text:
Obbo Jawar Mohamad gaafiif deebii ‘Oromia media network’ (OMN) sagantaa afaan amariiffaatiin taasisee ergan dhaggeeffadhee booda yaadawwan deddeebi’anii gara sammuu kootti dhufan kana ummata kooo wajjiin yoon qooddadhe bareedaa dha kan jedhu irraa ka’uun barreeffama gabaabduu kana barreessuuf fedhii godhadhe.
As-irratti wanti guddaan dubistoonni koo akka naaf hubatan barbaadu kaayyoon barreeffama kanaa ,maqa-xureessii, wal-irratti duuluu fi wal-xiqeessuu miti.
Obbo Jawar Mohamad dargaggeessa Oromoo kan yaadawwan fi xiinxala bilchaatoo ta’aan dhimma yookaan haala siyaasa Oromoo/Ethiopia irratti kennuun beekama. Sochiiwwaan addaa addaa kan Oromummaa jabeessuu qindeessuun hojiiwwaan gurguddoo nama hojataa jiruu fi hojjete ta’auusaatti galataa fi kabaaja guddaan qabaafi.
Haata’u malee gara ijoo dubbiikootti yoon deebi’u xiinxala OMN inni guyyaa 09/27/2014 godhe irratti gaaffii ani deebii itti dhabee waan jiruuf gra sanattin isin geessa. Xiinxaala/gaafif deebii kana irrattii yaada inni tooftaa fi deemsaa dhaabonni siyaasaa Oromoo tokko tokko hordofaan yookaanis haala isaan irra jiran jabeessee qeeqa. Tooftaan dhabilee siyaasa Oromoo biyyaa ollaa Eertiraa irraa loluuf deeman akka hin baasne akkana jechuun ibsa “ህወሃትን ኤርትራ አስታትቃ ነፃ ታወጣናለች ማለት ዘበት ነዉ.” Akkas jechuun immoo deemsi ABO asmaraa keessa qubatee humna waraanaan Oromoo bilisomsuuf carraaqu gatii hin qabu jechaa dha.
Gama biraan warraa biyyatti gallee qabsoo bakka uummanni Oromoo jirutti geessinee haala haarwaan qabsoofna jedhuu immoo akkana “አሁን ባለበት የተዳከመና የተልፈሰፈሰ ሁኔታ ከኢትዮፕያ ጋር እንተዳደር ቢል ወታደራዊ አቅሙ፣ የሚዲያ አቅሙ ፣ ትንክ-ታንኩ ጠንካራ ያልሆነ ኦሮሞ ሎሌ ነው የሚሆነዉ” jechuun qeeqa.
Toftaa qabsoowwan kana lamaanuu gatii haadhabsiisu malee akka furmaatatti wanta inni lafa kaa’e garuu hin jiru. Gama laachuunuu deemuun yeroo ammaatti rakkoo mataasaa akka qabuu fi inumaayyuu Oromoo injifannoon akka hin geenye yeroo ibsu gama kiyyaan toftaa sadaffaa yokaan yaada foyyee qabu dhihessa kan jedhuun eegaa ture. Humni waraana Oromoo, media fi dhaabilee (institution) oromoo jabaachuu akka qaban yoo ibsu, waanni kun marti biyyaa alaa (diaspora) kana keessa taa’anii waan hojatamuu danda’amu moo biyyaa galuun waan kana hojata kan jedhu dhaga’uuf hedduun ariifadhee ture. Haata’u malee garuu gaafii, dhaaba siyaasaa dhaabuuf fedha qabdaa?, kaayyoonkee gara fulduraa maali? jedhamee gaafatameef deebii inni deebise nahajaa’ibsiiseera. Dhimma kana irraattis deebiin isaa “የረጅም ግዜ አላማዬ አስተማሪ መሆን ነዉ መምህር ሆኜ በዩኒቨርስቲ ዉስጥ ማስተማር ነዉ” fi “በዉጭ ሀገር የፖለቲካ ፓርቲ ማቋቋም ሹፈት እንደሆነ እና እንደማያዋጣ ነዉ የሚታየኝ” kan jedhu ture.
Egaa dhaaba siyaasaa malee kaayyoowwaan gurguddoon kan akka human waaraanaa ijaaruu/cimsuu akkamiin galma gaa’uu dadaa’aa?. Haala qabatamaa biyyaa keessaa fi biyyoota olla Oromiyaa jiran irraa ka’uun human waraanaa akkamiin eessaatti eenyuun ijaaramuu dandaa’ama, Biyya keessaa galanii haala siyaasaa jiru keessatti bu’aa buusuuf caraaquun yoo ergamtummaa ta’ee bakka silaa yaadamu sana raajii akkamiin gaa’uun dandaa’ama kan jedhu gaafii cimaaa sammuu keessaatti na’uumee jira.
Galatoomaa
Tufaa
Ear_tuf12@hotmail.com
09/28/2014
Addis Abeba – Protests erupted in many towns and cities, including schools and university compounds,…
Shabboo Miidiya: Seenaa amaarsaa fii gara jabeenya isaanii. https://www.youtube.com/watch?v=MjL1acJzXgc
Gocha suukkanneessaa sirni nafxnyaa Oromoo irratti gidduu kana raawwachaa jiran balaaleffachuun Barattoonni Oromoo godina addaa…
His Excellency, Olusegun Obasanjo, former President of the Federal Republic of Nigeria and AU High…
By Daniel Behailu Overview of Ethiopian Politics Africans have always complained that their resources are looted…
Akkuma beekkamu baroota dabran keeysa gaafa mootummaa EPRDF sanitti hoggansa amantiin isaa islaama tahe irra…


c: text/html

text:
Abstract:
Qorannoon kun mata- duree dogoggora dandeettii barreessuu Afaan Oromoo irratti
barattooni akka afaan lammaffaatti baratan qaban, kan jedhu ta‟ee, xiyyeeffannaan
Bulchiinsa magaalaa Jimmaatti mana barumsa sadarkaa lammafaa Abbaa Bunaafi Saxoo
Samaroo irrattidha.Malli qorannoon kun itti gaggeeffames mala qulqulleeffataafi
safarataa ta‟ee, meeshaan odeeffannoo ittiin guurame bargaaffii, afgaaffii, habuurraa,
qormaataafi barruulee barattootaa sakatta‟uuni. Odeeffannoon afgaaffii fi bargaaffii irraa
argame mala qulqulleeffataan kan qaacceffame yoo ta‟u, mala odeeffannoo bifa
lakkoofsa qabuun argame immoo, mala safarataan kan qaacceffame ta‟ee,haala ifaafi
hubatamuu danda‟utti qindaa‟ee kan dhiyaatedha.
Walumaagalatti, amala qorannoo kanaan ragaa walitti qabamerraa argannoon argames
dogoggora barreessuu keessatti itti fayyadama afaan tokkorraa gara afaan biraatti haala
sirrii hintaaneen gargaaramuu, dogoggora dhiibbaa afaan dhalootaan uumamu, itti
fayyadama jecha tokkoo hundaaf gargaaramuu, haala sirrii hintaaneen dimshaashessuu,
yaadni akka hinciccinne walqabsiisota fayyadamuu dhiisuufi waan seerri afaanichaa
hinheyyamnetti gargaaramuu kan ofkeessatti qabatu yammuu ta‟u, wayitiin gosa barumsa
kanaaf ramadame gahaa ta‟uu dhabuu, haalli kennaa barumsa kanaa kutaa tokkoffaatii
eegaluun barachuu dhabuu,shaakala dandeettii barreessuu gabbisuuf yeroon gahaa ta‟e
dhibuufi gama mana barumsaafi barsiisotaan dandeettii barreessuu irratti xiyyeeffannaa
gochuu dhabuun akka jiru ragaan mul‟ateera.
Ragaa kana bu‟uureffachuun rakkoo mul‟ataniif furmaata ta‟uu danda‟a kanjedhame
akka itti aanutti kaa‟ameera. Dogoggora barattoonni raawwatan gama barsiisotaatiin otoo
xiyyeeffannoon itti kenname.Kana malees, Afaan Oromoo akkuama gosa barnoota biroo
kutaa tokkoo eegalee osoo barsiifame kan jedhu yammuu ta‟u, wayitiin gosa barumsa
kanaaf ramadames otoo dabale barattoonni shaakalaaf yeroo gahaa akka aragatan otoo
ta‟ee.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Barataa Saaro Galgaloo dhalataa Godina Booranaa Aana Dhaasi. Amma kutaa 11 kan baratu Saaron waggoota sadan darbaniif jiraattota aanaa isaa barnoota ga’eessotaa barsiisiisaa jira. Hawaasni horsiisee-bulaa inni keessa jiraatu hedduun waan barnoota hin argatiiniis rakkoo hedduuf saaxilamaa dha, jedha - Saaroon. Kanaaf amma barnoota Afaan Oromoo, herregaa fi baarnoota jiruuf Jireenyaa isan barsiisaa jiru dubbata.
Barataa Kutaa 11 Hawaasa Isaa Dubbisuu fi Barreessuu Hin Baratiin Barsiisuuf Of Kennee Hojjetaa Jiru
Kanaas caqasuu feeta ta'a
-
-
-
-
-
-
25-11-2022
Hoggantoonnii Marii Araaraa Tigraay Deeman


text:
Hubachiisa!!
Akkuma beekamu Oromoon gamtaadhaafi tokkummaan FDG gaggeessaara. Kunis qabsoon ummattin keenyaa gaggeessa jiru gara gulantaa haaraatti ceesiseera. Amantaan, lagaan, ilaalchaa siyaasaaf dhimmoota gara garan walqooduu dhiissuun madda cimina qabsoo kana ta’uun isaa iraanfatamuu hin qabu. Dabalataanis gumaachii odeefannoo walidabarsuu, gara OMNfi Facebookn gaggeefamaarulle meeshaa qabsoo keenyaa cimaadha. Gama keennaan kana haa jennu malee diinni keenyas rafee bulaa hin jiru. Halkaniifi guyyaa nuratti hojjachaara.
Torbaan darbee asiifi torbaan dhufus baldhinaan haala biiroolee ykb waajjiraalee hunda hammateen walgahii irra deebi’anii gaggeesuudhaaf qophiin xumurameera. Sababni walgahiin amma gaggeefamaa jiruufis:
1ffaa : Walgahiin torbaan lamaan dura gaggeefame galma yaadame akka hin milkaa’in qorannoo waajjira Dhaabaatti gaggeefame irratti waligalameera, Akka kallatiin isaaniif gooftaawwaan isaani obbo Abbaayi Tsahaayyee irraa itti kennameef jeequmsi kun ABOfi farra misoomaattu qindesse jechuudhaan akka hojjataan hundii irratti waliigalu
2ffaa : Walgahii gaggeefame irratti gaaffiiwwaan gara garaa hojjattoota irraa haala qindaa’een dhiyaatan yaani mormitootaa olaantummaa akka argate kan agarsiisuudha. Kun immoo hojiin Dhaabaa waan hin hojjaneef miseensooniis raafamaartuu jechudhaan qorataniiru. Dhimma kana irratti miseensooni cimoon mormii isaani kan ibsani yoo ta’u kan hafan immoo biyyi diigamuudhaaf jechuun afaan guutaniis dubachuu sodaataniiru. Asi irratti dhimma nama gammachiisu miseensoota OPDO ergaa gubbaa itti kename dabarfachuuf sodaa guddaa keessa galaniiru. Maqaa hojjatoota mormii cimaa dhiyeesaniis kennuuf sodaataniiru. Faallaa kana garuu hojjatooni yaada ciccimoo ifaaf haala qindaa’een dhiyeessuudhaan kaayyoo isaanii fashalsiisaaru. Ajeechaan, hidhaafi tumaan waan daa’imman keenya irratti gaggeefamaaruuf nuti kana sodaaf falmii keenyaa irraa boodatti hin deebinu jedhaniiru.
3ffaa : Miseensooni OPDO toora isaani akka ifaan ibsan taasisuuf. Kana jechuun miseensooni OPDO hedduun ragaa kenuun, gaafiiwwaan cimoo ta’an dhiyeesuun ergama dhaabaa akka iraanfataniif yeroo amma immoo ykn toraa Dhaabbatichaa deeggaruun waltajjii gara garaa irratti sagalee isaani ol kaasuun dubbachuu ykn immoo farreen nageenyaa waliin hojjachuuf kan filattanis daandii nagayaa isiiniif hawwina jedhaniiru.
Karoora Torbaan dhufuu
1. Guyyaa Wiixataan dura miseensoota Dhaabaa kophaatti walitti qabuun waadaa seensisuu. Yaanni kennamu qabu baldhinaan akka ta’u dhimmota ijoo keessaa muraasin lubbu namaa dabarteefi qabeenyaa mancaa’eef gaddineerra. Haa ta’uu malee farreen nageenyaafi shororkeessitoonni jeequmsa kana keessaa harka qaban seeratti akka dhiyaatan dhimma kana tasgabbeessuuf tarkaanfiin mootummaan fudhate sirriidhaaf seera qabeessa akka jedhani miseensoota dhaabaaf ergamni kennameera.
2. Guyyaa Wixataa (2/05/2008) Waajjiraaleen hunduu hojjatoota mari’achiisu qabu jedhameera
• Walgahii irratti hojjatoonni gamtaan akka yaada cimaa hin dhiyeessine galma gara garaatti addaan qooduun mari’achiisuu;
• Hojjatoota armaan dura yaada cimaa dhiyeessan akka dhimma kana keessa hin gallee hiriyyoota isaaniin akka gorfaman itti himameera. yoo ta’uu baate rakkoon akka muudatuniis akeekkachiifni keessa keessa kenameera;
• Akka hojjattooni bilisaan yaada isaani hin ibsineef sodaachisuufi TV akka waraabamu murteesuudhaan akka qaama biraatti ragaan darbee hin kennamneef namoonni dhimma kana hordofan moggaafamaniiru
• Miseensoonni yeroo dheera fudhachuun akka yaada kennan mari’atameera.
• Ragaalee guutuu (maqaa, teessoo, bilbilaaf kkf) hojjjatoota walgahii irratti dubbatan dabarsanii kennuuf waadaa seenaniiru. Dhimma kana kan qindeessan hooggantoota waajjiraaleeti.
• Qaama biraa irraa hojjatoota waajjiraale kan hin ta’in namoonni muraasaa haala walgahiin ittin gaggeefame akka madaalaniif ramadamaniiru.
Dhimmoota kana yaada keessa galchuudhaan nuti maal? haala kamiin? Yeroo kam raawwachuudhaan karoorri isaani akka galma hin geenne gochuudhaan dhukkubbi mataa itti cimsina? Daa’imman, shamarran, dargaggoota qeerroofi manguddoota keenya bira dhaabanna? Yeroo murteessaa irra geenneerra . taayitaaf biddeena tigireen akka hambaatti nuuf kennitu moo, dhiiga lammii keenyaattu nuuf caala?
Gaheen keenya
• Walgahiin osoo hin jalqabne lammiiwwaan keenya kan mirgaa isaaniif osoo haala nagayaan falmatan mootummaan abbaa irree rasaasaan ajjeeseef yaadanna(kadhannaa) sammuu akka gaggeefamu gaafachuu, harka keenya ol kaasuudhaan mormii agarsiisuu,
• Hojjatoota waajjiraa keessani malee kan biraa akka isinitti hin makaminee gochuudhaan kan isaan akka hordofaniif ramadatan baasuu( ari’uu)
• Waan gaggeefamu hunda maloota gara garaan sagalees ta’ee vidoo waraabuu;
• Akkuma isaan yaadan , nuttis ragaalee namoota OPDO deeggaruudhaan dubbatanii fotoo isaanis dabalachuudhaan qabachuu qabna
• Yeroo isaan dubbatan hundi keenya itti gungumuudhaan rifachiisuu, itti kolfuu fi kkf gochuudhaan akka isaan yaada isaani hin ibsane taasisuu
• Hojjatoota yaada isaani mormu yoo dubbatan harka rukutuudhaan hamilee isaani cimsuu
Xumura irratti tokkummaa saba keenyaa diiguudhaaf yeroo ammaa ballinaan irratti hojjachaaru. Kanaafu hojjataanis ta’ee hooggansi biddeenaaf jedhee dhugaa jirtu jallisuudhaan isaan waliin shubbisuu barbaadu jiraanaan.
Lafeen gootota keenyaa kan dhimma kanaaf wareegamanii isin haa waraantu, bishaan isin dhugdan akka dhiiga isaanitti isinnit haa hadhaawu, foon isin nyaatan foon isaani kan rasaasaan rukutamee cite lafa dhayee isintti haa ta’uu. Garaaf jetani sammuu keessan hin gurgurinaa. Sababa kanaan saba keessanis lubbu keessanis akka dhabuu dandeesan yaadaadhaa.


text:
Falaasama Humnaa Isa Haaraa
Falaasama Humnaa Isa Haaraa
(Kutaa-2)
Waxabajjii 17 Haaylamikaa’el Taaddasaa Kafanii
1. Daawiit fi Golyaad
Amma immoo wal’aansoo Daawiit fi Goolyaad keessatti falaasama humnaa isa haarawaa ilaalla. Golyaad kan jedhamu namni Filisxeem, dheerinni isaa ciqilee ja’aa fi taakkuu tokko kan ta’e, gootni muummeen dhufe. Golyaad kun gonfoo sibiilaa bifa booraa (boorrajjii) mataa isaa irraa qaba; maddaa sibilaa waan akka qurxummiis uffatee ture; maddaan sibilaa sunis akka kiloogiraama shantamii torbaa /57/ ulfaata ture. Wanta akka qola mukaa sibiila irraa tolfame kan bifti isaa boora ( boorrajjii) miila isaatti maratee, bode sibiila gateettii isaa irra qaxxaamursee hidhatee ture. Qarri eeboo isaa sibiila akka kiiloo giraama torbaa ulfaatu irraa kan hojjetame ture; namni gaachana isaa baatuufiis isa dura ni adeema ture (1Saam. 17:4-7). Warra Israa’eeliinis isaan keessaa goota tokko akka dhiyeessanii fi qaamni mo’ate garee isa biroo garba akka taassisatu itti hime (1Saam. 17:8-10). Warri Israa’eel garuu ni sodaatan, ni riifatanis(1Saam17:11).
Goolyaad akka hiikaa barnoota Mana Kristaanaatiin, diyaabiloosiin fakkeeffama. Ummatni Israa’eel ijoollee Addaam sodaa fi bittaa cubbuu jalatti kufanii diyaabiloosiin mankararaa turaniin fakkeeffamu.Ilmi namaa bu’uura olitti ibsameen, dhimmoota kan madaalu ija fooniitiin waan ta’eef, falaasama humnaa isa moofaan waan Gooliyaad/diyaabiloos bu’uura armaan olitti ibsameen nama naasiisu danda’uu fi kan harkaa bilisa ba’uu hin dandeenye itti fakkaata. Jireenya keessattis kan nu qunnamu, waan rakkoon nu marse humna namaatii ol ta’eef, injifannoon nurraa fagoo nutti fakkaatee bitaa mirgi keenya qilee nutti ta’a. Garuu, falaasama humnaa isa haarawaan, wanta namaaf ulfaataa ta’e hunda, osoo baay’inni hoomaa hin jiraanne raajii Waaqayyootiin injifachuun ni danda’ama.
Daawiit ammoo, nama Eefraataa kan ta’e Ilma Isseey ture. Isseey ijoollee saddeettan qabu keessaa, Daawiit mucaa isa dhumaa yoo ta’u, ijoolleen sadii: Eelyaab, Aminaadaabii fi Shaamaah iddoo dhaadannoon Goolyaad jiru kanatti waraanaaf hiriiranii turan (1 Saam. 17:13). Goolyaadis ganamaa fi galgala dhiyaachaa guyyaa Afurtamaafis mul’achaa ture. Isseeyis ilma isaa Daawiitiin akka gara obboolleewwan isaatti galaa fuudhee deemu ergeen. Daawitiis hoolaa isaa tiksee biraatti dhiisee, ergaa ergameef galmaan ga’uutti qaarii’e. Uummanni Israa’eelis yemmuu sana sulula Eelaa keessa turan (1 Saam 17:17-25).
Hayyoonni Mana kiristaanaa seenaa kana keessattiis Daawwiit Ilma Waaqayyoo, Gooftaa keenya Iyyasuus Kiristoosiin yoo fakkeessan, abbaa Isaa Isseeyi ammoo abbaa Goftaa keenya Iyyasuus Kiristoosiin Waaqayyo Abbaadhaan fakkeessu (Father Tadros Yaay’qoob Malati, Interpretation of The Book Of Samuel, fuula 22). Waaqayyoon addunyaan hundi Ilma Isaan akka fayyu, bittaa diyaabiloos jalaa akka bilisa ba’an bakka itti sodaadhaan marfamanitti dhufee sodaa bara baraarraa obbooleewwan isaaf dadhabbii isaanii akka baatuuf ergame (“Waaqayyoon garuu yakka hunda keenyaa Isarra kaa’e”(Is. 53;6)).Iddoon uummanni Israa’eel ture kun garba cubbuu Addaamiif ijooleen isaa keessatti liqinfamaniin fakkeeffama. Gooftaanis kan dhufe iddoo itti dhiphannee fi sodaannee jirru kanatti.
Iddoo waraanichaatti obbooleewwan Daawiit jiraatanillee qabsoon isaanii homaa bu’aa buusuu hin dandeenye. Addaamii hanga, Noohitti, Noohii hanga Abirhaamitti, Abirhaamii hanga Daawiititti, Daawiitii hanga Boojii (Boji’uu) Baabiloonitti, Boojii Baabiiloonii hanga Yoohaannis cuphaatti, Yoohaannis cuphaadhaa ammoo hanga dhalachuu Gooftaatti abbootiin jiran hundi isaanii amantii isaaniitiin ragaan ba’aamuufillee, humni isaan qaban, ilma namaa Goolyaad injifachuuf hin geessisne (Father Tadros Malaty, A Patristic Commentary The Gospel According to St. John, page152). Humna dachee kanaa fi ilma namaatiin osoo hin taane Humna Samii fi Afuurawaatiin akka daawwatamuuf baddaa samiidhaa Ilmi Isaa nuuf ergame. Kanaanis Ilma qofa osoo hin ta’iin, Abbaanis eenyu akka ta’e, kan Ilmi “Maqaa isaa obboolleewwan isaa (ilma namaa)tti himee fi yaa’ii gidduutti anga’oo ta’uu isaa” raggaasiiseerraa hubannee jirra (Faar. 21(22):22, Yooh 14:9).
Hoolonni Daawiit gatee dhufes Ilmi Waaqaa Gooftaan Iyyasuus Kiristoos, hooloota 99/hoomaa ergamootaa 99/ dhiisuun hoolaa tokkittii/homaa ilma namaa bakka hoomaa saaxinaa’eel kan bu’e/ barbaacha gara dachee kanaatti dhufuu isaa agrsiisa (Luq. 15:1-7). Golyaad guyyoota afurtamaaf yoo mul’atu osoo walirraa hin kutiin achuuma dhaabbatanii furmaata eeggachuun isaanii waraanni diyaabiloosirratti baname hanga injiifannoon keenya mirkanaa’utti kan addaan kunnee biraa deemnu akka hin taane kan agarsiisu dha. Akkuma abbootiin baroota armaan olitti eeraman, qabsaa’aa bilisa isaan baasu fakkeenya Mana Kiristaanaa ammaa eegachaa turan, nuti warri fayyuu keenya isaan mirkaneeffannee Ilma Waaqaa kan nama ta’een (Yooh 1:14) waliin hoomaa tokko taanee, erga nu fayyisee booda ammoo, mootummaa isaa kana labsuudhaan jaalallee keeenya Kirisoosiif hanga dhumaatti amanamaa ta’uun kan itti fuftu ta’a (Eef 5:21-28). Itti gaafatamummaa addunyaa hawaasummaa, diinagdee fi siyaasaa keessatti qabnuunis, hanga uummanni waan barbaadu sana argatutti osoo hin nuffiin tattaaffii cimaa baroota hedduu ce’uutu nurraa eegama.
Daawiitiis, “Gara hoomaa loltootaatti fiige” (1Saam.17:22). Yoo waa’ee rakkoo uummata isaa dhaggeeffatu, obbooleessi isaa Eelyaab, “Maaliif asitti gadi buute? hoolota…. sana hoo eenyuutti gattee dhufte? Ani of-jaja kee fi hammeenya garaa kee waanan beekuuf qabsicha ilaaluuf dhuftee jirta” (1Saam.17:28) jechuun itti dheekkame.
Akkasumas Ilmi Waaqayyoo Gooftaan keenya Iyyasuus Kiristoosis dhuma barichaatti (Ib.1:2) gara dachee kanaatti yoo dhufu yeroo itti addunyaa fayyisuuf murteesserraa waa takka osoo hin barfatiini. Haa ta’u malee, obbooleewwan Isaa ilmi namaa Isa hin simanne (Yoh.1:11). Kabajamuu seera Muuseetiin qofa waan gaaffii Afurawaa uummatichaa hiikan waan itti fakkateef, humna isa haaraa kana fuudhachuu hin dandeenye. Ani Ilma Waaqaati jechuun kan inni ragaa ba’aa dhufe akka waan angoo Isaa malee Waaqaan of qixxeesseetti (akka yakkaatti) jalaa lakkaawwamuun olitti amma Raajootaallee ni ga’a jedahanii yaaduu hin barbaadne (Yoh 19:27).
Falaasama humnaa isa haaraan tajaajilli Waaqayyoo warra dursee mooraa keessa guuteef qofa miti. Warra haaraa dhufaniifisi (Rom 3:1). Yihudoonni warri dur, raajiin isaaniif himames ta’e, warra seera lapheetiin waaqeefachaa turan, warra seera Muusee barreeffamaan hin beekne hunda, akkasumas warra falaasama mataa isaaniitiin bulan; hunda isaaniiyyuu tajaajilli Waqayyoo ni ilaallata. Uumriidhaan yeroo hedduu tajaajila keessatti waan lakkoofisisneef amanaan ykn gaabbaan haaraan yoo nutti makamu tajaajilicha innis nurraa akka dhaalu gochuudhaa ala sababa bishaan hin fuuneen ni ifanna yoo ta’e dogoggorree jirra (Mar. 7:8) “Ajaja Waaqayyoo dhiistanii, barmaatilee namaa kabajju” (Mat 12:7). Tarii inni haaraa dhufe humni isaa, falaasama humnaa isa moofaan dadhabaa fakkaatullee, isa haaraan garuu, inni fuulduuraa kan boodaa, kan boodaa ammoo fuuldura waan ta’uuf (Mat 19:30), rakkoo nuti baroota heedduuf uruursaa turre kan hiikan ta’uu waan danda’aniif quxuusicha Daawiit caqasuun ni barbaachiisa.
Jireenya dhuunfaa keenya keessattis ta’e, tajaajiila dhunfaa keenya keessatti keenyuma namootni nuti jennu, obbooleewwan keenya jijjiirama nuti fiduuf yaadnu gadi nu jalaa qicuu danda’u. Obbooleewwaan keenyallee “Hin dandeessani” nuun jechuu danda’u. Falaasama humnaa isa haaraa keessatti quuqamuun Nahimiyaa, Xoobiyaa fi Geessaam tuffiin akka kolfan isaan affeerullee (Nah.2:19) abdii kutuun hin barbaachiisu. Wanti xiqqoon tuffatamtu seenaa hojjachuu waan dandeessuuf, “Nuti garboonni Isaa ni hojjanna, Gooftaan Samiis galmaan ni ga’a” (Nah.2:20) jedhanii kutatanii uummata Waaqayyoo ofirra nu laalaa jiruuf kennaa qabnu hundaan dhaqqabuutu barbaachisa.
Daawiitis kana ka’uumsa godhachhuudhaan homaa akka hin balleessinee fi dhimmi isaan jalaa gadi qicaa jiran kun waan angafa akka ta’e ibsuun dheekkamsaaf deebii jaalalaa deebisee tare (1Saam.17:30).
Gooftaanis ergamni Isaa waan bittaa Roomaa jalaa isaan hin baasneef akka homaa gatii hin qabnetti jalaa tuffatanillee (Luq 24:21), dhugaa inni ragaa ba’eef kaballaan deebii ilma namaa ta’ullee, “Hamaa dubbadheera yoo ta’e, hammeenya koof ragaa ba’i; gaarii dubbadheera taanaan garuu maaliif na rukutta?” (Yoh 18:23) jechuun ala hamaan osoo afaanii Isa hin bahiin jaalalaan ilma namaaf akka yakkamaatti hidhamee tajaajiluu Isaa itti fufe. Abbaa Isaa waliin qixxee ta’uu Isaa yoo ragaa ba’ullee, akka waan kabaja ofii hin qabneen of guddisee fi Waaqa arrabseetti itti lakkaa’an (Yoh.19:7).
Egaatii, falaasama humnaa isa haaraa keessatti dhugoominni yaada tokkoo dirqama baay’ina deeggartootaatiin hin mirkanaa’u waan ta’eef, kaayyoo keenyaaf amanamnee itti fufuu qabna. Hammeenyaaf deebiin laatamu hammeenya akka hin taane, maddii keenya mirgaa kan nu kabaleef kan bitaas itti garagalchuu, amma nurraa eeggamuu ol dachaan daballee gaarii hojjachuuf aarsaa kanfaluun falaasama humnaa isa haaraa dha. Diinota keenya jaalachuu, warra nu abaaran eebbisuu, warra nu ari’aniifiis kadhachuun kan Abbaa keenya isa samiirraa; gaarii hamaa, cubbamaa fi qulqulluu jedhee otoo addaan hin qodiin hundaafuu kan roobsu, hundumaafuu kan aduu baasu ta’uu isaa (Mat. 5:38-39,43-45) irraa kan barannu akka ta’e qabatamaan jiraatee Gooftaan nutti agarsiisee jira.
Akka waliigalaatti waan gaarii hojjachuuf murtii angafa ta’e yoo murteessinu, kaan akka waan gowwoomneetti ykn balleessineetti dheekkamsi isaanii akka abiddaa boba’uu danda’a (1Qor.1:18). Keessattuu ammoo, warri ‘amantiin Ortodooksii dhimma uummata muraasaati malee, kan Oromoo ilaallatuu miti’ jedhan, waaqeeffanaa nuti tokkuummaa Mana Kiristaanaatti amannee hoomaa Waaqayyoo waliin tokko taanee deemsiifnu, gaafa argan waan angafa raawwannee otoo jirruu nutti dheekkamu. Jara kanaan kan jechuu qabnu kana gochuu keenyaan nagaroon uummata Oromoorratti raawwanne maali? Amantiidhaan jiraachuun, Kiristaanuummaa simachuun waan angafa mitii? Jechi “Fannoo Goftaa Iyyasuus Kiristoosiin ala Abdiin biroo narraa haa fagaatu”(Gal.6:14) jedhu akkamiin uummata Oromoo maqaa Waaqaa dhahee hin quufneef hin barbaachiisne?Jechuun Eeliyaab obboolessa keenya isa nu mormuuf deebii laachuu qabna.
Seenaa Daawiit warra isaa jaalalaan itti mo’ate kana beekaan amantaa tokko akkana jedha: injifannoon keessaa injiifannoo alaatiin nama ga’a; Daawiit abbaa isaaf ajajamuun obbooleessa isaattis afaan tolaa dubbachuudhaan waan qabsoo keessaa injifateef alattis milkaa’e. Nutis yoo jaalala Mana Kiristaanaatiin booji’amnu, obbooleewwan keenya kan jaalala Mana Kiristaanaatiin boji’amanis ta’ee, kan Mana Kiristaanaa hin hubanne jaalalaan yoo mo’achuu dandeenye akkuma Gooftaan Kaayyoo fayyinsaa mormii obbooleewwan isaa obsee galmaan ga’e, kaayyoo hafuurawaa keenya galmaan ga’uu dandeenya.
Daawiit Saa’ooliin yemmuu waamamu (1Saamu’eel 17: 31) akkana jedheen: “namni tokkoolee garaa isaatti isa hin sodaatiin; ani garbichi kee Filisxi’eemicha dhaqee nan loolaani” jedhee waadaa gale. Yoo haaloonni jiran akka rakkoo furru nu waaman “maaltu na galche” jennee, irraa baqachuu manna akka Daawiititti tole jennee yoo ajajamne wanti nutti hanqatu hin jiru, kan waamamne jaalalaafi injiifannoof waan ta’eef. Gooftaanis akkanumatti abbaa isaatiin yoo ergamu, abbaa isaa Waaqayyoo waliin wal qixa ta’uun akka waan angoo irraa fudhatamutti otoo hin lakkaa’iin bifa garbichaa qabatee fakkeenya namaatinis ta’ee of duwwaa godhee of- salphisuun olitti du’aaf, saniinuu du’a fannoo kan yakkamtootni hamaa ta’an habbuuqatan habbuuqate (Fil2:6).


text:
Mannii Maree Naannoo Kibbaa naannichi Komaand Postiin akka hogganamu murteesse
Magaalaa Hawaasaa dabalatee Godinaalee fi aanaalee naannicha hunda keessatti too’annoon nageenyaa humna Federaalaa jalatti akka hogganamu murtaaye.
Mootummaan naannichaa nageenyi dhabamuu fi sochiin seeraan alaa naannicha keessatti babal’ataa dhufuu waliin wal qabatee, Jireenyi ummataa guyyaa irraa guyyatti haala sodaachisaa irraa gahuu ibsuun mootummaan Federaalaa akka tasgabbeessu gaaffii kan dhiheesse yoo tahu , haaluma kanaan Adoolessaa 15, bara 2011 irraa eegalee naannichi komaand Poostii yerootiin akka hogganamuu manni maree nageenyaa Federaala murteesse jira.
Gaaffii naannoo tahuuf Godinni Sidaamaa dhiheesseen wal qabatee Torbee dabre Jeequmsa uumameen, lubbuu namaa fi qabeenyaa irra badiin ga’uu gabaasuun keenna ni yaadatama.


text:
Taammanaa Bitimaa irraa
DURAANDURSA
Dubbiftoota barreeffata kanaa jaalatamoo fi kabajamoo, mee waraqaa tana bakkuma isa dabre dhaabne san irraa ka’uun itti haa fufunu! Akka inni kun isa duraanii wajjin wal isiniif qabatuufan, mee isa xumura dabree irratti jedhame tokko isiniif kaaya:
“Dubbii lafarra harkisanii waggaalee heddumeessuu fi gubboon isaanii biyyuma ofii kana nama jibbisiisa. Himata galfachuufillee dursanii warra Afaan Amaaratiin iyyannoo namaaf barreessan, barbaadanii horii baasaniifii kitaabsisuutu ture. Jarreen qawwee fi fannoon biyya Abbaa Gadaa fi biyya Haadha Siiqqee seenan kun biyya kana Gondor fakkeessuuf, halkanii-guyyaa irratti hojjachaa turani. Kanaaf, “qeyee” jarreen kanaa fi “boongoo” jarreen kanaa kan tahe, manneen murtii irraa baqachuun Oromoon qeyee eebbaa fi qeyee ayyaantuu kan tahe, gara galmoota warra qaalluu dhaquun wal-himachuu filate.“
Galmoota Oromoo kanneen keessatti wanni gubboo jedhamu, gocha isaa dhiisitii sagaleen isaatuu hin aragmu. Achitti Afaan Amaaraa hin loqodamu yookaan simaamaloon wayii hin wacamu. Dhimmii sunis lafarra hin harkifamu. Wal-sobuu fi wal-gowwoomsuun, wal-arrabsuu fi wal-doorsisuun hin jiru. “Qalaaxee” fi balaaxeen, “maxiraa” fi qaxiraan wayiituu hin argamu. Fakkeenyaaf yoo namni Tolchaa Fayyisaa jedhamu waa irratti nama Gaaromsaa Bayii jedhamu kan himatu tahe, gaafa Kudhafree (kudharfee) warra qaalluu sanaa deemeti: “obboo Gaaromsaa Bayii kana irratti natti dabree jiraa, dhufee naaf haa gaafatamu” jedheetoo deeggartoota warra qaalluu, kanneen qeyee galma sanaa keessatti argamuun qaalluu gargaaranitti himata. Jarri kun: “kunoo, dubbiikee dhageenyee jirraa, dhaqiitii gaafa akkanaa akka obboo Gaaromsaa Bayii dhufuuf itti-himi!”, jedhuuni. Obboo Tolchaan akkuma jarri jedhanitti tolchee, gaaromsee obboo Gaaromsaatti hima. Dhaamsi dhaamsa mana eebbatii, sagaleen sagalee dhugaatii obboo Gaaromsaan gaafuma jedhame sana gara warra qaalluu dhaqa. Gaafasshanachi taa’ee inni akka dhugaa dubbatu kallacha faa qabachiisanii dhugaa baasisu. Mannis mana dhugaatii, laftis lafa dugaatii, warris warra dhugaatii, biyyis biyyaa dhugaa fi biyya eebbatii Oromoon achitti soba dubbatu gonkumaa hin jiru. Isa akkanaa kanatu bara sana, akka qeyeen warra abbaa sobaa fi warra abbaa qawwee onu taasise.
Akkuma Oromoon dubbii dhugaa kana wal-harkaa fuffuudhee biyyaa biyyatti dabarse sana, warri Amaaraas waayee kanaa aariin walitti dabarsuutti ka’ani. Amma biyya “Gaallaa“, keessumaa Ambo “quufe” kanaaf nama “qoricha qotuuf“, wal-mariyachuun Shaggar irraa gara Ambootti ergani. Barri isaa walakkeessa bardhibbee 19 fi shantamootaa (“1950s“) keessa, namni Oromoodhaa qoricha akka qotuuf ergame sun immoo namichaa durumaan jibba Oromootiin ija of-jaamse, kan Fitaraarii Saayiluu Dufaayee (Saahiluu Difaayee) jedhamu, kan bulchaa koonyaa Ererii fi Karrayyuu (Adaamaa) ture tokko. Biyyi Torban Kuttaayee kun erga abbaan Sadan Liiban (abbaan Ammayyaa, Walisoo fi Kuttaayee), Liiban Maccaa: “horii bacaqi; qaalluun si keessaa haa-bawuu qaalluutti buli!” jedhee isa eebbisee, biyyi kun biyya namni horee kuma gatu, kumaan bacaquu fi biyya qaalluu jechuun biyya eebbaa taheeti bara Saayiluu Dufaayee bira kutee kunoo nus, Dhaloota Qubees dhaqqabe. Hubaddhaa Liiban Maccaa kan jiraate kaleessa faa, bara Teediroos faa, bara Minilik faa mitii! Liiban Maccaa Sadan Liiban diina hollacciisoo san horee dabre kun, gara waggaalee 600 dura nama jiraate. Eebbi isaa lafatti hin buunee kunoo bara nafxanyicha moofaa, bara Sayiluu Dufaayee sana bira kutee bara nafxaynoota haaraa, warra Wayyanee kanaayyuu gayee jira. Biyya Liiban Maccaa eebbaan ilmaan isaa sadanitti dabarse kanatu oggaa Wayyaaneen: “Goojjam keessayyuu dabarree eenyumtuu nu hin tuqu” jechaa harree ooffattee, qawwee baaddhattee Laga Abbayyaa cewuun Biyya Oromoo seente san, kan qabu qawween kan dhabe shimalaan dura goree ishii kashakkashe.
Saayiluu Dufaayee akkuma magaalaa Amboo seeneen: “hin dhuginaa“, “ulee qabattanii hin deeminaa” faa namaan jechuutti ka’e. Raajii Rabbii, Ambo mee biyya eebbaati malee, biyya namni dhugee machaawuun walis, namas rakkisu hin turree! Dubbiin kun naannoo Torban Kuttaayee bira dabree naannoo Afran Walisoo, naannoo Jahan Ammayyaa fi naannoo Jahan Bachoo faa dhaqqabe. Oromoon: “Sidaama maalitummoo biyya dhufe? Bulchaa akkamiimmoo nutti ergani?” jechuun raajeffachuutti ka’e. “Inni biyya bulchuu dhufe moo waan nuti nyaannuu fi waan nuti dhugnu nutti himuuf dhufe? Nuti farsoo garbuu keenyaa, kaasin-kaafnaa (kaatikaalaa) garbuu fi qamadii keenyaa, daadhii damma keenyaa yoo dhugne maaltu isa galche? Maali inni araqee diimaa (“konyaakii”) isa baargamaa, Biyya Faranjiiirraa dhufu dhugaa bulaa mitii?” Otoo biyyi Sadan Liiban kana malaaleffatuu (dinqeeffatuu) silaa biyya Torban Kuttaayee keessaa naannoleen Gindabaratii fi Jalduu lolumaaf dhalatanii, mootummaan Habashaa naannoo kana irraa gibiraa fi qaraxa guurrachuu malee, wanni inni uummataaf godhu hin turree, manneen barumsaa, buufanni fayyaa, karaan konkolaataa faa hin jiruu, amma Gindabarat gibira galchuu dide. Saayiluu Dufaayee kana dhagayee otoo qorichaa Oromoof akka qotuuf, ergame sana dhaqeetoo hojii irra oolchuuf: “akaakii zarraaf” isaanii san jedhuu, akkuma “kan qabuufan dabala jettee harreen lagatti fincoofti” mammaaksi Oromoo jedhuu san, biyya Afran Walisoo keessaa naannolee Bodda, Dandii fi Qaqaldhii jedhamanitti Oromoon gugsii fardaa irratti gaafa ximqataa wallole. Garuu, Oromoonni wallolan sun akkuma aadaa Oromootti ennasuma dubbii sana jaarsummaa fi obbolummaan fixatani. Naannoleen Walisoo sadeen kanaa olitti himaman immoo erga bara Xaaliyaanii boodatii koonyaa “Jibaati fi Macca” jedhamu jala, jechuun “mootummaa” Saayiluu Dufaayee jalatti argamu. Amma dubbiin badde! Egaa, namtichi kun dura Gindabarat gibira galchisiisa moo baddaa Walisoo: Dandi, Qaaldhii fi Bodda dhaqqeeti “maaf gugsiif baatan?” jechuun Oromoota adaba?
Oromoon naannoo Oromiyaa Waltajjii kun akkuma Oromoota naannolee biroo sirba jaalata. Walalooleen akka sirbaatti qopphaawan seenaa fi aadaa isaa keessatti bakka guddaa qabu. Sirboonni kunimmoo akka addaddaa fi bakka addaddaatti dhiyaatu. Oromoon keenya otoo addunyaa tana irratti walmorkiin heddummina akaakuu sirbaa kan sabni tokko qabuu, “haa dhiyaatu!” jedhamee tarii tokkoffaa tahuu dandaya. Godinoonni Oromiyaa marti sirboota garagaraa qabu. Kana malees godinni tokko immoo ofumaafuu sirboota addaddaa qaba. Mee yoo godina Wallaggaa fudhattan kan achitti sirbamu iyyaaseecallaa isinitti hin fakkaatini. Sirboota gosa danuu tahan qaba, uummanni Oromoo Macca Lixaa kun. Kan godina Oromiyaa Waltajjiis akkanuma. Innimmoo waan gosoolii lama jechuun Tuulamaa fi Macca Bahaa of-keessaa qabuuf, caalayyuu akaakuun sirbootaa baay’ata.
Akkuman gara biraatti ibsuuf yaale, Oromoon naannoo kanaa mankiristaanaa (bataskaana) kan jaraa gara olbaa aadaan isaa itti-agarsiifamuu godhatee jira. Oromoon kan gaafa taabonni waggaa waggaatti ayyaaneffatamu (“naggasu“) faa, gaafa ximqataa faa bataskaana dhaqu Waaqa kadhachuufii miti.Dhiichisa, ragada, awwayyaa fi sirboota biroo sirbuu fi booda immoo gugsii fardaatiif yaa’ee dhiichisaan lafa sochoosaa achi deema. Bacho Maaramii Rimeechaa (Rimeessaa), Gabreelii Guftee fi Goorgisii Tajii faa; Waliso Maaramii Dandii, Garbeelii Kotobaa fi Mikaa’ela Qamaxxee faa; Kuttaayee Mikaa’ela Xuqur Incinnii, Mikaa’ela Awwaaroo faa Waaqa kadhachuuf dhaqa namni jedhu yoo jiraate, nama aadaa fi duudhaa naannoo kanaa sirriitti hin beekne tahuu dha qaba! Inni naannolee Jahan Bachoo, Afran Walisoo fi Torban Kuttaayee irratti jedhame kun immoo dubbii gabaabsuufi malee: naannoleen Abbichuu, Jiddaa, Darraa, Salaalee, Sulultaa, Meettaa, Aabbuu, Galaan, Gimbichuu, Ada’aa, Sooddoo, Caboo, Ammayyaa, Noonnoo, Gaamoo Jibaat, Calliyaa fi Daannoo faas akkanuma.
Mee akka fakkeenyatti isaan kanaa olitti tuqaman keessaan tokkoo isaa qofa fudhaddhee isiniif addeessa. Dursee bataskaanni akaakuun lama akka naannoo Oromiyaa Waltajjii kanatti argamu kanaan dura bakka tokkotti ibseen ture. Habashoonni qawween cabsanii Biyya Gadaa seenan sun Oromoo dirqisiisanii gara lagaatti geessuun bishaan itti-facaasanii “maqaa kiristinnaa” kan jedhamu, maqaa Oromoon sirriitti waamuu hin dandeenye kan aadaa fi seenaa isaa wajjin waa tokkollee guduunfaa hin qabne baasaniifi. Kana bira kutanii Oromoon nama du’e bataskaanatti malee, akka hin awwaalle “abunni” isaanii maganee, mootummaan isaaniis seera baase. Namni seeraa fi magantii kana hordofuu dide ni adabama. Raajii Waaqaa, safuu namaa! Jarri seera baasan malee, taabotaan maganan malee, bataskaanuma saniyyuu bakka uummanni barbaadutti hin ijaarre. Kun humna isaanitii ol ture. Garuu, humna fi haala qabatamaa isaan keessatti argaman caala kan ture: tuffii, oftuuluu, duubatti-hafummaafi sanyummaa isaaniiti.
Fakkeenyaaf, biyya Afran Walisoo humna qawwee Faranjiitiin cabsanii seenan san keessatti kan dursanii bataskaana dhaabbatan Danditti, jechuun Maaramii Dandiiti. Maaramiin Dandii tun abbaa lafaa (haadha lafaa) ishii akkamiiti. Akkum Raas Dargee, Raas Birruu, Raas Masfin Silashii faa lafa wantaa (“gaasshaa“) hedduu qabdi. Kana malee, ishiin balabbaatasi. Lafa “ishii” kana irraa hoomisha: irboo, sisoo yookaan hirtaa galchisiifatti. Kana ishiif kan qotee galchuu qotee-bulaa Oromoo isa lafti isaa irraa fudhatame sana. Kana malees, lafa warri Amaaraa fudhatan jechuun Oromoo irraa dhuunfatan keessaa dhibbantaan 30-ni kan bataskaana Habashaati. Isa Oromoof hafe irraayyisi gibirri kan galu: Waliso yookaan Ambo, Tullu Boolloo yookaan Giinciitti warra mootummaatii otoo hin taane, Danditti ishiif gala. Fakkeenyaaf, Qaqaldhii keessaa warri Gurree Birqii akka isaan jedhanitti: “lafuma abbaa-saanii isa mootummaa Sidaamaa irraa deebisanii bitatan“, kan gandeen Shimala-a fi Dirree Warra Shuruu keessatti argamuuf gibira hamma bara 1970-tti, mootummaaf Giincittii mitii, Maaramiif Danditti galchaa turani. Fakkeenyi as irratti kaafame kun uummanni Oromoo: lafa isaa, biyya isaa fi mirga isaa dhabee mootummaa fi bataskaana Habashaatiin bitamaa akka ture, ammallee karaa tokkoon akka jiru ifumatti nutti agarsiisa.
Uummata Afran Walisoo keessaa inni naannoo hedduu baldhaa Bodda, Dandii fi Qaqaldhii keessa jiru, keessumaa ganna-ganna nama du’e reeffa isaa baatee Maaramii Dandii geessuun daran isa rakkise. Oromoon akka aadaa isaatti du’aa isaa awwaallachuu seeraan dhoowwame jechaa dha. Oromoon aadaa isaa keessatti nama du’e bakka lama keessaa kan fedhetti awwaallata ture. a) Bakka Kaabbaa jedhamu kan gandi tokko yookaan sanii ol nama ofii kan du’e itti-awwaallatu. Bakki kun qulqullinaa fi magariisa tahuun eegama. Naannoo sanaa fi awwaala irratti mukkeen addaddaatu dhaabama. Dallaan marfamee qulqullinaan eegama. Faranjoonni bara 1838 keessa karaa Biyya Amaaraa isa Manjee jedhamuu Biyya Oromoo keessaa Tuulama seenan, Oromoon uummata qaroome jechuun wanneen isaan raajeffatan keessaa inni tokko akka Oromoon bakka awwaalaa kunuunsee eeggatu arguuni. b) Naannoo qeyee ofiitti namni barbaade nama ofii awwaallata. Biyyis biyya Gadaa fi biyya dimokiraasitii, uummannis uummata Oromoo kan Gadaatii namni lamaan kana keessa filachuun bakka fedhetti awwaallata tureeyyu. Uummanni Afran Walisoo keessumaa inni naannoo Qaqaldhii keessaa: Gafarsa, Dirree Warra Shuruu, Shimala, Kotoba, Dannaba, Maaruu Warra Tolaa, Komboloota, Jawwee, Oddo Heexoo, Kabaashee, Dhalata, Qaldhaa, Shube, Biichee, Gaatiraa Walisoo, Gareeruu fi Xiraange faa irraa guyyaa guutuu reenfa baatee Maaramii Dandii geessuun itti-hammaannan warri Gurree Birqii, jechuun warri abbaa Gadaa Walisoo lafa isaaniif hafe keessaa kennuun “bataskaanni Oromoo” kan Garbeelii jedhamu Kotobatti ijaarame. Garbeeliin Kotobaa kun hiyyeessa Rabbiitii homaa lafa wayiituu hin qabu. Irboo, sisoo fi hirtaa hin galchisiifatu. Kan inni qabu uummata Oromoo qofa. Uummanni Oromoo kun immoo silaa oggaa sana daaqoniinis, qeesiinis Oromoon hin turree, Amaaruma “mindeeffate“-ef bona-bona oggaa midhaan galu, qunnaa tokko yookaan sanii gadi sunumtuu namni dandawu walitti buusetoo qeesichaa fi gargaartuu isaatii kennama. Boodallee gara bara 1965 irraa kaasee qeesii fi gargaartuun isaa Oromuma turani.
Egaa, Mudde bultii 19 guyyaa Garbeeliin Kotobaa ayyaaneffamu Oromoon wal-haretoo bawuun aadaa ofii agarsiifata. Oromoon sirba irrattis, gugsii faa irrattis walmorka. Walmorkii qajeelaa kanatu uummata Oromoo irra-qaraa, irra-jabeessaa dhufe. “Hardha ganda kamtu sirbaan caale, ganda kamtu gugsiin caale? Ilma eenyutu gogsiin caale? Intala eenyutu sirba morma-shiitiin biyya harkatti galfate?“, jedhama. Oggaa Gafareen, Kowoo fi Hulluuqqoon “Dullee, Dullee, sii dhufee Dulleen” jechaa bakka heddutti hiramuun gurmuu gurmuun dhiichisaa dhufu, ennaa Kabaasheen “Kabee, Kabee, sii dhufe Kabeen, sii dhufee Qaqeen“, Kotobni “Kotee, Kotee, sii dhufe Koteen, sii dhufe Qaqeen“, Gafarsi, Xiraange, Shube, Dhalanni faa gurmuu gurmuun lafoon dhiichisaan dachee sochoosaa, warri fardaa gurmuu gurmuun hiramuun “kaawoon deebitewoo” faa jechaa dhufan dhugaa mitii fiilmii Holii-wudii tokko namatti fakkaata. Uummata Oromoo miidhagaa, aadaa Oromoo miidhagaa, Afaan Oromoo miidhaa, Biyyoromoo miidhagaa Waaqni mimmiidhagsee uume kana raajeffachuuf sagalee fi jechatu nama hanqata. Inni yaa’ee dhufe kun dallaa bataskaanaa fuuldura dirree jiru keessa gurmuu gurmuun hiramee dhiichisa yookaan ragada. Dubarrii fi dubartoonni feenaan dhiiroota waliin, feenaan qobaa ofii gurmuu dhaabbatanii ragadaa oolu. Keessumaa oggaa naannoo Afran Walisoo fi naannoo Torban Kuttaayeetti awwayyaa-n sirbamu, dubara Oromoo kana irraa mormi isaanii lookoon sun citee Harar yookaan Naqamte waan gawu fakkaata.
Akkanuma gaafa Maaramiin Dandii guyyaa Guraandhala 21 “naggaftu” kan Garbeelii Kotobaa isa armaan olitti ibsame harka hedduun namaa fi fardaan caalutu buqqa’ee bawuun ayyaaneffata. Waan Afran Walisoo guutuun achitti yaa’etoo walgaye fakkaata. Kunis sababa malee miti, naannoo Afran Walisoo kana keessaa kan ayyaaneffannoon Maaramii Dandii hundumaa irra-caalu. Nafxanyyoonni Biyya Oromoo qawwee ibiddaatiin cabsanii qabatan bataskaana kana bakka dur Oromoon yaa’ee itti-irreeffatutti ijaarani. Taabonni kun xiqqoo-shii irraa siqee qarqara Dambal (Hara) Dandiitti dhaabate. Akkuma bakki Gabreelii Qullubbii inni gooroo Barentuu (Harargee) bakka dur Oromoon yaa’ee itti-ayyaaneffatuutti ijaaramee jechaa dha. Lookolee saglan Oromoon Walisoo nan qaba jedhu keessaa sadii: Boddi, Dandii fi Qaqaldhiin sirbaa fi gugsii fardaatiif haramanii achitti bawu. Warri lafoo fi warri abbaa fardaa gurmuu gurmuun hiramaniiti dhiichisaa fi kaawoon deebitewoon lafa sochoosaa dhufu. Warri kun dallaa bataskaana marsee jiru sanillee hin seenani. Dirree bataskaana fuulduraa fi cinaa jiru keessatti dhiichisu, ragadu, mirqaanu. Ennaa taabonni bayee mana sana naannawuuf jedhu: namoonni warra bataskaanaa gargaaran gadi bayanii karra irra dhaabachuun sagalee olqabaniitoo: “maaloo yaa Waliso, maaloo yaa biyya taabonni bayee mee xinnooshii nuu obsaa!”, jedhu. Amma biyyi ni kadhatame malee, hin ajajamnee hundumtuu cal-jedha. Taabonni sun bayee, mana isaa sana oggaa sadii naannayee akkuma bayetti nagaan gala. Warri yommuu taabonni bayee naannawu sana wajjin deemee naannawu: nafxanyootaa fi keessummoota isaanii, tajaajiltoota bataskaanaa, abbootii sangaa (baalabbaatota), abbootii lagaa (ciqaa-shuumota) fi namoota Oromoo tokko tokko qofa. Akkuma taabonni galeen abbootiin fardaa gugsiif, namoonni kaan immoo doowwachuuf akkuma dhufanitti sirbaa dirree garmaama fardaa kan achuma bataskaana sanatti dhiyaatee jirutti qajeelu.
Duudha fi muuxannoon akkanaa kun itti-fufuun bara Fitaraarii Saayiluu Dufaayee dhaqqabe. Akkuma irranatti addeeffame namtichi kun leencota Torban Kuttaayee isaan Gindabarat keessaa gibira mootummaa nafxanyaa sanaaf baasuu didanatti duuluuf raroo isaa haratee, “akkakii-zaarraaf” isaanii sana deddeebisee dadarbachaa karaa qabate. Namtichi kun waan mootummaan Hayila-Sillaasee qabu mara of-duubaa qaba: Loltuu meeshaa waraanaa kan ammayyaa kanneen addaddaa mataa irraa kaasee hamma miilaatti hidhate, balaliyaa (xayyaara) waraanaa boombii samii irraa gaddarbatu, karkarroyyaa (taankii) akka gafarsa madaayeetti baalaa-muka, lafaa-margaa of-duraa haqaa gangalatu, gaazexeessitoota dhumiinsa uummataa “farra-Toopphiyaati“ jechuun barreessan, phaaphasii fannoo qabatee farra Kiristoosii fi farra biyyaati jechuun dhumiinsa uummataa eebbisu faa of-duubaa qaba. Oromoonni Torban Kuttaayee fi Afran Walisoo garuu, jaalala mirgaa fi biyya isaanii, tokkummaa ofii fi onnee Oromoo kutattuu sana malee, wanni of-duubaa qaban hin turre.
Uummanni Oromoo beektotaa fi gamnoota, muraacii fi abshaalota of keessaa qaba. Kanaaf ennaa Saayiluu Dufaayee kun dhaadachaa magaalaa Amboo irraa bayeetoo karaa Giincii-tiin Gindabaratitti duuluuf qajeelu, gamnoonni biyyaa kun waan haala Oromoon keessatti argamuu beekaniif, dubbii qabbaneessuuf Amaarticha bira dhaqani. Inni humna loltuu hammamii yoo qabaateyyuu, otoo Gindabarat hin dhaqqabin waan naannoo Jalduutti isa eeggatu itti-himani. Gindabaratii fi Jaldu keessa eenyumtuu akka takkaa humnaan keessa hin dabarre, akka Oromoonni Jalduu lafa irra dhiisii muka irrayyuu taa’anii rasaasa namatti roobsan, namni Jalduu nama gonkumaa hin muldhanne akka tahe, “diina” hin muldhanne kanaan loluun akka hin dadayamne itti-himuun, achumaanillee waayee Oromoo beeksifachuun, akka isaan jaarsa biyyaa gara Gindabaratitti erganii dubbii tana karaa nagaatiin fixan faa itti-himani. Marii fi haasaa dheeraa booda Sayiluun jaarsolii Oromoo saniin tole jedhee, gara Ambootti deebiye. Gamnoonni Oromoo sun gara Gindabaratis hin dhaqnee, gara qeyee ofiittis hin deebinee, namoota sadii of-keessaa filachuun gara Finfinnee Shaggaritti ergatani. Namoota kana keessatti jagnicha Oromoo amma lubbuun hin jirre, Zoogaa Boojiyaa Hasaquu Horaa-tu argama. Oromoonni kun mooticha mootolii, Hayila-Sillaasee bira dhaquun: “akka namni biyya bulchuuf ergame sun biyya gubuuf adeemaa jiru” tokko tokkoon itti-himani. Dubbii “araqee hin dhuginaa, ulee hin qabatinaa” irraa kaasee hamma dubbii Gindabaratii fi Danditti duuluuf qopphaawuu isaa itti-himuun, yoo inni hatattamaan isaan irraa kaafamuu baate, dubbiin gara biraatti akka deemuun ishii hin oolle, gurra mootichaa buusani. Hayila-Sillaaseen jarri nagaan akka biyya isaanitti galanii fi inni immoo akka dafeetoo isa isaan jedhan sana fiixaan-baasu waadaa galeefi. Otoo torban tokko hin guutiin silaa Hayila-Sillaaseen qaruutee dhaa, namicha akka shoomutti “dajjaazmaach” jedheenii akka Wallagga bulchuuf gara Naqamteetti dabarse.
Akkuma irranatti ibsame, gaafa Maramiin Dandii “naggaftu” namni gugsii fardaa keessa wallolee, tokko tokko miidhamani. Saayiluun kana dhagawuun akka isa fuulduratti dhiyaataniif, xalayaa “qalaxee” jedhamutu itti-erge. Kanas nama inni matadeemaa (“ring leader“) jedhutti erge. Namni inni itti-erge kun Tashoomaa Gammachuu ilma Gammachuu Qamalittii Waarii ture. Tashoomaa Gammachuu Qamalittii akka jedhame sanitti gara magaalaa Amboo hin dhaqne. Karaa namicha xalayaa Saayiluu fidee isatti kenneeetiin deebiii qabu, gara Sayiluu isa Ambo keessa taa’ee dhaadatuu sanaatti dabarse. Xalayichi duraanii “koottutti waayee dubbii kana natti himi” kan jedhu, kan afaan nagaa fi arraba qaroominaatiin itti-ergame hin turre. Xalayichi xalayaa doorsisaa fi tuffii ture. Booda Tashoomaa Gammachuu Qamalittii: “namana ati silaa eenyu kan akkanatti anas, biyyakoos doorsiftu? Dhiirri dhufee nama qaba malee, erbee doorsisaa namatti hin ergu. Egaa yoo dhuguma dhiira taate koottutii na qabi? Garuu, otoo mana keetii hin bayin Dandi kun, Waliso kun biyya eenyyu faa akka ta’e, anis ilmaa fi sanyii eenyu faa akkan ta’e qoraddhu! Erga kana qorattee anis akkuma qeerransoota Gindabarat Kuttaayeen si eegaa jiraa, Arfan Walisoos si eegaa jiraa koottu!” “Erbeen” Tashoomaa Gammachuu jedhu sun “qalaaxee” warra Habashaa sani. Saayiluu Dufaayee dhaamsi kun sonaan isa aarsullee Dandi Walisoo dura Gindabarat Kuttaayeetti duuluu filate. Eekaa, dubbiin dubbii gibiraatii, gibirri immoo dubbii horii fi garaa warra nafxanyaa saniitiwoo!
Ennasum waayeen “erbee” Saayiluu Dufaayee fi deebiin Tashoomaa Gammachuu Qamalittii biyya Afran Walisoo keessa tamsaye. Eekaa, akkuma abbaan Liiban sadanii, Liiban Maccaa: “beeki; beekaan si keessaa haa bawu; beekumsatti buli!”, jedhee ilma isaa Waliso eebbise san walaloon dhiichisaa, kan “SOMAAN GOOTAA URGAAYEE ” jedhamu, baddaa Walisoo keessatti walaleeffamuun biyya keessa facaye. Amma armaan gaditti walaloon sirbaa, kan dhiichisaan lafa sochoosu kun isiniif dhiyaata. Haatahu malee, waan kutaan kun dheeratee yeroo keessan isin jalaa fixuu dandayuuf, asuma irratti dhaabnee kutaa sadaffaa irratti walitti deebinaa, hangasitti nagaa fi nageenyaan naa bubbulaa!
Itti-fufa —!
============== ==============


text:
Barseloonaan Liyoonal Mesi irratti miidiyaa hawaasummaatiin namoota miidhaa geesisan qacaruusaa haaleera
Kilabiin kubbaa miilaa Barseloonaan namoota taphatootasaa kan akka Meesii fi Piiqee irratti haasaa gaarii hin taanee miidiyaa hawaasummaarratti akka maxxansaniif qacaruusaa haaleera.
Buufanni raadiyoo tokko akka ibsetti kilabichi kabaja pireezidaant Jooseep Maariyaa Baartomu akka eegsisuu barbaaduu fi namoota isaan waliin walii hin galle immoo miidhuu akka barbaadu gabaaseera.
Buufanni raadiyoo 'SER Catalunya' jedhamu akka jedhetti kilabichi dhaabbata miidiyaa hawaasummaarratti ilaalcha kana galmaan gahuuf hojjata jedheera.
Barseloonaan garuu akaawuntii miidiyaa hawaasummaa kanneen waliin "hidhata qabaachuusaa haaleera".
"Kilabichi odeeffannoo maxxanfameef tarkaanfii saffisaa fudhachuu fi namootaa kabaja kilabichaarratti waan akkanaa raawwatamarrattis gama seeraan himannaarratti banuu isaa itti fufaa," jedha ibsi kun dabalataan.
Akka gabasaa raadiyoo 'SER Catalunya'tti dhaabbanni 'I3 Ventures' jedhamu "akaawuntootaa Feesbuukii fi Tiwiitaraa heddu" to'ata jedha.
Akaawuntii sanneen taphatoota akka Meesii, Piiqee, leenjisaa kilabichaa duraanii kan ta'an Peep Gaardiyoolaa, taphataa duranii Zaavii fi Kaarlees Paayol akkasumas namoota pireezidaantii Maariyaa morman mursaa fa'a irratti miidhaa geesisu jedha.
Gabaasni raadiyoo kanaa akka ibsetti Barseloonaan maxxansa sanneen "kabaja pireezidaantichaa fi biraandii eegsisuuf barbaachisaadha," jedhee yaada.
Barseloonaan gamasaatiin dhaabbanni 'I3 Ventures' jedhamu kilabicha tajaajila kan kennuudha malee "akaawuntoota eeraman waliin hariiroo tokkollee hin qabu jedheera. Akkasumas kilabichi hariiroo akkanaa jira yoo ta'e saffisaan walii galtee qabnu diignee hojiisaatiif mmoo itti gaafatamaa gochuuf gara seeraa ni deemna."
Dablataanis: "Kilabiin Barseloonaan miidiyaa hawaasummaarratti erga waa'ee dhaabbaticha mataasaarratti gaarii fi gaarii hin taanee to'achuuf kan gargaaru tajaajila akka qabu mirkaneeseera."
Barseloonaan "kabaja kana eegsisuunii barbaachisaa fi itti gaafatamummaa namoota dhaabbatichaaf hojjataniiti".


text:
Finfinnee, Amajji,7/2013 ( TOI) -Bulchinsa magaalaa Finfinneetti Ejensiin bulchiinsa balfa gogaa baatii 6 keessatti balfa gogaa deebisanii hojirra olchuun galii birri miiliyoona 52 argachuu beekisisseera.
Hojii geggeessan Ejensichaa doktar Asheetuu Lammaa akka himanittii hojii kanaan naannoo qulqulleensuun cinaatti balfa deebisanii hojiirra olchuun bu’aan irra argachuun danda’amera.
Dargaggoota gurmeessuun balfa gogaa irraa xaa’oo oomishuun danda’amera. Kaneen Pilaastika ta’an immoo deebi’anii akka hojiirra olaanii tasifameera jedhani.
Bara bajataa kanattis ji’a 6 keessatti hojii kanarraa galiin birrii miiliyoona 52 argamuu himaniru.
Hojii kanarratti dargaggoonni kuma tokko caalaan hirmaachuun fayyadamoo ta’aniru jedhamera.


text:
Magaalaa Goondariitti Konfiransiin guddaan geggeeffame
Guyyaa har’aa naannoo Amaaraa magaalaa Goondaritti Konfiransiin mataduree Nagayaa fi Tokkummaa jedhuuun qophaa’e haala hoo’aa taheen geggeeffamee jira. Sagantaa kana irratti dubbi himaan koree fala barbaadduu hawaasa muslimaa Ustaaz Ahmaddiin Jabal akkasumas Ustaaz Yaasin Nuuruu fi Ustaaz Muhammad Abaataa kan argaman tahuun beekameera.
Hawaasni Muslimaa naannichaa lakkoofsaan heddu tahes sagantaa kana irratti argamuu odeeyfannoon ni addeessa.


text:
Oromia: #OromoProtests:#OromoRevolution: #ABCDeebisaa: Gabaasa Fincila Xumura Garbummaa (FXG) Oromiyaa 2017 (June)
June 30, 2017
Posted by OromianEconomist in
#ABCDeebisaa, #OromoProtests.
Tags: #ABCDeebisaa, #OromoProtests, #OromoRevolution, Africa, Ethiopia, Genocide, Genocide against the Oromo, Oromia, Oromia: #OromoProtests: Gabaasa FDG Oromiyaa, Oromo, Oromo people trackback
https://videopress.com/embed/Kv0UV52t?hd=0&autoPlay=0&permalink=0&loop=0
VIDEO
VIDEO
Gincii, Amboo, Jalduu, Gudar, Giddaa Ayyaanaa, Mandii, Najjoo, Laaloo Assaabii, Jaarsoo, Gullisoo, Bojjii, Gujii, Dambi Doolloo, Gimbii, Naqamtee, Buraayyuu, sabbataa, Dirree Incinnii, Adaamaa, Harammayyaa, Mattuu, Baale (Robee), Madda Walabu, Walliisoo, Tulluu Boolloo, Sulultaa (Caancoo), Horroo Guduruu, Buuraayyuu, Dirree Dhawaa, Calanqoo, Ada’aa Bargaa, Baddannoo, Holootaa, Shaashee, Awaday (E. Harargee), Hara Qallo (Goro Dola, Gujii), Gaasaraa (Baalee), Bulee Hora, Jimmaa, Arjo, Heebantuu, Giddaa Ayyaanaa ,Kiiramuu, Ciroo, Dodolaa, Anfilloo (Mugii), Walqixxee, Diillaa, Bishooftuu, Finfinnee, Yuniversiitii Finfinnee, Geedoo, Asallaa, Shaambuu, Agaarfaa, Sibuu Siree, Kotobee, Wacaalee, Saalaalee, Machaaraa, Ammayyaa, Tokkee Kuttaayee, Innaangoo, Baabbichaa, Laaloo Qilee, Hiddii Lolaa, .Mugii, Arsi Nagallee, Baabbichaa, Shukutee, Baakkoo Tibbee, Jalduu, Gindoo, Buun’dho Beddellee, Grawwaa, Gaara Mul’ataa, Qarsaa, Qobboo (Dardar, Eastern Oromia), Sinaanaa (Baalee), Jimmaa Arjoo, Bojjii, Kombolcha, Aggaaroo,Tajji (Iluu), Qilxuu Kaarraa, Baabboo Gambel, Daawoo,Tulu Milki (Warra Jarso), Hirnaa, Xuulloo, Masalaa, Galamso, Bordode, Mi’esso, Waheel, Diggaa, Arjoo Guddattuu, Guraawa, waamaa Adaree, Shabee Somboo, Limmuu Saqaa, Amuruu (Agamsa), Daroo Labuu (Gaadulloo), Yaabelloo, Aliboo (Jaartee Jardagoo), Saasigga, Magaalaa Dafinoo, Dhumugaa, Daroo Labuu (Buraysaa) Begii (Kobor), Mardida Halo Guba (Daroo Labuu), Qassoo, Bonayyaa Boshee, Baalee (Dalloo Mannaa), Jimmaa Raaree (Magaalaa Gobaan), Nophaa (Iluu), Bordoddee, Togowacaalee, Dooguu, Metekel (Wanbara), Asaasaa, Waabee, Heeraroo, Doguu, Quufanziq (Dadar), Boku Luboma (Miyo, Borana), Eddoo, Dirree (Ada’aa), Qilxuu Kaarraa, Shebel town, Bate, Walanchiti, Warra Jiruu, Boolee Bulbulaa, Diilallaa, Gannat Haaraa (dodolaa) ……………
Amajjii (January): 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 27, 28, 29, 30, 31 ……2017
Gurraandhala (February) 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 27, 28…..2017
Bitootessa ( March): 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 27, 28, 29, 30, 31……..2017
Ebla (April): 1, 2, 3, 4, 5, 6,7, 8, 9,10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 27, 28, 29, 30…… 2017
Caamsaa (May): 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 27, 28, 29, 30, 31 ……….2017
Waxabajjii (June): 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 27, 28, 29, 30……….2017
#OromoProtests twitter
Item 4 General Debate
The Ethiopian state of emergency that was declared October 2016 continues to fuel outward displacement, and Ethiopian asylum seekers interviewed in Yemen, are increasingly referring to the unrest as a key reason for their migration out of the country.
UNPO caught up with Shigut Geleta of the Oromo Liberation Front, one of our speakers at our conference “Women’s Inferno in ” co-organised with the People’s Alliance for Freedom and Democracy (PAFD) and hosted by Liliana Rodrigues MEP (S&D). Mr Geleta highlights his great concern for # Ethiopia ‘s rights in #Ethiopia, as they are the first victims when conflict strikes. # women
HRLHA Press Release
International Human Rights Day marks the anniversary of the adoption of the Universal Declaration of Human Rights on December 10, 1948. Crafted in the shadow of the horrors of the Holocaust and World War II, the Declaration gave the world the vision it needed to stand up to fear and the blueprint it craved to build a safer and more just world. Its single premise is:
“Recognition of the inherent dignity and of the equal and inalienable rights of all members of the human family is the foundation of freedom, justice and peace in the world.”
Human Rights Day Message:United Nations High Commissioner for Human Rights Zeid Ra’ad Al Hussein’s message for Human Rights Day 10 December 2014.
VIDEO
VIDEO
In observing Human Rights Day, its important to highlight the horrific going on in 2014 in our world. The following document is the summary of horrific repression going on against Oromo people by tyrannic Ethiopian regime:
http://www.amnesty.nl/sites/default/files/public/because_i_am_oromo.pdf
https://oromianeconomist.wordpress.com/?s=because+I+am+Oromo&searchbutton=go%21
” data-medium-file=”” data-large-file=”” class=”alignleft wp-image-4426″ src=”
https://qeerroo.files.wordpress.com/2012/05/hrlha.jpg?w=151&h=151″ alt=”HRLHA” style=”margin: 0px 7px 2px 0px; padding: 4px; border: none; float: left; display: inline;”>February 26, 2017The Ethiopian Somali Liyu Police led by the Ethiopian Federal government’s killing squad have been engaged in a cruel war for the past six months against the Oromo nation in fifteen districts of Oromia. The Oromia districts that have been invaded by the two aforementioned forces are in east and east- west Hararge Zone, Eastern Oromia, Guji, Borana and Bale, South Oromia zones, Southern Oromia of Oromia Regional State.
Samantha Power, the Unites States ambassador to the United Nations (UN) has called for the release of a leading Ethiopian opposition member, Bekele Gerba
In his interview with VOA, U.S. Assistant Secretary of State for Democracy, Human Rights, and Labor, Tom Malinowski discussed the current Ethiopian situation a nd his concerns regarding human right protection. He said, “It’s a very difficult situation. The country is under a state of emergency, and a state of emergency by definition means that certain rights are suspended. Due process is suspended. And however much the government may feel that the state of emergency has brought calm temporarily to the country, it also brings with it certain risks. It risks adding a new layer of grievances to those grievances that initially led people in Oromia and Amhara to come out onto the streets. At first they were concerned about land seizures and lack of jobs and representation, all of which the government has acknowledge to be real and legitimate. But now they’re also upset about the arrests and the violence. And the longer this continues, the more those grievances are likely to build. At the same time, it risks giving greater power to the security apparatus in a way that could delay the introduction of the reforms that the Prime Minister and the government have, to their great credit, said are necessary.” Listen the first part of VOA interview at: http://bit.ly/2h3kmYO https://www.facebook.com/us.emb.addisababa/posts/1372399152802454
#OromoRevolution Australian MP Andrew Wilkie the parliament speaking about the of Oromo people
Open Democracy: Ethiopia’s crisis: Things fall apart: Will the centre hold? By RENÉ LEFORT 19 November 2016
Need for Meaningful Reforms, Accountability
Gabaasaa qindaawaa armaan gadii kan nama balaa san irraa hafeen nuu dhihaate kana obsaan dubbisaa. Sana booda wanti kaleessa Hora Haarsadeetti tahe maal akka fakkaatu hubannoo gahaa horattu.
■■■■■■■■■■■■■■■■■
“Kan dhagaa darbaate ummata miti. Yeroo dheeraaf mormiin walitti fufinsaan deemaa ture. Waanuma godhan dhaban. Gubbaan helekoopitara nurra naanneessaa turan. Helekoopitarri marsaa duraa ergaa baga geessan jedhu gubbaa gad facaasaa ture. Sun kan akeekkameef ayyaana ummataaf yaadamee miti. Sodaachisaaf ture. Yeroo helekopitarichi nurratti gad siqee naannawuu umman guutuun harka wal qaxxaamursuun mallattoo didda itti agarsiisaa ture. Haalichi cimee itti fufe. Mormiin bifa adda ta’een deeme. Qeerroon guutummaan iddoo silaa Opdof isaan qabachiisu barbaadan dursite ganamumaan waan qabatteef kallattii dhaban. Karaa mormii ittiin qabaneessan dhaban. Midiyaaleen addunyaas ta’e isaan biyya keessaa bifa danda’aniin haalicha waraabaa turan. Guutummaan mormii waan tureef kallattiin dabarsu hin dandeenye. Fuuldura keenyatti faranjoota heedduu argaa ture. Waraabaa turan.
Midiyaaleen alaa carraa nu bira ga’uu hin arganneef malee gara ummata mormii irra jiruutti seenuun jiddu jidduun gaafiif deebii taasisaa turan. Qeerroon sodaa tokkoon alatti isaanitti himaa ture. Manguddoonnis akkasuma himaa turan. Mootumma shiftaa kana hin barbaannu,opdo hin barbaannu,ofiin of bulchina jechaanii ture. Ammas mormiin cimaa dhufe. Ummanni kallattii hundaan gara irreechaatti dhufu mormii dhaggeesisaa dhufa. Sagantaa gaggeeffachuu taasuma isaan hin dandeenye. Haalli kun hedduu isaan aarse. Ni boba’an. Naannolee adda addaatii qarshii kanfalaniif ummanni isaan geejibbaan fidatanis isaanitti gara gale. Mormiin liqimfamee mormitti seene. Woyaneen waan qabdee gad dhiiftu dhabde. Poolisoonni jidduu ummataa dhaabde hidhannoo hin qaban. Agaazii gara duubaatiin dhaabdee jirti. Booda irra as ba’an malee tasuma hin mul’atan ture.
Adaduma baayinni ummata gara horaa dhufu dabaluun mormiin haala duraanii caale cime. Dirreen irreechaa dirree mormii qofa taate. Kanatu isaan dhukkubse. Ummanni miliyoona heddu dirree irreechaa irratti bakka miidiyaaleen addunyaa baay’een argamanitti isaan salphise. Kanaaf maratan. Summii saamii irraan helekopitaraan gad roobsan. Ummata joonjesan. Sab booda dirreen aaraan guutamte. Agaaziin iddoo jirtuu as baate. Rasaasaan dha’amuu ummata arguu qofa taate. Boolla meetira 10-15 gad fagaatutu jidduu waraanaaf ummataa jira. Boolla kanatti baayee fixan. Lakkofsi ummata dhumee hedduu dabaluu danda’a. Rasaasa isaanii cinatti boollichis isaaniif tumseera.”
Yaya Beshir irraa
Risk Advisory: Ethiopia | Assessment of government stability amid ongoing protests
The Ethiopian government is looking increasingly unstable, and the security environment in Ethiopia is looking more dangerous.
A wave of protest in Ethiopia highlights the country’s history of exploitation and dispossession.
Click here to read Daily Maverick: Ethiopia Mourns– but mourns what, exactly?
VIDEO
VIDEO
For those following the Feyisa Lilesa and in Ethiopia: Sifan Hassan on his demonstration – “He’s my hero.”
Athlete Sifan Hassan, the European champion – “I’m Oromo and Feyisa is my hero”
https://www.facebook.com/v2.3/plugins/post.php?app_id=249643311490&channel=https%3A%2F%2Fstaticxx.facebook.com%2Fconnect%2Fxd_arbiter%2Fr%2FSh-3BhStODe.js%3Fversion%3D42%23cb%3Df2de287767684ac%26domain%3Dorom
https://videopress.com/embed/7vGBHiNV?hd=0&autoPlay=0&permalink=0&loop=0
Waxabajjii 30.2017/ Godina Arsii Aanaa Shirkaa Magaalaa Gobeessaa keessatti Dargaggoonni Oromoo hidhamaa jiru. Godina Arsii Aanaa Shirkaatti Ayyaana Iidalfaxriitti Ummanni Akka mormii godhuuf waamicha karaa adda addaatin godhaa turtanii jirtu jechuun Ilmaan Oromoo mana isaanitii guuramuun hidhatti darbatamaa jiru. Akka gabaasni Aanicharraa nu gahe addeessutti dargaggoonni hanga ammaatti mana hidhaatitti darbataman Muhammad Jabboo Aliyyii, Huseen Amaan Gaaradoo, Turaa Jamaal Waakkannee, Ibraahim Jamaal H/ Hasan, Reeduwaan Sh/ Amiin Turee, Awwaloo Ahmad Aloo , Abdii Muhaammad Jamaal, Mahdii Muhaammad Amiin kanneen jedhaman kan keessatti argaman ta’uu maddeen keenya Shirkarraa gabaasanii jiru.
Kana malees Godina Arsii Aanaa Shirkaatti Dubartoota walitti qabdee Durgoo Qarshii 50 guyyaan kaffalaaafii Dubartoota doorsisaa jirti.
Akka gabaasni achii nu gahe ibsutti dubartoonni maatii isaanii Akka deeggartoota ABO fi Qaamolee siyaasaa kamiituu hin
Continue reading →
Waxabajjii 28,2017 /Godina Shaggar Kaabaa Kaabaa aanaa Giddaatti weellistoonni Oromoo lama butamanii jiru. Weellistoonni kun
Mogoroo Jifaarii fi
Shimallis Abbaabuu
Jedhaman,weellistoonni kun kana duras magaalaa sulultaatti ukkaamfamuun Wajjira poolisii Sulultaatti ergi guyyaa muraasa dararaamanii booda gad lakkifamii turan ammas marsaa lammaffaa,Godina Shaggar kaabaa aanaa giddaatti ukkaamfamuun wajjiraa Poolisii aanaa giddaa keessatti dararaamaa jiraachuu gabaasni Qeerroo Giddaa ni addeessa.
Continue reading →
VIDEO
VIDEO
Waxabajjii 26/2017 Gidduugaleessaa Oromiyaa Godina Lixa Shaggar Magaalaa Ginciitti Sochiin Warraaqsaa Biyyoolessa Oromiyaa FXG Gootota Qeerroo Barattoota Oromoo M/B Giincii Sadarkaa 2ffaa fi Qophaa’inaan finiinee itti fufee jira . Gabaasaa dabalataan Walitti deebina. Continue reading →
Waxabajjii 25,2017/Guyyaa Har’aa Ayyaana Iidaa Alfaxrii salaata Duraa fi boodattis Godinaalee Harargee Arsii fi Baalee keessatti Mormiin balaleffanna Mootummaa Abbaa Irree wayyaanee godhamaa jira.waraanni wayyaanees daandii marsee akka cabbiitti gadi naqamee ummata harka wal Qaxxaamursee mormii godhaa jiru daawwataa jira . Continue reading →
VIDEO
VIDEO
VIDEO
VIDEO
VIDEO
VIDEO
Oduu OMN
(
AMBOO, Oromiyaa, Waxabjj 15,2017 ) – Tartiibni qubee Afaan Oromoo jijjiiramuu hin qabu jechuun diddaan barattoota Amboo ammas akkuma itti fufetti jira.
Gareen komaandipoosti barattoota reebuudhaan mormii isaanii bittinsuullee barattoonni OMN tti himan.
(Usmaan Ukkumee)
Magaalaa Ambootti bifa haarawaan mormii fi diddaan erga jalqabee torbaan tokko laakkofsisee jira. Loltoota Agaaziitiin haga ammaatti lubbuun barattoota lamaa yoo darbu, 50 ol hidhamuun ni yaadatama.
Guyyaa hardhaa Waxabajjii 15 bara 2017ttis barumsi akkuma dhaabbatetti jira. Gareen komaandipoosti wayta barattoonni mana barumsaa deemanitti akka isaan hin barannee taasisaniiru.
Jiraattota dubbifne akka jedhanitti hardhas barattoonni bifa haaraan mormii dhageesisan. Ka’umsi mormii isaanii tartiiba qubee Afaan Oromoo jijjiramuuf karoora dhihaate irratti akka ta’es dubbatanii jiru.
Dhimma kanarratti barattuun nuti dibbinfe akka jettutti guyyaa hardhaa osoo isaan mormii geggeessaa jiranii loltoonni Agaazii reebicha irratti raawwachuun addaan bittinsuu ni dubbatti.
Loltoonni Wayyaanee konkolaataa heddutti fe’amanii magaalaa Amboo keessa ori’aa akka jiranis nuuf himteerti.
Barattoonni kunniin reebamuun mooraa mana barumsaa keessaa waan baafamaniif barumsi dhaabatee akka jirus ibsitee jirti.
Haga ammaatti barattoonni hidhaman meeqa ta’u laata gaaffii jedhuuf barattuun tun yoo deebiftu, konkolaataa sadiin qabamanii waan hidhamaniif lakkofsaan beekuun rakkisaadha.
Kana malees barattoonni hagi tokko magaalaa gadi dhiisanii baadiyatti baqataniiru. Barattoonni kutaa 10ffaa fi 12ffaa ammoo qormaata xumuranii gara maatii isaanitti deebi’aniiru.
Mana hidhaa magaalaa Amboo fi buufata leenjii poolisii Oromiyaa Sanqalleetti kanneen hidhamanis heddu ta’uu nutti himtee jirti.
Loltoota Wayyaaneetiin wayta ammaa kana guutumatti nagaa fi tasgabbiin dhabameera kan jettu barattuun magaalaa Amboo tun rakkoo kana irra aanuuf ammoo gaaffiin ummata Oromoo deebii argachuu qaba.
Ba’aa gabrummaa Wayyaaneen nurratti feetee jirtu ufirraa qaarisuu qofatu fala jechuun ni dubbatti.
Barattoota barumsa isaanii hordofuudhaaf gara mana barumsaa deemanitti danqaa uumuun loltoota Wayyaanee haarawa akka hin taane himtee, inni ammaa garuu sodaa jabaadhaan kan guuttameedha.
VIDEO
VIDEO
VIDEO
https://www.youtube.com/watch?v=-FUpz8k3efw
(OMN, Ambo wax 8, 2017) – Barattoonni mana barumsaa Qophaa’inaa Amboo fi qeerroowwaan magaalitti guyyaa har’aa mormii jabaa gaggeessa oolu isaanii jiraataan magaalaa sanaa tokko OMNtti himan.
Baarataan Yuuniversiitii Amboo tokkos gaaffii fi deebii AFP waliin taasiseen dhiibbaan akka sabatti nurratti gaha jiru jabinaan mormii akka itti fufnu nu taa sisa jedhe.
Barattoonni mana barumsaa Qophaa’inaa Amboo fi qeerroowwan magaalaa Amboo mormii jabaa moootummaa wayyaanee irratti qaban guyyaa har’aa Waxabajjii 8, bara 2017 gaggeessa oolu isaanii jiraataan magaalitti OMNtti himan.
Barattoonni guyyaa har’aa mormii gaggeessatti oolan kunneen, barattoota kutaa 12ffaa barachaa turanii, guyyaa har’aa kanneen qorumsa seensaa Yuuniversiitii akka biyyittitti kennama ture warreen xumuranidha.
Barattoonni kunneenis tahee qeerrowwan Amboo, gaaffiin Oromoo deebii gaha hanga hin argannettii, sochiin warraaqsaa gara bilisummmatti taasisatti jiru jabinaan itti fufuna, duubatti hin deebinu jedhan.
Itti fufuun, mootummaan wayyaanee OPDOtti dhimma bahuun nu callisisuuf yaaluus, hanga gaaffiin saba keenya deebii quubsa argatuttii falmaa keenya jabaatee itti fafa jechuu isaanii jiratan Amboo dabaluun OMNtti himan
Mootummaan wayyaanee sagantaalee kanneen akka warraaqsaa diinagdee, carraa hojii dargagootaaf uumuu kan jedhuuf faayidaalee muraasa nuti dhadheessatti jiras jedhan.
Oduu wal fakkatuun madda oduu Azyaansi Firaansi pirees-AFP barataa Yunivarsitii Amboo tokko dubbisuudhaan haala rafamaa siyaasaa biyyaa Itoophiyaa waliin wal qabaate nageenya fi tasgaabbii amansiisaan akka hin jirees gabaaseera.
Akka gabaasa AFPtti, rakkinni nageenya fi tasgaabbii moora yuuniversiitii Amboo keeessattis tahe dhaabbiilee barnoota biyyitti keesuma immoo Oromiyaa keessatti bal’inaan jiraachuu saaxileera.
Barattoonni hedduun yakkaa tokko malee, manneen barnoota irraa uggurama fi ari’ama akka jiran kan dubbate barataan kun, daran hammachuun sarbaminsa mirgaa nammoomaa, sochii warraaqsa sabicha ammas bifa haaraan akka ka’uu taasisa jedheera.
Dhuma irrattis barataan Yunivarsitii Amboo kun ammas taanan mormiiin ummatta Oromoo jabinaan itti fufa jechuun AFP himmeera.
(Itichaa Guddataa)
“Abbootin Gadaa Hora Arsadiitti Faloo ummata keenya du’eef goona jechuun Arsaditti wal gahanii Gumaa ummata keenya dhume Rabbii nuuf haa baasu jedhan. Faloon keenya kan gumaa ijoollee teenya baasu fi kan bilisummaa teenya dhugoomsu jechuun eebba bal’aa kennan Abbaa gadaa dabalee jaarsoliin eebba eebbisan hunduu.” Jawar Mohammed, Waxabajjii, 8, 2017.
Barataa Medicine Waggaa 6ffaa Yuunibarsiitii Jimmaa fi Barreessaa Kitaaba ‘’Hidhaa Moo Hidhannoo?’’ jedhu kan barreesse barataa Falmataa Bayeechaa Hundee yeroo dheeraaf humnoota tikaa fi Waraana komaandii Poostii wayyaaneetiin ajjeechaaf barbaadamaa kan ture afaan Diinaa jalaa miliqee bahee jiraachuu madden Qeerroo gabaasan. Barataa Falmataa Bayeechaa Hundee Gamtaa Barattoota Oromoo GBO bu’uuressuu fi hanga hoogganuutti illee gahee guddaa nama qabudha. Waxabajjii 6/2017
Sabboontota dargaggoota Qeerroo Oromoo Sochii Warraaqsaa Biyyoolessaa Oromiyaa Ebla 11/2014 irraa eegaluun bifa qindaa’een qabsiisan keessa nama tokko ta’uun beekamaadha. Continue reading →
Baarentuu Gadaa Irraa
Biiroon Barnoota OPDO Oromiyaa keessatti tartiiba qubee Afaan Oromoo A B C E F….Z ture jijjirudhaan tartiiba haaraa L irraa eegalu uumee kitaaba barnootaa maxxansee barsiisuu eegaluun wal qabatee gutummaa Oromiyaa keessatti ummanni Oromoo keessumaa barattoonnii fi barsiiftonni mormii guddaa muldhisaa jiru.
Akka gabaasa kanaatti biroo barnoota Oromiyaa kena jedhamuu fi kan jalee wayyaanee OPDOn hogganamu jiru qormaata gahaa fi sababa ifa ta’e osoo lafa hin kaa’iin tartiiba qubee faaan Oromoo waggota hedduuf, Odoo OPDOnuu hin ummamin hojiirra oolaa ture tartiiba isaa faalleessuun isa ummanni Oromoo fi saboonni kuunilleen ittiin beekan A B C D…..Z jedhu jijjiruun ka’uumsa isaa L.. …..taasisuun kutaa 1- amma 8tti kitaaba maxxansee barsiisuu eegaleera.
Jijjiramuu tartiiba qubee afaan Oromoo kanaaf sirnichis ta’e ogeeyyiin afaanii amma ammaatti ibsa ballaa fi sababa isaa kan lafa hin kaa’iin yoo ta’u; Barattonnii fi barsiiftonni manneen barnootaa adda addaa gutummaa Oromiyaa keessa jiran deemsa kana ifatti balaaleeffachaa akka jiran gabaafameera. Continue reading →
https://www.facebook.com/caltuu.muhammed.7/videos/1950069235227195/
VIDEO
Like this: Like Loading...
Related


text:
(Xannacha Keeysaa Kan Qabsoo Bilisummaa Oromoo ABOn Hogganamtu Quucarse)
7. Dhaabbii Galaasaa Dhimma Shororkeessuummaa irratti
Akkummaa beekkamuu Bin Laden bara 1991 hangaa 1996-tti biyyaa Sudan keessa ture. Mootummaa Sudan keessatiis kan isa utubee ture Hassan al Turabii dha. Waraannii ABO karaa dhihaa hanga 1996-tti sosso’aa ture. Waraana haarayaa lenjisuufis tahee kan bobba’ee jiruu ofitti dhiheessuun yaada QBO irra yaada amantiin itti dhiyaatee meeshaa godhachuuf Hassan Al Turaabii fedhii isaa ture. Dawud Ibsaa fi A/Caalaa Lataa fedhii isaa dura dhabbachuun murtee maayyiif Galaasaa Dilboo akka Kahartumitti yaaman. Galaasanis bara 1996 Kahrtoum deeme. Galaasa, Dawud fi Abbaa Caalaa dhimma kana irratti wal hubatanii murtee hegree qabsoo bilisummaa Oromoof taatuu murteessani. Kan haala kanaa hin hubatiin gariin Dawud fi A/Calaan warra qabsoo hidhatnoo gaggeessan mitii jeedhanii yeroo isan ololaan dhaga’ama. Kanaan boodas akkumaa Galasaan murtee dhaaba Mootuummaa Sudaan qaqqabsiiseen Dawud fi A/Calaa sa’aa 24 keessatti akka biyyaa Sudan gadhiisanii bahaan mootuumichi murteesse. Murteen yeroo sanaa fudhatamtee hangaa har’attii dhaabni kun mootummaa USAn gola shoroorkeesituutti akka hin moggafamnee kan ittise dha. Kunis kan tahee yeroon kuni yeroo Baasastonni biyyoota dhihaa Bin Laden jala waan deema turaniif sochii mara ni hordoofu turan. Uttu hin turinis Mootuumman USA Warshaa Qorichaa al-Shifa August 1998-tti Warshaa Meeshaa shororkeessaa homishuudha jeedhee Missailaan rukkutee. Utuu Galaasaa, Dawud fi A/Caalaa yeroo isaatti murtee qajeeltoo hin fudhatne tahee silaa har’a hundeen QBO fuula biroo godhattee haala rakkisaa keessa nu seensisa ture.
8. Koraa Sabaa Hatattamaa booda haala jiru
Leencoon kora kanaan boda Gaaffii fi Deebii Toronto-tti, september 21 bara 1998 namtichaa Heinrich waliin godheen wa heedduu nama aja’ibuu keessa tokko dubbate…”I think, we have to go ahead with this in stages. We arrived at where we are now through a process. Reversing it will also require a process.”…(AGKED info Nr.1. November 1998 p.3).
Kanaan booda hidda isaa kan ABO keessaan qabu irraan ABO irratti daran halkanii fi guyyaa, keessaa fi alaan irratti hojjeechuu eegale. Shirri jalqabaa Dawud fi Galaasa gidduutti dhibdee uumuu ture.
8.1. Dawud Harkaa Diinaatti Kufuu (Blackmailing of Mr. Dawud)
Hariiroon Galaasa fi Dawud Kora hatattamaa booda hariiroo jaalalaa fi jaallummaa kan durii sanaa utuu hin taane hariiroo wal shaakii ture. Galaasan haala jijjiraama dhufe keessatti nama na booda Hayyuu duruumaa fudhaata jedhee sodaa irra qabu keessaa tokko Dawud ture.
Haalli naannoo Keniyaa, Somalia fi Sudan bara 1996 irraa kaasee ija tika mootumooti dhihaa keessa jira. Daraanu erga Hagayya(August) 7 bara 1998 balaa Shoroorkeesitootan Imbasiin Amerikaa kan Nairobi, Kenya fi Dar es Salaam, Tanzania irraan gahanii namnii 258 lubuu dhabee fi gara nama 5,000 mada’een booda nama sochii qabsoo hidhatnoo keeysatti qooda qabuuf ilaalcha gaarii hin qaban ture. Haala akkasii keeysatti ture kan Abdullah Ochalan gaggeessan Kurdistan Workers’ Party (PKK) magaalaa Nairobii Keniyaa keessatti gafa Guraandhalaa (February) 15 bara 1999, wal-tumsaa tikaa Isra’el fi Amerikaan uttu Grik Imbassy irra garaa Dirree Xiyaara Joomoo Kenyata-tti, deemuu qabaamee kan Mootummaa Turkiif keenname. Haala akkas sodaachisaa keessatti dha Dawudii ti dirqamnii itti keennamuun walakkeeysaa bara 1999-ti gara Nairobiitti ajaja Galaasaan ergamee harkaa Tikaa Keniyaatti kufe, mana hidhaa seene. Mana hidhaa keessatti du’aaf murteeffachuun nyaataa didee(hunger strike). Iyyannoo namoota isaaf mararfannoo qabani kan akka Tarfaa Dibaaba fi kan biroo Geneva fi bakkootii adda addaatti galchaniin akka Nairobii dha hin baneetti wabiin bahe. Sanaan booda Milaan biyyaa Keniya irraa bahuun gara biyyaa Norway tarkaanfatu danda’e. Itti aansuun akka inni mormitoota Mootummaa Ityophiyaa fi Mootummaa Norway waliin hasa’uu baatii Onkolooleessa bara 1999 keessaa gara Oslo, Norway-tti bahe. Eenyuutu harkaa diina isa buusee kan jeedhuuf tahuu malaan (senario) jiru : 1) Galaasaan aangoo narraa fudhata jedhee yaaddawee, 2) Leencoo kan Galaasaa fi Dawudiin walitti buusuuf dhama’u 3) Tika Keniya kan ofuma irraa ka’ee ta’uu mala kan jeedhu dha. Namni barruu kanaa dubbissuu dhugaa jirtu ofii ha soqatu. Akka yaada kiyyaatti ta’uu malaa inni 3ffaa kan fakkaatu miti, sababni isaas otuu tika keeniyaatu ofumaa qabeera ta’e, dabarsee Ityophiyaaf kenna ture. Ta’uu malaa laman hafan ilaalchisee, odeeffatni yeroo sanatti ture akka garee Leencootti kan Dawudin bobbaase Galaasa wan taheef nama Fesahaa Ganaatii jedhamu, waayila Galaasaatu akka inii harkaa tikka Keniyaan qabamu godhee kan jedhu dha. Gartuun Galaasaa ammoo, gartuu Leencootu waan Dawudin ofitti hawwachuu barbaadaniif dhibee keessa galchanii, dhibee keessaa baasuu akka toftaatti fudhatan. Kan kana shakisiisuu ammoo Dawud Visa Norway hattataman argaee Oslo-tti bahuu isaati. Galaasaas ta’ee Leencoo Dawud adeemsa kana keessa qabamee harkaa tikkaa Keniyaa seenuun balaa lamaffaa jireenyaa isa keessatti isa mudate dha.
Dawud Norway irraa yeroo deebi’uu karaa Asmaraa goruun Moqadoshoo seenee achiin boodaa Gumiin Sabaa sadaasa bara 1999 teessuma godhachuun HD tahuun filame ykn akka Galaasaan jeedhuutti fonqolchi tahe. Yeroo kanatti mooraa qabsoo bilisummaa Oromoo cimsuuf jecha seenaa aangoof bololuu irra uummataaf hojjechuuf filachuu irratti seenaan Bultum Biyyoo fi kan Dawud Ibsaa yeroo itti wal fakkaate dha. Walga’ii jila qabsaawotaa kan dirraa dhiyaa Beegii keessatti February bara 1988, gaggeeffame irratti bakka itti aanaa Hayyu Durummaaf sagalee guutuun kan filatame Dawud Ibsaa ture, yeroo sanatti umurii isaa fi muuxannoo hojii qabsoo ilaalee qabsichaaf akka tolutti aangoo isaa kana mormatee Leencoo Lataaf dabarse. Bultum Biyyoos yeroo Galaasaa Itti aanaa Hayyu Duree namni ture, Hayyu Duree ta’uu irra akka Dawud HD ta’ee hojjetu namoota dhiibbaa godhan keessaa nama tokko dha. Kunis jabinaa fi jaalala qabsichaaf dhimmamuu irra kan madde dha.
Haallan karaa dhihaa caasaan dhaabaa diigamaa deemuun fi Wareegamuu wayyabni Miseensolii Waajira Siyaasa Karaa bahaa jiran dhaabichaa muddachuun dhaabicha keessatti rakkina hundee bu’ureesse. Kunis Warri akka Leencoo Lataa fi Diiman-ffaa wan ofii isaanii qabsicha irraa faggachaa deema jiraniif hiree kana salphaatti dhimmaa itti bahuu danda’an. Haala kanaan bakka Gootowwan Nadhii fi Gutamaa-ffa namoota bakka bu’an jedhanii Sisay Ayele Batii ykn Leencoo Baatii Konyaa Minisotaa irra kakkachalaan nama adabnii naamusaa irratti jiguu qabuutu Miseensa Gumii Sabaa godhaanii filchisaan. Ergaa Leencoon hogganaatti dabalamee ABO keessatti gandummaa fi Ityophiyumaan bultiin dagaagaa fi hiddaa fageeffataa deeme. Leencoo Lataas Wakiila isa dhabicha keeysatti hundeeffate.
8.2 Hayyuu Durummaa Galaasaa irra Gara Dawud-tti Darbuu
Galaasa Dilboo irratti dhalaan-dhaalli ka’ee ittuma ciimaa deeme. Bobbaan Somalia irra waraana gara biyya keessatti deebisuun salphaa hin taane. Kana irratti gartuu Leencoo ijolee Arsii Gandummaan leenjisee haalli hoggana keessaa Galasaatti ciimuun, Kana irratti Dawudiin diinatti saxiluun dhukuba irratti dhukuba itti tahe. Biyya ambaa keessatti Koreen hojii Alaa Abiyyuu Galataan Hogganamu hookkara adda addaa biyya alaa keessatti dhalche. Keessahuu rakkoon Union of Oromo in North America (UONA) fi Awuroppaatti sabaaba rimiddii fi Caasaan falmiin Koree Hujii Alaa( KHA) mudatee jiru salphaa hin ture. Haalli kun hundi dhidhibamee Gumiin Sabaa Sadaasa bara 1999 teessuma godhachuun fonqolchaas ha jeedhamu malee sirnaan Galaasa irra kaasee Dawud HD godhe.
Haalli Moqadisho keessaa sabaaba ulfaataa dhufeef hogganni Dawudin durfaamu Galaasa dabalatee qubsuma isaa gara biyyaa Ertitrea Asmaraatti jijjiirrate. Dawud akka Hayyuu Durummaa qabateen dhaabicha tarkaanfachiisuuf shaffisan wan torba irratti xiyyeeffate.
1) Jarmoolee Oromoo araaran waliitti fiidu kuniis wal hubannoo Jaarmayootii Bilisummaa Oromiyaa Adooleessaa 25 bara 2000 sanaan booda Birraa 20 bara 2000 ULFO bu’ureessuun mirkana’ee
2) Biyyaa keessatti gola diinaa keessatti nama ijaaruu (Ibsa ABO mata duree ”Abdii Ummataa Gutuun yeroon isa har’aa” jeedhee bara 2000 keessaatti baasee ilaala)
3) Humnootii Siyaasa Impayeriicha keessatti sossa’an waliin hariiroo tolfachuu (Walii-galtee 20.04.2000 jarmoolee OLF, ONLF, SLF, BPLM, EDFUF, EPDM fi akka observer AAPO, Abrah Yayyee, fi Warra Gambella waliin tahee ilaala)
4) Yaada OLF Agenda for Peace to resolve the conflict in Ethiopia kan Leencoo Lataatiin dhiyaate, Mootummaa TPLF kan ija halaaga duraatti OLF nagaa hin barbaadu jeedhe hadheessu gatii dhabsiisuuf jiruu diplomasiif tolchuu
5) Jiruu qabxiilee sadaffa fi arfaffaa irratti ibsaman raawwachuuf na gargaruu jeedhee kan yaada Manguddoolee Barcuma Yuubaa jedhee Galaasan moggesse(Leencoo, Dimaa, Xahaa fi Tadassa) Dawud xalaya Guraandhalaa 23 bara 2000 barreesseen Miseensoota fi Deeggartootattii Jarri kun akka Barcumaa Yubaatti dirqama adda addaa eegaluu isanii ibsee ”Jette Jeettee”n akka duraa hin dhaabbanne jeedhe cimsee dhammate.
6) Caarra qubsuma fi gargaarsa biyyaa Eritrea irra argateen humna waraanaa leenjsuu fi dirree Oromiyaatti bobbaasuu eegalee.
7) Korrii Sabaa akka GS murteessetti akka Wagga tokko keessatti raawwatu Koree Qindeesitu Kora Sabaa itti tolche.
Oromoon yeroo mammakuu ” Bittaa wallaalani gabaa abaarani, Himata Wallaalanii haayyicha abaarani” jedha. Dawud yaadaa fi karooraa qajeeltoo ofitti qabatee qaama wal-faana hojjeechuu hin-dandeenyee tokkon wal faana nin hojeechiisa jedhee yaluun isa nama aja’aba ture. Kunuu haala qubsuumni ykn command post-n hogganaa dachee Oromiyaa ala jiru dha.
Kan jalqabaa Leencoon guddaa fi inni xiqqaan(Leencoo Baatii) haasa Jarmoolee habashaa fi Mootummaa Ityophiya waliin godhamu irraa fedha isaan qaban guddaa yeroo tahuu, ijaaramuu ULFO fi leenjii Waraanaa garuu gurraan dhagayu hin fedhan. Akkasumas hariiroo humnoota kibbaa waliin godhamu akka hariiroo tarsiimoo ta’u hin barbaadan.
Galaasaa fi Dhugaasaan Leenjii waraana fi ULFO irraa fedha guddaa qabu, hariiroon tarsiimoo humnootii kibbaa waliin godhamus murteessaa akka ta’e himu, garuu humnootii habashaa fi mootummaa Ityophiya yeroo waliin haasayan mitii jedhu. Kun bultiidhumaan dhibdee tahaa deemee, mufii Galaasaan qabu dabalatee gara foxoqinsaatti guddachuun, waldhibdeen dhimma kayyoo tahee gadi bahee. Haala akkasii kanatuu Abiyyuu Galataa Damee Dantaa Alaa irra kasisee akka miseensaa Koree qopheesituu Kora sabaa 3ffaa Abba Biyyaa Roobaa jalaatti ramadamu tolche, Abba Biyyaa Abba Jobiriin ammoo karaa irra fidee Mataa Damee Dantaa Alaa tolche, Miseensooliin Gumii sabaas akka Abbaa Biyyaa Abbaa Jobir jalatti hojeetan ta’e.
8.3 Foxxoqinsa Qaama Ce’umsaa
Foxxoqinsa QC bara 2001 ilaalchisee wa heedduun barreeffamee jira, wa heeddunis jedhamee jira. QCn Maqaa fi aasxaa ABO qabatee, heera fi seera ABO cabsee dhaaba irraa bahuun aadaa fokkataa yeroo jalqabaaf ijaarsa Oromoo keessatti mul’ate dha. Kanaafuu kana irratti wan jeedhamuu dandayu QCn dhaaba keessaa taa’ee falmuu irra maqaa dhaabaa fudhate heera dhaabaan ala of goochuun isa gabaabatti itti gaafatama seenaa irraa isa hin olchu.
8.4 Galaasaa Asmaraa irra Garaa Germany-tti
Galaasaan dhukkuba sukaaraa fi dhiibbaa dhiigaa(high blood pressure) ni qaba. Dhukkubooti kun Galaasaaf haarayaa osoo hin taane, kanuma duraanu isa waliin turee fi duraanu Germaniitti wal’aanamaa ture dha. Haa ta’uu Dawud araara shanachi deemsisaa jiru ni milkeessaa jeedhe wan yaadeef akka inni Walgahii ULFO xumurateen ofi isaa konkolaataa isaatiin gafa 18/10/03 gara Germanii gaggeesse. Galaasan nama Dawudiin Nairobiitti qabsiisse jeedhamee shakaamuu, har’as jiruu isaa irratti aangoof jecha danqaa tahee jiraachuun hubatamu, ammallee uttu abdii irra hin kutatiin waa qajeelcha laata jeedhee kabajaan isa gaggeessuun isaa Dawud jaalala Galaasaaf qabu qofaa utuu hin taanee jaalala sabaa Oromoo fi QBOf qabu mul’ise ture. Haata’uuti akka inni akeekkatetti otuu hin milka’iin, QCn akkuma foxxoqeetti hafe, Galaasaanis gara biyya Ingilizitti galee hirkattummaa siyaasaa gaafatee qubate.


text:
Lakk/NO. ABO/008/2016
Guyyaaa:Fuulbana/5/2016
____________________________________________________________________________________________________________________________________________
Ibsa Adda Bilisummaa Oromoo
Gochaan yakkaa suukaneessaa kan murni Wayyaanen ilmaan Oromoo mana dhihaa Qilnxoo keessa jiran irratti fudhate
kan baay’ee nama gaddisiisuu fi laalessuu dha. Murni ”ani mootummaadha” ufiin jedhu tokko ummata mirga isaa karaa
nagayaatiin hiriira bahee gaafatu mana hidhaa keessatti walitti qabee ibiddaan gubuu fi rasaasaan fixuun kan takkaa
addunyaa kana irratti mul’atee fi argamee hin beeyne. Kun duguuggaa sanyii kan ummata tokko lafarraa duguuganii
balleessutti kan laakkamu jennee amanna.
Lakkoofsaa fi eennummaa ilmaan Oromoo fi saboota biroo kan mana hidhaa san keessatti ibidaa fi rasaasaan dhumanii
haga ammaa guututti beekuu yoo baannellee mootummaan kun ta’e jedhee ilmaan Oromoo kanneen qaroo ija saba isaanii
ta’an hoogganootaa siyaasaa, koree fala barbaaduu dhimma muslimootaa, gaazexessitootaa fi sab-boontota biraa akka
fixuuf murteeffatee gochaa kana raawwatuun isaa eennun jalaayyuu dhokataa miti.
Balaan mana hidhaa kana keessatti hidhamtoota siyaasaa mirga saba isaaniitiif falmatan irra gahe kan maatii isaanii qofa
yaaddessu osoo hin taane kan hundi keenna akka Oromootti ykn sabaatti nu yaaddessuu dha.
Kanaafuu, akka dhaaba ABO-tti balaa diinni hidhamtoota keenna irraan gahe kana yaaddoo nutti dhagahame ummata
keennatti ibsachuu barbaanna.
Gochaa suukaneessaa fi bineensummaa kan Mootummaan Wayyaaneen ( TPLF) ummataa fi hooggnoota isaa kan mirga
ummata keennaaf falman turan irratti fudhatte kana jabeessinee balaleeffata.
Shirri mootummaan Wayyaanee mana hidhaa Qilixoo irratti fudhate kun kan ar’a eegalame osoo hin taane kan tana
dura manneen hidhaa Finfinnee, Amboo,Qaallitti, Goondar, Dabrataabor fi Harargee dhihaa Naannoo Masalatti Masjiida
lama gubuun ummataa fi hidhamtoonni lakkoofsaan dhibboota heddutti lakkaawaman keessatti dhuman ta’uun ifaa dha.
Gaaffii abbaa biyyumma, kan ummanni mirga isaa falmachuuf kaase ukkamsuuf jecha, ummata walitti qabanii hidhuun,
hiraarsuun, jumlaan ajjeessuu, biyyaarraa ari’uun fi gochaa binneensummaa irratti raawwachuun furmaata hin ta’u. Nama
ajjeesuun danda’amullee yaadaa fi kaayoo isaa ajjeessuun kan hin danda’amne ta’uu mootummaan kun beekee gochaa
faashitummaa kana irraa akka dhaabbatu akeekkachiifna.
Ilmaan Oromoo mootummaa kanaaf meeshaa taatanii lammii keessan miidhaa jirtaniif, mootumaan ni kufa; kan yeroo
hundaa jiraatu ummata. Saba keessaa dhalatan qabsiisuun, ajjeessun fi yeroo diinni isin biratti salphisu dhaabbatanii
ilaaluun, badii dhiifama hin qabnee dha. Mootummaan wayyaanee yeroon isii dhumatee waan jiruuf gara itti gortu
wallaaltee akka saree maraattee oliif gadi fiiga jirti. Wayyaaneen abdii waan kutatteef kana booda akka mootummaatti
biyya kana bulchuu akka hin dandeenye beektee jirti. Osoo mootummaan Wayyaanee isin dursee hidhannoo harkaa
qabdan isin irraa hin guurre dursaatii tarkaanfii malu fudhaa lammii keessaniif aantummaa qabaadha. Fakkeenyi Ilmaan
Amaraa saba isaaniif agarsiisaa jiran isin birattillee mul’achuu qaba.Mootummaa kana wajjiin hin dabrinaa karaa
keessan tolfadha Qabsoo bilisummaa ummata keessaniif adeemsifamaa jiru keessatti akka hirmaattan ABOn yaaminsa
lammummaa isiniif godha.
Yaa ummata Oromoo! Mootummoonni gita bittu habashaa baruma baraan sirratti wal dabranii cunqursaa fi roorroo
hiriyya hin qabne sirraan akka gahaa tura atuu ni hubatta. Keessattuu, murni bicuun Wayyaanee kan TPLFn durfamu,
sanyii kee lafa irraa duguugee dhabamsiisuuf ilmaan kee gaaraa fi mana hidhaatti jumlaan walitti qabee rasaasa fi
ibiddaan fixaa jira. Atis kana hubattee qabsoo itti jirtu finiinsuu fi mootummaa kana ufirraa buusuu qofatu furmaatata’a
jennee amanna. Duguggaa sanyi kan diinni sittiin jiru kanatti osoo hin rifatin wareega qabsoon nu gaafattu hundaa
baafnee abbaa biyya keenyaafi qabeenya keenyaa ta’uu qabna. Kana fiixa baasuuf miidhaa nurra ga’uun rifannee of
duuba deebi’uu hin qabnu. Wareega sii fi qeerroon ilmaan keetii baasaa jiran kanatti firii gochuuf jabaannee harka wal
qabne biyya keenya irratti abbaa ta’un murteessaa dha.
Dhaabni ABOn mirga eennummaa fi abbaa biyyummaa ummata keennaa kan mootummoota abboota irree Impayera
Toophiyaatiin Jaarraa tokko dura irraa mulqamee ture deeffatuuf qabsoo hadhooftuu fi bu’aa fi bahii guddoo qabdu
godhaa turuun isaa ifaadha.
Ar’allee, mootumma Wayyaanee kan ummata keenna lafa irraa duguugaa jiru kana akka ummanni keenna qabsoo isaatiin
ufirraa mulqee bilisummaa isaa gonfatuuf qabsoo fuula hundaa kan diina waliin itti jiru jabeessee kan itti fufu ta’uu isaa
irra deebi’ee mirkaneessa.
Injifannoo Ummata Oromoof!
Adda Bilisummaa Oromoo


text:
LibreOffice 7.4 Help
Using the menu command Format - Conditional - Condition, the dialog allows you to define conditions per cell, which must be met in order for the selected cells to have a particular format.
Dhangeessuu otoolaa raawwachuuf, Ufmaa shallagni dandeessifamuu qaba. Meeshaalee - Qabiyyeewwan Maadhee - Ufmaa shallaggii filadhu(mallattoo filannoo cina ajajichaatti yeroo Ufmaa shallaguun dandeessifame argita).
Dhangeessuu otoolaatiin, fakkeenyaaf, ida'ama gatii avereejii ida'ama hundaa caalu shooluu dandeessa. Yoo ida'amni jijjiirame, dhangeessuun osoo haalata biroo harkaan raawwatin haalaan jijjiirama.
Maadheelee kan haalata otoolaa irratti raawwachuu barbaaddu filadhu.
Choose Format - Conditional - Condition.
Haala(lleen) gara sanduuqa qaaqaa galchi. Qaaqni bal'inaan LibreOffice Help keessatti ibsama, akkasumas fakkeenyi armaan gaditti kennameera.
Gatiiwwan muraasa gabatee kee keessatti xiyyeeffannaa murtaa'e kennuu barbaadda. Fakkeenyaaf, gabatee g urgurammeewwan keessatti, gatiiwwan avereejii olii hunda magariisaan akkasumas gatiiwwan avereejii gadii diimaan agarsiisuu dandeessa. Kun dhangeessuu otoolaatiin ni dandeessa.
First of all, create a table in which a few different values occur. For your test you can create tables with any random numbers:
Man'eelee tokkoo isaanii keessatti foormulaa =RAND() galchitii, lakkoofsa hin murtoofne 0 fi 1 jidduu argatta. Yoo intiijerii jidduu 0 fi 50 barbaadde, foormulaa =INT(RAND()*50) galchi.
Tarree lakkoofsa hin murtoofnee uumuuf foormulaa garagalchi. Xiyyoo jala mirgaa maadhee filatamee cuqaasiitii gara mirgaatti hanga haammangaan maadhee barbaadame filatamuutti harkisi.
Haala walfakkaatuun akka olitti ibsametti, tarreewwan lakkoofsota hin mutoofnee uumuuf xiyyoo maadhee mirgaa gad harkisi.
The next step is to apply a cell style to all values that represent above-average turnover, and one to those that are below the average. Ensure that the Styles window is visible before proceeding.
Maadhee duwwaa keessa cuqaasiitii ajaja Maadheelee Dhangeessi baafata haallee keessaa filadhu.
In the Format Cells dialog on the Background tab, click the Color button and then select a background color. Click OK.
In the Styles deck of the Sidebar, click the New Style from Selection icon. Enter the name of the new style. For this example, name the style "Above".
Haalata lammaffaa qindeessuuf, ammas man'ee duwwaa keessa cuqaasiitii akka armaan gadiitti ibsameen itti fufi. Man'eef haalluu duubee addaa kenniitii maqaa(fakkeenya kanaaf, "Jala") ramadi.
Fakkeenya murtaawaa keenya keessatti, avereejii gatiiwwan hin murtoofnee shallagaa jirra. Bu'aan maadhee keessaa kaawwama:
Qaree man'ee duwwaa keessa, fakkeenyaaf, J14, kaa'iitii Saagi - Dalagaa filadhu.
Select the AVERAGE function. Use the mouse to select all your random numbers. If you cannot see the entire range, because the Function Wizard is obscuring it, you can temporarily shrink the dialog using the icon.
Masakaa Dalagaadhaan cufi.
Amma dhangeessuu otoolaa wardiitti raawwachuu dandeessa:
Maadheelee hunda lakkoofsota hin murtoofne qaban filadhu.
Choose the Format - Conditional - Condition command to open the corresponding dialog.
Haala akka armaan gadiitti qindeessi:Yoo gatiin man'ee J14 gadi ta'e, haalata man'ee "Jala" dhaan dhangeessi, akkasumas yoo gatiin man'ee irra guddaa ykn walqixa J14 ta'e, haalata man'ee "Gubbaa" tiin dhangeessi.
Dhangeessuu otoolaa gara maadheelee birootti booda raawwachuu:
Maadheelee dhangeessuu otoolaa fudhatanii turan keessaa tokko cuqaasi.
Maadhee gara gabatee muraatti garagalchi.
Maadheelee dhangeessuu walfakkaatu kana fudhachuuf ta'an filadhu.
Choose Edit - Paste Special - Paste Special. The Paste Special dialog appears.
In the Paste area, check only the Formats box. All other boxes must be unchecked. Click OK. Or you can click the Formats only button instead.


text:
Itti gaafatamaan kun bulchoota mootummaan pirezidaanti Tiraampi barana hujiitti filate keessaa tokko.
Itoophiyaa dhufee sagantaan mootummaa isaa Itoophiyaa gargaaru ka akka PEPFAR(Sagantaa pirezidaantiin Amerikaa addunyaa keesa HIV/AIDS diqqeessuuf yayyabe) dhaee laale.
Tana maleellee naannoo Soomalee godina Jijjigaa dhaqee waan namii keessa jiru laale.
Guyyaa lamaan Itoophiyaa turu kanatti Giriin porojeektii dhaabii Amerikaa ummataan gargaaru heddu laala.
Gama kaaniin ammoo Itoophiyaan biyya 12 addunyaa keessaa sagantaa Amerikaan guddinna biyyaatiin gargaartu Feed the Future jedhan keessatti akka dabalamtelle hardha labse. Sagatnaan kana bulchiinsa pirezidaanti Obaamaatti bara 2010 keessa yayyabe.
Itti gaafatamaan USAID kun bulchoota mootummaa Itoophiyaa,bulchoota Waldaa Afrikaalleen waan akka akkaa irratti mari’ata.
Marii Waldaa Afrikaa keessatti akak addunyaa keessaa fayyaa ijoollee kahimaa eegaa,walqixxummaa dhiiraa fi dhalaa jabeessaa fi waan hedduu irratti mari’atan.
Amerikaan biyya gama gargaarsaatiin Itoophiyaa waan hedduun jabeessuutti jirtu keessaa ta duraati. Ganna kana qofa doolara miliyoona 363 gargaarsaan kennite.
Ganna dabre ammoo gargaarsa doolara miliyoona 800 caalaa akka jara bonaa fi oolaan itti hammaateen gargaaran kennite.Itoophiyaatti nama miliyoona 8 fi kuma 500 gargaarsa eegataa.
Itti gaafatamaan USAID kun rakkoo bona Itoophiyaa kana qofaa mitii ajandaa hedduu irratti qaba jedha gabaasii Finfinnee arganneetti.