text:
Imala Amboo qabsoo siyaasaarraa gara misoomaatti
Misoomni Amboo kan muummeen ministira Dr. Abiyyi Ahimad sa'aatii isaanii calbaasiidhaan gurguruun jalqabsiisan amma maalirra jira?
Magaalli Amboo giddu gala qabsoo Oromoo bakka diddaan gabrummaa adda durummaan keessaa finiinaa turedha.
Muummeen ministiraa Abiyyi Ahimad yeroo Hoggansa naannoo Oromiyaa irra turanitti marii hawaasa waliin taasisanii turan irratti " magaalli Amboo nuuf Newyorkidha, qabsoo isinirraa barachuuf dhufne, siidaan bilisummaa Uummata Oromoos bakka itti ijaaramudha" jedhanii turan.
Jawaar Mahaammad hamma jedhe gahe
'Jaagamaa Badhaaneefaa nafaana karchallee Amboo ture' Hacaaluu
Qabsoo uummatichi taasisaa tureef beekamtii kennuu bira darbuunis erga muummee ministiraa biyyattii tahanii boodammoo sagantaa 'misooma Amboo' jedhuun sa'aatii harkasaanii caalbaasiidhaan gurguramee misoomichaaf akka oolu, abbootiin qabeenyaas magaalattii akka misoomsaniif waamicha dhiheessanii turan.
Kantiibaan magaalaa Amboo Obbo Tarrafaa Badhaadhaa, sagantaan misooma Amboo kuni sochii gaarii keessa jira jedhu.
"Koreen misooma Amboo ofdanda'ee hundaa'ee jira. Koreen kunis hayyoota fi namoota sadarkaa biyyaatti fudhatama qaban ofkeessatti kan qabateedha." Jedhan.
Kanaan alattis hojii misoomaa sagantaa Kanaan hojjetamu kan hordofuu fi too'atu waajjirri pirojektii Yunvarsiitii Amboo damee Awwaarootti banamuu himan.
"Kaayyoon waajjira pirojektii kana waan lamadha. Inni jalqabaa sochiin misooma amboo kuni yeroo hoggansi jijjiiramus akka adda hin ciccinne gochuudha. Inni lammataa sagantumti kuni hojii hojjetu hayyootni yunvarsiitii akka adda durummaan hoggananiif gargaara.''
Kanaan alattis sochiin galii walitti qabuu hoo'ee akka hin qorrine gochuufis ni gargaaraa jedhan.
Sagantaa misooma Ambootiif maallaqa waadaa galame keessaa hanga ammaatti birriin miiliyoona 100tti siqu herreega hin sochoonetti galii ta'eera jedhan obbo Tarrafaan.
"yeroo ammaa kana galii walitti qabuun gara herreegaatti galchuun, kanneen waadaa galan yaadachiisuun akka galii taasisan gochuun cimee hojjetamaa jira. koreen misooma Amboo federaalaa hanga magaalotaattis gurmaa'aa jira."
Sagantaa misooma Ambootiin hojiitti galuuf haaldureen Diizaayinii qopheessuurra yoo jiraates bajata federaalaa fi naannootiin magaalatti keessatti hojiileen misoomaa gurguddoon hojjetamaa jira jedhu kantiibichi.
"Buufatni konkolaataa ammayyaan, daandiin keessa keessaa, daandiin marfataan magaalaa Amboo, hojii balbal'ina yunvarsiitii Amboo, Hospitala Riferaalaa pirojektoota magaala Amboo jijjiiruuf hojjetamaa jiran keessaa ijoodha" Jedhan.
Sagantaan misooma Amboo galtee siyaasaatiif kan jalqabame osoo hin taane Ambo qabsoo siyaasaarraa gara dheebuu misoomaa barootaaf qabdutti akka fuullefattu qabatamaadhaan magaalatti jiijjiruuf kan yaadamedha jedhan obbo Tarrafaan.
Jiraattonnii Magaalaa Amboo BBC'n dubbise keessaa maanguddoon waggoota 52 magaalatti keessa jiraadheera jedhan Obbo Abbaayine Olii, magaalli Amboo sigigaachuu misoomaarraa deebi'aa jirtii jedhu.
"Magaalli Amboo dur magaala miidhagduu turte. Achirraa duubatti sigigaatte. Dhaabbileen misoomaa jiran nijigan. Dur magaalli tuni waardiyyaa qulqullinaa qabdi ture. Namni daandiirratti kosii hin gatu. Bara dargii wagga 17 bara mootummaa kanaa waggaa 28 duubatti deebite."
Hojiin hojjetamu dhaloota amma jiru qofa giddugaleessa kan godhate ta'uu hin qabus jedhu.
"Daandiin keessa keessaa hojjetamu baayyee dhiphaadha. Dhaloota isa dhufu dhiisii isuma amma jiruyyuu keessumeessuun ni rakkisa. Wagga shan booda gaafa ummanni dabalemmoo nidiigama jechuudha. Kana gochuurra silaa ammuma bal'ifamee hojjetamuu qabaayyu," Jedhan.
Jiraataan magaalaa Amboo biroon, Obbo Kaffaaloo Kabbadaa, sochiin misoomaa magaalli Amboo jalqabde abdachiisaa ta'us akkaataa hojii irratti hanqina qaba jedhu.
"Yeroo hojiin tokko hojjetamu magaala Amboo qofa osoo hin taane akkuma biyyaattuu dhaabbileen akka Daandii, ibsaa fi Bishaanii qindoomina hin qaban. Mootummaa adda addaa fakkaatu. Rakkoon qindoominaan hojjechuutu jira"
Hanqinni qindoominaa fi beenyaa yeroon kanfalanii kaasuu dhabuun jira,garuu magaala misoomaan jijjiiramuuf qophiirra jirtuu fi keessa jiraachuufis abdii namatti hortu taateetti kan jedhurratti yaada walfakkaatu qabu jiraattonni magaala Amboo BBC'n dubbise.


c: text/html

text:
Miixuu: Hojii egereen fiilmii Afaan Oromoo abdachiisaa ta'uu akeeke
Fiilmiin 'Miixuu' jedhu Dilbata darbe Finfinnee galma Aadaa Oromootti eebbifame egereen industirii fiilmii Afaan Oromoo abdachiisaa ta'uu agarsiiseera jedhan ogeessonniifi hirmaattonni fiilmichaa.
Barreessaafi daarekterri fiilmichaa dargaggoo Biqilaa Asfaaw bu'aa ba'ii 'Miixuu' hojjechuuf keessa darbe BBCf yeroo ibsetti taatota hanga ammaatti hin kaffaliiniif jiruuf hojii ofii isaa hojjete osoo hin shallagiin qarshii 300,000 akka itti baase dubbata.
Fiilmiin sa'aa 1:50 dheeratuu kuni taatee bara Dargii keessa rawwatame ka'umsa godhachuun seenaa maatii tokkoo hima.
Yaaddoon haadha ilmoon jalaa baddeefi qorumsi jireenyaas dhimmoota fiilmi Miixuu keessatti ka'an keessaa tokkodha.
Rakkoo hojii isaa keessatti isa mudate ijoonis meeshaa guutuu kan akka istuudiyoo pirodaakshiniifi dhaabbileen fiilmii Afaan Oromoo ispoonsara gochuuf amanta dhabuu akka ta'e dubbata Biqilaan.
Rakkoo jiran kana mo'achuun ogeessota jiru jedhamaniifi taatota buleeyyii akkasumas isoonsara dhaabbileen guddinaafi dagaagina fiilmii Afaan oromoof aantummaa qaban hirmaachisee milkeesseera Biqilaan.
"Fiilmichi jaalalaafi siyaasa dhokataa of keessaa qaba," kan jedhu barreessaafi qopheessaan fiilmichaa dargaggoo Biqilaa , naannoo Amaaraatti magaala Kamisee dabalatee godinaalee Oromiyaa garaagara keessatti agarsiisuuf karoorfachuusaa BBC'tti himeera.
Soolan Adimaasuu fiilmii 'Miixuu' kana keessatti hiiroodha ykn qooddataa cimaadha. Diraamaa dheeraa 'Dheebuu' keessattis maqaa 'Guddaa' jedhamuun kan beekamu Soolan, waa'ee fiilmii kanaa BBC'tti himeera.
Miixuu maaltu adda taasisa?
Fiilmiin 'Miixuu' fiilmiiwwan Afaan Oromoo hanga ammaatti hojjetaman keessaa waan baayyeen adda isaa taasisa kan jedhu Soolan akkas ta'e jedhee akka hin yaadne dubbata. Akka inni jedhutti, seenaa fiilmii kanaa baayyee gaarii kan ta'eefi kaameraa sadarkaa isaa eeggateen waan hojjetameef qulqullina gaarii qaba.
Daarikterri fiilmii kanaa Biqilaan hojii gaarii akka hojjete kan himu Soolan, 'Miixuun' seenaa isaarraa kaasee, akka inni itti ijaaramee, bilchinni ittiin hojjetameefi akkaataa ittiin daayirekti ta'ellee adda isa taasisas jedheera.
Bakki filatamee itti hojjetames horii qusachuudhaaf bakuma argameti kan waraabame osoo hin taane bakkuma sirriitti waan ta'eef hedduu miidhagaadha jedha.
Kan biraan kan 'Miiixuu' adda taasisu, ispponsera kanaan dura hin baramne sadan arfan tokko qaba jedha Soolan. "Kun ammoo akka mucaan kun dabalee hojjetuuf kaka'umsa ta'aaf jedheen yaada."
Shaakala irraa kaasee hedduu itti dadhabamuu kan dubbatu Soolan, "akkaataa taatonni itti filataman, waanti hundumti sagaleefi qulqullina pirodaakshinii dabalatee fiilmii Afaan Oromoo kanaan dura hojjetamerraa adda isa taasisa," jedha.
Soolan, namoonni eebba fiilmichaa irratti argaman hanga yaadameen ol hedduu akka ta'e yaadatee, yaadni namoonni kennaniifis kan isaan gammachiise ture jedha. "Galmi nuti qabnu lachuu guutee kaan dhaabbatanii daawwachaa turan kaan ammoo bakkallee dhabanii deebiyan galan. Kun ammoo waan nama gammachiisudha."
Fiilmiin 'Miixuu' namni dhimmee hojjechuu danda'u akka sadarkaa addunyaatti dorgomuu danda'u abdii guddaa namatti agarsiisa jedha Soolan.
Yoomis Gonfaa ammoo Ediitera filmii 'Miixuu'dha. Yoomisillee diraamaa Afaan Oromoo dheeraa 'Hiree' jedhu OBN irratti darbaa jiruu dabalatee diraamaawwan gaggabaaboo akkasumas fiilmii gara garaa gulaaleera.
Fiilmii 'Miixuu' dhugoomsuudhaaf hedduu akka dhimman dubbatee, "Yaada namoonni eebba fiilmichaarratti kennaa turan firii dadhabii keenyaatti akka gamadnu nu taasisedha," jedha Yoomis.
- Walaloon "Onnee midhameef qoricha''
- Abbaan Afaan Oromoo eenyu?
- Afaan Oromoo afaan hojii mootummaa federaalaaf
Yaada namootaa/ogeessotaa
Namoonni fiilmicha ilaalan hedduun 'Fiilmii sadarkaa fiilmiin Afaan Oromoo irra jiru gulantaa tokko ol guddise' jechuun dinqisiifannaa isaanii marsaalee hawaasaa irratti ibsataa jiru.
"Fiilmiin MIIXUU fiilmii baay'ee bareedaafi waan baay'ee irraa barreedha" jechuun fuula 'Facebook' isaarratti kan barreessee ogeessi fiilmii Qalbeessaa Magarsaa, ogeessonni ogummaa kanatti bobba'an waan bareeda irraa baratu jedhaan yaada jedheera.
Walumaa galatti fiilmiin kun si'oomina artii Oromoo akka dabalu kan taasise ta'uu dubbatanii, ogeessonni gita gitaan jiran kaan ifaa ifarratti, kan barreessu barreessuu irratti, kan sagalee sagalee irratti xiyyeeffatanii yoo hojjetaa deeman fiilmiin Afaan Oromoo kana caalaa foyyaa'aa deema jedhan.
Dargaggoo Biqilaa Asafawu diraamaa raadiyoo 'Imimmaan jaalalaa' fi kan televiziyoonaa 'Har'i boru miti' jedhan barreessun beekkama.
Fiilmiin 'MIIXUU' namoonni Afaan Oromoo hin beekne akka daawwataniif jecha afaan Ingiliffaan jalatti hiiknis kennamuu himeera darggaggoo Biqilaa.
Fiilmii kana keessatti artiistotni buleeyyiifi haaraan kan hirmaatan yommuu ta'u, artistota buleeyyi keessaa Abbabach Ajjamaa, Humneechaa Asaffaa, Zinnaash Olaaniifi Soolan Admaasuu ni argamu.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Finfinnee, Amajjii 3,2011(FBC)- Preezdaantii Ziimbaabuwee duraanii Roobart Muugaabee jalaa maallaqni hatame.
Hanna Doolaara 150,000n namoonni 3 shakkamanii mana murtiitti himatamaniiru.
Shakkamtoonni maallaqa hogganaa duraanii kana jalaa hataniin konkolaataa, manaa fi horii ittiin bitataniiru jedhameera.
Shakkamtoota keessaa takka firuma Roobart Muugaabee; Koostaaniyaa nama jedhamtu.
Koostaaniyaan furtuu mana Roobart Muugaabee naannoo magaalaa Haraareetti argamuu hattootaf laachun shakkamteetti.
Shakkamtoonnis baatii Muddee fi Amajjii keessa hannicha raawwachuu isaanitu eerameera.
Shakkamaan Joon Maapuriisaa jedhamu konkolaataa Toyoottaa Kaamrii Doolaara 20,000n, Saaymoor Heetekiwaan immoo konkolaataa fi bineeldota manaa kan akka booyyee fi saawwan ittiin bitachuu abbaan alangee dhimmicha qabate himeera.
Roobart Muugaaben bara Faranjootaa 2017 ture raayyaa ittisa biyyaatin aangorraa humnaan kan bu’an.
Maddi; BBC
Comments
Loading...


text:
Narsiin Jarman tokkoo dhukkubsattoota 85 ajjeesse
Narsiin duraani Niils Hoogel dhukkubsattootta 85 hospitaala Kaabaa Jarmanii lamatti ajjeesuun hidhaa umrii guutuun adabame.
Waggoota lamaaf hidhaa kan ture Hoogel namoota bara 1999 -2005 dhibee onnee yaalamuuf to'annoosaa harka turan qoricha summeessee jedhame hidhame.
Seenaa Jarmaan keessatti dhiyootti ajjeechaa suukanneesaa nama raawwate jedhameetu himame.
Hoogel dhukkubsattoota of wallaalan dammaksuuf wantoota hojjetuun waahillan isaa dinqisiisuuf kana raawwataa jedha Abbaan Alangaa.
Narsiin Jarmanii wal'aanamtoota 100 ajjeesuu amane
Narsiin dhukkubsattuu gudeeduun shakkaman harka keessaa hin qabu jedhan
Namoonni waliin hojjataa ture Gaazixaa Jarmani tokkotti akka himetti, maqaa masoo"resuscitation Rambo" jedhamuun akka beekama. Maqaa kanas kan argate namoota of wallaalan itti qaburraa ka'uun ture jedha.
Ga'eessi gannaa 42 Hogeel, gaafa dhaddachatti dhiyaatu gaafatamee maatii namoota miidhee gocha isaatiif dhiifama gaafate.
''Waanin waggotaaf dalage hundaaf dhiifama gaafachuun barbaada ''jedhe.
Hoogel dhukkubsattoota 100 magaalota Delmenhorst fi Oldenbarg keessatti ajjeessuuni kan himatamee.
Reeffi namoota kana ragaa qo'annoof hin mijatu badeera jedhe amana poolisiin.
Hoogel dhukkubsattoota 55 ajjeessuu amaneera, manni murtii Oldenbarg garuu, namoota 85 ajjeessuun himachuu midiyaaleen biyyatti gabaasan.
Abbaan murtii Buheermaan dallansuu firoota namoota miidhamanii mannii murtii kun qabbaneessuu akka hin dandeenyee gaabbii qabachuu himan.
Jeenii Hiil Barliin irraa akka jedhutti hojjattoonni gameeyyiin hoospitaalota lamaanii otoo arganii callisanii ajjeechaan suukanneessaan raawwatamuun Jarmanoota mufachisee jedhe.
Hoogel qoricha dhukkubsataaf ajajamuu hin qabne waliin bara 2005 Delmenhorst iddoo jedhamutti kan qabame.
Yaalii ajjechaa raawwachuun hidhaa waggaa 7 'n bara 2008 itti murtaa'ee ture. Maatiin namoota miidhamanii garuu akka qoratamuu gaafataa turan.
Dhaddacha lammaffaarraatti bara 2015 namoot 2 ajjeesuuf yaaluun hidhaa umrii guutuun adabamee.
Haata'u malee dhaddacharratti namoota 30 guutan ajjeesuu ofumaaf amane.
Qo'annichi bal'achuun reeffii dhukkubsattoota inni walaanu 130 erga qo'atamee booda dhimmichi xiyyeeffannoo argate.


text:
Finfinnee, Caamsaa 9,2011(FBC)- Preezdaant Saahilawarq Zawdeen gabaasa ibsa Beejiingii fi karoora raawwii biyyoolessaa ifoomsan.
Ibsichi kan ifoome galma Koomiishinii Diinagdee Afrikaatti.
Gabaasichi walqixxummaa fi fayyadamtummaa dubartootaa mirkaneessuurratti hojiilee hojjetamanii fi bu’aalee galmaa’an, hanqinoota mudatanii fi kallattii gara fuula duraarratti xiyyeeffata.
Gabaasichi hojiilee gara fuula duraatif murteessaa ta’uu ibsaniiru.
Milkaa’ina caalmadhaaf tumsaan hojjechuun akka barbaachisus ibsaniiru.
Comments
Loading...


text:
Abbaan Alangaa Naannoo Amaaraa du'an
Haleellaa Sanbata darbe Bahirdaaritti raawwatameen, kanneen rasaasaan rukutamanii waldhaansarra turan keessaa tokko kan ta'an Abbaan Alaangaa Waliigalaa Naannoo Amaaraa obbo Migbaaruu Kebbedee du'an.
Sanbata darbe magaala guddoo Naannoo Amaaraa Bahiirdaaritti ''yaalii fonqolcha mootummaan'' madaawuun waldhaansarra kan turan obbo Migbaaruun, ganama kana boqochuu Teleevizyiinii Naannoo Amaaraatu beeksise.
Janaraal Asaaminew Tsiggee eessa jiru?
Waa'ee ''yaalii fonqolchaa'' fi ajjeechaa hanga ammaatti maal beekna?
''Yaalii fonqolcha mootummaa'' kanaan walqabatee aangawootni olaanoon mootummaa ajjeefaman shan ta'aniiru.
Aangawoonni ajjeefaman:
-Janaraal Se'aaree Mekonnin - Hoogganaa Waraanaa biyyattii.
-Janaraal Gazaa'ii Abarraa- Hoogganaa waraanaa gameessa.
- Dr. Ambacheew Mekonniin- Pireezidantii Naannoo Amhaaraa.
-Obbo Izeez Waase- Gorsaa olaanaa preezidaantii naannoo Amhaaraa ta'u ibsaniiru.


text:
Biyya Afghanistaan, kutaa Koost ka jiru Masjiidhaa mooraa waraanaa keessa jiru tokko irratti, dho’insa dhuka’aa of wareegdotaatiin yoo xiqqaate namoota 26 ajjeesee, ka biroo 50 madeessuu isaa – waraanni biyyattii beeksisee jira.
Dubbi-himaan Raayyaa biyyooleessaa Afghaanistaan – Kaapteen Abdullaah akka jedhanitti, kadhannaa yokaan saalaata Jimaataaf yeroo uummatni ka yeroo kaan caalaa walitti qabametti dhuka’aan of wareeginsaa sun dhoosamee balaa guddaa dhaqqaabsiise.
Dhaabbatni Afgihaanistaan – Chaaneliin Tooloo akka gabaasetti, kanneen ajjeesaman martinuu miseensota raayyaa waraanaa, Rejimentii lammaffaa irraa ti.


text:
Taaddasaa Birruu
Taaddasaa Birruu (1920 – Bitootessa 19, 1975) kooloneelii loltuu waraana Impaayera Itoophiyaa fi sabboonaa fi qabsaawa mirga Oromooti. Taaddasaan jalqabarratti leellisa tokkummaa Itoophiyaa kan ture yoo ta'u, yeroo booda garuu, bara 1960n keessa, gara qabsaawaa mirgaa fi walqixxummaa Oromootti jijjiirame. Kanarraa ka'uun mootummaa fonqolchuuf yaalaa kan ture yoo ta'u, boodarrammoo karaa waraanaan mootummaa kuffisuuf yaalaa ture. Qabsoo kana keessatti mootummaa Dargiitin qabamee ajjeefame. Taaddasaan akka abbaa sabboonummaa Oromootti ilaallama.
Contents
Seenaasaa[edit | Lakkaddaa gulaali]
Jireenya Ijoollummaa[edit | Lakkaddaa gulaali]
Taaddasaan bara Hayilasillaasee keessa Impaayera Itoophiyaa keessatti kutaa bulchinsaa Shawaa keessatti kan argamtu Salaaletti dhalate. Abbaan isaa obbo Birruun waraana xaaliyaanii irratti summii gaaziitin(poison gas) du'an. Haati isaa ammoo gadda kanarraa ka'uun ji'a sadi'i booda du'an.
Loltuu Ta'uusaa[edit | Lakkaddaa gulaali]
Erga warri isaa dhumanii booda, Taaddasaan wasiila isaa Beekaatti kan miseensa Arbanyoochi, riphxee-loltoota Xaaliyaanii lolan, turetti dabalame. Boodarras qabamee hidhaan umurii guutuu fi hojii humnaa itti murtaa'ee Moqaadishoo, Somaaliyaatti hidhame. Amma Biriitish bara 1940 Moqaadishoo qabattee bilisa ba'utti achi ture. Taaddasaanis erga hiikkamee booda leenjii waraanaa Keeniyaa deeme fudhatee bara 1941tti Itoophiyaatti deebi'e. Achii gara sadarkaa liyuutenaantiitti ol guddatee Akkaadaamii Waraanaa Hoolotaatti galmaa'e. Achi keessatti akka barsiisaatti yeroo dheeradhaaf tajaajillaa ture.
Bara 1954tti, Taaddasaan gara liyuutenaant koloneelitti guddatte; waraanarraas gara humna poolisiitti jijjiirramee. Humna poolisii akka ammayyomsuufis dirqamni itti kenname. Dura ta'aa "Faxnoo-Daraash(Rapid Forces)" ta'ee muuddame. Fonqolcha mootummaa bara 1960 fashaleessuu keessattis ga'ee guddaa tabatee amanamummaa Hayilasillaaseef qabu agarsiise. Yeroodhuma dura-ta'aa "Faxnoo-Darash" ture kanatti lammii Afrikaa Kibbaa sirna Apaartaayidiin qabsaa'aa ture Niilsen Maandeellaa leenjise. Shugguxii Liliesleaf jedhamtu kan Maandeelladhaa kennes isa ture. Taaddasaa Birruu bara 1953tti gara Birgaader Jeneraalitti ol guddate. Yeroo kana inni dura ta'aa "Faxnoo-Daraash", itti aanaa komishinerii Humna Poolisii Biyyaalessa, ajaajaa waraana naannoo fi dura-ta'aa Duula Dubbisuu fi Barreessuu Biyyaalessaa ture.
Waldaa Maccaa fi Tuulamaa Keessatti[edit | Lakkaddaa gulaali]
Taaddasaa Birruu jalqaba sochii sabboonummaa Oromoo hin balaaleffata ture. Erga muummicha ministeeraa Akliluu Habtawaldi wajjin haasawee booda Taaddasaa ni jijjiirrame. Akka dura-ta'aa Duula Dubbisuu fi Barreessuu Biyyaalessaatti, Taaddasaan Akliluu Habtawaldi wajjin walgayii taa'ee Akililuunis Taaddasaan Oromoo ta'uu isaa waan hin beekneef Oromoo akka baratu gochuuni fii Oromoo loltuutti qacaruun gaarii akka hin taane itti hime. Jechi kun Taaddasaan yaada isaa akka jijjiiruu fi Waxabajjii 1964tti miseensa Waldaa Wal-Gargaarsa Maccaa fi Tuulamaa akka ta'u godhe. Waldaa kana keessattis sochii baayyee godhe.
Beekkamtummaan Taaddasaa Birruu fudhatamni Waldaa Wal-Gargaarsa Maccaa fi Tuulamaa akka dabalu godhe; dabalataanis dandeettiin geggeessummaan isaa dhaaba kana gara dhaaba mirga Oromootif qabsaawutti jijjiire. Karaa dhaaba kanaas, Taaddasaan, Oromoon akka baratuu fi akka of danda'u barsiisaa ture. Fakkeenyummaa Taaddasaa fudhachuun, dura buutonnii loltuu baayyeen, ummatni siivilii, namoonni baratan, namoonni bizinesii fi geggeessitoonnii amantii waldaa Maccaa fi Tuulamaatti makaman. Namoonni kun baayyen isaanii Oromoo ta'uu isaaniyyuu dhoksanii kan turan yoo ta'u dhaaba kanatti makamuun isaani akka eenyummmaa isaani deebisanii akka labsuutti ilaalan.
Mootummaadhan Mormuu Isaa[edit | Lakkaddaa gulaali]
Taaddasaa Birruu Waldaa Wal-gargaarsa Maccaa fi Tuulamaatti galuun isaa fudhatama dhaabichaa dabale. Kun immoo Hayilasillaasee fi qondaaltota isaa aarse. Keesumaayyuu muummichi ministeeraa Akliluu Habtawaldi Taaddasaa akka masaanutti ilaaluu jalqabe. Akliluu dhuka'a boombii Finfinneetti ga'ee fi fincila Oromoonnii Baalee kaasan sababa godhatee Waldaa Wal-gargaarsa Maccaa fi Tuulamaa akka cufamu godhe. Miseensonni isaa baayyen qabamanii, baayyeen ajjeefamanii, baayyeen immoo biyyaa ba'an. Taaddasaan kana hunda jalaa bahee garuu hidhaa manaa jala akka turu godhame. Hidhaa manaa kana jalaa waggaa sadi'i booda dhokatee jalaa bade. Kanatti aansee loltoota Oromoo sadarkaa olaanaarra jiran wajjin ta'uun fonqolcha mootummaa yaalan; Hayilasillaases ajjeesuf karoorsan. Fonqolchi sun garuu odoo hin milkaawin hafe. Taaddasaan qabamee , umuriin isaa dulloomaa ta'uyyuu, garmalees reebbamee. Murtiin ajjeechaa itti murtaa'es boodarra gara hidhaa guututti jijjiirrame. Warri isa wajjin fonqolcha irratti hirmaatan baayyeen garuu ni ajjeefaman.
Taaddasaan boodarra hidhaadhaa gadilakkifamee Galamsootti hidhaa manaa jala akka turu godhame. Taaddasaanis yeroo kana geggeessitoota Oromoo bebbeekkamoo kan akka Baaroo Tumsaa, Elemoo Qilxuu (Hasan Ibraahim), Ahimad Hundee Taqii, fi Sheek Bakrii Saphaalloo wajjin wal qunname.
Waxabajjii 1974tti, Itoophiyaan jeequmsa keessa waan seenteef impaayerri Itoophiyaa dadhabe. Taaddasaanis carraa kanatti fayydamuun Galamsoodhaa miliqee gara Finfinneetti deebi'e. Dargiin, waraana angoo mootummaa of harka galfate, Taaddasaan ministeera dhimma keessaa akka ta'uuf gaafate. Taadasaanis kana fudhachuu dide. Erga yeroo lammataatif didee booda, humni poolisii akka too'anna jala akka oolchuf ajajame; Taddasaan kana jalaa miliqee loltuu fincilaa waaraanaaf Shawaa keessatti gurmeessuu jalqabe. Loltuu keessatti hiriyoota isaa kan turan kana akka Koloneel Hayilee Raggaasaa, meejer Abbabaa Gabramaariyaam fi dhumarratti jeneraal Jaagamaa Keelloo isatti dabalaman. Kabaja gooticha wareeggame Elemoo Qilxuuf jecha maqaa waraanni isaa itti fayyadamaa ture Waraana Bilisummaa Oromoo(WBO) maqaa jedhamu jaltti socho'uu jalqaban.
Du'aasaa[edit | Lakkaddaa gulaali]
Taaddasaa Birruu finciltoota geggeessaa kan ture yoo ta'u jeneraal Jaagamaa Keellotiin ganamee Hayiluu Raggaasaa wajjin booji'ame. Taaddasaa fi Hayiluuttis hidhaan umurii guutuu itti murteeffame. Boodarra kun Dargiidhan gara ajjeechaatti jijjiirrame. Taaddasaa Birruu, Hayiluu Raggaasaa fi geggeessitoota Oromoo ta'an baayyeen gaafa Bitootessa 18, 1975 ajjeefaman. Waraanni Bilisummaa Oromoo garuu qabsoo isaa kan itti fufe yoo ta'u bara 1976tti qaama Adda Bilisummaa Oromoo ta'e.
Yaadatamuu[edit | Lakkaddaa gulaali]
Taaddasaa Birruu Oromoota baay'ee biratti akka abbaa sabboonummaa Oromoo kan ammayyatti ilaallama. Barsiifni inni waa'ee eenyummaa Oromoo irratti gochaa ture dhaloota Oromoo haaraa kakaasee. Kunis aadaan, Afaanii fi eenyummaan Oromoo akkasumas sochiin bilisummaa Oromoo akka finiinu godhe.


text:
Hagayya 26,2013Gabaasa Qeerroo Finca’aa
Godina Dhihaa Oromiyaa bakkotaa gara garaatti sabboontotni ilmaan Oromoo ajjeechaa suukkaaneessaa mootuummaan Wayyaanee EPRDF hayyuu Oromoo Injinner Tasfahun Camadaa irratti raawwatamettii gadda guddaa itti dhaga’amee, ibsachuun
Anotaa gara garaa keessatti Hagaayyaa 25/2013 irraa egaluun reeffaa gooticha Injiner Tasfahun Camadaa eegaa turan. Keessaattuu Magaalaa Amboo, Gudarii , Geedoo fi Hanga Godina Horroo Guduruu Wallaaggaa Anaa Guduruutti sabboontotni Oromoo
reeffaa gootichaa Oromoo walqindeessuun simmannaaf egaa kan turan ta’uu gabaasi Qeerroo naannicha irraa beeksisa.
Awwaalchaa gooticha Oromoo Injineer Tafahun Camadaan walqabatee mootummaan Wayyaanee humna waaraanaa bobbaasuun uummata sodaachisuuf yaaluun, reeffii isaas guyyaa uummataan simatamuuf waan eegamaa tureef mootummaan Wayyaanee ta’e jedhee halkan akka darbuu fi maatii isaan akka dhaqabu taasise.Haalli kunis bakkaa hundatti sammuu uummataa keessaatti hadhaa kana hin jedhamne fi kulkkulfannaa uumee jira.
Sirni gaggeessaa awwaalcha hayyuu fi goota Oromoo Injiiner Tasfaahuu Camadaa Hagayya 26,2014 godina dhalotaa isaa Onaa Guduruu keessaatti ganda Harbuu iddoo jedhamu itti bakkaa hiriyoonnii isaa , sabboontotni Oromoo,Qeerroowwaan,dargaggoonnii Oromoo, Baratootni Oromoo dhaabbiilee barnotaa garaagaraa irraa boqonnaaf galanii jiran bakkoota garaagaraa irraa walitti dhammaachuun sirna awwaalcha gooticha Oromoo Enjineer Tasfahuun Camadaa irraatti argamuun marartoo fi jaalala goota kanaaf qaban agarsiisuun kabajaan aduunyaa kana irraa gaggefame.
Sirna sana irrattis haala sagalee jabaan fi dhadhannoon hangana hin jedhamneen Ummaannii fi sabboontotni dargaggoonnii Oromoo dhadannoowwaan argaman gadii dhageesisan.
1.Tasfaahuun hin dunee ummataa Oromoof jedhetu wareegame,
2. Wareegama hayyuu keenyaan bilisummaan uummataa keenyaa ni mirkana’a!!
3, Qabsoo hayyuun Oromoo Tasfahuun Camadaa irraatti, wareegamee fiixaan ni baafna.
4, Wayyaaneen diinaa uummataa keenyaati!!
5, Gumaan Hayyuu Oromoo Tasfahuun Camadaa irree qeerrootiin ni baafama!!
6, Diinni goota keenyaa qabsaa’aa kuffisuus qabsoon inni egalee hin kufuu itti fufaa kan jedhuu fi Walaloo fi seenaan Hayyuu Oromoo Injiineer Tasfahuun Camadaa uummataaf dubbifamuun haala aja’inbsiisaa ta’een sirni awwaalchaa isaa rawwate.
Walumaa galattii sirna awwaalchaa enjiiner Tasfahuun Camadaa irraatti kutaalee Oromiyaa gara dhihaa fi magaalota Finfinnee Adaamaa dabalatee Uummaannii Oromoo tilmaamaan 10,000 olitti lakkaa’amani tu irraatti kan argamee fi dargaggoonnii hedduun waraanaa Wayyaaneetiin utuu achii hin ga’iin karaattii kan dhorkamuun deebifaman ta’uu odeessii nu qaqqabee jiruu ifaa godhee jira.
Kana malees, Caasaaleen Qeerroo kan Godinotaa Lixaa Shawaa, Jimmaa, Iluu Abbaa Booraa , fi Godina kibbaa lixaa Shawaa erga gootichi Oromoo hayyuun ija uummataa ta’ee kun wareegamuu dhaga’anii gaddaa guddaa isaanitti dhaga’ame ibsachaa guyyaa sirni awwaalcha isaa rawwatamee bakkuma jiranitti maadheewwan walitti dhufuun dungoo qabsiifachuun sirna awwalchaa kana hirmaachuun gadda isaanii waliif ibsuun qabsoo gootni Oromoo kun irraatti wareegamee galmaan ga’uuf waadaa isaanii haaromsan.
Sirna Awwalchaa Gooticha Oromoo Injiineer Tasfahuun Camadaa ilaalchisuun gabaasni Qeerroo Oromiyaa gara gara irraa itti fufa.
Qbasa’an Kufus Qabsoon ittii Fufa!.


text:
Dachiitti Xinxalluu-Kutaa 1
Dachiin uumama ajaa’ibaa lubbuu qabeenyi fi lubbuu dhabeenyif iddoo jireenyaa taatedha. Uumama dachiitti xinxalluun dandeetti, ogummaa, beekumsaa fi Tokkichummaa Rabbii olta’aa akka hubatan nama taasisa. Qananiiwwan dachii keessa godhaman ilma namaatiifi. Namni dachii tana keessatti erga qananiisifamee fi wanti barbaadu hundi yoo isaaf laaffifame, Kan akkanatti isa qananiise fi isaaf laffise beekuu fi galateefachuun isarra hin jiruu ree? Rabbiin subhaanahu dachii tana namootaaf akka firaashaa godheef. Albuudotaa fi biqiltootatti akka fayyadaman ni laaffiseef. Kanaafu, wanti namarraa eeggamu namni qananii kana hundarratti xinxalle, Rabbii isaa beeku fi Isa qofa gabbaruudha. Rabbiin subhanaahu wa ta’aala ni jedha:
“Yaa namoota! Akka mutaqqoota (warroota Rabbiin sodaatan) taataniif Gooftaa keessan Kan isinii fi warroota isiniin duraa uume gabbaraa. [Rabbiin] Kan dachii afaa, samii immoo ijaarsa gubbaa (xaaraa) isiniif taasisee fi samii irraa bishaan buusee ergasii isaan (bishaan kanaan) soorata akka isiniif ta’u samaraata (fuduraaf kuduraa, midhaan) baasedha. Kanaafu, osoo beektanuu Rabbiif sharikoota hin godhinaa” Suuratu Al-Baqara 2:21-22
Kuni ajaja wali galaa namoota hundaaf dabarfameedha. Ajajni kunis ibaada (gabbarrii) wanta Rabbiin itti ajaje hojjachuu, wanta Inni irraa dhoowwe dhiisu fi odeefannoo Isa irraa dhufe dhugoomsu of keessatti qabateedha. Rabbiin olta’aan namoota kaayyoo isaan uumeetti ajaje. Kaayyoon kunis Isa qofa gabbaruudha. “Jinnii fi ilma namaa akka Ana qofa gabbaraniif malee hin uumne.” Suurat Az-Zaariyaat 51:56
Ergasii Isa qofa gabbaruun dirqama akka ta’e ragaalee adda addaa dhiyeesse. Ragaalee kanniin keessaa: Inni Gooftaa keessan kan isin uume, kunuunsuu fi qananiisudha. Duraan homaa kan hin turre taatani osoo jirtanu isin uume. Warra isiniin duraatis Kan uumedha. Qananii keessaa fi alaatin isin qananiise. Dachii afaa irratti tasgabbooftan, manneen irratti ijaarrattan, oomisha irratti oomishattanii fi bakkarraa gara bakkaatti itti deemtan isinif taasise. Samiis faayda keessaniif akka xaaraa isiniif gochuun wanta garmalee isin barbaachisu ishii keessa godhe. Kanneen akka aduu, ji’aa fi urjiilee.
“Samii irraa bishaan buuse” Akka lugaatti wanti sii oolitti olka’e samiidha. Kanaafi, warroonni Qur’aana ibsan samiin asitti barbaadame “Dumeessa” jedhan. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa dumeessa irraa bishaan buusun kuduraa fi fuduraa, midhaani fi biqiltoota biroo baase. Fkn, kanneen akka muuzi, burtukaana, abukaado, temira… midhaan irraa kanneen akka xaafii, qamadii, garbuu, boqqoolloo fi kkf rooba roobsun baase. Rabbiin malee bishaan samii irraa buusun biqiltoota kan biqilchu ni jiraa? Ilmaan namaa jalqaba irraa kaasee hanga dhumaa jiran osoo addunyaa tana keessatti walitti qabamanii dumeessa irraa gonkuma copha bishaanii buusu hin danda’an. Yeroo hoongen buutu dhugaa kana ni hubatu. Dubbiin erga akkana ta’ee, “Rabbiif sharikoota hin godhinaa” Kana jechuun uumamtoota irraa Rabbiif fakkaattootaa fi dorgomtoota hin godhinaa. Akkuma Isa gabbartan isaaniis hin gabbarinaa. Akkuma Rabbiin jaallatan isaaniis hin jaallatinaa. Wantoonni isin Rabbii gaditti gabbartan kunniin akkuma keessanii uumamtootaa, kan nyaachifamanii fi kan too’atamaniidha. Dachii fi samii keessatti wanta hanga firii xaafii mootummaa hin qaban. Isin hin fayyadan, isiniis hin miidhan. (Namoonni gariin haajaa garmalee barbaachisaa akkuma Rabbiin irraa kadhatan, namoota du’an ykn taabotas kadhatu. Kuni shirkii (waa Rabbitti qindeessu) dha.
Hayyoonni keenya “ibaadan (gabbarriin) hundee lama irratti kan ijaarramedha” jedhu. Isaaniis, al-Mahabba (Jaalala cimaa) fi Al-Khuduu’u (Of gadi qabuu)[1]. Namni wanta tokko garmalee jaallatee fi isaaf of gadi qabee fi salphisee, wanta san gabbaree jira. Namni Rabbiin jaalala cimaa jaallachuun yoo Isaaf of gadi qabe, inni Rabbiin gabbaree jira. Kanaafu, jaalalli cimaa fi of gadi qabuun Rabbiif malee homaafu hin ta’u. Sababni isaas, Kan nama fayyaduu fi miidhu, waan gaarii namaaf fidu fi waan badaa namarraa deebisu Rabbiin qofa. Wantoonni Rabbiin ala jiran mataa isaanii qofaan kana gochuu hin danda’an. Kanaafu, namni maaliif isaan jaallachuu fi isaaniif of gadi qabuun isaan kadhata ykn sodaata ree?)
Rabbiin ala wanta biraa garmalee jaallachuu fi wanta saniif of gadi qabuun salphinna guddaadha. Rabbiin garmalee jaallachuu fi Isa qofaaf of gadi qabuun immoo kabajaa fi bilisummaadha. Kanaafi, ilmaan namaa Rabbiin ala wanta biraa gabbaruun salphinnaa fi adabbii keessatti akka hin tarre, Isa qofa akka gabbaran ajaje. “Yaa namoota! Akka muttaqqoota taataniif Gooftaa keessan Kan isinii fi warroota isiniin duraa uume gabbaraa.” Aayah keessatti jechi“la’allakum tattaquun” jedhu hiika lama qaba: 1ffaa– yoo Rabbiin qofa gabbartan, dallansuu fi azaaba (adabbii) Isaa irraa of eegdu. Sababni isaas, dallansuu fi azaabni Isaa akka namarraa deebi’uuf wanta sababa ta’uu waan hojjattaniif. Wanti dallansuu fi azaabni Isaa akka namarraa deebi’uuf sababa ta’u “Rabbiin qofa gabbaruudha”. 2ffaa- Yoo isin Rabbiin qofa gabbartan, warroota Rabbiin sodaatan (muttaqoota) kanneen amaloota taqwaatiin ibsaman keessaa taatu. Hiikni kunniin lamaan sirrii fi kannen wal qabataniidha. Namni ibaada haala guutuu ta’een hojjate warroota Rabbiin sodaatan (muttaqoota) irraa ta’a. Namni warroota Rabbiin sodaatan irraa ta’e immoo azaaba fi dallansuu Rabbii jalaa nagaha baha[2].
Amma gara dachii deebi’uun xinxallii keenya itti haa fufnu. Dachiin akkamitti akka uumamte yoo ilaalte mallattoolee gurguddoo gara Khaaliqaa akeekan keessaa tokko akka taate ni agarta. Gabroota Isaatiif akka firaashaa fi afaa taasisuun ni laaffiseef. Ishii keessatti soorata, nyaataa fi iddoo jireenyaa isaaniif taasise. Haajaa isaanitiif bakka tokko irraa gara bakka biraa akka deemaniif karaalee isaaniif baase. Akka isaaniin hin sochoone fi hin kirkirree gaarreen ol dhedheeroo akka shikaalii ishii keessatti gadi dhaabe. Ishii diriirsuun jiraa fi du’aaf konteenara of keessatti qabattuu fi kuustu godhe. Dugdi dachii warroota jiraataniif iddoo jireenyaati. Garaan ishii immoo warroota du’aniif iddoo jireenyaati. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Sila Nuti dachii kan hunda walitti qabdu hin taasifnee? Jiraa fi du’aas [tan walitti qabdu]? Gaarreen ragga’oo dhedheeroo ishii keessatti goone. Bishaan mi’aawas isin obaafne. Guyyaa san warroota kijibsisaniif ee badii isaanii!” Suuratu Al-Mursalaat 77:25-28
Sila dachii jiraa fi du’aa of keessatti hammattuu fi qabduu hin goonee? Yeroo lubbuun jiran iddoo mana jireenyaa itti ijaaratan taatiif. Yeroo du’an immoo qabrii taatiif. Gaarreen dhedheeroo bakka ofii sirritti qabatanii dachii sochoo’u fi kirkira irraa eegan ishii keessa hin goonee? Rabbiin guddaan olta’aan gaarreen dhedheeroo fi ragga’oo (bakkaa hin sochooneen) dachii akka tasgabbooftu fi hin hurgufamne taasise. “Bishaan mi’aawas isin hin obaafnee?” Bishaan mi’aawaa namatti tolu kana Rabbiin malee eenyutu dumeessa irraa buusu danda’aa? Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Sila bishaan dhugdan san argitanii? Isintu duumessa irraa buuse moo Kan buuse Nuhi? Osoo feene ashaboo [kuraawaa] isa taasifna. Kanaafu, maaliif [Rabbiin] hin galateefannee?” Suuratu Al-Waaqi’a 56:68-70
Yaa namoota! Bishaan dhugaatii namatti tolu, kuraawaa fi haadhaawa kan hin taane san itti xinxallitanii? Isintu duumessa irraa buusee moo Nutu buusee?” Asitti “Nutu ykn Nuhi” yommuu jedhu, guddinna agarsiisaa malee baay’inna hin agarsiisa. Arabiffa keessatti Guddinnaa fi Kabaja agarsiisuuf, “Nutu, Nuhi, Nuti” jedhanii fayyadamuun wanta baratameedha.
Osoo Rabbiin subhaanahu wa ta’aala duumessa irraa bishaan dhugaatiif namatti tolu buusu baate, eenyutu buusaa? Ilmaan namaa guutuun osoo walitti qabamanii buusu danda’u? Rabbii olta’aa malee bishaan qulqulluu duumessa irraa kan buusu hin jiru. Yeroo hoongee roobni yommuu dhabamu namni hunduu gara Rabbii olta’aa fiiga. Osoo namoonni ofii kan buusan ta’anii silaa duumessa irraa bishaan ni buusu turan. Garuu, Rabbii Tokkicha malee eenyullee bishaan kana hin buusu. Kanaafu, maaliif Isa hin galateefannee?
Ammas, osoo bishaan kana ashaboo kuraawaa fi hadhaawaa taasisee eenyutu bishaan dhugaatiif ta’utti deebisuu danda’aa? Galaanonni baay’een ashaboo kuraawaa dhugaatiif hin taanedha. Hanga ammaa galaanota kanniin keessaa galaana tokkicha gara bishaan dhugaatiif ta’uutti namni jijjiree jiraa? Gonkumaa hin jiru. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa bishaan samii buusu kanas osoo fedhee kuraawaa fi hadhaawaa taasisa. Garuu Inni isiniif rahmata gochuuf jecha bishaan kana gara hadhaawaa fi kuraawatti hin jijjirree. Kanaafu, qalbiin Isatti amanuun, arrabaan Isa faarsun, wanta Inni itti ajajee hojjachuu fi wanta Inni irraa dhoowwe dhiisun maaliif Rabbiin hin galateefannee?
Rabbiin Guddaan olta’e Kan dachii akkanatti diriirse, gaarreen dhedheeroo ishii keessatti gadi dhaabee fi bishaan mi’aawa namootaaf roobse, namoota du’an murtii fi jazaaf lamuu deebisuu hin dadhamu. Kan wantoota gurguddaa kanniin hojjate wantoonni xixiqoon akkamitti itti ulfaatuu? Kanaafu, du’a booda kaafamuun hin jiru jechuun namoonni yaadan, guyyaa Qiyaamaa gaabbii fi adabbii hamaa irraa ee badii isaanii! Sababni isaas, ragaaleen Rabbiin wanta hundaa irratti Danda’aa akka ta’e agarsiisan isaaniif ifa ta’ee jira. Kanaafu, amanuu fi Guyyaa saniif qophaa’u irraa maaltu isaan dhoowwee?
Guduunfaa
⇨Namni dachii tana keessa yommuu jiraatu qananii isa marsee jiruu osoo itti xinxalle silaa kaayyoo uumameef galmaan gahuuf ni carraaqa.
⇨ Rabbiin subhaanahu ilmaan namaa dhabama irraa isaan argamsiisuun qananii adda addaatiin isaan qananiise. Kanaafu, amala gaarii keessaa Rabbii nama uumee fi qananiseef galata galchuu fi gabbaruudha.
⇨ Rabbiin gabbaruu jechuun wanta Inni itti ajaje hojjachuu, wanta Inni irraa dhoowwe dhiisu fi odeefannoo Isarraa dhufee dhugoomsudha.
⇨ Ibaadan (gabbarriin) arkaana (rogoota) lama qaba. Isaaniis, (1) jaalala cimaa jaallachuu fi (2) gabbaramaaf of gadi qabu ykn gabbaramaa ol guddisuu (Ta’aziim) fi garmalee kabajuu.
⇨ Namni wanta tokko garmalee yoo jaallate, wanta san garmalee yoo ol guddisee fi of gadi qabeef, inni wanta san gabbaraa jira.
⇨ Namni tokko Rabbii olta’aa gabbarri sirrii gabbaruu kan danda’u yoo wantoota hundaa caalaa Isa jaallate, kabaje, ol-guddisee(ta’aziim) fi Isaaf of gadi qabeedha.
⇨ Haala kanaan namni yoo Rabbiin gabbare, muttaqoota irraa ta’uun azaaba (adabbii) Isaa jalaa nagaha baha. Qur’aana keessatti:
“Dhugumatti muttaqoonni (warroonni Rabbiin sodaatan) iddoo nagahaa keessa ta’u.” Suuratu Ad-Dukhaan 44:51
⇨ Kanaafu, Rabbiin gabbaruun faayda ofiitiif malee Rabbiin ibaadaa (gabbarrii) namaatirraa haajaa hin qabu. Namni yoo Rabbiin gabbare ofuma fayyada. Yoo dhiises ofuma miidha.
[1] al-ubuudiyah – fuula 17-18, Ibn Taymiyyah
[2] Tafsiir Sa’diyy fuula 34
Miftaahu Daaru sa’aadah-fuula 569-570, Imaamu ibn Al-Qayyiim


text:
Hoogganaan garee mormituu Keeniyaa Raailaa Odiingaa deggertoota gammachuun guutaman kanneen kumaan laka’amanii fi har’a waaree booda Uhuruu Paark jedhamutti wal ga’anii simatanii jiran.
Maanguddoon waggaa 73 fi deggertoonni isaanii jamaa walitti qabame gidduu ennaa darbanitti deggertoonni isaanii ennaa isaan prezidaantii uummataa maqaa jedhuun hirbuu seenan wal dhiibaa ilaaluuf ariifataa turan.
Kitaaba Qulqulluu qabatanii hirbuu erga seenanii booda, Odiingaan guyyaan kun uummata Keeniyaaf guyyaa seena qabeessa jedhan.
Tarkaanfiin har’a fudhatame tarkaanfii tokko fuula duratti deemuu dhaan adeemsa filannoo wal dha’aa xumuraan kan ga’e, Dimokraasii dhugaa biyya keenya keessatti kan gad dhaabe jedhan.
Gama biraan ministriin dhimma biyya keessaa battaluma erga sirni sun raawwatee booda gurmuu Odiingaa, akka seera ittisa yakkaa Keeniyaatti kan “National resistance Movement” jedhamu garee yakkamtoota qindaa’ee jechuun ibsa baase.
Odiingaan filannoo prezidaantummaa irra deebii waggaa darbee dhiisanii ba’uu dhaan injifannoo prezidaant Uhuru Kenyattaan labsame illee fudhatama dhabsiisan.
Abbaan alangaa muummichi Keeniyaa akka jedhanitti Odiingaan ofii isaanii prezidaantii godhanii of moggaasuun hojii ganiinsa biyyaa guddaa kan du’aan adabsiisu jedhan.
Waajjirri Prezidaant Keeniyaattaa torban darbe tarkaanfiin kam iyyuu seera keeniyaan ilaalama jechuun Odiingaa akeekkachiisee jira.
Angawoonni deggertoota Odiingaa irratti gaazii imimmaansu biifan iyyuu humna poolisii hedduutu bobbaafama jedhamee eegames gamas hin dhaqqabin hafe. Mormitoonnis hoogganoonni isaanii sirni sun utuu hin geggeeffamin hidhamu jechuun yaadda’anis homtuu hin taane.
Odiingaan yeroo xiqqoof jamaa dhaadannoo uummati tokkoome hin injifatamu jedhu dhageessisu dursuun deemaa turan.
Odiingaan jalqaba baatii Amajjii VOA afaan Swahilif ibsa kennaniin mootummaa fincilu ykn Keenyiaa keessa ykn biyyattii alatti hundeessuun mala jedhanii turan. Odiingaan har’a waaree booda hirbuu erga seenanii booda maqaa Twitter isaanii “prezidaantii Ripublikii Keenyaa” ka jedhutti jijjiiran.


text:
Prezidaantiin Sudaan Omar Al- Bashir hidhamtoonni siyaasaa hundumtuu biyyatti keessaa battalumatti akka gadhiifamaniif ajajauu isaanii dhaabbati oduu mootummaa SUNA har’a ibsee jira.
Gabaasi ba’e akka jedhutti ajajii kun biyyatti keessatti araara, tokkummaa fi nagaa argamsisuuf akka ta’e ibsamee jjira.Kunis hiriira mootummaa mormuu gaggeeffame gad qabuuf jecha namoota hedduu eega hidhamanii booda.
Hidhamtoonni meeqa akka gadhiifaman akkasumas eenyummaan isaanii eenyu akka ta’ehin ibsamne.Sudaan rakkoo sharafa maallaqaa fi qaala’uu jireenyaan rakkataa jirti.Kunis jeequumsa kaasisee jira. Al Bashir baatii darbe namoonni siyaasaa 80 akka hiikamaniif ajaja kennanii turan.Mormitoonni garu amma iyyu kanneen 50 ta’an amma iyyu hidhaa keessa jiru.


text:
West-Central, Ethiopic Script
West-Central, Latin Script
East
West-Central
East
West-Central
East
"Kunis kan akkana jedhamee barreeffamee dha: 'Qajeelaan tokkolleen hin jiru; namni tokkoyyuu'." (Romans) Ergaa Phaawuloos Gara Warra Roomaatti Erge 3:10
"Sababii marti isaaniiyyuu cubbuu hojjataniif ulfinni Waaqayyoo isaani irraa hirdhateera" (Romans) Gara Roomaatti 3:23
"Gatiin cubbuu du'aatii; kennaan Waaqayyoo garuu karaa Gooftaa keenya Kiristoos Yesuusiitiin jireenna barabaraa ti." Romans 6:23
"Garuu otoo nu cubbamtoota taanee jirruu Kiristoos nuuf jedhee du'e; kunis jaalala Waaqayyo nuuf qabu agarsiisa." Romans 5:8
"Akka namni isatti amanu marti jireenya barabaraa qabaatuuf malee akka hin banneef, Waaqayyo hanga ilma isaa tokkicha kennutti akka malee addunyaa jaalateeraatii." (John) Wangeela Yohaannisii 3:16
"Nu yoo cubbuu keenna himanne, inni cubbuu keenna nuu dhiisuuf amanamaa fi qajeelaa dha; jallina mara irraas nu qulqulleessa." (I John) Ergaa Yohaannis Erge - 1ffaa 1:9
"Kunis yoo akka Yesuus Gooftaa ta'e afaan keetiin dhugaa baate, yoo akka Waaqayyo warra du'an keessaa isa kaase amante, ati ni fayyita. Namni garaa isaatiin amanee qajeelumma argataatii; afaan isaatiinis dhugaa ba'ee fayya." Romans 10:9-10
"Warra isa simatanii maqaa isaatti amananiif garuu ijoollee Waaqayyoo akka ta'an mirga kenneef.." (John) Yohaannis 1:12
"Yesuusis akkana jedhee deebiseef; "karaa fi dhugaani, jireennis anuma; yoo anaan ta'e malee eennuyyuu gara Abbaa hin dhufu." (John) Wangeela Yohaannisi 14:6
"Akkuma Abbaan warra du'an cufa du'aa kaasee, jireenya kennuuf ilmis akkasuma nama jaalatuuf jireenya ni kenna." John 5:21
"Isinis ayyaanaan karaa amantiitiin fayyitaniirtuutii; kunis kennaa Waaqayyooti malee hujii ufii keessaniitii miti. Akka namni tokkoyyuu uf hin jajneefis kuni hujiinii miti." (Ephesians; Efesoon) Ergaa Phaawuloos Gara Warra Efesooniitti Erge 2:8-9
"Ammas yaa obboleeyyani, waayee wangeela kan isinitti lallabee, kan isin fudhattanii ittiin cimtanii dhaabatan sanaa isin yaadachiisuu nan barbaada. ... Anis waan fudhadhe, kan waan hundumaa caalu dabarsee isinitti kenneeraatii; akka kitaabonni qulqulluun dubbatanitti, kiristoos cubbuu keennaaf jedhee du'e; ni awwaalames; akka kitaabonni qulqulluuni dubbatanitti guyyaa sadaffaattis du'aa kaafame." (I Corinthians; 1 Qorontoos) Ergaa Phaawuloos Gara Warra Qorontoosiitti Erge 15:1,3-4
"Kanaafuu akka fayyitaniif cubbuu keessan walitti himadhaa; waaqas walii kadhadhaa; kadhannaan nama qajeelaa humna qaba; waan guddaas ni hojjata." (James; Yaaqoob) Ergaa Yaaqoobi 5:16
"Yaa jaallani, waan jaalalli kan Waaqaa ta'eef koottaa waljaalannaa; namni jaalatu marti Waaqa irraa dhalate; Waaqas ni beeka. Sababii Waaqni jaalala ta'eef namni hin jaalanne cufti Waaqa hin beeku." (I John) 1 Yohaannis 4:7-8
"Kanaaf yaa michoota jaalatamoo, isin sababii duraan dursitanii waan kana beettaniif akka dogongora namoota seeraaf hin bulleetiin hin fudhatamnee fi akka jabaattanii dhaabachuu hindadhabneef uf-eegadhaa. Garuu ayyaanaa fi beekumsa Gooftaa keennaa fi Fayyisaa keenna Yesuus Kiristoosiitiin guddadhaa; ammaa fi hanga barabaraatti ulfinni isaaf haa ta'u; aamiin." (II Peter; 2 Pheexiroos) Ergaa Pheexiroosi - 2ffaa 3:17-18
Diese Webseite wurde mit Jimdo erstellt! Jetzt kostenlos registrieren auf https://de.jimdo.com


text:
Barnotta
Shark (superorder Selachimorpha) gossa qurxummi yoo ta'u skeleton (lafe fi kuta nafa jabba bira) Cartilage guttu kan qabufi akkasumas nafi isaa akka bishaan kessa rakko malle demmu danda'u isaa godha. Kan itti hafurra fudhatanin gill bana shan hanga torba ta'un. Sharkotni dermal denticles (waan akka ilkanii) gogga isaani irra kan qabani yoo ta'an, kunis akka midhama fi parasite irra gogga isaani eega, kana malle akka fluid dynamics (demma bishaan kessa) salpha isaani ta'u godha. Sharkotni ilkaan ofiin debi'e biqillu danda'u qabu. Predatorotta (binensotta ajjesani nyattan) nama hin galle adunya kessa Sharkiin tokko dha, yoo nami isaan hin tuqne, nama yerro bayye hin nyattan. Ummatti tilmamaan wagga tokko kessatti Shark hanga 26-73 kan ijessani yoo ta'an, Sharkiin garu wagga tokkotti tilmamman nama hanga shan qofa nyattu. Waan guddan nami Shark ijessuf "fin" (waan harka fakkattu) isaan qabani kessa fudhachuf yoo ta'u, kuni immo Shark fin soup gochuf fayyadatama. Haa ta'u male Sharkotti bayyen osoo hin bekkin namotta dinagde qurxummi barbadu jirranin qabamu.
Gossi Shark garagara kan jirru yoo ta'u, kunis sharkii diqqa harka ga'u pygmy shark kan gossa "Euprotomicrus bispinatus" ta'an kan jalla gallanatti argaman, kan 22 centimetres (nine inches) ga'anii jalqabe hanga whale shark, kan gossa Rhincodon typus ta'e, qurxumii gudinan tokkoffa ta'e fi kan yoo guddatte tilmaman hanga 12 metres (41 feet) ga'u danda'u jirra. Whale sharkiin akkuma great whale, kan nyattu plankton qofa yoo ta'u, akkatan itti nyattus filter feeding jedhama. Bull shark, kan gossa Carcharhinus leucas ta'e, gossa qurxummi gallan soda qabu, gallana qulqullu (fresh water) fi delta kessa dakkachu danda'an kessa bekkamicha dha.


text:
Seenaa Qabsoo bilisummaa fi Jaarmaaiyaa hawaasummaa Oromoo keessatti waldaa Maccaa Tuulamaa bakka guddaa qabaachuu qofa otoo hin taane Gaaddisa guddaa ka’umsa waan Oromoon qabu hundaati. Waldaa Macaa Tuulamaa Oromoota Hundaaf qabeenya waloo fi hara hundaa malee gartokkaayaa qaama ykn warra tokko qofaa waliin dhaabbatuu miti. Kun hubatamnaan keessumaa haala Oromoon biyya alaa kun bakkayyuttuu wal-qoodee garee gareedhaan waa ijaarsaan ko’oommachaa jiru keessaa maqaan Waldaa MT makachuun dhoowwaa tahuu qaba. Hin ta’inii yoo didee ta;e Barcumni issaa barcuma waltajjii araaraa waldiddaa qomoowwanii ykn gareewwanii oromootaa furuuf qofa ooluu qaba.
Waldaa Maccaa Tuulamaa inni haadhoon biyya keessaa dhiibbaa garee biyya keenya dhuunfatee jiruutin hujiirraa dhoowwamee akka cufaatti jiru beekkamaa waan taheef waldaa MT amma irraa dubbannu Issa 2010-11 maqaa WMT USA jedhamuun hundaa’e akka ta’e namuu hin hubata jennee abdanna.
Hundeeffanni WMT USA seenaa duubbee irraa ka’e qaba. Innis Damee WMT Georgia fi naannoo ishee kan bara 2007 Atlantatti hundaayee 2008 yaa’ii duraa MNti 2009 yaa’ii laammataa Atlaantaatti 2010 yaa’ii sadaffaa DCti qabaateen bu’ureeffamuu WMT USAf sababa ta’etu duubbee seenaa issaati.
Kaayyoon Damee waldaa MT Georgia fi naannoo ishee kaayyoo ganamaa waldaa Macaa Tuulamaa ittiin ka’e bakkaan gahuuf yaalii godhamu keesatti qooda uummata keenya biyya alaa qideessuun akka dandahuuf ture. Kunis beekkumsaa fi Aangoo guutuu WMT issa haadhoo biyya keessaa jalatti qofa akka tahu seerri bu’ura damee kanaaf qophaahee Waldaa haadhoo biyya keessaaf dhiyaatee gorsaa seeraa fi Itti aanaa prezeaantii Waldichaa Obboo Baqqalaa nadhiin biyyoon itti haa salphattuu akka seera tahee ittiin ojjatamu mirkanaa’e hin muldhisa. Dameen kun damee yaroo duraaf seera waldichaa ordofee waraqaa ragaa waldaa haadhoo irraa argateen biyya alaa keessatti hundaa’e ta’uunis beekkamaa dha.
Akkasumas qindeessummaa Dr Mardaasaa Aaddisuutin CA keessatti boodarra Dameen biraa Hundaa’ee turuunis waan dagatamuu miti. Dameewwan kana lachuu dachaasuun WMT USA hundeessuuf Murtii Ta’een hujiin dameewwan kanaa duubatti dhiifamee Issa USAtti dhormame. Dr Mardaasaanis Barreessaa Boordii WT USA issa duraa ture. Mariin gaafa tokkoolleen seenaa duubbee dhimma tokkoo tahuun karaadha jennee waan amannuuf kan kuni mufachiisu ykn mormii itti huumuuf jiraatu hin jira jennee hin yaadnu.
Bu’urri WMT USAs kana duubbee godhatee waan hundaa’eef amma quba irraa qabnutti yaada kanaan addaa qabaata jennee hin shakkinu.
Sababni barruu kanaa Hundeeffamuu Giloobaal gumii Gaayyoo /GGO/ qindeessuu keessaa qabu jedhamanii qaamolee tarreeffaman keessatti gaffii deebiiwwan gaggeeffaman keessatti xuqamuu issaati.
Ammaaf waanti gaafannu ijoowwan murteessoo lama qofa
- Diinatu uggure malee Oromoo dhaaf Waldaan Maccaa Tuulamaa Inni haadhoon biyya keessaa ammayyuu jira, gara fuul-duraas hin jiraata. Kanaaf ala kanatti WMT USA malee maqaan waldaa Maccaa Tuulama jedhu hin jiru. Kanaaf namuu yoo WMT USA bakka bu’ee dubbatu WMT USA malee Waldaa Maccaa Tuulamaa jechuu irraa akka ofqusatu.
- Gaaddisa guddicha Oromoo hundaaf waloo maqaa WMT gaaddisoota gareewwan ykn qaamawwan kamiinuu huumaman biro jalatti sutuuf yaaliin akka hin godhamne, GGOnis tarree maqaalee ofjalatti tarreessee keessaa baasee baasuu issaa hifatti keessumaa karaa sabaa himaalee kana dura gargaaramee gareewwan GGO hundeessuu keessaa qooda qaban ittiin ibserratti akka beeksisu, Boordiin WMT USA kan kana dura ta’e akka sirreessu gara fuulduraa dogoggorri faakkaataan akka hin raawwanne tika barbaachisu akka godhu kabajaa maqaa Waldaa misoomaa Maccaa Tuulamaatin gaafanna.
TTQ


text:
Dhugaa Ganama – Falaasama Oromo
(Xinjireenya Oromo – Oromo Ontology or Metaphysics)
Kutaa 1 ffaa
Dr. Yoseph Mulugeta Baba*
- Falaasama fi Afaan (Philosophy and Language)
Afaan battuu aadaati. Afaan daawwitii aadaati. Aadaa (culture), hawaasa (society) fi afaan (culture) gidduu hariiroo cimaatu jira. Aadaa fi seenaan hawaasa tokko jechoota keessatti goolabamani argamu. Afaan mala ykn akkaataa aadaan addunyaa-isa itti ilaalu ibsa—language reveals the way the culture sees its universe. Mala ykn tooftaa aadaan hawaasa tokkoo addunyaa-isa ittiin hubatu fi hiiku kun falaasama jeedhama. Yeroo hundumaa, tokkoon tokkoon falaasama kan murteessuu aadaa dha. Falaasamni kamiyyuu aadaa ykn afaan hawaasa tokko irra fottoqee kophaa jirachuu hin dandaa’u.
“Afuura ajaa’uu fi dubbii fokkisaa abbaan of-irratti hin argu,” akkuma jedhamu, namootiin nyaara haaddatanii falaasama (jireenya, aadaa, afaan fi barnoota) kan warra Dhiha (Western Philosophy) akka waan beekumissa kan dhumaa (Ultimate Truth) ta’e tokkotti barreessanii barsiisan ni jiru. Falaasama jallataa kan warra farangagsoota (chauvinists) akkasii gad fageenyaan sababni qeeqnuuf tokko faxuula guddisuf mini. Abadan! Falaasamni ykn aadaan gama hundumaatiin (universally) akka ULAAGAAtti taa’u qabu qarayyuu addunyaa kana irra akka hin jirre karaa hin shakkisiisnen hubachiisuuf malee—any philosophy cannot pretend to contain all the truth about the world, God and man.
Muuxannoon ogummaa yeroo fi iddoon hin daanga’u. Uumamni loogii hin beeku! Yaadi ykn beekumsi halluus ta’e umurii hin qabu—thought has neither colour nor age. Mammaaksi “mimmixaa kan kootuu guba,” jedhu falaasama keessatti bakka hin qabu. Gubuuf dhiisuu-isa kan murteessu aadaa (culture) fi afaan (culture) hawaasichaa dha. Hiikkaan wanta (thing) ykn yaada (idea) tokkoo haala hawaasni keessa jiruu-irratti hundaa’a. Oromoon “nutu beekaan, beekkumsa hin taatu,” jechuun-isa, beekumsi dhala nama baay’ee bicuu ykn shiikkoo akka ta’e ibsuuf dha. Kana jeechuun garu “dhugaan sadhaatawaa dha” (truth is relative) ykn “dhali nama dhugaa beekuuf dandeettii hin qabu” jechuu mini. DHUGAAN TOKKO DHA; TOKKICHA DHUGAA (Universal Truth) kana karaa itti hubannu (understand) fi hiiknnu (interpret) garu garaagra dha. Maddi garaagarummaa kana aadaa dha. Afaan immoo battuu aadaati. Kanaaf, waanti tokko aadaa adda-adda keessatti hiikkaa adda-adda qaba.
Falaasama natoo (indigenous philosophy) ykn beekumsa naannoof tuffii kan qaban; falaasama kan warra Dhiha (Western Philosophy) garu warri waaqessan, dhugaa lafa jiru kana gara cinaatti dagachuun isximaara malumma (Methodological Imperialism) nutti fidanii jiruu. ‘Hayyuuwaan’ keenya-illee laaphee godhatanii garbummaa kan sammuu (mental slavery) keessaa ba’u hin dandeenyee. “Falaasamni kan warra Dhiha beekumsa naannoo ykn falaasama natoo irra akaakuudhaan (qualitatively) ni caala,” yaadi jeedhu doofummaa guddaa dha. “Kalee Obbo Tuujubaa keessaa baasanii Obbo Furgaasaa-tiif jijjiirun, Obbo Furgaasaan akka Obbo Tuujubaatti akka yaadu tasiisa,” falaasamni jeedhu, raafuu xuwwee irraa hafe dha.
Addageewaan ‘keenya’ falaasama kan warra Dhiha waaqessan kun, qaanii (yeelloo) tokko malee, falaasamanni natoo (bekumsi naannoo) doofaa (primitive), kan hin qaroomne (savage) fi sababa ga’aa kan hin qabne (illogical) ta’u-isa mirkaneessu. “Gowwaanii fi bishaan gara itti jallisanitti geggeffamu,” akka jedhan, Awroopamummaan (Eurocenterism) beekumsa hir’ina hin qabne kan itti fakkaatu addageewaan baayyeen ni jiru.
Haa ta’u malee, hubannoo Awroopmummaa irratti hundaa’aannii eenyummaa (aadaa fi afaan) ofiirrati murtii kennuun jiraatti of-ajjeesuu dha. Keessattuu, hariiroo cimaa falaasama fi afaan giddu jiruu sirriitti hubachuu dhabuun, maalummaa falaasamaf keessummaa ta’u mul’isa. Awroopamummaa fi falaasama gosa tokkicha fakkeessanii dhiheessuun salffachiisaa dha. Awroopamummaan maleenyaawwan falaasama (philosophical approaches) jiran baay’ee keessaa maleenyaa (approach) birkii ykn damee tokko dha. Maleenyaa baaqqee (single approach) kana akka falaasama kan waliigalaatti (universal) fudhaachun garbummaa fi jufunfulummaa gudda dha. Awroopamummaan maal dha?
- Awuroopmummaa fi Falaasama Oromo—Eurocentrism and Oromo Philosophy
Awuroopmummaan isximaara kan malumma (Methodological Imperialism) kan warra Dhiha dha. Isximaari kan malumma kun maleenyaawwan falaasama (philosophical approaches) kan hawaasa biraa hin-fudhatu. Maleenyaa, ilaalcha, amantii fi yaada kan warra Dhiha garu, gama hundumaatiin (universally) akka akkayaatti (model) kaa’a. Kana jechuun, Awuroopmummaan isximaara kan aadaa (cultural imperialism) ta’ee; yaada ol’aantummaa falaasamaa kan gartuu warra Dhiha agarsiisa.
Isximaari kan aadaa warra Dhiha kun (1) aadheddumummaa (cultural-pluralism) kan balfu ykn falqu; (2) yaada, amantii, ilaalcha fi aadaa gosa tokkicha kan tamsaasuu; (3) garaagarumma aadaaf fuuleeffannaa kan hinlaanne; (4) anumumaa (individualism) kan waaqessuu; (4) humnasaa malee uumama abboommachuu kan yaaluu; (5) jiruu-fi-jireenya-nama, uumama irra addaan baasee hubachuuf kan caarraaqu; (6) rakko dhala-namaa maraf furmaata ykn falan qaba kan jedhu fi (7) qabata (pretext) “qaroomina” (civilization) ykn “ammayyummaa” (modernity) jedhun falaasama natoo (indigenous knowledge) kan balleessuu fi koloneeffannaa al-kallatti (neo-colonization) kan babal’isuu falaasama balaa’amaa (dangerous philosophy) dha.
Rakkowwaan kan siyaasaa, kan hawaasaa, kan dinagdee, fi kan amantii bara kolonii Afriikaa booddee (post-colonial Africa) uumaman harki caalaan kan maddan ilaalcha Awuroopmummaarrati dha. Awurooppaanotiin qabata “ergama Afriikaanoota qaroomsu” (civilizing mission) jedhuun ardii Afriikaa weeraranii addaan ciccirani. Kaayyoon weerara kana garu qabeenyaa kan uumama Afriikaa saamuuf malee, abadan saba gurraachaaf dhimmanii akka hinturre beekamaa dha. Akeekni weerara kana, industiriiwaan yerro sana Aworooppaa keessa akka malee baba’alachaa turaniif albuuda dheedhii barbaaduf ture.
Gochaan saragee (satanic) kan warra Dhihaa kun, jiruu-fi-jireenya Afriikaanootaa barbadeesse; sona aadaa (cultural value) fi sirna bulchiinsa siyaasaasaanii unkuteesse; jeeqeenyummaa (identity crisis) keessa kan isaan buuse yoo ta’u, dhuma irratti garbummaa kan sammuuf (mental slavery) isaan saaxile jira. Falaasama natoo (indigenous knowledge) ukkaamsaanii; aadaa, jireenya fi barnoota warra Dhihaa waaqesuun bu’aa garbummaa kan sammutidha. Dhukkubnni jabaan bara kolonii Afriikaa booddee dhufe kun, gidiraa sabni Afriikaa amma keessa jiruuf sababa kan jalqabaa dha.
Eenyummaan Afriikaa (African identity) bara kolonii dura (pre-colonial Africa) ture, sababa weerara Awurooppaatiin erga unkuramee booda, haalli Afriikaa kan bara kolonii booda (post-colonial Africa) balaa gudda-irra bu’ee jira. Keessattiyyuu, caasaawaan siyaasaa (political structures) fi sonawwaan aadaa (cultural values) saba Afriikaa kolonii dura turan baa’yeen bakka turanirraa buqqa’uunsaanii, haala kan siyaasaa fi kan hawaasa Afriikaa yerro amma jiruu sirriitti hubachuuf gufuu gudda ta’e jira. Haala wal xaxaa fi burjaajii kan bara kolonii Afriikaa boodaf sababni Awuroopmummaa dha.
Falaasootiin Awurooppaa (Western philosophers) fi Afiirooppooti (Westernized Africans) (a) beekmisa natoo kara doggogora ta’en hubatu ykn dhiheessu; (b) sabni Afriikaa aadaa, Afaan, seenaa fi falaasama kan isaa gara cinaatti akka dagatu daandii agarsiisu; (c) ilaalcha ykn yaada Awuroopmummaa sammuu saba gurraachaatti galchaanii (indoctrinate) jiruu-fi-jireenyasaanii gooluu. Sadootiin (conspirators) Afriikaa kun imaammata kan warra Dhihaa garagalchuun, caasaa siyaasaa fi dinagdee falaasama natoo wajjiin kan hin deemne biyya/umaatairrtti fe’u. Har’a, Afriikaanootiin ofirratti amantii qabaachuu dhabuu haala agarsiisuun, akkessitu kan warra Dhihaa ta’u irra darbanii Awuroopmummaaf sagaduu.
Sababa kanaanis, biyyootiin Afriikaa bilisummaa dinagdeesaanii guutuumaatti argachuu hin dandeenye. Bilisummaa dinagdee malee, bilisummaa siyaasaa dhugoomsuun abadan hin danda’amu. Biyyi bilisummaa dingadee hin qabne, dhimma ofirratti oofiin murteefachuuf aangoo hin qabdu. Biyyi tokko dhugaatti walaba ykn birmaduu dha kan jennu, yoo dinagdee ga’aa qabaatte dwwaa dha. Kaayyoon koloneeffannaa al-kallatti (neo-colonization) babal’isuu inni guddan, biyyoota Afriikaa kara hundaan bilisummaa dinagdee akka hinarganne gochuu dha. Mali ykn karaan koloneeffannaa al-kallatti kun itti milkaa’u immoo, sabni Afriikaa falaasama natoo dhiisee Awuroopmummaa akka fudhatu irra deddeebi’anii isaan ololuuni (brainwash) dha.
“Nama qalbiin ajjeesse, gabaa walakkaatti ajjeessu,” akkuma jedhan, olola farangagsootiin (chauvinists) Awurooppaa fi ashikarootiisaanii Afiirooppooti tamsaasaaniin, qalbiin Afriikaanoota jufunfulaa’ee jira. Har’a saamicha kara koloneeffannaa al-kallattiin uumaata Afriikaa irratii raawaatamaa jiru dhaabuuf, falaasama balaa’amaa fi nama nyaataa kan ta’e Awuroopmummaaratti waraanaa labsuun barbaachisaa dha. Akeeki waraanaa kana uummata Afriikaa garbummaa kan sammuurra walaba ykn bilisa baasuu dha.
Kaayyoon falaasama Afriikaas ta’e ergamni falaasama Oromo kan jalqabaa, sammuu uummata gurraachaa Awuroopmummaan faalame qulqulleessee qoraasuu dha. Falaasama kan warra Dhihaa (Western philosophy) sanyii addaan baasee, eenyummaa Afriikaa ykn Oromummaa hacuucuuf, deebii jabaa kenuun dirqama keenyaa dha. Qabata “falaasama” jedhuun, tuffii fi sanyummaa Awuroopmummaa (Eurocentricism) fi Itoophimummaa (Ethiopianism) keessatti ibsamaan cufa alanffannee gatu qabna. EENYMMAA kabajaa qabu ijaaruuf, “eenyummaa” xuraa’aa fi samaa ormaan nuu kenname barbadeessuun baay’ee barbaachisa dha.
Uummani Oromoo eenymmaa kabajaa qabu ijaaruuf jecha, baroota dheeradhaaf wareegama gudda kaffaleera. Seena, afaan, aadaa fi falaasama saba guddaa kana dacheerra dhabamsiisuuf, biyyootiin Awurooppaa fi mootonni Itoophiyaa sadoo sadaa turaniiru. Kanas ta’e sana garu, waggoota 150f Oromummaa balleessuf yaaliin kara hundaan taasifame, guutuummaatti kan hin milkoofne dwwaa osoo hintaane biyyoo seeneera ykn awwaalameera. Har’a haala qalbii nama harkisuun, Oromummaan badhaadhee jira. Namootiin qabsoo bilisummaa ilmaan Ormotootif ykn uummata Afriikaaf aarsaa ta’an cufti, galata gudda qabu.
Haa ta’u malee, sababa koloneeffannaa al-kallattirran kan ka’e, garbummaan kan sammuu akka malee babal’achaa jira. Dhalootni har’a falaasama natoo fi sona aadaasaa osoo hintaane, jiruu-fi-jireenya kan warra Dhihaa waaqessa. Afrooppooti (Westernized Africans) falaasama kan warra Dhihaa nutti xibaarun, dargaggoota Afriikaa baay’ee huddu murani jiruu. Qbata “falaasama” jedhun, barreeffamoota dhugaa fakaatan, garuu kan hin taane, akka malee babal’isuun Afriikaanoota jeeqeenyummaa (identity crisis) keessa galchaniru.
Falaasamnni sirriin oduu dheesa malee, oddu hin facaasu. Falaasamnni Oromos Awurooppmummaa kan xireeffatuf, Dhugaa Ganama (Primordial Truth) irraa waan maqeef malee, warra Dhihaa wajjin ijaaf adaamii waan taaneef mini. Falaasama kamiyyuu kijibaa wajjin waliin makuun saalfaachiisaa waan ta’eef, waa’ee maalummaa Dhugaa Ganama kana irra deedeebi’anii qorachuun fi xiyeefannaa gudda itti keennun baay’ee barbaachisaa dha. Bu’uuri Falaasama Oromoo Dhugaa Ganama dha. Falaasama kan warra Dhihaa qullaa dhaabnne buxunxuleesassa baasuuf, toggoowwaan (pillars) falaasama Oromoo akka armaan gadditti tartiiban dhiheessa.
Kutaa, 2ffaan itti fufa
————-
* Yoseph Mulugeta Baba is a qubee generation born in Konchi/Nekemte, Ethiopia. He holds a B.A, M.A, and Ph.D. degrees in Philosophy from The Catholic University of Eastern Africa (CUEA), Nairobi-Kenya. He also holds a B.D, in Sacred Theology (Magna Cum Laude Probatus) from Pontifical Urbaniana University, Rome. His research interests involve: Metaphilosophy, Oromo Philosophy, Continental Philosophy, Post-colonial African Philosophy, Sage Philosophy, and Post-modernism. His publications include, Metaphilosophy or Methodological Imperialism? (2015); Philosophical Essays (2016); The Oromo Concept of reality: Epistemological Approach (2016); የኢትዮሮፒያንስ የአስተሳሰብ ቅሬ፤ ‹አበበ በሶ በላ› vs ‹ጫላ ጩቤ ጨበጠ› (2017); KANA DUBBIIN (2017); Negritude As The Recovery of Indigenous African Political Leadership፡ The Case of Gadaa Oromo Political Philosophy (2017); Remembering Great African Thinkers (2018). His book titled, African Philosophical Hermeneutics, is forthcoming. Currently, he teaches African philosophy at CFIPT. He can be reached at: kankokunmalimaali@gmail.com


text:
Tamasgen Xiruuneh: Namni bulchaa naannoo Amaaraaf muudaman kun eenyu?
Manni maree bakka bu'oota uummataa mootummaa Naannoo Amaaraa Obbo Tamasgen Xiruuneh pireezidantii naannichaa gochuun muude.
Paartii Naannoo Amaaraa bulchaa jiru 'Amhara Democratic Party' Obbo Tamasgen Xiruuneh pireezidantii naannichaa akka ta'an kaadhimee ture.
Obbo Tamasgen Xiruuneh 'yaalii fonqolcha mootummaa' yeroo darbeen kan ajjeefaman Dr Ambachew Mekonnin bakka bu'u.
Paartichi pireezidantii naannicha ta'uun muudamu jedhamanii kan eegamaa turan Obbo Yohaannis Buwaayalawu dura taa'aa itti aanaa paartichaa gochuun filateera.
- Wal qoccoluun paartilee ADWUI biyyattii garam geessa?
- "Sagalee B/Jeneraal Asaamminew waraabeera" - Gaazexeessituu Faasikaa Taaddasa
- "Yaalii fonqolchaa' dabalatee rakkoolee biroof furmaatni filannoodha"
Obbo Tamasgen Xiruneeh eenyu?
Gojjaam iddoo Biichanaa jedhamutti kan dhalatan obbo Tamasgen Xiruneeh naannoo Amaaraa fi sadarkaa federaalaatti itti gaafatamummaa adda addaan hojjetaniiru.
Sadarkaa naannootti bulchaa Godina Gojjaam Bahaa, Hogganaa itti aanaa Abbaa Taayitaa Daandiiwwan Baadiyyaafi Komiishinara Poolisii Naannoo Amaaraa ta'uun tajaajilaniiru.
Pireezidantii naannichaaf gorsaa dhimma nageenyaa fi teeknooloojii ta'uunis hojjetaniiru.
MM Abiy Ahimad waliin namoota Eejansii Nageenya Odeeffannoo (INSA) hundeessan keessaa tokko akka ta'an kan himamuuf Obbo Tamasgen, Eejansicha daayireektarummaan hoggananiiru.
Dhiyeenya kana ammoo gorsaa dhimma nageenyaa MM Abiy Ahimad ta'uun hojjetaa turani.
Raayyaa Ittisa Biyyaa keessattis ajajaa kumaa gahaniiru.
Barnootaan digirii jalqabaa 'Computer Science', digirii lammataa ammoo 'Organizational Leadership'n argataniiru.
Obbo Tamasgen muudamni isaanii yoo mirkanaa'e, nama lammataa MM Abiy waliin hojjetanii bulchaa naannoo ta'uun muudaman ta'u.
Pireezdantii Itti aanaa Naannoo Oromiyaa ta'anii garuu hojii pireezdantii hojjetaa kan jiran Obbo Shimallis Abdiisaa sadarkaa naannootti Itti aanaa MM Abiy Ahimad turan.
Sadarkaa biyyaatti ammoo hogganaa waajjira MM ta'uun hojjetaa turan.
- 'TPLF' rakkoo naannoo Amaaraa fi guutuu biyyaatti mudateef 'ADP' qeeqe
- "Badii siyaasaa biyyattiin keessa jirtuuf 'TPLF' itti gaafatamaadha" - ADP
Obbo Tamasgen Xiruneeh, Obbo Agenyew Tashaagar waliin miseensa koree hojii raawwachiiftuu ADP fi kan ADWUI ta'uunis filamaniiru.
Waxabajjii 15 A.L.I ajjeefamuu pirezdantii naannichaa duraanii Dr Ambaachew hordofuun pireezdantii itti aanaa naannichaa kan turan Obbo Laaqew Ayyaalew naannicha akka bulchan muudamanii turan.


text:
—-
From Ob. Ibsaa Guutama (via Gubirmans.com) …
Nagaa isa Dhumaa Baqqalaa Makonniniif Dhaamu
Baqqalaa Makonnin qaamaan nama bareedaa fulli ifaa yeroo hunda nama arguu gammaduu, arjaa fi of kennaa ture. Kun nama hin beekneef himuuf malee kan beekaniif kana caalaa tahuu saa waliin beekna. Miirri Baqqalaa, murannoo fi dudhammi kaayyoo saba saatiif qabu akkuma qaama hafee hin qabu. Baqqalaa Makonnin yeroo yaadannu ilama Warra Abbaafardaa tahu saa irra dabarree abba saa gooticha Oromoo, Makonnin Wasanuu fi qabsoo saba Oromoo yaadanna. Baqqalaan dardara haa turu malee abbooliima saa waliin Waldaa Maccaa fi Tuulama (WMT) ijaaruu fi wareegama guddaa baasuutt beekama. Baqqalaan dabaankufoota Oromoo Taddasaa Birruu, Maammoo Mazamirii, Sayifuu Tasammaa, Lammeessaa Boruu fi Abboolii WMT waliin gidiraa qabsoo hadhooftuu nama dhandhamate. Baqqalaan nama qaabannoo gaarii qabu, seenaa fi cunqurfama Oromoos tooraan kan yaadatu ture.
Baqqalaan bara Mootummaa Cehumsaa 1992 ummata ijaaruu fi dammaqsuutt qoodi inni fudhate dabbaloota ABO hundaan beekamaa dha. Akka ijoollee diinaan salphifamuu, kaayyoo ummata saa bakaan gahuuf qabsoo godhame keessatt hanga du’a saatt hin qollifanne. Roorroon diinaa sabboonota Oromoo lakkofsi hin beekamne biyyaa baaseera. Baqqalaan akka gaaf tokko biyya saa jaallatutt deebi’u abdii utuu hin kutatin qabsaawaa ture. Ummati Oromoo fi jaallawwan saa qabsoo, utuu mararfatanii dhukuba humnaa ol tahen raawwachuu saatiif manguddicha qabsoo bilisummaa saanii kana gaggeessaa jiru. Baqqalaan akkuma abbaa saa utuu diina jala hin kurkurin jannummaan obbaafate.
Jaalbiyyaan Oromoo, Baqqalaa Makonnin hardha hirree saa haa boraafatu malee fakkeenyi inni dhaloota ittaanuuf dhiisee darbe barabaraan yaadatama jiraata. Yeroo ijoolleen Oromoo kaatee lafa raasaa jirtu kanatt bakka qabsoon inni eegale geese utuu hin argin dadhabuun saa kan isa beeknu hunda dhukkuba garaa nutt tahee hafa. Haa tahu malee Baqqalaan hin dune ijoollee kana keessaan jiraataa. Baqqalaan kan warra saa qofa mitii, kan Oromiyaa hundaatii. Egaa Obboo Baqqalaa, utuu hin fedhin waldhabne, utuu nagaa walitt hin dhaamin deemtee, hin dhufta jennee karaa ilaaluunis hin hafe. Nagaatt egaa jaala koo. Firoota fi jaallewwan saa hundaan haa jabaannu jenna. Lubbuun saa qabanna haa ciistu.
Ulfinaa fi surraan gootota kufaniif; bilisummaa, walqixxummaa fi balchummaan kan lubbuun jiraniif; nagaa fi araarri sabichaa fi Ayyaana abbooliif haa tahu!
Ibsaa Guutama
Amajjii 2016
—-
From Ob. Tesfaye Kenna
Birilleetu cabe, daadhiitu dhangala’e!
Gomboo kuusaa cuuphataa, yaa nama gaafa qaanii olkeewwata baaltetaa
Biqilaa dirree waajjuu, migira warra Salaalee
Oromticha Tuulamaa, Wasiila waarra Maccaa
Qabeenya isa Booranaaf, abdii dha Bareentummaaf
Hin sarmuu ilma gootaa, falmaa mirga dhalootaa
Bareeddicha akka cirri, mul’ataa tuuta keessaa
Sanyii fiixaa namaa, gooftaa amma maqaa gahu
Baqqalaa ilma Mokee nama waan himaniif qabu
Haftee hundeessota qabsoo, dhikima seenaa himu
Booqaa lammii keessaa, yaa guddicha akka Tulluu
Sibbiila gaafa xiiqii, abdii gaafa rakkinaa
Babal’aa damee odaa, gaaddisa qabsaayotaa
Buqqisaa akka ulee gajjaa, xoolagaa arcummee uulmaa
Guddisa Taaddee Birruu, yaa Wasanuuf akaakoo
Hin bannee akkam taanaree yaa abdii gaafa rakkoo
Warqii ibiddaan bahe, jabaa yaa sibila koo
Siqabaa man Tuulamaa, lakkaawwata lammii koo
Finceessisaa baalagee, jabaa diina hunkuru
Diina hunkuruuf malee, du’aaf jabaan hin jiruu
Baqqalaa nama lafee lammiirraa roorroo, dhoowwuuf, ojjate maaltu itti hafe
Goota roorroon hin moone, Baqqalaa ya qomoo koo
Maal raajii maaltu ta’e, buttuu maaltu sibute?
Kalee dheengadda mitii, miidiyaan keenya guddaan,
Hundeefama bu’uraa, calqaba hundee qabsoo,
Seenaa Maccaa-Tuulamaa, sagalee keetiin baasee,
Kan gurra keenyaan ga’e?
amma naaf galte dubbiin, wannattii qaanii hin beekne,
Kan gootaaf sodaa hin qabne, du’atu addaan nubaasee
Asirraa galli hin jiruu, kanuma dhumni namaa
Fooniin sidhabne malee, seenaan kee lammii boonse,
Tasallee hin dagatamuu, bara baraan himamaa
Fooniin sidhabne malee, seenaan kee lammii boonse,
Tasallee hin dagatamuu, bara barbaraan himamaa
Nagaatti
Tesfaye Kenna
Amajjii 24, 2016


text:
Pirof. Izqeel Gabbisaa: ‘Sabboonummaa Oromoo ititee humna biyya ijaaruurra ga’e, ofitti qabuu feesisa’
Sabboonummaan ‘waan Oromoon Bahaafi Lixaan, Kaabaafi Kibbaarraa walakkaa jaarraaf dubbataa fi jiraataa jirudha’ jedha barataan Yunvarsiitii Finfinnee Abdii Gammachuu. “Ijoollee durbaa Sabboontuu, ijoollee dhiiraa ammoo Sabboonaa maqaa jedhu maatiin moggaafatanis hedduudha.”
(bbcafaanoromoo)–Akka Abdiin jedhutti sabboonummaan jiruufi jireenyaa keessattis hojiidhaan mul’ata.
“Aadaa, seenaafi eenyummaa saba ofiitiin boonuurra darbee waantota kana dhabamsiisuuf aggaaman dura dhaabbachuun safartuuwwan sabboonummaa hojiin mul’atanidha,” jedha barataa Abdii.
Sabboonummaan Oromoo eessaa ka’ee eessa ga’e? Biyyaaf yaaddoodhamoo humna biyyi ittiin ijaaramuu danda’udha? Gaaffiiwwan kana irratti BBC Afaan Oromoo hayyoota iyyaafateera.
- ‘Sabboonummaa Oromummaa Paan Afirikaaniizimii waliin walqabsiisuu’
- ”Uummata koo wantoota afur na gargaaraa” – Obbo Shimallis Abdiisaa
- Imala muuxachuu DhDUO
Hiika jecha ‘Sabboonummaa’
Yunvarsiitii Jimmaatti barsiisaafi qorataan Afaaniifi Aadaa Darajjee Fufaa (PhD) jecha ‘Sabboonummaa’ jedhu hiika itti kennu. “Sabboonummaa jechuun eenyummaa keetiifi saba irraa dhalatteen boonuudha,” jedhu.
Akka Dr. Darajjeen ibsanitti, sabni sun aadaa, seenaa, afaanii fi ogummaa qaba; wantoota qabeenya sabichaa ta’an kana beekanii ittiin boonuufi ofitti amanamummaadhaan simachuudha sabboonummaan.
Hayyuun Seenaa fi Xiinxalaan Siyaasaa Pirof. Izqeel Gabbisaas sabboonummaan Oromoo hiika isaafi sadarkaa inni keessa darbee har’arra ga’e ibsu.
Jechi ‘sabboonummaa’ jedhu jechoota lamarraa dhufe -‘sabaan’ kan jedhuufi ‘boonuu’ kan jedhudha. Sabboonummaa jechuun sabaan-boonuu jechuudha jedhan.
Akka hayyuun kun ibsanitti, namni maatiisaarra darbee gandasaa jaallata; gandasaarra darbee ammoo kutaasaa jaallata.
Namni kutaasaa jaallattu ammoo naannoosaas ni jaallata waan ta’eef, kun waanuma jiruufi nama waliin uumamedha. Akka kanattis yoo hubatame sabboonummaan biyya ijaaruufillee ni gargaara jedhu Pirof. Isqeel.
Sabboonummaan afaan Ingiliziitiin ‘Nationalism’ isa jedhamu yommuu ta’u, kan namoonni aadaa tokkoofi ilaalcha tokko qaban mootummaafi bulchiinsa ofii jaallatan ittiin filachuudhaaf socho’ani akka yaada Pirof. Izqeelitti.
Sabboonummaan Oromoo yoom jalqabe?
Sabboonnummaan Oromoo yoom akka jalqabe sirriitti adda baasanii beekuun hin danda’amu ta’us, uumamuusaatiif sababiin haala siyaasa yeroo sana tureedha.
Sabboonummaan Oromoo yeroo akkasii jalqabe jedhanii adda baasanii beekuun hin danda’amu. Haata’u malee, bara 1973 yeroo Addi Bilisummaa Oromoo ABO’n ijaaramu ture kan akka dhaabaatti jalqabe jedhan hayyuun kun.
Dhaabni sabboonaa ta’e yeroo sana keessatti wayita ijaaramu ammoo wanta yeroon sun gaafatu irratti qabsaa’uudhaaf ture. “Yeroo sanatti Itoophiyaan olaantummaa saba tokkoo jalatti ijaaruun warra kaan garuu balleessuudhaaf kan tolfame waan tureef Oromummaan baduuf ga’ee ture.”
Kanaaf, sabboonummaan Oromoo yeroo sanatti sirna Nafxanyaa balaaleffachuuf ijaarame. Kun ammoo Oromoos walitti fiduun afaan, aadaafi eenyummaan sabichaa akka deebi’ee jabaatu taasise jedhu.
Sabboonummaan bara 1991 boqonnaa biraatti ce’e
Sochiin sabboonummaa bara 1991 boqonnaa biraatti ce’e akka Pirof Isqeel jedhanitti. Hireen mirga ofiin murteeffachuu heeraan deggarame jechuudha.
Oromoon bara sanatti biyya kan ofiisaa osoo ijaarrachuu danda’uu sabaafi sablammoota biroo waliin tokko ta’ee sirna federaalizimiidhaan buluudhaaf filate jedhu.
Haata’u malee, ol aantummaan Adda Bilisa Baasaa Ummata Tigiraay waan tureef fedhiin federaalizimii jiraatus Oromoon haccuuccaa jalatti hafe.
Akka Pirof. Izqeel jedhanitti, Oromoon aadaafi duudhaasaa deebifachuutti deebi’e. Kana gochuudhaan sabboonummaan Oromoo Nafxanyaa balaaleffachuu dhiisee Oromoo jaallachuutti, Oromoo ijaaruutti ce’uu ibsu.
Bara 2014 booda gara biyya ijaaruutti ce’e
Sabboonummaan aadaafi eenyummaa guddifachuuf gaggeeffamaa ture bara 2014 irraa kaasee dhaloota qubeetiin Itoophiyaa ijaarutti ce’e jedhu.
Akka Pirofeesar Izqeel jedhanitti, sabboonummaan dhaloota qubee kun kan ofiisaatiif barbaadu sabaafi sablammoota biraatiifillee akka barbaachisu agarsiiseera. Kanaaf, gara mirga siyaasaa, walqixxummaafi dimokiraasii hundaaf mirkaneessuutti ce’e.
“Kana jechuun sabboonummaan bilchaatee achii as bahe jechuudha. Kun ammoo sadarkaa biyya ijaaruudhaaf barbaachisurra ga’eera,” jedhan.
Sabboonummaan Oromoo waan gochuuf akeeke
Sabboonummaan sadarkaa kana keessa darbe 2012 irraa kaasee akka mul’ateetti Itoophiyaa haaraa ijaaruuf ture, jedhu Pirof. Izqeel.
“Itoophiyaan haaraa kun sirna federaalaa jalatti sabaafi sablamoonni hunduu walqixxummaafi walkabajaan waliin ijaarani ”jedhu.
Kun erga jijjiiramni tokko tokko ADWUI keessatti ta’ee namoonni tokko tokko bahanii karaarraa waan gore natti fakkaata jedhu Piroof Isqeel.
“Sabboonummaan dhaloota qubeen as gahe kun hooggantoota mootummaatiin sirriitti hin hubatamne. Yeroo ammaa xinnoo akka dadhabsiisuu gochaa waan jiran natti fakkaata.”
Akka waggootan afran darban keessa mul’atetti sabboonummaan Oromoo Itoophiyaa haaraa ijaaruudhaaf barbaachisaadha. “Gaaffii gaafatame yoo ilaallee waan heerri Itoophiyaa kenneef, waan heeronni mirgoota namoomaa lafarra jiran kennan ture. Kun ammoo eenyummaa, abbaa biyyummaas, dinagdees ilaalchisee ta’uu danda’a.”
Biyyi kunis akka haaraatti ijaaramuutu isheerra jira. Biyyaa heeraafi seera irratti hundoofteefi mirgoota namoomaa, walqixxummaa ummataa eegdu, bilisummaa ummataa mirkaneessitu taatee ijaaramuu qabdi jedhu Pirof. Izqeel.
“Kun akka galma ga’uuf yeroo wareegama guddaa kaffalaa ture Qeerroon Oromoo ummata kan biraa tokkotti hin buune. Nu waliin jiraadhaa jechuun hamaa irra gahuu malurraa eegee biyya haaraa ijaaruudhaaf malee Itoophiyaa kaleessaa deebisuudhaaf miti.”
Ummata isa keessa jiru ofitti qabee mirga isaaf barbaachisu isaaniif ni barbaachisa yeroo jedhu, sabboonummaan kun bilchaatee as bahe waan ta’eef biyya haaraa ijaaruudhaaf. Boodarra garuu akka hin taanetti fudhatame jedhan.
Hogansarra kan jiran ilaalcha duriitiin waan ilaalaniif sabboonummaan Oromoo biyya diiga jedhanii ilaaluun karaa biraarra deemuu jalqaban jedhu.
Warri akka yaaddootti ilaalan sirrii akka hin taane kan ibsan Pirof. Izqeel, innumaattuu humna biyya kana ijaaruudhaa waan ta’eef ofitti qabamuutu furmaata jedhan.
Seenaa kana keessa darbee Sabboonummaan Oromoo biyya sabaafi sablammootaa wajjin ijaaruudhaaf, isaaniifis ammoo hiiroo/wiirtuu ta’uudhaaf akka inni ka’e hubachuu barbaachisa, akka Piroof. Izqeelitti.
Itoophiyaa warri ijaaruu barbaadanis Itoophiyaa du’aa kaasuu osoo hin ta’iin kan biyya sanaaf lafaanis, qabeenyaanis, leecalloonis taanaan kan irratti ijaaramu naannoo Oromoorratti. Biyyi haaraan ijaaramtu kun ammoo warroota Oromootti siqan hortee Kuush warra ta’anirraa jalqabuu qaba jedhu Piroof. Izqeel.
“Warri biyya sana bulchaa jiran ammas ija isaanii sirreeffatanii keessa deebiyanii ilaaluu qabu. Gurra isaanii keessaa guurii baafatanii dhaggeeffachuu qabu. Fedhii yaada isaanii keessaa bahuun osoo hin taane, waan dhugaa lafarra jirurratti ijaaruu barbaachisa.”
Sabboonummaafi Ministira Muummee
Ilaalcha Ministirri Muummee Abiy Ahimad (PhD) Sabboonummaarratti qabanirratti yaada lamatu jiru. Gariin sabboonummaa Oromoo laaffisaa jira yommuu jedhan, kaan ammoo sabboonaa ilma Abbaa Gadaa jechuun leellisu.
Kanaaf ammoo haasawwan Abiy yeroo gara garaatti taasisanii turan akka ragaatti kaasu.
Warri sabboonummaa Oromoo laaffisa jedhanii qeeqan haasaa inni Baahirdaaritti sabboonummaan saba guddaa xiqqeessee gandatti deebise jedhee ture kaasu.
Karaa biraan ammoo haasaa inni Kora ODP salgaffaa Jimmatti taa’amerratti taasise yaadachuun sabboonaa ta’uu isaaniirratti shakkiin ka’uu hin malu jedhu. Abiy sabboonummaa Oromummaa Paan-Afirikaaniizimii waliin walqabsiisanii ture kan dubbatan.
“Aadaa Gadaatti deebinee yoo tokkummaa Oromummaa keenya jabeeffanne rakkoo keenyarra dabarree kan Afirikaallee hiikuu ni dandeenya,” jedhanii ture.
Yunivarsiitii Finfinneetti qorattuun Imaammata Dhimma Nageenyaafi Tasgabbii Malihiiq Abbabaa, sabboonummaan akka ta’utti yoo ilaalame miidhaa caalaa bu’aa qaba jetti.
Sabboonummaan seenaa biyyi keenya dabarsiteefi akka biyyaatti hundeefamuu wajjin kan walitti hidhamee waan ta’eef dhugaa moggaatti dhiibuu hin dandeenyedha.
Erga ADWUI’n dhufee waan ummatarratti fe’amee osoo hin taane, biyyi kun yeroo ijaaramtuu caasaa mootummaa fedha sabaan alatti cunqursaa raawwatamaaa ture dha.
Isaaf furmaata kennuuf warraaqsi ka’e hundi sabummaa bu’uura godhate ture kan jettu Malihiiq, kana gara moggaatti gatuun furmaata kennuu osoo hintaane dhugaa jiru haaluudha jetti. Sababiinsaa yeroo dhihootti baduu kan hin dandeenye utubaa siyaasa keenyaati.
Fincillii fi diddaan waggoota darban adeemsifamaa turan federeeshiniin sab-danuu akka eegamuuf seeraan gadi bu’ee hojiirra akka ooluuf ture. Haa ta’u malee, Itoophiyaan akka biyyaatti ‘eenyu nuti?’ gaaffii bu’uuraa jedhu deebisuu barbaachisa jetti qorattuun kun.
“Gara gulantaa filannoo, ijaarsa dhaabbilee dimookiraasiifi miidiyaa bilisaa jedhutti seenuuf dura gaaffiiwwan akka biyyaatti ‘nuti eenyu’ jedhu deebisuu qabna. Kanarratti ammoo shoorri saboonummaa guddaadha.”
Ammas’ sabummaan hafuu qaba’ waan jedhu dhugaa biyyattii keessa jirurraa kan fagaateefi waan saboonni wareegamaniif dagachuudha. Kun ammoo rakkoo mormaa turetti deebinee galuudha jetti Malihiiq.
The rumour that led to medical researchers in Ethiopia being killed by a mob
In October last year, three research scientists from the Ethiopian capital Addis Ababa travelled to a village called Gonji in the country’s Amhara region to investigate intestinal worms and the eye disease trachoma at a local school.
Two of them were killed by a mob who believed they were there to poison the children. Haileyesus Mulu survived, but with life-changing injuries.
For BBC Africa’s Factfinder, Fathiya Nur has been to the village to find out what happened.


text:
Mootummaan Ameerikaa torbee dabre keessa waajjira Dhaabbata Bilisummaa Falasxiin(PLO) kan magaalaa Washingitan keessatti argamu cufuuf akka tahe beeksisee kan ture yoo tahu, bulchiinsi Falasxiin gama isaatiin waajjirri isaanii yoo kan cufamu tahe, hariiroo fi walqunnamtii Mootummaa Ameerikaa waliin qabu hunda kan addaan kutu tahuu akeekkachiise. Kanuma hordofuun Jum’aa kaleessaa waajjirri haajaa alaa Ameerikaa ibsa baaseen yaada waajjiricha cufuu guyyoota 90 kan tursiisu tahuu beeksise.
Bulchiinsi Traamp yaada waajjira PLO cufuu jedhu kan murteessee ture, mana murtii yakka addunyaa (ICC)n, yakkoota Israa’eel raawwatte akka qoratuu fi mootummaa yahuudotaa irratti himanaan akka banamu, Bulchiinsi Falasxiin gaafachuu isaa hordofuun akka tahe gabaasni arganne ni mul’isa.


text:
Baay’inaan Dubbifame Baay’inaan Dubbifame
Siyaasa Siyaasa
Pireezidaanti Saahilawarqi Zawdee Mootii Neezarlaand Maaksimaa waajjira isaanitti simatani waliin mari’atan
Itoophiyaan deeggarsa Sudaanif taasiftuu itti fufti- obbo Gadduu
Boordiin Filannoo Biyyaalessaa Itoophiyaa filannoo dhufuuf qophiisaa xumuru qaba-MMBBU
Manni Maree Nageenyaa walgahii kaleessa taa'een Abiyeetti ergama nagaa kabachiisaa Dhaabbata Biyyoota Gamtoomanii dheeresse
Jijjiirama akka naannoo fi biyyaatti jalqabame itti fufsiisuuf hooggansi adda durummaan sochoo'uu qaba
Diinagdee Diinagdee
Fooramiin daldala alaa idil addunyaa 19ffaan Finfinneetti taa’aamuuf
Magaalaa Buraayyuutti ji'oottan lamaan itti aananitti dargaggoota kuma 4 ol hojiitti galchuuf
Oromiyaa dinagdeen utubuuf gaheen dargaggootaa olaanaadha.” Obbo Admaasuu Daamxoo
Fooramiin hariiroo diinagdee Itoophiyaa fi Ameerikaa Waashiingitanitti taa’aamuuf
Baankiin Daldalaa Itoophiyaa piroojekti shaggar midhagsuuf deeggarsa Birrii miliyoona 500 kenne
Hawaasummaa Hawaasummaa
Godina Gujiitti odaan kufe ka’e Odaa Ardaa Mi'eessaa akka ta'uu Abbootiin Gadaa murteessan
deeggarsa Itoophiyaan baqattootaf taasisaa jirturratti mari’atame
Itoophiyaan qabiinsa mirga namoomaarratti qorannaa Jeneevaarraa yaada fudhatte
Dhibee waa dagachuu irraa akkamiin of eeguun danda'ama?
Manneen dhugaatii alkoolii hin gurgurre
Addunyaa Addunyaa
Humni waraanaa fi mormitoonni Sudaan yeroo ce'umsaa waggaa sadirratti walii galan
Mormii Sudaan irratti namootni torba ajjeefaman
Dhibee onneetiin duutii maaliif dabalaa dhufe?
Sagalee lakkaa'amaa jiruun ANC'n dursaa jira
Afrikaa Kibbaatti Paartiin ANC Appaartaayidiin waggoota 25 booda morkii cimaan mudate


text: chikkubukku chikkubukku rayile ada kalakkudhu paar iva staile… sikkuvaalaa sikkuvaalaa mayile iva oakkaennaa adi dhoole… (3) chinnapponniva padippadhu eththiraajaa manasaiyellaam salavai seyyum sottu neelamiva paarvaiyil uruvaachchaa vayasuppasangala vizhiyila pudichchaa (chikkubukku) naanga saikkil aeriyae vandhaakkaa neenga moattaarbaikkaththaan paarppeenga naanga moattaarbaikkilae vandhaakkaa neenga maaruthikku maaruveenga naanga jeens paentuththaan poattaakkaa neenga baegi paentuththaan paarppeenga naanga baegi paantuththaan poattaakkaa […]


text:
Ebla 3,2017/ Godina Wallagga aanaa Kiiramuu ganda Burqaa Soorumaa mana barumsaa sad 1ffaa keessatti bitootessa 30 irraa eegalee barattoota mana barumsichaan fxg mootummaa abbaa hirree mormuu irratti hundaa’e haala ho’aan geggeeffamaa jiraachuusaa Qeerroon araddaa Burqaa Soorumaa ibsan.mana barumsaa kana keessatti fincila geggeeffamaa jiruun Ebla 3, 2017 wayita barattoonni fincila mormii eegalan humni
waraanaa mootummaa Wayyaanee magaalaa Kiiramuurraa gara sana deemuun barattoota addaan bittinsee erga deebi’ee maatii barattootaa ijoollee isaanii hubachuuf gara sanatti deeman qabachuudhaan fuudhuun gara waajjira poolisii aanaa Kiiramuutti akka deeman gabaafame.
Maatiin barattootaa qaama mootummaa kanaan qabamanii deeman keessaa muraasni obbo Muluu Tarrafaa, obbo Gammadaa waajjiraa,obbo kabaa dale, obbo getaachoo gammachuu, obbo abbabaa dhinsaa, obbo abbabaa namarraafi kanneen maqaansaanii ammaaf nun ga’iin hedduu akka ta’anvQeerroon kiiramuu gabaasan.
Godina Wallagga aanaa Kiiramuu ganda Burqaa Soorumaa mana barumsaa Sadarkaa 1ffaa Keessatti FXG Itti Fufuu Qeerroon Gabbaase.
Ebla 3,2017/ Godina Wallagga aanaa Kiiramuu ganda Burqaa Soorumaa mana barumsaa sad 1ffaa keessatti bitootessa 30 irraa eegalee barattoota mana barumsichaan fxg mootummaa abbaa hirree mormuu irratti hundaa’e haala ho’aan geggeeffamaa jiraachuusaa Qeerroon araddaa Burqaa Soorumaa ibsan.mana barumsaa kana keessatti fincila geggeeffamaa jiruun Ebla 3, 2017 wayita barattoonni fincila mormii eegalan humni


text:
“Waaqa irraa humna hamma argattanitti Iyyaruusaaleem keessa turaa.” “ንበሩ ሀገረ ኢየሩሳሌም እስከ ትለብሱ ኃይለ እምአርያም::” (Luuq. 24:49)
Jecha kana kan dubbate Gooftaa keenya Fayyisaa keenya Iyyasuus Kiristoosi dha. Warrootni jechichi dubbatameef immoo Duuka Bu’oota isaati. Jecha Inni dubbate guutummaan yoo ilaalle, “Kunoo, isa Abbaan Koo isin abdachiise isiniif nan erga; waaqa irraa humna hamma argattanitti Iyyaruusaaleem keessa turaa” jedha (Luuq. 24:49). Kana qofa miti; hamma Bitaaniyaatti isaan baasee harka isaa mataa isaaniirra kaa’ee ni eebbiseen. Karaa biraatiin aangoo lubummaa isa hamma paatriyaarkummaa jiru jiruun isaan muudee osuma Isa argan gara samiitti ol bahe.
Isaan garuu, gara samiitti ol bahuu Gooftaa ilaalaa osuma yaadda’aa jiran Ergamaan waaqayyoo dhufee “Isin namoota Galiilaa, maaliif dhattanii samii keessa ol ilaalaa yaadda’aa jirtu? Iyyasuus, Inni isin biraa gara samiitti ol bahe kun, akkuma amma itti gara samii ol bahuu Isaa argitan kanatti immoo, deebi’ee in dhufa” jechuudhaan isaan jajjabeessee jira. Asirratti waan lama hobachuu dandeenya.
- “Iyyasuus, Inni isin biraa gara samiitti ol bahe kun, akkuma amma itti gara samii ol bahuu Isaa argitan kanatti immoo, deebi’ee in dhufa.” jechuudhaan dhufaatiin Gooftaa Keenya Fayyisaan keenya Iyyasuus Kiristoos ifatti yookan haala nama hundumaaf mul’achuu danda’uun akka ta’e nuhubachiisa. Raajoonni dharaa bara keenya kana keessatti jiraatan “Gooftaa Mul’ataan (raa’iyyii) naaf mil’atee yoom akka dhufu natti himeera.” Jechaa fa’a raagu. Kun raajii dharaa akka ta’e beekuu qabna. Guyyaa sana ilma namaa dhiisnee Ergamoonni Waaqayyooyyuu kan hin beekne akka ta’e Kitaabni Qulqulluu nuuf mirkaneesseera. (Maat. 24:36, Maar. 13:32).
- Shakkitootni “Malakoonni (Waaqummaan) fooniin hin waloomne” jecha barumsa dogongoraa barsiisaniifis deebii kennuufi dha. Kunis, yeroo Inni (Gooftaan keenya) gara samiitti olbahu Duuka Bu’oonni Isaa arguun isaanii waan Malakoonni fooniin waloomeefi dha malee Malakoonni qofaasaa foon hin qabu ija ta’eef hin mul’atu ture. Jecha Waloomaatu gara samiitti olbahe. Kitaabni Qulqulluus “……ወዘንተ እንዘ ይብሎሙ ተለዐለ ወነሥአቶ ደመና ወዐርገ ሰማየ እንዘ እሙንቱ ይኔጽሩ ኀቤሁ……; kanas isaanitti himaa gara samiitti olbahuu eegale. Duumeessis Isa simatte.” Jechuudhaan yeroo inni olbahu Duuka bu’ootaaf mul’achaa akka ture fi isaanillee Isa laalaa akka turan nuhubachiisa. H/D/Bu. 1:8
- ‘Iyyaruusaaleem’ jechi jedhu
- Mana Kiristaanaa dha. Kanaauu, mana kiristaanaa keessa turraan (jiraannaan) kennaa Waaqayyoorraa argamu hunda ni arganna ija ta’eef “Iyyaruusaaleem keessa turaa” nuun jedheera.
- Iyyarusaalee Giiftii keenya Durbee Maariyaamii dha. Ishiirraa osoo hin fagaatin Iyyaruusaaleemitti (Giiftii keenya wajjiin) turaa nuun jechuufi dha.
- “በሰማይ የሀሉ ልብክሙ፤qalbiin keessan samiitti yookan Iyyaruusaaleem ishee samiirraatti haa jiraatu” jechuudhaan waan lafarraa osoo hin taane, waan samiirraa (kan Iyyaruusaaleem ishee samiirraa) abdachuu akka qabnu Kitaabni Sirna Qulqulleessaa nugorsa.
Dhufaatii Isaaf nagaan nuhaagahu.


text:
Ajjeechaa Yaasoo: Ajjeechaa Yaasootti raawwateefi maatii du’a jalaa ‘bahan‘
Duulli gama Gumuzootaatiin Oromoo irratti baname harka warra bineensaa of keessaa qaba kan jedhamuuf kun ragaa tokko. Warri huccuu waraanaa uffate kun eenyu? Abbaa fedhanis ta’an jara kanatu warra Gumuz hidhachiisee fi bajata itti ramadee Oromoo irratti duulchise, duulchisaas jira. Garuu humni kun ammallee qaama humna Ittisa Biyyaatii? Sun gaaffii dha. Qulqulleessuu feesisa. Warri shiraaf ergame yuniform Humna Ittisa Biyyaa uffatanii hojii kana hojjetaa jiru tahuu danda’a. Kaayyoon isaas Oromoo fi mootummaa wal afaan deebisuuf. Humni Ittisa biyyaas dafee of keessa sakatta’udhan eenyummaa jara kanaa ifa baasuu qaba.
ይህ የምታዩት ፎቶግራፍ የትም እንዳይምስላችሁ ንፁሃን እንደ ቅጠል የምረግፉባት መቶ ሺዎች የተፈናቀሉባት የቤ/ጉዟ ካማሺ ነች። እውነታውን ዱሮውንም እናውቅ ነበር ጉሙዞች ከመሬት ተነስተው ሰው እንደማያጠቁ የጠረጠርነው Driving Force ለካስ መ/ሠ ነው። ፊታቸውን እዩና ኬት አከባቢ እንደሆኑ ግልፅ ነው።
Oduu Gaddaa
Oromiyaa lixaa
Kora bittinneesaa (poolisii Oromiyaati) kan ajjeefame shiftoota gumuuziini akka namni arge himutti poolisiin kun kan ajjeefame akka beeyladaatti ciibsamee qalame jedhan humni makalaakiyaas ummata gumuuz wajjin jiraachuutu irra deddeebi’amee himamaa jira falli maalif hin barbaadamne gama lixa oromiyaa kanaas
=========
Kun hundi Oromoo jabeessa malee duubatti hin deebisu!!
Mootummaan Naannoo Oromiyaa hatattamaan humna WBO cimsee hidhachiisuu qaba!
Gumaan ummata keenyaa akka dhangala’etti hin hafu!!
Ajjeechaa Yaasoo: Ajjeechaa Yaasootti raawwateefi maatii du’a jalaa ‘bahan’
(bbc)—Ajjeechaa torban darbe magaalaa Yaasootti raawwateen miseensa maatii isaanii saddeet dhabuu isaanii namni ajjeechaa sana baqataniifi yeroo ammaa gaddarra jiran BBC’tti himan.
Torban darbe gaafa Roobii Sadaasa bultii 11, 2010 galgala gabaasni ajjeechaa Naannoo Benishaangul Gumuz Godina Kaamashi magaalaa Yaasootti raawwatuun isaa dhagahamus qondaalli mirkaneessu dhibee ture.
”Abbaakoo Fayyisaa Diisaasaa, obboleessa isaa Dhiinsaa Disaasaa dabalatee ijoollee isaafi ijoollee abbaakooti dabalatee, kanumti hortee Disaasaa nama saddeetitu karaa namaaf hin taanen ajjeefame,” jedhan Obbo Waggaarii Fayyisaa.
Hoggantoonni godina Kamashii afur hidhattootaan ajjeefaman
Haati ijoollee saddeetiifi kan abbaan warraa isaanii jalaa ajjeefame, Aadde Likkituu Tafarraa yeroo kuni raawwate mana sana keessa turani. Garuu, miliqani bahuu isaanii dubbatu.
”Qawwee nutti dhukaasanii fixanii cidii nutti naqani abidda nutti qabsiisan. Nuti karaa dudduubaa baqannee baane,” jechuun BBC’tti himaniiru.
Sababa kanaaf, akka maatiin jedhanitti namoonni mana sana keessa ajjjeefaman hundi isaanii kan maatii tokkoofi dhiirotadha.
Erga gidduu kana rakkoon dhalate eegalee maatiin obbolaawwani lakkoofsaan 21 ta’aniifi magaalaa Yaasoo keessa jiraatan ‘waljajjabeessuuf’ jechuun bakka tokkotti waliin jiraachuu eegaluu isaanii maatiin himu.
Keessumaa manni isaanii naannoo buufata Poolisiitti dhihoo ta’un isaa nageenyi akka itti dhagahamu gochuu isaa amananis wanta raawwate kana amanananii fudhachuun isaan rakkiseera.
Ijoolleen warrii isaanii dhukaasaan jalaa yeroo ajjeefaman argan baqatani bahanis wanti argan isaan jeeqaa ammallee ”sammuutti hin deebi’in jiru” jedhu Obbo Waggaariin.
Yeroo ammaa maatiin kuni adeemsa yeroo dheeraa booda qe’ee isaaniirraa baqatanii fira isaanii Aanaa ollaa, Aanaa Haroo Limmuutti gadda taa’aa akka jiran himu.
”Gadda nama saddeeti taa’aa jirra akka maatiitti. Du’uu isaanii mirkaneeffannee du’a gayii taa’aa jirra.”
Waan mudate yeroo jiraattonni dubbatan wanta sukaneessaa hedduu kaasu. Du’uu isaanii qofa osoo hintaane owwaalcha malee akka hafanittis amanu.
Lakkoofsa ajjeechaa
Ajjeechaan magaalaa Yaasootti raawwate jedhani jirattonni dubbataniifi gara caalu miidiyaalen biyya keessaa lagatan kuni ajjeechaawwan gara Lixa Oromiyaa ji’oota muraasa darbe dhagahamanirraa adda.
Qondaaltonni Naannoo Benishaangul Gumuuz boodarra ajjeechaan raawwachuu isaa amananis lakkoofsi isaa garuu kan jiraatonni jedhanin waldarba.
Jiraattonni dubbisneefi Bulchaan Aanaa Haroo Limmuu Obbo Gaaromaa Tolasaa gaafa Roobii darbe lammiileen 40’tti siqan magaalaa Yaasoo keessatti ajjeefamuu isaanii mirkaneessineerra jedhu.
”Gara namoota afurtamaatu qalameera, ijoollee dabalatee. Keessattuu ijoollee dhiira taate haadharraa fuudhanii qalaa turan,” jechuun BBC’tti himaniiru.
Hogganaan Biiroo Bulchinsaa fi Nageenyaa Naannoo Benishanagul Gumuuz Musaa Ahmad, caasaa gadi jirurraa namoonni kudhan akka ajjeefaman odeeffannoon isaan dhaqqabuu himu.
Garuu, ‘caasaan gadi jiru odeeffannoo walitti qabuu irratti hanqina qaba’ jechuun wanta ta’e qixa sirriin mirkaneeffachuuf humni waraanaa akka seenu gaafataniiru.
Akka isaan jedhanitti, gaafa Sambataa Humni Federaalaa gara magaalaa Yaasooti akkasumas Raayyaan Ittisa Biyyaa gara magaalaa Kaamashiitti seeneera.
Obbo Gaaromaan rakkoo teellana mudate furuuf qondaaltota Aanaa Yaasootti bilbilluus bilbila nu jalaa kaasuu dhabani jechuun BBC’tti himaniiru.
Namoota baqatan
Baatii Fulbaanaa keessa qondaaltonni Godina Kaamashii afur yeroo Asoosaadhaa walgahii ooolani galanitti ajjeechaa raawwate hordofee lammileen hedduu ajjeefamaniiru. Kan baqatanis kuma hedduudha.
Yeroo sana irraa eegale gara Godina Wallagga Bahaa Aanaa Haroo Limmuutti lammiileen baqatan dabalaa jiraachuu Obbo Gaaromaa ni dubbatu.
”Fulbaana irraa eegale hanga ammaa nama 52,472’tu nutti baqatee jira. Ammallee buqqaatirra jira namni.”
Yeroo ammaa kaampiiwwan afur keessatti namoonni baqatan kunniin dahoo argatani kan jiran yoo ta’u, kaan mana kireeffatanii, kaan ganda firaa akka jiran warri baqatan himu.
- Egeereen waraanaa ABO maal laata?
- Deeggarsa maatii tokko, buqqaatota 1000f
- Kamashiifi aanaalee Oromiyaa ollaarraa namoonni 50,000 buqqa’an
- Wallagga Bahaatti Poolisiin Federaalaa tokko ajjeefame
Gara caalu, ummatumti akka isaan gargaaraa jiru himu.
Jiraataan magaalaa Kaamashii maqaan isaanii akka dhahamu hinfeene gama isaaniin ammallee soda keessa akka jiran himuun mootummaan akka dhaqqabuuf gaafataniiru.
Eenyutu raawwate?
Abbaa kana raawwate irratti wanti jiraattonni jedhaniifi qondaaltonni jedhan waldarba. Qondaalli Naannoo Benishaangul Gumuuz ‘hidhattooni ABO Godina Kamaashii jeeqaa jiru’ jechuun himu.
Isaan alattis garuu qaamoleen tarkaanfii Ministirri Muummee fudhataa jiran morman kana raawwatu jechuun dubbatu.
Yaada kana bulchaan Aanaa Haroo Limmuullee waliigalu. ”Warra jijjiiirama kana hinfeenetu Gumuuz keessa gareedhaan kana raawwataa jira” jedhu.
Jiraattonni garuu ”warri yakka kana raawwatan warra biyya bulchaa jiranidha. Isaan kan meeshaa hidhachisuutu jira,” jechuun dubbatu.
Bulchaan Aanaa Haroo Limmuus ta’e jiraataan biraa magaalaa Kaamashii irraa dubbisne waraanni ABO jiraachuu isaa quba akka hinqabne dubbatu.
”ABO dhiisi gaaddisumti qilkleensa isaa hinjiru. ABO fakkaate kan nufixaa jiru hidhataa mootummaati,” jechuun jiraataan magaalaa Kaamashii BBC’ti himaniiru.
Ajjeechaa itti fufe
Gaafa Roobii ajjeechaan raawwachuu isaa dura gaafa Sambataa hojjettonni mootummaa lama miindaa fudhachuuf yeroo adeemaa turanitti ajjeefamuu isaaniifi afur immoo madaa’uu isaanii Obbo Muusaan BBC’tti himaniiru.
Isa boodas gaafa Roobii isa jiraattonni ajjeechaa jumlaa’ jedhanin alatti barattoonni lama mana barnoota irraa galan ajjeefamaniiru.
Isa boodas gaafa Jimaataa ‘namoonni hidhaman haa hiikaman’ jedhuun waldhabdee magaalaa Yaasotti dhalateen namoonni sadii du’uu isaanii Obbo Musaan himu.
Daandiin Kaamashii Finfinnee walqunnamsiisu erga Fulbaana keessa cufame as hin banamne. Jiraattonnis guddaa rakkachaa jiraachuu isaanii gabaasuun keenya ni yaadatama.
Sababiin Dhumaatii Daangaa: “Wanti karaa Benishangul Gumuz kana nu jeeqaa jiru iccitii guddaan kunooti. – https://t.co/bv6ZOkzBmy pic.twitter.com/txkF3NTMWH
— Kichuu (@kichuu24) November 26, 2018


text:
Miseensotii paarlaamaa Awurooppaa kora Caamsaa 17,2017 taahaniin waan guguroo sadii irratti murtii dabarsan.
- Akka Dr.Mararaa Guddinaa hidhaa baasan
- Akka dubbii itti gaafatamaa paartii mormituu Zaambiyaa Hakahindee Hichileemaan karuma qajeelaan laalan
- Akka waraanii Suudan Kibbaa dhaabatuu fi Waldaan Awurooppaa jabeessee biyya sun gargaaru gaafate
Paarlaamaan kun akak Dr.Mararaan hidhaa bahuu qofaa mitii waan himataniinillee cufaa ariitiin irraa dhiisan gaafate.
Dr.Mararaa Sadaasaa 9 bara 2016 isaa miilota isaa waliin Waldaa Awurooppaa waliin kora taahee galu qaban.
Mootummaa muddee akka laftii jeeqamtu tolche jedhanii himatan jedhan Paarlaamaan Awurooppaa kun.
Maarii kiristiin Vezhaan,miseensii mana marii Waldaa Awurooppaati.Warra kora kana dhaqe keessaa tokko.
“Dr.Mararaa akkuma innii asi dhufee rakkoo mirga nama Itoophiyaa keessa jirtu nuun wal dubbateen dubbiin itt dhufte.Tanatti callisuu hin dandeennu.Tun qooda Itoophiyaa fi Waldaan Awurooppaa godaanotaa irratti qabaniif waan qabaatu qabdi.Tun waan maqaa nama xureessaati.Eegii seera muddamsuu labsaii asitit wanti jiraa guyyuma guyyaan hammachaa deemti.”
Korina kireetum, koomishineera dhimmi naannoo waldaa Awurooppaati.
“Seerii jara biyya nagaa dhowwuun eegan jedhan waan haga dabre.Dubbachuu nama dowwanii lafa qonnaa nama irraa fudhatan. Akka koomishiinii dhala namaa Itoophiyaatuu jedhetti nama dhibba hedduutti dhumate. Dhaabbileen mootummaa ammoo sunii oli jedhan.Akka Itoophiyaatti mirgii namaa eegamee namii waan fedhe dubbachuu fi barreessuu dandahahu gaafanna.”
Paarlaamaan kun tana maleellee wannii Itoophiyaatti bara 2015 nama hiriira bahe dhibba hedduu ficcisiise karaa dhugaatii fi karaa qajeelaan qoratamuu fi mirga dhabiiti mootummaan morman jedhanii namaan rakkisuutti jiran mirgii isaanii eegamuuf gaafate.
Tana maleellee paarlaamaan Awurooppaa kun mootumman Itoophiyaa seera jara biyya nagaa dhowwuun eegaa jedhee baaseen nama nagaan hirira bahu rakkisuu dhaabuu fi namilleen waan garaan isaa fedhe dubbachuu fi mariillee taahuuf mirga qabaatu gaafate.
Mootummaan Itoophiyaa ammoo dubbii Waldaa Awurooppaa tana hin fudhatau.
A kka oduu himaan ministera haajaa alaa obboo Melles Alem jedhutti waldaan Awurooppaa duruu waan dharaa ka akkana kana haasahuun beekama.Wannii amma jedhe kunilleen haaraa miti.
“Waldaa Awurooppaa miseensa dhibba hedduu qabu keessaa nama diqqaatti yaada amma jedhan kana dhiyeesse.Miseensota waldaa kanaa hedduu waliin hujii hedduu hojjanna.
Dubbii Dr.Mararaa mana murtiitti laaluutti jira tanaafuu tana irratti womaa hin jennu.Woma taateefuu yaada Waldaa Awurooppaa kana hin fudhannuu murtii Itoophiyaa ummatuma isaatti murteessa,”jedha.
Tana maleellee Waldaan Awurooppaa kun akka waan itti gaaftamaa paartii mormituu Zaambiyaatiin himatanillee karuma qajeelaan laalaniif gaafate.
Akka Parlaamaan Awurooppa jedhutti itti gaafatamaa paarii mormituu Zaambiyaa kana maqaa siyaasaatiif hidhan.Hidhaa tanaaf jedhee nama hedduutti mootummaatti hiriira bahe.
Namii kun ji’a Eblaa ka dabre keessa makiinaa Pirezidaantii Zaambiyaan keessa jiru karaa itti cufee dabruu dhowwe Pirezidaantii ijjeesisuuf tana tolchee jedhanii hidhaa jira.Yoo balleessaa itti muran duhan adaban.
Wannii Hichilemaa tolchan kun akka paarlaamaan Awurooppaa jedhutti woma biyya sun keesatti eegii filannoo ganna dabreetii asitti paartilee mormituu tolchuutti jiran.
Parlaamaan kun akka manii murtii Zaambiyaa karuma qajeelaan dubbii itti gaafatamaa paartii mormituu kana laalee mootummaan sun media namii cuftii qooda keessaa qabaatee dubii nama cufaa wlatiqixxeti gabaasan gaafate.
Gama Suudan Kibbaatii paarlaamaan Awurooppaa waraanii Suudan Kibballeen dhaabatu gaafate.
Suudan Kibbaatti waranii ganna 4n duratti jalqabe hin dhaabanne.
Pirezidanatiin Suudan Kibbaa Salvaa Kiir itti aanaa isaa Rick Machaar mootumaa narratti gara galchuu fedhe jedhee hujii irra buusee namii gosaan wal qoodee waraanaa walti baafatee nama miliyoona 3 fi kuma 600 baqatu tolche.
Paarlaamaa kun akka waraanii mootummaan Suudan Kibbaa ijoollee dubraa didiqqoo buufachuu,ijoollee didiqqoo waraanatti oofuu fi hujii hamaamtuu hojjachuu lakkisu gaafate.
Tana qofaa mitii Waldaan Awurooppaa waraana Tokkummaa Mootummootaa Afrikaa eegutti jiru UNIMISS gargaaruu fi ijoollee Suudan Kibbaalleen waldaa Awurooppaa irraa barumsa barachuuf carraa ragattu jireenna isaanii jabeessaniif gaafate.


text:
Pirezdaantii bulchiinsa mootummaa naannoo Oromomiyaa Obboo Lammaa Magarsaa fi ministrii dhimma alaa Itioophiyaa Dr. Warqinaa Gabayyoon jilli durfamu jaarmayaa ABO Obboo Daawud Ibsaatiin hoogganamu wajjin Asmaraatti walii galtee nagaa mallatteessuun ni yaadatama.
Erga sanaa qabee waraanni qaama Adda Bilisummaa Oromooti ofiin jedhu magaalaalee Oromiyaa hedduu keessatti mul’ataa jiraachuu pirezdaant Lammaa Magarsaa ibsa miidiyaa biyya keessaatii kennan irratti dubatanii jiru.
Dhimma kana laalchisee gabaasaan keenya Muktaar Jamaal dubbi himaa mootummaa naannoo Oromiyaa Dr. Nagarii Leencoo wajjin gaafii fi deebii godhe caqasaa.


text:
Magaalaa Kaartuum keessatti namoota iddoo tokko taa’uun torbanneeniif mormii gaggeessaa turan addaan facaasuuf waraanni mootummaa yaalii godheen yoo xiqqaate namnii 13 ajjefamuu ibsamee jira.
Wiixata har’a humnootiin nageenya naannoo mormiin itti gaggeeffamu kan ministrii ittisaa cina jiru keessa yeroo sosso’an dhohinsaa fi dhukaasnii meeshalee gurguddoo dhaga’amee jira.
Gareen Doktooroota sudaan akka jedhuutti namnii 13 ajjefamanii hedduun haala hamamaan mada’an.Namoonni ijaan argan akka jedhanti har’a waaree booda bakki taa’anii mormii dhageesisaa turan sana namnii tokko iyyu hin turre.
Haleellaan gaggeeffamu kanneen yakka hojjatan irratti kan fulleefate ta’u fi hiriirtoota mormii dhageesisan irratti akka hin ta’iin dubbi himaan kaawunsilii waraana Sudaan dubbatanii jiru.
Kaartuum keessa kan jiru embaasiin Amerikaa dhaamsa Twitarii irratti barreesseen haleellaa mormitoota irratti gaggeeffamu dhaabachuu qaba jedhe.
Kanneen hiriiran kun waraanni biyyatti aangoo sivilootatti akka kennu gaafatu.