text:
Published on October 15, 2014
Author: michaelobice
Source: slideshare.net
1. PPeerrssppeeccttiivveess oonn HHeeaalltthhccaarree CCuullttuurree CChhaannggee MMiicchhaaeell OO.. BBiiccee©
2. What Do WWee MMeeaann WWhheenn WWee SSaayy ““CCoorrppoorraattee CCuullttuurree?? ““ CCoorrppoorraattee CCuullttuurree – SShhaarreedd AAttttiittuuddeess,, HHaabbiittss,, VVaalluueess,, SSoocciiaall CCoonnvveennttiioonnss – SStteeww ooff RRuulleess,, MMoorreess,, aanndd TTrraaddiittiioonnss WWhhiicchh SShhaappee tthhee WWoorrkk EExxppeerriieennccee – ““TThhee WWaayy WWee DDoo TThhiinnggss AArroouunndd HHeerree””
3. What Do WWee MMeeaann WWhheenn WWee SSaayy ““CCuullttuurree CChhaannggee??”” OOrrggaanniizzaattiioonnaall TTrraannssffoorrmmaattiioonn – CCoorree CCoommppeetteennccee CChhaannggee DDrriivveerrss ooff CCuullttuurree CChhaannggee – CCrreeaattiinngg SSuucccceessssffuull NNeeww VVeennttuurreess – MMaannaaggiinngg MMeerrggeerrss && AAccqquuiissiittiioonnss – CCooppiinngg WWiitthh IInnnnoovvaattiioonn && CChhaannggee – OOvveerrccoommiinngg NNeeww CCoommppeettiittiivvee PPrreessssuurreess LLeeaaddeerrsshhiipp OOrrggaanniizzaattiioonnaall TTrraannssffoorrmmaattiioonn
4. CCuullttuurree CChhaannggee MMooddeell Preparation Principles Managing the HR and OD Interventions Middle Managing Barriers
5. PPrreeppaarraattiioonn CCuullttuurree CChhaannggee==WWhhiittee WWaatteerr RRaafftt RRiiddee SSttuuddyy OOrrggaanniizzaattiioonn’’ss HHiissttoorryy DDeessccrriibbee BBaasseelliinnee CCuullttuurree – VVaalluueess aanndd BBeelliieeffss – HHeerrooiinneess aanndd HHeerrooeess – RRiittuuaallss – CCeerreemmoonniieess – SSttoorriieess aanndd SSttoorryy TTeelllleerrss
6. PPrreeppaarraattiioonn BBuuiilldd aa CCaassee ffoorr CChhaannggee – CCuurrrreenntt oorr AAnnttiicciippaatteedd PPaaiinn – IInntteelllleeccttuuaall aanndd EEmmoottiioonnaall AArrgguummeennttss VViissiioonn:: SSeennssiibbllee aanndd AAppppeeaalliinngg PPiiccttuurree ooff tthhee FFuuttuurree CCrraafftt aa VViissiioonn ffoorr tthhee FFuuttuurree – SSiixx WWaayy TTeesstt:: IImmaaggiinnaabbllee;; DDeessiirraabbllee;; FFeeaassiibbllee;; FFooccuusseedd;; FFlleexxiibbllee;; aanndd CCoommmmuunniiccaabbllee ((KKootttteerr))
7. PPrriinncciipplleess ooff OOrrggaanniizzaattiioonnaall CChhaannggee NNOO VViissiioonn RReeaalliizzeedd WWiitthhoouutt CCuullttuurree CChhaannggee CCoommmmiittmmeenntt ooff LLeeaaddeerrsshhiipp CCoommmmuunniittyy CCoonnttiinnuuiittyy ooff LLeeaaddeerrsshhiipp FFlleexxiibbllee EExxeeccuuttiioonn PPllaannss
8. Management IInntteerrvveennttiioonnss ((HHuummaann RReessoouurrcceess)) HHuummaann RReessoouurrccee PPhhiilloossoopphhyy RReeccrruuiittmmeenntt OOrriieennttaattiioonn LLeeaarrnniinngg RReewwaarrddss
9. Management IInntteerrvveennttiioonnss ((OOrrggaanniizzaattiioonnaall DDeevveellooppmmeenntt)) OOrrggaanniizzaattiioonnaall RReeddeessiiggnn CCoommmmuunniiccaattiioonn IInnnnoovvaattiioonn EEnnhhaanncceemmeenntt MMaannaaggiinngg NNoorrmmss MMaannaaggiinngg VVaalluueess
10. HHuummaann RReessoouurrccee PPhhiilloossoopphhyy LLaarrggeellyy UUnnttaappppeedd RReesseerrvvooiirr ooff TTaalleenntt TTrreeaatt EEmmppllooyyeeeess LLiikkee YYoouurr BBeesstt CCuussttoommeerr PPeerrmmiissssiioonn SSttaatteemmeennttss
11. RReeccrruuiittmmeenntt WWaarrrreenn BBuuffffeett SSttoorryy:: IInntteeggrriittyy,, IInntteelllleecctt,, aanndd EEnneerrggyy RRuullee ooff TThhuummbb – %% GGOO – %% GGOO,, BBUUTT – %% NNOO
12. OOrriieennttaattiioonn LLeeaaddeerr’’ss RRoollee DDuurriinngg OOrriieennttaattiioonn UUttiilliittyy ooff PPeeeerr PPrreessssuurree FFoorrggee CCoommppaannyy TTyyppeess
13. LLeeaarrnniinngg FFoouunnddaattiioonn ooff VVaalluueess,, TTrruusstt aanndd EEmmppoowweerrmmeenntt NNoo LLeeaarrnniinngg WWiitthhoouutt DDiiffffiiccuullttyy aanndd FFuummbblliinngg AAnn IInnvveessttmmeenntt,, NNoott AAnn EExxppeennssee
14. RReewwaarrddss PPeerrffoorrmmaannccee AApppprraaiissaall SShhoorrttccoommiinnggss IImmppoorrttaannccee ooff PPssyycchhiicc IInnccoommee GGrroowwiinngg ccoommppeennssaattiioonn GGAAPP bbeettwweeeenn LLeeaaddeerrsshhiipp aanndd ddiirreecctt ccaarreeggiivveerrss
15. OOrrggaanniizzaattiioonnaall RReeddeessiiggnn MMaannaaggeemmeenntt LLaayyeerrss BBlloocckk,, DDiissttoorrtt,, aanndd FFiilltteerr LLooww CCoorrppoorraattee OOvveerrhheeaadd iiss aa CCoommppeettiittiivvee AAddvvaannttaaggee GGoovveerrnnaannccee CCuullttuurree CChhaannggee
16. CCoommmmuunniiccaattiioonn NNOO BBeeaattss UUnncceerrttaaiinnttyy WWaallkk YYoouurr TTaallkk KKeeeepp YYoouurr MMeessssaaggee SSiimmppllee:: AAvvooiidd TTeecchhnnoo BBaabbbbllee aanndd MMHHAA--SSppeeaakk TTeellll SSttoorriieess;; GGiivvee EExxaammpplleess;; PPaaiinntt aa PPiiccttuurree
17. IInnnnoovvaattiioonn EEnnhhaanncceemmeenntt FFooccuuss oonn CCuussttoommeerr CCoonnssttaanntt,, IInnccrreemmeennttaall IImmpprroovveemmeennttss EExxppoossuurree ttoo PPeeooppllee aanndd IIddeeaass tthhaatt aarree FFoorreeiiggnn,, UUnnccoommffoorrttaabbllee aanndd TThhrreeaatteenniinngg
18. MMaannaaggiinngg NNoorrmmss UUnnwwrriitttteenn RRuulleess:: PPoossiittiivvee aanndd NNeeggaattiivvee NNeeww VViissiioonn RReeqquuiirreess NNeeww NNoorrmmss BBaasseelliinnee CCuullttuurree DDeessiirreedd CCuullttuurree CCoonnffoorrmm PPeerrffoorrmm HHooaarrdd IInnffoorrmmaattiioonn SShhaarree IInnffoorrmmaattiioonn AAvvooiidd CCoonnfflliicctt CCoonnffrroonntt CCoonnfflliicctt
19. MMaannaaggiinngg VVaalluueess LLeeaaddeerrss PPrroommoottee && PPrrootteecctt VVaalluueess GGAAPP BBeettwweeeenn VVaalluueess oonn PPaappeerr aanndd VVaalluueess iinn PPrraaccttiiccee LLiittmmuuss TTeesstt?? HHoolldd ttoo VVaalluueess WWhheenn TTiimmeess aarree TToouugghh
20. IInntteerrvveennttiioonn RReeccaapp HHuummaann RReessoouurrcceess – PPhhiilloossoopphhyy – RReeccrruuiittmmeenntt – OOrriieennttaattiioonn – LLeeaarrnniinngg – RReewwaarrddss OOrrggaanniizzaattiioonnaall DDeevveellooppmmeenntt – OOrrggaanniizzaattiioonnaall RReeddeessiiggnn – CCoommmmuunniiccaattiioonn – IInnnnoovvaattiioonn EEnnhhaanncceemmeenntt – MMaannaaggiinngg NNoorrmmss – MMaannaaggiinngg VVaalluueess
21. BBaarrrriieerrss ttoo CChhaannggee LLeeaaddeerrsshhiipp BBuurrnnoouutt RReelluuccttaanntt LLeeaaddeerrsshhiipp CCoommmmuunniittyy IInnssuullaarr CCuullttuurree CCyyccllee ooff CCyynniicciissmm PPhhyyssiicciiaann RReebbeelllliioonn
22. BBaarrrriieerrss ttoo CChhaannggee LLoossss ooff TTrruusstteeee SSppoonnssoorrsshhiipp aanndd SSuuppppoorrtt MMiiddddllee MMaannaaggeemmeenntt RReessiissttaannccee LLoossss ooff KKeeyy PPllaayyeerr((ss)) EEvveennttss OOuuttssiiddee MMaannaaggeemmeenntt CCoonnttrrooll SSuuffffeerriinngg AAssssoocciiaatteedd wwiitthh MMaajjoorr CChhaannggee CCoonnssiiddeerr MMoouurrnniinngg RRiittuuaall((ss))
23. MMaannaaggiinngg tthhee MMiiddddllee BBaassiicc TTrruutthh ooff MMaannaaggeemmeenntt iiss TThhaatt NNeeaarrllyy EEvveerryytthhiinngg LLooookkss LLiikkee aa FFaaiilluurree iinn tthhee MMiiddddllee TToooollkkiitt – CCeelleebbrraattee SShhoorrtt TTeerrmm WWiinnss – GGeett CClloossee ttoo tthhee CCuussttoommeerr – MMeennttoorr – RRuunn SSccaarreedd – CCuullttuurree AAuuddiitt
24. Regional MMeeddiiccaall CCeenntteerr CCuullttuurree AAuuddiitt FFiinnddiinnggss OOLLDD CCUULLTTUURREE PPeeooppllee:: CCoommmmooddiittiieess SSoocciiaall EEnntteerrpprriissee WWeeiigghhtt ooff HHiissttoorryy CCyynniicciissmm CCoonnttrrooll BBeehhaavviioorr EEnnttiittlleemmeenntt TTootteemm:: EElleepphhaanntt NNEEWW CCUULLTTUURREE PPeeooppllee:: VVaalluueedd AAsssseettss BBuussiinneessss EEnntteerrpprriissee PPrroommiissee ooff tthhee FFuuttuurree TTrruusstt EEnnaabbllee BBeehhaavviioorr AAccccoouunnttaabbiilliittyy TTootteemm:: EEaaggllee
25. FFiinnaall TThhoouugghhttss NNoo VViissiioonn RReeaalliizzeedd WWiitthhoouutt CCuullttuurree CChhaannggee LLeeaaddeerrsshhiipp CCoommmmuunniittyy,, NNOOTT HHeerrooiicc LLeeaaddeerr TTrreeaatt EEmmppllooyyeeeess LLiikkee YYoouurr BBeesstt CCuussttoommeerr NNeeeedd ffoorr EEnneerrggyy,, PPaassssiioonn,, SSaaccrriiffiiccee,, CCrreeaattiivviittyy aanndd CCoommmmiittmmeenntt
26. FFiinnaall TThhoouugghhttss AAsssseessss RReeaaddiinneessss ffoorr CChhaannggee BBee CClleeaarr WWhheerree YYoouu AArree TTaakkiinngg PPeeooppllee aanndd WWhhyy WWaallkk YYoouurr TTaallkk BBaarrrriieerrss ttoo CChhaannggee AArree PPOOWWEERRFFUULL LLeeaaddeerrsshhiipp RReeqquuiirreess DDiissttuurrbbiinngg PPeeooppllee,, BBuutt aatt aa RRaattee TThheeyy CCaann AAbbssoorrbb
27. FFiinnaall TThhoouugghhttss CCeennttrraalliittyy ooff VVaalluueess aanndd BBeelliieeffss DDoonn’’tt OOvveerrllooookk PPeerrssoonnaall TTrraannssffoorrmmaattiioonn KKuubblleerr--RRoossss aanndd BBrriiddggeess’’ IInnssiigghhttss CCoommmmuunniiccaattiioonn SShhoouulldd BBee FFrreeqquueenntt,, CCoonnssiisstteenntt aanndd RReelliiaabbllee CChhaannggee iiss OOnnggooiinngg,, EEnnddlleessss,, aanndd FFoorreevveerr
Sustancias Psicoactivas
TRABAJO DE DEMOCRACIA
CONFRONTANDO MITOS
Mitos y realidades de las sustancias psicoactivas
Mitos y realidades de las sustancias psicoactivas.
Confrontando mitos
Leadership Development. A leader’s behavior significantly impacts individuals, the culture, and ultimately the performance of an organization.
Read more
our organizational transformation work helps organizations change where they need to change and build the leadership capability to enable sustained ...
Read more
26 Management Research News Volume 15 Number 5/6 1992 Leadership and Organisational Transformation Alan Bryman, David Gillingwater and lain McGuinness
Read more
Leadership Coaching and Organizational Transformation: Effectiveness in a World of Paradoxes _____ Manfred KETS DE VRIES 2008/71/EFE
Read more
TRANSFORMATIONAL LEADERSHIP AND ORGANIZATIONAL CULTURE BERNARD M. BASS BRUCE J. AVOLIO SUNY- Binghamton INTRODUCTION The organization's culture develops in ...
Read more
Breakthrough Leadership: Art of transforming followers into partners. What is leadership? Where does it come from? Are leaders people who are just born ...
Read more
Leading organizational ... cannot—be saved by an organizational transformation effort ... The leadership group must learn as they go and allow ...
Read more
Since organizational transformation ... The transformation of an organization is a change in culture and ... LEADERSHIP : The role of the ...
Read more
Creating Organizational DNA. Evolution and Enculturation of the Vision, Mission and Values
Read more
Leadership Coaching and Organizational Transformation: Effectiveness in a World of Paradoxes The objective of this paper is to describe the unique ...
Read more


c: text/html

text:
Harargee bahaa aanaa Gorwaa magaalaa Gorwaa fi naannoo isheetti har’as hiriirri mormii itti fufee kan oole ta’uu jiraattonni naannoo dubbatanii jiru. Hawaasichis dargaggootaa fi barattoota waliin ta’uu dhaan kanneen hidhaman nuuf haa hikaman, gumaan kanneen du’anii nuuf haa baafamu mootummaan kun nu hin bulchu, miirgi abbaa biyyummaa nuuf haa kabajamu ka jedhu dhaadannoo dhageessisaa kan turan ta’uu illee jiraattonni kun nuuf ibsaniiru.
Qonnan bultoonnii fi hawaasni naannoo gara magaalaa Birwuhaatti sosso’uu dhaan poolisii fi milishoonni akka isaan gamasitti hin sossoone ugguranis uummati poolisii ofi irraa ari’uu dhaan mormii isaa itti fufee jedhu jiraataan magaalattii. Poolisiin uummatatti dhukaasuu dhaan lubbuun namoota darbuu illee nuuf ibsanii jiru.
Dilbata dabre kana, amaamotni Misirroo fudhatanii naannawa Ajjee, lafa Korbeessa jedhamu irraa gara Shaashemanneetti ennaa konkolaataan deemaa turanitti sirba Caalaa Bultum sirbsiisaa waan deemaniif poolisonni magaalaa itti dhukaasanii, gommaa konkolaatichaa dhoosuun, itti fufanii dhukaasanii namoota afur madeessuu isaanii irraa kan ka’e humnoota Mootummaa fi jiraattota gidduutti walitti-bu’insi uumamuu ka jiraattonni dubbatan, Kaleessa gabaasuun keenya ni yaadatama.
Itti-fufee immoo magaalaa Shaashemannee, mana-barnootaa sadarkaa lammaffaa Adventitii keessatti barattoonni kaleessa galgala irraa jalqabanii mormii kaasuu isaaniitiin humnoonni Mootummaa barataa tokko haleelan, jedhu. Magaalaa Shaashemannee dhaa alatti kan argamu, mana-barnootaa sadarkaa lammaffaa Harabaatee jedhamu irraas barattoonni hiriira mormii ba’uu isaaniittiin humnoonni Federaalaa barataa todkkotti dhukaasanii ajjeesan, jiraattonni. Naannawa magaalaa Ajjee, bakka Korbeettii jedhamu irraa kanneen dheengadda qabaman – qonnaan-bultoonni 11 achi buuteen isaanii hin beekamne. Humnoonni mootummaa uffata isaanii ganda irraa qabanitti fidanii gatan – ka jedhan jiraattonni naannoo, jiraattonni Ajjee irraa baqatanii gaaratti galanis haga ammaa hin deebine, jedhu.
Dubbi-himaan mootummaa Itiyoophiyaa, Obbo Getaachoo Raddaa immoo, gama isaaniittiin, Televiiziyoon Itiyoophiyaa irratti gaaffii fi deebii kennaniin, mormiin ammaa kun ka duraa irraa adda, jedhan. “Humni gurmaa’ee akka jabaatti hidhate, humna nageenyaa haala jiru tasgabbeessuuf gara sanatti soche’e irratti haleellaa guddaa banuudhaan, balaa guddaa geessise” – jechuun ibsan. Qabeenyaa misoomaa mootummaa irras miidhaa geessisuu isaa dubbatan.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Koreen Hojii Raawwachiiftuu Adda Bilisummaa Oromoo sadaasa 22 hanga sadaassa 30 bara 20-tti walgahii isaa kan ramaddii eega gaggeessee booda Murtilee adda addaa dabarsuu kan ilaaleen ibsa baasee jira.
Dhimmootii murtiin irratti kenname keessaa tokko dhimmi Jaarmayaa keessaati kan jedhan miseensa koree hojii rawwachiiftuu fi Dubbii himaa ABO kan ta’an Obbo Toleeraa Adabaa irra guddeessaan kan irratti fulleeffane garuu sochii yeroo ammaa Oromiyaa keessatti mul’ataa jiru jedhan.
Mootummaan Itiyoophiyaa Barattoota mirga ofii fayyadamuun karaa nagaa hiriiran irratti tarkaanfii humnaa fudhachuun ajjesuun, hidhuu fi dararuun akkasumas maqaa misomaan qonnaan bulaa Oromoo lafa isaa irraa godaansisuun dhaabachuu qaba jedha Addi Bilisummaa Oromoo.
Bara mootummaan ce’umsaa kan Itiyoophiyaa hundeeffame daangaan Oromiyaa lafa ka’amee ture bakka Oromoon irra qubatee ture mara kan hammate ta’uu baatuus jedhu Obbo Toleeraa Adabaa Oromiyaan Finfinnee irraa bu’aa addaa akka qabdu lafa ka’amee ture jedhan.
Garuu waggootii darban24 keessatti kan mootummaan gaggeessaa jiru kan heera biyyatti irra ka’amee ture sanaan faallaa ta’uu isaa ibsuun Kunis dhaabachuu akka qabu ADDI Bilisummaa Oromoo gaafaatee jira.


text:
Oromiyaa nannoo sabbataa irraa lafa waliin haala wal qabateen kan himataman namoota 50 ta’an keessaa14 irratti hidhaa waggaa 3 kaasee hanga wagga 16 ga’uu fi adaba maallaqaa qarshii kuma tokkoo kaasee hamma kuma shantama ga’uutu dabalataan Sadaasa 10 bara 2011 irratti murtaa’e.
Shan immo walaba gadhiifaman.Namoota kana irratti himataman kan dhiyesse komishinni naamusaa fi farra malaamatummaa Oromiyaa yoo ta’u waajiira kana keessatti abba adeemsa hojii dhimmootii komunikeeshinii kan ta’an obbo Xayyib Abba Foggii akka jedhantti kanneen hafanis irraa jala dhimmi isaanii murtii argataa adeema jedhu.
Guutummaa gaaffii fi deebii kanaa MP3 tuquun dhaggefadhaa.


text:
Ministriin dhimma alaa Yunaayitid Istaates embaasilee fi qoonsilaan Ameerikaa guutummaa addunyaa keessa jiran viisaa ennaa kennan qorannaa kan kana duraattii adda ta’e akka geggeessan gaafate.
Qajeelfamni ministrii dhimma alaa kun embaasilee fi qonsiilaawwan hariiroo shororkeessotaa ykn naannolee IS to’ate keessa turan jedhanii namoota shakkaman ennaa isaan visa Ameerikaa gaafatan caasaa hawaasaa isaan fayyadamaa turan akka qoratan ajaja.
Qajeelfamni ministriin dhimma alaa Ameerikaa Reks Tileersen ergan kun embaasileen visaan erga gaafatamee booda qaamni qorannaa itti dabalaa isa barbaachisu kamiin akka ta’e adda baasuuf ulaagaa barbaachisu murteessuu fi koree naga eegumsaa fi basaasaa akka hundeessan gaafatan.
Namoonni viisaa gaafatan waan irraa barbaachisu kan guutan yoo ta’e illee ulaagaan jedhame kan isaan ilaallatu taanaan qorannaan itti dabalaa geggeessame viisaa dhorkamuu malu.
Qajeelfamni kun prezidaant Traamp ennaa duula filannoo waadaa seenaniin lammiiwwan biyya alaa gara US dhufan irratti qorannaa cimaan akka geggeessamu kan dubbataniif ragaa dha.
Baatii bitootessa 10 qabee hanga 14 yeroo jiran gidduu keebiliiwwan ergaman akka agarsiisanitti angawoonni embaasilee, utuu visa hin kennin dura lakkoobsi namoota isaan nageenya Ameerikaaf sodaachisoo dha jedhanii qoratan dabaluu beeksisee jira.
Amnestii Internaashinaal ministriin dhimma alaa US qajeelfamoota kana ifa akka taasisu gaafatee jira. Qajeelfamni sun biyya itti dhalatanii fi amantii irratti hundaa’uu loogiin akka geggeessamu eeyama kan kennuu jedhee jira.


text:
Itoophiyaatti rakkoo jijjiiramii qilleensaa,El Niño fide jedhaniin nama miliyoona 10.2 caalutti gargaarsa eegata.
Dhaabii gargaarsa ilmaan namaa Tokkummaa Mootummootaa,OCHA (Coordination of Humanitarian Assistance) nama miliyoona hedduu kana horiin ganna tokko keessatti gargaaruu dandahaniin doolara biliyona 1 fi miliyoona 400 jedhee Muddee dabre keessa gabaase.Yoo beesee Itoophiyaatti deebisan ammoo qarshii biliyoona 25.
Taatullee akka gabaasa OCHA hardha baaseen jedhetti horii gaafatan akka dansaa hin arganne.Tanaaf OCHAN ji’a sadeen dhufaa,bulti 90 keessatti horii nama Itoophiyaa rakkoo jijjiiramii qilleensaa itti fideen gargaaruu dandahan walti qabuuf karoorfate.
Akka itti gaafatamaan OCHA damee Itoophiyaa Ahunaa Onuchii jedhutti bona Itoophiyaa jabaatee hammaatetti gargaarsii guddaa gaafachiise.
Akka daarekterii biiroo gargaarsa balaa alaa dhaaba Amerikaan misooma biyya alaatiin gargaartuu USAID,Jermii Konindaayiki yoo dhiyoo Itoophiyaa imaltuu dhaqe jedhetti bonii baranaa(2016) ka bara 1977 caalaa hamaa
“Bonii kun bona hamaa.Fulaa haga tokkotti bona akkanaa ganna 50 keessatti arganiituu hin beekan.Gaafa Tirgaay dhandhee warraa lafaallee dubbifne bona akkanaa haga dhalanneeyyuu arginee hin beennuu ka bara bara 1983 fi 1984 caalaa nuun jedhan. Taatullee balaan isaa ka bara 1983 fi 84 tahaa jennee hin eegnu.Maan jennaan bona kana adoo inni dhufinuu durattuu beenne malee nurra hin buune.USA fi dhaabbileen gara garaa ganna dabree asittuu rakkoon tun hin dhufti jedhanii gargaarsa gafachaa bahan.”
Nama Itoophiyaa miliyoona 10 fi kuma 200 gargaarsa eegata jedhan keessaa hagii miliyoona 8 warra akka hamaa jiru ka sagantaa safety net jedhaniin gargaaruutti jiran.
Dhaabii qarqaaraa Tokkummaa Mootummootaa kun ji’a sadeen dhufaatti nama Itoophiyaatti rakkatee horii guddaa walti qabuuf deema.
Horii Muddee dabare gaafate doolara biliyoona 1 miliyoona 400 keessaa haga ammaatti doolara miliyoona 700 qofa argate.


text:
SEENAA Y.G (2005)
Har’aa bakka kaleessaa hin jirru . amana dheeraa deemneerra. Wareegama ulfaataa itti kafalaa jirra. Addatti dhalooti har’aa gootummaa addaan ummata isaa kabachiisaa jiraa. Qabsaa’oon gama hundaan waan irraa eegamu bakkaan ga’uuf halkanii guyyaa hojjachaa jiru. qabsoon Oromoo gonkumaa duubatti kan hin deebinee ta’uu, warra abbaa dhimmaa osoo hin taanee addunyaatu jala muree jira. Gootummaan gama hundaan Biyya keessatti rawwatamaa jiru, hegaree seenaa kijibaa Biyya Itooophiyaaf kan xumuraati. Warri kaleessa , “warra Biyya diigan” jedhanii quba nutti qabaa fi qabsoo keenyallee fira dhabsiisuuf joonja’aa turan, har’aa Biyyatti maqaa hedduun waaman san, qarqara boollaan ga’anii jiru. miidhaan yoomillee qabsoo dhalchaa. Hacuuccaan diddaa uuma. Wayyaanoonnis ta’an waa’eellan isaanii, kan raawwataa jiran kanuma.
Qabsoon Oromoo sadarkaan inni irra jiru ifaadhaa. Har’aa waa hedduun irra aanaa jirra. Keessi keenya tasgabbaa’aa fi xaliila’aa deemaa jira. Yeroo hundaa bu’aa ummataa ilaalaa deemnaan , wacci warra murnootaa essallee akka hin geenye hubachuun nama hin dhibu. har’aa qabsoon keenya kan nu akeeku isa kana. Warri muraasnii walitti dhufanii kan wacan irra, waan wareegamni itti kafalamee sadarkaa amansiisaa irra ga’ee waan jiruuf, isa irratti xiyyeeffatanii hojiin of argisiisuu qofaatu furmaata . Qabsoon Oromoo qaamaa qalbiin hojiin mul’achaa deemuun, eenyufillee sodaadhaa. Warra hojii malee karaa qaxxaamuraan akkuma diinaa ummata kana tu’achuu barbaadaniif dhumataa dhufee jira.
Diinni yeroo kamuu ummata irratti miidhaa fi shira heddummeessaa ykn jabeessaa deemnaan, mo’amaa jiraachuu isaa ykn ummati sun mo’aa jiraachuu isaa amanuu barbaachisa. wayyaaneen har’aa hammeenyi itti jirtu, shirri itti jirtu, hololli itti jirtu kkf hundi isaa wayyaaneef dhumachuu isaa kanneen mirkaneessaniidha. keessi wayyaanee yeroo isaa eeggatee burkutaa’ee jira. gama hundaan laamsha’aa jirti. Inumaa miidiyaa qofa irra jirti. Hidhaa fi ajjeechaan, komaandi postiin hundumtuu lubbuu ofii dheereffachuu irratti kanneen sgaggeeffaman ta’aani jiru. keessa keenyattis kanneen rakko uuman hundumtuu yeroo isaatti bakka isaanii qabachaa jiru. kun ammoo waanuma eegamaa ture. waan maraafuu kan keessa keenyaa boriif bulchinee, hammeenya diinaa dantaa ofiif akkatti oolfannu haa ilaallu.
Baatiilee lameen kana Ummata Oromoo irratti shirri fi hammeenyi gaggeeffaman heddummaachaa dhufuu argaa jirra. Maddi Hammeenya kanaa jabaachuu keenyaadhaa. Akka walii galaatti wayyaaneen Oromoo irratti daboo kadhachaa jiraachuu bifa adda addaan argaa jirra. Mee tokko tokko haa ilaallu
- DAANGAA OROMIYAAN WAL QABSIISEE KA TURE..
Wayyaaneen Daangaa Oromiyaa marsitee walitti bu’iinsa uumuuf shiroota kana hin jedhamnee yaalaa jirti. Addunyaa irraa kan akka Ingilizii fi xaaliyaanootaa shira namaaf dalaguu hin jiru jedhama. Bara kolonii daangaa biyyoota hedduu keessatti sararra jedhanii dhuka’aa waggoota meeqa booda dhohuu awwaalanii hanga har’aatti Biyyootaa fi saboota wal nyaachisaa jiraatu jedhama. Daangaa wal keessa dhahanii jechuudhaa. Wayyaaneenis Shirri itti jirtu kanuma. Daangaan qabattee saboota ollaa oromiyaa jiran hundaa kaasuu fi Oromoo irratti duulchiisuu barbaaddii. Hanga ammaatti garuu hin milkaa’iniif jira. Kanaaf adeemsa wayyaanee kana dhimma itti ba’uun , injifannootti nu geessa. Saboota kana akkaataa itti amansiifnuu bilchinaan itti dhihaachuu fi irratti hojjachuu barbaachisa. dippilomaasii akkasii hojjachuuf dhalli oromoo bakka jiru maratti dippilomaatii Oromiyaa ta’ee hojjachuu qaba. shira wayyaanee kana fashalsuun hojii keenya isa tokkoffaa yennaa ta’uu, saboota kana caalaatti hegareef abdachiifnee wayyaanee harkaa baafachuun ammoo hojii keenya lammaffaa ta’uu qaba. adeemsa nurraa eegamu hundaa raawwachuun barbaachisaadhaa, haloo hegaree keenyaaf hin tollee wayyaaneef jennee raawwannaan ofuma miinaa qalbifadhaa. Gonkumaa madda rakkoo nuu fi saboota gidduu ta’uu hin qabnu. Shira wayyaanee kanaan, carraa keenyaa tolfachuu ni dandeenya.
- DHIMMA AMANTIIN WAL QABATEE ,,,
Dhihenya kana warri qalbiin jalaa baddee fi bakkuma itti hirkatan hin beeknee, “IRREECHA” abaaruu fi mormii gama hundaa kaasee jira. Dadhabiinni isaanii isaanumaaf dhiifna. Waan isaan barbaadanis isaanumaaf dhiifna. Waan ifumatti dhufee kana ofirraa deebisuuf akka ummataattii mormuun mirga. Waan umamee kanatti dhimma ba’anii kan boru dhufuuf maluuf hojjachuun ammoo hunda caalaa. Amantii kamirraayyu haa ta’uu, hammeenyii akkasii yennaa ka’uu, gonkumaa jarjarree waldaa amantii Sanaa abaaruu fi sochii hin taanee irratti gaggeessuun hin tolu. shirri wayyaanee keessa jiraannaan milkeessuu ta’aa. Hammeenya namicha waa dubbatee Sanaa ykn charchii Sanaa qofaa ilaallee arrabsoon gadi baana taanaan, obboleessa keenya amantii sana keessa jiru , garuu qabsoo kana keessatti gumaachaa taasisun wal dura dhaabbachuu ta’aatii itti yaadu barbaachisa. kanaaf boruu karaa amantii kanaa qofa osoo hin taanee, karaa waldaalee amantii hedduu kun dhalachuu danda’aa. Kana gama kamiin irratti hojjannaa jedhamee irratti hojjachuu barbaachisa. hegareen keenya ifaadhaa. Kan maraatu hundumtuu harka keenya keessa jira. gonkumaa wayyaaneef mijachuu hin qabnuu.yeroo tokko tokko iyyi ragaa namatti ta’aa. Shakkamaa tokkoffaallee nama taasisa. Waan hojjachuun barbaachisu lohanii hojjachuun waa hedduuf nama gargaara.nama gufuun dhooftee ajjeeseef nuuti shakkamuun dansaa miti.waan har’aa of tuulummaa isaanii akka dansaatti mul’isaa jiru kanatti dhimma bahaanii dhugaa ofii dhageesifachuu irratti haa hojjannu. Boruus shiroonni akkasi ni daddabalamu. Har’umaa iggitii sirri itti gochuuf fageessanii fi bilcheessanii irratti hojjachuu barbaachisa.
- TEEDII AFROO ILAALCHISEE :
Wallisaan kun Oromoof diina tokkoffaa ta’uu ega hubannee bubbullee jirra. Isa inni bara baraan nu abaaruu kana dhaggeeffannee, baruma baraan abaaraa jiraannaa ? yoo boruu dantaa isaaf jedhee nu faarsee ni faarsinaa ? wellisaan kun Tediroosii fi miniiliik ummata keenya fixan faarsaa mitii ? jarri nu fixan kun warra isaan jaallatamuun faarfamuun waggaa 150 ol ta’ee jira. Maarree kan isaa maa nu gubaa ? kaanirra maaliin adda ?gurbaan kun waggaa 15 asi warra itoophiyaa irrayyuu warra tiwulidda itoophiyaawwii fi Ertiraan faarfama. Hedduun isaanii baayyee jaalatuun . wanni nama gaddisiisuu garuu kaaseeta isaa duraa irratti , “ Arbi lama yoo wollolee lafa isaatu miidhamaa” jedhee bara lolaa Sanaa wayyaanee fi shaabiyaa irratti qoosee. Albama isaa ammaa irratti ammoo, “Gaala koo karaa marab (kaabaa) bishaan dhugsiisuu dhaqinaan, haada kuttee najalaa baddee achumaan haftee” jedhee wellisee jira. Lammilee Ertiraa hedduu aarsee jira. Warra Ertiraaf Gaala jechuun , ODAA nuuti jaalannu jechuudhaa. Chaappaan isaaniyyuu Gaala of keessaa qaba. Gaalli bara qabsoo san Imaanaa guddaa irraa qabdii. Kanaan isaanitti qoosee. Egaa nama akkasii waliin atakaaroo seenuurra, warra akkasii kana maal goona ? jedhanii irratti hojjatanii furmaata dhaloota itti aanufillee tolu maddisiisuu wayya. Isa waliin iyyu irra, waan isayyu iyyisiisee jabeessuu irratti hojjachuu wayyaa.kanaan isaan moona.
- DHAABBILEE SIYAASAA ADDA ADDAA WALIIN HAASA’UU
Dhaabbileen siyaasaa Oromoo hedduu . (opdo osoo hin dabalannee). Dhaabbileen siyaasaa kun heddummaachuu isaanii kun namoota hedduu aarsaa. Ani garuu hin aaru . akka lamaattin ilaalaa. inni tokko. yaadii tokko ta’uu iyyuu kan dhalatuu baayyachuu irraatii. Baayyachuun rakkoo inni uumuu yennaa hubatan tokkummaatti dhufu isa jedhu, inni 2ffaa ammoo, baayyachuu sanaaf ulaagaan jiru maalii ? maqaan baayyateef, jiru jennamoo , hojjatanii jiru jennaan ? kun keessa keenya ilaallataa yeroo isaatti itti deebina . garuu dhaabbileen siyaasaa Oromoo dhaabbilee siyaasaa Itoophiyaaf dhaabbatanis ta’uu kanneen biroo waliin yennaa wal galtees haa ta’uu, waliin hojjachuu yaadan, yoo ofiif yaannaa ta’ee, arrabsoon maaliif dursa. ? waan dabree irraa barannee ofitti amanamummaa qabaachuu qabnaa . ebaluun ebaluu waliin …….hojjachuuf deemaa maaliif calliftuu, ? abaaraa !! jedhamee maaltu argama ? itti haa yaadinu. Qabsoon keenya dhiiga ijoollee keenyaan bakkanni ga’ee jiru, waan akkasiif kan nu sodaachisuu fi nu yaaddessu miti. dubbii fi shirri kamuu dhoksaan gaggeeffamtuu , yeroo isaatti ija baasee dhufuun isaa hin hafu. Yeroo sana Ummata isaa dursuu fi dhiisuu irratti wal falmina. Sadarkaa diina hollachiisaa jirrutti , waan xixiqqoof of taajjabsiisuun hin taatu. Dursinee argamuu qabnaa. Waan duubatti nu harkiftuu hundaa qalbiin irratti hojjachuu qabnaa. Dhala ofii dhiitichoo fi kaballaan deeffatan jennaan, diina soorra hubadhaa,
Walumaa galatti waan diinnis , firris nu miidhuuf hojjatu , dantaa ofiif olfachuun ni danda’ama. Madda fincilaa fi tarkaanfii godhachuun ni danda’ama. Carraa jirtu hundatti dhimma itti ba’uu haa barannu. Nama ofa ajjeesee, reeffa isaa mana murti hin geessan ykn hin dhiheessan. Yaaduma ka’umsaan kaa’ee. Bal’ifatanii dhimma itti ba’uun ni danda’ama.
HORAA BULAA !!!


text:
Kampaniin Apple kaleessa galgala ibsa kenneen nama qaroomaa fi mul’ata qabu dhabne addunyaanis nama guddaa akkasii dhabde jedhee jira.
Steve Jobs bara 2003 keesa dhukkuba kaansarii rajijii qabaachuu isaanii kan baran si’a ta’u bara 2009 keessa immoo tiruun isaanii keessaa ba’ee ka biraan bakka bu’eefii ture.
Sababa fayyummaa isaaniif jecha hojii geggeessaa kampanii Apple ta’anii itti fufuu kan hin dandeenye ta’uu baatii Hagaya darbee keessa beeksisuu dhaan fedha ofiin hojii gad dhiisan.
Maatiin Mr.Jobs akka jedhanitti mana jireenyaa isaanii kutaa kaaliforniyaa, bakka maatiiwwan isaanii waliin turanitti kaleessa galgala du’aan boqotan.
Battaluma du’i isaanii dhaga’amettis hoogganoota addunyaa fi kanneen hojii isaanii ajaa’ibsiisatan biraa ergaan gadda itti dhaga’ame ibsu hedduun ergamuu jalqabe.
Nama mul’ata guddaa qaban akkasumas Mul’ata hegeree qaban kan kampanii Apple akka beekamu godhan turan.
Prezidaantiin Amerikaa Baraak Obamaa akka jedhanti Jobs ” nama afuura qarooma Amerikaa akka fakkeenyaatti mul’se” fi “Lammi Amerikaa waan haaraa uumuun beekamu” jechuun jejan.
Gabaasaa Guutuu MP3 tuquun dhaggefadhaa


text:
Murtiin Du’aa Dachaan Kennamaa Jira; Balaaleffannaanis Itti Fufe!
(Oromedia/ Finfinnee/ Caamsaa 22,2010) Guyyaa Hawaasi Oromoo biyya alaa irraa hiriirra bahee hidhaa fi ajjeechaa Oromoo irratti tahu mormaa jirutti, dhaddechi Wayyaanee sadaffaan Sabbontota Oromoo irratti ammas murtii du’aa murteesse.
Maddi Oduu ABO /MOAn/ Finfinneetii akka gabaasetti, dhaddechi Wayyeenee federaalaa kana dura ilmaan Oromoo kudha shan irratti murtii dabaa dabarse, ammas ilmaan Oromoo qulqulluu irratti murtii du’aa haga hidhaa bara dheeraa dabarsee jira.
Murtii ajaja Abbaay Tsahaayyee, kan Ministeera Dhimmoota Federaalaa Wayyaaneetiin kenname kanaan, ilmaan Oromoo Adoolessa bara 2008 Finfinneefi Oromiyaa bakka garaa garaa keessaa qabamanii hiraarsamaa turan afur murtii du’aan akka adabaman, kanneen hafan sadii immoo murtii hidhaa bara guutuu haga amata lamaa akka adabaman godhamee jira.
Akka kanaan Oromoota armaa gadii kana irratti dhaddachi sadaffaa, mana murtii federaalaa Wayyaanee gaafa Caamsaa 20,2010 ganama murtiin haqa irraa dabe Oromummaan yakkuun itti kennite keessaa maqaan isaanii:-
1. Dirribee Ettaanaa – Du’a
2. Degguu Ettaanaa – Du’a
3. Urgee Abebee- Du’a
4. Girmaa Raggaasaa- Umrii guutuu
5. Endalee Nagarii waggaa 10
6. Werkinesh Duubee- waggaa lamaaf qarshii 2000
7. Daniel Jaalataa- (kan dur du’e jiru) murtii du’aa
Addee Dirribee Ittaanaa fi Degguu Ittaana- Obbolawwani.kana irratti dabalees Urgee Ababeefi Girmaa Ragasaa abba manaafi haadha mana tahuun beekamaa dha.
Wayyaaneen guyyaa hawaast Oromoo Australia, Norway fi USA akkasumas Waldaan Qorannoo Oromoo (OSA) hiriira mormii waamanii mootummaa Wayyaanee balaaleffataa fi adunyaatti saaxilaa jiranitt, dhaddechi Wayyaanee maal na dhibdee fi tuffiin guyyuma hiriirri alaa deemu kana murtii dabaa ilmaan Oromoo irratti dabarsitee jirti.
“Gochaan akkanaa ilamaan Oromoo daran xiiqessee gumaa baafannaaf kakaasa,” kan jedhan sabboontoti Oromoo, “diina maal na dhibeen guutamee, ilmaan Oromoo adabaa jiru callisanii ilaaluun hinta’u,” jedhanii jiru. “Yeroon diina keenya adabnee, naasisuufi salphisuu qabnus amma,” kan jedhan sabboontoti Oromoo,” kana booda teenyee du’a mana mana keenyatti nurratti kennamu eeguu hinqabnu,” jechuun gabaasaa MOAf ibsanii jiru.
Mootummaan Wayyaanee akkuma amala ishii, jibbaa akkaan hadhaawe Oromoof qabdu irraa kan ka’e Oromoota 7 irratti murtii du’aa fi hidhaa waggaa dheeraa kennuun ishii hariiroon mootummaa kanaa fi ummata Oromoo gidduu jiru sadarkaa araaramuu hin adandeenyetti ce’aa akka jiru illee MOAn dabalee gabaasee jira.
Sabboontonni ilmaan Oromoo guyyuu mana murtii wayyaanee keessatti haqaan ala hidhaa fi ajjeechaan irratti murtaawuun araada Wayyaanotaa tahee jira. Kana irrattis Oromoon biyya ambaa jiran biyyoota jiran mara keessatti hiriira nagaa bahuun mormii isaanii dhageessisaa akka jirans beekamaa dha .Akka kanaan gaafa Caamsaa 21, Washington DC, Australia, Adoolessa 20 Oslotti hiriirri diddaa hawaasa Oromoo ala jiruun tahuun gabaasamee jira.


text:
WASHINGTON,DC —
Koollejjiin Teknikaa fi Ummataa (MCTC) Fulbaana 24,2013 jalqabee afaan addunyaa 12tti dabaltee Afaan Oromoollee akka barnootaa tokkootti barsiisuuf qophii jirti.
Barnoota tokko akka damee barnootaatti barsiisuuf kaarikuleemii ykn seerii barnootaa jabaan,fedhii fi guddinna afaan tokkoo dabalee waan hedduu ilaalan.
Viktooriyaa Luling daarektera barnoota itti fufiinsa sagantaa MCTC, Afaan Oromoo koollejjii teenna keessaa qabaachuun nuuf gammachuu guddoo jetti.
“Yoo jalaqa porofeeser Baanjaan waahee Afaan Oromoo hedduu ani hin beekne natti hime guddoo ajaabsifadhe afaan kun asitti barsiifamuu qabu jedhee hubadhe.Itti aanee ammoo karoora barnootaa ka Maatiyaas Guddinnaa qophii barnoota kanaatii dhiyeessellee arge.Barsiisotilleen karoora sun ilaalanii mirkansan.
Tanaaf wanti kun carraa umamtii argachu malee jennee dubbanne.Barnoota keenna keessatti afaan wal makaa qabaachu fi fedhii ariifachiiftuu tana qabaachuun barbaachisaa jennee walii galle.”
Obbo Maatiyaas Gudina warra akka Afaan Oromoo koolleejji tanatti kennaman gaafachaa bahe keessaa tokko.
“Afaan Oromoo afaan saayisii fi teknooloojii tahanii qubee isaalleen qarooma jabanaa kanaan waan walii galuuf hujiifillee nama hin rakkisu,afaan sabii ballaan biyyaa fi biyya alaalleetti dubbatuu dabalee waan hedduu jennee itti himne,taatullee name afaan kanaa jedhee hin miidhamin hin jiru.”
Kolleejjiin tun afaan Awurooppaa, Iskaandineeviyaa, Jermanii,Ispaanish,Eezhiyaa dabalee afaan 12 barsiisaa,afrikaa keessaa Afaan Oromootii fi Somaalee qofatti barsiifama.Koollejiin MN Afaan Oromoo Akka Barnootaatti Barsiisuuf Qophii Jirti.
Koollejjiin Teknikaa fi Ummataa (MCTC) Fulbaana 24,2013 jalqabee afaan addunyaa 12tti dabaltee Afaan Oromoollee akka barnootaa tokkootti barsiisuuf qophii jirti.
Barnoota tokko akka damee barnootaatti barsiisuuf kaarikuleemii ykn seerii barnootaa jabaan,fedhii fi guddinna afaan tokkoo dabalee waan hedduu ilaalan.
Viktooriyaa Luling daarektera barnoota itti fufiinsa sagantaa MCTC, Afaan Oromoo koollejjii teenna keessaa qabaachuun nuuf gammachuu guddoo jetti.
“Yoo jalaqa porofeeser Baanjaan waahee Afaan Oromoo hedduu ani hin beekne natti hime guddoo ajaabsifadhe afaan kun asitti barsiifamuu qabu jedhee hubadhe.Itti aanee ammoo karoora barnootaa ka Maatiyaas Guddinnaa qophii barnoota kanaatii dhiyeessellee arge.Barsiisotilleen karoora sun ilaalanii mirkansan.Tanaaf wanti kun carraa umamtii argachu malee jennee dubbanne.Barnoota keenna keessatti afaan wal makaa qabaachu fi fedhii ariifachiiftuu tana qabaachuun barbaachisaa jennee walii galle.”
Obbo Maatiyaas Gudina warra akka Afaan Oromoo koolleejji tanatti kennaman gaafachaa bahe keessaa tokko.
“Afaan Oromoo afaan saayisii fi teknooloojii tahanii qubee isaalleen qarooma jabanaa kanaan waan walii galuuf hujiifillee nama hin rakkisu,afaan sabii ballaan biyyaa fi biyya alaalleetti dubbatuu dabalee waan hedduu jennee itti himne,taatullee name afaan kanaa jedhee hin miidhamin hin jiru.”
Kolleejjiin tun afaan Awurooppaa, Iskaandineeviyaa, Jermanii,Ispaanish,Eezhiyaa dabalee afaan 12 barsiisti,afrikaa keessaa Afaan Oromootii fi Somaalee qofatti barsiifama.


text:
Ogeessonni seeraa lammiiwwan Oromoo naannoo addunyaa jiran walitti dhufuu dhaan dhaaba tokko uummatanii jiran. Maqan dhaaba isaanii waldaa Abukaatolee Oromo kan sadarkaa addunyaa jedhama.
Kaayyoon waldaan kun itti hundeeffamee fi godaantotaa fi koolu galtoota biyyootii adda addaa keessa jiran kanneen mirgi isaanii maal akka ta’e hin hubanne gargaaruu kanneen gorsa gama seeraa barbaadanis degeersa gama kanaan jiru kennuun gargaaruuf jecha.
Dhaabiin kun yeroo jalqabaaf kan hundaa’ee Hagayya 1 bara 20014 wal ga'ii geggeeffateen hundeeffama isaa labse. Eeyama seeraa argachuun sirnaan beekkannaa yeroo argatutti dhaabi kun waajjira isaa haadhoo Asuma Washington DC godachuu dhaan hojii isaa kan jalqabu ta’uu dur taa’aan waldaa kanaa obbo Baayisaa Waaqwayyaa nuuf ibsanii jiran.


text:
Kora waggaa ka Waldaa Qorannoo Oromoo (OSA) isa bara 2010 irratti,dhimmootii ijoo dhiyaatan keessaa waa'een baqatoota Oromoo biyya ambaa keessatti rakkataa jiranii tokko ture.
Keessumaa Jabuutii fi Keniyaa keessatti dararaa jabaan amma iyyu baqattoota irra ga'aa akka jiru gareeleen mirga dhala namaaf falman lama: "Human Rights League of the Horn of Africa/HRLHA" fi "Oromia Support Group/OSG" gabaasanii jiran.
Baqattoota Jabuutii jiran keessaa hangi xiqqoon mooraa baqattootaa keessa kan jiran yoo ta'u harka caalaan garuu Dhaaba Waa'ee Baqatootaa kan Tokkummmaa Mootummotaa UNHCR biraa simannaa dhabanii akkanumatti faca'anii rakkataa kan jiran ta'uu, dubbatu baqattoonni Raadiyoo Saagalee Ameerikaaf ibsa kennan.
Kanneen galmeeffamanii mooraa keessa jiraniis, biyya sadaffaa keessa qubsifamuuf abdiin qaban otuu hin dhugoomiin waggoota dheeraa lakkofsisuu dubbatu.Keessumaa amoo dubartonni humnaan gudeeddii fi hookkara saalaa irra ga'uun kan ka'e, biyya hambaa keessatti kan rakkatan caalaa mucaa abbaan isaa hin beekamnee da'anii guddisuuf ka saaxilaman tahuu nuuf ibsan.
Guutummaa gabaasa kanaa MP3 tuquun dhaggafadhaa.


text:
WASHINGTON DC —
Waashington DC fi kutaalee naannawa ishee jiran keessa kanneen jiraatan – lammiwwan Oromoo Har’a Ministirii Dhimma-alaa Yunaayitid Isteets fuul-duratti hiriira geggeessanii jiran.
Oromoonni dhibbaan lakkaawawan qilleensa baay’ee qorraa keessa dhaadannolee “dhiittaa mirga dhala-namaa Mootummaan Itiyoophiyaa geggeessaa jira” jedhan balaaleffatanii fi kan Obbo Beqqelee Garbaa fi Olbaanaa Leellisaa dabalee – suuraalee hoogganoota mormitootaa fi barattoota mana-hidhaa jiran – jedhan ol qabanii mirmirsaa dhaadannoolee dhageessisaa turan.
KIanneen hiriira kana gamtaadhaan waamanii fi qindeessan – Waldaa Qorannoo Oromoo, Jaarmayaa Hawaasa Oromoo Waashington DC fi Walgaa Wal-gargaarsa Dargaggoota Oromoo ti.
“Hidhaa, ajjeechaa fi roorroon bifa hundaan lammiwwan Oromoo irratti geggeeffamaa dhaabsisuuf akka Mootummaan Ameerikaa dhiibbaa godhu gaafanna” jedhu qindeessitoonni hiriira kanaa.
Gabaasaa guutuu armaa gadiitti dhageeffadhaa.


text:
Biyya Oromia fi akkasumas akka waliigalataatti biyyaa Ethiopia keessati yeroo ammaa kanaa beelaa hamaa dhaan Ummanii lakkoofissi isaa milliyyona 8 amma milliyyona 10 ta’uutu midhaan nyaata dhabee du’aa jira. Beelaan Ummanii otuu du’aa jiruu nyaata export ykn biyya alaati ergamaa jira. Mootummaan Wayyanee qalbiin isaafii xiyyeefannoon isaa naannoo tokkoo ykn nannoo isaan keessaa bahani irrati diinagiddeedhaan ijaaaranii jiraachuun isaanii beekamadhaa. Kan naannoo biraa caraa argameen waan qaban irraa samanii jiraati nannoo biraa ajjeessa jiru.
Mootummaan abbaa irree wayyanee gara jabinaan ummata bifa adda addaatin giddirsuu erga jalqabee bara dheera lakkoofisifatee jira. Bara baraan Ummanni kun, kaan ni ajjeefama, kan mana hidhaati guuramaa, kaan biyyaa baqatee baha, kaan moo qabeenyii isaa saamamee lafitii issaa irraa fudhatamee maraatee waan nyaatu dhabee achumati du’a. Seerii mirga Ummata kanaa eguu tokko illee hin jiru. Seerrii mirga nyaatanii jiraachuun dirqama mootummaa ta’uu isaaf itti gaafatumaan isaa karaa seeraatin tokko illee hin jiru. Mootummaa tokko ummata isaa midhaan nyaataatin ofi danda’ee jiraachuun hojii isa salphaa fi gad bu’aa tokko ta’uun isaa ni beekama. Garuu mootummaan wayyanee dirqama isaafi itti gaafatamummaa isaa bahaa akka hin jirree beekamadhuma.
Mootummaan wayyaanee yeroo adda addaa otuu ummanni milliyyoonan lakka’aman beelaan du’aa jiranuu midhaan nyaataa kan akka Qamadii, Baqooloo, Buna, Xaafii , Damma, Fooni, Salixxii, Boloqee fi Ruzii Toonii milliyyoona heedduun lakkaawwammu biyyaa alaatti ergaa jira. Wagaa darbee mootummaan wayyaanee Buna biyya alaati ergitee qofa irraa poundi milliyyoona 467,000,000 olituu Buna qofa erga galiin argamee. Boqoolloo, Fooni fi Xaafii ykn Bideena irraa moo gara USD billiyyoona 2.3 olituu galii ta’aa jira. Egaa kun hundaa otuu biyyaa keessati Ummanni millioyyona hedduun lakkaawwaman beelaan du’aa jiranu biyya isa alaa quufan badhaasaa jiru mootummaan mafia.
Oromia fi Ethiopia naannoo adda addaa keessati Ummaniifi beeladdoonni Bishaan qulquluu dhabamee nyaanii dhabamuudhaan kan ka’ee wagaa wagaadhaan lubuun namaafi lubuun horii meeqaa meeqatu du’aa jira. Kana hundaa Mootummoonni qaroomanii otuu ummanii waan nyaatuu dhabee du’aa jirannuu nyaa biyya Ethiopia irraa biyya biraati export ta’aa jiru kana akka harkatti didani waamii keenya dabarfanna.
Nadhani.


text:
Fulbaana 13,2016 Godina Lixa Shaggar Gidduugaleessaa Oromiyaa Aanaa Adaa’aa Bargaa Mogoritti Warraaqsii biyyoolessaa Oromiyaa FXG daran jabaachuun itti fufe. Mogoor keessatti
1. Sababa sochii duulaa gabaa lagachuu fı uggura dinagdee buusuu torbee tokkoof gaggeeffameen manneen daldalaa fi suuqiiwwaan cufamanii turan banamaa yeroo jirachuun walqabatee waraanni Agaazii Uummata irratti reebicha hamaa gaggeessuun jumlaan mana hidhaatti guuraa jira.
2. Hoojjettootni Warshaa Simintoo DANGOTE hojii guutummaatti dhaabuun diddaa isaanii kan itti fufani jiran yoo ta’uu qondaalotni wayyaanee aangawootni warshichaa fi abbaa qabenyummaa isaa waayila wayyaanee lammii Naajeeriyaa kan ta’ee kasaaraa guddaaf saaxilamee waan jiruuf warshicha banuuf illee fedhii kan hin qabnee ta’uu argisiisee jira Yeroo ammaa kana hojjattootni warshichaa guutummaan mooraa warshichaa keessa dhaabbatanii argamu. Qeerroon Mogoor qindeessıtootnı sochii warraaqsaa FXG’n keenyaa roga hundan hanga wayyaaneen Oromiyaa gadhiiftee baatutti itti fufa jechuun dhaamsa dabarsan!!


text:
Fiqruu Tolaa Awurophaa irraa* 14.07.14
Barota hedduu darban kana miidhaa fi dhittaa mirgaa namoomaa gitni bittotaa irraan gahan ofirra qolachuf Uummatni Oromoo qabsoo bifa addaa addatin adeemsisaa turera; ammas itti jira. Keessuma barota 1970 keessa bifa ijaramen qabsoon adeemisisame injifannoo gurguddaa argamsisera. Bu’aa argaman keessa inni angafti ummatni Oromoo kabaa-kibbaa, bahaa- dhihaa walqunnamsisee qabsoo mirga isaa sarbame deebifachu irratti akka dammaqee hirmatu gochuu isaa ti. Keessuma barota 23 darban dhabbileen mirga Oromootif falman baayeen ijaaramudhan qabsoon akka ciminaan itti fufuu fi fedhin ummatichaa bakka gahuf carraqaniru, ammalee carraqaa jiru.
Murni tokko qabsoo kan jalqabu yoo ta’u kan bakkaan gahu hawasa dha. Guyyaa ummatni/hawasni qabsoo kan mataa isaa godhatee ofitti fudhate kaayyoon akka bakka gahetti ilalamuu danda’a. Haala kanaan hawasni Oromoo qabsoo mirga isaa deebifachuf tasisamu erga kan mataa isaa godhatee fudhatee bubbulera.
Haata’u malee dhabbileen qabsoo mirgota ummatni sarbame deebisanii gonfachisuf waregama tilmaamuun hin danda’amne itti baasanii fi ammallee baasaa jiran hawasicha qindeesanii daandii tokko irra hirirsuu irratti hanqinni guddan akka jiru kan nama walgaafachisu miti . Qabsoon mirga ummatichaa deebisee gonfachisuf adeemsisamu bifa tokkoo fi daandii ifaa ta’e tokko jalatti qinda’uu hin dandeenye. Kunis kan ta’uu danda’e bu’uuresitotni qabsoo adeemsa qabsoo irratti walif galanii tokkumman socho’uu dadhabuu isaa ti. Garaa gara faca’uun humnota qabsoo tokkummaa uummataa uumamee ture hanga garaa gara diguu irra geesisera. Kun qabsoo mirgaaf adeemsisamu hagam akka laafisee fi miidhaa caaluf akka ummata saxil baase haalun hin danda’amu.
Humnotin qabsoo waan hin qindofneef ummata qindeesanii daandii qabsoo tokko irraa hirirsuu hin dandeenye. Waan kana ta’eef barattotnii fi dargagootni Oromoo itti gaafatama kana fudhachuf dirqamaniru. Haala kanaan barota darban kana yeroo adda addaa wal qindeesanii bakka jiran maraa yeroo tokkicha warraqudhan mootummaa abbaa irree mirga ummata isaanii dhitu kallatidhan dura dhabbatanii waregama qaalii ta’e kaffalaa turaniru ammas kaffalaa jiru.
Isa fagoo yoo dhisne dhiyoo kana Master plaanii Finfinnee jedhamee qotee bulaa Oromoo naannoo Finfinnee jiraatan lafa akakilee fi ababilee isaanii irraa buqisuf mootumman karoorfate mormudhan wareega guddaa kaffalaniru. Guutu Oromiyaa irrattis hawwasa sochosanii mirgaa isaatif falmachuu akka qabu gochudhan kan silaa dhabbileen siyaasaa hojjechuu/dalaguun irraa eegamu raawachudhan ittigaafatama dhalootaa bahaniru. Ummatni mirgi isaa sarbame, lafa isaa irraa akka buqa’uu fi eennyummaa isaa dhabamsisuf irratti duulamee mana isaa keessatti dorsifamu mirga isaatif du’uu akka qabus ofif dura du’anii agarsisaniru. Kanaafuu seenaa ummata isaanii keessatti iddoo ol aanaa qabu. Sabbontotni ilmaanii fi obbollewan isaanii cinaa hirirani adda isaanii rasasa diinaf kennanis goota gototaa waan ta’anif barabaraan ni yaadatamu, ni farfamus.
Warreen wareegaman kun qabsoon mirgaf adeemsisamu kan guutuu hawasaati malee kan dhabbilee siyaasaa qofa akka hin taanes mootummaa abba irree fi farra namoomaa ta’e kanatti mullisaniru. kaayyo Qabsoon gudhamuf yoo ifa ta’ee beekame hawwasa warraqsanii akka kan isaa godhate qabsa’u gochudhaf salphaa ta’uus humnota qabsootti agarsisaniru.
Gootummaa, gara kuteenyaa fi xiiqi barattotni Oromoo yuniversitii addaa addaa keessatti baratan agarsisan uummata biyya keessa jiru qofaa miti lammilee Oromoo biyyota ambaa keessatti faca’anii jiranillee yaadan walitti fidudhan bakka jiru maraa ajjeechaa mootummaan ilmaan Oromoo irratti raawwatee fi adeemsa qotee bulaa Oromoo naannoo Finfinnee irraa buqisuf karoorfame sagalee tokkon mormii akka dhageesisan gochuu danda’aniru. Kananis kan humnotin qabsoo mirgaa Oromoo gochuu dhadhaban raawachuu isaanii agarsisan.
Oromoon gamaa fi gamanaa sagalee tokko dhageesisuun isaas hawasa adunyaa kanaa fii mootummota gargarsa mootummaa Itopiyatif kennanis dammaqsudhan maqaa misoomatin ummata lafa isaa irraa buqisuu, ummata nagaa mirga isaatif karaa nagaa mormii dhiyesee fi barattota Oromoo ajjeesuu fi hidhun tasuma kan fudhatama hin qabnee ta’uu ibsanii mootumma Itopiyaa akka balalefatan gochuu danda’era.
Dhimma kana parlamaa isaanii irratti dhiyeesani mootummaa Itopiya ilaalchise seerri akka bahu kan carraqan ta’uu kan ibsanis ni jiru. Isaan keessa bakka bu’aan ummataa biyya Australia kabajamo obbo Anthony Byrne paarlamaa biyya isaanii irratti odeefannoo argatanirraa kahudhan gabaasa dhiyeesuu isaani Oromiya media net work irra hubachuun danda’amera. Akkasumas bakka bu’ootni (Senators) biyya Amerika kutaa (State) garaa garaa akkataa mootummaan Itopiyaa itti saba Oromoo qabaa jiru kan isaan yaaddese ta’uu isaa ministera hajaa alaa kan ta’an John kerrytif xalayaa barreesuu isaanii mediyaa addaa addaa irraa hubachun danda’amera.
Karaa biroos uummatni Oromoo sagalee tokkon yakka mootummaan raawwate balaalefachuun isaa ummattotni biyyatti callisanii ilaaluu akka hin dandenye agarsisera. Kunis kan ta’uu danda’ef gaafin Oromoo gaafii mirgaa, dimokraasii fi namoomaa ummattotni cunqurfamoon biyyatti marti gaafatan waan ta’ef callisuu akka hin dandenye gochuu danda’era.
Hirira biyya keessattis ta’e biyyota alatti gagesaman irratti dhadannolen dhiyatan keessaa haga tokko tuqudhaf:
– Mootummaan Itopiyaa barattotaa fi lammilee Oromoo mirga isaani gaafatan ajjeesuu haa dhabu,
– Qoteebulaa lafa isaa irraa buqqisun haa dhabbatu,
– Heerri mootummaa keeyyatni 49(5) Finfinnee ilaalchisee bahe hojiirra haa oolu,
– Afaan Oromoo afaan hojiii federalaa haa ta’u,
– Finfinneen haandhura Oromiyaa ti,
– Lafti Oromoo hin gurguramu,
Maqaa misoomatin ummata lafa isaa irraa buqqisun haa dhabbatu.
Olaantumaan seeraa haa kabajamu, hidhamtootni siyaasaa haa hikaman kan jedhani fi kkf turan. Dhadannolee kana irraa kan hubatamu walumaa galatti biyyatti keessatti mirgi dimokraasii, namoomaa fi olaantummaan seeraa akka kabajaman kan gaafatani dha. Kun gaafilee ummattotni biyyatti keessuma cunqurfamtotni marti gaafatanii fi falmanif waan ta’eef Oromoo cina hiriranii tumsa gochuun isaanii kan ta’uu qabuu fi kan eegamudha.
Itti galli qabsoo siyaasaa fi fincilli ummattotaa mootummaa abba irree, farra dimokraasii fi namoomaa aangoo irraa buusuu ykn gocha isaa irraa of qabee akka mirgota kana kabajuu fi bulchisni gaarin jiraatu gochuu dha.
Mootummaa ummataf hin taane tokkoo aangoo irraa buusun kan danda’amu karaa lama ta’uu ni danda’a. Karaan tokko akkuma biyyota baayee boodatti hafaa ta’an keessatti barame qawweedhan lolanii mo’udhan fonqolchuu dha. Isuma gareen TPLF mootummaa Dargii irratti hojjete jechu dha. Karaan inni lammafan paartidhan ijaaramudhan karaa nagaa filannoo dhan mo’anii aangoo irraa buusudha.
Gartuu mootummaa amma jiru kana aangoo irraa buqisuf karaan hidhannoo hanga ammatti akka yaadame ta’uu hin dandeenye. Kunis jijjirama siyaasa adunyaa kanaa irraan dhiibbaa uumamee fi qindomina dhabuu humnota qabsoo irraa ta’uun beekamaa dha.
Baroota 23 darban kana qabsoon siyaasaa godhamaa turee fi ammas itti jiru filannodhan mootummicha jijjiruu kan jedhu dha. Haga harratti filannon yeroo 4 yoo deemsisameyyuu mootummicha jijjiruun hin danda’amne. Kanafis sababa kan ta’an waan lama tuquun ni danda’ama. Inni tokkofan paartin aangoo irra jiru dirree siyasaa dhiphisuu irra darbee tasuma waan cufee fi miseensota paartilee mormitotaa maqaa dhabbilee farra nagaa wajjin hojjetu jedhu itti baasee hidhudhan paartileen akka humna hin horatne dhiibbaa irraan gahuu isaa ti.
Sababni inni lammafaa fi inni guddaan paartii aangoo irra jiruf carraa kenne paartileen mormitotaa biyyatti keessatti socho’an mataan isaanii ofif waan walmormanif qinda’anii dorgomaa ykn dorgomtota cimaa ta’uu dadhabuu dha. Kun ammalee hiika hin argane. Ganna afur dura paartileen 8 ta’an walitti dhufanii maree waggaa tokko olif adeemsisanin gamtaa ”Madrak” jedhamee beekamu ijaarun danda’amee yoo ture iyyuu martinuu walin itti fufuu hin dandeenye. Mootumman aangoo irra jiru akka gamtaan kun hin jabaneef harka isaa dheeraa keessa galchudhan paartilee tokko tokko keessa yaasuu danda’era.
Gareen oftuultotas maqaa nuyi paarti biyyolesaati jedhun paartilee sabaa irratti hunda’an wajjin hojjechuu hin dandeenyu jechudhun Madrak keessa bahaniru,/ ari’amaniru. Isaan kun duruu kan ajaja fudhatanii hojjetan oftuultota sammuu tortoraa gannaa 40 dura biyya bahani biyyota alaa jiraatan /diaspora/ irraa waan ta’ef kaayyoo rakkoo siyaasa biyyatti hiiku hin qaban. Hoggantotni paarti Tokkummaa Dimokrasii fi Haqaa /Andnet/ mindaa isaanii diasporaa irraa waan argatanif waan diasporan jedhee ala deemuu hin danda’an. Madraki wajjin yoo itti fufan akka mindaan irraa dhabbatu beeku. Kana qofa miti kiraa wajjiraa kan kaffalu warra alaa ti. Fakkenyaf wajjira paartichatif baatidhan qarshi 18,000 tu kaffalama ture bara 2010 keessa. Paartin akka WFDO fa moo baatidhan kiraa wajjiraa qarshii 4000 kaffaluu dhabanii rakkataa turan. Konkolaataa fi boba’aanis kanuma diasporaa ti. Barreesan paarti tokkummaa yeroo tokko akka jedhetti warri alaa diasporan jechuu isaati maallaqa nuuf kennanin nu bitanii waan isaan jedhan malee paartichi ofi isaatin akka waa gochuu hin dandeenye ajaja dabarsu jedhee anuma barreesa kanatti himera.
Gareen oftultotaa yoomuu abjuu keessa jiran keessaa bahuu hin danda’an. Isaan kanas ta’e mootummaa aangoo qabatee itti ciche sirreesun kan danda’amu yoo Paartileen mormitota ummatota cunqurfamoo bakka bu’an tokkummaa isaanii cimsanii ummattota isaani fincilaa fi diddaadhaf qopheesan qofaa dha. Oftultotni kan isaan kophaa burraquu barbadan dadhabina paartilee sabota garaa garaa bakka bu’ani irraa ti malee dhuguma humna qabatanii miti.
Gara qabsa’otaa fi dhabbilee siyasa Oromootti yoo deebines akkuman olitti tuqe rakkoon kayyoo fi adeemsa qabsoo irratti waligalanii qindominan hojjechuu waan jiruf qabsoo mirgaaf barattotaa fi hawwasni Oromoo biyya keessatti adeemsisan qindeesanii bu’a qabeesa gochun hin danda’amne.
Hunda caalaa qabsa’oti Oromoo walif galanii qabsoo qinda’e gaggesuu dadhabun mootmummaa abbaa irreetifis carraa guddaa ta’ee argamera. Akkasumas gurmuun oftuultotas qabsoo mirgaaf ummatni Oromoo adeemsisu siyaasa gosaa (”የጎሳ ፖለቲካ”’) jechudhan duula walirraa hin citne akka irratti adeemsisanif daandii ballaa baneraf.
Humnoti qabsoo Oromoo qinda’ani socho’uu dhadhabuun isaanii uummatota biyyattis sochosanii qabsoo mirga dimokraasii fi namoomaa ummatni Oromoo adeemsisu cinaa hirirsuu irrattis dhiibbaa gochun isaa kan beekamu dha. Yoo qabsa’oti Oromoo qinda’an ummatni Oromoos ni qinda’a. Yoo ummatni Oromoo qinda’ee socho’e hawwasni biyyattis akka duka socho’uu dhiibbaa godha.
Master planii finfinne irratti mormii hawasni Oromoo biyyaa keessa fi guutuu adunyaa kana irratti taasise hagam sabota biroo akka sochose yoo ilaaluu Oromoon gamtadhan socho’uun murteesaa ta’uu isaa nu hubachisa. Akkuman kanaan dura barreefama kiyya irratti tuquf yaale barota 1990 ota keessa yeroo Oromoon qaama tokko ta’e mullate uummatotni biyyatti akka Oromoon biyyatti irratti sagalee murteesaa qabu hubatanii turan. Ammas Oromoon bakka jiru maraa ka’e sagalee tokko dhageesisun isaa hawasni olla isaa jiru akka laayyotti ilaaluu akka hin dandenye hubanera. Kanaf jecha tokkummadhan socho’uun qabsa’otaa fi ummata Oromoo akkuma kana dura gaafatamaa ture ammas yoomiyyuu caalaa barbachisaa dha.
Akkuman olitti tuqe tokkummaan qabsa’ota tokkummaa ummataa argamsisa. Tokkumman ummataa karaa isaa humna qabsa’otaa ti. Paartileen yoo gamtadhan waltumsanii socho’an hawwasa kaayyoo tokko jalatti ijaaruu danda’u. Ummata kayyo tokkoo jalatti ijarame sochosun hin dhibu. Dhaba siyaasa tokkome dhabuun qabsoo qinda’e adeemsisuu irratti dhiibbaa guddaa akka fide hawwasni Oromoo erga hubatee waamicha gochuu eegalee barri fagatera.
Baroota darban barattotaa fi dargaggotni Oromoo ”fincila diddaa gabrumaa” dhadannoo jedhu qabatanii wareegama lubbuu fi qaama isaanii baasuu isaanii olitti ibsamera. Tokkummaan dhabbilee waan hin jirref qaamni sochii kana qindeesee hoogganu hin ture. Kanafis fincilli isaani akka tasaa (spontaneous) ka’ee deebi’ee akka qabana’u ta’uu danda’era. Qaama hoogganuu fi qindeesu otuu hin qabatin warregama qaalii ta’e kan kaffalaa jiranif haccucaa fi dhiibba daangaa hin qabne ummata isaani irra gahu obsaanii dabarsuu waan dadhabanif. Hoogani waaltesu tokko otuu jirate yoom akka ficilli barbachisu ni karoorsa, ni qindeesa, qajeelfama kenna ni hoogganas.
Ammas taanan mootummaa abbaa irree fi farra dimokrasii kana aangoo irraa buusudhaf qabsoon barattotaa fi hawaasaa cimee itti fufuun isaa waan hin oolle, dirqamas. Hacuccaa fi rorron hanga jiranitti qabsoon ni jiraata. Yeroo hacuccaa fi gadi qabaan daangaa darbu obsi ummatotas daangaa qabaata. Haala yeroo amma mullataa jiru irraa kaane yoo ilaalle obsa fixachuun kan Oromoo qofa ilaalu hin fakkatu. Hundumtuu garaan dhiiga dhugee jira. Martinuu aaridhan bokokee jira. Garaa dhiiga dhugee fi mataa aaridhan bokoke kanatti fayyadamanii akka dhuka’u gochudhaf qindomanii hoogganun waan yeroon gaafatu ta’ee argama.
Yoo gareen amma aangoo qabatee ummattota biyyatti dararaa jiru kun akkuma amma itti jiru adeemsa baleesanii baduu qabatee itti fufe ummattotni filmata hin qaban fincilanii ofirraa darbachun waan hin oolle ta’a- kan barota sadan darban biyyota kaaba Afrikaatti, amma dhiyoo kana biyya Ukreini fi Thailanditti ta’es isuma kana.
Mootummaa karaa nagaa aangoo gadi dhisu dide dirqidhan aangoo irraa buusuu jechu dha. Dirqisisun kan danda’amu akkuman bakka birotti tuqe yoo dhabbileen siyasaa walif galanii ummattota fincilaa fi diddadhaf hiririsuu danda’an qofaa dha.
Egaa yoo Fincilaa fi diddaa ummatotaa malee mirgi argamuu hin danda’u kan jedhu fala ta’e kana eenyu haa hojjetu ykn haa qindeesuu kan jedhu gaafii itti aanu ta’a. Akkuma yeroo biraa jedhamaa ture kana kan gochuu danda’u Oromoo dha.
Oromoon tokko ta’ee yoo socho’e uummattota hafan mara sochosuu akka danda’u mallattoo arginera. Amma kan barbaachisu isa kana xiinxaludhan gara fuula duratti attamitti haalli kun cimee gara sadarkaa ola’anatti guddataa kan jedhu irratti hojjechu dha. Kanafimoo dhabbileen siyaasaa Oromoo dura ofif qinda’uu qabu.
Humnoti qabsoo Oromoo otuu walif hin galin warra kaan qindeesuun hafee ummata Oromoo qindeesun akka hin danda’amne hubannera jedheen amana. Akka ilaalcha kiyyatti Yoo dhabbileen Oromoo walif galanii karaa hunda dhiibba gochuu hin dandenye qabsoo Oromoos biyyattin karaa qaxamuraa (Crossroad) ce’uu hin danda’an.
Qindoominni humnota bilisummaa Oromoo kan barbadamuu fincilaa fi diddaa uummatotaa qindeesuu qofaf miti. Mootummaan amma jiru kun waldhibdee isa keessatti dhalatan irraa kan dhufuu danda’an haalota hin eegamnenis diigamee tamsa’uu ni danda’a kan jedhus tilmaamuun ni danda’ama.
Yoo haalli akkasi umame aangoo mootummaa banaa ta’e qabachuf kan hin sochone hin jira jechun hin danda’amu. Yoo haalli akkasi dhalate mootummotni adunyaa kana to’atan kan akka Ameerikaafaa keessa galuun isaanii waan oolu miti. Biyyatin mootummaa malee jiraachuu waan hin dandeenyef paartileen mormitoota walitti dhufanii akkuma bara 1991 mootummaa ce’umsaa dhabutti deemunis waan hin oolle dha. Mootummaan ce’umsaa dhabatu motummaa dhabbataa ijaruuf haala mijeesa jechudha akkuma maqaan isaa ibsu ce’umsa waan ta’ef. Yoo akkas ta’e bakka bu’ootni sabotaa fi sablamota biyyatti keessa jiran martinuu qooda fudhachun dirqama ta’a. Maalif yoo jedhame qaamni tokkolle alatti hafee mootummaa guutuu ijaarun waan hin danda’amnef.
Mootummaa ce’umsaa keessattis ta’e dhabbataa keessaatti qooda fudhachu kan danda’an kan sirritti ijaaraman qofaa dha. Ijaramuu qofa miti ijaarsa cimaa qabachun waan gaafii hin qabne dha. Ijaarsa cimaa yoo qabatan sagalee cimaas ni qabaatu. Sagalee cimaa yoo qabaatanimoo yaada ummata ofii fayyadu warra hafan fudhachisun ni danda’ama. Ijaarsa cimaa yoo qabatan yaada marii cimas (Strong negotiation power) ni qabaatu. kunimoo mataa isatti waan barbadan argachuf gargaara.
Haala kanaan Oromoon maal keessa jiraa? Yoo waanti tokko dhalatef hagam qopha’ee jiraa yoo jedhamee gaafatame akkuma olitti tuqame ammallee gaafii fi adeemsa qabsoo walfakkatu jala hiriree hin jiru. Hanga yaada tokko irratti walii hin galetti ijaarsa cimaa qabachuun hin danda’amu. Hanga ijaarsa cimaa hin qabanettimoo humna marii (Negotiation power) olitti tuqame qabachuunis hin danda’amu. Sana qabachuu baananimoo waan ummata ofitif hawwan argachuun hin danda’amu. Akkuma kanaan duraa waan warri humna qabu fudhadhaa jedhan fudhachuu qofa ta’a. Kunimoo tasumaa fudhatama hin qabu.
Egaa yoo biyyatti sana keessatti Oromoon iddoo isaaf malu argachu qaba jennee kan yaadnu ta’e amma irraa eegallee waan hundafuu qopha’uu qabna jechu dha. Biyya Itopiyaa jedhamtu kanaaf dimokraasii guutuu ta’e malee kan fala ta’u hin jiru. Waan baayee hawwuun ni danda’ama. Hawwin yeroo hunda bakka gaha jedhanii yaadun hin fakkatu. Dimookrasii guutuu fiduuf kan dandeettis ta’e gaafatama qabu Oromoo dha. Kun kan nama walgaafachisu miti. Kanaafuu Oromoon kanaf qopha’uun dirqama isaa ti. Qopha’uu jechunmoo ijaarsa cimaa qabachuu jechu dha. Oromoon yoo ijaarsa cimaa qabate waan ummata isaatif hin taane diduu danda’a. Yaadni Oromoon hin fudhane hoji irraa ooluu hin danda’uu jechu dha. Kunimoo akka Oromoon sagalee murteesaa (veto power) qabatu isa godha.
Yoo qindomini jirate humni jira. Yoo kun ta’uu baate akkuma Dr. Mararaan yeroo mara ”hanga humna keenyaa, hamma dandeenye” jedhu sana taanee hafna. Anilee jechi akkasi siyaasa keessatti hin hojjetu jedhee waanan amanuf jechicha sana hin jaaladhu. Garuu Dr. Mararaan waan kana jedheef qaba. Mootummaan sobaa adii sobudhan maqaa ”ABO wajjin hariroo qabu” jedhun itti moggasee miseensota dhaba isaanii Kongreesii Fedrealisti Oromoo (KFO) guree mana hidhatti naqee akka isaani humna hin godhane taasisuu ibsuuf yoo ta’u karaa biroomoo Oromoon qaama tokko ta’ee waan wal hin tumsineef martinuu kopha kophaa humna xiqoo qabuun socho’uun dirqama ta’uu isaa ti. Dhaabni ummata miliyonii 30 ol of duubaa qabu silaa humna dhabe jedhee waakachuu hin qabu ture.
Waan maraafuu akkuma bishaan darbe waraabuun hin danda’amne isa darbee dhisuudhan fincilaa fi diddaa ummatootni biyyatti adeemsisan qindeesudhan qabsoo galmaan gahuf hojjechun yeroon isaa amma dha. Yoo humnoti qabsoo bilisummaa kana gochuu danda’an sabbontotni Oromoo kuma heddutti lakka’aman biyya isaanitti deebi’ani ummata isaanii cinaa dhabbatani wareegama barbachisu kaffaludhaf qopha’oo dha jedhen amana. Hacuccaa waggaa hedduu irra bilisummaa guyyaa tokkotif wareegamuu kan caalu hin jiru.
Dubbistotaf, barreefamni kiyya kun irra deddebii baayee qabachuu ni danda’a. Kanaafuu yoo dheeratee isin nufisisef na ofkalchaan jedha.
Galatoma
* Fiqruu Tolaa: fiqrutola@yahoo.com


text:
Oromiyaa keessatti mormiin lagannaa gabaatiin gaggeeffamu har’a guyyaa sadaffaaf itti fufuu isaa hogganaan biroo dhimmoota komunikeshinii mootummaa naannoo Oromiyaa obbo Addisuu Araggaa ibsanii jiru.Dilaala ykn gibiraa humnaan olii hin baafnuu,daangaan keenya haa kabajamuu akkasumas hidhamtoonni siyaasaa martii hidhaa keessaa haa baafaman gaaffii jedhu kan qabu ture mormiin gabaa lagannaa kun.
Mootummaa irratti Mormii, gaaffii ykn mufannaa qaban karaa nagaan dhiyeessuun mirga kan jedhan obbo Addisuun garu Kanaan daahaatanii gocha hokkaraan guutamee gaggeessuu fi badii adda addaa geesisuun yakka jedhan.
Badii gaggeeffame jedhan ennaa ibsan, foddaa Awutoobusa imaltootaas ta’e kan kokolaataa xixxiqqaa caccabsuu ykn balaan akka isaan mudatu gochuu, namootaa fi qabeenya daldalaa namoota mormii kanatti dabalamuu didanii dhagaan reebuu akkasumas namoonni fedhii isaaniin ala mormii kanatti akka dabalaman gochuuf humnaan dirqisisuun ykn midhaa kanneen biroo dhaqqabsisuun yakka akka ta’e hubachisan Obbo Addisuu Araggaa.
Kanaafis jecha mootummaan nageenya lammiwwan isaa fi biyyatti eegsisuuf dirqamnii kan irra jiru ta’u hubachisan.
Gaaffi fi deebii guutuu armaa gaditti dhaggeefadhaa