text:
Ibsa Suuratu Al-Mursalaat-Kutaa 1
Bismillah rahmaani rahiim (Maqaa Rabbii rahmaan, rahiim ta’een jalqaba) Dhugumatti Faaruun hundi kan Rabbiiti. Isa ni faarsina, ni gargaarsifanna, araarama Isa kadhanna. Sharriwwan nafsee teenyaa fi hamtuwwan hojiiwwan keenyaa irraa Rabbiin eeggamna. Nama Rabbiin qajeelche kan isa jallisu hin jiru. Nama Rabbiin jallise kan isa qajeelchu hin jiru. Rabbii Tokkicha shariika hin qabne malee dhugaan gabbaramaan akka hin jirre ragaa nan baha. Akkasumas, Muhammad gabrichaa fi Ergamaa Isaa ta’uu ragaa nan baha.
Wanta Qoma keessa jiruuf Qoricha kan ta’e Gooftaa keessan irraa isinitti dhufe
Dhugumatti jireenya namaa hundee irraa kitaabni jijjiruu danda’u Qur’aana. Tarii kitaabonni biroo jijjirama fiduu danda’u. Garuu jijjiramni kunniin gadi dhaabbataa fi itti fufaa miti. Jijjiramni Qur’aaanni jireenya namaa keessatti fidu gadi dhaabbataa fi turaadha. Tarii namni fedhii lubbuu isa moo’attu fi dhukkuba qalbii isaa fayyisuuf wanta baay’ee hojjata. Garuu yoo Qur’aana qajeelcha hin godhatin, tooftaaleen hundi ni fashalaa’u. Kanaafi, Qur’aanni dhibee qalbii fi fedhii lubbuutif qoricha. Dhibeen qalbii kanneen akka shakkii, kufrii, of tuuluu, hinaaffi, haafayuu fi kkf. Qur’aana keessatti Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Yaa namoota!, dhugumatti gorsi Gooftaa keessan irraa taatee, waan qoma keessa jiruf qoricha, mu’imintootaf (warroota dhugaan amananiif) qajeelfamaa fi rahmata tan taate isinitti dhufte.” Suuraa Yuunus 10:57
Gorsi kuni Qur’aana. Qur’aanni wanta qoma keessa jiruuf qoricha. Warroota amananiif qajeelfamaa fi rahmata. Qur’aanni qoricha, qajeelfamaa fi rahmata kan ta’u yoo isa baratan, hubatanii fi hojii irra oolchaniidha. Sababa adda addaa irraa kan ka’e, namoonni baay’een Qur’aana osoo hin baratin hafuu danda’u. Bakka duwwaa kana dhiphisuuf Sammubani.com irratti barruulee barraa’an keessatti aayata Qur’aana hanga danda’ame kitaabban tafsiira beekkamoo irraa ibsaa turreera. Mee ammas, Suurah Qur’aanaa keessaa ibsa suurah muraasaa haa ilaallu. Suurawwan tunniin dhimma Guyyaa Qiyaamaatin waan wal-qabataniif iimaana namaa ni jabeessu. Laa hawla walaa quwwata illa billah
Qiyaamaan Dhufuun Haqa
“(1)-Wal duraa duubaan [bubbeewwan] ergamaniin; (2)-Humnaan bubbisuu bubbisaniin; (3)-Faffacaastota faffacaasaniin nan kakadha; (4)-Adda baastota adda baasaniin, (5)-Yaadannoo darbitootaan nan kakadha, (6)- sababa dhabamsiisuuf yookiin akeekachisaaf. (7)- Dhugumatti wanti isin waadaa galamtan ni argama.” Suuratu Al-Mursalaat 77:1-7
Jecha “mursalaat” jedhu ilaalchise hayyoonni hiikota beekkamo lama kennanii jiru. Isaanis, bubbee fi malaykoota. Garuu harki caalaan hayyootaa, “bubbee” jedhanii jiru.[1] Kanaafu, nutis gara Afaan Oromootti yommuu deebisnu bubbee jechuun fayyadamne jirra.
“Wal duraa duubaan [bubbeewwan] ergamaniin” Kana jechuun bubbee wal duraa duubaan qananii fi rahmataan ergamaniin Nan kakadha. Bubbeen tuni rooba rahmata Rabbii ta’een nama gammachiisti. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:“Inni bubbee gammachiisa taasisee rahmata Isaa dura Kan erguudha.” Suuratu Al-A’araaf 7:57 (Asitti rahmanni Isaa rooba)
“Humnaan bubbisuu bubbisaniin” Ammas bubbee humnaan bubbistuun Nan kakadhaa. Aayaata keessatti jecha heddumminna agarsiisu waan fayyadameef akkuma jiruutti gara Afaan Oromootti deebise. Garuu ibsa keessatti akka namaaf galuuf jecha tokke (singular) fayyadame. Bubbeen humnaan bubbistu tuni wanta dachi irra jiru fuutee bakka tokko irraa bakka biraatti geessun hojii adda addaa hojjatti. Hojii kana keessaa namoota kan fayyadu jira, ammas isaaniif qormaata kan ta’uu fi isaan adabuufis kan ta’u jira. Bubbeen humnaan bubbistu tan adabbii fiddu akka aadaa fi seeraa Rabbiitti bubbee rahmataa fi qananiin ergamtu booda dhufti.
“Faffacaastota faffacaasaniin nan kakadha” Kana jechuun bubbee faffacaastu taaten nan kakadha. Bubbeen tuni hurka bishaani ni faffacaasti. Hurka kanarraayis duumessi ni uumama. Akkasumas, bubbeen tuni sanyii biqiltootaa fi daakuu habaaboo bakka tokko irraa bakka biraatti faffaacasun biqiltoonni akka bilchaatanii fi wal horan gahee taphatti. Ammas, bubbeen tuni gaazi fi wantoota nama ukkaamsan ni faffaasti.[2] Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa haqa guddaa gara fuunduraatti dhufu tokko mirkaneessuf bubbeewwan faayda guddaa fi baay’ee qaban tanniinin kakate.
“Adda baastota adda baasaniin” Kana jechuun Malaaykota wanta dhugaa fi soba addaan baasu fidaniin nan kakadha.[3]
“Yaadannoo darbitootaan nan kakadha” Kana jechuun Malaykoota ergaa fi beeksisa (wahyii) Rabbii gara Ergamtootatti geessaniin kakadha.[4] Wahyiin (ergaa fi beeksisni) Rabbiin irraa gabrootatti dhufu isaaniif yaadannoo ta’a. Wahyi kana keessatti faayda isaanii isaan yaadachiisa.
“sababa dhabamsiisuuf yookiin akeekachisuuf.” Ergaa fi beeksisni Rabbiin irraa gara namootaa dhufe kuni wantoota sodaachisoo gara fuunduraatti isaanitti dhufu akeekachiisu, ammas, sababa isaan dhiyeefatan dhabamsiisu. Kanaafu, Rabbiin biratti ragaa ittiin mormatan hin qaban.[5] Guyyaa Qiyaamaa, “Rabbiin irraa ergaan nutti hin dhufne” jechuun akka sababa hin dhiyeefanneef Rabbiin subhaanahu kitaabban ni buuse, ergamtoota ni erge. Keeyyattoonni Rabbii erga isaaf ibsamanii booda namni kafaruun adabbiif of saaxile, sababa dhiyeefatu hin qabu. Mataa ofii malee eenyullee hin komatu.
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa wantoota armaan oliitin kan kakatuuf haqa shakkiin keessa hin jirre namootaaf mirkaneessu fi isaan amansiisuufi. Haqa kanas akkana jechuun ibse: “Dhugumatti wanti isin waadaa galamtan ni argama.” Kana jechuun “Guyyaa Qiyaamaa xurunbaan ni afuufama, qaamonni du’an ni kaafamu, namoota jalqaba irraa kaasee hanga dhumaa jiran dirree tokko irratti walitti qaba, hunda isaanitiifu jazaa Nan kafala” jechuun waadaan Ani isiniif gale ni argama. “ni argama” kana jechuun wanti waadaa galame kuni dirqamaan ni ta’a, shakkii hin qabu.
Taatewwan Gurguddaa Addunyaa Keessatti adeemsifaman
Wanti Guyyaa Qiyaamaa waadaa galame kuni yommuu argamu, addunyaa keessatti jijjiramni guddaa fi haalonni garmalee ciccimoo nama rifachiisan ni uumamu. Mee haalota kanniin haa ilaallu:
“(8)-Yeroo urjiileen ifti isaanii haaqame. (9)-Yeroo samiinis babbanamte; (10)-Yeroo gaarreenis bubbuqifaman; (11)-Yeroo Ergamtoonnis beellamaan walitti qabaman; (12)-Guyyaa kamiif tursiifame? (13)-Guyyaa Addaan bahiinsaatif. (14)-Guyyaan addaan bahiinsa maal akka ta’e maaltu si beeksisee? (15)-Guyyaa san kijibsiiftootaaf ee badii isaanii!” (Suuratu al-Mursalaat 77:8-15)
Aayaata tanniin keessatti Guyyaan Qiyaamaa kuni addunyaa keessa jiraannu tana keessatti jijjiramni akkami yoo adeemsifame akka dhufu himu. Guyyaa Qiyaamaa jechuun Guyyaa namoonni du’an hundi kaafamuun murtiin isaan jidduutti darbee takkaa gara Jannataa takkaa immoo gara Jahannam itti deemaniidha.
Yeroo akkamii Guyyaan Qiyaamaa kuni dhufaa? Yeroo urjiileen sarara irra naanna’an (orbiiti isaanii) gadi furanii, ifti isaanii haaqamuun harca’anii fi bittinnaa’an. Qur’aana keessatti iddoo biraatti Guyyaa Qiyaamaa haala urjiilee ni dubbata:
“Yeroo Urjiileen harca’an” Suuratu At-Takwiir 81:2
Urjiileen ifa dhabuu fi harca’uun wantoota gurguddaa Guyyaa Qiyaamaa adeemsifaman keessaa tokko. Wanti rifachisaan biroo Guyyaa san adeemsifamu, samiin har’a wal-qixxooftu taatee fi qawwaa fi baqaqiinsa homaatu hin qabne dhodhoo’u fi banamuudha. Guyyaa san samiin tuni dhodho’uu fi babbaquun banamtu taati. Namni tokko, “Urjiileen erga harca’anii fi samiin dhodhoote banamte, aduu fi jiiyni hoo maal ta’uu?” jedhee gaafachu danda’a. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa Guyyaa Qiyaamaa wanta aduun taatu ilaalchise ni jedha:
“Yeroo aduun maramte.” Suuratu At-Takwiir 81:1
Akkuma beekkamu hammii aduu hamma dachii caala. Garuu waan nurraa fagaatteef xiqqoo fakkaatti. Yommuu Qiyaamaan dhootu, akkuma amaamaan maramu aduunis ni maramti. Aduun yoo walitti maramte, ifni ishii ni badaa jechuudha.
Jiiynis ifa dhabuun aduun akka walitti makamu Suuratu Al-Qiyaamah keessatti ni dubbata:
“[Yeroo] Jiiyni dukkanaa’u (ifa dhabu), Aduu fi jiiyni walitti qabaman.” Suuratu Al-Qiyaamah 75:8-9
Aduun ji’a liqimsuun bakka tokkotti walitti qabamu.
Wantoonni armaan olitti kaasne wantoota nu olitti adeemsifamaniidha. Samii fi wantoota ishii keessa jiranitti taatewwan gurguddaan kunniin ni adeemsifamu. Dachii irratti hoo maaltu adeemsifamaa? Itti aansun ni dubbata: “Yeroo gaarreenis bubbuqifaman”
Gaarreen gurguddaa fi dhedheeron arginu kunniin bakka isaaniiti bubbuqifamuun daaraa ta’u. Dachii irratti wanti gaara jedhamu hin mul’atu. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha: “Waa’ee gaarreenii si gaafatu. “Gooftaan kiyya faffacaasu isaan faffacaasa.” jedhiin.” (Suuratu Xaahaa 20:105) Kana jechuun gaarreen bakka isaaniitii isaan deemsiisuu fi bubbuqisuun akka jibrii iddamtee ykn akka ashawaa taasisa. Ergasii waliin dhawuun akka awwaara ykn dhukkee bunnisuu godha. Dachiin hoo akkam taati? Gaarreen erga irraa buqqa’anii daaraa ta’anii booda dachiin dirree wal qixxooftu bu’aa bayii homaatu hin qabne taati. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha: “Lafa wal qixxaataa biqilaa hin qabne taasisee dachii dhiisa. Ishii keessattis bu’aa bahii homaa hin agartu.” Suuratu Xaahaa 106-107
Dachii fi samii keessatti jijjiramni hangana hin jedhamne ni adeemsifama. Itti aanse haala namoota dubbata: “Yeroo Ergamtoonnis beellamaan walitti qabaman”
Beellamni (qaxaroon) kuni “Guyyaa kamiif tursifamee?” Kuni gaafi guddinna Guyyaa kanaa agarsiisudha. Ergasii akkana jechuun deebise, “Guyyaa Addaan bahiinsaatif” Kana jechuun Guyyaa Rabbiin subhaanahu wa ta’aala uumamtoota jidduutti murteessuf tursifame. Guyyaa kana keessa ilmaan namaa hojii isaanii irratti hundaa’e gara Jannataa fi ibiddaatti addaan baafamu (fooyamu).
Guyyaan Qiyaamaa Guyyaa Ergamtoonni walitti qabamuun isaanii fi ummata isaanii jiddutti murteefamuudha. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Dachiinis ifa Gooftaa ishiitin ni ifti. Galmeenis ni kaa’ama. Nabiyyoonni fi ragooleen ni fidamu. Gidduu isaanitti haqaan murteefama, isaan homaa hin miidhaman” Suuratu Az-Zumar 39:69
Guyyaa Qiyaamaa ifti amma jiru ni bada. Akkuma irranatti ilaalle, aduun ni maramti, jiiyni ifa dhaba, urjiileenis ifni isaanii haaqamun harca’u. Kanaafu, namoonni dukkana keessa ta’u. Yeroo kanatti “dachiin ifa Gooftaa ishiitin ni ifti.” Yommuu Rabbiin guddaan olta’ee namoota jidduutti murteessuf dhufu, dachiin ifa Isaatin ifti. “Galmeenis ni kaa’ama.” Kana jechuun kitaabni hojiin namootaa keessatti galmeefame ni dhiyeefama. Namni hundi wanta gaarii fi badaa hojjate kitaaba kana keessatti ni argata. Akkana isaan jedhama: “Kitaaba kee dubbisi. Har’a ati mataan kee of irratti herregaa ta’uuf gahaadha.” Suuratu Al-Israa 17:14
“Nabiyyoonni fi ragooleen ni fidamu.” Ummata isaanitti ergaa geessu isaanii gaafatamuf, isaan irratti ragaa bahuuf Nabiyyoonnis ni fidamu. Ragooleenis ni fidamu. Ragooleen kunniin, malaaykoota, kutaalee qaamaa, hordoftoota Nabiyyootaa namoota waan gaariitti ajajanii fi waan badaa irraa dhoowwaniidha.
“Gidduu isaanitti haqaan murteefama” Kana jechuun haqa guutuun namoota jidduutti murteefama. Sababni isaas, qorannoon Rabbii nama hin miine, wantoota hundaa takka takkaan beeku irraa kan baheedha. Ammas, wanti isaan hojjatan hundi Malaykoota kabajamoo ajaja Isaa gonkumaa hin faallessineen kan galmaa’edha. Ammas, ragooleen isaan irratti ragaa bahu. Kanaafu, osoo homaa hin miidhamin haqaan isaan jidduutti murteefama.[6] Hojii isaa irratti hundaa’e kan badhaafamu qabu ni badhaafama, kan adabamu qabu ni adabama.
Itti aanse Guyyaa Guddaa uumamtoota jidduutti murteefamu kana nama kijibsiise, akkana jechuun akeekachiisa: “Guyyaa san kijibsiiftootaaf ee badii isaanii!” Kijibsiiftoota jechuun namoota Guyyaan Qiyaamaa soba akka ta’etti yaadaniidha. Namoonni du’an lamuu hin kaafaman jechuun yaadu. Namoota wanta akkanaa yaadanii fi amananiif ee badii isaanii. Guyyaa san yaa gaabbii fi ciminna adabbii isaanii! Rabbiin subhaanahu waa’ee Guyyaa kanaa isaanitti beeksisee fi kakachuun akka dhufu mirkaneesseefi jira. Garuu isaan kana hin dhugoomsine. Kanaafu, adabbii isaaniif malu argatu.[7] Akeekachisni jabaan kuni suurah tana keessatti irra deddeebi’uun dhufe. Kunis, karaa nafsee kijibsiisuu fi shakkiin dhukkubsatte ittiin fayyisaniidha. Qorichi akkuma irra deddeebi’anii dhuganiin ykn liqimsaniin fayyaa namaaf ta’aa miti ree?
Itti fufa….
Kitaabban wabii:
[1] Tafsiiru Qurxubii-21/494
[2] Ma’aariju Tafakkuri wa daqaa’iqu tadabburi-2/555-557
[3] Zaadul Masiir-1503, Tafsiiru Xabarii-23/587-588
[4] Tafsiiru ibn Kasiir-7/454 fi maddoota armaan olii
[5] Tafsiiru Sa’dii-1066
[6] Tafsiiru sa’adii-858, Ma’aarij-12/278-279
[7] Tafsiiru Sa’dii-1066


c: text/html

text:
ย
****
Kab. Aadde Sa'aadaa Abdurahmaan dorgaa dorgee Magaalaa Bishaan Gurraachaatti gaggeeffame irratti haasawaa taasisaniin, Sadaasni 29 guyyaa lammiileen Itoophiyaa gita bittaa abbaa irree ofirraa fonqolchanii birmadummaa isaanii itti labsatan ta'uu beeksisan.
Biyya...Gutuu isaa Dubbisuuf
ย
****
Guyyaan kun bara kana "๐๐จ๐ค๐ค๐ฎ๐ฆ๐ฆ๐๐ ๐๐๐๐๐๐ง๐๐๐ฌ๐ฌ๐ ๐๐๐ ๐๐๐ง๐ฒ๐ ๐๐๐๐ซ๐๐๐!" mata duree jedhuun Qopheessummaa Naannoo Sidaamaatiin Magaalaa Awaasaatti kabajama.
Caffeen Oromiyaas, sadarkaa Naannoo Oromiyaatti ayyaana ummataa kana ummata waliin kabajuuf Magaalaa Bishaan Gurraachaatti...Gutuu isaa Dubbisuuf
ย
****
Afyaaโiin Caffee Oromiyaa Kab. Aadde Saโaadaa Abdurahmaan, Naannoo Amaaraa Godina Addaa Oromoo Magaalaa Kamiseetti Guyyaa Saboota, Sablammootaafi Ummattoota Itoophiyaa 17ffaa kabajame irratti argamuun haasawaa taasisaniin duudhaaleefi aadaan qabnu guyyaa kanatti...Gutuu isaa Dubbisuuf
ย
แญแฅแญแต แจแจแ แฆแฎแแซ แ แแแฃแค แ/แฎ แฐแแณ แ แฅแฑแจแ
แแ แ แตแฌ แฐแ แ แตแฐแณแฐแญ แแญแญ แคแต แ แแแฃแค แญแฅแญแต แ/แฎ แแฒแซ แ แฐแ แจแแแซ แจแฆแฒแต แแแต แ แตแแแฝ แแฅแจ-แแญแแ แ แจแ แฆแฎแแซ แฝ/แคแต แฐแแฅแแ แจแฆแฒแต แแแต แแตแแแตแ แ แฐแแแจแฐ...Gutuu isaa Dubbisuuf
ย
****
Afyaaโiin Caffee Oromiyaa Kab. Aadde Saโaadaa Abdurahmaan jila kanaaf simannaa addaa taasisuun kennaawwan aadaa Naannoo Oromiyaa ibsanis kennanii jiru.
Jilli Mana Maree Naannoo Affaar irraa dhufes, Ummanni Affaar hariiroo obbolummaafi tokkummaa...Gutuu isaa Dubbisuuf
****
แญแฅแญแต แ/แฎ แฐแแณ แ แฅแฑแซแ
แแ แ แ แณแ แจแฐแ แฐแแแฐแ แ แจแฐแแ แแตแฐแณแตแญ แฅแ แ แจแฐแแ แจแดแถแฝแ แ
แปแแต แฝ/แคแต แ แตแฐแฃแฃแชแแต แฐแแแฅแฐแ แซแแ แจแแซ แแแชแซ แคแถแฝแ แแ แ
แ แฐแซแแฝแ แ แแตแฐแ แแข แแแธแ แจแ
แฅแจแฐแฐแฅ แญแแ แแแ แ แตแจแญแ แแแกแก
แ แแแแซแธแแ แฃแ
แแ...Gutuu isaa Dubbisuuf

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Guyyoottan sadan darban keessa humnonni deggertoota Raashiyaa kutaa Dooneetsk keessatti kan argamtu gara magaalaa Baakmuuti-tti tooftaa dhaan socho’aa jiru jechuu dhaan ministriin ittisaa Biriteen weerara Raashaa ilaalchisee jimaata har’aa fuula twitter isaa irratti ragaa basaasaa barreessen beeksisee jira.
Qaamotiin murna waraanaa 2ffaa milishoonni deggertoota Raashaa kanneen naannoo Luhaansk, magaalattii gara kibbaatti kan argaman gandeen Optiinii fi Vaangiraad-tti illee tarkaanfachuu hin oolu jedha ragaan barreeffame sun. Jalqaba baatii Adoolessaa irraa qabee waraana idilee ykan adda baatota Raashiyaan gandeen qabaman yoo jiraatan xiqqoo turan.
Haa ta’u male jedha gabaasichi kampanii waraanaa dhuunfaa garee Waaginer jedhamuun humni hoogganamu naannoo Doonbaas keessatti milkaa’ina hanga tokko argatanii jiran. Gareen Waaginer lola Baakimuut keessatti hirmaannaa ol aanaa qabaachuun hin hafu.
Gama biraan prezidaantiin Yukireen Volodmiir Zeleniskii ibsa guyyuu kennan kan kamisa kaleessaa irratti akka dubbatanitti, Raashiyaan ijoollee ishee dhiiraa kumaataman laka’aman gara adda waraanaatti ergaa jirti. Leenjii waraanaa guddaa hin qaban jedhan.
Lammiiwwan Raashiyaa dadammaqiinsi kennameefii ga’an kun lola kana keessa yoo xiqqaate torbanneen xiqqoof lubbuun turuu danda’u, sana booda ni du’u, achii immoo warri haaraan gara adda waraanaatti ergamu jeneraalonni Raashiyaa uummata isaanii akka huuruu qawweetti itti fayyadamu jedhan.


text:
Guyyaa duraa Caamsaa,28,2016 Gorillaa guddaa kg 181 tokko Amerikaa paarkii godina Ohio magaalaa Sinsinaatii(Cincinnati) keessatti ijjeesan.
Paarkiin Sinsinaatii paarkiin Amerikaan qabdu gugurdoo keessaa lammeessoo.Bara 1876 keessa hujii jalqabde.Muka sanyii 300 caalaa, bineensa bosonaati fi waan hedduu qabdu namii daawwii itti yaahu.
Bineensa paarkii tanaa keessaa tokko, Gorillaa ganna 17 HARAMBEE jedhanii maqaa itti baasan.
Akkii guyyaa dheengaddaa paarkii tana keesatti Gorillaa kana ijjeesan ammo oduu gurraa addunyaa guutte keessaa tokko.
Sanyiin Qamalee kun daa’ima ganna 4 haadha wa daawwattu jalaa miliqee dahoo Gorillaa seene buteen bisaan keessa harkifachaa kophaatti fudhate.
Yoo tokko tokko daa’ima miila qabee bisaan keessa harkisaa,yoo tokko tokko akkuma namaa wayaa itti kaahaa,yoo tokko ammoo akka waan tabsiisuu tolchaa ture.
Waan tolchan dhabanii poolisii itti yaaman.Poolisiin binneensa kana 'dhahanii darreessu manna,' takkitti dhahanii ijjeesuu wayyaan qawween dhooftee ijjeeftee gurbaa sun harkaa fuute.
Akka warrii paarkii eegu jedhutti Goriillaan kun adoo ijjeesu baatanii daa’ima fudhtee godatitin galatee waan tolfatu tolfta.
Ummatii ammoo keessattuu Social Media; Facebook, Twitter fi waan akka akkaa irratti bahee akka warrii isa ijjeesu seeraan gaafatamu gaafiitti jira.
Nama 334,000 caalaatti marsaa interneetii Change.org irratti "Justice for Harambe" Harambeen dhugaa qaba jedhee mallatteesseef.
Namii hedduun ammoo maatiin gurbaa sunii daa’ima gatee jedhee balleessaan himatamuu male jedhee himate.
Facebook irralleetti nama 120,000 caalutti fuula "Justice for Harambe" jedhu “like” ,jaalanne jedhee haga saafaa kanaatti.
Akka ogeessii barusma Saaykooloojii fi Sab-qunnamtii yuniverstii Syracuse, Makana Chock jedhutti wannii akkanaa gara sochii ummataatti jijjiiramuu dandeetti.
“Maal jennaan bineensa qaqaalii akkanaa addunyaa keesattu arguun dhiba taate ijjeesuun seeraa miti.”
Bulchootii paarkii Sinsinaatii ammoo daai’mii sun afaan balaa jiraaf Goriillaa ijjeesan jedhan.Harambeen sanyi Gorillaa lafa gammoojjiiti/Gorillaa akkasii baddaa akka Kaameuun akka CAR,DRC Equatorial Guinea fa keesatti argan.
Sanyiin isaa akka dhaaba Bineensa Baddaa Addunyaatti ganna 20-25 keessatti harka 60n diqqaachaa dhufte.Adamoo fi dhukkubatti akkana fixa.


text:
Paartiin Mootummaa Itiyoophiyaa, dhiheenya kana, paartiilee mormituu 21 ta’an Galmaa Paarlaamaa biyyattiitti waamuudhaan, karaa nagaa rakkoo biyyattii keessaa furuuf qopohaa’uu isaa dubbatee jira. Haala kana miijessuuf akka hoogganoota mormitootaa akka walitti-waaman ka dubbatan – hoogganoonni paartii mootummaa, haaala mariin itti fufinsa qabu mormitoota waliin geggeessamu miijessuuf, moodaaliitii yokaan sirna mariin sun itti geggeessamu, eenyu akka marii sana hoogganuu fi taajjabdoota irratti argaman waliin murteessuun barbaachisaa ta’uu isaa hubachiise. Kana murteessuufis, paartiileen mormitootaa akka lakkoobsa Itiyoophiyaatti haga Amajjii 25tti yaada isaanii akka barreeffamaan dhiheessan beellama kenneefii jira.
Gamtaan Paartiilee mormitootaa, yaada kana dhiheessuuf jecha, hoogganoota paartiilee miseensota waliin gidduu-kana mari’ataa jira. Kanneen marii kanatti hirmaatan keessaa tokko ka ta’an – itti-aanaa dura-taa’aan Koongiresa Federaalawa Oromoo – Obbo Mulaatuu Gammachuu, paartii mootummaa waliin marii araaraa gara nagaa waarinsa qabuutti geggeessu jalqabuuf dursee dhimmoota paartichi mooutmmaa mijeessuu qabu tu jira, jedhu.
Kana cuqaasuun guutummaa gaaffii fi deebii kanaa dhaggeeffadhaa


text:
Paartileen mormituu Somaaliyaa kan yeroo Taayitaa isaanii kaleessa xumuran prezidaantii biyyattii kana booda akka itti fufee biyyattii bulchu hin eehamnu jechaa jiru.
Ameerikaa dabalatee michoonni Somaaliyaa kan sadarkaa addunyaa falmii siyaasaa fi filannoon prezidaantummaa fi paarlaamaa biyyattii boodatti harkifachu ilaalchisee yaaddoo qaban ibsaa jiran.
Yeroon aangoo prezidaanti Mohaammed Abdullaahii Farmaajoo Wixata kaleessaa Guraandhala 8 kan dhumate yoo ta’u, kaadhimamtoonni prezidaantummaa kan gamtaa wal taatota garee mormituu gama dubbi himaa isaanii Reedwaan Hajii akka ibsanitti Farmaajoo akka hoogganaa biyyaatti beekkannaa hin kenninuuf jedhan.


text:
Maaliif Adii Uffanna?
Maaliif Adii Uffanna?
Kan hiike Barsiisaa Asaffaa Guddataa
Abbootiin keenya Kitaaba Qulqulluu fi hiika Afuuraa inni qabu bu’uura godhachuudhaan akka nuti balee (naxalaa) adii uffannu sirna nuuf hojjetaniiru.
1. Gooftaa Fakkenya Taasisuun
Gooftaan duukabu’oota Isaa keessaa duukabu’oota iccitii warra jedhaman Pheexiroos, Yohaannisii fi Yaa’iqoobiin fudhatee gara tulluu Taaboriti ba’ee osoo duukabu’oonni isaa isa ilaalanii uffatni isaa adii ta’ee ture; “Fuula isaani idurattis ni jijjiirame, fuulli isaas akka aduu ife uffanni isaas akka ifaa adi ita’e (Mat. 17:2). Nutis Gooftaa nu barsiisuufi fakkenya nuuf ta’uuf nama ta’e fakkenya godhannee balee adii uffannee gara mana Kiristaanaa ishee fakkenya Tulluu Taabor taatett iwalitti qabamna.
2. QulqullootaFakkeenyagodhachuun
Mullata Yohaannis boqonnaa ja’a irratti waa’ee Qulqulloota warra jireenya lubbuu qofaan jiraatanii (samiiirra) kan harmaan gadii barreeffamee argama.
“Chaappaa isa shaneffaas yommuu hike, waa’ee jecha Waaqayyoofi waa’ee dhugaaba’uu isaanii fi lubbuuwwan namoota qalamanii aarsaa jalattin arge. Sagalee guddaanis iyyaa “Yaa Gooftaa dhugaa fi Qulqulluuammaa yoomiitti hin murteessitu? Dhiigni keenyoo amma yoomiitti warra lafa irra jiran irratti haaloo hin baatu? jedhan. Tokkoo tokkoon isaaniifis uffata adiitu kennameef warra akka isaanii du’uuf jiran garboota irriyyoota isaaniifi lakkoofsi obboloottan isaanii ammaraawwatutti bara xiqqoo akka boqotan jedhameef. (Mul. 6:9-11)
Mullata toorba irrattis akkas jedhameera. “Kanaa booda nan arge kan isaan lakkaa’uu hin dandeenye uummataa fi gosa hundaa irraa, afaan hundaa irraas namoota daran baayyee tuture. Uffata adii uffatanii meexxii arkawwan isaaniitti qabatanii hoolichaa fi teessuma isaa dura dhaabatan (Mul. 7:9).”Nutis qulqulloota fakkenya godhachuu fi adii uffannee hoolicha dura dhaabachuu abdii godhannee balee adii uffanna.
3. Ergamoota Fakkeenya godhachuun
Gooftaan fedhii isaatiin lubbuu isaa foon isaa irraa addabaasee guyyaa sadaffaatti Maariyaam isheen Maqidallaa gara awwaala isaa yommuu deemte ergamoonni du’aa ka’umsa Gooftaa misiraachoo himan lama uffata aadii uffatan argitee turte. “Ergamoonni lamas uffata adii uffatanii bakka foon Iyyasuus ciisee ture tokko karaa mataa tokko immoo karaa miilaa taa’anii argite (Yoh. 20:12). Nutis Ergamoota Qulqullaa’oo fakkenya taasifachuun wiirtuu du’aaka’umsa keenyaa kan taate mana Kiristaanaatti walitti qabamna.
4. Kiristaanummaan Abdii Samiin kan Guutame Jireenya Ifaa Waan ta’eef abdiikeenya kana yaaduun balee adii uffanna.
Kanaa fannoo Gooftaa yaada chuun bifa fannoon olgannee baleen nuti uffannu callisnee miti waan ta’eef sirna kana eeguu qabna.


text:
Waxabajjii 22/2014(TOI) – Qormaanni biyyaaleessa kutaa 12ffaa bara 2014 Yuunivarsiitiiwwan keessatti akka kennamu, Ministeerri Barnootaa beeksise.Ministirri Barnootaa Piroofeesar Birhaanuu Naggaan, manneen barnootaa moodeelaafi sadarkaa 2ffaa magaaloota Hoosaa’iinaa, Waraabee fi Walqixxeetti argaman daawwataniiru.
Daawwannaa isaaniins Piroofesar Birhaanuun hawaasaa fi barsiisoota manneen barnootaa kanneenii waliin marii taasiisan irratti qormaanni biyyaaleessa kutaa 12ffaa bara 2014 yuunivarsiitiiwwan keessatti akka kennamu beeksisaniiru.
Piroofesar Biraanuun qormaanni biyyaaleessa kutaa 12ffaa karaa ‘onlaayinii’ hanga kennamu eegalutti, qormaatichis yuunivarsiitiiwwan keessatti kennamu akka itti fufuu himaniiru.
Murtoon darbes hannaa fi waliin dhahiinsa qormaata hambisuuf kan murtaa’e ta’uu himaniiru.Kunis barattoonni barnoonni kan argamu hojiin ta’u beekuun, cimaani barachuu fi dubbisuu akka qaban hubachiisaniiru.
Ministeerrichi qulqullina barnootaa fooyyessuuf dameewwan barnootaa waliigalaa fi misooma barnoota olaanoo dabalatee, kanneen biroo irrattis tarkaanfii garaagaraa fudhachaa jiraachuu Piroofeesar Biraanuun himaniiru.
Piroofeesar Birhaanuun daawwannaa isaaniin booda biqiltuu Ashaaraa Magariisaa dhaabuaniiru.


text:
Ameerikaan yeroo jalqabaaf humnootii addaa
Labsiin jimaata daerbee kun duula filannoo presidentummaa irratti falmii ka biroo dabale. Haa ta’u malee bara 2017 president Obaamaa bakka bu’uuf dorgomaa jiran kaadhimamtoota prezidantummaa garee Republikaanotaas haa ta’u kan demokraatotaa biraa deggersa cimaa hin arganne.
Republikaantichi Senator Maarkoo Ruubiyoo finxaaleyyiin IS lolamuu qaba jedhan. Ruubiyoon akka jedhanitti kan injifatu nuuyis haa ta’u isaan, Siiriyaa qofaa keessatti dhaabaa hin jiran. Iraaq keessa qofaatti duula geggeessuu hin dhaaban jedhan. Kanaaf jarreen kun injifatamuu qabu. Kan nuti injifachuunii dandeenyu bakka teessumaa isaan dhabsiisuu dhaani jedhan Ruubiyoon.
Senator Ruubiyoon prezidaant Obaamaan addunyaa isalaamaa keessatti qabsoo cimaa booda injifannoon argame jechuu dhaan Ameerikaa maallaqa guddaa baasisan jechuun qeeqan.
Presidentichi kun jedhan Ruubiyoon waadaa waan hunda karaa duraa kaasna gamasii ba’aa jirra jedhuun adeemaa turan. Iraaq keessaa baana falmii jedhuunis filataman. Yeroo dhiyootti immoo Afgaanistaan keessaa baanaa na filadhaa jechaa turan jedhan.
Senator ARuubiyoon waraanni Ameerikaa heddumminaan Islamic State/IS/tti duuluuf akka bobba’u yaada jedhu kallattiin hin deeggeran. Bakka Sanaa jedhan irra jireessi giddu galeessa ba’aa finxaaleyyii warra Sunnii-tti akka duuluuf daran hojjechuu qabdi.
Yaadi isaan dhiyeessan kan kaadhimamaan presidentii garee dimokraatotaa Bernie Sanders jedhanii waliin wal fakkaata. Sanders loltoota hanga 50 illee haa ta’u Siiriyaatti bobbaasuun jalqaba cicha gara isa hedduutti adeemuu ti jedhan.
Loltoota shantama jechuun jedhan Saanders, loltootuma shantama. Sodaan koo garuu Ameerikaan ammas rakkoo xumura hin qabaanne, lola itti fufiinsa qabu gidduutti keessatti danqamti kan jedhu. Addunyaan dhimma kana irratti tokkooumuu qaba jedhan Sanders.
Duulli filannoo kan Demokraatittii kaadhimamtuu prezidentummaa Hiilary Kilintons ibsa baaseen loltoota murtaa’oo ta’an qofaa Siiriyaatti bobbaasuutu wayya jechuu isaanii beeksisse. Lolli guddaan giddu galeessa bahaa keessatti geggeessamuu isaa garuu mormanii jiran.
White House Siiriyaatti kan ergaman humnootii addaa leenjisaa fi deggersa loltoota Siiriyaaf kennan qofaa ta’uu cimsuun yaadachiise.
Humnootiin ergaman kun duula waraanaa irratti hin bobba’an kan jedhan dubbi himaan White House Josh Earnest prezidaantichis kanneen kun tarsiimoo keenya kan dandeettii humnootii naannoo Siiriyaa keessaa ijaaruu akkasumas ofii isaanii of danda’anii duula biyya isaanii keessatti ISIL irratti geggeessamu ofii akka dhuunfatan gochuuf jiru saffisiisuuf dhiibbaa qabaata jkedhan. Angawoonni ministrii ittisaa akka jedhanitti loltoonni Yuunited Isteets torbanneen dhuftu keessa Siiyriyaa seenuuf jiru jedhan.


text:
Akaakayyuushee kana arguu baattus, seenaasaa dhageesse irraa kan ka’e akka malee jaallatti. Akkaataa itti harmeeshee guddise, jaalala inni ishee argisiise, oolmaasaa baay’ee dhageesseetti. Fuulashee gudunfitee dhaabattee keenyan manaa ilaalti. Uffata hirribaa ittiin bulte hin jijjiirranne. Siree irra bulte hafaa jirti. Gidduutti akka itti dhufaa wayii yaadni itti dhufnaan akkuma uffata siree qabattee jirtutti dhaabattee keenyan manaa ilaalti. Ilaaltee ilaaltee quufuu dadhabde. Ijashee achirratti irraanfatte. Qalbiinshee guutuun achirra jira. Keenyan manaarra kan jiru suura akaakayyuushee duriiti. Isheen akaakayyuushee ijaan arguuf carraa hin arganne. Utuusheen hindhalatin dura du’e. Akaakayyuushee ta’uusaa kan isheetti hime harmee isheeti.
Kanaaf yeroo hundumaa keenyanirraa suura isaa ilaaltee mararfatti. Har’a garuu ija irraa buqqisuu dadhabde. “Yeroo tokko tokko” jetti dhaabattee, “Namni Waaqa caalaa garaa laafa. Gaafa akaakayyuunkoo du’e Waaqni ni callise. Utuma inni jiruu akaakayyuunkoo duunaan namoonni geessanii awwaalan. Achumaan hafe. Namni garuu gara laafessa. Namoota bara sanaa keessaa tokko kaameraa isaan akaakayyuukoo suura kaasee kunoo keenyan irratti naaf hambise. Har’a yoo xiqqaate suurasaa ilaaluuf carraa argachuun koo kanaaf!” jettee gara laafina namaa faarsiti, gara jabina isaafimmoo waaqa komatti.
Gidduuttin bilbila bilbileef. Hiriyyaashee waanan ta’eef akka wal arginu barbaadeera. Isheen garuu bilbila hinkaastu. Yeroo lammaffaan bilbile. Hinkaastu. Nan aare. Nan dheekkames. Yeroo sadaffaa bilbillaan narraa kaaste. “Haloo Dhibbisa!” naan jette. “Maal haloo naan jetta? Aariidhaan garaachakoo gubdee! Maaliif bilbila narraa hin kaastu?” jedheen itti dheekkame. “Dhiifama naaf godhi! Yeroo bilbilli naaf bilbilamu muuziqaan irraa dhaga’amu baay’ee namatti tola. Kanaaf yeroo ati bilbilte muuziqaa waamichaa bilbilakoonan sirbaa ture! Kanaaf malee sirraa kaasuu dhiisee miti. Kanan bilbila sirraa hin kaasne eenyurraan kaasa?” naan jette.
Muuziqaan waamichaa bilbilasheerra jiru akka nama hinsirbisiifne beeka. Ittumaa kan nama gaddisiisu ture. Hirphaa Gaanfuree, “Jiraachuu baadhus isin bira!” jechuun kan sirbu sirba namoonni hedduun waliin boo’ani dha. Innumtuu yeroo sirbu boo’ee garaa nama raasa. Kuulleen sirba nama boossisu waliin sirbiti. Dhalli namaa al-tokko tokko waan faallaa ta’e hojjeta. Lafa boo’anitti sirbee, lafa sirbanitti boo’a. Iddoo gammadanitti gaddee, iddoo gaddanitti gammada. Kuulleenis akkasuma!
Erga walfuunees homaa itti hin fooyyofne. Amallishee rakkisaadha. Waan xiqqoof natti dallanti, waan xiqqoonimmoo naaf araaramti. Fakkeenya tokko: Galgala lafaa teenyee utuu taphannuu afaan keessa wal-baane, Jechuun jechootaan waliif galuu dadhabne. Isheen mucaa keenya isa hangafa da’uuf ulfa ji’oota sadii akka taate mana yaalaatti qoratamtee mirkaneeffanneerra. Achumaan teenyee waa’ee mucaa keenya isa gadameessa keessa jiruu dudubbachuutti kaane. Ogeessi fayyaa altiraasaawundiin ilaalee dhiira akka ta’e nutti himus, ani sanatti hin gammanne. Utuu durba taateen jaalladha. Kuulleen garuu itti gammaddeetti. “Dhiisi dhiira wayyaa!” naan jette. “Bara kana baay’ee barbaachisaan dhiiradha. Dhiira onnee qabu! Dhiira kutataa. Goota. Goota duruunfatee itti deemu!” naan jette. “Muu! Mee dhiisi! Duris dhiira dhabnee miti! Carraa dhabnee malee. Dhiirri maal fayyada? Goobanaa Daaccee kan diinatti firoomuun lammiisaa dabarsee bineensaaf kenne dhiira! Dhiirri gatii maalii qaba? Namichi Abiishee Garbaa dabarsee du’aaf kenne dhiira. Dhiirri maal fayyada?” jedheen gumgume. “Oliiqaa Dingiluu baandaaf laattee kan galaafachiifte dubartii mitii?” naan jette.
Falmiin keenya dhiiramoo dubartii wayya jedhu xumuramee gara hojii mucichaatti darbine. Ani ogeessa fayyaa ta’uu qaban jedhe. Isheenimmoo loltuu ta’uu qaba naan jette. Amansiisuun yaale. Garuu na didde. “Loltuu ta’ee maal godha? Amma yeroon kun yeroo itti sibiilaan lolan miti, yeroo itti sammuudhaan lolani!” jennaan na dhaga’uu didde. Nan aare. Nan finiine. Dhuma irratti wal lolle. Al tokko maddii ishee karaa bitaa rukkunnaan aartee deemtee rafte.
Battalumattin waa yaadadhe. Edaa har’a galgala Kuullee loluun narra hin turre. Sababnisaa bor ganama beellama baay’ee barbaachisaan qaba. Akka amalaa ta’ee garuu ganama ganama ka’uu hindanda’u. Kun dhimma uumamaati. Yeroo hundumaa ganama barii yoon beellama qabaadhe hirribaa kan na dammaqsu isheedha. Isheen gama kanaan qaxaleedha. Amma egaa maal naaf wayya? Akkan itti hin himanne walcufneerra. Walitti hin dubbannu. Akkamittan barii halkan akka na dammaqsitu itti himadhaa? Maalumaafan ishee lole? Maalta’a mucichi waanumasheen barbaaddu utuu ta’ee?
Utuun kana buusee baasee yaadaa jiruu yaadni ajaa’ibsiisaan tokko naaf dhufe. Nan gammade. Waraqaa fudhadheen beeksisa itti barreesse. “Bor ganama sa’atii 11:30 tti beellama guddaa waanan qabuuf akka na dammaqsitu!” jedhee barreesseen karaa isheen raftu keenyanitti maxxansee rafe. Maal godha? Bor yeroon hirribaa ka’u lafti bari’ee sa’atiin 1:45 ta’eera. Aariin sammuutti ol na ba’e. Gaafan gamakoo jiru ilaalu, beeksisni kan biraan maxxanfamee jira. “Amma sa’atii 11:30 ta’eeraa ka’ii gara beellamakee deemi!” Akkuma ani barreeffamaan gaafadhe, isheenis barreeffamaan naaf deebifteetti. Baay’een gadde. Garuu hin gaafanne. Akkan hin gaafanne…walitti hin dubbannu.
Hamma fedhe yoo wal cufne waan obsuu hin dandeenye tokko ni qabdi. Waa’ee akaakayyuu ishee natti himuu. Natti odeessitee hin quuftu! Deddeebitee waa’ee isaanii kaasti. Utuu ijaan hin argiin hamma kana kan leellistu, utuu ijaan argiteetti ta’ee maal taati laata?
Callisuu nu gidduu ture cabsitee akka natti dubbattu kan taasise oduu haaraa waa’ee akaakayyuu isheef dhageesse ture. Nama kofalchiisa. Akaakayyuun ishee akkoo ishee waliin konkolaataadhaan deemaa ture—guyyaa tokko—akka isheen natti himtetti yoo ta’e. Lama ta’anii konkolaataadhaan deemu. Kan konkolaachisaa ture akkoo isheeti. Akkoon konkolaataa sana ariitii guddaadhaan oofti. Ariitii sodaachisaa! Achumaan bakka tokkotti tiraafikiin qabe. “Maal taatan warra ko! Maaliif akkanatti konkolaataa ariitu? Lubbuu keessaniif ariitiin kun baay’ee sodaachisaa dha!” jedhe. Akaakayyuun Kuullee karaa foddaa gabbiinaa konkolaataa morma gad baafatee tiraafikiitti dubbachuu eegale. Deebii kenneef. “Ilma koo!” jedhe jedhan. “Nutti hin murteessin! Jaallannee miti bar akkanatti ariitii guddaan kan fiignu. Nuti dulloomneerra. Yoo suuta deemne lafa kaaneef utuu hin ga’iin gidduutti irraanfanna. Utuu hin irraanfatiin—utuu yaadannuu—dafnee ga’uuf jennee fiigna!” jedhee itti hime. Itti hime naan jette ani maalan beekaa mitii!
Yeroo isheen kana natti himtu obsuu dadhabeen kolfe. Kolfeen balleessaa ishee edaa irraanfadhee. Nan dhiiseef. Waan na bashannansiisteef nan dhiiseef. Haa afu!
Anii fi Kuulleen akka malee wal jaallanna. Baay’ee waan wal jaallannuuf baay’ee walittti buuna. Wal malee hin jiraannu. Dhibbisaan kana hundumaa taa’ee naaf hime. Tokko lama jedhee naaf seenesse. Shayee keenya dhugnee xumurree achii adeemuuf kaane. Dhibbisaa fi Kuulleef bara jireenya isaaniitti carraa gaarii hundumaa hawweefii fuula durattis muuxannoo isaanii nama bashannansiisu akkanaa akka natti himuuf imaanaa itti kenneen nagaa waliif dhaamnee addaan baane. Anis gara hojii kootti, innis gara hojii isaatti.
Barreessaan: Eebbisaa Baayisaa Abeetuu
Iimeelii: ebabayissa@gmail.com
Bilbila: 0938056085
Facebook: Eebbisaa Baayisaa


text:
Balaan Kirkira lafaa Indoneezhiyaa Iddoola Sulawesi rukute yoo xiqqaate namoota 400 galaafate
Kirkirri lafaa hamaan Maagnitiyuudii 7.5 ta’e Jum’aa halkan magaalaa Paaluu fi naannawa isii kan rukute yoo tahu, kanuma hordofuun danbaliin galaana irraa ka’e magaalattii kirkira lafaatiin barbadoofte lolaadhaan kan uwwise tahuu qondaaltonni Indoneezhiyaa beeksisan. Magaalaan Paaluu Jiraattota 350,000 kan qabdu yoo tahu, qarqara galaanaatti argamti.
Ejensiin Ittisa balaa biyyattii Sabtii har’aa ibsa baaseen, yeroo ammaa magaalaa Paaluu kessatti humni elktrikaa fi sararri telefoonaa waan barbadaayeef, namoonni kuma dhibbatti lakkaahaman haalli keessa jiran hin beekamu jedhe. Hospitaalli magaalaa Paaluu keessa jiru gamoon isaa hanga tokko kan jige tahus, namoota miidhamaniin kan guutame tahuu gabaasni arganne ni ibsa.
Mootummaan Indoneezhiyaa, daandiin gara magaalatti geessu cituu, akkasumas buufatni Xiyyaaraa magaalaa Paaluutti argamu cufamuu isaatiin, carraaqqii lubbuu namaa baraaruu rakkisaa kan godhe akka tah’ee fi lakkoofsi namoota balaa kanaan miidhamanii daran dabaluu mala sodaa jedhu kan qabu tahuu beeksise. Prezdaantiin Indoneezhiyaa Jokoo Widoodoo, waraanni biyyattii gara Iddoola Sulawesi imaluun duula lubbuu baraaruu akka geeggeessuuf kan ajaje tahuu hime.


text:
Ka dheengadda hidhaa dhaa hiikaman, barreessaan Arbenyoochi-Gibot toorbaa, Obbo Aandaargaachoo Tsiggee, mariin muummicha-ministaraa Itiyoophiyaa, Dr. Abiyyi Ahimed waliin geggeessan baay’ee gaarii tahuu dubbatanii jiran.
Haala itti mana hidhaa turanii fi haala yeroo ammaa irratti, gababaasaa VOA – Melleskaachoo Ammahaa waliin kan haasawa godhan, Obbo Aandaargachoon, gara waggoota afurii dura, biyya Yemen, dirree xayyaaraa magaalaa Senhaa keessatti qabamuun isaanii, of eeggannoo jabaa gochuu hanqachuu irraa akka tahetti ka namoonni tokko tokko qeeqanitti walii-galan.
Eega Itiyoophiyaa galfamanii booda, eessatti akka hidhaman ennaa Melleskaachoof ibsan, “Waggaa tokkoo fi baatii tokko eessa akkan ture hin beeku. Harka humnoota tikaan turte. Mana viillaa of danda’e, kan foddaan isaa tokko buqqa’ee cufamee fi gara bantii isaa irraa dhagaan tokko keessaa buqqa’ee ifa galchu keessan ture. Ibsaas ni qaba. Mana sana keessatti namoonni tika-nagaa afur kanneen ofiis achuma jiraatan haala itti sa’atii 24 na eeganittan ture. Achii booda Qaallttiittan geessame. Waggoota sadii Qaallittiitan dabarse” jedhan. Hiikamuun isaanii, Mootummaan EHADEG, yeroo ammaa mormitootaaf balbala banee jira – jechuuf, malllattoo tokko akka tahetti kanneen yaadan ilaalchisanii ennaa dubbatan, “Walii-galatti dhikkisa onnee dhaabichaa fi maal akka itti dhaga’amu karaan itti qoradhu hin qabu. Garuu, qaamonni tokko tokko, karaa akkanaa deemuuf carraaqqii waan godhan natti fakkaata. Walumaa-galatti dhaabbatichi akka dhaabaatti hafuura kanaan kan guutamee, karaa kanaan kan deemuu? Isa jedhu waan ittiin siif mirkaneessu hin qabu,” jedhan.
Gabaasaa guutuu dhaggeeffadhaa


text:
Yommuu Sodaa fi Rakkoon Cimu-Kutaa 8
Sodaa fi Rakkoo Booda Gargaarsi fi Injifannoon yommuu dhufu
Hanga ammaatti duula Khandaq/Ahzaab keessatti sodaa fi rakkoo cimaa Muslimoota muudate ilaalaa turreera. Wanta qormaata kanarraa barbaadamee fi haala namootaas hubanne jirra. Kuni nuuf barnoota guddaa ta’a. Amma gara xumuraatti dhufaa jirra. Qormaata sodaatii fi rakkoo booda gargaarsi fi injifannoon ni dhufa. Kunoo qormaata cimaa san booda gargaarsi fi injifannoon ni dhufe:
“Rabbiin kanneen kafaran dallansuu isaaniitiin deebisee, kheeyri homaatu hin arganne. Lola keessatti Rabbiin mu’mintootaaf ni gahe. Rabbiin Jabaa, Injifataa ta’eera.” Suuratu Al-Ahzaab 33:25
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa akkamitti garee diinaa gamtooman (ahzaaba) bubbee fi hoomaa malaaykotaa itti erguun Madiinaa irraa deebisee nutti hima. Osoo Rabbiin Ergamaa Isaa addunyaa guutuuf rahmata gochuu baatee, silaa bubbeen tuni bubbee gogduu ummata Aad irratti erge caalaa isaan irratti cimtu taati turtee. Garuu Rabbiin olta’aan ni jedhe:
“Ati osoo isaan keessa jirtuu Rabbiin kan isaan adabu miti.” (Suuratu Al-Anfaal 8:33)
Akkuma sababni tokkummaa isaanii fedhii lubbuu qullaa ta’e, bubbee tokkummaa isaanii bittineessitu isaanitti erge. Isaan gosoota fi gartuu garagaraa irraa yaada garagaraatin kan walitti makamaniidha. Kanaafu, bubbeen gamtoominna isaanii bittineessitu, dallananii fi kasaaranii akka deebi’an isaan taasistu isaanitti erguun wanta maluudha.
Gareen gamtooman kunniin dallansuun guuttamanii deebi’an. Akkasumas, “kheeyri homaatu hin arganne.” Kan jechuun wanta gaarii addunyaa irraa hawwan kan akka injifannoo fi boojii hin arganne. Ammas, Aakhiratti wanta gaarii hin arganne. Sababni isaas, Ergamaa Rabbiitti (SAW) lola banuu, isa ajjeesuu fi lola isaa balleessuuf yaada (niyyaa) qabu turan. Namni wanta tokko yaade fi yaada isaa hojiin dhugoomse, inni dhugaadhaan akka nama wanta san hojjateeti.
“Lola keessatti Rabbiin mu’mintootaaf ni gahe.” Mu’mintoonni garee gamtooman biyya isaanii keessaa baasuuf isaaniin lolutti hin hajamne. Kana irra, Rabbiin tokkichi ni gahe, gabricha Isaa ni gargaare, loltu Isaa ni jabeesse. Kanaafi, Ergamaan Rabbii (SAW) akkana jechaa turan: “
” لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ أَعَزَّ جُنْدَهُ وَنَصَرَ عَبْدَهُ وَغَلَبَ الأَحْزَابَ وَحْدَهُ فَلاَ شَىْءَ بَعْدَهُ “
“Rabbii tokkicha malee haqaan gabbaramaan hin jiru. Loltu Isaa ni jabeesse, gabricha Isaa ni gargaare, Kophaa Isaa garee diinaa gamtooman ni moo’ate, Isa booda homtu hin jiru.” Sahiih Muslim 2724
Sahiih al-Bukhaari fi Muslim keessatti Abdullah ibn Abi Awfaa radiyallahu anhu ni jedhe: Guyyaa Ahzaab Ergamaan Rabbii sallallahu aleyh wassallam Ahzaaba irratti akkana jechuun du’aayi godhe:
اللَّهُمَّ مُنْزِلَ الْكِتَابِ سَرِيعَ الْحِسَابِ اهْزِمِ الأَحْزَابَ اللَّهُمَّ اهْزِمْهُمْ وَزَلْزِلْهُمْ ””
“Yaa Rabbii Buusaa Kitaabaa, qorachuutti saffisaa Kan taate, Ahzaaba moo’i (injifadhu), Yaa Rabbii isaan moo’i, isaan sochoosi.” Sahiih Muslim 1742
“Lola keessatti Rabbiin mu’mintootaaf ni gahe.” Aayan tuni akka agarsiisutti isaan (Muslimootaa) fi Qureeshota jidduu lolli akka dhaabbate agarsiisti. Mushrikoonni Muslimoota irratti hin duulle. Kana irra, Muslimootatu biyya isaanii keessatti itti duule. Akkuma Imaamu Ahmad, Suleymaan bin Surad (radiyallahu anhu) irraa gabaasetti, Ergamaan Rabbii (sallallahu aleyh wassallam) guyyaa Ahzaab ni jedhan: “Ammaan [booda] nutu isaanitti duulaa malee isaan nutti hin duulan.” Sahiih Al-Bukhaari 4110
“Rabbiin Jabaa, Injifataa ta’eera.”
Dandeetti fi humna Isaatiin kan kasaaran ta’anii duubatti isaan deebise. Waan gaarii homaatu hin arganne. Rabbiin Islaamaa fi hordoftoota isaa ni jabeesse, waadaa Isaa ni guute, Ergamaa fi Gabricha Isaa ni gargaare, faaruu fi tolli hundi kan Isaati.[1]
Wanta aaya tana irraa baratamu keessaa tokko: Rabbiin azza wa jalla mu’mintoota irraa balaa ni ittisa. Ragaan kanaa: “Lola keessatti Rabbiin mu’mintootaaf ni gahe.” Aayah tana keessatti: mu’mintoota addatti baase. Kuni kan agarsiisu sababa iimaana isaanitiif isaaniif gahaa ta’e. Mu’mintoonni wanta isaan yaachisu keessatti Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa isaaniif gahaadha, sababa iimaana isaanitiif isaan irraa ittisa. Akkuma Rabbiin olta’aan jedhe:
“Rabbiin warra Isa sodaatan milkii isaanitiin isaan baraara. Hamtuun isaan hin tuqu, isaan hin gaddanis.” Suuratu Az-Zumar 39:61[2]
Kanaafu, iimaana sirrii qabaachun eeggumsa Rabbii olta’aa akka argatan nama taasisa. Namni eeggumsa Isaa argate rakkoo fi yaaddo cimaa keessaa baha. Tarii addunyaa tana keessatti rakkoon mu’minatti (Muslima dhugaan amanetti) ni bu’a. Garuu kuni qormaata waan ta’eef isaaf gaariidha. Isa qulqulleessuun sadarkaa isaa olkaasa. Marsaalee jireenya afran keessatti rakkoon hundarra cimaan nama tuqu marsaa jireenyaa afraffaa irratti. Suni Guyyaa Qiyaamaati. Kanaafi, aayah armaan olii tana keessatti Guyyaa Qiyaamaa namoota Isatti amananii fi sodaatan rakkoon kan isaan hin tuqnee fi hin gaddine ta’uu ibse. Kanaafu, wanta badaa fi gaddisiisaa irraa isaan akka eegu waadaa galeef. Rakkoon addunyaa tanaa ni darba. Rakkoon Guyyaa Qiyaamaa hoo?
Guduunfaa
Wanta darbe irraa yommuu saamsinu: Qormaata keessa darbuuf wantoonni kunniin barbaachisoodha:
✏Iimaana-haala sirrii ta’een Rabbii olta’aatti fi haqa Isarraa dhufetti amanuu.
✏Addunyaan iddoo qormaata ta’uu beekun Rabbiin subhaanahu akka nama qoru mirkaneefachu.
✏Namoota qoruun waadaa Isaa akka ta’e amanuun murtii Isaatiif harka kennu fi Isaaf ajajamu. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa namoota akka qoru Qur’aana keessatti irra deddeebi’uun waadaa gale jira.
✏Wantoota yeroo qormaataa namarraa eeggaman hojjachu. Isaanis: Obsuu, wanta shari’aan itti ajaje hojjachuu fi wanta irraa dhoowwe dhiisu, rakkoo booda gargaarsi Rabbii akka dhufuu abdachuu, tawbachuu, araarama kadhachuu fi kkf.
★Waa’ee Rabbii subhaanahu wa ta’aalaa ilaalchise yaada badaa yaadu irraa of qusachuu. Tuqaan tuni tuqaa ijoo fi jabduu taatedha itti xiyyeefadhu. Mee wanta imaamu Ibn Al-Qayyim jedhe haa dhiyeessinu: Qur’aana keessatti Rabbiin ilaalchisee yaada badaa nama yaadetti zaatu (adabbiin isaaf waadaa galu) caalaa zaachan guddaan hin dhufne. Rabbiin olta’aan ni jedha:
“Munaafiqoota dhiiraatii fi dubartii, mushrikoota dhiiraatii fi dubartii, Rabbiin ilaalchisee yaada badaa yaadan adabuuf [injifannoo ifa ta’e si goonfachiifne]. Isaan irra marsaa badaatu jira. Rabbiin isaan irratti dallanee, isaan abaaree fi Jahannamiin isaaniif qopheesse jira. Gahuumsi waa fokkatte.” Suuratu Al-Fathi 48:6 (Munaafiqonni fi mushrikoonni Rabbiin Ergamaa Isaatii fi mu’mintoota isa waliin jiran hin gargaaru, Islaama ifatti hin baasu jechuun waa’ee Rabbii ilaalchise yaada badaa yaadan. Kanaafu, gargaarsaa fi injifannoo guddaa Nabiyyiif gochuun yaada badaa isaanii ni fashaleesse.)
“Namoonni baay’een wanta isaan qofaan wal qabatu keessatti ta’i, wanta namoota biroo irratti hojjatamu keessattis ta’i, waa’ee Rabbii ilaalchisee yaada badaa yaadu. Nama Rabbiin, maqaalee fi amaloota Isaa beekee malee kanarraa nagaha kan ta’u hin jiru. Namni qaruuten nafsee ofiitiif dhugaa ta’e, kanatti xiyyeefannoo haa kennu. Rabbii isaa ilaalchisee yaada badaa yaadu irraa gara Rabbiitti haa tawbatu (haa deebi’u), araarama haa kadhatu.”[3]
[1] Al-Misbaahu Al-Muniir fii zahziib Tafsiir Ibn Kasiir-1123-1124
[2] Tafsiiru Al-Qur’aanil Kariim-Suuratu Al-Ahzaab-Ibn Useymiin-fuula 192
[3] Fatihul Majiid Sharih Kitaabu Tawhiid-fuula 778
“Nawaaqidul Iimaani al-qawliyah wal amalayah” fuula 124-Abdulaziz bin Muhammad


text:
Barruu mata duree “ABO”n Kaayyoo Ummata Oromoo Malee, Hayyama Daldalaa Miti jedhuun dhiheenya kana gadaa.com irratti bahe dubbiseen heduu na raaje. Abbaan barruu kanaa eennu akka tayee fi ergaan isaatis maal akka taate hubachuun rakkisaa miti.
Abbaan barruu kanaa murna ABOn dhaaba siyaasaa Oromo kan Oromon bahaa dhiha, kaabaa kibba, Islaama krisistaana, beekaa wallaalaa, dhiiraa dubarttii osoo hin jedhin dhaaba Oromo bilisa baasuf qabsaayu jedhee qabeenya isaa, human isaa fi lubbuu isaa osoo hin qusatin itti wareega as gahe worshaa namoota dhunfaa taasisisuuf abjaaotanii akka taye Oromon akka gaariiti hubata jedhee amana.
Ergaan barruu kanaatis murnna kanatu warshaan dhunfaa keenyaa kan nuti waggaa 40 ol ittiin daldalchaa bane kana Oromo nutti beekatee nu harkatti qabaa jiraatii Oromon dhaabnni kun kan dhunfaa keenyaa ta’uu raga nuuf bahuu qaba kan jedhee warwaatu fakkaata. Akka yaada murnna kanaatti ABOn warshaa daldalaa kan ujoollee ganda takkaa qofa ta’ee jiraachuu qaba malee Oromon biraa qooda keessaa hin qabu kan jedhu dha. Yoo akkas ta’e kan isaan godhuu qaban ABO dhaaba siyaasaa osoo hin taane dhaaba daldalaa ta’uu isaa ifaatti labsuu qabu. Yoo ABOn dhaaba daldalaa kan murni tokko akka qabeenya mataa isaatti ilaaluu fi ittiin uf jiraachisu taye yookaan kan dhunfaa keenyatti jedhee falmatu taye Oromon waan itti rakkatuuf hin qabu. Akkuma hundi keenya beeknu murnni kun ABO bara dheeraaf akka qabeenya dhuunfatee ittiin daldalaa akka ture, galii karaa kanaan argatus diina Oromo osoo hin ta’in qabsaayota Oromo ittiin adamssaa fi ajjeessaa akka ture ifaadha. Fakkeenyaaf, baroota torbaatamootaafi saddeetamoota keeyyssa IFLO, itti aansee IBSO, QC, OLF, AWO, dhaaba tokkichummaafi bara 2008 booda ammo ABO jijjiiramaa balleesuuf bakkoota adda addaati irratti duulaa fi ddulchisaa, ilmaan Oromo wal irratti duulchisaa fi wal rukkuchiisaa akka as gahe Oromoon akka gaaritti beeka.
Amma kun akka duraatti itti milkaa’uun dadhabamnnaan karaa barruu falmachuuf dirqama ta’e. Dhugaa Oromon ABOn kaayoo ummata Oromoti jedhee jalatti gurmaayee qabeenyaa fi lubbuu isaa itti wareegaa as gahe. Kanaaf, Oromon hundi ABOn kan keenya ka murnna ittiin daldalaa ture miti jedhee falmachuu eegale. Ufduras falmiin kun itti fufa. ABOn kaayyoo uummata Oromo tayuu kan dandayu yeroo uummta Oromo bahaa, dhiha, kaabaa kibba, islaama, waqefataa, kiristaana, beekaa wallaalaa waluma gala Oromo hunda hirmaachisuu dandayeedha. Yoo kaan worshaa/dhaabbata dhunfaa kan maqaa Oromo dhahatee dhiiga Oromon daldalu ta’ee hafa.
Dhaamsi ani murna bicuu (shanee Gumii+QC) qabu yoo jiraate ABOn kaayoo minilik qabu akka hin jirre Oromon akka gaarii qulqulleesee beeka waan tayeef tasuma olola rakasha eenyummaa keeyssan qofa ibsu kana irraa uf qusadhaa, badii maqaa ABO fi maqaa qabsoo Oromon dhala Oromo irratti raawwachaa turtan ufitti hin qoqotinaa. Yoo hin qabsoofnna jettan diina kallattii irratti qabsaawaa. Oromo tutuquu irraa uf qusadhaa. Yoo ololli kun ABO jijjiiramaa irratti ta’e ABOn jijjiiramaa sirnna habashootaa kan dabrree fi kan amma jirus ta’e kan uf dura dhufus yoo jiraate wal qixa irratti qabsaawa. Kana Oromon hundi akka gaaritti hubata. Murnni summiin guutame kun ammoo yoomiyyuu dhugaa fudhatee hin beeku waan taayeef olola dharaa facaasuu irraa akka hin dhaabbanne Oromoon akka gaaritti beeka. Murnna kanaaf, kijibaa fi olola dharaa facaasuun mallattoo inni ittiin beekamu waan tayeef Oromon gurra kennuuf hin jiru. Dhugaa murnni kun ABO waggaa 40 ittiin daldalaa turee jira. Dhaamsi Oromoon isaanif qabu yoo jiraate ammaan booda ABO akka warshaa dhunfaatti ittiin daldaluu hin dandeettan. Yoo hin qabsoofnna jettan diina irratti xiyyeefadhaa jennaan.
Galatoomaa


text:
Gara: Ummata Oromoo, Iddoo jirtan maratti,
Ummata Oromoo hundaaf Salaamtaa Obbolummaa isiniif dheheesinee, kan baatii Ramdaanaa
tan Qur,aanni keysatti bu,e nagayaa fii barakaa akka tahu hawwiin qabnu ibsaa, iyyannaa
dirmachuu dabarfanna.
Oromiyaan humna waraana alagaa jala jiraachuun akkuma jirutti tahee; miidhaan ummata
Oromoo irra gahaa jiru kan ammaa daangaa dabree jira.
Haala hamaa oromyiyaa keysatti Ilmaan oromoo fixuun waraanni agaazii magaalaa calanqootti
ilmoo daaima akka shinbirrotti karaarratti ajjeesuun akasumatti magaalaa Awwadaay keysatti
Ilmaan hegeree oromiyaatiif ijaaf qabnu gareen abbotii garaa kanneen tigreef bitaman nama 8
ajjesan, yaroo hunda taazyaaa taa,uufii booyuun nuufgahe,
Hanga lafarraa nufixan hin eeynuu kaanee gumaa ilmaan keenyatiifii kan abbootii teenyaatiis
kafallee oromiyaa teenyaas lollee haagonfannuu.
Mootummaan saba bicuu wayyaaneetiin durfamtu, handhura Oromiyaa, finfinne fii naannoo isii
ilmaan Tigree irratti galchaa, gara kaaniiniis lafa Oromiyaa qicattee gurguruun ittiin duromaa jirti.
Ilmaan Oromoo ammoo kumaatamaan lafa isaanii irraa buqqifte kadhattuu karaarraa tahuu
mudde. Gara biraatiin, ummatoota ollaa Oromiyaa qubatan, kanneen duriif kabajaa ollumman
nuun waliin bulaa turan, kakaaftee daangaa Oromiyaa kara hundaan tarkaanfatanii lafa
Oromoo fudhachiisaa jirti.
Dhiheenya kana lolli baha Oromiyaa naannoo qubsuma Anniyyaa fii ummatoota Somalee
jiddutti tahaa jiru kanumarraa kan ka’e. Mottummaan Somalee, kan Liyyuu Police ja’amuun
hidhachiiftee, itti bobbaaftee Oromoota lafarra fixaa jirti. Lola bara shan caalaa naannoo
kanaratti deemeen, lubbuu namoota hedduu fii qabeenya qiyaasa hin qabne ummata Oromoo
irraa Soomaleen saamame. Ona Anniyaarraa lafti Oromoo guddoon dhunfaa qubsuma
Soomaalee taasifamte. Kun akkuma dhaadannoo muummichi Wayyaanee kan duraani, Malas
Zinaawii je’e, ja’anii, Oromiyaa fii ummata Oromootuu xiqqeeyssuuf imaammata bahe hujiin
mirkaneeysuudhati jiran.
Akkuma beekkamutti, naannoon Anniyyaa tajaajila hawaasumma takkumaatuu argatte hin
beeytu. Jiruu gadadoo keeysa jiraatan. Tana gubbaan, lolaan lafa oomishaaf mijjooftuf firraa
buqqa’uun, beeyladaan duraa saamamuun walitti dabalamee, ummanni Anniyyaa, rakkoo
humtuun waadamaati jira. Yoo hatattamaann Oromoon itti dirmatee dhaqqabamuu baate,
dhumaati rasaasa diinaa daran, ummanni kun beelaa fii dhukkubaan, lafarraa galee, lafa
duwwaa Soomaaleen dhaaluuf deemti.
Qalbiin saree gama lafeeti,”; ja’an maymaaysa Oromootti, ummanni Soomaalee, abjuu
ziyaadZiad Barree irra dhaalan, kan daangaa isaanii hanga Awaash balifatuuti qaban. Hiree
gargaarsa Wayyaaneetti dhimma bahanii fedhinnaa isaanii dhugoomfatuu barbaadu. Haa
hubannu, magaalaan Minoo fageenya KM 100 gaara Dabbaalirraa jirti, duubni dabbaal Awashi
Oromiyaan idduu moggaa hin qabdu. Akkuma, “Finifinnee keenya, Burraayuu keenya, Laga
xaafoo keenya,wkf,” iennee iddoo hundaa dhawwaaqaa jirrutti, Qumbii, magaalaan Minootiis
keenya jennee wareegama barbaachisu baasuun lafa/daangaa Oromiyaa irraa diina facaasuu
qabna. Gootonni keenya warri dur dabran kan akka General Waaqoo Guutuu fii Sooreysa
Jaarra Abbaa Gadaa, gootummaan haqa ofii falmatuu nu barsiisanii dabran. Qeerroon
Oromiyaa ar’aas, faajjii san qabatanii tokkummaan diinaaf gugguufuu diduu nu barsiisaa jiru.
“Hadaamiin Ollaa agamsaa imimaan hin dhabdu,” jedhanii, Anniyya takkaa roorrifamee, gidiraas
fudhatee hin beeku.Ilamaan Anniyyaa guyyaan akkuma abbootti teenysan duriitti, ona keeysan
yeroon itti kabajisiiftan amma. Oromoon, qaamaaniis tahee, qabeenyaan isin waliin jira, lolaa
lolchiisaa dhiirmumma teeysan agarsiisaa.
FIDOn gocha diinummaa ummata keenya lafarraa dhabmsiisuuf godhamaa jiru kana
balaaleyfataa, gargaarsa ummanni keenya barbaadu hunda gumaachuuf qapheedha.
“Leenca darrate jeedalloon dhihana isaa qalbifti,” akkuma janii,wal hirree laafatuu keenyaatu
jabeenya diina keenya tahee jira. Humna qabnu afshaalumman itti dhimma bahuun kan
dandeenyu yoo tokko taane qofa. Abbaa biyya tahuun wareegama qaalii gaafata. FIDOn
qabsoo ummanni Oromoo, Abbaa biyyaa tahuuf godhu qooda irra eeggamu gochuuf qophii
tahuu ibsaa, namuu bakka jiruu, karaa irra jiruun gumaata akka kennu yaamicha goona.
Tokkummaan humna!
Oromiyaan ni bilisoomti!
Ibsaa Gammachuu, Hayyuduree muummicha Hoogganoota FIDO


text:
Tafsiira Suuratu Az-Zumar-Kutaa 13
Kutaa kana keessatti haqaan gabbaramaan Rabbii tokkicha akka ta’ee fi ibaadaan Isaaf malee wanta biraatiif akka hin taane ragaaleen ni mirkaneessa. Itti aanse, Qur’aanni namoota qajeelchuuf akka bu’ee fi waa’ee nama ittiin qajeelee fi nama irraa jallate ni hima. Namni Qur’aanan qajeele eenyuun fayyadaa? Namni Qur’aana irraa jallatee fi didee eenyun miidhaa? Deebii kanaa gara jalaatti ni arganna.
“Samiwwanii fi dachii eenyutu uumee?” [jettee] osoo isaan gaafattee, dhugumatti “Rabbiidha” jedhu. Jedhi, “Sila wantoota Rabbii gadiitti kadhattan (gabbartan) argitanii? Yoo Rabbiin rakkoo naaf fedhe, isaan rakkoo Isaa kaasuu danda’uu? Yookiin yoo rahmata naaf fedhe, isaan rahmata Isaa qabuu danda’uu?” Jedhi, “Rabbiin naaf gahaadha. Warri hirkatan Isa irratti hirkatu.” Suuratu Az-Zumar 39:38
Namoota Rabbiin ala wanta biraa gabbaran (waaqefatan) osoo akkana jettee gaafattee, “Samii torbanii fi dachii eenyutu uumee?” Dhugumatti, “Rabbiitu isaan uume” jedhu. Isaan Khaaliqa (Uumaa) ni mirkaneessu. Ammas, akkana isaaniin jedhi, “Wantoonni isin Rabbiin waliin gabbartan kunniin rakkoo Rabbiin narratti murteesse narraa fageessu ykn rakkoo na qunname narraa kaasuu danda’uu? Akkasumas, faayda Rabbiin naaf laaffise dhoowwu ykn rahmata Rabbii narraa qabuu danda’uu?” Dhugumatti mushrikoonni ni jedhu: wantoonni nuti gabbarru (waaqefannu) kana hin danda’an.” Atis akkanaa isaaniin jedhi, “Rabbiin naaf gahaadha. Warroonni hirkatan faayda isaanii argachuu fi miidhaa ofirraa ittisuuf Isarratti hirkatu.[1]
Mushrikoonni (namoonni Rabbiin ala wanta biraa gabbaran), Rabbiin Khaaliqa samiiwwani fi dachii akka ta’e ni amanu. Garuu dhimmoota namoota dachii keessa jiraataniin wal qabatee Isaaf shariikota godhu. Kan akka rizqii, ilma, nageenya, diinota irratti gargaarsa, imala daldalaa keessatti milkaa’u fi kkf keessatti sanamoota, taabotaa fi wantoota gabbaran (waaqefatan) biroo irraa kadhatu ykn kajeelu. Yaa namoota Rabbii gaditti sanamoota ykn wanta biraa gabbartan (waaqefattan)! Mee naaf himaa, “Rabbii gaditti wantoonni isin gabbartan (waaqefattan) sunniin nama isaan kadhatu fayyaduu danda’uu? Yookiin miidhaa isarraa deebisuu danda’uu?” “Yoo Rabbiin rakkoo naaf fedhe, isaan rakkoo Isaa kaasuu danda’uu? Yookiin yoo rahmata naaf fedhe, isaan rahmata Isaa qabuu danda’uu?”
Wantoonni isaan waaqefatan rakkoo kaasuu fi qananii qabuu keessatti dhiibbaa uumuu danda’u yoo jedhan, namni isaan waliin falmu, nama rakkoo qabu fiduun, “Mee rakkoo akka isarraa kaasan wantoota gabbartan kanniin kadhaa?” jechuun isaan affeeru danda’a. Sanamoonni ykn uumamtoonni biroo isaan gabbaran dadhabinna irraa kan ka’e isaaniif deebii hin deebisan. Ammas, namni isaaniin falmu sababa rahmata Rabbiitiin nama qanani’e fiduun, “Mee qananii kana akka isarraa oofan ykn qaban wanta gabbartan kadhadhaa?” jechuun isaan affeeru danda’a. Wantoonni isaan gabbaraniis dadhabbinna irraa kan ka’e isaaniif deebii hin deebisan.
Yeroo kanatti mushrikoonni ni moo’atamu. Ergasii mu’minni falmu akkana jechuun labsa: “Rabbiin naaf gahaadha. Warri hirkatan Isa irratti hirkatu.”
“Rabbiin naaf gahaadha.” Kana jechuun wantoota Isaan ala jiran hundarraa Rabbiin naaf gahaa ta’ee jira. Rabbii gadiitti wanta nama gargaaru hin dandeenye irraa gargaarsa hin barbaadu, hin kadhadhu. Rabbii gaditti wantoonni isin gabbartan (waaqefattan) soba. Gooftummaa homaatu hin qaban. Ammas, ibaadaan isaaniif hin malu. Kanaafi, Rabbii dhimmootaa fi haalota hunda keessatti shariika hin qabne qofa irratti hirkadha.
“Warri hirkatan Isa irratti hirkatu.” Warri iimaana, aqlii fi qajeelinna qaban Rabbii shariika hin qabne qofa irratti hirkatu.[2] Rabbiin irratti hirkachuu jechuun wanta nama fayyadu argachuu fi wanta miidhaa qabu ittisuu keessatti Inni siif gahaa akka ta’e amanuun Isa irratti hirkachuudha.
Rabbii gaditti wanti isaan gabbaran soba ta’uu ragaan erga isaan irratti dhaabbatee fi shirkii isaanii irraa deebi’uu yoo didan, wanti Nabiyyiin (SAW) fi namoonni gara Islaamatti namoota waaman jechuu qaban haala kanaan dhufe:
“Yaa ummata kiyya! Haala keessan irratti dalagaa, dhugumatti ani hojjataadha. Gara fuunduraatti ni beektu, nama adabbiin isa salphisu itti dhufuu fi adabbiin turaan isarratti bu’u.” Suuratu Az-Zumar 39:39-40
Kana jechuun yaa ummata kiyya! Wanta ibaadaan isaaf hin malle gabbaruu irraa haala nafsee teessaniif jaallattan irratti hojjadhaa. Anis haala kiyya irratti hojjataa jira. Haalli kiyyas, dubbii fi hojii kiyya keessatti Rabbiin tokkichoomsudha. Kuni namoota Rabbiin ala wanta biraa gabbaraniif akeekachisa cimaadha. Kanaafi itti aanse ni jedha: “Gara fuunduraatti ni beektu, nama adabbiin isa salphisu itti dhufuu fi adabbiin turaan isarratti bu’u.” Kana jechuun nama adabbiin addunyaa keessatti isa salphisuu fi Aakhiratti adabbiin itti fufaan addaan hin cinne itti bu’u gara fuunduraatti ni beektu.[3]
(Aayaata armaan olii keessatti, Gooftaan dhugaan gabbaramu qabuu fi gooftaa sobaan gabbaramu addaan baafanna. Gooftaan dhugaan gabbaramu Gooftaa samii fi dachii uumee, miidhuu fi fayyaduun harka Isaa jiruudha. Kana hundaa kan hojjatu Rabbii olta’aa waan ta’eef Inni Gooftaa haqaan gabbaramuudha. Wantoonni namoonni Isaa gaditti gabbaran (waaqefatan) immoo kana hundaa gochuu waan hin dandeenyeef, sobaan kan gabbaramaniidha. Aayata armaan olii keessatti namni Rabbii olta’aa dhiisee wanta biraa gabbare (waaqefate), yoo hin tawbatin, adabbiin cimaan akka isatti bu’u ni mirkaneefanna. )
“Dhugumatti Nuti, namootaaf Kitaaba haqaan sirratti buufne. Kanaafu, namni qajeele, lubbuma ofiitifi. Namni jallates, ishima irratti jallata. Ati isaan irratti wakiila miti.” Suuratu Az-Zumar 39:41
Yaa Rasuula! Dhugumatti ilmaan namaatii fi jinni gara karaa qajeelaatti qajeelchuuf Qur’aana haqaan sirratti buufne. “Haqaan” jechuun odeefannoon Qur’aanaa dhugaadha, murtiiwwan isaas adl (haqummaadha). Kana jechuun wanta darbee, ammaa fi gara fuunduraatti dhufu ilaalchise wanti Qur’aanni beeksisu hundi dhugaadha. Fkn, seenaaleen Qur’aanni himu dhugaadha. Akkasumas, Guyyaa Qiyaamaa ilaalchise wanti himu hundi dhugaadha. Murtiwwan Qur’aana keessatti dhufan kanneen akka salaata, zakaa, sooma, hajjii, dhaala, nikaah fi murtiwwan biroo haqummaa (justice) dha. Kanaafu Qur’aanni dhugaa fi haqummaan bu’e.
“Kanaafu, namni qajeele, lubbuma ofiitifi.” Qur’aanni kuni ilmaan namaa fi jinni qajeelchuuf haqaan erga buufame, namni Qur’aana kana baratee fi hojii irra oolche, faaydan kanaa lubbuma isaatiif ta’a. Qajeelchi namootaa bakka lamatti qoodama. Qajeelcha beekumsaa (Hidaayatu ilmiyyah) fi qajeelcha hojii (hidaayatu amaliyyah). Qajeelchi beekumsaa Qur’aana kana barachuuf, haffazuuf, itti xinxalluuf carraaqqi cimaa gochuudha. Qajeelchi hojii immoo amantiin, dubbii fi hojiin Qur’aana kana hojii irra oolchudha. Kanaafu, namni Qur’aana barachuun, itti xinxalluu fi hojii irra oolchun qajeele, lubbuma ofiitiif qajeela. Nafsee ofiitif jaalala Rabbii, Guyyaa Murtii Jannata keessatti qananii fi gammachuu zalaalamii fida. Addunyaa keessattis murtii Rabbiitti gammaduu fi tasgabbii argachuun jireenya gaarii jiraata.[4]
“Namni jallates, ishima irratti jallata.” Kana jechuun namni jallate, beekumsaa fi hojiinis hin qajeelle, lubbuma ofii irratti jallate. Rabbii olta’aa homaa hin miidhu. Akkasumas, nama biraas hin miidhu.[5] (beekumsaa fi hojiin hin qajeelle jechuun Qur’aana barachu diduu, irraa garagaluu fi hojii irra oolchu dhiisudha.“Namni isa (Qur’aana) irraa garagalee, dhugumatti Guyyaa Qiyaamaa ba’aa guddaa baadhata.” (Suuratu Xaaha 20:100))
Namni waamicha Rabbii haqaa kan Qur’aanni of keessatti qabateef deebii hin kenninee fi deebii kennuu diduu isaatiif karaa gammachuu zalaalamitti isa geessu irraa jallate, nafsee ofii irratti rakkoo zalaalamii fida. Guyyaa murtii adabbii ibiddaa keessa yeroo hundaaf tura.[6]
“Ati isaan irratti wakiila miti.” kana jechuun ati tiiksaa hojii namootaa tiiksu miti. Too’ataa isaan too’atu miti. Dirqamni sirra jiru ergaa Gooftaa keeti isaanitti geessu qofa. Namoonni warra fedhii bilisaa qabaniidha. Isaan jireenya addunyaa keessatti warra qoramaniidha. Bu’aa filannoo isaanii baadhachuun isaan irra jira. Takkaa nafsee ofiitiif mindaa fidu, takkaa immoo nafsee ofii irratti adabbii laaleessaa fiduu. [7]
Kitaabban wabii:
[1] Tafsiiru Muyassar-462
[2] Ma’aariju tafakkuri-12/232-233
[3] Tafsiiru Sa’dii-852, Tafsiiru Muyassar-462
[4] Tafsiiru Muyassar-463, Tafsiiru Qur’aanil kariim-Suuratu Zumar-fuula 288-289, Ma’aariju tafakkuri-12/236
[5] Tafsiiru Qur’aanil kariim-Suuratu Zumar-fuula 290
[6] Ma’aariju tafakkuri-12/236
[7] Maddoota olii


text:
Oromians pay tribute to their artist icon and Comedy genius: Hayyuun Sabaa fi Jaallatamaa Kennaa Addaa Kan Qabu Artist Admaasuu Biraanuu Magarsaa (Abbaa Lataa) Boqochuun Ibsame February 18, 2016Posted by OromianEconomist in Oromo, Oromo film andDrama.
Tags: Admaasuu Biraanuu (Abbaa Lataa), Africa, art, Oromia, Oromo, Oromo artist icon and comedian genius, Oromo film and Drama
trackback
Oromo artist icon and comedic genius, Admaasuu Biraanuu Magarsaa (Abbaa Lataa), 1956 – 2016.
Biyyoon Isatti Haa Salphatu.
May His Soul Rest In Peace.
Oduu Gaddaa: Hayyuun Sabaa fi Jaallatamaa Kennaa Addaa Kan Qabu Artist Admaasuu Biraanuu Magarsaa (Abbaa Lataa) Boqochuun himame.
Artistii Beekamaa fi jallatamaa Admaasuu Biraanuu Magarsaa Guraandhala 14 bara 2016 galagala summ’ii diinann du’e reeffii Isaa mana isa keessaa argamuun ibsame. Matii Isaa fi Uummata Oromoo maraaf Hayyuu Dhabneef Waaqayyo Jajjabina Isaa Nuu Haa Kennu.
The Measure of a man: Not – “how did he die” But – “how did he live” Not – “what did he gain” But – “what did he give” These are the units to measure the worth of a man, as a man, Regardless of birth.
Artist Admaasuu Biraanuu Magarsaa: Pioneer and an icon of Oromo art, film, comedy and drama has passed away. He had played a leading role in almost all major works of Oromo films and drama and had been entertaining people for many years. Admaasuu was an amazing artist and comedian. His timeless wonderful works will continue to entertain the generation to come.
NAGAYAAN BOQODHU
Ni boqatte jedhu
Dhugaadhaa? Abbaa Lataa
Amanuu dadhabee
Lammiin si gaafata!
Diraamaamoo fiilmii
Akkamiin amanna?
Ciistee hafte jedhu
Dhibee si mudate
Mee eenyuun gaafanna!?
Saba si jaallatuuf
Maa Garaa jabaatte?
Halkan dukkanumaan
Kan deemtee fagaatte!
Nama umurii guutuu
Aadaasaaf jiraate
Aartii isaa guddisuuf
Dabarsee of laate
Akka Nama tokkoo
Qixxee namaa duute!
Garaa jabeettittiin
Duuni maal saalfatti
Cimaa akka keetiis
Isa yaraas nyaatti
Si dhukkuba jechuu
Ani homaa hin dhageenye
Niboqatte jennaan
Amanuu hin dandeenye!
Egaa ati hin deebitu
Tarii nutu dhufa
Guca ati qabsiiste
Ifee itti fufa
Dhalachuufiin duuni
Wal qixxee jiraata
Garuu kankee kuni
Garaa nama nyaata!
Atis kunoo egaa
Qixxee namaa ciistee
Diraamaafiin baacoos
Hundumasaa dhiistee !
Lubbuukeef jannata
Maatiif jajjabina
Nuyis sabni keetii
Siin dhabuuf gaddina!
Barreessaan Roobeeraa Hinsarmuu
Yaadannoon Abbaa Lataaf
BORU NUUF BIQILA
(Walaloon kun artistii keenya kabajamaa fi jaalatamaa ” Admaasuu Birhaanuu/Abbaa Lataa” yaadannoo haa taatu)
Mana murtii deemee dhaddachatti ba’ee
Afaan oromoo bara yakkamaa ta’e
Yeroo kan ofiin dubbachuun nutti taate qaanii
Bara dhangaa keenya dhoksan cuqqaaluudhaan gaanii
…
Nuti duruu miti sanyii warra badii
Afaan oromoo qooqa eenyuu gadi?
Aartii keenya kuusuun walitti itichaa
Nu boonsiteetta hayyuu oromtichaa
…
Diraamaa dheeraa fi baacoo gaggababaa
Safuu oromoo fi duudhaa biyyaaf sabaa
Dhangaa lammii keetiif kaleessa arjoomte
Maqaa dhahuu laata kan sammuun yaadate?
…
Waaqa uumaa ibsuuf kalaqa kee addaa
Isa kaan gammoojjii warra kaaniin baddaa
Tokko sooromsitee kaan hiyyoomsaa hin turree
Mana sin bulchu abbaa hojiin burree
…
Nooruu yaa du’a abbaa wal qixxeessaa
Ijoollee koo ka’aa irbaata qopheessaa
Bishaan miilaas fidaa daddafaa ho’isaa
Duti murtee malee hin beeku doorsisa
…
Kan kee raajuma bar Ayyaantuus fakkaattee
Hucuu jaartii keetii gad baaftee uffattee
Diriirfattee teessee qaama kee hurguftee
Ana Abbaa Dumburree jechuun foffoolatte
Haati manaan kees yoo sana garmalee sodaattee
Iccitii hundumaa fuutee gadi baaftee
Mala kanaan kunoo siifis araaramte
…
Diraamaa kee hedduu biyyi raajeffate
Handaaqqoo fi sangaa dhaaba horii baaftee
Walitti bitadhaa adda hin baasu jettee
Nus daawwattoota kee kolfaan nu ajjeefte
…
Mucaa xiqqaa wayiin Luuccee jettee waamte
Obboleettuma kee tiksee seetee dhaante
Hojiin kee hundumtuu bar baraan jirata
Nagaadhaan boqodhu artist abbaa Lataa
…
Admaasuu Birhaanuu mootii artistootaa
Utubaa aartii qaroo oromootaa
Kan ati facaafte lammiin haamee nyaata
Kan ati hojjateen seenaan si yaadata
…
Lubbuu itti horte aartii oromootaa
Bakka ati hin jirre qophiitu dhaamota
Uummanni oromoo kanaaf si jaalata
Lubbuudhaan jiraadhu walakkaa jannataa
…
Uummanni Oromoo lakkoofsaan kitila
Bakka kee kan bu’u boru nuuf biqila
Jan 15/2016
Kaanenus Kaasaa Baayisaa tiin
Comments»
No comments yet — be the first.
Leave a Reply Cancel reply
This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.


text:
User Rating:
2.7
( 3 votes)
Silaa addunyaan mana keenyaa mitii
Manni dhugaa kan du’a boodaati
Duuti waa hin haftu hundumatti dhufti
Arra kunoo dhabne aalimticha muftii
Namni gaariin du’u hundaatu rifataa
Garuu badaan du’u mee eenyuut mil’ata
Sheek Muhammad-rashaad utubaa ummataa
Waan hedduu nuuf godhee jazaansaa jannata.
sheeka keenya guddaa Kan uumamaan hayyuu
Waa’ee saba keenyaaf kan dhimmamu guyyuu
Seenaa isaa himee fixuu hin dandayuu
Xiqquman dubbadhaa namuu haa dhagayuu
Kan inni dhalate,kudha sagal soddomii afuritti
Abbaan isaa Kabiir Abdullee, ilma Mummayyaati
Haati isaa Faxumaa, intala shurraati Bakki dhalootaa Oromiyaa, Carcar keessatti
Laga Arbaati magaalaa muummittii
Barnoota jalqabaa abbarraa baratee
Daran cimsachuudhaaf hayyama gaafatee
Beeytoota barbaada achi tarkaanfate
Hayyoota jajjaboo heddurraas barate
Sheik Bakrii Saphaloo isas dabalatee Beekkumsa jajjabaa achirraa horate.
Barnoota biyyatti erga bakkaan gahee
Daran cimsatuudhaaf biyya alaa bahee,
Hayyama gaafate abbaa bira gahee Innis ni eebbise addaan bahuuf nahee
Gaafa san jalqaba biyyarraa kan bahe.
Yaman tarkaanfatuun Su’udii dhaqee Lubnaaniif Masrittis garasumaan maqee
Yunivarsiitii jalqabaa barachuuf qunnamee
Al-Azhaar keessattis akkaan jaalatamee
PHD isaa qorannoo afaaniin UK badhaafame.
Gaafa afaan keenya dukkanatti qaban,
Yeroo dubbatanii yakkatti laalaman, Biyya Somaalerraa raadiyoon dhawwaaqan.
Qubee Afaan oromoon kitaabas maxxansan
Yoomuu hin dagannu waan isaan nuuf godhan.
Rabbiin haa kafalu jazaasaa jannataan
Waggaa meeqa guutuu itti ifaajanii Afaan Oromootti qur’aana hiikanii Sagalee qulqulluun gurra nu buusani. Kana qofaa miti gumaachi isaanii Kitaaba adda addaas hedduu maxxansanii
Himamee waan dhumu galanni isaanii
Barayyuu yaadanna waan isaan dhiisanii
Haa qananiisu Gooytaan jannataanii
Sheek Muhaammad Rashaad kabiir Abdullaahii
Akkaani jaalanna dhugaan onnerraahii
Jannata kee naqi yaa Rabbi yaa ilaahii!
Jannata kee naqi yaa Rabbi yaa ilaahii!
…………………………………………………………….
Najiib Zannuun


text:
Sareen Joo Baayiden Major jedhamu ammas Waayit Hawuusitti nama ciniine
Sareen Baayiden Meejar ji’a tokko dura Waayit Hawusiitti waan nama ciniineef leenjiif gara Delaweeritti ergamee erga deebi’ee guyyooti muraasa booda ammas nama ciniineera.
Dubbi himaan Giifti duree Jiil Baayiden “of eeggannoo guddaa taasisuuf” namni ciniiname kun hojiitti deebi’uun dura gartuu meedikaalaa Waayit Haawus birratti ilaalamuu himaniiru.
Meejor saroota Baayiden gosa Jarman Sheepardi ta’an lamaan keessa isa quxisuu yoo ta’u, seenaa Waayit Haawusii keessatti saree bakka wiirtuu saroota baraaramanii irraa dhufe isa jalqabaadha.
“Saree garraamiidha,” jedha Pirezdaant Baayiden.
Maayikel LaRoosaa, dubbi himaan Giiftii duree, Wiixata wanta uumame kanaratti yemmuu dubbatan Meejar “ammayyuu naannoo isaa haaraa kanatti baruu yaalaa waan jiruuf utuu deemaa jiruu nama tokko ciniine,” jedhaniiru.
CNN hojjataan Tajaajila Paarkii Biyyooleessa bakka Sawuuz Lowuun jedhamurratti ciniinee wal’aansa argachuuf hojii dhaabe ture jedhuun gabaaseera. Dhimma kana irratti Tajaajila Paarkii Biyyaaleessa irraa deebii argachuuf yaaliin CNN taasise hin milkoofne.
Bitootessa 8 irratti erga jalqaba nama ciniinee booda sarootni Baayideen lamaan, Meejari fi Chaamp, umurii ganna 13, gara mana maatii Baayidan Wilmiingitan, Delaaweer jirutti geeffamanii turani.
Maddi eenyumaan isaa hin ibsamne akka CNN’tti himetti, yeroo sanatti Meejar hojjattoota Waayit Haawusii fi eegdootatti utaalaa, dutaa fi itti fiigaa ture.
Pirezdaant Baayidan akka jedhanitti Meejar namoota haaraa hedduu naannoo isaa jiranitti baruuf yaalaa jira.
''Achii siiqxee yoo deemtu namni haaraa ati hin beekne lamatu jira, isaan yeroo socho’an innis eeguumsaaf itti adeema,” jechuun Baayiden sagantaa ABC Good Morning America’tti himeera.
“Namootni %85 ta’an [Waayit Haawus jiran] isa jaallatu. Eegee isaa mirmirsaa isaan arraabaa oola. Garuu… namootni tokko tokko, jalqabumaan saroota akka sodaatan naaf galeera.”
Baayiden saree ganna sadii kan ta’e Meejariin kan guddifachaan fudhate, buchullaa ta’ee bara 2018tti dhaabbata bineensota kunuunsu 'Delaware Humane Association' irraati.
Saree inni tokko Chaamp yeroo Baayidan itti anaa pireezdaantii turetti Waayit Haawusii keessa jiraateera, Ammajjii bara kanaatti gutummaatti achi seenuun dura.


text:
Please note: you can return to the English version of this blog post, by clicking here.
_______
Cuunfaa:
- Sagantaa addaa haarawaa Yaabbii Ammaa (Ride Now) jedhamu jalqabaa jirra, gara buufatawwan geejjiba hawaasaatti fi bakkeewwan biraa dhiyoo kan geejjiba hawaasaa qofaan qaqqabuu hin dandeenye yaabbiwwan bilisaa ykn gatiin gadi bu’aa ta’e kennuuf – keessayyuu namoota dulloomoo (65+) fi hir’ina qaamaa qabanii fi warra isani kunuunsuf.
- Miseesonni hawaasaa ulaagaa guutan voocharoota $20 yaabbiwwan Yellow Cab, Uber, ykn Lyft fi fayyadaman fudhatu.
- Yabbatoonni ulaagaa guutan voocharoota 6 baatitti gaafachuu danda’u, kan bifa voochara waraqaatin ykn koodiwwan dijitaalatiin kennamuu danda’an.
- Voocharoonnu imaloota Siyaatil keessaa ka’aniif ykn keessatti dhumaniif, akkasumas yaabbattoonni imaloota geejjiiba hawaasatti walitti hidhamaniif hir’ina gatii ol’anaa argachuu danda’u.
- Voocharoota gaafachuuf, maaloo www.seattle.gov/transportation/RideNow daawwadhaa ykn (206) 684-ROAD [7623] irratti nu bilbilaa.
- Voocharoonni karaa dhaabbatoota bu’aaf-hin-hojjanne hawaasa keessatti hunda’ani Siyaatil keessaa filatamaniinis ni dhiyaatu. Maaloo www.seattle.gov/transportation/RideNow daawadhaa odeeffannoo harawaadhaf.
- Sagantaan addaa Yaabbii Ammaa baatiwwan Bitootessaa, Ebla, fi Caamsa 2022 banaa ta’a. Voocharoonni yaabbii Waxabajjii 1, 2022 booda hin fudhataman.
- Qo’annoo filannoonii dubdeebii namoota saganticha addaa yaalaniif ni dhiyeessina; kun yoo fi akkamitti waan walfakkaatuu fulduratti kennuun nurra jiru murteessuf nu gargaara.
_______
2020 keessa, Qajeelcha Geejjibaa Siyaatil (SDOT) gargaarsa maallaqaa Transit Planning 4 All, sagantaa biyyoolessaa hawaasaaleen guddisuuf dalagu fi tajaajilawwanii fi filannoowwan geejjiba hawaasaa naannawaa fooyyessuuf sagantaawwan karoorfannaa hammataa ta’an hojiirra oolchu.
Gargaarsi maallaqaa kun nuu eeyyame akka adeemsa karoorfannaa hammataa, gatii kafalu gaggeessu fii deeggarsa sagantaa addaa socho’aa namoota dulloomanii fi hir’ina qaamaa qabanii, akkasumas kunuunsitoota isaanitiif ni dhiyeessa.
Sagantaan addaa kun, Yaabbii Ammaa jedhamu, gara buufatawwan geejjiba hawaasaatti fi bakkeewwan biraa dhiyoo kan geejjiba hawaasaa qofaan qaqqabuu hin dandeenye yaabbiwwan bilisaa ykn gatiin gadi bu’aa ta’e kennuuf yaadame. Hirmaattonni sagantaa yaabbiwwan kana yeroo barbaadan gaafachuu ni danda’u, lafjalee iddoo qabsiisun hin barbaachisu, akkasumas Yellow Cab, ykn Uber ykn Lyft qaqqabaman balbala isaanii duratti dhufa.
Kaayyon sagantichaa caalan filannoowwan geejjibaa qaqqabamaa, mija’a, fi gatii madaalawaa ta’e miseensota hawaasaa dhiyeessudhaaf.
Dansaa fakkaata. Eenyu dhugaadhan hirmaachuf kan ulaagaa guutu?
Sagantaan kun namoota dullooman, hir.ina qaamaa qaban, fi kunuunsitoota namoota kanaan wajjin deeman tajaajiluuf saxaxame. Voocharoonni imaloota magaala Siyaatil kessaa jalqabani ykn dhumani irratti hojjata, akkasumas imaloota geejjiba hawaasatti walitti hidhatanirraa hir’ina gatii ol’aanaa fudhata. Qajeelchi baldhinaan caalan www.seattle.gov/transportation/RideNow irratti dhiyaata.
Namoonni ulaagaa guutan kan dabalatu:
- Namoota ga’eeyyii dollooman: Namoota umurii 65 ykn olii.
- Namoota hir’ina qaamaa qaban: Namoonni hir’ina qaamaa gosa kamuu qaban kan dandeettii geejjiba hawaasaa qaqqabuu isaanii irratti dhiibbaa qabu, hir’ina qaamaa fi sammuu dabalate.
- Kunuunsitoota: Namoota yaabbatoota ulaagaa guutan kanaa olii wajjin deeman.
Argadhe. Kanaafuu sagantaan Yaabbii Ammaa akkamitti hojjata?
Erga voocharoota yaabbii keessanii gaafatanii fi fudhatanii booda, kunoo akki itti fayyadaman:
Tarkaanfii 1: Yaabbii qabachu
- Tooftawwan jiran kanneen kamiinuu yaabbii keessan qabadhaa:
- Bilbila: Yellow Cab calling (206) 622-6500 bilbiluun qabadhaa.
- Aappii bilibilaa: Yellow Cab, Uber, ykn Lyft bilbila keessan irratti karaa aappii isaanitiin qabadha.
- Kompiitara: Uber ykn Lyft karaa marsaaritii kompiitara ykn taableetii keetii.
- Yoom yaabbii keessan akka qaqqabu odeeffannoo ni argattu akkasumas shufeera keessan waantonni tokko tokko akka mijeessan gaafachuu ni dandeessu.
Tarkaanfii 2: Konkolaataan yeroodhan qaqqaba
- Yaabbin Yellow Cab, Uber, ykn Lyft dhiyeenyatti qaqqaba, yeroo baay’ee erga gaafatamanii daqiiqaawwan 10-30 keessatti.
- Yellow Cabn yaabbatoota warra barbaadaniif konkolaatota barcuma-gololleedhan qaqqabaman ni dhiyeessu.
- Konkolaattonni Uber ykn Lyft baay’inaan konkolaataa manaa (xixiqaa) dha, yoo addan baafamee himame malee.
Tarkaanfii 3: Buusu fi kafaluu
- Shuffeerri buufata geejjiba hawaasaa isa dhiyootti ykn bakkee xumura imalaa biraa dhiyootti isin buusa.
- Vawcharii waraqataa ykn koodii dhaadhessaa fayyadami akka kaffaltiin imalaa irraa siif bu’uu/ir’atuu.
- Hir’isni gatii yaabbii $20 baasii imaloota baay’ee maayila 3 gadii bilisa ykn haalan gadi hir’isuuf yaadameeti.
- Kaffaltii hafe kafali.
- Yaabbii Yellow Cabiif, kaffalti harkaan ykn credit/debit kaardidhaan kafaluu ni danda’ama.
- Kaffaltti imalaa hafu kan Lyft ykn Uber irraatiif credit ykn debit kaardii fayila smartphone aappii keessa jiruun kafalamuu qaba.
- Maaloo shufeera keessan tiipii kennuufii hin dagatinaa!
- Yellow Cabiif: Kaffaltiin vaawcharii waraqaa irratti hafu tiipii keennuuf fayyadamuun ni danda’ama ykn kaffalti harkaatiin tiipii kennuufi dandeessu.
- Lyft ykn Uberiif: Shufeerotaaf tiipii keennufiif karaa smartphone aappitiin credit/debit kaardii fayila irraa jirun ni danda’ama.
- Koodiin dhaadhessa yaabbiwwan Uber ykn Lyft tiif itti fayyadamuun hin danda’amu.
Sadarkaa 4: Dubdeebii kennaa (ni jajjabeefama)
- Qo’annoo gabaabaa iddo dubdeebii keessan yaabbii keessan irratti kennuu dandeessu ni argattu, sun tajaajila fulrduraa bifa qabsiisuf nu gargaara.
Salphaa fakkaata! Sagantaawwan geejjiba hawaasaa biraa qaqqabamoo, gatii madaalawwa qaban Kiing Kaawuntii keessa amma jiran jiruu?
Eeyyee. Kiing Kaawuntiin sagaantaawwan tajaajila geejjibaa qaqqabamaa baay’ee ni dhiyeessa, kun kan dabalatu qaqqabiinsa tajaajila atobisii waliigalaa fi AccessGeejjiba. Yaabbattoonni kaardiwwan Eeyyama Gatiin Hir’ate Kan Naannoo (RRFP) gaafachuus ni danda’u, darbaawwan geejjiba hawaasaa gatiin hir’ate dulloota fi namoota hir’ina qaamaa qabanii.
Tajaajiloota yaabbii “yoo gaafatame” biraa naannawaa keessaa kan dabalatu:
- Via kara Geejjiba Hawaasaa, kan hawaasota Othello, Rainier Beach, Skyway, Renton, fi Tukwila keessaf tajaajila kennan, yaabbiwwan yoo-gaafatame gara geejjiba hawaasaa furtuu fi bakkee hawaasni itti sassaabamu, ykn yaabbiwwan iddoo tokkoo iddoo tokkoo fi irraa yaabbatoota Access if ulaagaa guutanii.
- Hyde Konkolaatota Deddeebi’oo (Shuttles), kan tola ta’an, konkolaatota deddeebi’o ollaa keessatti hunda’ani namoota dulloomo fi hir’ina qaamaa qaban.
Odeeffannoo geejjiba hawaasaa waliigalaa fi imala keessan itti aanu karoorfachuuf madda gargaarsaf, maaloo meeshaa karoorfachuu imala onlaayinii Kiing Kaawuntii Metro, marsaaritii Sound Transit, ykn marsaaritii Sagantaa SDOT Transit ilaalaa.
SDOTn saganticha addaa eenyu wajjin hojjateYaabbii Amma uumuu fi jalqabsiisudhaa?
Komitee duursoota hojii murteesitu tan hawaasa keessatti hundoofte tan kafalamuuf: Komiteen kun hawaasa qooda-qabeeyyii 7 dabalata, martuu yaabbatoota gahumsa qaban ulaagaa sagantichaa jalatti fi qabeenya beekkumsaa guddaa waa’ee qaqqabiinsaa, waantota sosochiif barbaachisoo ta’an, muuxannoo dansaa qaqqabiinsa afaanii, fi ilaalchota hawaasaa biraa adeemsa keenya guddisuuf nu gargaaran kan fidanii dha.
Gareewwan biraa waliin shariika taane kan dabalatu:
- Karoorfachuu Geejjiba Hawaasaa Hundaaf (Transit Planning 4 All): Transit Planning 4 All sagantaa karoorfachuu-geejjibaa biyyoolessaa kan raawwii karoorsa hammataa barbaadu fi beeksisu – fi kan raawwiiwwan gaarii karoora geejjibaa namoota hir’ina qaamaa qabanii fi dulloomoo hammatu jajjabeessu dha. Transit Planning 4 All gargaarsa maallaqaa sagantaa addaa kana akka ta’u gochuuf gargaare kan dhiyeesse dha.
- Sound Generations – Pirojeektii Gidu-gala Dullootaa Lake City/Northgate S: Pirojeektiin Gidu-gala Dullootaa Lake City-Northgate xiyyeeffannaa jabaa madaalawaa fi dabaluu (hammachuu) kennu dhan itti dhiyeenya ‘gidaara malee’ fudhata. Namoonni ga’eyyini umriin guddaa duub-duubee maraa sagantaawwan fi gochoonni akka daansii Latin, Mahjong, kutaawwan aartii, ayaanneffannaawwan aadaa, nyaatawwan bilisaa/arjooman, fi waantota biraa irratti ni hirmaatu. Giddu-galli karaa walitti dhufeenyaa kallattii hojii hawaasaa tiin tajaajilaawwan hawaasaasi, qaqqabiinsa, madda gargaarsaa, fi maamilootaa daawwanaa manaa, akkasumas namoota dulloomoo Dhiha-kaabaa Siyaatil gargaarsa waantoota barbaachisoo adda addaa ni kenna.
- King County Metro – Sagantaa Sosochii Kalaqaa: Sagantaa Sosochii Kalaqaa King County Metro namootaf karaa baay’ee Kiing Kaawuntii keessa deemuf kennuuf tajaajiloota futta’aa fi teeknolojiiwwan haarawaa guutudhaan kan fayyadamuudha. Karaa kaka’uumsa qo’annoo tarsiimotiin fi paayiletota tajaajilaatin, Metroon itti dhiyeenya haarawaa geejjibaattii kan akka sosochii qoodamanii, Sosochii-akka-Tajaajilaa, konkolaatota ofiin ofi hojjachiisan, fi Magaallawwan Qaruutee (Smart Cities) barbaadaa jira. Metroon kalaqaalleen haalan dansaa shariikummaa dhaabbatoota mootummaa, hawaasawwan, fi damee dhuunfaa wajjinii keessa dhufa.
Xumuuratti…
Miseensonni hawaasaa ulaagaa guutan yeroo Bitootessa, Ebla, fi Caamsaa 2022 keessa saganticha addaa Yaabbii Ammaa keessatti ni hirmaatu jenneeti abdanna.
Maaloo www.seattle.gov/transportation/RideNow keenya ilaalaa caalan barachuuf akkasumas voocharoota keessan ardha gaafadhaa!
Cuunfan kaayyoo fi fayyidaawwan saganticha Yaabbii Ammaa:
- Sagantichi Yaabbii Ammaa qaqqabiinsa saffisaa, salphaa, fi gatiin madaalawaa ta’e namoota dullooman fi hir’ina qaamaa qaban fi kunuunsitoota isaanif dhiyeessuu yaada.
- Yaabbiiwwan kan kaayyefate filannoowwan sosochii dabaluu fi namoonni akka bakka geejjiba hawaasaa haalan dhiyoo isaanii jiru qaqqaban gargaaruf – buufa baabura salphaa Link haata’uu dhaabbii atobisii naannoo – ykn imala biraa, gabaabaa naannawaa gara bakka gahuu barbaadanii kan qulqullina jireenya guyyuu miseensota hawaasa kana foyyeessuuf gargaaruu danda’uu dha.
- Kun keessayyuu fayida-qabeessa yeroo filannoowwan geejjiba hawaasaa anga mana nama sanaatti ykn bakka gahuumsaa dhiyoo biraa kan akka paarkii ykn mana miseensa maatii hin qaqqabne.
- Sagantaan addaa kun gufuuwwan geejjiba hawaasaa qaqqabu hir’isuratti gargaaruu akka danda’u akkasumas qawaa manguddoota fi namoota hir’ina qaamaa qaban ykn waantota biraa sosochiif barbaachisan duuchuuf gargaara jenneeti abdanna.
Miseensota hawaasaa mangudaawan (manguddoo), namoota hir’ina qaamaa qaban, ykn waan sosochii qaqqabuu addaa barbaadan, kunuunsitoota isaanii, fi jiraatota Siyaatil maraa, filannoowwan geejjibaa qaqqabamaa fi gatiin madaalawaa ta’e nama maraaf caalan dhiyeessuf tajaajiluu itti fufuuf dharraadhan eegna!


text:
Gamteessaa Sabaa
Mucaa Gamna:- Mucaan Gamni Wayii Daldalaa Wayiitin Wal Lolee
Yeroo wayii namichaa daldalataa woytuu ture. Innis kan qabeenna karaa dharaatiin guurratee of duroomsu ture. Innis mucaa beekaa wayii yeroo tokko qarshii inni meeshaan bitachuuf amaanaa bira kaayate natti hin kennine jedhee dhoorgate. Mucaanis aarus ima callisee itti dhiisee biraa deeme. Guyyaa biraas bakka biraa walgahii dhimma biraatiif taa’amerratti wal ga’an. Namichaan rakkisaa waan taheef bakka wal gahii haajaa biraa irratti akka mucaa sana irraa yaada fuune ganzaba koo hate bade jedheen. Jaarsi abbaan waltajjiis dhimmicha mucaan duraa waan itti himee tureef maal daldalataan afaan faallaa hujii faallaa! Ufii irraa fuudhee dhooggatee faallaa haasayaa; na jalaa hatte jedhaa! jedhee didee mucaa irraa yaada fuudhe.
Mucichis yoo duraa yaada biraa haasayuu ka barbaade namichaan wal qaban. Mucaa dubbii nama guddaa, beekaa keessa jirraa dhiisi ati jedheen daldaltichi! Ilma beeraa jedheen afaan taree.
Daldalataa:- Haatee gamnaa? jedheen
Mucaa:- Abbaa kee ni caalti! jedheen
Daldalataa:- Ati hoo gamnaa? jennaan
Mucaa:- Si ima caala! jedheen
Daldalataa:- Abbaan kee hoo jennaan
Mucaa:- Kan ambaa diina afaan qabachiise mitii; kan ambaa diina addaan galche mitii? Jedheen
Daldalataa:-Ati mucaa anaa sitti dubbate balleesse jedheen!
Mucaa:- Qacceen ofumaa garaftee ofumaa iyyiti; atuu beekte jedheen; guddaa jedhanii dubbii hin taane, argan irraa hin fudhatan dargaggeessa jedhaniis callisi hin jedhaniin. Guddas xiqqas kan jechisiisuu danda’u wanta nama sana keessa jiruu fi dubbii isaati jedheen!! Eega ofii keetii ka na dubbiftuu jedhee mucaan aaraa akka armaan gadii dubbate!
Akkuma beekamu daldaltoonni dhiifama naaf godhaatii amma kan daldalaa hattuu kanaa dubbadhaa isin warri karaa sirriitiin daldaltanii duroomtan akkuma jirtan; warri hannaa fi humnaan duroome akka namichaa kanaa jiruu. Argaa si’a lama natty deebi’uu isaatii:-
1FFAA… Qarshii kook an ani meeshaa bituuf bira kaayadhe na dhoorgatuu fi na arrabsuu isaa.
2FFAA… Bakka walgahii kanattis an dhimma biraa walitti qabamneef yaada kennuuf carraa yoo gaafadhu naan mormuu isaa. Bakka hundatti dhiibbaa narraan gahuuf fedhuu isaa hubattan yaa daldaltoota karaa sirrii akkasumas warren biraa. Kana kan waa’ee qabeenna ofii malee kan biraatii hin yaadne; hiriyyoota isaas dabalatee hattoota ta’uu beektan nama meeqaas kallattii meeqaan akka miidhan!… yoo mucaan jedhu Namoonnis harka dhayan!! Ililchanis waan garee sana hin jaalanneef. Mucaan itti fufees akkas jedhe:- Beekaa calliseeti malee anis waan inni hojjate beeka! Maal akka hojjataa jirus beeka,waan inni na hin fedhiniifis beeka, beekaa callise malee! Callisan fixan jechaaf malee! Jedhe itti fufuunis…
“Ooftee ooftee hoolaa hatte tana abbatti fidda jedha mammaaksi” jedhan. Warra garaa haadhatitti ilkee baasee! Yoo nuti gurshaa sadiin guyyaa dabarsinu isaan si’a sadii ol nyaata akkam akkamii nyaatu? Hojii humnaa nu hojjachiisanii kan nuuf hin kaffalle meeqa?Kan qabeennaa tuullatee hiyyeessa gama hundaan of jalatti galchee hacuucuu barbaadu kanaa fi hiriyyoota isaa. Uffanni isaanii meeqa guyyatti hagam jijjiiratu? Nuti uffanni dhumatu malee jijjiirannaa? Mana meeqa qabu? Waa meeqa qabu? Qabeenna kana akkamitti horatan yoo jenne kama isin beettanii fi anis himadhe; hannaan, humnaan ta’uun beekamaa!!Warra uummata qorqatee jiraataa jiru jira. “Galata Rabbii garuu akka isaan nu tuffatanii mitii kallattii kamiinuu hojjannee jiraanna. Yaada illee bilchaatas qabna!!” jedheen. Mucichi namichaaa fi hiriyyoota isaa daldaltoota dharaa salphisee namoonnis gammadan!!
***
Gamni gamnatti dhufee akkana jedhe “Namni jabaan nama maal huje? Laafaan hoo?” jedheen. Gamnichis “Namni jabaan nama dogongora, rakkoo, laafina ofii irraa baree sanirrattillee of fooyyessee gara carraatitti jijjiire! Laafaan ammo faallaa kanaati.” jedheen
***
“Abaarsa eessa dhaqxa?” jennaan “Gara abbaan na erge!”
Yoo dhabde hoo jennaan “Abbamaaf deebi’a!” jette abaarsi
***
“Guddaan/beekaan maaf nama kabaja?” jennaan “Guddinnuma/beekumsuma isaatif” jedhe “Wallaalaan/laafaan hoo maa nama xiqqeessa?” jennaan “Xiqqeennuma isaatif!” jedhe gamni gamnichi gaafannaan.
***
Waa wallaala dabalatte waan falli baafne:-
-Deegni wallaala dabalatte waan falli baafne
-Laafinni/dadhabinni wallaala dabalatte waan falli baafne
-Jallinni/makkaltummaa wallaala dabalatte waan falli baafne
-Rakkoon/gideen wallaala dabalatte waan falli baafne
-Gabrummaan wallaala dabalatte waan falli baafne
Itti fufaa…


text:
Ijoolleen durbaa baatii dabre keessaa kutaa Naayijeeriyaa gama Kaaba-bahaa magaalaa Daapchii keessaa gurmuu Bookoo Haraamiin butamanii fudhataman deebisamanii jiran – jedha – Mootummaan Naayijeeriyaa.
Akka Moootummichi jedhutti, kanneen gara baatii tokkoo dura magaalattii keessaa murna Bokoo Haraamiin butamanii fudhataman barattoota durbaa 110 keessaa irra jiriin isaanii har’a ganama deebisamanii jiran.
Maddi oduu Ajaans Fraans Prees akka gabaasetti, ijoolleen durbaa sun, namoota isaan butan sanaan - konkolaatota eegumsaan geggeessaman sagaliin fidamanii, lafa qonnaa bal’aa ka kutaa Yoobee, magaalaa Dapchii biratti gad-lakkisaman.
Ijoolleen durbaa shan karaa irratti du’uu isaanii dubbatu – gabaasaaleen oduu adda addaa. Mootummaan garuu, oduun kun hin mirkanoofne – jedha.
Qaamota michoota Naayijeeriyaa ta’aniin carraaqqii godhameen, ijoolleen kun gad-lakkisamuu dubbatu – Ministarri Odeeffannoo Naayijeeriyaa.


text:
HRLHA The Human Rights League of the Horn of Africa (HRLHA) has welcomed with appreciations the announcement made on April 1, 2013 by the Sudanese …Read More »
MURNA AFANFAAJJII
Sab-boonaa-sab-boontuu, kan dubraa-dardaraa Manguddoo Oromoo, hawwanii fi dhiiraa Mee yaadhaa dhiroo seenaa bara dheeraa Hangudaay gabbataan lafa daabbaa mayraa Waan kale nu goote, manguddoon …Read More »
Interview with Jawar Mohammed – SBS Amharic.
Democracy activist Jawar Mohammed talks about the role and contributions of the Oromo political organizations to the Oromo people.Read More »
Waliin boonuu “Wal-boonummaa”
[hmp_player] Akka qorannoon hedduun ibsanitti, handhurti guddinaa, walqixxummaa fi bulchinsa Oromoo kan sirna Gadaa waan gurguddoo lama irratti hundaawee ture. Suniis Qoodaa fi Irbuu …Read More »
Windows 8 on the right machine
Plates with Windows 8 starts in writing to appear on the Swedish market. Tech World got hold of one of the earliest copies of the …Read More »
KAAYOO OROMOO FAALLEYSUUN HIN DANDAYAMU
Ibsa KY- ABO Gaafiin Oromoo gaafii abbaa biyyummaati malee gaafii mirga lammummaa Tophia kadhachuutii miti. Oromoon wanni qabsaawuuf biyya humnaan weeraramee boortaadhaan irra fudhatamte harkatti …Read More »
Of jajjuu manni karaa irra: Deebii barruu mata-duree “muka Jallaa Diriirsuun osoo qacalee ti” jedhu jalatti obboo Jawaar S. Mohammed Barreesseef
Mata duree “Jallaa Mukaa Diriirsuun Osoo Qacalee ti” jedhu jalatti barruu obboo Jawaar barreesse dubbisee jira. Obboo Jawaar fakkeessuu yaalus, barruun isaa waca ykn …Read More »
Referendum and election – the real benchmarks for democracy in Ethiopia
I read today that a new Oromo political organization was formed in the U.S. these days, called Oromo Democratic Front (ODF). I understand that this …Read More »
MUKA JALLAA DIRIIRSUUN OSOO QACALEETI
Tattaaffiin rakkoo qabsoon Oromoo mudatte furuudhaaf akka matayyaattiis tahe akka gurmuutti godhamaa jirtu mara jajjabeessuun barbaachisaadha. Carraaqqiin garasiin godhamtu garuu, tan rakkoo jirtuuf furmaata argamsiiftu …Read More »
Gootni Kufuus Gootaan Bakka Bu’a !
Bu’ureeffamuu Qabsoo Bilisummaa Oromoo keeysatti Utubaa Qabsoo kan tahan Qabsaawaa Injiinar Abdullaahii Luungoo bakka bu’aa Sooreysa Jaarraa Abbaa Gadaa tahuun Muudamanii Barcuma kabajaa dhunfatanii jiran. …Read More »


text:
Daandii Milkaa’inna fi Gammachuu-Lakk.18
Barruun tuni barreefamoota gaggabaabo ji’a Sadaasa (November) 2016 fuula Fesbuuki Jireenya Badhaatu irraa walitti funaannamtedha.
Mallatoole fedhii lubbuu hordofuu agarsiisan keessaa tokko, wanta badaa ta’e garuu gaarii fakkaatu hojjachuuf ni ariifatta. Mirqaanaa fi kokolfaa hojjachuu jalqabda. Sheyxaanni hojii badaa kana garmalee miidhagsa. Haa ta’uu malee, boodarratti gaabbii fi gadda laalessaatu sitti dhagahama. Haalli akkanaa si qunnamee beekaa? Yoo si hin qunnamiin, namoota naannoo kee jiran baditti kan lixan ilaali. Fakkeenyaf, gurbaa fi intalli, mirqaansu fi kokkolfaa karaa haraamatin walitti dhufu. Akkuma yeroon darbuun hariiroon isaan jidduu jiru gaabbii fi gadda akka ibiddaatti nama gubuutti jijjirama adeema. Kanaafu, hojiin badaan gaarii yommuu sitti fakkaatu fi hojjachuu yommuu eegaltu kokolfituu fi kan gammaddu yoo taate, fedhii lubbuu hordofaa akka jirtu yaadadhu, dhumti hojii keeti gaabbii fi gadda hamaa akka ta’u beeki. Nafsee tee faallessi. Obsii. Kuni mallattoo jalqaba dhukkuba fedhii lubbuu hordofuuti. Read more


text:
Manni Maree Federeeshinii haleellaa godina Wallaga Lixaa aanaa Gullisoo ganda Gaawwaa Gaanqaatti lammiileerra qaqqabeef gadda itti dhaga’ame ibse
Finfinnee, Onkololeessa 24, 2013 (TOI)- Manni Maree Federeeshinii haleellaa godina Wallaga Lixaa aanaa Gullisoo ganda Gaawwaa Gaanqaatti lammiileerra qaqqabeef gadda itti dhaga’ame ibseera.
Yakki akka kanaa irraa deddeebiin raawwatamuun lubbuu lammiilee badaa akka jiruu manni maricha ibseera.
Mootumman humnoota badii lubbuu lammilee balleessan irratti tarkaanfii fudhachuun olaantummaa seeraa kabachisuu akka qabu yaadachiisaniiru.
Uummattoonni biyyaatti hundis tarkaanfii mootummaan humnoota badii kannenirratti fudhatuu cina dhabbachuun deeggarsa barbaachisa akka taasisaniif waamicha dhiyeesseera.
Manni mariicha lammiilee maatii fi firoottan namoota lubbuun darbaniifi uummattoota Ityoophiyaaf jajjabina haawwera.


text:
Ministarri-gargaaraan Ministirii Dhimma-alaa United States Johnnie Carson. Prezidaantota, ka Somalia, ka Kenyaa, Ka Tanzania, Ka Jabuutiifi ka Ugaandaa Muummicha-ministaraa Ethiopia illee itti dabalanii marii cufataaf walitti waaman.
Aangawoonnni gameeyyiin ka Gamtaa Afriikaa Itti-aantuun Muummicha-barreessaa Tokkummaa Mootummootaa Ashaa Rose Migiroo akkasumas- Dippiloomaatonni Britainii fi Faransaay illee marii cufataa geggeessame kanatti hirmaatanii jiran.
Baatii kana keessa, ega magaalaa Kamppaalaa-tti dho’insi Boombii bakka lamatti geggeessamee lubbuu namoota hedduu galaafatee booda gargaarsa loltootaa, Mootummaa Cehumsaa Somalia-f dabaluuf karoorri baafame daranuu deggersa argate. Haleellaa kanaaf AL-Shabaab kan itti-gaafatama fudhate yoo tahu Prezidaantiin Ugaandaa Yoweerii Museviinii immoo, humnoonni biyyoota Giddu-galeessa Bahaa fi ka biyyoota ASIA illee akka qooda keessaa qaban nan amana - jedhu.
Haleellaa Boombii sun Mootummmaa Moqadishoo jiru jabeessuun akka barbaachisu akka Addunyaan dammaqee hubatu taasise jedhu Ministarri-gargaaraan Ministrii Dhimma-alaa United States Jonnie Carson.
Akka Dippiloomaatonni Afriikaa jedhanitti kora magaalaa Kampaalaa-tti geggeessamaa jiru kana irratti, waa’ee Somalia murtii jabaa tokko dabarsuuf carraaqqii godhamaa jiru, Ertiraa-n mormitee jirti. Biyyi Gaanfa Afriikaa tokkittiin miseensa Igaad hin ta’iin Ertiraa-n AMISOOM-iin jajjabeessuun, akka ajajoonni isaa -- haleellaa AL-Sshabaab-f deebii kennuuf mirga qabaatan - karoora biyyoonni naannoo: Ethiopia, Kkenyaa fi Ugaandaa-n baasaa jirun hin fudhadhu - jetti.
Maaliif akka hin fudhanne, jilli Ertiraa walga’ii Gamtaa Afrikaa sana irratti argaman gaafatamanii “Hoogganoonni Afghanistan Talibaan waliin araara dubbachuu ka danda’an yoo tahe, maliif hoogganoonni Somalia Al-Shabaab waliin dubbachuu hin danda’an jedhan.
Aangawichi United States Mr. Carson garuu, mariin cufataan walga’icha cinatti geggeessame sun -mootummaa Cehumsaa Somalia jabeessuuf, waan barbaachisu mara gochuuf walii-galuu isaa dubbatan.
Waan ajaa’ibaa kaleessa mul’ate tokko immoo Ministrittiin Dhimma-alaa Afriikaa kibbaa Maite Nkoana Mashabane walga’ii dhimma Somalia sanatti hirmaachuu isaanii ti. Dura-taa’aan Koomishina Afrikaa- Jean Ping akka Afrikaa Kibbaa humna naga-eegumsaa Gamtaa Afriikaa AMISOOMI-f loltoota gumaachistu gaafachuun Prezidaant Jacob Zuumaa-tti xalayaa barreessuu isaanii duraan dubbatanii turan. Mr. Zumaa-n gaaffii kanaaf deebii qajeelaa kennan yoo tahan gaafatanii kolfuu irraa kan hafe deebii hin kennine. Garuu, booda walga’ii Gamtaa Afrikaa irratti ennaa dubbatan gaaffii sanaaf deebii kennuuf akka itti yaadaa jiran mallattoo agarsiisan jedhan.
Wal ga’ii Gamtaa Afriikaa - Kamplaa
waa’ee Somalia murtii jabaa tokko dabarsuuf carraaqqii godhamaa jiru, Ertiraa-n mormitee jirti.
Ministarri-gargaaraan Ministirii Dhimma-alaa United States Johnnie Carson. Prezidaantota, ka Somalia, ka Kenyaa, Ka Tanzania, Ka Jabuutiifi ka Ugaandaa Muummicha-ministaraa Ethiopia illee itti dabalanii marii cufataaf walitti waaman.
Tamsaasa Guyaadhaa Guyyaa
Tamsaasa Guyaadhaa Guyyaa
Kanaas caqasuu feeta ta'a
-
25-11-2022
Hoggantoonnii Marii Araaraa Tigraay Deeman
-
-
-
-
-


text:
Abdii Boruutiin
Gaafii akka mata-dureetti dhiyeesse kanarratti yaada kiyya otuu hin ibsin dura waa lama galateeffachuun barbaada. Inni Tokko Waldaan Qorannoo Oromoo (WQOn) ykn OSAn erga ijaaramee kaasee haa xinnaatan haa baay’atan hojiilee nama boonsisan hojjechaa jiranillee, tattaaffii isaan yeroo ammaa godhan kan caalaatti nama gammchiisuu dha. Keessumaayuu bara kana keessa WQOn Abbootii Gadaa affeeruudhaan akka isaan waayee sirna gadaa uummata keenyaaf ibsan ykn barsiisan godhuun baay’ee waan nama boonsisuu dha. Inni biraa ammoo, kanuma wajjin walqabatee, ibsa Abbootiin Gadaa kan akka Abbaa Gadaa Gujii duraanii Aagaa Xanxanoo fi Abbaa Gadaa Tuulamaa Bayyanaa Sanbatoo kennan dha. Keessumaayuu ibsa Abbaa Gadaa Tuulamaa Bayyanaa Sanbatoo dhiyookana Waashiingitan DCtti uummataaf godhan daawwadheen itti gammade. Kan na gammachiisee ammoo Sirna Gadaa Tuulama deebisanii ijaaruuf hojii cimaa dalagaa akka jiran beeksisuu isaanii ti. Kun hojii Oromummaa cimsu waan ta’eef, uummatni Oromoo hojii kanatti gammaduu fi ittin boonuullee qaba jedheen amana.
Haa ta’u malee, gara dhimma gaafii natti ta’eetti deebi’uudhaaf, wantan haasawa Abbaa Gadaa Bayyanaarraa hubadhe tokko natty hin tolle. Waan isaan dubbatan sun badaa dha jechuu kiyya otuu hin taane, kan isaan jedhan waan haala yeroo ammaa wajjin deemu natti fakkaachuu dide. Tokkoffaa, “Nuti mootummaa hin tuqnu; mootummaanis nu hin tuqu…” jechuun yaada gara garaa keessa nama seensisa. Mootummaan Wayyaanee waan Oromummaa calaqqisu tokko yoo arge ykn dhagaye, sababa hinjirre itti uumee namoota hojii Oromummaa cimsu hojjetan diina godhatee adaba. Kanaaf, mootummichi kun akkamitti warra sirna Gadaa deebisanii ijaaruurratti tattaaffi godhan kana callisee ilaala? Hojii kana keessatti wanti Wayyaanee wajjin walitti nama buusu jiraachuu hin maluu? Yoo jiraate ammoo mootummaa fi jarri kun akka wal hin tuqne kan godhu maali? “Mootummaas affeerree waliin haasofna; isaanis akkasuma nu yaamanii nu wajjin haasu…” yoo jedhan, waliigalteen isaan qaban maali?
Lammaffaa, Abbaa Gadaa Bayyanaan Bushooftuutti lafa kaaree meetira kuma soddomii shan (35,000m2) akka qaban himanii jiru. Isaan Abbaa Gadaa Tuulamaa dhiisii alagaa fi diinnuu kan kana caalu waan qabaniif, Oromoon tokko biyya ofiirratti abbaa qabeenyaa ta’uun waan nama gammachiisuu dha. Abbaa Gadaa Bayyanaa qonnaan bultoota lafa isaaniirraa buqqisuun sirrii miti jedhanillee, karaa biraatiin garuu, lafa namootaa hiruu kana waan balaaleffatan hin fakkaatan. Waayee bittaa fi gurgursaa lafaa akka misoomaatti waan ilaalan natti fakkaatu. Maqaa misoomaatiin Oromiyaan teenya cicciramtee gurguramaa jiraachuun waan isaan yaaddessu natti hin fakkaatu. Misoomni akkanaa kun deeggaramuu qaba; isin warri biyya alaa jiratnillee koottaa irratti hirmaadhaa jedhanii dhaamsa dabarsuu waan barbaadan natti fakkaatu. Kana ammoo waanuma Wayyaaneen godhaa turte fi ammas itti jirtu dha. Kanaaf, wanti mootummaa Wayyaanee wajjin walitti isaan hin buusne, waan dhimma tokko waliin qabanii fi deeggaraniif ta’inaa laata? Dhugumatti walaba ta’anii hojjechaa jiru moo waan Wayyaanee gammachiisu tokko hojjetanii sababa kanaan nuti mootummaa wajiin wal hin tuqunu jedhu?
Abbaa Gadaa Gujii duraanii Aagaa Xanxanoos gaafii fi deebii OMN waliin godhani irratti akkan hubadhetti dhaamsuma walfakkaataa dabarsanii turan. Oromiyaa teenya keessatti, dhiigni ilmaan Oromoo dhangala’aa fi lafeen isaanii caccabaa yeroo jirtu kanatti; yeroo alagaa fi diinni qabeenyarratti qabeenya dabalachaa sooramaa deemani fi uummannni keenya ammoo yoomiyyuu caalaa beela fi gadadoo keessa yeroo jirutti; waayee misoomaa haasawuun waan waliin deemu natti hin fakkaatu. Fakkeenyaaf haa jennuu, waayeen Maasatar Plaanii Finfinnee, kan eenyummaa keenya balleessuuf karoorfatame kun; kan Wayyaaneen akka misoomaatti odeessaa Oromummaa balleessuuf deemaa jirtu kun hunduu akka misoomaatti fudhatama jechuu dhaa? Asirratti wantin dubbistoota barreeffama kiyyaa hubachiisuu barbaadu, Abbaa Gadaa Bayyanaa Sanbatoo waayee kana ni deeggaru jechuu kiyya akka hin taanee dha. Nagaa isaaniitiif gaarii akka hin taane waan beekamuuf, waayee kanarratti yaada kennuun akka isaanirraa hin eegamnes naaf gala. Garuu kan shakkii namatti uumu walumaagalatti yeroon ammaa yeroo Sabboonaan tokko yeroo misoomaati jedhee dubbatu ykn dhaamsa dabarsu waan hin taaneefi.
Egaa, Abbootiin Gadaa keenya Wayyaaneerra walaba ta’anii hojii boonsaa dalaguu kan danda’an yoo ta’e, kun dhugumatti jijjiirama guddaa dha. Diina jala taa’anii sirna Gadaa, sirna Oromummaa hundeessu fi cimsu deebisanii ijaaruun egeree Oromiyaafillee bu’ura gaarii dha jedheen yaada. Haa ta’u malee, hojiin akkanaa kun Wayyeenee wajjin kan walitti nama hin buusisne yoo ta’e, Oromummaarratti duuluun Wayyaanee waan nama shakkisiisu ta’inaa laata jedheen ofgaafadha? Waanuma ta’eefuu, Abbootii Gadaa keenyaaf Waaqayyo/Rabbi fayyaa fi umurii dheeraa isaanii kennee; karoora isaanii, karoora Sirna Gadaa deebisanii dagaagsuu, kana akka bakka hawwameen gahan isaan haa gargaaru. Abbaa Gadaa Tuulmaa Bayyanaa Sanbatoos hojii boonsaa dalagaa jiran kana milkiidhaan xumuranii Sirna Gadaa deebisanii Oromiyaa guutuutti akka ijaaran abdii guddaan qaba. Eenyummaan Oromoo haa guddatu; Oromummaan haa dagaagu! Tokkummaan ilmaan Oromoo hin laafini!
Galatoomaa.
Abdii Boruu: aboruu@gmail.com