text:
Rakkoolee hawaasummaa naannoo Oromiyaatti baranaa mudataniin hojiileen misoomaa karoorfaman hedduun hinhojjetamne. Rakkoolee mudatan keessaas buqqa'uun lammiilee Oromoo naannoo Somaalee Itoophiyaa jiraachaa turanii isa tokko. Rakkoo kanaan walqabatee hawaasni biyyattii hedduun buqqaatota dandamachiisuuf birmateera.
Tibbana gabaasni raawwii karoora baatiiwwan ja'an darbanii mootummaa naannichaa yaa'ii caffee 7fa irratti dhiyaateefi xiyyeeffannaa miseensota caffichaa keessaa tokko dhimma lammiilee Oromoo naannoo Somaalee Itoophiyaarraa buqqa'anii ture.
Lammiilee Naannoo Somaalee Itoophiyaatii buqqa'an kuma 700 ol deebisanii dhaabuuf hojiileen hojjetaman boonsaa ta'anillee hojiilee misoomaa yeroon akka dhaabbatan ta'eera jedha gabaasi dhiyaate. Gabaasicha kan dhiyeessan Pirizedaantiin Mootummaa Naannoo Oromiyaa, Obbo Lammaa Magarsaa akka jedhanitti, mootummaan naannichaa isaan buqqa'an deebisanii dhaabuuf sochii eegaleen ummata alaafi biyya keessaa hirmaachiseera.
Kunimmoo tokkummaa ummataa kan cimse ta'uudha kan himan. Buqqaatota kanneen deebisanii dhaabuufi jireenyaa idileesaaniitti deebisuuf ibsii akka kennamuuf miseensota caffichaarraa gaaffii dhiyaateef deebii bal'aa kennaniiru.
Akkasaan jedhanitti, karoora naanichaatiin ala bara darbes ta'e barana ongee, buqqa'uu ummataafi kanneen biroon kan mudatan ta'uu ibsan.
Hojiilee karooraan qabaman hojjechuuf wayitaa qophaa'amaa jirutti rakkoon kun naannicha mudatee boqonnaa akka dhorke dubbatu. Dhimma buqqaatotarratti hojii bal'aan kan hojjetame ta'us ummanni buqqa'e hinrakkanne jechuu akka hintaane eeru.
Abbootii qabeenyaa, ummataafi mootummaa dabalatee qaamoleen hawaasaa biroon hirmaannaa guddaa taasisuudhaan hojii cimaa akka hojjetan ibsan.
Akkasaan jedhanitti, hojiin buqqaatota deebisanii dhaabuu kan taa'ee ilaaluuf waan salphaa fakkaatuyyuu, nama kuma 700 jechuun, jaarsaa qabee hanga daa'imaatti namoota jiran baatiiwwan saddeetiif jiraachisuun baay'ee ulfaataadha.
Mootummaan naannichaa rakkoo hangana ulfaatu baatee jiraachuunsaa mootummaa cimaa ta'uu kan nu hubachiisuudha jedhan. Baatiiwwan saddeetiif nyaata dhiyeessaa, fayyaasaanii, kunuunsa xiinsammuun walqabatee deeggarsii taasifaman mootummaan naannichaa cimaa ta'uu kan ibsuudha jedhu.
Namni qe'eesaarraa buqqa'ee waantonni baay'een kan mudataniifi amalallee jijjiirrachuu akka danda'uudha kan ibsan. Kanarrattis rakkoon kan mudachaa jiru ta'uufi rakkochis guyyaa tokkollee keessa oolanii kan bulan miti.
Ta'us, hirmaannaa ummataafi tuma ummati taasiseen baatii hanga kana jiraachisuu qofa mitii, jireenya waaraa akka qabaataniif baay'eesaanii qubachiifamaa akka jiran dubbatu. Fuuldurattis yeroo gabaabaa keessatti qubachiisuudhaan ni xumurama jedhamee akka yaadamuudha kan himan.
Hanga ammaattii jireenyasaaniif kan barbaachisu fedhii manaa guutuu ta'ee fuulduratti akka ofdanda'an gochuudha. Kanumaan walqabatee maqaa ummata buqqa'eetiin maallaqni walitti qabame tokkoyyuu dhimma biraa kamiifiyyuu akka hinoolle eeran.
Akkaataan baasiifi galii maallaqaa walitti qabamuu sirna ifaa ta'ee kan qabuufi maallqa miliyoonaan walitti qabame waan ta'eef nuuf haa qoodamu kanneen jedhan jiraatanis maallaqichi utuu qoodamee kan walhingeenye ta'uu himu.
Utuu maallaqa walitti qabame kana qooduudhaan keessaa ba'uun ni danda'ama ta'eetii gaarii ture kan jedhan Obbo Lammaan, qooddiidhaan qarshiin kumni 40 ykn 50 walhinga'u jedhan.
Kanaaf, dhimma kana gadi fageenyaan ilaaluun murteessaadha. Ummannis tumsasaa cimsuudhaan buqqaatota kanneen deebisanii dhaabuu akka qaban himan.
Ummanni buqqa'e dadhabbiifi yaalii mootummaafi ummata naannichaa hubachuun barbaachisaadha. Ummata buqqa'e ganamaafi galgala akka daa'imaatti gargaaruun kan hindanda'amne waan ta'eef buqqatonni of dhaabuuf tattaaffii mataasaanii kan barbaachisuudha jedhan.
Yeroo ammaas magaalaa qofa utuu hintaane baadiyyaatt kanneen qubsiifamaa jiran ta'uufi kunimmoo namoota tokko tokko biratti 'deemoogiraafii' magaalaa jijjiiruuf shakkiin jiru qabatamaa miti jedhan.
Kanumaan walqabatee dogoggorootaafi seera cabsuu mudatan calliffamee kan hinilaalamne ta'uu tuqan. Kanneen seera cabsanirratti tarkaanfii seeraa fudhachuu, dogoggorawwan uumamaan akkaataa sirraa'uu danda'aniin kan hojjetan ta'uullee hubachiisan.
Ammaan booda madaa ummata miidhamee dhoksuudhaan utuu hinta'in nagaadhaaf hojjechuun barbaachisaa akka ta'e ibsan.
Nagaa buusuudhaan hariiroo hawaasummaa ummata naannolee lamaanii cimsuun akkuma kaleessatti waliin akka jiraataniif hojjechuun nurraa eegama jedhan. Kana jechuun ummanni kaleessa buqqa'ee bakkasaa duraaniitti deebi'uu qaba jennee dirqisiisuuf akka hintaane eeranii, har'as ta'e boru bakka fedhan jiraachuuf mirga guutuu kan qaban ta'uu eeru.
Hunda caalaa summii ummatota kanneen gidduutti gatamee, ummatoota lamaan gargar baasuuf yaadame keessaa baasuun obbolummaasaanii cimsuun dirqama hundaa ta'uu hubachiisan.
Walumaagalatti, hawaasa Oromoo Naannoo Somaalee Itoophiyaarraa buqqa'e deebisanii dhaabuun dhimmoota hawaasummaa keessaa isa ijoodha.
Rakkooleen isaan mudatan kan fedhiisaaniin quunname waan hintaaneef, ummata dirqamee buqqa'e deebisanii dhaabuun dirqama lammii hundumaati. Kanaafis dhaabbileen mootummaan, mitmootummaafi ummanni waldeeggaruun hojiilee deebisanii dhaabuufi horiiroo ummatoota lamaan gidduu jiru cimsuun jireenya hawaasummaa waaraaf murteessaadha.
Dabalaa Taaddasaatiin


c: text/html

text:
Godiina Baalee magaalaa Robee keessaa namoota hidhuun haala jabaan itti fufuu isaa kan ibsan jiraattonni halkana halkan eessatti akka geessan baruun hin dand’amne jedhu. Maanguddoo umuriin saddeetamoota keessa jiruu fi dhalootaa qabee gurri isaanii kan hin dhageenyee fi Arrabnii hin dubbanne dhaanicha irra ga’en du’anii Kibxata Sadaasa 1 bara 2016 magaalaa Robee keessatti awwaalamuu dubbatu. Bulchhinsiimagaalaa Robee waa’ee ajjeechaa maanguddoo kanaa kan hin beekne ta’u ibsuun namoonni jeeqaman keessatti hirmaatan soddoma ta’an to’annaa jala oolanii hangi tokko magaalattii keessatti kaan immoo iddoo biraatti geeffamanii dhimmi isaanii qoratamaa jira jedhan. Garu waa’ee ajjefamuu maanguddoo umriin saddetamoota keessaa hin dhageenye jedhan.
Gama kaaniin Godinaa Arsii Lixaa, Arsii Nagallee keessatti jiraattoota hidhuu fi iddoo biraatti guruun itti fufee jira jedhu jiraattonni.Ijoollee waraana sodaattee dheessite ituu hin hafiin qabamuun isaanii ibsameera.Yeroo ammaa sochiin mormii tokko lafa hin jirreetti isa ammaan dura gaggeeffamee keessatti hirmaatanii turtan jedhamuun kan qabamaa jiran ta’u dubbatu. Kanneen hidhaman leenjii argatu jedhamee iddoo biraatti geeffamaa akka jiran ibsameera.
Gabaasaa Guutuu Kana Cuqaasuun Dhaggefadhaa

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Walgahiin hawaasa Oromoo, ‘Germany’ magaalaa ‘Berlin’ keessatti geggeeffame.
Walgahii hawaasa Oromoo ‘Germany’
Walgahiin hawaasa Oromoo, ‘Germany’ magaalaa ‘Berlin’ keessatti geggeeffame. Walgahiin kun kan geggeeffame Ebla (May) 1, 2010 yommuu ta’u walgahicha ka qopheesse koree ABO Awurooppaati.
Walgahii kana irratti Oromootni Sweden, England, Czeck Republic, Switzerland, Holandaa irraa ka dhufanii fi ‘Germany’ kessa bakka adda addaa ka jiraatan argaman.
Walagahii kana irratti mataduree dubbii sadii irratti haasaan yommuu godhamu kunis Mirgaa fi haqa dhala namaa, Maqaa ‘Investment’n lafa (dachee) Oromiyaa gurguramaa jiru, akkasumas haala qabsoo bilisummaa Oromoo irratti ture.
Mirgaa fi haqa dhala namaa ilaalchisee haasaa godhame keessatti Walgahiin ‘Geneva’ (Geneva Convention) bara 1951 akka murteessetti addunyaa irratti mirgi dhala namaa akka tokkeettis ta’ee akka uummataatti bilisaawaa fi kabajamaa ta’uu isaa akkasumas mirga lafa irra jiraachuu danda’uu akka qabu ibsame. Waan ta’eef Oromoonis mirgaa fi haqa kana akka qabu yommuu himamu uummatni oromoo garuu yeroo dheeraa dha jalqabee mirgaa fi haqi isaa sarbamee gidiraa guddaa keessa galee akka jiru addeeffame.
Oromoon akkuma uummatni addunyaa lafa irra jiraachuu qabu innis jiraachuu waan qabuuf eenyu iyyuu mirga kana kennuufii yokiin irraa kaasuu akka hindandeenye himamee qabeenya (lafa) isaa kabajaan eeggatee itti maahii bahuu dadhabuun isaa ammoo mirgaa fi haqi isaa kun cabuu akka agarsiisu dubbatame.
Uummatni Oromoo rakkoo kana keessaa bahuu ka itti danda’u keessaa inni tokko Oromoon ambaa wal utubee mirga lammii offiif dhaabbachuu waan ta’eef kana fixaan baasuuf yoomiyyuu caalaa amma bakka hundaatti hawaasa isaa cimsuu akka qabu ibsame.
Dabalees cunqursaan Oromoo irra jiru dinagdeen, hawaasummaan, dhukkubaan akkasumas qalbiin (psychological) yommuu ta’u kunis yeroo ammaa kana daangaa irra darbee akka jiru dubbatame. Mallattoon Oromoo lafa (dache) isaa waliin waan hidhameef mootummaan Abashaa lafa isaa irraa kaasee jireenya isaa irraa buqqisuun qeyee isaa akka diigaa jiru ibsame. Lafti Oromoo’ hectare’ milliona 7 yeroo ammaa kana maqaa ‘Investment’ jedhuun yommuu gurguramaa jiru kunis fuulduree Oromiyaa gogiinsaa fi badii adda addaaf qopheessaa akka jiru addeeffame.
Uummatni Oromoo akka barbaadutti dachee isaas ta’ee qabeenya isaa hundaatti dhimma bahuu ka danda’u yoo abbaa biyyummaa isaa mirkaneeffate qofa akka ta’e ibsamee kana fiixaan baasuuf rakkoo hubatuun warra biraas hubachiisuu akkasumas qabsoo bilisummaa deggeruu malee filannoon biraa akka hinjirre himame.
Haala qabsoo bilisummaa Oromoo irratti ibsa kenname ilaalchisee ABOn ka uumame rakkoo uummata Oromoo irraa waan ta’eef qabeenya Oromoo ta’uun isaa himamee qabsoo godhame irraa firiin haga ammaatti argames Oromummaan ofitti boonuun guddachuu isaa, Afaan Oromoo sadarkaa amma jiru irraan gahuu, dangaa Oromiyaa uumuu akkasumas Oromoo fi gaaffii Oromoon qabu addunyaatti beeksisuu akka ta’e dubbatame.
Dabalees Oromoon biyyaa guddaa ka qabu uummata guddaa waan ta’eef uummata impaayera Itoophiyaa bulchuuf ykn jalatti buluuf osoo hintaane bilisummaa isaa gonfachuu dhan ofii isaa akka of bulchu barbaada. Waan ta’eef ‘The Democratic Republic of Oromia’ ykn Oromiyaa demokraatofte ijaarratee olloota isaa waliin ilaa fi ilaameen akkasumas nagaan waliin jiraachuuf akka ta’e bal’naan ibsi yommuu kennamu kana fiixaan baasuuf sochii qabsoo bilisummaa geggeeffamaa jiru irraatti gufuuleen adda addaa keessaa fi alaan ABO quunnamaa akka turanii fi ammallee gufuuleen kun akka jiran addeessame. Kanaafuu rakkoo walgidduu jiru haasaan fixachuu akkasumas rakkoon alaa nuyi irra jiru ammoo cunqursaa fi bittaa alagaa waan ta’eef tokkummaa keenya ka kaayyoo bilisummaa irratti hundaa’e cimsinee diina of irraa kaasuu qabna jechuun ibsi kenname. Waan ta’eef hunda dura hawaasni Oromoo bakka bakkatti tokkummaa isaa cimsee afuura nagaa fi lammummaan walbira dhaabachuun akka irraa egamu himame.
Dhuma irrattis ummatni argame haasaa godhame hundatti gammachuu isaa ibsee gaaffii adda addaa gaafatuun mareen guutummaatti waliin geggeeffameera. Uummatni argame hundi qabsoo bilisummaa Oromoo jabeessuuf yoomiyyuu taanaan akka duuba hindeebine ibseera. Fuuldurattis walgahii kana fakkaatu waliin geggeessuu akka barbaachisu akkasumas karaa hundaa walgahicha qindeessuuf miseensotni hawaasa ‘Germany’ waadaa galuu dhaan walgahichi raawwate.
Oromiyaan nibilisoomti!!
Koree ABO Awurooppaa


text:
Dhuka’aan konkolaataa keessatti kiyyeeffamee har’a ganama Moqaadishoo keesatti dho’e lubbuu nama tokkoo galaafachuu angawoonni Somaaliyaa keessaa beeksisaniiru.
Madden naga eegumsaa akka jedhanitti namni eenuymmaan isaa adda hin bafamne konkolaataa sanaan gara hojiitti deemaa ture. Kanneen biroo hedduun illee dho’iinsa sanaan miidhaan irra ga’uun gabaasameera.
Dhuka’aan konkolaataa irraa sun buufata xayyaara Moqaadishoo irraa gama kaabaatti kan argamu konyaa Waberi keessatti dho’e.
Haleellaa sanaaf itti gaafatama kan fudhate hin jiru garuu dho’iinsaa fi ajjeechaa Somaaliyaa keessaaf yeroo hedduu al-Shababtu itti gaafatama fudhata.


text:
Tilmaamni galii guyyaa dabalamee gibirri nuti baafnu nutti hammaate jechuu dhaan daldaltoonni godinaalee Oromiyaa adda addaa keessa mormii gabaa lagachuu geggeessaa turan itti fufanii jiraachuu jiraattonni nuuf ibsaa turan. Mormiin isaanii ka biroon hoogganoonni siyaasaa kanneen akka obbo Baqqalaa Garbaa fi Dr. Mararaa nuuf haa hiikaman kan jedhu ta’uu illee dubbataniiru.
Gaaffiin gibirri akka xiqqaatuuf dhiyeessine amma iyyuu deebii hin arganne jechuu dhaan mormiin kun Oromiyaa bakka tokko tokkotti itti fufee jira.
Akkuma kanaan godina Shawaa lixaa magaalaa Amboo keessa daldaltoonni jiran torban darbe guutummaa isaa manneen daldalaa cufanii bajaajjii dabalatee geejjibi socho’aa kan hin turre ta’uu dubbatu.
Bulchiinsi magaalaa Amboo kanaaf sababaa ta’an kan ittiin jedhe abbootii qabeenyaa to’annaa jala oolchuu isaa jiraataadhumti kun ibsanii namoota kana wabiin gad dhiisisuuf maallaqa guddaa gaafataman jedhan.
komee uummataa kana bakka haalli laguu gabaa fi hidhaan daldaltootaa itti raawwatame jedhe magaalaa Ambootti bilbiluu dhaan kutaa ittisa yakkaa irraa Comandor Mengistu nama jedhaman kana dura haasofsiisnee waan turreef gara isaaniitti bilbillus deebii quubsaa hin arganne. bilbile.
Qaama mootummaa biraa deebii argchuuf kaleessaa qabee yaalaa turre. Kan dhimma galii guyyaa fi gibiraa ilaalchisuun deebii nuu kennaa turan itti gaaftama biroo kominikeeshinii mootummaa naannoo Oromiyaa obbo Addisuu Araggaatti deddeebi’ee bilbilee haala yeroo ammaa naannolee adda addaa keessatti uumame odeeffannoo argachuuf yaalus bilbilli isaanii hin ka’u.
Itti aanaa isaanii kan ta’an Obbo Workuu Caalaatin bilbile. Yaalii hanga tokko booda bilbila isaanii kaasanii haala jiru ergan ibseefii booda mootummaa biraa deebii argachuu barbaaduu koo ibseefii, dhimm isaa poolisiif abbaa taayitaa galii ilaallata waan ta’eef kallattiin isaaniin quunnami naan jedhan. bilbilan irratti argachuu danda’u deebisee yoon bilbile naa kennuuf waadaa naa seenan. Akkuma kanaan bilbila isaanii irra deddeebi’ee bilbilus argachuu hin dandeenye.
Dhaggeeffattoota keenyaa komii uummati dhiyeessu kanaaf deebii gama mootummaa hordofnee akkuma argannetti dhiyeessina.


text:
Ba’ii filannoo prezidaantummaa Keniyaa kan Onkolooleessa 26 bara 2017 gaggeeffame irratti manni murtii mummeen kan Keniyaa falmii guyyaa dhumaa har’a dhaggeeffatee jira.
Hogganaan mormitootaa Raa’ilaa Odingaa deggertonni isaanii ba’anii akka sagalee hin laannee waan ajajaniif jecha prezidaantiin Keniyaa Uhuruu Keenyaattaa guutuummaatti injifatanii jiru.
Falmii kan dhiyeessa keessaa tokko seera tumaa duraanii Harun Wau yoo ta’an kaan immoo namoota lama kanneen kabajamuu mirga dhala namaaf qabsa’an Jonjo Mue fi Khalef Kalifaa turan.
Wau kan bakka bu’an Benjamin Musyoki akka jedhanti yeroo filannoon haqamuu akka keeyyata seera biyyatti 140 tti kaadhimmtoonni fi deemsii filmaataa duraan ture haqamuu qaba.Kanneen kabajamuu mirga dhala namaaf falman lameen Mue fi Khalifaan akka jedhanti immo komishinni filannoo buufata filannoo 290 kan heerri ajajuu keessatti hin gaggeessine jedhu.
Abbaa alangaa mummichi Githu Muigai garu kun hundumtuu filannoo gaggeeffamee gatii dhabsisuu hin danda’uu jedhu.


text:
Qaammee tokko bara 2016 dargaggoonni lama godina Qellem Wallaggaa magaalaa Dambi Dolloo keessatti du’uu isaanii gabaasuun keenya ni yaadatama. Mootummaanis kana irratti kaleessa deebii kennee jira. Tujuben Gara Dambi Dolotti deebitee qophii qindeessite qabdi kuno.
Dubbi himaan waajjira kominikeeshinii Mootummaa Itiyoopiyaa obbo Mohamed Seid, VOA waliin gaaffii fi deebii geggeessaniin dargaggoonni lama jechuun dargaggoo Hailu Efreem fi Ibsaa Rundee magaalaa Dambi Dolloo keessatti ajjeefamuu, keessumaa Hailu Efreem haati isaa aadde Taaddaluu Tamaam reeffa ilma isaanii irra akka taa’an taasisaman gabaasa jedhuuf deebii kennaniin namoonni akkas jedhaman magaalattii keessa hin jiran. Oduu kijibaa ti jedhan.
Kaleessa erga gabaasi sun dhaga’amee as uummati naannoo fi barsiistonni yeroo ammaa leenjii irra jiran mufannaa isaanii kanneen leenjisa kennan bulchitoota magaalattiif dhiyeessuu dubbatan. Mootummaan dhugaa keenya haguuge namoota nuti awwaalle jiraattota miti jechuun isaa nu gaddisiiseera jedhu. Barsiistota leenjii kana irratti gadda itti dhaga’ame ibsanii jiran. Nu sobaa nu blchuu hin danddeessan waan ta’eef aangoo gad dhiisaa. Dhangala’uun dhiiga lammii keessanii akka dhiiga bineensaatti ennaa ilaalamu isin hin dhibuu? Jechuun aarii dhaan dubbachuu isaanii barsiistota mana barnootaa sadarkaa lammataa Qelllem keessaa tokko kan ta’anii fi wal ga’ii sana irratti hirmaatan tokko nuuf ibsaniiru.
Dargaggoo Qaammee tokko ajjeefame ka biroo Ibsaa Rundee ennaa sanatti maatii isaa dhaqqabuu yaallus argachuu hin dandeenye. Erga gabaasi kaleessaa dhaga’amee booda haadha warraa Ibsaa Rundee Aadde Xeenaaye Gammachuu argadhee dubbiseera. Mooraa mana jireenyaa keenya seenanii ani mucaa koo xiqqoo akkan baadhadhetti haati isaa bakka dhaabatanii turanitti nu duratti rasaasa morma isaatti naqanii ajjeesan jedhan.
Gabaasa kaleessa waajjira kominikeeshinii mootummaa biraa kenname kana ilaalchisee dubbi himaa kan ta’an obbo Mohammed Seidiin argachuuf irra deddeebi’uun yaalii goonuus har’aaf itti hin mikloofne. Waajjira kominikeeshinii mgaalaa Dambi Dolloof itti gaafatamaa kan ta’an obbo Zemene Xigaabuu garuu argannee jirra. Dargaggoonni kun lamaan jiraattota magaalaa keessanii ta’uu mootummaan haalee jira Maaliif? jedhee gaaffiin dhiyeesseef kun maaliif akka haalame ani hin beeku garuu dargaggoo Haayiluu Efreemii fi Ibsaa Rundee akkasumas aadde Taaddaluu Tamaam haati Haayiluu jiraattota magaalaa keenyaa ti jechuu dhaan qaamni ol aanaan haalli kun magaalattii keessatti hin uumamne jedhe ofuma isaaf deebii kennuu danda’a. Dargaggoonni lamaan du’uun mirkana jedhan.


text:
Maaksi Pilaanki
Maaksi Pilaanki (Ebla 23, 1858 – Onkoloolessa 4, 1947) fiizisistii tiyoorii lammii Jarmanii yoo ta'u kan inni ittiin beekkamus tiyoorii quwaantamii bu'uuressudhaani, kunaafis Badhaasa Noobelii kan Fiiziksii kan bara 1918 argateera.
Pilaanki tiyoorotikaal fiiziksiidhaa gumaacha guddaa godhe, garuu beekkamtiin isaa inni guddaan tiyoorii quwaantamii nama uume ta'uu isaatini. Haa ta'u malee, maqaansaa damee barnootaa ballaa keessatti beekkama, bara 1948 maqaan inistiitiyuutii saayinsii Jarmanii kan Hawaasa Kaayizer Viilheelmi jedhamu (Pilaanki si'a lama pirezidantii ta'ee kan bulche) gara Hawaasa Maaksi Pilaanki (HMP) jijjiirame. Dhaabbanni kun amma damee irratti xiyyeeffannoon baratamu 83 qaba.
Tiyooriin quwaantamii Maaksi Pilaanki, hubannoo ilmi namaa atomii fi adeemsa sab-atomii baruu irratti jijjiirrama guddaa fide, akkuma tiyoorin Alberti Anistaayin hubannoo iddoo fi yeroo (space and time) jijjiiretti. Kun lamaan walitti tiyoorii bu'uuraa fiiziksii jaarraa 20ffaa ti.


text:
Wareegamtoonni keenya aarsaa of baasuu dhiisii aarsaa kaffaluun yeroo ulfaatu keessatti, aarsaa of baasan qabsoon har’a diina huutee qabdee jirtu akka taliiguuf riqa jabaa nuu ta’aniiru. Har’a gaafa lallabnee garbummaa ofirraa fonqolchuuf gita bittoota habashaa dura dhaabbannu riqichi irra dhaabbannee jirru, riqichi kaleessaas, Har’as, boris dhalootni irra socho’uun qabsoo finiinsaa jiran riqicha wareegamtoota keenyaati. Wareegamtoonni Bilisummaa Oromoo waan guddaa nuu gamaachanii ofii addunyaa kanarraa godaananiiru. Gaafa garboonfataan akkasuma galaanni garbummaa nu liqimsuu nutti foolatutti isaantu riqicha nuu ta’eera isaaniin gamaa gamatti, baraa baratti ce’aa jirra.
Biyya koof of kennee qabsaa’uu, biyya koof aarsaa lubbuu kaffaluu, biyya koo jaalachuu, Oromoo kabajuu wareegamtoota keenya kaleessaarraa dhaalle. Qeerroon har’a Qeerransaaf Leenca ta’ee qabsoo finiinsuun garbummaa hundeen buqqasuuf raasaa jiraachuu duuba icciitiin jiru; wareegamtoota keenya kaleessaati. Diddaa garbummaa isaan finiinsaa turantu wareegama isaan kanfalaniin gara Xumura garbummaatti ol guddate. Guddina qabsoof aarsaa lubbuu kaffalani.
Biyya ofiif aarsaa kaffaluun waan guddaadha, kabaja, jaalala, biyya ofiif of laachuun ayyaantummaadha. Isaan kaleessa wareegamantu Tokkummaa Oromoo har’aa itiche, isaan irraa kutaaf, Gandaan, amantaan wal qooduu dhiisuu dhaalle. Isaan amantaan utuu wal hinqoodiin kaayyoo Bilisummaa qabatanii Shiniigaatti lubbuun wal faana darban sanatu tinnisa qabsoo har’aa ta’e. Wareegama gaafas kaffalaniin tinfa faffaca’uu, tinfa wal qoqooduu, tinfa wal diiguuf wal jibbuu sana barbadeessuu dhaalle..
Har’a gaafa Ebla 15 yaadannu gootota qaqqaalii sabaaf lubbuu dabarsaniif kaayyoosaanii yaadanna; Kaayyoosaanii galmaan gahuuf kutannoo horanna, wareegama nu baasisuu qabu irraa duubatti akka hinjenneef ekeraa isaaniif kaayyoo isaaniitu nu dirqa. Lafeef dhiiga isaaniin irbuu qabsoo walii seenna. Wareegamtoota shiftoota halagaan dhabne sana yaadachuun kaayyoo Adda Bilisummaa Oromoo ykn kaayyoo Oromoo galiin gahuudhaaf murannoo horachuudha.
Ebla 15 uummata Oromoo biratti yaadannoo barabaraa ta’ee hafuun riqicha qabsoo har’aa ta’uusaati. Jaallan qaqqaalii hoggantoota ABO bakka tokkotti amantaan utuu wal hinqoodiin lubbuun darban sana yaadachuun warraaqsa gadjabeessuun garboonfataa buqqaasuuf nu kakaasa, nu si’eessa, booree nutti naqa.
Guyyaa seena qabeessa kana Shaamaa qabsiisuu qofaan dabarsina miti, shaamaa boba’ee hindhaabne of keessatti qabsiisuun yeroo mara yaadachuudhaaf akkasuma kaayyoosaanii galiin gahuuf irbuu haaronfanna. Irbuun irbuu gootaa, irbuu haqa uummataati. Irbuu ishee rakkinaaf nama hinjilbeenfachiifne, irbuu haalaan nama bitintirsitee nama hinkuffifne, Irbuu bubbee siyyaasa garboonfataan nama kaaftee hinbanne, irbuu afarsaa siyyaasa halagaa jala nama dhaabdu, Irbuu kaayyoo, irbuu haqaa, irbuu qabsaa’otaa guyyaa haaronfatanidha.
Eebla 15 guyyaa mudhii jabeeffatanidha. Lafina waliif laafina ofii guyyaan madaalaan, guyyaan hanqina qabsoo gochaa jirruuf waan jabeessuu qabnu itti ilaallutu Ebla 15 dha. Guyyaa ofilaalii(Daawwitii); Guyyaa qabsoo ofii daawwitii wareegamtootaa keessatti of ilaallu eebla 15 dha. Daawwitiin waan fokkataa fuularra nama jiru agarsiisa, Ciimmaa akka haqannu, daalachina fuula keenyaa akka cululuqsinuuf nu gargaara. Qabsoo keessatti wareegtoota ofii yaadachuun Daawwitii qabsooti. Daawitii qabsootiin mucucaata qabsoo jabeeffatu, dadhabina cimsatu.
Isaan lubbuu isaanii aarsaa taasisan keessatti ciminaaf jabina ofii argu. Kanaaf guyyaa seena qabeessa Eeblli 15 ilma Oromoo biratti guyyaa addaa ta’ee kabajama. Guyyaa Oromummaan wareegamaan lalisedha, guyyaa walqoqqooduun dachee nyaatee Tokkummaan uummata Oromoo danbaledha.
Wareegamtoonni keenya biyyee uffatanii, nutti kabajaa uffisuuf lubbuun tarani. Har’a wareegamtoota Bilisummaaf ija namaa guunne, wareegamtoota keenyaaf afaan keenyaan dubbannee xiqqaatus ittiin barreessaa jirra. Utuu dhiibbaa isaan hingoonee uummata bittine taanee hafna ta’a, goota lubbuu isaa laateefin Oromiyaan boquu ol qabattee ija jabinaaf gootummaan saamtota dura dhaabattee falmachuu dandeesse. Wareegamtoota kaleessa kufantu gootummaa dabaleef, isaantu boore itti horee qabsoo danbaliise. Qabsoo halagaa naasisaa jiruuf garbummaa qilee nyaachisaa jiru kanatu bu’aa wareegamtoota keenyaati. Galiin qabsoo keenyaa Bilisummaan, walabummaan, Birmadummaanis wareegamtoota keenyaan mirkana.
Wareegamtoonni Bilisummaa Oromoo baraa hamma baraatti Oromoo biratti nii kabajamu, nii leellifamu, nii yaadatamu, nii jaallatamu, isaan yeroo kamuu jiraatoodha. Eebla 15 Shaamaa keenya keessaan wareegamtoota keenya agarra. Ibsaa qabsiisnee keessatti isaaniin ilaaluun abdii muruuf miti; kutannoo horachuufi. Isaan nuu ifaa dhuman sana yaadanna. Isaan nuuf ifa, ofii dukkana du’aa seenan yaadanna. Isaan utuu nuuf bobaa’anii dhuman, isaan biyyaaf ifaa ta’uuf jireenya isaanii dhaamsan yaadanna. Yaadannoo Gootaa, yaadannoo Leencaa, yaadannoo Qeerransoo, jajjabeetu Ebla 15 dha. Guca nu qabsiisanii, ofii abidda halagaaf garajabina shiftaa sumaleen lubbuu darban yaadanna. Guyyaa Gootota Oromoo miilanaa ka Xumura garbummaa akka nuuf ta’un hawwa.
Horaa Bulaa
Injifannoon Uummata Oromoof
Ebla 1, 2018
Qalbeessaa Dhangi’aan
Finfinnee Oromiyaa


text:
Haala kanaan har’a sa’a 9 irratti Itiyoo-elektirikni Baankii Daldalaa Itiyoophiyaa waliin taphatee 1f 0n injifateera.
Tapha biraa har’a geggeeffameen ammoo sadarkaa dhumaarra kan jiru Magaalaan Finfinnee sa’a 11: 30 irratti Magaalaa Dirree Dawaa keessummeessuun qixa ba'eera.
Taphoonni torban 19ffaa Pirimiyar Liigii Itiyoophiyaa guyyaa kaleessaas kan geggeeffaman yoo ta’u, Hawaasaa irratti Magaalaa Hawaasaa waliin kan taphate Dadabiit qabxii 3 fi 1n injifateera.
Geetaanaa Kabbadaa daqiiqaa 18ffaa fi 42ffaa irratti akkasumas Shimakkit Gugsaa daqiiqaa 68ffaa irratti Dadabiitii gooliiwwan injifannoo lakkoofsisaniiru.
Magaalaan Hawaasaa ‘ligooree’ daqiiqaa 80ffaa irratti argameen Fireew Salamooniin lakkoofsiseera.
Isteediyamii Sheeh Mahaammad Ali Al Amuddii irratti Ittisa kan keessummeesse Magaalaan Waldiyaa 1 fi 0n injifateera.
Goolii tokkitti argamtes Yaareed Birihaanuutu daqiiqaa 23ffaa irratti lakkoofsise.
Jimmaa irratti Jimmaa Abbaa-Bunaa Magaalaa Arbaaminc waliin akkasumas Sooddoo irratti Walaayittaan Buna Sidaamaa waliin taphi taphatan goolii tokko malee xumurameera.
Sagantaa kanaan taphi Bunni Itiyoophiyaa Magaalaa Adaamaa waliin gaafa Jimaataa taphatan goolii tokko malee xumuramuunsaa kan yaadatamudha.
Taphi Qiddus Giyoorgis Magaalaa Faasil waliin taphatan sababa tapha deebii Chaampiyans Liigii Afriikaan yeroo biraatti dheereffameera.


text:
Kaameruuniin shaampiyoonaa AFCON baranaa taate tun Gaabon,Gaanaa fi Senegaal lafaan dhooftee Masriin walit marte.Masrii waggaa torba waancaa Afirkaa fudhattellee 2-1 dhooftee buuftee waancaa irraa fudhatte.
Masriin nugus kubbaa miilaa Afrikaa taatee marroo torba waancaa Afrikaa moote tun dorgommii baranaa irratti moohamtee hin beettu.Kaameruunillee akkasuma.
Kaameruun dorgommii baranaa moohuu dhiisii asi geetti jedhee ka herregekkeeb diqqaa.Taphattootii isaa bajata diqqoo qababan.Nama saddeetti kialboota biyya alaa keessa taphatutti dhufuu dide. Warrii dhufelleen leenjii guddoollee leenjfifamu dide.
Woma taateefuu qalbii jabduu fi onneen taphatan.
Goolii qaraa Masriitti(Elneny 22’) keesas buufte.Sunumaan taphii qaraa dhumate. Akka taphaatti Kaameruntti akka dansaa taphate.
Tanuma Keessa Kaameruun (NKoulou 59’) galafattee taphii 1-1 tahe.
Adoo daqiiqaa 30’ dabalaa jedhanii eeganuu Kaameruun (Aboubakar 88’) tokko dabalatte taphii 2-1 tahe.Adoo hin turinii taphii dhumatee Nyeencii Kaameruun Masrii moohee mootummaan galate.
Yoo Kaameruun akkana mootu kana ummata 40,000 caalutti istaadiyoomii biyya sunii Stade de l’Amitie Gaabon magaalaa Libreville jirutti bahee daawwata.
Taphattootii Kaameruun kubbaallee akka dansaa walti kekkennaa goolii irrallee dhowwatan.Kaameruun bara kana waancaa Afrikaa moote:
1984
1988
2000
2002
2017
Biyyitii tun biyya taphattoota kubbaa miilaa Afrikaa hardhaa maqaa isaanii addunyaatti yaaman ta akka Saamu’eel Etoo fi Roojer Miilaa horte.Rooger tapahtaa kubbaa miilaa Kaameruun amma tapha dhaabe.Dura taphata.
Goolii innii galchee ka haga ammaa lakkahameef 700 caalti.Amma nama ganna 64ti.
Kaameruun sun maleellee Saamuel Etoo uumte. Saamue Etoo nama kubbaa miilaa taphachuun addunyaa irratti beekamu.
Kilaboota akka Chelsii,Inter Miilaan, Barseloonaa, Real Madriidii fi i hedduu keessa taphate.Amma ammoo kilabii Turkii Antalyaspo keessa tapahta.
Korommiin Kaameruun(indomitable lions)Masrii bara torba waancaa Afrikaa mootee mataan baafatte irraa mootummaa fudhattee olee..olee..olee sirbaa waancaa badhaafamte sun qahee Roojeri Miilaa fi Saamu’eel Etoo hortettiin galatte.
Moototii Masrii barana hin taaneefii mataa buusaan galan malee biyya Afrikaa keessaa marroo torba waancaa Afrikaa AFCON moo'uun tokkeessoo jirtu.Kaameruunitti itti aana.
Dorgommii AFCON bara 2019 Kaameruunitti kopheessa.


text:
Vitthiyaasamaa Okkalaamaa Asaiva Nakaichuvai Tamil A Jokes 307
Anuppiyavar Singappoor Musthapaa! Sureesh Avan Manaiviyidam Sonnaan naan Tamil Darddiyil Varukiraa Maathiri Vitthiyaasamaa Okkalaamaa- Manaivi vitthiyaasamaannaa Eppadi Oppeenga- Sureesh un Kaathilee Otthu Kanjiyai Kaathukkulee Koddureen Manaivi mudiyavee Mudiyaathu Naan Sevidaakiduveen! Sureesh naanum Anju Varushamaa Un Vaayilee Aaddi Vaaykkullee Thaan Kanjiyai Vidureen Nee Oomaiyaakalaiyee Nakaichuvai 14 2011 6 00 Asaiva Nakaichuvai Neeram
2
0


text:
Aadde Tsahaay Tolasaa, namoota fiigicha jireenya hafuuraa isaanii keessatti gatii gurguddaa kan hin irraanfatamne baasan keessaa tokko akka taate beekamaa dha. Abbaa ishee obbo Tolasaa Boruu fi harmee ishee aadde Do’ii Qinaaxxii irraa bara 1931 naannoo magaalaa Naqamteetti kan dhalatte Tsahaay Tolasaa, jireenya ishee keessatti gidiraa gurguddaa dabarsuu kan eegalte ijoollummaa ishee irraa jalqabdee turte. Abbaan ishee obbo Tolasaa Boruu waraana Xaaliyaaniif dirqisiifamee utuu hojjetuu summii nyaachifamee yeroo jalaa du’ee kaasee jireenyi maatii isaanii balaa irra bu’e. Haati Tsahaayfaa ijoollee ishee hundaaf akka abbaa fi haadhaa taatee yeroo murtaa’eef isaan guddistullee, dhukkuba daddarbaa yeroo sana ganda isaanii weeraree—taayifesiidhaan—Tsahaay mucaa waggaa 8 taatee utuu jirtuu ijoollee ishee bakkeetti dhiiftee jalaa duute. Yeroo kanaa eegalee gargaarsa ergamoonni Wangeelaa Siwidin ishee fi obboleessa isheef taasisaniin doormii mana barumsaa waldichaa seenanii barnoota ishee hanga kutaa 6ffaatti barachuu dandeesse. Boodas mana hidhaa keessa utuu jirtuu barumsa ishee itti fuftee kutaa 12ffaa xumurteetti.
Buufata Ergamoota Wangeelaa sana keessa utuu jirtuu ture, yeroo jalqabaaf dargaggoo meetira 2 dheeratu—kan booda abbaa manaa ishee ta’uuf jiru—Guddinaa Tumsaa waliin kan wal argite. Lachuun isaaniis wal fuudhanii ijoollee horuudhaan, waggootaaf waliin jiraachaa turan.
Aadde Tsahaay Tolasaa, gaa’ela erga qabattee boodas yoo ta’e, qorumsa gurguddaa dabarsiteetti. Isaan kana keessaa muraasa qofa ibsuuf:
- Guddinaa Tumsaa waliin wal fuudhanii, mucaan isaanii inni angafni—Amaanu’el kan jedhamu—daa’imummaa isaatti du’aan maatii irraa adda ba’eera.
- Mucaan isaanii kan biraan—Lateeraa Guddinaa—umrii waggaa 17 tti du’aan isaanittii addaan ba’eera.
- Kiristoosiif jedhanii yeroo adda addaatti dararama guddaa dabarsaniiru.
Barreessaa walii galaa Waldaa Makaana Yesuus Itoophiyaa kan ture, Lubni Guddinaa Tumsaa deddeebi’ee hidhamuu fi gidirfamuun isaa, haadha manaa isaa Tsahaay Tolasaaf qorumsa guddaa ture. Dhuma irratti, Adoolessa 28, bara 1979 Waldaa Makaana Yesuus Uuraa’elitti, sagantaa Qo’annaa Macaafa Qulqulluu irratti tajaajilee erga raawwatee booda, haadha manaa isaa wajjin gara manaatti deebi’aa utuu jiranii, humna waraanaa mootummaa Dargiidhaan butamee fudhatameera. Guyyaa kanaa eegalee maatii isaa ijaan hin argiin hafuudhaan, sun ta’ee waggoota 13 booda, mootummaa Dargiidhaan akka ajjeefame baramee, reeffi isaa bakka itti awwaalamee baafamee, Waxabajji 27 bara 1992 kabajaan awwaalameera. Taateen kun, aadde Tsahaay Tolasaa fi ijoollee ishee hundaaf akka malee ulfaataa ta’uurra darbee, hawaasa Luba Guddinaan tajaajilaa ture hundaaf, oduu baay’ee gaddisiisaa ture.
Kun hundi ta’ee utuu jiruu, itti dabalaan, Lubni Guddinaa amantii isaaf wareegamee ji’oota ja’a booda, Guraandhala 2, 1980, humni waraanaa Dargii Tsahaay Tolasaa qabee mana hidhaa galche. Abbaa fi haadha malee kan hafan ijoolleen isaanii, ni bittinna’an. Filannoo biraa waan hin qabneef, isaan biyyoota adda addaatti imalanii jiraachuuf dirqaman. Guyyaa sanaa eegaltee aadde Tsahaay Tolasaa—Kiristoosiif jettee—mana hidhaa sana keessatti waggoota kudhan guutuu, dararama suukaneessaa dabarsite.
Turtiin mana hidhaa sun hammam hadhaa’aa fi rakkisaa akka ture, seenaan ni ibsa. Kutaa xiqqoo tokko keessatti namoota 62 waliin hidhamtee, taa’uu fi rafuu waan hin dandeenyeef, yeroo dheeraa dhaabbiidhaan dabarsiteetti. Achi keessatti hamma lafeen mormaa ishee cabutti gara jabina guddaadhaan reebamteetti. Waggaa fi ji’a tokkoof, walitti aansitee kutaa dukkanaa’aa qilleensi seenuu hin dandeenye keessatti hidhamuun ishee, iji ishee hamma dhumaatti rakkina akka qabaatu taasiseera. Miilla ishee diriirfachuu hamma dadhabdutti lafeen ishee caccabeera. Reebichaa fi gidirfama sana irraa kan ka’e dhukkuba gurguddaaf saaxilamtee, mana qorichaa deemtee yaalamuuf garuu, carraa dhabdeetti.
Mana hidhaa sana keessatti, wanta irra ciistu kan argatte hidhamtee yeroo dheeraa booda waan ta’eef, yeroo dheeraa lafa dilallaa’aa irra ciisteetti. Barreeffamoota lubni Guddinaan barreesse akka isaanitti kennitu, maallaqa qaban galii akka isaaniif taasiftu, namoota Guddinaan qunnamaa ture akka isaanitti himtuuf jecha, harka ishee dudduubatti hidhanii fannisanii reeban . Guyyaa inni fannifame sana Gooftaa Yesuusitti akkuma ga’isan, loltoonni Tsahaayittis ga’isanii, “Mee Yesuus kee dhufee si haa gargaaru kaa!” jedhanii, daran gidirsaniiru. Rukkuttaa gurguddaa ishee irratti raawwatame irraa kan ka’e, hamma dhumaatti kaleewwan ishee haalaan hojjechuu hin dandeenye. Namoonni haala sana keessatti ishee argan hundi, gadda guddaa irraa kan ka’e boo’aa turan. Aadde Tsahaay afaan isheetiin akkana jetteetti, “Gidiraa sana hundumaa keessatti waan fedhe ta’ullee, yeroo hundumaa Yesuus natti dhiyoo, dhiyoo akka jirun hubadhe!”
Dhiphina hamma sana ga’u yeroo dabarsite aadde Tsahaay Tolasaa, gooftaa kadhachuutti booddee deebitee hin beektu. Haaluma sana keessatti, hidhamtoota isaan kaaniif Kiristoosiin dhugaa baatee, isaaniif kadhattees namoota hedduu gara fayyinaatti fiddeetti. Yeroo sana Macaafa Qulqulluu baatanii argamuun, adaba guddaaf kan nama saaxilu ta’ullee, isheen garuu namoonni nyaata isheef geessan meeshaa nyaataa sana jala dhoksanii, Macaafota Qulqulluu akka isheef fidan taasisuudhaan, namoota hedduuf Macaafa Qulqulluu hirteetti. Akkasummaas luba Biraanuu jedhamu waliin hidhata godhachuudhaan, dhiirota mana hidhaa jiraniif Macaafa Qulqulluu ergitee, namoota hedduu biraan Wangeela geesseetti. Ofii dararamaa fi gidiraa guddaa dabarsaa, namoota itti dukkanaa’e hedduuf immoo, sababa fayyinaa ta’uu dandeesseetti. Yeroodhuma kana keessa, dhukkubni daddarbaan koleeraa fi TB’ n ka’ee, namoota hanga 900 ta’an yeroo fixu, heyyama addaa baafachuudhaan gara kutaa warra dhiiraa seentee, tajaajila fayyaa laachaa akka turte, namoonni dhukkuba kanaan qabaman hedduun dhugaa ba’aa turan. Akkasumas dubartoota qalbiin isaanii darbe, mana hidhaa keessatti tajaajila addaa kennaafii turteetti. Turtii ishee waggaa 10 keessatti, dubartoota ulfa ta’anii hidhamanii turan 57 deessifteetti, ijoollee xixiqqoo hedduu mana hidha keessatti dhalatan guddisteetti. Gocha isheen gochaa turtee irraa ka’uudhaan, yeroo isheen walaba baatee hidhaa irraa hiikamtu, namoonni mana hidhaa keessatti hafanii fi poolisoonni mana hidhaa sanaa gadda guddaadhaan: “Maaltu nu sooraa? Maaltu nu barsisaa?” jechuudhaan hedduu boo’aa turaniiru . Mana hidhaadhaa erga baatee boodas bu’uura isheen lafa keesseen, hanga har’aatti tokkummaan obbolootaa Prison Fellowship jedhamu akka hundaa’uuf sababa taateetti.
Namoonni mana hidhaa sanatti dararamaa turan hedduun akka ishee biraa du’an yaadattee, ofii ishee garuu gargaarsa gooftaan du’a irraa akka oolte, akkana jechuun jecha afaan isheen ibsitee turte: “Sana hundumaa keessatti kan na gargaare Gooftaa koo akka ta’e beekeera. Utuu inni na hin gargaarre ta’ee halkan hadha’aa, dukkana’aa sana keessa darbuu hin danda’un ture. Isaan qaama koo qofa miidhuu danda’an. Lubbuu koo garuu tuquu hin dandeenye. Lubbuun koo harka Gooftaa keessa jirti!”
Maalummaa Kiristaanummaa haalaan kan hubatte, gootni Wangeelaa aadde Tsahaay ittuma fuftee akkana jette: “Kiristaana ta’uun gidiraa fudhachuu jechuu dha. Kiristoos nuuf dhiphateera. Gooftichi erga dhiphatee, duuka bu’oonni isaas sanarraa waan adda ta’e eeggachuu hin qaban. Ani isa duukaan bu’e.”
Waggoota 10 mana hidhaatti dararamaa turte sana keessatti, waa’ee abbaa manaa ishee isa ukkaamfamee fudhatamuudhaan achi buuteen isaa dhabamee, akkasumas waa’ee ijoollee ishee warra jalaa bittinna’anii—waa’ee Kuulanii, Aster, Leensaa fi Amantii yaadda’aa turte. Guyyaa tokko mana hidhaa sana keessaa baatee, abbaa manaa ishee waliin akka wal agartus abdachaa turte. “Abdii kutuu hin barbaanne!” jettee isa kana ibsiteetti.
Guyyoota dukkanaa sana hunda keessatti, ejjennoon isheen du’aaf qabdu ajaa’ibsiisaa kan ture aadde Tsahaay Tolasaa, yoo duute gara gooftaa ishee akka deemtuu fi, sanaaf immoo qophooftuu akka turte seenaa isheerraa hubachuun ni danda’ama. Obboloota gooftaatti turan, kan ishee wajjin hidhamanii turanis yaaduma kanaan jajjabeessaa turteetti. Ergamaan Phaawuloos ergaa isaa warra Filiphisiyuusiif barreesse keessatti, duuti bu’aa isaa akka ta’ee fi, Kiristoos immoo jireenya isaa ta’uu isaa akkuma ibse, aadde Tsahaay Tolasaas ilaalcha akkanaa qabdi turte. Raawwattee du’a kan hin sodaanne, ittumaa isa isheef jedhee lubbuu isaa kenne Kiristoosiin simachuuf dheebuu guddaan keessa ishee akka ture hubachuun ni danda’ama.
Aadde Tashaay, kitaabashee bara 1990 keessa afaanota Awurooppaa adda addaa 11-n maxxanfamee ba’e keessatti, cimsitee waamicha wangeelaaf Gooftaa biraa qabdu dubbatti. Ergamaa Wangeelaa biyya Siwidinii Luba Baakluundi jedhamu wajjin, baadiyyaa naannoo Naqamtee keessa jiran keessa deddeemtee, waldoota bu’uuressaa turteetti. Dhaala lafa-bunaa warra ishee irraa argatte, waldaan akka irratti bu’uureffamtu laachuudhaan, bal’ina Wangeelaa naannoo sanatti adeemsifamaa ture keessatti, shoora guddaa gumaachiteetti.
Jaallalli Yesuus Kiristos keessa ishee guutee irraa dhangal’ee jennaan, akkana jettee Waaqayyoof kakuu galte –“Mucaa angafni koo yokaan abbaan manaa koo luba ta’anii si haa tajaajilaniif siif kenneera.” Seenaan Luba Guddinaa Tumsaa, wareega sana keessaa madda. Gaafa filannoon ogummaa qorichaa barachuu isaaf dhiyaate, “Lakki wareegan qaba, Luba taata” jettee tajaajila yeroo guutummaatti kan isa jajjabeesse ishee dha.
Waldaan baroota booda qe’eeshee keessatti bu’uureffamte—bu’aa kakuu mana hidhaa keessatti, Gooftaan abjuun itti mul’atee isheef kakateeti. Dukkana limixii keessa, ija aduu otuu hin argiin iddoo isheen ji’oota 13-f hidhamtetti, iddoo reebicha hamaa irraa kan ka’e qaamni ishee madaa’ee raamma’etti, iddoo dilallaa’aa isheen uffataaf afata hin qabnetti, achitti Yesuus itti mul’atee, gaaf tokko hidhaa keessaa ishee baasee qe’ee waldattiin keessa dhaabattee jirtu akka isheef kennuu itti dubbate. Kakuun sun dhiibuu du’aa keessatti, waggoota 10 guutuu mogolee ta’ee ishee jiraachise.
Mana hidhaa keessaa baanaan obboloota kadhatan wajjiin, halkaniif guyyaa kadhachuu itti fufte. Warri bara sana ishee waliin kadhachaa turan yeroo ragaa ba´an, “Mata dureen ishee har’aa fi borii manni koo mana kadhannaa akka ta’u …” kan jedhu akka ture ibsaniiru. Abbaan kakuu yaroon isaa yeroo ga’u kakushee raawwateefii, waldaan Amantoota Biiftuu Bolee Makana Yasus qe’eeshee keessatti bu’uureffamte. Sagalee afaan Raajicha Isaayyaasiin dubbatame, waldaan kun ittiin haa geggeeffamuuf jettee isheen kennite akkas jedha:
“…Ifti kee dhufeera! Ulfinni Waaqayyoos siif ba’eera! Ka’ii ibsi!
Bu’aa mixuu fi gidiraa bara dheeraa ta’ee akkuma hawwii isheetti, waldaan Biiftuu Boolee dachaa fi gaarreen Oromiyaa irra dabartee, addunyaa irratti ifaa jirti. Hawwii fi abjuun Aadde Tsahaayi Tolasaas, dhaloota haaraa kumaa fi kitila keessaan galma ga’aa jira. Jireenya ija danuu naqate kanaaf hin boo’amu, hin gaddamus! Ni hawwama, ni ayyaaneffama malee!
Walumaa galatti, mana hidhaa keessa turtii waggoota kudhanii booda, Fulbaana bara 1989, haala nama ajaa’ibuun bilisaan gad dhiifamtee, gara manaatti deebiteetti. Abbaa manaa ishee Luba Guddinaa Tumsaa deebitee ijaan arguuf carraa dhabdus, ijoollee ishee isaan kaan waliin, hamma guyyaa itti lubbuun ishee gara gooftaa deemtee kanatti, jiraachaa turteetti. Jaarmayaan ‘Gudina Tumsa Foundation’ jedhamu kan ijoollee isheen hoogganamuun yeroo hundeeffames bu’uuressitoota keessaa tokko ta’uudhaan shoora ol-aanaa taphatteetti. Gumaacha ol aanaa jaarmayaa kanaan saba isheef taasifame argitees itti gammaddeetti.
Gidiraa isheen wangeelaaf jettee fudhatte, dararama isheen amantii ishee eeggachuuf ittiin miidhamte, gatii guddaa isheen baafte hunda, seenaan ni yaadata. Kitaabni seenaa jireenyaa ishee guutuu qabate, kan jalqaba afaan Noorweyiin barreeffamee amma immoo gara Afaan Oromoo, Afaan Amaaraa, fi Afaan Ingiliziitti hiikames, yeroo gabaabaatti maxxanfamee dubbiftoota ni qaqqaba. Achi irraas dhaloonni seenaa guddaa isheen dabarsite wal harkaa fuudhee dubbisa. Seenaan sammuu qaba—hamma dhumaattis aadde Tsahaay Tolasaa ni yaadata!


text:
Hayyee, hayyee, hayyee!
Waaqa gurraacha
Gurraacha garaa garbaa
Leemuu garaa taliilaa
Tokkicha maqaa dhibbaa
Waaqa Bokkuu gurraachaa
Waaqa Ciicoo gurraattii
Waaqa uumee Walaabuu
Waaqa sagaltama gabraa
Waaqa salgan yaa'ii Booranaa
Waaqa torban Baarentumaa
Waaqa Caffee tumaa
Waaqa shanan Gadaa Oromoo!
*******************
Nagaan nu oolchitee, nagaan nu bulchi
Irraa gora nu oolchi
Dogoggora nu oolchi
Daafii sababii nu oolchi
Hamaa nurraa qabi, tolaa nutti qabi
Uumaan si kadhannaa, nuu dhagahi
Xiqqaa nuuf guddisi, guddaa nuuf bulchi
Kan afaaan qorshee caccabe kan abbaan gorsee dadhabe nu irraa qabi
Alaa galda'aa manaa manca'aa nu irraa dhowwi
Wallaalaa nuu beeksisi, beekaa keenya nuuf bulchi
Alaa mana nu tiksi
Bakka nu wallaalle Waaqa ati itti guuti!
Barri Roobaa nagaa
Gadaan quufaa gabbina
Gabbisi Waaqi!
Islaamni (Arabni) Quraana ni qaba, Faranjiin ykn Kiristaanni Kitaaba qulqulluu qaba. Habashoonniis ni qabna jiedhu. Waaqayyoo isaanii kennee jira. Oromoon (waaqeffataan) garuu hin qabu. Akka odeeffamutti (darbaa dabarsaa) waaqni oromoofis kitaaba kennee ture.
Dubbiin akkas ture: Kitaaba kana oromoon dubbisee boqonnaa fudhachuuf yoo gadi bahu hoolaan jalaa liqimsite. Oromtichi yeroo sana hedduu aaree lammaffaa waaqa yoo gaafatu waaqxi itti aaree isa dhorkate.
Waan kana ta'eef Oromoo yeroo hoolaa qalatu moora ishee baasee gara moora laaltuu deeme fuuldura isaaf raajii himsiifata. Moorri hoolaa akka kitaabaa ta'uu dhaa laata?
Madda : oduu durii


text:
(Waaqeffannaa, 2 Guraandhala 2017) Qaalluun mataa amantii Waaqeffannaa, amantii Oromoo ganamaa ti. Kun aadaa fi sirna Oromoonni Uumaa isaanii ittiin galateeffatuuf kennaa Waaqa irraa argataniin bara hedduu dura tolfatanii ittiin jiraachaa jirnaiidha; ittiinis wal-qunnamuun amantii qabaachuu isaanii beeksifataa fi ittiin bulaa jiran. Kanaaf, Oromoon Sirna Waaqeffannaatiin Waaqatti bulu hoggantoota amantichaa Qaalluu qaba.
Kitaabni Taabor Waamii Afaan Amaaraatiin ‘Yewigena dirsetochina yetarik iwnetoch’ jedhee barreesse; Qaalluun kabaja guddaa qabaachuu eeruuf Wayyuu jedheenira.
Namoonni waa’ee Qaalluu kana beekanis kanuma dubbatu.
Jamjam Uddeessaa kitaaba isaa Afaan Ingiliiziin waa’ee sirna Gadaa Gujii xiinxalu ‘Za Gadaa Dimokraatiik Piruulaariizim’ jedhuun Qaalluun haal jireenya ilmaan namaa kan akeeku,Gadaan dimokraatawaa ta’uu isaa kan too’atu,safuu fi aadaa uummatichaa kan tiksudha.
Safuu fi aadaan uummanni Oromoo qabummoo waan jireenya guyyuu isaa keessatti himamudha.
Kitaaba Kidaanuu Zallaqaa Aadaa fi Safuu jedhuun kan hubachuun danda’amu leetoon uummatichaa martinuu safuu kana qabu.
Hormaanni,lakkaawwiin baraa,moggaasni maqaa,sirni boo’aa awwaalchaa, Abboommiin Waaqaa, sirna gumaa fi araaraa, akkasumas, kanneen maqaa hin dhawamne hedduun safuun jiru.
Safuun karaarraa dabnaan kan qajeelchu warra Wayyuuti. Qaalluun Wayyuu jenneerramii kana tiksuun.
Qorataan Aadaa Arsii obbo Boonsamoo Mi’eessoo Qaalluun duree amantaa ta’e wal-dhabbee cimaa falli dhibeef qoricha jedhaniin.
Oromoon mara biratti Qaalluun Caasaa Sirna Gadaa keessa jiru baramaadha fi fudhatamaadha.
Kitaabni Biiroon Aadaa fi Turizimii Oromiyaa Wiirtuu Jildii saglaffaa jedhee maxxansiise waa’ee dhufaatii Qaalluu Gujii xiinxala.
Qaalluun Waaqni akka erge,yemmuu lafatti gadi dhufus Ruufa jechuun marxoo mataatti maratan kan bifa Sabbata Waaqaa Cuquliisa baay’atuu qaba ture jedha.
Iddoon itti bu’e lafa gosa Obbituu waan ta’eefis Qaalluu kan ta’u gosuma kana keessaayi.
Oromoon iddoo gara garaa jiraatee Sirni Gadaa geggeeffatu Adeemsi isaa wal-fakkaatu,tarii moggaasni maqaa garaagartee qabuu gosa Qaalluu ta’u irrattis adda adda.
Kan Gujiin gosa Obbituuti jedhame,ollaa isaanii Booranatti gosa sadii keessaayi Qaalluun kan jiraatu.Booranni Qaalluu Waaqatu muude jedhuun,qaalluu shan qabaatus, gosti Maxxaarrii Qaalluu sadii qabu akka tokkootti waamama.
Gadaa Arsii jalatti caasaan Qaalluu iddoo guddaa qabaachuu qorataan Aadaa Arsii obbo Boonsamoo Mi’eessoo sirnaan dubbatuuf.
Arsii birattis gosti Qaalluu ta’u addatti jira.Gosa kana keessa namni jiru warra uumamaan kennaa addaa qabani.
Abbaan Gadaa muudama isaa mirkaneeffachuuf Qaalluun Qumbii afaan kaa’u malee hin tolu.Akka sirna ammayyaatiin muudamaaf abbaan alangaa waadaa galchuun,kana Qaalluu sanaa olitti kakuu cimaa keessa galcha.
Akkaataa bulchiinsa uummataa dimokraatawaa gochuu,safuu eeguu fi eegsisuu,dhugaa malee sobni afaanii hin baane,looguun akka hin jiraanne,seerri akka hin dabneef qumbii afaan kaa’uun ga’ee Qaalluuti.
Namoonni waa’ee kanaa beekan Qaalluu muuduun yookaa eebba irraa fudhachuun bakka Qaalluun jiru dhaqaniitu.
Kitaaba Taabor Waamii irratti akka kaa’ameenuu Qaalluun waan hin raawwannetu jira.Teessoo caphaa yookaa baqaqaa irra hin taa’an,qophaa laga hin ce’ena,yeroo mara gadi ba’anii deddeemuu hin baay’isan,guyyaa sirnaa yookaa jilaa malee waa hin qalan yookaa hin badaasan kan jedhu muraasa caqasuun danda’ama.
Labsii cimaa biyyatti lallabuuf, yookaa seera fooyyessuuf yoo barbaadame sana keessaa Qaalluun qooda qabaatu malee hin ta’u jedhama.
Qorataan Aadaa Arsii obbo Boonsamoo Mi’eessoo akka himanittuu dubbii eebbaan jalqabuu fi goolabuun Qaalluun ala hin jiraatu.
Qaalluun Sirna Gadaa keessatti caasaa amantii ol’aantummaan hogganu dandeettii waa raaguu fi waan fuulduratti ta’uuf jedhus himuu qabaatu.
Kennaa kanaan eebbisan kan badhaadhu, waan badii arginaan abaaranii badii itti muddanis horataniiru jedhama.
Obbo Boonsamoon akka himanitti Qaalluun gaafa ancufa liqimsu yookaa du’u ilmaan isaanii kennaa kana dhaalsisuu danda’u.
Gosa Qaalluu kana keessaayis kan guyyaa keessa kennaa kana goonfatu hin dhabamu.


text:
Ayyaana Irreechaa 2017 asitti , shiroota diinaa hedduu taajjabneerra. Fakkeessitootaa fi hayyaallaalattota hedduu argineerra. Loote seentootaa fi ergamtoota haaraa argaas jirra. Ayyaana Irreechaa Bishooftuutti kabajamee ilaalchisee ibsoota ayyaana duraa fi duubaa hedduu dhageenyes, arginees. Ibsoonni ayyaana duraa, qaamoota adda addaan ba’aa turan, figichaa hanna siyaasaan kan haguugaman turan. Maqaa Ayyaana kanaan siyaasi dantaa qaama gargaraaf qophaa’ee tureera. Kanneen keessaa kanan raajefadhe tokko qofa kaa
suun barbaada.
Ayyaana Irreechaa Baranaa Abbooti Gadaa fi Ummata Oromootu dhuunfatee turee jechuu dandeenya. Abbootiin Gadaa Ibsoota sirna Ayyaanichaa irratti kennan jajjaboo turan. Kanneen keessaa kan na raajee, Ayyaana irreechaa irratti humni kamiyyuu Alaabaa Dhaabbilee siyaasaa opdo dabalatee, akka qabatanii hin argamnee fi Anga’oonni mootummaa kamiyyuu akka irratti hin argamnee ka jedhu ture. Labsiin kun qaama hundaa biratti fudhatama argateera. Kaayyoon Alaabaa qabattanii hin dhufiinaa Abbootii Gadaa ifadha. Haa ta’uutii Abbootiin Gadaa Ayyaana irreechaa Bishooftuun booda alaabaa qabatanii ba’uu dhorkuu hin labsinee. Garuu OPDO fi akitivistoonni maqaaf fiigan, waan Abbootiin Gadaa dhorkaniif irra tarkaanfatanii , Alaabaan kana qabachuun yakka ta’uu nutti himaa jiru. kana gochuun Alaabaa kana dhorkuu keessa Abbootiin Gadaa jiru jechuuf moo, Kaayyoo ABO dhabamsiisuu keessa Abbootiin Gadaa jiru jechuufii ? dhugumatti jarri kun Oromoo hubachaa hin jiran. Ummata kana bakkuma kaleessaatti yaadaa jiru. Ummata dachaa meeqaan isaan dabree deemee, kiyyoo isaanii irra tarkaanfataa xumura irra ga’ee carraa hegaree ofiisaanii bareechuu kennaafii jiru gawwummaa se’anii jiru. Yaa gawwaa si booda bowwaa jennaan malee maal jenna. Kiyyoo diinaa irra aannee mee gaggabaabsee haa kaayu .
- Alaabaa Ilaalchisee :- Dhimma alaabaan wal qabatee yaada sodaattootaa hedduutti kofallee. Alaabaa qabachuu dhiisullee akka toftaatti warra yaadan gilgaallee. Alaabaa qabachuu fi dhiisuu gidduu garaagarummaa jiru warra wallaalee arginee hedduu gaddinee. mee amma Alaabaan Ummati kun mallattoo ofii godhatee kun maal godhe ? Alaabaa kana Ummati kiyya jechuurraa sodaatu jiramoo , waan Alaabaan duuba jirurraa sodaa qaban ? mee warra Alaabaa qabachuu balaaleffatu ykn Akka toftaattu fudhatan waa gaafachuu barbaada. Alaabaa Kana qabachuu ilaalchisee Mallasaan yakka ta’uuyyuu ibseera. Mallasaan garuu Alaabaa sana qabachuu qofaan osoo hin taanee, Kaayyoo isa waliin jiru dhaabuuf jecha dorsiisa gaggeessee ture. Kana jechuun jecha Ofiimasaa jedhee, “Oromoon tokkummaan kaanaan humni dura dhaabbatu hin jiru” jedhee keessa isaatti qabatee dorsisumaaf ka dubbatee ta’uu mirkaneessa. Waan inni sodaate hafaa hin jiru. OPDO fi akitivistoonni maxxantoota OPDO ammo , waan Mallasaan jedheef osoo hin beekiin amma har’aatti dhimma itti ba’uu barbaadu. Egaa gaaffiin kiyya, wayyaaneef Yaaddoo guddaa kan ta’uu , Alaabaa kanamoo ? Ummata kumaantamaan hiriiree fi lubbuu kennee wayyaanee godaansiisuuf muratee jiruudhaa ? Alaabaan jiraatee Ummatii yoo dhibee Alaabaan ofiin ka’ee fiigaa ? Ummati jiraatee Alaabaan dhibnaan qabsoon inuma itti fufa. Hundeen Ummata abbaa dhimmaati mitii ? akka kiyyatti Sochiin alaabaa fi Ummata Oromoo adda kutuu kun, Gaaffii keessan nuuti isiniif deebifnaa, ABO irraa dhaabbadhaadhaa. OPDOn kanaaf Afaan qofaan tarsa’aa jirtii. Dantaaf gadhiifamuu isaanii ka beekisiisuu, Ummatatu gooftaa keenyaa, halgaan Dachee keenya irratti lammii keenya hin ajjeesuu ! jedhanii ji’aa osoo hin guutiin aga’aziin ijoollee fixuu isheeti.
- OPDOn wayyaanee ka jibbitee fakkeessanii Ummata hawwachuu :- Lammaan maqaa Gootummaan ka faarsuu heddummaateera. Ulaagaan Gootummaa garuu maalii ? warra akka alaabaa ganama ol nama baasanii galgala nama buusaniif Warra akkasii kanaaf hedduun gadda. Bunuma natti fakkaatu. Bunuma dhugnu kana. Bunni ofiif osoo hin taanee, nama araada baasuuf jedhee gubatee, tumamee, affeelama. Dhumarratti namaaf ta’aa. Gareen OPDO ammaas kanuma.warri isaan jajanii pirofile picturii isaan taasifatees. Tigiree jibbanii waan of danda’uuf ka’an fakkaatanii Ummata kabajamaa kana gawwaamsuf turan. Dhaloota haaraa jedhanii Hoggana ABO taajjabbi keessa galchuuf warra arraba qabu hiriirsan.hanga isaan ga’uu dubbachiisan. Hanga har’aatti garuu hojiin ka mul’isan hin jiru. Inumaa wayyaaneen Komaandi Postii irra deebi’uuf deemaa jirti. Mummichi ministeeraa Paarlaamaa duratti , humni ittisaa Oromiyaa fi Somaalee gidduu ka seenee, Naannoolee lameen waan humna isaanii olii taanaan nu waaman jedheera. Lammaanfaa garuu, warra Daldalli itti cufameetu kana godhee jedhuu. Dabra Tsiyon faa’aa humna ittisaa obbolaa keenya fixee kunoo sirriidhaa jedhee galateeffachaa jira. Kana egaa caaraanuun OPDO . kanuma. kiyyoon Ummata keenyaa fi Qeerroof qophaa’ee, Oromoo fi Qeerroon haasaama OPDO kanaan mo’amanii sochii gochuu barbaadan hundaa OPDO jalaan gaggeessuu akka danda’an, gola Qeerroo adda baafatanii dhabamsiisuuf ture. Akitivistoonni fi warri Facebookii irratti ramadamee ammallee, Maanguddoo, Lammaafaa , Hogganoota OPDO waan jedhan osoo dhaggeeffannee, toftaadhaan wayyaanee kuffifnaa jechaa jiru. Kun tapha siyaasaa wayyaaneeti. Dirmaa Irrechaan boodaa.
- Hiriira Diinni ykn kiraa sassaabdootaan qophaa’ee :- Shirri wayyaanee mata duree kanarratti Lammaa fi waa’ellan isaa miidiyaa irratti arraba miidhagfatan kanarratti kufan. Akitivistoonni Irra keessa OPDO abaaraa turan keessaan Tiruu akka waliif ta’an ibsatan. Warri Diinaas ta’ee kiraa sassaabdoonni Ummata hanga kana hiriirfachuu danda’uu taanaan, mootummaanu hin jiru jechuudhaa. Jibbameera jechuudhaa. Warri isaan diina jedhan sun, UMMATAAF fira ykn aanteedhaa jechuudhaa. Kanallee tilmaamu dadhabanii boqqolloo gaaddisa jalatti guddatan fakkaatan. Bifa qabu malee xobbeedhaa. Juwaar, Lammaa, Abiyyi, ..kkf dhuguma bareedu . garuu ijaa fi yeroof filatamuu malee, bubbuluuf akka hin taanee dhugeessan. Juwaar salphoon, Qeerroon na harka jira jedhaa ture, Qeerrooma ittiin dhaadatuu sanaan diinatu bobbaasee jedhee.Lammaanis diinatu bobbaasee jedhee. Wayyaaneenis akkanuma jettee. Kana jechuun wayyaaneen Dhaloota Lammaa fi Juwaar kana yeroo dheeraaf irratti hojjachaa turuu dhugeessaa jechuudhaa. Mi’aa wal fakkaatu wal bira fannisan. Kiyyoon diinaa bifa adda addaan qindaa’ee deemaa ture haala kanaan Ummataan injifatamee.
- Qeerroo Dhuunfachuu :- wayyaaneen Qeerroo dhabamsiisuuf shirri Irreechaan qabdee gaggeessaa jirtuu waggaa tokko caalaaf gaggeeffame. Qeerroon OPDOn akka booji’amuuf, Abbootiin Gadaa osoo hin beeknee golgaa taasifatanii Turan. Shira kana keessa Abbootii Gadaa galchuuf yaalanii turan. Garuu humnaa ol itt taanaan isaan dhiisan. Abbootiin Gadaas of eeggannoo taasisaniin waa hedduun irra aanan. OPDOn qeerroo dhuunfachuuf, Polisii Oromiyaa haalaan qopheessan. Akka yaadanis ijoolleetti hin bu’iinaa hawwaadhaa jedhan. Polisoonni garuu kan isaan jedhaniin ol dabaran. Of eeggannoon qeerroos waan barbaadaniin isaan hin geenye. Kana booda ammoo ijoollee hidhaa fi ajjeesaan isaanitti jabaattee. Makkalaakayaa waammatan .shirri jiru kanuma . garuu irree ummataa hin caaluu.
- Warra Sodaattuu fi Bishaan gabateerraa :- Namni qabsootti jiru, wareegamuu fi qabeenyaa baduun akka jiru hin beekuu yoo jennee, warruma beekaa duudee qofaadhaa. Kaleessaa waltajjii irratti fi carraa argataniin, Osoo Ummata Filitsixeem taanee, akka Ummata Kibbaa Afriikaa taanee kkf jechaa kanneen turan, sochii dargaggootaa Filitsixeemii fi Afriikaa kibbaa dinqisifachuun ta’uun beekamaadhaa. Dargaggoonni sun, taankii dura dhaabbatanii yennaa falmanii fi wareegaman goota jechaa jiraatan. Har’a garuu dhalooti isaan Biyyoota biraatii hawwan Oromiyaa keessatti umamanaan , Ijoollee waa hin beeknee fi daa’immaan ficcisiisuun jedhanii xibaaraa jiru. Jarri kun warra of tuultuu, anatu beekaa qofaan warra of nyaattu, maaluma dubbadhee like facebookii argadhu ? warra jedhan qofaadhaa. Hayyaallalattoota. Sodaattoota. Ofii baqataa ta’anii warra keessatti gubatan laaffisan . kana booda baqachuu hin qabnuu jechaa akka hin turiin baqachuu dhiisuun booda waan jirummoo balaaleffatan. keelloo birraa. Yoo carraa argatan hamamanii mana namaa bareechan. Ykn irreechaaf muraman, ykn seera umamaa guutanii deebi’anii dhaamanii bara eeggatan.
- Ummata Muratee :- shirri kun hundii injifannoo warra murateen itti fufee jira. Ofitti amanamummaa fi ejjannoo jabaadhaan galii bira ga’uuf tarkaanfataa jirra. Kiyyoon diinaa gonkumaa nu hin dhaabu. Ilmaan Tigiree Oromiyaa keessaa rifaasisuun barbaachisaadhaa. Kun bakka tokko fi lamaa ta’uu hin qabu. Guutuu Oromiyaa keessaa ta’uu qaba. Wayyaaneen waaraan nurratti bobbaasuun garatti nu oofuu qabaachuu qaba. Finfinneen marfamuu qabdii. OROMOOn hojiin guyyuu isaa kanarra jabaachuu qabaa.waan irra ga’uu qabnurra osoo hin ga’iin murtee dhumaaf jarjaruun Injifannoo of harkaa baasuu ta’aa. Kanaaf Gootummaa keenyaa isa caalaaf of qopheessuudhaa. Wal jajuun xiyyeeffannaa diinaaf wal mijeessuudhaa. Guyyaan Fincilaas seenaa kan Galmeesisuu ta’uu qaba. Kana caalaatti OPDO jigisuuf haa hojjannu. Jigisuun bifa lama. Ofii dhuunfachuu fi yoo didee diiganii wayyaanee qophixeessuudhaa. Jabaadhaa
- HORAA BULAA !!!!


text:
Furmaanni rakkoo oromoo maali??
JANUARY 26, 2017 / JIBRIL EBRAHIM
#RAKKOO_FI_FURMAATA_UMMATA_OROMOO
–
#RAKKOO_UMMATA_OROMOO
–
Rakkoon saba keenyaa
– Gabrumma
– Hiyyummaa
– Walirratti duula
– Wal amantaa dhabuu
– Wal tuffachuu
– Shillaadha, sabni gabroome gabrummaa jalaa bahuuf qabsoo jajjabaa gaggeessuu qaba. Qabsoon tokko ummata ofii irratti (Karaa rakkoo tana keessaa nu baasa jedhee itti amane ummatas amansiisuun qabsoo guddaadha). Qabsoon tokko immoo diina irratti (tooftaa fii mala kanatu gara bilisummaatti nu geessa. Isa kana jedhee itti amane erga ummata ofii amansiiseen booda duula bilisummaaf godhamu qalbii guutuudhaan osoo of hin qusanne itti deemuudha). Amma bakki dubbiin jirtu asi.
– Qabsoo maaltu sakaale?
– Maaltu qancarse?
– Maaltu gaadi’e?
– Maaltu hoongesse?
– Maaltu huqqise?
– Maaltu laamshesse? jennee yoo kan wal gaafannu taate namni hunduu hooggana akka ta’e irratti walii gala (RAKKOO KEENYA NI BEEYNA jechuudha).
Garuu furmaanni hoo maali gaafii jedhuuf deebiin salphaa ta’ullee deebii san hojiirra oolchuun salphaa miti. Gareen qabsoo xaxee gaadi’ee, laamshessee lafa kaa’e haalan of ijaaree gaafii gara kamiinuu ka’uu danda’uuf dursa deebii waan qopheeffate fakkaata. Fakkeenyaaf….
-YOO GAAFIIN KUNI KA’E ADDAAN NU QOODA
– GAAFIIN KUN ILAALCHA GANDUMMAA YKN NAANNUMMAA QABA,
– GAAFIIN KUN DIINAAF KARAA SAAQA,
– GAAFIIN KUN GARAAGARUMMAA NU JUDDUUTTI UUMA,
– GAAFIIN KUN QILLEENSA NU SEENSISA,
– LAKKI KEESSA SEENNEE HOJJACHUU WAYYA,
– LAKKI CAL’ISNEETUMA DEEGGARUU WAYYA GAAFA TOKKO JIJJIIRAMNI DHUFUU WAAN DANDA’UUF,
– ITTI MAKAMNEE HOJJANNEE KEESSAAN JIJJIIRRAA FIDUU WAYYA, FII K.K. F jechuudhaan fooyya’iinsaa fii gaafiin sirriidhaa uggarama jechuudha.
Yoo kuni ta’e immoo namoonni erga karaa kanaan furmaata fiduuf yaalanii abdii kutaniin booda irraa fottoqanii dhaaba mataa ofii ijaarachuutu dhufa jechuudha. Erga kuni ta’een booda ammoo olola diina dhiisanii wolirratti oofuutu dhufa jechuudha,
– QABSOO OROMOO BITTINSAN,
– QABSOO OROMOO FACAASAN,
– SABA ADDAAN DIIGAN,
– GANDUMMAADHAAN DEEMAN,
– QABSOO DEEMAA JIRTU LAAMSHESSAN,
– QABSOOTTI GUFUU TA’AN,
– QABSOO GUFACHIISAN ISA JEDHU FII KKF JECHUUDHA.
Kanatu rakkoo ta’e. Nama sabaaf osoo hin taane dantaa ofiitiif deemutu qabsoo gaadi’e, nama dandeettii sii kennaa hoogganni qabaachuu qabu hin qabnetu hooggana ta’e, nama Abashaarra Oromoo sodaatutu hoogganaa ta’e, nama lubbuu ofii jaalatutu hooggana ta’e, nama wareegama qaamaaf qalbii kafaluuf hin qophaa’intu hooggana ta’e, nama diina dhiisee Oromootarratti garjabummaa mul’isutu hooggana ta’e. Kanaaf kkf yoo hin sirraa’in rakkoon jiru ittuma fufa.
#FURMAATA_RAKKOO_UMMATAA_OROMOO
Haa xiqqaatuu haa guddatu ummanni Oromoo rakkoo isaa baree jira. Rakkoo isaanii kana erga baree booda furmaata itti kennuun Ummata Oromoo irraa eegama. Qaama Ummata Oromoo hoogganu rakkoo jiru amansiisuu kan danda’amu yoo hoogganaan tole jedhee ufitti nama dhiisee itti siqanii amansiisudha. Kan gabrummaa jala jiru Ummata qofaa miti hoogganaa dabalateeti. Hoogganaan keenya yoo rakkoo keenyaaf furmaata hin goone qaama hawaasaa keessaa bahee akka seera Oromootti sirnaan nama rakkoo keenyaaf fala uumu jijjiirachuudha. Kunis osoo walirratti duula kutaa, Amantii fi dhaaba siyaasaa hin gahin (tuqin) dura tahuudha.
Amma garuu ummanni Oromoo walitti mufateera. Mufuu kana daddaftanii balleessuun dirqama keenya. Gaafa walii galtee dhaban Dhaaba biraa uumuun addaan diiginsa uumama. Fkn Dhaabbileen Ummanni Oromoo heddumaachuu irraa kan ka’ee #Alaabaa 8 oltu jira. Dhaaba kana sana jechuu baadhus dhaabbilee Ummata Oromoo bakka bu’uuf hundeeffame kan ibsu Afaan Oromoo fi Afaan English illee jechi #Oromoo jedhu keessa jiraachudha. Sanis tahee kan biraa
Dhaaba dhaabnee,
Kutaan walqoodnee,
Amantiin adda baanee,
Wal-gaarreffannee osoo diinaa fi walii keenya hin a’iin har’a geenyeerra. Hegeree Ummata Oromoo maal goona, maal tahuu qaba? jennee fala kaayuu danda’uu qabna. “Kan osoo hin beekiin wal’a’e, gaafa wal-beeke walitti mar’ata”. Osoo waliif hin beekiin walitti mufanne walitti araaramee kan madaa Ummata Oromoo fayyisuu qabu tokko tokkoo keenyaaf hooggantoota Ummata Oromooti.
Nuti Oromoon rakkoo jiru erga beeyne furmaata rakkoo haa keennudha yaanni koo ana ta’ee Ummanni Oromoo martuu. Yaa sabakoo namuu dhugaa jirtu dubbachuu dandeenya. Karaa hangafti keenya irratti milkii dhabee irraa deebinee hulaa sabni keenya irratti milkaa’u nuti faluu /maluun/ tooftaa dhaamudha. Tooftaa qindaayaa fi furmaata qabeessa ta’een.
Sabakoo Oromoo tooftaan ittiin fala argannu salphaadha. Garuu ija keessa wal ilaalaa hin jirru. Hiibboo taate dubbiin teenya. #Hiibboo beektuumii buna jaalaa afaan si kaayee jennaan namni deebii kennu hin jiru. Nuti ammoo hiibboo kanaaf deebisaa laachudha. Dhimmi hiibboo gabrummaa keenya ukkaamsuu hin qabu.
Yaa ilmaan Hayoo-meetoo obbolaa koo mee rakkinni jiraachuun erga beeynee, Furmaata yookaan fala isaa akkamiin wallaalla?. Ilaa akkas jennee wal amansiisuu qabna. Dhugaa jirtuuf Furmaata isaa nutuu ni beeyna, osoo na gaafatanii ni deebisa. Akka Xiinxala sammuu kiyyaatti.
– Tokkummaa jennee faarsuu ni agarra. Garuu tokkummaa hin agarru.
– Amantii wal qoodaan jenna. Jalaa hafuu qabna. “Saree fi ijoolleetu walitti nama buusa”dhimma ijoolleen amantii tokko jeequ kaafte kuuni callisee bira kutuu /yaada amansiisuu danda’u kaayuu.
– Dhaaba wal caalchifna. Kan saba keenya rakkoo baasu Dhaaba wal madaalchisuu miti, hojii fi rakkoo gabrummaa Dhaaba keenya hubachiisudha. Gareen Dhaabota Oromoo nama keessaa baheedha. Ummata harka jiru. Akkuma Ummata hoogganuu danda’an ummanni illee akka isaan hoogganu beekuudha.
– Abdii kutuu. Dhaabnii fi jaarmiyaan Ummata Oromoo lola kaasuu dide amma booda waa’ee Bilisummaaf jecha Afaan koo hin kaasu jechuu fi k.k.f nif fala furmaata rakkoo Ummata Oromoo kaayuu dadhabuu.
“Tokko hin raguu, tokko hin boba’uu” jette Oromoon. Ani akka kiyyaatti rakkoo jiru ni beeka, furmaata rakkoo illee ni beeka. Kan dhuunfaa kootii yeroo natti fudhata malee ni furadha. Garuu rakkoo waliinii walwajjiin furuu dadhabuu keenyatu anaaf rakkoodha.
Oromoo koo dhugaa lubbuu koo gararraan isin jaaladha. Mee rakkoo waliinii kan isiniis beeytan, anis beeku, Tolaanis beeku, Galaaneenis
beektu…..kitilli keenya beeynu eenyu dhufee akka hiikuuf eeynamee? Eenyurraa eeyna furmaata eenyutuu dhufee gabrummaa anatu siif baata ati bilisoome jedhamee?. Kuni wanta nuti martuu xiinxaluu qabnuudha.
Wanta nurraa eegamu hojjachuuf qooda keenya bahuuf eenyuyyuu eeguu hin qabnu. Wanti beekuu qabnu namni marti fedhii fi hawwii tokko hin qabu. Dandeettiin namaallee wal adda rakkoo ani furuu danda’u anumatu furmaata. Rakkoo inni kaani furus isumatu furmaata. Fkn rakkoo Hawaasa, Diinagdee fi Siyaasaa tahuu mala.
Furmaata rakkoo ni beeyna, garuu teenyee harka namaa eegutti jirra. “Hangi ergatan hanga dhaqatanii” jedha Oromoon koo.
Tooftaa uftooltota, hooggantoota, hayyoota fi hayyoota Oromoo qofaa galchine. Tooftaa sana ufiittii deebifnee itti hojjachuudha. “Cittee hin warwaatan garaa jabaatan”. Kuni wanta nama eegnuu miti. Dhimma keenyaaf kan muree murteeffatu numa abbaa dhimmaa qofa. “Aare jedhanii yoo keessaa baasan ni dhaama”. Nuti Hayyuu fi beekaa, abbaa qabeenyaa, nama lafaaf namni beeke isaa rabbiin dandeetti kenne jechuun hayyoota fi sooreyyii qofa eeguun dhiphummaa fi duubatti haftummaa nutti dheeressuudha malee furmaata rakkoo keenyaa hin ta’u. Ammas dirqama Oromummaa keenyaa akka ta’ee beeynee osoo yeroo itti hin fudhanne irratti hojjachuu dha.
– “Mixiin wal-qabattee laga ceeti”
– “Gaaleen walgargaartee arba hiiti”.
– “Qaanqeen gurmoofte giimii taati”.
Sooreeyyii, hayyoota fi hooggantoota Ummata Oromoo qofaa isaanii rakkoo Ummata Oromoo kitila 50 irratti gatuu hin qabnu. Akkasitti yaanna taanaan yoomuu warra rakkoo taanee hafna.
Dirqama nurra jirtu gumaachaa jirra, addunyaa kanarratti bakki ati ofii kennitu hiikaa guddaa qaba, of tuffachuun hin barbaachisu. Namni tokko uf tuffata jechuun Saba Oromoo cinaa tuffatee xiqqeesse jechuudha. Dhimmi waloo keenyaa kuni tooftaa cimaa barbaada ani qofaa koo deemee ati qofaa kee deemtee jijjiiramni hin jiru anaaf atimmoo waliin hin mari’anne, Oromoon biroos akkasuma yoo jedhee shakkii hin qabu. “Waliin mari’ataan daba hin qabu”. Har’umaanuu, ammaayyuu anaaf ati isaanillee waliin haa mari’annuu.
–
Barreessitoonni:
Kadiir Abdullaxiif Hajjii
Sami Ali
Haftee Oromoo fi
Caalaa Waaq-shuumaa
Qindeessan:-#KADIIR_ABDULLAXIIF_HAJJII


text:
Bal’ina dachee Itoophiyaa iskuweer kaare meetira miliyoona 1.2 keessaa yeroo ammaa %15 qofatu bosonaan uwwifamee argama. Faayidaa biyyittiin uwwisa xiqqaa kanarraa argataa jirtu keessaa %90n baayoo gaazii, qoraaniifi cilee akka ta’es ragaaleen ni ibsu. Kana malees, omisha qorichaaf, meshaalee ijaarsaaf, sharafa alaaa argamsiisuurrattis shoorri bu’aaleen kunneen taphatan akka salphaatti kan ilaalamu miti.
Ta’us haala omishaa mala aadaarratti hundaa’ee hordofuun biyyattiin omishaalee gabaa addunyaarratti dorgomoo ta’an dhiyeessuun bu’aa fooyya’aa akka hinarganneef hudhaa ta’eera.
Tibbana Giddu Galeessi Qo’annoofi Qorannoo Imaammata RDFI, haala misooma industiriirratti wayita marii taasisetti hudhaalee gumaacha bosonaa ilaalchisee ogeessota tokko tokko haasofsiisuu yaalleera. Damee kanarratti qorannoo kan taasisan Barsiisaan Yunivarsiitii Finfinnee Obbo Addaamuu Issubaaloo akka dubbatanitti, bu’aalee bosonaa kanneen akka omisha mukaa, waraqaa, qoricha aadaa, hapheefi ixaanaafaa guddina dinagdee keessatti shoorrisaanii guddaa ta’us bu’aa biyyittiin irraa argataa jirtu garuu baay’ee gadaanaadha. Kana malees, Itoophiyaan omisha mukaafi waraqaatiif mijattuu taatus warshaaleen mukaafi waraqaa omisha sadarkaasaa eeggate omishan akka biyyaattuu lama qofa waan ta’aaniif bu’aa yaadame bira ga’uuf ammayyuu hojii manaa guddaatu hafa jedhu.
Kana malees, akka qorataan kun jedhanitti, ixaanaafi hapheen bu’aalee biroo caalaa sharafa alaa argamsiisaa jiraatanis, haalli omishasaanii mala aadaan ta’uun alatti hawaasni naannoo waa’ee bu’aalee kanneenii hubannoo waan hinqabneef kunuunsi taasisaniif yaraadha. Bu’aaleen kunneenis uumamaan kan biqilan malee akka mukkeen biroo misoomsuun waan hindanda’amneef salphaatti lafarraa baduu waan danda’aniif kunuunsuun barbaachisaadha. Argamni bu’aalee kunneenii irra caalaatti naannoolee gamoojjii biyyatti bakka bu’uuraaleen misoomaa hinbabal’annetti ta’uunsaa bu’aasaanii qancarsaa waan jiruuf bu’uuraalee misoomaa diriirsuu gaafata. Gama biraatiin gatiinsaanii murtaa’aa waan hintaaneef omishtootaafi mootummaa caalaa daldaltoonni fayyadamaa waan jiraniif gatii bu’aalee kunneen murteessuunis barbaachisaadha.
Haala walfakkaatuun, Barsiisaan Yunivarsiitti Finfinnee Doktar Dhugaasaa Mulugeetaa akka jedhanitti, hojiin mukaa barsiifataan namoota adda addaatiin bakka adda addaatti hojjetamaa jiraachuun bu’a qabeessa waan hintaaneef bifa qindoomina qabuufi ammayyaawaa ta’een oomishuun gabaa addunyaa keessa seenuun bu’aa barbaadame argachuun alatti sona osoo itti hindabaliin omisha dheedhii alatti erguurraa ofqusachuun barbaachisaadha. Mootummaanis namoota seeraan bu’aalee bosonaa dheedhii alatti erganirratti ashuuraa guddisuu qaba, warra karaa seeraan alaa alergiirratti bobba’anirratti tarkaanfii fudhachuun cinatti abbootii qabeenyaa omisha bu’aalee bosonaarratti hirmaachuu barbaadan caalaatti jajjabeessuun filatamaa ta'uu himu.
Dabalataanis, Dr. Dhugaasaan akka jedhanitti, uwwisa bosonaa muraasa ta’e kana qofa abdatanii warshaalee bu’uuressuu osoo hintaane bosona namaan dhaabamaniifi yeroo gabaabaa keessatti omishaaf ooluu danda’anirratti xiyyeeffachuun barbaachisaadha. Biyyittiin bu’aalee bosonaa kan ta’e qabeenya leemmanaan beekamtuu taatus sababa seeraan alaan biyya alaatti ergamaa jiruuf faayidaan irraa argamu lakkoofsa keessa hingalu. Gama omisha qorichaatiinis yoo ta’e Godina Baaleetti kan argamu bosona Harranaa Bulluq qofti gosa qorichaa 500 ol qabaatus guddina tekinolojii gadaanaarraa kan ka’e bu’aan qoricharraa argamus gadaanaadha.
Obbo Abdulsamad Abdoo ammoo Ministeera Qonnaafi Qabeenya Umamaatti, Ogeessa Midhaaniiti. Akkasaan jedhanitti, qaamoleen federaalaafi naannolee qindoominaan hojjechuun bu’aalee bosanaa kana guddina dinagdeef oolchuu qabu, misoomni gama kanaan taasifamus ummata naannoo abbummaan hirmaachisuu gaafata, fayyadamummaansaaniis mirkanaa’uu qaba.
Akkasumas, bu’uuraaleen misoomaa qixa sirriin diriiruu akka qaban himanii, qorannoon bu’aalee bosonaarratti taasifamus yaadrimee ta’ee kan hafu osoo hintaane hojiitti hiikamee jijjiirama qabatamaa akka fiduuf dhaabbileen barnoota olaanoo damee kanaa of ilaaluutu irraa eegama jedhu.
Kanaafuu, hudhaalee misooma bu’aalee bosonaa kallattii maraan mul’atan kutannoon furraan yeroo gabaabaa keessatti guddina dinagdee caalaatti saffisu galmeessuun salphaadha.
Xiinxallii Oduu
Waaqshuum Fiqaaduutiin


text:
Manni hidhaa Qilinxoo gubachuu fi namoonni 23 balaa kanan du’u waliin haala wal qabateen hidhamtoota 38 irratti himannaan yakka kan shoroorkeessummaa diyaachuu Jimaata darbee ibsamee jira.Kanneen keessaa 4 galmee Obbo Baqqalaa Gargaa faa irra kan jiru yoo ta’u mana isaanis man murtiif akka ibsanti harkii isaasii shiboon sireetti yeroo dheeraaf hidhamee akka akka turu akkasumas yeroo rafanis hidhamanii akka ta’e ibsanii turan.
Sababaa kanaaniis irreen isaanii ciccitee godaannisa akka qabu abukaatoo isaanti agarsiisanii jiru.Manni murtii garuu, yeroo fudhatee kan hin ilaalllee ta’uun ibsamee jira. Shakkamtoonni soddomii saddeet Jimaata darbe dhaddachatti yeroo dhiyaatan dararaa fi reebichi hamaan akka irratti gaggeeffamu, milli isaanii fannifamee akka tumaman dararaa hamaan akka irratti gaggeefamu mana murtiitti iyyatan.
Namoota kana keessaa tokko kan ta’e barsiisaa Abdiisaa Bokaa jedhamu gubachuu mana hidhaa Qilinxoo sanaan du’e jedhamee reeffii isaa warraaf kennamee kan awwaalatan yoo ta’u mana murtii keessatti garu akka waan lubbuun jiruutti maqaan isaa waamamuu abukaatoo kan ta’an Obbo Wandimmuu Ibsaa dubbatanii jiru. Nutis waa’ee du’uu barsiisaa Abdiisaa Bookaa gabaasnee turre. Kana cuqaasuun gabaasaa keenya yeroo sanaa dhaggeeffachuu dandeessu.
Jimaata dabre, Manichi murtii yeroo maqaa barsiisaa Abdiisaa waamee dhabu mana hidhaa Qilinxoo irraa kanneen hidhamtoota fidanii dhufan gaafannaan waraqaa dhiyaate dubbisaa jechuunb mana murtiitti himan.Manni murtiis dubbisee bellama itti aanuutti haa dhiyaatu jechuun jabeessee ajaja kenne jedhu - Obbo Wandimmuun.
Namni du’e awwaalamee eessaa dhiyaachuu danda’an? isa jedhuuf saanduuqa reeffa isaatii akkuma cufamee maatiitti akkuma kennametti warri Abdisaa ituu hin baniin awwaaluu isaanii fi namoota balaa Ibiddaa Qilinxoon dhuman jedhame 23 eeenyummaa isaanii mootummaa maatii reeffi itti kenname qofa jedhu.Sababiin isaas mootummaan ifatti waan labsee waan hin qabneef jedhu. mootummaa fi maatii qofa jedhan.
Gama kaaniin kan torban darbe to’annaa jala oolan Dr. Mararaa Guddinaa Jimaata darbee yeroo manni murtii cufamuuf dhiyaateetti waaree booda sa’atii 4 irratti murtiitti dhiyeeefamuun ibsamee jira. Himannaa manni murtii irratti dhiyeessees shoroorkeessumma ta’uu manni murtii ibsee jira. Kan Dr. Mararaa waliin mana isaanii keessaa qabaman dargaggoonni lama haga ammaatti mana murtiitti kan hin dhiyeeffamne ta’uun ibsamee jira.


text:
Popularne rymy do
zycie
mnie
czas
jest
ciebie
dzień
zawsze
wszystko
świecie
życia
świat
wiele
siebie
się
oczy
razem
inie
będzie
serce
serca
słowa
domu
Tobie
urodziny
miłości
marzenia
świata
lat
miłość
głowie
Rymy do Etiopii
abulii, acedii, acholii, achylii, aczarii, adrii, Adrii, Adżarii, afagii, afemii, afonii, agamii, Aganii, agonii, agrafii, ahmadii, akapnii, akranii, akrasii, akrybii, aksenii, alalii, Albanii, alergii, aleukii, almarii, Alodii, alpinii, altarii, Amalii, amastii, amelii, Amelii, amfibii, amielii, amimii, amorfii, amzonii, anemii, anergii, angarii, Anglii, angurii, anomii, anosmii, Antonii, anurii, apatii, aporii, Apulii, Arabii, aralii, arganii, Argowii, arkadii, Arkadii, armarii, Armenii, armii, Arminii, aronii, arterii, arytmii, astenii, Asturii, Asyrii, Atalii, atalii, atonii, atopii, atrofii, Attalii, atymii, atypii, aulodii, Aurelii, Austrii, awarii, azalii, Badenii, Bahii, bakalii, Baktrii, balii, barii, baronii, batalii, baterii, Bawarii, bazylii, begonii, Belgii, belurii, Berii, bestii, Betanii, biblii, Biblii, bigamii, Bitynii, bligii, Bogorii, Bohemii, Boliwii, Bolonii, bonelii, Bononii, borelii, Borgii, Brescii, Brugii, bulimii, caccii, calisii, Calisii, Cecilii, cecydii, Cecylii, cepelii, Cepelii, Cezarii, Chanii, chemii, cliwii, Copii, Cozii, cukinii, cumbii, curii, cydonii, cykorii, cynii, Cynthii, Dacii, dacii, dalii, Dalii, Danii, Darii, darii, delii, Dorii, Drwinii, dulii, dungii, Dydnii, dylogii, dypodii, dysurii, dyzunii, efebii, Eforii, egerii, Egerii, egestii, ektopii, elegii, Eligii, emalii, embolii, Emilii, empatii, empirii, endemii, endywii, energii, entypii, Eretrii, erynii, Estonii, Etiopii, Etolii, Etrurii, Eufemii, eufonii, euforii, Eugenii, eugenii, eukomii, Eulalii, eulogii, eutymii, Euzebii, Fabii, fabii, facelii, familii, feerii, felonii, ferii, Fidelii, filarii, filii, fimbrii, fitonii, fobii, Foggii, folii, fonii, formii, fratrii, Frygii, funkii, furii, fylgii, galabii, galerii, Galicii, Galii, Gambii, Garcii, gawii, Georgii, geranii, gestii, giardii, gidii, gildii, glewii, glorii, grafii, Gryfii, gwardii, Gwardii, gytii, Hagii, harpii, Hawaii, Hestii, heterii, homilii, Honorii, hostii, huernii, husarii, hydrii, Iberii, Idalii, Ikarii, Ilirii, Indii, infamii, iniurii, Interii, ironii, Italii, Japonii, Jonii, Julii, Kabylii, kalii, kalmii, kalorii, kamelii, kanalii, kanonii, Karelii, Karii, Katanii, kefii, Kenii, kerrii, ketmii, Kędzii, kigelii, Kilonii, klarkii, Klaudii, kliwii, klonii, kochii, kokilii, kolii, kolonii, Kolonii, kolurii, komedii, komunii, kopii, koterii, Kotynii, ksenii, Kudzii, kufii, kurii, kutii, kwestii, laelii, Lakonii, lamblii, lamii, Lamii, Lancii, lancii, Laponii, Latakii, latanii, latrii, Lawinii, lazanii, Lechii, legii, lelii, Lemurii, Leonii, lesbii, lesonii, liberii, Liberii, Libii, lichii, Licynii, Lidii, Ligii, Ligurii, lilii, Lilii, linii, lipemii, lipurii, litanii, Liwii, lobelii, lobii, lodżii, loggii, loterii, Lucii, mafii, magii, magodii, mahonii, makchii, makii, malarii, manii, marchii, Marii, materii, Medii, Melanii, melodii, menchii, Mesenii, mialgii, miłonii, minii, miopii, mizerii, monodii, Moravii, morii, motii, mumii, Nadii, Namibii, nastii, Natalii, natii, nektrii, nenii, Netii, nexii, Nexii, Nigerii, Ningsii, Ningxii, Nokii, nokii, norii, nowalii, Nubii, Numidii, nutrii, Oceanii, Octavii, octavii, Ofelii, Oktawii, Olandii, Olimpii, Olivii, Oliwii, onanii, oogamii, oologii, Opatii, opinii, Oranii, orgii, orselii, Osetii, osterii, otalgii, otarii, Otylii, Owernii, palii, panagii, Panonii, parafii, paremii, parodii, partii, Partii, patarii, Pawii, pawonii, Pelagii, peonii, Perugii, petunii, Picabii, pinii, piranii, pisonii, pitii, piwonii, Polonii, popadii, premii, prerii, psydii, puterii, pytii, Pytii, pyurii, rafii, rakii, ramii, ratafii, rebelii, redii, religii, Remigii, rewii, robinii, rodolii, Romanii, Rozalii, Rugii, Rumelii, Rumunii, rupii, Rynii, rynii, Samarii, Sambii, sangrii, sankhii, scanii, Scanii, Scytii, Segovii, Segowii, sepii, Serbii, serii, sępolii, Silesii, Silvii, Skanii, skufii, sodomii, Sofii, Somalii, Sonii, Sophii, stomii, Styrii, surmii, Syberii, Sycylii, Sylvii, Sylwii, symonii, synafii, Syrii, syzygii, szałwii, szarii, Szwabii, tafii, talii, Talii, teorii, terapii, termii, Tesalii, tetanii, teurgii, tibii, tilapii, tjandii, torii, triarii, trinii, tyranii, Tytanii, Umbrii, uraemii, Uranii, uranii, uremii, urginii, utopii, Vitorii, walchii, Walerii, Walii, Walonii, wanilii, Warmii, widii, wigilii, Wigilii, wigonii, Wikii, wikunii, wilii, Wilii, wiremii, wolfii, Wołodii, xenii, Zambii, zamii, zawii, Zenobii, Ziemii, zizanii, Zofii, zofii, zyzanii, żulii
abulii acedii acholii achylii aczarii adrii Adrii Adżarii afagii afemii afonii agamii Aganii agonii agrafii ahmadii akapnii akranii akrasii akrybii aksenii alalii Albanii alergii aleukii almarii Alodii alpinii altarii Amalii amastii amelii Amelii amfibii amielii amimii amorfii amzonii anemii anergii angarii Anglii angurii anomii anosmii Antonii anurii apatii aporii Apulii Arabii aralii arganii Argowii arkadii Arkadii armarii Armenii armii Arminii aronii arterii arytmii astenii Asturii Asyrii Atalii atalii atonii atopii atrofii Attalii atymii atypii aulodii Aurelii Austrii awarii azalii Badenii Bahii bakalii Baktrii balii barii baronii batalii baterii Bawarii bazylii begonii Belgii belurii Berii bestii Betanii biblii Biblii bigamii Bitynii bligii Bogorii Bohemii Boliwii Bolonii bonelii Bononii borelii Borgii Brescii Brugii bulimii caccii calisii Calisii Cecilii cecydii Cecylii cepelii Cepelii Cezarii Chanii chemii cliwii Copii Cozii cukinii cumbii curii cydonii cykorii cynii Cynthii Dacii dacii dalii Dalii Danii Darii darii delii Dorii Drwinii dulii dungii Dydnii dylogii dypodii dysurii dyzunii efebii Eforii egerii Egerii egestii ektopii elegii Eligii emalii embolii Emilii empatii empirii endemii endywii energii entypii Eretrii erynii Estonii Etiopii Etolii Etrurii Eufemii eufonii euforii Eugenii eugenii eukomii Eulalii eulogii eutymii Euzebii Fabii fabii facelii familii feerii felonii ferii Fidelii filarii filii fimbrii fitonii fobii Foggii folii fonii formii fratrii Frygii funkii furii fylgii galabii galerii Galicii Galii Gambii Garcii gawii Georgii geranii gestii giardii gidii gildii glewii glorii grafii Gryfii gwardii Gwardii gytii Hagii harpii Hawaii Hestii heterii homilii Honorii hostii huernii husarii hydrii Iberii Idalii Ikarii Ilirii Indii infamii iniurii Interii ironii Italii Japonii Jonii Julii Kabylii kalii kalmii kalorii kamelii kanalii kanonii Karelii Karii Katanii kefii Kenii kerrii ketmii Kędzii kigelii Kilonii klarkii Klaudii
kliwii klonii kochii kokilii kolii kolonii Kolonii kolurii komedii komunii kopii koterii Kotynii ksenii Kudzii kufii kurii kutii kwestii laelii Lakonii lamblii lamii Lamii Lancii lancii Laponii Latakii latanii latrii Lawinii lazanii Lechii legii lelii Lemurii Leonii lesbii lesonii liberii Liberii Libii lichii Licynii Lidii Ligii Ligurii lilii Lilii linii lipemii lipurii litanii Liwii lobelii lobii lodżii loggii loterii Lucii mafii magii magodii mahonii makchii makii malarii manii marchii Marii materii Medii Melanii melodii menchii Mesenii mialgii miłonii minii miopii mizerii monodii Moravii morii motii mumii Nadii Namibii nastii Natalii natii nektrii nenii Netii nexii Nexii Nigerii Ningsii Ningxii Nokii nokii norii nowalii Nubii Numidii nutrii Oceanii Octavii octavii Ofelii Oktawii Olandii Olimpii Olivii Oliwii onanii oogamii oologii Opatii opinii Oranii orgii orselii Osetii osterii otalgii otarii Otylii Owernii palii panagii Panonii parafii paremii parodii partii Partii patarii Pawii pawonii Pelagii peonii Perugii petunii Picabii pinii piranii pisonii pitii piwonii Polonii popadii premii prerii psydii puterii pytii Pytii pyurii rafii rakii ramii ratafii rebelii redii religii Remigii rewii robinii rodolii Romanii Rozalii Rugii Rumelii Rumunii rupii Rynii rynii Samarii Sambii sangrii sankhii scanii Scanii Scytii Segovii Segowii sepii Serbii serii sępolii Silesii Silvii Skanii skufii sodomii Sofii Somalii Sonii Sophii stomii Styrii surmii Syberii Sycylii Sylvii Sylwii symonii synafii Syrii syzygii szałwii szarii Szwabii tafii talii Talii teorii terapii termii Tesalii tetanii teurgii tibii tilapii tjandii torii triarii trinii tyranii Tytanii Umbrii uraemii Uranii uranii uremii urginii utopii Vitorii walchii Walerii Walii Walonii wanilii Warmii widii wigilii Wigilii wigonii Wikii wikunii wilii Wilii wiremii wolfii Wołodii xenii Zambii zamii zawii Zenobii Ziemii zizanii Zofii zofii zyzanii żulii
abulii, acedii, acholii, achylii, aczarii, adrii, Adrii, Adżarii, afagii, afemii, afonii, agamii, Aganii, agonii, agrafii, ahmadii, akapnii, akranii, akrasii, akrybii, aksenii, alalii, Albanii, alergii, aleukii, almarii, Alodii, alpinii, altarii, Amalii, amastii, amelii, Amelii, amfibii, amielii, amimii, amorfii, amzonii, anemii, anergii, angarii, Anglii, angurii, anomii, anosmii, Antonii, anurii, apatii, aporii, Apulii, Arabii, aralii, arganii, Argowii, arkadii, Arkadii, armarii, Armenii, armii, Arminii, aronii, arterii, arytmii, astenii, Asturii, Asyrii, Atalii, atalii, atonii, atopii, atrofii, Attalii, atymii, atypii, aulodii, Aurelii, Austrii, awarii, azalii, Badenii, Bahii, bakalii, Baktrii, balii, barii, baronii, batalii, baterii, Bawarii, bazylii, begonii, Belgii, belurii, Berii, bestii, Betanii, biblii, Biblii, bigamii, Bitynii, bligii, Bogorii, Bohemii, Boliwii, Bolonii, bonelii, Bononii, borelii, Borgii, Brescii, Brugii, bulimii, caccii, calisii, Calisii, Cecilii, cecydii, Cecylii, cepelii, Cepelii, Cezarii, Chanii, chemii, cliwii, Copii, Cozii, cukinii, cumbii, curii, cydonii, cykorii, cynii, Cynthii, Dacii, dacii, dalii, Dalii, Danii, Darii, darii, delii, Dorii, Drwinii, dulii, dungii, Dydnii, dylogii, dypodii, dysurii, dyzunii, efebii, Eforii, egerii, Egerii, egestii, ektopii, elegii, Eligii, emalii, embolii, Emilii, empatii, empirii, endemii, endywii, energii, entypii, Eretrii, erynii, Estonii, Etiopii, Etolii, Etrurii, Eufemii, eufonii, euforii, Eugenii, eugenii, eukomii, Eulalii, eulogii, eutymii, Euzebii, Fabii, fabii, facelii, familii, feerii, felonii, ferii, Fidelii, filarii, filii, fimbrii, fitonii, fobii, Foggii, folii, fonii, formii, fratrii, Frygii, funkii, furii, fylgii, galabii, galerii, Galicii, Galii, Gambii, Garcii, gawii, Georgii, geranii, gestii, giardii, gidii, gildii, glewii, glorii, grafii, Gryfii, gwardii, Gwardii, gytii, Hagii, harpii, Hawaii, Hestii, heterii, homilii, Honorii, hostii, huernii, husarii, hydrii, Iberii, Idalii, Ikarii, Ilirii, Indii, infamii, iniurii, Interii, ironii, Italii, Japonii, Jonii, Julii, Kabylii, kalii, kalmii, kalorii, kamelii, kanalii, kanonii, Karelii, Karii, Katanii, kefii, Kenii, kerrii, ketmii, Kędzii, kigelii, Kilonii, klarkii, Klaudii, kliwii, klonii, kochii, kokilii, kolii, kolonii, Kolonii, kolurii, komedii, komunii, kopii, koterii, Kotynii, ksenii, Kudzii, kufii, kurii, kutii, kwestii, laelii, Lakonii, lamblii, lamii, Lamii, Lancii, lancii, Laponii, Latakii, latanii, latrii, Lawinii, lazanii, Lechii, legii, lelii, Lemurii, Leonii, lesbii, lesonii, liberii, Liberii, Libii, lichii, Licynii, Lidii, Ligii, Ligurii, lilii, Lilii, linii, lipemii, lipurii, litanii, Liwii, lobelii, lobii, lodżii, loggii, loterii, Lucii, mafii, magii, magodii, mahonii, makchii, makii, malarii, manii, marchii, Marii, materii, Medii, Melanii, melodii, menchii, Mesenii, mialgii, miłonii, minii, miopii, mizerii, monodii, Moravii, morii, motii, mumii, Nadii, Namibii, nastii, Natalii, natii, nektrii, nenii, Netii, nexii, Nexii, Nigerii, Ningsii, Ningxii, Nokii, nokii, norii, nowalii, Nubii, Numidii, nutrii, Oceanii, Octavii, octavii, Ofelii, Oktawii, Olandii, Olimpii, Olivii, Oliwii, onanii, oogamii, oologii, Opatii, opinii, Oranii, orgii, orselii, Osetii, osterii, otalgii, otarii, Otylii, Owernii, palii, panagii, Panonii, parafii, paremii, parodii, partii, Partii, patarii, Pawii, pawonii, Pelagii, peonii, Perugii, petunii, Picabii, pinii, piranii, pisonii, pitii, piwonii, Polonii, popadii, premii, prerii, psydii, puterii, pytii, Pytii, pyurii, rafii, rakii, ramii, ratafii, rebelii, redii, religii, Remigii, rewii, robinii, rodolii, Romanii, Rozalii, Rugii, Rumelii, Rumunii, rupii, Rynii, rynii, Samarii, Sambii, sangrii, sankhii, scanii, Scanii, Scytii, Segovii, Segowii, sepii, Serbii, serii, sępolii, Silesii, Silvii, Skanii, skufii, sodomii, Sofii, Somalii, Sonii, Sophii, stomii, Styrii, surmii, Syberii, Sycylii, Sylvii, Sylwii, symonii, synafii, Syrii, syzygii, szałwii, szarii, Szwabii, tafii, talii, Talii, teorii, terapii, termii, Tesalii, tetanii, teurgii, tibii, tilapii, tjandii, torii, triarii, trinii, tyranii, Tytanii, Umbrii, uraemii, Uranii, uranii, uremii, urginii, utopii, Vitorii, walchii, Walerii, Walii, Walonii, wanilii, Warmii, widii, wigilii, Wigilii, wigonii, Wikii, wikunii, wilii, Wilii, wiremii, wolfii, Wołodii, xenii, Zambii, zamii, zawii, Zenobii, Ziemii, zizanii, Zofii, zofii, zyzanii, żulii


text:
Sadaasa,29,2017 /Waggoota dheeraaf qabsoo uummanni keenya sirna garboonfattootaa waliin gochaa jiru halagaa biratti akka qoosaatti ilaalamaa tureera. Sunis sababa harkiftuu uummataa bitatanii qabaniif ture. Harkiftuun uummataa kun waan itti hidhamte harkisuun ala waan harkiftullee addaan baastee akka beektu hingodhamu. Harkiftuun uummataa hedduun ilmaan haadha garaa ilmaan fidi infixnaati. Isaan kun waanuma gooftaasaanii ajaje hojiirra oolchu. Waanuma ajajaman raawwatu.
Waan ta’aa jiruuf ta’uuf jiru addaan baasanii akka hinbeekneef, dhoqqee siyyaasaa bulbulanii gurra isaanii duuchuu keessatti gaheen garboonfattootaa isa olaanaa ture. Ilmaan Oromoo kanneen asii achi harkisuu fedhan harkiftoonni Wayyaanee kunneen gurra ittiin waan harkisan dhagaa’an dhabanii waggoota 26 dabarsaniiru. Cooka uummataa qoosaatti, dhiiga uummataa bishaanitti, lafee uummataa qoraanitti, oladeemaa ilma Oromoo akka hantuutaatti ilaalaa umuriin har’a gahanii jiru. Harkiftuun Wayyaanee OPDO’n guurii gurra ishee cuqqaalee kana gurra keessaa haquuf dhamaatii dhalooti hingoone hinjiru. Akka qaamasaatti kunuunsee gorsaaf waamicha kennaafi tureera barataan Oromoo. Jarri garuu ammas sanuma. “Waan aadaasheef Harreen daaraa hallatti!” Jedhu mitiiree? Jaroota kanaaf yeroon sirreeffamaa isaaniif laatamee itti akka yaadaniif dhaamameeraaf. Yeroo bal’aa keenneef kana keessatti qalbii jijjiirratanii dhiifama jechuun hafee ammas dhaloota humnaan harkisanii gotottaadhaan harka Wayyaaneetti gatuurratti argamu. Dhaloota kana Rasaasaaf kaadhimuurratti argamu. Daataa qabsaa’ota Bilisummaa Oromoo funaannachuun ammas TPLF’f kennuurratti argamu. Dalagaasaanii olaanaa fuulleffannoo hojjechuutti jiru. Gurra isaanii akka dhaga’uuf bakka isaanii buunee samaa gurraa qoroqorrus dhagaa’uurra ittuu duudaa jiru. “Biyya abbaakoo hingadhiisu jettee Injiraan qaaqeerratti hafte” jedha Oromoon. OPDO dhiqattee qulqullaa’uuf yeroo akka hinqabne raagessaa jirti. Xuriishee isa akka kosii ajaa’uu baattee jirti. Gaaffii barataa haqaaqtee absuun, gaaffii uummataaf gurra lachuun hafee gooftoliishee dhagaa’uurratti cichitee jirti. Afaan gooftolishee taatee, akka “samaabaloo” isa jedhanii uummataa ukkamsuurratti argamti. Gocha addunyaarratti ta’ee hinbeekne nurratti raawwachaa jirti. Halagaa nutti harkiftee dirqama olaanaa isheerraa eegamu bahataa jirti. Lafarraa nu buqqaasisaa jirti. Kan lafarraa nu buqqaasturra badii uummataa miliyoonaan dararamaa jirutti muruun ragaa habukaattummaa Tigirootaa dhaabbachuu itti fufte. Addunyaan uummata keenyaa uummata Oromoo lafasaa dhabee buqqaa’aa jiru kan kuma dhibba torbatti adeemaa jiruuf dhaga’ee akka hindirmanneef gaanii dhoksaa ta’uutti jirti. Sanarra dabartee badii dabalataa Wayyaanee jajjabeessuuf garbummaa dheeressuu xiiqeffattee hojjechuurratti argamti. Qeerroo : OPDO’n Wayyaaneedha Wayyaaneen OPDO dha. Kana yoomuu dagachuun nu miidha. Sabboontonni OPDO keessaa OPDO miti. Kanaaf namoota Oromoorratti yakka hamaa rawwataa jiran keessaa adda durummaan kan gaggeessaa jiru, kana halagaa biyya keenya Oromiyaatti waamee ardaa nu dhabsiisaa jiru gartuu OPDO ilmaan haadha garaati. “Hattuun sangaakee fuudhe ollaakee jira fagoo honbarbaadin,karra Looniikee kan beeku namuma si biraatii” jedha Oromoon. Kan goola keenyaa halagaatti agaraiisaa jiru OPDO, kan nu tuffachiisaa jiru OPDO, kan nu saamsisaa jiru OPDO, Kan mandhee nu dhowwee maatii sinbiraa nu gochaa jiru OPDO akka ta’e hubachuun barbaachiftuudha. Gaafa caasaa wayyaanee guutummaan guututti dhabamsiifne bilisoomna. Kana gochuuf ammoo namni Oromoo ta’e kamuu yeroof dalagaa isaa lafa ka’ee OPDOtti duuluu qaba. Polisa Oromiyaa jajjabeeffachuunis gaafas tolti. Dhumaratti laflaafonni OPDO habukaatummaa dhaabatanii miidiyaadhaa badii uummataa haguuguu barbaadan, kanneen ofii bargaanfatanii uummata halagaa cunqursiisuuf bobbaafaman basaastonni Wayyaanee toora miidiyaa hawwaasaan maqaa activst ofii laatan gaaffii keenya gaaffii barataa dabsanii kanneen barataa miira xiiqii keessaa galchuu fedhan hatattamaan dhaabbachuu qabu. Kanaan ala guyyaan har’aa born miti boriitu gaafa bilisoomneef riqa hamaa ofiif kaahaa jiran. Wayyaanee isaan utubuuf kachachalan humaa dhaabbachuu akka hibdandeenye beekamaadha. Barataan Oromoo COC baqa mooraa barmootaatii ba’e miti. Waan gurri keessan cufamee jiruuf gaaffii barataa dhagaa’aa hinjirtan. Gaaffiin barataa gaaffii saamichaa lafaaf buqqaa’insa uummataaf ajjeechaa suukaneessaati. Ijoolleen Keenya barattoonni Oromoo naannoo Booranaa irraa gara mooraa dhufan xiinsammuu miidhanii jiru. Maatiin ardaa lakkisee qabeenya dhabee akka sinbira ta’e. Jiruun jiru karaarraa taate. Manni jaarsa Oromoo sharaa taate. Deessuun sharaa jalatti deessee waan soorattu dhabde. Dureettiin libsuu ijaatti saamtotaan iyyoomte. Kana furuurraa guddina aangoo wal saamuuf tattaaffiirra jiraachuu OPDO argaa jirra. Aangoo walii qooduuf, aangootti ol guddachuuf xibaara xibaaruurratt


text:
Baarentuu Gadaa Irraa
Wayyaaneen waggaa waggaadhaan guyyaa diyaaspooraa jettee erga holola eegaltee waggoonni muraafni lakkaawwamaniiru. Baranni waggaa 3ffaadha.
Murni tun guyyaa kanaan dahattees ilmaan sabootaa dararaa ishii baqatanii biyyaa bahanii fi sababoota adda addaatin biyyoota alaa jiraatan ofitti hawwachuuf hololaa turte, ittis jirti. Lafa argattuu, ni duroomtu, mana ijaarrattu jechuun horii isaan dafqanii argatanis harkaa sassaabbachaa turte, ammas caalaatti saamuuf iyyaa jirti.
Itiyoophiyaa keessa dhugaan lafarra jiru kan biraa ta’us Wayyaaneen garuu nageenyi,dimookiraasii fi miisoomni itiyoophiyaa sirna kiyyaan bulaa jirtu keessa babbalattee,daddagaagee jira jettee halakanii guyyaa nama moogsuuf dhamahaa jirti. Koottaa waliin biyya misoomsinaa jechuunis wanti odeessaa hin jirre hin jiru. Hololli hololamaa jiru kunis amma sadarkaa itiyoophiyaan wayyaaneedhaan misoomte,nagaa argatte,dimookiraasiin keessatti dagaage jedhamtuu tun ishiidhuma keessa jiraachaa jirru, ishiidhuma nus addunyaanis quba qabu san moo kan biraatu dhalate nama jechisiisu gaheera.
Dhugaan Itiyoophiyaa keessa jiru kan muldhisu ilmi namaa akka saree abbaa hin qabnee addabaabaayitti ajjeefamaa jiraachudha. Saamichi, hidhaa dararaan saboota biyyattii keessumaa saba Oromoorratti gaggeeffamaa jiraachuudha. Dhalattoonni saba Tigraayi qofti akka barbaadan keessa yoo fandalalanii fi hundatti ajaja ta’an kan ifatti muldhatu. Beellii fi dhibeen ummattoota biyyattii fixaa jiraachutu halakanii guyyaa midiyaalee addunyaarraa gabaafama. Dubbii kana caalaatti dhugoomsuuf ammoo hogganaan komishinii ittisa balaa fi qophaai’naa Itiyoophiyaa Mitikkuu kaasaa namni jedhamu Waxabajjii 10 bara 2017 ibsa miidiyaalee fi tola ooltotaaf kenneen waamicha namni
mil.10 ol beela’uu ibsee qanqalloo kadhaa qabatee dhihaateera.
Dhibeen, rakkoon bishaanii, daandiin, ibsaa fi tajaajilonni biraas biyyattii keessatti akkuma kaleessaa har’as ummattoota biyyattii keessumaa ummata Oromoo hudhanii mankaraarsaa jiru, Jarraa 21ffaa jaarraa qaroominaa kana keessattis namaa gaditti sukkuumaa jiru.
Nageenyi irraa hololamus hin jiru, Biyyattii keessatti guyyaa saafa’a mirgi dhala namaa karaa suukanneessaa ta’een dhiitama. Liyuu hayiliin kallattii hedduun ummata Oromootti duulaa ture,jiras, ummanni Oromoos ofittisuun dirqama umamaa waan ta’eef of ittisaa jira. Addatti ammoo adda durummaan uummata Oromoo, itti aansuun Amaarri, Koonsoon, Sidaamni, Gambeelli, Beenishaangul fi saboonni biroo biyyattii qabsoo bilisummaa FXG gaggeessaa jiru. Walumaa galatti biyyattiin biyya saamichaa, hidhaa fi ajjeechaa waan taateef kana ofirraa ittisuuf ammoo qabsoon kallattii hundaan gaggeeffamaa jira. Nagaan homaatuus keessa hin jiru. Itiyoophiyaan wayyaaneen irraa hololtu garuu laabraatoorii kam keessa akka jirtu namani quba qabu hin jiru.
Keessumaa waggoota 2 as Saamichaa fi dhiittaa mirgaa gaggeeffamaa jiru dhaabuf FXG gutummaa Oromiyaa keessatti finiinee ka’een walqabatee dhittaan mirgaa ummata Oromoorratti wayyaaneedhaan raawwachaa turee fi jiru amma hin qabu. Maaf mirga keessan gaafattan,maaf qabeenyaa fi biyya keessaniif falmitan jechuun waraana bobbaaftee dhiiga ilmaan Oromoo danuu dhanaglaaftee jirti. Dhangalaasaas jirti. Aga’aaziin dhalatoota Tigraay qofarraa ijaarame kalee amma yoonaa; keessumaa yeroo ammaa kana Aga’aaziin maqaa komaand postii jedhu baafatee yakki raawwachaa jiru adda. Sukanneessaa fi genocide dha.
Dubbiftoota :-Murni yakkoota akkanaa fi kanneen biroo hedduu waggoota 26n darbaniif, kessumaa waggoota 2 as ummata Oromoo fi saboota biyyattii hedduu irratti raawwachaa turtee fi jirtu tun yeroo ammaa kana kunoo qaanii tokko malee koottaa guyyaa Diyaaspooraa na waliin kabajaa, haa sirbinee dhichiifnu, Doolaara fi Iroo finnaan lafatu isinii kennama, mana argattu, ni duroomtu, faayidaa akkasii fi akkanaat argattu jechuun holola fakkeessi gaggeessaa jirti.
Dhugumatti Wayyaaneen qaanii hin beektuf malee kun silaa dubbii qaaneessaa ture.
Wayyaaneen Waggoota 2n darbanis keessumaa bara darbe haaluma kanaan holola gaggeessaa turtus kan guyyaa diyaasporaa kana irratti argame waayiloota ishii muraasa warra ergama addaa fudhatanii biyya alaattti hawaasa biyya alaa jiru diiguuf tattaafachaa turanii fi jiran ta’uu arginee dhageenyee jirra. Isaanuu xiqqoo dha, isaan sunuu ammoo miseensotuma Wayyaanee fi PDOlee ishii turan. Walumaa galatti ergamtootaa fi yakkamtoota garaaf bulaniidha warri maqaa diyaaspooraatiin hololaa ture jechuutu danda’ama. Hawaasni saboota adda addaa keessumaa hawaasni Oromoo biyya alaa jiru deemsa Wayyaanee kana dursee waan hubateef guyyaa diyaaspooraa maqaa jedhuun holola Wayyaanedhaan gaggeeffamaa ture irratti argamuu dhabuun harkaa fashalseera. Uummanni Oromoo biyya jirus akka ilmaan isaa dararaa sirnichaa baqatanii biyyaa bahan dhiiga obboleeyyan isaanirra tarkaanfatanii diina waliin hin shubbifne, hin dhiichifne waan beekuuf warra maqaa diyaaspooraatin biyya galee hololuuf yaale kana qaaneesseera. Akkuma yaadatamu bakka hedduuttis waaroo salphinaa itti uwwusee har’ee finfinneetti dachaasee jira. Baayyeen isaaniis odoo Finfinnee hin bahin akka hoteela ciisanitti TV qofarraan muldhatanii biyyaa irraa dhufanitti dacha’aniiru. Barana ammoo akka caalaatti salphatan ifaadha. Baranas maqaa diyaaspooraatiin biyya gallee hololla warri jedhan yoo jiraatan kan darbe caalaa akka uummata Oromootin keessumaa qeerroodhaan waaroo salphinaa uffatan shakkiin hin jiru.
Oromoos ta’ee sabni kamuu biyya itti dhalate, qayee abbaa fi haadha isaa yeroo barbaadeetti galee ilaaluun, maatii isaa dubbisuun yakkaa miti. Inumaawuu kan jajjabeeffamuu qabuudha. Haa ta’uu malee guyyaa Wayyaaneen hololaaf qopheeffatte isa guyyaa diyaasporaa jechuun barana yeroo 3ffaaf Adooleessa keessa kabajuuf jirtu irratti argamanii sirbaa fi dhichisa diinni dhiiga ilmaan Oromoorratti qopheeffatteef galtee ta’uun yakka. Dhiiga lammii ofii irratti sirbuun, isa lammii fixaa turee fi jiru waliin shubbisuun gadhummaadha. Qonnaan bulaa Oromoo buqqisanii lafa diinni ilmaan Oromoo bochisee,saamee kutee namaaf kennu kajeeluun, isaafis jecha diinatti galuun, diinaa sagaduun badii guddaa dha. Kan seenaanis, seeraanis nama gaafachiisudha.
Eeyyee Wayyaaneen diina, gabroonfattuu dha, ajjeechaa, saamichaa fi hacuccaa danuu uummata Oromoo fi saboota biyyattii hedduurratti raawwachaa turte. Ittis jirti. Ajjeechaan jumlaa(genocide)n irreecharratti raawwate kanaaf ragaa fi argisiiftuu guddaa dha. Egaa Kana argaa fi dhagahaa ammoo diina waliin sirbuu fi dhichisuun, akkasumas holola diinni guyya kanarraa qopheeffatuuf faana hiriiruun ummata cunqursaa jala jiru irratti yakka seenaan hin haqne raawwachuudha. Ofis lammiis tuffachiisuudha. Keessumaa dhiiga lammii Oromoo isa bilisummaaf dhangalahaa turee fi jiruuf kabajaa dhabuu dha.
Diyaaspooraan Oromoo biyyoota alaa adda addaa keessa jiru shakkii malee irra jiraan isaa sirnoota impaayeera Itiyoophiyaa bulchaa turan baqatee kan biyyaa bahee dha. Keessumaa harki guddaan diyaaspooraa Oromoo bara bittaa wayyaanee kana kan baheedha yoo jedhame soba hin ta’u. Wayyaanetu saamee, hidhee dararee biyyaa baase. Oromoo hedduun dhiittaadhuma sirnoota habashaa baqatee kaampilee baqataa biyyoota ollaa dabalatee addunyaarra facahe. Amma qabsoo isaatin bilisummaa isaa dhugonfatuttis haalli jiru kanaan ala hin ta’u. Namni dhugaa kana hubatuu fi quba qabu ammoo sammuu maalitiin murna kolaneeffattuu biyyaa isa baafte waliin sirba, dhichisa, deebi’ee nyaatee dhugaa…?
kun dhugumatti hirmii nyaachudha. Eeyyee Wayyaanee waliin guyyaa diyaasporraa jedhanii ayyaana kabajuun hirmii nyaachudha. Namumti ani diyaaspooraa Oromooti odoo ofiin jedhu wayyaanee waliin dhiichisu kamuus kan inni dursee of gaafachuu qabu diina hari’ee biyyaa isa baase waliin shubbisuun ammam akka qaaneessaa fi yakka ta’eedha.
Dubbiftoota:- Mee warri biyyoota alaa keessa jirtan tarii yoo namni ani diyaaspooraa biyyattii galee Wayyaanee waliin guyyaa diyaaspooraa jedhee dhichisuuf jiru keessaa tokko namani jedhu ollaa keessan jiraate waantoota kana gaafadhaa:- isaanis Itiyoophiyaa Wayyaaneedhaan bulaa jirtu keessatti maaltu Oromoof jijjiirame..?
Oromoon mirga abbaa biyyummaa qabaa….? ajjeechaan, hidhaan, saamichi irraa dhaabbateeraa..? beelli, hiyyummaan ummata Oromoo har’as akkuma kaleessaa fixaa hin jiru…? jedhaatii gaafadhaa. Yoo garaaf bulaa ta’e innuu ija dunuufatee eeyyee jijjiirame isniin jechuu danda’a.
diyaaspooraa dogongorfame yoo ta’e ammoo dogongora isaa fudhatee gocha yakkaa fi qaaneessaa kanarraa of qusata.
Akkuma beekamu yeroo ammaa kana dararaan, Ajjeechaa fi hidhaan daranuu cimaa deeme malee hin dhaabbane, beellis akkasi, Egaa Paaspoortii biyya alaa harkaa qabaachuun kana nama dagachiisuu hin qabu. Yeroof yoo ta’e malee abbaa biyya saniis nama hin taasisu. Saba ofiis nama irraanfachiisuu hin qabu.
Dhugaadha, jarri maqaa diyaaspooraatiin daldalan kunneen, keessumaa kan Oromoodha ofiin jechaa bara darbees haa ta’uu sanaan dura biyya galanii Wayyaanee waliin dhiichisaa turan lakkofsi isaanii muraasa.
Qubaan lakkaawwamu. Gongumaa hawaasa Oromoo qorraa fi aduu keessa dhaabbatee bilisummaa saba isaaf falmaa turee fi jiru, isa qabeenyaa fi beekumsa isaa osoo hin sassatin qabsoof oolchaa turee fi jiru bakka hin bu’an. Haa ta’uutii akkuma summiin xiqqoo hin qabdu jedhamu san warri amma maqaa diyaaspooraatiin Wayyaanee waliin shubbisu kun ushaala diinaa ykn taakkoo diinaa ta’uurraa akka of qusatan itti himamuu, gorfamuu qabu. Yoo kan didan ta’e ammoo hawaasarraa qophxeeffamuu, darbees tarkaanfiin gocha isaaniin wal-madaalu irratti fudhatamuu qaba.
Uummanni Oromoo bara darbe warra ani diyaaspooraadha jedhee biyya galee wayyaanee waliin dhiichisaa tureef iddoo hin laanne, Iddoo baayyeettis salphifamaa turaniiru. Kan bara kanaa ammoo ittuu bacancaramaa, kan bakka deemanitti itti salphatanii fi gocha isaanitti qaanawan akka ta’utti irratti hojjetamuu qaba. Umamnni Oromoo, keessumaa qeerroon Oromoo caalaatti irratti hojjechuu qaba.
Ergamtoonni maqaa diyaasporaatiin holola diinaa gaggeessuuf gara Oromiyaa deemuuf qophaawaa jiran kun Oromiyaa keessa erguttuu akka hin sochoone danquun dubbii fardiidha. Dirqama lammummaati. Tarkaanfii barsiisaa fi jilchaa ta’es irratti fudhachuun sirreessuun hunda dursuu qaba. Waaroo salphinaa uffachiisuun deebisuun hunda nama ani Oromoodha ofiin jedhurraa eegama. Jarrri kun odoo dhiigni ilmaan Oromoo lafa yaa’aa jiruu guyyaa diyaasporaa jechuun diina ummata Oromoo dhiigsaa jiruu fi saamaa jiru wayyaanee waliin Oromoorratti dhiichisuun yakka.
Oromoon biyya alaa jiru kan galee biyya isaatti bashannanu, dhiichisee sirbu yeroo ammaa, yeroo ummanni Oromoo dhiigaa jiru, saamamaa fi ajjeefamaa,gabrummaa jala jiraataa jiruu miti. Kan Galee sirbee dhiichisu qabsoo eegalame FXG jabeessee itti fufee ummata isaa bilisoomsee, ummata bilisummaa jala jiru keessatti. kan ta’uu qabus kanuma.