text:
Harka Fuune akkam jirtu Obboloota kiyya?
Akkuma beekamu Filannoon bara 2014/2007 adeemsifamuuf Ji’oota muraasa qofatu hafee jira. Paartileen siyaasaa uummata Oromoo bakka bu’uun naannoo Oromiyaatti dorgomuuf jedhan kudhan keessaa sagal beekamtii guutuu ta’e argatanii jiru.
Isaannis:-
1.Oromo Peoples Congress(OPC) Dr.Mararaa Guddinaatiin kan hoogganamu.
2.Oromo Federalis Demokratic Movement(OFDM) obbo Bulchaa Dammaksaatiin kan hoogganamu.
3.Oromo National Congress(ONC) obbo Tolosaa Tasfaayeetiin kan hoogganamu.
4.Oromo Libration National Party(OLNP) Dr.Faaris Isaayyaasiin kan hoogganamu.
5.All Oromo People Democratic Party(AOPDP) obbo Tasammaa Hundumaatiin kan hoogganamu.
6.Oromo Libration Unity Front(OLUF) Ahmed Haruuniin kan hoogganamu.
7.Oromo Peoples Democratic Union(OPDU) obbo Girmaa Bekeleetiin kan hoogganamu.
8.Oromo Abo Libration Front(OALF) obbo Hussien Abdellaatiin kan hoogganamu.
9.Oromo Libration Party(OLP) obbo Ibraahim Malkaatiin kan hoogganamu.
kanneen armaan olii kun paartilee filannoo dhufaa jiruuf beekamtii argatani dha.akkasumas filannoo biyyattiin kun adeemsisuuf jettuuf miidhagina guddaa ni kenna jedhamee kan eegamu ODF(Oromo Democratic Front) Jaal Leencoo Lataatiin kan hoogganamu Beekamtii guutuu argachuuf tattaaffii gochaa jira.kanneen kun OPDO dabalatee filannoo bara dhufuu irratti uummata Oromoo bakka bu’anii ni hirmaatu jedhamee eegama.paartileen siyaasaa kunneen yaada Lama irratti kan hundaa’ani dha.isaannis “Oromiyaa of dandeessee seeraa fi heera mataa isheetiin bultu ijaaruu fi Oromiyaa Itoopiyaa keessatti Dimokiraasiin badhaate ijaaruu” kan jedhu dha.eenyuuf Mika’a Laata? Ykn eenyutu dorgomaa cimaa ta’a Laata? Miidiyaa Xiqqittiin keessan Seenaa Abdiisaa gara fuulduraatti wantoota paartileen siyaasaa kunneen uummata Oromoof ni dalagna jedhan hordoftee isin biraan ni geessi.irrattis mari’annee kanneen uummata keenyaaf waan gaarii ni dalagu jennee itti amanneef tumsa barbaachisu ni goona.
Paartilee Siyaasaa kanneen keessaa kan walitti makamuuf maree jalqaban ni jiru.yoo waaqni jedhee milka’aniif guyyaa sana paartilee siyaasaa kanneen isin beeksisna.walumaa Galatti dhumni isaa waan fedhe haa ta’u filannoo bara kanaa irratti hundi keenya dammaqinaan akka irratti hirmaannu gamanumaa dhaamsa dabarsa.keessumattuu dargaggoonni keenya waajjirri paartilee siyaasaa kanneenii isinitti dhiyoo yoo jiraate achitti argamuu dhaan wanta isaan uummata keenyaaf gochuuf yaadan hordoftanii uummataan akka geessan abdii qabna.akkasumas akkuma Diaspooraan Habashootaa wal gargaartu Diaspooraan keenyas paartilee siyaasaa keenya kana hordofanii waan barbaachisuun akka gargaaran mamii hin qabu.kun ta’uu baannaan garuu paartileen siyaasaa kunneen mootummaa akka Tulluutti dhaabbate kana waliin haala gaariin ni dorgomu jedhanii eeguun Abjuu dha.anis hangan danda’u OPDO dabalatee karoora paartileen siyaasaa kunneen uumata keenyaaf qaban Loogii tokko malee hordofee isin biraan ga’uuf gamanumaan waadaa seeneera!! gaaffii keessaniin yeroo ammaa kanatti peejii dhuunfaa koo banuu danda’eera.
Peejii Sena Abdissa-Leelloo jedhu Like cuqaasuu dhaan karaa sanas na hordofuu dandeessu.yeroon kun yeroo itti wal gaarrefatan osoo hin taane yeroo itti gaariif wal abdatani dha!!!
#Respect for all #Oromo polotical parties!!! chears!!


c: text/html

text:
#BilisummaaOromoo– (05.03.2016,#DhaamsaHidhamtootaa, Oromiyaa) Kun dhaamsa hidhamtooti siyaasaa Oromoo Manneen hidhaa Qaalittii, Qillinxoo fi Zuwaay keessa jiran haala yeroo amma Oromiyaa ilaalchisee ergatanii dha.
Nuti, otuu dirqama addaddaa irra jirruu harka diinaatti kufnee gatii olaanaa bilisummaa Oromoof baasaa jiraachuu keenya namuu kan hubatuudha. Yeroo biyyi keenyaa fi lammiin keenya alagaa gara laafina hin qabnee biyya abbaa isa akeessatti ajjeefamu biratti argamuu dhabuun keenya hedduu garaa nu nyaata. Goototi Oromoo kutatoo amma illee Bilisummaa Oromoof wareega ulfaataa baasaa jiran kumaatamaan bahaa akka jiran yeroo dhageenyutti immoo jajjabina guddaatu nutti dhagayama.
Ammas qabsoo keenya galmaan gahuuf namuu bakka jirutti kutannoon akka hirmaannaa isaa jabeessu yeroo dhaammannu:
- Haala yeroo amma kan qabsoon Oromoo irra jiru, biyya alaa fi keessaa qabsoo kana xumura itti gochuuf, qabeenya, qaaman fi wanta dandeessan hundaan akka dirmattan dhaammanna.
- Barattoota sad1ffaa hanga sad2ffaa, Barattoota koolejjii hanga University, Qotee bultoota fi Daldaltota, Hojjetoota mootummaa, poolisoota fi humni waraanaa kan meeshaa barachaa jirtanis ta’ee, milishaan gandaa osoo hin hafne FXG kana xumura itti gochuuf waan Oromoo tokko irraa barbaachisu akka gumaachitan isin gaafanna.
- Namni Oromoo tokko wareegama uummanni keenya kaffalaa jiru kana cinaa dhaabachuudhaan wayyaanee duula Oromoo irratti deddeebiin labsite kana buqqisuu qaban.
- Duula Wayyaanee Oromiyaa keessaa baasuudhaaf Qeerroon Oromoo daandii cufuudhaan, riqicha kutuudhaan akkasumas mala qabsooa ddaddaa baasuudhaan gaggeessaa jiru deeggaruun akka dirqama lamummaa keessan baatan issinii dhaamna.
- Wayyaaneen akkuma garboofattoota habaashaa darbanii Oromoo irratti hiidhaa, ajjeechaa, dhabamsisaa, saamicha dinagdee, saamicha qabeenyaa, saamicha lafaa gaggeessaa jirti. Kun immoo kan dhaabbatu, kutannee hojjachuu fi waadaa keenya kaleessaa haaromsuun FXG kana injifannoon akka goolabamu gochuun ta’a.
Kana waan ta’eef, haala kana hubattanii bakka nu bu’uun gahee keessan akka baatan dhaamsa kana haala ulfaataa keessatti isiniif dabarsine; imaanaa keenya kanas raawwachuun akka nu boonsitan immoo shakkii tokko illee hin qabaannu!!
Qabsaa’aan ni kufa! Qabsoon itti fufaa!
Injifannoo uummataa Oromoof!

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
16.07.2013
WASHINGTON, DC — Lammi Awustraaliyaa hidda dhalata Oromoo kan taate Toltuu Tufaa umriin ishee Digdamii torba. Abbaan Toltuu Oromoo harmeen ishee immo lammii biyya Turkii ti. Afaan Oromoo Afaan Turkii fi Afaan Ingilizii sirritti beekti.
Afaan ofii sirritti beekuun Aadaa fi seenaa saba ofii baruuf furtuu dha kan jettu Toltuun ijoollee ofii ijoollummaa kaasee afaan ofii barsisuun itti gaafatama maatii ti jetti.
Yeroo ammaa gosa barnootaa qor-sammuu ykn Saaykooloojiin Doktorummaa ykn pii eech Dii (PHD) barataa kan jirtu Toltuun hogganaa gaarii ta’uuf nama ajajuu otoo hin taane ofii hojjatanii jaalala horachuutu barbaachisa jetti.


text:
“…Qoricha qabbaneessaa itti ergi maaloo…”
Dn. Abbaaynah Kaasee
Yaa Giiftii keenya Maariyaam nama hubateef waan kee ajaa’ibaa ajaa’iba caalu dha. Boqannaan kees akkasuma. ሞትሰ ለመዋቲ ይደሉ ሞታ ለማርያም የዐጽብ ለኵሉ; duuti nama du’uuf ni mijata/ni ta’as; duuti Giiftii keenyaa garuu nama hunda dinqisiisa. Jireenya bara baraa namaa laattee ati garuu ni duuta. Sababa keetiin Waaqa Ilmaa si’a sadi arganna. Jalqaba, gaafa Isa deesse, itti aanee boqannaa keen fi inni sadaffaan immoo gaafa Du’aa ka’uumsaa waara du’aniitti dha.
Oduun boqannaa kee Ayyaana keenya dha. Duuti akka nusodaatuuf fi nutis du’a akka hin sodaanne ati sababa keenya dha. Cubbuu keenyaafi araara argachuufis sima abdanna. Ati bar Harmee keenya dha.
Biyya keenyaaf, bakka maqaan kee osoo itti hin waamamiin hin oolle kanaaf qoricha qabbaneessaa itti ergi maaloo!
Baga Ayyaana Astariyoo Maariyaamiif nuun gahe.


text:
Guyyaan hardha ka gaazexeessitootaati. Dhiphuu fi bal’inna gaazexeessitota irratti mari’atan.Addunyaa keessatti qophii gugurdoo 100 taatutti guyyaa pireessii addunyaa kana ulfeessuutti jiran.Tana keessaa tokko Finfinne.
Akka itti gaafatamtuun biiroo odeeffannoo muummee ministera Itoophiyaa, Billeen Siyyum jettetti Itoophiyaa mirga dubbachuu fi barreessuu jabeessuuf seera lama irratti hojjachuutti jirti.
Tokko afaan hammeennaa, jibbaa fi oduu dharaa ta dhugaa tolchanii media irratti lafaan qabachuu diqqeessuuf hojjachuu.
Eegii muummeen ministera Itoophiyaa bara 2018 Itoophiyaa harkatti deeffatee akka koreen mirga gaazexeessitotaa jetti gaazexeessaam gumaan tokkolleen hidhaa jiru.
Eegii innii dhufee marsaa interneeti(website) 260 caala ka durii cufanitti banamee gaazexeessitota hedduutti biyyatti gale.Taatullee ammallee wannii hujii gazexessita irraa rakkisaa hedduutti jira akka gabaasa Koree Gaazexeessitootaa,Committee to Project Journalists) CPJ.


text:
Gosoota Kufrii-Kutaa 1
Kutaa darbee keessatti kufriin faallaa iimaanati jennee jirra. Jecha biraatin: amantin, hojii fi dubbiin kamiyyuu iimaana faallessu fi diigu kufriidha. Ingliffaan kufriin “disbelief” jedhama. Namni kufrii hojjate kaafira jedhama. Kufriin dameewwanii fi sadarkaalee baay’ee qaba. Gosoota kufrii ilaalun waa’ee kufrii salphaatti akka hubannu nu taasisa.
Shari’aa keessatti kufriin gosa lamaa: Kufrii Guddaa fi Kufrii Xiqqaa
Gosti tokkoffaan: kufrii guddaa amanti Islaamaa keessaa nama baasudha. Kuni iimaana kan diigu, Islaama balleessuu fi ibidda keessa yeroo hundaaf akka jiraatan kan nama taasisuudha. Kufriin guddaan kuni amantiin, dubbiin, hojiin, shakkiin, dhiisun, irraa garagaluun, fi of tuulun argama. Kufriin kuni gosoota baay’ee qaba. Namni kanniin keessaa tokkoon Rabbiin qunname, araarama gonkumaa hin argatu, Guyyaa Qiyaamaa shafa’aan isa hin fayyadu. Kufrii guddaa kana keessaa isaan ijoo ta’an:
1-Kufrii mormuu, waakkachuu fi kijibsiisuu
Kuni kufrii gubbaa fi keessan ta’uudha. Fakkeenyaaf, Ergamtoonni akka sobanitti amanuu, “haqa ilaalchisee wanti isaan beeksiisan dhugaa jiru faallessa ykn Rasuulli (SAW) faallaa haqaa fide” jechuun odeessu. Haaluma kanaan, namni tokko osoo beeku wanta Rabbiin haraamaa godhe ykn halaala godhe faallaa kanaa “Rabbiin wanta kana halaala godhe ykn haraama godhe” jechuun odeessu. (Kana bal’innaan mata-duree “Amantii irraa murtii dirqamaan beekkame mormuu” jedhu jalatti In sha Allah ni ilaalla.)
Waakkachuu jechuun wanti tokko haqa ta’uu osoo beekanu arrabaan mormuudha. Haqa Rabbiin irraa dhufe waakkachun kufrii akka ta’ee ragaan agarsiisu:
“Yeroma mallattooleen Keenya ifa ta’anii isaanitti dhufan, “Kuni sihrii (falfala) ifa bahaadha” jedhan. Nafseen isaanii mirkaneeffattee osoo jirtuu, zulmii fi of tuuluu irraa kan ka’e ni waakkatan. Booddeen warra balleessaa hojjatanii akkam akka ture ilaali.” Suuratu An-Naml 13-14
Fira’awnaa fi ummanni isaa mallattoolee sagal Nabii Muusaan (aleyh salaam) nabiyyummaa isaa keessatti dhugaa ta’uu fi waamichi isaa dhugaa ta’uu agarsiisan ni kijibsiisan. Qalbii isaanitiin mallatooleen kunniin Rabbiin irraa ta’uu mirkaneefatani fi beekanii jiru. Garuu haqa irratti daangaa darbuu fi of tuulu irraa kan ka’e arraba isaaniitin ni morman.[1]
Kijibsiisu jechuun immoo wanti haqaa tokko soba akka ta’etti ilaaludha. Kijibsiisuun faallaa dhugoomsuti. Akkuma dhugoomsun hundee iimaanaa ta’e, kijibsiisuun immoo hundee kufriiti. Qur’aana keessatti irra deddeebi’un kijibsiisuu (takziib) ni arganna. Mee achi keessaa akka fakkeenyaatti aayah takka haa eerru:
“Dhugumatti, warroonni keeyyattoota Keenya kijibsiisanii fi isaan irraa of tuulan, isaan sun warra ibiddaati. Isaan yeroo hundaa achi keessa turu.” Suuratu Al-A’araaf 7:36
2-Dhugoomsu waliin kufrii diddaati fi of tuuluu
Qalbii keessatti Ergamaa Rabbii (SAW) beekuu waliin isaaf masakamuu fi buluu diduudha. Kunis kan ta’u, Wanti Rasuulli (Ergamaan Rabbii) sallallahu aleyh wassallam Gooftaa isaa irraa fide haqa ta’uu ni mirkaneessa. Garuu, of tuuluu, haqaa fi warra haqa hordofan tuffachuu irraa kan ka’e isa hordofuu ni dida. Kuni kufrii akka ibliisaati. Ibliisni ajaja Rabbii hin waakkanne, hin mormine. Garuu diddaa fi of tuuluun qunname. Rabbiin olta’aan ni jedha:
“Yommuu Malaaykotaan “Aadamiif sujuudaa” jenne [yaadadhu]. Ibliisa malee isaanis ni sujuudan. [Ibliisni] didee fi of tuulee kaafiroota irraa ta’e.” Suuratu Al-Baqarah 2:34
Kanaafi aalimman (beektonni) akkana jedhu: Namni akka ibliisatti of tuuluu irraa kan ka’e Rabbiin faallesse (ajajamuufi dide) ni kafara.
Ammas ummata Nuuh ilaalchisee ni jedha:
“Sila warri gadi aanoon si hordofanii osoo jiranuu nuti siif amannaa?” jedhan.” Suuratu Ash-Shu’uraa 27:111
Ummanni Nuuhi Nabii Nuuhin akkana jedhan: namoonni si hordofan hunda caalaa gadi aanoo (hawaasa keessatti sadarkaa gadi aanaa kan qaban) ta’anii osoo jiranuu nuti akkamitti si dhugoomsinee si hordofnaa? Kuni of tuuluu irraa kan ka’ee hordofuu diduudha. Ifaan ifatti kuni kufriidha.
3-Kufrii shakkii
Shakkiin faallaa yaqiinaati. Haalli isaa, namni shakku Nabiyyiin sallallahu aleyh wassallam dhugaa ta’uu ykn soba ta’uu isaatti jala mure hin amanu. Kana irra, dhimma isaa keessatti ni shakka, isa hordofuu keessatti duubatti deddeebi’a. Akka shari’aatti wanti barbaadamee wanta Rasuulli sallallahu aleyh wassallam Gooftaa isaa irraa fide haqa ta’uu dhugaan shakkii tokko malee amanuudha, yaqiina guutu qabaachudha. Wanta Rasuulli (SAW) fide hordofuu keessatti namni duubatti deddeebi’e ykn haqni faallaa isaa ta’uu akka danda’utti ilaale, kufrii shakkii kafaree jira. Rabbiin olta’aan ni jedha:
“Oduun warra isiniin duraa -ummata Nuuh, Aad, Samuudi fi isaaniin booda kanneen dhufan, Rabbiin malee eenyullee isaan hin beekne, isinitti hin dhufnee? Ergamtoonni isaanii ragaalee ifaatiin isaanitti dhufan, garuu harka isaanii afaan isaanitti deebisanii ni jedhan, “Dhugumatti, nuti wanta isin ittiin ergamtanitti kafarree, ammas wanta isin itti nu waamtan irraas shakkii dhamaasaa keessa jirra.” Suuratu Ibraahim 14:9
Yaa ummata Muhammad (SAW) oduun ummattoota isiniin duraa isinitti hin dhufnee? Oduun ummata Nuuh, Aad, Samuudi fi ummata isaanin booda dhufan, lakkoofsa isaanii Rabbiin malee eenyullee hin beekne isinitti hin dhufnee? Ergamtoonni isaanii ragaalee ifaatin isaanitti dhufan. Garuu ummattoonni sunniin iimaana fudhachuu irraa of tuuluu fi dallansu irraa kan ka’e, harka isaanii ciniinan. Ergamtoota isaaniitin ni jedhan: nuti wanta isin nutti fiddan hin dhugoomsinu. Iimaanaa fi tawhiida irraa wanta isin itti nu waamtan irraa nuti shakkii keessa jirra.[2]
Namni shakkuu kuni guutumatti ragaalee Rasuulli (SAW) fi wanti inni fidee dhugaa ta’uu agarsiisan irraa yoo garagalee, kan hin baranne, hin ilaalle fi hin dhageenye ta’e, shakkiin isaa itti fufa. Garuu Rasuulli (sallallahu aleyh wassalam) fi wanti inni fide dhugaa ta’uu mallattolee fi ragaa agarsiisan yoo ilaale fi qorate, shakkiin nama kanaa itti hin fufu. Kanaafi, namoonni Qur’aana fi sunnah baratan, qo’atan, itti amananii fi hordofan, shakkiin isaan biratti hin hafu.
4-Kufrii irraa garagaluu:
Kuni immoo kan ta’u, namni dhageetti fi qalbii isaatiin wanta Ergamaan sallallahu aleyh wassallam ittiin dhufee irraa garagaluudha. Wanta nabiyyiin fide hin dhugoomsuus, hin kijibsiisuus. Gargaaraa fi deeggaraa isaa hin ta’u, diinas itti hin ta’u. Wanta inni fideef gurra itti kennee hin dhageefatu. Haqa Islaamaa ni dhiisa, hin baratu, hojii irras hin oolchu. Iddoolee haqni itti dubbatamu irraa ni dheessa. Inni kuni kufrii irraa garagaluu kafaree jira. Rabbiin olta’aan ni jedha:
“Warroonni kafaran wanta akeekachiifaman irraa garagaloodha.” Suuratu Al-Ahqaaf 46:3
Namoonni Tokkichummaa Rabbiitti amanuu didanii fi morman, wanta Qur’aanni isaan akeekachisee irraa ni garagalu, hin gorfaman, itti hin yaadan.[3] (Mata duree kana In sha Allah gara fuunduraatti bal’innaan ni ilaalla.)
5-Kufrii Nifaaqa
Nifaaqa jechuun Islaamaa fi waan gaarii agarsiisuun kufrii fi sharrii dhoksuudha. Kana jechuun keessi gubbaa faallessudha. Amanti irraa wanta qalbii keessa jiru faallessu arrabaan dubbachuu ykn hojii hojjachuudha.
Munaafiqni dubbiin isaa hojii isaa faallessa, iccitiin isaa wanta ifaa isaa faallessa. Islaama keessa balbala tokkoon seenee balbala biraatin keessaa baha. Kana jechuun gubbaan Islaama keessa seena, qalbiin immoo isa keessaa baha. Kuni nifaaqa hundarra guddaa ta’eedha. Rabbiin olta’aan ni jedha:
“Namoota keessaa nama, “Rabbii fi Guyyaa Aakhiraatti amanne.” jedhutu jira, garuu isaan warra amananii miti.” Suuratu Al-Baqara 2:8
Gosoonni kufrii guddaa itti fufa…
Kitaabban wabii:
[1] Tafsiiru Muyassar-378
[2] Tafsiiru Muyassar-256
[3] Tafsiiru Xabar-21/111, Tafsiiru Muyassar-502
Al-Imaanu haqiiqatuh, khawaarimuh, nawaaqiduh inda ahli sunnati wal jama’a-fuula 679-681, Abdullah bin Abdulhamid Al-Asarii
Madaariju Saalikiin– 1/366-367, Ibn Al-Qayyim


text:
Sadaasa 26/2014(TOI)- Garee shororkeessaa ABUT biyyaa diiguuf humnoota alaa waliin socho’aa jiru akka balaaleffatan dhalatoonni Tigiraay Finfinnee jiraatan hiriira bahuun agarsiisan.
Dhalatoonni Tigraay Magaalaa Finfinnee jiraatan garee shororkeessaa ABUT balaaleefachuun magaalaa Finfinnee Istaadeemii Abbabaa Biqilaatti hiriira gaggeessa jiru.
Hiriira kana irrattis dhaadannoo gara garaa garee shororkeessa ABUT balaaleeffatufi Raayyaa Ittisa Biyyaa deeggaru dhageessisaa jiru.
”Uummanni Tigiraay namoota muraasa aangoo barbaadaniif jecha dhumuu hin qabu. Uummata naannicha ukkaamsaa keessa jiru mootummaa ukkaamsa kana keessaa baasuu akka qabu hiriirtonni kunneen gaafataniiru.
Uummanni ABUT dura ture. Uummanni Tigiraay Biyya ijaaruu malee seenaa biyya diiguu hin qabu. Garee shororkeessaa ABUT biyya diiguuf yaala jiru ni balaaleffanna jedhaniiru.
Naannoo kee eegi!
Gara adda waraanaatti duuli!
Raayyaa Ittisa Biyyaa deeggari!


text:
Abdii Boruutiin
Gaafiin akka mata dureetti kaase kun onnee Oromootaa, keessumaayuu kan warra dhimmi kun isaan ilaaluu fi qalbii isaanii harkisuu, akka tuqun yaada. Gaafiin kun salphaa fakkaata malee, deebiin isaa xinxala bal’aa kan barbaadu fi kan laayyoo’umatti argamuu danda’us akka hin taane waan nama mamsiisuu miti. Qabiyyeen barruu kiyyaa kan waayee kana bal’inaan ilaalu fi deebii quubsaa kennu ta’uu yoo bagatelle, dhimma kana ilaalchisee waanan hawaasa Oromoo keessatti fi akkasumas adeemsa qabsoo kanaa keessatti hubadhen dhiyeessuu barbaada. Sababootni qabsoo kana laaffisan yookaanis laaffisuu danda’an baay’ee ta’uu malu. Qabxiileen ani barruu kana keessatti kaasu fi ibsuu yaalu sababoota biroo keessaa tokko tokko ta’uu danda’u jedhee waanan yaaduuf isaan kanarratti ilaalcha fi yaada koo ibsuun yaala.
Akka hubannoo kiyyaatitti, sababootni qabsoo bilisummaa Oromoo (QBO) laaffisan ykn laaffisuu danda’an jedhee yaadu fi asitti dhiyeessuu barbaadu, akka kanaa gadii ti:
1) Kaayyoo ganamaa, kaayyoo galgalaa, kan yeroo gabaabaa, kan yeroo dheeraa,… jechaa yaadaan waliin mormuu fi kanarratti waliigaltee dhabuu ykn waliigaluu dadhabuu
2) Tooftaa fi tarsiimoo gara garaa yaaduu fi kanarrattis walii galuu dadhabuu; akkasumas karaa qabsoon kun ittiin gaggeeffamu fi cimu tokkorratti waliigaltee dhabuu
3) Oromummaan kan walii waan ta’eef, isa kanaaf dursa kennuun dagatamee; waan isa booda dhufu, kan waan dhuunfaa ta’eef dursa kennuu. Oromiyaa takka yaaduu dhiisanii kutaa, naannoo fi gandaan gara gara wal hiruu fi wal qoqqooduu
4) Kutannoo dhabuu fi onnee guutuu dhaan waan tokkotti amananii, isa kanas bakkee tokkoon ga’uuf garaa qulqulluu dhaan, ciminaan hojjechuun hanqachuu
5) Kaayyoo qabsoo kanaatti amananii; isa kanas galii hawwameen ga’uuf, dhugaa dhaan hojjechuuf otuu hin taane, namootni tokko tokko dhimma fi fedhii dhuunfaatiif jedhanii mooraa qabsoo kana keessa galuu. Isaan kun warra carraa gaarii barbaadan fi bu’aa dhuunfaa hawwan, Afaan Ingiliziitiin “opportunist” jedhamanii dha.
6) Dubbachuu malee wanta dubbatame tokko hojii dhaan agarsiisuu dadhabuu; sababa kanaan jijjiiramni tokko otuu hin argamin hafuu ykn turuu; sababa kanaan deeggarsi uummataallee hir’achaa deemuu. Hanqina ykn hir’ina gochaa “lack of action” kan jedhamu jechuu dha
7) Wanta qabsoo kana keessatti dalagamu uummataaf ifa godhuu dhiisuu; (itti)gaafatamummaan illee hir’achuu ykn dhabamuu. Afaan Ingiliziitiin “lack of transparency” kan jedhamu dha
8) Yaadas ta’ee odeeffannoon; walumaagalatti sochiin qabsoo kana keessatti godhamu fi murteessaa ta’e karaa tokkoon qofaa yaa’uu. Innis baddaa dhaa gara jalaatti malee, hundeerraa kaasee gara baddaatti adeemuu dadhabuu
9) Seerri fi heerri jaarmayaa tokkoo kabaja dhabuu fi abbumti fedhe ka’ee ani kana, ani sana jedhee ibsa tokko baasuu ykn waan tokko murteessuu
10) Tokkummaa dhabuu; sababa kanaan humna gara gara hiranii, kan jirullee laaffisuu; diinaaf saaxilamuu
Asirratti, qabxii kurnaffaa – waayee tokkummaa dhabuu kanan boodarratti fideef, sababootni hunduu tokkoffaa hamma saglaffaa (1-9) tokkummaarratti dhiibbaa guddaa waan godhaniifi ykn qabaniifi. Gabaabumatti ibsuuf, sababoota saglan kanatu waayee tokkummaa murteessu jechuu ni danda’ama. Asitti aansee qabxiilee kana gabaabinaan, tokko tokkoon ibsuun yaala.
Kaayyoo tokkorratti waliigaltee dhabuu
Dhugaan hunda jalaayuu dhokachuu hin dandeenye fi ifa ta’ee jiru, uummatni Oromoo humnaan bilisummaa fi biyya isaa Oromiyaa dhabe; uummata Habashaa dhaan koloneeffatamee fi har’allee gabrummaa keessa jiruu dha. Kun seenaa ragaa qabu waan ta’eef, waan waliin nama mormisiisu natti hin fakkaatu. Yoo dhugaa kanatti amaname ammoo, uummatni bilisummaa fi biyya ofii dhabe, waan dhabe sana deebisee argachuu barbaada; argachuu qabas. Kanaaf, kaayyoon QBO inni guddaanbilisummaa fi abbaabiyyummaa isaa deebisee argachuu ta’a. Kaayyoo kanaaf lubbuun ilmaan Oromoo meeqatu itti wareegame; itti wareegamaas jira. Kaayyoo kana galiin ga’uun dirqama qabsaa’ota hundaa ti malee, kaayyoo ganamaa, kaayyoo galgalaa, tooftaa yeroo gabaabaa, kan yeroo dheeraa,… kan nama jechisiisu ykn kan jedhamu jiraachuu hin qabu. Kaayyoon uummata gabroomee tokko’uma; kaayyoon ganamaa fi galgalaa hin jiru. Yoo ta’ellee, sagantaa jaarmayaa tokkoo isa ganamaa ykn kan jijjiirame jedhanii dubbachuu wayya natti fakkaata. Kaayyoon qabsoo bilisummaa Oromoo akkuman tuqee dabre dha jechuu kooti. Kanarratti waliigaluun ammoo, dirqama Oromummaa ti; ittigaafatama sabbummaa ti.
Tooftaa fi tarsiimoo tokkorratti waliigaluu dadhabuu
Dhugaa dha, yeroo ammaa yeroo haalli addunyaa kanaallee jijjiiramaa fi ulfaataa ta’aa deemu dhiisii; yeroo’uma fedhee ta’u qabsoo bilisummaa keessatti haalli namatti tolu hin jiru; uumamuus hin danda’u. Kanaaf, haala ulfaataa fi walxaxaa ta’u kana keessatti tooftaalee fi tarsiimoolee gara garaa yaaduu fi yaaluun waan hin oolle ta’a. Yoo kaayyoo QBO isa guddaarratti kan rakkoo hin fidne ta’e; tarkaanfii tokkollee ta’u kan qabsoo kana gara fuulduraatti oofu ta’e, tooftaa’uma fedhee yaaluun barbaachisaa dha jedheen yaada. Waayee akkanaarratti waliigaluunis gamnummaa qofaa otuu hin taane, akka dirqamaattillee fudhatamuu qaba; yoo qabsoo kanaaf bu’aa tokko kan fidu ta’e jechuu kooti. Kun ilaalcha mataa kiyyaa ti. Tooftaa fi tarsiimoon tokko, qabsoo kana galii hawwameen kan hin geenye yoo ta’e garuu, waayee’uma kanarratti galgalaa ganama dubbachuun bu’aa hin fidu; faayidaallee hin qabu. Qabsoo kanatti gaaga’ama fida malee, cimsuus hin danda’u.
Oromummaa dhaaf dursa kennuu dagachuu
Oromummaan lafee dugdaa QBO ti yoon jedhe dhara hin ta’u. Akkuma namni tokko lafee dugdaa malee dhaabbatee deemuu hin dandeenye, yoo Oromummaan guddate malee, qabsoon kun cimuu akka hin dandeenye hundaafuu ifa ta’uu qaba. Oromummaan akkamitti qabsoo kana cimsuu danda’a? Oromummaan kan walii fi dura dhufu dha; kan kanaa alaa hunduu kan booda dhufani fi waan dhuunfaa ti. Yoo Oromummaaf dursa kennine; dursa kennuu qofaa otuu hin taane, isa kanas guddifne, tokkummaan ilmaan Oromoo akka uumamuu fi guddatu taasisa. Tokkummaan yoo jiraate ammoo, humni keenya akka cimu godha. Humni cimaan injifatnoo fida; qabsoo kanas galii hawwametti geessa jechuu dha. Karaa biraatiin ammoo, Oromummaaf dursa kennuun, diinni tooftaalee adda addaatti fayyadamee gara gara akka nu hin hirre nurraa ittisa. Oromummaa guddisuun har’a qofaa otuu hin taane, borullee, egerellee biyya takka ijaarrannee nagaa fi gammachuu dhaan akka jiraannu hundee nuuf ta’a.
Kutannoo dhabuu; dhimma fi fedhii dhuunfaatiif dursa kennuu
Akka natti fakkaatutti, waayeen kun lamaan tokko tokkorratti (tokko kan biraarratti) dhiibbaa godhuu danda’a jedheen yaada. Maal jechuu kooti? Mooraa tokko keessatti namootni fedhii fi kaayyoo gara garaa qaban yoo waliin jiraatan, hojiirratti sakaallaa walitti ta’uu danda’u. Mooraa QBO keessa, dhugaa dhaan qabsoo kanatti amananii otuu hin taane, fedhii fi dhimma dhuunfaatiif jedhanii, karaa adda addaatiin warri mooraa kana keessa seenan hin dhabamne. Warri akkanaa kun ammoo, qabsaa’aa kutataa, kan onnee guutuu dhaan qabsoo kana cimsuu barbaadutti gufuu ta’u. Carraa argametti fayyadamanii hamilee qabsaa’aa dhugaa cabsuu barbaadu. Qabsoo kana cimsuuf ykn galii hawwameen ga’uuf otuu hin taane, aangoof, ittiin beekamuuf, maqaa ittin argachuuf fuuldura kaatu. Kan dhugaa dhaan, garaa qulqulluu dhaan hojjetutti gufuu ta’u; akka garaa kutannoo dhaan hin hojjenne taasisu. Kana birallee dabranii tokkummaattis gufuu ta’u. Karaa kanaan qabsoo kana laaffisu jechuu dha.
Kan dubbatamu hojiirra ooluu dadhabuu;
wanta dalagamu uummataaf ifa godhuu dhiisuu
Akka yaada fi ilaalcha kiyyaatitti, akkan adeemsa qabsoo kanaa keessatti hubadhutti, rakkoo guddaan mooraa QBO keessa jiru inni tokko isa kana dha jedheen yaada; amanas. Yeroo baay’ee fi baroota dheeraa, akkana haa ta’u akkas haa ta’u; akkana haa goonu akkas haa goonu,… jechuu malee, dhugaa dubbachuu dhaaf, wanti jedhame hojiirra oolee hin argamu. Kun qeeqa otuu hin taane, dhugaa lafa jiruu dha. Karaa biraatiin ammoo, wanti qabsoo kana keessatti dalagamu yeroo tokko tokko waan ifa namaaf ta’uu miti. Fakkeenyaaf, mooraa kana keessatti rakkoon tokko yoo uumame, namni ykn hogganaan tokko gadi bahee uummataaf waan tokko hin ibsu; ittigaafatamallee fudhachuu hin fedhu. Murtiin dhimma tokkoo hoggantoota biratti ta’ullee, wanti dalagamu balbala cufaa duubtti waan godhamu fakkaata; uummataaf ifa hin godhamu.
Fakkeenya biraa kaasuuf, waayee yaalii araaraa fi tokkummaa mooraa ABO irrattillee, wanti yeroo ammaa irra gahame fi haala maal keessa akka jiru; maalirratti akka waliigalteen godhame; maala gochuuf akka karoorfatan uummataaf sirriitti ifa waan ta’e natti hin fakkaatu.
Walqunnamtiin jaarmayaa fi uummataa hir’achuu;
seerri fi heerri jaarmayaa kabaja dhabuu
Qabsoo kana gaggeessuun, hogganuu fi dhimma kanarratti murteessuun hojii fi ittigaafatama jaarmayaa ykn hogganootaa ta’ullee, hirmaatnaan uummataa barbaachisaa fi murteessaa dha jedheen yaada. Hogganaa cimaan uummata biratti mul’atee; hirmaatnaan uummataa akka jabaatu godhee; yaada uummataa dhagayee; qabsoo kanas qindeessee; uummata sochoosuu dhaan of duuba hiriirsuu danda’uu qaba. Baddaa taa’ee gara jalaatti murtii dabarsuu qofaa otuu hin taane, hojii isaa hundeerraa, uummatarraa jalqabuu qaba. Ilaalcha fi yaada uummataas dhaggeeffatee; gara hojiitti jijjiiruu yaaluus qaba. Yaadni fi odeeffannoon karaa lamaan yaa’uu qabu jechuu dha.
Waayee seera fi heera jaarmayaa kabajuu ilaalchisee, wanti mooraa keenya keessatti, yeroo tokko tokko mul’atu baay’ee nama gaddisiisa. Yoo tokko lafaa ka’ee marsaa intarneetaa irratti waan fedhe baasu; namoota arrabsuu fi abaaru; waan barbaade barreessu; namootaaf kabaja dhabu; kan biraa tokkos akkasuma gadi bahee, waan fedhe akka barbaadetti ibsa. Dhara fi dhugaa addaan baasuun baay’ee nama rakkisa. Hunduu maqaa jaarmayaa tokkootiin waan dubbatu fakkaatu. Waayeen akkanaa ammo, seera fi heera jaarmayichaaf kabaja dhabuu dha. Kanaaf eenyutu itti gaafatama? Uummatni hoo, akkamitti dhugaa fi dhara addaan baasuu danda’u? Waayeen kun rakkisaa qofaa otuu hin taane, farra QBO ti jedheen amana. Maaliif yoo jedhame, waayeen akkanaa kun nagaa booressa; akka tasgabbiin hin uumamne godha.
Tokkummaa dhabuu
Yeroo tokko tokko yoon taa’ee itti yaadu, tokkummaan dhabamuun ykn milkaawuu dadhabuun isaa waan nama dinquu miti. Akkuman kanaa olitti tuqee dabre, sababootni kanaa olitti (1-9) ka’an hunduu kan tokkummaatti gufuu ta’anii dha. Yoo rakkooleen kun furmaata hin arganne, tokkummaa dhugaa jiraaruun baay’ee rakkisaa ta’a jechuu dha. Kanaaf, dura rakkooleen kun furmaata argachuu qabu jedheen amana. Yoo kun hin taane, qabsoon kunis laafaa deema malee, cimuu waan danda’u natti hin fakkaatu. Rakkoolee bu’uraatiif furmaatni bu’uraa argamuu qaba. Yoo furmaatni kun argame, tokkummaan ofiif dhufa. Yoo tokkummaan jiraate ammoo, humna cimaa fi abdachiisaatu uumama. Isa kanatu injifatnoo fidee, qabsoo kanas galii hawwametti geessuu danda’a. Kanaaf, rakkoolee bu’uraa, kan mooraa keenya keessatti hidda horachaa deemaniif furmaatni argamuu qaba. Mooraa fi mana keenya qulqulleessinee nagaa fi tasgabbii uumuun hojii duraa ta’uu qaba. Qabsoon kunis akkanatti haaromuu danda’a jedhee yaada.
Galatoomaa!
Abdii Boruu: aboruu@gmail.com


text:
View
58
Download
2
Embed Size (px)
DESCRIPTION
Cardio physiology
2. HHeeaarrtt ffeelltt ffaaccttssTThhee hheeaarrtt bbeeggiinnss bbeeaattiinngg aatt ffoouurrwweeeekkss aafftteerr ccoonncceeppttiioonn aanndd ddooeess nnoottssttoopp uunnttiill ddeeaatthh..EEaarrllyy EEggyyppttiiaannss bbeelliieevveedd tthhaatt tthheehheeaarrtt aanndd ootthheerr mmaajjoorr oorrggaannss hhaaddwwiillllss ooff tthheeiirr oowwnn aanndd wwoouulldd mmoovveeaarroouunndd iinnssiiddee tthhee bbooddyy..dd 3. HHeeaarrtt ffeelltt ffaaccttssPPllaattoo tthheeoorriizzeedd tthhaatt rreeaassoonniinnggoorriiggiinnaatteedd wwiitthh tthhee bbrraaiinn,, bbuutt tthhaattppaassssiioonnss oorriiggiinnaatteedd iinn tthhee ffiieerryyhheeaarrttPPhhyyssiicciiaann EErraassiissttrraattuuss ooff CChhiiooss ((330044--225500 BB..CC..)) wwaass tthhee ffiirrsstt ttoo ddiissccoovveerrtthhaatt tthhee hheeaarrtt ffuunnccttiioonneedd aass aannaattuurraall ppuummpp 4. HHeeaarrtt ffeelltt ffaaccttss IInn hhiiss tteexxtt DDee HHuummaannii CCoorrppoorriiss FFaabbrriiccaaLLiibbrrii SSeepptteemm,, tthhee ffaatthheerr ooff mmooddeerrnnaannaattoommyy,, AAnnddrreeaass VVeessaalliiuuss ((11551144--11556644)),,aarrgguueedd tthhaatt tthhee bblloooodd sseeeeppeedd ffrroomm oonneevveennttrriiccllee ttoo aannootthheerr tthhrroouugghh mmyysstteerriioouussppoorreess..ff GGaalleenn aarrgguueedd tthhaatt tthhee hheeaarrtt ccoonnssttaannttllyypprroodduucceedd bblloooodd.. HHoowweevveerr,, WWiilllliiaammHHaarrvveeyyss ((1155778--11665577)) ddiissccoovveerryy ooff tthheecciirrccuullaattiioonn ssyysstteemm iinn 11661166 rreevveeaalleedd tthhaatttthheerree wwaass aa ffiinniittee aammoouunntt ooff bblloooodd iinn tthheebbooddyy aanndd tthhaatt iitt cciirrccuullaatteedd iinn oonnee ddiirreeccttiioonn 5. HHeeaarrtt ffeelltt ffaaccttssEEvveerryy ddaayy,, tthhee hheeaarrtt ccrreeaatteess eennoouugghheenneerrggyy ttoo ddrriivvee aa ttrruucckk 2200 mmiilleess.. IInn aalliiffeettiimmee,, tthhaatt iiss eeqquuiivvaalleenntt ttoo ddrriivviinnggttoo tthhee mmoooonn aanndd bbaacckk..aaBBeeccaauussee tthhee hheeaarrtt hhaass iittss oowwnneelleeccttrriiccaall iimmppuullssee,, iitt ccaann ccoonnttiinnuuee ttoobbeeaatt eevveenn wwhheenn sseeppaarraatteedd ffrroomm tthheebbooddyy,, aass lloonngg aass iitt hhaass aann aaddeeqquuaatteessuuppppllyy ooff ooxxyyggeenn.. 6. HHeeaarrtt ffeelltt ffaaccttss IInn 1190033,, pphhyyssiioollooggiisstt WWiilllleemm EEiinntthhoovveenn ((1186600--1192277))iinnvveenntteedd tthhee eelleeccttrrooccaarrddiiooggrraapphh,, wwhhiicchh mmeeaassuurreess eelleeccttrriiccccuurrrreenntt iinn tthhee hheeaarrtt.. AAttrriiuumm iiss LLaattiinn ffoorr eennttrraannccee hhaallll,, aanndd vveennttrriiccllee iiss LLaattiinnffoorr lliittttllee bbeellllyy.. GGaalleenn aaggrreeeedd wwiitthh AArriissttoottllee tthhaatt tthhee hheeaarrtt wwaass tthhee bbooddyyssssoouurrccee ooff hheeaatt,, aa ttyyppee ooff llaammpp ffuueelleedd bbyy bblloooodd ffrroomm tthheelliivveerr aanndd ffaannnneedd iinnttoo ssppiirriittuuoouuss ffllaammee bbyy aaiirr ffrroomm tthhee lluunnggss..TThhee bbrraaiinn mmeerreellyy sseerrvveedd ttoo ccooooll tthhee bblloooodd.. 7. LLooccaattiioonn ooff tthhee HHeeaarrttTThhee hheeaarrtt iiss llooccaatteedd bbeettwweeeenn tthheelluunnggss bbeehhiinndd tthhee sstteerrnnuumm aanndd aabboovveetthhee ddiiaapphhrraaggmm..IItt iiss ssuurrrroouunnddeedd bbyy tthhee ppeerriiccaarrddiiuumm..IIttss ssiizzee iiss aabboouutt tthhaatt ooff aa ffiisstt,, aanndd iittsswweeiigghhtt iiss aabboouutt 225500--330000 gg..IIttss cceenntteerr iiss llooccaatteedd aabboouutt 11..55 ccmm ttootthhee lleefftt ooff tthhee mmiiddssaaggiittttaall ppllaannee.. 8. Location of the hheeaarrtt iinn tthhee tthhoorraaxx 9. WWhhaatt iiss aa HHeeaarrtt?? TThhee hheeaarrtt iiss ccoommppoosseedd ooffccoonnttrraaccttiillee mmuussccllee,, ssiimmiillaarr ttoooouurr sskkeelleettaall mmuussccllee.. TThhee hheeaarrtt aaccttss aass aa ppuummpp ffoorroouurr bbooddiieess bblloooodd ssuuppppllyy.. BBlloooodd iiss ppuummppeedd ttoo tthheelluunnggss vviiaa tthhee rriigghhttvveennttrriiccllee ttoo ppiicckk uuppooxxyyggeenn.. BBlloooodd iiss ppuummppeedd ttoo tthheettiissssuuee vviiaa tthhee lleefftt vveennttrriicclleettoo ddiissttrriibbuuttee ooxxyyggeenntthhrroouugghhoouutt tthhee bbooddyy.. 10. Basic Heart Anatomy Heart consists of 4 chambers(2 atria & 2 ventricles). Atria are smaller thanventricles, left ventriclebigger than right ventricle. Blood flows in the followingorder:1. Right atria2. Right ventricle3. Lungs4. Left atria5. Left ventricle6. Rest of Body 11. BBlloooodd cciirrccuullaattiioonn vviiaa hheeaarrtt The blood returns from the systemic circulation tothe right atrium and from there goes through thetricuspid valve to the right ventricle. It is ejected from the right ventricle through thepulmonary valve to the lungs. Oxygenated blood returns from the lungs to theleft atrium, and from there through the mitralvalveto the left ventricle. Finally blood is pumped through the aortic valve totheaorta and the systemic circulation.. 12. TThhee HHeeaarrtt VVaallvveess TThhee ttrriiccuussppiidd vvaallvvee rreegguullaatteessbblloooodd ffllooww bbeettwweeeenn tthhee rriigghhttaattrriiuumm aanndd rriigghhtt vveennttrriiccllee.. TThhee ppuullmmoonnaarryy vvaallvvee ccoonnttrroollssbblloooodd ffllooww ffrroomm tthhee rriigghhtt vveennttrriicclleeiinnttoo tthhee ppuullmmoonnaarryy aarrtteerriieess TThhee mmiittrraall vvaallvvee lleettss ooxxyyggeenn--rriicchhbblloooodd ffrroomm yyoouurr lluunnggss ppaassss ffrroommtthhee lleefftt aattrriiuumm iinnttoo tthhee lleeffttvveennttrriiccllee.. TThhee aaoorrttiicc vvaallvvee lleettss ooxxyyggeenn--rriicchhbblloooodd ppaassss ffrroomm tthhee lleefftt vveennttrriicclleeiinnttoo tthhee aaoorrttaa,, tthheenn ttoo tthhee bbooddyy 13. WWhhaatt iiss aann AAccttiioonn PPootteennttiiaall?? NNoorrmmaallllyy,, oouurr cceellllss mmaaiinnttaaiinn aammeemmbbrraannee ppootteennttiiaall ooff --5555mmVV.. DDuurriinngg aann aaccttiioonn ppootteennttiiaall,,tthhee mmeemmbbrraannee ppootteennttiiaallqquuiicckkllyy rreeaacchheess ++55mmVV ffoorr aasshhoorrtt ttiimmee.. TThhee llaarrggee ssppiikkee iinn mmeemmbbrraanneeppootteennttiiaall iiss dduuee ttoo aann iinnfflluuxx ooffppoossiittiivvee NNaa++ aanndd CCaa22++ iioonnss.. 14. WWhhaatt CCaauusseess aa HHeeaarrtt CCoonnttrraaccttiioonn?? TThheerree aarree sseevveerraall aarreeaass ooff tthhee hheeaarrtt tthhaatt rrhhyytthhmmiiccaallllyy ffiirree aaccttiioonnppootteennttiiaallss ggeenneerraattiinngg aa wwaavvee ooff eelleeccttrriiccaall eenneerrggyy.. TThhiiss eelleeccttrriiccaallssiiggnnaall iiss wwhhaatt ccaauusseess tthhee hheeaarrtt mmuusscclleess ttoo ccoonnttrraacctt.. TThhee SS--AA nnooddee ddeeppoollaarriizzeess aatt tthhee ffaasstteesstt rraattee aanndd iiss tthheerreeffoorree tthheeppaacceemmaakkeerr ffoorr tthhee hheeaarrtt.. TThhee rreesstt ooff tthhee nnooddeess ttrraannssffeerr tthheeeelleeccttrriiccaall ssiiggnnaall ooff tthhee SSAA--nnooddee ttoo tthhee ootthheerr cchhaammbbeerrss ooff tthhee hheeaarrtt,,ssttiimmuullaattiinngg tthheemm ttoo ccoonnttrraacctt iinn ttuurrnn.. 15. EElleeccttrrooccaarrddiiooggrraammss ((EECCGGss)) BBeeccaauussee aa llaarrggee nnuummbbeerr ooffcceellllss iinn tthhee hheeaarrtt rrhhyytthhmmiiccaallllyyddeeppoollaarriizzee,, wwiitthh eeaacchhccoonnttrraaccttiioonn,, wwee ccaann rreeccoorrddtthhee eelleeccttrriiccaall cchhaannggeess oonn oouurrbbooddyy ssuurrffaaccee.. TThhiiss eelleeccttrriiccaall ttrraaccee iiss kknnoowwnnaass aann eelleeccttrrooccaarrddiiooggrraamm.. 16. Electrocardiogram aanndd HHeeaarrtt RRaattee11.. TThhee SSAA--nnooddee iiss tthhee ffiirrssttppaarrtt ooff tthhee hheeaarrtt ttoo sshhoowweelleeccttrriiccaall aaccttiivviittyy..ECGHeart 17. Electrocardiogram aanndd HHeeaarrtt RRaattee22.. SShhoorrttllyy aafftteerr tthhee SSAA--nnooddeeffiirreess,, bbootthh aattrriiaa ooff tthhee hheeaarrttddeeppoollaarriizzee ((PP--wwaavvee))ffoolllloowweedd cclloosseellyy bbyy aattrriiaallccoonnttrraaccttiioonn..ECGHeart 18. Electrocardiogram aanndd HHeeaarrtt RRaattee33.. TThheerree iiss aa bbrriieeff ppaauussee,, aannddtthheenn tthhee AAVV--nnooddee,, BBuunnddlleeooff HHIISS,, aanndd PPuurrkkiinnjjee ffiibbeerrssffiirree iinn ssuucccceessssiioonn ((QQRRSSccoommpplleexx))..ECGHeart 19. Electrocardiogram aanndd HHeeaarrtt RRaattee33.. TThheerree iiss aa bbrriieeff ppaauussee,, aannddtthheenn tthhee AAVV--nnooddee,, BBuunnddlleeooff HHIISS,, aanndd PPuurrkkiinnjjee ffiibbeerrssffiirree iinn ssuucccceessssiioonn ((QQRRSSccoommpplleexx))..ECGHeart 20. Electrocardiogram aanndd HHeeaarrtt RRaattee33.. TThheerree iiss aa bbrriieeff ppaauussee,, aannddtthheenn tthhee AAVV--nnooddee,, BBuunnddllee ooffHHIISS,, aanndd PPuurrkkiinnjjee ffiibbeerrssffiirree iinn ssuucccceessssiioonn ((QQRRSSccoommpplleexx))..ECGHeart 21. Electrocardiogram aanndd HHeeaarrtt RRaattee33.. TThheerree iiss aa bbrriieeff ppaauussee,, aannddtthheenn tthhee AAVV--nnooddee,, BBuunnddllee ooffHHIISS,, aanndd PPuurrkkiinnjjee ffiibbeerrss ffiirreeiinn ssuucccceessssiioonn ((QQRRSSccoommpplleexx))..ECGHeart 22. Electrocardiogram aanndd HHeeaarrtt RRaattee44.. FFoolllloowwiinngg VVeennttrriiccuullaarrddeeppoollaarriizzaattiioonn,, tthheevveennttrriicclleess ccoonnttrraacctt aannddrreeppoollaarriizzaattiioonn ((TT--wwaavvee))ooccccuurrss..ECGHeart 23. How Does tthhee EElleeccttrriiccaall SSiiggnnaall TTrraavveellTThhrroouugghhoouutt tthhee HHeeaarrtt?? TThhee eelleeccttrriiccaall ssiiggnnaall ffrroommppaacceemmaakkeerr cceellllss sspprreeaaddss ttoonneeaarrbbyy cceellllss vviiaa ggaappjjuunnccttiioonnss.. GGaapp jjuunnccttiioonnss aarree cchhaannnneellsstthhaatt aarree sshhaarreedd bbyy ttwwooaaddjjaacceenntt cceellll mmeemmbbrraanneess.. WWhheenn oonnee hheeaarrtt cceellll ffiirreess aanneelleeccttrriiccaall ssiiggnnaall,, tthhee ssiiggnnaallqquuiicckkllyy sspprreeaaddss ttoo nneeiigghhbboorriinnggcceellllss.. 24. MMAAIINN FFUUNNCCTTIIOONNSS OOFF TTHHEECCIIRRCCUULLAATTOORRYY SSYYSSTTEEMMTTrraannssppoorrtt aanndd ddiissttrriibbuuttee eesssseennttiiaallssuubbssttaanncceess ttoo tthhee ttiissssuueess..RReemmoovvee mmeettaabboolliicc bbyypprroodduuccttss..AAddjjuussttmmeenntt ooff ooxxyyggeenn aanndd nnuuttrriieennttssuuppppllyy iinn ddiiffffeerreenntt pphhyyssiioollooggiicc ssttaatteess..RReegguullaattiioonn ooff bbooddyy tteemmppeerraattuurree..HHuummoorraall ccoommmmuunniiccaattiioonn.. 25. Pressure Profile ooff tthhee CCiirrccuullaattoorryySSyysstteemmELASTIC TISSUEMUSCLE 26. DDiissttrriibbuuttiioonn ooff BBlloooodd iinn tthheeCCiirrccuullaattoorryy SSyysstteemm 27. TTHHEE CCOONNDDUUCCTTIIOONN SSYYSSTTEEMM OOFF TTHHEEHHEEAARRTT 28. EElleeccttrriiccaall aaccttiivvaattiioonn ooff tthhee hheeaarrttIInn tthhee hheeaarrtt mmuussccllee cceellll,, oorr mmyyooccyyttee,,eelleeccttrriicc aaccttiivvaattiioonn ttaakkeess ppllaaccee bbyymmeeaannss ooff tthhee ssaammee mmeecchhaanniissmm aass iinntthhee nneerrvvee cceellll,, ii..ee..,, ffrroomm tthhee iinnffllooww ooffNNaa iioonnss aaccrroossss tthhee cceellll mmeemmbbrraannee..TThhee aammpplliittuuddee ooff tthhee aaccttiioonn ppootteennttiiaalliiss aallssoo ssiimmiillaarr,, bbeeiinngg 110000 mmVV ffoorr bbootthhnneerrvvee aanndd mmuussccllee.. 29. The duration ooff tthhee ccaarrddiiaacc iimmppuullsseeiiss,, hhoowweevveerr,, ttwwoo oorrddeerrss ooff mmaaggnniittuuddeelloonnggeerr tthhaann iinn eeiitthheerr nneerrvvee cceellll oorrsscceelleettaall mmuussccllee cceellll..AAss iinn tthhee nneerrvvee cceellll,, rreeppoollaarriizzaattiioonn iissaa ccoonnsseeqquueennccee ooff tthhee oouuttffllooww ooff KKiioonnss..TThhee dduurraattiioonn ooff tthhee aaccttiioonn iimmppuullssee iissaabboouutt 330000 mmss.. 30. MMeecchhaanniiccaall ccoonnttrraaccttiioonnooff CCaarrddiiaacc MMuussccllee Associated with the electric activation of cardiacmuscle cell is its mechanical contraction,which occurs a little later. An important distinction between cardiac muscletissue and skeletal muscle is that in cardiac muscle,activation can propagate from one cell to anotherin any direction. 31. TThhee CCoonndduuccttiioonn SSyysstteemmEElleeccttrriiccaall ssiiggnnaall bbeeggiinnss iinn tthheessiinnooaattrriiaall ((SSAA)) nnooddee:: ""nnaattuurraallppaacceemmaakkeerr..""ccaauusseess tthhee aattrriiaa ttoo ccoonnttrraacctt..TThhee ssiiggnnaall tthheenn ppaasssseess tthhrroouugghh tthheeaattrriioovveennttrriiccuullaarr ((AAVV)) nnooddee..sseennddss tthhee ssiiggnnaall ttoo tthhee vveennttrriicclleessvviiaa tthhee bbuunnddllee ooff HHiissccaauusseess tthhee vveennttrriicclleess ttoo ccoonnttrraacctt.. 32. TThhee CCoonndduuccttiioonn SSyysstteemm 33. CCoonndduuccttiioonn oonn tthhee HHeeaarrtt The sinoatrial node in humans is in the shape of a crescent and is 15 mm long and 5 mm wide. The SA nodal cells are self-excitatory, pacemaker cells. They generate an action potential at the rate of about 70 per minute. From the sinus node, activation propagates throughout the atria, butcannot propagate directly across the boundary between atria andventricles. The atrioventricular node (AV node) is located at the boundary betweenthe atria and ventricles; it has an intrinsic frequency of about50 pulses/min. If the AV node is triggered with a higher pulse frequency, it follows higher frequency. In a normal heart, the AV node provides the onlyconducting path from the atria to the ventricles. 34. Propagation from the AV node to the ventricles is providedby aspecialized conduction system.Proximally, this system is composed of a common bundle,called thebundle of His (after German physician Wilhelm His, Jr.,1863-1934). More distally, it separates into two bundle branchespropagatingalong each side of the septum, constituting the right and leftbundlebranches. (The left bundle subsequently divides into ananterior andposterior branch.) Even more distally the bundles ramify into Purkinje fibers(named after Jan Evangelista Purkinje (Czech; 1787-1869))that diverge to the inner sides of the ventricular walls. 35. Propagation on ventricular wallFrom the inner side of the ventricular wall, the manyactivation sites cause the formation of a wavefrontwhich propagates through the ventricular mass towardthe outer wall.This process results from cell-to-cell activation.After each ventricular muscle region has depolarized,repolarization occurs. 36. HHeeaarrtt PPhhyyssiioollooggyy::SSeeqquueennccee ooff EExxcciittaattiioonn SSiinnooaattrriiaall ((SSAA)) nnooddee ggeenneerraatteess iimmppuullsseess aabboouutt7755 ttiimmeess//mmiinnuuttee AAttrriioovveennttrriiccuullaarr ((AAVV)) nnooddee ddeellaayyss tthhee iimmppuullsseeaapppprrooxxiimmaatteellyy 00..11 sseeccoonndd IImmppuullssee ppaasssseess ffrroomm aattrriiaa ttoo vveennttrriicclleess vviiaa tthheeaattrriioovveennttrriiccuullaarr bbuunnddllee ((bbuunnddllee ooff HHiiss)) AAVV bbuunnddllee sspplliittss iinnttoo ttwwoo ppaatthhwwaayyss iinn tthheeiinntteerrvveennttrriiccuullaarr sseeppttuumm ((bbuunnddllee bbrraanncchheess)) BBuunnddllee bbrraanncchheess ccaarrrryy tthhee iimmppuullssee ttoowwaarrdd tthheeaappeexx ooff tthhee hheeaarrtt PPuurrkkiinnjjee ffiibbeerrss ccaarrrryy tthhee iimmppuullssee ttoo tthhee hheeaarrttaappeexx aanndd vveennttrriiccuullaarr wwaallllss 37. EExxttrriinnssiicc IInnnneerrvvaattiioonnooff tthhee HHeeaarrtt HHeeaarrtt iiss ssttiimmuullaatteedd bbyy tthheessyymmppaatthheettiiccccaarrddiiooaacccceelleerraattoorryycceenntteerr HHeeaarrtt iiss iinnhhiibbiitteedd bbyy tthheeppaarraassyymmppaatthheettiiccccaarrddiiooiinnhhiibbiittoorryy cceenntteerrFigure 18.15 38. EElleeccttrrooccaarrddiiooggrraapphhyyFigure 18.16 39. EElleeccttrrooccaarrddiiooggrraapphhyy EElleeccttrriiccaall aaccttiivviittyy iiss rreeccoorrddeedd bbyy eelleeccttrrooccaarrddiiooggrraamm((EECCGG)) PP wwaavvee ccoorrrreessppoonnddss ttoo ddeeppoollaarriizzaattiioonn ooff SSAA nnooddee QQRRSS ccoommpplleexx ccoorrrreessppoonnddss ttoo vveennttrriiccuullaarrddeeppoollaarriizzaattiioonn TT wwaavvee ccoorrrreessppoonnddss ttoo vveennttrriiccuullaarr rreeppoollaarriizzaattiioonn AAttrriiaall rreeppoollaarriizzaattiioonn rreeccoorrdd iiss mmaasskkeedd bbyy tthheellaarrggeerr QQRRSS ccoommpplleexx 40. EElleeccttrrooccaarrddiiooggrraamm TTrraacciinnggssNNoorrmmaall SSiinnuuss RRhhyytthhmm 41. EElleeccttrrooccaarrddiiooggrraamm TTrraacciinnggss JJuunnccttiioonnaall RRhhyytthhmm ((NNooddaall RRhhyytthhmm)) TThhee SSAA nnooddee iiss nnoonnffuunnccttiioonnaall PP wwaavveess aarree aabbsseenntt HHeeaarrtt rraattee iiss ppaacceedd bbyy tthhee AAVV nnooddee,, 4400--6600bbeeaattss//mmiinn 42. EElleeccttrrooccaarrddiiooggrraamm TTrraacciinnggssQRS QRS QRSP P P P SSeeccoonndd DDeeggrreeee HHeeaarrtt BBlloocckk SSoommee PP wwaavveess aarree NNOOTT ccoonndduucctteedd tthhrroouugghh tthheeAAVV nnooddee ccoonnsseeqquueennttllyy mmoorree PP wwaavveess tthhaann QQRRSSwwaavveess aarree pprreesseenntt.. RRaattiioo ooff PP wwaavveess ttoo QQRRSS wwaavveess iiss 22::11 43. EElleeccttrrooccaarrddiiooggrraamm TTrraacciinnggssFigure 18.18 VVeennttrriiccuullaarr FFiibbrriillllaattiioonn CChhaaoottiicc ggrroossssllyy iirrrreegguullaarr EECCGG ddeefflleeccttiioonnss aasssseeeenn iinn aaccuuttee hheeaarrtt aattttaacckk aanndd eelleeccttrriiccaallsshhoocckk 44. MMeecchhaanniiccaall EEvveennttss ooff tthhee CCaarrddiiaacc CCyycclleeCCaarrddiiaacc ccyyccllee rreeffeerrss ttoo aallll eevveennttss aassssoocciiaatteedd wwiitthhbblloooodd ffllooww tthhrroouugghh tthhee hheeaarrtt dduurriinngg oonnee ccoommpplleetteehheeaarrttbbeeaattSSyyssttoollee ccoonnttrraaccttiioonn ooff hheeaarrtt mmuusscclleeDDiiaassttoollee rreellaaxxaattiioonn ooff hheeaarrtt mmuusscclleeHHeeaarrtt BBeeaattss ~~ 7755 ttiimmeess ppeerr mmiinnuutteeCCoommpplleettee CCaarrddiiaacc CCyyccllee == 00..88 sseeccoonnddssMMeecchhaanniiccaall eevveennttss aallwwaayyss ffoollllooww tthhee eelleeccttrriiccaall eevveennttssaass sseeeenn iinn tthhee EECCGG 45. RReegguullaattiioonn ooff HHeeaarrtt RRaatteeAAuuttoonnoommiicc NNeerrvvoouuss SSyysstteemm SSyymmppaatthheettiicc nneerrvvoouuss ssyysstteemm ((SSNNSS)) ssttiimmuullaattiioonniiss aaccttiivvaatteedd bbyy ssttrreessss,, aannxxiieettyy,, eexxcciitteemmeenntt,, oorreexxeerrcciissee PPaarraassyymmppaatthheettiicc nneerrvvoouuss ssyysstteemm ((PPNNSS))ssttiimmuullaattiioonn iiss mmeeddiiaatteedd bbyy aacceettyyllcchhoolliinnee aannddooppppoosseess tthhee SSNNSS PPNNSS ddoommiinnaatteess tthhee aauuttoonnoommiicc ssttiimmuullaattiioonn,,sslloowwiinngg hheeaarrtt rraattee aanndd ccaauussiinngg vvaaggaall ttoonnee((iinnhhiibbiittiioonn ooff tthhee hheeaarrttbbeeaatt)) 46. CChheemmiiccaall RReegguullaattiioonn ooff tthhee HHeeaarrtt TThhee hhoorrmmoonneess eeppiinneepphhrriinnee aanndd tthhyyrrooxxiinneeiinnccrreeaassee hheeaarrtt rraattee IInnttrraacceelllluullaarr && eexxttrraacceelllluullaarr iioonn ccoonncceennttrraattiioonnssmmuusstt bbee mmaaiinnttaaiinneedd ffoorr nnoorrmmaall hheeaarrtt ffuunnccttiioonn 47. SSyyssttoollee TThhee hheeaarrtt iinn tthhee ssyyssttoollee pphhaassee.. SSyyssttoollee,, oorr ccoonnttrraaccttiioonn,, oofftthhee hheeaarrtt iiss iinniittiiaatteedd bbyy tthhee eelleeccttrriiccaall cceellllss ooff tthhee ssiinnooaattrriiaallnnooddee,, wwhhiicchh iiss tthhee hheeaarrtt''ss nnaattuurraall ppaacceemmaakkeerr.. TThheessee cceellllssaarree aaccttiivvaatteedd ssppoonnttaanneeoouussllyy bbyy ddeeppoollaarriizzaattiioonn ooff tthheeiirrmmeemmbbrraanneess bbeeyyoonndd aa cceerrttaaiinn tthhrreesshhoolldd ffoorr eexxcciittaattiioonn.. AAtttthhiiss ppooiinntt,, vvoollttaaggeeggaatteedd ccaallcciiuumm cchhaannnneellss oonn tthhee cceellllmmeemmbbrraannee ooppeenn aanndd aallllooww ccaallcciiuumm iioonnss ttoo ppaassss tthhrroouugghh,,iinnttoo tthhee ssaarrccooppllaassmm,, oorr iinntteerriioorr,, ooff tthhee mmuussccllee cceellll.. SSoommeeccaallcciiuumm iioonnss bbiinndd ttoo rreecceeppttoorrss oonn tthhee ssaarrccooppllaassmmiiccrreettiiccuulluumm ccaauussiinngg aann iinnfflluuxx ooff ccaallcciiuumm iioonnss iinnttoo tthheessaarrccooppllaassmm.. 48. SSyyssttoollee TThhee ccaallcciiuumm iioonnss bbiinndd ttoo tthhee ttrrooppoonniinn,, ccaauussiinngg aaccoonnffoorrmmaattiioonn cchhaannggee,, bbrreeaakkiinngg tthhee bboonndd bbeettwweeeenn tthheepprrootteeiinn ttrrooppoommyyoossiinn,, ttoo wwhhiicchh tthhee ttrrooppoonniinn iiss aattttaacchheedd,, aannddtthhee mmyyoossiinn bbiinnddiinngg ssiitteess.. TThhiiss aalllloowwss tthhee mmyyoossiinn hheeaaddss ttoobbiinndd ttoo tthhee mmyyoossiinn bbiinnddiinngg ssiitteess oonn tthhee aaccttiinn pprrootteeiinnffiillaammeenntt aanndd ccoonnttrraaccttiioonn rreessuullttss aass tthhee mmyyoossiinn hheeaaddss ddrraawwtthhee aaccttiinn ffiillaammeennttss aalloonngg,, aarree bboouunndd bbyy AATTPP,, ccaauussiinngg tthheemmttoo rreelleeaassee tthhee aaccttiinn,, aanndd rreettuurrnn ttoo tthheeiirr oorriiggiinnaall ppoossiittiioonn,,bbrreeaakkiinngg ddoowwnn tthhee AATTPP iinnttoo AADDPP aanndd aa pphhoosspphhaattee ggrroouupp..TThhee aaccttiioonn ppootteennttiiaall sspprreeaaddss vviiaa tthhee ppaassssaaggee ooff ssooddiiuumm iioonnsstthhrroouugghh tthhee ggaapp jjuunnccttiioonnss tthhaatt ccoonnnneecctt tthhee ssaarrccooppllaassmm ooffaaddjjaacceenntt mmyyooccaarrddiiaall cceellllss.. 49. SSyyssttoolleeNNoorreeppiinneepphhrriinneeBBeettaa11 aaddrreennoorreecceeppttoorrss GG pprrootteeiinn lliinnkkeedd rreecceeppttoorrss ccoonnffoorrmmaattiioonnaall cchhaannggee GG pprrootteeiinn iinnvvoollvveedd iinn ccaammpp pprroodduuccttiioonnffrroomm AATTPP iinnttuurrnn aaccttiivvaatteess pprrootteeiinn kkiinnaassee --aaddrreennoorreecceeppttoorr kkiinnaassee pphhoosspphhoorryyllaatteesstthhee ccaallcciiuumm iioonn cchhaannnneellss iinn tthhee ssaarrccoolleemmaa MMoorree ccaallcciiuumm mmoorree ttrrooppoonniinn bboouunndd mmoorreemmyyoossiinnee ssiitteess ffrreeee mmoorree ppoowweerrffuullccoonnttrraaccttiioonn 50. 5522HHeeaarrttss ppoossiittiioonn iinn tthhoorraaxx 51. 5533HHeeaarrttss ppoossiittiioonn iinn tthhoorraaxx IInn mmeeddiiaassttiinnuumm bbeehhiinndd sstteerrnnuumm aannddppooiinnttiinngg lleefftt,, llyyiinngg oonn tthhee ddiiaapphhrraaggmm IItt wweeiigghhss 225500--335500 ggmm ((aabboouutt 11 ppoouunndd))Feel your heart beat at apex(this is of a person lying down) 52. 5544LLaayyeerrss ooff tthhee hheeaarrtt wwaallllMMuussccllee ooff tthhee hheeaarrtt wwiitthh iinnnneerr aannddoouutteerr mmeemmbbrraannee ccoovveerriinnggssMMuussccllee ooff hheeaarrtt == mmyyooccaarrddiiuummTThhee llaayyeerrss ffrroomm oouutt ttoo iinn::EEppiiccaarrddiiuumm == vviisscceerraall llaayyeerr ooff sseerroouussppeerriiccaarrddiiuummMMyyooccaarrddiiuumm == tthhee mmuusscclleeEEnnddooccaarrddiiuumm lliinniinngg tthhee cchhaammbbeerrss 53. 5555VVaallvveesstthhrreeee ttrriiccuussppiiddoonnee bbiiccuussppiiddTTrriiccuussppiidd vvaallvveeRRAA ttoo RRVVPPuullmmoonnaarryy oorr ppuullmmoonniicc vvaallvveeRRVV ttoo ppuullmmoonnaarryy ttrruunnkk ((bbrraanncchheess RR aannddLL))MMiittrraall vvaallvvee ((tthhee bbiiccuussppiidd oonnee)) LLAA ttoo LLVVAAoorrttiicc vvaallvvee LLVV ttoo aaoorrttaa(cusp means flap) 54. 5566Function of AV valves 55. 5577Function of semilunar valves(Aortic and pulmonic valves) 56. IInn tthhee ffeettuuss,, tthhee RRAArreecceeiivveedd ooxxyyggeennaatteeddbblloooodd ffrroomm mmoommtthhrroouugghh uummbbiilliiccaallccoorrdd,, ssoo bblloooodd RR ttoo LLtthhrroouugghh tthhee ffoorraammeennoovvaallee:: ffoossssaa oovvaalliiss iisslleefftt aafftteerr iitt cclloosseessTThhee ppuullmmoonnaarryy ttrruunnkkhhaadd hhiigghh rreessiissttaannccee((bbeeccaauussee lluunnggss nnoottffuunnccttiioonniinngg yyeett)) &&dduuccttuuss aarrtteerriioossuusssshhuunntteedd bblloooodd ttooaaoorrttaa;; bbeeccoommeesslliiggaammeennttuummaarrtteerriioossuumm aafftteerrbbiirrtthh5588 57. 5599HHeeaarrttbbeeaattSSyyssttoollee:: ccoonnttrraaccttiioonnDDiiaassttoollee:: ffiilllliinnggNNoorrmmaall rraattee:: 6600--110000SSllooww:: bbrraaddyyccaarrddiiaaFFaasstt:: ttaacchhyyccaarrddiiaa***Note: blood goes to RA, then RV, then lungs, then LA, thenLV, then body; but the fact that a given drop of blood passesthrough the heart chambers sequentially does not mean thatthe four chambers contract in that order; the 2 atria alwayscontract together, followed by the simultaneous contraction ofthe 2 ventricles 58. 6600 59. 6611aannootthheerr ffllooww cchhaarrtt 60. Heart Disease is the number one killer 16.7 million deaths are result forms of cardiovascular disease, heartdisease and stroke. Stress, birth control pills and alcohol are just some risk factors ofdeveloping heart disease. research suggests that taking a small dose of aspirin daily may helpprevent a heart attack(because aspirin inhibits platelet clumping). The length of all your blood vessels lined up is about 60,000 mileslong! 61. WWaayyss TToo AA HHeeaalltthhyy HHeeaarrtt Eating healthy, good nutrition Fitness and Exercise Having a healthy lifestyle, don't smoke Watch cholesterol and blood pressure Reduce the fat, sodium, and calories in your diet.The total length of capillaries in an average adulthuman is approximately 25,000 mi (42,000km).


text:
Mootummaan waraana isaa magaalaa Qobboo keessaa baaseRead More »
Raayyaa Ittisaa: Daangaa Suudaaniin nu jalaa qabame deeffachuuf dandeeytii gayaa qabna jedha
Raayyaan Ittisa Biyyaa daangaa humna waraanaa Sudaaniin qabame bilisa gochuuf gahuumsa qabaachuufi qophii barbaachisu hunda taasisuu beeksiseera. Ministeerri Raayyaa Ittisa Biyyaa haala nageenyaafi haleellaa humni …Read More »
Waraanni Bilisummaa Oromoo Zoonii Kibba Bahaatti humnoota mootummaarratti injifannoo gonfachuu beeksise.
WBOn humnoonni mootummaa hedduunis bakkeewwan garaagaraatti fedhiin isatti makamaa jiraachuu himeeti jira. WBOn akka jedhetti, Cibraan Madda Walaabuu Buttaan Jeneraal Waaqoo Guutuu fi Cibraan Hambaa …Read More »
Haala Baqattoota Oromoo Yaman yeroo ammaa
Halleellaan Xayyaarri biyyi Sa’udi Ti fi kanneen biroo Dabalate Magaaloota Yaman mara Rukutaa jiru eega jalqabe Guyyaa 13 gaheera, kanumaan walqabatee guyyaa kaleesaa fi arraa …Read More »
Kaayyoo qabsaa’otni wareegamaniif galiin gahuun dirqama Sabboontota Oromoo hundaa ti
Abdii Boruutiin Amajjii 1, guyyaa Waraana Bilisummaa Oromoo (WBO) akkasumas Ebla 15, guyyaa Gootota Oromoo jennee yoo yaadannu fi kabjinu, walitti dhufnee …Read More »


text:
Waraanni Liyyuu Poolisii Naannoo Somaalee aanaa Cinaaqsan keessatti haleellaa raawwateen nama 5 madeesse.
Guyyaa har’aa August 27/2018 araddaalee aanaa Cinaaqsan Zoonnii Makkaniisaa jalatti argaman keessatti, waraanni liyyuu poolisii naannoo Somaalee haleellaa raawwaatun namoonni 5 mada’uu maddeen gabaasan. Namoota madaa’an jidduu 4 gara Hospitaala Hararitti kan dabarfaman tahuu jiraataan naannichaa bilbilaan dubbisne nuuf hime.
Akka jiraataan kun nuuf himetti ” Waraanni Liyyuu pooliisii kun Araddaalee aanichaa 4 keessatti weerara raawwachuun, Araddaa Zoonii Makkaniisaa irraa namni 5 miidhamee gara Hospitaalaa dabarfamuu, akkasumas araddaalee hafan irra miidhaan gahe hin jiru, namoonni miidhaman kunniin immoo ummata nagayaati”jedhe.
Namoonni Haleellaa har’aatiin madaa’anii gara magaalaa Harar hospitaala Caffeetti dabarfaman
1. Yuusuf Tukkaalee
2. Sahan Muhammad Aadam
3. Muhammed Moosee fi
4.Niiman Abdii Liiban yoo tahan
Namni Abdii Shirdoon jedhamu immoo buufata fayyaa aanaa Cinaaqsanitti yaalamaa jiraatu odeeyfannoon ni addeessa.
Odeeyfannoo biraatiin ammoo, guyyaa kaleessaa mannii marii bulchiinsa naannoo Somaalee prezdaantii naannichaa duraanii dabalatee namoota 8 mirga himatamuu dhabuu kan irraa kaase yoo tahu, guyyaa hardhaa ammoo poolisiin Federaalaa obboo Abdii Illee mana jireenyaa isaa magaalaa Finfinnee keessaa too’annoo jala oolchuu ibse. Obbo Abdiin torbaan lama dura Jigjigaa irraa gara Finfinnee geeffamuun naannawa mana isaatti humnoota poolisii feederaalaatiin dhiheenyatti to’annaa jala kan ture tahuu gabaasaaleen arganne ni mul’isu.


text:
Kanadaan Appilikeeshina Telefoona nama dhibee COVID-19’n faalame adda baasu hojjatte
Muummichi ministeera Kanadaa Justin Trudeau “Appilikeeshiniin bilbila ammayyaa ‘COVID Allert’ jedhamu kun kalaqa haarawa dhibee kana ittisuuf fayyaadu” jedhe. Akkasumas Namoonni Appilikeeshina kana buufatanii qabanis dhibee kanaan faalamuu fi dhiisuu kan adda baasu tahuu ibse.
Mr Trudeau’n “Ani ganama har’aa Appilikeeshina kana buufadhee jira. Isinis buufattanii akka fayyadamtanin isin gorsa. Fayyadamtoonni yoo heddummaatan tatamsaa’a dhibee kanaa hanga tokko xiqqeessuu danda’a”jedhe.
Ogeeyyiin Fayyaa Kanadaa gama isaaniitiin “Appilikeeshina kana namoonni hedduun yoo fayyadaman fuulduraaf tatamsaa’a dhibee kanaa biyyattii keessaa ittisuuf ni garagaara” jedhan.
Kutaa biyyattii lakkoofsa ummataa guddaa qabaachuun beekkamtu Ontaariyoo keessa Appilikeeshinni kun jimaata dheengaddaa irraa tajaajila kennuu jalqabee jira. Dhiyotti immoo guutuu Kanadaa keessatti kan hojjatuuf jiraatu tahuun gabaafame.
Appilikeeshinichi lakkoofsa qorannoo COVID-19 qondaala fayyaa biyyattii irraa kennamu itti galchuun hojjata, Haaluma kanaan namoonni Appilikeeshina kana bilbila isaanii irratti buufatanii qaban naannawa isaanii namni dhibee kanaan qabame yoo jiraate, fageenya irraa kan beeksisuufi of eeggannoo godhuu qaban hima.
Akka of eeggannoo godhuu qaban yaadachisuun alatti eenyummaa nama dhibichaan qabamee kan hin ibsine tahuu ibsame.


text:
Naatinaa'eel Fiixeetiin Finfinnee, Waxabajjii 17/2022 - Yunivarsiitii Jimmaatti barattoonni bara 2014 Makaanikaal Injinariingii eebbifaman maashinii boba’aa oomishu hojjachu isaani Inistitiyutiin Teeknoloojii Jimmaa beeksise. Oomishni boba’aa kunis janereetarii, konkolaataa salphaa fi tajaajilawwan mana keessaaf yaalamee bu’aa qabeessummaan isaa akka mirkanaa’e Inistitiyutichi beeksiseera. Galteewwan oomishni boba’aa ittiin oomishamu pilaastikoota
Finfinnee, Caamsaa 25/2022- Godina Booranaa Aanaa Waacillee Ganda Weebiitti barataan Kutaa 8ffaa kan ta’e Aadam Huseen kalaqa isaatin humna ibsaa maddisiisuun, ganda keessa jiraatuuf tajaajila ibsaa dhiyeessaa jira. Aadam Mana Barumsaa Tulaa Weebii Sadarkaa 1ffaatti kutaa 8ffaa barata. Fedhii fi Kaka’umsaa hojii kalaqaaf qabuurraa, hojii kalaqaa
Finfinnee-Itoophiyaa keessatti Inistitiyuutin Kalaqaa fi Teekinoloojii jalqabaa Buraayyutti ijaaramaa jiru bara dhufuu eegalee barattoota ni simata jedhe ministeerri Kalaqaa fi Teekinoloojii. Kunis kan ibsame yeroo koree dhaabbatan humna namaa fi misoomaa, teekinoloojii fi hodoffii baasii mootummaa Mana Maree Bakka Bu'oota Uummataa Inistitiyuutiii ijaaramaa jiru daawwannaanitti. Ministirri Ministeera


text:
Waggaa har’aa Sadaasa 17,2019 Baniinsa Waajjira ABO Godina Shawaa Lixaa Ona Baakkoo Tibbee Magaalaa Baakkoo.
Monthly Archives: November 2019
Aside
BBS- Ibsa Gammachuu ABO
Aside
የደስታ መግለጫ
(ኦነግ – ኅዳር 5, 2012 ዓ.ም.)
የተከበርክ ሰፊዉ የኦሮሞ ሕዝብ
የተከበራችሁ ሁሉም የኢትዮጵያ ብሔሮች፣ ብሔረሰቦች እና ሕዝቦች
ሁሉም የትግል አጋሮቻችንና ሰላም–ወዳድ የዓለም ማህበረሰቦች
ከሁሉም በላይ ደግሞ የተወደዳችሁ የድርጅታችን አባላትና ደጋፊዎች በሙሉ
እንኳን ደስ ኣላችሁ ! እንኳን ደስ ኣለን !
በዛሬዋ ዕለት (ኅዳር 5, 2012 ዓ.ም.) ድርጅታችን የኦሮሞ ነፃነት ግንባር ከኢትዮጵያ ብሔራዊ ምርጫ ቦርድ የህጋዊ ሰዉነት ማረጋገጫ የምስክር ወረቀት ማግኘቱን በከፍተኛ ደስታ እናበስራለን።
ከተመሠረተ 46 ዓመታትን ያስቆጠረዉ ድርጅታችን የኦሮሞ ነፃነት ግንባር ሰፊዉ የኦሮሞ ሕዝብ ነፃነቱን ለመጎናጸፍ የሚያካሄደዉን ፍትሃዊ ትግል በመምራት ትግሉ ታላላቅና አንጸባራቂ ድሎችን እንዲያስመዘግብ ከማስቻሉም በተጨማሪ በዚህች ሀገር ፖለቲካ ዉስጥ ጉልህ ኣዎንታዊ ለዉጦች Continue reading
Aside
IBSA GAMMACHUU
(ABO – Sadaasa 15, 2019)
Kabajamaa Ummata Bal’aa Oromoo,
Kabajamtoota Sabaa fi Sab-lammootaa fi Ummatoota Itoophiyaa hundaa,
Firoota Qabsoo Oromoo fi Nagaa – jaallattoota Hawaasa Addunyaa hundaa,
Hundaan olitti ammoo miseensotaa fi deggertoota Dhaaba keenya ABO hundaaf,
Baga Gammaddan ! Baga Gammadne ! Continue reading
Aside
Galmaawuu Boordii Filmaataa Ilaalchisee Ibsa HD ABO Jaal Daawud Ibsaan Kenname.
Aside
Oduu Ammee
(SBO – SADAASA 15,2019) Dhaabni keenya ABO’n Boordii Filannoo irraa har’a waraqaa hayyamaa fudhachuudhaan seerawaa ta’ee jira.
Miseensotaa fi deggartoonni ABO baga gammaddan.
Aside
Aside
BBC-Afaan Oromoo.
Aministii Internaashinaal: ‘Shorokkeessummaan gaazexeessitoota hidhuun faallaa haaromsa itti jiramuuti’
Dhaabbanni mirga namoomaaf falmu Aministii Internaashinaal seera farra shororkeessummaa fayyadamuun Itoophiyaan gaazexeessitoota hidhaa jiraachuun isaa haroomsa biyyitti keessatti argamaa jiruu waliin tasa kan wal faalleessudha jedhe.
Dhaabbanni mirga namoomaaf falmu ibsa gaazexxeesitoota Sagalee Qeerroo Bilisummaa shan Fulbaana 5, 2019 hidhamanii ragaan tokkollee osoo irratti hin dhiyaatiiniifi himannaan irratti hin banamiin turan waliin walqabsiisee baaseen.
Geezxeessitoota hidhaa turan kunneen Biqilaa Amanuu, Abdii Guuttataa, Firoomsaa Baqqalaa, Gadaa Bultiifi Addunyaa Keesso jedhamu.
Magaalaa Finfinnee naannoo Garjii jedhamutti kan qabaman yoo ta’u isaan keessa Firoomsaa, Abdiifi Biqilaa Onkoloolessa 29 hidhaati hikamaniiru. Continue reading
Aside
SQ- SAGALEE QEERROO SADAASA 8/2019
Aside
ONN- Qophii Addaa Haala Lixa Oromiyaa


text:
Bitootessa 26/2014(TOI) – Qormaanni bahumsa Yunivarsitii lammii dorgomaafi dandeettii qabu uumuuf dandeessisu ta’uu ministirri barnoota beeksise.
Ministeerri Barnootaa pirezdaantoota dhaabbilee barnoota olaanaa waliin kenniinsa qormaata bahumsaa ilaalchisee qo’annoo gaggeesse.
Qo’annoo kanarratti qormaata bahumsaa ilaalchisee beektoota adda addaatiin barreeffamni qo’annoo dhiyaatee irratti mari’atameera.
Deetaan Ministira Barnootaa Doktar Saamu’el Kiflee qormanni bahumsaa Yunivarsitiitti kennaman lammii dandeettiifi gahumsisaa mirkanaa’e akkasumas naamusaan guutame uumuuf kan gargaarudha jedhan.
Qormaanni kun bu’ura piroofaayilii eebbifamtootaan, eebbifamtoota gahumsa qabaniifi dorgomaa ta’an adda baasuun humna nama baratee gabaaf dhiyeessuuf kan dandeesisudha jedhan.
Qormaanni bahumsa yunivarsitii kun waggaa dhufurraa eegalee dhaabbilee barnoota olaanaa keessatti kan kennamuufi kanaafis qophiin haalduree barbaachisaa taasifamaa jiraachuu Doktar Saamu’el himaniiru. Ministeera Barnootaarraa odeeffanne.


text:
Tuuristoota 27 daawwannaaf gama Afaaritti imalan keessaa hidhattoonni dhukaasa bananiin shan du’anii tokko madaa’ee lama immoo ukkaamsamanii butamaniiru.
Mootummaan akka jedhetti haleellaan sun kan raawwate wixata galgala daangaa
Ertraa fi Affaar irratti ture.
Kanneen haleellaa sana raawwatanis hidhattoota mootummaa Ertraan ergaman jedhee jira.
Ministeera haajaa alaatti directora walii galaa kan beeksisaa fi quunnamtii uummata obbo Geetachoo Redaa VOAf telefoonaan ibsa kennaniin gochi kun kan mootummaa Ertraa ta’uu isaaf shakkiin hin jiru jedhan.
Waggaa darbes yeroo wal ga’iin gamtaa Afriikaa Finfinnee keessatti geggeessame haleellaa boombii raawwachufu yaaluu ishee tokkummaan mootummootaa-n mirkanaa’eera jechuun yaadachiisaniiru.
Torban dhuftus wal ga’iin gamtaa Africa finfnnee keessatti eegaluuf jira. Directrichi walii galaa akka jedhanitti haleellaan inni miilanaa kun yaalii waggaa darbeen kan wal qabate jedhan.
Minsteerri odeeffannoo Ertraa obbo Alii Abdoo Raadiyoo sagalee Ameerikaaf ibsa kennaniin himannaa mootummaan Itiyoopiyaa dhiyeesse fudhatama dhabsiisan. Kan haleellaan irra hin geenye tuurstoonni 18 har’a galgala Finfinnee kan seenan ta’uu mootummaan Itiyoopiyaa ibsee ture. Buufata xayyaaraatti kan argame odu gabaasaan Reuters garuu 11 qofti Finfinnee seenuu isaanii arguu isaa ibsee jira.
Tuuristoota Daawwannaaf Gara Itiyoopiyaatti Imalan Keessaa Shan Ni Ajjeefaman
Tuuristoota 27 daawwannaaf gama Afaaritti imalan keessaa hidhattoonni dhukaasa bananiin shan du’anii tokko madaa’ee lama immoo ukkaamsamanii butamaniiru.
Kanaas caqasuu feeta ta'a
-
-
-
-
-
-
25-11-2022
Hoggantoonnii Marii Araaraa Tigraay Deeman


text:
OROMO
EEGANNAA NYAATAA FI EEGUMSA OF TO’ACHUUF TOORAAN GALMEESUU (ITTIN KAN LALLATAN)
MaqaaNammaJalqabee: Tessoo:
Kan qophayen (maqaan): Guyyaa:
Jii’ati Harka tokko Barreffamma kanna Faydeffadhu Sabbabin Issa Wara bulchaa Biyya xinxalla Midhan/ Nyata Wajiin Aka Walihindhimnee. Ragga ketifi Garragalcha Kayyadhu.
(1) RakodhanHihimn (2) Malla Edduu Higodhin (3) jijiiramma Malla Barbbachisa (4) Malla Baredda (5) Malla Fillatamma (NA) Hibarbbachisuu
Quliqulinafi Barmoota Fayya Kan Dalgitotta 1 2 3 4 5 N/A Hujii Qajella Barbachisa Guyya
Dhummate
1 DhukubiwanDhibeen Dallagtotta Akumma Jiratteti
2 Bassan Yokanan haqeen wan dallagde Argamsiftuu irra sii Dhogit
3 Dallagdon Akkat Serra harkka Dhiqatan Jalla demmu Qabban
4 Dallagdudhan Nyata Nyatamudhafi Dhiyate/ kenudhafi Qophayee hrkka issanitin Tutuuqun Dhogammadha
5 Dallgdudhan nanoo Nyani Dallgamut Nyachun, Dhugati Dhuggun yokanan
Tanboo Arssunirra Dhogamma Gudadha
6 Meshawan Dallagtotta Kan Dhuffa fula/ Nanoo Nyani kessa Galuu/ Dallagammu irra fageffame kayyamu Qabba
7 Dallagdudhan Egomssa Nyata Muxanna Qabbu
8 Dalgdudhan Tikka Nyata Muxanna Qabbu
Hammenna Irra Egguu
9 Nyata Hammenna Irra Tiksufi adaaddan bassuu
10 Nyata barechisfi qulqulesun
11 Karra Qajellodhan qulqulinna Egan Uffata Haqudhan laffa baredee
Quliqulaye kessat Galchuu
12 Nanoon Harkka Itt Dhiqatan Qajellan kayyame Akasumma karra banuu
13 AmmatuNyata/foodcarts fi salad barr Hammenna irra Eggaman
Yeroodhafi Qilensii Midhaa Nyatati fiduu dand’aa
(Qilensii guyyu Akuumma tokon Ta’u Qabba)
14 Nyani Qabanna irra 140° F Fii 70° F Sa’a lamma kessat Akasumma 70° F Fii
41° F Sa’a Afurri Kessat
15 Nyani Rakinna fiduu dandauu Kan Bilchatuu Qabbuu Itti annan Qilensii Kan
Hayyamamme Kan Kessat
16 O’aafi Qabbun, kan Nyani Kessa kayyamu 140° F Yokanan issa Olii
17 O’aafi Qabbun, Nyata Itti Debisan O’issu hagga 165° F kan Sokandi 15
18 Qabbanayafi Qabbun Nyata Kessa Kan Kayyan 41° F yokanan Achii Gadii
19 Nyani Akumma Mishat Guyyan Barefame malumtin Issa Himmama
20 Kan Qajelodhan ittin xiyefattan kan Akaa Terrmoometiriit
Egoomsa Fayya Kan Nyata Barodhan Lallatan (Lakofssa 2 irra 2)
(1) RakodhanHihimn (2) Malla Edduu Higodhin (3) jijiiramma Malla Barbbachisa (4) Malla Baredda (5) Malla Fillatamma (NA) Hibarbbachisuu
Kan Hayyamma Irra Argamsisee 1 2 3 4 5 N/ A Hujii Qajella Barbachisa Guyya Dhummate
21 Meshwan Dedebi’ame Gabbayya Irra Gamma woroota Jiliman Gabyya irra
Olichu
22 Kan Ergamuu Raggadhafi Galmayee Yooturuu Akasumma Nanoo kenatt
Qophayee Jirrattaa
23 Omishin Omishame Ilallamee Gabbayya Irra Olla
Kemikallotaa
24 Kemikallotaafi Kan fakattan karra Qajellodhan itti Ollan Akasumma ennumma issa Baressan Kayyuudha
25 Kamikallon Addumaddan Meshotta karra Nagayyatin Eggatanfi Arggatan
Qabbuu
Meshawan Fayiddaa Tollan Qophesuu
26 Meshawan Itti Oluu Dandenu Roggan Kayyudhafi Tolichan Qbbuu
27 Kan ittin Quliqullesinuu Mashiin Sadii Qajelloti Quliquliin IssaLallammee/ Marammarammee Akasumma Bishan O’aan Dhiqamma
Nannoo/Fulaa/Battalla Hummnna
28 Nannoo/Battalla Hummnna Egomsii Quliqulina Tifamudgan Wan Karra irra
Jiran Karra irra Quliqulessu
29 Nammoon Hayyamma Hinqamnee Nannoo Nyatatifi Vidoon warabbuu
IrraFagachu Qabban
30 Kontratoon Tikffammuu Qabban Yerro Nannoo/Battalla Nyata Dhuffan
31 Yadda/Pllanna Gayya Kan Ta’en Qophessan Pllana offii geggesuu
32 Balliballan dubba Kan fe’aa Yoo itti Olite Katten Bodda Cuufi
33 Nannoo Cuffafuu Qophesii Iffadhan
34 Nannoo Namin Itti hedummatan Rakiin Guddan Hingirra kanafi Jecha Vidionfi Bilibilii/ alarm kan Jedhammu Argamma Buffet Aka Hinhammane fi Hindadhamine Tikssa
Tolichaa Egomssa Nyata/Midhani
Itti Gaffatamotta/Bulichiitu 1 2 3 4 5 N/A Hujii Qajella Barbachisa Guyya Dhummate
35 Yoo Akki Wan Hatantamma/ emergency,Jirrate Dalagdudhan Bekku Qaban
Enuni Akka Qunnamman:
1) Namma Itti Gaffatamma, 2) Poliissa/Police/worra Ibbida/Fire, 3) Iffadhan/Utilities, 4) Ummata Nannoo Ketti wajiroota Kan Fayya
36 dallagdun haroyin Iyyanna offi gutan Galfachun dirqamma issanti
37 Dallagdun Raggadhan Beksissuu
38 Nannoowan Dhogamman “Dallagdudhan Duwaadha”
39 Serra Hatanttamma/emergency Muxaanna Dalagtotta


text:
Keemikaalli duuch-balleessa (Bilogical Weapon)kun, laaboraatoorii kolleejjii raayyaa ittiisa biyyaa magaala Bifshootuu keessatti dhokfamee ture, dhiheenya kana dhoksaan gara Tigraay akka geeffame toorri interneetii kun maddeen amanamoo wabeefachuudhan gabaasee jira.
Keemikaalaa sanyii namaafi sa’aa duuchaan balleessu kana, biyyoonni adda addaa waraana addunyaa tokkoffaafi lammaffaa keessa akka meeshaa waraanatti fayyadamuu isaaniirraa kan ka’een, balaa suukkaneessaa addunyaa yaachisu waan fideef, biyyi kamiiyyu sana booda keemikaala suumma’aa kana akka hin fayyadamne mootumoonni gamtooman dhoowwuu qofaa osoo hin taane nama laganii jiran.
Toorri interneetii kun akka saaxiletti, keemikaala suummaawaa namaafi sa’a fixee naannoo hin dhiisne kana, Jeneraalota ‘Hiwohati’n kan bulu ministeerri raayyaa ittisa biyyaa, dhoksaan biyya keessatti galchee ture. Haa ta’uuti, maaliif akka galche, eenyurratti fayyadamuuf akka galche wanti beekamu jiraachuu dhabulle, dhimmi kun rifachiisaafi sodaachisaa waan ta’eef, bifa eerumsaatiin mootummoota gamtoomaniifi qaamoolee mirga ilmaan namaatiif falman bira akka gahuu namuu gahee isaarraa eegamu bahuun dirqama ta’a. Keemikaalonni suumma’aan akka meeshaa woraanaatti itti fayyadaman kunneen bara darbe kan dhoksaadhaan gara Itoophiyaatti galan keessaa antiraaksi ispoores (anthrax spores), Biruusilosiis (brucellosis) fi Botuliziim (botulism) faadha.
Toorri interneetii kun kan rageefatte, Namni toora interneetii kanaaf odeeffannoo kenne maqaa ‘Abbaa Koster’ jedhamuun waamamu kan filateefi dhimma kanarrattis hubannoo qabuunis, keemikaalonni balaafamoon kunneen yoo harka namaatii bahe qilleessaafi lafarra hanga waggoota 30 ol turuudhaan namaafi sa’alle lafarraa balleessa. Namni osoo hin beekin foon horii suummii keemila kanaatiin du’e kan nyaates balaa kanaaf saaxilama. Keessumattu keemikaala suummma’aa Antiraaksi jedhamu kana, yeroo waraana addunyaa lamaffaa biyya Jappaaniitti dhoksaan mana hidhaa keessatti hidhamtootarratti yaalii taasisaniin, hidhamtoonni 3000 ol galaafatamanii turan. Har’aan tanalle biyyoonni hedduun keemikaalota baalaafamoo kanneen awwaallatanii irra taa’anii jiru. “Qottee qottee handaanqoon waan isiin qalana baaste” akkuma jedhamu, ilmoon namaa qaroomee qaroommatee, of balleessuuf qophaa’e fakaata.
Waan nama gaddisiisaa, keessumattuu keemikaalli suumma’aan bootilisziim jedhamu kiraam tokko, yoo tasa harka namaatii baheefi yoo beekaa gadi dhiisanille, yeroo tokkootti iskuweer karee meetirii 3700 keessatti hanga namoota miliyoona tokkoo ajjeessuu danda’a. Kanaafuu, eerumsiifi odeeffannoon xiqqoo hin qabdu waan ta’eef, dhugumatti woyyaaneen kana biyyatti galchitee jirti yoo ta’e, tarii biyyoota ollaa akka Sudaaniifi Gimtsii keessa sochi turerraa ta’uun malaa; suni maqaa biyyaatiin yoo dhoksaan gale dhimma biyyaatiif jennaayyu, amma garuu maaliif gara Maqaleetti geeffamuun barbaachisee?
Jabbiin harree wajjiin oolte dhuufuu barti akkuma jedhamu, Itoophiyaan(Woyyaaneen) yeroo ammaa Chaayinatti mijjoomtee waan hamtuu baraa jirti. Chaayinaan biyyoota keemikaala suummaa’a kanaan miidhamanii turan keessaa isii tokko. Yeroo Jappaan Chaayina weerarte bara 1937-1945tti, lammileen nagaa Chaayinaa 250,000 ol galafatamuusaanii seenaan ni mul’isa. Yeroo waraana addunyaa lammeessootti Chaayinaan biyya akka malee keemikaala suumma’aa duuchi balleessii kanaan miidhamte taatulle, hanga bara 1984 tti waliigaltee addunyaa fayyadama keemikaala suumma’aa kana dhoowwu hin hin mallatteessine. Bara 2005 keessa ammoo Ameerikaan akka mirkaneessitetti, Chaayinaan waliigaltee mallateessite haala diigeen sochiin keemikaala suumma’aa farra dhala namaafi horii kun akka jiru mirkaneeffadheera jettee turte.
Gama biraatiin, Chaayinaan yeroo amma humna guddaa mootummaa Woyyaanee ta’ushii wal-nama hin gaafachiisu. Keessummattu baasasa bilbilaatiifi interntiitiin muuxannoo biyyashii keessaa Chaayinaan Woyyaaneef qooduun, Woyyaaneenis Itoophiyaa keessatti Chaayinaa lammeessoo ta’a akka jirtu wal-nama hin gaafachiisu. Keessummattuu, Chaayinoonni yeroo amma mana hidhaa Itoophiyaa keessa jiran kan akka Maa’ikalaawii keessatti, biiroo IT bananiif yeroo hidhamtoota dararan yookiin ‘torture’ godhanitti, walitti dhufeenya namoonni karaa qunnamtii interneetiitiin qaban basaasuun, ragaa gara garaa Woyyaneef akka kennaa jirtu bira gahamee jira. Kana qofaa osoo hin taane, maashinii guddaan jechoota mootummaan shakkuu akka alaarmiitti itti guutanii hordofaniifi, bilbiloota biyya alaarraa bilbilaman hunda gara bilbila Itoohiyaatti kan jijjiiruufi kan basaasu, biyya Chaayinarraa galee erga Finfinnee Saar-beeti keessatti hojii jalqabee bubbulee jira.


text:
Araada Interneeti fi Fayyadama FB
Internetiin wal-qunnamtii namoota ariifachisuu fi fedhii namoota guutuu keessatti gahee guddaa taphata. Namoonni sakandii takka keessatti wanta addunyaa keessa jirtu too’atu. Argamni interneeti ilma namaati bu’aa guddaa haa buusu malee miidhan isaa yeroo ammaa bu’aa isaa caalaa jira. Yeroon hamma hin qabne interneeti irratti gubataa jira.
Namoonni akkuma araada alkooli,qumaari fi kkf qabaman,interneetiniis qabamaa jiru. Akkuma araadonni biroo miidhaa qaban interneetiniis miidhaa qaba. Baay’een keenya aarada interneetitiin qabamuu keenya ofirratti hin beeknu. Mallatooleen aaraada interneeti agarsiisan maal fa’a,mee haa eerru:
- “Interneeti waliin hidhamuu. (Yaadota online darbanii fi dhufaniitin of cinquu)
- Gammachuu argachuuf jecha sa’aati interneeti itti fayyadaman dabalu.
- Interneeti too’achuuf,addaan kutuuf yookiin dhiisuf carraaqi milkaa’inna hin qabne irra deddebi’anii gochuu.
- Yommuu interneeti dhiisuf yaalan miironni boqonnaa dhabuu,dhiphinnaa yookiin aarii namatti dhagahamuu.
- Sa’aati jalqaba itti yaadan caalaa online irra turuu.
- Sababa interneetitin hariiroo barbaachisa kan akka niiti fi dhiirsa jiddu,carraa hojii fi barnoota dhabu.
- Miseensa maatii,terapist yookiin kan biroo hamma interneeti fayyadaman dhoksuuf sobuu
- Interneeti fayyadamuun rakkoo yookiin dhiphinna jalaa bahuuf yaadu.
- Miirri yakkumaa,dhiphinnaa namatti dhagahamuu
- Sagantaa eeguu dhiisu(unable to keep Schedule)
- Miirri yeroo gubuu itti dhagahamuu dhiisu(No sense of time)
- Kophatti bahuu(Isolation)
- Hojii hojjachuu dhiisu
- Keessi namaa gubachuu(agitation)”1
Tuqaalen armaan olii mallatoole aaraada interneeti fi miidhaa isaa walitti cunfite tan qabattedha. Namoonni sababa adda addaatiif interneeti fayyadamuu. Gosoota interneeti keessaa aaraada hamaa namatti kan ta’an Facebook,whatsupp,viber fi kkf dha. Kanniin keessaa muraasa filaachun miidhaa fi furmaata isaa itti barbaadaa adeemna.
Fesbooki(Facebook)
Namoonni fesbuuki kan fayyadaman odeefannoo garagaraa argachuuf,namoota fagoo fi dhihoo waliin wal qunnamuuf,barreefama barreessu,suuraa poostii gochuu fi kkf. Namoonni haala itti fayyadama feesbuuki yookiin gosoota interneeti biroo too’achuu dhabuu isaanirraa kan ka’e salphatti interneetif gabroomaa jiru. Fesbuuki too’achuuf mee tuqaale armaan gadii haa eerru:
1.Miidhaa fi faaydaa fesbuuki beeku– fesbuukin akkuma faaydaa qabu miidhas qaba. Miidha fi faaydaa isaa addaan baasne yoo hin beekin fesbuuki too’achuun nutti ulfaata. Chaatiif moo odeefannoo fi beekumsa funaanuf moo waa barreessuf moo maaliif FB fayyadamta? Jenne mee wal haa gafannu. Erga miidha fi faaydaa isaa addaan baasne booda yeroon nuti fesbuuki irratti baasnu murteessadha. Wanta nu miidhuf yeroo keenya gubuun gowwuumaa malee wanta biraa ta’uu danda’a? Wanta nu fayyaduu yoo ta’ee immoo wanta kana caalu akka nu eeggatu haa beeknu. Guyyatti sa’aati hangam interneeti fayyadamna? Qur’aana hoo torbaanittu sa’aati hangam qaraana(dubbisna)? Ergaa Rabbii keenya irraa garagalle yeroo hundaa interneeti fi addunyatti fiigun nuu baasaa sila? Yeroma Ramadaana Qur’aana yaadanna moo guyyaa guyyaan ni qaraana? Deebiin keessanii.
Namoonni baay’en rakkinni isaani chaatidha. Chaati fi wantoota update(haarawa) ilaaluf jecha facebooki irratti yeroo gubu. Facebooki har’a yoo hin baniin akka waan tokko dhabnetti nutti dhagahama.Chaatin yeroo keenya kan gubuu fi dhiphinnaaf kan nu saaxiluu yoo ta’e, ‘Turn Off’ gochuudha. Chaatin miidhaa guddaa namarraan gaha. Wanta tokko osoo hin yaadinii fi gatii hin kenniiniif ni barreessina. Ergasii summii gaabbi nu keessaa hin baane nu keessatti hanbiste darbiti. Jireenya koo keessatti wanta hanga chaati keessa kooti fi kan namoota biroo madeessa hin jiru. Wanta tokko sirritti osoo itti hin yaadin nama sanii barreessa. Ergasii nama san mufachiisun gaabbiin keessa koo guba.
Rabbiin rahmata haa godhuuf namticha kana jedheef.
“Wanta cal’iseef gonkumaa hin gaabbine. Wanta dubbadheef garmalee gaabbe.”
Kanaafu gaabbiin keessa keenya gubuu fi hariiron keenya addaan cituun duratti, wanta dubbannuuf gatii kennaa fi madaala adeemu qabna. Wanta nama hin fayyaneef cal’isuun faaya,warqiidha. Miidhan chaatii yeroo qofa gubuu osoo hin ta’in gaabbii,dhiphinna,gaddaa fi kkf nama saaxila. Hariiron akka addaan citu ta’a. Sababa chaatitin abbaa fi haadha manaa jiddu wal hiikkan dhufa. İshiin/inni nama argite/arge waliin chaati yoo goote/godhe wal shakkiin isaan jiddutti ni uumama. Shakkiin kun babal’achuun dhumarratti wal diigan dhufa. Kanaafu chaati gochuu dhiisun sammuuf boqonnaa,hariiro gaarii qabaachuf,yeroo qusachuuf nama fayyada.
2.Wanta haarawa hojjachuuf yaadu– jireenyi adeemsa wanta haarawa itti dabalaniidha. Namni beekumsa waliin hin dhalanne. Erga dhalate booda beekumsaa fi sorata isaa argachuuf olii gadi kaata. Ani yeroo jalqabaa fesbuuki fayyadamu jalqabu garmalee suusi natti ta’ee türe. Suusi isaa hir’isuuf maloota adda addaa fayyadamee. Isaan keessaa bartee haarawa uumudha. Innis bartee kitaaba dubbisuu fi barreessu gabbifachuudha. Interneeti irraa kitaaba barbaadun dubbisuu eegale. Cinaanis barreefama afaan Ingilifaatin shaakalu jalqabe. Yommuu kitaaba ingilifaan dubbisuu fi barreefama barreessu, yaanni isaa sirritti naa hin galu türe. Barrefamni kootis baay’ee caccabaa fi laafaa ture. Suutuma suuta naa galaa fi barreefamni kiyyas akkusama na qajeelaa adeeme. Alhamdulillah.
3.Facebook haarawa banii– malli lamaafan suusi facebooki hir’isuuf fayyadame akkaawunti haarawa maqaa kiyyaan kan hin taane bane. Akkaawintii kanarratti akka namni tokko na hin beekne godhe of dhokse. Fesbuuki maqaa kiyyaan jiru yoo fayyadamuu iddoo namoonni baay’een jiran seene isaan keessaa bahuun garmalee ulfaataa akka ta’etti natti dhagahamaa ture. Garuu haraawa kanarratti namoonni waan na hin beekne fi chaati waan hin goonef salphatti dafee ba’a.Kanaafu wanta fesbuuki irraa barbaadu fudhadhe baha. Akkawantii haarawa banuun qofti araada fesbuuki hin hir’isu. Sababni isaas hiriyyaan koo na barbaadu danda’a,Notification baay’een naa dhufuu danda’a, homaa postii hin goone,namoonni ‘mucaan kuni maaliif bade?’ jechuu danda’an jette yaadda. Sababa kanaan araada fesbuukitiiti deebita. Kanaafu malli kee maalii?
4.Torbaan tokkoof facebook cufii- mallii kee Fesbuuki akkawaanti kee ‘Deactivate’ gochuudha. Suusi facebooki hir’isuuf torbaan tokkoof akaawunti maqaa kiyyaan jiru Deactivate godhe. Ergasi odeefannoo funaanuf akkaawunti haarawa bane sanitti fayyadama. Yeroo akaawunti kanatti fayyadamuus guyyatti daqiiqa hangam fayyadamuu akka qabu murteesse. Guyyatti daqiiqa 3o murteessef. Garuu torbaan kunii torbaan hadhaa itti liqimseedha. Nafseen koo gara Fesbuuki maqaa kiyyaan jirutti deebi’i,deebi’i nan jetti. Torbaan tokkoon booda Fesbuuki maqaa kiyyaan jirutti deebi’e. Amalle suusin fesbuuki hin hir’anne. Maal haa godhu ree?
5.Torbaan lamaaf facebook cufii– Itti aanse torbaan lamaaf Fesbuuki cufe. Amma hadhaan obsa kan duraa caalaa naaf hir’ate. Aaradni/suusin fesbuukis naa hir’achuu eegale. Garuu hangas maraa bu’a qabeessaa miti. Itti aanse ji’a tokkoof cufe. Amma kunoo aaraadni facebooki naaf hir’ate. Aplikeeshinii fesbuukii kan akka Messenger telefoona irraa balleesse. Amma nagahaa fi tasgabbii argachuu eegale.Kanaan booda fesbuuki maqaa kiyyaan jiru akka jiruun balleessun fesbuuki lamataa qofatti fayyadamu itti fufe. Kitaaba dubbisuu fi barreefama barreessun aarada fesbuuki hir’ise. Alhamdulillah.
6.Wanta facebook irraa argattu fi itti hojjattu madaali- baay’een keenya yommuu gara fesbuukii seenu waan baay’ee hojjachaa fi fayyadamaa akka jirru goone yaanna. Sa’aati sa’aatin fesbuuki banuun yeroo keenya baay’ee ofirraa gubna. wanta fesbuuki irratti hojjannuu fi irraa argannuu sirritti yoo madaalle salphatti fesbuukiitti suusi hin taanu. “Wanta ani postii/share godhuu anaa fi namoota biroo ni fayyada moo hin fayyadu? Yoo anaa fi namoota biroo hin fayyadin poosti fi share gochuun hiikni isaa maaliree? Fakkenyaaf suuraa koo,nyaata nyaadhu postii gochuun maal fayyada? Suuraa nyaata san postii gochuun anillee namoonni biroos hin nyaatan? Kanaafu maaliif postii fi share godha ree?” jenne of haa gaafannu.
Wanta aarada fesbuukitin akka qabamnu nu godhan keessaa Notification diimtu yeroo yeroon nutti dhufaniidha. Notification kuni araada nu qabsiisu qofa osoo hin ta’in dhiphinnaa fi aariif karaa bana. Comment fi like har’a yoo hin argiin, dhiphachuu fi aarudha. Wanta postii goone namoonni like, comment yoo hin godhiin ni dhekkamna.
Kanaafu wanta fesbuuki irratti hojjannu haa madaallu. Wanti sun wanta addunyaa aakiraa keenya nu tolchan moo nu jala balleessan? Jaalala Rabbii argachuufi moo jaalala namootaa argachufi? Maaliif kana godha jenne of haa gaafannu. Like,share,comment walitti qabuun nama beekkama(Popular) ta’uuf moo ofii fi namoota biroo fayyaduuf jenne of haa gamaggamnu?
7.Hiriyyaa(Friend) baay’ee add hin godhiin– aarada fesbuukitin akka qabamnu kan nu godhan keessaa kan biroo immoo hiriyyaa(Friend) baay’ee add gochuun wanta share godhan guutuu hordofuudha. Namoonni lakkoofsa hiriyyoota qabaniin wal dorgomuuf namoota argan add godhu. Yeroo yeroon profile isaani ilaalu. Kana hanbisuuf nama hin beekne fi hiriyyaa si hin fayyanne add hin godhiin. Hiriyyaan kan qaaman wal agarru qofaa mitii kan Fesbuuki irraas nama balleessa. Hiriyyoota fesbuuki akkeessun wanta badaa isaan hojjatan sheyxaanni akka hojjannu nu kakaasa. Karaa sirrii irraa akka dabnu nu godha. Lakkoofsa hiriyyoota xiqqeessi. Yeroo si jalaa gubuu malee wanta biraa hin fayyadan. Wanta hin taane postii gochuun sammuu kee jeequ.
Page fi group si hin fayyanne balleessi. Sababni isaas peejii fi gareewwan kunniin wanta hin taane postii gochuun akka ati araada fb qabamtu si godhan. Oduu qabatama hin qabne fi sobaa dhiheessun si jeequ.
8.Suuraa kee fi wanta jireenya kee keessatti hojjattu guutuu fesbuukif dabarsitee hin kenniin, jireenya kee guutuu addunyaan akka beektu hin hawwiin- dhugumattii jireenya keenya guutuu addunyaan yoo hin beekiin nageenyi dhufuu akka hin dandeenye goone yaanna. Bakka jirru,wanta nyaannu,wanta uffannu,niiti,dhiirsa,ijoolle fi obolewwan keenya addunyaan guutun akka beektu hawwiina. Kana yaadu fi gochuun dura miidhaa duban dhufu sirritti barre jirraa? Namoonni yommuu nu ilaalan waraanni ija isaani(ijji budaan) hangam akka nama dhukkubsuu danda’u sirritti hubanne? Keessattu suuraa daa’imaa postii gochuun maal fayyada? Sabiyyi ija hamtuun maaliif dhukkubsinaa/miinaa? Yommuu niiti,dhiirsa,ijoolle fi qabeenya keenya ilaalan nu waayyun nu jibbuu fi miidhaa nurraan geessu akka danda’an sirritti hubanne? Wantoota kanniin poosti gochuun bu’aa nuti argannu sirritti madaalle jirraa?
Dubartoota suuraa isaani postii godhanitti yoo deebinuu immoo kabajaa fi nafsee ofii akka miidhaa jiran sirritti haa hubatan? Suuraa postii gochuun gudeeddaf karaa bana. Dargaggeessi suuraa intala tanaa ilaale fedhii ofii guuttachuuf jecha gudeeduf mala jiru guutu barbaadu eegala. San booda intalli tunii harka ofiitin ibidda ofitti qabsiifte jedhama. Suuraa isaanii fb irratti poosti gochuun fitnaa(qormaata) baay’isuu malee dhiirsa gaarii isaani hin fidu. Dhiirsi gaariin kan ishiif dhufu sodaa Rabbii yoo qabaatte fi kabaja ofii yoo eegdedha,haya(saalfannaa) yoo qabaattedha. Kanaafu Yaa oboleetti koo kanarraa of tiiksi. Biliclicii duniyaa tanaatin of hin gowwomsiin.
9.Gatii yeroo beekii,saganteessi- duniyaan tunii baay’ee gabaabdudha. Jireenya duniyaa tanaa har’a yoo hin saamatin yoom saamanna ree?
Nabiyyanaa Muhammad(SAW) akkana jedhu:
“Wantoota shaniin dura wantoota shan fayyadami. Dullummaan dura dargaggummaa,dhibeen dura fayyaa kee,hiyyummaan dura qabeenya kee,ko’oomun dura yeroo bilisaa kee,du’aan dura jireenya kee fayyadami.” Mustadrak Al-Hakim 7927
Yeroo yunivarsiita bal’aa kanatti yoo hin fayyadmiin yoom fayyadamuufi? Yeroo koo bal’aadha jenne yoo hin tattaafatin yoom tattaafachuufi ree? Yeroo keenya bakkuma arginetti gubuun boru gaabbi akkamitu nutti dhagahama. “Ah osoo kaleessa akka namticha kanatti hojjadhe jiraadhe silaa har’a akkuma isaa jireenya gaarii jiraadhaa mitii?”gaabbin jedhu boru keessa keenya hin dhukkubsu ree?
Har’a akkuma argine yeroo keenyatti taphannee boru guyyaa Qiyaamaa akkana jechuuf teenyaa sila?
“Guyyaa san jahannamis ni fidama. Guyyaa san namni ni yaadata. Yaadannoon guyyaa sanii maal isaaf godha ree?
Ni jedha “Odoo jiruu kiyyaaf (waan gaarii) dabarfadheen hawwa.” Suuraa Al-Fajr 89:23-24
Tuqaa kana hadiisa armaan gadii kanaan gudunfa.
Ibn Mas’uud(RA) akka gabaasanitti Nabiyyanaa Muhammad(SAW) akkana jedhan:
“Lukti ilma Aadam Gooftaa isaa duraa hin sochootu osoo waan shan hin gaafatamiin. Umrii isaa fi maalin akka dabarse, dargagummaa isaa fi akkamitti akka fixe,qabeenya isaati fi akkamitti akka argatee, fi maalirra akka oolche, wanta beeken maaliin akka hojjate.” At-Tirmizi 2416
Yeroon gatiin malee Rabbiin nutti kenne garuu boruu kan irraa gaafatamnuudha. Yeroo keenyatti har’a sirnaan yoo fayyadamne İnsha Allah aadunyaa aakiratti ni milkoofna. Ta’uu baannan akkuma arginee yoo itti taphanne boruu gaabbi gubaa nuttu taati. Bakka gaabbin nama hin fayyanetti gaabbina.
Gudunfaa
Interneeti fayyadamuun dirqamaas miti dhowwas miti. Dirqama osoo ta’ee dhaloonni nun dura interneeti malee akkamitti qaroominna guddaa ijaaran? Sababa odeefannoo fi beekumsa salphatti sassaabutin interneeti fayyadamuun dhowwaadha hin jennu. Garuu wanti dhoowwa ta’e yeroo hojii malee fi bakka hin taanetti gubuudha. Interneetitti sirnaan yoo fayyadamne bu’aa guddaa arganna. Yoo sirnaan hin fayyadamiin immoo miidhaa guddaa cininna. Jiruf jireenya keenya keessatti wanta nu fayyadu fi hin fayyanne erga addaan baasne booda kan nu fayyadu filanne kaan immoo achii gatu qabna. Haaluma kanaan interneeti keessas yoo seennu wanta nu fayyadu fudhanne,wanta nu fayyanne dhiisudha. Fesbuuki yommuu fayyadamnu wanta nu fayyadu haa fudhannu,yeroo keenya irratti gubuu haa dhiisnu,daqiiqaa haa murteessinuufi. Chaati nu fayyanne, dubbii qullaa qofa kan ta’e Fesbuuki,viber,,whatsupp fi kkf irratti gochuu irraa of haa qabnu. Yoo akkana goone sammuu keenyaf boqonnaa,jireenya keessatti gammachuu argachaa adeemna. Ta’uu baannan garuu dhiphinnaa fi rakkinna garagaraatiif saaxilamna. Alhamdulillah. Yaada keessanii fi dogongoraa yoo argitan sammubani@hotmail.com na qunnamuu dandeessu.
wabii
1 <http://www.addictionrecov.org/Addictions/index.aspx?AID=43
<http://www.psychguides.com/guides/computerinternet-addiction-symptoms-causes-and-effects/


text:
Wayita intarneetiin badu maaltu ta'a?
Hundeessaa jiddugala kalaqaa 'IceAddis' kan ta'e Maarqoos Lammaa waajjirri isaa magaalaa Finfinnee jiru yeroo mara sochiin keessaa hin dhabamu.
Dargaggooti abjuu gurguddaa qabaniifi waa kalaquuf carraaqan kan keessatti oliif gadi jedhanidha.
Garuu guyyaa intarneetiin badu sochiin hundi waliin bada, waajjirri Maarqoos duwwaa ta'a.
Ragaaleen BBC'n garee mirgoota dijitaalaaf falmu 'Access Now' jedhamurraa argate akka mul'isanitti, bara darbe qofa tajaajilli intarneetii biyyoota 33 keessatti yeroo 200 ol itti yaadamee cufame.
"Sochiin hundi ni dhaabbata. Namni tokkoyyuu hin dhufu, yoo dhufaniis yeroo dheeraaf hin turan, sababni isaas yoo intarneetiin hin jirre maal hojjetuuf as taa'u?" jedha Maarqoos.
"Waliigaltee kontiraataa sooftiweerii tolchuu qabna turre. Intarneetiin adda citee, yeroon qaqqabsiisuu waan hin dandeenyeef nu jalaa haqame. Yeroon sababa kanaan maamiloota keenya idil-addunyaa dhabnes jira, homaa gochuu hin dandeenye."
Namoonni doqdoqqee oofan, kanneen intarneetii fayyadamuun nyaata namaaf dhiyeessan hojii hiikanii dhaabbachaa oolu jedha Maarqoos.
"Intaneetiin adda cituun hojii namoota hedduu as jiranii irratti dhiibbaa kallattii guddaa qaba" jedha.
Intarneetii adda kutuu...
Rakkoon kun kan Itoophiyaa qofa miti. Dhiibbaan intarneetii balleessuun fidus diinagdee qofarratti miti.
Namootni firootaa fi hiriyoota isaaniirraa adda bahuu, akkasumas mirga odeeffannoo gahaa argachuu isaanii dhabu.
Akka ragaan 'Access Now' mul'isutti, intarneetii balleessuun addunyaarratti jiruufi jireenya namoota miliyoonotaan lakkaa'amanii irratti dhiibbaa qaba.
Gareeleen mirga namoomaaf falman intarneetii balleessuun tooftaa ittiin mootummoonni lammilee isaanii ukkaamsan ta'aa jira yaaddoo jedhu qabu.
Ragaaleen akka agarsiisanitti yeroo baay'ee intarneetiin kan cufamu wayita mormiin adda addaa jirutti.
Bara 2019 mormiiwwan biyyoota adda addaa keessatti taasifaman 60 irratti intarneetiin cufame ture. Yeroo 12 ammoo wayita filannooti kan cufame.
Intarneetii cufuun yeroo mara nageenya uummataa eeguufi tamsa'ina odeeffannoowwan soba to'achuufi jedhu mootummoonni.
Haa ta'u male qeeqxonni mootummoonni salphaatti odeeffannoo to'achuufi mormitoota irratti tarkaanfii fudhachuuf intarneetii balleessu jedhu.
Intarneetii argachuun mirga namaa akka ta'e Dhaabbanni Biyyoota Gamtoomanii bara 2016 labse.
Guutuu addunyaa intarneetii waliin gahuun ammoo Galmawwan Misoomaa Itti-fufiinsa qabu (SDG) dhaabbatichi qabate keessaa tokko.
Hogganoonni biyyoota miseensa dhaabbatichaa hundi garuu yaada kana waan fudhatan hin fakkaatu.
Ajajaan itti-aanaan Raayyaa Ittisa Biyyaa Itoophiyaa jeneraal Birhaanuu Juulaa, intarneetii ugguruun oppireeshinii waraanni isaanii Lixa biyyattiitti gaggeessaa jiruuf akka isaan gargaare BBC'tti himanii turan.
Hagayya 2019, MM Itoophiyaa Abiy Ahimad, intarneetiin "bishaan ykn qilleensa miti" jedhanii ture. Intarneetii balleessuunis tooftaa ittiin nagaafi tasgabbii tiksan keessaa tokko ta'uu dubbatanii turan.
Maarqoos Lammaa yaada MM Abiy kanarraa muffii qaba.
"Mootummaan intarneetiin akka waan faayidaa qabuutti hin ilaalu. Intarneetiin waa'edhuma marsaalee hawaasaa qofa itti fakkaatan seha. Faayida inni diinagdeef qabuufi cufamuun akkamiin diinagdee akka miidhu waan hubatan natti hin fakkaatu."
Intarneetii ugguruun biyya kamtu dursa?
Ragaaleen akka mul'isanitti bara 2019 Indiyaan biyyoota kaan caalaa yeroo hedduu intarneetii uggurte.
'Mobile data' fi tajaajilli biroodbaandii kutaalee biyyattii adda adda keessatti yeroo 121 ol adda citeera. Kana keessaa dhibbeentaa 67 kan ta'uu iddoo wal-dhabdeen jiru Kashmir jedhamu keessatti.
Yeroo dheeraaf walitti fufiinsaan kan intarneetii adda kute ammoo biyya jiddugaleessa Afrikaa Chaad yoo taatu, jalqaba bara 2018 irraa eegalee baatilee 15'f intarneetiin adda citee ture.
Sudaan fi Iraaq keessatti mormitoonni hiriira qindeessuuf intarneetiin waan jalaa cufameef waan hunda intarneetii malee dalaguuf dirqamanii turan.
Haguma yeroon isaa dheeratu dhiibbaan intarneetii cufuun qabu dabalaa adeema.
Biyyoota tokko tokko keessatti mootummoonni guutummaatti intarneetii cufuu caala tooftaa 'Throttling' jedhamu fayyadamu.
Kana jechuun humna intarneetii daran xiqqeessanii akka waa walif erguun hin danda'amne gochuu jechuudha.
Intarneetiin toftaa akkanaan yoo balleeffamu salphaatti arguun nama rakkisa.
Biyyoonni akka Raashiyaa fi Iraan ammoo tooftaa mataa isaanii ittiin intarneetii guutuu biyyaatti cufuu danda'an tolfatanii yaaluutti jiru.
Gareeleen mirga namoomaaf falman biyyoonni haala itti intarneetii ugguran wal jalaa baratanii mormitootaa ukkaamsaa jiraachuun dabalaa jiraachuun akka isaan yaaddessu himu.