text:
Lubummaan koreen hundeesitoota mana lubummaa Oromiyaa qabameera jedhe Qulqulluu Sinodosiin
Fooramiin Qulqulluu Sinodosii A.L.I Guraandhala 9 bara 2012 taa'amaa ture har'a sa'a booda xumuramuun ibsa kennaniiru.
Ibsicha barreeffamaan kan dhiyeessan Qulqulluu Abuna Maatiyaas yoo tahan qabxiilee kanneen gadii irratti ejjennoo sinodosichaa ibsaniiru.
Koree hundeessitoota mana lubummaa Oromiyaa
Phaaphaasichi koreen hundeessitoota mana lubummaa Oromiyaa jechuun socho'u seeraan alaa fi beekamtii mana amantichaan ala tahuu ibsan.
Danbii fi beekamtii mana Amanataa Kiristaanaan ala ka'uun mana lubummaa Oromiyaa hundeessuuf Qulqulluu Sinodosii irraa Tsinaatsilli eebbifamee nuuf kennameera jechuun Mana Lubummaa hundeessineerra kanneen jedhan:
1 Luba Balaay Mokonnin
2 Abbaa Gabramaariyaam Nagaasaa
3 Barsiisaa Haayilemikaa'el Taaddasaa
4 Luba Badhaasa Tolaa
Beekamtii bataskaanaan ala amantoota waliiwallachisuun 'barumsa gantummaa' barsiisaa turuun isaanii ragaadhaan deeggaramee Qulqulluu Sinodosiif gahuu isaa hordofee gochaa isaanii kana irraa akka of qusatanii fi dhiifamaan gaabbanii hanga deebi'anitti Guraandhala 11/2012 irraa eegalee lubummaan mana kiristaanaa irraa isaaniif kenname qabameera jedhan.
Namootni olitti eeraman kunneen mana amanataa kiristaanaa keessatti sochii tokko iyyuu akka hin goonee fi tajaajila afuuraas akka hin kennine ibsaniiru.
Namootni kunneen balleessaa isaanii irraa gaabbanii yoo deebi'an dhimmi isaanii irra deebi'uun ilaalamuu danda'a jedhan.
Qulqulluu Sinodosiin namoota jedhaman kanneeniif tsinaatsilli kenname akka hin jirres yaadachiisee, amantootni namoota akkasii ofii dogpogoranii nama dogogorsan irraa amantii isaanii fi danbii bataskaana isaanii yeroo kamiyyuu caalaa eeggachuu qabus jedhan.
Koree hundeeffama mana lubummaa Oromiyaa keessaa tokko kan tahan barsiisaa Haayilemikaa'el murtoo isaan irratti darbe BBCtti himaniiru.
Barsiisaa Haayilemikaa'el lubummaan koree sochii gochaa jiruu akka qabamu, tajaajilli mana lubummaa Oromiyaan kennamu akka dhaabbatu, dameen mana lubummaa Oromiyaa keessatti banamaa ture akka cufamu fi hoggantoota mana lubummaa Oromiyaa irratti himannaan seeraan akka banamu murtaa'uu beekna jedhan.
Murtoo darbe ilaalchisee ammoo barsiisaa Haayilemikaa'el loogii of keessaa qaba jedhan. Miseensonni Sinodosii guutuun hin argamne jedhanii murtoo kana miseensonni dabarsan 78 keessaa 25 qofatu murtoo kana irratti argame jedhan.
Dabalataan loogiin sabaas jira jedhan. Naannoo Tigiraay irraa miseensonni hirmaatan nama lama qofa tahuu himanii isaan keessaas sochii mana lubummaa Oromiyaa kan morman nama tokko qofadha jedhan.
Miseensi biraa Oromiyaa irraa hirmaatan tokko 'ani abbaa uummataa' waan taheef murtoo kana hin fudhadhu jedhanii ijoollee kana ofitti qabnee karaa nagaa hiikamuu qaba jechuun himan jedhan barsiisaa Haayilemikaa'el.
Murtoon darbe dhiibbaa fi loogii sanyummaa miseensota naannoo Amaaraa irraa argamaniin darbe jedhanii kun miseensota naannoo Oromiyaa mufachiisa jedhan.
Murtoo kana hordofee barsiisaa Haayilemikaa'el abaarsaa fi jibba nurratti labsame kana nuyi jaalalaan deebisna jedhan.
Miseensonni keenyas murtoo keenya obsaan nu eeguu qabu jedhanii rakkoon tokko iyyuu akka uumamu hin barbaannu jedhan.
Kanaaf karaa dhaaba waloo keenyaa irratti mari'annee ibsa kenninaaf jedhan. Gama keenyaan hanga murtoo jiru dhagahanitti gara tarkaanfii kamiittuu hin galle barbaanna jedhan.
Amma dhugaan isaa barameera kan jedhan barsiisaa Haayilemikaa'el amana Oromoo mana kiristaanaa keessaa baasuuf dhiibbaa siyaasaa gaggeeffamaa turedha jedhan.
''Barsiisa Haayilemikaa'el, lallaba Luba Balaay hin barbaadu jedhudha dhimmichi. Dhugaa qabannee uummatni keenya afaan isaan haa tajaajilamu jennee, karri mana kiristaanaa nuuf haa banamu jennee, manni kiristaanaa nuuf haa babbal'atu jennee abaaramuu keenyaan eebba arganneerra.''
Mana amantaa akka imbaasii siyaasaatti itti fayyadamamaa tureera jedhanii murtoon kun carraa tajaajilaa nuuf bal'isa jedhan.
Dabalataan Siinodosi Qulqulluun ibsa kenne keessatti bakka waaqeffannaa waliin wal qabatee walitti bu'insa yeroo darbe magaalaa Finfinnee naannoo 22 jedhamee beekamutti uumameen lubbuu namaa darbeef yakkamtootni seeraan gaafatamuu akka qabanis himaniiru.
Imireetota wal tahan keessatti mana kiristaanaa banuuf lafa gaafachuu turuu ibsuun hojii MM Abiy Ahmad hojjetaniin amma milkaa'uus ibsaniiru.
MM Abiy Ahmad erga gara aangootti dhufanii hojii mana amantichaa akka hojii dhunfaa isaaniitti fudhachuun hojjechaa turuu ibsuun Qulqulluu Sinodosichi galatas dhiyeesseeraaf.


c: text/html

text:
Hawaasni Booranaafi Gabraa amma nagaa buufate haala hamtuu keessa darban akkasiin himu
Waraana hawaasni Booranaa fi Gabra jidduutti waggoota dheeraaf lubbuu namoota hedduu galaafate, saamicha horii hammessuun saba hiyyumaaf saaxile dhaabuuf waliigaltee nagaa buusuu irra gahame.
Asiin dura nagaan akka uumamu gochudhaaf hogganoonni siyaasaa, mootummaa fi dhaabbileen mit-mootummaa hawaasa mariisisaa turan. Ta’us rakkoon furamuurra ittuu hammachaa dhufte.
Amma garuu horsiisee bultoonni Gabra fi Boorana nagaa buusuuf naannoo garagaraa irra walitti dhufuun korachaa jiran.
Torbe kana Kawuntii Marsabeetii iddoo gosti tun lamaan qubattu hundaatti korri nagaa taasifamaa jira. Korri akkasii kunis kana dura taa’amee hin beekamu.
Rakkoo nageeyaafi hongee cimeen uumanni kun haalaa hamaa keessa jiraachuu mootummaa fi dhaabbilee hedduun himanii turan.
Daarektaraa Dhaabbata Hawaasa Horsiisee Bulaa deeggaru (PACIDA) kan ta’efi kora nagaa kana keessatti kan hirmaate, Kateeloo Isaaqoo waligalteen nagaa kun kaka’umsa uumataan ta’uu ibsa.
“Durii rakkoo teenna abbootii qabeennaa fi mootummaatti hoteelatti walitti nu yaamee furuu yaala ture. Amma ammoo uumati keenya fuula cufaa waliti dhufee, nagaa feena jechuun gaaddisa keenna kan baala hin qabne kana jalaatti walitti boo’an. Kan nu gargaare jijjirama fidu danda’u gaaddisa kana malee hoteela miti,’’ jedhan.
Itti dabaluunis, “Asiin dura Gabra Boorana wal hadhuun waan hin beekamne. Isaan jibba fi wal-hadhiisa jalqabnaan Waaqayyoolleen adaaba isaanitti buusee, bona bara dheeraa, beelaa, waan duraan hin dhaga’in dhukkuba koroona jedhan isaanitti buusee. Titiisotaafi haawwannisiis lafa duraanu hin jirre balleesse.”
Yeroo baay’ee uumata horsiisee bulaa walitti buusuun kan himatamu namoota siyaasa. Dhiidhaan wal dhabdee kan irra qaqqabu garuu namoota siyaasaa utuu hin ta’in hawaasa horsiisee bulaati.
Rakkoo umamteen kan miidhamu hawaasa
“Rakkoo tana cufa wanti fide siyaasa mootummaa bara 2013ti. Namam Garbaatu aangoo bulchaa ta’e ture. Yoos Gabratti waan Booranni badee isaan Jannata argatan se’n. Bara 2017tti ammoo aangoo bulchaan Abshiro Booran irraa waan tureef Booranni Jannata argatan se’an. Ammoo hundisaanii iyyuu rakkoon itti buute, ciisee boo’a,” jedha Kateeloon.
Kana hubachuudhaan uumanni amma aadaa durii waliin qabu kan akka buusaa gonofaa eegaluu himan.
“Bakka duri sodaaf wal keessa bahuu hin dandeenye, gaala, loonii fi re’en waliin oolti. Loon huqqatte waliin kaafna, waan bade waliin barbaaddan, margaa fi bishaan waliin sooranna,” jetti Jilloo Godaana jaartiin Booranaa kan bakka Waldaa jedhamtu jiraattu.
Gabraa fi Booranni nama tokkoo; haadha ilme, abbaa obboleessa, jaala soddaa, fira fiixa. Garuu waraanni kun walitti hammeessuu ibsiti.
Sababa waldhabiinsa gosa tana lamaaniitiin, maatii hedduun gargar cituu dubbatti. Isheenis akkuma maatii hedduu firashee Gabra tahan waggoota hedduuf dubbiste hin beektu.
“Adaadaa kiyya kan Kateelo Umuroo jedhamuu bulchaa Burgaaboti. Takka gana hagam nagaa gaafadhe hin beekuu. Borana oduu kennita jedhanii rakkoo si mudata. Tanaafan lagadhe. Innis akkasumas takka bilbile nagaa na hin gaafanne. Rakkoo akkanaa qabna,”jetti.
Waraanan dura ammoo gosti tun lamaan dheedaa fi jireenyisaanii tokko ta’u kan yaadattu Jilloon akkuma durii walitti makamanii akka jiraatan abdii guddaa qabdi.
“Eela waldaa Gabraan waliin dhugaa baane, takka Booranni qofa hin dhugne, amma sodaa jabeena miilana wal keessa hin baanuu turre. Ammoo baga Waaqii rakkoo tana nu bira fuudhee nagaa akka argamu taasise.”
Haawoo Turaa, ajjeechaa Adoolessa 12 bara 2005 Torbiitti raawwateen ilmashee dabalate miseensota maatishee biroo dhabuu himti. Ta’us nagaan gosa tana lamaan giddutti akka argamu nama waggaa dheeraa hordofaa ture.
“Eegii mucaa kiyya waraanan dhabe, dhiheenna kana akkasumas mucaa obboleetti tiyyaa dhabe. Ammoo eegiisiillee nagaa barbaada irra jira, akka malee nagaa jiraatu fedha.
“Waan hamtuu taane akka gosaatti. Ani akka nama tokkooti haatii tiyya Boorana, dubra digaluu, abbaan kiyya Boorana nootitu ammoyyee. Dhiirsi kiyya ammoo Gabra ta’un maatii tiyya dhabe. Hameenya tokkollee garaa hin qabu, nagaa fedha,” jetti.
Waraana Gabra Boorana kanaan namoonni baay’ee miidhaman, horsiisee bultoota Saakuu jiraatan. Ollaan Jaldeessa jedhamu bara hedduu waldhabiinsa kanaan namoota hedduu dhabe.
Jaarsi Gabra kan nagaa barbaaduuf ollaa kana deeme Aab Guyyoo lafa tana duraan dhufe nagaan galuu yaadata.
“Lafti jaldeessaa tun duri lafa akka malee dansaa, amma akkuma argitan kan ommaa hin qabdu. Wanti akka tolche nagaa dhabiinsa. Ani gabra, duraan guyyaan asi dhufne, asi bullee, re’e nuu qallanii, nyaanne miilaan hanga Marsabeeti deeme hedduu, akkasumas warra jaldeessa asi fuune, shuuran dhufne nama rakkoo qabu buusa gonofa goonuuf hedduu.
“Lolli kun waan hedduu nu jala balleesse. Namni wal haadhu kun duubaa, gama lamaanu deebi’e boo’a. Wal ajjeefne deebine Waaqa jenna. Waaqii akkamin nu araarama? Waan dura, waaqii nu araaramin… amma ammoo namni keenya ya kadhatee, nagaa feena,” jedha.
Dabalataan lafa waggaa dheeraa waliin jiraacha turanif wal-waraanun gowwummaa jedha jaarsii kun. “Lafti tiyya jedhani, saamicha ani deemee Shuura qubadha, kaan Horondheera qubata, lafti tun ya walitti isan fuudhuu hin danda’u jette?kun rakkoo namni ala dhufe nu keessa ka’e. Kana ofira ilaala, nagaa jiradha.”
Jaarsii bira Galma Dabbasoo waraanii faayida akka hin qabne uumanni hubachuu dubbata. Sababa waraana kanaan abaarsii lafatti bu’e uumataafi beeyladi beelaa dheebun miidhamaa jira jedha.
“Wanti waraani nu gargaaru hin jiru. Kawunti marsabetii ajjefneera. Numatti ajjeese, waraani yoo jiraate misoomii hin jiru, wanti nyaatani dhuganillen hin jirtu. Dhiiga lafatti jigsan Rabbin hin fedhu, cubbuu nu hojjaneef rabbiin nu adaabutti jira.
“Boorani Gabra balleesina jedha, Gabrati Boorana balleesina jetti, kuni cufa kijiba, waan waaqi dhale nami balleessu hin danda’u wanti dansaa naguma,” jedha.
Nagaan har’a labsame kun bonaaf jechaa utuu hin ta’in ykn karaan gosa tana lamaan walitti baasisuu akka banamu taasisuu qofa akka hin ta’in ibsan.
'Hattuun gosa hin qabdu'
“Roobii dhabame jedhan kulleen roobuu danda’a yoo waldhageetin teenna ta dhugaa taate, kanaaf bona qofa miti yoo bor bokkaan roobe ganna taatee gammachuu fi quufa qabanes nagaa kana jabeessuu qabna,” jetti jaartiin bakka Funaan Qumbii jedhamtu jiraatu.
Kulee Halakee adeemsa nagaa kana guddoo irra gammade. Gandoota waraanan miidhaman keessa Funaan Qumbii tokkodha.
Gandi kun kan Gabartii jiraatu Torbiin ollaadha. “Nu kan har’a warra Torbitin waliin teenuu, waan mamaa, ammo wanti Waaqa mam hin qabdu,” jetti
“Boorani waan jedhu namni bona beeku mucaa maqaa Bonaya baaffachu hin malee jedha. Nu warri Funaan Qumbii,Rawanaa fi Torbii waan waraani nu godhe beena. Sodaaf jenne kan ijjoolle tika geete qabdu, nu jaarollen loon tikfan, nagaa fagoo fudhane... .warri keenna ka torbi bor yo margi jiraate dhufe nu walin tikachuu danda’a. Nulllen gara torbi dhufne tikachuu dandeenna.”
Bulchaa ganda sagantee - Jaldeessa kan ture Aadan chuquliisa adeemsi nagaa kun uumataa kana kan fayyaduu jedha. Namoonni nagaa dhabiinsa kana harka keessa qaban abbootii qabeenya kan yoo rakkoon uumamtu maatiisaani xiyaaran fuudhan ta’u hima.
Uumanni hiyyeesa ammoo bakka baqatu dhabuun beela fi waraanan dhumuu dubbata.
“Jaaroleen beela fi dheebuu qaban dhiisani nagaa buusuuf walitti dhufani jiran, kun waan akka malee dansaa jedha.”
Haata’u malee namoonni hamaan uumataa walitti buusuu yaaluun horii nama hatuu ammallee jiraachu ibsa. Namoota kana uumanni akka of keessa baasee nagaa fi tasgabbiin jiraatu kadhateera.
“Namni hamaan nu keessa jira, ammoo yoo dhugaan jiraate, jarsii dhugaa ilaalu jiraate wanti badaa hin jirtu. Namni tokko lama kan hatuu nu dabsachuu hin danda’u. Hatuun gosa hin qabdu.”
Hogganaan PACIDA Kateeloo Umuroo horsiisee bultoonni Booranaa fi Gabraa bakka heddutti amma daldalaa fi dheeda waliin jiraachu ibsan. Garuu namoonni haaloo baasuu fedhan akka jiranii kaasan. Kun jiraachu akka hin qabaanne gaafatan.
“Har’a guyyaa Gabraa fi Booranni Waaqatti dheetan. Guyyaa Gabra Booranni wanti kun abjuu, abjuu Waaqi ya bira nu dabarse, araarama waaqa kadhannu. Wanti haaloo jedhan gidduu teenna jiraachu hin malle. Yoo haaloo qabaate amoo, har’a obaafadhi, anu guddaa gabbaa ejja kana kootii na ajjeese aboorana. Gabra yoo Boorana ajjeesuu feete Aadan chuquliisa kana koota haaloo ba’i,” jechuun araara gidduu isaani buusan.
“Wanni ani Waaqa galata galchu Gabra Boorana walitti dhale, lafaa fi haroo gama hin qabu waan cufa walitti qabna, adoo wal dhabde gara gargar godaanu hin dandeennu kanaaf rakkoon tun nutti deebi’u hin qabdu,” jedhan

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Yoo Oromtittiin hiikkattu, ambaafi diina ililchaa; Oromoon badee hin badu, hireefi haqa biqilchaa; Irraa caamsanii…
Latest News
-
-
DHUKKUBA ASMII – Bronchial Asthma Asmiin keessi ujummoolee qilleensaa akka dallananii iita’aniif dhiphatan, akkasumas dhangala’aa…
-
Badhaasa Wal-dorgommii Marsaa 2ffaa, Dubartoota   Badhaasa wal-dorgommii marsaa 1ffaa walaloo Haacaaluu Hundeessaa irratti wal-dorgomsiisuun…
-
-
DHUKKUBA RIYII – Rheumatoid Arthritis Hawaasa keessatti maqaa woliigalaa Dhukkuba Riyii jedhamuun kan waamaman hedduu…
-
âAni ofii kootiif duâuuf, ijoolleen tiyyas laaftee; âAayyoo koo naaf laadhu,â jette harka baaftee; Homa…
-
Jaalattee Jibbitee! Kabajamnee hin beeynu,Kabajaa irraa hin eeynu,Keenna saaâuu arraba,Bakka tuffiitti nudhiiba,Akka dhoqqeetti miciqanii, lafatti…
-
FAAYIDAA FOON HOOLAA Akka qorannoon agarsiisuutti foon hoolaa kan umriin isaa waggaa tokkoo baayyee filatamaadha…
-
Ulaagaa Dorgommii âBadhaasa Kadiir Abdullaxiifâ Marsaa 2ffaa Badhaasa wal-dorgommii marsaa 1ffaa walaloo Haacaaluu Hundeessaa irratti…
-
Ummanni Oromoo saba balâaadha, hayyoota buuleyyiifi dhaloota haaraa gama Og-barruu barreessuutti fuulleffatan baayâee qaba. Isaan…


text:
Ulaagaa Dorgommii “Badhaasa Kadiir Abdullaxiif” Marsaa 2ffaa
Badhaasa wal-dorgommii marsaa 1ffaa walaloo Haacaaluu Hundeessaa irratti wal-dorgomsiisuun barreessitoota ciccimoo ummatatti baasuuf yaallee jirra, badhaasa keenna barreessitoota ulaagaa dorgommii guutaniif kenninee jirra. Kunis kanneen 1ffaa – 3ffaa qabatan; qarshiifi waraqaa ragaa kan kennine yommuu tahu, barreessitoota kudhaniif waraqaa ragaa isaanii kenninee xumurre.
Haaluma wal-fakaatun badhaasa marsaa 2ffaa qopheessuutti jirra. Dorgommii marsaa 2ffaa akka adda isa taasisuun badhaasa hamilee hawwataa taasisuuf ulaagaan dorgommii jijjiiramee jira. Haala barreessaa cimaa itti argannuuf challenge barreessaa cimsu tolfamee jira, haala barreessaan walaloo madaalli kaasu itti barreessuuf guyyaa bal’ifnee jirra. Kallattiin ulaagaa yoo ibsinu:
1. Dorgomaan kamiiyyuu maxxansa dorgommii sana fuula Facebook (page), Chaanaalii Telegiraamiifi garee qabutti qooduu qaba, dorgomtoota Platform isaanii jala seennee ilaalla, yoo danda’ame akka qoodaniif namatti kennatuu danda’u.
2. Namoonni dorgomtoota filatuuf gama dorgommii kanaa dhufaniifi dorgomtoonni, Chaanaalii Yuutuubii keennaa subiskiraayiibii gochuun dhaabbata badhaasa keennaa deeggaree akka tumsu fedhiidhaan barbaanna. Chaanaalii https://Youtube.com/KedirAbdulatifH kana subscribe gootu.
3. Dorgommii Badhaasa Marsaa 2ffaa walaloo cimaa barreessuun dorgomaa tahuudha. Badhaasa marsaa kana nama 6 qarshii kan badhaafnuu fi waraqaa ragaa kan kenninu yommuu tahu, dhiirota 3 fi dubartoota 3 badhaafama. Dhiirotaafi dubartoota dorgommii keessatti hirmaattanii sadarkaa 4-10 qabattaniif waraqaa ragaa kennina.
4. Walaloo barreessitanii erga comment gootanii booda walaloo cimaa dhiira 10 fi dubartoota 10 wal-dorgomsiisuun yeroo filannoo (vote) dorgommii kenname keessatti namoota sadarkaa filannoon adda bahaniif badhaasni laatama. Ibsa dabalataa nikennina, yaada keessan nifudhanna.
5. Dorgommiin marsaa 2ffaa walaloo cimaa ta’e, #Sirna_Gadaa irratti barreessitu. Osoo nama walaloo cimaa Sirna Gadaa irratti barreessitee badhaasa argatu taatee walaloo akkamii barreessita? Walaloo cimaa barreessii badhaafami! Akka maxxansa kana argiterraa Adoolessa 8, 2022 – Adoolessa 11, 2022 yeroo guyyaa sadii keessatti barreessita. Maxxansa wal-dorgommii wayta baafnu comment godhatta.
Hub: Maxxansi dorgommii kuni asumatti qofa dubbifama, marsaa biraatti hin fayyadu! Akka namoonni biraa dorgommii kanatti hirmaatan yoo gootu, link website www.kedirabdulatif.com fayyadami. Maxxansa kana guutuusaa ergiif. Carraa Gaarii!
Qopheessaan:
1. Kedir Abdulatif Haji
2. Kedir Abdulatif Award
3. Koree Qindeessituu
Ispoonsarri:
Bokkuu Media
Hawwii Ijaaraa
Yuutuubii keenna argatuuf 👇👇👇


text:
10/6/2013
Duula shanyii duguugisa farra ilma namaa kan Qumbii fii Mayyu keeysatti geggeessaa turte kan saaxilamu hin seene. maaliif ? Naannoon tun Magaalota gurguddaa fii karaalee gurguddaa makiinaa irraa fagoo waan taateef oduun Oromoota biyya alaa jiraniifii warra addunyallee ni geessi ja’anii hin yaadan.Kun ammoo tahuun: Gochaa faashistummaa kan isiin guyyaa guyyatti ummata naannoo tanaatiifii qabeenya isaa irratti raawwataa turte,media gara garaa irratti dabruunii fii haala san laalchisee ibsi ammaa amma kennamuun hedduu rifachiise,ni aarseesi.
Kan biraa Ummanni keenya gootichi qawwee fii rasaasa hin qabne, qawwee takka takkaa qabutti firii bitatee humna Diinaa ka waa hundaan qophii guuttate, jeeynummaa daangaa hin qabneen yeroo dheeraaf dura dhaabbatee ifirraa ittisuun,Wayyaanee baayyee ajaa’ibsiise. Kanarraa kan ka’e humana isii cimaa-Ittisa Biyyaa jettuun fiddee achitti kad nayxe.Humni kun eega achi dhufee maal godhe? wanni godhe akka armaa gadii kana:
1,Liyuu Police fii waraana Killilii shanii (5) tiin asii badaa je’eenii ifii bakka sun bu’e. osoo oolee hin bulin, ummataan qawwee hiikkaadhaa nagayaan jiraadha je’eeni. Ummanni kun gurra nu-n seenu je’eenii jalaa callise. Xiqqo bubulee Hayyoota,Manguddootaa fii Dargaggoota walumaa galatti namoota 37 hidhatti guure. Namoota garii mataa matatti Birrii Et 15000. irraa guurratee gad-dhiise. warri hin kenninin hidhatti hafan.2, Maallaqa ummanni naannoo Magaalaa Huusee walitti buusii buufatee kaayyate, Birri ET 100,000 dirqiin irraa fudhate. 3.Amma-ammo nama oduu teenya alatti erguudhaan nu saaxilee nu qaaneyse ( salphise) fidaa je’ee (jedhee) Ummata hiraarsaa jira. Halkaniifii Guyyaa ganda keeysa deemee, nama Abalu (ibalu) jedhamu fidaa yookaa bakka inni jiru himaa, isaatuu saaxil nu baasee je’ee namoota fira isaa uleen tumee hidhatti guuraa jira
4.Karaa biraatiin warri bulchinsaa, bulchaa Ona Mayyuu nama Soomaliiti godhaniifi.Namni kun Gosa Hawwiyyaa tan amma Mayyu keeysatti ummata keenya, liyuu policefii Waraana Killilii Shanii (5) wajjiin Gorra’aa, Ibiddaan gubaa Ona (Biyya) isarraa buqqiftee Mayyu qabatuu barbaaddurraahi.Gosa tana maqaan isii waraarjeelle je’ama.
Oduu nama gaddisiisuufii nama aarsu.
Dargaggoo Umriin isaa bara 28tii Ali Nuur Abdullaa Gajaa ja’amu baatii july 12-15,2013 GOBEELLE keeysatti dhabame. gurbaa kana Ellaan(edaan) Liyuu Police fii warana killilii shanii (naannoo Soomalii)tuu yeroo Mayyu Weeraraa jiran san Gobeelle ooyruu isaa keessaa ukkaamsanii fuudhanii Jijjiga geeysanii hidhan. Amma-ammoo MANNI Murtii Killilii shanii hidhaa bara torbaa (7) itti murteeysee jira. Yaa dhiiroo Muchaa kana Yakki saa maali? maal balleeyse? Muchaan kun Biyya isaa Oromiyaa,Lafa isaa fii Ooyruu Saa , Abbaa saa, Akaakilee fii Abaabilee isaa keessa jira. Daangaa biyya takkallee Seera cabsee hin seenne. Ka silaa murtiin haqaa itti muramuu qabdu, warra Daangaa Oromiyaa caphsee Yakka gurguddaa Ummata Oromoo fii qabeenya isarratti raawwataa turerratti muramuu qabdi.


text:
Bareedina Fuudhuu: Wal jijjiira Sirna Gadaa wagga saddet saddetiif yeroo Buttaan qalamu Oromoon akka sirna Bareedina Fuudhuus qabaachaa ture quba ni qabdanii?
Sirna Bulchiinsa Gadaa Oromoo keessatti Bareedina Fuudhuu jechuun maal jechuu dha?
Addunyaa irratti Bitootesni 8 Guyyaa Dubartoota Idil-addunyaa jedhamee beekama. Yaadatamaas oola. Guyyaan kun wan irraa madde fi seenaa of danda’e qaba. Nuti seenaa kana irraa dubbachuuf miti. Garuu guyyaa Dubartoota Idil-ddunyaa yaadatamee oolu kanatti bulchiinsa Siran Gadaa Oromoo keessatti Seenaa qooda fudhatiinsa Shamarran Oromoo dhokatee jiru tokko irraa dubbachuuf.
Akkuma Sirnicha keessatti baratamee fi sirnichis ijaarratetti Sirni Marsaa Gadaa wagga saddet saddetiin bakka wal jijjiira. Yeroo wal jijjiirraa sirna marsaa kanattis Buttaatu qalama. Buttaan kun torban tokkoo hamma lamaaf sirni isaa gaggeessama.
Sirna Qalma Buttaa kana keessatti hawaasni Oromoo naannoo Buttaan kun itti qalamuu hundi keessatti hirmaatan. Dhalaa-dhiira, jaarsaa-jaartii, dardaraa-shamarran, ijoollee-jaarolee sirna kana keessaa kan hirmaanne hin jiran. Hundatu wal qixa qooda keessaa fudhatan.
Sirna kana keessaa tokko kan seenaa Sirna Gadaa fi Buttaa qalaa keessatti ajaayibsiisaa tahee fi wal-qixummaa saalaa (dhalaa fi dhiira) hawaasni Oromoo qabu calaqqisiisu Sirna Bareedina Fuudhuu kan jedhamuu dha.
Sirna Bareedina Fuudhuu kana Sharran Oromootu bareedina bifaa kan simboo fi qaamaa wal dorgomu. Uffata aadaan faayyamanii, dhahata shurrubbaa (rifeensa mataa) fi dhaabbii (physical appearance) isaaniitiin wal dorgomu. Hiriira bahanii yaa’an fi dhaabbatan keessaa warreen Bareedina Fuudhuuf kennamaniin filaman.
Sirni Bareedina Fuudhuu shamarran Oromo kun keessattuu sirna jijjiirraa Marsaa Gadaa fi QalmaButtaa bakka bakkaa keessatti wal fakkaachuu mala. Sirni kun garuu hanga yeroo dhihoo sirni Buttaa sirna bittaa Impayera Ethiopiyaan dhorkametti kara Dhiha Oromiyaa kabajamaa ture.
Sirni Bareedina Fuudhuu maaliin dinqisiisama?
1fa: Sirni Gadaa kun akkuma ijoollee, dardara, jaarsaa fi jaartii, dhalaa fi dhiira, akkaataa qooda fudhatiinsaa hawaasichaaf qopheesse shamarran Oromoofis qooda kan keessatti fudhatan sirna Bareedina Fuudhuu qopheesse.
2fa: Sirni Bareedina Fuudhuu kun kan bara ammayyee kana keessa hayyaantee (celebrity) jedhaniin wal fakkaata.
3fa: Shamarri yokan hintalli sirna Buttaa kana irratti Bareedina kana mo’atte Bareedina Fuudhamte bara sirna bulchiinsa marsaa Gadaa sana keessa hawaasa Oromoo keessatti ittiin beekamti. Maqaan ishee bakkayyuutti beekama; dhaadhessama. Bareedina Fuudhamte jedhamtee jajamti. Hanga marsaan Gadaa itti aanu dhufuttis bara Bareedina isheetiin beekamti jechuu dha.
Kanaaf, sirni Gadaa Oromoo wanneen qorannoo fi hordoffii barbaachisu amma illee dagatamanii jiran hedduu of keessaa qaba. Yeroo Bitootessa 8, Guyyaa Dubartoota Idil-addunyaa kabajnu kanatti sirna Gadaa Oromoo keessattis waa’ee Bareedina Fuudhuu haa yaadannu.
Horaa Bulaa


text:
Tafsiira Suuratu Yuusuf-Kutaa 14
Mootii fi Abjuu
Yuusuf yakka tokko malee mana hidhaatti akka darbamee ni yaadatama. Namni yakka tokko malee hidhame, mana keessa zalaalami hin turu. Guyyaa tokko ima baha. Kunoo Yuusuf waggoota muraasaaf mana hidhaa keessa erga ture, yeroon bahiinsa isaa ni dhiyaate. Yeroon kunis yeroo mootiin biyya Misir bulchuu abjuu ajaa’ibaa arguudha:
“Mootiin ni jedhe: sa’oonni huqqatoon torba sa’oota gabbatoo torba kan nyaatan, mataa midhaanii magariisa torbaa fi kan biroo immoo gogaa ta’anii arge. Yaa qondaaltota! Dhuguma abjuu kan hiikatan yoo taatan, hiika abjuu tiyyaa natti himaa.” Suuratu Yuusuf 12:13
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa Yuusuf mana hidhaa keessaa akka bahuu fi sadarkaa isaa olkaasu yommuu barbaadu, mootichatti abjuu ajaa’ibaa agarsiise. Mootichis namoota gurguddoo ummata keessatti beekkamtii fi sadarkaa qaban walitti qabuun, “Ani abjuu keessatti sa’oonni huqqatoon torba sa’oota fuffurdoo torba yommuu nyaatan arge. Akkasumas, sootalloo (mataa midhaanii) torba magariisa ta’anii fi mataa midhaani biroo torba gogaa ta’an arge. Dhuguma abjuu (manaama) kan hiiktan yoo taatan, abjuu tiyya tana naaf hiikaa.” jedheen. Isaanis akkana jechuun deebii deebisan:
“‘[Kuni] abjuu sobaa walitti makamteedha. Nuti hiika abjuu [akkanaa] hin beeknu.’ jedhan.” Suuratu Yuusuf 12:44
Kana jechuun abjuun tee tuni abjuu sobaa walitti dhooftee fi hiika hin qabneedha. Nuti hiika abjuu akkanaa hin beeknu.
Yommuu qondaaltonni kunniin hiika abjuu kanaa wallaalan, namtichi Yuusufin waliin mana hidhaa keessatti erga hidhame booda gadi lakkifame, Yuusufin ni yaadate:
“[Dargaggoota lamaan mana hiidhaa keessa turan] keessaa kan nagaha bahee fi yeroo dheeraa booda [Yuusufin] yaadate ni jedhe, “Ani hiika isaa isinitti himaa na ergaa.” Suuratu Yuusuf 12:45
Dargaggoota lamaan mana hidhaa keessatti abjuu arguu turan. Hiika abjuu tanaas Yuusufin gaafatan. Yuusufis abjuu isaanii haala sirrii ta’een isaaniif hiike. Yuusuf tokko akka fannifamee allaattin mataa isaa nyaattu, kan lammataa immoo nagahaan mana hidhaati bahee mooticha daadhii akka obsuu ni ibseef. Akkuma inni jedhe hiikni kuni hojii irra oole. Kanaafu, kan nagaha bahee mootii daadhi obaasuu kuni mooticha bira waan tureef abjuu kana ni dhagahe. Nama abjuu haala sirriin hiiku waan beekuuf, “hiika abjuu kanaa isinitti beeksisaa na ergaa” jedheen. Mootichii fi namoonni naannawa jiran ni ergan. Innis gara mana hidhaatti qajeelun gara Yuusuf dhufee akkana jedhe:
“Yuusuf yaa nama dhugaa dubbatu! Akka gara namootaa deebi’ee beekaniif hiika sa’oonni huqqatoon torba sa’oota gabbatoo torba nyaatan, mataa midhaanii magariisa torbaa fi kan biroo immoo gogaa ta’anii ilaalchisee nuuf ibsi.” Suuratu Yuusuf 12:46
Namtichi Yuusufin bira erga gahee akkana jedheen: Yaa Yuusufi nama garmalee dhugaa dubbatu taate! Akka ani gara namootaa deebi’ee hiika abjuu beekaniif jecha hiika abjuu tanaa nuuf ibsi. Abjuun tunis: sa’oonni huqqatoon torba sa’oota gabbatoo torba nyaachu, mataan midhaanii magariisa torbaa fi kan biroo immoo gogaa ta’uudha.
Yuusufis sa’oonni gabbatoon torbaa fi mataan midhaanii torba magariisni, waggoota torba roobni fi oomishni itti baay’atu akka ta’an, sa’oonni torba huqqatoo fi mataan midhaanii torba gogaan waggoota torba hoonge akka ta’an ni hiike. Rabbiin hundarra beeka, tarii ibsi kanaa: qonni baay’inna roobaa fi hoonge irratti hundaa’a. Yoo roobni baay’een argamee midhaan bareedaa ta’a, horiin ni gabbatu. Garuu yoo hoongen argamee, faallaa kanaa ta’a. Midhaan ni goga, horiin ni huqqata.
Yeroo baay’ee sa’oonni ykn qotiyyoon kan lafa ittiin qotanii fi bishaan ittiin obaasaniidha. Mataan midhaanii immoo wanta hundarraa guddaa namni sooratuudha. Isaan jidduu hariiroon waan jiruuf Yuusuf kanaan hiike. Hiika abjuuti fi wanta hojjachuu qaban bakka tokkotti walitti fide.
“[Yuusuf ni jedhe]: waggoota torba walitti aanan ni facaafattu. Wanta xiqqoo nyaattan malee wanta haamtan sootalloo isaa keessatti isa dhiisaa.” Suuratu Yuusuf 12:47
Waggoota torba walitti aanan midhaan ni facaafattu. Waggoota torban booda hoongen cimaan waan dhufuuf, wanta xiqqoo nyaattan malee midhaan haamtan sootallo (mataa midhaanii) irratti dhiisaa; hin ayidinaa, qoola keessaa hin baasinaa. Kunis midhaan osoo hin badiin yeroo dheeraaf akka turu taasisa.
Asitti Yuusuf hoonge waggaa torba gara fuunduraatti dhufu dandamachuuf furmaata lama dhiyeessef: 1ffaa-wanta oomishan irraa xiqqoma akka nyaatan. Kunis qisaasessu irraa isaan tiiksa. 2ffaa-midhaan kuusu. Kunis osoo qoola keessaa hin baasin akkasumatti mataa midhaanii irratti midhaan dhiisudha.
“Ergasii san booda waggoonni rakkinnaa torba, wanta xiqqoo olkaa’attan malee wanta isaaniif dabarsitan nyaatan ni dhufu.” Suuratu Yuusuf 12:48
Kana jechuun waggoota oomishaa torban kana booda waggoonni hoonge fi rakkinna cimaa torba ni dhufu. Wanta xiqqoo sanyiif jettanii ol kaa’attan malee waggoota rakkinnaa kana keessatti wanti isin duraan kuufataa turtan ni dhumata. Sababni isaas, waggoota kana keessa hoongen waan jiruuf namoonni ni nyaatu. “wanta xiqqoo olkaa’attan” kana jechuun sanyii akka ta’uuf jecha wanta olkeessan. Namoonni waggaa dhufu keessa facaasuuf wanta nyaatan irraa “Kuni sanyiif tola” jedhanii wanta xiqqoo olkaa’u. “wanta isaaniif dabarsitan nyaatan” Waggoota hoonge torba jala darbuuf wanti isin duraan kuufataa turtan ni nyaatama. Hoongen yoo dhufe midhaan ni bada, wanti kuufatan ni dhumata. Kana ibsuuf “waggoonni hoonge torba wanta duraan waggaa torba kuufataa turtan nyaatu.” jedhe. Kunis sa’oonni huqqatoon torba sa’oota gabbatoo torba nyaachu agarsiisa.
Itti aanse waggaa hoongeen itti deemee roobni itti dhufuun gammachiise:
“Ergasii san booda waggaan namoonni rooba baay’ee itti argatanii fi [waynii (inaba)] itti cuunfan ni dhufa.” Suuratu Yuusuf 12:49
Kana jechuun waggoota torban kana booda waggaan namoonni rooba baay’ee itti argatan ni dhufa. Waggaa kana keessa midhaan, kuduraalee fi fuduraaleen ni biqilu, oomisha isaanii ni kennu. Midhaan nyaattan gahaa ta’e argachuu bira darbee firaafiree inabaa (waynii) ni cuunfattu.
Guduunfaa
*Tarii abjuun namni arguu dhugaa ta’uun jireenya dhuunfaatii fi hawaasa guutuun wal-qabachuu dandeessi. Suurah Yuusuf keessatti abjuun Yuusuf argee fi dargaggoonni lamaan argan jireenya nama dhuunfaatin yommuu wal-qabattu, abjuun mootin arge immoo jireenya hawaasaatiin wal-qabatti. Kanaafu, abjuun yeroo dhugaa itti taatutu jira. Abjuun gosa sadii akka taate jalqaba suurah tanaa keessatti ilaalle jirra. Yaadannoof: abjuu gaarii ykn dhugaa, abjuu hasaasa nafsee (wanta namni guyyaa baay’isee itti yaadu, ergasii hirriba keessatti arguu), abjuu nama gaddisiistu-kuni sheyxaana irraayyi.
*Namni wanta tokkotti beekumsa yoo hin qabaatin, “Ani hin beeku” jedhee cal’isuu qabaa malee, wallaalummaa isaa haguuguuf haqaa fi soba wal keessa dhayuu hin qabu. Namoonni mootiif abjuu hiiku dadhaban kunniin “Nuti kana hin beeknu” jechuu dhiisanii abjuu jireenya hawaasaa guutuun wal qabattu, “Kuni soba wal dhayee fi hiika hin qabneedha.” jedhan. Mee ilaali, osoo akkuma isaan jedhan abjuun tuni hiika malee haftee silaa hawaasni guutuun miidhaa guddaa irra gahaa ture. Kuni waa lama nu barsiisa: 1ffaa-wanta hin beekne, “Hin beeku” jechuu ykn “eebalun gaafadhu” jechuu 2ffaa-Dhimma amantiis ta’i dhimma barbaachisaa biroo warra beekumsa qaban gaafachu. Yommuu abjuu kana isaan wallaalan gara Yuusuf deeman. Yuusuf beekumsa kan qabuudha.
*Yuusuf (aleyh salaam) abjuu tana yommuu hiiku furmaata waliin hiike. Waggaan hoonge torba dhufuun dura maal hojjachuu akka qaban isaanitti akeeke. Kuni kan agarsiisu rakkoo namootaa furuuf furmaataa dhiyeessuun garmalee barbaachisaadha. Rakkoo qofa tarreessanii furmaata yoo itti hin kenniin akka dhibee dawaan hin argamneefi ta’a.


text:
Naannoo Mana Maree Yunaaytis Isteetesti Eegumsii Jabaatee Jira.Warrii prezidaant Traamp deggeran mana marii bakka bu'oota uummataa eega cabsanii seenanii seera-tumtoonni bakka tokkotti itti cufamee booda eegumsii jabaatee jira.
Dallaan akka namnii gara gamoo sanaatti hin dabarree ittisu kan ka'ame yoo ta'u poliisonni daandiiwwan irratti bobba'uun eegaa jiru.
Kongrasnii hanga torban dhufuutti hojii dhaabee kan jiru yoo ta'u magaalaan Waashingtan Dii Sii labsii yeroo hatattamaa jala torban lamaaf turti.
Kunis Demookraatichi Joo Baaaydiin Amajjii 20 bara 2021 kakata prezidaantii biyyatti eega ta'anii booda illee labsiin kun hojii irra tura.


text:
Doniin fe'umsaa bo'oo Suwiiz ( suez Canal) keessa darbuuf ituu jettuu Doniin danqamtee turte eega Wiixata darbe baatee boota, doniiwwan torban tokkoof karaa itti darban dhabanii danqaman dabarsuuf guyyaa 4 kan fudhatu ta'u aangawoonni ibsanii jiru.
Misooma daldalaa kan ilaaleen aangawoonni Swiiz Kaanaal fi Tokkummaan Mootummootaa xiinxala gaggeessan irratti ture guyyaan 4 akka barbaachiisu kan ibsame.
Kiibxata har'a Doniiwwan 140tu darba jedhamee eegama.Doniin fe'umsaa dheeriin meetra 400 qabdu Bitooteessa 23 bara 2021 bubbee qilleensaattu akka dalga naannooftu gochuun karaa ittiin darban cufee ture


text:
Hidhattoonni bulchiinsa naannoo Somaalee irraa dhufan yeroo baatii tokkoo fi walakkaa ta’uuf godina Baalee seenuun haleellaa gesisuu isaanii kan ibsan jiraattonni naannoo keessumaa saweenaa keessatti qofa haga ammaatti nama 17 ajjesan jedhu.Ummannis sodaatee manaa fi qe’e ofii gadhisuun dheessaa akka jiru dubbatu.
Angawaan nageenyaa maqaan isaanii akka hin ibsamne gaafatan godina Baalee irraa akka jedhanti humna hidhannoo guutuu qabuu fi nyaatii isaa kan asqaaxilaa ykn qorqorroo keessaa ta’eetu haleellaa kana geesiisa.Dur bishaanii fi lafa dheedicha margaa irratti uummanni walitti bu’uun kan beekamuu ta’uus inni ammaa kun garu humna hidhateetu uummata irratti bobba’ee jechuun dubbatan.Abbaan warraa hedduun dheessee gaaratti waan galee jiruuf Hidhattonni kun mana namaa dhunfatanii hanga jiranti nagaan ni argama jedhanii abdachuun hin danda’amu jedhu aangawaan kun.
Angawaan mootummaa naannoo Somaalee tokko Raadiyoo Sagalee Amerikaaf akka ibsanti akka haleellaa fi ajjechaan naannoo Somaalee keessatti gaggeeffamaa akka jiruu fi kanas ka raawwatu humna Oromiyaa keessaa otoo hin taanee humana alaati jedhan. Humna waggaa lama dura Oromiyaa jeeqaa tureetu deebi’ee jedhu.Garu maqaa hin dhoofne.Mummichi ministeera Itiyoophiyaa Haayla Maariyaam Dassaaleeny immo milishootaa fi bulchiisoota aangoo irra jirantu rakkoo kana uumee jedhu.
Baatilee darban sadii keessatti godinaalee Oromiyaa shanii fi aanaa kudha afuur keessatti humnootiin somaalee kanneen hidhatan haleellaa geesisaa akka jiran bulchiinsii nannoo Oromiyaa beeksisuun isaa ni yaadatama. Godinaaleen shanan kun Godina Harargee Bahaa, Godina Harargee Dhiyaa,Godina Baalee, Godina Gujii fi Godina Boranaa yoo ta’an kanneen keessa kan jiran aanaaleen 14 walitti bu’iinsa kanan gaaga’amuu ibsamee jira.
Gabaasaa guutuu Kana cuqaasuun dhaggeefadhaa


text:
Kaarli Firidiriish Gaawus
Kaarli Firidiriish Gaawus (Jarmaniffa: Gauß, yoo dubbifama [ɡaʊs]) (30 Ebla 1777 – 23 Gurrandhala 1855) abbaa herregaa lammii Jarmanii kan damee saayinsii baayyedhaaf gummacha guddaa godhedha, kunis tiyoorii lakkoofsaa, aljebraa, istaatistiksii, qaaccessuu, difiresnhiyaal ji'oomeetirii, ji'oodeesii, ji'oofiiziksi, elektirostaatiksi, astironoomii, tiyoorii maatiriksii, fi optiiksii dabalata.
Yeroo tokko tokko Princeps mathematicorum (Laatinii yoo ta'u hiikansaas "mootii herregaa" ykn "abbaa herregaa adda duree") ykn "abbaa herregaa guddaa erga bara durimiitii dhufe" jedhamee kan waammamu Gaawus, damee herregaa fi saayinsii baayyee keessatti shoora olaanaa qaba, seenaa keessatti abbaa herregaa isa guddaadha.


text:
Gabaasa Qeerroo Godina Matakkal Waambara, Ebla 1,2015
Oromoon maccaa hanga daangaa Sudaanitti fulla’ee jiraachaa kan ture ta’uun ni beekama .Warreen sirna gadaa Maccaa keessatti durumaan ykn Oromduroo ta’anii laficha irra jiraatan GABAROO yeroo jedhaman warri hanga Oromoo itti ykn Macca lakka’atanii darban WALAANNAA jedhamu,Oromoonni kanneen abbaa biyyaa fi abbaa dachii ilmaan Oromiyaa ta’uun isaanii beekamaa dha.
Akka bulchiinsa Wayyaanee yeroo ammaa itti Oromiyaan qoqqoodinsa federaalizimii sobaa ta’een ijaarame lafa godina Wallaggaa naannoo Beenishaangul Gumuz jedhee erga moggaasee Uummanni Oromoo bulchiisa Gumuzii keessa jiraatan abbaa biyyummaa dhabuun seenaa,aadaa,afaanii fi eenyuummaa isaanii dhabaa jiru.
Mootummaan Wayyaanee yeroo sabaa fi sablammooti Gumuz naannoo jedhamee moggafame keessatti Oromoonni naannoo san jiraatan dachiin isaanii fi eenyummaan isaanii naannoo Gumuziif kutamee kennamuun osoo hin jaallatiin sabummaan isaanii akka jijjiramu guddisee qoodaa fi dhibbaa guddaa itti fidaa jira.
Akka bulchiisa Feederaala Wayyaanee yeroo ammaatti Oromootni Oromiyaan ala godinaalee adda addaa keessatti amxakamanii akka iraatan ta’an dhiibbaan guddaan waan irra jiruuf daddafiin birmatnaa akka barbaadan ta’uu beekama.
Oromoonni naannoo Gumuz keessatti dhibbentaa(%) 25n yeroo ta’an kanneen kunis Bulchiisa Gumuz godina Matakkal aanaaleen
- Wambaraa
- Ggaalessaa
- Dibaaxii
- Bulanii
- Naannoo Hawwii Zooni
Kanneen jiraatan dhibbaan adda addaa irratti ta’u keessaa :-
- Akka sabaatti hin ilaalaman
- Afaan Oromoon hin baratan jedhuun Amaariffaan barsiifamu
- Bu’uuraaleen misoomaa isaaniif hin hojjetamu fkn daangaa Oromiyaan akka wal hin qunnamsiifamne taasisaman
- Aadaa ofii ibsachuu hin danda’an fkn booqaa birraa ayyaana masqalaa irratti dhaabbati raadiyoo fi TV Oromiyaa aadaa Oromoota Matakkal waraabuun dhorkamaa dha.
Yeroo ta’u uumanni Oromoo waliigalatti Oromoota Matakkal rakkoo fi dhibdee Wayyaaneen irraan gahaa jirtu hubachuun barbaachisaa ta’uu Qeerroon dhaama.


text:
Caasaalee godinaa deebisee ijaaruun guyyaa har’aa Godina Arsii magaalaa Asallaa irraa kan eegale yoo ta’u jilli KFO hooggantoota Olaanoo Obbo Xurunaa Gamtaa, Obbo Sulxaan Qaasim fi Obbo Gurmeessaa Ayyanoo ofkeessaa qabu gumii kana irratti argamee jira.
Dameen KFO godina Arsii Gumii Waliigalaa 2ffaa Godinaa guyyaa har’aa gaggeesseen gabaasa erga caqase booda baldhinaan irratti mari’atee mirkaneesse; miseensota KHR Godinaafi miseensota Koree Naamusaaf Too’annoo filatee jira. Haala yeroo irratti, Ijjannoo KFOfi karoora ofduraa irratti baldhinaan maria’atee, ibsa ijjannoo qabxii shan of keessaa qabu baasee jira.
Gumiin akka aadaa Oromootti eebba Jaarsotaan kan eegale yoo ta’u bakkabu’aan ABO godina Arsii fi Arsii Lixaa argamanii ergaa obbolummaa dabarsanii jiru. Sochii KFO caasaa gadii jajjabeesuufi deebisanii ijaaruu godinalee kaannin irrattis adeemsaan kan itti fufu ta’a.
Imalli #galatoomaa hooggansa KFO ol’aanoo Obbo Jawaar Mohammadiin gaggeeffamu har’as kan ittifufee jiru yoo ta’u, marii hawasa Oromoo Biyya Noorway Magaalaa Ooslotti gaggessanii jiru.
#KFO, Jaarmaya Wabii Egeree Oromoo!
His Excellency, Olusegun Obasanjo, former President of the Federal Republic of Nigeria and AU High…
By Daniel Behailu Overview of Ethiopian Politics Africans have always complained that their resources are looted…
Akkuma beekkamu baroota dabran keeysa gaafa mootummaa EPRDF sanitti hoggansa amantiin isaa islaama tahe irra…
Sagantaan yaadannoo Artist Usmaayyoo Muussaa magaalaa Finfinnee Hoteela ILILI INTERNATIONAL tti torbaan dhufu ni qophaawa.…
Taammanaa Bitimaa irraa Jaalatamoo fi kabajamoo yaa dubbiftoota barreeffama kanaa, mee kunoo hardha irraa kaaseen:…
Dhumaatiin ummataa Oromiyaa keessatti geggeeffamaa jiru irratti maaf hin dubbanne komiin jedhu hedduutu dhufa. Gama…


text:
YOOHANEE
Amiqira Fasaasa Ufa Yoohaneefa Akararinau.
1
Naaru naaru marira ufa.
1 Ooqai maa maqa maaqafa sia marunakinai Anutuna afeeka ufara foora Yisufa marinau. Mi afeeka ufara foora Yisufa Anutuna faqa marinau. Mi afeeka ufafa Anutufa kai marinau. 2 Oosana aroonakina mi ufafara foora Yisufa Anutuna faqa marufa marinau. 3 Mi ufanannai Yisunannai aiqama ainaina kambiqaqoofanoo maridanoo. Sia moo ainaina sia minannai kambiqanau. Aiqama ainaina mina Yisunannai kai kambiqanau. 4 Aiqama kambiqoo ainaina mina Yisunasaaqaraa marirana maraseenoo doo maridanoo. Mi marirafa maa maqanasaaqaraa fasiqa anaasee naundurai qoomara foora aurau rimarifa maridanoo. 5 Mi aurau rirafa asukunaki qaidanoo. Mi aurau rira qoomana asukuna fannoo sia amana qumaree rafaaqa fuannoo.
6 Anutufa qumee dadaaqufanoo maqasaa fasiqa moo nammari nimimaru Yoohaneefa kambiqafufanoo Anutufa qini saikaki fuannee qufanoo narí saikaki ani marinau. 7 Yoohaneefa kooroo irafa animarinau. Mi qoomana Yisunara kooroo irara aninau. Aiqama fasiqa anaasee mina ufa irisee Yisunara kuqaa anoonee qiaqeera aninau. 8 Mifa Yoohaneefa sia mi qoomafau marinau. Kaqi mi qoomanara kooroo ianifeera animarinau. 9 Anutuna ufa fannoo Yisufa anoona aurau rirafa marinau. Mi aurau rirafa faiqí aiqamausa naunduraki qeemarufa maridanoo maqasaa faiqi aanaaqi kammafinoo maa maqa maaqanaki quminau.
10 Mifa maa maqa maaqanaki ani marinau. Anutufa mi ufana Yisunannai maa maqa maaqanakinaa fasiqa anaasee auqu quqasoofanoo misaki akooqoo qumu marufaqa sia minara iriqau. 11 Mifa narí auqu maqa maaqanaki aniroofaqa mina maqannaasa minaki mariasa mina mareeqee aqusee minnisaqau. 12 Akaqausa asasammasee maroosa Anutuna ufa Yisufa misara innee Anutuna faiqi kamambi mariaqee qira ufa niminau. Minara kuqaa Anutunee qimasee naundura amimarusa mina faiqi kamambi mariaqee qira ufa niminau. 13 Anutuna faiqi miqimariasa kambiqafi mariasa sia maa maqa maaqanaki mariasakiqari kambiqaqau. Sia faiqí faiqi imariandeefau mafi kambiqaqau. Sia faiqí nári iriranannaifau Anutuna faiqi kammafi kambiqaqau. Anutuna iriranannai kai kambiqafufaqa mina faiqi namukiqau.
14 Mi ufafa Anutuna anoona ufa Yisufa faiqí faiqi kamambinoo maasaki qumu marinau. Qumumarufaqa mina afeeka eeraarirana maasa mina faiqi namu kuqaa qafaqau. Mifa narí akoona amaaku moodaa marunara narí akoonasaaqaraa afeeka eeraarirana faqa kaqi afaarirana faqa kuqaa anoona ufa qirana faqa maraseenoo qumbiqanoo maruna qafaqau. 15 Yoohaneefa nammari nimimarufa minara Yisunara kooroo inau. Mifa maaqi qimasee faiqí anaasee qimanniminoo qinau. Ooqai qinee qimannimiqia. Moo fannoo qini qinaaqianna aniannoo. Qinee kambiqaafannaqoo mifa ooqai mariufa marifaqa qini uriqarara fee qiafanafa maana Yisufa mifa maridanoo. Yoohaneefa miqi qimaseenoo minara qimanniminau.
16 Yisufa maaqoo qumu maridanoo narisaaqaraa amiqi amiqirana amuaaqa amuaaqa moomoo maasa aiqamausa qimufaqa mareemariqiafana. 17 Anutufa Mooseenannai narí sandufa narí amusufa maasa qiminau. Asauku mundirana Yisunannai narí kaqi asasamandee nimirufa faqa kuqaa anoona ufa qirana faqa maasa qiminau. 18 Sia moo fannoo Anutuna qafee marufa marinau. Narí amaaku moodaa narí akoona amuqusa uqanna mifa kai narí akoona faqa marida qafamaseenoo maa maqanasaa maasa qimannimirara quminau.
Yoohaneefa nammari nimimaru ufafa.
(Mat 3:1-12; Mak 1:1-8; Ruk 3:1-18)
19 Yoohaneefa Yisunara kooroo qu ufafa maaqimasee animarinau. Yuda maqannaasa amaana maqa aanaiqikirausa faqa amaana maqaki dapi saika maree marusa misara Reefina aiku asauku fee qimarusa misa faqa Yeerusareenni suqufufaqa ufa qimaseeqa faiqí akaqausa nifeeqasee niqiqoofaqa Yoohaneenara irarara ooqufiqau. Yoohaneefa nammari nimimarufunnai Yooradanna nammarinni ooqureeqa maaqi qimasee iraqau.
Oo Yoohanee, Anutuna tamummaqara fasiqauqa kambiqaaninna tamummaqara fasiqanara akara rumaqoofa anee maana mifee yafee. 20 Yoohaneefa misa ufa iriseenoo sia kaqi ufa qinau akooqoo kooroo qimasee qimanniminau. Qinee sia asauku mundirausau maridau. 21 Misa minara iriseeqa kafaa iraqau. Anee Eeriaafee maridanee. Maasa qimaqimia. Miqi qufanoo Yoohaneefa qinau sia qinee misau. Miqi qufaqa misa iraqau. Anee mi tamummaqara fasiqanara akara rumaqoo fee maridanee.
Miqi qufanoo Yoohaneefa sia fee qinau. 22 Sia fee qimasoofaqa misa quandaki qiqau. Maasa niqiqaasa nana ufa fee aniara qimannimianauree. Anee yafee. Anee aneennara naqi fee qidanee. 23 Yoohaneefa misa ufa iriseenoo maaqi qimaseenoo qimanniminau. Anutuna tamummaqara fasiqa Eesaiaafa ooqai maaqi qimasee qiniara akara rinau.
Qinee karaambaiqara nammeera qimasee qimannimira fasiqausa maridaqa.
Kaasau maqa maaqakiqari maaqi qimasee nammeeraqidaqa. Innee karaambaiqa anianinna aanna andeeqaseeqa afisuaqa.
24 Yeerusareendari niqiqoosa misa Farisai amaana ufa qimarusa misa mina iriseeqa kafaa irammiriqau. 25 Oo Yoohanee, anee sia asauku mundirafa maridana. Anee sia Eeriafa maridana sia anee mi tamummaqara fasiqafa maridana. Anee sia misa maridana naqi fee idanee nammariki keeqannimaqaidanee. 26 Yoohaneefa misa ufa iriseenoo maaqi qimasee qimanniminau. Qinee nammariki faiqí anaasee keeqannimaqaidaqa. Inni qambaanai moo fannoo maridanoo innee minara sia irimariafanoo. 27 Mifa qini qinaaqianna anianinafa qini uriqararafa mariannoo. Naqimasee fee qinee mina dadaaqianauree. Qinee kuqaa ooreeqararausa uqanna maridaqa.
28 Yoohaneefa Yooradanna nammariki Beetani maqusai dinni afainni nammariki keeqannimaqee marufaqa misa aniree miqi qimasee iree mariqau.
Anutufa auiqaaninna sipsipa anaaqina ufa.
29 Iqaqoofanoo kananaana Yisufa Yoohaneefunnai ooqu fimarufanoo Yoohaneefa qafeenoo narí faqa marusa maaqi qimasee qimanniminoo qinau. Innee qafaaqa maa fasiqafa Anutufa nifaueemari aandau aanaaqi narí qaindasaa kuquaninna aandaufa maasa aiqamausa maa maqanasaaqaraasa mandainaina minannai maraquqiseenoo Anutufa darira ufa ateekaqisaaninafa maridanoo. 30 Eenda qinee minara maaqi qunafa maafa qinee sia mariafanna kamuqoo marunara qini uriqararafa maridanoo qini qinaaqianna kambiqafi aniraannoo qunafa maana mifa maridanoo. 31 Qinee minara sia irimariafanausa maridaqa. Isaraee maqannaa nifusaa kooroo qiaqeera nammari auqamannimaqaqa anidaqa.
32 Yoohaneefa maaqi qimasee Yisunara qinau. Qinee Anutuna maraquna qafaunanoo mifa nakipurunaika mafinoo innaarunaindari qumureenoo Yisunasaa quqeenoo. 33 Qinee qeeqa kai asauku mundiranara sia amana mifee qianaura. Maa saikanara diqiqoofa Anutufa maaqi qimasee qimaqiminau. Anee faiqí moo qafainanoo qini maraquna fannoo akooqoo minasaa mundufinnanara minara faiqí anaasee qini naaquqara maraqunannai rumannimaqaanina fee qinnaranoo. 34 Maafa Anutufa rusandeesamu masee maroofa narí amaaku uqanna maridanoo. Qinee qeeqa qifunnai qafeeqa inni kooroomannimaqaidaqa.
Yisufa indaaru ooqasaa nifiqoo faiqi namusa.
35 Kananaana iqaqoofanoo Yoohaneefa nammari afainni narí ufa irimaru fasiqa qanda faqa marufanoo Yisufa aiqaranau. 36 Aiqaroofanoo Yoohaneefa amiqi mandee aiquqummaseenoo qinau. Innee maana qafaaqa Anutuna aandau aanaaqiara foora qaindasaa maasara kuquaninafa aiqaqaidanoo. 37 Yoohaneena ufa irimaruqanda mi ufana irisee Yisuna doo afaqee fiqau. 38 Afaqee fimarufanoo Yisufa quandafi nindafeenoo qinau. Inneeqara nanaree qini qifaqee anidee qufaqa miqanda qiqau. Ufasaa rakisira anee yai fee maridanee. 39 Yisufa iriseenoo qimanniminau doo aniree qafaaqa qufaqa miqanda mina faqa oonu mina maaqa qafamasee eenaanianna oonu qafamaseeqa mina faqa kaqi kaaqoo mariqau.
40 Mi fasiqaqanda Yisuna maaqa oonu qafamasee mina faqa maruqanda miqandakiqari moo fannoo Andurufa marinau. Mifa Simoona moo auqu Peetooroona akaqa marinau. 41 Andurufa narafasaana Simoona moo auqu Peetooroona kaqi kaqi paqurimaseenoo qimaminoo qinau. Maasa Anutuna asauku mundira fasiqa kambiqaannoo fee qimaqoofa doo maasa paquriqa qimaseenoo mina afiqammaree Yisufinnai finau. 42 Oonuroofanoo Yisufa Simoona aiquqummaseenoo qinau. Anee Yoohaneena amaaku Simoonafa mariananoo. Qinee aniara Keefasanee qianauree qinau. Mi auqu oosanna ooni fee qinoo maridanoo.
Yisufa Firipina faqa Natanaeerana faqa naaroo ufafa.
43 Moo kananaana Yisufa Kariree maqamaaqai fuaneera aanai Firipina paqurimandeenoo qimaminoo qinau. Doo Firipi qini faqa doo aniannee qinau. 44 Firipifa faqa Andurufa faqa Peetooroona faqa Beetasaida maqusaindari moodaa maqusanaasa mariqau. 45 Firipifa Natanaeeranara randasee paqurimaseenoo qimaminau. Mooseefa Anutuna sandufasaa faqa tamummaqara fasiqausa faqa kambiqaaninna fasiqanara ooqai akara rumaqoona maasa paquriqa. Mifa Yisufa Yooseefaana amaaku Nasareetee maqusaindaraafa maridanoo. 46 Natanaeerafa qinau, Akasaa naqimasee amiqira ainaina Nasareetee maqusaindari kambiqararee, sia kambiqaannoo. Miqi qufanoo Firipifa qinau aniree doo oonu qafa.
47 Firipifa mina afiqeenoo oonu roofanoo Yisufa Natanaeerana qafamaseenoo qimaminoo qinau. Oo maafa Isaraee maqannaa faiqí uqanna anidanoo. Sia qunna ufa minaki marifa andeeqarafa kai marifa maridanoo. 48 Natanaeerafa minara iriseenoo tautumaseenoo maaqi qimasee Yisuna qimaminau, anee naqi fee masee qiniara iridanee. Yisufa iriseenoo maaqi qimasee qimaminau. Natanaeera faasai Firipifa sia ani paquriqoo anee aneenna maqusai aneenna faafisa atukaki nianai marianaqa qinee ani aundurakinaa oosana faasai qafeeqa. 49 Natanaeerafa iriseenoo tautumakufanoo qinau. Ufasaa rakisirafa anee Anutuna amaaku marianafa. Anee Isaraee maqannaa karaambaiqa marianafa mariananoo. 50 Miqi qimasoofanoo Yisufa qinau. Qinee faasai faafisa atukaki mariana qafaunnanara minara qunnanara anee minaree qiniara Anutuna amaaku fee qidanee. Qini ufa iria. Maqee kaqikaaqoo uqafiqaunana qafaananoo. Kasooqaqee anoona firaaqoo uqannifiqaanaura. 51 Miqi qimasee mina faqa marusa qimanniminoo qinau. Qinee anoona ufa qimannimidaqa kasooqaqee innee innaarunai kudimanda rakee inaqa qafaifanoo qangiroouqa faiqí nimaaku qini qimummaqa ooraini qumaini imarifaqa nindafeefaranoo.


text:
Gurraandhala, 15/2014(TOI) – Mininstirri Muummee FDRI doktar Abiy Ahimad gaaffii miseensoota mana maree bakka bu’oota uummataa irraa qaala’insa jireenyaa ilaalichisuun dhihaateef deebii kennaan keessaa,
- Qaala’insi jireenyaa baay’inaan kan walqabatu nyaata waliini.
- Sababaan qaala’insa jireenyaa inni tokko fedhiin waa barbaaduu dabaluurraayyu. Guddina dinagdee ture caalaa baay’inni uummataa dabaleera.
- Guddinni dhiheessii fedhii barbaadamu waliin walgitaa hin turre. Gatiin ni dabala jechuun qabeenya gabaatti baasuu dhiisuu, hanga gatiin ol oomisha bituunifaa rakkicha caalaatti hammeessera.
- Shamatoonni fi oomishinnii haala barbaadamuun wal argachuu dhabuunis qaama rakkicha cimsee keessatti argama. Rakkoon sababa vaayirasii koroonaan addunyarratti umamees gahee qaba.
- Qonna magaalaa haala gaariin babali’isuun baay’ee barbaachisaadha.
- Gatii boba’aa bara kana qofaa harka 85 dabaleera,kan zaayita nyaata harka 60 , kan geejiba kontineeraa immoo harka 200 dabaleera.
- Shaqaxoonni nyaataa doolara miiliyoona 1.2’n gara biyyaa galeera. Kan bara darbeen yoo madaalamu dachaan dabaleera.
- Baroota darban gatii boba’aa deeggaruuf birriin biiliyoona 100 baasii ta’eera.
- Qamoolee boba’aa biyyaa baasuuf yaaran irraatti qaamoleen nyageenyaa tarkaanfii barbaachisu fudhachuu qabu. To’annaan cimaas taasifamuu qaba.


text:
Steven wer Omaamoo Itiyoophiyaatti itti gaafatamaa jarmayaa nyaata addunyaa fi Itiyoophiyaatti bakka bu’aan UNICEF Jiilaan Meelsoop magaalaa galma mootummaa naannoo Somaalee Jigjigaatti kan argaman torbanneen darban keessa jeequmsa magaalattii keessatti uumameen miidhaa dhaqqabeef yeroo ammaa gargaarsa namoomaa kennamaa jiru haala akkamii irra akka jiru qorachuuf akka ta’e jarmiyoonni kun ibsi waliin ta’uun isaan baasan beeksiseera.
Hoogganoonni jaarmiyaalee lamaanii waliin ta’uun daawwannaa geggeessaniin haala rakkisaa jiru fooyyessuuf gargaarsi itti dabalaa akkamii akka barbaachisu akkasumas haalaan wal deggeruun akka barbaachisu hubachiisaniiru.


text:
DHUKKUBA ASMII – Bronchial Asthma
Asmiin keessi ujummoolee qilleensaa akka dallananii iita’aniif dhiphatan, akkasumas dhangala’aa akka furrii (mucus) guutaman gochuun ujummoolee qillensaa gara gadii (gara Sombaa) jiran dhiphisuun hafuurri/qilleensi akka nama hanqatu ykn ukkaamsuu, nama qufaasisuufi akkasumas hafuura yoo fudhatan sagaleen dhagahamu (xiichaa, sheengarsiisu) godha.
Asmiin namoota garii irratti mallatoma salphaa muldhisa; garii ammoo hedduu cinquu, itti hammachuufi, itti deddebi’uun rakkisuu danda’a. Asmii guutuun guututti yaalanii balleessuun baatamuyyuu, mallatooleen jenne kun akka namatti hin hammaanneef to’achuun ykn yaaluun ni danda’ama.
Dhukkuba Asmii kana maaltu fida?
Guutuun guututti jala sararanii sababa kanaaf jechuun ulfaatuyyuu sababa uumaa (genetics)fi naannoo tokko tokko (environment) irraa ta’a.
Wontootni Asmii namatti kaasanis akkasuma namaa namatti garagara. Haa ta’u malee yeroo hedduu wontoonni Asmii namatti kaasan:
- Dhukkee, folii ykn foolii balfaa beeyladoota, foolii baala mukken tokko tokko irraa harca’anii.
- Qilleensa Qabana’aa
- Foolii yeroo roobni roobe booda lafaa oldhufuun
- Qakkee/ Hibibii/ Uttalloo/ Biiqaa
- Aara yeroo wontonni tokko tokko gubatan aaru
- Sochii qaamaa (ispoortii hojjachuu)
- Qorichoota tokko tokko kan akka Asprin, Ibuprofen fi gartuu beta-blockers jedhamuun beekamanii fudhachuun
- Cinqii fi yaaddoo, miiraa ol’aana ta’e
* Dhukkuba aasidiin garaachaa gara kokkee akka ol deebi’uu godhu (GERD) fa’a namoota Asmii qaban irratti mallatoo isaa namatti kaasuufi hammeessuu danda’u.
Mallatooleen Asmii maal fa’adha?
Akkuma jenne mallatooleen muldhatan turtiinis hammeenyanis ta’ee haalaan namaa namatti garagara. Nama tokko tokko yerooma sochi qaamaa (ispoorti) qilleensa qabanaayaaf gogaa keessatti hojjatu qofa irratti muldhachuu danda’u. Kaan ammoo yeroma heddu itti deddeebi’uun muldhachuus malu.
Akkuma woliigalaatti mallatooleen Asmii:
- Hafuura nama kutuu, hafuurri nama hanqachuu ykn nama ukkaamsuu
- Qoma irratti namatti ulfaachuu ykn dhukkubbiin namatti dhagahamuu
- Yeroo hafuura gad baafatan sagaleen dhagahamu ( xiichaa, sheengarsiisuu,)- Wheeze
- Qilleensi nama hanqachuu, qufaafii Xiichaa irraa kan ka’e hirriba dhabuu
- Qufaaf xiichaan (wheeze) yeroo Hibibin/Biiqaan/Utaalloon/Qakkeen nama qabe namatti hammaachuu ¤ Mallatooleen kun yeroo gabaabaa keessatti namatti deddebi’uun, namatti hammachuu danda’u. Turaas dhufuu danda’u.
Wontoota carraa Asmii horachuu keenya dabalan:
- Maatiin (abbaaf haati) ykn obboleessi keenya Asmii qabaachuun
- Dhukkuboota Alarjii akka alrjii gogaa fi alarjii funyaan nama ukkaamsuu.
- Ulfaatinna gar malee guddaa ta’e qabaachuu
- Tamboo, sigaaraafi kan biroo aarsuu
* Worashaalee keessatti Keemikaalota garagaraafii foolii isaniitiif saaxilamuu, foolii farra-aramaa ykn farra-ilbisotaaf yeroo dheeraaf saaxilamuun, uumaan (genetics)-iin dabalata carraa Asmii horachuu/qabaachu keenya kan olkaasaniidha.
Namni Asmii qabu maal haa godhu?
- Wontootafi haala dhukkubicha itti hammessan adda baafachuu. Saaxilammummaa wontoota Asmii itti kaasan ka adda baafate kana irraa ofeeguu ykn saaxilamummaa isaaniif qabu daran xiqqeessu.
- Mallatooleen jenne yoo itti hammachaa dhufan hatattamaan gara mana yaalaa deemuun yaala barbaachisu argachuu.
- Qorichoota kennamaniifi fudhachaa ture haalaan rogatti fudhachu.
* Waa’ee dhukkubichaa irratti gaafiif waan beekuu isa barbaachisu ogeessa fayyaa isa woldhaanu gaafachuufi woliin mari’achuu.
Horaa, bulaa, deebanaa!
Fayyaa ta’aa, fayyaa dahaa!
©Dr. Nuredin Luke


text:
Sababootaa fi Furmaata Waliin Oduu Warra Duubatti Deebi’anii-Kutaa 15
Kutaa darbe irraa itti fufuun sababoota duubatti deebi’iinsaa ni ilaalla:
16-Ruuhi leenjisuu fi qulqulleessu irratti kakka`uumsa dhabuu
Nafseen ilma namaa ruuhi fi qaama irraa ijaarramte. Qaamni haqa qaba, ruuhinis haqa qabdi. Abbaa haqaa hundaaf haqa isaa kennuun dirqama.
Haajaan namni ruuhi isaa soorutti qabu haajaa inni qaama isaa sooru caalaa barbaachisaadha. Sababni isaas, ruuhi soorun faaydan isaa addunyaa fi Aakhiratti yommuu ta`u faaydan qaama sooru immoo addunyaa qofarratti gabaabbata.
Mallattoo fi amantii ahli sunnah wal jama`a keessaa tokko: iimaanni ni dabalas ni hir`atas. Rabbiif ajajamuun ni dabala, Isaaf ajajamu diduun immoo ni hir`ata. Rabbiin olta`aan ni jedha: “Iimaana isaanii waliin iimaana akka dabalataniif” (Suuratu Al-Fatih 48:4)
Xabaraani fi Haakim akkana jechuun Ergamaa Rabbii (SAW) irraa gabaasanii jiru: “Akkuma uffanni moofu iimaanni qoma tokkoo keessanii keessatti ni moofa. Kanaafu, akka iimaana qalbii keessan keessatti haaromsuuf Rabbiin kadhaa.”
Dhugumatti, iimaanni dabaluun wantoota bu`uuraa ruuhi ittiin leenjisanii fi qulqulleessan keessaa tokkoodha. Namoonni baay`een marsaa ruuhi leenjisuu fi qulqulleessu akka darbanitti yaadu. Kuni wanta barsiistoonni gariin marsaa kana akka darbaniitti fi kufuu irraa sodaa akka hin qabne raga godhachuun dhiisaniidha. Kanarraa kan ka`e sheyxaanni karaa seensaa saalihota irratti argata. Tarii gara jallinnaatti isaan geessu danda`a.
Dirqamni nama irra jiru qalbiin qubbiin Rahmaan keessaa qubbiin lama jidduu akka jirtuu fi akka fedhetti akka jijjiruu beekudha. Karaalee ruuhi ittiin leenjisanii fi qulqulleessan dubbachuun dura namoonni bakka shanitti akka qoodaman ibsuu barbaada:
1-Nafsee ofii keessatti gaarii kan ta`e namoota biros kan fooyyessu (Ofiis tolchee namoota biroos kan tolchu (fooyyessu)). Kuni sadarkaalee keessaa sadarkaa ol`aanadha. Sadarkaan kunis sadarkaa nabiyyoota, sahaabotaa fi beektotaa fooyyessitoota ta`aniiti.
2-Nafsee ofii keessatti gaarii kan ta`e garuu namoota biroo kan hin foyyeessine (Of tolche namoota biroo kan hin tolchine). Kuni amala warra gara Rabbii namoota waamuu dhiisanii ibaada qofa hojjataniiti.
3-Namoota biroo fooyyesse garuu nafsee ofii kan hin fooyyessinee (Namoota biroo tolche kan of hin tolchine). Tarii warri kuni munaafiqoota irraa ta`uu danda`u. Tarii daa`iwwanii fi barattoota beekkumsa barbaadan kan sheyxaanni isaan gowwoomse ta`uu danda`u. Isaan keessaa nama tokko ni argita haala namoota fooyyeessuuf wanta qabu hunda kafaluuf qophii ta`a. Garuu ma`asiyaa (badii) Rabbiin malee eenyullee hin beekne isarratti argita. Tarii namoonni kunniin namoota Ergamaan Rabbii (SAW) haala isaanii ibsee keessaa ta`uu danda`u: “Namoonni gariin Guyyaa Qiyaamaa hojii gaarii hanga gaaraa gahuun dhufu. Ergasii Rabbiin akka daaraa bittinaa`e taasisa. Namoonni kunniin wanta Rabbiin dhoowwe waliin yommuu addatti bahan, ni hojjatu.”
4-Nafsee ofii keessatti badaa kan ta`e garuu namoota biroo kan hin balleessine. Kan akka nama filmii ilaalu fi wantoota dhoowwamo biro hojjachuuf addatti bahu.
5-Nafsee ofii kan balleessu namoota biroos kan balleessu- kan akka hiriyyoota babbadoo.
Karaalee ruuhi ofii ittiin leenjisanii fi qulqulleessan
A-Halkan salaataaf dhaabbachuu (Qiyaamu Leyl)
Salafu Saalih (dhaloonni gaggaariin darban) halkan salaataaf dhaabbachuu irratti kakka`uumsa cimaa qabu. Hanga Ibn Siiriin akkana jedhu gahuutti: Osoo hamma hoola elman gaheyyuu halkan salaatun waan hafuu hin qabneedha.” Ragaaleen halkan salaatu agarsiisan garmalee baay`eedha. Rabbiin olta`aan akkana jedha:
“Siif [ibaadaa] dabalataa akka ta`uuf halkan irraa isaan (Qur`aanaan) salaati. Gooftaan kee iddoo faarfamaa si dhaabuun ni abdatama.” Suuratu Al-Israa 17:79
“Halkan irraa Isaaf sujuudi, halkan dheeraas Isa qulqulleessi.” Al-Insaan 76:26
“Aayaata Keenyatti kan amanu warra yommuu isaaniin yaadachiifaman sujuuda bu’anii fi faaruu Gooftaa isaanitiin [Isa] qulqulleessan qofaadha. Isaan of hin tuulan. Cinaachi isaanii ciisicha isaanii irraa fagaata. Sodaa fi kajeellaan Gooftaa isaanii ni kadhatu, waan isaaniif kennine irraas ni baasu.” Suuratu As-Sajdah 32:15-16
“Dhugumatti, ka’uumsi halkanii [arrabaa fi qalbii] wal simachiisutti irra jabaa fi dubbiifis irra qajeelaadha.” Suuratu Al-Muzzammil 73:6
“Dhugumatti, ka’uumsi halkanii” kana jechuun hirriba booda yeroo halkanii salaatun, “[arrabaa fi qalbii] wal simachiisutti irra jabaa fi dubbiifis irra qajeelaadha.” Kana jechuun Qur’aana qara’uu fi hiika isaa hubachuuf guyyaa caalaa halkan yaanni fi niyyaan walitti sassaabamu. Sababni isaas, guyyaan waqtii namoonni faffaca’an, sagaleen itti baay’atuu fi yeroo galii jireenyaa itti barbaadataniidha. Guyyaa caalaa yeroo halkanii arrabaa fi qalbiin walitti galuu (wal simatu). Kana jechuun wanta arrabaan jedhan qalbiidhaan ni hubatu, itti xinxallu. Qalbiin yeroo halkanii na argaa, fedhii lubbuu, jeequmsa fi kkf irraa duwwaa ykn bilisa waan taatuf wanta arrabaan jedhan sirritti hubatan.
“Dhugumatti, isaan san dura toltu hojjattoota turan. (17)-Halkan irraa xiqqoo qofa kan rafan turan. (18)-Isaan obboroo araarama kadhatu.” Suuratu Az-Zaariyaat 51:16-18
“[Isaan] Gooftaa isaaniitiif sujuudaa fi dhaabbataa kanneen bulaniidha.” Suuratu Al-Furqaan 25:64
Abdullah ibn Qays ni jedha: salaata fardii erga salaanne homaayyu itti hin daballu jechuun namoota odeessan ilaalchisee yommuu Aa`ishah biratti dubbatamu akkana jette: Rabbiin wanta isaan irratti dirqama godhee irraa malee isaan hin gaafatu. Garuu isaan ummata guyyaa dogongora hojjataa oolaniidha. Nabiyyiin keessan isin irraa ta`ee osoo jiru isin isa irraa eessa jirtuu? Nabiyyi (SAW) halkan salaataaf dhaabbachuu isaa dhiisu hin argine yoo dhukkubsate malee. Yommuu dhukkubsates taa`ee salaata.` Ergasii aayah halkan salaataaf dhaabbachuu dubbattu gadi fuutee tarreessite.
Madda:
Min Akhbaaril Muntakisiina ma’al asbaabi wal ilaaji-fuula130-133


text:
ODUU GADDAA–Barataa Miftah Juneeydi Bushraa, kan har’a magaalaa Furdaa, Aaana Baddannoo ( Hararge Baha) keessatti rasaasaan rukutame, lubbuun dabruun oduun amma dhufti ni himti. Miftah akkuma rukutameen gara hospitaal Girawa geeffamuu reefu gabasuun keenya ni yaadatama. Doktoroonni achitti humna kenaayaa oli jedhanii gara Harar ergan. Osoo geeysuuf kararra jiranii aakirame. Rabbiin jannatatti wareegmtoota keenya isa duraatitti haa dabalu.Maatifi waahillan isaa, akkasumas saba isaa lubbuu qaalii inni dabarsee kenneef waaqni jajjabina haa kennuuf.
Check Also
Siyaasaa fi amantii
Akkuma beekkamu baroota dabran keeysa gaafa mootummaa EPRDF sanitti hoggansa amantiin isaa islaama tahe irra …


text:
Namoonni carraa DV argatan ragaa mana barnootaa fi ka biroo barbaachisaa utuu qabnuu carraan keenya nu duraa gubate jechuun himatan.
Embaasiin Amerikaaa kan Finfinnee jiru garuu galmeen namoonni DV argatan dhiyeeffatan kan dhugaati taanaan carraa isaanii duraa hin balleessine jedha.
Finfinnee kan jiru Embasii America irraa itti gaafatamtuun kutaa qoonsiilaa embaasichaa Abigeel Rupp Itiyoopiyaa keessaa namoonni haga tokko ragaa kan dhugaa hin taane ykn foorjidii waan dhiyeessaniif jecha qorannee wayita bira geenyu visa dhorkanna jedhan.
Fuudhaa fi heerumaan kan walitti dhufanis hariiroo dhugaa utuu hin taane dhimmuma godaantummaa qofaan kanneen wal barbaadan waan jiraniif haalli akkasiis visa akka hin arganne ni uggura jedhan.
Gabaasa guutuu MP3 tuquun dhaggeeffadhaa
Carraa DV Kanneen Argatan Nuti Hin Gufachiisne Jedha Embaasiin Amerikaa Finfinnee Jiru
Namoonni carraa DV argatan ragaa mana barnootaa fi ka biroo barbaachisaa utuu qabnuu carraan keenya nu duraa gubate jechuun himatan.


text:
Bara 2011 keessa lakkoobsi baqattoota Afrikaa kanneen galoo galaana Edenii fi galaana Dimaa ce’uun yaman seenanii dachaan dabalu isaa dhaabni baqattootaa UNHCR gabaasee jira.
Yaman keessatti tasgabii dhabiinsi hammaatuun jiraatu iyyuu biyyoota gaanafa Afrikaa irraa kan ta’an baqattootaaa fi kanneen dahannaa siyaasaa gaafatan akkasumas lammiwwan biyya alaa kuma 100 fi kuma 3tu imala hamtuu keessa darbanii Yaman dhaqqaban.
Kanneen 103 ta’an immo wagguma darbe keessa galaanaan nyaataman.Lakkoofsi lammiwwan Itiyoophiyaa yaman seenan hedduu dabaluu isaa kan ibsan dubbi himaan UNHCR Adriaan Edwaards kanneen dinagdeef jecha biyyaa ba’an jedhamanii waan ilaalamaniif jecha Yaman keessatti haala hamtuutu isaan mudata jedhan.
Torban darbe lammiwwan Itiiyoophiyaa sadii namoota seeraan ala namoota deddebisaniin ajjefamuu isaanii Edwaardas ibsaniiru.
Gabaasaa guutuu MP3 tuquun dhaggefadhaa


text:
Duraan dursee kabajamtoota jaalattoota tiyya,dhageeffattoota tiyyaaf, deeggartoota tiyya akkasumas,hordoftoota tiyya, ilmaan Oromoodhaa ka taatan hundumaaf,nagayaaf jaalalli, kabjaan oromummaa ka’onnee tiyya irra burqe isin naaf haadhaqqbu.Itti aansuudhaan wanni ani isin hubachiisu barbaadu barreeffamni maqaa kiyyaan jawaar muhammad irratti barrefame akka barreefama kiyya hinta’in akka naaf hubattan galatooma.
Check Also
“Kan nutti aanu TPLF malee ABO miti”. Abbaa Duulaa Gammadaa
Ee yaa Oromoo cidhi hunduu 4 kiiloodhaaf malee siif waan madaala kiiloo tokko kaastu of …
One comment
-
Ati sabboonaa keenya , kan sibeeku sibeeka. Abshir diinaaf bakka hin kenninu !


text:
Tafsiira Suuratu Yuusuf-Kutaa 1
Abjuu Dhugaa Arguu
“Yeroo Yuusuf abbaa isaatiin, ‘Yaa abbaa koo! [Abjuudhaan] urjiilee kudha tokko, aduu fi ji’a arge. Kan naaf sujuudan ta’anii isaan arge.’ jedhe [dubbadhu].” Suuratu Yuusuf 12:4
Kana jechuun yaa Rasuula dubbii Yuusuf abbaa isaa Ya’aquubin jedhe ummata keetti himi: Ani abjuu keessatti urjiilee kudha tokko, aduu fi addeessa arge. Kan anaaf sujuudan ta’anii isaan arge.” Abjuun tuni addunyaa fi Aakhiratti sadarkaa guddaa Yuusuf irra gaheef gammachiisa taate. Abbaan isaas hiika abjuu kana ni beeke. Urjiileen kudha tokko obboleeyyan Yuusuf kudha tokko bakka bu’u. Aduu fi jiiyni immoo abbaa fi haadha bakka bu’u. Kanaafu, Nabii Ya’aquub Ilmi isaa murtii Rabbiitiin sadarkaa guddaa irra gahuun obboleeyyan isaa kudha tokko, abbaa fi haati isaa sujuuda kabajaa akka isaaf sujuudan ni hubate. Kanaaf itti aanse:
“Ni jedhe: Yaa ilma kiyya! Abjuu kee obboleeyyan keetitti hin odeessin, shira sitti xaxuuti. Dhugumatti sheyxaanni ilma namaatiif diina ifa bahaadha.” Suuratu Yuusuf 12:5
Kana jechuun Nabii Ya’quub ilma isaa Yuusufin akkana jedhe: Yaa ilma kiyya jaallatamaa! Abjuu tana obboleeyyan keetitti hin himin. Yoo isaanitti himte, Rabbiin sadarka kee olkaasuun obboleeyyan kee hundi fi haadha abbaan kee akka siif sujuudan akka taasisu ni hubatu. Kuni wanta waanyu (hinaaffi) isaanii kakaasudha. Sababa kanaan, ijji isaanii aara ibidda dallansuutin ni jaamti. San booda si balleessuuf shira ykn dhara sitti baasu.
Itti aanse wanta shira kana akka xaxan isaan taasisu ni dubbate. Innis sheyxaana. Sheyxaanni obboleeyyan Yuusuf isa waanyuun akka dhara ykn shira isatti xaxan isaan kakaasa. Kanaaf ni jedhe: “Dhugumatti sheyxaanni ilma namaatiif diina ifa bahaadha.” Kana jechuun sheyxaanni diinummaan inni ilma namaatiif qabu ifa kan baheedha. Jidduu ilma namaa balleessuuf, diinummaa isaan jidduutti uumuu fi hariiroo isaanii cicciruuf wanta badaa akka hojjatanii fi yaadan isaanitti hasaasa. Ergamaan Rabbii (Sallallahu aleyh wassallam) akkana jedhan:
فَإِنَّ الشَّيْطَانَ يَجْرِي مِنَ ابْنِ آدَمَ مَجْرَى الدَّمِ
“Dhugumatti sheyxaanni, ilma Aadam keessa akka dhiigni naanna’utti naanna’a.” Sahiih Al-Bukhaari 2039
Qananii Rabbiin Yuusuf fi Abbooti isaa irratti oole
“Akka kanatti Gooftaan kee si filata, hiika dubbiwwanii si barsiisa, akkuma duraan abbooti kee Ibraahimii fi Is’haaq irratti qananii Isaa guutee si fi maatii Ya’aquub irrattis guuta. Dhugumatti, Gooftaan kee Beekaa, Ogeessa.” Suuratu Yuusuf 12:6
Yuusuf ilma Nabii Ya’aquub. Ya’aquub immoo ilma Is’haaqi. Is’haaq immoo ilma Ibraahimi. Kunniin hundi isaanitu Nabiyyoota. Araba keessatti akaakayyuun akka abbaatti ilaallama. Kanaafu, Ibraahimi fi Is’haaqi abbooti Yuusufi
“Akka kanatti Gooftaan kee si filata” kana jechuun nabiyyummaaf si filata. Namoota keessaa nabiyyii akka taatuuf si filata. ‘hiika dubbiwwanii si barsiisa’ kana jechuun hiika abjuu si barsiisa. Wanta namoonni abjuu isaanii keessatti argan akka hiiktu si barsiisa. Akkuma duraan abbooti kee Ibraahimii fi Is’haaq irratti qananii Isaa guute, ergamaa godhee si erguun, kheeyri addunyaa fi Aakhiraa siif kennuun qananii Isaa sirratti guuta. Gooftaan kee gabroota isaa keessaa nama filatu kan beekudha, dhimmoota uumamtoota Isaa qindeessu keessatti ogeessa. Wanta hundaa bakka isaaf malu kan ka’uudha.[1]
Abjuu Ilaalchisee Odeefannoo Dabalataa
Dhimma abjuu ilaalchisee namoonni daangaa darbuu fi hanqisuu jidduu jiru. Kunoo asitti hanga jireenya isaa abjuu irratti ijaaruu fi seera irraa baafatu gahuutti nama abjuutti xiyyeefachuutti daangaa darbetu jira. Gama biraatin immoo nama abjuu keessatti hanqisee xiyyeefannoo homaatu itti hin kennineetu jira. Haqni nama daangaa darbee fi nama gogaa (hanqise) jidduu jira.
Sunnah qulqulluu keessa waa’ee abjuu ilaalchise hadiisota kurnanitti lakkaawamantu jira. Kanniin keessaa Nabiyyiin (Sallallahu aleyh wassallam) sahaabota isaa akkana jechuun gaafachaa ture: isin keessaa eenyutu abjuu argee?…
Ammas kana keessaa hadiisa Abuu Hureeyran gabaasedha: Ergamaan Rabbii (sallallahu aleyh wassallam) akkana jedhan: Yommuu yeroon dhiyaatte (Aakhiru zamaan keessa), abjuun Muslima sobuutti hin dhiyaattu (kana jechuun yeroo Qiyaamaan dhiyaattu wanti Musliimni abjuu keessatti arguu dhugaa taate mul’atti.[2]) Namni isin keessaa hundarra abjuun isaa dhugaa taate, nama isin keessaa hunda caalaa dhugaa dubbatuudha. Abjuun Muslimaa kutaa nabiyyummaa afurtami shan irraa kutaa tokko.[3] Abjuun gosa sadii: abjuu gaarii Rabbiin irraa gammachiisa taate, abjuu gaddisiisaa sheyxaana irraa taate, abjuu namni nafsee ofiitti hasaasu. Namni isin keessaa wanta jibbuu abjuun arge, ka’ee haa salaatu, eenyuttillee hin himin.” Sahiih Muslim 2263
Dhimma abjuu, ishii mirkaneessuu, gosootaa fi akkamitti ishitti hojjachuu akka qabnu keessatti hadiisni kuni hundee guddaadha.
Qajeelchi shari’aa abjuu waliin hojjachuu ilaalchisee abjuu irratti hundaa’e bakka sadiitti qoodama, akkuma hadiisa keessatti darbe:
*Abjuu gaarii– nama jaallattutti malee hin himin. Kunis sababa baay’eefi. Kanniin keessaa tokko: wal waanyu fi wanta isarraa dhalatu ittisuuf. Kanaafi, Nabii Ya’aquub ilma isaa Yuusufin obboleeyyan isaatti akka hin himne dhoowwe. Kunis isaan jidduutti waanyu fi diinummaan akka hin uumamneefi. Ergamaan Rabbii (sallallahu aleyh wassallam) akkana jedhan: Abjuun gaariin Rabbiin irraayyi. Isin keessaa namni wanta jaallatu abjuun arge, nama jaallatutti malee hin himin…” Sahiih Al-Bukhaari 7044, Sahiih Muslim 2261
Fakkeenyaf Yuusuf abjuu isaa abbaa isaatti hime. Yeroo baay’ee abjuun gaariin gabaabdu fi ifa tan taatedha. Fakkeenyaaf abjuu akka Yuusuf.
*Hasaasa Nafsee-mallattoon kanaa namni dhimma tokkotti baay’isee ni yaada, ergasii wanta dhimma kanaan wal qabatu abjuu isaa keessatti ni arga. Kana ilaalchisee murtiin: abjuu akkanaa irraa garagaluu fi ittiin of ko’oomsu dhiisudha. (Fakkeenyaf, dargaggeessi dubara takka yoo jaallate, waa’ee ishii yaadaa oola. Abjuu keessatti wanta ishiin wal qabatu argaa bula. Inni kanaan of ko’oomsu hin qabu.)
*Abjuu nama gaddisiisuu-kuni sodaachisa sheyxaanaati. Dirqamni nama abjuu akkanaa argee irra jiru:
1ffaa-sharrii wanta argee fi sharrii sheyxaanaa irraa Rabbiin akka isa tiiksu eeggumsa Isarraa haa kadhatu.
2ffaa-Gara bitaa isaatti si’a sadii haa tuttufu
3ffaa-Cinaacha isaa biraa irratti jijjiramuun haa rafu
4ffaa-Ka’ee wudu’achuun hanga Rabbiin fedhe haa salaatu
5ffaa-Eeenyutillee hin himin.
Namni kanniinitti hojjate, hayyama Rabbiitiin abjuun baddun homaa isa hin gootu. Namni wantoota kanniin hundatti hojjachuu hin dandeenye muraasa isaanitti haa hojjatu. Kan akka cinaacha isa biraatti jijjiramu, sharrii abjuu nama gaddisiistu fi sheyxaana irraa eeggumsa Rabbiin irraa kadhachuu. Wanti barbaachisaan eenyuttillee himuu dhiisudha. Sababni isaas, abjuu isa gaddisistu yoo namatti hime dhiibbaa qabaachu dandeessi.
Hadiisa armaan olii irraa itti fufuun Ergamaan Rabbii (sallallahu aleyh wassallam) akkana jedhan: yommuu wanta jibbu abjuun arge, sharrii ishii (abjuu badduu) fi sharri sheyxaanaa Rabbiitti haa maganfatu, gara bitaa isaatti si’a sadii haa tuttufu, [abjuu badduu tana] eenyuttillee hin himin, dhugumatti isa hin miitu.” https://sunnah.com/muslim:2261g
Namni namoota kolfisisuuf jecha abjuu hin argine ‘argee’ jedhee himuu hin qabu. Hadiisa Sahiih keessatti Ergamaan Rabbii (sallallahu aleyh wassallam) akkana jedhan:
مَنْ تَحَلَّمَ بِحُلُمٍ لَمْ يَرَهُ كُلِّفَ أَنْ يَعْقِدَ بَيْنَ شَعِيرَتَيْنِ وَلَنْ يَفْعَلَ
“Namni abjuu hin argine ‘argee’ jedhee odeesse, sanyii garbuu lama akka walitti guduunfu dirqisiifama, innis kana hojjachuu hin danda’u.” Sahiih Al-Bukhaari 7042
Maddoota
[1] Tafsiir ibn Kasiir-682, Tafsiir Muyassar-236, Ma’aariju Tafakkur wa daqaa’iqu tadabbur-613
[2] https://islamic-content.com/hadeeth/449
[3] Kana jechuun kutaalee beekumsa nabiyyummaa irraa kutaa tokko. Nabiyyummaa keessa wanta gheeybi (ijaan ammatti hin mul’anne fi sammuun bira hin gahamne) beeksisuutu jira. Abjuun dhugaa taates wanta gheeybi beeksisutu keessa jira. Nabiyummaa deemee jira, garuu beekumsi isaa hafee jira. – https://islamic-content.com/hadeeth/449/en
[4] Tadabbur Suuratu Yuusuf (aleyh salaam), tahziibu aayaatu lisaa’iliin-Dr Naasir Suleymaan


text:
Bitootessa 09/2014(TOI) – Dhaabbanni mootummoota gamtoomanii faalama Pilaastikaan dhufu ittisuuf murtee furmaata ariifachisaa fidu barbaachisa jedhe.
Addunyaa kanarraatti sadarkaa olaanaan dabalaa kan dhufe faalama Pilaastikaa ittisuuf mootummaan murtee furmaataa ariifachiisaa kennuu akka qabu Dhaabbanni Biyyoota Gamtoomanii hubachiise.
Dhaabbanni Biyyoota Gamtoomanii “Recycling Day” yookiin guyyaa deebisanii fayyadamuu ilaalchisuun ibsa baasen lafti waggaatti haftee omishaa pilaastikaa toonii miiliyoona 400 keessuummeessiti jedheera.
Daqiiqaa keessatti pilaastikiin bishaan baatu miiliyoona 1 ta’uu bittaaf kan dhiyaatu ta’uufi waggaa keessatti immoo qalqalloon pilaastikaa tiriliyoonni 5 meeshaalee qabachuuf kan oolan ta’uun himame.
Omishaaleen pilaastikii walakkaa ta’an yeroo tokkoo qofa faayidarraa kan oolan ta’uufi turtii lafa keessatti qabaniin tortoruuf waggoota kuma 1 akka itti fudhatu himamun, dhimmichi yaaddessaa ta’uun dhaabbatichi(UN) hubachiiseera.
Waggaatti omishni pilaastikii tooniin miiliyoonni 11 gara qaama lafa bishaanitti kan dabalaman ta’uufi kunis gosa sanyi qurxuummii 800fi sanyii bineeldota bishaan keessaa irraan balaa kan saaxilu ta’uun eeramera.
Rakkoon kun hanga kana yaaddeessaa ta’us waggaatti hafte omisha Pilaastikaa deebisanii fayyadamuf ooluu %10 ka hin caallee ta’uu himameera; mootummaan faalama pilaastiki ittisuuf murtee ariifachisaa akka kennuu yaadachiseera.


text:
Austraaliyaa, Beeljiyem, Kanaadaa, Deenmaark, Ferensaay, Jarman Iceland, Irlaand, Luxemborg, Nezelands, New Ziilaan, Norway, Sweden , Ynited Kingdom fi Yunaayitid Isteetis, komiishinni mirga namaa kan tokkummaa mootummootaa fi komiishinni mirga namaa Itiyoophiyaa waloo dhaan, ennaa walitti bu’iinsa naannoo Tigraay, dhiittaa mirga namaa akkasumas seerawwan namoomaa kan sadarkaa addunyaa fi kan baqattootaa irrati dhiittawwan raawwataman adda baafachuuf qorannaa Sadaasa 3, bara 2020 hanga Waxabajjii 28, 2021 qorannaa geggeessanii ba’ii isaa ifa taasisaniif waajjiraalee kanaaf galata dhiyeessuu feena jechuu dhaan ibsa gamtaan baasaniin beeksisaniiru.
Naannowwan hanga tokko seenuu, uummata haasofsiisuuf galmeelee argachuuf qormaati guddaan mudatu iyyuu, komishinni mirga namaa kan tokkumaa mootummootaa fi kan Itiyoophiyaa hojii loogiin alaa fi ifaa ta’e geggeessuu isaaniif ni galateeffanna jedhan. s
Komiishinerittii ol aantuu Bacheleet jaarmolii gargaarsaaf daandiin ugguramuun itti fufuu isaa ilaalcisee yaaddoo qaban beeksisuu barbaanna, Miidhawwan akkasiif dararaawwanii fi dhiittaawwan mirgaaf itti gaafatamummaan jiraachuun barbaachisaa dha jedha ibsichi.
Gabaasi dhiyaate sun erga Waxabajjii 28, bara 2021 qabee qorannaan itti dabalaa fi qorannaan dhiittaa mirga namaa ilaalchisee jiru geggeessamuun barbaachisaa ta’uu illee eree jira.
Paartileen walitti bu’iinsa sana keessatti hirmaatan martinuu, ba’ii argamee fi yaadawwan dhiyaate hojii irra akka oolchan illee cimsinee jajjabeessina, kanneen dararaa fi dhiittaa mirga namaa akkasumas seera namoomaa sadarkaa addunyaa cabsuuf itti gaafatamoo ta’an murtiitti dhiaachuun barbaachisaa dha, mootummoonni Itiyoophiyaa fi Eertraa qorannaan qabatamaan geggeesamuu isaa adda baafachuu qabu jedha ibsi ministrii dhimma alaan ba’e kun.
Itiyoophiyaan sabatiinsa akka qabaattu, tokkummaa fi abbaan biyyummaa ishee akka eegamu deggersa qabnu ni mul’isna kan jedhu ibsi sun gaanfa Afriikaaf bakka bu’aa ol aanaa kan ta’an fi tokkummaa mootummootaa waliin ta’uu dhaan walitti bu’iinsi akka dhaabatuf furmaati waarinsa qabu akka argamu ni hojjenna jechuu dhaan ibsi biyyoonni armaan olitti tuqaman waloon baasan beeksisee jira.


text:
Gaanfi Afrikaa
Gaanfi Afrikaa (Amharic: የአፍሪካ ቀንድ yäafrika qänd, Arabic: القرن الأفريقي al-qarn al-'afrīqī, Somali: Geeska Afrika, Tigrinya: ቀርኒ ኣፍሪቃ?) Peeninsuulaa Afrikaa Kaaba-Bahaatti argamuudha. Gaanfi Afrikaa muxxatee ykn luggee ta'ee kiiloomeetira dhibba baayyee Galaana Arabiyaa keessaa seena, Kibba Galoo-Galaana Eedenitti argama. Gaanfi Afrikaa ardii Afrikaarra fiixee ykn qarqara gara Bahaati. Bara durii fi giddugaleessaa keessa Bilad al Barbar ("Biyya Barbarootaa") kan jedhamu Gaanfi Afrikaa, biyyoota Eertiraa, Jibuutii, Itoophiyaa fi Somaaliyaa qabata.


text:
Maaksi Pilaanki
Maaksi Pilaanki (Ebla 23, 1858 – Onkoloolessa 4, 1947) fiizisistii tiyoorii lammii Jarmanii yoo ta'u kan inni ittiin beekkamus tiyoorii quwaantamii bu'uuressudhaani, kunaafis Badhaasa Noobelii kan Fiiziksii kan bara 1918 argateera.
Pilaanki tiyoorotikaal fiiziksiidhaa gumaacha guddaa godhe, garuu beekkamtiin isaa inni guddaan tiyoorii quwaantamii nama uume ta'uu isaatini. Haa ta'u malee, maqaansaa damee barnootaa ballaa keessatti beekkama, bara 1948 maqaan inistiitiyuutii saayinsii Jarmanii kan Hawaasa Kaayizer Viilheelmi jedhamu (Pilaanki si'a lama pirezidantii ta'ee kan bulche) gara Hawaasa Maaksi Pilaanki (HMP) jijjiirame. Dhaabbanni kun amma damee irratti xiyyeeffannoon baratamu 83 qaba.
Tiyooriin quwaantamii Maaksi Pilaanki, hubannoo ilmi namaa atomii fi adeemsa sab-atomii baruu irratti jijjiirrama guddaa fide, akkuma tiyoorin Alberti Anistaayin hubannoo iddoo fi yeroo (space and time) jijjiiretti. Kun lamaan walitti tiyoorii bu'uuraa fiiziksii jaarraa 20ffaa ti.


text:
Polandball
Polandball (akka jirutti yoo hiikkamu kubba Poolaandi jechuudha), maqaa biraa countryball jedhamunis ni waammama, waan aadaa biyyotaa agarsiisu fi fayyadamtoota Interneetiitiin waan uummamu yoo ta'u wanti kun jalqaba kan inni eegalmes bara 2009 weebsaayitii suuraa kan biyya Jarman Krautchan.net keessatti. Polandballn kun baacoo/qoosaa oonlaayinii wayita ta'u biyyoonni waan akka kubbaa fakkaatun bakka buufamanii Afaan Inglizii caccabaadhan wa'ee walqunnamtii biyyi tokko biyyoota biraa wajjin qabdu fi ilaalcha sirri kan hin ta'in kan ittiin ishiin biyya biraa ilaaltu (stereotype) irratti hundaa'un qoosudha. Qoosaan kun walumatti polandball ykn countryball jedhama.
Seenaa Isaa[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Jalqabamuun Polandball waraana Interneetii (cyber war) Hagayya 2009 (August 2009 GC) fayyadamtoota Interneetii biyya Poolaandi fi fayyadamtoota biyyoota addunyaa hafan weebsaayitii drawball.com irratti argaman irraayi. Interneetii Poolaandi irratti erga yaadni alaabaa Poolaandi kubba(geengoo) irratti kaasuu dhiyaatee booda fayyadamtoonni Poolaandi kumaatamatti lakkawwaman wal gargaarudhaan drawball.com too'atanii suura gararraadhan adii garjallaadhan diimaa fi gidduutti barreeffama POLSKA jedhame qabu akka mul'atu godhan. Boodarra qindeessaa 4channin, alaabaan Poolaandi kun mallattoo Naazii Iswaastikaadhan huwwifame.[1][2]
Krautchan.net weebsaayitii suuraa (imageboard) Afaan Jarman yoo ta'u fayyadamtoonni Afaan Inglizii dubbatan kan Interneetii fayyadamuu baayyee jalatan (netizens jedhamanii beekkamu) baayyee ni leellisu. Jalqabni Polanball nama lammii Biriiteen Faalkoo (Falco) jedhamuun akka ta'e yoo dubbatamu namni kunis Fulbaana 2009 (September 2009 GC) polandball Maayikiroosoofti Peyintitti(MS Paint) fayyadamuun uumee; kunis nama lammii Poolaandi ta'e Woojak (Wojak) jedhamu fi weebsaayitii sanarratti Afaan Inglilizii caccabaadhan barreessu tokkoo xuquu fi ittiin qoosuf ture. Sana booda Kaartuniin Polandball lammiiwwan Raashiyaa hedduudhan baayyinaan kaafamuu jalqabe.[1][3][4]
Erga Isaa[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Bu'uurri Polandball, Polandball fudhatama kan argate balaa Xiyyara Poolaandi kan iddoo Ismooleniski jedhamutti ga'ee fi Pirezidaantii Poolaandi Liich Kaziyaanskii erga ajeesee booda, Poolaandi fi seenaa ishii, walitti dhufeenya ishiin biyya biraa wajjin qabdu, fi ilaalcha sirrii hin ta'in ittiin ishiin biyya biraa laaltu(stereotype) bakka buusun agarsiisu irratti yoo ta'u keessumaayyu.[3][5][2] Haasaan countryball gidduu jiru Afaan Inglilizii caccabaa fi jecha nama tuquun kan barreeffamu yoo ta'u, dhumarratti, Poolaandi, kan beekadhuma kubbaa gararraadhan diimaa dibameen bakka buufamte (kun faallaa alaabaa Poolaandi), yeroo boossu ni mullata.[1][2]
Qoosaawwan Polandball tokko tokko yaada Raashiyaan gara waaqaatti ol ba'uu ni dandeessi, Poolaandi garuu hin dandeessu kan jedhu irratti bu'uureffachuun kan qoofamani. Kaartuniin (cartoon) Polandball kan baayyee jaallatama guddaa argate Lafti(earth) qorsa guddaadhan (giant meteor) rukutamuuf akka deemtu fi kanarraa ka'udhaan biyyonni tekinoloojii ispeesii (space technology) qaban lafa gad dhiisanii gara waaqatti akka balali'an dubbata. Dhuma kaartunii kanaati Poolaandi ammas lafarra teessee boo'aa jiraachuu ishii fi Afaan Ingilizii caaccabadhaan jecha Polandball irraatti ittiin beekamtu "Poland can't into space (Poolaandi Waaqatti ba'uu hin dandeessu)" dubbatti.[3] Qoosaa akkasiitin, Raashiyaanonni mormii biyya kamtu caala jedhu xumuru.[1][3][5] Qoosan polandball kan biraa kan siyaasaa fi seena ilaallatuun ammoo, Poolaandi biyyoota biraa yeroo ishiin "yeroo Raashiyaa fi Tarkii caccabsinee moone turretti nuti addunyaarratti biyyaa guddaa turre ..." jechuun mukeessitu (boring) fi polandballn biyyoota biraa akka itti kolfan gootu mullata. Poolandis kolfa kanatti aarudhaan yeroo ishiin Kurwa (waan akka ejjituu jechuuti) jettuu fi mallattoo barreeffama "Internet serious business", dhaadannoo interneetii kan interneetiirratti arrabfamuun dhuma addunyaa miti jedhu, agarsiiftu fi dhumarratti akkuma polandball irratti barame boo'aa yeroo xumurtu agarsiisa.[1][2][6]
Countryball Biyyoota Biraa[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Polanbdballn, Poolaandin alatti, qoosaa biyyoota biraa irratti xiyyeeffates ni qaba. Walumati garuu Polandball jedhame waammama,[1] countryball ni jedhama.[4] Akka Lurkmore.totti, Bavaariyaan kubba nmataashii qabdi, akkasumas kubboonnii Ameerikaa (USA), Kaataloon(Catalonia), fi Saayibeeriyaa (Siberia) bakka bu'an uummamanii jiru. Singaappoor kubba rogsadee ta'en yoo bakka buufamtu, Israa'eel waan akka hypercuben (fiiziksii Jiwish agarsiisuuf), Kaazaakistaan waan akka dhagaa ittin mana ijaaranii (brick), fi Yunaayitid Kingidem (United Kingdom) ammoo kooffiyyaa fi aguuggee ijaa(monocle) uffaate agarsiifamte. [7]
References[gulaali | lakkaddaa gulaali]
- ↑ 1.0 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 Orliński, Wojciech (16 January 2010). "Wyniosłe lol zaborców, czyli Polandball" (in Polish). Gazeta Wyborcza. Retrieved 25 March 2012.
- ↑ 2.0 2.1 2.2 2.3 Zapałowski, Radosław (15 February 2010). "Znowu lecą z nami w... kulki" (in Polish). Cooltura. Archived from the original on 5 August 2014. Retrieved 22 March 2012.
- ↑ 3.0 3.1 3.2 3.3 Kapiszewski, Kuba (13/2010). "Fenomem - Polska nie umieć kosmos" (in Polish). Przegląd. Archived from the original on 3 November 2014. Retrieved 26 March 2012.
- ↑ 4.0 4.1 "Polandball". Knowyourmeme. Retrieved 26 March 2012.
- ↑ 5.0 5.1 Cegielski, Tomek (12 April 2011). "MEMY. Legendy Internetu" (in Polish). Hiro.pl. Archived from the original on 15 April 2011. Retrieved 24 March 2012.
- ↑ "Polandball cartoon". Unknown. Unknown. Retrieved 26 March 2012.
- ↑ "Int" (in Russian). Lurkmore.to. 26 December 2011. Archived from the original on 21 April 2021. Retrieved 27 March 2012.


text:
Caama mudateen kan ka’e loon isaaniif margaa fi bishaan barbaacha lafa dheeraa akka deeman kan ibsan jiraatonni naannoo yaabelloo, waggaa kana keessa guyyaa 15 qofa rooba arganne jedhu.
Uummatta miliyoona tokko ta’utu keessa jiraata kan jedhamu godina Boranaa irra hedduun horsisee bulaa yoo ta’an hangi tokko immoo hojii qonnaa gaggeesuun jiraatu.
Dhaabni Tokkummaa Mootummootaa akka tilmaameetti loon nuusa miliyoona caalantu caama kanaan dhume. Kana jechuun 100 keessaa hark 50 hanga 70 kan ga’u ta’uu hojjatonni gargaarsaa ibsanii jiru. Haalli yaabello keessaa iddoo biraa irraa foyyee qaba jedhamus uummanni boqolloo fi dheedhoota ka biroo kiloo shan caalaa mana keessaa qaban hin jiran.
Ijoolleen offaa ykn muka boqqolloo jige xuxxuuxu, beela ittiin obsuuf.Jiraatonni gabaa dhaqanii waan nyaatamu bitachuuf maallaqa hin qaban.
Sababaan isaas madda dinagdee fi jireenya isaanii kan ta’an loon dhumaa jiru. Midhaan facaafamees karaatti hafe.Wanni abdiin eegamaa jiru tokkittiin rooba Hagayyaa ti.
Gabaasaa Guutuu MP3 tuquun dhaggefadhaa


text:
Ashama harka fuune jaallewan kiyya iddo jirtanittii Nageeyyi koo kan onnerra madduu isiin haa qaqabuu jecha yaada fi Oduu tokko isiniif dabarsuun barbaada. Dura otuu ijjoo dubbi kooti hin calqabiin, wa’ee OMN hin dubbadhuu jedheetani waada isiniif seene ture. Garuu waada san nan cabsa! Dhifamaa isiin gaafadha. Yaa #Dhugaa #Baasi keenyya waada nuuf galtee maaf cabsitaa jechuu keessan hin oolu.
Maal ree ijjoo dubbi kooti kan harra akkas jedha.
OMN ergaa hundeefamee wagga tokko guutera, anaafis ummata Oromoofis gammachuu gudda akka nuuf ta’ee ni ibsanna. Wagga tokko kana keessatti waa hedduutu dabarfamee. Isa guddan ammo, wa’ee rakkoole OMN kessa jiruu dha. Innis Journalist achii keessa hojjatuu mirga ykn dhiibba isaan irra gahama turee fi gahamaa jiruu. Bifa social Media dhan Oduun gara hawaasatti faffacha’ee ture. Gaazixeesan tokko akka jedheetti namnii nu hojjachiisa jiruu (technically Jawar) dha. Akkasumas hojiin raawwachiisa (Editorial Chief) ammo biyya Austraaliya waan jiruuf dhiibba heddutu nurra gahama jira. Yeroon nuuf aduun dhiitu Autraaliyati aduun baatii. Yeroo nuuf baatu ammo isaanif ni dhiitti kanaafu hojii sa’ati murtaa’een hojjachuun nama dhibaa. Hayyama nama Autraaliya jiruu eegachuu irra maaf asuma walumaan mariyanne hin hojjanne jechu dhan gaaffile gaggaafatan. Gaaffii kana waan gaafataniif Gaazixeesitoonni lama hojii irra ugguran. Gazixeessan Kadiro Elemo fi Ahmed Yasin ilaalcha adda qabdanii jechuu dhan akka hojittii hin deebine xalayaa barressanif turan.
Kana malees hojjata sagantaa Afaan Amaara OMN fi manager studio kessa kan ta’e Befiqadu Morada namoonni quuqama Oromoofi Oromumma qabuu ittii qosa ture. Kuniis dhiibba Gaazixeesitoota keenyya irra gahaa ture.
Guyya Kaleessa namnii kunii hojii isaa akka dhiise ragaale studio OMN kessarra nuuf hima jiru. Akkasumas Editorial Chief kan ta’ee Dr. Birhaanu Olaana Dirriba waggaa tokko booda hojii isaa dhiisera. Dr. Birhanuun ETV(EBC) keessa hojjata turee yoo ta’uu kan inni jiraatu biyya Austraaliyaa dha. Qeeqa Dr. Birhanu malee warri studio OMN kessa jiru hojii hojjachuu hin danda’amu. OMN erga hundeefame hanga amma Gaazixeesitoonni 2 hojii irraa uguraman yoo ta’uu Gaazixeesitoonni 3 hojii isaani dhiibba wan jiruuf fedhii isaanin hojii lakkisan.
Akka ilaalcha keessanitti wagga tokko keessa Gaazixeesitoota 5 dhabuun laaffina OMN akka ta’ee hubadha. Nutii hundinuu OMN guddatee sadarkaa adunyyatti akka calaqisuu barbaanna garuu haala kanaan yoo itti fufe OMN kuni hin kufa malee hin guddatu.
Rakko kana furuuf maaltu hojjatamuu qaba gaaffi sammu keessan kessa isiin ciinquu hin oolu. Hojii Raawwachiisa (Editorial Chief) biyya ameerika irra madduu qaba. Namnii tokko laga gama ta’ee laga asii kana hogganuu hin danda’uu kuni gonkumaa wan hin fakkaane. Kanaafu warri OMN wanta kana ciminaan itti hojjachuu qaba! Kan biras ammo Gaazixeesan tokko yeroo qacaramuu waada waraqa (contract) wagga 1 ykn 2 seenu qaba kun maaf barbaachisaa yoo yaaddan ta’ee. Namnii kontraata seene kontraata sana hanga dhumutti hojii isaa akka dhiisu hin hayyamamuf. Kunii jajjabinaa media kana guddisa. Namnii ammo otuu kontraatarra jiruu hojii irra ugguramee yoo jiraate nama saniif beenyyan(compensation) kafalamuuf qaba.
Hundaafu OMN akka jabaatuu barbaanna.
Hora Bula!
Waada koo cabsuu kootif ammo dhiifama!


text:
Waraana addunyaa lammaffaa
Lola Raashiyaa fi Yukreen jiddutti geggeeffamaa jiru dabalatee walitti gaarrifannaan Iraanii fi Ameerikaa jiddutti yeroo heddu mudate, akkasumas Chaayinaan iddoola Taaywaan weeraruuf dhaadannoon dhageeysiftu, addunyaa waan cinqaa jiru fakkaata. Waraanni Addunyaan sadaffaan ka’uu mala sodaan jedhus ni jira. Waraanni waan hamaadha. Namni fagoo taa’ee waraanatti wal kakaasa malee inni uggee itti seenu muraasa. Addunyaan amma dura waraana garagaraa heddu keessummeessitee jirti. Lubbuu heddu itti gabbartee, qabeenya heddus dhangalaastee jirti. Waraana Addunyaa lammaffaa booda waraanarraa fagaatuudhaaf tattaaffiin hedduun godhamus, qabatamaan wanti lafa jiru garuu ammas waraanni biroo waan as deemaa jiru fakkeessa. Barruu tanaan qabxiiwwan ajaa’ibaa waraana addunyaa 2ffaa isinii dhiheessina.
Yeroo waraana addunyaa lammaffaatti dubartoonni Jarman Miiliyoona lama tahan, kan umriin isaanii waggaa 13 hanga 70 tahan waraana Sooveet Raashiyaatiin gudeedamanii turan. Galmeeleen seenaa akka mul’isanitti, Waraanni Raashiyaa waraana Jarman moohatee eega jarman too’ateen booda, gara saamichaa fi gudeeddii dubartiitti seene. Miseensi waraanaa Raashiyaa tokko akka dubbatetti, sababa waraanaatiin namni heddu miidhamee ture. Dubartoonni hedduunis du’aniiran. Nutis waggaa 4f dubartiin wal arguu hin dandeenye. Sababa kanaaf jecha ijoollee xixiqqoo waggaa 13 fi manguddootas gudeedaa turre jechuun dubbate.
Dhimmi Waraana addunyaa lammaffaa wayta ka’u hunda, Yahuudonni miiliyana 6 tahan kan Waraana Hitlariin ajjeefaman ni dubbatamu. Haa tahu malee Yahuudota caala kan haalaan miidhaman lammiilee Chaayinaati. Jaappaan eega Chaayinaa weerartee booda Chaayinoota miiliyana 6 ol tahan fixxeer jiti. Walumaa galatti Jaappaan lammiilee Chaayinaa, Kooriyaa, Indoneeshiyaa, Filippiinoo, fi Maaleezhiyaa miiliyoona 10 tahan ajjeefte.
Yahuudonni waraana hitlariin miidhamuun isaanii dhugaadha. Yahuudota miidhamaa turaniif gargaarsa godhuudhaan muslimoonni lubbuu nama hedduu baraaraniiru. Masjiidni magaalaa Paariis keessatti argamu tokko, yahuudotaaf waraqaa eenyummaa muslimaa kennuudhaan lubbuu isaanii hambisee jira. Akksumas yahuudota kumaatamaan laakkawaman masjiida keessatti dhoksuudhaan waraana Hitlar Magaalaa Paaris weeraree ture jalaa hambiseera.
Mudannoowwan ajaa’ibaa waraana addunyaa 2ffaa keessatti mudaterraa inni tokko waahee paarkii ingiliiziiti. Wayta waraanni addunyaa 2ffaan eegalamu ingliiz tarkaanfii ajaa’ibaa tokko fudhatte. Bineensota summii qaban kan nama miidhuu dandayan, kan paarkii biyyattii keessatti argaman hunda akka ajjeefaman goote. Sababaan kana gooteef ammoo, akka tasaa tahee yoo paarkiiwwan biyyattii boombiin haleelaman, bineensonni summii qaban kunniin paarkii keessaa bahanii lammiilee biyyattii miidhuu dandahu jechuun bineensota summii qaban hundarratti du’a murteessite. Haala kanaan bineensonni summii qaban kan paarkii keessa turan hundi ajjeefaman. Wanti nama ajaa’ibu ammoo, osoo paarkiin tokkollee hin tuqamin waraanni addunyaa 2ffaan goolabame.
Waraana addunyaa 2ffaa irratti Jarman biyyoota Awrooppaa guutumaan guututti weeraruun yahuudota dachii tanarraa dhabama godhuu karoorfattee turte. Akka yaadde tahus baatu biyyoota heddu ji’a tokko keessatti weeraruu dandeesseerti. Poolaand, Deenmaark, Noorway, Nezerlaand, Beeljiyeem fi Fransaay ji’a tokko keessatti Naazii jarmaniitiin too’atamaniiru. Garuu yahuudota hunda fixuu hin dandeenye.
Waraana addunyaa lammaffaatiin namootni miiliyoona 75 tahan ajjeefamaniiru. Kana keessaa miiliyoona 40 kan tahan namoota nagayaati. Raashiyaa jalaa lammiilee miiliyana 27 tahantu ajjeefame. Akka biyyaattis kan namni heddu irraa ajjeefame Raashiyaadha. Kana keessaa miiliooyan 19 kan tahan lammiilee nagayaati.
Qophii Abu Ibtisam


text:
Waggaa 25 har'a baatii Waxabajjii keessa dawaa haaraa jalqaba ba'e hojii irra ooluun lubbuu nama hedduu du'a irraa oolche kan Ech Ay Vii ykn HIV/AIDS ture.
Waggoota dheeraaaf mootummaan Yunaaytid Isteetes vaayrasii HIV ittisuuf yaalii taasisee kan hogganaa turan Dr. Antonii Faawuchii dawaan argamee sun jireenya namoota vaayrasii HIV waliin jiraatanii jijjire jedhu.asii HIV waliin jiraata
Sababaan isaas dawaa yeroo duraaf bu'aa guddaa argamsisee fi waan tureef jedhu.
Addunyaa irratti uummata Miliyoona 37 akkasumas Amerikaa keessttis namnii Miliyoona tokko ta'u vaayrasii HIV waliin jiraata.


text:
Baankiin Waaltaa Itiyoophiyaa sharafni qarshii Ethiopiaa kufee, doolaarri tokko kan duraan qarshii 13tti sharafamaa ture, amma qarshii 16ti akka sharafamuu labsee jira. Bakka bu’aan dhaabbata maallaqa addunyaa ka Finfinnee jiruu Shukh winder Singh Toor tarkaanfii kana simatanii, dinagdee Itiyoophiyaa raafamaa jiru ol kaasuuf gargaaraa jedhan.
Xiinxaltoonni akka jedhanitti garu,sharafi kun kufuun Itiyoophiyaan kan alaa bittee galfattuu fi gabaa addunyaatti gurgurtaaf kan dhiyeessitu gidduu garaagarummaa jiru fooyyessa. Waggaa bajataa 2010tti Itiyoophiyaan meeshaalee biyya alaa bittuuf kan baaftu doolaara biiliyoona 8.7 fi kan gara biyya alaatti ergitu irraa kan argattu doolaara biliyoona 1.7 waliin yoo ilaalamu, garaagarummaa doolaara biliyoona torbaa jiraachuun ibsamee jira.
Itiyoophiyaan alaa bittee kan galchitu fi baasii irra hedduun kan gaafatu boba’aa fi midhaan nyaataa akka ta’e kan ibsan Qorataan kutaa Maaykro-ikonoimii Itiyoophiyaa Teewoodros Mekonnen,kan alatti ergitu immoo oomisha qonnaa waan ta’eef, gatiin gad cabaa ta’e kun battala bu’aa argamsisuu hin danda’u jedhan. Ityoophiyaan buna biyya alaatti erguun Afrikaa keessaa beekamtuu yoo taatu, saliixa erguu dhaan immoo, addunyaa irraa sadarkaa afuraffaa irra jirti.
Muummichi ministeeraa Itiyoophiyaa Meles Zenaawi jaarmoliin sadarkaa addunyaa gaaffii keessa galchan iyyuu, waggoota torban darban keessa dinagdeen biyyattii dhibba irraa harka kudhaniin guddateera jedhan. Sadarkaa jireenya biyyoota hiyyummaa keessa jiraatanii madaaluun Tokkummaan mootummootaa fi Oxford Yniversitiin dhiyeenya ibsi baasee akka agarsiisutti, Itiyophiyaan addunyaa irraatti Nijeryaatti aantee hiyyumaan sadarkaa lammataa irra jirti.
Gatiin sharafa maallaqa Itiyoophiyaa ammas ni kufe
Gatiin sharafa maallaqaa gad cabuun guddina dinagdee raafamaa jiru kaasuuf gargaaraa jetti Itiyoophiyaan
Baankiin Waaltaa Itiyoophiyaa sharafni qarshii Ethiopiaa kufee, doolaarri tokko kan duraan qarshii 13tti sharafamaa ture, amma qarshii 16ti akka sharafamuu labsee jira. Bakka bu’aan dhaabbata maallaqa addunyaa ka Finfinnee jiruu Shukh winder Singh Toor tarkaanfii kana simatanii, dinagdee Itiyoophiyaa raafamaa jiru ol kaasuuf gargaaraa jedhan.
Oduu
Tamsaasa Guyaadhaa Guyyaa
Tamsaasa Guyaadhaa Guyyaa
Kanaas caqasuu feeta ta'a
-
-
29-11-2022
Komishinni Araaraa Ibsa Baasee Jira
-
-
-
-


text:
Jiraattonii magaalaa Dirree Daawaa yeroo dhihoo asiitii qaala’iinsaa omisha midhaan nyaataa dabalaa deemaa jiruu irra kan ka’ee jireenyii itti ulfaachuu isaa dubbatani jiran.
Gabasaan Raadiyoo sagalee Amerikaa Addis Chekol Derree Daawaa irraa namoottan Haasofsiise keessaa tokko akn ta’an Adde Raaheel Nigaatuu, qaala’iinsa jireenya irraa kan ka’e yeroo ammaa kiraa manaa kaffaluudhaa fi waan mucaan isaani gaafatuu guutuu akka rakkatan himaniiru.
Bulchiinsii magaalaa Dirree Daawaa suuqotaa 300 , Magazanootaa fi mana daabboo 15 garmanlee gatii nama irratti dabaluu isaaniitif irgaa cufee boodaa , hawaasaa daldalaa wajjin marii taasisee gatii murtaawaa ta’ee raggaasisuudhaan manoottan daldalaa cufaman bane jiraa . haa ta’u malee daldaltoonii bakka biraatii gatii mi’aadhaan waan bitani fidaaniif gatiin mootummaan ramadee akka isaan miidhuu ibsanii mootummaan akka omisha midhaan nyaataa ofii isaa fidee raabsu gaafataniiru.
Bulchiinsa magaalaa Dirre Daawaatti itti aanaa itti gaafatamma waajjiraa Daldalaa, industrii fi Inveestimentii kan ta’an obbo Abdii Muktaar yaadda jiraattota magaalichaa irraa ka’ee kana Mootummaan naannoo Somaalee dursee Ojii irra ollchuu isaa dubaatanii, Dirree Daawaa irratis ojii irra oolchuudhaaf qajeelfama mootummaa feederaala eegaa akka jiran VOATi himaniiru.
Mootummaan Feederaalaa Seera Firaankoo Vaalutaa Baasudhaan Daldaltoonii Midhaan Nyaataa ittuu sharafaa Alaa hingaafatamin alaa galchuu akka danda’an ji’a 6n duraa baassus seerichii rakkoo hikuu hin danddeenye.
Qali’iinsii gatii ji’a Adoolessaa keessa dhibeentaa 20.6 gahuu isaa kan ibsee oddefannoon Addis Chekole, kuniss seenaa gabaa biyyatii keessatti yeroo jalqabaatiif akka ta’e ogeessotaa diinagdee waabeefachuudhaan ibseeraa.


text:
Ee yaa Oromoo cidhi hunduu 4 kiiloodhaaf malee siif waan madaala kiiloo tokko kaastu of keessaa hinqabu. Ati barumaan waan si godhan dagattee nyaaphuma kee waliin cidha dhiichisaa oolta. Jaarsummaa moo siyaasuma wayya ture dubbiin kun? jettees hingaafattu. Barumaan si moggeessu. Garuu, rakkoo malee si moggeessanii furmaanni biyyattiif argame hinturre.
Marii Xarapheessaarraa Afrikaa Kibbaatti ta’aa jirtu ilaalchisee qabxiilee 4n kana qabadhu:-
1ffaa. Ameerikaan shira dhokataa duubaan qopheessite wayiitu jira. Tarii tolaaf ykn lolaaf waa aanjessitee jirti shakkii jedhun qaba.
2ffaa. Warri TPLF mataan isaanii #conspiracy siyaasaa ilkaan itti buqqifatan. Kunis ija shakkiin ilaalamuu cinatti mooraan Oromoo yeroo hunda dammaqinaan tarkaanfatuu akka qabu nu akeekkachiisa. Shirummaafis haa ta’u firummaaf yoo alagaan kana gootu Oromoon immoo filannoo hedduu qopheeffataa deemuu qaba.
3ffaa. Mootummaa Itoophiyaatu hojii dipiloomaasii fooyyee qabu Ameerikaa waliin hojjetuu malas ta’a. Gareen kun yoo Ameerikaan dhiibbaa Humna Oromoo irras naaf keesse waan USAn jettu nan fudha jedhanii waada galanis ta’a.
4ffaa. Akkuma yeroo tokko Abbaa Duulaa Gammadaan “OPDOfi Uummata Oromootti kan nutti aanu TPLF malee ABO miti” jedhe sana, gareen kun ammas “diinummaa keenya har’aa dhiisnee firummaa keenya duriitti haa deebinu” waamicha jedhu waan waliif godhaa jiran natti fakkaata. Wayyaaneen garuu gamna. Akka Oromoon yaadus miti akka Ormi itti yaadus miti. Dhugaa dubbachuuf yoo ta’e Oromootti kan aanu TPLF osoo hin taane OPDO isaan tolchan sana ture. Ilaalaa OPDO irraa gara ODP irraa gara PP.
Kana jechuun har’as PP tti kan aanu TPLF malee ABO miti akka jechuuti. Sababni isaas Warruma kaleessa OPDO keessa ture sanatu har’as PP keessa jira waan ta’eef.
Furmaata: A. Oromoon Tokkummaa isaatti amanu qaba
B. Hayyoonni Dipiloomaasii dalaguu
C. Mooraan Oromoo Option_B qabaachuu
D. Jaarmiyaaleen Oromoo dhaloota qopheessu
E. Uummanni waan qabu jabeessuu
F. Diyaasfooraan Humna qabu qixeessuu
G. Miidiyaaleen Dhugaa qabnu balballoomsuu
H. Qeerroo fi Qarreen of haaromsuu


text:
Baqattummaan dhumi isaa gaarii ykn hamaa ta’uu mala.Yeroo jalqaban garuu dhuma kana beekuun rakkisaa dha. Rakkoon baqatoota biyyoota gaanfa Afrikaa kannen Yemen keessaa daran hammaataa akka jiru sabaa himaaleen adda addaa gabaasaa jiran.
Waggaa 13 Yemen keessa baqatummaan kan turan Obbo Ibraahiim Umar Abduulqaadir yeroo ammaa, kanneen karaa jaarmayaa baqatootaa UNHCR carraa Yunaaytid Isteets keessa qubachuu argatan keessaa tokko.
Haalli baqatoota Yemen keessaa keessumaa waggootii dhiyeenya kanaa jechuun 2009 fi 2010 keessa daran hammaatuu dubbatan. Dubartoota humnaan gudeeduu, haadha manummaaf dabarsanii gurguruu, hojii sagaagalummaa irratti bobbaasanii maallaqa argamuun bulchitoonni isaanii fayyadamuun rakkoolee kana keessaa haga tokko tahuu ibsan. "Dhiiroota illee hojii humnaatti bobbaasanii mallaqa aragamuun bulchitoota isaanii tu fayyadamma, baqataan tola tajaajilee gala" jedhan.
Baqataan rakko irra ga’e irra kan ka’e du’uu, reeffa isaa bineensii nyaatuu, ciccitaan qaama namaa funaananii awwaaluun, wanna guyyaa guyyaatti mul'atu jedhan Obbo Ibraahim.
Gama biraan, Saudii Arabiyaa keessa kan turan lammiwwan Itiyoophiyaa dhiyeenya kana gara daangaa Yemenitti geessamanii gatamuu isaanii, gaabaasnee turre.
Kanneen hasoofsisuuf carraa argannee keessaa,waggaa 12f Saawudii keessa kan turtee Raabiyaa Nuuruu Sa'iid,daangaa itti gatamtee keessaa baatee Sana’aa eega geesse booda haalli fayyaa ishee daran yaadchisaa tahuu isaa irraa gara biyyatti eega ergamtee booda du’an boqotte.
Baqatummaa dhumii isaa gaarii fi hamaa ta’e ilaalchisnee kan dhiyessine MP3 tuquun dhaggeefadhaa


text:
Dhiittaan mirga namaa addunyaa fakkeenyaaf kan biyyootii 11 keessaa hammaataa adeemuu Amnesty Internationalitti directorri naannoo Gaanfa Afriikaa fi Hara gurguddaa Muthoni Wanyeki beeksisaniiru.
Dhugumatti dhiittaa mirga namaa lammiiwwan irratti geggeessamu dabalaa deemuu isaa haaluu hin dandeenyu. Haala Burundii, Ertraa, Itiyoopiyaa kanneen labsii yeroo hattamaa jala jiranii ennaa ilaallu. Kenyaan immoo harka lafa jalaan haleellaa, fi dararaa kanneen mirga namaaf falmani irra ga’u, Sudaan kibbaa keessaa jamaa walitti qabanii hidhuu, Sudan fi Tanzaniyaa keessaas akkasuma jedhan Wanyeki-n.
Abbaan irrummaa hammaataa adeemuu, walitti bu’iinsa, hiriirtota nagaa irratti haleellaa raawwatamu, muddama siyaasaa, jibbiinsa gosootaa kanneen dhiittaan mirga namaa Afriikaa keessaa ittiin geggeessamu ta’uu Amnestyn beeksisee jira.
Wanyekin akka jedhanitti haalli biyyootii Afriikaa hanga tokkoo immoo sababaa hoogganoonni aangootti cichaniif yaaddessaa dha.