text:
Biyyootii Afrikaa fulaa bu’anii dorgommii waancaa Afrikaa kanaa Biraazil yaahan Gaanaa,Naayjeriyaa,Aljeeriyaa,Kaameronnii fi Ayvoorii Koosti faan nama biyya alaatii qaban ka akka ilmaan obbo Turee lamaan Koloo fi Yaayyaa Salomon Kalou, Gervinho, Didier Drogba faatti itti dhufa.
Aljeeriyaalleen nama 23n dorgommii kubbaa miilaatii ergatte ya qopheeffatte Biraazililleen akkanuma.Kamerunileen akkanuma nama isii qopheeffattee taatullee namii akka Mohaammad Idrissour barana hin filatamane.
Biraaziliin bara 2002 jalqabdee waancaa kubbaa miilaa hin moohin tun waanca akana moohuuf dheebuu ganna hedduu qabdi,waan miilii isaa biyyaa fi biyyee isii irratti tolchu walumaan ilaalla.
Gama atileetiksiitiin ammoo Itoophiyaa dabalee biyyootii gara garaalleen dorgommii Diamond League ta IAAF qopheessuuf Amerikaa,Eugune fi biyya akka akkaatti dorgommiitti jiran.
Dorgommii metirii 3000 irratti atileetotii Itoophiyaa Soofiaa Aseffa tokkeessoo,Hiwot Ayyaalewu lameessoo fi Iteenesh Diiro ammoo torbeesoso baate.Metirii 800 irratti ammoo Mohaammad Amaan lammeessoo bahe.Dorogmmiin Diamond League tun dorgommii biyyitii hedduun irratti dorgomtuu haga Fulbaan dhuftuu turti biyya 14tti irratti dorgomuutti jiran
Luiz Felipe leenjisaan garee kubbaa Birazilillee warra biyya isaa fulaa bu’ee taphatu 23 filatee waan jarii tolchu eegachuutti jira.Iftaan kilabootii NY RenjersiI fi Los Angeles Kingsitti waliin taphata.
Dorgommii metirii 3000 irratti atileetotii Itoophiyaa Soofiaa Aseffa tokkeessoo,Hiwot Ayyaalewu lameessoo fi Iteenesh Diiro ammoo torbeesoso baate.
Metirii 800 irratti ammoo Mohaammad Amaan lammeessoo bahe.Dorogmmiin Diamond League tun dorgommii biyyitii hedduun irratti dorgomtuu haga Fulbaana dhuftuu turti biyya 14tti irratti dorgomuutti jiran.
Amerikaa gama Kaabaatti ammoo yoo dorgommiin Hockey,afaan keennaan qillee jennuun dhumachuutti jirtii abbaan moohe waancaa Stanley CUP kennaniif.


c: text/html

text:
Posted by OromianEconomist in
African Music, Culture, Muscians and the Performance Of Oromo Nationalism, Musicians and the Performance of Oromo Nationalism, Oromia, Oromian Voices, Oromiyaa, Oromo, Oromo Artists, Oromo Culture, Oromo Music, Oromummaa.
Tags: Oromiyaa, Oromo, Oromo Artists, Oromo culture, Oromo music, Oromo music and Oromo identity, Oromo people, Oromummaa
Artistoonni
Oromoo Aadaa naannoolee Oromiyaa kaabaa hanga kibbaa tti, bahaa hanga lixaa tti, wal-simachiisanii dagaagsan, walaleessanii weellisan, geerrarsaan kan rafe dadammaqsanii sabboonummaa dagaagsan, faarsanii maqaa goototaa ol-kaasan, Qabsoo Oromoo daangaa hanga daangaa tti sosochoosanii harka duwwaa rasaasa dura dhaabbatan. Oromummaaf jecha mana hidhaa tti dararaman, kaan lubbuun wareegaman, kaanis lubbuu oolfachuuf biyyaa baqatan. Waggoottan 23 darbaniif dararaan Artistoota Oromoo’rra gahaa jiru hagana jedhamee waan akka laayyoo tti ibsamu miti. Artsitoota Oromoo Eebbisaa Addunyaa, Usmaayyoo Muusaa, Yooseef Gammachuu, Maaramee Harqaasaa fi kabiroo miidhaa diinaa tiin hardha lubbuun uf cinaa isaan dhabnu’llee dalagaan isaanii Utubaa seenaa ta’ee ilmaan Oromoo waliin jiraata. Dararamnii fi miidhaan heddummatu’llee Artistoonni Oromoo kaleessas, hardhas gocha diinaa tiif hin jilbeeffanne, borus hin jilbeefatan!
Kallattii sochii fi qooda Artistoonni Oromoo saba isaan tiif gochaa jiran’rraa maqsuuf jecha torban darbe leenjiin haangawwan OPDO tiin Artistoota Oromoo tiif kennamuuf yaalame “abjuu dhaabachisoo” akka ta’e Artsitoonni leenjii dhuma sa’a’rra tti dubbatanii jiru. Artistoonni leenjii sana’rra tti hirmaatan “Isin garuu onnee Oromummaa ni qabduu?” jechuu dhaan OPDOn dantaa mootummaa Wayyaanee jajjabbessuun ala danta saba Oromoo tiif kan hin dhaabbanne, miidhaa fi dararama saba Oromoo’rraa gahaa jiru hambisuu ykn mormuuf’llee waa takka akka tattaafachaa hin jirre Artistootaan ibsanii jiru.
VIDEO
Egaa “bara Xaalyinaani weerartoota biyya alaga’rraa dhufan, Faranjoota jala hiriiranii kan biyya gabroomsisa turan ‘Baandaa’jedhamu turan, Baandaa jechuun nama lammii irraa dhalate lammii gane jechuu dha. Haata’u malee sirna koloneefataa Xaaliyaanii sana biyya Itoopiyaa’rraa ykn Oromiyaa’rraa kaasuuf sochi taasifame keessatti warri Baandaa ta’anii turan sun walii galanii gooftota isaani tti garagalan, Uummata isaanii cina dhaabbachuu dhaan koloneefatoota seeraan ala Uummata koranii ta’ani tti fincilan, duula itti banan, gabrummaa koloneefatoota alagaa jalaa biyyi akka bilisa ba’uuf qooda guddaa gumaachanii” jedhama. Egaa OPDO n“Birillee ke neqa ayhonem eqa” mamaksa jedhamu sana dhagayii, Bilillee dhuma dhugaa sana “Ye mayneqa eqa!” ta’anii afu moo “tokko dhuufuun dhiirummaa dha, lama dhuufuun gadhummaa” jedhanii Seenaa jijjiru laata?
Bu’aa ba’ii Artistoota Oromoo
Dararamni sirna bulchiinsa mootummaa Wayyaanee akkuma jirutti ta’ee, Artistoonni Oromoo bu’aa ba’ii akkamii keessa darbanii hojii muuziqaa hojjataa akka jiran Uummanni Oromoo sirrii tti hubatee jiraa laata? Bu’aa ba’ii jiru mee obsaan armaan gadii dubbisaa.
Kaasseetta (CD) tokko gurra ummata tiin ga’uu dhaaf, akkuma yeroo mana cidhaa ykn guyyaa ayyaana waggaa namuu ol-ka’ee weellisu sana salphaa miti. Bu’aa bayii hagana hin jedhamne keessa darbameetu kaasseettiin (CD)n sirbaa tokko maxxanfama. Artsitiin Oromoo tokko “Albumii muuziqaaa” tokko maxxansuuf walaloo fi yaadaloo qopheesseetuma sirbuun qofaa gahaa miti, irra deddebiyee baatii dheeraaf (waggoottaniif) sagalee qarachuu, shaakkala gahaa taé gochuu feesisa. Kana malees Artistoota meeshaa muuziqaa xabatan, “digital audio mixing” qindeessan, kan weelluu jalaa qaban, “studio” muziqaan itti qindeeffamu, kana hundaa walitti haanjessuu feesisa. Waan kana hundumaa guuttachuuf maallaqa barbaachisa. Yeroo amma kana tti sagalee qofaan weelluu caqasuun gahaa ta’uu dhiisuu mala. “Video clip” qopheessoofis bu’aa bayii kabiraa guddaa qaba. Namoota “Video”waraabanii gulaalan, nama “script” barreessee “director” ta’ee hojjachiisu, namoota shubbisan fi uffannaa adda addaa qopheessuutu artisticha’rraa eeggama. Kun hundumtuu horii feesisa, qarshii guddaa barbaachisa. Kana qofaa mitii yeroo “studio” keessatti muziqaan hojjatamu, Buna fi shayii, nyaata fi dhugaatii wanta heddutu bitama, kunis maallaqumaani. Yeroo dheeraaf (waggoottaniif) hojiilee qindaa’uu qaban kana qindeessuuf geejibaan asii achi deddebiyan, bibila bibilbiluun tola miti, kunis maallaquma barbaachisa.
Dalagaaleen armaan olitti caqafaman martinuu “original master recording” kaasseetta/CD/DVD tokko qofaatti cuunfamee ba’a. Erga muziqaan bifa kanaan qindaa’ee hojjatamee, cuunfamee ba’een booda heddummeessanii gurra Uummataa tiin ga’uuf tattaffiin itti fufa. “Poster, Cover, Sticker fi blank CD” heddumina qabu bituu fi maxxansuuf dirqamu. Akkasumas kaassetta/CD/DVD heddummeessuu (duplicate) gochuu qabu. Egaa waan kana hundaa qopheessuuf qarshii guddaa barbaachisa.
Haala hunda keessa darbanii hojiidhuma xumuurame kana raabsuu dhaan gurra Uummataa tiin ga’uuf mana muuziqaa kaassetta/CD isaaniif raabsu argachuun heddu dadhabsiisaa dha. Manni muziqaa Oromoo Finfinne keessaa jiran (kanneen kaasseetta muuziqaa raabsuu dandayan) lakkoofsaan heddu xiqqaa dha. Heddumminaan kan jiran kan sab-lammoota kabiraati.Kanaafuu artistoonni Oromoo qarshii liqeeffatanii, fira itti kadhatanii gidiraa heddu arganii kaassetta/CD qopheessanillee, mana muuziqaa isaan harkaa fuudhee Ummataaf raabsuu argachuuf bu’aa bayii guddaa heddu seenu, mana muuziqaa ‘tole’jedhee isaaniif raabsu hin aragamu, kun rakkoo isa kabiraa dha.Tarii akka carraa manni muuziqaa kaassetta/CD qophaa’e harkaa fuudhee raabsu yoo argame’llee manneen muziqaa warra alagaa wanna ta’aniif itti dhimmanii sirnaan hin raabsaniif, beeksisa barbaachisaa ta’e sirnaan hin raawwataniif. Gurguramee dhiisee, Aartiin Oromoo dagaagee dhiisee dantaa warra mana muuziqaa alagaa miti. Yoo tolee gurgurame waan raabsani’rraa bu’uu argachuu, yoo hin gurguramnes kisaaraan isaan mudatu wanta hin jirreef hojii Artistoota Oromoo tiif warri abbaa qabeenyaa mana muuziqaa alagaa waanti isaan dhiphisu gonkumaa hin jiru.
Artsitoonni Oromoo ijoollee iyyeessa tti, ijoollee Qonnaan bulaati, qarshii hojii kanaaf oolu argachuuf heddu dhiphatu, hojii umnaa hojjatanii, hiriyaa’rraa liqeefatanii, fira’rraa kadhatanii qarshii argataniin aarsaa guddaa kafalaa jiru. Bifa kanaan bu’aa bayii heddu keessa darbanii Artii, Aadaa, Seenaa, Afaan, Siyaasaa fi Sabboonummaa Oromoo kan dagaagsaa jiran.
“Egaa Kaasseettiin/CD/DVD”n bifa kanaan bu’aa bayii hedduun qophaa’ee booda hoo Ummanni keenya orijinaala qofaa bitatee obboleeyyan keenya jajjabeessaa jiraa?” gaaffiin jedhu yoo ka’e, “hagas maraa miti”n deebii ta’a, sadarkaa barbaadamu tti bifa gahaa ta’een Uummanni keenya originaala bitataa hin jiru, hagi tokko waraabbii bitata. Waraabbii bitachuun cuunfaa dafaqa Artistoota keenyaa itti fayyadamuu yoo taé malee baasii fi rakkina Artistoonni keenya keessa jiraniif wanna tokkoo’llee hin fayyadu. Yoo xiqqaatee xiqqaate waggaa tti “Albumiin muuziqaa” Oromoo dhibbi tokko tti lakkawwaman ni maxxanfamu. Garuu achi keessaa rabbi gargaaree waan hunda sirnaan injifatee baldhinaan, sirnaan gurra Uummataa kan qaqqabu sirboota Artiistoota 3 hin caalu. Kana jechuun “Albumiin muuziqaa Oromoo bu’aa bayii hedduun hojjatamu’llee waggaa tti harka 100 keessaa haki 97 otoo sirnaan gurra Uummata baldhaa hin qaqqabiin hukamfamee afaa jechuu dha. Egaa haala kanaan kan ka’e sabboontonni Artistoota Oromoo kasaaraa maallaqaa fi hamilee cabiinsi kan isaan mudate hedduu dha. Jiruu fi jireenya ulfaataa taé jalatti kufanii jiraachuuf haalli isaan dirqee jira.
Otoo abbaan qabeenyaa Oromoo mana muuziqaa ciccimaa adda addaa qaabatanii rakkinni hagana ulfaaataa ta’e Artsitoota Oromoo hin mudatu ture. Otoo Uummanni keenya kaasseetta/CD/DVD originaala Artistoota keenya’rraa sirnaan bitatee dararamni hagana ga’u Artistoota keenya hin mudatu ture. Otoo Artistiin Oromoo tokko biyya alaa kana keessa keessummummaf mana namoota Oromoo deddeeme namni martinuu gammachuun isa simata, affeerraa nyataa fi dhugaatii guyyaa tokkoo qofaa tti shakkii tokko malee “dollar ykn Euro” 100 (dhibba tokko) inuma baasuuf. Egaa affeerraa guyyaa tokkoof haga kana baasuun ni dandayama yoo ta’ee kaassetta originaala Dolaara/euro 10 (kudhaniin) bitachuun maaf nutti ulfaatee? Jennee of gaafachuun gaarii ta’a. Kana qofaa miti, yeroo adda addaa “concert iin muuziqaa” bakka adda addaa tti sirnaan maaf hin qophoofnee? Otoo kunis sirnaan hojiirra oolee rakkoo Artistoonni keenya qaban furuun wanti hin dandayamneef hin jiru ture.
“Otoo, otoo, otoo”jechun hin fayyadu. Kan fayyadu wanna ta’uu qabu, wanta Lammiin Oromoo gochuu danda’u tokko raawwachuutu rakkoo hiika, furmaata fida malee. Kanaafuu Artistoonni Oromoo “Artii, Aadaa, Seenaa, Afaan, Siyaasaa fi Sabboonummaa Oromoo dagaagsaa jiru” jennee yoo itti amanne Artistoonni keenya gootota keenya wanna ta’aniif faarsuu qabna. Faarsuun keenya erga Artistiin tokko lubbuu dhaan darbee/darbiteen booda qofaa ta’uu hin qabu, otuma lubbuun jiranii isaan haa faarsinu, ha jajjabbeessinu, dalagaa isaanii orijinaala haa bitannu, diingdee fi beekkumsa qabnuun isaan cina haa dhaabbannu. Keessattuu yeroo ammaa kana tti Artistoota keenya dibeen dararamaa jiraniif Uummanni keenya ariitiin, gargaarsa barbaachisaa ta’e abbomuu qaba.
Waan Bayeessa haa hojjannu!
Bakkaanga’aa Margaa
Bu’uuressaa Oromummaa Founadtion fi
Wixineessaa WTUOGA
Mudde 22, 2014,
Bakkaanga’aa Margaa
oromummaan@yahoo.com
www.oro mummaa.com
Read @
http://ayyaantuu.com/horn-of-africa-news/oromia/artistoonni-oromoo-gootota-keenya-haa-jajjabeefannu/
Baaruu Baayisaa Daaqaa: Walaloo (Artistoota Oromoof)
Ishoo yaa kannisaa!
(Artistoota Oromoof)
Dandii fi dirree marsii coradhu nadhii dammaa
Daraaraa mara irraa dhamdhamadhu dhama;
Dhugaa fi fiigi ati saafaan hin dhorkamin
Yookaas bokkaa gannaa tasa hin sodaatin!
Yoo dirreen manca’e ce’ii deemi lagaa
Goblaan barrisi adda baasi dhugaa!
Nadhii coruun kan kee hamaatti herregame
Damma fi booka naquun dhiphina jedhame;
Jibbaan yoo reebamte ilbisa haqa hin beekneen
Sariitii fi tisiisaan waranamtee albeen.
Shira dangaa hin qabneen suuqatti gatamtee
Hamilee kee doomsuuf lammii irra adda baatee;
Kan si keessa jiru lubbuu du’u miti
Isa dhugaa seeneessu kan bara-baraa ti!
Ishoo yaa kannisaa! Suubiin ka’ii fiigi
Tisisaan hin ooliin, somoddoo irraa maqi.
Bakka garii olii qulqullaa’ii hafi
Haqaan deemaa oli qaanii malee rafi!
Marsaa sariitii tiin marfamtee utuu jirtu
Ati haqaan deemta balaa illee hin sodaattu.
Tisisatti ni himta, sariitiitti ni baanta
Dhugaa lammii keetii bookeetti ni dubbatta.
Amaaketa fi yeyyii sodaattee hin calliftu
Summii buutii fi bofaa tasuma hin dheessitu!
Ishoo yaa kannisaa, uumama akka uumaa
Soortuu qaamaa fi lubbuu tokkittii akka kumaa
Haadha ogummaa gaarii haadhoo qulqullinaa
Uggum! Yaa kannisaa mallattoo jabinaa!
Bu’aa kee lakkaa’ee yeroon si yaadadhu
Booka kee unadhee damma kee cuubadhu
Lammii koo ta’uu kee tu qirqirsee na boonsa
Akka kee sab-boonuu tu haalaan na si’eessa!
=============================
Baaruu Baayisaa Daaqaa: bbayisa@yahoo.com

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Go to GoFundMe to donate.
Dhimma Filannoo Impaayera Itoophiyaa ilaalchisuun marii taasifame | RSWO
Filannoo yeroo dhihootti Impaayera Itoophiyaa keessatti adeemsifamuuf jiru ilaalchisuun marii Hayyuu Oromoo Obbo Moosisaa Oosaa waliin taasifame…
Tarkaanfilee WBO - Konyaa Jimmaa keessatti LMKII irratti | RSWO
Lola duguuggaa sanyii fi babal’ifannaa daangaa Poolisoota Humna Addaa Naannoo Amaaraan Oromoo Walloo irratti adeemsifamaa jiru keessa Loltoonni Mootummaa Eertiraa jiraachuu…
Lola jabaa Oromoo Walloo irratti, Poolisoota Humna Addaa N/Amaaraan
Lola Poolisoota Humna Addaa Naannoo Amaaraan, Uummata Oromoo irratti, Onootaa fi Magaalota Walloo adda addaa keessatti tibbana adeemsifamaa jiruun, Oromootni dhibbaan lakkaa'aman ajjeefamuu, kumaatamnis madaa'uu…
Milishoonni MKII baay’een WBO’tti harka kennachaa jiraachuu | RSWO
Sochii Loltoonni Mootummaa Koloneeffataa Impaayera Itoophiyaa guyyoota muraasa dura gara Giddu-gala Oromiyaa, Ona Cobiitti bobbaafaman taasisaa jiran…
Tarkaanfilee WBO: Marii A/ WBO K/Gujii Bahaa Jaal Magarsaa Lammii waliin
Tarkaanfilee WBO’n Konyaa Gujii Bahaa keessa socho’u LMKII irratti, guyyoota afuran kana walitti-fufiinsaan fudhate ilaalchisuun, marii Ajajaa WBO Konyaa Gujii Bahaa Jaal Magarsaa Lammii waliin taasifame…
Warraaqsa Barattoota Oromoon adeemsifame: Magaalaa Naqamtee
Barattoonni Oromoo Manneen Barnootaa Qophaa’inaa Magaalaa Naqamtee keessatti argaman garaagaraatti baratan tibbana, xumura Qormaata Seensaa Biyyoolessaa (National Entrance Exam) irratti warraaqsa dhoosan. Oromoo gosaa fi gandaan qoodanii wal-irratti duulchisuun bara aangoo ofii dheereffachuuf, shira Aangawoota Mootummaa Koloneeffataa Impaayera Itoophiyaan Uummata Oromoo irratti barootaaf adeemsifamaa jiruun wal-qabatee, Oromoo goseen Booranaa fi Gujii walitti buusuuf jecha shirri haaraan xaxamee hojiitti hiikamaa jiraachuu.
Shira maqaa filannoo fi araaraan, Oromoo Walloo irratti | RSWO
Shirri maqaa filannoo fi araaraan Oromoo Walloo irratti raawwatamu itti-fufuun, daandiin Walloo fi Affaariin wal-quunnamsiisu, kan ammaan dura cufamee ture akka banamu taasifamuu…
Magaalaan Moyyaalee guyyaa kaleessaa goolama keessa ooluu
Dhukaasa LMKII fi gosa Garrii gidduutti, Wiixata (Bitootessa 8, 2021) halkan adeemsifameen namoonni 2 ajjeefamuu, tokkos madaa'uu; kanaan wal-qabatees, Magaalaan Moyyaalee, guyyaa kaleessaa goolama keessa ooluu…
Page 14 of 87


text:
Waa'ee barsiisota Yuuniversitii Jimmaa hidhamanii maatiin maal jedhu?
Pirezidaantii Itti Aanaa Yuuniversitii Jimmaa kan turan Dr Aduulaa Baqqalaa, waahillan isaanii biroo ja'a waliin kaleessa ganama (Jimaata Ebla 02, 2021) mana jireenyaa isaanii keessaa humnoota nageenyaan qabamuu mana hidhaatti darbamuu maatiin Dr Aduulaa BBC'tti himan.
Haati warraa Dr Aduulaa Aadde Birtukaan Iddiluu ganama obboroodhaan wayita hidhattoonni manasaanii marsuun balabala itti rukutan rifatanii ka'uu himaniiru, isa booda waan mudates akkanaan dubbatan.
''Kaleessa ganama obboroo sa'atii 12 jechuu daqiiqaa 10 hir'uutti dhufanii balbala nutti rukutan. Abbaa warraakoo akka barbaadanii fi manas akka sakatta'uuf dhufan nutti himan. Maaliif jennee wayita gaafannu meeshaa harkaa qabaachuudhaan shakkamtanii jirtu nuun jedhan,'' jedhan.
Jalqaba poolisoonni Oromiyaa lama akka gara manasaanii dhufan kan himan Aadde Birtukaan, waraqaa seera qabeessa qabaachuusaanii gaafachuu keenyarratti atakaaroon uumamee ture jedhan.
''Fuula keessanis waanan hin beekneef waraqaa seera qabeessa mana murtii qabattanii dhuftanii maaliif hin sakattaatan jedheen gaafadhe. Waa'ee waraqaa seera qabatanii dhufuurratti Abbaa manaa koo fi poolisoota gidduutti walitti deddeebisuun tureera.''
''Yeroo gaarii keessa hin jirru. Abbaan barbaade uffata poolisii uffatee nama saamuu danda'a. Kanaafuu waraqaan seera qabeessa ta'e dhiyaachuu qaba jenne.''
Falmii yeroo dheera boda haga waraqaan mana murtii dhufutti ala turaa jedhamuu kan himan Aadde Birtukaan, boodarra waraqaa malee humnumaan sakatta'na jedhan.
''Poolisoonni yeroo dheeraaf abbaa warraa koo wajjin ala mana keenya fuuldura erga taa'anii boda ka'i ni deemnaa wayita jedhaniin uffatan uffadha jedheen. Hin danda'amu jedhaniin. Isa boda animmoo uffata rakkoo hin qabu asumatti uffatta siifan fida jedheen geesseef. Innimmoo asitti hin uffadhu jedhe. Achiin boda olseenee balbalumarratti akka uffatu iyyamaniif.'' Jechuun uffatumallee osoo abbaan manaasaanii hin uffatin fuudhanii deemuuf akka turan himan Aadde Birtukaan.
''Erga uffatee fuula dhiqatee boda deemuuf wayita inni qophaa'u, lakkii hin deemnu mana sakattaana malee jedhaniin.''
''Nutis waraqaa mana murtiirraa fidaa jennee itti cichine, boodarra falmiiin wayita hammaatu poolisoonnis dabalamaa dhufan.''
Humni nageenyaa wayita dabalamaa deemuu fi namoonni kaanis qabamuusaanii wayita arginu dubbiin cimaa deemaa jiraachuu barree, waraqaa mana murtii fidanis dhiisanis haa sakatta'an jennee murteessine jedhan Aadde Birtukaan.
''Isa boda bakka namoonni ollaa dhufanii taajjabanitti mana ol seenanii sakatta'anii kompiyuutaraa fi dookimantii barnootaa garaagaraa ilaalanii filaashii tokko fudhatanii deeman,'' jedhan.
''Achitti sakattaana jedhanii fudhatanii deeman. Meeshaa biraa waan argatan hin qaban. Nuti meeshaan keenya kobbee, dabtara, kitaabaa fi kompiyuutara malee waan biraa hin qabnu.''
Isa booda aanaa tokkoffaatti akka geessan natti himanii fudhatanii deeman, achitti ciree fidii gaafadhu naan jedhan.
Pirezidaantii Itti Aanaa Yuuniversitii Jimmaa kan turan Obbo Aduulaan yeroo ammaa barattoota sadarkaa garaagaraa irra jiran barsiisuun tajaajilaa jiru.
''Ergasaan qabamaniis maaliif akka hidhaman nama odeeffannoo natti himu nan dhabe. Abbaa alangaa tokko argadhee wayitan gaafadhu waan beekan akka hin jirree fi ajaja gubbaa dhufe ta'uu qofa natti himan,'' jedhan Aadde Birtukaan.
Guyyaa guutuu mooraa keessa teessisaa oolchanii galgalarra kutaa dhiphoo tokkotti namoota hedduu galchan kan jedhan Aadde Birtukaan, ''weerara koronaavaayirasii akka malee dabalaa jiruuf saaxilamoodha,'' jechuun yaaddoo qaban ibsan.
Dr Aduulaa wajjin walumaagalatti barsiisonni torba mooraa isaanii keessaa hidhamuu kan himan Aadde Birtukaan Iddiluu, namoonni kunneenis barsiisaa Fayyeeraa, barsiisaa Shamsaddiin, Pirofeesar Sulxaan Sulaymaan, barsiisaa Badhaasaa Farajaa, barsiisaa Wolduu fi Dr Bilisummaa Mul'ataa jedhamu.
Barsiisonni kun hunduu maaliif akka hidhaman wanti beekamu hin jiru.
Dhimma hidhamuu barsiisota Yuuniversitii Jimmaa irratti akka yaada nuuf kennaniif pirezidaantii yuuniversitichaaf bilbillus bilbila hin kaasan.
Hidhaan Yuuniversitii Jimmaatti maaliif deddeebi'e?
Hidhaan barattootaa fi barsiisota Yuuniversitii Jimmaarratti bara kana wayita raawwatu kun kan jalqabaa miti.
Amma dura wayita sirna eebbaa yuuniversitichaa kan qabaman barataa Mohaammad Deeksioo fi hojjettoonni yuuniversitichaa lama ammallee hidhaa jiru.
Eebbaa barattoota Yunivarsiitii Jimmaa irratti hidhamtoonni siyaasaa akka hiikaman kan gaafate Mohaammad Deeksioo dabalatee namoonni isa waliin hidhaman lama 'yakka ajjeechaan' shakkamuu poolisiin himeer ture.
Sirna eebbaa A.L.I Guraandhala 6 bara 2013 gaggeeffame irratti nama barsiisaa Yuunivarsiitichaa ture kan waltajjii irratti sirba dhiyeesse harkaa maayikii fudhachuun 'Free Jawar Mohammed', 'Justice for Hachalu Hundessaa' akkasumas 'Free Oromo Political prisoners' jechuun erga waywaatee booda ture kan to'annoo jala oole Mohaammad Deeksisoo.
Isa waliin barsiisaan yuunivarsitichaa guyyaa sana sirbaa ture Mulugeetaa Hittee akkasumas aanga'aa dhimma qunnamtii alaa yuunivarsitichaa kan ta'an Dr Wandimmuu Laggasaa yakka ajjeechaa waliin himatamaniiru.
Barataa Mohaammad Deeksisoo wabiidhaan akka ba'u manni murtii irra deddeebiin ajajus poolisiin garuu mana hidhaatti uggureera.
A.L.I Guraandhala 6 bara 2013 manni murtii mirga wabii eeguufi hordofee Komiishiniin Mirgoota Namoomaa Itoophiyaa Mohaammad Deeksisoo hatattamaan akka gadi dhiifamu gaafachuun ibsa baasee ture.
Wanti Mohaammad Deeksisoo godhe yakkaan nama gaafachiisa jedhee hin amanu jedhe komiishinichi.
Dabalataan Mohaammad guyyaa to'annoo jala oolfame poolisootaan reebichi irratti raawwatamu komiishinichi himee ture.


text:
Akka sawwi hin sochooneef
Miila kaasee nama dhiitee hin miineef
Balaa geessisee ofifiis akka hin abaaramneef
Ofumaan of dararee, amaalasa isa gadheef (×2)
Gadi’aamee elmaamuuf of dirqisisee
Ofiis midhamee namas dararee, rakkisee
Balleessa isaaf yakkaa innii uumee ballesse
Gaafa gaadi’amee bare amaalasas dagaachisee
Naman wal barsiisee, isas amaala tolchee
Dhala lammaatas isa eggachuuf qalma isa oolche
Jalaala namaf qabu gaadiin barsisee
Erga garaa namaf naalchise ilmoosas jalaachise (×2)
Maaf jibbuure sakalaanii namatti deebisuu
Maaf ifaaturee nama jallaf badii yaadu
Osoo karaan kun jiruu, abarsaaf cubbuu
Gorsiis namaaf gadidhaa namaatti hora lubbuu (×2)
Namnii gaadiin hidhaan hin foyyoone
Namattis debi’ee naman wali hin galle
Innoo namas miti warabeessa bosonaa
Jiruu hin qabu ko’eessa lafa onaa
Yaaddof gadadoon of jijjira of coraa(×2)
Lakkii ya namana nama ta’i nama baraa
Jiruus qajeelchi jiruu haqaa
Ofiis yaadi namas yaadi of tolchi maqaa
Kana tau bannan namniis si gata fageesse akka raqaa (×2)
Barreessan Dr. Warqinaa Tasammaatin
email tessemaworkneh1@gmail.com
Lakk. Bilb 0934728225


text:
Bilbilli harkaa(mobile) jireenya keenya guyyaa guyyaa kessatti heddu barbachisaa ta’uurra kan ka’e yeroo amma kana daqiiqaa tokkoof of bira dhabuun namoota hedduuf ulfaataa akka ta’e hundi keenyaa beekna. Kanaaf ka Mata duree barreeffama kana ilaalee qofa namni natti dheekkamu hin dhabamu; maali bilbilli harkaa(mobile) immoo rakkoo maal qaba jechuudhaan. Marree dhugaan isinitti himuuf ka’e kana; kaampaaniwwan(warshaawwan) moobayila oomishan akka dhageessan hin barbaadan. Kaayyoon barreeffama kana hojii teknoolojii busheesuuf ykn ammoo isin sadaachisuuf miti.
Galatni teeknoolojii hin badin anuu barrefama tana isiin biraan gahuuf moobayiliin fayyadame; isinis hedduun keessan moobayiliidhaan barreffama kana dubbisaa jirtutti. Marree faayidaan moobayilii ifatti akka mul’atu kana miidhaan isaa waan hin mul’aneef ;isinis moobayiliin miidhaa maal qaba jettanii mormuuf yoo katan isinitti hin murteesu. Ergaan barreeffama kana moobayilii gonkumaa hin fayyadaminaa jechuuf osoo hin taane rakkoowwan itti fayyadama moobayiliitin wal-qabatan isiin beeksisuu fi of-eeggannoo godhamuu qaban isinitti himuufi. Itti fayyadama moobayiliitiin wal-qabatee rakkoon fayyaa fi du’an nama gahu jira. Akka ragaan qorannoo mul’isutti moobayiliin suuta(osoo nuti hin beekiin) karaa baay’eedhan du’a akka nutti fiduudha. karaalee kanneen keessaa muraasni kanneen armaan gadiiti:
1.Dhukkubbii mormaa fi dugdaa:
-saaynsiin akka jedhutti namni gadi jedhee moobayillii fayyadamu(wa dubbisuuf ykn barreessuuf) nama morma isa irratti meeshaa 12kg ulfaaltuu rarrafate/batuun wal-qixa. kun ammoo suuta suutan maashaa mormaa fi dugda osoo nutti hin beekkamne akka citan taasisa. Haala kanaan yeroo dheera booda dhukkubbi mormaa fi dugdaaf nu saaxila. Namoonni baay’een yeroo amma dhukkubbii dugdaan rakkachuurrati argamu. Kanaaf jechas yaalii hin barbaachisneef(operation) godhu.Dhukkubbii dugdaaf sababoonni baay’een jiraatanis kunis sababa akka ta’uu danda’u haa beeknu.
2.Jarmii dhukkuba fidaniif madda ta’uu danda’a
-Haala nama aja’ibuun qorannoon akka mul’isuutti moobayiliin namoota hedduu qulqullumaadha harka 18tiin mana fincaaniiti gadi. sababni isaas namni harka isaa yoo dhiqatuu, moobayilii dhiquu garuu hin danda’amu. Sila kana ta’eef yeroo garagaraati harka xuraawaan moobayilii tuttuquun keenya hin oolu.kun ammoo jarmiiwwan(baakteriyaan) deebisani dhukkuba nutti fidan akka irratti wal horan taasiisa.
Harkuma bilbila keenya tuttuqneen osoo hin dhiqatin nyaata sooranna.
3.Carraa kaansariin qabamuu keenya dabala
-Qorannoo godhameen guutumatti adda baasuun dadhabamus yeroo heddu moobayillii fayyadamuun kaansariiwwan sammuu,ijaa,dhiigaa,cidhaanii fi kaansarii xannacha hanchuufatiif akka nama saxilu qoratootni ni dubbatu.
4.Balaa Tiraafiikaa
-Kun wanta akka laayyootti ilaallamuu miti. Balaa tiraafiikaa qaqqabu 4 keessaa 1 konkolaachisaan yoguu bilbila tuttuqu/haasa’u akka ta’eedha ragaan kan mul’isu. Hanga har’aatti lubbuun meeqa sababa kanaan darbe laata?
5.Tamsaasni “WI-FI” sanyii dhiiraa midhuu danda’ – barreeffamni” journal fertility & sterility” jedhuun maxxanfame akka mul’isitti WI-FI yoguu fayyadamnu “electromagnetic radiation” kan jedhamuu tamsaasa kun ammoo sanyii dhiiraa lakkoofsan hir’isuun hanga carra dhala nama dhabsiisuu (maseenumma,infertility) geesisuu danda’a.
***Dabalataanis
>Dandeetii xiyyeeffannaa keenya ni hir’ata
>Hirriba dhabuuf sababa ta’a:-hirriba duraa yoo xiqaate sa’aatii lamaaf ilalaa yoo ture ta’e hirribni nu qabuu baachuu danda’a kun ammo sababa ifitti bilbilaa sammuu keenyarrati qabuun dhufa.
>Dhageettii gurraa hir’isa:-sagalee ol qabnee ‘head phone’ ykn ‘ear phone’ niidhan muuziqaa ni dhageeffana yoo ta’e.
>Ija midhuu (fuuldurati nu jaamsuu) danda’a:- yeroo dheeraadhaaf osoo adda hin kutin bilbila ilaaluun.
>Jireenya hawaasumaa midhuu:- nama waliin hariiroo hawaasumma akka hin qabanne nu taasisa.
>Araada nuti ta’uu
>Dhukkubbi harka :- yeroo baay’ee wa barressuu fi ‘scroll’gochurra kan ka’e.
MAAl WAYYAREE?
*Hanga danda’ameen yeroo bilila keenyarrati dabarsinu ya hir’isnu. Kana jechuunis dhimma barbadnu itti fayyadamnee lafa ka’uu fakkeenyaaf ‘facebook’ yoo fayyadamnu erga qabnu dabarsine; odeeffannoo barbaadnu ilaalee bahuun ni gaarii ta’a
.Bilbilaan yoo nama dubbisnus hasawa gaggababaa fi ergaa barbaachisu dabarsuurrati haa xiyyeeffannu.
*Bilbilaa yeroo dheeraaf hin ilaaliin:-daqiiqaa 20 yoo ilaaltee sekondii 20 ammoo waan birra fuldura kee jiru ilaali itti deebi’i. Kana yeroo yerootti gochuun gaariidha.
*Nama wajjiin jirta tanaan bilbila akka hiriyaati hin ilaaliin. Hariiroo hawaasummatiif si fayyadaa nama waliin hasa’i. Hiriyaa kee ‘facebook’ irratti itti haasoftu caalaa kan cinaa kee jirutti hasa’uutu bu’a qaba.
Keessatuu haati mana fi abbaan manaa yeroo waliif kennuu qabdu.
*Hirriba dura sa’atii dheeraadhaf(>2) bilbila hin ilaaliin, hirriba sin dhoowuu dandaati.
*Muuziqaa sagalee ol aanaadhan hin dhaggeefatin.
*Bilbila madda ibsa(chaarjii) irra gootanii gonkumaa nama hin dubbisinaa. Akkasuma ‘ear phone ykn headphone’ dhaan waa hin dhaggeeffatinaa. Akkas gochuun balaa hanga du’a namarran gaha. Namooni du’anis jiru.
*Yoo danda’ame bilbila kiisii keessa godhachuurra waan itti qabannu kan akka boorsaa keessa godhachuu osoo baranne.Akkas gochuun raadiyeeshinii bilbila irraa maddee qaama keenya miidhu xiqqeessa.
*Halkan yoo raftan bilbilli eegdan yoo hin qabaanne cufa ka’aa ykn ofirra fageesuun ka’a. Dammaqsituu(alarm) guutanii warri mataa dura ka’atan akkas gochurra of qusadhaa.
*Ijoollee daa’imaati gonkuma bilbila hin kennina. keessatuu umriin isaanii waggaa 3 gadi warra ta’anitti. Yeroon kun yeroo sammuun ijoollee itti guddatu waan ta’eef guddina sammuu isaanii dangessa. kanarra kan ka’e daa’imman rakkoo cimaadhaaf saxila’an ni jiru.
source:foodsandhealthylife.com
Galatooma!!!FAYYA TA’A
Dr.Yona.


text:
Tokkummaan Uummata Oromoo fi Haleellaa WBO iddoo garaa garaatti fudhataa jiru kan ciisa ishee dhowwe mootummaan murna bicuu Wayyaanee, filannoo fi carraa ishee isa dhumaa Mootummaa naannoo Beenishaangul Gumuz godhattee jirti.
Kunis Magaalaa Asoosaa keessa Dhalattoota Tigiree TPLFn ramadaman Buufata meeshaa godhachuun Uummata Oromoo naannichaa, Mandii, Beegii, Najjoo fi Dambidoolloo jiraatu maqaa sobaa WBO rukkunne jedhuun Uummata nagaa barbadeessuuf qophii xumauranii jiru.
Magaala Asoosaa lafa itti Meeshaan waraanaa Kuufamee jirus beekamee jira:
1. Mana abbaa qabeenyaa “Semehal Hotel” kuusaa meeshaa waraanaa
2. Mana abbaa qabeenyaa “ Bilen Dana Hotel” Kuusaa meeshaa waraanaa
3. Mana aabbaa qabeenyaa Garree Kompiiterii : Kuusaa meeshaa (Faddaalaa fakkaachuun hojii basaasummaas ni hojjeta)
Haaluma wal fakkaatuun dhalattoonni Tigiree (Adwaa) qofa ta’an afaanii fi dandeettii addaan leenji’anii ilmaan Oromoo magaalaa Asoosaa bassasuuf Hojii daldala suuqii, Hoteela (Dubartoota), Faddaalummaa, fi Hojii Shufeerummaatti bobba’anii jiru. Haa ta’uyyuu malee meeshaa waraanaa ammayyaa karaa namni hubachuu hindandeenyeen hidhatanii socho’aa jiraachuun bira gahameera.
Akkaataa meeshaan kun magaala Asoosaa keessa seenus, mootummaa Naannicha waliin ta’uun halkan keessaa sa’aa 4 booda akka gala jiru keessa beektonni himaniiru.
Kanaan dura Baatii (Ji’a 3n) dura dhalattoonni Tigiree Garee Dhimma nageenyaa TPLF kan ta’an 100 maqaa cirracha baasuutiin bakka Bulen jedhamu qubachuun human waraanaa gar asana fiduun dhoksaan qubachiisuufi Waraanni kunis shirri Walitii bu’insaa Uummata Oromoo fi saboota biro naannichaa gidduutti hojjetamaa jiru yoo milkaa’e akkuma Naannoo Sumaaleetti godhame waraana dhoksaan qubachiisaniin Uummata nagaa gaaga’uu fi buqqisuu akka ta’e raggaasifameera.
Kanaafuu, Nuti dhalattoonni Oromoo naannichaas waamicha dirmannaa kanaa gadii goonee jirra:
1. Mummicha Ministeeraa Mootummaa federaalaaf:
Akka Heera Mootummaa biyyattii Nuti ilmaan Oromoo Naannoo Beenishaangul Gumuz jiraannu akka lammii lammaffaatti lakkaa’amaa jirra; Mirgi abbaa biyyummaa keenyaa sarbamee jira; Gochi suukkanneessaa Naannoo Sumaalee irratti ta’e TPLFn nurratti ta’aa jira; Waraanni nurratti labsamuuf qophiin xumuramee jira; Uummanni Oromoo naannichaa Waggootii dheeraaf saboota naannichaa wajjin wal danda’ee, wal kabajee jiraachaa ture har’a humnoota tikaa fi nageenyaa biyyattii fi Mootummaa naannichaan boora’aa jira. Nutis haalli suukkanneessaa seenaan hin dagannee Uummata Oromoo naannoo Sumaalee jiraatan irratti raawwate nurratti akka hin raawwane soda cimaa keessa jirra. Kanaafuu:
ü Mootummaan biyyattii Meeshaa waraanaa humnoota tikaa TPLF magaalaa Asoosaa keessatti kuufamee Ilmaan Oromoo sanyii duguuguuf jedhan irratti Sakatta’aan akka nuuf taasifamu waamicha goona.
ü Mootummaa naannoo Beenishaangulii fi Kaabinee naannichaa Ajajaa fi Kaayyoo TPLF baasee cinaa dhaabbachuun Uummata walitti buusaa, Hiisisaa fi Qe’ee fi qabeenya isaaniirraa ariisisaa jiran hojii isaaniirraa akka of qusatan Dhiibbaa akka gootan waamicha.
ü Uummanni Oromoo naannichaa Yakkaa fi badii tokko malee sababaa Oromummaa isaaniitiin qofa mana hidhaa Qiliinxoo fi Baabasii (Kaampii waraanaa) keessatti rakkachaa jiran, yeroo ammaas mana hidhaatti guuramaa jiran, haal duree tokko malee Guutummaatti akka gadhiifaman waanicha goona.
ü Uummanni Oromoo naannichaa lakkoofsaan walakkaatti kan tilmaamamuu fi dhiittaan mirga nammuummaa, duguuggaan sanyii kana hin jedhamne irratti raawwataa tureera. Guutummaatti Mirgi Abbaa biyyummaa jechuunis: Mirgi Afaaniin barachuu, Aadaa ofii kabajuu fi mirgi wal-qixxummaa akka nuuf kabajamu waamicha goona.
2. Mootummaa Naannoo Oromiyaaf:
Uummanni Oromoo naannoo Beenishaangul Gumuz Jiraatu Rakkoolee hawaasummaa fi siyaasaa garaa garaa keessa jiraachuun isaa ni beekama. Haa ta’uyyuu malee Haaromsi mootummaan naannoo Oromiyaa naannoo Oromiyaatti gochaa ture Miseensotaa fi Biiroo DH.D.U.O naannoo keenyaa irratti hin godhamiin hafeera. Kun immoo siicoon kaayyoo bututaa mootummaan naannoo Oromiyaa duraanii miseensota dhaabichaa duraaniitiin hojiirra oolaa jira. Kanaafuu,
ü Miseensonnii fi Biiroon dhaabaa naannichatti argaman Tokkummaa Uummataa diiguun, Uummata Oromoo naannichaa Mootummaa naannichaa fi humnoota tikaa TPLF wajjin ta’uun Hiisisaa, ajjeesisaa fi qe’ee fi qabeenya isaaniirraa buqqisaa jiru. Uummannis caalaatti dhalattoota Oromoo warra Dh.D.U.O bakka bu’anii uummata miidhaa jiranirratti obsa fixate jira. Kanaafuu mootummaan naannoo Oromiyaa tarkaanfii hatattamaa fi Haaromsa barbaachisu akka godhu waamicha goona yoo ta’uu baate uummannii fi qeerroon naannichaa dhumaatiin erga qaqqabee dhiifama wal gaafachuurra tarkaanfii keessa deebii hin qabne fudhachuuf qophii xumuruu isaa isin beeksifna;
ü Mootummaan naannoo Oromiyaa Mootummaa naannoo Beenishaangul Gumuz wajjin hariiroo obbolummaa cimsuu fi gochaa suukkanneessaa mootummaan TPLF raawwatee fi raawwachaa jiru waliin balaaleffachuu qaba; deeggarsa mootummaan naannoo Beenishaangul gumuz qaamota TPLF gochuun uummata Oromoo hiraarsaa jiru dhaabsisuu qaba.
ü Hidhamtoonni Siyaasaa dhalattoota Oromoo naannichaa guutummaa guutuutti bilisa bahuu qabu, hidhaa fi reebichis akka dhaabbatu dhiibbaa gochuu qaba;
ü Dhalattoonni Oromoo naannichaa Oromoo ta’anii dhalachuu isaaniin qofa jibbiifi hacuuccaan qaamota TPLFn irratti ta’aa jiruu fi Shirri walitti bu’insaa garaa garaa xaxamaa jiru dhaabsisu waamicha goona;
ü Mirgoonni nammummaa Uummata Oromoo naannichaa kanneen akka Afaaniin Barachuu, Mirga Hojjechuu, Aadaa ofii kabajuu, mirga wal qixxummaa fi kanneen biro akka kabajaman ciminaan isin beeksifna.
3. Uummata Oromoo maraaf:
ü Uummanni Oromoo kaabaaf Kibbaa, Bahaa fi Dhihaa akkasumas biyya alaa jirtan, Gochi suukkanneessaa Uummata Oromoo naannoo Beenishaangul Gumuz keessumaa Godina Matakkal, Kamaashii, Asoosaa akkasumas aanaalee garaa garaa keessatti raawwachaa jiru Uummata Oromoo naannichaa cinaa dhaabbattanii akka balaalleffattan waamicha goona.
ü Uummanni Oromoo Naannoo Beenishaangul Gumuz qaama qabsoo Uummata Oromoo waan ta’eef bu’aa qabsoo, injifannoo fi Bilisummaa Uummanni Oromoo naannoo Oromiyaa argachaa jiru Nutis argachuu qabna kunis: Hidhamtoonni siyaasaa hundi hiikamuu qabu; Mirgoonni namummaa kabajamuu qabu; hidhaa fi ajjeechaan hatattamaan dhaabbachuu qaba. Kanaafuu gaaffiin keenya gaaffii Uummata Oromoo mara ta’uu qaba jenna.
Gadaan kan Bilisummaati!
Qeerroo Matakkal-Asoosaa irraa


text:
Ameerikaafi Jarmaniin dhimma ujummoo boba'aa wal falmiisisaa ta'eeratti waliigalte irra gahan
Ameerikaan waliigalteen Jarmanii waliin taasifamee kun kan Raashiyaan akka ujummoo boba'aa Nord Stream 2 biyyoota Awuurooppaa irratti akka meeshaa siyaasaatti hin fayyadamneef dhorkudha jette.
Sararrii ujummoo boba'aa lafa galaana Baaltiki jala darbuufi dheerina km 1,230 xumuramuuf kan jiru yoo ta'u, al ergii boba'aa Raashiyaan gara Jarmaniitti taasiftu kan dachaan ol guddisu jedhameera.
Qondaalli Ameerikaa Viiktoriyaa Nuulaand, ''sarara ujummoo badaa'' garuu ammoo walgaltichi Mooskoon kan Yukireeniin maqaa balleessitu yoo ta'e kan adabuudha jedhan.
Yukireen gama isheetiin sararrii ujummoo kun nageenyaasheetiif yaaddoo ta'u himte.
Biyyattinis erga 2014 kaasuun foxoqsitoota raashiyaan deeggaraman waraanaa jirti. Raashiyaan ammoo odola Kirimiyaa, Yukireen irraa kan fudhate 2014tti. Yukireen ujummichi gutummaatti hojii kan eegalu yoo ta'e Raashiyaan na weerarti sodaa jedhu qabdi.
Kana malees Yukireen kanfaltii dadabarsu boba'aa doolaara biliyoona 3 ta'u dhabdi.
Poolaandis ujummoo galaana Baaltik jalaan Raashiyaa irraa Jarman keessa hanga Lubmiin deemuu mormaa jirti. Poolaandi pirojaktiin doolaara biiliyoona 10 kun nageenya jiddugalaafi Baha Awurrooppaaf balaadha jetti.
Raashiyaaan garuu kana haaluun, pirojaktichi qaamoolee keessatti hirmaatan hunda kan fayyaduudha jetti.
Haaluma waliigaltee Ameerikaa fi Jarmaniitti Yuukireen teeknolojii Aannisaa Magariisaatiif doolaara miiliyoona 50 argatti. Akkasumas hanga 2014ttis wabii ujummoo boba'aatiif kanfaltiin kan argattu ta'uu, AFPn gabaaseera.
Caamsaa darbe bulchinsa Jooy Baayidaniin miseensoota seera tumtoota Riipablikaanotaa irraa mormii olaanaan mudatulleen, qoqobbii dhaabbata pirojakticha ijaaraa jiru irra kaa'ame kaaseera.
Ijaarsi pirojaktii Nord Stream 2 jedhamuun beekamu kanaas hogganamaa kan jiru dhaabbata Viilaadmiir Puutiin waliin walitti dhifeenya qabuun ta'utu himama.
Bulchiinsi Joo Baayidan murtee kanarra kan gahe erga waajjirri dhimmoota Haajaa Alaa Ameerikaa kongrasiif dhiyeesseen booda ture.
Qoqobbii dhaabbata pirojakticha gaggeessaa turerra kaa'ame dantii biyyaaleessaa Ameerikaa eegsiisuuf jecha kaasuu ibsuun isaanii ni yaadatama.
Baayidanii fi Markel 'dubbi barbaacha Raashiyaarratti' tokkooman
Ameerikaa fi Jarmaniin dubbii barbaacha Raashiyaa irratti waliin dhaabbatu jedhan Pirezidantiin Ameerikaa Joo Baayidan, wayita Chaansilarri Jarman aangoo gadhiisuu jaran Angeelaa Markel Waashingtanitti simatanitti.


text:
Loltoonni Isra’eel West Bank magaalaa Jiniin Keessaatti weerara Sabtii kaleessaa raawwataniin, mucaa waggaa 19 tokko rasaasaan mataa isaa keessa rukutuun kan ajjeessan tahuu qondaaltoonni ministeera fayyaa Falasxiin beeksisan.
Haaluma walfakkaatuun torbaan dabre keessas loltoonni Isra’eel nama lammii falasxiin kan baatii dabre keessa hoogganaa Qubattoota seeraan alaa ajjeesse adamsina sababa jedhuun, gandoota nannawa magaalaa Jeniin kan weeraran yoo tahu, manneen jireenyaa warraa nama ajjeechaa kanaatiin shakkamee diiguu yeroo jalqabanitti lammiileen Falasxiin naannicha turan mormii kaasan.Kanuma hordufuun loltoonni Isra’eel dhukaasa ummata irratti baniin nama tokko ajjeessuu isaanii gabaasni arganne ni ibsa.


text:
Dambi Doolloo
Dambi Doolloo Magaala Oromiyaa Dhihaatti argamtuudha. Magaalaa guddoo Aanaa Sayyooti; akkasumas magaalaa guddoo Godina Qellem Wallaggaati. Moggaafamni maqaa magaalaa kanaa seenaa namicha tokkootiin walqabata. Duraan namicha 'Doolloo' jedhamutu bakka amma 'Dambii Doolloo' jedhame kana jiraata ture. Bakka inni jiraatu mukti 'Dambii' jedhamu jira ture jedhama. Sanarraan kan ka'e namoonni lafa sana yeroo akeekan 'bakka Dambi Doolloo' jedhanii waamu turan. Bakkichis booda guddatee magaalaa ta'e; maqaan isaas akkuma ganama ittiin waamamaa ture Dambi Doolloo ta'ee ragga'e.


text:
Dhukkubni Covid-19 biyyoota addunyaa heddu keessatti deebi’ee ka’uu gabaafame
Dhukkubni Covid19 xumura bara dabree Chaayinaa keessatti ka’e, biyyoota addunyaa keessati lubbuu ummata miiliyoonaan lakkaahamanii galaafatuun, diinagdee addunyaa laamshessee jira. Weerarri vaayirasichaa kun ji’oota sadan dabran kan hir’ate tahuu biyyoonni heddu gabaasaa turan.
Haata’u malee weerarri vaayirasichaa haala hamaa taheen Ardiilee hunda keessatti haarayatti hammaataa akka jiru WHO’n beekise.
Ispeen, Faransaayii fi Jarman dabalatee biyyootiin Awrooppaa hedduu, Waqtiin gannaa seenuu hordofuun weerarri kun marsaa lammataaf ka’uu labsaa jiran. Haaluma kanaan sochii ummataa irra uggura haaraya kaa’aa jiran.
Jarman keessatti Arba’aa dabre qofa namoonni kuma 15 vaayrasii kanaan qabamuu gabaafame. Haaluma walfakkaatuun Ameerikaa, Indiyaa fi Raashiyaanis lakkoofsi namoota haarayatti qabamanii fi kanneen sababa vaayirasichaatiin du’an dachaa hedduun dabaluu beeksisan.
Walumaa galatti hanga Khamiisa kaleessaatti guutuu addunyaa irraa namoonni miliyoona 44.4 vaayirssii koronaan yoo qabaman miiyoonni 1.1 immoo du’anii jiru.


text:
Urgent Appeal: Disappearance of Mr. Dabassa Guyo Saffaro in Kenya – An Oromo Cultural and Religious Scholar October 13, 2015Posted by OromianEconomist in Uncategorized.
add a comment
To Whom It May Concern
Date: October 13, 2015
Urgent Appeal
Disappearance of Mr. Dabassa Guyo Saffaro in Kenya – An Oromo Cultural and Religious Scholar
It is with great sadness that we learned the disappearance of Dabassa Guyo Saffaro – a prominent Oromo cultural and religious leader residing in Nairobi, Kenya. Mr. Dabassa, a highly respected Oromo historian, thinker and cultural guru, was kidnapped on 27 September 2015 after the celebration of the annual Oromo Thanksgiving day – Irreecha. He is an accomplished traditional expert who has dedicated himself for the revival of indigenous knowledge system in the Horn of Africa. In particular, his profound knowledge of the Gadaa system – an indigenous democratic system of governance – has placed him among the few irreplaceable Oromo experts in the Horn of Africa. His extensive knowledge and exposition of the Gadaa system – currently practiced among the Oromos, has contributed not only to the revival of the system but also to its wider diffusion among international scholars such that it is currently being reviewed for recognition by UNESCO as one of the world heritages. Thanks to his dedication and exposition that the Gadaa system has obtained the attention it deserves as a purely indigenous African wisdom of governance. The system has greatly contributed to the socio-political peace and harmony among communities in the Horn of Africa, but sadly so it appears that it has not offered Dabassa Guyo the peace he has preached all his life.
On the same footing, for his mastery of the wisdom of Waaqeffanna – a monotheist system of belief among the Oromos – and its practices, Dabassa Guyo was considered the Delai Lama of the Horn of Africa. He has an amazing memory of the indigenous knowledge of the Boran in particular, and is indeed considered a walking encyclopedia of history, culture and belief and Oromo system of knowledge and philosophy in general.
He has traveled to different corners of the world to lecture about the importance of maintaining traditional wisdom for the good of future generations and has created a network of similar traditions, and is well regarded by all.
Although finger-pointing at this stage could be misleading, it is not difficult to point out that he had rough time with the government of Ethiopia – which was responsible for his eviction from the country some 35 year ago. Although he has never been a member of any political organization, his giant stature among Oromo scholars has always been seen with a great suspicion by the Government of Ethiopia, which shivers at any aspect of Oromo nationalism. In truth, Dabassa Guyo is just a free thinker and father of Argaa Dhageeti – a traditional oral knowledge system that embodies culture, tradition, history and belief among the Oromo in the Horn of Africa.
Mr. Dabassa Guyo was kidnapped by, no doubt, evil forces while he was doing what he likes doing in life – preaching peace. On 27 September, he took part in the celebration of the Irreecha annual Oromo Thanksgiving day – where he delivered his annual Thanksgiving blessings to his fellow Oromo country men and women. On this day, he was kidnapped while on his way from the ceremony. Efforts to locate him have so far not proved successful. We are, therefore, appealing to the international community, the Kenyan government, the Kenya Police force, and the Oromo community in Nairobi to help us locate Mr Dabassa Guyo.
We appeal to you for he is also a father, a grandfather and a head of a family apart from his traditional wisdom. He is a peace lover and preacher of harmony among communities all his life. He does not deserve in any way any ill-treatment. We appeal to you to help us find his whereabouts.
Regards,
Gumii Waqeffannaa Oromoo
WAAQEFFANNAA OROMOO | WAQEFFANNA OROMO RELIGION
Address: Lokketodalen 33, 5136 Mjølkeråen | Organisation No. 993 543 225
Tlf: +47 99151829 – Bergen, Norway | waqeffanna@gmail.com | Waaqeffannaa.org
Urgent Appeal – Disappearance of Mr. Dabasa Guyo Saffaro
http://rivoice.net/petitions/urgent-appeal-disappearance-of-mr-dabasa-guyo-saffaro.html
Oromia: Caasaa Diinaa Qabeenya Oromoo Saamuu fi Saamsisuuf Diriirfame! October 13, 2015Posted by OromianEconomist in Uncategorized.
Tags: Caasaa Diinaa Qabeenya Oromoo Saamuu fi Saamsisuuf Diriirfame!, land and water grabs in Oromia
add a comment
Caasaa Diinaa Qabeenya Oromoo Saamuu fi Saamsisuuf Diriirfame!
(SBO) — Maadheen garee saamtotaa diinni icitiidhaan Sululta keessatti ijaaree qotee bultoota Oromoo lafa irraa buqqisee dachee isaanii gurgurachuuf akeekkate haala-mijeessitoota namoota akka habashicha waggoota 7 oliif kantiibaa magaalaa Sulultaa ture Siyyum Hayluu jedhamuu fi abbaa Riizoortii Hundee kan tahe Abarraa Hundee kan jedhamuun akka gaggeeffamu bira gahame.
Dacheen Oromiyaa, qabeenyi Oromoon uumamaan badhaafamee fi qotee-bocee horate bara sirni gabrummaa Oromoo irratti diriirfame irraa kaasee saamamaa fi mancaafamaa jiraachuun dhugaa seenaan ragaa bahuu dha. Oromoo bittaa kolonii jalatti ittisuudhaaf jecha tahe jedhanii qabeenya isaa mancaasuu fi saamuun harka qullaatti hambisuu fi hegeree jireenya ilmaan isaatis dukkaneessuun akeeka bittoota Habashaa humnaan Oromoo gabroomfatanii ti.
Dalagaan cubbamaa fi abaaramaan kun ammoo bara bittaa murna bicuu ilmaan Tigraay bifa caalaattuu hammaatee fi ija baaseen gaggeeffamaa jira. Keessumaa ammoo saamichi qabeenya uumamaa kan akka albuudaa fi bosona Oromiyaa keessa jiru irratti gaggeeffamaa jiru, addatti ammoo ergamtoota garaaf bulan of dura buusuun qabiyyee lafa Oromoo irratti saamichi mootummaa wayyaaneetiin gaggeeffamaa jiru yakka ol’aanaa seenaanis seeraanis gaafachiisuu dha.
Har’aan tana godinaalee Oromiyaa adda addaa keessatti addatti ammoo handhuura Oromiyaa magaalaa Finfinnee fi magaalota naannawa sanatti argaman keessatti qonnaan bultoota Oromoo humnaan lafa bu’uura jireenya isaanii tahe irraa buqqisuun qondaalota OPDOf, wayyaanotaaf, ajajoota waraana wayyaaneef akkasumas warreen maqaa invastarummaatiin sirnichaaf hojjetaniif kennamaa fi gurguramaa jira. Gartuun faashistii wayyaaneen ergamtoota isaa Oromiyaa irra kaawwate keessaa warreen gaaffii mirgaa ummanni Oromoo kaasu ukkaamsuu fi ilmaan Oromoo haqa sabaa fi biyya isaaniif dhaabbatan ajjeesuu fi ajjeesisuu, dararuu fi dararsiisuu keessatti shoora ol’aanaa taphatan caasaa saamicha lafa Oromootiif diriirse keessa galchuudhaan akka isaan ummata irratti yakka dachaa raawwatan taasisaa jira.
Ragaaleen jidduu kana arganne akka ifa taasisanitti ammoo, qondaalonni OPDO amanamoo sirna TPLF tahuu isaaniitiin maadhee saamichaa keessatti ijaaraman kunneen wal shakkii fi shororkaa jidduu isaaniitti uumameen wal unkuraa jiru. Warreen gartuu koloneeffattuutiin dantaa yerootiin sammuun isaanii hadoodee caasaa farrummaa diinni diriirse jalatti ijaaraman kunneen jeequmsa akkaan hamaa keessa seenuudhaan ergamtoota magaalota adda addaa irra maqaa Kantiibummaatiin kaahan aangoo irraa kaasuudhaan amanamummaa TPLFf qaban mul’isuuf tattaafataa jiru.
Haaluma kanaan wal jeequmsaa fi shakkii lukkeelee diinaa jiddutti uumame irraa kan kahe Kantiibotni magaalota Sabbataa, Sulultaa, Hoolotaa, Laga-xaafoo Laga-daadhii, Bishooftuu, Adaamaa, Amboo fi kanneen biroo gaafatama isaanii irraa kaafamanii jiru. Aangoo diinaan itti kenname irraa kaafamuun kantiibota kanneenii dhimmuma saamicha qabeenya Oromoo kanaan kan walqabate tahuu kan eeran maddeen keenya, gariin isaanii ammoo qondaalota amanamoo TPLF tahan waliin dantaan waan walitti hidhata qabaniif erga kaafamanii booda bakkatti deebifamuu ibsaniiru. Kanaafis ergamtichi kantiibaa magaalaa Buraayyuu kan tahe Dhaabaa Jinfeessaa jedhamu erga Kantiibummaa irraa kaasanii booda amanamaan Wayyaanee Dhaabaa Dabalee jedhamu tarkaanficha waan dideef bakkuma isaatti deebifamuu akka ragaatti tuqan.
Ergamtoonni wayyaanee maadhee saamtotaa jalatti ijaaramanii dantaa murna TPLF/EPRDF tiksuudhaaf qabeenya Oromootti fuulleffatan kunneen Networkiidhaan wal ijaaranii lafa Godina Addaa Naannawa Finfinnee weeraraa akka jiran ragaaleen SBO dhaqqaban saaxilaniiru. Weerarri kunis bifa qindaahee fi ijaarameen gaggeeffamaa akka jiru kan eeran maddeen, maadheen kunis ajajoota waraanaa TPPLF fi OPDOta keessaa qondaalota amanamoo sirnichaa tahan, maqaa abbootii qabeenyaatiin warreen wayyaanee waliin harka wal keessa naqachuudhaan saamicha adeemsisaa jiranii fi hogganoota Komishina Farra-malaammaltummaa Federaalaa fi Oromiyaa baanamuu akka of keessaa qabu saaxilanii jiru.
Haaluma kanaan ragaaleen odeeffannoo fi hordoffii yeroo dheeraa booda argaman akka ifa taasisanitti maadheen garee saamtotaa diinni icitiidhaan Sululta keessatti ijaaree qotee bultoota Oromoo lafa irraa buqqisee dachee isaanii gurgurachuuf akeekkate kun haala-mijeessitoota namoota akka habashicha waggoota 7 oliif kantiibaa magaalaa Sulultaa ture Siyyum Hayluu jedhamuu fi abbaa Riizoortii Hundee kan tahe Abarraa Hundee kan jedhamuun akka gaggeeffamu ibsameera. Gareen diinaan ijaarame kun ajaja TPLF olirraa laatuun karoora saamichaa hojii irra akka oolchu kan ibsame si’a tahu, yeroo hundaa wal gahii isaatis kan gaggeessu magaalaa Sulultaa naannoo Wasarbii jedhamutti kan argamu ‘Hundee Resort’ keessatti tahuunis saaxilameera.
Miseensota garee saamichaaf wayyaaneen ijaare kana keessaa muraasni Ajajoota olaanoo waraana wayyaanee Jeneraal Abrahaa Hagos, Jeneraal Salamoon, Jeneraal Zarhuu, Kantiibaa magaalaa Sulultaa kan ture Siyyum Hayluu, abbaa qabeenyaa Hundee Riizoort Abarraa Hundee akkasumas ergamticha hogganaa Komishina Farra-malaammaltummaa Oromiyaa ti jedhamuu Taakkalaa kan jedhamu, gaafatamaa kutaa qorannoo komishinichaa Xilaahun jedhamus miseensotuma maadhee wayyaaneen saamichaaf diriirse kanaa ti.
Haaluma walfakkaatuun caasaan saamichaa kun magaalota biroo keessattis kan diriirfame yoo tahu, caasaan saamtotaa Buraayyuu jiru ammoo amanamaa sirna TPLF kan tahe Dhaabaa Dabaleetiin kallattiin hogganamuudhaan haala-mijeessitummaa kantiibaa magaalaa Buraayyuu Dhaabaa Jinfeessaatiin raawwatamaa jiraachuu dha ragaaleen arganne kan saaxilan.
Ergamtoonni wayyaanee lameen sirnichi dantaadhaan walitti hidhee sammuu isaanii hadoochee akka fedha isaa ergataa jiru, Dhaabaa Jinfeessaa fi Dhaabaa Dabalee wayta barattoonnii fi ummanni Oromoo bal’aan FDG gaggeessuudhaan gaaffii mirgaa gaafataa turan dura dhaabbachuudhaan amanamummaa wayyaanee/TPLFf qaban mul’isuudhaaf jecha warreen yakka guddaa raawwatanii dha. Keessattuu naannolee akka Jalduu, Gindabaratii fi Ambootti dhiiga ilmaan Oromoo danuu dhangalaasisuu fi miidhaa suukaneessaa geessisuu isaaniitiin TPLF biraa amanamummaa argatuudhaani kan caasaa saamichaa fi gurgurtaa lafa Oromoo keessatti hammatamanii yakka raawwataa kan jiran.
Ergamtoonni caasaa diinaa jalatti ijaaraman kunneen mata-mataattis garee hannaa ijaarrachuudhaan sossohanii Oromoo qe’ee fi qabeenya irraa buqqisanii deegsaa fi gidiraaf afeeraa ofii isaaniitii qabeenyaa irratti qabeenya kuufataa fi fandalalaa jiru.
Ergamtichi Dhaabaa Jinfeessaa jedhamu murna saamicha isaaf isa gargaaru naannoo isaatti ijaarratee sossohuudhaan Buraayyuu naannawa ‘Ashawaa Meedaa’ jedhamee waamamutti gamoo abbaa darbii 4 (G+4) akkasumas Finfinnee naannawa Booleetti ammoo gamoo abbaa darbii 6 (G+6) maqaa haadha warraa isaatiin ijaarratee caasaa saamichaa babal’ifataa akka jiru ragaan arganne ni saaxila.
Walumaagalatti egaa mootummaan wayyaanee caasaa saamichaa karaa ergamtoota dantaan xaxeetiin ijarrateen saamichi qabeenya Oromoo irratti raawwataa jiru kan magaalota lameenitti qofa murtaahe odoo hin taane, akkuma kanaan guutuu Oromiyaa keessatti diriirfamaa kan jiruu dha. Shirri Finfinnee fi naannawa Finfinnee irratti, akkasumas magaalota gugurdoo Oromiyaa bakkoota gara garaa jiran irratti, akkasumas qonnaan bulaa Oromoo lafa isaa irraa buqqisuu irratti xaxamaa turee fi jiru warra akkasii of dura buusuu fi caasessuun akka tahe hubatamuu qaba.
Dhalli Oromoo kana sirriitti qalbifatee hubatuudhaan diina garaaf bultoota qabatee qayee Oromoo onsuu fi hegeree Oromoo fi Oromiyaa dhabamsiisudhaan lafa jalaa fi ifattis hojjechaa jiru akkuma kaleessaa har’as murannoodhaan keessaa fi alaan irree tokkoon dura dhaabbachuun didachuun akkaan barbaachisaa dha. Shira diinaa fi ergamtoota diinaa kana hubatanii hongeessuuf hojjechuun hunduma nama Oromoof yaaduu ilaallata.
Duula qabeenya Oromoo fi eenyummaa Oromummaa irratti xiyyeeffatee fuula hedduun gaggeeffamaa jiru dura dhaabbachuudhaan fashalsuun akkasumas akeeka ilmaan Oromoo kaleessaa hanga har’aatti wareegama baasaafii jiran galiin gahuuf sossohuun dirqama lammummaa dhala Oromoo hundaa ti.


text:
Godina Haraargee Bahaa Aanaa Giraawwaa keessatti Gamtaa MEDREK bakka bu’uun dorgomuuf jecha galmaa’uuf kan deeman miseensi kongresa Federaalawaa Oromoo Obbo Jaafar Mahaadii Yuusuuf didamuu isaanii torbanneen hanaga tokko dura Raadiyoo sagalee Amerikaaf ibsanii turan. Sana booda deebi’anii dhaquuf qophaa’aa ituu jiranii qabamanii torban lamaaf hidhamuu isaanii dubbatu.
Yeroo kanattis bilbila harka isaanii polisoonni harkaa fudhachuu isaanii kan dubbatan Obbo Jaafar biyya alaa irraa siif bilbilamaa jehuun dararaan adda addaa irratti rawwatamuu dubbatan. Dhuma irrattis mana hidhaa baafamanii iji isaanii hidhamee akka jiruutti laga kosiin itti gatamuu tokkotti geessanii na gatan jedhaniiru.
Gama kaaniin Bordiin filannoo Oromiyaa torbanneen hanga tokko dura maaliif akka obbo Jaafar galmeeffamuu akka diidaman gaafatamanii, dhimmicha dhaga’uu isaanii fi qoratamaa akka jiru ta'uu ibsan. Garuu dhimmi Obbo Jaafar akka aangawaan kun jedhan furmaata ituu hin argatin hafee galmeen dhunfaan qaban jalaa saamamee dararaaa na irratti polisoonni ga’aniin lubbuu koof baqadheen Finfinnee keessatti iyyataa jira jedhu.


text:
Prezidaantiin US joo Baayidan fi prezidaantiin Chaayinaa XI Jiinping waa’ee dinagdee, waa’ee muddama Taayiwaaniin ilaalchisee jiruuf waa’ee wal waraansaa Raashaa fi Yuukreen irratti akka maryachuuf deeman masaraan Waayit Haawus ibseeraa.
Masaraa Waayiti haahusti dubbi himaan koree nageenyaa biyyalessaa Joon Karbii kaleessaa yemmuu oddu gabaastotatti dubbatan hoggantoonni lamman yoom akkaa bilbilaan maryachuuf deeman addan baasanii ittu hin himin guyyoottan dhufan keessatti akka ta’u danda’u qofa eeranii jiru.
Wantii hoggantoonni lamman irratti dubbatan hedduun jiraachuu isaa kan ibsan Joon karbii, dhimmii Taayiwaan ajandaa irraa jiraachuu isaa himuun isaanii gabasameeraa.
Odeeffannoo marii hoggantoota lammanii kan ifa ta’uu danda’e ergaa Afaan Yaa’ii mana maree Mootummaa US Naansii Peelosii dhiheenyaa kanaa Taayiwaniin daawwachuudhaaf karoora isaan qaban ilaalichisee , dubbi himaan Mootummaa Chaayinaa Zha’o Liijiyaan daawwanichii deebii umna of keessaa qabu argachuu danada’a jechuudhaan erga akeekkachisaanii boodaa akka ta’e gabasameeraa.
Dhimmaa kana irratti kan dubbatan dubbi himaa Joon Karbii, US imaammata Chaayinaa Tookkoo iraatti wantii jijjirte akka hin jirree fi muddama jiru waloodhaan hiikuu malee waa’een umnaa hin jiruu jechuun isaanii beekameeraa.


text:
Marii nageenyaa TPLF waliin karoorfamte keessatti Gamtaa Afriikaa qofatu gidduu galeessa ta’uu Itoophiyaan beeksistee jirti. Dubbi himaan Ministeera Dhimma Alaa ambaasaaddar Meles Alem ibsa torban torbaniin ibsa gaazexeessitootaaf kennaniin, kanneen biroo gahee deeggarsaa qofa akka qabaatan.
Mootummaan walitti bu’iinsi Itiyoophiyaa gama kaabaa furmaata siyaasaa akka argatu marii araaraaf cicha kan qabu ta’uu kan ibsan ambaasaadder Alem, ta’us mootummaan gamtaa Afriikaatiin ala yaalii marii sanaa akka hin fudhanne ibsaniiru.
Kan prezidaantii Naayijeriyaa duraanii irraa amantaa hin qabaanne kan dubbatu TPLF immoo gamtaa Afriikaatiin ala qaamotiin sadarkaa addunyaa adda addaa akka hirmaatan barbaada.
Gabaasaaleen miidiyaalee hin mirkanoofne akka agarsiisanitti, Gamtaan Afrikaa marii nageenyaa mootummaa Itoophiyaa fi TPLF gidduutti taasifamuuf karoorfameef gidduu seentoota ta’uun Gamtaa Awurooppaa, Tokkummaa mootummootaa fi Yunaayitid Isteetisiin keessa galchuuf jedha.
Haa ta’u malee gamtaan Afriikaa “gahee hoggansa falmii hin qabnee kan Gamtaa Afrikaa fi kan Bakka Bu’aa Ol’aanaa przidaantii Naayijeeriyaa duraanii Olusegun Obasanjo jalatti adeemsi nagaa ni jiraata” jechuun hubachiiseera.


text:
Hospitaalli Riferaalaa Yuuniivarsiitii Wallaggaa mooraa waraanaa erga ta’ee bubbuleera jedhu jiraattonni magaalaa Naqamtee.
Erga humnoonni waraanaa mooraa hospitaalichaa keessa qubsiifamanii as hospitaalichi waldhaanamtootaaf tajaajila qixa sirriitiin kennuu hin dandeenyee jedhu jiraattonni.
Jiraattonni OMNf yaada isaanii kennan, godina Wallagga Bahaa Magaalaa Naqamteetti kan argamu Hospitaala Riferaalaa Yuuniivarsiitii Wallaggaatti namoonni dhukkubsatan hedduun godinaalee Wallaggaa afranii achitti yaalamu jedhan.
Haa ta’u malee torban tokkoo as garuu raayyaa ittisaa biyyaa, humna addaa Oromiyaa fi garee shororkeessaa Faannoo fidanii hospitaala kana keessa qubachiisuun rakkooleen hedduu uumamuu irraa kan ka’e, waldhaanamtoonni, ogeeyyiin fayyaa fi hojjettoonni hospitaalichaa sodaa hamaa keessa galaniiru jechuun dubbatu.
Humnoonni waraanaa kunneen eega hospitaala kanatti galanii boodas siree fi firaashii waldhaanamaan irra ciisuu fi kan hospitaalichi haaraa bitee galche hunda humnaan fudhachuun irra ciisaa jiraachuus maddeen dabalanii nuuf himan.
Mooraa Hospitaala Riferaalaa Yuuniivarsiitii Wallaggaa kana keessa kan qubatan humnoonni mootummaa kunneen manneen duraan turan dabalatee manneen haaraa ijaaramaa jiran heddutti galuun tajaajila dhukkubsattootaaf kennamu gaaga’aa jiru jedhaniiru.
Kana malees erga waraanni kun hospitaalicha keessa qubatee as meeshaaleen hospitaalichaa fi qabeenyi namoota dhuunfaa hedduun akka bades odeeffanneerra.
Meeshaalee tajaajila hospitaalichaa hedduunis akka caccabsan himaniiti jiru.
Gochaawwan seeraan alaa garaagaraa humnoonni mootummaa kunneen mooraa hospitaalichaa keessatti raawwataa jiraachuu jiraattonni eeranii, kanaanis qulqullinni hospitaalichaa akkaan sadarkaa saaddessaa irra gahuu ibsaniiru.
Maddeen keenya humnoota mootummaa keessa akka jedhanitti, humnoonni mootummaa sodaa cimaa waan WBO irraa qabaniif mooraa hospitaalaa keessatti dahatan.
Waraanni Bilisummaa Oromoo hospitaala hin rukutu tilmaama jedhuun akka ta’es eeraniiti jiru maddeen keenya.
Naannawaa magaalaa Naqamteee Waraanni Bilisummaa Oromoo heddumminaan socho’aa akka jiru jiraattota irraa odeeffanne.


text:
Aanaalee godina Booranaa 13n fi Godinii Gujii Bahaa akka interpiraayiziin bisaan Oromiyaa jedhetti aanaaleen gammoojjii bara hedduufuu rakkoo bisaanii keessaa hin baane.
Hujiin Laga ganna 10n duratti Gujii Bahaatti aanaalee gammoojjii keessaa bisaan baasuuf jalqaban akka warrii lafaa jedhutti ‘dhadhuma ibidda bu’e’taate.
Hujii tan birrii biliyoona hedduutti itti baha jedhanillee horii sun akka warrii nu dubbifne jedhetti gara isiin buute keessaa keessoo hin beekan.
Godina Booranaatii fi ka Gujii warra horiiti.Hujiin bisaanii amma irra deebihanii hojjachuutti jiran akka itti aanaan itti gaafatamaa interpiraayizii bisaan Oromiyaa obboo Goonfaa Baayisaa jedhetti aanaa Liiban,Anaa Har-Qalloo fi Waadereatiif hojjachuutti jiran.
Nama kuma 500 caalaa horii ammoo kuma 200 caalaa dheebuu baasa jedhanii birrii biliyoona 3 fi miliyoona 600tiin itti jiran.
Bisaan kana baasuuf haga Nageellee Booranaatti boombaa km diriirsanii itti jiran.
Warrii jidduu sun jiraatu haga Waxabajjii dhftuutti bisaan argachuu danahan jedhani abdatan. Amma bisaan sun bombaatti gadi dhiisanii humna isaanii laaluutti jiran jedha obboo Gonfaan.
Aanaaleen ammoo Gooroo-Doolaa,Hara-Qalloo fi Waadera yoo hujii tana irraa bahan bara 2012 keessas bisaan argachuu dandahan jedhan.


text:
The iconic Oromo music star, singer, song writer and author of 5 books Daadhi Galaan murdered by unidentified gunman while on stage. February 15, 2019Posted by OromianEconomist in Uncategorized.
Tags: Artist Dadhii Galaan, Daadhii Galaan, iconic artist, Oromo music, Wellisaa Daadhii Galaan
trackback
Wellisaa fi barreessaa beekamoo Daadhii Galaan nama eenyummaan isaa ammaf hin adda hin baaneen rasaasan ajjeeffame. Biyyoon isatti haa salphatu. Maati isaaf saba Oromoo maaraaf rabbi jajjabeenya haa kennu.
Wellisaa Daadhiin Oromiyaa, godina Shawaa Bahaa aanaa Liiban Cuqqaalaa ganda Jaarraa Gooroo bakka Buuyyamaa jedhamutti haadha isaa Likkee Damissee fi abbaa isaa Galaan Wadaajoo irraa bara 1977 dhalate.
Wellisaa Daadhii fi jaallan isaa Gurraandhala 11 bara 2019 godina Shawaa Bahaa aanaa Liiban Cuqqaalaa magaalaa Ashuffeetti ebba hoteelatiif sirbarra turan. Haala kana keessatti dhukaasa nama ammaf hin beekamne irraa banameen lubbuun artiist Daadhii Galaan darbeera.
Wellisaa Daadhin sirboota aadaa, jaalalaa, kan qabsoo fi sabboonummaa Oromoo jajjabeessan viidiyoo fi sagaleedhan weellisee maxxansiisuun gumaachaa guddaa godha ture.
Wellisaa fi barreessaa Dhaadhiin kitaabota 5 inni barreessee maxxansee gummaache matadureen isaanii:
Aangoo sanyiin dhaalan
Numalee
Yaadannoo jaallanii
Liiban Liibiyaa taate
Boolla nugusa
Sirboota baaqqee fi albamootas gumaachuun guddina aartii Oromootif uf qussannaa malee hojjechaa ture.
Sirboota isaa hedduuf walaloo fi yeedaloo qopheessaa kan ture isuma mataa isaa ture.
Daadhin weellisaa, barreessaa, waloo fi yeedaloos qopheessaa ture.
Artiist Daadhiin seenaa qoratu malee hin barreessu, hin sirbu jedhu hiriyoonni dhiyeenyan isa beekan.
Comments»
- 1. OromianEconomist - February 17, 2019
-
- 2. OromianEconomist - February 17, 2019
-
- 3. OromianEconomist - June 6, 2019
-
‘Daadhii ajjeeses ta’ee kan ajjeesise hin hidhamne; hin adabamnes! Kana kan dhugoomsu ragaa tuulatu jira.’
Taliila Bulbula Tulluu
Ajjeechaa Art. Daadhii Galaan fi murtii kenname
(Yaada kana ji’a 2 dura barreessen ture; kan itti dabalame haala mana murtii qofa)
=================================
Dhimma kana adeemsa seeraa (mana murtii) tiif jecha irraa of qusannee haaluma isaa obsaan hordofaa turre. Amma dubbiin mana murtii eessaa kaatee eessatti akka xumuramte waan mirkanaa’eef dhugaa awwaalamuuf deemtu tana baraarun dirqama taate.
Dubbiin Akkana:
Daadhiin nama qabsoo Oromoo waggaa 20 oliif jireenya godhateedha. Baroota kana keessatti yoo xiqqaate yeroo 3 ol hidhaan dararameera (kan jala bultii Ayyaana Irreecha Harsadii bara baraan hidhamu osoo hin dabalatin) . Adeemsa qabsoo kana keessatti Daadhiin OPDO-warra abbaa garaa fi Nafxanyoota qarriffaa itti qaratan hedduu horateera. Keessayyuu kitaabni inni bara kana maxxansiise “Yaadannoo jaallanii” jedhu kan namoota Diddaa Gabrummaa bara 2009 keessa Aanaa Liiban Cuqqaalaatti wareegaman (namoota 29) tokko tokkoon maatii isaanii dubbisee maqaa fi haala itti ajjeefaman ibsuun barreesse du’a isaa kanaaf ka’uumsa ta’uusaa shakkii guddaatu jira.
Gurraandhala, 2,2011 Maqaa “ Eebba Hoteelaa” jedhuun (Hoteelli eebbaaf qophaa’es hin turre;hin jirus) namoonni jibba Oromummaatin machaa’an Daadhii harkatti galfatan. Turtii guyyaa 2 booda, Gurr. 4,2011, galgala xumura sagantaa irratti rasaasni shugguxii ‘fortoo’ keessaa baate, kan itti yaadamtee ogeessi ogummaadhaan qopheeffate laphee Daadhii argatte! Ogummaa cimaadhaan waan raawwatameef rasaasni tun Daadhiin jecha takkallee akka dubbatu carraa hin kennineef; achumaan liqimsite!
(Haala Waliigalaa fi Ka’uumsa taatee kanaa)
Siidaa Nabii (Siidaa Tulluu Cuqqaalaa irra jiru)– Ayyaana Yaadannoo Abbaa Odaa Nabeeti. Siidaa kana Sirni MUUDAA itti gaggeeffama. Waggaa 8 dura Siidaan sun caccabsamee akka badu taasifameera. Gocha kana kan raawwate Jiraattota achirra qubsiifaman ta’uu ummanni ragaa quubsaa qabna jedhanii osoo iyyanuu qaamni isaan dhagahu dhabame achumaan itti dhiifame.
Ayyaanni irreechaa iddoo hedduutti addaan citee ture, yeroo ammaa kana deebi’eera; kan Hora Tulluu Cuqqaalaa garuu hanga ammaatti hin danda’amne. Daadhiin hojiilee isaa kan sirbaa fi kitaabatin Seenaa Dachee tanaa fi hammeenya Sirnoota Abbaa Lafaa tuxxuqa. Fkn. Albama “ imimmaan hiyyeessaa” jedhuu fi Kitaaba “Bool’a Nugusa nyaatte” jedhu. Hojiileen kun warra sirna sana leellisan kanneen Cuqqaala jalaa fi gubbaa qubatanii jiran madeessun isaa hin oolle. Waan bara dhiyoo kana Dachee sanarratti raawwatames karaa barreeffamaatin dhugaa ifa baasuu eegalee ture. Fkn. Kitaaba “Yaadannoo Jaallanii…Liiban Liibiyaa taate”. Kunis warra caasaa mootummaa(Liiban Cuqqaalaa) fayyadamanii ummata keenya ficcisiisaa turanii ammas achuma keessa taa’anii jijjiirama kana maseensaa jiran yaaddessuu/rifachiisuu mallattoo hedduutu muul’ate. Fkn. Karoorri “eebba Hoteelaa” kuniiyyuu kan saganteeffame gaafa kitaaba kana eebbisiisu ture. “….Ganda Ashuffeetti Hoteela eebbisiisnu qabna waan ta’eef, artistoota bebbeekamoo dabalatte akka nuuf hojjattan barbaanna; kanaaf maallaqa ittiin nuuf hojjattan nutti himi…” Daadhinis “tole artistoota wajjin hojjadhu waliin mari’adheen isin beeksisa….” jedheen. Haala kanaan torbee tokkoon booda waliigalteerra gahamee turtii ji’a 1 keessatti qophichaaf(L/Cuqqaalaa, Ganda Ashuffee) dhaqan.
(Haala Adeemsa Qorannoo fi shira caasaa mootummaa)
1.Akkuma Ajjaachaan kun raawwatameen osoo wanti ta’e kun hin qulqullaa’in karaa waajjira poolisii Aanaa fi namoota “dhuunfaa” tokko tokkootin “rasaasa gammachuuf dhukaasameen TASA ajjeefame” jedhamee hatattamaan miidiyaan dabarfame.( Amma immoo yaada tasa jedhu kana dhiisanii nama dhuunfatu kallattiidhaan itti dhukaasee ajjeese jedhamee manni murtii nama Katamaa Raggaasaa jedhamutti murteesse)
2.Ajjeechaan kun erga raawwatamee booda turtii gara sa’aatii 10 oliif poolisiin qorannaadhaaf iddoo ajjeechaan kun itti raawwatame hin deemne.
3.Turtii hanganaa booda dhiibbaa uummataa fi qaama oliitin dirqamanii erga deemanii boodas nama tokkicha qofa (Abbaa Sagantichaa, Sintaayyoo Tsaggaayee ) qabanii gara waajjira poolisiitti geessan. Achii guyyaa 2 booda immoo namoota gara 15,17? jiraattota naannoo qabanii hidhan. Kana booda haalli qorannoo isaa walxaxaa taasifame.
4. Namoota hidhaman keessaa hedduun isaanii gonkuma kan shakkiin walitti hin dhufne. Kan uummanni shakkii guddaa irraa qabuu fi abbaa dhimmaa (abbaa qophichaa) warra ta’an dhiisanii namuma argatan walitti haran.
5.Aanaa irratti Namoonni ragaaf waamaman akkaataa itti filataman irratti shakkii guddaatu jira.
6.Koreen qorannoo dhimma kana qulqulleessuuf dhaabbate bu’aa qaronnoo isaanii ummataaf osoo hin ibsin(osoo hin xumurin) Gurraandhala 20/06/2011 achii jijjiiran.
Isaanis:
A. Inispeektar Girmaa Miidhaqsaa (Ajajaa Poolisii Aanaa Liiban Cuqqaalaa) gara Aanaa Lumeetti jijjiirame
B. itti A/Inispeektaraa Yaasin gara Aanaa Adaamaatti jijjiirame
C. Saajin Tolasaa (Hoogganaa kutaa qorannoo yakkaa) barnootaaf koollejjii deeme
7. Dhimmichi lafarra harkifachuu fi walxaxaa taasifamuun shakkii guddaa waan uumeef Ummanni Aanichaa Guraandhala 23/06/2011 magaala Adulaalaatti hiriira bahanii komii dhiyeeffatan. Bulchaa Aanaa kan ta’ee Obbo Darsuu_Kafanii gaafii ummataa fuudhee gaafa 26/6/2011 hooggansa Oromiyaa yaamee ummata akka mariisisu waadaa galee beellamaan ummanni nagaan addaan gale.
8. Gaafa 26/06/2011 Ummanni Aanaa Liiban Cuqqaalaa haaluma beellamni qabameen gaaffii haala ajjeechaa isaa irratti qabuu fi shira qorannoo gaggeeffamaa jiruu, akkasumas asumaan carraa kanatti fayyadamee rakkoo hamaa bulchiinsa gaarii irratti aanaan tuni qabdu karaa nagaatin gaafachuuf bahan, bulchitootni Go/Sh/Bahaa fi Aanaa ” Shaneetu duuba jira” jechudhaani ummatatti waraana ajajanii maatii Daadhii dabalatee namoota hedduu reebicha suukkaneessaa irratti raawwachiisanii bittinneessan.
9. Bitootessa 25, 2011 manni murtii namoota uummanni shakkii guddaa irraa qabu hunda “Yakkarraa Walaba” jechuun gadi dhiisudhaan nama Katamaa Raggaasaa jedhamu qofa “ragaan itti raggaasise” jedhamuun hidhaatti hambisee kunoo har’a murtii umurii guutuu itti murteesse.
(Adeemsa Mana Murtii fi Murtii)
1.Katamaa Raggaasaa osoo gara Adaamaa hin geeffamin dura warra kaan irraa adda baafamee guyyoota muraasaaf kophaa Magaalaa Mojoo (mana wayii?) geeffame. Maaliif? M.Murtii Go/Sh/ Bahaa Adaamaadha; Mojoo miti.
2.Warri himatame (kanneen ummanni shakkii guddaa irraa qabu) osoo qorannoon meeshaa hin taasifamini fi isaanuu osoo seera jala hin oolin himanni irraa cufame.
3.Ragaan ittisaa Caamsaa 14, 2011tti beellamamee kan ture yoo ta’u, iccitidhaan gaafa Caamsaa 13, 2011tti dhaggeeffatame. (akka namni xaddecharratti argamee hin hordofneef)
4.Dura “Rasaasa tasaatin rukutame” jechaa turanii amma immoo dhiibbaan uummataa jabaataa dhufee dhugaan ifatti dubbatamuu jalqabnaan “… kallattiidhaan itti yaadee shugguxidhaan ajjeese” jedhan. Diraamaa!!
5.Walumaagalatti kan Art. Daadhii ajjeeses ta’ee kan ajjeesise hin hidhamne; hin adabamnes! Kana kan dhugoomsu ragaa tuulatu jira. (waa hunda asirratti ibsuun barbaachisaa miti.) Gama mootummaatin dhimma kana irra deebi’ee qorannoo SIRRII gaggeessuf yoo fedhiin jiraate, rakkoon ragaa akka isa hin qunnamne abdii guutuun qaba!
- 4. OromianEconomist - June 6, 2019
-
Maatiin Daadhii Galaan maal jedhu?
Maatiin weellisaa Daadhii Galaan murtee darbe kanarraa gammachuu akka hin qabne BBC’tti himaniiru.
“Namoonni Daadhii achitti waamanii akka ajjeefamu taasisaniifi kanneen biroo ajjeechaa kana keessaa harka qaban nagaan mana isaanii taa’aa jiru” jechuun obboleettiin isaa Birtukaan Galaan imimmaaniin BBC’tti dubbatteetti.
“Takkaa maatii isaaf jedhee hin jiraanne, uummata Oromoof jedhee osoo olii gadi kaatu ajjeefame, [ajjeechaan isaa] sirriitti qoratamee ifa ta’uu qaba ture” yaada jedhus qabdi.
https://www.bbc.com/afaanoromoo/oduu-48531119
Leave a Reply Cancel reply
This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.


text:
Eeritiraa
Eeritiraan biyya Gaanfa Afrikaa keessatti argamtu. Eeritiraan naannoo Galaana Diimaatti argamti.
Eeritiraa n biyya baha Afrikaatti argamtu yoo tattu dhihaan Sudaaniin, kibbaan Itoophiyaan, kibba-bahaan Jibuutin dangeffamte argamtii. Bahaa fi kabba-bahaan Galaana Diimaan kan marfamte yoo taatu, Galaana Diimaa gama immo Sa'ud Arabiyaa fi Yamanitu argama. Odoloonni Dahilaak fi Odolli Hanish bayyen akka kutaa Eertiratti ilaallamu.
Mudde 1, 1890tti, Eertiraan bittaa gabrummaa (colony) Ixaaliyaa jala galte. Eertiraan ammaa kuni billisumma Itoophiyaarra kan argatte warrana wagga sodammaffi geggeffameen booda. Warranni kunis bara 1961 hanga 1991 geggeeffame. Heerri Eertiraa bara 1997tti ba'e akka ibsetti, Eertiraan riippabiliika pirezidaantin bultu (presidential republic) yoo taatu dimookiraasii paarlaamaa (Unicameral Parliamentary Democracy) qabdi. Haa ta'u malee sababa warrani Itoophiyaa fi Eertiraa jiddutti Caamsaa 1998 jalqabbeffi, Eeritraan seera kana hojji irra olchuu hin dandenye.
Eertiraan biyya afaan fi adaa adda adda qabdu fi gosa amantii lamma qabdi, kunis amantii Islaamaa Sunnii fi amantii Ortodoksii kan bahaa (Oriental Orthodox Christianity) ti. Ertiraa keessatti gosa sagalitti argamu. Eritraan afaan biyyaffi murteeffame hin qabdu, haa ta'u malee biyya keessatti afaani gosa sadiin hojjattu; kunis Tigriffa, Arabiffa fi Ixaaliyaaniffa dha.


text:
Naannoo Benishaangul Gumuz, Godina Kaamaashii Aanolee akka Baloo jaganfooyiifi Seedaal keessaa buqqaasamanii, naannichuma keessaafi Godina Wallagga Bahaa keessa akka jiran namootni dubbatan tokko tokko gargaarsa dhabuutiin rakkanne jechuun komatan.
Hoogganaan Waajjira Hooggansa Sodaa Balaa Naannoo Benishaangul Gumuz, Obbo Taarraqany Taasisaa immoo “bakkawwan tokko tokkotti sababaa rakkoo karaatiin erga baatii Waxabajjii tii as konkolaatonni gargaarsa fe’an dhaqqabuu hanqatanii turani, amma garuu gargaarsi gahaa jira” jechuun dubbatan.
Naannoo Benishaangul Gumuz keessa namootni kuma 422 ol tahan gargaarsa mootummaatiin akka jiraatanillee itti dabalanii ibsanii jiru


text:
Chaayinaa fi yunaaytid Isteetes Waashingtoon keessatti marii sadarkaa olaanaa kamiisa har’a itti fufanii yeroo jiran keessatti gama lemeen walii galtee irra ga’u akka danda’uu malan mallattoon agarsisuu jira jedhamee jira.
Dhaabbatti oduu Roytars akka gabaasetti aangawoonni daldalaa kan gama lameenii dhimmootti rakkisoo ta’an irratti walii galtee irra ga’uuf yaalaa jiru.
Jalqaba torban kanaa prezidaant Traamp akka jedhanti walii galtee daldalaa irra ga’uuf guyyaan muramee tokko hin jiru.Gama kaaniin gorsa gameessi paartii komunistii chaayinaa walgahii Hong Kong qopheessite irratti biyyonni lameen jalqaba baatii dhufuu jechuun Bitooteessatti walii galtee tokko irra ni ga’u jedhanii turan.


text:
Yeroo adda addaatti hidhamaa kan turan Barsiisaa Qanaasaa Raggaasaa mana hidhaa Qilinxoo keessaa gadhifamanii ituu waggaa hin guutiin Kibxata Bitooteessa 5 bara 2019 du’an boqotanii jiru.Abbaa ijoollee shanii, yunivarsitii Finfinnee irraa barnoota seenaan digrii duraa kan argatanii fi waggootii 33f barsiisaa kan turan obbo Qanaasaan Umriin isaanii 55 ta’u ibsamee jira.
Akka lakkobsa Itiyoophiyaatti yeroo dhumaaf waggaa 3 dura jechuun bara 2008 keessa Godiina Wallaggaa bahaa magaalaa sibuu siree irraa kan qabaman Barsiisaa Qanaasaa Raggaasaa mana hidhaa keessatti dararaa irra ga’een kan ka’e qaamii isaanii guutuummaatti laamsha’ee, waa dubbachuu fi midhaan nyaachu erga dadhabanii booda du’an boqotan jedhu maatiin.
Erga hidhaa gadhiifamanii booda gara Hospitaalaa adda addaa geeffaman iyyu dhukkubichi jalqaba wal’ansa ituu hin argatiin waan tureef jecha fayyisuu dadhabamu ogeessonni fayyaa nutti himanii jiru jedhu maatiin.
Abukaatoo barsiisaa Qanaasaa kan turan obbo Wandimmuu Ibsaa ammaan dura raadiyoo sagalee Amerikaaf akka ibsanti sababa dhukkubsachuu isaan Barsiisaaa Qanaasaan dhaddacha duratti hin dhiyaatu ture. Manni murtii meerre jedhee yeroo gaafatu manni hidhaa ni dhukkubsata jechuun deebii akka kennaa ture ibsan.
Sirnii awwaalcha Barsisaa Qanaasaa Raggaasaa har’a Magaalaa Siree keessatti gaggeeffamee jira.
Maatiin akkasumas kanneen Barsiisaa Qanaasaa waliin hidhamanii turan maal jedhu?
Gabaasa Guutuu Caqasaa


text:
User talk:Maammee
Yaada kee!
Hojii Gaarii!..[lakkaddaa gulaali]
Jabaadhu anis amma hojii walfakkaatu Oromoo Wiktionary irran jira. Yoo xiqqaate jechoota 3000 galcheera... Ammas ittan fufa. Ahrada2021 (talk) 19:58, 5 Bitootessa 2021 (UTC)
What is my user link?[lakkaddaa gulaali]
User: Maammee Maammee (dubbadhu) 09:35, 12 Waaxabajjii 2021 (UTC)
Wikipedia[lakkaddaa gulaali]
Wikipedian barruu kiyya gabaabaa jechuun na jalaa haqaa tureera. Amma barruu dhedheeraan dhufuun heda kaayyoon kee maali? Ahrada2021 (dubbadhu) 20:14, 12 Waaxabajjii 2021 (UTC)
- Baga Wikipedia deebite. Ani jijjiiramoota uumamani to'achaafi sirreessaa akkasumas darbee darbee barreessan jira. Kannen ati barreesites argeen jira, bayyee bareedaadha. Xiqqoo ishee style sirressan jira. Akka yaada kiyyaatti, otuu tarree barruu katabu barbaannu umnee yaada jedhuun qaba. Sana booda tarree san ilaala itti dabalaa deemna. Fekkaenyaaf tarree kanaa ilaali. Maammee (dubbadhu) 12:42, 18 Waaxabajjii 2021 (UTC)


text:
Lola WBO, fi LMKII fi Loltoota Mootummaa Eertiraa gidduutti, Konyaa Baha Wallaggaa, Onoota kanneen akka Haroo Limmuu fi Eebantuu keessatti tibbana adeemsifameen, Loltoonni Mootummaa Eertiraa WBO’n booji’amuu.
Qotatee-bultoonni Oromoo 5, Roobii kaleessaa (Waxabajjii 9, 2021) Giddu-gala Oromiyaa, Ona Gindabarat, Ganda baadiyyaa Bashee, naannoo Mana Barumsaa jedhamutti, Loltoota Mootummaa Koloneeffataa Impaayera Itoophiyaan ajjeefamuu.
Lolli duguuggaa sanyii fi babal’ifannaa daangaa, Kibba Oromiyaa, Konyaa Booranaa keessatti, Loltoota Mootummaa Koloneeffataa Impaayera Itoophiyaa, Loltoota ergisaa Mootummaa Eertiraa fi Poolisoota Humna Addaa Naannoo Somaaleen, Uummata Oromoo irratti geggeeffamu tibbana daran jabaachuun, Uummanni Oromoo buqqaafamaa, qabeenyi isaaniis Poolisoota Humna Addaa Somaaleen saamamaa fi mancaafamaa jiraachuu.


text:
Dubbi-himaan Tokkummaa Mootummootaa (TM), Farahaan Haq, bulchiinsa naannoo Amhaaraa keessatti walitti-bu’insa gareelee hawaasaa gidduutti uumameen uummanni hedduun buqqa’uu isaa fi saaminsi, akkasumas qabeenyaa fi ijaarsawwan barbadeessuun dhaqqabuu, sababaa kanaan haalli nageenyaa naannoo sanaa muddama keessa jiraachuu waahiloonni keenya nutti himanii jiru, jedhan.
Dubbi-himaan Tokkummaa Mootummootaa kun, ibsa kennaniin akka ibsanitti, namni tokko ajjeefamuu irraa kan ka’e, Bitootessa 18, bara 2021 Godinaa Shawaa Kaabaa, ka naannoo Amaaraa keessatti waraansi jalqabame. Haleellaan kun, guyyaa lamaa booda godinaa Shawaa Kaabaa fi godinaa addaa Hawaasa Oromoo keessaa yoo xiqqaate uummata kuma jaatama manaa fi qehee isaa buqqise.
Haleellaan marsaa lammataa Eebila 17, bara 2021, magaalaalee fi daandiilee guguddoo irratti geggeessame immoo, uumata daran buqqise, qabeenyaa daran barbadeesse.
Rakkoo nageenyaa naannoo sanatti mul’atu irraa kan ka’e wahiloonni keenya gargaarsaa lakkoobsa namoota buqqa’anii nuuf hin mirkaneessine. Aangawoonni bulchiisa naannichaa garuu, namoota godinaa Shawaa kaabaa fi godinaa addaa Hawaasa Oromoo irraa buqqa’an gara kuma dhibba sadii fi kuma soddomaatti tilmaaman,” jechuun, dubbi-himaan Tokkummaa Mootummootaa, Farahaan Haq ibsuu isaanii, Margaaret Bashiir, Jenevaa irraa gabaastee jirti.


text:
Tokkummaa fi Bilchina Irreecha 2017 Irratti Agarsiisne Bilisummaa Keenyaaf Haa Oolchinu
(Ijoo Dubbii ABO) — Diinni waloo nuti (Oromoon) akka Sabaatti qab -nu humna weerartuu alagaa kan afaan qawweetiin biyya teenya (Oromiyaa) dhuunfatee mirga biyya teenya irratti abboomuu (Walabummaa) nu sarbee dha. Humnoota weerartuu alagaa dhufaa-dabraan yeroo gara Jaarraa tokkoo fi walakkaatti dhihaatuuf Oromiyaa irratti wal jijjiiraa har’a gahan keessaa tokko kan tahe murni Wayyaanee (TPLF) kanneen isa dura turan hunda irraa haala adda taheen Saba keenya Oromoo addatti baasee akka diina innikkaatti ramaduudhaan gochaan diinummaa irratti raaw’achaa turee fi jiru kan yoom illee seenaan hin dagannee dha. Diinummaa Oromoo Wayyaaneen labsatee waggaa 26f itti jiru ABO Ummata Oromoo hubachiisuu irraa yeroon itti haara galfate hin jiru.
Wayyaaneen/TPLF imaammata diinummaa Saba keenya irratti hordofaa turee fi jiru kana qaama Saba keenyaa kan tahan ilmaanuma Oromoo keessaa namoota muraasa gowoomsaa, doorsisaa fi dantaa dhuunfaa xixiqqoodhaan sobee of maddii hiriirsuudhaan hojiitti hiikaa har’a gahe. Imaammatni shiraa fi cubbuu kan Oromoo Oromoodhaan cabsanii itti roorrisaa humnaan biyya isaa irratti abbaa of taasisanii jiraachuu kun garuu kana booda umrii dheerachuu akka hin dandeenye bilchinaa fi tokkummaan Oromummaa Irreecha 2017 kan Hora Harsadii irratti qabsoo hadhooftuudhaan agarsiisne mallattoo cimaa dha. Kun Injifatnoo QBO argamsiisaa deemuu dha.
Ayyaanota gurguddoo fi bebbeekamoo Impaayera Itoophiyaa keessatti waggaa waggaan kabajaman kanneen akka Irreechaa, Ayyaana Cuuphaa (Ximqata), Iida Ramadaanaa, Mesqel, Faasikaa…kkf. keessaa kan humna waraanaa fi meeshaa lolaa gurguddaa Helikoptera dabalateen marfamee geggeeffamaa ture Irreecha Oromoo qofaa dha. Humni tika Wayyaanee kumaan lakkaawamu bobbaafamee ilmaan Oromoo kumootaan lakkaawaman waggaa waggaan sababaa malee hidhuu fi kaanis ajjeesuun Irreecha qofa irratti malee Ayyaana kam irrattuu hin mul’atu. Addummaan kunis mootummaa Impaayera Itoophiyaa bulchu biratti Oromoon akka lammii biyyattiitti osoo hin taane akka diinaatti kan ramadamee jiru tahuu isaaf ragaa guddaa fi mul’ataa dha.
Irreechi 2016 Hora Harsadiitti ayyaaneffatame humna waraana Wayyaanee kan lafoo, mechanized fi qilleensaatiin marfamee geggeeffamuu fi maqaa Federaalaatiin Wayyaanee/TPLF bifa barbaade hundaan harka keessa naqachuun isaa mormii kaaseen Ummata keenya nagaa irreeffachuuf bahe irratti loltoota Wayyaaneetiin rasaasni roobsamee lubbuun namoota 1000 olitti tilmaamamu (kan daa’imman, shamarranii fi manguddoon keessatti argaman) galaafatame. Fixinsi kun bara baraan sammuu Oromoo keessaa kan haqamuu fi irraanfatamuu hin dandeenye dha.
Irreecha bara kanaa (Irreecha 2017) garuu qabsoo cimaa bilchinaa fi hafuura tokkummaa Oromummaatiin namootaa fi qaamota abbootii dhimmaa hedduu hirmaachisuudhaan taasifamee fi wareegama qaalii baafameen Wayyaaneen/TPLF hanga barbaade akka harka keessa hin naqanne dirqisiisuudhaan tohannaa isaa xiqqeessuu fi laaffisuun danda’meera.
Akkanaanis Irreechi 2017 Hora Harsadiitti ayyaaneffatame marii fi hoogganummaa manguddootaa fi Abbootii Gadaatiin, eegumsa humna Foolleetiin, walumaagalatti Aadaa Sirna Gadaa fi abbummaa Ummataatiin dhuunfatamee waan geggeeffameef guutummaattis tahuu baatu harka irra guddaa nagaa fi gammachuudhaan xumuramuun isaa waan hunda keenya boonsuu fi gammachiisu tahee jira.
Bilchinaa fi hafuura tokkummaa Oromummaa kan Irreecha bara kanaa irrattii fi daangaa Oromiyaa ittisuu, akkasumas, namoota keenya gara jabinaan Somaalotni jireenya irraa buqqisaniif dirmatuuf agarsiisne kana tikfannee, ofii fi walii keenya irratti abdannee fi wal amannee, fedhii matayyaa fi kan murnaatiin olitti fedhii fi dantaa waloo Saba keenyaa isa guddicha kan tahe Gaaffii Bilisummaa ummata keenyaaf dursa kenninee yoo waliin tarkaanfanne guyyaan diina waloo keenyaa (humna weerartuu alagaa) of irraa buqqisnee biyya teenya irratti nagaa fi bilisummaadhaan of bulchinee jiraannu fagoo hin tahu. Kanaafis ABO wareegama feesisuu fi qooda isaa ol aanaa tahe kennuu akka itti fufu mirkaneessa.
Gadaan Gadaa Xumura Gabrummaa ti !
Injifannoo Ummata Oromoof !
Onk. 03, 2017


text:
Ibsa Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Hagayya 27 bara 2017
(Qeerroo Bilisummaa Oromoo, 27 Hagayya 2017, Oromiyaa) Koreen Aduulaa Qeerroo Bilisummaa Oromoo Hagayya 27 bara 2017 teessoo ariifachiisaa guyyaa tokkoof gaggeessee jira.
Teessoo kana irrattis haala yeroo ammaa Oromiyaan keessatti argamtuu walhubachiisee jira. Kanuma waliins, duula itti fufiinsaan gaggeeffamuu qabu irratti kallattii kaayeera.
Akka kanaanis, mirga abbaa biyyummaa kabachiifachuuf wareegama olaanaa ummati Oromoo baasaa jirutti firii gochuun waan hunda dura kan irratti xiyyeeffatmau ta’uu irra deebi’ee irboomseera.
Keessayyuu, dhalooti qubee aadaa fi gootummaa ummata keenyaa dhaaluun akka bilisummaan ummata Oromoo kabajamu, mirgi abbaa biyyummaa keenya mirkanaa’u taasisuuf qabsoon maraalessaa kan filmaata hin qabne ta’uu raggaasiseera.
Dhimmoota kunneenis dhugoomsuuf waan barbaachisu of qusannaa tokko malee akka gumaachinu waadaa keenya haaromfanneerra.
Kanuma waliinis, haala yeroo irratti ibsa ejjannoo qabxiilee shan of keessaa qaban baafanneerra.
- Siidaan maqaa ummata Oromoo ayyaana Irreechaa irratti bara darbe dhumaniin Bishooftuutti dhaabbate kan kaayyoo fi haqa wareegamtootaa bakka hin buunee dha. Kana waan ta’eef gochaa kana jabeessinee mormina; siidaan sunis hatattamaan akka kaafamu jabeessinee hubachiifna!
- Mormii gabaa lagannaa guyyoota sadiif gaggeeffameen booda hidhaa fi hiraarsaan ummata keenya irratti fudhatamaa jira. Haalli kun akka dhaabbatuuf dhaamsa keenay ni dabarsina. Kun hin ta’u taanaan yeroo gabaabaa keessatti fincila maraalessaa akka waamnu jabeessinee hubachiifna.
- Moseensoti Qeerroo Bilisummaa Oromoo, deegagrtooti qabsoo Oromoo fi ummati Oromoo marti wal’aansoo jabaa itti fufiinsa qabuu fi Wayyaanee hundeen buqqisu gaggeessuuf akka of qopheessan waamicha keenya dhiyeessina.
- Hidhamtooti Oromoo sababa siyaasaatiin hidhaman hatattamaan akka gadhiifaman ammas irra deebinee gaaffii keenya dhiyeessina; kun ta’uu baannaan, Qeerroon Bilisummaa Oromoo dallaa hidhamtooti keessatti hiraarfaman kamiyyuu diiguuf akka ofqopheessan ni hubachiifna.
- Daangaan Oromiyaa haga ammaatti cicciramaa dhufes akka iddootti deebi’u jabeessinee gaafanna. Qeerroon Bilisummaa Oromoo daangaan Oromoo taakkuun tokko illee akka dabarfamee alagaaf kennamu hin hayyamnu; falmaan bilisummaa Oromoo kabachiisuuf taasifamu jabaatee itti fufa. Nutis, Qeerroon Bilisummaa Oromoo, daangaa Oromiyaa dhiigaa fi lafee keenyaan iddootti deebisuu fi kabachiisuuf qophaa’oo ta’u keenya ammas irra deebinee ni mirkaneessina!!
Bilisummaan ni dhufa; gabroonfataan ni kufa!!
Injifannoo Ummata Oromoof!!
Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Share this:https://www.gofundme.com/8bds2wgk
Like this:
Like Loading...
(Ibsa-Qeerroo Bilisummaa Oromoo 22 Hagayya 2017) Hoggansi Qeerroo Bilisummaa Oromoo haala yeroo ammaa Oromiyaa keessatti belbelaa jiru irratti Hagayya 21 bara 2017 walgahii hatattamaa taasise.
Walgahii kana irratti rakkoon Oromoo mudate bilisummaa Oromoo deebisuun kan hiikamu ta’uu sagalee tokkoon irra deebi’ee haaromseera. Dhumaatii gama addaddaan ummata Oromoo mudachaa jirutti xumura gochuuf Fincila Xumura Gabrumama jabeessuun furmaata qajeelaa ta’uus iticheera.
Adeemsa haga yoonaatti injifannooleen argamanis akka eegamanii fi caalatti akak guddatan irratti waliigalameera.
Yeroo ammaa kanattis karaa caasaalee Qeerroo, karaa jaarmiyaa, karaa namtokkee fi karaa aktivistoota addaddaa duulli mootummaa abbaa irree Wayyaanee dadhabsiisuuf gaggeeffamaa jiru akka aanja’etti jabaatee akk itti fufu Qeerroon hubachiiseera.
Gama kaaniin, basaastoti Qeerroo fakkaatanii dhaamsota bifa ergaa, hubachiisa, yaadachiisa, ajajaa fi akeekkachiisaan karaa Facebook dabarsan mul’achaa waan jiraniif caasaaleen Qeerroo kamiyyuu akkuma kanaan duraatti of-eeggannoon akka raawwatan dhaamera.
Kanuma waliin Duulli Wayyaanee dadhabsiisuuf karaa nagaa gaggeeffamu kamiyyuu sirna, amalaa naamusaa fi sansakkaa Qeerroo Bilisummaa Oromoo hordofee akka raawwatuuf YAADACHIISA armaan gadii hubachiiseera.
- Qabsoon kara nagaa gaggeessinu kaayyoon isaa humna diinaa dadhabsiisuu dha; galiin isaa bilisummaa ummata Oromoo ti.
- Qabsoon keenya kan fedhii fi jaalalaan keessatti qooda fudhatanii dha.
- Qabsoon keenya amala Wayyaanee kan doorsisaa fi sodaachisaan gaggeeffamuu hin dhaalu.
- Qabsoon keenya sirna, amala, naamusaa fi sansakkaa Oromummaatiin taliigama.
- Qabsoon keenya qabsoo nagaa waan ta’eef lubbuu namaa fi qabeenya ummata keenyaaf of eeggannoo olaanaa godha.
Injifannoo ummata Oromoof!
Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Hagayya 22 bara 2017
Share this:https://www.gofundme.com/8bds2wgk
Like this:
Like Loading...
MUUMMEE SEENAA Oromoon Jaarraa 16ffaa dura gadaa jabaaf tokkumaa jabaa qabaataa akka ture, ragaaleen barreeffamaa danuun nii eeru.isumaa Asitti habashoonni jaarraa 17 keessa humna waraanaa Portugal of duuba hiriirsuun Oromoo lafasaa saamuuf kachachaltullee, jaarraa sana keessattuu Oromoon hoggantoota jabaa of keessaa filatee deggarsaaf meeshaa waraanaa gahaa tokko malee, ilmaan diqaalaa sanyii warra SEM kana of keessaa darbataa tureera. Oromoon gootummaaf sodaatamaa akka tures barreeffamoonni hedduun katabamanii jiran. Jaarraa 18ffaa fii 19ffaa keessa mootummoonni Oromoo hedduu sodaatamaa turan lama akka turan illee seenaan nii dubbata. Mootummoonni kanneen akka WARRA HIMANUUFI YEJJUU mootota Oromoo warra humna qabeessaaf diinaaf hinjilbeenfanne turan. Mootummoonni kunneen gootummaan isaanii akkaan akka dinqiisiifamu kan godhe, gamtaan diina isaan saamuu dhufetti bobbaa’anii loluu isaaniiti. Har’as gootummaan uummata keenya kaleessaa akka danbalee jiraatu shakkii hinqabnu. Continue reading →
Share this:https://www.gofundme.com/8bds2wgk
Like this:
Like Loading...
Hagayya 11/2017 Godina Lixa Shaggar Aanaa Tokkee Kuttaayeefi Magaalaa Gudarritti Sochiin Warraaqsaa FXG, duulli gabaa lagaachuuf qabeenyaa ofii gabaa laguu, diddaan gibiraafi gidiraa , uggara sochii geejjibaa dhaabuufi hojii dhaabuun daran jabaatee waan itti fufeef Mootummaan abbaa irree wayyaanee waraana Agaazii uummatarratti babbaasee uummata shororkeessa jira. Addeemsii kun immoo diddaa uummataa ittumaa daran jabeessa jiraachuu Qeerroon Gudar gabaase. Continue reading →
Share this:https://www.gofundme.com/8bds2wgk
Like this:
Like Loading...


text:
Wal dhaba daangaa Oromiyaatii fi Somaaleetiin nama kuma hedduutti baqate. Naannoo Somaalee magalaaa Jijjigaa keessaa Oromoo kuma 72 tahanitti Harargee Bahaatti baqatee qubate.
Jara kana Fulbaana 2, 2010 jalaqabanii qubsiisuu jalqaban. Obboo Geetaachoo Toleeraa itti aanaa waajjiaa hooggansa soda balaa kuma 72 caalutti kana malee nama kuma 12 tahu godina dhibiitti dabarsan.
Nama baqate dhufe kana kaan firaa fi fiixaa biratti kaan ammoo walumatti qabanii qubsiisanii gargaruutti jiran.
Nama baqate kana ummata,hojjataa mootummaa naayata, abbootiin qabeennaa fi nama hedduutti nyaataa fi dhugaatii, wayaa fi waan hedduun gargaaruutti jiraa jedha.
Haga Jimaata dabreetti akka jecha obboo Geetachootti qarshii miliyoona 2 fi kuma 900-tti baankii naannoo isaani gahee miliyoona 42 waadaa galan.
Obboo Garramuu Oliiqaa,itti aanaa Koomishineera koomishiina waajjira hooggansa soda balaa Oromiyaati.
Wal dhaba daangaa Oromiyaatii fi Somaaleetiin duruu nama hedduutti baqataa ka baranaaa ammoo waan takkumaa hin argin jedha.Haga ammaatti nama kuma 118 tahutti naannoo Somaaleetii baqatee bahe jedha obboo Garramuun.
Ka Jijjiigaa baqate qofaa mitii ka wal dhaba kanaan waan qabu irraa godina Oromiyaan Somaalee waliin qabdu irraa baqatelleen hedduu. Qoratanii gargaaruu qabanii jedha obboo Garramuun.
Horiin baqataa daangaa Somaalee irraa baqateen gargaaran baankii afuritti guuruutti jiran.
Baankii Awaash
Baankii Oromiyaa International Bank
Baankii Hujii Gamtaa Oromiyaati
Baankii Daldala Itoophiyaa
Gama dhibiin ammmoo Obboo Dinquu Dayyaasaa Oromoo naannoo Jijjiigaatii baqatanii qarshii miliyoona 12 kennee Barattoota Oromoo yuniversitii Jijjigaatti hin deebinellee tolaan barsiisa.
Abbeenna qabeennaa NAFYD,yuniversiti Rift Valley duruu Itoophiyaatti nama hedduu gargaaree malkaa dabarse.
Manneen barnootaa fi yuniversitii jaaraa,midhaan qoodaa waan hedduun biyyaa bahe.
“Akka dhaaba kootti adoo hin tahin akka dhuunfaa kootti ummata keenna kan bu’qqaheef qarshii miliyoona 12 kennaa.”
Gama barumsaatiin ammoo ijoollee yuniversitii Jijjigaatti deebi’uu hin feene galmeen isaanii laalee naannoo isaaniitti tolaan yuniveristii ficcisiisa.
Gama kaaniin ammoo obboo Dinquun dhiyoo tana gadaa Oromoo keessaa qooda abbaa-duulaa tolchanii filan.
Aadaa teenna badde deebifanna,bakka durii itti irreeffatanitti irreeffachuu qamna,malkaa badde banaa jirra,ta tana gochuuf ummatii na filate,”jedha obboo Dinquun.
Hujiin abbaa-duulaa obboo Dinquu itti filan akka jecha isaatti hiyyumatti duuluu.
Oduu gama dhibiitiin ammoo Oromoo naannoo Somaaleetii baqatte olloota Finfinneetti manneen kuma hedduu jaaraniifii qubsiisuuf faluutti jiran jedhanii odeeffannee isanittiin deebina.
Obboo Dinquun Itoophiyaatti yuniversitii fi manneen barnootaa hedduu jaaree biyyaa malkaa dabarsee qophii itti aanutti itti deebina.


text:
Homa garatu nadidee, qorra iti baruun dadhabee
Lafo demus nafagatee, fardikoos nadanabee,
Karansa fagoo ta’e, kopha demunis hintolu,
Asuma t’en calqabee, akuma jara dololu,
Kun ega maal bareeda, gurisoo hindhagawu
Mal gota egaa yagara, us jedhi dubin habubulawu,
Wa meqa hawitee dandesa, kan humna keti olii,
Cal jedhi gadi ta’i, ama yaro sa miti kan iyafatu namni wali,
Manas nan’ijara jete, olif gad uutaltee,
Dabo basu nidandenyee, nama wamtee filatee,
Barri kan amaa kuni, aka jabana setee,
Gedaramni adaa , aka jiru hiranfatee,
Ta’iti qabanayi, hundu qaba rakosaa,
Humnakee kukufadhu, siif hakenu iresaa,
Maal yagarakoo, sumatileen himadha,
Fafakesusa nandhisa, nadhagayiko fedha,
Otoo sila nata’e, sumatu naaqaqaba,dafeen dhufas nanjeta,
Sicininamo, siwarana, enan si’abdadhu malif nara fagata,
Laki laki garako, dafiti naqaqabii, nahimi rakokelee,
Harkif mili yo sididan, nadhagesisi sagalee,
Namni gara malee hinjiratu akamn danda’a kana,
Oneenkoos qoqophayera demudhaf isuma fana,
Me nahimame jama dhagesanitu wan akana,
Sinilee me nagargara naa debisa garako,
Jabesetan barbada wan xiqo nata’u irko,
Sinifan qaqaba anis, gafa singanee garan,
Nan godha wan barbachisu, aka debi’u malan,
Gafa garanko debi’e, onenko naf jabatee,
Jabileen naf horani ena qeyen naf gutee,
Nandhiyesa wan hunda marqa gutu gabatee,
Wali hinganu ya jolishee, koromi Oromodha,
Iduma ta’eti ibsa dhugaf walqixuma iyafadha.
Oromiyan na'egdi
by admin
Oromiyan na’egdi, deemu kooti susukaa,
Wanbiratiin adeemuf hooma nqabuu oof harkaa,
Maltatee ya namichoo, ma walaltee sadarkaa,
Nanjedhaani namoonii, maal godhu anoo walalee,
Iyachuwoo dadhabee , hinqabuwoo sagalee,
Silas maal mayii qaba, nanbirmatu ormilee,
Madanko iti hin mul’atu, namniis Oromia hinbeeku,
Homa hahafu hundinu, ani itan fufa susuku,
Oromiyan na’egdi, hamamitaan ta’e yada,
Otoon humna qabadhee, asuman ishi fida,
Malan barbada jedhee nama meqan sagada,
Karan nati dheratee, namni nabulcha lata,
Wanti harmee galeefii, yo argamee, nafudhatee kan qabu konkolata,
Karakora otoo hindabsin, akaan dafee qaqabu, wanta’u nafakata,
Debisees offin shaka, binensi wayi yo dhufee hinum nabutata,
Ishiis yadee karas yadee hundisawo narasee,
Ta’e egunis nancibsu, jirenyis homa fokisee,
Hadhufu wanti fe’e , kara cabee hayasu,
Kana cala hindandenyee , argudhafilee fagesuu,
Walaluman naqabatee idum ta’een nageesu,
Binensis hananyatu dukanis na janjesu,
Oromiyan na’egdi, hinbowu asuma ta’e, hinlakawu halkani,
Hinabdadu, hingafadhus aka nafudhatan jarani,
Wallaalako gowumakoo siin malee maltu najira,
Yon barbadee sin dhisudhaf sin basudhaf ofira,
Maltu nanyata lata enan dabee karara,
Gamnumano nagatee, bekumsiwo najibee
Sodano naqabatee nademsisa jilbibee,
Susuka nadhowudhaf, kara nacufa jedhani,
Aniwo nama ntuqnee bawu dadhabee malani,
Ya dhuga esa jirta, me atilee nagargarii,
Sin egadha sinabdadha dafi nagayi bararii,
Nara dhowi jara kana susukulee nadhowani,
U u n jedha nanwamadha aka naqabu olaani,
Hamilees naf ergisi akan bafadhu afaani,
Kan galufiti nan’iyadha, nadabarsaan jedhaani,
Oromiyan na’egdi, nama harka galtetii,
Abdachunshi hinahafu, ijoleshi hundatii,
Itaan fufa nansusuka, yon hafelee karatii


text:
Hidhaan-Abbayaa tun dhumannaan akka bulchootii Itoophiyaa jedhanitti biyya tana dhiisii biyyitii ollaatuu ibsee fi gargaarsa gara garaa irraa argachuu dandeetti.
Masriin bara isii haga guddaan bisaan Abbaayaa/NILE kanatti hirkachaa baate bisaan harka 90 caalaa alaa argatti jedhan.
Hidhaa-Haarmsa-Abbayaa tun ammoo bisaan nurraa diqqeessitee nu rakkifti jettee yaaddoo qabdu dubbachaa baate.Taatullee akka Obboo Alemaayyootti hujiin hidhaa tanaa biyya ollootaa cufaa qooda keessaa qabaatan malee ta “biyya tokko miidhuuf hojjatamtuu miti.”
Woma taateefuu Masrii,Suudanii fi Itoophiyaa Ji’a Sadaasaa 4,2013 jalaqabanii yaaddoo Masriin hujii tanaa irraa qabduu fi waan hujii tana irratti mari’achuuf Kaartuumitti walti dhufan
Korii kun akka Obboo Alemaayyootti hujiin tun maal irra jirtii fi eessatti deemuutti jirtii malee waan Masriin akkamitti hojjannaa jedhanii wal mari’atan hin qabdu.
"Hujii biyyitii hunduu deeggaraniiruu Gitsinis deeggaruu qabdi."
Hujii tana akka minsitera kanaatti ogeeyyota hedduutti irratti mari’ataa;akka hujii tanaan qilleensii naannoo hin hammaanne,jireennii ummataa hin tuqamnee fi waan akkanaa fa irratti mari’atan.
Itoophiyaan ammaaf akka misnitera kanaatti hidhaa haaromsa akkanaa tokkuma hojjachuutti jirti.


text:
– Qormaatota kaleessaa, kan har’aa fi kan boruu –
Berhanu Hundee
Kutaa Kudhalammaffaa
Haasa’a adda addaa Muummichi Ministeerotaa (MM) Dr Abiyi godhaa ture laalchisee tibba kana waa baay’eetu dubbatamaa fi barreeffamaas jiru. Waan tokko tokkorratti yaada kiyya kennuuf ofqusadheen ture. Haa ta’u malee, dhimmi tokko kan dhiifamuu hin dandeenye fi akka laayyoottis laalamuu hin qabne, waayeen Sabboonummaa Oromoo qalbii kiyya waan hawwateef, asirratti yaada gabaabaa dhiyeessuun fedha. Dhimma kanarratti waa baay’eetu dubbatame, waa hedduutu jedhames. Ta’us garuu dhimma baay’ee murteessaa ta’e kana laalchisee anis yaadan qabu ibsuun barbaada.
Sabboonummaan Oromoo mallattoo guddina Oromummaa waan ta’eef, gadi xiqqeeffamee laalamuu hin qabu
Akka yaada fi laalcha kiyyaatitti, Sabboonummaan Oromoo guddina Oromummaarraa madda. Gabaabumatti nama Oromummaan bilchaatetu, nama Oromummaa hubatetu, nama beekumsa Oromummaa qabutu, nama Oromummaa jaalatutu, nama saba ykn uummata ofiitiif quuqamutu Sabboonaa ykn Sabboontuu ta’uu danda’a. Asirratti wanti hubatamuu qabu, beekumsa Oromummaa qabaachuu, Oromummaan bilchaachuu fi Oromo ta’anii dhalachuu jidduu garaagarummaa guddaatu jira. Isa kana ibsuuf dura hiika Oromummaa kaasuun barbaachisaa dha. Oromuummaan utubaalee gurguddoo sadirratti hundaa’a (the three pillars of Oromummaa). Isaanis:
- Aadaa Oromoo
- Seenaa Oromoo fi
- Afaan Oromoo ti.
Beekumsa, hubannoo fi jaalala waan sadeen kanaa qabaachuutu bilchina Oromummaa agarsiisa. Oromummaan bilchaachuun immoo Sabboonummaatti nama geessa jechuu dha.
Egaa haala kanaan yoo laalame, guddina fi dagaagina Oromummaatu Sabboonummaa Oromoo guddisa, dagaagsa. Oromummaan guddachuu fi dagaaguun eenyummaa Oromoo caalatti Addunyaatti beeksisa. Eenyummaa Oromoo Addunyaatti beeksisuu jechuun immoo, Oromoo guddisa malee gadi xiqqeessee gandatti hin galchu. Dhugaan kun karaa kanaan yoo hubatame, Sabboonummaan Oromummarratti hundaayes saba Oromoo ni guddisa malee hin xinneesu. Maarree, guddachuu saba keenyaatu akka dhimma gandaatti laalamaa? Dhimma baay’ee murteessaa ta’e kanatu akka laayyootitti laalamee gadi xiqqeeffamaa?
Mee ofduuba gargallee waan keessa dabarree, as geenye haa laallu. Galanni guddaan qabsaa’ota Oromoo kan wareegamaniif haa ta’uu; Oromummaa dur dagatamuu bira dabree awwaalamuuf bool’a qarqara gahee ture sanatu badii sanarraa dandamatee, guddachaa dhufee, Sabboonummaa Oromoos jabeesse. Sabboontota kumaatama horuu danda’e. Sabboontota sanatu utubaalee sadeen armaan olitti ibsaman sana jabeessaa dhufanii; bara 1991 injifannoolee gurguddoo galmeessan. Oromiyaan ijaaramtee Afaan Oromootiin akka hojjettu taasifamte. Qubeen Afaan Oromoos dhalatee, hojiirra oolee, guddatee kunoo sadrkaa kanarra gahe. Dhaloota Qubeetu uumame; dhaloota kanatu gabrummaa baachuu didee kunoo diina raasaa jira. Isa kanatu MM kanallee taayitaa guddaa kanaan isa gahe.
Kana jechuun dubbii walqabsiifnee yoo laalle, kan har’a OPDO dammaqsee hirriibarraa kaase; kan Team Lammaa jedhamu dhalche; isa kana keessaa immoo akka Dr Abiyi bahu kan taasise, Sabboonummaa guddachaa fi dagaagaa as gahe kana dha. Isa kanatu OPDOllee ganda keessaa baase malee gandatti gadi hin deebisnee bar!! MM Dr Abiyi galata Sabboonummaa Oromoo dagatee, kan isa guddisee sadrakaa kanaan isa gahe sana gadi xiqqeessuu yaaluun sammuu akkamiitiin yoo yaaduu dha? Maaltu kanaan isa gahe? Alagaan gammachiisaatti mana ofiitti ibidda qabsiisaa jiraa? Manni kun akka diigamu barbaadaa? Eenyummaan Oromoo kan Oromummaarratti hundaa’e fi kan guddina Sabboonummaatiif bu’ura ta’e kun akka badu fedhaa? Akkuma jedhamu dhugumatti Itoophiyummaan araada (suusii) itti ta’ee, mirqaansa kanaan Sabboonummaa Oromoo gandatti galchaa jiraa??
Namni ani Oromoo dha ofiin jedhu; namni quuqama saba ykn uummata Oromootiif qabu; namni eenyummaa Oromoo jaalatu; namni Oromummaan boonu waan Oromummaarraa maddu gadi xiqqeessuun salphina abbaa sanaa ti. Akkuma armaan olitti ibsame, Sabboonummaan Oromummaarraa madde kun gadi xiqqeeffamee yoo laalmu, Oromummaatu gadi xiqqeeffamee laalame jechuu dha. Oromummaan gadi xiqqeeffamuun immoo Itoophiyummaaf karaa baasa, balbala bana; waan hanga har’atitti dhiiga fi lafee ilmaan Oromootiin ijaarame hundaa diiguu ta’a. Oromoo fi Oromiyaa gaga’ama keessa galcha. Egereen keenya akka dukkanaa’u godha. Kanaafuu, waan akkanaa kanatti qoosuun innumtuu mataan isaa diinummaa dha. Kuni firaafis ta’ee diinaaf ifa ta’uu qaba. Sabboonummaan furtuu dha malee qoosaa miti.
Sabboonummaarratti duuluun, Oromummaarratti duuluu dha. Saba guddaa kana xiqqeessuu dha malee; karaa faallaa ta’een akka waan Sabboonummaan Oromoo, saba ykn uummata Oromoo xiqqeessuutti laaluun dogonggora guddaa dha. Kan dhiifamni hin godhamneefii dha. Sabboonummaarratti duuluu jechuun Oromoo fi Oromiyaarratt duuluu akka ta’e hubachuun barbaachisaa dha. Kun dubbii oo’isuu miti. Balaa dhufuuf deemu hubachuu dha. Sabboonummaa Oromoo malee Qabsoon Bilisummaa Oromoos (QBO) galii hawwamu hin geessu. Qabsoon galii isaarraa hafuun immoo gabrummaa bifa biraa keessa seenuu dha. Sabboonummaa gadi xiqqeessuun QBO tuffachuu dha.
Hanga dhimma biraatiin walitti deebinutti nagaan turaa!
Ulfaadhaa!