text:
Umanni Oromoo garee waanyoo fii of tuultootaa jiddutti rakkachaa jiraRead More »
OSAn Jawaar ni afeerraa fii hin afeerruurratti garee lammatti cabe
OSAn Jawaar ni afeerraa fii hin afeerruurratti garee lammatti cabeRead More »
Toopbiyaa Dimokraatessuu fii Oromoo Bilisoomsuu.
Ummanni Oromoo baruma Minilikiin gabrummaa jalatti kufe guunguma diddaa gabrummaa eegale. Bara Hayila-Sillaasee ifatti qabsoo hidhannoo eegale. Dura Jeneraal Waaqoo guutuu Haaji Husseen Bunee faa …Read More »
Tayyee Dendea Areedo; Yaa’ii caffee Oromiyaarratti akkaan hin dubbanne afaan na qaban
Oolmaa Caffee Irratti Yaada Koo Ashaaraa Dhugaa! Seensa Filannoo marsaa 6ffaanin miseensa Caffee Oromiyaa ta’e! Shawaa Kaabaa Naannoo filannoo Kuyyuu irraayi. Miseensa paartii Badhaadhinaa fi …Read More »
Dubbitu dubbii kaasa – Erga kaatee garuu haa dubbatamtu!
Summii Tibbanaa…! Dubbiin ijoon tibbana ilaalaa arku tan Gandummaati. Dubbiin tun duruu turte, bara hundaa daarama keessa gangalatteet marguudhaaf dhidhiitatti. Ajandaan tun qaama sadih irraa …Read More »
QAROO QAXARA QOORE
Abuubakar Muussaa Wadaay Jaarraa, Yaadannaan waan hedduu irraa barra, Gameeysa, gamna hayyuu ilma Sabaa, Daawitii hawaasaa gaafa guyyaa jabaa, Biiftuu aartiitiin ibse Oromiyaa balloo, Bu’ursee …Read More »
Failure to Deliver: The Journey of the Oromo Liberation Front in the Last Two Decades
Jawaar Mohamed By writing this article, I understand that I am touching on one of the most closely guarded taboos, the untouchability of the OLF. …Read More »
Galmee seenaa: DANDEETTII IJOOLLEEN OROMIYAA WAA DUBBISUUF QABDU
Jawaar Siraaj Muhammad / Hagayya, 2011 Barnoonni, hawaasa kamiifuu bu’ura guddinaati. Hireen barnootaatis mirga namoomaa kan bu’uraa waan taateef namayyuu hiree tana argachuu qaba. Ija …Read More »
Gaachana Sirnaa: Sirna Gadaa Deebisuu Moo Biltsiginnaa Aangoorratti Tiksuu?
Finfinnee, Mootummaan naannoo Oromiyaa waraana Oromiyaa keessatti gaggeeffamaa jiruu irra aanuuf caasaalee nageenyaa jedhu haaraa uumaa jira. Caasaalee haaraa dabalaman keessaa waajjirri milishaa kan Labsii …Read More »
Manni barumsa qaro dhabeeyyii Baha Oromiyaa tana hin jiruu?
WAAN QALBII NAMA CABSU Yoo jiraachuu baate qaamni dhimmi kun ilaallatu maaliif haala mijjeeysee joollee tana akka baratan godhuu dhabe? “Ijoolleen kun ilmaan Jaarsoo Dagaa …Read More »


c: text/html

text:
Crust (geology)
Ji'ooloojii kessatti crustn qoqodama lafa planeta kan fixe gubbat argamu yoo ta'u, planet kessa kutta lithosphere jedhamu kessatti argama. Qoqodamotta gara kessa jirran wajjin yoo walitti madalan, crustiin planet kessatti argaman waluma galatti waantotta bayye walit-qabama hin qabne ofii kessa qabu. Crustiin Planet kenya bayyinan kan ofii kessa qabu basalt fi granite dha. Qoqqodama gara kessatti argaman akka mantle fi core yoo walit madalan, crustiin qabana'a fi bayye jabba dha.
Planetotta tartiban qoqodaman akka Planet kenya kessatti, lithospheriin fesashi gara kessa argamu irra nana'a. Demma fesashi irra (convection) akkatta plastic deformationniin kan baqaa-hin-ta'in, gubba mantle fi asthenosphere irra qabatulle, lithospheriin tectonic plate demma qabanitti caccabe argama. Crustiin bishaan jalatti argamu, crustii lafa irra gargari gora. Crust bishan jalla (sima) kunin furdinana 5 hanga 10 km yoo ta'u, kan ofii kessa bayyinan qabu immo basalt dha. Crust lafa irra (sial) immo dhoqan (furdinan) 20 hanga 70 km yoo ta'u, kan ofii kessa qabus cabbi (dhaka) bayye walitti hin qabamne akka granite ofii kessa qaba. Temprecherii crust temprechera qillensa fi hanga 900 °C (gubba mantlet) jiddutti argama. Volumii planeta kenya kessa crustiin planet kenya persentii 1% qofa qabata.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Oromia: Hidhaa fi Ajjeechaan Qabsoo Oromoo yo Finiinse Malee Duubatti hin Deebisu: Ibsa Ijjannoo Gurmuu Deeggarsa KFO Idil-Addunyaarra December 5, 2015Posted by OromianEconomist in Uncategorized.
Tags: #OromoProtests 2015, Ibsa Ijjannoo Gurmuu Deeggarsa KFO Idil-Addunyaarra, KFO’n haala yeroo ammaa Oromiyaa irratti ibsa baase.
add a comment
Hidhaa fi Ajjeechaan Qabsoo Oromoo yo Finiinse Malee Duubatti hin Deebisu!
Ibsa Ijjannoo Gurmuu Deeggarsa KFO Idil-Addunyaarraa
===============================================
Haalli Itoophiyaa keessa jiru yeroorrraa gara yerootti hammaachaaa dhufeera. Keessattuu yeroo ammaa kanatti gama tokkoon uummanni beelaan dhumaa yennaa jiru kanatti gama biraatiin ammo mootummaan daa’imman ilmaan Oromoo hegeree biyyaa ta’an rasaasaan fixaa jira. Dhimmoota maasterpilaaii, beelaa fi ajjeechaa fi hidhaa mormitoota Oromoo irratti gaggeeffamu ilaalchisuun ibsa armaan gadii kana baasneerra.
1. Gocha Faashistummaa mootummaan Woyyaanee saba Oromoorratti raawwatu ni balaaleffanna. Hidhaa , reebichaa fi ajjeechaan hatattamaan haa dhaabatu! Mirgi hiriira nagaa fi yaada ofii bilisaan ibsachuu haa kabajamu!
2. Bara 2014 keessa barattoonni 75 ol ajjeefaman. Amma torbaanuma kana keessa namni 3 ol ajjeefamanii dhibbootaan madaahaniiru. Miidhaan cimaan barattoota Oromoorra gahaa jira. Sanbi keenya kumootaan mana hidhaatti guuramaa jira. Namoonni ajjeechaa barattootaa fi hiriirtota irratti raawwatan hatattamaan seeratti haa dhiyaatan! Maatii ijoolleen irraa ajjeefamteef gumaan haa kaffalamu!
3. Karoorri Masterpilaanii Finfinnee kan seeraa fi heera biyyittii diiguu; kan sirna Federaalizimii fi birmadummaa sabootaa dhabamsiisuu fi eenyummaa saba keennaa miidhuurratt aggaammate hatattamaan haa haqamu.
4. Beelli biyya san keessatti dhalate sababa hongee qofa osoo hin taane sababa poolisii fi tarsiimoo dogoggora fi dhaba bulchiinsa gaarii fi olaantummaa seeraa ti jennee amanna. Uummata beela’eef gargaarsi barbaachisaan hatattamaan haa dhaqqabu.
5. Uummanni Oromoo biyya keessa jirtanu gaaffii mirgaa fi bilisummaa gaafachaa jirtan hanga mirgi keessan kabajamutti karaa nagaatiin kaabaa kibbaa, bahaa dhihaa, dhiiraa dhalaan fi diqqaa guddaan qindoominaan bakka maraa wolbira dhaabattanii akka itti fuuftan fi mirga keessan kabajsiifattan waamicha keenna dabarsina.
6. Hidhattoonni, loltoonnii fi poolisoonni gaafatamummaan keessan heeraa fi seera kabajsiisuu dha. Keessattuu humni woraanaa daangaa diinarraa ittisuu dha. Uummata mirga heeraa fi seeraan taa’e gaafatu irratti hin dhukaasinaa; hin ajjeesinaa. Mootummaan ni dhufa ni darba. Isin mootummaa kamuu keessa dhaabbataa teetanii kan jiraatuu dandeessan sirna tokkoof looguu dhiistanii heeraa fi seera qofa yo kabajsiistan.Mootummaan abbaa irree akka isin isa tiksitanii umriisaa dheeressitanuuf barbaada; kanaafuu akka isin uummata isa mormu ajjeestan isin ajaja. Ajaja isaa kan seeraan alaa hin fudhatinaa! Uummata gaaffii mirgaa karaa seeraa fi nagaatiin gaafatu irratti qawwee akka hin dhukaasne waamicha isiniif taasifna.
7. Sabni keenya kan biyya alaa jiraattan haala barbaachisu maraan hatattamaan wolitti dhuftanii obbolummaa fi deeggarsa gaaffii mirgaa uummanni keenya kaasu kana bira dhaabbachuudhaan dirqama lammummaa akka baatan waamicha isiniif taasifna.
8. Dhaabbileen siyaasa Oromoo fi gurmuuleen deeggarsa qabsoo Oromoo marti yeroo murteessaa ta’e kanatti gahee isinirra eegamu harka wol-qabattanii tokkummaadhaan akka baanu waamicha isiniif goona!
9. Dahaabbileen mirga namoomaa fi miidiyaaleen idil-addunyaa yakka Itoophiya keessatti Oromoorratti deemaa jiru kana xiyyeeffannaa itti kennitanii akka gabaasitanii fi galmeessitan, addunyatti beeksiftan waamicha isiniif gooona!
10. Lubbuu gaafii kanarratti woreegamteef biyyoon itti haa salphatu. Maatii fi firoottan woreegamtootaa jajjabinna isiniif hawwina. Miidhamtoonni gaaffii mirgaa kanarratti miidhamtan fayyaa isiniif hawwina. Lubbuu fi dhiigni keessan bilaashaa miti. Akkuma Maammoo Mazammir ‘’ DHIIGI KIYYA DHIIGA BILAASHA BADEE MITI, DHIIGA MIRGA OROMOOTIIF JIGE’’ jedhe san dhiigi keessan gootota kumaatama dhala; BILISUMMAA FIDA. Woreegama keessan SEENAAN HIN DAGATU. SEENAAN keessan ni galmaawa; hanga bara baraa galmee seenaa keessaa calaqqisa.
Dhumarratti Koongiressiin Federaalawa Oromoo (OFC) ijoollee miidhaman, hidhamanii fi maatii ijoolleen irraa ajjeefamte haala itti gargaaraman mijeessuuf koree hatattamaa dhaabuusaa nuuf ibseera. Kanumaan wolqabatee nuuti Gurmuun Deeggarsa KFO Idil Addunyaa deeggarsa barattootaa fi miidhamtoota Oromoof taasifamu biyyoota alaattii guurree OFCn dhaqqabuuf qophii xumurreerra. Hawaasni Oromoo biyyoota garaa garaa dhimma kanarratti akka nu woliin hojjatu waamicha taasifna.
Injifannoon Ummata Oromoof!
Gurmuu Deeggarsa Kongiressii Federaalistii Oromoo
Muddee 3, 2015
Minnesota
UNPO: Oromo: Attack on Protesting Students by Government Forces Caught on Video December 5, 2015Posted by OromianEconomist in Uncategorized.
Tags: #OromoProtests, #OromoProtests 2015, #OromoProtests November 2015, 'BECAUSE I AM OROMO’: SWEEPING REPRESSION IN THE OROMIA, Africa, Oromo: Attack on Protesting Students by Government Forces Caught on Video, UNPO
1 comment so far
Oromo: Attack on Protesting Students by Government Forces Caught on Video
Citizens from all over Oromia have been protesting for months against the Addis Ababa Master Plan, which would see Oromo farmers around the capital evicted from their land with the city’s expansion. Marches have intensified since the events at Haromaya University last week, where Oromo students, protesting peacefully against the government plans, were shot at by the Ethiopian Federal Police, killing at least three and injuring many more. The attack was recorded on a video, which can be viewed from the link below.
Read the full article from Finfinne Tribune below:
The following video shows as the Ethiopian Federal Police, known as Agazi and part of the elite force of the ruling Tigrean People’s Liberation Front (TPLF), shooting at Haromaya University’s Oromo students – who were out protesting against the Addis Ababa Master Plan in late November 2015. According to media reports, at least three were killed and many more were wounded. The students were protesting against the Addis Ababa Master Plan, whose goal, they say, is to expand the City of Addis Ababa by many folds by evicting Oromo farmers from their land around the City of Addis Ababa in Oromiyaa. The Oromo people, especially students, have been expressing their protests against the Addis Ababa Master Plan, ever since it was unveiled by TPLF officials in April 2014. As a result of the Oromiyaa-wide protests against the Addis Ababa Master Plan, over the last year and half, more than a hundred Oromos were killed by the Agazi force, including the four who had been reported dead at the recent Haromaya protest.
The students, pronounced dead, and those others protesting, come from all sections and all zones of Oromiyaa for their higher education at Haromaya University.
Click here to watch the video of the attack.
Click here to see more photos of the protests.
Photo credit: Gadaa.com @Flickr


text:
Finfinnee Hagayya 28/2012(TOI)- Magaalaa finfinnee Naannoo CMCtti balaa abiddaa mudateen miidhaa gaheef hedduu gaddeera jedhan kantiibaa itti aantuu magaalaa finfinnee Aaadde Aadaanech Abeebee.
Balaan dhaqqabee haala akkamiin akka ta’e qulqullaa’aa jira.
Jiraattonni naannoo kanaa mootummaa waliin ta’uun abiddicha dhaamsuufi miidha gahuuf malu hambisuuf tumsi godhame kan galateeffachiisuufi ammas waaliin ta’un akka itti fufuuf aadaan wal gargaarsaa keenya kan cimee itti fufu ta’uuf argisiistuudha.
Warra miidhaan irra gahes dhaabuudhaaf, bulchiinsi magaalichaa hawaasa naannoo waliin ta’uun tumsi barbaachisu ni godhas jedhan.


text:
Amerikaan (USA) biyya farda kuma hedduu qabaachuun beekamtu.Zooniin MD biyya fardaa jedhamtee beekamti.
Fardoo qabaachuu qofaa mitii Amerikaan dorgommii fardoo hedduu qabaachuun beekamti.
Dorgommii Caamsaa 2,2015 kutaa Kentucky keessatti dorgoman ta fardoo fi teettoon fardaa 20 istaadiyoomi Louisville irra maraa karaa km2 wal dorgoman fardaa American Pharaoh jedhan kana nama Bobb Baffert jedhanitit leenjifametti moo’e.
Teettoon fardaa kanaa ammoo nama Meksikoo, Victor Espinozaatti moo’e. Abbaan Americna Pharaoh ammoo Ahmed Zayaatiiti,dhalootaan Masrii.Farda qoorti horsiisee leenjsiee dorgommii qopheessa.
Dorgommii Kentucky tana irrattuu fardoo sadii dorgommii dhiyeeffate.
Frdii dorgommii Kentucky Derby moo’e dorgommii Preakness Stake fi Belmont Stakes jedhanii dorgoma.Fardoon tuttun fardoo Amerikaan dorgommii olompikiiti qopheeffattu keessaa tokko.
Dorgommiin baranaa 2015 tun 141essoo abbaan dorgommii tana moo'e doolara kuma dhibba hedduu badhaafama.


text:
Check Also
“Kan nutti aanu TPLF malee ABO miti”. Abbaa Duulaa Gammadaa
Ee yaa Oromoo cidhi hunduu 4 kiiloodhaaf malee siif waan madaala kiiloo tokko kaastu of …
One comment
-
Ibsaa
December 11, 2013 at 8:42 pm
Oromonni Biyyaa Sa,udii jiran rakkoo guddotu harka qaba Inni dura biyya ofii keysatti mirga hin qaban Inni lammaffaa biyya anmbaa keysatti Heeraa hin qaban Oromonni fakkenyaaf Biyya Sa,uditti jiraatan 100% 70 Baasaportii somaaleeti qaban . Motummaan Somaalee Dhiibbaa gara motummaa wayyaaneen irratti gadgeyfameen bara 2014 keysaa baasaportii isaanii nama somaalee hin tahiniirraa gurrachuuf, haalaa kanaan ilmaan oromoo hedduun heera dhabuuf ni saaxilaman . maalif sababni isaas Iyyannaa Gara Motummaa Ethiopia galfatanii Motummaan Ethiopia baasaportii waan dhorkatamaniif,,,Rakkoo hamtuuf saaxilamaa jiru,
kuni osoo akkannaan jiru Enmbaassiin wayyaanee Riyaad jirtu Dabballota isii ummata keysa bobbaasuun oromota gosaafii kutaan addaa qoqqodaa jirti. Fakkenyaaf Oromota kutaa walloo bakka lamatti baaftee warra Afaan Oromoo Dubbatu fii Warra Afaan Amaaraa Dubbatu Addattii jaartee itti tabataa jirti irraahisi horii omishachaa jirtii .. Oromota kaaniis kutaan adda qoqqoduuf qophii xumurataa jirti .
Harargee Fii Arsii Baalee Jimmaa Walloo Wallagaa kutaalee Oromiyaa kanneen irraa ummanni biyya kanatti argaman maallaqa 50,0000 mataan mataan kutaan hundi akka baasu irratti murteysitee daabballota isii keysa gadi dhiiftee irraa funaanata jirti.Garuu dabballonni isii kuni bakka heddutti mikaawuu dhabudhaan bakka gariitti Sabbonotaa ilmaan Oromoon niis tumamanii jiru ..
Gaaffii itti dhihaatteefiis hawasarra debi,ii dhabudhaan hongawanii dabballonni kuni horii dhunffaa isaanii baasudhaaf dirqamaniille bifumaa fedheenuu haatahu waarra wayyaanee gammachiisuuf murteyfatanii jiru.
Motummaan wayyaanee kijibaan hawaasaa oromorraa waa funaanachuu itti fuftullee itti milkaawuu hin danye. haalli isii kuni hedduu hasawasa oromo biyya sa,udii mufachiisee jira.
isii ummata kenya kanneen asii qabamanii biyyatti galan waan takkaa godhaafii hin jirree ,kan tigrota qubsiisaa jirtu ilmaan Oromtiin namu gara godinaa keysanii gala jattee qarshii 900 ofirra galchaa jirti.
Gara biraan qotee bulaa oromorra mana manatti Qarshii 500 warreen buqqa,anii biyya sa,udiirraa dhufan qubsiisna jechuudhaan horii irraa guurachaa jirti ..


text:
Hiika Faatiha Beekuf-kutaa 1
Suuratu Al-Faatihan “Faatiha” jedhamte tan moggaafamteef Qur’aanni waan ittiin banamuufi. Suuraa tana ilaalchisee Aalimman akki jedhan “Hiika Qur’aanaa tawhiida, Ahkaama (murtiwwaan), mindaa, daandii ilmaan Aadam fi kan biroo ilaalchise tan of keessatti cuunfite qabatteedha. Kanaafi, Ummul Qur’aan (Haadho Qur’aana)” jedhamte tan moggaafamteef.”[1]
Bismi-llahi-rrahmaani-rrahiim
Maqaa Rabbii Rahmaan, Rahiim ta’eetin [jalqaba]
Alhamdu lillahi Rabbil aalamiin
Faaruun hundi kan Rabbii Gooftaa Aalamaati.
Arrahmaani-rrahiim
Ar-Rahmaan, Ar-Rahiim
Maaliki yawmi-ddiin
Abbaa (Mootii) Guyyaa Murtii
Suuratu Al-Faatiha 1-4
Hiika Jechootaa
Bismi– kuni jecha fi maxxantu irraa ijaarrame. Maxxantuun “bi”dha jechi immoo “ism”-hiikni isaa “maqaa” jechuudha. Maxxantuun bi gara Afaan Oromootti hiikni dhiyoon maxxantuu “-tin”jettuudha.
Allah– maqaa Rabbiti. Rabbiin ala namni ykn wanti biraa maqaa kanaan waamamu hin danda’u.
Kanaafu, bismillah yommuu jennu maqaa Rabbitin hojii gaarii kana jalqaba jechuu keenya.
Ar-Rahmaan– Abbaa rahmata bal’aa fi guutuu jechuudha. Rabbiin abbaa Rahmata bal’aati. Rahmanni Isaa wanta hundaa kan haguugedha. Rabbiin mu’iminaafis kaafiraafis rahmata ni godha. Osoo Rahmanni Isaa jiraachu baate silaa kaafirri qananii Rabbii itti fayyadamaa Isatti kafaree osoo jiruu? Kanaafu, rahmanni Rabbii wanta hundaa kan haguugedha.
Ar-Rahiim– Aalimman akki jedhan “ar-rahmaan fi ar-rahiim hiika wal fakkaata qabu garuu ar-rahmaan rahmata uumamtoota hundaa kan of keessatti qabate yommuu ta’u ar-rahiim immoo rahmata Aakhiratti mu’imintootaf qofa ta’uudha. Rabbiin akkana jedhe waan jiruuf:
﴾وَكَانَ بِٱلۡمُؤۡمِنِينَ رَحِيمٗا﴿
“Inni mu’imintootaaf Akkaan Rahmata godhaa (Rahiim) ta’eera.” Suuratu Al-Ahzaab 33:43[2]
Warroonni Qur’aana gara Afaan Oromootti hiikan jecha Ar-Rahmaan jedhuu “Akkaan Mararfataa”, Ar-Rahiim “Akkaan Rahmata godhaa” jedhutti hiikani jiru. Kanaafu, akka sammuu keessatti qabamuuf, Bismi-llahi-rrahmaani-rrahiim yommuu jennuu “Maqaa Rabbii akkaan Mararfataa, Akkaan Rahmataa godhaa ta’eetin jalqaba” jechuun qabachuu dandeenya.
Alhamdulillah– Faaruu fi Galanni hundi kan Rabbiiti. Alhamdulillah yommuu jennu amalootaa fi maqaalee gaggaarii fi guutuu hanqinna wayitu hin qabne kan Inni ittiin of faarsen Isa faarsina.[3] Faarun kuni Jaalalaa fi Olguddisuu (Ta’aziim) waliin kan wal qabate ta’uu qaba. Kanaafu, namni tokko yommuu Rabbiin faarsu Jaalalaa fi Olguddisuu (kabajaan) Rabbiin faarsu qaba[4]. Gabaabumatti Alhamdulillah yommuu jedhu Rabbiin onnee irraa jaallate fi kabaje Faaruu fi Galanni kan Rabbiiti jechuu qaba.
Gara biraatin namni tokko yommuu Alhamdulillah jedhu qananii fi tola lakkoofsa hin qabne kan Rabbiin irratti oolef Isa galateefataa jiraa jechuudha. Gara Islaamatti kan nu qajeelchef galanni Isaaf haa galu; Ijaa gurra, Afaanii funyaan, sammuuf qalbii kan nuuf kenne, qananii fi tola lakkoofsa hin qabne Rabbii nurratti oolef galanni haa galu.
Rabbil aalamiin– as jecha lamatu jira. Tokko;
Rabb– Gooftaa
Jecha Rabb jedhu keessa amaloota sadiitu jira. Isaaniis, Al-Khalqu (Uumu), Al-Mulk (Mootummaa) fi Al-tadbiir (dhimmi hundaa gaggaragalchuu, sirreessu fi too’achu). Rabbiin wanta hundaa uuma, Inni Mootii wantoota hundaati; dhimma hundaa Kan sirreessu, bakka isaa maluu kan kaa’u fi too’atudha. [5]
Jechi lammataa immoo Al-Aalamiin-hikni isaa wantoonni Rabbiin ala jiran hundi Aalamiin jedhamu. Jecha biraatin, addunyaa tanaa fi Aakhiratti wantoonni Rabbiin uume hundi Aalamiin jedhamu.
Uumamtoonni hundi maaliif Aalamiin jedhamanii?
Sababni isaas, gara Khaaliqa (Uumaa) isaanii akeeku (alama). Uumamtoota hunda keessa mallattoo gara Khaaliqa agarsiisutu jira. Dandeetti Isaa, Ogummaa Isaa, Rahmata Isaa, Jabeenya Isaa, fi kanneen biroo mallattoo akeekutu jira. Mee fakkeenyaf, dachii fi samii, aduu, ji’a fi urjiwwan ilaali. Gara maalii akeeku? Uuman (Khaaliqni) jiraachu fi Dandeetti Isaa agarsiisu. Roobaa ilaali. Gara rahmata Isaa akeeka.
Yommuu salaata keessa dhaabbattu, qananii Rabbii yaadachuun “Alhamdu lillahi Rabbil aalamiin” jedhi mee maaltu sitti dhagahamaa?
Maaliki yawmi-ddiin-Abbaa (Mootii) Guyyaa Murtii
Yawm-Guyyaa
Asitti ad-diin jechuun herreegu, mindeessu ykn adabuudha. Kana jechuun, Rabbiin (subhaanahu wa ta’aala) mootii guyyaa kanaati; uumamtoota kan itti herreegu, mindeessu fi adabuudha. Guyyaa kana Rabbiin ala eenyullee mootii ta’uu hin danda’u, namni guyyaa kana aangoos ta’i qabeenyas hin qabu. Ad-diin hiika lama qaba. tokko akkuma aaya tana keessatti ka’e hiika herreegu, mindeessu fi adabuu fudhata. Yeroo biraa immoo hiika hojii ykn amantii fudhata. Akkuma aaya tana keessatti “Isinifis amanti keessantu jira, Anaafis amanti kiyya jira.” Suuratu al-kaafiruun 109:6
Namni amanti tokko yoo hordofe hojii hojjachuu qabaa miti ree?
Gaafii: Osoo gaafataan akkana jedhe, “Rabbiin Mootii Guyyaa Qiyaamaa fi kan addunyaati mitii?”
Eetii! Rabbiin Mootii Guyyaa Qiyaamati fi kan addunyaati. Garuu motummaan, aangoo fi Taaytan Rabbii ifa kan bahu Guyyaa Qiyaamati. Dabalataanis, Guyyaa kana Rabbiin ala wanti ykn namni mootummaa ykn aangoo wayitu qabu hin jiru. Rabbiin subhaanahu wa ta’aala Guyyaa Kana akkana jedha, “Har’a mootummaan kan eenyuti?” (Ghaafir 40:16). Eenyullee deebii kan deebisu hin jiru. Ergasi Rabbiin ni jedha, “Kan Rabbii Tokkicha [waa] hunda Injifataa ta’eeti.” (Ghaafir 40:16).
Addunyaa tana keessatti mootonni garagaraa ni mul’atu. Inuma isaan malee mootiin akka hin jirre godhanii yaadu.[6] Garuu guyyaa Qiyaamaa kijibni isaanii kuni ifa baha. Mootummoonni duniya mootummaan isaanii ni cita. Guyyaa kana mootiinis, gabris fi namni kamiyyuu Mootii Haqaa kan ta’ee Rabbiin fuundurratti mataa gonbise dhaabbata.
“Guyyaa san waamaa (lallabaa) hordofuu. Asii fi achi irraa dabuun isaaniif hin jiru. Sagaleen hunduu Rahmaaniif gadi jetti. Shokoksaa malee homaa hin dhageessu.” Suuratu Xaahaa 20:108
“[Guyyaa san] fuulli [hundi]Rabbii Al-Hayyul Qayyuum ta’eef gadi jetti. Dhugumatti namni zulmii (miidhaa, cunqursaa, shirkii) baadhate hoonga’e.” Suuraatu Xaahaa 20:111
Kanaafu Guyyaan Qiyaamaa Guyyaa salphaa fi laafaa miti. Guyyaa ilmaan namaa sodaa fi naasun itti guuttamaniidha. Guyyaa onneen sodaa irraa kan ka’e kokkee geessudha. Guyyaa samiin itti dhodhootu fi urjiwwan itti harca’aniidha. Rabbiin (subhaanahu wa ta’aala) ni jedha:
يَسَۡٔلُونَكَ عَنِ ٱلسَّاعَةِ أَيَّانَ مُرۡسَىٰهَاۖ قُلۡ إِنَّمَا عِلۡمُهَا عِندَ رَبِّيۖ لَا يُجَلِّيهَا لِوَقۡتِهَآ إِلَّا هُوَۚ ثَقُلَتۡ فِي ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِۚ لَا تَأۡتِيكُمۡ إِلَّا بَغۡتَةٗۗ يَسَۡٔلُونَكَ كَأَنَّكَ حَفِيٌّ عَنۡهَاۖ قُلۡ إِنَّمَا عِلۡمُهَا عِندَ ٱللَّهِ وَلَٰكِنَّ أَكۡثَرَ ٱلنَّاسِ لَا يَعۡلَمُونَ
“Waa’ee Guyyaa Qiyaamaa ilaalchise yoom akka dhaabbattu (dhuftu) si gaafatu. Jedhi, “Beekumsi ishii Gooftaa kiyya bira qofa. Yeroo ishii ifa kan baasu Isa malee hin jiru. [Guyyaan Qiyaamaa] samii fi dachii keessatti ulfaatte. Ishiin (Guyyaan Qiyaama) tasa malee isinitti hin dhuftu.” Akka waan ati ishii sirritti beektu si gaafatu. “Beekumsi ishii Rabbiin bira qofa jira. Garuu irra hedduun namoota hin beekan.” Jedhi.” (Suuratu Al-A’araaf 7:187)
Cuunfaa
•Suuraa Faatiha xinxallii fi hubannaan dubbisuun salaata irraa mi’aa fi gammachuu akka argatan nama taasisa.
•Alhamdulillah Rabbil aalamiin yommuu jettu “yaa Rabbii wanti ani qabu hundii qananii Ati narratti oolte; ani miskiina homaa hin qabne; qananii fi tola lakkoofsa hin qabneef galanni siif haa galu” miira jedhu of keessatti fidi.
•Mee hubadhu yommuu Rabbil aalamiin jettu! Kan si uume, dhimma kee kan too’atu, mootiin kee Rabbiin akka ta’e ni hubatta. Rabbiin dhiiste gara eenyu dheessita ree?
•Ar-Rahmaani-rahiim yommuu jettu mee xinxalli! Rahmanni Rabbii bal’aa wantoota hundaa haguuge fi namni abdii irraa kutachuu kan hin qabneedha.
•Ilmaan namaa hundi haqaa fi mindaa guutu kan argatan Guyyaa Murtiiti (Qiyaamati). Guyyaa kana ilma namaa jiddutti kan murteessu, kan badhaasu, kan adabu ilma namaa osoo hin ta’in Rabbii isaan uumedha.
•Guyyaan Qiyaamaa Guyyaa cimaa fi ulfaataa waan ta’eef namni hojii gaarii hojjachuu fi hojii badaa irraa of qusachuun of qopheessu qaba.
Kitaabban wabii:
[1] Tafsiira Suuratu Al-Faatih-Al-Baqarah- fuula 3 ibn Useymiin
[2] Tafsiir ibn Kasiir-jildi-1-fuula 66-67 ibn Kasiir English Translation
[3] Tafsiir ibn Kasiir-jildi-1-fuula 70
[4] Tafsiira Suuratu Al-Faatih-Al-Baqarah- fuula 9
[5] Tafsiira Suuratu Al-Faatih-Al-Baqarah- fuula 10
[6] Tafsiira Suuratu Al-Faatih-Al-Baqarah- fuula 12


text:
Finfinnees ta’ee magaalota gurguddoo Oromiyaa bifa Oromoo uffisuuf jalqaba ummanni Oromoo gahee isaa bahuu qaba. Dhaloonni ammaa gahee isaa yoo sirritti bahate magaalota Oromiyaa kan Oromoo godhuun salphaadha. Gaafas Finfinneenis ‘Riitimii’ magaalota naannawa ishee jiraniitiin ragaduun ishee hin hafu. Waan ta’eef ati dargaggoon Oromoo magaalota Oromiyaa karaa naamusa qabeessa ta’een Eenyummaa Oromoo irratti deebisii ijaari. Seenaa fi Afaan keetiif kabajaa kennuudhaan warri biroos akka kabajan karaa nagayaatiin dirqisiisi. Akkamiin? Na hordofi!
__
1. Ammarraa jalqabee Oromiyaa keessatti waldaalee daldalaa Afaan kee kabajamaa kanaan tajaajila siif hin kennine itti fayyadamuu dhiisuudhaan mormii kee itti argisiisi. Manneen Nyaataa, Manneen Dhugaatii, Isteeshinarii, Manneen gurgurtaa Uffataa, Dhiheessitoota meeshaalee ijaarsaa (construction) fi kanneen biroos tajaajiloota isaanii Afaan beektuun yoo siif hin kennine tajaajila isaaniitti hin haajamin. Afaan warra biroo immoo baradhu. Si fayyada. Tajaajiloota kee bal’inaan qaqqabsiisuuf si gargaara. Kanneen tajaajila siif kennuu barbaadan immoo Afaan keetiin si keessummeessuun dirqama ta’a. Yeroo ati kana gootu dhaabbileen ammayyaa’oon Afaanii fi Eenyummaa warra biroo kabajan hoj-maata isaanii jijjiiranii daldala isaanii itti fufu. Dhaabbileen boodatti hafoon haaluma duraanii sana itti fufsiisuu barbaadan immoo addunyaa daldalaa keessatti dorgomuu dadhabanii ofumaaf cufamuun dhaabbilee afaan keetiin tajaajila siif laataniin bakka bu’u. Kanaaniis Obboleewwan kee kan moggatti dhiibamaa turan carraa hojii ni argatu. Humnaan dirqisiisanii eenyummaa irratti fe’uun ykn manaa fi qabeenya isaanii irraa buqqaasuun furmaata hin ta’u. Garuu Eenyummaa kee kabajuudhaan akka kabajan dirqisiisuu ni dandeessa. Dabalataanis Afaan Oromoo afaan hojii federaalaa akka ta’u yeroo gaafattu “Magaalotuma Oromiyaa keessattuu afaan daldalaa ta’uun kan tajaajilaa jiru afaan Amaaraati” mormii jedhu warra siitti dhiheessan ofirraa qolachuufis kanaan ala filannoo biraa hin qabdu.
__
2. Hojii muuziqaa artiistoota Oromoo irraa bituudhaan artistoota deeggaruun dirqama keeti. Artistoonni Oromoo ummata Oromootiin ala maal qabu? Warra Oromoo hin tahin kan hojii muuziqaa Afaan Oromoo bitan meeqa beektu? Oromoonni hojii Afaan Oromoo hin tahin bitan hoo hangami? Artiistoota keessan kabajaatii kabachiisaa. Seenaa, Aadaa, Duudhaa fi Eenyummaa keessan hojii muuziqaatiin warri leellisu isaani. Haguma isin deeggarsa gootaniif takka isaaniis hojii fooyyaa’aa qabatanii dhiyaatu. Jireenya artistoota Oromoo jireenya artiistoota Burundii fi Ruwaandaa kan baay’ina ummataa miliyoona 8-10 qabanii waliin walbira qabaa ilaalaa. Garaagarummaan isaa dachii fi samiidha. Inumaa fagoo hin dhaqinaa weellistoota Tigriffaa fi Guraagiffaa weelliistoota Afaan Oromoo kan hordoftoota miiliyoona 40 qabanii waliin mee wal bira qabaa. Garaagarummaa guddaatu jira. Maaliif? Artistota kee ati waan hin kabajneefi. Kuni immoo artistoota hojii Filmii fi Tiyaatiraa irratti bobba’anis ni hammata.
__
3. Kitaaboota Afaan Oromootiin barreeffaman bituudhaan yaada isaa irratti mari’adhaa. Qeeqas waliif kennuudhaan damee maxxansaa kanas guddisaa. Barreessitootaa fi Walaleessitoota dargaggeeyyii jajjabeessaa. Bu’urri har’a kaa’amu dargaggoota kumaatamaan lafaa dhufaa jiraniif boru daandii saaqa.
Na Amani kabajaa Ofiif kennuudhaan ni injifatta!
Via: Hamza Mohammed.


text:
Afoola
Afoolli ( Afaan Ingiliish: folklore) jecha dhalootaa dhalootatti afaaniin darbaa dhufeedha. Ummatni duudhaa, aadaa, muuxannoo, mudannoo seenaa fi dhimma hawwaasummaa ogummaa bohaarsuu, dubbachuu fi weeddisuun dhaloota dhufuuf kan ittiin dabarsuudha. [1][2]
Faayidaa Afoolaa[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Afoollii seenaa, duudhaa, yaadaa fi beekkumsa hawaasaa dhaloota tokkoo isa birootti dabarsuun alatti tajaajila hedduu qaba. Isaan keessaa muraasni haala yeroo ibsuu, hir'ina jiru qeequu, honnachiisuu, boharsuu, barsiisuu fi miliqsuu dha.[1][3]
Akaakuu Afoolaa[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Gosoota afoolaa ummatni Oromoo bal'inaan fayyadamu kanneen armaan gadiiti.
- Hibboo
- Sheekkoo
- Oduu Durii
- Baacoo
- Cigoo
- Jechama
- Mammaaksa
- Eebba
- Geerrarsa
- Mirrisa
- Sirba
- Tapha ijoollee
- Faaruu loonii
- Faaruu jaalalaa
- Faaruu Ayyaanaa
- Walaloo


text:
WASHINGTON, DC — voa
Godina Gujii aanaa shaakkisoo keessatti baatii darbe hiriira geggeessameen booda dargaggoon tokko ajjeefamuu isaa qophii keenya kana duraa irratti gabaasnee turre.
Dargaggoo Badhaadhaa Galchuu jedhama. Maatiin isaa Siidaa yaadannoo isaan dhaabaniif diigamuu isaa beeksisan. Siidaa sana irratti rasaasa humnooti mootummaan ajjeefame barreeffama jedhutu irra ture.
Torban darbe siidaan isaan dhaaban diigamee siidaa ka biroon rasaasa akka tasaan ajjeefame jedhu bakka bu’ee arguu isaanii dubbatu. Dargaggoo kana rasaasaan rukutee kan ajjeese nama deggeraa mootummaa ta’ee fi Biraanuu jedhamu ta’uu jiraattonni mgaalaa Shaakkisoo ibsanii namni kun yeroo dhaaf to’annaa jala oolee yeroo ammaa gad dhiisamuu isaa dubbatu.
Haala kana gama mootummaan adda baasuuf gara itti gaafatamaa waajjira bulchiinsa nageenyaa obbo Badhaadhaa Galchuu gaafannee jirra. Siidaan dargaggoo Badhaadhaaf ijaaramaa jiraachuu quba qabna. Xumuramuu isaa garuu hin beeknu. Siidaa isaa ijaarames mootummaan sababa diiguuf hin jiru jedhu itti gaafatamaan bulchiinsa nageenya ka baadiyyaa shaakkisoo obbo Tadele Uddoo. Namni Daraggoo kanatti dhukaasee ajjeeses to’annaa jala oolee jira. Murtii eeggataa jira jechuu dhaan himannaa jiraattonni dhiyeessan haalanii jiru.


text:
Ganaraal taddassaa Birruu bara 1941 G.C.
Keessa, loltoota British, warra Ganaraal wingatiin hogganamuu wajjiin tahuun loltoota finfinnee walaba baasan keessaa nama tokko ture.
Ganaraal taddassaa Birruu, Bara 1941 G.C. keessa, Akka loltuutti, bakkeen ramaddii isaa tan jalqabaa Harargee dhihaa magaalaa Ciroo keessa ture. Bara kana keessa naannoo carcaritti yeroo sochiin Mahmmad Jiloo ykn bara ” girgiriin Mahmmad Jiloo Bal’innaan deemaa turteedha.
Bara 1941 G.C. keessa, magaalaa ciroo malee iddoo hedduun carcar keessatti sochii kanaan raafamaa turte. Ganaraal taddassaa Birruuiif sochiin tun mudannoo qofa ossoo hin tahiin yeroo duraatiif shira siyaasaa ityoophiyaa akka gaaritti akka hubbatu isa godhe.


text:
Dubartoonni hedduun waggaa waggaan Dooktoroota bira dhaqaniii ituu harma isaanii ilaalchisanii kaansarii harmaa qabaachuun isaanii ituu hin baramiin turuun falmii guddaa kaasisee jira.
Kanneen keessaa tokko Zulimaa Palaasiyoo jedhamti.Kaansarii Harmaa qabaachuun koo beekamu isaa ji’a tokko dura ogeessi fayyaa meeshaa sonoo graam jedhamuun harma koo ilaalanii fayyaa dha naan jedhanjette.
Yeroo biraa Qorannaa gaggeeffameen garu kaansariin harma ishee keessaa argame iddoo tokko qofa otoo hin taane sadii ture.
kaansariin harma ishee qabate sadarkaa 3ffaa irra ga’eera garu qaama ishee keessa hin facaane.
Kanaafis yeroo ammaa macaacurri ykn seeliin kaansarii qaama ishee keessa hin jiru.
Gama kaaniin dhukkubii sukkaaraa biyyoota Afrikaa uffee sahaaraa gadii keessatti hammaataa kan jiru ta’uun ibsameera. Namoonni baayyeen dhukkuba kana qabaachu isaanii iyyu hin beekan.
Kutaa kana keessatti namoonni dhukkuba sukkaaraan qabamuu isaanii baruuf qorannaan gaggeeffamu dhibuu akkasumas wal’ansa ga’aa argachuuf rakkoon maallaqaa guddaa waan ta’eef namoonni dhukkuba sukkaaraan qabaman lakkofsaan dabalaa jira.


text:
Gaafii: Namni tokko yoo salaatni irra dabre bifa kamiin salaatuu qaba. Yoo zuhriin irra dabre zuhrii boruutiin eegaa? Yoo Magriibni irra dabre magriiba boruutiin eegaa?
Deebisaa Gabaabduu
Nabiin SAW akka jedhanitti, “Namni sababa hirribaatiin ykn irraanfachuutiin salaatni irra dabre yeroma yaadate sanitti haa salaatu.” Jedhan. Yeroon salaata sunnaa salaatuun dhoorkame ni jira. Ta’us fardiin si jala dabarraan yeroma yaadattetti salaatuun dirqama ta’a. Hirribarra ykn dalagaa biraa irrallee jiraattu, yaadannaan yeroma san salaatuu barbaachisa. Namni hedduun Zuhriin yoo irra dabre zuhrii boriitiin eega. Kun dogongora.
Dr Liwaa’ul Islaam
================
Fatwaa biyya Alaa
Salaatni karaa lamaan nama jala dabruu danda’a. Inni duraa salaata sababa irraanfiitiin ykn hirribaatiin nama jala dabruudha. Kan lammataa ammoo salaataa beekkaan dabarsaniidha. Namni tokko sababa irraanfiitiin salaatni yoo jala dabre, Nabiin keenya jaalatamaan Nabi Muhammad SAW hadiisa Sahiiha Bukhaarii, mujallada 1ffaa, hadiisa 597 irratti, “Namni tokko salaatni irraanfiidhaan yoo jala dabre, Akkuma yaadateen haa salaatu. Saniif kaffaaraan isuma salaatuu malee hin jiru” jedhan. Hadiisni wal fakkaataan Sahiih Muslim keessattis ibsameera.
Namni tokko osoo waa dalagu yoo saa’aa salaataa dabarse, battaluma yaadatetti salaatuu qaba. Haala kana keessatti nama san irratti badiin hin jiru. Rabbilleen isaaf dhiisa. Dabalataan namni tokko osoo rafuu salaatni fajrii yoo jala dabre, haalli kun dabree dabree mudata taanaan, akkuma hirribaa ka’een salaata san salaatuu qaba. Haa ta’u malee fajriif guyyaa hunda hirribaa ka’uun sitti ulfaata taanaan, hirribaa ka’uu hin dandeenye jettee guyyaa hunda fajrii dabarsita taanaan, dhimma kanarratti ulamaa’iin hundi ‘namni kun haraama dalagaara’ jedhan. Badii guddaadha. Namni kun xiyyeeffannaa kennaa hin jiru jechuudha. Yeroo hunda hirribaa hin kaatu taanaan, of eeggannaa godhaa hin jirtu waan ta’eef galgala yeroon rafuu si barbaachisa. Akkasumas alarm guuttachuu qabda. Akka hundattuu hirribaa kaatee salaatuudhaaf waan gochuu qabdu hunda godhuu qabda. Namni ji’atti guyyaa takka rafee salaata dabarsuu danda’a. kana Rabbi ni dhiisaaf. Garuu guyyaa hunda salaata fajrii dabarsaa ka’uun hin ta’u.
Haaluma walfakkaatuun salaata kaawwanis osoo hojjadhu irraanfadhee sa’aatiin narra dabre jechuu hin dandeettu. Guyyaa hunda Magriiba osoo hojjattu dabarsita taanaan saa’aa hojii kankee sirreessuu qabda. Guyyaa hunda irraanfadhe jechuun hin ta’u. kun badii guddaadha. Dabree dabree guyyaa takka takka irraanfachuun ykn hirribaan salaata of jala dabarsuun rakkoo hin qabu. Ulamaa’iin hundi kun rakkoo akka hin qabne dubbataniiran. Akkuma yaadatteen salaatuu qabda. Rabbillee haala saniin siif araarama. Nama akkanaa irra badii hin jiru. Sababni isaa Rasuulli SAW “akkuma yaadattaniin salaataa, san malee kaffaaraan hin jiru” jedhan.
Salaataa beekaa dabarsan irratti ulamaa’iin bakka lamatti qoodamaniiran. Namni salaata beekaa dabarsu, dalagaafis haa ta’u hirribaaf jecha namni beekaa salaata dabarse badii guddaa dalageera. Salaata san deebisee salaatuu qaba kan jedhu ilaalcha garee tokkooti. Gareen biraa ammoo namni salaata beekaa dabarse nama badii guddaa dalageedha. Tawbatee Rabbiin araarama kadhatuudha malee salaata san irra deebi’ee salaatuu hin qabu jedhan.
Gareen lachuu tawbatee araarama kadhatuu qaba kan jedhurratti walii galan. Haa ta’u malee inni tokko qadaa deebisuu qaba jedhe. Salaata san deebisee salaatuun badii irra jiru hir’isaaf jedhanii amanan. Gareen lammataa ammoo qadaa deebisuun isa irra hin jiru jedhan. Namni salaata beekaa dabarse kaffaaraa hin qabu. Tawbatee, Rabbii isaa araarama kadhatuun, dalagaawwan kheeyrii dabalataa hojjatuu qaba. Salaata sunnaa heddummeessuudha malee salaata san deebisee salaatuu hin qabu jedhan.
Warroota namni salaata beekaa dabarse, qadaa deebisuu hin qabu jedhan keessa sahaabota gurguddoo akka Umar ibn Al Khaxxaab, Abdallaah ibn Umar, Sa’ad ibn Abi Waqqaas, Salmaan al Faarsii, Ibn Mas’uud (hunda isaanii Rabbiin irraa haa jaalatu) dabalatee ulamaa’ii bebbeekkamoo kanneen akka, Al Qaasim ibn Muhammad ibn Al Bakr, Badiil Al Aqilii, Muhammad ibn Sirin, Muxarrif ibn Abdallaah, Umar ibn Abdulaziiz, Daawud Al Zaahirii, Ibn Hazm, Sheikh al Islaam ibn Taymiyyaah, Al Shawkaanii, Shiekh Al Baanii, Ibn Baaz, Ibn Useeymin fi kanneen birootis keessatti argamu.
Ragaan gareen lammataa dhiheeffatu ajaja Qur’aanaa Suuratunnisaa’ suuraa 4ffaa aayaa 103 irratti kan argamuudha.
Salaanni waan waytii beekamtuu keessatti dalaguuf Mu’minarra kaayame
Akka aayaa kanaatitti salaata booda aansuun, xiqqoo jedhee salaata jedhanii yeroo kennuun akka hin taane nutti mul’isa. Rasuula irraa akka himametti namni salaata irraanfatee ykn rafee saa’aa dabarse yeroo yaadatetti akka salaatu karaan godhameefii jira. Haa ta’u malee hadiisni takkalleen nama beekaa dabarseef kan himame hin jiru. Namni salaata beekaatiin dabarse yeroo isaa mijaahetti haa salaatu wanti jedhamu hin jiru.
Daliilli ykn ragaan qabatamaan dhufe waan hin jirreef namni salaatni jala dabre yeroo isaaf mijaahetti salaatuu mirga hin qabu. Garuu tawbatee dalagaawwan kheeyrii heddummeessuudhaan Rabbii isaatti dhihaatuu ni danda’a.
Dr Zakir Naik
Shiekh Salah Al Munajjid


text:
Tafsiira Suuratu Luqmaan-Kutaa 7
Gorsa Luqmaan Ilmaaf kenne-kutaa 2ffaa
Luqmaan ilma isaa shirkii irraa erga akeekachiisee booda wanta hojjatu hundaaf akka qoratamu ilma isaatti akeeke. Namni wanta hojjatu hundaaf gara fuundaaratti (Guyyaa Qiyaamaa) akka qoratamuu fi jazaa argatu yoo beeke, wanta badaa irraa ni fagaata, wanta gaarii immoo ni hojjata. Kanaafu, Rabbii olta’aatti haala sirriin amanuu waliin qorannoo fi jazaa Guyyaa Qiyaamaatti amanuun nama daandii sirrii irra kaa’a. Kanaafi, Luqmaan gamna ta’e akkana jechuun ilma isaa gorse:
“Yaa ilma kiyya! Ishiin yoo hanga madaala ija raafuu taatee fi dhagaa yookiin samiiwwan yookiin dachii keessa osoo taatellee, Rabbiin ishii ni fida. Dhugumatti, Rabbiin Laxiif, Khabiir dha.” Suuratu Luqmaan 31:16
Kana jechuun Luqmaan itti fufuun ilma isaa akkana jechuun gorse: “Yaa ilma kiyya beeki! Badiin yookiin wanti gaariin hanga firii raafuu osoo geesseyyuu, Rabbiin guyyaa Qiyaamaa yommuu miizaanaa haqaa gadi dhaabu ni fida. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Nuti Guyyaa Qiyaamaatiif madaala haqaa lafa keenya. Lubbuun takkas homaa hin miidhamtu. Yoo wanta hanga firii raafuu gahus ta’e, Nuti ishii ni finna. Qorannoofis Nuti gahoodha.”Suuratu Al-Anbiya 21:47
Osoo wanti xiqqoon tuni dhagaa keessa taate ykn samiiwwan keessa taate ykn dachii keessa taate, Rabbiin ishii ni fida. Sababni isaas, wanti dhokatu homaatu Isarraa hin dhokatu, samiiwwanii fi dachii keessatti wanti hanga atamii gahu Isa jalaa hin miliqu.[1]
Beekumsaa fi qabaa Rabbii jalaa wanti miliquu tokkollee hin jiru. Firiin garmalee xiqqoo taatee dhagaa keessa jirtu isin irraa dhokachuu dandeessi, garuu Rabbiin firii tana ni beeka. Wanti garmalee xiqqoo (paartikiliin) samii keessatti isin irraa fagoo ta’uu dandeessi, garuu Rabbiif dhiyoodha. Wanti tokko baqana dachii keessatti isinitti dukkanaa’a ta’uu danda’a, garuu Rabbiif ifa. Kanaafu, eessattis ta’ii yoomillee gaariis ta’ii badaa, hojii Rabbiin irraa dhokatu tokkolle hin hojjattan. Inni hojii keessan hunda ni beeka. Inni hojii keessan kana beeku qofaa mitii, yeroon qorannoo yommuu dhufu, galmee hojiin keessan hundi keessatti galmaa’e isin fuundura kaa’a.[2] Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Namni kheyri hanga atamii gahu hojjate, isa ni arga. Namni sharrii hanga atamii gahu hojjattes isa ni arga.” Suuratu Az-Zalzala 99:7-8
Kheyri-waan gaarii, sharrii-waan badaa. Hanga fedhe hojiin namni hojjatu haa xiqqaatu, namni waan gaarii hojjate Guyyaa Qiyaama wanta hojjate ni arga. Namni waan badaa hojjates wanta hojjate ni arga.
Wanta garmalee dhokataa ta’ee fiduuf bakka isaa beeku barbaachisa. Ammas, wanta san osoo hin jijjiramin haala irra jiruun fiduuf dandeetti barbaachisa. Beekumsi fi dandeettin Rabbii wanta hundaa kan marseedha. Homtuu Isa jalaa hin miliqu. Kanaafi, itti aanse ni jedha: “Dhugumatti, Rabbiin Laxiif, Khabiir dha.”
Hiika Laxiif keessaa tokko, wantoonni hanga fedhan haa xiqqaatan ykn haa haphatan, wanta hundaa kan beekudha. Xiqqeenya ykn haphinna irraa kan ka’e, wantoonni ija namaatin hin mul’anne baay’etu jiru. Wantoota kanniin hunda Rabbiin Guddaan ni beeka. Beekumsi Isaa wantoota hunda dhaqqaba. “Khabiir” jechuun immoo keesso fi iccitii wantoota hundaa kan beekudha. Dhimma keessaa fi garmalee dhokate hunda beeka.[3]
Salaata Sirnaan salaati…
“Yaa ilma kiyya! Salaata sirreessi salaati, waan gaariittis ajaji, waan badaa irraayis dhoowwi. Waan si muudate irrattis obsi. Dhugumatti, sun dhimmoota ijjannoo [gaafatan] irraayyi.” Suuratu Luqmaan 31:17
“Yaa ilma kiyya! Salaata sirreessi salaati” kana jechuun arkaanaa fi sharxiwwan isaa guutuun salaata sirnaan salaati. Iqaamatu salah jechuun akkaata shari’aan ajajuuni fi ikhlaasaan osoo homaa hin hir’isin yeroo eeganii salaatu itti fufuudha. Akkuma asirraa hubatamu, iimaanan booda salaanni hojii dirqamaa Rabbiin gabroota Isaa irratti dirqama godheedha.[4] Namni qalbiin erga amanee fi arrabaan shahaadateyni labsee booda wanti jalqabaa inni hojjatu salaata. Kanaafu, salaanni amanti keessatti bakka guddaa qaba.
“waan gaariittis ajaji” kana jechuun namoota ajaja Rabbii akka hordofan ajaji. “waan badaa irraayis dhoowwi.” Kana jechuun wanta Rabbiin dhoowwe hojjachuu irraa namoota dhoowwi.[5] Kuni beekumsa barbaachisa. Wanta gaariitti ajajuuf wanta gaarii beekuu barbaachisa. Wanta badaa irraa dhoowwufis wanta badaa beeku barbaachisa. Asitti wanti gaariin wanta shari’aan itti ajajeedha. Wanti badaan wanta shari’aan irraa dhoowwedha.
Akkasumas, ajajuu fi dhoowwun kuni guuttamuuf dubbii laafu, tooftaa fi obsa barbaachisa. Namni waan gaariitti ajaju fi waan badaa irraa dhoowwu dubbii jabaa fi badaa kan namatti dubbatu osoo hin ta’in dubbii laafaa fi bareeda dubbachu qaba. Ammas, sababa waan gaariitti ajajuu fi dhoowwutiin namoota irraa azaan (rakkinni) isarra ni gaha. Kan akka dubbiin isa arrabsu, isatti qoosu, inumaa qaaman isa miidhu. Kanaafu kana hunda irratti obsa isa barbaachisa. Kanaafi, itti aanse ni jedha:
“Waan si muudate irrattis obsi.” Kana jechuun yommuu waan gaariitti ajajjuu fi waan badaa irraa dhoowwitu namoota irraa wanta si qunname irratti obsi. Wanta isaan irraa sirra gahee kanarraa si hin dhoowwin.[6]
إِنَّ ذَٰلِكَ مِنۡ عَزۡمِ ٱلۡأُمُورِ
Kuni hiika lama qaba:
1ffaa-dhugumatti salaata sirnaan salaatun, waan gaariitti ajajuun, waan badaa irraa dhoowwu fi musiibaa irratti obsuun dhimmoota Rabbiin jala muree itti ajajee fi dirqama godhe irraayyi.[7]
2ffaa- dhugumatti salaata sirnaan salaatun, waan gaariitti ajajuun, waan badaa irraa dhoowwu fi musiibaa irratti obsuun dhimmoota ijjannoo gaafatani fi xiyyeefannoon itti kennamu qaban irraayyi. Namoota ijjannoo qabantu wantoota kanniin hojjachuun milkaa’a.[8]
Kitaabban wabii:
[1] Tafsiir Ibn Kasiir-6/115-116, Tafsiir Muyassar-412
[2] https://www.englishtafsir.com/Quran/31/index.html#sdfootnote28sym
[3] Tafsiiru Qur’aanil Kariim-Suuratu Luqmaan, Ibn Useymiin- fuula 102-103
[4] Ma’aariju Tafakkuri wa daqaa’iqu tadabburi- 11/718
[5] Tafsiir Xabarii-18/558
[6] Madda olii
[7] Tafsiir Qurxubii-16/480
[8] Tafsiir Sa’dii-762


text:
Naannoo Affaar mgaalaa Samaraatii kanneen qabaman dhalattoonni Tigraay fooya’ina hanga tokko argamus, amma iyyuu sababaa ho’a hamaa fi dhukkubaatiin, haadhotii fi daa’imman dhibeef saaxilamuu fi du’uun itti fufee jira, jedhu. Gara qe’ee irraa dhufaniitti deebi’uullee gaafataa jiran.
Haaluma wal fakkaatuun sababaa eenyummaa isaaniif guutummaa biyyattii keessaa gara jabinaan hidhamaniiru, ka jedhe dhalattoonni Tigiraay kurna kumaan laka’aman akka hiikaman akka hawaasi addunyaa dhiibbaa godhu waajjirri hariiroo alaa mootummaa naannoo Tigraay gaafatee jira. Gabaasaa guutuu caqasaa.


text:
Ajajawwaan fayyadamuuf $[office name} Fakaasuu
Waliigala LibreOfficetiif fuula gargaarsaa irratti ajajoota muraalee hunda irratti kan tahu, kan akka foddootaa fi baaffattota, maamila LibreOffice, maddoota deetaa, galmaayaa faayataa fi Harkisuu fi kaa'uu argachuu dandeessa.
Muraalee biroo wajjin gargaarsa yoo barbaadde, muraalee sanaaf sanduuqa makaa naannoo naanna'insaa keessaa wajjin gargaarsaaf bancufi.
Wantoota gareessuu fi gulaaluu
qaamoolee waan tokkoo fi haalluuwwan gulaaluu
Barrefama gulaaluu
Baqqaanawaan waliin hojjechu
Wal makaa


text:
Xiyyaaronni waraana Israa’el Gaazaa keessatti haleellaa raawwatuu gabaafame
Waraanni Israa’el ibsa baaseen akka jedhetti, Alhada har’aa rokkeetii Gaazaa irraa gara Israa’elitti dhukaafame hordofuun, xiyyaaronni waraana Israa’el Gaazaa keessatti iddoo lama rukutuu beeksise. Akka gabaasa kanaatti dooniwwan falasxiinota lama fi buufata loltoota Hamaas kan rukutame tahuu odeeyfannoon ni mul’isa.
Haleellaa kana ilaalchisee qondaaltota Falasxiin irraa hanga ammaatti ibsi kenname kan hin jirre yoo tahu, Israa’el ganama har’aa dooniwwan Falasxiinotaa Kaaba Gaazaatti qurxummii qabaa turan irratti dhukaasa banuun namoota heddu ukkaamsitee kan deemteen tahuu Anaadooluu Niiwus gabaase.
Odeeyfannoo wal fakkaatuun loltoonni Israa’el ganama har’aa West Bank keessatti konkolaataa irratti dhukaasa bananiin lammii Falasxiin tokko kan ajjeessan tahuu qondaaltonni Fayyaa Falasxiin beeksisan. Israa’el guutuu Falasxiin keessatti ajjeechaa fi hidhaa raawwattu kan hammeessite yoo tahu, ajjeechaan Israa’el Falasxiinota irratti raawwataa jirtu yakkoota waraanaa fi yakka dhala namaa tahuu qorattoonni UN torbee dabre gabaasuun ni yaadatama.


text:
Breaking News: Oduu Ammee
=========================
Guyyaa har’aa,27-12-2015, Oromiyaa bakka adda addaa keessatti Fincilli Diddaa Gabrummaa Kan marsaa lammaffaa haala ho’aa ta’een beellama Fincilli diddaa gabrummaa guyyaa boruu,28-12-2015 godhamu deemu dursee taasifamaa akka jiru ibsame.
Keessattu Fincilli Univarsitii Ambootti guyyaa kaleessaa jalqabe Shororkeessitoota motummaa wayyanee kan maqaa AGAAZII jedhamuun waammamu heelakooptraan barattoota Yunivarsitii Amboo marsuun isaa barattoota Oromoo Yunivarsitoota 34 keessatti argaman dallansiisee akka barattoota Yunivarsitii Ambootif birmatan kakaasera.
Karaa biraa hogganootni KFO abbaa quba Shani 7 Baqqala Garbaa, Dajanee Xaafaa, Dassitaa Diinqaa fi kkk dabalatee kadhimamtoota fi miseensootni Dhaaba KFO jedhama seera malee mana hidhaatti guurramani bishaan danfisani qaama isaanirratti naquun akka belbelani boqonnaa dhabaa jiran hidhamtoota akka malee miidhamuun taa’uu hin dandeenye, dhaabbachuus hin dandeenye, ciisuus hin dandeenyee fi dubbachuullee hin dandeenye ijaan arguun keenya waan meeqaf akka nu kakaasaa jiru hunda keenyaafu ifaaf bilisa waan ta’eef dubbii dheeressuun nu hin barabaachisu. Incinniitti Fincila ho’aa jirun walqabatee namootni 102 akka hidhaman himama.
Wallagga Bahaa, Wallagga Dhihaa, Shawaa Dhihaa, Shawaa Kaabaa, Walloo KAMISEE, Harargee Lixaa fi Bahaa, Arsii Lixaa fi Bahaa, Gujii fi Borana, Ilu Abbaa boora fi Asoosarratti qophiin FDG guyyaa boruu godhamuuf karoorfame mootummaa wayyaanetti mataa dhukkubbii qoricha hin qabne ta’eet jira. FDG maalif wayyaanee boqonnaa dhoowwee jettanii yoo kan gaafattan ta’e deebiin kunoo akkasi.
Wayyaaneen waggaa 24 dura QUMXAA fi BARABAASSON Oromiyaa Seentee turte:
1. Naannoon Tigraayii ammaan tana Faabrikaa 54 qabdi
2. Nannoo Tigraayii buufata Xayyaaraa Idul-Addunyaa 5 qabdi
3. Janaraalota 60 amma biyya keessa jiran keessa Jeneraalotni 59 Tiigredha.
4.Abbooti murtii mana murtii olaanaa 54 keessaa 50 Tiigredha.
5.Yeroo ammaa Miliyenarootnni 22,000 kan FinFinnee keessatti fooqii Tarree galxhanii ijaaraa jiran Hundi Tiigreddha.
6. Itoophiyaa keessatti biliyeeneroota 10 argaman keessa ALLAAMUDDIN malee sagal Tiigredha. Azab Masfin fi Intalti Mallas Zeenaawwi sadarkaa lammaffaafi torbaffaarratti argamu.
7. Yeroo ammaa Oromoon Miliyoona shanii ol ta’an kan digirii fi Dippiloomaman eebbifaman hojii hin arganne. Garuu Tiigreen Miliyoonni 5 kan digirii fi dippilomaa hin qabne hojii dhabanii hin beekan.
Kana argaa Oromoo yoo callifne lafarraa nu balleessani borurraa qabnee Fincila marsaa lammaffaa kana yaa fininisinuun dhaamsa lammuummaati.
#MasterPlanHafusAmmaBoodaWayyaaneenHinBullu
#WeSayNoToNotOnlyToMasterButToWoyaneToo


text:
Ibsa GQM–ABO irraa dhimma “Tokkummaa Jaarmayoolee fi Gurmuulee ABO” Caamsaa 27, 2015 irratti labsa bahee ilaalchiisee
Akkuma beekamuu fi hubatamuuti GQM-ABO yeroo “ABOn Jijjiiramaa” sagantaa siyaasaa ABO tarttiibaa ala jijjiiruun enyumaa Ioophiyumaa fudhatee, caasaa jaarmayichaa gara isaaniif toleetti jijjiiruuf yaalaa turameetti hoggannootaa fi miseensoota haalla sana dura dhaabachuun dhawwaataan irraa hafaniin utubame. Galiin GQM-ABO guddaa fi ol aanaan himbaabsii tokko malee gareeleen maqaa ABO qaban kan kaayyoo dhaabbichi irratti ijaarame kanneen hin faalleesiin akka tokkomanii fi dhaabbichiis humnoomu irratti hojjachuun mooraa qabsoo Oromoo tokkoomsuu fi qabsaawoota bilisummaa Oromiyaa hunda tasgabeesuuf gahee fi dandeetti ofii bahuu dha ture. Ammas akkasuma.
Haala kanarraa ka’uun gareelee dhaabbii siyaasaa ifaa fi qulqullumina sagantaa siyaasaa ABOn irratti utubame qaban waliini fi ULFO waliinis jila ramaduun mariin bara lama ol adeema osoo jiru, as kaluu kana garee “ABO jijjiiramaa” Kan General Kamal Gelchuun hoggannamu irraa sababaa adeemsaa irraa murna gargar bahee waliin mariin akka jalqabamu qaama hoggansa waloo keessa jili itti ramadame mariin hanga tokko deemee ilaalcha kana dura irratti gargar nuu baase irratti garaagarumaan GQM-ABO keessatti mul’ate. Haala kana irratti qaamni hoggansa waloo fi miseensootni GQM-ABO osoo akkaataa garaagarumaa kan hikuuf marii adda addaa gaggeessa jirruu qaama hoggansa waloo GQM-ABO keessaa jaallan rakkoo kanaaf mari’atanii furmaata akka hoggannootaa fi miseensootaaf akeekan dirqamni itti kenname hoggoon tokko labsa waliitti makamuu fi hoggnna tokko qaamoota maqaaleen isaanii labsa kana irratti dhawwame waliin baasan. Haalli kun tarttiiba sirna waliitti makamu ykn tokkoomu waan hin hordofinii fi qaamni hoggansa waloo GQM-ABO fi miseensootni biyyaa fi ollaa biyyaa jiraniis waan hin dhugoomsiinii fi wal hubannoon irra hin gahamin jecha, walii galteen labsame kun waan miseensoota qaama hoggansa waloo keessaa haggoo ilaalu malee GQM-ABO guutuu akka hin laale /taane/ ibsina.
GQM-ABO marii kana dura ABO fi ULFO waliin kaayyoo qulqulluu fi ifaa ta’ee fi bakka wal hubannooni irra gahee, 1. Kaayyoo bilisummaa fi walabummaa Oromiyaa, heeraa fi seera dhaabichaa, akkasumas qabeenyaa fi dandeetti keenya walitti dachaasu irratti waliif gallee sadarkaa xumuraa irra geenye ture irraa kaasne jila haaraya ramaduun gahee keenya kan ABO tokkoomsuu fi humnoomsu irratti ni hojjanna. Haalli amma ta’ee kuni ammo kan haala kana gufachiisuuf shira xaxame kan nutt fakkaatuuf, nutti GQM-ABO Adda Bilisummaa Oromoo tokkummatti beekna. Kanaafuu GQM-ABO ofiin jenne. Tokkummaa dhaabichaa fiduuf hookora hin barbaachisne umuun akka hin taanes waan hubanuufi. Gama keenyaan yeroo hunda, nam –tokkees ta’ee murnii kamuu yeroo isa feesisee fi bakka isa feesiiseetti ejjanno mataa isaa fudhachuuf mirga hin goomne akka qabu ni hubanna. Waan hubatamu qabu garuu, yeroo jaarmaya tokko heeraa fi seeraan diigan ykn jaarmaya biro waliin waliitti galan tartiiba wal hubannootaa hoggannaa fi wal hubannoota miseensootaatin yoo xumuurame irra tasagabaawaa fi fudhatama qabaata jenna. Ibsa kana kan baasuu dirqamneef sirnii fi tarttiibni, akkasumatilee qabxiin ejjannoo siyaasaa kan kana dura gargar nu faccaasee kan tumsa G-7 waliin waliitti hidhata qabaachaa turan sirnaan waan hin xumuuraminiif akka ta’ee akka beekamu barbaadna. Gama keenyaan dogggoora jaarmayni ykn gareen tokko tarsimoo irratti godhe osoo jaarmayichi ummata dogoggoorse fuulduratti hin sireeffatin tokkummaan umamamu waaraa akka hin taane muuxannoo bara 2009 irraa waan barane qabna. Kanaaf, walitti makamuun amma ta’ee jedhamu kun GQM-ABO hin laalu jenna.
ABO akeeka irratti waliif galee kaayyoo ifaa irratti akka tokkumuu fi humnoomu gochuuf gahee keenya ni baana jenneetti amana. Haalli qabatamaan lafa irra jiruus haala kana yeroo gababaa keessatti akka xumuuramu kan nu dirqu waan ta’eef shaffiisaan irratti hojjachuun dirqama GQM-ABOti. Kannumatti dabalees, garaagarumaa ilaalcha xixinnoo irra tarsimoo ifaa ta’ee irratti gareeleen hundi osoo uummata Oromoo fuulduratti of qulqulleessanii badii kana dura godhaniifis sababaa wajjiin ibsachuun shakkii irraa of baasanii tokkummaan hawwatamu kun yeroo gabaaba keessatti milkaahuu danda’a jenneetti amana.
Tokkummaan Qulqullimina irratti dhugoomu waaraada!
Oromiyaan ni bilisoomti!
Injifanno ummata Oromoof!
Ibsaa Nagawoo
Miseensa qaama hoggansa waloo fi barressaa GQM-ABO


text:
Lagni Hawaas guutee ummatarra garagaluun 3000 ol qe'ee irraa buqqise
Rooba cimaa torbeewwan darbe roobeen lagni Hawaas guutuu isaatiin lolaan gandoota 12 irra garagalee, jiraattota 3,000 ol qe'ee isaanirraa wayita buqqaasu, oyiruu, lafa dheedumsaa fi bineeldoota aanaalee Walmaraa, Ejeree fi Sabbataa-Hawaas irra miidhaan cimaa geessise.
"Balaan lolaa tibbanaa qabeenya caalaa lubbuu keenyaaf nu sodaachisaa jira," jedhu qonnaan bultootni aanaalee Walmaraa fi Sabbataa-Hawaas.
Gandoota aanaa Sabbataa-Hawaas sadi keessatti qofaa midhaan lafa hektaara kuma tokko fi dhibba lamaa ol ta'urra ture guutumaan guututti balleessee jira.
"Wayita ammaa jiraattonni gandoota kanaa 3,662 ol miidhaan tokko utuu irra hin gahiin baraaramanii deeggarsi barbaachisu godhamaafii jira" jechuun dubbii himaan mootummaa naannoo Oromiyaa Obbo Addisuu Araggaa fuula feesbuukii isaanirratti barreessaniiru.
Yeroo ammaa lubbuu namaa baraaruun danda'amullee loon hedduu qe'eedhuma lolaan liqiimfame keessa jiru.
Aanaa Walmaraatti qonnaan bultoonni ganda Gabaa Kamisaa "sababa lolaa torbeewwan lamaaf ganda keenya liqimsee jiruun baanee galuu hin dandeenye, oyruu fi midhaan mana keessaa akkasumas bineeldoonni nu harkaa barbadaa'aniiru" jedhu.
"Qamadii fi Xaafiin lafa hektaara lama irratti facaasee ture gutumaan guututti na jalaa barbadaa'e" jedhan qonnaan bulaan gandichaa haasofsiisne tokko.
Lafi dheedumsaa lolaan liqimfamuun, riiqichoonni caccabuu fi bineeldonni akka hoolotaa fi lukkuullee dhumuun, miidhaa gurguddoo lolaan kun isaan irrattii qaqqabsiisee akka ta'e himan.
Kana malees, fooliin yaraan sababa lolaa kanaan dhufe sodaa rakkoo fayyaa cimaa uumeera.
Deeggarsi nyaataa mootummaa federaalaa irraa ergamee fi hammi deeggarsa barbaadu waan wal hin gitneef, maallaqaa ummatarraa walitti qabame akkasumas fi dhaabbilee miti-mootummaa muraasaan kennameen namoota kunneeniif nyaata dhiyeesaa jiraachusaanii, Obbo Heyyii Goonfaa itti gaafatamaan waajjira ittisa balaaf qophaa'inaa aanaa Sabbataa-Hawaas dubbataniiru.
Qaamolee sadarkaa naannootiif gabaasa gochusaanii fi deebii eeggataa akka jiranis himaniiru.
Qonnaan bultoonni aanaalee Walmaraa fi Sabbataa-Hawaas haasofsiisne akka jedhanitti rakkoo amma keessa jiran caalaa midhaan sanyiif ta'u of harkaa dhabuun hegeree isaaniif yaadda'aa jiru.


text:
Magaala Gimbiitti qaama hin beekamneen tarkaanfii ajajoota Wayyaanee federaala lama Hoteela Zamalak keessatti fudhatameen tokko ajjeefamuu fi tokko madoo tahee bahuun Wayyaaneen humna qabdu magaala Gimbii keessaa baastee naannoo bosonaa qubachiistee jirti. Haaluma kanaan, humna addaa hin beekamnetu magaala Gimbii keessa jira jechuudhaan humni waraana wayyaanee dachaa dabalamuu fi namoota nagaa qabamaa jiraatuu Qeerroon gabaasee jira. Amma sa’a tokko dura daldaltootni dhuunfaa namni 7 waraana wayyaanee federaalaan qabamanii bakka buuteen isaanii dhabamee jira. Duulli hidhaa akkuma itti fufetti tahee Oromiyaan hanga bilisoomtuu fi hidhamtootni Oromoo mana hidhaatti guuramaa jiranis hanga bahanitti FDG akka itti fufu Qeerroon kallatti garagaraan waamicha taasisaa jiraachuun beekameera.
Godina Wallagga lixaa ona Gullisoo magaala Calliyaa jedhamtee waamamtutti FDG torban kana qabateen waraanni Wayyaanee haga ammaa uummata dhaanuu fi hidhuu itti fufullee diddaan barattootaa fi qonnaan bultootaan qabate osoo hin qabbanaawin jabaatee itti fufee jira. FDG kaleessa magaala Gullisootti gaggeeffameen uummanni dhagaa fi dullaa dhaan waraana rasaasa waliin wal’aansoo qabaa oole, har’as haaluma kanaan itti fufe yoommuu tahu ganama har’aa sa’a 4:30 booda FDG bifaa fi humna qonnaan bulaa, barataa, hojjetaa fi daldaltoota hammateen ka’een dhukaasni uummata irratti banameen barataan Guutuu Abarraa jedhamu yoommuu du’u kan rasaasaan madeeffame buufata fayyaa Gullisoo seenee jiraachuu fi duulli hidhaa uummata irratti gahaa jiru guddaa tahuu Qeerroon gabaasee jira.


text:
Ergamtootatti Amanuu-Kutaa 2ffaa
Yeroo darbee Ergamtoonni Rabbii ilmaan namaa dukkana kufrii fi wallaalummaa keessaa gara ifa iimaanaa fi beekumsaatti hayyama Rabbitiin akka baasan ilaalle turre. Namni hanga fedhe ‘Ani qaroome’ haa jedhu, Ergamtoota yoo hin hordofin, dukkana kufrii, dhiphinna, salphinnaa fi gaddaa keessatti hafa. Sababni isaas, daandii gammachuu fi milkaa’innatti nama geessu waan dhiisef. Faallaa kanaa, namni hanga fedhe wallaalaa, hiyyeessa ykn dureessa haa ta’uu, Ergamtoota yoo hordofe, gammachuu fi milkaa’inna addaan hin cinnetti kan bahu isa/ishiidha. Ergamtootatti amanuu jechuun maal jechuudhaa? Ergamtootatti amanuun dhimmoota afur of keessatti qabata. Isaaniis:
1-Ergamtoonni dhugaadhaan Rabbiidhaan kanneen ergaman ta’uu amanuu– kana jechuun Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ilmaan namaa dukkana keessaa gara ifaatti akka bahaniif, isaan keessaa namoota hunda caalaa filatamoo fi qulqulluu ta’an Ergamtoota akka erge shakkii tokko malee amanuudha. Daaw’an (waamichi) ergamtootaa ummata isaanii shirkii fi dhagaa gabbaruu irraa baraaru, hawaasa badii hunda irraa qulqulleessudha. Namni Ergamaa tokkotti amanuu dide, Ergamtoota hundatti kafaree jira. Sababni isaas, hundeen (asaasni) ergaa Ergamtoota hundaa tokkoodha. Innis, “Rabbiin Tokkichoomsudha” ykn Tawhiida. Kanaafi, Rabbiin subhaanahu Qur’aana keessatti akkana jedha:
“Ummanni Nuuh Ergamtoota kijibsiisan.” Suuratu Ash-Shu’araa 26:105
Ummata kanatti Ergamaan tokko haa ergamuyyu malee Rabbiin ergamtoota hunda kan kijibsisan ta’uu mirkaneesse. Namni Ergamaa tokko kijibsiise ykn itti amanuu dide, osoo ergamtoonni kumni itti dhufanillee inni hin amanu. Sababni isaas, hundeen ergaa Ergamtoota Rabbii hundi tokko.
“[Yaa Muhammad] Si dura ergamaa tokkooyyuu, “Ana malee dhugaan gabbaramaan hin jiru; kanaafu, Ana [qofa] gabbaraa” jechuun beeksisa (wahyii) gara isaatti buufnu malee hin ergine.” Suuratu Al-Anbiyaa 21:25
Kana jechuun Ergamtoota si dura dhufan hundatti “Gabbaramaan haqaa Ana malee hin jiru. Kanaafu Ana qofa gabbaraa” jechuun ergaa itti buufne.
Kanarraa ka’uun, Kiristaanonni Nabii Muhammadin (SAW) kijibsiisanii fi hin hordofne, Nabii Iisaas (AS) kijibsiisanii fi kan hin hordofne ta’anii jiru. Keessumaayyu, Nabii Muhammad akka dhufu, Nabii Iisaan isaan gammachiise ture. Kana hubachuuf, ergaa Nabii Iisaa, Muhammadi fi nabiyyoonni darban hundii itti waamaa turan jijjiranii fi micciranii jiru. Ergaan kunis “Haqaan gabbaramaan Rabbiin malee hin jiru. Kanaafu Isa qofa gabbaraa” jechuun ummata isaanii waamaa turan. Faallaa kanaa, Kiristaanonni Rabbii Tokkicha gabbaruu dhiisanii Isa waliin Iyyasuusin, Gabra’eeli fi Mikaa’elin gabbaru (waaqefatu). Kanaafu, handhuura fi hundee ergaa irraa waan jallataniif ergamtoota hunda kijibsiisanii jiru.
2- Ergamtoota keessaa maqaalee isaanii kan beeknu itti amanuu- Kanneen akka Muhammad, Ibraahim, Muusaa, Iisaa fi Nuuh (hunda isaanii irrattu nageenyi fi rahmanni Rabbii haa jiraatu). Ergamtoonni shanan kunniin ergamtoota ijjaanno isaanitiin hundarra cimoo ta’aniidha. Uulul azmi jedhamu. Qur’aana keessatti bakka lamatti maqaan isaanii waliin dhayame. (Suuratu Al-Ahzaab 33:7 fi suuratu ash-Shuuraa 42:13) Kanneen maqaalee isaanii hin beekne immoo haaluma walii galaa ta’een itti amanna.
Kana jechuun ergamtoota maqaan isaanii nuuf himame fi hin himamne Rabbiin haqaan akka erga amanuudha. Rabbiin olta’aan ni jedha:
“Dhugumatti, si dura ergamtoota erginee jirra. Isaan keessaa warra seenaa isaanii siif himnetu jira; isaan keessaa warra seenaa isaanii siif hin himnetu jira.” Suuratu Ghaafir 40:78
3-Oduu isaan irraa dhufuun isaa mirkanaa’e dhugoomsu– kana jechuun odeefanno Ergamtoota irraa nama gahe fi odeefannoon kuni dhugaadhaan isaan irraa ta’u yoo mirkanaa’e itti amanuudha. Sababni isaas, wanti Ergamtoonni dubbatan hundi dhugaadha.
4- Ergamtoota keessaa seera (shari’aa) Ergamaa gara keenyaatti ergamee hojii irra oolchu fi itti buluu– Ergamaan kunis Nabii Muhammad (SAW) xumura nabiyyootatii fi ilmaan namaa hundaaf kan ergameedha. Rabbiin subhaanahu wa ta’aala ni jedha:
“Lakki; Rabbii keetiin kakadha! Waan gidduu isaaniitti wal dhaban keessatti hanga si murteesissanii ergasii waan ati murteessite irratti odoo lubbuu isaanii keessatti diddaa homaatu hin mul’isinii fi fudhannaa [garaa guutuu ta’een] fudhatanitti isaan hin amanan.” Suuratu An-Nisaa 4:65
Kana jechuun Yaa Muhammad (SAW) wanta isaan irratti wal-dhabanii fi wal faalleessan keessatti hanga abbaa murtii si godhanitti isaan hin amanan. Ergasii, wanta ati murteessite irratti lubbuu isaanii keessatti diddaa kan hin mul’isnee fi fudhannaa guutuu itti gammadanii fudhachuu fi itti bulu qabu. Kanaafu, Muslimoonni yommuu wanta tokko irratti wal dhaban, wantoota sadii gochuun isaan irra jira. 1ffaa- Wanta irratti wal dhaban gara Nabii Muhammad (SAW) fidu fi akka isaan jiddutti murteessu isarraa barbaadu. 2ffaa- Wanta Nabiyyiin murteesse nafsee isaanii keessatti diddaa fi dhiphinni itti dhagahamu hin qabu. Wanta Nabiyyin murteessu haqa waan ta’eef gammachuun fudhachuu qabu. 3ffaa- Wanta Nabiyyiin murteesse hojii irra oolchu fi itti buluudha. Namni kanniin sadan guute, dhugumatti inni mu’imina. Kan kanniin hundaa hin guunne immoo kaafira ta’a.
Gaafin akkana jedhu ka’uu danda’a. Nabiyyiin amma lubbuun hin jiran. Kanaafu, wanta irratti wal dhaban eenyun abbaa murtii taasisan? Deebiin isaa Qur’aana fi sunnaadha. Qur’aana fi sunnaan maanguddoota lamaan Muslimoota jidduu jiruudha. Kanaafu, wanta irratti wal-dhaban gara isaanii deebisu qabu. Rabbiin ni jedha:
“Yaa warra amantan Rabbiif ajajama, Ergamaa fi warra isin keessaa abbooti taaytaa ta’aniifis ajajamaa. Yoo waan tokko keessatti wal mormitan gara Rabbii fi Ergamaa deebisaa, yoo Rabbii fi Guyyaa Aakhiraatti kan amantan taatan. Kuni irra caalaa fi hiikafis bareedadha.” Suuratu An-Nisaa 4:59
“Isin keessaa abbooti taaytaf ajajamaa” yommuu jedhu, wanta badaa isaan itti ajajaniif ajajamaa jechuu miti. Laa xaa’ata limakluuqi fii ma’asiyitil khaaliqi (Kaaliqa faallessanii uumamtotaaf ajajamuun hin jiru). Wanta gaarii isaan itti ajajan qofaaf ajajamuudha.
Gara mata duree keenyatti yommuu deebinu, namni Nabii Muhammad (SAW) itti nan amana jedhu, wanta Nabiyyin itti ajaju hordofuu fi wanta inni irraa dhoowwu dhiisu qaba. Akkuma keeyyata lamaan armaan olii keessatti ilaalletti. Dabalataan Rabbiin akkana jedha:
“Waan Ergamaan isiniif kenne qabaadhaa, waan inni irraa isin dhoowwe dhoowwamaa. Rabbiin sodaadha. Dhugumatti, Rabbiin adabbiin Isaa cimaadha.” Suuratu Al-Hashr 59:7
Ergamaan Rabbiis (SAW) akkana jedhan:
فَإِذَا نَهَيْتُكُمْ عَنْ شَىْءٍ فَاجْتَنِبُوهُ، وَإِذَا أَمَرْتُكُمْ بِأَمْرٍ فَأْتُوا مِنْهُ مَا اسْتَطَعْتُمْ
“Wanta tokko irraa yommuu ani isin dhoowwe, isa irraa fagaadhaa. Ajaja tokkotti yommuu isin ajaje immoo isa irraa hanga dandeessan hojjadhaa.” Sahih al-Bukhari 7288
Guduunfaa
✈Ergamtootatti amanuu jechuun Rabbiin haqaan kan isaan erge ta’uu amanuu, odeefannoo isaan irraa mirkanaa’e dhugoomsu fi isaan hordofuudha.
✈Handhuurri fi hundeen ergaa Ergamtoota hundaa jecha “Laa ilaah illa Allah” jettuudha. Hiikni isaas, Rabbiin malee kan haqaan gabbaramu hin jiru. Ergamtoonni hundi “Rabbiin malee kan haqaan gabbaramu hin jiru.Kanaafu, Isa qofa gabbaraa, wanta Isaan ala jiran dhiisaa.” jechuun ummata isaanii waamaa turan.
✈Namni Ergamaa tokkotti kafare, Rabbii fi Ergamtoota hundatti kafaree jira. Sababni isaas, hundeen ergaa Ergamtoota hundaa tokko. Ergaa kana kan isaanitti buuse immoo Rabbiidha.
✈Ergamtootatti kafaruu jechuun ergaa isaan fidan itti amanuu diduu, itti buluu dhiisu fi itti of tuuludha.
✈Nabiyyiin xumuraa Nabii Muhammad (SAW). Isa booda nabiyyiin biraa hin ergamu.Ilmaan namaa guutuuf kan ergameedha. Rabbiin ni jedha:
“Nuti nama hundaaf gammachisaa fi akeekachisaa goonee malee si hin ergine. Garuu irra hedduun namootaa hin beekan.” (Suuratu Saba 34:28) Kana jechuun ilmaan namaa hundaa badhaasa Rabbiin isaaniif qopheessen akka gammachistuu fi adabbii cimaa irraa akka isaan akeekachistuuf si ergine.
✈Nabii Muhammaditti amanuu jechuun Nabii Muhammad (SAW) ilma namaa guutuuf Rabbiin kan erge ta’uu dhugaan itti amanuu, odeefannoo isarra mirkanaa’e dhugoomsu, wanta inni itti ajaje hojjachuu fi wanta inni irraa dhoowwe dhiisudha.
Qur’aana keessatti: “Namni Rabbii fi Ergamaadhaaf ajajame isaan suni nabiyyoota, dhugoomsitoota, shahiidota fi warreen gaggaarii irraa warra Rabbiin qananiise waliin ta’u. Warra kanaan hiriyoomun waa tole!” suuratu An-Nisaa 4:69
Rabbiin warroota kanniin waliin nuu haa godhu.
Kitaabban wabii:
Sharih Usuuli salaasa Fuula 97-98 Ibn Useymiin
Al-Imaanu haqiiqatuh, khawaarimuh, nawaaqiduh inda ahli sunnati wal jama’a-fuula 267 Abdullah bin Abdulhamid Al-Asarii
Taysiral Kariimul Rahmaani fii tafsiiri Kalaamil Mannaani–Abdurahmaan Naasir Sa’dii


text:
Magaalonnii fi Onoonni Konyaa Gujii Lixaa irra-jireessi WBOn to’atamuu
Magaalonnii fi Onoonni Konyaa Gujii Lixaa irra-jireessi to’annoo WBO jala galfamanii jiraachuu. Yeroo kun ta'aa jirutti, gama kaaniin ammoo, qabsoo hidhannoo busheessuu fi WBO laaffisuuf jecha, ololli namoota qabsoo diimokiraasii Impaayera Itoophiyaa leellisaniin biyyoota ambaa keessatti oofamu, isa yeroo kamii irrayyuu jabaatee jiraachuu.
Ololoota afaanfajjii karaa garaagaraan oofamaniif gurra kennuun, yookiin, injifannoolee xixiqqaa galmeeffamaa jiraniin milkaa’e jedhee of-dagee, Uummanni Oromoo qabsoo isaa irraa duubatti deebi’uu toobbachuu qabaan dhaamsa keenya.
Galmi QBO walabummaa Oromiyaa mirkaneessuu fi bilisummaa Oromoo dhugoomsuu ta'uu
Uummanni Oromoo galma qabsoo kan Walabummaa Oromiyaa fi Bilisummaa Saba Oromoof taasifamu irratti fuuleffachuun, waan danda’u maraan WBO gargaaruu fi hidhachiisuun, ofiis hidhachuun, impaayera kolonii afaan qawween ijaaramte afaan qawween ofirraa diigee walabummaa biyya isaa Oromiyaa mirkaneessuun bilisummaa ofii isaa gonfachuu fi mootummaa Birmaduu Oromoo fi Oromiyaa hundeeffachuuf irree tokkoon qabsaa’uun akkaan barbaachisaa ta’uu.


text:
Sidaamaan ykn naannoo ufi dandeette taatee baatii ykn ammoo naannuma Kibbaa jalatti bulti.Boordiin filannoo nama hujii tana qindeessu 6,400 leenjisuutti jirti
Leenjii tana irratti akka daarekterii odeeffannoo boordii filannoo Itoophiyaa Soliyanaa Shimellis jettetti maanummaa murtii ummataa, maalummaa filannoo seera qabduu akka kaardii itti lakka’anii fi waan hedduu.
Duula murtii ufii ufiin murteeffachuu tana Onkololeessa 25 haga 30 media irratti jalqaban.
Hujii tana dhaabbilee ummataa hojjatan, paartilee siyaasaatii fi qaama akka akkaatti hojjachuu dandaha.
Yoo wannii cuftii akka dansaa deemte murtii ummataa irratti buufata filannoo 690 jiraata.
Godinii Sidaamaa fedhu citee naannoo ufii tahaa tahuu baannaan akkuma amma jirutti jiraataa tun ummatatti bahee waan jedhu jedha.


text:
Gaazexxeessaa gameessa kan turan Obbo Tsehaayee Dabaalqew dhukkubsatee wal'anama a eega ture booda akka lakkoobsa Itiyoophiyaatti Bitooteessa 25 bara 2012 du'an boqochuun ibsamee jira.
Obbo Tsehaayeen magaalaa Aksuum keessatti Fuulbaana 15 bara 1943 dhalatan.
Midiyaa biyya keessaa fi alaa irratti waggootii dheeraaf itti gaafatamaa ta'uun hojjata kan turan Obbo Tsehaayyeen Amerikaa keessatti kan argamu hawaasa lammiwwan Itiyoophiyaa fi Dii Sii keessa ka jiru Embaasii Itiyoophiyaa keessatti hojii Midiyaa irra tajaajiilaa aturn.
Obba Tsehayyee Dabalqeew gaa'iila kan qabanii fi abba mucaa tokko turan.


text:
Gaa’ila Islaamaa-Lakk.7.3
Kaadhimamtu (Dubartii Kadhate) Ilaalu
Dhiirri tokko yommuu dubartii takka fuudhuf yaadu, ishii ilaalun wanta hayyamamuudha. Ishii ilaalun akka ishitti gammaduu fi gara fuunduraatti jireenya gaarii waliin akka jiraatan taasisa. Magneettin guddaan dubartiin dhiira itti buttu miidhaginna ishiitiin. Kanaafu, dhiirris dubarti takka yommuu fuudhuf yaadu fi ijjannoo qabaatu, fuulaa fi harka ishii ilaalu danda’a. Kuni jaalalli isaan jidduutti akka itti fufuu fi boodarra akka hin gaabbine isa taasisa. Ilaalun dura osoo ishii fuudhee tarii wanta inni hin barbaanne irratti arguu danda’a. Ergasii rakkoon ni uumama. Kanaafi, Ergamaan Rabbii (SAW) dhiirri tokko yommuu fuudhuf yaadu dubartii san akka ilaalu ajajan.
Abu Hureyraan akka gabaasetti,
“Gaafa tokko ani Ergamaa Rabbii (SAW) bira ture. Namtichi tokko dhufuun dubartii Ansaaraa takka fuudhuu isaa itti hime. Ergamaan Rabbii (SAW) isaan ni jedhan, “Ishii ilaaltee?” Innis ni jedhe, “Lakki”, Ergamaan Rabbiis (SAW) ni jedhan: “Deemii ishii ilaali, ija Ansaaraa keessa wanta tokkotu jiraati.” Sahiih Muslim 1424
Ansaara jechuun jiraattota magaalaa Madiinaa kan turanii fi namoota Makkaan irraa isaanitti godaanan gargaaraa kan turaniidha.
Ammas, Mughiira bin Shu’bah akkana jedhe, “Ani Gadaa Rasuulaa (SAW) dubartii takka kaadhimadhe. Ergamaan Rabbiis (SAW) ni jedhan: “Ishii ilaaltee?” Anis ni jedhe, “Lakki.” Innis ni jedhe, “Ishii ilaali! Isin lamaan jidduutti jaalalli akka uumamuuf irra caalaa ta’aati.” Sunan Ibn Majah 1938
Kana jechuun jaalalli fi hariroon isin jidduutti akka cimuu fi itti fuufuf irra gaarii ta’aati.
Ulaagaalee (sharxiwwan) Ilaalu*
Dhiirri tokko dubartii alagaa haajaa tokko malee ilaalun isarratti dhoowwadha. Garuu haajaa garmalee barbaachisaa yoo ta’e ishii ilaalu danda’a. Haajaa barbaachisaa ta’e keessaa tokko fuudhaa heerumaaf ishii ilaaludha.
Abu Humayd As-Sa’idii akka gabaasetti Ergamaan Rabbii (SAW) akkana jedhan; “Tokkoon keessan yoo dubartii takka kaadhimate (kadhate), kan inni ilaaluf ishii fuudhuu qofaaf yoo ta’e ishii ilaalu ni danda’a. Osoo ishiin beeku baatteyyu.” Ahmadi fi Xabaraani gabaasan (Sahiihah 97, Albaanii)
Hadiisa kanaa fi kan biroo irraa ulaagaalee armaan gadii baasu dandeenya:
1ffaa– Garaagarummaan tasa dubartii ilaalu fi fuudhaaf ishii ilaalu jidduu jiru, fuudhaf yoo ilaalan itti deddeebi’anii ishii ilaalun ni danda’ama.
2ffaa-Kaayyoon ilaalu fuudhaaf ta’uu qabaa malee ilaalcha ishiitirraa mi’aa argachuuf ta’uu hin qabu.
3ffaa-Ilaalun kan ta’uu osoo ishii hin tuqinii fi kophaa waliin hin ta’in ta’uu qaba. Ishii harka fuudhu fi hammachuun ilaalun hin danda’amu. Hanga nikaah hidhatutti isaaf ajnabiyyaa (nyaapha) waan taateef wal tuquu fi kophaa waliin ta’uu hin danda’an.
4ffaa- Ilaalun kutaalee qaamaa dubartiin nama alagaatti agarsiisun kan hayyamamuuf irratti daangeefamu qaba. Kana jechuun fuulaa fi harka ishii. Kanaafu, dhiirri dubartii yommuu laallatu fuula fi harka ishii ilaalu danda’a. Garuu kuni yoo isa hin quubsin, dubartii fira isaa irraa taate bakka buusun wanta inni ilaalu hin dandeenye akka isaaf ilaaltu gochuu danda’a. Fakkeenyaf, rifeensa mataa (shurrubaa ishii).
Kaadhimamtuun (Dubartiin inni kadhate) Yoo Isatti hin tolin..
Namni tokko dubartii takka fuudhaaf erga ilaallatee booda yoo isatti hin tolin, cal’isuu qaba. Wanta ishii fi maatii ishii rakkisuu ummata keessa facaasu hin qabu. Tarii wanti ishii irraa jibbe namni biraa ishii irraa jaallachuu danda’a. Kana irraa kan ka’e yommuu adeemsa kaadhimumaatti seenan, osoo dhokfame irra gaarii ta’a. Sababni isaas, tokko tokkoo yoo hin jaallatin waa’een isaanii namoota keessa faca’uun dubbii buna ittiin dhugan hin ta’u.
Suuraa Kaadhimamtuu ilaalu danda’aa?
Kaadhimataan suuraa dubartii kaadhimatuu ilaalu ni danda’a. Kuni ragaalee dubartii nikaaha hidhatan ilaalutti nama kakaasan armaan olii keessa kan seenudha. Suuraan kuni tarii kan kaamera ykn vidiyoo ta’uu danda’a. Keessumayyuu, yoo dubartiin isarraa bakka fagoo jiraatte fi qaaman wal arguu hin dandeenye ta’e. Asitti garuu tuqaaleen lama hubatamu qabu. 1ffaa– tarii fotoo (suuraa) kana keessa fakkeessun (gowwoomsun) jiraachu danda’a. Suuraan kuni dhugaadhaan kan nama san hin agarsiisne ta’uu danda’a. Dubbartii hin bareenne miidhagsee mul’isuu danda’a. Yookiin immoo dubartii biraa isatti agarsiisa. Haala kanaan dhiirri kuni ni gowwooma. 2ffaa- Suuraa dubartii tanaa namoota baay’ee harka galuun kabajni ishii fi kan maatii miidhamu danda’a. Kanaafu, yommuu suuraa wal jijjiran of eeggannoo guddaan itti kennamu qaba. Garmalee yoo itti hajaman malee osoo suuraa wal jijjiruu irraa fagaatanii kabajaa fi of eegganoof isaaniif irra gaariidha.
Kaadhimamtuun Kaadhimaa ilaalu
Akkuma dhiirti dubartii fuudhaf barbaadu ilaalu, dubartiinis dhiira fuudhaaf ishii kadhatu ilaalu ni dandeessi.
Kaadhimamtuu waliin Kophaa ta’uu
Kaadhimataan dubartii kaadhimatu waliin kophaa ta’uun isarratti haraama. Sababni isaas, nikaah waan hin hidhanneef dubartiin tuni isaaf ajnabiyyaadha (nyaapha). Ammas, kophaa ishii waliin ta’uun haraamatti kufuu irraa hin amanamu. Ergamaan Rabbii (SAW) dubartii waliin kophaa ta’uu dhoowwanii jiru. Ni jedhan: “Dhiirri tokko dubartii takka waliin kophaa hin ta’u, sheyxaanni kan sadaffaa yoo ta’e malee.” Ammas ni jedhan, “Dhiirri dubartii takka waliin kophaa hin ta’in, ishii waliin mahramni yoo jiraate malee.” Sahiih Al-Bukhaari 5233
Mahram jechuun abbaa manaa ishii ykn nama gonkumaa ishii fuudhu hin dandeenye. Kan akka abbaa, obboleessaa fi kkf.
Dhimma armaan olii ilaalchise Dr. Umar Ashqar (Rabbiin rahmata isaaf haa godhuu) akkana jedha:
“Namoonni amantii fi shari’aa Rabbii irraa jallatan,”Kaadhimaan kaadhimamtu isaa waliin hiriyoomun, ishii waliin kophaa ta’uu fi ishii waliin diida deemuun dhimma dhiifamu hin qabnedha. Tokkoon isaanii kan lammataa barutti (wal baruutti) waan qajeelchuf.” jedhu. Dhimma kanarratti namni adeemsa warroota Dhiyaa ilaale, karaan isaanii wal baruu fi gamtoominnatti akka hin geessine ni arga. Kaadhimaan kaadhimamtu isaa kabaja ishii erga jalaa balleesse booda wantoota baay’ee itti dhiise biraa deema. Ishii gatee biraa sokka. Garaa keessatti ulfa ishiin kophaa waliin rakkattu gatee biraa deema. Ishiinis mararfannaa tokko malee lubbuu tana garaa ishii keessaa gatti (ulfa baasti).”
Dubartii fi dhiirri wal fuudhuf qophaa’an kunniin wal barra jedhanii yommuu waliin deeman, keessi lamaan isaanii isaanitti kan mul’atu miti. Yeroo baay’ee adeemsa kana keessatti dhiira caalaa dubartitu miidhama. Yommuu inni ishii gatee biraa deemu, gaddi, dhiphinni fi salphinni itti dhagahama. Wanti kana caalu immoo manatti tan haftu taati. Hamileen ishii ni caba. Kanaafu, nikaahan dura dhiirri dubartii kadhate waliin kophaa ta’uu irraa fagaachu qaba.
Dhimma armaan olii kanaan wal qabatee barruu takkaa www.islamqa.info irraa mee haa ilaallu.
Kaadhimataa Ishii Waliin Gocha Haraamaa Raawwattee[1]
Gaafii:
Ani shamara Muslimaati. Nan salata, Rabbiin baay’ee sodaadha, garuu rakkoo tokko qaba. Nama ani beeku tokkotu dhufee na kaadhimate. Abbaan kiyyaas tole ni jedhe. Sababa maatii irraa kan ka’e akkuma dhimmicha gara fuunduraatti dabarsuun nuti obsuu hin dandeenye. Dhawaatuma yeroon darbuun nafseen tiyya garmalee tan isatti rarraatu taati. Innis yeroo baay’ee isaan akka wal qunnamu na gaafata. Yeroo tokko ol wal qunnamne fi waliin haasofnee jirra. Akka waan wal fuunetti wal dhunganna. Inuma hanga wal tuquu geenyutti. Kuni haraamaa fi dogongora akka ta’e nan beeka. Erga wal qunnamne booda isa waliin nan morma, itti aara. Rabbii kiyya araarama kadha. Namni kuni anaaf gaarii ta’uu fi ta’uu dhiisu isaa ilaalchise salaata istikhaara nan salaata. Yeroo hundaa “karaa halaalatin malee wal hin qunnamnu” isaan jedha. Garuu yeroon booda dogongoruma wal fakkaataa sanitti deebina. Furmaata barbaadaa na gargaaraa.
Deebii
Alhamdulillah (Rabbiif galannii haa galu)
Jalqaba: Gaafi kee keessatti salaata shanan akka salaattu fi Rabbiin baay’istee akka sodaattu kaaste jirta. Keeyri irra akka taatu ni abdanna. Rabbiin olta’aan iimaanaa fi hojii gaarii irratti akka gadi si dhaabuu, sharrii fi fasaada akka sirraa fageessu ni kadhanna.
Lamaffaa: Shari’aan Islaamaa qulqulluun karaa hundaa wanta fokkuutti nama geessu cufe jira. Rabbiin Jalla wa’alaa ni jedha:
“Wantoota fokkatoo ta’an kan mul’ates ta’i kan dhokate itti hin dhiyaatinaa.” Suuratu Al-An’aam 6:151
“itti dhiyaachu” jechuun gochoota badiitti nama geessan hojjachuu jechuudha. Islaamni dhiironni dubartii waliin akkuma argan walitti makamu irraa akeekachisee jira. Ergamaan Rabbii (SAW) ni jedhan: “Dubartootatti seenu of eeggadhaa.” Ansaara irraa namtichi tokko akkana jedhe, “Al-Hamwa ilaalchisee maal jettaa?” Ergamaan Rabbis ni jedhan, “Al-Hamwu du’a.” Sahiih Al-Bukhaari 5232
Al-Hamwu jechuun fira dhiirsa ishii kan ta’eedha. Kan akka obboleessa isaa, ilma abbeeraa isaa, ilma eessuma isaa fi kannen biroo.
Kuni hundi kabajni namootaa wanta fokkuu keessatti akka hin kufne eegu fi karaa zinaatti nama geessu cufuufi.
Sadaffaa: Hanga nikaah hidhatee xumurutti kaadhimataan kaadhimamtu isaatiif ajnabiyyaa (nyaapha). Dhiira nyaaphaa kana waliin bahuun kee, isaan wal dhungachuun, isa waliin wal qunnamuu fi dhimmoota kana hordofan biroo kan ati eerte hundi haraama. Hanga nikeenya hidhamee xumuramuu Rabbiin sodaadhuu isaan wal qunnamuu dhiisi. Kana ilaalchise ifaan ifa itti himi.
Afraffaa: Namni kuni osoo ijannoo, jabeenya, gadi dhaabbannaa fi gaarummaa sirratti argee, kuni fedhii si fuudhuu isaa dabalaaf. Sababni isaas, namummaa jabaa miira keetiif harka hin kenniine waan sirratti argeef. Niitin isaa nammumaa cimaa akka qabaattu fi kabajaa ishii eegu irratti jabduu akka taatu eenyutu hin jaallannee? [Dubartiin namummaa cimaa yoo qabaatte fi jabduu taate], inni akka karaa ofii jijjiruu fi nama gaarii ta’u isa taasisa.
Shanaffaa: Rabbiin irratti hirkadhuu, du’aayi baay’isi. Keessumaayyu yeroo du’aayin qeebalamtu [du’aayi baay’isi]. Sabriin of faayi, wanta Rabbiin warroota obsaniif qopheesse yaadadhu. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha: “…Warri obsan mindaan isaanii kan isaaniif kennamu lakkoofsa maleedha.” Suuratu Zumar 39:10
Jahaffaa: Jechaa Rabbii olta’aa yaadadhu:
“Yaa warra amantan kotteewwan (tarkaanfilee) sheyxaanaa hin hordofinaa. Namni kotteewwan (tarkaanfilee) sheyxaanaa hordofe,inni(sheyxaanni) gocha fokkataa fi jibbamaa ta’anitti ajaja.” Suuratu an-Nuur 24:21
Sheyxaanni baaxilatti (sobaatti) suuta suutan nama waama. Muslima zinatti kuffisuun dura dubartii waliin kophaa akka ta’u, ishii waliin haasawuu fi ishii dhungachuutti isa harkisa. Ergasii karaa haraamatiin wal qunnamuudha. San booda badiin guddaan zinaan ni raawwatama. Rabbiin nu haa tiiksu.
Akkuma jedhaan jedhu: ilaalu, seeqachuu, nageenya, haasawuu, wal qaxaruu ergasii wal qunnamuu.
(Sheyxaanni sadarkaalee kanniin hordofuun baditti nama kuffisa.)
Torboffaa: Amanamummaa jaamaa dhiisu qabda. Dubartii fi shamara meeqatu, “Kaadhimaan kiyya nama kabajamaadha, akka namoonni yaadanii miti.” Jedhaa. Ergasii fayyaalummaa isaaniitiin miidhaa guddaatti kufu. Wanta akkanaa ilaalchise yaada gaariin hin ta’u. Kana irra qaruutee ta’uu fi garmalee of eeggachuu qabda.
Saddeettaffaa: Dhiirsa kana ilaalchisee sirritti itti yaadu fi waa’ee isaa ilaalchisee dabalataan qorachuun sirra jira. Sababni isaas, namni kuni siif hiriyyaa jireenyaa ta’uuf deema. Haraamaa hojjachuu fi keessa turuuf haa carraaquyyuu malee hiriyyaa jireenyaa siif ta’uu danda’aa?
Saglaffaa: Nikaah kana akka gara fuunduraatti dabarsuu wanta abbaa kee taasise qoradhu. Dhimma kana ilaalchise isatti dubbadhu. Qajeellon isatti dubbachuu yoo hin dandeenye, nama isarrati dhiibbaa fidu kan akka haadha teeti ykn obboleewwan keeti ykn nama biraa ija abbaa keeti keessatti sadarkaa qabuu isatti fidu dandeessa. Nikaah daddafsiisuu akka qabuu fi dubartiin dhiirsa malee turun miidhaa akka qabu itti haa himu. Keessumaayyu umriin ishii akkuma dabaluun miidhan kuni itti jabaachu danda’a. Sababni isaas, carraan lammata hin dhufu ta’a. Dhimma kanatti xiyyeefannoo yoo itti hin kenniin dhumti isaa badaa akka ta’e haa yaadachiisu.
Maatiin tokko tokko Rabbiin isaan haa qajeelchu, rakkoo maatii xiqqooyyu osoo taate ol guddisuun dhimmoota akka nikaaha akka itti hin fufne gufuu taasisu. Sababa kanaan namoonni biroo ni miidhamu. Garuu isaan kana haajaa hin qaban ykn itti gaafatamumma isaanitiif xiyyeefannoo hin kennan.
Dhumarratti, Rabbiin Olta’aan wanta gaarii ta’etti akka si qajeelchu fi kaadhimataa kee nama gaarii akka godhuu kadhanna. Yookiin nama amalaa fi amanti isaa jaallattu akka siif laaffisu kadhanna. Inni kana hojjachuu waan danda’uuf.
Nageenyi fi rahmanni Nabiyyi keenya Muhammad, maatii isaa fi sahaabota isaa hundarratti haa ta’u.
Guduunfaa
✉Dhiirri tokko dubartii isaaf taatu erga filatee booda, fuulaa fi harka ishii ilaalu ni danda’a.
✉Kan ishii ilaalu danda’u yoo fuudhaaf ijjannoo qabaatedha.
✉Dubartiinis dhiira fuudhaaf ishiitti dhufu ilaalu ni dandeessi.
✉Dhiirri dubartiin suni yoo isatti hin tolin cal’isu qaba. Rakkoo irratti argee facaasu hin qabu.
✉Dhiirri hanga dubartii kadhate san nikaah hidhatutti waliin kophaa ta’uu fi wanta zinaatti nama geessu raawwachuu hin danda’an. Sababni isaas, nikaah waan hin hidhanneef waliif ajnabiyyaadha (nyaapha).
✉Dhimma fuudhaa heerumaa irratti waliin mari’achuuf ishii waliin haasawu danda’a yoo sharxiwwan kanniin guute.**
1ffaa-warri ishii kan beeku fi gaa’ila irratti wali galuu qabu.
2ffaa-Kophaa (adda) ishii waliin ta’uu hin qabu. Akkasumas, wal tuquu hin qaban. Ishii waliin yoo taa’e miseensa maatii keessaa namni tokko ishii waliin jiraachu qaba. Kan akka abbaa, obboleessaa, haadhaa, obboleetti fi kan biroo kan ishii fuudhu hin dandeenye.
3ffaa-Dhimma keessaa bahuun wanta fedhii kakaasu ishii waliin haasawu hin qabu.
Maddoota Wabii
Sahih Fiqhu Sunnaah -Jiildi 3,fuula 117-123, Abu Maalik
*Quest for Love and MercyFuula 40-41**
[1] https://islamqa.info/en/answers/41693/she-has-committed-haraam-actions-with-her-fiance **https://islamqa.info/en/answers/13704/ruling-on-speaking-to-ones-fiancee **https://islamqa.info/en/answers/77236/meeting-ones-fiancee-to-discuss-wedding-details
Barruun armaan olii hiikkame ingiliffa qofarraa osoo hin ta’in Arabiffa irraa kan fayyadameedha.Barruu orijinaala Arabiffaan ilaalun ni danda’ama.


text:
በአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር የአራዳ ክ/ከተማ ወረዳ 08 አስተዳደር መስከረም 12 ቀን 2013 ዓ.ም የታላቁ የኢትዮጵያ ህዳሴ ግድብ ዋንጫን በአዋሽ ባንክ ዋ/መ/ቤት ይዞ በመገኘት ህዝባዊ ንቅናቄ ባደረገበት ወቅት በጽ/ቤቱ ተወካይ አማካኝነት ባንኩ ለግድቡ ግንባታ ላበረከተው የብር የ25 ሚሊዮን የቦንድ ግዥ እውቅናና የምስጋና ሰርተፍኬት አበርክቷል።
አዋሽ ባንክ ያደረገውን የቦንድ ግዥን ጨምሮ በተለያዩ ግዜያት የተለያዪ ድጋፎችን ሲያደርግ መቆየቱንና በቀጣይም የግድቡ ግንባታ እስከሚጠናቀቅ ድረስ ድጋፉን አጠናክሮ እንደሚቀጥል ተገልጿል፡፡
Bulchiinsi Magaalaa Finfinnee Baankii Awaashiif Beekkamtiifi Waraqaa Ragaa Kenne
Baankiin Awaash Birrii Miiliyoona 25n Boondii Bituudhaan deeggarsa Maallaqaa ijaarsa Hidha Haaromsa Guddichaa Itoophiyaatiif taasiseef Bulchiinsa magaalaa Finfinnee, Kutaa Magaalaa Araadaatti Bulchiinsi Aanaa 08 Badhaasa Beekkamtiifi Waraqaa Ragaa kenne.
Bakka Bu’aan Bulchiinsa Aanichaa Kaka’umsa Ummataa uumuuf wayita Waancaa Hidha Haaromsa Guddichaa Gara Waajjira Muummee Baankii Awaash fidanii dhufanitti, deeggarsa Maallaqaa Baankiin Awaash Taasiseef galateeffatanii Waraqaa ragaa qophaa’eef kennaniiru.
Deeggarsi Baankiin Awaash milkaa’ina ijaarsa Hidha haaromsa Guddicha Itoophiyaatiif taasisu hanga xumuraatti cimee kan itti fufu ta’uunis wayituma kana himameera.


text:
Gaazexeessitotii biyya hedduu gaazexaa Jermenii tokkollee gargaara itti argatanii bulchoota,abbootii siyaasaa,daldaltootaa fi warra seera malee biyya alaatti hori dhoffate jedhan qorachaa bahan. Bulchoota Afrikaa,Indii,Chaayinaa fi lafa hedduutti dubbii tanaan himatame.
Gaazexeessitotii tun maqaa jara kanaatii fi waan isaan hojajtan jedhan galmee dhossaa miliyoona 11 caaltu ta Panama Papres jehdan irratti gama dhaaba seeraa biyya Paanaamaa jiruutiin baasan.
Warrii dubbiin tun irratti beekamuf deemtu hedduu.Namuu badii ufii diduuf wareeruutti jira.Awurooppaa,Amerikaa haga Eezhiyaa dubbiin horii qaban baankii biyya alaati dhoffatan jettu nama hedduu tuxxi fakkaatti.
Walumattuu bulchootaa fi dhaabbilee 143 fi bulchoota 12 amma hujii irra jiranitti keessa jira.Jari kun hagii tokko qaraxa baasuu diduu fi kaan ammoo akka yoo jari wa balleessee horiin irra hin qabamne horiin isaanii hin qabamne biyya alaatti tuulata.
Ummatii Ayis Laandi(ICELAND) muummeen misnitera isaanii Sigmundur David Gunnlaugsson warra horii biyya alaatti dhoffate keessaa tokko jedhee hiriira itti bahe.Minsiterilleen qaata hujii irraa bu’e.
Indii keessaa ammoo abbootii siyaasaa, bulchoota,daldaltootaa fi nama 500 dubbii tanan himatan.Muummeen minsitera Indii Shri Narendra Modi akka bulchootii isaanii warra horii biyya alaatti dhoffate jedhan jabeessanii qoratan hajaje.
Chaaynaa ammoo akka dubbiin tun gadi hin baane dhossuutit jirti.Chaaynaatti itti gaafatamtoota biyya sunii gugurdoo sadeetitti tanaan himatame.Kana keessaa tokko soddaa pirezidaantii Chaayinaa Xi Jinping ti.
Akka odeeffannoon tun marsa iantenertii isaaniillee irratti hin baanellee marsaa interneetii fi Socila Media,sab-qunnamtillee cufatte Chaaynaan.
Bulchoota Afrikaa galmee Panama Papers keessatti argan:
Afrikaa keessallee nama hedduutti horii biyya alaatti dhoffate jedhanii maqaan isaaii galmee Panama Papers irratti beekame.
Kana keessaa tokkoo soddaa pirezidanatii Afrikaa Kibbaa, Jaakoob Zuumaa, obboleeyyan lakkoolee pirezidaantii DRC, Koongo Dimookiraatittii, Joseph Kabila, bulcha goinda Naayjeeriyaa Delta zayitii beekamtuu ka amma hidhaa jiruu,minsitera Petrooliyeemii Angoolaa fa.


text:
Eebba WBO Z/Kibbaa - Cibraa Soddom-Booroo
Eebba WBO Zoonii Kibbaa, maqaa Marsaa Bilisummaa ykn Imala gara Finfinnee jedhuun, Roobii kaleessaa (Sadaasa 24, 2021) raawwatamee fi tarkaanfii WBO giddu-gala taasifachuun, marii Dubbi-himaa Cibraa Soddom-Booroo, Jaal Boorataa Abbaa Biyyaa waliin taasifame.
Sirni eebbaa WBO Cibraa 30-Booroo - Marsaa Bilisummaa guyyaa kaleessaa geggeeffame kun kan marsaa kudha-tokkoffaa yommuu ta'u, baay'inni miseensota WBO marsaa kana eebbifamanii, kan marsaalee darbaniirra daran kan caalu ta'uun isaa, sirna kana kan adda isa taasisu ta'uu.


text:
Amajjii 13/2014 (TOI) – Pireezidaantiin FDRI Saahilaawariq Zawudee Mareen biyyaalessaa dhimmoota bu’uurarraatti waliigaltee biyyaalessaa kan uumudha jedhama.
Pireezdaant Saahilawarq akkaataa Heera Mootummaa biyyattiin Labsii Hundeeffama Komishinii Maree Biyyaalessaa mallatteessuun kan yaadatamuudha.
Mallatteessuun itti gaafatamummaa koo ta’us mariin dhugaa hunda hammate furtuu ta’uu fi bu’aa qabaachuu isaa amaneera jedhan Pireezdaanit Saahilawariq.
Mariin akka kanaa dhimmoota bu’uura biyyaarratti waliigalteen biyyaaleessaa akka uumamu ni gargaara jedhan.
Yaada dirqamaan namarratti fe’uun waraana kaasa, ummataa fi biyya balaarra buusa, waliin mari’achuun, waldhaggeeffachuu fi walkabajuun aadaa haaraa uuma, biyyaaf illee faayidaa olaanaa qabaachuu eeraniiru.
Komishinaroota Maree kan dursan ilaalchisee eeruun laatamaa kan ture yoo ta’u, adeemsi eeruu laachuu guyyaa har’aa ni xumurama.
Pireezdaant Saahilawariq eeruu laatame keessatti lakkoofsi durbartootaa xiqqaa ta’uu danda’a jechuun sodaa qabaachuu eeraniiru.
Durbatoonni eeruu laachuu qabu, waraanni gaggeeffame adda durummaan kan miidhe dubartoota jechuun eeraniiru.
Dubartoonni buufata qubannaa Dassee fi Maqalee keessa jiran dubbises fuulli isaanii kanuma mirkaneessa.
Miidhaanni waraanni dubartoorraan qaqqabsiise ammallee dabalataan muul’achuu danda’a jedhan.
Dubartooni miidhamoo qofa osoo hin taane qaama furmaataa ta’uu isaanii hubatamuu qaba jedhan Preezdaant Saahilawarq.
Komishinaroota maricha hogganan keessa dubartoonni jiraachuun itti gaafatamummaa waliigalaa dabalataan dubartootaf ammoo sagalee ta’uu jedhan.
Yeroo muraasa hafe kana keessatti hawaasni dubartoota ulaagaa guutan eeruu akka qaban waamicha dhiyeessuu isaanii ragaan Waajjira Preezdaantii FDRI irraa argame ni muul’isa.


text:
Oduu,Gaaffii fi Deebii Dura Ta’aa Tumsa Qeerroo Idil-Aduunyaa Waliin Ta’ee fi Waayee Kijiba Dhugaa Taasisuuf OPDON Waggaa 25 Dhaamaate Ilaallata.
VIDEO Share this:https://www.gofundme.com/8bds2wgk Like this: Like Loading...
(Ijoo Dubbii ABO)
Hagayya 31,2015
Hawaasni addunyaa Itophiyaa empaayera ummatootni beelaan keessatti dhuman tahuutti eerga hubatee dhaloota tokko ol lakkoobsisee jira. Hundaan olitti ammoo beelli Kaaba Itophiyaa bara 1974 mul’ate, hawaasa addunyaa mara rifaasise. Ummatoota Itophiyaa dheekkamsiisee sirna Nugusummaa irratti kakaase. Barattootaa fi hojjattootas fincilsiise.
Beela bara 1974 sanaanis namootni kuma kudhanootaan akka baala mukaatti harca’an. Daa’imman harma haadha duutee osoo hodhanii addunyaan daawwate. Kumoota dhibbaan qe’ee dhiisanii baqatuun mudate. Kun hundi oggaa tahu kanneen “Ummata keenya nu jaallatuu fi jaallannu” jechuun empaayeritti walakkaa jaarraaf bitan, rakkoo ummatootaa furuuf tattaafatuu irra beelli ummatoota harcaasaa jiru addunyaa biratti akka hin dhaga’amnee fi hin mul’atneef ukkaamsuuf tattaafataa turan.
Mootummaan barcuma nugusummaa dhaalee empaayera Itophiyaa jijjiirraa kabeebsaan jireessuuf aangootti ol bahes, mootummaa isa dura ture dhumiinsa sababa hongeen dhaqqabeef abaaruu fi balaaleffatuun aangoo humnaan argate ittiin jabeeffatuuf itti gargaarame malee furmaatni argamsiise hin mul’atne.
Mootummaan Dargiis mirgi ummatootaa kabajamuu, mirgi lammiileen walabummaan hojjatanii jiraatuu tikfamuu irraa dantaa waan hin qabneef empaayerittii keessaa beela dhabamsiisuu hin dandeenye. Waan taheef bara Dargiis beela xiqqaatu marroo lama mudateen ummatootni miidhamuu jalaa hin baraaramne. Sababa beelaan biyya ollaatti baqaan godaanuun itti fufe.
Ijoo Dubbii ABO Hagayya 31 2015 Share this:https://www.gofundme.com/8bds2wgk Like this: Like Loading...
(Hariiroo Jorgootiin, Qeerroo Bilisummaa Oromoo-Oromiyaa!!)
OPDO’n DARRAA keessattan hundaaye jettee maaliif Uummata Sobaa turtee?
Boojuu waraana Darguu kan wayyaaneen walitti qabdee AADEET Tigraay keessatti hundeessite, Dhaabbanni OPDO kan hundeeffame KAABA SHAWWAA DARRAA keessattidha jechuun, Waggoota 24 oliif kan biyya sobaa turte itti fakkaattee OPDO’n of sobaa tute.
Haata’uutii isaan waan uummata sobne sehanii haa qabaxxaran malee isaanis namnis eessatti akka isaan hundaayaniifi maaliif akka hundaayan ni beeka. Waan gabaan odeessu gowwaan galee niitii dhoksa akkkuma jedhan waan hin jirre fakkeessuuf yaaluun mataa isaanii sobaa turaniiru.
Boojuun Tigirootaa kun tigirticha Taayyee Tekle Haymaanot kan Kumaa Dammaksaa ofiin jechuun of moggaase kanaan hogganamaa akkuma Oromiyaa seeneen qabsaayaa Oromoo of fakkeessuuf diraamaa gara garaa taasisaa turullee irraa hin milkoofne.
Keessaafuu, hammi beekaa Oromoo eenyummaa isaanii waan sirriitti beekuuf iyyaalota tokko tokko qarshiin mooksanii ufitti qabuun miseensota horachuuf yaalaniiru.
Garuu erga uumamte irraa kaatee namni beekaan tokko illee keessa seenuu dhabuu irraan kan ka’e kan qaaniin itti dhagahame OPDO’n iyyaalotuma walitti qabde kunneeniif Digiriifi Maastireetii badhaasaa koolleejjii ‘Civil service’ kaayyooma kanaaf hundeeffame irraa rabsaa kennuufiin gaawonii uffachiiftee suuraa kaasaa turte.
Maal Baasuuf Dhama Raasuu Share this:https://www.gofundme.com/8bds2wgk Like this: Like Loading...
HRLHA Urgent Action
For Immediate Release
August 29, 2015
Even though the government of Ethiopia claimed 100% of the victory during the parliamentary election of May 2015, harassment and intimidation through arbitrary arrests, kidnappings and disappearances of civilians have continued unabated in all corners of the Oromia Regional State under the pretext they voted for opposition parties and did not give their voice for the EPRDF wing Oromo organization, the Oromo People Democratic Organization (OPDO) According to HRLHA correspondents in Oromia, the major target areas of these most recent government-sponsored human rights abuse include Bule Hora (Guji zone, Southern Oromia), Dambi Dolo (Western Oromia zone), Western and North Showa Zones (Central Oromia Regional State). According to the report obtained from Oromia, more than two thousand Oromo nationals have been arrested and many have been abducted since the May 2015 election. In another incident, the Ethiopian federal police arrested over 400 farmers, men and women in the North Showa Zone Warra Jarso district from different communities on the pretext that they harbored rebels who fought against the government. The victims were picked up from their homes and confined in Warra Jarso district administrative offices and different local schools. Although it has been difficult to identify everyone by their names, HRLHA correspondents have confirmed that the following were among those arrested
August 29, 2015 HRLHA UA Share this:https://www.gofundme.com/8bds2wgk Like this: Like Loading...
Hagayyaa 28,2015 Qeerroon Oromoo fi Uummatni Oromoo magaalaa Amboo mootummaa Wayyaanee Uummata Oromoo mana jireenyaa irratti diigaa,ajjeesaa balaa beelaaf saaxilaa jiru irratti gaaffii mirgaa kaasuuf jecha barruu warraqsaa ‘’Waliif Haa Birmmannu’’ jedhu bittinnessuun Uummata Oromoo hundaaf waamicha dabarsee jira.
Waliif Haa Birmannu!!
‘’Biyya mootummaan hin jirre heerrii fi nageenyi hin jiru’’
Oromoon ijaaruu malee diiguu hin beeku!!
Har’a hoo??
Hamma Yoomitti diinni Oromoo qe’eetti ajjeesaa, mana galmaa isaa irratti diiguun,biyyaa arii’achaa, qe’eefi qabeenya isaa irraa buqqisaa , balaa beelaaf saaxilaa jiraataa ??
Kunoo Akkuma godinaalee Oromiyaa garaa garaa keessatti ta’aa jiru tibbana immoo Magaalaa Ambootti tilmaamaan gara mana 10,000fi isaa ol kan ta’ee diiguuf diinni qophii xummuree waan jiruuf salphina guddoo kana hambisuuf haa kaanu!! Akkuma beekamu mootummaan abbaa irree cunqursaa fi gidiraa baroota dheeraaf ilmaan Oromoo irraan ga’aa ture har’as ittuma fufuun jibbinsaa fi tuffii uummata keenyaaf qabu ifatti muldhisuuf itti fufinsaan uummatan nagaa dhukaasee ajjeesuu, hidhuun gidirsuu,mirga namoommaa fi dimookiraasii guutummaatti uummata keenyaa irra kaasuun uummatni keenya to’annaa human waraanaa jala galfamee jira. Oromiyaan keenyaas Waraanaan eegamaa jirti. Yeroo amma kanas Oromiyaa godinaalee cufaafi magaalotaa nannaawaa finfinneetti argaman keessa manneen galmaa ilmaan Oromoo qofa irratti qiyyaafachuun humnaan itti ba’ee diiguun Oromoo dahoo illee dhorkatee rakkoo ulfaataa keessatti uummaticha kuffisuun jibbinsa,tuffii fi abbaa irrummaa isaa maa isaa ifatti uummata keenya irratti muldhisaa jiraachuun uummata Oromoo daran dheekkamsiisaa waan jiruuf gamtaan kaanee rorroo diinaa of irraa kaasuuf furmaatni jiru FDG kaachiisuun mootummaa wayyaanee dura akka dhaabbannuu murtii irra geenyee waan jirruuf uummatni keenya waliif dirmachuun bakka hundatti wayyaanee dura ni dhaabbanna!!
Waliif Haa Birmannu!!
Share this:https://www.gofundme.com/8bds2wgk Like this: Like Loading...


text:
Xalayaa Jaalallee koo Oromiyaadhaaf!
Hunda dura, si haa ga’u nagaan koo kan onnnee koo irraa madde Kan jaalalaa fi kan kabajaa. Akkam naaf jirta jaalallee koo? Ani jaalala keef jedhee ergan sirraa adda ba’ee kaasee, ganamaaf galgala waa’ee kee yaaduu, waa’ee kee dhiphachuu, fi waa’ee kee dhukkubsachuu irraa kan hafe nagaa kooti.
Ani dhuguma dubbachuuf sirraa adda ba’ee guyyaa tokko iyyu bula jedhee yaadee hin beeku. Haa ta’u garuu, ergan sirraa adda ba’ee kunoo waggaa tokkoo ol lakkoofsiseera. Waggaan tokko kun waggaa kuma natti ta’eera. Lafa dhi’ee bari’u, ani waa’eema keen yaada jaalallee koo. Ni yaadatta yoo ta’e, yeroon si waliin ture sana jaalala guddaa waanin siif qabuuf jecha, sirraa fagaadhee deemuu illee takkaa yaadee hin beeku. Yaadni koo, jiruun koo waa’eema kee ture; har’as sanuma Michuu koo!.
Jaalallee koo ammas ani imaanaa kee hin nyaadhu. Ammam rakkadhu illee waadaa jaalala keenyaa hin cabsu du’een bada malee. Yeroon jaalallee koo deebi’ee ijaan argu maal gochuufii akkan qabu, waadaan isheef galaa ture sana akkamiin akkan raawwadhuuf, waliin taanee jaabannee lafa mul’ata keenyaa akka geenyun yaadaa oola malee, ani yaada biraa hin qabu ya michuu koo. iddoo ani jiru kun naaf mijataa ta’uu haa baatu iyyu malee, jaalala ati naaf qabdu jajjabina guddaa naaf kenneera. Jaalala ati naaf qabdu isa durii irra caalaa guddaa akka ta’e, namoonni booda koo si biraa dhufanii na waliin jiraataa jiran natti himaniiru.
Michuu koo, jaalala anaaf si gidduu jiru kanas diinni addaan kutuuf akka irratti hojjetaa jirus inuman beeka. Anaaf ati jaalala keenyaan fakkeenya akka namaaf ta’aa turre, fira mitii orma iyyu akka sooraa turre namni hundi ni beeka. Ani sirraa fagaadhee haa jiraadhu iyyu malee ammas nama hunda akka ati sooraa jirtu inuman beeka. Jaalallee koo, qabeenya kee fi garraamummaa kee kana ilaalee, namni hundi akka si jaallatu nan beeka. Nama sooruun, nama jaallachuun, hunda ofitti hammachuun amala ati uumamaan qabdudha. Inni fagoo irraa dheebotee dhufe, harka kee irraa dhugee dheebuu ba’a, inni fagoo irraa beela’ee gara kee dhufe, harka kee irraa nyaatee beela ba’a. Nama addaan fo’uunis amala kee miti. Garaa bal’aadhaan nama simatta. Haa ta’u malee, Inni har’a anaaf siin adda baases, namuma harka keenya irraa nyaatee dhugedha.
Jaalallee koo ati abdii koodha. Miyaan jaalala kee yeroo hunda sammuu koo keessa naanna’a. Waadaan siif gale otuu hin raawwatiin akka hin duunes rabbiin kadhadheera. Bar tokko addunyaan gadi yaa’ee waa’ee jaalala anaaf ati waliif qabnu kana akka dubbatu ani shakkii hin qabu. Baayy’ee si jaallachuu koo irraan Kan ka’e diinni akka gargar nu fageesses addunyaan quba hin dhabu.
Elaammee jaalallee koo, amma ani dhufutti atis jabaadhu. Hundeessaa, Gurmeessaa, Jabeessaa fi namoota nu beekan hunda waliin ta’aa jajjabaadhaa. Mana ani ijaaruu jalqabee gidduutti dhiisee sokke sana akka inni itti fufamee ijaaramu godhi. Ni beekta miti jaalallee koo, manni kun akka ijaaramee hin dhumneef, namoonni nutti inaafan heedduudha. Ati garuu xiiqiidhaan jabaadhu amma ani dhufutti. Manni kun ijaaramee dhumee jennaan firri keenya fagoo jiru illee hin rakkatu; nuyis akka mana kiraa’i sana acuuccaan nutti hin baayy’atu birmaduudhaan keessa jiraanna.
Ani, as taa’ee yeroo hunda nagaan siif hawwaam jaalallee koo. Yoo ati nagaa qabaatte anis nagaa qabaadha; yoo ati gammadde anis gammada. Lafa dhi’ee bari’u onneen koo simaaf na dha’atti. Jaalallee koo nagaadhaan akkan siif deebi’uuf, waaqa naaf kadhadhu, namoota na beekan hundattis naaf himi akka waaqa naaf kadhatan. Hawwiin koo inni guddaan gara keetti deebi’ee manan ijaaruu jalqabee gidduutti dhiise sana, ijaaree xumuruudha. Hawwiin keenya galma ni ga’a, anaaf atis wal argina, mana keenyaas ijaarree ni xumuranna, birmaduunis mana keenya keessa ni jiraanna. Amma sanatti hamaan sitti hin dhufiin jaalallee koo!!!
Jaalallee koo kan taate, Oromiyaadhaaf!
Jaalala keef jedhee mana hidhaa Kan jiru, Ana jaalallee kee irraa!
Xalayaa yaadannoo Obbo Baqqalaa Garbaaf.