text:
Abbaa Urjii Irraa
Walakkaa bara 1876ii, gaafa Ibroo Shaxaa lola Cirrachaatti waraana Kamaal Baashaa tiin odoo loluu wareegame, ilmi isaa Haamid Ibroo dardara ture. Lola Calanqoo booda, baruma 1887 keessa, gaafa Minilik summii buna keessatti naqeen Haamid Ibroo galaafatu, ilmi isaa Ibraahim Haamid, mucaa xiqqaa ture. Bara 1936, gaafa Ibraahim Haamid, nafxanyoota hawaasa Oromiyaa Bahaa sirna gabrummaa hoonga hin-qabneen araraasaa bahan adamuun hijaa bahaa ture, Abdukariim Ibraahim (Jaarraa Abbaa Gadaa) hoggaas dhalata. Ilmi Haaji Ibraahim Haamid Ibroo Shaxaa fii Aadde Moominaa Eeboo, Jaarraa Abbaa Gadaa, akka Xaaliyaan biyya teenya seeneen, bara 1936 keessa-tti, Baha Oromiyaa, Konyaa Gaara Mul’ataa, Baadaa Kurfaa Callee, Araddaa Waldaya Raammis, Ganda Mudiir Gorrootti, nama dhalate.
Jaarraa Abbaa Gadaa, daa’imummaa-rraa kaasee, mana barnootaa tii fii saniin alattiis, nama naamusa cimaa qabaachuun beekkame. Haalaa fii amala badoo kaa’imman harkisan irraa walaba tahuu malees, jiruu sadoo tan keessatti dhalate hordofuu caalaa, rakkataa fii dadhabaaf annaannachuu fii gargaaruun, nama joollummaan qoma fudhatte. Lakkuma umriin ol siyxuun ummata naannoo isaa jiran keessaa, qabaataa fii dhabaan, jabaa fii dadhabaan, rakkisaa fii rakkataan, eenyu fii eenyu akka tahan adda bare. Ummata ganamaa fii galgala garaan isaa mararfatuuf, kan jallina hiree mude, talisummaa fii khash-labbummaa odoo hin-taane, sirna gabrummaa taachaa fii inni jireenyaan haala wayyaa keessa jiruus isaanirraa tokko tahuu hubate.
Lammiin inni irraa tokkoo kuni, araraafama malees, qe’uma isaanii keessatti, mirga abbaa biyyuummaa dhabanii, warra naannawa san jiran hundaan, namaa gaditti laalamuu arkaa fii dhageeytii jibbe. Haala kana dura dhaabbachuu dhiisanii, warra hawaasa biraa keessatti baquun jalaa miliquuf tattaafatan balaaleeffate. Gama isaa tiin, bakka deemu hundatti maalummaa isaa haalota adda addaa-tiin, mul’isuu jalqabe. Mana barnootaa keessatti afaan isaa dubbachuun, aadaa isaa agarsiisuun eenyu akka tahe ifa if baase. Guyyaa barnoota hin-qabne otobuusaan olii gad daddeemuun, warra yaroo makiinaa keessa seenan ummanni balfee biraa fagaatu-tti maxxanuun, kursii irraa ka’ee-fii teeysisuun, ba’aa gargaaruun, mataa ol qabatanii akka deeman onnachiisuu hujii godhate.
Biyyoo Adareetti, barnoota sadarkaa kutaa lamadaa lakkuma ol qaqqabachaa deemuun, anaannaanni saba isaatiif qabu caalaa sammuu fudhachaa deeme. Jaarraa Abbaa Gadaa, barnoota yaroo sanitti biyya keessa-tti kennamu rakkoo takka malee xumuree, yo itti fufuullee fedhe, biyya alaa deemee barachuuf hiree gaarii nama qabu. Gama biraa tiin, ammaas, barnoota yaroo dheeraa tiin odoo if hin rakkine, kanuma biyya keessaa tiinuu, caasaa warraa keessaan, hujii mootummaa bareedduu argachuun isaaf salphaa ture. Garuu, yaaddoon dhibdee ummataa, hegeree isaa caalaa, sammuu fudhattee barnoota waakkattee, lafa warri isaanii Asaboot keessaa qaban irra qubachiifte.
Iddoo haaraya qubatettiis, Jaarraa Abbaa Gadaa hawaasa keessa qubate waliin wal fudhachuuf yaroo dheertuu irraa hin fuune. Akkuma naannoo Gooroo Gadiitti, olittiis, lammii isaatiif hadooduunn guyyuma guyyaan sammuu dhunfachutti seente. Haala Nafxanyootaa fii Mootummaan Habashaa lammii isaa itti laalan onneen fudhachuu didaa dhufte. Sammuun isaa halkanii fii guyyaa jiruu mataa isaa tiif yaaduu caalaa, warra akka Haamidoo fii Habiib, kanneen jiruu nagayaa jibbanii mootummaa Habashaa tiin loluuf daggala Carcar mana godhatan, tan xiinxaltu taate. Lakkuma seenaa finciltoota qoratuun, “yo namni murate tokko habashoota dilana shororkeesse, laata kan jaarame hoo akkami?” gaaffii ja’ttu if gaafachutti seene. Maqaa fii durooma warraa gubbaan naamusaa fii soora qabeenya isaa-tirraa, shamarran shashaqachaa bakkayutti jala sissiqan keessaa takka fuudhee, jiruu sadoo jiraachuu yaaduun surrii keessa sokke. Diinni saba isaa qawween if jalatti oggolchee, lubbuu fii qabeenya isaanii irratti abboomaa odoo jiruu, hamashaa dubartii bareedduu boraafatee, sirnaaf ilmaan horuu maganfate. Waan dandayuun ummata isaa gargaaruun fakkeenya sab-boonaa tahuu-rra, akka Umar Muktaar kan biyya Liibiyaa faatti, loltuu bilisummaa tahee lammii isaa gabrummaa jalaa baasuu filate. Fedhii isaa kana hujiirra oolchuuf, jiruu sadoo tiin “imaanata” je’ee, dardarummaan qabsoo hidhannoo tiif if qaadhimee,
“Boruuyyee boruuyyee
Boruu abbaa bariisooyyee
Galgala abbaa galgalooyyee
Galgalli naan dubbatee
Boruun naan marihatee
Roorroo hamtuu agarraan
Kan Oromoo saba kootii
Kiyya garaan hammatee
jechaa geeraraa, namoota yaada akka isaa qaban waliin daggala seenuuf, jalqaba bara 1966a, manaa bahe.Hadhaa du’aa filate”
Barbaanni jaalaa, Jaarraa Abbaa Gadaa, qe’ee-rraa fageeysee Gaaleeytii geeyse. Gaaleeytii-tti Sheekha yaada akka isaa qabuun wal-arkatan. Sheekhni, inumaa, dhibdee ummata isaanii tiif furmaata waaraa barbaaduu dhabuun, Rabbi birattillee dirqama irraa gaafatamuuf jiraatan taachaa, Jaarraa Abbaa Gadaaa tiif mirkaneesse. Akkasiin, Jaarraa Abbaa Gadaa Sheekhtichaa fii darasoota isaa waliin, qawwee hamma arkataniin qabsoo hidhannoo bilisummaa jalqabuuf, gandaa sossoohan. Isaanii haalaa fii lafa tarsimoo tottolfachaa jiru, akkuma naannoo Miicataa dhaqaniin, daldaloota Roobee fii Miicata jidduu daddeebi’an irraa, Fincila Oromoota Baalee dhagayan. Oduun gurra seente daranuu mirqaansitee, warra duruu diinarratti lola jalqaban waliin qabsoo itti fufuuf, karaa Baalee qaceelan. Garuu, akka lafa hamma tokko deemaniin, daadarkaan amnaa, Sheekha keessaa hamilee if dura deemuu xuuxxee, darasoota isaa waliin if-duuba deebi’uu murteeffachiifte. Jaarraa Abbaa Gadaa garuu, wadala miyaa fii galaa irratti fe’atu qofa akka dhiisaniif kadhatee, yaada manaa baheef hujiirra oolchuuf, amna isaa kophaa itti fufe.
Lafaa fii hawaasa hin beeyne keessa, harree fe’atanii bilisummaa barbaada deemuuf, gaafasii mitii arrallee, murannoo fii gootummaa ajaa’ibaa qabaachu nama barbaachisa. Jaarraa Abbaa Gadaa karaa takkaa irra deemee hin beeyne, hawaasa nama eenyummaa hin beeynee hanqatee, kan beekanittuu waan inni iyyaafachaa deemu in himne keessa qaxxaamuree, bakka garaa gaye.
Kana booda, seenaan imaltuu tan Jaarraa Abbaa Gadaa qabsoo bilisummaa tiif godhe, bahara daakanii keessaa bahuu hin dandeenye keessa nama cuupha. Loltoota barbaadee itti dhaqe waliin lola adda addaa keessa naqee, Laga Dhaaree-tti gootummaa qixa hin-qabne daawwachiisee, karaa Gindhiiriin Soomaalee nama geessa. Achirraa ammaas, miyaa fii kaameeraa baadhachiisee Fincila Baaletti ol nama deebisa. San booda, lola Gola Eela Roojii, kan diinni qabsaawotatti samii gubbaa boombii itti roobse faa irraa qooda nama fudhachiisa. Walii galatti, Baaletti, hamma Fincilli Oromootaa humnaa fii tooftaa diinaa tiin akkaa-gara hin dhabini-tti, lola godhaman hunda keessa nama naqee, dhuma bara 1968, Soomaaletti nama deebisa.
Soomaalee keessatti, qabsoo ummanni keenya eenyummaa isaanii beeysisuuf godhan, dhibdee mudatan, injifannoo helanii fii seenaa Jaarraa Abbaa Gadaa adda baasuun hin dandayamu. Jaarraa Abbaa Gadaa, Soomaaletti akka deebi’een, ilmaan lammii kanneen karaa adda addaa tiin seenanii Soomaaliyaa keessa jiran babarbaadee walitti fide. Isaan keessaa, warra qabsooo hidhannootiif fedhii qaban waliin, Arfaasa 12, bara 1969, bu’ura Adda Bilisummaa Oromoo lafa kaayan. Alaabaa, Faaruu Alaabaa tii fii Faaruu Biyyaa baafatanii, leenjisa isaan barbaachisu fudhachuuf, ji’a jalqabaa tan bara 1970 Mootummaa Soomaalee jalaa mimmiliqaa, tokkoo-lamaan Magalaa Adan seenan. Mootummaan Soomaalee fedhii isaanii, tan leenjii tooftaa lolaa tii fii hidhannoo, akka bakkaan hin geenyeef yaroo hubate, kan mala armaa olii irratti hojjatee, imaltuu Adan aanjeesse, Jaarraa Abbaa Gadaa ti.
Seenaan Jaarraa Abbaa Gadaaa Amajjii 28, bara 1970, Mogdishoo irraa baasee Adan nama geeysa. San booda, Adan irraa fuudhee Iraaq, Iraaq irraa gama Suuriyaa namaan barara. Suuriyatti jab’haa Falasxiin waliin wal nama barsiisee, mooraa leenjii waraana isaanii ifii waliin nama naqa. Leenjii booda, Waxabajjii 3, bara 1970, Dimish’qii fuudhee, Misra geessee, Baghdaad-tti nama deebisa. Achirraa miya waraanaa baadhachiisee Adanitti nama deebisa. San booda, Onkololeessaa 17, bara 1970, hoogganummaa Qeeyroo Ganamaa tiin, Adanirraa dooniin karaa biyyaatti namaan ka’a. Galii kanaa fiis, Bahara Hindii-rra oofee, qarqara lafa Soomaalee tan Bulloo-har ja’amtu nama geeysa. Achirraan odoo hin feene fuudhee mana hidhaa, Man’dheeraa-tti namaan deema.
Iddooleen Jaarraa Abbaa Gadaa dhaqee fii karaan irra deeme hundi seenaa dinqifamoo keessatti hojjataman qabu. Seenaan mana hidhaa, Man’dheeraa, qofti himamee hin dhumu. Manni hidhaa Man’dheeraa, iddoo, Jaarraa Abbaa Gadaa, dhibdee mataa isaa irra aanee, jaallan qaamaa fii sammuun rakkatan jajjabeessuun, hogganummaa isaa hujiin itti mirkaneesse keessaa tokko. Kana malees, Jaarraa Abbaa Gadaa itti gaafatamaa Qeeyroo Ganamaa tahee, fuula Ziyaad Barree dura dhaabbatee, seenaa Oromoo nama barsiise. Hidhamaa ykn boojihamaa tahanii, qaallicha urjii ifiin caanceesse ija keessa daawwachaa, “seenaan ati deemtuun tan kijibaa ti. If dhibda malee ittiin hin milkooytu,” jachuuniif gootummaa gootummaa olii qabaachu nama barbaachisa. Jaarraa Abbaa Gadaa jeeyna onnee akkasitiin faayame.
Seenaan Jaarraa Abbaa Gadaaa, hidhaa bara shanii fii guyyaa kudha-lamaa booda, Man’dheeraa keessaa baasee, odoo bitaa fii mirga namaan hin-daddabne, akeeka ganamaatti nama deebisa. Hidhannoo barbaacha baheef, kan bahara qaxxaamuree dafka lubbuu xuruurseef malee, harka qullaa onnuma ganamaa saniin, mudawwar adii, kalooytaa adii fii imaamata adii uwwisee, akka warri karaatti arkan ja’aniinitti, nuur bi nuur fakkeessee, gammoojjii Soomaalee keessaan, miilaan karaa biyyaa namaan qaceela. Moggaa dachii-rraa Hargeessa fidee, acii Wacaale keessa tirachiisee, Hadraa Sheekh Husseen tan Tulluu Guuleedi-tti hara nama baafachiisa. Tulluu Guuleed irraa Gaara Qundhudhoo yaabbachiisee, Ganda Quraa gubbaan qilleensa qabbanaawaa Oromiyaa somba unachiisaa, Biyyoo Adaree halaalaa nama daawwachiisa. San keessa nama oofaa fidee, amna dheeraa biyyoota meeqa booda, Bitooteessa 14, bara 1976, Aaw-Wadaay duubaan Gobeelle nama fida. Achirraa Qabsoo Hidhannoo Bilisummaa Oromiyaa tan Elemoo Qilxuu faan irraa wareegaman itti nama deebisa.
Yaroo Jaarraa Abbaa Gadaa, maqaa guutuu Oromoo tiin qabsoo hidhannoo jalqabe, yaroo tooftaan lammi adda qoqqooduu, kan diinni baroota hedduuf irratti hojjachaa ture, karaa itti qabateef ture. Gaafni san, gaafa, mootummaan Habashaa Oromiyaa keessatti sirritti hidda gadi jabeeffatte. Gaafa nafxanyoonni “hadaraa Hayle Sillaasee!” qofaan, hawaasa Oromiyaa bobbaasanii galchaa turani. Kana malees, yaroon san, yaroo Xophiyummaan onnee Oromoota hedduu itti dhunfatte ture. San malees, yaroo, gariin lammii eenyummaa isaanii gatani. Gariiniis if dhooysuuf ijibbaata cimaa godhaa turani. Walii-galatti, yaroon san, yaroo lammii Oromiyaa keessaa irra hedduun, “harqoota mootummaa Habashaa jalaa bahuun hin dandayamu,” jechuun, gabroomsaaf oggolani.
Jaarraa Abbaa Gadaa, haala akkasii keessatti, gufuulee diinni eenyuummaa lammii dhabamsiisuuf baroota hedduuf tarrisaa bahetti qaataa harkise. Maqaalee adda addaa, kanneen saba Oromoo gargar qoqqooduuf moggaafaman macalaasee, Oromummaa du’arraa kaasee, sab-boonummaan faayee, qabsoo bilisummaa ummata Oromiyaa tiif xurree baasuuf, daggala gabrummaa-tti ibidda qabsiise. Kana malees, Oromoota magaalaa keessatti maqaa Oromoo tiin dhaaba dhaabbatan, kani sirritti hin beeyne, ilmaan sabaa tahuu isaanii qofaanf amanee, aangoo isaan magaalaa keessatti wal muudan gaaffii takka malee fudhachuu fiin, tokkummaa sabaa hujiin mirkaneesse.
Haaluma hundattuu, daandii haaraya saaquun salphaa miti. Qarooma malees murannoo cimaa barbaada. Hawaasa eenyummaa isaanii gatanii diinaaf oggolaa jiran keessatti, qabsoo hidhannoo adeemsisuuf ka’uun murannoo murannoo olii ti. Jaarraa Abbaa Gadaa odoo sab-boononni hundi qabsoo hidhannoo jalqabuu mamanii, ni dandayamtii itti amanee, kophaa isaa gaara jiiysuuf dongoraa fudhatee itti seene.
Jaarraa Abbaa Gadaa, qabsaawaa jaallan waliin malee kophaa qorii harka hin keenye. Yo nyaanni kan wal hin geenye itti fakkaate, malaan jaallan nyaachisee ifii agabu, jeeyna geeraree nama onnachiisu, duulee duulchisu, kan lubbuu jaalaa baasuuf, tan isaa halaaka keessa naqu. Kana malees, Jaarraa Abbaa Gadaa, hooggana duulatti nama ergee ifii duubatti hafu odoo hin taane, kan duula godhamu hundarraa, jaallan dirqitti if duubatti hambisani. Gootummaan isaa qe’ee diinaa keessatti-llee beekkamtu. Nafxanyoonni yaroo maqaa isaa dhagayan hin baarayne hin jiran. Yaroo ija isaa, tan goobana gaggeessu namatti dhaabu, dhanfoora keessa hulluuqee, sammuu keessaa waan yaadan kan daawwatu faakkaata. Sujuunni addarraa ifu qulqullina onnee fii qalbii sirritii mirkaneessa. Kilaash dacha’aa fii zinnara isaa hidhatee hoggaa nama dura dhaabbatee haasawu, haalli isaa daawwatamee – haasoyni qoma isaa keessaa burqu dhageeffatamee, hin-quufamu.
Abbaa Urjii, Gurraandhala, 2013


c: text/html

text:
Kutaa 1ffaa Duubisuuf Addana Tuqaa
Kutaa 2ffaa Duubisuuf Addana Tuqaa
Caamsaa 1991, ganama reefu caamni ho’uu eegala. Arfaasaan dafee waan roobeef coqorsi biqiluu jalqabeera. Jabbiloota araddaatti yaafnee akkuma durii fiffiignee otuma taphannuu gidduutti waan addaa agarree dhaabannee ilaaluu eegalle. Harroonniifi gaangoliin lakkofsi hinbeekamne araddaa jabboota keenya weeraranii hanga dachii magariifni biyyoo diimaa fakkaatutti qoqoraa jiru. Sana dura harreefi gaangee hagas heddummatu agarree hinbeeknu. Kana biraan akkatti isaan dachii qorqan raajiidha! Namichi gabaabaan surree daalattii gonnoffee keessatti kutate qawwee ciqilee nama guddaa tokko hincaalle gateettiirra godhatee harroota sana gidduu dhaabata. Mataan isaa cirmaayee daraaraa doobbi fakkaata. Otuma dhaabannee waan argaa jirru raajeffannuu haati Jiituu ollaa bakka buna ganamaa dhugaa jiranii gadi bahanii mataa qabatanii erga iyyanii booda ijaara dallaarraa cabsatanii gaangota araddaa jabbilootaa qorqaa jiran furguggeen qeera’anii girrisiisan. Nuti Namticha qawwee gabaabduu hanga ciqilee geessu gateettiirraa gadi buufatee gaangota isaa walitti qabachuuf fiigu ilaallee kolfa cichina. Haati Jiituu namtichaafi gaangota baaraganii irraan gadee gulufan dhaabatanii erga ilaalanii booda arcummee cabsatanii gara keenyatti deebi’uu agarraan baqachuu eegalle. Hari’anii akka nu hinqaqqabne waan beekaniif nu duuka fiiguu hifeene. Harccummee isaanii achi gatanii, dheekkamaa gara golaatti oldeebi’an. “… bineensi ormaa yoo qe’ee koo qorqu akkamiin calliftanii ilaaltu …?” Ergaa jedhu dheekkamsa haadha Jiituu keessaa hubanne. Ergasii namitichi fakkaattii isaa daddabalatee ganda keenyatti deddeebi’uu eegale. Amma maqaan isaaniifi akeekni isaanii ganda keessatti beekamuu jalqaqbeera. ”Wayyaaneen dhufte …” jedha. Namuu yoo isaan argu fuula hintolu.
Baruma sana, ji’a lama booda gurri keenya waan haaraa dhagahuu eegale. Golgaan diigamee, balballi bara dheeraaf ilmaan Oromoo danqe buqqa’ee, hirreen diinaa Oromoofi Oromummaa; Oromiyaafi Oromoo gargar baasuuf carraaqaa ture caccabee ilmaan Oromoo: Aadaa Oromoo, Seenaa Oromoo, Afaan Oromoo, Biyya Oromoo … dhagahuufi baruu jalqabne. Edaa biyya qabna! seenaa qabna! Aadaa, Afaan, lammii, beekaa, goota hayyuu … Waa hunda qabna! Galanni jaallan gatii tilmaama hinqabne baasanii dhaloota kanaan gahaniif haata’uu, sana booda: biyya haaraa, seenaa haaraa, dhaloota haaraa, abdii haaraa, egeree haaraa, dadammaqinsa haaraa … Waadaa haaraatu dhaloota keessatti dhalatee guddachuu eegale. Dhaloota Oromoofi Oromiyaa, Oromoofi Oromummaa malee tasuma jiraachuu hindandeenyutu akka galaana adooleessa Oromiyaarra dambali’e.
Dhuma bara 1991, baatii Muddeeti. Wanti hunduu ho’aadha. Dhaloonni bara dheeraaf seenaafi eenyummaa, biyyaafi abbaa biyyummaa dhabee ture waan harkaan gahate ija mararteen ilaalee otoo hinquufne tuttuqaa haaraan dhufaatii gabrummaa haaraa eeru bakka hundaa mul’achuu eegale. Ba’aan gabrummaa bara dheeraaf ture kufee xinnoollee otoo haara hingalfannee gabrummaan caalu dhufaa jiraachuun abdii eegame golgoleessee laphee sabaa keessatti dheekkamsuu uume. Miirri kuni akkanaan jabaachaa otoo jiruuti ganama tokko wanti caalu uumame. Ergaan magaala Amboorraa kallattii hundatti faca’e qalbii nama hundaa dheekkamsiise. Dargaggoonni naannichaa mana barumsaa cufanii falmiif karaatti bahan. Kaaraan maagaala Ambootii hanga magaala Giincii gahutti jiru to’annoo dargaggoota dheekkamsuun karaatti baase jala gale. Dargaggoonni kun faaruu alaabaa Oromiyaa dhageessisaa, bilisummaa Oromoofi walabummaa Oromiyaaf dhaadachaa karaa cufan. Sa’aatii muraasa booda wanti hineegamne ta’e. Loltoonni Tigree warshaa rasaasaa bakka Oomachoo jedhamurraa (Ambotti argamu) buqqifatanii Tigraayittiin galachuuf konkolaataa fe’iisaa gurguddaatti fe’atanii qajeelaniiru. Uummanni duraanuu tuttuuqaa adda addaatiin dallanee jiru waan kana callisee ilaaluu hindandeenye.
Dargaggoonni naannoo garuu hunda dursuun mormiif karaa cufan. Loltoonni Wayyaanee mormii isaan mudateef furmaata biraa ilaaluu hinfeene. Meeshaa waraanaa gurguddaa konkolaataarraa dhuka’uun da’immaan harka duwwaa karaatti bahan lafarraa duguugan. Reeffii dhalattuu Oromoo lafa guute. Qe’ee Oromoo keessa dhiigni yaa’e. Guyyaan guyyaa gabaa ture. Dubartiin gabaaf yaatu, daa’immaan dirreerratti jabbii eegdu hundi otoo hinafiin rasaasa fageenyarraa dhufuun lafa namni dafee hinagarre duuchaatti kufanii hafan. Torbaan tokkoo oliif bineensiifi allaattiin reeffa namaa nyaate. Guyyaan kuni waa lama mirkaneesse. Oromoon diinni diina caalu qe’ee isaa seenuu akeekkate. Diinnis dhaloonni lubbuu isaa caalatti biyya isaa mararsiifatu jiraachuu hubate. Gama lamaaniinuu diinummaatu jabaate. Waldhaansootu ittifufe. Har’as dhaloota sanatu waldhaansoo harkaa qaba. Abbaa qalbiin dhaggeefateef sagaleen qabsoofi qabsaa’aa gola Oromoo hundaa keessaa dhagahama. Yaadannoo keenya caalatti haaromsuuf jecha seenaa addunyaan harkaa qabu keessaa waa xiqqoo daballee ilaaluu feene.
‘In past years, Oromo students at Addis Ababa University and in secondary and junior secondary schools throughout Oromia have organized several public demonstrations against unpopulargovernment policies and actions.’1Dhaloonni biyyaafi saba isaaf falmu qabsootti jiraachuu isaa addunyaatu raga baha. Dhimmi bilisummaa Oromoo, dubbiin walabummaa Oromiyaa lubbuu dhalootaa keessatti bakka addaa qaba. Ajjeechaan dhugaa kana hambisu hindandeenye. Hidhaan gufachiisuu hindandeenye. Sobniifi ololli haqa kana golguu hindandeenye. Onnee ilmaan Oromoo keessaa laboobee mu’ata. Kanaaf ragaa hedduu harkaa qabna. Mee waan addunyaan harkaa qabu daballee haa ilaallu. ‘In early 2004, police in Dembi Dollo arrested a twelve-year-old schoolboy and imprisoned him after discovering that he had tattooed “ABO,” the Afan Oromo acronym for “OLF,” onto his hand’2
Kabajamoo ilmaan aayyaa, Oromoofii qabsoo Oromoo wal lagachiisuun hindanda’amu. Tasuma hindanda’amu! Dhalootatu dhalatee dabaree dhaalaa jira. Wiirtuu lubbuu dhalootaa dhuunfate jira. Dhiqatannee hinbaanu. Nu waliin jiraata. Kanaaf isaaf duuna! kanaaf isaaf dararamna! Harkas muran, harmas muran dhugaan Oromoo Oromoo waliin hafa.
“In past years, Oromo students at Addis Ababa University and in secondary and junior secondary schools throughout Oromia have organized several public demonstrations against unpopular government policies and actions. Authorities have repeatedly responded to these demonstrations with mass arrests and violence.3 … January 2004 between 330 and 350 Addis Ababa University students were arrested for participating in a peaceful student demonstration protesting the Oromia regional government’s decision to move its capital from Addis Ababa to Adama. Police ordered both male and female students to run and crawl barefoot, bare-kneed, and bare-armed over sharp gravel for three-and-half hours; they were also forced to carry each other over the gravel, increasing the pressure on their soles and inflicting greater pain.4 When many of those students were subsequently dismissed from the University5 secondary school students in towns throughout Oromia reacted by staging public protests of their own. Security forces responded with force and arrested hundreds of demonstrating.6”Akeekkadha! Wanti dubbannu kuni dhugaa walitti himuufi malee jajjabina siyaasaa uumuuf miti. Amma gara xumura dubbii keenyaatti haa deebinu. Abbaan dhugaa tasuma kufee hinafu. Kanaaf dhugaaratti cichina. Warra dhugaarraa baqatan ammallee daballee, daddaballee wamna. Garuu dhumni isaanii maal akka ta’eefii ta’uu malu kan kaleessaa yaadachiifnee kan har’aas daballee deebisuuf sossobnee jirra. Garuu isa ijaa- gurra qabatee, waamicha didee, dhugaa baqatee bowwaa filateef garaa nu hinynaatu. Laphee dhaloota kanaa keessa abiddatu awwaalamee jira. Diinnii fi warri diinatti hirkate ofumaaf dadhabu malee gaafa abiddi kun qabatee wal qabsiise wanti fuulduura dhaabatu hinjiru. Haafaafi haasurri qee’ee Oromoo dhuunfate gubachuuf bultii gabaabduutu hafe. Karaa ofii ilaallachuufi adeemsa ofii sirreeffachuun dhimma abbaati. Nu garuu waa tokko jenna “Diinni Oromoo Oromoo kamiifuu fira hinta’u!”
Horaa Bulaa!
_______________________________________________________________________________
1. Human Rights Watch, May 2005 Vol. 17, No. 7 (A) pp: 24
6. Human Rights Watch, May 2005 Vol. 17, No. 7 (A) pp: 24

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Nutii Enyuu?
Dhaabbani kun dhaabbata hundeffami isaa hayyama fi maddalii ga'umsaan hunda'edha. Halumaa kanaan abbotii qabeenya fi dhaabbilee motumma fi mti mootumma qabeenya isaani, hojetoota fi dhunfaadhanis tanaan nageenya argatanii akka hojii isaani tasgaba'anii hojetaniif tumsaa gochudha. Tumsa goonu kana keessatiis amanamuumaan, ol aantumaa seeran fi maamilaa keenyaaf iddo fi kabaja ol aanaa kennudha. Yerro amman kana hojiin eegumsaa omayoomuun akka itti fuufu fi deemsa misooma biyya keenya keessatii tassifamunis dhimmaa barbbachisoo fi iddo olaanaa qabudha.
- Qabeenyaan nama kemiyuu seeraan eegicha akka argatuu gochuun
- Hojiiwwan adda addaa irratii kan waliin hojeenu lakkofsaan 150 olidha
- Qabeenyaa fi lubu nama irratii yakawwan tassifamaan
- Namni hundii qabeenya horate irratii akka ofitti amanamuuma qabatuf hojii qulquluu ta'e fi galatoomii qabu hojeechuun
Ergama
1. Wardiyya leenji ga'a, amala garrii, qaamaan jajaboo fi amanamoo mamila isaaf ni dhiyyesa
2. Abbotii qabeenya fi qabbenya isaanif eegicha gudda godha
3. Sa'atii 24 hojechuun mamilaa isaa bala haana fi kannen biro irra ni barrarsaa
4. Ogeesota fi namoota ga'uumsaa qaban dabalataan ni dhiyyesa


text:
07-10-2016
Finfinnee, Fulbaana 27, 2009 (BDHKMNO) Barri Hojii Waggaa lammaataa Mana-maree Bakka-buutota Uummataa fi Fedareeshinii Wiixata fuul-dura keenyaa banama.
Sirna baniinsa manneen mare kanaarratti Pireezdaantiin Mootummaa FDRI Mulaatuu Tashoomaa kalattii fi karoora mootummaa bara 2009 miseensota mana-marichaaf...Read more
07-10-2016
Finfinnee, Fulbaana 27, 2009 (BDHKMNO) Bara barnootaa qabame kanatti sochii siyaasaa bifa kamirraayyuu bilisa ta’anii hojii baruu fi barsiisuu isaanii geggeessuuf qophoofneerra jedhan Dhaabbileen Barnootaa Olaanoo haasofsiifne.
Dhaabbileen Barnootaa Olaanoo yaada isaanii Faanaa Biroodkaastiing Korporeetii kennan...Read more
06-10-2016
Finfinnee, Fulbaana 25, 2009 (BDHKMNO) Rakkoo Ayyaana Irreechaa Guddicha Bishooftuu Horaa Arsadeetti kabajame irratti uumameen wal-qabatee lubbuu namootaa darbeef gadda irra jiramu irraa kan ka’e Irreechi malkaa Ateetee yeroo hin-murtoofneef dabarfamuusaa Abbootiin gadaa, maanguddoonnii fi...Read more
06-10-2016
Finfinnee, Fulbaana 25, 2009 (BDHKMNO) Ayyaana Irreechaa Dilbata darbee kabajamaa ture irratti jeequmsa uumameen lubbuu namootaa darbeef qaamolee jeequmsicharratti hirmaatan adda baasuun hojiin ol'antummaa seeraa kabachiisuuf egalame cimee akka itti-fufu Biiroon Dhimmoota Kominikeeshinii Oromiyaa ibse
Guyyaa...Read more
04-10-2016
Finfinnee, Fulbaana 24, 2009 (BDHKMNO) Gareen tokko tokko jeequmsa Ayyaana Irreechaa irratti uumame ilaalchisee piroopagaandaa sobaa tamsaasuun jeequmsicha itti-fufsiisuuf yaalii taasisaniin naannoo Oromiyaa bakka tokko tokkotti namaa fi qabeenyaarra miidhaan ga’uusaa mootummaan naannichaa hime.
Mootummaan naannichaa...Read more
04-10-2016
Finfinnee, Fulbaana 23, 2009 (BDHKMNO) Rakkoo Ayyaana Irreechaa irratti uumameen wal-dhiibboo fi walirra e’ejjachuu keessa lammileen lubbuusaanii dhaban baayi’inni isaanii 55 ga’eera.
Hospitaalli Bishooftuu ibsa har’a kenneen guyyaa kaleessaa reeffa lammilee sababa balaa kanaan lubbuusaanii dhabanii...Read more
03-10-2016
Finfinnee, Fulbaana 23, 2009 (BDHKMNO) Kabaja Ayyaana Irreechaa irratti jeequmsa uumameen lammilee lubbuusaanii dhaban yaadachuuf guyyaan gaddaa biyyaalessaa labsame har’a jalqabeera.
Akka Labsii Alaabaa Fooyya’e Lakkoofsa 863/2006 Keeyyaata 22/3tti biyyattii keessatti balaan wayita mudatu yookaan waanti...Read more
03-10-2016
Finfinnee, Fulbaana 22, 2009 (BDHKMNO) Wal dhiiboo fi walirra e’ejjachuu Ayyaan Irreechaa har’aa irratti uumameen lubbuun namoota 52 darbuusaa Mootummaan Naannoo Oromiyaa ibse.
Ibsi mootummaan naannichaa kenne akka armaan gadiitti dhihaateera.
Haala kabaja Ayyaana Irreechaa irratti uumame...Read more
26-08-2016
Finfinnee, Hagayya 19,2008(BDHKMNO)Naannoo Oromiyaatti haftee fi harcaatii barattootaa hambisuuf ni hojjetama jedahame.
Qulqullina barnootaa eegsisuu fi karoora qabame milkeessuuf bara barnoota 2009'tti xiyyeeffannaan hojjetamuu qaba jedhe Biiron Barnoota Oromiyaa.
Daayreektaroonnii fi itti gaafatamtoonni waajjiraalee barnootaa godinaalee garaagarraa...Read more
25-08-2016
Finfinnee: Hagayya 19, 2008 (BDHKMNO) Pireezdaant Doktar Mulaatuu Tashoomaa Itiyoophiyaan damee nageenya daandiitti xiyyeeffannoo kennitee akka hojjatu ibsan.
Pireezdaantichi Ergamaa Addaa Damee Nageenya Daandii Dhaabbata Mootummoota Gamtoomanii fi Pireezdaantii Fedareeshinii Ispoortii Motoraa Zhaan Todt waliin mari’ataniiru.
Ergamaan...Read more
24-08-2016
Finfinnee, Hagayya 18,2008(BDHKMNO) – Tajaajilli Hoospitaala Diistiriiktii Garba Gurraachaa fooyya’aa akka jiru hawaasni dhugaa ba’e.
Jiraataan magaalaa Garba Gurraachaa ganda 01 obbo Dachaasaa Waaqumaa akka himanitti ciisanii kan yaalamanis ta’e kan deddeebi’an tajaajilli isaan argatan, dhiyeessii...Read more
23-08-2016
Finfinnee, Hagayya 16,2008(BDHKMNO) – Eejansiin Barnoota Leenjii Teeknikaa fi Ogummaa Finfinnee bara barnootaa 2009 idileedhan barattoota kuma 30 ol simachuuf qophaa’era jedhe.
Daayreektarri olaanaa eejansichaa obbo Zaruu Simuu’ir leenjichaaf humni namaa fi meeshaaleen barbaachisan marti guuttamaniiru...Read more
23-08-2016
Finfinnee, Hagayya 16,2008(BDHKMNO) -Koreen Hoji Raawwachiistuu Adda Warraaqsa Ummattoota Ityoophiyaa Hagayya 10 -15,2008 walga’ii idilee gaggeessen jijjiirrama waggoottan 15 darbanii gamaaggame.
Bu’aawwan argaman itti fufsiisuuf, rakkoolee demokraasii misoomawaa qoraa jiranis hiikuun mirga namoomaa fi fayyadamummaa mirkaneessuuf...Read more
19-08-2016
Finfinnee, Hagayya 12,2008(BDHKMNO) – Dhibeen haqqee fi garaa kaasaa akka hin babal’anne hojjetamaa akka jiru Waajjirri Eegumsa Fayyaa godina Shawaa Kaabaa beeksise.
Ji’a Adoolessa walakkaarraa kaasee iddoowwan namoonni itti baay’atanitti dhibichi akka hin babal’anne hojjetamaa jira.
Waajjirichatti...Read more
19-08-2016
Finfinnee, Hagayya 12, 2008 (BDHKMNO) Galteewwan qonnaa fayyadamuu erga jalqabanii as oomishni wagga waggaan argatan dabalaa dhufuusaa qonnaan-bultoonni Godina Baalee Aanaa Ginniir tokko tokko ibsan.
Godinichatti qonna Gannaa baranaan lafa heektaara kuma 300 fi kuma 77...Read more
19-08-2016
Finfinnee, Hagayya 12,2008(BDHKMNO) – Lakkoofsi jiraattota magaalaa Finfinnee amma dabalaa deeme fedhiin carraa hojiis ammasuma dabalaa akka dhufe Biiron Misooma IMX Finfinnee qorannaan gaggeesse ni argisiisa.
Fedhii hojii bal’aa kanaafis magaalattiin waggaa waggaadhan carraa hojii...Read more
19-08-2016
Finfinnee, Hagayya 12,2008(BDHKMNO) - Godina Iluu Abbaa Booritti barattoonni kuma dhibba 1 fi 60 ol ta'an hojii tola ooltummaarratti bobba'anii hojjechaa jiraachuu Waajjirri Dargaggoo fi Ispoortii Godinichaa beeksise.
Waajjirri Dhimmoota Koomuniikeeshiniin godinihaa itti gaafatamaa Waajjira Dhimma...Read more
18-08-2016
Finfinnee, Hagayya 11, 2008 (BDHKMNO) Ejansiin Barbaachisummaa fi Qulqullina Barnoota Olaanoo lammileen dhaabbilee barnootaa olaanoo dhuunfaatti barachuu barbaadan eyyama beekamtii qabaachuu isaanii osoo hin-mirkaneessin akka hin-galmoofne hubachiise.
Ejansichi dhaabbilee barnootaa olaanoo dhuunfaa barnoota fagoo fi...Read more
18-08-2016
Finfinnee, Hagayya 11, 2008 (BDHKMNO) Yaa’iin 66ffaa Koree Afriikaa - Dhaabbati Fayyaa Addunyaa ifataanii jalqabee Finfinneetti nitaa’ama.
Yaa’icha geggeessuuf hal-dureen xumuramuu Ministeerri Eegumsa Fayyaa ibsa har’a kenneen beeksiseera.
Yaa’ii guyyoota shan walitti aananiif geggeeffamu kanaarratti sanadoonni fayyaa...Read more
18-08-2016
Finfinnee, Hagayya 11,2008(BDHKMNO) - Heera biyya dargaggoonni aarsaan har’aan ga’anii fi hirmaannaan guddisaa jiran eeguu qabu jedhame.
Dargaggoonni magaalaa Finfinnee 2,000 ta’an bulchiinsa magaalichaa waliin haala yeroorratti mari’ataniiru.
Waraqaan qorannaa nagaa fi tasgabbiin bu’aa buuse argisiisuu fi...Read more
17-08-2016
Finfinnee, Hagayya 10,2008(BDHKMNO) - Yaa’in barnoota biyyoolessaa Adaamatti kan gaggeeffamu akka ta’e minister di’eettaan qulqullina barnoota waliigala.
Ministeera Barnootaa Dooktar Xilaayee Geetee himan.
Yaa’icharratti waraqaalen qorannoo dhiyaatanii mariin kan irratti gaggeeffamu ta’a.
Waltajjicharratti ogeeyyonni barnootaa sadarkaa aanarraa kaasee...Read more
17-08-2016
Finfinnee, Hagayya 10,2008(BDHKMNO) – Manni Maree Waliinii Paartilee Siyaasaa rakkoon jiru kamuu karaa heera mootummaan hiikkachuu akka qabu ibse.
Manni marichaa sochiin naannoo Oromiyaa fi Amaaraatti taasifamee seeran ala akka ture eeruun, lubbuu badee fi qabeenya...Read more
17-08-2016
Naannoo Oromiyaa Godinaalee Wallagga Lixaa fi Qeellamitti simannaa waancaa Hidha Haaromsaa Guddicha Itiyoophiyaa sababa taasifachuun Boondiin Birrii miliyoona 54 bitameera.
Waancaan Hidha Haaromsaa Guddicha Itiyoophiyaa Adoolessa 16 hanga 23, 2008itti Wallagga Lixaa aanaalee 19 keessa Adoolessa...Read more
06-06-2016
Finfinnee, Caamsaa 27,2008(BDHKMNO) Ayyaanicharratti obbo Bakar Shaalee waraqaa marii paanaalii dhiyeessanii mariin irratti gaggeeffameera.
Preezdaantiin naannichaa Obbo Muktaaris kallattii gara fulduraa ni kaa'u jedhamee eeggama.Read more


text:
When one man’s terrorist becomes another man’s freedom fighter.
Hawwii Caalaa
Hawwi Caalaa | Hagayyaa 6, 2014
Jijjirama adduunyaa keenya kanaan walqabatee jijjirama jechootaa ( terminology ) na ajaa’ibsisu keessaa inni tokko jecha “ terrorism “ jedhu dha. Yeroo tokko tokko hiika isaatiif namoonni ykn dhaabni “terrorist (shororkeessaa)” jedhamanii waamaman waliin waan hin madaalleef, jechi kuni baayyee na dinqisisa. Hiikaan waliigalaa jecha kanaaf ta`u waan hin jiraanneef, hundi akka fedhi ofitti fi akka itti tolutti yeroo fayyadamu ilaalla. Namoonni ykn dhaabonni bilisuummaa saba tokkof falmatan ummata falmatan sanaaf akka goota ykn hogganaa isaanitti yeroo ilaallaman , mootuummaa biyya sana bulchu biratti immoo akka shororkeessaatti ilaallamu.Asi irratti kan hubatamuu qabu shororkeessaa dhugaan hin jiru jechuu koo miti. Namoota qulqulluu fi nagaa ta’an lafaa ka’aanii kan ajjeesan adduunyaa keenya kana keessatti hedduuminaan argamu. Kana kan ragaa nuuf bahu oduu guyyaa guyyaan agarru fi dhaggeeffannu dha.
Akka ilaalcha kotti balaa shororkeessummaa biyya Ameerikaatti bara 2001 (9/11) mudate booda ilaalchi ummanni adduunyaa jecha shororkeessummaa(terrorism) dhaaf qabu hedduu waan jijjirame natti fakkaata. Balaa kanaan wal qabatee, “terrorist “ kan jedhaman hundi ija tokkon akka ilaalaman godheera. Sabaahimaaleen(Media) adduunyaa gugguddoon, gochaa kana bal`inaan waan gabaasaniif ummanni adduunya namoota kana, akka waan dhala namaa hin taane fi akka laphee mararfataa namaaf hin qabne akka bofa nama hidduutti sammuu keenya keessatti awwaalaniiru.
Dhuguma dubbachuuf karaa tokkon isaanis dhugaa qabu. Kanneen namoota nagaa ajjeesan, namoota waa bitachuuf (shopping) ykn bashannanuuf manaa ba’aan kan karaatti hambisan mararfannaa namaaf waan hin qabneef isaan kun dhugumatti shoroorkeessitoota dha. Kanaaf fakkeenya gaarii kan ta`u balaa biyya Ameerikaatti mudate(2001),balaa biyya Keeniyaa gamoo daldalaa 2013 (shopping mall) keessatti dhaqabe, balaa biyya Yugaandaa bara 2010 namoota kubbaa milaa hordofan irratti raawwatame,balaa yeroo garagaraatti biyya Naayjeeriyaa keessatti dhaaba Bokkuu Haaraamitin raawwatamu fi kkf.
Waan baayyee na gaddisisu yoo jiraate garuu gotoota bilisummaa saba isaanitif falmatanii fi wareegaman jaroota kana waliin ija tokkon ilaalamuu fi maqaa tokkoon waamamuu isaaniti. Jeecha biraatin kanisnif tisiisni tokko jeechu fakkaata. Kun immoo dhugaa lafa irra jiru wajjiin wal faaleessa.
Barreefamni koo kan xiyyeeffatu waa`ee namoota dhugumatti gochaa shororkeessummaa raawwatan otoo hin taane namoota ykn dhaabota saba isaanitiif falmatan garuu mootummaa yeroo sanatti biyya bulchu biratti garuu akka golii kaasaa(shororkeessaa)tti ilaalaman irratti ta`a.
Yeroo tokko tokko namoota ykn dhaaboota bilisummaa uummata ofitiif falman,”terrorist” jedhamun akka dhagaa ce`umsaa(stepping stone ) waan ta’u nati fakkaata. Seenaa adduunyaa kana keessatti namoonni fi dhaabooni adda addaa mootummaa isaanii biratti “terrorist” jedhamanii booda immoo deebi`anii kan ummataa fi biyya isaani bulchan heddutu jiru. Armaan gaditti fakkeenya namootaa fi dhaabota kanaa xiqqoo ibsuun yaala.
1. Nelson Mandela (south Africa)
Mandellaan fi paartin isaa ANC bara 1960 hanga 2006/7 tti motummaa biyya isaatii fi adduunyaa irrati akka shororkeessaa ta`etti lakkaawamaa ture. Hanga bara 2008 maqaan isaa “American terrorist lists” keessaa hin haqamne ture.
Namoota ummata adduunyaa hunda keessatti jaalatamee fi kabajamee darbe keessaa kan akka Nelson Mandela jira jedhe hin yaadu. Bilisummaa ummata isaatif fiduuf waggaa 27 mana hidhaa keessatti dabarse booda irra ummata isa bulchiinsa Apaartaayidii jalaa bilisa baasee ofifis prezidantii biyyati ta’uu danda`eera. Falmii inni Apaartaayidii balleessuuf taasise adduunyaan dinqisifachuun bara 1994 badhaasa Nobeelii nagaa(Nobel Peace prize) badhaafamuu danda`eera. Kan nama dhibu namichuuma akkanati leellisan kana duraan “terrorist” jechaani turan. Mummittiin ministeraa biyya UK yeroo sanaa Margareth Thatcher bara 1987tti akkana jettee turte “ Dhaabni Mandellaa ANC dhaaba shororkeessaati. Jarri ANC biyya Afriikaa Kibbaa(South Africa) bulchu jedhanii yaaduun habjuu dha.”Hamma bara 2008tti gootichi saba gurraachaaf fakkeenya ta`u kun galmee shororkeessitoota biyya Ameerikaa keessatti galmeeffame ture. Baruuma 2008 kana keessa prezidaantii George W.Bush dhaan maqaan isaa galmee kana keessaa haqamuu danda`eera.
2. Eduardo do Santos (Angola )
Bara 1975 dura biyya Angoolaa keessatti paartilee lamatu bilisummaa ummataa fi xumuura seera koloonii(colonial) porchugaal falmaa turan. Isaan keessaa tokko paartii Popular movement for the Liberation of Angola(MLPA). yeroo jedhamu inni lammataa immo United front for the Total Independent of Angola(UNITA) dha. Paartiin UNITA jedhamu kun kan bulchinsa koloonii Porchuugaaliin deeggaramu yeroo ta’u paartiin MLPA jedhamu waliin hantuutaa fi adurree walitti ta`uun wal waraanaa turan. Paartiin MLPA kan prezidantii ammaa Dos Santos kan hogganu bulchiinsa Porchuugaalitin akka “terrorist” ilaallame biyya keessatti akka hin falmanne dhorkamee ture. Hanga aangoo qabatanitti prezidantii Dos Santoos fi partiin isaa MLPA biyya Kongoo keessa taa`anii falmaa turan. Paartiin MLPA fi Dos Santoos duraan akka golii kaasaatti (terrorist ) ilaallamaa turan. Bara 1975 kaasee hamma ammaatti aangoo siyaasaa biyyatti qabachuu danda`aaniru.
3. Robert Mugabe – Zimbabwe
Biyyi amma Zimbabwe jedhamtu kun bara 1978 dura yeroo bulchiinsa koloonii England jala turtetti Rhodesia jedhamaa turte. Falmii bilisummaa ummata isaatiif gocha a jirufi bara 1964 tti Mugaabee fi paartiin isaa ZANU jedhamu biyya kessatti akka hin sochoone dhorkamanii turan. Paartiiin isaanii akka shororkeessaatti ilaallamee Mugaabee fi hoggantoonni paartii isaa waggaa 10 mana hidhaatti dabarsan. Bara 1974 eerga mana hidhaati bahee booda, biyya ollaa Mozaambikitti baqachuun, achumatti falmii bilisummaa saba isaa cimsee bara 1980 preziidantii biyyatti ta’u danda’eera.
Robert Mugabeen namoota biyyota Dhihaa keessatti jibbaman keessaa tokko dha. Erga preziidantii ta’ee booda akkuma bekkamu waan gaariis waan gadhees hojjateera. Waan bara 1980 booda ta`e waan mata duree kiyya hin taaneef, irratti xiyyeeffachuu hin barbaadu. Akkuma jalqaba ibsuuf yaaletti, ani akka fakkeenyaatti kan isa fudhachuu barbaade duraan “ Terrorist” jedhamee isa booda immo aangoo siyaasaa qabachuu isaati.
4. East Timor. Jose Ramos-
Adduunyaa kana keessatti seenaa nama gaddisisu fi nama ajaa’ibsisu keessaa seenaa falmiin biyyi Timor bilisuummaaf goote isa tokko. Biyyittin kun waggoota dheeraaf(400) kolonii Porchugaal turte. Xiyyeeffannaa baayyee waan hin arganneef, kolonii Porchugaal alaa(external colony of Portugal)jedhamtee namoota mana hidhaa seenuu malan fi adabbii naamusa sirreessutti itti fayyadamaa turte. Waraana adduunyaa lammaffaa booda Porchugaalitti yaa deebitu malee, Netherland, Australia fi Japanis biyyatti kana wereranii turan. Kolonii Porchugaaliin booda, bara 1975tti biyyittin Indoneeziyaadhan qabamtee. Erga Indonesia qabamtee booda, fincila diddaa gabrummaatin paartiin FRETILIN (The Revolutionary Front of an Independent East Timor) falmuu jalqabe. Akka odeeffannoon adda addaa gabaasanitti namoota gara 250,000 lubbuu isaanii bilisummaaf jedhani dhabaniiru. Yeroo kana paartiin Fretilin fi hogganaan isaani Jose Ramos -Horta … motuummaa Indonesia fi biyyoni hiriyaa ishee kan akka America, UK , Portugal , Japan fi Australia birrati akka “terrorist”tti ilaallamaa turan. Kan nama ajaa’ibu immo namuuma kanaaf, bara 1996 badhaasa Nobeelii Nagaa(Nobel Peace prize) kennaniif.
Gara biyya keenya Itiyoophiyaatti yeroo dhufnu immo dhaabni ABO fi deggartoonni isaa akka shororkeessaatti ilaallamu.
Erga balaa biyya Ameerikaa bara 2001(9/11) mudatee booda seerri “ anti terrorism proclamation“jedhamu biyyoolee adda addaati bahee jiraa. Motuummaan wayyaaneetis kanumaan wal qabatee seera labsii farra shororkeessummaa(anti terrorism proclamation) bara 2009 baseera.
Namoonni hedduu fi dhaaboonni siyaasaa adda addaa seera kanaan wal qabatee rakkoo cimaaf saaxilamaniru. Yeroo ammaa kana illee mana hidhaa wayyaanee keessatti kan dararamaa jiran lakkofnee hin fixnu. Dhaaboonni kan akka ABO, kaayyoo isaan qabanii fi falmiin isaan saba ofitiif godhaniin, ummata biratti jaalatama haa qabaatan malee, motuummaa biratti garuu akka dhaaba shororkeessaatti(terrorist organization) jedhamani ummata isaanii waliin akka hin falmanne dhorkamanii jiru. Otoo dhugaan kan ilaallamu ta’ee kan akka wayyaanee(TPLF) dhaabni shororkeessaa ta’e hin jiru. Ummata nagaa jiraatu kan ajjeesu, qabeenya ummataa kan saamu, ummanni nagaan akka nyaatee fi dhugee hin bulle kan taasisu TPLF caalaa waan jiru natti hin fakkaatu. Namoota bara 2001(9/11) biyya Amerikaatti ajjeefaman caala, wayyaaneen Itiyoophiyaa keessatti dachaa baayyeen ajjeesera. Keessattuu ummata Oromoo irratti ajjeechaa duguuggaa sanyiidhaa gadi hin taane raawwateera;raawwachaas jira.
Yeroo dheeraatiif wayyaaneen oloola(propaganda) siyaasaa ETV irratti hojjechuun sammuu ummataa keessatti ABOn akka jibbamuu fi akka sodaatamu gochaa turan. Toftaan akkasii kun mootummoota baayyee biratti kan baramee fi waraana xin-sammuu(psychology) keesssaa mala(strategy) isa tokko dha. Dargiinis akkasuma gochaa ture. Garuu motuummaa biratti haa jibbamu malee,jaalalli isaa immo laphee oromo keessatti guddachaa adeemera.Akka seenaa adduunyaa asiin olitti ilaaluu yaaletti,shororkeessaa jedhamanii waamamun waanuma jiru waan ta’eef qabsoo tokkoof akka gufuutti ilaallamuu hin qabu. Haa ta`utii akka dhagaa ce`umsaatti(stepping stone) ilaallamuu qaba.
Adduunyaa hundi duraan shororkeessaa jedhanii kan moggaasan hundi, yoo dhaabni jabaatee iddoo kaayyoo isa gahe falmataa bilisummaa (freedom fighter ) jedhanii waamuu jalqabu. Garuu yoo dhaabni dadhabee kaayyoo isaa bira otoo hin ga`iin hafe yeroo sana shororkeessaa(terrorist) jedhamee hafa.
Kanaafu akka seena namoota adunyaa ilaaluf yaaleti, akka isaani, nus falmanee saba keenyaaf falmata bilisuuma ta’u keenya adunyaati mirkaneesinu qabna.
Yoo jabaanne falmanee bilisummaa taana,yoo dadhabne(laafne) garuu shororkeessaa jedhamne hafna.
(If you win, you are a freedom fighter.)
If you loose, you are a terrorist.


text:
Mormii Yunaaytid Isteets Godina Noorzi Kaaloraayinaa Guyyaa Lammataa Qabate Irratti Namni Tokko Ajjeefame
Mormiinii fi jeequmsi magaala Chaarlootee kun guyyaa lammaffaa qabateera. Sababni itti ka'e Kibxata darbe lammiin Ameerikaa guraachi tokko qehuma jiraatutti poolisiidhan itti dhukaafamee du'uu isaati. Poolisiin magaalitti namichichii qawwee harkaa qaba ture haa jedhu malee maatiini fi ollaan namichaa ajjeefamee namichi lubbuun isaa badee kun yeroo itti dhukaafametti kitaabaa malee qawwee qabatee hin ture jedhan. Ameerikaa keessatti lammiin guraachii poolisiidhan ajjeefamuun fi mormiiwwaan magaala adda adda keessatti ta'uun kun han duraatii miti.
Daran agarsiisi
1
2
3
4


text:
JAARRAA ABBAA GADAA - (Walaloo)
Posted by Madda Walaabuu Press on 3/04/2013
Duuti inni du’e nuttis tahu gadda
Kan inni habaqaale Oromoota hundaa
Hoggayyuu yaadannaa way sammuu nu badaa.
Tokkicha Oromoo goota kumaatamaa
Inni kaayyoon isaa arguu bilisummaa
Silaa duuti hin ooltuu namuu itti deemaa
Arra du’anillee hogguut yaadatama.
Gabrummaa cunqursaa didee diinaan lolee
Qabsoo jalqabaa gaafa isiin qoollee
Isaatu gad dhaabe qawween diinatti lolee
Garuu du’a Rabbiin addunyarraa gale.
Qabsotti jalqaba kophaa lafaa ka’ee
Adawwii haleeluuf karaa dheeraa bu’ee
Qabsoo itti jirru isaat asiin ga’e.
Guddina keenyaaf akkaan carraaqanii
Ifa nu baasuudhaaf heddus miidhamanii
Tattaafateen hafne bakkaanis gahanii
Bu’aa meeqaantam arra nuuf dhiisanii
Xurree isaan baasan irra kan deemanii;
Rabbummaan jannataan haa qananiisuunii!
Jaarraa Abbaa Gadaa leenca haati deesse
Goota gootarraa kan saba isaa boonse
Meeqatam dammeeysuun if jala hiriirsee
Qabsoo jalqabaa isumaat daaddisee
Diinatti lolee dura kan lolchiise
Adawwii sabasaa meeqa girgireeyse.
Goota sodaa hin qabne kan sabaaf if kanne
Cunqursaa diinaatiif isa gad hin janne,
Hanga lubbuun jiruu isa hin hifanne,
Silaa du’uu hin qabu goonni hin mo’amne
Garuu humaa miti du’a Rabbiin dhabnee.
Isaat du’e malee ni jira seenaan isaa
Waan inni nuuf dhaaman hin bahu sammuu keessaa
Yaa Rabbi yaa Allah hunda ni dandeessaa
Nuuf naqi yaa goytaa jannata kee keessaa
Haalaan jajjabeessi warraa fi maatiisaa
Nutis nuuf kanni mee waan nu sabbarsiisaa.
_______________________________________________________________________________
Najiib Zannuun Irraa: marsimoonaa@hotmail.com
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Sadaasa 27,2013 Gabaasa Qeerroo Uni,Gonder
Waraanni Wayyaanee TPLF Yuunivarsiitiiwwanii fi nanneen barnoota biyyattii keessa jiran rasaasaan tiksuu kan eegale umrii yeroo bittaa Wayyaanee waliin wal gita. Yuunivarsiitii Gondar keessattis waraanni Wayyaanee rasaasaan barattoota tiksu barataa Oromoo Anteenee Asfaw barataa Marketing waggaa sadaffaa rasaasaan kan ajjeesan yoommuu tahu barattootni gamtaan Bilisummaa barbaadna” WE NEED FREEDOM” dhaadannoo jedhu dhageessisuu irratti argaman.
Mootummaan abbaa irree Wayyaaneen humnaan diddaa kana dura dhaabbachuuf yaaluun barattoota hedduumminaan mana hidhaatti ukkaamsus yeroo ammaa kana barattootni daran diddaa jabeessuun barattootni kanneen hidhaman haa hiikaman jechuun sagalee isaanii dhageessisuu irratti argamu. Qondaalotii fi bulchitooti Mootummaan Wayyaanees kutannaa barattootaan kan baarage gaaffiiwwan mirgaa kana kaastu taanaan nyaata isin dhorkina jedhus barattootni Oromoo gamtaan dhaadannoo hidhamtootni haa hiikaman jedhu yuunivarsiitiilee keessatti maxxansuun diddaa itti fufanii jiran. Ilmaan Oromoo marti, barattootni hundi carraan rasaasaan ajjeefamuu waan nu eeggatuuf akka mirga ofii mirkanfachuuf ka’anis Qeerroon Yuunivarsiitii Gondar dhaammatanii jitan
.http://qeerroo.org/2013/11/27/anaa-dhufuu-barattoota-haarawaa-yuunivarsiitii-haramaayaa-irratti-qeerroon-dhaamsa-walii-dabarsuun-barattoota-simate/


text:
Projektoota
29.09.2012
Ijaarsi mana barnootaa halleelamaa jira!
12.08.2011
Ijaarsi mana kitaaba Mana barumsa Aanaa Siraaro'o kana fakaata!
29.08 2010
Projektiin biqiltuu dhabu'u, ganna kana madda Norway keessaa argameen biqiltuu muka bifa 17 woliigallat laakoobsi isa ka 20 000 oli ta'u gara guddaa Mana Barnoota Aanaa Siraaroo Sad,2faa keesatiif mana Barnoota Lokkee Kechaa keesat dhabsifneera.
hawooti'i leenjii kennu, hawootii 26 oli ta'an leenjii egumsa fa'yatiif nyaata madaalaa ogeesuma nannootiin gargaarmnee leenjifnee woraqaa ragaa kennineeraf! Maddi leenjii kanaaf argamellee hawootii hagoo ta'an Norway keesaayi! Mee as tuqaa laalaa!
Kitaaboota binnee qoduu.! Kitaaboota waajirri bulchiisa barnootaa dhiyeesuu hindandeenne kan akka dictioneroota, ddaaa ddaa bay'ini isaa 500 oli kata'u binnee maniin barnootaa Sanbatee, Lokkeetiif Siraroo Sad. 2faa qoonneera
Dargagoota dhiiraaf durbaa barsiisuu, Hennaa ammaa kana dargaggoota laakoobsi isaanii nanno 20 ta'an dhiiraaf durbaa kan barnootaaf fedhii guddaa qabaatanii maatiin hunna hinqabne filannee Mana Barnoota Adventistii Kuyeraatitti galchifnee barsiisaara. Ijoolleen sadarkaa kutaa gadaanaa ka'e haga degree barataaru. Haga ammaa namni 2 diploomaan akkasuma tokko degriin barana ebifamaaru. Akkasuma universisitiif collegoota dhuunfaa keesatis akkasuma maniin barnoota nannoo adda addaa keesatillee dargagoota haga ta'an akkuma hunna keennatiin cinaa dhaabbannee barsiisaarra.
Mee qunamtiiftuu tana banaa dubbisaa: Projektoota keenna!
Projetoota amma harkaa qabnu waan armaan jalaa kana fakaatu!


text:
Ibsa haala yeroo irratti Mootummaa Naannoo Oromiyaatiin kenname
Thursday 18th of February 2016 05:08:33 PM | Horn Affairs Afan Oromo
…
Arsii Lixaa Shaallaatti Jeequmsi uumame lubbuu balleesse – Mootummaa
Tuesday 16th of February 2016 08:17:00 PM | Horn Affairs Afan Oromo
(Biraanuu Hurrisaa)…
Abune Pheexiroos (Magarsa Badhaasa) Eenyu Ture? Dhuguma innii Oromoo dha?
Wednesday 10th of February 2016 04:11:08 PM | Horn Affairs Afan Oromo
Bara 1875 Fichee Salaaletti maatii qote bulaa irraa dhalatan. Warri isaanii irraa dhalatanis gama abbaatiin warra Badhaasaa Guddaa jedhaman gama haadhaatiin ammoo warra Jaalee Masoo jedhamu. Maqaan isaanii jalqabaa Magarsaa akka ta’e himama. Ijoollummaadhanis gara kawaala Debre-Libaanos deemuudhaan baruumsa amantaa yeroo gabaabaa keessatti haala nama dinqisiisuun xumuruu danda’anu. Sana boodas yeroo sanatti iddoo hayyootni amantaa jiru gara kaaba Itoophiyaa, Gondar, akkasumas Gojjam&…
Badii Adii
Monday 8th of February 2016 10:45:40 PM | Horn Affairs Afan Oromo
(Bakar Waaaree)…
Faayidaa-Addaa Oromiyaan Magaalaa Finfinnee irraa argachuu qabdu
Sunday 7th of February 2016 12:21:44 AM | Horn Affairs Afan Oromo
(Sultan Abdo)…
Dh.D.U.O: “Oduun Qotiyyeen Dhale Jedhu Itti Fufee Jira”
Saturday 6th of February 2016 01:24:46 AM | Horn Affairs Afan Oromo
Gidduu Kana Sooshaal-Miidiyaa fi Weebsaayitii adda addaatiin Hooggantoota Dhaabbata Dimokraatowaa Ummmata Oromoo Dh.D.U.O ilaalchisee himamaa ture dhugaa akka hin ta’in HornAffairs/Afaan Oromoo/n odeeffannoo qaama ilaalurraa fudhatee fi Yaalii ofiif mirkaneessuuf godheen hubatee jira.
[viidiyoo fi barruu] ‘Oromoo fi DhDUOn bu’ura Itiyoophiyaati’: Fiqaaduu Tasammaa
Tuesday 2nd of February 2016 04:50:24 AM | Horn Affairs Afan Oromo
HornAffairs Afaan Oromoon siyaasaa ummata Oromoo ilaalchisee turtii Obbo Fiqaaduu Tasammaa, Hoogganaa Biiroo Dhimmoota Koomunikeeshinii Mootummaa Naannoo Oromiyaa fi Miseensa Koree Giddu-Galeessaa Dh.D.U.O wajji godhe Guutuu Viidiyoo isaa akkanatti Qindeessinee isiniif dhiheessinee jira.
Adeemsa kenniinsa haqaa Oromoo Gujii
Monday 23rd of March 2015 03:47:49 PM | Horn Affairs Afan Oromo
Ogganaan Doorii Abbaa Doorii jedhama. Innis Raaba keessatti nama Abbaa Murtii ta’ee hojjetaa tureedha. Doorii jalatti Hayyuuwwaniifi Jaldhaabota hedduutu argamu. Adeemsa murtii kennuu kan geggeessan Hayyuuwwan yoo ta’an, hojiin Jaldhaabotaa naamusa eegsisuufi himatamtoota dhiyeessuudha.
Gumii Abbootii Gadaa: Utubaa tokkummaafi Oromummaa
Monday 23rd of March 2015 03:18:45 PM | Horn Affairs Afan Oromo
Obbo Caalaa Soorii…
Finfinnetti manneen barnoota Afaan Oromoo ijaaruun eegalame
Sunday 28th of December 2014 10:17:31 PM | Horn Affairs Afan Oromo
Finfinnetti manneen barnoota Afaan Oromoo ijaaruun eegalame…


text:
Tuesday, July 23, 2013
Help grow communities in Ethiopia by buying your morning latte from Vital Ingredient.
Coffee is at the heart of our community in Ethiopia and it shapes how our community functions, linking our new community here with our community at home in Ethiopia
(PRWEB UK) 22 July 2013
For the Oromia people of Ethiopia, coffee means ‘life’ and as far back as ancient times, coffee has been an integral part of their culture from food and drink, to trade, spiritual nourishment and peace-keeping and reconciliation. Thanks to the partnership between Oromo Coffee, Vital Ingredient and Leathams Ltd, consumers can now enjoy this smooth, organic, fair traded coffee, as it is now available on the High Street in London.
The founders of the Oromo Coffee Company came to the UK from the Oromia Region of Ethiopia as political refugees some years ago, setting up their company as a community-owned social enterprise that offers high quality coffee which is sourced directly from the Oromia Coffee Farmers Cooperative Union (OCFCU) in Ethiopia. Their approach is driven by their own cultural roots, and the challenges they have encountered as political refugees have enabled them to provide a sustainable solution to poverty in developing countries, whilst addressing the need to work and earn income for members of their community here in the UK.
Speaking about this unique concept in greater detail and touching on the importance of a clear supply-chain, Abiyot Shiferaw's Director at the Oromo coffee company said:
“The Oromo coffee company brings a great new concept to the coffee world and we are extremely proud of it. We believe in treating everyone fairly - from the Ethiopian farmers who grow our coffee, to the staff of Oromo and our partners to the shops and cafes that stock our products. By doing this, and keeping our supply-chains as short and transparent as possible, we aim to generate a successful business that can create employment and training opportunities for people in the UK, whilst also supporting small farmers in Africa. As a not for profit business, any surplus profit we generate is ploughed back into the business to create employment and training opportunities for the local community, or it is used to promote Oromia cultural activity, particularly supporting Oromia children settled in the UK to learn about and celebrate their cultural identity.”
Carefully choosing some of the finest single origin coffees from the Oromia Region, Vital customers can expect exceptional quality products, and highlighting the importance of sharing the coffee with the wider market and the role in which Leathams Ltd and Vital have played to help support the growth of their communities he said:
“Coffee is at the heart of our community in Ethiopia and it shapes how our community functions, linking our new community here with our community at home in Ethiopia. Thanks to our partnership between Leathams and Vital, our hearts and values can now be shared with our new, wider community in the UK. Buying OCC coffee delivers a triple whammy! You’re buying some of the best coffee you will ever drink; secondly, you’re supporting small farmers in Ethiopia and you’re enabling us to continue providing employment and training opportunities, as well as self-esteem and cultural identity, to Oromia people in the UK. “
Duulli Sabboontota Oromoorratti godhamu, QBO dhaabuu hin danda’u
Abdii Boruutiin
Erga TV Aljaziraa irratti Sabboontota Oromoo sadi (Dr. Fidoo Eebbaa, Obboo Jawaar Mohaammad fi Obboo Mohaammad Adamoo) waliin waayee saba Oromoorratti mariin godhame fi keessumayuu Sabboonaan Oromoo Obboo Jawaar Mohaammad gaafii isaaf dhiyaatef “Ani dura Oromoo dha…” jedhee deebii kenne booda, Habashootni gamaa gamanaa wacaa akka jiran hubatamaa jira. Habashootni, dhimma kanarratti maaliif akkanatti maraatanii, hucuu gatuuf akkana ta’u? Jawaar ilma Oromoo akka ta’e duraan otuu hin beekin hafaniitii moo maaliif akkanatti dubbataatu isaan aarse?Sabboontotni Oromoo, nuti dura Oromoo dha akka jedhan har’a itti mul’atee? Moo dhimmi Oromoo yeroo duraatiif sabaa-himaa Addunyaarratti dubbatamuu isaatu garaa isaanii gubee; isa kanaan aaruudhaan Sabboonaa keenya kanarratti abaarsa fi olola akka rooban isaan taasise laata?Sana booda hoo Sabboonaa keenya Dargaggoo Abdii Fiixee akka reeban kan isaan taasise maali? Asirratti gaafiilee baay’eetu ka’uu danda’u. Haa ta’u malee, dhimma kana karaa adda addaatiin ilaaluudhaan, akka yaada kiyyaatitti sababoota adda addaa tilmaamuun yaala.
Akka natti fakkaatutti, Jawaar ani dura Itoophiyaawii dha jechuu dhiisee ani dura Oromoo dha jechuu isaa akka yakkaatti kan fudhataniif sababootni adda addaa jiraachuu danda’anillee, ololli Habashootaa kun kaayyoo gurguddoo afur qaba jedheen yaada.
Tokkoffaa, sochii musiliimota Itoophiyaa kana keessatti, Obboo Jawaar xiinxala bal’aa godhuu birallee dabree akka hogganaa tokkotti ilaalamaa waan jiruuf; jaalala fi kabajas argachaa waan dhufeef, inni kunoo dhiphina qaba; kaayyoo saba tokkootiif (Oromootiif) qofaa dhaabbata; musiliimota Itoophiyaatiif dubbachuu hin danda’u jedhanii akka inni shakkamu fi jibbamu godhuuf, olola wal shakkisiisuu oofu.
Lammaffaa, akkuma dur baran, akkuma yeroo hundaa dubbatan, waayeen dhimma Oromoo yoo ka’u, isa kana akka dhipinaatti waan ilaalaniif; kaayyoo QBOs akka fottoqinsaatti qofaa waan fudhataniif, carraa amma uumame kanatti fayyadamanii; kunoo Oromoon Itoophiyaa hin barbaadu jechuudhaan saba Oromootti diina baay’isuuf olola akkanaa afarsu. Kuni ammoo Oromoo fi Sabaa fi Sab-Lammoota impaayarittii sana keessa jiran jiduutti wal shakkiin uumamee, uummata Oromootti akka diinni heddoomu taasisuufi.
Sadaffaa, akkuma makmaaksi Oromoo “Sa’a abbaan gaafa cabse, ormi ija jaamsa” jedhu, mooraa keenya keessaa namootni ykn gareeleen tokko tokko akka dhuunfaattis ta’ee akka jaarmayaatti gadi bayanii waayee Itoophiyaa diimookraatessuu fi haaraa ijaaruu waan leellisaniif; sababa kanaan ammoo Oromummaarratti dhiibbaa waan fidaniif; Oromoon tokko ani dura Oromoo dha yoo jedhu, projaktii jara kanaa faallessuu akka danda’u olola oofuudhaan ilmaan Oromoo jidduuttillee wal shakkii fi jibbinsi akka uumamu taasisuufi.
Afraffaa, Yeroo ammaa, yoomiyyuu caalaa kaayyoon mooraa Oromoo bakkee lamatti bayee (Itoophiyaa diimookraatessuu fi Oromiyaa walaboomsuu) waan mula’teef, kan Itoophiyaa diimookraatessina jedhan ofitti qabanii; warra kaan achi baasanii dadhabsiisuuf jecha maqaa Itoophiyaa dursuutiin Sabboontota Oromummaaf dursa kennan irratti olola oofu.
Egaa qabxiileen ani armaan olitti gaggabaabsee akka tilmaamaatti kaase kun, uummata ykn saba Oromoo miidhuuf kaayyoo olola Habashootaa haa ta’an malee, sabani isaan akkanatti maraataniif garuu kana qofaa miti. Maaliif Sabboontota keenyarratti akka dhuunfaatti olola oofu? yookaanis lubbuu isaaniillee galaafachuuf isaan adamsu ykn reebu? jennee yoo gaafii kaasne, kunis akkasuma tilmaama gara birattii nu geessuu danda’a. Isa kana keessaayis tokko tokko tuquudhaaf:
A) Oromummaa fi Sabboonummaan Oromoo yeroodhaa gara yerootti babal’achaa fi guddachaa waan dhufeef; keessumaayuu ammoo dhalootni haaraan (Dhalootni Qubee) dhaloota duraanii caalaa sabboonummaan isaanii Habashoota waan sodaachisuuf, Sabboontota akkanaa kanatti xiyyeeffatu
B) Yeroo ammaa jaarmayaan Oromoo ABOllee dabalatee kan humna cimaa fi abdachiisaa qabu fi Habshoota sodaachisu mul’achuullee baatu, gama dammaqinsa fi sochii uummataatiin qabsoon cimaa dhufee; Habashoota waan hirriiba isaan dhoowwuuf (dhoorkuuf) Sabboontota uummata kakaasuu danda’an dafanii mataa gadi qabachiisuuf olola danda’amu hundaa isaanirratti oofu; kana birallee dabranii lubbuu isaanii gaaga’u
C) Obboo Jawaar yoo fudhanne, Habashootni akkuma dur baran fi tooftaa siyaasaa isaanii ta’e, Oromoota ciccimoo fi kan dandeettii addaa qaban ofitti qabanii maqaa Itoophiyaatiin kaayyoo isaanii bakkaan gayachuuf yaalii godhanii; garuu Obboo Jawaar karaa kanaan isaaniif qabamuu dinnaan itti garagalanii duula irratti banu.
Wanti hubatamuu qabu, namni tokko “Ani dura kana…” jedhee eenyummaa ofii ibseef ykn isaaf dursa kenneef yakkamuu hin qabu. Kan Oromoo garuu wanti adda godhamee akkanatti irratti duulamuuf, dhuguma Itoophiyaa tanaaf quuqamanii otuu hin taane, carraa argame kanatti fayyadamanii Oromummaatti xiyyeeffachuu fi qabsoo bilisummaa Oromoos dadhabsiisuuf malee, mee fakkeenyaaf otuu namni biraa Sabaa fi Sab-Lammiilee impaayara tanaa keessaa ka’ee “Ani dura….” jedhee dubbatee, kun waan akkanatti raajessamu natti hin fakkaatu. Maarree, kan Oromoo maaliif adda ta’e? Deebii gabaabaan gaafii kanaa, Oromoon waan sodaatamaa jiruuf, sababa kanaan uummata kanatti diina heddoomsuuf shira godhama jiruu dha.
Kan ta’es ta’u, warra kompiitara duuba taa’anii wacaa oolan dhiisii yookaanis ammoo cuubee (albee) qabatanii Sabboonota keenya miidhuu yaalan dhiisii; warri meeshaa waraanaa hammayyaa hamma funyaaniitti hidhatanuu (Wayyaanotnuu) uummata keenya sodaachisanis, hidhanis, ajjeesanis garuu qabsoo bilisummaa keenyaa dhaabuu hin dandeenye, dhaabuus hin danda’an. Haa turu haa daddafu malee, qabsoon akka ibiddaa boba’aa jiru kun gaaf tokko diinota keenya gubee akka isaan barbadeessu yookaanis akka galaanaa akka isaanirra garagalee isaan fudhatee deemu mamiin ykn shakkiin hin jiru. Sodaa kanatu har’a isaan maraachaa jira. Haa ta’u malee, “Kan sodaatanis, kan hin hafnes du’a” jedhamaa mitiiree! Hammasitti garuu bakkee hundattuu, biyya keessattis ta’ee biyya alaatti, qabsoo hadhaawaan kun karaa hundaanuu ittifufa. Injifannoon xumuraa kan uummata Oromoo akka ta’u shakkiin hin jiru. Oromummaatu dursa!
Galatoomaa!
Abdii Boruu: aboruu@gmail.com
Monday, July 22, 2013
ይድረስ ለጀዋር መሃመድና በኦሮሞ ማንነት ላይ ለተነሳሳችሁ ወገኖች በሙሉ
July 22, 2013 at 7:25 am · Gadaa.com
Announcement: Gulale On Air
We are pleased to announce that we will soon be launching Gulale On Air, an interactive media platform that will facilitate discussion on various important political, social and cultural issues of our time. Gulale On Air will be a weekly live show broadcasted in Afaan Oromo ( 1hr), Amharic(1hr) and English (30 min). Content wise, the show will mostly focus on substantive themes in culture, politics, literature and the environment, sometime combined with brief commentary on news items relevant to the topic of the day.
The format is intended to be audience centered. We plan to do this in two ways. First, the audience will submit topics for each week discussion. Second, the moderator and a guest (s) will briefly discuss the topic during the first quarter of the show, then the forum will be opened up for the general audience to ask question or comment on the topic either by joining in through Google hangout or sending texts via different methods ( facebook, twitter, etc). A link onGulelepost.com will be the main avenue where the show will be available, but we are also working to simulcast it via youtube and ustream. For those who cannot tune in during the live show, we will record and make it available on the archive. While the pilot programs will be limited to internet, we hope and are working towards taking it to satellite and shortwave.
Your involvement starts now. What day and time do you prefer this show to be? And what topic do you choose for the first session?
We look forward towards lively and constructive conversation.
The Facilitators @ The Gulale on Air
Walgahii Ergamtootni Mootummaa Wayyaanee Magaaalaa Edmonton Kanaadaatti Karoorfatan Qabsoo Cimaa Hawaasa Keenyaan Fashaleera!
Adoolessa 22, 2013
Walgahii/maree ergamtootnii fi bakka bu’oonni Mootummaa Wayyaanee waa’ee gurgurtaa boondii hidhaa/jallisii laga Mormoriif magaalaa Edmonton Kanaadaatti gaafa Adoolessa 20 bara 2013 gaggeeffachuuf karoorfatan mormii fi dura dhaaabbannoo cimaa hawaasni Oromoo fi miseensonni hawaasota biroo impaayerittii irraa dhufan taasisaniin fashaluu danda’eera.
Bifa qindoomina, sirna naamusaa fi tartiiba qabuun mormii fi dura dhaabbannoo hadhaawaa hawaasni keenya magaala kanaa fi naannoo ishii jiru adda durummaan of kennuudhaan maanguddoo, shamarran, ijoollee/daa’imman, dargaggoo fi ga’eeyyii otoo hin jedhiin heddumminaan hiriiruudhaan gamtaa fi jabinaan taasiseen walgahiin ergamtootaa fi bakka bu’oota mootummaa abbaa hirree Wayyaanee (Qaama Imbaasii wayyaanee irraa dhufe dabalatee) diigamee fashaluudhaan, konkolaattonni isaan ittiin dhufan yeroodhaaf to’annaa poolisaa jala oolanii, deggersa humna poolisaa fi qaama bulchiinsa magaalichaan Autoobisa magaalaa (City Bus) poolisnii fi bulchiinsi magaalaa qopheessetti fe’amanii karaa boroo/dudduubbee galma walgahichaan hari’amanii baqachuu danda’aniiru. Qabsoon hawaasni keenya guyyaa kanatti godhes kan ergamtoota wayyaanee kana qixxaan mormu qofa otoo hin taane sagalee, gaaffii fi kaayyoo haqa isaa fi uummata isaa qaamni poolisa naannoo, qaamni bulchiinsa magaalaa, fi kanneen biroo dhimmi akkasii ilaalus akka hubatanii shoora karaa isaanii taphatan murannoodhaan ifattti tattaaffii jabaa gochuudhaan gurra hawwatee sagalee isaa haalaan dhaggeessifachuudhaan irra aanuu danda’eera.
Dhimmi mormii kunis qabiyyeen isaa jajjabaa fi bal’aa waan tureef, hawaasni keenyas murannoo fi jabinaan waan dura dhaabbateef humna poolisaa fi naga eegduu heduu akkasumas gurra sabaa himaalee (Mass media) naannoo kanaa haalaan hawwachuudhaan walumaagalatti hiriira mormii keenyaa fi sochii qaamota kanaa dabalatee dirreen galma mormii suni lafti dhiphatee ooleera. Guyyuma kanas TV fi Raadiyoon naannoo jiranis dhimmanii gabaasaa turaniiru.
Ergamtootni kunis akkuma aadaa mootummaa isaanii uummata sobuudhaan sa’aa 3:00wb eegalama jechuun beeksisanii sa’aa 11:00wd irratti eegaluuf waytii isaan sochii godhan haaluma hordofaa tureen irratti qaqqabuudhaan uummatni keenya waliif labsuudhaan battalumatti mormii fi dura dhaabbannoo isaa eegale. Haaluma kanaan sabboontonni hawaasa keenyaa qaamota bifa adda addaan dhimma kana keessatti shoora qabaachuu malan marayyu mormii haqa-qabeessaan hudhanii qabachuudhaan walgahii ergamtootaa kana fashalsiisuun injifannoo seena-qabeessa galmeessisaniiru.
Haalota hedduu nama ajaa’iban keessaa, uummatni keenya obboloonni hordoftootni amantii muusliimaa otoo soomana ramadaanaa irra jiranii daa’imman qabatanii maatiidhaan mirga saba isaanii fi kaayyoo dhugaaf aduu/hongee bonaa keessa bishaanii fi midhaan malee murannoodhaan jalqabaa hanga dhumaatti kaayyoo isaaniif dhaabbachuun isaanii kan baayyee nama hamilchiisudha. Namni keenyas asxaaleefi mallattoolee eenyummaa isaanii ibsan kan akka alaabaa Oromoo, dhaadannoo, suuraalee hidhamtoota siyaasaa keenya, fi kkf qabatanii faayamuudhaan mul’ataniiru. Qindoomina kanas kan gaggeessaa ture sabboontota ilmaan oromoo waliin ta’uudhaan Waldaa Hawaasa Oromoo naannoo kanaati. Innis, gurmuulee akka hawaasa Ogaaden, Waldaa Hawaasaa Itoophiyaa, Waldaa Muusliimota Itoophiyaa (Bilal MuslimCommunity), fi kkf waliin gamtoomuudhaani dha.
Dhaadannoolee dhaggeessifamaa turan keessaa: Boondii gurguruu dura mirga kabajuuti dursa, mirgi uummata keenyaa haa kabajamu, haqni uummata keenyaa haa eegamu, mootummaan Wayyaanee goolessituu dha, saamichi lafaa haa dhaabbatu, hidhamtootni siyaasaa haa hiikaman, hidhamtootni dura buutota amantii Muusliimaa haa hiikaman, mirgi amantii haa kabajamu, hidhaa fi duuti uumata keenya irraa haa dhaabbatu, hayyoonnii fi barattootni keenya haa hiikaman, Oromiyaan ni bilisoomti, fi kkf fakkaatan turan.
Walumaagala sochiin mormii kanaa qabsoo hadhaawaa hawaasni keenya murannoo fi gamtaan taasiseen milkii gaarii fi injifannoon xumuramee jira. Ergamtootni wayyaanees akka walgahiin kuni isaan jalaa fashale, keessummaan isaaniis akka jalaa qaana’e wawwaataa jiraachuun isaanii dhaga’ameera, karaa sabaa himaalees argameera. Teessoo armaan gadii xuquudhaan gabaasaa sab qunnamttii naannoo kanaatiin kan qileessa irra oolee ta’uu hubachuu ni dandeessu.
Dhimma kanaafis hawaasni keenya magaalaa kanaa galata quddaa qaba.
Injifannoon Uummata Oromoof!
Hawaasa Oromoo Edmenten, Kanaadaa
Injifannoon Uummata Oromoof!
Hawaasa Oromoo Edmenten, Kanaadaa
Subscribe to: Posts (Atom)