text:
Obbo Garbii,
Namni plitikee tokko waan haasawuu beeku qaba. Dr. Nuroo irratti videon bahe akkan argetti waan inni yeroo adda addatti laaqachaa ture kan garsiisuu dha. Kana jacuun dhaabbina qulqulluu qabaachuu dhabuu isaa fi akkuma argettie media biro irra fudhee ofii gabaasuun waanuma jiraati. Median walirraa fuudhee waa gabaasuun arra hin jalqabamne. Kanaaf, atiis waan dhiifama gaafattuuf hin jiraatu.
Gaaffii deebisaan ati goote karaa keetiin waanuma akka midea tokkotti waan sitti fakkaatu gaafatte akka innis deebisaa kenne garsiisa. Duuba namni biro kijjiba itti fakkaate waan arge haala qabatamaan bakka biro irraa fudhee yoo gabaase rakkoo argaa hin jiru. Biyyoota walaba keessa jirra. Akka itti fakkaatetti namni karaa adda addaan laalee gabaasuu dandaya. Maaliif gaaffii deebisaa keenya irraa fuutani ilaalcha karaa biroon jiru keessaa fu waan wal faalleessaa maaliif garsiiftan jachuun sirraa hin eeggamu
Hamma dandenyu osoo kabaja barbaadnu namaafis osoo kenine gaaridha. Yaadanille adda adda taanus.
I appreciate Obbo Garbii for clarifying that TVOMT does not have any hand in the character assassination campaign on an individual. It eases confusion and adds respect for TVOMT.
For those of you who don’t know what video Ob.Garbii is referring too ….here is the video about DR Nuro titled: “Keeping Dr Nuro Honest” enjoy the show.
https://www.youtube.com/watch?v=a0-Uq0FtxcY
Good job bro. Dhugaan ifa haa ba ‘u.
Galatoomi, namni bayyeen akka addan baafatu godha.
Namoonni baa’iyeen fayyaalummaa irraa kan ka’e beekaa keenya jedhu ta’a. Nuuroon ogummaa dhuma ittiin eebbifamee Dr jedhame sanayyuu sirnaan beeka natti hin fakkaatu.Akkan ani hubadhutti namni kun wallaalaa seenaa dabre iyyuu nama hin hubanne,doofa ammayyuu meeshaa ta’uu isaa kan hubachuu hin dandeenye ta’uu isa viidiyoon kun waan na hubachiiseef warri waan kana qopheessitan horaa bulaan jedha.


c: text/html

text:
Mee seenaa dhufaatii Qubee irratti barruu hayyuun Seerlugaa Dr Abdulsamad Mohammed bara 2013 barreessan tana laalaa. Barruun tun gafa Dr Shek Muhmmadrashaad Abdullee gara fuula …Read More »
Kitaabni ‘Qabsaawaa Seenaan Dagate’ dhihotti magaalaarra ooluufi
Kitaabni ifaajee waggoota dheeraa nagaafate, ‘Qabsaawaa Seenaan Dagate’ mata-duree jedhu jalatti maxxanfamee, Hagayya (August) 1, bara 2015, Minnesotaa, Magaalaalee Lakkuu keesssatti eebbifamee harka dubbiftoota seenuuf …Read More »
Marii dhimma Afaan Oromoo..
Guddinni Afaan Oromoo eessarraa ka’ee eessa gahe, yeroo ammaa hoo sadarkaa kamirra jira? Gaaiffi deebisa OMN Dr. Abdulsamad Mohamed waliin taasiseRead More »
MAMMAAKSA AFAAN OROMOO FI GITA AFAAN FARANJII
-Namni harka namaatiin ibidda qabatu, hin gubatu. * A person who walks in another’s tracks leaves no footprints. . -Farda khannaa ( kha namni namaaf …Read More »
MANDAROOTA FI MAGAALAAWWAN OROMIYAA – OROMIAN TOWNS AND CITIES: Kutaa Jahaffaa
Taammanaa Bitimaa irraa DURADUBBII Dubbiftoota barreeffa kanaa jaalatamoo fi kabajamoo, baga nagaa fi nageenyaan naaf turtanii kutaa shanaffaa kana duukaa-buu’uuf dhuftani! Akkuma isin amma …Read More »
MANDAROOTA FI MAGAALAAWWAN OROMIYAA – OROMIAN TOWNS AND CITIES: Kutaa Shanaffaa
Taammanaa Bitimaa irraa DURADUBBII Dubbiftoota barreeffa kanaa jaalatamoo fi kabajamoo, baga nagaa fi nageenyaan naaf turtanii kutaa shanaffaa kana duukaa-buu’uuf dhuftani! Akkuma isin amma …Read More »
Afaan Hojii Woyyaaneetiifi Isiin Dhageettu, Afaan Qawweeti; Oromoolle Afaan Qawwee Qofaan Woyyaanetti Haasawuun Dirqama.
(VOICESFORVOICELESS.BLOGPOST.SE.COM) Yaa Oromoo, qabsoo bilisummaa biyya tokkoo keessatti gargaarsi biyyoota alaa ni barbaachisaadha yoo jennee of gaafannee, deebiin jiruu eetii (eeyyee) ta’a; garuu eenyurraa, akkamiin, …Read More »
OROMOO KARRAYYUU KEESSAA WAA AS NUTTI BA’E!!!
BAGA GANMMADDAN!! LAMMEESSAA GACHIISAA LATAA jedhama. Kitaabni kun harka bubbulee ture. Har\a garuu aadaa sabichaan kan bukeeffame,,,,dubbisanis kan hinquufamne….’ASOOSAMA SEENAA…” tokko utuu jireenya barsiisummaarra …Read More »
Diinnii Maal Balleesse?!
Badii maalii qaba diinni? Nutu karra saaqeef, balabala banee olgalche. As taa’i jennee teessoorraa kaaneef. Cooma murree afanitti gurshine. Itittuu habuuqqachiifne. Qe’ee bal’aa itti agarsiifne. …Read More »

robotstxt: allowed

filter: keep


text: Adooleessa 22/2017/ Daldallii karaa Sukkaaraaf Zayiitaan mootummaan taasisu iratti magaalaalee irraa qabee hanga baadiyyaatti uummannii hiriiraan akka bitataa tureef sanuu tibbaa irraa kutaa turan ibsaa turuun keenya nii yaadatama. Haala kana keessatti biyyattiin saatii kufaatii dinagdee keessa seenaa jirtutti mootummaan waa maraan uummata saamaa jiraachuun akkaan mufachiise jira. Daballii Sukkaaraaf Zayiitaa kana keessatti miidhamaan uummaataan ala Namoonni miseensa ta’an yeroo gara yerootti Zayiitaa, Sukkaaraaf Kaardiin manatti akka dhaquuf baramee jira. Koompoonii gurgurtaa mi’oota kanneeniis uummataaf tokko kan laatan jaleewwaan mootummaa lamaaf isaa olfudhachuun gaafa uummanni bittaaf dhaqu akka dhume himuun hawwaasa balaa keessa galchu. Haallan kana keessattu uummataarraa Zayiitaa, Sukkaaraaf kaardii kutuun uummata gidirsaa jira. Namoota maatii danuu qabaniif kaneen namoota muraasa qabaniifis hangi gurguramtu sunuu xiqqaa ta’uuf irrattuu gatii dabaluun dubbatame.


text:
Obsa-furtuu milkaa’inna fi Gammachuu-kutaa 3ffaa
Meeqa kamtu obsa dhabee milkaa’innaa fi gammachuu irraa duubatti mucucaate! Obsii yeroo tokko tokko akka ibiddaa nama guba. Garuu gubaan isaa gara waan gaarii fi ifatti jijjirama. Namoonni gubaa obsaa kana baadhachuu dhabuu isaanitirraa kan ka’ee gubaa hamaa san caalu wanta jarjaniifi dhandhamu. Ilmi namaa jarjaraa fi ariifataadha. Wanta tokko dafee argu barbaada. Kuni garuu miidhaa malee bu’aa isaa fidu hin danda’u. Seenaa ummattoota darbanii yoo ilaallu, Nabiyyoota isaanitiin, “Adabbii ittiin nu sodaachistan fidaa dhugaa kan dubbattan yoo taatan.” jechuuni turan. Wanti Nabiyyoonni isaani itti waaman obsaan fudhachuu dhiisanii, adabbii waadaa galamanitti ariifatu. Wanti itti ariifatan isaanii hin oolle isaanitti bu’ee isaan balleesse. Kuni hundi obsa dhabuu fi jarjaruudha.
Meeqatu obsa dhabee karaa walakkaa milkaa’innaa irratti hafe. Ga’uuf xiqqoon osoo isa hafuu naafxan obsaa jalaa dhumatte baditti konkolaate. Namoonni yeroo lama keessatti obsii isaani jalaa dhumatu danda’a. ısaaniis: yeroo rakkoo fi yeroo toltuu. Garuu obsii yeroo toltuu baay’ee ulfaatadha. Namoonni baay’een yeroo rakkoo filannoo biraa waan hin qabneef obsuu danda’u. Garuu yeroo toltuu nama ijjannoo cimaa qabutu obsa. Obsa dhabuu irraa kan ka’ee mitii qabeenya ofiitin wanta fokkuu itti hojjatan? Obsa dhabuu irraa kan ka’ee miti namni yommuu qabeenya argatu Rabbiiin irraa garagaluu fi daangaa Isaa darbuu? Kana irraa kan ka’ee hadhaa wanta hojjataa turanii dhandhamu.
Insha Allah har’a adeemsa jireenya keenya keessatti obsa akkamitti akka jabeefannu mee haa ilaallu.
Obsa jabeefachuuf beekumsaa fi gocha nu barbaachisa. Waa’ee wanta tokko yoo hin beekin obsuun ni ulfaata. Erga beekanii booda beekumsa san hojitti yoo hin hiikin obsi dhufuu hin danda’u. Obsii beekumsaa fi hojii waliin kan wal qabateedha.
Obsi guddaa fi jalqabaa nuti jabeefachuu qabnu obsa ‘Ibaada Rabbii fi Isaa ajajamuu’ irratti. Namni tokko jireenya isaa keessatti imaana dhabnaan jireenya akkamii addunyaa aakhiratti gaggeessa? Ee kasaara isaa kan imaana dhabe! Addunyaa keessatti qabeenya dhabuun kasaaru dandeessa. Garuu yeroon booda qabeenya san ni argatta yookiin atu du’aan addunyaa tana gadi lakkista. Imaana yoo dhabde hoo akkam taata? Imaana malee addunyaa tana irraa yoo deemte adabbii akkamitu si eeggata? Warroota Rabbiin qofa gabbaruu dhiisani fedhii lubbuu isaani, sheyxaana fi namoota gabra ta’uun jireenya daraara akkamii akka jiraata jiran mee ilaali. Baay’achuu qabeenya isaani hin ilaalin. Inuma qabeenyi itti baay’achuun daraara irratti daraara, dhiphinna irratti dhiphinna, machaa irratti machaa isaani dabala jira.
Rabbiin qofa gabbaruun bilisummaa, gammachuu fi milkaa’inna dhugaa yommuu namaa laatu, Rabbiin alaa wantoota biraati gabra ta’uun ba’aa hin dandeenya namatti fe’a. Mee ilaali warroota faashini hordofan. Wanti haarofti baye yommuu jedhamuu wanta kaleessa bitan achi gatanii haarawa kana bituuf figu. Ammalle haroofti kuni isaan hin quubsu, kan biraa fedhu. Mee ilaali dubartii kabaja fi hamilee ofii gurgurtee. Warshaan faashinoota uffata tarsa’aa fi qaama ishii agarsiisu oomishuuf. Sheyxaannis kana itti bareechise kabajaa fi hamilee ofii uffata kana uffachuun gurgurti. Salphinna fi hoongo akkami! Kuni adabbii addunyaa nama Rabbiin qofa gabbaruu fi Isaa ajajamu dideeti. Yommuu imaana malee addunyaa keessaa bahan adabbiin isaani dacha dachaa ta’uun hadhaa wanta hojjataa turanii dhandhamu. Kanaafu imaana irratti obsa qabaachun hin barbaachisu ree?
Sheyxaanni imaana kee si jalaa hatuuf boqonnaa hin qabuu, yeroo hundaa wanta tokkoon si dhamaasun imaana kee sirraa mulquu barbaada. Yeroo kanatti obsaa, beekumsa, carraaqi, zikrii fi du’aayi barbaachisa. Meeqa kamtu fedhii ofii hordofuun sheyxaanni isa qabate karaa irraa jallise, erga kabajamee booda salphate. Aayan tuni fakkeenya gaarii nama imaanan booda duubatti deebi’e nuuf dhiyeessiti.
“Oduu nama Aayatoota (mallatoole, keeyyattoota, barnoota, raga ifa bahaa) keenya isaaf kenniinaan ishee irraa bahee, sheyxaanni isa hordofee fi jallatoota irraa ta’ee isaaniif odeessi. Odoo feenee isheedhaan (Aayatoota keenyan) ol isa fuunaa turre. Garuu inni gara dachiitti dabe, fedhii lubbuu isaas ni hordofe. Fakkeenyi isaa akka fakkii saree yoo ariite arraba baasuu, yoo dhiistes arraba baasuuti. Kuni fakkeenya ummata Aayatoota keenya kijibsiisaniiti. Akka isaan xinxallaniif jecha seenaalee odeessi.” Suura Al-A’araaf (7):175-176
Aayan tuni nama Aayatoota Rabbii erga beeken booda irraa garagalee hundaaf taati. Namtichi kuni Rabbitti erga amaneen booda yommuu fedhii lubbuu ofii hordofuu, sheyxaanni isa qabuun daandii haqaa irraa isa jallise. Jireenya Aakhiraa yeroo dheeraf turtuu dhiise jireenya addunyaa tanatti of maxxanse. Amantii ofii gurguree fedhii addunyaa jala fiige. Yommuu addunyaa irraa waa kennamuuf hin quufu, ammallee kan biraa barbaada. Inni akka saree arraba baasuti. Fakkeenya akkam fokkatu!
“Imaanni koolu gara sadarkaa ol’aanatti ittiin ol bararuu isaaf kennaa ture. Garuu inni sadarkaa gadii aanaa irraa gadii aanatti of gadi deebise.” Qajeelcha Rabbii dhiise lubbuu ofii hordofuun of hoongesse. Imaanni isaaf nageenya fi tasgabbii ta’aa ture. Garuu yommuu imaana irraa garagaluu addunyaa tanaa fi lubbuu ofitiif gabra ta’uun sheyxaanaf harka kenne. Kana caalaa hoongaa’a fi namni badaan ni jiraa ree?
Kanaafu imaana keenya eeguuf sirritti carraaqu qabna. Yommuu imaana keenya eeguuf carraaqnu obsa guddaa nu barbaachisa. Yeroo tokko tokko sheyxaanni imaana keenya akka bubbeen muka hurguftuutti hurgufa. Hurguffi kana yoo dandametti jala dabarte imaanni kee daran cimaa adeema. Fuggisoo kanaa garuu hurguffi kana yoo kufte imaanni kee ni dadhaba. Munaafiqni fi mu’iminni hurguffi kanaan adda bahu. Munaafiqni ni kufa. Mu’iminni immoo injifannoon bira darba. Akkuma hurguffi (qormaata sheyxaana) kana obsaan bira dabartuun sheyxaana irratti angoo argataa adeemta. Namni qormaata kana kufe immoo sheyxaanni aangoo isarratti horata.
Hurgufiwwan (qormaata sheyxaana) keessaa mee muraasa haa ilaallu:
1.Shakkii qalbii kee irratti darbuun imaana kee hurgufa (sochoosa)– Waa’ee Rabbii, Qur’aana, Guyyaa Qiyaama fi kkf ilaalchise shakkii qalbii kee irratti darba. Dhugaa soba, soba immoo dhugaa sitti fakkeessa. Dhama’iinsi fi dukkanni si muudata. Ni hurgufamta. Rabbiin sii haa eegu duubattis mucucaatun akka namticha armaan olii ta’uu dandeessa. Falli kee maalii ree?
a.Sheyxaana Rabbitti mangafachuu
Sheyxaanni dukkanaa, shakkii fi dhama’iinsa namatti buusun qajeelinna irraa nama dabsa. Yommuu sheyxaanni gaafiwwanii fi shakkii adda addaatin ilaalcha kee dukaneessu, Rabbitti isa mangafadhu. Sababni isaas Rabbiin “Yoo waswasaan (yaanni badaan) sheyxaana irraa ta’ee si jallisuuf dhufe, Rabbitti mangafadhu. Dhugumatti, Inni (Rabbiin) Dhagahaa, Beekadha.” Jechuun nu ajaja. (suura Fussilat(41):36)
Yeroo kanatti irra deddeebite Rabbitti mangafachuu fi obsuu si barbaachisa. Yoo obsa qabaatte yaanni badaa fi dukkanni suni sirraa deemun ifaa fi mi’aa imaana dhandhamta.
Namoonni yeroo baay’ee yommuu sheyxaanni waswasaa isaanitti darbuu, ni mormuu, qajeelinna irraa jallinatti mucucaatu. Qajeelinna barbaadu fi fudhachuu dhiisani, karaa sheyxaana jallinnaa hordofu.
“Jedhi ‘Gooftaa kiyya, ani hasaasa sheyxaanotaa irraa Sittiin mangafadha.Gooftaa kiyyaa isaan natti dhufuu irraa sitti mangafadha. (Rabbi a’uuzu bika min hamazaati shayaaxiin wa a’uuzu bika rabbi a’yahduruun) “ Suuraa Mu’iminuun:97-98
b.Karaan biraa qormaata sheyxaana jalaa itti baatu ‘beekumsa barbaadudha’. Beekumsi wantee (gaashaa) namaati. Wallaalummaan immoo diina fi badii ilma namaati. Sababa beekumsa sirrii dhabuu fi karaa qajeela hordofuu dhiisutin ilmi nama daraara keessaa hin baane keessa jiraataa jira. Beekumsi sheyxaana ittiin moo’attu filoosofii fi saayinsii ammayyaa osoo hin ta’iin gara Qur’aana fi Sunnaah Ergamaa Rabbii (Sala Allahu aleyh wa sallam) itti deebi’uudha. Sababa maddoota lamaan kanniin irraa garagaluutin jallinni ardii irratti baay’ate. Yommuu gara beekumsa kanaa deebituus mallatoolen gaafii baay’een sammuu keessatti kuufamu danda’u. Mallatoolen gaafii hunduu deebii qabuu yoo obsaan beekumsa kana barbaadde. Gaafiin hunduu takkaan deebii hin argatu. Obsa barbaachisa. Wallaalummaa irraa kan ka’ee namoonni dhugaa ifa jiru kijibsiisun lubbuu ofii miidhu. Wanta salphaa dhiisanii wanta beekumsii isaani bira hin geenye irratti sammuu ofii dadhabsiisu, ni dhiphisu. Waa’ee Rabbii ilaalchise Qur’aana fi hadiisa dhiisanii filoosofi adda addaatti taruun sammuu ofii dugulchu, ifa irraa dukkana jallinaatti taru. Kuni qormaata sheyxaanati.
c. Gaafiwwan hin fayyyanee gaafachuu dhiisu fi mormii irraa dheessu- Yommuu jireenya kee keessatti gaafiwwan si hin fayyanne gaafattu fi mormii baay’istu dukkana irratti dukkana ofitti dabalta. Baniin Israa’il wanta salphaa ajajaman hojjachuu dhiisanii gaafi hin fayyanne Nabii Muusaa (AS) gaafachuun dhimmicha ofirratti jabeessan. Nutis wanta nu hin fayyanne yommuu gaafannu, dhimmi salphaa ofirratti dukkaaneessaa adeemna. Yommuu gaafiwwan hin taane sheyxaanni qalbii kee irratti darbu Rabbitti mangafadhu. Namoota waliinis ol’aantummaa argachuuf yookiin na argaaf hin mormiin, lubbuu kee miitati. Warroota bu’aa malee si mormaniis irraa garagali. Wanta beekumsa irratti hin qabne nan beeka jette hin mormiin. Wanta hin beeknef hin beeku jedhi.
d.Salaata sirnaan salaatun furmaata guddaa qormaata sheyxaana jalaa itti baatudha. Salaanni siif jabeenya fi wantee si ta’a. Salaata akkuma argite yoo salaatte yookiin hundemaa dhiiste, sheyxaanni si qabachuun daandii haqaa irraa si jallisaa. Kanaafu salaata yeroo isaa eeguu fi sirnaan salaatun balaa sheyxaana jalaa bahuu dandeessa.
e.Qormaata sheyxaana jala imaana kee baraaruf falli biraa ‘Du’aayi fi zikrii’ baay’isuudha. Akkuma zikrii baay’istuun sheyxaanni sirraa dheessa. Akkuma Rabbiin dagattuun sheyxaanni dukkannatti si dabarsa. “Yaanni nama qoru sheyxaana irraa dhufuu jaaminnaaf sababa ta’a, Rabbiin yaadachuun immoo ijaa fi qalbii bana. Yaanni sheyxaana namoota dukkanatti dabarsa, gara Rabbii deebi’uun immoo ifaa kennaaf. Yommuu namoonni qajeelcha Rabbitti hidhatan, sheyxaanni isaan irratti angoo hin qabu.” Kanaafu akkuma zikrii fi du’aayi baay’istuun imaana kee baraara adeemtaa jechuudha. Du’aayiwwan babbareedo keessa kanniin yeroo hundaa gochuu hin dagatin:
يَا مُقَلِّبَ الْقُلُوبِ ثَبِّتْ قَلْبِي عَلَى دِينِكَ
“Yaa Kan qalbii Jijjirtuu hoo! qalbii koo Diinii(amantii) kee irratti gadi dhaabi.”
“Gooftaa keenya erga nu qajeelchitee booda onnee keenya dhugaa irraa hin jallisin. Si biraas rahmata nuuf kenni.Dhugumatti Ati akkaan kennaadha.” Suura Ali-Imraan 3:8
f. Badii fi cubbuu irraa dheessi– akkuma cubbuu fi baditti dabartuun imaanni kee dadhabaa adeema. Akkuma badii irraa dheessituun imaanni kee cimaa adeema.
2.Qormaanni lammaffaa sheyxaanaa salaata irraa duubatti si harkisuudha. Sheyxaanni akkanumatti lafa olka’ee nama tokko gabra hin godhatu namticha keessatti dadhabinna yoo arge malee. Namtichi jalqaba salaata dhiisa yookiin sirnaan hin salaatu. Ergasii fedhii ofii hordofa. San booda harka sheyxaanatitti kufa.
“Isaan boodaas bakka bu’oota salaata dhiisanii fi fedhii lubbuu isaani hordofantu hafe. Hallayyaa Jahannam qunnamuuf jiru. Garuu namni tawbatee, amanee, hojii gaarii hojjate, warri sun jannata seenu; homaa hin miidhamanu.” Suura Mariyam (19): 59-60
Kanaafu addunyaa tana waliin osoo ko’oomnuu fi fedhii teenya jala deemnu yoo salaata dhiisne, adabbii guddatu nu eeggata. Rabbiin irraa nu haa tiiksu. Aalimni Al-Qaasim bin Mukhaymirah akka jedhanitti Aaya tana keessatti salaata dhiisu jechuun hundeema salaatu dhiisu osoo hin ta’iin yeroo fi sirna isaa eeganii salaatu dhiisudha, yeroo irra dabarsuudha. Hundeema salaata dhiisu yoo ta’ee immaa kuni kufrii ta’a.” (Ilaali Tafsiir ibn kasiir, tafsiira Aayaa tanaa)
Qormaata lammataa kana jalaa bahuuf:
a.Gara masjiida fiigu fi jama’aan salaatu– akkuma gara Masjiida fiigdu fi Jama’aan salaattun, salaata irraa mi’aa argataa adeemta. Akkuma jeedalli hoolaa addatti argatte liqimsitu, sheyxaannis nama addatti argate karaa irraa dabarsa. Kanaafu haala kamiyyuu keessatti jama’aatti maxxanuun hulaa sheyxaana cufuudha. Jama’aa irraa dheessani adda fiigun immoo afaan diinaa keessa bu’uudha.
b.Yommuu azaanni azaanamu hojii hojjatan dhiisanii gara salaata fiigu– Yommuu bartee kana irratti of shaakalsiistu, sheyxaanni salphatti si hin qabatu. Garuu osoo azaanni bahuu akka waan hin dhagayinitti hojii addunyaa tee yoo itti fufte, hadhaa baay’ee dhandhamta. Yommuu azaanni bahuu, wanta hojjattu san dhiisun gara masjiida fiigi. Kana gochuuf carraaqqi waan si barbaachisuuf, obsaan carraaqi.
c.Erga gara salaata deemte booda yaada addunyaa alatti dhiisun salaata irratti xiyyeefachuuf carraaqi. Akkuma yaada kee guutu salaata irratti sassaabuf carraaqxun, salaata irraa mi’aa argatta. Kunu hunduu obsa waan barbaachisuuf obsi.
d.Erga salaata xumurte booda fiigde ba’uu osoo hin ta’iin du’aayi baay’isi. Akkuma salaata booda du’aayi baay’istuun salaata irraa mi’aa argatta, jabeenya horatta. Istigfaara (araarama kadhachuu) baay’isi.
Haala Kanaan Qormaata sheyxaana jalaa bahuu dandeessa. Kunu hunduu obsa gaafata. Obsa jechuunu wanta gaarii lubbuun tee hin jaalanne irratti gadi qabuu yookiin wanta si miidhu garuu lubbuun feetu irraa of qabu jechuudha.
Rabbiin gabbaruu irratti obsuun bu’uura wanta hundaati. Namni kana irratti obsuu dadhabee akkamitti ibidda jahannam irratti obsaa? Dhiiro beektu sila obsii hanguma duuti nutti dhuftuuti. Sana booda namtichi rakkinna Aakhiratti isa qunnamu obsee dhiise jijjirama wayitu hin qabu. (Ilaali suuratu Xuur (52):16) Rabbiin obsaa fi sabaata nuuf haa kennu. Amiin Yaa Rabbal aalamiin.


text:
Hiriirri deeggarsaa tibbana ummanni Oromoo OFCf (Oromo Federalist Congress) laataa jiru ifatti kan agarsiisu, sagaleen isaa yoo hatame malee, hireen OPDOn/EPRDF Oromiyaa keessatti filannoo injifachuu hedduu dhiphaa ta’uu isaati. Ummanni hedduminaan bayee sagaleefi guddina hiriira OFC olkaasuun alatti, OPDOn akka waan manni bubbeen irraa diigamee kophaa dirree irratti akka haftu taasise.
Ummanni magaalaa Amboo, Shaashamannee, Naqamtee, Dodolaa, Ciroo, Jalduufi magaalota biroos kumaatamaan bayee deeggarsa OFC fi jibbaa paartii angoo irra jiruuf qabu ifatti akka agarsiisuuf kan isa dandeessise halli gaariin jiraatee miti; gootummaafi dammaqinaan ka’uuu isaati malee. Paartiin angoo irra jiru ummanni waamicha OFC kabajee hiriira isaanii irratti akka hinargamneef tooftaa heddutti dhimma bayaa hiriira danquuf yaalaa turan- ammas ittuma jiru. Garuu waan milkaayaaran hinfakkaatu. Ummanni sodaafi sodaachisaa dalgatti jedheera.
Yeroo ganna 10 caaluuf mootummaan shan tokkoon ummata hidhee turuun isaa niyaadatama. Woggaa 10 booda adeemsi ummata shan tokkoon xaxuu kuni kan yeroon irra dabre fakkaata. Taajjabdoonni kan dubbatan guduunfaan shan tokkoo hedduu furachuu isaati. Garuu mootummichi kana qajeelatti quba kan qabu hinfakkaatu. Ummanni marsaa ‘shan tokko’ fi miseeensummaa OPDO maqaadhaaf qofa ykn dirqiin keessa jiraachuu isaanii kan dhugaa godhu waamicha OPDO dalgatti dhiisanii sodaa mindaa, maatiifi jiruu koo dhaba jedhu irraas ufbilisoomsanii gara waamicha OFC gugachuun isaaniiti. Agarsiisni kana caale hinjiru, OPDO dhaaf, kophaa isaanii jiraachuu hubachuuf. Akka isaan yaadan ummanni qaamaanis ta’ee sammuun woshaadoo isaaniitiin ala jiraachuu hubachuu danda’uu qaban. Shan tokko irratti erkachuun sa’aa kanatti bishaan irratti mana ijaarachuu irra waan abdachiisaa hinfakkaatu, mootummaaf.
Mootummaan woggaa 24f ummata biyyattii, keesumattuu Oromoo, bulchaa kan ture deeggarsaafi jaalalaan miti; sodaachisaa, doorsisaafi ukkaamsatti dhimma bayuudhaan. Ummanni woggoota 24 dabre keessatti ajjeefame, hidhame, biyya irraa baqate; gabaabamatti yoo doorsisaa wonti itti hafe tokko hinjiru. Dhugaan har’a keessa jirru kan agarsiisu ummanni sodaa waan jedhu dagachuu isaati. Namni itti haasaye tokko, ‘Manattuu du’aarraa. Ijoolleen teennas dhumaatuma har’a gayan. Baanee osoo mirgaafi sagalee keennaaf falmannu yoo duune woyya,’ jedhe. Jechi isaa haala qilleensa tibbaanaa kan akka gaaritti ibsu fakkaata. Ummanni OFCf deeggarsa laataaru miidhaa har’a jiruufi isa filannoo booda dhufu arguu kan dadhabe hinfakkaatu. ‘Nugaye. Wonti dhufu haadhufu,’ murteen namoota hedduu.
Dhugumatti jijjiiramni woyii dhufuun nimalaa? Namoota heddu keessa sanyiin abdii woyii, hangamuu haa xiqqaattuu, kan jirtu fakkaatti. Waamicha OFC awwaatanii baay’inaan bayanii Dk.Mararaafi ob.Bulchaa bira dhabachuun qofti abdii nimoo’annaa kana dhugaa godhuu hindanda’u, garuu. Filannoo bara kanaatiin injifannoo galmessuuf, hangamuu haaxiqqaattuu, yoo xiqqaate qabxiin ijoon lama guutamuu qabu. Tokkoffaan, guyyaa filannoo ummanni bayee sodaa tokkoon alatti OFC filachuu qaba. Inni lammaffaa ammo, sagaleen ummataa humna angoo irra jiruun saamamuu hinqabu. Tarii qabxii sadaffaa ta’uu kan danda’u, qilleensi filannoof aanjawaa ta’e, wobii nageenya ummataa, guyyaa filannoo jiraachuu qaba. Qabxiilee ijoo kanniin keessaa tokko hir’ate taanaan, duruu waa cufti qarqara irra jirti, carraan OFCn mo’achuu al tokkoon gara zirootti gadi bu’a. Guutamiinsa qabxiilee hundaatiifuu tankaarfiin mootummichaa murteessaadha.
Gareen OFC injifachuun waan guddaadha. Sadarkaa biyyoolessaatti mitii Mana Mare Caffee Oromiyaa dhuunfachuun ykn teessoo gahaa argachuun mallattoo madaallii filannoo bara kanaati. Nama siyaasa Itoophiyaa hubatuuf garuu, kuni hundi waan ta’u hinfakkaatu. Ummatatu OFC hinfilanneef miti kan OFCn hinmilkoofneef. Filannoo arfan dabran irraa muuxxannon horatame hatiinsi ykn saamichi sagalee ummataa waan aadeffame ta’uu isaati. Hundi bu’aa filannoo bara 2005 akka gaaritti yaadata.
Paartiin angoo irra jiru EPRDF waaxiqqaatus qilleensi dimokraasii jiraachuufi paartilee mormituuf dirreen filannoo diriiruu isaa ummata biyyaattiifi hawaasa addunyaatti agarsiisuuf hiriira hanga ammaa ta’aa jiru hayyamuun nimala- adeemsa tooftaa jechuudha. Kan hanga ammaatti ta’aa jirus kanuma fakkaata. Balbalti hiriiraaf banamte guyyaa filanoo hincufamtuuf wobiin tokko hinjiru. Hiriira hayamuu jechuun ummanni akka abbaa fedhu filatu hayyamuufi sagalee isaanii kabajuu jechuu miti. Dimshaashumatti, mootummaan EPRDF yoo injifatame angoo dabarsee laatuuf qophiidha wonti nama jechisiisu hinjiru. Muuxxannoon hanaga har’aa ture kan nuyaadachiisu ‘hoy hooyiin’ ammaa injifannoon waan wolitti hidhata qabu kan hintaane ta’uu isaati. Taajjabdoonni hedduun kan jedhan EPRDF angoo laatuuf mitii wolmorkii sona qabuu yeroon itti hayyamu fagoodha; tarii akka karoora EPRDF yoo ta’e kana booda woggaa 30 eeguuf dirqamna.
Bu’aan filannoo bara 2015 maal akka fakkaatuuf deemu hedduun namootaa hubatu; hedduu kanniin OFC deeggaraniifi hiriira irratti argamanis dabalatee. Yoo akkam arjoome EPRDF teessoo Mana Maree biyyoolessaa (paarlaamaa) muraasa dhaabbilee mormitootaaf gadi lakkisa. Teessoo 547 keessaa 1 qofa mormitutti darbuun hangam qaanessaafi oduu isaanii busheessaa akka ta’e worri EPRDF ammatti hubachuu hinoolle. Marsaa filannoo kanatti teessoon 15 ykn 55 paartilee mormitootaa harkatti kufuun nimala. Qilleensa siyaasaafi imaammata biyyattii irratti jijjiiramni inni fidu hinjiraatu, garuu. Ummanni yoo xiqqaate, akka yeroo 2005 – 2010 jidduutti ob.Bulchaan faati godhaa turan, nama aarii, gaddaafi gubata isaa isaaf dubbatu ni argata. Dhugaan siyaasa Itoophiyaas ammatti kanaa oli waan hayyamu hinfakkaatu. Kasaaraa amma Oromoon keessa jiru isa qajeelatti hubatuuf kunumtuu waan guddaadha.
Kaka’umsi, dammaqiinsi, gootummaafi murannoon Oromoon biyya keessaa, keessattuu dargaggoon , tibbana agarsiisaa jiran waan guddaa tokko ifatti argisiisaa jira- isa arguu barbaaduuf. Kunis sodaafi sodaachisaan mootummaa irraa isaan dhaqqabu kan manaatti isaan hinhanbifneefi fedhii jijjiiramaaf qaban kan isaan keessatti hinajjeefne ta’uu isaati. Kunis waa’ee tarsiimoofi tooftaa Qabsoo Bilisummaa Oromoo isa gara funduraa waan dubbatu guddaa qaba. Injifannoon ykn bilisummaan kan dhuftu kennaa mootummaan osoo hintaane daran cimnee, ijaaramnee harka wolqabannee ka’uudhaan.
Mootummaan EPRDF karaa nagaan angoo akka hinlaanne duras beekama. Bu’aan filannoo kanaas kanuma irra deebi’ee mirkaneessuuf deema. Ta’us garuu, dammaqiinsiifi gootummaan ummanni agarsiisaaru kuni osoo OFCn daran kanarra cimaa ta’een ykn dhaabbota Oromoo ciccimoon biroottiin hoogganame ykn utubameera ta’ee dhoohiinsa inni Oromiyaa keessatti uumuu danda’u tilmaamuun kan rakkisu hinfakkaatu. Haala amma mul’ataa jiruun wolqabatee, filannnoo bara kanaa irratti, akka jalqaba yaadame Leencoo Lataafi ODF hirmaataniiru osoo ta’ee tarii sochiin Oromiyaa EPRDF irratti mana nigaragalcha ta’a. Qilleensa biyya keessa jiru wan beekaniif ta’uun nimala kan Leencoofi ODF irratti EPRDF balbala cufteef.
Kan hanga ammaa jiru argine, waan Caamsaa 24fi san booda ta’uuf deemu nu haa agarsiisu. Wolumaagalatti, sochiifi dammaqiinsi ummanni Oromoo biyya keessa jiru argisiisaaru kan hedduu dinqisiifatamuu qabuudha. Nuboonsitanii nuuf jiraadhaa!


text:
“Yaa garaa laafina koo, Titiisa irraa damma eeguu koo” Jedha Oromoon yeroo mammaku.
Ibsa Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Mootummaan Wayyaanee EPRDF haalli Oromiyaa fi waliigala biyya Ethiopia jedhamee waamamu keessatti rakkoo siyaasaa fi diinagdee akkasumas hawaasumaa isa qabee jiru keessaa akka bahuu hin dandeenye tolchee hubatee jira. Haala kanaan kan muddame EPRDF(TPLF) Murtii siyaasaa fudhate keessatti rakkoo biyya sana keessaa furuuf hidhamtooti siyaasaa biyyattii keessa jiran warri murtii adabbiin itti kennamee jirus ta’e kanneen murtiin itti hin kennamiin akka gadiifamanii fi manni hidhaa Ma’ikelaawii jedhamee waamamu akka cufamu labsee jira.
Labsiin EPRDF labse kun qabsoo hanga ammaatti ummanni Oromoo taasiseen dirqamee kan labse malee akka fedhii fi kennaatti ummata Oromoofis ta’e ummatoota biyyattiif kan kennan miti. Kanas ta’u labsiin isaan amma ummata Oromoo fi saboota biyyattii ittiin afaan faajjessuuf labsan keessatti ummataaf kan ifa hin bane fi qulqullaawaa hin taane labsii gara dhabeessa muddama keessa baasan ta’uu kan muldhisan keessaa:-
- Manneen hidhaalee godinoota Oromiyaa keessaa fi naannoolee adda addaa akkasumas godina Tigiraay keessatti hidhamtooti siyaasaa baroota dheeraaf hidhamanii jiran hedduu dha,manneen hidhaa kamiin keessaa akka hidhamtooti hidhaman gadhiifamuu qaban waan ibsame hin jiru.
- Maikalawwii KEESSATTI Hojii sukkanneessaa Dargiin wagga 17 qofaa yeroo itti gaafatamu Wayyaaneen?EPRDF wagga 26f Itti gaafatama. Bara Wayyaanee Moraan waraanaa hundi Damee Maikalaawwii qaba.Isaan kun HIN cufamne,Maa’ikelaawwii haa cufan malee Hojiin Ma’ikalaawwii keessatti hojjetamu Gamoo biraa keessatti dabarsanii jiru.
- Hidhamtooti siyaasaa Oromiyaa fi godinoota biyya Ethiopia keessa jiran meeqa akka ta’anii fi hammam akka gadhiifamuu qaban hin beekamu.
- Hidhamtooti hiikaman kun rakkoo fi gidiraa irra gahamaa turee fi barattooti Oromoo kumaatamaan lakkaawaman manneen barnootaa irraa qabamanii wagga dheeraaf hidhaa keessa turanii akasumas kanneen hidhaa keessatti qaamaa hirdhataniif beenyaan kafalamuufii qabu hanga ammaa hin labsamne.
- Manni hidhaa Ma’ikelamwi jedhamu yoo cufames manni hidhaa Qaallittii,Qilinxoo fi kanneen kaan babal’atanii ijaaramaa jiru, godinootaa fi gammoojjii biyyattii keessatti mooraan hidhaa bakka beekamuu fi hin beekamnetti ijaaramanii ummanni gara malee keessatti rakkachaa jiru heddumminaan jiran ni jiru,kanneen kun hundi EPRDF biratti akka badiitti ilaalamee hin jiru.
- Mootummaan EPRDF rakkoon siyaasaa biyyattii keessaa hidhamtoota hiikuu fi ma’ikalaawwiin cufamuu qofaan kan furamu fakkeessee labsii baase gaaffii mirga ummatootaa kanneenii golguuf waan ta’eef mirga abbaa biyyummaa fi dachii irraa buqa’uu diduu Oromoon gaafatuuf waan lafaa kaase hin qabu.
Walumaa gala haalli EPRDF ummata Oromoo kiyyoo gabrummaa cimaa keessatti galfachuuf yeroo irraa yerootti bifa jijjiratee deemu kun gaaffii mirga abbaa biyyummaa fi eenyummaa sabni Oromoo gaafatuu fi qabsoo duree Qeerroo Bilisummaa Oromoon gaggeefamu hamma galiin isaan gahutti akka duubatti hin deebifnee daandii irraa hin dabsine ummata Oromoo beeksisuu feena.
Sossobbaa fi jijjirraa kabeebsaa diinni yeroo irraa yerootti ummata Oromoo doggoggorsutti sobamtanii ykn dhimmi baatanii qabsoon saba Oromoo akka miilla EPRDF jalatti buluuf warren hafarsitanis gochaa keessan kana irraa akka of qusattan akeekachiifna.
Gadaan Gadaa Xumura Gabrummaati!
Injifatnnoon Ummata Oromoof
Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Finfinnee,
Amajjii 4,2018


text:
[SQ,sadaasa,18,2017]
Uummata Oromoo irrratti waraana mootummaa Wayyaaneen maqaa Liyyuu Ayilii jedhee bobbaafameen ardaaf qabeenyasaa dhabe, bakka dahoof sharaa buufatee jiruttillee dabballoota Wayyaaneen OPDO waliin ta’uun Wayyaaneen hidhaa jiraachuu qeerroon gabaase.
Oromootni qabamanii hidhaan dararamaa jiran kanneen magaalaa Adaamaa keessatti baqatanii jiraataa jiran too ta’u, akka gabaasa arganneetti yoo ta’e Oromoota uummanni gaggeessummaaf isaan kahate kanneen rakkoo uummataa yeroo yeroon mootummaa Naannoof akka deggarsa gaafaraniif filatamanidha jedha gabaasaan keenya.
Haa ta’u malee, gartuuwwan Wayyaanee dabballoonni isaanii OPDO’n uummata kanaaf deggarsa godhaa jechuun maqaa Oromoota ladasaaniirraa buqaaafamanii halagaan sarbamaa jiraniitiin maallaqa guurrachaa kan jiran ta’us uummata gargaarruurra uummata kana ittuu hidhaan dabalanii dararuu irratti argamu.
Yakkoonnii garboonfattuu Wayyaaneen Uummata Oromoorra gahaa jiran yakka hanga har’aa addunyaarratti ta’ee hinbeekne ta’uu kun ragaa guddaadha.
Haaluma kanaan magaalaa Adaamaa keesaatti Oromoota qabeenyaa saamammanii mirga walabaan jiraachu, mirga qabeenyaa ofiitti fayyadamuu dhorkataman kunneen mirga jiraachuullee dhorkatamaa kanneen jiran keessaa
1.Nadhii Umar
2.Ibraahim mohaammad
3.Yaasub Kaliif
4.Awal jeylaan
5.mohaammad Tunuu
6.Abdulmaalik Umar
7.Kadir Huseen
8.Muraad Ismaail
9.Kadir mohaammad
10.Hajii Yaane
11.Haaviz A/Xahaa
12.Hadfiyaa kadir
13.Kadijaa Tolaa
14.Aliyaa jamaal
15.Raamaa muusaa
16.Faayituu Jamaal
Oromoonni kunneen akka lakkoofsa habashaatti guyyaa gaafa 5/3/2010 mana hidhaa seenanii haga ammaa hiraarfamaa kan jiran yoo ta’u.
Hamga ammaa qaabni isaaniin dubbisaa jiruuf rakkoo isaanii furuuf gaggafaataa jiru akka hinjirre gabaasame


text:
Leenjii Ramadaanaa itti Fufsiisuuf
Ramadaanni buufata leenjii ol’aanaa namni tokko jireenya ofii ittiin jijjiratuudha. Ramadaanni tokko darbee ramadaanni biraa yommuu dhufu namni tokko ‘Ramadaana kana keessaa jijjirama maalii ykn akkami agarsiise?’jedhe of gaafachu qaba. Fakkeenyaf Ramadaana baranaa dheebu, beela fi dadhabbii qofaan dabarsine moo jireenya keenya keessatti jijjiramni wayii argamee jiraa? Fkn, salaata sirnaan salaatu, wanta haraamaa dhaabu, qalbiin namaaf rahmata gochuu, dallansuu too’achu fi kkf. Ramadaana kana keessa jijjirama kana fi kan kana fakkaatan yoo argine, jijjirama kanniin itti fufsiisuuf qophiidhaa ree? Jijjirama kanniin itti fufsiisuuf tarkaanfilee kanniin fudhachuu dandeenya. Isaanis;
1. Rabbiin biratti hojiin gaariin fudhatama argachuuf (qeebalamuuf) itti fufuu– “Rabbiin gabbaruu fi ajaja Isaa bakkaan gahuu jechuun hojii ibaada dirqama sitti ta’e yeroo hundaa sirna isaa eegde iklaasa fi beekumsaan hojjachuudha. Ibaadan yeroo hundaa (guyyaa guyyaan) hin hojjatamne gatii wayituu hin qabdu. Osoo ibaada yeroo hundaa hojjatameyyuu wantoota sodaachisaa lamatu jira. Jalqaba irratti, ibaadan nuti hojjannu Rabbiin gammachisuu fi itti dhiyaachuf yoo hin ta’in, iklaasa keenya miidhaa irraa buusna. Kanaafu ibaada keenya eeguuf iklaasa qabaachu keenya sirritti mirkaneefachu qabna. Lamaffaan immoo, ibaadan keenya sunnaah Ergamaa Rabbii (SAW) waliin deemu isa sirritti mirkaneefachu qabna.”
Namni yommuu hojii gaarii Ramadaana keessa hojjatu iklaasa fi sunnaah Ergamaa Rabbii (SAW) hordofuun kan hojjatu yoo ta’e, akkamitti Ramadaanni erga dhumateen booda hojii gaari san dhiisaa? Namni iklaasa qabu hojii gaarii San hin dhiisu. Kanaafu, iklaasa ofii qorachuun hojii gaggaarii Ramadaana keessa hojjataa ture, hojjachu itti haa fufu.
2. Obsa —namni tokko wayitti bahuu yoo barbaade, hadhaa jireenyaa obsaan liqimsuu qaba. Obsi bakka saditti qoodama. Isaanis; Rabbiin gabbaruu (ibaadaa Rabbii) irratti obsuu, wantoota Rabbiin dhowwe irraa fagaachun obsuu fi musiibaa (balaa) namatti bu’e obsaan dabarsu. Hojii gaggaarii Ramadaana keessa hojjataa turan itti fufsiisuuf obsi garmalee barbaachisaadha. Rabbiin (subhaanahu wa ta’aalaa) yeroon kakachuun ilmi nama kasaaraa keessa akka jiran ibsa namoota waa afur raawwatan malee.
“(1). Wa-l-asr (Yeroon kakadhe).(2). Dhugumatti ilmi namaa hoongoo (kasaaraa) keessa jira. (3). Isaan amananii, hojii gaggaarii dalagan, haqa walii dhaamanii fi obsa walii dhaaman malee (warri hafan hoongoo (kasaaraa) guddaa keessa jiru).” Suuratu Al-Asr 103:1-3
Kanaafu, suura tana irra kaane namni tokko addunyaa fi Aakhiratti kasaaraa irraa baraaramuuf dhugaan Rabbitti amanuu qabu. Erga amanee booda hojii gaggaarii Rabbiin itti ajaju hojjachuu fi hojii badaa Inni irra dhowwu dhiisu qaba. Akkasumas, haqa Islamaa erga beeke fi hubate booda hojii irra oolchu fi namoota beeksisuuf tattaafachu qaba. Ammas ulaagan afraffaan kasaaraa irraa nama baraaru hojii gaarii hojjatan irratti obsa qabaachu, haqa namootaf dabarsu irratti obsa qabachu; yommuu haqa babal’isan (raabsan) balaa namoota irra namatti dhufu obsaan dabarsu barbaachisa. Akkasumas, namoonni haqa irratti obsa akka qabaatan isaan gorsuudha. Kanaafu, namni tokko hojii gaggaarii Ramadaana keessa qofa hojjate, Ramadaanni yommuu dhumatu hojii gaggaarii keessumattu hojiiwwan dirqama ta’an kan akka salaataa yoo dhiise, kasaaraa (hoongoo) irraa baraaramu danda’aa? Kanaafu, hojii gaggaarii Ramadaana keessa hojjataa turre obsaan itti fufu qabna. Yoo akkana hin godhiin jijjiramni dhufuu hin danda’u.
3. Rabbiin kan gabbaran ji’a Ramadaanaa qofa osoo hin ta’in hanga duuti dhuftu akka ta’e beeku– Rabbiin akkana jedha: “Hanga dhugaan (duuti) sitti dhuftu Gooftaa kee gabbari.” Suurat al-Hijr 15:99
Namni osoo Ramadaana keessa Rabbiin gabbaruu duuti itti dhufte haalli isaa waa tole! Namni erga Ramadaanni deemen booda Rabbiin gabbaruu dhiise, Aayaa armaan olii faallessaa jiraa jechuudha. Rabbiin gabbaruun (ibaadan) jechuun wanta shari’aan Islaama itti ajajje fi wanta namoota irraa dhowwite guutu of keessatti qabata. Karaa biraatin ibaada (Rabbiin gabbaruu) jechuun- ajaja Rabbiitti buluu fi wanta Inni dhowwe irraa dhowwamuudha; dirqamoota Rabbiin itti nama ajaje bakkaan gahuu (hojjachuu) fi haraama (wantoota dhowwamaa) dhiisudha. Kanaafu, Rabbiin hanga duuti dhuftu Gooftaa kee gabbari jedhe erga itti nu ajaje,namni tokko Ramadaana qofa waan gaggaarii hojjate fi waan badaa irraa dhowwame, yommuu Ramadaanni bahu waan gaggaarii hojjatu san yoo dhiise fi hojii badatti yoo deebi’e, ‘Namni kuni Rabbiin gabbaraa jira’ ni jedhamaa ree? Namni tokko guyyoota murtaa’aniif ykn guyyaa duuti itti dhuftu Rabbiin kan gabbaru osoo hin ta’in jireenya isaa guutu Rabbiin gabbaruu qaba. Sababni isaas, Rabbiin jireenya nama kanaa guutuu haa xiqqatu haa guddatu wanta ittiin jiraatu kenneefi jira. Kanaafu, Rabbiin qananii lakkaawame hin dhumne isarratti oole osoo jiru namni tokko akkamitti Rabbiif ajajamu (Isa gabbaruu) didaa?
4. Adabbii hojii gaggaarii dhiisu fi hojii badatti deebi’u yaadachuu– namni hojii gaarii hojjataa ture tokko yommuu dhiisu keessa isaatti jeequmsi fi gammachuu dhabuun ni dhagahama. Sababni isaas, uumamaan qalbiin namaa yommuu hojii gaarii hojjatan ni gammaddi, boqonnaa argatti. Fuggisoo kanaa yommuu hojii gaarii dhiisanii fi hojii badaa hojjatan, ni jeeqamti, boqonnaa dhabdi. Ramadaana keessa yommuu hojii gaggaarii hojjannu fi hojii badaa dhiisnu hangam akka gammannuu fi boqonnaa sammuu argannu mee haa ilaallu. Akkasumas, erga Ramadaanni baheen booda hojii gaarii yommuu dhiisnu fi hojii badatti yommuu deebinu hangam akka jeeqamnu fi dhiphannu mee haa hubannu. Iccitiin jiiyni Ramadaana ji’a rahmataa fi gammachuu itti ta’e keessaa tokko namoonni hojii gaarii baay’isanii waan hojjatanii fi hojii badaa irraa waan dheessaniifi. Kanaafu, bartee kana itti fufsisuun maaliif gammachuu fi tasgabbii keenya itti hin fufsiisnee? Hojii gaarii dhiisu fi hojii badatti deebi’uun maaliif gammachuu fi tasgabbii Ramadaana keessa argachaa turre dhabnaa?
Namni yommuu hojii gaarii dhiisu fi hojii badaa hojjatu addunya kana qofatti osoo hin ta’in Aakhiratti adabbii hamaa adabama. Rabbiin warroota salaata dhiisanii fi fedhii lubbuu hordofan akkana jechuun akeekachiisa:
“Isaan (waarroota gaggaarii) boodas bakka bu’oota salaata dhiisanii fi fedhii lubbuu isaanii hordofantu hafe. Hallayyaa Jahannam qunnamuuf jiru. Garuu namni tawbatee, amanee, hojii gaarii hojjate, warri sun jannata seenu; homaa hin miidhamanu.” Suura Mariyam (19): 59-60
Kanaafu, hojii gaggaarii dhiisu fi fedhii lubbuu hordofuun hojii badaa hojjachuun adabbii hamatti akka nama geessu beekun, hojii gaggaarii Ramadaana keessa hojjachaa turre itti fufuu fi hojii badaa irraa dheessu qabna. Yoo akkana goone wagga waggaan jijjirama guddaa argina.
Guduunfaa
Kaayyoo Ramadaanaa keessaa inni guddaan taqwaa (sodaa Rabbii) akka horannuufi. Akkuma Xalaq ibn Habiib jedhe, ” Taqwaa jechuun ifa Rabbirraa ta’een wanta Rabbiin itti ajaje Jaalala Isaa argachuuf hojjachuu fi ifa Rabbirraa ta’een wanta Rabbiin irraa dhowwe jaalala Isaa argachuuf dhiisudha.” ‘ifa Rabbirraa ta’een’ yommuu jedhu ‘Qur’aana fi sunnaa Ergamaa Rabbii(SAW) hordofuun hojii gaarii san hojjachuu ykn hojii badaa san irraa dheessudha. Kanaafu, ramadaanni ji’a taqwaa irratti nu leenjisuuf dhufe malee ji’a nu miidhuf dhufe miti. Nutis leenji kana hanga Ramadaanni itti aanu dhufutti ykn duuti dhuftutti itti fufsiisu qabna. Namni tokko milkaa’inna guddaa irra kan gahuu wanta hojjatu gaarii san yoo itti fufeedha.


text:
Sela Anamarija desk, 2018-01-31 04:05:49. The comfort of delegates should be foremost in your mind when choosing conference chairs and don't forget that a successful conference leads to further business. This should be something that you bear in mind as there is no point in having a conference centre which is empty for a large proportion of the time. Repeat business and business through word of mouth is the best advertising you can have, so if you make sure your conference centre is THE place to hold a conference you are sure to have plenty of business. Begin with pleasant surroundings and comfortable chairs and build from there.Often couples carry baggage from relationship-to-relationship. They do not realize that their new relationships fail as a result of the previous baggage. In any new relationship there is always one constantthemselves! Often, problems first arise with the couple's intimacy. These can have devastating and long-lasting negative effects. Frequently this results in a complete lack of intimacy. The consequences are usually anger, rejection, projection and resentment.
Ivona Gita desk, 2018-01-31 00:30:10. There are many types and styles of antique desks for sale. They are designed for different uses, and their styles depend on the time period and country in which they were designed. The most popular antique desks for sale were designed by these three countries:
Rajya Maureen desk, 2018-01-31 02:17:31. Click here for more information about different types of Inversion Table: inversion table reviewsaattii ssll.. .aattii ssll.. .e. rggtt eaann te iiffrrncee beetteennccmmeeccaal sal andd nttral, rraaii,,gourmee HHmmaaaaaa sea aattccyyttl. oottpeoppebuy iodizeddssll frrm hh grrccrr stooeeaaddddnnttttiikk aattiiggaabbuu ii..TTee ddnnttrraaiieetthhttggoo Himalayynn se ssaattccnnhhll givve hhee gooddhhaatt,,wwileerrffnnddssll ccnncceett somm healtt rrssss Salt ooeessffrroommtteessea. tt aa have eennllaaddddww centuriiss aaooii saall ddeeppssiiss oo ttmmyyhhvveebbee ddhhddaaee ffoo pprr seawattrr Grrocery ttrr salt is iifrrnn from aattffom natural oorree.. I aa eenn haaee-uupptt 12000FF!!aann eeiinnddtt rrmmvv mmoottof hheennaattrrlleeementt..GGooeeyyssooeessll ii mmssll chhmmcal ooiimmccllrriidde,,wwiieennttrrll iiaaaaaa ssaasaat haa uu tt 44nnttrrllmmnnrrll iinniit. YYuu bodd ccaaee naauuaa ssll..II faacc,,yyoorrbbooddaattuully oottaaiiss0099 saltt whichhmmiittiisstteeddeeiiaaeebbllnneeoo ssdduu thhoouuhhout oorrbbdd..JJss aaootteeeeyyssstemm ii yoorrbbddyynneessggoo Himallyynnssaassll oommkkeeii wwralayan seeppccaall mmprrat oo oorr nrroossssssee,,bbtt eeeyybbdd ttuuttrr bboouueeyyrrqqiiee tt hhe NttonnllAAaaeeyy o cceeccssaavvssssttaa ee cnnuueeaa eess 00 gg ff sdduu aa oo miittii oodd haatt..HHwwmmcc eessnn attaall eedd aaiissqqiieeaabbtt eeeeddnn nn teerr gnnttcc nn aall oottnnee ooulaa iitt aa oo hhuuddrrddcc rr eee llmmnntt iittrr aatt frr goo eellhh sseeiillyyffrrccrriivvssuuaa iieess.. Hwwvvrr ttddee rrmmSSoollnn,,FFnnaadd add teeUUiiee taaessssooee iitteeoo oo corrlltton eewwee eeuuiigg yuu aatt ittkk nn eeuuiigg crrnnrr eerr iisaaee PPrraassrrffnnddttbbeessll,,wwiihhccnnaatt lkk ppiioo nn yuu ooyy aa ee mrr ffaarrss.. Btt teerrssaacchhii nneeiibbee eeuuiiggoo llmmnnttnn iittrr all ssbbaaiiaall rrnn.. Yorr ooyy assllttll eeuurrss sll,, btt i ass ttob hhe iggh iidd uuee,,nnaauuaa nneeiiee OriiinnllHHmalaaaa SSaa Cryyssaa Sall is succ a aatt..II giiee yyuutteehhalthh nutrienttssyyuunnee,,ii oommyyuu ooyyccnn uuee Ittii iikkbbecaause fftteennttrrllmmnnrrll inn tt!! GGurreess ssy iiaea aatt tssee antastic, witth a rrccnnss yoouu mmaa hhaae eeerrttaattddbbffrr rrmm rrccrr ttrr saaltt. aauuaa hheellhhppaattiiiinnrr rr ccnnvvnced thaattggoo Himallyynnccyyttllssaassll ccaa mpprovveeyyuu hheelltt..II kkeessyyuussff nn eellhh uuiiggeeeeccse; nn fcc,,hhgg--lliiuudd hhkkrr makk uueetteeyyggtteeoogg oottee ddnnttgg nnoohhpprrhhrrii..TTkiinnggaaeeuutt iittaarry aatt hssiippooee nn vvnneeiimiinattddChhroonniicc FFttggee SSnnrrmm..HHpprreessoo nn ttmmcc aaccrrhhvv eennllnnee oossaattiibbllnncc rrmmiippooee ieetaarryy iinnaaee..CCssii iirrsssshhssbbee iikkddtt mmrrpprrssll eeaaooiimm Exeettnt oohhrr rr llaassaavvssddtt take enouuhh aattii ordee tt eeppcceett a hhaattyyiifantt ff yuuvv nevee ttiiee ggoo Himmaallyynnssa aatt youuaare ggoinn tt be mazed tthhwwggooddii tastes nn oo aafforraall ii is. Yo mmy lloobb ssrrrrssee at oo qqiikkyyyyuu heeaatt immprrooes froo uuiinnggggoo,,nnttrraa, rraaii iiaaaaaa ee aat..e. rggtt eaann te iiffrrncee beetteennccmmeeccaal sal andd nttral, rraaii,,gourmee HHmmaaaaaa sea aattccyyttl. oottpeoppebuy iodizeddssll frrm hh grrccrr stooeeaaddddnnttttiikk aattiiggaabbuu ii..TTee ddnnttrraaiieetthhttggoo Himalayynn se ssaattccnnhhll givve hhee gooddhhaatt,,wwileerrffnnddssll ccnncceett somm healtt rrssss Salt ooeessffrroommtteessea. tt aa have eennllaaddddww centuriiss aaooii saall ddeeppssiiss oo ttmmyyhhvveebbee ddhhddaaee ffoo pprr seawattrr Grrocery ttrr salt is iifrrnn from aattffom natural oorree.. I aa eenn haaee-uupptt 12000FF!!aann eeiinnddtt rrmmvv mmoottof hheennaattrrlleeementt..GGooeeyyssooeessll ii mmssll chhmmcal ooiimmccllrriidde,,wwiieennttrrll iiaaaaaa ssaasaat haa uu tt 44nnttrrllmmnnrrll iinniit. YYuu bodd ccaaee naauuaa ssll..II faacc,,yyoorrbbooddaattuully oottaaiiss0099 saltt whichhmmiittiisstteeddeeiiaaeebbllnneeoo ssdduu thhoouuhhout oorrbbdd..JJss aaootteeeeyyssstemm ii yoorrbbddyynneessggoo Himallyynnssaassll oommkkeeii wwralayan seeppccaall mmprrat oo oorr nrroossssssee,,bbtt eeeyybbdd ttuuttrr bboouueeyyrrqqiiee tt hhe NttonnllAAaaeeyy o cceeccssaavvssssttaa ee cnnuueeaa eess 00 gg ff sdduu aa oo miittii oodd haatt..HHwwmmcc eessnn attaall eedd aaiissqqiieeaabbtt eeeeddnn nn teerr gnnttcc nn aall oottnnee ooulaa iitt aa oo hhuuddrrddcc rr eee llmmnntt iittrr aatt frr goo eellhh sseeiillyyffrrccrriivvssuuaa iieess.. Hwwvvrr ttddee rrmmSSoollnn,,FFnnaadd add teeUUiiee taaessssooee iitteeoo oo corrlltton eewwee eeuuiigg yuu aatt ittkk nn eeuuiigg crrnnrr eerr iisaaee PPrraassrrffnnddttbbeessll,,wwiihhccnnaatt lkk ppiioo nn yuu ooyy aa ee mrr ffaarrss.. Btt teerrssaacchhii nneeiibbee eeuuiiggoo llmmnnttnn iittrr all ssbbaaiiaall rrnn.. Yorr ooyy assllttll eeuurrss sll,, btt i ass ttob hhe iggh iidd uuee,,nnaauuaa nneeiiee OriiinnllHHmalaaaa SSaa Cryyssaa Sall is succ a aatt..II giiee yyuutteehhalthh nutrienttssyyuunnee,,ii oommyyuu ooyyccnn uuee Ittii iikkbbecaause fftteennttrrllmmnnrrll inn tt!! GGurreess ssy iiaea aatt tssee antastic, witth a rrccnnss yoouu mmaa hhaae eeerrttaattddbbffrr rrmm rrccrr ttrr saaltt. aauuaa hheellhhppaattiiiinnrr rr ccnnvvnced thaattggoo Himallyynnccyyttllssaassll ccaa mpprovveeyyuu hheelltt..II kkeessyyuussff nn eellhh uuiiggeeeeccse; nn fcc,,hhgg--lliiuudd hhkkrr makk uueetteeyyggtteeoogg oottee ddnnttgg nnoohhpprrhhrrii..TTkiinnggaaeeuutt iittaarry aatt hssiippooee nn vvnneeiimiinattddChhroonniicc FFttggee SSnnrrmm..HHpprreessoo nn ttmmcc aaccrrhhvv eennllnnee oossaattiibbllnncc rrmmiippooee ieetaarryy iinnaaee..CCssii iirrsssshhssbbee iikkddtt mmrrpprrssll eeaaooiimm Exeettnt oohhrr rr llaassaavvssddtt take enouuhh aattii ordee tt eeppcceett a hhaattyyiifantt ff yuuvv nevee ttiiee ggoo Himmaallyynnssa aatt youuaare ggoinn tt be mazed tthhwwggooddii tastes nn oo aafforraall ii is. Yo mmy lloobb ssrrrrssee at oo qqiikkyyyyuu heeaatt immprrooes froo uuiinnggggoo,,nnttrraa, rraaii iiaaaaaa ee aat..Victoria Beckham, also known as Posh Spice, has made the news several times this year. Not because of her husband's amazing talents or her singing career, but rather because of her feet. This Spice Girl has a very serious dilemma. Should she correct her bunions or should she continue to wear sexy shoes and deal with the pain?
Rajya Maureen desk, 2018-01-31 03:21:43. Use of remote helpdesk services is not a novel concept. Its a highly effective, tried and tested means of offering customer support, and has been successfully implemented by various companies to deal with user problems and issues at various levels.
Werknesh Vidya desk, 2018-01-31 02:08:35. The third step while fixing dining tables is to take the scraper and sparingly remove the old varnish. You can then take a break for several hours, leaving the table to aerate and dry. Next take the medium-grade sandpaper and sand the table sparingly and evenly. The last step is to add coat of clear varnish or stain to cover the area and to make your dining table look nothing but new.
Mireille Felicia desk, 2018-01-31 00:24:21. One of the major difficulties of this forehand attack is the need to be in an excellent position to reach the ball.The attacker must take into account the rotation of the ball, usually a forward rotation, which is sometimes combined with a lateral effect on the right or on the left, which considerably modifies the trajectory of the ball after its rebound on the table.
Sonja Mairenn desk, 2018-01-31 05:00:18. Hope this clarified the sometimes confusing world of computingIt is interesting at times to look at something that has been around for as long as we can remember, something we may not think of often, and discover its history. Today there are many different types of game tables on the market, but did you know that game tables originated from outdoor games that were played on the ground? And that game tables have been around for hundreds of years?
Recent Posts
Categories
Monthly Archives
About ▪ Contact ▪ Privacy Policy ▪ Terms of Service ▪ Copyright/IP Policy
Copyright © 2016-2030 · Home Design Ideas and Interior Inspirations. All Wrong Reserved.
Any content, trademark/s, or other material that might be found on this site that is not this site property remains the copyright of its respective owner/s. In no way does Title claim ownership or responsibility for such items, and you should seek legal consent for any use of such materials from its owner.


text:
Prezidaantiin Yunaaytid Istetes Donaald Traamp fi giti isaanii kan koriyaa kaabaa Kim Jong Un waliin walgahii seena qabeessa eega gaggeessanii booda Kibxata borii galgala singaapor irraa kan ka’an ta’u waayit Hawuus gabaasee jira.
Mariin prezidaantoota Amerikaa fi kan koriyaa kaabaa giddutti gaggefefamuuf jiru kun yeroo eegamaa ture caalaa ariitiin dhaqqabaa jira.
Ibsii Waayit Haawuus baase akka jedhutti Traamp gita isaanii kan koriyaa kaabaa waliin qofaatti kan dubbatan yoo ta’u turjuumaana qofatu isaan waliin jira.
Sana booda Laaqana nyaataa itti fufanii booda irra ministrii dantaa alaa Amerikaa Mike Ompeo, dura ta’aa ajajoota waraanaa Joon Kellii fi gorsaa nageenya biyooleessaa Jaan Bolton dabalatanii marii gam lameenii gaggeessu.
Dhuma irratti prezidaant Traamp singaapoor ituu gadhiisanii hin ba’iin dura tuua oduuf ibsa kennuu jedhama.Ba’iin marii kanaa maal iyyu haa ta’u sagantaa nukleeraa koriyaa kaabaa fi kan misaa’eela Baalstiik irratti xumuura fida jedhu aangawoonni Amerikaa.


text:
Ramadaana Keessa Ramaddi Namootaa-Kutaa-1ffaa
Nama barbaachisummaa (ulaagaalee) kanniin guutef soomni isa irratti dirqama. Ishiin/inni Musliima, aaqila (waa hubachuu kan danda’u) ta’uu, umrii saalfannaa kan gahe ta’uu, fayyaa qabaachu, imala (adeemsa) irra kan hin jirre (iddoo jireenyaa kan jiraatu) ta’uu, dubartiif laguu fi nifaasa (dhiiga dahaa) irraa qulqulluu ta’uu qabdi. Namtichi/ dubartiin barbaachisummaa armaan olii guunnan soomni isa/ishii irratti dirqama fi sirriidha. Dhugumatti ramaddi hundaa tokko tokkoon ilaalun irra gaariidha. Isin qophiidha? Kanaafu obsaan dubbisaa.
Ramaddii tokkoffaa: Kaafira (nama Musliima hin taane)
Kaafiraaf (nama Musliima hin taanef) soomni isarratti dirqamaa miti. Osoo soomeyyu soomni isaa sirrii hin ta’u warra ibaadaa (Rabbiin gabbaran) keessaa waan hin taanef. Haa ta’uu malee ji’a Ramadaanaa keessa Musliima yoo ta’e, guyyoota Ramadaanaa hafan ni sooma, warroota soomni dirqama irratti ta’e irraa waan ta’eef.
Garuu guyyoota darban qadaa baasun (bakka buusun) isarratti dirqamaa miti. Rabbiin waan akkana jedheef:
“Warra Kafaraniin jedhi, yoo kufrii irraa dhoorgaman wanti darbee isaaniif araaramama…” (Suurat Al-Anfaal 8:38)
Ramaddii lamaffaa- Sabiyyii
Sabiyyii (mucaa xiqqaa ykn mucayyoo xiqqoo) hanga umrii saalfannaa gahuutti soomni isa/ishii irratti dirqamaa miti. Ergamaan Rabbii (SAW) waan akkana jedhaniif:
رُفِعَ الْقَلَمُ عَنْ ثَلاَثٍ عَنِ النَّائِمِ حَتَّى يَسْتَيْقِظَ وَعَنِ الصَّغِيرِ حَتَّى يَكْبُرَ وَعَنِ الْمَجْنُونِ حَتَّى يَعْقِلَ أَوْ يَفِيقَ ”
“Namoota sadii irraa qalamni ka’ee jira (hojiin isaanii hin katabamu): Nama rafee irraa hanga hirribaa dammaqutti, nama xiqqaa irraa hanga guddatutti, maraataa irraa hanga waa hubatutti yookiin of beekutti.” ( Sunan Nasaa’i)
Garuu warrii isaa shakaalaaf soomu yoo danda’e soomatti ajajuu danda’u. Ibaadaa ijoollee keessatti leenjisa garmalee barbaachisaa isaaniif ta’a. Umrii saalfannaa geenyan carraa leenjisu waan hin argannef. Sahaabonni ijoolle isaani xixxiqoo soomsisaa turan. Gara masjiida fiidun meeshaa taphaa itti kennuun beela isaan dagachiisu.
Haa ta’uu malee warri ijoollee ammaa dhimma kana irraa daguu keessa jiru. Ijoollee isaanii soomatti hin ajajan. Inuma gariin isaanii ijoolleen isaanii soomu osoo barbaaddu, ‘Isaanif rahmata gochuudha.’ Jechuun soomuu irraa dhoowwu. Haqiiqaan isaaniif rahmata gochuun dirqamoota Islaamatiin akka dhaabbatan isaan shaakalsiisu fi sonoota Islaama barsiisudha. Nama kana irraa isaan dhowwee yookiin daangaa darbee nafsee ofiitii fi tan isaanii miidhe jira. Eeti, yoo soomanii miidhaa irratti argee yeroo san sooma irraa isaan dhoowwun rakkoo hin qabu.
Umrii Saalfannaa Dhiiraa
Seera Islaama keessatti umriin saalfannaa al-buluugh ykn Tamyiiz jedhamuun beekkama. Dhiirri dhimmoota sadii keessaa tokkoon umrii saalfannaa gaha.
Tokkoffaan: Ihtilaamaan maniyyii (dhangala’oo saalaa) dhangalaasu yookiin sababa kanaan alaatiin maniyyi dhangalaasu. “Ihtilaama jechuun (wet dream, abjuu jiidhaa)- abjuu fedhii saalaa kakaasu fi maniyyi akka dhangalaasan nama taasisu argu. Namni osoo rafuu maniyyi dhangalaase salaatun dura ykn Qur’aana tuquun dura ghusula (nafa guutu dhiqachuun) isarratti dirqama.” (A Dictionary of Islamic words and expression)
Ergamaan Rabbii (SAW) ni jedhan:
غُسْلُ يَوْمِ الْجُمُعَةِ وَاجِبٌ عَلَى كُلِّ مُحْتَلِمٍ ”.
“Gusulli (nafa dhiqachuun) Guyyaa Jumm’aa nama muhtalama ta’e (umrii saalfannaa gahe) hunda irratti dirqama.” Sahiih Al-Bukhaari
Lamaffaa: rifeensi gaggabaan naannoo qaama hormaatatti biqiluun mallattoo umrii saalfannaati. Inni/ishiin kana arginaan umrii saalfannaa gahe jira /geesse jirti osoo abjuu jiidhaa arguu baateyyu /baatteyyu. Kuni umrii isaanii irraa waggaa 13 ykn 14 tti mul’atu danda’a. Warrii isaanii mallattoo kana isaanitti beeksisu qabu.
Sadaffaa: umriin isaa waggaa 15 (kudha shan) gahuu. Namni tokko umrii waggaa 15 geenyan, inni namticha yookiin ishiin namtitti (dubartii) taatee jirti. Yeroo kana irraa eegale wanti namticha/namtitti irratti dirqama ta’e isaa/ishii irrattis dirqama.
Naafin ni jedhe: Ibn Umar (Radiyallahu anhumaa) akkana jechuun natti hime:
Ergamaan Rabbii (SAW) Guyyaa lola Uhud fuundura isaatti akka of dhiyeessu na waame. Ani yeroo san umriin koo waggaa 14 ta’ee osoo jiru. Lola keessatti akka hirmaadhu naaf hin hayyamne. Garuu yeroo ani waggaa kudha shanii lola Khandaqiif na dhiyeesse. Lola keessatti akka hirmaadhu naaf ni hayyame.” Naafin ni jedhe:Ani Kaliifaa yeroo sanii kan ta’e Umar bin Abdul Aziiz bira deemun hadiisa armaan olii itti odeesse. Umaris ni jedhe: Kuni haddi (daangaa) nama xiqqaa (ijoollummaa) fi nama guddaa (dhiirummaa) jidduu jiruudha. Hojjatoota isaatiif nama waggaa 15 gaheef mindaa akka muraniif barreesse.” (Sahiih Al-Bukhaari )
Hadiisni armaan oli kan agarsiisu waggaan 15 umrii seeraa gurbaa ykn intala Muslimaati. Dhimmoota amantii fi addunyaa isaa/ishiitiif umrii itti gaafatamummaa horatu/horattuudha. Wanta hojjatu /hojjattu hundaaf ni qabama/qabamti.
Umrii Saalfannaa Intalaa
Dubartiinis wanta dhiirti ittiin umrii saalfannaa gahuu ittiin haa geessuyyu malee dhimmii afraffaan itti dabalama. Innis; Laguu (heydii) arguudha. Osoo intalli waggaa 12 taateyyuu, laguu arginaan umrii saalfannaa geesse jirti, qalamni itti gaafatamummaa ishii irra yaa’u ni jalqaba (kana jechuun wanta hojjattuuf ni qabamti). Guyyaa adii Ramadaanaa keessa umrii saalfannaa yoo gahe, sooma isaa ni guuta ykn itti fufa yoo kan soomu ta’e. Yoo kan hin soomne ta’ee guyyaa sanii fi guyyoota hafan ni sooma, warroota soomni irratti dirqama ta’e irraa waan ta’eef. Osoo umrii saalfannaa hin gahiin dura guyyaa hin soomne san qadaa baasun isa/ishii irratti dirqamaa miti.
(Yeroo ammaa namoonni umrii kudha shan gahanii namoonni hin soomne ykn hin salaanne ni jiru, umrii saalfannaa hin geenye jechuun. Akkasumas umrii saalfannaa hin geenye jechuun dubartiin laguu argitee hin soomne ykn hin salaanne hin dhabamtu. Tarii kunii wallaalumma irraa ta’uu danda’a. Dubartiin waggaa kudha lama geette laguu yoo argite soomu fi salaatun ishii irratti dirqama akkuma armaan olitti hubanne. Mallatoolee umrii saalfannaa agarsiisan keessaa tokko waan argiteef. Dhiirris mallatoolee armaan olii sadan keessaa tokko yoo arge soomu fi salaatun isarratti dirqama.)
Ramaddii sadaffaa- Maraataa
Nama maraataa aqliin (sammuun) irraa deemte soomun isarratti dirqamaa miti. Aqlii ibaadaa ittiin hubatuu fi niyyatu waan hin qabneef soomni isaa sirrii hin ta’u. Ibaadan niyyaa malee hin taatu Ergamaan Rabbii (SAW) waan akkana jedhaniif “Dhugumatti hojiiwwan hunduu niyyaani. Nama hundaafu wanta niyyate qofatu isaaf jira…” (Sahiih Al-Bukhaari)
Garuu yeroo garii of beeke yeroo biraa immoo kan maraatu yoo ta’ee, yeroo maraatetti osoo hin ta’in yeroo of beeke sanitti soomni isarratti dirqama. Osoo soomu yoo dhukkubsate soomni guyyaa sanii jalaa hin badu osoo of beeku niyyaa sirriin sooma waan jalqabeef.
Maraatan guyyaa sooma Ramadaanaa yoo of beeke guyyaa hafee ni sooma. Akkuma ijoolle umrii saalfannaa hin geenye fi kaafiraa guyyoota darban qadaa baasun isarratti dirqamaa miti.
Ramaddi Afraffaa: Al-Harim (Nama umriin deeme)
Yommuu waa’ee namoota dulloomanii kaasnu, namoota gosoota lamaa dubbachaa jirra. Isaaniis; tokko nama jaarsaa sammuun irraa deeme fi wanta faaydi hin qabne kan dubbatu (al-hazyaan, kan totorra’u) yoo ta’u lamaffaan immoo nama wanta hojjatu ykn dubbatu hin hubanneedha. Namoota kanaaf soomus ta’ee bakka soomaa hiyyeesota nyaachisuun isaan irra hin jiru. Sababni isaas, haalli isaanii akka daa’ima umrii waa addaan baafachuu (tamyiiz) hin gahiniin wal fakkaata.
Garuu yeroo garii waa kan addaan baafatu ta’ee yeroo biraa immoo kan totorra’u (of wallaalu) yoo ta’ee, yeroo totorra’u osoo hin ta’in yeroo addaan baafannaa (of beeku) sanitti soomni isarratti dirqama. Akkasumas, salaanni yeroo of wallaalu (totorra’u) sanitti isarratti dirqamaa miti. Garuu yeroo waa addaan baafatu sanitti salaatun isarratti dirqama.
Ramaddii shanaffaa: Aajiz (Qaaman dadhabaa)
Namni soomarraa dadhabaa ta’ee nama dadhabinni qaamaa isaa itti fufaa ta’ee fi jabinnatti deebi’uun kan hin abdatamneedha. Kan akka jaarsa fi nama dhukkubsataa dhukkubni isaa hin fayyine. Kan akka nama dhukkuba akka Kaansarii fi Eedisitiin qabame. Soomni isaan irratti dirqamaa miti. Sababni isaas soomu waan hin dandeenyef.
Jaarsa/jaartii qaaman dadhabaa yommuu jennu nama dulloomee waa addaan baafachuu danda’uu fi sammuun isaa nagaha ta’e garuu qaaman dadhabaa kan ta’eedha. Soomun daran qaama isaa dadhabsiisu kan danda’udha. Soomun isa/ishii irratti dirqamaa miti. Rabbiin (subhaanahu wa ta’aala) waan akkana jedheef:
“Rabbiin lubbuu tokkos dandeetti ishiitin ala hin dirqisiisu.” (Suuratu Al-Baqaraa 2:286)
Garuu jaarsi/jaartiin sammuun nagaha ta’ee soomu dadhabee fi namni dhukkubsataan fayyuu hin dandeenye guyyaa tokkoon tokkoon sooma itti cabsee hiyyeessa nyaachisun bakka buusu qaba.
Nyaachisuu (Ix’aam)
Nyaachisuuf filannoon kanniin ni qaba. Takkaa namoota hiyyessoota ta’aniif tokkoon tokkoon isaanitiif qamadii irraa gara kiloo tokkoof giraama kudhan kennu. Takkaa immoo nyaata qopheessun hanga guyyaa sooma cabseetin hiyyeesota waame nyaachisu. Fakkeenyaf guyyaa soddoma yoo sooma cabse, hiyyeessota soddoma nyaachisaa jechuudha.
Imaamu Al-Bukhaarin (Rabbiin rahmata isaaf haa godhuu) ni jedhe: Jaarsi guddaan soomu yoo dadhabe, dhugumatti Anas Ibn Maalik (RA) erga jaarsa ta’ee booda waggaa tokko yookiin lama guyyaa hundaa hiyyeessa daabboo fi foon nyaachise jira.
Ramaddii jahaffaa: Dubartii ulfaatii fi harma hoosistu
Yommuu dubartiin ulfaa yookiin harma hoosistu nyaattu, fayyaa ofiiti fi ilma ofiitif akkas gooti. Murtiin soomu haala ishitti dhagahamu irratti hundaa’a. Soomun jiruu ishii miidha irra kan buusu fi daa’ima hin dhalanne yookiin dhalate kan miidhu yoo ta’e, sooma hiikun ishiif hayyamamaadha. Garuu Ramadaanan booda qadaa baasun ishirra jira Ramadaanni itti aanu osoo hin dhufiniin duratti.
Kitaabilee wabii
Majaalisu Shahru Ramadaan (Fuula 41-45)
EssentialsOfRamadhan By Tajuddin B.Shu’aib (fuula 38-47)
Hubachiisa: Waa’ee Ramadaanaa ilaalchise gaafii yoo qabaattan sheekolii naannoo yookiin TV Africa fi Radiyoo Fatwaa kennan gaafachu dandeessu. In sha Allaah hanga danda’ameen kitaabban fiqii irraa funaanun waa’ee Ramadaana asitti dhiyeessuf nan taattafadha. Dogongora yoo argitan natti beeksisu hin dagatinaa. Barreefama armaan olii kitaaba eerame irraa fudhatamu isaa mirkaneefachu yoo barbaaddan wal qabsiistu diimtu armaan oli tuqu dandeessu. In shaa Allah torbaan ramaddi afran hafan ni ilaalla.


text:
Seenaa Amboo
============
Barreessaan: Obbo Baqqalaa Tafarraa
Kutaa 7ffaa
____________
Marsaa FaceBook obbo Tolcha Wegi irraa kan argame
______________
Hidhamuu Obbo Argawu Dhagahuu kiyya
—————————————————————
Ani gara baatii lamaa(2) Hidhaa mana Dargii tureen baatii Caamsaa keessa Poolis Xaabiyaa 1ffaatti ergame. Dhuma baatii Fulbaanaa bara 1978 guyyaa tokko poolisiin Karchallee hidhamtoota Polis Xaabiyaa 1ffaa jiraniif galaa fide dhufe. Poolisiin kun Sijaaraa Nyala Paakeeta tokko kan namni Karchallee irraa anaaf erge koree mana keenyaatti kenne. Koreen manaa, akka seera manaatti qaraxa manaaf galu sijaaraa ija 3 irraa hambifattee waan ergame anaaf kennite. Paakeeta sijaaraa kana keessa akka gaariitti maramtee Birriin 10 fi barruun gabaabduun ana dhaqqabde. Barruun kun ” Mr Dinqa is in archive ” ergaa jedhu ture. Innumti ergaa anaaf erge kunuu hidhamuu isaa ani hinbeekun ture.Hoggana Oromia keessaa tokko dha. Kanumaayyuu kan ani bara dheeraaf quunnamtii waliin qabu ture. Garuu ergaan gabaabduun kun ergaa guddoo turte. Haala obbo Argawu ittiin qabaman yoon hinbeekne illee bu´uurri dubbii maal akka ta´e hubachuun rakkoo hinturre.Yoomii fi eenyu faa waliin Mai´kalawwiitti (Central Invesigation Department) akka walitti dhufuu mallu yaadaan erregaa, gaaffiilee ka´uu malu jedhee yaaduufis deebii kennaa hanga Onkoloolessa 18,1978ti ture.
Onkoloolessa 18, 1978 ani Poolis Xaabiyaa 1ffaa irraa gara mana Darg Tsifat Bet jedhamutti geeffame. Shaamballiin tokko, ” Beqqele, kenyaa Abiyoot yemiyaamelx andim nagar yellem. Iziya maadoo zemedoochih ga tihedaaleh ” jedhee loltuu tokkoo fi shofeeratti ana kenne. Ma´ikelaawwiittan ergame.
Loltuun gara Ma´ikelawwiitti ana geessu kun dargaggeessa umriidhaan gara walakkaa Digdamootaa keessa jiru dha. Akkuma Dallaa Minilikii gadi baaneen gaaffiilee hedduu ana gaafate. ” Eessaa qabamte? Maaliif qabamte? Firri kee eessa jiruu? Dhufanii si gaafatuu? Ergi qabamtee hangam ta´ee…..? ” jedhee tarreesse.
Akkan University Finfinneetii baatii 8 dura qabamee, maaliif akkan qabame akkan hinbeeknee fi warri kiyya fagoo waan ta´aniif baadiyaa irraa dhufanii akka ana gaafatanii hinbeeknen itti hime. Afuura dheeraa tokko baafate. Yeroo Piazza geenyu “sijaaraa ni xuuxxaa? “jedhe. Eeyyeen jedhe. Maallaqa qabdaa jedhee ana gaafannaan ” eeyyee ” jedheen deebise. Birrii lama kiisii isaa keessaa baaseetu ” dhaqi sijaaraa bitadhuu koottu jedhee karaa Piazza irraa gara Georgis deemu harkaan natti agarsiise. Shofeerri suuta oofaa duuba kiyyaan jira. Eeyyama ” fiigii badi ” jedhu ta´ee natti dhagahame.Garuu eessan dhaqa?? Sijaaraa bitadheen deebi´e. Maa´ikelaawwiitti ana kennanii deeb´ani.
Maa´ikalawwiitti mana isa ol aanu, lakkoobsa 10ttin ramadame. Bal´inni mana kanaa 3m x 4m caalaa hinta´u. Mana kana keessa ana waliin nama 19tu ture. Yeroo namni hanga 29 mana kana keessa ture jiraachuu isaa namoonni turan ragaa bahaa turani. Manni kun foddaa hinqabu. Cufaan balbalaa sibiila ta´ee walakkaa isaatti qaawwa qilleensa galchitu qabdi. Qaawwi qilleensaa kun dheerinnii fi bal´inni isaa hanga quba harka afurii hincaalu.Dhaabaan manaa dhagaa gurraachaan ijaarame. Dafqa qaama namaa irraa aaru irraa kan ka´e qinaaxxiin manichaa gurraacha´ee jira. Bakka bakkatti akka hurrii surraalee mataa isaa danda´e uumee jira. Halkan halkan Geergootu baqaqaa manichaa keessaa gadi jiga.Sokokkeen Geergoo kanaa sokokke Goondaa bona bona maasii Boqqolloo keessa yaa´u fakkaata. Ho´a manichaa irrraa kan ka´e madaan qaama nama foolii mataa isaa danda´e uuma.Yeroo namni heddummatu rafiitiin “Sigsagaa ” jedhama. Rafiitiin iddoo qusachuuf waljala qaxxaamureetu. Mataan nama tokkoo duubaaf fuulduraan miila namoota biraatu jira. Kan caalaa reebamee madaawu gara miilaa waan ta´eef fooliin madaa ulatamaa bula.Waan afatan hinjiru;garuu simintoon yeroo hundaa ho´aa dha. Qaama namaatu ho´isa.
Bara 1977 keessa hidhamtoonni Air Borne halkan qinaaxxii manichaa uranii, hansoolaa isaanii akka funyootti dhimma bahanii gara alaatti uf furgguggisanii badani. Jaala isaanii reebicha/torture/ irraa kan madde socho´uu hindandeenye tokko achumatti ajjeesanii sokkani. Ajjeechaan kun hawwii fi ehama isaa turee jedhama.Kanaan booda qinaaxxiin manichaa jijjiiramuutu himam. Waardiyaanis qinaaxxii manichaa akka tohatanitti qassoon/qooxiin/ ijaarameef.
Yeroo ani Ma´ikalaawwiitti ergamu obbo Argawu Ambo irraa hindhufne. Dhimma Amboo akka qoratan (Marmaariin) kan itti ramadaman Oromoota lama dha. Aj. Dhibbaa Kabbadaa Dilgaasuu fi Assir Alaqaa Gabrawald Caalaa turani.Lamaan isaaniituu Biiroo tokko keessa Xarapheezaa adda addaa qabu.Gabrawald dhalootaan naannoo Walisoo ta´uutu odeeffama. Boodarra Kutaa Sidaamootti ramadamee. Kufaatii Dargii dura ” Yee Xuqur Abbaayi Medalia ” Col. Mangistuu irraa badhaafamu Gabrawald Mattuu taa´een TV irratti arge. Aj.Dh.Kabbadaa Dilgaasuu dhalootaan naannoo Ambo ta´uutu himama.
Assir Alaqaa Gabrawald qormaataaf ana waame. Doorsisaan qabii-gad-na- dhiisi jedhe. ” Waayee shifticha Argawu Dinqaa fi wanbadoota sanaa baafta” jedhe. “Yoo didde gara gadii kanattiin si geessa” jedhee dhaadhate. Gadiin kun bakka qeeraa isaanii manicha jala jiru ta´uu hubachuun ana hin rakkifne. Mana Dargiitti baatii 8 dura marroo hedduu akka gaariitti quufeen jira.
Yeroo inni dhaadhatee afuura fudhatun ” obbo Argawu shiftaa ta´uu isaanii amman sirraa dhagahe. Yeroo ani Ambo gadi dhiise akka qee isaanii jiraniittan beeka. Reebameef ammoo waaniin hinbeekne dubbachuu hindanda´u. Takollaan iyyuu marroo sadiii fannisee sa´aatii 10 ol ana reebee jira ” jedheen deebiseef.
” Takollaan maali ?! Ani Maali ?! ” jedhee hedduu dheekkame. Dubbichi dafee naaf gale. Gabrawald qal´aa dha. Takollaan ammoo Qarbata tokoo dha. Kanaaf akka waan ani isa tuffadheetti fudhate.
Gabrawald ” itti yaadi, guyyaa yartuun siif kenna ” jedhee gara hidhaatti ana deebise. Guyyaa sadii booda ana waamee ” itti yaaddee?, Jedhi egaa himi ” jedhee qalama fudhate.
Anis ” Sitti himeen jiraa. ” Ani ergin Ambo gadi dhiise waggaa tokko caalee jira. Kana keessaa baatii 8 mana hidhaan jiraa. Kanaafuu waan ati ana gaafattu hinbeeku ” jennaan natti iyye. Yeroo kana Aj. Dhibbaa Kabbadaan, ” Gabrawald, minden naw issuu ” jedhee gaafate. ” Geetayee, yi kidenaal ikkoo ” jedhe. ” Maan new issuu ? ” jedhe Aj. Dhibbaa. “Beqqele Teferraa newu” jedhe Gabrawald.
Aj.Dh. Kabbadaan waan harkaa qabu dhiiseetu ” faayiluun amxawu ” jedhee. Anaanis na waame. Maalii rakkoon maaliif hinhimtuu jedhee.
Anis,waanin hinbeekne himuu hindanda´u; ergin Ambo dhiisee adeeme waggaan tokko darbee jira, jedheen waanin Gabirawalditti hime itti hime. Afaan Amaaraatiin:
Isa (Aj.Dh.Kabbadaa): ” Atoo Argaawu Dinqaa beektaa? ” jedhe.
Ana: Eeyyeen beeka.
Isa: Eessatti beekta?
Ana: Ambottin beeka.
Isa: Maal irratti wal beektu?
Ana: Isaan Koree Mana Barumsaatti D/T turani. Kanarratti dabalee Koree Adaa Oromoo Jibaatiif Maccaa seeraan daabattetti isaan akka D/T Koreetti ani ammoo akka nama tokkootti miseensaan ture.
Isa: Ati yoom Ambo gadi dhiifte?
Ana: Onkoloolessa 9, 1977.
Isa: Sanaan booda eessa turte?
Ana: Onkolooleessa 9,1977 irraa hanga Bitootessa 24, 1978tti barataa AAUn
ture. Achiin booda ammoo hidhaa jiraachuu kiyyan itti hime.
Isa: Ato Argawu Dinqaa amma eessa jira?
Ana: Yeroo ani Ambo gadi dhiise mana isaanii jiru. Ammas akkasumattan yaada.
Isa: ” Gabrawald, bal qaaluun taqabal. Leelaa xiqqomaa kaalmaxxaa yihee ikkoo logic naw ” jedhe.
Kanumaan anii fi obbo Argawu waan Koree Aadaa Oromoo Jibaatii fi Maccaarraa ilaalu irraa ala utuu maqaa walii hindhayiin boodarra Karchalleetti wal arginee waan fuula fuulaan keessa dabarre haasofne.
Obbo Argawu reebichaa fi dararaa sana hundaa danda´anii waan garaan isaanii fi Dacheen beektu qabatanii bakka dhugaa dhaqani.Waan baadiyaa keessa awwaalame akkuma awwaalametti hafe. Utuu nama laaftuu ta´aniiru ta´e qeen meeqa akka Jibaatii fi Macca keessaa diigamu tilmaamuun nama hindhibu.
Dhibamuu /Dhukkubsachuu/ Obbo Argawu
—————————————————————–
Mana hidhaa keessatti dhibamuun gaaga´ama guddaa dha.1ffaa xaxaa bulchiinsa mana hidhaa keessa daarbanii tajaajila fayyaaf Hospitaala Finfinnee keessaaf ehama argachuun maallaqa guddaa gaafata. 2ffaa namoonni sirnichi dhabamsiisuu barbaadu dhibamuun hayya sirnichaati. Yoo tole, ergi namni kun du´uu gahee hospitaalatti ergu. Yoo kanaa achii dhibeetu ajjeese akka jedhamuuf hanga namni du´utti callisanii ilaalu.
Obbo Argawu dhibamuu isaanii fi akka tajaajila fayyaaf hospitaalatti ergaman hakiimonni Karchallee utuu gafatanii bulchiisni mana hidhaa erguu didee turse. Ergi dhibeen hammaatee booda Hospitaala Minilikitti ergamani. Kan Hospitaalatti ergaman ergi dhibeen isaan hubee waan tureef gargaarsa godhameen lubbuu isaanii oolchuun dadhabame.
Obbo Argawu akka lubbuu isaanii hambisuun hindanda´amne waan hubataniif ijoollee isaaniif dhaamsa gabaabuu lama dhaamani:
(1)Aadaa Oromoo waan hintaaneef akka Awwaala isaaniirra Dhagaan hintuulamne. Oromoon Awwaalarra, gara Mataatiin, Mukaa/Biqiltuu dhaaba malee dhagaa irra hintuulu.
(2)Dhaamsi isaanii 2ffaan, akka Ijoolleen isaanii gadda dhiisanii Kaayyoo isaan umrii isaanii itti dabarsaniif dhaabbatan ture.
Akka kanaan dhalatanii gara waggaa 56tti Caamsaa(May) 31,1980 akka Finfinneetti galgala keessaa sa´aatii 7tti lubbuun isaanii Hospitaala Minilik keessatti darbite. Sirni Awwaalcha isaanii Waxabajji 1, 1980 magaala Ambo keessatti raawwate. Obbo Argawu Dinqaa abbaa ijoollee 11turani.
Daannoo Lolaa Isa Xumuraa
——————————————–
Bakka boqota isaanii xumuraatiin gahuuf reeffi isaanii Bataskaan Iyyasuus magaala Ambo jirutti geeffame.Qeesonni mana kana gaggeessan Maammiree Baqqalaa fi Maammiree Nigaatuun reeffi obbo Argawu akka achitti awwaalamuu hindandeenye ibsani.
“Ato Argaawu Be Beetekristanaachiin laayi zamachaa yaakkaheduu nabbar. Ye Beete kiristaanachiin amaanyi ayidelluum ” jedhani.
Obbo Argawu dhuguma hordofaa Ortoodoxii hinturre.Isaaniis ta´e Maatiin isaanii Amantii Protestantii hordofu. Sababa malee miti. Akkuma beekamu Waldaan ‘Amantii ‘ Ortodooksii kun utubaa jabaa sirna cunqursaa Ethiophia ti. Duris, har´as.Ambotti bara 1990moota keessa ” Qubee yoo balaaleffattan malee Taabonni socho’uu dideera ” kan jedhame yaadadhaa! Garuu barbaachisaan Amnatii kanaa fi warra Amantii kana gaggeessu adda baasanii ilaaluu dandahuu dha. Obbo Argawu kan morman Amanticha utuu hintaane sirna manichi hordofu dha.
Yeroo uummatootni kaan weeraraman, harmii fi harki iraa ciramu Qeesonni dibbee qabatanii waraana Minilik waliin socho´aa turani. Kun ragaa barreessitoonni hedduun barreessanii jirani dha. Naannolee humna waraanaatiin qaban keessaa lafti harka sadii keessaa harki tokko(1/3) kan Dhaabbata (institution) kanaati. Midhaan qotee bulaan galfatu keessaa 1/4(Irboon) Walda kanaaf gala.Waldaan Orthodoksii kun warra nama cunqursuuf lubbuu dheeraa kadhatti.
Kana qofaa miti. Akka Seera Soomaa Kiristaanaatti, soomni guyyaa 40 fi halkan 40 qofa; kan kitaabicharra jiru jechuu kiyya. Garuu Itiyoophiyaa keessatti soomni guyyaa 60 ture. Tarii har’as akkasuma ta’a. Kunis guyyaa 40 kan seerii Kitaabni amantii gaafatu, guyyaa 10 Nugusichaaf, guyyaa 5 Haadha Warraa Nugusaaf, akkasumas guyyaa 5 Patriarchii Itiyoophiyaaf soomama ture. Kan Obbo Argawu qeeqan kana ture.
Sirnaa fuudhaaf heerumaa yeroo ilaallu Warri Mootii ijoollee isaanii wal fuusisu/walitti heerumsiisu. Garuu ijoolleen heerumtu kun akka seenaa iraaa arginutti ufiifuu kan gaayelaaf dhaqqaban miti. Ijoollee xobee dha. Kana waliin yeroo warra Mootii soddoome kana gidduutti rakkoon siyaasaa uumamu intala isaanii ajajaan hiiksisaniitu ilma mootii biraatti heerumsiisu. Fuudhaa fi heeruma kana Qeesii Ortodoksiitu dhaabatee eebbisee wal fuusisa. Warri wal fuudhe meeshaa ta´a jechuu dha. Waldaan ‘Amantii’ mooralii akkasiitiin masakamu kun obbo Argawuf akka amantiitti hinfudhatamne.
Akkuma beekamu guyyaan Taabotaan lakkaawameetu qotee bulaan akka hinhojjenne godhama.Mikaayelii, Goorgisii, Maaramii,…. jedhamee jechuu dha. Garuu waggaa irratti midhaan qotee bulaan mana amantii kanaaf galu hin hir´atu. Kana cinaa guyyaa hojiin dhuunfaa laguudha jedhamu kana qotee blaan qee qeesotaa fi naannoo mana amantii kanatti axira akka ijaaru godhama.
Obbo Argawu sababa kanaaf ” mana kana waldaa Amantiiti jedhanii itti amanuun cubbuu dha ” jedhanii qotee bulaa barsiisu. Ambotti Waldaa Protestantii ” Yee Hiywot Ber ” jedhamu akka banamu kan godhan isaani. Kan walbarumsa obbo Argawu fi Luba Guddinaa Tumsaaf daandii saaqe tokko kana ture. Sababa kanaaf Maammiree Nigaatuu fi Maammiree Beqqelen didnaan, soddaan obbo Argawu,Taammanaan” kan Argawu Dinqaa asitti hin awwaalamne eenyuttu asitti awwaalama! ” jedhee dheekkamnaan Qeesonni dubbicha sodaatanii. Akka kanaa sirni awwaalcha Obo Argawu Waxabajji 1,1980 Ambotti raawwate.
______________________________________________
Toora fb ” Buttaa Xulee ” jedhuun gaaffii, yaadaa fi qeeqa keessan yoo anaaf ergitan gammachuun kiyya guddaa dha.
Seenaa Amboo
=============
Barreessan obbo Baqqalaa Tafarraa
Kutaa 8ffaa
____________
Marsaa FaceBook obbo Tolcha Wegi irraa kan argame
____________
Hortee Obbo Argawu Dinqaarra Maaltu Gahe?
Akka Maatii obbo Argawu Dinqaatti maqaalee ka´an keessaa Ajjaameen tokko dha.Waayee Ajjamee kana namoonni akka adda addaatti dhiheessu.Warri barreessu garuu maqaa fi seenaan obboleettii keenyaa akka dhokate inhafneef malee hamminaaf miti. Haata´u malee waanumti dirree sab-quunnamtii adda addaa irratti barreeffamu kun akka seenaatti barreeffamuu waan maluuf wal sirreessuun seenaa keenyaaf gaarii dha jedheen amana.
(1) Ajjaamee Argawu Dinqaa
—————————————–
Bara 1977 Ajjaameen barattuu kutaa 10 turte. Dammaqinsii fi hirmaannaan Ajjaamee garuu umrii isheetiin ol ture.
Akkan kanaa olitti kaase guyyaa Abboomaan meeshaa waraanaa Ambotti fide kan Awwaarootii olitti eegan keessaa Ajjaameen tokko turte. Abboomaan ” waan tokko tokko sirreesseen deeb´a ” jedhee Obbo Argawu waliin yeroo gargar bahan Ajjaameen Abboomaa waliin Finfinnee dhaqxe. Garuu utuu gara Ambotti hindeebi´iin Aboomaan gara Bahaa Oromiaatti deeme. Ajjaameenis walumaan Bahaa dhaqxe. Guyyaa Hoogganoota ABO gara Somaaliatti adeemaa turan irratti dhukaasni baname Ajjaameen isaan waliin turte.
Yeroo Dhukaasni jalqabu ” kallattii kaanaan achi gandi jira; gara sanatti fiigi ” akka Abboomaan isheetiin jedhe bara 1981 yeroo ani hidhaatii bahu Ajjaameen natti himte. ” Abboomaan Tape Recorder harkatti baatee geeraraa dhukaasa ture” jette. Akka Abboomaan dhukaasa kana keessa miilarra rukutames natti himte. Kuni bakka Jaaja jedhamu Arawwaaca keessa akka ta´e xalayaa yeroo jalqabaa Ajjaameen jiraachuu ishee firaaf barreessitee irraa hubatama.
Ajjaameen hanga dandeessu fiigdeetu bakka tokko mukarra bulte. Guyyaa itti aanu dubartoonni baadiyaa qoraan funannatan Ajjaamee argani mukarraa buusanii. Haala ishee ergi hubatanii booda Jaarsa Oromoo Sheek Mohammad jedhamanitti geessanii kennani. Sheek Mohammad akka dhala isaaniitti Ajjaamee golgani uf bira kaayani. Ajjaameen Faaxeetti moggaafamte. Maqaan akka naannootti akka kaluuf malee hamminaaf hinturre.
Yeroo muraasa booda Sheek Mohaammad nama yeroo sanatti ajajaa Poolisii Awuraajjaa Isaa fi Gorgoraa ture tokko quunnamani. Shaambal Mulaatuu Beqqele jedhama. Nama dhalootaan naannoo Ejeree ti. Haala Faaxee kana ergi itti himanii booda akkamitti inni akka gargaaruu danda´u gaafatani.Innis akka Faaxeen hidhamtee, dammaqinsi siyaasaa barbaachisu knnameefi jiru Waraqaa ragaa akka kennuufi waadaa gale. Boodas kanuma hojiitiin argarsiise. Shaambal Mulaatuun dammaqinsa Ajjaameen qabduu fi murannoo isheetti garaan isaa booji´ame. Intala kana fuudhuuf murteesse. Kanas ehama Faaxee fi fedhii Shek Mohammadiin ala raawwachuu waan hinbarbaanneef Shek Mohammad fi Faaxeen gaafatamani.Gama lamaaniinuu deebii gaarii argate. Kanaan booda Sheek Mohaammad akka dhala isaaniitti Cidha/Haruusa qopphheessanii Faaxee Shaambal Mulaatuutti heerumsiisani. Kanaan yeroo xiqqoo booda Faaxeen Finfinneetti deebite.Yeroo isheen Finfinneetti deebitee jirtu kana obbo Argawu lubbuun hinjirani.
Shaambal Mulaatuun Ajjaameef waraaqaa kennuu fi fuudhuun yaaddoo guddaa keessa isa galche. Yoo iciitiin kuni gadi bahe yookiin namni tokko isarratti hamaa hojjechuu yoo barbaade akka lubbuu isaa galaafatu hubate.Yoo Ajjaameen namoota Oromoo dur beektu waliin quunnamtii deebiftee jalqabde akka gara siyaasaatti cehuu danda´u ija poolisiitiin ilaalee yaadda´e.
Garuu yaaddoo isaa kana ifatti baasee Ajjaameetti dubbachuurra ” akka olii fi gadi hindeemne ” isheetiin jedhe. Ajjaameen ammoo akka biraatti hubatte. Waan Abbaan manaa ishee dudduubee isheetiin qabatee ishee sodaachisaa mana keessatti ishee ‘garba’ godhachuu barbaadetti hubatte. Amma Ajjaameen ulfooftee jirti. Shaambal Mulaatuun ammoo barumsaaf biyya Soviet tti ergame. Hanga kana Ajjaameen mana Obboleettii hangafaa, Muluuwarq bira jiraatti. Muluunis yaaddoo Shambal qabu hubachuu irraa kan madde akka Ajjaameen sochii irraa uf qusattu jabeessitee itti himte. Ajjaameen akka bilisummaan ishee iggitameetti waan fudhatteef Qabalee irraa mana barbaaddattee mana Muluutii baate. Kanuma keessa mucaan garaa jiru, ilmi dhalate. Mana obboleettii isheetii bahuun shambal Mulaatuu biratti mufaata uume. Hariiroon isaanii kanumaan laafaa deeme.
Deessee gara Waggaa tokkoo booda Ajjaameen ilma ishee Akkoo isaa bira, Ambo, geessitee ufii ishee Finfinneetti deebite. Hawwii barumsa itti fufuu guddaa qabdi ture. Kutaa 10 keessaa waan barumsa dhaabdeef galgala galgala barachuu barbaadde. Galgala barachuun ammoo maallaqa barbaada. Kana ana, Baqqalaa Tafarraa fi Kumaa Didhaa mariisifte. Kumaan Ajjaameef soddaa dha.
Yaada isheen nu mariisifteef tarii furmaata ta´a jennee akka Ajjaameen Wasila ishee gaafattu gorsine. Obbo Tasfaayee Dinqaa jechuu dha. Dhaqxee gaafannaan ” Haadha Warraa kiyya gafadhu ” naan jedhani jette. Ajjaameen garuu haadha manaa obbo Tasfaayee gaafachuu hinbarbaanne. Ergi maallaqa gargaaruun rakkoo ta´e ” hojjaa na galchaa ” jettee gaafatte. ” Akkuma nama hundaa barbaaddadhuu galii ” deebii jedhu Waasiila ishii irraa a akka argatte nutti himte.
Kanaan booda obboleessi keenya barumsa xumure tokko Dirree Dawaa Textile Factory tti ramadamee Dirree Dawaa dhaqe.Obbo Kumaa Didhaa haalaa obboleettii keenyaa itti himanaan ” ergaa” jedhe. Kanumaan Ajjaameen bara 1986 gara Waxabajjii keessa Dirree Dawaa Dhaqxe.
Hagayya 22, 1986 hojii jalqabuuf foormii barbaachisu guutte galte. Hagayya 23 fi 24, 1986 hiriyyaa ishee Ambo irraa Dirree Dawaatti dhimmaa dhuunfaaf deddeebitu tokko walii dabarsani. Hagayya 25,1986 Ajjaameen dhukkubsattee mana qorichaa dhaqnaan dawaa ni fooyyessa jedhan itti kennanii deebisani. Hagayya 26 dhibeen itti hammaate. Hagayya 27/1986 Hospitaala Dil-Corraa jedhamutti akka ciiftu murteessani. Guyyuma kana gara Finfinneetti bilbilli bilbilame.
Hagayya 27 gara galgalaa Laliseen boowaa gara mana Obboleettii fi Soddaa isheetti ergaa kana himuu dhufte. Ani akkuma tasaatin achi ture. ” Ajjaameen dhibamtee Hospitaala Dil-Corraa seentee waan jirtuuf dhaqqabaa ” dhaamsi jedhu akka dhufe nutti himte. Akka aadaati ” dhaqqabaa ” jechuun dubiin hamaa ta´uu ibsa. Galgala Kumaa Didhaa(Soddaan) yeroo bakka hojiitii galu ergaa kana itti himne. Kumaan hojjetaa ILO ti. Hojii irraa hafuu hindanda´u. Ergi irratti dubbannee booda akka ani, Baqqalaa Tafarraa, dhaqu waliif galle. Ganama barii Tikeetni Baaburaa anaaf bitameetu ani Hagayya 28/1986 Dirree Dawaa dhaqeen Dil-Corraatti obboleettii kiyya du´a waliin wal´aansoo wal qabaa jirtu arge. Kumaan Hagayya 29/1986 dhufe. Guyyuma guyyaan haalli ishee hammaachaa dhufe.
Dokteeronni Dil-Corraa lubbuu ishee hambisuuf heddu dhama´ani.Dokteerota Dil-Corraa lamaan keessaa tokko Dr Geexee Alamuu intala Ginciiti. Dokteerri itti gaafatamaan manichaa dawaa barbaachisaa ta´an hanga magaala Hararitti makiinaa dhuunfaatiin oofee bitee fidhaa ture. Sa´aatii sa´aatii dhaan Dr Hailuu Kafanii waliin bilbilaan wal quunnamaa turani. Afaan ogummaa fayyaatiin haasaawu. Nu warra achi jiru caalaa Dr Hailuun haala Ajjaamee beeku ture. Dhama´insi Dokteerotaa fi imimmaan keenya Ajjaamee hambisuu hindandeenye. Hagayya 31/1986 guyyaa keessaa sa´aatii 12:10 irratti Ajjuun afuura dheeraa fi isa xumuraa baafatte. Obboleettii kiyya fayyaatti waliin teenyee adeemsa jireenya ishee waliin haasawuuf carraa hin argatiin ergi arrabni ishee hidhameen arge.
Fayyaa ergineetu reeffa ishee fudhannee Fulbaana1/1986 gara biyyaatti deebi´uuf dirqamne. Reeffa fudhannee deebi´uuf Xiyyaarri rakkoo ta´e. Warri Xiyyaaraa Reeffa Baaburaan erginee akka ufii xiyyaaraan deemnu nu gaafatani. “Reeffi Shaanxaa mitii ” jennee didne.Dhuma irratti Wasiilli ishee, Dr Hailuu Kafanii, akka reeffa waliin Xiyyaaraan dhufnu Finfinnee irraa nuuf anjessani.
Yeroo Bolee geenyu Dr Hailuu Kafanii,Obbo Tasfaayee Dinqaa, Firoottan hedduu fi hiriyyoonni Ajjaamee nu eegani. Idiriin Amboo finfinnee keessa jirus Leonchinaa kiraayessanii waan nu eeganiif halakanuma sana Ambotti gallee bulle. Fulbaana 2/1986 bakka lammii fi hiriyyoonni ishee jiranitti Ajjaamee bakka ciisa ishee isa xumuraatti geessine. “Nagaatti, jireenyi kee tasgabbii hinarganne Waaqni Lubbuu kee nuuf haa maaru” jennee deebine.
(2) Waaqumaa Sobbooqsaa
——————————————–
Kanaa olitti hidhamuu aadde Dirribee Dinqaa kaaseen ture. Aadde Dirribeen ilma tokkicha qabu. Waaqumaa Sobbooqsaa jedhama.Baankii Nagadaa(CBE) tti qaxaramee Finfinnee bara dheeraaf hojjetaa ture.
Bara 1992 keessa Waaqumaan humnoota TPLFn ukkaamsamee bakka bu´een isaa utuu hinbeekamiin hafe. Haati ilama tokkichaa, aadde Dirribee Dinqaa aarii ilma isaanii, kan obboleessaa fi kan qe´ee obboleessa isaanii irraan kan madde Kaanserii Garaachaa godhatani.Dhibee kanaa rakkachaa turanii lubbuun isaanii dabarte.
(3)Maj. Baqqalaa Argawu Dinqaa
—————————————————–
Maj./Shalaqaa/ Baqqalaa Argawu bara dheeraa Bahaa Oromia ture. Yeroo obbo Argawu fi ani Karchallee jirru hojiif Finfinnee dhufee waan tureef Karchalleetti nu lamaanuu dubbisee ture.
Yeroo Mootummaan Dargii kufu Baqqalaan gara Dhiha Oromia dhaqe. ABOtti dabalame.Yeroo Mandiitti Ayyaanni Qophaaye ture, Amajji 11,1992, anis Dambi Dolloo irraa Mandii dhaqeen ture. Maj. Baqqalaa qofaa isaa adeemu faggootti argeen itti adeeme. Nagaa wal jijjiiree. Eessa akka ani jiru na gaafate. Anis maalirra akka jiran gaafannaan ” kunoo ta´aatuma oolla akkuma arigitu kana ” jedhe. Nagaa walitti dhaamnee adda baane.
Kan Loltuu turanii achi turan hedduu dha. Ogummaa fi muxannoo adda addas qabu.Garuu akka tumsaa fi humnaatti ilaalamaa waan turan hinse´u. Ilaalchi warri dhimmi ilaalu warra loltoota Dargii tureef qaban luucca´aa hinturre. Garii akka warra rakkaannaan ABOtti baqataniitti isaan ilaala. Garii irraa olola TPLF ” ABOn Isapaaf golga ta´e ” jedhu sodaachuutu argama. Garii ammoo humna kana akka tumsaa fi hunaatti utuu hintaane akka ba´aatti ilaaluutu dhagahama ture.
Egaa ergi dirreen hunduu akka ta´u ta´een booda Maj.Baqqalaan Ambotti deebi´uuf dirqame. Bara 1994 keessa qeetti deebi´e. Haati Warraa isaa ijoollee isaa, Gammachuu fi Lulii waliin Qee obbo Argawu qubattee turte. Iddoosaan garaa haadhaa keessa ture.Qeetti deebi´uun Baqqalaa gurra TPLF bu´e.
Fulbaanaa 26,1994 Baqqalaan ijoollee isaa fi ijoollee obbolaasaa waliin mana keessa ture. Garii ijoollee kanaa gama lamaaniinuu gudeerratti baatee utuu mana keessa taa´aa jiruu Wayyaaneen manatti isa ajjeesani. Haati Baqqalaa dhukaasa dhagahanii yeoo mana aseenan loltoonni TPLF sadafii qawweetiin isaan dhahanii gaggabsani. Ajjeefamuu Baaqqalaa Amnesty International, Dameen Jarmanii, ibsa Onkoloolessa 17,1994 haala Ambo ilaalchisee baase keessatti ibsee jira.
(4) Ijoollee Maj.Baqqalaa Argawu
—————————————————–
Maj. Baqqalaan abbaa ijoollee shanii: Jaalannee, Bulchaa, Gammachuu, Lulii fi Iddoosaa ture. Iddoosaan ergi Abban isaa ajjeefamee waan dhalateef ” Iddoosaa ” jedhanii moggaasani Akkoon isaa.
(i) Bulchaa Baqqalaa:Baqqalaan
dargaggumaattiin ilma tokko godhatee ture. Bulchaa Baqqalaa jedhama.Yeroo Obbo Argawu qabaman Bulchaan qee Akaakayyuu isaa ture. Qabamuu obbo Argawuun booda reebichii fi dararaan adda addaa qeetti itti hammaannaan umurii ijoollumaatiin badee loltummaatti gale.
Baqqalaan Leenjii akka Loltuutti isa barbaachisu xumuree I/A Aj. Dhibbaa ta´ee eebbifame.Yeroo xiqqoo booda dirqama Leenjiftummaatti ramadame. Guyyaa tokko warra haaraa leenji´u keessatti dargageessa fuula isaa beeku tokko arga. Leenjifamaan kun ilma Baqqalaa, Bulchaa ture. Bulchaan ergi leenjii xumuree booda akkuma warra kaanii bakka biraatti ramadame. Yeroo Dargiin kufu innis qee isa guddise, qee Akaakayyuu isaatti gale.Warri sanyii duguuggaaf xiyyeeffate yeroo itti eeggachaa turani.
Bara 2001 gara galgalaa naannoo galchaa sa´aa namni tokko ” Bulchaan jiraa” jedhee gaafate. ” Eeyyee jira ” jedhani warri qee jiru. ” Bulcha, hinbarbaadamta; hinturtu amma deebita ” jedhamee Bulchaan gadi waamame. Gara daqiiqaa 30 booda ” Bulchaadhaan Hospitaala Ambootti barbaadaa ” ergaan jedhu manatti himame. Yeroo firri fiigee Hospitaala Amboo dhaqu Bulchaan du´ee jira. Dhiigni Afaanii fi Gurraa isaatiin akka dhangala´a ture warri dhaqe arge. Hospitaallis summii hamaatiin akka ajjeefauu hinoolle xiinxoo firaaf kennanii.
(ii) Gammachuu Baqqalaa:
—————————————-
Gammachuun bara 2015 University Ambo irraa MA isaa xumuruuf yeroo torbeen lama isa hafu qabamee Maa´ikelaawwiitti dararamaa ture. Yeroo dheeraa ergi daraa turanii booda TPLF Fiilmii tokko irratti hojjetani.
Gammachuun Dr. Mitikkuu Teessoo ajeesuuf ture jedhame. Ergi yeroo dheeraa hiraarsaa turani booda Gaazexeessitoota isaanii Kaameeraa baachisanii Gammachuu reebamaa turuu irraa kan madde laafee waliin gara Qee obbo Argawu fidani. “Gammachuun Boombii ittiin Dr.Mitikkuu Teessoo ajjeesuuf dhoksee jiru baasuuf amanee jira ” jedhanii Draamaa beekamu hojjetani.
Waayee kana ilaalchisee yaada sadiitu jira. Yaadni tokko ” Dr. Mitikuu Teessootu Biyya Alaa bahuuf jedhee akka Ambotti lubbuu isaaf isa sodaachisu himatee” kan jedhudha. Yaadni lammaffaan ammoo xiyyeeffannaa TPLF ” qee obbo Argawu balleessuuf qabu irraa madda” jedha. Yaadni sadaffaan, kan lammaffaa waliin hidhata qabaachuu malu ” warra Baqqalaa ajeesisetu ilma Baqqalaa ol adeemu kana irraa sodaa horatee dhabamsiisuu barbaade ” jedha.
Kana akka jirutti dhiifnee gara haala Dr. Mitikkuutti yoo deebinu waan Gammachuun Dr. Mitikuu ajjeesisuufiitu hinjiru. Dr Mitikkuu Teessoo obbo Argawu Dinqaa waliin fira dhiigaati. Haati Dr Mitikkuu Teessoo, Aadde Hirphee Kafanii Yaaddessaa jedhamu. Obbo Kafanii fi obbo Dinqaan kan Yaaddessaati. Dr. Mitikkuun fira isaa Abbaan, Akkaakayyuu fi obboleessi motummaa TPLFn iraa ajjeefaman akka firaatti gargaaruuf humna dinagdee gahaa qabu yoo murannoo dhabe dhiiga isaa kana dabarsee waraabessaaf kenna jedhee amanauun rakkisaa dha.
Waan tokko garuu dhugaa ta´uu danda´a. Barreessaan kun Mitikkuu waliin wal cinaa taa´ee kutaa 12 xumure. Sodaa irraa kan hafe barumsa isaatti jabaa,nama amalli isaa nama hiquuqne obboleessa gaarii ture. Egaa amala sodaa kana irraa kan ka´e “akkas jettee yoo iyyatte biyya alaa siif ehamna” yoo jedhamee jiraate hinbeeku. Yoo gaafatame garuu biyya alaa bahuuf illee yoo ta´uu baate sodaa irraa kan madde gochuu danda´a.
Bara 2014 yeroo Agaazii Barattoota Universitii Awwaaroo Dormitory keessatti hiraarsaa ture Dr Mitikkun Barattoota kanaan ” ni quuftani…” jedhe jedhamee dirreelee sabqunnamtii irratti barreeffame. Yeroo anii fi Dr Mitikkuun barataa turre Loltuun Mootummaa dallaa mana barumsaa seenuun dhorkaa ture.Yeroo mormiin jiru dallaa mana Barumsaatii alatti garuu reebichi beekamaa ture. Dallaan Mana Barumsaa akka Walabaatti ilaalamuun imaammata UN mootummaan Haile Sillaasee kabajaa ture dha.
Fakkeenya biraan isin dubbisiisa. Dr Duurii Mohammad Presidentii AAU yeroo turan waayee Qabaleewwan Finfinnee fi Humni Tikaa Dargii galgala galga Dormitory irra naannahanii barattoota funaanaa turaniin wal qabatee Walabummaa Universiti ilaalchisee falammii guddaa godhanii ture. Dargiin kanaan booda achii kaasee Ambasaddara isaan taasiise.
Fakkeeny biraan isiniif dabala.University Kiiloo 6tti Student Councellors kan turan Aadde(w/o)Boosanaa fi obbo (Ato) Fissahan gaaffii tokko Dargiitiin gaafatamani. Barattoota Universitii keessaa kan Dargiin barbaadu Dormitory isaanii calalanii Dargiif akka dhihessan gaafatamani. Dargiin lubbuu namaa utuu hintaane yeroo qusachuu barbaade. Deebiin councellors kennan garuu ” nuhi gorsitoota Barattootaati malee Nacci Labaashii mitii ” kan jedhu ture.
Egaa Dr Mitikkuun sirna akkasii jalatti barate yeroo loltoonni TPLF, utuu fagoo hindhaqne Awwaarootti ijoollee xobbee fi obboleettii obbleessa ishee rukutamee kufe kaasuuf yaaltu yeroo cagadan, yeroo loltoonni Agaazii Dormitory seenaanii Barattoota goolan argu attamitti ” ni quuftani ” jedha ?? Waan shakkii sodaa kiyya jabeessutu Dr. Mitikkuun qabamuu Gammachuu booda utuu hinturiin FAOtii hojii argatee biyya Xaaliyaaniitti bahuu isaati.
Egaa akkuma kanaan olitti argine Qeen Oromoo hedduun falammii godhamu keessatti aarsaa akka maatiitti wal irraa hincinne baase. Baasaas jira. Garuu kan akka Qee obbo Argawu hinjiru jechuuf ulfaataa yoo ta´e illee gatiin qeen kuni lubbuu dhaan kaffale sadarkaa oliitti warra tarreeffamni keessaa tokko dha jedheen amana.
Haala qee obbo Zoogaa Booji´aa fi qee obbo Mul´ataa Badhaanee keessatti jabina boonsaa fi fakkeenya ol´aan Haati Qee lamaanii taphatan kaaseen ture.
Gara Qee obbo Argawutti yoo deebinu, Haati Qee, intalli Abeebee, Aayyo Taatuu Gammannee fakkeenya guddaa dha. Imimmaan Baroota kurnee hedduuf wal iraa hincitiin dhangalaasaa jiru. Abbaa ijoollee isaanii dargaggummaa irraa eegalee dararamutti utuu marmaaranii galaa guuranii baroota hedduu dabarsani. Ilmi isaanii Maj.Baqqalaa Argawu fi ilmi isaa, Bulchaa Baqqalaa harka mootummaa TPLf kanaattiin ajjeefamani. Gammachuu Baqqalaa bara 2015 irraa kaasee bakka adda addaatti dararamaa turee dhihoo kana hiikamee. Gammachuu dhaa hiikamee jiru ‘ Labsiin Haala Atattamaa ‘ labsame. Labsii kana booda halkan tokko Agaaziin Cufaa manaa cabsanii qee Aayyo Taatuu goolani. Akka shakkamutti Gammachuu barbaacha dhaqani. Gammachuun garuu mana hinturre.
Aayyoo Taatuu Gammannee akka hambaa du´aatti warra hafan qabatanii qee isaanirra jiraatu. Jiruu fi jireenya bir´uu keessas jiraatu. Inni du´e hin argu hin dhagahu. Kan warri dhaabatee hafe gochuu danda´u qee gootota keenyaa beektanii isa qee keessatti hafeef hirkoo fi hirkata ta´uu dha. Qeerroon Amboo imaanaa seenaa kana ni hubattu jedheen abdadha.Qee kana akka qee seena qabeessaatti qalbii fi ijaan tohachuun dirqama seenaati jedheen amana.
Ulfaadhaa.
Hub: Surraalee kanaan gaditti argitan kun Kan Ajjaamee Argawu Dinqaa, Kana Maj.Baqqalaa Argawu Dinqaa fi kan Aayyo Taatuu Gammannee Gurmeessaa, Akkoowwan/ijoollee intala isaanii/ Sanyii fi Hundey Kumaa waliin( bara 2016, Ottawa,Canada).
____________________
Toora FaceBookii “Buttaa Xulee” jedhuun gaaffii, yaadaa fi qeeqa keessan yoo anaaf ergitan gammachuun kiyya guddaa dha.


text:
SBO Waxabajjii 06,2018. Oduu fi Gabaasa Konfirensii Marii Imaammatootaa Giddu Gala Waajjira H.D ABOtti deemsisame irratti qindaa’e
Oduu Tarkaanfii WBO
[SQ, Waxabajji 6,2018] Gaachanaaf irreen uummata Oromoo WBO tarkaanfii Lixa Oromiyaa Gimbiitti taasiseen agaazii 6 galaafate.
Odeessi keenya gamasii akka gabaasetti, guyyaa kaleessaa lola Lixa Oromiyaa Gimbii gaara abbaa seenaatti taasifameen Waraanni Bilisummaa Oromoo diinarraa Agaazii 6 galaafatuu maddi Qeerroo Gimbii irraa gabaase.
Akkasuma kanneen hafan ammoo bakkicha lakkisanii akka baqatan odeessi dabalee addeesse
WBO’n Oromiyaa guutummaa keessatti tarkaanfii fudhatuun kabajaa uummata Oromootti horuuf tattaaffii isaa cimsee kan itti fufee jiru ta’uun ni beekama.


text:
Omn,Oromia Media Network dhaaba tajaajila oduu afaan 6n addunyaatti himu. Bitootessa 1,2014 Amerikaa godina Minisootaatti hujii jalqabe.
Miidiyaan kun Itoophiyaalleetti istuudiyoo banatee biyyatti galee istuudiyoo haaraa Finfinnee qabullee Hagayya 5,2018 galma walgahii Bar-kumee keessatti eebbisuuf kurfoo jira.
Jawaar Mohaammad daarektera Omn-ti.Isaa fi miseensotii dhaaba kanaa ka fedhan eebba tanaaf biyya dhaquutti jiran.
Omn akkamiin hujii jalqabe jennaan:“Ummannii Oromoo yoo gama biraatiin... ka dhabu taatee gama miidiyaatiin caalamuu in qabu,kanaafuu miidiyaa ijaaruu qamna ka jedhuun kaanee halkanii guyyaa hojjanee infifannoo amma geenne arganne.”
Tuffii fi jibba miidiyaan ormaa Oromoo qabutti nu dallansiisee hujii tanatti nu kaase jedha Jawaar. “Miidyaan mootummaatii fi mormitootaa akka waan Oromoon hayyuu hin qamneetti akka waan Oromoon goota hin qamneetti nu laalan.”
Jarii Oromoo jabaa fi goota Oromoo dhiisee ka ufii qofa TV irratti agasiifata akka ijoollee Oromo goota ufii wallaalan tolcha jedha daarektrii Omn. Waan fkn Jawaar gama kanaan maqaa dhahe keessa tokko ka innii Meegga,Boorana dhaqee TV Itoophiyaa ka goota Oromaa qofa barsiisee akka ijoolleen goota ufi ka akka Jaatanii Alii,ka Arsii ka akka Nadhii Gammadaa fa ka Harargee ka akka Raggaatuu Roobaa,Burushoo Boruu eennu akka tahan wallaalchisanii arg jedha.
Adoo Miidiyaa keenna qabaannaee jabaa keenna orma itti hin eegannuu ufumaan himannaa jedha Jawaar.
"Goota keenyaa fi ka Ormaa kan wal caalchise onnee osoo hin tahin miidiyaa akka innii tahe waan argeef keessattuu dhalootii lafaa dhufu yoo goota ufii hin beekne waan alagaa faarsee kan ufi xiqqeessaa deema waan je’u morka guddaa natti galee ture.”
Bariii 2014 bara akka Jawaar jedhutti qabsoon Oromoo diqqoo laafte.
"Gama miidiyaatiin qilleensa Oromiyaa bilisoomsuu qamna jennee .Goota keenna xiqqeessanii ka ufii oli guddisuu seenaa keenna xiqqeessanii kan ufii oli guddisu aadaa teenna dhoysanii ka ufii mullsuu.”
Tana ufi diduuf waan keenna qilleensa irraa qabaachuu mallee jennee hujii tanatti seennee jedha.
“Oromiyaa irratti olaantummaan alagaa qilleensa irratti yoo kan cabsinu taate mataa nama keennaa waltiitti qamna.Ummatii keenna akka wal amanuu fi wal irratti abaadu goona.Ummannii wal amanee fi wal dhaggeefate qabsoo ni cimsa jedhee abdachuu ture.”
OMN Bitootessa 1,2014 hujii jalqabe.Ji’aa fi wayin duubatti Ebla 25,2014 akka jecha daarektera OMNtti fincilii guddaan Oromiyaa Amboo irraa master plan Finfinnee diduuf dhoohe.
“Hinaaffaan gara hujiitti nu seensiste. Hujiin ammoo gara huji amma agarru kanatti nu ceesifte.”
Dhaabii kun akka Jawaar jedhutti waan hedduu dandamatee asi gahe. Waraanii Itoophiyaa manneen irraa deemee DISH bubuqqisaa caaccabsuu,marsaa interneetii fi saatelaayitii Omn cufuu nama jara deeggara jedhani shakkan hidhuu, istuudiyoo isaani Kaayroo saamuu mootummaa biyya akka jarii saatelaayiti hin kireessine dhowwuu,maqaa jaraa balleessaa dinagdeen laaffisuulleen waan daarekterii kun himatu keessaa tokko.
Omn asii achi sagantaa akka aadaa, bashannanaa,dinagdee fi waan hedduu hojjachuu fedha. Qabsoon itti aantu Oromoo dinageen jabeessuu jedha.
“Yeroo gabaabaa keesatti raadiyoo fi gaazexaallee hin baafanna.” Omn wannii asi gahe ummata Oromooti."
“Halkanii fi guyyaa akka harreetti akka harree abbaa hin qamneetti hojjachaa turre.” Yoo mootummaan Itoophiyaa akka OMN saatelayitii biyya alaa irratti hin dabarre dhowwe ammoo hin malannee jedha daarekteri Omn.
“Dhaaba saatelayitii 4-5 dursinee walii galtee qopheessine yoo kana irraa nu buusan kaan irra buuna yoo kaan irraa nu buusan utaallee kaan irra buuna. Ummatii keennalleen hujii keenna nuu argee nu deegara.”
Akka daarekterii Omn Jawaar Mohaammad jedhetti Omn qaama qabsoo Oromooti.
Dhaabii miidiyaa kun amma afaan jahaan oduu addunyaatti hima; Afaan Oromoo, Afaan Amaaraa,Afaan Soomalee,Afaan Sidaamaa,Afaan Arabaa fi Afaan Ingiliiziin dabarsa.Biyya 5 keessa istuudiyoo qaba hojjatoota 33 calaaan guyyaatti sagatnaa gara saatii 4 dabarsa.
Istuudiyoo Omn damee Finfinnee Hagayya 5, 2018 eebbisan.Hagayya 6,2016 akka henna Habashaatti ammoo Adoolessa,30,2016 yaadannoo wareegamtoota Oromoo Oromiyaa magaalaa 200 caalaa keessatti hiriirii guddaan dhoohee irratti dhumatan ulfeessuuf qophaahe.
“Ijoollee 200 olitti nurraa wareegame. Wareegamtoota tana yaadachuu feenna. Omn kan ummta waan taheef ummatatti kennuu feena.”
Istuudiyoo Omn Finfinneetti banan galma Bar-Kumee keessatti eebbisan. Maqaan qophii tanaa, ‘Yaadannoo Hagayya 6,2016 fi Eebba Omn.’
Dhaabii Omn kun Oromiyaa keessaa magaalaa gara garaa keessatti istuudiyoo banachuuf deema.Bulchootii isaallee Oromiyaa keessa ya’anii ummataan wal mari’anna jedhan.
Jawarilleen hin deema.Deemuu qofaa mitii ummata keessaa deemee galateeffadhaa jedha.
“Achitti argamuu fi dirqamaa kana bahuun barachaaisa diqrma kana bahuuf qophii."


text:
Kurdoonni ennaa isaan referendumii walabummaa isaanii mirkaneessuutti gammadaaj iran kanatti Iraaq biyya ofiin of bulchuu labaaatte kana adabuuf jecha daandii qilleensaa cufuuf dhaadachuu dhaan shaakala waraanaa Turkii waliin geggeessuuf walii galte.
Filannoon sun faallaa seeraa ti kan jedhe paarlaamaan Iraaq kaleessa ibsa kenneen muummicha ministeeraa Haider al-Abadi gara kutaa bob’aa oomishtu naannoo kurdootaan to’atamte Kirkukitti loltoota erguu dhaan keellaa boba’aa akka to’atamu gaafatee jira.
Biyyoota 34 kanneen Kurdii waliin gurmuu diplomaasummaa qaban hariiro jiru akka kutan itti himuu dhaan Abdiin murtii bulchaa Kirkuk Najmaldin Kariim waan isaan filannoo sana geggeessaniif hojii irraa akka ari’anis gaagatee jira paarlamaan kun.
Waggaa sadii dura utuu Mosul IS harkatti hin kufin naannolee to’annaa mootummaa Iraaq jala turantti illee loltoonni akka bobba’an gaafatee jira.