text:
Qur’aanni wanta qoma keessa jiruuf qoricha. Warroota amananiif qajeelfamaa fi rahmata. Qur’aanni qoricha, qajeelfamaa fi rahmata kan ta’u yoo isa baratan, hubatanii fi hojii irra oolchaniidha. Sababa adda addaa irraa kan ka’e, namoonni baay’een Qur’aana osoo hin baratin hafuu danda’u. Bakka duwwaa kana dhiphisuuf Sammubani.com irratti barruulee barraa’an keessatti aayata Qur’aanaa hanga danda’ameen kitaabban tafsiira beekkamoo irraa ibsaa turreera. Mee ammas, Suurah Qur’aanaa keessaa ibsa suuralee (boqonnaalee) shanii haa ilaallu. Suuraleen tunniin dhimma Guyyaa Qiyaamaatin waan wal-qabataniif iimaana namaa ni jabeessu. Laa hawla walaa quwwata illa billah. Buusuf linkii kana tuqaa: https://sammubani.files.wordpress.com/2020/01/tafsiira-suuratu-al-qiyaamaaal-insaan-mursalaat-naba-fi-naaziaat.pdf
2ffaa- Dhugummaa Ergamaa Rabbii (SAW) Eenyummaa, amalaa fi adeemsa isaatiin agarsiisu
Dabalata dubbisi
Kutaa darbe keessatti ragaalee Ergamaan Rabbii dhugaa ta’uu itti agarsiisan ilaaluuf yaalle turre. Tuqaalee afur keessaa kan jalqaba ilaalleerra. Innis haqiiqa ergaa inni fide itti xinxallu fi hubachuudha. Har’a immoo eenyummaa, amalaa fi adeemsa isaa qorachuun inni dhugaan Ergamaa Rabbii akka ta’e dhugoomsun ni danda’ama. Eenyummaa Ergamtoota Rabbii osoo qoranne, amala fi adeemsa isaanitiin eenyullee isaaniin wal dorgomuu hin danda’u. Amalli isaanii guutuu fi adeemsi isaanii karaa sirrii irra kan ta’eedha. Sababni isaas, Rabbiin dogongoraa fi badii hojjachuu irraa isaan eegee jira. Ergamtootan ala haala nama kamiyyu yoo qoranne hanqinni wayi isa biratti ni mul’ata. Hanga fedhe nama amala gaarii qabu, gamnaa fi sadarka ol’aanaa irra jiru haa ta’u, cinaa tokkoon dogongorri wayii irraa hin dhabamu.
Dhalli namaa erga addunya tana irra dhufee booda karaalee gammachuu fi tasgabbii ittiin argatuun halkanii guyyaa barbaada. Daa’ima xiqqaa irraa kaase hanga jaarsa dulloomaa gahuutti ilmi namaa hundii tasgabbii adamsa. Garuu tasgabbii kana eessaa argachuu danda’aa? Akkuma bishaanii lafaa waraabu danda’aa? Eeti, osoo bishaan kuni samii irraa bu’uu baate silaa wanta bishaan jedhamu hin argatu ture. Bishaan samii irraa buusun lafa keessa kan tursiisu Rabbii olta’aa akka ta’e hundii keenyaa ni amanna. Tasgabbii fi gammachuun namni hunduu dheebotu qalbii irratti buusun qalbii keessa kan tursiisu Rabbiin malee ni jiraa? Osoo tasgabbii fi gammachuun akka fedhii keenyatti bakka tokkoo kan waraabbamu ta’ee silaa hundi keenyaa ni waraabbannaa turre. Garuu tasgabbii fi gammachuu qalbii namaa irratti kan buusu Rabbii Tokkicha. Eeti, wanta qaali garmalee barbaadamu kana Rabbiin akkanumatti cal’isee nama hundaa irratti hin buusu. Ulaagaalee itti buusu kaa’ee jira. Ulaagaaleen kunniinis iimaanaa fi hojii gaggaarii hojjachuudha. Iimaana keessaa Rabbitti shakkii tokko malee amanuun bu’uura amantiitii fi jireenyati. Read more
Dhalli namaa jireenya keessatti keessa ofii faayun jireenya gammachuu fi milkaa’innaa gaggeessu barbaada. Salphinnaa fi xiqqeenya irraa baraaramuun fiixee kabajaa fi sadarka ol’aana irra gahuuf namni kamiyyuu ni hawwa. Kana galmaan gahuuf hundi keenya karaa adda addaatiin ni carraaqna. Garuu baay’een keenya wanta yaanne kana galmaan osoo hin gahin ni hafna. Sababni kanaa maal akka ta’ee beeknaa sila? Sababni kanaa guddaan karaa sirrii gammachuu, kabajaa fi fiixee milkaa’innatti nama geessu hordofu dhiisudha. Namni tokko addunyaa tana keessatti kabajamee fi gammachuun jiraachuuf lubbuu (nafsee) ofii beeku qaba. “Ani eessaa dhufee? Eenyutu na uumee? Maaliif addunyaa tana keessa jiraadha? Eessa deemaa jira? Hanqinni ani qabu maalii?” jechuun of gaafata. Kuni hundii gara kaayyoo guddaa tokkotti isa dhiiba. Innis, “Gooftaa isaa beekudha.” “Man arafa Rabbahu arafa nafsahu (namni Rabbii ofii beeke lubbuu ofii beeke)” jedhan gamnoonni. Sababni kanaa, namni akkuma Rabbii ofii beekuuf carraaqun, eessa akka jiruu fi maaliif akka jiraatu beekaa adeema. Kuni immoo fiixee milkaa’innaa fi gammachuu inni gonkumaa hin yaannetti isa geessa. Read more
Dhugumatti Rabbii ofii beekanii itti amanuu fi itti buluun burqaa gammachuu eessattu hin argamneedha. Aarifoonni (warroonni Rabbiin sirritti beekan) gariin akkana jedhu, “Jiraattonni addunyaa tanaa wanta garmalee mi’aayaa (gaarii) ta’ee osoo hin dhandhamin addunyaa tana gadi dhiisanii deeman.” Wanti garmalee gaariin (mi’aawan) suni maali? jedhamanii yommuu gaafataman, isaaniis akkana jechuun deebisan, “Rabbiin beekuu fi jaallachuudha.” Dhuguma jedhan, namni akkuma Rabbiin beeku fi jaallatuun tasgabbiin qalbii isaa keessa diriira. Yommuu namoonni dhiphinnaa fi sodaan gubatan inni immoo jireenya gammachuu jiraata. Read more
Kutaalee darban keessatti waa’ee iimaanaa fi Islaama ilaalle turre. Har’as itti fufuun harkaana (hundeewwan) iimaanaa jahan tokkoon tokkoon ni ilaalla. Hundeewwan iimaanaa jahan kanniini: Rabbitti, Malaykoota Isaatti, kitaabban Isaatti, Ergamtoota Isaatti, Guyyaa Dhumaatti fi keyriis ta’e sharriis ta’e qadara (wanta murteefametti) amanuudha. Read more
Kutaalee darban keessatti waa’ee iimaanaa fi Islaamaa ilaalle turre. Iimaana jechuun qalbiidhaan dhugaan amanuu fi wanta qalbiin amanan san dubbii fi hojiin dhugoomsudha. Fakkeenyaf namni “Rabbii olta’etti amanee jira” jedhu, Rabbii fi wantoota Rabbiin beeksisetti amanuu, wanta Rabbiin itti ajajee dubbachuu fi hojjachuu, akkasumas wanta irraa dhoowwe dhiisun isarraa eeggama.Yoo kana hojjate namni kuni iimaanaa qabaa jechuudha. Bal’innaan waa’ee iimaanaa hubachuuf kutaalee darban irraa dubbisuun gaarii ta’a. In sha Allah, har’a kan ilaallu barbaachisummaa iimaanati fi akkamitti qalbii keessatti hidda akka qabsiisaniidha. Read more
Baay’een keenya waa’ee iimaanaa ni haasofna. Iimaanaa dabalachuuf ni carraaqna. Garuu ma’anaa (hiika) isaa ni beeknaa? Dhugumatti, iimaanaa jechuun maal jechuudhaa? Iimaanni qalbii qofa irratti daangeefamu danda’aa? Namni hiika iimaanaa madda sirrii irraa yoo beeke fi hojii irra oolche, jireenya gammachuu fi mi’aawa jiraata. Sababni isaas, namni mi’aa iimaanaa argate, jireenya tasgabboofte jiraataa. Mi’aa iimaanaa dhandhamuuf hiika isaa beeku fi hojii irra oolchuf tattaafachuu qabnaa miti ree? Har’a yoo Rabbi fedhe, madda sirrii fi hayyoota Islaamaa beekkamoo wabii godhachuun hiika iimaanaa beekuf ni tattaafanna. Kanaafu imaanaa jechuun maal jechuudhaa?
Read more
Dhugummaan (haqiiqan) wanta tokko karaa sadiin beekkama. Takkaa karaa afaanitiin fakkeenyaf “aduu”, takkaa immoo karaa shari’aatiin fakkeenyaf “iimaana, Islaama”, takkaa immoo karaa aadaatin fakkeenyaf “qabuu”. Hiikni shari’aan jecha tokkoof kennu takkaa hiika afaanitiin walitti galuu danda’a takkaa immoo garagara ta’uu danda’a. Hiikni shari’aa hiika lugaa (afaanii) caalaa hiika bal’aa kennu danda’a.Kanaafu kana irratti hundaa’un hiika iimaanaa karaa lamaan ilaalu dandeenya.
Kutaalee darban keessatti waa’ee Qur’aanaa ilaalchise shakkii qalbii namaa keessatti uumamaniif karaalee ittiin qulqulleessan ilaalle turre. Har’as itti fufuun shakkii namoonni qalbii namaatti darban deebii quubsaa waliin ilaalla. Seenaa keessatti Qur’aanni jireenya namootaa irrati jijjirrama guddaa akka hin finneef adduwwiin (diinni) Islaamaa tooftaalee adda addaatti fayyadamanii jiru. Tooftaalee sanniin keessaa sababa fi gaafilee adda addaa dhiyeessun namoota dhamaasudha. Sababa ykn gaafilee isaanii keessaa isaan gurguddoo ta’an deebii waliin mee haa ilaallu. Read more


c: text/html

text:
Loltoonni mormitootaa, ka Siiriyaa – akkaataa hin eegamiinitti, eega gandeen Kaaba-baha magaalaa Damaaskus mootummaan qabataman irratti haleellaa bananii guyyaa tokkoo booda, humnoonni mootummaa har’a fincciltoota irratti haleellaa bananii jiran.
Har’a xayyaarota waraanaa magaalaa Damaaskus irra bobba’an arguu isaanii kanneen dubbatan – jiraattonni magaalattii, xayyoota sun garuu, ka mootummaa Siiriyaa yokaan kan michuu isaa – ka Raashiyaa ta’uu adda-baasanii hin dubbanne.
Bakka kaleessa riphxee-loltoonni Boombii konkolaatota lama dhoosuu fi haleellaa of wareeginsaa geggeessuun lola itti jalqabanii gamoolee hedduu dhuunfatan – ganda Jobaar dabalee, gandeen hedduutti xiyyeeffatee geggeessame – haleellaan humnoota mootummaa Siiriyaa kun.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Jeequmsa Koorniyaa irratti hundaa’e (GBV) wajjin walqabatee gargaarsa argachuuf eessa deemuu danda’a?
Tajaajila UNHCR:
Tajaajilli barbaachisoo Jeequmsa Koorniyaa irratti hundaa’e (GBV) waliin walqabatan akkuma barame itti fufaniiru. Gara:
([email protected]) deeggarsaaf.
Tajaajila hatattamaa michuu namoota GBV irraa dandamataniif:
Kunuunsa Idil-addunyaa:namoota GBV irraa lubbuun hafaniif deeggarsa kan kennu yoo ta’u, karaa sarara bilbilaa isaatiinis ni argama.
Bilbila Sarara Gargaarsaa GBV: 01028859777/ 01028859666 / 01120486345.
Sarara bilbilaa halkanii yeroo muddamaa: 01028062178. Sarara gargaarsaa halkanii sa’aatii hojii, dhuma torbee fi guyyoota ayyaanaa ofiisaa booda
Sa’aatii hojii: Sunday – Thursday, 9:00 to 17:00
Maadi: 7 Daandii ElGolf – Maadi
CARE Egypt akkasumas Iddoo Dubartootaaf Mijatu kan sochiiwwan hedduun keessatti raawwataman kan akka: walgahii hubannoo fayyaa saalqunnamtii fi walhormaataa, walgahii hubannoo seeraa, walgahii deeggarsa bu’uuraa saayikooshawaasummaa, workshopii of ittisuu, leenjii koorniyaa daa’immaniif, fi workshopii gaa’ila daa’immanii ittisuuf gargaaru ni geggeessa. Xiyyeeffannaan guddaan Iddoo Michuu Dubartootaa dubartootaa fi shamarran humneessuu fi qaqqabummaa odeeffannoo fi hojiilee adda addaa fooyyessuudha.
Waxabajjii 6/6th of October: Gamoo 22 – 1st ollaa – 1st aanaa. (bakka)
Doktoroota Daangaa Hin Qabne (MSF): namoota GBV irraa hafan taatee gudeeddii mudateef kunuunsa fayyaa hatattamaa ni kenna. MSF 24/7 bilbila irra jira – kilinika isaaniitti dhiyaachuu dura dursitee bilbiluu qabda.
MSF Sarara bilbilaa: 01117083502 (24/7)
Beellamaaf sarara bilbilaa: 01012159162 fi 01111483267 bilbilaa
Teessoo: Gamoo Lakk.2 Daandii 161 Maadi
Kooluu Gibxii/Refuge Egypt: namoota GBV irraa hafan taatee gudeeddii mudateef kunuunsa fayyaa hatattamaa ni kenna. Maaloo osoo kilinika isaanii hin dhiyaatin dura dursa bilbilaa.
Teessoowwan:
– Kilinika Kaatediraala Qulqulloota Hundaa Zamalek: 5, Michel Lotfallah St., (duuba Marriott Hotel).
Bilbila kilinikaa: 01272040710, Atattama: 01282112011
– Nasr Magaalaa: Amaara maktaba tamwin, magalaa walakka, bufata konkolaata, Hayyal-Ashir
Bilbila kilinikaa 01211970028; Atattama: 01282112011
– Waxabajjii 6 City kilinikaa: 48 El Mehwar El Markazi daandii., Waldaa Ipiskoopaal, 10th Aanaa;
Bilbila kilinikaa: 01211970037; Atattama: 01211970037


text:
Maqaa Abbaa Kan Ilmaa kan Afuura Qulqulluu sadan Waaqa tokkoo Ameen!
Barumsa Amantaa
Seensa
Manni kiristaanaa Ortodooks Tawaahidoo barumsa mana ishii keessatti kennitu keessaa inni tokkoo fi inni angafaa barumsa amantaati. Sababiin isaas namni tokko amantaa hin qabu yoo ta’e hojii gaarii qabatee Waaqayyo wajjin wal arguu hin danda’u. kanaafuu amantaan bu’uura hundaati waan ta’eef namni tokko hunda dursa waan amanu sana baree laphee guutuudhaan fudhatee hordofuu qaba waan ta’eefidha.
Amantaa jechuun ergaa fi hiika “amanuu’ fi “amanamuu”, jedhu kan of keessatti qabate yoo ta’u, kunis Walitti dhufeenya Waaqayyoo fi ilma namaa agarsiisa.
Amanuu jechuun wanta mul’atuu fi hin mul’anne, addunyaa kanaa fi wantoota ishee keessa jiran mara bakka hin jirree gara jireenyaatti fidee kan kalaqee uume Uumaan hunda danda’u, kan wanti Isaaf dadhabe hin jirre abbaan hundaa, kan hundaaf laatu, kan hunda hoogganu,kan hunda qajeelchu jira jedhanii lapheetti fudhachuu, Isaaf bitamuu, harka kennuu jechuudha.. Kunis miira namaa shananiin qoratamee kan bira hin ga’amne, kan qaamaan tuqnee mirkaneeffachuun hin danda’amne yaada sammuu namaatii ol ta’e, garuu laphee keessatti “eeyyee”;” dhugaadha”,” akkasi” “ni ta’a,” jechuun fudhachuu fi abdachuu jechuudha.
Amanamuu jechuun ammooo “ni ta’a”, “ni raawwatama” jechuun isa lapheetti fudhatan sana hojiitti hiikuudhaan akka raawwatamu gochuu, raawwachuu, hojiin agarsiisuu,ajaja eeguu” kan agarsiisudha.
Gaman biraatiin Jechi “ni amanna!, “nan amana”, “amane” jechu kan amantaa keenya ittiin ibsinuu fi ittiin dhugaa baanu waan ta’eef bu’uura amantaa kiristaanummaa ta’ee ifa baha. Hojiin keenyii fi jireenyi kiristaanummaa keenyi bu’uuruma kana irratti ijaarameera.Kanaafuu, qulqullichi Yohaannis Afawarq: “Amantaan bu’uuradha; warri kaan ammo girgiddaa (dhaabaa) fi baaxiidha.” Jedhe.
Egaa mata duree kana jalatti waa’ee Waaqa tokkotti amanuu, fi abbummaa (abbaa ta’uu) Waaqayyoo kan barannuu fi kan itti maal akka amannu, eenyuun akka amanuu qabnu eenyuun akka Waaqeffachuu qabnu kan amantaan ortodoks tawaahidoo barsiistu kan ittiin barannuu fi hubannu ta’us isuma kana ibsuu keenyaan dura,dursa haala amantaa amantootaa fi daandii ittiin jiraachuun Waaqayyo beekamu ilaalchisee gabaabsinee hubachiisuuf haala armaan gadiin dhiyeessineerra.
Waa’ee amantaa amantootaa fi daandii ittiin Waaqayyo baramu
Jechi “amantaa” amane, ni amanna, nan amana!” jedhu wanta lama kan of keessaa qabu ta’eet akka argamu armaan olitti ilaalleera. Dabalataani jechi kun ergaa dabalataa nuuf kenna.Kunis gama tokkoon warra “ni amanna!” jedhan, ykn, “nan amana!” nama jedhu kan ilaallatudha.kunis,haala amantaa nama sanaa fi beekumsa amantaa isaa kan nu hubachiisudha.
Gama biraatiin ammo, jechuunis, gama lammataan, eenyuu fi maal amanuun abdii godhachuu akka qabnu kan ilaallatu ta’a. Nutis dhimma kana gadi fageenyaan ibsuu keenyaan duratti beekumsa amantaa warra amananii ilaalchisee qabiyyee fi deemsa akkamii akka qabaatu dursinee hubachuutu nu barbaachisa.
Nuti warri amanne “ ni amanna!” yeroo jennu amantaa akka abbootiin keenyi durii qabanidha moo? Kan isa irraa adda bahedha? Jechuun of gaafachuu qabna. Yookiin ammo, kan nuti amannu amantaan sun kan abbootii keenyaa fi haawwolii keenyaa; kan firoota keenyaa fi biyya keenyaa waan ta’eef dhiisuu hin qabnu jechuudhaan amantii inaaffii biyyummaatiin, yookiin, kaayyoo fi miira biraatiin, kakaanee qabannedha? Amantaan nuti kufnee kaanuuf kun amantaa osoo hin bariinii fi hin hubatiin baraafamaan, aadaadhaan kan qabannedha moo? Yookaanis, kan akka Saawul (Phaawuloos) daandii keenya irratti ifti Waaqa irraa nutti mul’ateetidha? Ykn Sababa kanaan ala ta’eenii? Gaaffilee jedhaniif deebiin isaa laphee hundaa keessatti kan argamu ta’us, tokkoon tokkoon amantootaa amantaa isaanii gamaggamuu fi to’achuu kan danda’u “ amantaan” abbootii keenyaa maal akka ta’e qu’achuu fi sirriitti hubachuun ta’a.
Qulqulluu Phaawuloos abbootii amantaatiif gosa amantaa “jaarsotaaf raggaassifame” yeroo ibsu: “amantaanis wanta abdanne tokko kan nuuf mirkaneessu,waan hin agarre tokkos kan nu hubachiisudha.” Jedheera.( Ibr.11:1)
Sagalee duukaa bu’aan kun waa’ee amantaa gabaabinaan ibse kana irraa akka hubannutti wanti hin agarree fi abdii godhannu akka jiruu fi kan isa beekuuf nu dandeessisus “amantaa” akka ta’edha.
Ofii Wanti nuti abdannuu fi ijaan hin agarre kuni maali? Jechuun of gaafannee deebii isaa barbaaduutu nurra jiraata.Bu’uura irraa wanti abdannuu fi ijaan hin agarre inni guddaa fi jalqabaa beeknu Waaqayyoo fi sagalee abdii Isaati jechuun gabaabumatti deebisna.
Egaa dhalli namaa daandii dhokataa ta’e, amantaadhaan, Waaqayyo baruu fi laphee isaattis dhugummaa isaa ittiin fudhatuu fi ragaas ittiin bahu qaba.Kanaafuu, uumamni sammuu fi laphee hubatuun qajeelfamee uumaa isaa barbaadu dhala namaa qofaadha.Barbaachi dhugaa fi amantaa akkanaas bineeldota biratti hin argamu.
Dhalli namaa bifaa fi fakkeenya Waaqayyootiin kan uumame waan ta’eef Waaqayyo barbaada.Waaqayyos warra amantaadhaan Isa barbaadan ni jaalata. “Amantaa malees” Waaqayyo “gammachiisuun hin danda’amu; kan gara Waaqayyoo gahu, Waaqayyos akka jiru warra Isa barbaadaniifis gatii akka kennu akka ama[naniif] isaan barbaachisa.” (Ibr. 11:6)
Kanaafuu, amantaan kennaa guddaa Waaqayyoon ittiin argannuu fi Waaqayyo wajjin ittiin wal qunnamnu, kan laphee keenya keessas jiraatudha. Waan kana ta’eefis kabajnee qabachuu qabna.beeekumsa amantaa dhugaatiinis amantaa keenya yeroo yeroon guddisuun nurra jiraata.kana ta’uu baannaan amantaan Kenya suuta suuta hir’achuun dhuma irratti baduu danda’a.
Daandii Ittiin Jiraachuun Waaqayyoo Baramu keessaa Muraasa akka Armaan gadiitti mee haa ilaallu:-
Daandii Seera Laphee-( Daandi Sammuu)
Gaaffii namni Waaqayyo ijaan arguu hin dandeenye akkamiin baruu danda’a? jedhuuf akka waliigalaatti deebii gosa lama tu jira. Inni jalqabaa isa waa’ee jiraachuu Waaqayyoo baruuf nu gargaaruu fi daandiin beekumsi amantaan itti argamu, sirna uumamaa fi waa’ee uumama amala dhokataa dhala namaa dhokataa (lubbuu) ka’umsa godhachuun seera lapheetiin gara uumaa, gara uumaa gahuudhaaf barbaacha dhugaa fi xiinxala godhamuun kan ibsamudha. Daandiin lammataa fi inni guddaan immoo daandii jalqabaa caala dhugummaan isaa fi amanamummaan isaa kan mirkanaa’ee fi kan raggaassifame yoo ta’u innis mul’achuu akkeenyummaati. Dursa warri daandii seera lapheetiin( daandii sammuutiin) osoo raajonni isaaniif hin ergamiin,kitaabolee qulqulluus osoo hin qabaatiin uumaa isaanii baruu bira ga’an ajaa’ibsiifachuun isaan yaaddanna.
Dhalli namaa fedha waaqeffannaa akka qabu seenaa addunyaa irraa beekuun ni danda’ama.gosti amantaa isaa adda adda haa ta’us malee dhalli namaa bineeldota kaan irraa gosaanis sadarkaadhaanis adda kan ta’ee fi uumama kabajamaa uumaa isaa baruu barbaadudha.waan kana ta’eefis dhalli namaa akka bineeldota miira foon isaaniitiin, lubbuu dhiigaatiin hoogganamu miti.Dhalli namaa ija foonii isaatiin qofa osoo hin taane laphee isaatiinis ilaalee, seera lapheetiin xiinxalee karaa ittiin Waaqayyo Isa hin mul’anne baruu fi dhugaa jiru hubatee amanu qaba.
Dhalli namaa seera lapheetiin haala uumama addunyaa kanaa akka ajaa’ibsiifate, deemsi hojmaataa fi sochii isaa galma kan qabuu fi deemsa seera hordofee, qooyyaba herregaa fi seera dhoksaa ta’een kan hoogganamu ta’uu isaa hubachuun xiinxala; kan sirna uumamaa kanaa ol ta’e kanas baruu barbaada.
Ta’iiwwan uumamaa samii fi lafa irratti beekaman, wantoota lubbuu qabanii fi hin qabne, keessumaayyuu, amala dhala namaa isa dhokataa ta’e kanaa fi wantoota nama ajaa’iban kanneen biroos ilaaluun daangaa beekumsa isaa hanguma bal’ifachaa adeemu yaada gadi fagoo ta’een liqimfama.keessumaa, haalli biiftuu, addeessaa fi urjiilee yeroo fi bakka isaanii kenname eeganii utubaa isaanii murtaa’e irra socho’uun isaanii nama laphee hubatu qabu hunda ni booji’a. waan kana ta’eefis gaaffii dhalli namaa sammuu isaa keessatti dhiyeessu keessaa tokko addunyaa keenya bareedduu fi seeraan hoogganamtu kanaa fi lubbuu fi jireenya keenya eenyutu uume? Kan jedhudha.
Egaa haalawwanii fi gochaawwan uumama nama ajaa’ibsiisu hunda hubachuun kan sirna uumamaa uumee fi qajeelchu, kan ogummaa fi hubannaa, beekusaa fi jireenya (lubbuu) qabu; seerawwanii fi humnoota uumamaatii ol ta’uun uumama to’atu,amalummaa Isaatiin kan adda ta’ee fi kan hin mul’anne; humni hanga bara baraatti jiraatuu fi bilisa ta’e tokko jiraachuu Isaa dhalli namaa seera lapheetiin qajeelchamee bira gahuu danda’eera. Sababiin isaas akka duukaabuutichi qulqulluu Phaawuloos “Waaqayyo bifti Isaa ijaan hin argamne garuu humni Isaa inni bara baraa; Waaqummaan Isaas erga biyyi lafaa uumamee jalqabee waan Inni uume irratti qalbeeffatamee yaadatti argamuu ni danda’a, kanaafuu waaan itti sababeeffatan hin qabani” jedheeraatii (Room.1:20) kana jechuunis uumaan Inni ijaan hin mul’anne uumama Isaa ijaan mul’atuun namoota laphee hubatuu fi sammuu yaadu qaban hundaaf ni beekama jechuudha. Warra haala kanaan uumaatti amanan durii eegalanii akka jiranii fi ammas akka jiraatan seenaan ni raggaassisa.
Walumaa galatti, sirni uumamaa jiraachuu Waaqayyoo kan ibsanii fi kabajni Isaas kan ittiin ifu akka ta’an kitaabolee qulqulluun ni raggaassisu.( Faar.18:1-3; Iyyoob.12:7-9;Ki. Ogu..13:1-10) waa’ee laphee fi ragummaa seenaas (Room. 2:14-15;Yoh.14:11-16; 17:26-29)
Mul’achuu Akkeenyummaa –Daandii qulqullummaa (Daandii Amantaatiin)
Seera lapheetiin ala karaan ittiin Waaqayyo beeknu jiraa? Deebiin gaaffii kanaa “eeyyen jira!” kan jedhu ta’a. Armaan olitti daandii nuti daandii lammataa fi isa guddaadha jechuun ibsine daandii dhugaa isa hunda caaludha. Karaan kun karaa Waaqayyo dhala namaatiif jecha of mul’isuun lubbuu Isaa kennuun, adeemsaa fi qabiyyee dinqii akkeenyummaa qabu bara adda addaa keessa yeroo fi bakkaan adda bahee seenaa addunyaa kanaa keessatti haalaa fi gocha sagalee fi hojiidhaan raawwatedha. Akka duukaabuutichi qulqulluu Phaawuloos:
“ Bara duriitii eegalee Waaqayyo si’a baay’ee karaa gara garaatiin raajotaan abboota keenyatti dubbateera. Guyyoota bara dhumaa kanatti ammo Ilma Isaatiin nutti dubbate…” ( Ibr. 1:1-2) jedhe.
Kunis bara boodaa keessa sagaleen qaamaa, Ilma Waaqa Abbaa, kan sagalee jireenyaa jedhame, nama ta’uu Iyyasuus Kiristoosiin Waaqayyo ijaan argamuu hin dandeenyee fi harkaan qaqqabatamuu hin dandeenye foon uffatee( foon wajjin tokko ta’ee), hangaan murtaa’ee mul’atee , kan ijaan argamu, kan gurraan dhagahamuu fi harkaan qaqqabatamu ta’eera.
Waa’ee Waaqayyo Ilmaa Isa fooniin mul’atee, waa’ee Kiristoos,duukaabuutichi Qulqulluu Yohaanis akka armaan gadiitti dhugaa baha:-
“ Waa’ee sagalee jireenyaa Isa jalqabaa eegalee turee, isiniif barreessina. Nuyi Isa dhageenyeerra, ija keenyaan Isa agarreerra, ilaalleerras,harka keenyaan Isa qaqqabaneerra. Jireenyichi mul’ifameera; nuyi Isa agarreerra, Isaafis dhugaa baana; jireenya bara baraa Isa Abbaa bira ture, nuttis mul’ifame kana isinitti himna.” (Yoh.1:1-2) jedhe.
Egaa Amantaan kiristaanummaa kan seera laphee irratti hundoofte osoo hin taane Ilma Waaqayyo Jiraataa Isa fooniin mul’ate, Iyyasuus Kiristoos, irratti kan hundooftedha.Waaqayyo nama ta’uu Ilma Isaatiin sababni Inni dinqii guddaadhaan mul’ateef dhala namaa hunda fayyisuufidha. Waaqayyo haala kanaan mul’achuun Isaa shakkii hunda balleessuun jiraachuu Isaa amannee Isa wajjin amantaa guddaadhaan akka jiraannu nu dandeessisuuf qofa osoo hin taane; jaalala guddaa nuuf qabu barree akka Isa jaalannuufis waan ta’eef, kana hubachuun yeroo hunda Isa galateeffachuu irraa of qusachuu hin qabnu.
Akkuma armaan olitti ilaalle amantaan kiristaanummaa keenyi seera lapheetiin xiinxaluun kan argame osoo hin taane mul’achuu Akkeenyummaatiin kan nuuf kennamedha. Kanaafuu, amantaa keenya cimsinee qabuutu nurra jiraata.kabajnee kabachiisuu; eegnees eegsisuun barbaachisaa yoo ta’u, hanga du’aatti cimuun ragaa baatota dhugaa ta’uun nurra jiraata.qormaata dogongoraa fi shakkii suuta suuta osoo hin beekamiin fakkeessuudhaa fi goyyomsuun dhufu, laphee keenya keessaa balleessuuf yeroo hunda kadhannaadhaan cimuu qabna. (Maat.26:40)
Akkuma inni hanga dhumaatti obse ni fayya jedhame, yeroodhaanis yeroo malees waa’ee amantaa keenyaa ciminaan dhaabannee faccisuu fi ragaa bahuun nurra jiraata.(Maar.13:13) lolti amantaa keenyaa fi afuuraa keenyi dagannoo fi shakkiidhaan akka hin dadhabne gochuuf wantoota nu qarqaaran keessaa tokko tokko yoo caqasne yeroo hunda kadhannaa gaggeessuu fi sooma wajjin gara mana kiristaanaa keenyaa yeroo hunda deemuun jireenya afuuraa fi hawaasummaa isheetti hirmaachuun sagalee Waaqayyoo dubbisuu fi dhagahuun, beektotaa fi abbootii afuuraa gaafachuun hubachuu, tajaajila gorsa isaaniitti fayyadamuu fi kkf dha.
Egaa manni kiristaanaa keenya “… amantaa isa al tokkicha yeroo hundaaf akka ta’utti warra Waaqayyoof qulqullaa’anitti dabarfame sanaaf akka toltaniif” jecha dhaamoo ishii ijoollee ishii hundaaf ibsiti. (Yihudaa 3)
Hanga ammaatti waa’ee haala amantootaa fi akka waliigalaattis dhufaatii amantaa gabaabsinee ilaalleerra. Kanatti aansuun waa’ee isa amannuu fi abdii godhannuu , waa’ee tokkummaa Waaqayyoo fi waa’ee abbummaa (abbaa ta’uu Isaa) sagalee kitaabolee qulqulluu bu’uureffachuun qu’anna Waaqayyo ittiin nu haaga’u Ameen!


text:
Ministeerri Bishaan, Jallisii fi Inarjii rakkoon humna Elektirkaa hamaan biyyattii muudatuu ibse
Ministeerichi ibsaa kenneen akka jedhetti, Sababni dhiheessiin Elektirikii biyyaatti keessatti addaan citaa jiruuf, bishaan elektirika gahaa maddisiisu hidhaawwan keessaa dhabamuu irraa kan ka’e tahuu beeksiise. Keessumattuu hanqina roobaa muudateen, hidha madda elektirikaa Gibee sadaffaatti kuusaan bishaanii hir’achuu ibsame.
Kanuma hordofuun tajaajilli elektirkaa guutuu biyyaatti dabareen kan kennamu tahuu ibse. Dabalataanis Ityoophiyaan elektirika Suudaan fi Jibuutii gurguraa turte kan dhaabde tahuu gabaafame.


text:
Jaarmayaa Mootummootaatti Waajjirri Dhimma Baqataa UNHCR kan damee Keeniyaa akka jedhutti Keeniyaa Keessa baqattoota lammiin Itiyoophiyaa kuma 30 oltu jiru. Isaan keessaas hedduun isaanii ilmaan Oromooti. Baqattoonni kunis buufatawwan baqataa keeniyaa keessa jiran lamenii fi magaala guddoo Keeniyaa Naayiroobii keessa jiraatu. Warreen Naayiroobii keessa jiraatan jiruu moo’achuudhaaf hedduu carraaqu, kaan manneen nyaataa, kaan hojii humnaa, kaanis daldalatti bobba’anii kan jiran jiru.
Gabaasaaan VOA Naayiroobii Galmoo Daawit Baqataa Oromoo Ibsaa Bakaree jedhamu waliin turtii godheera. Ibsaan Baqataa Oromoo Naayiroobiitti geejjiba mootoraan kennee jiraatu yoo tahu, maatii isaatis galii hojii kanarraa argatuun bulfata. Hojii isaa irrattis saamichi fi rakkoon kaan akka isa qunnamu dubbata.


text:
Prof. Mararaa Guddinaa "Nutii Xoophiyaa dullattii suphuuf miti kan waggaa 40 fi 50 ol qabsoofneef, biyya Oromoof taatu ijaarrannee ofiin…
Finfinnee, Mootummaan naannoo Oromiyaa waraana Oromiyaa keessatti gaggeeffamaa jiruu irra aanuuf caasaalee nageenyaa jedhu haaraa uumaa jira. Caasaalee haaraa dabalaman…
Mana maree dhimmoota Islaamummaa Toophiyaa (ce'umsaa) irraa haleellaa namoota nagaa irra ga'aa jiru ilaalchisuun ibsa miidiyaaleef kenname Maqaa Rabbii akkaan…
Amaan Kamsareetiin Waan Mootummaa Bilxiginnaa Buqqiftee Aangoo Oromiyaa Fudhachuu Dubbadhu! Seenaa fi maalummaa riphee-lolaa ilaalchisee ammaan dura gulantaalee guddinna loltuu…
Jiduu kana haasaya Obbo Jawar Mohammed TV Ubuuntu Fi OMN waliin taasiseefi Imala galateeffannaa gochaa jirun waliin walqabatee ololli fi…
Akkuma beekamu Ji'i Eebilaa waggaa darbe irraa kaasee uummata Oromoo biratti ji'a addaati.Ji'i kun Ji'a qabsoon uummata Oromoo Laafee ture…


text:
“Maal haa Baasuuf Dhama Raasuu?”
Addi Bilisummaa Oromoo Haqa oromoof falma taasisuun Eenyummaa fi Kaayyoo jabaa ilma namaatti hore. ABOn dhaaba sabichaaf daandii qabsoo ta’ee mul’atedha. Haala rakkisaa fi wal xaxaa hedduu keessatti, wayita hin mijannee fi gammoojjii hamaa keessatti bakka oromoo hundaa bu’uun dhaaba Gaachana Oromoo ta’uun qabsoo hadhooftuu gaggeessaa turee; har’a gahedha. Adda Bilisummaa Oromoo Balleessuuf haalotni hedduun xaxamaa fi kiyyeeffamaa turaniiru; garuu itti hin milkoofne. Sababiin isaa dhugaan hawaasa oromoo ABO keessaan mul’ataa ture; jira. Addi Bilisummaa Oromoo miidhamaa fi rakkoo Saba oromoo akkasumas saboota cunqurfamoof falma haqaa gaggeessaa ture, itti jira.
ABOn dharraa Aangoo fi Badhaadhina jireenya dhuunfaaf osoo hin taane rakkoo jireenya hawaasaa, haala biyyaa fi fuulduree saba keenyaaf fageessee hubachuun dhaaba qabsoo Bilisummaa Gaggeessudha.
Addi Bilisummaa Oromoo Bilisummaa haqaa malee bilisummaa raqaa/garaaf, waan dhuunfaa fi yeroof bakka kennee adeemuu hin amaleeffanne. ABOn Dimokiraasii dhugaa hawaasni ittiin dhimma bahu akka jiraatuuf yeroo hunda gaaffiin uummataa akka deebii argatu tumsa. Qabsoon Bilisummaa oromoo milkiin akka goolabamuuf wareegama barbaachisuun itti ture; har’as itti jira.
Waan Gantoonni maqaa ABO tiin kora Sabaa taasisne jedhanii burjaajjii uuman ilaalchisee ibsa ejjannoo QBO Finfinnee fi Naannawaa ishee irraa kenname:-
1. Maqaa ABO Maxxanfachuun daldalli taasifamu dhaabbachuu qaba. Maqaa Kora sabaa jedhuun Gareen Kora Sobaa wal waamee mooraa qabsoo bilisummaa oromootti danqaa uumaa jiraachuun beekamaadha. Adda Bilisummaa oromoo dadhabsiisuuf kan qiyyaafatan gareen Hiltonitti gurmaa’e taatee seenaa fi seeraan nama gaafachiisu dalageef gaafatama jalaa hin bahu. Wayita Oromoon, Hoggantootni paartilee siyaasa oromoo, Waajjiraaleen Paartilee Siyaasa Oromoo, fi Miseensi Dhaabichaa rakkoo hammaataa jala jirutti filannoof haala mijeeffachuun garee Hilton Rakkoo hawaasaa irra mijuu dhuunfaaf hangam bulanii akka jiran mul’isa. Yaaliin fottoquu isaaniis kanuma akeeka.
Gareen Dugda mootummaatti gatachuun ABO dhiibuuf yaalu abjootummaa halkan cillimaa keessa akka jiru beekuu qaba. Cillima sanaan dhidhimuun isaa hafa hin qabu. Murni kun taatee isaarraa yoo of hin qusanne gaaga’ama dhufuuf gaafatamaan isaan ta’uu beekuu akka qaban beeksifna.
2. Mootummaaf:- Mootummaan shira Oromoo fi dhaabbilee siyaasa oromoo irratti taasisu dhaabuu qaba. Mootummaan Jarreen Hoteela Hiltonii fi bakkee garaagaraatti gurmeessuun Adda Bilisummaa Oromoo irratti yaalii diigumsaa gaggeessaa tureera. Namoota gurmeessee waajjira Muummicha ABO Gullalleetti teessisuun jibbinsa isaan ABOf qaban mul’isa. Wanti gidduu kana Warri Hilton Waajjira ABO Guullalleetti tikaa fi Waraana mootummaan deeggaramuun taasisan gama kamiinuu fudhatama hin qabu. Murni Hilton fi Paartiin Bilxiginnaa Gocha Heeraa fi Seera ABO cabse raawwatanii jiru. Heeraa fi seera cabsanii nama kaanitti quba qabuun hin taatu. Mootummaan Hawaasa Walqixa tajaajiluu fi paartilee siyaasaaf wal qixa akka socho’aniif dirree sochii banaa taasisuun irra jiraata. Mootummaan Hidhamtoota Siyaasaa yakkee hidhe hiikuu, Waajjiraalee paartilee siyaasaa banaa gochuu, dararaa, doorsisaa fi hidhaa hawaasa keenyarraa dhaabuu qaba. Mootummaan shira xaxuu irraas of qusachuu qaba. Mootummaaan Dambii/seera ABO cabsuun garee muraasa faayidaan sossobuun taateen raawwate; bakka hundatti raawwachaa jiru balaa guddaa biyyattiitti uumuu waan maluuf akka irraa dhaabbatu hubachiisna.
3. Boordii Filannoo Biyyoolessa Itoophiyaaf; – Boordiin Filannoo Seera maleessummaa raawwate kana karaa seeraa fi haqa qabeessaan ifatti saaxiluu akka qabu gaafanna. Xalayaan Addi Bilisummaa Oromoo irra deddeebbiin galche murnaa fi shira Warra Hiltonitti gurmaa’ee fi mootummaan deebiin itti hin kennamiin tureera. Boordiin filannoo Qaama waloo kan Paartilee hundaa ta’uu malee afaan mootummaa ta’ee dhugaa fi haqa hawaasaa akkasumas kan paartilee siyaasaa danquu hin qabu. Kanaafuu Boordiin Filannoo Biyyoolessaa dhimma Hidhamtootaa, Waajjiraalee Paartilee siyaasa cufamanii jiranii fi Miseensota hidhaa hamaa keessa jiraniif kallattii kaa’uu qaba. Kana osoo hin furiin Filannootti Hirmaadhaa jechuun gama kamiinuu fudhatama kan hin qabnedha. Adeemsi akkanaa balaa guddaa biyyttiitti kan harkisu ta’uu Boordiin Filannoo Biyyoolessa Itoophiyaa beekuu qaba.
Gocha Mootummaan Filannootti hirmaachuuf rakkatee jara gurmeesse qixa seera hin qabne waan ta’eef Boordichi callisee ilaaluu hin qabu. Boordiin ilaalcha paartii gam tokkee goree kaan dhiibuu akka hin qabnes jabeessinee dhaamna. Dhumarratti Boordiin Filannoo hojii isa ilaallatu hojjechuun haqaan hunda tajaajiluu akka qabu akeekna.
4. Hawaasa Oromoo Bal’aaf:- Gareen Gurmaa’ee mootummaatti of waamuu fi Murni isaaniin ijaaramee Hoteela Hilton Maandheffate shira guddaa oromoo fi Paartilee siyaasa oromoo irratti xaxaa jiraachuu bira geenyeerra. Wanti Oromoo duraa dhokate hin jiru. Wanti oromoon argate hin jiru. Wanti Oromoon itti gowwomfamuufiis hin jiraatu. Uummanni keenya bal’aan taatee amma ABO irratti aggaamame kana hubannoon ilaalee kallattiin wal aanjessuu qaba. Shirri yeroo garaagaraatti Maqaa ABO xureessu hawaasa keessaatti hubannoo hawaasichaan fashalaa tureera. Dhugaan uummatichaa haqa ABOn labsuu fi qabsoo ABOn taasisuun kaayyoo fi galma tokko waan qabuufi. Kana hubachuun Hawaasichi Hayyu Duree ABO Jaal Daawud Ibsaa waliin ta’ee Heera, Seera, Akeekaa fi Kaayyoo Adda Bilisummaa Oromoo akka galmaan gahu dhaamsa keenya kabajaa dhiyeessina.
5. Qeerroo fi Qarree Bilisummaa Oromoo Hundaaf: – Qeerroo fi Qarreen utubaa qabsoo oromoo ta’uun wal nama hin gaafachiisu. Haala biyyittiin keessa turte keessatti Qabsoon qeerroo fi Qarree olaanaadha. Wantoota dhugaa fi haqa irraa daban sirreessuuf, hubannoo lammii horuuf, Warraaqsa qindeessuu fi kkf shoorri Qeerroo fi Qarree guddaadha. Wanti kana kaasuun barbaachiseef waan mootummaan itti jiruu fi Murni shiraaf bu’uurate taasisaa jiru qixa kamiinuu dhugaa irraa kan fagaate waan ta’eef akka hubattanii hawaasa keessan hubachiistan dhaamna. Mootummaan Adeemsa ofii tolfachuutti Hoogganoota paartilee siyaasa oromoo, Waajjiraalee, Miseensotaa fi Dinqisiifattoota isaanii rakkoo hamaa keessa galchee jira. Haala kana keessatti ofii warra isa fakkaatan hiriirsee filannootti hirmaachuuf Dhaabota Akka ABO dhiibaa jiraachuu, diiguuf yaaluun hunda keenyaafuu ifatti hubatamuu qaba. Mootummaan har’a lammii keenyaa fi hogganoota keenya dararaa jiru akkamiin boru filatamee rakkoo hawaasaa furuu danda’a?
Kanaafuu Qeerroo fi Qarreen hundaa ol hubannoo fi kutannoon paartilee siyaasaa oromoo fi dhugaa Oromoo tumsuu akka qabnu waamicha keenya kabajaa dhiheessina.
Walumaagala Shirri Mootummaa fi Murni Hilton ABO irratti xaxan dhaabicha dadhabsiisuuf kan aggaamame waan ta’eef hanga Korri sabaa Heeraa fi Seera isaa eeggate gama dhaabaan waamamutti haamilee keenya jabeessinee Hayyu duree ABO Jaal Daawud Ibsaa waliin Qabsoo keenyaa akka itti fufnu ibsa baasne kanaan isiniif dhaamna
Injifannoo Ummata Oromoof
Qeerroo Bilisummaa Oromoo Magaalaa Finfinnee fi Naannawaa Finfinnee.
Bitootessa 18/2021


text:
ADDA BILISUMMAA OROMOO/
WARAANA BILISUMMAA OROMOO
Oromoon Saba tokkicha kan biyya takkittii fi hiree tokkicha waliin qabu dha!
videoplayback
1. Ummata, uumaa fi gochaa dhala namaan balaan irra gahe yeroon dhaqabee dandamachiisa; jireenya isaanii deebisee gad- dhaaba.
2. Balaan uumaa fi gochaa dhala namaa ummata irra akka hin geenye, eeggennoo fi ittisni duraa akka godhamu fi haala balaan gahuu irratti dursanii qophaawuuf sagantaa diriirsa.
3. Maatii gootowwan qabsoo irratti wareegamanii tajaajila; akka of danda’aniifis gargaara.
4. Ilmaan deggertootaa fi Oromoo sababa qabsoof yaatimaniif waan danda’amuun dirmachuu.
5. Jaarmayoota Oromoo hirphaa fi hadhaadhiyyaaf dhaabbatan, akkasumas, haarawaan akka ijaaraman jajjabeessa.
6. Dhuma jaarraa 19ffaa irraa kaasee, yakka dhala namoomaa fi dhiitamiinsa mirga dhala namaa saba Oromoorratti raaw’atame fi shanyi-duguuggaa (genocide) irratti adeemsifame kan qoratu fi galmeessu komishina walaba dhaabee fi jaarmayoota mirga dhala namoomaaf dhaabbatan mara hirmaachisee ragaa hin baabsine funaanee haqa dhokate ifa baasuun lamada yakki akkanaa saba Oromoo fi saboota biraarrattiis akka hin deebineef: barnoota kennuufii, lammiiwwan miidhamanii fi dhumaniifis beenyaan kennameefii fi muuziyamiin tolfameefii dhalootaa dhalootatti akka yaadataman taasisuu.


text:
Balaa Konkolaataa Godina Walloo aanaa Jiillee Dhummuggaa keessatti muudateen lubbuun nama 9 dabruu gabaafame
Balaan kun halkan edaa naannawa Sa’aa sagalitti kan muudate yoo tahu, namoota saglan lubbuun dabreen alattis namoonni heddu kan miidhaman tahuu odeeyfannoon ni addeessa.
Waajjirri poolisii aanichaa akka beeksisetti, konkolaataan Minibaasii nama 16 qofa fe’uun irra ture, humnaa ol nama 25 fe’atee Finfinnee irraa gara Daseetti osoo imalaa jiru, konkolaataa fe’umsaa wal harkisu kan Dasee irraa Finfinneetti imalaa tureen walitti bu’uun balaan hamaan kun kan muudate tahuu ibsame.


text:
Shakkii-kutaa 2ffaa
Torbaan darbee shakkii bakka lamatti erga qoonne booda shakkii gosa tokkoffaa ilaalle turre. Har’a In sha Allaah shakkii gosa lamattaa ilaalla. Innis shakkii namoota jiddu, shakkii dhiirsa fi niiti jiddutti uumamu. Shakkiin namoota jiddutti uumamu yoo daangaa hin qabaatin miidhaa guddaa fidu danda’a. Akkuma torbaan darbee kaasne shakkiin dhibee qalbii waan ta’eef sababa fi dawaa qaba. Namtichi sababaa fi dawaa beeke dhibee kana wal’aanu qaba.
Sababoota shakkii namoota jidduu
- Imaanni dadhabaa ta’uu
- Wantoota shakkiif nama saaxilan irraa fagaachu dhiisu
- Hasaasa sheyxaana hordofuu fi kkf
Dawaa shakkii namoota jidduu
Dhugaan isinittiin himaa muxannoo kiyyaa fi namoota biroo irraa shakkii qulqulleessun jireenya gaarii jiraachu yoo barbaanne, iimaana keenya dabalachuuf carraaqu qabna. Akka lugaa Arabifaatti al-Imaanu jechuun al-amnu jechuudha. Al-amnu immoo– hundeen isaa tasgabbii nafseetii (xuma’aninatu nafs) fi sodaan qalbii namatirraa deemudha. Kana jechuun kennaa nageenyaati fi faalla sodaa kan ta’e tasgabbii jechuudha. Kanaafu imaanni shakkii fi sodaa irraa nama baraarun tasgabbii fi nageenya namaa kennaa jechuudha.
Hiikni iimaanaa lammataa ‘Dhugoomsudha’ kana jechuun qalbiidhaan dhugaan amananii arrabaan dubbachuu fi qaaman hojjachudha. Namni tokko Rabbitti amane yoo jedhe qalbiin dhugaan amanuu (dhugoomsu) qaba, arrabaan wanta Rabbiin itti ajaje dubbachuu fi wanta irraa dhowwe dhiisu qaba, akkasumas, qaaman wanta Rabbiin itti ajaje hojjachuu fi wanta Inni irraa dhowwe irraa fagaachu qaba. Yoo kana hundaa hojjate tasgabbii ni argata, sodaa fi shakkiin irraa ni deema. Kana hundaa yoo hin hojjatin garuu tasgabbis hin argatu shakkii fi sodaanis irraa hin deemu.
Kanaafi imaanni qalbii irraa ka’a. Wanti qalbii keessa jiru immoo hojitti jijjiramuu qaba. Kanaafi torbaan darbee namni tokko nageenya fi tasgabbii argachuuf shakkii waa’ee Rabbii fi Guyyaa Qiyaama ilaalchise qabuu qalbii ofitirraa dhiiqu qaba kan jenneefi. Shakkiin kuni yoo hin dhiqamiin shakkii biraa dhiquun ni ulfaata. Kanaafu dawaan tokkoffaan nama dhibee shakkitiin dhibameef ta’uu imaana dabalachuudha. Kana jechuun harkaana imaana jahan qalbii keessatti gadi dhaabuu, arrabaan dubbachuu fi hojiitti jijjiruuf tattaafachu qaba. ‘İmaanni hawwii fi hojii maleen kan dhufuu osoo hin ta’in carraaqqi fi hojiidhan kan dhufuudha.’ Kanaafu, namni tokko beekumsa isaa gabbifachuuf, wanta beeke hojitti jijjiruuf carraaqu qaba.
Dawaan lamaffaan ‘Osoo hin hubatin hin gugatin!’
Namoonni gariin wanta dhagahan dhugaa ykn soba ta’uu osoo addaan hin baafatin, namootatti dabarsuuf muddamu. Ergasi wanta jedhaniif harka ofii cininuu (garmalee gaabbu). Gaabbu qofaa mitii namoota biroos badii guddatti oofu. Kanaafi, Rabbiin (subhaanahu wa ta’aala) akkana jechuun nu gorsa:
“Yaa warraa amantan! Faasiqni (fincilaan) oduudhaan yoo isinitti dhufe wallaalumaan namoota akka hin miine fi wanta hojjattaniif akka hin gaabbine (oduu isaa) addaan baafadha.” Suuraa Al-Hujraat 49: 6
Namni oduma arge nama kijibaa irraa fuudhe yoo nama biraatti geesse, nama nagaha haqa malee miidha, mataa ofitiinis garmalee gaabba.
Tarii oduun namni nutti hime dhugaa nutti fakkaachun shakkii fi jibbaan keessa keenya gubuu dandeenya. Jalqaba oduu namarraa fuudhun dura waani (maalummaa) nama oduu nutti fide beeku qabna. ‘Namnitichi kuni kijibaadha moo dhugaa dubbata? Yoo dhugaa dubbate faaydan kana natti himeef maalii? Jidduu keenya diigufi moo waan gaarii naa yaadeti?’ jenne of haa gaafannu. Namtichi kijibaan kan beekkamu yoo ta’e battalumatti oduu isaa achi gatuudha. Namni kijibaan nama addaan diiguu fi maqaa balleessuf waan deemuf. Akka fakkeenyatti Haadha manaa Ergamaa Rabbii (SAW) tan taate Aa’ishaa (radiyallahu anhaa) munaafiqonni zinaadhaan maqaa xureessan. Dubartii qulquulluu waa’ee kanaa gonkumaa hin yaanne olka’anii maqaa xureessun magaalaa Madiinaa keessa dubbii sobaa facaasan. Rabbiin hiika Qur’aana armaan gadii keessatti akkana jechuun isaan balaalefate:
“Dhugumatti, isaan (Aa’ishaa irratti) soba fidan garee isin irraa ta’aniidha. Isa isiniif hamtuu hin se’inaa. Inuma inni isiniif caalaadha. Nama isaan irraa ta’e hundaafuu,hamtuu irraa wantuma inni carraaqetetu isaaf jira. Isaan irraa kan (soba) guddaa baadhate immoo adaba guddatu isaaf jira.
Maaliif yeroo soba kana dhageessan, mu’imintoonni dhiiraas ta’e kanneen dubaraa walii toltuu yaadun ‘Kuni soba ifa bahaadha.’jechuu dhabanii?
Maaliif isa irratti ragaalee afur fidu dhiisanii? Eega ragaalee hin fidin, isaan sun Allaah biratti sobdoonni isaanuma. “ Suuratu An-Nuur 24:11-13
Cubbuulee /dilliwwan gurguddoo keessaa tokko dubartii qulqulluu zinaan maqaa xureessudha. Yommuu namni tokko oduu akkanaa sitti fidu atillee nama san irraa fuute hin hafarsin ni salphattaati. Maqaa namaa xureessun dura wantoota lama gochuu akka qabnu Aayatoota armaan olii kanniin irraa ni baranna.
1.Qalbii teenya qorachuu– haala nama sanii ilaali. “Namni kuni nama waa’ee zinaa yaadu? Ani osoo bakka isaa ta’ee nan hojjadhaa? Maarre, ofiif kan jibbu akkamitti isaaf/ishiif jaalladhaa? Nama kana haala badaa irratti arge hin beeku. Kuni soba guddaadha. Nama kanarraa dubbii sobaa kana hin fuudhu.” jechuudha.Kuni quubsaa ta’uu yoo baate,
2. Ragaa afur akka dhiyeessu gaafachu. Ragaa yoo hin dhiyeessin soba akka ta’e beekun irraa garagaludha. Osoo dhugaayyu ta’ee kana waliin maaltu nu dhiphisse? Maaliif wanta hin beekne fi hin agarre keessa galle rakkannaa? Maaliif cubbuu baadhannaa? Yoo dandeenye nama san gorsuu, ta’uu baannan arraba lugaamudha.
Kanaafu, dubbii oli gadi oofu irraa arraba kee qabi. Namni Aaya tana beeku arraba ofii wanta badaa dubbachuu irraa ni fageessa.
“Dhugumatti, isaan dubartoota tiikfamoo, sagaagalummaa irraa dagatoo fi mu’umintoota ta’an maqaa xureessan, addunyaa fi Aakhiratti abaarramaniiru.Isaaniif adaba guddatu jira.” Suuratu an-Nuur 24:23
Namtichi ykn dubartiin zinaan kan beekkamu/beekkamtu yoo taate, namoota biroo akka isatti/ishitti hin dhiyaanne akeekachisuudha. Kana irraa kan hafe shakkiin mataa of dhukkubsuu hin qabnu.
Gorsa gabaabdu tana mee haa dhageenyu
“Waan beekumsaa isaa hin qabnees hin hordofin. Dhugumatti, dhageettin, argituu fi qalbiin, kuni hundinuu isa irraa gaafatamaa ta’eera.” Suuratu Al-Israa 17:36
Qataadan akkana jedha:
- Osoo homaa hin argin ‘argee jira’ hin jedhin
- Osoo homaa hin dhagahin, ‘Dhagahee jira’ hin jedhin.
- Osoo homaa hin beekin, ‘Nan beeka’ hin jedhin
Rabbiin kanniin hunda irraa si gaafataati.”
“Gabaabumatti Rabbiin beekumsa malee fi shakkii irratti hundaa’ani dubbachuu ni dhowwa.”(Tafsiir ibn Kasiir)
Dawaa sadaffaan wantoota ykn bakka shakkiif nama saaxilan irraa fagaachu
Namni bakka shakkiif isa saaxilittu argame ykn hojjate, yoo wanta badaan shakkame mataa ofii malee eenyullee komachuu hin qabu. Maqaan isaa/ishii yoo xuraa’e matama ofii haa komatu. Sababni isaas, balbala shakkii kan ofitti bane isa/ishii waan taatef. Seenan armaan gadi kuni wantoota shakkiif nama saaxilan irraa akka fagaatan nama gorsa.
أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَتَتْهُ صَفِيَّةُ بِنْتُ حُيَىٍّ فَلَمَّا رَجَعَتِ انْطَلَقَ مَعَهَا، فَمَرَّ بِهِ رَجُلاَنِ مِنَ الأَنْصَارِ فَدَعَاهُمَا فَقَالَ ” إِنَّمَا هِيَ صَفِيَّةُ ”. قَالاَ سُبْحَانَ اللَّهِ. قَالَ ” إِنَّ الشَّيْطَانَ يَجْرِي مِنِ ابْنِ آدَمَ مَجْرَى الدَّمِ ”
Safiyya bint Huyeyyi (masjiida keessatti) Ergamaa Rabbitti (SAW) dhufte. Yommuu gara manaa deebitu Ergamaan Rabbii ni gegeessan. Ansaarota irraa dhiironni lama isa bira darban. (Ergamaan Rabbii) isaan waamun akkana jedhen, “Ishiin Safiyyaa (haadha manaa tiyya)’Isaan lamaan ni jedhan, “Rabbiin qulqullaa’e (Akkamitti waan badaa yaadna)!’ Ergamaan Rabbii ni jedheen,’Sheyxaanni qaama ilma namaa keessa naanna’a akkuma dhiigni naanna’u.” (Sahih Al-Bukhaari)
Gabaasa biraa keessatti, ‘Sheyxaanni yaada badaa akka isinitti hin darbine sodaadha.’jedhuun itti dabale.” (Sahih Al-Bukhaari)
Kanaafu namni tokko iddoo shakkisiisatti argamuun yookiin wanta shakkisiisa hojjachuun balbala shakkii ofitti banuu hin qabu. Niiti yoo taate wanta dhiirsa kee shakkisiisu hin hojjatin, bakka inni si shakkutti hin argamin. Fakkeenyaf, nama alagaa waliin akkuma argan deemu, suuraa waliin ka’uu, fesbuuki, whatsupp, viber fi kkf irratti walii barreessu irraa fagaachu. Ta’uu baannan balbala shakkii ofitti banuun mana kee diigaa jirtaa jechuudha. Balbala shakkii dafii cufi.
Dawaan afraffaan sheyxaana Rabbitti mangafachuu fi nama sanii du’aayi gochuu
Nama gaarii shakkitu san homaa yoo irratti hin argin, garuu sheyxaanni shakkii sitti darbuun tasgabbii yoo si dhowwe, sheyxaana Rabbitti mangafadhu. Yeroo tokko tokko sababa tokko malee akkanumatti lafaa kaate nama shakkuu dandeessa. Shakkii kanas ofirraa oofun garmalee sitti ulfaachu danda’a. Inuma gara wanta baditti si oofun ofii fi nama san irratti miidhaa guddaa geessu dandeessa.
Ergamaan Rabbii (SAW) akkana jedhan:
إِيَّاكُمْ وَالظَّنَّ فَإِنَّ الظَّنَّ أَكْذَبُ الْحَدِيثِ، وَلاَ تَحَسَّسُوا، وَلاَ تَجَسَّسُوا، وَلاَ تَبَاغَضُوا، وَلاَ تَدَابَرُوا، وَكُونُوا عِبَادَ اللَّهِ إِخْوَانًا ”.
“Seehaa (mamii) of eeggadhaa. Dhugumatti seehaan (mamiin) dubbii hundarra soba ta’eedha. Eybii (fault) walirra hin barbaadinaa, wal hin basaasinaa, wal hin jibbinaa, dugda walitti hin garagalchinaa (hariiro addaan hin kutinaa), gabroottan Rabbii, obboleeyyan ta’aa.” (Sahiih Al-Bukhaari)
Hadiisa akkam bareedu! Sababa tokko malee yoo wal shakkine eybii (dogongora dhokataa) walirra barbaadu fi wal basaasu (dhoksaan nama tokko hordofuu) hin qabnu. Ammas sababa tokko malee wal jibbuu fi walirraa garagaluu (waliin oodu) hin qabnu. Sheyxaanni wanti barbaadu shakkii, jibba, waanyu fi kkf nu jiddutti facaasun hariiroo obbolummaa diigudha. Yommuu sheyxaanni qalbii teenya irratti waa’ee obboleessa keenya wanta badaa darbuu, du’aayi isaa gochuun sheyxaana moo’achuu dandeenya. Yeroo tokko tokko sheyxaanni obboleesuma garaa akka jibbu na kakaasa. Ani immoo sheyxaana moo’achuuf du’aayi nama sanii godha. Fakkeenyaf, ‘Yaa Rabbii obboleessa kiyyaa araarami, wanta badaa irraa tiiksi.’jechuu. Ergasii hasaasni isaa narraa qabbanaa’a.
Kanaafu, niiti ykn dhiirsa kee wanta badaan yoo shakkite, du’aayi godhiif, jidduu fi hariiro keessan sheyxaanni akka diigu carraa hin kenniniif. Sheyxaanni jalqaba akkunamatti lafaa kaate akka shakkitu si taasisa, ergasii hanqinna akka irra barbaaddu fi basaastu itti si kaasa. Ati tarkaanfilee sheyxaana hordofuu osoo hin ta’in, dafte hiddatti kutuu qabda.
Guduunfaa
Eeti shakkiin hundii isaatu badaadha ykn gaariidha jechuu keenya miti. Shakkiin gaarii kan ta’ees ni jira badaa kan ta’ees ni jira. Fkn,nama gaarii tokko wanta gaariin shakkuun wanta beekkamuudha. Akkasumas, nama badaa wanta badaan shakkuun wanta beekkamuudha. Shakkiin keenya daangaa qabaachu fi madaallamaa ta’uu qaba. Sababa tokko malee wantuma argineef nama shakkuu hin qabnu. Akkasumas, wal-qabsiistuun ykn sababni nama san shakkinuuf yoo mul’ate, nama san gorsuun hariiro keenya cimsuu dandeenya.
Rabbiin (subhaanahu wa ta’aala) akkana jedha:
“Yaa warra amantan seehaa (mamii) hedduu irraa fagaadha. Gariin mamii dillidha (cubbuudha). Walis hin basaasina. Gariin keessanis garii hin hamatin. Tokkoon keessan foon obboleessa isaa osoo du’ee jiruu nyaachu ni fedhaa? (yeroo) san ni jibbitanii (isa jiraa hoo maaliif nyaachu feetani?) Rabbiin sodaadhaa. Rabbiin akkaan tawbaa qeebalaa, Rahmata godhaadha. [Al-Hujuraat (49): 12
Hiikkan iimaana kitaaba Al-Imaanu: haqiiqatuh, khawaarimuh, nawaaqiduh inda ahli sunnati wal jama’a.” jedhamu irraa fudhatame
Dogongorri yoo uumame ana irraayyi. Rabbii fi Ergamaan Isaa (SAW) dogongora kana irraa bilisa. Dogongora yoo argitan na sirreessu hin dagatina. Dogongora qubee fi jechaa sirreessuf hanga humna kiyyaa carraaqe jira. Yaa Rabbii naaf araarami.


text:
Odu gabaasaan radiyoo sagalee Ameerikaa piiter Haaynlaayin hidhaa keessaa gad dhiisamee jira. Haalli fayyummaa isaas yeroo buufata poolisiitti geessame qufaa isa qabe irraan kan hafe nagaa ta’uu isaa ibseefii jira. Haa ta’u malee yeroo poolisiin isa qabetti takaaroo uumameen kufee dugda isaa irra dhukkubbii xiqqoon kan itti dhagaa’ame ta’uu isaa dubbate piiter.
Poolisoonni haleellaa irraan ga’uuf yaaluu isaaniis gaafatamee haleellaan kan isa irra hin geenye ykn yaaliin kan hin godhamne ta’uu dubbatee waa’ee haala uumamee ennaa ibsu Angawoota poolsii haga tokko waliin dhaabadhee yeroon dubbataa turetti battaluma sana bilbilli koo waame. Gulaalaa VOA keessaa kan Johannesburgiin jirtu Jenifer Jenin turte. Kan isheen naaf biblte akka tasa ture.
Anis battluma sana bilbila kootti jedheen to’annaa jala na oolchan jedheen iyye. Isheenis dhageesseetti jedheen abdadha. Meeshaan ittiin waraabu fi mobila koo erga na harkaa fudhatanii booda to’annaa jala na oolchan. Yeroo sanas nan kufe, dugda koonan lafa rukute, garuu miidhamni koo xiqqoo dha jedhe.
Radioyoon sagalee Ameericaa waajjira isaa guddoo Washington jiru irraa ibsa baaseen Heinlein gad dhiisamuu isaatti gammadee jira.
Ibsi sun akka jedhutti Heinlein nama oguma isaan beekamaa fi gaazexeessaa kabajamaa kan haala Itiyoopiyaa keessa jiru karaa madaala eegee fi dhugaa ta’een gabaasuu dha.
Dararaa gaazexeessota kan akka Mr. Haayinlaayin irra ga’u ilaalchisee yaaddoo qabna, kanaaf mootummaan gaazexeessonni kun sodaa tokko malee hojii isaanii akka hojjetaniif akka eeyamu gaafanna jedha ibsi sun.
MP3 tuquun gabaasa guutuu dhaga'aa


text:
Sabaa himaan mootummaa Somaaliyaa wixata kaleessaa akka jedhetti waraanni biyyattii shororkeessota garee al-Shabaab naannoo giddu galeessa biyyattii irra jireessa keessaa ari’e jedhan jechuu dhaan Mohammed Sheek Noor Moqaadishoo irraa gabaaseera.
Kan mootummaan deggeramu haleellaan hidhattoota gosa Somaaliyaa torbanneen hanga tokko dura naannoo HIraan keessatti hidhattoota al-Shabaab irratti kan baname yoo ta’u, magaalaalee ijoo hedduu walaba baasuu dhaan gara Galgaduud achiis gama kibbaatti kan argamu naannoo Beeyitti sosso’ee jira. Ameerikaatti kan leenji’an deggersa komaandoo mootummaa Somaal’iyatiin naannoo Hiraan keessa kan jiran qubsumni 40 walaba waan ba’aniif fooya’inni guddaan argamee jira.
VOAn injifannoo mootummaan Somaaliyaa argadhe jedhe dhuunfaan hin mirkaneessine.
Bu’aan waraana Somaaliyaa kun kan argame erga hidhattoonni al-Qaayidaa waliin hidhata qaban mooraa leenjii irratti haleellaa raawwatanii loltuu tokko ajjeesanii ja’a immoo madeessanii guyyaa tokko booda.
Duulli mootummaan Somaalee biyyattii deebisee to’achuuf geggeessaa jiru, kan angawoonni tokkummaa mootummootaa baatilee keessatti gara beelaatti geessa jechuun akeekkachiise yeroo biyyattiin hongee hamaa keessa jirtutti.


text:
Hogganaan komunikeeshinii humna Elektirikii Itiyoophiyaa VoA'tti akka himanitti, biyyattiin humna eleektrikaa gara Keeniyaatti erguu Kamisa darbe eegaluu ishee fi waggaatti doolaara miiliyoona 100 argachuuf karoorfattee jirti.
Itti gaafatamaan komunikeeshinii dhaabbata tajaajiila humnaa mootummaa Moges Mekonen akka jedhanitti, gara alaatti erguun kun Meegaa Waatii 75n kan eegale yoo ta’u, bu’uura waliigaltee biyyoota lamaanii mallatteesaniin, waggoota sadii booda gara Meegawaat 200tti akka ol guddatu ibsan.
Moges akkasumas waggoota sadii booda maallaqni al-ergii gara ol’aanaa MW 400tti akka ol guddatu hubachiisaniiru.Waggaa sadii booda, gara meegaa waatii 400tti akka guddatuus ibsaniijiru.
Miidiyaaleen Keeniyaas akka gabaasanitti biyyattiin humna ibsaa Itiyoophiyaa irraa Kamisa dabree laasee galfachuu eegalte jedhan.


text:
“Maaster Pilaaniin Finfinnee akka waan hin raggaasisamiinitti aangawoonni mootummaa dubbatan iyyuu karaa adda addaa hojii irra oolfamaa jira. Labsiin fooyyaa’ina bulchiinsa magaalaalee Oromiyaa Caffee Oromiyaatiin bahes harka lafa jalaatiin karooricha hojii irra oolchuuf kan hojjetame” ka mormii isaa dhageessisaa ture, Koongiresiin Federaalawa Oromoo, hiriirawwan mormii walakkeessa baatii Sadaasaa tii jalqabee guutummaa Oromiyaa keessaatti geggeessamaa jiru irratti lakkoobsi namoota ajjeesamanii dhibba tokko caalee jira, jedha.
Hoogganoonni paartichaa dhibba keessaa harka shantama ta’an akka hidhamanii jiran ka dubbatan, dura-taa’aan paartichaa, Dr. Mararaa Guddinaa, “mormitoota qabsoo karaa nagaatti bobba’anii jiran guuranii hidhuun furmaata ta’uu hin danda’u. Hoogganoonni keenya hidhamuun dhaaba keenya irratti miidhaa qaba. Garuu, kun qabsoo karaa nagaa irraa boodatti nu hin deebisu. Uummatni keenya kaka’umsa mataa isaatiin mirga ofii falmachuu jalqabe immoo, nuti hidhamnes dhiisnes boodatti hin deebi’u.” jedhu.
Gaaffii fi deebii Dr. Mararaa Guddinaa waliin geggeessame guutummaa isaa dhaggeeffadhaa
- Playlist
-
Download


text:
Prezidaantiin Masrii duraanii, ka yeroo duraaf filannoo dimookiraatawaadhaan taayitaa qabatanii fi booda immoo taayitaa irraa buusaman – Mohammed Morsii, kaleessa mana-murtii keessatti kufuun eega du’anii booda har’a awwaalaman.
Kaleessa Morsiin gara Hospitaalaatti hatattamaan geessaman iyyuu, ennaa achi dhaqqaban, dhibee onneetiin lubbuun isaanii bahe.
Gareen Abukaatoolee Morsii akka jedhanitti, sirna geggeessaa reeffaa fi kadhannaa har’a Masjiida mooraa hidhaa Kaayiroo keessatti eega raaw’atameefii booda, godinaa Kaayiroo – Naasir Siitii jedhamtu keessatti awwaalaman.
Ilm Morsii – Ahimed akka jedhanitti, dhaabbatoota tikaa tu akka Morsiin, bakka awwaalchaa maatii isaanii, ka magaalaa dhalata isaanii – kutaa Shaarqiyaa keessaatti akka hin awwaalamne dhorke.


text:
HIV/AIDS ganna 30 caalaa nama irratti arganitti nama akka malee hedduu lafa irraa fixe.Ka dhuamte malee nama miliyoona hedduutti dhiba kana qaba.
Addunyaan waan hedduu beettu tun dhiba kanaa maaniif qorsa arguu dadhabde re?Saayintistooti hedduun waan kanaan wallaanuutti jiran.Kana keessaa tokko barataa Waaqoo Dhaddachaati.Waaqo University Amerikaa Rochester jirututti qorataa Vaayreesii HIV/AIDSti.Barmusa PHD barachuuf itti jira.
Isaafii saayinsitootaa fi doktoroora haga 19 tahan ta Amerikaa fi Faransaay dabalee mala Vaayreesii HIV/AIDS beelessanii dhiba kanaan wallaanii arge.Nafuma namaatti soora nafa namaa akka vaayreesiin kun hin arganne tolchaa jehuu.
Oduun tun media addunyaa hedduu irratti baatee namuu waan isii laaluutti jira.Yuversitiin Rochesterilleen oduu tanaan ta gammachuu jette.Waaqo anilleen waan dandahuun akka dhukubii nama hin findhe gargaaraa jedhee barmusa komputeraa irraa qorannoo HIV/AIDS jijjiirate.
Mee waan Waaqoo Dhaddachaa Gaafannee MP3 tana irraa caqasaa.


text:
Kaadhimamtoonni prezidaantummaa kudha lamaa fi paartiileen isaanii Moqaadishoo keessatti marii geggeessaa kan jiran yoo ta’u, dhimmi tokkummaa fi akkaataa filannoo sirriin itti geggeessamuu danda’u ilaalchisee dhiibbaa gochaa jiran. Kanneen wal ga’ii sana irratti hirmaatan keessaa gokko Kaadhimamtoota prezidaantummaa kan ta’an Abdirramaan Abdishakur tokko.
Filannoon kun keessumaa biyya akka Somaaliyaa balaaf saaxilameef rakkisaa waan ta’eef jecha dhimma kana irratti mari’achuuf wal geenye. Guyyoota sadan darban hawaasa waliin wal arginee jirra. Jaarsolii gosootaa, hawaasa sivilii, uummataa fi daldaltoota akkasumas dargaggoota waliin mari’annee jirra. Akkaataa qabiinsa filannoo ilaalchisee qaama dhimmi ilaallatu waliin yoo walii hin galin, daafoo inni qabaatu fi yaaddoo keenya ibsuuf yaalaa jirra jedhan.


text:
Ministeerrii dhimmaa alaa Yunaayitid Isteetes wagga waggaadhaan namoottan wareen seeraan alla namootaan daddabarsaniin mormuudhaaf of kennaniif badhaasa kabajaa kenna.
Akka bara derbee bara kanas sababa Kooviid 19n kan ka’e siriin namoottan 8 badhaasa kabajaa argatanii kan raawwatame karaa tooraa masaritiitin.
Ministeeriin dhimma alaa Yunaayitid Isteets Antoonii Blinken namootaa bara 2021f badhaasaaf filataman galateeffataniru.
Warren namoota dadamaqsan, ojjatoonii mootummaa, hogantoonii miti-mootumma , akkasumaas warren daddabarsiisa namootaa seeraan alaa karaa kamiinuu dhaabsisuu yaalan, warreen midhamtoota gargaaraan ,warreen yakkamtoota seeratii dhiheesuuf gargaarsaa godhan, warren karoora tarkaanfii biyyoolesaa kalqanii hundee rakkinaa isa namooni akka biyya biyyat dadarban taasisu addaan baasuu yaalan jiru. Jedhan Antooonii Biliinken.
"Lammii Briteen Guddittii kan taate Imeldaa Poole jarmiyaa Miti-mootummaa farra namoottan seeraan ala daddabarsuu Mary Waard Looreetuujedhamu hundeessitee, warren Albaaniyaa dhaa fi Awuroopaa keessatii seraan ala namoottan daddabarsaan mormuudhaaf Eropean RENATE network jedhamuu kan umteedha."
Joosiyaan Liina Bemaka Soo’ii Repablikii giddu galeessa Afrikaa keessatii qaama farra namoottan seeraan alaa daddabarsanii ijaaruudhaan biyya ishee keessattii yeroo jalqabaatiif karoorrii tarkaanfii daddarbiinsa namootaa akka ojii irra oolu taasifteetti.
Chaantaal Sagiboo Saasee dimmaa daddabarsiisa namootaa irratti bara kurnan lamaa ojjachuudhaan dhimaa ijoollewaan seeran alaa daddabarasaman irratii ojjatuu jaarimioyaa miti mootummaa beekamaa dhaabuudhaan nama falmaa juruudhaa.
Shoichi Ibusuki jaappaan keessatti mirgaa hojjattoota lammii biyyaa alaa irratii nama hojjatuudhaa. Baraa heduudhaaf jarmiyaa leenjii hojjatoota lammii biyyaa alaa duubaa dhabbachuudhaan midhaa hojjattoota dirqisifamanii hojjaatanii ambisuudhaaf boqonnaa malee hojjateera.
Shaakhnoovaa Khassanoovaa biyya kaazaakistaan irra daarikteera wiirtuu seeraa hermaannaa dubartootaa Saanaa Sezim jedhamuuti. Waa’ee namoottan seeraan ala daddabarsamani irratii hojjati. Waa’ee namoottan dhimmaa Kanaan midhamanii irratii dadamaqiinsaa kenniti. Guutumaa walakeessa Eeshiyaa keessatii baqattoota fi warreen midhaan irra qaqqabee gargaarti.
Guillermina kaabreraa Figerowha abbaa alaamgaa addaa dhimma namoottan seeraan ala daddarbanii irratii kan hojjatan ,dandeetti waajiraa abbaa alangaa mootumaa Meksiikoo nama guddisaniif dhimaa daddarbiinsa namootaa irratti qorannoon akka geggeesamu nama taasisaniidhaa.
Mohammed Al Obeedlii gargaaraa haayyaa duree ministeera bulchiinsa misoomaa,hojii fi dhimmaa hawaasaa mootummaa Kaataar jalatii deggeraa fooyya’insa hojii fi daddarbiinsa namootaati. Akkasumas imaammata fi sagaantaa namoota daddabarsuu irratti qophaawan nama hojiirra olchaniidha.
Roosiyoo Mohrah- Niyeeto biyya ispeen keessatii wagga kurnan lamaaf hookoraa saalaa fi dhimaa dubartuutaa fayiidaa saalatiif daddbarsaman irratii falmii nama godhaniidha.
"Karaa baayeedhaan lollii warra namootan seeraan ala dadabarsuu irratii geggesamee sadarkaa naannootti. Al tokkoo hawaasa tokko irratii hundaa’udhaan. Namoottan jajjaboo wareen dabarsanii of kennanii lolichaa hoggananif kabaja keninaa," jejdhan Antoonii Blinken.


text:
Hidhamatoota kana kan ilaaleen sagantaan addaa mata dureen isaa “JIHADAAWWII HAARAKAAT “ jedhu Televizitoona Itiyoophiyaa irratti kan dhiyaatu ta’uu beeksisuu eega eegalee bubbulee jira.
Kun akka hin taaneef Abukaatonni himatamtootaa kaleessa mana murtii Federaalaatti iyyata galfatanii jiran.
Murtii har’a kennamenis sagantaan kun Televiziyoonaan akka hin dhiyaanneef manni murtii Federaalaa ajaja kenneen ugguruu isaa Abukaatoo himatamtootaa kan ta’an Obbo Tamaam Abbaa Bulguu ibsanii jiran.
Murtiin kun hojii irra ooluu dhabee Televiziyonni Itiyoophiyaa akkuma beeksisaa ture sagantaa jedhame qilleensa irra oolchee jira.


text:
Manni murtii Fedeeraalaa kan Itiyoophiyaa gazexxesoota lammi swiidin lama irratti mata mataatti hidhaa waggaa 11 murtessee jira.
Himannaan irratti dhiyaates shoroorkessummaa deggeruu fi seeraan ala daangaa Itiyoophiyaa seenana kan jedhu ture.
Gazexxeessaa kan ta’e Maartiin shibiyee fi suuraa kan kaasu yohaan piirson adda bilisummaa biyyoleessa Ogaadeen waliin somaaliyaa irraa daangaa cabsuun bulchiinsa naanoo somaalee senanii ituu sosso’anii qabaman jedha himannaan dhiyaate.
Gazexxeessonni lameen garuu warshaa biyya siwiidin kan Ogaadeen keessatti hojii boba’aa qotanii baasuu irratti bobba’ee kan ilaaleen gabaasuuf gamas senne jechuun falman. Seeraan ala daangaa seenuu isaanii garuu amananii jiran. Gabaasaa Guutuu MP3 tuquun dhaggefadhaa.


text:
Mummichi ministeeraa Itiyoophiyaa Abiyyi Ahmad Kamiisa Ebla 12 bara 2018 galgala abbotii amantii, maanguddoota biyyaa, hogganaa morkitoota siyaasaa, waldootii sivikii fi namoota dhunfaa masaraa mootummaa keessatti afeerraa irbaataa godhanii jiran.
Dr. Abiyyi sirna kana irratti haasawaa dhagesiisaniin ADWAUI paartilee siyaasaa karaa nagaan qabsaa’uu filatan kamiin iyyu waliin dubbachuuf qophii ta’u ibsan.
Gurmaa’uun madda yaaddoo otoo hin taane furmaatatti dhiyaachuuf karaa ta’u qaba kan jedhan Dr Abiyyi waltajjii siyaasaa daran akka ballatuuf murannoon hojjanna jedhan.
Paartileen mormituu imaammata uummataaf ta’a jedhan qopheeffatanii dhiyaachuun dorgomuu kan qaban ta’uus hubachiisan.
Gaaffii fi Deebii Obbo Baqqalaa Garbaa waliin gaggeeffame caqasaa


text:
The Woyane military commander, Tesfaye, based in Bishoftuu, was killed on August 10, 2013. He is responsible for killing about a dozen innocent Muslim prayers including children and women, on August 5, 2013 (See bold text in Afaan Oromoo below)
Oromiyaa Bakkoota Adda Addaatti WBOn Injifannoo Galmeessaa Jiraachuu Ajaji Waraana Bilisummaa Oromoo Beesise
(Madda Oduu ABO/MOA/Hagayya 14, 2013) Humni addaa WBO Godina Wallagga Bahaa keessa sosso’u tarkaanfii Hagayya 12, 2013 fudhateen qabeenya miliyoonaan shallagamu barbadeessuu ajaji WBO Godinaa Wallagga Bahaa beeksise. Humni addaa WBO tarkaanfii kana kan fudhate Ona Haroo Limmuu bakka Yaasoo jedhamutti oggaa tahu qabeenyi barbadeeffames kan inveestera Wayyaanee Ibraahiim Asaffaa jedhamuu ti.
Tarkaanfii kanaanis:
1. Saliixa kuntaala 600
2. Boqqolloo kuntaala 800 fi
3. Nuugii kuntaala 400 barbadeeffamuu ibsi bahe ni hubachiisa. Inveestarri
Wayyaanee kun qonnaan bultoota Oromoo fi Gumuz naannoo sana jiraatan lafa isaanii irraa ari’uun kan qotataa turee fi ummata dararuun beekamu dha. Ummatootni naannoo addatti ammo ummatni Oromoo tarkaanfii fudhatame kanaan gammachuu itti dhaga’ame ifatti ibsatanii, WBOn gaachanaa fi abdii ummata Oromoo ti jechuun cinaa kan dhaabbatuu itti fufan tahuu beeksisanii jiran.
Gama kaaniin humni addaa WBO waraana mootummaa Wayyaaneef qajeelfama kennuun kan ilmaan Oromoo Kofaleetti fccisiise Komander Tasfayee irratti tarkaanfii fudhate. Tarkaanfii hammeenyaa fi gara jabinaa ilmaan Oromoo irratti fudhatamaa ture keessatti hogganaa Faxinoo magaalaa Bishooftuu qooda ol aanaa kan qabaachaa ture Komander Tasfaayyee irratti tarkaanfiin kun kan fudhatame Hagayya 10, 2013 tahuu ibsi WBO hubachiise. Hogganaan waraana Wayyaanee kun kanaan duras Kaaba Shawaa Ona Dagam keessatti ilmaan Oromoo mana hidhaatti kan guursisaa fi ajjeesisaa ture tahuu kan hubachiise ibsi WBO tarkaanfii irratti fudhatame kanaan haalaan madaa’ee hospitaala Koriyaa keessatti waldhaanamaa kan jiru tahuu addeessee jira.
Tarkaanfii gara jabinaa Ona Kofaleetti fudhatame kanaan ilmaan Oromoo fayyaaleyyii fi meeshaa maleeyyii 20 ol ajjeefamuu namootni naannoo hubachiisaniiru.
Kana malees humni Addaa WBO humna farra ummataa irratti tarkaanfii fudhate. WBO Godinaa Wallagga Bahaa keessa sosso’u humna diinaa sababa WBO sakattaana jedhuun ummata irra qubsiifamee ummata saamaa, doorsisaa fi yakka gudeeddii raawwataa jiru, Ona Limmuu Galiilaa bakka Baddeessaa Gammadaa jedhamutti haleeluun midhaa guddaa irraan gahuu ajajni WBO godinaa kanaa beeksise. Tarkaanfii humna addaa WBO Hagayya 3, 2013 kanaan loltoota Wayyaanee ajjeefaman keessatti ajajaa 10 Taddasaa Danieel akkasumas Fiqaaduu Dessalee kan jedhaman kan argaman oggaa tahu miseensotni humna saglii bobbaatee hedduu haalaan madaa’uu ibsi bahe dabalee hubachiisa. Humni addaa WBO tarkaanfii kana fudhate gochaa diinummaa ummata Oromoo irratti humni diinaa raawwataa jiruuf mootummaan naannoo Oromiyaa fi bulchiinsi godinaa Wallaggaa itti gaafatamoo tahuu beeksisee, kanneen gochaa diinummaa waraana Wayyaaneef tumsaa fi golgaa tahan hunda irratti tarkaanfii kan fudhatu tahuu hubachiise.
Akkasumas gootichi WBO Godinaalee Ormiyaa gara garaa keessatti tarkaanfii diina irratti fudhataa jiruun diina irraan miidhaa adda addaa dhaqqabsiisaa jira. Akka kanaan humni addaa WBO Oromiyaa Bahaa keessa sosso’u Adoolessa 22, 2013 Harargee Dhihaa Ona Mi’eessoo bakkoota Doddotaa fi Bareedaa-Calloo jedhamutti lola dheeraa adeemsiseen waraana diinaa 21 hojii ala taasise. Ibsi Ajaja WBO Godinaa Harargee Bahaa akka hubachiisetti waraana diinaa gaaga’ame keessaa 7 battalumatti kan ajjeefaman, 14 ammoo madoo tahuu beeksise. Tarkaanfii WBO diina irratti fudhate kanaanis ummatni naannoo gammachuu fi deggersa WBOf gabu mul’isee jira.
I.U.Of!!


text:
Hagayya 2, 2014 (TOI) – Manni Maree Nageenya Biyyaalessaa walga’ii guyyaa har’aa gaggeesseen haala biyyaalessaa gamaaggamuun kallattii fuulduraa ka’eera.
Naannawaa hundatti hojiin nageenya mirkaneessuu nageenyaa Ityoophiyaaf bu’uura waan ta’eef, haala tikaa fi nageenyaa fooyyessuuf hunduu damee bobba’erratti hojii hojjetuu qulqullinaa fi ga’umsaan hojjechuu qaba jedheera.
Sodaawwan nageenyaa baatiwwan darban bu’uura taasiisuun rakkoolee muudatanii fi hojiilee raawwataman ka’umsa gamaaggamichaa ta’uu ibsameera.
Manni marichaa waltajjii Waxabajjii 1,taa’een dhimmoota hatattamaan raawwachuuf murteesse keessaa kanneen armaan gadii isaan tokko ture:-
1. Hoggantoota garee shororkeessitootaa fi hidhattoota isaaniirratti xiyyeeffachuun barbadeessuu,
2. Humnoota nageenyaa gantummaan diinaaf humna ta’anii fi sababa ka’umsa isaa adda baasuu,
3. Kutaalee hawaasaa garaagaraa mariisuun, qindoominaan walitti bu’insa uumamu hir’isuu,
4.Qaamolee ka’umsa sodaa fi taatoo sodAa ta’an adda baasuun gochicharraa akka of qusatan taasiisu,
5. Lammiilee qa’ee fi qabeenya isaaniirraa buqqa’an deebisaanii ijaaruu fi caasaalee mootummaa diigaman deebisanaii gurmeessuun hojii eegalchiisuu,
6. Sochii Kontiroobaandii,shira Diinaagdee,Ajjeechaa, saamichaa fi gurmaa’iisa al idilee kkf dhaabsiisuu,
7. Dhaabbilee Haqaa fi Nageenyaa sirreessuuf kallattiin kaa’amee ture.
Kallattiiwwan kanneen bu’uura taasiisuun hojiilee mana marichaa murteessaa kan turan yoo ta’uu, rakkoo furuun, hudhaalee hir’isuun, nageenya waaraa mirkaneessuu fi sosochii diinagdeerratti hojiileen sadarkaa naannolee fi federaalaatti raawwataman jajjabeessaa ta’uu eereera.
Naannoo Oromiyaa godinaalee Shawaa, Wallaggaa fi Gujiitti garee shororkeessaa Shanee barbadeessuuf koomaandi poostiin hundaa’uu fi Raayyaan Ittisa Biyyaa, hoggansi naannichaa fi humnoonni nageenyaa bobbii qindaa’aa gaggeessaa jiraachuu ibsameera.Haaluma kanaan hidhattoonni shanee kumni 3 fi 180 to’annaa jala ooluu fi warreen harka kennuu didan barbadeeffamuu eerameera.Dabalataanis seeliiwwan Abbaa Torbee, Al-Shabaabiifi ABUT hedduun to’atamuu kaafameera.
Oppireeshinichaan meeshaaleen waraanaa garichaa, konkolaattoonni, maallaqnii fi qabeenyi garaagaraa booji’amuu ibsameera.Gandoota diinaan qabamanii fi to’ataman kuma 1 fi 739 keessaa kumni 1 fi 255 irra deebiin gurmaa’uu akkasumas abbootiin warraa miseensota maatii kuma dhibba 2 fi kuma 52 fi 129 of keessatti haammatan kumni 47 fi 557 gara qa’ee isaanii duraatti deebi’uu ibsichi eereera.Bifuma walfakkaatuun hojii seera kabachiisuu qindaa’aa qaamolee nageenyaa, hoggansaa fi uummataan naannoo Amaaraatti fudhatameen shakkamtoonni hedduun to’annaa jala ooluu ibsameera.
Kanneen keessaa walakkaan qaamolee nageenyaa ganuun hidhattoota seer-maleeyyii deeggaraa kan turan, warreen hafan ammoo gochoota yakkaa garaagaraan barbaadamaa kan turan ta’uu eerameera.
Hidhattoota garee shororkeessaa ABUT irra goruun naannichatti walitti bu’iinsa uummataa uumuuf hojjechaa turan irratti tarkaanfiin fudhatamuu eeruun, sadarkaa diinni namoota dabalataa hin arganne taasisuuf hojjetamaa jiraachuu kaafameera.
Rakkoolee uummata Qimaantiin walqabatan furuuf akkasumas rakkoon nageenyaa godina Saba Oromootti uumamee ture akka hin hammaanne taasisuuf waltajjiiwwan marii qophaa’uun waliigaltee fooyyee qaburra ga’amuu eerameera.
Hanga ammaatti naannichatti walumaagala waltajjiiwwan marii uummanni miiliyoonni 6.6 irratti hirmaate gaggeeffamuu fi hoggantoota fi ogeeyyii 633 irratti tarkaanfiin of eeggannoo jalqabaarraa hanga to’annoo seeraa jala oolchuu fudhatamuu himameera.
Magaalaa Finfinneetti gama nageenyaa fi tasgabbii uummataa mirkaneessuun hojiilee gaariin hojjetamuu manni maree nageenyaa gamaaggama isaan hubachuu eerameera.
Magaalichatti miseensonni gareewwan ABUT, Shanee, Al-Shabaabii fi gareewwan finxaaleyyii 497 to’atamuu ibsameera.Miseensota gareewwan kanneenii waliin uffataaleen qaamolee nageenyaa, waraqaaleen eenyummaa sobaa, chaappaawwan, sanadoonni gocha shororkeessummaa qophaa’an, meeshaaleen elektirooniksii, meeshaaleen waraanaa, konkolaattonni, bilbiloonnii fi lakkoofsi herreega baankilee garaagaraa to’atamuu eerameera.
Shakkamtoonni yakkoota gurmaa’aa hogganuun shakkaman 314 to’annaa jala ooluu fi hoggantoonni bulchiinsa magaalichaa fi mootummaa federaalaa gocha malaammaltummaan shakkaman 75 to’atamuu ibsameera.
Lafa weeraraan fudhatame deebisuu fi ijaarsi seeraan alaa irratti raawwatame iddoowwan kuma 1 fi 596rratti tarkaanfiin fudhatamuu ibsichaan eerameera.
Hojiin magaalichatti hojjetame bu’aa kan argamsiise ta’uu manni maree nageenyaa kan mirkaneesse yoo ta’u, hojiin qaamolee haqaa qulqulleessuu haala ga’aa ta’een akka hin hojjetamne ibsameera.
Dabalataanis marii uummataa magaalichaa waliin taasifameen haala ga’aa ta’een walamantaa kan hin uumne ta’uu, qaamolee gocha shororkeessummaa keessatti hirmaatan kana caalaatti ifoomsuu fi to’achuun akka barbaachisu, malammaltummaa fi shira diinagdee bifa qabsiisuuf humna guutuu fi kutannoon hojjechuu kan barbaachisu ta’uu manni marichaa yaadachiiseera.
Naannoo Beenishaangul Gumuzitti yaaddoon jiru yeroo yeroon hir’achuun nageenyi mirkanaa’aa dhufuu manni marichaa eereera.
Hidhattoonni naannichaa kan barbadeeffaman yoo ta’u, hidhattooni kuma 1 fi 826 to’annoo jala oolfamaniiru.Meeshalee waraanaa addaa 749 fi dhukaatuuwwan kuma 5 fi 639 kan booji’aman yoo ta’u, bidiruuwwan 9 fi kaampiiwwan diinaa 65 barbadeeffamuu ibsameera.Hidhattoota harka kennatan jireenyaa idileetti galchuu fi buqqaatotaa Godina Matakkalii fi Kaamaashii kuma 171 fi 485 hojiin dandamachiisuu gaggeeffameera.
Hojiileen nageenyaa mirkaneessuu naannichatti hojjetamaa jiraniin humnoonni diinaa dadhabsiisfamuu fi lammiilee dandamachiisuun haala gaariin gaggeeffamaa akka jiruu manni marichaa eereera.
Fuuldurattis gareewwan shanee fi juntaa waliin ta’uun naannawaa daangaatti socho’an guutummatti dhabamsiisuu, caasaalee mootummaa hojii eegalchiisuu, ijaarsa nageenyaan hidhattoota gara jireenyaa nagaatti deebisuun hojiilee eegamaniidha.
Hoggansii fi ummanni naannichaas yeroowwan hafanitti hojiilee kanneen qindoominaan akka hojjetan manni marichaa amantaa qabu ibseera.
Naannoo Ummattootaa Kibbattis hojiilee nageenya mirkaneessuu gaggeeffamaa jiruun, bu’aawwan jajjabeessan galmaa’aa jirachuu ibsuun gaaffiilee gurmaa’inaa hawaasa naannichaarraa ka’an adda baasuu fi daandii faayidaa ummataa mirkaneessuu fi nageenya biyyaa itti fufsiisuun furuuf hojjetamaa jira.
Haalonni gaaffilee ka’aan furuu mijachuurraan kan ka’ee humnoonni gurmaa’ina seeraan alaatiin dhiibbaa uumuu fedhan gara daandii nageenyaatti dhufaa jiraachuu ibseera.
Naannawa waldaangessanittis sochii shanee mul’atu qindoomina naannolee ollaa waliin dhabamsiisuun, gaaffilee fi komiiwwan ka’an addaa baasuun, karaa nagaa fi seera qabeessan akka furaman tumsuu, gaaffilee naannoo ta’uu faayidaa gochaalee seeraan alaaf akka hinoolleef humnoota fedhii akkanaa qaban dursanii adda baasuun tarkaanfiin barbaachisaan fudhatamuu akka qabu manni marichaa kallattii kaa’eera.
Naannoo Somaaleettis yaaddoo nageenyaa keessa fi alaa ittisuu, dandamachuu fi dhabamsiisuuf hojiilee murteessoon gaggeeffamaniiru. Haaluma kanaan humnootaa Alshabaab naannichaa seenaan hordofuun dhabamsiisu keessatti humnoonni addaa naannicha gahee olaanaa bahataniiru.
Hoggansi naannichaa ummata dammaqasuun diina dhabamsiisuuf sochii fakkeenyaa fi barsiisaa ta’e raaawwateera. Adeemsa kana keessatti Raayyaan Ittisa Biyyaa kan keessatti hirmaatu komaandi poostiin hundaa’uun, oppireeshinii gaggeeffameen miseensonni garichaa 813 ajjeefamuu fi 79 ammoo booji’amaniiru.
Meeshaaleen waraanaa hedduunis booji’amaniiru.Sochiilee kontiroobaandii to’achuu cimsuun meeshaalee sodaa ta’aan addaa baasuuf keellawwan to’annoo cimsaa jiraatanilleee, gochaa seeraan alaa guutummatti to’achuu dhabuun, walitti bu’iinsa gosoota gidduutti umaman furuuf hoggantoonni gosaa akkataa barbaadamuun socho’uuu dhabuun, raawwii bobbii nageenyaa irratti hanqinni naamusaa mul’achuun, sodaa Alshabaab dhabamsiisuun nageenyaa keessoo mirkaneessuuf ammallee hojiileen hafan akka jiran manni marichaa gammaaggama gaggeesseen hubachuu ibsameera.
Naannoo Afaaritti sochii kontirobaandii to’achuuf hojjetamaa jiraachuu manni marichaa kan eere yoo ta’u, keessumaa nageenya sararaa Ityoo-Jibuutii gama mirkaneessuun hojiilee murteessoon hojjetamuu, naannolee ollaa waliin rakkoolee nageeyaa furuuf tattafatamaa jiraachuu ibseera.
Faallaa kanaan sochii kontiroobaandii diinni harka keessaa qabu adeemsa isaa jijjiiruun, dirree isaa bal’isaa dhufuu, hanqinni qindoomina humnoota nageenyaa mul’achuu, walitti bu’iinsi gosaa miira itti gaafatamummaan furamuu dhabuun, hojiilee gaggeeffaman ga’umsan raawwachuu dhabuu manni marichaa gamaaggameera.Fuuldurattis dhimmoonni kunneen xiyyeeffannaa argatanii bu’aa barbaadamuu akka fidan kallattin kennameera.
Haala Naannoo Tigraayiitti mul’atus, karaa nagaa mariidhaan furuuf mootumman kallattii kaa’uu fi sochii qabatamaa taasiseera.
Marichi bu’aa hanga argamsiisutti itti fufuuf mootummaan kutannoo kan qabuudha.
Sodaa nannawichaatti mul’atus gabaasa dhiyaate irraa ka’uun manni marii nageenyaa kan gamaaggame yoo ta’u, haalonni jiran ga’umsaa humnoota nageeyaa ol waan hintaneef hordoffiin taasifamaa jiraachuu mirkanaa’eera.
Gamaaggamicharraa ka’uunis hoggansaa fi qaamolee nageeyaatiin hojiilee raawwatamuu qaban adda baasuun kallattii kaa’eera.
Walumaagalatti saaxilamummaa biyya keessaa hir’isuun, gama tasgabbii biyyaalessaa mirkaneessuu jijjiiramni olaanaan dhufuu, uummanni dhimmi nageenyaa fi tasgabbii mootummaa qofaaf kan dhiifamu akka hin taane hubachuun abbaa hojichaa ta’aa jiraachuu gamaaggamamuu eerameera.
Gama biraan hojiileen kan hin xumuramne ta’uu, caasaan nageenyaa fi tasgabbii hamma eegamuu qulqullaa’uu dhabuu, xiinsammuu hoggansaa fi uummataa cimsuurratti haala eegamuun hojjetamuu dhabuu, qindoomina ABUT humnoota keessaa fi alaa waliin taasisu barbaadu fashaleessuuf hanga barbaadamuun hojjetamuu dhabuu manni marichaa eereera.
Dhimmoonni kunneen xiyyeeffannoo fi kutannoo barbaachisaa ta’een hojjetamuu baannaan nageenyi fooyya’aan argame waaraa ta’uu akka hin dandeenye gamaaggamamuu ibsameera.
Kanaaf hojiileen armaan gadiitti eeraman kutannoo fi wareegama hoggansaa, qaamolee nageenyaa fi uummataan hojjetamuu akka qaban kallattiin kaa’ameera.
1. Shororkeessitoonnii fi hidhatoonni sadarkaa yaaddoo hintaanerran ga’uu,
2. Ummata mariisisuun, humnota hidhatan waliin waliigaltee uumuu, daraggoota hojiilee nageenyaarratti hirmaachisuun, hojiilee nageenyaa waaraa mirkaneessan hojjechuu,
3. Qaamolee haqaa qulqulleessuu fi cimsuun nageenya biyyaalessaaf gahee irraa eegamuu akka bahatan taasisuu,
4. Shiroota diinagdee ummanni akka roorrisuu taasisan, malaanmaltummaa, kontiroobaandii, daddabarsaa maallaqaa seeraan alaa fi kanneen biroorratti tarkaanfii keessa deebii hinqabne fudhachuun hawaasni akka boqonnaa argatu taasisuu,
5. Sadarkaa hundaatti hoggansa jiru addaa baasuu fi itti gaafatamummaa mirkaneessuun, hoggansaa dammaqaa uumuu,
6. Ayyaanota ummataa fi amantaa, gaaffilee sadarkaa bulchiinsaa fi sabummaa, diinni bu’aa kaayyoo isaa galma geessisuu akka hin taasifanneef qaamolee dhimmi ilaallatu waliin qindoominaan hojjechuu,
7. Afaarii fi gosa Iisaa gidduu, sodaa nageenyaa naanoo Amaaraa fi Bulchiinsa Godina addaa Oromootti mul’atu itti fufiinsaan furuuf hojiilee siyaasaa fi nageenyaa sirrii hojjechuu,
8. Al-shabaab, biyya keessaa fi alaa waliin qindoomuun yaaddoo nageenyaa akka hintaanetti qindoomina qaamolee nageenyaa fi hawaasaan ala bu’aan kamuu akka hin argamne kan darberraa baranneerra. Fuuldurattis kana cimsanii itti fufsiisuu barbaachisa. FBC


text:
Dhaamsa kana hatattamaan Waliif dabarsaa!!
Waraanni Wayyaanee Guddaa karaa Gambeella Konkolaataa gurguddaa 15 Guuramee Magaalaa Mattuu Seenaa jiraachuu maddeen Keenya ijaan Argan nuuf dhaaman. Warannii kun dhalootaan Gambeellaa, Anyuwaak; Nuweer; Gumuzitti Kan heddummatan ta’uu maddeen himaa jiru. Kanaafu gama Gidduu Galeessa Oromiyaatti Kan Socho’aa jiru Waan ta’eef , Amma Magaalaa Mattuu keessa jiru Oromoo naannoo Mattuu Yaayyoo, Hurrummuu, Cooraa, Baddallee, Gachii , Dhidheessaa, Geeraa, Toobbaa, Aggaaroo , Gembee, Maannaa , Jimma, Bulbuloo, Asandaaboo, Dannabaa , Sokorruu fi Hanga Hidhaa Laga Gibeetti jirtaa Halkan kana guutuu Wal Dammaksuun Daandii akka Cuftan.Mukkeen Gurguddaa Daandii irratti akka guurtan akka jijjiksitan Waamicha Oromummaa fi dirqama Dhaloota Isiniif Dabarsina. Adaraa Lafee Gootota Oromoo, Adaraa Lafee Fattansaa Iluu Gootota kaleessa fi Kan har’aa hin rafiina Daandii ka’aa itti cufaa Riqicha kutaa!!


text:
Obbo Baqqalaa Garbaa Wabiidhaan Ba’uufi
Obbo Baqqalaa Garbaa mirgii wabiidhaan akka gadhiifamu milkiidhaan kabajameera. Abukaatoleen isaanii yeroo dheeradhaaf akka mirgii wabiidhan gadhiifamu milkaa’u baatus har’a manni murtii wabii qarshii kuma 30 akka kaffalamu murteessanii jiru. Seerri biyyyatti iyyatasaa keessatti namni mirga wabiidhaan gadhiifamu kan qabu yoo sa’aati 48 keessatti iyyata yoo galchani dha. Ta’us kan Obbo. Baqqalaa Garbaa iyyannoon isaani kabajamuu baatus har’a qarshiidhan akka ba’u murteefame.
Obbo. Baqqalaa Garbaa kan hidhameef erga biyyaa Ameerikarra galan booda, hidhataa dhaabota farra nageenya ta’an waliin akka qaban himannaa sobaatin mana hidhaa seenanii turan. Ragaan sobaa irratti maxxansuu yaalaniis manni murtii ragaa quubsa fi qabatamaa dhiheessu hin dandeenye.
Oduu kana baldhinaan yeroo arganneetti isiniif qopheessina hammasiitti marsariiti keenya kana ija itti qabsiisa.


text:
Fayyaa: Ogganaa jibbuu fi sababoota dhukkuba onneetiif nu saaxilan shanan
Hundi keenyaa tamboon, garmalee furdachuu fi sochii qaamaa taasisuu dhabuun carraa dhukkuba onneetiin qabamuu akka guddisu ni beekna ta'a.
Garuu sababoonni kana dura dhageessanii hinbeekne kan biraas jiru. Akka ragaa Dhaabbata Fayyaa Addunyaatti (WHO) dhukkubbiin ilkaanii dhiibeewwan addunyaa kanaa du'aatiif sababa ta'an keessaa tokko.
Sababiiwwan dhukkuba ikaanii kanneen dhageessanii beektuu laata?
1. Qulqullina ilkaanii eeggachuu
Ilkaan keenyaa fi onneen keenya kan nu yaadnuun caalaa walitti hidhaminsa qabu.
Qorannoowwan heddunis namoonni rakkina fayyaa afaanii qaban caalaa dhukkuba onneetiif akka saaxilaman mul'isu.
Dhiiguun ykn ididdiin/irgi dhukkubsatu akka baakteeriyaan dhiiga keessa galuuf carraa uumaaf.
Isaan boodas qaama onnee dhiiga waraabu keessatti coomni akka umamu taasisa.
Akkasumas tiruun akka protiinii sadarkaan saa olaanaa ta'e akka umu taasisuun hiddi dhiigaa akka dhukkubbiin itti dhagahamu sababii taa'u danda'a.
Gubaatiin ykn dhiitii kunis dhukkuba onnee ykn dhiibbaa dhiigaaiif sababii ta'u mala. Fallii saa maaliidha ree? Ilkaan kirriidhaa yeroo hunda qulleessuun hakiima ilkaani bira dhuquus hin dagatiinaa.
2. Ogganaa keessan jibbuu
Kuni qoosaa miti - ogganaa kee jibbuun fayyina onnee keetii ni balleessa.
Qorannoon waggaa 10 f Siwidiiniitti gaggeeffame Barruu Wallaansaa Biritish keessatti maxxanfame tokko akka mul'iseetti, walitti dhufeenyi badaan ogganaa waliin bakka hojiitti qabaatamu namoota %40 ta'an akka dhibee onneetiin qabamaniif carraa ni dabala.
''Dhukkubbiin onnee irra caalaa dhiphina hojiin dabala,'' jedha Vijaay Kumaar hakimiin onnee Institiyuutii Fayyaa Onnee Orlaandoo (Ameerikaa).
Dhimmoota gara biraa kan akka irriiba gahaa dhabuu, waliin walitti dabalamee balaan dhukkuba onnee akka dabalu taasisa.
3. Taatee Naasisaa
Waan naasisaan kan akka du'aatii maatii fa'ii wayita dhagahamutti dhugumaati onnee keessan cabsu danda'a.
Akka Waldaa Minopoos Ameerikaatti (American Menopause Society), hiddi dhiigaa dubartii jireenya ishee keessatti yeroo sadiifi isaan oliif taateewwan naasiisoo ta'an keessa dabarte, ishee omaa hinmudatiin wali biratti yoo ilaalamu fiixaan bahiinsa hojiitiin gadaanaatu taati.
Oggeessi Onnee Jaakii Eunaanyi akka jedhuutti, dhibbannaa olaanaanis dhukkuba onneetiif sababii olaanaa ta'u mala.
Kunis dhukkuba onneetiif sabab ta'usaatiin alattis dhiibbaa dhiigaa ol kaasa.
4. Kophummaan namatti dhagahamuu
Barruun Wallaansaa Biritish kan biraa akka mul'iseetti, namonni walitti dhufeenya hawaasummaa gadaanaa qaban carraa dhibee onneetiin qabamu %29 kan qabanii fi dhiibbaa onneen qabamuuf %32 akka qaban hima.
Sababiiwwan kanaaf saaxilan keessaa tokko qofummaa, dhibbachuu fi namoota miira isaanii tasgabbeessuuf kan isaan gargaaru hinqabne dha.
Yunivarsitiin Oksifoordi qorannoo bara 2014tti maxxanseen dubartoota 700,000 irrati qorannoo gaggeesseera. Innis namoonni hiriyaa waliin jiraatan kanneen qofaanii jiraatanii irra carraa dhukkuba onneetiin du'u %28 gadii qabaatu.
5. Dhiphannaa
Waldaan Onnee Ameerikaa akka jedheetti, biyyattii keessatti dhukkubsattoonni onnee %33 dhiphanaan qabu.
Oggessoonnis namoonni dhukkuba sammuu qabanis murteewwan gaarii taasisuuf ni cinqamu ta'a jechuun tilmaamu.
Nieca Goldberg, Niiwu Yoorkiitti Daarektarri Wallaansa Jiddu gala Fayyaa Dubartootaa akka jedhaniitti, amalliiwwan soorta fayya qabeessi ykn fayyadama alkoolii murteessuu namoota rakkina dhiiphiina qabaniif fooyyee ni argamsiisa.
"Namoonni haala badaa keessatti argaman, akka fayyaa ta'an ykn dhukkubsatan hinyaadan,'' jedhu doktarri kun.
6. Umurii dhala itti dhaabamu
Dubartoonni umurii dhala itti dhaaban booda dhukkuba onneetiif saaxilam ni danda'u.
Kunis hirina hormoonii 'oestrogen' qaama isaanii keessattiin walitti hidhama qabaata.
'Oestrogen' keessoo onnee dhiiga dadabarsuutiif gumaata gaarii qaba. Innis hiddii dhiigaa akka garaati akka socha'u ni gargaara.
Oggeessii Onnee Jaakiin Eubaanyi, umuriin hiddi dhiigaa akka gogu jabaatu akka taasisu dubbatu. Knis dhiibbaa onnee akka dabaluuf kan gumaatudha.
Haa ta'u malees, sooranni gaarii fi sochiin qaamaa walitti fufiinsa qabu haalawwan kanneen ofiirraa ittisuuf ni gargaaru.


text:
Finfinnee, Fulbaana 27/2014 (TOI)- Korporeeshiniin Manneen Federaalaa deeggarsa ijaarsa hidha haaromsaa guddichaaf oolu Birrii miiliyoona 20 taasisuu ibsameera.
Daayraktarri Olaanaa Mana Marii Waajjira Qindeessaa Hirmaannaa Uummataa Hidha Haaromsaa Guddicha Itoophiyaa Dooktar Aragaawwii Berihee deeggarsa taasifameef galateeffataniiru.
Shira Shororkeessaa ABUT piroojekticha gufachiisuuf carraaqu qolachuun milkaa’ina pirojektichaaf tumsuun kan barbaachisu ta’uu himaniiru.
Hoji gaggeessaan korporeeshinichaa Obbo Rashiid Kamaal deeggarsi taasifamu cimee kan itti fufu ta’uu ibsaniiru.


text:
Akka gabaasii DH.D.U.O-tti obboo Alemaayyon nama Oromiyaa keessaa malaa mmaltummaa balleessuufi misooma ariifachiisuuf amanaa itti kenname amanamummaan hojjachaa ture.
Itti aanaan perzdaantii naannoo Oromomiyaa,obboo Abdul Aziz Mohaammed hujiin obboo Alemaayyoon itti qabsaahaa turan akka itti fufiinsa qabaattuuf hojjatamuu qabdu jechuun obboo Alemaayyoon faarsa.
Manii Marii Bakka Buutota Itoophiyaa lubbuu dhabiitii obboo Alemaayootiif gadda guyyaa sadiitii labsee, akka alaabaalleen gadi siiffamee fannifamu hajaje.
Perzdaantii naannoo Oromiyaa kun,dhibaaf biyyaa alaatti wallanamaa turaniin kaleessa umrii 455i labbuu dhabe kana awwaalii bori.
Yoo reeffi obboo Alemaayyoo kalee Finfinnee seenetti muummee ministera Itoophiyaa obboo Hayilee Maariyam Dessaalenyii fi bulchoota gara garaatti simate.


text:
Balaa Doonii galaana Medtraaniyaan keessatti Ebla 9 bara 2016 dhaqqabee lubbuu namoota dhibba shanii olii galaafate sana keessa lubbuun kan hafe Mo’aaaz Mahmuud Ayimoo godaantoota sana walitti-qabee Araboota seeraa-ala godaantorta deddebisaniif kan dhiyeessan Oromoota sadii fi lammii Somaalee tokko jechuudhaan dubbachuun isaa ni yaadatama. Oromoonni sadeen haasoofsiifne garuu, kun gonkumaa dubbii sobaa, ka dhugaa irraa fagaate jechuun dubbatan.
Baqataan kam iyyu abdii kutatee du’aa fi jireenya giddutti yeroo murteeffatu gara galaanaatti seenuuf murteeffata kan jedhan jarreen sadeen, yeroo kanattis maallaqa imalaaf baafamuu fira, aantee ykn nama naannoo ofii bira galfata ykn imaanaa ka’achuun waanuma baratamee, jedhan.
Maallaqni kun galaana irra ce’anii nagaan yoo ba’an kanneen isaan cesiisaniif kan baafamu ta’uu, garuu, yoo kun ta’u didee carraan du’aa baqataa mudate, fira baqataa du’eef kan kennamu ta’uuu sadeenuu ibsanii jiru.
Oromoota sadeen keessaa lama gonkumaa Mo’aaziin kan hin beekne fi kan hin argiin ta’uu ibsanii jiran. Ka sadaffaa garuu, Mo’aaziin akka beekuu fi ce’uuf akka fedhii qabu itti himee maallaqa baqattoota 40 irraa sassaabame keessaa hanga tokko akka isa biraa kaa’ee ture dubbata. Garu “baqattoota arabootaaf dhiyeessu” jechuun kan Mo’aaz dubbate soba, jechuun hubachisee jira.


text:
Aadaa Oromoo
Aartii Oromoo[gulaali | lakkaddaa gulaali]
- Kanas ilaali: Aartii Oromoo
Aartiin Oromoo bara durii kaasee kan ummatni Oromoo ittin jiraatee fi afaaniin yookaan afoolaan daddarbaa dhufee dha. Oromoon saba jireenyasaa aartiin wal simsiisee jiraatudha. Aartii muuziqaa, aartii walaloo, aartii bobbocaafi aartii argaati. Qarooma sirna Gadaa irraa kaasee, meeshaalee Aadaa Oromoon itti fayyadaman hedduun isaa kanneen aartiidhaan bocamanidha. Sirboota garaagaraatti maqaa baasuudhaa, Mararoo, Geerarsa, Mirriga jechuun aartii walaloo guddaa saba qabudha.
Fiilmii Oromoo[gulaali | lakkaddaa gulaali]
daandii walmaraa
Tiyaatira Oromoo[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Nyaata aadaa Oromoo[gulaali | lakkaddaa gulaali]
- Kanas ilaali: Nyaata aadaa Oromoo
Nyaatni aadaa Oromoo nyaata ummata Oromoo biratti beekkama ta'ee kan dhaloota keessa darba dhufe. Nyaatni aadaa ayyana, cidha, qophii fi yeroo adda addaa irratti ni dhiyaata. Nyaanni akka marqaa, ittoo fi qorii Oromiyaa maratti beekkamus, kan naannoo garii qofa keessa beekkamus jira.
Wabii[gulaali | lakkaddaa gulaali]


text:
[SQ,sadaasa,29,2017] Sirni awwaalcha qabsaa’aa Oromoo qeerroo Falmataa Urgeessaa har’a saa’atii 7:00 irratti magaalaa Shaambuu bakka hiriyoonnii fi firoottan isaa akkasumas qabsaa’onni hedduun jiranitti raawwatamera. Falmataan Qaroo sabaa nama qabsoo Oromoo har’aa gahee keessatti qooda fudhataa turedha
Monthly Archives: November 2017
SQ-Sagalee Qeerroo Bilisummaa Sadaasa 30 2017
Aside
Simbirtuu-> Continue reading
Yakka hamaa uummatarratti raawwachuun ittuu jabaatee. Summiin uummata Oromoo daguun Waraana Wayyaanee Ajjeechaa Kaaraa Jijjiirrateen Socho’aa Jiru
Aside
[SQ,sadaasa,29,2017] Lixa Oromiyaa Begii keessatti uummanni balaaleffannaa Sirna wayyaaneerra turuu ganamaa kaasnee gabaasaa turre. Haalli Begiin ittiin uummata Oromoo daangaarraa buqqaa’aa jiruuf dirmannaa taasise hedduu hawwataa ture. Karaa nagaa ba’ee qabeenya kam utuu hinbarnadeessin harka qullaa sagalee dhageessisaa tureera. Kanaan ammoo Waraanni Wayyaanee hedduu aarii keessa galuun bishaan boonbaatti summii naqaa akka jiru dhagaa’ame. Balaa kanaan akka gabaasa argachaa jirruutti taanan lubbuun ilmaan Oromoof Oromoo gaaga’ama hamaa keessa galaa jira. Summiin ajjeefamuu oromoo 2 illee nuuf himanii jiru. Continue reading
Olola Wayyaanee Gurri Kan Duude Hojii Qabsoon Gurra Isaa Ni Banna Jedha Qeerroon.
Aside
Sadaasa,29,2017 /Waggoota dheeraaf qabsoo uummanni keenya sirna garboonfattootaa waliin gochaa jiru halagaa biratti akka qoosaatti ilaalamaa tureera. Sunis sababa harkiftuu uummataa bitatanii qabaniif ture. Harkiftuun uummataa kun waan itti hidhamte harkisuun ala waan harkiftullee addaan baastee akka beektu hingodhamu. Harkiftuun uummataa hedduun ilmaan haadha garaa ilmaan fidi infixnaati. Isaan kun waanuma gooftaasaanii ajaje hojiirra oolchu. Waanuma ajajaman raawwatu.
FXG Itti Fufee Magaalaa Adaamaa Ganda Bokkuu Shanan Keessatti Karaa Cufuun Diddaa Sirna Wayyaaneef Qaban Dhadannoon Muldhisaa Jiru.
Aside
Guyyaa Har’aa Godina Harargee Magaalaa Kombolchaa Keessatti FXG Gaggeefamaa Jira.
Aside
SQ-Sagalee Qeerroo Bilisummaa Sadaasa 28, 2017
Aside
Magaalaa Jimmaa keessatti barattoonni Yuunibarsiitii Akka Malee Dararamaa Jiraachuun Himame.
Aside
[SQ,Sadaasa 28,2017]
Gaaffii karaa nagaa gaafataniin mooraan yuunibarsiitii Jimmaa barattootatti baacuun isaa akka malee aarsuun diddaan guyyaa guyyaan barataan agarsiisu dabalaa bule. Haalli mooraa Yunibarsiitichaas nagaa hongaa’ee buluu jalqabe.
Deebiin barattoonni argatan karaa humna Waraanaa dararamuu, reebamuu, hidhamuu fi doorsifamuu ta’e. Barataa dhoksaatti qabanii bakka barataan hinarginetti qabuun naannoo Faranji Araadaa jedhamtu kan humni waraanaa kireeffatee mandheeffatee keessatti waggoota dheeraaf dudduuba manichaatti barataa reebuuf kan oolutti geessuun barataa reebuutu itti fufe. Continue reading
Meeshaa Gurguddaan Oromiyaa Bakkeewwaan Hedduu Seenaa Jira. Oromiyaan Buufata Waraanaa Fakkaatteetti.
Aside
[SQ,sadaasa,28,2017]
Wayyaaneen uummata Oromootti Waraana bantee jirti. Haalli Oromiyaa ka duriirra ulfaate. Biyya Oromiyaa humnaan weeraranii saamaa jiru.
Saamichi lafaa kallattiin adeemaa jira. Buuqqaatinsi uummataas dabaleera. Uummatni baha Oromiyaa irraa lafaaf qabeenyaasaa dhabe,
bakkee buufatee jireenya karaarraaf kaadhimame. Jireenya uummataa balaaf dararaa hamaaf kaadhimuu keessatti qoodni waraana Wayyaanee ol
aanaadha.
Gochaawwaan daguggaa sanyii adeemaa jiru. Ajjeechaan babal’ataa jiru. Oromiyaa waraana alaa deggaramuun saamuuf qophiin eegaleera. Continue reading


text:
FINCILLI TAKKA FINIINEE LIGIDU AMNA QABSOO DHEERESSUU DARAN INJIFANNOO QANCARSA.
#OromoProtests
(Kutaa 2ffaa)
Barreessaan: Saphaloo Kadiir
(2ffaa). Sababni qabbanaa’uu (qoorruu) fincila diddaa gabrummaa inni lammaffaa jedhee yaadu, ololaafi dhara wayyaaneen hafarsu kanaan ummata keessatti sodaafi shakkiin uumamuu hin ooltu ja’een shakka. Tooftaa wayyaaneen yeroo ammaa sodaafi shakkii qalbii ummataa keessatti uumuuf yaalaa jirtu baayyee yoo tahu isaan keessaa muraasni:
– Mootummaan wayyaanee warra faaydaa isaa qofa akka guutaniif ifumaaf bixilate, kan afaan oromoo dubbatanitti fayyadamee soba qindeessanii odeessuun ummatatti dhugaa fakkeessuuf yaaluu.
– Kijiba isaan hin hiffisiifne kan ‘master pilaaniin hafe, dhimmi maaster pilaanii duraaniis wixineedha malee kaaroora xumuramee miti. Kanumaahu uummanni hin barbaannu yoo ja’e guutumattuu ni hafa’ jedhuun yeroo mara afuufan, kan bara dabrees nuun soban san qaanii malee hawaasa fudhachiisuuf yaalaa jiran.
– Mootummaan wayyaanee kan yeroo wanti takka shokomsite baaragaan maqaa adda addaa ummata nagayaatti moggaasuun beekkama. Sababuma kanaaniis seera shoorarkeessitootaa jechuun kan fedhii mootummaa Ameerkaa dhugoomsuuf, ifiifiis dahoo cubbuu godhachuun namoota gaaffii mirgaa kaasan mara seera kanaan adabee bu’aa isaa ittiin milkeeffachuuf baase saniin ummata mana hidhaatti guuruuf qophaa’aa jira.
– Barattoota oromoo dhaabbiilee barnoota ol aanoo adda addaa keessa jiran kanneen yeroo warraaqsaa san adda duree turan barnootarraa arihuun gara mana barnoota oromoo kan tahe mana hidhaa, mana amala sirreessaa (mana amalaafi lubbu baleessaa ilmaan oromoo) itti guuruun adabuuf karoorfatee jira.
– Ummata nageyaa kan gaaffii mirgaa gaafatan shoorarkeessitoota, farra misoomaa, farra nageenyaafi kkf jechuun maqaa sodaa moggaasee waraana irratti labsee duguuggaa sanyii raawwachuuf qophaa’aa jira. Guyyaa lama samii sulultaa gubbaa helikoptarii waraanaa mirmirsuun isaas xiinsammuu ummaataa ajjeessuufi qalbii isaanii shoorarkeessuun ummanni akka if bir’atu taasisuu isaati. Kanumaan wal qabatee magaalaalee mara humna waraanaa lakkoofsaan baayyina ummataa caalan weeraree sochii ummataa qammansuuf yaalaa jira.
– Kutaa hawaasaa humnaan hirmaachisee dargaggoota, shamarraniifi abboottii adda addatti dirqisiisee baasuun soba isaa itti hafarsaa jiraachuun isaanii ni beekkama. Kun ammoo carraa hawaasni walitti dhufuuf qabu dhiphisuun akka fincilli ligidu taasisuuf yaalaa jira.
– Jaarsummaan dubbii fixuu jechuun kijiba dhugaarraa fageete saniin manguddoota ifiif qopheeyfatetti fayyadamee hawaasa burjaajeessuuf sochii taasisaa jira. Kun ammoo ummata biratti fudhatama akka hin qabne osoo beekuu harka lafa jalaan caasaa isaa gareefi gooxii jadhamutti fayyadamuuf shorraqaa jira.
Tarsiimoolee sobaa kanneen armaan olitti ibsaman kana hojiirra oolfachuuf tooftaalee adda addaa kan wayyaaneen itti dhimma bahuuf karoorsite hedduutu jira. Tooftaalee kanneeniis hojiirra oolma isaa roga hundaan jalqabdee jirti.
Tooftaalee kanneen keessaas muraasni:
⏩ Aangawoota, hojjattoota mootummaa, miseensoota dhaabaafi caasaalee kana fakkaatan walitti qabanii mariisuun dirqama abbaa irrummaa san itti kennuun hawaasa soba akka fudhachiisan ajajuu dha. Kan kana fudhachuu dide ammoo akkuma amala isaanii gatii isaa laachaafii tooftaa ‘quba tokko muranii afran hafeen barsiisuu’ jedhu saniin itti fufuuf yaaluudha. Haa tahuu malee waltajjiin isaan mariif uumaa jiran marti fashalaawaa jirti. Hirmaattoonni waltajjii marii osoo hin xumuramne dhiitanii bahuu, waliigaltee takka malee waltajjiin xumuramuu fi kkf ammumarraa harkatti qammansaa kan jiru tahuun abdii isaan kutachiisaa jira.
⏩ Maqaa Haaroomsa (tehadiso) jedhuun miseensootaafi hojjattoota isaa mara leenjiif kaampiilee waraanaa akka huursoo, birshalaqoo, xawallaayiifi kkf itti walitti qabee ji’a tokkoofi tokkoo oliif marsaa adda addaatiin mooricha keessa tursiisuun dirqama isaa itti kennee, leenjii haaroomsaa hanga qotee bulaatti kennaa jechuun gad buusuuf qophaa’aa jira. Barattootaa dhaabbiilee barnoota adda addaatiis barnoota dhiisanii akka leenjii tana fudhatan taasisuufi. Kana booda miseensa OPDO taasisuuf dirqisiisuuf tartiibeeffachaa jira.
Wayyaaneen akkuma beekkamu filannoo bara 1997 A.L.H itti iddoo hundatti ummanni akka isa hin filatin beekee booda tooftaa haaroomsa jedhu kanatti fayyadamee ture. Leenjii haaroomsaa kana bara 1998 marsaa jalqabaa hojjattoota misoomaa mara kaampiilee waraanaatti ji’a tokko guutuuf leenjisaa ture. Niin yaadadha! Yeroo san hojjattoota misoomaa kuma 10 caalan Harargee bahaafi lixaa kaampii waraanaa Hursoo keessatti leenjisaa ture. San booda qotee bulaa leenjisaa jechuun ji’a tokkoof guyyaa guutuu qonnaan bultoota mara hojii isaa irraa habaabsaa turan. San booda yeroo muraasaaf akka waan tasgabbii argateetti waan milkaawinii turaniif ammaas tooftaa sanitti fayyadamuuf carraaqaa jiran.
⏩ Miidiyaa ija oromoo taheefi laphaalapheessa hawaasaa caqasuun quuqama sabaaf qabu mirkaneessaa jiru OMN irratti tarkaanfii fudhachuun hawaasni akka odeeffannoo hin arganne taasisuu dha. Wayyaaneen uggura gama saatalaayitii tamsaasa OMN gargar kutuu san amma hin dandeessu. Sababniis ji’a 10 keessatti yeroo 8 eega uggurteen booda galanni teknooloojiif haa gahuu OMN saatalaayitii isaan ugguruu hin dandeenye irratti bahe. Eeyyee! ‘Ijoollee harka lallaachuun nama dararte bakkuma isiin hin dhaqqabne duraa kaayanii mitiire?’ Garuu fadhiidoon abdii hin kutattuu, Wayyaaneeniis karaa kanaan akka hin milkooyne eega hubatteen booda tarkaanfii gowwaa fudhachuu jalqabe.
Duula diishii buqqaasuufi Tv mana manatti deemanii walitti qabuu jalqabanii jiran ‘Jaarsaan walitti dallannaan isaan miidha jattee waan isii guggubde’ tan ja’an san tanaa mitiiree? Diishii guurraan naannawa garii malee TV isaa Tv Oromiyaa fi EBC kan misooma sobaatiin ummata mataa wareersu saniis namni akka hordofuu hin dandeenye waan hubatan natti hin fakkattu. Garuu hubataniis Tv isaanii kaabinee isaanii malee hawaasni akka arkaa jibbu ni beekan waan taheef san irrumaahuu hafu wayya. Ummanni garuu waan callisee taa’uu miti. Guyyaa isaan arra diishii guuran boru duruu diishiin haareyni mana gubbaa eejja.
Kana malees dhaloonni qubee biyya keessa jiran harki caalaan fayyadamtoota miidiyaa hawaasaa waan tahaniif odeeffannoo hunda yeruma san argachuun daran finiinaaf of qopheessaa jiru.
⏩ Wayyaaneen tooftaa amma dura xiqqo itti milkaawaa turte kan dharaan sabaafi saba walitti naquu, saba tokko amantaan walitti buusuu, kutaa, lagaafi gosaan wal ficcisiisuu, barattoota oromoo dhaabbiilee barnootaa keessatti argaman barattoota saba biraa waliin walitti buusuun jeequmsa uumuu, saba xiqqaa saba guddaa irratti aangoomsuu, saba guddinaan hangafa tahe oromoo bakka dhibbatti qaanxeessuun sagaleefi humna isaanii haphisuun gatii dhoorkuu dha.
Tooftaaleen kun bifa haareyaan yeroo amma kan jalqabame jiru yoo tahu, tooftaan saba xiqqaa saba guddaarratti aangoomsuu kun akka fakkeenyaatti baha oromiyaa, walakkaa harargee kan jiraatan saba Hararii kan qubsuma xiqqaa irra qubatanii jiran itti fayyadama aangoo daangaa malee laateefi jira. Sababa kanaaniis qaanqeen hamtuun qabattee jiraachuu fi yeroo muraasa booda haala yaaddessaan kan balbaltu tahuun shakkii dha.
⏩ Akkumaa torbaan dabre barruu mata duree ‘FARRA QABSOO OROMOOTIIN AKKA HIN DOGOGGORRE; BARRUU GABAABDUU HAALA YEROO AMMAA IRRAATTI..’ jedhuun fuula facebook kiyyaa irratti maxxansee ture keessatti ibsetti wayyaaneen yeroo ammaa tooftaa fayyadama miidiyaa hawaasaa irratti leenjisuun akkuma lafa irratti ummata sababa garaagaraatiin waliin dhawaa jiru internetiiniis waliin dhahuuf hojii jalqabsiisee jira.
Yeroo ammaa garuu ummanni oromoo guutuun walii galee waan jiruuf tooftaalee inni karoorfate kun bu’aa akka hin qabneef beekkamaadha. Tooftaa qammantuu akkanatti fayyadamuuf yaaluun isaa nama mixii irra maraka (suga) barbaadu isa gooti. Haa galatoomuu ijoollee nuuf barsiisuu isaatiif. Sabaniis warra leenjisee gara miidiyaalee hawaasaa erge keessaa warra soba isaatiin dhama’eefi warra alagaa tokko tokko malee ijoolleen oromoo if beekan baayyeen warraaqsa hawaasa bal’aa kanatti makamanii jiru.
Walumaagalatti, filannoowwan baayyee wayyaaneen baaragaan tarree galchite tun marti oromoof miidhaa malee hanga firii xaafii takka bu’aan buusuuf hin jiru. Eegaa! Wayyaaneen tooftaaleefi tarsiimoolee kana hunda naasuufi baaragaan tarreessaa jira. Haa tarreessuu haa dhiisuu Oromoon ammoo furmaanni inni qabu tokkoofi tokko qofa. Furmaanni tokkichi bilisa if baasuu dha. Fincila guutuu oromiyaatti dhoohe kana qabbaneessuufi dhaabuu osoo hin taane sadarkaa sadaffaatti ceesisuun qabsoo bilisummaatti seenuudha.
Ummanni oromoo sochii fincila ji’oota lamaan kana keessa godhaa tureen sodaa moo’atee, tokkummaa cimsatee, diina naasisee jira. Har’as kana darnan injifannoo dhugaafi galmi isii bilisummaa goonfachuu qaba, ni danda’aas. Namuu bakka jiruu waan danda’uun diinarratti duuluu qaba. Kana booda of duuba deebi’uun kopha kophatti qalamuufi kophaa ajjeefamuu qofaafi. Kanaaf ilmaan oromoo alaaf keessaan, xiqqaa guddaan, baddaa gammajjiin, dhiiraa dhalaan, barataa barsiisaan, hojjataa daldalaan, qotee bulaaf horsiisee bulaan walqabatee injifannoodhaan dallaya gabrummaa keessaa bahuu qaba.
=== Itti Fufa===
Barreessaan: Saphaloo Kadiir/ Abdulbasit
Mudde, 2015