text:
Baarbaadi
Soqi
Sagantaa VOA Afaan Oromoo karaa qabiyyee isaa, marsariitii irra barbaadanii sabqunnamtii hawaasaa fi email irratti walii dabarsitaniin isanii kenna.
Barbaaduu ykn soquuf “soqi” jedhii barreessii “Soqi”jedhii cuqaasi.Achiin duubatti galmeelee hedduu waan ati barbaadduun wal fakkaattu argita.Galmee sun laaluuf, asi cuqaasi.
Waan soqxu ykn barbaaddu cufaa “mallattoo dubbii” keessa galchii barbaadi (''''Pirezidaantii Itoophiyaa'')
-Waan barbaadde argachuuf jecha cufa ykn gaalee cufa duratti + dabal fkn (xaafii+loon)
-Yoo akka wannii ati hin barbaanne jecha ykn gaalee keessatti hin mul'anne feete-duratti dabali fkn(farda-mana)
Fakkeennaaf:
-baala boqqoolloo '''qixxaa qamadii'''--gaalee fi jechallee hinuma argita
-+waxii lukkuu-dinnichaa-raafuu,baaduun asitti mullachuu dandaha;waxii lukkuullee arguu dandeetta;baaduun ammoo mullachuu hin qabu
Mallattoo addaa
?malltoo qeenxee addaatiin wal fakkaati.dinnicha? Dinnicha ykn ataraan wal fakkaati.
=qabxii tokkee feeteenuu wal fakkaatti(0-9)==lakkoofsa abbaa sadii feeteenuu wal fakkaatti.
*mallattoo lakkoofsa feeteenuu wal fakkaatti.muuzii* wal fakkaatti
~~lakkoofsa wal faana jiru agarsiifti 14~~18 akkanaaf deemti 14,15,16,17 ykn 18
Mallattoo soquun hin dandeenne:
Mallattoo dagalee,Mallattoo sararaa duratt buttu,Mallattoo fuula gargar baaftu, Mallattoo sarara haaraa,Iddoo,Duubatti deebiftuu,,Irraan gadee,
- ! "" # $ & ' ( ) * + , . / : ;   ? [ \ ] ^ ` { | } ~ %"
Qooduuf
Walqabsiiftuu(link) teennaan barreeffama hedduu caasaa sabqunmatii hawaasaa irratti qooduu dandeettan.Caasaan kun akka isan walqabsiiftuu tanaan hariyaa teessanii ergitan isan tolchiti.Qabiyyee jaalattan hedduu fi nama fedhii akka keessanii qabulleen wal isan agariisfti.
Teknika
Marsariitii teessan irraa sagalee ykn qoonqoo akkamiin caqasa?
Meeshaaleen sagaleen caqasatan akkaataa komputerii keessan itti hojjatu irratti waan hirkatuuf MP3 teessanillee,yoo hujii isii akka dansaa beettan isanii hojjata.
Yoo caasaan komputera keessanii WINDOW tahe meeshaan WINDOW ufumaan fa'ama.Meeshaa sagaleen dhagahan 9 ykn sunii oli qabaachuu malte.
Yoo ammo REAL PLAYER qabaatte isa 10essoo ykn sunii oli qabaachuu wayya.
“Media Player” sagalee caqasuuf si gargaara.Kana irraa gadi fa'achuu dandeetta.Akka fa'atan (download)tolfatan marsariiti sun irraa ilaalaa.
Yoo walqabsiiftuun(link) ani filadhe naa hojjachuu didde maan tolcha?
Yoo meehsaa sagalee sii waraabu guyyaallee qabu qabaattee caasaan komputera keetiilleen sii eeyyame akkaataan waraabbattuun qajeelfachuu malte.Taatullee tun akkuma komputeraatiin gargar jirti.Fkn yoo hujii jiraatte ykn ammoo Intenet Caffe keessa jriaatte warruma hujii teknikaa jaraa hojjatu gaafadhu.
Odeeffannooo,caasaa interneetii (browser) kami fayyadamta?
Akkamiin marsariti VOA qabaadha?
Internet Explorer 6 ykn sunii oli Window irraa fayyadamuuf:
-Isa “tools” ykn meeshaa jedhu banii achii “internet options...filadhu…”
“General Tab” jedhamee sii banamuu qaba
-Sanduuqii gubbaa jiru “Home Page” jedhu mullachuu qaba.
-Yoo barreeffamii “Adress”jedhu mullate, kana barreessi http://www.voanews.com
-Eeyee ykn “OK” jedhii Window tana jalatti barreessi.
Firefox 2.x fi MacOSX fi sunii oliitiif ammo:
-”Tools”banii isa “Options” jedhu filadhu
-Achii ammoo isa “Main” jedhu filadhu
-Sanduuqa “Home Page” jedhu keessatti ammoo akkana jedhii barreessi: http://www. voanews.com
-Achin duubatti 'OK”jedhii barreessi.
Jarna yoo waan isanii hin galin qabaattan horn@voanews.com irratti nu gaafadhaa.


c: text/html

text:
Finfinnee
Finfinneen magaalaa guddoo mootummaa naannoo Oromiyaa fi akkasumas barcuma Gamtaa Afrikaati.
Seenaa ganamaafi Moggaasa[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Maqaan Finfinnee jedhu jecha 'Fin' fi 'Finnee' jedhurraa kan dhufe yommuu tahu maqaa bishaan danfaa Hora handhuura magaalittii keessatti argamuun kan moggaafamteedha. Finfinneen maqaa seeraan beekamti argatee fi maqaa seenaan durii jalqabee itti waamamtuudha. Maqaan ishee kan biroo Shaggar yoo tahu, jaalalaa magaala kana irra qabani fi bareedina isii irraa ka'uun kan moggaafameedha.
Finfinneen qubsuma gosa Oromoo damee Booranaa ilmaan Tuulamaa kan qe'ee tufaa Munaati. Tuulama keessaa gosti guddoo fi Hangafaa kan taate Galaantu irra jiraachaa ture. Qarqara kibba tulluu Cuqqaalaa irraa ka’ee Hawaas (Hawaash) cehuun hanga walakkaa Finfinneetti tamsa’ee jira. Gosti kun balbala baayyee of jalatti kan gabu yoo ta’u hanga Wallootti diriiree jira.
Inni Lammaffaan Oboo Tuulamaa immoo Galaan irraa gara kaabattii Caffee Doonsaa irraa kaasee hanga Qarree-Gowwaa jedhamuttii diriiree kan jiru yoo ta’u, naannoo Finfinnee kan qubatee, ilma hangafaa Oboo kan ta’e gosa Gumbichuu yoo ta’u hanga kaabaa Finfinnee naannoo Caancotti jira. Oboon gosa gurguddaa 7 qaba. Yeroo ammaas Torban Oboo jedhamuun yaamamu.Ilmaan Oboo Finfinnee keessa warra jiran lamaan keessaa Gullallee Oboo fi Gullallee Beeroodha. Gullallee Oboo Finfinnee irraa kaasee gara kaabaa fi kaabaa dhihaatti diriiree hanga baha laga Mogoritti yoo ta’u gara kibbaatti immoo Galaan keessa gadi seenee jira.
Inni sadeessoon immoo Eekkaa Oboo kan jedhamu Galaan irraa gara Kaabaa fi Gullallee irraa gara bahaatti laga Qabbanaawaa (Qabbannaa) irraa kaasee Finfinnee gara bahaa dhuunfatee hanga daangaa Gumbichuutti deema. Ilmaan sadii qaba.
Lafti Finfinnee jedhamu kun bara Minilik keessa itti godaanuun qubsuma waraana fi maatii nafxanyootaa erga taate booda gara magaala guddiitti Empaayerittitti jijjiramee. Oromoonis bakka kana irraa buqqifamee gara kutaa adda addaatti faca’uuf fi gosoota naannoo sana jiranitti makamee ture.
Ittii aanee Empaayerittii kan qabatees, bara Hayila Sillaasee, Shaggar babal’achaa deemuun, Oromoota buqqisee godaansisuu itti fufe. Fakkeenyaf bakki Gootaraa jedhamuu fii Fabrikaan Simmintoo ture sun bosaana dukkanaawaa fii Leenci keessaa baroodaa akka ture jaarsoleen dubbataa turan. Baruma bittaa H/Sillaasee kana naannoon Finfinnee kun “mannaggashaa Awuraajjaa” jedhama. Finfinneen kantiiban haa bultu malee, Awuraajjaa kana jala turte, awuraajjichis akkuma qaamaa Finfinneetti ilaalama ture.
Babal’ifannaan mootota habashaa bara Dargiis itti fufuun sirumaa hanga Km 125(kiiloo meetira) ta’a jedhamee odeeffamaa ture, Oromoota buqqiisuun bara dargiisi itti fufee ture. Dabalataanis Shaggar karaa kibba Dhihaatin jahan(6n) Bachootin daangeffama. Kan jechuun warra Finfinnee/Shaggar keessaa gadi dhiibamanii, naannoo Sabbataa fi naannoo Furii turan dabalatee jechaadha. Jahan Bachoo jechuun ilmaan jahan Bachoo-Tuulamaa hore jechaadha. Fakkeenya Meettafi Subba sadeen (3n)fi kkf.
Amma Bara wayyaanee buqqifamuun Oromoo itti hammaatee, Sababni isaa misooma maqaa jedhuun gurgurtaa lafaa irraa argamu maallaqa waan barbaadaniif, warra qabeenya qabanitti lafa maqaa liizii jedhuu hanga waggaa 99ti kontiraata gurguruuf waan ta’eef. Karoora Wayyaanee “Ammisti Amata Pilaan” jedhuu inni jalqabaa ganda qonnaan bulaa Oromoo naannoo Shaggar 27 Finfinneetti dabalee karoorfatee ture. Karoora waggaa shanii inni lammaaffaan immoo, gara Onaatti (waraadaaletti) cehee karoorfate. Karoorri waggaa shanii inni 3ffaa fi amma keessa jirruu fii dhumaa jiru kun immoo gara Zoonitti cehee, gara Onaa (waradaalee) jahaa Finfinneetti dabaalee ture. Amma lafti zoonii kana keessaa guguramee, Oromoon buqqa’ee dhumee jennaan, Maqaa “Zoonii addaa” jedhuu irraa haqanii qaama Finfinnee taasisuun, karoora waggaa shanii isa itti aanu qopheefachuuf ture. Kanaaf Karoorri waggaa shanii wayyaanee inni ittii aanuu kan karoorfamu “Zoonii Addaa” irraa gara “Kutaa addaa” jedhamaa.
Qe'ee Finfinnee[gulaali | lakkaddaa gulaali]
- Caffeen Tuulamaa kan bulaa turte gooticha Oromoo Tufaa Munaan ta`uu
- Birbirsa fi Manni Gullallee kan bulchaa ture Qajeelaa Dooyyo
- Teechoo kan bulchaa ture Guddataa Araddoo
- Boolee Kan bulchaa ture Shubu Ejersaa
- Boolee Bulbulaa kan bulchaa ture Soraa Lomee
- Kolfee kan bulchaa ture Axale Jatanii
- Qaraniyoo/Dalattii kan bulchaa ture Jamo Dabalee
- Jarsaye kan bulchaa ture Galatee Ashate
- Yakkaa kan bulchaa ture Abeebee Tufa
Karra Shanan Finfinnee[gulaali | lakkaddaa gulaali]
- Karra Qirxi – karra gara kaaba geessu
- Karra Qoree – karaa Jimmatti geessu
- Karra Allo- Karaa Walloo/Daseetti nama geessu
- Karra Qaallu/Qaallitti- karaa Bsiooftuutti nama geessu
- Karra Gafarsaa- Gara dhiyaatti nu geessu
Ona bulchiinsa Finfinnee[gulaali | lakkaddaa gulaali]
- Ona Caffee Tumaa
- Finfinnee – Hora saawwan gullallee fi galaan araabaa turan amma bakka Filwuha jedhamu ssana.
- Hurufa Boombii- Bakka maqaan ammaa jaanmedsaa, Embasii Egypt, Hospitaala minilik, bakka qubtuma waraanaa isaanii godhatan dha.
- Dirree Caffee Araaraa- Bakka amma Yuniversity kilo jaha/sidist kilo/, Hospitaala Yakkaatiti 12 jedhamu dabalatee fi naannoo isaa jiru dha.
- Dhummuggaa – bakka amma Ginfillee jedhamu irra ture.
- Keelloo Masqalaa- Bakka amma kilo yuniversity kiiloo Afur jiruu, parlaamaa, Bataskaana qiddist Maramii, fi qiddist Sillasee, bakka amma baasha waldeechilot jedhamu, fi bakka amma xiyyit beet jedhamu.
- Tulluu Heexoo Diimtuu – bakka amma masaraan mootummoota habashaa jiru, taboti gabrelii jiruu, buufata polisaa 6eessa fi bakka baahitaa jidhamu.
- Dhaka Araara – Bakka amma fit berr, bakka police garaj jedhamu, bakka amma hooteelli sharaatan jiru, bakka etege mask jedhamu, fi bakka amma hoteelli hilton jiru.
- Qarsaa- kun ammoo bakka amma kasanchis jedhamu irraa kaasee haga xizzit bet jedhamutti ammata
- Awwaaroo- bakkuma amma awwaaroo jedhamu dha
- Hulluuqo kormaa- bakka amma bataskaanni esxifanos jedhamu jiru, bakka amma masqal addababay jedhamu, fi bakka amma raas birru safar jedhamu ammata.
- Hora finfinnee- bakka amma filwuha jedhamee beekamu, bakka mana masaraa mootummaa isa lammaffaa fi awwaaree dabalata.
- Dolloo Biddeena – bakka amma baqlo beet,gotaraa fi walloo safar jedhamu
- Dabaso – bakka amma lagahar mashulakiyaa jedhamu.
- Haada Amma – bakka amma teelee Garaje, bataskaana carqos jedhamu jiru kana turan.
- Ona birbirsa yaa´i goroo
- Waddeessa – bakka amma pizassaa, charchar godanaa, fi araadaa giyorgis jedhamu kana
- Maarama Birbirsa – bakka amma bataskaanni gorgis jiru
- Ona qarsaa
- Hurufa Raaree – bakka amma buufati konkolaataa dhaabbatu, bakka amma raas ganamee safar jedhamu fi addisuu mikaêl dabalatu dha.
- Sokorru – Bakka amma hospitaala Amanu´el jiru, bakka amma dhaabbii midhanii(ehil baranda), masalamizaa, fi kuas meedaa jedhamu ammata.
- Sulula garbii – Bakka amma taklahymanot fi cid tara jedhamee beekamu ture,
- Garbi – bakka amma sangaa tara fi ambaxxa makkalakayaa jiru sana dha,
- Qarsaa – bakka amma markaatoo jedhamu, amerikaan gibbii, fi masgiida Anuwaar isa gudda fi naannoo isaa dabalata.
- Baro Kormaa – bakka amma gollaa mika´el, ras tasamma safar, hospitaala xiqur ambassaa, fi bakka waajirrii dhimma daangaa cehuu (imegrashin) jedhamu ammata.
- Dache Golbaa – bakka amma addis katamaa jedhamu kana
- Ona gullallee ykn mana Gullallee
- Adaamii- bakka amma bataskaanni rufaa´el jedhamu jiru, sameen mazagajaa, fi sameen total jedhamn fi naannoo ishee ammata
- Didiimtu – bakka amma shogolee jedhamee beekamu ammata.
- Qaallee – Bakka amma askoo jedhamu
- Fiichee – Bakka amma dahannoo xaliyaani ykn xaliyaan mishig jedhamu.
- Kattaa – ammas kattaa jedhaama
- Burayyuu – Bakka amma burrayyuu, fi gafarsaa jiru dha,
- Harbuu Irreechaa – bakka amma raas hayiluu safar jedhamu
- Ona Abbichu
- Burqaa Ejeree – Bakka amma enxooxxoo kidana mirat jedhamu, fi bakka amma Imbasiin faransaay irra qubatee fi naannoo isaa.
- Baddaa Ejersaa – Bakka amma Iyyasuus ras kaasaa safar jedhamu
- Huruma – Bakka amma Imbaasiin Faransaz, Xalizaani fi bataskaanni Aabboo jedhamu jiru ammata
- Ona xiixaa (enxooxxoo)
- Haxxee laalii – bakka amma shiroo meedaa fi enxooxxoo maramiin jiran fi naannoo isaa ammata
- Muujjaa – bakka amma shiroo meedaa jiru keessatu itti waamama.
- Waayyuu – bakka amma qacanee madanalam jedhamu ture
- Karaa Qorxii – bakka amma balay yallaqaa mangad jedhamuu fi samen bar jedhamu ammata.
- Ona ekkaa
- Burqaa Qorichaa – Bakka amma yakkaa mika´el xabal, laga qabbana, fi lga daadhii jiran dabalata
- Karaa alloo riqicha – Bakka amma Imbasiin engiliz, Imbasiin Jarmany, fi Imbasiin Raashaa jiran dabalata.
- Harbuu – bakka amma gurd shoolaa jedhamu dha
- Kotabee – Ammas kotabee jedhama
- Doqaa Booraa – Bakka amma haya hulat mazoriyaa jedhamu dabalata
- Ona Boolee
- Garjii – Ammas garjii dhumaan beekama
- Bulbulaa – Ammas Bulbulaa dhan beekama
- Warra ganuu – Ammas warra ganuun beekama
- Ona Teechoo
- Golboo – bakka amma Marqos, warshaa qadaaddi (qorkii), qaallitti, qeeraa, gofaa jedhaman ammata.
- Lumee – bakka amma bataskaana yooseef jiru kana dabalata
- Laaftoo Tumtuu – bakka amma bunnaa bord jedhamu ammata
- Jaajaa – bakka amma biheere tsigee jedhamu ammata
- Tulluu ejersaa – bakka amma hannaa marizaam jedhamu ammata
- Tulluu dheertuu – bakka amma gofaa beetamangist jedhamu ammata
- Baaboo – bakka amma addisuu qeeraa jedhamu dabalata
- Sammuu Gullallee – bakka amma meettaa darichaa jedhamu ammata
- Ona Caffee Annanii
- Caffee muudaa – Bakka amma manni murtii ol aanaa jiru (lidataa) ammata
- Harbuu – Bakka amma meksikoo, mana barnoota tagbaara id jiru, mana adabaa finfinnee, bakka saar bet jedhamu, bakka geejjaa safar jedhamu, mana barnootaa dajjaa baalchaa, bakka oomisha dhugaatii wazin xajji, bakka oomisha kokaa kollaa dabalata,
- Harawaa – bakka amma oomishini haadaa jiru ( qaacaa fabrika) jedhamu dabalata.
- Ona Jaarsayu
- calcali – bakka amma sar bet jedhamu dabalata
- Mardee – bakka amma arogee awropilan marefiza, midir xor, ganda tolasaa, fi raphii jedhaman ammata
- Bakkanniisa – bakka amma makkaanisaa jedhamee waamamu dha.
- Ona Kolfee
- Daalattii – bakka amma qaraniyoo jedhamee waamamu,
- Labu – bakka amma siga meeda, taxaq xor safar jedhamu ammata
- Xaro – bakka amma axanaa taraa fi faxino darash jedhamu
Weerara Finfinnee[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Hawaasni warra Amaaraa Manzee jalqaba jaarraa 18ffaatti babal'achuu jalqabee, bara Saahile Sillassee, jechuun akaakayyuu Minilik mootummaa dhaabbate. Saahile Sillaaseen Mootummaa Manzee ykn Shawaa bara 1813 amma 1847tti waggaa 34 bite. Waggaa-waggaatti si'a lama ykn sadii Oromoota ollaa isaa turan weeraraa kan ture Saahile Sillaaseen, akkuma bare bara 1843 keessa Finfinnee weerare.
Namtichi Major W. C. Harris jedhamu, mootummaa Inglizii irra Saahile Sillaaseetti ergamee, baatii 18f Saahile Sillaasee wajjiin yeroo turetti weerara Saahile Sillaaseen Oromoo irratti geggeessaa ture duukaa deemee argee, hubatee, kitaaba "The Highlands of Aethiopia (1844)", jedhamu barreesse. Harris kitaaba isaa keessatti kutaa Bobbaa boojii fi Saaminsaa (saamichaa) jedhu jalatti waa’ee Finfinnee yeroo gabaasu "tikeen isaanii, balaa itti dhufaa jiru hin beekne; hidhatanii hin baane; nagaan loonsaanii tiksataa jiru; inni kaan maasiisaa keessaa hojiisaa hojjetataa jira; maatiin isaanii weeddisaa mana bira dalagatu; aduun dhihuuf deemti, lafaaf mukni ifaa ishee gammachuu guddaan waan calaqqisan fakkaata. Garuu osoo aduun hin seenin, badii guddaan biyya kanarra diriirsuuf, warri akka bineensaa nama nyaatan kumaataman itti dhangala’aa jiru" jedhu ture. Saahile Sillaaseen Abbaa lubbuusaatiin yeroo gabaabaaf erga mar'atee booda, gara waraansa isaatti galagalee, "Waaqni abbootii keenyaa, nu haa jabeessu!" jedhee ibiddaa fi meeshaa waraanaan akka Oromoo irratti bobba'an ajaje.
Waraanni Amaaraa, otoo Oromoon hinbeekin akka galaanaa ganda Oromoo irra dhangala'e. Oromoota lubbusaanii baasuuf baqatan ari'aa, midhaan ga'ee ala jiru barbadeessaa, loon ala dheedaa jiru ooffachaa biyyaa Oromoo balleessuu eegalan. Ibiddi isaan manaa fi qabeenya naannoo weeraran kanatti qabsiisanii fagoo mul'ata ture. Aarri manaaf midhaan gubatu gama-gamatti lafaaf waaqa kan dukkaneesse ture.
Yeroo gabaabaaf erga boqotanii booda biyya Eekkaa Oromoo, kan duraan barbadeessanii dabran keessa, bobbaasaanii itti fufan. Sa'aa 14 farda fi gaangeen gara maayilii 50 erga deemanii booda waraanichi boqotuuf dachaa Eekkaa keessa buufate. Fardii fi gaangeen hiikaman midhaan ga'ee ala dhaabbatu keessa gad-dhiifaman. Loon kuma hedduun lakkaawwamu, karaa dheeraa oofamee kan dhufe walitti qabanii erga iddoo tokkotti itisani booda, Sahle Silaaseen gammachuu guddaan halkan sanaf bakkaa bulu qabate.
Wae’ee lafa bulti waraana Amaraa yaggu katabu Harris akkana jedha: Sagaleen lafa bultii isaaniti halkan gutu dhaga’amu waan raajitti: Karaa tokko sagalee loon Oromoo goolamee, iyyaaf booyicha durbaa fi dubartii Oromoo booji’aan itti roorrisaa jiruu yaggu ta’u; kara gara biraa moo kanatti makamee kan gurraa nama dhuuchu, abidda marsee, fooni dheedhi hoori saame nyaachaa 'fukkaraa' fi 'qarartoo' waraani Amaaraa godhaa bulee dha. Sagalee kanatti dabalame hirriba kan nama dhorgu, abidda gamaaf gamatti mandaroota Oromootti gubaa jiru halkan gutuu biyya akka gucaa ibsaa bulusaati jedha.
Waggaa 40 caalaa Saahile Sillaaseen Oromoo sama turee bara 1847 keessa ni du'e. Achii booda kan ilma isaa kan Hayilee Melekot tu itti aane. Innis Oromoo hadamsee samuu itti fufe..Garuu bara dheera hin jiraanne. Bara 1855 ni du’e. Waggaa kudhan booddee ilmi isaa Minilik nugusa shawwaa ta'e. Saahile Sillaaseen deebi'e deddeebi'e Ormoo ha wareeru malee, biyya Oromoo qabachuus ta'e keessa turuu hin dandeenye. Qawwee Oromoon hinqabane haa qabatuu malee, Oromoo mo’ee of jallatti bulchuu hindandenyee. Eega kan Saahile Sillaaseen dadhabe Miniliki raawwachuu danda'e. Oromoo weraree saamuu qofaa utuu hinta'in, biyya Oromoo koloneefachuu danda'e.
Oromiyaatti mootumaa isa babaldhisaa, Minilik jalqaba bara 1881 dhufee qarree Inxooxxoo irratti teessoo ijaarate. Achi qubachuunsaa lammii Oromoo kan humna Amaraan hin cabin naannoo sana waan jiraniif loltuu isaanirraa of eeguuf ture. Hata'u malee gargaarsa ganntuu lammi kan akka Goobanaa qabatee wagga yartu booda Oromota nannoo Finfinne mo’u danda’e.
Egaa kana booda, Minilik Inxooxxoo dha gad bu’e magaalaa isaa Finfinne irratti ijaarachuu kan danda'e. Lafa Oromoo balabatoota Habashaa fi loltuu isaaf hiree, bara baraan magaalaan babal'achaa dhuffe. Ilmaan Oromoo kan kumaatamaan lakkaawaman qe'ee isaaniiti akka buqa'an godhaman. Lammiin Oromooo qe'ee isaaniitii buqa'an hedduun gara kibba deeman. Kaan gara lixaatti godaanan.
Wa’ee Finfinnen Menelikiin qabamuu, Oromoo tokko 'Inxooxxoo dhaabatani' jedhee kan aarii isaa geerarsaan dhageessise dhaloota dhalootatti darbee jira. Geerarsisaa akkas jedha:
Inxooxxo dhaabatanii Caffee gadi ilaaluun hafe Finifinnee loon geesaani Hora obaasuun hafe Tulluu Daalattii irraatti Yaaiin Gullallee hafe Gafarsattii darbanii Qoraan cabsachuun hafe Hurufa Boombii irraatti Jabbiilee yaasuun hafe Bara jarrii dhufani Loon keenyas indhumani Eddaa Mashashaan dhufee Birmadummaanis hafe!
Teessuma lafaa[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Finfinnee kan argamtu lafa olka'aa 2200 m fi naannoo magariisatti argamti.[1] Gara gajjallaa Mount Entoto fi laga Awash argama. Gara gadi aanaan ammoo kan jiru naannoo Bole International Airportiti. Finfinneen Kibbaan qixa galaanaatiin 2326m fi 3000m gara Entoto Mountains Kaabaatiin kan olka'u.
Qoqqoodama bulchiinsa magaalaa Finfinnee[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Bulchiinsi magaalaa Finfinne kutaalee bulchiinsa Magaalaa 10tti qoqqoodamtee bulaa kan jirtuudha. Kutaa Magaalaa 10 fi Aanaale 106 qabdi.[2][3]
Kutaa maagaalaa[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Kutaalee magaagalittii 10 armaan gadii tarreefamaniiru.
Wabii[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Geessitu alaa[gulaali | lakkaddaa gulaali]
- ↑ "NGA: Country Files". Earth-info.nga.mil. Archived from the original on 4 May 2012. Retrieved 5 May 2012.
- ↑ "Finfinnee city website (site map, see the list in "Sub Cities" section)". Addisababacity.gov.et. Archived from the original on 3 July 2013. Retrieved 11 December 2013.
- ↑ "Article at unhabitat.org (map of Finfinne, page 9)" (PDF). Archived from the original on 24 April 2011. Retrieved 11 December 2013.
- ↑ "Addis Ketema page (Finfinne website)". Addisababacity.gov.et. Archived from the original on 14 December 2012. Retrieved 11 December 2013.
- ↑ "Akaky Kaliti page (Finfinne website)". Addisababacity.gov.et. Archived from the original on 16 October 2013. Retrieved 11 December 2013.
- ↑ "Arada page (Finfinne website)". Addisababacity.gov.et. Archived from the original on 11 January 2013. Retrieved 11 December 2013.
- ↑ "Bole page (Finfinne website)". Addisababacity.gov.et. Archived from the original on 25 November 2013. Retrieved 11 December 2013.
- ↑ "Gullele page (Finfinne website)". Addisababacity.gov.et. Archived from the original on 5 November 2013. Retrieved 11 December 2013.
- ↑ "Kirkos page (Finfinne website)". Addisababacity.gov.et. Archived from the original on 3 December 2013. Retrieved 11 December 2013.
- ↑ "Kolfe Keranio page (Finfinne website)". Addisababacity.gov.et. Archived from the original on 3 December 2013. Retrieved 11 December 2013.
- ↑ "Lideta page (Finfinne website)". Addisababacity.gov.et. Archived from the original on 3 December 2013. Retrieved 11 December 2013.
- ↑ "Nifas Silk-Lafto page (Finfinne website)". Addisababacity.gov.et. Archived from the original on 4 January 2013. Retrieved 11 December 2013.
- ↑ "Yeka page (Finfinne website)". Addisababacity.gov.et. Archived from the original on 3 December 2013. Retrieved 11 December 2013.
- ↑ "Oromia zone". oromiyaa.gov.et.
- ↑ "sirni hundeeffama Godina Baalee Bahaa". obnoromia.com (in oromo).

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Dhimma ittisa yakka fixiinsa sanyiif gorsaa addaa muumicha barreessaa tokkummaa mootummootaa kan ta’an Alice Wairimuu Nderituu Itiyoopiyaa kessatti hookkarri gosaa hammaachuu fi naannoo Tigraay fi kutaalee biyyattii ka biroo Affaar, Somaalee, Oromiyaa fi naannolee Amaaraa keessatti seera namoomaa sadarkaa addunyaa fi seera mirga namoomaa irratti dhiittaa hamaan itti fufuun isaa kan isaan yaaddess ta’uu ibsaniiru.
Gorsaan addaa kun Guraandhala 5 bara 2021 ibsa haala biyyattii ilaalchisee yaaddoo qaban ibsanii turan irra deebi’aniiru.
Erga walitti bu’iinsi naannoo Tigraya jalqabee qabee gorssaan addaa kun, gabaasa dhiittaa mirga namaa, hookkara humnaan gudeeddii, ijoollee loltummaaf filachuu, nama utuu adda hin basin hidhuu, gosa tokko irratti fuuleffatanii ajjeechaa raawwachuun gareelee maraan raawwatamuu isaaf yeroo ammaa immoo kutaalee biyyattii ka birootti illee babal’achuu dubbatan. Ol aantummaa seeraa kabajuun gad adeemaa dhufuu isaaf Tigraay keessaa dhiittaan mirga namaa fi hookkarri akka dhaabatu kan gumiin mirga namaa dhiyeenya waamicha dabarse irra deebi’aniiru.
Gorsaan addaa kun ibsawwan dubbii tuqatan kan hoogganoota siyaasaa ol aanoo fi gareeleen hidhatan baasan illee balaaleffataniiru. Haasaa jibbinsaa, gama miidiyaa hawaasaan kan raabsamanitti dabalamee muddama gosaa biyyattii keessaa hammeessa jiran.
Mootummaan Itiyoopiyaa hookkarri itti dabalaa fi muddama hawaasaalee giddu kan sadarkaa hamaa irra ga’e ittisuuf tattaaffii gochuu dhaan itti gaafatama isaa akka ba’u, Itti gaafatamni kunis dubbiif wal barbaduun akka dhaabatu hojjechuu gafadha jedhan.
Mirgi sabaa fi sablammoota Itiyoopiyaa ykan loogii siyaasaa malee mirgi uummata maraa eegamuun dirqama jedhan. Kanneen dhiittaa mirga namaaf itti gaafataman seeraan gaafatamuu akka qabn gorsaan addaa kun yaadachiisaniiru.Kana gochuu dhabuun yakka sadarkaa addunyaa kan Itiyoopiyaan ittisuuf dirqamni irra jiruuf akkaan yaaddessaa dha jedhan. Gorsaan addaa kun biyyattii keessaa namoota balaaf saxilamaniif eegumsa gochuuf yaalii ta’u akka jabeessan qaamotii dhimmi ilaaluuf hawaasa addunyaaf waamicha dabarsaniiru.
- Hubachiisa: Oduun kun dogooggora qubee sirreesuuf jecha irra deebiin maxxanfame.


text:
Abdii Boruutiin
Mirga namummaa kabajjiisuufis ta’ee bilisummaa dhaban deebisanii argachuuf qabsoon karaa nagaatiin godhamu filannoo (option) gaarii akka ta’u kun dhugaa waliigalaa ti. Haa ta’u malee, biyya akka impaayara Itoophiyaa, kan dhiiga fi lafee ilmaan namaatiin ijaaramtee; mana hidhaa sabootaa taate; kan lubbuun ilmaan namaa bilaashumatti keessatti galaafatmee hafu kana keessatti, filannoon akkanaa hojjetee hin beeku; hojjechuus hin danda’u. Dhiigni ilma namaa otuu hin dhagalayin; lafeen namaa otuu hin caccabin; lubbuun lammiilee otuu hi galaafatamin karaa nagaatiin jijjiiramni impaayara sana keessatti mul’ate takkallee akka hin jirre seenaatu ragaa ta’a. Waayeen kun aadaadhuma biyyattii sanaa ta’ee jira jechuun ni danda’ama. Maarree, dhugaan lafarra jiru, kan abbaa fedheeyyuu jalaa dhokachuu hin dandeenya kana ta’ee otuu jiruu; seenaa dabrerraa barachuun dadhabamee ykn dagatamee, maaliif waan hin milkoofnerratti dandeettiin, beekumsi, qabeenyi, humni fi kana birallee dabree lubbuun namaa asirratti galaafatama?
Karaa nagaatiin qabsoofnee bilisummaa dhabne deebisnee argachuu hin dandeenyu yoon jedhu, yaada farra-nagummaa qabaadhee ykn qabsoo karaa nagaa jibbee otuu hin taane, karaan kun akka hin hojjenne; akka injifannootti nu hin geessine karaa adda addaatiin argamaa fi hubatamaa waan jiruufi. Otuu fagoo hin deemin, kan biraallee yoo dhiisne, waanuma dhiyoo kana ta’e fi ta’aas jiru akka fakkeenyaatti yoo fudhanne, karaa nagaatiin qabsaayamee keessumaayyuu ammoo Habashoota wajjin hojjetamee bilisummaa argachuun sirumaa waan danda’amu natti hin fakkaatu. Mee laalaa, erguma uummatni Oromoo fi uummattootni kibbaa gabrummaa Habashootaa jalatti kufanii kaasee hanga har’aatti, mootummaalee impaayarittii walduraa duuba dhfaa as gahan yoo ilaalle, humnaan malee tokkumtuu kan nagaan jijjiirame hin jiru. Habashootni, saboota cunqurfamoo dhiisii waliifuu nagaan jijjiirama walitti dabarsanii hin beekan. Waayeen kun ammoo hammaachaatuma deema malee wanti fooyya’u hin jiru.
Ana dubbiin naaf hin galle fi dhiibboo natti ta’e tokko, Wayyaanotni akka humnaan dhufanii biyya sana qabatan himachaa; humnaan malee akka hin deemnes otuu hin dhokfatin ifaa ifatti beeksisaa otuu jiranuu; kana birallee dabranii, abbaan fedhe karaa fedheenuu yoo nudura dhaabbate sirrii isin galchina jechaa otuu dhaadachaa jiranuu; lammiilee keenya ajjeesanii karaarratti gatanii irbaata waraabessaa godhaa otuu jiranuu; kaan ammoo haala sukkaneessaa ta’een ajjeesanii; ija hawaasota addunyaa biratti fannisanii uummata keenyatti agarsiisaa otuu jiranuu,….mootummaa nama-nyaata kana wajjin hojjennee karaa nagaatiin bilisummaa arganna jechuun gowwummaa dha moo otuu waan kana hundaa arganuu hubachuu dhabuu dhaa? Namni akkamitti balaa namtti deemaa jiru alaalatti arguu dadhaba? Hanga nama bira gayee, qabee nama hudhutti callisaniituma ykn ofdagatanii eeguun beekumsa ykn abbaa malaa fi tooftaa ta’uu dhaa?Asirratti gaafiilee lakkaawamanii hin dhumnetu ka’uu danda’u.
Sababni ani mata dure kanaan barreeffama gabaabaa kana qopheesseef, wanti dhiyoo kana ta’e fi warra Adda Diimookraatawa Oromoo (ADO) irra gaye kun isaaniifis ta’e warroota yaada walfakkaataa qabaniif barumsa ta’uu danda’aa laata? jedhutu gaafii natti ta’ee barruu kana dhiyeesse. Karaa nagaatiin biyyatti sana keessatti qabsaa’anii bilisummaa argachuun ykn akka isaan jedhanitti diimookraasii dhugaa fiduun akka hin danda’amne asirraa hubachuu danda’uu laata? “Buddeenni (biddeenni) gaariin eeleerratti beekama” jedha Oromoon yoo makmaaku. Waan eeleerra jiru kana arganii jiruree?Yaada jijjiirratanii karaa biraatiin qabsoo kana ittifufuu yaadu ykn barbaadu moo ammallee otuma arganuu ija dunuufatanii ittideemuuf mrteeffatu? Gaafii kana isaanumaaf dhiisee, ani garuu akka ilma Oromoo tokkootti, akka dhuunfaatti wantin yaadu fi fala ykn furmaata jedhu: hanga mooraa ofii tasgabbeessanii, tokkoomanii, kaayyoo tokkorratti waliigalanii, humna mooraa ofii hin cimsinetti, garee kamiiyyuu haa ta’u Habashoota wajjin hojjennee bilisummaa dhabne arganna jechuun natti hin mul’atu.
Akka makmaaksi Oromoo “Muka kufe lafatti qottootu itti baay’ata” jedhu, warra ADO kan qaaniidhaan gara Awuroopaatti deebi’an komacuu fi qeeqa itti baay’isuu hin barbaadu. Kaayyoon barreeffama kiyyaas isa kana miti. Akka dhalootaatti jarri kunis ilmaanuma keenya ilmaan Oromoo ti. Otuu waan hamaanis isaanirra gayee nutti dhagayamauun waan ooluu miti. Kan balleesse gorfachuu fi kan dogoggore sirreessuu dha malee, ija diinaa fulduratti walirratti duuluun bu’aa hin qabu. Haa ta’u malee, ammas irran deebi’a, lakkii kan dabrerraa baradhaa, seenaa dabre yaadadhaa, lammiilee Oromoo beekumsaa fi dandeettii guddaa qaban, kan imaayarittii tana jiraachisuuf jedhanii lubbuu isaani galaafachiisan yaadadhaa; karaa hin taane deemtanii isinis booddeen keessan akkuma jara sanaa akka hin taane irra deebi’aatii haala jiru gamaaggamaa jechuun fedha. Kun dhaamsa Oromummaa ti malee doorsiisuus miti ajaja kennuus miti. Kan kanarraa hafe “Abbaatu of mara jedhe bofni” jedhaa mitiiree Oromoon ammas yoo makmaaku.
Qabxii tokko otuu hin tuqin dabruu kanan hin barbaadne, karaa nagaatiin qabsoofnee bilisummaa argachuun yoo hin danda’amne filannoon biraa karaa humnaatiin jijjiirama fiduuf qabsaayuu dha. Inni kunis karaa lamaan danda’ama: qabsoo hidhannoo jabeessuu fi warraaqsa uummataaf ciminaan hojjechuu dha. Warraaqasa akkanaa keessatti ammoo dhiigni lammiilee keenyaa dhangala’uu fi lafeen isaaniis caccabuun waan hin oolleef, kun akka qabsoo karaa nagaatti ilaalamuu fi fudhatamuu hin danda’u jedheen yaada. Qabsoon hidhannoo laayyoodhumatti jabaatee; Wayyaanee hanga funyaaniitti hidhate kana injifachuun salphaa akka hin taane waanuma beekamuu dha. Haa ta’u malee, hammuma fedhe yeroo dheeraas fudhatu kaayyoo ifa ta’e tokko lafa kaawwatanii, isa kanarratti tokkummaadhaan hojjetanii humna cimsaa yoo deeman wanti addunyaa kanarrtti hin danda’amne hin jiru. Hammuma ta’es ta’u qabsoo hidhannoo duubaan cimsaa; karaa biraatiin ammoo keessa fi alaan uummata keenya ijaaraa fi gurmeessaa warraaqsaaf qopheessun caalaatti bu’aa fida jedheen yaada.
Bilisummaan dhiigaan malee waan hin argamneef, kanaaf ofqopheessanii, salpinaan du’uurra seenaa hojjetanii du’uun filannoo biraa waan hin qabneef, tokkummaa jabeessanii mooraa ofii cimsuun yeroon isaa amma ta’uu qaba. Kan kanaa alaa filannoon biraa yoo jiraate, gabrummaa yeroodhaa gara yerootti hammaachaa deemu kana keessatti salphina fi qaaniidhaa mataa gadi qabatanii, dinaaf bitamaa jiraachuu dha. Dhumarratti, waan tokko jechuun barbaada. Oromoon yoo murteeffate waan tokko hojjetee milkiidhaan akka gahu OMN fakkeenya gaarii ta’uu danda’a. Kanaaf, karaa qabsoo hidhannoo jabeesuufis ammas Oromoon harka walqabatee yoo ka’e, humna waraanaa bilsummaa keenyaa cimsinee diina injifachuu akka dandeenyu mamiin ykn shakkiin hin jiru. Kana godhuuf garuu mooraan keenya tasgabbaayee; jaarmayoonni keenya hunduu walitti dacha’anii tokkummaa humna cimaa uumu ijaaruun barbaachisaa fi murteessaa dhas. Kun sirumaa haal-duree ta’uu qba jedheen amana. Waayee kana yeroo biraan itti deebi’uu yaala.
Galatoomaa.
Abdii Boruu: aboruu@gmail.com


text:
Berhanu Hundee
Akka yeroo ammaa dhagahamaa fi hubatamaa jirutti, ABO fi DhDUOn/PDOn atakaaroo cimaa keessa seenanii tokko kan biraa balleessuuf waan yaalaa jiran fakkaata. Haal amma uumame keessatti, Eenyutu balleessa qaba? Eenyutu dhugaa qaba? Isa kamtu balaaleffatamuus qaba? gaafiile jedhaniif deebii madaalawaa kennuun nama rakkisa.
Haa ta’u malee, biyyattii Itoophiyaa jedhamtu tana keessatti aadaan siyaasaa barame tokko: humni tokko kan biraa caalee argamuu dhiisee, kan isaan mormu ykn morku tokko balleessuu ykn dhabamsiisuu dha. Adeemsi akkanaa kun garuu biyyattii tana gaaga’ama keessa galchaa ture fi ammas jira malee bu’aa inni argamsiise hin jiru.
Ani akka nama alaalaa taa’ee dubbii hubatuu tokkotti fi miseensa jaarmayaa siyaasaa kamiituu hin ta’in tokkootti, dhimma kanarratti yaada dhuunfaa dhiyeessuun barbaada. Ani jaarmayaa ykn garee tokko deeggaree kan biraa balaaleffachuuf osoo hin taane, haala uummatni keenya keessa jiru fi kaayyoo Qabsoo Bilisummaa Oromoo (QBO) irratti hundaa’uudhaan yaada fi ilaalcha kiyya ibsuufi.
Duraan dursee jaarmayootni kun lamaan maaliif walshakku? Maaliif amantaa walirraa hin qabaanne? gaafiile jedhaniif deebii kennuuf senaa jaarmayoota lamaanii laaluun barbaachisaa dha. Akkuma beekamu fi seenaan ragaa ta’u, Addi Bilisummaa Oromoo (ABOn) kaayyoo qulqulluu ta’e qabatee, ijoollee Oromootiin ijaarame. Kanaafuu dadhabbina fi laafina qabaatulle uummata Oromoo biratti jaalatama. Dogongorrii guddaan hojjetamaa jiru garuu sababa kamiinuu haa ta’uu, jaarmayaa hedduu jaalatamaa ta’e fi Oromiyaa guutuu keessatti deegarsa cimaa qabu kana gandatti ykn kutaa tokkotti yookaanis immoo akka garee tokkootti gadi xiqqeessanii laaluu dha. Har’a waayeen ABO yoo ka’u kan qubni itti qabamu ABO Obboo Daawudiin hogganamu kan Shanee Gumiitiin beekamuu dha; kan yeroo baay’ee namootni “Shanee” jedhanii yaamanii dha. Jaalatamus jibbamus har’a Oromiyaa keessatti ABOn deeggarsa guddaa fi xinnaatullee humna qabu isuma kana dha.
DhDUOn har’a maqaa jijjiirratee PDO (ODP) jedhamu, ijaarsuma isaarraa kaasee, waan inni hojjetaa ture yoo laalame, jaarmayaan kun akka dhaabaatti xurii isaa dhiqatee hin qulqulloofne. Namootni jaarmayaa kana keessa jiran, warri uummataaaf quuqaman waan gaarii uummata Oromootiif hojjetanillee, dhaabni kun akka dhaabaatti miidhaa inni uummata Oromoorraan gahetu caala yoo jedhame kun dhara hin ta’u. Kun seenaa fi dhugaa lafarra jiru malee olola oofuu miti. Karaa biraatiin immoo, dhaabni kun fedhii diinaa guutuuf kan ijaarame qofaa osoo hin taane, bilisa ykn walaba ta’ee, fedhii uummata bal’aa Oromoo eeguuf hojjetee hin beeku; har’as hojjechaa waan jiru hin fakkaatu. Mootummaa Naannoo Oromiyaa jarmayaa kanaan bulu jalatti har’allee uummatni Oromoo nagaa argachuu hin dandeenye. Akkuma kaleessaa har’as du’aa fi buqqa’aa jira. Waan ta’eef, Oromoon dhaaba kanarraa abdii fi amantaa dhabee jira.
Egaa, gara dhimma mata dureetti deebi’uuf, ABOn jaaramayaa kanarraa shakkii kan qabaatu seenaa fi hojii dhaaba kanaa waan beekuu fi waan bara 1992 ta’es waan yaadatuuf jecha hidhannoollee hiikkachuu dida. DhDUOn/PDOn immoo gama isaatiin sababaalee gurguddoo lamaaf ABOrratti duuluu yaala jedheen yaada:
- Tokkoffaa, aadaa humnaan irra aanuu fi kan biraa dhabamsiisuu ADWUI keessatti barate fi keessatti guddate sana har’allee itti fayyadamuu waan barbaaduuf; gara humnaatiinis mootummaa waan ta’eef humna caalaan qaba jedhee waan amanuuf, karaa kanaan ABO lolaan injifachuuf waan carraaqu fakkaata;
- Lammaffaa, jaalatamus jibbamus, fudhatamus dhiifamus, amanamus amanamuu baatus, DhDUOn/PDOn filmaata dhufuuf jiru keessatti, ABOn deeggarasa uummata bal’aa Oromoo akka qabu fi injifachuu akka danda’u waan beekuuf, karaa fi tooftaa danda’amu hundaan ABO laaffisuuf yaalii godha. Kanaafuu, ABO yookaan akka garee tokkootti yookaanis immoo akka waan inni diina wajjin hojjetuutti dhiyeessuu barbaada jechuu dha.
Wanti beekamuu fi hubatamuu qabu garuu, jaarmayootni Oromoo kamiiyyuu walballeessuuf (waldhabamsiisuuf) yoo walirratti duulan, kan qaawwa fi carraa uumamu kanatti fayyadamu diina waan ta’eef; diinni haala kana keessatti humna yoo horate immoo isaan hundaa balleessuu akka danda’u; akkasumas uummatni Oromoo jidduutti akka miidhamuu dha. Kanaafuu, yeroo waltumsuun barbaachisaa ta’etti ilmaan Oromoo diina walitti ta’uun uummata Oromootiif bu’aa hin fidu.
Dhumarratti waan Jawaar Mahaammad dhiyoo kana dubbate tokkoon, barreeffama kana xumura.
“BARA 1974 HOGGANSA DHABNE;
BARA 1991 JAARMAYAA DHABNE;
BARA 2018 YOO JIJJIIRAMNI KUN HIN MILKOOFNE SABAA FI UUMMATA DHABNA”
Ammas yeroo sadaffaadhaaf carraan nu dabruuf deemaa laata??? Dubbii beekaatu hubata; balaa namtti deemaa jirus hubataatu alaalatti arga.


text:
Prezidaantiin Yunaaytid Isteets Joo Baaydin Roobii har’a kaampaanilee mi’a adda addaa erguu fi seensisuu irratti bobba’an, kanneen waan uummataaf barbaachisuu mara dhiyeessanii fi gamtaa hojjattoota buufata donii waliin rakkoo dhiyeessii danqaa ta’e jiru irratti dubbachuuf jiru.
Weerara vaayrasii Koroonaan kan ka’e, hanqiinni humnii namaa hojitti bobba’uu mudachuu isaan, Industriwwan hedduun waan hojjataa jiran xumuranii gabaa irratti dhiyeessuuf waan isaan barbaachiisu dhabuun rakkataa waan jiraniif jecha, gaaffii namaoonni waan barbaadan bitachuuf dhiyeessan akkaan dabalaa jira.,
Kannen har’a Waayit Haawuus keessatti marii gaggeeffamuu kana irratti hirmaatan keessaa, bakka bu’oota mana daldalaa Woolmaart, Hoom Diippoo, Yuu pii ees(UPS), Buufata donii Loosaanjalas, fi gamtaan internaashinaal Loongshoor and Weer Haawuus Jedhamu keessatti argamu.Prezidaant Baaydiin sana booda dhimmi kana irratti ibsa kennuu jedhamee sagantaan qabamee jira.
Dubbii himtuun Waayit Haawuus Jeen Saakii Kibxata kaleessaa oduu gabaastootaaf ibsa kennanniin waan barbaachiisaa ta’an martii, karaa buufata donii qabnuu seenuun uummata biyyatti dhaqqabuu dhabuun, danqaa tokko ta’u ni beekna jedhanii turan.


text:
Namii Itiyoophiyaa Dirree Masqalaatti bahee milishoota ISIS balaaleffatee,hiriirii mormii mootummaa balaaleffatulleen jalumaan jira.
Namii hiriira bahe hagii guddaan qalbii tokkkoon dubbii muummee ministeraatii fi abbootii amantii caqase roga gama gara garaatii ammo nama hedduutti mormii dhageessisaa ture.
Akka muummeen ministera Itiyoophiyaa hiriira Dirree Maqaslaatti bahe irratti dubbatetti wannii milishooti ISIS baqataa Itiyoophiyaa Liibiyattti tolchan akkii isaan itti fixanii fi akkii namii itti gadde waan namii hubachuu dandahu.
Jarii akkana nama fixu kun addunyaayyuu dhibuutti waan jiruuf Itiyoophiyaan jara kana irratti qabsaahuuf kurfoo jirti jedha obbo Hayilee Maariyam.
”Hujiin jara biyyaa nagaa dhowwu ka akka ISIS tahee AL-Shabaab hojjatan ummata nagaa jaalatuu fi mootummaan itti wal gargaaree ufi irraa dhowwanii ufi jalatti deebisuu waan malaniif biyyitii teennalleen tana irraa kaatee sochii hujii bineensaa tana dhaabuuf hojjatan cufatti dabalamtee humna qabdu cufaan itti dabalamti.”
Warra addunyaa nagaa dhowwu tohachuun biratti ka biyya keessatti nagaa nama dhowwu irralleetti duuluun waan jabaatanii hojjachuu malan jabduu keessaa tokko jedha.
“Biyya keessatti yaada siyaasaatiin gargar tahuu malee hujii hamtuu irratti ammoo yaada tokkoon irratti walii galuu waan malleef dhaaabbileen siyaasaa cuftii bu’aa siyaasaa argachuuf kophaa yaahuu fi wal caaluuf fiiguu manna hujii hamtuu tana irratti walii gallee ergaa ummataa jabduu dabarsuu malan.”
Akka obboo Hayilee Maariyam jedhetti wannii milishooti ISIS nama fixaniif akka namii Itiyoophiyaatti amantiin gargar bahee wal fixu.Tana maleellee jaalala namii Itoophiyaa walii qabu jiraachuu dhowwuu
Akka muummeen minsniteraa jedhutti hujiin warra biyya nagaa dhowwuu ka Itiyoophiyaa naannoo gara garaa keessatti mumullachuutti jirtu ammuma fala argachu baannaan akkuma ISIS tahuu dandeetti.


text:
Source: SBO
SBO (OLF Radio) status update from Adami Tulu, E Shoa Jan. 5, 2016:
An agriculture complex owned by a TPLF higher official is destroyed by “Special Force” on Dec. 31, 2015 in Adami Tulu District [Woreda], E Shoa. Among destroyed are:
– 5 water tanker trucks,
– 1 tractor,
– 1 corn peeling machine,
– 5 iron (qorqoorroo) houses
Tiki Olaanaan Wayyaanee Gochaa Yakkaa Bakkoota Adda Addaatti Ilmaan Oromoo Irratti Raawwachuun Beekamu Magaalaa Harar Keessatti Humna Addaa WBOn Ajjeefame
Abdii fi Gaachanni Ummata Oromoo WBOn gartuun Humna Addaa Godina Bahaa Amajjii 03, 2016 magaalaa Harar keessaa bakka Dakkar jedhamutti basaasaa fi tika olaanaa gartuu abbaa irree wayyaanee kan ta’e Haayluu G. Tsaadiq kan lammummaan Tigree ta’e irratti tarkaanfii xumuraa fudhateen ajjeesuu Ajaji WBO Godina Baha Oromiyaa beeksise.
Tiki wayyaanee kun waraqaa eenyummaa (ID) kan Itophiyaa, Jibuutii, Somalilandii fi Puntland kan qabu oggaa ta’u, biyya keessa dabalatee biyyoota kanneen keessa naanna’uudhaan ilmaan Oromoo Oromummaan ykn miseensota ykn deggertoota ABO ti jechuun akka hidhaman, ukkaamfamanii fi ajjeefamaniif yakka hiriyaa hin qabne kan raawwataa ture ta’uun beekameera.
Humni Addaa WBO Godina Bahaa tika olaanaa wayyaanee Haayluu G. Tsaadiq irratti kan tarkaanfii fudhate konkolaataa inni ittiin deemaa ture dhaabsisuun oggaa ta’u, shugguxii tokkoo fi maallaqa Itophiyaa 9000s irraa booji’uu Ajaji WBO Godina Bahaa dabalee beeksiseera.
Gama biraan Humni Addaa WBO Godina Bahaa Amajjii 04, 2016 guyyaa kaleessaa naannoo Qobbootti tarkaanfii hidhattoota wayyaanee irratti fudhateen 4 ajjeesuun injifannoo galmeessuu isaa Ajaji WBO Godinichaa ifa godhee jira. Tarkaanfiin diinaa fi basaasota diinaa irratti fudhatamu cimee kan itti fufu ta’uus hubachiiseera.
Godina Baha Shawaa Ona Adaamii Tulluu Keessatti Qabeenyaan Angawaa Olaanaa Mootummaa Wayyaanee Tokko Gartuu Humna Addaan Daareffame.
Godina Baha Shawaa Ona Adaamii Tulluu ganda Aneenoo Shiishuu keessatti kan argamu qabeenyi maallaqa hedduutti shallagamu kan qabeenyummaan isaa kan angawaa wayyaanee olaanaa tokkoo ta’e Mudde 31, 2015 gartuu Humna Addaan tarkaanfii irratti fudhatameen barbadeeffamuu oduun SBO dhaqqabe hubachiise.
Angawaan wayyaanee olaanaan kun ummata irratti haalaan roorrisaa kan ture oggaa ta’u, qabeenyi isaa meeshaalee gara garaa of keessaa qabu maasii misooma qonnaa Musxafaa Geraanyi jedhamu keessatti argamu tarkaanfii Humna Addaan guutuutti barbadeeffameera.
Gartuun Humna Addaa waardiyoota maasii qabeenyaa angawaa olaanaa mootummaa wayyaanee kanaa eegaa turan erga ukkaamsee to’atnaa jala galcheen booda, meeshaalee maasicha keessatti argaman Taankera Bishaanii 5, Tiraakteera qonnaa 1, Maashina Boqqolloo falfalu 1, Doqdoqqee (Motorcyklii) 1, manneen qorqorroo 5 fi maallaqa callaa kan biyyattii 100,000 olitti shallagamu waliin guutuutti gubuun akka barbadeesse oduun kun ifa godha.
Tarkaanfii Humna Addaa kanaan kan baarage mootummaan faashistii wayyaanee waraana isaa baay’inaan naannoo kanatti bobbaasuun sakattaa geggeessuu itti fufee kan jiru oggaa ta’u, abbootiin qabeenyaa wayyaanees sodaan liqimfamanii qabeenya qaban mara waraanaan eegsisaa akka jiran hubatameera.
Gootichi WBO Godina Bahaa Amajjii 05, 2016 Har’a Ganama Ona Xuulloo Keessatti Lola Waraana Gabroomfattuu Wayyaanee Waliin Taasise Irratti Loltoota Diinaa 13 Ol Hojiin Ala Godhe.
Mirga Abbaa Biyyummaa fi Bilisummaa Oromoo deebisuuf falmaa hadhawaa gochuu irratti kan argamu gootichi WBO, Amajjii 05,2016 guyyaa har’aa ganama Lixa Harargee Ona Xuulloo naannoo Masalaatti waraana gabroomfattuu wayyaanee kan ummata keenya gaaffii mirgaa finiinsaa jirutti roorrisaa ture haleeluun 8 yeroo irraa ajjeesu, 5 ol ammoo akka madeesse Ajaji WBO Godina Bahaa ifa godheera.
Humni WBO lola kana geggeesse diina irraa meeshaalee gara garaa akka booji’es gabaafameera.
Tarkaanfiin diinaa fi farreen QBO ta’an irratti fudhatamu karaa hundaan haala kennate mara keessatti ciminaan kan itti fufu ta’uu Ajaji WBO Godina Bahaa mirkaneesseera.


text:
Finfinnee kan jiru Embaasiin Amerikaa ibsa har’a baaseen akkaataa vizaan itti kennamu akkuma duriitti itti fufee jira jedha.Kanneen ammaan dura vizaa argatanii turan irra deebi’anii haareessuu fedhan baatii 12 hin guunne taanaan iyyachuu danda’uu jedha Ibsii kun.Garu nageenyaaf jecha sakatta’aa gaggeeffamu keessa darbuun dirqama ta’u isaa fi barbaachisaa taanaan gaaffii fi deebii gageessuuf qonsilaan akka waamuu danda’uu hubachisee jira.
Namoonni umriin isaanii 17 hanga 79 ta’e gosa vizaa tokko tokko irraa kan hafe qaamaan argamanii iyyannoo dhiyeeffachuun akka qaban ibsee jira.
Biyyoota 7 kanneen Amerikaa akka hin senneef Prezidaant Traamp ugguranii turan murtii manni murtii kenneen ministriin dantaa alaa Amerikaan fudhatama kan qabu ta’u hubachisee lammiwwan biyyoota Torbanii ta’an sirna deemsa vizaa ittiin argatan ka baratame sanaan iyyachuu danda’uu jedhe.


text:
Finfinnee Muddee 01,2007(FBC) Balaa Ibiddaa har’a magaalaa Finfinneetti mudateen iddoowwan daldalaafi manneen jireenyaa irratti miidhaan akka ga’e himame.
Itti gaafatamaan sab-quunnmatii abbaa taayitaa ittisa balaa Ibiddaa bulchiinsa Magaalaa Finfinnee obbo Nigaatuu Maammoo akka himanitti balaan kun kan mudate iddoo piyaasaa jedhamuudhaan beekamutti.
Balaa kanaan manneen gurgurtaa warqeefi manneen jireenyaa naannichatti argaman akka miidhaman obbo Nigaatuun himaniiru.
Hojjettoonni ittisa balaa Ibiddaa abbaa tayitichaa balaa kana too’annoo jala oolchuuf carraaqqii taasisaniin balaan Ibiddaa kun akka hin babal’anne taasisuu isaaniis himaniiru.
Wayita ammaas hojiin ittisaa itti fufee akka jiruufi balaan kun guutummaatti too’annoo jala akka hin oolle obbo Nigaatuun himaniiru.
Miidhaan balaa kanaan mudate hanga ammaatti hin beekamne.
Gulaalaan:Birhaanuu Hurrisaa


text:
Daawwannaa Obaamaa Itiyoophiyaatti
Daawwannaa Obaamaan Adoolessa 27-28tti Itiyoophiyaatti geggeessan
VOA sagantaan Afaan Oromoo imala prezidaant Obaamaan Adoolessa 27 fi 28 Itiyoophiyaatti geggeessan ilaalchisuun gabaasa addaa dhiyeessa. Prezidaant Obamaan Finfinnee ennaa seenan muummicha ministeeraa Haayilemaariyaam Dessaaleny waliin illee wal arguuf jiru. Dhimmootii Imaammataa fi kan biyyoota lamaanii jechuun kan Itiyoophiyaa fi Ameerikaa akkasumas ka gamtaa AFriikaa fi duula shororkeessummaa irratti geggeessamu ilaalchisees ni mari’atu.


text:
Dura-taa’aan Kongirasii Federaalawa Oromoo fi ka gamtaa paartiilee Medrek, proofeesar Mararaa Guddinaa, hoogganoota siyaasaa akka Obbo Baqqalaa Garbaa fi Obbo Jawaar Mohammed faa hidhanii kaa’uu irra hiikanii marii araara biyyoolessaa uumuu keessatti otuu qooda fudhachiisanii irra bu’aa qabaata, jedhu.
Hoogganoonni isaanii sadarkaa adda addaa fi miseensonni isaanii godinaalee Oromiyaa adda addaatti hidhamuu akka gabaasaa argataa jiran ka dubbatan, Professor Mararaa Guddiaa, sababaa tajaajilli interneetii biyyattii keessa hin jirreef, odeeffannoo ga’aa argachuu fi mirkaneeffachuun rakkisaa dha, jedhu. Har’a miseensi Koree Hoji-raaw’achiistuu fi itti-aanaa barreessaan KFO, Dajanee Xaafaa barii jala mana isaanii tii qabamanii fudhatamuullee dubbatan, Profeessar Mararaan.
Gurmuu abukaatoolee seeraa hoogganootaa KFO fi ABOf dhaabatan, Dr. Tokkummaa Dhaabaa immoo, maammiloota isaanii dubbisuuf har’atti beellama fudhatanii gurmuudhaan ennaa mooraa Koomishina Poolisii Finfinnee deeman, humna addaa akka jabaatte hidhatee mooraa sana dura jiruun of irra deebisamuu VOAtti himan.
Gaaffii fi deebii guutuu caqasaa.


text:
Har’a Mudde10,2015 Godina Lixa Shaggar Aanaa Calliyaa Magaalaa Geedoo fi Baabbichaatti Warraaqsii Biyyoolessaa Oromiyaa FDG jabaatee itti fufuun, Daandiin Gudarii Gara Geedootti Geessuu Bakkoota hedduutti Cufamee jira.bifa adda ta’een immoo Magaalaa Baabbichaa irratti
Uummatni Fi Dargaggootni Goomaa konkolaataa Daandii Konkolaataa Magaalaa Maabbichaa Keessa darbuun Geedootti Geessuu irratti Guuruun
Ibiddaan itti qabsiisuun daandiin konkolaataa Citee jira, Magaalaa Geedootti uummaatni fi Qeerroon dargaggootni barattootni Oromoo
hiriiraa Mormii guddaa gaggeessuuf akkuma bahanitti Waraanni irratti bobbafamee Yeroo Ammaa dhukaasni Guddaan uummatarratti baname
jira…… Gabaasaan Itti fufa
Lixa Shaggar Daandiin Gudarii Gara Geedootti Geessuu Bakkoota Hedduutti Cufamee Ummanni Wayyaanota of Keessaa Arihaa Jiraachun Beekame.
Har’a Mudde10,2015 Godina Lixa Shaggar Aanaa Calliyaa Magaalaa Geedoo fi Baabbichaatti Warraaqsii Biyyoolessaa Oromiyaa FDG jabaatee itti fufuun, Daandiin Gudarii Gara Geedootti Geessuu Bakkoota hedduutti Cufamee jira.bifa adda ta’een immoo Magaalaa Baabbichaa irratti


text:
Fluid dynamics
Fluid dynamics kan jedhamu gossa barnotta fluid mechanics jalatti argamu yoo ta'u, kan qo'attus wa'ee "fesashi" fi gazii ademsaa (lola'u) kessa jiranni (fluids) qo'atta. Kunii immo ofii kessatti qoqqodama qaba, isaanis aerodynamics - qo'anno ademsaa gazii fi qillensa fi hydrodynamics - qo'anno ademsaa fesashi jedhamanii dha. Fluid dynamicsiin fayyidaa bayee qaba, isaanis humna fi momentii bariftotta (xuyuraa, jetii...) lakka'u, mass flow rate petroleumiin tuboo kessatti ademmu kessatti qabu barbadu, wa'ee dedebi'ee dhufuu halla qillensa duratti bekku, wa'ee nebulae bakka duwwa interstellar kessatti argamuu bekuuf, midhagsisuu tokasisuu meshaa warranaa tokka'anii kessatti fayyida qaba. Jechonni fluid dynamics kessatti argamii tokko tokko traffic engineering kessatti fayyida qabu, kunis trafficii akka waan lola'utti fudhachuun.
Fluid dynamics offers a systematic structure that underlies these practical disciplines and that embraces empirical and semi-empirical laws, derived from flow measurement, used to solve practical problems. Fluid dynamics kessatti rakkoleen argaman kan hikkaman ammalla (property) fluid (fesashi) kan akka velocity, dhibaa, density fi temprature isaanii yeroo (time) fi bakka irratti hunda'anii lakka'un.


text:
Sadaasa 28,2015 Jaarsoo
Gaaffii mirgaa fi diddaa Mormii master Pilaanii magaalaa Finfinnen wal qabatee G/Wallaggaa Aanaa Jaarsoo keessa bartonnii 21 ta’aan qabamanii manaa hiidhaa anaanichattii darbatamanii jiru. Barattootii fi jiraattoti naannichaa mana barnootaa dhaabuun dhadatnoolee adda addaa qabatanii gaaffi dimokiraasii fi mirga namoomaa irratti hundaayeen mormii sirna abbaa irraa Wayyaanee yeroo dhageessisanitti,loltooti mootummaa Wayyaanee heddumminaan naannciha qubachuu irraan kan ka’e barattootatti dhukaasuunii fi reebichaan naannicha irraa adda tamsa’anii yeroo yaalanitti gootonni barattooti Oromoo diddaa itti fufuun walleen warraaqsaan ABO fi WBO,Qeerroo faarsaa magaalichatti naannwaa akka turan gabaasi Qeerroo addeessa.
Haaluma kanaan qonnaan bultooti Oromoo Gandaa Baaboo Garjoo fi Ganda Haro biruu jedhamu keessattiis FDG haalan jabbeessuun kaabinootaa fi dabballoota Wayyaanee naannoo isaanii irraa akka bahanii fi hidhatnoo isaanii hiikkatanii nagaan saba isaanii Oromoof akka qabsaawan akeekachiisanii jiraachuun beekame.


text:
Sakattaa fi hidhaan Finfinnee keessatti akkaan hammaachuu
Sochii WBOn naannawa Magaalaa Finfinneetti taasisaa jiruun kan rifate, Mootummaan PP, sakattaan karroota Magaalaa Finfinnee shanan irratti taasifamu daran akka jabaatu; darbees, manni jireenyaa manni jireenyaa namoota dhuunfaa akka sakatta’amu taasisuu.
Daafii kanaan, hidhaan Oromoota Magaalaa Finfinnee fi magaalota ollaa sanii keessa jiraatan irratti raawwatamu akkaan hammaatee itti-fufee jiraachuu.
Dabalataanis, jiraattonni Magaalaa Finfinnee naannoo ykn ganda isaanii [WBO irraa] akka tiksaniif jecha, keessattuu, bobbaa halkanii taasisuun gandarra naanna'aa [waardiyyaa dhaabbachaa] akka bulan dirqamsiifamaa jiraachuu.
Ajjeechaa fi saamicha Finxaaleyyii Amaaraan raawwatamu
Duulli duguuggaan sanyii Konyaa Baha Wallaggaa, Onoota kanneen akka: Guutoo Giddaa, Giddaa Kiiramuu fi Amuruu keessatti, humnoota finxaaleyyii Amaaraan Uummata Oromoo irratti, baatii darbe irraa qabuun bifa haarayaan baname, gara onoota ollaatti babal'achuun itti-fufee jiraachuu.
Haaluma kanaan, tarkaanfii Ona Leeqaa Dullachaa, gandeen: Horroo Alaltuu fi Agiroo jedhaman keessatti, Sambata Sadaasa 20 2021, humnoota kanneeniin yeroo wal-fakkaataatti fudhatameen, Oromoonni saddeet ajjeefamuu, qabeenyi dureeyyii Oromoo danuunis samamuu.


text:
Humnootiin nageenyaa kan Somaaliyaa looltoota al-shabaab 13 ajjesanii kannen biroo 10 madeessuun isaanii beekamee jira.
Kutaa Jubaa isa gadii keessatti waajiira dhaabata nageenyaa guutuu biyyaa soamaaliyaaf itti aanaa ajajaa kan ta’an Ahmed Issaa akka jedhanti haleellaan kun Kibxata kaleessaa waaaree booda gaggeeffame.
Kunis hidhattonni al-shabaab maadhee waajiira nagenyaa haleeluuf akka qophii qaban odeeffannoo waan arganneef dursinee haleelle jedhu.Iddoon isaas magaalaa Moqaadishoo irraa gara kibbaatti fageenya kilo0 meetra 500 irratti argama.
Hidhattonni 100 ta’an kanneen naannoo Jaangl jedhamutti walitti qabamanii turan irratti qiyyaafanne karoora isaanii fashalsinee jedhan.
Angawoonni biyyatti reeffa hidhattoota ajjefamanii har’a Kismaayoo keessati agarsiisanii jiru. Angawoonni nageenya naannoo Raadiyoo sagalee Amerikaaf akka ibsanti hidhattonni al-shabaab maadhee waraana Somaaliyaa haleellaan faccifne jedhu.
Yoo xiqqaate looltoonni Keniyaa 2 ajjefamanii kanneen biroo 7 eessa buteen isanii dhabamee jira.Kun immoo waajiira polisii irratti haleellaa gaggeeffameen ture jedhama


text:
Dhimmaa qeeraa harree Bishooftuu ganda Dhibaayuuf Qaajimaatti ijaarrama ture hojii jalqabuu isaa laalchise sagantaa torbaan darbe kantiibaa magaalittii Dr. Dadhii Wadaajoo dubbisnee ture. Isaaniis mormii ummanni kaasee ture mootummaan an hubatuu ta’u nutti himan.
Amma bulchiinsi magaalatti warshaan kun hojii akka dhaabu ajeja dabarsee jira. Xalayaan akka lakk. Itoophiyaatti Ebla 8 2009 ( Sambat-duraa darbee jechuudha) nannoo Oromiyaatti Bulchiinsa magaalaa Bishooftuu irraa dhaabbata Shandoogi Dongi Ejiaa jedhamuu ergame fi Dr. Daadhii Wadaajoo irratti mallatteessan dhabbatichi akka hojii dhaabu gaafata.
Jiraattonni magaala bishooftuus “Gammanneerra” jedhan. Warshaan Shandoongi Dongi garuu wanti nurratti godhamee sirrii mitii, walitti dhufeenya investerootaa fi biyyaatti miidha jechuudhan qeeqan. Daayreektara Qeeraa harree Shandoogi Dongi Obboo Akliluu Tafarraa dubbisneerra.
Dhabbanni 'The Donkey Sanctuary' jedhamu kunuunsa harree irratti hojiiatu gama isaatiin, mootummaan Itoophiyaa murtii kana irra gahuu dhinqisiifatee, kun baayyina harroota akka addunyaatti gadi buusa jennee sodaannee ture jedha.
Gabaasa guutuu kana cuqaasuun dhaggeeffadhaa


text:
Mootummaan Eertraa ba’ii qorannoo Tokkummaa mootummootaa fi komiishina mirga namaa Itiyoophiyaan geggeessameef deebii kennee jira. Gabaasi sun dhimmootii murteessaa ta’n kan seeraa, dhugaa jiruu akkasumas dhimmootii dursi kennamuu fi naamusaawwanii fi muuxannoowwan sadarkaa addunyaa of keessaa qaba.
Gama kanaan to’annoon kan isaan baerbaachisu utubaalee bu’uuraa kan ta’an, qaamotii qorannaa sana geggeessan aangoo seeraa qabaachuu, kan walabaa ta’uu isaanii, amanamaa ta’uu fi ogummaa qabaachuu isaanii, raga baatonni amanamoo ta’uu fi dhugaa jalaa miliquu fi ragaa kijibaa jalaa miliquu malaawwan dandeessisan qabaachuu isaanii fi ba’ii sana irraa kanneen argaman tilmaamaa fi xumurri isaa sirrii ta’uu isaa ilaalamuu qaba jedha ibsi mootummaa Eetraa sun.
Sadarkaa kanatti waa gad qonnee qorachuu bira hin geenyu, garuu hanqina ba’iii qorannoo sanaa fi qabiyyee gabaasichaa ibsuuf kanneen rakkisaa ta’an mul’isuu feena jedha ibsichi. Duraan dursee komiishinni mirga namaa Itiyoophiyaa fi daayirkterri isaa Daani’el Beqqelee Eertraa irratti tuffii fi seenaa diinummaa yeroo dheeraa qabu. Human rights Watch-tti ennaa hoogganaa dhimmootii mirga namaa kan kutaa Afriikaa turan, Daani’el baatii Amajjii bara 2013 damee albuudaa Eertraa fi warshaa albuuda Biishaa irratti kan dhiyeessan maqa balleessii fi gabaasi guutummaan fudhatama dhabe fakkeenya tokko.
Xumura irrattis jedha ibsi ministrii dhimma alaa Eertraan ba’e kun, ba’iin qorannaa gamtaan dhiyaate sababaalee armaan olitti tuqamaniin kan ka’e fudhatama hin qabu. Gama biraan Eertraan qajeelfamootaa fi seerawwan mirga namaa addunyaa fi seerawwan gargaarsa namoomaa fi bqataa mallatteessitee mara ni kabajji. Mootummaan Eertraa miseensi raayyaa ittisa biyyaa isaa seerawwan kana kan cabse yoo jiraate qorannaa cimaa geggeessee itti gaafatamummaan akka jiraatu ni mirkaneessa jedha ibsi ministrii dhimma alaa Eertraan ba’e kun.


text:
Dubartoota warra dhihaatii fii tan Muslimaa wal cinaatti
Akka warri dhihaa odeeysutti, dubartiin muslimaa hijaabaan ukkaamamtee gabrummaa jabduu jala jirti. Islaamummaan dubartiidhaaf mirga hin kennu jechaa miidiyaa isaaniitiin lallabu. Gama birootiin Muslimoonni hedduunis; dubartoonni warra dhihaa waan bilisummaa fii jiruu gammachuu keeysa jiran seehan. Hedduun keenya waan filima irratti arginu dhugaa seena. Jiruun warra dhihaa (Faranjootaa) jiruma filimaa san nutti fakkaatti. Fiilmiifi miidiyaan isaanii, dubartii isaanii kan laggeen irra fiffiiguufii, kan gammachuun koflaa karaa irra deeman garsiisaa oola. Nutis kanuma garree jiruu qananii keeysa jiran jennee amannee jirra. Dhuguma wanti odeeyfamu fi arginu kun waan isaan keeysa jiranii? Dhugumatti dhalaan warra dhihaa mirga guutuu qabuu? Jireenya gammachuu keeysa jiruu? Waan kana ifa baasuu barbaachisa. Akka namni hundi haqa baruuf, ragaalee qabatamaa tahaniin waan dubartoonni biyyoota dhihaa kheeysa jiran, maddeen biyyoota dhihaa irraa dhiheeysuun wajjiin laalla.
Biyyoota dhihaatti, dubartiin meeshaa haajaa qunnamtii saalaa itti bahan qofa. Isaan biratti dubartiin kabajaa takkallee hin qabdu. Kanaaf ragaan isaanuma. Waldayni tohannoo fii ittisa dhukkubaa (CDC) kan mootummaa ameerikaa, qorannoo fayyadama hashiishaa fii amaloota qunnamtii saalaa irratti godheen akka ibsetti; Dhiirti ameerikaa jiddu galaan umrii isaa guutuu kheeysatti dubartii 7 wajjiin walqunnamtii saalaa godha. Dhirti ameerikaa parsantiin 29% ammoo, umrii Isaa kheeysatti dubartii 15 ol wajjiin qunnamtii saalaa godha. LINK
Qorannoo BBCn biyyoota dhihaa 14 kheeysatti godheen, dhiirti biyya Biriitaaniyaa (British) parsantii 42 tahan, yeroo takka kheeysatti dhalaa takkaa ol wajjiin qunnamtii godha. Ameerikaa kheeysatti ammoo dhiirti parsantii 50 tahan, qunnamtii fuudhaafii heerumaan alaa ykn zinaa godhaa jiraata. Xaaliyaan Parsantii 38, Faransaan 36 tu zinaa godhaa jiraata jechu.
Maddi BBC
Qunnamtii akkanaa kan dhiirti dubartoota hedduu wajjiin dhokatanii qabaatan kanaan kan miidhamu dubartoota. Fuudhuuf osoo hin taane itti qanani’uu qofaaf lakkoofsa hedduu wajjiin qunnamtii dhoysaa godhan. Warri dhihaa kan bilisummaafii wal qixxummaa lallaban, dubartii fedhii foonii qofaaf fedhan. Walitti dhufeenyi isaanii kan jaalalaafii walii rifachuun keeysa hin jirre tahuu kanarraa hubachuun salphaadha.
Irra hedduun dhiiraa dubartoota akka sagaggaaltuutti lakkaawanii haajaa itti bahuu qofaaf walitti dhufeenya uuman. tan sagaggaalummaa hojjattu maallaqa fudhatti. tan walitti dhufeenya jaalala dharaatiin dhiirri itti taphatu garuu humaa takkallee hin argattu.
Wal qunnamtii fuudhaafii heerumaan alaa (zinaa) boodaan intalti hoggaa ulfoyte dhiirti duyda itti galti, hogga kana dubartiin biyyoota dhihaa filannoo lama qofa qaban. Takkaa ilmoo san baasuu (waan isaan Abortion jedhaniin). Takkaa ammoo ilmoo san kophaa guddisuudha. Ameerikaa keeysa sababaa waan kanaatiif maatii Miliyoona 10.4 ol kan kophaa itti carraaqu dubartoota qofa. Isaan Single Mother (haadha kophaa jiraattu) jedhanii yaaman. Ilmoo abbaan Zinaa haadhatti dalagee quba hin qabne haati kophaa guddifti.
Waajirri Census kan mootummaa ameerikaa (wajjirri lakkoofsa ummataa qoratu) lakkoofsa dubartoota ameerikaa keeysatti bara 2014 ilmaan dahanii kheeysaa, parsantiin 36 warra takkaa hin heerumin jedha. Akkas jechuun nama seeraan wal hin fudhintu ilmaan dila kana dhala jechuudha. Qorannoon kun itti dabalee dubartoota miliyoon 9.9 tahantu kophaa ilmaan guddisa jedha.
Kana qofaa miti balaan dubartoota dhihaa harkaa qabdu heddu. Ameerikaa qofatti ilmoo garaa jirtu miliyoona takkaa oltu amatatti ajjeefama. Isaan kanaan Abortion jedhaniin. Ameerikaa keeysatti dubartii gaaraatti ulfa qabattu 10 kheeysaa 4 ilmoo ifirraa baafti. Akka waldayani fayyaa adunyaa fii CDC jedhanitti, ameerikaa qofatti ulfa miliyoona tokko oltu amatarra baafama. LINK
Waan hedduu garaa nama nyaatu, dubartoonni akka meeshatti lakkaawamuu irraa kan ka’e, biyyoota dhihaatti haajaa eega itti bahan booda, ulfi argamu kan lakkoofsa isaa himuun namatti ulfaatu kun hundi ni ajjeefama. Daa’imman garaa jirtu miiliyoona meeqa fixutti jiran jechu. Kun hundi maqaa mirga eeguu, bilisummaa akka feete tahuu jedhuun, dubartoota meeshaa qunnamtii saalaatiif dhimma itti bahan qofa godhanii hambisan. Kana qofaa miti miidhaan dubartoota irra gahu heddu. Biyyoota dhihaa kan duratti deemne dubartootaaf mirga eeyne jedhan kheeysatti haalli jiru, dubartoota kan wal qunnamtii saalaatiif daangaa malee saaxilu waan taheef, dukkuba wal qunnamtii saalaa hedduuf saaxilaman.
Ammaas balaan isaan mudachutti jirtu tana qofaa miti, dubartoonni biyyoota dhihaa kheeysatti warra dhiiraa kan akka meeshatti isii lakkaawuun, balaan gudeedamuu fii tumamuu irraa hanga ajjeefamuu irra gahu heddu. Akkaa wajjirri ministeera haqaa qorannoo isaa kheeysatti dhiheeysetti, Ameerikaa kheeysatti dubartii 1320tu wagga waggaan ajjeefama. kunis guyyarraa dubartoota 4 tahantu warra zinaaf isaan barbaaduun ajjeefama jechu. LINK
Waajirri Ministeera haqaa ameerikaa qorannoo biraatiin, dubartoota miliyoona 3 ol tahantu, wagga waggaan ameerikaa keeysatti balaan irra gaha. Balaan kunis balaa qaama miidhamuu, qaamni irrachuu, kan akka ijji dhaamuu, ableen diramuufii waan ajjeechaa gadii jechuudha.
Dubartoonni Ameerikaa maal dalagan?
Qorannoon mootummaan godhamte akka addeeysituutti, hoojiin dubartiin ameerikaa haalaan hedduminaan daleeydu hojiilee kafaltii gadi aanaa qabanii fii, waajjiroota keeysatti sadarkaa gadii dalagan. waldayootaa fii waajiroota keeysatti bakka ol aanaa kan hojjatu parsantii 97 dhiira akka tahe qorannoon Ministera hojjii ameerikaa ibsee jira. LINK
Qorannoo biraa kheeysatti, hojii qulqullinaa (sarraatanyaa ykn hojjattuu manaa) kan dalagu ameerikaa keeysatti parsantii 89 dubartoota. Kana qofaa miti; dubartoota bakka hojiitti daangaa itti dabruu fii balaa irraan gahuun biyyoota dhihaatti waan guyyarraa baratame.
Kana hunda booda faaydaan dubartoota warra dhihaa, beeysisa meeshaalee gurgurtaati. Namni makiinaa gurguruu fedhu, footoo dubartii qullaa dhaabbattuu cinaa dhaaba. Kan TV gurgurus, dhalaa qullaa dhaabbattu TV keeysatti garsiisaa oola. Meeshaa gurgurachuuf dhalaa akka beeysisaatti itti fayyadamu.
Kun hundi osoo tahaa jiru dubartii Muslimaa amantii isiitiin kabajamte xiqqeeysuuf mirga dhabde jedhanii lallaban. Hijaaba isii uffattee, qaama Isii bineensoota meeshatti isii lakkaawan jalaa waan dhoyfatteef irraa baasuuf tattaafatan. Mee waan asii olitti dhiheeysine kanaa fii dubartii Muslimaa kan kabajaan haadhaa fii abbaa biraa heerumtee, seeraan nama Rabbiin halaal godheef wajjiin ilmaan halaal Rabbiin kenneef al biratti madaalaa!
Nama dhugaa barbaaduuf, mirga islaamummaan dubartootaaf kenne seerri kumuu dubartootaaf hin kennine. Islaamummaa keeysatti dubartiin kabajaadha. Meeshaa qaalii nama hundarraa dhoyfamtu. Namni isii arguu haqa godhatu, Nama Rabbiin halaal godheef qofa. Kabajaa isiitiif jecha, namni tokkos isii harkaan qabachuu hin dandahu. Qaamni isii, sagaleen isii, uumaan isii hundi kabajaadha. Namni biroo hanga fedhes osoo hawwee, itti ida’amuu dhiisii harkaan tuquufii ijaanuu arkuu hin dandahu. Yaa dubartii Muslimaa, Rabbii akkanatti si kabajeef galata galchi. Kabajaa Rabbiin sitti uwwise kana, mirga kijibaa warri dhihaa lallabuun sobamtee kabajaa firraa hin mulqin. Gaafa seera islaamummaa jala deemtee haala shari’aan si ajajjuun jiraatte. Jireenya gammachuu jiraatta in shaa Allaah.
Qophii: Ustaaz Ja’far Bayaan


text:
Ministarri Fayyaa Itoophiyaa, dambaliin weerara Kooviid 19 sadaffaan Deeltaa jedhamu Itoophiyaa keessatti argamuu mirkaneessuu isaa saa tibbana ibsee jira.
Akaakuun vaayirasii Koroonaa Deeltaa jedhamu kun isa Aalfaa jedhamurra harka lama caala jechuun kan ibse Ministarichi Fayyaa , akka uummatni irraa of eeggatullee dhaamee jira.
Kanaann wal qabatee, jiraattotni magaalaa Finfinnee hagi tokko yaada isaanii Sagalee Ameerikaaf kennan akka jedhanitti, hawaasni waa'ee Kooviid-19 hubannoo qabaatullee haga barbaachisu irraa of eeggataa hin jiru.


text:
Har’a Shawaa Dhihaa, magaalaa Amboo keessatti hiriira mormii geggeessame irratti yoo xiqqaate namoonni ja’a du’uu fi ka biroo hedduun madaa’uu Koongiresni Federaalistii Oromoo gabaasaa VOAf ibsee jira.
Lubbuu namootaa har’a Ambootti dhabamee ala biilsaaleen sadii gubachuu isaanii, namoonni ijaan argan, telefoonaan, Raadiyyoo Sagalee Ameerikaaf ibsanii jiran.
Waa’ee hiriirawwan mormii Oromiyaa keessatti geggeessamaa jiruu fi walitti-bu’insoota itti fufanii uumaman ilaalchisee, mootummaa Bulchiisa Naannoo Oromiyaa fi Mootummaa Federaalaa irraa ibsi haga ammaatti kenname hin jiru.


text:
“Hepatitis B virus” daa’imman keessatti
Gosti vaayireesii “hepatitis B“ jedhamu akkuma namoota gurguddoo qabu daa’immanis qabuu ni danda’a. Vaayireesii kuni dhibee Tiruu fiduu kan danda’an keessaa isa tokko yoo tahu innis kulkulfannaa fi madaahuu Tiruu geessisuun Tiruun keenya gahee isaa akka hin baanee godha.
Daa’imman keessatti akkamiin qabamuu?
1. Haati daa’imaa tokkoo yoo gosa vaayireesii kana qabaatte karaa hidda handhuuraa ni darba
2. Dhiiga vaayireesii kanarraa hin qulqulloofne (contaminated blood) yoo fudhatan.
3. Namoota Vaayireesii dhiiga isaanii keessaa qabaniin yoo gudeedamanii talaallii hin fudhatiin hafan
4. Meeshaalee qara qaban kan vaayireesii kun itti maxxaneeruun yoo muraman…kun karaa isa muraasa tahus carraan ni jira.
Mallattooleen isaahoo maali?
Dhiiga keessa tahee Tiruu osoo hin hubiin dura mallattoo agarsiisu hin jiru; garuu, dhiiga keessa ni jira.
Erga Tiruu hubee booda mallattoolee argaan gadii qaba:-
Iji gara bifa keellootti jijjiiramuu
Dadhabbii
Hir’ina fedhii nyaataa
Dhukkubbii garaa keessattuu gara mirga gama olii
Hir’ina ulfaatina qaamaa
Dhiitahuu garaa
Rafiitii jeeqamuu
Hanguma tiruun miidhamaa deemeen immoo kan akka carraan of wallaaluu, dhiiguu qabaata
Daa’imman vaayireesii kanaan qabaman carraan fayyaa Tiruu isaanii gara fuulduraa maali?
Haati vaayireesii kana yoo qabaattee daa’imni yoo hin talaalamne carraan gara dhibee Tiruu yeroo dheeraan hubamuu parsantii guddaadha (chronic Hepatitis).
Dhibee Tiruu yeroo gabaabaaf saaxilamu (Acute Hepatitis)
Yaalii malee erga dhibee Tiruu yeroo dheeraan huban carraan kaanserii Tiruun hubamuus ni jira (Hepatocellular carcinoma).
Erga umuriin ol deemeen yoo qabaman garuu hanga tahe qaamni isaanii vaayireesii kana of keessaa loluu ni danda’us hanga namoota gurguddoo hin gahu.
Akkamiin dhorkuun danda’amaa?
1. Carraa yeroo ulfaa haati qabamtee daa’imni akka hin qabamne hambisuuf haati ulfaa kamiyyuu qorannoo vaayireesii kana gochuu qabdi.
2. Yoo haati daa’ima Vaayireesii kana hin qabaannee daa’imni talaallii seeraan akka fudhatu gochuu.
3. Haati daa’imaa dhiiga ishee keessaa yoo qabaatte:-
Dhalatanii sa’aatii 12 gidduutti yoo hin danda’amne immoo sa’aatii 72 gidduutti Immunoglobin fudhachuu qabu.
Daa’imman yeroon gahee dhalatan, dabalataan Talaallii vaayireesii kanaaf kennamu akka dhalataniin, ji’a tokkoo fi ji’a jaha irratti fudhachuu qabu. Kunis yeroo sadiidha garuu
Daa’imman yeroon hin gahiin dhalatan talaallii kana yeroo afur fudhachuu qabu.
Daa’imman namoota vaayireesiin kun irratti beekameen ykn osoo hin beekamiin gudeedaman talaallii vaayireesii kanaaf kennamu argachuu qabu..kuni yoo duraan talaalamuun isaa/ishee hin beekamu tahe yookiin ragaa qabatamaa hin qaban tahedha.
Osoo hin talaalamiin hafanii erga vaayireesii kanaan qabamuu baranii gargaarsi godhamu maali?
1. Mana yaalaa geessuun qorannoo Tiruuf godhamu taasisuu
2. Mallattoolee dhibeen Tiruu yoo irratti mul’ates qorannoo gochuun cimina dhibee sana baruu
3. Nyaata madaalamaa kan dabalataa akka nyaatan gochuu
4. Vitaaminoota gosa garaagaraa of keessaa qaban yeroo yerootti akka argatan gochuu
5. Bakka itti yaaliin vaayireesii kanaaf godhamu geessuun ogeessa waliin dubbachuu…yeroo ammaa qorichootni vaayireesii kanaaf kennaman sadarkaa miidhama Tiruu irratti hundaa’ee ni godhama.
6. Dabalataan wantoota tiruu miidhan kan akka alkoolii, qorichoota garaagaraa ajaja Hakiimaan ala kennaman fi Qorichoota aadaa irraa eeguudha.
Dr. Sabona Lemessa (Pediatrician)
Jimmaa, Oromiyaa!


text:
Itiyoophiyaa fi Ertiraa: Pirezidantiin Ertiraa Isaayyaas Afawarqii daawwannaaf Finfinnee seenan
Turtii waggoota kurnan lamaan booda Pirezidantiin Ertiraa Isaayyaas Afawarqiin yeroo jalqabaaf Finfinnee galaniiru.
Wayita Finfinnee buufata xiyyaaraa Boolee galanis Ministira Muummee Itoophiyaa Dr. Abiy Ahimad dabalatee, aangawooonni mootummaa Itoophiyaa olaanoon simannaan ho'aan taasifameeraaf.
Kanneen keessaas pirezidantiin mootummaa naannoo Oromiyaa Obbo Lammaa Magarsaa keessatti argamu.
Jiraattonni magaalaa Finfinnee fi naannawaa magaalichaa Pireezidant Isaayyaas simachuuf ganama bariin manaa bahuun, daandiiwwan pireezidantichi keessa dabru jedhaman qarqara dhaabataniiru.
Hoggantootaan alatti gareen muuziqaa, aartii fi shubbisni gosa garaa garaa simannaa jila Ertiraaf dhihaateera.
Turtii isaanii Itoophiyaa keessattis gara Hawaasaaa imaluun, Paarkii Indastrii Hawaasaa daawwatu.
Borus galma Barkumeetti sagantaan muuziqaa kan taasifamu wayita tahu, sagantaa kanarrattis Artist Dr. Kabajaa Alii Birraa fi Hacaaluu Hundeesssaa dabalatee kaanis ni hirmaatu.
Pirezidant Isaayyaas Afawarqiin eenyu?
Bara 1946, Asmaraa warra hojjettoota irraa dhalatan. Amma ganna 72.
Barumsa isaanii sadarkaa lammaffaa mana barumsaa Piriins Mokonnon bara 1965tti xumuran. Yunivarsiitii Finfinnee galuunis damee barumsa injinariingii qo'achuu jalqaban. Haa ta'uutii bara 1966 barumsa isaanii addaan kutuun Sudaan bakka Kassaalaa jedhamutti Addaa Bilisummaa Ertiraatti makaman.
Isaayyaas haadha warraa isaanii qabsooftuu duraanii Adda Bilisa Baasaa Uummata Ertiraa Saabaa Haayilee wajjin ijoollee dhiiraa lamaafi dubara tokko horatanii jiru. Amantaa Ortodoksiis hordofu.
Guutummaatti kana dubbisaa: Pireezidant Isaayyaas Afawarqiin eenyu?


text:
Godiina Guraagee keessatti gocha hokkaraa gaggeeffamu dhaabsisuuf jecha tarkaanii fudhatameen, namoonni lakkobsii isaanii hin mirkanoofne hidhamuu bulchiinsii naannoo sabaa fi sablammoota uummattoota Itiyoophiyaa gama kibbaa beekssee jira.
Komishinarri polisii kutaa sanaa Alamaayyoo Maammoo RSAf akka ibsanti namoonni dhunfaan hangii tokko kan Guaageen akka bulchiinsa naannoo ofii isaa qabaatuuf gaafatan odeeffannoo sobaa facaasuun hokkara kaasisuu jiru.
Magaala guddoo Godiina Sanaa kan taate Walqixxee keessa kanneen jiraatan akka jedhanti, aangawoota gameeyyii naannoo dabalatee namoonni yoo xiqqaate 13 ta’an hanga har’atti guyyaa afur keessatti hidhamanii jiru. Angawaan nageenyaa fi hogganaan waajiira fayyaa kan godiinichaa kanneen hidhaman keessaa ta’u jiraattonni ibsanii jiru.
Godinaaleen Walaayitaa, Gaamoo, Gofaa, Omoo Kibbaa, Konsoo fi Geeda’oo akkasumas Konyaaleen adda Daraashee, Amaaroo, Burgii, Alee fi Baaskeetoon bulchiinsa naannoo tokko ta’uuf dhiyeeffatan Torban dabree manni maree Fedreshinii Itiyoophiyaa fudhatee ture.
Godinaaleen Guraagee , Hadiyyaa, Halaabaa, Kambaataa xambaaroo fi Silxeen akkasumas konyaan addaa Yeem, bulchiinsa naannoo uummattoota Itiyoophiyaa gama kibbaa akka ta’anti itti fufuu.


text:
Hagayya 28,2014 Naqamte
Barattooti Oromoo Yuuniversitiilee adda addaa keessatti humnaan walitti qabamanii akka olola Wayyaanee baratan yeroo taasifamuu yaaluun roorroo uumata Oromoo irratti hammaatee jiruu fi gaaffiin hundee qabsoo Oromoo waan hin deebi’iiniif daran diddaa barattootaa jabeessuun guutummaa Oromiyaa keessatti Fincila Diddaa Gabrummaa(FDG) qabsiisee jira.
Haala kanaan Yuuniversitii Wallaggaa keessatti FDG Hagayya 27,2014 jabaatee itti ooleen baratooti 200 ol hidhamanii tokko waraana Wayyaaneen ajjeefamee 26 ammoo gara malee reebamuu irra darbee qabamanii mana hidhaa magaalaa Naqamtee jiru keessatti ugguramanii jiru. Barttooti 26 haalaan miidhaman kuniin:-
- Barataa Yaadataa Luuccee,barataa Injineeriingii waggaa 2ffaa.
- Barataa Addisuu Beekamaa, barataa Injineeriingii waggaa 4ffaa.
- barataa Daani’eel Kumarraa, barataa Fayyaa waggaa 3ffaa.
- Barataa Gammachiis Camadaa, barataa Economics waggaa 2ffaa
- BarataaTarreessaa Nagarii, barataa Seeraa waggaa 4ffaa.
- Barataa Eebbaa Tesfaayee, barataa Accounting waggaa 1ffaa.
- Barataa Adduunyaa Geetinnet, barataa Injineeriingii waggaa 2ffaa.
- Barataa Gurmeessaa Bantii, barataa Seeraa waggaa 3ffaa.
- Barataa Firaa’ol Tuujubaa, barataa, Political Science and Governance waggaa 2ffaa.
- Barataa Guutamaa Xiiqii, barataa political Science and Governance waggaa 3ffaa.
- Barataa Caalchisaa Gammachiis, barataa Seenaa waggaa 3ffaa fa’aa
- Barataa Baay’isaa Warqinee, barataa Management waggaa 2ffaa.
- Barataa Tamasgeen Shifarraa, barataa Computer Science waggaa 2ffaa.
- Barataa Firoomsaa Baalchaa, barataa Injineeriingii waggaa 3ffaa.
- Barataa Fufaa Qaabataa, barataa fayyaa waggaa 3ffaa.
- Barataa Taaddalaa Irranaa, barataa Injineeriingii waggaa 4ffaa.
- Barataa Yaadanii Mootii, barataa seeraa waggaa 2ffaa.
- Barataa Firaa’ol Beqqelee, barataa Management waggaa 1ffaa.
- Barataa Guddinaa Tulluu, barataa Biology waggaa 3ffaa.
- Barataa Rabbumaa Jirraa, barataa Geography waggaa 1ffaa.
- Barataa Guutuu Immaanaa, barataa Seeraa waggaa 4ffaa.
- Barataa Caalaa Fayyeeraa, barataa Injineeriingii waggaa 4ffaa.
- Barataa Namarraa Guutaa, barataa Accounting waggaa 2ffaa.
- Barataa Cimdii Dhufeeraa, barataa Fayyaa waggaa 3ffaa
- Barataa Siifan Qixxaataa, barataa Economics waggaa 1ffaa.
- Barataa Dinquu Jaatanii, barataa Journalism waggaa 2ffaa.
Kanneen jedhaman dha.
Galmee hidhamtoota walii gala Qeerroon gama fuula duraatti ni dhiheessa.


text:
[SQ- Guraandhala 8/2021]
Ganama har’aa Godina Booranaa Magaalaa Yaaballootti barattoota karaa nagaa sagalee isaanii dhageesifataa jiran irratti waraanni pp dhukaasa baneen barataa Diqqaa Dabbasoo yoo wareegamu barattoota biraa irra miidhaa qaqqabuun dhagahame.
Barattoota nagaan sagalee isaanii dhageesifataa ture irratti dhukaasa banameen miidhaa qaqqabetti kan mufatan yeroo ammaa dargaggootni magaalaa Yaaballoo barattoota waliin hiriiruun hiriira balaaleffannaa sirna PPn amma itti jiru cimsanii gaggeeffachaa jiru.


text:
Hoggantoonni biyyoottan Awurooppaa Sadii, prezidaantiin Fraans Emanu’el Maakiroon, Chaansilaariin Jarman Olaaf Shuulz fi Muumeen Ministeeraa Itaali Maariyoo Draagiih kamisa har’aa magaalaa yuukreen Kiyeeviin dawwatani Prezidaantii Yuukreen Volodimiyir Zeleniskii wajjin marii taasisun isaanii gabasameeraa. Prezidaantiin Fraans Emanu’eel Makiroon dawwanaa isaanii ilaalchisee ergaa gabaabaa dabarsaniin, yeroon isaa yeroo barbaachisaa ta’u isaa dubbatanii "ergaa tokkummaa lammilee yuukreeniif dabarsuudhaaf," jechuun isaanii ibsamera.
Daawwannaan kun kan taasifame Komishiiniin Awurooppaa Yuukreen miseensa gamtaa Awurooppaa ta’uudhaaf akka kaadhimamtu murteesuudhaaf yemmuu itti yaadaa jirutti jedhameeraa.
Karaa biraatiin ,Yuunayitid Isteets gargaarsaa meeshaa waraanaa Doolaara Biiliyoonii Tokkoo dabalataan yuukireeniif erguudhaaf Roobii kaleessaa murteesiteetti.
Dubbi himaan mana maree nageenyaa biyyalessaa Joon Kerbii , oduu gabaastotatti akka himanti gargaarsii marsaa 12ffaa dhaaf taasifame kun meeshaalee waraanaa gurgudaa fi meeshaalee waraanaa kan akka Raadiyoo loltootaa, meshaalee halkan agarsiisuu danda’en kan ittin bitamanuudhaa jedhameeraa.
Joon Kerbii akka dabalanii ibsanitti, ergaa Raashaan Guraandhala 24 Yuukireeniin weerartee as, gargaarsaa namoomaa isaa Prezidaant Baayiden Roobii kaleesaa labsan Miiliyoonii 225 dabalatee Yuunayitid Isteets degersaa namoomaa doolaaraa Miiliyoonii 914 yuukreeniif taasisuu ishee ibsuun isaanii gabasameera.


text:
Yaayyaa Gullalleetti humnootiin mootummaa manneen jiraattotaa gubuun dhagahame.
Salaale aanaa Yaayyaa Gullallee ganda Goda Jabaa jedhamu keessatti waraanni mootummaa guyyaa sadii dura mana Abbootii warraa 7 gubuun dhagahame.
Maatii haleellaa kanaan qe’een isaanii barbadaaye keessaa namni OMN dubbise akka jedhetti Sababa ijoolleen keessan daggala jiru, gandi keessan Waraana Bilisummaa Oromootiif dawoo taatee jirti jedhuun qe’een maatiii torbaa gubachuu eere.
Badii waraanni mootummaa Caamsaa 27 dhaqqabsiise kanaan qabeenyi maatii kanneenii tokko hin hafneef jedhe.
Qabeenyi mana keessa ture, midhaanii fi Jabbileen mana keessatti hidhaman waliin gubatanii jiru jedhu jiraattonni.
Mana nama obbo Ibsaa Baayisaa jedhaman keessa kan ture meeshaa fi qabeenyi afooshaas mana keessa gubachuu hime namni nu dubbifne.
Sababa rakkoo waraanaa kana hawaasni aanichaa gariin gara aanaa ollaa aanichaa taate aanaa Ada’aa Bargaatti buqqa’ee deemaa jira.
Haa ta’uu malee aanaan Ada’aa Bargaatis rakkoo wal fakkaataa keessa waan jiruuf achittis maatiin buqqa’e kun rakkachuun isaanii hin hafu jedha namni yaada nuuf kenne.
Aanaa Yaayyaa Gullallee maleellee gandoota aanaa Dagam kan Sulula Mogor keessa jiranitti waraanni kan baname ji’a Onkololeessaatii kaaseeti.
Yeroo sanaa kaasee manneen barnootaa, gabaa fi tajaajilli hawaasummaa biroo ciccitaa dha jedhame.
Waqtiin kun immoo waqtii qonnaa ti. Yeroo facaasaafi murteessaa dha. Uummanni amma oomisha irratti hin bobbaane ji’oota muraasa booda beelaaf saaxilamaadha. Kun yaaddoo guddaa uummata Oromiyaa kutaa hundatti waraanan marfamee jiruuti jedhamaa jira.
Waraanni mootummaa Oppireeshiniif bobba’e jedhamu humna Waraanaa Bilisummaa Oromoo osoo hin taane uummata nagaa irratti xiyyeeffachuun nama ajjeesaa, qe’ee gubaa, qabeenya saamaa akka jiru kan himamu.
Sa’aatii odeessa kana bilbilaan aanicharraa fudhannetti dhukaasni guguddaan ni dhagahama.
Aanaalee godina Salaalee irra caalaa isaanii keessa sochiin waraanaa hammaachaa kan jiru yoo ta’u gaaga’amni jabaan uummata nagaarra gahaa jiraachuu gabaasaa turre.


text:
Keessumaa biyya Alagaatti alagaa fuudhanii irraa dhalanii daa’ima ofii afaanii fii aadaa ofii barsiisuu jechuun sabboonummaa fii cichummaa gaafata. Keessuma dhalli Oromoo Ka abbaa fii haatilleen Oromoo ka biyya anbaatti dhalte dhiisi ka eega guddatee gara biyya anbaa dhufe ka afaan isaa lagatee lakkooysa hin qabu. Oromoo inni amaara fuudhe ni amaarawa, ka Suumaalee fuudhe ni Sommalawa, ka Adaree fuudhe ni Adaraawa, ka Faranjii fuudhe ni faranjaawa, dhalaan Oromoos isuma heerumte fakkatti malee shanyii isii hin fakkattu…Abbaan toltu fakeenya oromoon ittin buunu qofa odoo hin taane kan irraa barataniidha… Abbaan Sabboonaa fii Aadee Tooltuu tufaaf Hegeree gaari.. Gaafif deebisaa Aadde Toltuu Tufaa TVORO
Gaafiif deebisaa Aaddee Toltuu Tufaa kutaa lammaffaa
Kutaa tokkoffaa
Falls Church, Virginia (09/20/2022) – As previously reported by OLLAA, on August 30, 2022, an attack was perpetrated by Amhara…
Mekfira Hussein told Sahan Journal in early 2022 that her experience with hunger as a…
Baruumsi bu'ura jireenya ilma namaati. Barnoonni bu'ura waa hundaati. Manni barnootaa naannoo kee jiraachuu jechuun…
The Conflict Testing Ethiopia’s Nobel-Winning Leader
For several months, Ethiopia has witnessed an escalation of threats on various fronts, both internal…
In a sign of growing concern in Washington about the Civil War in Ethiopia, the…


text:
Moggaasa Maqaa: Oromiyaa
Magaalaa Guddoo: Finfinnee
Teessuma Lafaa
Teessuma: Kutaa Baha, giddugaleessaa fi Lixaa Itiyoophiyaa 3024’20’ ka. hanga 10’23’26’ ka. fi 3407’37’ ba. irraa hanga 42058.51. bahaatii.
Argamsa: Itiyoophiyaa
Bal’inaa: Iskuweer kiilomeetira 363, 136 km2(Bal’inaa lafaa waliigalaa Itiyoophiyaa keessaa %34.3 qabata)
Olka’iinsa lafaa: Qixa dirra galaanarraa meetira 500m – 4377m
Daangaalee lafaa: KM 5700; daangaa Addunyaa Km 600, daangaa biyyoolessaafi KM 5100
Haala Qilleensaa:
Baddaa
Badda-daree
Gammoojjii
Qabeenya Uumamaa:
Qabeenya bishaanii hedduu
Lafa qonnaa bal’aa
Albuuda sibiilaa fi sibiilalaa
Warqii
TaantaalamiiOromiyaa Maxxansa 4 Lak. 4 2004 5 Fuula
Bosonaa hedduu
Bineeladotaafi bineensota bosonaa akaakulee adda addaa hedduu qabdi.
UUMMATA
Baay’ina Uummataa: 30,307,699
Dhiira: 15,264,086
Dubartii: 15,043,613
Afaan hojii: Afaan Oromoo
CAASAA Ergamtootaa MOOTUMMAA wayyaneetiin qaxaraman
Qaama seera Tumu: Caffee/ Paarlaamaa Mootummaa Naannoo
Qaama Raawwachiistuu: Sadarkaa afuritti kan hundeeffame dha
Bulchiinsa Mootummaa Naannoo Oromiyaa fi Mana Marii Bulchiinsa Naannoo
Bulchiinsa Godinaa – Godinaalee 18
Mana Marii Aanaafi Bulchiinsa Aanaa – Aanaalee 304
Mana Marii Gandootafi Bulchiinsa Gandaa
-Gandoota qonnaan bulaa 6343
-Gandoota magaalaa 369
Qaama Seera Hiiku:
• Mana Murtii Waliigalaa
• Mana Murtii olaanaa
• Mana Murtii Aanaa
• Manneen Murtii Hawaasummaa
Paartiilee siyaasaa: Sirna paartilee hedduu
• Dhaabbata Dimookiraatawaa Uummata Oromoo
(Naannicha hogganaa kan jiru)
• Koongiraasii Biyyooleessa Uummata Oromoo
• Paartii Qindoominaa Tokkummaafi Dimokiraasiif
• Warraaqsa Federaalistii Dimokiraassummaa Oromoo
• Paartii Sirna Gadaa
Dinagdee
• Harki Caalaan Qonnarratti kan hundaa’e
Qonni humna namaa hedduu kan qabateefi GDP/Guddina dinagdee naannichaaf qooda guddaa kangumaachu dha.
Oomishawwan dame Qonnaa Gurguddaa: dheedhii, midhaan agadaa, buna, shaayii, midhaan zayitaa, kuduraa, muduraa, jirbii, shonkoora, mi’eessitu, gogaafi kal’ee, beeyladaa, abaaboo……
Industiriiwwan Gurguddaa: Waarshaalee nyaataa, dhugaatii, huccuu, gogaa, keemikaala, waarshaalee sibiilaa, simintoofi kkf
Oomishaalee gabaa alaatti ergaman gurguddoo: – Buna, abaaboo, jimaa, warqii, oomisha gogaa, horii dhaabbataa, foon, midhaan zayiytaa…
Maallaqa Naannichatti ittiin daldalamu: Birrii
Hojiilee Invastimentii: Bara 2002/2003
• Kaappitaala galmaa’ee: Birrii billiyona 249
• Pirojeektiiwwan eeyyamaman: 14,380
• Bay’ina dureeyyota Biyya keessaa: 866
• Kaappitaala: Birrii miliyoona: 101,125
• Bay’ina dureeyyota Biyya alaa: 1,604
• Kaappitaala: Birrii miliyoona 94,983
Carraa hojii Uumamuu (wayita guutummaatti hojiin jalqabamu) namoota 1,953,563Oromiyaa
Kan dhaabbata qacaraman: 684,643
Kan yeroof qacaraman: 1,268,920
Carraalee Investimantii Gurguddaa:
Qonnaafi hojiilee qonnaa waliin walqabatan Agiroo-Industirii, Industirii, Hoteelaafi Turizimii
Riilisteetii, Barnoota, Fayyaa, Daldala, Geejjiba……
Oromiyaa keessatti hojii investimentiif haalawwan mijaawaa jiran:-
Bu’uuraalee misoomaa haala gaariin diriirfaman
Humna oomishaa naamusa hojiifi fedhii hojii qabu
Qabeenya uumamaa bal’aa kan akka lafaa, bisaan …
Uummata haala gaariin nama simatu
Tooftaa nageenya invastimantii eeguu amansiisaafi abdachiisaa
Bu’uuraalee Misoomaafi Tajaajiltoota
Geejjiba
Daandii qilleensaa: Daandiin qilleensaa Itiyoophiyaa magaalawwan naannichaa gurguddootti tajaajila ni kenna.
Baabura: Daandiin Baabura Itiyoo-Jibuutii Oromiyaa qaxxaamura
Daandii Konkolaataa:
Daandii yeroo maraa 13,033.53km
Daandii Aaspaaltii 2653.88km
Daandii Cirrachaa 8503.7km
Daandii Hawaasaa 25,300km
Daandii baadiyaa 8702.65km
Telekoominikeeshinii: (Ergaa wayyanee tamsaasan)
Tajaajila bilbila idilee, bilbila shiboo malee, tajaajila bilbila mobaay¬ilii, tajaajila bilbilakafaltiin, gandoota baadiyyaatiif tajaajila kominikeeshiinii WILL, tajaajila maltiimiidiyaa, tajaajila toora intarneetti birood- baandii, tajaajila toora intarneetii diyaal-aappii, waradaa neettii, iskuul neettiifi tajaajila agiriineettii.
Dhaabbilee Sab- quunnamtii Afaan Naannichaatiin/AFAAN OROMOO/ hojjetan
• Televizhiinii Oromiyaa
• Raadiyoonii Oromiyaa,
• Raadiyoonii Itiyoophiyaa (Sagantaa Afaan Oromoo),
• Raadiyoonii Faanaa (sagantaa Afaan Oromoo),
• Oromiyaa FM (yeroo dhiyoo keessa kan hojii eegalu)
Maxxansaalee:- “Kallacha Oromiyaa”, “Bariisaa”, fi “Oromiyaa” gaazexaa torbaniin maxxanfamu
Hawwattoota Turizimii Oromiyaa
Kan Uumamaa
Haroowwan: bishooftuu , Hora Arsadii, Horaa, kiiloolee, Cuqqaalaa, Kurruuftuu, Babbogayaa, Wancii, Dandii, Dambal, Abiyaataa, Shaallaa, Laangaanoo.
Bosona uumamaa gurguddoo: Mannaagashaa Suubbaa, Cillimoo Gajjii , Dodola Adaabbaa
Tulluuwwan: Asaboot, Diimtuu, Cilaaloo
Paarkiiwwan: Paarkii Awaash, Paarkii Gaarrewwan Baalee,
Paarkii Abiyaata- Shaallaa.
Risoortii: Risoortii Langaanoo, Risoortii Soodaree, Risoortii Hora wal¬isoo, Risoortii Hora Amboo, Hurka Bokkuu, Hora gara gadii .
Iddoowwan Seenaa
Iddoowwan waaqeffannaa: Dabralibaanos, Asaboot, cuqqaalaa (zuquala), Tulluu Guddoo, Maaraamii Adaadii
Iddoowwan hambaa: Awaash Malkaa Qunxure, Boca Dhakaa, Magaalaa Haaraar, Dhakaa Laga odaa.
Masaraawwan: Abbaajifaar, Kumsaa Morodaa
Goda-hambaawwan: Muuziyeemii Jimmaa, Muuziyeemii Wallaga, Muuziyeemii, Muuziyeemii Ejeree (Addis Alem)
Holqawwan: Soof Umar, Achaaraa, Ayinagee.
Haala Waliigalaa
Mootummaan Naannoo Oromiyaa Bulchiinsa Naannolee bara 1984, labsii lak. 7/1992tiin hundeeffaman keessaa isa tokko dha. Bal’inni dachee Oromiyaa km2 363,314.9 dha. Naannoon Oromiyaa bal’ina dachee Itoophiyaa waliigalaa keessaa %34.3 dha.
Naannoon Oromiyaa Tiigiraay malee Naannolee Itoophiyaa hunda waliin wal daangeessa. Oromiyaan haala teessuma lafaatiin akaaku¬lee sadiitti qoodamti. Isaaniis, baddaa fi gammoojjii lixaa, baddaa fi gammoojjii bahaa fi sulula.
Waluumaagalatti olka’iinsi dachee Oromiyaa qixa dirra galaanarraa meetira 500 –meetira 4,377 gidduutti argama.
Teessuma lafaa
Naannoon Oromiyaa teessuma dachee gosoota adda addaa baay’ee qabdi. Naannichi tulluuwwaniin kan marfamte, lafa diriiraa, boqoqqee¬wwan, sululawwan, dirreewwan babal’aa fi akkasumas Tulluu Diimtuu sadarkaa qixa galaanarraa meetira 4377kan dheeratu naannichatti argamuu. Lafa naannichaa keessaa %49 kan ta’uu qixa galaanarraa meetira 1,500 oliitti kan argamuu baddaa yoo ta’uu. Gammoojjii fi sulullii immoo lafa naannichaa keessaa % 51 qabataniiru.
Haala qilleensaa
Haalli qilleensa Oromiyaa sababa garaagarummaa ol ka’insa lafaatiin, kallattii laatiitiyudii, marsaa fi dhiibbaa qillensaa akkasumas dhiyeenya galaanarraa kan ka’ee haalawwan qillensaa gara ga¬raa qaba. Walumaagalatti gammoojjiin bahaa %30 ta’uu qillensaa gogaa qaba.
Baddaawwan xixiqqaan giddu-galeessaa fi lixa Oromiyaa %35 ol taa’an qillensaa roobaafi hoo’aa tirooppikaalii yommu qabaatan baddaawwan gurguddoon immoo haala qillensaa bulluqaa fi rooba Oromiyaa Maxxansa 4 Lak. 4 2004 11 Fuula
tirooppikaalaafi qillensaa gogaa qabu. Giddu-galeessi hoo’insa wag¬gaa naannoo Oromiyaa 19.30c yoo ta’uu gammoojjiitti immoo giddu¬galeessaan 300c ol ta’a. Oromiyaan waggaattii rooba gannaa cimaa fi rooba arfaasaa xiqqaa argatti. Facaattiin giddu-galeessaa rooba waggaa iddoodhaa iddootti garaagarummaa kan qabuu yoo ta’uu baddaawwan kallattii hundaan hir’achaa deema(mm 400 gadi).
Uummata
Naannoolee Itoophiyaa keessaa bay’ina uummataa fi bal’inaa dacheettiin Oromiyaan 1ffaa dha. Ragaan Biiroo Maallaqaafi Misoo¬ma Diinagdee Naannoo Oromiyaa irraa argamee akka mul’isutti baay’inni uummata Naannoo Oromiyaa 30,307,699 dha. Kana kees¬saa 3,951,678 kan magaala jiraatuu yoo ta’uu dhiirri 2,000,386fi dhalaa 1,951,292 dha. Uummata baadiyaa jiraatuu 26,356,021 keessaa dhiirri 13,263,699 yoo ta’uu 13,092,322 dhala dha. Uum¬mata Oromiyaa keessaa harkii caaluu baadiyyaa jiraata.Diinagdeen Naannoo Oromiyaa harkii caaluu qonnaa irraattii kan hunda’ee dha.
Uummata Naannoo Oomiyaa
Oromiyaa saboota, sab-lammootaa fi uummatoota garaagaraatu waliigalteedhaan keessa jiraata.
Amantiiwwan
Oromiyaan Naannoo Amantaawwan hedduun keessatti argamtuu fi amantootni garaagaraa wal jaalaa fi walkabajuun tokkummaan keessa jiraatani dha.
Hordoftootni Muslimaa, Ortodoksii, proteestaantii, kaatoolikii, amantiin karaa aadaatiin Waaqa ittiin galateeffatan kan akka Waaqeeffannaa ni argamuu.
Amantawwan Musliimaa fi Kiristaana duraa kan turee yoo ta’uu Waaqeeffannaan sirna amantii Uumaa/Waaqa/tokkicha qofatti amanuudha.Oromiyaa Maxxansa
Afaan
Afaan Oromoo Afaan warra Kushatik keessatti ramadama. Naan¬noo Oromiyaa keessaattii afaan hojii Afaan Oromoo ti. Kana malees, afaan oromoo Afaanota Itoophiyyaa keessatti baay’inaan dubbata-man shan keessaa isa tokko dha.
Afaan Oromoo Afaanbarnootaa ta’uun mana barnoota sdarkaa tok¬koffaa hanga yuunivarsiitiiwwaniitti Diploomaa, Digirii jalqaba fi Di¬girii lamafaatiin kennamaa jira.
Maxxansootni, tiyaatiriiwwan, fiilmiiwwanii fi TVfi Raadiyoon Afaan Oromootiin dagaaganii jiru.


text:
Rwaandaan seenaa dhiyeenya kanaa keessatti duguugamiinsa sanyii hamaa gaggeeffame waggaa 25 ffaa Dilbata Ebla 07, bara 2019 yaadattee oolte.Guyyaan yaadannoo guyyoota dhibba tokkoof turu Dilbata kaleessaa jalqabame.
Sirna kana irratti prezidaantiin biyyatti Pool Kaagaamee haasawaa dhagesisaniin namoota fixiinsa sana irraa lubbuun hafan galateeffatanii jiru.
Hogganoota biyya alaa kanneen sirna Kigaalii, Rwaandaa keessatti guyyaa Dilbata kana gaggeeffame irratti argaman keessaa mummichi ministeera Itiyoophiyaa Dr. Abiyyi Ahmad tokko turan.
Dr. Abiyyi Waggaa 24 dura gama Tokkummaa mootummotaan jila Rwaandaa ergame keessa turan. Rwaandaan humna araaraa, marii fi dhiifama argame irra dhaabattee ifa ishee ibsuu itti fuftii jedheen abadaddha jedhan.
Gabaasa guutuu Caqasaa


text:
Naannoo Yuunversiitii Wallagga hora hadiyyaa jedhamu irratti uummata nagaan hidhamtoota siyyaasaa simachuuf magaalaa Naqamtee keessaa bahanii itti adeemaa jiran reebanii oldeebisaa jiru.Haalli jiru baayyee ulfaataa ta’aa jira.
Wayyaaneen uumata nagaa reebdee gara jeequmsaatti jijjiiraa jirti.
Waraanni wayyaanee Qeerroo fi qarreen akka dhaadannoo hin dhageesisne,Akka wallee warraaksaa hin sirbineefis akeekkachiisa kennaa jiru.
Konkolaattonni guutummaa magaalaa Naqamtee keessaa Obbo Baqalaa garbaafaa simachuuf bahanis ol ittifamuudhaan akka hin simanneef ugguramaa jiran.
Haaluma kanaan hidhamtoota Siyaasaa Oromoo, Dr,Mararaa Guddinaa fi Obbo Baqalaa Garbaa simannaa dhorkanii ummataa fi hidhamtoota siyaasaas waraanaan ugguranii jiru. Magaalli Naqamtee yeroo ammaa dhukaasaa gurguddaa jala jirti,sagaleen dhukaasaa bakka hundaatti ni dhagahama. Halkan kana magaalichi ugguramee jira. Warri simachuuf deeman Oromoon marti alumatti waraanaan qabamanii hidhaa jala jiru.


text:
Bulchiinsa naannoo Amaaraa keessatti qonnaan bultoonni naannoo walitti bu’iinsii jiru keessa jiraatan bara dabree miidhaan ituu hin facaafatiin dabarsan iyyu barana qophii ta’u ibsanii jiru.
Qonnaan bultoonni sadarakaa giddu galeessaa fi qonnaan bultoonni daldalaaf oomisha dhiyeessan RSA akka ibsanti ituu hin facaafatiin yeroon dabrsan naannoo sana keessatti daafoo hordoofsisuu qaba jedhu.
Waajiira qonnaa bulchiinsa nannoo Amaaraaf itti gaafatamaa kan ta’an Haayle Maariyaam Keffaaleew RSA akka ibsanti naanoo walitti bu’iinsii ture keessatti bara 2021 keessa omiishnii galfamee hedduu gad bu’aa ture.
Mootummaan Invastmeentiijajjabeessuun dhiyeessii xaa’oo fi sanyii midhaanii foyyeessuun qonnaa moo meeshaa ammayyaa ituu gaggeeffame waggaa kana oomiishnii ni dabalaa jechuu isaanii Asteer Misgaanaaw Baahir Daar irraa gabaastee jirti.


text:
Weellisaan Abel Tasfaayee 'The Weeknd' Sagantaa Nyaataa Addunyaaf doolaara miiliyoona tokko kenne
Weellisaan Abel Tasfaayee - The Weeknd hojii Sagantaan Nyaataa Addunyaa Itoophiyaatti hojjetu gargaaruuf akka tolu jechuun, doolaara miiliyoona tokko arjoome.
WFPn gamasaatiin, weellisaan, barreessaan walaloofi yeedaloo fi pirodiyusara kan tahe Abel Tasfaayee; doolaara miiliyoona tokko arjoomuu beeksiseera.
Artistiin kun fuula Twitter isaa gubbaatti akka maxxansetti, ''Itoophiyaatti daa'immanii haga jaarsolii ajjeefamaafi sodaan qe'eesaanii dhiisanii baqachuu wayitan dhagahu ''onnee kootu cabe,'' jedhe.
The Weeknd dabaluunis, lammilee kanaaf Sagantaan Nyaataa Addunyaa, nyaata namoota miiliyoona lamaaf dhiyeessuu akka danda'u, deeggarsa doolaara miiliyoona tokkoo taasisuu beeksiseera.
Kaanis akka deeggaran waamicha dhiyeesseera.
Qaama Dhaabbata Mootummoota Gamtoomanii -UN kan tahe WFP, maallaqa weellisaa kanarraa argate, naannoo Tigraayitti lola dhalateen buqqa'anii deeggarsa kanneen eeganiif akka oolchu tahuu hime.
Dabaluunis dhaabbatichi, lammilee qarqaarsi nyaataa atattamaa isaan barbaachisu miiliyoona lamaaf, ji'oota jahan dhufanitti nyaata dhiyeessuuf akka isa gargaaru ibse.
Sagantaan Nyaataa Addunyaa - WFPn Tigraayitti haga ammaatti namoota qe'eerraa buqqa'an 60,000f boqolloo, ruuziifi zayita dhiyeessaa jiraachuus beeksiseera.
Qarqaarsa nyaataa atattamaa gochuurraa dabree dhaabbatichi; daa'imman, dubartoota ulfaa fi haadholii harma hoosisaniif nyaata madaalawaa dhiyeessaa akka jirus beeksiseera.
Pireezidantiin Sagantaa Nyaataa Addunyaa Baaron Segaar ''Waa'een wabii nyaataa Tigraay keessa jiru daran nu yaaddessa,'' jedhaniiru.
Mootummaan Itoophiyaa naannoo Tograayitti namoonni miiliyoona 4.5 deeggarsi nyaataa atattamaan akka isaan barbaachisu himee, WFPn kanneen miiliyoona 1.4 tahaniif deeggarsa akka dhiyeessu gaafachuusaa beeksiseera.
Naannoo Tigraayitti Sadaasa bara dabre keessa lolli waraanaa baname, yeroo midhaan oyiruu irraa walitti qabamutti walirra bu'uunsaa, haalota jirand itti kan hammeessu tahuu dhaabni kun himeera.
'The Weeknd' eenyu?
Maqaan isaa sirriin Abeel Tasfayee jedhama. Kaanadaa, Torontootti bara 1990, Guraandhala 16 dhalate.
Harmee fi akkoon isaa bara 1980'n keessa Itoophiyaa irraa gara Kaanadaatti godaanan. Abban isaa Tesfayee fi harmeen isaa Samre erga gargar ba'anii booda akkoo isaa fi harmeen isaa kan isa guddisan yoo ta'u afaan isaa kan hikkates Afaan Amaaraan ture.
Abbaan isaa utuu inni daa'ima ta'ee jiru waan maaticha biraa deemeef, abba isaa waliin danuu hariiroo akka hin qabne hima.
Muuziqaa aadaa Itoophiyaatii hanga sirboota Maaykil Jaaksanitti dhaga'aa akka guddate dubbata.
Abeel ykn 'The Weeknd' addunyaa muuziqaa kessatti jalqaba kan mul'ate bara 2011tti yeroo miksiteeppi 'House of Balloons' jedhamu gadhiisedha.
Boodarra ofii akka artistiitti guddachaa weellistoota beekamoo kan akka Drake, Wiz Khalifa fi kan biroo waliin hojjachaa ture.
Bara 2015tti albamii 'Beauty Behind the Madness' jedhamu gadhisee baadhasa Giraamii argateera.
Sana boodas Bara 2016tti albamiin isaa 'Starboy' jedhu kan artistoota akka Daft Punk waliiin hojjate baadhasa Giraami isaaf argamsiiseera.
Erga sanaa albamii gara garaa kan gadhiisee jiru weellisaan 'The Weeknd' baadhasa gurguddoo adda addaa argachuun weellistoota addunyaa beekamoo keessa isa tokko ta'uu danda'eera.


text:
Qorattonni Oksfoord talaalii dhukkuba Koviid-19 ittisuu Astraa Zaneekaa jedhamu ijoollee fi dargaggoota irratti yaaliif talaaluu dhaabuu isaa beeksisee.
Kanaafis sababaan kennamee jaarmayaan Briteen keeessatti dawaalee to’atuu talaaliin kun fayyaa namaa irratti waan hordoofsisuu ilaalaa waan jiruuf ta’uun ibsamee jira.
Talaaliin kun kantaruu dhiiga qaama namaa waliin hidhata qaba yoo ta’e jechuun biyyoota Awuroopaa dabalatee sadarkaa addunyaatti qorataa jira.
Awuuroopaa keessatti talaaliin kun kumnii 18 namootaaf kan kennamee yoo ta’u 30 qofaatuu rakkoon dhiignii kantaruu isa mudatee.7 immoo lubbuu ofii dhaban.