text:
Mudde 7,2015 Gabaasa Qeeerroo
Godina Kibba lixa shagar magaalota hedduu keessatti diddaan uummata kan itti fufee fi wal gaarreeffannaan humna police mootumman akkuma itti fufeeti jira. Jalaa deemtoonni sochii uummata doo’aa jiru kana ukkaamsuuf humnaa police federaalaa hedduu meessuudhaan sochii uummata humnaan gooluu irratti argamu. Akkuma beekkamu Torban darbee Aanaa Tolee magaala Baantuu keessaa hiriira mormii ta’een Barataa Dajanee Sarbeessaa rasaasa police wayyaaneen akka darbee fi kanneen hafan miidhaa guddaan irraa ga’ee hospitala akka jiran ni beekkama, Aanaa Walisoo magaala Dillalla’aa keessatti hiriira mormii ka’een barattoonni Rasaasan rukutamanii hospitaal walisoo ti akka argamanii, Aanaa Bachoo magaala Tulubolloo keessatti hiriira mormii ka’een reebicha fi hidhaan barattoota fi barattoota akka dararaa turan fkn Barsiisota ja’a hidhaman keessaa barsiisaa Girmaa Caalaa keessatti akka argamuu oduu nu gahee ni ibsaa.
Kaleessa guyyaa 6/12/2015 Aanaa Daawoo magaala Buusaa guyyaa gabaa waan taheef police federaalaa hedduuminan magaala keessaa facaasuun uummata sodaachisaa akka turan fi uummannis dallaansuu guddaa keessaa akka galchaan odeessaa argannee, har’aa 7/12/2015 sa’aa amma kana walgahii jedhanii hojjattoota mootumma magaala Tulubolloo hundaa walitti qabuun tasgabeessuuf yaala jiran illee keessattuu hojjattootni fayyaa dallansuun nurraa bahaa ijoollee teenya ajjeessaa, barsiisota hidhaa maal isin waliin dubbannaa jechuun dallansuu ibsataa akka jiran dhagahame.


c: text/html

text:
Torban dabre keessa, Vaayiresiin Iboolaa, Ripubilikii Koongoo irraa daangaa Yugaandaatti cehee, haga ammaatti lubbuu namoota lamaa galaafachuun isaa eega beekamee booda, hojii daldalaa naannoo daangaa biyyoota lameeniitti geggeessamu guutummaatti danqee jira.
Daldalaan Lammii Yugaandaa Raafaa’el Masarekaa fi daldaltoonni ka biroon biyyoota lameen gidduu deddeebi’an akka jedhanitti, daldaltoota Rippuubilikii Dimookiraatawa Koongoo irraa dhufan akka harka hin fuune akeekkachiisni kennamee jira.
Waldaan Fannoo Diimaa, ulaalee daangaa Ripubilikii Dimookiraatawa Koongoo irraa gara Yugaandaa irratti, sakattaa geggeessaa jira.
Loltoonni Yugaandaa daangaa eeganis, rasaasawwan seeraa alaa Koongoo irraa galfaman akka eegan dirqamni itti kennamee jira. Garuu, waan kanatti qophaawan miti. Akka daldaltoonni daangaa biyyoota lameen irra jiran, yaaliin daddarbuu dhukkubichaa oolchuu danda’uu isaa irratti abdii malee, amantaa guutuu hin qaban.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Finfinnee, Gurraandhala 4/2013 (TOI) – Itoophiyaatti omishitummaa bunaa dabaluuf hojiin buna dulloome gamashuu hojjetamaa akka jiru Ministeerri qonnaa beeksiseera.
Godina Jimmaa Aanaa Geeraatti hojiin buna gamashuu minstira qonnaan daawwatamera. Aanichatti dabalataan hojii omisha qindaa’aa buna waliin hojjetamu, ganna dhufu kan dhaabbatu kunuunsa biqiltuu bunaa, Abukaadooofi Kororimaas daawwatamera.
Ministirri Ministeera Qonnaa Obbo Umer Huseen daawwanna kana irratti argamuun akka dubbatanitti, hojiin buna gamachuu godina Jimmatti geggeeffama jiru kun qaama buna dulloome gamashuu sadarkaa biyyatti hojjetamaa jiru ta’uu himaniru.
Godinni Jimmaa harkaa caalan akka godina buna omishuun beekamutti xiyyeeffannoon kennameefi hojjetama jiras jedhaniru.
Daarektarri olaanaa abbaa taayitaa Bunaa fi shaayee Itoophiyaa Dooktar Addunyaa Dabalaa akka jedhaniitti Itoophiyaatti waggoota lamaan darban qofaatti bunnii dulloomee kan lafa heektara kuma 200 irra jiru gamashameera. Bara kanaas muka bunaa dulloomee kan lafa heektara kuma 60 irratti argamu gamashuuf hojjetama akka jiru daarektarichi himaniru.
Qonnaan bultoonni buna omishaanis muka bunaa dulloomee gamashuun ykn buqqiisanii bilqiltuu haaraa dhaabun omishummaa isaani guddisuu akka qaban dooktar Addunyaan himaniru.


text:
Guyyaa Yaadannoo Fincila Diddaa Gabrummaa (FDG) Waggaa 11ffaa Sadaasa 9,2005, Yaadannoo Sochii Warraaqsa Biyyoolessa Oromiyaa Fincila Xummura Garbummaa (FXG) Ebla 11,2014 Qabsiifamee Bifa Adda Ta’een Sadaasa 12,2015 Warraaqsa Dhoofamee Boqonnaa Tokko Malee Waggaa Guutuu Gaggeeffama jiru İlaalchisuun Qeerroon Bilisummaa Oromoo Ibsa dabarse.
Sochiin seenaa qabeessi Warraaqsi FDG Sadaasa 9 bara 2005 waamicha Qabsoo karaa nagaa ABO uummata Oromoo hundaaf godheen qabsiifame keessatti dargaggootni Oromoo, Barattootni Oromoo fi qonnaan bultootni bifa qindaa’ee fi İjaarameen itti hirmachuun wareegama qaalii baasuun mootummaa abbaa irree boqonnaa dhorkuun bilisummaa ofiifi walabummaa biyya jecha bara Oromoon gamtaan waamicha godhameef simatee falmachuutti jabaate dha.
Goototni Oromoo wareegama qaalii gootummaan hiriiruun lubbuu deebitee bakka buusaa hin qabne kennuun saba isaaniif falmachuun mooraa Qabsoo Bilisummaa Oromoo ABO durfamu biyya keessatti gadi jabeessuun uummata gidduu jiraachisuu danda’uu irra darbee Qeerroo Bilisummaa Oromoo har’a bifa jaarmiyaan ijaaramee qabsich bifa qindaa’een gaggeessuun sochii FDG irraa gara Sochii warraaqsaa Biyyoolessa Oromiyaa FXGtti tarkaanfachiisuun abbaa irreetti xummura gochuufi Uummata Oromoo balbala Bilisummaa irraan gahee jiruuf bu’uura kana buusuun danda’amedha.
Kanaaf goototni qabsicha adda durummaan itti hirmaachuun wareegama yeroo yaadannuu gaddi guddaan utuu nutti dhagaa’amuu Wareegama gootummaa kan jijjiramaa fi bu’uura bilisummaa waan kanfalaniif guyyuu kan ittin boonnuu fi kaayyoo isaan irratti wareegamaan galiin ga’uun wareegama fakkataa baasaa uummata keenya dammaqsuu,ıjaaruufi tokkoomsuun falmaa gita hin qabne gaggeessa bakka amma irra geenyee jirru irra dhaabbatne guyyicha bifa adda ta’een yaadachaa fi kabajachaa abbaa irreetti xummura gochuuf uummata keenya waliin falmaa irratti argamna!!
Yaadannoo Sochii guyyaa FDG sadasa 9/2005 bara kanaa Wanti adda godhu Sochiin Warraaqsaa Biyyoolessaa Oromiyaa hogganummaa Qeerroo Bilisummaa Oromootiin Ebla 11/2014 bifa qindaa’een qabsiifamee Addatti immoo Sadaasa 12/2015 Warraaqsi Biyyoolessaa Oromiyaa dhoofamee warraaqsii seenaa qabeessi kan uummatni Oromoo Oromiyaa keessa jiraatuu fi ilmaan oromoo Addunyaa irra jiraatan hirmachiisee Sochii FDG irraa gara Sochii warraaqsaa Biyyoolessa Oromiyaa FXGtti jijjiramuun Qeerroon Bilisummaa Oromoo Uummata Oromoo mara qabsoof hiriirsee falmatee falmachiisuun wareegama qaalii dachaan kanfaluun waggaa tokko guutuu utuu wal irraa hin kutii falmachuun mootummaa abbaa irree afaan boollaa irraan qaarisaa jiraachuu kan mirkaneesse ta’uu isaa fi bara Uummatni Oromoo gootummaan ka’ee haqa isaaf falmachuun sadarkaa İdil-Addunyaatti beekamtii argatee fi mooraan qabsoo bilisummaa Oromoo injifannoolee cululuqoo tilmaama hin qabneen gonfamedha. Yaadannoo Sochii Sadaasa 9/2005 Waggaa 11ffaa fi Yaadannoo Sochii Warraaqsa Biyyoolessa Oromiyaa FXG Sadaasa 12/2015 Guyyaa yaadannoo fi kabajamaa ta’uu Labsinuu qabxiilee armaan gadii bu’uura godhachuun ta’uu ni hubachiifna!!
- Yaadddannoon Kun Yaadannoo Biyyoolessa Oromiyaa kan Gootota Qabsoo Bilisummaa Oromoo Warraaqsaa Biyyoolessaa Oromiyaa FDG Sadaasa 9/2005 fi Yaadannoo sochii warraaqsaa Biyyoolessa Oromiyaa FXG Sadaasa 12/2015 irratti Wareegaman yaadachuu fi Kaayyoo İsaan irratti wareegaman gaaliin ga’uu irratti kan xiyyeeffate ta’uu hubachiisuun, bara kana Sadaasa 9 hanga Sadaasa 12/2016tti dhimma qabsoo biyya keessa Warraaqsaa FXG irratti fuulleeffachuun haala yeroo ammaa maqaa labsii muddama wayyaaneen (State of emargency) jechuun biyyatti gara bulchiinsa waraanatti kallattiin deebisuun yeroo amma uummata Oromoo irratti yakka waraanaa fi duula duguuginsa sanyii rawwachuun ajjeechaa jumlaa, hidhaa jumlaa, mana hidhaa keessatti hiraarfamuu fi ibiddaaf rasaasaan gubamuu, saamicha fi sakkatta’insa seeraan alaa, humnaan dirqisiisanii gudeeduu fi waraanaan shororkeeffama jiraachuu uummata keenyaa argaa jirruu of irraa dhaabsisuun bilisummaa keenya gofachuuf fallii fi malli jiruu qabsoo keenyaatti jabaachuu ta’uu hubachuun bifa itti qabsoo warraaqsaa FXG amma adeemaa jiruu daranuu jabeessinuu, mariifii sagaleen uummata keenya wareegamaa jiruu itti dhageesifamu,kan dinagdeen qabsicha galiin gahuuf itti walitti qabamu, fi ijaarsii uummataa keenyaa keessa alaan jabaatee itti fufuu ta’uu Qeerroon bilisummaa Oromoo gadi jabeessuun uummata Oromoo hundaafi jaarmiyaalee qabsoo bilisummaa Oromoo hundaaf dhaamsa dabarseera!!
- Qeerroon Bilisummaa Oromoo Warraaqsa amma Wayyaanee Aangoo irraa qaarisaa jiruu fi warraa faalla qabsoo bilisummaa Oromoo ta’an sammuu gubaa jiru kana dhoosee injifannoolee wareegama miliyoonotaan dhufaa jiruu sekoondii tokkoof illee haala fedhee kamiin iyyuu akka hinsharafamnee tiksuufi qabsoo bilisummaa Oromoo Sochii warraaqsaa Biyyoolessa Oromiyaa FXG galiin ga’uuf halkanii guyyaa aaragalfii tokko malee qabsoo hadhooftuu gaggeessuun diina hidhannoo hiikkachiisaafi Oromoo hidhachiisaa fi falmachiisaa waan jirruuf; Uummatni Oromoo kanneen biyyoota hambaa garaagaraa keessatti argamtan: uummatni Oromoo hundi,Diasporan Oromoo, Actııvistootni Oromoo dhugaan qabsoo uummata Oromoo milkeessuuf onnattaniifi Jaarmiyaaleen qabsoo bilisummaa Oromoo harka walqabachuun of qusannoo tokko malee Sochii FXG cina dhaabbachuun abbaa irreetti xummura goonee bilisummaa balbala nu geessee jirtu akka dhuunfannuuf waamicha qabsoo jabeessuu irratti xiyyeeffate gadi jabeessuun isiniif dabarsina!!
- Nuti Qeerroon Bilisummaa Oromoo, Barattootni Oromoo fi uummatni Oromoo hundi biyya keessatti yeroo amma qabsoo hadhooftuu gageessuun waraana komandii postii Wayyaanee waliin falmaa cimaa gochaa Addatti Qeerroon gototni Oromoo diina hidhannoo itti dhukaasu dura harka qullaa dhaabachuun gootummaan mirga falmaa, jumlaan hidhama, wareegama qaalii kaffalaa fi uummtni keenya cufti qabsoo dorgomaa hin qabne nu waliin hiriiree falmachaa jiraachuu addunyaafi diinni iyyuu ragaa bahaa wayita jiruuti. Qooda sochii kana cina dhaabbachuun diiggaruu fi Wayyaaneetti xummura gochuu dagachuun gurmuun maqaa kora beektota Oromoo jedhuun seeraa tumuu fi Heera baasuufi wal filuuf mummunyuuqaa jiru hawaasa alaa keessatti mumuldhachaa jiraachuu isaa wayita argaa dhageenyutti fallaa akeeka Qeerroon Bilisummaa hanga ammaa wareega baaseefii fi kan karoorfatee ka’een alatti ka’anii bololuun wareegama lammii ofiitti qoosuu fi saba qabsaawu duubatti hambisanii hireen ummatichaa warra qabsaawu irraa hafee ala irraa akka mutaawuufii fakkeessuun karaa akka hin taane hubachiifna
- Qeerroon Bilisummaa Oromoo jaarmiyaa Sochii Warraaqsaa Biyyooleessa Oromiyaa adda dureen gaggeessa jiruu ta’uu firris diinnis ni beeka; Jaarmiyaan kun tarsiimoo warraqsaa Mataa ofii fi Kaayyoo itti maskamu kan qabu ta’uu irra darbee seeraa fi heeraa itti mootummaa dimokiraatawaa mirgi dhala namaa fi mirgootni dimookiraasii keessatti kabajamuu danda’anii fi mootummaa ittin ijaaruuf adeemuu bifa qindaa’eefi haala addunyummaan waliin wal simuun qindoominaan kan qabu ta’uu uummata Oromoo fi Jaarmiyaalee qabsoo bilisummaa Oromoo hundaaf ni mirkaneessa!!
- Walgahiin hayyoolta Seeraa Oromoo kan Jaarmiyaalee siyaasaa fi qabsoo bilisummaa Oromoo tokkomsuu bu’ura godhate Londonitti gaggeeffamuu quba qabna. Ammas Walga’iin akkasii kan akeekaa jaarmiyaalee qabsoo bilisummaa Oromoo jabeessuu fi tokkomsuu fi sochii warraaqsaa Biyyoolessaa Oromiyaa FXG gaggeessa jirruu jabeessuuf onnate akka barbaadamuu fi jaarmiyaaleen Qabsoo Bilisummaa Oromoo hundi irraa qooda fudhatanii fi caalmatti qabsoo biyyaa keessa gaggeeffamu cina dhaabbachuu irratti kan fuulleeffate itti fufinsaan akka gaggeeffamu dhaamuun cinatti beektootni Oromoo mooraa qabsoo bilisummaa Oromoo duuba dhaabbattanis gara mooraa qabsoo bilisummaa Oromootti ol aseenuun dandeettii qabdaan, humna qabdanii fi qabeenyaa qabdaniin galii bilisummaa uummata keenyaa fi walabummaa biyya keenyaa akka geenyuuf akka of kennitan Qeerroon billisummaa Oromoo waamicha fi dhaamsa Oromummaa isiniif dabarsera!!
Akeekaa qabxiilee armaan oliifi haala waliigalaa qabsoon bilisummaa Oromoo itti jiruu bu’uura godhaachuun guyyaan yaadannoo Sadaasa 9,2005 fi Guyyaan yaadannoo Sochii warraaqsaa Biyyoolessa Oromiyaa FXG akka guutummaa Oromiyaa fi bakka uummatni Oromoo itti argamuu sadarkaa Idil-Addunyaatti sadaasaa 9 hanga Sadaasa 12/2016tti bifa adda ta’een kan kabajamu ta’uu qeerroon Bilisummaa Oromoo hubachiise!!
Injifannoon uummata Oromoof!!
Gadaan Gadaa Bilisummaa Oromooti!!
Qeerroo Bilisummaa Oromoo!!
Finfinnee, Oromiyaa
Onkololeessa 31/2016


text:
Haala wal waraansaa kaabaa Itiyoophiyaa keessati uumameen walqabatee sarbiinsa mirga manoomaa cimaa ta’e Umna Itisaa Ertiraatiin raawwatameef Yunaayitid Isteets ogganaa ajajjoota Umna Itisaa Eertiraa Jeeneraal Filiphoos Weldyohaanis irratti murtoo dabarsiteetti.
Murtoonn ajaja hojii rawwachiisaa lakkoofsa 13818 isaa ojii irra oolchama Itti gaafatamummaa mirga namoomaa Adduunyaa seera Maagnisky irrati hundaa’ee fi warren mirga namoomaa sarbuudhaan xiyyeefannaa keesaa seenan , akkasumas malaan maltumaa naannoo aduunyaa ilaalatuu keessatii Jeeneraal Filiiphoos farrajamaniiru.
Ajjaja filiphoos jalattii, lolitoonnii Umna Ittisaa Eertiraa, Itiyoophiyaa keessatti Siviilota umnaan gudeeduu, reebuu dhaaf ajjeechaa rawwataniiru. Qabeenyaa barbadeessanii jaarmiyaalee daldalaa saamaniiru.
Bakkeewan too’annoo umnna Ittisaa Ertiraa jala turan keessatti Warren gosa Tigraay jireenyaa isaanii irra akka buqa’an kan ta’e haa’tau jedhamee miidhaan isaan irraan gahuudhaaf waan godhameedha.
Namoonnii qee’ee isaanii irraa buqa’an akka tooftaatti fudhatamee akka mana isaaniitti hin deebine dhorkaniiru.
Ajeechaa, umnaan buqisuu fi hokkara saalaa warren raawwatan dabalatee, sarbiinsa mirga namoomaa Itiyoophiyaa keessatti raawwatame yunaayitid Isteets jechaa jabaadhaan balaaleffatti.
Warren hokkoraa fi sarbiinsa mirga namoomaa keessatii hirmaataan adeemsaa iftoomina qabuun itti gaafatamuu qabu.
Waxabajii keessaa bahanii kan turan miseensonnii Umna Ittisa Eertiraa heduun Itiyoophiyaatti deebii’u isaanii Yunaayited Isteetsn waan yaaddesuudha.
Mootummaan Eertiraa waraanaa isaa attatamaan haala dhaabbataa ta’een akka Itiyoophiyaa keessaa baasu gaafanna>> jedhan ministeerrii dhimmaa alaa Yunaayitis Isteetes Antonii Blinken.
Itti dabaluudhaanis Adda Bilisummaa Umata Tigraay dabalatee gareen hunduu akka siviiliita irratti miidhaa geesisuu dhaaban, akka walti bu’iinsa babaldhisuu irraa of qusatan, akkaa gargaarsa namoomaa danquu dhiisan, akkasumas akka dhukaasaa dhaabuuf marii taasisan yunaayitid Isteets gaafachuu ishee itti fufti jedhaniiru.
Ministeeraa maallaqaati daarekteerrii biiroo too’annoo qabeenyaa alaa Andere’a Gaasik akka jedhanitti, tarkaanifiin Ajajaa Umna Ittisa Eertiraa irratti fudhatame wareen yakka sana umuudhaan itti gaafatamummaa qaban akka gatii kaffaluun isaan irra jiru irratti murannoo Yunaayitid Isteets qabdu kan agarsiisuudha.
Eritiraan akka waraanaa ishee Itiyoophiyaa keessa baaftu,gareen wal loliinsa keessa jiran dhugaasaa dhaabuudhaa akka sarbiinsaa mirga namoomaa dhaaban gaafanna jedhan.
Ministeerii dhimma alaa Antoonii bliinken mannii maree nageenyaa mootumoota gamtoomanii fi hawaasinii adduunyaa baldhaan walti dhufee akka rakkinni Itiyoophiyaa akkaataa karaa nagaatiin hiika argachuu dand’a irratii dhiibaa uumu gaafataniiru.


text:
ኦቦ አዲሱ ስለ አዲስ አበባ በኦሮምኛ ያቀረበው ጽሁፍ «አንድ ነን» ሲባሉ ለሰነበቱት ተሸንጋዮች «mine is mine yours is negotiable» አይነት ጥፊ ነው። በወያኔና ሎሌዎቹ መንደር በአማርኛ የሚያወራው ቋንቋችን በሚሉት ሕዝባችን ለሚሉት ሲናገሩ እንደማይደግሙት የታወቀ ነው። ገራሚው ነገር ግን በአማርኛ የተናገሩትን የሰማ በኦሮምኛ ተቃርነው ሲናገሩ እየተከተለ «አበጀህ ጀግናችን ነህ» እያለ ተማርሁ የሚለው ዶክተርና ፕሮፌሰር መቦረቁ ነው። ከታች የታተመውን የኦቦ አዲሱን ጽሁፍ ያጋሩትና ያመሰገኑት «እያንዳንዱ ኢትዮጵያዊ የትም ቦታ ከማንም የበለጠና ያነሰ ባለቤትነት የለውም» የሚለውን የኦቦ ለማ መገርሳን የአማርኛ ንግግር ያዳመጡ የናዝሬት ዮኒቨርሲቲ ዶክተሮችም አሉበት። ለነዚህ ሰዎች መማር ምንድን ነው? መማር የአስተሳሰብ ለውጥ ካላመጣ ወረቀቱ ትርጉሙ ምንድን ነው?
አንድ ሰው በውስጥ የሚያስበውና በውጭ የሚያሳየው ባህሪ አንድ አይነት ካልሆነ፤ በአማርኛ የሚያወራውን በኦሮምኛ ካልደገመ እንዴት ለተማረ ሰው ጀግና ሊሆን ይችላል? ዶክተር፣ ፕሮፌሰር እያለ በየ ቀበሌው የሚጽፍ Integrity የሚባል ነገር ሳያውቅ ነው ተማርሁ የሚለን? Integrity የሚባለውኮ አንድ ሰው በውስጥ የሚያስበውና በውጭ የሚያሳየው ባህሪ፤ በአንድ ቋንቋ የሚናገረውን በሌላ ቋንቋ ሲደግመውና አንድ አይነት ሲሆን ነው! በአማርኛ የሚያወራውን በኦሮምኛ የማይደግም ሰው እንዴት ለተማረ ሰው ጀግና ይሆናል? እነዚህ ሰዎች የintegrity fallacy የሚባል ሳይማሩ ነው ተርሚናል ዲክሪ የደረሱት?
የሆነው ሆኖ የኦቦ አዲሱ የኦሮምኛ ጽሁፍ ክፍል አንድ እነሆ። ኦቦ አዲሱ ክፍል ሁለት ብሎ የጻፈው የአማርኛ ትርጉም እንደደረሰ ይታተማል።
______________________________
Finfinnee
(Kutaa 1ffaa)
Finfinneen dachee Oromooti. Handhuura Oromiyaa fi giddu galeessa Oromoo Maccaa fi Tuulamaati. Qe’ee Tufaa Munaa, Qajeelaa Dooyyoo, Abeebee Tufaa, Guddataa Araddoo, Jamoo Dabalee, Soraa Lomee, Galatee Asheetee, Axaalee Jaatanii fi Shubbuu Ejersaafaati.
ፊንፊኔ ክፍል 1
ፊንፊኔ የኦሮሞ ምድር ነች፣ የኦሮሞ እምብርትና የሜጫ ቱለማ ማዕከል ነች፣ የነ ቱፋ ሙና የቀጀላ ዶዮ የአቤቤ ቱፋ ጉደታ አራዶ ጀሞ ደበሌ ሶራ ሎሜ ገለታ አሸቴ አጣሌ ጃተኒ እና የነ ሹቡ እጄርሳ ቀዬ ነች።
Finfiinneen yeroo teessoo Mootii Minilik taatee tajaajiluu eegalte irraa kaasee hanga har’aattii qonnaan bultoota Oromoo nyaachaa, buqqisaa, aadaa, duudhaa fi eenyuummaa Oromummaa dhabamsiisaa sadarkaa amma irra jirtu irra akka geesse beekamaadha. Kuufaatii Dargii boodas chaartarii yeroo cehumsaa bara 1983-1987 (ALI) tumameen magaalaan Finfinnee akka naannoo of dandeesse tokkootti ክል 14 jedhamtee akka of bulchitu labsamee ture. Waggoota afuriif magaalaan Finfinnee naannoo taatee bulaa turte. Finfinneen yeroo akka naannoo of dandeesseetti bulaa turte labsii daangaa jettee bara 1986 seera baafatte. Labsii baafatte kanaanis daangaan ishee hanga Magaalota Buraayyuu, Laga Xaafoo Laga Daadhii, Sabbataa, Galaan fi kkf walakkaa isaaniitti akka bal’atu ummata Oromoo fi Mootummaa Naannoo Oromiyaa waliin osoo hinmariyatin seera baafatte.
ፊንፊኔ የዐፄ ምኒልክ መቀመጫ ሆና ማገልገል ከጀመረችበት ጊዜ ጀምሮ እስከ ዛሬ ድረስ የኦሮሞ ገበሬዎችን እየበላች፣ እየነቀለች፣ የኦሮሞን ባህልና ማንነት እየናደች አሁን የደረሰችበት ደረጃ ላይ መድረሷ የሚታወቅ ነዉ። ከደርግ መዉደቅ በኋላም የሽግግር መንግሥቱ ቻርተር ከ1983-1987 በጸደቀዉ መሰረት ፊንፊኔ ራስ ገዝ ሆና ክልል 14 ተብላ ራስዋን እንድታስተዳድር ታዉጆ ነበር። ለአራት ዓመት ያህል ክልል ሆና ትተዳደር ነበር። ፊንፊኔ ራስዋን የቻለች ክልል ሁና ራስዋን በምታስተዳድርበት ወቅትም በ 1986 የድንበር አዋጅ ብላ ሕግ ደነገገች፤ በዚህ ባወጣችዉ ሕግ መሰረትም እስከ ቡራዩ ለገ ጣፎ ለገዳዲ ሰበታ ገላን እና የመሳሰሉትን ጠቅልላ ለመስፋፋት የኦሮሞን ህዝብና የኦሮሚያን መንግሥት ሳታማክር ህግ ደነገገች።
-Bara 1987 heerri mootummaa FDRI tumame. Heerri mootummaa biyya keenyaa kun waa’ee magaalaa Finfinne dhimmootni gurguddoo sadii akka jijjiiraman ifatti tume. Inni tokkoffaan Finfinneen mirga naannoo ta’uu dhabdee sadarkaa bulchiinsa magaalaatti akka ijaaramtu tume. Dhimmi lammaffaan Walitti dhufeenyi Oromoo fi Finfinnee jaarraa tokkoo oliif addaan cite ture deebisee walitti hidhe. Yeroo cehumsaa Oromiyaa fi Finfinneen akka naannoo fi naannootti walitti dhufeenya qabaachaa turani. Heerri mootummaa kun tumamuu booda Finfinneen akka qaama Oromiyaa taatee fi Oromiyaanis mirga addaa Finefinneerra akka qabdu ifatti kaa’e. Dhimmi sadaffaan Finfinneen teessoo mootummaa federaalaa waan taatteef akkasumas mirga ofiin of bulchuu sabaa fi sablammoota magaalatti keessa jiraatan eeguuf jecha akka naannoolee mirga hiree ofii ofiin murteeffachuu osoo hintaane mirga ofiin of bulchuu qofa akka qabaattu ifatti tume. Heerri Mootummaa FDRI walitti dhufeenya Oromoo fi Finfinnee gidduutti yeroo dheeraadhaaf addaan cite ture jijjiire. Finfinneen erga uuumatee kaaftee kan Oromoo waliin addan cittee turte akka qaama Oromoo taatu murteesse. Finfinneen kan Oromoo ta’uu mirkaneesse!
በ1987 የኢፌድሪ (FDRE) መንግሥት ስርዓት ተደነገገ። የሀገራችን መንግሥት አዋጅ የሆነዉ ይህ አዋጅ ስለ ፊንፊኔ ሶስት ዋና ዋና ጉዳዮች እንዲቀየሩ በግልጽ አረጋገጠ። የመጀመሪያዉ ፊንፊኔ ራስዋን የቻለች ክልል መሆንዋ ቀርቶ በከተማ አስተዳደር እንድትዋቀር ወሰነ፤ ሁለተኛዉ በአንድ ወቅት ተቋርጦ የነገረዉን የኦሮሞንና የፊንፊኔን ግንኙነት መልሶ አስተሳሰረዉ። በሽግግር ወቅት ፊንፊኔና ኦሮሚያ የክልል ለክልል ግንኙነት ነዉ የነበራቸዉ። ይህ ሕግ ከጸደቀ በኋላ ግን ፊንፊኔ የኦሮሚያ አካል እንደሆነችና ኦሮሚያም ከፊንፊኔ ልዩ ጥቅም እንዳላት በግልጽ ተነሳ። ሶስተኛዉ ፊንፊኔ የፌደራል መንግሥት መቀመጫ በመሆንዋና በዉስጥዋ የሚገኙ ብሄር ብሄረሰቦችን መብት ለመጠበቅ ሲባል እንደ ክልል የራስን እድል በራስ የመወሰን የሚል ሳይሆን ራስን በራስ የማስተዳደር መብት ብቻ ተወስኗል። የኢፌድሪ ሕገ መንግሥት በኦሮሞና በፊንፊነን መሀከል ተቋርጦ የነበረዉን የረዝም ዘመናት ልዩነት ቀይሮ ፊንፊኔ የኦሮሞ አካል እንድትሆን ወስኗል። ፊንፊኔ የኦሮሞ መሆንዋን አረጋግጧል።
Heerri Mootummaa FDRI bara 1987 bahe Finfinneen Mirga ofiin of bulchuu malee mirga hiree ofii ofiin murteeffachuu akka hinqabne, Dhimmi bulchiinsa magaalaa Finfinnee labsiidhaan akka bahu ibsuudhaan seerota duraan turan (labsii daangaa magaalattiin bara1986 baafatte dabalatee) diigee jira. Kanaafuu dhimmi daangaa bulchiinsaa magaalaa Finfinnee fi Godina Addaa gidduu jiru kan murtaa’u fedhii ummata Oromoo daangaarra jiraatuu, fedhii Mootuumaa Naannoo Oromiyaa fi Bulchiinsa Magaalaa Finfinneetiin qofa akka ta’e ifatti beekamuu qaba. Kanaafuu, labsiin daangaa magaalaa Finfinnee fi Godina Addaa Oromiyaa Naannoo FInfinnee kan bara 1986 bahe ummata Oromoo fi MNO kan hin hirmaachisne waan ta’eef safartuu kamiiniyyuu fudhatama hin qabu.
በ1987 የወጣዉ አዋጅ ፊንፊኔ ራስን በራስ የማስተዳደር እንጂ የራስን እድል በራስ የመወሰን መብት እንደሌላች፣ የፊንፊኔ ከተማ ጉዳይ በአዋጅ የሚወሰን መሆኑን በመግለጽ ቀድሞ የነበሩ ህጎችን( በ1986 የወጣዉን የከተማዋን ድንበር የሚደነግገዉን ህግ ጨምር) ሽሮታል።ስለሆነም በፊንፊኔ እና በኦሮሚያ ልዩ ዞኖች መሀከል የሚገኘዉ የድንበር ጉዳይ የሚወሰነዉ ድንበር አከባቢ ባለዉ ኦሮሞ በኦሮሚያ መንግስትና በአዲስ አበባ መስተዳደር መልካም ፍቃድ ብቻ መሆኑ በግልጽ መታወቅ ይኖርበታል። በመሆኑም በ1986 የተደነገገዉ ፊንፊኔን የማስፋፋት አዋጅ የኦሮሞን ሕዝብና የኦሮሚያ መንግሥትን ያላማከረ በመሆኑ በምንም መስፈርት ተቀባይነት የለዉም።
–
Dhimmi daangaa Finfinnee fi Godina Addaa Oromiyaa Naannawaa Finfinnee dhimma daangaa bulchiinsaa naannoo tokko keessatti geggeeffamu akka ta’es ifatti beekamuu qaba.Dhimmi daangaa Finfinnee heera mootummaa biyya keenyaa bara 1987 bahe bu’uura godhachuudhaan ummata fedhii fi faayidaa ummata oromoo karaa mirkaneessu qofaan hojiitti hiikamuu qaba. Dhimma daangaa Finfinnee karaa waaraatiin furuuf koreen nama 10 of keessaa qabu ijaarame qorannoo kan dhiheesse yoo ta’u MN Oromiyaa bu’aa qorannoo kanaa guutummaatti fudhatee akka hojiitti hiikamuuf socho’aa jira.
(Itti fufa)
የፊንፊኔና የኦሮሚያ ልዩ ዞኖች የድንበር ጉዳይ በአንድ ክልል አስተዳደር ዉስጥ የሚደረግ ዉይይት መሆኑ መታወቅ ይኖርበታል። የፊንፊኔ የድንበር ጉዳይ በ1987 የወጣዉን የሀገራችንን አዋጅ መሰረት ባደረገ መልኩ የኦሮሞን ህዝብ ፍላጎትና ጥቅም ባስጠበቀ መልኩ ብቻ መተግበር ይኖርበታል። የፊንፊነን የድንበር ጉዳይ በጥንቃቄ ለመፍታት 10 ሰዉ ያካተተ ኮሚቴ ተዋቅሮ ጥናት ያቀረበ ሲሆን የኦሮሚያ መንግስት የጥናቱን ዉጤት ሙሉ በሙሉ ተቀብሎ ወደ ስራ ለመተግበር እየተንቀሳቀሰ ነዉ።
(ይቀጥላል)


text:
Dhaabatta mootumoota gamtoomanitti manni maree nageenyaa hidha laga Abbayyaa ilaalchisee wal gahii dheengadda taasise dubbi himaan ministeera dhimma alaa Itiyoophiyaa qeeqqaniiru.
Ibsa midiyaaleedhaaf kenname irratti Ambaasadeer diinaa Muftii akka jedhanitti walgahiin manni maree nageenyaa dhimmaa lagga abbayya irratti yeroo sadaffaadhaaf taasise gaaffii biyyi Tuuniziyaa irraa dhiheesiteen Yemuu ta’u, prezidaantiin mana mareechaa Itiyoophiyaan, Masire fi Sudaan gamtaa Afrikaa jalatti marii isaanii akka itti fufan gaafachuu isaanii ibsaniiru.
Waldhabiinsa biyyoottan sadan gidduu jiru marii gamtaa Afrikaa jalatti taasifamuun hiikun ejjannoo Itiyoophiyaa akka ta’e kan dubbatan Ambaasadar Diinaan , waliigaltee dirqisiisaa waan jedhamuu Itiyoopiyaan Akka hin fudhanne ibsaniiru.
Ambaasadar Diinaan dabalanii akka jedhanitti dhimmoottan mana maree nageenyaa irratti ilaalamuu qaban warreen nageenyaa adduunyaatiif yaaddesaa ta’aniidha. Dhimmi biyoottan sadanii dhimmaa bishaaniti , dhimmaa misoomaati dhimma kana kan ajaandaa qabsiisftee Tuniziyaadha . Tuniziyaan ajaandichaa mana maree nageenyaatti dhiheesuun irra hin turre kan jedhan ambaasader Diinaa Muftii dhuma irratti dhimmchii sadarkaa Afrikaatti akka ilaalamuu murtaa’uun isaa garii ta’u isaa ibsaniiru.
Karaa biraatiin itti aanaa muummee ministeeraa fi ministeeraa dhimma alaa Demokiraatiik Repabilick Koongoo Kirstoofeer Utundulaa garaa Finfinneetti imaluudhaan, itti aanaa muumee ministeeraa fi ministeeraa dhimmaa alaa Itiyoophiyaa Demeqee Mekoninii wajjiin marii taasisuu isaanii gabaasin kenedii Abaatee qindeesse kun ibseeraa.
Demokraatiiki Repabliik Koongoon yeroo ammaa duraa teessuu gamta Afriikaa yemmuu taatu, marii biyyoottan sadan hidha laga Abbayyaa irratti taasisanus kan hoggantu ta’uun ishee hin beekama.


text:
Gareen Braazil kufaatii maaltu akka isa irra gaye beektu, yaadattu- namoonni geeba addunyaa bara 2014 duukaa buutan. Geebni dachii isii irratti qopheesite harka isii keessaa mucucaatee bahuu qofa mitii balaan bu’e. Akkaataa Braazil geebicha itti dhabdedha rakkoon guddaa, booyicha, gaddaa, madaa fi jeequmsa sammuu kan uume. Gareen booraa fi bulee uffatu, akka abbaa kubbaa miilaatti beekamu Jarmaniin 7-1 caccabee, 3-0 Holaandiin rukutamee taphaan ala ta’e.
Erga itti gaafatamummaa Selesaa’oo Luiz Felipe Scolari harkaa fudhatee kaasee Dungaan injifannoo guddaa goonfate. Gareen Braazil Dungaa jalatti si’a 5 wolitti aansee injifate. Tapha 5 keessatti gooliin tokko itti galuu dhabuun isaa, ittisni garee kanaa akka gingilchaatti goolii gooliin keessa yaa’aa turte bifa kamiin duuba isaa ijaaratee, balbala isaa tikfachuu danda’e xiinxaltoota heddu dinqisiiseera. Gama funduraatti, Neymaar goolii omishuu itti fufuun isaa tasgabbii fiduu qofa osoo hintaane, akka ufitti amanamummaan garee sadarkaa ol’aanaa irra gayu godheera jedhama.
Tapha guyyaa 12/11/2014 Turkitti garee Turkii fi Braazil jiddutti ta’e irratti Braazil 4-0 injifate. Injifannoo qofa osoo hintaane taphni gareen kun argisiises baay’ee gaarii ture. Daa’wwattoonni biyya Turkii hedduun garee kanaaf deeggarsa oo’aa keennuu bira ce’ee, yeroo dheeraadhaaf maqaa Neymaar waamaa, taphataa cimaa kana faarsaa turan.
‘Deebinee akka garee ykn dorgomaa cimaatti ilaallamuun keenna baay’ee nagammachiise,’ jedhe Dungaan. Itti dabaluudhaanis,’yoo lammiin biyya ormaa Selesaa’oo faarsan arguun hedduu nama boonsa. Ufitti amaniinsi keennas sadarkaa ol’aanaa irra gayaara. Guyyaa guyyatti fooyya’iinsa agarsiisaarra,’ jedhe leenjisaan Selesaa’oo.
Itti dabaluunis Dungaan, ‘Taphattoonni kunniin biyya Braazil bakka bu’anii taphachuun maal jechuu akka ta’e beekan. Hundi taphataa yoo dirree seenan maal hojjachuuf akka ta’e quba qabau’ jedhe.
Brazil tapaha itti aanu Sadaasaa 18 biyya Ostriyaa woliin qabdi.


text:
Laayberiyaa hardha pirezidaantiin haaraatti bulcha.Joorji Wihaa,ahaa tapahtaa kubbaa miilaa biyya sunii beekama.
Hardha teessoo mootummaa biyya isaa,Monorooviyaa keessatti kakatee hujiitti dabre.Jila isaa guddoo tanatti pirezidaantii Gaabon,Gaanaa,Seraaliyoonii fi bulchoota Afrikaa hedduutti dhufeef.
Taphattootii kubbaa miilaa bebeekamoollee warra dhufe keessaa tokko.
"Bara kiyya hedduu Istadiyoomu keessatti dabarse amma ammoo akkuma nama cufaa jiraa jedhe Weahn.Nama hujii tana irraa fuudhe, pirezidaantii Laaybeeriyaa ta durii, Ellen Johnson Sir leaf faatti fulaa hardha irra dhaabannee dubbannu tana nuu kopheesse,”jedhe Wihaan.
Wihaan itti aanaa pirezidaantii Laayberiyaa Joosefii Bohaakii marroo lama itti aanee biyya buclha bahe moo’e.
Wannii ani qaraa fiixee hojjannu hori ummataa malaa fi malteen nyaatanii balleessaan badi dhowwaa jedha Weahan.
Tana maleellee ijoollee kahimaa hujiif leenjisuu,investimentii jabeessuu,demikiraasii biyyaa guddisuu fa.
Biyyitii tun anna 70 keessatti gannuma kana ka duriillee caala nagaan gadii walii dabarsite.
Joorji Wihaa addunyaa irratti dorgommii kubbaa miilaatiinb eekan.Ganna 14 keessatti kilabii Faransaay,Xaliyaanaa,Ingilaandii faa taphatee badhaasa hedduu guurrate.
Tapha dhaabuu gahee jennaan EPL keessaa kilabii Chelsii fi Manchester Sitii taphate waan FA moo’e. Biyya isaatii ganna 14 taphatee Waancaa Afrikaa irratti marroo lama taphatee.


text:
Hidhaa fi dararaan qaamota Mootummaa Koloneeffataa Impaayera Itoophiyaan, Onootaa fi Magaalota Konyaa Arsii Lixaa garaagaraa keessatti Uummata Oromoo irratti raawwatamu daran jabaachuun Uummanni Oromoo haala ulfaataa keessa jiraachuu.
Maallaqni gargaarsa Oromoo Walloof yaadamee Oromoota biyya keessaa fi biyyoota alaa jiraataniin walitti qabamee gamasitti ergamu kaayyoo yaadameef hankaakfamuun faayidaa Aangawoota MKII Konyaa Walloo fi Loltoota Mootummaa Koloneeffataa Impaayera Itoophiyaaf oolfamaa jiraachuu.


text:
Abbaan alangaa federaala Itiyoopiyaa ittia aanaa dura taa’aa warraaqsa federaalistii demokraatawaa Itiyoopiyaa obbo Bekele Gerbaa fi barreessaa waajjira congrresa uummata Oromoo obbo Olbaanaa Lellisaa dabalatee himannaa namoota sagal irratti dhiyaate mana muartii Federaalaa dhaddacha sadaffaaf dubbisaan dhageeissee jira.
Himatamtoota mara irratti himannaan dhiyaato tokkicha yoo ta’u kunis ergama adda bilisummaa Oromoo fudhachuu dhaan of ijaaranii paartilee polotiikaa seeraan hundeeffaman jala dadhachuu dhaan mootummaa qabsoo hidhannoon ni fonqolchina naannoo Oromiyaas qaama federeeshinichaatti addaan baafna jechuun kan hirmaataniif waan ta’eef yakka guddaa hojjetaniin tokkummaa siyaasaa fi abbaa biyyummaa biyyattii waan itti bu’aniif himatamaniiru jedha.
Dura taa’aan WAFDO Dr. Moggaa Firrisaa hawaasi Oromoo yakka ilaalchi kun lafa irra harkifamuu isaatti hedduu gaddee jira jedhan. Uummatichi hacuucameera, mirga isaa dubbachuu fi yaada ofii ibsachuu sarbameera. Kun immoo Oromoo mara irartti raawwataa jisra. Namoonni kun baatilee afuriif erga hidhamanii booda balleessaa qabduu moo hin qabdan jedhamanii gaafatmuun hacuuccaa Oromoo irratti geggeessamaa jiru mul’isa jedhan.
Hoogganoonni Garee Mormituu Oromoo Baatii 4 Booda Yeroo Duraaf Yakka Ilaalchatti Dhiyaatan
- VOA
Abbaan alangaa federaala Itiyoopiyaa ittia aanaa dura taa’aa warraaqsa federaalistii demokraatawaa Itiyoopiyaa obbo Bekele Gerbaa fi barreessaa waajjira congrresa uummata Oromoo obbo Olbaanaa Lellisaa dabalatee himannaa namoota sagal irratti dhiyaate mana muartii Federaalaa dhaddacha sadaffaaf dubbisaan dhageeissee jira.


text:
Mootumaan Itiyoophiyaa haleellaa isa xumuraatii jedhe nurraatti baneeraa jechuudhaa qaamnii Adda bilisummaa Umata Tigraayiin durfamu kan Mootummaa naannoo Tigraayi jedhee of waamu ibseeraa.
Akka gabaasin qaamaa kanaa jedhutti,mootummaan Itiyoophiyaa umnoottan naannoo Amaaraa fi umnoottan biroo waliin ta’uudhaan adda huundaanuu lola bane jira.
Mootummaa Itiyoophiyaa loltoota lafootti dabalatee meeshaalee gurgudoodhaan,taankota, xiiyyaara waraanaa fi diroonii ykn xiyyaara nama malee balali’u fayyadamuudhaan haleellaa taasisaa jira kan jedhee ibsii qaama Mootummaa naannoo Tigraay jedhee of wamuu kun, hidhatoonnii isaa duulichaa of irraafaccisaa jiraachuu isaanii ibsee hawaasin adduunyaa tarkaanfii mootummaa Itiyoophiyaa akka balaaleffatu gaafateeraa.
Ibsii mootummaa naannoo Tigraayii jedhamuu kun haleellaan kan irratti raawwatamaa jiru bakka kamitti akka ta’e ibsuu baatus, dubbi himaaan Adda bilisummaa Ummata Tigraay Geetachoo Raddaa lolli xiyyaaraan deggerame kun kan taasifaamaa jiru bakkeewwan naannoo Amaaraa fi Affaarii ta’anii garuu too’annoo TPLF jala kan jiran irratti akka ta’ee maddi Oduu Rooyiters gabaasee jira.
Dhimmaa kana irratti yaadaa waliigalaa Rooyitariif kan kennaan itti gaafatamtuun dhimma preesii waajjiraa Muumee ministeeraa Itiyoophiyaa Biillenee Suyyum , mootummaan Itiyoophiyaa kutaa biyyatii kamiinuu keessaa ti lammiilee biyyatii haleellaa shororkeessumaa iraa ittisuu itti gaafatamumaa qabaa jedhaniiru.
Akka biillenee Suyyum dabalanii himanitti, mootummaan Itiyoophiyaa badiinsaa Hiwahat Lubbuu namaatii fi qabeenya irratti geesiseef deebii kennuu itti fufa jedhchuun isaanii gabaasameera.
Dhimaa kana irratti VOAn Mootummaa feederaalaa irraas ta’e Mootummaa naannoo Amaaraa irraa deebii argachuudhaaf yaaliin taasise akka hin milkoofnee gabaasin Iskindir Fireewu ibseera.


text:
#Ibsa Caasaa hakiimota Oromiyaa irraa kenname
Caasaan gurmuu hakiimota Oromiyaa nagaa fi tasgabbiin Oromoo fi lammiilee Oromiyaa keessa jiraataniif akka mirkanaa’uuf labsa ABO mootummaa Ce’umsaa Biyyoolessa Oromiyaa hundeessuun barbaachisaadha jedhee waamicha dhiyyeesse nuyi caasaan Hakiimota Oromiyaa ni deeggarra ,ni tumsina.
Nuyi Hakiimotni ogummaa keenyaan yeroo saba keenya tajaajilaa jirutti reebichi, arrabsoo doorsifnii fi hidhaan hakiimota Irratti waraana Mootummaan bobbaafameen nurratti raawwatamaa tureera ammas erga barri bulchinsa Mootummaa aangoorra turee dhumatee waraanni silaa nagaa biyyaa fi Lammiilee eeguu qabu qaama afaan qawween biyyan bulcha jedhu gariin yeroo tumsuuf abbalu argaa jirra bakkoota adda addaatti kun immoo ogummaa waraanaa akka hin taane hubachuu barbaachisaadha jenna.
Poolisiin qaama nagaa ummataa eegsisu malee mootummaa aangoo bara bulchisa isaa xumuratee kan tiksu miti kanaaf caasaan hakiimota Oromiyaa ammaan booda ummata keenya kan waraanaan ajjeefamutti yeroo saanduqa qopheessinu , kan rasaasaan madaayu yeroo itti wal’aannu osoo hin taane yerootti Mootummaan Cee’umsaa Oromiyaa dhaabbatee rasaasaan rukutamanii ajjeefamuun, qaamaa hir’achuun, saamicha irratti raawwatamuun, haadholii fi shamarran gudeedamuun akka dhaabbatuuf mootummaa Cee’umsaa Oromiyaa ABO waamicha godhe akka lammiilee Oromiyaa hundaatti gama Caasaa keenyaanis tahe Ogummaa keenyaan lammiilee cinaa dhaabbannee hundi tumsuu qabu jenna.
Nuyi caasaan hakiimota Oromiyaas ammaan booda doorsifni, arrabsoon,hidhaanii fi saamichi maaliif ilmaan Oromoo Sabboontota tahan yaaltan jedhamee kan hakiimota Irratti raawwatamu akka xumura argatuuf mootummaa Cee’umsaa Oromiyaa ABO labsame kana ni tumsuuf waan nurraa eegamu ni bahanna.
Caasaa Hakiimota Oromiyaa irraa
Onkoloolessa 16/2020
Via Hangafa Afranqallo
Related


text:
Ajjeechaa Haacaaluu Hundeessaa: Jawaar Mohaammad dabalatee namoonni 35 to’annoo jala ooluu poolisiin ibse
(BBC Afaan Oromoo) — Jawaar Mohaammad fi eegdota isaa dabalatee namoonni 35 to’annoo jala ooluu Poolisiin Federaalaafi Poolisiin Oromiyaa ibsa waloon mirkaneessan.
Eegdota Jawar irraa kilaashiin 8, shigguxii 5 fi raadiyoo qunnamtii 9 seeraan hin beekamne qabamuu reefuu Komishinii Poolisii Federaalaa fi Komiishiniin Poolisii Oromiyaa ibsaniiru.
Nama siyaasaa Jawaar Mohaammad dabalatee kanneen to’annoo jala oolan irratti qorannoon gaggeeffamuu eegaleera jedhan.
”Reeffa Haacaaluu humnaan karaarraa deebisanii waajjira PP damee Oromiyaatti galchanii, poolisii humna addaaOromiyaa eegumsarra ture tokko rasaasaan dhahanii ajjeesan” jedha ibsichi.
Kana kan raawwate garee Jawaar Mohaammadiin durfamudhas jedha ibsi poolisii kun.
”Reeffi haaluma gaaffii maatiitiin hospitaala Phaawuloosii baafamuun gara Ambootti osoo gaggeeffamaa jiruu fedhii maatiin ala erga Buraayyuu gaheen booda gara Finfinneetti akka deebii’u taasisani” jedhan Komishinar Araarsaa Mardaasaa.
”Kana Jawaarfaatu raawwate. Kanaan shakkamani to’atamani…namni kamuu seeraa ol miti” jedhan.
Meeshaan waraanaa eegdootni Jawaar Mohaammad hidhatan seeraan hayyama hidhachuu osoo hin qabaatiin ta’uunis ibsameera.
Namni maaliif to’ataman jedhee hiriira akka hin baanefi badii biraa akka hin dhaqqabsiifne akeekkachiisaniiru.
Ibsa kana kan kennan Komishiinara poolisii federaalaa Indashaawu Xaasawu fi kan poolisii Oromiyaa Komiishinar Araarsaa Mardaasaati.
”Qaamooleen hawaasaa tokko tokkos haala hin taaneen hubachuun namoonni kunneen seera malee hidhaman jechuun haala adda addatiin hiriiruun balleessaa akka hin raawwanne hubachiisna” jedhaniiru komishinarri Indashaaw.


text:
Mootummaan Itiyoophyaa hojjettoota gargaarsa namoomaa kan tokkummaa mootummootaa torba biyya isaakan baasu ta’uu beeksise. Mootummaan, angawoonni kun dhimma keessoo kan biyyattii jidduu seenan jechuun himate. Muumichi barreessaan tokkummaa mootummootaa himannaan kun kan isana rifachiise ta’uu dubbatanii, hojjettoonni kun hojii isaanii akka itti fufan gochuuf Itiyoophiyaan akka eeyamtu mootummaa waliin dubbataa jiraachuu ibsan.
Mootummaan Itiyoophyaa karaa ministeera ofii kan alaa kaleessa angawoota ol aanoo kan dhaabolii gargaarsaa kan tokkummaa mootuummootaa torba biyyattii keessaa baasuu beeksise.
Ibsa bal’aa utuu hin kennin, mootummaan hojjettoonni gargaarsaa kun dhimma keessoo jidduu seenan jechuun himate. Kanneen biyyattii dhaa baafaman keessaa jarmayaa gargaarsa daa’immanii kan tokkummaa mootummootaatti bakka buutuu damee Itiyoophiyaa kan ta’an Adele Khodor, waajjira komiishina mirga namaa ol aanaa kan tokkummaa mootummootaaf hoogganaa garee to’attootaa kan ta’an Sonny Onyegbula fi angawoota shan kan waajjira gargaarsa qindeessu kan tokkummaa mootummootaa, fi gorsa dhimma nageenyaa fi misoomaa Kwesi Sansculotte ti.
Ministriin dhimma alaa Yunaayitid Isteetis Antonii Bilinken angawoonni tokkummaa mootummootaa Itiyoophiyaa keessaa baafamuu ilaalchisuun ibsa kennanii jiran.
Mootummaan Itiyoophiyaa aangawoota tokkummaa mootummootaa 7 biyya isaa keessaa baasuuf karoorafachuu isaa kan jabinaan balaaleeffatte yunaaytid Isteetes, murtiin kun battalumatti akka keessa deebi’amu gaafattee jirt jedhan.
Dhimmi kana irratti mootumaan naannoo Tigraay inni ABUT-n ogganamu ibsa guyyaa ar’aa baaseen haryatamuun ojjattootaa gargaarsaa seera adduunyaa kan gargaarsa namoomaa fi kan mirgaa namoomaa waan cabsuudha jechuudhaan balaaleffateera.
Ibsii fuula tiwuutaraa dubbi- himaa Adda bilisummaa uummata Tigraay Geetachoo Radda irratti manxanfame kun , akka mootummaan Itiyoophiyaa adeemsa gargaarsaa danqaa jiru ibsee ,kanaan duras jarmiyaalee gargaarsaa kan akka Mediisin San Froontees (MSF) , Noorwejiiyaan refiwuujii kawunsil (NRC) fi Al Maaktoom Faawundeshiin jedhaman akka biyyaa baasan himeera.
Gochaa mootummaan Itiyoophiyaa raawwate kanaaf manii maree mootummoota gamtoomanii murtoo lakkoofsa 2417(2018) akka iiratti dabarsuus gaafateera ibsii mootummaa naannoo Tigraay kun.
Seerrii mana maree kun seera warren ykn biyyoottan namootta beelessuu akka meeshaa waraanatti fayyadaman ittiin adabamanuudha.


text:
Koolu galtoonni kaaraa Liibyaa darbanii Awrooppaatti ce’uuf garba mediteraaniyaan ce’an hedduun isaanii biyyootii Afriikaa irraa akka ta’e irra deddeebi’uun gabaasamaa ture. Kanneen keessaa Itiyoopiyaa fi Ertraa irraa kanneen gamas seenan hedduu dha.
Baqataan gammoojjii sahaaraa keessatti qabamuu dhaan harka shiftootaatti kufe keessaa tokko lammii Oromoo ti. Liibiyaa keessa ta’uu keenya malee eessa akka jirru illee hin beeknu jedha
Baqattoonni kun namoota seeraan ala nama deddeebisan harkatti erga kufanii booda gama Awrooppaatti ce’uuf maallaqa humna isaanii olii gaafatamu. Maallaqa kana kanneen hin arganne kanneen birootti dabarfamanii gurguramuu dhaan kaanis beelaa fi kaan immoo galaanatti nam’anii balaaf saaxilamu.
Gama biraan Koolu galtoota Afriikaa gama awrooppaati yaa’an dhaabsisuu kan dandeessisu humnooonni daangaa Niger fi Liibyaa irratti akka bobba’an ministeeronni dhimma biyya keessaa kan Jarmanii gamtaa Awrooppaaf gaaffii dhiyeessanii jiran.
komiishina gamtaa Awrooppaaf xalayaa barreessaniin akka jedhanitti tattaaffiin hawaasi addunyaa hamma yoonaatti koolu galtoonni akka hin deddeebine godhe ga’aa miti jedhan. TM akka jedhetti waggaa kana koolu galtoota irra hedduun isaanii Afriikaa Uffee shaharaa gad irraa ta’an kanneen kuma 43 ta’antu Liibiyaa irraa ka’uu dhaan andaara galaana Awroopaa ga’an. Kanneen 1200 t’an immoo garba Mediteraaniyaan utuu qaxxaamuranii liqmfamanii du’an.
Jarmayaan koolu galtoota sadarkaa addunyaa IOM akka tilmaametti waggaa darbe qofaa koolu galtoota nuusa miliyoonaa ta’antu daangaa Liibyaa fi Niger qaxxaamuran. Gamtaan Awrooppaa koolu galtoonni jireenya isaanii balaaf saaxilanii galaana qaxxaamuruu akkasumas harka namoota seeraan ala nama hin deddeebisan harkatti akka hin kufne hamle buusuuf jecha Niger keessatti waaltaa kanneen dahata siyaasaa gaafatan akkaan keessatti qorataman shan tolchee jira.


text:
Yeroo ammaatti gaheen midiyaalee, rogeeyyiifi dhaabbilee hawaasa siiviilii maal ta’uu qaba?
Yeroo amma keessa jirru kanatti gaheen ogeeyyiin midiyaaleefi midiyaalen qaban olaanaa akka ta’e shakkii hinqabu.
Muuxxannoo biyyaalee biroorraa hubachuun akka danda’amutti yeroo walitti bu’iinsaatti hawaasni odeeffannoowwan mirkanaa qaamolee kunneen irraa argata.
Haa ta’u malee midiyaalen sababa hanqina dandeettii yookin bilisummaatiin odeeffannoowwan dhiyeessan gara tokkotti kan luuca’an ta’uu hubanna.
Itoophiyaa keessatti ilaalaa kan jirrus waan kanarraa adda ta’e miti.
Hanguma midiyaalen walabaafi bilisaa barbaachisan ogeeyyin midiyaa odeeffannoo mirkanaa, waqtaawaafi dhuga qabeessa ta’e ummataaf dhiyeessan ni barbaachisu.
Yeroo ammaa kanatti Itoophiyaa keessatti hawaasni bal’aan odeeffannoo kan argatu midiyaalerraa ta’uu isaatin midiyaales ta’e ogeeyyiin midiyaa odeeffannoo ummataaf dhiyeessan irratti ofeeggannoo barbaachisaa taasisuu qabu.
Gaaga’ama sababa odeeffannoo dogongoraan qaqqabu ilaalaa waan jirruf midiyaalen odeeffannoo tokko tamsaasuu isaaniitin dura dhugummaa odeeffanichaa kallattii garaagaraan qulqulleeffachuu qabu.
Kana malees gaheen midiyaalen gama nagaa fiduutin qabanis olaanaadha. Kunis odeeffannoowwan garee tokkoof looganii dhiyaatan eenyuyyuu kan fayyadan miti. Kanaafis namoota yaadawwan garaagaraa qaban walitti fiduun mariifi falmii adeemsisuun filatamaadha.
Midiyaalen cinatti dhiibbaa uumtummaan rogeeyyiin qabanis daran olaanaadha.
Kanaafuu isaanis odeeffannoo tokko maxxansuu/tamsaasuu isaaniitin dura dhugaafi mirkana ta’uusaa sakatta’uu qabu.
Rogeeyyiin odeeffannoon tokko yaada isaanii kan deeggaru ta’usaatin qofa sirriidha jechuu akka hintaane hubatanii gahee irraa eeggamu bahachuu qabu.
Sababa odeeffannoo dogongoraa isaan tamsaasanin hordoftootni isaanii dogongora akka hin dalagneef ofeeggannoo gochuunis irraa eegama.
Gama biraatin dhaabbileen hawaasa siiviilii gurmuu yeroo walitti bu’iinsaatti gahee olaanaa qabanidha.
Sababbiinsaas dhaabbileen kun walitti bu’iinsa uumame tasgabbeessuun nageenyi akka dhufuf yaadawwan furmaataa dhiyeessuu danda’u.
Keessattuu mootummaan Itoophiyaa ilaalcha dhaabbilee siiviilif qabu sakatta’uun qaama furmaataa akka ta’anif hojjechuu qaba.
Dhaabbileen hawaasa siiviilis itti gaafatama isaanii hubachuun fuulleetti bahanii cimanii hojjechuu qabu.
Waltajjiiwwan marii uumun yaada furmaataa dhiyeessuu qabu.
Dabalataan dhaabbileen hawaasa siiviilii facaatii odeeffannoo sobaa gama ittisuutiinis gahee olaanaa qabu.
Hawaasa sadarkaa gadii waliin dhiyeenyaan kan hojjetan ta’uu isaatin akka madda odeeffannoo tokkootti tajaajiluus ni danda’u.
Odeeffannoowwan birootif akkasumas odeeffannoowan akka isinif mirkaneessinu barbaaddan nubiraan gahuuf marsariitiifi toorawwan midiyaalee hawaasummaa Itoophiyaa Cheek daawwadhaa.
ወቅታዊ መረጃዎችን ቀጥታ በኢሜልዎ ለማግኘት ይመዝገቡ
ያቀረቡትን የግል መረጃ በግላዊ መመሪያችን መሠረት እንጠብቃለን::


text:
Kongireessiin mana maree fi senetii paartii Amerikaa lamaanii kun lamaanii Rippaabilikaanii fi Demokiraati karoora horii ittiin baasuuf barreeffama fuula 5,000 caaltu tana irratti qoratetti adoo saatiin jarii waan kana mari’atee fixuu malee diqquuman hin dhumatin Wiixata halkan walii gale.
Pirezidaanti Tiraampi waan kongireeessiin irratti walii gale kana mallatteessuuf eeguuti jiran.Rippaabilikaanii fi Demoraati hori kana eenuu akka argatuu fi hagam akka argatan wal falamaa bahan.
Akka gabaasa yuniversitii Johns Hopkins baaftetti Amerikaatti gaafa guyyaatti nama kuma 200 irratti COVID-19 arganitti jira.
Amerikaatti nama kuma 319 caalaatti koronaan lubbuu dhabe.Akka kongireesiin irratti walii galette gargaarsa marsaa ammaa kanaan nama miliyoona hedduutti doolara 600 argata.
Warrii galiin isaanii gannatti doolara kuma 75 caaltu ammoo 600 gadi argata.
Akka Ministear Maalqa Amerikaa, Steven Mnuchin jedhetti namii miliyoona hedduu torbaan dhufuuyyuu horiin kun harka gaha.
Amerikaan dhiba koronaa kana irratti biyya gargaaruuf jettee Bitootessa keessaa nama miliyona hedduutii doolara 1,200 qoodde.
Horiin amma kennan kun kana keessaa doolarii biliyooa 284 akka dhaabbileen daldalaa nama qaxaruu dandahan humnaan jajjabeessuuf kennaniif.
Warra hujii hin qamnee ammoo torbaanitti doolara 300 ji’a 11 qooduuf walii galan.
Doolara biliyona 900 kongireesiin biyyaan gargaaruuf hajaje keessaa;
- Biliyoonii 82 yuniverstii fi maneen barnotaati
- Biliyoona 25 akka maneen kiraa gatii laaftuun namaa kireessaniin jajjabeessan
- Biliyoonii 15 manneen tiryaatitiiF
- Biliyoonii 10 ammoo maneen oolmaa ijoolleetiif qoodan.
- Biliyoona 4 ammoo akka biyyootii dhibiin qorsa dhiba koronaa irrati ufiin gargaaran qoodaniif.
Tana maleellee horii ummata Amrikaati kennanitti guddaati jira akka bulchootii Amerikaa jedhanitti. Dhiba koronaa irratti kophuma itti hin rakkattan biyyitii isan waliin jirti jedhu bulchootii isii.
Joe Biden ka pirezidaantummaa Amerikaatiif filanii labsaniifilleen waan paartiin lamaan irratti walii galte guddoo irraa jaalannee jalqaba malee dhumaa miti jedhe.
Tana malee Amerikaan bajata mootummaan isii haga Fulbaan dhufuu hujiin hojjatu doolara tiriliyoona 1.4 hajaje.
Horii kana keesaa ka gibiraan namaa diqqeessan doolara biliyoona 45 ka geejjiba baaburaa akka Amtrack ittiin jajjabeessanii baasan. Doolarii biliyoonii 13 ammoo warra nyaata barbaaduu ji’aan gargaaran.


text:
Naannoo Daangaa Beenishaangul fi Oromiyaa irratti walitti bu’iinsa uumameen wal qabatee kanneen shakkaman namoonni shan to’annaa jala ooluu isaanii poolisiin Federaalaa beeksisee jira.
Poolisii Federaalaatti daayrikterri quunnamtii uummataa obbo Jeelaan Abdii VOAf akka ibsanitti hojiin shakkamtoota to’annaa jala oolchuu cimee itti fufa.
Jijjiirama argame gufachiisuu humnoonni barbaadan walitti bu’iinsa kana duuba akka jiran illee dubbi himaan kun ibsaniiru. Mootummaan tarkaanfii utuu hin fudhatin turuun miidhaan daran akka hin dhaqqabne obusuu isaa malee dadhabina akka hin ta’in ibsanii humnoonni kana akka dadhabinaatti fudhatan yaalii godhanitti itti hin milk’aan jedhan. Mootummaanis nagaa uummataa eegsisuuf kutaatee ka’eera jedhaniiru.


text:
Akaam, galatoomi caqasuu dhaaf, kuni Oduu Siouxland Public Miidiyaa Oromiffan Anii Fatiya.
Deparmantiin mana fayyaa Iowa akka gabaasetti sababa Covid-19 namni haarawa 6 akka due fi namni 500 ol ammo haarawa akka qaban hime, Woodbury County seaati 24 keessati namni 17 haarawa qabame jira.
Guyyaa kaleesa Woodbury County keessati sababa Covid-19 namni yeroo jalqaba due wagga tokkofaa isaa akka tae himan. fuula facebook Siouxland District health irratti akka mullisutti yaadanno nama 221 sababa Covid-19 County keessati kan due yaadano godhan.
Gov. Kristi Noem hirmaatota South Dakota Athletic Commission hundaa akka waraqaa raga talaali Covid-19 kan fudhatan akka mullisan gaafate.
Noem akka jetteti talaali mootumman dhaabame passport talaali kaluu kanatti ka dhoogamu seera gaafatamu jala akka jiru himan.
Seera baasadhan, Police, sheriff, fi patrol state Nebraska kessati yaada qarqaarsa mootumman godhamen itti gaaftamummaa guddaan kan isaan muudatu ta’a waan walitti bu’iinsa uumu irrati leenji haarawa dabalata kan fudhatan ta’a.
Seera eeysistoota agencies tokko tokko keessati seerri garii ulfaata tauu nimala jechuudhan sodaan jiraatus senator seerra jalqabaa murteesani jiran.
Filannoon kun kan dhagahames police officer Minneopolis Derek Chauvin kan Goerge Floyd ajjeese murtin erga itti murtaahe guyyaa borumtaa kan dhufeedha, kunis hiriira nagahaa biyyaa mara irrati kan godhamaa tureedha Nebraska dabalatee.
Marijuana seera irrati hundaahe paarti polotika ammaa qophaahu nidanda’a fi beekamti mootuma erga argatee booda filattooni Nebraska galmaahan gaafachu nidandau. Marijuana seera amma paarti dhuunfa isaa tauudhaf seera hundaa guute jira. Moggaafamni isaa filattooni partii irrati akka galmaahani kan danda’an yoo tau itti gaaftamtooni partiidhani ammo birro partiidhanitti kennuu ni dandau.


text:
Naqamtee: Oromoonni danuun dirqisiifamuun hiriira deggersaa Kol. Abiyyii fi Paartii Badhaadhinaa irraa akka hirmaatan taasifamuu;
Calanqoo: Oromoota hiriira deggersaa Kol. Abiyyii fi Paartii Badhaadhinaa irratti hirmaachuuf Roobii kaleessaa gara Magaalaa Calanqootti imalaa turan keessaa 33 balaa konkolaataan lubbuun isaanii darbuu;
Gullisoo: Dararaa, ajjeechaa fi mancaafamni qabeenyaa LMKIIn Uummata Oromoo irratti raawwatamu hammaatee jiraachuu; Ajajaan Poolisii Humna Addaa Oromiyaa Ona Gullisoo, Ibroo jedhamu duguuggaa sanyii Uummata Oromoo irratti raawwachaa/raawwachiisaa turee fi jiruuf Aangawoota Konyaa Wallagga Lixaan galateeffamuun, Kamisa har'aa badhaafamuu.


text:
Miseensonni Waraana Bilisummaa Oromoo kan mooraa leenjii Xoollay jiran rakkoo gara garaf saaxilamaa jirachu keenyaa kallessa nyataa lagaachuun mormii agarsiisnera jedha miseensa waraana Bilisummaa Oromoo kan ta'ee maqaa qabsoo Seenxiin kan waamamu akka Raadiyoo Sagalee Amerikaa tti himetti.
Koreen tekinnikaa mormiin akka ture odeffanno qabna yoo jedhuu,Biiroon Bulchinsaa fi Nageenyaa Oromiyaa ammo laganaanis ta'e mormiin hin ture jechuun Raadiyoo Sagalee Amerikaatti hime.
Gabaasaa Tsahaay Daamxoo caqasaa.


text:
Shirkiin Aakhiratti Salphinnatti Nama Geessa-Kutaa 6
Sheyxaanni isaan ganuu
Sababni guddaan shirkiitti nama kuffisu hasaasa sheyxaanaa hordofuudha. Sheyxaanni diina namaa waan ta’eef namoota shirkiitti kuffisuun ibiddatti akka taran carraaqa. Guyyaa Qiyaamaa immoo namoota jallisaa ture ni gana. Qur’aana keessatti:
“Yeroo dhimmichi murteeffame sheyxaanni ni jedha, “Dhugumatti, Rabbiin waadaa dhugaa isiniif waadaa galee jira. Anis waadaa isiniif galee jira garuu isin gane. Ani aangoo wayiituu isinirratti hin qabuu ture isin affeeru (waamu) malee. Isinis naaf awwaattan. Kanaafu, ana hin ajiifatinaa ofuma (matama keessan) ajiifadhaa. Ani isiniif birmataa mitii, isinis naaf birmatoo miti. Ani waan isin duraan [Rabbitti] na qindeessitan mormeera. Dhugumatti zaalimoonni adabbii laalessaatu isaaniif jira.”Suuratu Ibraahim 14:22
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa erga gabroota Isaa jidduutti murtii dabarsee mu’mintoota Jannata seensisee fi kaafirota Jahannam keessa qubachiisee booda wanta sheyxaanni hordoftoota isaatiin jedhu beeksiisa. Ibliis (sheyxaanni) -abaarsi Rabbii isarratti haa jiraatu- gadda irratti gadda, gaabbi irratti gaabbii isaaniif dabaluuf dubbataa ta’ee isaan keessa dhaabbata.[1] Akkana jedha: “Dhugumatti, Rabbiin waadaa dhugaa isiniif waadaa galee jira.” kana jechuun Rabbiin du’aan booda kaafamu, Jannata, ibidda, mindaa nama Isaaf ajajamee, adabbii nama Isa faallesse waadaa isiniif galee jira. Waadaa Isaa kanas dhugaa taasisee jira. “Anis waadaa isiniif galee jira garuu isin gane.” Kana jechuun ani du’aan booda kaafamuun, Jannanii, ibiddi, mindaa fi adabbiin hin jiru jechuun waadaa sobaa isiniif seene. Garuu isin gane.[2] Akkuma Rabbiin olta’aan jedhe: “Isaaniif waadaa seena, isaan hawwisiisa. Sheyxaanni gowwomsaa malee isaaniif waadaa hin seenu.” (suuratu An-Nisaa 4:120)
“Ani aangoo wayiituu isinirratti hin qabuu ture isin affeeru (waamu) malee.” Kana jechuun humna akka ana hordoftan isin dirqisisuu isinirratti hin qabu ture. Akkasumas, wanta itti isin waamee fi waadaa isaaniif galee dhugaa ta’uu ragaa agarsiisuu hin qabu ture. Addunyaa keessatti wanta waadaa isiniif galee fi isiniif miidhagsee irratti ragaa isinitti hin mul’isne. Garuu isinitti hasaasun (waswaasun) anaaf ajajamuu fi Rabbiin faallessutti isin waame. Isiniis fedhii keessaniin anaaf deebii deebistanii na hordoftan. Kanaafu, ana hin ajiifatinaa (hin waqqasinaa), ofuma ajiifadhaa. Sababni isaas, badiin keessanii. Ragaalee Ergamtoonni isinitti fidan faallessuun soba ani itti isin waame hordoftan.[3]
(Dhugumatti, sheyxaanni wanta itti nama waamu fi waadaa galuuf ragaa sirrii hin qabu. Fkn, du’aan booda kaafamu, Jannata fi Jahannam hin jiran jechuun namatti hasaasa. Ragaan kanaa maali osoo jedhame, ragaan sirriin hin jiru. Ergamtoonni ragaalee samii fi dachii keessa jiraniin, kitaabban Rabbiin irraa bu’aniin du’aan booda kaafamu, Jannata fi Jahannam haqa ta’uu ummata isaanitiif mirkaneessanii jiru. Namni ragaalee kana fudhachuu dide, hasaasa sheyxaana qofa hordofa.)
“Ani isiniif birmataa mitii” kana jechuun ani wanta isin keessa jirtan irraa kan isin fayyadu, baraaru fi nagaha isin baasu miti. Adabbii keessa jirtan irraa isin baraaru hin danda’u. “isinis naaf birmatoo miti.” Isinis adabbii ani keessa jiru irraa kan na fayyadu, baraaru fi nagaha na baasu miti. Na fayyadu, baraaru fi nagaha na baasu hin dandeessan.[4]
“Ani waan isin duraan [Rabbitti] na qindeessitan mormeera.” Kana jechuun addunyaa irratti ibaadaa keessatti Rabbiin waliin shariika na gochuu keessan mormee jira. Ani Rabbiif shariikaa miti. Rabbii isin uumee fi kunuunsuf ajajamu dhiistanii anaaf ajajamtan.[5]
Sheyxaanaaf ajajamuun kuni ibaadaa (gabbarri) akka ta’e jechi Rabbii subhaanahu wa ta’aalaa armaan gadii ni agarsiisa:
“Yaa ilmaan Aadam! Sheyxaana hin gabbarinaa, dhugumatti inni isiniif diina ifa bahaadha. Ana qofa gabbaraa, kuni karaa qajeelaadha.” jechuun isiniif hin dhaamnee?” Suuratu Yaasin 36:60
Namni Rabbiin faallessu (ma’asiyaa) keessatti Rabbiin ala kan biraatiif ajajame, wanta kana gabbaree jira. Kanaafu, wanta kana Rabbiif shariika godhee jira.
“Dhugumatti zaalimoonni adabbii laalessaatu isaaniif jira.” Kana jechuun namoonni sheyxaanaaf ajajamuun nafsee ofii miidhan adabbii laalessaa yeroo hundaa keessa turantu isaaniif jira.[6] Zaalimoonni kunniin kaafiroota.
Guduunfa
✐Akkuma beekkamu gantuun nama ganuu yoo barbaade hawwii sobaa nama hawwiisisaa, waadaa sobaa namaaf gala. Akkasi miti ree? Sheyxaanni gantuu hundarra badaa ta’eedha. Addunyaa keessatti waadaa sobaa namaaf gala, hawwii sobaa nama hawwisiisa. Sheyxaanni karaa gurguddaa lamaan nama gowwoomsa:
1ffaa-Odeefannoo Rabbii olta’aa irraa dhufe akka kijibsiisan namatti hasaasu. Fakkeenyaf, waa’ee Rabbii olta’aa, du’aan booda kaafamu, Jannataa fi Jahannam
2ffaa-Ajaja Rabbii akka faallessan nama kakaasu-kunis, wanta Inni itti ajaje hojjachuu dhiisuu fi wanta Inni dhoowwe hojjachuutti kakaasu. As keessatti, hawwii sobaa nama hawwiisiisa, waadaa sobaa namaaf seena. Fkn, ribaan (dhala) nyaachun haraama. Sheyxaanni maallaqa haala salphaan argamu kanaan dureessa akka ta’an nama hawwiisisuun dhala nyaachutti nama kakaasa. Namni zaalimni (cunqursaan) qabeenya xiqqoof jedhe namoota kumaatamatti boombi darba. Kuni, “Ol’aantummaa fi qabeenya baay’ee argatta” jedhee wanta sheyxaanni waadaa galuu fi hawwisiisu malee wanta biraa ta’uu danda’aa? Badiwwan biroos haaluma kanaan wal bira qabi.
✐Kana lamaan galmaan gahuuf tooftaan inni fayyadamu: Dhugaa soba namatti fakkeessu, soba immoo dhugaa namatti fakkeessudha.
✐Sheyxaanni soba itti waamutti ragaa qabatamaa homaatu hin qabu. Garuu hanga namni wanta fokkuu fi soba fudhatuu fi hordofutti qalbii isaa keessatti ni bareechisa, itti hasaasa. Haala kanaan, namoota baaxila (soba) isaatti waama. Fakkeenyaaf, akkuma gara fuunduraatti ilaallu, warri Rabbii olta’aan alatti wanta biraa waaqeffatan ragaa qabatamaa homaatu hin qaban. Soba sheyxaanni dhugaa isaanitti fakkeessu qofaan mormu.
✐Guyyaa Murtii namoota isa hordofan ni gana. Kanaafu, namni hasaasa sheyxaanaa hordofuu irraa of eegu qaba. Karaan ittin of eeganiis Rabbii olta’aa irraa eeggumsa barbaadudha.
Beeksisa: Barruulee buufachu yoo barbaaddan mallattoo armaan gadii “Print, PDF, Email” tuqaa. Ergasii, gara bitaa gubbaatti bakka “PDF” jedhu tuquun Dowload godhaa.
Kitaabban wabii:
[1] Tafsiir Ibn Kasiir-4/606
[2] Tafsiir Qurxubii-12/127-128
[3] Madda olii, Tafsiiru Ibn Kasiir-4/606, Tafsiiru Xabarii-13/628
[4] Tafsiiru Ibn Kasiir-4/606
[5] Ma’aariju Tafakkuri wa daqaa’iqu tadabburi-14/52, maddoota olii
[6] Tafsiiru Sa’dii-492


text:
Bulchiisa naannoo Kiibbaa, godinaa Walaayittaa keessatti sirna mootummaa diiguudhaan, bulchiisa naannoo labsuuf sochiin taasisame, jechuun Koomishiniin Poolisii Federaalaa beeksisee jira.
“Akka naannootti ijaaramuun gaaffii uummataa ti” kanneen jedhan – qaaamni hawaasa Walaayittaa immoo, gaaffiin kun akka deebii argatu sochiin godhame sirrii dha – amantaa jedhu qaban. Obbo Daagaatoo Kumbee dabalee – hoogganoonni godinaa Walaayittaa amma hidhaa jiran yaada tarkaanfachiisanii fi deemsa isaanii kanneen deggeran keessaa tokko Waldaa Hayyoota Walaayittaa yoo tahu, hoogganoonni godinichaa amma mana-hidhaa jiran akka hiikaman gaafatee jira.
Akka naannootti ijaaramuun gaaffii uummataa tahuu ka dubbatan – namni akka maqaan isaanii ifatti hin himamne tokko, deemsa isaa keessa dogoggorri hin jiru. Inumaa deemsichi kan ittiin ilaalamu, heera biyyattiin qofa tahuu qaba – jedhan.
Itti-aanaa Koomishinarri Koomishinii Poolisii Federaalaa Itiyoophiyaa fi itti-gaafatamaan damee qorannaa yakkaa – Zalaalam Mangistee kana ilaalchisuun ibsa kennaniin, aangawoota mootummaa gochaa kana raaw’atanii irratti himannaan dhihaachuu isaa fi kanneen haga ammaa to’annaa jala hin galiin jiranis ka barbaadaa jiran tahuu ibsan.
Akka naannoo sana heerri hin jiraanne, sirna seeraa diiguudhaan karaa heera mootummaa diiguun deemuun isaanii ka faallaa mirga abbaa-biyyummaatiin deemu, ka jedhan itti-aanaan Koomishinaraa Poolisii Federaalaa kun, namoota kana irratti ragaan namaa fi galmee walitti-qabamuu isaa dubbata, jechuudhaan, Yonaataan Zebdiwoos Hawaasaa irraa gabaasee jira.


text:
Abbootiin Gadaa Bilxiginnaa irraa badhaasa fudhachuu didan. Cundhuurri garuu kadhatee harkisee waltajjii irratti olbaase…
eessumni Shimmallis Abdiisaa guyyaa kaleessaa Magaalaa Awadaay keessatti qindeesse, Mormii Qarree Bilisummaa Oromoo mudachuu | Konyaa Gujii Bahaa, Ona Liiban, Magaalaa Nageellee Booranaa keessatti, dabballoonni Paartii Badhaadhinaa, Qeerroowwan Oromoo Muraasa maallaqaa fi faayidaan gowwoomsuun leenjisaa jiraachuu
RSWO – Onk 11, 2020
Hawwii Tamaam-Tokkummaa -New Ethiopian Oromo Music 2020(Official Videos)
Related


text:
Oromoo Maccaa
Oromoon Maccaa gosa Oromoo Oromiyaa Dhihaa keessa
Seenaa[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Oromoon Maccaa naannoo kana kan qubate jaarraa 16ffaa walakkeessa lammaffaa keessa yeroo Oromoon gara kibba Mormoritti babaallachaa tureti. Mootummaan duraan naannoo san ture Impaayera Itoophiyaa fi Sulxaana Adaal bulchinsa Ahimad Giraanyi jalaltti waraana geeggeeffamen kan dadhabe yoo ta'u waraana fi buttaa garbaa kan abbootin waranaa warra Kiristaanaa geggeessaa turaniin ummannii duraan naannoo sana ture bayyee xiqqeesseti ture.
Qubsumni Maccii naannoo amma jiraataniitti godhe kun garee guguddaan odoo hin taane garee xixiqqoon kan godhame ture, maqaan gosoota Maccaa ammallee akka maqaa iddoowwaniitti bakka baayyeetti tajaajilaa jira. Ummanni afaan Omootiikii fi Naayiloo-Sahaara dubbatu kan duraan naannoo sana ture jalqaba gabaro (gabbara) yoo godhaman dhawaata garuu gosa Maccaatti makamanii Oromoo ta'an.
Oromoon Maccaa Oromoo Tuulamaa wajjin sirna Gadaa tokko kan qabu yoo ta'u caffeen isaan kibba Finfinnee harraa kana ture. Jaarraa 16ffaa gara dhumaa keessa, Oromoon Maccaa sirna Gadaa mataa isaa kan dhaabbate yoo ta'u Caffeen isaas Odaa Bilii /Tute Bisil ture; kunis yaa'aa olii Gibee keessatti argama. Makkoo Bilii gadaa Maccaa kana waame. Addaan bayiinsa kanaaf Maccaa fi Tuulamni walii walii isaanii itti gaafatamaa godhu.
Bara 1963tti, Waldaan Wal-gargaarsa Maccaa fi Tuulamaa irra caalaa Oromootan yoo dhaabbatu dabalataan gosoota ummattoota kibba Itoophiyaas keessatti hirmaatanii jiru. Waldaan kun jalqaba waa'ee dhimmoota naannoo irratti kan socho'uu fi guddina kan jajjabeessu kan ture yoo ta'u, yeroo gabaabaa keessatti bilisummaa siyaasa fi aadaa Oromoo hundaaf falmuu jalqabe. Haaluma kanaan, bara 1967tti waldaan kun akka hin sochoone dhorkame; bara 1994tti waldaan kun lammata yoo dhaabbatu yeroo lammataaf bara 2004tti dhorkame.
Gosoota Maccaa[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Macci ijoollee shan qaba, isaanis shanan Maccaa jedhamu. Shanan Maccaa kunis: Liiban, Jaawwii, Guduru, Daallee (Daadhii) fi Jidda.
Ijoolleen Maccaa shanan eenyuun horan jennee yoo gaafannu:
- Sadan Liiban – Ammayya, Waliso fi Kuttaaye.
- Ja'an Jaawwii – Amuuru, Horro, Jimma, Ebantuu, Libaan fi Jidda.
- Torban Guduruu – Maloolee,Looyyaa, Aammillee, Illaamuu, Lukkuu, Sirbaa fi Hndaraasa.
- Torban Daallee (Daadhii) – Obo, Sayyo, Sibuu, Tummee, Limmu, Noonnoo fi Daanno.
- Arfan Jiddaa – Akaako, Jimma,Hanuu,Laaloo,Biloo,Qoree, Sadacha fi Badii.
- Digo
References[gulaali | lakkaddaa gulaali]
- http://de.wikipedia.org/wiki/Macha-Oromo
- Jan Hultin: Mäč̣č̣a und Mäč̣č̣a and Tulama, in: Siegbert Uhlig (Hrsg.): Encyclopaedia Aethiopica, Band 3, 2008, ISBN 978-3447056076
- Alessandro Triulzi: United and Divided. Boorana and Gabaro among the Macha Oromo in Western Ethiopia, in: Paul TW Baxter, Jan Hultin, Alessandro Triulzi: Being and Becoming Oromo. Historical and Anthropological Enquiries. Nordiska Afrikainstitutet, Uppsala, 1996, ISBN 9789171063793 (p. 251-264)


text:
Afyaa’ii Caffee Oromiyaa
Aangoo fi hojii Afyaa’ichaa:
1.Walgahii idileefi ariifachiisaa Caffichaa ni yaama; ni gaggeessa.
2.Qaamolee dhimmi ilaalu wajjiin wal ta’uudhaan ajandaa walgahichaa ni qopheessa; miseensonni Caffichaas dursanii akka beekan ni taasisa.
3.Cafficha ol’aantummaan ni gaggeessa; ni bulcha.
4.Cafficha bakka bu’uudhaan qaamolee biroo wajjiin qunnamtii ni taasisa; keessummoota Caffichaa ni simata; akkaataa keessummeessa isaanii qajeelfama ni kenna.
5.Dura taa’ota, Itti aantota dura taa’otaafi Koreewwan, Itti gaafatamaa Waajjira Caffichaa, akkasumas Caffichi akkaataa seeraatiin qaamolee keessatti bakka bu’u keessatti miseensota bakka bu’an dhiyeessee ni filachiisa; ni muuchisa; akkasumas akka bakka bu’an ni taasisa.
6.Wixinee seeraa qaamolee adda addaarraa dhiyaatan fuudhee Koree dhimmi ilaaluuf ni qajeelcha.
7.Wixinee seeraafi gabaasni qaamolee Mootummaa akkuma barbaachisummaa isaatti dursee miseensota Caffichaa dhaqqabuusaa ni mirkaneeffata.
8.Akkuma barbaachisummaa isaatti dhimma Caffichaan irratti mariin gaggeeffamaa ture tokko erga mari’atameen booda ejjennoo Caffichi qabate ifa godha; sagalees itti kennisiisa.
9.Miseensota Caffichaa mirgi addaa qaban akka irraa ka’u yoo murtaa’e, qaama ilaalutti ni beeksisa.
10.Miseensota Caffee sababa adda addaatiin hir’atan qaama dhimmi ilaalu beeksisuudhaan akkaataa filannoodhaan bakka buusuudhaaf itti danda’amu ni mijeessa.
11.Murteewwan, ajajootaafi qajeelfamoota Caffichaan kennaman qaamolee, abbootii taayitaa ykn namoota dhimmi ilaaluuf dabarsuudhaan ni beeksisa; hojiirra ooluusaas ni hordofa.
12.Baajata hojiif barbaachisu qopheessee Caffichatti dhiyeessee ni raggaasisa; ni bulcha.
13.Caasaan hojjattoota waajjirichaa akkaataa seera bulchiinsa hojjattoota Mootummaa Naannichaatiin qophaa'ee hojiirra ooluusaa ni hordofa; ni to'ata.
14.Abbootiin taayitaa, hoggantoonni hojiifi namoonni hubachiisummaaf barbaadaman walgahii Caffichaarratti akka argaman ni taasisa.
15.Afyaa’iiwwan Manneen Maree Aanaalee, Magaalotaafi Gandootaa deeggarsa barbaachisaa ta’e akka argatan ni taasisa.
16.Komishinii Hiiktuu Heera Mootummaa Naannichaa ni gurmeessa; deeggarsas ni kenna.
17.Manneen Maree Aanaalee, Magaalotaafi Gandoota wajjiin qunnamtii hojii jiraachuu qabuuf, ijaarsa barbaachisaa qoratee hojiirra ni oolcha.
18.Dambii Caffeen raggaasu, qajeelfamootaafi maanuwaalota Koree Mari’achiistuun bahan guyyoota 15 keessatti sirreeffamni barbaachisaa ta’e akka raawwatamu gochuun mallatteessee akka maxxanfamu taasisa.
19.Hojiilee Caffichaan kennamaniif kan biroo ni raawwata.


text:
Gosoonni Oromoo kan Ilmaan bareentummaa tahan keessaa kan harargee keessa jiraatan ilmaan Humbannaa/Aniyyaati isaaniis ilmaan sadan Sadachaa Baabboo ,Malkaa fi Danbee jedhamuun yammu beekaman ilmaan Afran kodheellee immo Biduu, Annaa, macca fi Kooyyee jedhamuun beekaman.
ilmaan Afran Qalloo immoo Afran ilmaan Qalloo yammuu tahan isaaniis Oborraa, baabbile,Dagaafi Ala jedhamuun beekaman.
Akkasuumaas Guutuu Harargee lixa qabatanii kan argaman Ilmaan Murawwa/Ituu jedhamuun kan beekaman yammuu tahu walumaaa galatti Gosootni kuniis dhuma Jaarraa kudha lammaffaa dura jalqanii seeraa gadaa tokkoon Odaa Bultum jalatti waggaa dhibba hedduuf of bulchaa turuu isaanii seenaan barreeffamaa adda addaa ni ibsa.
Hiddi laatinsa Oromota Harargee akka kanaan gadiitti tarreeffamu
Marawwaa (Ituu)
Afran Mana Ituu 2. Shanan Mana Baabboo
1/ Afran Mana Ituu
Adaayyoo Arroojjii Waayyee Baayee
2/ Shanan Mana Baabboo
Baabboo Algaa Galaan Warra Gaamoo
Humbannaa
Anniyyaa
Sadan Sadachaa Afran kodheellee
Baabboo Malkaa Danbee Biduu Annaa macca Kooyyee
Qalloo
Oborraa Baabbilee Dagaa Alaa
Oborraa
Dagaa Akkichuu ` Bilii Dooranii
Yaasaa Booranii Mangaadhaa Xaayee Gorbee Kuraa Hinee Yaasaa Guutaa Guttayyuu Abbichuu
Baabbilee
Areelee(1) Heeban(3) Hawwiyyaa(2) Girii
Dooyyoo 1. Fagaroo 1. Gundhabee Waalee Waajaroo Lubaayaa
Goonaa 2. Karaalee
Baabboo
Haagloo
Maayaa (7)
Alii
Usmaan
Boonayaa
Dooranii
Hagaloo
Tudhaa
Miyyii
3/ Dagaa
Noolee Jaarsoo (6) Huumee (12)
1/ Haleelee 1/Oromoo 1/ Sirgaalaa
2/ Muchaa 2/ Dawwaaroo 2/ Duudaa
3/ Oromoo 3/ Dhangaa 3/ Warra Daay
4/ Walaabuu 4/ Badii
5/ Warrasay 5/ Oboo
6/ Ogaa 6/ Asaboo
7/ Ibsoo
8/ Onaayaa
9/ Alii
10/ Noolee
11/ Guyyee
12/ Busa
4/ Alaa (12)
Abbaadhoo (4) Abbayyii (4) Gutayyuu (4) Arroojjii (7)
Tuulama 1. Kodhallee 1. Yaasaa A) Sadeen Oboo
Sirbaa 2. Amuumaa 2. Kuutayyaa 1. Baachoo
Kuraa 3. Diiramuu 3. Guuleee 2. Balaalo
4.maayaa 4. Sobaalee 4.yaayya 3. Doogu
B) Afrab Jamjam
1) Diimaa
2) Bonee
3) Waayyuu
4) Abbaadhoo
Alaa
Nuunnuu(4) Goollo(3) Galaan (3) Buubbuu (3)
1, Baabboo 1, Maaruu 1, Dambee 1, Aliimoo
2, Jiddaa 2, Hurratii 2, Iluu 2, Diramuu
3, Itayyaa 3, Jiddaa 3, Morowwaa 3, Kutaayyee
4, Biliidaa
Alaa
Kaakoo (4) Eree(3)
Diiramuu(4) Meettaa(8)4n baddaa 4n Lagaa
1, Hariroo 1, Dooguu 1, Oyloo 1, Ariyaa 5.Maaru
2, Dullachaa 2, Baaduu 2, Corroqoo 2, Buunnii 6.Dullacha
3, Dhanqaa 3, Buraaqsaa 3, Abuunni 3, Daada 7.Biyyoo
4, Adaanoo 3, Abuunni 4,Ooyloo
8.Dimmaa
Weeyrara Alagaatiin Dura Ittiin Bulmaata sirna Gadaa Raabaa fi Doorii Oromoota Harargee
Bara sirna gadaa kana keessatti abboottii gadaa lakkoofsan hedduu ta’aniitu teessoo isaanii Odaa Bultum godhachuun Oromoo Harargee bulchaa turan keessaa akka fkntti Abbaa gadaa Jaarraa Mardiidaa/1193-1200/,Roobaa Dhungataa /1201-1208/,Roobaa Gaamoo/1209-1216/ Roobaa Gobeellee/1217-1224/,Dooyyoo Daarimuu.1225-1232/ fi Harhar Hargaya/1233-1241/ jalqaba irratti warreen eeramaniidha
Haata`u malee lakkoofsi namaa fi horii hedduummaachaa waan dhufeef gosoonni Oromoo kun lafa baballifachuuf gargar fagaatanii qubachuu jalqaban.
Akkaata kanaan Oromoon Afran Qalloofi Anniyyaa gara bahaa godaananii lafa bal’aa qabatanii jiraachuu jalqaban. Iddoon qubatanii jiratan Odaa Bultum irraa baay’ee fagaatte.
Sababa fageenya kanaan seeraafi bokkuu tokko jalatti buluun baay’ee ulfaataa dhufe.
Rakkina kana furuuf gosoota Orommo gara bahaa socho’anii qubatan keessa tokko kan ta’e Oromoon Afran Qalloo Jaarraa 18ffaa keessa konfodereshiinii Afran Qalloo jedhamu hundeessuun sirna gadaa mataa isaani uummatanii ittin of bulchuu jalqaban.
Sirni gadaa ilmaan Afran Qalloo hundeeffatanii ittin bulaa turan kun Raabaa Doorii jedhama.
Teesson gadaa Raabaa Doorii afran qalloo Mooraa Fugug bakka Buluuloo jedhamtutti yammuu tahu Buluuloon Aana Qarsaa naannoo Magaalaa waatar jedhamtu cinaatti argamti.
Korri caffee gadaa Raabaa Doorii walgahii isaa waggaa saddeet, saddetiin gaggeeffata.
Hirmaattoonni kora caffee gadaa Raabaa Doorii kuniis dhiibbaa tokko malee bilisaan yaada isaanii dabarfatu.Korri yaa’ii caffee kun gosa hunda walqixxummaan hirmaachisee nageenyaa fi tasgabbii ummataa kabachiisaa tureera.
Kana malees, sababa bishaan dhugaati fi lafa margaatin walitti buinsa gosa jiddutti uumamaa ture furmaata itti keennuun nageenyaa ummata jiddutti buusaa ture.
Sirni gadaa kun Aadaa,duudhaa,afaan,seenaa fi Amantii saba Oromoo akka hin banne eegee dhaloota irra dhalootatti akka dabru taasisuun guddina Aadaa fi eenyuummaa oromootif gahee bahaa ture.
Gama biraatin gosoonni Afran Qalloo hundi bulchinsa Raabaa Doorii kan mataa ofii qabaachaa turan.
Bulchinsi kunis kora caffee Raabaa Doorii gosaatin hogganama.
Korri gosaa kan rakkoolee xixiqqoo gosa jiddutti umamtu furmaata itti kennuun nageenya hawaasaa tiksu Raaba jedhama.
Haata’u malee rakkoolee gurguddoo gosa jiddutti uumamtu ilaaluuf kan aangoo qabu kora caffee gadaa Doorii jedhama.
Bulchinsa gadaa Afran Qalloo keessatti qaamni aangoo guddaa qabu Caffee Gadaati.
Gara biraatiin Raabni bulchinsa gadaa yoo ta’u
Dooriin waraana gadaati.Hojiin waraana doorii diina ummata irra ittisee nageenya hawaasa Oromoo tiiksuudha.
Ajajaan waraana doorii Abbaa Duulaa jedhama.
Haata’u malee, qaamni waraana labsuuf aangoo qabu Caffee Raabaa Dooriiti.
Hoggantoonni sirna gadaa raabaa doorii karaa dimookiraasiitin ummatan filamanii waggaa saddeet,saddeetin aangoo walif dabarsaa biyya bulchaa turan..
Gama kaaniin gosti Oromoo Anniyyaa Jaarraa kudha saddeetaffaa irra eegalee Caffee Gadaatin of bulchaa turuu isaani seenaan manguddoota oromoo irra argame ni ibsa.
Akka manguddoonni kunneen jedhanitti teessoon caffee gadaa Oromoo anniyya Diida Anniyyaa ykn Burqaa Tirtiraa jedhamti.
Miseensota hoggansaa kora caffee Gadaa Raabaa fi Doorii akka kanaan gadiitti tarraa`aniiru.
Abbaa Fugug(Abbaa Gadaa) – Presidenti
Abbaa Bokku – Itti Aaanaa-Presidenti
Abbaa Chaffe – Waliitti Qabaa kora (Chaffe)
Abbaa Dubbi – Kan Dubbii Ykn Dhimmoota Uumaman akka murtii Argataniif kora caffeetiif dhiheessu
Abbaa Seera – inniis nama heeraa fi seera sirritti beeku fi akkasumaas heeraa fi seera kana kora caffeetiif kan ibsuudha
Abbaa Alanga – Inniis dhimmoota umameef murtii gitu kora caffeettiif kan himu
Abbaa Duula – Ajajaa waraanaatti
Abbaa Sa’a – qabeenya kan toohatu
Hoggansi kora caffee kun Aadaa, seenaa,afaan fi safuu hawaasa beekuufi akka hin tuqamne tiksuuf dirqama qaba.
1.Hiikkaa Gadaa
Gadaan waan jecha tokkoon himamuu miti.
Kana jechuun gadaan hiika hedduu qaba jechuudha.
Innis akka armaan gaditti ibsama.
Gadaan sirni ittin bulmaataa Oromooti
Gadaan maqaa waliigalaa kan ittin bulmaataa dimookiraatawaa taheedha.
Sirna dimookiraasii hayyoota Oromootiin uumameedha. Sirni gadaa heera saba Oromoo guutuu kan siyaasaa, dinagdee fi hawaassummaan sabichaa ittin murteeffamuu dha.
Kan miseensi sabichaa mirgaa fi dirqama isaa beekee itti walii galu wabii tokkummaati.
Gadaan sadarkaa umriiti
Sirni gadaa sirna dhalli Oromoo hoodaa fi itti gaafatama adda addaa kan itti qabatanii dha.
Hojiileen raawwatamu hundi sirna gadaan walitti hidhata qaba.
Kana jechuun gadaan sirna aadaa, seenaa, afaan, hawaasummaa, dinagdee Oromoo irratti hundaa’ee ijaarame jechuudha.
Dhallii oromoo sadarkaa umrii waggaa saddeet saddeettin tokko irra gara biraatti dabraa bara saddeetama booda sadarkaa gadamoojjii /kudha tokkoffa irra gaha.
Namni tokko sadarkaa gadaa tokko keessa bara saddeet qofa tura. Yeroo sadarkaa gadaa tokko irra kan biraatti cehu sirna adda addaatuu raawwatama.
Sadarkaaleen gadaa kunis akka armaan gadiitti dhihaatu.
2. Sadarkaalee Gadaa
maxxaarii (0-8)
Sadarkaa kun sadarkaa daa’imaati
Daa’imni sadaekaa kana keessa jiru rifeensi isaa hin haadamu
Daa’imni tokko yeroo sadarkaa kana hulluqu maqaa arkata.
Maatiin daa’iman sadarka kana keessa jiran qaban yoo aannan hin qabne gosaatuu keennaf.
Daa’imni sadarka kana keessa jiru hamtuufi toltuu, firaa fi alagaa addan baasuuf fa’a.
kana malees hibboo fi seenaa akaakkayyuu fi abaabilee isaa irra barata. Akkasumaas, gaggeessa paartii gaafa dhalatan taayta irra ture waliin akka miseensaatti fudhatama.
Sadarkaan kun Oromoo Ituu biratti maxxaarrii jedhama.
Ruubaa/Itti makoo (9-16)
Daa’imni tokko yeroo sadarkaa kana seenu rifeensi irra haadamee booda ayyaanni qophaahee keennaan gabbisaa /goramsa tokko/ keennameefii sadarkaa itti makkootti seena.
Yeroo kana hammachiifamee maqaan baafamaf.
Guyyaa kanarra eegalee maqaan kanaan beekkama. Ijoolleen sadarkaa kana seenani bara afur booda gaammaa haaddatanii, roggee filatan
Gahee hojii isaanii
Bishaan daakuu, farda gulufsiisuu fi sirba fi geerarsa baratu.
Kanamalees hidda sanyii isaanii, hojiitiksaa, adamoo, ispiirtii aadaa fi jibrii foo’uu baratu.
Akkasumaas , siyaasaa (mirga, dirq
ama, seera) fi hawaasummaa baratu.
Dhumma irrattis ayyaana ijoollee kan tabooree jedhamu hiriyaa isaanii walin kabaju.
Sadarkaan kun – Boorana keessatti – Gammee xixiqaa jedhama
Goobama/Dabballee (17-24)
Da’imni sadarkaa Ruubaa keessa dabree sadarkaa goobamaa ykn dargaggoo keessa seena.
Gahee hojii
Leenjii waraanaa baratu
Biyya irra deemuun sirba saban wal baru
Yeroo gadaan buttaa qalu goobamaatuu korma kuffisee qabaaf
sadarkaan kun bakkoota adda addaatti maqaa adda addaa qaba.
Tuulama – Foollee
Borrona – Gammaa Gurguddaa
Gujii – Kuusaa
Afran Qalloo – Goobama
Raaba/Foollee (25-32)
Namni tokko sadarkaa gobama keessa bahee sadarkaa raabaatii seena.
Sadarkaan kun sadarkaa loltummaattii.
Namni sadarkaa kana seenee waraana taha jechuudha.
Sirna gadaa keessatti murni kun murna loltuu ture.
Namni umriin isaa sadarkaa kana seenee hundi loltummaa tahuuf dirqama qaba.
Gahee hojii Raabaa
Leenjii waraanaa baratanii yeroo diinni biyya weerare meeshaa waraanaa kan akka xiyyaa, eeboo, gaachanaa fi fardaan duulanii diina ofiirra deebisu.
Dhimmoota biyyaan wal qabatan barachuu jalqaban.
Sadarkaan kun bakka adda addaatti maqaa adda addaa qaba.
Kunis
Booranatti – Kuusaa
Tuulamatti – Qondaala
Gujiitti – Raabaa
Afran Qallootti – Raabaa jedhamu
Doorii (33-40)
Sadarkaan kun yeroo itti ilmaan kormaa aangoo qabachuuf qophii barbaachisu itti godhaniidha.
Haalii hojii isaanii warra biyya bulchan waliin waliitti hidhata qaba.
Gahee Hojii Doorii
Bakka warri gadaa itti murtii seeraa keennan rakkoo gosaa ilaalanii fi marii adda addaa godhanitti argamanii seea baratan.
Manguuddoo biyyaa irraa aadaa, seenaa, amantii, fi seera baratan.
Yaa’ii caffee gadaarratti hirmaatanii duudha bulchinsa gadaa baratan.
Rakkoolee xixiqqaa uumamte furanii muuxannoo hojii horatan.
Biyya keessa deemanii ummatan wal baru. Sadarkaan kun bakka adda addaatti maqaa adda addaa qaba.
Kunis :- Booranatti – Raabaa Doorii
Tuulamatti – Luuba
Afran Qallootti – Doorii /Raaboodoorii/
Gujiitti – Doorii jedhama.
Waluma galatti sadarkaan doorii kun yeroo itti ilmaan kormaa aadaa, duudhaa, seenaa, safuu, seeraa fi heera baratanii angoo qaphachuuf itti of qopheessaniidha.
Gadaa (41-48)
Sadarkaan kun yeroo ilmaan kormaa aangoo siyaasaa itti qabatanii biyya bulchanii dha.
Kana malees yeroo seera itti seeraa ilaalanii rakkoo gosaa furaniidha. Akkasumas abbaan gadaa biyya bulchu yeroo kana filamee hojii mootummaa godhaa itti jalqaba. Sadarkaan kun bakka adda addaatti maqaa adda addaa qaba.
Innis :-
Booranatti – Gadaa
Gujiitti – Gadaa
Tuulamatti – Luuba
Arsiitti – Luuba
Waluma galatti sadarkaa gadaa kana keessatti biyya guutuu keessa deemanii rakkoo dinagdee, hawaasaa, siyaasaa fi waraanaa furuuf itti gaafatama qaban.
7.Abbaa Bokkuu(49-56).
8.Abbaa muudaa(57-64)
9.Hayyuu(65-72)
10.Gada Mooji(73 -80)
Sadarkaan kun yeroo murni duraan aangoo irra ture aangoo itti dabarsu keennuun aangoo irra buhuudha. Manguddoonni yeroo aangoo isaanii fixan akka angafootti ilaalaman.
Abboottii Gadaa aangoo irra jiran gargaaran ykn gursu.
3/ Gadaan maqaa miseensoota paartiilee gadaati.
Gadaan oromoo shani ykn gaggeessa gadaa shan qaba. Gaggeessa gadaa jeechuun miseensa paartiilee siyaasaa jechuudha.
Gadaan tokko waggaa saddeet qaba.
Gaggeessi tokko waggaa saddeet biyya bulchee kan itti aanuuf aangoo keenna.
Abbootiin gadaa waggaa saddeet saddeetiin aangoo waliif dabarsu. Waggaan saddeet gadaa tokko maqaa mataa isaa qaba.
Kunis gaggeessa ykn miseensa gadaa jedhama.
Kunis bakka adda addaattii maqaa adda addaa qaba.
Boorana – Gaggeessa Gadaa
Tuulama – Miseensa Gadaa
Ituu – Miseensa Gadaa
Arsii – Miseensa Gadaa
Gujii – Baalii jedhama.
4.Marsaa Gadaa
Gaggeessi gadaa tokko tartiibaan deemee kan jalqabaatti yoo deebi’u marsaa tokko tahu.
Kunis Marsaa Gadaa jedhama. Gaggeessi gadaa tokko waggaa 40 booda bakka isaatti deebi’a ykn aangoo qabata.
Ilmaan gadaa moojii warra gadaati. Kana jeechuun abbaan gadaamoojii yoota’u ilmi isaa abbaa gadaa ta’a.
Gaggeessa Gadaa Afran Qalloo
Hormaata
Sabbooqa
Dibbeessa
Fadataa
Daraaraa fa’a.
Gaggeessii kun tartiibaa marsaan gadaan yoo mul’atu kan armaan gadii
fakkaata.
Sabbooqa
Hormaata Dibbeessa
Daraaraa Foodataa
Waluma galatti gaggeessi gadaa 5 marsaa gadaa tokko tahu. Tartiiba yeroo idileetiin yoo laallu jireenya namaa tokko keessa marsaa gadaa lamaatu jira.
Isaaniis
Marsaa duraa – Gadaa Abbaa
Marsaa Boodaa – Gadaa Ilmaa
Dhalii oromoo tokko guyyaa itti dhalatee eegalee hanga umrii waggaa (80) miseensa paartii gadaa tokko tahee jiraata
Kana jechuun abbaa fi ilma jidhuu garagarummaa umrii waggaa 40 jira.
——————————————————-
Ababoota laamishaahuu fi Guutummatti dhababmuu sirna Gadaa Raabaa fi Doorii
Ittin bulmaatni Mootummaa Raabaa fi Doorii Harargee Kuniis laamshaahuu kan eegale .
Jalqaba jaarraa 18ffaa keessa sababa Abbootiin Gadaa Rabaa fi Doorii tokko tokko Amiirota hararii waliin hariiroo Fuudhaa fi Heeruma uumuu dabalatee Amirota Harararii gosa orommoo lallabachuu barbaadaniif akka gosti moggaafamtuuf godhan booda.
Adeemsi kuniis muudamni Abbaa gadaa akka duraatti kan heeraafi seera sirna gadaa eggatee deemu osoo hin taane Angoon abbaa Gadaa maatii irraa gara maatiitti akka darbuuf xurree saaqe.
Sababnii bara hariiroon kun uumamu Angoon Amiirota kan warra maatii tookko waan tureef Aboottiin Gadaa raabaa fi Dooriitiis Adeemsa kana dhaaluu jalqaban fkn Amiir Ali ibn Da’ud kan bara(1647-1661)bulchaa ture irraa eegalee hanga Amiiraa isa dhumaa Amir Abdullahi ibn Muhammed kan bara(1885-1887)harar bulchaa turetti Amiirumaan Abbaa irraa gara ilmaa ykn obboleessa irraa gara obboleessaattii dabraa turte.
Gara oromootiinis Abbootiin Gadaa adeemsa kanan bulchaa turan akka fkntti Ballaa Buubaa ,Caammaa Nuur,kormooso,wadaay galmoo faan isaan muraasa.
Adeemsa fuudhaa fi heerumaatiin walqabatee Ali ibn Da’ud kan bara(1647-1661)bulchaa ture niitiin issaa oromo Anniyyaa yammuu taatu Amiir muhamad kan(1866-1875)Harar bulchaa ture nitiin isaa oboleettii koormoosoo kan abbaa gadaa afrn qalloo ture yammuu taatu inniis kudha lamaana alaa keessaa gosa warra Abbaadhooti.
Akkasumaas kormoosoos intala Amir Abdul Karim (1825-1834),kadja tan jedhamtu fuudhee akka ture ni himama.
Gara biraatiin naannoon Oromiyaa Bahaa tun Afaan qawwee weerartoota Arabaa jechuun Mootummaan Turkii fi Mootummaan Misraatiin A.L.A bara (1875-1885) Weeyraramuun ittiin bulmaaatni sirna Gadaa Raabaafii Doorii Oromoota hararg kun daran akka laamishaahu ta`e.
Adeemsa kanaaniis Weeyrartoonni kun bakka Abbootii Gadaa Duursitoota Gosaa gosoota oromoo kan naanno kana jiraatan keessaa filanii Maqaa Damiina,Garaada fi Malaaqa jedhamu moggaasuudhaan angoo kennaniifi akka adeemsi ittiin bulmaaata sirna Gadaa sabni kun ittiin walbulchaa ture dadhabu taasisan.
Dhuma irrattis Sirni Gadaa boonsaan Oromoon ofii kalaqatee ittin of bulchaa ture Kun xumura Jaarraa 19ffaa keessa weeyrara nafxanyootaatiin guutuutti Barbadaahuu isaa yaadannoo kaleessaatti.
Xumura
Akukuma jalqaba irratti ibsine sirni Gadaa sirna Dhimma jiruu fi jireenya ummata Oromoo fuula hundaan kan ilaalu sirna siyaasa, aada diinagdeefi amantiiti.
Akkaataan jireenya maatii, fuudhaafii heerumaa, hariiroon uumaa, Akkaataan qabannoo qabeenyaa itti loon bobbaasan, ,akkaataan itti qabeenya horatanii dhimma ittiin bahan hundi aadaa Gadaa keessatti bakka olaanaa qabu.
Namuu qabeenya mataa isaa irratti mirga guutuu qaba.
Akkaataan baasiin gumaa, adabni seeraa cabsanii fi sababa biraalleeofitti makanii itti waliin jiraatan hundi aadaa sirna kanaantiin gaggeefamu.
Akka bara saniitti eenyulleen aadaa kana nifudhata.
Murtiin adabbii yoo irratti dabrellee namni sun beekeeti eegumsa tokko malee, taa’ee adaba isarritti raaw’atamu eeggata.
Aadaa kanaa ala bahuun, badiidha, namuu aadaa tahuu isaa waan beekuuf sirna Gadaa keessa jiru osoo keessaa of hinbaasin kabajee jiraata.
Walumaa galatti sirni Gadaa sirna tokkicha ilmaan Oromoo hundi ittiin wal-bulchaa ture har`a addunyaa biratti fudhatama argachuun Galmee UNESCO irratti Galmaa`e waan ta`eef sirna kanaan yoo har’a wal-bulchine tokkummaa Oromoo gutumaan guutuutti mirkaneessuu bira dabree eenyummaan
Saba Keenyaa daran Addunyaa irratti akka beekamu taasisaa.
kanaafuu sirna miidhagaa sabni keenya ittiin walbulchaa ture kan gita bittaan nafxanyaa akka awwaalamu taasise ture kana iddoo jalqabaatti deebi`ee akka dagaagu gochuuf ga`een tokkoo tookkoo abbaa aadaa kan ta`e saba oromoo irraa eegamu ol`aanaa waan taheef gumaachi yaadaa fi beekumsaa nuti gumaachinu eegala dhuma hin qabneedha


text:
Amajji 22,2017
Oromiyaa bakkeewwaan hunda keessa akka barbaadan nyaatanii dhuganii,waan fedhan fudhatanii fedhan saamanii fandalaalaa utuu Oromiyaa keessa jiraatanii barattoota keenya barnootaaf manaa bahan biyya keenya keessatti barachuu hin qabdan jechuun duulli jabaan har’a barattoota Oromoo Yuunibarsiitii Walloo keessaa baratan irratti kaafamuun barattoonni Oromoo baqatanii bahuuf illee haala ulfaata keessa seenanii jiran.”Baroota dheeraaf Yuunibarsiitii Walloo keessatti hanga barannee keessatti akka dhala namatti utuu hin taanee hamma lubbu qabiiyyee illee utuu mirgi keenya nuuf hin kabajamiin jechoota arraabaa isaanii baannee mataa gadi qabanner barachuuf hedduu yaalaa turre.
Ammas karaa deemnuuf bakka teenyyu bakka dubbifnu maratti mataa gadi qabachuun keenya humaa utuu hiika hin qabaatin guyyaa har’a ittuu keessa bahuun biyya keenya keessa jiraachuu hin qabdan nuu gadi lakkisaa jechuun reebichaaf dhaanicha jajjabaa nurraan erga gahaanii booda baqaaf gadi lakkiifnee baanullee gara itti baqannu dhabnee lubbuun keenya kiyyoo keessa jirti.Duula kana deggaruuf loltoonni TPLF nutto duuluun isaanirra goruun gargaaranii nu dhaanaa turan.Barattooni hedduu miidhamaanii jiran,anuu fiigaan si waliin dubbachaa jira,humaa waan furmaata jedhamu hin jiru.Kan du’ullee waan dhibu hin fakkaatu.”jechuun barattoonni achii bilbilaan sagalee Qeerroo Bilisummaa Oromoof yaada isaanii yoo kennaan bohichaafillee yaada isaanii haalaan nuu kennuu hin dandeenye.
Haalli kun akkaan waan gaarii yoo isaaniif ta’eef Tigireen hudduu qullaa dhuftee nurratti goobde itti haa fuftu.Nutis biyya qabna biyya
keenya keessaa keessattuu,Yuunibarsiitii Amboo,Wallagaa,Hawwaasaa,Adaamaa,Finfinnee,Jimmaa,Haramayyaa keessa Tigiroota sochoo’aa jirtu kamillee bira utuu hin darbin ajjeesuun gumaa barattoota keenya Yuunibarsiitii Walloo baafachuun Uummanni Oromoo Oromiyaa keessa jirru marti waliin hiriiruun gumaa barattoota dhaanamaa,Ajjeefamaa jiranii haa baafannu.


text:
Dur, yeroo uumamni lafarraa kun uumamuu jalqaban, samii fi lafti walitti dhihoo turan. Karaa roobaatiin wal quanamanii walitti dubbachaas turan, yeroo sana roobnis bonaa ganna osso addaan hin kutiin roobaa ture. Guyyaa tokko gaangeen rooba kana jibbitee “maaliif yerro hundaa roobsita, rooba kana nurraa dhaabi” , jette. Kutuu didee itti fufe. Gaangeenis ol utaaltee dhiitte, Waaqnis gaangeeti gaddee akka massentuuf abaare, Guyyaa sanarra jalqabbees samiin olfagaate jedhama.
Kanan dubbisee irraa
Alambirhan Fiixee


text:
Guyyaa tokko barsiisaan Herregaa tokko daree keessaattii osoo barsiisaa jiruu, baratootaa gaffii tokkoo gaffate. “Ro’oota 10 irraa 1 yoohir’isan meeqatuu hafaa?” jedhee gaffate. Barataan warraa isaaf horii fi ro’oota tiksuu tokkoo harka baase “ Homtuu hin hafan”Jedhee deebise. Barsiisichis, “ Akkamitti?” jedhee gaffate. Baratichis deebisee, yaa barsiisaa ani amala ro’oota keenyaa nan beeka, yoo tokkoon … Continue reading Baacoo
Category: Uncategorized
Hardha pirezidaantii biyya Uraagaayi isa hiyyeessaafi falaasamaa ta’ee wajjin wal isin barsiifna.Garuu kallattiin utuu gara seenaa jireenyaafi hojii Pirezidaantii kanaatti hindabrin dura Waa’ee falaasamaa biyya Girikii durii Pulaatoo jedhamu xinnoo waa isin yaadachiifna. Falaasamaa kan ta’e Pulaatoon,kitaabasaa ”The republic “ jedhamu irratti yeroo ibsu;”uummati biyya tokkoo jireenyasaa guutuu tasgabbiifi heeraan jiraachuu yoo barbaade,namoota biyya bulchuuf … Continue reading Pirezidaantii biyya Uragaayi
Siifsiin Website/facebook mataa isheetiin ergaa addaa addaa qabattee dhiyaattee jirti, ergawwan ishees, barnoota, beekumsa adda addaa fi Asoosama akkasumas walaloowwan uummata boo’aarsan of keessatti qabattee jirti , isinis akkuma kanaan duraa yaada keessan karaa websitii keenyaa like gochuun, barreessuun barnoota ga’aas argachuu dandeessu.
Goota... ijoollummaadhumaa jalqabee gosa isaanii keessatti hooggansaaf kaadhimamaa ture, Neelsan Maandeellaan: ALA bara 1918 Kibba Bahaa (Afrikaa kibbaa) ganda baadiyaa Veezooo jedhamtu iddoo addaa Tiraaniskeetti dhalatan. Maqaan maatiinsaanii moggaasaniif Rolihlaahilaa Dalibhunga Maandeellaa jedhama. Hiikni maqaasaaniimmoo damee mukaati, hiika ‘jeeqaa’ jedhus akka qabu ni himama. Sana booda waggaa torbatti mana barumsaa seenan. Maatiisaanii keessaas namni yeroo … Continue reading Maadiibaa – Abbaa Gaarummaa
Guyyaa tokko Mootiin Akkoo Manooyyee jedhamtu, uummata walitti qabdee “lafaa fi waaqa gidduutti mana naaf ijaaraa” jettee murtoo dabarsite, uummannis ajajni kun itti ulfaatee mala dhahuutti ka'an. Guyyaa birra ofitti waamatnii, “abbaatu utubaa dhaabbate kottu utubaa nuuf dhaabi” jedhani. Isheenis utubaa dhaabu waan hin dandaanyeef dhiisaa haa hafuu jette jedhama.
Dhaabbattonni idiil addunyaawwaa ta’an kan biyya Itoophiyaa keessa jiran, waliin sagantaa ykn beellama qabachuuf haali yeroo ittin fayyadamnu salphaa miti. Kunis kan ta’u danda’eef Itoophiyaan sa’atii ykn yeroo kan mataa ishee waan qabduuf. Kunis kan warra dhiyaa irraa garaagarummaa sa’atii 6 kan qabudha. Yeroo bay’ee namootni akkas jedhu, “ akka sa’atti warra dhiyaatti, sa’atii 2:00 … Continue reading Itoophiyaa keessatti Sa’atii ykn Yeroo akkamitti himama?
Maaliin si fakkeessuu Attamiin si ibsuu Eenyuun si fakkeessuu Midhaayaan moo hadhaani Dammaan moo aannani Heexoon moo summiini Biftikeehoo maali Diimaamoo gurraacha Adii moo hoomicha Keelloo moo booricha Dhuguma ati maalii Isa si qorateef Tooftaa sitti bareef Ilaalee hubateef Kan dhugaa dheeboteef Qabee si kunuunseef Dhuguma jaalala Eenyutu si caala Doofaa qaroomsita Goota laphee fuuta … Continue reading Walaloo Jaalalaa
Because every man has as boss his wife or his mother, or some other woman in his life, men may rule the world, but women rule the men who rule the world. Thus contrary to appearances, women is boss, the overall boss of the world. (c.f Anatomy of female Power. Chinweizu.) “Jireenya isaanii keessatti, dubartii … Continue reading Aadaafi Dubartoota
Tokko Jennee, lama Jenna jedhuu Oromoon. Aariin abbaa ajjeeftu, ilmatti ceeti. “Abbaan kee eenyu?” jennaan “haati koo farda” jette gaangeen. Abdii olla, niitiin dhirsa heexoo obaafti. Adaamii olla agamsaa, imimmaan irraa hin qooru. Afaaniin maqanii, miillaan hooda dhaqu. Afaan leencaa, huubni hin kajeelu. Akka hiree malee, akka hiriyaa hin bulan. Arrabaan arraba hidhu. Bakka qeerransi … Continue reading Mammaaksota
Sooddoon Ilma Daaccii ,Ilma Tuulamaa damee Booranaa kan Ilma Oromooti. Tuulamni Ijoollee sadii qaba ture isaanis Daaccii, Bachoo fi Jillee dha. Yeroo mara namooti hedduun gaafa maqaa Sooddoo jedhu dhagayan akka qomoo biraatti kan ilaalan keessumaayyuu akka qomoo Guraageetti kan ilaalan hedduu dha. Sooddoon ijoollee sadii godhatee lafasaa maqaasaatiin moggaafatee irra jiraachaa ture. Sadan ijoollee … Continue reading SADAN SOODDOO


text:
Akkuma beekamu qabsoon Oromoon waggoota dabran geggeessaa ture, diinagdee biyyattii dadhabsiisee akkasumas mootummaa fudhatama dhabsiise.
Namoota hin dubbisiniif : Dhimma kana ilaalchisee tilmaani keessan maal fakkaata? Furmaanni hoo? Haa Mari’annu!
Akkuma beekamu qabsoon Oromoon waggoota dabran geggeessaa ture, diinagdee biyyattii dadhabsiisee akkasumas mootummaa fudhatama dhabsiise. Haala kana keessatti Wayyaaneen aangoo siyaasaa dhabdee Dr. Abiy aangoo irra bahe. Amma ammoo Wayyaaneen erga aangoo siyaasaa dhabde booda, miidhaa qabsoon waggoota darban biyyattii irraan gahe jabeessuu fedhu. Biyyi daran akka kufaatii hamaa kuftu irratti hojjachaa jiraachuutu mul’ata. Tarsiimoo qabsoo nuti fayyadamaa turre Wayyaaneen deebiftee fayyadamuuf yaalaa jiraachuutu mul’ata. Mootummaan isaan harkaa waan baheef diinagdeedhaan mootummaa kuffisuu akkasumas mootummaan ummata biratti akka fudhatama hin arganne hojjachaa akka jiran gochoota isaanii irraa hubachuun salphaadha.
Amma mootummaa lamatu biyya bulchaa jira fakkaata. Caasaaleen mootummaa bifa wal fakkaataan hojiitti hin jiran. Qaama ummata dhaga’uu fi qaama ummata hin dhageenyetu jira. Kuni kan mul’isu hafteen caasalee ummata miidhaa turanii ammallee jiraachuudha. Caasaalee durii kan utubee qabe warra biyya kuffisuuf hawwu kana.
Qaama tokko jalatti buluu dhabuun ammoo mootummaa fudhatama dhabsiisee seer-dhablummaa fida. Gama kaaniin rakkoo diingdee hammeessaa deema. Kana keessa ummatatu miidhama. Miidhaadhaan sun ummataa fi mootummaa deebisee walitti buusa. Wayyaaneef ammoo karoora dantaa isaanii eegsisu waan ta’eef kuni akka ta’u jabeessitee hojjatti.
Karaan isiin ittiin jabeessitu keessaa baajata guddaa baaftee maallaqaan caasaalee mootummaa kana laamshessuudha. Akka haaromsi gareen Lammaa godhaa jiran hin milkoofne dantaa maallaqaatiin nama bitti. Hojiin namoota akkasii dantaa ummataa dhiisanii ummata miidhuun ummataaf mootummaa walitti buusuu irratti hojjatu. Namoota quuqama ummataa qaban ammoo akka sabaaf hin hojjanne sakaaluun hojii gufachiisu.
Gama biraatiin meeshaa nama hidhachiisuun saamichaa fi ajjeechaan akka raawwatu godhu. Kuni seer-dhablummaa jabeessuufi. Akkasumas weerara daangaa akka hammaatu godhu. Saboota walitti buusu. Nageenya biyyaa yoo hin eegsifne mootummaan ummata biratti fudhatama hin argatu. Kuni ummataa fi mootummaa walitti buusa jechuudha.
Gama diigdeetiin ammoo mootummaa laamshessuuf diinagdee harka isaanii jiru akka hin sochoone godhu. Akkuma beekkamu waggoota hedduuf diinagdee biyyattii kan dhuunfate Wayyaaneedha. Kaampaanonni gurguddaan harka isaanii jira. Kan biyya alaatii meeshaa galchuu fi kan biyya keessatti omishu hedduun kanuma jaraati. Kampaanonni jaraa hojii laafisuu fi dhiheessii hir’isuun diinagdee mootummaa miidha. Sharafa alaatis akka dhabamu godha. Kuni jireenyi akka qaala’u taasisuu malu.
Akkasuma oduun ‘Financial Times’ dhihoo baase akka akeekutti biyyi Chaaynaa Itoophiyaa keessatti investimentii adeemsisaa turte amma of duuba deebi’uu isiiti. Chaaynaan akka mootummaa ammaa irraa abdii dhabdu gochuu irratti Wayyaaneen hojjachaa jiraachuutu mul’ata. Duraanuu Wayyaanee fi Chasynaan wal ta’uun bifa saamicha fakkaatuun biyya teenya keessatti investimentii geggeessaa turuun ni beekkama. Amma yeroo adeemsi saamichaa sun sirreeffamuuf yaalamu, akka waan haalli itti jijjiirameetti amansiisu. Qabeenya isaaniitiif akka sodaatan gochuun investimentii irraa of duuba deebi’uutu mul’ata. Kuni ammoo sharafa alaa gama jaraatiin argamu xiqqeessa. Liqii Chaaynaa irraa argatan dhabsiisuu mala. Kunis jireenyi akka qaala’u godha.
Bifa kanaan shirri xaxamu kan ani hin ibsin hedduun jiraachuu malu. Ta’ullee rakkoolee sababa kanaan umaman furmaata itti kennuu kan qabu mootummaadha. Kanaaf itti gaafatamaan mootummaa waan ta’eef ummatni mootummaa komata. Yoo furmaata hin fidne ummataaf mootummaa walitti buusa.
Kanaafuu, hojii guddaatu yeroo gabaabduu keessatti bulchiin Dr. Abiy irraa eegama. Yoo rakkooleen as deeman dafee fulmaata hin arganne rakkoo hamtuu tilmaamuun nama rakkisutu as deemaa jira
#WBO-Injifannoo
=========
Godina Qellem Wallaggaa Aanaa Gawwoo Qeebbeefi Aanaa Yamalogi Walaal Ganda Saasi fi Masaraa jedhamutti WBO milkiin gale. WBOn humna gandaa kan hidhatee jiru irraa Waxabajjii 14/2018 meeshaa Waraanaa wanii hiikteef, bobbaan itti bahamee ture. WBOn’s namicha human diinaa qabatee itti bobba’e, Darajjee Tolaasaa jedhamu guyyaa har’a humna dabalataa fudhatee bobba’e waliin to’annoo isaa jela galchee jira. Akkasumas gootichi Waraana bilisummaa Oromoo Aanaa Gawwoo Qeebbee keessaatti humni hidhatee jiru, kan WBO barbaadduf deemaa ture irraa meeshaa Waraana Kilaashi Shani hikkate jira.
Injifannoon galuun baranuma!!
Gootota Oromoo #Duulaa_Mootii_Oljirraa fi #Siifaan_CaalaaQabsaa’ota haqaa, Bilisummaa Uummata Oromoofi Walabummaa Oromiyaa baga mana hiraarsaa diinaa keessa baatanii maatiifi uummata Oromootti makamtan!!
1. Duulaa Mootii Oljirraa hidhaa diinaa umrii guutuu itti murtaa’eerra hiikkame!!
2. Siifaan Caalaa garee Warra Mallas Zeenaa “Finfinneen ende Bagidad” gochuuf socho’uu jedhee shira kittillayyoota isaan irratti xaxee kanneen hiraarfamaa turan keessa nama tokko. Goototni keenyi Baga baataan!!
Galatni Kan Rabbiifi Qeerroo Bilisummaafi Qabsaa’ota Uummata Oromooti!!
Gootota Oromoo Falmattoota Bilisummaa fi Abbaa Biyyummaa Oromoo baga maatiifi Uummata keessanitti makamtan.
1.Jaal Maammad Aammee
2. Jaal Liibaan Waariyoo
3.Leellisaa Gaaddisaa
4.Dagaagaa Malkaa
5.Tufaa Malkaa
6.Sanbatee Badhaanee
7.Ramadan Abdoo
8.Goollicha Boruu
Dhufaatii Dr Abiyyii, Kufaatii TPLF fi Qophii Jeequmsa Biyyaa TPLF #RDH


text:
#Gadaan_Gadaa
Dhugaati Malee Kan Cubbuun Wal Cabsinuu Miti!!
Hoggonaa Biyyaa Hordofuun waanuma jiru. Haasawa isaaniis qeequun baramaadha.
Qeeqaa fi Xiinxalli siyaasaa galma qabaachu qaba. Ykn immoo hamii fi hamataa taate tahee hafa.
Qabsoon Boqonnaa itti aanuu Tooftaa waaytawaa haala yeroo wajjiin deemu barbaada.
Baraa fi haalaa wajjiin socho’uu dandahuun dirqama. Kana tahuu baannaan gatiin kafallu ulfaataa taha.
Qabsoon Tooftaa Hedduu qaba.Tooftaan Ammoo Gaariis Yaras qaba, Kana Hubachuun Gaariidha.Tooftaan Haala mataa isa qaba. Tooftaan kaleessa Arratti Hojjachuu Dhabuu Danda’a,kanaaf Tooftaa Jijjirama. Akkuma Guyyaan Jijjirama Deemu Toftaan Qabsooss Jijjiramu Danda’a,kanaatti Burjaajiin Hin Barbaachisu.
Mo’aattooni Yeroo Hunda Nagaa Lallabuu.Nagaa Lallabuun Moo’uuf Malee moohamuuf miti.
퐊aroora Qabna,kanaaf waan Hojjanne Beeyna, waan Hojjannuufis Caalchiffnee Beeyna kana Sa’ati miti, Sakondiif Hin Dagannu.
퐊퐚퐧퐚퐚퐟퐮 퐘퐚퐚퐝퐚퐧 퐖퐚퐥 퐁퐨퐤퐤퐞퐞 퐇퐚퐚 퐃퐡퐚퐛퐛퐚퐧퐧퐮퐮
…
“퐖퐚퐚퐧 퐀퐭퐢 퐇퐨퐣퐣퐚퐜퐡퐮퐮 퐃퐚퐧퐝퐞퐞퐬퐬퐮 퐊퐚퐧 퐁퐞퐞퐤퐮 퐎퐥퐥퐚퐚 퐊퐞퐞 퐎퐬퐨퐨 퐇퐢퐧 퐓퐚퐚퐧퐞퐞 퐒퐢 퐌퐚퐭퐚퐚 퐊퐞퐞퐭퐢퐢!
푴풂풓풊풊 푩풊풚풚풂 푲풂풏풂 푲풂풏 푯풂풓풌풂 푸풂풃풖풖풔 푰풔풊풏풊 퐀퐁퐈퐘 퐀퐇퐌퐄퐃 퐀퐋퐈 퐭퐢.
퐈퐭퐭퐢 퐇퐢퐧 퐖퐚퐜퐢퐧퐚퐚
Gaafa ati hojii tokko eegaltu, namoonni si deeggaran namoota qubaan lakkaa’aman ta’uu danda’u. Inumaayyuu namni tokkolleen waan ati hojjettu kana deeggaruu dhiisuu danda’a. Kana bira darbee namoonni kumaan lakkaa’aman, “Karaan ati irra jirtu sirrii miti, sin fayyadu!” Jechuu danda’u.
Dhugaan ati beekuu qabdu, yeroo waan haaraa eegaltu, namni si deeggaru muraasa yokaan dhabamuu danda’a. “Waanti kun hin fayyadu, ni ulfaata, miidhaa qaba, karaan kun sirrii miti, siif hin milkaa’u!” Jedhanii sitti iyyu. Sababni isaa,ofiif sammuu waan ati hojjechuuf kaate hojiitti hiikuu miti yaada isaayyuu hin qaban.
Hayyoonni Og-barruu Oromoo yoo waa’ee namoonni nama tuffachuu irratti haasa’an akkas jechuun dubbatan, “Gaafa namoonni akka ati waa hojjechuu hin dandeenye sitti himani, bira kutii darbi. Sababni isaa waan ofii isaanii hojjechuu hin dandeenyeen si guutaa jiru waan ta’eef!” Jedha. Ammoo dhugaa jirtudha dubbiin kun!
Inumaayyuu akka ofiitti waan si ilaalaniif, waan isaaniif hin danda’amneef, atilleen waan hin dandeenye itti fakkaata. Lafa kanarratti waan ofii kee yaade gaarii fi qajeelaa taanaan namni “ni dandeessaa fi hin dandeessu” jedheef osoo waan ofiif “nan danda’a” jette hojjedhu.
Waa’ee keef ragaan si caalu hin jiru. Galma ga’iinsa keetiif, murteessaan murtee keeti malee waca namoota cinaa keetii wacanii miti.
Gaafa bu’aa ba’ii hedduu keessa darbinu wantootaa fi haalota baay’ee ulfaatoo keessa darbuun lafa garaan kee yaade geesse warri si faarsuu fi harka sii dha’u warra kaleessa ”hin dandeessu” sin jedhaniidha.
Waanti akka dhamaatii guddaaf bu’aa ba’ii hedduu booda firii dhamaatii ofii dhamdhamuu mi’aawuu hin jiru. “Kan itti dafqanii nyaatanii, uggum yaa mi’aa isaa!” Jedha Waloo Zalaalam Abarraa. Walumaagalatti, daandii bal’aa namni siif bocce irra deemuurra, daandii jajallaa ati ofii keetii bocatterra deemuutu gammachuu siif laata.
Jabadhuu Abbichuu


text:
Kunoo lammiin rakkina keessatti iyyuu akkanatti walitti gammadee walitti booha; artisti keenya kabajamaa, Nuhoo Goobanaas, seenaa gootota Oromoo falmaa mirga Oromoof jecha hidhaatti dararamaa turanii, amma immoo isa gaafachuuf Adaamaatti argaman oggaa dhagahu, ni bohe; ijoolleen wallee isaatiin kunuunfamanii guddatan immoo akka hin boonye itti himan. “Goonni hin baahu!” ittiin jedhan.
Innis, dabareesaa, “eehee goonni hin baanu,” jedhe. Sagaleen isaa walitti kuufatee,”oggaan gammadu, imimmaantu natti dhufa” jedhe. Anaa nyaatu goota Oromoo!!
=====================
Ijoolleen OPDO garuu lammiis qabachuu hin beektu; lammiifis gammadde hin beektu!
Safuu!!
Dhábasá Wakjira Gemelal
“Godina addaa Naannawa Finfinnee magaalaa Galaan Qaama Nageenya Fi Qeerroo fi Ummataa Jidduu Rakkootu jira.
Ummanni keenya karaa nagayaan akka Xumuran Dhaamif.
Rakkoon Sababa Kantiiba fi Ummata Jiddutti Uumamerraa Kan ka’e dha.
Kanatiibatu Ummata Dubbisuu Dide sababa Sanii Ummanni Dallanee Bahe achi Booda Kantiiban Kora Bittinneessa fi Poolisii Oromiyaa Yaammate.
Amma Wal dura Dhaabbatanii Walitti Gaarreffachaa jiran”
Yaya Beshir
Hiriirri Sambata dhufaa jiru kanatti Maqaleetti geggeeffamuuf karoorfama caalmaatti hariiroo Tigraay Eertiraa waliin qabdu jabeessuu kan jedhu irratti xiyyeeffata. ‘Eega dursamnee nutis akka itti deemnu beeyna’ jechaa jiru. TPLF ummata Tigraay dogoggorsee Itoophiyaa irraa qoollifachiisee gara firooma ummata Eertiraa jabeeffachuutti akka fuula deeffatan dhiibaa jira. Hariiroon yaadame kunis “hariiroo ummataa Tigree laga Marab gamaa fi gamanaa deebisuu” kan jedhu. Hiriira iftaanii kana miidiyaaleen Eertiraa akka gabaasaniif Biiroon Beeksisaa fi Turizimii Tigraay xalayaa gara Eertiraa ergatee deebii eegaa jira.
Gama biraan ammoo akka hafuura siyaasaa Ertiraa keessaa foola’u suufaa jirrutti ummanni Eertiraa kan sirna Asmaraa amma jiru kana akka abbaa irreetti hubatu araarri kun umrii sirnichaa nurratti dheeressinnaa laata yaaddoo jedhu calaqqisaa jiru. Hanga ammaatti Eertiraanota wal beeynu kan sirnicha hin deeggarre dubbisee kanin hubadhes kanuma. Gam tokkoo itoophiyaa waliin nagaan bu’uu ni deeggaru. Gama kaaniin ammoo araarri kun sirna Isaayyaas nurratti jabeessa jedhanii sodaatu.
TPLF fi deeggartoonni isaa dubbii kana waan beekaniif jecha ummata Eertiraa kan sirna Isaayaas irraa mufannoo qabu qabachuuf wixxifataa jiru. Ummata qabatanii mootummaa Shaabiyaa kophxeessuuf shira jalqabanii jiru. Akkuma Isaayaasii fi Dr. Abiyyi akka Tigraayitti nu kophxeessan nus ummata Eertiraa qabannee Shaabiyaa kophxeessina jechuun dhaadachaa jiru. Kaayyoon hiriira Maqalees keessi isaa kanuma. Hiriira dhihoo kana jijjiirama dhufe deeggaruun kutaa biyattii gara garaa keessatti godhame irraa adda tahee kan laalamuuf kanumaafi.
Residents of #Tigray regional state to rally in support of the recent peace process between #Ethiopia & #Eritrea. Residents also want to raise concerns regarding recent ethnic-based attacks in parts of the country & message of respect for the constitutionhttps://t.co/aGneqlqKLv pic.twitter.com/BIPo8sPyyX
— Addis Standard (@addisstandard) July 25, 2018


text:
Walgahii marii Hogganni ABO hawaasa magaalaa Jimmaa wajjiin guyyaa arraa taasisan irratti qaarree fi qeerroon bifa kanan qooda fudhatani jiran.
#dhimma_guddaa_irraa_qabna.
HALAGAAN dhaaba hedduu , yeroo bulchiinsa isaanii garagaraa sanitti ,oromoo irratti fe’uun dirqiin fudhachiisaa turaniiru.
Garuu immoo kan hanga hardhaa umriin dheeratee turee hardha gahe hin garre.
ABO duula waggoota 49 oliif irrattii godhamaa ture hundaa injifatee, saba isaatiin tikfamee hardha gahee jira.
Amma boodallee ABOn dhimma saba baldhaa , ta’ee, itti gaafatamummaafii qooda nurraa eeggamuu bahachuuf oromoo ta’uu qofaan muudamnee jirra.
1. ABOn WAADAA fii AMAANAADHA.
2. ABOn saba oromoof dhaaba qofaas miti, hafuura jireenyaati.
3. KAAYYOO qabsaabota hanga hardhaa oromummaaf wareegamaniiti.
4. Yaadanoo qabsaahoota lubbuun dhabamaniitii
5. muldhistuu eenyuummaa oromooti.
6. ASHAARAA guddicha ABBOOTA KEENYAATI
7. dadhabii hayyoota, baratootaafii gootoota miliyeena 60ti.
8. qabbaneessoo sabaa, dhukkuba guddaa warra jibbaa oromootiin guuttamaniiti.
9. KABACHIISAA eenyummaa; daangaa fii qabeenya oromummaaf guutuu oromiyaati.
10. ABOn, daawwitii guddichaaf ifaa guddicha BILISUMMAA walii galaa saba kana goonfachiisuudha.
11. ABOn wabii saba baldhaa oromoofii oromiyaati.
12. ABOn ilma HANGAFAA saba kanaati.
Waajjira ABO Finfinnee,Boolee. Namoonni Finfinnee Kutaa Magaalaa Boolee fi Naannawaa ishii jirtan waajjira ABO achi jirutti dhimma ba’uu dandeessu. Iddoon: Finfinnee, K/B/M/Boolee, Aanaa 11 keessa Addabaabaayii Gooroo Gamoo Hilliinaa darbii 4ffaa irra.
ABO Jabeessaa!