text:
– Qormaatota kaleessaa, kan har’aa fi kan boruu –
Berhanu Hundee
Kutaa Kudhatorbaffaa
Dhaabbatni Dimokraatawa Uummata Oromoo (DhDUOn – OPDOn) walgahii Koree Jiddugaleessaa irratti taasiseen, ji’oota muraasa dura murtiilee fi ejjannoolee adda addaa dabrsee akka ture ni yaadatama. Isaan kana keessaa inni tokko jaarmayoota mormitootaa wajjin haasa’uuf akka deemu dha. Kanuma wajjin walqabatee natti fakkaata, Addi Dimokraatawa Oromoo (ADOn) mootummaa Itoophiyaa wajjin marii godheee amma biyyatti galuuf akka jiru himamaa jira. Barreeffama kutaa kanaa keessatti dhimma marii mormitootaa laalchisee yaada kiyya dhiheessuun barbaada.
Mormitoota wajjin haasawuuf karoorfachuun Mootummaa Itoophiyaa shiraaf moo dhugumatti araara barbaadee ti?
Dhimma kanarratti yaada koo osoo hin ibsin dura, waan na ajaa’ibu tokkon mee adeemsa Muummicha Ministeerotaa (MM) Dr Abiyyi laalchisee waan tokko jechuun fedha. Akkuma beekamu erga akka MMtti filatame kunoo torban sagal ta’ee jira. Erga sanaa kaasee biyya keessa fi biyya alaas deemaa jira. Adeemsa kana keessatti bu’aan argames jiraachuu mala; ani hin beeku. Biyya alaa deemuun isaa kaayyoo guddaan lammiilee hidhaman hiiksisuuf jedhama. Isaan kana keessaa tokko kan ta’e immoo Alaamuddiini dha.
Namoota hidhaman hiiksisuuf yaalii godhuun waan deeggaramuu qabu ta’ee; garuu osoo kan biyya keessaa ammallee manoota hidhaa biyyattii sanaa keessatti dararamaa jiranuu; ittdabalmaanis kan biroo hidhamaa jiranuu, isaan kana hiiksisuu dadhabee; isaanirra dabree gara biyya alaa deemuun maaliif barbaachise? Dursee lammiileen biyya keessatti hidaman maaliif hiikamuu dadhaban? MM dhugumatti lammiileedhaaf quuqame moo fakkeessee ergama biraa bakkaan gahuufi? Lammiileen ishii hidhamuun, Itoophiyaan hidhamuu ishii ti jedhee haasa’aa jira. Oromoon mana hidhaa keessatti dararamaa jiran lammiilee biyyattii tanaa tii miti jechuu dhaa ree?
Yeroo maqaa Labsii Yeroo Muddamaatiin (LYMtiin) ammallee Komaand Poostiin akka barbaadetti biyyattii sana unkuraa jirutti; yeroo uummatni Oromoo lakkoofsaan miliyoonatti dhiyaatan Naannoo Sumaaleerraa buqqifamanii, ammallee rakkachaa jiranitti; yeroo uummatni keenya har’allee nagaa fi tasgabbii dhabee jirutti; yeroo rakkoon Laga Danbii furmaata barbaadaa jirutti; isa kana hundaa dagachuudhaan ykn dursa kennuufii dhiisee; waayeen Alaamuddiin isa cinqee dhimma kanatti xiyyeeffachuun maaliifi? Alaamuddiin kan qabeenya Oromiyaa saamaa jiru; kan naannooleen akka summiidhaan badan godhaa jiru; kan Oromoon akka dhukkubaaf saaxilamu taasise; kan silaa yakkaan seeratti dhiyaatee murtiin kennamuufii qabu kanaaf dhiphatee; isa hiiksisuuf asi fi achi deemuun isaa maaliifi?
Akkuma beekamu hidhamtoota biyyattii sanaa keessaa dhibbantaa sadddeettamaa (80%) ol Oromoota. Isaan kana keessatti Qeerroo kumaatamatu argamu. Qeerroon Oromoo immoo falmii cimaa godhee; wareegama ulfaataas kaffalee; OPDOnillee hirriibarraa dammaqxee sadarkaa kanarra akka geessu kan taasise dha; jaarmayaa ADWUI keessatti bakkee furtuu ta’e akka qabdu kan godhe dha. MM Dr Abiyyis kan taayitaa guddaa kanaan isa gahe sochii uummata Oromoo fi Qeerroo Bilisummaa Oromoo ti. Akka inni himachaa jirutti, Mootii Itoophiyaa torbaffaa akka ta’uuf deemu hawwii fi abjuun isaa akka milkaa’u kan taasise sochii uummata Oromoo ti. Maarree, waaffalli uummata kanaa dhimmi isaa dagatamee hafuu dhaa?
Egaa, waayee MM kanuma jechuudhaan, gara mata duree barreeffama kutaa kanaatti deebi’uudhaaf, akkuman kanaan durallee barreeffama kutaa kudhashanaffaa keessatti ibsuu yaale, ani akka natti fakkaatutti ykn tilmaamutti mootummaan Itoophiyaa jaarmayoota mormitootaa wajjin nan haasa’a jechuun isaa dhugumatti araara dhugaa buusee, jijjiirama fiduuf osoo hin taane, shiratu duuba jira jedheen yaada. Osoo dhugumatti araara biyyoolessaa (national reconciliation) fi jijjiirama sirnaatiif ce’umsa (transition to regime change) uumuu kan barbaadu ta’ee, mormitoota hundaa bakkee qaamni sadaffaan walaba ta’e tokko argamutti affeeree wajjin mar’ii godhuutu isarra ture. Kana godhuu dhiisee tokko tokkoon keessaa luqqisuu filate.
Dhugaa dha, jaarmayootni mormitootaa amma jiran hundi isaaniituu kaayyoo fi galii adda addaa qabu. Kuun warra bilisummaa fi walabummaa sabootaatiif qabsaa’an; kuun kan biyyattii sana diimookraatessinee gaafii uummataa deebisuu dandeenya jedhan; kuun immoo kan sirna durii sanallee deebisuu barbaadan jiru. Isaan kana hundaa bakka tokotti yaamanii marii godhuun baay’ee rakkisaa akka ta’u hubachuun nama hin dhibu. Kanaaf, tarii warra xinnoo kaayyoodhaan isaanitti dhiyaatan jechuun warra Itoophiyaa tana diimookraatessuu barbaadani fi walabummaa sabootaa hin feene dursanii mariif affeeruu barbaadu ta’a. Yoo karaa kanaan laalame, sadarkaa sadarkaadhaan deemuun barbaachisaa ta’uu mala. Kanaaf, jaarmayoota xixiqqoo kan akka ADO kana dura haasofsiisuu barbaadu.
Haa ta’u malee, adeemsi akkanaa kun akka laalcha kiyyaatitti, gaaga’ama qaba. Jaarmayoota waldura dhaabsisuu danda’a. Humna mormitootaas gara gara hiruuf carraa uuma. Tokkummaa fi tumsi jaarmayoota mormitootaa akka hin milkoofne taasisa. Walduradhaabbnnaan jaarmayootaa immoo rakkoo ta’ee uummattootatti ce’uu danda’a. Akkuma midiyaalee hawaasaa (social media)rratti argamaa jiru, akka fakkeenyaatitti yoo fudhannee, ADO fi warra Ginbot 7 jidduu wal hamachuun akka mul’achaa jiru fi rakkoon kun akka uummat bira gahullee taasisuuf, ADOn saba Amaaraa gane waan jedhamu faatu dhagahamaa jira. Akkuman dursee ibsuu yaale, kun humnoota mormitootaa faffacaasa; Wayyaaneen/Mootummaan Itoophiyaa isa kana barbaadu. Kanaafan kun gaaga’ama qaba jedhe.
Shira Wayyaanee/Mootummaa Itoophiyaa kana dura dhaabbachuuf maaltu godhamuu qaba?
Rakkoon biyyattii sanaa kan Foormulaa Heerragaatiin (mathematical formula) furmaata argatuu miti. Rakkooleen biyyattii tanaa jaarraa tokkoo ol hidda baasanii waan as gahaniif, baay’ee walxaxaa dha. Isa kana keessatti gaafiin Oromoos deebii argachuun isaa baay’ee rakkisaa akka ta’u namuu waan hubatu natti fakkaata. Haa ta’u malee, Qabsoon Bilisummaa Oromoo tun akka fuulduratti achi siqxu maaltu godhamuu qaba? Gaafii kanaa fi isa mata duree lammaffaarratti ka’eef deebii ta’uu danda’a jedhee yaadu barreeffama kutaa itti’aanu keessatti yaada qabadheen dhiyaadha.
Hanga walitti deebinutti nagaan turaa!
Ulfaadhaa!
Qabsoon Bilisummaa Oromoo eessaa ka’ee garamitti deemaa jira?
– Qormaatota kaleessaa, kan har’aa fi kan boruu –
Berhanu Hundee
Kutaa Kudhajahaffaa
Akkuma beekamu Afaan Oromoo utubaalee (pillars) sadeen Oromummaa (Afaan, Aadaa fi Seenaa Oromoo) keessa isa tokko fi hangafa dha. Injfannoolee Qabsoon Bilisummaa Oromoo (QBOn) hanga har’aatti galmeesse keessaa inni guddaan tokko immoo Qubee Afaan Oromoo ti. Qubeen mallattoo eenyummaa keenyaa ti jechuu ni danda’ama. Dhalootni Oromoo kan har’a diina jilbiifachiisaa jiru kunillee Qubee kanaan yaamama. Qubeen mallattoo bilisummaa ti yoo jedhamellee dhara hin ta’u. Sababa kanaaf Qubeen diinota keenyatti dhukkuba mataa isaanitti taatee; ishii balleessanii qubee Saabaatiin bakke buusuuf hawwu. Qubeen Saabaa ykn Gi’izii Afaan Oromoo barreessuuf akka hin tolle itti himamus, dhugaa kana amananii hin fudhatan. Haa ta’u malee, isaan fudhatanis dhiisanis, waan nuuf ta’u nutu murteeffata malee namni biraa kana nuuf godhuuf mirga hin qabu. Kanaafuu, mallattoo keenya kana tikfachuun, kunuunsuu fi guddisuun dirqama Oromummaa ti.
Afaan Oromoo waggoota 27 dabran kana keessatti akka guddachuu qabutti guddatee jiraa?
Gaafii akka mata dureetti ka’e kanaaf, akka yaada fi ilaalcha kiyyaatitti, deebii kennuu osoo hin yaalin dura, barreeffama kutaa kanaa keessatti waayee Afaan Oromoo waanan kaaseef sababaalee adda addaan qaba. Akkan dhimma kanatti xiyyeeffadhu kan na taasise immoo “YUNIVARSITII SALAALEE” kan jedhu mallattoo (logo) tokko akka tasaa Face Book irratti argeen ture. Mallattoon kun wixinee (draft) ta’uu ykn isa xumuraa (final) ta’uu isaa waanan quba qabu hin jiru. Rakkoolee gurduddoo osoo qabnuu dhimma kana akka waan guddaatti laalee dubbii oo’isuufis miti. Haa ta’u malee, dubbiin tokko waan salphaa dha ykn xiqqaa dha jennee yoo bira dabarre, booda rakkoo guddaa ta’ee as bahuu mala. Kanaafan dhimma kana waayee Afaan Oromoo wajjin walqabsiisee kaasuu barbaade. Dhimmoota isa kana wajjin walfakkaatan gara boodaan ittideebi’a.
Amma gara gaafii mata dureetitti deebi’uuf, sadarkaan Afaan Oromoo har’a irra jiru gammachiisaa fi boonsaa ta’ulle; Afaan kun waggoota 27 keessatti akka guddachuu qabutti waan guddate natti hin fakkaatu. Dhugaa dha, Oromiyaa keessatti Afaan barumsaa fi Afaan hojii ta’ee jira. Garuu karaa adda addaatiin yoo laalame, dhiibaan akka irra jiru hubachuun waan nama rakkisuu miti. Tokkoffaa, dhiibbaa alagaatu jira. Akkuma jedhame, Afaan Oromoo eenymmaa Oromoo fi Qubeen immoo mallattoo bilisummaa waan ta’aniif, isaan kun diina fi alagaa hin gammachiisan. Kanaaf, kallattiidhaanis ta’ee al-kallattiidhaan; dhoksaanis ta’ee ifatti Afaan keenya akka hin guddannee fi dagaagne shirri irratti hojjetama. Lammaffaa, dhugaa haa dubbannu yoo jenne, Afaan Oromoo har’a abbaa hin qabu. Yoon akkana jedhu Mootummaan Naannoo Oromiyaallee dhugumatti Afaan kana guddisuuf waan ciminaan irratti hojjete ykn hojjetu natti hin fakkaatu.
Qubee mallattoo keenyaa kanallee mudaa itti uumuuf, wanti hojjetamaa ture yaadannoo yeroo dhihoo ti. Tartiiba qubee ni jijjiirra jedhanii akka yaalii godhaa turan; garuu mormii fi sochii cimaadhaan dirqifamanii akka waan kana dhaaban ni yaadatama. Kuni kan agarsiisu Afaan Oromootiif dantaa akka hin qabne dha. Afaan kun akka sirriitti guddatu silaa bajata guddaatu kennameefii, irratti hojjetamuu qaba ture. Kana godhuun hafee, Afaanuma kana qulqulleessuuf tattaaffiin waan godhame hin fakkaatu. Bakke tokko tokkotti Afaan kun biyyuma isaa Oromiyaa keessatti akka dhukatullee taasifamaa jira. Isa kanaaf fakkeenyota tokko tokko boodarra kaasuun yaala. Walumaagalatti yoo laalame, Afaan Oromoo akka guddachuu qabutti hin guddanne. Waggootni 27 dheeraa dha umrii dargaggeessa tokkoo ti. Afaan kenya garuu ammallee daa’ima jechuu ni danda’ama.
Afaan Oromoo biyya isaa Oromiyaa keessatti dursa argachuun dirqama
Akka hawwamuu fi dubbatamaa jirutti, Afaan Oromoo Afaan Federaalaa akka ta’uu qabuu dha. Kuni immoo hawwii Oromoo hundaa ti yoo jedhame dhara hin ta’u. Haa ta’u malee, hawwiin kun akkuma jirutti ta’ee; wanti dagatamuu hin qabne tokko, Afaan Oromoo Oromiyaa biyya isaa keessattuu Afaan biyyaa ta’ee guutumaa guutuutti mula’chuu hin dandeenye. Mootummaa Naannoo Oromiyaa keessattuu idleedhaan (formally) Afaan hojii haa ta’u malee, waajjiraalee hundaa keessattuu Afaan kun olaantummaa qabaa? Waajjiraalee fi dhaabbattootni (institutions) adda addaa Afaan kanaan sirriitti hojjetuu? Afaan kana calaqqisuu, mul’isuu? Maqaaleen daldalaa (business), dhaabbilee barnootaa, hoteelaa, mana nyaataa fi dhugaatii, mana bashannanaa fi kkf hunduu Afaan kanaan barreeffamanii jiruu? Yoo barreeffamanii ta’e immoo sirnaan barreeffamanii jiruu?
Fakkeenyaaf maqaaleen dhaabbilee barnootaa (educational institutions) kan akka Yunivarsitilee Oromiyaa Afaan kanaan mul’atuu? Gaafii bay’ee asitti tarreessuurra mee fakkenyota muraasa ta’an tokko tokkon tuttuquu yaala. Yunivarsitiilee Oromiyaa yoo laalle, Yunivarsitii Amboorraa kan hafan hunduu Afaan Alagaa malee kan keenyaa hin mul’isan; yoo mul’isanillee baay’ee xiqqaatee fi dhokatee mul’ata. Kuni maaliif ta’e? Yunivarsitiilee kanatu Oromiyaa ala jiru moo isaan kun qabeenya Oromiyaatii miti? Afaan kanatti fayyadamuun qaanii ta’e moo tuffii Afaan kanaa qabanii dha? Afaan kana dhoksuun eenyummaa Oromoo dhoksuu dhaa bar!! Eenyummaan keenya biyyuma Abbaa keenyaa keessatti dhokataa? Dhimmi kun salphaa ykn laayyoo fakkaata malee dhimma guddaa dha. Kanaaf hubatamuu qaba.
Dhumarratti, guddinni Afaan Oromoo guddina hawaasa keenyaa ti; guddina biyyaa fi saba keenyaa ti. Afaan kana guddisuun qaama Qabsoo Bilisummaa Oromoo waan ta’eef, guddina Afaanichaa kanarrattis ciminaan hojjechuun dirqama Oromummaa ti. Afaan keenya Afaan Federaalaa akka ta’u hawwuu dura, mee biyyuma isaa keessattuu xiyyeeffannaa haa argatu. Wanti sirraa’uu qaban haa sirraa’an. Afaan keenya Oromiyaa keessatti dursa argachuu fi guddatee ifaa ifatti barreeffamuu qaba. Yeroon Afaan keenya keessatti dhokatu dabree jira. Mqaaleen daldalaas ta’ee kamiiyyuu dursanii Afaan kanaan barreeffamuu qabu. Waajjiraaleee Oromiyaa keessattis Afaan keenya qulqullinaan ittfayyadamuu qaba. Yeroon Afaan keenya xureessinuu fi dhoksinu dabruu qaba.
Hanga dhimma biraatiin walitti deebinutti nagaan turaa!
Ulfaadhaa!


c: text/html

text:
Qabeenya Oromiyaa Saamsisaa Hoji-dhabdummaa Hir'isuun hin dandayamu.
(Jawar Mohamamd irraa)
Haasaan ObboLammaa Magarsaa jidduu kana godhe ijoo marii tibbanaa tahee alaa manattis irraa dubbatamaa jira. Sababni isaa ifa. Hogganaan dhaaba OPDOtokko ifatti ummanni Oromoo gabrummaa jala jiraachuu yeroo dubbatu dhagahuun isaa waan hin eegamne fi haaraa waan taheefi. Lammaa fi OPDOn haasaa akkanaa maalif eegalan? Wayyaaneen hoo maalif itti dhiifti? Qabxiilee kanniinirratti kana jechuun barbaada:
- 1) Sabboonummaa Oromoo xiqqeessuudhaafi xureessuun Oromoo injifachuun akka hin danda'amne waan hubataniifi. Tooftaan Oromoo xureessuufi xiqqeessuu waan kufeef amma tooftaa filatan, Oromoo faarsuun erga firoomfatanii booda deebisanii too'achuufi.
- 2) Yeroo dheeraaf Wayyaaneen Hogganoota jibbaafi ilaacha farra sabboonummaa Oromoo qabaniin fayyadamaa turte. Tooftaan sun waan kufeef amma namoota sabboonummaa Oromoo hubataniifi afaan sabboonummaa dubbachuu danda’an as baasan. Yoo hogganoonni haaraan kun haasawa bira darbanii tarkaanfii qabatamaa fudhachuutti cehan humna waraanaa waan harkaa qabnuuf ni rukanna jedhanii daguun eeguuf murteessan.
Waa haalleefuu waan Obbo Lammaan dubbate keessaa waan tokkorratti waa jechuun fedha. Obbo Lammaan xiyyeeffannaan guddaan isaa dargaggoo Oromoo diinaggeen humneessuu akka tahe haasaa isaa yeroo adda addaa irraa ni hubanna. Diinaggee irratti fuulleeffachuun kun qalbii dargaggoo gaafii siyaasaa irraa gara diinaggeetti deebisuun warraaqsa kana dhaamsuufi xiinxalli jedhu dhihaataa jira. Sirri ta'uu mala. Akkasuu ta'ee siyaasaan haa hafuuti yoo dhugaan rakkoo diinaggee kana furuuf barbaade akkaataan amma itti deemaa jiran bu'aa barbaachisaa san akka hin buufne beekuu qaba.
Rakkoo hoj-dhabdummaa yeroof furuuf maallaqa itti facaasanii jiruu yeroo gabaabduu (temporary employment) kumaatamaan uumuun ni danda'ama taha. Hiyyummaa hiddaan buqqisuuf garuu sababa hiyyummaa sanii hiddaan buqqisanii gogsuu barbaachisa.
Hubannoon dogongoraa inni guddaan Ummanni Oromoofi Oromiyaan hiyyeeyyiidha yaada jedhu dha. Lakki ummanni kun ni hiyyoomfame (impoverished) malee uumaan hiyyeessa (poor) miti. Kan hiyyoomfames weerara, saamicha, imaammatafi tarsiimoo alagaatiini. Ammatti OPDO fi Lammaan sirna alagaa Oromoo hiyyoomsu guutumatti haa fonqolchan jennee gaafachuun of hin sobnu. Haaluma keessa jiranittuu tarkaanfiilee madda hiyyuummaa kanatti caama buusaniifi akeeka hojii uumuu kana gargaaran fudhachuu danda'u.
Mootummaan naannoo Oromiyaa rakkoo hoji-dhabdummaa kana sirnaan furuudhaaf hunda dura qabeenya Oromiyaan qabdu guutumaan guututti dhuunfachuu danda'uu qaba.
Qabeenya Oromiyaa yoo dhuunfate hawwii imaammataa hiyyummaa hirdhisuu galmaan gahuudhaaf, imaammata bilisa ta’eefii baajata ni qabaata jechuudha. Itoophiyaan galii waggatti argattu keessaa yoo xinnaate 60% Oromiyaa irraa dhufa.( Warshaaleen biyyattiin qabdu harki 80% Oromiyaa keessa, meshaan alatti ergamu kan akka bunaa 70%, jimaa 100%, albuuda 85%, loon, kal'ee kkf). Faallaa kanaatiin ammoo baajatni Oromiyaan mootummaa federaalaa irra agattu ( budgetary subsidy) kan Itoophiyaa guutuun yoo walbira qabamu 28% caalee hin beeku.
Kana jechuun Oromiyaan madda galii Itoophiyaa taattus qabeenya kana dhuunfachaa hin jirtu. Fakkeenyaaf galiin mootummaan Oromiyaa naannoo san keessaa ofiif fudhatu gibira qonnaatifi daldala xixiqqaati. Kun ammoo galii waggaatti Oromiyaa keessaa argamu irraa yoo guddate 25% taha. Kana jechuun galii waggatti Oromiyaa keessaa argamurraa 75% federaalatu fudhata jechuudha.
Akka seera feederaalizimiitti baajatni naannolee waan lama gurguddaa irratti hundaaye qoodama; baay’ina ummatataatifi gumaata galii naannoon biyyattiif galchuudha. Akkuma statistics mootummaa saniittuu Itoophiyaa keessaa ummanni 35% Oromiyaa keessa jiraata ( dhugaan garuu 50% akka hin hanqanne namuu beeka). Diianagdee biyyatti keessaa ammoo harki 42% Oromiyaa irraa dhufa jedhanii amanu jarrinuu. Maarree shallaggii kamiini Oromiyaan ummata 35%, galii 42% qabaattee gaheen baajata federaalaa 28% kan ta’uuf? Wanni ani asitti kaasuu barbaade qabeenyi Oromiyaa dhuunfannaa mootummaa naannoo Oromiyaa jala waan hin jirreef, hanga wanti kun hin jijjiramnetti Lammaan faan hamma fedhanis yoo wixxifatan rakkoo hoji dhabdummaa furuuf madda galii argachuu hin dandayan.
Dhimma diinaggee biyyatti sanii yeroo haasayamu wanni yeroo baay'ee hin dubbatmane isa kana. Wayyaaneen karaa lamaan Oromiyaa irraa galii argatti. Karaan tokkoon diinaggee Oromiyaa daldaltoota Tigree harka itti galchanii jiran. Kunis daldala naannoo Oromiyaa sadarkaa qabeenya paartii ( EFFORT) akkasumas daldaltoota dhuunfaatiin too'achiisanii jiran. San qofaa miti. Bu'uraalee misoomaa Oromiyaa keessatti jaaraman kontiraanni kubbaaniyyaalee Tigreetiif akka kennamu gochuuni. Karaan lammataa ammoo akkuma armaan olitti tuqame kan mootummaa federaalaa dahachuudhaan maddeen galii ( warshaalee, oyyruu qonnaa, albuudaa kkf) Oromiyaa keessa jiran kallattiidhaan too'achuun galii sassaabbatani. kana jechuun mootummaan federaalaa maddeen galii gurguddoo Oromiyaa keessaa too'chuun bulchiinsa naannoo Oromiyaa hagabsee fudhata.
Bara 1995 yeroo caasaan federaalaa dhaabbatu warashaaleen gurguddaan (kan akka warshaalee sukkaraa, simintoo, huccuu, dhugaatii), qonni midhaanifi bunaa babal'oon, lafti albuudaa, hoteelonni kkf 'qabeenya ummanni Itoophiyaa waliin hore waan ta'eef naannoo tokkoof kennamuu hin qabu jechuun federaala jala galche. Hubadhaa qabeenyi mootummaa (state owned enterprises) kan federalaaf kennaman dhibbentaan 80% Oromiyaa keessaa, muraasni Kibbaa, xiqqoon wayii naannoo Amaaraati. Galii Oromiyaa irraa waggatti galu keessaa enterprise mootummaa federaalaa jala galan kun harka 40% akka tahe ni tilmaamama.
Mootummaa federaalaan kan too'atummaa kubbaaliyyaalee mootummaa qofaa miti. Kubbaniyyaalee dhuunfaa ( private limited Companies LLC,Kobbaaniyyaalee waloo ( share companies) akkasumas kubbaaniyyaalee biyya alaa ( foriegn companies) cufa kan gibira galii irraa guuruu mootummaa federaalaati. Labsii heera mootummaa cabsu baasuun kubbaaniyyaaleen biyya keessaafi alaa mootummaa federaalaa jalatti akka galmaayan gochuudhaan aangoo heeraan mootummaan naannoo Oromiyaatif kenname hoongessanii ofiif too'tan. Bifa kanaan gibirri Oromiyaan guurtu kan qonnaan bulaafi enterpirsii xixiqqaa qofatti daangeffame. Galiin Oromiyaan gibira kanarraa argattu dargaggootaaf hojii uumuu dhiisi mindaa hojjattoota mootummaatuu kaffaluu hin danda’u.
Kubbaaniyyaalee mootummaa fi dhuunfaa kanarraa Oromiyaan gibirumallee waa takka hin argattu. Akkuma namuu beeku kan biraa dhiifnee hojjataanuu naannoo biraatirraa fidama. Afaan hojii isaanii afaan Oromoo miti. Hubadhaa kubbaaaniyyalee kana dhuunfachuudhaaf mootummaan federaalaa bu'ura seeraa tokkollee hin qabu. Sirna federaalizimii keessatti fi akka heera mootummaa Itoophiyaatti mootummaan federaalaa goojjoo naannoleen walitti baasanii jaarratani. Buusii naannoleetin ijiraama.
Wantoota gurguddoo bu'ura seeraatin kannamaniif kanneen akka raayyaa ittisa biyyaa, maallaqa biyyolessaa (national currency) maxxansuu, dantaa alaa qajeelchuu akkasumas daladala alaa too'achuun alatti qabeenya naannoolee dhuunfachuuf bu'urri seeraa aangoo kennuuf hin jiru. Akkuma beekamu kubbaaniyyaalee kana erga dhuunfatee boodaa mootummaan federaalaa maqaa piraayvetaazashiiniitin gurgurataa jira. Kana gochuuf garuu aangoo heeraa tokko hin qabu. Qabeenyi mootummaa Oromiyaa keessa jiru, kan mootummaa naannoo Oromiyaati. Kanaaf qabeenya akkasii gurguruu, kireessuu, girbira guuruuf aangoo kan qabu Oromiyaadha.
Bara 1995 as mootummaan federaalaa seerota qabeenya Oromiyaa suduudaan saamuudhaaf dandeessisu hedduu baafate. Kana keessaa labsiileen gibiraat, kan liiziifi invastimantii warra hangafaati. Bifa heera mootummaa cabsuun kubbaaniyyaaleen dhuunfaa galiin isaanii guddaa ta'e gibirri isaanii mootummaa federaalaatiif akka galu labsiin bahe bu'ura federaalizimiifi heera mootummaa federaalaa kan diiguudha. Akka seera federaalizimitti kubbaaniyyaan tokko galii hamma fedheetuu yoo qabaate gibira galii mootummaa naannoo saniitiif kenna malee mootummaa federaalaafi miti. Seerri liizii kan mootummaan federaalaa lafa naannolee 'moogiziitiidhaan' akka bulchu kennus shira bu'ura heeraa hin qabneedha. Akka seeraatti lafti kan ummataati, mootummaan ummata bakka bu'ee bulcha. "Mootummaan" sun garuu mootummaa naannoti malee kan federaalaatii miti. Mootummaan federaalaa seeraan lafa taakkuu takkas hin qabu. Sababni seeera liizii kanaaf dhihaachaa ture "naannoleen invastaroota hawwatanii keessummeessuuf gahuumsaafi qindoomina hin qaban" kan jedhuudha. Dadhabinni akkasii osoo jiraateyyuu humna naannolee ol guddisuudha malee aangoofi mirga heeraan laatameef mulquun gonkumaa sirrii ta’uu hin danda’u. Sababni dhugaa garuu lafa Oromiyaa akka fedhanitti gurguratanii galii ofii guddifachuuf Mootummaa Naannoo Oromiyaa laafiisuuf yaadameeti.
Kanaafuu Obbo Lammaafaan yoo dhuguma hidda rakkoo hoji-dhabdummaa dargaggoo Oromoo hir’isuudhaaf fedhii qabaatan, tarkaanfiin dura fudhachuu qaban qabeenya Oromiyaa keessa jiru harka mootummaa naannootti galchuudha. Kubbaaniyyaalee kanniin harkatti galfachuun hojii uumuu keessatti Mootummaan Naannoo Oromiyaa waan lama fayyadama. Gara tokkoon gurgurtaafi gibira kubbaaniyyaa kanneenirraa galii naannoo ol guddisuun bajata hojii uumuuf isaan dandeessisu argatu. Har'a birri biliyoona 6 qofaan hojii miliyoona tokko uumna jedhanii wixxifatan. Kubbaaniyyaalee kana osoo dhuunfatanii garuu maallaqa eerame kana dacha dachaan waggatti irraa galfatan.
Faaydaan lammaffaa kubbaaniyyaalee kanniin too'achuun kan gargaaru, kubbaaniyyaaleen sun lammilee Oromiyaa keessa jiran sadarkaa jalaa hamma gubbaatti akka mindeessan gochuun dargaggootaaf hojii haaraa uumuu danda'u. Akkasumas invastaroonni biyya keessaafi alaa mootummaa Oromiyaa jalatti akka hojjatan gochuun galiin Oromiyaaf akka galu gochuu qofaaf osoo hin taane tarsiimoon isaanis dantaa ummataatin akka wal simatu dirqisiisuuf fayyada. Haaluma kanaan lafa Oromiyaa keessaa guututti yoo too'atan miidhaa qonnaan bulaarra gahu hirdhisuuf, dargaggootaaf lafa kennuuf akkasumas invastaroonni bifa ummata naannoo fayyaduu danda'uun akka hojjatan gochuuf isin dandeessisa.
Walumaagalatti rakkoo hoji-dhabdummaa Oromiyaa keessatti muldhatu sababni guddaan tokko qabeenyi naannichaa alagaadhaan dhuunfatamuu isaati. Akka afaanii (afaaniin dubbatan) kana onnee yoo qabaatan heerumaafi seera amma lafa jirutti fayyadamuun qabeenya Oromiyaa dhuunfaa mootummaa naannoo Oromiyaa jala akka galu falmachuu danda'u. Caffeen Oromiyaa labsiilee mirga ofiin of bulchuu (autonomy) heera mootummaa federaalaatiin kaayame diigan hunda labsii mataa isaatiin haquu danda'a. Kun aangoo Caffeeti. Murtii Caffee kana miseensonni Oromiyaa bakka bu’anii mana marii bakka bu’uutaafi federeeshinii keessa jiran sadarkaa federaalaa geessuun falmachuu danda’u. Pirazidatichiifi kaabineen naannoo qajeelfama baasuudhaan kubbaaniyyaaleen Oromiyaa keessa jiran suduudaan biiroolee naannichaatiin akka too'ataman gochuu danda'an. Akkuma Lammaan jedhe aangoon guyyaa muraasaafis taatu harka nama gallaan jijjirama hamma tokkoo fiduun ni danda'ama.
Kun garuu daadhannoon qofa osoo hin taane murannoo gochaan muldhatuun agarsiifamuu qaba. Afaaniin qofa osoo hin taane tarkaanfii qabatamaatiin asitti mirkanaa’uu qaba. Tarkaanfilee armaan olii kana fudhachuun akka dhuunfaafi dhaabaatti gaaga’ama (risk) akka qabu shakkiin hin jiru. Qabatamaan hojjachuuf yoo murannoon jiraate aarsaaf of qopheessunis jiraachuu qaba. Lammaafi OPDOn aarsaa kana fudhatanii dhaadannoo afaanii kana hojiitti ni jijjiiranii laata? Ana natti hin fakkaatu; garuu haatee bareeddii jennaan….akkuma jedhan ittuu dhufnaa ni agarra.
Hammasiifuu wanni irra deddeebinee ummata keenya yaadachiifnu wabiin mirga siyaasaafi diinaggee isaa, qabsoo isaa qofaa ta’uudha.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Waantoonni hamoon namoota gaarii irra akka ga’an Waaqayyo maaliif hayyame?
Gaaffii: Waantoonni hamoon namoota gaarii irra akka ga’an Waaqayyo maaliif hayyame?
Deebii: Barnoota hafuuraa hunduma keessaa inni kun gaaffii baay’ee ulfaataa dha. Waaqayyo kan bara baraa, daangaa kan hin qabne, hunda beekaa, bakka hundumatti al tokkicha kan argamu, fi hunda danda’aadhaa. Ilmni namaa maaliif (kan bara baraa, daangaa kan hin qabne, hunda beekaa, bakka hundumatti al tokkicha argamu, fi hunda danda’aa kan hin taane) karaa Waaqayyoo duwwaa guutummaatti hubachuu akka danda’u isa irraa eegamaa? Macaafni Iyyob dhimma kana ilaallata. Waaqayyo waanta barbaade hundumaa akka rawwatu garuu isa ajjeesuu akka hin dandeenye seexanaa hayyamee ture. Deebiin Iyoob maal ture? “Waaqayyo yoo na ajjeese iyyuu ani isuman abdadha” (Iyoob 13:15). Waaqayyotu kenne Waaqayyotu fudhate maqaan Waaqayyoo haa eebbifamu (Iyoob 1:21). Waaqayyo maaliif kana hayyamee akka ture Iyyoob hin hubanne garuu Waaqayyo gaarii akka ture nni beeka sababa kanaatiif isa abdachuu fi amanachuu itti fufe. Dhuma irratti, akkasuma nuufis deebii ta’uu qaba.
Waantoonni hamoon namoota gaarii irra maaliif ga’u? deebiin kan Macaafa Qulqulluu namoonni “gaariin” hin jiran kan jedhudha. Hundumti keenya cubbuudhaan akka faalamne Macaafni Qulqulluun baay’isee ifa taasisuudhaan nutti hima. (Lallaba 7:20; Romaa 6:23; 1 Yohaannis 1:8). Rooma 3:10-18 namoonni “gaariin” akka jiraachuu hin dandeenye ifa hin taasisu: “Namni qajeelaan hin jiru lakkii tokko illee hin jiru namni tokko iyyuu hin hubatu namni tokko illees Waaqayyoon hin barbaadu; namoonni hundinuu karaa Waaqayoo irraa goraniiru ergaan-takkaan warra dhimma hin baafne ta’aniiru; namni gaarii hojjetus tokko illee hin jiru, afaan isaaniitiin gara awwaala banamaatti nama geessu, arraba isaaniitiin ni gowwomsu; hadhaan mar’aataa hidhii isaanii jela jira, afaan isaanii abaarsaa fi dubbii hadhaa’aadhaan guutuudha, miilli isaanii dhiiga dhangalaasuutti a riifataadha. Karaa isaan irra darban irra diiguu fi gadadachuutu jira; isaan karaa nagaas immoo hin beekan, Waaqayyoon sodaachuun yaada isaanii keessa hin jiru.” yeroo ammaa kanatti namni kam iyyuu plaaneetii kana irra kan jiru gara Si’oolitti darbatamuutu ta’aaf. Sakandiin tokkoon tokkoon ishee kan nuyi dabarsinu araaraa fi ayyaana isaatiin duwwaadha. Waanti rifachisaan hamaan plaaneetii kana irratti shaakallu si’ool kan bara baraa isa kuufama ibiddaa keessaa wajjin yeroo walbira qabnee ilaallu illee araaraan guutamaadha.
Gaaffiin irra wayyu “Waantoonni hamoon namoota gaarii irra akka ga’an Waaqayyo maaliif hayyame?” kan jedhu ta’a. Romaa 5:8 “Waaqayyo garuu, utuma nuyi cubbamoota taanee jirruu, Kristos nuu du'uu isaatiin hammam akka nu jaallate ni argisiisa.” Jechuun agarsiisa. Bakka waan gadhee, haminaa, amala cubbuummaa namoota biyya lafaa kan irraa, Waaqayyo amma iyyuu nu jaal’ata. Gatii cubbuu keenya fudhachuudhaaf amma nuuf du’uttis baay’ee nu jaal’ate (Roomaa 6:23). Yesus Kiristoosiin akka fayyisaa keenyaatti yoo simanne (Yohaannis 3:16; Roomaa 10:9), dhiifama argannee waaqa keessatti abdiin mana jireenya bara baraa nuuf kennama (Roomaa 8:1). Kan nuuf ta’u si’ooliidha. Kan nuuf kennamu immoo waaqa keessa jireenya bara baraati yoo amantiidhaan gara Kiristoos dhufne.
Eeyyee, alii alii waanti hamaan namoota irra ni ga’a kana jaraaf waan hin taane fakkaatu. Garuu Waaqayyo dhimma ofii isaatiif waantonni tokko tokko akka ta’an ni hayyama, hubannus hubachuudhabaannus. Hunduma gararraa, haa ta’u malee, Waaqayyo gaarii, tolaa, kan jaal’atu fi araaraani guutuu akka ta’e hubachuu qabna. Yeroo baay’ee waantonni nuyi hin hubanne nu irra ga’u. Haa ta’u malee gaaarummaa Waaqayyoo shakkuu manna deebiin keenya isa amanachuu ta’uu qaba. “Garaa kee guutuu Waaqayyoon amanadhu, hubannaa ofii keetiitti hin hirkatin; karaa kee hundumaatti isa yaadi, innis daandii kee siif ni qajeelchaa” (Fakkeenya 3:5-6).
English
Waantoonni hamoon namoota gaarii irra akka ga’an Waaqayyo maaliif hayyame?


text:
Macaafa Qulqulluu Afaan Oromoo Pdf 159
Macaafa Qulqulluu Afaan Oromoo Pdf 159
Oromo Bible FREE - Android Apps on Google Play
Oromo Bible FREE.. 448.. .. Macaafa Qulqulluu Afaan Oromoo argachuun .. ida'ee irraa hir'isu akkamitti macaafa qulqulluu ja'ama macaafa gaazexaa .
cdn.good-amharic-books.com
Created Date: 5/1/2010 8:15:39 PM
Waaqayyo jaalala Abrahaam qore - Bible for Children
Waaqayyo jaalala Abrahaam qore.. Seenaa Sagalee Waaqayoo Macaafa Qulqulluu kan keessatti argamu.. .
Yohaannis 18 Laayibrarii Macaafa Qulqulluu Hiika Addunyaa .
DUBBISA MACAAFA QULQULLUU HAALA DIRAAMAATIIN QOPHAAE .. Afaan Oromoo mailto: .. PDF; Ergi.. Kitaaba Qulqulluu .
Raajota Xixiqqaa Jaarraa Saddeettaffaa: Amos, Hoseaa .
ATI MACAAFA QULQULLUU HUBACHUU NI DANDEESSAA! Raajota Xixiqqaa Jaarraa Saddeettaffaa: Amos, Hoseaa, Yoonaas fi Miikiyaas BOB UTLEY Profeesora Hermenetiksii
Bible in Oromo Language / Macaafa Qulqulluu / Affan Oromoo .
Bible in Oromo Language / Macaafa Qulqulluu / Affan Oromoo / Hiikan Haaran / New Translation in Latin Script CL043LT.. Oromo, also known as Afaan Oromo, Oromiffa(a .
Aarsaa Kakuu Haaraa New Covenant Ministries
Aarsaa Kakuu Haaraa New Covenant Ministries .. lallaba, qorannaa Macaafa Qulqulluu, .. Afaan Oromo.. Jesus Film.
afaan oromo bible - Bing - Free PDF Downloads Blog
Free Afaan Oromo Bible Macaafa Qulqulluu Afaan Oromoo .. Macaafa Qulqulluu Afaan Oromoo Farfana Afaan Oromo Oromo Bible PDF Free .. Title: afaan oromo bible - Bing .
Hawaasa Oromo Rogaland - oromian.net
Galmee kitaabota Afaan Oromoo mana macaafa Stavanger itti argamani .. Kakuu Haaraa fi Macaafota Faarfannaa Afaan Oromoo.. Waldaa macaafa qulqulluu Itiyoophiyaa.
Dhageetii Macaafa Qulqulluu - Aarsaa Kakuu Haaraa New .
Dhageetii Macaafa Qulqulluu afaan adda addaattin dhiyate.. Afaan Oromoo loqodaa Dhiyaa fi Giddu Galeesa fi loqodaa Gujii akkasumas immo afaan bayyetuu jira. 3b9d4819c4
rajmahal bengali movie songs 13
huawei hi suite mobile usb driver 23
the pipe fitters blue book free 1160
dilwale movie 2015 english subtitles 55
steinberg virtual guitarist 2 131
pallikoodam full movie free 28
gta san andreas srbija patch free 20
xps to pdf converter software free 12
joe thomas bridges album free 18
windows xp speeder sp3 v.2 torrent 47


text:
Kan oduun isaa ho’ee dubbatamaa jiru filannoon prezidaantii yunaaytid Isteets ka baranaa har’a sagalee bakka bu’onni ummataa kan kutaalee irraa kennaniin ifatti murteeffamuuf jira.
Kunis dureesichi Amerikaa Donaald Traamp prezidaantii Amerikaa isa 45ffaa ta’anii filatamuu mirkaneessuuf jira.Traamp Amajjii 20 fullee keenyaa kakachuun whaayit Haawuus qabachuuf akka jiran lammiwwan Amerikaa baatii sadaasa jalqaba irraa kaasanii beeku.Ta’uus garu bakka bu’oota uummataa kan kutaalee sahntamaan malee sagalee dhunfaa uummanni guutummaa biyyattiitti kenneen Traamp hin injifanne.
Sagaleen bakka buutonni 538 kutaalee 50 irraa kennan heddumiina lakkoobsa uummataa irratti hirkachuun waan ta’eef har’a sagalee kennuuf jiru


text:
Ambasaaddarri Ameerikaa DhMGitti Niikkii Haaley hojii gadhiisan
Finfinnee, Fulbaana 29,2011(FBC)-Preezdaantin Ameerikaa Doonaald Traamp hojii gadhiisuu Ambaasaaddara Ameerikaa Dhaabbata Mootummoota Gamtoomanii Niikkii Haaley fudhatan.
Haaley bara faraanjootaa 2017tti ambaasaaddara Dhaabbata Mootummoota Gamtoomanii ta’uun muudaman.
Hojii gadhiisun isaanii fudhatama argatus hojii yoom akka dhaaban wanti ibsame hin jiru.
Dubbi himtuun masaraa Adii Saaraa Saandraas, Doonaald Traamp fi Ambaassaaddar Niikkii Haaley guyyaa har’aa waliin ni mari’atu jedhaniiru.


text:
[SQ,sadaasa 18,2017]
Barattoonni Oromoo maaster pilaanii akeeka saamichaaf bahuusaa dura dhaabbatanii mormuun akka uummanni kaayyoo sana hibfudhanneef falma jabaa gochuu keessatti qoda olaanaa bahataniiru
Barattoonni kun garuu yakka tokko malee mana hidhaa Hawaasaa Keessatti dararamaa jiru. Qaamni dubbatuuf tokko hin argamne. Saba keessa hin jiran namni dhaqee gaafatu hin jiru. Galaa nyaata hin qaban. Polisoonni naannoo kibbaa akka namaatti isaan hin lakkaahan. Oromoon birmachuufi qaba.
Maqaan isaanii kunooti.
1,Iyyob Mul’isaa: Barataa Engineering waggaa 1ffaa
2,yohannis Furgaasaa ; mechanical Engineering waggaa 3fffaa
3,Borona Abera mechanical Engineering wagaa 3ffaa
4,Wasenu Germu Electrical Engineering waggaa 3ffaa
5,Wayyecha Tamiru civil engineering waggaa 3ffaa
6,Gada Gemechu electrical engineering waggaa 4ffaa
7,Shaloo Negasa wagga eletrical engineering 4ffaa
Iyya dabarsaafi. Barattoonni Oromoo yunivarsitii Hawaasaa fi itti dhiyoo jirtanis dhaqxanii akka gaafattan abdii qabna.
Mormii mooraa Jimmaa Yuunibarsiitii sababa maaster pilaanii fi Gaazexaa Inquu eebila 11,2014 irraa erga eegalee hanga haqamutti itti ajjeefamaa reebamaa of wareeguuf kaayyoof jireenyasaanii uummata Oromoof wareeganii qabsoo gagfeessuu keessatti qoodni bqrattoota Oromoo isa olaanaadha. Sana durattillee jechuudha.
Haalum kanaan saamicha maqaa Maaster pilaanii kanneen morman bara 2015 keessa Dillaa Yuunibarsiitii irraa barattoonni qabaman ammayyuu mana hidhaa keessatti dararaama akka jirantu gabaafame
Gaaffiin maqaa Maaster Pulaaniin Uummataaf barataan gaafate gaaffii haqaa ta’uu amanee erga fudhateen boodallee Wayyaaneen barattoota kana gadlakkuftee akka hinjirre himame.


text:
Onkoloolessa 13, 2017 | SEENAA Y.G (2005)
Utubaan Manni Oromoon ijaarrachuuf deemuu gadi dhaabbateera. Irree jabaan dhaabbate. Eenyullee buqqisuu mitii, raasuu hin danda’uu. Dagaleen Utubaa walitti qabuus akkasuma rukutamee dhumeera. Hojii itti aanuuf maaltu nu barbaachisaa? jennee mana keenya xumuruu qofaatu nu hafa. Qabsoon Oromoo gonkumaa kan duubatti hin deebinee ta’eera. Oromoon filmaata dhumaatti deemaa akka jiru diinni mataa isaa hubateera. Oromoon qabsoo waliigalaa gaggeessuuf kan eegamaa ture, guutummaatti hojii irra ooleera. Kana booda imalli eegalluu murteessaadhaa. Waan eegallee xumuruuf karaa kan saaquudhaa. kanaaf Dhalli Oromoo qabsoo isaa milkeessuu barbaada taanaan, Naamusaa fi bilchinni keenyaa dachaadhaan dabaluu barbaachisa. Wareegama hanga har’aatti baafne milkeessuuf, obsaa fi murannoon dantaa siyaasa keenyaaf jennee, obsinee waan dursa kennufii qabnuuf dursa kenninee irra aanuuf of qopheessuun murteessaadhaa. Obsi keenya daran kanarra jabaachuu qaba. Diinni keenya innikaa eenyu? jennee adeemsi keenya kanarra jabaatee itti fufu qaba. Oromoon waan eegalee fi itti seenee kana milkeessuuf qabxiilee armaan gadii ilaallachuun hedduu, hedduu barbaachisaadhaa.
- Sagal Obsinee, Takkaa Duulla.
Wayyaaneen humna keenya laaffisuuf, shiroonni hojjachuu maltu kanarra jabaaachuu fi babal’achu mala. Kanarra warra ollaa keenyaan walitti nu buusuu fi yaaddoo nutti heddummeessuu dandeessi. Guraageenuu kaatee miidhaa nurraan ga’uu dandeessi. garuu guraagee rukutuun Bilisummaa wareegama Ulfaataa itti kafalaa jirruuf furmaata waan hin taaneef , wayyaanee Tigiraayi irratti haleellaa keessa deebii hin qabnee fudhachuutu furmaata jennee waliif galuu qabna. Abbaa badii irratti qophoofnee haleellaa gaggeessuutu furmaataa qalbifadhaa.Amaarri, Somaaleen, Affaar, Beena Shaangul kkf boruu nurratti duuluu malu. Waan barbaadanis haa godhan. Dantaa keenyaaf dursa kennina taanaan, shira wayyaanee kanaaf karaa saaquu hin qabnuu. Inumaa gama hundaan irratti hojjannee, jaruma kana wayyaaneetti galagalchinee dhimma itti ba’uu qabna malee, kiyyoo wayyaaneen nuu qopheessitee seenuu hin qabnuu. dhugaadhaa lammii keenya miidhuu danda’u. waan sukkanneessaa nurratti raawwatu maluu. Garuu kun hundi nuuf furmaata miti. Kana Biyya ega dhuunfannee itti deebina. Shira kana qabbaneessaa, wayyaanee Ijoo dubbii keenyaatti qophaa’uu nu barbaachisa. Yeroo laanneefii jirrutti dhimma ba’uu didanii itti fufnaan, hegareen wayyaanee oromiyaa keessaa raawwachuu qaba. Kanaaf duulli akkasii yeroo tokkotti ta’uu qaba. Waan guddaa akkasiif garuu dursa of qopheessuu barbaada. Kasaaraa siyaasaa akka nurra hin geenyef, of eeggachuun baayyee barbaachisaadhaa.
- Sagal safarree, takkaa Murraa !
Sochiin keenya hundumtuu qorannoo irratti hundaa’ee gaggeeffamuu qaba. Gonkumaa miiraan guutamnee waa raawwachuu irraa of qusachuu nu barbaachisa. Obsa godhannee badii fi dogoggora jiru al sagal diinatti himuun gawwummaa miti. nuuti waan barbaannu argachuuf murannee jiraannaan, murtee isa dhumaaf of qopheessaa , diinni qalbii akka horatuu taasisuu, diina keessaas isa ijoo ta’ee irratti murachuuf, waa hundaa keessa beekuu nu barbaachisa. Waan raawwachuu qabnuu ammoo akka gaaritti irra deddeebi’anii qorachuu fi gilgaaluun dogoggora saboota gidduutti umamurraa waan nu baraaruuf, obsaan sagal itti deebi’anii safaranii , xumura irratti takkaa muruun bu’aa malee kasaaraa hin qabaatu. Kasaaraa siyaasaan waan itti deeffatan hin qabu. Kanaaf waa tokko akka dansaatti adda baafatanii , jumulaan waa balleessuu irra, isa waan hundaa bakka bu’uu irraa muruutu dawaadhaa qalbifadhaa.
- Sagal of-eeggannee, takkaa haleellaa,
Of eeggachuun sodaa miti. Of eeggannoon waan hundaaf murteessaadhaa. Keessattu qabsoo keessatti. Of eeggannoon kaayyoo milkeessuuf gaggeffamuu keessatti bakka ol aanaa qaba. Kasaaraa ulfaataa irraa nama baraara. Namni of eeggatu, miira dhuunfaa isaa keessaa nama fagaateedhaa.ofiif of eeggachuun akkuma jiru, Biyyaaf, Sabaaf, lammiif, maatiif , hiriyyaaf kkf of eeggannoon taasifamuu, Naannoo ofii gammachuu waloo keessa galchuuf kan akeekkatuudhaa. Oromoon haala keessa jiru kanarraa kaanee yennaa ilaalluu , wanni eegallee akka hin gufanneef waan irraa of eeggannu hedduutu jira. Iccitti ofii eeguuf of eeggannoon ni jira. Waan hojjannuu fi tarkaanfiilee gaggeessinu hunda irratti of eeggannoon, bu’aa qabsoo keenyaaf taasifnu bakka ol aanaa argachuu qaba. diinni miidhaa akka nurraan hin geenyeef, sagal of eegganna. Diina irratti waan raawwannuf ammo waan itti amannu tokkon haleellaa gaggeessina.wayyaaneen shiraan akka nuuti humna buufnuu nurratti hojjachuu dandeessi. Nuuti shira ishee kana hundaa irraa of eeggannee, ishee irratti haleellaa keessa deebii hin qabnee tokko gaggeessina. Waan wayyaanee irratti gaggeessinu hundumtuu gara qabxii xumuraatti kan nu geessuu qofaa ta’uu qaba waan hundumtu adeemsa mataa isaa qaba. Wayyaaneen gonkumaa shira nu qopheessitee waan nuuti hojjachuuf karoorfanneen ala nu hojjachiisuu hin qabduu. Qabsoon itti seenaa jirru, qabsoo Ummataati. Qabsoo waraana lama gidduutti gaggeeffamu salphaadhaa. Qabsoon Ummataan gaggeeffamuu gidduutti dogoggorri tokko umamnaan waan dhabuu dandeenyu beekuu qabnaa. Kanaaf madda gufuu keenyaa fi waan gochuu qabnu irratti of eegganoo taasisuun barbaachisaadhaa.
- Sagal qiyyaafannee , takkaa adda keessa buufnaa,
Waa hundaa obsinee, al sagaliis safarree, al sagaliis of eeggannee, al sagalis qiyyaafannee, xumurrii dubbii keenyaadhaa, wayyaanee Tigiraayidhaa. Akka amma wayyaaneen jirtutti hegareen waliin jiraachuu haala hamaa keessa jira. Wayyaaneen haala amma itti jirtuun , gonkumaa afriikaa keessa jiraachuuf iyyu carraan qabduu hedduu xiqqoodhaa. Ummati Oromoo aarsaan kafalaa jiru laayyoo miti. Carraa araaraa aadaa keenyaaf illee mijataa miti. Saba Oromoo miliyoona 50 oliif kabajaa qabaachuu irra, qabeenyaa tuullatan caalsifatanii jiru. Qabeenyaa kana jiraachisuuf ammo, kana jechuun waan lubbuu hin qabnee jiraachisuuf, lubbu ilmaan Oromoo wareeguun filmaata ta’eeraaf. Dubbiin kan badduu gaafa Oromoon akka isaanii yaaduu eegaleedhaa. Kun ammo guyyaa eeggatti malee waan hafuu miti. karaan keenyaa fi hegareen keenya wareegama hangamii nu kafalsiisuus tarkaanfachuu hin dhaabnuu. Gumaan dhiigaa dhiigaan deebi’uu gaafa eegalee garuu, isaanumaaf bada. Kanaaf obsinee madda rakko hundaa kan taatee, wayyaanee Oromiyaa keessaa buqqisuu irratti haa qophoofnuu kan jennuuf. Shiroonni amma bakka maraa nurratti ka’an, furmaata tokkollee kan nu argamsiisan miti. Furmaanni keenya maayyii wayyaanee oromiyaa keessaa buqqisuudhaa. Deebitee akka hin kaaneetti haleeluudhaa. Kanaaf hanga obsinuu obsinee tarkaanfii dhumaa irratti humnaa fi irrree waliif haa taanuu lallabanna. dubbiin Murtee guutoo dhihaachaa jira. Waan barbaadee haa ta’uu, Oromoon gama hundaan qophii waa maraa taasisuun hedduu barbaachisaadhaa.
Namoonni baayyeen wayyaaneen waraana akka nurratti dulchituutti herreega. Garuu kun wayyaaneef jijjjiirama fidu hin qabu. Furmaati isheef argamsiisuu hin jiru. Inumaa badii isaanii bara baraa dhiheessaaf. Jabaannee haa hojjannuu. Bakka jirru maratti of kabachiisuuf haa hojjannu. Ragaalee wayyaanee adda addaa walitti haa qabannu. Dubbiin keessa deebii hin qabnee dhihaachuun haqaatii.
HORAA BULAA!!!!!!!!!!!!


text:
Dhiheenya kana mootummaa fi qondaaltonni ABO dhimma hidhannoo hiikkachuu Waraana Bilisummaa Oromoo irratti yaada faallaa walii kennaa kan jiran yoo tahu, Arba’aa darbe mootummaan Addi Bilisummaa Oromoo hidhannoo akka hiikkatu akeekkachiisee ture.
Dubbii himaan Addichaa Obbo Toleeraa Adabaa gaafii fi deebisaa BBC waliin godhe irratti, Addichi karaa nagayaatiin qabsoo itti fufuuf mootummaa waliin kan walii gale tahuu ibse. Haata’u malee dhimma waraanni hidhannoo hiikkachuu fi dhiisuu irratti mariin kan hin xumuramin tahuu hime. Obbo Toleeraan dabalataanis; “waan hidhannoo hiikkachiisuu jedhu irratti namoota walii galtee mootummaa fi ABO jidduu jiru quba hin qabnee fi warra yeroo walii galteen godhame bakka san hin turinitu akkuma itti fakkaate dubbataa jira” jechuun BBCf hime.
Obbo Toleeraan, Waraanni Adda Bilisumaa Oromoo ummataaf qabsaa’aa jira waan taheef, fuulduraafis akka waraana mootummaatti makamee dirqama isaa itti fufu barbaanna, warri loltuu tahee itti fufuu hin barbaadne ammoo akkuma dandeettii fi Ogummaa isaatti dhuunfaa fi dhaaba keessattis tahuu hojii adda addaa irratti bobba’anii akka jiraatan barbaadna jedhe. Dubbi himaan addichaa xumura irrattis, “loltoota WBO’tiif haalli jireenya isaanii osoo hin mijaa’in, akkasumatti hidhannoo hiikkadhaa galaa jedhamanii kan geggeefaman akka hin tahin beekamuu qaba” jechuun hime.


text:
Oduu gara garaa – Onkoloolessa 29, 2017
“አስቸኳይ ማሳሰቢያ
ወያኔ በመላው ኦሮሚያ ጠንከር ያለ አዲስ ጥቃት ለመሰንዘር ዝግጅት ማጠናቀቁን ታማኝ ምንጮች አመለከቱ። ከጥቅምት 18 2010 ጀምሮ የሚከተሉትን እርምጃዎች ለመዉሰድ ሰፊ ዝግጅት አድርገዋል።
1. ኦሮሚያ ውስጥ በሚኖሩ ብሔር ብሔረሰቦች ላይ ግዲያ መፈጸም
2. ለሰላም የቆሙ የኦሮሚያ ፖሊስ አባላትን ከጸረ ሰላም ኃይሎች የቆሙ በማስመሰል የስም ማጥፋት ፕሮፓጋንዳ ማካሄድና ፎቶግራፋቸውን ከኦሮሞ ነጻነት ግንባር ዓርማ ጋር ማሳየት
3. የኦህዴድ አመራር አባላትን መግደል
4. በኦሮሚያ ክልል ያሉ ባለሀብቶችን ንብረት ማቃጠልና ማውደም
5. ከላይ የተዘረዘሩ እርምጃዎችን እስከ ጥቅምት 18 ቀን 2010 ማጠናቀቅና ጥቅምት 20 ቀን 2010 ዓ.ም. ፓርላማውን በመጥራት በጉዳዩ ላይ ማስወሰን።
ስለዚህ ሕዝባችን ይህን ጉዳይ ነቅቶ እንዲከላከል ጥሪ ቀርቧል። ” Via Geresu Tufa
Komandi postii deebi’ufi jedhu. Komandii postii kana warri hoganan isaan kana jedhu warrii keessa beeku. Mee namonni kun eenyu?
- Isayas Woldegiorgis (security agency)
Namichi kun sabaan Tigreedha. Duraan itti aanaa Getachoo Asafa hogana basaastota ture. Nama baayye gara jabaatufi gocha sukkannesa namarratti fudhatu. Getachoo jibamee gatamee namitichi kun maaliif akka komandi postii keessa gale namaaf hin galu.
- Asefa Abiyu ( federal police Commissioner)
Namitichi kun sabatti Guraagedha. Namaaf hin nahu. Namas hin midhu. Hojii kana jedhamu hojates hin beeku.
- Reta Tesfaye (vice director of Maekelawi)
Namitichi kun Oromo, Horro Guduruu nannoo Harato jedhamtutti dhalate. Namni gara jabatu akka Rataa biyya lafarra waan jiru natti hin fakaatu. Kana dura waaye namicha kana xinno barresen ture. Garuu waaye isaa namni natti hime hidhaa waan jiruuf nageenyaa nama saniitif akka ragaa itti hin taanef waan hunda hin barreesu.
- Girmaa xurunee fi Rataa Tasfaaye
Jarri lamaan kun obboleewwan ykn hiroyoota afaan waliiti nyaatan. Midhaa ilmaan Oromo irran gahaa turan waliin qindeefatu, waliin hordofu bu’aa isaas waliin qodaatu. Mee xinno hojii isaaniin isinitti hima.
Bara 2011 eegalee Girmaa xurunee maqaa adda addaan seeli ABO jechuun iddoo adda addatti hundeesa. Erga kana godheen booda warra Asmaraa jiranitti “dargagoota ijaareen ofharaka qaba dhimma itti baha” jedhan. Isaanis dhugaa itti fakaatee karaa hundaan deegarsa godhuuf. Qarshii kumaataman lakkawwamu itti ergu.
Yeroo kana Girmaan Rattatti gabaasa. Rattaan Isaayasitti gabaasee qarshii miliyeenan rammadchifata. Girmaa fi Rataan qarshii kana gargar qoodachuun ergam hamma tokko ittin bashanananii booda (Girmaan dubartii Sharatanitti siree qabe waama) wagga tokko lamaan booda qabu. ABOn warra qindeese qabame jedhame sirbama. Girmaa fi Rataan seeli ABO cicciran jechuun badhafamu. Qarshii hagamii ykn maal akka badhaafaman Rabii tokkichi yaabeku.
Warra Asamaratii immo “ijollee sani dinni qabde. Ani baqadheen jala bahe” ykn akka yeroo namni 56 Bole qabame san “dallarran utaalen bahe” isinitti yaa muldhatu Maa’ikalawwi keessa utaalee yoo bahu. Isaan kun utaaluu waan dadhabaniif achi taa’u. Garuu jedhan warra Asamaraan. “Garuu namni beeku jira, Rataa jechuu isaati. Kanaaf mallaqa kennen gadi dhiisisa dafa qarshii erga” jedhan.
Isaanis mallaqqa dilbii erga itti erganii booda Rataa wajjin adda qoodatanii, warra qabame kana rebicha hamma irratti gaggesani, gocha sukaneessa gurra namatti hin tolle erga irratti rawwataniin booda Kun” Ragaa gahaan irratti hin argamne jechuun kan immo “isaan kanirratti ragaa bahi jechuun” (namni sodatu keessatu ofii bahuu jecha waan hin arginis ni lafalafa) dararaa ji’a afuriin booda gadi dhiisu.
Girmaan ennasuma warra Asamaratin”kun ilaala abaluufi abalu gadi dhiisise jechuun gabaasa.
warri gamaas “qabsaa’an akka Girmaa hin jira? isin kumatamarra Girma tokkocha naa caala” enyutu jedhee?
Hundaafuu Girmaan ammas badhaasa qaba. Kana Ratta wajjin adda qoodatu.
Haala kanaan maqaa ilmaan qabsoon dhiiga nama meeqa dhagalasan. Seenan yaa dubbatu. Hundaafuu basaasa Girmaa fi obbo Rataan haal kanaan qarshii miyeena 42 ol akka kuusatan himama. Kan Girma account isaa argine jedhaniiti. Kan Rataa tilmaama kooti. qexxee qixxe yoo ta’e sanuma miti ree?
Kana kaa amma nageenya eegisisa jedhamee kan komandi postitti filame jedhamu. Hin bariitu seete jaartiin……..
- Gen Gebre Dilla ( Cheif of defense intelligence)
Abba Abdii Illee, Abba Liyyu polisii ilma abban dhalche Gabree Dilla dhalata Tigirayi. Gabreen daldala jimaa fi kontirobandiin tujaara ana ofiin jedhe. Qonnaan bula Harargee kan omishee harka duwwa hafu yaa rakkatu malee inni maalif? Akka Hayila mariyaam nutti himetti Liyyu poliisii ilmaan isaa kan nutti bobbase jima ana malee namni tokko alatti hin ergu jedheeti jedhan. Ammas hoganaa komandi postii ta’uu mala. Gambree wadi Dilla maltu dhiba. waan tokko yaadadhe.
yeroo tokko namni wayii “rakkoon wayaane inni guddan waan tokko hin beektu waan hunda akka dandeesu of fakeesu ishiiti jedhe.
Jeneraala tokkotu ture. Yeroo lola shabiyaa san xiyara qabadhee dhaqee Shabiyaa biyye nyachisu male jedhe. Lakki karaa san sirri miti. Radarii keessa galta, farrii xiyaraa bayyinaan jira jedhaniin. Callisi gorsa keessaniin Dargi mo’anne jedhen. Gorsa Oromo jechu isaati. Oromitichi dhaqi nagaan sin galchiin jedheen afaan Oromon.
minalki jennan yekina jedhe. Awun tayalee dimitimatachawun atifiche si maxa ane wadi …
Sa’aa tokkon booda farrii xiyaraa Eritiraa bureetti simatte. wadii abaluun achumaan bara baraaf.
- General Abreha Woldemariam/ Quarter ( Chief of Operations) – Kunis kontirobandistii beekamadha.
Dhiifama edaa immo iftaan nan barsiisa. silaa waan bayyen barreesa. Nagaan naaf bulaa. Via Teferi Nigussie Tafa


text:
(Madda Oduu ABO/MOA/Bitootessa 30,2009) Warraaqsi Federaalistii Dimokraatawaa Oromoo fi Kongirensiin Ummata Oromoo ibsa gamtaan gidduu kana baasaniin, mootummaan wayyaanee afaan qawween humnaan ummata ukkaamsee bituu dhaabuu akka qabu gaafatan.
Filmaata bara 2005 geggeeffameen mootummaan wayyaanee mo’amuu kan yaadachiisan paartileen Oromoo kunniin, mootummichi haala yeroo darbe isa mudate ijaa ba’uuf, filmaata bara 2010 mo’achuuf humnaa olitti tarkaanfii ukkaamsaa fudhachaa jiraachuu isaa saaxilan.
Warraaqsi Federaalistii Dimokraatawaa Oromoo fi Kongirensiin Ummata Oromoo ibsa isaanii keessatti, mootummaan wayyaanee miseensotni paarlamaa mormitoota ta’an ummata waliin wal arganii akka hin mari’atne dhorkuu addeessan. Sirnichi hojjettoota hojii irraa dhorkaa fi buusii akka buusaniif dirqaa akka jirus saaxilaniiru.
Dhuma irratti mootummaan wayyaanee dhiittaa mirga dhala namaa geggeessaa jiru akka dhaabuu fi qondaalota mootummaa hojii farrummaa fi seerawaa hin taane irratti bobba’anii jiran irratti tarkaanfii akka fudhatu gaafataniiru.
Godina Dhiha Shawaatti dhiittaan mirga dhala namaa hammaataan geggeeffamaa akka jiru maddeen gabaasan.
Burqaaleen oduu Finfinnee Bitootessa 27,2009 akka gabaasanitti, hidhattootni mootummaa wayyaanee Godina Shawaa Lixaa Ona Miidaaqanyii keessatti ummata mirga sarbuun miidhaa guddaa irraan ga’aa jiran.
Akka gabaasa maddeen kanaatti hidhattootnii fi poolisootni sirna wayyaanee manneen ummataa seeraan ala cabsanii seenuun sakattaa geggeessaa fi ummata hiraarsuu irratti argamu. Sababiin hidhattootni wayyaanee ummata gidirsaa jiraniif mootummaa keenya deggeruu diddanii mormitoota deggertu jechuun akka ta’e gabaafameera.
Kana malees, poolisootni wayyaanee hidhamtoota mana hidhaatti argaman mirga isaanii dhiitanii akka hiraarsanii fi tortue godhan maaddeen kun dabalanii eeraniiru.
Jiraattotni Ona Miidaaqanyi hedduun isaanii miseensa dhaaba jalee wayyaanee OPDO akka ta’anii fi maallaqaan deggeran dirqisiifamaa jiru jechuun burqaaleen kun ifa godhaniiru.
Bulchitootni OPDO Onicha bulchaa jiran ummata Onichaaf karaa makiinaa, bishaan dhugaatii fi ibsaa galchuufii hanqachuun rakkoo hawaasummaa cimaaf akka saaxilanis ibsameera.
MOA


text:
Finfinnee,Fulbaana 19,2011(FBC)- Hojiin diizaayinii fi fandii buufata doonii babal’isuu, bu’uura daandii, anniisaa fi indaastiriyaalaa baatii 3 keessatti akka xumuramu kaabineen mootummaa Eertiraa kallattii kaa’e.
Kaabineen ministiroota Eertiraa waltajjii kaleessa taa’aniin haala qabatamaa naannoo amma jiru waliin tarkaanfachuun barbaachisaa ta’uu eeraniiru.
Ministirri Infoormeeshinii Eertiraa Yemaanah G/masqal haaromuu hariiroo Ityoophiyaa fi Eertiraa, akkasumas carraa gaarii naannichaatti uumameen fayyadamtummaa waliinii mirkaneessudhaaf waliin hojjechuun barbaachisaa akka ta’e kaabinichi waltajjii isaatin mirkaneessera jedhaniiru.
Kaabineen ministirootaa waltajjichaan walabummaa walii kabajuu, fayyadamtummaa waliinii mirkaneessuu, dhimmoota walitti dhufeenya booressan dhaabuu, haala gaarii naannoo uumuu fi gama hundaan hidhata uumun barbaachisaa ta’uu kaasaniiru.
Fayyadamtummaa waliinii mirkaneessudhaafis haaromsi buufataa, suphaa fi hojiin babal’isuu daandii, anniisaa fi qophiin hojii indaastirii akka hojjetamu kallattii kaa’era.
Hojiin diizaayinii fi fandiis baatii 3 keessatti kan xumuramu ta’uu iseera.
Comments
Loading...


text:
Gootfiriid Viilhelmi Laayibiniiz
Gootfiriid Viilhelmi Laayibiniiz (Jarmaniffa: [ˈɡɔtfʁiːt ˈvɪlhɛlm fɔn ˈlaɪbnɪts] ykn [ˈlaɪpnɪts]; Adoolessa 1, 1646 – Sadaasa 14, 1716) abbaa herregaa fi filoosofera lammii Jarmanii ti. Seenaa herregaa fi seena falaasamaa keessatti, Laayibiniiz iddoo guddaa qabata.
Laayibiniiz kaalkulasii kan kalaqe yoo ta'u kunis hojii Isaaq Niwuuten kaalkulesii irratti hojjachaa ture odoo quba hin qabaatin ture, erga maxxansa isaatii mallattoon Laayibiniiz fayyadame fudhatamuudhaan yeroo amma kaalkulasiif isatti fayyadamu. Jaarraa 20ffaa keessatti Law of Continuity and Transcendental Law of Homogeneity inni uume faaydiaa herreegaa argate (karaa qaaccessa al-idileetin). Damee kaalkuleeterii makaanikaalii keessattis, Laayibiniiz kalaqxoota gurguddoo keessaa tokko ture. Kaalkuleeterii Paaskaalitti baayyisuu fi hiruu itti dabaluuf yaalaa odoo jiruu, Laayibiniiz kaalkuleeterii piinwiilii (pinwheel calculator) bara 1685 bu'uuressuun kan jalqabaa ti. Laayibiniiz wiilii Laayibiniiz(Leibniz wheel) kalaqe, kunis kaalkuleeterii makaanikaalii baayyinaan oomishame kan jalqabaa kan ture aritoomeetirin kanatti fayyadame. Kana malees sirna lakkoofsa baayinarii, kan bu'uura kompitara dijitaalaa hundaa ta'e, fooyyessuun qulqulleessee.


text:
Daily Archives: January 19, 2018
Saba Amaaraa tti firoomuudhaaf Afaan Oromoo dagachuu qabnaa?
Afaan Oromoo fi Oromoo afaanii Saba Amaaraa tti firoomuudhaaf Afaan Oromoo dagachuu qabnaa? D. D. Dotii Saba oromoo kan walitti suphanii tokkumma isaa mirkaneessanii sadarkaa amma irra jirruun gahan keessa AFAAN OROMOO isa guddaa dha. Kanaaf, carraa argaman hundaan afaan… Read More »
SQ: Sagalee Bilisummaa Qeerroo Oromo, Amajjii 19, 2018
SOMBI WAAN SAREEN SOSSOBAN!
Qixxeessaa Lammii | Amajjii 19, 2018 Qabsoo ummataa kara dabarsuuf dabni wayyaaneedhaan raawwatamaa jiru warraaqsa gufachiisuu hin danda’u. Oromoon Oromiyaa fi Oromiyaan alatti wayyaaneen hidhame cufti kan hidhame maqaa ABOn malee yakka dalage hin qabu. Miseensotni dhaaba Dr Maraaraan durfamu… Read More »


text:
Dhukkubii kun duruu amala akkaatiin Afrikaa gama Dhihaatii mumullatullee bara 2013-2016 keessa ammoo humna jabeeffate nama hedduu fixe.
Dhiigaatti nafa namii qabu cufaan nama keessaa xinniqaa,nafa oowwisee nama bobeessaa amala akka akkaatiin dhufa,
Taatullee akka gaafa qaraa innii dhufe kaan hin sodaatan jedhan ogeeyyotii dhukkuba kanaan wallaanuuf ogeeyyotii addunyaa ta achi dabran.
“Ganna kana qorsa dansaa hojjatanii lafa jirutti jiraa hin fayyisa jedhanii harka 100 itti hirkataniifuu goomittaatti jira.”
Akka kaampaaniin qorsaa,Merck jettetti amma qorsa 8,600 biyya Eboolaa itti argan DRCtti ergite.Qorsii V920 godina DRC Equator jedhanitti ergan.
Qorsa kana nama fayyisee dhibaachuun isaa laaluuf marroo sadii irra deebihani laalan. Taatullee eeyyama kennaniifii biyya tokkollee keesatti qaraa nama hin kennine.
Fayyisuu fi dhibaachuu isaa ammoo ogeeyyotii DRC fi Dhaaba Fayyaa Addunyaatti laala.
Ebbolaan gaafa bara bara 2013 Afrikaa Dhiyaatti argan nama 11 fixee kuma 30 irratti argan.
Haga guddaan Guinea, Liberia and Sierra Leone.Qorsii argan kun V920 nama hedduu lubbuu oolche.
Dhukkubii biyyootii Afrikaa ufi irraa eeguutti jiran.Afrikaa Bahaalleen xuyyuura biyya Eboolaa keessatti argani dhufu ufitti seenuuf hojuutti jiran.


text:
Jijjiira tartiiba Qubee Afaan Oromoo illaalchisse ibsa ADO
Kufuu fi masheennuu sirna barnoota TPLF-EPRDFiif Qubeen Afaan Oromoo itti hin gaafatamu!
Jijjiira tartiiba Qubee Afaan Oromoo illaalchisse ibsa ADO
Duulli dhoksaadhaan sirnaa fi tartiiba qubee afaan Oromoo walumaagalatti sabboonummaa Oromummaa kolaasuu fi suuta suuta Qubee Afaan Oromoo haqanii Qubee Sabaan (Ge’ez) bakka buusuuf godhamu dhiyeenya kana saaxilamuun ifaadha. Shiri «Ijoolleen Oromoo Qubee Afaan Oromootiin (Latin) baratan dubbisu waan dadhabaniif qorannoon godhamee maddi rakkoo kanaa tartiiba Qubee Afaan Oromooti jedhamee ABCn gara LAGMtti jijjiiramuun isaa heddu waan nama gaddisiisuu fi nama qaanessuu jenna. Qorannoo godhame jedhamuu fi rakkoo dubbisuu dadhabuu barattoota Oromoo jidduu hariiroon bifa kamiiyyuu akka hinjirre qormaanni jeedhame kun wanni akeeku tokkolleen hin jiru.
Dadhabbiin jedhamu kun maddi isaa tartiiba Qubee Afaan Oromooti jedhanii tartiiba Qubee Afaan Oromoo jijjiiruuf yaaluun akeeka dhokataa fi shira golgame akka qabu ADOn hubatee jira. Erga Qubeen Afaan Oromoo ragga’ee maneen barmoota Oromiyaatti eegale irraa jalqabee sababii fi golgaa adda addaatiin Qubee kana balleessuuf duulli walirraa hincitne godhamaa turuun isaa dagatamuu hinqabu. Duulli amma bifa haarawaan jalqabe kun waan haarawa osoo hintayin itti-fufa duula baroota dheerraaf Aadaa, Afaan, Amantii, Duudhaa Oromoo fi walumaagalatti sabboonummaa Oromummaa dhabamsiisuuf godhamuun ta’uun isaa hubatamuu qaba.
Seenaa, adeemsaa fi dagaaginni Qubee Afaan Oromoo seenaa fi dagaagina Qubee Latin wajjiin walitti hidhataadha. Sirnaa fi tartiibni Qubee Latinii ammoo sirna idilee addunyaa guutuu ammatuu fi ittiin hijjatamu osoo ta’ee jiru, sirna kana Itoophiyaa-Oromiyaa qofaa keessatti tartiiba isaa jijjiiruuf yaaluun akeeka dhokataa qubee afaan Oromoo dhabamsiisanii Dubee warra Semetikiin bakka buusuuf godhamu ta’uu isaa qorannoo godhame jedhamu keessatti «Ijoolleen qubee Latinitiin yookin Qubee Ge’eziitiin yoo baratan daddafanii dubbisuu danda’u? gaafiin jedhu hundee qoraamata kanaa ta’uun isaa shira xaxamaa jiru caararreesa. Seenaa fi adeemsa Qubee Latinii keessatti tartiibni «LAGM» jedhamu kun tartiiba ABC wajjiin waldorgomee kufuu isaa seenaa ogummaa barnootaa afaanii(linguistics) ragaa baha.Tartiibni LAGM hundeen isaa afaan Semetika kaabaa (Northern Semetic order) biyya Syria duraanii) keessaa madduu isaa seenaan afaanota addunyaa ni mirkaneessa. Qormaata godhame jedhamu keessatti qubeen «L» barreeffama keessatti si’a heddu deddeebi’ee dhufa (frequency count) irraa caalaa qaba jedhamee dhiyaate Afaan Tigree fi Afaan Amaaraa keessatti yoo ta’ee malee afaan hundee Kushitika irraa maddan keessatti kan (freequency count) olaanaa qabu ABC akka ta’ee qorannoon waggoota kumootaaf godhamee ni mirkaneessa. Addunyaanis qorannoo kanarratti hundaayee tartiiba ABC fudhachuun ragaa gudaadha. ABCn afaan kamuu keessatti barachuu fi dubbisuuf salphaadha jedhame qorannoon ragga’ee ummanni addunyaa irra caalaan sirnaa fi tartiiba kanaan hojjataa jira.
Waan hundumaa caalaa kan nama gaddisiisu osoo oggeeyyotaa fi ummanni Oromoo irraatti mariyatee rakkina jiru hin hubatin hannaa fi dhoksaan tariibaa fi karriikulama haga ammaa jiru jijjiiruun shakkii shira dhokataatu duuba jira jedhu daranuu gadi jabeessa!
Afaan Oromoo afaan dubbii irraa gara afaan barreeffamaatti jijjiiruuf shorri ABCn gumaache hiriyaa hin qabu. Qubee Afaan Oromoo maddisiisanii Afaan Oromoo gara barreefamaatti jijjiiruuf wareegama qaqqaaliin kafalamee jira. Ijoolleen Oromoo sirnaa fi tartiibni Qubee Afaan Oromootiin barachuun sabboonummaaa Oromummaa dhabamarraa hanmbisuu qofaa osoo hintayin mallattoo cancala gabrummaa kan ta’ee qubee imaammata afaan tokkicha qofaa dirqiin barachuu cabsee jira. Afaan Oromoo sirna afaanota addunyaa keessa seenee jira. Sirnaa fi tartiibni Qubee Afaan Oromoo sirnaa fi tartiibaa Qubee Latinii keessa seenuun Oromoon ogummaa fi qaroomina baraa akka qabaatu godhee jira.
Sirnaa fi tartiibni qubee afaan Oromoo qabeenya ummata Oromootii fi dhaloota haarawaa ta’ee jira. Qabeenyaa ummata Oromootii fi dhaloota haarawaa akka qabeenya dhuunfaatti lakkaawatanii yeroo barbaadan akka barbaadanitti laaquu fi jijjiiruun yakka hiriyaa hinqabne jenne amana. Sirnaa fi tartiiba Qubee Afaan Oromoo jallisuuf yookin jijjiiruuf yaaliin godhamu hegeree fi jireenya dhaloota qubee (qubee generation ) gaafii jal galchuudha jenne amana.
Kanaafuu ADOn shira sirnaa fi tartiiba Qubee Afaan Oromoo jijjiiruuf godhamu kana ummanni Oromoo akkuma kaleessa shiroota biroo doomsuuf gurmuu tokkoon dura dhaabbate, ammallee murannoon shira kana fashalsiisuuf gurmuu tokkoon akka dhaabbatu waamicha sabummaa goona!
Mootummaa Wayyaaneetii fi Qondaalonni OPDO shira kan hatattamaan dhaabanii shaffisaan qubee fi tartiibni Afaan Oromoo bakkatti deebi’uu isaa akka ummata Oromootiif ibsan akeekkachiifna!
Sirnaa fi tartiiba Qubee Afaan Oromoo murtii ummata Oromootiin alatti jijjiiruun yakka gudaadha!
WAXABAJII 7, 2017
KOREE HUJII RAAWACHIIFTUU ADDA DEMOKRATAWAA OROMOO (ADO)
Jijjiira Tartiiba Qubee Afaan Oromo illaachisse Ibsa ADO


text:
Konkolaachisaan ambulaansii Xaaliyaan keessatti ajjeechaan shakkamuun to'annaa jala oole
Hojjataan ambulaansii qarshii argachuuf garee yakkaa ('maafiyaa') waliin ta'uun ajjeechaa namootaa irratti hirmaateera jedhuun hidhamuusaa poolisiin odola Siisiilii, Xaaliyaan beeksise.
Namichi yoo xiqqaate namoota sadii gara manaatti galaa turan qilleensa hidda dhiigaa isaaniitti galchuun ajjeeseera jedhamee himatamee jira.
Tokkoon tokkoon namoota ajjeesseef maallaqa gara yuuroo 300 (birrii 9700) ol ta'u akka kaffalameef himameera.
Miidiyaan Xaaliyaan dhimma kana salphina ''ambulaansiiwwanii kan du'aa'' jechuun gabaasaa jiru.
Namichi kun kan to'annoo jala oole, miseensa 'maafiyaa' sanaa duraanii irraa erga eeruun isaan ga'eefi sagantaa TV fi angawoota naannoof odeeffannoo erga kennee boodadha.
Hojjataan kun ajjeechaa ta'e jedhee raawwatameen himanni irratti banamee jira.
Namni ganna 42 kun carraa kanatti fayyadamuun maatii namoota du'anii garee maafiyaa Siisiilii waliin wal-qunnamsiisuun awwaalchi isaanii akka raawwatamu taasisee kaffaltiin akka raawwatameef himamaa jira.
Wanti kun bara 2012 irraa kaasee hojjatamaa akka tureefi namoonni hedduun miidhamuu hin oolan jedhamee gabaafamaa jira.
Qorattoonni Biyaankaaviilaa keessatti du'aatii hedduu kan qoratan yoo ta'u, 12 amma yoonaatti du'a sirrii akka ta'aniif 3 qofti qorannoof akka dhiyaatan himaniiru.


text:
Nuti miseensonni ABO Kutaa NZ Kora guddaa kan bara 2009, Bitootessa 28 fi 29 magaalaa Aucklanditti gageefannee milkii fi injiifannoon xumurannee jirra. Kora kana haasa'aan kan banan DT kutaa NZ yeroo ta'u akkasumas bakka bu'oonni konyaa walduraa duubaan haasa'a godhanii jiru. walgahii kana irratti xiinxala haala yeroo fi fi gamaagamni hujjii waggaa godhaamee, filannoon kutaas godhamee jira.
Akkasumas kora gaafa 29/03/2009 gaggeefame irratti miseensa SHG ABO fi itti aanaan HD ABO J/Bultum Biyoo karaa tele conference dhaan haalaa qabsoon bilsummaa Oromoo yeroo ammaa irraa jiru ibsa bal'aa kennanii jiru.Gaaffii mana keessaa ka'eefis deebi'iin J/Bultumiin kennamee jira.
Kanumaan waliin walgahiin uummataas gaggeefamee jira, waltajjii mootummaan NZ waggaan qopheessu kan Auckland ethinic weekend jedhamu irratti hawaasni Oromoo Oromiyaa bakka bu'uudhaan aadaan keenya boonsaa uummata hedduu duratti kan agarsiifame yoo tahu, sana boodaan dorgommiin kubbaa milaa Tuuta kubbaa milaa oromiyaan saboota NZ keessa jiraatu waliin gaggeefame haala boonsaan xumurame jira..
Murtii fi Kutannoolee Kora ABO NZ
1. Qabsoo Bilisummaa Oromoo fi sochii Addi Bilisummaa Oromoo biyya alaa fi keessatti bifa hundaan gaggeessaa jirru dinqisiifachaa, yoom iyyuu caalaatti jabinaan hojjeechuuf murteeffanneera.
2. ABOn haala rakkisaa ta’e keessaa ba’ee bifa tasgabbaa’aa ta’een sochii itti fufee caalaattuu jabeessuuf gara keenyaan waan nu irraa eegamu hundaa gumaachuuf murteeffanneerra. akkasumas uummanni oromoo bakka jiran hundaa akka jabaatan yaamicha goona.
3. Mootummaan TPLF uumurii aangoo isaa dheereffachuuf dhiiga dhangalaasaa jiru jabeessinee balaaleffanna. Shira Ummata Oromoo, saboota ollaa Oromoo jiiraatan waliin walitti buusuu ta'ee oromoota oromoota biraa waliin walitti buusuu fashaleesuufis waan dandeenyu maraa ni hojjenna.
4. Seeraa fi heera Dhaaba kabachiisuun hundee nageenya jaarmayaa tokkoo ti. Adda Bilisummaa Oromoo keessattis seera-dhablummaa farra Qabsoo bilisummaa Ummata Oromoo waan ta’eef, dammaqinsaan ni eegna, murannooniis dura dhaabbanna.
5. Nuti miseensoonni ABO kutaa NZ keessa jiru murtii fi qajeelfama dhaabni keenya nutti keennu maraa fudhannee gara hojiitti jijjiiruuf ni hojjechuuf
mirteefanee jira..
Injifannoo Uummata Oromoof!
Gadaan Gadaa Bilisummaati!!
Bitooteessa 30, 2009


text:
Muummichi ministeeraa Dr Abiy Ahmad fi Prezdaantiin Eertiraa Isaayyaas Afaworqii guyyaa har’aa gara Abu Dabii imaluun Dhaaltuu Gonfoo Emreets Muhammad Bin Zaayid fi qondaaltota biyyattii kanneen biroo waliin mari’ataa jiru. Dubbi himaan waajjira Muummicha ministeeraa Obbo Fitsum Araggaa akka ibsetti biyyoonni sadeen dhimmoota nageenya naannichaa, investimantii fi diinagdee irratti kan mari’ataa jiran tahuu hime.
Prezdaantiin Eertiraa Isaayyaas Afaworqii guyyaa kaleessaa gara Sa’udii imaluun Malik salmaan waliin eega mari’ateen booda har’a gara Emreets kan cehe tahuun beekameera. Waldhabdeen Itoophiyaa fi Eertiraan jidduu ture waliigaltee dhiheenya kana mallatteessaniin akka xumuramuuf, Emreets shoora ol’aanaa kan qabdu tahuu gabaasni arganne ni ibsa.
Odeeyfannoo walqabateen muummichi ministeeraa Dr Abiy Ahmadii fi Prezdaantiin Eertiraa Isaayyaas Afaworqii meedaaliyaa preezdaantummaa Emreets badhaafaman. Dhaaltuun Gonfoo Emreets Muhammad Bin Zaayid “badhaasichi hooggantoota lamaaniif kan kennameef, biyyoota isaanii jiddutti araaraa fi nagaya buusuu isaanitiin” jedhe.


text:
Filaannoo prezdaantummaa Keeniyaa irradeebii yeroo lammaffaatiif geggeefameen, ammas Prezdaant Uhuuruu Keenyaataa injifatuu Koomishiinni Filaannoo Keeniyaa IEBC guyyaa hardhaa labse.
“Kaadhimamaa Prezdaant Uhuuruu Keenyaataa fi itti Aanaa Prezdaantii Wiliyaam Ruutoo baga gammaddan” jechuun kan injifatan tahuu labse.
Filaannoo August 8/2017 geggeeffamee tureen, Koomishiiniin Filaannoo (IEBC) prezdaant Uhuuruu Keenyaataa injifatuu eega labsee booda, manni murtii olaanaa iyyannoo paartiin mormitu NASA dhiheeffate irratti hundaa’uun bu’aan filannoo sanii seeraan ala jechuun kuffise. Akkasumas filannoon harayni irra deebifamee onkololeessa 26/2017 akka geggeeffamu murteesse.
Paartiin mormituu NASA kan kaadhimamaa Prezdaantii Raayilaa Odingaa tiin durfamu immoo, qondaaltonni Komishinii Filannoo hanga aangoo lakkisaanitti kan hin hirmaanne fi ummannis bahee akka hin filanne gaafate.
Filaannoo Onkololeessa 26/2017 geggeeffame kanaan, Uuruu Keenyaataa sagalee miliyoona torbaa ol( 98% ) argachuun filatameera.
Filaannoo kanaaf lammiileen Keeniyaa 19,611,423 kan galmaa’an yoo tahu, namoonni 7,616,217 qofti kan Sagalee kennatan tahuus beekameera.


text:
Mootummaan Chaayinaa yeroo adda addaa sababa finxaalessummaa ittisuu jedhuun Seerotaa fi qajeelfamoota muslimoota biyyattii cunqursan baasuun raawataa kan ture yoo tahu, ammas muslimoota Wiigar irratti xiyyeeffatuun duula “Farra Halaalaa” jechuun moggaase kan jalqabe tahuu Rooytars gabaase.
Qondaaltonni Paartii Koministii Chaayinaa biyyattii bulchaa jiruu, duula kana raawwachiisuudhaaf Kaadiroota kumaatamaan lakkaahaman magaalaa guddoo kutaa Zinjiyang tan taate Urumqi keessatti leenjisuun, Isniina dabre kan eebbisiisan tahuun beekameera. Sirna eebbaa kana irratti kaadiroonni leenjifaman “duula farra halaalaa injifannoon xumuruudhaaf ni qabsoofna” jechuun dirqama kan fudhatan tahuu gabaasichi ni ibsa.
Kaadiroonni duula kana raawwachiisuuf leenjifaman nyaataa fi dhugaatii jiraattota naannichaa too’achuuf mirgi kan kennameef yoo tahu, hojjattoonni mootummaa Khamrii fi nyaata halaala hin tahin yoo kan didan tahe kan adabaman tahuu ibsame. Dabalataanis miseensonni Paartichaatii fi hojjattoonni mootummaa Diinii isaanii akka hin hordofne qajeelfamni bahee jira.
Chaayinaan muslimootni biyyattii Diinii akka hin hordofneef duula hamaa geggeessa jirtuun walqabatee, yeroo ammaa muslimoonni miiliyoona tokkoo fi walakkaa tahan manneen hidhaa keessatti kan ugguraman tahuu gabaasni dhiheenya UN irraa bahe ni addeessa.


text:
Isra’eel haleellaa Bo’ii hulluuqaa(Tunnel) Gaazaa fi Isra’eel walqunnamsiisu irratti raawwatteen, yoo xiqqaate hidhattoota falasxiin jaha ajjeessuu Ministeerri Fayyaa Falasxiin beeksise.
Ministeerri ibsa isaa kanaan akka jedhetti loltootni sagal ammoo kan madaayan yoo tahu, namoonni bo’ii (tunnelii) keessatti awwalaman barbaadaa kan jiran tahuu beeksise.
waraanni Isra’elis ibsa baaseen, bo’ii (tunnel) gaazaa fi Isra’eel jidduu jiru barbadeessuu mirkaneesse. Waaranni Isra’eel, Bo’iin (tunnaliin) barbaadaye sun, kan loltoonni Hamas sochii waraanaa Isra’eel irratti raawwachuuf itti fayyadaman jedhe.
Haleellaan kun kan raawwatame yeroo Hamas eeggumsa daangaa Gaazaa, Bulchiinsa Falasxiin kan Ramallah keessa jirutti dabarsee kennuuf qophayeetti akka ta’e gabaasni Anadooluu niiwus irraa argame ni mul’isa.
Karoorri eegumsa daangaa Hamas irraa Fatahatti dabarsuu kun, waliigaltee gareewwan Falasxiin lamaan jiddutti godhame irratti hundaayuun akka ta’e gabaasni kun ni addeeessa.
Ameerikaa fi Isra’eel hanga Hamas gurmuu waraanaa isaa diigutti waliigaltee kan kan hindeeggare ta’uu beeksisuun isaanii ni yaadatama.


text:
Daily Archives: January 9, 2018
ILKAAN SOCHA’EE, BUQQISUUTU FURMAATA !!! – kutaa 2ffaa
ILKAAN SOCHA’EE, BUQQISUUTU FURMAATA !!! SEENAA Y.G (2005) kutaa 2ffaa fi xumuraa. Previous kutaa 1ffaa Ilkaan socha’ee buqqisuutuu furmaata !! jedhee katabbii kiyya kutaa 2ffaa osoo qopheessaa jiru, wayyaaneen Ibsa haaraa baafatte. Innis QEERROO qorachuu fi tarkaanfii irratti fudhachuuf haala… Read More »
Waamicha Guyyaa WBO, Konyaa ABO Washington DC, Dilbata, Amajjii 14, 2018
Sirna Kabaja Guyyaa WBO fi Seensa Bara Haaraa 2018 WBO Zoonii Kibbaatiin
Sirna Kabaja Ayyaana Guyyaa WBO fi Seensa Bara Haaraa Kan 2018 WBO Zoonii Kibbaatiin Sirni Kabaja Ayyaana Guyyaa WBO fi Seensa Bara Haaraa Kan 2018 (Amajjiin 01/2018) Addunyaa hunda irratti iddoo gara garaatti miseensotaa fi deggertoota Adda Bilisummaa Oromootiin gaafa… Read More »


text:
News
Harra
- Prime Ministeriin British Tony Blair yoo Labour Partyiin nama isaatti anne dhufu beksisee, bara kana june 27tti birro akka dhissu iffa godherra.
- Biologistonni bekkamonni adunya irra walitti qabamanii wa'e gossa jirenya lubbu qabanii hunda kan hanga million 1.8 ta'anni programii Enyclopedia of Life jedhamutti bassufi hojjachu jiranni.
Oduu Ture News 09-05-2007 (G.C)
- Kenya Airways Flight 507 kan jedhamu ergaa bararru jalqabee diqoo turee kufii danda'erra. Xuyurichi kan ka'e Douala, Cameroon irra yoo ta'u, namonni du'anni immo namotta kessa jiranni hunda (114) dha.
- Military base Fort Dix jedhamu kan New Jersey, USAtti argamu kessatti namonni ja'a qophiii namotta
achii kessa jirannu ajjessu irra osoo jirannu qabamaniru.
- Dhowaan Northern Ireland Assembly wagga afurrif wallaka bodda dhumee, Northern Ireland angoo offi debifachu dandertetti. Ian Paisley kan DUP irra dhufee birro First Minister yoo fudhattu, Martin McGuinnes kan Sinn Fein irra dhufee birro Deputy First Minister fudhaterra.
- Herod 1 kan Nigus Judaea bara 37 hanga 4 BCE kan turee, Awwalli isaa Herodium, Jerusalemitt argamerra.
- NASAn argammu SN 2006gy iffa godherra. Supernovan kunii iffaan tokkoffa akka tatte mirkaneffamera.
- UMP Kessatti ango ce'ufi fillatame kan ture, Nicolas Sarkozyiin akka Presidanti Francetti fillatamerra, kan inni mo'attes fillatama Socialist kan ta'e Ségolène Royal dha.


text:
Waggoota dingdama keessatti yeroo duraatiif, har’a, xayyaarri geejjibaa kan Itiyoophiyaa gara Ertiraatti imaluudhaan magaalaa Asmaraa qubatee jira.
Biyyoota baroota dheeraaf akka diinaatti wal-gaarerfataa turan gidduutti nageenyaa fi araara gidduu kana bu’e irraa kan ka’e – tarkaanfiilee obbolummaa fudhatame keessaa kun tokko tahuu isaa ti.
Daandiin qilleensaa Itiyoophiyaa, fuula Tiwiiterii isaa irratti, xayyaarri BOEING 787 DREAMLINER jedhamu, Finfinnee dhaa ka’ee balalii yeroo xiqqoo dhaa booda Asmaraa qubachuu isaa ennaa beeksisu, “Simbirroon nagaa amma kunoo Finfinnee irraa gara magaalaa Asmaraatti balaliite” jechuun beeksise.
Nagahaa Itoophiyaa fi Eertiraa Edduutti Bu'e Kabajuuf Koonsertiin Qophaahe
Imaltoota xayyaaricha keessa turan keessaa tokko muummicha-ministaraa Itiyoophiyaa duraanii – Obbo Hayile-maariyaam Dessaalenyi tahuu isaanii fi dirree-xayyaaraa Asmaraatti imaltoota dura-bu’uudhaan hafata diimaa irratti simatamuu isaanii, gabaasaan VOA achi ture ibsee jira.
Muummee Ministera Itoophiyaa Dr. Abiyyi Ahmed imlatuuf Eeritraa dhufee pirez. Isaayyaas,bulchoota mootummaa fi ummata bal'aatti bahee simate
Muummichi-ministaraa Itiyoophiyaa – Dr. Abiyyi Ahimed, murtii fi walii-galtee daangaa bara 2000 biyyota lameen gidduutti mallatteessame akka hojii irra oolchan eega beeksisanii booda, hoogganoonni biyyoota lameenii biyya walii daawwachuu dabalee tarkaanfiileen nageenyaa fi obbolummaa jajjaboon fudhatamanii jiran. Xayyaarri geejjibaa gara Asmaraatti balali’uu dura, daandiin telefoonaa biyyoota lameen gidduu banamee jira. Wixata dabre immoo, Ertiraan Embaasii ishee Finfinnee keessatti banatte.


text:
Seenaa Birgaadeer Jeneraal Taaddasaa Birruu (1914-1967)
Birgaadeer Jeneraal Taaddasaa Birruu godina Shawaa Kaabaa Salaale aanaa Hidhabuu Abootetti Siree Madihaane’aalamii iddoo jedhamutti bara 1914 dhalate.
Obbo Birruun weerara Xaaliyaanii qolachuuf manaa ba’anii faashistoota fi baandotaan rukutamanii dirree waraanarratti kufan. Haati warraasaanis rifaatun ji’oota 3f dhukkubsachaa ega turanii booda addunyaa tanarraa boqatan. Taaddasaanis ijoollummaatti abbaa fi haadha malee hafe. Umrii kanattis akka daa’imman kaanii haadha fi abbaatti beela fi dheebuu isaa osoo hin himatin guddate. Taaddasaan faashistoota Salaale qabatan hiriyoota isaa waliin bosona seenun ba’aa gala dhoorke. Xaaliyaanonnii baandota Salaaletti fayyadamuun Taaddasaafaa to’annoo jala oolchunis hidhaaf Somaaliyaatti dabarsanii geessan.Ega hidhaa keessatti dararamaa turaniin booda xumura Waraana Addunyaa IIffaa irratti gareen Faashistootaa gaafa injifatamanii baqatan, Taaddasaan loltoota Ingilizii Faashistoota karaa Baha Afrikaatii ari’an keessatti miseensa ta’ee hiriirun dandeettii fi aarii qabuuf isaanitti argisiise.
Taaddasaan Faashistoonni hanga biyyaa baatutti goota lafa qabatee lole ture. Shaalaqaa ykn kumalaan 3ffaa Itiyoophiyaa gaafa hundeeffamu innis miseensa fi ajajaa addichaa ta’uun Shaalaqaa Baashaa ta’ee muudame. Amajjii 1934 Shaalaqaa 3ffaa irraa gara Baha Itiyoophiyaa loltoota adda Harargee jiranitti jijjiirramee itti aanaa ajajaa dhibbaa ta’ee muudame. Baruma kana Wiirtuu Leenjii Hoolotaa Gannat seenuunis barnoota loltummaa ega barateen booda hojii hojjechaa ture.Ingiliizoonni dandeettii isaa arganis leenjii loltummaa Keeniyaa Mombaasaa dhaqee akka argatuuf isa ergan. Leenjichas gaafa xumuru ajajaa shantamaa ta’uun muudame.
Waggoota sadiin booda bara 1937 wiirtichatti deebi’ee barsiisummaan tajaajilaas ture. Waggaa lamaan booda bara 1939 birgeedin 4ffaan yoo hundeeffamu shaalaqaa 23ffaa keessatti ajajaa itti aanaa ta’uun ergama loltummaa fudhate. Birgeedii 24ffaa keessattis yeroo baay’ee osoo hin turin aangon meejarummaa kennameef. Waggoota sadii fi ji’oota 8 booda ammoo birgeedii 3ffaa keessatti itti aanaa bulchiinsaa ta’uunis muudameet ture.
Humni poolisii biyyattii gaafa gurmaa’u bara 1947 Taaddasaan umriin isaa 33 ture. Umriisaa kanaanis aangoo Leetnaal Koloneelummaatin leenjisaa poolisii ammayyaa Itiyoophiyaa ta’ee nama muudamuu danda’e ture. Poolisoota daddafee qaqqabaa ykn humna addaa yeroo jalqabaatif leenjisee kan ebbisiises Taaddasaa ture.
Taaddasaan bara 1951 aangoo guutuu koloneelummaa argate. Waggoota 4 booda raawwii hojii barootii hojii isaatti galmeessiseen Onkololeessa 21,1955 aangoon Birgaadeer Janaraalummaa laatameef.
Hojii idilee irratti ramadame; biyyasaa tajaajiluu ciminaan hanga bara 1959; hamma mana hidhaa galutti gaggeessaan qoodasaa ba’aa turee. Hojii mootummaan alatti jijjiirramni barnootan dhufa jedhee kan amanu Taaddasaan pireezdaantii raayyaa qubee (yefidel serawit) biyyoolessaa ta’uun Oromoon akka baratuuf gumaacha guddaa taasisaa ture.
Eenyummaan Taaddasaa abbootii taayitaa Haylasillaasee tokko tokko biratti hin beekkamu ture.Dhalataa Manzees isa se’u ture jedhama. Muummicha ministiraa sirnichaa kan ture Akliiluu Haabtawaldis Taaddasaa Birruu mana isaatti yaamee irbaata nyaachaa osoo jiranuu,“Taaddasaa ati ummata hundaan baradhaa baradhaa jetta. Keessattuu Oromoon, akkanattuu akka galaanaa baay’atu.Ummanni Oromoo akka baratu gorsuun gaarii miti. Nuti ummata kana bituuf waggoota 100 nutti fudhateera.Ati isa waggaa 100 abbootin keenya itti dadhaban guyyoota muraasatti bishaan nyaachisuufi. Yoo baratan lammiilen kun nuuf waan hin ajajamneef barnoota dhoorkun ammoo gaaffii mirgaa akka hin gaafanne godha.Kanaaf of eeggannoo godhi; isa baradhaa baradhaa jettu kanas itti yaadi.” yoo jedhuun miirri Taaddasaa Oromoof dhiyoo ture tuqamee madaa’e.
Taaddasaan irbaata mana Akliilutti affeerrame dhiisee nan jarjaraan biraa ba’ee deeme.Dubbiin waraana lafa jalaa jibbiinsa Oromoorrattigaggeeffamu Taaddasaa teessisuu waan dhoorkef ifaa ifatti qabsoo jalqabe. Waldaan Maccaa fi Tuulamaas akka jajjabaatuf halkanii guyyaa hojjechaa ture.
Gochaan gaarii fi gootummaa isaa gaafa leellifamaa deemu sodaan kan guutame mootummaan Haylasillaasee Taaddasaan akka to’annoo seeraa jala oolee ragaan itti funaannamu ta’ee raga sobaatin adabbiin du’aa itti murtaa’e.
Taaddasaan biyya keessattis ta’e alatti dhagayamtummaa fi beekamtii qaba waan tureef dubbichi dubbii biraa nutti kaasan murtoo hidhaa umrii guututti jijjiirun akka hidhaan dabarsu itti murteessan.Hidhaadhaa yoo gadi lakkifamu namoota gurmeessee hidhannootti seene. Haata’uutii duuka buutota hedduu kaayyoo isaa har’a ifa ba’e hubachuu danda’an hamma barbaade horachuu hin dandeenye ture.
Jeneraal Taaddasaa Birruu fi Koloneel Hayiluu Raggaasa
Suuran kun gaazexaa Addis Zaman kan Gurraandhala 1967 maxxanfame irraa kan fudhatame. Gaazexichi suuraa gootota kanneenii kan qabatee ba’e maqaa isaanii xureessuf ture.Akka goototiin kanneen Dargiin lafa qonnaan bultootaf hiruu isaa morman fakkeessee qabamuu isaanii ittiin beeksisuuf ture.Kaayyon qabsoo isaanii garuu Oromoo bilisa baasuf ture, miseensota Maccaa fi Tuulamaatti fayyadamuun ummata bira ga’uun.
Janaraal Taaddasaa Birruu yeroo sana Baha Oromiyaatti qabsoo jalqaban; adda qabsoo lammaffaa jiddugala Oromiyaatti banuuf namoota 15 hin caalle of duuba kaasanii ji’a Amajjii keessa bara 1967 bosona lixa Shawaa seenan.
Maccaafi Tuulamni garee siyaasaa kamiifuu ta’e amantaaf kan hin qoodne ture. Miseensonni waldichaas siyaasa fi amantaan kan hin qooddamne turan. Ogeessi loltummaa jabdichi Leeftinaant Jaagamaa Keelloo, Pireezidaantii Itiyoophiyaa Girmaa Walda Giyoorgiis, Dooktar Nagaasoo Gidaadaa, Dooktar Moggaa Firdiisaa, Hayilasillaasee Waldiyaa, Abbaa biyyaa Abbaa Joobir, Galaasaa Dilboo, Leencoo Lataa fi kanneen biros hundeessitoota waldichaa keessaa warren jalqabaa ta’uun ni dubbatama.
Maqaa waldichaatin gaaddisa tokkummaa jalatti hiriiranis siyaasan garuu dhumarras ta’u jarri tokkummaa yaadaa hin qaban ture. Kanaafis seenaa tokkoon tokkoon isaanii ilaalun ni danda’ama.Ani garuu maxxansa kana keessatti hunda ilaaluu baadhus seenan isaanii agarsiistuu akka ta’uu fi waanan ka’eef akka naaf gabbisu qofan muraasa isaanii keessaa fudhee ilaala.Fulduratti garuu qabsoo Oromoo keessatti hunda ilaalun dirqma ta’a.
Waldaan Maccaafi Tuulamaa Oromoon akka wal jaalatee tokkummaan dhaabbatu, seenan isaa akka gabbatu, aadan isaa akka dagaagu fi afaan isaa akka sirnaan beekamtii argatu ciminaan hojjeteera.Ummanni Oromoo cunqursaa garee biyyattii keessa ture muul’isuun akka cunqursaa sabaatti akka hin fudhatamneef hojii guddaa hojjeteera.Amma ammaatti mallattoon paartilee siyaasaa Oromoo bakka buuna jedhanii socho’an marti isaanii, asxaan itti fayyadaman Odaa akka ta’uu Waldaan Maccaa fi Tuulamaa adda durummaan hojjeteera.
Jeneraal Taaddasaa Birruu fi miseensota Waldaa Maccaa fi Tuulamaa irratti ragaan maqaa isaanii xureessu sobaan irratti gurmeeffamee yoo hidhaman inni jalaa miliqee ega harkaa ba’een booda, jalqaba iddoon itti hidhaman Finfinneetti ture. Itti aansees Galamso Harargeetti hidhaan isaa ta’e.
Qabsoo ummata Oromoo yeroo sanii waliin wal qabatee Waldaan Walgargaarsa Maccaa fi Tuulamaa akka hangafaatti ilaallamuu isaa eenyuma jalaa waan dhokatu miti.Waldaan kun yeroof maqaa wal gargaarsaatiin ejjennoo haa jalqabu malee, yeroon booda ejjennoo siyaasummaa qabachuun qabsoo ummata Oromoorratti xiyyeefanno isaa cimsachaa deemeet ture.
Waldaan Wal gargaarsa Maccaa fi Tuulamaa yeroo sanatti, sanyiin Oromoo ta’anii qondaaltota sirna mootummaa Haylasillaasee keessatti iddoo garagaraa hojjetaniif gaaffii miseensummaa dhiyeessaniif keessaa B/J Taddasaa Birruun isa tokko ture. Jalqabarratti akkuma miseensa loltoota Ingilizii keessa jijjiiramee dhufeen, sirni mootummichaa dhugumaan ummata Oromoof waan dhaabbate itti fakkatee, yoon miseensa waldaa kanaa ta’e, ilaalchi qooddaa sabaa ummamuu danda’a, jechuudhaan shakkee akka dide ni dubbatama.
Muummicha ministeera yeroo sanii Akiliil Hatewald, B/J Taddasaa Birruu irbaata mana isaatti afferee osoo taphachaa jiraanuu Taaddasaaf akeekkachiisni laate yaada isaa akka jijjiiru isa taasise.Birgaadeer Jeneraal Taddasaa Birruu koree duula qubee waan tureef akka ummanni oromoo baratee doofummaa keessaa bahuuf tattaaffii inni gochaa ture daraan cimaa waan ta’eef muummicha kana sodaachisuun hin hafne.Jeneralli kun Oromoo ta’uusaas waan hin shakkineef baradhaa jechuun gaarii akka ta’ee; garuu eenyu barsiisun akka irra jiraatu. Duulli raayyaa qubee guutuu biyyattii sochii jalqabame ture.
B/J Taddasaa Birruun akka Waldaa Maccaa fi Tuulamaatti miseensummaan dabalamuuf karaa bal’aa kan baneef dubbii doorsisoo muummicha ministeera yeroo sanii Akiliiluu Hatewaldi.Sana boodas, miseensummaaf onnee guutun eeyyamamee, dhugaa jirus baasee miseensota waldichaatti hime.Jecha muummichi ministeera sun jedheen eeruudhaan, “Wuskiin fuuldura kootti buufamee jiru dhiiga natti fakkate.Gonkumaa miirakoo to’achuu waan hin dandeenyeef, wuskiin naaf buufame ammoo ani bar qorichaan fudhachaa jiraam, kanaafuu hin dhugu jechuudhaan dhiiseen bahe.” jedhanii akka turaan ni yaadatama.
Bara 1966 keessa waldichi akkuma tasaa gara sochii siyaasa ol’aanaatti cee’uu isaatin miseensota lakkoofsan hedduu ta’an horachuu danda’e. Jijjiramni dhufe kunis bu’uurri isaa haasawa dadammaqiinsaa B/J Taddasaa Birruun taasiseeni.
Haasofni Jeneraalichaa waa’ee muummichi ministeeraa , abbootii taayitaa mootummaa kan turan, loltoota sadarkaa ol’aanaa gahanii fi Oromoo gara dhaabbilee barnoota ol’aanoo galan lakkoofsi isaanii akka hir’atu kan jedhu bakka Jeneraalli kun jirutti wal gahii gaggeeffame irratti ibsamuu isaas eeraniit turan.
Yeroon booda shira abbootiin taayitaa ol’aanoo mootummaa Haylasillaasee qopheessaniin B/J Taddasaa Birruu fi ajajaa dhibbaa Maammoo Mazamir, namoota lakkoofsan 7 ta’an waliin gara mana hidhaa “Alem Baqqanyitti” darbataman. Xaxoo fi yakka B/J Taddasaa Birruu fi jaallan isaa hafan ittiin himatamaan, heera mootumaa diiguudhaan, tokkumaa ummata Itoophaa yeroo dheeraa cimee ture kan fashaleessu holola sobaa oofuudhaan ummata jeequmsaaf kakaastan. Bakka wal ga’ii hundatti uummata mootummaarratti meeshaa waraanaa qabatanii akka kaka’aan Taaddasaan yoo dubbatu, kanneen hafaan immoo ajajaa fi yaada isaa irratti walii galaniiru.
Himata Birgaadeer Janaraal Taddasaa Birruu fi jaallaan hafaan irratti qindaa’eef Jeneraalli kun callisee ilaalun hin teenye. Iyyata,“Bilisummaa ummata tokkoo wantootni guutuu akka ta’u godhaan baay’ee ta’aan illee, qabxii guddaan garuu seera baheen murtii madaallamaan wal qixa fayyadamuudha. Carraa koo haa ta’uu, yookaan waanaan sanyiidhaan adda ta’eef yoo ta’e garuu hinbarre.
Dur Itoophiyaanonni kanneen biroo hanga har’aatti seeraan ajaja Girmaawii mootii mootichaan kennamutti fayyadamaa turan. Anaaf waan kun hin fayyadne. Himatamuu fi hidhamuun koos na gaddisisuu irra darbee warreen ana fakkatan illee abdi kan kutachiisudha. Heera mootummaa keeyyata 3 (a)irratti akka ibsutti muuduu fi angoo irraa buusuu kan danda’u mootii mootichaa qofajedha.Seera adabbii lakk.126 gulantaan kan mulqamu ajaja mana murtitiin jedhee lafa kaa’a.
Kan koo garuu kanaan ala aangoo himattota kiyyaatiin qofa gulantaan koo akka waan narraa mulqameetti ummata Itoophiyaaf gazexaadhaan ibsame.Kunis kan ibsu seerri anaaf kan hin hojjenne ta’uu isaati.Hanga har’aatti qondaaltootni aangoo anaan walfakkatu qaban “Alem baqqanyitti” hidhamanii hin beekan. Anarratti garuu dabni kun narratti rawwate. “Alem baqqanyittan” hidhameeargama.
Daba kanas kabajamoo mana murtitti iyyadheen achitti hidhamuun kee sirridha jedhamee murtiidhaan akkan jiru ni yaadatama. Barumsaan kan duubatti hafan sabni Oromoo akka baratu waanan godheef saba addaan qoodde jedhamee dhimma bu’uura hin qabne; kaniin ani hin hojjetin, har’a jaarraa 20ffaa keessatti yeroo ummanni addunyaa hundi sanyiidhan, amantiidhan, gosaan fi saalaan osoo wal hin qoodin tokkumaa isaanii cimsatanii gara fuulduraatti tarkaanfataa jiraan kanatti ana irratti yaadni akkanaa dulloomaan kun, ummata amma jirus ta’ee,dhaloota dhufu osoo hin gaddisisin kan hin hafne.” jechuun qabxiilee kanaa fi kanneen kana fakkatan hedduu barreessudhaa gara mana murtii ol’aanaa yeroo sanaatti dhiyeeffateera.
Manni murtii Ol’aanaanis, ragaan qabaan murtii isaa murteesse. Murtiin kunis miila qabsoo ummata Oromoo yeroo sanatti madeessera. B/J Taddasaa Birruu fi Ajajaa dhibbaa Maammoo Mazamir du’aan akka adabamaan, Kanneen hafan ja’an ammo hidhaa cimaa waggota gara garaatiin akka hidhaman irratti murtaa’e. Murtiin obbo Hayilamaaryaam Gammadaa, sababa dhukkubsatani mana yaalaa jiraniif bira darbamee yeroon booda akka irratti murteessaan walii galan.
Murtii du’aa kan mirkaneessu ykn raggaasisu mootii Haylasillaasee waan tureef, kanneen biroo akkuma jirutti mirkaneessee, kan B/J Taddasaa Birruu murtii du’arraa gara hidhaa umri guututtijijjiirame. Jeneraal fonqolcha mootummaa Hayla Sillaasee irratti Muddee 5 bara 1953 gaggeeffame ol’aantummaadhan kan fashaleesse waan ta’eef, isa akka olmaatti lakka’eetis jedhama.
Murtiin Maammoo Mazamir akkuma itti cimetti itti fufee, walakkaa bara 1962 mana hidhaa Finfinneetti argamu “Alem baqqaany” jedhamee waammamu keessatti akka fannifamee du’u taasifame.
B/J Taddasaa Birruu erga murtiin hidhaa umri guututti jijjirameefii gara magalaa Hararitti akka ergamee hidhamu taasifame. Baay’ee osoo hin turin mana hidhaa magalaa Hararii gara mana hidhaa Galamsootti jijjirame. Taaten kun carraa addaa Jeneraala kanaa fi ummata Oromoof uume.
Taddasaa Birruu hidhamaa amanamummaan socho’aa waan tureef, carraa ummata waliin wal argee qabsoo ummata Oromoo bifa haaraa ta’een fininsuu eegalu argate. Haalli gaarin ummameef tokko ummanni Harargee yeroo sana qabsoo diddaa gabrummaa finiinsaa turan waan jiraniifi ture. Keessattu gootichi ilmi Oromoo Elemoo Qilxuun bosona Carcar galuudhaan lammi isaa waanjoo gabroomsaa jalaa baasuuf tattaaffii cimaa gochaa yeroo jiru ture. B/J Taddasaa Birruu qunnamtii isaa dhoksaan Elemoo Qilxuu waliin gochaa, ummanni naannoo sanii ammoo akka barataniif gorsaa ture.
Akkuma yeroo kamuu ummata Oromoorraa dhalatee yookin nyaatee guddatee maqaa Taaddasaafaatin daldalatee bu’aa buufachaa kan ture hedduudha. Taaddasaafaan ummataaf yoo qabsaa’an; aduu qurri yoo itti jijjiirramu maqaa isaanitiin hataa kan turan baay’edha. Taaddasaan waan ummata miidhu osoo hin raawwatin akkana godheen kan maqaa isaa xureessuuf yaales lakkoofsa hin qabu.
Fulbaana 2,1966 sirni H/sillaasee waan kufeef Dargiin B/J Taddasaa Birruu fi hidhamtootni biroos akka hiikkaman ajaja dabarse.Ammallee sirni Dargii ummataaf akka hin taane kan hubate Jeneraalli kun, cunqursaa yeroo dheeradhaaf ummata Oromoorra ture faccisuuf qabsoo hidhannoo filatee bosonatti galuudhaan sirna Dargii wajjiinis walfalmuu eegale.
Onkololeessa 23,1959 yaalii fonqolcha mootummaa Haaylasillaasee irrati taasifame irratti;
- Birgadeer Jeneraal Taaddasaa Birruu, walitti qabaa,
- Birgaadeer Jeneraal Daawit Abdii, miseensa,
- Leetanaal Koloneel Alamuu Qixxeessaa, miseensa,
- Ajajaa dhibbaa Maammoo Mazammir, qaboyaa’ii,
- Loltuu Lammeessaa Boruu, dhukaasaa matarayyeesii fi miseensa,
- Obbo Sayfa Tasammaa,miseensa,
- Obbo Daadhii Fayyisaa,miseensa,
- Obbo Makoonnan Wasanuu,miseensa,
- Obbo Hayilamaariyaam Gammadaa, miseensa ta’uun hirmaataniiru. (Taaddesee Teelee 2004:7-8)
Warreen kanneen hundi isaanii ijoollee Oromoo fi miseensa Waldaa Walgargaarsa Maccaa fi Tuulamaati. Onkololeessa 12 fi 22, 1959 mana jireenyaa Taaddasaa Birruutti walga’anii mootummaa Haylasillaasee aangorraa buusuf meeshaalee waraanaas qopheeffatanii guyyaa ayyaanaa dhaloota Haylasillaasee eeggachuun balaa qaqqabsiisuuf turan. Guyyaan dhaloota mootichaas Onkololeessa 23 waan tureef baruma 1959 miseensota fonqolcha mooticharratti raawwachuuf qophaa’an galgala toora sa’aa 1:30 konkolaataa hojii Birgaadeer Jeneraal Taaddasaa Birruu yaaphatanii masaraa seenan.
Kabaja ayyaanichaafis loltoonni kibuur zabanyaa agarsiisa waltajjii fi eegumsa mooraa masaraatif taasisuuf qophaa’anii turan. Loltoota kanneenis kana ajaju Taaddasaa waan tureef rakkina tokko malee dhimma ka’aniif raawwachuun isaanitti hin ulfaatu ture. Haata’uutii ajajaan eegduu masaraa loltoota miseensa lafoo 50 qopheessuun isaa waan itti himeef, ‘eegdonni biroo hin barbaachisaniitii hin ta’uun’, yaadni kaayyoo isaa fashaleessu duuban ka’ee isa gaddisiise.
Taaddasaanis jaallewwan isaa waliin manatti deebi’anii maatii isaanitti nagaa ega dhaamaniin booda gara bosonaa Subbaa; Mannaagashaa seenan. Kunis Onkololeessa 23,1959 ture. Hamma galgala Sadaasa 4, 1959ttis achuma turanii qeesii Madihaane’aalamii Mannaagashaa erguun Haylasillaasen araara uumanii guyyaa biroo eegutti ka’an.
Sadaasa 5,1959 poolisoonni miseensa nageenya mootichaa 5 xalayaa kutichaa barreeffame, kan akka meeshaa waraanaa isa harka jiru akka deebisu dirqisiisu harka ga’e. Taaddasaa Birruunis poolisootichi akka alatti isaan eegan itti himee meeshaa waraanaa fudhatee ba’uun 2 ajjeessee, 2 madeesse. Isaan miliquu danda’an yoo qawwee isaanii gatanii miliqan Taaddasaan qawwee saaman walitti guuree miiltowwan isaatif hire.
Taaddasee Teelee (2004:9) akka jedhutti Maammoo Mazammir boombii harkaa 2 fi shugguxii hidhatanii Siinimaa Finfinnee seenanii akka dhukaasa banan Taaddasaan ajajanii Sadaasa 8 bara 1959 tiikkeetii kutatee seenun ibsaan dhaamee fiilmin yoo jalqabamu boombii harkaa qabu dhoosee namoonni 21 akka madaa’an taasisee bosonatti deebi’eera. Taaddasaan bosona seenuu isaatinis eegumsi masaraaf taasifamu harka sadiin akka dabalu ta’e. Eegdonnii fi jaleewwan hoggantootaa dachaan dabalamaniiru. Balaa qaqqabuu danda’u sodaachun. Bataskaana Haylasillaasen itti waaqeffatutti hordoftoonni amantichaa gaafa seenan sakatta’iinsi cimeet taasifamaa ture.
Sadaasa 5 bara 1959 hamma Sadaasa 13 bara 1959tti bosona ganda qonnaan bultoota Meeccaa Carreechaa ega turaniin booda qabamanii mana murtiitti dhiyaatan. Sadaasa 1959 hamma Adoolessa 26 bara 1960tti falmaas turan.Turtii ji’oota 23 boodas Adoolessa 26 bara 1960 mana murtiitti dhiyaatanii murtoon irratti laatame. Murtoon laatames;
- Birgadeer Jeneraal Taaddasaa Birruu,rasaasan reebbamanii akka ajjeeffaman,
- Birgaadeer Jeneraal Daawit Abdii, murtoo hidhaa cimaa waggaa 3n akka adabaman,
- Leetanaal Koloneel Alamuu Qixxeessaa, murtoo hidhaa cimaa waggaa 10n akka adabaman,
- Ajajaa dhibbaa Maammoo Mazammir, fannifamanii akka ajjeeffaman,
- Loltuu Lammeessaa Boruu, murtoo hidhaa cimaa waggaa 5n akka adabaman
- Obbo Sayfuu Tasammaa, murtoo hidhaa cimaa waggaa 10n akka adabaman
- Obbo Daadhii Fayyisaa, murtoo hidhaa cimaa waggaa 10n akka adabaman
- Obbo Makoonnan Wasanuu, murtoo hidhaa cimaa waggaa 7n akka adabaman
- Obbo Haylamaaryaam Gammadaa, sababii dhukkubaatin hospitaala waan turaniif yoo fayyan murtoof akka dhiyaatan ture.
Birgaadeer Jeneraal Taaddasaa Birruunis oliyyannoon mooticha fulduratti dhiyaatee murtoon du’aa akka irraa haqamee fi fonqolcha mootummaa Mangistuu Nawaay fashaleessufis oolman Taaddasaa guddaa akka ta’e itti himamee aangon Birgaadeeerummaa fi badhaasnis sanuma sababeeffachuun akka ta’e itti himamee . Lafa qonnaa isaa Carcar jirus deemee qotuun akka jireenya isaa gaggeeffatu Sadaasa 23 bara 1963 itti murtaa’e.Taaddasaanis turtii ji’oota 9n booda Fulbaana bara 1964 Carcarii Finfinneetti deebi’uun maatii ofii waliin jiraachuu jalqabe.
Mengistuu Haylamaariyaam(2004:130) akka jedhutti yaalii fonqolcha mootummaa bara 1953n booda Haylasillaasen garaa hanquu kan qabuuf miseensota Maccaa fi Tuulamaa kanneen ta’an Jeneraal Daawit Abdii,Birgaadeer Jeneraal Taaddasaa Birruu fi Shaambal Maammoo Mazammir irratti ture.
Fiqrasillaasee Wagdarras(2006:197) ammo akka jedhutti, yakkoota addaddaatin bara Haylasillaasee mana hidhaa keessa kan turan Birgaadeer Jeneraal Taaddasaa Birruu fi abbaa seeraa murtii waraanaa kanta’e Koloneel Hayluu Raggaasaa Dargiin bilisa baasee osoo jiruu dhiibbaa Baaroo Tumsaatin bara 1968 bosona Mannaagashaa seenaniit turan.Taaddasaa Birruunis hawaasa toorichaa biratti fudhatama, dhagayamtummaa fi jaalala guddaa qaba waan tureef Dargiin hollateet ture.Haata’uutii garuu jiraachuu fi jiraachuu dhabuu isaatinis waan wal qabatuuf ciniinnatee komaandoo afaan Oromoo danda’an itti erguun duuka buutota ega ta’aniin booda Taaddasaa fi jaallewwan isaa qabanii waajjira Dargiif dabarsanii laatan.
Mootummaan Haylasillaasee Dargiin bakka gaafa bu’amu mootummaan Dargiis osoo nuwaliin hojjetteen isa affeeret ture. Gurraandhala 25 bara 1967 labsiin lafaa gaafa ba’u Taaddasaan Gurraandhala 27 deebi’ee bosona seene.
Dargiin mormiin natti baay’achuun hin hafuun Bitootessa 2 bara 1967 Taaddasaafaa qabee hidhuun Bitootessa 5 bara 1967 Koloneel Axnaafuu Abaatee fulduratti dhiyeesse. Murtoon adabbii du’aas seera malee loltoota Dargiin itti murtaa’ee, dhaaba gamootti hirkatanii akka dhaabbatan taasifamee rasaasan erga takkaa waxalamanii ajjeefaman. Koloneel Axnaafuu Abaatee booda ofumaafuu Dargiin isa nyaatera.
Taaddasaan mana ho’aa fi maatii isaa guutuu ummata Oromoof goota aarsaa kaffalee kaffalchiise. Asittis achittis yaadannoof waan jalqabbii ta’an hojjetamaa jiru. Oolmaa Taaddasaan ummata isaaf oole bakka bu’uu baatus, yaadannoof manni barumsaa sadarkaa 1ffaa Jeneraal Taaddasaa Birruu; Gullallee naannoo Inqulaal Faabrikaa, Hoteela Imbiltaa duubatti Ganna kana ijaarrameefii ebbifameera. Manni barumsichaa bara 2010ttis barnoota eegaluuf qophiisaa xumureera.
Birgaadeer Jeneraal Taaddasaa Birruu yoomiyyuu goota hin irraanfatamne; abbaa qabsoo ummata Oromoo ta’ee darbeera.
Dhaaltonni qabsoo fi kaayyoo Taaddee amma; “Taaddee Birruu dur rasaasni dadhabe, har’a saanduqat gadi qabe.” jedhaniit sirbuuf.
Maddi; Seenaa Gootota Oromoo fi Kaan
Hubachiisa: Lakkoofsi guyyaa fi baraa kan as keessatti eeraman akka ALH ta’uu hubachiifna.


text:
ONN: SQ Sagalee Qeerroo Bilisummaa Oromoo, VOA Afaan Oromoo, Hagayya 10, 2018
RSWO Hagayya 8, 2018: Marii Dhimma Araara ABOfi M. K. Itoophiyaa Gidduutti ta’aa Jirurratti Fuuleffatu QOPHII DAMBALII KEESSUMMAA: Dhimma Marii Araaraa ABO fi M. K. Itoophiyaa Gidduutti Adeemsifamaa Jirurratti Fuuleffachuun, Marii Obbo Jamaal Ibraahim waliin Taasifame
UAE to build oil pipeline between Eritrea and Ethiopia (Arab News) — The United Arab Emirates will build an oil pipeline connecting Eritrea’s port city of Assab with Ethiopia’s capital Addis Ababa, an Ethiopian state-affiliated broadcaster said on Friday. Fana… Read More »
ONN: QOPHII ADDAA – Hawaasaa Oromoo Karrayyuu fi Adeemsa qabsoo saba Oromoo
OMN: Marii Gaazexeessitootaa – Walii Galtee araaraa ABO fi Mootummaa Itiyoophiyaa
SBO: Sagalee Bilisummaa Oromoo, Hagayya 10, 2018 SBO: Hagayya 10, 2018. Oduu, Waamicha ABOn Miseensota Isaa Caasaa Dhaabaatiin ala Jiraniif taasisee fi Kutaa Lammaffaa Gaaffii fi Deebii Dar. Tamasgeen Staggayee Walli Taasifame


text:
Yunaayitid Isteets, har’a, dippiloomaatota Raashiyaa 60 basaastummaatiin baleeleffatte akka torban tokko keessatti biyyattii gad-lakkisanii bahan ajajjee jirti.
Salisbariii, Biriteen keessatti haleellaa Keemikaala farra-nervii lammii Raashiyaa hojii basaasaa gam-lamatti hojjetaa turee fi intala isaa irratti gaafa Bitootessa toorbaa Raashiyaan geggeessiteef deebii kennuuf – Faransaay, Jarmanii fi Poolaand dabalee, michoonni Yunaayitid Isteets ka biroonis tarkaanfii wal-fakkaataa fudhataa jiran.
Qoonsilaa Raashiyaa Yunaayitid Isteets keessaa cufuu dabalee – tarkaanfiin Yunaayitid Isteets Raashiyaa irratti fudhatte kun, seera uggura meeshaalee keemikaalee fi seera sadarkaa Addunyaa cabsuu isheetiif deebii kennuuf akka tahe dubbate – Ministriin dhimma-alaa Yunaayitid Isteets.
Briteenii fi biyyoonni miseensota NATO tahan ka biroonis, haleellaa meeshaa keemikaalaan geggeessame sanaaf, Raashiyaa balaaleffatan.
Qoonsilaan Raashiyaa, ka Siyaatil jiru – gaaafa Ebla lamaa irraa jalqabee akka cufamu ajajje – Yunaayitid Isteets.