text:
Jabaatus Laaffatus ABOn Tokkicha
Addi Bilisummaa Oromo (ABO) akka yaadaatt baayyee jabaa wan ta’eef meeqa itt duulamu, meeqa busheeffamu, bakka meeqatt caccabsuu yaalamus garaa Oromoo keessaa baduu hin dandeenye, muuxataa bulas. Akka shaakalatt garuu hoggansi saa cimina jaarmicha irra eegamu hin agarsiifne Giidoo barbaachisu dhabani. Gara diinagdeenis dadhabbiin jira. Sana maddisiisuun jarmaa fi hooggansa jabaa gaafata. Kanaaf ergamsi ABO waan halleef hooggansaa fi jaarmaa jabaa eeggataa jira jechuu dha. Akka dhaabatt muda dhalatu sirreeffachuuf mala dursee lafa hin kaawwanne. Rakkinni keessa keessa nyaataa ture kan mataa ka’e ta’uun dhiyoo barame. Miseensota Hoggansaa keessaa kan hin murteeffatintu turan. Falli sana hundaa irraa ququnxuranii waa bixilachuun utuu hin tahin of irratt warrraqsa gaggeessuu gaafata. Daayi egeree iftuu dha, abdiin bilisummaaf ummati Oromoo kuufate hanga inni carraa ofiin bulu argatutt hin dhaamu. Ummati Oromoo qaama ummata Afrikaa ta’uusaa ABOn bareeche beeka. Tokkummaan Afrikaa ummatoota bilisa ta’ani malee abbaa hirrootaatin ijaaramu akka hin dandeenyes ni amana. Akka uumata tokkooti ijjeerrii sana irratt qooda fudhachuuf Oromoon dura bilisomuu akka qabu ni fudhata. Of jabeessuun kan fa’iifis ni barbaachisa.
Kaayyoo ABOn qabatee ka’e kaayyoo akaakileen Oromoo bara hin beekamne jalqabanii mararfatani. Kaayyoon kun, bilisummaa, tokkummaa, walqixxummaa fi obbolummaa gosoota fi nagaa, araara ollootaa, kabaja mirgoota ilmoo nama, ummatootaa fi naannaa uumaa irratt hundaawe ofiin buluu saba tokkoo agarsiisa. Sunis sirna Gadaa jedhamuun tiffamaa jiraate.Maaljechii kaayyoo kan barruun lafa kaa’uu nama dhibu suukiin namatt dhagahamus qaba. Haa tahu malee barreessaan kun wan itt dhagahamu akka itt haanutt itt gaalchuu yaala: “Kaayyoo jechuun akeeka ilaalcha hin jijjiiramne irratt hundaawe, daaya lammiin nagaa, tokkummaa, walabummaa fi jireenya gammachuu barabaraaf qabu calaqqisu, itt gala hunduu bakkaan gahamuu saa abdiin eeggatu”. As irratt “daaya” jechuun kan Inglishiitt “vision” jedhani. Oromummaa jechuun kaayyoo kana dhalootaa dhalootatt dabarsuuf wareegama barbaarchisu baasanii manii saan gahuu dabalata.
Yeroon ABOn bu’urfame meeshaa hacuuccaa mala haaraan Oromoo irratt jabeessanii qiinqumuun Oromummaa keessatt hafte domsuuf yeroo itt karoorfataan ture. Kana jala dhaabbachuun hacuuccaa bifa hunda dhabamsiisanii republikii ummataa demokratawaa Oromiyaa dhaabuuf dargaggoon barasii kakatanii bobba’ani. Sabummaan isaan kakaase bilisummaaf malee eeenyu irrattuu jibbaa fi olhantummaa dagaagsuu miti.
Dargaggoon sun Oromummaa coraan qaban malee ilaalcha saanii akka waliin hubatamutt rogaan hin unkessine. Sagantan barruun tarreessan kanneen hin amannee akka fedhanitt furachuun kan salphaa ta’eef kanaaf. Afaan Oromo keessatt “walabummaa” fi “bilisummaa”n addaan ilaalamanii hin beekani. Afan Inglishiittu addummaa “freedom” fi “independence” kan hubatu yartuu dha. Walabummaa haa jedhamu bilisummaa, sagantan republika ummataa Oromiyaa gad dhaabuu akeekkate. Ammas yoo tahe qooqota lamaan walabummaa fi bilisummaan akka nama afanfajjessaniti dhihaachuu hin qabani. Adda Bilisummaa Oromoo maal akka ta’e Saganta 1976 fi 1998 fooyya’an irra hubachuun ni dandahama.
Waliigaluuf “walabummaa” biyyaaf, “bilisummaa” ummataaf, fudhachuun nama hin dhibu, kan qabnu irratt waa nuu dabala. Garuu akka wanti kun dudhaan adda addummaa qabutt ilaalamuun akka miti. Namooti al tokko hoggana olahaanoo ABO turan ambatt bahanii nuti duruu Itiyoophiyaa irraa gargar bahu garaa hin saganteeffanne jechuu eegalani. Kanaaf laaffinni dhaabaa tokko kan maddu ergaa sagantichaa isa dhugaa micciruun sammuu namoota duruu daarii irra jiran keessatt mamii uumuu dha. “An bilisummaan jaaladha” “An walabummaa hin deggeru” jechuun “Adda bilisummaa Oromoo” muldhata saanii dhiheenya kanaa, empayera demokraatessuun waliin dhahuuf abbaluu fakkaata.
Kaayyoo yerootu itt darbee bakka turret deebi’nee karaa biraa haayaallu jedhu. Amaarri deemee Tigraawwayi dhufuun, qonnaan mootummaa jigee kubbaaniyyaa alaatt lafti Oromoo gurguramu, lakkoofsi nama dabalu, lolli qabanaawaan dhaabbachuun kan manii itt aggammane jirjirsisuu gaafatan tahuutu himama. Kan nama dhibu kaneen akkas jedhan kaayyoo irratt yaada kan jijjiirratan sana hunda dura ta’uus himatanii turani. Haalli haraan yoo dhalatu kaayyoo utuu hin tahin tooftaa jijjiiruun barbaachisaa ta’uu dandaha. Haatahu malee kanneen tarreeffaman keessaa kamtu akeekaa nama jijjirsisa?
Dogoggorri jalqabuma beekamu sirreeffamuuf waggaa afurtama fudhachuun kan nama malalchiisu, innu ofuma dhama’uu ta’e. Hogganooti sun akka abba tokkootaatt yaadaa ofii qabaachuun mirga saaniiti. Garuu abbaawummaa fi dirqama aadaa, dudhaa fi seeraa qabu. Sirnaan dambiilee dhaabaatt dhimma bahuu lagachuun isaani irratt kan jalqabe utuu hin tahin kan dhaaba keessa turee jedhama. Isaan jalatt yeroo seerri cabu callisanii irra darbuu fi alii ali tarkaanfi madaala hin qabne fudhachuun ture jedhu. Loogiitu hamatama. Kan dhaaba keessa shakkii facaasanii burjaajessan keessaa shakalli kun isa biraati. Hamiin jedhame utuu hin ifsamiin darbuunis wal mamuu akka dhalcha dubbatama.
Duraan Kora haa tahu Koree Gidduu walitt qabani yaada amma naannessan kana mari’achiisuuf angoo qabu turani. Yero sana gochuu dhabuun saanii haalli keessaa fi alaa yero jijjiiramu akka of se’anitt dhageeffannoo argachuu hin dandeenye. Seera cabsuu mannaa tartiiba iyyannoo miseensarraa eegaa turan ofiifis hordofuutu irra ture. Yoo didaman qajeeltuun gara saanii taati turte. Haalli yeroo yeroon ni Jijjiirama. Kan hardha fulduratt fidan bor duubatt dhiibama ta’a. Kan duubatt hin dhiibamne fedhaa fi ulfina sabichaa qofa. Kaayyoon sun akka beekamuu fi hedduun akka irratt wareegaman “bu’ursitoota” fi dabballoota ABO caalaa kan lammii kakaase hin turre. Jarri sana gochuuf qara irra turani.
Dudhammi biraa yoo hin jiraanne obsa, danda’ina fi gamnoommi hooggana irra waan eegamu ture. Abbaan doonii doonii saa ni jajjeebeessa, yoo dadhabes waliin cubuluqa malee cite jedhee gatee dheessuun salphina. Bu’uursitooti sunis akka abbaa doonichaatt of ilaaluu qabu turani. Utuu hin citin gatanii dheesuun salphina sana caaluu ta’aa. Abbaawummaa fi itt gaafatama seeraa fi seenaa qabu. Rakkina amma walxaxee furuun saa yeroo fudhate sun dhibu dha.
Dhaabi tokko akka itti dhufett utuu hin ta’in waan tolchu dursee karoorfachuu qaba. Akeeka ittiin sosso’u akka masakaniif sagantaa malbulchaa, heera, seerotaa, dambilee fi barruunqabi adda addaa lafa kaa’atatu eegama. Jarri kun hundi ilaalcha yk kaayyoo sabichaa calaqqisu. Miseensoti saa qaraa hamma jinfuutt jiran fecoo qabee barruulee sanaa waliin hubachuu qabu. Yoos ilaalchi sabummaa, Oromummaan maal akka ta’e qayyabatu. Barruuleen sun ganna afurtama dura lafa kaa’amanii. Kan hojii irra hin oolleef kanneen kaayyoof dudhama hin qabnetu itt hin dhimmine fakkaata.
Oromiyaan qabeenya humna nama, qabeenya lafa irra fi lafa jalaan sorettii dha. Garuu qabeenyi sun kan dhimma baasaa jiru halagaa isa garboomfateefi. Qabsoon Oromoo hanga qabeenya kana hin hirmaannett ofirratt hirkachuu hin danda’u. Gargaarsi karaa gara garaa alaa eegamu abddachiisaa mit. Kan qabsoott bobba’ame inn abdatamee miti. Yoo argame hin didamu. Fala ittiin galii argatu soquun dirqama hoggansaatii. Kun waareegama diina ofirraa faccisuuf godhamuu gadi hin gaafatu. Kanaaf hooggansa kutataa durfannoon saa ofirratt hirkannoo ta’e gaafata.
Hunduu laafina jaarmaa ABOn qabutt kara karaan qubaa itt qabu barbaada. Jaarma jabeessuuf hoogganatu itt gaafatama qaba. Kanneen hooggana turan akkamitt laafina komachuu danda’u? Kan bara afurtamaa ijaaramee jalcaasaa fi fedha misha qabu kabun dadhabamee attamitt haaraa yayyabuun yaadame? Dubbiin saa qaama yaa’a ABO laaffisuu keessaa tokko akka ta’e hin mamsiisu. Eenyuu wan itt hin amanne haddheessuu fi yoo dandahame diiguun kan jiru. Garuu waan bukeessuu saa keessa jiranitt qubaa qabuun safuu dha. Mana ijaare onsee haaraan ijaara kan jedhuuf attamitt amanamaa? Malbulchi xiiqiin utuu hin ta’in malaan gaggeeffama. Kan hafan keessas kan of hin mullisne yoo jiraatan malee jarri kaan amma walii tumsanii garaa garummaa agarsiisuu dandahu.
Hogganooti ABO irra qoollifatan kun saba saaniif waan duraan gumaachaniif galata qabu; haa tahu malee ulfina fi leellifammi saanii ulfina kaayyoo sabaaf kenaniin walitt hidhataa dha. Kanaaf tujuba keessa seenan, akka abjuu baddeett fudhatanii, afaalla’atanii deebi’u utuu ta’ee kan hundaan yooyyiffamu. Sana gochuu danda’uun gamnummaas jannumaa dhas. Hogganooti murnoota ammalee kaayyoo hin jijjiirree jedhanii akka fedhett haa tahuu dhaaba kana maqaan tursuuf galata qabu. Sana jechuun ABOn kan dhuunfaa saaniiti jechuu miti. Kan bor dabarsanii abbaa dabareett kennani. Kanaaf hariiroon bora’e akka dhimma dhuunfaa irra maddett ilaalamu hin qabu.
ABO kukkutanii bibixxiluun qoroo xixinnoo dhaabuu yaaluun rorroo Oromoott fe’ameef furmaata akka hin taane ganna kurnan darban agarreerra. ABO laman garaagarummaa saaniif waan himatan qabu. Tokko anatu caalaa kaayyoo ganama tissaa jira jedha. Tokko isaan biraa keessa farri kaayyoo sussutamanii akka jiran durse argeetu ta’a. Kanneen hafan garuu booqaa sana maxanfatanii dhiisanii kaayyoon ganama dogoggoraa dha jedhu. ABOn kan leellifamu kaayyicha bakkaan gahuuf sagantaa malbulchaa ganama baafateef malee maqaa saatiif miti. Ta’uus maqaan saa ulfaataa fi jaallatamaa ta’uun hin haalamu. Akeeka saa jallisanii booqaa “ABO” jedhu maxxanfataniif ABO hin ta’amu. Ummati ABOn lama sadii osoo hin ta’inii tokkicha beeka. Innis hamma mirgi hiree muteeffannaan Oromoo kan ofiin bulummaa dablatu hojii irra oolutt hidhannoo saa kan hin hiikkanne. ABO gatii dhabsiisuuf abbatokkeen maqaa saa dhahatanii fi hoggana saa ta’uu himatan jiraachuu akka mudaatt dhiheessuun ABOn maal akka tahe beekaa haaluu dha. ABOn tokkicha. Kan hafan hundu kan sobaati. Sagantaa malbulchaa saaniin walbiraa qabanii laaluu dha.
ABOn adda abba tokkeen jannoota dhugaaf dhaabbatan, ummata saanii, biyya saanii fi ulfina saanii kan qabate irra faccisuu fi hanga inni biyya saanii gad dhiisee deemutt aarsaa isa dhumaa baasuuf fulduratt dhufanii kakataniti. Yeroo kaasichaaf qaama saanii fi lubbuu saanii golee Oromiyaa hundatt kennan sana gochuu saanii ture, ammas sana gochaa jiru. Kiisii saaniitt sagantaa malbulcha dhaabaa, harka tokkott alaabaa saanii isa biraatt meeshaa saanii qabatu turan. Al hundaa hogganoota saaniitt ni amanu, ajaja saaniitinis ibdatt dhiichaniiru. Faaruu biyya saanii, dhaaba saanii, alaabaa saanii, gootota saanii fi jaallewwan saanii akka hogganotii barsiisanitt farsaa deemu turan. Akkasitt kan ABOn kan jiru irra qaari’ee kan du’an kan haammate. Ayyaana waraaqxota ganna afurtaman darban dhufanii deeman hundaati. Bu’uura fi miira jabaa fakkeessituuf hin tolle qaba. Hogganootii fi miseensoti laafina fi afanfajja’a ni agarsiisu ta’a, garuu ABOn yeroo hunda jabaa dha. Miseensotii fi hooganooti ni jijjiiramu ABO dhaabbataa ta’ee hamma ergamsa saa bakkaan ga’utt ni jiraata.
Oromoon hoogganoota saanii irra seeraan bulummaata eeggatu. Biyya ilaa fi ilaameen walbulchu nuu ijaaru jedhanii abddatu. Kun shakala dudhaa Gadaa irra dhaalani. Kan seera cabse ni buqqifamaa, murtii dhumaas yeroon itt fudhatamu ture. Sun amma durdurii ta’uyyuu safuu Gadaa eeguun waan ilmaan Oromoo hunda irra eegamu. Kaayyoon qabatee ka’ee fi ammas hordofu ABO ayyaana Oromoo taasiseera. Yoomuu hin dabu hin dabsatamu. Akka yaadaan cimaa ta’ee jaarmaanis waan hin cimneef hin qabu. Dogoggora kanaan duraa irra yoo barate of sirreessuun nama hin dhibu. Hoogganooti ammallee kaayyoo ganamaatt amanan walitt dacha’uuf yeroo balleessuu hin qabani. Sana gochuun Sardaa dha, sababni ture hundi kan buqqa’e fakkaata. Kan hafuu falfalaa barsiifataa keessaa caffatanii bahuu dha.
Oromiyaa jireenyi see guyyuu dorsifamaa jira. Si’ana haalli dhalate gita bittuu Tigrayi kan beekame caalaa kan birdhachiisuu fi ababbarsiisuu. Malli Mallas isaanis empayerittis ittiin xaxee to’ataa ture kan dhaalutt waan hin dabarre. Habashaa mormitoonni hamma danda’an itt sadaa jiru. Mirga cunqurfamooti hanga yoonaa argatan ni fugisiifna kan hin jenne isaan keessatt hin argamu. Kaan akka mootichi hin fayyinne Waaqaa saanii itt kadhataa, itt dagamaa, itt qara’aa bulu. Gabaabaatti balaan Oromiyaa irra marsaa jiru kan salphaatt ilaalamu miti. Kan gabbarres kan hin gabbarres rakkina walfakkaataa keessa jirra. Kanneen ABO diiguu aggaammatan qaawwaa argataniin jaalbiiyyoota mogolee buusuu yaalaa jiru. Dura ijaajjuu hin dandeesssanii keessa gugadha jedhuuni. Sanaan akeeka qabsoo doomsuu bakkaan gahachuu fedhu.
Kan Oromummaan itt dhagahamu falachuun utuu caalaa hin waari’inii. Oromoo dha kan ofiin jedhu hundi badiisa mirgaa fi bitaan itt xiyyeeffate irraa baraaramuuf walii birmachuu feesisaa. Ammaaf sagantaa gabaabaan hiriirsuu danda’u ummata tokko, biyya takka fi hiree tokko akka waliin qaban amanuu dha. Ilaalcha addan qaban erga balaa ofirraa dabarsanii itt deebi’uu danda’u. Yeroon saa ilaalcha “nuu” fi “isaan” jedhuun qabsaawota gidduutt gargar baasa osoo hin ta’in kan guddaa itt yaadanii fi wal qayyabachuu itt yaalani. Balaan didichaa yero dhufuutt jiru kana mooraa halagaatt dheessuun jiraan awwaalamuu dha. Akkasitt jannoota hedduutu galaafatame. Sana akakilee keenya akka Goobana Daaccee faa irra barachuu dha. Lubbuu fi maqaan badani.
Ummati Oromoo erga qabamee kaasee eenyummaan saa, qaammi saa, qabeenyi saa, dafqisaa fi lubbuun saa itt hin hafne. Ofirraa faccisuun kan du’e irra garbummaan dhiitamee, tuffatamee, jeejeen guraaramee fi ergaramaan kan dhumetu caalaa. Sun hundi ta’ee mooraa gabroonfataa keessaa mootummaa saaniin mormanii cunqurfamaa bira kan dhaabbatan hin turre. Hundi saanii Waan akka isaan tajaajiluu Oromoo uumeef itt fakkaataa bahe. Hardhas isaan keessaa kan yaada jijjiirrate hin muldhatu. Oromootu roorrisaaf jilbeefachuu balfinaan haala kana fuggisiisuuf ABO ijaarrate.
Ergasii, ABOn ummata jaalalaan wojjin jiraate kan walfuudhee walirraa irraadhalche gargarbaasuu yaala jedhe mooraan diinaa wacuutt ka’e. Isaan dura jaalalli sunii fi soddummaan itt muldhatee maaf ba’aa saa hin salphifne, maaf tuffiin gadi ilaalame? Ammallee gidiraa naannaa jaarraa tokkoo fi walakaa irraan gahaaniif kan gaabbe hin jiru. Amma kan isaan yaacessu qabeenya fi humna nama Oromiyaa gatii bucuun bolqan dhabuun itt mullateetu. Akka saba biyya saa irratt abbaa biyyaa taheett walqixummaa fi obbolummaan waliin jiraachuu hin fedhani. Empayericha bara baraan jiraachisuun akka ergama saanii tahett fudhatu. ABOn sana diiguuf kakatee. Yoo sun tahe qofa ummatni jalati hidhaman hundi gadi dhiifamu.
Oromoon koloneeffataa waliin malee olloota saa irra gaaffii mirgaa hin qabu. Ammaa hojiin Oromoo eeggatu jaarmaa saa cimfachuu fi hoogganoota qabu jajjabeessaa fi wal dhuunfachiisaa haaraa jalaaa biqilfachuu dha. Amma huuqqataa haa fakkaatu malee keessisaa migira ta’uurrayyuu, humna riphaas akka qabu beekamaa dha. Humna riphaa sana misoomsee hanga gad of dhaabutt dirqama biraa fudhachuun itt gala akeekkate irra of hankaaksuu dha. Kanaaf dura walabummaa yoo gonfatan ofirra darbanii ilaaluun dhufa. Haa ta’u malee kolonota akka saa waliin qabsoo irratt walii tumsuun hin dhaabbatu. Empayeran demokraatessa yoo jedhe garuu “Hudduu irraa hin qabdu mataatt aguuggati” isa jedhan taha
Miseensoti angfi ABO namoota dhaloota Tokkummaa Afrikaa kan Amerikaanota Gurraacha irraa ka’ee malbulchesitoota Afrikaa 60mootaa akka Kwame Nkurumah fai’in waldayichatt dabarfamaa dhufe kanneen utuban turan. Jarri sun OAU akka karaa Tokkummaa Afrikaa dhugaatt geessutt qayyabatann. Hamma yoonaa fiixaan hin baane. Tokkumaan Afrikaa dhugoomuuf fedha tokko tokkoon ummata Afrikaa hin faalamin irratt malee mootummoota kan hedduun saanii abbaa hirroota tahan irrati miti. Fedhi abbaa hirrootaa fi Tokkummaa Afrikaa kan akeeka demokrasii bilisummaa, walqixummaa, baabsaamitii, ulfina mirgoota ilmoo naamaa fi ummatoota fi obbolummaa Afrikaanotaa irratt hundaawe wal fincilaa dha. Sanaa gochuuff gara sammuu dhiphatu.
Addi Bilisummaa Oromo (ABO) ciminni akka yaadaanmalitt qabu shaakalatt shaffisaan jijjiiramu malee gaaffiin Oromoo deebii argachuuf dhaloota hedduu fixuu dandaha. Sun bara meeqa fudhatus ABOn garaa Oromoo keessaa hin baduu. Kanaaf ergamsi saa ammallee hoogganaa fi jaarmaa caalaa jabaa eeggataa kan qabuun tattaafataa jira. Akka itt mudaa qabu sirreeffachuu dandahu heera fi seera tumatee ture. Garuu hojiirra ooluu saanii guyyuu kan to’atu fi qajeeltuu ilaaluf qaama aboo qabu lafa hin kee’anne. Silaa beekaa badii irra darbuun hogganootaas ni ittifama ture. Sana lafa kaa’achu hafuutu laaffisaanii dhufe. Rakkinni ABO mataadhaa gad eegale. Hooggansa keessa kan hin murteeffatin jiraachuun daddaaqina hore. Sana qulqulleessuun yeroo eeggataa jira. Kanaaf irraa ququnxuranii waa bixilachuu utuu hin tahin of irratt warrraqsa gaggeessuutu kaayyoo bakkaan gahuu gargaara. Ummati Oromoo qaama ummata Afriikaati. Tokkummaan Afrikaa fedha bilisa ummataatiin ijaarama malee kan abbaa hirrootaa fi koloneeffatootan miti. Annisaan akeeka ABOn Tokkummaa godinichaa haa ta’u kan waldayaaf qabuu sanaa. Dura tokko tokkoon ummataa dhugaatt bilisoomuu qabu. Kolonii keessaa dacha’uun bar tokko sanati geessuu danda’a. Daayi egeree iftuu dha; abdiin Oromoon bilisa bahuuf kuufate hanga sun carraa hojiirra ooluu argatutt hin dhaamu. Jabaatus laaffatus ABOn tokkicha.
Ulfinaa fi surraan gootota kufaniif; walabummaa, walqixxummaa fi bilisummaan kan hafaniif; nagaa fi araarri Ayyaana abboolii fi ayyoliif haa tahu!
Ibsaa Guutama
Hagayya 2012
Ibsaa Guutama miseensa dhaloota saganta ABO isa jalqabaa baasan keessaa tokkoo.


c: text/html

text:
Baqattoonni Yemen keessa jiran yeroo ammaa rakkoo hamaa keessa jiraachuu isaanii dubbatu. Dhukaasi magaalaa nuti keessa jirru Aden keessatti waan geggeessamaa jirruuf gad ba’uu hin dandeenyu jedhan.
Baqttoonni beelaa fi dheebuu dhaan dhumaa jiru. UNHCR biraa illee gargaarsa argachuu waan hin dandeenye jedhu. Haalli kun akkasitti itti ijoolleen keenyas haala hamtuun nu mudachuuf jira kan jedhan baqattoonni kun hawaasi addunyaa akka isaaniif dhaqqabuuf waamicha dabarsataniiru.
Aden kan jiru waajjira dhaaba baqattootaa kan tokkummaa mootummootaatti itti aantuu itti gaafatamtuun tajaajila dhimmi hawaasaa aadde Ayishaa Seyiid namoonni daandii irratti walitti dhukaasu waan ta’eef ala ba’uun hamaa ta’uu isaa nuuf ibsaniiru.
Baqattoota kanneen mooraa keessa jiran hanga danda’ametti gargaarsa nyaataa fi maallaqaa ittiin ga’aa jirra jedhan. Kanneen naannoo magaalaa jiraataniif garuu tarjaajila Raashinii raabsuu hin qabnu waan ta’eef rakkoon baqattoota irra ga’u kan lammiiwwan Yemenii irra ga’us waan ta’eef garamitti deemaa akka jirru eegaa jirra jedhan.
Baqattoonni kun ala taa’uu irra mooraa baqattootaatti yoo galle daran gargaaramuu dandeenya waan ta’eef dhaabi baqattootaa UNHCR isa kana yaada keessa galchuu dhaan dafee akka nuu dhaqqabu iyyanna jedhu.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
WASHINGTON, DC (VOA Afaan Oromoo) — Godinaa Guujii Aanaa Gooroo Doolaa keessatti, mormii barattootaa fi uummataa geggeessamaa ture irraa kan ka’e – namoonni digdamaa ol, mana hidhaa aanichaa keessaa fuudhamanii bakka biraatti geessamuu fi kanneen biroon akka wabiin gad-lakkisaman manni-murtii aanaa murteesse haga ammaa gad-lakkisamuu – jiraattonni aanichaa, Raadiyoo Sagalee Ameerikaaf ibsanii jiran.
Akka jiraattonni jedhanitti namoota afurtamaa ol mana-hidhaa Gooroo Doolaa keessa turan keessaa 21 Dilbata, Gaafa Bitootessa 27, 2016 achii fuudhamanii gara Negelleetti geessaman. Ka biroon kudha-sagal immoo mana-murtii aanaatti dhihaatanii akka wabiin gad-lakkisaman eega abbaan-murtii ajajee booda, poolisoonni ajaja mana-murtii kabajuu diduun achuma kaa’anii jiran.
Itti-aanaa hoogganaan Waajira Nageenyaa Aanaa Gooroo-Dolaa – Obbo Dirboo Jiloo garuu, “namoonni mana hidhaa jiran, kanneen jeeqama oofuu fi alaabaa Oromiyaa cicciruutti, akkasumas ujummoo bishaanii uummataa caccabsuutti shakkaman qofa.” Jedhu. Dhimmi ququlleeffamee akka gad-lakkisamuuf jiran illee dubbatu.


text:
(Waaqeffannaa, 3 Janaury 2018) Kun Waaqeffatoota saglan Iluu Irreecha Laga Soor Iluu Abbaa Booraa bara 2014 irratti duudhaa fi amantii Oromoo ganamaan dhiyaatan.
Ayyaana Laga Soor Iluu Abbaa Booraa, Mattuu keessatti kabajame irratti Waaqeffattooti Salgan Iluu faaruu miidhagaa jabinaa fi gaarummaa Waaqaa faarsuun dabaalamanii gara malkaa deeman.
Waaqeffattooti kunneenis mana namaa dhiisuun kan ofiitti daccha’aa jiraachuu qabatamaan agarsiisan. “Amantii halagaa hin feenu,” jedhaa jiran.
“Namni of ta’e wal ta’a.Namni wal ta’e ammoo waan barbaade argata,”jedha Waaqni Walaabuu.


text:
WASHINGTON,DC —
Atileetiksi:
Genzebeen dhiyoo tana qofa guyyaa guyyaa 15 keessatti marroo sadii dorgommii addunyaa moote.Duruu ammoo olompikii addunyaa sadii moo'uun beekamti,dorgommii addunyaa hedduullee akkanuma.Dorgommii dhiyoo tana irratti ammoo rekordii haaraa argatte.Amma ammoo miilota isii,atileeota Itoophiyaa 10 waliin biyya fulaa bu'anii dorgomuuf Sopot, Poolanditti dabarte.
Dorgommii Bitootessa 7,2014 jalqaban tana biyya hedduutti itti dorgoma.Jara Itoophiyaa fulaa bu’ee dorgommii IAAF,Polaanditti qopheessu tanaa yaahe keessaa Amaan Waxee, Mohaamad Aman, Hiywot Ayyaalewu fi Dejen Gebre Mesqel fa.Itoophiyaan dorgommii tana metirii 800-3000 irratti dorgomti.
Dorgommii Bitootessa 7-9,2014 dorgoman tana gosa ispoortii 26 atileetota 400 caalan biyya 160 keessaa dhufanii wal dorgoma.Ganzabeen metirii 3000 dorgomti.
Gama kaaniin ammoo atileetiin Itoophiyaa Bazuu Warquullee maratoonii Lake Biwa ta Jappaanitti qopheessan irratti atileetii Keenyaa, Vincent Kipruto caalee moo’e.
Maratooniin Lake Biwa jedhan tun dorgommoo IAAF,addunyaatti qopheessitu keessaa tokko. Dorgmmiin tana Jaapaanitti qopheessan tun tana waliin 69essoo.
Kubbaa Miilaa:
Konfidereshiiniin kubbaa miilaa Africaa, akka Keenyaan bara 2018tti dorgommii Chaampiyoonaa Afrikaa,CHAN qopheessitu irratti walii gale.Harambee Stars,kilabiin kubbaa miilaa Keenyaa waan biyyiti isii dorgomii qopheessituuf warra taphatu keessaa tokko taati, dorgommii malee filatamti.
Dorgommii waancaa kubbaa miilaa Addunyaa ji’uma sadiin duubatti Biraazilitti jalqaban.Austiraaliyaan yoo dorgommii tana jalqabuuf guyyaan lama hafu,Bafana Bafana Afrikaa Kibbaa waliin tapha hariyummaa taphatti.
Birazililleen,Bitootessa 5,2014 taphata hariyummaa Bafana Bafana waliin Johaanisbergitti tapahtti. Itti aanaan leenjsiaa kubbaa miilaa Biraazil ka ammaa Carlos Alberto Parreira bara 2010 Afirkaan Kibbaa waancaa addunyaa qopheesite.
Perzdanatiin kubbaa miilaa Afrikaa kibbaa Dr.Danny Jordaan “hariyaa teenna tun biyya teenna dhuftee taphahcuun biyya teennaaf gammachuu.”
Biraazil gaafa 2009,2012 keessa Afrikaa Kibbaa waliin hariyummaa taphatte lamaanuu 1-0 mote.Amma hoo?Canarinho,kilabiin kubbaa miilaa Biraazil fi Bafana Bafana Afrikaa Kibbaa kilaboota biyya jiranitti kubbaa miilaatiin beekaman.
NHL,dorgommii kubbaa miilaa Amerikaa harkaa fi miilalleen taphatan.Ganna 96n duratti jalqaban.Dorgommii amma itti jiran tana Onkololeessa 1,2013 jalqabanii haga Ebla, 13,2014 dhumatti. Marroo 80 taphatanii kilabii 30tti wal dorgoma.
Hardha Columbus blue jackets fi Toronto Maple Leafs fi garee Kandaa ta Montreal fi Canadiens, fi America Los Angeles Kings waliin taphata. kalee Philadelphia Flyers, Washington Caps 5-4 moote, bori ammoo Detroit Red Wings fi New Jersey Devils, iftaan ammoo Washington Caps fi Philadelphia Flyers waliin taphata.
Tapha kana kilabii 30 ta Amerikaa fi Canada dhufanitti waliin taphataa marroo 82 taphanii ji’a dhufu keessa dhumata. Godina gara garba paasifick jiru,ka gara Atlaanti k jiru,ka biyya Jidduu Jiruu fi Magaalota gugurdoo, Pacific,Central Atlantic fi Metropolitan jedhanii fulaa afuritti qoodanii taphaan namuu akkuma quftuma ufiitiin walti dhiyaatuun waliin taphata.
Akka amma jiru kanatti garee Amerikaa Columbus Brunsitti qabxii guddoon dura jira gareen Kanada Kanadinis jedhan ammoo lammeesso jira. Lighting ammoo garee Ameriaa Floridaatti isiitti sadeesso jira.


text:
Dhaabbata Raadiyoo fi Televiiziyoona Oromiyaa keessaa gaazzexeessota hariyatamanii fi Abboota qabeenyaa akka Obbo Dinquu Daayyaasaa faa kan hirmaachise dhhaabbatni Tamsaasa Televiiziyoonaa OBS yokaan Oromia Broadcasting Service jedhamu hundeessamee hojii isaa jalqabee jira. Torbanneen ja’a dura tamsaasa yaalii ka jalqabe OBS, yeroo dhihoo keessatti akka tamsaasa idlee jalqabuuf jiru dubbata.
Saatelaayitiin Arabsat irraa yeroo qilleensaa sa’atii digdamii afur bituudhaann ka jalqabe tamsaasni televiiziyonaa kun guutmmaatti ka bashannanaa fi barnootatti fuuleffate yoo tahu, aadaa fi artii oromoo babal’isuu, qabeenyaa Oromiyaa addunyaatti beeksisuu, Afaan Oromoo daran gara afaan saayinsii fi teknooloojiin ittiin hojjetamuutti guddisuu fi kaayyoolee guddinaa ka birootti fuuleffatee akka hojjetu dubbata.
Saa’atiilee 24 Arabsaat irraa bitate kana garii, gaazzexeessota 18 yeroo ammaa hojiitti bobba’anii jiraniin qophiilee qulqullinaa fi qaaccina qaban qindeessee guutuuf akka hojjetu kan ibse hoji-geggeessaan OBS – Obbo Ayyaanaa Cimdeessaa, sa’atiilee hafan immoo seeraa fi danbii itti baasuudhaan, dhaabbatoota ka biroo afaan Oromootiin qophii qulqullaa’aa fi ulaagaa guutu hojjetanitti gurgurra, jedha.


text:
Koreen Namomaa fi Nageenya Hawaasummaa Paarlaamaa Biritaaniyaa halluuwwan miidhaginni hidhii itti eegamu fakkeeffamanii hojjataman (sobaa) qajeelfama eegumsa fayyaan ala akka ta’anii fi miidhaa guddaa akka qaqqabsiisan hordoffiin bira ga’eera jedheera.
Namni Feesbuukii fi E-Bayiin maamiltoota 300f oomishaalee fakkeeffamanii hojjataman gurgure dhimmichi mana-murtiitti geeffamee hidhaan akka adabamu ta’eera.
Halluuwwan hidhii fakkeeffamanii hojjataman kannen idileen kan fayyadamnu yoo ta’e dhiibbaa dhiigaa olaanaa, rakkoo qaama wal-hormaataa, dhibee sammuu fi onneef nama saaxila jedhameera.
Keessumaa dubartoonni ulfaa halluuwwan kannen wayita fayyadaman manca’uu seeliiwwan sammuu daa’immaan gadameessa keessa jiraniif nama saaxila jedhameera.
Namoonni oomishaalee akkanaa bitanii fayyadaman miidhaan fayyaa hamaa osoo isaan irra hin-qaqqabin of-eeggachuu qabu jedhameera.
Kanaafis daandii irratti yookiin suuqiiwwan kam keessatti gatii rakasaan wayita arginu ibsa malee akkasumas sirrii ta’uusaa mirkaneeffannaa osoo hin-argatin bituurraa of-qusachuu akka barbaachisu gorfamna.
Keessumaa halluuwwan miidhagina hidhii kan itti-eegamu fayyadamuu namni barbaadu yoo jiraate suuqota ‘koosmootiksii’ yookiin manneen qorichaa seenee mariisisuun oomisha barbaade sana akka bituu fi akka haala itti-fayyadamasaa barreeffameetti fayyadamuu akka qabu ibsameera.
Dhaabbileen daldalaa fi fayyaas namoota halluuwwan miidhagina hidhii fakkeeffamanii hojjataman (sobaa) gurguran irratti too’annoo cimaa geessuu fi miidhaa halluuwwan akkaanaa irratti hojii hubannoo qabsiisuu hojjachuu akka qaban akeekameera.
Madda: Teeleegraaf


text:
Bombiin Bitootessa 10,2012 nama jaha caalaa fixxee 60 caalaa madeessite.Keenyaan yoo wannii akkanaa galtu yoo hedduu milishoota AL-Shabaab barbaaddi.
Warrii qaqqabame Slyvester Opiyoo fi miilota akka isaa ijoollee kahimaati,jara kana shakkanii wa gaafachuuf qaban.Opiyoo kana Muddee dabre keessallee milishoota AL-Shabaabiin harka wal keessaa qaba jedhanii qaban.
Woma taateefuu balaan milishoota AL-Shabaab ta Naayroobii jirtuun shakkan kun nama hedduu rakkoo irra buuse.
Keenyaan waraana Waldaa Afrikaatti dablamee Somaaleetti ergiti keessaa tokko.Balaan kunilleen eegii bulchootii biyya tanaa waraanii isaaniillee ka Waraana Waldaa Afrikaa AMISOMITTI dabalamee Somaalee jiraa jedhanii irra bahan saatuma diqqoo tokkoo turanii Naayroobitti bombii nama fixxe.
Akka warrii jara nama fixe kana ilumaan arge jedhutti nama makiinaa dabruutti jirutti bombii tana fulaa otoobusiin dhaabatu keessa buuse.
Warrii dhumtee dhumatee madoolee hospitaala Naayroobii Kenyaataa jiruttiin dabran.
Akka itti aanaan daarektera wallaansa hospitaala Kenyaata Dr.Simion Mondatti nama 40 oli akimiif hospitaala Kenyaataa fidan.
“Nama lamatti adoo wallaananuu asitti du’e.Nama sadii fidan,tokkoo reeffumaan dhufan.Tana jechuun ammoo namii asi dhume shan jechuu.”
Milishootii AL-Shaab ta milishoota Al-Qaayidaatiin harka wal keessaa qaban jedhan eegii Keenyaan jara kana hadhuuf Soomaleetti waraana duulsiftee asitti akkanuma biyya tana wayiin itti jirti.


text:
Ayyaana Irreessa Hora Arsadii
Yoo nammi biyyaa dhufuu firooti Ameerikaa jiran bakki itt geessan tokkoo “Atlantic City” magaala jedhamu. Bakka qumaara itt dhahatan. Biileen abbaan see dhufnaan achi geessite. Jaarsii manya Atlantik yoo argu ni gammadde. Jiidhaa dhihooti arge kutatee qarqara manyichaatt qajeele. Takka guungumee margicha itt darbate. Mucaan obboleessa saa kan Amerikaati guddate tokkoo yeroo inni sana godhu ni ilaala ture. Wasiila maal itt guungumtee darbattee? Maaliif sana goote jedhe?
Abbaan Biilee takka itt yaade, taphaa saa dhiisee kan gara koo mildhate waa baratinnaa laataa jedhee yaadee. Manyaan kun teessoo gosa binoo fi margoo adda addaati. Akasumas riqicha lafa gargar cite walitt fufu. Waldiyaan adda addaa isarraan walquunnamu. Akka tolummaa saas hammaachuu ni dandaha. Danbalii fi obonboleettii hamaan irra kahe biyya balleesuu dandaha. Kanaaf Waaqi isa uume nagaa akka kennuuf, hamaan ilmoo nama balleessu gara saan akka hin dhufnen kadhe. Nageenya hanga yoonaafis Waaqaaf hooqubaa galcheen itt irreenfadhe jedhe. Kan an guungume kadhaa kana. Jiidhaan an darbadhe hirreessa jedhee waa’ee irreesaa ifsuuti kahe.
Irreechii jedhe, akka ayyaanaatt waggaa waggaan kabajama. Garuu abbaan yoomiyyuu marga kutee malkaa, hara, laga, gaara, odaa fi awwaala warra saati yoo dhufu waa darbachuun irreeffachuu dandaha. Irreessa jechuun Waaqaa kadha fi galateeffannaa jedhanii akka kennaatt jiidhaa darbaamu sana. Waaqni akka hirree fi nagaa namaa kennu yaadachuudha. Waanti yk bakki itt irreenfatan sunis Irreessa ni jedhama. Irreenfachuu jechuun kenna jiidhaa qabatanii galata galfachuu jechuu dha. Irreessa jechuun bakka awwaalas jechuus nit taha.
Irreechi waggaa, isa hawaasi walitt yaa’ee malkaa, haroo, gaaddisa muka odaa faatti waloon irreenfatu. Achiti wal eebbisa. Waliin Waaqa galateeffata. Naanna Finfineetii ayyaanni akkasii bakki itt ulfeessamu keessaa malkaa Aqaaqii fi Hora Arsadee Bushooftuutt argamu. Horri kun haroota Bushooftuutt argaman keessaa isa guddicha. Odaa Nabee irra gara kaaba lixaa dhihooti argama. Bakki irreeecha qarqara horicha gara kaabaatt argamu. Odaa guddaan bakka sana jira. Kan inni dhaqamu tabba guddaan gadi bu’ameetu. Guyyaan irreeffataa Dilbata gubaa Habashaatti haanu, irra oola. Ayyaanni irreessaa waggaa bakka biraa guyyaa murtawe hin qabu. Tibbi saa garuu barii birraan waan wal ilaaluuf Fulbana keessa taha.
Yeroon saa dukkana gannaa kan bokkaa, lolaa hamaa, bakakkaa fi bubbee waan ijaajju hunda balleessuu jalaa bahanii ifa birraa itt argani. Asheeta midhan hedduu yeroos gahee ni tuttufatama. Mataan asheeta duraa, osoo abbaan hin nyaatin, manatti suuqamu yk bakka beekamaatt darbatamuu qaba. Kun galata Waaqaa beela fi dukkana gannaa dabarsee quufatt isaan baase yaadachuu dha. Ayyaana faranjiin “Thanks Giving” jedhuun hanga tokkoo wal fakkaata. Garuu rimsammi saa walii gargari.
Bushooftuutt gaafa Irreessa waggaa Warri Ayyaanaa (Qaalluu guddaan) hunda dura barraaqaan Hora bu’u. Hooda barbaachisu baasanii, eebbisanii qeyeetti deebi’u. Sana duuba nammi dhihoo fi fagoo yaa’ee dhufa. Jiidhaa irreenfata. Wareega kan qabus ni galcha. Kaan qalee aarsa, kaan dumbulshoo bishaanitt darbata. Dhabduun qunnii buqqistee bishaan horaa facaafachuun waaqi akka ilmoo isee kennu kadhatti. Kan wareegaan waggaa sana ilmoo argate galatini kee hin badin jettee facacaafatti. Dargaggoon weedduu adda addaa baasanii sirba Ayyaana sirbu. Guyyaa sana ragadaa fi dhiichisaa oolu. Isa booda hunduu “hoo qubaa!” jedhee mana saatt dacha’a.
Abbayye takka Irreessa jeta takka Irreecha jetta inni sirriin kami jedhe. Lachuu sirrii dha. Tuulammi Irreecha jedha kan hafan hedduun Irreessa, hirreessas ni jedhu. Lachuu cabaqa afaan keenyati. Intalli waamnaan gurbattiin guddadhu jedhee itti tuttufee gara qumaara dhahanitt kahe. Takka miilla fuudhee garagalee gurbattii waamee, “Atis dhaqii irraanfadhu”, jedhee karaa saa qabate.
Kana caalaa kan baruu barbaadu sambata guddaa gubaa Habashaatt haanee jiru ganama halkaniin Hora Bushooftuu (Arsadee) dhaqee daawwachuu dha jedhe abbaan hodu


text:
Daayreektarri olaanaa eejansichaa obbo Awwaluu Abdiin bara baajatichaatti dargaggoota miiliyoona 1f carraa hojii uumuuf hojjetamaa jiraachuu himaniiru.
Carraan hojii uumes dargaggoota adda baafaman kuma dhibba 8 fi kuma 90 ol keessayi.
Qonni, ijaarsi, albuudni, horsiisnii fi furdisni loonii dameewwan carraan hojii itti uumamu akka ta’e obbo Awwaluuun kan himan.
Rakkoo faaynaansii hojiirratti mudatu hiikuuf maallaqni Waldaa Liqaa fi Qusannaa Oromiyaa, Qusannaa Maaykiroo Faaynaans, Baankii Hojii Gamtaa Oromiyaa fi fandii naannoftuu dargaggootaarraa argameera.
Walakkaa waggichaatti Birrii biiliyoona 2 ol liqeessuun yaadamee biiliyoonni 1.1 laatameera.
Dargaggoonni naannichatti gurmaa’an Birrii biiliyoona 10 akka qusatan karoorri qabamus, amma ammaatti Birrii biiliyoona 2.4 qusataniiru.
Bara 2009 naannichatti dargaggoota miiliyoona 1.2f carraan hojii uumameera.


text:
Gabaasichi waa’ee filannoo Ethiopia utuu taane warreen gama dhiyaa kanneen fedhiin isaanii utuu hin guutin hafee fi milkaa’ina paartii biyya bulchuu jibbanii ti jedhan.
Gamtaan Awropa gabaasa isaa xumuraa torban darbe Brussels keessatti ifa taasiseen paartiin biyya bulchu filannoo haqa hin taane geggeesse, qabeenyaa mootummaas duula filannoo ofii isaaf itti fayyadame jedhee jira.
Hoogganaan gurmuu taajjabdoota gurumuu taajjabdoota gamtaa Awropa Thais Berman muummichi ministeeraa Meles qeeqa akkasii dhiyeessuun sadarkaa ofii gad buusan jedhan.
Gareen mormitootaa immoo gabaasi gurumuu gamtaa Awropa boodatti harkifatee dhufuun isaa fi biyya keessatti ifa taasisuuf eeyama mootummaa dhabne jechuun ragaa qabatamaan yoo deggerame malee fudhatama hin qabu jechuun komee gama isaanii dhiyeessan.
Ministriin dantaa alaa Ethiopiaas gabaasa gurumuu taajjabdootaa sanatti gadduu isaa ibsee jira. Gabaasa guutuu MP3 tuquun caqasa.


text:
Boqota Dr. Paul Baxter fi Gadda Natti Dhagayame
Posted: Bitootessa/March 6, 2014 · Finfinne Tribune |
Taammanaa Bitimaa irraa*-
Firri keeny, ee firri cimaan kan uummata Oromoo fi saba Oromoo Dr. Paul Baxter boqochuu isaa, kunoo amman mandeewwan Oromoo kanneen garagaraa irraa qalbeeffaddhe. Gadda jabaatu natti dhagayame. Mee WAAQNI guddichii fi tokkichi kan hunduu Isa harka jiru: maatii isaa, firoottan isaa fi hiriyoota isaatii jajjabinaa fi obsa isaaniif haa kennu! Lubbuun isaa jannata nuuf haa seentu!
Uummanni Oromoo baldhaan kunii fi sabni Oromoo guddichi kun firoottan biyyoota alagaa hedduu hin qabu. Firoottan dhugumatti fira Oromoo tahan keessaa, Dr. Paxter tarree duraa irratti kan argamu. Abbaan keenya, kabajamaan kun umurii isaa guutuu waayee Oromoo irratti hojjate; qorannoo fi barannoo adeemsise jechuu kiyya. Inni bara 1952 keessa waayee Oromoo qorachuu fi qu’achuu jalqabe. Bara 1952 fi 1953 waggaalee lama guutuu waayee Oromoo Booranaa, Keeniyaa Kibbaa fi Bahaa keessatti qorate. Bara 1954 keessa immoo digirii isa dhumaa, kan “PhD” jedhamu waayee-dhuma Oromoo irratti qorachuun argate. Barumsi isaa barumsa xinaadaa (“anthroplology“) waan taheef, aadaa fi seenaa saba Oromoo irratti jireenya isaa guutuu qorannoo fi barsiisa adeemsise. Inni fira Oromoo callaa otoo hin taane, fira uummatoota Afrikaa teenyaa kanneen birootisi. Hubaddhaa! Oggaa inni waayee aadaa fi seenaa keenyaa qorachuuf eegalu, uummatoonnii fi saboonni Afrikaa garri dhibbayyaa 90 (“95%“) ol tahan harqoota gabrummaa warra Oroppaa jalatti argamuuyyu. Biyyi nama nama caaluu kun, biyyi Dr. Paxter tan Biritaaniyaa Guddoo jedhamtu: “Impaayera Biritaaniyaa-tti biiftuun gonkumaa hin lixxu” (“the sun never sets on the British Empire“), jechuun warri Biritaanii Guddoo tun of-waamuyyu.
Kan hedduu nama dhibu, Dr. Paul Paxter otoo gara Keenyaa hin deemin gara Toopphiyaa dhaqee, waayee Oromoo irratti qorachuu barbaadee ture. Ennaa sana mootummaan Habashaa kan Hayila-Sillaaseen durfamu, hayyama isa dhoowwate. Inni kanaaf, gara Biyya Keeniyaa, kan oggaa sana kolonii Biritaaniyaa turteetti qajeele. Garuu, gara boodaa bara dibba kudha-sagalii fi jaatamoota keessa (“1960s“) akkuma tahu tahee, hayyama mootummaa Toopphiyaa irraa argachuun Oromiyaa naannolee addaddaa keessatti qorannoo adeemsiseeti jira. Gaafa inni hayyama mootummaa Habashaa Shaggar irraa fudhachuun aadaa fi seenaa Oromoo qorachuuf godina Arsii dhaqu, waan gurri isaa dhagayee amanuun rakkisetoo isa qanname. Nafxanyoota godinaa fi koonyaawwan Arsii maal bulchuu mitii, bitan keessaa inni tokko: “maal irratti qorannoo adeemsisuuf dhufte?” jedheni. “Ani aadaa fi seenaa Oromoon qorachuuf dhufe“, jedhee yommuu Dr. Baxter deebisu, Amaartichi Habashaa sun: “isaanimmoo aadaa fi seenaa maalii qabuuyyi qoratta!“, jedheeni. Inni kun sirumaa namni beekamaa fi jaalatamaan keenya kun akka cimee waayee Oromoo qoratuu fi barsiisu isa taasise. Oromoon “aadaa fi seenaa” hin qabu jechaan mee, “Oromoon bineensa” jechuun kan addaa tahee miti. Haatahu malee, inni Habashoonni: Oromoo, Afar, Somalee, Agawoo, Hadiyyaa, Sidaamaa, Gedewoo, Koonsoo, Kambaataa, Kuulloo-Kontaa, Kafichoo, Gimiraa, Moochaa, warra Gambeellaa, warra Beenishaangul, Gurraagee, Hararii (Adaree) fi Alaabaa fayin: “seenaa hin qaban” jedhan kunillee, yaada Habashootaa kan orijinaalee tahee miti. Isaan akkuma wannnen hedduu asii fi achii bubbutachuun ergifatanii “nutu uummate,handhuuraa keenya” faa jedhan sana, isa kanas koloneeffatoota Oroppaa irraayyi ergifatani. Warra Oroppaa kanatu Afrikaan faa “seenaa hin qabdu” jedhuun, humna meeshaa waraanatiin qabachuun addaan qircataniiyyu.
Dottoreen keenya, Pirof. Baxter yaadan ani waayee koloneeffatoota Oroppaa fi Habashaa irratti ibse kana akka gaariitti nama barsiisu ture. Ani Dr. Baxter bara 1982 keesseen karaa qunnamtii xalayaatiin baruu dandaye. Waraqaan ani yeroo sana waayee seenaa fi barreessumsa (ogubarruu) Oromoo irratti baase tokko, kan uummata Oromoo godina Tuulamaa-Maccaa (Oromiyaa Waltajjii) irraa walitti qabame, kan walaloota isaa gara Afaan Ingiliziitti naaf hiike isaa fi Dr. Mohaammad Hasan ture. Akkan waraqaa sanis gara Pirofeesar E. Haberland-itti, jechuun gara unibarsitii Firaankifurtii-tti ergu isatu na gorse. Dr. Haberland-is gammachuun kitaabee inni gulaalee baasu takka keessatti bara 1983 baase. Kana malee, gaafan ani waraqaa sana gara isaatti ergu gorsaa fi qajeelfama hedduu cimaa tahe naaf dabarse. “Nuti isin ijoolleen Oromoo kanneen waayee uummata keessanii irratti qorattan barbaannaa, adaraa itti-nuu cimsi!“, faa kan jedhu ture. Namoota Oroppaa fi Ameerikaa Kaabaa kanneen waayee Oromoo irratti qoratan keessaa gariin isaanii, qorannoo digirii isa “PHD”-iif dhiyeessan san booda itti hin fufani. Waan uummanni Oromoo kottee gabrummaa Habashaa jala jiruuf, waan mootummaa ofii hin qabneef, kana isaan jajjabeessuu fi isaanii karaa banuuf hin turre. Ammallee hin jiru. Kanaaf, qorattoonni kun qorannoo isaanii gara biraatti xiyyeeffachuuf dirqamu. Isaan hafan garuu kunoo akkuma Dr. Baxer, jireenya isaanii guutuu dhimma Oromoo ilaalu irratti hojjatu. Isaan ammallee nu wajjin jiranii fi kan akka Dr. Baxter, nu dhiisanii bakka dhala namaa maraaf kurfeeffame deeman, qaamaan namoota alagaati malee, qaamaan Faranjoota malee, onnee fi qalbiidhaan Oromoo-dhuma.
Amma as irratti yoon waayee nama akkuma Dr. Baxtrer umurii isaa guutuu waayee uummata obbolaa keenyaa, waayee Somalee fi waayee Oromoo irratti qorate, innis amma kan addunyaa tana irratti hin argamnee yoon isiniif ibse, warri “onnee fi qalbiidhaan” Oromoo yookaan Somaalee, Sidaamaa yookaan Walaayitaa faa tahan kun hangam nu waliin dhama’aa akka turan, gariinillee ammas dhama’aatuma akka jiran nutti agarsiisa. Bara 1989 keessa “Kora Qorannoo Hortee Kuushi fi Omoo” isa magaalaa Turiinoo, Biyya Xaaliyaanii-tti godhame irratti walagarre, waan Pirof. B. W. Andrzejewski naan jedhe san jiraa kiyya dhiisitii du’aan kiyyallee waan irraanfatuu miti. Innis durii durii bara uummanni Somaalee keenya akka dullacha masqalaatti koloneeffatoota Oroppaa fi koloneefatoota gurraalee, warra Habashaatiin bitamaa jiru san irraa kaaseeti, kan Afaan Somaalee irratti qorachaa ture. Inni waayee Afaan Oromoos akka yeroon isaaf hayyametti ni qorata ture. “Taammanaa ilaa kan miidhame isin Oromootaa fi Somaalota, warra Kuush kanneen biroo fi warra Omoo callaa mitii! Nuti warri waayee keessan qorannus mee miidhamnee jirraa! Waayee keessanii fi waayee uummatoota akkum keessan miidhamanii waan qorannuuf, mootummaan Toopphiyaa nu rakkisa. Kanaaf, isinis nuuf jabaaddha-kaa! Nuti isin cinaa jirrawoo!” , naan jedhe namni akkuma Dr. Baxter raajeffatamu kun. Inni kana irrtti dabaluun: “Warra Habashaa duwwaa seetee kan nu rakkisu, kan nutti qoosu? Warrumti Oroppaa fi Ameerikaa isaan waayee warra Seem qoratan nutti qoosu. Bara dhibba kudha-sagalii fi jaatamootaa keessa: “Kora Qorannoo Toopphiyaa” isa Addis Ababaa-tti tahe irrattin, ani barreessumsa Oromoo keessaa kan walaloodhaan waayee Sheek Huseen Baalee ibsu dhiyeesseyyu. Boqonnaa bunaatii baanee oggaa deebinu, Faranjootumatu barandaa irraa dhaabatee Afaan Amaaratiin “Sheek Huseen maxxaa!” jechuun natti qoosaa ture.” Ee, namoonni dhabne kun kan akka Dr. Baxter fi Dr. Andrzejewski-innamoota jiruu fi jireenya isaanii waayee Oromoo, waayee Somaalee fi waayee uummatota Kibbaa miidhamoo kanaa taasifatan turani.
Dr. Baxter nu dhiisee dabrus gorsii fi barreeffamoonni isaa sun nu biratti hafaniiru. Gorsa isaa qalbeeffannee, barreeffamoota isaa baay’ee san dubbisaa: aadaa, seenaa fi afaan keenya irratti qorannoolee ciccimoo fi tujuba-qabeeyyii tahan adeemsifanna. Ennaa sana akka Oromoon jedhutti ekeraan isaa gammaddi. Lubbuun isaas bakka gaarii san, jannata qubatti! Gaafa Oromiyaan teenya walaboomtee, uummanni Oromoo inni jaalatu kun bilisoome daandiiwwan lama, tokko Finfinnee Shaggaritti, tokkommoo magaalaa Asallaatti maqaa jaalatamaa fi kabajamaa keenyaa, maqaa Dr. Paul T.W. Baxter-iin waamamu. Akkuma inni aadaa Oromoo jaaltu sana, akka inni eebba Oromootiin: “A River of Blessings“, jechuun raajeffatu sanan anis maatii isaa: haadha warra isaa Pat, ilma isaa Adam fi ijoollee ijoollee isaa kanneen inni akaakayyuu fi abaabayyuu tahuuf hunda eebbisaa, mee na hoofkalchaa:
Maatii Waaqni eebbisen, eebbisaa na ergattanii?
(Ee, si erganne!)
Akka isin “ee” naan jettan
Waaqni ee isiniin haa jedhu!
Ilaa, fira cimaa dhabnee
Waaqni bakka isaa firoottan hedduu nuuf haa buusu!
(Nuuf haa buusu!)
Lubbuun isaa jannatatti haa galtu!
(Jannatatti haa galtu!)
Haadha warraa isaa Pat umurii haa dheeressu!
(Umurii haa dheeressu!)
Nagaa fi fayyaa ishiif haa keennu!
(Ishiif haa kennu!)
Ijoollee fi ijoollee ijoollee isaatii nagaa haa keennu!
Wanneen gaggaaridhaan isaan haa badhaasu!
(Isaan haa badhaasu!)
Nagaa fi nageenyi qeyee isaanii irraa hin dhabamini!
(Qeyee isaanii irraa hin dhabamini!)
Qacceen Dr. Baxter hortee lafa haa guuttu!
(Hortee lafaa haa guuttu!)
Maqaa gaariin, maqaa jaalalaatiin haa waamamtu!
(Maqaa jaalalaatiin haa waamamtu!)
Biyyaa fi uummata ofii haa jaalattu!
(Haa jaalattuu!)
Biyyii fi uummannis ishii haa jaalatu!
(Ishii haa jaalatu!)
Isan ani jedhe kana mee WAAQNIS haa jedhu!
(Waaqnis haa jedhu!)
Kanan ani irraa hanqise mee WAAQNI ittaadabalu!
(Waaqni ittaadabalu!)
Warri na jalaa qabdan kunis horaa, bulaa!
Oromoon marti horee haa buluu!
Wal horee dachee haa guutu!
Nagaa fi nageenya hin dhabinaa!
Bilisummaa fi walabummaas hin dhabinaa!
Firoottan akka Dr. Baxter faa-s hin dhabinaa!
=========== Hubachiisota Miiljalee ==========
* Ani barreeffama kana beekatuman itti-yaaduun Afaan Ingilizii dhiisee Afaan Oromootiin barreesse. Tokkoffaa isumatu nuti Oromoonni barannee ofiin jennu akka afaan keenyaan barreessinu nu gorsaa, nu jajjabeessaa ture. Lammaffaa ani warra birootii otoo hin taane, Oromootaafan barreessa. Dhaloonni Qubee ijoollee fi ijoota nuuf tahan kun, ee isaan biyya haadhaa-abbaa isaanii keessatti argaman kun, dheebuu Afaan Oromootiin waa dubbisuu fi waa barachuu qabu. Seenaa Dr. Baxter irraa akka waa baratanii fi barreeffatoota inni waayee Oromoo irratti baase, dubbisuuf akka fidhii horatanin fedha. Dabaleesoo, Afaan Ingilizii-tiin hamma hardhaatti: WQO (OSA), Dr. Abbaas Ganamoo fi Opride baasaniiti jiru. Haa-tahuutii, Oromoonni London keessatti argaman kanneen maatii Dr. Baxter fayiin walbeekan isa kana afaanii afaanitti, keessumaa eebba kana gara Afaan Ingilizii-tti otoo hiikaniifii mishoo dha.
** Tarroo (“list“) barreeffamoota Dr. Baxter waayee Oromoo irratti baase, hamma tokko WQO (OSA) fi “OPride.com” waan baasaniif, mee “gadaa.com“, “ayyaantuu.com“, “OPride.com” fi “OromiaTimes.org” faa ilaalaa!
——————–
*- Taammanaa Bitimaa: gurree@web.de


text:
Wayyaaneen Irraa-Jalaan Ummata Oromoo Fixaa Jirti, Kun Dacha’uu Qaba.
According to Oxfam between 50% to 90% of Ethiopia suffered all or major crop failure due to the latest, greatest drought (this is just a guess because Oxfam isn’t allowed access to most of Ethiopia). Millions upon millions have now exhausted their food stocks and major starvation has begun. April 5, 2016 Ayyaantuu
Gama tokkoon Aga’aaziin qayee Oromootti bobbaafame, dhalataa Oromoo kamuu gaafii malee hidhee darara, karaarratti ajjeesa, gama biraan waraanni Wayyaaneen leenjiftee,hidhachiiftee bobbaafte Liyyuu hayiliin haaluma walfakkaatuun ummata Oromoo gama bahaatin weerararee kunoo ajjeesaa, qayee fi qabeenyarraa buqqisaa, kaanis ukkaamsee eessa buutee dhabamsiisaa jira. Saamichi silaawuu hojii ijoo sirnichi waggoota 25n darbaniif ittiin beekamuudha.
Wayyaaneen waraana ishii bobbaasuun ajjeechaan, hidhaa-dararaan, akkasumas saamichi waggoottan 25n darbaniif gaggeessaa turtee fi jirtu quubsuu dadhabnaan kunoo ammammoo ummata Oromoo beelaan fixaa jirti.
Nama beeleessuu qaama qabsoo ishii godhattee dhimma itti bahaa jirti. Ummanni Oromoo beelaan adabamaa, lubuun namaa hedduutis yeroo ammaa kana gaaga’amaa jira. Wayyaaneen akkuma waraana bobbaaftee Oromoo qayee fi qabeenyarraa buqqaasaa turtee fi jirtu beelaanis buqqisaa, qayee isaa dhiisee akka godaanu taasisaa jirti. Godaansa qayee isaa dhiisee gara mgaalaaleetti godhaa jiru kanaanis iddoo hedduutti kadhaa fi dararama hedduuf saaxilamaa akka jiru kan quba hin qabne hin jiru.
Beelli, dheebuu fi dhibeen erga ummanni Oromoo sirna Habashootaa jalatti kufee asii kan irraa dhaabbatee hin beekne ta’ulleen takkaa akka bara wayyaanee kana akka ta’ee hin beekne eenyufuu ifaadha.
Ummanni Oromoo osoo biyya lalliftuu fi gabbattuu kan biraafuu haftu qabuu imaammata weertoonni gabroonfattoonni akka wayyaanee irratti diriirsaniin har’a gadadoo hamaa jalatti kufee beela hamaa jala jira. Ummanni Oromoo waggootan 25n darbaniif kan rakkoolee adda addaan mankaraaraa ture dhiifnee beela yeroo ammaa kana impaayeera itiyoophiyaa muudatee fi namni miliyoonni 15 ol itti gaaga’amaa jiru kan yoo fudhannee ilaalle mil. 10 ol Oromoodha. Onoota 22 ol beela hamaaf saaxilamanii waan nyaatanii dhugan dhabanii sa’aa- namni balaa guddaaf saaxilame keessaa akka dhaabooleen mirga namoomaa fi dhaabbanni nyaata addunyaa FAOn ifa godhe keessaa 19-20 kan ta’an Oromiyaa keessa. Balaan dhaqqabaa jiru kan jedhamaa jiruu oli.
Walumaa galatti wayyaaneen ta’e jettee Oromoo beelaan adabaa jirti.
Biyya kam keessattuu roobni dhabamee gogiinsi dhalachuu danda’a. ykn roobni hammaatee miidhaa geechisee sa’aa- namini miidhamuun rakkoon dhalachuun waanuma jiru. Haata’uutii googiinsi ykn qilleensi jijjiramee roobni baayyachuun beela sa’aa nama fixu ni uuma jechuu miti. Biyya mootummaa qabdu, biyya sirna balaa jijjirama qilleensatiin dhufu hundaafuu qophii qabdu keessatti caamnis hammaatulleen, roobnis jabaatu ummanni beelaan hin dhumatu.
Beeladoonni akka baalaa harcahanii qotee bulaaf horsiisee bulaan hin harcahu. Biyya mootummaa aantummaa ummataa qabu, biiya bulchiisni gaariin keessa jiru keessatti balaan kamuu dhufu rakkoon dhufe osoo balaa hin geechisin furama. Yoo balaan dhufe humna biyya sanaatii ol ta’eelleen aadaan addunyaarratti barame gargaarsa biyyoota birrraa gaafachuudha. Kan impaayeera Itiyoophiyaa wayyaaneedhaan bulaa jirtuu garuu kanaan adda.
Wayyaaneen 1ffaa beela impaayeera itiyoophiyaa keessatti uumamaa turee fi jiruuf madda ta’uu ishii caalaayyuu gurraa fi ija addunyaa jalaa dhoksaa turte. Beela Imaammataa fi poolisii ishiin hordooftun ummattoota biyyattii keessumaawuu ummata Oromoo mankaraarsaa jiru kana karaa danda’ameen addunyaatti himuun gargaarsa kadhatanii furuu, akka inni lammitti hin deddeebine mala Saayinsii fi teeknooloojiin akka qonni guddatu qonnaan bulaa deeggaruurra inumaawuu akka beelli biyya san keessaa hin dhabamne yoo shira hojjettu muldhachaa ture, muldhachaas jira. Guyyaa tokko caamnaan ykn rooba hamaa roobnaan iddoo baayyetti ummattoonni biyya sanii ni beela’u. kan amma muudachaa jirus kanuma.
Wayyaaneen gongumaa akka beelli impaayeera itiyoophiyaa keessaa badu hin feetu. Ykn hin barbaaddu, Beelli ishiif daldala bu’aa olaanaa qabu, kan horii guddaan irraa argataa turtee fi jirtuudha. Murni tun bara qabsoorra jirtu irraa eegaltee midhaan maqaa gargaarsatiin nama beela’eef alarraa dhufe murna gurgaratee dhala namaa kuma hedduun fixaa turteedha. Kanaaf ragaan ammoo isaanuma qondaaloota wayyaanee warra yeroo sanatti midhaan gargaarsaa alarraa gurraa turanii fi amma dhaabicharraa bahaniidha. Ammas kanumaatu wayyaaneedhaan maqaa beelaatin itiyoophiyaa keessatti raawwachaa jira. Namni ni dhumaa wayyaaneen garuu midhaan gargaarsaan dhufaa jiru daldalachaa jirti, bu’aa ishiii irrigataa maqaa beelaatin daldalti. Kun yakka guddaa, yakka dhala namaarratti hojjetaman keessaa isa olaanaadha.
Har’a ummanni Oromoo googiinsa muudatee fi imaammata misoomaa wayyaaneen diriirste, Duula Liyyu hayilii fi waraanni Agaa’zii irratti bane jiruun tasgabbii dhabee beelaa fi balaa guddaaf saaxilamee jira. Ilmaan Oromoo kun mana hidhaatti guuramanii, kuun ammoo sababa adda addaatiin qayee fi qabeenyarraa buqqifamanii qotatanii jiraachuu ykn daldalatanii jiraachuu dadhabuun beela hamaa keessa jiru.
Wayyaaneen daldala maqaa ummattootaain mi’eeffatte jabeessitee itti fufuuf; 1ffaa beelicha dhoksaa turte, 2ffaa isuma beele’e jetteeyyuu kan Oromoo xiqqeessitee ibsaa, ykn himaa turte, 3ffaa gargaarsa maqaa ummata beelee’eetiin alaa dhufe daldala siyaasaa Oromoo irratti ittiin gaggeessaa jirti, beelaan Oromoo adabaa, aarii irraa qabdu itti bahaa jirti. Kun yakka, yakka sanyii balleessuuti, yakka addunyaan beekuu fi hubachuu qabuudha.
Ummanni Oromoo biyya keessaa fi alaa jiru keessumaa kan naannoo beelli kun itti hammaatee jiru jiraachaa jiru; ummanni Oromoo hargee bahaa fi lixaa, Booranni, Baalee, Gujii fi gammoojiin shawaa bahaa yakka kana sagalee olkaasuun addunyaatti iyyachuun dubii fardiidha. Addatti ammoo ummanni Oromoo naannoo beelli kun itti muudateen ala jiruu fi hawaasi Oromoo biyyoota gara garaa keessa jiru yakka wayyaaneen Oromoorratti gaggeessaa jirtu kana addunyaaf saaxiluun dirqama lammummaati. Lammii isaa biyya keessatti wayyaaneen beelaan adabaa jirtu baraaruun dubbii fardiidha. Yakka kana Addunyaan beekuu qaba. Saaxilamuus qaba.
Hara’a midhaan maqaa saba kanaatiin dhufaa jiru daldala siyaasaaf oolaa jira. ummata Oromoo beelaan miidhamaa jiru bira gahaa hin jiru.
kan gahaa jirus wayyaanee deeggartan malee jedhamee nama addaan qooduun hiramaa jira. Keessumaa naannoo beelli kun itti hammaatee jiru, Harargee bahaa, fi lixaa gammoojjii Baalee, Shawaa bahaa, Booranaaa fi Arsii lixaa.. keessatti ummata balaa goognsaa fi immaammata wayyaanee dogongoraa ta’een beelaaf saaxilame beeladoonni jalaa dhuman sirnichi mormii narratti kaasaa turtanii fi jirtan ittiin jechuun beelaan adabaa jira. Yakka Adoolfi hitiler ayhudoota kaampiitti naqee beeleessuun raawwachaa ture kan fakkaatu irratti raawwachaa jira. Yakki Kun sirnaan balaaleeffatmuu qaba. keessumaa ummanni Oromoo biyyoota alaa jiru yakka kana addunyaatti saaxiluu irratti qooda isaa isa guddaa fi olaanaa bahachuu qaba.// Yeroo ammaa kana yakkatuu wayyaaneedhaan ummata Oromoorratti raawwachaa jira, yakki kun yakka sukanneessaa dha, yakka dubbachuufuu nama suruuruu dha, wayyaaneen gama tokkoon waraana bobbaasuun oromoo fixaa jirti, gama biraan ammoo akkuma addunyaan quba qabuu fi ragaa bahaa jirutti beelaan ummata Oromoo adabaa jirti. Yakki kun karaa danda’ame hundaanuu nurraa dacha’uu qaba. Diinni innikaan nu weertee nusaamaa, nu ajjeesaa, nu hidhaa fi nu dararaa jirtu Wayyaaneen gateettii keenyarraa bu’uu qabdi. Kan gateettii keenyarraa butu ammoo qabsoo keenya walirraa hin cinneen ta’uun wal nama hin gaafachiisu.
Kan dirqama kana galmaan gahuu keessatti qooda olaanaa qabuu fi dirqamni dachaan irra jiru ammoo dhalootuma har’a qabsoorra jiru kana.
Dhaloonni kun kana hubatee bakkayyattuu tokkumaa isaa cimsatee, irree isaa waleeffatee, qabsoo eegalame; qabsoo hidhannoo ABOn gaggeeffamaa jiruu cinaa hiriiruu fi FXG finiinsee itti fufuun dubbii ijoo fi fardii dha


text:
Bitootessa 31,2015/ Godina Arsii Aanaa Suudee Magaalaa Ashmiira jedhamtu keessaa dargaggoota bifa haarawaan adamsanii hidhatti guuraa jiru, Guyyaa har’aa jimaata dargaggoota Oromoo humni kumaandi poostitiin daandirraa qabamuun konkolaataa piikaappii poolisii Oromiyaatiin fe’anii kan deemaniin yoo ta’uu yeroo ammaa bakki isaan itti hidhamanii fi sababni qabamaniifis hin beekkamne dargaggoonni hidhamanis maqaan isaanii kan armaan gadii kana,
- Muhaammad Aliyyii,
- Seeyfaddiin H/ Muhiddiin,
- Abdii Jamaal,
- Turee Ahmad,
Amiin H/ Abdallaa,
- Ismaa’il Awwaloo,
- Hamzaa Xaahir,
- Muhiddiin H/ Siraaj fi Abduljabbaar Muhaammad kanneen jedhaman keessatti argamu.


text:
Ministrii dantaa alaa Israa’eel keessatti Daayreekteerri dhimmootii dinagdee Afrikaa Shaaron Baar-Lii akka jedhantti gamtaa Afrikaa keessatti tajjabdummaan seenuun mootummaa isaaniif dhimmi iddoon duraa itti kennamuu dha.
Walitti dhiyaatanii mari’achuu fi yaada wal jijjiruun gama Dinagdee, siyaasa,nageenyaa fi misooma biyyoota lamaaniif bu’aa qaba jedhu.
Gamtaan Afrikaa Israa’eeliin in deggera taanaan Afrikaan bu’aa hedduu argachuu akka dandeessu himanii Kana jechuun imaammata mootummaa Israa’eel mara deggeruutu irra jira jechuu miti jedhu garuu doyyaa irratti mari’atan qabaachuu jechuu dha jedhu.
Israa’eel hanga bara 2002tti jaarmayaa Tokkummaa Afrikaa duraanii ykn OAU jedhamee waamamaa ture keessatti miseensa taajjabduu turte. Garuu inni diigamee erga gamtaan Afrikaa Hundeeffamee booda yeroo sana hogganaa gamtaa Afrikaa kan turan Moammar Gaadaafiitu Israa’eeliin keessaa baase jedhu ministrii dantaa alaa Israa’eel keessatti hogganaan kutaa Afrikaa Yoram Elron. Akka carraa hanga har’attu itti deebi’uuf hin milkoofne jedhan


text:
Kamshaalee
Baafatii xiqqaan kun, kamshaalee warra wardiiwwan keessa jiran tarreessu.Ilaalchi gubbaa kuni qindaayina durtii kamshaa LibreOfficetiif ibsa.
Contents
Kabala Durargii Fuulaa
Kabalii Durargii Fuulaa Faayilii - Durargii Fuulaa yoo filte mul'ata.
Saagi
xiyya issa sajooti ane'e jiru banuuf cuqaasi Saagi kamshaa, saxxaatofi addayaa arfii man'ee ammeeti ida'uudha.
Kabala Barruu Dhangeessuu
Kabalii Dhangeessaa Barruu yammuu qareen wanta barruu tokko keessa oolu mul'atu, jechuun goodayyaa barruu tokko yk wanta fakkasaa tokkoo, ajajaawwan dhangeessuu fi hiriirsan of keessaa qaba.
Kabala Amala Wantaa Fakkasaa
Kabalii Amaloota Wantaa Fakkasaa wantawwan warra ati wardi keessaa filateef, ajajawwan dhangeessanii fi hiriirsan of keessaa qabu.
Kabala Fakkaattii
Kabalii Fakkaattii kan mul'atu yoo fakkaattii wardii keessatti saagdu ykn filtu.
Kabala Foormulaa
Formulaawwan galchuuf kabala kana fayyadami.
Kabala Fakkasaa
Mul'annoo Toorii keessaa, kabalii toorii meeshaalee gulaalii yeroo hedduu itti fayyadamtu of keessaa qaba. Click the arrow next to an icon to open a toolbar that contains additional commands. Kamshaa isa ajajawwan dabalataa of keessaa qabu banuu, xiyya sajootti aanee jiru cuqaasi.
Kabala Fakkaattii
Ajajaawwan akka salphaatti fayyadamtu keessa seenuuf, kabala Meeshaalee fayyadami.
Kabala Dhangeessuu
Kabalii Dhangeessaa ajajawwan bu'uuraa warra dhangeessaa hujeekaan fayyadamuudhaaf gargaran of keessaa qabu.
Kabala Haalojii
Kabalii Haalojii odeeffanno waa'ee wardii ammaa agarsiisa.
Classification Bar
The Classification bar contains tools to help secure document handling.
The Classification toolbar contains listboxes to help in selecting the security of the document, according to the BAF category policy and BAILS levels. LibreOffice will add custom fields in the document properties (File -> Properties, Custom fields tab) to store the classification policy as document metadata.
Go to menu View -> Toolbars and select Classification
Related Topics
- TSCP (Transglobal Secure Collaboration Participation, Inc.) website.
- Business Authentication Framework (BAF) document (PDF)
- Business Authorization Identification and Labeling Scheme (BAILS) document (PDF)
Kabala Durtii
Kabalichi Durtii fayyadama LibreOffice hundumaa keessatti argama.


text:
(Oromedia, 12 Fulbaana 2014) Qabsoo ummanni Oromoo gabrummaa jalaa bahuuf godhaa jiru keessatti injifannoon hamma yoonaa galmaawan heddu. Injifannoolee tana galmeeysuuf, biyya keessa qofa odoo hin taane, biyyoota alaa keessattiis wal’aansoo cimtuu tu adeemsifame. Akkuma kan biyya keessaatti, wal’aansooleen biyya alaatti godhamaniis seenaa if dandaye qabu.
Biyyoota sabni Oromoo maalummaa isaanii falmachuuf qabsoo cimtuu itti adeemsisan keessaa takka Somaalee dha. Tan lamadaa Jabuuti. Biyya Jabuutii keessatti maalummaa ifii beeysisuuf wal’aansoon Oromootaan godhamte, tan biyya Soomaalee tiin waldhabbii qabaattullee haala walfakkiitiis guddo qabdi. Kan biraa yo hanqate, hawaasa biyya sanii Oromummaa fudhachiisuuf qabsoon godamtee fii wareegamni saniif bahe tan biyya Soomaalee irraa gadii miti.
Akkuma kan biyya keessaatti, wal’aansoolee biyyoota alaatti godhaman keessattiis namoota seena qabeessa tahan tu jira. Haala kanaan, qabsoo Oromummaa beeysisuuf biyya Jabuutii keessatti adeemsifamte keessatti, warri maqaan isaanii alagaa fii lammii biratti sadarkaa duraatti beekkame keessaa tokko kan Aadde Faaxumaa Galmoo ti. Aadde Faaxumaa Galmoo, abbaa isii Obbo Aammad Muummad Galmoo fii haadha isii Aadde Aaminaa Alii irraa Bitooteessa 15, bara 1930-tti magaalaa Dirree Dhawaatti dhalatte. Abbaa fii haati aadde Faaxumaa, isii malees, ilmaan dhiiraa sadihii fii tan dubartii afur horan. Warri aadde Faaxumaa, Warri Galmoo, warra guddaa Dirree Dhawaa fii naannoo isiitti haalaan beekkame.
Gaafa umrin aadde Faaxumaa heerumaaf gaye, hireen bultii, Obbo Aammad Sheekh Usmaan Qawwee, nama dhaloonni Yakkaa, kan barnoota amantii tiif qe’eerraa fagaatee odoo daddeemuu Dirree dhawaa qubate, waliin walitti hiite.
Obbo Aammad akka aaddee Faaxuma fuudheen, bara 1964 keessa, hujii baabura gubbaa tan hojjachaa tureen haala walqabateen, gama Jabuutii deemuu mudate. Akka achi seeneen, warra aadde Sa’iidaa Abdallaa Kaamil, haadha warra Usmaail Galmootti dhihaate. Haati warra Usmaa’il Galmoo nama saba Affar irraa dhalate. Soddoonni obbo Aammad Jabuutii keessatti arkate gargaarsa barbaaduun itti dirmatanii, akka xiqqo tureen, hujii mootummaatti galmeeysan. Inniniis akka qubachuu isaa mirkaneeffateen, bara 1968 keessa, maatii isaa Dirree Dhawaa irraa if biratti godaansise.
Yaroon aadde Faaxuma biyya Jabuutii itti seente, yaroo warri biyyaa bulchiinsa Faransaayii ifirraa kaasuuf qabsaawaa turani. Aadde Faaxuma, nama sossoohinsi Afran Qalloo Dirree Dhawaa keessatti duruu onnee danfise waan taateef, dhibdee warra biyyaa hubachuuf yaroo irraa hin fuune. Falmaa abbaa biyyummaa fii fincilli sirna koloneeffataa ifirraa buqqaasuuf biyya Jabuutii keessatti godhamaa jiru, haala biyya abbaa isii tiin waan itti walfaakateef, guututti bira dhaabachuun barbaachisa tahuu daftee hubatte.
Aadde Faaxuma, sossoohinsa ummanni biyya Jabuutii godhaa jiran, kan ija isii tiin agarterraa hiis hubannootaa fii dammaqiinsa gudda arkatte. Kuni dammaqiinsa sossooha Afran Qalloo irraa arkatte daranuu keessatti cimse. If bira tartee, dubartoota Oromoo kanneen dammaqiinsa akka isii qaban, warra akka aadde Zeeynabaa Ibraahimii fii Halloo Sheekhaa (Habo Halloo) waliin tahanii, sossooha warra biyyaa maddii dhaabbachaa, ifiifiis wal gurmeeysuu jalqaban.
Haalli kuni, mootummaa Hayle sillaasee tan Jabuuti falmachaa jirtuu fii aadde Faaxumaa Galmoo walitti buuse. Embaasiin Xoophiyaa haala kanarraa isii qophuuf, waan itti jirtu dhiiftee, jaarmaya Waldaya Gargaarsa Dubartoota Iteege Manan kan ja’amu, kan maqaa niitii Hayle Sillaasee tan xiqqo dura duuteen moggaafametti akka makamtu ajajan. Saniifiis xalayaa miseensummaa dhaaba isaanii manatti erganiif. Garuu, onneen aadde Faaxumaa jibba gabroomsaa tiin guutamtee waan turteef, amrii gabroomfataa gurrattuu hin-qicanne. Inumaatuu, gochi jaraa, haala itti jirtutti daran akka cimtu godhe.
Waxabajjii 27, bara 1977, ummanni Jabuutii bulciinsa Faransaayii jalaa walaba akka tahaniin, Oromoonni biyya san keessa jiran, waldaya wal-gargaarsa Oromootaa kan Caayaa Oromoo-tti beekkamuuf jiraatu heeraan galmeeyfatan. Mootummaan Jabuutii, Maabara Xoophiyaa biratti Caayaa Oromoo galmeeysuun faallaa fedhii mootummaa Xophiyaa ti ture. Garuu murtii akkasii akka fudhattu an dirqe, tin’sa aadde Faaxumaa fii Oromoonni biyya san keessa turan qabsoo bilisummaa isaanii tiif godhani.
Caayaan Oromoo Jabuutii dhaabota biyya alaa keessatti maqaa Oromoo tiin jaaramanii heeraan galmeeffamaniif kan angafaa ti. Caayaan dhaabbatte, lammii Oromoo biyya san keessa qubatan gurmeeysuu malees, sossooha qabsoo bilisummaa Oromiya kan biyya keessatti jalqabameef dugugguuruu (lafee duuydaa) taate. Caayaan Oromoo Jabuutii damee lama qabdi. Dameen tokko kan Dhiiraa yaroo tahu kaan han Duartootaa ti. Damee lameen keessaa kan dubartoota haalaan cimaa ture. Kanaafiis sababni aadde Faaxuma. Gaafa Caayaan dhaabbaterraa, aadde Faaxumaa Galmoo, hooggantuu Caayaan Oromoo damee dubartootaa taate.
Caayaan Oromoo Jabuutitti dhaabbachun, yaroo mootummaan Soomaalee lafa Oromiyaa irraa hamma tokko kutachuuf, Dargii, warra Hayle Sillaasee iraa aangoo fudhatan waliin lola cimaa adeemsisaa turani. Lolli kuni, ummata Oromoo jalaa gubbaan ibiddaaf saaxile. Soomaaleen jalaan, Dargiin gubbaan, madaafa ijaa-gurra hin qabne waliti haruun, namaa-sa’a Oromoo qe’ee gugachiisuu jalqaban. San malees, yaroo sanitti, Dargiin Oromoota magaalota keeysa jiran Soomaalee gargartaniin araraasutti seente. Haalii kun Oromoota magaalotaa fii baadiyyoota lollii keessatti deemaa jiru, baqaaf qaadhime. Xiqqaa fi guddaan hawaasaa, Sheekkotiin, hayyoonni, manguddoon, waliigalatti, qarayyoon lammii odoo hin feene, qe’ee itti dhalatanii guddatan irraa biyyaa fii hawaasa hin beeyne, kan Somaalee fii Jabuutiitti, koluu bahuu jalqaban.
Aadde Faaxumaa Galmoo, tan yaroo tanatti Haadha Abdii taate, haala Oromoota mudate kanarraa akkaan gaddite. Isii fii aabban warraa tiis, ummata yakka tokko malee, qabeenyaa fii biyya isaanii irraa arihaman duratti jiruu sadoo jiraachuu maganfatanii, qabeenyaa fii onnee isaanii lammii isaanii tiif banan. Manaa fii mooraan isaanii kan baqattootaa tahee, Beet-Refuujii, ja’amutti seene.
Haadha Abdii tii fii mieensoonni Caayaa Oromoo Jabuutii, odoo dhibdee haalli armaa olii hawaasa Oromoo mudeef rakkatanuu, haalli qabsoo Oromoo biyya keessatti babal’atee, inniniis gama isaa tiin baqattoota alatti yaasuu jalqabe. Kuni Oromoota Jabuutii keeysa jiran kanneen ifiifuu jiruu jiraa gadii jiraachaa jiranitti ba’aa biraa dabale.
Yaroo tana, aadde Faaxumaa, yaroo hujii xixiqqoo cinatti hojjattee maatiif galii ittiin argaamsiiftu baqattoota gargaaruu irratti fuulleeysite. Baqattoota ummatarratti hiruun, warra ugummaa adda addaa qabanii hujii soquun, warra afaan hinbeeyneef simaa-baloo tahuun, kanneen dhukbsataniif qoricha barbaaduu fii mana yaalaa geeysuun hujii isii tahe.
Gama biraa iin, yo namni Oromoo toko du’e, khafana barbaaduun, lafa qabrii qotuu fii tajaajila reeyfaaf barbaachisu godhanii heeraan awwaaluun hujii abbaa Abdii yo tahu, awwaalchaa fii taaziyaa galte gurra namaatiin geeyuun hujii haadha Abdii tahe. Kana godhuuf, oowwa biyya Jabuutii kan halkanii fii guyya adda hin filanne keeysa, fooxaa isii mataarra kaayyattee, haga tokko lafarraa harkisaa, akka nama maratetti gandarra daddeemti. Haala isii kanarraa qalbiin fayyaa miti warri jechaa turan heddu. Awwaala boodaas, gaddi nama fira hin qabnee bakki itti taa’amu, yaroo baayyee, mana haadha Abdii ti. Akkasiin haati Abdii kan du’e awwaaltee, kan awwalcha dhuufe nyaachifte, addaan galchiti.
Haati Abdii, oggaa nama Oromoo tokkorra rakkoo tu gayee jachuu dhageeyse, gargaarsaaf yaroo itti lafaa kaatu if quba hin qabdu. Akkuma yaroo gaddaatti, fooxaa lafarra harkisaa, gandarra kaatti. Warra hojii qaburraa maallaqa hamma danda’an irraa funaantee kan rakkate rakkoo baafti. Waliigalatti, magaalaa Jabuutii keessatti yo namni Oromoo tokko hidhame kan gargaarsaaf yaammatu ykn himatu aadde Faaxuma . Kan dura dirmatuus isuma tahe.
Rakkoon baqataa Oromoo tii fii Oromiyan gabrummaa Habashaa jala jiraachuu haadha Abdii tiif takkaa hiriiba hin laanne. Dhuma bara torbaatamootaa, obboleeysi isii sab-boonaan, sossooha Afran Qallootiif utubaa ture, Obbo Usmaa’il Galmoo, manguddoota sossooha san tin’isaa turan waliin qabamee mootummaa Dargiitiin hidhame. Dargiin, isaa fii warra kaaniis hamma tokkoo eega mana hidhaa keessatti eega araraasan booda, galgala Waxabajjii 07a, bara 1979ii, mana hidhaa keessaa dhooysaan baasanii hiraataaf rasaasa nyaachisan. Kan kana godhaniif, firoottanii fii Oromoota biraa ittiin doorsisuu fi. Haa tahu malee, kuni, garaa aadde Faaxumaa daranuu jabeeysee, murannoo qabsoo bilisummaa tiif qabdu caalaa godhe.
Haati Abdii, guyyaan hunda caalaa isitti hammaate, kan isiin iraanfachu hindandeenye, bara 1991 keeysa, gaafa ummanni Issaa baqattoota Oromoorrati duula bananiin lammii isii bayyinaan qaqqalan tahuu mararfattee dubatti. Gaafana, baqattoota dhibba lamaa olii tu mana isiitti dhokote. Guyyaan kun guyya dukkanawaa jireenya isii tahee hafe.
Aadde Faaxuma, haala armaa olii tiin, jireenya sii guutuu, manaa fii maatii isii hadiyyeessitee, hara-galfii malee, arjummaa hambaa hinqabneen, baqataa Oromo tii fii qabsoo bilisummaa Oromoo gargaaraa akka turte, Oromoota haala baqattummaa tiin Jabuutii keeysa dabran, saboontaa fii qabsaawota bira dabree alagaanilleen ragaa bahaniif.
Haati Abdii, nama faxina dafee waa hubatuu fii baratu. Nama yaroo waa’ee saba isii haasawutti kaate, yaanni akka galaanaati qoma keessaa burqu dhagayamee hin quufamne. Nama odoo mana barnootaa hin dhaqin, afaan Oromoo malees, kan Arabaa, Soomaalee, Affaar, Amaara, Adaree fii Faransaayii sirritti dubbatu.
Jaalalti haati Abdii bilisumaa ummata Oromo tiif qabdu hoonga hin qabdu. Haa tahu malee, dhibdee dadarkaa umrii fii if tajaajiluu dhabarraa itti dhufteen, baroota as aanaa kana dhukubsattee siree mudatte. Yaroo hamma tokkoof, maatii isii tiin odoo tajaajilamaa jirtuu, bilisummaa saba isii tiif hawwitu odoo ijaan hin arkin, Fulbaana 09, bara 2014, biyyuma baqattoota Oromoo kumaatama gargaaraa turtetti, gara fuula Rabbitti deebite.
Haati Abdii, Abdi malees, haadha Fooziya (Hiddii), Usmaan, Sa’iida, Aniisaa fii Aaminaa ti. Aadde Faaxumaa Galmoo, seena fincila diiddaa gabrummaa kan bara dheeraaf deemaa jiru keeysati qoodni laatte haalaan gudda. Qooda qabsoo saba Oromootifi gumaachite, seenaan qabsoo bilisummaa Oromiyaa bara baraan yaadata.
Rabbi jannataan haa qanani’u.
Qabsaawaan ni kufa, qabsoon itti fufa!
Oromiyaan ni bilisoomti!


text:
Perezidaantiin Yunaatyitid Isteets, Baarak Obaamaa, torban dabre ennaa Itiyoophiyaa daawwatanitti bakkawwan adda addaatti, haasawaa godhanii fi ibsa kennan keessatti dhimmoota wal-falmsiisoo ta’an kanneen akka filannoo fi dimookiraasii, mirga dhala-namaa fi walabummaan yaada walii-dabarsuu, akkasumas, shororkeessummaa fi qabsoo hidhannoo tuttuqanii turan.
Haassawa isaanii kana irratti Paartii Motummaa irraa Itti-aanaa Prezidaantii Yunivarsitii Siivil Servisii Itiyoophiyaa fi miseensa Paarlaamaa - Dr. Mulugeta Debebe fi Paartii mormituu irraa - Barreessaa Koongiresa Federaalawa Oromoo – Obbo Beqqelee Nagaa waliin guyyaa lamaaf marii geggeessinee jirra.
Perezidaanti Obaamaan Muummicha-ministaraa Itiyoiophiyaa – Obbo Haile-mariyaam Dessaalegyi waliin ennaa tuta oduuf ibsa kennan irratti --- waa’ee dhaabota mormituu, mootummaa Itiyoophiyaa qawween loluuf sosso’anii fi mootummaan Itiyoophiyaa “shororkeessota” ittiin jedhuu gaaffii dhihaateef ennaa deebisan “ Mootummaa Itiyoophiyaa dabalee, mootummoota karaa dimooikiraasii filataman qawween gargalchuu imaammatni keenya hin sideggeru” waa’ee mormitoota Itiyoophiyaa mootummaan biyyattiin “shorokeessota” ittiin jedhu garuu, akka qorannaa fi ulaagaa Yunaaytitid Isteets lafaa qabduutti dhaabonni Itiyoophiyaa sun shororkeessota akka hin ta’iin dubbatan.
Dr. Mulugeetaa fi Obbo Beqqeleen dhimmoota akkanaa faa irratti mari’atan. Iddoo ilaalchi isaanii wal-simatus iddoo itti wal-falmanis ni qaban.
Guutummaa wal-falmii isaanii kan kutaa lamaan jiru dhaggeeffadhaa


text:
Kubbaan Wilfered Bony Kilabii Manchester City F.C fidan dhiite utubaa gooli dhooftee deebite, ta Junior Tallo, gurbaan kilabii Baista Ligue 1 fidan dhiite goolii gubbaa baatee dabarte,ilmaan Turee lamaanuu:Kooloo fi Yaayya dhiitanii galchan.Walumattu marroo 22 dhiitanii tapha Ayvoori Koosti fi Gaanaatti goolii 17 gale.
Waancaan Afrikaa 30essooo akkana tahaa dhufee akkuma bara 1992 Ayvoorii Koostii Gaanaa walti marse. Ayvori Koosti eeguma abdii kutatte akkuma taateefuu dheebu ganna 23 waancaa barbaacha dadhabde baate.
Ayvori Kosti moonaan manaajerii isaanii Herve Renard saamisi baafatee qomaa oli qullaa dirree keessa gammachuun utaale,Gerviinoo,Yaayyaa,koloo fi warri ahfelleen wal qabatee buburraaqaa istaadiyoomi baafate.
Gaanaan baranallee dheebuu ganna 33 galte. Dorgommiin Waancaa Afrikaa baranaa Ayvoorii Kosoti Gaanaa 9-8 moote waan hedudun qaabatan.
Dorgommii taphattootii Afrikaa kialbii Awurooppaa keessa tapahtan dirree Afrikaatti walti dhufani tapahtan.
Ilmaan Turee lamaan,ilmaan Abidi Peelee lamaan;Andrew fi Jordaa fi nama hedduutti dhufe.Ilmaan Peelee Gaanaa taphatanii ta Turee Ayvori Kostii tapahtan.
Dirreen Ekuwaatoriyaal Giinii fi DRC keesatti tap mataa waraanaa fakkaatte. Ekuwaatooriyaal Giiniin seera cabsite jedhanii $100,000 adaban,Morokoleen waan qaraa eeyee jettee fudhatte dorgommii tana qopheessuu diddeef tapha waancaa Afrikaa lama irraa dhaaban.
Tuniiziyaan seera taphaa balleessiteef Federeshiinii kubbaa miilaa isii $50,000 adaban,leenjisaa.Tapahciisaa DRC fi Ekuwaatoorilaa Giinii seera cabse jedhanii hujii irraa dhaaban.
Woma taateefuu tapha Ayvoorii Koostii fi Gaanaa daqiiqaa 120 keesstti gooliin galu dinnaan spot-kick ykn adabbiin addaan baasan.Daqiiqaan 120 sun keessatti kubbaan Christian Atsu Evertonii fidatan daqiiqaa 25 irratti sibiila gubbaa baatee dabarte,Jerviinoolleen marroo hedduu goolii galfachuf geeddii afarsaa dirree keessa garmaamullee Gaanaa irraan dabru hin dandeenne.
Yoo jarii kun akkana taphatu perzdaanti FIFA,Ka Federeshiinii Kubbaa Miilaa Afirkaa fi Perzdaantii Ekuwaatooriyaal Giiniillee dirruma keessaa daawwatan.
Biyyiti tun lamaan bara 1992 walti martelllee goolii wal irraan galchuu dadhabdee dhiiticha adabbiitin gargar baasan.Gaafa Ayvori Kosotitti 11-10 moo’e.
Baranallee dahdabani jennaan dhiiticha adabbiitti dabaran.Jalqaba Gaanaatti dhiite keessa buufatte.
Ayvorii Koosti gooli lamaan jalqabaa dhabdee Gaanaan ta jalqabaa lamaanu hin galfatte.Akkanuma jechaa goolii 22 dhiitanii Ayvori Kosti 9 galfattee Gaanaan 8 argatte.
Goolii takkitti gurbaan Ayvori koostii gooli eegu Boubacar Barry dhiitetti akka Ayvori Kosti waancaa kana argattu tolche.
'Kaapteniin' Ayvori Koosti bara hedduu yoom waancaa argannaa jennee eegachaa baanee moohachuu keenna hin amanuuyyuu jedhe gamachuun dubbatee maanajera isaallee galateeffate.
Maanajerii Ayvori Koosti,Herve Renard taphii akka laafaa hin tahiniif waaqilleen akka isaan gargaare dubbate.
Manaajerii Gaanaa Avram Gran taphattootii isaanii moohamanillee tapha isaaniitti akka gammade dubbate.
Gaanaan akka itti moohamte hadheeffachaa waan ganna dhufu taatu ammoo abadachaa dheebuu ganna 33 waancaa Afrikaa argachuuf taate qaabachaa galte.Gaanaan waancaa Afrikaa ganan afur mootullee bara 1982 asitti womaa hin arganne.
Ayvori Koosti waancaa Afrikaa 1992 fi 2015 moote.Ta barana waliin ‘tanaan lammeeffachoo’ jettee waan argatte mi’eeffachaa bara itti aanu eegatti.
Isanii Ayvori Kostitti moo'a jettanii mala murtani ergaa nuu dhaamtaniin baga gammaddanii jennaa walumattu isanii qophii ispoorti irratti erga anu ergitan cufaanuu horaa bulaa jenna!


text:
Har’a ganama handaara magaalaa Saint Denis keessatti wal dura dhaabannaan sa’atii 7 polisii waliin eega gaggeessan booda kanneen du’an keessaa tokko dubartiin dhukaatoota of-irratti martee turte of ajjeefte.
Gamoo jireenyaa ykn Apaartmentii walakeessa magaalati -tti argamuu irratti qiyyaafachuun tarkaanfii fudhatame Kanaan namoonni 7 hidhamanii jiran.
Duula kana booda Abbaan alangaa paariis Francois Molins qiyyaafanni duula kanaa lammii Beeljiyam kan jihaadii labsee Abdelhamid Abaaoud ta’uu mirkaneessan.
Isatu haleellaa shoroorkeessootaa torban darbe lubbuu nama 129 galaafate sana qindeesse jedhama. Eenymmaan namoota har’a ajjefamaniis ta’e hidhamanii haga ammaatti waan hin beekamneef gara boodaa adda baafamaa jedhamee eegama jedhan.
Abaaoud haleellaa shoroorkeessotaa ka biroottis hidhata kan qabu yoo ta’u duraan Siriyaa akka tureetu gabaafamee ture.
Gabaasaaleen akka jedhantti barana yoo xiqqaate al tokko gara Awuroopaatti imaluu mala. Odeeffannoo basaasaa jiran keessatti qaawwaan jiraachuu isaa fi kanneen imala akkasii irraa deebi’an jihaadni isaan labsan akkaan yaaddeessaa ta’uu gabaasaaleen kun hubachisanii jiru.
Presidaantiin Faransaayii bulchitoota magaalaaleef hasawaa dhagesiisan Kanaan garee hidhatoota Islaamiik Isteetes kan haleellaa kanaaf itti gaafatama fudhte kana irratti tarkaanfii fudhachuuf waan godhamuu qabu tarreeessan.
Faransaayiin maadheelee Islaamiik Istees kan Siriyaa keessaa irratti haleellaa samii irraa gaggeessitu yeroo sadaffaaf itti fuuftee jirti.
Kana malees Donii waraanaa kan xayyaaroonni irraa ka’an galaana Medtraaniyaantti butte jirti. Kunis tarkaanfii fudhattu jajjabeesuuf ta’uun beekamee jira.
Kana malees prezidaant Holaandeen gamtaa guddaa kan yunaaytiid isteetes fi Raashiyaa dabalatuu ijaaruun garee Islaamiik Isteets akka waraananiif gaafatan.
Mootummaan Faransaayii labsii yeroo hatattamaa yeroo ammaa biyyattii keessatti labsame baatilee kanneen biroo 3 akka itti fufuu barbaada. Prezidaant Holaandeen akka jedhantti shoroorkeessummaa fi rakkoo kanneen biroo irratti hojjachuuf akka gargaaruutti heera biyyatti jijjiruu fedhu. Yaadi kun immoo gareelee mirga dhala namaaf falman biraa qeeqa hordoofsisee jira.
Gama kaaniin kanneen haleellaa Paariis kanatti shakkamanii fi kanneen isaan waliin wal ta’an faana dhahuun itti fufee jira.
Shakkamaa ijoon kan biraa kan Braaseels keessatti dhalate Salah Abdeselam amma iyyuu hin qabamiin jira.


text:
Waamicha Harmee Oromiyaa Irraa
Dubartoota Oromo DMV Jiran Maraaf:
Haadhoti ijoollee Oromoo fi Oromiyaan dhiiga boohaa nuu birmadhaa jeechaa jiru.
Deebiin keenya maal tahuu akka qabu waliin mari’achuuf,
Guyyaa: Sanbata, Onkoloolessa/October 08, 2016
Sa’aatii: 2:00 Waaree Booda/PM
Bakki: Waajjira Hawassa Oromoo Washington, DC ti (Oromo Community Organization – OCO)
Teessoon: 6212 3rd St. NW, Washington DC 20011.
Yaadadhaa!
Yeeroon sagantaa: waaree booda sa’a 2:00pm irraa jalqaba!
Dhiiga ilmaan keenya dhangala’aa jiruuf haadha iyyeessaaf haa birmannu!
Waamicha lammuummaa kana warra beektan hundatti nuu dabarsaa.
Galatoomaa,
IOWO
“Our prime purpose in this life is to help others, if you can’t help them, at least don’t hurt them.” –Dalai Lama


text:
Muummichi ministeeraa H/Maariyaam Dessaaleny tilmaama galii guyyaa fi gibira ilaalchisee hojiin hojjetame dhibba irraa harki 40mni dogoggora akka qabu beeksisan.
Hanqinni hubannoo fi raga akkasumas hattummaan mootummaa isaanii gatii baasisaa jiraachuu illee dubbatan. Qaamotii hojii seeraan alaa irratti bobba’an illee akeekkachiisanii jiru jedha meleskachoo Ameha Finfinnee irraa.
Muummichi ministeerichaa xumura torban darbee galma Lalibela Sheraton Addis keessatti daldalttoota kutaa biyyaa fi Finfinnee keessaa waliin marii geggeessaniiru.
Mata duree marii ijoo fi muummichi ministeeraa H/Maariyaam kan qeeqan keessaa rakkoo baatii jalqabee qabee mul’ataa jiru waa’ee gibiraa ti.
Tilmaama galii guyyaa gama ilaaleen muummichi ministeerichaa gama mootummaan haala uumame akkas jechuun ibsan.
Namoonni keenya dogoggorri isaan hojjetan galii walii galaa ti kan isaan maxxansan. Galiin walii galaa ennaa ilaalamu nama gibirri meeqa akka ta’e nama hin beekneef nama rifaasisa. Sharafamee gibirri kuma lamaa fi sadii ta’uun irra ture miliyoonaan kan jedhu waan itti maxxanfameef, nama ibidda keessa buuse. Kun dogoggora tokko.
Dogoggorri inni guddaan lammataa immoo hojichi ennaa hojjetamu, uummat walittI qabnee mariisisnee jirra, sana, kana gooneerra jechuu dhaan gabaasi kijibaa dhiyaatee, namni dhimmi ilaallatu sirriitti utuu hin mari’atin dhimmootii irra darbamantu gatii nu baasisaa jira.
Kanaaf naannoo sanatti hanqina ragaa fi hanqina hubannoo uumame-tti hattummaan dabalamee, rakkooleen mudatan hedduu dha.
Akka tilmaama keenyaatti dhibba irraa harki 40ni tilmaama galii guyyaa rakkoo akka qabu hubanneerra jedhan.


text:
FINFINNEE —
Komishinarri koomiishina Naamusaa fi farra kachachalaa ka Federaalaa obbo Alii Suleemaan har'a bajeta waggaa mana hojii isaanii ka bara 2006 keessatti sagantaa hojii raawachiisa karooraa ka baatii kudhanii mana maree bakka bu'ootaaf ennaa dhiheessanitti koomiishinichi hojii itti kenname toorawwan adda addaatti qooddachuu dhaan yeroo itti kennametti raawwachuu yaaluu isaa dubbatan.
Toorawwan kana keessaa tokko ka tahe qorannaa geggeessa hojii jalatti malaammaltummaa fi hojii balleessaa qabu ittisuu hojii malaammaltummaa qorachuu fhi himachuu kanneen jedhaman ilaalchisee hojiiwwan hojjetan jfakkeenya tokko tokko kaasuu ddhaan paarlaamaaf ibsanii jiran.
Bulchiinsa lafaa keessatti hojii seeraa alaa raawwatame dursuu dhaan ibsa kennan. Akka ibsa isaaniitti lafti mootummaa seeraa ala akka qaberenyaa dhuunfaatti namootaan qabatamee jiru tilmaamaan qarshii miliyoona dhibba lamaa fi miliyoona sadii, kuma dhibba shanii fi kuma afurtamii sagalii fi dhibba tokkoo fi afrautamii afuri jedhu angawoonni.


text:
8 responses
-
Karaa biraa moo yeeroo adda addaan miseensumma guute garuu odeeffannoon karaa qeerroo darbaa jiru na gaha hin jiru.
Galatooma
-
Mee email kee nuu dhaami itti si daballa
-
-
Diinnii Irree Keenyaan ni Kufa!! Falmii Qabsoo qofa itti fuufa!!
-
Odeeffannoo laachuuf Qunnamtiif yeeroo isin barbaanuu emali keesaan akkamitti argadha laata?
-
Nagaan haa dursu.
Email keenya qeerroo2011@gmail.com irratti nuu dhaami.
Ulfaadhu.
Qeerroo Bilisummaa
-
-
namabadaa
JUNE 12, 2015
SEENANAMABADAA
1 COMMENT
EDIT
IMG_12062015_20572410441251_842007812555487_7591048960791209649_n
Aliyi Sabit walisaa oromo kan ilman oromo dinaf qubaa itti latee harkka diina gachaa turee amalee galchaa jiru
kan sodaa nuqabsisaf namni tokkolleen itti hin dubane .
Top of Form 1
Bottom of Form 1
Sabboonaa fakkaachuudhaan ilmaan oromoo galaafachaa jira.keessumatti wallistoota oromoo 14. august 2011 k.l. 14:22
Sabboonaa fakkaachudhaan ilmaan oromoo bakka isaan jiranitti hordofuudhan basaasaa kan jiru wallisaa Aliyyii Saabit yeroo dheeraaf otuu irratti hin beekamne wallistoota oromoo galaafachiisaa kan tureefii yeroo ammaa kanas haaluma sana irratti kan argamu ta’uu isaa maddeen qulqulluu sabboontota oromoo biraa bahan addeessanii jiru.Aliyyii Saabit abbaan isaas waggoota dheeraaf sirna basaasummaa irra turuudhaan gorsaa fii of eeggannoon adda addaa erga kennamaafii turee booda hojii isaa irraa of duuba deebi’uu didee jabeessee hojii isaa kan basaasummaa waan itti fufeef booddee irratti qabsaayota haqaatin erga ajjeefamee booddee ilmi isaa Aliyyiin galmee abbaa isaa lafaa kaasudhaan abbaa isaa bakka bu’uudhan hojii abbaan isaa hojjachaa ture sana irratti bobba’ee ilmaan oromoo keessumatti wallistoota qabsiisuu fii biyyaa akka bahan gochuu irratti yeroo ammaa kana gadi fageenyan hojjachaa jiraachuu isaa maddi qulqulluun kun addeessee jira. Kana maless nama aliyyii saabit jedhamuu kun guuyyaa walisaan kabajaman USMAYYO MUSA adunyaa irraa boqqote aliyyi fi walistooni bira qophii qaban turee magalaa finfinee keessati walistooni isaa wajin jiraa abboo nuti qophiin araa tun usmayyo nuf hin caaltuu jedhanii nuti refaka usmayyo dhabana jedhani biraa deman aliyyi saabit ammo isan jalaa hafee qophii saan godhee fixee guuyyaa usmayyon du,e guuyyaa lama ta,e akka nama aruzaa dhufeeti suufa ufaate karabatta hidhatee mazara kayyate akka waan du,uti usmayyo kun isaaf sargii ykn aruuza tateefiti dhufuun isaa bekkamadha miti ree.
Sana malees harmeen Aliyyii saabit maqaan ishee nuriya OPD Jedhamatii. hojii mootummaa keessa hojjachaa kan turtee fii yeroo ammaa kanas hojjachaa kan jirtu keellaa bakka itti waan adda addaa itti sakattan irra hojjachaa erga turtee boodan abbaan mana ishee erga ajjeefamee booddee du’a abbaa mana ishee sana ilmaan oromoo irratti haaloo bahuuf hojii basaasummaa akka jalqabdees maddi kun itti dabalee addeessee jira.Aliyyii saabit yeroo ammaa kana finfinnee keessa kan jiraatu yommuu ta’u wallistoota oromoo warra finfinnee keessa jiraattan kanan amma as irratti maqaa isaanii kaasuu hin berbaadne hunda qabsiisuf tattaaffii inni gochaa turee milkaawuu baatullee wallisaa abdii ibiraahim akka qabamu erga godhee booda abdii ibraahim garuu duraan dursee odeeffannoo kana waanta dhagaheef biyya gadi dhiisee gara biyya somaaliilanditti erga baqatee booda yeroo ammaa kana biyya keenyaa akka jiraachaa jirus hubachuun danda’amee jira.IMG_12062015_205724
Haaluma wal fakkaatun wallisaa kadir martuu ertiraa warra jiran adda bilisummaa oromoo wajjin hariiroo qaba jedhee erga yakkee booda kadir martuun odeeffannoo kana of dura waan hubatee jiruuf biyya gadi dhiisuf tattaaffii godheen milkaawuu dadhabee daangaa suudan irratti qabamee erga hidhaa turee booda mana hidhaa keessaa murtiif otuu gara mana murtitti miilan poolisiin tarree galchitee oofaa jirtuu nama lama ta’anii poolisii jalaa miliquudhan lubbuu isaa of baraarsee yeroo ammaa kana wallisaa kadir martuu biyya suudan keessatti akka argamus hubatamee jira.wallisaa maqaan isaa ffula duraaf asiratti barreeffamuuf taa’u kan sirba shimala koo wayya michuun nama ganti jedhee wallise tokko aliyyii saabidiin yakkamee erga qabamee booda hidhaan waggaa 13 akka itti murtaawee jirus maddeen kun itti dabalanii addeessanii jiru.
Yeroodhuma dhiyoo kana keessa akka lakkoofsa oromootti baatii 7ffaa adooleessa keessa keessummaa tokko kan biyya norway irraa gara biyya ethiopian deeme nama maqaan isaa ammaaf as irratti tuquu hin barbaadne waan ta’eef yaada dabalataa argachuu yoo barbaaddan karaa E-mail keenyaa nuuf barreessuu dandeessu jedhamu qabsiisuf tattaaffin inni gochaa ture otuu hin milkaawin hafuun isaas dhagahamee jira.akka carraa ta’ee bilbilaan badru kan jedhamu sana erga inni gara biyya norwatti deebi’ee booddee dubbifnee argannee jirra.innis haala isaa fii hiriyyoota isaa irra gahee fii haala hamaa Aliyyii saabit hojjachaa jiru odeeffannoo gahaa nuuf kennee jira.kana malees hojiin Aliyyii saabit kana qofa otuu hin ta’un fuula duraaf odeeffannoo adda addaa eeggachaa waan jirruuf hordoftootni keenya waa’ee dhimma kanaa irratti yeroo hunda akka nu hordofan gaafanna. Walisaan aliyyii saabit kun yeero dheraaf biyya kessati goochotaa sukanesaa akan kana hojjacha turee walitoota inni faradee ykn basasudhan harkaa mootummaa wayyane galachee hidhafii midha addan addaa irraan gaha ture walistoota 10 oll ni tahuu maqaa walistoota oromo kan inni akkan godhaa ture keessaa namota murtawan maqaa isanii arkane bilbilee dubifnee jiraa gochooni kun hundii akka dhugaa te.e nuti himman kana maleese aliyyii saabit kun ossumaa hojii dinaa kana gagesaa jiruu initala takka tan fattiyya jedhamattu tan hojiidhaaf mana shisha finfine keessaa qabduu takka wajin wal jalatanii turan fattiyyan tun nitii nama wan xurteef jechaa abbaan mana isii yoo nu arkee seeran xarkaafii nuratii fudhatta jedhani wal fuudhaatanii bira karaa biyyaa olla keenyaa imaalani turan imaala fixatani kenya ykn maagalaa narobii seenana turan kana boodaa aliyyii saabit kan akumaa walisaa oromoti simatameeture haa tahu maale namonii hojii isaa bekkan kan nyaachuu fedhanilen jiruu irraa wal dhorkatumaa jirachaa turee kana bodaa jarmayya walistoota oromo kan magaala kenyatii makamee turee jaramaaya kan keessati aliyyii saabit kun yeroo dheraaf ABO balalefaacha ture yeroo 4 qeeqaame dininii kenamef ture inni hojii isaa kan biyyatti hojachaa turee hin dhifinee itumaafufee ture Mee badii inni balesse keessa sa.adi 3 biraa haa kunu mee kan 4 haa laluu kan afraafa kan akka armaan gadditti haa laluu mee
Walistoota jiraa keessaa walisaa shafisii aqilii kan kan jedhamutti qophiin wahe aruuzaa obboolessa kenyaa murad ilalachisee shafisoo dubisani turan obboo muradifi haatii mana isaa aruzutitin shafisii tole nuti jarmayya qaban ni hojjaana jedhenii debisefture
Yeroo kan shafisi jarmayatii dhufee itti hummu egalee yeroo in himme fixuu aliyyi saabit kun akan jedheni turee shafisin abboo jarii bar anii egaa nati himman ji,a 2 gehe jira jedhen jarii ammo itti hin him,ne shafisi tole jedheni jaratii bilbilee gaafate ture jarii nuti siiqofatii himmne male nama biratii hin himmne jedhani debisanif tura aliyyi malif akkasa jetaa jedheni gaafte aliyyisi akkas jedhee debisef anii waan siraan dhufu hin daalaguu jedheni debisef tole jedhe bira demme jarmayya wajiin meshaa muzziqaa qophesuu egalan yeroo isaan orgaan kiresani namticha dhahuu ykn kan xaphatu nama faxan jedhamu fidaani walee aruzaa hojachisuu egalan hojacha bulani ganama aliyyin bilbilee faxan yamee akka inni meshaa muziqaa jalaa fudhe fidhuu godhe ture sabaani isaa immo aliyyini ossumaa walistoota oromo kan wajin jiruu asa ta,e biyyatii hariroo qaba habashota fi moottumma wayyane waajiin IMG-20150405-WA0002hidhataa akka qabuu gaadii faagenya hubatame jiraa
Akkuma bekamuu moottumman wayyaane kun yerro biyyotaa olaa isatii waan shakee abuuru yeroo fedhe ayyanna sababa godhatetii waa qoophessa. Biyyotta alaa isaa kan keessaa kan inni biyyee irratii xiyyefaate keniya fi biyyotaa arbati kaaf aliyyi saabit kun guuyyuma aruzza murad kan moottumman ethiopia qoophii qoophesse ture maagalaa narobi keessatti.aliyyi sababani inni meshaa saan itti milikisisu dandee inni akuma photo kan agartaan habashota ayyanna sababa godhatee biyyara dhufee kan wajiin hojachuf jechaa akkan ture garuu haa tahu male guyyaa in barii kara bakka qophii habashota demuf demmu dura taana badichaa walisaa abdii ibrahim itti dhaqee abboo aliyyi saabit bakka boruu deemuf demmatu tan hin demmin jedheeni ture aliyyi saabit kun akkan jedhenii debisef ani oromo kiraa mana nara hin kafaltuu demmetin dalgaadha jedheni debisef abdiisi aboo akkan hin jedhii Jedhiin garuu aliyyi aruzza ilmaa oromo tokkora habashoota biyya dhufan kanatu siif caala jedhe eee naf caala jedhen abdiisi aboo yoo bodaa komiin katee ani itti hin gaafatamu jedhenii makamasa tokko itti makamakee bira demme yoo akawii oromora cooma habashatitu anaf caala jetee demee jedhen aliyyin kun akuma jedhe goodhe meshaa badiin aruzza hojachuf irrati shakala turtee saan fudhate achii olle yeroo kan bichii mesha kan sabanii isaa sabaa bira tehe namichaa meshaa isaa aliyyi wajiin fudhani demma kan irrati bilbilee meshaa kiyya fidii kotu jedhe yoo fiduu bate ati ana bira hin hojatuu jedhe yeroo kan meshaa sanimiti kan bira aliyyi kiresee itti iti kene fidee dhufe kan silaa irrati shakalam ture dhorke yeroo inni fidee dhufuu sa,ati 7 tehe jiraa amma akuma dandetitin badiichii aruzza kan gaagesee ture badichii kun guyyaa itti anu gaalaniti aliyyi yammani kommi irrati kasan aboo malif wan akka kan hojataa jedhani gaanale nii hojadha maltuu isin geehe jedhe aliyyi bar hawasani oromo gaafii nuti kassa jiraa jedhen badichii aliyyi mal jedhee isiniti kasan hoo jedhe aliyyi akkan nun jedhaa jiran walisaan oromo kun malif demme habashota wajiin alaba ethiopia jalaa dhabatee siirbaa hoo nuti durisii habashoni maqan nu bitaan arra hoo malaqan walisaa bitani nu jedhaa jira jenan badichi aliyyi akkan jedhee debise hawasani oromoo asira haa ta,ani jedhe harkaa badicha guttu jalaa qabe dhimma isanii jedhe hordooftotaa kenya hin xumurane itti fuufa……….. KAAR EMAIL TIN YOO NU QUNAMUU FETAN email kan seenanamabadaa@gmail.com
-
qeerron ija sabaati.
-
jabadhaa jajjabeewwaan koo WAJJUMAN JIRRAA


text:
Mootummaan Itoophiyaa gaaffii mirgaa ummanni biyyaatti yeroo adda addaa karaa nagaan gaafataniif deebii kennu irra tarkaniiffii humnaan ukkamsuu fudhachuu itti fufeera.
Mootummaan Waayyaannee sagalee Ummataa humna Agaaziin ukkamsaa ture irra caalaa cimsuuf labsii yeroo hatattamaa akka labse ni beekama.
Akka qondaltoonni mootummaa jedhan Labsiin yeroo hatattamaa kun nagaa akka hin fidne ragaaleen mul’isaniiru.
Labsiin yeroo hatattamaa diinagdee biyyaatti akka malee kan miidhe yoo ta’u, madda maallaqaa qondalatoota waayyaannee gogisaa akka jiru himameera
Labsiin yeroo hatattamaa naannoolee tokko tokkoo keessatti nageenya waan buuseef osoo ka’ee rakkoo akka hin qabne hoggantoonni Biiroolee Bulchiinsa fi Nageenya Oromiyaa fi Amaaraa beeksisuu isaanii Gaazexxaan Mootummaa Addis Zaman gabaase ture.
Gabaasni Gaazexxaa mootummaa kun sobaa akka ta’ee fi mormiin ummataa ammaas itti fufe akka jiru ragaaleen oduu ”ESAT”tti imaniiru
Keessatti Labsii tilmaama Galii Gibira Guyyaa mootummaan waayyaannee tibbaana labse wajjiin walqabatee naannoolee hunda keessatti mormiin bifa haaraan jalqabeera.
Gaafa Guyyaa kamisaa giddugalaa gaaffii mirgaa Ummata Oromoo ta’uun kan beekamtu magaalaa Ambootti ummanni kaffaltii Gibiraa Galii guyyaa humnaa olii mootummaan waayyaannee daldaltoota irratti fe’e mormaa oleera.
Sababa mormii jirattoota magaalaa Amboo kanan Konkolattoonni Finfinnee gara Wallaaggaa akkasumas Wallaaggaa gara Finfinnee imalan bakka jiranitti dhaabbachuuf dirqamaniiru.
Bankoonni,wajjiiraaleen Motummaa fi Manneen daldalaa hundi kan cufamaniiru.
Konkolattoota mootummaa irra balaan akka gahees ragaaleen Amboo nu gahaan ni mul’isu.
Humni Agaazii waayyaannee ummata irratti dhukasuu kan jalqabe ta’us, hanga gibiri galii guyyaa ummata irratti fe’ame hir’atuutti mormiin kun cimee itti fufa jedhameera.
Sirnii bittaa Itoophiyaa Adda Bilisa Baasaa Tigraayiin hogganamu labsii yeroo hatattamaa labse yoo kaasee mormiin Ummataa irra deebiin jalqabuu ni mala jechun sodaa keessa akka jiru himameera
Mootummaan Itoophiyaa gaaffii mirgaa ummanni biyyaatti yeroo adda addaa karaa nagaan gaafataniif deebii kennu irra tarkaniiffii humnaan ukkamsuu fudhachuu itti fufeera.


text:
Paartiin dimokraasummaa Itiyoopiyaa IDEPAn raabsa gargaarsaa lammiiwwan hongeen miidhamanii irratti loogiin geggeessamaa jirajechuun, ibsee jira.
Gama biraan Rakkoo Oromiyaa keessatti uumame furuuf mootummaan tarkaanfii humnaa fudhatu akka hatattamaan dhaabu hubachiisee jira.
Miidhaa qabeenyaa fi lubbuu namaa irra ga’e kan qoratu qaammi walabaa akka hundaa’u gaafate – Paartiin mormituu kun.
Mootummaanis gama isaatiin rakkoo oromiyaa keessaa kanaaf sababaan, dhabamuu bulchiinsa gaarii ta’uu isaa fi kana sirreessuuf akka hojjetaa jiru beeksisuun isaa ni yaadatama jechuu dhaan Meleskachew Ameha, Finfinnee irraa gabaaseera.
Paartiin dimokraasummaa Itiyoopiyaa EDEPAn ibsi ejjennoo kaleessa baase dhimmootii biyyaa lama irratti kan fuuleffate. Kana keessaas tokko biyyattii keessatti hongee mudate ilaalchisuun ejjennoo inni qabu mootummaan lammiiwwan hongeen miidhamaniif gargaarsa godhu cimsee akka itti fufu kan gaafatu.
Itti aansuu dhaanis raabsii gargaarsa kanaa hordofuu dhaan raabsiin kun kan haqaa fi loogii irraa walaba ta’uu isaa mirkaneeffachuun barbaachisaa dha.
Raabsii gargaarsa kanaa irrattti bulchaawwan loogii oofan qoratamanii tarkaanfii barbaachisu akka fudhatu gaafanna jedha ibsi paartichaa.
Miseensi hoji raawwachiiftuu fi itti gaafatamaan qorannaa paaritchaa obbo Waasihuun Tesfaye VOAf ibsa kennaniin haalli kun eessa eessatti akka raawwatame ibsanii kanneen akka Qobboo keessatti haalli loogii midhaan raabsuu kun jiraachuu tuqaniiru. Midhaan raabsamu xiqqaachuun rakkoo isa guddaa dha jedhan.
Bulchitoonni naannoo ilaalcha siyaasaa qofaa utuu hin taane midhaan gargaarsaa xiqqoo dhufu namoota akkuma beekanitti, firummaan raabsanii waan fixaniif kanneen biroo hankaaka jedhan obbo Waasihuun.
Obbo Waasihun itti dabaluu dhaan hongee yeroo ammaatti aansee rakkoon uumame akkaataa qabiiinsa lafaa ta’uu paartiin isaanii cimsee kan amanu ta’uu dubbatan.
Rakkoon bu’uuraa inni guddaan sana. Akkaataan qabiinsa lafaa Itiyoopiyaa hanga hin jijjiiramnetti qonnaa qofaa utuu hin taane yeroo ammaa argaa kan jirru walitti bu’iinsa Oromiyaa fi bakka birootti kan mull’atu wal qabsiisnee ilaaluun ni danda’ama.
Qonnaan bulaan abbaa lafaa hanga hin taanetti rakkoo akkasii furuun hin danda’amu. Mootummaan yoo barbaade lafa isaa irraa buqqisaa, yoo barbaade immoo ka biroof kenna. Rakkoon bu’uuraa isa kana jedhan.
Mormii Oromiyaa keessaa ilaalchisee paartiin IDEPA ejjennoo qabu bal’inaan ibseera. Kana keessaa mootummaan ilaalcha itti kennuu kan inni qabu dhimma kana gara tasgabbiitti fiduuf akkasumas tarkaanfii gara nagaatti geessan fudhachuu dha jedhu obbo Waasihuun.
Tokkoffaa mootummaan rakkoo jiru furuuf tarkaanfii humnaa fudhatu hatattamaan dhaabuu qaba. Tarkaanfii humnaan ba’iin hin argamu. Inni kaan immoo lubbuu namaa haala Kanaan bade kan qoratu qaama walabaa sirrii ta’e dhaabuu dhaan ba’ii isaa uummatatti beeksisuu qaba. Inni sadaffaan mootummaan qaamotii dhimmi isaa na ilaallata jedhan waliin marii haqaa geggeessuu qaba. Balbala cufatee kaadireewwan isaa qofa walitti qabee marii fakkeessaa geggeessuu dhaan rakkoon jiru furamuu hin danda’u. marii sana irraa ba’ii argamus simachuu qaba.
Mootummaan badii uumame maraaf itti gaafatama fdudhachuu isaa obbo Waasihuun tuqanii itti gaafatama qaamni fudhate seeraanis gaafatamuu qabn. Kanaafis itti gaafatama seeraatu irra jira jedhan. Rakkoo uumame kana salphisuu dhaan dhabamuu bulchiinsa gaarii jedhee akka bira darubuu irraa mootummaan akka of qusatu ibsi ejjennoo paartii EDEPA yaadachiiseera.


text:
Akka bara henna Itoophiyaatti Hagayya 28, 2008 akka gabaasa mootumaatti balaa ibiddaa mana hidhaa Qilinxoo keessatti kaheen walqabateen nama 23tti dhumate.
Koomishiinii mirga namummaa Itoophiyaa dubbii tana gama gamaan qorachaa bahee jedhee dhumatii tanaaf balleessaan ta bulchoota mana hidhaatii jarumatti itti gaafatamallee jedhee.
Badii tanaaf namii 21 ibiddaan,namii lama ammoo rasaasa waardiyaan nama ibidda baqatuu dhahaniin ijjeesani jedha gabaasii koomishiinii kanaa.
Tanumaafuu Koomishiinii mirga namaa Itoophiyaa akka paarlaamaan Itoophiyaa jara kana,bulchoota mana hidhaa Qilinxoo balleessaa itti muru yaada dhiyeesse.
Akka abukaatoon seeraa obboo Wondimmuu Ibsaa, ka hidhamtoota Qilinxoo keessallee nama hedduu bakkba bu’ee seeraan gargaarau jedhutti ammoo wantii Koomishiinii mirga namaa Itoophiyaa jedhu kun waan nama shakkisiisaati.
Maal jennaan nama balleessaa qaba jedhanii shakkan poolisiitti qabee qorata malee wantii paarlaamaa geessanii balleessaa qorataniif hin jirtuu kun gama seeraatiin yoo ilaalan waan nama shakkisiisaati jedha.
Akka obboo Wondimmuun yaada waan hidhamtootii mana hidhaa sun gubuun shakkaman jedhan ragaa tolfatee jedhetti jarii ibiddaa duraa baqachuu nama dhowwee balbala namatti cufee fi rasaasaan nama dhahe jedhan adoo beekamanuu hin qabamne.
Hidhamootii obboo Wondimmuun abukaatoo taheef ka mana hidhaa gubuun shakkaman “maqaa dhahanii ilaa ka nama fixe kuunoo, ebelu fa, ebelu fa isaanti kalaashiin rukte jedhanii nuu qabaa jedhanii dhaddacha irratti nu himatan,” jedha.
Jarii himatan kun poolisoota mana hidhaa sun eegan jedha obboo Wondimmuun.
Koomishiinii mirga namaa Itoophiyaa ammoo hidhamtootatti seera malee waan akka kibriitaa fi waan ibiddaan qabsiisan dhossaan mana hidhaa fixee bala kana fide kanaaf bulchootatti itti gaafatama jedhe.
Akka jecha abukaatoo seeraa obboo Wondimmuutti ammoo mana hidhaa eegumsa guddaa hagas gahu jala jiru ka qopheellee baafatanii seenanitti wantii ibidda qabsiisaa dhossaan seenuun hin dandahamu waan ifa hin tahinitti jira.
Nama Hagayyaa 28,2008 mana hidhaa Qilinxootti dhume akka jecha abukaatoo seeraatti adoo waan isaanii jari sun dhumeen qoratanii hin beekin awwaaluun seera malee tanaafuu qorannoon Koomishiinii mirga namummaa Itoophiyaa kun waan nama shakkisiisaati.
Woma taateefuu warrii balleessaa tanaan himatan waan jedhaniin eegachuutti jiraa abukaatoon isaaniilleen falmuufiitti jira.


text:
Teessoon mootummaa Amerikaa,Waashingiton,DC dhiyoo tana nama kuma dhibba hedduutti itti yaahuutti jira.
Amerikaan pirezidaantii isii 45essoo filattee eebbiftee,kakachiiftee hujiitti gadi dhiisuuf kurfoo jirti.Warrii pirezidaabtii haara,Doonaldi Tiraampi deeggaru kuma hedduutti dhufuutti jira.
Gaafa pirezidaantii Obaamaan filatame bara 2008 nama miliyoona lamatti dhiyaatutti qophii gammachuu sun daawwachuu,deeggruu dhufe.
Bara Tiraampi kana nama kuma 800-kuma 900 tahutti dhufa jedhanii eegan.
Amerikaan gaafa pirezidaanti eebbiftee,kakachiiftee hujitti gadi dhiiftu qophii gammachuu hedduu tolchitiif.Yoo innii kakatee irraa bahe karaa mirgaa fi bitaallee ummatii guute mirgaa fi bitaalleen waraanii marsee ka duraa fi duubaan ammoo baandii sirba faana yaatu irra deema.
Pirezidaantii filame tolullee hammaatullee yoo innii filame nagumaan baallii itti kennan.
Pirezidaanti Obaamaan ganna 8n biyyaa bulchaa bahe Jimaata itti yaanu kana fxataa nama itti aanu Doonaldi Tiraampitti dabarsa.Gaafa nama hujii isa irraa fuudhu, Tiraampi Capitol Hill,Galma Walgahii Kongireessi Amerikaatti geegessee hagnoo itti kenna.
Obaamaan Ammajii 20,2017 bulchiinsa Amerikaatti pirezidaantii haaraa, Doonaldi Tiraampitti kennee achumaan maatii guurratee boqonnaatti dabra.
Gaafa asiin duratti ummata Ameriakatti nagaa dhaamateeyyuu akkuma durii biyya abdiin bulchuuf kakate ammallee abdii lallabee baallii kenne.
"Isanii milkooftanii huji tana keessaa qooda qabaattanii fi itti dhiyaattanii argitan mee wa isaniin jedhoo..tun waan nama jabeessee durattiin nama deemaati.Waan cufa caalaa abdiin isan Amerikaa fi ummati isii irraa qabdan hunada qabaattee mirkanfoofti.
Amerikaatti pirezidaantii haaraan hujii jalqabu ummata duratti baasanii eeyee biyya nagaa fi walqixxummaa seeri kenneefiin bulchaa waaqa na qarqaarii jedhanii ummata kuma dhibba yoo tolte ammoo miliyoona duratti baasanbii kakakschiisanii eebbisani hujiitti gadi dhiisan.
Namii pirezidaantii Amerikaa tahuuf deemu,Tiraampi nama afaan hamoo,ka dhiiraa fi dhalaalleen afaaniin hin hanqanne jedhanii waan hedduun jibban.Taatullee nama miliyoona hedduutti filate.
Warra innii waliin hin galleon keessaa tokko gaazexesitota.Gaazexeessitota CNN faan isan warra dhara odeessu jedhee gaafii warraatuu dhiyoo tana jalaa fuudhuu dide.
Tiraampilleen gaafa asiin druatti waan karoroa mootummaa isaa gaazexeessitootatti hime guyyaa kakchaaa fi hujii jkqabu sun guyyaa name hin deene tolchaa jedhe.
"Ammajii 20n kun guyyaa akka malee dansaa akka malee dansaa guyyaa addaa tolcha.Gumii guddootti itti dhufaa maan jennaan wa argutti jirra.Sochii addunyaanuu takka argitee hin beenne.”
Ammajii 20,bara 2017 gaafa pirezidaantiin Amerikaa kakatee hujii jalqabu nama kuma hedduutti pirezidaanti kana irratti hiriira mormi bahuuf kurfoo jira.
Miseensii kongireesii Amerikaa paartii demokiraati 50 caalan guyyaa Tiraampi innii kakatee hujii jalqabu kana hin dhufnu jedhanii didan.
Nama dhibba hedduutti ammoo Tiraampi irratti hiriira bahuuf kurfoo jira.Fkn sanbata diqqaa ka Tiraampi akka hardhaa hangoo fudhate dubaroota kuma 200 tahanitti hiriira mormii baha.
Woma taateefuu warra isa deeggaruu fi isaan mormu kumii hedduun dirree irratti walti dhufa.Achitti maanti tahuuf deemaa?Walumaan eegannaa.