text:
Falmataa Wayyeessaa
Onkololeessaa 2015
Siyaasaan moofaan bara 2001 irraa jalqabee, ABO diigaa ture, har’a bifa haarowomeen Asmaraa irraa Sabqunnamtii. Oromoo irratti facaafame. Bara 2001 waliigalteen maqaa AFDn dhiyaatee ture. Har’a ammoo, maqaa PAFD jedhutti jijjiiramee dhiyaate. Waliigateen bara 2001 Itoophiyaa diimokraatessuu kan jedhu ture. Kan har’aa ammoo, Itoophiyaa federalleessuu kan jedhuu dha. Dhugaan turee fi jiru, waliigalteen lachuu kan qabsoo walabummaa Oromoo lagachiisuu fi fedederaalleessuu Impaayera Itoophiyaa filatee dha. Murni/clique har’a waliigaltee mallatteessuuf deemu kun, murnuma bara 2006 AFD mallatteese. Akka odeeffannoo kiyyatti, Hoogganootni fi miseensootni ABO waan deemaa jiru kana irraa quba hin qaban; hin beekan; hinmari’achiifamne. Namootuma hagootu ykn muraasatu ijjannoo kana fudhate jedhama. Wixinee waliigalaa kan qopheessan Dr. Shuguxi Galataa fi Ob. Xahaa Abdii ti jedhama.
Yakka iccittiin adeemsifamaa ture kana ummatni Oromoo fi qabsaawootni isaa beekuu qabu jedheen oduu kana dabarsuuf dirqame. Dhiyeennuma kana, qabsoo bilisummaa Oromoo laamshesuu, ABO dhabamsiisuu fi miseensoota isaa facaasuu fi diiguuf AFD deebisanii haaromsiissuuf wixinee irratti dubbatamaa ture. Oduun kun, har’a Asmaraa, Eritriyaa iraaa ifatti sabqunamtii Oromoo fi Habashaa irratti facaafamee jira. Ergaan isaa,“Mootummaa Cehumsaa Itoophiyaa” ijaara kan jedhuu dha. Hojjii kana irratti, kallattiin kan bobbahan akka odeeffannoo isaanuma keessaa argadhetti Obbo Daawuud Ibsaa Ayyaanaa, Obbo Bultum Biyyoo, Obbo Dhugaasaa Bakakkoo, Obbo Abbaa Caalaa Lataa, fi Dr. Shuguxi Galataa ti. Walummaa galatti, namoota sagaltu dhoksaan irratti hojjataa ture jedhama. Garuu, amma ifaa godame. As irratti, seenaa darbe wal yaadachiisuun bareedaa dha. Akkumma beekkamu, bara 2000
“Ajandaa Nagaa” tu dhiyaate. Ajandaan kun, Itoophiyaa diimokraatesuu kan jedhu ture. Ajandaan kun, ajandaa qabsoo hidhannoo fi Kaayyoo qabsoo bilisummaa Oromoo lagachiisu ture. Kana irra kan ka’e, akkuma namuu beeku, bara 2001 ABO bakka lamatti baqaqe. Murni Itoophiyaa dimokraatesuu kaayyoo godhate kun, bara 2004 Sagantaa ABO kan bara 1998 jijjiiree akka impaayera Itoophiyaaf ta’utti qopheesse. Kanuma hojiirra oolchuudhaan, baara 2006 dhaaba “Alliance for Freedom and Democracy –AFD” jedhu “yeItoophiyaa Arbabanyoochii/Ethiopian Patriotic Front fi Qinijitii”/Coalition for Unity and Democracy jedhaman wajjiin dhaaba Itoophiyaaf qasaawuu filate.Gocha Daawuud Ibsaa kana seenaan yoomiyyuu taanaan hin dagatu. Dhaadannoon isaaniis kana.
Tokkuummaan Itoophiyaa haa daraaru! YeItoophiyaa andinnati yilamlim!
Bara 2006 akkana jedhan: The Peoples’ Alliance for freedom and Democracy calls on all concerned parties, including the current government of Ethiopia, the representatives of all nations and nationalities in Ethiopia with the facilitation of the international community to seize this opportunity and hold a comprehensive conference to resolve the existing dysfunctional political and social dilemmas confronting the Ethiopian Empire.
Akkuma hunduu beeku ijaaramuun AFD, ABO bakka heddutti facaase. Walumaa galatti, ijaaramni AFD, ABO laamshesse. Jechi “seenaan of irra-deebi’a” ykn “history repeats itself” jedhu har’a Hooggagana ABO tiin dhugoomfamuuf deemaa jira. Jechuun, AFD du’ee awwaalame, boolla keessaa baasanii, lubbuu itti godhanii maqaa PAFDn dhiyeessuuf eebjuun tattaafataa jiru. Akkuma beekkamu, sabni Oromoo fi qabsaawotni Oromoo biyyaa keessaa fi biyya ala jiraatan ijaarama AFD dura dhaabatan. Dhiibaa isaanii irraan kan ka’e, AFD hin milkoofne; hinnaafate; hireen diigamuu isa muddate; dhumarratti ni diigame; ni caccabe, ni faca’e, ni dhabame. PAFDs kanumatu isa eegata. Hireen isaa kanuma ta’a.
Har’a ammoo, yeroo lammaffaa Obbo Daawuud Ibsaa Ayyaanaa, Bultum Biyyoo, Abbaa Caalaa Lataa fi Dr. Shugut Galataa, Dhugaasaa Bakakkoo dabalatanii haasawa haaromsiisa AFD irra jiru. Jechuun haarawomuun AFD, maqaa PAFDn moggaafamuudhaan. Walgeetiin isaanii harka lama paaltookiin deemsifamee ture. Koree namoota shan ammatu, kan waayee kana qinddeessu ofi keessaa filatanii hojii kanatti bobaasanii jiru. Hojiin isaan Hooganootaa ABO fi miseensotaa isaa fi saba Oromoo irraa dhaksuun qopheessan sun kunoo har’a sabqunnamtii irratti facaafamee jira. Har’a murni kun, tokko Eritriyaa taa’ee, tokko Ugaandaa taa’ee, tokko Ameerikaa taa’ee, tokko Austraaliyaa taa’ee akkasumas, tokko ammoo Awuroophaa taa’ee shira xaxaa ABO diigu, qabsoo bilisummaa Oromoo laamshesuu fi dhabamsiisu,“Mootummaa Cehumsaa kan Itoophiyaa” ijaaruuf iccitiin kan irratti mari’ataa turan kunoo har’a gad-baasanii jiru.
Immiyyee Itoophiyaa tinur! Tokkuummaan Itoophiyaa haa daraaru! YeItoophiyaa andinnati yilamlim! Immiyyee Itoophiyaa inaa nooraalleen!
Har’a bara 2015 akkana jedhu: The PAFD calls on all concerned parties, including the current government of Ethiopia, the representatives of all nations and nationalities in Ethiopia with the facilitation of the international community to seize this opportunity and hold a comprehensive conference to create a broader roadmap to thereby resolve the enormous problems confronting the Ethiopian Empire state. Gantummaan bara 2006 jalqabe kunoo har’a illee itti fufee jira. Mee jechoota bara 2006 fi bara 2015 ilaalaa. Lachuu tokkumma. Murni kun, alaabaa Oromiyaa ufatee, armaa ABO qabatee, dhaadannoo qabsoo dhaadataa hojii isaatiin ammoo shira qabsoo bilisummaa Oromoo laamshesuu fi dhabamsiisu xaxaa jira.Yakka hojii isaanii kana, dura dhaabatuunii fi fashalsiisuun murteessaa dha. Kanaaf, iyyaa, iyya dabarsaa! Murni kun,,murna dhiiga fi lafee lammiiwwan Oromoo kan qabsoo bilisummaa keessatti wareegamaniin taphataa jiru. Suuraan armaa gadii, suuraa gantoota qabsoo bilisummaa Oromoo ti.
Rimma qabsoo bilisummaa Oromoo keessatti Dhalate
Murni kun, rimma qabsoo Oromo keessaatti dhalatee, ABO, QBO fi tokkummaa qabsaawota Oromoo nyaataa turee fi ammallee nyaataa jiru. Kaleessa AFD gurmeesse; har’a ammoo PAFD gurmeesse. Imaammatnii fi kaayyoo murna kanaa ABO dhabamsiisuu dha. Murni kun, gaararraa qabsoo keessaa ti; Itoophiyaanistoota. Akkuma AFD du’e, PAFDis ni du’a.
Murna Kaayyoo QBO, saba,Oromoo, biyya isaa Oromiyaa, ABO fi qabsoo bilisummaa Oromoo ganee, keessaa baqatee addunyaa keessa faca’ee jiru. Har’a Ob,Daawuud Ibsaa Ayyaanaa Eritriyaa jiraata; Ob.Bultum Biyyoo Awustraaliyaa jiraata; Ob.Abbaa Caalaa Lataa Ameerikaa jiraata; Ob. Dhugaasaa Bakakkoo Ugaandaa jiraata; Dr. Shuguxi Galataa Awurooppaa jiraata. Ob. Xahaa Abdii Ingilizii jiraataAkkuma beekamu, murni kun, murna kaayyoo ABO faalleesudhaan siyaasaa impaayera Itoophiyaa diimokraatessuu miseensota keessa facaasaa ture. Har’a ammoo, siyaasaa impaayera Itoophiyaa federaalleessu kan jedhu miseensota keessa facaasaa jira.Galiin murna kanaa, impaayera Itoophiyaa tiksuu dha.Walgeetiin Onkololeessaa 24, 2015 Osolo, Norwee keessatti godhamaa jiru kun, kanuma milkaneessuuf. Kanuma wajjiin, lammiiwwan Oromoo kan irraanfatuun irra hin jirre, Ob. Daawud Ibsa, Abbaa Caalaa Lataa, fi Dhugaasaa Bakakkoo murna bara 1992, Ob. Leencoo Lataa fi Dr. Diimaa Nagawo wajjin irree Oromoo WBO hidhannoo irraa hiikanii mooraa hidhaa(encampment) jalchan. Kun, yaakka seenaan dhiifama hin gooneef kan Oromiyaa, saba Oromoo, qabsoo bilisummaa Oromoo fi ABO irratti hojjatame.
Suuraan kun, suuraa hoogganoota biyya, saba, qabsoo fi qabsaawoota diinatti dhiisee biyya ambaatti baqate. Hoogganni kun, hooggana Ob. Daawuud Ibsaa Ayyaanaa tiin hoogganamu. Seenaan hooggana kanaa, seenaa Mooticha Impaayera Itoophiyaa seenaa Hayile Silaaseetiin walfakkaata. Bara Xaaliyaan Impaayera Itoophiyaa weerare, Hayile Sillaaseen Impaayera gad- lakkisee baqate. Bakka baqaatii, murna Xaaliyaaniin lolaa turanii dhaadataa ture. Maqaa isaaniitin gargaarsa funaanaa ture. Akkasumas, har’a murni hooggana ABO ti ofiin jedhu kun bakka baqaa irraa maqaa WBO tiin dhaadata. Maqaa WBO tiin maallaqa funaana. Garuu, maalaqni kun guyyaa tokko illee WBOf ergamee hin beekamu. Akkuma Biritaaniyaan Xaliyaanii mooyatee, Hayile Sillaasee aangoo irra kaahe, murni baqataan hooggana ABO ti ofiin jedhu kuniis, gaaf tokko Eritriyaan, ykn Ameerikaan akka aangoorraa qooda fudhanu nu godha jechuudhaan gororaa jiru. Kanaaf, akka oduun jirutti “AFD” deebisee ijaaruuf tattaafataa jiraachuun isaa himamaa jira. Walgeettii Osolo, Norwaytti godhamuuf deemamaa jiraatuun isaa ifa godhamee jira. Hoogganni kun, hooggana oduufannoo soba oomishee ofis sobaa, miseensotaas sobaa, ummata Oromoo fi ummata addunyaas sobaa, namaa fi Waaqas sobaa, lafaarraa fi samii jala deemaa sobaa jiraataa turee fi jiraataa jiruu dha.
Dhugaan jiru, qabsoo bilisummaa Oromoo ofdura furgaasuuf, tarkaanfachiisuuf, galii isaatiin gahuuf, ABO humneessuuf, tokkummaa dhugaa kan sabboonootaa, waraaqtootaa, qabsaawoota ijaaruu fi jabeessuun murteessaa dha. Kanuma wajjiin, murna qabsoo bilisummaa Oromoo maseensaa turee fi ammallee maseensaa jiru ykn qancarsaa turee fi ammallee qancarsaa jiru kan hooggana ABO ti ofiin jedhu kana hoogganummaa ABO irraa kaasuun fardii dha. Akkasuma, murteessaa fi gaafii yeroon gaafataa jirtuu dha. Dhugaan jiru, bara 1999 irraa jalqabee ABO hooggana hin qabu.
Gootoota qabsoo bilisummaa Oromoo
Suuraan armaa gadii, suuraa jagnoota walabummaa Oromiyaa dhugoomsuuf, qabsoo bilisummaa keeessatti wareegamanii ti. Jagnootni kun, jagnoota bara-baraan seenaa Oromoo keessatti yaadataman. Suuraan isaaniis kan armaa gadii kana:
Jagnootni, qabsaawotni, fi sabbootootni kun, biyya isaanii Oromiyaa, sabaa fi qabsoo Oromoo keessaa baqatuu irra qabsoo keessatti wareegamuu filatan. Seenaan Oromoo yoomuu barabaraan isaan yaadata. Wareegama isaaniitiin Oromiyaan bilisoomti. Qabsoo isaan wareegamaniif kana itti fuufuu fi xumuraan gahuuf murteessaan tokkummaa qabsaawota Oromoo ti. Shirri qabsoo bilisummaa Oromoo irratti hoojjatamu haa fashalu!
Tokkummaan Oromoo haa lallisu!
Oromiyaan Ni Bilisoomti!


c: text/html

text:
Written by: Dinote Kusia Shenkere Edited by Dr. Ongaye Oda Orkaydo
Xatta ki’ni ka, Kuta ka Harreeta ka tika la’ayyute kalanee ki’ni. Qootaa tooloose a kapaa kalan ishootta’e fayya’ damta daannin kinnin malla idoxni ka kuyyaa’ta takkaayye olturaa oorsadin ka kidinee’e “Anassi doxan pirammu kapaa allippanna.” Kaa allippateeta’e xa’in. Etee aanin aanin letta ka ishootta qara’ dumti. Etee poora a mukitta faddanniyaaneeyye, foora keraytaa akkin ka karpa kalin. Fooroosi kara’e mahantaa akata aye’ dehay. Harreeta oo sedi akkiteeyye akataa xasootti ka damta paayyiti ka damti damti ka etee duttanti kamaaye Kuta akkiti ka ki’tee’e: “Innayti anti amala iyyitta’in qapaay anaa takkan iyyo.” Kuta ka isheeta’ kidayee’e, “Ata ayshuppaan kinna akka pora iyyita? Jaw akkiito?” Harreeta ufi ikiite “Aniyyu male andiishu.” Ka iyyiti. Sikkammaayyee oore, Oraayaa ka iyyittase a Harreeta dakayin ka ishoonna kawpa hiritta paayyin. Etee lamayteeta’ jarti kammaa, Harreeta ipaayyiteew ka ki’ne “Iniyyaaw.” Kuta ka miiroodayee ki’ni. “Amma alli’e addiisso? Maana’i poraaw iyyini?” Isheeta ufi dehaamtaa a kuta inteyyannima iyyittaasi’e lammassew. Oore siteeyye Oraayaa pora a Harreta ishee desa iyyite i’upnaadin ka poraasi opa hiritta paayyin. Etee shakkayteeta’ jaramti kammaa a sessattati’e “Iniyya” ki’teew ka iyyiteew. oori sitteeyye oraayaasini qootaa ishootta kapupa dehaadin mallaa Harreetasi’e qapin ka ishin. Sedikamma Kutasi ayi’e tammaqay ka miissa kela’e dekaday. Ikka aye miissaasi kela’e isha akkin ka kidinee’e “Atti Kuto! Maana’ aree kooni? Immeelataa sahtaa? Oon meelataa sahtaayye xooyi ka Harreetaasi inu’e meeli.” Ikka aanay ka meeliya paayyay ka malan sata’tase a Harreeta paawwaday ka loqay ka doxan tawishay. Etee Oraayaasini qeedin ka meellaasinee a Harreeta’ dikniyaaneeyye, sata’ta opaan kittu. Oraayaasini ikka ki’nee’e: “Atti Kuto! Ataa sata’ta meellaappaayye inkinnin?” Kutasi ikka oorshay ka kidayee’e: “Xawa’e Harreeta sata’ta iqaptaa? Kandee sata’ta qaptaayyee assi iyyita akka qara’ kaytanee?” Assee kidayee ki’ni ka isin pahay. Iyyittaa a Harreetasiti’e tooy nama a isteyminiyo akkaa kuli’e rakkoota qara’ pi’niyoo akkinni kideeta.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
====================================================
(THE AWASHPOST.COM)-Namoonni kan barataniif waan hedduuf. Dalagaa argachuufi woraqaa isaanitti dhimma bayanii jireenya fooyyeffachuun sababa isa tokko. Shakkii tokkoon alatti, baratanii dalagaa argatanii uf, maatiifi fira ufii gargaaruun waan hedduu nama gammachiisuufi fundura namaa dagaagsuudha. Gadaa tana, isa hinbaranne qofaaf osoo hintaane isa barateefis dalagaa argachuun dhimma yaachisaa erga ta’aa dhufee bubbulleera. Dargaggeessi meeqa yunivarsiitotaafi kolleejjota addaddaa irraa eebbifamee dalagaa dhabee akkam akka dararamuufi daandii irra marmaaru hedduu keenya biratti beekkamaadha.
Namni tokko baratee dalagaa kan dhabuuf irra jireessatti diinagdeen biyya takkaa hiree hujii gayaa uumuu dadhabuu irraa madda. Rakkoon siyaasaafi hawasummaa (loogii, malaanmaltummaafi kkf) biyya takka keessa jirus dhabamiinsa hiree hujiif haala mijaataa uumuu nimalu. Sababoonni dhabamiinsa hujiif haala uuman akkuma jiranitti ta’ee, hujii dhabuu isaatiif namni hujii dhabe tokkos, xiqqaatus, gumaacha mataasaa qabaachuun nimala. Kuni akkamitti ta’a?
Biyyoota heddu keessatti, inni Afrikaa daran hamaadha, hireen dalagaa argachuu dhiphataati kan deemaaru; inni Itoophiyaa adda fakkaata. Hujii argachuun waan salphaa miti. Nama dalagaa barbaadu hunda dorgommii cimatu isa eeggata. Namoonni dalagaa barbaadan heddu waan ta’aniif.
Dhaabbileen nama qaxaranis nama irra woyya qaba ykn gaariidha jedhanii amanan filatu. Filannoon kuni kan ta’u, inni marsaa jalqabaa, karaa iyyannoo hujiitiin (CV). Kana egaa qormaata iyyannoo hujii darbuu dirqii kan taasisu.
Haala rakkisaa kana keessatti namni hujii soqatu tokko dorgomtoota isaa moo’achuu qofa osoo hintaane dhaabbata beeksisa baase birattis caalaa ta’ee asbayutu irra jira. Dorgomaan tokko dorgomtoota isaa hundarra nama muuxxannoo, dandeettifi hamilee dalagaan suni gaafatu hunda guute fakkaatee as bayutu irraa eegama. Gama kanaan iyyannoon hujii (CV) gobbuu gargar cokuu irratti shoora guddaa taphata. Iyyannoon hujii (CV) akka namoonni tokko tokko hubatanitti waa’ema qabxii ittiin eebbifamanii ykn baay’ina ganna hujii irra turanii (muuxxannoo) qofatti fudhatamuu hinqabu.
Dhaabbileen heddu waan dabalataa iyyataa irraa barbaadu. Yaadaafi hamilee kee iyyannoo kee keessatyi arguu barbaadu; waan isaan fedhan hojjachuuf dandeettiifi hamilee qabaachuu kee arguudha fedhiin isaanii.
Iyyannoo hojii (CV) erguun boqannaa beekisa irratti hirmaachuufi injifachuu isa jalqabaati. Xiyyeeffannaan keenyas isuma kana. Xalayaan hojii (CV) haala gaariidhaan hinqophooffne taanaan hireen nuti dalagaa argachuu, beeksisa baye irrattis hirmaannu, ganamumaan jaama jechuudha. Kanaaf waa’een iyyannaa hojii (CV) xiyyeeffannaa guddaa argachuu kan qabuuf.
Iyyannoon hojii waan heddu ammata. Bifa hedduun qophaayuus nidanda’a.
Hunda caalatti kan hubatamuu qabu iyyannoon hojii (CV) keenya bifa ulaagaalee dhaabbanni beeksisa baase guutuun qopheessuu kan qabu ta’uu isaati. Namoonni iyyannoo hojii (CV) qopheessuudhaan hojii soqattan dhimmoota kanniin irratti gadi fageenyaan hojjachuu hindagatinaa.
1.Beeksifni hojii bayee namoota muuxxannoofi dandeettii akkamii qaban akka barbaadu qalbiidhaan irra deddeebi’ii dubbisaa.
2.Iyyannoo hojii (CV) keessan fuula jalqabaa bifa nama hawatuun qopheessi. Dhimmoota kanniinis, maqaa biratti dabalataan, laatuu hindagatin:
1.Teessoo (magaalaa fi ganda)
2.Email fi bilbila
3.Suuraa kee (kuni filannoodha)
3.Barreeffama fuula jalqabaa (cover letter) irratti muuxxannoo, dandeettii, amalaafi hamilee dalagaa kanaaf qabdu gabaabatti ibsi.
4.Jechoota ijoo beeksisa hojii baye keessa jiran gargar baasi. San booda dandeettii, muuxxannoofi hamileen kee akkamitti waan isaan fedhan akka guutu qajeelatti ibsi. Yaadadhu: waan ufii feetu osoo hintaane waan isaan fedhan barreessuu kan qabdu. Muuxxannoofi dandeettii kee fedhii isaaniin wolsimsiisuuf yaali.
5.Iyyannoon kee dogoggora qubeefi yaadaa tokko akka hinqabne qajeelatti mirkaneeffadhu. Dogoggorri xiqqoon, isa qubee ta’uun nimala, jalqabumaa akka dorgommiin ala taatu sigodhaa. Ufeegi!
6.Iyyannoon hujii (CV) tokko beeksisa hujii tokko qofaaf. Iyyannoo tokko, sanuu isa woggaa tokko dura qophaaye garagalchaa, beeksisa hujii bayu hundaaf erguun dogoggora guddaadha. Tokkoo tokkoo beeksisa hujii bayuuf iyyannoo hujii (CV ) haarawa qopheessutu sirraa eegama; hangamuu kuni dadhabsiisaa ta’us. Ati nama tokko. Jaarmayaaleen beeksisa baasan addadda garuu. Fedhiin isaaniis garagara. Hunda isaaniif akka fedhii isaanii guututti (qabxii 1ffaa fi 4ffaa hindagatin) iyyannoo hujii galchuu kan qabdu.
7.Bakka guuti ykn odeeffannoo laati jedhamte hunda osoo hinguutin irra hin utaalin.
8.Odeeffannoo kee isa Facebook, Linkedin, Google+ yeroo yerotti haaromsuu hin irraanfatin. Dhaabbanni beeksisa baase odeeffannoo kee miidiyaalee hawaasaa irra ilaaluu danda’a. Odeeffannoon CV irra keettuufi kan miidiyaalee irra jiru woldhabuu hinqabu. Odeeffannoo sixiqqeessu, eenyummaa kee saaxiluufi fedhii dhaabbata beeksisa baaseen wolhinsimne marsaa intarneetii irraa kaasi.
9.Osoo hinergin dura iyyannoo hujii (CV ) kee irra deddeebi’ii gulaali. Altakka erga ergitee gaabbuun altti hiree sirreessuu hinqabduu beeki. Waan barressite irrattis yaada oogeessaa gafachuu hindagatin.
Hiree gaarii!


text:
Waldaan Qorannoo Oromoo yokaan OSAn, xumura torban kanaa irra, Sanbataa fi Dilbata, jechuun Hagayya 4 fi 5 kan as Waashinton DCtti argamu Yunivarsitii Kaatoolikii Ameerikaa keessatti kora yokaan konferansii isaa waggaa geggeeffachuuf qophiitti jira.
Akkaataan deemsa konferensii bara ka baroota dabrani irraa haga tokko adda tahuu isaa dubbatu – hoogganoonni waldichaa. Prezidaantii OSA ka marsaa ammaa, Dr. Tafarii Margoo dubbiseen jira.
Ka biyya Kanadaa jiru – Yunivarsitii of Water-luu keessatti, proofeesara barnoota dingadee ti – Dr. Tafariin.
Gaaffii fi deebii guutuu dhaggeeffadhaa.


text:
Yunaayitid Isteetsi
Yunaayitid Isteetsi (Tokkummaa Koonyoota Ameerikaa) biyya federaalaa dhihaa hemisferii yoo taatu bulchiinsa naannoo 50 fi "territory" (biyya akka odolaa) bayye of kessa qabdi. Magaalaa guddaan USA Waashingiten D.C. dha. Bulchiinsi naannoo (state) afurtami sadetti kan Ameerikaa Kaabaatti gidduu Garba Paasifiik fi Garba Atilaantiikitti kan argaman yoo ta'an, kaaban biyya Kanaadaatin, kibbaan Meeksikoon dangefamanii argamu. Bulchiinsi naannoo (state) birra laman immo Alaaskaa fi Hawaayii dha. Alaaskaan kaaba-dhihaa ardii Ameerikaa Kaabatti argamtu yoo taatu bahaan immo Kanaadaan dangeffamte argamti. Hawaayiin immo jiddu Paasifiikitti argamti.
Ballina lafa 3.7 million square miles caalu (9.6 million km² callu) fi bayyina ummatta millionna 300 olii qabachuun, United Statesiin adunya kessa ballina lafan walii-gallatiin sadaffa yokan afuuraffa (Chaayinaa fi USA irra kam akka caalu hanga amma hin beekamu) gubbatti kan argamtu yoo tattu, ballina lafa qofaan fi bayyina ummatan sadaffa irratti argamti. Ummatti America walitti qabama ummatta adunya "immigration"iin dhufan yoo ta'u, kuni immo akka isaan adaa garagara ta'e akka qabattan sababa ta'erra. USAn addunyaa keessaa biyyoota ummatta adaa fi akka jirenya gosa gossa ofii kessa qaban keessa tokko dha. United Statesiin addunyaa keessaa diinagdee biyyaatin GDP trillion $13 fi "gross world product" parsentii 22% qabachuun tokkoffa irratti argamti. "GDP per capita"n yoo ilaalani immo USAn sadarkaa sadaffa fi sadetteffa irratti argamti.
Biyyi kun kolonii kudhan-sadeen Gireet Biriiten walitti qabatte, kolonoonni kuni immo billisumma isaani kan argattan "Declaration of Independence" ifa gochuun, kunis kan ta'e bara 1776, Waxabajjii 4tti (July 4). Constitution hardha kan itti argattan Fulbaana 17, 1787 yoo ta'u, achiin bodda "amendment" 27 bassu danda'anirru. Biyyi kun kan lafan babalatte bayyinan century 19ffa irratti, kunis biyyotta kan irra lafa fudhachudhan - Firaansi, Meeksikoo, Ispeen fi Raashiyaa. Achiin bodda United States biyyoota humna baayye qaban lamman kessa tokko ta'u dandeetterti, kunis Waraana Addunyaa II keessatti waan USn goote fi akkasumas Meeshaa Niyuukileerii (Nuclear weapon) isheen qabdu irra ka'erra. Ergaa Soviet Union kuftee booda, USAn humna addunyaa keessaa jabenyaan haftee tokkitti qoffa ta'u dandeesse. Akkasumas addunyaa keessatti diinagdee, siyaasa, aadaa fi Militaryiin adunya kessatti dursuni itti fufu jirtii.


text:
IBSA EJJENNOO KONYAA ABO Naayiroobi.
IBSA EJJENNOO KONYAA ABO Naayiroobi.
Shira gantoota keessaa fi tika mootummaan qindaa’een Bitootessa 13, 2021 Kora Sabaa Hooggantootni, Miseensotni fi Deggertootni Adda Bilisumma Oromoo kamu irraa quban qabne Seera fi Naamusaa dhaaba cabsuun “Kora Sabaa ABO geggeeffanne” jechuun bifaa Ummata Oromoof arrabsoo ta’een gartuun maqaa ABO dhahachuun gad bahun beekamee jira. Gantootni dantaa fi garaaf if gurguran muraasni maqaa dhaabichaa fi galfata kana dura Kora Sabaa 4ffaa irratti itti kenname meeshaa godhachuun gargarsaa murna PP kan aangoo harka qabutiin yakka dhiifaman qabne raawwatani jiru.
Ammas akkuma kaleessaa shirri keessaa fi alaa dhaaba keenya ABO waliin akka jiru ifatti mul’ataa jira. Bu’aa qabsoo dhaabni keenya galmeessaa as ga’e kana dabarsanii diinaaf kennuu fi boodatti deebisuuf murnoonni maqaa “Hooggana dhaabaa” jedhuun diinatti hirkitanii jeequmsa babal’isaa turan, eegumsa isaanitiin waajjira ABO muummee Finfinneetti argamu humna tikaa fi poolisaan cabsanii seenuun, “Kora Sabaa ABO gaggeeffanna” jedhanii as bahan. Kora sabaa miseensonni dhaabatiifi ummanni Oromoo hin beeyne kan heera ala tahe godhun yakka akka tahe ni hubanna.
Dhaaba roorroo ummata Oromoo irra jiru irraa qolatee mirga abbaa biyyummaa isaa gonfachisuuf qabsoo bara dheeraa wareegama qaalii itti kafalee, arrallee qabsoo gubbaa jiru balleessuuf yeroo qondaloonni fi miseensonni isaa hedduun mootummaa kanaan yakka tokko malee hidhamani jiraanitti yeroo maqaa adda addatiin duguuggaan sanyii ummata keenyarraatti baname jirutti gantoota waliitti qabatani tikaa mootummaa wajjiin maqaa ABOtiin Koraa taa’uun gantummaa fi farrummaa isaani ifatti mirkaneessan.
ABOn qabsoo karaa nagaan qabsaa’uuf gara karaa nagaatti kan deebi’e ta’ulee dhaabni PP mootummaa dha ifiin jedhu, hooggantootaa, fi miseesota isaa hidhuun waajjiraalee dhaabichaa cufuu akkuma itti fufetti jira. Mootummaan kun yoo dhuguma biyya kanaaf guddina fi nagaa waaraa barbaade ABO diigu waan hin dandeenyeef isaa keessa OPDO bira baasuu dhiise wantoota dhaabni Oromoo ABO fi KFOn akka furamuuf isaa gaafatan guutuu qaba . Kanaan alaatti waajjira dhaaba cufuu, qondaloota fi miseensota ABO yakka tokko malee hidhuu itti fufa taanaan shira isaa fi gantootan dhaaba keenya fi qabsoo bilisummaa Oromoo irratti gaggeeffamu kamu karaa barbaachisu hundan dura dhaabanna.
Kanaafuu nuti misensonni ABO Konyaa Naayiroobii gochaa seerdhablummaa murni diinaan bitaman kun hojjatee ni balaaleffanna..Ummatni Oromoo kana hubatee akka dura dhaabbatuu fi qabsoo wareegama guddaa itti baase tikfata, kaayyoo gootowwan keenya itti wareegaman xumura akka itti godhatu dhaammanna .
Injifannoo Ummata Oromoof!
Konyaa ABO Naayiroobi !


text:
Gareeleen hidhatan waltajjii uummataa qopheessine akka nuti hin geggeessine callisee ilaaluun mootummaan naannoo harka keessaa qabaachuu mul’isa jechuu dhaan Gimboot torba dameen Baahir Daar komee dhiyeesse.
Mootummaan gama isaan komee sana haalee jira. Gimboot torba dilbata darbe galma mana maree naannoo keessatti geggeessuuf kan ture waltajjiin uummataa mormii cimaa dargaggoota biraa dhiyaateen utuu hin geggeessamin hafuun ni yaadatama
Bitootessa 15 bara 2011 jechuun dilbata darbe Gimboot torba deggertoota fi miseensota isaa waliin Baahir Daar keessatti wal ga’ii geggeessuuf beellama qabatee ture.
Haa ta’u malee mormii dargaggoota biraa dhaga’ameen wal ga’iin kun hafuu isaa Qindeessaa Gimboot torbaa damee Baahir Daar dargaggoo Mengistu Amare ibsee jira.
Dhimmootii biyya kan yeroo ammaa akkasumas sochiin paartii haaraa hundeeffamee maal fakkaata kan jedhu irratti miseensotaa fi uummata waliin mariin geggeessamuuf kan karoorfame ture jedha Dargaggoo Mangistuun.


text:
Abbaan Ammaar Yamanirraa obboleeysa Isaa barbaada Obboleyyan Isaa lamaa waliin Makka dhufee. Obboleeysa dhabnaan Haarisii fii Maalik gara biyyaatti hoggaa deebi’an Yaasir ammo Makkatti hafe. Makkatti hafuu Isaa saniin seenaan hanga guyyaa Qiyaamaatti waan gaariin akka Isa dubbattu Rabbiin sababa Isaaf godhe.
Yaasir Makkarraa firaa fi aanaa waan hin qabneef Abbaa Huzeyfaa ilma Mughiiraa kan Gosa Makhzumitti gosa gale. Akka nagayaan Makka keessa jiraachuu danda’uuf.
Abbaan Huzeyfaa Gabrittii Isaa tan Sumeyyaa bintu Khibaax jedhamtu Yaasir fuusise.
Yaasir fii Sumeyyaan Ilma Ammaar jedhamu argatanii gammadan. Gandi Yaasir haaluma kanaan Abbaa Huzeyfaa jalatti gosa galanii jiraataa Osoo jiran, Makka keeysaan Ifaan Adunyaa fi Ilma namaa dukkanaa baasu Ife. Nabiyyiin Alamaaa Muhammad s.a.w ergame.
Yaasir fi Sumeyyaan dulloomanii jiran. Ammaar dardara, waa’ee Rasuulaa s.a.w dhageenyaan bakka Rasuulli s.a.w jiru ganda Daarul Arqam ibnu Abii Al-Aqam dhaqee Rasuula s.a.w qunnamee waan Inni dhufeen dhageenyaan Shahaadaa godhe:   jechuun Ragaa bahee.
Haadhatti dhaqee Islaamatti yaame Sumeyyaan daftee qeebalte, Abbaa Isaatis ni yaame Innis dafee qeebale. Manni Isaanii guutuun mana Islaamaa tahe. Imaanaan Ife.
Gandi gosa itti galan gandi Abbaa Huzeyfaa Islaama tahuu Isaanii dhageenyaan akka malee dallanan. Gosti Makhzuum tan gosa itti galan ni kakkatte, takkaa Islaama dhiisuu qaban, takka ammoo balaa itti dhuftu qeebaluu qaban jechuun murtii itti dabarsan.
Balaan Isaan Itti dalagan waan Bineensatti namni hin daleyne ture. Qaama Isaanii Sibiila uffisanii aduu gammoojjii akka malee owwiitu san keessatti affeelaa olan, Bishaan dhuguu dhorgan hanga kokkeen Isaanii gogoggoydutti, gogaan Isaanii hanga babbaqaqutti, hanga dhigni irraa dhumutti achuma tursiisan. Achitti Isaan dhiisanii biraa galan borumtaa itti deebi’an. Azaabni Isaanii haaluma kanaan itti fufa.
Gaafa tokko Rasuulli s.a.w Maatii Yaasir tan cunqurfamaa jirtu, Isaanii Azaabbamaa jiran argeeti, homaa Isaaniif godhuu waan hin dandeenyeef akkana jedheen:
“Obsaa Yaa Maatii Yaasir Bellamni keeysan Jannata”. Qalbiin Isaanii roorroo san hunda keeysatti osoo jiranii jecha Rasuulaa s.a.w kan dhagayan kanaan gammaddee bohaarti.
Maanguddoon lamaan Azaaba saniin hin turree.
Haatii Isaa Sumeyyaan Osoo Azaaba san keessa jirtuu Abuu Jahal dhufee Isii arrabsinaan akka nama hin dhageenyetti tufatte jalaa uste. Abuu Jahal Lallabaa fi arraba kiyya na tuffattee uste jechuun eeboodhaan waraanee Shahiidee Islaamaa tan dura taate.
Kun Sumeyyaaf ni gaha shahiideen duraa Islaama keeysatti Isiidha. Faaruun kanaa olii hafee?!!!
Abbaan Isaa Yaasir Ammoo Osuma cunqursaa fi Azaaba san keessa jiruu shahaadaa qabachaa ajjeefame.
Ammaar jarri Kaafiraa Azaaba itti cimsuudhaan Rasuula s.a.w akka xiqqeesee, Taaboota Isaanii akka faarsuu gaaftan, Ammaar waan Isa qunname akkanatti Rasuulaaf s.a.w Ibsa.
“ Na Azzaban hanga natti jabaattutti, hammeenyi Isaan natti dalagan Osoo gaara irri kaayan ni faca’a, Adawwiin Allaah Aduu keessatti na gubuun Isaaniif gahuu dhabee Ibbidaan qaama kiyya guban, Akkasitti na gubuu fi na rakkurraa hin deemne hanga ani (Arrabaan) siituqee, Taaboota Isaanii faarsutti, Anis natti jabaannaan waan Isaan fedhen godhee dhufe Yaa Rasuula s.a.w”.
Rasuulli s.a.w: “ Qalbiin tee akkam si yaaddi yaa Ammaar?” jechuun gaafate.
Ammaaris: “Yaa Rasuula Allaahaa Qalbiin Tiyya Islaamummaan sabattuudha”.
Rasuulli s.a.w akkana jedheen: “ Badiin takka sirra hin jiru, yoo sitti deebi’an, waan jette sanitti deebi’ii je’i.”.
Rabbiin Ammaar Qulqulleesuuf Ayaata tan buuse:
“Namni eega Amanee Allaahatti Kafre, nama dirqame malee haala qalbiin isaa Iimaanaan sabatuu taateen, Ammoo namni qooma Isaa kufriif bane, Isarratti Dallansuun Allaahaa taatuudha, Ammas Isaaniif Azaaba guddaatu jira.”
An-Nahl: 106
Ammaar gaafa gara Madiinaa Hijiraan hayyamamtu amantii Isaatiin gara Madiinaa goodaane.
Masjidni Qubaa akka Ijaaramus Isaatu yaada dhaleysee Masjidni duraa Islaama keeysatti Ijaarame.
Madinaatti Rasuula s.a.w waliin osoo addaan hin baane jiraachaa ture, duula Rasuulli s.a.w godhu waliin duula.
Rasuulli s.a.w Isa jaalata hoggaa Isa arge “dhufe bareedaan bareechamaan” je’a.
Rasuulli s.a.w “Ammaar Iimaanni mataa hanga miilaatti Isa guuttee jirti” je’e Isaaf ragaa bahe.
Gaafa Rasuulli s.a.w Adunyarraa gara Rabbii Isaa godaane, Museylamaan ani Nabiyyii jedhes lola san keessatti hanga gurri Isaa muramtuu Jihaada godhee jira, duratti deemee sodaan malee jihaada godhee warra sodaates jajjabeysee hanga Museylamaan Kijibaan ajjeefamutti Jihaada guddaa godhe. Rabbiin Irraa haa Jaalatu Ammaarii fii Abbaa fi Haadhaa Isaa.
Seenaan Ammaar barreesanii hin dhumu garuu asumatti haa gabaabsinu.
Mee nuti yoo akkam jirra dargaggoonni Amantii teenyaaf maal daleyne?
Maangudoon ? dhalaan? Eysa jirti tan akka Sumeyyaa??
Islaamummaan amantii haqaati, Jannata Isiidhaan malee hin argatan, garuu jannanni qaaliidha, akka Maatii Yaasir [Yaasir, Sumeyyaa, Ammaar] kanatti Rakkoo boodaan ballootti bahan, Jannata argatan, Adunyaarratti seenaan maqaa bareedaan nama ka’a.
Osoo maatiin Yaasir Islaamaaf rakkachuu baate silaa arra namni maqaa Isaanii beeku hin jiru, garuu Islaama taanee dhumna je’anii roorroo hunda waan obsaniif, arra Ilmaan ifii namni Sumeyyaa fi Ammaar baasu heddoommina Isaa Rabbiin haa beeku.
Rakkoon Islaama Itiyoopiyaa harkaa qabdus tanuma Qabsoorratti Obsuu malee dheysuu, kaafaruu, du’a sodaaf Munaafiqa tahuun karaa Islaamaati miti.
Namni hedduun Islaama Rabbitu eega maaltu nun gahe jedhan, Rabbiin Zamana Rasuulaa s.a.w rakkoo hoggaa itti fidu qabsaawanii Rabbitti irkataa turan, Rabbiin Amantii isaa ni eega dhugaadha garuu nuti harka marannee Amantiin teenya yeroo Yahuudaan balleesuuf deemtu usnee teenyaa???
Qabsoon teenyaa fi roorroon nurratti deemaa jirtu tanuma duraan karaa godhamte, Inumaa teenya tan maatii Yaasir irra xiqqoodha. Garuu Isaan Islaamarratti Obsanii seenaan Isaanii faarfamaa tahe, nuti yoo akkam tahuu qabna?
Karaa Maatii Yaasir haa yaanu moo? Karaa Munaafiqaa fii Kaafiraa? Karaa Ahbaashaa?? Moo karaa Kaabinee?
Qabsoon Islaama biyya teenyaa hanga mirga argannutti ykn hanga shahiidee taanutti itti fufa.
Allaahu Akbar!!!
Injifannoon tan Islaamaati!!!!
YAASIR, SUMEYYAAH, AMMAAR
Abbaan Ammaar Yamanirraa obboleeysa Isaa barbaada Obboleyyan Isaa lamaa waliin Makka dhufee. Obboleeysa dhabnaan Haarisii fii Maalik gara biyyaatti hoggaa deebi’an Yaasir ammo Makkatti hafe. Makkatti hafuu Isaa saniin seenaan hanga guyyaa Qiyaamaatti waan gaariin akka Isa dubbattu Rabbiin sababa Isaaf godhe.


text:
Berhanu Hundee
Sababa gantootaa fi galtootaatiin ykn/fi dogongora tooftaa fi tarsiimoo hojjetameen, Qabsoon Bilisummaa Oromoo (QBOn) galii hawwame gahuu hin dandeenye. Carraalee hedduutu nu darbanii jiru. Bara 2018 galii keenya gahuuf balbalarra geenyee duubatti deebine. Qabsoon xumura gabrummaa injifannoo biraan nu gahe sun humnoota birootiin butamee, kunoo har’a uummatni Oromoo haala baay’ee badaa ta’e keessa galee, isa kana keessaa bahuuf immoo wareegama guddaa ittikaffalaa jirra; ittikaffaluufis deemna. Kuni maaliif ta’uu danda’e jennee yoo gaafii kaasne, deebiin ani qabu waan ayidoolojii fi abdiin “Itoophiyaa diimookraatessuu” jedhu nu keessaa bahuu dideefi; waan projaktii hin milkoofnerratti yeroo, dandeettii, beekumsa, qabeenya fi humna keenya fixnuufi. Impaayara diigamuu qabdu tana diimookraatessinee, haaraa ijaarra kan jedhu kun maaliif sammuu Oromootaa keessaa bahu dida?
Injifannoon bara 2018 wareegama ulfaataadhaan argame sun nurraa fudhatamee, har’a kunoo qabsoon bilisummaa hafee, qabsoo jiruu fi jireenya saba Oromoo ta’ee jira. Seenaa biyya Itoophiyaa jedhamtuu tana keessatti, sabni Oromoo akka sabaattis ta’ee akka uummataatti arrabsamee, abaaramee, tuffatamee, salphatee hin beeku yoo jedhame dhara hin ta’u. Yeroo Oromoon abbaabiyyummaa isaa goonfachuuf qabsoo hadhooftuu godhaa as gahetti, Sabboontota, Qabsaa’ota fi Hayyoota keenya kaan ajjeesaa; kaan immoo mana hidhaatti guuraa; kana birallee darbanii siridhaa biyyi keessanii mitii asii deemaa yoo nuun jedhan salphinni kana caalu jiraa? Durriyyee fi warri eenyummaan ishii kan hin beekamne walitti dhuftee, handhuura Oromiyaa magaalaa guddoo teenya Finfinnee keessatti nutti dhaadachuu bira darbanii, magaalaa kana keessaa Oromoon bahu qaba jechuun isaanii nuuf qaanii guddaa dha.
Jeneraal Waaqoo Guutuu, gabrummaa hiddaan buqqifna; yoo dadhabne ijoollee ittiguddifna jedhanii dhaamsa nuuf dhiisanii; kunoo dhalootni gabrummaa hiddaan buqqisu yeroo uumaman keessatti, Nafxanyootni bara 1991 awwaalaman sun har’a bool’a keessaa ol jedhanii; humna isaanii cimsuudhaan, sanyii Oromoo lafarraa duguuguuf murteeffatanii jiru. Waan murteeffatan sana hojiidhaan agarsiisaas jiru. Filannoon amma uummatni Oromoo qabu yookaan diinota kana yeroo xumuraatiif ofirraa mancaasee biyya isaa walaba taate ijaarratee, nagaan jiraachuu yookaan akka sabaattuu biyyattii tana keessaa dhabamuuf deemuu dha. Amma murtiin uummatuma Oromoo harka jira. Qabsoon amma boqonnaa haaraa keessa galte tun yoomiyyuu caalaa wareegama hanga kana hin jedhamne nu kaffalchiisuuf deemti. Filannooni jiru garuu, wareegama barbaachisaa ta’e kamuu kaffaluudhaan gabrummaa Oromoorratti fe’ame kana xumuruu dha.
Haa ta’u malee, ammas akkuma yeroo dabree, wareegama ittikaffallee, injifannoon keenya akka hin butamne, kaayyoo cululuqaa ta’e fi galii murtaa’aa ta’e tokko lafa kaawwannee, kanaan deemuun murteessaa dha. Karoora fuulduree (roadmap) ifa ta’e lafa kaawwachuun yeroon isaa amma. Kaayyoon qabsoo keenyaa sirna Nafxanyaa nama-nyaataa kana hiddaan buqqisanii achi darbuu yoo ta’u; galiin qabsoo kanaa immoo asii fi achi osoo hin jenne “Oromiyaa walaba taate ijaaruu” dha. Yoo kuun walabummaa Oromiyaatiif wareegamu, kuun immoo Impaayara tana diimookraatessina kan jedhan yoo ta’e, lamuu haala badaa kana keessaa bahuu hin dandeenyu. Walabummaa Oromiyaa mirkaneessuun, sadarkaa darkaadhaan ittideemamullee, kun galii keenya isa waloo fi kan xumuraa akka ta’u irratti waliigaluu qabna. Yoo kuni hin taane, ammas diinaaf qaawwa uumuu fi balbala banuu ta’a.
Dhumarratti, qabsoon Qeerroodhaan yeroo ammaa tooftaalee adda addaatiin gaggeeffamaa jiru kun karaa tokko qofaadhaan ta’uu hin qabu. Isa kana bukkeetti WBO humneessuu fi ciminaan ijaaruun har’aaf qofa osoo hin taane abdii egereellee ta’uu danada’a. Loltootni bilisa-baastotni har’aa, WBOn eegdota Oromiyaa egeree ti. Asirratti wanti hubatamuu qabu, qabsoon hidhannoo hangam barbaachisaa akka ta’ee fi waraana cimaa qabaachuun hangam akka nama kabachiisu Tigraayirraa barachuun ni danda’ama jedheen aman. Qabsoon boqonnaa haaraa fi isa xumuraarra geese tun galii ifa ta’e tokkorratti hundooftee, injifannoo galmeessuu qabdi. Yoo kana hin taane, bara baraan booyaa jiraachuun hafee, jiraachuumti keenyaa iyyuu gaafii keessa gala jechuu dha. Wareegama ilmaan isaatiin uummatni Oromoo akka injifatu shakkiin hin jiru.
Hanga dhimma biraatiin walitti deebinutti nagaatti.


text:
Riyoota yoomiif attamiin akka gad dhiisamte waahila keenya Solomon Abatef akkas jechuun ibsite.
Ganama gara sa’a afurii natti fakkaata. Sa’aatii isaa sirriitti hin ilaalle. Dhufanii ba’i ennaa naan jedhan qoosaa natti fakkaate. Maaliif sababii maaliif jedheen gaafadhe. Ba’I naan jedhan.
Kana dura shaakalli akkasii namoota ka biroo irrattis waan raawwateef booda irra waan hin taane yoo jettan dhugaa isaa dubbachuun koo hin hafun jedheen Itti na deebistu yoo ta’e asuma turuu naa wayya. Yeroo AMEKIRO koo darbeera garuu isaafis hin iyyanne. Dhiifamas hin gaafanne. Yeroon ati itti hiikamtu darbeeraa kanaaf si hiikne deemi kan jedhu deebii gabaabaatu naa kenname. Akkasittan gad dhiisame jette.
Riyoota harmi ishee dhukkubsattee waggaa lama dura wal’aansa baqaqsanii hodhuu fudhattee turte. Harmi koo inni tokkos micireen waan keessatti argameef wal’aansa baqasanii hodhuu naan jedhan, as taa’ee kana gochuu hin barbaanne jette Riyoot. Amma garuu nan wal’aanama jetteetti. Haalli mana hidhaa isheen keessa turte maal akka fakkaatu Riyoot ennaa ibsitu
Akkuma hidhamtootaatti adda adda. Walumaa gala hidhamtoonni haalli itti qabamanii jiran gaarii dha jechuu utu hin ta’in addumaan hidhamtoonni polotiikaa isa kaan irraa haala amaa ta’een ilaalama.
Anaan yoo fudhatte waggaa fi ji’a 8f haadhaa fi abbaa koo qofan argaa ture. Seerri akka jedhutti abboota amantii, abukaatoo waliin wal agarsiisna jedha. Garuu abukaatoos ta’e ka biroo waliin wal hin argine. Nyaati mana hidhaa keessaas kan namatti tolu miti. Nuti warra utuu badii hin qabaatin hidhame hafee warrumti balleessaa qaban iyyuu gama nyaataan haa adabaman kan jedhu hin jiru. Kanaaf gaarii hin turre jette.
Angawoonni Ityiyoopiyaa yeroo hedduu hidhamtoonni siyaasaa kan jedhaman hin jiran jedhu gaaffii jedhuuf Riyoot ennaa deebistu kun kijiba ifa gala dha jette. Kanuti koo qofti ga’aa dha. Hidhamtoota siyaasaa hedduus beeka jette.
Gaazexeessota sadii fi kanneen interneetii irratti barreessanitti dabaluu dhaan kanneen mana hidhaatii gadhiisaman keessa barattooni universitii lammiiwwan Oromoo jiraachuu isaanii gaazexaan Addis Standard jedhu babaasee jira. Kanneen keessaa Addunyaa keessoo, Bilisummaa daammanaa, Leenjisaa alamayoo, Abdii Kamaal, Magarsaa Warquu fi Tofiq Rashiid Nimoonaa ykn Abbebee urgeessaa, Mo’iboon Beqqelee ennaa ta’an hedduun isaanii mana hidhaa Qilinxoo irraa hiikaman.
Martinuu barattoota ennaa ta’an universitiiwwan oromiyaa keessa jiran adda addaa keessaa qabaman. Waggaa tokkoo fi ji’a sadii hidhaman keessatti himannaan irratti dhiyaate hin turre.
Lakkoobsi isaanii kan hin beekamne barattoonni university lammiiwwan Oromoo ta’an kun humnoota poolisiin kan hidhaman Caamsaa bara 2014 master palaanii Finfinnee mormuu dhaan ennaa isaan hiriira mormii geggeessanitti ture.
Barattoonni kun karoora kanaan mormuu dhaan mootummaan federaalaa dhimma Oromiyaa jidduu seena jechuun mormii dhiyeessan. Xiinxaltoonni seeraas akka jedhanitti tarkaanfiin kun heera biyyattii keeyata 49(5)n kan Oromiyaan magaalaa Finfinnee irraa dantaa addaa argatti kan jedhuun morma.
Barataa Univiersitii kan ta’e Nimona Caalii irratti himannaan dhiyaate baatilee lamaan tokko dura ibsi utuu itti hin kennamin akka hafu ta’e. Barata Aslan Hassen mana hidhaa keessatti ennaa du’u, mootummaan immoo of ajjeese jedhee jira.
Haa ta’u malee hedduun akka amananitti saabaan du’a isaatii dararaa irratti raawwtameeni. Haala du’a isaa qorachuufis qorannaan dhuunfaan geggeessame hin jiru jechuun gaazexaan Addis Standard gabaaseera. Gaazexeessonni fi kanneen mirga namaaf falman kanneen waggaa tokko oliif hidhaa keessa turan keessaa sadii hiikamuu isaaniis VOAn kaleessa madden isaa biraa adda baafateera.
Radio Fana immoo kanneen hiikaman shan jedhee jira. Himannana shorokeessummaa irratti dhiyaatee waggaa tokkoo fi ji’a laman kanneen hidhaman keessaa Tesfalem W/Yes, Asmaamaawo H/Giorgis akkasumas kanneen marsariitii irratti barreessan keessaa barsiisaa seeraa kan ta’e Zelalem Kibret kaleessa gad dhiisamaniiru. Abukaatoon isaanii obbo Amehaa Mekonnen hanga guyyaa kaleessaa gabaasi sun qindaa’etti kanneen hidhaa keessa jiran Edom Kasaayee fi Mahlet Faantaahun hidhaa dhaa hin gad dhiisamne.
Mana hidhaa Qilinxoo keessa kanneen turan namoonni kun kaleessa waaree booda gad dhiisamuu isaanii obbo Amheaaf ibsaniiru. maqaan isaanii meeshaa sagalee guddisuun waamamee murtiin kun itti himamuu isaa illee kanneen hidhaa dhaa gad dhiisaman kun naaf ibsaniiru jedhan obbo Amahaan.
Gareeleen mirga sabaa himaa fi falmsaniif hayyoonni seeraa mootummaan Itiyoophiyaa himannaalee gaazexeessotaaf kanneen marsariitii irratti barreessan haga tokko irratti dhiyeesse kaasuu isaa simatanii jiran.
Abukaatoon kanneen marsariitii irratti barreessan kanaa Ameha Mekonnen akka jedhanitti ajaji kun gaaffilee hedduu kan kaasise ennaa ta’u angawoonis seeri kun qixxummaa dhaan maraaf hojii irra akka oolu gaafataniiru.
Murtii kana simannee jirra. Gaaffii hedduun ka’uu qabantu jiru. Fakkeenyaaf maaliif kanneen marsariitii irratti barreessan ka biroon hin hiikamne. Gaazexeessonni sadii fi kanneen marsariitii irratti barreessan lama erga hiikaman ta’e seerri kun kanneen biroof hin hojjetuu? Kanaaf kanneen biroon sababiin hin hiikamneef natti hin mul’atu jedhan.
CPJtti bakka bu’aan gaanfa Afriikaa Tom Rhodes akka jedhanitti Jarmayaan isaanii sochii angawoonni Itiyoopiyaa godhan simateera, garuu haalli gaazexeessotaa fi kanneen marsaa interneetii irratti barreessan hidhaa jiranii nu yaaddessa jedhan.
Gaazexeessota mana hidhaa keessajiraniif nan yaadda’a. akka gabaasa jiruutti Befeqaaduu, Atnaaf, Abel fi Natna’el jechuu keenya.
Yeroo ammaa kan isaan jedhaa jiran namoonni kun namoota shira jiru qopheessan fi kanneen boron immoo gargaartota isaanii ti. Yeroon isaa lafa irra harkifamee kanneen hafan arfan murtii haqaa argatanii hikamninnaa soda jedhun qaba.
Mirga gaazexeessotaaf falmuu CPJn yoo xiqqaate gaazexeessota 12 ta’an kanneen biroon amma iyyuu hidhaa keessa jiru, irra hedduu isaanii irratti himannaa shorokeessummaatu irratti dhiyaate jedhee jira. Ertraatti aansuu dhaan Afriikaa keessaa Itiyoopiyaan biyya gaazexeessonni keessa jiraachuuf akkaan jamaa ta’e jedha CPJn.
gaazexxeessota fi kanneen interneetii irratti barreessan sagal keessaa sadii, hiikamuu isaanii simanneerra jechuu dhaan dhaaba mirga gaazexeessotaaf falmu “Freedom House”tti directorri sagantaa Afriikaa Vukasin Petrovic dubbataniiru. Gaazexeessonni kun kan hidhamaniif mirga heerri isaaniif eeyamu kan yaada ofii walabummaan ibsuu danda’uu waan shaakalaniif jecha jedhan.
Mootummaan Itiyoopiyaa himannaalee gaazexeessotaa fi kanneen interneetii irratti barreessan hafan ja’a irratti dhiyeesse kaasee hidhaa dhaa akka gad dhiisu gaafanna jedhan.
President Barack obaman xumura baatii kanaa Itiyoopiyaa daawwatuuf jiru. Wayita kanas angawoota biyyattii ol aanoo akkasumas addaan immoo hoogganoota gamtaa Afriikaa waliin wal argu jedhamuu eegama.


text:
16.07.2013
WASHINGTON, DC — Lammi Awustraaliyaa hidda dhalata Oromoo kan taate Toltuu Tufaa umriin ishee Digdamii torba. Abbaan Toltuu Oromoo harmeen ishee immo lammii biyya Turkii ti. Afaan Oromoo Afaan Turkii fi Afaan Ingilizii sirritti beekti.
Afaan ofii sirritti beekuun Aadaa fi seenaa saba ofii baruuf furtuu dha kan jettu Toltuun ijoollee ofii ijoollummaa kaasee afaan ofii barsisuun itti gaafatama maatii ti jetti.
Yeroo ammaa gosa barnootaa qor-sammuu ykn Saaykooloojiin Doktorummaa ykn pii eech Dii (PHD) barataa kan jirtu Toltuun hogganaa gaarii ta’uuf nama ajajuu otoo hin taane ofii hojjatanii jaalala horachuutu barbaachisa jetti.


text:
Tokkummaa fi Bilchina Irreecha 2017 Irratti Agarsiisne Bilisummaa Keenyaaf Haa Oolchinu
(Ijoo Dubbii ABO) — Diinni waloo nuti (Oromoon) akka Sabaatti qab -nu humna weerartuu alagaa kan afaan qawweetiin biyya teenya (Oromiyaa) dhuunfatee mirga biyya teenya irratti abboomuu (Walabummaa) nu sarbee dha. Humnoota weerartuu alagaa dhufaa-dabraan yeroo gara Jaarraa tokkoo fi walakkaatti dhihaatuuf Oromiyaa irratti wal jijjiiraa har’a gahan keessaa tokko kan tahe murni Wayyaanee (TPLF) kanneen isa dura turan hunda irraa haala adda taheen Saba keenya Oromoo addatti baasee akka diina innikkaatti ramaduudhaan gochaan diinummaa irratti raaw’achaa turee fi jiru kan yoom illee seenaan hin dagannee dha. Diinummaa Oromoo Wayyaaneen labsatee waggaa 26f itti jiru ABO Ummata Oromoo hubachiisuu irraa yeroon itti haara galfate hin jiru.
Wayyaaneen/TPLF imaammata diinummaa Saba keenya irratti hordofaa turee fi jiru kana qaama Saba keenyaa kan tahan ilmaanuma Oromoo keessaa namoota muraasa gowoomsaa, doorsisaa fi dantaa dhuunfaa xixiqqoodhaan sobee of maddii hiriirsuudhaan hojiitti hiikaa har’a gahe. Imaammatni shiraa fi cubbuu kan Oromoo Oromoodhaan cabsanii itti roorrisaa humnaan biyya isaa irratti abbaa of taasisanii jiraachuu kun garuu kana booda umrii dheerachuu akka hin dandeenye bilchinaa fi tokkummaan Oromummaa Irreecha 2017 kan Hora Harsadii irratti qabsoo hadhooftuudhaan agarsiisne mallattoo cimaa dha. Kun Injifatnoo QBO argamsiisaa deemuu dha.
Ayyaanota gurguddoo fi bebbeekamoo Impaayera Itoophiyaa keessatti waggaa waggaan kabajaman kanneen akka Irreechaa, Ayyaana Cuuphaa (Ximqata), Iida Ramadaanaa, Mesqel, Faasikaa…kkf. keessaa kan humna waraanaa fi meeshaa lolaa gurguddaa Helikoptera dabalateen marfamee geggeeffamaa ture Irreecha Oromoo qofaa dha. Humni tika Wayyaanee kumaan lakkaawamu bobbaafamee ilmaan Oromoo kumootaan lakkaawaman waggaa waggaan sababaa malee hidhuu fi kaanis ajjeesuun Irreecha qofa irratti malee Ayyaana kam irrattuu hin mul’atu. Addummaan kunis mootummaa Impaayera Itoophiyaa bulchu biratti Oromoon akka lammii biyyattiitti osoo hin taane akka diinaatti kan ramadamee jiru tahuu isaaf ragaa guddaa fi mul’ataa dha.
Irreechi 2016 Hora Harsadiitti ayyaaneffatame humna waraana Wayyaanee kan lafoo, mechanized fi qilleensaatiin marfamee geggeeffamuu fi maqaa Federaalaatiin Wayyaanee/TPLF bifa barbaade hundaan harka keessa naqachuun isaa mormii kaaseen Ummata keenya nagaa irreeffachuuf bahe irratti loltoota Wayyaaneetiin rasaasni roobsamee lubbuun namoota 1000 olitti tilmaamamu (kan daa’imman, shamarranii fi manguddoon keessatti argaman) galaafatame. Fixinsi kun bara baraan sammuu Oromoo keessaa kan haqamuu fi irraanfatamuu hin dandeenye dha.
Irreecha bara kanaa (Irreecha 2017) garuu qabsoo cimaa bilchinaa fi hafuura tokkummaa Oromummaatiin namootaa fi qaamota abbootii dhimmaa hedduu hirmaachisuudhaan taasifamee fi wareegama qaalii baafameen Wayyaaneen/TPLF hanga barbaade akka harka keessa hin naqanne dirqisiisuudhaan tohannaa isaa xiqqeessuu fi laaffisuun danda’meera.
Akkanaanis Irreechi 2017 Hora Harsadiitti ayyaaneffatame marii fi hoogganummaa manguddootaa fi Abbootii Gadaatiin, eegumsa humna Foolleetiin, walumaagalatti Aadaa Sirna Gadaa fi abbummaa Ummataatiin dhuunfatamee waan geggeeffameef guutummaattis tahuu baatu harka irra guddaa nagaa fi gammachuudhaan xumuramuun isaa waan hunda keenya boonsuu fi gammachiisu tahee jira.
Bilchinaa fi hafuura tokkummaa Oromummaa kan Irreecha bara kanaa irrattii fi daangaa Oromiyaa ittisuu, akkasumas, namoota keenya gara jabinaan Somaalotni jireenya irraa buqqisaniif dirmatuuf agarsiisne kana tikfannee, ofii fi walii keenya irratti abdannee fi wal amannee, fedhii matayyaa fi kan murnaatiin olitti fedhii fi dantaa waloo Saba keenyaa isa guddicha kan tahe Gaaffii Bilisummaa ummata keenyaaf dursa kenninee yoo waliin tarkaanfanne guyyaan diina waloo keenyaa (humna weerartuu alagaa) of irraa buqqisnee biyya teenya irratti nagaa fi bilisummaadhaan of bulchinee jiraannu fagoo hin tahu. Kanaafis ABO wareegama feesisuu fi qooda isaa ol aanaa tahe kennuu akka itti fufu mirkaneessa.
Gadaan Gadaa Xumura Gabrummaa ti !
Injifannoo Ummata Oromoof !
Onk. 03, 2017


text:
Hawaasni Oromoo biyya Suwiidin kan naannoo magaalaa gudditti lammaffaa biiyya Suwiidin Goteborg jiraatuu fii naannoo isiitti argaman guyyaa har’aa jummata caamsaa 9 hiriira mormii diddaa wayyanee bahan, Kan hiriira kanarraa nama gammachiisaan, Oromoonni naannoo kanatti argaman tokko odoo manatti hin hafin, haawwan, shamarraan, manguddoo fii joolleen isiin daa’ima malqa qabdu kan dalagaa qaban guyyaa kana if wareeguudhaan dhaadannoo, gaaffiin barattootaa, gaaffii ummata Oromoo maraati, Finfinneen handhuura Oromiyaati, ajeechaa fii reebichii ummata keenyarraa jaa dhaabbatu, Mootummaan Suwiidin mootummaa abaaramaa kanaaf akka gargaarsa hin kennine kkf qabatanii gaddaa fi tumsa barattootta isaanii kan wayyaneen gara jabinaan rasaan fixxe balaaleeyfatan.
Check Also
Jijjiiramni Oromoon kumaatamaan itti warageeme kana fakkaata
Ajandaa Mana Marii Nageenya Biyyolessaa (National Security Council/ NSC) Roobii Darbee:Roobii darbe jechuun gaafa Qaammee …


text:
Prezidaant Joo Baayiden, akkuma taayitaa qabatanii waajira seenanitti tarkaanfiilee isaan fudhatan keessaa tokko, waligalteen to’annaa meeshaalee niyuukilaraa Yunaayitid Isteetis fi Raashiyaa gidduutti hafte tokkittiin kan “New START Treaty” jechuunis ‘Waliigaltee Jalqabbii haarawa’ jedhamu akka waggaa shan fuul-duraaf haaressamu yaada dhiheessuu ture. Walii-galteen kun, yeroon isaa ka duraanii gaafa Guraandhala shanii, Jimaata kana dhumata.
Prezidaant Baayidenii fi Prezidaantiin Raashiyaa Vilaadmiir Puutiin, waliin haasaa isaanii bilbilaa ka jalqabaa irratti, akka yeroon waliigaltee kanaa haaressamu biyyoonni isaanii ka fedhan tahuu walii ibsanii, akka gurmuuleen gam-lameenii walitti-dhufanii gaafa Guraandhala shanii haaressuu walii-galtichaa xumuran waliigalan, jechuudhaan masaraan Waayit Haawus, haasawa hoogganoota lameen gidduu dubbisaan beeksisee jira.
Haasawa Prezidaantotaa sana guyyaa tokkoo booda immoo, manneen-maree Raashiyaa lameen, akka yeroon waliigaltee to’annaa niyuukilaraa sun waggaa shaniif haareffamu sagalee guutuudhaan raggaaisan.
Waliigalteen “New START Treaty” jedhamu kun bara 2010 Prezidaant Baaraak Obaamaa fi gita isaanii ka Raashiyaa, Prezidaant Dimiitirii Medvedev’n mallatteesame. Walligalteen kun akka biyyi tokko furguggee niyuukilaraa qiyyaafatamanii 1,550, misaahelootaa fi boombessoota qiyyaafataman 700, laawuncherootaa fi boombessoota ICBM fi SLBM qiyyaafatamanii fi hin qiyyaafatamiin 800 caalaa hin qabanne daangessa. Kana malees akka biyyoonni lameen waliigaltee kana hojii irra oolchan mirkaneessuuf, bakkawwan meeshaalee ilaalanii qorachuu eyyama.
Dubbi-himtuun Waayit Haawus, Jeen Pisaakii, ibsa gaazzexeessotaaaf kennaniin, “Waliigalteen ‘New START’ jedhamu waliigaltee humna niyuukilaraa Raashiyaa ittiin daangessuuf hafee jiru tokkittii dha. Kan sabatiinsi tarsiimoo biyyoota lameen gidduu itti rarra’ee jiru,” jedhan.
Itti-gaafatamaan preesii Pentaagon Joon Kirbii, waliigaltee “New START” jedhamu kanatti buluuf waliigaluun fayidaa naga-eegumsaa biyyoolessaa keenyaallee eegsisa. Waliigalteen kun jiraachuu fi haaressamuun akka lammiwwan Ameerikaa nageenya wayyaa qabaatan taasisa.” Jedhan.
Itti fufuudhaanis, waliigaltee kuusaa meeshaalee niyuukilaraa tarsiimawoo daangessu kana haga bara 2026tti dheeressuun, waliigalteelee meeshaalee ittiin to’atan mirkanaa’oo tahan biroo, kanneen balaa lammiwwan Ameerikaa irraa xiqqeessan biyyoota lameen gidduutti yaaluuf, yeroo iddoo kenna, jedhanii jiran.
Yunaayitid Isteetis gama Raashiyaan danqaa fuul-dura ishee jiru waan hubannaan ilaaltu yoo tahu, gama biraan garuu, meeshaa niyuukilaraa Chaayinaa shaffisaan guddataa jiru ilaalchisees, to’annaan akka barbaachisu argaa jirti.
Prezidaant Baayiden, yeroo prezidaant Puutiin waliin bilbilaan dubbatan, waa’ee waliigaltee “NEW START” dheeressuu qof otuu hin taane, tarkaanfii abbaa-biyyummaa Yukireenif sodaachisu, karaa saayiberii yokaan interneetii iccitii kaampaaniilee fi mootummaa Yunaayid Isteetis hatuu, dhimma filannoo Yunaayitid Isteetis ka bara 2020 keessa seenuu, waa’ee loltoota Yunaayitid Isteetis Afgaanistaan keessaa fi waa’ee Raashiyaan mormituu biyya ishee Aleksee Naavalnii summiin miidhuu dabalee gochaalee Raashiyaa jeeqama uuman irratti haasawanii jiran.
Prezidaant Baayiden, ibsa gaazzexeessotaaf kennaniin, “akkuma waliigaltee NEW START kana faayidaa biyyoota lameeniif waliin akka hojjechuu dandeenyu hubadheen jira. Garuu, waa’ee amala isaanii akka baay’ee yaddoo qabhnus ifa godheeraaf,” jedhan, jechuun gulaalaan har’aa ibsa isaa xumura.


text:
GADDA SUUKANNEESSAA: Harargeetti Dirqiin Deeggarsa Abiyyiif hiriira bahaa jedhanii nama keenya balaa Konkolaataatiin fixan warri opdo/bilxiginnaa
Harargee Bahaa aanaa Meettaa magaalaa Calanqoorraa km 7 caalaa kan hin fagaanne magaalaa DUSEE keessatti konkolaataan waraanni fi miliishonni pp humnaan ummata feete hiriira deeggarsaaf magaalaa geessaa jirtu garagaluun yoo xiqqaate namoonni 50 du’aniiru. Baayeenis qaamaa caccabee miidhama ulfaaataaf saaxilameera.
Bara 2017 keessas magaalaa kana keessatti namoonni 15 bakka tokkotti waraana EPRDF’n ajjeefamuun ni yaadatama. Kanneen ajjeefaman keessaa namoonni 7 maatii tokko turan.
Aanota mara keessatti hiriira deeggarsaa nuuf baatan malee jechuun waraanni fi miliishonni halkan mana manarra deemuun afaan qawweetiin ummata guuraa buluun ganama suubii magaalaatti konkolaattota fe’iisaa kanneen akka UD, ISUZU fi siinoo tiraakiitti fe’aa turan. Suuqiiwwan, manneen nyaataa fi geejjibni ummataa hundi guyyaa har’aa akka hin banamne/hojii hin hojjenne gochuun poolisoonni, miliishonni fi waraanni pp ummata dirqisiisanii hiriira baasaa turan.
Akkasitti dhiiga ummataatti taphataa hangam aangoorra turuu fedhu ofii?
Godina Harargee Bahaa Aanaa Meettaa naannawa magaalaa Calanqotti Maqaa hiriira deeggarsaatiin barattootaa fi namoota nagayaa humnaan konkolaataatti fe’anii gara iddoo hiriiraatti imalchiisaa osoo jiran konkolaataan garagalee lubbuun namoota 40 Olii dabruun himame.
Maddeen keenya baha Oromiyaarraa odeessa kana nuuf qoodan akka himanitti magaala calanqoo keessaatti hiriira deeggarsa hoggansa Abiyyii fi Balaaleffannaa Juntaarratti hirmaachuu qabdu jechuun barattoota magaalaa Qullubbii irraa fe’anii gara Calanqootti imalchiisaa osoo jiran balaa tiraafikaa mudateen Lubbuun namoota 40 olii dabruun addeeffameera.
Balaan Tiraafikaa kunis kan mudate naannawa magaalaa Calanqoo iddoo Duuse jedhamutti akka ta’e maddeen eeraniiru. Akka maddi keenya Hospitaala Hiwoot-Faanaatti argamu amma nuuf himetti namoonni lubbuun dabran irra jireessan barattoota yoo ta’an namoonni nagayaa kararraa humnaan maqaa hiriiratiin konkolaataatti fe’anis keessatti kan argaman tahuu hima.
Barattoonni dhuman kunneen irra hedduun battalumatti lubbuun isaanii yoo darbu muraasni ammoo erga wal’aansaaf Hospitaala Hiwoot Faanaa jedhamu seenanii booda akka tahes maddi keenya kun ibseera.
Barattoonni Balaa tiraafikaa mudateen miidhaa cimaan irra gahuun waytii ammaa hospitaala Hiwoot Faanaatti du’aafi jireenya gidduu jiranis jiraachuu maddi keenya kun OMNitti himeera.
Murnoonni Bilxiginnaa hiriira dirqii raawwachuuf dhaloota Ol adeemoo karatti qaxara cabsuun nama gaddisiisa kan jedhu maddi keenya kun duuti barattootaa har’a Calanqotti mudate baay’ee kan nama naasisuudhas jedheera.
Hiriirri maqaa Deeggarsaatiin Murnoonni Bilxiginnaa hawaasa dirqaa jiran magaalota Oromiyaa hedduu keessatti gara mormiitti jijjiirameera. Baatuu, Awwadaay, Dirree Xayyaaraa fi Burraayyuu akka fakkeenyaatti kaafamaniiru.
Haala jiru duukaa buunee kan isiniin dhaqqabnu taha.
(Mohammed Fantaallee)
Oromia Media Network
East Hararghe zone, Meta Wereda in Oromia regional state communication affairs bureau said 36 people were killed in a single car accident today.
Inspector Tollossa Goshu, head of the communication division of the zone, told state news agency ENA that the accident happened in Dhusee Kebele at 11:30 AM local time when an Isuzu truck en route to Chelenko town overturned. All the 36 victims were killed on impact and their bodies were delivered to their families, he said. Those who are injured in the accident are currently receiving medical treatment in hospitals in Deder and Chelenko as well as in Dire Dawa city, Dir Chora hospital.
The inspector said the cause of the accident was excessive speed and that the driver was under investigation.
በተሽከርካሪ አደጋ የ36 ሰዎች ህይወት አለፈ
ጥር 26 / 2013 ( ኢዜአ) በምስራቅ ሐረርጌ ዞን ሜታ ወረዳ በደረሰ የተሽከርካሪ አደጋ የ36 ሰዎች ህይወት ማለፉን ፖሊስ አስታወቀ።
የዞኑ ፖሊስ መምሪያ የመንግስት ኮምንኬሽን ጉዳዮች ዲቪዥን ሃላፊ ኢንስፔክተር ቶሎሳ ጎሹ ለኢዜአ እንደገለጹት አደጋው የደረሰው በወረዳው በዱሴ ቀበሌ ገበሬ ማህበር ዛሬ ከረፋዱ አምስት ሰዓት ከሰላሳ ደቂቃ ላይ ነው።
ከወረዳው ዱሴ ቀበሌ ገበሬ ማህበር ወደ ጨለንቆ ከተማ በመጓዝ ላይ የነበረ…አይሱዙ የጭነት ተሽከርካሪ በመገልበጡ አደጋው መድረሱን ተናግረዋል ።
በአደጋው በተሽከርካሪው ላይ ተጭነው የነበሩ የ36 ሰዎች ህይወት ወድያው ማለፉን ገልጸዋል።
የአካል ጉዳት የደረሰባቸው ሰዎች በደደር፣ ጨለንቆና ድሬዳዋ ከተማ በሚገኘው ድልጮራ ሆስፒታል የህክምና እርዳታ እየተደረገላቸው መሆኑን ተናግረዋል።
ህይወታቸው ያለፈ ሰዎች አስከሬን ለየቤተሰቦቻቸው እየተሰጠ መሆኑን አመልክተዋል።
የአደጋው መንስዔ ከፍጥነት በላይ ማሽከርከር እንደሆነ ያመለከቱት ኢንስፔክተሩ ፖሊስ አሽከርካሪውን በቁጥጥር ስር አውሎ ምርመራ እያካሄደ እንደሚገኝ አስታውቀዋል።
Dargaggoo Obsaa Abdiisaa guyyaa har’aa waajjira Koomishiinii Poolisii Oromiyaa Finfinnee naannoo Laanchaa jedhamu keessatti hidhamuusaa maatiin OMN-tti himan.
Obsaa Abdiisaa fi Kaadhimamaa PhD Abduggaffaar Umar ajjeefamuu Artist Hacaaluu Hundeessaa booda hidhamanii torbanoota dura mana hidhaatii kan hiikaman yoo ta’u, guyyaa gaafa hidhaman sana meeshaalee akka Laaptooppii, Moobaayilaafi waraqaa eenyummaa dabalatee ragaalee barnootaaf isaan barabaachisan poolisiin harkaa fudhachuusaa sababeeffachuun, guyyaa har’aa ragaa kana fudhachuuf gara waajjira Koomishiinii poolisii Oromiyaa deemuu isaanii maatiin OMN-tti himan.
Namoota gaafa duraa waliin hidhaman keessaa namni dursa hiikame bakka sanatti argamuun ragaa barnootasaa kan fudhate yoo ta’u, Obsaafi Abduggaaffaar guyyaa har’aa meeshaalee isaanii fudhachuuf gara Koomishiinichaa deemanii yeroo jiranitti, poolisin Abduggaffaar biraa qofaatti Obsaa hanbisuun yeroo ammaa kana Obsaa qofaatti bakka tursiisaa Koomishiinichaa keessatti hidhanii jiraachuu OMN odeeffateera.
Dargaggoo Obsaa Abdiisaa Yuunvarsiitii Finfinneetti eebbifamaa Saayinsii siyaasaa fi Hariiroo idiladdunyaa bara kanaa kan ture yoo ta’u, utuu inni hidhaa jiruu barattoonni kaan waan eebbifamaniif, barnootasaa bara dhufu eegee itti fufuuf dirqamee jiraachuusaa Afgaaffii OMN waliin taasiseen dubbatee ture.


text:
Hegeree Oromiyaatiin
Duulaa Amerkaan “daa’ish yk Motummaa khulafaa slaama” irratti gadgeysaa jurtu Irraa Motummonni Arabaa Shan walliin qooda fudhachuu fulbana 22/2014 Presdentiin Amerkaa Obaamaan ibsanii jiru. Warreen akka angsafatti duula kanarraa qooda fudhachaa jiran keysaa Sa,udii Arabiyaan sadarkaa duraatti mil,aataa jirti.
Sa’udiin duula warra Isalaama “Sunnii ” Amerkaa waliin taatee irratti hojjachuuf (waraanuuf) ni dirqamte warreen ja’an hedduudha. Sababni isaas Dhaabbanni Daa,ish ja,amuun beekkamuu kuni guutuu daangaa gara kaaba Iraaq fii Sa,udii dhunffatee waan jiruuf wayta haalaa mijjeyfate Sa,udii weraruu hin olu ka ja,uu shakkii guddaa qabaachuu isitiin alatti , ummanni isii harki guddaan Dinaggeyiin ” Daa,ish ” cinaa dhaabbachaa waan jiraniif ja,an keysa beytonni haalaa Sa,udii fii Ummata Isii.
Gara biraan warri Sa’udiin deggaraman “Iraaq fii Suriyaa , Lubnaan ” keysatti dadhabaa dhufuun isaanii dura dhaabbattota Sa’udii fii warra dhihaa tiif karaa saaqaa dhufee kuni hedduu Motummaa Sa’udii gar malee yaaddeysaa jira. Ammallee Mormitonni Shii’aa Huusii Ja’amuun bekkaman Magaalaa Mummitti Yaman San’aa dhunffatanii waan jiraniif haalli Sa’udiin yero ammaa keysatti argamtu firaafii diinallee hin gammachiisu jechaa jiru Hayyoonni Siyaasaa , warreen “Huussii” kunnen guutuu Yeman gaafa dhunffatanitti “Naanno khamiis Musheet , Jiizaan , Najraan ” Lafa Yamaniirraa Sa’udiin humnaan fudhatte , deffachuu qabna jechaa waan jiraniif , Ammallee hojjattota biyyota alaarraa Sa’udii hujjif dhufan keysaa warra akka Ethiopia fii Oromo ,Somaalee ” Huussii ” waliin hidhata qaban jechuun dharaan yakkitee reebaa waan jirtuuf , waggaa dhufuu haalli Sa’udii akkam tahaa laata ? Kan ja’utuu keysa beytota haala Sa’udii Arabiyaa yaaddeysaa jira.
Akkuma yaadatamuu dhinenya kana Sa’udiin waggaa 84ffaa isii kabajachaa jiraachuun isii ni yaadatama. Waggaa 85ffaa hoo haala akkamiin kabajachuuf teysi gaaffii arifachiisaa kana Debisaa isaa yeroof bira tarkaanfachaa , Rakko biyyota Ollaa Isii Iraaq , Suriyaa , Yeman Irraan daangaa isiitti qaxxaamuraa jiru kana akkamiin dura dhaabbachuu dandeyuf teysi.? ” Waggaan dhufuu nama Eegaa jiruuf boru ganama tahuu dandeyaa ” ja’amitii ree Manguddon Oromo wayta makmaaku.!!!
Xiinxalaa Siyaasaa Arabaa , Barreysaa fii Gaazexeysaa Obbo Gammadaa Sute . Fuulbana 25/2014 Kaayroo


text:
Kan Poolisiin Shawaa Bahaa Hoteela Riizortii Soodarreetti Namoota Seera-ala Leenjii Hidhammoo Fudhatan Qabadhe Jedhu, Bulchiinsi Sodarree fi Qaamani Jara Bobbaasemmee Ammoo Waan Seeraa Ala Hojjenne Hin Jiru, Jedhan
Qajeelchi poolisii Godina Shawaa Bahaa qaamolee seraan ala leenjii hidhannoo Hoteela Rizooltii Sidaree keessatti kenna jiran tohanaa jala oolche, jedha.
Hoteela Rizooltii Sidaree fi Dhabbani Hojii eeggumsaa Foolle ammoo gama isaaniitiin, Waardiyoota waligalteen qaxaramaniif leenjii hubannaa keenna jirra malee wanni baleessine hin jiru, namoonni keenna seraan ala hidhaman, kanaafis ragaa qabna jedhu.


text:
Category: news
Koreen hojii raawwachiistuu ADWUI murtee dabarseen, jeequmsa, shororkeessummaa fi mankaraarsummaa amantaatin namoota himannaan irratti banamee.
KGGDhDUO jalqabbii imala haaroomsa jijjiiramaa fi kallattii eegareerratti marii fi qorannoo baldhaa guyyoota kurnan darbaniif.
(Kiyya Hararghe) Yaadanno (Guyyaa Feb, 18, 2017) Qabamee Har’aa Godina Shawaa Bahaa Aanaa Ada’aa Ganda.
Duudhaaleen waljaalalaa fi walkabajuun waliin jiraachuu ummataa cimee itti fufa!! Biyyaafi naannoo keenyatti sirnootni abbaa.
(Biraanuu Hurrisaa) Godina Arsii lixaa aanaa Shaallaatti gochi jeeqamsa uumuun lubbuu namaa balleesse fincila humna.
Gidduu Kana Sooshaal-Miidiyaa fi Weebsaayitii adda addaatiin Hooggantoota Dhaabbata Dimokraatowaa Ummmata Oromoo Dh.D.U.O ilaalchisee himamaa.
HornAffairs Afaan Oromoon siyaasaa ummata Oromoo ilaalchisee turtii Obbo Fiqaaduu Tasammaa, Hoogganaa Biiroo Dhimmoota Koomunikeeshinii.
Finfinnetti manneen barnoota Afaan Oromoo ijaaruun eegalame Bulchinsa Magaalaa Finfinneetti manneen barnoota Afaan Oromootiin barsiisan.
Kallattiin misooma Zoonii Industirii Itiyoophiyaa Dhaabbata Misooma Industirii, Biyyoota Gamtoomaniin jajame. Yaa’ii Walii-galaa 69ffaa Dhaabbata.


text:
Waliigaltee Paartiilee Dhiheenya Mallatteessametti Otuu Hin Hirmaatiin Akka Hirmaanneetti Maqaan Keenya Dhahame: KFO
ADAAMAA — (voaafaanoromoo)—Waliigalteen dhaabbilee siyaasaa Naannoo Oromiyaa fi Amaaraa keessai socho’aan jidduutti dhiheenya tolfameen ilaalchisee, osoo nuti itti hin hirimaatiin akka qaama waliigaltee sanitti hirmaateetti maqaan keenna kaafamuun sirri miti jechuun Kongiresiin Federaalistii Oromoo KFOn komatee jira.
Paartiin Uummata Affaar gama isaaniitiin waliigaltichi kan hunda hirmaachisuu dhabuun isaa sirri miti jedha. Paaritiin Badhaadhinaa Itiyoophiyaa ammoo deebii kenneen akkaa jedhetti, haala itti waliigaltichi hunda hirimaachisu irratti hojjatamaa jira jedhee jira.
Gabaasaa guutuu caqasaa


text:
Jijjirama qilleensaa mudateen Itiyoophiyaa keessatti uummanni Miliyoona 8 ta’u gargaarsi nyaataa kan isa barbaachisu ta’uu jaarmayoonni adda addaa beeksisaa jiru. Jiraattonni Godina Arsii Lixaa akka ibsantti caamni yeroo mudatu kun kan jalqabaa miti jedhu. Kan baranaa garuu daran hamaa ta’uu dubbatu. Midhaan facaafatan sababaa roobni dhabameef karaatti hafuu isaa fi erga roobni xiqqaan argame booda kan facaafatanis hagas mara oomisha argamsisee hin qabu jedhu.
Ta’us garuu gargaarsa mootummaan barana raabse tokko iyyu hin jiru jedhan. Gama kaaniin bulchaan godina Arsii Lixaa Obbo Abaadir Abdaa gargaarsi raabsamaa jiraa caamni humnaan ol ta’e hin jiru jedhu.


text:
Ministiriin Dhimma alaa Yunaayitid Isteetis haallii qabiinsa mirga namoomaa kan biyyoota addunyaa inni bara dabree maal akka fakkaatu Robii har'a ifa baasee jira.
Barri darbee jechuun 2020 keessa sagalee-kenninsa filannoo irraa jalqabee hanga bakka hojiitti, haala itti biyyoonni mirga lammiwwan isaanii itti qabaa turan xiinxala gabaasaan kun.
Bara 2020 keessa uummanni hedduun dhiittaa miraga namoomaa hamaa keessa darban kan jedhu gabaasnii kun, Itiyoophiyaa bulchiinsa naannoo Tigraay keessatti ajjeechaa, humnaan gudeeddii fi badiin kanneen biroon gaggeeffamuu isaa kan agarsisuu gabaasnii qabatamaan jira jedha.
Gabaasa Guutuu Caqasaa.


text:
LibreOffice 7.1 Help
Kuni Doyisaanchu gutu kaa'looti.
Bortajete giddo suwashshu garinni uduunnichu dargira kubbate Doyisaanchu giddo uduunnicho lameegge-kisi.
Baxxino fuula balaxaanchunniwa woy aantaanchunniwa goshooshate Doyiishshu uduunnigaxa horoonsira dandaatto.
Borrote bortajeta hossimma goshooshi gaxi woroonni Doyisaanchu bido horoonsidhe uduunnigaxa fani.
On the Doyisaanchu uduunnigaxi, umo fuula doori, aanchite, balaxaancho uduunne woy Aantaanchu Uduunnibidubbanni mittu aana kisi. Ilkuwate su'muwi fuula dooranno, lawishshaho, "Antancho Uduunnichi" ilki "antaanchu qooli" woy fuulinsa garinn "Antaancho maxaafi malaticho" su'maati.


text:
Dur bara ijoollumaa inna warra saaniif hurraa bu’anii yk horii tiksanii yk dirree keessa taphataa oolanii manatt deebi’an ijoolleen olla toora tokko galanii mataa saanii dugda kan isaan fulduraatt irkisuun harkaan mudhii saa qabatanii deemuu eegalu. Kan duraa hoogganu qofatu waan halle arga.\ Jarri toora galan sun akkuma lafa ilaalanitt walfaana “Geenyee” jedhu. Kan fulduraa hogganu “Gawuu geenyee” jedha. Utuma akkasiin gaafataa, deebii “gawuu geenye” jedhu argataa deemanii, hoogganni “Geenye” jedha. Ol kahanii yoo laalan ganda gahaniiru. Waa abiddarra jira taanaan manni hin aara. Gorora coccobsaa gammachuun mana ofiitt arreedu. Karaa bu’aa bahiin itt baayyate irra haananii manii saanii gahuu caalaa kan gammachiisu hin turre.
Hanga yoonaa Oromoo qabsawoo ofiin jedhan mooraa lamatt hirree ilaalaa bane. Lamaanuu “geenyee?” jennen malee “Geenye” nuun jedhanii hin beekan. Tokko nu dhiisee bakka akeekkate gahee angoo nu bulchuuf dorgama jira; kaan karaan saa fagoo gufuun itt baayyatuu. Kan mooraa halagaatt gale, hirree halagaa gabbisuu irra darbee Oromoof bu’aa buuse hin qabu. Inni kaan haala dorgommeen hawaasa firaa fi diinaan marfamee, dhiibbaan karaa halleen itt tolfamuu keessaa caffatee bahuu dadhabee, jonjeen kan kahe bitaa fi mirga abaaraa jira. Oromoon dhugaa dhabee utuu hin tahin kan xiiqii qabu baafachuu dadhabe. Kanaaf Mooraa Walabummaa keessaa “Geenyee” utuuma jedhanii, “Gawuu geenye” jedhamaa, utuu hin gahin ganda itt galanitt ibdii suuqamaa jira. Gandichi gubannaan mooraan lachuu hin jiratuu, hundu boojuu fi deegaa taha. “Si sobu yaa marqaa si afuufuun si liqimsuufii” isa jedhan sana. Kan galtuu sossobatan hamma mooraan walabummaa jiruttii.
“Golli Mormituu” Itophiyaa kan jiraatte mooraan walabummaa jiraannaanii. Dadhabuun mooraa kanaa “mormituu” hin jabeessuu. Kanaaf jaarmoti maqaa Oromoon socha’an si’anaa humna riphaa saba Oromoo calaqqisuu hin dandahani. Mooraan walabummaa jabaannan, akka jabaatanii jala dhaabbataniif mormituun caalaa cimfamu. Sun dhiibbaa sochii malbulchaa Oromoo waliigalaa laaffisu qaba. Jaarmoti hundi akka malee dadhaboo waan tahaniif kaka’a ummataa tasa tahu hamaa irraa ittisuun haala ijaarameen gara injififannoott qajeelchuu hin dandahanii. Kanaaf abdii hunda isaanirra kaa’uurra gamnootii fi goototi Oromoo furmaata wayyaa tahu irratt mari’achuu qabu. Oromoo kan feesisu ayyaaneffata abba tokkootaa utuu hin ta’in dhaabaoota jaboo dha. Sochiin saanii, abba tokkoota booda hafu yk too’atamuu dandahaa, jedhanii gaafachuun barbaachisaa dhaa.
Addi Bilisummaa Oromoo (ABO) dhaaba Republika Oromiyaa Demookaraatofte ijaaruuf kakatee walakkaa jaarraa dura hojiitt bobbaa eegale. Yerooma sana kanneen gaaffii Oromoof Itophiyaa demokraatofte keessatt deebii barbaadna jedhanii dhaabota saba hedduu Itophiyaatt duudanii turan. Jarri akkasii Oromoon seenaa of bulchaa hin qabu jedhanii holola hamajaajiin kan hiikkatanii. Of hin beekneen, seenaa ofbulchaa sooressa qabachuu Oromoo dagatti. Utuu hin qabaanneeyyuu sun halagaan moo’amuu hin raggaasisu. Kanatt kan amanan bilisummaaf lubbuu ofii dabarsanii ABO ijaaran. ABOn, eenyummaan Oromoo bu’uura eenyuu sochoosuu haa tahu roga dhabsiisuu hin dandeenye qabaachuu saa ifa baase. Kanaaf diinni Oromoo fi keettoliin duula walirraa hin citne irratt gaggeessaa jiraatan. Haa tahu malee sirna bosoosaa ummati balfe jijjiiruuf waan dhaabbateef mooraa walabummaa balleessuun hin dandahamne. Hogganootii Empayera Itophiyaa takkaa balleessuu malee tolchuu hin beekanii. Mootummaan empayerichaa jalqabumaa akeeka saamichaa fi fixiisa qacee ilmoo namaa irratt hundaawe. Sochiin bilisummaa Oromoo, keettoo jijjiiramaa fi nagaatii. Ilaalchaa fi hojiin jijjiirammi argamu malee, moofaa wal gargaarre suphina jechuun furmaata hin tahu. Erga qabame bulchooti Itophiyaa Oromoon beeku ofirroo fi ofittoo qofaa. Dudhaa dhalmaan itt darbaa dhufe jijjiirratanii ummata koloneeffatan walqixummaatt ilaaluu hin dandeenyee. Empayerii isaan ittiin dhadatan diigamee eenyummaa ofii isa dhugaatt deebi’uu malee filmaati biraa hin jiru. .
Kaayyoo walabummaa bakkaan gahuuf qabsoon tolfamu sabicha badiisa irraa baraaruu irratt kan akeekkate waan taheef itt bahaa deema malee hin coollibuu. Oromoon ilmoo namummaatt amanan yoo namaa gaditt ilaalamaa hafuu hin feene, akka ummataati leeyuu qabna kan jedhan abdii sanaan socho’uu qabu. Yoo qabsichi itt bahaa deeme qofa furmaati kan argamu. Nammi qayyabannoo gaalchaa hin qabne, hamaa, tolaa fakkaatee dhihaatu hundaaf qeeqa malee ililchaa harka rukuta. Madrak haa tahu OPDOn sirna jiru kabeebsuuf malee jijjiirama waaraa fiduuf hin uumamnee. Jijjirammii argamu malee naannaa sanaa beellii, dhukkubii, roorroo fi shororkaan hin badanii; mirgi ilmoo namaas Oromummaanis hin kabajamu.Sana kan fiduu dandahu wayyabaa fi cunqurfamaaf kan dhaabbate; sochii bilisummaa Oromoo irra sanatt kan gaalchu hin argamu. Demokraasiin gaaffii Oromoo deebisuu caalus hin jiru.
Malbulcheesitooti bilisummaa si’anaa ilaalcha Oromummaan gonfachiise dhiisanii kan roorrisaa akkeessaa jiru. Sunis tahitaa fi beekumsi gubbaa gad coccoba kan jedhu.Garuu wanti hin jirre coccobuu hin dandahu. Burjaajii yeroon uume jala dahatanii halagaatt hudduu gatachuun hiree Oromoo roga dhabsiisaa jiru. Ijoo laafaa ummataa tuttuquun bara baraan dadhabina ofii dagachiisaa bahanii. Qabsaawanii qabsoott hiriirsuu irra, sana kaayyoo godhatanii jiru. Hanga yoonaa lafa taakkuu tokko dhuunfanne kan jedhe hin agarre. Sana hin dandeenye taanaan maalifaan jireenya saanii bulee gaaffii jala akka galu hubachuun, jala jalaa luqqa’anii mooraa nyaaphatt yoo cehan mullatu. Lafa malee saba waanti jedhan jiraachuu hin dandahu. Bakki irra dhaabbatanii qabsawan illee rakkoo tahuuf adeemaa. Haa tahu malee dhalootaa dhalootatt dargaggoon Oromoo rakkina hanga yoonaa irra haanaa dhufaniiruu, hardhas abdiin jiran isaanumaa. Abbaa biyyumaa deeffachuu fi qajeeltuu Oromiyaa fiduuf hoggana baafachuun darabee saaniitii. Lubbuu, eenyummaa fi qabeenya ofiitii lafarraa haqamaa jiruu callisanii of irratt dhiisuu jechuun Oromummaa tuffachuu dha. Oromoo hundi miira galtummaa qaba jedhamee akka hin ciicatamne beekamuu qaba.
IItophiyaa keessatt Madrak funaansa jaarmota Itophistootaa kan tahe jaarmota Mormituu jedhaman keessaa guddicha tokko. OFK kan jedhamu miseensa saatii. Hoggana Olaanaa OFK keessaa tokko, Baqqalaa Garbaa akka dubbataa qabattee furtuutt OSAn afeeramee US dhufuun ni yaadatama. Nammi kun Oromummaa saaf hidhaamee guraarameera. Baras alaa manaa qara kan birmateef ummata Oromooti. Gidiraa fi faanfana mootummaan Itophiyaa Oromoo hidhaa keessa jiran irraan gahaa jiruuf raga bahuun Oromummaa saaf xiiqii qabu agarsiiseera. Haasaan saa inni hafe garuu ilaalcha malbulchaa Itopheessaa dhaabi saa fi hidhati saa ifaan hordofanii. Madrakooti waan wal hin fakkaanne lama, Empayera tursuu fi demokratessuu of duuba harkisaa deemu. Dandamata Ummatootaaf Wayyaanee irra waan itt wayyan dhiheessaa hin jirani; angoo mirga hiree murteeffannaa uumataa beekullee heera Itophiyaa keessa ni haqna jedhanii kakataa jiru. Kanneen malbulchaa basalgaa kanatt marsan irraas kallattii itt dhiddhiibamaa jiru heduun nama hin dhibu. Kaan saanii dhossaan haa tahu ifaan farreen bilisummaa Oromoof kan hojjetanii. Kan maalalchiisu, kanneenumti kaleessa “bilisummaa malee du’a” jedhaa turan lafaa ka’anii ililchuu dha. Tasa suukanniin dhuunfate moo, hanga yoonaa nama gowwoomsaa bahan jechuu dhaa? Gamni muuxannoo nama biraa irraayyuu hedduu barata; ilmi keenya kan ofiifuu giroo qaba hin fakkaatu. Fala qabso Oromummaa irratt gufata.
Qabsoo bala’amaamitii jechuun gabaabaatt gaaffii Oromoon walabummaaf qabu dhiisanii Heera Wayyaaneen buluu fudhachuu jechuu dha; furaa biraa hin qabu. Obbo Baqqalaan akka Heera sobaa Empayerichaatti aangoo dorgamuuf galmeeffamuun mirga saatii. Garuu gochi sun Oromoo saba walaba ofiinjiroo tahuun hafee, maxxannee Itophiyaa issan fakkeessa. Akka aadaa malbulchaa Itophiyaatt kan muudamee nagaan aangoo dabarsee akka hin beekne wallaala hin fakkaatu. Kan itt gale amanamaa tahee alaabaa inni qabatuuf ajjeesee du’uun dirqii seeraati. Oromoon hanga alaabaa koloneeffataa buqqisanii kan ofii bakka buufachuun abbaa biyyaa tahaniitt qabsoon saganteeffatan hin dacha’u. Ejjennoo kana utuu walitt hin bu’in kan Madrakiin attamitt walitti araarsuu? Oromoon nagaa jaallatu, garuu dudhaan Habashaa raajiin geeddarama jedhanii hin amanan. Kanaaf haalli qabsoon Oromoo keessatt deemaa jiruu fi kan kanneen kanaan dura nagaan qabsaawuun saanii himameef wal hin fakkaatuu. Mirgi jarri qabsawaniifii fi haalli seenaa fi lafquyii saanii kanaan walitt hin galu.
Kan dhugaatt nagaan qabsaawuu fedhu Heera Wayyaanee ala of godhee yaaluutu Gaandiin walfakkeessuu dandaha taha. Martiin Luter King biyya malbulchaan bilchaate keessatt qabsaawe. Akka Oromoo addattis biyya hin qabu, yoo Madrak Oromoon addatt biyya qabaachuu haale malee. Ifaajjeen Lutar King isa galaafatuu, ammallee fiixaan bahuuf hedduutu hafa. Seenaan Sochii Noolaa Amerikaa, Malkom X, Gichillooti Gurraachi (Black Panthers) fi murni adda addaa kan qabeessoo naga hin turre, akka keessaa qooda qaban irraanfatamuu hin qabu. Kanaaf maqaa qabsoo Oromoon jara kana dhahachuun qabsicha fuggisiisuu yoo hin taane alangaa Wayyaanee taasisuuf juujuu afeeruu dha. Obbo Baqqalaan tooftaa qabsoo nagaa Gaandiin walfakkaatu dhaheera. Gaandiin akka qabsaawaa Hindiitt malee akka miseensa Partii Mormituu Britaaniyaatt tooftichatt dhimma hin bane. Kanaaf dhaaba Oromoo walaba tahanii dhihaachuun diddaa jedhan gochuu yk waan isaan hin fakkaannett maqaa Oromoo kaasuu dhiisuu dha. Diinagdeen naannaa Finfinnee biyya Oromoo irra jira malee wayyabi kan Oromoo miti. Waa gabaa hin baasinaa jechuuf hangam milkaawaa? Ummati hafewoo ijaarameeraa? Kennati Parlamaa 2015 irraa waanti baratamu jiraa? Qabsoon nagaa ofirratt hirkachuun tolfamu qophii fi wareegammi gaafatu fi kan hidhannoon godhamuu wal caala jechuun gafa dhandhamatan qofa beekamaa. Dhuguma, mormituu tahuun ulfina dhabuu malee gatii gaafatu biraa hin qabu taha.
Qabsoo Oromoo irraa kan eegamu Empayera diiguu dha. Sun tahu malee carraan ummmatootii mirga hiree ofii ofiin murteeffachuu haa tahu, biyya ofii keessa Oromummaan jirraachuu hin yaadamu. Sana malees empayeraa jiru godinaan sun nagaa fi tasgabii hin argatu. Haalli nagaa fi tasgabii hin qabne gooltuu magarsa. Sun yoo hin taane hariiroon gufuu hin qabne saboota gidduu hin jiraatu. Oromoon nagaa naannaa fi araara buusuu irratt eenyu caalaayyuu kenna qaba. Kanaaf halagaa jala kurkuruu irra ofirratt amanuutu nama baasaa. Hamma mooraa diinaa keessa hin jirrett murnooti yaada ofii qabaatanii sagantaa gadjalla baafachuun waliinuu sosso’uu ni dandahu. Garuu hubannoo hariiroo Oromiyaa fi Itophiyaa gidduuf qaban qayyabachuuf irra deebi’anii keessa ofii qoru gaafata.
Bu’uura Oromoo utuu hin cimfatin kara karaa deemuun duuba Oromummaan bakka walitt deebi’antu dhibaa; amanamumma addaa qabaachuun, yaa’a keessa walitt bu’a hambisuunis rakkisaa ta’aa. Kaan kaayyoo halagaa malee kan ofii wareegamaniif hin qabanii. Kanneen akkasii dhaloota egeriif yaaduu dhabuu irra, sodaan nafxanyaas garaa keessaa hin badne. Hardha buluu fi bu’aa fi qananii ammaaf jedhanii kan humna qabutt galuu filatuu. Fakmishoon kun tuffatamaa fi salphinan jiraachuu saaf malee gaagaa hedduu hin qabu. Fakmishoon biraa, egeree fi birmadummaa saba ofiif jedhanii salphinaa fi tuffatamaan jiraachuu manna du’anii awwaalamuu wayya kaayyoo jedhu. Gaagaan saa ni baayyata; garuu kabajamaa fi boonsaa waan taheef dhaloota duuba dhufaniif fakkeenya taha.
Naannaa sanaa nagaa fi guddina dagaagsee, mirga ilmoo namaa kabajchiisuu, qaroomaa fi carraa banuu fi gooliin akka ol hin bane gochuutt sochii bilisummaa Oromoo caalaa dudhaas, fedhas kan qabu hin jiru. Ummati Oromoo itt roorrifamaa, salphaataa, tuffatamee namaa gaditt ilaalama jira. Haala kana jala barabaraan jiraataa jedhee kan abdatu Oromoo onnee hin qabnee fi halagaa ofittoo fi ofirroo dantaa ummatoota ofiif egereef giroo hin qabne qofa. Dargaggoon Oromoo isa durii sana akka hin taane lubbuu saanii kennuun agarsiisaa jiru. Irra marsaan koloneeffataa qaata cabe. Kun mataa dha. Inni bakka hallee danfaa jiru gaafa dhoohee hanga mirga fi kabaja isaaf tahu argatee biyya saa deebisee dhuunfatutt hin qabanaawuu. Hedduun isa rukuttaa jaarraa oliin hadodee ture sana malee sadarkaa abdi kutannaa irra gahee, jiraatus badus waan itt hirdhatu akka hin qabne murteeffachuu saa hin hubatatanii. Tuffii sabichaaf qabu yoo hin taane halagaan Oromoo lafa akaakilee saa irraa buqqisuuf mirga maalii qaba? Kana caalaa maal nagodha jedhee akka sodaatu halkanii fi guyyaa kan dorsisu? Kan ulfinni ilmoo namummaa itt hin dhagahamne, kan garbummaaf dhalate qofaatu salphina akkasii dandahee jiraataa.
Koloneeffataafi mataa gadi qabachuun akka homaa hin baafne Oromoon arganiiruu. Caalaa liqimfamaa, caalaa badaa fi itt roorifama jieratan malee mirgi Oromummaa kabajameefii hin beeku. Kan inni qorqee lafeett isaan baase irra, si’ana kan ilkaan caalaa qara qabuu fi lafee qurxumsutt gurgarataa jira. Oromoon akka sochii jalqabanitt silaa hirreen saanii cimee, kan dhufu hunda qolachuu kan dandeesisu qabachuu fi kan saba saanii dhumiisarraa oolchan tahuutu irra ture. Garuu mamii fi daddaaqina hogganoota saaniin laasha’aa jiru. Jarri galaanaa isaan gangalchu kobbacha malee wanti qabatan akka hin jirrett fudhataniiru. Kanaaf ofirratt hirkachuu irra fayyisaa hokkoo itt hiixatu barbaacha ija facaasuu. Amma egaa waldayaa irra gahameera. Wal fudhatanii baduu dura ifaan huubaa fi callaa gargar baafachuu dha. Kan fedha ummataa waliin deemuu hin dandeenye humna danfaa jiruu duraa maquu dha. Oromoon malbulcheessota guriri’aa oolaniin madaalamuu hin qabu
Garadabarsituun mootummoota anga’oo addunyaan sossodaachisuu feetii. Isaan akkuma Oromoo dantaa ofii kabachiifachuu malee Oromoo waan addatt faanfananiif hinqabani. Hankaaksitooti qabsoo bilisumma “kunoo Oromoof filmaata biraa argachoo” jedhu! Filmaati saanii kan Oromummaa ajjeesuu, kan nammi Oromoo akka abbatokkee afaan, aadaa fi jireenya dhahatu hin qabneett malee akka miseensa saba of dandaheett hin jiraanne kan godhu. Jarri kun kutannoo fi dudhama dargaggoon Oromoo walabummaaf qabdu hin qayyabanne. Asii fi achi isaan harkisanii of irraanfachiisuuf dhama’uu. Sadarkaa hardha gahame gahuuf gootota hedduutu wareegame, qabeenya hamma hin qabnetu barbadaawee; ol adeemaa meeqatu karaatt hafee. Ammas haalli jiru caalaatt yaaddessaa dha. Akki qabsaawotii fi hogganooti hawaasa Oromoo itt of qabaa jiran garuu yaaddoo sana hin calaqqisuu. Yeroo lafa saa, hiddi handhuuraa fi du’aan saa itt awwaalame; ollaa waliin aadaa fi afaan saa itt guddifatu; irra qotee nyaatu; Waaqaa fi lafa itt araarfatu; wayyabummaan abbaa tahuu saa itt mirkaneeffatu iraa buqifamee joortuutt jijjiiramu, iyyanii iyya walitt dabarsuun birmataa wal birmachiisu jedhamutt, koloneeffataan kan jedhu fudhannee waliin haa jiraannuun jechuun “nuu fi isinii” malee” nu” akka waliin jennu taha hin jirru. Jara akkasiin hin morminaa jechuunis hankaasitummaaan alatt hin laalamu.
Xumuruuf, Oromoon itt gala murteeffatan qabu; gaaffiin waliif qaban kan fageenyaaf yerooti. Fira fakkaatanii itt gala saanii irraa kan maqsuu barbaadan hedduu dhaa. “Geenye” kan jedhuun hanga argatanitt “Geenyee” jedhanii gaafachuu hin dhaabanii. Mudaan sochii Oromoo si’anaa rakkina nammi uumeen kan dhufanii. Kaasaa dhugaa utuu hin tahin kan dhaban, jaarmaa cimaa; namoota ramaddii saaniin wal gitan ; dabbballee hin daddaaqne kaayyoo saba saaniitt cichan; namoota sirna abbaa hirrumaa halagaa leellisan utuu hin tahin demokraasii Gadaa qayyabatan fa’ii. Ilaa fi ilaameetu dhibe. Afaan wal eeguu, hiriyaan wal amanuu dhabuutu heddummaate. wallaaluma, Ofirrummaa fi ofittumaatu ija baase. Murna bubbucuu irratt hirkachuun wayyabatu moggeefame. Gareef amanamuutu Oromummaa caalaa afarsamee. Shira diinaa fi dhimmama firaa addaan baafachuuf dandeettii dhibe. Beekumsaa fi muxannoo irraa qoolifatame. Qaroo tarkaanfatoo heddumminaan qabsoo walabummaaf sochoosuun silaa amma. Oromoon ariitiin dhaaba cimfatanii dabballee kutaatoo fi of kennoo heeran bulan baafatan malee, balaa guddaatu irra marsaa jira. Kaayyoon ofii altokko karaa irraa ceenaan, qabsoon bakkatt deebisuu salphaa hin tahu. Dhaaboti hundi qaaqaawwoo fi laasha’oo dha. Kanaaf furmaati jiru, dammaqanii akka hamaan itt hin fufne faloo bahachuu dha. Dardara Oromummaan gara manii tokkoott fuulleffataniif, booree dha, imaltuun gara bilisummaatt jalqaban hin dhaabbatu.
Ulfinaa fi surraan gootota kufaniif; walabummaa, walqixxummaa fi bilisummaan kan hafaniif; nagaa fi araarri Ayyaana abboolii fi ayyoliif haa tahu!
Ibsaa Guutama
Fulbana 2015


text:
Freed Maatiyaang’ii, Ministeerri Dhimma Keessoo Keeniyaa kibxata darbe kana kaampileen baqataa Dadaab fi Kaakumaa torbee lama keessatti akka cufamana ajajanii jiru.
Ministirich, maree hooggantoota UNHCR waliin taasisaniin, guyyoota eeramanitti kaampiiwwan sun cufamanii warri achi jiranis biyyatti galuu qabu jedhan. Bara 2016 rakkoo nageenyaaf Dadaab haa cufamu jedhamee ka ture yoo tahu, murteen Kibxataa kun garuu mareef ka dhiyeeffamu miti jedhan Maatiyaangiin.
Baqattoonni kuma dhibba afurii ol ka buufataalee baqataa kana keessa jiran garuu murteen kun jiruu keenya baayyee burjaajessaa jira jedhu. Obbo Haruun Ibrahiim buufata baqataa Kaakumaa keessa ganna 15’f jiraataniiru, abbaa ijoollee shaniitis. Murteen kun erga darbee baqattoonni waan marti ifa akka hin taasifamneef dubbatan.
Obbo Mohaammed Abdullaahiis ganna 25 oliif buufata baqataa keessa jiraataniiru. Amma Kaakummaa bakka Kaaloboyee jedhamu jiraataa akka jiran ka himan obbo Mohaammed murteen kun hundaaf haarayaa jedhu.
Baqattootni Dadaab jiranis haaluma wal fakkatu dubbatu. Dursaan hawaasa baqattootaa Dadaab, murteen kun baqattootatti yaaddoo kan fidduudha jedhu.
Murtee mootummaa Keeniyaa kana dhaabbileen mirga baqataaf falman kaanis mormaniiru. Otsiyeenoo Namwayaa; Gaanfa Afriikaatti qorataan qabiinsa mirga namoomaa Human Rights Watch’ Keeniyaan lammilee biyyoota gara garaa lola, sarbiinsa mirga namoomaa fi rakkoo kaan baqatanii itti kooluu galan keessummeessuuf itti gaafatama qabdi jedhe.
Namwayaan Keeniyaan yoo kaampiiwwan kana cufuu feete karoora fooyya’aa qabaachuu qabdi, buufata baqataa name kuma dhibba afur keessa boqote guyyaa kudha afuritti cufuun waan dhugaarraa fagaatee jedhan.
Dhaabbanni baqataa UNHCR dhimma kana mootummaa Keeniyaa duuka mariirraa akka jiru hime. Dhaabbatichi ibsa kaleessaan, Keeniyaan baqattootaaf dawoo keennaa turuu ishee galateeffatee, murteen kaleessaa kun garuu jiruu nama baayyee kan goolu jechuun ibse.
Waan murete kanaas baqattoonni akka hin dhiphanneef odeeffannoo barbaachisu karaa bilbilaa dabarsaa jiraachuus beeksise.
Keeniyaa keessa baqattoonni jiran harki caalan lammilee Somaaliyaa fi Sudaan Kibbaa yoo ta’an, galmeen baqattootaa UNHCR lammileen Itiyoophiyaa kuma 29 ol ta’anis koolu galtummaan galmaa’anii jiraachuu ibsa.


text:
#OromoProtests AKEEKKACHIISA (Saffisaan waliif dabarsaa)
Wayyaaneen yaalin ummata Oromoo afaanfajjeessuufi sossobuuf torban lamaan kana goote erga fashalaaye booda, tooftaa haraya baafattee hojitti seentee jirti. Kunis sablammiilee Oromiyaa keessa jiran Oromoon walafaan akaayuudha. Bu’aan isaan kanarraa argachuuf deeman waa lama.
1) Oromofi saboota biroo jiddutti falmaa dalgaa ( horizontal conflict) uumuun humna diinaa nutti baay’iftee, humna keenyas laaffiftee ofii haara galfachuu. Akka waan mormiin deemaa jiru jibbaa
2) Gaafii haqaa Oromoon dhimma Finfinnerratti kaase sabni biraas hubatee fudhachuu waan eegaleef, sababa jeequmsaatin sodaatani akka Wayyaanee cinaa hiriiraniif barbaadu. Gaafilee akka ijotti kaasanii ofuuf deeman keessaa: dubbii Minilik, kan Dirree Dhawaa, kan Mooyyaleetif walitti bu’iinsa gama Dhiha Oromiyaatti uumamaa ture fa’a.
Walitti bu’iinsa akkanaa uumuuf tooftaa itti fayyadamuuf filatan keessaa
1) Oromoofi saba biraa keessaa lukkee ( agent saboteurs) filanii seensisuuf wantoota miira ummataa dimshaashan tuqan dubbisuu, qabeenyaafi nageenyarratti balaa buusuun ummata nagayaa duchisiisanii walitti naqauu
2) Gaafileefi dhimmoota amma dura Oromoofi saboota garii walmormisisaa turan akka haarayaatti kaasun moromaafi walarraabsoo banuu.
Akeekni diinaa kun akka hin milkoofne namuu, biyya ambaatifi Oromiyaa keessatti of eeggannoofi bilchina cimaadhaan sossohuu barbaachisa. Tarkaanfilee fudhatamuu malan keessaa
1) Gaafilee dhimma yeroo kanaatiin wal hin qabanne kaasuu dhabuu. gaafilee tun gariin kan injifannoon keessa dabarre waan ta’aniif cufamuu qabu. Gariin ammoo waan yeroof ta’anii miti. Warra bakka waltajjiittifi ummata keessatti dubbii akkanaa oofu adda baafachuun gorsuun yoo didan ammoo ummanni akka dammaqu gochuun.
3) Lukkeelee saboota jidduu fiiganii dubbii laaqan adda baafachuun suduudaan dura dhaabbachuu, ykn hawaasa akeekkachiisuu. Lukkeelee Oromoo ta’anii saba kaan tuttuqan akka isaan ejjannoofi ilaalcha Oromoo bakka hin buune manguddootaafi dargaggoota saba kaanitiif ibsu. Lukkee saba biraa tan Oromoo tuqxus sabni sun beekee akka nurraa hidhatu ykn ofirraa dhiibu carraaquu.
4) Yeroo hiriiraatti qabeenya saba biraa kan ummata nagayaa warra barbadeessu ykn saamuf itti aggaamatu dammaqiinsaan hordofanii too’achuu. Yoo dadhabame ummanni kuun akka itti hin dabalamne godhuu.
5) Badii lukkeeleen akkanaa balleessan bifa suura-sagaleetin galmeessuun saaxil basuu feesisa.
Tooftaan Wayyaanee kun saba Oromootifi warra kaanifis miidhaa hamaa waan qabuuf saffisaan fashalaayuu qaba. Kanarratti barattoonni, hojjattoonni, daldaltoonnifi qonnaan bultoonni bifa bifaan dammaqanii hojjachuu qabdan.
M Dhugaan Oromoo shira diinaatin hin dhokatu. Itti hin dhiisinaa!


text:
Godian Booranaa aanaa Dilloo keessaa nama hedduutti akimiif Yaaballotti yaa’uutti jira.
Akka nami hagii tokko jedhutti nama 100 caalutti dhukkuba dhiba biinii fakkaataa fakkaata jedhan kana ufi irratti arge. Ka kanaan lubbuu dhabelleen hinuma jira jedhan.
Dhukkubii kun akka itti gaafatamaan biiroo fayyaa godina Booranaa aabba Rooba Dheengee jedhutti biinnii fakkaata.
Aanaa Dilloo keessallee fulaa bisaan maashinaa jiran,Alaa Booraa keessa nama hedduutti dhibame.Goollciha Diidaa gurbaa mana ganna 20 keessa jiru.
Ganna ganna 8n duratti dhiba kana ufi irratti arge gaafas namii hurrisee hin akimannee nama hedduutti lubbuu dhabe jedha.
Baranallee dhibii kun itti deebi’ullee ufi ya qulqullaahee fayya.Taatullee hospitaaluma Yaaballotti obboleeyyan isaa lama akimsiisuutt jira. Haga guyyaa 28 asi hospitaaluma kana jiraa jedha.
Akka jecha isaatti nama 4tti dhiba kanaan lubbuu dhabe.“Amma 68 waliin hospitaala Yaaballoo jirra. Namii asi jiru roobaan jireessa.Namii Magaadoo akkana dhufuutti jira.”
Dhiba kanaan nama hedduutti dhufaa akimachaa wal irraa galuutti jira.Milkikeetii nama dhiba ‘tiittee gurraahcaa ykn sand fly fuudhee akka Diidii jedhutti
- Hin muusa'a
- Hirriiba namatti buusa
- Humna nama dhowwa
- Hagii tokko waan gaafatan hin beeku
Akka itti gaafatamaan biiroo fayyaa godinaa,aabba Rooba Dheengee jedhutti dhibii kun kooticha goggoe keessaa gadi yaa’a.
Wannii akka tiittee kun halkan nama nyaatti.Akka Diidii jedhutti womatti mimmiyoo namatti buusaa hin arganillee.Waan akkanumatti nama gadi jigu fakkaata. “Baatirii itti ibsanillee hin argan.”
Warrii akimii ammoo ‘DL’ jedhaa yoo akimatan hinuma fayyan jedha.
“Dhibii kun duriillee 1,2,3 jira amma ammoo hedduutit jira,” jedha aabba Rooba Dheengee.Dhibii kun dhiba gammoojjii “neglected tropic disease” jedha keessa jira.
Nama hedduutt dhiba ‘ttiitee gurraahcaa’ jedhee akimate gale. Taatullee ammatti wannii laabratoorii mirkanaahe hin jiru jedhan.
Namii dhiba akkanaa kana akimate gale akka aabba Rooba Dheengee jedhetti Adoolessa keessa nama 52.
Biiroon Fayyaa Godina Booranaa dhiba kana 'tiittee gurraachaa' kana faluuf
- Warra gara biyyee kootichaa qubate biyyee diimtuu ardaa Mataa-Lafaatti oli baafte
- Agoberii jala buluu
- Dhiba kana ufi irratti arginaan akimadhaa jettee dhaamte
“Namii tanaan dhaabbilee fayyaatti lubbuu dhabe hin jiru,” akka Biiroon Fayyaa Godina Boornaa jedhutti.
Waan dhiba kanaa ammoo qorachumatti jiran.


text:
Koreen qopheessituu kora Sabaa ABO Bitootessa 2/2021 bahe akka ibsutti, kora Sabaa ABO kan sirnaa fi seerawaa qopheessuuf Koreen qopheessituu Kora Sabaa teessuma Gumii Sabaa Bitootessa 16-18/2020 gaggeeffameen filame hojjechaa jira. Kun kanaan otuu jiruu, qaamni seerummaa hin qabne “kora sabaa ABO gaggeessina; koottaa irraa hirmaadhaa,” jechuudhaan waamichi ABO bakka hin buune suuqa suuqaan waamaa jiraachuun bira gahameera.
Akka Koreen qopheessituu Kora Sabaa ABO ibsetti, sirnaa fi seera dhaabaatiin alatti Kora Sabaa ABO gaggeessina jechuudhaan qaama aangoo fi gaafatama hin qabneen yaamichi taasifamaa jiru kun, “Kora ABOn hin beeknee fi dantaa biroo bakka gahatuuf yaalamaa jiruudha.”
Haala kana hubachuun, miseensonni fi deeggartootni ABO akkasumas ummatni bal’aan Oromoon teessuma seera malee kana irraa akka qooda hin fudhanne Koreen Qopheessituu Kora Sabaa ABO hubachiisee jira.
Korri sirnaawaa fi seera qabeessi Koree Qopheessituu Kora Sabaa, Gumiin Sabaa of keessaa filee aangoo fi gaafatama itti kenne qofaa dha.