text:
Saree Maraatuu Irraa of Eegaa
Posted by Madda Walaabuu Press on 6/29/2014
Waxabajjii 29, 2014 | Ibsaa Guutama Irraa | gubirmans.com
Erga gaaga’ammi Hirmannaa Afriikaa jaarraa 19ffaa irra gahe ummati Oromoo bilisummaa saaniif qabsaawuu hin dhaabne. Miiddhaan Kora Barliin 1884-85 ammayyuu biraa hin hafnee. Amma yeroo golee galfaman ofirraa dachaasuuf caalaatti faciisaa jiru. Si’ana gaaffiin jiru kan bilisummaa sabaa qofa utuu hin ta’in kan akka ummataatt badii irraa ooluutisii. Waggoota dhibba darban caalaafi dinni jabeessee sukkuumuun bifi dhalootaa hamma yartuutuf irraa hafe. Aadaan mulbulchaa, diinagdee fi hawaasomaa xifa badanii oolan. Dilormaan saanii walakkaatti gadi cabeee hardhass keessa keessaa aramamaa jira. Qaabannoo fi afaan saaniitu turun nuti eenyu jedhanii akka of gaafatan tolche. Eenyu akka ta’an argatanii deeffachuuf gaafachuu eegalan. Akka kanatt kan qabsoon bilisummaa ijoolee saanii jannoota kumootaan wareega isa dhuma baasise eegale. Oromoon ummata nagaa jaallatani. Karisummaan dhiiga saanii keessa hin jiru. Sanaaf malee murni kumkuma jaha hincaalle keessaa baate kumkuma shantama naannesitee hin dhiittu turtee. Sana akka biraatt dhiheessuun seenaa garadhabsiisuu dha.
Badiin mootummaa Itophiyaan tolfamaa jiru golee hedduu gurri itt qeenfamaa jiratullee mootummootii fi qubqabsiisoti gurguddaan silaa dhimma baasan ammalee callisuu filataa jiru. Fixiqacee isaan fulduratt daraaraa jira garuu fedhi saba saanii ija hin qabne akkuma Ruwandaa tolchan gara ilaalchisaanii jira. Sanaaf malee bakki Oromiyaa keessatt tuutaan ajjeechaan it thin tolfamin hin jiru. Awwaalii tuutaa ji’uma Waxabajjii 2014 kana Ammmarreessatt argame akka kanneen xixinnoo biyya ogana qabanii qubqabsiisota hin millachiifnee.Baratooti yeroo hedduu akeeka Oromoo callisiisuun universitootaa fi wiirtota leenjiitii fi wabaroota olhaanoo irraallee raarraafamaa fi ari’amaa jiru. Kana irraa barnooti argamu “Waaqi kan of gargaaran gargaara” is jedhu. Kun qayyabatamee fakkaataa sabboonoti Oromoo addunyaa keessa jiran iyyati obbolaa saanii akka baalaa harca’aa jiranii hundaan akka dhagahamu tokkummaan ka’uun sagalee saanii dhageessisaa jiru.
Maalifaa hin beekamneen dhaaboti Oromoo diigamaa turan ammadogoggora ofii baranii biyya abbaa saaniif birmachuuf walitt dhufaa jiru. Tokkummaa saanii haaraa argame kana dammaqanii hin eeggatan taanaan saree maraatuun olii gadi xallisaa jirtu ifaajjee isaan faaluu dandeessii. Tuttuqaa mooraa kamiiyyuu dhufu hin ta’uu dhaabbadhu jechuu qabu. Bara qoramsaa wal ciigaha yeroo dheeraa fi muuxannoo walirraa addaa horatan booda wal amantee tarkaanfiif barbaachisu ijaaruun jannummaa, namguddummaa fi wal qayyabannoo gaafata. Dhaaboti hawaasaa ijaarsa hawaasomaa malee goloota malbulchaa miti. Qoodi saanii Oromoo ilaalcha malbulchaa kamiiyuu, amantoota, saala fi godinaa gara garaa dhimma aadaa fi hawaasomaaf walitti fiduu dha. Hundaa faanfana yk leelloo addaa tokko malee tajaajiluu qabu. Oromummaan taasisa gad jabeessuu qabani. Uumaan bu’uurri saanii naannaan daangahama. Karaa biraammoo dhaaboti malbulchaa namootaa ilaalchaa walfakkaata qabaniin ijaaramu. Bu’uurri saanii sabaawaadha. Kaayyoon saanii ummataaf aangoo malbulchaa argamsiisuu dha. Akeeka saanii bakkaan gahuuf qabsoo biyya guutuu ijaaranii gaggeessuu dha.
Jaarmoti hawaasomaa fi malbulchaa nakkarii mitii garuu qooda gumaachan adda addaa qabu. sochooti ambaa fi kaka’ooti tattaaffii saanii qindeessuu fi qabsoo walirraa hin citne gaggeefachuf dhaabotati malbulchaa isaan barbaachisu. Dhaaboti hawaasaa hawaasaa iyyannoo saanii sirreessanii kaasaa sabaafi abbootii tahitaa naannaa fi dhaabota namoomaa irraa deggersaa fi mararfannoo argamsiisuu danda’uu. Misa aadaa fi afaanii deggeruu fi qabsoo sabaa, guddinaa fi bilisummaa tolfamu gumaata walitti qabuun gargaaruu danda’u. Yoo fedha ofii irra guddatanii mullachuu fi kaasaa sabaa qofa irratt xiyyeeffachuu danda’an wanti isaan gumaachuu hin dandeenye hin jiraatu.
Nammi tokko yeroo manatt galu gufuun karaa yoo itt cufe mana ofiitt galuu hin lagatu garuu karaa naannaee bira darbu yk akka itti of jalaa kaasu fala malee qaratt hin hafu. Itt gala kaawwatan gahuufis kun barbaachisaa ta’aa. Karaa irraa nu ceesisee dhiichaa dheeraa irraa nu hanqisuuf, hariiroon ofii yk murnaa fedha sabaa caalu jiraachuu hin qabu. Waggoolii hedduuf gargar bahani kanneen walitt dhufuuf deeman keessaatt murnoota ABOti argamu. Lachanuu umama keessatt ABOn tokkicha waan ta’eef tokko yoo ta’an qofaa ummati akka isaan beeku hanga hubatanitt, kara karaan anatu isa kaan caalaa ABO dhugaati jedhaa bahan.
Barri 2014 kun akka bara tokkommaa Oromoott hubatamu qaba. Ummati golee Oromiyaa hunda irraa mirgoota lafaa fi mirga namoomaa saanii gaafachuuf walqabatanii kan itt ka’ani. Hedduun lubbuu itt dhabanii dabaankufummaa sabboonaan kamu hanga akeeki saanii bakka gahutt hin irraanfanne dhiisanii darban. Murnooti ABO walgidduutt araara buusuuf waggoota hedduu dura tattaafii jalqabani. Bara kana fiixaan baafachuun saanii wan walirra bu’a malalchiisaa ta’e tokko. Haaawsi Oromoo Badiin lammi saanii biyya jiraniif dhaabachuf walta’insa akka tasaan walfaana ka’anii. Kun dhuguma bara seena qabeessaa. Boqonnaa seenaa Oromoo jijjiiree diina akka saree maraatuu ababbarsiise. Diinni aara galfachuu hin qabu qabsaawoti Oromoo haalichi akka hin qabbanoofne itt afuufuu qabu.
Wanti halle akka karooraatt yoo deeme ABOn dhiheenyati tokko ta’uuf deema. Gumiin Sabaa gar lachanuu si’a jalqabaaf wal gahee mari’achuun barruu tokkomsaa raggaasisuuf adeema. Hanga yoonaa waliigalteen bu’uuraa irra kan gahame fakkaata. Garuu Gummiin Sabaa qaama olhaanaa Koraa Sabaa bakka bu’u waan ta’eef sirnaan mari’atee ragaasisa dhumaa itt gochuun, murni lamaan akka qaama tokkoott socho’uu hayyama jedhamee eegama. Miseensoti saa hundi argamuun haa ta’u iddoosota ergachuun walgahuunis hanga yoonaa hin beekamu. Garuu yaadotii fi ta’innaa hedduutu naanna’aa jira. Gabaasi feccoon dhaggeeffataa hundaaf kan kennamu waan hin taaneef irra hin laalamu. Of eeggannoo inni jedhamu sana gaafata. Lakkoofsa murnoota fedha adda addaa qaban kanneen tokkummaa Oromoo fashalsuuf halkanii guyyaa bobba’a iif sun barbaachisaa dha. Yaa’ii kana keessatt tuqaaleen tokko tokko irra deebi’amanii hin mari’ataman jedhamee yaadamuu hin qabu.. Gumin Sabaa damboobsa eenyuu utuu hin ta’in innumti abbaa tahitaati. Haa ta’u malee barruuleen dhihaatan Gumii sabaa lamaanuun irra deemamanii turuutu himama. Kanaaf inn ammaa akka gareett utuu hin ta’in akka qaama tokkooti waliin taa’anii cululuqsuu ta’aa.
Nammi tokko yaada walfakkaataa dhaaba keessatt yk hawaasa Oromoo keessatt yk miseensa hundaaf tole qofa jedhu eeguu hin qabu. Garuu wanti tokko hin haalamu, tokkummaa sabaa fi dhaaba kallacha saa ta’e irratt waliigaltee hundaatu jira. Demokrasii keessatt hunduu yaada ofii ifsuuf bilisummaa qaba garuu murti wayyabaan buluun dirqama. Oromoon dudhaa democraasii dhalootaa dheeraa qabu. Qabatteen jiru waa’ee abba tokkoon du’a hin oollee utuu hin ta’in waa’ee ayyaana sabichaa barabaraan jiraatuti. Kanaa alatt kan of ilaalu yoo jiraate taajjaba qofa buufata. Waanti ta’aa jiru miiraa addaa abba tokkootaa utuu hin laalin karaa saa itt fufa. Abbawummaan tokko tokkoon sabboonotaa mirkanii jiran ofiffumaa abba tokkootaa quufsuu utuu hin laalin akka gadi darban tolchuu dha.
ABOn ayyaana sabichaati. Torban booda baala haaraa baafachuuf deema. Diinni sun akka hin taaneef balleessuunii barbaada. Dhaabi kun dhaaba kaayyoo ganamaa kan seerawummaa argamssiiseef gad hin dhiisin jiru. Diinaaf isa balleessuu qofatu olhantummaa Gaanfa Afrikaa irratt qabu mirkaneessaaf. Qabaa Oromiyaa irratt qabu utuu hin jabeeffatin Gaanfa irratt olhantummaa qabaachuun eenyuufuu hin yaadamu. ABOtt gubaa “gooltuu” jedhu itt baasuun karaa ummata Oromoo akka malee dhabamsiisu haxawatee jira. Gooltummaa waan sirnooti addunyaa garri caalan balaaleffatani. Kanaaf duulli itt tolfamu yartuun qeeqaan yoo deggeramu, anga’oota gurgadaa gara caalan irraa garuu deggersa hin daanga’amne argata.
Tarii badiisa Oromiyaa irraa bu’aan gara lafaa, albuudaa fi humna namaan argamu mirga ilmaan namaa deggeruu irra wayyaa taanaan ummati Oromoo tuutaan yoo ajjeesuu fi ABO irratt haddheessaan sobaa yoo tolfamu gara ilaalame ta’innaa? Diinni dargaggeeyyii Oromoo qaroon garamitti bahu jedhaman callisee hin dhiisuu; seexaa ofii gurguranii miseensota garee saanii ta’uu yk hidhaa fi ajjeefamuutu isaan eeggata. Kanneen filmaata qorama keessa nama galchani. Kanaafi ijoolleen Oromoo seexaa saanii waliin jiraachuu filatan ajjeechaa jalaa bahuuf itt gala hin beekamnett baqataa kan jiran. Kanaafi baqataan walirra cita malee ollaatt nagaa wayyaan argadha jechuun, itt yaa’aa jira, nagichi alii alii dhugaa ta’uu dhiisuun ni mala.
Bulchooti Finnaa Empayeraa namoota sabichaaf hoggansa kennuu danda’u jedhan dhabamsiisaa jiraatani. Yeroo ammaa ariitii, harka o’uu fi fiixaan baasuun galmee darban hundaa oli. Ummati Oromoo badiif goleett dhiibamaa jira. Ummata guddaa akkasii hafee raammoo bucureenillee utuu ofirratt hin lolin lubbuu fi bilisummaa see gad hin dhiistuu. Kan Oromoon amma godhaa jiran sana. Haleellaa fuula hedduu kara karaan itt dhufe jala dhaabbachuun ofirraa faccisaa jiru. Fincila ummataa adeemaa jiru, yoo sabichi badii irraa haa baraaramu jedhamee hooggansa kennuun qooda qabsaawota Oromooti. Mana ofii soneeffachuuf carraan jiru ammaa.
Gidaarrii of golguuf ijaarame diigamee ilaalcha hunda haammatuun bakka bu’uu qaba. Fedhi sabaa, kan ofii fi garee caalaa durfannoo argachuutu eegama. Mirgi hiree ofii ofiin murteeffachuu saabaa mirga dhalootaa ummata Oromooti. Sirna malbulchaa fedhan filachuun giroo saaniiti. Qoodi dhaabota malbulchaa mirga kana hankaaksuu utuu hin ta’in yoo fedhan sirna barbaadan dhaadhessuu dha. ABOn akka walabummaa deggeru ifa godheera. Kan inni itt duulu sana dhugoomsuutt. Kan qayyabatamuu qabuu as gahuun tolaan utuu hin ta’in itt dafqameetu. Rifattuun rommitee, dhiigi dhangala’ee, lafeen caccabee fi qabeenyi itt xuruufamee fi yeroo fi giidoon gubateetu as gahame. Deemsa irratti fashalli, milkiinii fi ganamuun turani.
Kan darbe sokkeera, kanaaf barsiifataa fi shaakalli fokkuun sanaan walitti eejjan gatamanii eegalli haaraan simatamuu qaba. Dhibee darbeef qabsaawaa hundi abbaa’wummaa qaba. Aka balleessaa tokkichaati eenyuu eenyuttuu quba qabuu hin danda’uu. Murnoota ABO lachanuu keessa warraaqxota qoramanii fi dabballoota ofbaraa malbulchaa sabichaa olkaasuutt qooda guddaa gumaachantu argama. Kanaaf waliigaltee nagaaf jedhee kan mo’es kan moo’ames hin jiru. Lachanuu ummata Oromoo qofa boonsuu. Dhalooti itt haanu akka dogogora ture irra hin deebinee garuu tuqoota ciccimoo ta’an kan offii gabbisuuf maayii baasa yoo ta’e akka fudhataniif utuu hin jajallifamin barreeffamuu qabaa. Dhaabichaaf baala haaraa baasuu jechuun kan ture kakkabeessanii yeroo cehumsaa gabaabduu achi dabarsuu jechuu miti garuu dhugaati haarommsuu jechuu dha. Amma sochiin warraaqsaa gara jalqaqaba amanamaa haaraatti konkolaachifamuu qaba. Dargageeyyii n (Raabaa Dooriin) fulduratt bahanii egeree saaniif abbaawumaa akkka itt fudhatan mijjeessuu dha. Fakmishoo Gadaan hoogansa uumuuf qabu keessa ilaaluun ammaa. Qabsoo ummati birmadummaaf godhu dhaabuu shirri kamu hin danda’u. Hoogansa cimaa fi kutataa qabaannaan Qabsoon hin fashalu. Sonaawaa eegaa, jiruu hedduutu fuldura jiraa. Saree maraatuu eeggadhaa, milkiin baha.
Ulfinaa fi surraan gootota kufaniif; walabummaa, walqixxummaa fi bilisummaan kan hafaniif; nagaa fi araarri Ayyaana abboolii fi ayyoliif haa tahu!
Subscribe to: Post Comments (Atom)


c: text/html

text:
Hawwaasni Oromoo biyya Deenmaarki keessa jiraatan gaafa Caamsaa 13, 2016 hiriira mormii magala guuditii Copenhagenitii godhaniin. Gochaa mootummaan Wayyaanee uummata Oromoo irratti gochaa turtee fi ammas itti jirtu balaaleffatan. Dhaadannoo adda addaa qabatanii jechaa kan oolan hawaasni Oromoo biyya Deenmaarki teessoo Paarlaamaa biyyatti fi ministeera dhimma alaa biyyattii fuulduratti argamuun mormii dhageessisan. Mormii hiriiraa kana irratti argamuun miseensa Paarlaamaa biyyattii fi miseensa garee mormituu kan ta’an namni Nikolaj Villumsen jedhamu haasaa godhaniin gochi mootummaan Wayyaanee mootummoota alaa biratti dimokiraatawaa fakkaachaa uummata ofii hidhaa, reebaa, biyyaa ari’aafi ajjeesaa jiraachuun ishee irratti baramee jira jedhan. Itti dabaluunis keessattuu dhimmaUummata Oromoo irratti mootummaa Deenmaarkis ta’ee qaamota biroo biratti akka kaasaniif mirgi uummata kanaa akka kabajamu waan harka isaanii jiru hunda akka godhan waadaa seenan. Suurotaa fi viidiyoolee hiriira kana mul’isan akka armaan gadiitti dhihaatee jira.
Posted: Caamsaa/May 17, 2016 · Finfinne Tribune | Gadaa.com | Comments
Gadaa.com delivers information on Oromia and the Horn of African region: top news stories and analyses, politics, and culture, arts & entertainment, and more.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Farreen dimokraasii, bilisummaa fi walabummaa, sirna abbaa irrummaa fi cunqursaa diriirfatan tikfatuuf, akkasumas kanneen kabajamuu mirga sabootaa dura dhaabbatan gaaffii ummatootaa ukkaamsuuf shira adda addaa raawwatu. Danda'an dhaamsuuf dadhaban ammoo ukkaamsuuf tooftaa gara garaatti fayyadaman. Humna waraanaatti gargaaramuun dhaabamsiisuu, duula qoor-qalbiin ummata hamilee cabsuun qabsoo irraa fageessuu, gaaffiin ummataa kan deebii argate fakkeessanii dhiheessuu fi ololuu, dabrees gaaffiin ummatootaa akka hin jirretti haaluun sirna isaaniin utubame jireessuuf carraaqan.
Dokumenti Guutuu


text:
Barruun tuni barreefamoota gaggabaabo ji’a Eebla (April) 2016 fuula Fesbuuki Jireenya Badhaatu irraa walitti kuufamteedha.
Dhugumatti jireenyi toltuu fi baay’een hiyyummaa yookiin hanqinna caalaa qormaatan cimtudha. Yommuu qabeenyi baay’attu fi lafarra yaatu qalbiin akka dhagaatti jabaatti, of gadi qabuun itti ulfaata kan Rabbiin rahmata godheef malee. Copha imimmaani Rabbii jedhanii ija keessa gadi dhangalaasun ni ulfaata. Meeqa kamtu jiraa yeroo qabeenya hagaa qabu Rabbiin sirritti osoo gabbaruu ergasi yommuu qabeenyi baay’attu Rabbiin irraa garagale. Baay’inna qabeenyatin faahishan (wanti fokkuu fi jibbisiisan) babal’ataa jiru. Kanaafu baay’inna qabeenyatiif dharra’uun dura badii qabeenyi qabdu sirritti hubadhu. Akkuma hiyyumma sodaattu balaa qabeenyan dhufus sodaadhu. Osoo qalbiin tee sababa baay’inna qabeenyatin gogde fi yaadannoo Rabbii irraa garagalte, balaan kana (gogiinsa qalbii) caalu ni jiraa sila? Read more
Ilmi nama jireenya isaa keessatti badii fi dogongoratti osoo hin kufin hin hafu. Badii fi dogongora kanniin keessaa bahuun jireenya ofii akka foyyefatu balballi tawbaa isaaf baname jira. Carraa kanatti fayyadame yeroon yoo tawbate fi jireenya ofii foyyeesse dhugumatti namni suni qaroodha. Gara biraatin immoo carraa kanatti osoo hin fayyadamin namni hafe, mataa ofii malee eenyullee hin ajiifatu (hin waqqasu). Fakkeenyaf mootummaan gamoo (kondominiyeemi) ijaare, ergasii namoonni akka fudhataniif carraa bana. Carraan kuni yeroo hundaa kan turu osoo hin ta’in yeroo dhumaa (deadline) qaba. Namni ulaagaale sirrii guute yoo carraa kanatti fayyadame Insha Allah mana san ni argata yoo mootummaan haqaan kan hojjatu yoo ta’e. Namni carraa kanatti osoo hin fayyadamin “boru biiroo nan deema, boru biiroo nan deema“osoo jedhu yeroon jala darbee mataa ofii malee eenyuun ajiifata ree? Read more
Shakkii fi yaadota hin barbaachisneen of hin dhiphisin. Yommuu nama nagaha wanta badaan shakkitu, wanta hin jirre arguuf carraaqa jirta. Sheyxaanni sitti dhufuun yaadota hin barbaachisne fi fuudhatama hin qabne sitti haasasa. Ergasii ni yaaddofta. Wanta hin jirreen of dhiphista. Yeroo kanatti jedhi,,” A’uzu billahi mina sheytaani rajim”Asi badii. Yookiin immoo nama nagaha wanta badaan shakkitu san du’aayi godhiif. Jedhi,”Yaa Rabbii badii kanarraa isa/ishii tiksi.” Dabalataanis jette jette nama irraa guurun mataa of hin dhukkubsiin. Nama jette jette sitti fidu irraa dheessi. Kunniin karaa shakkii badaa irraa ittiin baraaramtudha. “Shakkiin dubbii sobaati.” Read more
Barruun tuni barreefamoota gaggabaabo ji’a Bitootessa (March) 2016 fuula Fesbuuki Jireenya Badhaatu irraa walitti kuufamteedha.
Hanga fedhan namoonni cubbuu/badii haa raawwatan, isaan hin hordofin hin akkeessin. Namoonni baay’een sababa akkeessutin cubbuutti kufu. Akkana siin jechuu danda’u,”Namni hunduu jaalalle dubartii/dhiiraa qaba. Kana namni hunduu ni hojjata. Ati nama addaati? Dargaggummaa keetti fayyadami. Yoo amma of hin bashanansiisin yoom of bashanansiisuf? Rakkoo hin qabu boodarra ni tawbatta, Rabbiin gafurrahimi….” Hanga isaan hordoftu haala kanaan si sossobu. Namoonni kunniin sheyxaana namaati irraa garagali,wanta isaan jedhan gonkumaa hin dhagahin. Read more
Zinaa (sagaagalummaa) jechuun nama tokko waliin osoo seeran wal hin fuudhin wal qunnamti saala waliin raawwachuu jechuudha. Zinaa bakka lamatti qoonne ilaalu dandeenya. Tokko dubartii fi dhiirri hin heerumne/ hin fuune wal jiddutti raawwachu afaan ingiliffaatin ‘Fornication’ isa jedhamu yoo ta’u kan lammataa immoo dubartiin heerumte fi dhiirri fuudhe wal jiddutti seeran ala raawwachu yookiin lamaan keessaa tokko kan hin fuune/heerumne kan fuudhe/heerumte waliin sagaagallummaa raawwatamuudha. Kunis afaan ingiliffaatin Adultery jedhama. Zinaan gosa kamiyyuu fi karaa kaminuu raawwatamu jibbamaa fi fokkuudha. Fokkinnaa irraa kan ka’e Rabbiin akka itti hin dhiyaanne nu akeekachisa. Read more
Barruun tuni barreefamoota gaggabaabo ji’a Guraandhala (February) 2016 fuula Fesbuuki Jireenya Badhaatu irraa walitti kuufameedha.
Boqonnaa sammuu
Dubbii madaalawa- akkuma baay’iste dubbattuun akkasuma boqonnaa sammuu dhabda. Sammuun oduu hin barbaachisneen ni qisaasa’a. Yommuu nama tokko hamannu ykn maqaa balleessinu gammachu waan argannu nutti fakkaata garuu jireenya keenya balleessa fi cubbuu keessatti borcamaa jirra. Yeroo muraasan booda gaabbi laalessaa fi gadda nutti fida. Hamni fi maqaa balleessun jibbaafi shakkii qalbii keenya irratti darba. Ergasi wanta nu hin galchineef ni dhiphanna, boqonnaa sammuu ni dhabna. Read more
Dhalli namaa jireenya addunyaa tana keessatti dogongoraa fi badii baay’ee raawwata. Osoo dogongoru baate silaa of tuulun of balleessa türe. Dogongora fi baditti lixun akka of hin balleessine immoo balbala tawbaa isaaf banamee jira. Balbala kana seenu yookiin didun mirga isaati. Ulaagaale tawbaaf barbaachisa kan torbaan darbee irraa mee itti fufnu. Read more
Barruun tuni walitti kuufama ji’a Amajjii (January) 2016 peejii jireenya Badhaatuti. Namoonni yommuu peeji kana dawwatan barreefama baay’ee hin argan. Sababa kanaaf isaani laaffisuuf kan ji’a tokko haala kanaan walitti qabame jira. Insha Allah kan ji’oota biroos itti fufa. Read more
Cubbuu fi badiin hangam miidhaa guddaa akka geessu torbaan darbee ilaaluuf yaalle turre. Cubbuu fi badiin gara Rabbiitti dhiyaachun gammachuu fi milkaa’inna daangaa hin qabne akka hin arganne haguuggi(girdoo) ta’a. Yommuu girdoon kuni ka’uu ilmi nama gammachuu fi milkaa’inna dhugaa argata. Ilmi nama dogongore cubbutti kufuun balbala gammachuu fi milkaa’inna ofirratti cufuu danda’a. Balbala isatti cufamee fi girdoo isaa fi gammachuu jiddu jiru kaasuf karaan hundarra gaarii fi tokkichi gara Rabbii dhugaan tawbachuu (deebi’udha). Sababni isaas, gammachuu fi milkaa’inni dhugaan kan argamu Rabbii irraayi. Ilmi namaa hanga fedhe gammachuu fi milkaa’inna argachuuf haa carraaqu yoo Rabbiin balbala rahmata hin bananiif gonkumaa wanta yaade san argachuu hin danda’u. Read more


text:
Liyoonaardi Ooyiler
Liyoonaardi Ooyiler (/ˈɔɪlər/; Jarmanii: [ˈɔʏlɐ]; 15 Ebla 1707 – 18 Fulbaana 1783) abbaa herregaa fi fiizisistii Siwiizerlaanditi. Ooyiler damee ballaa akka tiyoorii giraafii fi kaalkulesii infiniitesimaal keessatti gumaacha guddaa godhe. Ooyiler jechoota fi mallattoo herregaa ammayyaa baayyee uume, keessaahuu qaaccessuu herregaa keessatti, kan akka yaada faankishinii herregaa uume. Oooyiler hojiisaa makaaniksii, filuud daayinaamiksii, optiiksii, astiroonoomii, fi tiyoorii muuziqaa keessatti hojjateenis ni beekkama.
Ooyiler akka abbaa herregaa guddaa jaarraa 18ffaa fi abbaa herregotaa dhalatan gurguddoo keessaa akka tokkootti ilaallama. Ooyiler abbaa herregaa baayyee barreessan keessaa isa guddaadha; hojiiwwan barreeffamaa inni walitti qabe qabiyyee 60-80 guuta. Ooyiler jireenyasaa bara ga'eessummaa St. Peetirsibergi, Raashiyaa fi Barliin, Piraashiyaa keessatti dabarse.
Jechi Piyeer-Simoon Laappilaasi akka jedhe dubbatamuu "Ooyiler dubbisaa, Ooyiler dubbisaa, inni mootii hunda keenyaati" dhiibbaa Ooyiler herreega irratti qabu ibsa


text:
Commander Tesfaye, who ordered the Kofale Massacre, was killed by OLA
The Woyane military commander, Tesfaye, based in Bishoftuu, was killed on August 10, 2013. He is responsible for killing about a dozen innocent Muslim prayers including children and women, on August 5, 2013 (See bold text in Afaan Oromoo below)
Oromiyaa Bakkoota Adda Addaatti WBOn Injifannoo Galmeessaa Jiraachuu Ajaji Waraana Bilisummaa Oromoo Beesise
(Madda Oduu ABO/MOA/Hagayya 14, 2013) Humni addaa WBO Godina Wallagga Bahaa keessa sosso’u tarkaanfii Hagayya 12, 2013 fudhateen qabeenya miliyoonaan shallagamu barbadeessuu ajaji WBO Godinaa Wallagga Bahaa beeksise. Humni addaa WBO tarkaanfii kana kan fudhate Ona Haroo Limmuu bakka Yaasoo jedhamutti oggaa tahu qabeenyi barbadeeffames kan inveestera Wayyaanee Ibraahiim Asaffaa jedhamuu ti.
Tarkaanfii kanaanis:
1. Saliixa kuntaala 600
2. Boqqolloo kuntaala 800 fi
3. Nuugii kuntaala 400 barbadeeffamuu ibsi bahe ni hubachiisa. Inveestarri
Wayyaanee kun qonnaan bultoota Oromoo fi Gumuz naannoo sana jiraatan lafa isaanii irraa ari’uun kan qotataa turee fi ummata dararuun beekamu dha. Ummatootni naannoo addatti ammo ummatni Oromoo tarkaanfii fudhatame kanaan gammachuu itti dhaga’ame ifatti ibsatanii, WBOn gaachanaa fi abdii ummata Oromoo ti jechuun cinaa kan dhaabbatuu itti fufan tahuu beeksisanii jiran.
Gama kaaniin humni addaa WBO waraana mootummaa Wayyaaneef qajeelfama kennuun kan ilmaan Oromoo Kofaleetti fccisiise Komander Tasfayee irratti tarkaanfii fudhate. Tarkaanfii hammeenyaa fi gara jabinaa ilmaan Oromoo irratti fudhatamaa ture keessatti hogganaa Faxinoo magaalaa Bishooftuu qooda ol aanaa kan qabaachaa ture Komander Tasfaayyee irratti tarkaanfiin kun kan fudhatame Hagayya 10, 2013 tahuu ibsi WBO hubachiise. Hogganaan waraana Wayyaanee kun kanaan duras Kaaba Shawaa Ona Dagam keessatti ilmaan Oromoo mana hidhaatti kan guursisaa fi ajjeesisaa ture tahuu kan hubachiise ibsi WBO tarkaanfii irratti fudhatame kanaan haalaan madaa’ee hospitaala Koriyaa keessatti waldhaanamaa kan jiru tahuu addeessee jira.
Tarkaanfii gara jabinaa Ona Kofaleetti fudhatame kanaan ilmaan Oromoo fayyaaleyyii fi meeshaa maleeyyii 20 ol ajjeefamuu namootni naannoo hubachiisaniiru.
Kana malees humni Addaa WBO humna farra ummataa irratti tarkaanfii fudhate. WBO Godinaa Wallagga Bahaa keessa sosso’u humna diinaa sababa WBO sakattaana jedhuun ummata irra qubsiifamee ummata saamaa, doorsisaa fi yakka gudeeddii raawwataa jiru, Ona Limmuu Galiilaa bakka Baddeessaa Gammadaa jedhamutti haleeluun midhaa guddaa irraan gahuu ajajni WBO godinaa kanaa beeksise. Tarkaanfii humna addaa WBO Hagayya 3, 2013 kanaan loltoota Wayyaanee ajjeefaman keessatti ajajaa 10 Taddasaa Danieel akkasumas Fiqaaduu Dessalee kan jedhaman kan argaman oggaa tahu miseensotni humna saglii bobbaatee hedduu haalaan madaa’uu ibsi bahe dabalee hubachiisa. Humni addaa WBO tarkaanfii kana fudhate gochaa diinummaa ummata Oromoo irratti humni diinaa raawwataa jiruuf mootummaan naannoo Oromiyaa fi bulchiinsi godinaa Wallaggaa itti gaafatamoo tahuu beeksisee, kanneen gochaa diinummaa waraana Wayyaaneef tumsaa fi golgaa tahan hunda irratti tarkaanfii kan fudhatu tahuu hubachiise.
Akkasumas gootichi WBO Godinaalee Ormiyaa gara garaa keessatti tarkaanfii diina irratti fudhataa jiruun diina irraan miidhaa adda addaa dhaqqabsiisaa jira. Akka kanaan humni addaa WBO Oromiyaa Bahaa keessa sosso’u Adoolessa 22, 2013 Harargee Dhihaa Ona Mi’eessoo bakkoota Doddotaa fi Bareedaa-Calloo jedhamutti lola dheeraa adeemsiseen waraana diinaa 21 hojii ala taasise. Ibsi Ajaja WBO Godinaa Harargee Bahaa akka hubachiisetti waraana diinaa gaaga’ame keessaa 7 battalumatti kan ajjeefaman, 14 ammoo madoo tahuu beeksise. Tarkaanfii WBO diina irratti fudhate kanaanis ummatni naannoo gammachuu fi deggersa WBOf gabu mul’isee jira.
I.U.Of!!


text:
Saturday, January 24, 2015
Amajjii 23/2015 Mooraa Yuuniversiitii Jimmaa keessatti Dabballootii fi Humni Tikaa Wayyaanee Yakka Hojjetan
Amajjii 23/2015 Mooraa Yuuniversiitii Jimmaa keessatti yakka dabballootni humnootni tikaa Wayyaanee qindeessuun barattoota Oromoo ittin yakkuuf jedhanii Doormii barattootatti halkan keessa sa’aa 6:00 irratti ibidda itti qabsiisan, Goototni Qeerroon dargaggootni Oromoo itti dammaquun dhaamsuu danda’uun shira Wayyaanee dura dhaabbatan.
Goototni barattootni Oromoo Yakka kamuu ergamtootni dabbaallotni fi humnootni tikaa Wayyaanee ittin ilmaan Oromoo yakkuuf dalagaa jiran mara dura ni dhaabbanna jechuun halkan keessa sa’aa 6:00 irratti Wayyaaneen ergama diinummaa qabeenyaa Oromoo gubuun, ilmaan Oromoo immoo itti yakkuun hidhatti guuruun qindeeffatte, Mooraa Yuunibarsiitii Jimmaa Main Campus Doormii Abdiisaa jedhamuun beekamutti ibidda qabsiisuun yakka hin jirre dalagaa jiraachuun bira ga’ame jira. Goototni Qeerroon Barattootni Oromoo yakka dabballoota humnoota tikaa wayyaanee irratti dammaquun balaa ibiddaa hamaa qabeenyaa uummataa barbadeessuuf aggamamee kana dura dhaabbachuun dhaamsuu danda’ani jiru. Goototni barattootni Oromoo MootummaanWayyaanee yakkamadha, yoom iyyuu yakka dalagee Oromoo ittin dhaadhessuuf duubatti kan deebi’uu miti, yakkoota dalagaamaa jiran kana hundaaf mootummaan wayyaanee itti gaafatamadha. Ilmaan Oromoo dhaabbilee barnoota olaanoos ta’ee sadarkaa garaagaraa fi bakkoota garaagaratti argamtan bakka jirruu hundaa harka walqabannee mootummaa Shororkeessituu Wayyaanee dura haa dhaabbatnu jechuun dhaamsa dabarsan
Goototni barattootni Oromoo Yakka kamuu ergamtootni dabbaallotni fi humnootni tikaa Wayyaanee ittin ilmaan Oromoo yakkuuf dalagaa jiran mara dura ni dhaabbanna jechuun halkan keessa sa’aa 6:00 irratti Wayyaaneen ergama diinummaa qabeenyaa Oromoo gubuun, ilmaan Oromoo immoo itti yakkuun hidhatti guuruun qindeeffatte, Mooraa Yuunibarsiitii Jimmaa Main Campus Doormii Abdiisaa jedhamuun beekamutti ibidda qabsiisuun yakka hin jirre dalagaa jiraachuun bira ga’ame jira. Goototni Qeerroon Barattootni Oromoo yakka dabballoota humnoota tikaa wayyaanee irratti dammaquun balaa ibiddaa hamaa qabeenyaa uummataa barbadeessuuf aggamamee kana dura dhaabbachuun dhaamsuu danda’ani jiru. Goototni barattootni Oromoo MootummaanWayyaanee yakkamadha, yoom iyyuu yakka dalagee Oromoo ittin dhaadhessuuf duubatti kan deebi’uu miti, yakkoota dalagaamaa jiran kana hundaaf mootummaan wayyaanee itti gaafatamadha. Ilmaan Oromoo dhaabbilee barnoota olaanoos ta’ee sadarkaa garaagaraa fi bakkoota garaagaratti argamtan bakka jirruu hundaa harka walqabannee mootummaa Shororkeessituu Wayyaanee dura haa dhaabbatnu jechuun dhaamsa dabarsan
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Maxxantuu
Parasitismiin gossa symbiosis ("waliin jirrachu") kessa tokko yoo ta'uu, kunis akkatta organizimonni lama kanphylogeneticsiin gossa tokko hin ta'iin, tokko ta'uun yeroo dheraa ta'eef, yeroo bayye hanga yeroo jirenya organizimii tokko kan walin jiratannidha. Waliin jirrenyi symbiosis kuni commensalism ("waliin-nyachuu", kana organizimonni lama bakka tokkotti waliin jiracha garuu kan organizimiin tokko fayyadatama kan kan biraa immo kan hin midhamne akkasumas hin fayyadamne dha) jalqabe, symbiosisiin akkasumas mutualism (kan organizimonii lachuu waliin jirachu irra fayyadaman) kessa ba'ee hanga parasitism (maxantumma) (parasitichii kan yeroo bayye lachuu irra diqqaa ta'ee fayyadama kan hostiin immo midhamuu dha. Kessatuu qo'anno maxxantumma medicalla kessatti, maqaan parasite jedhamu kunii kan fayyadamu organizimotta eukaryotic fi pathogenic ta'aan ibsuuf. Kanaafu, protozoa fi metazoa ta'anii kan dhukkuba fidtotta ta'an akka maxxantottatti yoo qoqqodaman, bacteria fi virusonni immo akka maxxantottati hin qodaman. Kan nama dinquu immo fungusonni kitabba parasitology medikala kessatti hin barrefamne, eukaryotic ta'anulle.


text:
Ambaasaaddarootaa fi dippilomaatota teessoon isaanii Finfinnee ta’ee Labsii Yeroo Hatattaamaa irratti ibsi kenname
-
- font size decrease font size increase font size
Finfinnee, Onkololeessa 02, 2009 (oromiapo) Mootummaan ambaasaaddarootaa fi dippilomaatota teessoon isaanii Finfinnee ta’ee Labsii Yeroo Hatattaamaa irratti ibsa kenne.
Ministeerri Dhimma Alaa fi Waajjirri Dhimmoota Koominikeeshinii Mootummaa waliin ta’uun abaasaaddarootaa fi hawaasa dippiloomaasii Yuuroop, Baha-giddu-galeessaa fi Ameerkaa teessoosaanii Finfinnee taasifatanii ibsa kennaniiru.
Labsii yeroo balaa kun kan labsame gaaffii uummataaf deebii kennuu fi haala mijataa uumuufi malee gaaffilee uummata irraa ka’an ukkaamsuuf akka hin-taane Ministirri Hogganaa Waajjira Dhimmoota Koominikeeshinii Mootummaa Obbo Geetaachoo Raddaa himaniiru.
Obbo Geetaachoon wal-qabsiisaniis harki humnoota alaa jiraachuun rakkinicha ittumaa akka hammeesse eeranii, humnoonni kunniin naannolee tokko tokkotti haleellaa ‘mootar saayikiliin’ deggarame qaqqabsiisaa kan jiran ta’uu himan.
Magaalaa Finfinneetti ammoo boonbota harkaa hanga bilbila mobaayilii ga’an qabachuun sosocho’uusaanii kaasaniiru.
Obbo Geetaachoon ibsasaaniin sirreeffamni caasaa mootummaan akka raawwatamudha kan himan.
Ministira Deetaan Dhimma Alaa Ambaasaaddar Taayyee Atsqasillaasee gamasaaniin gaaffiin uummataa gareewwan kaayyoo biraa qabaniin dabuusaa ibsaniiru.
Haalichi sirna heera mootummaa diiguuf kan kaayyeffate ta’uu kan eeran Ambaasaaddar Taayyeen, aadaa uummattootaa waliin jiraachuu fi wal-danda’uu barootaaf ture irratti dhiibbaa kan uume ta’uudha kan ibsan.
Mootummaanis jeequmsa uumame too’achuuf fi biyyattii gara nagaashee duraaniitti deebisuuf jechuun labsii Yeroo Hatattamaa labsuusaa ibsaniiru.
Midiyaan hawaasummaa fi intarneetiin addaan cituusaa irratti gaaffii ka’eefis deebii kenneniin mootummaan nageenyaa fi tasgabbiif dursa kennuusaati kan eeran.
Jeequmsa uumameen ololli miidiyaalee hawaasummaan tamsa’u baay’achuusaa ibsuun.
Ibsa kaanaan Labsiin Yeroo Hatattamaa kun humnoota nageenyaa biyyattii fedaraalaa hanga caasaa gadiitti jiran ajaja tokko jala gochuun rakkoo nageenyaa biyyattiitti uumame dhaabuuf kan karoorfate ta’uu eerameera.
Ibsi kun dippilomaatota biyyoota kaanii teessoonsaanii Finfinnee ta’ee sa’a booddees kan kennamu ta’a. Kaasaayee Waldeetu gabaase.
FBC


text:
Nutoo hin hirraanfannee maal nu yaadachiisu?
Kuunnoo bar a sana bara hireen jalla’ate
Walabummaan gurraachotaa adii dhaan molqamte
Seenaatu dubbata nuun yoom nu hanqate?
Keenya nu hanqannaan daangaa itti hin ceene
Dachee isaanii irratti kansaanii hin tuqne
Daangaa nutti ce’ee kan harka nu mure
Haadha goota deessu kan harma irraa cire
Gadi badii namaa miniilik hin turree?
Gantuu lammii keessaa fira isaa godhatee
Fitaawuraarii………dajjaazmaach
Qanyaazmaach………..giraazmaach
Mataa waraanaafaa jechuun moggaafatee
Karaa ofii hin beekne isaaniin dahatee
Halkan tokkittiitti kan saba koo nyaate
Miniilik hin turree akkam irraanfatte?
Dirree calanqootu galmeefatee kaa’e
Seenaa aanolee dha kan dhiigaan galmaa’e
Maarree maal ta’anii maalif nutti faarsuu?
Nutoo hin hirraanfanne maal nu yaadachiisuu?
“xuqur sawu………..xuqur sawu”
“yeweggaa birasaa yeteweggaa ayirsaawu”
Kan jedhee mammaake isaanuma hin turree
Maalif irraanfanna akkam dagannaree?
Goota biyyaa jettee ol kaaftee jajatti
Sabni oromoo garuu argaadhaaf jibbiti!!!!!
Egaa ani miniilikiin……………..
Ija akaakayyuu koon gaafan taa’ee ilaaluu
Ija abaabayyuu koon ilaalee madaaluu
Osoon kana arguu goota koo jedhuuree
Kan asmaariin jette anis dabaluuree?
Lakkii ija kanaan yogguttiin ilaalu
Sadarkaa gootummaa tasuma hin madaalu
Gootummaan haa hafu namatti hin dabalu
“seexana gurraacha”
Isa guyyaa saafaan saba oromoo qalu!!!!!!!!!


text:
Baga Nagaan dhuftan! Welcome! Herzlich Willkommen!
Tokkummaa Barattoota Oromoo Biyyaa Jarmanii irra
gara
• Hawaasa Oromoo (Oromo community)
• Jaarmoolee Siyaasaa Oromoo (Oromo political Organizations)
• Dhaabbilee Mirga namummaa (Oromo human rights advocacies)
• Waladaa warra Wangeela Oromoo Biyyaa Jarmanii
• Oromtitti Farnkfurtii, akkasumas Firoottan Oromoo Biyyaa Jarmanii fi Awroppaa kessatti argamtan maraaf
Tokkummaa Barattoota Oromoo Biyyaa Jarmanii (TBOJ)
1ffaa. Maddi fi hundeen cunquursaa kann sirna gabroomfataa (Koloneffataa) Abashaa ta’u isa hubachuudhaan;
2ffaa. Gabroomfata Empaayeera Itophiyaa didu fi bilisummaa ummata Oromootiif hawaasaa Oromoo haaraa ijaaruf;
3ffaa.Warraaqsi ummata deggare akka fixaan ba’u , utubuu fi kessatti qooda fudhachuun barbaachisa ta’u isa amanu dhaan
4ffaa.Ummatni kenya bilisummaa gonfachuuf qabsoo hadhooftu hidhannoo fi karaa maraan adeemsuun barbaachisa kan ta’eef wal’aansoon akkasi dirqama fi mirga ilmaan Oromoo ta’u beekudhan;
5ffaa. Wal barsiifnee wal irra baruun dhaamsaa fi dirqama warraaqsi Oromoo nu dabarse hojii irra olchuuf;
6ffaa. Oromoon hundi bakka jiran maratti wal ijaarani wal jajjabessuun warraaqsa bilisummaa Oromotiif bu’a cimaa ta’u isa hubachudhaan;
7ffaa. Yaadaa fi gurmuu Oromoo qindessine jajjabeesuuf kan bu’ureffame ta’u yaadachiisa, yeroo amma Ummatni Oromoo yeroo kamiyuu caala hidhamaa, ajjeefamaa qe’ee isa irra buqqifamaa fi biyya abba isa irra ari‘yatama jira
TBOJn Qabsoo Bilisummaa Oromoo (QBO) waggoota darbani kessa guutumman hirmaachudhaan kaayyoo isa ijaarameettin yoo madaalame hojii boonsa hojjetee jira.
Karaa kan biraan immo sababa rakkinni Jaarmiyaa QBO tokkumman kan hoggana ture ABO kessa umameen wolitti qabame dhibba gurguddaa kan nu mudate ture ta’u waan dhoksine darbinu miti.
Haata’u malee TBOJn ammas bu’a bayii hunda kessa injifannon darbee humni isa cimse ijaarame kan jiru yeemu ta’u, kaayyoo isa durii eeggachuudhan QBO finnisuuf yeroo kamiyyu caala qophii ta’u isaa ibsudhaan ergaa gaafa 17.09.2012ttin barrefameen waamichi isini dabarsukenya ni yaadattu.
Haluma kanan, Hawaasni Oromoo fi Jaarmooleen siyaasaa nu qunnama jiran gudda galateffachaa, ammas:
1. Tokkumma humna ta’u amanudhaan;
2. Hawaasni Oromoo fi Jaarmooleen Siyaasaa yaada adda addaa qaban diina tokko( Woyyaanne/sirna Koloneffata Abashaa) irratti akka xiyeffataniif akkasumas woligalanii yoo hojjetan male addaan bahani dina moo’uun kan hin danda’amne waan ta’eef qabsoon waloo itti haa fuufnu jechaa, Waamicha kana irra debinee isinii dhiheesina.
Kanaafu, TBOJn mana Ummata Oromoo fi deggartoota QBO ta’u isaa isinii mirkaneessina, dhimma Ummata Kenya ilaalu hunda irrattis akka nu wajjin hojjettan kabajaan isin gaafanna.
Bilisummaa Ummata Oromoof!
KHG- TBOJ irra
www.tboj.de
khg@tboj.de
khg.tboj@yahoo.com
Websites Links Associated with Oromia and the Oromo People
News and Current Affairs
Political Affairs
Human Rights
Oromo Communities


text:
Uummata Bara Baraa Malee Mootummaan Bara Baraa Hin Jiru!
Posted by MADDA WALAABUU PRESS on 11/02/2014
Sadaasa 02, 2014 | Hariiroo Jorgoon Irraa
Uuummata barabaraa malee, mootummaan bara baraa hin jiru! Kutaa tokkoffaa keessatti Wayyaaneen akkamitti akka uummattoota walitti buusuun humna tokkummaa dhabsiisuun umrii bittaa fi saaminsaa dheereffachuuf yaaltu, akkasumas balaa saboota wal irratti kakaasuun kun qabu ilaalleerra. Kutaa kana keessatti immoo akkaataa wayyaanonni itti siyaasaafi dinagdee biyyattii monopoliin itti qabataniifi walumaa galatti adeemsi Wayyaanee kun dhumnisaa garamitti akka nugeessaa jiru ilaalla. Duruma jalqabarraa taayitaaf foolachuun chaartericha kan gatachiifte TPLF har’a biyyootiin irra jireessi kan itti fayyadaman sirna daldala bilisaa akkaataa faallessuun dameelee daldalaa hundaa to’annaa TPLF jala galchuun dinagdee biyyattii monopoliin qabattee jireenya qaalessuun uummaticha hiyyummaan gaaditee hiitee hidhamaa garaasaa-waa’ee garaasaa waan nyaatu malee waa’eesheefi waa’ee dhimma kaanii akka hin yaadne gochuun maayikiroo xixiqqaatii kaasee kamma industiriilee gurguddootti, teeleefi humna ibsaa dabalatee akka fedhetti kan irratti hogganu TPLF dha.
Galaii achirraa argatu malees, TPLF bakka sana gad lakkisuu kan hin feeneefii icciitii dhaabbilee mormitootaafi namoota dhuunfaa ittiin to’achuuf akka ta’e garuu akka hin daganne hubachiisuu feena. Haa ta’uutii gama qoodiinsa taayitaatiinis yoo ta’e, yoo ilaalle bilchiinsota gandaa irraa jalqabee hamma muummicha ministeeraatti, Hayile Maariyaam Dassaaleeny isa fakkeessaaf taa’e dugda duubaan kan jiru golgaa Bi’aadeeniitiin dahaatee Tigirticha Barakati Simooniifii kaawwaanidha. Keessaafuu humni ittisa biyyaafi poolisiin jaallawwan wareegamtoota TPLF irraa kan dhaalle dhaala keenya! Jedhaniiti amanu Aangawoonni TPLF har’aan tana. Dameen tikaa ofiisaafuu mucucaatee kufaa jira malee akkuma beekamu bu’uura amantii TPLF dha.
Walumaa galatti TPLF mirga odeeffannoo argachuu uummataa ukkaamsuun keessaafuu uummata Oromoo, akkasumas maqaa investimentiin qotee bulaafi hiyyeessota seeraan ala lafa isaaniirraa buqqisuun gaaffii mirgaa kanneen gaafatan hundumaa rasaasaafi boonbiin gubaa bineensa uummata keenya waaddee nyaachaa jirtu erga taatee bubbulteetti. Hunduu nan hafiin kan jettu albaadhettiifii ufittoo kan taate TPLF kallattii isheen harkashee itti hin dhuubiin hinjiru! TPLF kaayyoo itti qabsoo jalqabdeef dagachuun meeshaa har’a hidhattee jirtu abdattee saboota kaan koloneeffattee saamaa akkasumas dhiibbaa mirga dhala namaa kan uumama ilma namaa keessa hin jirre raawwachuun xuuxuu badii dhaloota irraa dhalootatti darbu uummata Tigreefii uummattoota kaawwan jidduu kaayaa jirti. Addatti immoo dabni isheen ilmaan Oromoo irratti gaggeessaa jirtu kan diinni kamuu taanaan diina mataa isaa irratti hin raawwanne gochaa suukaneessaa sammuu ilmaan namaa kamittuu ulfaatu TPLF tiif kan akka bashannanaatti ilaalamu ta’eera. Hunda caalaatti immoo dameeleen tikaa TPLF hidhamtoota to’annaa isaanii jalatti argaman irratti cubbuu isaan hojjetaa turaniifi itti jiran kan hammeenya wayyaanee daangaafi safara hinqabne ta’uu agarsiisanidha. Ilmaan Oromoo mana hidhaa keessatti reebichaa akka maleen kan lubbuun isaanii dabran, morma hudhuun, summiin faaluun, dhoksaan otoo mana murtiitti hin geessamiin rasaasaan reebamanii ajjeesamanfi kkf malee halkan leeylii gara gaara Inxooxxootti geessuun miilasaa lamaan konkolaataa gara-garaa lamatti hidhuun konkolaatonni sun gara kallattii gara-garaa lamatti akka adeeman gochuun baqaqsanii yerootti irbaata waraabessaa godhan argameera.
TPLF cubbuu kana hundaa kan raawwachaa jirtu, humna diinaa biyya ishee Tigiraayiin weerare irratti otoo hin taane dachee Waaqxi irratti isaan uume dachee biyya isaanii dachee Oromiyaarra lamiilee nagaa jiraattota irrattidha. Har’a garuu TPLF tiif dhugaa tokko dabarsuufii barbaanna. Sibiilaan nama bituun jaarraa 21ffaa kana keessa akka nama hin baasne beekanii dammaquun bala’ama boru dhufuuf jiraatu irraa akka baraaramuutti lakkaa’ama. TPLF dhaabbattee maaliif qabsoo akka eegalte kaayyoo ykn akeeka dhaabashee otoo gulaalte isheef wayya. Dhugaadha! uummata Tigiraayiin bilisoomsuuf malee warra kaan irratti saaphana gabrummaashee diriirsuuf hin turre. Hata’u malee TPLF uf tuulummaatiin akkuma feete gochaa taayitaa irra turuushee malee boru maaltu akka ishee mudatu herregasaa waan wal madaalchifte hin fakkaattu. Hamma ammaatti TPLF biyyittii kanaafii uummata kana irratti akka argite irratti dhiichisaafi irratti geeraraa tuffiin jiraatteetti. Amma garuu yeroo itti kan facaafatte haammattu irra ga’uushee TPLF tiif misiraachoo himuufii jaalanna. Hammam illee ministeera ittisaa keessatti TPLF bakkoota aangoo hunda qabattullee naannawa isheetti marsanii kan jiran uummanni isaaniifi maatiin isaanii rasaasaafi qaala’ina jireenyaa wayyaaneen fiddeen kan jalaa dararamaa jiran waraana ilmaan sabaafi sablamootaati.
Qawween TPLF yeroo ibidda tufu kan isaanii bishaan kan tufu miti! Hunda daran haqa lafa jiru yeroo ilaallu gaachanaafi abdii, amanamaafi aantee uummata Oromoo kan ta’e ABO’n yeroo itti biyya keessaafi alaan ijaaramee jabaatee uummata keessa seenee diina fuula dura dhaabbatee jirudha, yeroon kun. Kanaafuu, ammaa booda, TPLF rakkoo wal xaxaa ufumashee fiddeen akka suphee caccabdee akka hurrooftu, akka qoraaniitti gubattee akka daaraa taatu beekuu qabdi! TPLF dhaabbata du’ashee ijasheetiin arguuf dhihaatte ta’uushee hubachuutu malaaf! Yeroon kun yeroo itti TPLF waan nyaataa turte deebistee itti tuftu yeroo warqee uummata cuqurfamooti! Dhiiga ilmaan Oromoon kan gabbatte TPLF dachee Oromiyaa irratti owwaalamtee garamittillee karaa itti baafattu hin qabaattu! Oromiyaan bakkee owwaalchaa TPLF ni taati! Uummanni Oromoo ammaa booda gatiittii ykn qolee ittiin gabrummaa baatu gonkuma hin qabu! Dhumarratti yoomillee ta’u, TPLF kan dagachuu hin qabne akka isheen xinxaltu kan barbaannu hojiin manaa tokko jira. Kunis uummanni Oromoo daangaa uummata Tigiraay waliin isa daangessus akka qabu TPLF yoomuu taanaan dagachuu yoo baatte gaariidha.Har’a lafaafi uummata keenya humnaan nurraa fudhatte Raayyaan ilma Oromoo qulqulluu ilma Walloo ta’uun xiinxalamuufi hubatamuu qaba. Jaalatames jibbames yeroon dhufu kun bor yeroo bilisummaa Oromooti! Gaafas immoo Oromoon Afrikaa Baha irratti humna waraanaa jira jedhame olaanaafi jabaa ijaarrachuunsaa wal nama hin gaafachiisu! Uummata bara baraa malee mootummaan bara baraa hin jiru!
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Gurraandhala 18, 2016 FXG Godinaalee Oromiyaa Keessatti Jabinaan Itti Fufee Jira. Alaabaan ABO Qilleensa Oromiyaa Irra Balali’aa Jira.
Posted by MADDA WALAABUU PRESS on 2/18/2016
Gurraandhala 18, 2016 | Qeerroo.org
Har’a Gurraandhala 18, 2016 FXG oromiyaa bakka hundaatti har’a ganama irraa kaasee itti fufeera. Godina Shaggar lixaatto qonnaan bulaan lafa keenya irratti diina hin gabbarru jechuunis fardeen isaan yaabbatee gara FXG barattoota waliin walitti makamuutti deemaa jira. Shawaa lixaa, Gindabarat, Amboo, Gudar, Jalduu, Baakkoon hanga baadiyaatti fincila isaa itti fufeera. Wallagga bahaa fi Horro Guduruutti barattootni mana barumsaatti fincilaisaanii itti fufaniru.
FXG godinaalee oromiyaa maratti har’a yeroo wal faana alaabaa keenya qabachuudhaan itti fufeetu jira. godina Arsii keessatti magaalonni hedduun bilisa of baasaniiru,. Bulchiinsa mootummaa diiganii bilisummaa isaanii mirkaneeffatanii jiru. Dhaadannoon bakka hundaattuu karaa cufuudhaan itti fufeera. Mootummaan wayyaanees rifatee jira.
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Tuesday, 16 September 2014
Sabboonummaan Sabaan Boonuu dha moo Lagaan Boonuu dha?
Viidiyoo gaafa Fulbaana 14, 2014 maqaa Obbo Daani’eel Dafaatiin Ayyaantuu.com irratti maxxanfame daawádhee irribni na qabuu dide. Viidiyoon sun gaaffii danuu sammuu koo keessatti uume. Gaaffiilee kana tuffadhee callisee ciisuuf yaalee naaf hin taane. Eeboo qeeqaa sammuun koo natti luqqifate jalaa baqaadhee eessan gaha? Kanaafuu dhaamsa gabaabduu tana barreessuufan dirqame.
Duraan dursee dhaamsa kana kanin barreessu maqaa kiyya Boruu Barraaqaa jedhuun mataa koo qofa bakka bu’ee tahuun hunda birattuu naaf haa beekamu. Duraanis akka Boruu Barraaqaatti barreessaan ture, ammas nan barreessa, borus hangan fiigicha koo fixadhutti callisuu danda’a natti hin fakkaatu.
Dhimma kaaneefitti haa seennu. Komiin Obbo Daani’eel akka bokkaa Hagayyaatti Dr. Mararaa irratti roobse kan yeroo isaa eeggate tahee natti hin mul’anne. Dr. Mararaa fi namoonni hagoon biroon bara 1990oota keessa gaazeexaa Urjii irratti wanni walitti deddeebisaa turan amma yeroo of duuba deebinee yaadannu akkaan qaanfachiisaa ture. Sabboonummaan Oromoo bara sanaa akka baay’eetti san fakkaataa ture. Keessumattuu akka Oromoo Dhihaa fi Oromoo Giddugalaatti wal afoo dhaabbachuun, amantiidhaan wal tuquun, maqaa wal balleessuun, walitti dhaadachuun mallattoo ‘’hayyummaa’’ barasii godhamee akka laalamaa ture umrii joollummaatiinis tahu hordofaan ture.
Jechoonni Dr. Mararaa bara saniis sabboontota Oromoo danuu akka aarse nan yaadadha. Har’as warri yaadatee aaru danuu tahuu danda’a. An garuu waan kaleessaa yaaannee kan walitti aarru yoo tahe, eenyumtuu qeeqa jalaa hin bahu waan taheef seenaa dabre cufnee isa egeree keenyaa irratti fuulleffachuutu nu baasa jedheen amana. Badii kaleessa walii keenya gidduutti tahe of duuba deebinee lakkoofna yoo jenne keessaa hin baanu. Siyaasaa fi qabsoo haqaaf itti jirru kanas tapha joollee nu jalaa fakkeessa.
Jechoota Obbo Dani’eel keessaa kan natti dhagahmu tokko tokko irratti osoo waa hin jedhin dabruuf nan rakkadha. Obbo Daani’eel wayta Dr. Mararaa qeequ dubbii Jaal Baaroo Tumsaa kaase. Duá jaala qabsoo hangafa kanaa irratti bara 1990oota keessa waan Dr. Mararaan roga qabatee dubbate nan balaaleffadha. Dhugaan jiru garuu, Jaal Baaroon (akkuma Obbo Daaniéel jedhe) kutaa itti dhalateef osoo hin taane Oromoof du’e. Kana immoo kan nutti himuu qabu namoota akka Obbo Daani’eel kan dhaloota kutaatiin Jaal Baarootti dhihoo tahan tahuu qaba jedhee hin amanu. Yeroo Daani’eel ‘’Ilmaan Baaroo nuun jette’’ jedhee kutaa tahe tokko bakka buée falmu kan faallaa kanaan yakkamus akka kutaatti dhaabbatee akka falmuuf kakaasuu taha. Akkasitti wal waamuu fi quba walitti qabuun dhufnaan bakka itti dhaabbatu hin qabu. Kanaafuu ani osoon Obbo Daaniéel tahee gaaffii sana akkasitti dhiiga danfee, hidda yaasee, sagalee dheekkamsaatiin Dr. Mararaatti hin dhiheessu. Saáa sanatti dhiiga Dr. Mararaa keessattis maaltu akka dhagahamuu danda’u herreguutu narraa eegama waan taheef.
Baaroon Oromoo ture. Oromummaaf du’e. Kanaafuu Oromoon inni Bahaas Baaroof falma. Inni kibbaas, inn kaabaas, inni giddu galeessaas Baaroo qabsaayaa hangafa saba isaa godhatee kabaja, yaadata. Maqaan Baaroo akka malee yoo tuqamu Oromoon seenaa qabsoo isaa beeku hundi dheekkamuu qaba. Obbo Daani’eelii fi namoota kutaa Obbo Baaroon itti dhalatetti dhalatan qofa addatti wanni dheekkamsiisu hin jiru. Waldhibdee fokkattuu gaafas jaallan gidduutti dhalattee balaa du’a Jaal Baaroo fi Jaal Badhoo mudde yeroo yaadannu, har’a kutaadhaan quba walitti qabanii wal abaaruu caalaa wanni qaanfachiisaan hin jiru. Seenaa sana qotaa ooluun faayidaan isaa maal akka tahe naaf hin galu. Summiin dubbii kana irraa maddite hará obboleeyyan keenya kutaalee lamaan kana gidduutti hidda babalífattee yeroo qoccolloo wal gidduutti dhalchitu bakka hedduutti argee taajjabeera. Guyyaa sana kan wal sababe namoota dhunfaa ti. Kutaaleetu akka akka kutaatti bahanii wal lolan miti. Namoota guyyaa sana wal sababan bakka dhaloota isaanii ilaalanii waggaa soddoma afurtama booda har’a kutaadhaan quba walitti qabuun sabboonummaan keenya haráyyuu qacalee tahuu isaa agarsiisa. Ulfina tokkummaa Oromoo isa salphina jalaa nu baasuu saniif osoo hin taane ulfina kutaa itti dhalanneetiif waardiyyaa dhaabbachuu dursuu keenya mul’isa.
Dr. Mararaan bar tokkotti diinota Oromoo waiin dhaabbatee sabboontota dhugaa irratti dhagaa darbaa ture tahuu danda’a. Har’a garuu achi hin jiru. Dhalli namaa barataas tahu wallaalaa, bara jireenya isaa keessatti numa dogoggora. Gariin dogoggoree achumaan hafa. Gariin dogoggora isaa sirreeffatee eebbifama. Dr. Mararaan warra dogoggora ofii sirreeffatee dhaabbii tolfatu keessatti laalama. Kanaafuu kabajaatu malaaf malee badii waggaa digdama duraatiin ammas hawaasa keessatti abaaramuu fi salphifamuun hin toluuf. Ulfina walii kennuu barachuu qabna. Akka dhunfaatti jibba wal irraa qabna taanaan akkuma dhunfaatti fixachuu dha malee, rakkoo dhunfaa sana gara ummataatti (public) fidnee maqaa wal balleessuun jabina miti. Obbo Daani’eel irraa wantin arge kana.
Viidiyoon Obbo Daani’eel wayta kanatti bifa kanaan qindaawee dhihaachuun faayidaan isaa maal akka tahe anaafis ifaa miti. Yaa Mararaan maa dogoggora keessatti hafuu diddee mooraa Oromootti as deebite jechuu dha moo maali? Oromoo keenya isa OPDO keessa jiruunuu saba keessanitti deebiáa jechaa jirra. Waggaa 23 guutuu waywaannee ofitti waamaa jirra. Mararaan ilmi Oromoo kaleessa dogoggorus dogoggoruu baatus karaa itti fakkaateen Oromumaaf dhaabbataa ture. Akki itti Dr. Mararaan fa’aa jaaramanii fi dhaabbatan Oromoof faayidaa fideera moo hin fidneen dubbii biraa ti. Sun mata duree biroo keessatti laalamuu dandaá. Amma gaaffiin ka’uun irra ture (kaasuun barbaachisaa tahee yoo argameef), ‘’Yaa Mararaa keenya, kaleessa akkas akkas jettee dogoggoraa turte, har’a garuu as deebite fakkaataa, yaada kee kaleessa afaanii si bahe sana amma yoo yaadattu maaltu sitti dhagahama?’’ gaaffii jettu tahuutu irra ture jedheen amana.
Viidiyoo Obbo Daani’eel wanni olola jechisiisu kan biraa, dhaamsa maayyii irratti dabree dha. Oromiyaa republika taate arguuf hawwii qabaachuun Obbo Daaniéel gaarii dha. Ammoo, sabboontota Oromoo furmaanni biraa itti mulátuufis mirga isaanii eeguu fi wal kabajuu barbaachisa. Obbo Daaniéel biyya demokraasiin itti dagaage keessa akka jiraatan quban qaba. Biyyoota akkasii irraa wanni dhaaluu qabnu wal dandeettii akkasii tahuu qaba. Ani Oromiyaa walabattin amana yoo tahe hayyoota saba kiyyaa warra falli biraa itti mulátu yaadaan mormuun mirga kooti. Abaaruu fi salphisuun garuu narraa hin eegamu. Fagoo dhaquu dhiifnee Scotland kan torbaan kana keessa mirga hiree murteeffataa jirtu irraa waan guddaa barachuu qabna. Hanga wayta barruun kun qophaawuutti sagalee 49 fi 51 wal dursaa jiran. Warri Scotland walabtittii foátus tahee warri UK waiin jiraachuu deeggaru hundinuu ilmaan Scotlandi. Hundinuu wal malee waa hin qabani. Hundinuu sabboonummaa Scotland qaban. Garuu dhimma buáa siyaasaa irratti murtee kam nuu wayya jedhanii adda bahan. Dhimmi Scotland fi dhimmi Oromiyaa fagoo wal gata. Kun beekamaa dha. Garuu wal dandeettii yaada ummataa agarsiisuuf akka fakkeenyaatti waan hin laalamneef hin qabu. Qaroomina akkasii irraa waa dhaaluu qabna. Duudaadhuma waggaa digdama soddoma biyya faranjii teenyee bilchinaa fi gara bal’ina faranjootaa irraa hin barannu taanaan, lammii keenya isa baadiyyaa Oromiyaa keessatti wallaalumaan marfamee marga dheedaa fi eela bishaanii irratti wal dhabee dhiiga wal dhangalaasu irraa maaliin adda taana? Maal barannee wal barsiifanna? Nuti warri hayyuu ofiin jennu hegeree Oromiyaa ilaachisee yaade fedhe qabaachuu dandeenya. Kan murteeeffatu garuu ummata. Dr. Mararaan Federaalism dhugaa keessatti rakkoon Oromoo furama jedhee yoo amane mirga isaa ti. Namoonni yaada kanatti walii galanis isa deeggaruuf akkasuma mirga qabaatu. Obbo Daaniéel dhaaba siyaasaa Oromoo tokko kan hogganan tahanii yoo walabummaa Oromiyaaf lallaban akkasuma mirga qabu. Ummanni kanatti amanus mirgi isaa eegamuu qaba. Ummanni Oromoo wayyabni garuu maal barbaada kan jedhutu yaada lamaan walitti araarsa waan taheef wanni wal dhabamuu fi wal arrabsaniif hin jirtu.
Kan biraa wanni caalaatti na gaddisiisu, yaada namoonni danuun viidiyoo sana irratti kennatani. Baayéen namoota keenyaa ammas akkuma kutaatti dhaabbatanii nama kutaa isaanii tahe deeggaruudhaan yaada yoo darbatan muláchuun itti fufeera. Kana irraa guddachuu dadhabne. An yoon Wallaggatti dhaladhe nama dhalataa kutaa kiyyaatiin yoo waa jedhame dafee arraba qaradhee gadi bahuun sabboonummaa osoo hin taane gandummaa dha. Yoon Shawaatti dhaladhee namni dhalataa kutaa kiyyaa tahe tokko qeeqamu taf jedhee ol kaée nama sanaaf dubbachuunis akkasuma. Hawaasni keenya qaroomina siyaasaa agarsiisaa deemuutu irraa eegama. Nama tokko yoo deeggarrus tahee yoo balaaleffannu kutaa dhaloota isaa, yookiis amantii isaa irraa haajaa qabaachuu hin qabnu. Kutaadhaanis tahee amantiidhaan ana waliin tokko tahees ilaalchi isaa na miidhuu ni dandaá jedhanii yaaduu barbaachisa. Kutaa yookiin amantiidhaan tokko tahuu bira kutee yoo obboleessa kiyya tahe illee, ilaalchaan wal madaaluu qofa aadeffachuutu mallattoo guddina hegeree ti. Hanga dhibdee kana fakkaatu keessaa baanutti ‘’tokkummaa Oromoo’’ jennee dubbachuun soba taha.
Wanni nama raaju, jabina diinota keenyaa irraa waa laallee barachuu hanqachuu keenya. Amaara isa kamtu Gojjaamummaa fi Manzummaadhaan quba walitti qabnaan agarre? Eessatti Gondarummaa fi Saayintummaadhaan wal dhibanii tokkummaa Amaarummaa isaanii dadhabsiifnaan dhageenyee beeyna? Tigirootas tahu warri heddumminaan TPLF keessatti aangoo qabu joollee Adwaa ti haa jedhaman malee, akka Tigireetti jabaatanii waliin dhaabbachuu isaanii malee kutaadhaan wal dhabanii tokkummaa sabummaa isaanii irratti balaa isaan dhaqqabsiisan arginee hin beeynu. Olola siyaasaatiif jecha ‘’olaantummaa warra Adwa’’ haa jedhamuyyu malee, gandummaan qabatamaatti mulátee tokkummaa hawaasa siyaasaa san qoqqoodee jabina isaanii yoo miidhu hin mul’anne. Achi ceenee warra Ertiraas yoo laalle akka sabaatti wal gidduutti garaagarummaa aadaa, amantii, afaanii fi waan biroo hedduu osoma qabanii akka biyyaatti ‘’Eritrea’’ jedhanii yoo waliin duán agarra.
Duuba keenya maali rakkoon? Amma yeroo dhibamnee jirrutti garaa irraa walitti urgoofnee walitti dhangalaúu yoo hin dandeenye gaafa kami? Hayyuu keenya jennu tokko kutaa dhalootaatiin tokko taanee qofaaf deeggaruun, kutaadhaan adda taanee qofaaf jibbuu yookiin balaaleffachuun gaafa kam dhaabbata? Ilaalcha dhihaate tokko madaallee mormuu yookiin deeggaruun hafee ‘’ilaalcha sana eenyu dhiheesse, nama kutaa eessaa ti’’ gaaffii jedhu dursinee kaanee ejjennoo fudhachuu irraa yoom guddanna? Gaaffiilee kana namuutuu of gaafachuu qaba. Wal sirreessuun of sirreessuu irraa eegala. Akka kutaatti wal barsiisuun, wal gorfachuun, hanqina walii jabinatti jijjiiruuf waliin yaaúun badii hin qabu. Galaana Oromummaa isa bal’aa keessatti ulaagaa Oromummaa guuttatanii walqixxummaa Oromummaatiin waiin jiraachuuf jecha akkuma walitti dhiheenyaatti wal sirreessaa deemuun gaarii dha. Kana tahuun hafnaan, walitti dhufeenyi lagaa fi amantii galaana Oromummaa guddaa sana gargar jajalisanii corroqatti gadi xiqqeessuu taha. Akkasitti Oromiyaa bifa fedheenuu bultu boruu hogganuu fi qaroomsuun hin danda’amu. Dhuma irratti wannin dhaammadhu, faayidaa tokkummaa diinota keenya Habashoota irraa, miidhaa gosummaa fi xinxaalummaa amantii ammoo firoota keenya Soomaalita irraa HAA BARANNU!
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Wednesday, June 25, 2014
Waxabajjii 22,2014 (qeerroo) - Mootummaan Wayyaanee olola afaan faajjii uumuun gaaffii mirga abbaa biyyummaa uummaanni Oromoo gaafachaa ture dhabamsiisuuf ykn sagaleen uumata cunqurfamaa akka hin dhagahameef jecha meeshaa waraanaa fi human waraanaan uumata nagaa goolaa fi jeeqaa jira.
Haala kanaan guyyaa har’aa FDG Lixa Shawaa Amboo gara dabarsuuf jecha uumata humnaan dirqisiisee karaa dabballoota isaa hiriira deggersa mootummaa wayyaanee akka bahamu yaalii gochaa ture. Hiriira humnaan dirqisiisee uummataa fi dabballoota isaa baasuun shira dalaguuf baajata guddaa fi humna waraanaa guddaa bobbaasuun shirri diinummaa magaalaa Amboo irratti gaggeeffamuuf sochii guddaa godhee ture sun diddaa uummataa fi dura dhaabbannaa dargaggoota Oromootiin waan Wayyaanee fi aangawoonni isaanii barbaadan jalaa fashalee jira.
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Lalisee Mokkonnen
JIRAA LUBBUU DHABE
Jiraa isa beela’e nyaata isaaf laatu
Jiraa isa dheebotes aannan isa obaasu.
Jiraa nama keessaa nama jiru dhabee
Jiraa rakkinasaa utubaatti asaase,
Jiraa jiruun miidhee onnee golgoleessee
Jiraa qofummaansaa aduu dukkaneesse,
Jiraa utuu jiruu jiraachuusaa shakkee
Hiriyaa barbaacha jiraa isa awwaalame,
Jiraa jiruun dalgaa jiraatti kafanamee
Jiraa jiraatti du’eef nuti maal goonu mee?
Osoo huccuu dhabee uffata bituufi
Mana dhabes taanaan godoo ijaaruufi
Lukkuus osoo dhabee sangaayyuu hin bituufi
Jiraa jireenyi miidhe isaaf maal godhuufi?
Qeerransi jireenyaa hamaaketni hammeenyaa
Bofti ollaa hiddee kan dhowwe nageenya
Qiliilees gad buusee kan baase gaararra
Akka jinniitti qabee kan dhowwe jireenya
Isa jooree joorsu carraansaa ganamaa
Jiraa lubbuu dhabeef mee maaluma goona?
Foonsaa madaa hin qabu lafeensaas hin cabne
Garuu nagaa miti fayyaasaatti okkolee,
Mogolee deemsi nyaate tafa isa butute
Gogaa irratti dhiisee jireenya lubbuu nyaate
Jiraaf isa jiru iddoo hin jirrees jiru
Jiraa lubbuu hin qabne mee maal si gargaaru?
Akkan hin callisne situ haadhoo kooti
Akkan sin gargaarres lubbuun koo tokkittii
Kottu mari’annee tokko taana nuti.
Ani foonis qaba, foon koos lubbuu qaba
At’ foon qofa qabda innuu horsossaa’aa
Walitti fidannee kottu tokko taanaa
Foon koof isa kan kee walitti idaanaa
Lubbuu isa kan kootiin lamatti jiraanna.
Kottumee aantee koo lubbuun tokko nu ga’aa
Fooniin tokko taanee yaadaan walii galla
Kakuu waliif gallee waadaa waliif seenna
Lafa harree kakannee waaqaaf ragaa baana.
Sin ganu nan ganin wajjumaan jiraanna
Hin du’in hin du’uu wajjin mana ijaarra
Lubbuu qixxee goonee wajjin tabba baana
Jiraa lubbuu dhabde kottu tokko taanaa
Jiraadhu jiraannee da’oo waliif taana
LALISEE MOKONNIN DINQAA
NAQAMTEE, OROMIYAA
Bitootessa 20, 2016
Beekan Erena
Latest posts by Beekan Erena (see all)
- Ijaarsa Dubartoota Oromoo Addunyaa/International OromoWomen’s Organization - February 22, 2017
- Gummii Hooggansa Oromoo Lammaffaa; Ilaalchafi Dhaamsa Mataa Kootii Hiwi Elona – Gur. 2017 ——————————- - February 21, 2017
- DIINQAOROMOO Kutaa 9ffaa-Leellisaa Aadaa Bantiifaana Kutaa 1ffaarratti Dhimma Aadaafi Seenaa oromoorratti mariyanne. - February 21, 2017


text:
Sunday, June 16, 2013
Dhimmi Oromoo kan dursa argachuu qabu otuu jiruu maaliif dhimmoota biroorratti yeroo keenya fixna?
Abdii Boruutiin |Waxabajjii 16, 2013
Yeroo ammaa, uummatni Oromoo biyya keessattis ta’ee biyya alaa tokko tokko keessatti rakkoolee hamaadhaan xaxamee otuu jiruu; lammiileen Oromoo manoota hidhaa Wayyaanee keessatti dararamaa otuu jiranuu; uummatni keenya qayee issaarraa buqqayee rakkoolee adda addaatiif saaxilamaa otuu jiruu; bahaa fi kibba bahaa Oromiyaa keessatti Sumaaleen uummata keenyarratti duultee lafa isaarraa ari’aa otuu jirtuu; lafti keenya Wayyaaneedhaan gurguramtee dhumaa otuu jirtuu; naannolee (environment) keenya badiin irra gahaa otuu jiruu;walumaagalatti gabrummaa yoomiyyuu caalaa hamaa ta’e keessa otuu jirruu; dhimmoota gurguddoo dursa argachuu qaban kana dhiisnee ykn dagannee, waan xixiqqoorratti yeroo, beekumsa, dandeettii fi humna keenya balleessuun bu’aan isaa eenyuuf ta’a jennee itti yaadnee jirraa? Rakkoolee jiranirratti rakkoolee biroo ofitti daballee sababa kanaan qabsoo bilisummaa keenyaa laaffisuuf yoo ta’e malee, waan dursa argachuu hin qabneef dursa kennuun Oromoof bu’aa hin fidu.
Mata duree kanaan barreeffama kana akkan dhiyeessu kan na taasisan dhimmoota adda addaatu jiru. Isaan kana keessaa tokko tokko tuttuquun yaala. Keessumaayuu ammoo akkan barruu kana qopheessu kan na kakaase waayee Oromummaa fi Islaamummaa ilaalchisee haasa’a dhiyoo kana Obboo Jawaar Mohammediin godhame fi sana boodas barreeffamoota adda addaa marsaalee intarneetaarratti mul’atanii dha. Namootni dhimma tokko karaalee adda addaatiin hubachuun; ilaalcha adda addaa irratti qabaachuun; hiika adda addaas kennuun waanuma jiru dha. Haa ta’u malee, namootni yaada ofii yoo dhiyeessan beekaniis ta’ee otuu hin beekin wanti isaan dhiyeessan kun dhimma guddaa Oromoorratti, keessumaayuu qabsoo bilisummaa keenyaarratti miidhaa fiduu danda’a. Isa kana hubachuu dhabuun keenya rakkoolee hin yaadamneef nu saaxiluu danda’a. Yaada keenya yoo ibsannu bilchinaa fi ofeeggannoo cimaadhaan itti yaadnee dhiyeessuu qabna jechuu kooti. Yoo akkana hin taane, diinnillee qaawwa argatetti fayyadamee, tokkummaa ilmaan Oromoo laaffisuuf carraa argachuu danda’a jechuu dha.
Haasa’a Obboo Jawaar godhe Oromoo TV irratti daawwadheen ture. Akkan ofii kiyyaa hubadhetti, akka naaf galetti, haasawni inni godhe hammeenya waan qabu natti hin fakkaatu. Ani Obboo Jawaar ittisuuf otuu hin taane, akka inni dubbatetti, ifattis ta’ee dhoksaadhaan; alattis ta’ee mana keessatti, sochii musiliimaa fi QBO ilaalchisee gama addaa addaaatiin waan jedhamu ibsuu yaalee; achumaanis Oromummaa fi Islaamummaan wal gargaaran malee wal dura hin dhaabbatan waan jedhe natti fakkaata. Dhugaa dha, waayeen qabsoo bilisummaa fi amantii yoo ka’u tilmaama gara garaa keessa akka nama galchu beekamaa dha. Otuu danda’ame, amantii fi siyaasaa addaan baasnee ilaaluun gaarii natti fakkaata. Haa ta’u malee, bakkee tokko tokkorratti dhimmootni kun lamaan walirratti rarra’uun isaanii hin oolu. Kan Obboo Jawaar ibsuu yaales waayeedhuma kana natti fakkaata. Waan inni dubbate sana hundaa tokko tokkoon asitti dhiyeessuun barbaachisaa ta’uu batullee, akka inni jedhetti Oromummaa fi Islaamummaan waan addaan bayuu hin dandeenye; isaan kun lamaan takka waliin kufan takka waliin ka’an kan jedhu dha.
Obboo Jawaar waayee kana ibsuuf akka ragaatti seenaa dhiyeessee ture. Yaaliin inni godhe walumaagalatti akka namootni yaadanii fi/ykn diinni olola oofutti otuu hin taane dhugaan jiru sochiin musliimaa qabsoo bilisummaa Oromoo ni gargaara kan jedhu dha. Akkuma mata dureen haasawa sanaa ibsuttis, “Mormii Muslimoota Itoophiyaatifi Qabsoo Oromoo: Walfaalleessan Moo waliiff tumsan?” kan jedhu yoo ta’u, asirratti wanti hubatamuu qabu waayee tumsaa ti malee waayee dursa argachuu Islaamummaa ykn Oromoummaa natti hin fakkaatu. Akka yaada fi ilaalcha kiyyaatitti garuu, yaadni sabummaa dura amantiitu dhufa ykn amantiitu dursa jedhu dogoggora dha. Amantii fi eenyummaa walbira qaqbnee yoo ilaalle, eenyummaatu dursa. Oromummaan ammoo eenyummaa Oromoo ti kanaaf waa hundaa dursuu qaba. Amantii kamiiyyuu haa ta’u: Islaamas ta’ee kiristaana ykn waaqeffannaan Oromummaa (eenyummaa) booda dhufu. Amantiin kan dhuunfaa ti; Oromummaan kan waloo ti. Amantii qabnu ykn hordofnu yoo barbaadne yeroo feene jijjiiruu dandeenya. Eeenyummaa keenya garuu, jaalannus jibbinus, jijjiiruu hin dandeenyu.
Kan biraa, carraa kanaan wantin jechuu barbaadu, warri “sabummaa dura amantiitu dursa” jedhan, kun dogoggora guddaa akka ta’e hubachuu qabu. Sabni tokko yoo hin jiraatne, amantiin isaa jiraachuu hin danda’u. Sabni ykn uummatni tokko bilisummaa yoo hin qabaanne, amantiin isaaas bilisummaa qabaachuu hin danda’u. Bilisummaan sabaa bilisummaa amantii isaa mirkaneessa jechuu dha. Islaamummaa, kiristaanummaa fi waaqeffannaan hundi isaaniituu qaama (subset) Oromoo ti; Oromoon ykn Oromummaan garuu hunda kanaa hammataa (set) dha. Kan hundaa hammatu kun ammoo hunda dura dhufa; dursa argachuus qaba. Asirratti mormiin yoo jiraatellee, kun dhugaarraa fagaachuu ta’a. Akkuma Obboo Jawaar ibsuu yaale, otuu Oromoon dursee jiraachuu baatee, otuu Oromummaan dursuu baatee, kan isa booda dhufe Islaamummaan hin jiraatu jechuu dha. Karaa biraatiin yoo hubatamus, akkuma Jawaar jedhe, Islaamummaatu Oromummaatti dhufee, akka keessummaattillee ilaalamaa ture malee Oromummaan booda hin dhufne jechuu dha. Raabaa Dooriitu Islaamummaa ittise yoo jedhus, Oromummaan dursee jiraachuu fi humna cimaa qabaachaa akka ture agarsiisa.
Egaa, waayee sochii musilimaa fi QBO ilaalchisee waan Obboo Jawaar dubbate xumuruuf, sochiin musilimaa QBOtiif tumsa ta’uu danda’a jedheen yaada. Sochiin kun lamaan waan waldura dhaabbatan natti hin fakkaatu jechuu kooti. Sochiin musiliimaa yoo milkiidhaan xumurame, xinnaatullee QBOtiif karaa gaarii saaquu danda’a. QBOn galii hawwamu yoo gaye garuu, mirgi amantii kamiiyyuu akka kabajamu mamiin ykn shakkiin waan jiru natti hin fakkaatu. Olola karaalee adda addaatiin godhamu dhiisnee, waayee kana akkanatti hubachuun nagaa fi tasgabbii mooraa keenyaatiif murteessaa dha. Asirratti wanti ciminaan hubatamuu qabu, hammuma nuti waayee amantii fi QBO walittifidnee dubbannu; kanas ajandaa godhannu, diinaaf karaa baasuu ykn qaawwa uumuu akka dandeenyua dha. Har’a diinni fi alagaan, karaan isaan tokkummaa ilmaan Oromoo ittiin laaffisan hedduu waan ta’eef, kanarraa ofeeguun baay’ee murteessaa dha. Dubbii afaanii ykn harkaa walfuunee, micciirree hiika hin taane kennuun, rakkoolee jiranirratti rakkoo biraa dabaluun, qabsoo keenyas gara fulduraatti oofuu hin danda’u.
Karaa biraatiin ammoo, “…kan dursa argachuu qabu otuu jiruu maaliif dhimmoota biroorratti yeroo keenya fixna?” kan na jechisiise ammas barreeffamoota marsaalee intarneetaa irratti mul’atan tokko tokko dha. Kunis waayee maqaa Impaayara Itoophiyaa ti. Har’a nuti kan hubachuu qabnu, kan dursas argachuu qabu, qabsoo jalaqabame kana galii hawwamutti geessuuf; Wayyaanee nama-nyaataa kana barbadeessanii uummata Oromoo gabrummaa hamaa keessaa baasuu; Impaayarittii tanas sirna ishii wajjin hundeedhaan diiguurratti xiyyeeffachuu dha malee, waayee maqaatii miti. Maqaa ilaalchisee, Oromiyaa xinnoo ykn dhiphoos jennu, Oromiyaa guddoo ykn bal’oos jennu; akka dubbatamutti ykn barreessamutti maqaa Itoophiyaa tana jijjiirree Oromiyaa haa goonu jennus, kun amma barbaachisaa miti. Dura rakkoon jiru furmaata argachuu qaba. Rakkoo hatattamaatiifuu furmaatni otuu hin argamin achi fagaannee waan hin taane yaaduun ykn dubbachuun uummata afaanfaajjessuu natti fakkaata. Asirratti makmaaksa Habashaa tokkon yaadadha. Innis Afaan Amaaraatiin “Yammi labbas yeellaat, makkanaanab amaaraati” kan jedhu dha. Hiikni isaas Afaan keenyaan “Waan uffattuu hin qabduu, kan ittin ofmartu hawwiti” kan jedhu natti fakkaata.
Egaa, akkuman keeyyata duraa barreeffama kanaa keessatti tuttuqee dabre, rakkoolee hamaa fi gaafii bilbiltuu yeroo otuu qabnuu waan boru ta’uu danda’u ykn hin dandeenye har’a kaasnee afaanfaajjii uumuun ammaaf bu’aa waan qabu natti hin fakkaatu. Mee dhugaa haa dubbannu, waayee kana yoo kaasnu, Habashootumtuu nutti kofluu danda’u jennee yaadnee jirraa? Maqaa isaan har’a halkanii fi guyyaa kaasanii faarsaa jiran maqaa “Itoophiyaa” tana Oromiyaatti jijjiira jechuun dhiibboo hin ta’uu? Har’a Oromiyyaan dhiiga fi lafee ilmaan Oromootiin ijaaramate tunuu cicciramte dhiphachaa otuu jirtuu; tanaa bilisoomsuu dadhabnee; kan achi nurraa fagoo jiru yaaduun tapha natti fakkaata. Kun haala keessa jirru akka hubannuf malee, warra yaada akkanaa qaban xiqqeessuu fi tuffachuufii miti. Beekumsa fi dandeettii isaaniis gaafii keessa galchuu kiyyas miti. Wantin jechuu babaade, haala keessa jirru dagachuu hin qabnu; kan dursutu dursa jechuu kooti. Har’a wanti dursa argachuu qabu, akkamitti tokkummaa keenya cimsinee; humna Oromoo jabeessina kan jedhu dha. Yoo humna jabaa, cimaa fi abdachiisaa qabaanne qofa waan barbaadnu argachu dandeenya. Yoo kun hin jiraatne garuu, wanti hunduu abjuu ta’ee hafa.
Dhumarratti, wantin dubbistoota barreeffama kanaa beeksisuu barbaadu, haasawa Obboo Jawaar godhe keessatti qabxiileen qalbii kiyya harkisan tokko tokko waan jiraniif, isaan kana bali’inaan asitti dhiyeessuun ammoo waan barreeffama kana dheeressuuf, yeroo biraa itti deebi’uun barbaada. Keessumaayuu, wanti bakka adda addaatti jedhamu, “…amma yeroon tan islaamaa ti, tan musilimaa ti; waan Oromoo jettu tana ofirraa dhiisuu qabnaa…. qabsoon sabaa kuftee jirtii; ABOn kuftee jirtii…” kan jedhamu baay’ee diigaa fi yaaddessaa waan ta’eef, dhimma kana itti deebi’ee, kanarratti yaada koo ibsuun fedha. Hammasitti garuu dubbistoota barruu kiyyaattif gaafii cimaa tokko dhiyeessuun barbaada. Innis, “Qabsoon saba Oromoo dhuguma kuftee? ABOnis dhuguma kufee? kan jedhu dha. Gaafiin kun asitti salphaa haa fakkaatu malee, akka haala keenya gamaaggamnu kan nu taasisuu dha. Oromoon gaafii kana ofis walis gaafachuu qaba?
Yeroo ammaa, uummatni Oromoo biyya keessattis ta’ee biyya alaa tokko tokko keessatti rakkoolee hamaadhaan xaxamee otuu jiruu; lammiileen Oromoo manoota hidhaa Wayyaanee keessatti dararamaa otuu jiranuu; uummatni keenya qayee issaarraa buqqayee rakkoolee adda addaatiif saaxilamaa otuu jiruu; bahaa fi kibba bahaa Oromiyaa keessatti Sumaaleen uummata keenyarratti duultee lafa isaarraa ari’aa otuu jirtuu; lafti keenya Wayyaaneedhaan gurguramtee dhumaa otuu jirtuu; naannolee (environment) keenya badiin irra gahaa otuu jiruu;walumaagalatti gabrummaa yoomiyyuu caalaa hamaa ta’e keessa otuu jirruu; dhimmoota gurguddoo dursa argachuu qaban kana dhiisnee ykn dagannee, waan xixiqqoorratti yeroo, beekumsa, dandeettii fi humna keenya balleessuun bu’aan isaa eenyuuf ta’a jennee itti yaadnee jirraa? Rakkoolee jiranirratti rakkoolee biroo ofitti daballee sababa kanaan qabsoo bilisummaa keenyaa laaffisuuf yoo ta’e malee, waan dursa argachuu hin qabneef dursa kennuun Oromoof bu’aa hin fidu.
Mata duree kanaan barreeffama kana akkan dhiyeessu kan na taasisan dhimmoota adda addaatu jiru. Isaan kana keessaa tokko tokko tuttuquun yaala. Keessumaayuu ammoo akkan barruu kana qopheessu kan na kakaase waayee Oromummaa fi Islaamummaa ilaalchisee haasa’a dhiyoo kana Obboo Jawaar Mohammediin godhame fi sana boodas barreeffamoota adda addaa marsaalee intarneetaarratti mul’atanii dha. Namootni dhimma tokko karaalee adda addaatiin hubachuun; ilaalcha adda addaa irratti qabaachuun; hiika adda addaas kennuun waanuma jiru dha. Haa ta’u malee, namootni yaada ofii yoo dhiyeessan beekaniis ta’ee otuu hin beekin wanti isaan dhiyeessan kun dhimma guddaa Oromoorratti, keessumaayuu qabsoo bilisummaa keenyaarratti miidhaa fiduu danda’a. Isa kana hubachuu dhabuun keenya rakkoolee hin yaadamneef nu saaxiluu danda’a. Yaada keenya yoo ibsannu bilchinaa fi ofeeggannoo cimaadhaan itti yaadnee dhiyeessuu qabna jechuu kooti. Yoo akkana hin taane, diinnillee qaawwa argatetti fayyadamee, tokkummaa ilmaan Oromoo laaffisuuf carraa argachuu danda’a jechuu dha.
Haasa’a Obboo Jawaar godhe Oromoo TV irratti daawwadheen ture. Akkan ofii kiyyaa hubadhetti, akka naaf galetti, haasawni inni godhe hammeenya waan qabu natti hin fakkaatu. Ani Obboo Jawaar ittisuuf otuu hin taane, akka inni dubbatetti, ifattis ta’ee dhoksaadhaan; alattis ta’ee mana keessatti, sochii musiliimaa fi QBO ilaalchisee gama addaa addaaatiin waan jedhamu ibsuu yaalee; achumaanis Oromummaa fi Islaamummaan wal gargaaran malee wal dura hin dhaabbatan waan jedhe natti fakkaata. Dhugaa dha, waayeen qabsoo bilisummaa fi amantii yoo ka’u tilmaama gara garaa keessa akka nama galchu beekamaa dha. Otuu danda’ame, amantii fi siyaasaa addaan baasnee ilaaluun gaarii natti fakkaata. Haa ta’u malee, bakkee tokko tokkorratti dhimmootni kun lamaan walirratti rarra’uun isaanii hin oolu. Kan Obboo Jawaar ibsuu yaales waayeedhuma kana natti fakkaata. Waan inni dubbate sana hundaa tokko tokkoon asitti dhiyeessuun barbaachisaa ta’uu batullee, akka inni jedhetti Oromummaa fi Islaamummaan waan addaan bayuu hin dandeenye; isaan kun lamaan takka waliin kufan takka waliin ka’an kan jedhu dha.
Obboo Jawaar waayee kana ibsuuf akka ragaatti seenaa dhiyeessee ture. Yaaliin inni godhe walumaagalatti akka namootni yaadanii fi/ykn diinni olola oofutti otuu hin taane dhugaan jiru sochiin musliimaa qabsoo bilisummaa Oromoo ni gargaara kan jedhu dha. Akkuma mata dureen haasawa sanaa ibsuttis, “Mormii Muslimoota Itoophiyaatifi Qabsoo Oromoo: Walfaalleessan Moo waliiff tumsan?” kan jedhu yoo ta’u, asirratti wanti hubatamuu qabu waayee tumsaa ti malee waayee dursa argachuu Islaamummaa ykn Oromoummaa natti hin fakkaatu. Akka yaada fi ilaalcha kiyyaatitti garuu, yaadni sabummaa dura amantiitu dhufa ykn amantiitu dursa jedhu dogoggora dha. Amantii fi eenyummaa walbira qaqbnee yoo ilaalle, eenyummaatu dursa. Oromummaan ammoo eenyummaa Oromoo ti kanaaf waa hundaa dursuu qaba. Amantii kamiiyyuu haa ta’u: Islaamas ta’ee kiristaana ykn waaqeffannaan Oromummaa (eenyummaa) booda dhufu. Amantiin kan dhuunfaa ti; Oromummaan kan waloo ti. Amantii qabnu ykn hordofnu yoo barbaadne yeroo feene jijjiiruu dandeenya. Eeenyummaa keenya garuu, jaalannus jibbinus, jijjiiruu hin dandeenyu.
Kan biraa, carraa kanaan wantin jechuu barbaadu, warri “sabummaa dura amantiitu dursa” jedhan, kun dogoggora guddaa akka ta’e hubachuu qabu. Sabni tokko yoo hin jiraatne, amantiin isaa jiraachuu hin danda’u. Sabni ykn uummatni tokko bilisummaa yoo hin qabaanne, amantiin isaaas bilisummaa qabaachuu hin danda’u. Bilisummaan sabaa bilisummaa amantii isaa mirkaneessa jechuu dha. Islaamummaa, kiristaanummaa fi waaqeffannaan hundi isaaniituu qaama (subset) Oromoo ti; Oromoon ykn Oromummaan garuu hunda kanaa hammataa (set) dha. Kan hundaa hammatu kun ammoo hunda dura dhufa; dursa argachuus qaba. Asirratti mormiin yoo jiraatellee, kun dhugaarraa fagaachuu ta’a. Akkuma Obboo Jawaar ibsuu yaale, otuu Oromoon dursee jiraachuu baatee, otuu Oromummaan dursuu baatee, kan isa booda dhufe Islaamummaan hin jiraatu jechuu dha. Karaa biraatiin yoo hubatamus, akkuma Jawaar jedhe, Islaamummaatu Oromummaatti dhufee, akka keessummaattillee ilaalamaa ture malee Oromummaan booda hin dhufne jechuu dha. Raabaa Dooriitu Islaamummaa ittise yoo jedhus, Oromummaan dursee jiraachuu fi humna cimaa qabaachaa akka ture agarsiisa.
Egaa, waayee sochii musilimaa fi QBO ilaalchisee waan Obboo Jawaar dubbate xumuruuf, sochiin musilimaa QBOtiif tumsa ta’uu danda’a jedheen yaada. Sochiin kun lamaan waan waldura dhaabbatan natti hin fakkaatu jechuu kooti. Sochiin musiliimaa yoo milkiidhaan xumurame, xinnaatullee QBOtiif karaa gaarii saaquu danda’a. QBOn galii hawwamu yoo gaye garuu, mirgi amantii kamiiyyuu akka kabajamu mamiin ykn shakkiin waan jiru natti hin fakkaatu. Olola karaalee adda addaatiin godhamu dhiisnee, waayee kana akkanatti hubachuun nagaa fi tasgabbii mooraa keenyaatiif murteessaa dha. Asirratti wanti ciminaan hubatamuu qabu, hammuma nuti waayee amantii fi QBO walittifidnee dubbannu; kanas ajandaa godhannu, diinaaf karaa baasuu ykn qaawwa uumuu akka dandeenyua dha. Har’a diinni fi alagaan, karaan isaan tokkummaa ilmaan Oromoo ittiin laaffisan hedduu waan ta’eef, kanarraa ofeeguun baay’ee murteessaa dha. Dubbii afaanii ykn harkaa walfuunee, micciirree hiika hin taane kennuun, rakkoolee jiranirratti rakkoo biraa dabaluun, qabsoo keenyas gara fulduraatti oofuu hin danda’u.
Karaa biraatiin ammoo, “…kan dursa argachuu qabu otuu jiruu maaliif dhimmoota biroorratti yeroo keenya fixna?” kan na jechisiise ammas barreeffamoota marsaalee intarneetaa irratti mul’atan tokko tokko dha. Kunis waayee maqaa Impaayara Itoophiyaa ti. Har’a nuti kan hubachuu qabnu, kan dursas argachuu qabu, qabsoo jalaqabame kana galii hawwamutti geessuuf; Wayyaanee nama-nyaataa kana barbadeessanii uummata Oromoo gabrummaa hamaa keessaa baasuu; Impaayarittii tanas sirna ishii wajjin hundeedhaan diiguurratti xiyyeeffachuu dha malee, waayee maqaatii miti. Maqaa ilaalchisee, Oromiyaa xinnoo ykn dhiphoos jennu, Oromiyaa guddoo ykn bal’oos jennu; akka dubbatamutti ykn barreessamutti maqaa Itoophiyaa tana jijjiirree Oromiyaa haa goonu jennus, kun amma barbaachisaa miti. Dura rakkoon jiru furmaata argachuu qaba. Rakkoo hatattamaatiifuu furmaatni otuu hin argamin achi fagaannee waan hin taane yaaduun ykn dubbachuun uummata afaanfaajjessuu natti fakkaata. Asirratti makmaaksa Habashaa tokkon yaadadha. Innis Afaan Amaaraatiin “Yammi labbas yeellaat, makkanaanab amaaraati” kan jedhu dha. Hiikni isaas Afaan keenyaan “Waan uffattuu hin qabduu, kan ittin ofmartu hawwiti” kan jedhu natti fakkaata.
Egaa, akkuman keeyyata duraa barreeffama kanaa keessatti tuttuqee dabre, rakkoolee hamaa fi gaafii bilbiltuu yeroo otuu qabnuu waan boru ta’uu danda’u ykn hin dandeenye har’a kaasnee afaanfaajjii uumuun ammaaf bu’aa waan qabu natti hin fakkaatu. Mee dhugaa haa dubbannu, waayee kana yoo kaasnu, Habashootumtuu nutti kofluu danda’u jennee yaadnee jirraa? Maqaa isaan har’a halkanii fi guyyaa kaasanii faarsaa jiran maqaa “Itoophiyaa” tana Oromiyaatti jijjiira jechuun dhiibboo hin ta’uu? Har’a Oromiyyaan dhiiga fi lafee ilmaan Oromootiin ijaaramate tunuu cicciramte dhiphachaa otuu jirtuu; tanaa bilisoomsuu dadhabnee; kan achi nurraa fagoo jiru yaaduun tapha natti fakkaata. Kun haala keessa jirru akka hubannuf malee, warra yaada akkanaa qaban xiqqeessuu fi tuffachuufii miti. Beekumsa fi dandeettii isaaniis gaafii keessa galchuu kiyyas miti. Wantin jechuu babaade, haala keessa jirru dagachuu hin qabnu; kan dursutu dursa jechuu kooti. Har’a wanti dursa argachuu qabu, akkamitti tokkummaa keenya cimsinee; humna Oromoo jabeessina kan jedhu dha. Yoo humna jabaa, cimaa fi abdachiisaa qabaanne qofa waan barbaadnu argachu dandeenya. Yoo kun hin jiraatne garuu, wanti hunduu abjuu ta’ee hafa.
Dhumarratti, wantin dubbistoota barreeffama kanaa beeksisuu barbaadu, haasawa Obboo Jawaar godhe keessatti qabxiileen qalbii kiyya harkisan tokko tokko waan jiraniif, isaan kana bali’inaan asitti dhiyeessuun ammoo waan barreeffama kana dheeressuuf, yeroo biraa itti deebi’uun barbaada. Keessumaayuu, wanti bakka adda addaatti jedhamu, “…amma yeroon tan islaamaa ti, tan musilimaa ti; waan Oromoo jettu tana ofirraa dhiisuu qabnaa…. qabsoon sabaa kuftee jirtii; ABOn kuftee jirtii…” kan jedhamu baay’ee diigaa fi yaaddessaa waan ta’eef, dhimma kana itti deebi’ee, kanarratti yaada koo ibsuun fedha. Hammasitti garuu dubbistoota barruu kiyyaattif gaafii cimaa tokko dhiyeessuun barbaada. Innis, “Qabsoon saba Oromoo dhuguma kuftee? ABOnis dhuguma kufee? kan jedhu dha. Gaafiin kun asitti salphaa haa fakkaatu malee, akka haala keenya gamaaggamnu kan nu taasisuu dha. Oromoon gaafii kana ofis walis gaafachuu qaba?
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Saturday, March 8, 2014
Alemayo Atomsa Dhugaaf dhaabbachun isaa Wareegama lubu Kafalchisee.
Alemayo Atomsa dhugaaf falmachuu isaaf akka wareegamee kan haaluu yoo jiratee wara ajjesee fi ajjesisee qoofadha.
Alemayo Atomsa Oromiyaan Oromoon bulu qabdi malee TPLF jala buluu hin qabdu jeechun Mormii siirna wayyanee irratti qabu kan ibsacha ture wagoota 15 dura yeroo gutuuman guutuutti Oromiyaan Tesfaye Ximoo fi Melese Zenawin waan hunda murtesa turte kase ta’uun beekmadha. Falmii wayyanee waliin goodhe yeroo tokko Melese Zenawi waliin afaan Basani arabsoo gadhee akka wal abaran walga’ii sana irra wari jiran ragaa ba’uu. Obbo Alemayo Atomsa Oromiyaan ofiin of bulchuu qabdi, TPLF Oromiyaa akka bulchuu wal galtee hin qabnu, ijoole Oromoo qulqulun Oromiyaa bulchuu utuu qaban, namoon Afaan Oromoo dubatan murtee TPLF oromoo irratti dabarsuu hin qaban jeechun falmii inni kaseenf Melese Zenawi "Enyutu Oromiyaa akka bulchuu barbaadee jeedhe, walala akka kee faatu Bulcha ? jeenan, Oromiyaa Bulchuun mirga kooti fi dirqama kooti, Barumsa fi beekumsa yoo ta'e hundi keenya waluma qixee kuta 12 xumure Digrii soba Open university yoo ta’ee malee jeechun Oganoota TPLF hunda salfachisun isaa ilikan TPLF ittin cininsise. Alemayon akka dhabamsifamu guyyaa sana kasee murta’ee. Ittigaafatama Fayinansi Oromiyaa kan ture Alemayon kan ajjeefame Alemayo Atomsa Ajjeesuf kiiyyo xiiyefame maqaan wal da’ee isaa ajjeesan kan jeedhan ilee jiru.
Melese Zenawi Muktar Kadir akka filatamuu dirqama inni kene didun OPDOn Alemayo Atomsa filachuun ammoo xifuma Alemayo wayyanen wa'ee ajjeesisuu isaa iranfatamee TPLFn yaadachisee. Alemayon ammoo akkuma Ango qabateen Malamaltuma fi Gurgurta lafa Oromiyaa falmachun isaa diina itti baa'isee. Namoon Heeddun kan jeecha jiran fi itti amanan garuu "Melese Zenawi akka filatamu kan barbaade ture Muktar Kadir yammu ta'uu dabbaleen OPDO falmatan Alemayo Atomsa Filachun isaan gartun TPLF fi deggertoota isaan Abbootiin qabeenya lafa Oromiyaa seeran ala qabatan waan hin gaamachifnef Alemayo Atomsa summin ajjeesu keessa harka qabu " jeedhame shakama. Ogganoota TPLF waruma Ola'anatu akka inni dhabamsiifamu godhe jeecha jiru.
TPLF ykn OPDO ta’ee Obbo Alemayo Atomsa dhuggaf falmachuu isaan summin ajjeefamuun isaa siiridha. Media Deggertoota wayyane Tayfoyidn du’ee jeechun isaan garuu heeddu nama gadisisa. OPDO waggoota 4 guutuu nama summii isaa naychisee saxiiluu dhisun isaa OPDOn dhuguma dadhaboo ta’uu isaani argisisa jeedhu warii gaddaa isaan ilee bo’aan baafachuu dadhaban. Alemayo Atomsa Enyuutu ajjeese ykn ajjeesisee? Deebi argachuu qaba. Alemayo Atomsa Malamaltuma keessa nama qulqulu ta’uu isaa Melese Zenawi yeroo lubun jiru yeroo heeddu yamuu raggaa ba’uu “Waan itti walanamu ilee kan hin qabnee, samiicha keessaa kan hin seenin nama siyyaasaa dhugaa Alemayo Atomsa faa qabna” jeechun waltajii irratti dubachun isaa ifaa. Itti dabalun yeroo Alemayo Atomsa dhukbsatee angoon gadii dhisaa jeedhe Melese Zenawi gaafatee” Dhukubsta kee woyya warii kan hundi ishee samtu qoofadha, jara kanatti angoo yoo laane boruma lafaa Oromiyaa gurguran fixuu utuuma dhukbsatuu hojeechu qabada” jeechun isaa ni yadatama. Alemayon akka du’uu siiriti beeka ture walga’ii hojeetota mootummaa irratti “Namoon ni du’uu biyyi garuu ni jirata “jeedhe kana jeechun isaa qabsoo biyya keenyaf goonu itti fufa jeedhe dhamatee ture.
Warii Alemayo Atomsa Ajjeessan fi ajjeesisan lafa irrattis ta’ee waqaa irratti murtiif dhiyachun isaan hin oluu. Guyyaa tokko akka isaan qooratamani seeratti dhiyatan abdii qabna. Gummaan Alemayo Atomsa Bilisummaa Oromoon ni ba'aa!!! Akka Obbo Alemayo Atomsa diina dura dhabatan falmachuun dirqama qabsa'oota Oromoo OPDO keessa jiran ta'uu qaba.
Gummin Paarlamaa Oromoo Obbo Alemayo Atomsa lubun isaa bakka dhugaa akka booqotuu fi maatii isaa fi jaaloota isaaf ammoo jaajjabina haawwaaf.
Links:-
1. http://www.oromoparliamentarians.org/Galmee%20Oduu/Oromia%20Perezdant%20Alemayo%20Atomsa%20Poising.htm
2. http://www.oromoparliamentarians.org/dhimma_adda_addaa/Dhugga%20Baasi%20Alemayo%20Atomsa%20Summi%20Nyachifamuun%20Dhugadha.htm
3. http://www.oromoparliamentarians.org/Galmee%20Oduu/Alemayo%20Atomsa%20du'aa%20irra%20hafuu%20isaa.htm
Our response will be decisive: Egypt tells Ethiopia on Nile dispute
Foreign Minister Nabil Fahmy gave Ethiopia the harshest Egyptian warning to Ethiopia in relation to the dispute over Adis Ababa's dam on the Nile River.
In an interview with Tahrir satellite channel late Friday, Fahmy waved “a decisive response concerning its Renaissance Dam, which Cairo fears would affect its shares of river waters.”
Fahmy stressed on Egypt’s right to “defend its national security.”
Fahmy said that he spoke with his US and Russian counterparts during a conference on Libya in Rome two days earlier, and told them that “Adis Ababa should respect international laws which ensure the Egyptian people the right to defend their national security against any dangers.”
Egypt will proceed through the negotiation track, the minister added. He wared, however, that if negotiations fail to bring about a solution that guarantees Egypt’s water security, “Adis Ababa should bear the consequences of that crisis,” adding that “the response will be decisive and at the time determined by the Egyptian people.”
Ethiopia’s state news agency had quoted an unnamed state diplomat as saying that Israel, which enjoys diplomatic relations with both nations, is keen on hashing out a solution for the crisis, a desire expressed during a recent meeting by Israel’s irrigation minister Yair Shamir with Ethiopian PM Hailemariam Desalegn.
Subscribe to: Posts (Atom)


text:
Sukuun bharee khushee kee pal paana hai too kahaan jaeen? Yee kisee bhee jooree kee liee eek mushkil savaal hoota hai. Jisameen voo soocata rah jaata hai ki haneemuun kee liee sabasee dilacasp jagah kaun see hai jahaan apanee saathee kee saath yaadagaar lamheen bita sakeen. Yuun too bhaarat meen bahut see khuubasuurat aakarshan karanee vaalee jagah hain jinamee see kuch sthaloon kee baaree meen ham carca kar rahee hain. Jahaan aap apanee haneemuun koo bana sakatee hain hameesha yaad rahanee vaala pal.
shreenagar hameesha see hee preemiyoon kee milaan ka gavaah raha hai tabhee too kooee bhee joora hoo usakee pahalee pasand shreenagar hee hootee hai jahaan vah apanee zindagee ka eek khuubasuurat phalasapha shuruu karana caahatee hain. Too caliee haneemuun koo yaadagaar banaanee kee liee shreenagar kee dilakash vaadiyoon meen. Jahaan aap beehad aakarshak nazaaroon koo deekhanee kee saath saath shikaaree ka aannad bhee utha sakatee hain. Yee preem-leen jooroon ka pasandeeda sthaan hai. Yah shahar apanee nageen aur dal jaisee khuubasuurat jheeloon kee liee vishv bhar meen prasiddh hai. Yahaan kee nishaat baag, shaaleemaar baag, acchaabal baag, cashma shaahee aur paree mahal kaaphee prasiddh hain.
2) Andamaan nikoobaar dveep samuuh
Saaloon see manushya, eekaanta kee talaash meen kaee samundree tatoon kee oor kheennca cala jaata hai. Caahee voo braazeel kee ameezan hoo ya phir ibiz kee samundree tat, yahaan kee shaant vaataavaran meen manushy eekaant praapt karata hai, joo vishv kee kuch hee sthaanoon meen praapt hootee hai. Agar aap bhee, kuch samay eekaant meen bitaana caahatee hain, too anramaan - nikoobaar dveep eek sahee sthaan hai. Agar aap bhee apanee haneemuun koo roomaantik banaana caahatee hain too yahaan avashy aaeen. Anramaan aur nikoobaar keeval apanee sundar samundree tatoon aur skuuba daiving kee liee hee naheen prasiddh, balki yahaan kee ghanee jangaloon meen paee jaanee vaalee kaee prajaatee kee pakshee aur sundar phuul isee eek uttam haneemuun sthaan banaatee hain.
3) Goova
Goova koo agar haneemuun deestineeshan kaha jaee too kuch galat naheen hooga. Goova hai hee preemee jooroon kee pahalee pasand jahaan vah samudr kee laharoon kee saath apanee preem koo bhee athakheeliyaan karanee ka aannad leetee hain. Too caliee is haneemuun sair keejiyee goova kee. Yahaan duur tak shaant samundar, naariyal aur paam kee peer, beec par paree reet aapaka man moohanee kee liee kaaphee hain. In kaalpanik drshyoon meen joo eek ceez sab meen koman hootee hai voo hai "beec" deestineeshan. Aisa isaliee kyoonki is bheer bhaar bharee zindagee meen ham apanee liee, apanee parivaar kee sang kuch phursat kee pal bitaana caahatee hain. Too kya aap bhee apanee haneemuun koo goova kee beec ka taraka deena caaheengee.
4) Shimala
Agar aap bhee apanee haneemuun koo eek khuubasuurat roomaanncak taraka deena caahatee hain too sair kareen shimala kee. Shimala apanee khuubasuurat praakrtik sundarata kee liee too vishvabhar meen mashahuur hai hee saath hee apanee caandanee lambee raatoon kee liee bhee preemee jooroon koo aakarshit karata hai. Shimala meen sardiyoon kee mausam koo loong muun naits yaanee lambee caandanee raatoon ka mausam kahatee hain. Yahaan kee haree bharee pahaariyaan, nirmil jharanee, shaant jheelooeen, uuncee cootiyaan sailaaniyoon koo apanee moohapaash meen aisee baandh leetee hain ki unasee duur hoonee ka man hee naheen hoota. Too caliee sair karatee hain in haseen vaadiyoon kee.
5) Manaalee
Manaalee beehad khuubasuurat roomaantik paryatan sthal hai. Aap apanee haneemuun meen is sthal kee sair kar sakatee hain. Yahaan kee khushanuma vaadiyaan aapakee haneemuun meen caar caand laga deengee. Yahaan aap barph see dhakee cootiyaan, kal kal bahatee vyaas nadee, uuncee uuncee vrksh, thandee havaeen, praakrtik dilakash nazaaree aadi ka jee bhar kee lupht utha sakatee hain. Manaalee aapee paryatakoon kee beec yahaan kee sundar drshyoon, gaardan, pahaaroo, aur seeb kee baagoon kee liee jaana jaata hai. Manaalee kee soolaang ghaatee 300 meetar kee uunncaee vaalee hai jahaan har saal sardiyoon meen vintar skieeng pheestival ka aayoojan kiya jaata hai. Vaheen roohataang paas eek pahaaree pikanik spot hai jisee jipaaveel roor kee naam see bhee jaana jaata hai. Yahaan aakar paryatak kaee prakaar kee saahasik gatividhiyoon jaisee pairaaglaading, pahaaroo par baik calaana, aur skieeng koo kar sakatee hai.
6) Naineetaal
Naineetaal koo jheeloon ka shahar bhee kaha jaata hai. Aap yahaan aakar naineetaal kee rangeen vaadiyoon meen apanee paartanar kee saath aur mazabuut rishta bana sakatee hain. Naineetaal apanee khuubasuurat paridrshyoon aur shaant pariveesh kee kaaran paryatakoon kee svarg kee ruup meen jaana jaata hai. Paryatak, naineetaal see lagabhag 10 kimee duur sthit sundar ‘kilabaree par pikanik manaanee ja sakatee hain. Haree bharee ook, pain, aur roodoodeendran see bharee jangal, isee prakrti kee beec aaraam faramaanee ka eek aadarsh pikanik spot banaatee hain. ‘khurpaataal jheel kee sammoohit kar deenee vaalee drshyoon ka aanand leenee kee liee ‘lainds eend sabasee sahee jagah hai. Yah naineetaal kee aas-paas kee aur haree-bharee ghaatee kee manoohaaree drshyoon koo bhee deekhanee ka mauka deeta hai.


text:
Gabaasa Qeerroo Sadaasa 8, 2014 – Magaala Gimbii
Odeessa maatii hidhamtootaa fi gabaasa Qeerroo irraa qindaa’ee har’a nu qaqqabe yeroodhaa yerootti akkuma gabaasaan dhiyaataa ture baatii Ebla 2014 keessa FDG dargaggoota Oromoon ka’een wal qabatee lubbuu barattootaa fi qonnaan bultoota Oromoo hedduutu bade, barataan danuun madaa’ee kumaatamaan kan lakkaawaman ammoo yeroo ammaa mana hidhaa keessatti dararamaa kan jiru waan hubatamaadha. Haata’u malee mootummaan Wayyaanee yeroodhaa yerootti guyyaa fincilli kun eegalee kaasee uummata oromoo sabboonummaa qaban tika isaan qabsiisee mana hidhaatti darbee yakka tokko malee dararamaa jiru, ilmaan Oromoo mana hidhaa keessatti dararaman lakkaawuun kan nama rakkisu yoo tahe iyyuu gabaasa Qeerroo magaalaa Gimbii irraa nu qaqqabee fi akkasuma gabaasa maatii hidhamtoota keessaa magaalaa baqa mootummaa wayyaaneef magaalaa Finfinnee keessa jiraatan irraa nu gaheen diddaa lixa Oromiyaa lixaa irratti mootummaa Wayyaanee dura dhaabbachuudhaan falmii dhageessisaa turan yeroo ammaa mana hidhaa keessatti dararamaa jiru.
Caamsaa 10/2014 godina Wallagga aanaa Haaruu magaalaa Jiituu keessatti diddaan qabatee ture humna mootummaa wayyaanee tahanii uummata miidhuuf kan ka’an irratti uummanni Oromoo magaalaa kanaa tarkaanfii fudhachaa tureen akkasuma humna waraana wayyanee dura dhaabbatanii gootummaadhaan mirga isaanii falmachuu irratti argamanii kan turan, ilaalcha ergamaa ABO fi dhaaba ABOf warra hojjetana jedhamee maatiidhaan mana hidhaa keessatti hanga ammaa dararriin irratti gaggeffamaa jiru,Caamsaa gaafa 12/2014 tikoota Wayyaaneen qabamanii baatii tokkoof waajjira poolisii aanaa Haaruu magaalaa Jiituu kan turan, baatii tokkoon booda gara mana hidhaa godinaatti darbuun mana hidhaa magaalaa Gimbii keessatti hanga ammaa dararamaa jiran namoota 142 keessaa haalaan kanneen miidhaman Oromoota 27 kan armaa gaditi:-
1. Yesuufee Kadir,
2. Derejjee Badhaasaa
3. Chuuchuu Kabbadaa
4. Giiboo Kabbaadaa
5. Eliyaas Kabbadhaa
6. Balaay Kabbadaa
7. Mulugeetaa Kabbadaa
8. Koorsaa Tarrafaa
9. Olaanaa Tafarraa
10. Bennesaa Waajjiraa
11. Waaggaarii Tafarraa
12. Eleiyaas Fiqaaduu
13. Fiqaaduu Kabbadaa
14. Takilee Kabbadaa
15. Qannoo Dabalaa
16. Dubbaallee Bantii
17. Duulaa Tashoomee
18. Kinfuu Asfawuu
19. Haayiluu Tarfaasaa
20. Jiraataa Saaqqataa
21. Gammadaa Olaanaa
22. Ayyaanaa Taammiruu
23. Addisuu Tashoomee
24. Sanbatoo Tashoomee
25. Qaasimee Mohaammad
26. Maabiraate Derejjee
27. Dassaaleny Haayiluu
Namootni kun akkuma olitti ibsuuf yaalle mana hidhaa lixa Oromiyaa magaalaa Gimbii keessatti hidhamanii kan jiran tahuun beekama.


text:
Mootii A
Latest posts by Mootii A (see all)
- Dhiiga Gurraacha -Kutaa 2ffaa - June 1, 2016
- Dhiiga Gurraacha….Kutaa Tokkoffaa - May 29, 2016
- kitaabilee deeggarsa barnootaa nuu gumaachuun manneen kitaabaa baadiyyaaf akka arjoomnu isin gaafanna! - April 24, 2016
Jaallatamoo lammiiwwan ko,
Mootiin jedhama. Anis akkuma keessan saba bal’aa keessattin dhaladhe. Mana barumsaa baadiyyaa meeshaa barnootaa ga’aa hin qabne keessattin baradhee guddadhe. Baay’een keessanis sanuma keessa dabartanii dhuftani. Waggoottan 20 boodas manni barumsaa nu keessatti Qubee lakkoofne sun jijjiirama xiqqaa haa agarsiisu malee garaa akka nu hin geenye beekna .
Kanaafuu hamma dhaabbata qaama seeraa biyyattii biratti beekamtii qabu hundeessinutti yeroo waan fudhatuuf,darbees dhaabbilee miti-mootummaa biraa deeggarsa akka argannuuf hojiin hojjennu ragaa nuuf haa ta’uuf akka nu cina dhaabbattan isin gaafanna. Kunis kitaabilee deeggarsa barnootaa (guides),asoosama (fiction),walaloo (poetry works), seenaa (history) fi kkf nuu gumaachuun(kitaabilee qofa, qarshii walitti hin guurru) manneen kitaabaa baadiyyaaf akka arjoomnu isin gaafanna! Odeeffannoo dabalataaf +251947964621 Mootii Abbaltii jedhaa na qunnamaa! Ulfaadhaa!


text:
Hacaaluun CD isaa haaraa Waa’ee Keennaa keessatti waan Oromoon keessa jiru,oolmaa fi bultii isaatii fi waan innii itti jiru sirbe jedha.
Abbush ammoo CD isaa haaraa Jaala Jiloo keessatti “aadaa fi seenaa qamnu wal barsiifachuuf aadaa walti qabee sirbee,” jedha.
Sirbii isaani kun gabayaa internet irraa Amazon,itune fi fulaa akka akkaatti sirboota Afrikaa keessaa Amazon MP3 download irraa bitachuuf waraabbaman ka Hacaaluu tokkeessoo ka Abbush ammoo lammeessoo tahan.
Jarii kun yoo dhiyoo studio VOAtti dubbifnellee rakkoo sirba Oromoo,qooda artiin seenaa ummata tokkoo guddisuuf qabaattu, jaalala ummatii artistootaa qabu,aadaa artii fi seennaa Oromoo guddisuuf waan nama biyya alaa irraa eegan,midhaaguma waan ufii qabaachuutii fi waaan hedduu nutti hime.
Akka Hacaaluutti sirbii Oromoo sadarkaa addunyaa irra gahuun ballinnaa fi seenaa ummata kanaa agarsiisa.
Abbushii fi Hacaaluulleen jaalala ummatii biyya keessaa fi biyya alaatti isaan agarsiisetti akka isaan jabaatanii hojjatan isaan tolche.Yo asi deebinellee yoo humna jabeeffanne studio keenna banannee rakkoo guddoo studio dhabiitiin nutti fidde ufi irraa hambifna jedhan.
Jarii afranuu Amerikaa gama Kaabaa Canda dabalee biyya gara garaa keessa yaahee sirbuutti jira.Sirba isaanii haaraa kanallee dhiyoo tana MN,Amerikaatti gabayaatti gadi lakkisan.


text:
አበባ ከተማ አስተዳደር ምክር ቤትና የልዩ ዞኑ ምክር ቤት ሲያፀድቁት ብቻ ነው፡፡”Eenyutu sobaa jira ree?
Sunday, April 27, 2014
Karaan Sobaan Dabran Gala Nama Dhiba
Jawaar Muhammad
Marii Obbo Abdulaziiz Muhammadiifi Obbo Kumaa Dammqsaa, dhimma ‘Maastar Pilaanii ilaalchisee, TVO waliin gaafa Ebla 26,2014 godhan kutaa duraa amman daawwadhe. Ibsi isaan godhuuf yaalan kan fudhatamu ta’uu dhiisaatii gaafilee biroottu kan kaasu ta’eetin arge.
1) Dura, jarri lamaan akka hoggantoota ‘Boordii’ Maastar Pilaanii kanaatti dhihaatan. Boordiin kun yoom uumame? Aangoon isaa hoo maali? Miseensonni Boordii kanaa eenyuun ( qaama mootummaa kamiin) muudaman? Boordin kun waanuma torbannan dabran kana uumame fakkaata. Fakkeenyaaf amma dura Obbo Abdulaziiz gaafa dhimma kanarratti ibsa keenu akka ‘Itti-aanaan Pirazidantii Oromiyaa’ qofatti waamamaa ture. Har’uma maqaa Boordii maxxanfatee as baye. Kanarraa boordiin amma isaan itti waamaman kun mormii “Oromiyaafi Oromoon Pilaanii kana keessatti hin hirmaanne’ jedhu cal’isiisuuf akka bahen shakka. Dhugaan jirtu garuu bulchitoonni Oromiyaas ta’ee Oromoonni qophii Pilaanii kanaa keessatti hamma ji’a dabreettit hirmaachaa akka hin turini. Dokmantiilee Pilaanii kanaan walqabatanii bahan akka agarsiisanitti, waggoota dabran kana keessa karoora kana qopheessuu keessatti kan hirmaataa ture qondaalota Federaalaa, bulchitoota Finfinneetifi gorsitoota warra Faransaayi qofa ture.
2) Haasaya jaraa keessatti dhimmi pilaanii kun sadarkaa gubbaa hanga ummataatti irratti mari’atamee, erga manneen marii bulchiinsota lameenii raggaasisanii booda hojirra oola jedhan. Jechi kun gara lamaan rakkoo qaba. Tokkaffaa yoo yaadattan torban dabre Maanajariin ol’aanaan Maastar Pilaanii kanaa, Obbo Maatiwoos Asfaw, Pilaana kana kan raggaasisu mana marii bulchiinsa Finfinneefi kan GODINA ADDAA naannoolee Finfinnneeti’ jechuun ni yaadatama. Fakkeenyaaf barruun Reporter gubbatti baye akkan jedha ture “የተሠራላቸው ማስተር ፕላን የተጠናቀቀ በመሆኑ ተግባርላይ የሚውለው ግን የአዲስ
አበባ ከተማ አስተዳደር ምክር ቤትና የልዩ ዞኑ ምክር ቤት ሲያፀድቁት ብቻ ነው፡፡”Eenyutu sobaa jira ree?
አበባ ከተማ አስተዳደር ምክር ቤትና የልዩ ዞኑ ምክር ቤት ሲያፀድቁት ብቻ ነው፡፡”Eenyutu sobaa jira ree?
Lammaffaa walgahiin torban darbe Adaamatti godhame ‘Leenjii Leenjiftootaa’ jedhamee ture. San jechuun karoorri bahe gara sadarkaa raawwachiisutti (implementation) ce’ee jechuudha. Maarree erga karoorri hojirra ooluu eegalee booda Caffeen maal murteessa? Kana qofa miti. Akka qondaaltonni jedhanitti bulchiinsi Finfinneefi kan Godinni Addaa kopha kophatti pilaana baafatani san booda walitti qindeessu. Amma kan argaa jirruufi irratti mari’atamaa jiru pilaana Finfinnee kan bara 2006 (ALH) bahe. Kan Godina Addaa mee ree? Kanarraa wanni hubannu, yaanni pilaana kana heera mootummaa eeganii sirnaan murteessisuu jedhu waan dursatti itti yaadan ta’uu dhabuufi, jarri Oromiyaa bakka bu’ee dubbatuuf wixxifatu waan deemaa jiru quba qabaachuu dhabuu isaaniiti. Wanni silaa ta’uu qabu Pilaaniin waloo akkasii osoo hin bahin dura qaamoleen heeraafi seeran angoon kennameef mari’atanii raggaasisuudha. San booda karoorrii baha, itti aanseti gara hojirra oolchuu seenama.
3) Obbo Kumaan haasaya isaa keessatti akeekni guddaan pilaana kanaa ummata Oromoo naannawa Finfinnee jiraatu fayyaduudha jedha. Akka inni ragaa bahetti yeroo dheeraadhaaf ummanni magaalattiirraa fageenya dhihoo jiru tajaajila barnootaa, fayyaafi ibsaa argachuu hin dandeenye. Kun dhugaadha. Garuu rakkoo kana furuuf Oromoota kana Finfinnee alagaan bultu jala galchuutu falaa? Waggoota kurnee lama dura araddaalee akka Garjiifi Laaftoo qonnaan bulaa Oromootu irra jiraata ture. Mee erga gandoonni kun Finfinneetti makamanii (integrate godhamani) booda Oromoonni achirra turan guddina Finfinnee kanaan ni fayyadaman moo ni miidhaman? Mee Obbo Kumaan warra gaafas dachii sanirra qotataa ture kan badhaadhe dhiisii kan lubbuun baraare arguu danda’aa laata? Waggoota muraasa dura gaafa Zoonin Addaa uumamtu dhiibaa babal’inni Finfinnee Oromoota kanarraan gahu dangaa itti godhanii hambisuufi qonnaan bultoota kana fayyaduuf jedhameeti. Yaada san dhugaa se’ee waan tureef Oromoon hin mormine. Har’a yaada san eessatti gataniti Finfinnetti makuun as bayan? Walumaagalatti yaalin qondaalonni lamaan daba jiru dhoksuuf godhan waan fudhatamuu miti.
Yoo dhugumaan guddina diinagdee magaalaa Finfinneetifi Oromoota naannawa sanii fayyadu baasuu barbaachise furmaanni jiru Finfinnee bulchiinsa Oromiyaa jalatti deebisuudha. Kun Oromoota naannawa saniitifi jiraattota magaalattis ni fayyadda. Gama tokkoon Finfinnee Oromiyaa jalatti deebi’un aadaa fi eenyummaan Oromoo akka dagaagu haala mijeessuuf fayyada. Dabalataanis Oromiyaan Finfinnee dhuunfachuun karoorri guddina Finfinnee kan Oromiyaa guututiin akka walsimatu godhuuf karaa bana. Akkasumas Finfinneen Oromiyaa jalatti deebi’uun akka feetetti akka babal’attufi sirna tokkoon akka bultu godhuun jiraattonni magaalaa sanii dangeffama (restriction) malee akka dalagatan hiree kenna. Kun waan haarayaa miti. Magoonni Oromiyaa hedduun saboota biraa of keessaa qabu. Oromiyaa jalatti buluun mirgaafi dantaa isaani waan tuqe hin qabu. Finfinnees waani adda godhu tokkolleen hin jiru. Kan ta’uu baannaan Finfinneen haadha isii Oromiyaarraa of alagoomsitee haadha isii qancarsaa ofii guddattu hin jiraattu. Oromiyaan Finfinnee malee, Finfinneenis Oromiyaa malee jiraachuu hin danda’an.
Finfinneen gaafa dhaabattus Oromoota buqqisuuni. Hanga ammaatis dhawaataan Oromoo lafarraa duguugaa as geesse. Har’as warri Oromoo buqqaasuun ardaa isaarrattii abbaa ta’uu mi’eeffate Maastar Pilaanii Waggoota diigdamii shanan as deeman keessatti Oromoo naannawa sanii dhabamsiisuun handhuura Oromiyaatti biyya biraa uumuu baafatanii itti seenanii jiran. Karoorri kun milkoofnaan Oromoonni miliyoonota heddutti tilmaaman qe’erraa buqqa’uun faca’uun waan hin oolle. Kaleessa Gullalleen ardaa ofitirraa yoo buqqa’ee gara Baale, Arsii, Harargeefi Booranatti godaana ture. Har’a naannoleen Oromiyaa biraatis baay’ina ummataatin dhiphatanii, lafti hafes Arabaafi Hindiif gurguramee waan jiruuf bakka dhaqan hin qaban. Dhugaan jiru kana.
Kaleessa abbootiin keenya humnaan caalamanii, addaan faca’anii gurra waliin dhabaniit lafa ofitirraa buqaafaman. Dhaloonni har’aa osoo seenaa beekuu, osoo yakka hojjatamuuf deemu ijaan arguu seenaa yakkaa lammataa kana taa’ee laaluu diduun waan nama boonsu. Falmaan itti fufuu qaba.
Subscribe to: Post Comments (Atom)