text:
Uncategorized
Miseensonni Koree Furmaata barbaadduu hawaasa Muslimaa hidhaa irraa hiikaman Haala Fayyaa Ustaaz Ahmaddiin Jabal ilaalchisee ibsa basaan
Miseensonni Koree Furmaata barbaadduu hawaasa Muslimaa badii tokkoon alaatti hidhaan dararamaa eega turanii booda, mootummaan ofumaa isaan hidhee ture dhiifama Isiniif godhe jechuun hiike, haala fayyaa Ustaaz Ahmaddiin Jabalii fi Obboleeyyan isaan waliin hidhamanii hanga ammaatti manuma hidhaa keessa jiran ilaalchisee guyyaa kaleessaa November 26/2017 ibsa basaan.
Ibsa isaanii kanaan , haala fayyaa Ustaaz Ahmaddiin Jabalii fi hidhamtoota manneen hidhaa keessa jiran irratti kan xiyyeeffate yoo tahu, haalli qabatamaa manni hidhaa fayyaa hidhamtootaa ittiin keessumeessaa jiru, kan seera biyyattii irratti kaahameen kan wal hin madaallee fi sababa amantaa isaaniitiif dhiibbaan kan isaan irratti godhamaa jiru tahuu fi mootummaan rakkoo kana hordofuun furmaata hatattamaan akka kahuu qabu ibssame.
Miseensota koree furmaata barbaadduu hawaasa Muslimaa hidhaa irra jiranii fi lammiilee sababa adda addaatiin hidhamaniif mootummaan eeggumsa fayyaa gahaa ta’e akka godhuufis gaafataniiru.
Miseensonni koree fi Obboleeyyan biroo kan sababa gaaffii mirga amantaa hawaasni muslimaa kaaseen hidhamanii hiikaman hundi, dhimma namoota hidhatti hafanii fi rakkoowwan jiran karaa nagayaatiin furuuf tattaaffii godhaa turan ammas kan itti fufanii jiran tahuu ibsaaniiru.


c: text/html

text:
Mirgi Abbaa-biyyummaa Bilisummaa Dhugaa Qofaan Nuuf Kabajama !
(Ibsa ABO – Bitootessa 07, 2019)
Qabsoon Bilisummaa fi mirga Abbaa-biyyummaa Sabni Oromoo barootaa dheeraaf gaggeessee fi wareegamni ulfaataan qabsoo kana keessatti baafame siyaasaa Itoophiyaa irratti dhiibbaa yeroo adda addaatti geessiseen jijjiiramoota sadarkaa adda addaa maddisiisaa yoona gahe. Jijjiirama yeroo ammaatti siyaasaa Itoophiyaa keessatti mul’achaa jira jedhamee faarfamu kana maddisiisuu keessattis qooda ol’aanaa kan qabaate Qabsoo Bilisummaa Oromoo tahuu eenyu illee haaluu hin danda’u. Haa tahu malee Sabni Oromoo har’as jijjiirama firii wareegama qaalii ilmaan isaa tahe kanatti fayyadamee Bilisummaa fi mirga Abbaa-biyyummaa isaa akka hin mirkaneeffanneef shirri humnootaa fi qaamota gara garaatiin xaxamaa jiru salphaa miti.
Yeroo ammaatti qabsaawotni jijjiirama amma mul’atu kana argamsiisuu keessatti qooda ol’aanaa qabaachaa turan kumoota hedduudhaan manneen hidhaatti argamu. Kanneen guyya-guyyaan haaraatti hidhamaa jiranis danuu dha. Dhiha Oromiyaatti Godinootni Wallaggaa afran, Kibba Oromiyaatti Godinootni Booranaa fi Gujii bulchiinsa ‘Command Post’ kan seeraan hin labsamin jala jiru. Walumaagala hacuuccaan siyaasaa fi saamichi qabeenyaa, hidhaan, ajjeechaa fi roorroon bifa gara garaa loogii siyaasaa irratti hundaawe har’as akkuma itti fufetti jira.
Addatti ammoo yeroo ammaatti ijaarsa seeraan alaa manneen jireenyaa Bulchiinsi magaalaa Finfinnee daangaa tarkaanfatee ijaarsiseen wal qabatee hiriirri mormii kaleessa (Bitootessa 06, 2019) irraa eegalee Oromiyaa keessatti babal’achaa jira. Tarkaanfiin Bulchiinsi magaalaa Finfinnee manneen jireenyaa naannoo Koyyee Faccee ilaalchisee fudhate mirga Abbaa-biyyummaa Ummatni Oromoo fi Oromiyaan akkuma Heera biyyattiittuu qaban kan cabse dha. Hunda caalaa kan nama gaddisiisu ammoo gochaan kun ‘Master Plan’ Finfinnee kan waggoota afran dabraniif Sabni Oromoo (keessattuu Qeerroon) dura dhaabbatee wareegama ulfaataa itti baasee dhaabsise itti fufsiisuuf kan akeekkate tahuu isaa ti. Kun ammoo wareegama ilmaan Oromoottis qoosuu dha.
Qabsoo Bilisummaa fi mirga Abbaa-biyyummaa Ummatni keenya wareegama qaalii itti baasee sadarkaa kana irraan gahe duubatti deebisuuf ykn. galii isaa irraa jallisuuf shira eenyuunuu xaxamu ABOn cimsee balaaleffata. Dhaabotni mirga Saba Oromoo kabajsiisuuf qabsaawan hundis dhimma dantaa waloo Saba keenyaa tuqu kamuu irratti hafuura tokkummaatiin akka qabsoofnu ABOn hundaaf waamicha dabarsa. Maayyii irratti Ummatni keenya wareegamni ilmaan isaa hanga har’aatti baasaa jiran gatii malee akka hin hafne taasisuudhaan mirga isaa guutuutti kabajsiifachuuf tokkummaa isaa tikfatee akka waliin dhaabbatu ABOn waamicha isaa haaromsaafi. Mirga Abbaa-biyyummaa keenyaa guutuutti kabajsiifachuu kan nuti dandeenyu gaafa Bilisummaa dhugaa gonfanne waan taheef galma sanaaf jabaannee haa qabsoofnu.
Injifannoo Ummata Oromoof !
Adda Bilisummaa Oromoo
Bitootessa 07, 2019

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Magaalaa galma mootummaa Somaaliyaa Moqaadishoo keessatti boombiin konkolaataa irraa mana shaayee biilsa waajjira poolisii cinatti har’a dho’e yoo xiqqaate angawoota poolisii sadii galaafachuu poolisiin biyyattii beeksisee jira.
Komiishineri poolisii Moqaadishoo Ali Hersi Barre aka jedhanitti shofeerri konkolaataa Sanaa dho’iinsa sanaan akkaan miidhamee to’annaa jala jira. Poolisiin haala isaa qorataa jiraachuu beeksisan.
Haleellaan har’aa kun kan Wixata darbe magaalaa Beledweyne keessatti raawwametti aana. Dho’iinsa sanaan yoo xiqqaate namoota ja’a dabalatee loltoota gamtaa Afriikaa lamatu madaa’an.
Ajajaan poolisii Beledweyne Koloneel Alii Dhuh Abdii gaaffii fi deebii VOA sagantaa Afaan Somaalee waliin geggeessaniin dho’iinsi sun karra buufata xayyaaraa cinatti dhaqqabe


text:
Dhaabata mootumoota gamtoomaniitti jarmiyaan dhimma baqattootaa irratti hojaatu UNHCR, baqattooni fi namoottaan dirqiidhaaan jereenyaa isaanii irra buqqa’an miiliyoonotaan lakkawaamaniif gargaarsii kooviid 19 keennamuuf baannaan rakkinii cimaann baqattaata muudachuu akka danda’u ibseera.
Gabaasin gaabaastuun VOA Liishaa Shilaayin Jeneevaa irraa qopheesite akka jedhetti, sadarkaa idilee adduunyaatti Iraaqi, sooriyaa, Sudaan kibbaa fi biyyoottan hedduu Afrikaa, Eshiyaa, Laatiin Amerikaa dabalaatee bakkeewan baqqattootaa 10 ta’n keessatii rakkoo cimaatu mul’achaa jira.
Rakkina Koovid 19 baqattoota irratti geessisuu danda’u furuudhaaf UNHCR dolaara Miiliyoona 900 fi miiliyoona24 keessaa walakkaadhaa gadi qofatuu argame.
UNHCR keessatii itti gaafatamtuun kutaa nageenya hawaasaa Ann Baarton akka jedhanitti, amma ammaatti baqattoonni 100, 000 vaayireschaan yemuu qabaman baqattoonii 1,850 du’aniiru.
Dhukubsachuuf du’uu iraa kan hafe, Sababa kooviid 19 diinagdee adduunyaa fi jireenyaa baqattootaa irratii rakkinaa uumeef baqattoon nyaataa fi eegumsa fayyaatiif akkasumas baruumsaaf waan kafalan akka harkaa hin qabne UNHCR ibsuu isaatiif namoonii umnaan jireenyaa isaanii iraa buqqa’an namoottan adduunyaa kana keessa jiraatan irra haraka tokko ta’uu isaanii gabaasin lishaa Shilaayin kun himeeraa.


text:
Ganna afur walti qophaahan.Jabaa akka sibiilaa walti filatan.Biyya 32 walti hafe shan Afrikaa.Shanan tun ulfinna Afrikaa baatanii addunyaatiin gadi bahan.
Dorgommii Waancaa Kubbaa Miilaa Addunyaa Raashiyaatti taphatan guyyaa 66 qofatti hafe.Hagii tokko takkuma asi hin geenne hagii tokko duruu dorgommii akkanaatiif jedhee addunyaa irra mara.
Afrikaa keessaa Masrii Morookoo, Nayjeriyaa,Tuniiziyaa fi Senegaal.Jara kana waan hedduuf eegatan.
Masrii: Biyyitii Afrikaa Kaabaa gama dhihaa tun marroo torba shaampiyoonaa Afrikaa taate.Taatullee ganna 28n duubatti awaarana dhadhawattee waancaa kubbaa miilaa addunyaatti deebite.
Ijoollee isii ta alaa qabdu,kilabii alaa keessa taphattuuf ka akka Mohamed Salah fi hedduu guurrattee dhufti. Manajeri isii Hector Cuper nama isaa 23nuu qixeeffachuutti jira
Morookoo
Morookoolleen warra Afrikaa fulaa bu’ee Raashiyaa dhaqu keessaa tokko. Ganna 20n duubatti barana milkoofte.Nama abadattu hin hambifatten.
Manaajera Faraansaay Herve Renard itti qaxaratte. Namii kun garee tana maluma nama guddaatiin oli guddisuutti jira.Tanumaan Waancaa kubbaa miilaa Afrikaa bara 2012 irralleetit Ayvori Kosti moote.
Afrikaa keessaa biyyitii qaraa waancaa kubbaa miilaa addunyaa baranaatii dabrte Naayjeriyaa.Shaampiyoonaa waancaa Afrikaa Cameroon, Zambia fi Aljeeriyaa mootee asi geette.
Tuniiziyaa
Ta dhibiin ammoo Tuniiziyaan waancaa kubbaa miilaa addunyaa kanaaf dabruuf baranama warra waliin taphatteen takkuma hin moohamne. Ganna 12 eegatte. Baranallee DRC, Liibiyaa fi Giinii mootee dorgommii dabarte.
Senegaal:
Senegaal humnumaa fi qalbi bara 2002 keessaa dorgommii waancaa kubbaa addunyaa ka biyyitii 8 walti hafan irratti Faransaayiin moote suniin dhufuutti jirti. Gaafa isiin Faransaan moote sun namii bakakee harkii afaanti goge.
Hardhallee Liver Pool irraa Sadio Mane faan dhufattee waan mataan dhaabdu hedduu qabdi.Biyyootii addunyaa 27 hafanilleen waan jedhaniif hedduu qaban
Awustiraaliyaa:Isiin ammoo ta baranaa waliin maroo afur Waancaa libbbaa miilaati dabran Iraan marroo shan.
Denmaarki: Biyyitii naannoo Iskaandineeviyaa keessa qubattu tun biyya Awurooppaa keesaa kubbaa miilaatiin guddachuutti jirtu barana waancaa addunyaatii dabarte keessaa tokko.
Ayislaandi: Biyyitii diqqayyoon addunyaan wal hanqattee garba keessa qubattu ta ummata 330,000 qofa qabdulleen biyya barana waancaa addunyaatii dabrte keessaa tokko.
Akka diqqeenna laalan kanaanitii dorgommii kubbaa miilaa baranaa irratti biyya hedduu caccarsatitee mootee asi gette.Bara 2016 keessa dorgommii waancaa Awurooppaatiif dabruuf Ingilaandi dhukkeessitee moote.
Biraazil: Biraaziliin bara tokko nugusua kubbaa miilaatiin beekan waancaa kubbaa miilaa addunyaa bara 2014 irrati dhiiticha ijoollee Jermenii irraa dandamachuu dadhabdee 7-1 irraa galchan taanilleen warra barana dorgommii dabre keessa tokko. Biraazil barana ammoo ardii isii keesaa ta qaraa dorgommii tanaa dabarteeyyuu isii.Jermenii gaafas isii moote taan 3-0 lafaan dhooftee dabarte.
Serbiyaa: Biyyitii diqqoon bara 2006 keessa bilisoomtee Awurooppaatti dabalatmte tun eegii cittee baatee asitti tana waliin marroo lama waancaa kubbaa miilaa addunyaatiif dabrte.
Panaamaa: Diqqayyoon ardii Central America tun haga dhalattee baranuma waancaa kubbaa miilaa addunyaatii dabarte.
Woma taateefuu dorgommii guyyaa Waxabajjii 14,2018 jalqaban tana nama kuma kurnya hedduutti bahee daawwata miliyoona hedduutti TV laala.Ilaa fi gurrii addunyaa dorgommii waancaa kubbaa addunyaa barana Raashiyaatti tapahtan jala jira.
Koromtoon kubbaa miilaa addunyaa dirree Raashiyaatti walii yaatee waan wal tolchitu wal tolchuuf bultii 66 qofatti ala jira.


text:
Godinaa Wallagga Lixaa magaalaa Beegii keessatti har’a ganama haleellaan boombii waajjira poolisii aanichaa fuulduratti geggeessamee qondaalota madeessuu isaa jiraattonnii fi angawaan yaaddoo nageenya isaaniif jecha akka maqaan isaanii himamu hin feene VOAf ibsanii jrian.
Dilbata dabre kana immoo Waraanni Adda Bilisummaa Oromoo, aanaa Gidaamii keessatti, itti fufees aanaa Beegii geessatti haxxee hidhee raayyaa waraanaa mootummaa irratti haleellaa geggeesseen fi loltoota hedduu irraa ajjeesuu isaa jiraattonnii fi angawaadhumti sun dubbatanii jiran.
Haleellaalee gidduu kanaa ilaalchisee, Komaandi Poositii, naannoo Qellem Wallaggaa fi Wallaggaa Lixaa jiru irraa haala ibsa argachuuf carraaqqii gochaa jirra. Ammaaf itti hin milkoofne.
Garuu, eega labsiin yeroo muddamaa labsamee booda, baatii Bitootessaa keessa, kan labsii yeroo muddamaa ilaalchisee, maddeen oduu ibsa kennanii turan – Hoogganaan Koomishina Poolsii Fedeeraalaa Itiyoophiyaa – Jeneraal Asaffaa Abiyyuu, mootummaan Ertiraa, yeroo dheeroodhaa jalqabee biyya keenya jeequuf hojjetaa turee. Kan immoo kan gochaa jiru qofaa isaa otuu hin taane, gurmuulee fi qaamota biyya keenya irraa dhalatan, garuu, kan hojii shororkeessummaatti jiran ofitti hammachuudhaan, leenjisuu, deggeruu fi bobbaaduudhaan – jechuun balaaleffatanii turan.
Generaal Asaffaan ibsa kennuu isaanii dura, baatiidhuma sana keessaa, haleellaa Moyaalee keessatti geggeessamee lubbuu namaa galaafatee ilaalchisuun, ka madda oduu Itiyoophiyaaf deebii kennanii turan – bakka-bu’aan Komaandii Poostii Labsii yeroo muddamaa yeroo sanaa – Generaal Hasan Ibraahim, Addi Bilisummaa Oromoo, kallattii sadi’iin biyyattii seenuuf akka socha’aa jiru dubbachuun isaanii ni yaadatama.
Addi Bilisummaa Oromoo, eega bara 1992 mootummaa cehumsaa Itiyoophiyaa keessaa dhiibamee bahe – jedhan irraa jalqabee, mootummaa Itiyoophiyaa waliin akka lolatti jiru ka dubbatan – hoogganoonni Adda Bilisummaa Oromoo ammoo, “Addi Bilisummaa Oromoo kan alaa seenee mootummicha waraanu otuu hin taane, ka biyyattii keessatti uummata Oromoo waliin hiriiree, bilisummaa uummatichaa lolaa turee fi lolaa jiru” jedhanii turan.
Gabaasaa guutuu dhaggeeffadhaa.


text:
Ilaalacha: Akka itti Itoophiyaan Gamtaa Afrikaa gatii dhabsiisaa jirtu
Sadaasa 29, 2020
Itoophiyaan biyyoota adda durummaan Gamtaan Afrikaa akka hundaa’u gumaachan keessa jirti, gochi ishii miilanaa garuu qajeeltoowwan hundeeffama gamtaa kanaa kan cabsudha jedha xiinxalaan dhimmoota Itoophiyaa Aleks dii Waal.
Hogganoonni duraanii biyyoota Afrikaa sadi lolli Tigraay mariin furmaata akka argatu jaarsummaaf Finfinnee galanii osoo hin turiin, MM Abiy ‘tarkaanfiin olaantummaa seeraa kabachiisuu marsaa xumuraa’ akka eegalamu ajaja dabarsan. Kuni yaalii Gamtaa Afrikaaf ifannaa guddaadha.
Pireezidantoonni duraanii kan Laayibeeriyaa Eelan Joonsan Sarleef, kan Mozaambiik Yo’aakiim Chisaanoo fi kan Afrikaa Kibbaa Kigaaleemaa Mootilaantee Jimaata MM Abiy Ahimad waliin wal arganii mari’ataniiru.
Dura taa’aa ammaa Gamtaa Afrikaa kan ta’an pireezidantii Afrikaa Kibbaa Siriil Raamaafosaa irraa ergama jaarsummaa fudhatanii Finfinnee kan dhufan hogganoonni kunneen, Itoophiyaan tarkaanfii waraanaa fudhataa turte akka hin dhaabne itti himame. Hogganoonni kunneen bakka buutota TPLF kan mootummaan Itoophiyaa ‘yakkamtoota’ jedhuun arguu akka hin dadneenyellee itti himameera.
MM Abiy torbe darbe keessa keewwata chaartarii UN eeruun mootummaan federaalaa Itoophiyaa dirqama olaantummaa seeraa kabachiisuutti jira jedhanii jiddu seentummaa qaama alaa kamiyyuu akka hin fudhanne beeksisanii turan.
Haa ta’u malee ogeessi seeraa lammii Naayijeeriyaa Chiidii Odinkaaluu Itoophiyaan chaartarii kana eeruun waraana hammeessaa jirti jechuun morma. Akka inni jedhutti lolli kun sababa Eertiraa hirmaachisee fi baqattoonni gara Sudaan qaxxaamuraa jiraniif, tarkaanfii seera kabachiisuu biyya keessaa ta’uun hafee idil-addunyaawaa ta’eera. Biyyootni mirga jiddu seentummaa ofirraa dhorkuutiin biyya keessatti yakka raawwatanii adabbii ooluu akka hin dandeenyes UN qajeelfama baase qaba jedha.
Sodaa yakka Waraanaa
MM Abiy jaarsummaa hogganoota Afrikaa kana diduun, marii nagaa diduu qofa osoo hin taane, qajeeltoo Gamtaan Afrikaa ittiin hundeeffame gaaffii keessa galchuu ta’a.
Seera AU kan Itoophiyaan bara 2002 mallatteessite keewwata 4(g) jalatti – “dhimma biyya keessaa biyya miseensa gamtichaa jidduu seenuun dhorkaa” ta’uun tumameera.
Haa ta’u malee achuma keewwata 4(h) jalatti ammoo wayita gochoonni akka yakka waraanaa, duguuggaa sanyii fi yakki dhala namaa irratti raawwatamu mudatan AUn jidduu seenuu ni danda’a jedha.
Dirqamni jidduu seenuu bara 1994 duguuggaa sanyii Ruwaandaa leessatti raawwateen booda tumame.
Ka’umsa akkamiin gochi akkasii akka irra hin deebine ittisuu dandeenya jedhu kan Itoophiyaan jabeessitee deeggaraa turteen yaadichi wixinamee kan dhiyaate.
Mootummaan Itoophiyaa dhaaba naannoo Tigraay bulchu TPLF yakkoota jajjaboo raawwachuun himata. Uggurri maloota qunnamtiirra jiru wayita kaafaame ragaaleen gama lamaaninuu yakki waraanaa raawwatamuu fi dhiisuu mul’isa ifa bahu.
Loltoonni Eertiraa daangaa qaxxaamuruun buufata baqattootaa UN kan Tigraay jirutti marsanii baqattoota Eertiraa to’ataniiru kan jedhu gabaasaaleen jiru, kuni mirkanoofnaan waliigaltee baqattootaa UN kan diigudha. Milkaa’ina dipiloomasii Itoophiyaa. Dhaabbanni Tokkummaa Afrikaa (OAU) bara 1963 teessoo isaa Finfinnee godhatee yoo hundaa’u, birmadummaa biyyoonni Afrikaa reefu kolonii irraa argatan jabeessuuf ture.
Teessoo OAU Finfinnee akka ta’u murteessisuun mooticha Hayilasillaaseef injifannoo dipiloomasii guddaa ture. OAU’n brmadummaa biyyoota Afrikaaf gumaachus garee ykn kilaba diktaataroota jedhamuun qeeqamaa ture. Booda bara 2002 ergama jabaa nagaa fi diimokiraasii babal’isuu jedhu qabachuun gara Gamtaa Afrikaa ykn AU ta’ee hundeeffaame. Ergasii heera mootummaan ala aangoo walirraa fuudhuun akka hin jiraanne, walitti bu’iinsi fi lolli gara garaa karaa nagaa akka furamu yaalii taasisaa ture.
AU’n bu’aa inni buuse. MM Abiy mataan isaanii bara darbe rakkoo biyya Sudaan keessatti humna waraanaa fi gareelee diimokiraasii leellisan jiddu ture furuuf irratti hirmaatee ture.
Ceehumsi gara diimokiraasii Sudaan kun gaaddisa Gamtaa Afrikaa jalatti kan raawwate ture.
Haa ta’u malee AU’n dhaabbata jabaa miti. Rakkoo hanqina bajataas waan qabuuf waan yaade hojiitti hiikuuf ni rakkata.
Maddi:- BBC NEWS Afaan Oromoo


text:
Ajaa’iba. Osoo dhugaan waan ergamaan Rabbiiﷺ nuttiin dhufe qalbiin teenya amantee, osoo dhugaan ajaja Rabbii fudhannee waan dhoorkamnerraa fagaannee silaa qananii guddoo keessa seenna. Samiin Rooba dhangalaaftee, dachiin midhaan gaarii adda addaa nuuf biqilchiti. Silaa nagaya arkannee mi’aa jiruu dhamdhamna. Garuu namni hedduun waan ergamaan Rabbiiﷺ dhufeenitti hin amanne. Didee, kijibsiisee jillinaaf utaala. Badiin hojjennu deebitee numa sakaalti. Kanaaf badii ifumaa hojjanneen qabamnee rakkoo hamtuutti mucucaataa oolla. Mee Aayata Suuraa A’araaf kana qalbisaa.
* وَلَوْ أَنَّ أَهْلَ الْقُرَىٰ آمَنُوا وَاتَّقَوْا لَفَتَحْنَا عَلَيْهِم بَرَكَاتٍ مِّنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ وَلَٰكِن كَذَّبُوا فَأَخَذْنَاهُم بِمَا كَانُوا يَكْسِبُونَ *
“Osoo warri magaalattii amanee (Rabbi) sodaatee, silaa dhugumatti Nuti samii fi dachiirraa Barakaawwan isaaniif banna turre. Garuu isaan (ergamaa Rabbii) ni sobsiisan. Kanaaf waan isaan hojjetaniin isaan qabne”
Ajaa’iba. Osoo dhugaan waan ergamaan Rabbiiﷺ nuttiin dhufe qalbiin teenya amantee, osoo dhugaan ajaja Rabbii fudhannee waan dhoorkamnerraa fagaannee silaa qananii guddoo keessa seenna. Samiin Rooba dhangalaaftee, dachiin midhaan gaarii adda addaa nuuf biqilchiti. Silaa nagaya arkannee mi’aa jiruu dhamdhamna. Garuu namni hedduun waan ergamaan Rabbiiﷺ dhufeenitti hin amanne. Didee, kijibsiisee jillinaaf utaala. Badiin hojjennu deebitee numa sakaalti. Kanaaf badii ifumaa hojjanneen qabamnee rakkoo hamtuutti mucucaataa oolla. Mee Aayata Suuraa A’araaf kana qalbisaa.


text:
Oduu Gadda: Hayyufi ogeesi sporti beekaman Oromo lubbu dhabee.
bilisummaa
September 16, 2013
Ilmaan Oromo yeroo yeroon, akka Qananiisa injifanno battala sporti adunya irratti galmeesun akka ummatatti guddo nu onnachissani hingammanafi. Oromoota sportiin gumaata gugudaa kennani dabranilee hinyaadana. Hayyufi ogeesi sportii, 1960s jal qabee bara dheerafi Universiti etophia keesati sadarkka garagarati akka bulchaafi barsiisa sportiti tajaajila ka ture Sora Jaarso Sabbo fayya dhabaan kalee 09/14/13 magaala Finifineeti du’aan nura fagaate jira. Sora Jaarso dhalooti isa naano magaala Meega kutta Boorana yo tahuu, eega barnoota kuta lameeso etopiati fixatee duuba Eastern Europetti dedeebi’udhan barnoota sadarka ulaana haga Mastersiiti ( Masters in Sports Science and Education) fageeffate turee. Soran dandeetif kabaja oggumaa isaatif qabuu irra, etiopia keesati, namoota 1960s-90s Universiti Finfinee keesati bartoota isa turaniifi kan waliin tajaajila kenaa turan birati namaa ulfinaaf jaalala gudda qabu turee. Sora Jaarso namoota (Oromoof ka qomoo dhibiile) biyya etiopia keesaaf sadarka adunyaatti sportiin beekaman heddu, Ababa Biqilaa dabalatee, namaa ogumaa sportitin jajabeese yero yerooti akka injifanoon gugudaa galmeesan taasisse. Gama biraatiin Soran saboona Oromo ka saboontota Oromoo , keesatu dargagoota Universiti, torbaatomoota kessa qabso bilisumma Oromo yero duraatif biffa jidugaleesan uttubuuf kalatiin socho’aa turn yaadaan jajabeesuf haala rakkisa ta’e keesati teeso ufii dahoo marii taasisuun Oromoota gumaacha gudaa godhan keesa nama tokko. Obbo Sora Jaarso Saboo akka hayyuf ogeesa jabaa Oromotiif saboona seena qabeesati yaadacha, isaa biyyeen haa sablattu jechaa, hariyaaf warra isaatii jabeena Waaqa kanacha irra hafaa jenaani. Hariyaaf baratta isaa irra
Check Also
IMPORTANT UPDATE: OLLAA is always seeking for opportunities to engage with Oromo communities around the …


text:
Ba’iin filannoo Senegaal, ka kutaalee irraa gabaasaman akka agarsiisanitti, Maakii Saal ammas deebi’anii filamuun beekamee jira.
Koomishinni fialnnoo Senegaal, Mr. Saal, filannoo Dilbata dabre geggessame sana dhibba irraa harka shantamii saddeetiin kan injifatan yoo tahu, dormomtuun isaanii – muummichi-ministaraa duraanii – Idiris Seek immoo dhibba irraa harka digdamii tokko argatan.
Ba’iin filannoo kun yoo mana-murtii heeraatiin raggaasisame, dorgommii marsaa lammataa hin barbaachisiin, Saal injifatan jechuu dha.
Saal eega biyyattii hoogganuu jalqabanii booda, jijjiiramni dingdee cimaan waan biyyattii keessatti argameef marsaa lammataa kanas akka hin jifatamn eegamaa ture.


text:
Ajjeechaa Naannoo Amaaraa Aanaa Jaawwiitti geggeessame qulqulleeffachuuf gareen qorannoo geggeessu hundeeffamee marii jalqabuu isaa Itti aanaa Pireezidaantiin Benishaangul Gumuz, Obbo Adigoo Amsaayyaa Raadiyoo Sagalee Ameerikaatti himanii jiran. Itti aanaa itti-gaafatamaan Biiroo Nageenyaa fi tasgabbii Naannoo Amaaraa – Koloneel Aallebel Amaarees, gama isaaniitiin, “qaamni gocha kana raawwate qulqullaa'aa jira,” jedhan.
Garuu, eenyummaa qaama jedhame kanaa hin dubbanne.
Gabaasaa Naakoor Malkaa Caqasaa


text:
Ajjeechaa Waraanni EPRDF Namoota Meesha-maleeyyii Irratti Raaw’achaa Jiru Cimsinee Balaaleffanna!
(Ibsa ABO—Mudde 29, 2018)
Mudde 27, 28 fi 29, 2018 Dhihaa fi Kibba Oromiyaa (Qellem Wallaggaa, Wallagga Dhihaa fi Gujii) keessatti qofa loltootni EPRDF kan maqaa “Raayyaa Ittisa Biyyaa” jedhuun beekaman Oromoota nagaa (meeshaa-maleeyyii) irratti ajjeechaa suukanneessaa raaw’ataniin odeessa hanga ammaatti mirkanaaween yoo xiqqaate namootni 36 tahan ajjeefamanii kanneen lakkoofsi isaanii ammatti hin beekamne ammoo madaawanii jiru. Manneen Ummataa hedduunis gubamanii jiru. Tarkaanfii hammeenyaa fi diinummaa ol’aanaa loltootni EPRDF fudhachaa jiran kanaan lammiilee ajjeefaman keessaa daa’imman waggaa 5 hin guutin 2 Godina Gujii Ona Dugda Daawwaatti mana wajjin gubaman. Dhiha Wallaggaa Gimbii fi Gullisoo gidduu naannoo Kurfee Birbir jedhamtuttis daa’mni tokkoo fi haati daa’imaa mana wajjin gubaman. Bakkootni yakki ajjeechaa kun itti gaggeeffaman Godina Qellem Wallaggaa, Wallagga Dhihaa fi Gujii lafoota Gidaamii, Koobbara, Kattaa Abbaa Kormaa, Huwaa, Waayyuu Kullii, Kurfee Birbir, Yuubdoo, Laaloo Qilee, Fincaa’aa, Kombolchaa fi Shaalaa jedhaman keessatti. Kanneen Gujiitti ajjeefaman 23 tahan keessatti daa’ima waggaa 5 hin guutinii fi jaartii waggaa 70faatu argamu.
Addi Bilisummaa Oromoo ajjeechaa suukkanneessaa namoota nagaa (meesha-maleeyyii) irratti loltoota EPRDFiin gaggeeffamaa jiru kana jabeessee balaaleffata. Tarkaanfiin bineensummaa akkasii kun callisaan ilaalamuu kan hin qabnee fi nagaa-jaallattoota hundaanis balaaleffatamuu kan qabu jennee amanna. Sirni Cunqursaa fi Abbaa Irrummaan (Afaan qawweetiin Ummata bulchuun) kana booda akka hin danda’amne Paartii EPRDFtti agarsiisuuf wareegama lubbuu fi qabeenyaa herreguuf hin salphannetu itti baafame. Paartiin EPRDFs waggoota 27 booda (dirqisiifameetis tahu) dhugaa kana amanee akka fudhatee fi keessa isaatti jijjiirama/haaromsa akka godhe bsee, cehumsa gara dimokiraasiitti taasifamuuf humnoota siyaasaa biyyattii hunda wajjin nagaadhaan hojjechuuf erga waadaa seenee bubbulee jira. Haa tahu malee, hojiidhaan kan lafa irratti mul’achaa jiru EPRDF umrii aangoo isaa dheereffachuuf daandiima Abbaa-irrummaa kan waggoota 27 dabran hordofaa ture sanatti cichee jiraachuu isaa ti.
EPRDF caasaa humna waraanaa keessatti haaromsa (reform) gaggeesseen jira jedhee afaaniin dubbata. Haa tahu malee, waraanni EPRDF kan maqaa “Raayyaa Ittisa Biyyaa” jedhuun gurmaawe har’as kaayyoo Siyaasaa EPRDF tiksuuf kan dhaabbate tahuu isaa malee aantummaa Ummataa horachuu isaa mallattoon agarsiisu homtuu hin jiru. Waraanni kun har’as namoota ilaalcha siyaasaa kan EPRDF irraa adda tahe qaban akka diinaatti ilaaluu itti fufee jira. Kanaaf ragaa kan tahu, Oromiyaa keessaa bakkoota gahe hundatti Alaabaa Oromoo/ABO dabalatee mallattoolee ABO ibsan gara garaa balleessuu fi namoota waan akkasii harkatti arge miidhaa irraan geessisuu fi shoorarkeessaa jiraachuu isaa ti.
Adeemsi balaafamaan EPRDF kun faallaa waadaa inni dirree siyaasaa bal’isuuf fi mirgoota dimokiraasii lammiilee biyyattii hundaaf kabajuuf seenee ti. Kun ammoo ifa abdii jijjiiramaa amma mul’ate kana kan deebisee dukkaneessuu fi Oromiyaa, Itoophiyaa fi naannoo isheettis balaa lolaa guddaa kan harkisu waa taheef EPRDF hatattamaan akka irraa dhaabbatu ABOn jabeessee gaafata. Yoo EPRDF didee haaluma jalqabe kanaan kan itti fufu tahe balaa kanaan wal qabatee gahuu malu hundaaf kan itti gaafatamu isuma/EPRDF tahuu ABOn hubachiisa.
Injifannoo Ummata Oromoof !
Adda Bilisummaa Oromoo
Mudde 29, 2018


text:
Seenaa Gababaa obbo Bayyisaa Gutamaa
Camsaa Bara 2020
Obbo Bayyisaa Gutamaa abbaa isaanii obbo Gutamaa Warii fi haadha isaanii adde Dastaa Nagaawoo irraa bara 1920 Godina Kibba dhi’a Shaggar aanaa Bachoo ganda Baatuu jedhamee beekaamu keessatti dhalatan. Obbo Bayyisaan obboleewwaan dhiiraafi dubaraa 17 yoo qabataan maatii ballaa keessatti obbolaawan isaanii mara waliin gammaachuu dhan haadaafi abbaa isaanii waliin guddattan.
Obbo Bayyisaa Gutamaa Warii akkuma ijoolleen Qotee bulaa Oromoo guddaatanitti, Jabbii tikisaani, Horii egaani, Aramaafi meesii, meesuun warra isaanii tajaajilaafi gargaaraa guddataan.
Ummuriin isaani barumsaaf akkuma gaheen yeroo sanatti barumsi calqabaa fi inni duraa bakki itti keennaamu, Qeesii biratti waan ta’eef, mana barumsa Qeesii naannoo isaanii jiru Seenaanii amma dhumaatti barnoota Diyaqoonii ta’uuf keennamu maraa barataanii xumurun Diyaqoonii ta’aniiyeroo yeroo murta’eef mana amaantaa Ortodooksii keessa seenanii tajaajilaa akka turaan galmeen seenaa jireenya isaani ni addeessa.
Obbo Bayyisaan Gutamaa mana barumsa ammaayyaa galaanii kutaa 1-8 magaalaa Walisoo keessatti kan argamu mana barumsa Sadarkaa Lammaffaa Dajjazmaach Garaasuu Dhukii keessatti barataanii yoo xumuran,kutaa 9-12 ammoo gara magaalaa Finfinneetti darbuun mana brumsa Sadarkaa lammaffaa olaanaa Tafarii Mokkonnoon Seenaan barataanii xumuraniru.
Obbo Bayyisaan barnoota Sadarkaa olaanaa itti fufuun Univaarstii Finfinnee keessatti barnoota Akkawuntii (Accounting) barataniiru.
Gama kaaniin ammoo adde Warqituu Dabalee waliin gaa’ela bultii jireenyaa ijaarataani ijoollee Sadii (3) yoo godhataan, obbo Barna-Baas Bayyisaafi adde Nava Bayyisaa yeroo ammaa USA / Ameerkaa kan jiraatan yoo ta’an adde Mary Bayyisaa ammoo bakka dhugaa deemaanii jiru.
Obbo Bayyisaa Gutamaa Haayyuu,beekaafi Qaroo namaa waan ta’aniif Sadarkaa adda addaatti hojjii gaggeessummaa irratti mudaa’amanii hojjachaa akka turan Seenaa jireenya isaanii ni mirkaneessa.
Bara Mootummaa Sirna gonfoo H/Sillaasee Kabajamoo obbo Bayyisaa Gutumaa filmaata Paarlamaa Ithoopiyaaf godhamu keessatti maqaa “Qotiyyoo fi Qotee bulaa/Barennaa Gabaree” jedhamu mallaattoo ittin beekaaman godhataanii dorgomiif dhiyaatanii akka turaan seenaan isaanii nuuf mirkaneessa.
Obbo Bayyisaan Gutamaa walgala abbaa taaiytaa daandii Ithophiyaatti itti anaa hojii gaggeessaa ta’anii baroota dheeraaf hojjataa turaniiru.
Gama biroon ammoo bulchiisuma kana keessatti itti gaafatamaa kutaa abbaa taayitaa daandii Soorama, ta’anii baroota dheeraaf hojjataa akka turan galmeen seenaa isaani irraa argame dabalee ni mirkaneeessa.
Hojii mootummaa itti mudamaanii hojjataa turan kana keessattii gahuumsaafi dandeettii olaanaadhan hoggaanaa waan turaanii, bakka bu’oota mootummaa yeroo sanarraa badhaasa adda addaa argataniiru.
Kabajamoo obbo Bayyisaa Gutamaa bara 1992 keessa rakkina Siyaasa Oromoo biyya keenya keessa jiru irraa kan ka’een, baqaattummaan gara USA Ameerkaa dhufudhaan maatii isaani Hawaasa Oromoo naannoo Washington DC jiraanitti dabalaman.
Jireenya Waggoota 28 oliif Hawaasa Oromoo naannoo Washington DC waliin jiraatan kana keessatti hundi keenya akkuma beekinnu, abbaan keenya, obbo Bayyisaa Gutamaa nama qulqulluu,abbaa fira hundaa, nama maraaf jaalala malee jibba tokkollee kan hin qabine,yeroo gara namaatti dhufan gammaachuun kan nama simataan, Oromummaa isaaniif adaa uummata isaanii eenyumaan olitti nama jaalatan turan.
Obbo Bayyisaan aadaafi Saafuun, duudhaan Oromoo armaan dura dhokaatee ture, ifaatti baasanii, bakka ganamaatti deebisuuf barumsi isaan Hawaasa Oromoo naannoo Washington DC iif keennaa turaan yoomi illee kan irrafataamu miti. Kabajamoo Obbo Bayyisaan Gutamaa Warii, barsiisaa aadaa keenya, barsiisaa eenymmaa keenya, abbaa keenya,obboleessa keenya, Irriyaa guddaa fi xiqqaa keenya, gaggeessaa keenya, Ifaa keenya, waa hunda keenya turaan yoon jenne, dhugaarraa fagaachuu keenya miti.
Kabajamoo obbo Bayyisaa Gutamaa Hawaasa Oromoo Washington DCtiif qabeenya guddaa turan. Bara 1992 irraa egalaanii hanga gaafa dhibamaanii mana yaalaa Seenaanitti, Jaarsa akka Jaarsatti, guddaa akka guddaatti, Xinnaa akka xinnaatti, ijoollee akka ijoolleetti, jaalalaafi maraarfannoon waliin ta’anii, aadaa sirna Gadaa Oromoo, adaa fuudhaafi erumaa, duudhaafi Saafuu Oromoon ittiin wal bulchu fi wal qajeelchu of qusaannoo tokko malee Hawaasa kana barsisaa turaniiru. Har’a abbaan hunda keenyaa, Shashaateen fuula Masqalaa, Baayyoo Gutamaa of-biraa dhabinnullee hojiin isaanii inni midhaagan nuuf dhisaanii deemaan, amma dhumaatti nu waliin jiraata.
Guddiniif dagaagina aadaa uummata kanaa bakka amma jiru kana gahuun isaa, Qeerroo fi Qarreen Oromoo akkasumaas Hawaasa Oromoo naannoo Washington DC dammaaqisuu keessatti qooni fi ga’een obbo Bayyisaa Gutamaa qaban bakka kanaatti dubbataamee kan dhumu miti. Waan heduu irraa baraannee akka of-taanu nu godhaniru.
- Aadaan Sirna Gadaa Oromoo akkatti gaggeefamu, beekumsafi haayyuummaa qabanin bakka waamamaan hundaatti argamaani barsisaa turaniiru.
- Adaaan fudhaaf erumaa inni ganamaa akkatti gaggeefamu, barsisuun gamaatti warra ga’eel godhaatuuf ammoo qaaman irratti argamaanii karaa qabsisuun adaan Oromoo akka dagaagu gochuu irratti qodaa oolaanaa qabachaa turaniiru.
- Waggoota 20 oliif Koree Sirna Kabajaa ayyaana Gubaafi Irreechaa, obbo Lubee Birruu waliin eenymaan dura ijaaranii Irreechi naannoo Washington DC qofatti osoo hin hafine biyya ambaa hundatti akka kabajamu kan obbo Lubee Birruu fi obbo Bayyisaa Gutamaati.
- Oromooni maqaa alagaa qabani fi daa’imni dhalaattee Waggaa tokko hin guune, akkaa aadaa duudhaa Oromootti,guyyaa Irreechaa Ururufaamtee/Ururifaamee maqaa Oromoo firri fi lammiin jaalatu akka bahuuf kan godhaan obbo Bayyisaa Gutamaati. Kuni wagga waggaadhan Oromoota Washington DC biraatti akka adaatti fudhataamee hojii irra oola
- Obbo Bayyisaa nama wal dhabe, akka Jaarsattiis ta’ee akka Irriyaatti ta’anii, Hawaasa kana boroota dheeraaf walitti haraarsuun tajaajilaa guddaa keennaa turaniiru.
- Obbo Bayyisaa Gutamaa Warii Hawaasa Oromoo naannoo Washington DC keessatti miseensa Bordii Koree hojii gaggeesituu ta’anii hojjataniiru.
Abbaan keenya obbo Bayyisaa Gutamaa Hawaasa Oromoo naannoo Washington DC jirru hundaaf, Abidaariidha, Utubaadha, Qabeenya, Gaddiisa, Abdiidha, hogganaadha.
Beekaa Sirna Gadaafi Haayyuu akkanaa of biraa dhabuun keenya bay’ee,bay’ee nu gaddisiisa.
“Dhalooni karaa adeemadha” hundi keenyayyuu tarree gallee dabaree keenya eggachaa jirra.Karaa adeemuu kana irraa kan hafu hin jiru, yoo jiraate Seenaa dha. Seenaa obbo Bayyisaa Gutamaa inni bareedan, gochaa fi olmaan isaanii inni eebbifamaan, qulqullummaan isaanii inni akka nadhii dammaa bara baraan nu waliin jiraata.
Namni akka du’u inuma beekama. Kan hin beekamine guyyaa du’aati. Otuma garaan ofii kana beekuu yeroo guyyaan ishii geessu dhugaadha jedhanii fudhachuun ulfaataa dha. Yeroo lubbuun jirru caalaa yeroo namni tokko du’u hojiin isaa fuula namaa dura dhufa. Hojii fi Seenaa obbo Bayyisaa Gutamaa fuunduraa keenyee goonee yoo ilaalle hunda isaa himaanii fixuun urjii lakkaawu nutti ta’a.
Haata’u garuu duuti Kabajamoo obbo Bayyisaa Gutamaa bifa dachaa ta’een akka nu midhaa jiru ni hubana. Akka namaatti isaan dhabna. Akka madda beekumsaafi muxaannootti qabeenya bakka bufamuu hin dandeenyetu isaan waliin dhabna. Bifa Kanaan kan hubamu maatii qofa osoo hin taane Hawaasicha dha. Kanaaf gaddi keenya dacha dha.
Seenaa abbaa keenya, obboleessa keenya, mararaa keenya,Utubaa keenya, kokkolfaa fuula masqalaa kabajamoo obbo Bayyoo Gutamaa Hawaasin Oromoo naannoo Washington DC jiraannu jalaa dhokataa ta’ee waanti walitti himinu hin jiru.Obbo Bayyoon hunda keenyaaf abbaa fi obboleessa waan ta’aniif hundi keenya qixxuma beekina. Waanti hunda keenya nu bochiisu du’a isaanii qofaa miti.
Abbaa fi obboleessi dhugaa akkanaa yeroo badduu, kana keessaa ugguu nu biraa gara mana isaanii isa lammataatti kutaatanii nubiraa deemaan,dhabbaannee osoo hin gaggeesine, obbolawaan kessaan fi irriyoota keessaan kan Kanaan dura isin biraa deemaan, obbo Sisaay Ibsaa bira dhaqixaanii nagaatti, Obbo Fixaa Kabbadaa bira dhaqixaanii nagaatti,mucaa keessaan maqaaa Geetuu Lammii irraa Guutuu Lammii jettanii maqaa itti moggafattani guddiffatan bira dhaqixaanii nagaatti,Obbo Badhaaneefi Jamaal bira dhaqixaanii nagaatti,jennee osoo isaan hin gaggeesine hanqaachuun keenya bay’ee bay’ee nu gaddisiisa,
Abbaan Keenya obbo Bayyisaa Gutamaa Jireenya ummurii dheeraa waaqi umaa isaanii kenne,erga jirataniin booda Bitoteessaa 19, bara 2020 dhibamaani mana yaalaa Seenaanii yaalamaa osoo jiraanii dhibee yeroo ammaa uummata adunyaa kanaa fixaa jiruun achuma keessatti Koronnaan qabamanii Camsaa 4 bara 2020 dhalataanii ummurii waggaa 100 tiin adunyaa kana dhisaanii deemaaniiru.
Waaqini lubbuu isaaniif qabbana nuuf haa kennu.
Maatiif frottan isaanii akkasumaas Hawaasa Oromoo
Naannoo WashingtonDC jiran maraaf jajjabina haa keennuuf. !!
Mr. Bayisa Gutema Wari funeral service held on Saturday, May 9, 2020 at.
Norbeck Memorial Park
16225 Batchllors forest Rd,
Olney, MD 20832
Oromo Community Organization of Washington DC Metropolitan


text:
በራያ ግዛት ውስጥ በተነሳው ኣላስፈላጊ ሁከት ህይወታቸው ለጠፋው ወጣቶች ደም የሚጠየቁት ጽንፈኛ የኣማራ ፖለቲከኞችና ህወሃት ናቸው። ራያ ላይ መንገስ የሚችለው ራያ ብቻ ነው። ኣማራም ትግሬም ኣይደለም። የራያ ህዝብ ራያ ራዩማ በማለት ማንነቱን ቀድሞ ግልጽ ቢያደርግም የራያ ራዩማ ትርጉም (ኣማርኛ ወይም ትግርኛ ሳይሆን ኣፋን ኦሮሞ በመሆኑ) ፈጽሞ ሊገባቸው የማይችል ደንቆሮዎች የራያን ደም መሃል ላይ በከንቱ እያፈሰሱ ነው። በዚህ ኣይነት ኣላስፈላጊ ግጭት ውስጥ የራያ ልጆች እንዳይሳተፉ ኣጥብቀን እንመክራለን። የራያ እውነተኛ ማንነት የሚመለሰው የራሱ የራያ ኣገር ሽማግሌዎችንና ታሪክን መሰረት ባደረገ ስራ እንጂ በማንም ወፍ ዘራሽ ጫጫታ ኣይደለም።
ለሞቱት ነፍስ ይማር!
ለቤተሰቦቻቸውም መጽናናትን እንመኛለን።
Via: Yaya Beshir
“Tsaggish oromoo gara kaabaa dhimma yeroo dheeraan walqabate iiratti #Raayyaa irratti Humni addaa naannoo tigiraay rakkoo hamaa gaggeessaa jira. Tuttuqqaan bakka garaa garaatti lafa oromoon jiru ilaaluun rakkoo uumuun kun karaa itti nurraa dhaabbachuu danda’u mootummaan #Xiyyeeffannoo kennuun maaliif laafuu danda’e. Biyyi olaantummaan heeraa fi seeraa hojiirra hin oolchine #Ulaagaa biyyaa guuta jechuun nama rakkisa. Plse dararaaf duutii oromoo irraa dhaabbachuu qaba.”
Dubbii Raayyaa Alaamaxa kana warra Amaaraa saba raayyaa fi lafa raayyaa kan isaan godhachuuf figaniidha. Gaaffii eenyumma saba raayyaa jedhanii hiriira waamani garu dhadannoo isaan qabatanii ba’aan waa’ee muudama Ministeerotati.


text:
Manni nyaataa Atlaantaa Joorjaa keessa jiru kun torban bakka namni gurraacha ta’e Rayshard Brooks poolisii adiitiin itti dhukaafamuun ajjeefame. Manni nyaataa kunis hiriirtota mormiin gubate.
Muddamni akkasii erga lammiin Ameerikaa gurraacha ta’e Joorj Floyid Miniyaapolis Minesootaa keessatti baatii darbe ajjeefamee as torbanneen hedduuf guutuu biyyattii kan raase yoo ta’u hookkara fi loogii sanyii poolisiin uunnamata adii hin taane irratti oofu mul’isa.
Humnoota nagaa eegsisaniin marfamuu dhaan prezidaant Doonaald Traamp Kibxata kaleessa ajaja sadarkaa ol aanaa kan haala poolisii ilaallatu mallatteessan. Poolisoonni hojii gaarii hin taane hojjetan kun xiqqoo dha.jijjiiramni akka ta’uuf gaafatame hojii poolisoonni gaariin hojjetan miidhuu hin qabu jedhan.
Bajata poolisiif ramadame gara hojii kan poolisii hin ta’iin nagummaa hawaasaa eegsisuu kan akka tajaajila hawaasaatti akka darbuuf gaaffii dhiyaate fudhatama dhabsiisan. Lammiiwwan Ameerikaa seeraa fi seerata barbaadu. Jechuu dhiisuu malu, waa’ee isaa dubbachuu dhiisuu malu, garuu kan isaan barbaadan sana. Hangi tokko waan barbaadan illee hin beekan, garuu kan isaan barbaadan kana jedhan Tramp.


text:
Oduu Waxabajjii 05,2021|| Injifannoo WBO tii fi Waraanni TPLF Magaalaa Hawezeen qabachuu
Oromo Community Frankfurt, Germany #DuulaOromummaa #OromoProtests
-“Jirti manittiin tokko mana mootummaan godaa. Gaafa achi seenani, yaa ijoollishee kaa
kan alagaa maali innii firatu namaan ooda!” -Dubbii tana Haacaaluu Hundeessatitu Albuma duraa keessatti “GARAAN HAADHA BURREEDHA” jechuun waayee nama Mana hidhaa jiru, waayee Leenca hidhaa jiruu ilaalchisee roorroo jechaa fi gochaa isarra obbolootaa fi diinan irra ga’uu ilaalchisuun akkanatti ibse.
-Har’a osoo Jawaar ala jiraatee tokkoon ishee hamaa Jawaar Fbrratti barreessuu miti, miidiyaarratti dubbachuu miti, Siree ofiitirrattillee abjuu hamaa isaa yoo abjootte hirriiba malee tirban tokko bulti. Har’a garuu nama mana hidhaa keessa jirurratti odeessun dabeessummaa qofa miti, albaadhummaa fi doofummaadha.
-Haceen kana bareet, kana argeet waan bakka Leenci hinjirretti harreen taatu baree akkana jedhe. Eeyyee Dhuguma kan alagaa maal inni, kan gantuu fi ergamtuu maal inni…gaafa Qaallittii seenani, gaafa Karchallee seenani firruyyuu namaan hooda. Haceen dura deebiseefi….
-Dhimmi Jawaar M. akka gantuu fi hattuu dhimma garaa fi daabboo osoo hintaane, dhimma Oromoo fi Oromiyaati. Jawaar hidhamus Oromoo wajjini, bilisa ba’us Oromoo wajjini. Barri hindabartii hinhaftu, lammii hinganin yaa yartuu!!
Neetoon Tarkaaffii Waraanaa Itoophiyaa fi Ertiraa Irratti Fudhachuuf?


text:
Filannoo Biyyaalessaa Itoophiyaan Baatii dhufu keessa geggeessamuuf jiru ilaalchisee, jiraattotni magaalaa Amboo tokko tokko filachuuf qophaa’uu isaanii dubbatu, warri kaan ammoo “hin filannu” jedhu.
Namootni tokko tokko “Paartii Siyaasaa nuuf taha, nuuf hojjata jennu ni filanna, kanneen jedhan akkuma jiran, “sababaa Paartileen morkattootaa hedduun filannoo kanarratti hin hirmaanneef hin filannu,” kanneen jedhanillee ni jiran. Naakoor Malkaatu yaada jiraattotaa Ambo irraa haga tokkoo walitti qabe.


text:
Seenaa Barreeffama Afaan Oromoo:
Dr. Abdulsamad Muhammed | Waxabajjii 17, 2013
Seera afaan isaaniitiin afaan Oromoo barreessuu yaalan. Rakkoolee gararreetti gara dheerina, gabaabina, laafina fi jabeenya sagalee jennee ibsine sun qaban.
[sagalee takka qubee adda addaa tin bakka buusuu fkf ny —> gn, …]
Kan itti aanu tattaaffii Lola Addunyaa kan Lammaffaa keessa taateedha. Kuni gadaa qubee afaan Oromootiif aduun baate,
gadaa qormaata karaa saayinsii afaaniitiin maalummaan afaan kanaa sirnaan itti hubatame jechuu ni dandeenya.
Tattaaffii ogeessa saayinsii afaanii Martin Moreno warra biyya Xaliyaaniitiin godhameedha.
Kitaaba isaa kan mataduree “Gramatica della Lingua Galla” jechuudhaan moggaasees bara 1939 keessa maxxansiise.
Nama yeroo duraatiif xiinsaga (phonology), xiin-unkaa (morphology) fi walfaanoommii jechootaa sirritti hubate waan
taheef gadaa sanaan “Gadaa Moreno” jedhee yoon moggaase dogongora hintahu.
Qubee MARTIN MORENO
A B C Č
D Ḑ0 E F
G H I
J K L M
N Ñ O H
Q R S
Ṧ T Ṭ U
W Y Z
Lola addunyaa kan lammaffaa booda haala ilmaan biyyaa barnootaaf gara biyya alaa itti imalaniitu dhalate.
Akkaataa biyyaa itti bahaniin immoo,murnoota lamatti qodaman. Murni tokko warra hiree barnootaa bifa qaari’aatiin (scholarship) ykn m
otummaadhaan ergamanii biyya alaatti deemani. Jarri kuni warra barnoota sadarkaa lammaffaa biyya eessatti fixatanii digrii duraatiif alatti imalan ykn
kanneen digrii duraa qaata biyya keessatti univarsitiirraa eebbifamanii digrii Maastersiitiif ykn Doktaraatiif deeman of keessaa qaba.
Isaan kuni biyya itti deeman, universitii itti baratan, maal akka baratan, yeroo hammam keessatti barnoota san akka xumuran,
maallaqa ittiin jiraataniifi meeqa akka argatan beekaniiti xayyaaraanaan gara biyya itti baratan sanitti imalan.
Jarri kun yeroo baay’ee gara biyyoota Awuroopaa ykn gara Ameerikaati deemu.
Garri caalu, Ilmaan Amaaraa haa tahan malee, ilmaan sabootaafi sablammiilee birootis hammi tokko ni jiran.
Barattoonni hiree tana argatanii barnootaaf gara Awuroopaa deeman barnoota qofa osoo hinta’in kaka’umsa siyaasaatis ni horatan.
Siyaasaa gara bitaatti conqoltutti waan amananiif bitaaleeyyii yaada maarkisistii ykn sooshalistiitiin masakamuufi biyyaas ittiin masakuu kajeelan.
Isaan kuni, dura Waldaya Barattoota Itophiyaa kan Awuroopaa jedhamuun beekkamu ijaarratan.
Ilmaan Oromoo miseensoota waldaa kanaa tahan keessaa, kanneen Afaan Oromoo gara afaan barruutitti akka tarkaanfatu hawwaniifi
hawwii sanas dhugoomsuuf hojii nama boonsitu hojjataniifi seenaanis dagachuu hinqabneetu jira.
Isaan kuniis Haylee Fidaatiifi Abdullaahi Yuusuf turan.
Lameen keessaa Qubeefi bara kufiinsa Haylesillaasee booda kan qooda guddaa qabu Haylee Fidaati.
Qubee Martin Moreno fudhatanii jijjiirama xiqqaa itti gochuudhaan ittiin barreessuu jalqaban.
Qubeen isaaniitiis kunoo tana. Qubeefi seera Martin Moreno lafa kaayetti jijjiirama xiqqaa itti godhaniiti kunoo qubee kanatti aantuun as bahan:
A B C Č
D Ḑ E F
G H I J
K L M N
Ñ O H Q
R S ṧ
T Ṭ U
W Y Z
Warri Awuroopaa kuni garuu, waa lama dagatan. Laageen (’) tan namni garii hudhaa ykn hamzaa jedhuun phoneme (dhamsaga) of dandeesse tahuu dagataniiti keessaa hanqisan.
Qabxiin lammaffaan Qubee tanaan biyyatti galanii ittiinis barreessuuf hiree yoo argatan makiinaan barruutiifi manni maxxansaa kanaaf qophaawan jiraachuu dhabuudha dagatan.
Akkasiinuu qubee tana lafa hinkeenye. Bara 1973-1974 keessa kitaabban lama biyya Jarmanitti maxansiisan.
Matadureen kitaabban lameenii: tokko Hirmaata Dubbii Afaan Oromoo kan jedhu yoo ta’u kaan immoo Bara Birraan Barihe jedha.
Kitaabni duraa, akkuma maqaan isaatuu himutti kitaaba seera afaaniiti. Seera afaanii kan bu’uraa bifa gabaabaadhaan dhiheessa.
Kitaaba kana qopheessuurratti maqaan baay’ee dhawamu Haylee Fidaa haatahu malee, jarri kaanis qooda ni qaban.
Kan Bara Birraan Barihe jedhu immoo, roorroo sirni nafxanyaa ummatarraan gayu bifa diraamaatiin dhiheessa.
Kitaabban lameen kunneen jabeenya fi laafina, dheerina fi gabaabina sagaleelee Afaan Oromoo yeroo duraatiif sirritti adda baasanii mul’isan waan tahaniif
seenaa barreeffama Afaan Oromoo keessatti bakka guddaadha qaban. Jarri kitaabban kana qopheesse kuni kufiinsa mootummaa Haylesillaasee booda,
dhaaba siyaasaa “MEISON” jedhu moggaafatanii gara biyyaa deebi’an. Maqaan “MEISON” Kottoonfii maqaa
Afaan Amaaraatiin dhaaba saaniitiif moggaafataniiti (“Mellaa Itiyoophiyaa Soshalist Niqinnaaqee”) Afaan Oromootti (Sochii Soshalistii Idil Tophiyaa) jechuudha.
Yoos sochiin ABO tiis qaata jalqabde. Hoggansa Jaarraa Abbaagadaatiin [Elemo?] qabsoon hidhannoo dhandhaaramte.
Waraanni ijaaramuus barnoota siyaasaa, leenjii lolaatiifi barnoota qalamaa akka argatu, barnoonni kuniis afaan Oromootiin akka kennamu murteeffame.
Kanaafuu, Qubee warri MEISON fide guutumatti fudhatan. Makiinaa Barruutiin barreessuuf immoo, makiinaaleen qubee tanaaf qoramanii tolfaman hinjiran.
Makiinaan jirtu tanuma afaan Ingiliizii qofa. Konkolaataan Afaan Ingiliizii Qubee Haylee Fidaa ittiin barreessuuf hinmijjooftu.
Barkoo ykn baallaa xixiqqoo mallattoolee garii gararreerra (gubbaarra) jiran harriiqqaadhaan bakka buusanii barreessuu jalqaban.
Kuniis golollee waraqaa ooftu oliifi gad qabuudhaan harriiqqaa ykn qabxii itti godhuu dirqama tahe.
Kuniis tarree yaa’a barruu jallisuufi barruus buburreeysuu fide.
Yeroo dheertuu fudhachuu malee rakkoon barruu fokkiftu mul’achuun dhimma furmaata saffee itti barbaadan taate.
Gaafas kitaabni “ Fura Afaan Oromoo” kan Sheek Mahammad somaaliyaarraa hulluuqee gara biyya teenyaa seenuu haahimamu malee, harka namayyuu gayuu hindandeenye.
Garuu, Makiinaan barruu tan biyya keessa jirtuun rakkoo malee ittiin barreessuun akka dandayamu hoggaa dhagayan barbaachaaf karaa bu’an.
Dr. Mahammad Rashaad qunnamuun dirqama tahe. Akkasitti booddee magaalaa guddittii biyya Soomaaliyaa moggaasatti wal qunnamanii haasawaafi marii booda
Qubee Dr. Mahammad Rashaad fudhatanii ittiin fayyadamuu jalqaban.
Qubeen ar’a manbarnoottan keessatti ilmaan Oromiyaa ittiin barataniifi waajjiroota Oromiyaa keessattiis ittiin hojjetan qubee sani.
Qubeen sun kitaaba mataduree “Fura Afaan Oromoo” jedhuun bara 1969 keessa dura harkaan barreeffameeti ganna lama booda yeroo duraatiif maxxamfame.
Namni kana barreessees Sheek Dr. Mahammad Rashaadi.
Qubee Afaan Oromoo bifa arra qabdu kana Sheek Mahammad Rashaad Abdulleetu itti abbaan.


text:
Fakkeenya qalbii muwwahidaa fi qalbii mushrikaa
Muwwahida jechuun nama Rabbiin qofa gabbaruudha. Mushrika jechuun immoo nama Rabbii olta’aa waliin waan biraa gabbaruu (waaqeffatuu) dha. Dhugumatti, qalbiin namoota kanniin lamaani gonkumaa wal hin qixxaa’an. Qalbiin tawhiidaan qulqulloofte fi qalbiin shirkiin xuroofte wal qixxaa’u?
“Lafti gaariin hayyama Gooftaa ishiitiin biqilaan ishii ni baha. Badduu tan taate immoo ulfaatinnaan xiqqoo malee hin baastu. Akka kanatti ummata galateefataniif aayaata addeessina.” Suuratu Al-A’araaf 7:58
“Lafti gaariin hayyama Gooftaa ishiitiin biqilaan ishii ni baha.” Kana jechuun yommuu roobni lafa qulqulluu fi bilchooftu taate irratti bu’u, hayyamaa fi fedhii Rabbiitiin biqiltuu gaarii fi bareeda baasti. Haaluma kanaan mu’minnis yommuu Qur’aana dhagayu fi hubatu, itti fayyadama, bu’aan isaa isarraa mul’ata.
“Badduu tan taate immoo ulfaatinnaan xiqqoo malee hin baastu.” Kana jechuun lafti badduu taatee fi biyyeen ishii biqiltoota biqilchuuf hin mijoofne immoo ulfaatinnaan biqiltoota xiqqoo faaydan keessa hin jirre baasti. Lafti tuni lafa ashaboo ykn dhagaan itti baay’atuudha. Akkuma kana kaafirri Qur’aanatti hin fayyadamu.[1] Akkuma lafti tuni roobatti fayyadamtee biqiltoota gaarii biqilchuu hin dandeenye, kaafirris Qur’aanatti fayyadamee faayda guddaa hin buusu. Akkuma lafa tanaa qalbiin isaa tan gogdeedha.
“Akka kanatti ummata galateefataniif aayaata addeessina.” Kana jechuun akka kanatti namoota Rabbiin galateeffataniif karaa adda addaatin keeyyattoota, ragaalee fi mallattoolee ibsina, fakkeenyota dhiyeessina. Isaan warra wanta Rabbiin kitaaba Isaa keessatti ibse irraa fayyadamaniidha.
Fakkeenyi armaan olii yommuu wahyiin bu’uu haala qalbii namootaa ibsa. Akkuma bishaan samii irraa bu’uu qaamaaf jireenya ta’e wahyiin samii irraa bu’us qalbiif jireenya ta’a. Qalbiin gaariin yommuu wahyiin itti dhufu, ni fudhatti, ni baratti. Gaarummaa hundee ishiiti fi bareedinna uumama ishii irratti hundaa’e bu’aa ni buusti.
Qalbiin badduu (khabiisa) taate tan kheyrin keessa hin jirre immoo yommuu wahyiin itti dhufu bakka keessa qubatu hin argatu. Kana irra, gaafila, garagaltu ykn faallessitu ta’ee argata. Akka rooba cirracha, ashawaa fi dhagaa irratti bu’eeti. Homaa dhiibbaa irratti hin geessu.[2]
Aayah armaan olii hadiisa kanaan ibsuun ni danda’ama: Ergamaan Rabbii (SAW) akkana jedhan:
Fakkeenyi beekumsaa fi qajeelinna Rabbiin azza wa jalla ittiin na ergee akka fakkeenya rooba dachii irratti bu’eeti. Dachii tana irraa lafa gaarii taate tan bishaan fudhattee kaloo fi marga baay’ee magarsitutu jira. Ammas, dachii irraa lafa jabaattu fi tan bishaan of keessatti kuustudha. Namoonni [bishaan kanatti] ni fayyadamu, ofiillee dhuganii, horiis obaasu. Lafti biraa immoo maseena tan taatetu jira. Bishaanis of keessatti hin qabattu, kaloos hin biqilchitu.
Fakkeenyi jalqabaa akka nama diinii Rabbii hubatee fi wanta Rabbiin ittiin na ergeen namoota fayyadeedha. [Fakkeenyi lammataa] nama beekumsa amantii baratee barsiisedha. [Fakkeenyi sadaffaan] immoo nama kanaan mataa isaa ol hin qabnee fi qajeelcha Rabbii kan ani ittiin ergame hin fudhanneedha.” Sahiih Muslim 2282
Namni jalqabaa akkuma lafti bilchooftun bishaan qabachuun margaa fi biqiltoota biroo baastu fi namoonni irraa fayyadaman, innis amanti Islaamaa sirritti hubachuun ofii itti fayyadama, namoota biroos ni fayyada. Namni lammataa akkuma lafti jabaattun bishaan kuufachuun namoonni irraa fayyadaman, innis beekumsa kuusun namoonni isaa irraa waraabbachuun itti fayyadamu.
Namni sadaffaan immoo akka lafa maseena bishaanis hin kuusne biqiltus hin magarsineedha. Inni beekumsa fi qajeelcha Ergamaan Rabbii (SAW) ittiin ergaman hin fudhatu.
[1] Tafsiir Muyassar-158, Tafsiir Qurxubii-9/256, Zaadul Masiir-503 [2] Tafsiir Sa’dii-329


text:
Adoolessa 31,2015 Finfinnee
Duulli mana diiguu Burraayyutti jalqabde gara Bishooftuuttis gadi bu’uun guyyaa kaleessaa fi hardha manneen Oromootaa 1000 ol ta’u diigamaa oole. Mootummaan lafa Oromoo gurgurachuu barsiifata godhate uummata lafa isaarratti mana ijaarrate doozorii fi poolisii Federaalaa humna guddaa ta’e itti bobbaasuun guyyaa kalee jiraattota Ada’aatti bobbaasuun uummata karaarra bultoota taasisaa oolan. Aanaa Ada’aatti gandoota Qurquraa, boolee fi Dambiitti kaleessaa manneen jigfaman keessaa kanneen kanatti aanan kana.
Share this:https://www.gofundme.com/8bds2wgk
Like this:
Like Loading...
Gabaasa Qeerroo Qellem, Dambi Doolloo irraa Adoolessa 31,2015
Manni hidhaa magaala Dambi Doolloo Karchalleen waraana Wayyaanee Kora Bittinneessaa jedhamuun tikfamtee eegamaa jiraachuu Qeerroon gabaase.
Torbee darban keessa hidhamtootni mana hidhaa Karchalle magaala Dambi Doollootti hidhaman lakkofsaan guddaa tahuu irraan kan ka’e galmi hidhaa sun wal hankaakuu irraan hidhamtoota yakka malee keessatti filannoo kijibaa wayyaanee barana gaggeeffameen asitti hidhaman dacha hidhamtoota mana hidhaa keessa duran jiran caaluu irraan guute waan tahef gara mana hidhaa Zuwaay jedhamuttu dabarsuuf mootummaan ajaja baaseen hidhamtootnii fi uummanni naannoo hidhamtoota ilmaan Oromoo yakka malee hidhaman nuu gadhiisa bakka deeman hin qaban isa jedhuun diddaa gaggeessan, jiraattoni uummanni magaala Dambi Doolloo hidhaman namni tokkollee asii akka hin baane jechuunis akeekkachiisa qaama mootummaa duratti bahee gaggeesseen diddaan jabaachuu irraanis Wayyaaneen dhukaasa uummata kanneen hidhamanii fi uummata irratti banuun kan du’anii fi madoo tahan gabaafame.
Haaluma kanaan FDG magaala Dambi Doolloo keessatti dhimma kanaaf ka’uu malaa fi hidhamtootnis bakak hidhamanitti dhaadannoo dhageesisuu irraan Wayyaaneen humna waraana naannoo mana hidhaa qubachiisuu Qeerroon gabaasee jira.
Akkasuma waraqaaleen garagaraa magaalotaa fi naannnoo manneen hidhaa kanatti maxxafaman doorsisa diinaaf hin jilbeenfannu hiree keenyaan bulla, mirgi uummata bal’aa haa eegamu, waraanni nun doorsisin kan jedhu bakka garagaraatti barreeffamuun maxxanfamuun mufii fi soda Wayyaaneetti uumeen dirqama waraana ramaduutti geesse. Gabaasa Qeerroo itti aanutti deebina.
Share this:https://www.gofundme.com/8bds2wgk
Like this:
Like Loading...
Adoolessaa 28,2015 Godina Horroo Guduruutti Ilmaan Oromoo Warshaa Sukkaraa Fincaa’aa keessa hojjetan 100 olitti lakka’aman sababaa ilaalcha Oromummaa isaanii qofaan mootummaan Wayyaanee dhiibba irratti gochuun hojii irraa arii’aa jira.
Sabaabaa ilaalcha Oromummaa qofaan himatamanii kan jiran Oromoonni 100 ol hojjetaa warshaaa Sukkaaraa, aangawooti mootummaa Wayyaanee warshicha keessa jiraniin yakkamuun hojii irraa ari’aman. Hojjettootni Warshaa Sukkaraa fincaa’aa fi Uummtni Oromoo jiraattootni akka isaan mootummaa hin filannee fi mootummaaf hin ajajamne gootan, hojjeettootni FDG keessatti akka hirmaatan kakaaftaniittu sababaa jedhuun ilmaan Oromoo balleessa tokko malee hojii humna isaaniitiin dalaganii ittin of jiraachiisan irraa kan arii’aman ta’uun ibsamera, Ilmaan Oromoo haala kanaan jumlaan hojii irraa arii’aman keessa namoota 10 irratti doorsifni cimaan gaggeeffamaa jiraachuu irraa hojjettootni warshaa Sukkaaraa Fincaa’aa yoo mootummaan Wayyaanee EPRDF/TPLF sanyummaan nu yakkee hojii irraa nu arii’a kan jiruu dhaabee kanneen arii’aman hojiitti hin deebifne guutummaatti hojii kan dhaabnu ta’aa jechuun yaada isaanii ibsatan. Ilmaan Oromoo kanneen hojii irraa arii’aman keessaa kanneen addatti doorsifamn:
1. Obboo Shaanqoo Gaaromaa
2. Obboo Guddataa Amantee
3. Obboo Darajjee Amanuu
4. Dargaggoo Dinqaa Baqqalee
5. Dargaggoo Alamayyoo Qajeelaa
6. Dargaggoo Tolasaa Kenaa
7. Dargaggoo Fetanuu Warquu
8. Obboo Gannatii Baqaanaa
9. Obboo Getachoow Magarsaa
10. Obboo Garramuu Waktolaa kanneen jedhaman ilmaan Oromoo Arii’atamanii fi doorsifinni garaaraa irratti gaggeeffamaa jiru keessa ta’uu madden keenyaa magaalaa Fincaa’aa irraa gabaasan.
Mootummaan abbaa irree wayyaanee EPRDF/TPLF i Oromoota hojii irraa arii’uun gidirsaa bakka isaanii immoo ilmaan Abshoota kanneen ta’an fageenya irraa fiduun hojiitti minda’aa jiraachuu gabaasi nu gahe addeessa.
Share this:https://www.gofundme.com/8bds2wgk
Like this:
Like Loading...


text:
Hawaahiin godina US 50n keessaa tokko. Iddoolaa guddoo Amerikaati.Garba Paasifik keessa jirtii Amerikaatti bara tokko Jappaan irraa bite.
Godinii kun akkuma teessuma lafa isaattuu ibidda lafa jalaa tokka’u volcano irra taa'a.
Fulaa ibiddii akkana lafa jalaa tokka’u namii keessa hin qubanne hedduutt jira. Gaara ibiddii lafa jalaa aaru ka irraa fagaatanii qubatanitti jira. Fakkeenna Maunaloa,Maunaloa fi Loihi fa
Fulaan amma ibidda akkanaa amma keessatti himan Malama fi naannoo Leilan fa.Ibiddii kalee lafa jalaa tokka’ee gaazii fi ibidda lafatti facaaselleen tanuma tolchee fulaa 35 gubee lafa fafalaansee bahe.Naannoo Eilani Estates jedhan keessatti lafti fulaa 12n fafallaantee
J.Babb, tohannoo teessuma lafa Amerikaatti qorataa.Bara 1955 asittu woma akkanaa kana keessatti argan.Godinii kun gaafas haga guyyaa 88 ibiddii lafa jalaa yaa’e.
Ibiddii lafa jalaa yaa’u kun yoom akka dhaabatu beekuullee baatan ammaaf namii achii baqachuutti jira.
Godinii kun lfa daawwii itti yaa’an ta Amerikaa guddoo maachanii faarsan. Midhaaguma gaarrenii,balee isii, maddoo bisaan isii, haroolee isii,maansa dotii fi gurraacha fa qaba.
Iddoolaa gugurdoo isiin qabdu 6 keessaa teesso mootummaa isii, Onoluulluutti caala.


text:
Dandii
Aanaan Dandii aanolee godina Shawaa Lixaatti argamtu keessaa ishee tokkodha.Magala guddoon aanaa kana magaala Giincii jedhamti. Magaalan Giincii Finfinnee irra kilomeetira 90 fagaattee gara dhihaatti argamti. Aanaan Dandii magaalota shan fi gandoota 58 kan qabdudha. Magaalonni aanaa kana keessatti argamanis Giincii,Olonkomii, Asgorii, fi Bodda. Aanaan kun qabeenya uumama heddu qabdi. Kanneen keessaa Bosona Cillimoo, Haroo Dandii, burqaa Laga Awaash angafoota fi kkf kaasun ni danda'ama. Haroon Dandii Teessumni lafa ishee magarisaa fi argamni ishee Bay'ee kan namatti tolu fi lakkoofsaa saddet kan fakkatuudha.
HAROO DANDII
Haroon dandii Haroowwan Oromiyaan qabdu keessa isa tokkodha. Haroon midhagaan badhaasa uumama Aanaa dandii keessatti argama. Haroon dandii fageenyaan Finfinnee irraa km 108kan fagaatu ennaa ta’u, magaalaa guddittii Aanaa Dandii Gincii irraa ammoo km 31 irratti argama. Akkasumas magaalaa gudditti Godina Shawaa Lixaa Amboo irraa km 60 yeroo fagaatu bal’inni isaa heek. 820 gadi fageenyi isaa beekudhaaf hin danda’amne. Haroon kun bifaan Lakkoofsa 8 (sadeet) fakkaata.
Haroon dandii haroowwan sulula guddaa qixamaa ala jiran lafa ol ka’insa irratti argaman jedhaman keessaa tokko dha.
Haalli uumama isaa dho’insa volkaanoo ta’uun kan tilmamamuun alatti qorannoon irratti gaggeeffame waanti milkaa’es hin jiru. Osoo ogeeyyiin soshoolojiin xiyyeeffannoo itti kennanii haala uumamaa isaa beekuun danda’ame seenaa haroo kana dhugaa ta’e barreessuun ni danda’ama. Haaluma kanaan ol ka’insa lafa meetira 2840 irratti argama. Haroon kun argamni isaa Gandoota lamaan kan daangeeffamu yeroo ta’u Gandoonni kunis moggaasa Maqaa haroo kanaati.
Daangeffamni beekamaanis Ganda dandii suluu fi dandii muumichaan marfamee jira. Lafa ol ka’insa guddaa qabu kana irratti gubbaan isaa lafa diriiraa ykn bifa pilaatoo qabu ta’e marsaan haroo kana fageenyaan kan tulluwaniin marfamee ta’ee itti dhiyeenya marsaan haroo kanaa lafa diriiraa ijaarsa fi misooma tuurizimiitiif kan ooluu danda’udha.


text:
Mootumman Naanno Oromiyaa bara 2011 keessa hojiilee Hawaasaa-Dinagdee gurguddo hojjetamanii fi dangaalee nu mudatan, jedhu ilaalchisee Sanbata dabre kana maddeen oduuf ibsa kennee jira
Itti aanaan Preezdantii Obbo Shimalis Abdiisaa ibsa kennaniin, “mootummaan sochii haala siyaasa bal’isus aadan siyaasaa shiraa fi xaxaa ta'e rakkoo nu mudate,” jedhan. Itti aanaa Dura taa'aa Koongirasii Federaalawa Oromoo Obbo Mulaatu Gammachuu immoo, gama isaaniin, ibsi Mootumaan kenne kan kanaan duraa irraa waan adda hin qabu, jedhu.


text:
Komiishiner Poolisii Federaalaa Zeeyinuu Jamaal lakkoobsi namoota balaa yeroo darbe Finfinnee fi naannoo isheetti mudtateen madaa’anii 300 ga’uu ibsaniiru. Amnestii Internaashinaal lakkoobsa namoota du’anii 50 oliin kan ga’e yoo ta’u komiishinerichi yeroo ammaa lakkoobsi kun walii galaan nu bira hin geenye garuu ol ka’uu mala jedhan.
Haalli yeroo ammaa naannoo Buraayyuutti maul’atu ilaalchisee ennaa dubbatan amma haala baay’ee tasgabbaa’aatu jira. Hedduun qe’ee isaatti deebi’eera. Gaazexeessonni kaleessa naanna’anii kaameeraa dhaan waraabaa turan.
Daldalaawwanis banamaniiru. Namoonnii fi konkolaataan sosso’uu eegalaniiru. Waa’ee nageenyaaf jecha Namoota hedduutu bilbila koo irratti bilbilaa ture. Amma garuu akka duraa asiin nutti dhufan kan jedhu hin jiru. Darbee darbee odeeffannoo kennuuf yoo ta’e male jedhan.
Amnesty intrnationalitti qorataa dhimma gaanfa Afriikaa kan ta’an Fisehaa Tekilee akka jedhanitti haalli akkasii ennaa uumamu furmaata kan nuti jennu mootummaan haalli akkasii uumamuu mala jedhee tilmaamuu dhaan dura dursee qophee gochuu qaba.
Humnoonni naga eegumsaa ennaa komeen uummata biraa dhiyaatu dursanii bakka sanatti argamuu dhaan uummataaf eegumsa gochuu qaba jedhan.
Namoonni siyaasa keessatti hirmaatanis ta’e aktivistoonni haala itti gaafatama qabuun fayyadamuu qabu. Haasaa jibbiinsaa kan fafakkaatu irraa of qusachuu dhaan uummaticha kaka’umsa hin taane keessa seensisuun irra hin jiraatu. Kanaaf jechoota hiikaaf rakkisan gargaaramuu fi raga waan hin qabaanneetti qaama isa kaan himachuunis hafuu qaba jedhan.
Hubachiisa: Maxxansa duraa irratti lakkoofsa namoota madaa'anii barreessuu irratti dogoggora umameef dhiifama gaafanna. Amma sireesinee jira.


text:
Iisaa (Iyyasuus)-Kutaa 1
Mallattolee Gurguddoo Guyyaa Qiyaamaa-2
Guyyaan Qiyaamaa garmalee yommuu dhiyaatu mallatooleen gurguddoon mul’achuu eegalu. Isaan keessa yeroo darbe Dajjaal ilaalle turre. Dajjaalitti aanee mallattoon guddaan Nabii Iisaan (nageenyi isarratti haa jiraatu) samii irraa bu’uudha. In sha Allah, mata duree kana jalatti seenaa Nabii Iisaa fi haadha isaa ni ilaalla. Kutaa itti aanu keessatti immoo dhimmoota biroo isaan wal-qabatanii fi bu’iinsa isaa ni ilaalla.
Seenaa Nabii Iisaa fi Haadha isaa
Alhamdulillahi Rabbil aalamiin. Rabbii Tokkicha ta’e hanqinna hunda irraa qulqullaa’eef galanni haa galu. Iisaan (Iyyasuus) nabiyyi kabajamaa fi sadarkaa guddaa qabuudha. Rabbiin haala addaatiin akka dhalatu isa taasise. Haati isaa Mariyam amala gaarii fi toltu hojjachuun beekkamti. Mariyam mana amantiin beekkame keessatti tan dhalattee fi xiqqeenya irraa jalqabuun ibaada irratti tan guddatteedha. Kana jechuun iddoo eenyullee ishiitti hin seenetti Rabbiin gabbarti. Nabii Zakariyaan (aleyh salaam) nama ishii kunuunsu fi guddisuudha. Yommuu haala ishii ilaaluf ishiitti seenu firaafiree garagaraa ishii biratti arga. “Kuni eessaa siif dhufaa?” jechuun gaafata. Ishiiniis, “Kuni Rabbiin biraayyi. Rabbiin nama fedhe herreega (hisaaba) malee soora.” Jettin. (Ilaali Qur’aana, suuratu Aali-Imraan 3:37)
Mariyam guddattee umri shamarrummaa erga geesse booda gammachisni ilma argachuu ni dhufeef. Malaykaan Jibriil (Gabra’el) itti dhufuun ilma maqaan isaa “Iisaa” jedhamuun ishii gammachiise. Mariyamis osoo dhiirri na hin tuqin akkamitti ilma argadha jechuun gaafatte. Qur’aanni akkana jechuun nutti hima:
“[Mariyamis] “Yaa Rabbii kiyya! Osoo namni tokkollee na hin tuqne akkamitti ilmi naaf argamaa?” jette. Innis ni jedhe,“Akka kanatti Rabbiin waan fedhe uuma. Inni yeroo waan tokko murteessu, “Ta’i” qofa isaan jedha; wanti sunis yeroma san ta’a.” Suuratu Aali-Imraan 3:47
Akka aadaatti ilmi dhiiraa fi dubartii irraa uumama. Mariyam wanta aadaa keessatti hin beekne yommuu itti himamu garmalee ajaa’ibsifatte. Garuu Dandeetti Rabbii fuundura gufuun dhaabbatu waan hin jirreef akkaa fi haala fedhetti nama uumuu danda’a. Jalqaba Nabii Aadamiin abbaa fi haadha malee biyyee irraa uume. Hawwaas dubartii malee dhiira qofarraa uume. Ammas, Dandeettiin Isaa guutuu akka ta’e ifa baasuf Iisaa (Iyyasuusin) abbaa malee haadha qofarraa uume. Namoota hafan immoo dhiiraa fi dubartii irraa uume. “Akka kanatti Rabbiin waan fedhe uuma. Inni yeroo waan tokko murteesse, wanta saniin “Ta’i” jechuuni qofa. Wanti sunis yoosu ta’ee argama.”
Malaaykan dandeetti Rabbii Olta’aa erga ishiitti himee booda, hafuura itti afuufe biraa deeme. Hafuurri kuni gadaamessa ishii keessa yommuu seenu akkuma dubartoonni biroo ulfaa’an ishiinis ni ulfoofte. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa yommuu namoota uumu sababa godha. Sababa saniin ta’i yoo jedhe sababni suni yoosu ta’ee argama. Fakkeenyaf, biyyeen uumama nabii Aadamitiif sababa ture. Dhangalaa’an saalaa uumama namaatiif sababa. Dhangalaa’an saalaa ofiin nama ta’uu waan hin dandeenyef Rabbiitu dhangalaa’a saalaa kanarraa nama uuma. Haaluma kanaan hafuurri gara Mariyam seene uumama Iisaa (Iyyasuusiif) sababa ta’e. Kanaafu, Rabbiin hafuura kanarraa Iisaa uume. “Akka kanatti Rabbiin waan fedhe uuma. Inni yeroo waan tokko murteesse, wanta saniin “Ta’i” jechuuni qofa. Wanti sunis yoosu ta’ee argama.”
Mariyam haala addaa kanaan erga ulfoofte booda ciniinsuun da’aa itti dhufte. Ishiin dubartii amalaa fi amantiin beekkamtudha. Garuu haala raajii kanaan dhiira malee ulfaa’un ishii kuni hawaasa keessatti salphinnaa fi qaani guddaa akka ishitti fidu garmalee dhiphatte. Ciniinsuu fi dhiphinna ishii kana Qur’aanni haala kanaan nutti hima:
“Ciniinsuun gara jirma temiraa ishii maqse. Ishiinis “Yaa badii kiyya! Odoo kana dura du’ee waan dagatamaa ta’ee maal qabaa.” Jette.” Suuratu Mariyam 19:23
Rakkoon ciniinsuu gara muka temira akka deemtu ishii taasise. Du’aaf garmalee hawwite. Sababni isaas, namoonni wanta ishiin isaanitti himtu waan hin amanneef maqaa ishii xureessu. Gaddaa fi dhiphinna ishii kana hir’isuuf Malaaykan ishii gadii akkana jedhe itti lallabuun jajjabeesse: “Hin gaddin, dhugumatti Gooftaan kee jala keetti bishaan yaa’u taasisee jira. Jirma temiraa gara keetti hurgufi, asheeta temira bilchaataa sirratti harcaasati. Nyaadhu dhugi, ijaanis itti gammadi. Nama tokko yoo argites, “Dhugumatti ani Rahmaanif sooma qodhaa (nazrii) seene jira. Kanaafu, har’a nama tokkoyyuu hin dubbisu.” Jedhiin.” Suuratu Mariyam 19:24-26
Akka lugaatti sooma jechuun of qabuu waan ta’eef, asitti “dubbachuu irraa of qaba (nan sooma)” jechuu isaati. Qodhaa (nazrii) jechuun “wanta tokko nan hojjadha” jedhanii ofirratti dirqama gochuu fi waadaa seenudha. Mariyam dubbii kana akka jettu kan ajajamteef faayda guddaa waan qabuufi:
Namootatti dhufuun, “Ani ilma kana raajiin (mu’jizaan) da’e” osoo jettee, eenyullee ishii hin dhugoomsu. Kanaafu, ishiin cal’isuun daa’imni harkaa qabdu dubbachuun ragaa guddaa ishiif ta’a. Daa’imni ishii Iisaan reefu dhalate haasawuun wanta namoonni ishii yakkaniin ishirraa deebisa. Ishiinis akkuma jedhamte daa’ima ofii fuute gara ummata ishii qajeelte. Yommu nama ishii dubbisuu barbaadu argitu, “Rabbiif jedhee dubbachuu irraa of qabee jira” jettiin. Itti fufuun Qur’aanni ni jedha:
“Ergasii isa baadhattee gara ummata ishii dhufte. Isaanis ni jedhan, “Yaa Mariyam! Dhugumatti ati waan akkaan jabaatu fiddee jirta. Yaa obboleetti Haarun! abbaan kee nama badaa hin turre, haati teetis sagaagaltu hin turre.” Suuratu Mariyam 19:27-28
Iisaan (Iyyasuus) siree daa’imummaa keessaa yommuu dubbatu
Yommuu haalli Mariyamatti ulfaatu fi wanta namoonni jedhaniif garmalee gadditu, akka ummanni ishii daa’imatti haasawaniif gara daa’ima ishii İisaatti akeekte. Qur’aanni haala ishiiti fi ummataa akkana jechuun hima:
“Gara isaatti akeekte. Isaanis “Akkamitti daa’ima siree daa’imummaa keessa jiru dubbisnaa?” Jedhan.” Rabbiinis Iisaan akka dubbatu ni taasise.
[İisaanis] ni jedhe, “Dhugumatti ani gabricha Rabbiiti. Inni kitaaba naaf kenneera. Nabiyyis na taasisee jira. Iddoo ani jiru hundattis nama barakaa qabu na taasisee jira. Salaataa fi zakaas hanga lubbuun jiru naaf dhaamee jira. Haadha tiyyaafis tola oolaa [na godhe]; of tuulaa hoonga’aas na hin taasifne. Guyyaa ani dhaladhe, guyyaa ani du’uu fi guyyaa ani kaafamus nageenyi ana irra jira.” Suuratu Mariyam 19:29-33
Dhugaan Yommuu Ifa bahu
Jechi jalqabaa Iisaan ilmi Mariyam dubbate, “Dhugumatti ani gabricha Rabbiiti.” Kan jedhuudha. Ani ilma Rabbiiti hin jenne. Sababni isaas, Rabbiin Qulqullaa’an Olta’e, Tokkicha shariika hin qabneedha. Niiti ykn ilma hin qabu. Nabii Iisaan (aleyh salaam) amaloota saddeetin of ibse. Jalqaba gabricha Rabbii akka ta’e dubbate. Akka namoonni gooftaa gabbaramu isa hin godhanneef gabricha akka ta’e ni labse. Dhumarratti immoo wantoota sodaachisaa irraa Rabbiin nagaha isa baasudha. Kuni hundi gooftummaa Kiristaanonni itti maxxansan irraa inni qulqulluu akka ta’e kan agarsiisudha. Kana jechuun Iisaan (Iyyasuus) gooftaa gabbaramu (waaqefatamu) akka hin taane kan mul’isuudha. Kanaafi, itti aanse Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Suni İisaa ilma Mariyami- jecha dhugaa kan isaan isa keessatti shakkaniidha. Rabbiif ilma taasifachuun hin malu. Inni qulqullaa’e. Yeroo dhimma tokko murteesse, wanti Inni jedhu, “Ta’i” jechuu qofa; innis yoosuu ta’a.” Suuratu Mariyam 19:34-35
Kana jechuun amaloota saddeettan darbaniin kan ibsamee İisaa ilma Mariyami. Jechi Iisaan yeroo daa’imummaa isaa dubbate suni jecha dhugaa shakkii wayiitu hin qabneedha. Kuni odeefannoo dhugaa Iisaan dubbate Rabbiin himeedha. Rabbiin caalaa eenyullee dhugaa kan dubbatu hin jiru. Faallaa wanta Iisaan yeroo daa’imummaa dubbate jedhamu hundi kijiba ta’uun dhibbaan dhibbaatti kan jala murameedha. “Iisaan ilma Gooftaati, iisaan gooftaadha, gooftaa keessaa sadaffaadha.” wanti Jedhamu hundi kijibaa fi hundee kan hin qabneedha.
Iisaan ” Ani gabricha Rabbiiti” jedhee labsuun makluuqa (uumamaa) akka ta’e agarsiisa. Gooftaan wanta hundaa kan uumuu fi bulchuudha. Wantoonni Isaa gad jiran hundi uumamtootaa fi gabroota Isaati. Iisaan akkuma namni kamu nyaata nyaatu ni nyaata, ni dhuga, ni rafa. Amala gooftummaa homaatu hin qabu. Rabbiin hin dhalanne, ilmoos hin qabu, hin nyaatu, hin dhugu, hin rafu, yeroo hundaa jiraatadha, waan hundaa irratti danda’aadha.
Iisaan (aleyh salaam) immoo kan dhalateedha, ni dhuga, ni rafa, amaloota namaa biroo ni qaba. Kanaafu, Iisaan nama waan ta’eef Gooftaa gabbaramu ykn waaqefatamu ta’uu hin danda’u. Inni Nabiyyi fi Ergamaa Rabbii gara ilmaan Israa’il ergameedha.
“kan isaan isa keessatti shakkaniidha” kana jechuun dhugaan ifaa, “Iisaan gabricha Rabbii fi Ergamaa Isaa” ta’ee osoo jiruu waa’ee isaa ilaalchise ni shakku, wal mormu.
Ammas warroota Iisaan ilma Gooftaati jedhan akkana jechuun deebii itti deebisa: “Rabbiif ilma taasifachuun hin malu. Inni qulqullaa’e.” Kana jechuun Rabbiif gonkumaa ilmi hin maluuf. Sababni isaas, Rabbiin Dureessa, Faarfamaa fi Mootiidha. Namni dadhabaa fi kan du’uu waan ta’eef nama isa gargaaru barbaada. Kanaaf ilma argachuu fedha. Rabbiin immoo dadhabinnaa fi du’a irraa qulqulluu kan ta’eedha. Kanaafu, ilma maal irraa godhaa? Rabbiin hanqinna kana hundarraa qulqullaa’e, olta’e.
Akkasumas, ilmi sanyii abbaatii fi abbaa kan fakkaatudha. Kanaafu, Rabbiin Olta’aan ilma qaba jedhanii dubbachuun ‘Rabbiin fakkaataa qaba’ jedhanii dubbachuudha. Kuni kijiba guddaadha. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa Tokkicha fakkaataa wayiitu hin qabneedha. Wanta tokko argamsiisu yoo fedhe, “Ta’i” jechuuni qofa, wanti sunis yoosu ta’a. Rabbiin samii fi dachii fi wantoota isaan keessa jiran hunda kan uumee fi argamsiiseedha. Akkamitti wanti Inni uume ilma Isarraa bahuu ta’uu danda’aa? Namni rooboti (meeshaa socho’aa) yoo hojjate, “roobotin ilma isaati” jechuu dandeenyaa? Dhugumatti, Rabbiin ilma qabaachu irraa qulqullaa’adha. Wantoonni Inni uume uumamtoota Isaa ta’uu malee ilmaan ta’uu hin danda’an. Sababni isaas, ilmi wanta tokko irraa kan baheedha. Rabbiin kanarraa qulqulluudha. Kanaafu, “Rabbiin ilma qaba” jedhanii dubbachuun kijiba guddaadha.
Kanaafi, Iisaan gabricha fi uumamaa akka ta’ee itti aansun akkana jechuun beeksisa:
“[İisaanis], “Dhugumatti Rabbiin Gooftaa kiyyaa fi Gooftaa keessani. Kanaafu Isa qofa gabbaraa. Santu karaa qajeelaadha.” Jedhe.” Suuratu Mariyam 19:36
Kana jechuun kan nu uumee, suuraa keenya tolche, nu kunuunsu, nu too’atu fi dhimma keenya hunda harka qabu Rabbiidha. Kanaafu, Isa qofa gabbaraa. Isa qofaaf gadi jedhaa, kadhaa. Kuni karaa qajeelaa Isatti nama geessudha. Rabbiin qofa gabbaruun hojii qalbii, hojii qaamaa fi arrabaa waan of keessaa qabuuf karaa qajeeladha. Namni Rabbiin qofa yoo gabbare karaa jallataa hunda irraa ni eeggama, adabbi cimaa jalaa nagaha baha.
Qur’aana keessatti, “Isaannan amananii, iimaana isaanii zulmiin walitti hin makin isaaniif tasgabbiitu jira. Isaanis qajeelfamoodha.” (Suuraa Al-An’aam, Ayah 82) Kana jechuun namoonni dhugaan Rabbitti amanan, Isa qofa gabbaranii fi wantoota biraa Isa waliin hin gabbarre (hin waaqefanne), isaaniif tasgabbitu jira. Gara karaa qajeelatti kan qajeelfamaniidha. Jireenya tana keessatti zulmiin (miidhaan) guddaan namni tokko hojjatu, shirkiidha. Shirkii jechuun wanta tokko Rabbitti qindeessudha. Kanaafu, namoonni Iisaan gooftaadha, ilma gooftaati jedhan shirkii waan hojjataniif zulmii (miidhaa) guddaa raawwataa jiru. Miidhaa kana irraa yoo deebi’anii Rabbi qofaaf harka kennan, tasgabbii fi qajeelinna argatu. Ta’uu baannan, Guyyaa Qiyaamaa dhimmichi gaabbi fi adabbii guddaa isaanitti fida. (Ilaali Qur’aana suuratu Mariyam 19:37-39)
Rabbiin subhaanahu wa ta’aala waa’ee Iisaa (Iyyasuus) erga dubbate booda akkana jedha:
“Haqni Gooftaa kee irraayyi, kanaafu shakkitoota irraa hin ta’in.” Suuratu Aali-Imraan 3:60
Kitaaba wabii
The End of The World-fuul 316-324
Kitaabban Tafsiira: Tafsiira Sa’idiyy 573-4
Ma’aariju Tafkur wa daqaa’uq tadabbur 7/460-464, Abdurahman Habanka


text:
Maqaalee Rabbii (Subhaanahu)-Kutaa 7.1
Warri iimaanaa Gooftaa isaanii beekuuf fedhan maqaalee gaggaarii fi sifaata ol’aanaa Isaa irratti xiyyeefachuu, barachuu, hiika isaanii hubachuu, haffazuu fi maqaalee kanaan Rabbii olta’aa kadhachuun isaan irra jira. Maqaalee gaggaariin Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa beekun diini Rabbii olta’aati, hundee Gooftaa ofii itti beekaniidha. Maqaalee Isaa keessaa maqaaleen qalbii wanta biraatti hirkachuu fi mootummaan dhugaa Isaan ala wanta biraatiif ni ta’a jedhanii amanuu irraa qulqulleessan, “Malik, Maalik fi Maliik”. Namni maqaalee kanniin sirritti yoo hubate, qalbiin isaa Rabbiin ala wanta biraatti rarra’uu irraa ni qulqulloofti, akkasumas, ajajoota Gooftaa isaa bakkaan gahuuf ni carraaqa.[1]
A-Hiika Maalik, Malik, Maliik
Jalqaba hiika maqaalee kanniini ilaalun dura mee Mulk maal akka ta’e haa ilaallu. Mulk (Motummaa) jechuun wanta tokko qabaachuu fi isa keessatti wanta fedhan hojjachuudha. Akkasumas, wanta lubbu qaban kanneen akka namootaa irratti ajajuun, dhoowwuun, mindaa kennuu fi adabuun aangoo fi too’annaa irratti qabaachudha[2].
Akka lugaatti, Maalik jechuun Qabaataa, Dhuunfataa jechuudha. Jecha biraatin, wanta tokko kan qabuu jechuudha. Ingiliffaan, “Possoser, Owner” jedhama.[3]
Malik-akka Afaan Oromootti, “Mootii” jechuudha. Imaam ibn Al-Qayyiim (rahimahullahu) akkana jedha: “Al-Malik (mootii)- jechuun Kan ajaju, Kan dhoowwu, kan jabeessu, kan salphisudha. Akkasumas, Kan dhimmoota gabroota Isaa akka fedhetti jijjiruu, qindeessu fi gaggaragalchuudha. Rabbiin subhaanahu Al-Malikul Haqqul Mubiin (Mootii Haqaa ifa baheedha)- Mootiin Kan ajajuu fi dhoowwu, kan mindaa kennuu fi adabu, kan salphisuu fi kabaju, kan jabeessu fi xiqqeessudha.”[4]
Maqaan Maliik jedhus hiika “Mootii” jedhu qaba. Garuu Maliik motummaan Isaa haqa ta’uu fi fiixee ol’aanaa irra gahuu (mubaalagh) agarsiisa.
Hiika jechoota afranii kana erga hubannee, sirritti waa’ee Mootii fi Motummaa hubachuuf carraaqu qabna. Yoo akkana goone, maalummaan jireenya nuuf gala.
Haqiiqaadhaan Motummaan Rabbiif malee eenyufillee hin ta’uu
Akkuma duratti jenne Motummaa jechuun wanta tokko qabaachu fi isa kessatti wanta fedhan hojjachuu, akkasumas, wanta lubbuu qabuu ajajuun, dhoowwun, mindaa kennuu fi adabuun aangoo irratti qabaachudha. Mootiin immoo kan ajaju, dhoowwu, mindaa kennu fi adabuudha. Mootiin biyya tokkoo namoota isa jala jiran ni ajaja, ni dhoowwa, seera qabsiisa, nama waan gaarii hojjate mindaa kenna, nama badii hojjate immoo ni adaba. Akkasi miti ree?
Mee amma of haa gaafannu, “Mootiin biyya tokkoo mootummaan isaa yeroo hundaaf ni turaa?” Ammas gaafi lammata itti haa daballu, “Mootiin namaa tokkichi biyya takkarra ykn lamarra darbee addunyaa guutuu bulchuu danda’aa?” Deebiin keenya: “Mootiin biyya tokkoo motummaan isaa yeroo hundaaf hin turu. Yeroo muraasan booda inni du’uun ykn fonqolfamuun mootummaan isaa irraa fudhatama.” Ammas, mootiin namaa tokkichi addunyaa guutuu bulche jira oduu jedhu hanga ammaa hin dhageenye. Moottonni Roomaa fi Pershiyaa duraan beekkamo ta’an biyyoota muraasa bulchaa turan malee addunyaa guutuu harkatti galfachuun hin bulchine. Dubbiin erga akkana ta’ee Motummaan haqaa kan eenyuti ree? Kana hubachuuf jalqaba haqa jechuun maal akka ta’ee beeku qabna. Hiika “Haqaa” keessaa tokko: wanta dhaabbata gonkumaa hin jijjiramne fi itti fufaa ta’eedha.
Mootummaan ilma namaa ni jijjirama, itti fufaa miti. Kanaafu, motummaan namaa haqa miti (yeroo hunda turaa kan hin jijjiramnee miti). Kana irraa wanta isaaf kennamee yeroo muraasan booda irraa fudhatamuudha. Kanaafu, Motummaan haqaa hin jijjiramne kan eenyuti ree? Mootummaa haqaa hin jijjiramne beekuf sifaata (amaloota) mootii beeku qabnaa miti ree? Amma haa dhufnu, Mootiin biyya tokkoo takkaa inni du’uun takkaa immoo kan biraa isa moo’achuun mootummaan isarraa fudhatama. Kanaafu, duuti fi dadhabbinni waan mooti tuquuf mootummaan namaa ni bada. Du’uu fi dadhabbinni amala namaati. Duuti fi dadhabbinni isa tuqnaan mootummaan isaa bade jechuudha. Amma, Mootii duuti fi dadhabinni gonkumaa hin tuqne haa barbaannu. Yeroo hunda Jiraataa gonkumaa hin duune, Injifataa gonkumaa hin moo’atamne, Danda’aa dadhabbinni Isa hin tuqne Rabbii olta’aa akka ta’e ni beekna. Kanaafu, Rabbiin Mootii Haqaati. Kana jechuun, Mootii yeroo hundaa turu gonkumaa hin jijjiramnee fi hin banneedha. Mootiin haqaa Isa qofa erga ta’e, motummaan haqaa kan Isaa qofa jechuudha. Addunyaa guutuu kan bulchu Isa, yeroo hundaa motummaan harka Isa jira. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Mootummaan samiiwwanii fi dachii kan Rabbiiti. Rabbiin waan hundaa irratti Danda’aadha.” Suuratu Aali-Imraan 3:189 (Kana jechuun samiiwwan, dachii fi wantoota isaan keessa jiran hunda kan harkaa qabu, bulchuu fi too’atu Rabbiidha.)
Kanaafu, dhugaadhaan (haqiiqadhaan) Mootummaan Rabbiif malee hin ta’u. Samiiwwan torba, dachii fi wantoota isaan keessa jiran kan uume Rabbiidha. Ammas, Kan too’atu, bulchu fi qindeessu Isa. Kanaafu, bulchiinsi samiwwanii fi dachii kan Isaa qofa. Namni dachi tana irratti aangoo yoo qabaate, samii irratti aangoo qabaachu danda’aa? Samiiwwanii fi dachii irratti aangoo guutuu qabaachu kan danda’u Rabbii tokkicha. Kuni dhimma jalqabaa maqaa Malik (Mootii) fi maqaalee biroo hunda keessatti amanuu qabnuudha. Rabbiin Mootii fi Qabaataa (Maalik) ta’uu ilaalchise wanti nuti amannu Inni dhugaadhaan Mootii ta’uudha. Namni waa qabaachu danda’a. Garuu wanti inni qabuu suni wanta Rabbiin isaaf kenne malee wanta humnaa fi beekumsa isaa qofaan argatee miti. Wanti inni argate suni guyyaa tokko isa jalaa bada. Ykn inni ni du’a. Kanaafu, Maalika (qabaataa) haqaa ta’uu danda’aa? Ammas, namni aangoo argachuun mootii yoo ta’e mootummaa isaa kana Rabbiitu isaaf kenne. Mootummaan inni argate yeroo hundaa turuu danda’aa? Kanaafu, Mootii fi Qabaataan haqaa Rabbii olta’aadhaa jechuudha. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Jedhi, ‘Yaa Rabbii Abbaa mootummaa kan taate! Nama feetef mootummaa kennita, nama feete irraas mootummaa ni mulqita. Nama feete ni jabeessita, nama feete immoo ni xiqqeessita, kheeyrin harka Kee jira. Dhugumatti, Ati waan hundaa irratti Danda’aadha.’” Suuratu Aali-Imraan 3:26
Mootiin Haqaa Rabbiidha
Rabbiin jalla wa’alaa ni jedha: “Rabbiin Mootii Haqaa olta’ee” (suuratu Al-Mu’minuun 23:116)Mootiin Haqaa wanta Isaan ala jiran hundarraa guutumaan guututti Zaata f sifaata Isaatin kan of danda’eedha. Wantoonni Isaan ala jiran hundi gara Isaatti hajamu. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa Mootii Haqaa waan ta’eef eenyuttillee hin hajamu. Sababni isaas, Inni waan hundaa too’ata, wanti hundi Isatti hajama, wantoonni hundu qabaa Isaa keessa jiru, wanti hundu Isaaf gabroota. Uumuu fi ajajuun kan Isaati.
Mootiin wantoota jiran hundarraa zaata fi sitaafa Isaatiin kan of danda’ee dha. Garuu Isaan ala wantoonni jiran hundi Isarraa of danda’anii jiraachu hin danda’an. Sababni isaas, wantoonni hundi Isarraa isaaniif dhufa. Osoo wanta tokko dhoowwate, Inni dhoowwachuu irratti danda’aadha. Wanta dhoowwate kan kennu hin jiru, osoo kenne eenyullee dhoowwu hin danda’u. Sababni isaas, Inni Kennaa (Arjoomaa) kennaa Isaa eenyullee dhoowwu hin dandeenyedha. Kanaafu, Malik (Mootii) irraa eenyullee of danda’e jiraachu hin danda’u.
Mee gara nafsee teeti ilaali. Rabbii olta’aa irraa of dandeesse fi of geette jiraachu hin dandeessu. Dhabama irraa jiruutti argamuu keessatti, adeemsa, ilaalcha, dhageetti, dubbii fi humna kee keessatti Isarraa of dandeesse jiraachu hin dandeessu. Osoo Inni dhabama irraa si argamsiisu baate ati jiruu tanatti ni dhuftaa? Osoo lukaa fi humna ittiin deemtu siif kennu baatee, ni deemtaa? Seelonni qaamni kee irraa ijaarraman hojii irraa osoo dhaabbatanii, Isaan ala kan sochoosu jiraa? Ruuhin teenya hundi harka Isaa jirti. Ruuhi tana yoo qabe Isa malee qaama keenyatti kan deebisuu jiraa? Kanaafu, hundi keenya jaallannes jibbinees Gooftaa guddaaf of gadi qabna. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa yoo dhaabe eenyullee kan nu sochoosu hin jiru. Yoo nu sochoose kan nu dhaabu hin jiru. Yoo nu jiraachise kan nu ajjeesu hin jiru. Kanaafi, jiraattonni hundi zaata, sifaata fi turuu isaanitiin Mootii Haqaa irraa of danda’anii jiraachu hin danda’an. Wantoota hundaa kan argamsiisee fi uumee Isa. Eenyullee mootummaa Isaa keessaa bahuu hin danda’u. Dhumarratti du’i yoo jedheen ni du’a. Osoo Malakul Mawt (Malaykan Du’aa) itti dhufe, eenyullee, “lakki… ani hin du’u” jechuu hin danda’u.
Kuni kan agarsiisu uumamtoota hunda irratti baduu katabee jira. Kuni dandeetti fi aangoon Isaa guutuu ta’uu agarsiisa. Kanaafu, Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa Mootii haqaa waan hundaa irraa of danda’eedha. Wantoonni hundi Isatti hajamu, gabroota Isaati. Wanta fedhe isaan irratti murteessu danda’a. Murtii Isaa jalaa bahuu hin danda’an. Hundema Mootiin kan waa murteessu, ajaju, dhoowwu, mindaa kennu, adabu, wanta fedhe kan kennu fi wanta fedhe kan dhoowwatuudha.
Gabrichi haala guutuu ta’een Mootii ta’uu hin danda’u
Ilmi namaa gabricha Rabbii waan ta’eef waan hundarraa of danda’ee jiraachu hin danda’u. Nama kamtu nyaata, dhugaati, geejjibaa fi kkf irraa of danda’ee jiraachu danda’aa? Inni nama uffata isaaf oomishu barbaada. Nama nyaata isaaf qopheessu ykn oomishu barbaada. Nama Isa yaabbisutti ni hajama, nama isa wal’aanutti ni hajama. Nama isa walin hojjate dhumarratti mindaa isaaf kennutti ni hajama. Waan hunda keessatti hajamaadha. Osoo wantoota Rabbiin ala jiran irraa of danda’eyyuu gabrichi yeroo hundaa Rabbii olta’atti hajama. Kana jechuun osoo namni tokko namoota irraa of danda’eyyu kan inni itti of danda’een kennaa Rabbiin isaaf kenneeni. Maddi galii fi soorata isaa kennaa Rabbii waan ta’eef, yeroo hundaa Kan kennaa kana kennutti hajamaa jechuudha. Osoo namni tokko namoota irraa dhimmoota gariin kan of danda’e fi isaanitti hin hajamne ta’ee, nafsee isaatin isaan irraa of danda’ee moo wanta Rabbiin isaaf kenneen of danda’e jettee yaaddaa? Shakkii hin qabu, waan Rabbiin isaf kenneen isaan irraa of danda’e. Sababni isaas, osoo Rabbiin wanta isaaf kenne kana irraa fudhate, namni kuni gara isaanitti deebi’uun isaanitti hajama.
Kanaafu, namni hiyyeessaa fi hajamaa ta’uu, homaa qabaachu fi too’achuu akka hin dandeenye fi kan waan hundaa harkaa qabuu fi too’atu Rabbiin ta’uu yoo beeke, ammas Rabbiin haqa waan hundaa irraa Of gahe, wantoonni Isaan ala jiran hundi gara Isaatti akka hajaman fi wanti hundi qabaa Isaa keessa akka jiran yoo beeke, kuni Gooftaa isaa akka beeku, Isatti rarra’uu fi Isa tokkichoomsu isa taasisa. Isaan ala gara gabrootatti hin mil’atu, yoo kadhate Gooftaa isaa kadhata, yoo waa barbaade Isarraa waa barbaada, yoo hojii qulqullessee Isaaf qulqulleessa, akka isa duroomsuuf Isatti garmalee hajama, akka Isa jabeessuuf Isaaf of gadi xiqqeessa.[5]
In sha Allah Itti Fufa…
Kitaabban Wabii:
[1] Futuhaatu Ilaahiyyati shariha Asmaa’il Husnaa 1/280
[2] Ma’aarij Tafakkuri wa daqaa’iqu tadabbur- Abdurahmaan Hasan Habankaa 14/614
[3] https://www.almaany.com/ar/dict/ar-en/%D9%85%D8%A7%D9%84%D9%83/
[4] Sharih Ibn Al-Qayyim li asmaa’il husnaa-fuula 46, Umar Ashqaar
[5] Futuhaatu Ilaahiyyati 1/285-288


text:
Xiyyeeffannoo Waraanni Liyyuu Hayilii jedhamuufi humna waraana ADWUI deegaramu Itti Yaadamee Uummata Oromoo Godina Harargeefi daangaalee Oromiyaa gama bahaa, kibbaafi kibba bahaa Irraatti itti fufinsaan gaggeeffama jiru kana keessa:
1. Dr #Abiyi_Ahimedi fi Obboo #Lammaa_Magarsaa harka keessa qabu moo hin qabanii???? moo aangoon dhimma Ethio-Ertiraa Murteessuu Uummata Oromoo irraa waraana dhaabsisuu hin danda’uu???????
2. Yoo harka keessa hin qabaanne maaliif uummata Oromoo irraa dhaabsisuu hin dandeenyee?????
3. Dhaabsisuuf tarkaanfiin isaan fudhatan maaltu jiraa??
4. Marraa hedduu Hariiroo obbolummaa cimsinaa jedhanii utuu Uummatni Oromoo waraana Abdii Illeen dhumaa jiruu Dr Abiyi fi Lammaan Abdii Illee waliin walgayii taa’aa hin turree??? Uummata Oromoo irratti jajjabessani waan deebi’an fakkata.
5. Tarkaanfii Murtii Aljeers Dhimma Ethio-Ertiriraa moo Dhimma uummata ni bulchina jedhan irraa waraana dhaabsisuutu dursaa??
6. Sababaa waraana qindaa’aa uummata keenya daangaarra jiraatu irratti labsameen labbuun ilmaan Oromoo kumootaan lakkaa’amu dhumaa jiruuf eenyuutu itti gaafatama??
7. Utuu akka sabaatti uummata Oromoo irraatti waraanni qindaa’aan kun labsamee Uummaatni Oromoo dhumaa jiruu ilmaan Oromoo muraasni diasporaafi actiivistootni OPDO maaliif maqaa haaromsa jedhuun guyyuu uummata Oromoo gurraa duchuu filatan? Yakka waraanaan har’a uummata Oromoo irratti raawwatamaa jiruf naatoofi rifaatuun lammii ofii maaliif warra olola diinaa afarsuu filatetti hin dhagahamnee????
Uummaatni Oromoo hundi bakka jirruu uummata keenya waraanaan dhumaa jiruuf haa dirmannu, uu…uu…..!! jedhaa iyyaa iyya dabarsaa hanga ammaatti uummaatni Oromoo kan sochii warraaqsaa keessatti wareegame malee kan waraana qindaa’aa kanaan wareegaman kumootaan lakka’amu. Kanneen qe’eef qabeenyarraa buqqa’an miliyoona tokkoof walakkaa olitti lakkaa’amu. Dhumaatiin lammii keenya Oromoo hundatti dhagaahamuu qaba. Lola qindaa’aa harka mootummaa ADWUI’n Uummata Oromoo irratti gaggeeffama jiru kana haala fedheen utuu wal hin qoodne tokkummaan haa dirmannu sirnicha hundeen of irraa buqqisuun furmaata ta’uu hunduu amanee fudhatu qaba!!
Ka’ii Oromoo akka sabaatti!!
Via: Ibsaa Nagaasaa
OMN: ODUU Amma Nu Gahee: Oromia Media Network – https://t.co/uyvFYgkTCP pic.twitter.com/IhnBxz6Wra
— Kichuu (@kichuu24) June 9, 2018
OMN: Magaalaa Hararitti dargaggoonni heddu rasaasan rukutaman. Wax 9/2018 – https://t.co/c0OEMQX7Ir pic.twitter.com/1JzGPNEeNB
— Kichuu (@kichuu24) June 9, 2018


text:
Haroo xaanaa irrat biqilee kan turee aramaa Imboci jedhamee beekamu balleesuudhaaf tarkaanfii fudhatameen harka 85 baleesuun akka danda’ame odeefannoon wajjira eegumsaa fi misoomsa haroo xaanatiif lagootan biraa irraa bahe ibseera.
itti gafatamaan waajirchaa doktoor Ayaalewu kindee aramaa hafe balleesuudhaaf rakkinni baajataa akka isaan muudate himanii, ittu ganni as adeemaa jiruu hin qaqqabin hojiin aramaa balleesuu hin xumuramuu taanaan aramchii deebi’ee biqiluun isaa akka hin oole ibsanii gargaartotaaf waamicha godhaniiru.
Aramaa Imboci balleesuudhaaf birii miiliyoonii 300 barbachisa jedhamee kan karoorfatame yemmuu ta’u, amma ammaatti mootummaan feederaalaa birri miiliyoonii 40 keenuu isaa kan ibsaan doktoor Ayaleewun, mootumaan naannoo amaaraa akka gargaarsa qarshii hin goone ibsuun isaani caqasameera.


text:
Biiroon barnoota Oromiyaa barattoota kutaa 8ffaa barattoota 482,613 bara 2013tti qorumsa naannoo (Regionnal Asssessment) kennee jira. Isaan keessaas barattoonni 469,882 (97.4%) qabxii darbiinsaa manaajimantiin murteessee fiduun gara kutaa 9ffaatti kan darban yemmuu ta’u; barattoonni 12731 (2.6%) immoo qabxii darbiinsaa osoo hin galmeessiin hafanii jiru.
Sirni beekamtii qooda fudhattooota barnootaa haala ho’aa ta’een gaggeeffamee jira. Sirni kun waajjiraalee bar.godinaa, bul.magaalaalee, dhaabbilee miti-mootummaa, abbootii qabeenyaa hojii misooma barnootaa keessatti qooda guddaa qaban akkasumas barsiisota hojii boonsaa hojjechuun bu’aa argamsiisan fi barsiisota hojii barsiisummaa irratti bobba’anii barsiisaa turanii yeroo ammaa soorama bahuuf qoophiirra jiran beekamtii fi badhaasa kennuun gaggeeffamee jira.
Dhukkubni Vaayirasii Koronaa (COVID-19) Maalii?
Dhukkubni Vaayirasii Koronaa (COVID-19):- Dhukkuba daddarbaa ta’ee qaama hargansuu irratti miidhaa salphaa hanga cimaatti kan dhaqqabsiisuu dha. Vaayirasiin kun akkuma utaalloo/qufaa mallattoowwan sasalphaa agarsiisuun ofumaan kan dhiisu/badu yookiin dhukkubichi yoo itti cime dhukkuba akka michii sombaa fi dhukkubbii cimaa qaama hargansuu irraan gahuu bira darbee kalee hojii dhaabsisuun du’aaf kan saaxiluu fi addunyaa irratti saffisa guddaan dhukkuba babal’achaa jirudha.
Biiroon Barnootaa Oromiyaa barattoota bara 2012 qormaata biyyoolessaa seensa yuuniversiitii fudhatanii qabxii olaanaa galmeessisan bakka Pirezidaantiin Mootummaa Naannoo Oromiyaa Obbo.Shimallis Abdiisaa fi Hoogganaa Biiroo Barnootaa Oromiyaa Dr. Tolaa Bariisoo argamanitti sirni beekamtii kennuu geggeeffamee jira. Barattoota qormaata fudhatan keessaa barattootni 152 qabxii 600 ol akka galmeessisan ifoomeera.
በኦሮሚያ ክልል በ2012 ዓ.ም የ12ኛ ክፍል ሀገር አቀፍ ፈተና ከወሰዱት ተማሪዎች ዉስጥ የላቀ ውጤት ላስመዘገቡ ተማሪዎች እውቅና እና ሽልማት ተሰጠ::
Manneen barnootaa addaa ( Ifa Boru) godina Baalee Mag.Roobee fi godina Gujii Lixaa aanaa Malkaa Sooddaa ji’a afur keessatti ijaarsi isaanii raawwatee eebbaaf qaqqabanii jiruProjektiin Ifa Boruu Onkoloolessa 19/2013 Biiroon Barnootaa Oromiyaa fi kontraaktaroonni ijaarsa projektii kana fudhatan waliif mallatteessuun ji’oottan 7-8 hin caalle keessatti hojiin ijaarsa isaa akka raawwatuuf bakka Prezdaantiin Bul.Mot.Naannoo Oromiyaa Obbo Shimallis Abdiisaa argamanitti walii galteen kun raawwate.
Hojii barnootaa bu’a qabeessa taasisuuf karaa baratameen qofa osoo hin ta’iin yaadamoota haaraa(New initiatives) maddisiisuun kallattii hanqinootni turan guutamuu, rakooleen jiran itti furamuu danda’an faluun murteessaadha.Hojiiwwan kunneenis maal maal fa’a? isa jedhuuf, Kanneen asiin gaditti tarreeffamaniidha.
1.Ga'eessotaa 3,000,000 barsiisuu 2.Manneen Barnootaa Sadarkaa 1ffaan Duraa 3000 ijaaruu
3.Daree dabalataa sadarkaa 1ffaa fi 2ffaa 11,300 ol ijaaruu 4. Kitaabilee Wabii 3,000.000 Walitti Qabuu
5.Biqiltuu mil. 91 ol Dhaabuu fi Kunuunsuu 6. Mana Jireenyaa barsiisotaa Aanaalee Horsiisee Bulaa 15,000 gahu ijaaruu


text:
Donald Trump musliimota US seenaniif duruu as jiraataa jiran irratti qorannaan addaa akka geggeessamu yaada dhiyeessuu isaaniif kana dura qeeqamanii jiran. Jechi isaanii cimaa ta’e kun erga haleellaan shororkeessotaa paris fi Califonia irratti raawwatee as deggersa guddaa qabaatee ture.
Kaleessa immoo yaadi isaan dhiyeessan xiqqoo karaa kan gad dhiisee fi faallaa heera US jechuun White House beeksisee jira.
Afaan yaa’iin mana maree bakka bu’ootaa US Paul Rayan yaadi Trump dhiyeessan amala Ameerikaa akka hin ta’in hubatanii jiran.
Giti isaanii kaadhimamaan presidentii Republikaantichi Ted Cruz yaada Trumpin ni mormu garuu qeequu irraa of qusatan.
Trump Ameerikaaf ilaalcha kennuuf daangaa keenya eegsisuuf ka’uu isaanii nan deggera jedhan. Demokratonni US fi kanneen biroon yaadi Trump akkuma finxaaleyyiin barbaadan biyyattii addaan qooduu mala jechuun akeekkachiisan.
Naannoo addunyaatiis ergaan Trump kun faallaa dimokraasii, loogii sanyii kan oofu madaala kan hin qabaanne ta’uutu ibsamaa jira. Keessumaa biyyoota Musliimaa keessaatti illee mormii geessiseera. Michuu US kan taate kan akka Turkey biraa qeeqa dhaqabsiisee jira.
Musliimonni miliyoona ja’a ta’an Ameerikaa keessa kan jiraatan ennaa ta’u irra hedduun isaanii lammiiwwan biyya kanaa ti. IS-tti duluuf malli isaa musliimonni US akka hin seenne ugguruu dhaan miti. kun dhiittaa mirga namaa fi faallaa dimokraasii ti. Rakkoo kan uume Islaama utuu hin taane, finxaalessummaa dha jedhan. Hoogganaan dhimmootii mirga namaa kan Tokkummaa Mootummoota Zeid Raad al-Hussein yaadi Trump dhiyeessan walumaa gala itti gaafatamummaan kan itti hanqate jedhan.