text:
Talaallii COVID-19 tti amanuu ni dandeessu!
Niguseen Qindeessaa Hawaasa Afriikaa kan Magaalaa Siyaatil keessa jiraataniiti. Niguseen afaan Ingiliffaa, Amaariffaa, fi Tigirinyaa ni dubbata, akkasumas miseensota hawaasa Africaa bahaa kanneen didaa turan Hoospitaala Daa'immanii Siyaatil(Seattle Children's Hospital) keessatti akka talaallii argataniif gargaaruu irratti gahee olaanaa taphatee jira.
Akka aadaa isaaniitti itti fayyadama talaallii waan hin beekneef hawaasni waan didaa tureef garu miseensi hawaasaa amanamaa ta'e yeroo isaa fudhachuudhaan barsiisuu fi bakka talaallichi itti argamutti geessuudhaan yoo argate talaallicha akka fudhatan abboo Niguessien ibsaniifii turan.
United States keessatti namoonni baay'een COVID-19 ofirraa ittisuuf talaallii fudhachuuf karoorsaa jiru, garuu osoo hin fudhatin dura muraasni isaanii odeeffannoo barbaaduu malu. Kuni waanuma jiruudha. Hundi keenya murtee jireenya keenya irratti dhiibbaa fidu murteessuuf waan sana dursa amanuu barbaanna.
Amanuudhaf maddoota odeeffannoo amanamoo ta'an irraa odeeffannoo ni barbaanna. Talaallii COVID-19 ilaalchisee odeeffannoo sobaa fi dhugaa akka addaan baafataniif hiriyoota fi maatii keessan gargaaraa.
Namoonni talaallii fudhachuu akka hin shakkine gargaaruu ni dandeessu. Wantota armaan gadii gochuun kana dhugoomsuu ni dandeessu:
- Yaaddoo hiriyoonni yookin maatiin keessan qaban yeroo fudhattanii dhaggeeffachuudhan. Waa'ee talaallii irratti akkamitti akka haasa'an odeeffannoo argachuuf Waa'ee qajeelfama Talaallii haasa'uu (Ingiliffa qofaan) jedhu kana ilaalaa.
- Gaaffii isaanii deebisuudhan. Deebii isaa hin beektu yoo ta'e, ogeessa fayyaa isaanii waliin akka mari'atan yaada dhiyeessuu ni dandeessu.
- Talaallii fudhachuuf yommuu murteessitan, maalif akka murteessitan sababa isaa qooduu. Muuxannoon dhuunfaa keessan maati fi hawaasa keessan irratti dhiibbaa guddaa qaba.
Waan jettanii fi waan hojjataniin namoota naannoo keessan jiran irratti dhiibbaa gochuuf dandeettii isaa qabdu. Odeeffannoo kana waa'ee talaallii COVID-19 hiriyoota fi maatii wajjin akkaataa itti mariyatan. (Ingiliffa qofaan) jedhu kana ilaalaa.
Odeeffannoowwan talaallii dhugaa ta'an kana namoota beektaniif qoodaa. Mataa dureewwan gurguddoo heddutti gargar qoodnee jirra.
Nagenya & Bu'a Qabeessummaa
Talaallii COVID-19 yoon fudhadhe yookin dhiise maal jijjiiramni isaa?
Talaallii COVID-19 fudhachuun fedhii keessan irratti hundaa'a, garuu weerara kanatti xumura gochuuf hanga danda'ametti namoonni hedduu akka talaalaman barbaanna. Hawaasa keessatti namoonni baay'een talallii fudhachuu yookin dhiyeenyatti dhibichaan qabamuu irraa kan ka'e dandeettin dhibee ittisuu namootaa gaafa dabalu, tatamsa'inni COVID-19 ni hir'ata. Baay'inni namoota talaallii fudhatanii hanguma dabalaa deemu, tatamsa'inni dhibichaa hir'ataa deema.
Namoonni talaallii hin fudhatin vaayirasichaan qabamuun namoota birootti ni daddabarsu. Sababa meedikaalaaf namoonni tokko tokko talaallii fudhachaa hin danda'an, kuni ammoo caalmatti COVID-19'f salphaatti akka saaxilaman isaan taasisa. Talaallii hin fudhanne taanan, isinis gosa vaayirasii COVID-19 tin (Ingiliffa qofaan) dhukkubsattanii ciisuf yookin du'aaf saaxilamoodha jechuudha. Talaallii fudhachuun isin qofa osoo hin taane, maatii, ollaa fi hawaasa keessan eega.
Namoonni heddu homaa hin taane taanan, talaallii COVID-19 fudhachuun maal naaf godha?
Namoonni COVID-19'n qabaman baay'ee isaanii mallatto giddu galeessatu irratti argama. Haa ta'u malee, vaayirasicha tilmaamun baay'ee rakkisaadha, gosoonni COVID-19 muraasni baay'ee akka nama huban ni beekna. Namoonni tokko tokko COVID-19'n qabamanii baay'ee dhukkubsachuu yookin du'uu ni danda'u, dargaggoota kana dura rakkoo fayyaa homaa hin qabne dabalatee jechuudha. Kaneen biroo “COVID yeroo dheeraf kan baatan (long-haulers)” kan jedhamuun beekaman mallattoon dhibichaa ji'ootaf isaan irra turuu dandaa'a, jireenya isaaniis ni miidha. Vaayirasichi haaraa ta'uu isaa irraa kan ka'e, dhiibbaa yerii dheeree COVID-19 geessisu hanga ammaatti hin barre. Vaayirasicha ittisuuf malli baay'ee filatamaan talaalalamuudha.
Dhugumaan talaalliwwan miidhaa kan hin qaqqabsiifne fi bu'a qabeeyyidhaa?
Eeyyee, talaalliwwan COVID-19 miidhaa kan hin qaqqabsiifne fi bu'a qabeeyyidha. Saayintistoonni talaallicha namoota kumaatamaan lakkaa'aman irratti yaalii gaggeessaniiru. Talaalliwwan kun of-eeggannoo, bu'a qabeessummaa fi mirkaneessa tajaajila hatattamaa argachuuf qulqullina omishaatif ulaagaa U.S.Food and Drug Administration's (FDA, Bulchiinsa Nyaata fi Qorichaa U.S) kan guutedha. Hundi isaanii namoonni akka COVID-19 dhan hin dhukkubsanneef kan ittisaniidha. Ergasii kaasee, talaalliwwan kun namoota miliyeenan lakkaa'amaniif rakkoo tokko malee kennamaniiru.
Talaalliwwan COVID-19 akkamitti akka hoojataman baruuf viidiyoowwan kanneen daawwadhaa:
Talaallichi mucaa kiyyaaf rakkoo hin qabuu?
Eeyyee. Talaallin Pfizer dargaggoota kumaatama irratti kan yaalame yoo ta'u, rakkoo akka hin qabne mirkanaa'era. Baay'ee bu'a qabeessadhas – dargaggoota fedhiidhan talaallicha fudhatan keessaa kan COVID-19 dhan qabame hin jiru. Centers for Disease Control and Prevention (CDC, Wiirtuun Ittisa fi To'annaa Dhibee) talaallin COVID-19 namootni waggaa 5 fi isaa olii (Ingiliffa qofaan) kamiyyuu akka fudhatan ni gorsa
Talaalliwwan rakkoo qabaachuu dhiisuu isaanii akkamittan amana?
Weerarri COVID-19 namoota United States keessa jiraatan hunda irraan dhiibbaa geessisa–fayyaa keenya, fayyaa maati fi hawaasaa fi sirna diinagdee keenya. Sababa nama hunda irraan dhiibbaa geesiisuuf, aangawoonni fayyaa guutummaa biyyattii keessa jiran xiiqeffatanii weerara kan irratti duulaa jiru akkasumas talalliwwan rakkoo homaa akka hin qabne mirkaneessaa jiru.
Akka biiroo fayyaatti, miseensonni hawaasa Black, Indigenous, and other communities of color (BIPOC, Gurraacha, Jalqabaa kaasanii achi turan, namoota bifa adii hin taane kan biroo) waa'ee nageenyummaa talaallii COVID-19 yaaddoo akka qaban amanuun nuuf barbaachisaadha.Sababni isaan yaaddoo qabaataniif seenaa saayinsii fi waldhaansa fayyaa keessatti hojmaata sanyii irratti xiyyeeffatetu ture waan ta'eef. Seenaa kana irraanfachuu hin dandeenyu, garuu ammoo iftoominaan gara fuulduraatti tarkaanfachuu qabna.
Saayintistoonni fi biiroon fayyaa hawaasaa waa'ee talaalliwwanii odeeffannoo jiru, yaaddoo qabnu dabalatee, qoodaa jiru. Talaalliwwan COVID-19 rakkoo kan hin qabnee fi bu'a qabeessa akka ta'an ni beekna, COVID-19'n akka hin dhukkubsannes irraa isin ittisa. Waa'ee talaallii COVID-19 loogii malee argachuu (vacine equity) (Ingiliffa qofaan) caalmatti baraa.
Talallii COVID-19 irraa COVID-19 na qabuu danda'aa?
Lakki, talaallii irraa COVID-19 isin qabuu hin danda'u. Talaalliwwan COVID-19, vaayirasii COVID-19 nama qabsiisu of keessaa hin qaban.
Viidiyoon kun, talaallin COVID-19 akkamitti qaama keessan keessatti akka hojjatu caalmatti ni ibsa:
Kanaan dura COVID-19 dhaan qabameera yoon ta'e, talaallii isaa fudhachuun na barbaachisaa?
Eeyyee, kanaan dura COVID-19'n qabamteetas yoo ta'e talaallii fudhachuu qabda. Namni tokko COVID-19 erga qabameen booda, guyyoota 90 gidduutti carraan deebi'ee qabamuu nama sanaa baay'ee dhiphaa akka ta'e ragaaleen ni mul'isu. Kana jechuun yeroo muraasaf COVID-19 dhan qabamuu dhiisuu dandeessu (dandeettii dhibee ittisuu kan uumamaa irraa kan ka'e). Haa ta'u malee, dandeettiin dhibee ittisuu uumamaa hangam akka turu hin beknu. Ammayyuu maalif talaallii COVID-19 fudhachuu (Ingiliffa qofaan) akka qabdan caalmatti baradhaa.
Fayyaa Wal hormaataa
Talaallii COVID-19 yoon fudhadhe ijoollee godhachuu nan danda'aa?
Eeyyee. Fayyaa wal hormaata fi talaallidhaan wal qabatee yaaddoon ati qabdu waanuma jiruudha. Waanti nuti beeknu kunooti: tallaallin akka mucaa hin godhanne yookin maseena nama taasisa kan jedhu ragaan saayinsaawaa ta'e hin jiru. Talaallichi gara qaama kee gaafa seenu, koronavaayirasii loluudhaf dandeettii dhibee ittisuu qaama wajjin ta'uun farra dhibee (antibody) uuma. Adeemsi kun organizimii sirna wal hormaataa kee wajjin wal qabatu hin qabu.
American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG, Kolleejjin Obisterishiyaanotaa fi Gaayinakolojistootaa Ameerikaa), dubartootni gara fuulduraatti ulfa ta'uu fedhan, kan amma ulfa ta'an yookin harma hoosisaa jiran hundi talaallii COVID-19 akka fudhatan gorsa. Dubartoonni hedduun erga talaallii COVID-19 fudhataniin booda kan ulfaa'aniiru yookin ijoollee fayyaalessa dahaniiru.
Ilaalaa Koronovaayirasii (COVID-19), Ulfaa, fi Harma hoosisuu: Ergaa Dhukkubsattootaf (Ingiliffa qofaan) odeeffannoo dabalataaf.
Namoota ulfa ta'aniif talaallichi rakkoo hin qabuu?
Eeyyee, ulfa yoo taatan talaalamuu ni dandeessu, American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG) (Ingiliffa qofaan) dubartoonni ulfaa akka fudhatan ni gorsa. Ulfa, guddina daa'ima keetii, dhaloota fi hormaatan wal qabatee rakkoon COVID-19 rakkoo geessisa kan jedhu ragaan homaatuu hin jiru.
Yeroo yaalii talaallii Pfizer tti, dubartoonni fedhaan yaalicha irratti hirmaatan 23 ulfaa'aniiru (Ingiliffa qofaan). Dubartoota hirmaatan keessaa tokko ulfi irraa baheera, garuu hirmattuu kanaaf kan kenname talaallii dhugaa osoo hin taane sumuda (placebo) dha. Gama biraatin, COVID-19'n qabamuun ulfa fi fayyaa keessan irratti dhiibbaa guddaa qabaachuu danda'a. COVID-19 ittisuudhaf, talaallin mala isa baay'ee filatamaadha.
Odeeffannoo dabalataaf, Talaallii COVID-19 fi Ulfa (Ingiliffa qofaan) ilaalaa.
Talaallichi, dubartoota harma hoosisaniif rakkoo hin qabuu?
Eeyyee, harma hoosisaa jirtu yoo ta'e talaalamuu ni dandeessu. Talaalamuu yoo barbaaddan, harma hoosisuu dhaabuu hin qabdan. Inumaayyuu dhiyeenya kana ragaalen bahaa jiran kan agarsiisan, talaallichi karaa harma hoosisuutin qaamni keessan farra dhibee (antibodies) gara mucaatti akka darbu akka gargaarudha. Kuni dhuguma taanan, garuu qorannoon dabalataa ni barbaa, mucaa keessan dhibee COVID-19 irraa ittisuuf ni gargaara.
Waa'ee talaallin COVID-19 haadholii fi ijoollee isaanii reefu dhalatan akkamitti akka ittisuu (Ingiliffa qofaan) caalmatti dubbisaa.
Talaallichi marsaa laguu koo ni jijjiiraa?
Namoonni muraasni erga talaallii fudhataniin booda, marsaan laguu isaanii akka jijjiirame ni dubbatu, kanaan wal qabatee dhiibbaa yeroo dheeraa qaqqabsiisu fi dhiisuu ragaan qabatamaan hin jiru. Marsaan laguu sababoota hedduun jijjiiramuu danda'a, fakkeenyaf dhiphina.
Qabiyyeewwan
Talaalliwaan keessatti qabiyyee maal faatu argama?
Qabiyyeewwan talaallii keessatti argamu kan dhugaa hin taane fi jettee jettee namaa marsaa intarneetii yookin miidiyaalee hawaasaa irratti arguu ni dandeessu. Wantoonni akkasii jette jettee/himtee dha. qabiyyeewwan talaallii COVID-19 keessatti argaman (Ingiliffa qofaan) kan talaallii qofa. Talaalliwwan wantooni of keessatti qabatan, qabiyyeewwan (active ingredients) mRNA yookin andeenoovaayirasii haarome (modified adenovirus) qabiyyeewwan kanneen akka coomaa (fat), ashaboo, sukkaara kan qabiyyeewwan (active ingredients) ittisan, akkasumas yeroo deddeebisanii fi kuusan talaallii ittisu wajjin.
Qabiyyeewwan (ingredients) guutuu barruu odeeffannoo Pfizer, (Ingiliffa qofaan) Moderna,( Ingiliffa qofaan) fi Johnson & Johnson (Ingiliffa qofaan) irra ilaalaa.
Talaallin Johnson & Johnson tishuu miciree (fetal tissue) of keessaa qabaa?
Talaallin COVID-19 Johnson & Johnson jedhamu akkuma talaalliwwan kaanii teekinoolojiidhuma wal fakkaataa fayyadamuun omishame. Qaama miciree yookin seeliwwan fitasii of keessaa hi qabu. Talaallin qeenxen tokko kan omishamu, koppiiwwan seeliwwanii laaboraatoorii keessatti guddatanii keessatti, seeliwwan kun ulfa fedhaan baafame (elective abortion) kan waggaa 35 dura ta'e irraa fudhatameedha. Ergasii kaasee, qacceewwan seelii talaalliwwan kanaa laabii keessatti olkaa'amee ture. Talaalliwwan kanneen hojjachuudhaf maddi seelii miciree hojiirra oole hin jiru. Kuni namoota muraasaf odeeffaannoo haaraa ta'uu danda'a. Haa ta'u malee, talaalliwwan dhibeewwan akka gifiraa, rubeella, heppitaayitas A fa'aa bifuma wal fakkaatun hojjataman.
Talaalliwwan kun maayikiroochiipsii of keessaa qabuu?
Lakki, talaaliwwan kun maayikiroochiipsii yookin meeshaa nama hordofu homaa of keessaa hin qabu. Kan isaan of keessaa qaban qabiyyeewwan (active ingredient) qaamni keessan COVID-19 akka ofirraa ittisuuf farra dhibee (antibodies) uumuf gargaara akkasumas cooma (fat), ashaboo fi sukkaara of keessaaa qaba.
Talaallin COVID-19 qaama koo keessatti maagneetikii uumu qabaa?
Lakki, talaallii COVID-19 fudhachuun maagneetikii akka taatan hin godhu. Talaalliwwan qabiyyeewwan (ingriedients) elektiroomaagneetikii uuman of keessaa hin qaban, sibiilota kamiyyuu irraayyuu bilisa. Qabiyyeewwan guutuu Pfizer, (Ingiliffa qofaan) Moderna, (Ingiliffa qofaan) fi Johnson & Johnson (Ingiliffa qofaan) barruu odeeffannoo irraa argachuu danddeessu odeeffannoo dabalataaf.
Yaaddowwan Fayyaa kan Biroo
Talaallicha irraa itituun dhiigaa natti dhufaa?
Carraan itituu dhiigaa qabaachuu baay'ee gadi bu'aadha. Talaallii Johnson & Johnson erga fudhataniin booda baay'inni namoota itituun dhiigaa isaan mudatee kanneen miliyeenan lakkaa'aman talaallii fudhatanii itituun dhiigaa isaan hin mudatin wajjin gaafa wal bira qabamu baay'ee xiqqaadha. Ulfa ittisuu (birth control) kan dubartoonni miliyeenan lakkaa'aman guyyaatti fudhatan wajjin wal bira gaafa qabamu, rakkoon inni geessisu baay'ee gadi bu'aadha. Gaaffii keessan waa'ee ulfa ittisuu fi talaallii COVID-19 Johnson & Johnson fi kan dabalataa more (Ingiliffa qofaan) deebii argadhaa.
Waa'ee rakkoo keessanii ogeessa fayyaa keessan waliin haasa'uu dandeessu. Erga talaallii Johnson & Johnson erga fudhataniin booda rakkoon itituun dhiigaa kan mudate dubartoota umurii 50 olii irratti. Dubartii umurii 10 hanga 50 gidduu jirtu yoo taatan, carraan ittituu diigaa hanga lubbuu baasutti nama geessisuun qabamuu keessan ol ka'aadha. Rakkoon itituu dhiigaa kan wal qabatu talaallii COVID-19 Johnson & Johnson qofaa wajjini malee talaallii Pfizer yookin Moderna miti. Talallii the Johnson & Johnson fudhachuudhaf soda yoo qabaattan, ogeessi fayyaa keessan talaallii Moderna yookin Pfizer akka isinii dhiyeessu gaafadhaa.
Waa'ee maayikordaayitis yookin perikardaayitis yaadda'uun qabaa?
Carraan dhibee maayikordaayitis (madaa'uu maashaa onnee) fi perikardaayitis (madaa'uu dirra onnee) talaallii COVID-19 booda uumamuu baay'ee xiqqaadha. Namoota baay'ee xiqqoo ta'antu erga talaallii fudhataniin booda tarii isaan mudata. Namoonni kuni mudate yoo jiraate, baay'ee isaanii saafeloota fi gaheessota umurii dargaggummaa keessa jiran irratti mul'ata, mallattoon isaa baay'inaan giddu galeessa, namoonni ofiidhuma isaanitiin yookin waldhaansa xiqqaadhan irraa bayyanatu. Maayikordaayitis yookin perikardaayitis bal'inaan kan isin mudatu yoo COVID-19'n qabamtaniidha.
Hanga Adoolessa 30, 2021 tti, gabaasa Vaccine Adverse Event Reporting System (VAERS, Sirna Gabaasa Rakkina Yeroo Talaallii) tti gabaafame 1500 keessaa keeziwwan mirkanaa'an 699 qofatu United States (Ingiliffa qofaan) keessatti argama, namootni miliyeena 177 ol ta'an yoo xiqqaate talaalii COVID-19 marsaa jalqabaa yeroo fudhatanitti jechuudha.
Wa'ee rakkoo keessanii doktara keessan wajjin haasa'uu dandeessu. Talaallii booda mallattoon kamiyyuu yoo isin irratti mul'ate, VAERS (Ingiliffa qofaan) tti gabaasuu dandeessu.
Waa'ee maayikordaayitis fi perikardaayitis talaallii COVID-19 booda nama mudatuu (Ingiliffa qofaan) caalmatti baraa.
Rakkoo fayyaa cimaa yoon qabaadhe talaallii fudhachuu nan danda'aa?
Namoonni rakkoo fayyaa yookin meedikaalaa cimaa qaban heddu talaallii COVID-19 ni fudhatu. Ogeessi fayyaa keessan waa'ee allarjii fi rakkoo fayyaa keessan hunda akka baru godhaa. Dhugaa dubbachuuf, rakkooleen fayyaa cimoo ta'an dhibee COVID-19 irraa kan ka'e rakkoo wal xaxaadhaf sirriitti isin saaxiluu danda'a; kanaaf talaallichi akka hin dhukkubsanneefiyyuu baay'ee murteessadha.
Gosti namoota armaan gaditti tarreeffamanii kun talaallii COVID-19 argachuu ni malu:
- Namoota HIV qabanii fi dandeettiin dhibee ittisuu isaanii dadhabaa ta'e.
- Namoota dhibee awutoimiyuunii (dandeettin dhibee ittisuu qaama nama gaafa miidhu) qaban.
- Namoota kanaan dura Guillain-Barré syndrome (GBS, Rakkoo Fayyaa Dandeettin Dhibee IttisuuSirna Narvii Miidhuu Irraa Dhufu) qaban.
- Namoota kanaan dura rakkoo bocni qaama fuulaa jallachuu (Bell's palsy) qaban.
Kanaan dura rakkoo alarjikii cimaa yoo qabaattan yookin sababa qabiyyee talaalliiee (vaccine engredient) irraa ka'e rakkoon cimaan na mudata jettanii yoo yaaddan, waa'ee talaallii COVID-19 namoota alarjii qabanii (Ingiliffa qofaan) dubbisaa. talaallii COVID-19 booda qaamni nama horbobbaa'un (Anaphylaxis) (Ingiliffa qofaan) kan mudatu baay'ee xiqqaadha, United States keessatti namoota miliyeenan lakkaa'aman talaallii fudhatan keessaa tilmaaman namoota 2 hnga 5 irratti argame.
Odeeffannoon kun (Ingiliffa qofaan) kaayyon isaa, namoonni armaan olii waa'ee talaalii COVID-19 fudhachuu hubannoo qabataanii akka murteeffatan gargaarufi.
Talaallin DNA koo ni jijjiiraa?
Lakki, talaallin COVID-19 DNA keessan hin jijjiiru yookin hin jeequ. Talaalliwwan kun seelonni qaama keenyaa vaayirasii COVID-19 fidu ittisuuf dandeettisaa ijaaruu akka jalqabu qajeelfama dabarsaaf. Talaallichi qaama seelii bakka DNA'n keenya itti kuufamu keessa hin lixu. Talaalliwwan (immunity) ijaaruf dandeettii uumamaan dhibee ittisuu qaama keenyaa wajjin hojjatu. Waa'ee mRNA (Ingiliffa qofaan) fi vayiral seektarii (Ingiliffa qofaan) talaallii COVID-19 caalmatti baraa.
Talaallin dhiibbaa gara biraa (side effect) yeroo dheeraa natti fidaa?
Talaalliiwwan COVID-19 fi dhibeewwan biroo ilaalchisee ragaalee (data) saayinsaawaa heddu qabna. Ragaalee kanneen irratti hundaa'un, talaalliwwan kunneen rakkoo kan hin qaabne ta'uu isaanii ogeeyyin baay'ee ofitti amanoodha. Rakkoolen COVID-19 dhaan wal qabatanii dhufan hundi isaanii bifa jechuun danda'amuun giddu galeessa, kanneen akka qaama caccabsuu yookin dhukkubii harkaa, kan guyyoota muraasaf turuudha. Rakkooleen (reactions) cimoon yookin yeroo dheeraa turan baay'isee baay'ee xiqqaadha.
Dhiibban gara biraa (side effects) kamiyyuu kan uumamu talaallii booda torban saddeettan keessatti. Kanaafidha dhaabbileen talaallii omishan erga yaalii gaggeessaniin booda yoo xiqqaate torban saddeet akka eegan kan godhamaniif Food and Drug Administration (FDA, Bulchiinsa Nyaata fi Qorichaa) U.S.tti Mirkaneessa Itti Fayyadama Yeroo Hatattamaatif osoo hin iyyatin dura jechuudha. Yaaddoo rakkoo yoo qabaate ogeeyyonni to'annoo talaallii COVID-19 ittuma fufanii taasisaa jiru. Dhiibbaan gara biraa cimaan yoo jiraate FDA qorannoo ni gaggeessa.


c: text/html

text:
Ummanni karrayyuu Naannoo Oromiyaaa, Godina shawaa bahaa Aanaa Fantallee keessatti argamu. Oromoon Karrayyuu Uummata Aadaaa isaa Jaalattuu fi Horsiisee Bulummaa baroota Gidiraa fi Cunqursaa hedduu dabarsuun hanga ammaa Aadaalee duudhaa fi Sirna Gadaan Walbulchaa jiraatuun isaanii ni beekama. Heerotaa, Aadaa Duudhaa Sirna Gadaa oromootiin hanga ammatti kan bulaa jiru yoo ta’u, naannoleen isaaan daangeessu, Gara bahaan:Harargee dhihaa,Gara lixaatti Arsii, Kaabaan Uumattota naannoo Afarii fi Lixaan Uummattota naannoo Amaaraa Xarafaan kan Argobbaa saba jedhamutti baay’atuu fi akkasumas giddu gala teesuma lafaan (Argaman ) Magaalaa Gudditti Naannoo Oromiyyarraa fageenya kilometirii 200 fi Magaalaa Adaamarraa immoo 100KM ta’utti argamti.
Ummaanni karrayyu baroota jiraatee ture keessatti ‘An’Bareentuma Angafa jedhee of yaamaa tureera. Garuu akka seenaan barreeffamaa fi iddoo tokko tokkotti kan beekamu Oromoon karryyuu Boorana jedhamtee beekamaa turte. kanaaf Duulli Abbaa qaba Abbaan duulaa biyya qaba jedhamaa mitiree? Haa ta’uu gaa garri inni itti caale karrayyuunis nuti Bareentuma jedhu, qorannooleen biraas gara Bareentumatti akka jalatte ibsaniiru.
Akkuma armaan olitti ibsuuf yaalletti Oromoon karrayyuu ilmaan Bareentumaa taatee Baasoo fi Dullachatti qoodamti. Dhiittaan baroota Mootummaa Abbootii irree kan Minilk 2ffa bara 1889-1913 tti,akkasumas Mootummaan Abbaa irree Kan DERG,irraa hafuudhaan Aadaa boonsaa Orommon hundi ittiiin bulaa ture Sirna Gadaa isa Democracy, kan heeraa fi seeraa, kan fuudhaa Heerumaa, kan tumaa caffee odaa, irratti ciniinnatanii sadarkaa amma irra jiran kana ga’aniiru. Karrayyuu Aadaan Bulti, Aadaan kunis kan Gosa (tuutni ) ittiin wal to’attu, badiisa hamaa, Arraba hamaa, Hanna hamaa, Abbaa fi Haadhaaf yoo ajajamuu dide, Abbaan manaa dhibbaa guddaa yoo haadha manaa isaa irratti yoo geggeesse,S rna Gadaa keessatti yoo waan ajajame dide, warra soddaa isaa yoo arrabse, Safuu Aadaa yoo cabse, Gargaarsa nama rakkateef (tuuta) isaa yoo gargaaru dide, fi k.k.niif, Gosti hundinuu mataa mataa isaanitti Damiina (Hayyuu) Gosa isaaniitiin wal bulchuu fi Gadaa jaallatamtuu, Kabajamtuu fi beekamtuu Tuuta shananii kan akka Dirmajii, Meelbaa, Michillee, Halchiisa(Duuloo) fi Roobalee ta’anii hanga har’aan tanatti ittiin bulaa jiru.
Heeraa fi seera Oromoon karrayyuu Tuumattee uumamaan qabdu kuni haalawwaan addunyaan har’a irra jirtuun walqabsiisee yoo ilaallee iddoo baayyeetti walitti dhufa. Fakkeenyaf Adabbiin nama seera cabsee, seera mootummaan amma qabu wajjiin wal fakkaataadha. Dhaloota gara dhalootatti yeroo darbu wantoota nuti warra amma jirru kana nu boonsuudha. Sirni Gadaa akkuma oromoo hunda biratti beekamaa ta’een waggaa saddet saddeetiin wal harkaa fuudhu, Marsaan Gadaa tuuta tokkoo waggaa 40’n naannee’ee dhufa. Kunis Aadaa Oromoota akkaa Booranaa, Gujii fi Shawaa waliin wal fakkaata.
Kan namatti tolu keessaa waa’ee Aadaa yeroo jennu Dardarri karrayyuu kan ittin beekamu uffannaa Aadaa fi Dabbasaa Gunfura (Goofaree) dhaan beekamu. Akkasumaas Dubartiinis Uffannaa Aadaa dubraa fi kan dubartoota heerumanii qophaa isaaniitti beekamu. Kana qofa osoo hin taane Nyaanni Marqaa Aannaniinii fi Dhadhaa Marqaa Urgeeffameen nyaachuudhaan beekamu.
Baroota mootumma abbootii irree Menik 2ff fi Dergii keessa Bokkuun oromoo irraa yeroo fudhatuuf turanitti ummanni karrayyuu qabsoo guddaa gochuun keessattu bara mootummaa abbaa irree Dergiii, Aadaan isaanii hundi akka hafuuf, Daangaan isaanii gara naannoo amaaraatii akka citu ga’ee guddaan kan taphate mootummaa Dergiti. Ummani karrayyuu Karaa daangaa hundaan lolli itti jabaatullee, Aadaa ofii akka gadi hin dhiifne murteesuudhaan dhaamsa waliif dhaamanii irratti cininnatanii dhaloota amma jiru kanaan ga’aaniiru. Qabeenya uumamaa kan haroo Nogobaa kan jiraattonni naannoo sanaa maqaa abbaa biyyaa dhiisanii Basaqa ittiin jedhan, Paarkii Awaash fi Gaara Fantalle kan dheerinni isaa Kilometirii 2007 fagaatu akka alagaaf hin kennamne ga’ee ummanni karrayyuu godhe keessaa isa olaanaa fi gonfachiisaa tureera. Karrayyuun yeroo lafti qonna shukkara mataharaaf irraa fudhamee kaaftee jecha tokkoon xumurti kunis, Abaadir biyyoo shaankooraan, Gobbu Malkaa Nogobaan jedhanii gabaabatti xumuru.
Karrayyuun baroota dhiphuu sana keessa oromoon biraa ofuma isaanii waan itti fakkatuuf namni surree Uffatee gaafa dhufu kuni Sidaama jechuun Aadaa keenyaa miti, Oromoon Gunnuffee hin uffattu jechuudhaan baroota dheera miidhamaa turaniiru.
Sababiin kana jedhameefiis yeroo dhibbaan karaa daangaa irratti geggeeffamaa ture sana gargaarsi mootumaa abbaa irree yeroo sanaa Dergiin gootota fixuu, Fannisuu fi akka isaan waraana deemaan dirqisiisee ture. kanaaf saba biraa waan of biratti hin beekneef, kunis ta’uu kan danda’eef aadaan nyaataa, uffannaa, akkasumas marsaan gadaa isaanii tokko waan ta’eef, Kanuma keessa ta’uun tokkuummaan Ummata karrayyuu akka cimuuf dhageetti jaarsa , Hayyoota gosaa (Damiina ) fi Abbotii Gadaa warra gadaan harka jiru (Doorii ykn Gabalaa) dhaga’uun diinota isaanii ofirraa ittisaa turaniiru. Yeroo ebbifataan tokkummaadhaan wal harkaa fuudhuun eebbifatu
Kan ebbisu jalaa qabdoota.
Miinya Dahi, Goduu dahi ziiz
Huurubni Mirga ,dirreen dannaba ziiz
Adaboon Gooba Goobni geerarsa ziiz
Alaalaasi, Alaa Gali ziiz
Dando ta’i ,Sindanda’iin ziiz
Fantallee ta’i,mul’adhu ziiz
jechuudhaan Doobbi ta’i,Diina gubi itii fuufuun eebbifatu.
Dubbiftoota barruu kanaa Aadaan Eenyummaa saba tokkooti, irra darbee kunoo Oromoon Gadaan bula, Gadaa Democracy har’a American kan argatte jarraa fagoo dura Oromoo irra akka fuute ragaan baayyeen himeera. Ati ilmi olguddatu xiqaa fi guddaan mee eenyummaan ati keessatti guddatte fi jireenyi ati saba keessaa baatee har’a immoo Aadaa culuqqisaa kana wallaaltee burcuqoo fi birilleen baraa akka si hin gowwomsine of beeki. Waan tokko beekuutu sirra jiraata Aadaa dagaaguun irra jiraatu daagaagsuu, sababiin isaas Aadaan kee Si’i, ati immoo Aadaa keeti. Safuun Aadaa oromoo ilmaan isaaniif qabaan sammuu hambaan isaan dhaloota gara dhalootatti dabarsaan kun Addunyaa har’a irra jiraannu kana raajechaffachiiseera. Kunis Gadaa Oromoo qofatu qaba. kan nagaa lallabu kan heera tumu, kan seera tumu.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Qeerroo facebook
Isaanis:- Tummee,Sayyoo fi Leeqaadha. Bilisummaa, 13 Onkoloolessa Sirnoonni mootummoota darbanii Sirna Gadaa, Qaalluu, Aadaafi Duudhaa, Seeraafi Safuu Waaqeffannaa Oromoo dhabamsiisuudhaan maqaa jibbamaafi fokkisaa itti moggaasuun ummaticha daran waggoota dhibbaa oliif hacuucaa turaniiru.
Dabaree seenaa ummata oromoo by kiilolee birraa. You could not abandoned going taking into consideration book collection or library or borrowing from your contacts to entre them. Join Facebook to connect with Seenaa Oromoo and others you may know. I want to seenaa oromo hanga jaarraa 16ffaa. Join Facebook to connect with Seenaa Gototaa Oromoo and others you may know. Waaqayyoo tokko kan ta'u, Maqaa Abbaa Ilmaa, Afuura Qulqulluun naasuufi sodaa adda addaa irraa akka fayyuufi dirsanaa qulqulluu Gabri'eel kana akkana jechaa nan kadhadha.
Haqaa baruu Seenaa Finfinnee. Waan Jaal Goollicha Dheengee dubbachuuf jecha ittiin ibsu hin qabu. B Gotoota Oromoo Haa Yaadannu. Mootii Solomoon September 1, Falcon 4 Original Iso Eng.
Mata Duree Haaraa Kan ture.
Hagerty consulting jobs
Hubachisa Seenaa 1. Isaanis:-Oobo,Liiban,Guduruu,calliyaa fi Limmuudha. Jaal Goollichii ajajaa waraana bilisummaa oromoo zoonii kibbaa qofa osoo hin taane nama jaal Marroo leenjisuun zoonii lixaa ijaareedha.
Hawaasni Oromoo ol gahan, eebba kitaaba kanaarraa qooda fudhachuu. Afaan dubbatamus Afaan Oromoo jedhama. Kitaabni Seenaa Oromoo bara keessaa ibsu tokko kana dura kan Dr. Sabni Oromoo saba Itoophiyaa keessatti baay'ina ummataan tokkoffaa irra jiru.
Sababnisaas dubbii hadhaayaa afaanii … Seenaa Gabaabaa Raggaasaa Jimmaa. Oromoonni biyya alaa jiraatan, kanneen ijoollee isaanii Afaan Oromoo barsiisan akkasuma muraasa. Akkasumati waan seenaa fi motuumaa. This is an enormously simple means to specifically get lead by on-line. Anniisaan durii durii tahee,seenaa dubartoota Oromoo walti qabanii harkaa qaban. Ani Oromoodha August 26, Oromiffa Bible Macaafa Qulqulluu also conatians Strongs concordance, search, highlight and verse image features.
Keessatti baroota as wareegamni goototi baratoota Oromoo seenaa Qabsoo Bilisummaa Oromoo keessatti bakka guddaa qaba.Tech Republic. The following topics are the following. Yaadannoo obboleewwan keenya Irreecha irratti wareegamaniif weelluu vidiyoo. Related … Argaa-Dhageettii. Amharic is the official language of Ethiopia, which has an estimated population of 85 million. Kalleesa Jum'aa salaata booda Mootummaan Masjida Imaan aratanyaa magaalaa Hararitti ganamaan marsee ture.
Oduu Gaddaa : bilisummaa February 3, Leave a comment. Oduu Afaan Oromoo- Kibxata. January 20, Soo booqo voasomali. CBS News. Oromo News is an independent and nonpartisan news enterprise whose mission is to produce original and citizen-driven reporting on Oromo. This is one of the largest audiences proportionally of any service at VOA. Sagantaawwan darban. Views 15 Kana qofaa otuu hin taane, wanti biraa kan Obboo Beekan Gulummaa Irranaa galata guddaa ittiin argachuu qabu, kitaabota adda addaa barreessuudhaan; guddina hogbarruu Afaan keenyaa keessatti gahee guddaa taphachuu fi qooda guddaa gumaachuu … Oduu VOA Afaan-Oromoo Radio Sagalee Ameerikaa VOA Somali kala soco wararkii ugu dambeeyey iyo siyaasadda Soomaaliya, Africa, Mareykanka iyo dunida.
Mariin kun. Dhiiga ilmaan Oromoo jigsaa dachii Oromiyaatirra bilisaan bashannanuun gonkumaa hin hayyamamu.
Qeerroo: A regimented organization or a spontaneous movement? Qeerroo is not an institution. Oduu biyya keessaa. Latest News from. Then what is Qeerroo? Ejjannoo voa afaan oromoo oduu haraa 6.Wiirtuun humna lola addaa raayyaa ittisa biyyaa leenjitoota leenjisaa ture eebbisiisaa jira On Oct 24, Finfinnee, Onkololeessaa 14, FBC - Wiirtuun humna lola addaa raayyaa ittisa biyyaa marsaa 33ffaaf Komaandoon leenjisee fi akkasumas leenjiitoota humna addaa fi farra Shororkaa marsaa 10ffaaf eebbisiisa jira.
Find low everyday prices and buy online for delivery or in-store pick-up. Mata mataatti waan nurraa eegamuu ol kan gummachinu taanaan kubota governor adjustment hundumtuu ni Process for Admission. Read full review. Hari Raya Puasa is the celebration at the end of the Ramadan month of fasting.
Launched in Feb. Hojiilee biroo keenya humnaafi yeroo dabalataa kenninee haa hojjennu. Malaysia May 3, May 4. Obsi daangaa dabree jira, Biyyaafi ummata balaarraa baraaruuf jecha humnaan deemuun filannoo isa dhumaa tahuu isaa Dooktor Abiyyi himanii jiru. Raya has trained A scary amorphous monster known as the Druun threatened the land and the dragons sacrificed themselves to save the people.
At an early stage, she recognized the need to combine struggles against racism and capitalism — two oppressive structures that were intimately linked. When you are small, everything seems huge and vaguely ominous. Disney's latest animated film sees a young princess, Raya, who sets off on a dangerous quest to track down a dragon in the hopes of saving her people.
The theme of trust, or rather lack thereof, is apparent throughout the film on both a large and small scale. May Read More. Our restaurant by Richard Sandoval features a private dining room and spectacular ocean views. Bakka isaanii ammoo eenyutu bakka bu'a kan jedhu gaaffii namoota hedduuti.
Account Options
It has a similarly modern view of its female lead as the likes of Moana, but it builds the story very differently. But should those not work, you can use the Manual Correct button for better results.
Rated PG for some violence, action and thematic elements. View the profiles of people named Rayya Ittisa Biyyaa Babile. Oh, on Raya and Namaari. From there, application are assessed based on algorithmic values as well as input from hundreds of committee members spread throughout the world.
The latest big title to do this is Disney's " Raya and the Last Dragon. Sure to be an instant animated classic as it expertly balances emotion, humor and social politics amid a backdrop of surreal, eye-popping visual beauty. The essay was written before Dunayevskaya In a peace-offering gone wrong, the gem shatters and the Druun returns to wreak havoc. It's haram. Making you happy is a priority, no crowds, you select the best dive sites or we may suggest a few great reefs for you.
However, mysterious dark creatures called Druun wiped the dragons out and petrified the population. After seeing the film, you may have wondered if this is the first Disney film to represent a gay Disney Princess. During the month of Ramadan, fasting is done between dawn and dusk and on this day, Muslims all over the region can end their fast and enjoy fellowship with one another, seek forgiveness of each other and enjoy a feast that is resplendent with food.
Manneen harka qal'eeyyii haa haaromsinu. The Guards: If they find the thief they will take her to the Disney is no stranger to controversy.Uploaded by Leon Volsky. Dec 12, Kitaaba seenaa ummata oromoo pdf. Ilaalcha Oromoo barroo aadaa, seenaa fe amantaa Oromoo.
Kanaaf, sadarkaadhaan bakka itti garaagarummaan jiru tokko kana taha. Seenaa Ummata Oromoo Gababbinaan. Sabi Oromoo saba Itoophiyaa keessatti baay'ina ummataan kitaaba seenaa oromoo pdf - aronco Kitaabni Seenaa Oromoo bara keessaa ibsu tokko kana dura kan Dr.
Seenaa Oromoo hanga jaarraa 16fa, Volume 1. Asoosama Hawwii Pdf. Ummatni tokko ummatootaa biraa irraa addaan bahee ulaagalee inni ittiin beekamu baayyee keessaa afaan sabichaa ulaagaa duree qabuu dha. Free PDF ebooks user's guide, manuals, sheets about Kitaaba afaan oromoo pdf ready for download.
Qabsawaan ni kufa qabsoon itti fufee bakka gaha! FM transmitter - With a matching antenna, the FM transmitter circuit shown. Afoola Afaan Oromoo haala kamiin guddisuu dandeenya?. Kitaabni Seenaa Oromoo bara keessaa ibsu tokko kana dura kan Dr. Suuraalee Oromoo. Seenaa Oromoo. Oromoon mootummoota ofbulchan muraasas qaba, kanas ummata Sidaamaa wajjin qooddata. We have made this app in memory of Oromo Freedom Fighter. Latiinsa Oromoo Home Facebook. Boqonnaa tokko keessatti seen duuba qorannichaatiin walqbatee seen duubni Sheek Bakrii Saphaloo ballinaan kaafameera.
Gaanfa Afrikaa keessa Oromoon saba kushii dubbatu guddicha dha.Jecha Walaloo "Jecha walaloo" is Afaan Oromo for 'words of song'. Gadaan sirna ittiinsiyaasni,dinagdeeniifi hawaasummaan ummata Oromoo ittiin murteeffamu, kan miseensi sabichaa mirgaa fi dirqama isaa beekee ittiin walii galuu fi tokkummaan ittiin waliin jiraatudha.
They are the largest ethnic group in Ethiopia and represent Umriifi sadarkaan dhala. Yaada gumaachaa.
Oromo language app
Kan baalee kan Arsii Kan booranaa fi hararii Kan wallaggaa kan Shawaa Kan jimmaa kan iluu The gallant Arsii Oromo cavalries kept Meneliks militia hordes armed with modern Europeans made and provided modern weapons them at bay for eight years solid with homemade spears sword and shields. Akka aadaa Gadaa Oromootti ilmi abbaa ofiitti, abbaan ilma ofiitti waan diina tahanuuf hin qabani.
Kana jechuun ammo kan hawaasa bakka lamatti qoodu jechuudha. Kan hawaasa bakka lamatti qooduudha. Kun jireenya hawaasa Oromoo bara sirna Gadaa keesaatti akkaataa Qabannoo aangoo polotikaa kan murteessuudha. Keessattuu mallattoo tokkummaa, nagaa fi bilisummaa ummata … Sirna gadaa keessatti ilmaan jaarsaa fi ilmaan kormaa jedhamee qoodameetu jira. Akka seenaan dubbatutti, walmorkiin … Sirna Gadaa sirna ittiin bulmataa Oromoo ti.
Kunimmoo jireenya hawaasa oromoo sirna gadaa keessatti akkaataan qabannoo aangoo siyaasaa kan murteessu jechuudha. Oct 07, Oromo: Athletes Raise Awareness of Human Rights The article below was published by Daily Maverik: Sport is a major unifier among all nations and the plight of Eritrean athletes should be enough to force the international community, particularly states Read more ».
It is one element of Oromo Gadaa system which was established time immemorial to sustain peace between Oromo and non-Oromo neighboring ethnic groups. Falmaa maqaa ABOtiin bara kurnee afur dura eegaleef qabsoon kun sadarkaa kana gahe. Gosa kana keessa namni jiru warra uumamaan kennaa addaa qabani. Kunis tokkummaa aadaafi siyaasa Oromoo konfedereeshinii duraafi boodaa … 2. It controls the religion Qaalluu institution, too. Hamma kiyyoo kolonii jala hin seeniniti Oromoon sirna ittiin bulan kan mataa isaanii qabau turan.
Share your videos with friends, family, and the world ; New oromo music sirba haaraa mp3 Bbc afan oromo odeessaalee haaraa Sirboota Afaan Oromoo Haaraa In at the age of 17 he was Sirbotaa afan Bulchinsa gadaa Afran Qalloo keessatti qaamni aangoo guddaa qabu Caffee Gadaati.
Kaayyoon sirna kanaa inni duraa fi guddaan Oromoo tokkumsuu, achiis biyya isaa goonfachiisuu dha. Injifannoo Ummata Oromoof!
Dambii adda addaa pdf
Koree Yeroo Adda Bilisummaa Oromoo. Keessattuu mallattoo tokkummaa, nagaa fi bilisummaa ummata … Qorattoonni seenaa akka himanitti, uummanni Arsii Sirna Gadaa jalatti gurmaa'ee ofirraa ittisuu yaalus meeshaan hidhatanii turan kan Minilikiin hin gitu ture. Oromoon aadaasaa, eenyummasaa fi seenaasa akkaata itti ibsatuu hedduu qaba.
March 23, Sabni Oromoo saba Itoophiyaa keessatti baay'ina ummataan tokkoffaa irra jiru. Yuunivarsiitiin Arsii barattoota eebbisiise. Assosamoota gaggabaaboo Oromoo. Aadaa: Geega'oo- Sirna misirroota mana bahan ittiin gadi dhaaban. The data for this study was collected through interview, observation and focus group discussions in andFacebook is showing information to help you better understand the purpose of a Page.
Recent Posts. Oduu Gaddaa : bilisummaa February 3, Leave a comment. Barruun kun sagalee kennitoota badhaasa Giraamii addunyaa guutuutti argamaniif kan tamsa'u … Oduu guyyaa har'aa addunyaa kanarratti gad lakkifame daawwadha.
Sanbata Diqqaa 14 Hagayya Soo booqo voasomali. Oduu Kibxata Ganamaa. Oduu guyyaa har'aa. Sa'aan salaataa raawwatee hawaasni Muslimaa moormii dhageesissee masjidaa bahuu yeroo eegalu, Waraana federaalaa namtichi bakka kanaa dhufee hin beekkamne kophee … oduu gammachiiftuu guyyaa'arraa magaalaa galamso galma guddaa keessatti leenjiin ahbaashaa ahmaddiiniin gaggeeffamaa oole.
Ganamaan kaatee Summii hin nyaatin. Dherinaan 10 cm 4 inchqallinaan immoo pasta spaghetti ga'aa. Oro tube oduu afaan oromoo oduu fii dirrama afaan oromoo seennaa fii docmatrey fii sport galatoma subscribe goradhaa biraa hinkutinaa.
Share and fulfill your oromohood. Obn Afaan Oromoo News Today. Magaalaa Sabbataatti Gamoon ijaarramaa jiru kufuun lubbuu namootaa galaafate Sifen Megersa Dec 26, Oduu biyya keessaa.
According to recent surveys, VOA Amharic attracts about one-fifth of the adult population. Dhiiga ilmaan Oromoo jigsaa dachii Oromiyaatirra bilisaan bashannanuun gonkumaa hin hayyamamu. CBS News. Voa Afaan Oromoo Oduu Haaraa. Sagantaawwan darban. BBC News of Oromo music and culture. Koottaa walwajjiin barree wal barsiifnaaHawaasni Oromoo fi Jaalattoonni Afaan Kanaa iddoma jiran … Duraan dursee, oduu durii kanaan nu booharsuu isaatiif Obboo Beekan galateeffachuun barbaada.
Like Comment Share. Mataa Dureewwaan Oduu. This is one of the largest audiences proportionally of any service at VOA. Share gochuun dirqama Oromummaa kee bahi. Then what is Qeerroo? Ejjannoo voa afaan oromoo oduu haraa 6. Sirbi hacaaluu haaraan ituns irratti gadi lakkifamee. Oromo News, Oromia 11 News bringing update news coverage about politics, government, local news. Oduu Afaan Oromo. July 16, Oduu Afaan Oromoo- Kibxata. Amharic is the official language of Ethiopia, which has an estimated population of 85 million.Wantoota Rakkoolee Naamusaa Fidan Beekumsa shororkaa bulchiinsi komunisti ummata irraan gahan namoota qunnamuun osoo hin taane kitaabota dubbisuun argadhe.
Akka yaada isaan kennan beekumsa waliigalaa akka argatanif jireenya isaani bifa fayyaa qabeessaafi amala kanaaf isaan gargaaran kanneen akka harka dhiqachuu, yaadoo yeroo mudatutti akkaataa ittin hojii sammuu saffisaaf gabaabaa taphoota addaa addaa, faaruufi wantoota akka hiibboo kan hirmaatotta onnachisuf hamilee itti horan.
Kunis Hafuura Qulqulluu qofaan kennama. Gurbaa tokko irraa jaalalaan qabame. Obboloota keenya kabajamoo Itoophiyaa keessa jirtan Kitaaba xiqqoo kana gaaffii kabajamoo Obbo Zaman Indaalee Tajaajila Raadiyoo Sagalee dhugaatiin isiniif kennuuf carraa argachuu kootti baayyeen gammada. Waan haqaafi murtii dhugaa daran akka cimsatan taasisuu, dandeettii jechootaa hiikaafi faallaa isaanii waliinifi beekumsa gama caaslugaan qaban dabaluu isaa; akkasumas, hiibboon sammuu ijoollee kallattii gara garaan qaruu, dandeettii waa yaadachuu ijoollee cimsuu keessattiifi yaada haaraa akka isaan Jechi qaroomina jedhu beekumsa olaanaa qabaachuu ibsa1.
Taateewwan dinqisiisaa. Tajaajila Soortummaa Pastoral Ministry. Yaada isaa akka yaadnuudhaaf Waaqayyo sammuu keenya mirkaneessuudhaan adeemsa irra jira Roomaa Biyya Albeenia, Itiiyopiyaa, Kyrgzstan fi biyyoota biroo keessatti.
Beekumsa guutuu fedha Waaqayyootiin guutamuu qabna Naficha akka seera sammuu, yaada, jechaa fi gochaa keenyaatti fudhachuu qabna—1 Qor. Since these speeches were delivered at different jireenna Hafuuraatiif hojjatu yoo jiraatellee beekumsa sammuu guddifachuu qofaaf qayyabatama taanaan faayidaan inni kennu diqqaa dha.
Gurraa Godhadhu. Deggersaa fi jaalala ummataa kana kan argamsiise wareegama miseensotaa, ummata keenyaa fi deggertootaa ti. Bara jireenya koo keessatti wanti na gammachiisu yoo jiraate, gaafan hojii tola ooltummaa keessatti hirmaachaa turee dha.
Insert The pre-frontal cortex is the part of the brain right at the front, just behind the forehead. Kalaqni cuunfaa sammuu halluuwwan gara garaatiin waraqaarratti birreeffamee maxxanfamee ykn waantota adda addaatiin hidhamee baayindi ta'ee fuulawwan heddummina qabuun diyaatu kitaaba yoo jedhamu, waraqaa baay'een kitaaba keessatti argamu ammoo fuula jedhama.
Barataan akkamitti akka hojjechuu qabu mala itti agarsiisu dha Sammuu barataa keessa beekumsa jiru kunuunsu dha Baratoonni akka … Beekumsa fi sammuu kan qoruu dha. Asaffaa Tafarraa Dibaabaa barumsa isaa xumuratee eebbifame.
Language: oromo. Mana barumsaa qophaa'ina Gaango'aa. Filannoon kunis, Rabbi akka beeknuu fi jaallanuu, akka … The 2001 yamaha 225 outboard Criminal Code has incorporated provisions that criminalize abortion except on those grounds permitted by the law.
Kanaafu yuniversitiin iddoo jijjiramaa fi isa seenun carraa guddaadha jechuu dandeenya. Kanneen keessaas fudhaafi heerumaa, nyaataa, uffannaa, sirbaa, geerarsaafi kanneen biroo kaasuun ni danda'ama. Compartir este documento. Haala kanaan qaroomuu jechuun beekumsa ykn bilchina sammuu dabalataan horachuu jechuu dha.
Maanuuwaalii kana irraa hubannoo gahaa argachuun ogeessota qonnaa gandaa ni leenjisu. Literary criticism is, of course, concerned. Qeerroo Bilisummaa Oromoo. likes · 10 talking about this. Fuula QBO gurmuu dargaggoota Oromoo beekumsa, ogummaa, qabeenyaa fi muuxannoo isaaniitiin. Qeerroo Bilisummaa Oromoo.
likes · 16 talking about this. Qeerroo Bilisummaa Oromoo is an Oromo national Youth Network movement for Oromo Freedom. Qeerroo Bilisummaa Oromoo. 67 likes. Not a business. Qeerroon Bilisummaa Oromoo qajeelfama Jaarmiyaa ABO-WBO Irraa Kenname Hordofuun Dalagaa Isa Ilaallatu Hojjaachuutti Jira.
(Ibsa Qeerroo Bilisummaa Oromoo) Sirni. Sagalee Qeerroo Bilisummaa Oromoo. likes · talking about this · 3 were here. Struggling for justice and equality. Qeerroo News. likes · 3 talking about this. Qeerroo News, profile picture.
Log In Create New Account · Cover Photo: Qeerroo News's photo. Qeerroo Bilisummaa is on Facebook.
Seenaa minilik 2ffaa
Join Facebook to connect with Qeerroo Bilisummaa and others you may know. Facebook gives people the power to share and. Akkam jirtu kabajamtoota qaqqaalii Qeerroo ilmaan Oromoo!
Nagaa kiyyatti aansuudhaan,akkuma beekamu yeroo ammaa kana fincilli diddaa gabaa lagannaa itti fufeeti. Qeerroo Bilisummaa Oromoo. likes · 14 talking about this. Qeerroo Bilisummaa Oromoo is an Oromo national Youth Network movement for Oromo Freedom.
Qeerroo power. likes · 36 talking about this. Qeerroo power., profile picture. Log In Create New Account · Cover Photo: Qeerroo power.'s photo. Qeerroo Bilisummaa Oromoo. likes · 54 talking about this. Political Organization. Qeerroo Bilisummaa Oromoo Lixaa is on Facebook. Join Facebook to connect with Qeerroo Bilisummaa Oromoo Lixaa and others you may know. Facebook gives.
Qeerroo Bilisummaa Oromoo Oromoo is on Facebook. Join Facebook to connect with Qeerroo Bilisummaa Oromoo Oromoo and others you may know. Facebook gives. Qeerroo power ; Mogor Mountain. Personal blog. 8, people like this ; Wiiz Faattaa Harar · K followers. @. 1, people like this ; HAWWI SHOW. TV show. K. "Lola xumuraa Abiy Ahmed labseen loltoota isaa simannaa hoo'aa gochaafii jirra, Waaroo salphinaa itti uffifnee biyyotti isaan dabalaa jirra". Log In. or.
Create New Account · Log In. or. Create New Account. Qeerroo. Music Video. Like. Liked. Home. Posts. Reviews. Photos. About. Community. Qeerroo Oromoo, Addis Ababa. likes · talking about this. Qeerroo Oromoo, profile picture. Log In Cover Photo: Qeerroo Oromoo's photo. Qeerroo Bilisummaa Oromoo is on Facebook. Join Facebook to connect with Qeerroo Bilisummaa Oromoo and others you may know. Facebook gives people the. 1. "Mootummaan kun gootni gaafa mo'ate hin dhaadatu'' jedha.
Afaniin garuu dirree Diimokiraasii babal'iseera jechaa harka tokkotti meeshaa waraanaa harka. Log In. or. Create New Account · Log In.
or. Create New Account. Qeerroo. Shopping & Retail. Like. Liked. HomePostsReviewsPhotosCommunityAbout. About.


text:
Paarlaamaan walgahii Idilee isaa guyyaa boruu geggeessu irratti, Boordii Filaannoo Biyyaalessa Ityoophiyaa fi Komishiinii mirga namoomaa Ityoophiyaa akka hoggananiif, kaadhimamtoota muummichi ministeeraa dhiheessu ni raggaasisa jedhamee eegama.
Dabalataanis koree dhaabbii mana mariichaa raagasiisuuf wixinee fooyya’ee qophaa’e qoratuun sagalee kan irratti kennu tahuus odeeffannoon ni addeessa.
Paarlaamaan walgahii Idilee isaa guyyaa boruu geggeessu irratti, Boordii Filaannoo Biyyaalessa Ityoophiyaa fi Komishiinii mirga namoomaa Ityoophiyaa akka hoggananiif, kaadhimamtoota muummichi ministeeraa dhiheessu ni raggaasisa jedhamee eegama.


text:
Tafsiira Suuratu Yuusuf-Kutaa 3
Ji’a lamaaf sababa kitaaba “Yaadaa fi Milkaa’ina” jedhu waliin ko’oomaa turreef addaan baane turre. In sha Allah kitaabni kuni yeroo maxxanfametti harka keessan gahee akka irraa fayyadamtan abdiin qaba. Amma, seenaa mi’aawaa waliin bakka dhaabbanne irraa kaanee itti haa fufnu.
Seenaa Yuusufi fi Obboleeyyan isaa keessa mallattoolee fi barnootatu jira
“Dhugumatti, warra gaafataniif Yuusufii fi obboleeyyan isaa keessa mallattooleetu jira.” Suuratu Yuusuf 12:7
Rabbiin olta’aan akkana jedha: dhugumatti seenaa Yuusufii fi obboleeyyan isaa keessa warra seenaa isaanii gaafatanii fi beekuuf fedhaniif mallattoolee fi barnootatu jira. Seenaa Yuusufi fi obbolleeyyan isaa keessa mallattoolee fi barnoota baay’eetu jira. Isaan keessaa muraasni:
✏Obsaa fi taqwaa qabaachuun xumura gaarii fi injifannootti nama geessa. Nabii Yuusuf ijoollummaa irraa jalqabe hanga ministeera biyyatti ta’utti obsaa fi taqwaan kan of hidhe ture. Sababa kanaan yommuu injifannoo argatuu fi sadarkaa ol’aana irra gahuu:
“[Obboleeyyan isaa] ni jedhan: dhugumatti ati Yuusufi? Innis, “Ani Yuusufi, kuni obboleessa kiyya. Dhugumatti Rabbiin tola nurratti oolee jira. Dhugumatti, namni obsee fi Rabbiin sodaate, Rabbiin mindaa warra toltuu hojjatanii hin balleessu.” Suuratu Yuusuf 12:90
✏Waanyuu fi namoota miidhuun kufaatii fi jibbiinsaaf nama saaxila. Obboleeyyan Yuusuf waanyu irraa kan ka’e, “Yoo Yuusufin balleessine jaalalli abbaa keenyaa nuuf ta’a” jechuun yaadan. Ergasii miidhaa isarraan gahuuf ka’an. Kufaati fi abbaa isaanii irraa jibba malee wanti isaan argatan jiraa? Haaluma kanaan namni waanyu fi miidhaa namarraan gahuuf tattaafatu, kufaati malee homaa hin argatu.
✏Seenaan kuni Nabii Muhammad (sallallahu aleyh wassallam) dhugaa ta’uu fi Qur’aanni Rabbi irraa bu’uu agarsiisa. Sababni isaas, osoo Rabbiin Qur’aana kana buuse itti beeksisuu baate, silaa Nabiyyiin seenaa kana beekuu fi namootatti himu hin danda’an. Aayan armaan gadi tuni tuqaa kana sirritti ibsiti:
“Kunniin oduuwwan gheeybi irraa gara keetti kan buufnudha. Kana dura atis ummanni keetis kan beektan hin turre. Obsi, xumurri gaariin warra Rabbi sodaataniifi.” Suuratu Huud 11:49
Kana jechuun Yaa Rasuula seenaaleen sitti himnu kunniin oduu fagoo ijaan hin mul’anne kan gara keetti buufnudha. Seenaalee kanniin sirratti buusnee siif ibsuun dura, ati fi ummanni kee seenaalee kanniin quba hin qabdan[1]…
Miidhaa Waanyu (Hinaaffi)
“Yeroo [obboleeyyan Yuusuf akkana waliin] jedhan [yaadadhu]: ‘Dhugumatti, osoo nuti garee taanee jirru, dhugumatti Yuusufii fi obboleessi isaa nu caalaa abbaa keenya biratti jaallatamoodha. Dhugumatti abbaan keenya dogongora ifa bahaa keessa jira.” Suuratu Yuusuf 12:8
Kana jechuun yeroo obboleeyyan Yuusuf akkana waliin jedhan yaadadhu: osoo nuti garee taane jirru, abbaan keenya nu caalaa Yuusufii fi obboleessa isaa Biniyaamiin jaallata.
“Osoo nuti garee taane jirru” yommuu jedhan, Yuusufii fi obboleessa isaa caalaa nuti baay’innaa fi humna waan qabnuuf nutu faayda isaaf buusa. Isaan xiqqoolee waan ta’aniif homaa isaa hin fayyadan. Kanaafu, akkamitti nu caalaa isaan jaallataa? jechuun ajaa’ibsifatan. Kanaaf itti aansanii ni jedhan: “Dhugumatti abbaan keenya dogongora ifa bahaa keessa jira.” Kana jechuun yommuu isaan lamaan nu caalaa jaallatu, abbaan keenya dogongora ifa bahaa dogongoree jira.
Dhugumatti, obboleeyyan Yuusuf waa’ee abbaa isaanii ilaalchisee yaada badaa yaadanii jiru. Dhibeen naqarsaa waanyuu isaan keessa seenee jira. Waanyun addunyaa keessatti rakkoo badaa fi Aakhiratti kasaaradha. Kanaafi, haala ifa ta’een waanyu irraa ni dhoowwame: “Wal hin waanyinaa” Inumaa Nabiyyiin (SAW) akkana jedhan: “Qalbii gabrichaa keessatti iimaanaa fi waanyun bakka tokkotti hin ta’an.”[2]
Hadiisa biraa keessatti: dhibeen ummata isin duraa isin keessa seene, dhibeen kunis waanyu fi wal-jibbuudha. Isaan kunniin haaddudha. Rifeensa haaddi hin jedhu. Garuu amanti haaddi. Kan nafseen tiyya harka Isaa jirtuun kakadhe, hanga amantanitti Jannata hin seentan, hanga wal jaallattanitti hin amantan, wanta kana isiniif mirkaneessu isinitti beeksisuu? Nageenya jidduu keessanitti babal’isaa.”[3]
Namni tokko ijoollee isaa keessaa tokko daran waan jaallateef diliin (cubbuun) isarra hin jiru, yoo jaalalli kuni zulmiitti (isaan miidhutti) hin geessin. Akka shari’aatti qabeenya, kennaa fi kkf nin ijoollee wal-qixxeessun dirqama. Garuu jaalalli murtii Rabbii waan ta’eef, namni too’anna isarratti hin qabu. Kanaafu, jaalala keessatti ijoollee ykn niitolii isaa akka wal qixxeessu isarraa hin eeggamu. Kanaafi, Hadiisa keessatti: Nabiyyiin (SAW) haadholi manaa isaa jidduutti yeroo qoodaa fi wal-qixxeessa ture. Ergasi akkana jedha: Yaa Rabbii kuni wanta too’achuu danda’u keessatti qooda kiyya, wanta Ati too’achu dandeessu garuu ani hin dandeenye keessatti na hin qabin.”[4] Kana jechuun jaalalaa fi qalbiin itti rarra’uu. Aa’ishaan (radiyallahu anhaa) niitiwwan isaa biroo caalaa qalbii isaa keessatti jaallatamtu turte.
Yuusufii fi Biniyaamin obboleeyyan garaa tokkoo (haadha takkarraa dhalatan). Yuusufii fi obboleeyyan hafan kurnan immoo abbaan tokko haa ta’anii malee haadhan garagara. Biniyaamin daa’ima, Yuusuf immoo ijoolleedha. Obboleeyyan isaa kurnan isa caalaa gurguddoodha.
Waanyun haqa arguu irraa ija obboleeyyan Yuusuf ni jaamse. Haqni kunis, jaalalli wanta namni too’annaa irratti hin qabneedha. Ijoollee xixxiqoolee ijoolle gurguddoo caalaa jaallachuun wanta nama hundaa keessa kaa’ameedha. Eenyullee kana hin kaadu. Kanaafu, wanta too’anna irratti hin qabneef, “Akkamitti ijoollee gurguddoo caalaa ijoollee xiqqoolee jaallattaa?” namaan ni jedhamaa?
Akkasumas, abbaan ijoollee isaa keessaa ilma gaarii fi haadha abbaaf ajajamu daran jaallata. Yuusuf ijoollee biroo caalaa gaarii waan ta’eef jaalalli abbaan isaaf qabu, ijoollee biroo caalaa cimaa ture.
Tuqaaleen ijoon asirraa barannu:
☛Jaalalli wanta too’annaa irratti hin qabne waan ta’eef namni ijoollee keessaa ilma tokko daran waan jaallateef hin gaafatamu. Garuu jaalalli kuni ijoollee jidduutti wal-jibbiinsaa fi waanyu akka hin uumnef abbaa fi haati of eeggannoo gochuu qabu. Of eeggannoo kanniin keessaa:
1-Hanga barbaadamu caalaa jaalala kana ifatti baasu dhiisu.
2-Wanta ilma kana akka jaallatu isa taasise namummaa isaa osoo hin ta’in amala gaarii inni qabu akka ta’e ijoollee isaa hafanitti beeksiisuu. Kuni ijoolleen isaa amala gaarii kana qabaachuuf akka wal-dorgoman taasisa. Amalli gaariin kuni kan akka haadha abbaa ajajamu, barnoota irratti cimaa ta’uu fi kkf.
3-Ijoollee hafan salphisuu dhiisu.
☛ Waanyuun badii (cubbuu) guddaa kan akka ajjeechaatti nama geessu danda’a. Kunoo waanyu (hasada) irraa kan ka’e obboleeyyan Yuusuf akkana waliin jedhan: “Yuusufiin ajjeesaa yookiin lafa [fagootti] isa gataa; ergasii fuulli abbaa keessanii isiniif qofa ta’a. San booda namoota gaggaarii taatu.’” Suuratu Yuusuf 12:9
Maddoota:
[1] Tafsiiru Muyassar-235, Tahriir wa tanwiir-12/218, Lessons from Surah Yusuf-fuula 30, Yaasir Qaadi
[2] Nasaa’i -3109, Ibn Hibbaan 4606
[3] Imaam Ahmad Musnada isaa 1/164 (1412), 1/167 (1430) keessatti gabaase, Tirmizi 4/664 (2510)
[4] Sunan Abu Daawud 2134 (Tadabbur Suuratu Yuusuf (aleyh salaam), tahziibu aayaatu lisaa’iliin-Dr Naasir Suleymaan)


text:
Bitootessa 30,2012 Finfinnee
Warraanni Mootummaa Wayyaanee diddaa Qeerroo tasgabbeessuuf oliif gadi fiigaa jiraachuu irraan darbee wal dhabdeenii fi wal amantamummaan gidduu isaaniitti uumamaa jira.Amanamtootni mootummaa Wayyaanee tasgabbii itti uumuuf xaaranis wal shakkii gidduutti uumameen yaada qaban ifaan dubbachuu dadhabanii jiru.Waraanni bobba’e uummata Oromoo gara jabinaan akka goolu ajajni darbeefii jira.Magaalota gurguddaa Oromiyaa keessatti waraanni federaalaa fi Poolisiin akkasumas tikni akka Horii uummata tiksaa jiraatu iyyuu kanneen dhalootaan Oromoo ta’an sochii Warraaqsaa ummati Oromoo deemsisaa jiru dura gara jabinaan dhaabbachuu dhabuun isaanii mootummaa Wayyaaneen yaaddessee Oromoota waraana ta’an naannoo Oromiyaa irraa gara bulchiisa naannoo biraatti jijjiraa fi bobbaasaa akka jiran beekama.
Gabaasa dhimma kanaa odeeffata mootummicha keessaa nu gahaa jiru guutuu walitti cuunfinee gama fuula duraa dhiheessuuf jirra.
Waraana Wayyaanee Jidduu Wal Shakkii fi Wal-Dhabbiin Baldhinaan Itti Fufee Jira
Bitootessa 30,2012 Finfinnee


text:
Dirree Dhawaa keessa kan maadheffatan Ugaazziin Isaa Musxafee fi Ugaaziin Gurguraa Ziyaad har’a araara gosoota lamaaniif jecha bakka filatame Ereriin seenanii jiru.
Sirna araaraa guyyoota kudhaniif tura jedhamu kana irratti gosa lamaan irraa kan filataman hoogganoonni gosootaa 38 akkasumas ka biroo gosoota somaalee keessaa kan filataman jaarsoliin araaraa 11 argamaniiru.
Dirree Dhawaa fi Ereriin dabalatee aanaalee fi gandeen heddduu keessa kan jiraatan gosoonni Isaa fi Gurguraa, baatilee darban keessa irra deddeebi’uun walitti bu’uun isaanii ni yaadatama. Kanaanis qabeenyaa hedduun manca’aniiru.
Gosoonni lamaan waggoota 500 ol kan ittiin bulan seerri ittiin bulmaataa “Heer” jedhamu qabu. Akka seera kanaattis kan bal’eesse gumaa baasuu dhaan araarri bu’a.


text:
Gaafiifi deebii Raadiyoo Hello Oromia waliin godhan keessatti, Dr Marara Gudinaa Faranjiifi Waaqni nama of gargaaree gargaaruu jedhanii dhaaman. Yoo Oromoon akka sabaatti wal gargaaree, nu gargaaraanii.
Oromoon yoomiyyuu caalaa tokkummaan akka dhaabbatuu yaamicha dhiheessan. Oromoonni akka sabatti waan Mootummaan Itoophiyaa miidhaa hiruuf, akka sabaatti dhaabbachuu qabu. Dhaabbilee siyaasaa Oromoo hundi walitti dhufuun qaawaa siyaasaa jiru akka cufaan yaamichaas dhiheessaniiru. Oromoon laga cehuuf akka siyaasatti odoo hin taanee akka sabatti cehaa jedhu. Yoo Oromiyaa jiraachuu qabdi jenne amannee, akka sabaatti jiraachuu qabnaa jedhu. Oromoon walii iyyadhaa iyya dabarsaa jedha. Hiriirri nagayaa Goondariifi Walloo keessatti deemaa jira. Garuu kan mootummaan garaa jabeennaan miidhaa jiru, uummata Oromoo kan hiriiraa bahuuf carraaquudha. Mootummaan Oromootaafi marartii hin qabu. Gaafa tokko galaaanni Oromoo nurraan dhangalaaa nu balleessaa jedhe sodaataa jedhu.
Sochii Oromoon biyya alaatti godha jiranillee dinqisiifatanii jiru. Haa ta’u malee hiriibaa bahuun waan tokko, gurmaa’uun waan biraati jedhe dubbate. Akka sochiileen kun firii horattu, Oromoon biyya alaa jiranii, akkuma ka biyya keessaa, jaarmayaa cimaa barbaaduu jedhanii. Dhaabni keessanii sochii kana gargaaruuf maali godhaa jira? Dhaabni keessanii humna hagam ga’uu qaba? Diaspora-n maal godhu qaba? Gargaarsa akkam barbaadduu? Gaafii hedduu gaafannee, deebii argachuuf


text:
Browsing Tag
Ispeen
Ardii Awrooppaa Kaaba Ispeen keessatti iddoon awwaala Muslimootaa jarraa heddu lakkoofsise argame. Iddoon awwaalchaa kun magaalaa!-->…
Mootummaan Ispeen Baqattoota qarqara galaana Meditraaniyaan irratti…
Mootummaan Xaaliyaan torbee dabre, bidiruun baqattoota balaa Doonii galaana Meditraaniyaan irraa baraaraman fe’atte, daangaa…
Ispeen Gamtaan Awurooppaa Falasxiiniif beekamtii guutuu akka kennu gaafatte
Mootummaan Ispeen dhimmi beekamtii Falasxiin Gamtaa Awurooppaa keessatti hattatamaan murtii akka argatuuf ciminaan kan hojjatu…
Ministeeroonni Kaatalooniyaa duraanii saddeet Ispeenitti hidhaman.
Manni murtii Ispeen Ministeeroota Kaatalooniyaa saddeet sababaa labsii Walabummaatti cichaniif kan hidhe tahuu BBC'n gabaase.…
Dheebuun Walabummaa Ummata Kaatalaan Eessarraa Garamitti?
Kaatalooniyaan naannoo Kaaba baha Ispeenitti argamtu yoo taatu, jiraattonni isii ammoo Ummata Kaatalaan jedhamu. Nannoo…
Mootummaan Ispeen bulchiinsa Kaatalaan diiguu labse
Parlaamaan Bulchiinsa Kaatalaan juma'aa kaleessaa Ispeen irraa walaba bayuu erga labsee booda, muummichi ministera Ispeen…
Bulchiinsi Katalooniyaa Wixinee Mootummaa Ispeen kan hin fudhanne tahuu…
Hoogganaan Bulchiinsa Kataloon Karloos Piyugmoont, wixineen Mootummaan Ispeen kutaa Kataloon kallattiin mootummaa jiddu galeessaa…


text:
Ebla 30,2013 Gabaasa Qeerroo Finfinnee
Mootummaan Wayyaanee cunqursaa addaa ilmaan Oromoo irratti geessisuu kan aadeffate Naannoo Beenishaangul Gumuz keessatti barsiisota ilmaan oromoo tahan addatti miidhaa addaaf saaxilaa jira.Barsiisota oromoo mana barumsaa Baloo Jigaa keessaa barsiisan miindaa dhorkachuun qorannaan rakkisaa jiru.Barsiisaa Habtaamuu Oljirraa fi barsiisotni mana barumsaa kanaa gocha farrummaa mootummaan wayyaanee gaggeessaa jiruun rakkachuu irratti argamu.
Dhiibbaa mootummaan Wayyaanee gaggeessaa jiruunis barsiisotni oromoo 12 tahan Godina Kamash aanaa Kamash keessaa gadhiisuuf dirqamanii jiran.Gocha farrummaa kana irratti mootummaa wayyaanee waliin tahuun uummata qeee irraa buqqisaa fi barsiisota ammoo miindaa dhorkachuuf isin diina jechaa kan jiran jala deemtota mootummaa wayyaanee yeroo dheeraa Obbo Fiqaaduu fi Obbo Mazgabuu jedhaman akka tahe ifaan beekamuu dandaeera.Mootummaan wayyaanee basaastota ishee ulee gochuun uummata ittiin doorsisaa jirtu kana dabballootni gocha farrummaa irratti bobbaan hin dhaabbatan taanaan tarkaanfiin gatii isaanii madaalu akka isaan eeggatu akka hubatan dhaammanna.


text:
Ilmi namaa seera uumamaa dhiisee seera ofii baaseen eega of bulchuu jalqabee booda nageenyi addunyaa tanaa boorawaa dhufe. Biyyoonni yeroo ammaa jiran kunniin hedduun isaanii Fedhii namoota dhuunfaa humna qabaniin jaaraman. Briteen ykn Ingliiz ummata heddu koloneeffattee bulchaa turte. Ummanni kunniin tarii Afaanii fi aadaa garagaraa qabaachuu malan. Akka bulchiinsaaf isii toluuf ammoo ummata aadaa fi afaan garagaraa qabu walitti qabuun akka kutaa tokkootti bulchaa turte. San booda maqaa barbaadde itti moggaasti. Itti aansuun ummata lakkoofsaan xiqqaa tahe aangoorratti ol baasti. Haala kanaan ummata qoqqoodaa bulchaa turte. Yoo xiqqaate ummanni hedduun kan biyya san keessa jiraatu tarii maqaa itti mogaafame san hin fedhu taha. Waan kana taheef yeroo ammaa kana biyyoonni hedduun kan maqaa isaanii jijjiiratan ni jiru. Biyya keenya keessattis dhimmi maqaa kun rakkoo guddaadha. Barruu tana keessatti biyyoota zamana dhihoo maqaa isaanii jijjiiratan muraasa isinii dhiheessina.
Botswaanaa
Ingliiz bara 1885 dachii Afriikaa gama kibbaatti argamtu takka qabatuudhaan ‘Bachuwaanaalaand’ jettee itti moggaaste. Haga bara 1966ttis waggoota 81’f dachii tana maqaa kanaan bulchaa turte. Haa tahu malee bara 1966tti biyyi sun wayta bilisummaa argattu maqaa jijjiiratuu murteessite. Akka duraan warri koloneeffattootaa isii waamaa turanitti osoo hin taane, fedhii ummataarratti hundaa’uun maqaa haarawa moggaafatuuf walii galan. Gosoota biyyattii keessa jiran keessaa isa guddicha kan tahe ‘TSWANA’ kan jedhamu fayyadamuun BOTSWAANAA jedhan. Dachii warra TSWANA jechuudha. Biyyi tun Yeroo ammaa kanas maqama kanaan beekamti.
Myaanmaar
Lafa tanas bara durii Ingliiztu bulchaa ture. Yeroo sanitti mootummaan Ingliiz saba Burmaa qofa addatti fudhatuun maqaa Burmaa jedhu biyyattiif moggaase. Haa tahu malee bara 1989tti waraanni biyyatti mootummaa biyya bulchaa jiru fonqolchee aangoo wayta qabatu gara maqaa jijjiirutti seene. Maqaa biyyattii gosa tokko qofa ibsu irraa haquun Myaanmaar jedhee moggaase. San qofaanis hin dhiisne magaalota heddu kan duraan Ingliiz akka isiif mijaahutti itti moggaaste hunda irraa jijjiirutti seenan. Magaalaan duraan Ranguun jedhamaa waamamtu Yangon jedhamtee waamamuu jalqabde.
Banglaadeesh
Ammas dachi Ingliiz koloneeffattee bulchaa turte keessa jirra. Biyyi tun naannoo Indiyaatti argamti. Naannoon Indiyaa fi Paakistaan kun Kolonii Ingliiz kan Indiyaa jedhamuudhaan beekkama. Yeroo sanitti Indiyaa, Pakistaan, Banglaadeshii fi kanneen birootis Ingliiziin bulaa turan. Bara 1947tti garuu bilisummaa argatuu danda’aniiru. Yeroo indiyaafi Paakistaan biyya walabaa tahanii kophaa kophatti if bulchuu jalqabanitti, biyyi amma Banglaadeesh jedhamtu ammoo Beengaal bahaa jettee of moggaasuun kophatti baate. Jidduu Beengaal bahaa fi Paakistaan ammoo Indiyaatu jira. Haaluma kanaan osoo jiran ummanni Bengaal bahaa kun Paakistaanitti makamuu murteesse. Bara 1955 booda Sagalee ummataa irratti hundaayuun biyyi tun Paakistaan bahaa jedhamuun moggaafamte. Garuu bara 1971tti seerri Paakistaan baste ummata Paakistaan bahaa kanaaf liqimfamuu dide. Sababaa kanaaf Paakistaan irraa fottoquudhaan biyya mataa isaanii hundeeffatan. Maqaa isaaniitis Banglaadeesh jedhanii moggaafatan. Baanglaan maqaa ummata biyya san keessa jiraatuuti. Deesh jechuun ammoo lafa jechuudha
eSwaatiinii
Biyyi tun Afriikaa Kibbaa keessatti argamti. Haga ammaatis bulchiinsa mootii ykn Nugusaatiin bulti. Mootiin amma bulchaa jiru Miswaatii 3ffaa jedhama. Biyyi tun duraan Swaazilaand jedhamtee waamamti. Mootichi waa xiinxallee eega laaleen booda maqaa biyyattiif moggaafamerraa gammachuu dhabe. Ummanni biyya biraa jiraatu Swaazilaand fi Swiizarlaand biyyuma tokko seehan. Swiizarlaand nurra guddoo waan taateef, biyyi teenya irraanfatamaa jirti jedhee maqaa biyyattii jijjiiruu murteesse. Achi booda eSwaatiinii jedhee moggaase. eSwaatiinii jechuun Ummata gosa Swaatiinii jechuudha.
Qophii Abu Ibtisam
Rufaida Women's Foundation Guyyaa har’aa Waxabajjii 19-10-2014 (June 26, 2022) barattoota Sagantaa (Diploama in Islamic…
Sheikh Jamaal Muusaa Jiloo jedhaman. Sheikh Jamaal bara 1955 A.L.I Godina Harargee Lixaa Aanaa Doobbaatti…
Dorgommiin Qur’aanaa Idil addunyaa yeroo jalqabaatiif jimaata irraa jalqabee Itiyoophiyatti geggeeffamaa jiru, sagantaan cuffinsaa guyyaa…
Biyyi teenya Itiyoophiyaan waggaa sadi dura, saatalaayitii takka gargaarsa mootummaa Chaaynaatiin gara hawaa erguun isii…
Yeroo ammaa kanatti buna dhuguun baramaadha. Dhugaatii haalaan jaalatamus taheera. Namni hundi buna dhuguu baatus…
Lola Raashiyaa fi Yukreen jiddutti geggeeffamaa jiru dabalatee walitti gaarrifannaan Iraanii fi Ameerikaa jiddutti yeroo…


text:
9 thoughts on “Apply for Membership”
-
Karaa biraa moo yeeroo adda addaan miseensumma guute garuu odeeffannoon karaa qeerroo darbaa jiru na gaha hin jiru.
Galatooma
-
Mee email kee nuu dhaami itti si daballa
-
-
Diinnii Irree Keenyaan ni Kufa!! Falmii Qabsoo qofa itti fuufa!!
-
Odeeffannoo laachuuf Qunnamtiif yeeroo isin barbaanuu emali keesaan akkamitti argadha laata?
-
Nagaan haa dursu.
Email keenya qeerroo2011@gmail.com irratti nuu dhaami.
Ulfaadhu.
Qeerroo Bilisummaa
-
-
namabadaa
JUNE 12, 2015
SEENANAMABADAA
1 COMMENT
EDIT
IMG_12062015_20572410441251_842007812555487_7591048960791209649_n
Aliyi Sabit walisaa oromo kan ilman oromo dinaf qubaa itti latee harkka diina gachaa turee amalee galchaa jiru
kan sodaa nuqabsisaf namni tokkolleen itti hin dubane .
Top of Form 1
Bottom of Form 1
Sabboonaa fakkaachuudhaan ilmaan oromoo galaafachaa jira.keessumatti wallistoota oromoo 14. august 2011 k.l. 14:22
Sabboonaa fakkaachudhaan ilmaan oromoo bakka isaan jiranitti hordofuudhan basaasaa kan jiru wallisaa Aliyyii Saabit yeroo dheeraaf otuu irratti hin beekamne wallistoota oromoo galaafachiisaa kan tureefii yeroo ammaa kanas haaluma sana irratti kan argamu ta’uu isaa maddeen qulqulluu sabboontota oromoo biraa bahan addeessanii jiru.Aliyyii Saabit abbaan isaas waggoota dheeraaf sirna basaasummaa irra turuudhaan gorsaa fii of eeggannoon adda addaa erga kennamaafii turee booda hojii isaa irraa of duuba deebi’uu didee jabeessee hojii isaa kan basaasummaa waan itti fufeef booddee irratti qabsaayota haqaatin erga ajjeefamee booddee ilmi isaa Aliyyiin galmee abbaa isaa lafaa kaasudhaan abbaa isaa bakka bu’uudhan hojii abbaan isaa hojjachaa ture sana irratti bobba’ee ilmaan oromoo keessumatti wallistoota qabsiisuu fii biyyaa akka bahan gochuu irratti yeroo ammaa kana gadi fageenyan hojjachaa jiraachuu isaa maddi qulqulluun kun addeessee jira. Kana maless nama aliyyii saabit jedhamuu kun guuyyaa walisaan kabajaman USMAYYO MUSA adunyaa irraa boqqote aliyyi fi walistooni bira qophii qaban turee magalaa finfinee keessati walistooni isaa wajin jiraa abboo nuti qophiin araa tun usmayyo nuf hin caaltuu jedhanii nuti refaka usmayyo dhabana jedhani biraa deman aliyyi saabit ammo isan jalaa hafee qophii saan godhee fixee guuyyaa usmayyon du,e guuyyaa lama ta,e akka nama aruzaa dhufeeti suufa ufaate karabatta hidhatee mazara kayyate akka waan du,uti usmayyo kun isaaf sargii ykn aruuza tateefiti dhufuun isaa bekkamadha miti ree.
Sana malees harmeen Aliyyii saabit maqaan ishee nuriya OPD Jedhamatii. hojii mootummaa keessa hojjachaa kan turtee fii yeroo ammaa kanas hojjachaa kan jirtu keellaa bakka itti waan adda addaa itti sakattan irra hojjachaa erga turtee boodan abbaan mana ishee erga ajjeefamee booddee du’a abbaa mana ishee sana ilmaan oromoo irratti haaloo bahuuf hojii basaasummaa akka jalqabdees maddi kun itti dabalee addeessee jira.Aliyyii saabit yeroo ammaa kana finfinnee keessa kan jiraatu yommuu ta’u wallistoota oromoo warra finfinnee keessa jiraattan kanan amma as irratti maqaa isaanii kaasuu hin berbaadne hunda qabsiisuf tattaaffii inni gochaa turee milkaawuu baatullee wallisaa abdii ibiraahim akka qabamu erga godhee booda abdii ibraahim garuu duraan dursee odeeffannoo kana waanta dhagaheef biyya gadi dhiisee gara biyya somaaliilanditti erga baqatee booda yeroo ammaa kana biyya keenyaa akka jiraachaa jirus hubachuun danda’amee jira.IMG_12062015_205724
Haaluma wal fakkaatun wallisaa kadir martuu ertiraa warra jiran adda bilisummaa oromoo wajjin hariiroo qaba jedhee erga yakkee booda kadir martuun odeeffannoo kana of dura waan hubatee jiruuf biyya gadi dhiisuf tattaaffii godheen milkaawuu dadhabee daangaa suudan irratti qabamee erga hidhaa turee booda mana hidhaa keessaa murtiif otuu gara mana murtitti miilan poolisiin tarree galchitee oofaa jirtuu nama lama ta’anii poolisii jalaa miliquudhan lubbuu isaa of baraarsee yeroo ammaa kana wallisaa kadir martuu biyya suudan keessatti akka argamus hubatamee jira.wallisaa maqaan isaa ffula duraaf asiratti barreeffamuuf taa’u kan sirba shimala koo wayya michuun nama ganti jedhee wallise tokko aliyyii saabidiin yakkamee erga qabamee booda hidhaan waggaa 13 akka itti murtaawee jirus maddeen kun itti dabalanii addeessanii jiru.
Yeroodhuma dhiyoo kana keessa akka lakkoofsa oromootti baatii 7ffaa adooleessa keessa keessummaa tokko kan biyya norway irraa gara biyya ethiopian deeme nama maqaan isaa ammaaf as irratti tuquu hin barbaadne waan ta’eef yaada dabalataa argachuu yoo barbaaddan karaa E-mail keenyaa nuuf barreessuu dandeessu jedhamu qabsiisuf tattaaffin inni gochaa ture otuu hin milkaawin hafuun isaas dhagahamee jira.akka carraa ta’ee bilbilaan badru kan jedhamu sana erga inni gara biyya norwatti deebi’ee booddee dubbifnee argannee jirra.innis haala isaa fii hiriyyoota isaa irra gahee fii haala hamaa Aliyyii saabit hojjachaa jiru odeeffannoo gahaa nuuf kennee jira.kana malees hojiin Aliyyii saabit kana qofa otuu hin ta’un fuula duraaf odeeffannoo adda addaa eeggachaa waan jirruuf hordoftootni keenya waa’ee dhimma kanaa irratti yeroo hunda akka nu hordofan gaafanna. Walisaan aliyyii saabit kun yeero dheraaf biyya kessati goochotaa sukanesaa akan kana hojjacha turee walitoota inni faradee ykn basasudhan harkaa mootummaa wayyane galachee hidhafii midha addan addaa irraan gaha ture walistoota 10 oll ni tahuu maqaa walistoota oromo kan inni akkan godhaa ture keessaa namota murtawan maqaa isanii arkane bilbilee dubifnee jiraa gochooni kun hundii akka dhugaa te.e nuti himman kana maleese aliyyii saabit kun ossumaa hojii dinaa kana gagesaa jiruu initala takka tan fattiyya jedhamattu tan hojiidhaaf mana shisha finfine keessaa qabduu takka wajin wal jalatanii turan fattiyyan tun nitii nama wan xurteef jechaa abbaan mana isii yoo nu arkee seeran xarkaafii nuratii fudhatta jedhani wal fuudhaatanii bira karaa biyyaa olla keenyaa imaalani turan imaala fixatani kenya ykn maagalaa narobii seenana turan kana boodaa aliyyii saabit kan akumaa walisaa oromoti simatameeture haa tahu maale namonii hojii isaa bekkan kan nyaachuu fedhanilen jiruu irraa wal dhorkatumaa jirachaa turee kana bodaa jarmayya walistoota oromo kan magaala kenyatii makamee turee jaramaaya kan keessati aliyyii saabit kun yeroo dheraaf ABO balalefaacha ture yeroo 4 qeeqaame dininii kenamef ture inni hojii isaa kan biyyatti hojachaa turee hin dhifinee itumaafufee ture Mee badii inni balesse keessa sa.adi 3 biraa haa kunu mee kan 4 haa laluu kan afraafa kan akka armaan gadditti haa laluu mee
Walistoota jiraa keessaa walisaa shafisii aqilii kan kan jedhamutti qophiin wahe aruuzaa obboolessa kenyaa murad ilalachisee shafisoo dubisani turan obboo muradifi haatii mana isaa aruzutitin shafisii tole nuti jarmayya qaban ni hojjaana jedhenii debisefture
Yeroo kan shafisi jarmayatii dhufee itti hummu egalee yeroo in himme fixuu aliyyi saabit kun akan jedheni turee shafisin abboo jarii bar anii egaa nati himman ji,a 2 gehe jira jedhen jarii ammo itti hin him,ne shafisi tole jedheni jaratii bilbilee gaafate ture jarii nuti siiqofatii himmne male nama biratii hin himmne jedhani debisanif tura aliyyi malif akkasa jetaa jedheni gaafte aliyyisi akkas jedhee debisef anii waan siraan dhufu hin daalaguu jedheni debisef tole jedhe bira demme jarmayya wajiin meshaa muzziqaa qophesuu egalan yeroo isaan orgaan kiresani namticha dhahuu ykn kan xaphatu nama faxan jedhamu fidaani walee aruzaa hojachisuu egalan hojacha bulani ganama aliyyin bilbilee faxan yamee akka inni meshaa muziqaa jalaa fudhe fidhuu godhe ture sabaani isaa immo aliyyini ossumaa walistoota oromo kan wajin jiruu asa ta,e biyyatii hariroo qaba habashota fi moottumma wayyane waajiin IMG-20150405-WA0002hidhataa akka qabuu gaadii faagenya hubatame jiraa
Akkuma bekamuu moottumman wayyaane kun yerro biyyotaa olaa isatii waan shakee abuuru yeroo fedhe ayyanna sababa godhatetii waa qoophessa. Biyyotta alaa isaa kan keessaa kan inni biyyee irratii xiyyefaate keniya fi biyyotaa arbati kaaf aliyyi saabit kun guuyyuma aruzza murad kan moottumman ethiopia qoophii qoophesse ture maagalaa narobi keessatti.aliyyi sababani inni meshaa saan itti milikisisu dandee inni akuma photo kan agartaan habashota ayyanna sababa godhatee biyyara dhufee kan wajiin hojachuf jechaa akkan ture garuu haa tahu male guyyaa in barii kara bakka qophii habashota demuf demmu dura taana badichaa walisaa abdii ibrahim itti dhaqee abboo aliyyi saabit bakka boruu deemuf demmatu tan hin demmin jedheeni ture aliyyi saabit kun akkan jedhenii debisef ani oromo kiraa mana nara hin kafaltuu demmetin dalgaadha jedheni debisef abdiisi aboo akkan hin jedhii Jedhiin garuu aliyyi aruzza ilmaa oromo tokkora habashoota biyya dhufan kanatu siif caala jedhe eee naf caala jedhen abdiisi aboo yoo bodaa komiin katee ani itti hin gaafatamu jedhenii makamasa tokko itti makamakee bira demme yoo akawii oromora cooma habashatitu anaf caala jetee demee jedhen aliyyin kun akuma jedhe goodhe meshaa badiin aruzza hojachuf irrati shakala turtee saan fudhate achii olle yeroo kan bichii mesha kan sabanii isaa sabaa bira tehe namichaa meshaa isaa aliyyi wajiin fudhani demma kan irrati bilbilee meshaa kiyya fidii kotu jedhe yoo fiduu bate ati ana bira hin hojatuu jedhe yeroo kan meshaa sanimiti kan bira aliyyi kiresee itti iti kene fidee dhufe kan silaa irrati shakalam ture dhorke yeroo inni fidee dhufuu sa,ati 7 tehe jiraa amma akuma dandetitin badiichii aruzza kan gaagesee ture badichii kun guyyaa itti anu gaalaniti aliyyi yammani kommi irrati kasan aboo malif wan akka kan hojataa jedhani gaanale nii hojadha maltuu isin geehe jedhe aliyyi bar hawasani oromo gaafii nuti kassa jiraa jedhen badichii aliyyi mal jedhee isiniti kasan hoo jedhe aliyyi akkan nun jedhaa jiran walisaan oromo kun malif demme habashota wajiin alaba ethiopia jalaa dhabatee siirbaa hoo nuti durisii habashoni maqan nu bitaan arra hoo malaqan walisaa bitani nu jedhaa jira jenan badichi aliyyi akkan jedhee debise hawasani oromoo asira haa ta,ani jedhe harkaa badicha guttu jalaa qabe dhimma isanii jedhe hordooftotaa kenya hin xumurane itti fuufa……….. KAAR EMAIL TIN YOO NU QUNAMUU FETAN email kan seenanamabadaa@gmail.com
-
qeerron ija sabaati.
-
jabadhaa jajjabeewwaan koo WAJJUMAN JIRRAA
-
Qeerroon dhaloota haaraa boba’ee Uummata Oromoo qofaaf otoo hin taane Sabaa fi Sab-lammii biyya Itoophiyaa qilee keessa bu’uu baraare dha. Garuu yeroo ammaa inni du’e, inni boba’ee fi inni bade ni dagatame. Kun hin sirratu taanaan Qeerroon lafa irraa hanga dhumutti mirga isaa fi mirga Uummata isaaf ni du,a, ni falmata.


text:
Prezidaantii Amerikaa aangoo irraa buusuuf yakki ilalchii gaggeeffamu Kibxata har’a guutummaan seeneetaa keessatti jalqabama.Seenaa Amerikaa keessatti Prezidaantiin waan kakatee aangoo itti qabatee cabsee jedhamuun aangoo irraa kaasuuf yaaliin ta’u inni kun yeroo sadaffaa ta’u isaati.
Deemsa kanaaf wanni jalqaba godhamuuf jiru Ripaablikaanootaa kan hogganamuu seeneetiin Amerikaa sagantaa hogganaan jarreen sagalee yayyabaa Mitch Mc Connel yakka ilaalchaa gaggeeffamu kan ilaaleen sagantaa dhiyeessan irratti sagalee kennu.
Kunis kan Demokraatonni itti heddumaatan manni marii bakka bu’ootaa garee Traampiin himachuuf dhiyaatanii fi gartuun seeraa kan Traampiif dhaabatan mata mataatti sa’atii 24 ykn ykn guyyaa lama keessatti dhimmi isaanii akka dhiyeeffatan gaafata.


text:
Obboo Baqqalaa Garbaa fi miseensoonni Kongiresii Federaalawaa Oromoo (KFO) mana hidhaa keessattii akka malee dhaanamuu isaanii mana murtiitti himatan. Manni hidhaa Qilinxoo erga gubatee as yeroo duraatii han mana murttiti dhihaatan miseensonni paartii KFO kun fedhii isaanii malee, dirqiidhaan gara mana murtii fidamuu isaaniis ibsanii jiru.
Hidhamtoota 22 silaa wajjiin dhihaachuu qaban keessaa 5 harra mana murtiitti hin dhihaanne. Sababni poolisiin dhiheeffate, “ Afur mana hidhaa adda addaa waan jiraanifii tokko garuu bakka jiru hin beeknnu,” han jedhu.
Karaa biraatiin miseensa Zoon Naayin Bloogeers han ta’e gaazexeessaa Befiqaaduu Hayiluu ganama harraa, akka lakkoofsa Itoophiyaatti sa’aatii 12:30 irratti koomaandi poostiituu sibarbaada sababa jedhuun namoota siviilii uffataniin qabamee fudhatamuu fi ammaaf bakki itti hidhame han hin beekkamnee ta’uu maatiin isaa beeksisanii jiru. Befiqaaduun han qabamee manuma jireenyaa isaa magaala Finfinnee nannoo Iyyasuusi jedhamuu jiru ta’uunis beekkamee jira.
Kana laalchisee gabaasa balla tamsaasa keenya harraa keessatti qabannee dhihaanna.


text:
Finfinnee, Onkololeessa 24.20139(TOI)-Manni maree bakka bu’oota uummataa FDRI har’a yaa’ii ta’een ajandoolee qabatee keessaa haleellaa lammiileerra ga’aa jiruurrati mari’ateera.
Manni marichaa godina Wallaggaa lixaatti haleelleeaa eenyamarratti xiyyeeffachuun lammileerra gaheen miidhaa qaqqabeen gadda itti dhaga’ame ibseera.
Af yaa’iin Mana Maree Bakka Bu’oota Ummataa obbo Taaggasaa Caafoo, gochichi itti yaadamee kan raawwatame ta’uu ibsuun, haleella qaqqabeen kaleesssa galgalaa hoggaansi mana marichaa marii taasisuun murtoorra ga’uu kaasaniiru.
Kanarratti hundaa’ee miseensi mana marichaa yaada akka laatuu taasifameera.
ABUT dabalatee gareen seeraan alaa socha’uun haleellaa qaqqabsiisaan yakka shororkeessummaan himatamanii fi tarkaanfiin akka irratti fudhatamuu yaadni dhiyaateera.
Dhimmicharratti manni marichaa erga mari’atee booda qaamni raawwachisaan mana mareetti dhiyaachuun ibsa akka laatuu, tarkaanfiin dhiifama hin qabne akka fudhatamuu fi rakkichi irra deebiin akka hin mudanneef maal murteesssu akka qaburratti yaanni murtoo akka darbuu kallattiin ka’aameera.
Dabalataanis manni marichaa koree dhaabbii adda addaa filateera.


text:
Kamiisa kaleessaa lootee seentoota Jihaad kanneen biyyatti keessa jiran irratti tarkaanfii jabaan akka fudhatamuuf gaaffiin kan dhiyaateef Prezidaantiin Burkiinaafaasoo, rakkoo lootee seentootonni uumaniin mummicha ministeera biyyatti aangoo akka gadhiisan eega dirqisiisee jira.
Gaaffiin kun prezidaantichaaf dhiyaachuun mummichi ministeeraa aangoo eega gadhisanii guyyaa tokko booda. Waggootii darban 6f wal waraansii dhiiga dhangalaasisee fi lubbuu namoota kuma lamaa galaafate akkasumas uummata Miliyoona 1.4 manaa fi qe’e irraa godaansisee sanaan mufannaa uumamee hanqiisuuf yaalamaa jira.
Mummichi ministeera biyyatti aangoo gadhisuu isaanii prezidaantichi Robii dabree simatanii jiru.
Akka seera biyyattitti mummichi ministeeraa aangoo gadhiifnaan kaabineen guutuummaatti akka aangoo gadhiisan waan ajajuuf jecha, Tarkaanfiin amma fudhatame kun mootummaan amma jiru aangoo akka gadhiisu taasiissa jedhamee jira..
Mummicha ministeeraa fi mootummaa haaraa kanneen waraanuu danda’an hanga danda’ameetti hatattamaan argamuu qabu jechuun, Gaazexaan mootummaa Sidwaya jedhamu gaafatee jira.


text:
Tafsiira Suuratu Al-Hadiid-Kutaa Xumuraa
Alhamdulillah Rabbiil aalamiina. Kunoo suuratu Al-Hadiida xumura irra geenye jirra. Xumura kana keessatti qabxileen ijoo adeemsa keessatti nama barbaachisan eeramanii jiru. Osoo dubbii hin dheeressin ibsa suuratu Al-Hadiid haa xumurannu.
“Ergasii faana isaanii irra ergamtoota keenya hordofsiifne. Iisaa ilma Mariyamis hordofsiifnee Injiila isaaf kennine. Qalbii warra isa hordofanii keessatti gara-laafummaa fi mararfannaa goone. Moloksummaas ni eegalan. Jaalala Rabbii barbaadu malee isaan irratti [moloksummaa] hin katabne. Garuu eeggannaa ishiif maluu hin eegne. Isaan irraa warra amananiif mindaa isaanii ni kennine. Baay’een isaanii finciltoota.” Suuratu Al-Hadiid 57:27
“Ergasii faana isaanii irra ergamtoota keenya hordofsiifne.” Kana jechuun Nuuh, Ibraahimii fi sanyii isaanii booda wal duraa duuban ergamtoota ergine.[1] Kan akka Muusaa, Iliyaas, Daawud, Suleeymaan, Yuunus fi kanneen biroo. “Iisaa ilma Mariyamis hordofsiifnee Injiila isaaf kennine.”
“Qalbii warra isa hordofanii keessatti gara-laafummaa fi mararfannaa goone.” Kana jechuun qalbii namoota Nabii Iisaa hordofan keessatti garaa laafinnaa fi mararfannaa goone.
“Moloksummaas ni eegalan.” Kana jechuun nafsee ofii irraa fuudhanii moloksummaa ni jalqaban. Asitti rahbaaniyyah- “moloksummaa” jechuun hiikkame. Jechi Rahbaaniyyah jedhu jecha rahab jedhu irraa kan fudhatameedha. Rahab jechuun “sodaa” jechuudha. Akkuma jechi ibsu rahbaaniyyaan (moloksummaan) mootii abbaa irree sodaachuu ykn qormaata addunyaa sodaachu irraa kan ka’ee addunyaa dhiisuun gara bosonaa, gaarreenii ykn gadaamo baqachuun adda jiraachu fi ibaadaa hojjachuudha.[2] Gabaabumatti moloksummaa jechuun nyaata, dhugaati fi uffata gaggaarii fi fuudhaa heeruma irraa of dhoowwun gaara ykn gadaamoo keessatti adda bahanii ibaadaa hojjachuudha. Namni kana hojjatu moloksee jedhama.
“Jaalala Rabbii barbaadu malee isaan irratti [moloksummaa] hin katabne.” Kuni hiika lama qaba:
1ffaa-Nuti isaan irratti moloksummaa dirqama hin goone, ittis hin ajajne. Garuu isaan moloksummaa kanaan jaalala Rabbii barbaaduf moloksummaa jalqaban.
2ffaa-Nuti moloksummaa isaan irratti hin katabne. Wanti Nuti isaan irratti katabne “Jaalala Rabbii barbaaduu” qofa.[3]
Haala lamaanu keessatti moloksummaan Islaama keessatti bakka hin qabu. Kutaa amantii dhugaa irraa ta’ee miti. Ergamaan Rabbiin (SAW) “Islaama keessa moloksummaan hin jiru” jechuun ibsanii jiru. Hadiisa Al-Bukhaari fi Muslim gabaasan keessatti Anas (radiyallahu anhu) akkana jedha: Sahaabota Nabiyyii (SAW) irraa namoonni gariin hojii ibaadaa dhoksaatti Nabiyyiin hojjatan ilaalchisee haadholii manaa Nabiyyii (SAW) gaafatan. Yommuu isaanitti himamu, ibaadan isaanii xiqqaa akka ta’etti ilaalan. Ni jedhan, “Nuti Nabiyyii irraa eessa jirra? Diliin (cubbuun) isaa darbee fi boodaa isaaf irra darbamee jira.” Isaan keessaa tokko ni jedhe, “Ani halkan guutuu abadii (yeroo hundaa) salaata.” Kan biraas ni jedhe, “Ani immoo yeroo hundaa nan sooma, hin hiiku.” Kan biraas ni jedhe, “Ani dubartoota irraa adda baha, gonkumaa hin fuudhu.” Ergasii Ergamaan Rabbi (SAW) ni dhufan. Itti aansanii ni jedhan, “Isintu akkana akkana jedhee? Ani Rabbiin kakadhe! Ani isin irra Rabbiin sodaadha. Garuu ani nan sooma nan hiika. Nan salaata nan rafa. Dubartootas nan fuudha. Namni Sunnah kiyya irraa garagale inni ana irraa miti.” Sahiih Al-Bukhaari 5063
“Garuu eeggannaa ishiif maluu hin eegne.” Kana jechuun dhimma moloksummaa haala guutuu ta’een hin eegne. Moloksummaan wantoota mi’aawoo fi gaggaarii irraa garagaluu fi akka ibaadaa irraa nama hin ko’oomsineef wanta jaallatan dhiisu kan of keessatti qabateedha. Moloksummaa kana qabachuu keessatti hanqinni ykn daangaa darbuun yoo uumame, eeggannoo moloksummaaf malu hin eegne jechuudha. [4]
Namoonni kunniin karaa lamaan dogongoratti kufan:
1ffaa- Amantii Rabbii keessatti wanta Rabbiin itti hin ajajne haarawa jalqabu
2ffaa-Wanta gara Rabbitti nu dhiyeessa jedhanii ofirratti dirqama godhan itti fufsiisuu dhiisu.[5]
Namoonni moloksummaa of irratti dirqama godhan kunniin sirnaan moloksummaa hin eegne. Tarii warrummaan moloksummaa jalqaban hin eegne. Yookiin immoo dhaloonni achi booda dhufan moloksummaa hin eegne. Sababa moloksummaa kanaan hariiro firummaa ni kutan, fedhii ofii too’achuu dadhabuu irraa kan ka’e badii adda addaa keessatti ni kufan, qabeenya namootaa karaa haraamaatin walitti haran. Jaalala Rabbii barbaanna jedhanii wanti haarofti isaan amanti keessatti jalqaban dallansuu Rabbiitti isaan geesse. Bal’innaan ajaa’iba moloksummaa liinki kana irraa ilaalun ni danda’ama: https://www.englishtafsir.com/Quran/57/index.html#sdfootnote54sym
Wanti namni asirraa baratu:
1-Amanti keessatti “kuni Rabbiin gammachiisa” jedhanii wanta haarawa uumuu dhiisu. Wanti Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa gabroota irratti dirqama godhee fi itti ajaje gahaadha. Inni ogeessota hunda caalaa Ogeessa kan ta’eedha.
2-Nafsee ofii humnaa ol itti fe’uu dhiisu. Namoonni kunniin fedhii uumamaa irraa of dhoowwun nafsee ofiitti wanta hin dandeenye fe’an. Dhumarratti nu kufan. Kanaafu, hojii ibaadaa yommuu hojjatan madaala eeggachu barbaachisa.
“Isaan irraa warra amananiif mindaa isaanii ni kennine.” Kana jechuun namoota Nabii Iisaa hordofan keessaa warroota tokkichummaa Rabbii fi ergamtoota Isaa hundatti amanan mindaa isaanii isaaniif kennine. Warroonni kunniin warra amanti isaanii wanta amantii qulqulluu faallessuun walitti hin makneedha. Kan akka Iisaan gooftaa akka ta’etti amanuu ykn ilma gooftaa akka ta’etti amanuu. Kuni fi kan biraa wanta amanti qulqulluu faalleessuu kiristaanonnii baay’een amanti keessa seensisaniidha.
“Baay’een isaanii finciltoota.” Kana jechuun namoonni amanti Iisaa qabatan baay’een isaanii iimaana (haala sirriin amanuu) keessaa kan bahaniidha. Finciluun kufrii (amanuu diduu) fi badii isaa gadi of keessatti qabata. Kan akka kitaaba jijjiruu fi seera isaa dhoksuu.[6] Kiristaanonnii bu’uura amanti balleessuu fi kitaaba jijjiruun Rabbiif ajajamuu keessaa ni bahan. “Nuti Iyyasuusin hordofna” jechuun isaanii soba guddaadha. Sababni isaas, Rabbii tokkicha hin gabbaran. Isa waliin Iyyasuusin gooftaa keenya jechuun kadhatu. Kuni wanta amanti qulqulluu Nabii Iisaan (Iyyasuus) (aleyh salaam) namoota itti waamaa ture guutumaan guututti faallessuudha. Nabii Iisaan (Iyyasuus) tokkichummaa Rabbiitti namoota waamaa ture. “Na waaqefadhaa” isaaniin hin jenne. Kanaafu, warri kuni daangaa kan darbanii fi ajaja Rabbii keessaa kanneen bahaniidha.
“Yaa warra amantan! Rabbiin sodaadhaa, Ergamaa Isaattis amanaa. Rabbiin rahmata Isaa irraa qooda lama isiniif kenna, ifa ittiin deemtanis isiniif taasisa, isiniifis ni araarama. Rabbiin Araaramaa, Mararfataadha.” Suuratu Al-Hadiid 57:28
Yaa warra amantan! Ajajoota Rabbii hordofaa, wantoota Inni dhoowwe irraa fagaadhaa. Ergamaa Isaatti amanaa. Ergamaatti amanuu jechuun Nabii Muhammad (SAW) ilma namaa guutuuf Rabbiin kan erge ta’uu dhugaan itti amanuu, odeefannoo isarraa mirkanaa’e dhugoomsuu fi isa hordofuudha.[7] Yoo haala kanaan amantan, Rabbiin rahmata Isaa irraa mindaa qooda lama isiniif kenna. Qoonni tokko addunyaa keessatti kan argattan. Qoonni biraa immoo Aakhiratti kan argattaniidha. Kana irratti dabalatee, “ifa ittiin deemtanis isiniif taasisa.” Kana jechuun addunyaa keessatti beekumsaa fi qajeelinna gara haqaatti ittiin qajeeltan isiniif godha. Jecha biraatin: ragaalee gara haqaatti ittiin qajeeltan isiniif laaffisa. Aakhirattis ifa dukkana keessa ittiin deemtan isiniif godha.
“isiniifis ni araarama” Kana jechuun badii keessan isiniif irra darbee isiniif haguuga. “Rabbiin Araaramaa, Mararfataadha.”[8]
Namni ifti iimaanaa, beekumsaa fi qajeelinnaa yoo isaaf ife, qajeelinnaa fi jallinna, gaarii fi badaa, dhugaa fi soba addaan baafata. Jireenya keessatti maaliif akka jiraatu, maal hojjachu akka qabuu fi eessa deemaa akka jiru sirritti beeka. Kanaafu, namoota keessa ifaan adeema.
“Abbootiin Kitaabaa tola Rabbii irraa homaa irratti too’annaa akka hin qabnee fi tolti harka Rabbii akka jiru, nama fedheef Kan kennu ta’uu akka beekaniif. Rabbiin Abbaa tola guddaati.” Suuratu Al-Hadiid 57:29
Abbootii kitaabaa jechuun Yahuudotaa fi Kiristaanota.
Ibsi aayah: abbootin kitaabaa Nabii Muhammaditti hin amanne tola Rabbii irraa homaa irratti too’annaa akka hin qabne haa beekaniif nama haala sirrii ta’een amaneef, Rabbiin sodaatee fi Ergamaa Isaatti amaneef tolaa Nuti kenninuuf isiniif ibsine. “homaa irratti too’annaa akka hin qabne..” kana jechuun yoo Nabii Muhammaditti (SAW) hin amaniin tola Rabbii irraa homaa argachuu hin danda’an, namoota birootifis kennuu hin danda’an. Dubbiin akka isaan, “Nama Yahuudaa yookiin Kiristaana ta’e malee Jannata kan seenu hin jiru.” jedhanii miti. Isaan Jannata irratti too’annaa fi aangoo homaatu hin qaban. Kanaafu, tolti harka Rabbii qofa akka jiruu fi Inni gabroota Isaa irraa nama fedheef akka kennu haa beekan. Jannani tola Isaa nama fedheef kennuudha. “Rabbiin Abbaa tola guddaati.”[9]
Kanaafu, kana yoo beekan tarii wallaalummaa fi jallinna isaanii keessaa dammaquun Rabbii fi Ergamaa Isaatti amanu. Ta’uu baannan, jallinnaa fi wallaalummaa isaanii yoo itti fufan Aakhiratti mindaa fi tola homaatu Rabbii olta’aa irraa hin argatan.
Boqonnaan (Suuraan) tuni waa’ee sifaata Rabbii subhaanahu wa ta’aalaa erga ibse booda iimaanaa fi hojii gaggaaritti ajajuun banamtee, taqwaa fi iimaanatti ajajuun xumuramte. Baniinsa irratti iimaanaa fi hojii gaaritti ajajuu waliin mindaa guddaa argamu dubbate. Ammas, xumura irrattis taqwaa fi iimaana waliin mindaa guddaa argamu ni dubbate. Jidduutti haala mu’mintootaa fi munaafiqota dubbachuun wanta hojii gaarii tolchu fi balleessu ni dhiyeessa. Dhumarratti, waa’ee moloksummaa kaasun amanti keessatti wanta haarawa uumuu (bid’aa) dhiisuu fi hojii haala itti ajajamaniin hojjachuu akka qaban ni akeeka.
Dhugumatti iimaanaa fi hojii gaarii waliin mindaan guddaan akka jiru ibsuun namoota amanuu fi hojii gaggaaritti ni kakaasa. Namni hojii isaa irraa mindaa guddaa argachuuf jalqaba amanuu qaba. Ergasii haala itti ajajameen hojii gaggaarii ni hojjata. Taqwaan (Rabbiin sodaachun) wanta itti ajajaman hojjachuu fi wanta irraa dhoowwaman dhiisu of keessatti hammata. Taqwaan adabbii irraa of eeggannoo akka godhan waan nama taasisuuf, hojii gaarii akka hojjatan, hojii badaa irraa akka fagaatanii fi wanta hojii gaarii nama jalaa balleessu irraa akka of eegan nama kakaasa. Kanaafu, namni karaa dheeraa Aakhiratti isa geessu irra deemu tuqaalee afran kanniin dagachuu hin qabu:
- Haala sirrii ta’een amanuu-iimaana
- Hojii gaggaarii haala itti ajajameen hojjachuu
- Hojii badaa irraa fagaachuu. (Yoo dilii/cubbuutti kufe, dafee tawbachuu fi araarama kadhachuun of dhaqqabuu)
- Wantoota hojii gaarii nama jalaa balleessan irraa of eegu
Alhamdulillah Rabbiil aalamiin Tafsiirri suuratu Al-Hadiid asirratti xumurame.
Kitaabban wabii:
[1] Tahriir wa tanwiir-27/420
[2] https://www.englishtafsir.com/Quran/57/index.html#sdfootnote51sym, madda olii
[3] Tafsiiru Ibn Kasiir-7/189, Zaadul Masiir-1402, Tafsiiru Qurxubii-20/272
[4] Tahriir wa tanwiir-27/426
[5] Tafsiiru ibn Kasiir-7/189
[6] Tahriir wa tanwiir-27/426-427
[7] http://sammubani.com/2019/01/20/guduunfaa-iimaanaa/#.XhWrs0f7TIU
[8] Tafsiiru muyassar-541, Tafsiiru Xabarii, Tahriir wa tanwiir-27/429, Tafsiiru Sa’dii-994
[9] Tafsiiru Sa’dii-994-995, Tafsiiru muyassar-541


text:
Hidhaa ajjechaa fi dararaan Oromiyaa keessatti itti fufee jira, ala itti iyyannuus dhabne jechuun Paartiin Kongrasa Federaalawaa Oromoo iyyatee jira. Angawoonni Itiyoophiyaa sabaa himaa ofii irratti ba’uun gaaffiin uummataa sirriidha, rakkoo bulchiinsa gaariitu jira jechaa gama kaaniin immoo tarkaanfii Oromiyaa keessatti fudhatan hammeessan jedha paartiin kun.Gama kaaniin Magaala Amboo keessa ka jiru Mana barumsaa sadarkaa lammaffaa Awaaroo keessatti barattoonni baadiyyaa irraa dhufan seenanii barachuuf deemanii akka hin senne dhorkanu barattonni ibsanii jiru.
Angawoonni barattoota maatiin isaanii mootummaaf hojjatan addatti waamanii ijoollee keessan mana barnootaatti ergaa, yoo kana gootan barattonni baadiyyaas dhufanii barnoota itti fufuu waan jedhaniif ijoollee ofii ergan kan jedhan baratonni garuu baadiyyaa irraa kanneen dhufan seenuuf yeroo yaalaniitti “ isintu nagaa jeeqa” jechuun Gaaza himiimaansu itti darbachuun reebanii hedduu hidhan jedhu.
Gama biraatiin, Godinaa Arsii Lixaa, anaa Shaashemannee, ganda baadiyyaa Abaaroo keessatti uummata Har’a ganama irraa ka’ee hiriira bahee fi humnoota mootummaa federaalaa hiriiricha dhaamsuuf bobba’an gidduutti wal-dura dhaadbbannaan uumamuu fi hiriirtonni heddumminaan ba’an of irraa ittisuu danda’uu isaanii dubbatu, jiraattonni gandichaa. Uummatni heddumminaan yaa’ee karaa itti cufuu isaa irraa kan ka’e, humna dabalataa waammatanii ennaa yaalan uummatatti seenuu hin dandeenye. Kanaaf, loltoota konkolaataan fidanii naannawa sanatti naqanii akka isaan miillaan gara ummataatti seenu gochuu yaalaa jiru, jedhu jiraattonni.
Ka guyyota dabraniif mormiin hedduun keessatti geggeessamaa ture – magaalaan Ajjee fi Shaashemannee Har’a gab jedhanii oolan iyyuu, namoonni Ajjee irraa hidhamanis tahe gaaratti dheessan hin deebine, jedhu – jiraataan aanaa Shaashemannee. Kofalee keessatti barsiisaan tokko, barataan tokkoo fi namoonni ka biroon ajjeesamuu illee dubbatan. Yeroo ammaa, waraanni mormii uummataa yaadda’uudhaan, Kuyyeeraa fi baadiyyaalee karaan isaanii hin cufamiitti bobba’ee akka jiru dubbatu.
Dubbi-himaan Mootummaa, Obbo Getaachoo Raddaa gaaffii fi deebii dheengadda Miidiyaa Mootummaa Itiyoophiyaaf kennaniin, mormiin naannawa Shaashemannee ka duraanii irraa adda ta’uu dubbatanii jira. “Humna akka jabaatti hidhate tu humnoota nageenyaa haala naannichaa tasgabbeessuuf bobba’an hedduu ajjeese. Qabeenyaalee misoomaa mootummaa irra illee miidhaa geessise” – jedhanii, haalli isaa akka to’atamee jiru dubbatanii turan.


text:
Imimmaan Hiyyeessaa
Hiyyeessa jechuun nama homaa hin qabne yookiin waa qabaate bu’uuraalee sadan sirnaan guuttachuu kan hin dandeenyedha. Bu’uuraalen sadan sunniin: nyaata, uffataa fi mana jireenyati. Akkuma namni kamu bu’uuraalee kanniin guuttachuuf battisu hiyyeessis ni battisa. Bu’aa bayii jireenyaa keessatti rakkoolee fi daraara baay’ee arga. Rakkoo fi daraaran kunniin kallatti garagaraatiin isa qunnamuu danda’a. Jireenya hiyyeessa keessatti rakkoon guddaan kan isa qunnamu miidhaa karaa ilma namaatiin itti dhufuudha. Har’a yoo Rabbii fedhe imimmaan hiyyeessaa ni ilaalla.
Imimmaan hiyyeessa bakka lamatti qoodu dandeenya. Isaanis; Imimmaan gammachuuti fi imimmaan gaddaati. Namni akkuma yeroo gaddaa booyu yeroo gammachuus ni booya. Hiyyeessi dukkana rakkoo keessaa gara ifaa, bal’innaa fi tolaatti yommuu ce’uu imimmaan gammachuu boqoo isaatirra ni dhangala’a. Yommuu ati rakkoo inni keessa jiru keessaa akka bahuuf gargaartu, imimmaan dhangalaasun siif du’aayi godha ykn si eebbisa. Du’aayin ykn eebbi isaa tuni jireenya kee keessatti bakka guddaa akka qabdu hin dagatin. Sababni isaas, onnee irraa du’aayi siif godha ykn si eebbisa. Kanaafu, hiyyeessa dhugaa ykn nama rakkataa gargaaru irraa duubatti hin jedhin. Gargaarsi qarshii qofaan osoo hin ta’in, gargaarsa humnaa, beekumsaa, yeroo fi kkf of keessatti kan hammateedha.
Zulmii– cunqursaa, hacuuccaa, miidhaa
Zaalima– nama miidhaa fi cunqursaa raawwatu
Aakhiraa –Jireenya Boodaa
Gara biraatin hiyyeessa miite boochisu dandeessa. Amma bal’innaan kan ilaallu imimmaan hiyyeessa cunqursaan dhangala’uudha.Zulmiin (cunqursaan) badii guddaadha. Akkuma Ergamaan Rabbii (SAW) jedhan:
“ اتَّقُوا الظُّلْمَ فَإِنَّ الظُّلْمَ ظُلُمَاتٌ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَاتَّقُوا الشُّحَّ فَإِنَّ الشُّحَّ أَهْلَكَ مَنْ كَانَ قَبْلَكُمْ حَمَلَهُمْ عَلَى أَنْ سَفَكُوا دِمَاءَهُمْ وَاسْتَحَلُّوا مَحَارِمَهُمْ ”
“Zulmii irraa of eeggadhaa, dhugumatti zulmiin guyyaa Qiyaamaa dukkana. Al-Shuhha (haafayu, doy’ummaa) of eeggadhaa, dhugumatti Al-Shuhha namoota isiniin duraa balleesse jira; dhiiga walii akka jiigsan, wanta dhowwame akka halaaleessan (hayyamama goosisssan) isaan taasise jira.” Musliim 2578
“Zulmiin gosa lama qaba. Tokko zulmii haqa Rabbiitin walqabate. Lamaffaan immoo zulmii haqa ilmaan namaatin walqabateedha. Zulmiin hundarra caalu zulmii haqa Rabbitiin walqabateedha. Innis, Rabbiitti waa qindeessuu ykn dabaluudha. Ergamaan Rabbii zulmiin kamtu hundarra guddaa akka ta’e yommuu gaafataman akkana jechuun deebisan:
“ أَنْ تَجْعَلَ لِلَّهِ نِدًّا وَهْوَ خَلَقَكَ ”
“Rabbiin si uumee osoo jiruu dorgomaa (wal-qixxaataa) Isaaf gochuudha.” Sahiih Al-Bukhaari
Dhugumatti Rabbitti waa qindeessuun ykn guutumatti isatti kafaruun hundee badii hundaati. Badiin hundii asirraa burqa. Qalbiin Rabbiin qofa gabbaruun (tawhiidaan) yoo tolte, haalli nama sanii ykn ummataa ni tola. Kana hubachuuf seenaa Araboota Islaama duraa fi booda ilaalun gahaadha. Yeroo ammaa kanattis miidhaa namoonni Rabbitti kafaran hojjatan ilaalun ni danda’ama.
Zulmiin haqa namootatiin walqabatu immoo wantoota sadii irra naanna’a. Isaaniis:
1.Zulmii lubbuu– kuni daangaa namatti darbuun dhiiga jiigsu, qaama madeessu fi kkf of keessatti qabata.
2.Zulmii qabeenyaa- wanta dirqama isarratti ta’e baasu dhiisun fakkeenya zakaa baasu dhiisun, liqaa deebisu dhiisun yookiin wanta dhowwame kennuun fakkeenyaf kan akka gubboo, yookiin qabeenya namaatti wanta dhowwamaa hojjachuun kan akka hannaa fi kkf gochuun namni tokko nama biraa miidha ykn cunqursa.
3.Zulmii kabajaa– sagaagalummaan, guddeeddan, maqaa xureessu fi kan kana fakkaataniin nama tokkotti daangaa darbuu of keessatti hammata.
Zulmiin hunduu dhowwamaadha; zaalimni (namni nama cunqursu) Rabbiin funduratti nama isa gargaaru hin argatu. Rabbiin ol’aane akkana jedha:
“[Guyyaa san] miidhaa raawwattootaf hiriyyaan yookiin maanguddoon fudhatama qabu hin jiru. “ Al-Ghaafir40:18
Guyyaa qiyaamaa zaalimni (namni miidhaa raawwatu) hiriyyaa adabbii Rabbii irraa isa baraaru hin argatu. Akkasumas, manguddoo isaaf shafa’aa ta’e shafa’ummaan isaa dhagahamu hin argatu. (shafa’aa jechuun walitti araarsuuf jidduu galuu). Zaalimni guyyaa Qiyaamaa nama isa gargaaru hin argatu.
“Zaalimtootaf (miidhaa raawwatootaf) gargaartoonni hin jiran.” Suura Al-Baqaraa2:270
Kana jechuun zaalimtoonni Guyyaa kana gargaartoota isaan gargaaranii fi adabbii Rabbii keessaa isaan baasan hin argatan.
Ergamaan Rabbii “zulmii of eeggadhaa” nuun jedhu. Kana jechuun eenyullee hin miidhinaa, ofiis namoota biroos hin miidhinaa. “Dhugumatti Guyyaa Qiyaama zulmiin dukkana.” Guyyaa Qiyaama ifni wayitu hin jiru nama Rabbiin ibseef malee. Nama Rabbiin ifa hin godhiniif isaaf ifni hin jiru. Namni Musliima ta’ee hanga Islaama isaatiin ifa qaba. Garuu zaalima yoo ta’e hanga zulmii (miidhaa) raawwateetin ifa kana ni dhaba Ergamaan Rabbii (SAW) akkana waan jedhaniif: “Zulmii irraa of eeggadhaa, dhugumatti zulmiin guyyaa Qiyaamaa dukkana.”
Ammas Ergamaan Rabbii (SAW) al-shuhha of eeggadhaa jedhu. Al-Shuhha jechuun qabeenyaf garmalee haafayu ykn garmalee doy’a ta’uudha.Qabeenyaf haafayuun karaa kaminuu qabeenya akka argatan nama taasisa. Haraama ta’ii halaala ta’ii hin ilaalu. Qabeenyaf haafayun gara dhiiga jigsuu, wanta dhowwamaa hojjachutti nama oofa. Namoonni haafayan qabeenya argachuun yommuu nama ajjeessan, qabeenya isaanii saaman ni argita.”[1] Hiyyeessa yommuu boochisan ni argina.
Miidhaan karaa adda addaatin hiyyeessarra gahuu hangana hin jedhamu. Namni qabeenya dhumtu tanaaf haafayuun ofii fi namoota biraa balleessa. Yommuu inni hiyyeessa boochisu miidhan inni hojjate isarratti gadi deebite isa boochisti. Miidhaa yeroo ammaa warroonni humnaa fi aangoo qabna jedhan warroota humna hin qabne irratti hojjatan keessaa mee seenaa tana isiniif haa odeessu.
Magaalaa takka keessatti dura taa’aa (Liqaambarii) gandaa tokkotu karaa baasu barbaade. Karaan mana dureessa tokkooti fi mana dubartii dadhabduu takkatti qajeele. Dura taa’an kuni mana dureessaa dhiise karaa mana hiyyeetti tanatti qabuun osoo ishiin iyyutu mana ishii jalaa diige. Boodden imimmaan hiyyeetti tanaa maal ta’e ree? Miidhan dubartii hiyyeetti tana irratti hojjate isumarratti deebi’uun isa boochise. Bariima san konkolaataa osoo oofu konkolaataan biraa itti bu’uun fuula isaa quncisee namummaa irraa isa baase. Maal kana qofatti dhaabbataa! Daa’ima isaattis bishaan danfaan itti jiguun miidhaa hamaa irraan gahe. Osoo addunyaa tana keessaa hin bahin miidhan inni hojjate isarratti gadi deebi’e. Kan Aakhiraa hoo maal ta’inna laata?
Hundii keenya naannoo irraa warroonni hiyyeessa boochisan boodden isaanii maal akka ta’e mee haa ilaallu. Ilaalu qofaa miti barnoota irraa fudhachuun zulmii (miidhaa, cunqursaa) irraa of eegu qabna akkuma Ergamaan Rabbii (SAW) nuuf dhaaman. Abaarsi nama miidhame badaa akka ta’ee Ergamaan Rabbii (SAW) nu akeekachisu.
“ اتَّقِ دَعْوَةَ الْمَظْلُومِ، فَإِنَّهَا لَيْسَ بَيْنَهَا وَبَيْنَ اللَّهِ حِجَابٌ ”.
“Kadhaa (abaarsa) nama miidhame of eeggadhu. Dhugumatti kadhaa isaati fi Rabbiin jidduu girdoon hin jiru.” Sahiih Al-Bukhaari
“Namni miidhame nama isa miidhe irratti Rabbiin yoo kadhate fi kadhaan isaa fudhatame yoo argatte, addunyaa tana keessatti haloo (gadoo) baafate jedhama. Garuu kadhatu dhiise yoo cal’ise fi irra yoo hin darbiniif, Guyyaa Qiyaamaa haloo baafata.”[2]
Humnaa fi aangoo qabna jenne nama kan miinu yoo taane akkamitti akka qabamnu hin beeknu. Qabaan Rabbii dhugumatti cimaadha.
Ergamaan Rabbii (SAW) ammas akkana jechuun nama nama miidhu akeekachiisu:
“ إِنَّ اللَّهَ لَيُمْلِي لِلظَّالِمِ حَتَّى إِذَا أَخَذَهُ لَمْ يُفْلِتْهُ ”
“Dhugumatti Rabbiin zaalimaaf (nama nama miidhuf) yeroo ni kenna. Garuu yeroo achii isa qabe Rabbiin isa gadi hin furu.” Sahiih Al-Bukhaari
Kana jechuun hanga zulmii keessatti tarutti ni dhiisa. Adabbii isaa itti hin ariifachisu. Rabbiin yeroo kenneefi dhumaratti qabaa jabaa fi hamaan isa qaba. Ergasi isa harkaa hin bahu. Ergamaan Rabbii dubbii armaan olii erga jedhanii booda Aaya tana qara’an:
“Qabaan Gooftaa keetiis osoo magaalonni miidhaa raawwattu qabe akkuma kana. Dhugumatti qabaan Isaa laaleessaa, jabaadha.” Suura Huud 11:102
Dirqamni nama zaalima irra jiru, nafsee ofiiti fi Rabbiin isa dhiisutiin gowwoomu hin qabu. Kuni balaa irratti balaadha. Sababni isaas, namni osoo ariitin adabame tarii yaadachuu fi gorfamuun zulmii (cunqursaa) isaa san dhiisu danda’a. Garuu yoo dhiifame fi miidhaa irratti miidhaa dabale, Rabbiin irraa nu haa tiiksu adabbii isaa akkasuma itti dabala.
Gudunfaa
Namni kamiyyuu zulmii (miidhaa, cunqursaa, hacuuccaa) gosa kamiyyu irraa of eegu qaba. Zulmii irraa faaydaa argachuu fi hatamtamaan adabbiin isatti bu’uu dhabuutiin gowwomuu hin qabu. Zulmii osoo hojjatuu hanga fedhe haa turu garuu guyyaa tokko qabaa hamaa fi laaleessa akka qabamuu danda’u haa yaadatu. Imimmaan hiyyeessa isatti ibidda akka ta’u haa hubatu.
Kitaaba wabii
[1]ShariihRiyaaduSaalihiin- ibnUseymiin-jiildi 2ffaa, fuula485-487
[2]ShariihRiyaaduSaalihiin- ibnUseymiin- jiildi 2ffaa, fuula 490, 498