text:
#OromoProtests 2020 all Oromia 3rd round August 16, 2020Posted by OromianEconomist in Uncategorized.
Tags: Againsty Tyranny, OromoProtests 2020
trackback
OMN Waamicha Qabsoo Marsaa 3ffaa Qeerroo irraa Kenname! Hagaya/August 16, 2020 ከቄሮ የተላለፈ ሦስተኛ ዙር የትግል ጥሪ
Waamicha Qabsoo Marsaa 3ffaa Qeerroo irraa Kenname
Uummatni Oromoo sirna abbaa hirree Wayyaaneen mataa itti taatee turte waliin qabsoo hadhaawaa taasiseen of irraa erga garagalchee booda loote-seentuun sirna Nafxannyaa aangoo mootummaa qabattee jirti.
Erga sini Nafxanyaa Abiy Ahmed mataa itti ta’e aangoo argattee as Oromoon gidiraa seenaa isaa keessatti argee hinbeekneen hiraarfamaa jira. Haaluma kanaan gartuun Biltsiginnaa yeroo ammaa mootummaa ofiin jedhu Oromoo xiqqeessee Oromummaa balleessuuf akeekaa godhatee jira. Hayyootaa fi qaroon Oromoo hidhaa jiru, hidhaa irraa kan hafan ajjeefamaa, ariyatamaa, akkasumas xiqqeefamaa jiru. Oromoo fi lafa Oromoo qoqqoodanii daldaluun Itiyoophiyaa dhiiga Oromoo dhuguun gabbatte kana tiksuuf yaalu. Abdii uummatni Oromoo mirga heerawaa fayyadamee filannoo dhaan sirna nafxanyaa kana of irraa kaasuuf qabu filannoo karoorfame haqee, Oromiyaa humnaan bulchuuf waraanaa hanga funyaaniitti hidhate uummatatti bobbaasee jira.
Maqaa “olaantummaa seeraa” jedhu golgaa godhachuun mana uummataa gubuu, jumlaan ajjesuu, qabeenya saamuu fi shamarran gudeeduu hojii fardii tasifatee jira. Walumaagalatti, Oromiyaan sirna nafxanyaa jalatti kuftee jirti. Kanaaf, Qeerroon waamicha qabsoo marsaa 3ffaa Kudhalamaan Sadeen (12/12/12) jedhamee moggaafame labseera. Mormiin marsaa 3ffaa kun Kibxata Hagayya 12, 2012 irraa hanga Jimaataa, Fulbaana 01, 2013 guutuu Oromiyaa keessatti hojii irra oola.
Kaayyoon yeroo gabaabaa qabsoo marsaa kanaa hooggantootaa fi lammiilee Oromoo hidhaman mara hidhaa irraa hiiksisuu dha; yeroo giddu-galeessatti ammoo loltootni mootummaa magaalotaa fi gandoota baadiyyaa Oromiyaa gadhiisanii mooraa waraanaatti akka deebi’an taasisuu dha. Galmi qabsoo Oromoo inni xumura mirga hiree ofii ofiin murteeffachuu dhugoomsuu akka ta’e yaadachiisuu barbaanna. Kanaafuu, tooftaa sadarkaa qabsoon keenya irra gahe madaluu qeerroon yeroo filatetti kan labsuu waan ta’eef ummatni Oromoo arasaa barbaachiisu kafalee mirgaa isaa guutuu gonfachuuf akka of qopheessu gamanumaan beeksifina. Haaluma kanaan waamichi qabsoo marsaa haaraa armaan gadii Qeerroo irraa kennamee jira.
1. Uggura daandiiwwaniiHagayya 12, 2012 irraa eegalee hanga Hagayya 20, 2012 tti daandiiwwan magaalota Oromiyaa walquunnamsiisan akkasumas daandiiwwan Oromiyaa keessa qaxxamuranii Naannolee ollaa Oromiyaa fi biyyoota alaa walqunamsiisan hundi ni cufamu. Guyyaa uggura daandiiwwanii dheeresuun ykn gabaabssuun barbaachisaa ta’ee yoo argame Qeerroon beeksisa ni kenna.
2. Mormii waliigalaa guyyaadhaan hindaangeffamne
2.1. Dhaabbilee faayinaasii madda diinagdee sirna nafxanyaa Abiy Ahmed ta’an hundatti Oromoon akka hin tajajilamne waamicha dhiyeessina. Gibiras mootommaadhaaf akka hin kaffalle.
2.2. Caasaalee lukkeen Biltsiginnaa gandoota Oromiyaa keessatti itti fayadamuun Qeerroo adamsitee nafxanyaaf dabarstee kennan tajajilaan ala ta’uu qabu.
2.3. Jarsummaan aadaa Oromoon ittiin boonuu fi dhimma isaa jarsummaan xumurachuun aadaa uummata Oromoo keessa isa tokko. Hata’u malee, maqaa jaarsummaatiin namoontni dhuunfaa Oromoof naatoo hinqabne durgoo sirna nafxanyaa irraa funaannachaa umurii sirna gabroomfataa dheeressuuf kan dhama’an waan ta’aniif Oromoon akka jalaa hin dhageenye; jireenya hawaasummaa keessas akka baasu Qeerroon ni qoqqobata.
2.4. Ijaarsa milishoota gandaa dabalatee caasaleen Biltsiginnaa ganadoota magaalaa fi baadiyyaa Oromiyaa keessa maadheffachuudhaan, bilbilaan waraana yaamuudhaan Qeerroo qabsiisuu hojii taasifatanii jiran; dabalataanis, Qeerroo irrati odeeffannoo fi ragaa sobaa kennuu fi qindeesuu irraa akka of qusatan Qeerroon gadi jabeessee akeekachiisa . Akkeekkachiisa
1. Lukkeeleen Biltsiginnaa qabsoo ummata keenyaa xureessuuf, goolii uumuuf, akkasumas, sabaa fi sablamootaa Oromiyaa keessa jiraatanii fi manneen amantaa irratti balaa geesisuuf waan malaniif ummanni guutuun to’annoo fi eegumsa cimaa akka gootan.
2. Sabaa fi sablammootni Oromiyaa keessa jiraatan qaama hawaasa Oromooti. Qeerroon bakka hundatti eegumsa cimaa akka godhuuf cimsinee dhaamna.
3. Uggurri daandiiwwanii osoo hin eegalin dursuun ummanni waan isa barbaachisu qindeeffachuu akka xumuratu yaadachiifna.
4. Kibxata Hagayya 12, 2012 irraa eegalee daandiiwwan ugguramuu waliin walqabatee sochiin geejjibaa waan dhaabbatuuf guyyaa kana irraa eegalee namnii kamuu Oromiyaa keessa ykn Oromiyaa irraa gara naannoo biraatti imaluuf akka hin karoorfanne dursinee yaadachiifna.
5. Labsii Qeerroon kabaja uummata Oromoo fi Oromiyaa irratti abba biyyummaa isaa mirkaneefachuuf baase kana cabsuun sochii taasifamu guffachiisuf kan carraaqu hundaaf itti gaafatamummaan kanuma abbaa akka ta’e cimsinee hubachiifna. Hubbachiisa
1. Manneen yaalaa fi faarmaasiin ykn dukkaanni qorichaa labsiin kun isaan hin ilaallatu.
2. Manneen barnootaa, buufataaleen fayyaa fi maneen amantaa sochii ugguraa fi fincila hunda irraa walaba.
3. Sochiin Ambulaansii ugguraan daangeffamuu waan hinqabneef hamma lukkeelee diinaaf tajaajila hinkenninetti socho’uu danda’u. WAAMICHA 1. Ilmaan Oromoo mootummaa kana keessa jirtaniif;-
1.1. Sirni nafxanyaa amma ijaaramaa jiru Oromoo fi Oromiyaa balleessudhaaf kan kaayyoo godhate waan taheef, ilmaan Oromoo sadarkaa gadii irraa hanga gubbaatti mootummicha tajaajilaa jirtan yeroo murteessaa Oromoon akka sabaatti of baraarudhaaf qabsoo hadhooftutti jirru kanatti gara ummataatti akka makamtan waamicha lammummaa isiniif goona.
1.2. Ilmaan Oromoo, Raayyaa ittisa Biyyaa, Poolisii Federaalaa, Poolisii Oromiyaa, Humna Addaa Oromiyaa fi Milishaa keessa jirtan qabsoo Qeerron irratti wareegamaa jirtu cinaa akka dhaabbattan Waamicha isiniif goona.
2. Hayyoota Oromoo hundaaf;-
2.1. Hayyoonni Oromoo yeroon keessa jirru yeroo murteessituu fi hamtuu kan Oromoon akka Oromootti jiraachuu fi dhabamuu gidduu jiru tahuu isaa hubachuudhaan walitti dhuftanii mari’attanii hanga Oromoon abbaa biyyummaa goonfatutti of-kennummaadhaan akka hojjattan waamicha isiniif goona.
3. Ummata Oromoo hundaaf;
3.1. Qabsoon Qeerron itti jirtuu kan Oromoo maraa waan ta’eef hirmaanaa hundaa barbaachiisa. Kanaafuu, qeerroo cinaa dhaabbachuun, qabsoo akka finiinsitan waamicha isiniif dabarsina.
4. Sabaa fi sablammoota cunqurfamoo hundaaf;-
4.1. Mootummaan Abiyyii Ahmadiin hoogganamu yeroo ammaa sirna federaalizimii sabdaneessaa diigudhaan sirna nafxanyaa durii ijaarudhaaf duula gochaa jiru kana dura dhaabbachuun sabaa fi sabalammoonni cunqurfamoon hundi mirgaa sabaaf sablammotaa kabajsiisuuf adeemsifama jiruu kana keesatti akka wal tuumsiinuuf waammichaa obbolummaa isinii dabarsina.
Injifannoo Uumata Oromoo fi sabootaaf sablammoota hundaaf!
Haqa qabna, ni injifanna!


c: text/html

text:
Itti-fufiinsa haleellaa xiyyaaraa: Uummata Oromoo Walloo irratti
Haleellaan humna xiyyaaraa fi meeshaalee waraanaa gurguddaa halaalaa dhukaafamaniin, Uummata Oromoo hidhannoo-maleessa Walloo, keessattuu, kanneen qarqara magaalotaa gandeen baadiyyaa keessa jiraatan irratti fuuleffachuun raawwatamu jabaatee itti-fufuu.
Haaluma kanaan, haleellaa Magaalaa Sambatee fi gandeen baadiyyaa naannawa san jiran irratti Kamisa Sadaasa 11, 2021 har'aa raawwatamaa oleen, lubbuu fi qabeenya Hawaasa Oromoo Walloo irra gaaga'amnii fi mancaafamni jabaan dhaqqabuu.
Bobbaa LMKII fi haala rakkisaa Uummanni Oromoo keessa jiru
Loltoonni Mootummaa Koloneeffataan Impaayera Itoophiyaa kanneen daangaa impaayerattii fi Sudaan irra turan humni guddaan tibbana gara Giddu-galaa fi Kaaba Oromiyaatti bobbaafamuu.
Daafii kanaanis, dararaa fi ajjeechaan Uummata Oromoo, akkasumas, mancaafamni qabeenyaa Oromoo irratti, Konyaa Salaalee, Ona Dagam keessatti raawwatamu daran jabaatee jiraachuu.
Odeessa biraatiin, aayyoo ulfaan jirtu tokko dabalatee, Oromoonni shan, torbee darbe Onuma Dagam keessatti, mana hidhaa keessaa baafamanii ajjeefamuun, reeffi isaanii bakkeetti gatamuu.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Magaalaa Adaamaa galama caffee keessatti mata dureelee addaa addaa irratti kan mari’ate yaa’iin idilee caffee oromiyaa saddettaffaa ka waggaa sadaffaa fi bara hojii caffee shanaffaa gabaasa hojii bara 2010 fi karoora bara hojii 2011 qaama raawwachiiftuu mootummaa naannoo Oromiyaa dhiyaate irratti mari’chuun xumuramee jira.
Pireezidaantiin Mootummaa Naannoo Oromiyaa Obbo Lammaa Magarsaa gabaasa raawwii karoora hojiiwwan gurguddoo bara bajata 2010 Caffeef dhiyeessaniiru.
Dhuma irrattis Caaffeen Oromiyaa bara hojii 2011 kan oolu qarshii Biiliyoona 63.44 raggaasisuun xumurame.


text:
Gabaasa Adoolessa 10,2014
Dararamni Oromoo mana hidhaa Wayyaanee keessaa umurii hin filatu
Dargaggoonni maqaan isaanii armaa gadi xuqame guyyaa 23/08/2006 (A.L.E) irraa eegalee sababa tokko malee jumulaan walitti qabamanii shakkiidhaan hidhamuu irraan kan ka’e ma/mu/ol/Go/ Sh/Lixaatti akka dhihaatanii fi himannaan dhiyaate waan hin jirreef jedhee ajajaan akka gadi lakkisaman murteesse. Haa ta’u malee ajajni mana murtii kun hojii irra ooluu irra umurii daa’imummaan mana hidhaa keessatti dararamaa jirra jechuun ma/mu/waliigalaa Oromiyaatti ol iyyatanii hanga yoonaatti deebii hin arganne. Isaanis;
- Shibirree Mokonnon G/Yesus Umuriin waggaa 15
- Misgaanaa Oolgaa Dawoo umuriin waggaa 16
- Alamituu Fayyeraa Baayisaa umuriin waggaa 16
Haaluma wal fakkaataan namoonni armaa gadii ammoo qabamanii mana qajeelcha poolisaa godinaa irraa gara mana sirreessaa Go/Sh/Lixaatti darbuun himannaa fi murtii tokko malee dararamaa jirani. Sababa kana irraa ka’uun dhimma isaanii hordofachuu akka hin dandeenye ibsachuun nama dhimma isaanii hordofuuf bakka buufachuun ma/mu/walii gala Oromiyaatti iyyatanii hanga yoonaatti deebii sirnaa akka hin arganne maddeen mirkaneessu. Isaan kunis;
- Qana’aa Chuuchee Baalchaa
- Dhibbaa Tuuttashaa
- Caalumaa Simee Qumbii
- Abdataa Baatirii Barsiisaa
- Qananiisaa Raggaasaa Wayyeessaa
- Raffisaa Waaqshumee Dheeressaa
- Badhaasaa Sobbooqaa Miidheksaa
- Rabbirraa Aroomsaa Gitaa
- Guutamaa Disaasaa Fayyee
- Gazzaahany Iddoosaa Nugusee
- Mazgabuu Takilee Zawudee
- Caalaa Maandhessaa Nadhaa
- Gaashaaw Qana’aa Damee
- Mitikkuu Gammadaa Haroo
- Ayyaantuu Margaa Yaalii
- Abdii Baddeessaa Dhaabaa
- Baruudiin Shariif Ahmad
- Kadir Qamar Rashid
- Misgaanaa Tarreessaa Tasgaraa
- Alamuu Magarsaa Tolasaa
- Shunaa Dhugaa Dirribaa
- Wabii Xilahun Tafarraa
- Lataa Bayyanaa Maammoo
- Daani’eel Olaanaa Abdiisaa
- Daammanaa Girmaa Bayyanaa
- Raajii Baqsuu Yaadatee
- Waaqumaa Dhaabaa Dammaa
- Dajanee dhugumaa


text:
Monthly Archives: August 2021
Kitaabi “Gubaaleessa” Jedhu Barreessaa Abdii Gutamaan Barreeffame.
Dhaaloti bitee dubbisuun barnoota irraa argata.
Gabaasi Komiishiniin Mirga Dhala Namaa Itoophiyaa Dhiyeesse Adda Bilisummaa Oromoo Kan Hin Amansiisnee fi Fudhatama Kan Hin Qabneedha
Gabaasi Komiishiniin Mirga Dhala Namaa Itoophiyaa Dhiyeesse Adda Bilisummaa Oromoo Kan Hin Amansiisnee fi Fudhatama Kan Hin Qabneedha
Ibsa ABO, Hagayya 27/2021
Mirga Dhala Namaa Itoophiyaa akka waan mirga dhala namaatiif falmuu fi sarbiinsa mirga dhala namaa Itoophiyaa keessatti raawwatamaa jiru qorachaa jiruutti dubbata. Haatahu malee gabaasawwan komiishinichi dhiyeessu tokko tokko loogiidhaan kan guutamanii fi dantaa siyaasaa bu’uura kan godhatan ta’uu yeroo baay’ee irra deddeebinee taajjabnee jirra. Dhaabbati Mirga Dhala Namaa walaba ta’e tokko, ga’ee fi dirqamoota mirga dhala namaa ilaalchisee qabu, haala oogummaa bu’uura godhateen loogii tokko malee walaba ta’ee sirnaan raawwachuu qaba jennee amanna. Akkasumas dhaabbanni mirga dhala namaatiif falmu tokko, sarbiinsa mirga dhala namaa raawwatame qorachuudhaaf, qaamolee naannoo sarbiinsi mirga dhala namaa itti raawwatame keessatti argaman kanneen akka maatii, miidhamtootaa fi ragoolii ijaan argan, akkasumas jiraattota naannoo, qondaaltota mootummaa irraa ragaalee fi odeeffannowwan barbaachisoo ta’an walitti qabuudhaan bu’uura seera biyyaalessaa fi seerota idil-addunyaa dhimmichaan wal qabatuun mirkaneessuutu irraa eegama jennee amanna.
Haatahu malee hooggantoota olaanoo fi hojjettoota Komiishinii Mirga Dhala Namaa Itoophiyaa irraa mala qorannoo sirrii, walaba ta’ee fi oogummaa bu’uura godhate argachuu hin dandeenye. Dhaabbanni Komiishinii Mirga Dhala Namaa Itoophiyaa dhaabbata qaama mootummaa ta’ee fi dantaa siyaasaa murnaa tokkoo tarkaanfachiisuu fi faayidaa saba tokkoo tiksu waan ta’eef, walaba ta’ee ga’ee fi dirqama isaa sirnaan raawwachuu akka hin dandeenye beekamaadha. Gabaasawwan komiishinichi yeroo darbe dhiyeessaa turre qalbiidhaan yoo xiinxalle, keessumaa gabaasawwan naannolee walitti bu’insa Amaaraa fi sabaaf sablammoota biroo kanneen akka Oromoo, Beneeshaangul Gumuzii fi Tigraayi ilaalchisee dhiyaatan loogii dhaan faalame ta’uu hubachuun ni danda’ama. Odeeffannowwan jiraattota naannoo irraa arganne (kanas kallattiidhaan jiraattota naannoo dubbisuun mirkaneessuun ni danda’ama), akka ibsanitti gabaasawwan Komiishiniin Mirga Dhala Namaa Itoophiyaa dhiyeesse kunniin odeeffannoowwanii fi ragaalee qondaaltota mootummaa sarbiinsa mirgaa raawwatan irraa walitti qabame bu’uura godhachuudhaan qophaa’e. Qorannoon komiishinichi dhiyeesse bakkoota tokko tokkotti, ragaalee namoota miidhamanii fi qaamolee sarbiinsa mirgaa raawwataniin wal qabatan hin ibsine. Gabaasawwan komiishinichi dhiyeessaa ture baay’een isaanii ragaa qabatamaa kan hin qabne, loogiidhaan kan guutamee fi oogumaa bu’uura godhachuun kan hin raawwatamne ta’uu qalbifachuun ni danda’ama. Gabaasawwan kunniin hedduun isaanii loogii kan guutaman yookaan dhugaa qabatamaa lafarra jiru dhoksuun, odeeffannoo sobaatiin uummata dogoggorsuuf dhiyaatan. Akkasumas, komiishinichi sarbiinsa mirga namaa gurguddoo fi hamoo ta’an, garuu ammoo fedhii fi dantaa komiishinichaa waliin wal hin simneef xiyyeeffannoo hin laanne. Dabalataanis komiishinichi adeemsa ragaa fi odeeffannoo funaanuu keessatti namoota odeeffannoo kennaniif iccitii eeguu dhabuun, namoonni odeeffannoo kennan qaamolee mootummaatiin dabalata akka miidhamaniif kan saaxile ta’uu taajjabnee jirra.
ABO’n dhaaba ija taatee guyyaa borii ilaaluu danda’u qabudha!
ABO’n dhaaba ija taatee guyyaa borii ilaaluu danda’u qabudha!
Qalbeessaa Dhangi’aatiin
Bitootessa 11,2021
keessatti dhaabbilee siyaasaa hedduu jiru. Dhaabbileen siyaasaa kunneen dantaaf fedhii mataa mataatti kan qabanidha. Kanneen siyaasa gaggeessan hedduun yeroo sagantaan siyaasaa isaanii wal kiphus nii argama. Keessumatti dhaabbilee siyaasaa hedduun maqaa garaagara malee waan isaan adeemaniif sagantaan siyaasaa isaanii kan paartii qawweedhaan biyya bulchaa jiruu waliin wal fakkaata.
Siyaasa tokko wanti adda taasisu sagantaa siyaasaa isaaf heeraaf seera inni qabatee socho’udha. Akkaataa inni ittiin uummatatti of ibsus sagantaa siyaasaa isaatii waliin kan wal qabatudha. Addi bilisummaa Oromoo dhaabbilee siyaasaa Itoophiyaa keessa jiran keessaa dhaaba hanga yaadamuuf hanga hubatamuun olitti uummata isaa Oromootti siqa. Itti siquu qofa osoo hintaane olmaaf bultiin isaa jireenyi isaa Oromoodha. Waan inni qabatee socho’uuf gumeen inni baafatee warraaqu mataansaayyuu bu’aa Oromoo giddu galeeffateeti. Dhaabni uummata keessaa dhalateef jecha siyaasa isaa gabbifachuu irra waa’ee uummata isaa dursee yaadee xiinxalu biyyattii keessatti ABO qofa jechuun danda’a. ABO’n waa’ee Oromoo Kaleeffaaf har’aa qofa kan dubbatuuf hojjetu miti. Waa’ee Oromoo egerii, waa’ee Oromoo boruu, waa’ee Oromoo kan waggaa 5…10…100..200…boodaa illee madaalaa dhaaba socho’udha.
Gaarummaa inni har’a dalagu labata itti aanee dhufu akka fayyaduu danda’utti dhaaba hojjetudha. Kanaaf ABO’n dhaaba ija fagootti argu qabudha jedhe.
Addi Bilisummaa Oromoo ABO’n anaaf dhaaba fakkaataa hinqabnedha. Dhaabicha keessatti hoggana isaa qofa utuu hintaane, miseensi haaraan reef seenu illee namoota xiinxala ifaa haqaa lafa kaahuu danda’anidha. Waan bor ta’u cimsee dhaabni beeku ABO dhaa. Waan har’a ta’aa jiruuf waggaa 3 dura dhaabni uummata isaa Oromootti himaa tures ABO ta’uu akka hubattanin fedha.
A Brief Note on Current Situation of Oromo Liberation Struggle
A Brief Note on Current Situation of Oromo Liberation Struggle
OLF Presse Release- August 25, 2021
The Oromo Liberation Front (OLF) as a leading Oromo political organization has relentlessly directed and coordinated the Oromo People’s struggle for self-determination for almost half a century. The OLF from its inception has been providing a comprehensive leadership to various forms of Oromo struggle for freedom and democracy including armed resistance, political engagement, and diplomatic endeavors.
Undeniably, the OLF has endured innumerable adversaries from both inside and outside the organization and gone through bumpy ups and downs filled with many irregular vices and virtues of success stories as well as dreadful setbacks. Attacks from within the organization, mainly driven from external enemies and associated mercenaries from outside the Organization had exposed the OLF struggle to many difficult terrains at different times. Through its 50 years’ journey of struggle, the OLF has learned that most of the internal plots emerged as a splinter group at the time when the Oromo struggle reaches a critical stage of fruition. We also realized that forming internal splinter groups within the OLF is a permanent strategy and sabotage that had been orchestrated by Abyssinian ruling groups and their foreign allies who want to maintain the status quo of Abyssinian empire by supporting the consecutive ruling groups with abundant resources and intelligence infiltration networks for many years.


text:
Bara mootummaa Dargii waraansa Ertiraa keessatti riphxee-loltootaa Ertiraa fi loltoota mootummaa gidduutti taasisamaa ture keessatti kan Wallagga Bahaa, Giddaa Ayyaanaa irraa deeman Obbo Maammoo Hafataa gama waraana Itiyoophiyaatii, aadde Hiwoot Tasfaay immoo gama riphxeeloltoota Ertiraa tii lolichatti hirmaataa turan. Lolicha irratti Obbo Maammoon ni booji’aman. Booda immoo gama riphxee-loltoota goranii loluu jalqaban. Aadde Hiwoot Tasfaay wajjiinis wal jaallatan. Seenaa bu’aa ba’ii jaalala isaanii, ofii Sagalee Ameerikaatti himan daawwadhaa. GabreMikaa’el GabreMedihin tu lameenuu dubbise.
Jaalala Waraana Keessatti Dhalatee Guddate
- VOA


text:
Prezidaantiin Yunaayitid Isteetis Joo Baayiden wixata gumi tokkummaa mootummaa irratti akka hoogganaa biyyaatti ennaa dhiyaatan, diplomaasii ilaalcha addunyaa irratti kan fuuleffate kan hunda hirmaachise beeksisu jechuu dhaan angawoonni bulchiinsa isaanii beeksisaniiru.
Angawaan bulchiinsichaa tokko gaazixeesotaaf ibsa kennaniin, prezidaanti Baayidenii fi hooggana isaaniif, waltajjii addunyaa irratti waa’ee naggeenya biyyoolessaa kan Ameerikaa fi nageenya addunyaa maraaf badhaadinaaf dursi kennamuu isaa kan itti beeksisan torrban barbaachisaa dha jedhan.
Ejjennoon kun kalattii dhaan kan prezidaantichi duraanii Doonaald Traamp Ameerikaan Haa dursitu jedhaniin faallaa dha.
Gumiin waggaa kun biyyoota miseensota 193 ta’aniif baraachisummaa rakkoo naannoo fi addunyaa mudate ilaalchisee jiru mari’aichuuf carraa kennaaf.
Baayiden, hoogganoota biyyaa 100 ta’an waliin waajjira haadhoo Tokkummaa Mootummootaatti wal arguuf jecha wixata kaleessaa galgala gara New Yorkitti imalanii jiran.
“Haasaan isaan gumii sana irratti dhageessisuuf jiran, rakkoolee ijoo ta’an dura dhaabbachuuf michootaa fi waaltaalee walitti fiduu dhaan, boqonnaa waraansa waggoota 20 cufnee, boqonnaa dipilomaasii cimaa ta’e banna yaada jedhu irratti fuuleffata.
COVID-19, jijjiirama qilleensaa, teeknooloojii guddataa jiruu fi qajeelfamootaaf daandii daldallii fi dinagdeen irra jiru, bu’uura misoomaa qulqulluu kan malaammaltummaa irraa walaba ta’e irratti maallaqa baasuu, farra shororkeessummaa mala hammayyaan dura dhaabbachuu, kanneen cimoo ta’an waliin dorgommii cimaa geggeessuu malee bara waraana qabbana’aa haaraan itti geggeessamu miti jedhan.


text:
Hoogganaan Ethiopia Meles Zenawe kaleessa tuuta oduuf ibsa kennaniin hariiroon quqquuqaa qabaachaa ture kan Washington waliin jiru amma waan xumurame fakkaata jedhan. Quqquuqaa nuti baatilee 6-torbaa darban keessa qabaanne jedhan Obbo Meles amma booda keenyati dhiifnee jirra, Dhimmootii angawoonni United States akka cimaa fi akka addaatti ilaalantu jira jedhan.
United Statesiin ilaalchisee dhimmootii nuti akka cimaa fi akka addaatti ilaallus ni jira. Dhimmootii walii hin galin hafne irratti akka walii hin galin walii gallee jirra kan jedhan obbo Meles dantaa waliinii waan ta’e irratti waliin hojjechuuf walii galleerra jedhu. Hariiroon biyyoota lamaanii erga filannoo paarlamaa biyyattii baatii Ebla darbee qabee laafataa adeeme. Gareeleen taajjabdoota US tokko oyyuu hin argamne. Angawoonni Embassy Americaas guyyaa filannoo sanaa wiirutlee filannoo akka hin daawwanne ykn magaalaa Finfinneetii akka hin baane ugguraman.
White Houses jecha cimaa dhaan deebii kenne. Filannoon sun cicha sadarkaa addunyaa hin guutin hafe jechuu dhaan mootummaan Ethiopiaas filannoon walabaa fi haqaatiif haala mijata hin uumin hafe jechuu dhaan qeeqe ibsi sun. Jijjiirraa kana keessaa hagi tokko hojii diplomasummaa haga tokko cufuu fi kanneen biroo Ethiopia waliin michummaa uumuu fedhan banuu dha. Kana keessa Stockholm keessatti embasii cufuun isa duraa ta’a.
Sagantaan wal ta’iinsa misoomaa nutii fi Sweden gidduu hin jiru. Hariiroon daldalaas gidduu keenya hin jiru. Sweden irraa gama Ejthiopia kan dhufu investmentiin cimaa ta’es hin jiru. Brazil keessaa immoo embassy hin qabnu. Brazil biyya guddataa jirtu dha. Yeroo ammaa hariiroo diplomaasummaa addunyaa keessaa qabnu irra deebinee xiinxalaa jirra jedhu Obbo Meles.
Obbo meles akka jedhanitti karoorri dinagdee Ethiopia kan waggoota shan dhufuuf qabdu innii boodanaa ka midhaaan nyaataaf gargaarsa alaa irratti hirkattu xumuraan ga’a. Abdiin keenya waggoota shanan itti aanu keessa ofii keenya kan ga’u qofa utuu hin taane alattis erguu kan dandeenyu oomishuu dha jedhanii jiran. Paartiin obbo Meles IHADEG filannoo ebla darbeetiin barcuma paarlaamaa 547nuu injifatee salphaa dhumatti aangootti deebi’e.


text:
Biyyoota Afrikaa adda addaa keessaa dheessaniii mooraa UNHCR kan Sudaan Bahaa SHAGARAAB jedhamu keessa Baqattoota qubatan hidhatonni naannoo “Raashaayidaa” jedhamaniin humnaan butanii kan gurguraman ta’uu baqatonni ibsanii jiru.
Ijoollee, dubartootaa maanguddoota addaan ituu hin baasiin butanii konkoolaataatti eega fe'anii booda gara gammoojjii siinaatti dabarsanii erguun gosnii Raashaayidaa jedhamaan kun jarreeen Bedouni jedhamanti garguru.
Siinaa eega ga’anii booda dararaa sukanneessaan isaan mudatu keessaa maatiin namoota gurguramanii kun lafa jiran irraa maalllaqqa guddaa erguun akka isaan hiksisan gochuuf bilbilaan qunnamanii dararaa fi humnaan gudeeddii hidhamtoota irratti rawwatamu akka dhaggeeffatan godhu jedha walhagiin dhiyeenya kana Braasels keessatti gaggeeffame.
Kanneen maatiin maallqa erguu hin dandeenye immoo qaama ija lamaan ykn kalee akkasumas qaama isaanii ka biroo kutanii baasuu dhaan du’aaf kan saaxilan ta’uu qorattonni walgahii paarlaamaan Awuroopaa Fuulbaana 26 bara 2012 gaggeesse irratti ibsanii jiru. Kanaafis reeffi namootaa hedduminaan argamuun ragaa ta’uu ibsanii jiru.


text:
Prezidaant Doonaald Traamp yaadi uummataa haaraa ba’e deggersi uummataa isaan qaban nyaatamaa deemuu mul’isus deggersa siyaasaa kan Republikaanotaa qaban isa kana duraa caalaa cimaa kan adeeme ta’uu har’a beeksisan.
Tramp kana kan beeksisan bakka bashannanaa Bedminister new Jersey irraa yoo ta’u yaadi dhiyaate sun yaada uummataa kijibaan ba’e jedhan.
Duulli filannoo siyaasaa isaan kutaalee hedduutti geggeessan kan mul’isu cimina jiru kan mul’isu deggetoota Traamp daran kan walitti dhiyeessu yoo ta’u kan hin jijjiiramne ta’uu dubbatan.
Yaadi uummataa dhiyeenya walitti qabame akka mul’isutti baatilee ja’an kan prezidaantummaa isaanii keessatti lammiiwwan Ameerikaa sadii keessaa harka tokko qofaatu hojii isaan hojjetaniif mukanuu kene. Uummata isaan filate gidduutti deggersi isaan qaban illee gad adeemaa adeeme.
Traamp garuu gabaan biyyattii cimaa, nageenyi daangaa cimuu, dalagaan uumamuu dabalatee waa hedduutti milkaa’uu isaanii faarsan.
Gargaartonni Traamp mormituu isaanii damokraatittii Hillary Clintoniin akka isaan injifatan gargaaruuf angawoota Raashiyaa waliin wal arguu isaanii ilaalchisee qorannaan geggeessamu itti fufee jira.


text:
Konkolaataan gargaarsa fe’an akka hin sochoone dhorkamuu fi konkolaataawwan naannoo walitti bu’iinsi jirutti ergaman qabamuun gargaarsa namoomaa Tigraay keessaaf daandii argachuun rakkisaa ta’ee jira. Keellaaleen sakatta’aa kan waraanaa konkolaataawwan gargaarsaa akkaan kan sakatta’anii fi yeroo mara eeyamaa fi angawoota naannoo ykn waaltaa ajajaa gama kaabaa biraa mirganuu qabaachuu gaafatu.
Gareeleen michoota ta’an kanneen gargaarsa midhaan nyaataa raabsan, yoo xiqqaate aanaalee 25 dhaqqabuuf rakkisaa ta’uu ibsanii jiran. Sababaa walitti bu’iinsa jiruun hanga ammaatti ummanni miliyoona lamaa ol ta’u qe’ee ofii irraa yoo godaanu, erga baatii Bitootessaa qabee uummata miliyoona 5.2 kanneen gargaarsa midhaan nyaataa barbaadu keessaa uummata miliyoona 1.8 qofaa dhaqqabuun danda’ame.
Yunaayitid Isteetis uummata kana deggeruuf doolaara $853 hanga xumura waggaa kanaatti gumachuuf kan jirtu yoo ta’u hanga xumjra baatii Adoolessaatti doolaara miliyoona $200 kenniti jedhamee eegama.
Caamsaa 10 gaanfa Afriikaatti jila addaa Yunaayitid Isteetis ennaa Itiyoopiyaa daawwatan mootummaa, tokkummaa mootummootaa fi angawoota gamtaa Afriikaa fi qaamotii siyaasaa, dhaabolii gargaarsaa waliin mari’atanii jiru.
Prezidaantii Eertraa Isaayaas Afewerqii waliin illee Asmaraa keessatti wal arguu dhaan loltoonni Eetraa battala Itiyoopiyaa keessaa ba’uun barbaachisaa akka ta’e cimsanii yaadachiisaniiru.
Gama biraan Itti gaafatamtuun dhaaba gargaarsa misooma addunyaa kan Yunaayitid Isteetis Samaantahaa Power beela hamaa walitti bu’iinsi uumeen uummati Tigraay miliyoona sahanii ol ta’u gargaarsa namoomaa isa barbaachisa jedhan. Akeekkachiisi keenya jalqabaa akka mul’isutti gargaarsa midhaan nyaataa sadarkaa 5ffaa akka barbaachisu kan ibsu yoo ta’u kan kana irra caalu sadarkaa 6ffaan hin jiru waan ta’eef mootummaan Itiyoopiyaa lola dhaabsisuu dhaan hojjettoota gargaarsaaf daandii saaquu qaba jechuun akeekkachiisan.


text:
Sodaa balaatu hiriira imaltoota xiyyaara Biyyoota Araboota gamtoomanii (UAE) gara Tuniz uume
Sodaa balaa shororkeessummaatti haalli Tuniziyaa fi Emreetota Araboota Gamtoomatii (UAE) jidduutti walididdaan umamee jechuu, Tuniziyaan dubbatte.
Erga Jimaataatii dubartoonni Tuniziyaa akka xayyaraarra Emiretiin gara UAE hinbalaliin dhorkamaniiru.
Kanaaf deebii akka ta'uttis, Tuniziyaanis xayyaarri Emireetis akka Tuniz keessa hinqubanneef dharkite.
Qondaalli Tuniziyaa akka jedhanitti, abbootiin taayitaa UAE dubartoonni paasportii Tuniziyaa qabatan balaa geessissuu akka danda'an odeeffannoo cimaa argataniiru.
Dubbi himtuun waajjira pirezidaantii Tuniziyaa, Saayidaa Garraachi, Emirootoonni dubartoota Tuniziyaa akka xayyaara keessa hingalleef 'qajeelfama ifaa' fudhataniiru.
Odeeffannichis 'dubbartoota Tuniziyaa ykn isaan paasportii Tuniziyaa qabachuun Siriyaa fi Iraaqii deebii'an ta'u' akka hammatulleen dubbattee jirti.
Akkasumas Tuniziyaan yaaddoo UAE kan hubattu ta'ulleen, ''haalli itti dubartoonni Tuniziyaa itti keessummeessan'' fudhatamaa miti jettee jirti.
Pirezidaanti Bejii Kaa'id Essebsii 'ragaan akkami dhiyaatu iyyu' mirgi dubartoota Tuniziyaa sarbamu hinqabaatu jedhaniiru.
Sanbata tare UAE akka jettetti ammoo, ''odeefannoon nageenyaa argatamees osoo balaa sororkeessummaa gahu danda'u eeruun hinbarbaachisne adeemsa addaa fudhachu barbaachiseera.'
Garuu imaltoonni Tuniziyaa akka gara xayyaara Emereetsi hingalleef sababni kennameef akka hinture himaniiru.
Motummaan Tuniziyaa akka jedhetti dubartoota magaalaa guddoo Tuniz fi Abu Daabii keessatti ogguramanii gargaaruuf qondaaltoonni isaanii jiddu galuun barbaachiseera.
Kunis waan arii umeef jecha xayyaarri Emireetsi Tuniz akka hinqubannee dhorkan.
Ministeerri geejjiba Tuniziyaa ''hanga hiikaa sirriin'' argamutti oggurichi hojiidhuma irra tura.
Tuniziyaan daandiin xiyyaara Emireetis kan Emireetota Arabaa Gamtoomanii (UAE) Tuniz akka hin qubanne dhorkite
Dubartoonni lammii Tuniziyaa xiyyaara biyya galoo galaanaan akka hin imalle erga dhorkamanii booda murteen kuni kan darbe.


text:
Dargaggeessi haadha warraa isaatiin reebamaa jiraataa ture dhuma irratti haqa argate
Aleeks Sikiil dargaggeessa umuriin waggaa 20 yoo ta'u lammiin Ingliziiti. Hiriyaansaa dubartii waggoota muraasaaf mana keessatti miidhaa irraan gahaa turteeti. Miidhaa irra gahaa tureess BBC'tti himeera.
Bishaan daffee narratti naqxe. Guyyaa sanas gonkumaa jireenya kiyya keessatti hindagadhu.
Jalqaba jabanaa shaayiitti bishaan dafsuun isaan booda jabanaatti baatte ittiin na dorsiisuu eegalte. Mana cisaa keessattis bishaanicha narratti gadhiifte.
Jordaanaa waliin waggoota sadiif waliin jiraanneera. Jidduu keenya jaalalli hinturre yoon jechuu baadheelleen garuu waanuma guddaa fi xiqqaan waldhabaa ture. Kan nama dinqus rakkoollee hundinu kan eegalan waan xiqqaa irraa ta'usaati.
Fakkeenyaaf haalli murannaa rifeensa kiyyaa ykn shamiiziin uffadhee madda waldhabdii keenyaa ta'u mala.
Erga bishaan danfaa narratti naqxeen boodas dhukkubbiinsaa dandeettii kiyyaan ol natti ta'ee ture. Bo'aas akkan bishaan qabbanaa keessa kaa'u akka naaf ayyamtuu kadhadheen. Isheenis naaf hayyamte.
Tasgabbiin natti dhagahamees kan jechaan ibsamuun ol ture.
Isheenis akka bishaan danfaa narratti naqxe yon namootatti himee addabbiin akka natti caalu na sodaachisuun na akkeekachiifte. Anis nan callise.
Kirkireen ishee sodaadha.
Bara jaalala nagaa keenya
Aniifi Jordaanaan kan wal barre osoo kaampaasii jiruu ture. Wayita wal baruttis lamaan keenyu ijoollee waggaa 16 turre.
Isheenis barattuu cimtu turte. Yunivarsitiis galu dandeesse jirti. Ani garuu barataa dadhabaan ture.
Haallichi cimaa kan dhufe booda keessa ture.
Waliin jiraachu eegalaan suuta suutaan akkan hiriyyoota kiyyaan wal hinagarreef na akkeekachiisu eegalte. Akkan feesbuukii hinfayyadamnees na akkeekachiifte. Dura akka ishee hin mufachiifnee jecha tolee jedhaan ture. Booda keessas sammuu kiyya hunda to'aatte.
Tooftaan ishees wal jalaan hojjateef booda garba ishee na taasiifte. Guttummaatti to'annaa jala nagalchuunis miidhaa mana keessaa narratti raawwachu eegalte. Na beelessitii; na hiitees na reebdi turte.
Guyyaa baayyees nyaata na dhoowwati turte. Ofii kiyyaan bilcheesis nyaachu hindandeenye. Yoo nyaannee hiitee waan na reebduuf jechuu garaa duwwaa olee buluu eegale. Haala nama sodachisuunis kiiloon kiyya gadi bu'e.
Yoo fuuldura ishee dhaabacghuu eegaluutti ammo dhimmicha naanneesitee anumatti deebiifti. Caalaayyuu balleessaawwan ishee anatti deebiisuun baayyiiftee na miidhuu eegalte.
Fakkeenyaaf kophee kee kana hinjaaladhu ykn shaamizii kee sana hin kaawwatiin yoo naan jettu ishee gammachiisuuf jecha kan isheen jettu hundan raawwadha ture. Ajajji ishee ammo xumura hinqabu ture. Kaayyoon ishees ana garbicha ishee taasisuu ture.
Daa'ima godhachuu
Wayita ijoollee godhanne haalli ni geedarama abdii jedhun qaba ture. Dogongoru kiyya kanan hubadhee garuu booda keessa ture. Miiidhaa narraan geessu cimaa dhufnaan anarra ijoollee kiyyaaf yaadda'uun eegale.
Osoon dhiisee deemees ijoollee kiyya irran balaa akka qaqabsiiftu mirkana ta'aa dhufe. Isaan bodas jireenyi kiyya cinqiidhaan gutamaa dhufe. Haa ta'u malee jireenyi kiyyaa fi kan Jordaanaa makaraa fi waldhabdee qofaan guutame hinturre.
Yeroo gammachuus waliin dabarsiineera. Wayita sanattis walitti dhufeenyi keenya akka fooyyee'uuf dubbiseen ture. Booda ammo deebiiste na sodaachisuu eegalti.
Akkan adda hinbaaneef ammo soda caalaa jalala isheetu na tursiise ture.
Rakkinicha waljalaan baraan dhufe
Yeroo ta'ees lafaa kaatee 'dubartootaaf ergaa ergiita' jechuun na himatte. Ani garuu gonkumaa sana hinraawwannee ture. Garuu na soodaachisuun akkan dhiifan ishee gaafadhu na taasiifte. Isa gochuutu isheef gammachu kenna ture. Na jilbiinfachiisuu, na reebuu, na naasuiisuutuu madda gammachu isheeti.
Yeroo hunda yoo raftu qaruuraa biiraa ofi bira kaawwatti. Yoo itti ka'es qaruuraa sanaan sammuu koo dhoofti.Yoo rakkinni natti cimuus dandha'uu fi itti baruu eegale. Kun ammo caala ishee aarsaa ture.
Xaarmusii dhiistee madooshaadhaan dugdakoo na tumuu jalqabde. Billaa qabattees na doorsifti. Yeroo hedduudhaaf du'a qarqara ga'een deebiye. Bishaan danfeen gubanna sadarkaa sadaffaadha jedhamu anarraan geessiftee beekti.
Erga danfaan na gubuu isheetiin booda akka na ajjeesuu dandeessu mirkaneeffataan dhufe.
Maaliif poolisiitti hin iyyanne?
Yeroo kun hunduu ta'u poolisiitti hin iyyanne. Tokkoffaa, ijoolleekoo irraan balaa hamaa geessisuu dandeessi kan jedhuun, karaa biraan ammoo haaloo na baati jedheen dhiise.
Balaa ana irraan geessee yeroo hospitaala na geessitu mara akka ani balaa sana ofiikootiin ofirraan gahetti akkan dubbadhuuf na sodaachifti.
Holloonni keenya waamicha birmannaa dhaga'anii dhufanii ni beeku. Ta'us garuu akka poolisittii hin bilbilleef jedheen sobaan isaan doggoggorsa. Buunyaa/boksiidhaan na dhooftee yeroo fuullikkoo yeroo na daalachaa'utti meekaappii itti diddibdee balleessiti.
Yeroon ishee waliin ture keessatti sodaachisa ana irraan gahaa turteefi adaba nyaata na dhowwachuu ana irraan geessurraa kan ka'een walumaa galatti kiiloo 30 hir'iseen jira. Hospitaala na geessite. Achiin booda guyyoota 10 osoon sirriitti hin nyaadhu ta'ee akkan du'uu danda'u natti himan.
Akkamiin akkan Jordaanaa irraa obbaafadhe?
Bara2018 keessa waan hunduu furmaata argatan.
Lafarra na ciibsitee na tumaa turte. Poolisiin naaf qaqqabe.
Yeroo poolisiin mana keenya dhufetti kan dhufe haa dhufu jedheen waan isheen na goote hundan itti hime. Fuullikoos dhidhiita'ee daalachaa'ee/momoccoramee ture.
Yeroo sanatti osoo poolisiin anaaf hin qaqqabne ta'ee dhuma jireenyakoo ta'uu danda'a ture.
Poolisichi waan arge amanuu dadhabe.
Sana hunda kan ana irraan gahaa turte hinaaffiidhaan kakaatee akka ture naaf gale. Ani maatiikoo waliin dhiyoon ture. Hiriyyootakoo waliinis yeroo gaariii qaban ture. Hunda isaanii irraa suuta suutaan adda na baafte. Kan dhuunfaa ishee na godhatte.
Yeroo tokko "Fedhiinkoo jireenyakee gaannam/si'ol gochuudha" naan jettee turte.
Gorsa dhiirotaaf
Dhiironni baayyeen yeroo mana keessatti miidhaan isaanirraan gahu dubbachuudhaaf ija hin jabaatan. ISaan qaanessa. Anis akkasuman ture.
Guyyaa guyyaadhaan 'ati dadhabaannan, ati duudaadha, ati dabeessa/sodaataadha, ati kachachalaadha' jechuun ana arrabsiti.
Jordaanaan waan ana irraan geessisaa turte guyyaa tokkoofillee gaabbitee hin beektu. Kan baayyee ishee aarse waan isheen ana irraan geesse poolisiitti himnaan isheen to'atamuu isheeti.
Mana murtiittis yakkamtuu akka taate amanteetti. Sanas kan goote murteen akka isheef salphatuuf jecha.
Dubartoonni mana keessatti miidhaa dhiira irraan geessisan maaliif akka godhan yeroon yaadu araada waan itti ta'u natti fakkaata. Hiriyyaa dhiiraa isaanii yeroo dararanitti gammachuu addaa argatu. Waan isaa akkuma sijaaraa, kokeeyinii araadadha.
Balleessaan guddaan miidhaan mana keessaa har'a irra boor dhaabbata jedhanii yaaduudha. dogoggorri guddaan isadha.
Jordaanaan waggaa 7 akka hidhamtu manni murtii yeroo itti murteessu imimmaan isaa haqameef.


text:
Baarentuu Gadaa irraa
Ummanni Oromoo gabroonfattuu, saamtuu fi darartuu murna bicuu
Wayyaanee irraa mirgi gaafachaa turee fi jiru hin jiru. Oromoon
Wayyaaneedhaan takkaawuu kun natti hirrattee jira, kana naaf guuti,
kun najalaa hafee ykn natti xiqqaatee jira isa kana itti naaf dabali
jedheehin beeku, jedhaas hin jiru. Wayyaaneen Oromoofis ta’ee saboota
humnaan weerartee jirtuuf mirga qunxurtee laachuufiif mirgas, hamilees
hin qabdu.
Oromoon bara Wayyaanees ta’ee, weerartoota, gabroonfattoota gita
bittaa Habshaa kaanirraa mirga isaa humnaan irraa fudhatame
qabsaawee deeffachuuf falmaa ture malee takkaahuu balabala isaanirra
ijaajjee kadhatee hin beeku. Qabsoon waggoota 25n darbaniif keessumaa
FXGn baatilee 9n darbaniif finiinaa turee fi jiru kanuma ragaa baha.
Wayyaanees ta’e gabroonfattoonni sana dura turan martuu weerartoota,
gabroonfattoota,saamtoota,
dhufaniidha,Koloneeffattoota.
Kolooneeffataan ammoo aantummaa ummataa hin qabu. Hojiin isaa
biyyaa fi nama kolaneeffate balleessuu qabeenya saamuudha. Wanti amma
Oromiyaa keessatti ta’aa jirus kanuma. Wayyaaneen Oromoo fixaa turte,
fixaas jirti; saamichis daangaa hin qabu. Hojiin isaanii marti aadaa,
afaan, seenaa fi duudhaa Oromoo balleessanii, ilmaan Oromoo qaroo fi
sabboontoota saba isaaniif dhaabbatan hidhanii, ajjeesanii fi biyyaa
baqachiisanii biyya Oromoo dhuunfachuudha. Hojiin qabatamaan amma
wayyaaneen itti jirtus kanuma.
Weerartoota, Kolaneeffattoota akkasii ammoo akkuma biyyoota hedduu
keessatti beekamu lolanii ofirraa ittiisuun bilisa of baasuu malee
daandiin qaxxaamuraa kan biraa hin jiru; jiraatees hin beeku. Kan
mirga hiree ofii ofiin murteeffachuun nama gahu qabsoo qofaadha.
Wayyaaneen tibba kana karaa ergamticha Maqaaf muummee ministrootaa
jedhamu H/Dassaalenyin,karaa ministeera qonnamtii (communication
minister) akkasumas karaa dabballoota ishii holola umrii
dheereeffachuuf nafayyada jettu hololaa jirti.Murni weertuun
gabroonfattuun tun akkuma waggoottan 25n darbaniif ummattoota
impaayeera Itiyoophiyaa, keessumaa ummata Oromoo mirgauumamaan qabu
sarbuun gabroomsaa turte fuunduraafis maqaa mirgoota akkasii fi
akkanaa Oromoof kennina jedhuun bara bittaa fi saamichaa
dheereeffachuuf shurshuraa jirti.
Wayyaaneen ummattoota biyyattii keessumaa ilmaan Oromoo mirga saba
isaaniif falman hidhaa, ajjeesaa, biyyaa baqachiisaa yeroo tokkoo
tokko ammoo mirga ummanni Oromoo uumamaa fi qabsoo isaatiin gonfate
kan akka afaan,aadaa, seenaa fi duudhaa isaa anatu fidee ykn deebise
jechuun akkuma lallabaa turte ammammoo wanti karaa dabballoota
ishii odeessaa jirtu Afaan Oromoo afaan feederaalaa taasiisuu,
Finfinnee keessatti mirga Afaan Oromoo dubbachuu dhugoomsuu, qonnaan
bultoota naannawa Finfinnee jiran kan lafa isaaniirraa buqqa’aniif
mana ijaaruu kan jedhuu dha.
Keessumaa ergamtichi maqaaf ministeera muummee jedhamu H/Dassaalanyi
ennaa waltajjiitti bahee waan jedhi jedhaniin buufu akka dhuma
Fulbaanaa bara 2016 irraa eegalee yeroo paarlaamaan hojii jalqabutti
jijjirama bu’uuraa fiduu fi abbootii aangoo muuduu fi hariyuu ykn akka
IHADG jijjirama guddaa of haaromsuu gaggeessu dubbateera. Ykn
hololeera. Ministeerri kominikeeshinii Tigricha Getaachoo Raddaatiin
hogganamus kanuma irra deddeebi’ee afarsaa jira.Akkuma eenyuufuu ifa
ta’uu danda’utti hololii kun ammoo holola Oromoo qabsoorra jiru
fayyaduuf uumame osoo hin ta’iin, holola qabsoo Oromoo gufachiisuuf,
warraaqsa finiinaa jiru dhaabuun umrii sirnichaa dheereessuuf
hololame, holola damma fakkaatee summiin keessa awwaalameedha. Summii
dammaan makaa akkuma jedhamu sani.
Hololii karaa ergamticha H/Dassaalanysi haa ta’u karaa jaleewwan
isaaniitiin gaggeeffamu kun dhugaa dubbachuuf holola waan haaraa of
keessaa qabuu miti. Gabaabumatti hololli Wayyaanootaa sirba moofaa
kaasseta ykn siidii haaraatti waraabuun tokko jechuutu danda’ama.
Holollii “Afaan Oromoo afaan feederaalaat goona, warra naannawa
Finfinneeetii buqa’aniif beenyaa kaffalla ykn mana ijaarra jedhamu kun
holola umrii bittaa fi saamichaa dheereffachuuf qophaaweedha.
Hololumti kun holola dhugaati,dhugumaaanuu wayyaaneen Afaan Oromoo
afaan feederaalaa goote, qonnaan bultoota Oromoo naannawa Finfinnee
jiraniif kondoominiyeemii ijaarte osoo jedhamee as keessa wanti
haaraan gaafii Oromootiin wal qabatu maaltu jira. Oromoon kan jechaa
jiru, kan qabsoo walirraa hin cinne finiinsaa jiru hiree isaa ofiin
murteeffachuufi, ummanni hiree isaa ofiin murteeffate ykn murteeffatu
ammoo gaafiin afaanii, gaafiin qonnaan bulaas haa ta’u dhimmoonni
biroon achi keessatti deebii akka argatu ni beeka. Dhugaan jirus
kanuma.
Namoonni tarii waan wayyaaneen holotu kun akka waan jijjiramni addaa
dhufeetti fudhatan yoo jiraataniif dursa kan of gaafachuu qaban
Wayyaaneen eenyu,..? waan maal taateef wayyaaneen hiree ummata
Oromoo ishiin murteessit, ykn mirgoota uumamaa fi dimookiraasii isaa
qunxurtee.. qunxurtee har’a kana.. boru san isinii deebise ykn isiniif
deebisuufan jira jetti..? eenyutu Wayyaanee murna weerartuu
Tigraayirraa dhuftee, humnaan biyya Oromoo qabattee saamaa jirtu
qoodduu mirgoota sabootaa, keessumaa kan Oromoo ishii taasiise..?
Afaan Oromoo wayyaaneetu qabsaaweeUmmata Oroomoof fidee…? Manni
qonnaan bultoota Oromoo naannawa Finfinnee jiraniif nan ijaara yeroo
jettu, duraan maaf diigde?
Ilmaan Oromoo Kanneen qayee keenyarraa hin buqqaanu jechuun
wareegaman hoo ….. dhiigni isaanii dhiiga saree abbaa hin qabneeti…?
Kanneen dhiittaa mirgaa sirna kanaa baqatanii galaanaaf gammoojjitti
dhumaniif hoo eenyu itti haa gafaatama…? Keessumaa Ilmaan Oromoo
baatilee 9n darban keessatti qofa Aga’aaziidhaan ajjeefaman kanneen
1000 olitti tilmaamanii fi kumoota kurnootaan mana hidhaatti
mankaraaraniif eenyu kan itti gaafatamu… moo Afaan Oromoo Shaggar
keessatti dubbachuun gumaan isaanii awwaalamee hafa..? Gaafileen
kunneen gaafii akka qoosaatti bira taramuu miti. Maaliif jennaan
Oromoon qabsoo walii gala isa bilisoomsuuf qabsaawaa, du’aa dararamaa
jira malee gafilee amma wayyaaneen deebii itti kennuufan jira jettee
hololtu kana qofaafii miti. Kun waan hin fakkaanneedha; of
gowwoosmuudhasi, ammaan achi amma gaafiin mirga abbaa biyyummaa
ummanni Oromoo irratti wareegamaa jiru galma gahutti sobaa fi
sossobbaa xixiqqoon wanti bira taramu hin jiru. Wayyaanees aangoorra
hin bubbulchu.
Hololuun, ummata Oromoo sobuu fi soossobuuf yaaluun kun gadhummaa
sirnichaa, dhiphuu hamaa keessa seenuu TPLF caalaatti argiisiisuu
caalaa furmaata waaraa hin ta’u. Oromoon kanaan sobamuu fi sossobamus
hin jiru. Qabsaawaan Oromoo kamuus kan hubachuu qabu afaan, duudhaa,
seenaa fi eenymmaa Oromoo akkasumas abbaan biyyummaa qonnaan
bultoota naannawa Finfinnees ta’e gutuu Oromiyaa kan deebii argatu
gaafa Wayyaanee gabroonfattuu fi saamtuun Tigraayirraa dhufte
gateettii ummata Oromoorraa buuteedha. Kan irratti xiyyeeffachuu
qabamus suphaa fakkeessii, holola sobaa saamtuu fi weertuun
gaggeeffamu osoo hin ta’iin, qabsoo keenya finiinaa jiruurratti.
Qabsoo keenya finiinsinee itti fufnaan gaafii maraafuuu deebii waaraa,
furmaati xumuraa ni argama. Kanaafuu qabsoo keenya FXG eegalle haa
finiinsinuun dhaamsa ijoo fi fardiidha!.
Falls Church, Virginia (09/20/2022) – As previously reported by OLLAA, on August 30, 2022, an attack was perpetrated by Amhara…
Mekfira Hussein told Sahan Journal in early 2022 that her experience with hunger as a…
Baruumsi bu'ura jireenya ilma namaati. Barnoonni bu'ura waa hundaati. Manni barnootaa naannoo kee jiraachuu jechuun…
The Conflict Testing Ethiopia’s Nobel-Winning Leader
For several months, Ethiopia has witnessed an escalation of threats on various fronts, both internal…
In a sign of growing concern in Washington about the Civil War in Ethiopia, the…


text:
1-Soomana furiinsa jarjarsuu,yogguu aduun seenuu mirkaneyfatan.Nabiin s.a.w. akkana jedhan ''namni toltumarra jira waan soomana furaa jarjarseen''bukhaarii fi muslim.
2-Asheeta timiraa (Ruxaba) irratti furuu yoo dhabame timira irratti, yoo hinjiraatin bishaanitti.Nabiin s.a.w. osoo magriiba hinsalaanne dura asheeta timiraatti soomsns fura. yoo hinjiraatin timiratti yoo hinjiraatin bishaan hammaarrata.'' Tirmiziitu odesse.
3-Yeroo furan Rabbi kadhachuu.Hadiisatti ''Nama soomanaatiif yeroo soomana furu kadhaa hindeeffamneetu jira''ibnumaajah odeesse.
4-Hiraabbachuu booda aansuudhaan wajji. Hadiisatti '' hiraabbadhaa nyaanni hiraabaa barakaa qabaa''.
5-Qaamaafii arraba Badirraa uf qabuudha. Nabiin s.a.w. akkana jedhe."Soomanni wantaadha, yogguu guyyaan soomana tokkoo keessanii tahe akka hin baalaganne, akka hindogoggorre, yoo namni tokko isa arrabse yookaan isaan lole ani soomanaadha haajedhuuni (Akka arraba arrabaan deebisaa hin goone)".bukhaariifi muslimtu odeesse.
Hadiisatti " Namni jecha dharaa haasawuu hin diisin,itti dalaguufi dagoggora wallaalummaa kan hin dhiisin Rabbiin dantaa hinqabu nyaataaf dhugaatii dhiisuu isaarraa." Bukhaaritu odeesse.
6-Nama soomanu fursiisuu. Nabiin s.a.w. akkana jedhe "namni nama soomanaa fursiise isaafillee fakkaatama sawaaba isaaniittu isaaf taha. Akkasumaan wajji sawaaba namticha soomaneerraa homaa hin ir'ifaman."tirmiziitu odeesse.
7-Arjoomuu fi sadaqaa heddummeysuu. Nabiin s.a.w. ramadaana keessaa qilleensa akkaan bubbifturra kheyritti (arjummatti) daddafa. Bukhariif muslimtu odeesse.
Imaamu ahmad ni ida'e nabiin waan takkallee kadhatamee kennu malee hin hafu, jedhe.
8-Qaraatii qur'aanaa heddummeessuu. Nabiin keenya qaraatii qur'aanaa soomana keessaa haalaan heddumeessa ture.
9-Salaata halkanii salaatuu.Hadisatti ''Namni Ramadaana dhaabbate (salaate) dhugaoomsaa abdachaa badiin isaa tadabarte araarama godhamtiif'' bukhaarii fi muslim.


text:
Ayyaanni Ireechaa kan Hora Finfinnee fi Hora Harsadii, Fulbaana 23 fi 24 kan ayyaaneffamu tahuu Gumiin Abbotii Gadaa Oromoo har’a beeksisee jira.
Sababa tatamsa'ina Vaayirasii Koroonaa irraa kan ka’e bara kana namoonni akka baroota kaanii hedduminaan walitti bahanii kabajuun waan hin danda’amneef namoota muraasaan ka kabajamu tahuullee itti dabaluun hubachiisee jira – Gumiin Abboota Gadaa Oromoo kun.
Namoonni otuu hin walitti hin heddummaatiin ardaa naanno isaanitti babahuun akka kabajatanillee waamicha dhiheesse.
Gabaasaa guutuu caqasaa.


text:
Sigiga lafaa kaameeruun keessatti mudateen namoonni hedduun du'an
Aanga'oonni Kaameeruun akka jedhanitti balaa sigiga lafaa biyyattii mudateen namoonni yoo xiqqaate namoonni 37 kan du'an yoo ta'u hedduun ammoo lafa jalatti awwaalamaniiru.
Balaan sigiga lafaa kun Wiixata darberraa eegalee Dhiha Kaameeruun keessatti mudachuu eegale.
Lubbuu baraartonni magaalaa 'Bafoussam' namoota lubbuun jiran kanneen lafa jalatti awwaalamanii jiranii fi manneen isaanii duraa diigameef deggersa gochaa jiru.
Balaa sigiga lafaa rooba hamaa booda mudate kanaan manneen hedduun diigamaniiru.
Aanga'aan mootummaa naannawa balaan itti mudatee Fonka Awa akka jedhanitti namoonni utuma mootummaan akeekkachiisuu iddoo balaaf saaxilamaa ta'erratti mana ijaarratan jedhan.
Akka gabaasa Rooyitarsitti roobni hamaan ammallee itti fufeera.
"Halkan keessaa naannoo sa'atii 4tti sagalee baay'ee nama jeequu fi nama rifaasisun dhaga'e,'' jedhe namni balaa kanarraa baraarame Albert Kenge.
"Jalqaba duumessa hamaatu ture, wayita inni badu battaluma gaarri naannoo sana jiru jijjiguu eegale.''
Lakkoofsi namoota du'anii dabaluu akka danda'u aanga'oonni mootummaa ibsan, lubbuu baraartonni halkanis itti fufuun namoota lafa jalatti biyyeedhaan awwaalama barbaachaa turan.


text:
Biyyiti tun eegii perzdaantiin isaani ka durii Mohaammad Gadaafi bara 2011 hujii irraa buusanii mootummaa isaallee gara galchee asitti nagaan miila gadi dhaabattee hin beettu.
Paarlaamaan biyya tanaa bara 2012 keessa fialtan hujii irraa eegan hin hojjanne jedhani ammallee Paarlaamaa nama 200 itti filatan kanaaf nama 1,600 dorgomuutti jira. Parlaamaa 200 kana keessaa barcumaa 32 dubartootaa kennan.
Filannoo hardha,Roobii jalqaban tana nama miliyoona 1 fi kuma 500tti galmaahe taatullee warrii Liibiyaa gama Bahaa laftinuu waraanaa namii bahee fialchuunn dhiba guddaa.
Waraanii biyya tanaa ka ganna sadiin duratti hadhuma hadhee Momaammad Gadaafii hujii irraa buuse ammallee mootummaan wal dhabee lafa gama tokkoon ufumaan bulchuutti jira.Liibyaan yoo hedduu waan akkanaatiin rakkatti.


text:
(Kutaa 1ffaa)
Barreessaan: Saphaloo Kadiir
Akkuma beekkamu ji’oota lamaan kana warraaqsi hiriira mormii master pilaanii barattoota keenya sabboontoota qaroo oromootaa tahaniin jalqabee gara fincila diddaa gabrummaatti tarkaanfachuun, hawaasa keessa latee kutaa hawaasa oromoo mara tuqee daran boba’uun oromoota idil addunyaa keessa jiraatan mara bira gahuun isaa ni beekkama. Qaamni kumaatamni itti madaa’ee, lafeen nama danuu itti caccaphxee, dhihana rasaasaa tahuun lubbuun dhibbootaatiis itti wareegamte. Tan hidhaafi reebichaa taatu hin gaafatamtu, tilmaamuufuu kan nama rakkisuu dha. Warra qabsoo seena qabeettii tanarratti lubbuu isaanii sabaaf if kennee wareegame ammoo seenaan haa yaadattu, rabbiin biyyoo irraa haa salphisu.
Oromiyaa guutuu keessatti ibiddi shidame kun ilmaan oromoo kuma baayyee irratti qaanqee facaasee waxaluus injifannoolee baayyee kan itti gonfannee dha.
Injifannoolee san keessaa muraasni:
– Gulantaa shiraa alagaaniifi jala fiigdoonni alagaa tooftaa adda addaatiin ilmaan oromoo jiddutti ijaaraa turan salphatti diddiiguun wal dhageeytii obbolaawwanii kan cimse,
– Shakkiifi shakamii alagaan saba bal’aa jiddutti kalaqee ture haaluma salphaan firfirsuun jaalalaafi humna tokkummaa sabaa kan mirkaneesse,
– Onne qabaattummaa fi gootummaa saba keenyaa dur caalaa kan leellise,
– Tarsiimoo saba gargar hiruu waggoota baayyeef alagaan nurratti hojjachaa ture layyotti kan fashaleesse,
– Dhaaboollii biyya bulchina jachuun soba afuufan kan maqaa malee keessoon isaanii daariqee naafee akkaa gara dhabee onee reeqqisu daran hurgufee daadarkeessuu,
– Abdiifi hawwii wayyaaneefi OPDO’n qabaachaa turan bakkaa haqee gar malee dhiphisuufi yaaddeessuun injifannoowwan danuu keessaa isaan baayyee muraasa tahanii dha.
Injifannoowwan galmaa’an kana akka argamu kan taasise meeshaan bu’uraa guddaan, onnachiiftuun, hubachiiftuufi fashaleessituun dhara wayyaanee midiyaalee hawaasaa kan akka facebook fi twitter yoo tahu, gara Televiziyoonaatiin ammoo hangafummaan Tv OMN akka tahe mamii hin qabu. Asirrattiis humna qabeessummaa midiyaan tokko mootummaa abbaa irree diiguufiis tahee, saffisa deemsa qabsoo kamiyyuu keessatti qabu kan mirkansuudha.
Miidiyaan tokko ulaagaa miidiyummaa kan guutuu danda’u sabaaf bu’aa gaarii yoo galmeessisee dha. OMN miidiyaa dhugaa waggoota dheeraa tuftee dharaatiin cuqqaalamtee haddaar baate mara qaawa irraa futtaasuun, qilleensa irraan gurraaf qalbii saba haqa isaa waliin awwaalamee tureetti hafuursuun, asxaa eenyummaa isaa sammuu keessatti sumudee ummanni akka lafaaf lafee isaaniitiif waardiyaa tahanii eeggatan taasisuu danda’ee dha. Odeeffannoo waltawaa tahe kan alagaan icciteeysee lafa jala fixuu kajeelu mara OMN qotee saaxiluun aduu afee, buraanaa shiraa findigee baasee hiddaan goggooysuu danda’ee jira. Kanaaf OMN guddaan galateeffadha.
Gara miidiyaa hawaasaa kan akka facebook yoon deebi’u ammoo duraan namni baayyeen bu’aa tokkoof hin fayyadaman ture. Namni baayyeen duraan yeroo, qabeenyaafi beekkumsa isaa gubee facebook seenee arraabsoo, qeeqaa, komiifi kkf qofaaf fayyadama ture. Dhiheenya kana ammoo itti fayyadama dogoggoraa irraa gara hojii bu’a qabeessa dhimma waloo sabaa irratti xiyyeeffachuu tiif fayyadamuu danda’uutti cehuu isaanii kan mirkaneessuu dha. Namni marti dhimma mormii biyyattii keessatti finiinaa ture irraa haasawa. Kun dhugumatti waan jajjabeeffamuufi daran cimee itti fufuu qabu tahuu ibsaa, injifannoolee barbaannu baayyee keessaa muraasaa hanga ammaa argamaniif ammoo warreen roga maraan waan danda’an gumaachaa turaniif galata barbaachisa waan taheef kuma lama ‘allamagan’ ja’een dabra.
Keessattuu yeroo ammaa dhaloonni qubee hojiifi injifannoon isaan roga maraan galmeessaa jiran gaara irratti jiiysanii, tulluu irratti fonqolchaniis kan dhokotuu miti. Bu’aaleen dhaloota qubeetiin galmaa’an kun warroota muraasa durummaa dur himachaa, qabeenya duriin dhaadachaa amma bilisaan daadhii dhuguu barbaadaniif deebii sirrii laata jedheen amana. Kanneen dhaloota kana akka danta dhabduufi onne dhableetti fudhatanii qeeqa dulloomee irratti furgisuu barbaadaniifiis ragaa gaarii tahee akka afaan nurraa qabachiisu mamiin qabu. Asumaan ammoo aangawoonni dhaabbiilee siyaasaa oromoo kanneen akka siidaa yaadannootti gararree dhaabaa ijaajjan, warreen gadaa meeqaa akka waan dhaloota kanatti amanuu dhabanii irratti cichanii jiraataniis if yaadachuun dhaloota seenxii qaraa kanatti dabarsuuf of qopheessuutu irra jiraataan dhamsa dhunfaa kootii, hawwii oromoota maraati.
Eegaa! akkumaan olitti tuquuf yaaletti fincilli diddaa gabrummaa qabatee finiinaa ture san haalli guyyoota sadi duraafi kan arraaf kaleessaa hedduu garaagarummaa qaba. Qaqabbanaa’aa waan dhufaa jiru fakkaata. Garuu gonkuma qabbanaa’uu hin qabu. Daran ibiddi fincila diddaa gabrummaa kun wajiijamuu qaba malee dhaabbachuun irran jiraatu. Qaqabbanaa’uu ykn dhaabbachuun fincilichaa lubbuu mirga isii falmachuu qofaaf badii malee wareegamte san gatii malee hambisa. Gama biraatiin akkuma wayyaaneen hawwitu umrii isaanii dheeressuun tooftaa jijjiiratanii tarsiimoo miidhaa rog-baayyee nurratti afeera. Haa tahuu malee haala yeroo ammaa kanarra dhaabbannee yoo kan laallu tahe, ligidaa dhufuun fincilaa kun waa lama irraa jedheen tilmaama.
(1ffaa). Akkuma hiriira mormii ji’a dabre keessa finiinaa ture irraa hubannutti waytiin kun yeroo cehuumsa tahu mala. Ji’a dabre hiriirri mormii master pilaanii jalqabe osuma finiinaa deemuu jiddutti ligidaa dhufe. Guyyoota muraasa akka waan riphuu fakkaatee haareyatti bifa hin eegamneefi nama ajaa’ibsiisuun gara fincila diddaa gabrummaa hawaasa hirmaachise tahee dhoohe. Yeroon inni akka qabbanaa’uu fakkaate san yeroo hiriira mormii irraa gara fincila diddaa gabrummaatti cehuuf haala mijjeeffachaa ture akka tahe hubanneeti jirra.
Haaluma san irra dhaabbannee yoo ilaallu ammaas fincila diddaa gabrummaa irraa gara sadarkaa sadaffaafi furmaata dhumaa kan tahe gara qabsoo bilisummaatti tarkaanfachuuf riphuu mala jedheen tilmaama. Yoo kana hin tahinii fincilichi kan guutumatti dhaabbatu tahe garuu miidhaa isaatu irra caala. Fincilli kun dirqama gara warraaqsa qabsoo bilisummaatti cehuu qaba. Yoo kan dhaabbatu tahe ammoo miidhaa baayyee malee bu’aa tokko hin qabu.
Miidhaalee kanneen keessaa muraasa yoo kan ilaallu tahe:
✔ Sochiin warraaqsaa kun dhaabbachuun humnaafi sagalee oromoo bittineessuun mootummaan wayyaanee kan amma sodaafi shakkii addaa keessa galuun duruu reeqqise kun haareyatti if ijaaree warreen ciccimoofi sochii kana adda durummaan qindeessaa turan kanneen ija kaayyate san dhoorkaa tokko malee funaanee manneen hidhaatti darbuun hijaa isaa irraa bahuuf haala mijjaawaa argata.
✔ Fincilli takka finiinee osoo roga barbaachisutti cehee galma hin gahin dhaabbatu kun bara dhufaa dabraa lubbuun wareegamuu malee waan wareegamteef san osoo hin milkaa’in gatii dhablee taatee akka haftu taasisa. Kun ammoo alagoota barayyu dhiiga keenya dhangalaasuu fedhu kanaaf araada tahee yoo nuti humaa hin morminellee akka nu ajjeessuufi dhiiga keenyaan dheengiyyamu taasisuun daran nurratti goobsa. Abbaa irrummaa isaa dagaagfatee, akka hoolaa qodhaatti bara baraan dhiiga keenya dhangalaasee lubbuu teenyaas wareegaa xixiqqeeyfatee nu fixee ibidda nu dhaamsuun waan barbaadu san laaftumatti akka argatuuf haala isaa mijjeessa.
✔ Saaminsaafi gurgurtaa lafaa baroota kurnan dabran kana harka lafa jalaan irratti bobbahaa turan tarsiimoo addaatiin deeggaruun keessa limanii karoora master pilaaniif qabatan san dachaa meeqa mogaluu malan. Kun ammoo karoora isaanii karaa abshaalummaan galma gaheefi karaa kutaaraan qabeenyaafi qubsumaaniis irree saani cimsuun akka oromoo irraa imimmaan gaddaa bara baraan hin qoorre taasisa.
✔ Qabxiileen armaan olitti tuttuqe kun raawwatamaan garuu akka nuti humna takka dhabnee laamshooynu nu taasisuu daran daandii bilisummaa imala hin xumuramneen diriirsee amna keenyaas fageessuun bilisummaa abdannu san qammansee, walabummaa hawwinu saniis qancarsee abdii amma dimimmisa qabnu tana guutumatti dukkana gonkuma hin saaqamneen golgee hambisa.
Kana taanaan ammoo laalaan dhibee keenyaa hammaatee, sagalee boohinsaa daballee akkuma huummoo barayyu aaduu malee namni nu gaafatullee osoo hin jirre itti fufna. Kuni ammoo dhibee gabrummaa hamaaf nu saaxiluu taha. Sadarkaa kana geenye taanaan gaaffiin abbaa biyyummaa sammuu tokkoon tokkoo ilmaan oromoo keessaa haqamuun hawwiiniis hawwii masheente taatee hafti.
====== Itti Fufa======
Barreessaan: Saphaloo Kadiir/ Abdulbasit ak23873@gmail.com


text:
Eebba aalbama Artist Galaanaa Gaaromsaa magaalaa Finfinee naannoo Caffee Araaraatti Hagayya 09,2015 ta’een manguddoonnii fi dargaggoonni Oromoo sabboontoti 3000 itti tilmaaman irratti argamuun haala aja’ibsiisaa ta’een eebbifamee jira.
Eebba kana irratti sabboontoti Oromoo fi aartisotooti Oromoo hedduun argamuun guddina afaanii fi aadaan Oromoo kanaan kan nu gahe qabsaawota lafeefii dhiiga akkasumas lubbuu itti wareeganii asiin nu gahe hedduu galateeffatna jechuun dhaamsota jajjaboo guddaa dabarsanii jiru.
Keessummoota argaman gaazexxessaa Ibraahim Haajii aragamanii haasaa ijaaraa fi onnachiisaa taasanii jiru.
Yeroo konsertii fi eebbaa Albama kana irratti sabboonti Oromoo argamanii aadaa fi eenyummaa saba Oromoof gumaacha taasisanitti ergamtooti sirna abbaa irree Wayyaanee ammo dhimmi diaspora jechuun akkaataa itti uummata Oromoo qorqalbii cabsan irratti mariyachaa turan.


text:
Haleellaa Finxaaleyyiin amantaa Ortoodoksii hordofan guyyaa har’aa hawaasa muslimaa fi qabeenya hawaasa muslimaa irratti magaalaa Hararitti raawwataniin, guyyaa keessaa sa’aa 8:00 naannawa Warshaa Harar Biraatti namni Toofiq Muhammad jedhamu dhalataa aanaa Jaarsoo ganda Laafinfadhoo kan ta’e eegaa ableen diramee booda haala sukkanneessaa ta’een dhagaan tumamee ajjeefame.
Gareen magaalichatti gurmaawee socho’u kun, manneen daldalaa hawaasa muslimaa fi Abbootii qabeenyaa saba Oromoo adda baasuun kan barbadeessan tahuus odeeyfannoon ni addeessa.
Haaluma walfakkaatuun magaalaa Dirree Dhawaattis gareen Saatanawu jechuun of moggaase guyyaa Kaleessa irraa magaalaatti kan jeeqaa jiru yoo tahu, haleellaa gareen kun raawwateen namoonni hedduun miidhamuu fi qabeenyi hedduuun barbadaa’uu gabaafame.
Jiraataan magaalaa Harar irraa bilbilaan dubbisne, haleellaa raawwatame hawaasa muslimaa fi nama Oromoo ta’e irratti xiyyeeffachuun raawwatame jedhe.
Dabalataanis humnoonni mootummaa qaamolee haleellaa kana raawwatan irratti tarkaanfii tokkoollee kan hin fudhatin tahuus nu hime.


text:
Category:Hoji Mahandisaa
seena gara naama nyaatu keessa isa ilamman oromoo du,arii itti qoqodaman harale akkasummati jiraa, kanafu nu ummani amma jiruu kun seena jiruu qaban akka oromon tokko tayye jirachu dayyu godhu qaban, garuu ummata oromoo tokkommasu irrati naami tokko hin dayyu, kanafu oromoni hundu qodda matta isanni bayyu qabu akka ummani oromo kuni fi kan gan dhalate dhuffu bilisumma keessa akka jiratan godhu qaban amale oromota keenya kann du,arii irra barumas irra fudhachu qaban hundi keenyaa amale oromon sabba gudda ilamma naama irra gargaras hin fedhu yoo tokko tayye uffiyyu walla garagara kanafu nuti biyya keenya oromiyaa harka oromooti gallashun diramma ilamman oromo hundati yommu itti fuffa seena ummata oromoo dheeradha wann akka layyoti dhummu mitti kanafu tokkumman keenyaa bayye bara bajjisadha ................................?
Ramaddiin kun ammatti fuulota ykn miidiya ofkeessaa hin qabu.


text:
Bilbiloonni ismaart 5G bara Faranjoota 2023 gabaa addunyaa walakkaan ni to’aatu jedhameera
Finfinnee, Hagayya 25, 2012 (FBC)- Bilbiloonni ismaart dhaloota 5ffaan (5G) bara Faranjoota 2023 gabaa addunyaa walakkaan ni too’atu jedhameera.
Weerara vaayrasii koroonatin diinagdeen miidhaamuu fi hanqinni feedhii bittoota jiraatuus 5G yeroo ammaa maamiltoota isaaf oomisha bilbiloota ismaartiin dursa qabatee turuu ibsameera.
Biyyoonni teeknooloojii 5G irratti tattaffii isaanii wayita cimsaanitti bilbiloonni ismaart 5G hanga Faranjoota 2023 gabaa addunyaarra jiruu %50 ni qabatu jedhamee akka eegamu gabasni tokko ifoomseera.
Gama biraatin ammoo akka ragooleen muuldhisaanitti bara Faranjoota 2020 gabaan waggaa bilbiloota ismaart %9.5 ni hir’ataa jedhameet eegama.
Maddi:-CGTN
Odeeffannoo waqtaawaa argachuuf Teelegraama keenya https://t.me/afanoromofana subiskiraayib godhaa.


text:
Shirkiin Rabbiin waliin gabbaramaa godhachuudha
Akkuma kutaa darbe keessatti jenne ibaadaan gosa kamiyyuu Rabbii olta’aa Khaaliqa samii fi dachii ta’eef malee homaafiyyuu hin malu. Tawhiinni ibaadaa gosa hundaan Rabbii olta’aa tokkichoomsudha. Namni ibaadaa irraa hojii tokko Rabbiin ala wanta biraatiif godhe, shirkii hojjate jira. Shirkiin hiika bal’aa qaba. Ammaaf haala salphaan asi gaditti haa ilaallu.
Shirkii jechuun ibaadaa irraa hojii tokko Rabbiin ala wanta biraatiif gochuudha. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
Jedhi, “Yaa wallaaltoota! Sila Rabbiin ala wanta biraa akka gabbaru na ajajju?” Suuratu Az-Zumar 39:64
“Wantoonni samiiwwanii fi dachii keessa jiran kan Isaati. Haala itti fufaa ta’een amantiin Isa qofaafi. Sila Rabbiin ala kan biraa sodaattu?” Suuratu An-Nahl 16:52
Wantoonni samii torbanii fi dachii keessa jiran hundi kan Rabbiiti. Haala itti fufaa ta’een ibaadan, ajajamuu fi hojii qulqulleessuun (ikhlaasni) Isa qofaaf ta’a. Kanaafu, Rabbiin ala wanta biraa sodaachuu fi gabbaruun isin irraa ni bareedaa?[1]
“Kitaaba addeefame (ibsame) gara keessanitti Kan buuse Isa ta’ee osoo jiruu sila Rabbiin alatti murteessaa (abbaa murtii) nan barbaadadhaa?” Suuratu Al-An’aam 6:114
Jedhi“Inni Gooftaa wanta hundaa ta’ee osoo jiruu ani Rabbiin ala gooftaa biraa nan barbaadaa?” Suuratu Al-An’aam 6:164
Jedhi, “Ani Gooftaa kiyya qofa kadha, waan tokkollee Isatti hin qindeessu.” Suuratu Al-Jinn 72:20
Asitti namni dhugaa shirkii beekuuf dhimmoota lamatti xiyyeefannoo itti kennuu barbaachisa:
Dhimma 1ffaa- Shirkiin gosoota ibaadaa keessaa wanta tokko Rabbiin ala kan biraatiif gochuun uumama. Fakkeenyaaf kan akka du’aayi. Shirkii ta’uuf ibaadaa guutuu wanta biraatiif gochuun akka sharxiitti (ulaagaatti) hin kaa’amu. Gosoota ibaadaa keessaa tokkichayyuu yoo wanta biraatiif godhan shirkii ta’a.
Dhimma 2ffaa-Rabbiin ala wantoonni jiran hundi ibaadaa irraa homtu isaaniif hin malu. Malaykaa, nabiyyoota, saalihoota fi isaaniin ala uumamtoonni biroo kana keessatti wal qixa. Shirkii ta’uuf wanti gabbaramuu sanama (siidaa) ta’uun sharxii miti. Kana irra, Rabbiin alatti sanamaf ta’i, jinnif ta’i, malaykaf ta’i, nabiyyotaf, awliyaa’otaf ta’i ibaadaan godhamu shirkiidha. Mee aayah tanatti xinxalli:
“Rabbiin gabbaraa, homaa Isatti hin qindeessinaa.” Suuratu An-Nisaa 4:36
“Homaa” yommuu jedhu uumamtoota hunda of keessatti hammata.
Ibaadaa irraa hojiin kamiyyuu Rabbiin ala wanta biraatiif godhame, Rabbii Tokkichatti waa qindeessudha. Osoo namoonni kana hojjatan shirkii jechuu baataniyyuu ibaadan isaan Rabbiin ala wanta biraatiif godhan shirkiidha.
Rabbiin ala wanti kamiyyuu ibaadaan isaaf godhamee gabbaramaa sobaati.
Wanta Rabbii olta’aa malee eenyullee dandeetti irratti hin qabne argachuuf namni Nabiyyii ykn waliyyii, ykn saaliha (nama gaarii) kadhate ykn qalma qaleef ykn sujuudeef akka nama sanama kadhate, qalma qaleef ykn sujuudef. Isaan lamaanu wali qixa. Sababni isaas, Rabbiin ala wanta biraatiif ibaadaa gochuun shirkii fi kufriidha.
Kitaabban wabii:
[1] Tafsiiru Muyassar-272
al-Jaami’ul Mufiid liduruusi ta’allumi tawhiidi-fuula 139-…


text:
Barruuwwan Saaguu
Akkaataan itti barruu galmee barruu keessatti uuman hedduutu jira. Gabatee kamshaa tokko irraa, ajaja bafata keessaa, ykn wardii tokko irraa, saaguu nidandeessa.
Kamshaa Saagii irraa gabatee tokko saaguuf
-
Qaree galmee kee keessa bakka gabatee itti saaguu barbaaddu oolchi.
-
On the Standard or the Insert bar, click the arrow next to the Table icon.
-
Tarsaa gabatichaa keessaa, lakkoofsoota tarreewwanii fi tarjaawwanii warra barbaadduu filachuuf harkisi, isaan booda gad dhiisi.
Dhiisuuf, gara moggaatti hanga iddoo durargii kan tarsichaa keessatti Dhiisi mul'atutti harkisi
Ajaja baafataa waliin gabatee tokko saaguuf
-
Qaree galmee kee keessa bakka gabatee itti saaguu barbaaddu oolchi.
-
Choose Table - Insert Table.
-
Iddoo Size keessattii, lakkoofsa tarreewwanii fi tarjaawwanii galchi.
-
Dirqalaawwan warra barbaaddu filuuf, Tole cuqaasi.
Wardii Calc irraa gabatee tokko saaguu
-
Wardii Calc LibreOffice isa hanga man'ee ati saaguuf barbaaddu of keessaa qabu bani.
-
Wardii keessaa, man'eewwan filuuf harkisi.
-
Gulaali - Garagalchi filadhu.
-
Galmee barruu kee keessaa, kaneen armaan gadii keessaa isa tokko hojeedhu:
-
Choose Edit - Paste. The cell range is pasted as an OLE object. To edit the contents of the cells, double-click the object.
-
Gulaali - Galchii Kasaa filuudhan, kan armaan gadii keessaa tokko dalagi:
Wardii Calc irraa Hangii Man'ee Harkisii Kaa'i
-
Wardii Calc LibreOffice isa hanga man'ee ati saaguuf barbaaddu of keessaa qabu bani.
-
Wardii keessaa, man'eewwan filuuf harkisi.
-
Man'eewwan filataman keessatti qabduu hantutee cuqaasi achumatti qabi.
-
Man'eewwan filataman galmee barruu keessatti harkisi.


text:
Sudaan gama kibbaa walabummaa ishee sambata darbe jechuun Adoolessa 9 bara 2011 alaabaa ishee fannisuun labsitee jirti.
Wal waraansa waggoota dheeraaf geggeeffamuun lubbuu uummata miliyoona lamaa caalaa galaafate sana booda Sudaan gama kibbaa rakkoo jabaatu amma iyyuu ishee eegaa jira. Uummanni ishee harka caalaan hiyyummaa keessa kan jiru yoo ta'u tajaajilli eegumsa fayyaa ga'aanis hin jiru.
Amma iyyuu taanaan Sudaan gama kaabaa waliin walitti bu'iinsa keessa jiru. Magaalaa galma mootummaa Sudaan gama kibbaa Juubaa irraa jarmayaa dhuunfaa "American Support for The African Prosperity" jedhamu irraa obbo Saahlee girmaa ibsa nuu kennan MP3 tuquun dhaggeeffadhaa.


text:
Yaada kabajamoo Pir. BMNO Obbo Lammaa Magarsaa keennan
Waan bu’uuraa hiiknee jirra, kan Somaalees haa tahu, kan Beenishangul gumuuz haa tahu kanneen kaaniis dabalatee. Maalii kan amma jiru? Oloola adda addaa lafa dabarsanii gurguranii… eebaluu fa’ii akkas godhanii, ammallee waraanatuu jira, jechuun kan hafarsuu baayyee dha, maaliif…
Ajandaa argachuuti qaba waan taheef, Nagadachudhaaf, atteenshiinii argachudhaaf, daldallii akkasii jiraachudhaaf ajandaan kun jiraachuuti qaba, du’uu hin qabu ajandaan kun, dhimmi daangaa kun akka duutuu hin barbaadamu. Nutii immoo Totally ajjeessudhaaf kan nutii hojjachaa jirru.
Hojii guddaan bara kana hojjannee keessaa hojii dhiimma daangaa ti. Namnii waggaa kudhan kana keessa mana keessaa waliin turre lubbuun namaa daangaa Oromiyaa irratti guyya guyyaan akka innii itti dhangala’aa ture, dhumaa ture hundii keenya ni beekna. Harargee keessa qofattii waggoota kurnan dabarsiinee lubbuun namaa dhibbatamaan osoo hin tahiin kumaatamaan dhumaa kan ture daangaa irratti.
Yoom hiikne, eenyutuu itti bu’ee hiikee? Yoom hiiknee miti, ajandaadhuma siyaasaa godhatee qabatee ittii bu’ee fallii maali jedhe eessatti, yoomii irrattii mari’atee? Galma kana keessatti wal gahama, ijoolleen harargee irraa dhuftu fallii maalii jettii, ni gaafatti ni iyyama, ni galtii, dhume.
Dhiimmii daangaa walxaxaa baayyee qaba. Siyaasa baayyeetu keessa jira, diraamaa baayyetuu keessa jira. Hojii guddaa hojjannee jirra. Hojii guddaa hojjannee keessaa kan biraa haa hafuutii lubbuu namaa daangaa irrattii guyyaa guyyaan dhabamu hambiifnee jirra. Lubbuu nama sababa innii meeshaa qabu dhufee ajjeesee deebi’aa ture harargee keessattiis, baalee keessattiis boorana keessattiis eessattiyyu yoo xinnaatee xinnatee hambiifnee jirra.
Waa’ee daangaa keessattii namni harka keessaa hin qabnee hin jiru, namni ittiin hin nagadanne hin jiru. Namni hojii keenya balleessudhaaf (gurracheessudhaaf) achii keessatti waa baayyee hojjachaa ture baayyeetu jira. Inummayyu Akkaan ani ilaalutti karaa bilchiina qabuun, tooftaa cimaadhaan hojii hojjanne keessaa, hojii hojjannee qofa osoo hin taanee kan ittii milkoofnee (Successful) ittii taanee keessaa innii tokko hojii daangaa irratti hojjannee dha.
Waan bu’uuraa hiiknee jirra, kan Somaalees haa tahu, kan Beenishangul gumuuz haa tahu kanneen kaaniis dabalatee. Maalii kan amma jiru? Oloola adda addaa lafa dabarsanii gurguranii… eebaluu fa’ii akkas godhanii, ammallee waraanatuu jira, jechuun kan hafarsuu baayyee dha, maaliif…
Ajandaa argachuuti qaba waan taheef, Nagadachudhaaf, atteenshiinii argachudhaaf, daldallii akkasii jiraachudhaaf ajandaan kun jiraachuuti qaba, du’uu hin qabu ajandaan kun, dhimmi daangaa kun akka duutuu hin barbaadamu. Nutii immoo Totally ajjeessudhaaf kan nutii hojjachaa jirru.
Lafa Harargee keessattiis haa tahu, eessatti lafa referadamiidhaan murtaa’ee seera qabeessa goonee, referandamiidhaan laftii murtaa’ee gara murtaa’eetti haa galtuu, kan referandamiidhaan hin murtaa’iin immoo haala qabatamaa lafa irra jirun, uummata lafa irra jiruun waliin ilaalamee akka innii hiikkatu, baayyee isaas callifnetuma as Adaamaadhuma ykn Finfinnee irra teenyee kan hojjanne osoo hin tahiin jaarsoollii gadii jiran, ummata keessa jiran, beekan hirmaachisuudhaan baayyeen isaa kan hojjatame.
Waan waliif gallee sana, waan seeraan waliif gallee irrattii mallatteessinee sana amma bulchiinsa ijaarudhaaf yommuu jalqabnu iddo tokko tokkotti mandara keessatti as qabuu fi achii qabuun ni jira. Kun immoo akka nu muddachuu danda’uu durummaayyuu tilmaamnerra nutii.
Haa tahuutii Waan irrattii waliif galle sana hanga dhumaattitti eenyuus iyyee, eenyuus maal jedhe xumursiisuu danda’uutu nurra jiraata lafa irratti. Xumursiisuu qabna. Hojjatamaa jira baayyeen isaa guyya guyyaa ti. Akkataan nutii itti hojjannu rakkoo qaba, uummata marisisuudhaan, hubachisuudhaan gad-jallaatti akkii ittii hojjatamu rakkoo qaba. Haa tahuuti garuu, tokkoffaa, waan irrattii waliif galle sana irratti hamma danda’ameetti bifa bilchiina qabuun rakkoo hiikuu qofa osoo hin tahiin fedhii (interest) uummata keenyaa karaa eegsiisuu danda’uun ilaalleti waliigaltee sana kan mallatteessine.
Lafa irrattiis kana dha hojjatamuudhaaf kan adeemuu. Kana dha wantii biraa hin jiru. Garuu, asiin yeroo tokko of irraa ajjeeftu asiin immoo waan biraatu siif dhufa. Asii yeroo atii kaatuu asiin immoo waan biraatu siif qophaa’aa, diggisii biraatu jira. Homaa tokko gochuu hin dandeessu, hamma innii kaniis nurratti haa hojjatu, maaliis haa qophaa’uu, rakkooniis haa jiraatu, rakkoo sana ilaallee hikuudha akkuma dhufaatii isaatti. Akka amala amala isaattii hikkuu dha. Abbaan barbaade kan barbaade haa odeessu, Haa hasa’u.
Waa’een daangaa eessatti ka’ee beeka? Somaalee waliin gutummaati hojjanne barana, gutummaatti Except Moyyaalee. Gambeellaas, beenishaanguuliis harkaa 99 fixnee jirra, Amaara waliiniis Baha Shawaa keessa kan jiru parsantaa torbaatama, saddettama xumurree jirra, yeroo dhiyoo keessatti fixnee keessaa baana.
Yoo atii akkasitti xumurtuu immoo iddoo waa tokko kosh jedhee hin beekneetti waan biraatu dhalata. Maaliif? Ammallee Oromiyaan rakkoo keessa jiraa, rakkoo keessaa bahaa hin jiruu, rakkoo keessaa bahuu hin danda’uu jedhanii odeessisisudhaafi. Kanaaf, waa’ee daangaa irratti hojiin guddaan hojjatamee jira. Haa hafuu innii kaan, rakkoon hin jiruu miti, Lubbuun nama daangaa irra jiru baraaruun danda’amee jira.
Daangaa keenya akkamitti bulchiina isa ilaaluu dha. Akkamitti hogganaa turre isa ilaaluu dha. Rakkoo daangaa amma Harargee keessatti jennuu baayyee isaa Somaaleetu nutti fidee miti, rakkoo caasaan keenya akka hin taaneetti waan hin taanee hojjachaa ture dha baayyeen isaa. Tokko tokko aanaa irra taa’ee lafa dabarsee kan gurgureetu jira. Uummata akkamitti gurgura, ganda akkamitti gurgura namni? Mallatteesse kan keennefitu jira.
Baayyeen isaa kan of irratti hojjanee dha, ammallee dafnee akka nutii keessaa hin baanee kan nuu rakkisaa jiran. Haa tahuutii garuu ni xumurama. Hojii hunda keenyaa gaafata waan taheedhaafi. Kana keessatti rakkoon adda addaa ni jira caasaa keenya keessaas. Hojii guddaa namnii ganda bulchuu sun, aanaa bulchuu sun hojii kootii jedhee eerga daangaa bulchuu hin dandeenye waan biraa bulchuu hin danda’uu, kana gochuu irrattii rakkoon ni jira ammallee.
Waa’ee lafaa irratti dhiibee sodaa /phobia/’n Oromiyaa keessa jiru rakkoon tokko jira. Baadiyyaas deemaa, magaalaas deemaa… laftii kan jiru Oromiyaa keessa, hanqiina hoggansii Oromiyaa qabu immoo ni beeka innii kaan. Maalaqa xinnaa ittii keennee miti laaqana gaarii yoo afeeree waan baayyee akka innii gochuufii danda’uu ni beeku.
Qubattoonni bakka adda addaatii dhufanii seeraa ala qubatan qonna qixxee kan qochiisifatuu caasaa keenya. Ciinaqsan irratti bar bulchaa aanaati jenne galma Abbaa Gadaatti ta’ee otuu nu waliin marii’atu, dabarfamee lafa Jigjigaatii fudhatee Jigjigaa keessatti kan mana ijaarattu, Baabbileetti mitii ykn Haroomaayatti mitii mana kan ijaaratte, galmii koo achii jedhe waan yaadudhaafi.
Waan meeqa hojjateefii, waan meeqa mijjeessefii. Akkas godhee akkas gochaa turee, gaafa rakkoon dhita’ee dho’uu immoo maal jedha? Mootummaan hiikuu dadhabee jedha. Mootummaan sun eenyu innii? Eerga innii mootummaa hin taane bulchaan gandaa sun, bulchaan aanaa sun, kabineen aanaa sun mootummaa eerga hin taanee mootummaa biraatu jiraa?
Aanaa keenya keessattii fi ganda keenya keessatti dhufee rakkoo kan nurraa hiiku, yoo nutii lafa sirnaan bulfachuu dadhabne, sirnaan hogganuu dadhabne, faayidaa yerodhaaf nu xalafee nu kuffisu bira darbuu yoo dadhabne eenyutuu nu hiikuu danda’a? mootummaan hiikuu dadhabee jedhan, rakkoon akkasii ni jira caasaa keenya keessa, hamma har’aatti otuu hin hafiin. Isa ilaaluun baayyee barbaachisaa dha!
*********


text:
Waltii bu’iinsaa humnoota Israa’eliif Palastayiinoota gidduutii Gazaadhaaf Kibba Israa’el keessati ummameen Palastayinoonnii 70 ol yemuu du’an, mootummaan Israa’el ammas waraana lafootiin daangaa Gaazaa wareruudhaaf qophaa’aa akka jirtu gabaasameera.
Ergaa lolii giduu kana jalqabamee as gareen hamaas rooketii 1600 gara Isiraa’eliti dhukasaniiru jedhameera. Akka umnootin israa’el jedhantii rookeeti dhukasaman keessaa caalaa isaa qolatanii, 400 garuu lafa bu’anus bakka iti akeekaman ittuu hin gahin hafaniiruu jedhaniiru.
Haleellaa hamaas rookeetiidhaan raawwate kanaaf isiraa’el haleellaa xiyyaaratiin deebii kenna jirti. Haleellaa israa’el Kanaan hogganaa waraana hammas kan naannoo Gaazaa Bassem isaa jedhamu dabalatee hoggantoonii waraan hamaas ajjefamuu isanii gareen lammanuu dubbataniiru.
Israa’el gama isheetiin injineeraa palastaayiin isaa rookeetii tolchu ajjeeseera jetteti.
Amma ammaatii haleellaa Israa’eliin, daa’immaan 26 fi dubartoonnii 6 du’uu isaanii ministeerrii fayyaa bulchiinsa Gaazaa beeksisaniiru. Rookeetii hamaas dhukaaseen isiraa’elooni heduun yemmuu du’an isaan keessaas daa’imnii wagga 6 akka argamtu gabasameera.


text:
Har’a, Sadaasa 25/2015 Gootootni Qeerroon Barattootni Oromoo Godina Lixa Wallaggaa Magaalaa MANDII FDG Mormii MASTER Plan Finfinnee Fi Labsii Magaalota Oromiyaa Irratti Dabarfame Mormuun Gaaffii Mirga Abbaa Biyyummaa Dhiyeeffachuun Fincila Dhoosuun Daandii Konkolaataa Magaalicha Keessa Jiru Cufuun Waraanaa Wayyaanee Waliin Wal Dura Dhaabbachuun FDG Dhoosan. Barattootni Oromoo Lama Rasaasa Wayyaaneen Rukutamuu Maddeen Keenya Gabaasan.
Goototni Barattootni Oromoo Magaalaa Mandii sadarkaa 2ffaa hanga sadarkaa 1ffaatti jiran Fincilli Kun Akkuma kan Magaalaa Amboo
Eeggichaa guddaan humna Waraana WayyaaneMagaalaa Mandii fi Dhiha Wallaggaa Irra qubsiifameen humnaa ol eegamaa utuu jiruu, Goototni
barattootni Oromoo Mandii FDG dhoosuun diina dura dhaabbachuun falmii mirga abbaa biyyummaa fi mormii Master Plan Finfinnee fi Magaalota
Oromiyaa akka haqamuu gaafatan. FDG kun Godina Lixa Wallaggaa Aanaawwaan Kanneen akka Mandii, Najjoo magaalaa Najjoo,Qiltuu Karraa,
Gorii fa’aa keessatti uummataa fi barattootaan finiinaa jiraachuun ibsame jira.
Mootummaan abbaa irree Nafxanyaan wayyaanee TPLF/EPRDF/OPDO jedhamtu gaaffii uummataa karaa nagaan itti dhiyaachaa jiruuf deebii afaan qawwee fi rasaasa gochaa kan jirtu humna waraana Agaazii fi kora Bittinneessaa barattootaatti bobbaasuun dhukaasaa irratti banuun
barattootni lama Magaalaa Mandii keessatti rukutamuu madden keenya gabaasan.
Mootummaan Wayyaanee dhukaasaa guddaa uummata irratti banuun addatti immoo HIRIIRAA MORMII QABSIIFAMEE IRRATTI DHUKAASA GAAZII SUMMA’AA IJA NAMA BOOSISUUN DEEMICHAA NAMA DHORKUU dhukaasuun uummata gooluun warraaqsaa uummataa dura dhaabbachaa kan Olte ta’uu Maddeen ibsame jira. Warraaqsa uummataa fi Gootota ilmaan Sabaa Qeerroo barattoota Oromoon Godinaalee Dhiha Oromiyaa Amboo,Mandii, Giincii, Najjoo ,fi Giddaa Ayyaanaatti qabsiifameen Oromiyaan gara dhihaa Waraanaa fi dirree FDGtti jijjiramaa jirti. FDG kun Godinaalee Oromiyaa fi Maagaaloota Gurguddoo Biyyatti keessatti jaabaatee kan itti fufuuf kutannoo fi murannoo guddaan qabsaa’otni Qeerroon dargaggootni Barattootni Oromoo irratti hojjetanii xummuruu ifa godhan. Mootummaan wayyaanee akkuma amaleeffannaa isaa network fi ibsaa dhihaa Oromiyaa irraa balleessuu itti fufee jira, bakka jirtaan hundaa karaa danda’amu hundaan barruulee warraaqsaa walitti daddabarsuun harka wal qabannee ni falmanna.Gabaasaa Itti fufinsa FDG godinaalee Oromiyaa gaggeeffamaa jiruun walitti deebina.Qabsoon haalaan finiinuu eegalee kun kan hin dhaabbanne ta’uu uummaatni dugda duuba jira. hanga KAROORRI MASTER PLAN FINFINNEE fI MAGAALOOTA OROMIYAA haqamutti fi Gaaffiin Mirga abbaa biyyummaa deebii argatutti qabsoon wal irraa hin citnee jabaatee
itti fufa!!


text:
Waraanni Yunaayitid Isteetis Roobii darbe akka jedhetti, haleellaa qilleensa irraan naannoo Somaaliyaa giddu galeessa Hiraan bakka waraanni fi humnoonni michuu isaanii ji’a darbe keessa finciltoota irratti haleellaa jalqaban keessatti raawwateen loltoota 27 garee hidhattoota al-Shabab irraa ajjeesuu isaanii ibseera.
Ameerikaan Somaaliyaa keessatti haleellaa qilleensa irraanii hidhata al-Qaayidaa kan qabu al-Shabab irratti waggootaaf gaggeessaa turte. Haleellaan qilleensa irraan Dilbata darbe raawwatame kun bara 2022tti kan galmaa’e isa 6ffaa ta’uu marsariitiin waaltaa Ajaja Afrikaa kan Ameerikaa (AFRICOM) gabaaseera.
Naannoo Hiraan irraa jiraattonni akka jedhanitti, al-Shabab manneen gubuu, boolla bishaanii barbadeessuu fi lammiilee nagaa ajjeesuu, gogiinsa waggoota 40 keessatti hamaa ta’e gidduutti gaaffii dilaala waliin walqabatee, namoonni naannoo sanaa humnoota jajjabee ijaaruun cina isaa dhaabatee mootummaa akka lolan dirqisiisaa jira jedhan.
Somaaliyaan erga bara 1991 finciltoonni gosa irratti hundaa’an mootummaa Abbaa irree aangoo irraa fonqolchanii walii walii isaaniitti gargarlanii qabee wal waraansa keessa jirti.


text:
Itti-aanaa Dura-taa’aan Medrek fi Dura-taa’aan Koongiresa Federaalawa Oromoo, Dr. Mararaan akka jedhanitti tarsiimoo dhimmoota sadii, jechuun, haala siyaasaa, dinagdee fi hawaasummaa amma Itiyoophiyaan keessa jiruu fi jijjiirraa dhufuu qaba, jedhanitti fuuleffate – maanifeestoon Medrek.
Gama siyaasaan filannoo walaba geggeessuu dhabuun, boordiin filannoo fi manni-murtii walaba ta’uu hanqachuun, miidiyaa yokaan sabaa-himaan walabaa dhabamuun, mootummaan hoogganoota mormitootaa fi gaazzexeessota seera shororkeessummaa dabalee seera adda addaa itti baasee yakkuu fi hidhuun, adabbii waggoota dheeraa itti mursiisuun dimookiraasii biyyattii ukkaamsuu isaa dubbatu, Dr. Mararaan.
Gama dinagdeetiinis, mootummaan akka dinagdeen guddatee fi biyyattiin misoomtetti haa dubbatu malee “uummatni biyyattii yeroo dhaa yerootti hiyyummaa hamaatti sigigaataa jira, kan nyaatu dhabaa jira. Ka malaammaltummaan duuromaa jiru aangawoota, dabballootaa mootummaa fi daldaltoota mootummichatti hidhata qaban qofa” jedhu.


text:
Blog Archives
Murtiilee fi Ibsa Ejjennoo Gamtaa Jaarmiyoota Oromoo
(A4O, Bitootess 28, 2020) Uummanni Oromoo, Oromummaa fi Oromiyaan roorroo hamaa jala jiru. Mootummaan Itoophiyaa Oromummaa balleessuu, Oromiyaa diiguu fi injifannoolee ummatni Oromoo dhiigaa fi lafee ilmaan isaatiin gonfate irraa mulquuf karoorfatee itti bobba’ee jira. Biyyattii irratti Nafxanyoota deebisee aangomsuu fi sirna isaanii deebisuuf Habashoota wajjiin qindoominaan socho’aa jira. Akeekasaa kanas milkeessuuf ummata Oromoo ganda, kutaa fi amantiin qoodee walirratti bobbaasuu tooftaa siyaasaa godhatee hojjeta. Seeraan ala labsii yeroo hatattamaa uummata Oromoo irratti labsuun naannoolee Oromiyaa bakka adda addaatti Rayyaan Ittisa biyyaa uummata irratti roorrisaa jira.
Mootummaan kun reebicha, hidhaa fi ajjeechaa uummata Oromoo irra geessaa jiru yeroo kamuu caalaa jabeessee fi bal’isee itti fufee jira. Manneen uummata keenyaa maatii isaanii wajjiin walitti qabee guba; midhaan gonbisaawwanii fi oyiruu ykn maasaa keessatti ibidda itti qabsiisa; bosona Oromiyaa bineensa isaa wajjiin guba. Barattootni Oromoo naannoolee biraa keessatti wayta ajjeefaman kanneen ajjeesan seeratti hin dhiheessu. Yakki suukanneessoon akkasii dalagamaa jiraatuu isaanii osoo beekuu gaaga’amtootaaf ittisa hin godhu. Kanneen hafanis sababa adda-addaa itti funaanuun barnootarraa ari’a. Keessumattuu, barattoota Oromoo godinaalee Oromiyaa ‘Command Post’ jalatti bulaa jiran irraa dhufan adda baasee ari’a. Naannolee Oromiyaa bulchiinsa ‘Comand Post’ jala jiran keessatti Raayyaan Ittisa Biyyaa Qeerroo fi Qarree akka bineensaa adamsee guyyaa guyyaan ajjeesaa, jumulaan hidhaa fi dararaa jira.
Mootummaan kun dirree dimookraasii biyyattii keessatti bal’isuuf waadaa gale cabsuun hooggannootaa fi miseensota jaarmoota siyaasaa kanneen isaan dorgoman ni dhabamsiisa; seeraan ala mana hidhaatti guura; qunnamtii jaarmoleen siyaasaa uummata waliin godhatuuf karoorfatan ni gufachiisa. Dhaabbileen sab-qunnamtii Oromoo dhugaa jiru akka hin gabaafne ni doorsisa, hooggantoota isaanii ni hidha. Saamicha qabeenya Oromiyaas daran hammeessee itti fufee jira. Walumaa galatti, hamilee uummata Oromoo cabsuun, Oromoo jilbeenfachiisuuf dhagaan mootummaan kun hin garagalchine hin jiru.
Namni hunduu hubachuu kan qabu Oromoon akka sabaatti tokkummaan ka’ee haga hin falmannetti rakkooleen kunneen sadarkaa amma irra jiran caalaa hammaatanii itti fufu. Badiiwwan uummata Oromoo fi Oromiyaa irratti mootummaa Itoophiyaan gaggeeffamaa jiran kunneen akkasitti yoo itti fufan, hireen ummata Oromoo yaaddessaa dha; Oromoon akka sabaatti, Oromiyaan akka biyyaatti itti fufuun gaaffii guddoo jala galuu danda’a.
Kanaafuu, nuti jaarmiyaaleen Oromoo adda addaa kan yaaddoolee armaan olitti tuqaman kanneen qooddannu, maqaan keenya armaan gaditti tarreeffaman, rakkoolee akka sabaa fi biyyaatti nu mudatan kanneen irra aanuuf qopha-qophaa socho’uu irra gamtaan socho’uun bu’a-qabeessa ta’uu hubachuudhaan, yeroo dheeraaf marii gochaa turreerra. Marii yeroo dheeraaf ‘technology’ adda-addaatti fayyadamnee godhaa turre goolabuuf Bitootessa 28-29, 2020 walgahii guddaa godhanne jirra. Walgahii kana irratti qabxiilee adda addaa irratti gad-fageenyaan erga mari’anneen booda murtiilee fi kutannoolee asii gaditti tarreeffaman irratti waliigallee baasuun walgahii keenya milkiin xumurannee jirra.
1. Haala hamaa uummata keenyarratti fe’amee jiru kana irra aanuuf tokkummaan Oromoo biyya keessaa fi biyya ambaa murteessaa ta’uu hubachuun, wal-tumsinee gamtaan hojjechuun uummata Oromoof sagalee ta’uuf walii galleerra;
2. Koree sochii gamtaa kanaa qindeessuu fi koreelee raawwii hujii sadi (three operational committees) utubnee jirra. Koreeleen kunis;
2.1 Koree falmii mirga namoomaa (Human rights advocacy committee),
2.2 Koree odeeffannoo funaanuu fi tamsaasuu (Information collection and dissemination committee),
2.3 Koree beekkumsa, dandeettii fi qabeenya maddisiisuu fi gurmeessuu/ijaaruu (Resource mobilization and organization committee)
3. Uummanni Oromoo, keessattuu warri biyya ambaa jiraattan, nu duukaa dhabbachuun rakkoolee saba keenyarra gahaa jiran gamtaan akka balaaleffannu waamicha lammummaa fi obbolummaa isiniif goona;
4. Jaarmiyaaleen Oromoo maqaan keessan asii gaditti hin tarreefamin hunduu, nu duukaa hiriiruun rakkoolee saba keenyarra gahaa jiran gamtaan qolachuu akka dandeenyu, sagalee dabalataa akka nuu taatan waamicha lammummaa fi obbolummaa isiniif dhiyeessina;
5. Dhaabileen siyaasaa Oromoo biyya keesssa jirtan hunduu adda-addummaa siyaasaa keessanii qabattanii ajjeechaa fi hidhaa Oromoo irra gahaa jiru waliin akka balaaleffattan, akka dura-dhaabbattan fi furmaata itti barbaaddan waamicha isiniif goona;
6. Maddi rakkoo uummata keenyaa hunduu sirna gabroomfataa mootummaa Itoophiyaa ti. Sirna kana hiddaan biqqisuuf tokkummaan ka’uu fi falmatuun murteessaa ta’uu yaadachisaa, roorroo fi dararaa naannoo Oromoo tokkorra gahuuf naannooleen Oromoo biraa akka birmattan waamicha lammummaa fi obbolummaa isiniif goona;
7. Mootummaan Itoophiyaa labsii yeroo hatattamaa kan seeraan ala uummata Oromoo Dhihaa fi Kibba Oromiyaa irratti labse hatattamaan akka kaasu akeekkachiifna;
8. Ajjeechaa, hidhaa, dubartoota Oromoo humnaan gudeeduu fi reebicha Raayyaan Ittisa Biyya Itoophiyaa uummata Oromoo irraan gahaa jiru hadheeffannee balaaleffachaa, hatattamaan akka dhaabbatu mootummaa Itoophiyaa dhaamna;
9. Mootumman Itoophiyaa hojii shororkeessummaa dhaabilee siyaasaa Oromoo, hooggantoota fi miseensota isaanratti raawwataa jiru hatattamaan akka dhaabu akkeekachiisaa, sababa kanaan filannoo biyyooleessaa dhufu irratti rakkoolee uumamuu maluuf mootummaan itti gaafatamaa tahuu beeksifna.
10. Rakkoon naannoo Oromiyaatti uumamu kamuu, naannolee kaaniif illee daafaa nageenyaa ni qabaata. Kanaaf, sabaaf sab-lammoonni Itoophiyaa hundi, uummata Oromoof birmattanii, ajjeechaa fi hidhaa mootummaan Itoophiyaa saba Oromoo irraan gahaa jiru akka balaaleffattan fi dura-dhaabbattan waamicha lammummaa isiniif goona;
11. Jaarmiyaaleen mirga dhala namaaf falmitan hundi badii fi hammeenya mootuummaan Itoophiyaa uummata Oromoo irratti dalagaa jiru mara uummattoota addunyaa, mootummoota Bahaa fi Dhihaatti akka saaxiltan kabajaan isin gaafanna;
12. Uummanni Oromoo, keessattuu Qeerroo fi Qarreen, akka bineensaa adamsamanii guyyaa guyyaan ajjeefamaa, jumulaan hidhamaa jiru. Kuni ammoo buqqa’insaa fi goodaansa uummataa fidaa waan jiruuf uummanni addunyaa qisaasama uummata kanaa baraaruuf itti-gaafatama guddaa qaba. Rakkooleen kunneen babal’achuun too’annoo ala osoo hin ta’in uummanni addunyaa fi mootummoonni biyyoota Dhihaa, lola mootummaan Itoophiyaa seeraan ala uummata Oromoo irratti deemsisaa jiruu fi bulchiinsa ‘Comand Post’ Oromiyaa irraa akka kaasuuf dhiibbaa barbaachisaa akka gootan waamicha keenya dhiyeessina.
Tokkummaan Humna!
Jaarmiyaalee Oromoo (In alphabetical order)
1. Advocacy4Oromia
2. Bilal Oromo Dawa Center
3. Canaan Oromo Evangelical Church
4. Charismatic International Fellowship Church
5. Global Gumii Oromia
6. Global Oromo Advocacy Group
7. Global Waaqeffannaa Council
8. Horn of Africa Genocide Watch
9. Human Rights League of the Horn of Africa
10. International Oromo Women’s Organization
11. International Qeerroo Support Group
12. Mana Kiristaanaa Fayyisaa Addunyaa
13. Oromo Christ Evangelical Lutheran Church
14. Oromo Communities’ Association of North America
15. Oromo Evangelical Lutheran Church of Washington DC Metropolitan Area
16. Oromo Evangelical Lutheran Mission Society
17. Oromo Human Rights and Relief Organization
18. Oromo Legacy, Leadership and Advocacy Association
19. Oromo Lutheran Church of Baltimore
20. Oromo Parliamentarians Council
21. Oromo Studies Association
22. Oromia Support Group
23. Tawfiq Islamic Center
24. Union of Oromo Communities in Canada
25. United Oromo Evangelical Church
26. Washington DC Metropolitan Oromo SDA Church
Bitootessa 28, 2020


text:
Haala Simannaa Ilaalchisee!
1. Namni hundumtuu alaabaa ABO ykn mallattoo saba oromoo ibsu kan isatti tole qabatee haa dhufu.
2. Namoonni konkolaataa humnaan itti hin fe’aminaa balan tasa qaqqabee namni tokko illee lubbuun isaa darbuun irra hin jiru.
3. Jeequmsi akka hin uumamneef Qeerroon poolisiis ta’ee qaama nagaa Eegsisuuf tumsa godhaa.
4. Maanguddoota, Ijoollee fi haadholii Ulfaaf gargaarsaa fi tumsa dursaa godhaa. Yoo jiraatan.
5. Bishaanii fi Wanta sasalphaa nyaataaf malu harkatti qabadhaa! Fayyaa keessan eeggachuuf.
6. Namni yoo isin biraa kufe qabaa bakka Ambulance tti geessaa qophaa’ee jira waan ta’eef.
7. Tokkummaa mul’isaa, suuraan fi Vidiyoon guyyaa sana waraabamu sabaahimaalee Addunyaa hedduu irratti waan darbuuf Wanta saba oromoo Qeeqsisu hin hojjetinaa.
8. Kanneen farda Gulufsiistanii fi konkolaachistoonni warra lafoof Eegumsa godhaa.
9. Wal dhaggeeffadhaa Abba Abbaan hin fiiginaa. Suuta socho’aa.
10. ABO dhaaba Qabsoo Ganamaa jaallatamaa fi sabi oromoo yoo itti hirkate shakkii irraa hin qabne ta’uusaa mul’isaa.
ERGAA KANA YOO XIQQAATE NAMA 20F QOODI. SABASAAF MEDIA TIIN KAN QINDAA’E. YAADI FI ODEEFFANNOON KAN ROOGEYYII FI SABAAHIMAALEE GARAAGARAA IRRAA WALITTI QABAME.
GALATOOMAA!
GADAAN GADAA XUMURA GARBUMMAATI!


text:
Ministeerri maallaqaa kan Uganda Matiyaa Kasaayijaa liqaan biyyattii guddataa dhufe to’annaan ala miti biyyattiinis balaa qabeenyaa ishee Chaainyaa dhaan duraa fudhatamuu irra hin geenye jechuun torban kana dubbataniiru.
Itti gaafatamaan dhimma maallaqaa Ugaandaa baatii kana gabaasa baasaniin baatii waxabajjii bara 2017-2018tti kan jiru liqiin mootummaa, doolaara biliyoona 9.1 gara biliyoona 11.1-tti ol guddateera jechuun akeekkachiisan.
Gabaasi Chaayinaa utuu maqaa hin dha’in ba’e kun, dhimmi liqaa guddaa kun qabeenyaa Ugaandaa balaa irra buusa jechuun akeekkachisieera.
Akka gabaasa kanaatti liqaan hangi tokko biyyattiin yoo liqaa jiru baasuu dadhabde qabeenyaa ishee dabarsitee kenniti jedha, Kasaayijaan garuu ni haalan.
Kasayijaan Chinaan qabeenyaa to’attii? Ani hin beeku. Akkasittin dhaga’e. garuu Ugaandaa keessatti akkuman dubbadhe, nuti namoonni hangi tokko itti gaafatama irra hamma jirrutti, balaa hamaan tokko yoo uumame irraan kan hafe, dinagdee kana boodatti kan hambisu, isa immoo argaa hin jiru. Kanaaf Chaayinaan qabeenyaa keenya to’atti jedhee hin yaadda’u. Bakka biraatti gochuu malu, ani hin beeku, garuu asitti kun hin ta’a jedhee hin yaadu jedhan.


text:
Mummichi ministeera Itiyoophiyaa Dr. Abiyyi Ahmad gumii dinagdee addunyaa Daavoos keessatti gaggeeffamu irratti hasawaa dhageesisanii abbotiin Qabeenyaa Biyya Alaa Itiyoophiyaa keessatti hojii invastmantii akka gaggeessan Afeeran.
Carraaqqii biyya keessatti ta’een Baatiilee darban sagaliif mootummaa isaanii foyya’insa gama siyaasaa fi dinagdeen hatattamaan fudhate tarreessan.
Uummata Itiyoophiyaa miliyoona dhibba tokko keessaa miliyoonni jaatamni dargaggoota umriin isaanii waggaa 24 gad ta’uu kan dubbatan Dr. Abiyyi carraa hojii banuuf guddina dinagdee fi barnootaa barbaachisaa akka ta’e hubachisan.
Gumiin dinagdee addunyaa kan waggaa Swizarlaand keessatti jalqabamuun kun falmii waa’ee daldalaa jabaatee akkasumas Briteen gamtaa Awurooppaa keessaa ba’uu akkasumas dinagdeen addunyaa dadhabaa adeemuun yaaddoo ennaa uumetti.


text:
For several months, Ethiopia has witnessed an escalation of threats on various fronts, both internal and external, although this does…
Ethiopian Federal government endorsed Addis Ababa demarcation process with Oromia and its result. It said it closely followed it. Addis…
Bulchiinsi Magaalaa Sulultaa weerara lafaa amantaa dawoo godhachuun raawwatamu irratti tarkaanfii malu kan fudhatu ta’uu ibse. Magaalichatti weerarri lafaa maqaa…
Finfinnee, Adoolessa 4, 2014 Haalli qilleensaa magaalaa Finfinnee hurriin haguugamuu isaatiin balaliin xiyyaaraa harkifachuu Daandiin Qilleensaa Ityoophiyaa beeksise. Daandichi harkifannaafi…
Magaalaa mummuttii Oromiyaa tan taate Finfinneen yaroo jalqabaatiif sagantaa dorgommii Qur'aanaa kan hirmaattoota addunyaa hirmaachisee keessummeessitee gaggeeysaa jirti. Sagantaan dorgommii…
(Boruu Barraaqaatiin) Dhimmi Maaster Pilaanii magaalaa Finfinnee amma dura eegalame mormii jabaa ummanni Oromoo godheen hambisiifamuu danda’ee akka ture ni…
#GrandOromiaRally in Finfinne. These were the cohorts of protesters detained/dispersed at around Ras Hotel even before making it to Meskel…


text:
Lammaa Magarsaa haasawa isaanii yoon dhageeffadhu OPDO osoo hin tahin paartii mormitootaa natti fakkaate. Ajab! haasawa isaa, jechoota isaa akkam namatti tola yaa aboo. Dhageeffattanii? ktktktktktk Garuu maal gatii qabaree kaaseetni akkuma abbaan itti waraabetti deebisee dhawwaaqa waan taheef nan ajaa’ibne. Abbaan sagalee bareechee ykn fokkisee akkuma itti guutetti sanuma deebisee dhawwaaqa tephiin. Kan hedduu na raajeeyse ammoo yeroo tanatti jecha bareeffatanii lallabuun, quuqamaafi dhimmamaa fakkaachuun qofti fudhatama akka naman qabaachifne beekuu dhabuun isaanii boolla dukkanaa keessatti dunquqqoochaa turuu isaanii namatti mul’isuun ala hiikkaa biraa hin qabu. Silaa aangoo waa godhuu qabaatanii, akkuma soba dhaadatan kana hundaa miti qinii osoo hojitti hiikuu danda’anii carraan isaanii milkii guddaa ture. Waa’ee bilisummaafi gabrummaa haasawee, xibaaree, lallabee boodarra garuu bilisummaa qabeenyaa ja’ee hoggaa xumuru hedduu na kofalchiise. Falaasamaafi xiin-sammuu isaa garuu niin dinqisiifadhe, deebi’een balaaleeyfadhe malee. Qotee bulaa lafa irra jiraatu irraa buqqisaa, abbaan lafaa lafa isaa irraa hoonga’ee karaa irraafi zaraaraa mana namaa jalatti gombifamee, maatii waliin faca’ee osoo beelaan murruq tahaa jiruu inni bilisummaa qabeenyaa tam haasawa garuu?
Haasawa bareedaa danuu tokko yaasee, afuufee, firfirsee yoo dakaa baddaa keessa arraba mi’eeffatee labuufi lallabu “Iihh…! Bilisummaafi gootummaa akkasii Lammaan arra eessaa fide?” gaafii jattu natti biqilchuus yoon jechoota Afaan Oromoo kan Amaaraa fi Tigraffaa irraa kallattiin hiikame san yoo hiriira galchu kaasetiin waraaabbii lammaffaa malee orijinaalii akka hin tahin garuu laaftumatti naaf gale. “Koottu ni nyaattaa!” ja’e Abbaan Lataa biyyeen itti haa sablatu. Aniis yoon haasawa bililiqoo ashangullittiin dhawwaayxu kana gad jabeessee quunquumuu fi gad fageessee guunguumu “Afaan dhadhaa gara dhagaa, ykn arrab-deeymee able lamee” ja’een bira dabruuf yaale. Yoon sirritti fuula isaa to’adhu garuu joollee uleen gubbaa dhaabbatanii hiraata dirqiin nyaachisaa jiran natti fakkaate, Lammaan. Garuu yoo dhugaa dubbanne namtichi kun yerootu amma itti tahe malee silaa duraan gaafa OPDO’n wahi taatee moosina qabdu san tahee duuyda Oromoo sirritti alagaaf shiireeysuu danda’a ture. Garuu maal gatii qabaree eega itti orraate booda? Lammaan ibsa miidiyaaf laate irratti garuu dhaadannoolee darree isuma fakkaattu takka dhaadachaa ture. “Carraa nu harkaa bahuuf ka’e deebifnee harkatti galfannee jirra” ja’e. Maal jechuu isaa akka tahe ammoo namuu ni beeka. Jecha gabaabaan yoon ibsu
“Ummata Oromoo bilisoomuu gahe gabrummaa jalatti deebifne” jechuu isaati kaa. Lammaa Magarsaa! yoo ummanni cal’isuun kun waan moohaman sitti fakkaate dogoggora guddaa keessa jirta. Osuma Oromoon lubbuun fuula ardii kanarra jirtuu Oromiyaa amma boodallee akkuma baran san diina jalatti sakaalanii qabuuf yaaluu isaanii mul’isa. Garuu Oromoof malee kana booda Oromiyaan alagaafi gantuufiis haraam!
Walumaagalatti garuu qeerroo dhaloota qubee haasooyni bililiqoon akka sagale guddiftuun wayyaanee lallabdu kun eega bituufi isaan gituu dadhabee bubbulee jira. Dhaloonni qubee kan qabsoo fadhiideeyse osoo hin tahin kan ifiifuu qabsoo keessatti fadhiidayeedha. Gurbaa soddaatuu deeraa seenee osoo dhadhaa hataa jiruu fadhiidoo daaraa keessa ruuqamtee teeysu agarraan akka nama daa’ima sossobuutti ‘qiiq-qiiq’ itti jannaan “Nuti waan akkanarraa guddanne!” jetteen ja’an ruurriin dhandhaarraa jidduu daaraa fakkaattee teeysu. Akkasiitii! nutiis qeerroon Oromoo dhaloota qubee “qiiq-qiiqii’ irraa akka guddatte ‘gashee’ Lambaan waan hubate hin fakkaatu. Gama biraatiin yeroo tana eega asriin dabartee aduun lixa geeysee booda haasawa akkanaa haasa’uun namticha kanaa “Oromoon gowwaadha” akka jechutti hiikama. Oromoon gowwaa miti. Oromoon haasawa gantuun garaa isii guutachuuf ergamtee waltajjii irraa lallabduuf ja’ee dhiiga ilmaan isaanii kan akka galaanaa laga yaa’e san gubbaan akka hin tarkaanfanne irra deddeebi’ee itti himuu qaba. “Taguugni dhiqan hin bareedu” yoo ja’an kan akka namticha kanaati. Oromoon taguuga faltii kana dhiquuf yeroof isaa gubuu osoo hin taane qabsoo finiinsuun jechaafi murannoo isaanii gochaan mirkaneessuu qaban. Oromoof malee kana booda Oromiyaan alagaafi gantuufiis haraami!
‘Tooftaan arraba summiitiin damma nuuf kannuu ni fashalooyti!”
Saphaloo Kadiir
Gurraan. 2017
Baruumsi bu'ura jireenya ilma namaati. Barnoonni bu'ura waa hundaati. Manni barnootaa naannoo kee jiraachuu jechuun…
The Conflict Testing Ethiopia’s Nobel-Winning Leader
For several months, Ethiopia has witnessed an escalation of threats on various fronts, both internal…
In a sign of growing concern in Washington about the Civil War in Ethiopia, the…
NAIROBI, Kenya — Once home to one of Africa's fastest-growing economies, Ethiopia is struggling as…
On September 11, 2022, the Government of Tigray External Affairs Office released a statement indicating their willingness…


text:
Prezidaantiin Jibuutii ijaarsi projektii godinaa daldala walaba Afriikaa guddicha jedhuu Wixata kaleessaa sirnaan labsanii jiran. Kunis deggersa Chinaan ta’uu ibsaniiru.
Walii galteen ijaarsa godinaa daldala walabaa fageenya km 48 kun kan mallatteeffame sadaasa bara 2016 akka qaama chainaan daandii daldalaa babal’siuuf qabduutti.
Jibuutiin biyya xiqqoo lakkoobsi baay’ina uummata ishee kuma 876 duruu ol waa hedduu keessummeessiti.
Maadhee humna galaanaa US fi Ferensaay, yoo taatu chinaanis maadhee galaanaa ijaaraa jirti. Jabuutiin daldala biyya hollaa uummata miliyoona 99 qabdu kan Itiyoopiyaa illee ni keessummeessiti.
Itiyoopiyaa qofaa utuu hin taane sudaan kibbaa, Somalia fi naannoo hara gurguddaaf illee daandii irra deddeeb’uun daldalan ta’uuf karoora kan qabdu ta’uu dura taa’aan buufata doonii fi abbaa taayitaa godinaa walaba ta’ee Abubakar Omar Hadii Reutersf ibsaniiru.


text:
Biyya Sudaan kutaa Biluu Naayil keessatti walti bu’insaa akka haaraatti jalqabeen daa’imman lama du’anii 10 immoo madaa’uun isaanii akka isa gaddisiisee dhaabbanni dhimma ijoolewwanii irratti hojjatuu Save the children ibsee jiraa.
Walitti bu’insaa Fulbaanaa 1,2022 jalqabee guyyootan Afuraan darbaniif taasifaamaa turee kanaan daa’imman Lama dabalatee namoonni 23 du’uuni namoonni 44 immoo madaa’un isaanii gabaasamee jiraa.
Namoottan hedduun walti bu’iinsaa Kanaan kan ka’ee qe’ee isaanii irraa buqa’anii mannoottan barnootaa 6 keessaa qubatanii akka jiran ibsameeraa.
Daarekteerii Save the children kan Sudaan Arshad Maliik wareen walti bu’insichaa keessatti hirmaachaa jiran namoottan balaadhaaf saaxilamoo ta’an keessuumaa Daa’imaniif akka eegumsaa taasisan,namoonii walti bu’iinsicha baqachuuf qe’ee isaanii gadi lakkisaan akka frdhii isaanii malee qe’ee isaanti deebi’an hin godhamene gaafachuun isaanii gabaasameera.
Walti bu’insii tibbana jalqabee kun, walti bu’insaa Ji’a Adoolessaa darbe keessaa taasifamee lubbuu namoottan 182 galafatee, namoottan Kuma 37 jireenyaa isaanii irraa buqqisetti aanee kan taasifamee ta’uun isaa beekameera.