text:
Mootummaan Fedeeraalaa kan Itiyoophiyaa fi aangawoonni Tigraay battalumatti dhukaasa dhaabiinsa hojii irra olchaniif waamicha hawaasnii addunyaa dhiyeessaa jiru kan deggeran ta'u seeneeta Yunaaytid Isteetes keessatti miseensa gameessa kan ta'an Baab Menendeez ibsanii jiru.
Gam-lameen giddutti hokkarri Tigraay keessatti gaggeeffamaa jiru akkaan yaaddeessaa ta'u fi caalaatti hammaannaan fixiinsaa fi rakkoo dhala namaa kan hammeessu ta'a jedhan.
Walitti bu'iinsii kun dheerannaan kan raafama keessa jiru ce'uumsa Demokraatawaa Itiyoophiyaa keessaa akka sigigaatu godha kan jedhan Menendeez, jtasgabii dhabiinsii fi walitti bu'iinsii kun kutaalee naannotti waan babal'atuuf gam lameen walwaraansa dhaabuun mariin rakkoo isaanii akk furan gaafatan.
Gama kaaniin Seneetarri Maasaachuseet Elizaabeet Waaren hokkarri Itiyoophiyaa keessaa yaaddeessaa ta'u ibsan.Hogganoonni hokkara kana battalumatti qabaneessuun siviloonni Tigraay keessaa gargaarsa dhala namaa akka argatan mirkaneessuu fi mariif akka ta'an , mirgii lammiwwan biyyatti filannoo walabaa fi madaalawaa ta'e gaggeessuuf qaban akka kabajamuuf gaafatan.


c: text/html

text:
Hasaawa ummata oromoo Godina Baalee annaa madda walaabuu sabaaba liyuu poliisittiin lafa isaani irraa buqa’aani yaroo qaamni mottuuma isaan biraa dhufaan.
Maddi Wolaabuu iddoon burqaa Oromoo, Qe’een dhaloota Generaal Waaqoo guutuu yeroo ammaa kana to’annaa Abdi illee jala jirti. OPDOn garuu kira sassaabdota akkas goone, Naannoon Tigraay birrii miliyoona kudhan nuuf kenne, shirri diinaa saaxilame, ebalu alaabaa woliin qabne, yeroo ammaa kana tokkummaa qofa nu barbaachisa jechaa oduu oofti. mee dhaggeeffadhaa waan haati dhiiraa tan Madda wolaabuu irraa ari’amte tun jettu. “nuti nyaata hin feenu, uffata hin feenu, birrii hin feenu,lafa teenya feena. Madda wolaabuu somaaleen hin fudhatin” jechaa dallansuun dubbatti.
Imala Gara Madda Walaabuu
————-
Bulchiinsi Godina Arsii Lixaa magaalaa Dodolaa qeerroo, foollee fii manguddoota gurmeessee qarqaarsa lammiilee keenya sababa wayyaanee fii sababa waraana Liyyuu poolisii Abdii ileetiin buqqa’anii Aanaa Madda Walaabuu jiraniitti dhaqqabuuf imala har’a eegaleera. Yeroo amma Baalee magaalaa Delloo Mannaa gahaniiru. Hawaasni magaalaa Delloomannaa simannaan oowwaa bifa suuraa irratti argitan kanaan godhaniiruuf. Guyyaa boru nutis qeerroon magaalaa Delloo manna isaan duuka gara iddoo seenaa qabeetti Aanaa Madda Walaabutti imaluuf qophii keenya xumurree jirra. Qabsoon itti fufa.
“Godina Baalee Aanaa Dalloo Mannaatti sochiiwwan Lammiilee keenya Mana ofiitirraa Waraanni Buqqise deebisanii ijaaruu irratti tokkummaadhaan ni hojjanna kan jedhu yommuu tahu Meeshaalee deeggarsaa kanneen akka Uffata, Nyaataa fi Maallaqaa qabachuudhaan Konkolaataa 10 olii fi Motor Saaykiloota lakkoofsaan heddu ta’aniin Wal Dabaalanii Gumaata geeysanii galgala kana nagayaan deebi’aniiru.
Kana malees Rakkoowwan isaan keeysa jiran cufa irraa qoodamuudhaaf yoomillee qophii tahuu Qeerroo, Qarree, Maanguddootaa fi Hawaasni naannichatti argaman dubbatan.
Qubattoota Ilmaan Oromoo kanneen Liyyu Haayiliin Naannawa Aanaa Madda Walaabuu iddoowwan akka Qarsaa Duulaa, Boolla Gandaa, Arroojjii fi kanneen biroo irraa isaan buqqisee gama Aanaa Dalloo Mannaa Ganda Barraaq keeysa qubachaa jiran Sirna guyyoota lameen kana Qeerroo fi Maanguddoon Dalloo gargaarsaaf taasise irratti afeeramuudhaan Jiraattota Aanaa Dalloo fi Qeerroo erga galatoomfataniin booda “deeggarsi ariifachiisaan ammatti osoo nu barbaachisuu Qaamolee Mootummaa fi Bulchiinsi Aanichaa hanga ammaatti nu bira dhaabbachuu dhabuun isaa hedduu nu komachiisee jira jechuudhaan Miira Komii Miira Oow’aa dhiheeffataniiru.
Haala Daandii Konkolaataan hin jirreen amna ulfaattu itti tahullee Qeerroo fi Maanguddoonni Dalloo Mannaa garuu Ummata keenya hanga tokko dhaqqabneerre jedhu.
“Qeerroo fi Oromoonni Aanaa Dalloo Mannaa fageenya Kiilo Meetira 100 olii Geejjibaa fi Miila ofiitiin Imaltanii har’a nu dhaqqabuu keeysaniifis gammachuun nutti dhagayame guddaadha” kan jedhanis Qubattoota Oromoo kanneen yeroo ammaa Ganda Barraaq qubataniidha.
Haaluma wal fakkaatuun Oromoonni ammaan tana Ganda Barraaq Iddoo addaa *Waaqdabar* jedhamtu irratti qubatan kunneen itti aansuunis “Nuti Biyya tanaaf *Wardiyyaa* taanee Daangaa keenya Kabajsiifnee hedduun keenyaas irratti Wareegamaa kan jirru tahullee Hanga ammaatti Xiyyeeffannoo Si’ataa gama Qaamolee Bulchiinsaa irraa dhabuudhaan rakkoowwan akka Fayyaa fi Hanqina Nyaataatiif humnaa ol Saaxilamaa jiraachuun keenya Dhaba Bishaan dhugaatii fi Daandii Konkolaataatiin wajji gar- malee nu miidhee jira” jechuun erga dubbattanii booda Bulchiinsi Mootummaa Oromiyaa fi Miidiyaaleen Dhimmoota Oromoo irratti hojjatanis isaan irraanfachuu akka hin qabne dhaammataniiru.
Dhuma irrattis Haala Odeeyfannoo dhimmi keenya Hawaasa Oromoo biratti dhagayamee deeggarsi barbaachisaan akka nuuf hin godhamne Shira Hattummaadhaa Xaxuun rakkoolee gurguddoodhaaf nu Saaxilaa kan turan keeysaa Bulchaa Ganda Barraaq Obbo Yaquub akka tahe himuudhaan gaaga’ama nurra gayee fi gayaa jiru cufaa Qaamni nutti dhiyaatee nu hordofu jiraachuu qaba jechuudhaan haasawa isaanii goolabaniiru.
*Gadaan tan Bilisummaati*
*A.Dh* irraa”

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Kan Riyootti Maraatonnii injifatee, mormii Oromoo agarsiise fi gidduu kana as Yunaayitid Isteets galee jiru – Atileet Fayyisaa Leellisaa ibsa kenname kana irratti argamee, ofii illee illee ibsa kennee ture. “Dhiittaa mirga dhala-namaa hamaa tu uummata Oromoo irrattii fi uummatoota Itiyoophiyaa ka biroo irratti geggeessamaa jira. Kun dhaabachuu qaba” jechuudhaan, aangawoota Yunaayitid Isteets seericha raggaasisuuf hojjetaa jiranii fi ibsa kennan illee galateeffatee jira. Fayisaa fi Seneetaroonni Yunaayitid Istees waliin harka isaanii ol qabanii wal-qaxxaamursuun mallattoo mormii Oromoo illee agarsiisan.
San booda, Waltajjii addaa, Hoteela Finiksi jedhamu kan as Waashinton Diisii keessatti Atleet Fayisaaf qophaa’e irratti illee, Atileetichi waa’ee miidhaa barootaaf uummata Oromoo irrattii fi uummata Itiyoophiyaa irratti geggeessame jechuu gaazzexeessotaa sadarkaa Addunyaa hedduu achitti argamaniif ibsa bal’aa kennee jira. Soraa fi Tigist, jalqabaa haga xumuraatti qophiilee lameenuu hordofanii gabaasaanii jiran.
Guutummaa gabaasaa kana cuqaasaa tii dhaggeeffadhaa


text:
Obsi Daangaa Qabaachuu Qaba ! Callisnis Nuuf Haa Gahu!
(Ibsa ABO – Amajjii 09, 2020)
[SBO – AMAJJII 09,2020] Erga Dr. Abiy Ahmed EPRDF keessaa gara aangootti ol bahanii as gidiraa fi roorroon addatti Ummata keenya kan Dhihaa fi Kibba Oromiyaa irratti bulchiinsa isaaniitiin geessifamu guyyumaan hammaachaa deemuutti jira. Kanaaf sababni gama mootummaatiin kennamaa turee fi jiru “nageenya eegsisuu fi ol’aantummaa seeraa kabajsiisuu” kan jedhu dha. Biyya kanatti durii kaasee hanga har’aatti nageenyi dhabamuuf kan sababa tahaa turee fi jiru rakkoo siyaasaa afaan qawweetiin furuuf ykn. irra aanuuf yaalii gama mootummaatiin taasifamu dha. Akka hubannaa fi odeeffannoo qabnuutti yeroo ammaa rakkoo guddaan sadarkaa Oromiyaattis tahe sadarkaa Itoophiyaatti jiru rakkoo nageenyaa osoo hin taane rakkoo siyaasaa ti. Wanneen akka rakkoo nageenyaatti of mul’isanis yoo jiraatan maddi isaanii rakkoo siyaasaa hin furamin jiru dha. Rakkoon siyaasaa ammoo furmaata siyaasaa barbaada malee qawweedhaan/humnaan hin furamu.
Waggoota 2 dura EPRDF (qabsoo Ummatootaan dirqisiifameetis tahu) keessa ofiitti jijjiirama/haaromsa gochuuf murteeffachuu isaa oggaa labsate dhugaa olitti ibsame hubachuudhaan siyaasa Itoophiyaa gara karaa qajeelaatti oofuuf waan qophaawe seenee kanneen gammadnee fi abdiin nutti bule hedduu dha. Haa tahu malee EPRDF keessa ofiitti namoota barcuma tokko irraa kan biraatti jijjiiruu, maqaa jijjiirrachuu, kan fedhe of keessaa arihee kan fedhe haaraatti ofitti dabaluudhaan murni ykn. namootni murtaawoon aangoo irra of tursuuf carraaquu irraa kan hafe EPRDF akka Dhaabaatti waadaa seenee fi waan abdatameef sana guutuutti akka hin jirree fi gochuufis dandeettii fi fedhiis akka itti hin qabne guyyaa irraa guyyaatti daran ifee mul’achaa jira.
Haalli kun akka waliigalaatti jireenya biyyattii fi nageenya naannichaafuu hedduu yaaddessaa tahu illee, addatti Saba Oromoof (keessattuu ammoo, Ummata keenya Godinoota Booranaa, Gujii Bahaa, Gujii Dhihaa, Wallagga Bahaa, Horro-Guduruu Wallaggaa, Wallagga Lixaa, Qellem Wallaggaa, Iluu Abbaa Booraa fi Buunoo Beddellee kanneen seeraan ala bulchiinsa Command Post jalatti kufanii jiraniif) garuu akka rakkoo fi yaaddootti himamuu bira dabree dubbii jiraachuu ykn. dhabamuu tahaa jira.
Lafoota kanneenitti (keessumaa Godinoota Wallaggaa afran, kan Gujii lamaanii fi kan Booranaa keessatti) waggaa tokkoo oliif lola sababsachuudhaan loltoota Raayyaa Ittisa Biyyaa jedhamanii fi humnoota nageenyaa mootummaatiin Ummata keenya nagaa (meesha-maleeyyii) irratti kan gaggeeffamaa jiru dhiittaa mirga namoomaa ol’aanaa fi yakka waraanaa (war crime) dha. Addunyaa kana irratti bakkoota humnootni gara garaa hidhannoodhaan wal dura dhaabbatanitti lammiileen nagaan gidduutti miidhamuun waanuma jiru tahu illee hangamuu yoo tahe lolli seeraa fi naamusa mataa ofii qaba. Itoophiyaan seerota Addunyaa kana hedduu isaanii mallatteessitee jirti. Haa tahu malee lola sababsachuudhaan dhiittaan mirga namoomaa fi yakki waraanaa Ummata keenya Godinoota kanneenii irratti waggaa tokkoo oliif gaggeeffamaa jiru madaallii kamiinuu fudhatama kan hin qabnee fi dhala namaa hundaan kan balaaleeffatamuu qabu dha. Godinoota kanneenitti:
Qabeenya Ummataa saamuun, (maqaa sakatta’aa jedhuun manneen Ummata nagaa seenanii qabeenya Ummataa isaanitti tole saamanii fudhachuu dabalatee),
Manneen Ummataa qabeenya waliin (bakka gariitti ammoo lubbuu namoota keessa jiranii waliin) gubuun,
Sababaa fi ragaa, akkasumas murtii seeraatiin ala namoota nagaa hidhanii hiraarsuu fi reebicha ulfaataadhaan miidhaa fi hir’ina qaamaa irraan gahuun,
Qonnaan bulaan akka hin qotannee fi midhaan ooyruu isaa kan bilchaate akka hin galfanne gochuun,
Hidhattootatu keessatti dahatee nu waraana jechuudhaan midhaan ooyruu Ummataa ciruu fi gubuun,
Hidhattoota qunnamte, karaa agarsiiste, mana kee bira dabran ykn. gargaarte fi … kkf. jechuudhaan bakkayyuutti namoota nagaa jumlaanis tahe akka arganitti ajjeesuun,
Haadhaa fi intala dirqisiisanii wal biratti gudeeduun,
Yakki Ummata nagaa irratti dalagamu kun akka dafee hin dhagahamneef fi birmannaa hin arganneef qunnamtii akka telefoonaa fi interneetii irraa kutuun, … kkf.
Gochaaleen kunniin waan loltootni mootummaa kanaa Dhihaa fi Kibba Oromiyaatti Ummata keenya irratti waggaa tokkoo oliif raaw’achaa jiran keessaa muraasa. Guyyoota shanan dabran irraa kaasee ammoo Godinoota Wallagga Lixaa fi Qellem Wallaggaa irraa guutummaatti tajaajilli wal qunnamtii akka interneetii fi telefoonaa muramee jira. Haala akkasii keessatti miidhaan Ummata Godinoota sanaa irra gahaa jiru hangam akka ulfaataa tahu tilmaamuun nama hin rakkisu.
Kanatti dabalee yeroo ammaan tanaa gochaa suukanneessaan kun Ummata keenya irraa haa dhaabbatu jechuudhaan sagalee mormii isaanii karaa nagaa kan dhageessifatan barattootni manneen barnootaa adda addaa hidhamuu, barnoota irraa arihatamuu fi miidhaa adda addaaf saaxilamaa jiru. Haalli kun hatattamaan yoo hin dhaabbannee fi akkanaan itti fufe, rakkoon siyaasaa fi qabiinsi mirga dhala namaa Itoophiyaa gara furmaataa fi wayyoominaatti osoo hin taane gara kan dabre hunda irra hamaatti deemaa akka jiru hubatamuu qaba. Biyyattii tana gara sirna dimokiraasiitti ceesisuu danda’a jedhamee kan abdatamaa jiru Filannoon Biyyoolessaa Itoophiyaa kan bara 2020tis haala kanaan itti deemamee milkaawa jedhanii yaaduun ulfaataa dha.
Waan taheef: Miidiyaaleen, Dhaabbattootni mirga dhala namaaf falman, Dhaabbattootni fi hawaasni Addunyaa gara garaa, Abbootiin Amantii, namootni fi qaamotni dhimmi ilaaluu fi dhiibbaa uumuu danda’an hundi dhimma kana laaftuutti ilaaluu fi callisuu dhiisanii xiyyeeffannoo addaa itti keennuudhaan furmaata isaaf waan gargaaru irratti gahee ofii bahachuu qabu jenna.
Addi Bilisummaa Oromoo gama ofiitiin rakkoon kun qaamota dhimmi ilaalu hunda giduutti wal marii, waliigaltee fi wal amantaa uumamu qofaan furmaata waaraa argata jedhee waan amanuuf kana irratti gahee isaa bahachuuf of qusannoo malee kan hojjetu tahuu mirkaneessa. Ummatni keenyas roorroo kana of/wal irratti ilaaluu dhiisee tokkummaadhaan akka dura dhaabbatuu fi biyya alaa fi biyya keessas kan jiru hundi sagalee tokkoon akka haqa isaaf falmatu jabeessinee dhaamna. Obsi daangaa qabaachuu qaba ! Callisnis nuuf haa gahu !
Injifannoo Ummata Bal’aaf !
Adda Bilisummaa Oromoo
Amajjii 09, 2020


text:
#Walloo“Kaaba Oromiyaa walloo aana a Baatee keessatti humni hidhattoota Affar oromoota walloo irratti lola bante.
Inni foqoqu Kun sakatta’amuu moo sakatta’uu deemaa Oljirraa Garasuu ?
Sirba Artist Galaana Gaaromsaa
Addunyaatu dhaggeeffataara. Afirkaan sirba kana baay’ee ajaa’ibsiifataa jiru. Gurbaan akkasitti sirba Galaanaa dinqisiifataa jiru kun lammii Ugandan. maqaan you Tube isaa ‘powers Tv’ jedha hordoftoota 338k (kuma dhibba sadii fi kuma soddomii saddeet) nama qabuu dha. akkasumas sirba Galaanaan You Tube mataa isaarratti post godhe jala seentanii comment namoonni barreessan yoo dubbistan kan sirba Artist Galaanaa dhaggeeffataa jiru oromoo qofa akka hin taane sirriitti hubattu. walumaagalatti sirb Galaanaa dhaggeettii guddaa Addunyaa biraa argate.
ወሎ ኦሮሞ ላይ ድጋሚ በአማራ ጦርነት ተከፍቷል
“Kaaba oromiyaa walloo aana a Baatee keessatti humni hidhattoota Affar oromoota walloo irratti lola bante.Hidhattootni Affar kun tumsaaf deggersa mootummaa naannooAmaaraa irraa bara 2019 argatteen maqaa daangaa babal’ifachuu fi dimoogiraafii walloo dhabamsiisuuf mootummaan naannoo Amaaraa baaseen guyyaa irraa guyyaatti uummata keenya irratti miidhaa qaamaaf qabeenyaa geessistuus pp’n godina oromoo walloo keessaa maqaa duula shanee jedhuun maraataa qalbiin darbeef dubartii adamsitee hidhaa ooltu daangaa oromoo walloo kabachiisuuf guyyaa tokkoof illee sagalee taatee fi hin beektu.Haaluma kanaan ilmaan oromoo walloo guyyaa har’aa hidhattoota Affariin rukutaman maqaan isaanii
1.Mohaammad Habiibii
2.Maammee Hasan kan jedhamaniidha”
Warra 2018 jettan yaadadhaa mee
Related


text:
Miseensonni Parlaamaa Labsii yeroo muddamaa irratti guyyaa boruu sagalee kennu jedhamee eeggama.
Labsiin yeroo muddamaa eega labsamee hardha guyyoota 14 lakkoofsisee jira. Labsiin kun miseensota mana mareetiif osoo dhiyaate hin mirkanaayin duratti hojii irra oolfamuun ummata irratti tarkaanfiin seeraan alaa kan fudhatamaa jiru yoo tahu, guyyaa boruu itti fufiinsa labsii kanaa irratti miseensonni mana maree sagalee kennu jedhamee eeggama.
Miseensoonni Paarlaamaa guyyaa boruu labsiin kun akka kuffifamu sagalee caalmaa yoo kennatan labsichi kan hafu yoo tahu, yoo kan hin kuffisne tahe immoo Waraanni Mootummaa akkuma labsii kanaan duraa hidhaa fi ajjeechaa raawwataa ture ammas kanuma itti fufu tahuus himameera.
Labsii yeroo muddamaa kana dhaabbilee mirga namoomaa dabalatee Ambaasadaroonni Biyyoota adda addaa seeraan ala jechuun balaleefatu.


text:
Farda
Fardii beyladaa manaa tahe kan yaabbiif itti fayyadamaniidha.
Farda Bosonaa[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Fardeen bosonaa Gaara Qundhudhoo kan Godina Harargee Bahaatti Aanaa Gursumitti argamaniifi waggoota muraasaan dura baduutti dhiyaatanii turan amma lakkoofsi isaanii dabalaa jira jedhameera.
Afrikaa keessa yeroo dheeraaf fardeen diidaa/daggalaa biyya kibba ardichaatti argamtu gammoojjii Naamibiyaa keessa qofa akka jiraatan tilmaamama ture.
Waggoota dhiyoon asitti garuu hayyuleen Itoophiyaa Kafanaa Ifaan (PHD) durfaman, jiraachuu fardeen gaaraa erga qorannoon deeggaramuun mirkaneessanii booda, dhimmichi gurra horate.
Akka gareen qorattootaa ALA bara 2013tti Gaara Qundhudhoo gubbaa fardeen 11 duwwaatu ture. Bara 2010tti garuu 18 akka turan gareen qorattootaa kun ibseera.


text:
Monthly Archives
December 2019
Finfinnee, Muddee 21, 2012 (FBC) – Taaksii dabalata galii fooyyeessuuf qorannoon gadi fageenyaan gaggeeffamuu Ministeerri Galiiwwanii beeksiseera. Kaayyoon taaksii dabalata galii…
Muummeen Ministiraa FDRI ergaa baga geessanii Ayyaana Qillee dabarsan
Finfinnee, Muddee 21, 2012 (FBC) - Muummeen Ministiraa FDRI Dooktar Abiy Ahimaad ergaa baga geessanii Ayyaana qillee dabarsan. Dooktar Abiy Ahimaad hawaasa Addunyaa fi lammiilee…
Agarsiisaa fi baazaariin intarpiraayizootaa baname
Finfinnee, Muddee 21, 2012 (FBC) - Agarsiisaa fi baazaariin intarpiraayizoota xixiqqaa biyyoolessaa Finfinneetti baname. Agarsiisichi Muddee 21 amma Muddee 27,2012tti kan turu ta'a.…
Iityoo- Teeleekoom barattoota Yuunvarsiitiif deeggarsa maallaqaa taasisuuf
Finfinnee, Muddee 21, 2012 (FBC) - Iityoo- Teeleekoom barattoota Yuunvarsiitii mootummaa keessatti baratan kuma 4’f deeggarsa maallaqaa taasiisuf akka ta’e ifoome. Dhaabbanni Iityoo-…
Ijaarsi Istaadiyamii Idil Addunyaa Aday Ababaa %99 xumurameera
Finfinnee, Muddee 21, 2012 (FBC) - Ijaarsi Istaadiyamii Idil Addunyaa Aday Ababaa %99 xumurameera. Istaadiyamichi guutummaan yammuu xumuramu teessodhaan namoota kuma 60 ol keessummeessuu…
Dargaggeessichi konkolaataa liitraan kiilo meetra 40 imalu hojjete
Finfinnee, Muddee 21, 2012 (FBC) - Dargaggeessi lammii Ityoophiyaa ta'e, Konkolaataa liitra tokkoon kiilo meetra 40 imaluu dandeessu hojjete. Naannoo Kibbaa godina Walaayittaa magaalaa…
Godinni Baalee godinaalee lamatti akka gurmaa’u kaabineen mootummaa naannoo Oromiyaa murteesse
Finfinnee, Muddee 21, 2012 (FBC) - Kaabineen mootummaa naannoo Oromiyaa walga'iisaa gaggeessen murteewwan addaddaa dabarse. Manni Maree Bulchiinsa Mootummaa Naannoo Oromiyaa…
Mormitoonni Iraaq Imbaasii Ameerikaa Baagdaadiitti argamu haleelan
Finfinnee, Muddee 21, 2012 (FBC) – Mormitoonni Iraaq Imbaasii Ameerikaa Baagdaadiitti argamu haleeluu isaanii ibsame. Mormitoonni kunneen haloo Ameerikaan haleellaa xiyyaaraan Iraaq fi…
Amajjii 2,2012 eegalee manneen seeraan ala ijaarramanirratti tarkaanfiin ni fudhatama
Finfinnee, Muddee 21, 2012 (FBC) - Amajjii 2,2012 eegalee manneen seeraan ala ijaarramanirratti tarkaanfiin ni fudhatama jedhe Bulchiinsi Magaalaa Finfinnee. Tarkaanfiin seeraa fudhatamus…
Alshabaab miidhaa boombiin Moqaadishootti lubbuun namoota 81 darbeef itti gaafatamummaa fudhate
Finfinnee, Muddee 21, 2012 (FBC) – Gareen hidhattoota Alshabaab do’insa boombii magaalaa guddoo Somaaliyaa Moqaadishootti qaqqabe itti gaafatamummaa fudhachuu beeksise. Haata’uti Ejansiin…


text:
Waldorgommiin fiigicha Maaraatoonii k.m.42.195 ykn Maayilii 26.218 kan fagaatudha. Yaadannoon isaas a.l.A dhaloota kiristoos dura (B.C) bara 490 biyyi Giriikii biyya dur Impaayera Pershiyaa jedhamuu (Iiraan ammaa) wajjin dirree waraanaa iddoo Maaraatoon jedhamu irratti yeroo dheeraaf wal waraanaa erga turan booda Giriikiin hinjifannaan loltuun gooti lammii Girikii Fiidipiidis(Phiedppides) jedhamu oduu gammachiisaa kana himuuf boqonnaa tokko malee fiigichaan magaalaa guddaa Giriikii Ateens ga’ee uummata oduu kana dhaga’uuf walitti qabameef “Mooneerraa!” jedhee erga dubbate booda onneensaa dadhabee lubbuunsaa dabarte.Waan kana ta’eef waldorgommiin fiigicha Maaraatoonii kan adeemsifamu loltuu Girikii Fidipiidis jedhamu kana yaadachuuf kan jalqabamedha.
Magaalaa Maaraatoon irraa gara magaalaa Ateens karaan geessan lamadha.Karaan tokko gaarrii kan itti baayi’etu fageenya k.m 35.4 dheerata.Karaan gara biraan immoo gaara kan hin qabne k.m.40.8 dheerata.Egaa Fiidiippiidiis, karaa isa dirree dhiisee, karaa gaarri itti baayi’etu irra fiiguudhaan oduu gammachiisaa kana hime.
Egaa yaadannoo kanaaf a.l.A.bara 1896 waldorgommiin fiigicha Maaraatoonii jalqabamuu danda’e.Waan kana ta’eef yeroo sana dirree waraana Maaraatoonii irraa hamma magaalaa Ateensitti fageenyi jiru k.m.40.8 ture.Waldorgommiin fiigichi Maaraatoonii kun akka godhamu jalqaba yaada kan dhiyeesse lammii Girikii, Miisheel Biriil (Michel Breal) jedhama.
Waldorgommiin fiigicha ammayyaa Maaraatoonii kan godhame a.l.A.bara 1896 ji’a bitootessa keesa ture.Waldorgommii kana irratti kan mo’ate lammii Girikii Chariloos Vasilikoos jedhama.Fiigicha kana fixuuf yeroon itti fudhate sa’atii 3fi daqiiqaa 18 ture.
Keessumaa a.l.A.bara 2004 seenaa sana yaadachuuf waldorgommiin olompikii addaa rmagaalaa Maraatoonii irraa kaasee hamma Istaadiyoomii magaalaa Ateensii, Paanaatiinayiikoo jedhamu irratti adeemsifame.Haalli waldorgomichaas akkuma Fiidipiidis bara sana miill qullaa karaa gaarri itti baayi’etu irra fiige sanatti fiiguu ture.Akkuma kanaan waldorgomtooti miilla qullaa karaa gaara Fiidipiidis irra fiige irratti fiiguudhaan Waldorgomani.Waldorgommii addaa kana irrattis kan mo’ate lammii Xaaliyaanii Istiifaanoo Baaldiinii jedhamu si’a ta’u,fageenya sana fixuuf sa’atii 2fi daqiiqaa 10fi sekondii 55 itti fudhate.
Waldorgommiin Maaraatoonii dubartootaa kan jalqabame immoo,a.l.A.bara 1984 ji’a gannaa keessa ture.Iddoon itti waldorgommiin kun adeemsifames,biyyaa U.S.Ameerikaa magaalaa Losaanjeles keessatti ture. Waldorgommii kana irratti sa’atii 2:24:52 galuudhaan kan mo’atte,Joo aan Benooyiit kan jedhamtu lammii U.S. Ameerikaadha.
Waldorgommii Maraatooii Olompikii adduunyaa a.l.A.bara 2008 biyya Chaayinaa magaalaa Beejiing irratti adeemsifame irratti sa’atii 2:06:32n xummuuruudhaan kan rekordii fooffessee mo’ate, lammii Keeniyaa Saamu’eel Kaamaa’uu Waanjaaroo jedhamudha.Qixuma kanaan a.l.A.bara 2012 waldorgommii Olompikii Maaraatoonii dubartootaa ganna godhame irratti sa’atii 2:23:07 mo’achuudhaan rekordii dubartootaa kan cabsite immoo intala Oromiyaa Tikii Galaanaadha.
Suuraa Atileet Tikii Galaanaa
Dheerinni fageenya waldorgommii Olompikii Maaraatoonii baroota dheeraadhaaf tokko hin turre.Sababiin kanaas tibba garaa garaa walii galteerra waan hin ga’ameneefidha.Tibba garaa garaa fageenya garaa garaa qaba ture.Dhumarratti garuu k.m 42.195 ta’ee akka itti fufu murtaa’e.Kanaa gaditti kan jiru yoo ilaalle;
A.L.A.bara Fageenya
1896 ____________k.m 40
1900______________k.m40.26
1904______________k.m.40
1906______________k.m41.86
1912______________k.m.40.2
1920______________k.m.42.75
1924 hamma hardhaatti k.m.42.195
Akka kanaa olitti tartiibaan muldhisuu yaaletti, fageenyi fiigichi waldorgommii Maaraatoonii,a.l.A.bara 1924 irraa jalqabee hamma hardhaatti dhaabbataa ta’ee akka itti fufu murtaa’e.
Waldorgommiin fiigicha Olompikii adduunyaa, ganna ganna keessa waggaa afur afuritti kan adeemsifamu si’a ta’u, waldorgommiiwwan fiigicha Maaraatoonii 500 ta’antu, biyyoota garaa garaa keessatti waggaa waggaadhaan adeemsifama. Biyyoota kunniin keessaa waldorgommiin fiigicha maaraatoonii Barliin,Room,Booston,Chikkaagoo,London Niwu yorkiifi Tookiyoo beekamtii olaanaa qabu.Biyyoowwan kunniin keessatti atileetota dhiirootaafi dubartoota rekordii cabsaniif badhaasi doolaarii Ameerikaanii 500,000 ta’utu kennama.
Waldorgommii fiigicha Maaraatoonii waggaa waggaan godhamu keessaa,waldorgommiin Maaraatoonii Boston umrii dheeraa qaba.Waldorgommiin Maaraatoonii Boston kun kan jalqabame,a.l.A. bara 1897dha.Yaadannoon guddaa waldorgommii Maaraatoonii Boston sun qabsaa’ota gootota bilisummaa U.S.Ameerikaafi qabsoo diimokiraasii Ameerikaanotaafi Girikotaa yaadachuufidha.
Waldorgommiiwwan Maaraatoonii,bifa adda ta’een iddoofi haala garaa garaan geggeeffamaniiru.Fakkeenyaaf biyya cabbaa’aa Anetartikaa,Noorwee,Gimbii guddicha Chaayinaarra,tulluu Himaaliyaa meetirii 3,500 guddatuufi tulluu Tiibeet irratti, akkasumas tulluu cabbii Giriin laand irratti adeemsifamaniiru.
Gara biraa kan ibsamuun irra jiru a.l.A.bara 1974 kan jalqabame waldorgommii Maaraatoonii Wiilcheeriidha.Waldorgommiin kun kan jalqabe biyya U.S.Ameerikaa Ohaayoo magaalaa Kolombos keessatti si’a ta’u, kan mo’ate lammii Ameerikaanii Boob Hool jedhamudha.Sa’atiin inni itti mo’ates sa’atii 2fi daqiiqaa 54.
Namtichumti kun a.l.A. bara 1975 US.Ameerikaa magaalaa Boston keessatti waldorgomii Maaraatoonii godhame irratti mo’ateera.A.l.A.bara 2004 magaalaa Boston keessatti waldorgommii Maaraatoonii wiilcheriidhaan godhame irratti Sa’atii 1:18:27n rekordii cabsee kan mo’ate, lammii Aeerikaanii Ernest vaan Daayik kan jedhamudha.
Waldorgommii Maaraatonii Wiilcherii dubartoota gidduutti adeemsifame irratti immoo kan mo’atte,lammii US.Ameerikaa Jii’aan Diris Koyil jedhamti.Dubartiin kun al saddeet kan mo’atte yoo taatu kunniin keessaa al torba kan mo’atti walitti aansuudhaanidha.
Waldorgommii Maaraatoonii waggaa waggaadhaan biyyoota garaa garaa keessatti adeemsifamu irratti rekordiin galmaa’e sa’atii 2:02:57 yoo ta’u,abbaan rekordii kanaa atileetii lammii Keeniyaa Deeniis Kiimeetoo jedhamudha.Kan adeemsifames a.l.A.ji’a Fulbaana bara 2014 waldorommii Maaraatoonii magaalaa Barliin irratti ture.
Dubartootaan immoo waldorgommii Maaraatoonii magaalaa Barliin keessatti a.l.A.ji’a Ebila 13,bara 2003 adeemsifame irratti, sa’atii 2:15:02 galmeessuun kan mo’atte, lammii Ingilizii Paawulaa Raadiikiliifidha.Rekordiin kun hamma hardhaatti hin cabne.
Federeeshiniin waldorgommii Atiletiksii adduunyaa (I.A.AF) a.l.A. hamma bara 2015tti biyyoota garaa garaa keessatti waggaa waggaadhaan adeemsifame irraatti, atileetota dhiiraafi dubartoota mo’atan, maqaa,sa’atii galmeessaniifi biyya isaanii akka kanaa gadiitti galmeessee qabateera.
Dhiira
L.K Maqaa Sa’atii galmaa’e lammii
1 Deeniis Kiimaatoo 2:02:57 Keeniyaa
2 Emmanuel Mutai 2:03:13 Keeniyaa
3 Wilson kipsang 2:03:23 Keeniyaa
4 Patrik Makau 2:o3:38 Keeniyaa
5 Hayile G.Sillaasee 2:03:59 Itoophiyaa
6 Eluid kipchoge 2:04:00 Keeniyaa
7 Geouery Muta 2:04:15 Keeniyaa
8 Ayele Abshiru 2:04:23 Itoophiyaa
9 Duwean Kibet 2:04:27 Keeniyaa
10 Jons Kuwambi 2:04:27 Keeniyaa
Dubartoota
1 Paula Radicliff 2:15:o2 Ingilizii
2 Mary Kitany 2:18:37 Keeniyaa
3 Caterina Ndereba 2:18:47 Keeniyaa
4 Tikii Galaanaa 2:18:56 Itoophiyaa
5 Mizuki Noguchi 2:19:12 Jaappaanii
6 Irina Miki Tenko 2:19:19 Jarmanii
7 Gladys Cherno 2:19:25 Keeniyaa
8 Aselefechi Margiyaa 2:19:31 Itoophiyaa
9 Lucy Kabuu 2:19:34 Keeniyaa
10 Deena Kastor 2:19:30 Ameerikaa
Dinqisiisaa !
Waldorgommii Maaraatoonii biyyaa Kaanaadaa magaalaa Torontoo irratti a.l.A ji’a Onkoloolessa bara 2011 adeemsifamee irratti, dorgomaan umrii guddaa lammii Ingilizii Faawu Jaasiin jedhamu.Umriin isaaniis waggaa 100dha. K.m.42.195 fiiganii fixuuf sa’atii 8:11:05 itti fudhate.Jaarsi kun umrii kanaan waldorgommii kana fiiganii xummuuruu isaaniitti galmee dinqisiisaa adduunyaarratti galmaa’aniiru.
Kana malees a.l.A bara 2010 Maaraatoonii dubartootaa biyya Ameerikaa Hawaayi magaalaa Honoluuluu keessatti adeemsifame irratti kan qooda fudhatan keessaa umrii guddaan, jaartii waggaa 92 lammii Ingiliizii Gilaadiis Barniil jedhamanidha. Fageenya k.m.42.195 fiiganii xumuuruuf sa’atii 9 fi daqiiqaa 53 itti fudhate.Jaartiin kunis umrii kanaan fiiganii xummuuruu isaanitti galmee dinqisiisaa adduunyaa irratti galmaa’aniiru.
Akkasumas a.l.A bara 2006 waldorgommii Maaratoonii biyyaa Hindii magaalaa Ooriisaa keessatti adeemsifame irratti kan qooda fudhatan keessaa uumrii xinnoon daa’ima umrii waggaa 3 lammii biyya Hindii, Budehaa Siin jedhamudha.Daa’imni kun fageenya k.m.42.195 fiigee xummuuruuf sa’atii 7 fi sekondii 02 itti fudhate. Egaa daa’imni kun kanumaan adduunyaa irratti umrii kanaan waldorgommii Maaraatoonii kan fiige nama jalqabaa ta’uu danda’e.Utuu waldorgommichi hin jalqabamni lubbuu isaa irratti balaa fida sababii jedhuun akka dorgommii kana keessatti hin hirmaanne dhorkanii turan.Inni garuu, didee waldorgommii keessa seenee fiigee xumuureera.Kanumaan galmee dinqisiisaa adduunyaa irratti galmaa’e.
Adduunyaa irratti waldorgommii Maaraatoonii dorgomtooti baayi’ee irratti hirmaatan waldorgommii biyya US Ameerikaa a.l.A. bara 2011tti adeemsifame irrattidha.Waldorgommii kana irratti dorgomtoota 518,000 irratti hirmaatan.
Adduunyaa irratti waldorgommii Maaraatoonii yeroo baayi’ee qooda kan fudhate,Atileetii lammii Ingiliizii Roojer Bigis jedhamudha.Roojer Bigis waldorgommii Maaraatoonii 700 biyyoota garaa garaa adduunyaa irratti hirmaateera.
Adduunyaa irratti biyyi walitti aansuudhaan al sadii waldorgommii fiigicha Maaraatoonii mo’atte, Itoophiyaa qofaadha.Abbabaa Biqilaa a.l.A.bara 1960 magaalaa Room irratti, A.l.A.bara 19664 immoo magaalaa Tookiyoo irratti,kan mo’ate si’a ta’u Maammoo Waldeen immoo a.l.A. bara 1968 Meeksiikoo irratti mo’ate.Dubartootaan immoo atileetoti Ispeeniifi Keeniyaa walitti aansuudhaan mo’ataniiru.
Kabajamoota dubbistootaa ! damma utuu mi’aawuu maragu jedhama mitii? Anis waa’ee seenaa ka’umsa waldorgommii fiigicha Maaraatoonii isiniif jedhee gudunfadhee fide, kanumaanin xumuura. Waan dubbistaniif galatooma.
Ababaa Ijjiguu irraa


text:
Pirof. Izqeel Gabbisaa: ‘Sabboonummaa Oromoo ititee humna biyya ijaaruurra ga’e, ofitti qabuu feesisa’
Sabboonummaan ‘waan Oromoon Bahaafi Lixaan, Kaabaafi Kibbaarraa walakkaa jaarraaf dubbataa fi jiraataa jirudha’ jedha barataan Yunvarsiitii Finfinnee Abdii Gammachuu. “Ijoollee durbaa Sabboontuu, ijoollee dhiiraa ammoo Sabboonaa maqaa jedhu maatiin moggaafatanis hedduudha.”
(bbcafaanoromoo)–Akka Abdiin jedhutti sabboonummaan jiruufi jireenyaa keessattis hojiidhaan mul’ata.
“Aadaa, seenaafi eenyummaa saba ofiitiin boonuurra darbee waantota kana dhabamsiisuuf aggaaman dura dhaabbachuun safartuuwwan sabboonummaa hojiin mul’atanidha,” jedha barataa Abdii.
Sabboonummaan Oromoo eessaa ka’ee eessa ga’e? Biyyaaf yaaddoodhamoo humna biyyi ittiin ijaaramuu danda’udha? Gaaffiiwwan kana irratti BBC Afaan Oromoo hayyoota iyyaafateera.
- ‘Sabboonummaa Oromummaa Paan Afirikaaniizimii waliin walqabsiisuu’
- ”Uummata koo wantoota afur na gargaaraa” – Obbo Shimallis Abdiisaa
- Imala muuxachuu DhDUO
Hiika jecha ‘Sabboonummaa’
Yunvarsiitii Jimmaatti barsiisaafi qorataan Afaaniifi Aadaa Darajjee Fufaa (PhD) jecha ‘Sabboonummaa’ jedhu hiika itti kennu. “Sabboonummaa jechuun eenyummaa keetiifi saba irraa dhalatteen boonuudha,” jedhu.
Akka Dr. Darajjeen ibsanitti, sabni sun aadaa, seenaa, afaanii fi ogummaa qaba; wantoota qabeenya sabichaa ta’an kana beekanii ittiin boonuufi ofitti amanamummaadhaan simachuudha sabboonummaan.
Hayyuun Seenaa fi Xiinxalaan Siyaasaa Pirof. Izqeel Gabbisaas sabboonummaan Oromoo hiika isaafi sadarkaa inni keessa darbee har’arra ga’e ibsu.
Jechi ‘sabboonummaa’ jedhu jechoota lamarraa dhufe -‘sabaan’ kan jedhuufi ‘boonuu’ kan jedhudha. Sabboonummaa jechuun sabaan-boonuu jechuudha jedhan.
Akka hayyuun kun ibsanitti, namni maatiisaarra darbee gandasaa jaallata; gandasaarra darbee ammoo kutaasaa jaallata.
Namni kutaasaa jaallattu ammoo naannoosaas ni jaallata waan ta’eef, kun waanuma jiruufi nama waliin uumamedha. Akka kanattis yoo hubatame sabboonummaan biyya ijaaruufillee ni gargaara jedhu Pirof. Isqeel.
Sabboonummaan afaan Ingiliziitiin ‘Nationalism’ isa jedhamu yommuu ta’u, kan namoonni aadaa tokkoofi ilaalcha tokko qaban mootummaafi bulchiinsa ofii jaallatan ittiin filachuudhaaf socho’ani akka yaada Pirof. Izqeelitti.
Sabboonummaan Oromoo yoom jalqabe?
Sabboonnummaan Oromoo yoom akka jalqabe sirriitti adda baasanii beekuun hin danda’amu ta’us, uumamuusaatiif sababiin haala siyaasa yeroo sana tureedha.
Sabboonummaan Oromoo yeroo akkasii jalqabe jedhanii adda baasanii beekuun hin danda’amu. Haata’u malee, bara 1973 yeroo Addi Bilisummaa Oromoo ABO’n ijaaramu ture kan akka dhaabaatti jalqabe jedhan hayyuun kun.
Dhaabni sabboonaa ta’e yeroo sana keessatti wayita ijaaramu ammoo wanta yeroon sun gaafatu irratti qabsaa’uudhaaf ture. “Yeroo sanatti Itoophiyaan olaantummaa saba tokkoo jalatti ijaaruun warra kaan garuu balleessuudhaaf kan tolfame waan tureef Oromummaan baduuf ga’ee ture.”
Kanaaf, sabboonummaan Oromoo yeroo sanatti sirna Nafxanyaa balaaleffachuuf ijaarame. Kun ammoo Oromoos walitti fiduun afaan, aadaafi eenyummaan sabichaa akka deebi’ee jabaatu taasise jedhu.
Sabboonummaan bara 1991 boqonnaa biraatti ce’e
Sochiin sabboonummaa bara 1991 boqonnaa biraatti ce’e akka Pirof Isqeel jedhanitti. Hireen mirga ofiin murteeffachuu heeraan deggarame jechuudha.
Oromoon bara sanatti biyya kan ofiisaa osoo ijaarrachuu danda’uu sabaafi sablammoota biroo waliin tokko ta’ee sirna federaalizimiidhaan buluudhaaf filate jedhu.
Haata’u malee, ol aantummaan Adda Bilisa Baasaa Ummata Tigiraay waan tureef fedhiin federaalizimii jiraatus Oromoon haccuuccaa jalatti hafe.
Akka Pirof. Izqeel jedhanitti, Oromoon aadaafi duudhaasaa deebifachuutti deebi’e. Kana gochuudhaan sabboonummaan Oromoo Nafxanyaa balaaleffachuu dhiisee Oromoo jaallachuutti, Oromoo ijaaruutti ce’uu ibsu.
Bara 2014 booda gara biyya ijaaruutti ce’e
Sabboonummaan aadaafi eenyummaa guddifachuuf gaggeeffamaa ture bara 2014 irraa kaasee dhaloota qubeetiin Itoophiyaa ijaarutti ce’e jedhu.
Akka Pirofeesar Izqeel jedhanitti, sabboonummaan dhaloota qubee kun kan ofiisaatiif barbaadu sabaafi sablammoota biraatiifillee akka barbaachisu agarsiiseera. Kanaaf, gara mirga siyaasaa, walqixxummaafi dimokiraasii hundaaf mirkaneessuutti ce’e.
“Kana jechuun sabboonummaan bilchaatee achii as bahe jechuudha. Kun ammoo sadarkaa biyya ijaaruudhaaf barbaachisurra ga’eera,” jedhan.
Sabboonummaan Oromoo waan gochuuf akeeke
Sabboonummaan sadarkaa kana keessa darbe 2012 irraa kaasee akka mul’ateetti Itoophiyaa haaraa ijaaruuf ture, jedhu Pirof. Izqeel.
“Itoophiyaan haaraa kun sirna federaalaa jalatti sabaafi sablamoonni hunduu walqixxummaafi walkabajaan waliin ijaarani ”jedhu.
Kun erga jijjiiramni tokko tokko ADWUI keessatti ta’ee namoonni tokko tokko bahanii karaarraa waan gore natti fakkaata jedhu Piroof Isqeel.
“Sabboonummaan dhaloota qubeen as gahe kun hooggantoota mootummaatiin sirriitti hin hubatamne. Yeroo ammaa xinnoo akka dadhabsiisuu gochaa waan jiran natti fakkaata.”
Akka waggootan afran darban keessa mul’atetti sabboonummaan Oromoo Itoophiyaa haaraa ijaaruudhaaf barbaachisaadha. “Gaaffii gaafatame yoo ilaallee waan heerri Itoophiyaa kenneef, waan heeronni mirgoota namoomaa lafarra jiran kennan ture. Kun ammoo eenyummaa, abbaa biyyummaas, dinagdees ilaalchisee ta’uu danda’a.”
Biyyi kunis akka haaraatti ijaaramuutu isheerra jira. Biyyaa heeraafi seera irratti hundoofteefi mirgoota namoomaa, walqixxummaa ummataa eegdu, bilisummaa ummataa mirkaneessitu taatee ijaaramuu qabdi jedhu Pirof. Izqeel.
“Kun akka galma ga’uuf yeroo wareegama guddaa kaffalaa ture Qeerroon Oromoo ummata kan biraa tokkotti hin buune. Nu waliin jiraadhaa jechuun hamaa irra gahuu malurraa eegee biyya haaraa ijaaruudhaaf malee Itoophiyaa kaleessaa deebisuudhaaf miti.”
Ummata isa keessa jiru ofitti qabee mirga isaaf barbaachisu isaaniif ni barbaachisa yeroo jedhu, sabboonummaan kun bilchaatee as bahe waan ta’eef biyya haaraa ijaaruudhaaf. Boodarra garuu akka hin taanetti fudhatame jedhan.
Hogansarra kan jiran ilaalcha duriitiin waan ilaalaniif sabboonummaan Oromoo biyya diiga jedhanii ilaaluun karaa biraarra deemuu jalqaban jedhu.
Warri akka yaaddootti ilaalan sirrii akka hin taane kan ibsan Pirof. Izqeel, innumaattuu humna biyya kana ijaaruudhaa waan ta’eef ofitti qabamuutu furmaata jedhan.
Seenaa kana keessa darbee Sabboonummaan Oromoo biyya sabaafi sablammootaa wajjin ijaaruudhaaf, isaaniifis ammoo hiiroo/wiirtuu ta’uudhaaf akka inni ka’e hubachuu barbaachisa, akka Piroof. Izqeelitti.
Itoophiyaa warri ijaaruu barbaadanis Itoophiyaa du’aa kaasuu osoo hin ta’iin kan biyya sanaaf lafaanis, qabeenyaanis, leecalloonis taanaan kan irratti ijaaramu naannoo Oromoorratti. Biyyi haaraan ijaaramtu kun ammoo warroota Oromootti siqan hortee Kuush warra ta’anirraa jalqabuu qaba jedhu Piroof. Izqeel.
“Warri biyya sana bulchaa jiran ammas ija isaanii sirreeffatanii keessa deebiyanii ilaaluu qabu. Gurra isaanii keessaa guurii baafatanii dhaggeeffachuu qabu. Fedhii yaada isaanii keessaa bahuun osoo hin taane, waan dhugaa lafarra jirurratti ijaaruu barbaachisa.”
Sabboonummaafi Ministira Muummee
Ilaalcha Ministirri Muummee Abiy Ahimad (PhD) Sabboonummaarratti qabanirratti yaada lamatu jiru. Gariin sabboonummaa Oromoo laaffisaa jira yommuu jedhan, kaan ammoo sabboonaa ilma Abbaa Gadaa jechuun leellisu.
Kanaaf ammoo haasawwan Abiy yeroo gara garaatti taasisanii turan akka ragaatti kaasu.
Warri sabboonummaa Oromoo laaffisa jedhanii qeeqan haasaa inni Baahirdaaritti sabboonummaan saba guddaa xiqqeessee gandatti deebise jedhee ture kaasu.
Karaa biraan ammoo haasaa inni Kora ODP salgaffaa Jimmatti taa’amerratti taasise yaadachuun sabboonaa ta’uu isaaniirratti shakkiin ka’uu hin malu jedhu. Abiy sabboonummaa Oromummaa Paan-Afirikaaniizimii waliin walqabsiisanii ture kan dubbatan.
“Aadaa Gadaatti deebinee yoo tokkummaa Oromummaa keenya jabeeffanne rakkoo keenyarra dabarree kan Afirikaallee hiikuu ni dandeenya,” jedhanii ture.
Yunivarsiitii Finfinneetti qorattuun Imaammata Dhimma Nageenyaafi Tasgabbii Malihiiq Abbabaa, sabboonummaan akka ta’utti yoo ilaalame miidhaa caalaa bu’aa qaba jetti.
Sabboonummaan seenaa biyyi keenya dabarsiteefi akka biyyaatti hundeefamuu wajjin kan walitti hidhamee waan ta’eef dhugaa moggaatti dhiibuu hin dandeenyedha.
Erga ADWUI’n dhufee waan ummatarratti fe’amee osoo hin taane, biyyi kun yeroo ijaaramtuu caasaa mootummaa fedha sabaan alatti cunqursaa raawwatamaaa ture dha.
Isaaf furmaata kennuuf warraaqsi ka’e hundi sabummaa bu’uura godhate ture kan jettu Malihiiq, kana gara moggaatti gatuun furmaata kennuu osoo hintaane dhugaa jiru haaluudha jetti. Sababiinsaa yeroo dhihootti baduu kan hin dandeenye utubaa siyaasa keenyaati.
Fincillii fi diddaan waggoota darban adeemsifamaa turan federeeshiniin sab-danuu akka eegamuuf seeraan gadi bu’ee hojiirra akka ooluuf ture. Haa ta’u malee, Itoophiyaan akka biyyaatti ‘eenyu nuti?’ gaaffii bu’uuraa jedhu deebisuu barbaachisa jetti qorattuun kun.
“Gara gulantaa filannoo, ijaarsa dhaabbilee dimookiraasiifi miidiyaa bilisaa jedhutti seenuuf dura gaaffiiwwan akka biyyaatti ‘nuti eenyu’ jedhu deebisuu qabna. Kanarratti ammoo shoorri saboonummaa guddaadha.”
Ammas’ sabummaan hafuu qaba’ waan jedhu dhugaa biyyattii keessa jirurraa kan fagaateefi waan saboonni wareegamaniif dagachuudha. Kun ammoo rakkoo mormaa turetti deebinee galuudha jetti Malihiiq.
The rumour that led to medical researchers in Ethiopia being killed by a mob
In October last year, three research scientists from the Ethiopian capital Addis Ababa travelled to a village called Gonji in the country’s Amhara region to investigate intestinal worms and the eye disease trachoma at a local school.
Two of them were killed by a mob who believed they were there to poison the children. Haileyesus Mulu survived, but with life-changing injuries.
For BBC Africa’s Factfinder, Fathiya Nur has been to the village to find out what happened.