, ibaadan Rabbii olta’aa qofaaf mala (ta’a). Inni gabbaramaa qalbiin Isa abdattuu fi yeroo rakkoo gara Isaatti dheessuun gabbartuudha. Isaan ala wanti jiru hundi Isaaf gadi jedhaa fi injifatamaadha. Kanaafu, akkamitti wanti kuni gabbaramaa waa irraa kajeelan, sodaatanii fi kadhatan ta’uu danda’aa?”
Shekh Abdurahmaan ibn Hasan namoota du’an kadhachuun shirkii ta’uu akkana jechuun ibsa: “Namoota du’anii fi namoota fagoo karaa kaminu wal qunnamu hin dandeenye irraa gargaarsa kadhachuun shirkii guddaa Rabbiin hin araaramneedha. Gargaarsa kadhachuun ibaadaa waan ta’eef. Ibaadaa irraa homaayyu Rabbiin ala wanta biraatiif gochuun hin hayyamamu. Gargaarsa barbaadu irraa wanti argamu: irratti hirkachuudha. Irratti hirkachuun hiika tawakkulaa Gabbaramaa qofaaf ta’uudha.” (Ad-Duraru As-Siniyatu 9/152)
“Namni gosoota ibaadaa irraa wanta tokko Rabbiin ala kan biraatiif godhe, wanta biraa kana gabbaree fi gabbaramaa godhatee jira. Haqa Isa qofaaf ta’e keessatti Rabbiin waliin shariika godhee jira. Osoo hojii isaa kana “gabbarri, ibaadaa fi shirkii” jedhee moggaasu irraa dheesseyyu. Akkuma nama sammu qabu hunda biratti beekkamu, dhugaan wantootaa maqaalee isaanii jijjiruun hin jijjiramu. Shirkiin kan dhoowwameef mataan isaa fokkuu waan ta’ee fi Gooftaa arrabsu, kabaja Isaa hanqisuu fi uumamtootatti Isa fakkeessa waan of keessatti qabateefi. Wantoonni badaan kunniin maqaalee isaanii jijjiruun itti fufanii jiru. Maqaalee kanniin keessaa tawassula, jaarsummaa (shafa’aa), saalihoota ol guddisuu fi kkf jechuun moggaasu. Jaallate jibbee mushrikni mushrika….” (Ad-Duraru As-Siniyatu 2/143-144)
[1]Ta’ariifu Aammi bidinil Islaami-Ali Xanxaawi-fuula 76
“Nawaaqidul Iimaani al-qawliyah wal amalayah” fuula 142-146 Abdulaziz bin Muhammad


text:
Hegeree Oromiyaatiin Wirtuun qoranno Hegeree Afaanota biyya UKrraa akka ibsetti Afaan Arabaa Afaan Hujii Hegeree waan taheef Mannen Barnota biyya Engilz keysatti akka barsiifamu …Read More »
Kitaabootni Afaan Oromoo eessatti gurgurama?
BEEKSISA KANA BOODA KITAABA AFAAN OROMOO IDDOO BITANNU DHABNE JETTANII NUKOMATTUU LAATA? AKKAAKUU KITAABOTAA AFAAN OROMOO 100 OL TA’AN IDDOO ISINITTI ARGACHUU DANDEESSAN HAALA KANAAN …Read More »
Beekan Guluma Erena Short biography
Beekan Guluma Erena was born in April 24, 1984 at West Oromia, East Wollega zone, in a district called Nunu Kumba. He was born in …Read More »
MANDAROOTA FI MAGAALAAWWAN OROMIYAA – OROMIAN TOWNS AND CITIES: Kutaa Shanaffaa
Taammanaa Bitimaa irraa DURADUBBII Dubbiftoota barreeffa kanaa jaalatamoo fi kabajamoo, baga nagaa fi nageenyaan naaf turtanii kutaa shanaffaa kana duukaa-buu’uuf dhuftani! Akkuma isin amma …Read More »
Eebba Diraamaa Dambalii karaa TV OBS dhihaachuuf qophiirra jiru
Seenaa Abdissa Waan jedhantu nama dhiba yaa Lammii!!! Eebba Diraamaa Dambalii karaa TV OBS dhaan dhiyaachuu dhaaf jedhu eebbisiisuuf Ganama Adaamaa irraa ka’een Finfinneetti qaxxise.Yeroon …Read More »
”AAGA DHAGAHAA…BAGA GAMMADDAN…ANAA DHUFU…!!”
”MARII MARAATTUU”jedhee kitaaba sammuu namaa gingilchee dhimma keenya kan itti jirru sana gadi fageenyaan nuyaachisu nuuf barreesse. Namni kun Gaazexeessaa, Muhaammad Nuuraa Abdoo jedhama; …Read More »
OROMOO KARRAYYUU KEESSAA WAA AS NUTTI BA’E!!!
BAGA GANMMADDAN!! LAMMEESSAA GACHIISAA LATAA jedhama. Kitaabni kun harka bubbulee ture. Har\a garuu aadaa sabichaan kan bukeeffame,,,,dubbisanis kan hinquufamne….’ASOOSAMA SEENAA…” tokko utuu jireenya barsiisummaarra …Read More »
Diinnii Maal Balleesse?!
Badii maalii qaba diinni? Nutu karra saaqeef, balabala banee olgalche. As taa’i jennee teessoorraa kaaneef. Cooma murree afanitti gurshine. Itittuu habuuqqachiifne. Qe’ee bal’aa itti agarsiifne. …Read More »
Afoola Oromoo: Hibboo fii makmaaksa (kutaa Sadaffaa 300)
MANDAROOTA FI MAGAALAAWWAN OROMIYAA – OROMIAN TOWNS AND CITIES: Kutaa Afraffaa
Taammanaa Bitimaa irraa DURADUBBII Dubbiftoota barreeffa kanaa jaalatamoo fi kabajamoo, baga nagaa fi nageenyaan naaf turtanii kutaa afraffaa kana duukaa-buu’uuf dhuftani! Akkuma isin amma …Read More »