text:
Oduu Gaddaa: Monaa Abdusalam Alii (Magaala Chicago)
Nuu Hawaasnii Oromoo Magaala Chicago keessa jiraannu tibbana kana ijjeechaa dubartii Oromoo koollejjii barattu irratti raawwatameen gaddaa, rifannoota fi dallansuun hangana hin jedhamne nutti dhagahamee jira. Dubartiin kun maqaan isii Monaa Abdusalam Alii jedhamti. Abbaa isii Abdusalam Alii fi haadha isii Zaharaa Omar Madobee irraa guyyaa 08-15-1994 Oromiyaa kutaa Harargee keessatti dhalatte. Umrii waggaa kudha sagale (19) ganamaan abbaa fi haadha isii irraa ijjeechaa harka namaatiin dhabamte. Monaan magaala Chicago keessa koollejjii Harold Washington College jedhamu barachaa adoo jirtuu balaan kun irra gahe.Haallii isiin itti duute karaa poolisiin hanga oduun kun midiyaa ergamutti wannii ibsame hin jiru. Poolisiin magaala Chicago guyyaa 03-09-2013 haadhaa fi abbaa intalaa qaamaan bira dhufuudhan oduu du’a intala isaanii itti himuun ala akkaata isiin itti dooteef eessatti akka dote wannii warraa fi hawaasaaf ibsan hin jiru. Magaala Chicago kana keessa guyyaa guyyaan yakka dalagamu irraa caalaan sa’aa sa’aan midiyaa irratti kan darbu yoo ta’e oduun ijjeechaa/du’a intala kanaa wannii karaa midiyaan ibsame hanga ammaa jiraachuu dhabuun nu jiraattoota magaala kanaa raajjii nuttyi ta’ee jira. Walbira dhaabbachuu keenna ciminna keenna jennee amanna.
Kanaafuu, nuuti hawaasnii Oromoo magaala Chicago fi naannoo Chicago keessa jiraannu nama nurraa du’e awwalachuu du’aa osoo hin taanee haqa nama du’ellee barbaaduun dirqama hawaasummaa nurraa eegamu ta’uu hubbannee koree tokko dhaabuudhaan, warra Abdusalam bira dhaabbachuun haga intala isaanii barbaaduuf murteessine jira. Hanga danddeennu maraa warra dutii itti galte kana sabbarsiisuu callaa osoo hin taanee, karaa barbaachisaa ta’e maraan isaan bira dhaabbachuuf murteessine jirra. Hawaasnii Oromoo bakka biraa jirullee fi namootii dhuunfaan gargaaruu feetan haqa dubra Oromoo umrii diqqeennan ijjeeffamte kana barbaaduu irratti karaa danddeettan maraan akka warra kana bira dhaabbattan waamicha isaniif dabarsina.
Koree Hawaasa Oromoo Chikaagoo Deeggarsa Warra Abdusalam Alii fi haqa Monaa Alii barbaaduuf dhaabbate.
Chicago | March 14, 2013
COMMENTS
RULES FOR COMMENTING:
Gadaa.com values your inputs, and to maintain a positive environment of discussion, the following rules will be enforced for comments. When you click SUBMIT COMMENT below, you are agreeing to abide by the following rules.
1. Apply common-sense respect and courtesy. Feel free to express your thoughts within the limits of civility.
2. Personal attacks, offensive language and unsubstantiated allegations are not allowed.
3. By submitting your comments, you take all the responsibility, legal or otherwise, for your comments.
4. Comments are naturally short. Long comments may be removed; for long comments, feel free to submit them as articles to be posted on their own.
5. Gadaa.com reserves the right to remove comments that do not follow the rules stated here.
6. Frequent offenders of the above rules will lose future posting privileges.
How to Use the New Comment Section
1. One can sign in using social networking services (if using this, click on "Sign In With your preferred social networking service")
2. One can also comment as "Guest" (no log-in required; for this, click on "Pick A Name" AND check the "I'd rather post as guest" button.)
(ONLY NAME and EMAIL are required; no password needed if commenting as Guest.)
3. To SUBMIT comments for moderation, click on the "Arrow" sign.
Disclaimer: Opinions expressed in comments do not reflected the views of Gadaa.com unless explicitly stated otherwise by Gadaa.com; Gadaa.com IS NOT accountable for any thought and content of comments.
5 Comments
-
TULLUU DHANQUU:
gocha seexana
-
Mortar:
Armaan dura faranjoonni qabsoo ummata Oromood deeggaran namaan akka ajjeefaman dhagaheen ture. Akkasumas Oromooni hedduun biyya alaatti ajjeefamaa jiru. Kun bifa gurmaa’ina/qindoomina/ qabuun ta’e jedhamee diinota keenyan kan raawwatamu ta’uu mala. Keessumaayyuu nafanyoonni ta’e jedhanii hojii hojjetan jiraachuu mala. kanaaf Oromonni biyya laattis ta’u biyya keessatti hariiroo habashoota wajjin qabnu of eeggannoon adeemsisuu qabna. Yoomiyyu jarri kun Oromoof akka hinciifne beekamaa dha. Kanaaf hariiroo jara kana wajjin gochuu irra of qusachuu qabna. karaa amantii , gaa’ilaa, kkf nutti dhihaachuun fedhii siyaasaa isaanii nurratti fe’uu waan barbaadaniif jara kana wajjin jaarmiyaa fi waldaa tokko jalatti hammatamuu irraa of qusachuu qabna.
-
The modern:
Kunni heduu gadaa Gudaa namatii dhagaymuu, rabbi nafess issii haa marru matti firora issii obissa haa kenufii jechaa Hawssa Chicago rabbi isin haa gargu jabadha.
Dhuganni haa mootu!
-
Sad:
Very interesting! By the way do some people in Ethiopia practice “honour death?” Just crossed my mind. Additionally that 18 year old Issa boy seems to know more than he is telling. Grilling him might bring out large part of the truth about the death. Issa promised to pick her up but did no shaw up when the girl is to be picked up. Why? He changed the girl’s telephone sim card which was in his car at the time. Why did the dead girl leave her telephone in Issa’s car? Lots of un answered open ended questions. Very sad!
-
Mortar:
There is no “honorable killing” practice in Ethiopia.


c: text/html

text:
Buqqifama Oromoota Shaggarii fi Naannoo Isaa – Kutaa Tokkoffaa
Taammanaa Bitimaa irraa*-
DURADUBBII
Barreeffamni matadureen isaa: “Stop Clearing Oromo from their Land in the name of boosting economic development – Who will stand for the Oromo’s living on the outskirts of Finfinnee?” jedhamu, kan maqaa “Sabbontoota Oromoo” jedhun, gaafa 11.02.14 mandhee Oromoo “ayyaantuu.com” irratti maxxanfamee baye, akkan ani amma waraqaa tana dhiyeessuuf na kaase. Wanni barreeffama sana keessatti kaafame kan hedduu nama naasisu, kan hedduu aariin nama bobeessuu fi kan xiiqii fi booree-dhaan ol nama kakaasu! Barreeffamni sun qorannoo fi xiinxala hunde-qabeessa irratti kan bu’ureeffame. Kan nama dhibu garuu, Oromoonni biyyambaa (“diaspora“) jiran dubbii cimtuu fi dubbii lafee tanaaf, qalbii fi xiyyeeffannoo hin kennineefi. Ani gaafan waraqaa sana dubbise, waan xiyyeeffannoon keenya akkuma waayee wallisaa Teddy Afroo jedhamuu fi waayee Biiraa Baddallee sanaa natti fakkaateyyu.
Dubbii sabaa fi uummata Oromoo sirriitti ilaalu kana, dhagayanii bira cewuun kun kan daran nama gaddisiisuu, ilaa amma callifni kun dhaabachuu qaba! Dubbiin tun dubbii Oromoota naannoo jedhame kana irraa buqqifamanii fi ammallee buqqifamaa jiranii qofa otoo hin taane, dubbii: uummata Oromoo, saba Oromoo fi biyya Oromoo, Oromiyaa ilaalu! Dubbii Oromoota alaa-manaa “iyyaa iyya dabarsaa“-n iyyisiisee olkaasuu qabu! Kanaaf, barreeffanni kiyya inni harraa kun kana irratti xiyyeeffamee, yoo yeroo argattan mee duukaa-bu’aa!
SEENSA
Habashoonni waggaalee 140 dura humna qawwee fi humna biyyoota alaatiin biyya keenya cabsanii harkatti galfatan kun, ammallee humna qawweetiin uummataa fi saba keenya jilbeeffachiisanii bitaa jiru. Bara himame isa akkaan dheeraa kana keessa, mootummoonni Habashaa gariin dhufanii dabranii jiru. Haatahu malee, kan dhufeetoo hin dabarre: hacuccaa, roorroo fi gabrummaa isaanii kana. Uummannii Oromoo hamma harraatti mootummoota Habashaa shan keessa kutee kunoo amma isa jahaffaa jalatti argama. Mootummoonni kun mootummaa: Minilik, Iyyaasuu, Zawudituu, Hayila-Sillaasee, Darguu (kan Mangistuu Hayila-Maaram) fi kan Wayyaaneeti. Mootummoonni shanan kun kan warra Amaaraa yoo tahan, inni jahaffaa fi inni ammaa kun kan warra Tigreeti. Habashoonni Amaaraa bara mootummoota isaanii wanneen hamoo fi suukkaneessoo kan humni isaanii dandaye mara, uummata Oromoo fi uummatoota Kibbaa irraatti adeemsisaniiti jiru.
Isaan waan akka Hitler Yihudoota gorraasisee qaama isaanii irraa gaasii baafachuu san duwwaatu isaan hafe. Kanas waan saayinsii fi teeknolojii- dhaan akka mootummaa Hitler san hin sokkineefi malee, Oromoo fi Walaayitaa faa, Somaalee fi Sidaamaa faa, Kafichoo fi Gimiraa faa, warra Gambeellaa fi uummatoota Sulula Laga Omoo faa mararfataniitii miti. Kan Minilik harma-muraa fi harka-muraa, dhiiga ilmoo namaa xuuxxachiisaa fi dhala namaatiin daldalaa sana, isa bara akkoolee fi akaakaawwan keenyaa adeemsifame callaaa otoo hin taane, ijuma keenya duratti mootummaan Darguu sun uummata gorra’ee, gorraasisee karaa irratti reeffa isaanii darbata ture. Kana bira kuteeyyuu horii fi horoo rasaasa namni ittiin ajjeefamee deebifachuuf, reeffa ilmoo nama mana fayyaa (hospitaala) keessatti gurguree, gurgursiifata ture.
Buqqifamni uummata Oromoo isa Shaggar guddichaa fi naannoo isaa jiruu, kan jalqabame ammaa miti. Kun bara Minilik irraa jalqabee kan itti-fufamaa as gaye. Harra uummata Oromoo keessaa gosoolii sadiitu lafa bulchaa magaalaa Shaggar jalatti argama. Isaanis: Kurnaan Gullallee, Sadeen Eekkaa fi Jahan Galaani. Isaan kana keessaa immoo bara Minilik warri buqqifaman Gullallee fi Eekkaa dha. Akkuman kanaan dura barreefamoota kiyya lamaa-sadii keessatti ibsuuf yaale, gichilloonni Gullallee kun, ee gichilloonni sanyii gichillootaa waraana Minilik isa guguddaa ennaa lama moyanii ofirraa deebisaniiti, isa sadaffaa irratti humna qawwee ibiddaatiin moyamuu dandayani. Kanas isaan oggaa sana dhibbaa dhibbatti seera Gadaatiin bulu waan taheef, yaa’ii isaanii isa Tulluu Daalattii: bakka erga Mallas du’ee asii, Hayila-Maaram Dassaalanyi taa’ee, hojii warra Wayyaanee fixaan-baasu kana, jechuun kan warri abbaa qawwee afaan qawwee sanan “Taallaaquu Beeta-mangist” jedhaniin sana irratti. Kunoo akka armaan gadii jedheeti yaa’iin Kurnan Gullallee bara 1875 keessa, sagalee tokkoon waraana Minilik isa ibidda tufaa sa’aa-nama, margaa-lafa barbadeessaa deemu sana dura gore.
Murteen yaa’ii seena-qabeessa kanaa gariin isaa barreessaa fi qorataa, nama Biyya Xaaliyaanii: “Ernisto Cerulli – The Folk-Literature of the Galla of Southern Abyssinia, Cambridge, 1922“, keessatti barreeffamee jira. Kanaa gaditti kan Oromoon Kurnan Gullallee yaa’ii sana irratti dabarse keessaan isiniif dhiyeessa. Inni kun kanan ani manguddoolee naannoo Shaggar irraa dhagayuun, walitti qabe keessayyi fuudhame. Barreefama kiyya kan bara 2004 keessa, kitaabee ijaarsa Oromoo ULFO, tan “MANDIISUU” jedhamtu irratti baye, keessaa fuudhame*:
“Koottu,
Dhufe,
Akka ati dhufte,
Nagaan biyyattaa dhufu,
Toltuun warrattaa dhufu,
Kormi gorbattaa dhufu,
Midhaan qeyeettaa dhufu.
Tume seera,
Muree seera,
Seerri seera Gullalleeti,
Seerri seera Tuulamaati,
Seerri seera abbootii Oromooti,
Hin darbatamu,
Hin dagatamu!
Luugama fadarraan baasin,
Meendhacha harkarraan baasin,
Kan dhufaa jiru diinaa,
Diinatti harkan kennatin,
Dhakaa kattaa tayii,
Dura ijaajji,
Wantaa baldhaa tayii,
Dura ijaajji!
Tume seera,
Mure seera,
Hin darbatamu,
Hin dagatamu!”
“Seerri yaa’iin Oromoo Gullallee dabarse kun walaloo-dhaan tahuun isaa, walaloon hawaasa Oromoo keessatti hammam bakka olaanaa akka qabu nutti agarsiisa. Kurnan Gullallee murtee kana dabarsee, kutannoo cimaadhaan warana warra Abashaa isa meeshaa Oroppaa hidhatee, warra Oroppaatinis leenjifame dura dhaabate. Boods akka uummanni keenya jedhutti “qawwee ibiddaatin” gubatee, mo’amuu dandaye.“**
Mee ammas waan dubbii nuu gabaabsuufan kitaabee-dhuma “MAANDIISUU“, sana keessaa isiniif dhiyeessa. “San booda Minilik kun isa hanqatee, ammas haaloo bawuuf, Oromoo Gullallee jiddu-galeessa Shaggar keessa jiraatu, isaantu kana sade jedhee, kan dhumaatii irraa hafe buqqise. Oromoon Gullallee wiirtuu Shaggar, naannoo Hora Finfinnee faa jiraatu, warra warraan faffaca’ee, gara obbolaa isaa gara naannoo Oromoota birootti baqate. Kaan Meettaa, Galaan, Sooddo, Bacho, Ada’a Bargaa, Waliso, Kuttaaye faatti baqatee, boodas isaanin moggaafamee hafe.“*** Inni kun buqqifama Oromoota Kurnan Gullallee isa jalqabaati. Buqqifamni Oromoo Gullallee seena-qabeessichaa fi boonsisaa kanaa, ammas kitaabee-dhuma armaan olitti kaafamtee keessaayyyi isiniif dhiyaata.
Gara “Waggaa kudhanii booda (1887-1888) oggaa Minilik Inxooxxoo irraa gadi bu’ee, Shaggar magaalmataa impaayara isaa godhatu, Oromoon Gullallee inni naannoo amma “Araat-Kiiloo”, “Siddis-Kiiloo”, “Lidataa”, Markaatoo, Kaasaanichis, Piyaassaa faa jiru, buqqifamee Arsii naannoo Asallaa qubachiifame. Warri kana irraa hafes, akkuma Shaggar babaldhachaa deemu, innis buqqifamaa deeme. Tahullee, Oromoo Gullallee lafa irraa duguuganii fixuun daddhabamee, har’as Shaggar keessa fi naannoo isaas inuma jira.“*** Minilik akka kanaa olitti jedhame Oromoota Gullallee kan buqqise humna qawweetini. Boodas warra buqqifaman kana loltuu isaa kanneen meeshaa waraanaa hindataniin oofsisee geessuun, naannoo Asallaa qubachiise.
Amma kutaan kun akka dheeratee yeroo keessan hunda-caalaa kana, isin jalaa hin balleessineefan asuma irratti dhaabaa, mee nagaa fi nageenyaan naa bubbulaa!
==== Hubachiisa Miiljalee ====
* Taammanaa Bitimaa: “SEENAA OROMOOTA FINFINNEE SHAGGAR“, MANDIISUU, Hidhaa 6, Lakk.1, Bitootessa 2004, Fuulee 10 – 29, Waashingitan Diisii.
** MANDIISUU: Fuulee 23 – 24.
*** MANDIISUU: Fuulee 25 – 26.
——————–
*- Taammanaa Bitimaa: gurree@web.de
COMMENTS
RULES FOR COMMENTING:
Gadaa.com values your inputs, and to maintain a positive environment of discussion, the following rules will be enforced for comments. When you click SUBMIT COMMENT below, you are agreeing to abide by the following rules.
1. Apply common-sense respect and courtesy. Feel free to express your thoughts within the limits of civility.
2. Personal attacks, offensive language and unsubstantiated allegations are not allowed.
3. By submitting your comments, you take all the responsibility, legal or otherwise, for your comments.
4. Comments are naturally short. Long comments may be removed; for long comments, feel free to submit them as articles to be posted on their own.
5. Gadaa.com reserves the right to remove comments that do not follow the rules stated here.
6. Frequent offenders of the above rules will lose future posting privileges.
How to Use the New Comment Section
1. One can sign in using social networking services (if using this, click on "Sign In With your preferred social networking service")
2. One can also comment as "Guest" (no log-in required; for this, click on "Pick A Name" AND check the "I'd rather post as guest" button.)
(ONLY NAME and EMAIL are required; no password needed if commenting as Guest.)
3. To SUBMIT comments for moderation, click on the "Arrow" sign.
Disclaimer: Opinions expressed in comments do not reflected the views of Gadaa.com unless explicitly stated otherwise by Gadaa.com; Gadaa.com IS NOT accountable for any thought and content of comments.
1 Comment
-
Abbaa Boora:
Nooruu Taamme,
Gaafa WBOn Finfinnee bilisoomse namoota Finfinee fi naannoo ishiitii buqifaman (amara, tigree, oromo otoo hinjedhiin) hunda isaanii qeyee isaaniiti deebifna! Lafa issaan gadi dhiisan hama vila, fabrika fi fooqiin irra dhaabachuu danda’a. Garuu warri abbaa manaaa yoo dafanii manaa fi qabeenya irra jiru gurguratanii lafa sana gadi dhiisuu baatan ykn yoo tolaan mana isaani fudhatanii iddoo fedhan deemuu didan, humnaan lafa sana waara qayeeti deebifna, qabeenyi sunis kan wara qeyee sanaa ta’a. Kun dirqama oromoota qofa otoo hintaane kan namoota hundaati.
Injifannoon kan uummata oromooti!

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
“MATAA NU MARAA JIRUU!” – Kutaa 3ffaa
Y.G. (2005)
HIWAATOONNI HAMMEENYA ANGOO OF HARKA TURSUUF HOJJATAN BARAARUUF SHIROOTA QOPHEEFFATAN, kanneen tarrifaman keessaa torbee 1-6 ilaalu yaallee jirra. Har’a isa hafe xumurree waan fala nuuf ta’an waliif dhaamna.
- Ummatoota dhaabbilee mormitootaa harkaa baasanii ofitti qabuu,
- Dhaabbilee siyaasaa Biyya keessaa bifa kamiinu haa ta’uu, diigu hanga dhabamsiisuu ,
- Humna waraanaa , tikaa fi polisaa waan hundaa dura dhaabbatu hundeessu ,(tu’annaa isaanii jalatti )
- Sabboonummaa sabootaa laamsheessuu (itoophiyummaa fudhachiisuu )
- Dhaabbilee mormitootaa Qabsoo hidhannoo gaggeessan hundumaa diiguu ykn dhabamsiisuu ykn harka kennachisuu ,kaayyoo jijjirsiisuu. Ykn qubsuma Biyya keessaas ta’ee alaa dhabsiisuu,
- Deeggarsa humnoota alaa irraa argachuuf ykn gaaffiilee dhaabbilee mormitootaa ykn iyyannoo isaanii ykn mormiilee Biyyoota alaa keessatti gaggeeffamu fudhatama dhabsiisuuf, sochiilee gama alaan irratti hojjataman hundumaa fashalsuuf, akkasumas gaaffii ummataa ykn mormii ummataa biyya keessaa ka’u mormii humnoota alaa irraa ka’uu ukkaamsuuf, maloota lama keewwatan . inni tokko tajaajiletuu isaanii ta’uu fi Naannoolee keessatti dhimma akka qabaatan taasisuu keewwatan. Qabxii ja’affaa kana Ummatoota irraa abdii yoo dhabne humnoota alaa yoo qabanne ni jiraanna jedhanii yaadu irraas ni dabalata .
- Mormii Biyya keessaa laaffisuuf Ummata dantaan adda qooduu,odoo hin beekne garba isaani taasisuu ,
- Ummatoota hiyyummaa keessa tursuu ,
- Abbootii Biyyaa ykn Namoota gaaffii kaasan alatti ari’uu
- Dhaloota itti aanu keessatti ol aantummaa isaanii , gama barnootaan , tekinolojiin , beekumsaan, kkf itti fufsiisuuf shiroota bal’aa raawwachuu,
- Finfinnee keessatti baayyina Ummataanis ta’ee kan biroon ol- aantummaa isaanii mirkaneessu.
- Saboota gidduu fi Biyyoota olla giddutti rakkoo uumanii waan sana furuuf jiraachuu ykn sirnicha irratti akka hin xiyyeeffanneef gidduu isaanitti rakkoo uumuu .
- Waldaalee Amantii keessatti shiroota gara garaa gaggeessuun walitti bu’iinsa babal’isuu . addatti Amantii Islaamaan wal qabsiisanii rakkoo umanii xiyyeeffanna warra alaa argachuu . kkf irratti hojjatan. qabxiilee tarrifaman kannen qofa mee tokko tokkon haa ilaallu:-
Kutaa 3ffaa:-
7. HUMNA UMMATOOTAA LAAFFISUUF, DANTAA GARA GARAAN UMMATOOTA ADDA QOODU,ADDATTI DARGAGGOOTA ILAALLATA.,
Wayyaanoonni humna Ummatootaa laaffisuuf, sabummaa ykn gandummaa ykn naannoo dhalootaan, ykn amantiin qofaa miti adda qoodanii ykn walitti buusanii kisaaraa ummatootaan jiraachuuf kan yaadan . Ummatoota ykn saboota giddutti adda addummaa jireenyaa fi dantaa umuun, hawaasi odoo wal gaarreeffatuu akka jiraatu taasisu. Yeroo tokko tokkos Ummatoonni ykn hawaasni dantaa sababaa gara garaan xaxamee, dantaa isaaf jecha odoo wayyaanee jibbuu , jiraachuu wayyaanee akka fedhan taasisuun wayyaaneen umurii dheerachu irratti hojjattee jirti.
Qabxii kan mee tokko tokkon haa ilaallu :
A . Dargaggoota mooraa waraanaa keessa tursuu:-
Wayyaaneen dargaggoota hojii dhabsiisanii akka abdii dhaban taasisuun , waraana isheetti akka seenan kan taasiste xiqqo miti. Kanaan alatti kompiyutaraan magaalaa teessanii loltu fi mindaa ajaa’iibaa isiniif kaffalla jettee , Dargaggoota abdii Ummatootaa ta’an Ummata keessaa fuudhanii mooraa waraana wayyaanee keessatti , jireenya amma hidhaa hin caalleen jiraachisaa jirtu , kumoota 200tti tilmaaman. Wayyaaneen hammeenya dhalattee guddatte, dargaggoota kana Daangaa fi Mooraa waraanaa lammiilee isaanii gidduu yoo jiraatan ni jijjiiramu jedhanii shakkuu irraa , humna waraanaa Biyyattii keessaa irra jireessa , maqaa Daangaan, Daangaa Tigiraayii fi Tigiraayi keessa akka jiraatan taasifamaa jira. Kun maqaa waraanaan dhaloota har’aa ummata keessaa baasanii mooraa tokkotti jiraachisaa jiraachuu mul’isa .
B.Maqaa Yunivarstileen shiroota wayyaanee:-
Hiwaatoonni Biyyattii keessatti yunivarstilee qofa 20 ol bananii jiran. Wayyaaneen dhuguma Ummatootaaf yaaddee yunivarstilee kanneen bantee ? yoo jenne, hedduun keenya gara laafessummaan deebii tolaa laachuu danda’an. Wayyaaneen yoo Ummatootaaf yaaddee bantee ta’e maaliif , yunivarstii ga’ummaa qabu hin taasfne ? meeshaalee barnootaa bakka hin jirretti barnooti eessaa dhufa ? nyaataa fi bakka ciisichaa ga’an bakka hin jirreetti , addatti barsiiftoonni ga’umsa qaban bakka hin jirreetti, barataan barataan bakka baratanitti , akkamiin dhaloota Biyyaaf tolu ummachuun danda’ama .
Wayyaaneen carraa kana ganda isaanitti banuufin, dhaloota qalbii hatuuf, eebbifamuuf jecha callisee jiraata jechuu irraa daddaffiin mana ijaaramee hin dhumnetti ijoollee naqanii dhaloota maqaa isaa katabuu hin dandeenye heddummeessaa jiraachuu warri keessa beekan kulkulfatanii dubbatu.waggoota 21n dabran dhaloota qilleensa irra jiru nu kuusanii jiran. Dhaloota tokko barnootaan har’uu ta’e nu kaa’an . dhaloota kanas deebisanii warshaa isaanii keessatti qacaranii akka barbaadan itti taphatan.
C.Maqaa Maayikiroo xixiqqaan:-
Hiwaatoonni Dargaggoota hiyyummaa keessatti mankaraarsan , jiraachuun dirqama itti taate, yeroo carraa kan biraa dhabanitti , miseensa keenya yoo taatan carraa hojii gara garaa isaniif laanna jechuun , ega gurmeessitee miseensa taasiftee booda, maqaa mayikiroo xixiqqaa jedhanii liqii of irraa baasuu hin dandeenye oggaa itti laattee mallattesisitu, dhaaba dhimma siyaasaa kamu keessa akka hin seenne kakuu seensuun ta’uu eenyufu ifadha. kana malees Dargaggoota kumoota dhibbaan lakkaa’aman keessattu ilmaan qotatee bultootaa , maatii isaanii lafa akaakilee fi abaabilee irraa buqqisuu qofaa odoo hin taane, barnoota isaanii addaan kutanii , Abbootii qabeenyaa Biyya alaa fi wayyaanootaan kan ijaarame warshaalee fi kubbaaniyoota isaanii ykn qonnaa isaanii keessa gatii rakasaan akka hinjjataniif dirqisiisuun Dargaggoonni kumoota dhibbaan lakkaa’aman dhimma ummata isaanii garaatii odoo isaan gubu akka callisan taasifamanii jiran.
Wayyaanee Ihaadeeg dhaloonni sabootaa akka hin barannee fi qaroominaan walitti hin dhufneef shirri isaan hin raawwatiin hin jiru . haala kanaan dhalooti itti aanu haala hedduu yaaddeessaa keessatti argama jachuu ni dandeenya .Hiwaatoonni sodaan dhaloota itti aanu irraa qaban akka salphaatti kan ilaalamu miti. Kanaaf yeroo ammaa kana dargaggoonni hedduun idaa wayyaanee of irraa baasuuf jecha, nageenya akka barbaadan taasisuun ijoollee mirga isheef falmattu illee akka basaasanii fi dabarsanii kennaniif irratti hojjachaa jiraachu keessa beektoonni ragaa qabatamaa waliin dhiheessaa jiran.
D.GAMA EENYUMMAA ISAANIIN WAAN IRRATTI HOJJATAMU :-
Hiwaatoonni sirna bittaa isaanii hegareef akka tolufitti dhaloota of hin beeknee fi eenyummaa isaa hin beekne , yoo beeke illee kan isaan harka kaa’aniif dursa kennu ummachuu barbaadan. Haala kanaan wayyaanee fi waa’eellan isaanii sochiilee sabootaa gama aadaa fi Artiin jiru harkaa fuudhanii , akka ofii barbaadanitti oofaa jiran . dhaloota har’aa gara keessa isaa odoo hin taane gara Biyyoota qaroomanitti harkisanii , aadaa warra alaan mankaraaraa akka jiraatu barbaadan .
Hiwaatoonni warra daboo ba’aniif waliin ta’uun, aadaa Ummatootaa booressuu , isa kaaniin wal keessa makuu, ilaalcha isaa hatuu , maqaa wal qixxummaan , addatti waan Oromoo ilaallatu gadi qabanii isa kaan irra akka aanu taasisuu, addatti gama sirbaa fi diraamaa waan jiru hundumaa ofii tu’annaa isaanii jala galchuudhaan , sirbis ta’ee diraamaaleen dhihaatan hundumtu , eenyummaa sabootaa kan dhoksan, Afaan amaaraan qofaa akka hojjataman taasisuun , ijoollee Oromoo mataa isaanii yoo afaan amaaraan hojjatan maallaqa ol aanaa argchuu akka danda’anitti kaa’uun dhaloota amaariffaaf sagadu umaa jiran.
Gama kanaan miidiyaaleen naannoolee irra jireessa shiroorta garee BARAKATI SIMI’OONFAAF banaa ta’ee tajaajilaa jira . qophiilee dargaggootaaf tolan cufanii , gara TV fidaraalaatti akka hojjatan taasisaa jiraachuu ifatti argaa jirra . kun hundumtu dhaloota itti aanu keessaa sabboonummaa dhabamsiisanii , waan barbaadan keessa kaa’uuf dhaloota har’aa irrattii kan hojjatamaa jirudha.
E,AKKA HAWAASAATTI ADDA ADDUMMAA UMUUF SHIROOTA HOJJATAMAN,
Wayyaaneen qalbii Ummatootaa hatuuf shiroota hedduu gaggeessitee jirti. Keessattu hawaasa qabsoo keessaa harkisuuf jecha, gama hundaan toftaalee gara garaa gargaaramuun , shiroota qopheeffatan keessa galchatanii jiran. Inni guddaan , Ummatoota gurmeessanii kubbaaniyoota, dhaabbilee daldalaa , Baankiilee , Akisiyoonaa fi kkf. Akka ummatan taasisanii hawaasa keessattu kan barate gaadi’anii taa’anii jiran. Hawaasa haala kana keessatti hammatame, Ummati isaa miidhamuus, dantaan isaa akka itti hin hafneef jecha , mootummaa maatii isaa galaafataa jiraatu , jiraachisu yaaduun dirqama itti ta’a. kun ammo shirri wayyaanee akka milkaa’u taasisa. Namni waldaalees haa ta’uu hojii akkasii keessa seene, dhaaba siyaasaa kamu waliin hidhata akka hin godhanne akeekkachiifamee itti seenama. Haala kanaan dhalootaa fi humna ummata keenya keessatti murteessaa ta’e harkaa fi miilli isaa hidhamee jiru lakkoofsa hin qabu.
Inni kaan hojjataas ta’uu , barsiiftoota kanneen boiroos dabalatee filannoo biraa dhabsiisuun bara baraan wayyaaneef sagaduunn alatti jiraachu akka hin dandeenye taasisuun lammiilee miliyoonaan lakkaa’amu afaan qabanii jiran.carraan hojii argachuu fi kanneen biro hundumtu wayyaanee ta’uu qofaa ta’uun , carraan hundumtu wayyaanee harka akka jirutti ummata amansiisuu fi isaaniin alatti falli biraa akka hin jirre, kan abdatan yoo qabaatan illee abdii akka irraa kutatan taasisaa jiran.
8.UMMATOOTA HIYYUMMAA KEESSA TURSUU :
Wayyaaneen hanga har’atti naannoolee wayyaaneef hin jilbeeffanneef carraa hojiilee misoomaa hin laatiniif jirti. Karaan misoomaa wayyaanee qofaadha. Jireenyi dansaan wayyaanee keessaan qofaa argama. Kana kan hin fudhanne, hiyyummaa keessa jiraachuun waan hin hafne. Ummati waan barbaadu yoo argate , waan hafeef gaafata jedhanii waan yaadaniif yeroo maraa Ummatoota hiyyummaa keessa tursuutti ni amanan . kanaaf kan isa ilaallatuun alatti , hiyyummaa keessaa akka ba’u hin barbaadamu. Inni duroomu barbaadu yoo jiraate, dureessummaa isaatiin ummatoota gadi qabee ykn ummatoota irratti shira gara garaa wayyaanee waliin hojjatee jiraachuun dirqama isaatii . walumaa galatti ummatoonni hayyama wayyaanootaan alatti duroomuu miti guyyaatti lama nyaachuun hin danda’amu.
9.NAMOOTA SHAKKAN BIYYAA BAASUU :
Wayyaaneen nama ishee keessa taa’ee dhukkuba itti ta’e, hiitee ykn ajjeeftee qofaa miti kan afuura baafattu. Asi taa’ee na rakkisuu irra Biyya alaatti haa yaa’an jedhanii karoora biyyaa baasuu fi biyya dhuunfachuu qabdi. Wayyaaneen ega angoo qabattee Ummatoota miliyoonaan lakkaa’aman Biyyaa baasanii jiran . beekaa fi warra qaroo baasanii bakka isaanii dhunfatanii jiran. Wayyaaneen kan Biyyaaf yaada jettu hundumaa Biyyaa yaafteetti yoo jedhame dhugaa irraa fagaachuu hin ta’u . Lammiileen Biyya alaatti argaman , kan bara wayyaanee , kan sirnoota sadan dabranii akka caalu himama. Humna namaa Biyya keessaa baasu kana warra dhihaa humna namaa barbaadaniin wal ta’amee akka hojjatamu ni dubbatama. Humnoonni alaa qabeenyaa Biyya tokko hegareef jedhanii waan keewwatanii ykn saamuuf jecha, beektoota qabeenyaa ofiin fayyadamu jedhan Biyyaa ariisisuu fedhan. Beekaan tokko waan biyyaaf hojjatu waan beekaniif Biyya isaanitti hanbisanii, maallaqaan biyyatti deeggaru barbaadu. Wayyaaneen adeemsa warra maraatuu kanaa waan beektuuf shira kanaan gargaaramtee jiraachaa jirti.
Ani akka Nama tokkotti humnoota alaa addunyaan nu harka jirti jedhan kana waan ittin ibsuun qaba. Warri adii waan dubbatanii fi hojjatan akkuma qubee ingiliffaa isaaniitin jedha. Qubee ittin dubbatanii fi kataban tokko miti. Fakkeenyaaf , “c” qubee kana yennaa nu barsiisan “sii” jedhaniiti . yeroo kataban garuu bakka “k”tti fayyadamu. “z” zedi jedhanii nu barsiisan. Garuu katabbii irratti “th”n bakka buusu . yoo barbaadanis, qubee hin dubbifamne jecha keessa kaa’u. hojiin isaanis akkasuma. Kan jedhanii fi hojjatan tokko miti . walii faallaadha. Waan suduudaan jiru , duubaan jedhu. Dimokiraasif dhalannee jedhu . abbaa dimokiraasiis ofiin jedhu. Garu waan argaa jirru , akkuma qubee isaaniiti.
10.DHALOOTA BORII KEESSATTI OL-AANTUMMAA ISAANII KABACHIISUU:
Wayyaanoonni fi waa’eellan isaanii walii galanii dhaloota borii illee haala itti gabroomsuu danda’an irratti hojjataa jiran. Keessattu ilmaan Oromoo barnootaa fi qaroomiina irraa fageessaa jiraachuu waan argaa jirrudha. Ilmaan sabootaaf haalli baruu fi barsiisuu gaggeeffamaa jiru, kufuun hin jiru isa jedhuun yennaa ta’u, kan isaanii garuu teekinolijiin deeggaranii qabatamaatti hojii isaanin malee dabruun akka hin danda’amne taasisaa jiran. Ilmaan isaanii waan hegareef barbaadan irratti bobbaasanii barsiisu. Ilmaan sabootaa garuu waajjiraalee keessa qofaa akka ta’anitti barsiisu. Kan isaanii barnoota bulchiinsaa, Dinagdee ol-aanaa keessatti barsiisaa jiran. Akka itti biyya bulchanii fi saayinsii militarii irratti baraasisaa jiran. Kan sabootaa garuu carraa kana hin qaban. Dhaloota maqaa isaa katabuu hin dandeenye nu omishaa jiran. Kasaaraa dhalootaa nuuf kudhaaman.
11, FINFINNEE HADHUURA DINAGDEE ISAANII TAASISUU :
Miniiliik Abbootii Biyyaa Finfinnee irra jiran kaasuuf hammeenyi raawwate seenaan kan dagatuu miti. Ummata keenya 3000 ol humnaan kaasuu fi heeddu galaafatuu akkasumas mana isaanii fi qabeenyaa isaanii barbadessuu seenaatu raga ba’a. H/Sillaasee fi Dargiin Oromoo Finfinnee keessatti humna dhabsiisuu fi dachee keenya ta’uu dhoksuuf tattaafachuu irra taranii , saboota biroo suutuma itti makaa deemanii heddummaachuu isaanii maanguddootatu nuf hime. Kan wayyaanee garuu kana irra adda . wayyaaneen hundee keenyaa nu dhabamsiisaa jirti . wayyaaneen waggoota 21 suuta Finfinnee keessaa nu dhiibanii baasuu haalaan irratti hojjachaa haa turan malee, kan Filannoo 2005 booda ta’e garuu, waan addaati. Qinjiti fi dhaabbileen Oromoo Finfinnee keessattii mo’uun wayyaaneef irriiba hin laanneef. Battalumatti sagantaa Finfinnee ijaaruu jedhuun , Abbootii Biyyaa fi Amaara Finfinnee keessaa buqqisuuf jecha , manneen Kondominiyeemii Finfinnee keessatti ijaaraman hundumaa kan itti gale ilmaan wayyaanee fi wayyaaneedha.
Ummati Tigiraayi 100,000 ol Finfinnee qubatee jira. Isa irratti dabalatee warri Tiwulidda Itoophiyaawwii jedhamanii Biyyoota ollaa irraa itti godaanan, kumoota 100n lakkaa’aman, wayyaaneef harka mirgaa ta’anii hojjachuu irraa, hundumtuu manneen ijaaramanii fi ofiin akka ijaarratan taasifamanii qubatanii jiran. Jarri kun ABBOOTII BIYYAA irra amanamoo ta’anii waan hundumtu guutamaafii jira. Wayyaaneen Filannoo 2015 shakkii tokko malee Finfinnee keessatti akka mootu hin shakkitu. Yeroo kana taasisanitti hojjattoota Mootummaa Naannoo Oromiyaa gurmaa’anii akka lafa fudhatan jedhamee , qarqara Finfinnee akka qubatan taasifame. Markaatoo keessaa wayyaanoonni GURAAGEE baasuuf jedhanii shirri hojjatan hedduu nama dhiba. Markaatoo warra alaatti gurguruuf wayita jedhan mormiin itti heddummaate. isa booda gabaa daldalaa kan akka markaatoo 100n lakkaa’amu ganda ganda kutaalee magaalitti keessatti ijaaran. Ummati markaatoo dhaqee rakkoo meeqaan manatti deebi’u irra Naannoo isaati bitachuu eegale. Yeroo kana guraageen gabaa dhabdee , Garjii , gullallee, kotabee tti achi ba’uu eegalte . yeroo kana wayyaanoonni deebi’anii gidduu qabatanii har’allee waan barbaadan hojjataa jiru.
Wayyaaneen Dinagdee ishee hegaree mirkaneessuuf, Finfinnee hanga K.M 45 tti bal’isuuf hojjataa jiru. Kana hundaa qorannoon nama isaanii qubsiisanii jiran . Inveestaroonni wayyaanee fi Tiwulidda Itoophiyaawwii . jedhaman, chaayinaa , Hindii , Jaappaan, Ameerikaa ,Engilizii kkf hundi isaanii waajjira Investimantii isaanii asi keessatti akka ijaarratan taasisuun gaffii keenyallee haala itti ukkaamsuu danda’aniif karaa cirataniiru. Dhaabbileen ykn kubbaaniyoonni wayyaanee harki 80n Finfinnee keessa jiran. Kubbaaniyoonni allaamuddiin 26 hojjattootaa kuma 60 ol qabu harki 90n Finfinnee keessadha. Hojjattoota isaa kana maraaf mana ijaaree liqii yeroo dheeraan kenneera. Keessattu Naannoo masaraa mootummaa fi 4 kiloo guutuu allaamuddiin manneen Daldalaa fi manneen jireenyaa ijaaru hundumtu hojjattoota isaaf qoodamanii dhumaniiru . 4kilo hanga Magganaanyaatti manneen jiran lammiilee Tigiriffaa dubbatan , miseensoota waraanaa 30 oltu qubatee jira. Kun maatii waliinii . humna polisaa fi Tikaa itti dabalaa . sagantaan bara 1997 kaasee ba’e tokko akka ibsutti , Daandii geengoo magaalaa Finfinnee keessa qofa ummata M.4 qubsiisuuf yaadamee ture. Har’a garuu miliyoona 7 akka caalu ibsamaa jira.
Walumaa galatti Finfinnee siiriyaa har’a addunyaan irratti wal falmaa jiran taasisanii jiran. Yeroo laachufiin tarii waan kana caalaattu nutti hammessee nu dhabamsiisa. Yoo dafnee dhimma keessa keenyaa keessaa baanee yoo falmannee hanga tokko of ibsannee abdii isaanii kutuu dandeenya.
12.SABOOTA GIDDUTTI RAKKOO AWWAALUU:
Daangaalee Naannoolee wal keessa daangeessuun rakkoo dhaloota boriif kaa’aa jiran salphaa miti. Keessattu Ummata Oromoo irratti shirri hojjatan guddaadha. Ilmaan abbaa tokko bakka heddutti cicciranii , boruu rakkoo keessatti akka kufu taasisu irrattii hojjachaa jiran. Dhibdeen Ogaadeen waliin nuuf kaa’aa jiran salphaa miti. Dhibdeen Tigiraay, Amaara , Affaar, Adaree , Ummatoota kibbaa waliin nuuf ka’an boruu hedduu kan nu midhuu fi isaan qabamnee rakkachaa akka jiraannuuf har’a dhuka’aa borii nuuf tolchaa jiran. Daangaa qofaa odoo hin taane, Oromoon of danda’ee jennaan miidhaan isin irra ga’u salphaa miti, ofiin of-Bulchuu har’a argattan kana ni dhabdan jedhanii ummatoonni akka ilkaan nutti qaratan taasisuu keessatti wayyaaneen waa hedduu hojjattetti.
Gama Biyyoota ollaatiinis haalli wal fakkaataan boruu nu miidhu danda’an nu irratti hojjataniiru. Biyyoonni ollaa dantaa Oromiyaa keessaa akka qabaatan taasisuun , dantaa isaanii kana kabachiisuuf waayyaaneen ala furmaati birii akka hin jirre, keessattu Qabsoo Oromoo gufachiisuu keessatti qooda mataa keessanii ba’aa jettee wayyaaneen shira nu irratti hojjatte irratti nuuti ammam sochoone ? yoo jenne hegareen keenya waa hedduun xaxamu isaa argina.addatti Ummattoota kibbaa waliin baraanu akka walitti hin deebineef hedduu nu irraa fageessaa jiran.
13.AMANTIIN WAL QABATEE :
Wayyaaneen waldaalee Amantii giddutti shirri hojjattu waggoota 21f daawwataa jiraanne. Wayyaaneen waldaalee Amantii keessatti hammeenya hedduu hojjachuun miidhaan geesfte lakkoofsa hin qabu. Wayyaaneen ilaalcha warra alaa ilaallachuun Amntiilee daangaan alatti akka heddummaatan kan taasifte wayyaanee mataa isheetii . yeroo haalli itti tolu didu ammo isin tu’adhe malee kan jettus isheema mataa isheetii . waldaalee Amantii baayyisuu fi hordoftoota giddutti , obbolaama giddutti shirri hojjatte , maatiin tokko bakka meeqatti adda ba’ee akka wal nyaatuu fi rakkoon hawaasummaa hammaatu taasisuu keessatti shirri hojjatame seenaatu baasa. Wayyaaneen Amntiilee amma kanaaf beekumtii laattee jirti Amnti waaqeffaannaaf garuu xiyyeeffannaa laattee hin beektu . kun dantaa wayyaanee Waldaalee Amantiii keessaa barbaachii akka gaaritti kan argisiisudha.
Har’as waldaa Amantii Islaamaa keessatti gaggeessaa kan jirtu haala wal fakkaataadha. Amntii haaraa galchitee balbala amantii heddummeessu wayyaanee mormuu irraa wayyaaneen har’a waan qaanii hordoftoota Amantichaa irratti hammeenya hojjachaa jirti . kana keessan ammoo Goftolii ishee irraa deeggarsa argachuuf , mootummaa Islaamummaa dhaabuu barbaadu jettee shira gaggeffatti . kun hundumtu dhiroota wayyaanee umurii dheeraffannaa fi isa kaan dhabamsiisuuf gaggeessituudha.
SHAKKII WAYYAANEE HEGAREE ISHEEF YAADDA’UU :
Wayyaanoonni (gareen mallasaa ykn Barkatifaa ykn Adihaanoomfaa) adda durummaan gaaffii Oromoo irraa shakkii ol-aanaa qaban. Kana irraa ka’uun hojiilee misoomaa naannoo isaanitti hojjatatan akkuma jirutti ta’ee , hegaree isaanii yaadu irraa , Hidha Takazee ijaaruu , warshaalee adda addaa ijaaruu , kkf ala, Daandilee sudaan geessan, Jibuutii geessan, akkaataa boba’aa sudaan kibbaa baasanii QARQARA TIGIRAAYI irraan geessanii jibuutii geeffatan irratti waan wixinamee jiru hedduu nama raja kan jedhan ni jiru. Kana jechuun kiyya Tigiraayi ni foxxoqxi jedhee yoomu hin yaadu. garuu abbootiin Biyyaa Biyya nu harkaa fuunaan waan kana hojjachuu hin dandeenyu jedhanii saamichi gaggeessaa jiran salphaa miti. Egaa diinni akkasi gama lamatti saganteeffatee nu dhamaasaa jira.
SHIRA OPDO KEESSAN NU IRRATTI HOJJATAN;
Hiwaat ijaarsa isaa kaasee iccitti hedduu qabaachuu har’a bakka gara garaati saaxilamaa jira. Hiwaati keessatti addaa addummaan bara 1976 kaasee jiraachaa ture, har’a qabsoo keenya keessatti dhiibbaa taasisaa jiraachuu waan mumul’isan ni jiran. Yeroo biro kan itti deebinu. Hiwaatoonni Ijaarsa OPDO irraa kaasee shirri hojjatan lakkaa’amee kan dhumu mit. Keessattu gandaa fi Amantiin Oromoota adda qoodanii walitti buusuuf ykn wal dura dhaabuuf shirri gaggeeffame ni jira.
OPDOn loltoota booji’amtoota Dargii irraa ijaaramuun waan haqaati. Dadhabiina gandummaa waggoota 150 oliif nu diigaa ture, har’allee waan kana of keessaa baasuu dadhabnee itti wal takkaalluun waan hojjatte qabdi. Wayyaaneen OPDO ega Biyya qabatanii kaasanii hanga bara pirazadantummaa JUNADDIITTI Angoo irra kaa’anii kan itti fayyadamaa turan, ilmaan Oromoo dhalotaan godinaalee gara garaa jiraatanis, irra jireessa warra karaa dhihaa fi Amantiin isaanii Kiristinnaa ta’e qofaa irra kaa’auun waan jiru gaggeessaa turte. Haaluma kanaanis sochiin Dargaggootaa , hojjattootaa fi Barattootaas gama kanaan kan heddummaatuu fi giddu gala keessaallee kan hammaatu ture.
Kana booda wayyaaneen caasaa jiru hundumaa diiguf jecha, warra duraan dhalattoota karaa dhihaa ta’an hundumaa irraa buuftee, humna ykn garee JUNADDIIN durfamu, abbaa Duulaanis utubamu angotti fidanii , gareen junaddii warra kiristaanaa Ormiyaa bulchaa ture irraa akka angoo fudhatetti ittii himanii akka ijaa ba’u taasisan. Junaddiin Hojjattoota Mootummaa Oromiyaa fi Barattoota irratti yakka seenaan hin dhiifneef hojjachuuf kan garaa jabaate, junaddii Amantii Islaamummaa leellisu ta’u hubachuu fi gara jabiinaan caasaa jiru nu diiga jedhanii hammeenya sana hundaa akka raawwatu taasisan. Isa booda Junaddiin caasaa isaa ijaaruuf , namoota akkamii angotti akka fidee fi maal akka hojjate seenaaf haa dhiifnu. Waan inni Biyya keessatti ijaare garuu Biyya alaatti ce’ee dhiibbaa nu irraan ga’e hundatu beeka. Kan nama raaju toftaan wal fakkaataan Bulchiinsa Mootummaa Oromiyaa keessatti gaggeeffamuu fi ramaddiin barbaachisu gaggeeffamuu ega eegalee waggaa lakkofsiisee jira. Haalli kun haala akkamiin akka of mul’isu arguuf teenya.
Hordoffiin waggoota 20 kun kutaa 3n ykn fuula 30n kan katabamee dhumu miti. Gara fuuala duraatti itti fufa. Garuu diina akkamiitu akka nu fuuldura jiru hubachuu fi adeemsa keenya sirreeffachuuf kan nu gargaarun kaa’ee. Qabxiilee kutaa 3n kaase kun maaliif barbaachisee jechuun hin hafu. Deebii gabaabaan , diinni hangam gadi fageessee nu irratti hojjataa akka jiruu fi nuuti ammo garraamummaa keenyaan maal keessa akka jirru haa hubannufii.ya diina qara meeqa nuuf qabatee jiru , dhalotaan yaadee nu irrati hojjatuuf, sagantaa siyaasaa fi seera bulmaataa jennee daaddee jechuun keenya hamileema ummataafu maal jechuu akka ta’e itti haa yaannufii . diinni humna nu dhabsiisuuf jecha karaa nuuti hin beekneen nu seenee , adda nu diigee ofii jiraachuu akka danda’ullee hubachiisuufii.
Dhimmoota ykn shiroota wayyaanee ani kaasee harka sadii caalan ni jiran.fakkeenyaaf, wayyaanee keessaa Qabeenyaa saamanii Biyya alaatti kan kuufatan Doolaara Biliyoona 15 ga’uu addunyaatu irraa haasa’a . maallaqa kana Biyyaa baasuuf Baankileen seeraan Biyya keessaa hojjatan eenyufaati ?akkamiin Qabsoo Ummatootaa Biyya alaa jiru diiguuf itti fayyadamu ? gara fuula duraatti kan irratti katabamu. Garuu shiroota wayyaanee ani kaase keessaa dhimma Oromoo kan ta’e harka 90 ta’a. dhaaba ABO kan jedhuuf abbaa qabaachuu isaan dhiifnee jechuu kiyya . kan hafan hundumtuu Oromoo ilaallata malee garee tokko ykn dhaaba ykn miseensa ykn deeggaraa qofaa kan ilaallatu miti. Dhabamuun keenya hunda keenya ilaallata. Waan walitti nu ilaallatu irratti ammo, hundi keenya harka wal qabachuun nu irra jiru mul’isuufan seenaa darbeen wal qabsiisee kaa’e. diina qorannoon nu irratti hojjatu , kufaatii isaas qorannoon hin taasifnu taanaan rakkoo nutti fida. Dhalooti har’aa akkamiin hegareen isaa odoo kolfaa jiraatu akka itti dukkanaa’utti malaan irratti hojjatamaa jiru hubachuu isaan barbaachisa. Qeerroo Oromoo Qofaa odoo hin taane, Ummati Oromoo bakka jirutti sochii irraa eegamu taasisuutu irraa eegama. Ummati keenya bakka lama , sadii dhaabbatee miti bakka tokko dhaabbatee iyyuu jabiina hin qabu taanaan diina shiraan dhalatee guddate kana dura dhaabbachuun rakkoo ta’a.
Kana malees hojiileen nu eeggatan hangam bal’aa akka tan illee gamanumaa beekun dansaadha. wayyaaneen dhala Oromoo fi qabsoo isaa dhabamsiisuuf karaa hundaa mataa nu maraa jiraachuu kan hubattan natti fakkaata. Toftaa diinaa mataa itti nu maran hin beeknu ykn quba hin qabnu taanaan , nuutiyyuu shira diinaa keessatti hirmaannee of balleessuun hin hafu. Yoomillee taatu akka diinni jedhutti isa kuffisuun hin danda’amu. Shiroota wayyaanee kana hundaa of irraa dhaabuun haa hojjannu.
Keessaan akkamiin nu maraa jiran ?
Waan gabaabaa kaa’u barbaadu, wayyaanoonni, deeggartoonni sirnoota kaleessaa fi humnoonni alaa , waan barbaadan keessa nu galchanii kaayyoo ganamaa nu harkaa baasuuf , kaayyoo nu jijjirsisu irra ga’uu isaanii fi bakka kaleessaatti nu deebisuuf mataa nu maraa jiraachuu isaanii .
Alaan akkamiin mataa nu maraa jiran ?
Humnoonni qabsoo Oromoo dhabamsiisanii bara baraaf jiraachuu barbaadan shirri nu irratti gaggeessaa jiran kan kutaa sadiin dubbifatan kanadha. Wayyaanee keessaa addatti waan kana adda durummaan kan gaggeessan eenyufaatii ? yeroo isaatti itti deebina . garuu wayyaaneen Oromoo laamsheessuuf Oromummaa isaa dhabamsiisuu waan jedhuun hammeenya nu irratti hojjatan , akka ka’umsaatti kan dubbistan kanadha.
Kanaaf Oromoo fi qabsoo isaa dhabamsiisanii bara baraaf jiraachuuf keessaanis alaanis mataa nu maranii , adeemsa biyya keessaa Ummati keenya itti jiru hoggeessu barbaadan.
DHALA OROMOO IRRAA MAALTU EEGAMA?
Ummati Oromoo waan irratti gaggeeffamaa jiru kana haalaan hubachuuu isa feesisa. Isa booda waan irratti shiramaa jiru kana fashalsuuf hojjachuu qaba. Warri Biyya keessa jiraatan qabsoo itti jiran jabeessuudha. Addatti kanneen siyaasa wayyaaneen keessa isaan hin galchine dantaa har’aaf jedhanii ummata bishaanii fi midhaan itti qabee jiraachisaa jiru dura dhaabbachuu irra dabranii , wayyaaneef utubaa ta’anii jiran , suduudaan itti himuu fi mormuu . Fincila diddaa gabrummaa jabeessuu , qabeenyaa wayyaanootaatti duuluu , hundumtu bakka jirutti diina irraa of qulqulleessuun murteessaadha. Akka hawaasaattis waan nu irratti hojjatamaa jirutti damaqnee miidhama nu irra ga’uuf deemu addatti waan dhaloota hegaree irratti hojjatamaa jiru dhaabuuf socha’uu barbaachisa.
Dhalli Oromoo Biyyoota hanbaa jiran , waan sabummaa keenya dhabamsiisuuf deemu irratti akkaataa qalbii tokkon dhaabbachuu danda’an irratti hojjachuu feesisa. Keessattu Biyyoota wayyaaneen wal ta’ee gaaffii keenya ukkaamsaa jiru , waggaa keessatti 2,3 hiriira ba’anii qabeenyaa keenya saamuuf jecha , ummata keenya hin ficcisiisinaa! jedhanii hiriira itti ba’uu akkamiin dadhabu? Waan dhunfaa irraa kaasee nu ilaallatu hundumaa , itti gaafatamummaa isaa fudhanne hojjachuun dirqama keenya ta’uu qaba. Diina waloon nu dhabamsiisee bara baraaf jiraachuu barbaadu callisanii ilaaluun haa dhaabbatu. Waan hundaa dhaaba ykn garee tokkof qofaa dhiifnee taa’uun kun, sibiila nu irratti ijaaramaa jiru , of irratti jabeessun ala fala nu fidu hin qabu.
Humnoonni Qabsoo Oromoo gama tokkotti luucceessuuf halkani fi guyyaa hojjachaa jiran , hojiitti seenanii roorroo Ummata isaanii kana dhaabuuf Ummata sagalee tokkon ijaaruuf socha’uutu irraa eegama. Kan komee hafte illee qabu , shira nu irratti gaggeeffamaa jiru kana hubatee , waan dursa kennuu qabuuf dursa kennee wal dhaggeeffachuu danda’u qaba. Keessattu Hawaasi Oromoo Biyya ambaa jiraatu sochiin taasisu dachaa ta’uu qaba. Biyyoota dantaa isaaniif jedhanii nu awwaalaa jiran gama hundaan mormuun akka dhaga’aman taasisu qaban. Humna wayyaanee nama nyaataa akkasii of irraa kaasuuf sochii akkamii akka nu gaafatu tilmaamuun nama hin dhibu. Garuu akka Baqqalaa Garbaa mana hidhaa baasuuf mallatto ilmaan oromoo 20000 dhabee sanaa taanaan qaaniidha. Diinni soda tokko malee bara braaf nu qorqa. Waan nu irra eegama akka ummataatti fi dhuunfaatti baasuuf haa sochoonu.
Kanaaf dhabama irraa baraaramuuf yeroo keenyatti haa fayyadamnu . garraamummaan keenya dhaabbachuu qaba. Hundumtu daandii irra jiru haa hubatu. Hegaree keenyaaf walii galuu haa dandeenyu. Biyyi Qabsoofnuuf, Ummati qabsoofnuuf, Ummataa fi Biyyi qorannoo fi seenaa katabnuuf , sirbinuuf……har’a haala yaaddeessaa keessa jiru. Ammi waliigale , humna ta’ee asi ba’uu fi diina duraa dhaabbatee sochii Biyya keessaa jabeessuun haalaan murteessaadha. Yoos, marfama siyaasaa keessaa baanee Ummata keenyaaf wabii taana.
Wayyaaneen Waraana Afriikaa irraa humna wa hundaa qabu fakkeessee dhiheessun kun shira isaa keessaa tokko ta’u hubachuu nu feesisa. Muuxannoo Addunyaa irraa haalaan yoo xiinxalle, abbootii irree qawwee hanga funyaanitti hidhatan kan kuffisan, Ficila Ummataan ta’uu guyyaa argaa jirra. Maarree kana maaliif hin qindeessinu? maaltu nu hanqate. Wayyaanee kan dhabamsiisu fi harka laachisu kana qofaadha.
Yaada qabaannaan, burqaa430@gmail.com
COMMENTS
RULES FOR COMMENTING:
Gadaa.com values your inputs, and to maintain a positive environment of discussion, the following rules will be enforced for comments. When you click SUBMIT COMMENT below, you are agreeing to abide by the following rules.
1. Apply common-sense respect and courtesy. Feel free to express your thoughts within the limits of civility.
2. Personal attacks, offensive language and unsubstantiated allegations are not allowed.
3. By submitting your comments, you take all the responsibility, legal or otherwise, for your comments.
4. Comments are naturally short. Long comments may be removed; for long comments, feel free to submit them as articles to be posted on their own.
5. Gadaa.com reserves the right to remove comments that do not follow the rules stated here.
6. Frequent offenders of the above rules will lose future posting privileges.
How to Use the New Comment Section
1. One can sign in using social networking services (if using this, click on "Sign In With your preferred social networking service")
2. One can also comment as "Guest" (no log-in required; for this, click on "Pick A Name" AND check the "I'd rather post as guest" button.)
(ONLY NAME and EMAIL are required; no password needed if commenting as Guest.)
3. To SUBMIT comments for moderation, click on the "Arrow" sign.
Disclaimer: Opinions expressed in comments do not reflected the views of Gadaa.com unless explicitly stated otherwise by Gadaa.com; Gadaa.com IS NOT accountable for any thought and content of comments.
Comments are closed.


text:
Asteer Gannoo
Asteer Gannoo(1872 - 1964) dubartii Macaafa Qulqulluu Onesimoos Nasib wajjin ta'uun Afaan Oromootti hiiktee. Macaafni Qulqulluun kunis bara 1899tti maxxanfame.
Asteer bilisummaa keessatti kan dhalatte yoo ta'u booda garuu mootii Limmuu Inaariyaattin gabrummatti gurguramte. Bara 1886tti dooniin Ixaaliyaa bidiruu ishiin itti fe'amtee gurguraaf gara biyya Arabaatti geeffamaa turtee qabee bilisa ishii baasan. Achiis gara Eertiraa ishii geessan; achitti manni barnoota wangeelaa Imkulluu kan Iswiidinootan geggeeffamu ishii fudhate. Asteeris mana barumsaa kanatti baratte. Onesmoos Nasib batalummatti Asteer kennaa sammuu fi jaalala Afaan Oromoo akka qabdu bare. Ishiittis galmee jechootaa Afaan Oromo (Oromo dictionary) akka qopheessitu dirqamni kennameef. Galmeen jechoota kunis hiikaa Kakuu Haaraa Macaafa Qulqulluu kan bara 1893 maxxanfamerratti faayidaarra oole.
Asteer kitaaba waa'ee Mcaafa Qulqulluu (book of Bible stories) Afaan Oromootti hiiktee. Akkasumas hiiphoo Afaan Oromoo 500 ta'an, mammaaksa, oduu durii fi faaruu/weedduu walitti qabdee bara 1894 maxxansite. Boodarrammoo Onesmoos wajjin macaafa weedduu/faaruu Afaan Oromoo qopheessurratti hirmaatte. Arén akka barressetti kuusaan aadaa ishiin walitti qabde baayyeen isaa kan hin maxxanfamne akka ta'ee fi maatii HYlander harka olkaawwamee akka jiru dubbate.
Asteeri fi Onesimoos Macaafa Qulqulluu guutummaasaa Afaan Oromootti hiikuu xumuruan, bara 1899ttis maxxansiisan. Mata dureeni fi seenaan macaafichaa kan hiike Onesimoos akka ta'e yoo ibsu gumaachi Asteer goote baayyee iddoon hin kennamneef, amma harraattiyyuu. Bara 1904tti, Asteer fi Oneimoos, Oromoota biraa wajjin, Eertiraadhaa ka'ani gara Wallaggaatti galan. Achittis manneen barnoota kan dhaaban yoo ta'u Asteeris Naqamtetti akka barsiiftutti tajaajilaa turte.
Asteer bilisummaa keessatti kan dhalatte yoo ta'u booda garuu mootii Limmuu Inaariyaattin gabrummatti gurguramte. Bara 1886tti dooniin Ixaaliyaa bidiruu ishiin itti fe'amtee gurguraaf gara biyya Arabaatti geeffamaa turtee qabee bilisa ishii baasan. Achiis gara Eertiraa ishii geessan; achitti manni barnoota wangeelaa Imkulluu kan Iswiidinootan geggeeffamu ishii fudhate. Asteeris mana barumsaa kanatti baratte. Onesmoos Nasib batalummatti Asteer kennaa sammuu fi jaalala Afaan Oromoo akka qabdu bare. Ishiittis galmee jechootaa Afaan Oromo (Oromo dictionary) akka qopheessitu dirqamni kennameef. Galmeen jechoota kunis hiikaa Kakuu Haaraa Macaafa Qulqulluu kan bara 1893 maxxanfamerratti faayidaarra oole.
Asteer kitaaba waa'ee Mcaafa Qulqulluu (book of Bible stories) Afaan Oromootti hiiktee. Akkasumas hiiphoo Afaan Oromoo 500 ta'an, mammaaksa, oduu durii fi faaruu/weedduu walitti qabdee bara 1894 maxxansite. Boodarrammoo Onesmoos wajjin macaafa weedduu/faaruu Afaan Oromoo qopheessurratti hirmaatte. Arén akka barressetti kuusaan aadaa ishiin walitti qabde baayyeen isaa kan hin maxxanfamne akka ta'ee fi maatii HYlander harka olkaawwamee akka jiru dubbate.
Asteeri fi Onesimoos Macaafa Qulqulluu guutummaasaa Afaan Oromootti hiikuu xumuruan, bara 1899ttis maxxansiisan. Mata dureeni fi seenaan macaafichaa kan hiike Onesimoos akka ta'e yoo ibsu gumaachi Asteer goote baayyee iddoon hin kennamneef, amma harraattiyyuu. Bara 1904tti, Asteer fi Oneimoos, Oromoota biraa wajjin, Eertiraadhaa ka'ani gara Wallaggaatti galan. Achittis manneen barnoota kan dhaaban yoo ta'u Asteeris Naqamtetti akka barsiiftutti tajaajilaa turte.
This is an excerpt from the article Asteer Gannoo from the Wikipedia free encyclopedia. A list of authors is available at Wikipedia.
Other languages


text:
GUJO TIMIRTTIYAA
“Gita Baabiloono” SHaakki Eriyoogaa
AJJUUTAA maxaafan, qaala birshshettaa xallan akeekana danddayennabaykka xaafettiis. Leemisuwau, iyyo som''uwan “Gita Baabiloono” yaagiya sunttay xaafettido maccaaseebaa yootees. Ha maccaasiyaa “asa zaretanne dumma dumma biitta qaala” bolli uttidoogee odettiis. (Ajjuutaa 17:1, 5, 15) Hegaadan oottana danddayiya ayba maccaasinne baynna gishshau, Gita Baabiloona leemiso gidanau bessees. SHaaramuxen malaatettida ha maccaasiyaa aybaa leemisoo?
Ajjuutaa 17:18n ha maccaasen leemisettidaara, “sa7aa kawota haariya gita katamiyo” geetettaasu. ‘Katama’ yaagiya qaalay duussaa maaraa essidi issippe de'iya asaa citaa malaatees. Ha ‘gita katamiyaa’ “sa7aa kawota” haariyaaro gidiyo gishshau, Gita Baabiloono geetettida maccaasiyaa alamiyaa ubban de'iya wolqqaama dirijjite gidana bessausu. A alamiyan de'iya ubba haymaanooteta xaaxa waaxa oyqqida dirijjiteppe attin, polotika woy zal''e dirijjite gidukku. Ajjuutaa maxaafan de'iya hagaara gayttida amarida xiqiseti waatidi ha kuushsha qofau kaalettiyaakko akeeka.
Dirijjite giyoobi polotikaara, zal''iyaara woykko haymaanootiyaara gayttidaba gidana danddayees. Baabiloono geetettida maccaasiyaa polotikaara gayttidaba gidukku. Ayssi giikko, Xoossaa qaalay “Sa7an de7iya kawoti” woykko alamiyan de'iya polotika dirijjiteti “iira shaaramuxidosona” yaagiyo gishshataassa. A shaaramuxiyoogee, sa'a ubban de'iya ayso maatay de'iyo asatuura zuppetiyoogaa malaatees; hegeekka, a gita ‘shaaramuxiyo’ geetettidoy aybissakko qonccissees.—Ajjuutaa 17:1, 2; Yaaqooba 4:4.
Gita Baabiloona zal''iyaara gayttidabakka gidana danddayukku. Ayssi giikko, zal''iyaa dirijjitetu leemiso gidida “sa7an de7iya zal77anchchati” a xayiyo wode kayyottana. Kawotinne zal''anchchati naa''aykka, ubba ‘haahuwan eqqidi’ Gita Baabiloono xeellanaagee odettiis. (Ajjuutaa 18:3, 9, 10, 15-17) Yaatiyo gishshau, Gita Baabiloona polotika woykko zal''e dirijjite gidennan, haymaanoote dirijjite yaagidi kuuyiyoogee bessiyaaba.
Gita Baabiloona asa zare ubbaa ba “bitiyoogan” cimmiyoogee odettidoogee a haymaanooteera gayttidaba malaatiyoogau gujo naqaashaa oyqqiis. (Ajjuutaa 18:23) Bitiyoobi ubbi haymaanooteera gayttidabanne daydanttati denttettiyooba gidiyo gishshau, Geeshsha Maxaafay Gita Baabiloono “xalaheti aqiyo soho” yaagiyoogee garamissiyaaba gidenna. (Ajjuutaa 18:2; Zaarettido Wogaa 18:10-12) Hanna sa'aa kumida aaho dirijjitiyaa, ‘hananabaa yootiyaageetanne’ ‘geeshshata’ yedettiyoogan tumu haymaanootiyaara qoncciyan eqettiyaaro gidiyoogee odettiis. (Ajjuutaa 18:24) Gita Baabiloona tumu haymaanootiyaa hegaadan keehi ixxiyoogee, ‘Yesuusayyo markkattiyaageeta’ wolqqaama yedetaa yedettiyoogaaninne ubba woriyoogan qoncciis. (Ajjuutaa 17:6) Yaatiyo gishshau, Gita Baabiloono geetettiya ha maccaasiyaa, alamiyaa yuushuwan Xoossaa Yihoowaara eqettiya ubba haymaanooteta xaaxa waaxa oyqqidaaro malaatiyoogee qoncce.


text:
Mekuria Bulcha (Prof.): The Name of the Abominable Crime is Politicide – The Mass Massacre & Imprisonment of ORA Orphans; Wallagaa 1992-93
By Mekuria Bulcha (Prof.)* THE NAME OF THE ABOMINABLE CRIME IS POLITICIDE THE MASS MASSACRE & IMPRISONMENT OF ORA ORPHANS – WALLAGAA 1992-93 “… many of us lost our parents and relatives and were cared for by the Oromo Relief Association (ORA) for our survival and wellbeing. With…
Abdii Boruu: Sochiileen bara 2014 godhaman seenaa uummata Oromoo keessatti bakkee guddaa qabu
Abdii Boruutiin* SOCHIILEEN BARA 2014 GODHAMAN SEENAA UUMMATA OROMOO KEESSATTI BAKKEE GUDDAA QABU Haala bar-kurnee lamaan dabranii yoo ilaalle, keessumaayuu ammoo waan bara 2008 hanga 2013 ta’e yoo yaadanne, wanti hawaasota Oromoo biyya ambaa keessatti mul’achaa ture kan baay’ee nama gaddisiisu akka ture namni hin hubatne ni jira…
SEENAA Y.G (2005): Kabajaa fi Salphinni Keenya, Harka Keenya Keessa Jira!
SEENAA Y.G (2005)* Wareegamni kafalaa jirru, Kabajaa Umamaan qabnu deeffachuudhaafi. Wareegamni salphina keessatti of gatuuf kafallee jira jedhee hin amanu. Addunyaa kana irrattis, Salphina gonfachuuf jedhee, wareegama kan kafalu jira natti hin fakkaatu. Sadarkaan Siyaasa Oromoo walii galaa maal irra akka jiru har’a walitti himuuf yaaluun yeroo ofii…
Leenjiso Horo: The 1991 Resolution of the Oromo Assembly at Odaa Bultum
By Leenjiso Horo* | June 2014 Introductory Note It was in May of 1991, the Tigrayan People’s Liberation…
Jiituu Lammii: Haadha Garaa Beekan Ilmoo jalaa qabatan; Yoo haadha garaa beekan ilmoo jalaa qabatan!
Jiituu Lammii irraa HAADHA GARAA BEEKAN ILMOO JALAA QABATAN YOO HAADHA GARAA BEEKAN ILMOO JALAA QABATAN! Waxabajji 16,…
Caaltuun Akka Helan
Caaltuun Akka Helan (Afaan Oromootti Ka Hiikee fi Seenesse: Amaan Hedatoo Qeerransoo) - Barreessaan Tasfaayee Gabra-Aab…
Yoonataan Dhibbisaa Sedaa: Xinxala Haala Qabatama Yeroo Amma fi Sadrkaa Qabsoon Bilisummaa Oromoo Irra Ga’ee
Yoonataan Dhibbisaa Sedaa | Waxabajii 2014 Ummatin Oromoo Sabaa /Nation/ Ganfaa Afrikaa keessatti guddaa fi akkasummaas Afaansaa Hausa…
OPride: Torture & Brutal Murder of Aslan Hasan by Ethiopian Police
Oromo Student Aslan Hasan (OPride.com) – A 21-year old Oromo student, Nuredin Hasan, who was abducted from Haromaya…


text: Theakku Maramaattam aaththaa adhil edakka en gnaana Kai kannu kodikkaa mookko moongil Mullirukkum murungai muththaadha paakku paarthaa Pulippa samanja Samanja Sirichaa soakkaa thalukka Thekku un uyiroa......du yelakka aaththaa ada adhil ava azhagaana edakka en ennai (G;) gnaana idai ilam inikkum irandum irundhavanai ival jaadhikkaa kaachirukkudhu kaadhil kaal Kai kannu karumbil kaththirikka koasaakkaa kodikkaa koiyaakkaa konduppoaraa loalaakkaa maadhulanga maanga madakka maramaattam minukkaa molaga mookko moongil mudhala mudinja Mullirukkum mundhirikkaa murichippoattu murungai murungakka muththaadha muzhi muzhusa naal naalaaga nadakkumboadhu nee nellikka nenjikkulla ninnavana ninnirukka osandhu paaduren paakku paarkkathaandi paarthaa paavakkaa palaakka paruvathila pechu poanavaley podavakkattunaa poondukkaa poosanikkaa Pulippa puliyangaa pullaattam rendum samanja Samanja serndhuvittaa Sirichaa sirippa soakkaa sorakka Sorakka sundudhakka suththavenum thaan thaekka thalukka thandhaakkaa Thekku thelivaaga thembukkaa thodukkaa thongudhu udalazhagi un unakkaaga usurappaattaakki uyiroadu uyiroa......du vaazhakka vaazhuren valaichavaley vellarikka Vendakka vendakkaa vendredutha yelakka yerikkanda


text:
Ambummaa (Citizenship)
Seenaa Eenyummaa (Identity) kessatti, ilmi namaa akka jiraataa hawaasaa-fi-siyaasaa (socio-political), eenyummaan isaa akka karaa sirnaa bifa shaniitiin of mulisee argina. Isaanis, kara sirna abbaa-lafummaa (feudal), sirna aango-mootii (monarchical), sirna abbaa-irrummaa namtokkee (tyrannical), sirna sabummaa (national) dhaaf sirna Ambummaa (citizenship) ti. Egaa, Ambumman mullistu eenyummaa hawaasaa-fi-siyaasaa kessaa isa tokko. Ambumman eenyummaa warra kabira wajjin al takka takka woldorgommiin, al takka takka nagaan, al takka takka eenyummaa hunda keessaa isa olaanaa ta’ee yeroo argamu, al takka takkammoo eenyummaa kanneen biroo jalatti liqimsamee, xiqqaatee jiraatee as gahee jira.
Hariiroon sirna abbaa-lafummaa kessa jiru hariiro gubbaa-gadii (hierarchical) ta’ee, kan inni itti rarra’u walitti dhufeenya qabiyyee lafaa irratti ta’a. Jireenyaa fi yaada nama tokkoo, jechuun eenyummaa siyaasaa-fi-hawaasummaa isaa, yokiin gulantummaa (status) isaa sirna kana kessatti kan murteessu nami tokko sirna qabiyyee lafaa kessatti bakka inni qabatee jiru. Bittaa mootii yeroo jennummoo nama yeeroo baayyee maati tokko keessaa bahee dabareedhaan motummaa dhaalee namoonni biyya sana keessa jiraatan hundi jala-bultuu isaa (subject) yeroo ta’an jeechuudha. Namni tokko akka fakaattii biyyaatti fudhatamee sabni marti isa jala bula. Nama hundumaa’rraa sirna kana kessatti kan eegamu, ajajamaafi bultummaa (loyalty) isaa mootii kana argisisu taha. Eenyummaan siyaasaa-fi-hawaasummaa jirus kanuma irratti hirkata. Sirna Abbaa-irrummaa namtokke yeroo jennu, warra duriis hatauu yeroo jabana si’anaa keesa motummaa qabatanii namoota biyya saani haccuuccaadhan bulchan hunda ilaala. Eenyummaan siyaasaa-fi-hawaasummaa sirna akkasi keesa jirus, waanuma namicha isa bulchaa jiru faarsuufi gammachiisuudhaafi waan abbaan-irree ajajee hojiirraa olchu’irratti hundaa’e tahee mullata.
Sirni Sabummaa immo kan inni irratti hirkatu akka worra kaani hariroo namtokkeef nama isa bulchaa jiru giddu tahuu dhiisee, yeeroo inni hariiroo namoota giddu jiru tahuudha. Hariiroon namoota giddu jiru kunimmo kan inni irratti hundawuu aadaa, dhiigaafi seenaa tokko qabaachuu irratti. Yeero namtookeen (individual) akka qaama saba tokko godhee ofi isaa of fudhatu, maati aadaa tokko kessa akka jiraatu godhee of ilaaleera jechudha. Kunis sirna sab-lamummaatti geessa, inniis jaalala saba-ofiif sabbontummaa uumuurra darbee dammaqiinsa aadaa-darbee (tradition) leeliisutti geessa.
Ambummaa kanneen kaan hundumaa irraa kan adda isa godhu, hariiro haara irratti ijaaramuu isaati. Yeroo sirna abbaa-lafummaa, sirna bittaa mootii akkasumas sirna abbaa-irrummaa namtokke ilaallu, hariiroon sirnoota kana hunduma kessa jiru hariiroo namtokkee (individual) fi kan isa bulhuu gidduu jiru tayee argina. Hariiroon Sirna sabummaa keessa jiru, hariiroo namoota (group) gidduu jiru ta’ee argina. Hariiroon Sirna ambummaa keesa jiru garuu, sirna namaa fi nama giddu jiru tahuu dhiisee, sirna namtokee fi motummaa (state) gidduu jiru irratti kan ijaaramuu taha. Egaa, hariiroo namtokkeefi motummaa gidduu jiraachuutu ambummaa uuma, yookiin dhugoomsa jechuudha. Yaadi if-danda’uumma, (autonomy) wal-qixummaa seera jalattiifi, siyaasaa dhimma biyyaa keesaatti hirmaachuu kan jedhuu Ambummaa warra Abbaa Lafummaa, sirna Bittaa mooti fi Abbaa-irrummaa namtokkee irraa adda isa taasisu ta’ee argina. Kanuma’iyyuu tahee, ambummaan sirna bittaa mootif fi sirna Abbaa Irrummaa kessatti, hingudatiinif hindagaagiin malee, micireen isaa akka mulachaa ture hinhaalamu. Hatauu malee, eenyuumaan hunda keessaa ambummaa wajjiin wolitti dhiyyeenyaa fi walfakkii qabaatee al takka taakammo gar-gar baasuun nama dhibu, eenyummaa sabummaa ti. Walfaakkii eenyummaa lamaan kana gidduu jiru irraa kan kayee, naannoo bara 1800 eegalee yaada mootummaan tokko sabummaa irratti ijaaramuu qaba, yookin biyya tokko jechuun sabummaa tokko kan jedhuu gabbise.
Jaarraa 18ffaa dura, ambummaa fi sabuummaa (nationhood) gidduu wal makuun hin turre, garaa-garummaan isaan gidduu jirus siriitti mull’ata ture. Biyya Griikii akka fakkeenyaatti yoo fudhanne, ambummaan hariiroo namtokkeef magaala inni keesa jiraatu qofaaaa yoo murteessu, hariiroon kun garuu Griikummaa kan aadaa, dhiigaa fi amantii irratti hundaa’e jechuun sabummaa Griikummaa hin hanbisu, isaa wajjinis wal hin maku, yokiin isaa wajjin afanfaajji hin uumu ture. Lamaanu qofa qofaa, waan adda-addaa irratti hirkatanii jiraachaa turan. Yeroo bar-gidduu (middle ages) jedhaamu keessas, ambummaan kan woliin qabamee ilaalamaa ture, hariiroo nam tokkeefi magaala inni kessa jiraatu giddutti malee, hiikaa biyyaa, yokiin hiikaa sabuumaafi aadaa of keessaa hin qabu ture. Sabummaa yookiin Sablammummaa yeroo jedhaamus hiikaa biyyaa yokiin biyya abbaa kooti kan jedhu hin qabu ture.
Jaarraa 18ffaa booda, yaadaafi hiiki ambummaa, magaalummaa irraa fuudhamee, gulantaa biyyatti ol guddatee, motummaatti (state) maxxanfame. Akkuma kanas, sabummaafi sablammummaa kan jedhu, hiikaa biyyaafi namoota isa keesa jiraataniifi motummaa (state) isaanii akka jechuutti hubatamuu jalqbe. Kunis akka yaadni ambumaafi sabummaa walmakatu godhee rakina mataasaati uumee. Gaaffii sab-lamuummaan madaala siyaasaa moo madala aadaatiin hiikamuu qaba kan jedhu kaasuu eegale.
Hiikaan ambummaafi sabummaa wal makuun, biyyii tokko saba tokkorraa ijaaramuu qaba, afaan tokko dubachuu qaba, amba dhugaa biyya sana tahuuf, nami hundi afaan tokko afaan biyya sana dubachuu qaba kan jedhutti geesse. Hiikaa yaada kana irraa kan ka’ee, biyya Faransaayiitti, namoota (saboota) afaan Faransaayii hindubbanne, saboota hedduu, baayina biyya sanaa keessaa harka walakkaa kan tahani, amba Faransaayii dhugaa isaan goonee, sabummaa Faransaayi ijaarra kan jedhuun, karaa baruumsaafi akka isaan humna woraana keessa seenani if geddeeran gochuudhaan gara Faranasauummaatti jijjiiruu itti fufan. Fakkeenyaaf mana baruumsaa keesatti “lafatti tufuufii afaan Britton dubachuun dhorkaadha” kan jedhufaa maxxansamaa ture. (Kun hundi amma iraanfatamee jabana ammaa worri biyya Faransaayi biyyi saani ambummaa male akka sabummaa irratti hinhundofnee lallabu).
ADOn labsa ittin dhalaterraa egalee, hamma ammaatti yeroo hedduu deddebisee waayee ambumaa kaase jira. Itti seensa Sagantaa siyaasaa isaa kessattis hiree murteefannaan saba Oromo yeroo hariiroon namootaaf motummaa giddu jiru jijiramee namooti biyya sanaa ambummaa guutuu gonfatan, hikumsa haaraa argata jedha. ADOn maaliif waayee ambummaa kana deddebiisee kaasa? Maaliffis, gaaffiin ambummaa kun sagantaa ADO keessatti iddo guddaafi ilaalchaa haaraa akka saaqe gaafachuun wan hin’olle dha.
ADOn gaaffiin Oromo Itoopiyaa kessatti hiikamuu ni dandyaa yeero jedhu, akkuma jirutti Itopiyaa ishee hamma ammaa jirtuu gedeerumsa malee jechuu isaa akka hintaane hubatamadha. Osoo achii hingayiin durayyuu, Itopiyaa yeroo jennuu’iyuu maal jechuu kenya akka tayee hiika isaa jijjiruu qabna, kanaraattis woligaluu qabna ejjennaa qaba. Hiiki nuti Itiopiyaafi kenninu hariiroo attamii akka uumuu feennu murteessa. Kanaaf egaa, yaadi ambumma iddo guddaa qabaata kan jennuuf.
Motichii Miniliki, eega biyya Oromo qabatee Itopiyaa jala galchee of cimsee booda, hariiroo innii motumoota aanga’oo warraa Aurooppaa yerosii wajjiin qabus babalachuu eegale. Wal qunnamtii umameerraa kan kayee namooti isaa barumsa baranee warraa Aurooppaa akka argatan gochisiise. Kanumaan qabatees yaadi haaraan biyya seenuu jalqabe. Bara Haayle Sillaaseesi qunnamtiin kun caalaatti itti fuufee baballate. Namootni baruumsa baranee baratan baayyachuu irrattuu dabalee, worri biyya bakkee motummaa Itopiyaa yaadaan gorsuu itti fufan. Keesummattuu qunnamtiin cimaan yeroo jalqabaa ture worra Faransaayii wajjin ture.
Warri Faransaayiis, Itopiyaan hundee cimaairratti akka bu’uramtu yoo feetan, fakkeenya Faransaayii fudhadhatii motummaa cimaa giddu galeessa tokko, aadaa Itopiyumaaa tokko kan qabdu, kan Itopiummaa malee kabraa if birrratti hinbeeknee ijaaraa jedhanii gorsan. Kanuma kan deggeruus birokraasi ijaaruufi eegalan. Warri biyyaa, worri barumsa baranee baratanis, biyya Faransaayii fakkeenya (model) godhanii biyya aadaa tokko qabduu, Aandit Ethiopia kan jedhaaniin Itopiyaa ijaaruun akka barbaachiisuu murteefatanii kana hojirra oolchuuf kaka’ani. Nama Itopiyaa (Itopiaawii) jechuun akka nama afaan Amaaraa dubbatu, amantii Kristiyaana Ortodoksii hordofu, hucuun isaa uffata habashaa tahee, nyaata, aadaa, sirbaafi kan kana fakkaatan hundaan kan Amaaraa kan fudhaattee akka ta’eetti hiikani namoota biyya jiran hundaa gara sanatti jijjiruf hedduu tattaafatan. Kana jechuunis eenyummaa sabummaa irratti hundayyani Itopiyaa ijaaruu filatan. Eenyummaa sabummaa isaan Itiopiyaadhaaf kennanimoo eenyummaa saba Amaaraa-fi-Tigrai duwwaa kan calaqqisu turee. Yaadi “Andit Ethiopia” kan jeedhus hiikaa inni of keessaa qabu isa kana.
Harr’as taanaan hiikkaan Itopiyaaf kennamu, kesumattuu warra dur biyyatti bitaa turan biratti, waan hin gedderamneef, gaaffii sabootaatiif hiikama keennuudhaaf yaali godhamu kessatti rakina warra uuman keessaa tokko tahee argina. Itopiyaa ammas akkuma durii itti fufanii karaa sabummaa (nation) ilaaluun yoo raawwatee malee, Oromo tokkoofi akka nama Itopiyaatti of ilaaluu fi of fudhachuun rakina itti taha. Ani nama Itopiyaati jedhee, boone kan inni Itopiyaa fudhachuu dandayyu yoo hiikan biyaati sabummaa irra gara ambummatti jijjiramte duwaa taha jechuu dha. ADOn sagantaa siyaasaa isaa kessatti dhimma kana cimsee kan kaaseefis kanumaaf. “Ani nama Itopiyaati” yeroo jedhu, namni sun kan inni dubachaa jiru, waayee aadaa, seenaa, afaani fi, kkf.., oso hintaanee, Itopiyaaf hiikaa inni kennaa jiru bikka abmbumma irra ijaajjee tahuu qaba. Itopiyaa jechuun, akka wolitti-dhufeenya (association) namootaa fi saboota seeraafi heera duratti walqixxee tahani haqa siyaasaa qabaatani sirna siyaasaa waloo tokko keessa waliin buluufi dirqii fudhataniitti hiikamuu qaba.
Kaayoon dur ittin Andit Itopiaa ijaaruuf wixiname akka fashale fudhatamuu qaba. Itopiaan biyya sab tokkee (nation) miti, gara kanatti gederruuf yaaliin godhamees hoji’irra ooluu hin dandyne hin dandaamuus. Yoo ta’ellee, Itopiaa akka biyya sab-daneesaa (multi-national) tokkotti fudhatanii gara achiitti gedderutu irra tola. Kana gochuufimmoo, jalqaba hiikaa biyya waliin qabaachuuf demaniif kennamu irratti walii galuun heddu barbachisaa fi dirqamas taha. Egaa biyya waliin ejaarranna jennaan, biyyi sun anaaf maali kan jedhurratti walii-galteen argamuu qaba, kan hinta’uu taanaan, rakkoon ittuma fufa.
Biyya akka Itopiaa, biyyaa sab-daneesaa taatee kessatti, keesumaayuu, biyya humnaan buureefamtee kessatti, Itopiuummaa kara aadaa, seenaa fi KKF, hiikuun rakkina malee waan gargaaru hedduu hinqabu. Kanaaf furmaata kan kennu, Itopiummaa eenyumaa ambumma irrati ijaaruu dha. Biyya waloo waliin qabaanna jennaan, waanti wolitti nama hidhu jiraachuu qaba. Ammas kanaaf kan furaa fi furmaata kennu yaaduma ambumma tahee argina. Sabonummaan Itopiyaa, kan biyyaa walitti qabu, ni uumamaa taanaan, kan inni irratti dhabatu qabu, sabbonnummaa sabummaa irratti oso hintaane, kan tahuu qabu sabonummaa ennuymmaa ambummaa yokiin sabonnummaa ciivilii (seeraf siyaasaa) tahuu qaba. Kan walitti nu hidhu haqa siyaasaa seeraan waloon qabaannu malee, aadaafi seena darbee miti. Kanaafi egaa, ADOn, ambumaa irrati kan buureefamee tokkummaa abbaa-biyyummaa heeraatiin utumbamu afaan Ingliziitiin constitutional patriotism madisiisuudhaaf qabsaa’uu kan inni filateef. Wolumaa galatti, Itopiaummaa karaa sabummaa dhiisani, ambummaa irratti hundeesuun, biyyaattiin hunda maraafi akka biyyaa waloo taatuufi qabsoo godhamuu kessatti bakka guddaa qabaata.
Eenyummaa hawaasaa-fi-siyaasaa hunda keessaa, waan hariiroo namafi motummaa gidduu jiru irratti ijaarameefi, kan yaada haqaafi wolqixummaa if keessaa qabaatee, gara bilisummaa fi dimokraasiitti geesuu danda’u, eenyummaa ambummaa qofa. Kanaafi, wixinee sirna dimokrasi ijaaru qabnuu kessatti, hariiroo jiru ambummaa irratti utubuun hedduu ijaarsa kanaaf degersa kan tahuufi. Ambummaan sabummaa irratti wan hinbuureefamneef, saba tokko irra darbee, saboota hedduu walitti qabuu dandaya, kanafis biyya sab-daneessaa keessatti bikki inni qabaachuu dandayuu, heddu gudhaadha. Kana irras darbee, namoota biyya tokko keessa jiratan hundaa, seera jalatti wolqixxe akka isaan tahan gochudhaan, bulchiifamoota gara ambaatti jijjiruudhaan impaayeerummaa dhabamsiisuudhaaf qabsoo godhamu kessatti meeshaa guddaa tahuu dandayaa.
ADOn ammas dadabalee waayee yaada ambummaa kan inni kakaasuuf kanneen hunda ilaalee fi xiinxalee tahuun jala sararamee beekamuu qaba


text:
Dhugaa Baatonni Yihowaa Xiyoonotadhaa?
Lakki. Dhugaa Baatonni Yihowaa Kiristiyaanota amantiinsaanii Macaafa Qulqulluurratti hundaaʼedha. Amantiiwwan tokko tokko Yihudoonni Filisxeemitti walitti qabamuunsaanii raawwii raajii Macaafa Qulqulluu akka taʼe kan dubbatan taʼus, Dhugaa Baatonni Yihowaa garuu ilaalcha akkasii hin qaban. Macaafni Qulqulluun waaʼee sochii siyaasaa kanaa raajii dubbateera jedhanii hin amanan. Macaafni Qulqulluun bulchiinsi ilmaan namaa kamiyyuu gaarii akka taʼetti hin beeksisu ykn qomoon tokko isa kaanirra akka caalu hin dubbatu. Barruun Masaraa Eegumsaa jedhamuufi Dhugaa Baatota Yihowaatiin qophaaʼu yaada kanaa wajjin akka walii hin galle haala ibsuun, “Caqasni warraaqsa Xiyoonotaa deggeru hin jiru” jechuudhaan dubbateera.
Kitaabni Encyclopædia Britannica jedhamu, “Kaayyoon warraaqsa Xiyoonotaa Yihudoota Filisxeem keessatti walitti qabuudhaan bulchiinsa Yihudootaa hundeessuudha” jechuudhaan ibseera. Sochiin kun amantiifi siyaasa kan of keessatti qabatedha. Dhugaa Baatonni Yihowaa sochii Xiyoonotaa barumsa amantii wajjin wal hin qabsiisan, akkasumas warraaqsa siyaasaa isaan geggeessan keessa hin seenan.
Jaarmiyaan Dhugaa Baatota Yihowaa amantii qofarratti kan xiyyeeffatedha; warraaqsa Xiyoonotaa dabalatee sochii siyaasaa kamiyyuu hin deggeru. Dhugaa Baatonni Yihowaa siyaasa keessa kan hin seenne taʼuusaaniitiin eessattiyyuu kan beekamanidha. Biyyoota tokko tokko keessatti immoo ejjennoosaanii laaffisuu mannaa, ariʼatamni cimaan akka isaanirra gaʼu filataniiru. Nagaa dhaabbataa taʼe lafa kanarratti kan fidu Mootummaa Waaqayyoo qofa akka taʼe ni amanna. Bulchiinsi ykn warraaqsi ilmaan namootaa kana fiduu dandaʼu hin jiru.
Dhugaa Baatonni Yihowaa biyya kamiyyuu jiraatan seeraafi mootummaa biyyichaatiif abboomamuu akka qaban ni amanu. Abbootii taayitaarratti fincila hin kaasan ykn waraanarratti hin hirmaatan.


text:
Kaleessa WBO Hidhannoo Guutuu Waliin Hiriirsanii Karaa Baalee Ganan; Har’a Ammoo Suufii fi Saamsoonaayitaan Karaa Boolee Galan
‘Waraabessi Biyya Isa Hin beekne Dhaqee Kaldhoo Naa Afaa Jedhe’
(Argan Beeko*)
Mammaaksi akka mata duree barruu kanaatti dhihaate kun dubbii warra ODF ibsuuf karaa gabaabsa. Murni namoota yeroo adda addaatti badii adda addaa raaw’atanii ABO keessaa ari’aman yookiis fottoqanii bahan irraa walitti dhufe kun, daandii faallaa fedhii ummata Oromoo irratti kan argamu tahuun isaa amma hundaafuu ifee jira. Namoonni baay’een dhalachuu murna kanaa waggaa tokko qofatti gabaabsanii hubachuu malu. Haa tahu malee murni kun akka murnaatti dhalachuuf kan karaa eegale waggaa jaha dura. ODF jechuun murna ‘Jijjiirama’ jedhamee bara 2008 keessa ABO irraa fottoqe irraa dhalate. Murna kana gochaa fi kaayyoo isaa irraa ka’uun namoonni baay’een ‘Micciirama’ jedhuuni. Ani garuu barruun kun arrabsoo karaa irraa akka hin fakkaanneef jecha maquma isaan moggaafataniin ‘Jijjiirama’ jedhee waamuun filadhe.
Ofii ka’umsii fi seenaan gabaabaan murna kanaa maal fakkaata? Eessaa ka’ee eessatti deemaa jira? Gaaffiilee deebii kanaa gabaabsee ibsuufan tattaafadha. Mataan murna amma ODF jedhamuu kun, Obbo Leencoo Lataa, gaafa Jijjiiramni labsamu suduudaan harka keessaa qabaachuu haa mormatan malee, duubaan garuu mahaandisa fottoqiinsa gaafasii tahuun qooda hogganummaa akka bahachaa turan warra dhimma kanaaf keessummaa hin tahin biratti beekamaa dha. Itti aanaan ODF har’aa, Dr. Diimaa Nagawoo ammoo, gorsaa (advisor) murna Jijjiiramaa tahanii labsamuun ifaan ifatti (officially) hojjechaa turan. Maqaa ‘bu’uressitoota ABO’ fi ‘hogganoota gameeyyii’ jedhamutti dhimma bahuun jarri kun lamaan ummata Oromoo afaanfajjessuuf karaan deemaa turanii fi deemaa jiran gaddisiisaa qofa osoo hin taane qaanfachiisaa dha. Haasawa yeroo adda addaatti miidiyaalee diinaa kan akka ESAT irratti bahanii haasawaniin kabajaa ummatni Oromoo isaaniif qabaachaa ture of irraa mulqanii of salphisan. Gaaffii bilisummaa ummata Oromoo, kan qabsaayonni kuma kudhanootaan itti wareegaman salphisanii fi gara dabarsanii ‘gaaffii ambummaa’ (citizenship)tti gad xiqqeessan. Kana qofaanuu hin dhaabbanne. ‘Nuti takkaa bilisummaa Oromoo gaafannee hin beeknu, gaafa ABO bu’uressinus Oromiyaa bilisoomsuu waan jedhamu yaadnee hin beeknu’ jedhani. Kanaanis Habashoota waan gammachiisaniif ESAT irratti baay’ee harki rukutameef. Oromoon garuu bakka jiruu ‘Safuu!’ jedhee isaan taajjabe.
Jara kana lamaanii gaditti kan argaman Obbo Leencoo Baatii fi Obbo Hasan Huseen hoo eenyu? Jarri kun lamaan ammoo warra ifatti labsatee maqaa ‘Jijjiirama’ jedhuun bara 2008 irraa qabee ABO diiguu irratti bobba’e. Warra ummata Oromoo fayyaaleyyii hedduu afaanfajjeessuun Menneapolis irratti harka rukuchiifatani. Jarri kun warra ifaan ifatti ‘’Shanee ABO gaafatama irraa ariinee jirra; Kana booda ABOn Shanee Gumiitiin hogganamtu hin jirtu’’ jedhee ummata Oromoo sobe. Yakka qabsoo Oromoo fi dhaaba kallacha qabsoo Oromoo, ABO irratti dalagan kana jalaa of baasuuf jechas murna fottoqxummaadhaan ‘Jijjiirama’ jedhanii jaarratan sana irratti Kamaal Galchuu akka hayyu-dureetti muudan. (Akka afaan isaanii gaafasiitti ‘dura deemaa’ jedhamaa akka ture hin dagatamu). Kamaal akka bolola aangoo qabu waan beekaniif badii ofii dalagan hunda namtichatti haqachuuf jecha gowwoomsanii maqaaf of dura kaa’ani. ‘Hoggansa Kamaal’ jalatti yakka dirree qabsoo fi hawaasa Oromoo biyya adda addaa keessatti raaw’atameefis nuti itti hin gaafatamnu, nuti keessaa hin qabnu jedhanii Kamaalii fi warra isa waliin turetti haqachuuf tattaafatan.
Kamaal Galchuu Hagayya bara 2006 keessa gaafa qaamaan ABOtti makamu nama nagaa qabu, kan Oromummaaf laalatu akka ture warri isatti dhihoo ture ragaa bahaaf. ABOnis murannoo Oromummaa isaa kana laalee akka qabsoo Oromoo furgaasuu keessatti qooda ogummaa waraanaa bahatu haala aanjessuufiif jecha gara miseensa Hogganummaa (Gumii Sabaatti) ol guddise. Tarkaanfiin toltuuf godhame kun garuu osoo oolee hin bulin hammeenyaaf gumaameche. Kamaal ABO seenee ji’oota muraasa keessa Obbo Hasan, Obbo Leencoo fi fakkaatota isaanii kanneen hoggas waliin shubbisaa turaniin micciiramee daandii haqaa kan irbuu itti seeneef irraa jal’ifame. Kamaal daldaltoota siyaasaa kana lamaaniin dogoggorfamee naamusa dhaabaatiin ala deemee yakkoota gurguddootti cuuphame. Qajeelfamaa fi barsiisa namoota maqaa dhawaman lamaanii fi fakkaatota isaanii jala deemuu filatee Hayyu Duree dhaabichaa tuffatee qajeelfamas irraa fudhachuu dide. Kana birayyuu dabree qabsaayota ABO gidduutti walitti bu’iinsi hamaan akka dhalatuu fi keessumattuu waraana gaafas ajaja isaa jala ture keessatti dhiigni ilmaan Oromoo tokkummaa qabsaayotaaf lallabaniidhaa akka bishaaniitti akka dhangala’u tarkaanfii fudhachiise. Yakka gaddisiisaa kana hunda duubaan kan ture ammoo warruma har’a ODF jedhee gilindisaa jiru kana akka ta’e yaadachiisuu feesisa.
Yakkoota waraanaa gaafas murna ‘Jijjiirama’ jedhamuun raaw’ataman keessaa kan akka malee hamaa fi yoomuu seenaan hin irraanfanne Zoonii Kibbaa keessatti ta’e. Ijoollee Oromoo bilisummaa Oromoof jecha irbuu waliin seentee, dhagaa waliin boraafattee, diina ishii irratti qiyyaafattee jirtu gosummaa fi ilaalchaan qoqqoodanii walitti diran. Ijoolleen Oromoo afaan qawwee ishii diina irraa buqqiftee walirratti akka deebiftu taasisan. Kanaanis qabsaayonni Oromoo diina ajjeessuuf manaa bahan wal galaatafanii irbaata allaatii wal taasisan. Yakki warri ‘Jijjiiramaa’ sun (Kan Leencoo Baatii fi Hasan Huseeniin hogganamu) zoonii sanatti raaw’achiise kana qofas miti. Itti Aanaa Dura Deemaa isaanii kan ture Lichoo Bukraa ilmaan Oromoo diina kuffisanii kufuuf irbuu seenanii dirree qabsoo irratti argaman dhibbootaan hiriirsee Wayyaaneetti galche. Qawwee qabsaayota Oromoo kan gumaata qaalii sabboontota Oromoo biyya alaa fi biyya keessaatiin horatamte walitti qabanii Wayyaaneef galii godhan. Kunis isaan hanqatee miidiyaa Wayyaanee irratti bahanii hanga dandeettii isaanii ABO ummata biratti jibbamsiisuuf xibaaran. Arraata Wayyaanee tahanii olola farra QBO oofani. Kanuma waliinis miseensotaa fi deeggartoota ABO cichoo tahan bakka addaa addaa irraa qabsiisanii hiisisani. Kanaanis Wayyaanee biraa fuula bitachuuf haa dhama’an malee Wayyaaneen garuu torbaan tokko lama eega dheebuu ololaa ittiin bahattee booda akka xaasaa cabaatti lafatti darbite. Amma wayta kana namni haaturuutii hantuutninuu bakka jiranitti isaan hin fuunfattu.
Yeroo kun hundi tahu ‘Jijjiiramni’ isaanii, kan hoggansa isaa jalatti yakki kun hundi qabsoo Oromoo irratti raaw’atame, guyyaa tokko illee gadi bahee ummata Oromoo dhiifama hin gaafanne. Waraana Oromoo nama isaanii lammaffaa (Lichoo Bukraa)tiin dirqisiifamee Wayyaaneetti gane ilaalchisee ummata Oromoof ibsa kennan hin qabani. Oromoo tuffatan. Akkuma Adoolessa bara 2008 keessa qabsaayota fayyaaleyyii hanga tokko dogoggorsanii harka rukuchiifatan sanatti, baruma baraan Oromoo gowwoomsuutu danda’ama jedhanii saba guddaa kana tuffatani. Tarkaanfiin ganiinsaa taasifame sun qooda fudhannoo fi itti amantaa isaaniin alatti akka hin raaw’atamin kan ragaa bahu tokko isa kana. Yakki raaw’atame kun garaa ummata Oromoo akka laalesse wayta hubatan, Leencoo Baatii fi Hasan Huseen gaafatama kana jalaa of baasuuf jecha namicha akka afiishalootti of dura kaa’an (Kamaal Galchuu) qeequu fi hamachuu hojii godhatan. Kamaalis akkuma isaan isa barsiisanitti qajeelfama isaanii fudhachuu dide. Dabaree isaa miseensummaa fi hogganummaa ‘Jijjiiramaa’ keessaa isaan ari’eyyu. Nama akka meeshaatti itti dhimma bahuuf moggaafatanii turantu fuula itti naanneffatee isaan salphise.
Qaanyii isaanii kana garuu ifatti baasanii dubbachuu mannaa, faana dabarsuuf jecha falaasama bishaan hin fuuneen Oromoo gowwoomsuuf tattaafatan. Maqaa ‘araara’ jedhuun ammas ABO gowwoomsanii harkatti galfachuudhaan kaayyoo dhaaba kana hiikkachiisanii Wayyaaneetti galchuuf qaban dhugoomfachuuf hojjechuu faashina haaraa godhatan. Sana duras taanaan ABO irraa fottoqanii murna ‘Jijjiirama’ jedhamu bixxiluuf wanni isaan dirqes, akka ofii barbaadanitti dhaabicha dhunfatanii diinatti oofuuf hiree dhowwatamuu isaanii ture. Projektiin maqaa ‘Jijjiirama’ jedhuun ABO dhabamsiisuuf eegalame yoo milkaawuu didu, warri fedhii kanaan wal fakkaatu wal suufanii projektii isaanii kan namni irraa bitu dhabame haaromfachuuf ammas arreedan. Warri hogganummaa ‘Jijjiiramaa’tiin yakka gurguddaa qabsoo Oromoo irratti raaw’ate sun, karaa maraan kasaaraa mudatan. Miseensota ABO fi sabboontonni Oromoo fayyaaleyyiin kan gaafas jaraan afaafajjeeffamanii turan osoo hin turin dhugaa fi soba adda baafatanii isaan ganani. Bakki itti dahatan tokkichi bobaa Obbo Leencoo Lataa tahe. ‘’Wal fakkaattiin wal barbaaddi’’ jedha mitii ree Oromoon?
Obbo Leencoo Lataa fi Dr. Diimaa Nagawoo ABO harkatti galfatanii akka fedha isaaniitti dhaabicha hiikkachiisanii harka wayyaaneetti galchuuf jecha eega hojjechuu eegalanii waggaa 15 caalee jira. Sun milkaawuufii dinnaan maqaa ‘’Manguddummaa Araaraa’’ jedhuun akka ofii barbaadanitti jara reefuu maqaa dhoofne kana mataa ABO irratti irroomsuuf ijibbaatan. Kunis cichoomina hogganoota haqaatiin harkatti fashale. Akkasitti ABO irraa gaafa abdii muratan yakkamtoonni kaleessaa fi har’aa bakka jiranii wal barbaadanii maqaa ODF jedhuun of labsan. ‘Jijjiirama’ kaleessa gatatetu ‘ODF’ jedhamee booda keessa as bahe. ‘Jijjiirama’ Kamaal Galchuu kaleessa akkuma dhalateen gatate sanaa fi ‘Jijjiirama/ODF’ jara Leencoo har’aa kana wanni adda taasisu waanuma tokko qofa. ‘Jijjiiramni’ Kamaal Nafxanyoota kan waaqeffatu (Amhara-worship) yoo tahu, ‘Jijjiiramni/ODF’ jara Leencoo ammoo Wayyaanee-TPLFiin kan waaqeffatu (Tigray-worship) tahuu isaa ti. Lamaanuu Oromoon akka saba guddaatti miila lamaan of danda’ee dhaabbachuun egeree mataa isaa akka tolfatuuf osoo hin taane, maxxantuu fi ergamtuu Habashootaa tahee akka jiraatu hawwu.
Murni Kamaal hangamuu Habashoota gammachiisee harka haa rukuchiifatu malee Oromoo biraa guutummaatti waan tufameef battalumatti seenaa tahee darbame. Kan jara amma shubbisaa jiruus hiree Kamaal faa mudatan irraa adda hin jiru. Obbo Leencoo Lataa gaaffii fi deebii miidiyaa Oromoo tokko waliin amma dura geggeessan keessatti “Gaafa Amaarri yookiis Tigireen na faarsuu baay’isan rakkoo wayiitu jira jechuu dha.” jedhanii turan. Egaa har’a kunoo Oromoo osoo hin taane Amaaraa fi Tigireetu adeemsa ODF faarsaa jira. ‘Oromiyaa gananii Itoophiyummaa fudhataniiru’ jechuun lamaanuu gammadanii dabaree dabaree harka dhawaafii jirani. ‘Qubee fi alaabaa ABO sanas of irraa dhiisaatii sirriitti nu fakkaadhaa’ jedhaniis warri Amaaraa dhaamsa itti ergataa bahani. Tigiroonni aangoo irra jiran ammoo lammummaa biyya lamaatiin isin hin simannu, passport keessan isin irraa guurree isin simanna, jedhanii waadaa naqsiifataniin. Kunis harka kennannaa haal-duree tokko malee (unconditional surrender) tahuu isaa ti.
Yeroo dhihootii as waa’ee adeemsa ODF irratti odeessi haaraan bal’inaan kan gabaafamaa jirus marsaalee Oromoo irratti osoo hin taane marsaalee Habashaa kan akka Zehabesha.com, Ethiomedia.com, Ethiopianreview.com faa irratti. Kun kan agarsiisu yaaddoon Obbo Leencoo dhugoomaa jiraachuu isaa ti. Akkuma jedhanitti yoo isaanii galeef, jara (ODF)fi ummata Oromoo gidduu rakkoon guddaan akka jiru mul’isaa jira. Ammatti Habashaa Amaariffa dubbatuu mannaa Habashaa Tigiriffa dubbatu filachuun homaa garaagarummaa hin qabu. Habashaan Habashaadhuma. Oromoon ammoo Habashaa lamaan keessaa kamiinuu waliin firoomas tahee hariiroo qabsoo hin qabu. Haleellaa jarri lamaan isarraan gahaa jiran wal tahee of irraa qolachaa jira sabni Oromoo. Keessumattuu dargaggoon Oromoo eenyummaa saba isaa fi sadarkaa qabsoon isaa irra gahe sirriitti wayta diinatti agarsiisuu danda’e keessatti argamna. Oromoon akka Oromootti irree tokko tahee biyya isaa Oromiyaa irratti abbaa tahuu fedha malee, Amaara filatee Tigiree kan balaaleffatu yookiis, Tigiree firoomfatee Amaara kan jibbu akka hin taane diinota isaatti himaa jira!
Ofii warri ODF Wayyaaneetti galuuf sababni keeyyatan maal faa dha? Dhuguma akka afaaniin himatanitti ‘karaa nagaan qabsaayanii Wayyaanee kuffisanii Oromoo bilisoomsuu’ dha moo kaayyoo dhokataa biraa qabu? Yoo karaa nagaan Wayyaanee irratti qabsaayuuf kan garaa irraa yaadan taheef maaliif waggaa 23 booda har’a reef murtee kana irra gahani? Hireen isaanii hoo maal tahuuf deema? Kutaan lammaffaan barruu kanaa torbaan dhufu dhihaatu gaaffiilee kanaa fi kana fakkaataniif deebii gahaa qabaata.
Injifannoo Ummata Oromoof!
* Argan Beeko: argaanbeeko@gmail.com
COMMENTS
RULES FOR COMMENTING:
Gadaa.com values your inputs, and to maintain a positive environment of discussion, the following rules will be enforced for comments. When you click SUBMIT COMMENT below, you are agreeing to abide by the following rules.
1. Apply common-sense respect and courtesy. Feel free to express your thoughts within the limits of civility.
2. Personal attacks, offensive language and unsubstantiated allegations are not allowed.
3. By submitting your comments, you take all the responsibility, legal or otherwise, for your comments.
4. Comments are naturally short. Long comments may be removed; for long comments, feel free to submit them as articles to be posted on their own.
5. Gadaa.com reserves the right to remove comments that do not follow the rules stated here.
6. Frequent offenders of the above rules will lose future posting privileges.
How to Use the New Comment Section
1. One can sign in using social networking services (if using this, click on "Sign In With your preferred social networking service")
2. One can also comment as "Guest" (no log-in required; for this, click on "Pick A Name" AND check the "I'd rather post as guest" button.)
(ONLY NAME and EMAIL are required; no password needed if commenting as Guest.)
3. To SUBMIT comments for moderation, click on the "Arrow" sign.
Disclaimer: Opinions expressed in comments do not reflected the views of Gadaa.com unless explicitly stated otherwise by Gadaa.com; Gadaa.com IS NOT accountable for any thought and content of comments.
11 Comments
-
obbo Argan Beekoo,Maaliif amma kana dhamaatuu?Yoo Oromoo taatan dhiisaa hojii dinummaa moraa oromoo keessatii afarsuu kana.Oromoon waan barbaadu ni beeka,hunduuu gama isaatiin dhagaa diina irratti haadarbatuun dhaadannoo Oromoon amma qabatee socho'aa jiru:
obbo Argan Beekoo,Maaliif amma kana dhamaatuu?Yoo Oromoo taatan dhiisaa hojii dinummaa moraa oromoo keessatii afarsuu kana.Oromoon waan barbaadu ni beeka,hunduuu gama isaatiin dhagaa diina irratti haadarbatuun dhaadannoo Oromoon amma qabatee socho’aa jiruudha..Ani ODF hin balaaleffadhu ,hin deggerus.,garuu dhaadannoon isaanii diina irratti dhagaa darbannaa amma ta’ee jirutti,waa ani isaan irratti dhagaa darbadhuuf hin jiru.Obbo argan beekan isinis yoo nama oromoof yaadu taatan,jaraa waltajii isaan dhi’eessa ´bahanii fi jiran irratti falmaa,barreeffamas sududaan waajjira isaaniitti ergaaf,ofii kessaniif immoo waan hojjechuu dandeessaniin diina irratti bobba’a.Barri wali irratti duulan hafee jira,namni sin dhaga’u hin jiruuti abdii kutadhaa!
-
Areeroo:
obbo Argan Beekoo,Maaliif amma kana dhamaatuu?Yoo Oromoo taatan dhiisaa hojii dinummaa moraa oromoo keessatii afarsuu kana.Oromoon waan barbaadu ni beeka,hunduuu gama isaatiin dhagaa diina irratti haadarbatuun dhaadannoo Oromoon amma qabatee socho’aa jiruudha.Ani ODF hin balaaleffadhu ,hin deggerus,garuu dhaadannoon isaanii diina irratti dhagaa darbannaa amma ta’ee jirutti,waa ani isaan irratti dhagaa darbadhuuf hin jiru.Obbo argan beekan isinis yoo nama oromoof yaadu taatan,jaraa waltajii isaan dhi’eessa ´bahanii fi jiran irratti falmaa,barreeffamas sududaan waajjira isaaniitti ergaaf,ofii kessaniif immoo waan hojjechuu dandeessaniin diina irratti bobba’a.Barri wali irratti duulan hafee jira,namni sin dhaga’u hin jiruuti abdii kutadhaa!
-
Guta Dhuga:
It is all about CHANGE, CHANGE, CHANGE!!!
Yaa ilmaan Oromoo, please accept the reality the world has changed, for sure Ethiopia has changed a lot. What was reasonable 40-50 years ago is no more reasonable, what makes sense 20-30 years ago either does not make sense. If it is not for the change every Oromo loves Bilisummaa, now it is impossible by old school calculation.
Again accept another reality TPLF government is strong, you can say derg or other dictators like Sadam, Mubark or Gadafi were also strong yes, they were but the conditions that worked for the failurity of these dictators is not in place to bring down TPLF.
Never think to bring down TPLF by arm struggle, we do not have, even if we have they are well organized and it is unthinkable. More over arm struggle is old fashion and the world power houses (western do not support us).
The ODF plan is a working plan, by the way do not make mistake, ODF is not going back to Ethiopia to through away TPLF government from power, ODF is going to struggle peacefully and help the achievement that the Oromo people recorded be solidified and voice for more success. By the way there is nothing wrong to work with OPDO as long as the goal is helping Oromo.
I think I am out of my topic my point is the world politics and the Ethiopian geopolitics as well as every other aspects have chanhed and we have to change.
We got to be felaxible and one time enemy can be a friend and Change, Change, Change!!!
-
Tullu:
Obbo Argan,
Ummanni Oromoo miliyoona heddu. Oromiyaanis biyya guddoo dha. Ummata Oromoo yaada tokko jala ykn jaarmaya siyaasaa tokko jala wonti hiriiuuf dirqii ta’a natti hin fakkaatu.
Namni tokkos yaada kaleessa qabu jijjiirachuun cubbuu natti hin fakkaatu. Kaleessaa walabummaa Oromiyaa jedhe har’a ammoo lakki Walabbummaa utuu hin taane mirgi dhala nama dursuu qaba- Oromoon dantaa Oromoo qofa osoo hin taane dantaa Ummatoota ETHIOPIA hundaaf dubbachuu qaban hoo jedhame cubbuu natti hin fakkaatu.
Namoota yaada dadhaboo qaban (kan akka Argan Beeko – yaadaa fi karaa ani jedhu qofatu sirrii dha) jedhan wajji Oromiyaa walaba taate argachuurra kan natti hafe wayya.
Ani qabsaayaa dha ani sabboonaa dha jedhanii dhaadachuun qabasaayaa fi sabboonaa nama hin taasisu.
Oromoon hunda hanga diina wajji hin dhaabbatinitti dhimma Oromoorra dubbachuu haqa guutuu qabu. Yeroo dabballeen jaarmayoota siyaasaa hawaasa dhamaasan darbe natti fakkaata.
-
Gugsaa:
Ummata Oromoo kan bilisoomsu barruu akkanaa kana!!!!!!!!! Eeyyan! Oromoon yoo bilisoome qabsaawota akkanaa kanneeniin!!!
-
dhugassa:
Guta Dhuga!!
Sodatu akka taatee bareefame kee irra beekama.Biyya lafa kana irrati kana bilisummaa isaaniif falmanii mo’achaa turan diinoota isaanii irra humina gudda qabatanii mo’atan osoo hin taanee gootoota waan ta’an qofaaf.Dhugumma akka nama sodaata tokkoti yoo illale yaaddii kee sirii fakkata nama onnee qabuuf garu kun doofumaa dhaa!!
-
Abba Xiqi:
To Guta Dhuga
It seems that you are living in the world of fear. Please get rid of it first. You said the situation in Arab Spring is not working in Ethiopia, you said it is impossible to ousted the TPLF by force, further you said armed struggle is outdated. I am sure if somebody asks you how strong was the derg? your answer again will definitely be that scenario has gone.
You are like you are you never read history of human kind, the rise and fall of dictators, Don’t get it wrong, the power people is stronger than the gun, surely oppressed people’s struggle can
topple dictators over-night.
In a country where there is no rule of law,where there is no free and fair election, where there is no neutral election board, where media, police, army is totally under the control of the dictators, and above all where still there are still today many nations gaining their rights in whatever means that suit them (Armed or Peaceful), how kid you are thinking that course of history which was running for years is no more working for Ethiopia.
It works, time will tell, and soon!!!
-
Tukku:
Yaa Dhugassa!
Oromoonni tokko tokko (kan akka Obbo Argan Beeko) guyyaa Sanbata ganama ganama ilmaa nama ajjeesuun cubbuu dha jedhu- sa’aa booda immoo bakka walgahii Siyaasaatti dhufanii Oromiyaan dhiigaan argamitti jedhanii odeessuu. Eenyutu eenyuun sodaattuu jedhaa?
-
IDOOSAA JIMMAA:
Obbo Argan Beeko
Barreeffama keessan dubise. Waa irraa barachuuf garuu heddun rakkadhe. Ka’umsi isaas namni dhugaa hamma kana gahu beeku tokko silaa maquma isaa kandhugaatiin gadi bahe yoo dubbate dubbiin isaa madaala kaasa. Namni maqaa dhoksaatiin barreessu ofirratti amantaa hin qabu. Kanaafuu sobduu, hattuu akkasumas wolitti naqxuu ta’uu danda’a.
Namoonni ODF kun namoota bara dheeraaf hojjataa turaniidha. Namni waa hojjatummoo dogoggoruun kanuma uumama namaatiin jiruudha. Eeynunuummoo kan yaada jaraa deggerus jarri namoota dogoggora hin hojjanne jedheetii miti. Boris taanaan dogoggoruun jara ni mala. Dogoggora sodaafimmoo hojii / kaayyoo dhiisanii hin taa’anu.
Akki ati itti yaada kee dhiheessites kan Oromoo dhiphatu utuu hin ta’in kan Oromoo dhiphisu si fakkeessa. “Kunis gatii hin qabuu; sunis hin baasuu hundayyuu ittidhiisaa” kan jettu fakkaatta.
Ati yoo ifa hin gooneyyuu deggeraa ABO duraanii fakkaatta. Asmaraatti ofii hidhaa teessee kan Oromoo bilisoomsuu geerartus fakkaatta. Mee geerarsaan dura achii of baasii sana booda waa’ee bilisummaa ummata kana yaadittaa.
Tariimmoo waajjir OPDO irraa barreessita yoo ta’e barruu kee irra maaliif chaappaa/ asxaa kee buusuu dhiifte? ADO / ODF natti dhufaa jira jettee of sodaattee yoota’e tarii innuu huumna sii ta’uu danda’aa /Woyaanee jala bilisa si baasaa / hedu hin sodaatin.
Wolumaa galatti barruun kee barsiisaa utuu hin ta’in balleessaa ta’uu isaan hubadhe. Tuullaa daggalaas fakkaata.
Kamiifuu kutaa lammaffaan qaba jettee kanammoo mee maqaa kee kan dhugaatiin bassitii sis barree qabsoo Oromoo keessatti bu’aa ati buuftes ilaallee si biratti jaras madaalaa.
Yoo kana hin taane atuu barreessi atuu dubbisi. Yoo ammas maqaa kee dhoksuu filattemmoo “argan beekoo” utuu hin ta’in “ dhaban wollaalo” jedhii baafadhu.
Nagaatti.
-
guyyaasaa:
Please use your time for something constructive. Do your part instead of blaming the others for trying to do their part. The population of the Oromo people is over 45 million. We cannot all think alike. This is humanly impossible. Why do you worry about a few hundred Oromo individuals who have come together to contribute whatever they can in the way they think is good? Let them do whatever they think is right. If they think they can go back to Oromia and make their modest contributions to the struggle of the Oromo people, just leave them alone and let them do it. What is expected of you as an Oromo individual is to do your part just like Leencoo and colleagues are doing. Blaming people who are attempting to make their own modest contributions is not a contribution. If you think what the others are doing is wrong, do and show us a better way and a better result.
Please stop the blame game/ character assassination and focus on doing something positive. Nobody benefits from such malicious attacks on our time honored and veteran freedom fighters except the enemies of the Oromo people. Leencoo Lataa has every right as you do to choose a method that he thinks can promote the just cause of the Oromo people. Rightly or not, you may not like his past records and what he intends to do in the future. That is perfectly within your rights and no body can argue with that. However, you have to respect the rights of the other people to do whatever they choose as long as they do not infringe on your rights or break the law.
-
Gadaa Boruu:
Amma yeroo kan Diinaati garuu Umarkeenna OROMOMA IRRABSA,
KANA LAMMATAA INNI NAMATII SIRBUU QABSOO SEHAA DHIROO GORSAA!!!!!!!!!!!!!!!!!!1


text:
KUTAA DABALATAA
Yesus Kan Dhalate Ji’a Muddeetti Turee?
MACAAFNI QULQULLUUN Yesus yoom akka dhalate nutti hin himu. Haata’u malee Yesus ji’a Muddeetti hin dhalanne jennee akka amannu ragaa quubsaa nuuf kenna.
Ji’a Muddeetti haala qilleensaa naannoo Betlihem iddoo Yesus itti dhalatetti argamu haa ilaallu. Jiini Yihudootaa inni Kiisluu (Sadaasa/Muddee) jedhamu ji’a qorriifi bokkaan itti baay’atudha. Jiini isatti aanee jiru Xebet (Mudee/Amajjiidha). Haalli ho’aa ji’a kanatti jiru haala ho’aa ji’oota waggaa sana keessatti galmeeffaman hundaa keessaa baay’ee xinnoo yeroo ta’u, darbee darbee naannoowwan ol ka’aarratti cabbiin ni argama. Mee Macaafni Qulqulluun haala qilleensa naannichaa ilaalchisee maal akka jedhu haa ilaallu.
Barreessaa Macaafa Qulqulluu kan ta’e Izraan ji’i Kiisluu ji’a baay’ee qorruufi roobni itti baay’atu ta’uusaa ibseera. Namoonni baay’een Yerusaalemitti akka wal ga’an erga ibsee booda, “ji’a salgaffaatti, [Kiisluutti] ji’ichattiis gaafa guyyaa digdammaffaa…bokkaan yandoon yeroo sana roobee isaan in rom’isiise” jechuudhaan dubbateera. Namoonni achitti walga’an haala yeroo sana ture ilaalchisee akkas jedhaniiru: “Yeroon isaas yeroo bokkaa yandoo waan ta’eef, ala dhaabachuu hin dandeenyu.” (Izraa 10:9, 13; Ermiyaas 36:22) Ji’a Muddeetti tiksoonni naannoo Betlihem jiraatanis ta’an hoolonnisaanii ala kan hin bulle ta’uunsaanii nama hin dinqisiisu!
Yeroo Yesus dhalatetti, tiksoonniifi hoolonnisaanii halkan sana bakkee turan
Haata’u malee, akka Macaafni Qulqulluun ibsutti galgala Yesus dhalate tiksoonni hoolotasaanii eegaa turan. Barreessaa Macaafa Qulqulluu kan ta’e Luqaas naannoo Betlihemitti, “Tiksoonni tokko immoo naanna’aa sanaa bakkeetti halkan darabee dammaqanii, hoolota isaanii in eegu turan” jechuudhaan ibseera. (Luqaas 2:8-12) Tiksitoonni kun guyyaa ala ooluu qofa utuu hin ta’in halkan hoolotasaanii eegaa akka bulan qalbeeffadhu. Seenaan akka tiksoonni ala bulan ibsu kun, ji’a Muddeetti haala qorraafi bokkaa naannoo Betlihemitti argamuu wajjin kan wal simuudhaa? Wal simuu hin danda’u. Kanaafuu, haalawwan yeroo Yesus dhalatetti turan akka inni ji’a Muddeetti hin dhalanne argisiisu.*
Macaafni Qulqulluun guyyaa Yesus itti du’e sirriitti kan nuuf ibsu ta’us, guyyaa inni itti dhalate garuu adda baasee nuuf hin ibsu. Kunis jechoota Solomoon Mootichaa isa akkas jedhu nu yaadachiisa: “Urgooftuu gaarii irra, maqaa gaarii wayya; guyyaa dhalatan irra, guyyaa du’an wayya.” (Lallaba 7:1) Macaafni Qulqulluun waa’ee tajaajilaafi du’a Yesus ibsa baay’ee kan kennu ta’us, guyyaa inni itti dhalate ilaalchisee wanta baay’ee dubbachuu dhiisuunsaa nu dinqisiisuu hin qabu.
* Ragaa dabalataa argachuuf, kitaaba Caaffata Qulqullaa’oorraa Ragaa Dhiheessuu jedhamu fuula 176-179 ilaali. Kitaabni kun Dhugaa Baatota Yihowaatiin kan qophaa’edha.