text:
Ajajaan Waliigalaa ABO-WBO Marroo Dirribaa WBOn magaalota eegumsa qaban keessa galaa jiraachuu hime.
WBOn humna gahaa akka qabus ibseeti jira.
Mootummaan marii haqa qabeessaaf qophii taanaan ABO-WBOn qophii ta’uus Marroo Dirribaa ifoomseera.
Marroo Dirribaa yaada BBCf kenneen, Waraanni Bilisummaa Oromoo gammoojjii fi baadiyyaa qofa otoo hin taane magaalota eegumsa qabanillee galaa akka jiru dubbateeti jira.
Namoota siyaasaa qawwee hidhachiisuun bobbaasanis eegumsa isaanii bira cehaa jirra,” jechuun hima Marroon.
Magaalota Gaambeellaa, Gimbii fi Dambi Doollootti opireeshiniin milkaa’aan adeemsifamu kan ibse Marroon, mootummaan WBO balleessine, qawwee caccabaa qabu kan jedhuuf WBOn akka mootummaan jedhu akka hin taane itti agarsiisee jira jedhe.
Mootummaan Itoophiyaa irra deddeebiin WBO sadarkaa yaaddoo hin taane irraan geenyee jirraa jedhee ture.
Waraanni Bilisummaa Oromoo garuu bakkeewwan heddutti kan duraa caalee sochiitti akka jiru ragaaleen kutaalee Oromiyaa garaagaraa irraa argaman ni mul’isu.
Kaayyoon hidhattoota WBO amma lollaa jiruu maali? Karaa nagaatiin waan qabsaa’aniif galmaan gahuun hin danda’amuu gaaffiiwwan Marroof dhiyeessinedha.
Kaayyoon WBOn amma qabsaa’uuf kan gaafatame Marroo Dirribaa “kan ABOn duraan waggoota shantamaaf qabatee deemaa ture irraa adda miti” jedha.
”Innis uummata Oromoo bilisa bahe, kan dhiibbaan siyaasaas ta’e dhiibbaan waraanaa irra hin jirre ijaaruudha. Uummata Oromoo bilisa ta’ee Oromiyaa bilisaa fi walaba taate ijaaruu danda’uu fi hireesaa ofiin murteeffatu dhugoomsuudha.” jedhe.
Akkasumas, ”uummata bilisaa taanee sabaafi sab-lammoota Itoophiyaa kaan waliin wal qixa taanee, namummaa fi aadaansaa kabajamee, waan siyaasaafi seenaan nuuf malu argannee jiraanna jedhu fiduudha,” jedha.
”Ummanni Oromiyaa walaba taateen ijaarrachuu barbaada kan jedhu yoo tahe, sana kabachiisuufi tiksuuf qabsoofna.” kan jedhe Marroon, “Itoophiyaa keessatti dhiitamuu fi cunqurfamuun hafee saboota kaan waliin karaa wal qixa taheen jiraachuu yoo barbaades isas kabachiisuuf qabsoofna’’ jechuun kaayyoo qabsaa’aniif himeeti jira.
WBOn humna waraanaa gahaa tahe qabaachuu kan dubbatu Marroon, lakkoofsaan garuu himuuf hin feene.
Qabsoo hidhannootti maaliif akka ciche kan gaafatame Marroo Dirribaa, ammayyuu uummanni Oromoo bilisummaa barbaadu hin gonfanne jedhe.
‘‘Kan durii caalaa kan hammatedha. ABOn yeroo kamuu caalaa amanta irratti gatee kan gale bulchiinsa ministira muummee Abiy Ahimadittidha. Garuu akka ka’uu hin dandeenyetti kan miidhame bulchiinsa isaanii jalattidha jennee amanna,‘‘ jedhe.
“Namni dhiiga namaa dhangalaasuu barbaadus tahe dhiigasaa dhangaalaasuu barbaadu hin jiru,” jechuun waraanni karaa nagaarra filatamaa akka hin taane ibsa.
Garuu, daandii nagaa jedhu kana irratti waan arganne deebisnee dhabneerra jedhe Marroo Dirribaa.
Marroon mariin rakkoo furuu ilaalchisee gaaffii dhihaateef immoo deebii wayita kennu, “akka daa’imaatti waan xiqqoon sossobamee kan galu hin jiru. Waan barbaannu jira. Isa ammoo gadi buusnee waan harka kennannuuf hin jiru” jedhe.
Mootummaan ABO-WBOn nagaa biyya kanaa keessatti waan gumaachutu jira. Waliin hojjenna jedhee kan amanamu yoo tahe nuyis qophiidha jedhe.
‘‘Bakka nuyi filannetti, nama feenu mootummaafis nuufis taha jennee kan amannu bakka jirutti, taajjabdootni idil-adunyaa bakka jiranitti kan waamichi nuuf godhamu taaanaan mariif qophiidha” jedhe.
‘‘Kanaan ala akka daa’imaatti karameellaan nama gowwomsanii kan nama waaman yoo tahe kan gowwomfamu hin jiru.’’ jechuun ijjannoo ABO-WBO ifoomsee jira Marroo Dirribaa.


c: text/html

text:
Seenaa Kolonel Daraartu Tullu gabaabumatti ibsuun baay’e rakkisaa waan ta’eef, hanga danda’amaneti xiqqesinee isiif dhiyeesuuf yaalla. Sababiin isaa jabaa ofii abbadhumatuu faarfata waan ta’eef. Daraartu kan dhalatte ganda baadiyaa Oromiyaa keessatti, nannawaa Boqojiitti. Nannawwan sun immoo akkuma beektan burqaa atileetota keenyatti.
Waantonni Daraartu adda taasisan waantota heddutu jiru, fakkenyaf ishee, Akka Afrikaatti dubartii jalqaba olompikii irratti hirmaachuun warqee argamsiisuu dandeessedha. Yeroo sanatti meetira 10,000 fiiguun bara 1992 magalaa Barseloonatti addunyaa afaan qabachiifte.
Yeroo muraasaf miidhama ishee mudateen figichaa dhiifte, bara 1995 AAF addunya shampiyooni qaxaamura biyyaa jedhamu irratti hirmaachuun warqee qrgachuu dandeserti. Morkii kana adda kan godhuu immoo isheen xayaara irraa buute, yeroo bakka dorgomichaa gessuu sa’atii tokko qofatu hafa ture. Isheenis kallattin gara dorgomichaa seente.
Bara 1997 ammas irra deebin fiigicha qaxaamuraa mo’atte. Bara 2000 tti olompikii addunyatti yeroo lammaffaa fageenya meetora 10,000 fiigidhaan mo’achuu dandeserti.
Walii galatti akka oddeefannoo kiyyatti medalaiyaa olompikii fi addunyaawwa jaq’a argachuu dandeesretti. Itti fufa….

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Labsii yeroo atattamaa baasanii, waraana amma funyaanitti hidhate bobbaasanii ummata qayee isaarratti hidhaa, ajjesaaa fi ukkaamsaa waayee nageenyaa haasawuun of gowwoomsuudha. Qabsoo finiinaa jirus hin dhaabu.Ummatimirga isaa kabachiifachuuf wareegamaa fi dararamaa jiru holola, sobaa fi sossobaa diinaa kamitinuu Fincila isaa ni dhaaba jedhanii yaaduun dhugaa lafarra jiru hobachuu dhabuudha. Ummanni hin ka’in malee kaanaan abbaa irree kamuu ofirraa buqisee gatuuf yeroo itti hin fudhatu.Abbaan irree kamuus fincila ummataaugguruu hin danda’u.uggurees hin beeku. Ummanni humna, humna kamiiyyuu caaluudha, ummanni takka hadheeffatee kaanaan kaayyoon ka’eef galii gahu malee hin dhaabbatu. Sobaa fi sossobaan akkasumas dorsifni isa hin dhaabu.Ummanni Oromoos kanumatti jira.
Ummanni Oromoo barootaaf cunqursaahalagaa jala ture, qabsoon gaggeessaa jirus cunqursaa barootaa dheeraa kana jalaa bahuufi. Yeroo Xumuraaf cancala gabroonfattoota ofirraa ciree gatuufi. Du’a, hidhaa fi dararama diinaan irra gahutti xumura gochuufi.
Akkuma beekamu ummanni Oromoo; keessumaa qabsaawoonni ilmaan isaa waggoottan 25n darbaniif murna weeratuu TPLF/wayyaanee irratti qabsoo hidhannoo, FXG walirraa hin cinne gaggeessaa turan, ammas kanumatu jabaatee itti fufee jira. Addatti ammoo waggoottan 2n darban kana keessa qabsoon ummanni Oromoo wayyaanee irratti gaggeessaa turee fi jiru qabsoo Oromoo boonse, qabsoo cunqurfamtoota impaayeera itiyoophiyaa keecha jiran maraaf fakkanya guddaa ta’eedha.
Wayyaaneen yeroo ammaa kana FXG ummanni Oromoo fi cunqurfamtoonni impaayerittii irratti gaggeechaa jiraniin dhiphuu hamaa keessa jirti. Guyyaa kufaatii ishiitakka ..lama jettee lakkaawachaa jirti. Dhiphuu fi sodaa qabsoo ummata Oromoon itti bule irraa ka’uunis akkuma hunduu quba qabnu “Labsii yeroo atattamaa” jechuun sochii ummataa irratti uggura keechee jirti. Karaa ergamtoota ishiis, TV fi Raadiyolee too’attee jirtuun holola moofaa, holola gowwaa irra deddebitee hololaa jirti.ABOn biyya ijiptiin deeggaramaa jechuu irraa kaaftee oduu xuraawaa fi ummattoota biyyattii waggoota 25n darban nuffisiise buufaa jirti.
Yeroo ammaa kana akkuma karaa midiyaalee gara garaa gabaafamaa jiru waraanni ishii labsii yeroo atattamaa kana hordofee Oromiyaa keessa dabalataan facahe; hidhaa, ajjeechaa,ukkaamsaa,saamichaa fi yakkoota danuu ummata Oromoorratti raawwachaa jira. Gama biraan ammoo TVn isaanii ergamtootaa fi garaaf bultoota maqaa Oromootin daldalan diyaaspooraa gantootoota tokko tokko argisiisuun qabsoo Oromoo takkaa’uu itti dhihaatanii hin beekne akka laaqan taasisaa jirti. Holola sobaa, holola abdii kutannaa gaggeessaa jirti. Keessumaa hololli yeroo ammaa kana karaa ergamticha Hogganaa OPDO Lammaa Magarsaa gaggeeffamaa jiru lolaan qabsoo Oromoo, FXG qeerroon gaggeeffamaa jiru, tarkaanfiin WBO walumaa galatti Qabsoon ABOn gaggeeffamu hudhee isaan qabuu, gara abdii kutannaatti deemuu isaanii muldhisa. Carraaqqiii sa dhumaarra jiraachuu isaanii ragaa baha.
Ummati Oromoo Ergamtichi Lammaa Magarsaas ta’e qondaaloonni OPDO martuu Yayyii gogaa Holaa uffatan ta’uuni beeka. Dhokotaas miti.Yayyiin dhiheenya kana suuqa keechaa gadi bahe Lammaa Magarsaa ammoo nama yeyyuummaa isaa hojiin mirkaneessaa tureedha. Akkuma hunduu quba qabnu tibba darbe karaa TV Wayyaanee gadi baheenama Oromoof quuqamu, quqqaan itti dhagahamu ta’ee muldhachuuf yaaleera. Holola isaa TV Oromiyaa jedhamurratti onkoloessa 14 fi 15 bara 2016 namoota manguddoota jedhaman ergamtoota ergamtootaa walitti qabee gaggeessee kanaanis yakkoota ummata Oromoorratti raawwchaa turee fi jiru nama quuqamu fakkaatee keessa ammoo dhaaba keenya OPDO/IHDG/ deebiifnee jabeessuu, jaalatamaa godhuu qabna jedheera. Nama jijjirama fiduuf kutate of fakkeessaa deebi’ee ammoo waltajjuma sanirratti yeroo ilmaan Oromoo FXG gaggeessaa turanii fi jiran abaaru muldhateera. Keechumaa yoo ilmaan Oromoo dhuman dhiisee qabeenya wayyaanee gubateef mararaftu argineerra. Deebi’ee ammoo yoo isn warri jaarsolee akka nagaan bu’u, akka ummanni tasgabaawu ummataa fi nuwaliin hojjedhaa jedhu dhageenyeerra.Gaafii jijjiramani ati jettu olaantummaa eenyuu jalatti…? Innumti jijjirama jettuhoo kan akkamiiti jedhuuf deebii hin qabu.
“Bineensi biyya hin beekne dhaqee gogaa naaf afaa” jedhe jedhama.Lammaa Magarsaa yoo namni isa hin beekne tarii jiraate gowwoomsuuf tattaafateera.Tattafataas jira.Ummanni Oromoo garuu Lammaa Magarsaa qondaaloota OPDO yakkoota seenaan hin daganne ummata Oromoo irratti raawwataa turanii fi jiran keechaa tokko ta’uu tolchee beeka. Namni kunErgamaa ergamee hin dadhabne, waggoota 25n darban bara bittaa wayyaanee kana keecha ummata Oromoo irratti yakka dalage, nama sii’achis bara bittaa wayyaanee dheereessuuf halakanii guyyaa hojjechaa jiru ta’uun eenyu jalaawuu dhokotaas miti.
Namani af- yaa’ii bakka bu’oota ummataa ykn caffee fakkeessii Oromiyaa turee fi yeroo ammaa kana ogganaa OPDO ta’e kun waggoottan 25n darban bara bittaa wayyaanee kana sadarkaa adda addaatti nama ergama isaa bahaa tureedha. Baroota bittaa wayyaanee kana guutuu nama wayyaaneef ol jechaa fi gadi jechaa dalagaa tureedha. Yeroo afaan mi’eeffatee nama Oromoof gadde fakkaatee karaa TV as bahee dubbatu oggana olaanaa OPDO ta’e, keessumaa ammoo kaabinee mootummaa naannoo Oromiyaa ta’ee yeroo biroo dhimma nageenyaa Oromiyaa gaggeessaa turetti akka inni ummata Oromoo; addatti ammoo dargaggoota Oromoo hisiisaa, ajjeechisiisaa fi bakka buutee dhabamsiisaa ture waan Oromoon quba hin qabne itti fakkaachuu danda’a. garuu Oromoon quba qaba. Akka maqaa Oromootin caffee Ormiyaa fakkeessii gaggeessaa tures Oromoon waan hin beekne se’uu hin oolu.osoo kan darbe jajnuu mmammoo kunoo caalaatti akka hojii ergamtummaa isaa bahatuuf wayyaaneen OPDO itti kennitee jirti.
Mee gaafii tokko Lammaa Magarsaa haa gaafannu, yoo dhuguma akka TV irratti Odseessaa turee fi jirutti kanOromoof quuqamu ta’ee maf yoo ummanni Oromoo waggoottan 25n darbaniif yoo bulchiinsa wayyaanee jalatti rirriitamu callisee ilaalaa ture. Maaf dhaaba inni qondaalummaan keessatti hirmaachaa turee fi jiruun yoo ummanni Oromoo dhumu, saamamu fi biyyaa godaansifamu callisee mindaa isaa lakkaawwachaa ture…? mee kan waggoottan 25n darbanii haa hafuutii baruma kana keecha yeroo inni af-yaa’ii caffee Oromiyaa ta’ee gaggeessaa jirutti yoo ilmaan Oromoo akka saree karaarratti rashanaman maaf jecha takka hin darbatin, maaf caffee gaggeessaa jiru walitti yaamee hin balaaleffatin…?Maaf gooftolii isaa wayyaanootaan dhaabaa hin jedhin, maaf qabsaawoota bukkee hiriiree sagalee ummata Oromoo hin dhageessisin…? Har’a maaltu obb.Lammaa Magarsaatti Muldhate…? Habjuu maal argee wayyaanee keecha taa’ee Oromoof mararfate…? Maaltu sa’aa 11ffaa irratti quuqamaa isa fakkeesse…?Deebiin isaa ifaa fi ifaadha.Kan Lammaa Magarsaas ta’ee qondaaloota OPDO dhiphisse qabsoo Oromooti, Tarkaanfii Goticha WBOti. Wayyaaneen sochii qeerrootiin qarqara boollaa gahuu ishiiti. Kanaaf lammaa magarsaa quuqamaa fakkaatee Yeyyummaa isaa dhoksee gogaa holaa uffatee as bahe.
Har’a Ummanni Oromoo dhiigaa fi lafee ilmaan isaatin canacala gabrummaa kukkutee gataa jira. Tafaa’ulli bilisummaa fagoorraa osoo hin ta’in dhihoorraa ifaa jira.Kan Lammaas ta’ee gooftolii isaa hirriiba dhorkaa jirutu kana.kanaaf osoo ummanni Oromoo Yayyii ta’uu isaa isa beekuu gogaa holaa uffatee, ija haxaawwachaa nama qulqulluu, nama ummata Oromoof quuqame fakkaatee as bahe. Dubbiin garuu erga waraabeechi darbee sareen duttee sana taatee jirti.Hololli Lammaa Magarsaas ta’ee ergamtoota biroo akkuma “Kan dadhabi jedheen habjuun dhakaa guuraabula” jedhan san yoo ta’e malee gongumaa wayyaanee Galaana qabsoo Oromoorraa hanbisuu hin danda’u.Hololli maqaa jaarsolii biyyaa jedhee nagaa, tasgabbii, aadaa marii maaloo… maaloo jedhee waan akka jaarsummaa fi sossobaa fakkaatu tokko gaggeessus ummata Oromoo qabsoo isaa xumurarraan gahaa jiru biratti fudhatama argata jedhanii yaaduun of gowwoomsuudha.
Oromoon dhiiga isaatiin balabala bilisummaarra gaheera. Isa hafes dhiiga isaan xumura akka itti godhu shakkiin hin jiru. Kan qabsoon isaa xumura argatu ammo qabsoon malee jaarsummaa, sobaa fi sossobaanii miti. Kanumarraa ka’uun Lammaa Magarsaas ta’e fakkaattoonni isaa qondaalonni OPDO kan gochuu qabanii fi yeroo ammaa kana irraa eegamu; Ergamtuu diinaa, ergamtuu gabroonfattuu murna wayyaanee ta’uu dhasanii qabsoo Oromoo, FXG finiinaa jirutti makamuudha. Lammii ofii waliin dhaabbachuudha. Wayyaanedhaan “ammana nu ergattee jirtaa sig gaha” jechuudha. Kan ummanni Oromoo yeroo kana irraa eegus kana malee ergamummaa, jaarsummaa fakkeessii, holola sobaa fi sossobaatii miti. Isaan maqaa manguddummaatiin ergamtoota ergmaa ta’aa jiranis kanuma hubachuu qabu,. Gabroonfattuu wayyaanee irratti irree isaanii gargalchuudha.Yoo kana dadhabdan daandiirraa goruudha. Lachuu diddaan ammoo kan ta’uu qabu fi gochuu qabnu FXG calqabne jabeessanee itti fufnee gooftoloota isaa wayyaanootuma waliin akka kosii, faltii loonii karaarraa haxoofnee daandii keenya, daandii Bilisummaa qulqulleessuudha!~


text:
Gareewwan mirga namoomaa, seera Niqaaba ugguru kan Bulchiinsi Kubeek baase mormuun Mana Murtiitti mormii seeraa banan.
Gareewwan mirga namoomaa fi walabummaa Kanaadaa , seerri Niqaaba ugguru kan bulchiinsi kutaa Kubeek baasee ture, mirga dubartoota Muslimaa kan cabse jechuun mana murtiitti mormii seeraa irratti banan.
Manni marii biyyoolessaa Muslimoota Kanaadaa dhaabbata “Canadian civil liberties Association” jedhamu waliin tahuudhaan, mormii seeraa Mana Murtii Ol’aanaa Kuubeekitti kan galchan tahuu beekameera.
Seerri bulchiinsi Kubeek ji’a lamaan dura baase kun, “Namni kamiyyuu tajaajila mootummaa argachuufis ta’ee kennuuf fuulli issaa muldhachuu qaba” kan jedhu yoo tahu, erga seerri kun labsamee asitti guutuu Kanaadaa keessatti walfalmii cimaa hordofsiiseera.
Mormitoonni Seera kanaa akka jedhanitti, labsichi mirga amantaa fi walqixxummaa heera Kanaadaa irratti labsame kan cabsuu fi dubartoota muslimaa dhiibuu irratti kan xiyyeeffate waan tahe’eef, kutaalee biyyatti kamiyyuu keessatti hujii irra akka hin oollee jechuun gaafatan.
Himannaa ammaa kana ilaalchisee walfalmiin mana murtii irratti kan geggeeffamu tahuu Ministeerri Haqaa Bulchiinsa Kubeek mirkaneessee jira.


text:
Ripaablikaantichi prezidaant Doonaald Trampii fi momituun isaanii dimokraatotaa itti aanaan prezidaantii duraanii Joo Baayiden filannoon prezidaantummaa kan Sadaasa 3 utuu hin ga’in dura har’a galgala kallattiin wal arguun falii geggeessuuf jiru.
Kan umuriin isaanii 70moota keessa jiru kaadhimamtoonni lamaan falmii xumura baatii Fulbaanaa irra geggeessaniin irra deddeebi’uun haasaa walii addaan kutaa kan turan yoo ta’u irra caalaa Trampitu haasaa ture addaan kutaa turan. Xiinxaltoonni siyaasaa Ameerikaa hangi tokko falmii gaarii hin taane kan takkaa argamee hin beekne jedhan.
Falmii isa kana irratti komiishinni falmii prezidaantummaa kan dhuunfaa kaadhimamaan inni tokko hanga inni gaaffii gaazixeessituu caasaa oduu NBC Krister Weekeriin qophaa’ee fi kan dhimootii yeroo ja’a irratti fuuleffate deebisuuf daqiiqaa lama dubbatutti maayikii isa kaanii cufuuf jira.
Tramp ykn Baayiden yaada isaanii daqiiqaa lamaaf dhiyeessuun ennaa jalqaban inni tokko isa kaan yoo addaan kutuuf yoo hin yaalu ta’e, lammiiwwan Ameerikaa kanneen sagalee kennaniif hanga yoonaa eenyuun akka filatan hin murteessin jiran tarii yaada ifaa ta’e argachuu akka danda’an gargaara.
Erga falmii isa jalqabaa fi kan kamisa har’aa waltajjii Yuniversitii Nasille Tennesii irratti geggeessamuuf gidduu jijjiirama hedduutu ture. Falmiin torban lammataaf karoorfamee ture sababaa Tramp vaayiresii koronaan qabamanii guyyaa sadiif hospitaala turaniin kan ka’e haqamee ture.
Hundumaa caalaa lammiiwwan Ameerikaa hedduun kanneen miliyoona 43 ol ta’an ennaa weerara COID-19 kallattiin namoota waliin kallattiin akka wal hin argineef jecha sagalee filannoo isaanii poostaan erganii jiru. Dimokraatonni hedduun Baayideniif deggersa qaban ibsan Trampiin aango irraa akka ka’an fedhu. Ripaablikaanonni sagalee kennan immoo tuuta oduu akkasumas kanneen yaada uummataa walitti qabaniif yaada kennaniin, guyyaa filannoo argamanii kurna hedduuf filannoo biyyoolessaa Ameerikaaf aadaa kan ta’e irratti argamuu barbaadu.
Gaazixeessituun caasaa oduu NB Welker akka jettettikaadhimamtoota lamaaniif gaaffii dhimmi koronaa namoota Ameerikaa keessaa 221,000 ajjeesee, mata dureewwan ka biroo kan maatii Ameerikaa, loogii sanyii Yunaayitid Isteetis keessaa, jijjiirama qilleensaa, nageenya biyyoolessaa fi hooggana ilaalchisee kan dhiyeessitu ta’uu beeksiste.


text:
- ADMIN
Odeessa Dirree Oromiyaa!
Gurraandhala 3/2022
Gootichi abdii sabaa WBOn Zoonii G/galeessa Oromiyaa Ona Jibaat Ganda Moluu Fallee bakka addaa Hararee jedhamutti Komaandoo 12 dabalatee ergamtoota muurna PP 34 dhabama taasifamuu fi kanneen hafan heedduun hojiin ala taasifamuu ajajaan WBO Konyaa Lixa Shaggar beeksise. Godinuma Shaggar Lixaa Ona Dirree Incinniittis falma cimaa taasifamaa ooleen ergamtoonni hedduun du'aa fi madoon adabamuun beekameera
Haaluma wal fakkaatuun Kibba Lixa Shaggar Ona Ammayyaa keessattis WBOn humnoota diinaa heedduu adaba barbaachisuun adabee, kan miidhamte ammoo gara hospitaala Walisootti guuramaa turuunis mirkanaa'eera.
Ona Abuuna Gindabarat Andaara magaalaa Abuunaatti gibira sassaabdonni adabamuu fi Kaaba Lixa Shaggar Ona Warra Jaarsoo magaalaa Tulluu Milkiittis ergamtoonni danuu ta'an gootichaan adabamaniiru.
Gama birootiin ammoo Waraanni Bilisummaa Oromoo Zoonii Kibbaa Cibraan Soddom Booroo magaalaa Nageellee cinaatti har'aan guyyaa sadaffaaf ergamtoota wawwaachisuu akkuma itti fufeetti jira. Achuma Godina Gujii Lixaattis Cibraan Baddaa Magadaa galgala edaa waraana Ruppablikaan Gaardii (Republican Guard) konkolaataa 3F lama Abiyi dursitee Yaaballoo seente naannicha tiksuuf dhufte, guutummaatti barbadeessuu dhabama godheera. Gama Godina Gujii Bahaatiinis Cibraan Odaa Adoolaa humnoota weerartuu PP konkolaataa 3F saddeetiin gara Sansaritti deema turte haleeluun heedduu ajjeesee heedduu ishee ammoo madoon adabuu odeessi konyaa Kibba Oromiyaa irraa arganne ni mul'isa.
WBOn Haa Waaru!
Injifannoo Uummata Oromoof


text:
Mana maree bulchiinsa naannoo Tigraay, qaamotii hoji raawwachiiftuu sadarkaa ol aanaa fi mootummaa federaalaa gidduu kan jiru hariiroon rakkisaa ta’e seera qofaa bu’uura godhatee kan furamu ta’uu Muummichi ministeeraa Abiy Ahimed dubbataniiru.
Yeroo ammaas ol aantummaa biyyaa eeguuf qophee ga’aan akka jiru illee miseensota mana maree bakka bu’otaa uummataa mirkaneessan.
Biyyattiin waggaa darbe guddina dinagdee dhibba irraa harka 6.1 galmeessisuu ishee ibsaniiru.
Gabaasa Meleskachoo Ammahaa caqasaa.


text:
Hong Koong keessatti kanneen dimokraasii leellisan dirree xayyaaraa sadarkaa addunyaatti guyyoota lamaaf hiriira waan itti fufaniif abbaan taayitaa balalii xayyaaraa Hong Kong balaliwwan gamasii ba’u dhaabee jira.
Murtin sun kan dhaga’ame erga abbaan taayitaa sun imaltoota imala irraa erga dhorkee fi hiriirtonnis imaltoonni keellaa dirree xayyaaraa sana akka hin seenne ugguranii booda. Angawoonnis uummati gara dirree xayyaaraa sana akka hin seenne akeekkachiisanii jiran.
Dirreen xayyaaraa sun erga xayyaaronni dhibbaan laka’aman sababaa mormitoonni keellaa sana keessa taa’uun mormii dhageessisniif dhaabatee deebisee banamee guyyaa tokko booda ammas rakkoon isa mudatee jira.


text:
Adduunyaa irratti Biyyooti bahaa giddu galeessa jedhaman yeroo baayi’ee Gibtsii(Misira) irraa kaasee hamma Armeeniyaa gidduutti uummattooti argaman; Arabooti, Pershiyaa,Turkiifi Kuurdoti lakkoofsa baayi’ee kan qaban si’a ta’an, faallaa kanaan lakkoofsa xinnaa kan qaban immoo Armanoota,Asoorota,Serkaasiyaanota,deruzoota,Ayihudotaafi k.k.f keessatti argamu.
Naannoo biyyoota bahaa giggu galeessa kunniin adduunyaa kaan irraa adda kan isaan godhu,1ffaa, iddoo ka’umsa amantiiwwan adduunyaa guguddaa sadan; jechuunis Kiristinnaa,Musileemaafi Ayihudii waan ta’aniifidha.
2ffaa immoo, naannoon kun ka’umsa qaroomini adduunyaa itti jalqabe lageewwan guguddaa Efraaxesiifi Taayigires jedhaman naannoo itti argaman waan ta’aniifidha.
3ffaammoo qabeenya boba’aa adduunyaa dhibbeentaan torbaatamni (70%) iddoo itti argamudha.
Egaa sababiiwwan siyaasaa,diinagdeefi amantii kanaa olitti kaasne irraa kan ka’een naannoon kun baroota baayi’eef, naannoo walitti bu’iinsaafi jeequmsaa ta’ee yoona ga’eera.
Biyyooti bahaa giddu galeessa kan jedhaman isaan kamii ?
Baahireen,Qophiroos,(Cyprus),Misira,Iraan,Iraaq,Israa’eel,Yoordaanoos,Kuweet,Liibaanoos,Oomaan, Filisxi’eem, Kuwaataar,Saa’udii Arabiyaa, Sooriyaa,Tuurkii,Imreetota Arabaa gamtoomanii (United Arab emirets) Yemen.
Ka’umsi waldiddaa biyyoota bahaa giddu galeessa kunniinii maalii?
Sababii walitti bu’iinsa isaanii iddoo sadiitti hirree ilaalla.Isaaniis;
1/ A.l.A bara 1800_hamma lola waraanaa adduunyaa lammaffaa
2 / Lola waraana adduunyaa lammafaarraa hamma a.l.A bara 2000tti
3/ A.l.A.bara 2000 irraa kaasee hamma ammaatti baroota jiranidha.
Mee isaan kunniin tokko tokkoon haa ilaallu
1.A.l.A.bara 1800__hamma lola waraana adduunyaa lammaffaa
Naannoo dhuma jaarraa 18ffaa, Ayihudooti biyyoota Awurooppaa keessa kooluu galanii jiran cunquursaa jalaa akkamitti ba’uu akka danda’an sochii tokko tokko gochuu jalqaban.Biyya abdiidhaan hawwan Iyyeruusaalemitti deebi’uuf sochii siyaasaa “Tsiyoonummaa” jedhu jalqaban.Tibba lola waraana adduunyaa 1ffaa a.l.A.bara 1916 biyyoota bahaa giddu galeessa bitaa kan ture mootummaa Otumaan Turkii waan turteef Ingiliiziin hoggantoota biyyoota Arabaa dadammaqsuudhaan akka irratti fincilan goote.
Haata’ullee malee kaayyoon guddaa Ingiliiziin deggeers Ayihudootaa argachuuf a.l.A.bara 1917 mootummaa Ayihudotaa Paalastaayinii irratti hundeessuuf karoorfachuu ishee karaa ministera dhimma alaa ishee, Lord Arter Baalfor jedhamuun ifatti beeksifte.Murtiin Baalfoor kun “Balfor declaration” jedhamuun beekama.
2. Lola waraana adduunyaa lammaffaa a.l.A.bara 1939 irraa hamma a.l..A.bara 2000
Lola waraana adduunyaa lammaffaa booda haaraa kan hundeeffame dhaabbati mootummoota gamtoomanii (U.N) a,l,A. bara 1947 biyyi Filisxi’eem (Paalestaayin) jedhamu bakka lamatti qoodamee akka hundeeffamuufi magaalaan Iyyeruusaalem garuu mootummoota gamtoomanii jalatti haa bultu jechuudhaan murteesse.
Egaa tibba kana baayi’ina uummataatiin xinnoo kan ta’an Israa’el lafa Paalestaayin irraa 57% yeroo argatu, Palestaayinooti immoo lafa 43% qofa argatan.
Ingilizii malee pirezidaantiin U.S.Ameerikaa Harii Turumaan kan jedhaman mootummaan cimaa Ayihudi biyya Paalestaayin jedhamu kana keessatti akka hundeeffamu, dhuunfaadhaan shoora olaana raawwataniiru (yaallii guddaa godhaniiru.)
Keessumattuu Harii Turumaan, ministira biyya alaa isaanii wajjinillee utuu hin mariyatin, tarkaanfiin isaan fudhatan,qondaaltota mootummaa Ameerikaanii biratti mormii guddaa isaan irratti kasee ture.Sababii kanarraa kan ka’e tarkaanfiin isaanii kun Mihcuu Ameerikaanii kan turan biyyoota Arabaa baayi’ee dheekkamsiise.
Dhumarrattis a.l.A.ji’a caamsaa bara 1948 mootummaan Israa’eel ifatti hundeeffamuusaa labsame. Tibba sana waa’elummaan biyya Paalestaayiniin bulchaa kan turte Ingiliziin,alaabaa ishee buustee,alaabaa Israa’eel fannisuudhaan mootummaa Israa’eeliif beekamtii kennite.
Haata’ullee malee biyyooti Arabaa,murtii mootummoota gamtoomanii kana hin fudhanne.Ni morman.Kana qofaan hin dhaabbanne.Mootummaa Israa’eeliif beekumtii dhowwachuudhaan Iraaq, Sooriyaa, Liibaanoos, Yoordaanoos,Saa’udii Arabiyaafi Gibtsiin humnoota waraanaa isaanii tokko godhatanii,Israa’eel irratti lola waraanaa banan.Haata’ullee malee humnooti waraanaa Arabootaa sirriitti gurmaa’ee kan jabaate waan hin turreef salphaadhaan mo’aman.
Injifannoo kana booda Israa’eel biyya Paalestaayinii keessa kan jiraataa turan Paalestaayinota 750,000 ta’an ariitee baaste.Lammiileen Palastaayinii kunniin gara biyya Gibtsii,Yoordaanoosifi Libaanoos keessatti kooluu galtuu ta’an.Karaa gara biraatiin ammoo biyyoota Awurooppaafi biyyoota adduunyaa garaa garaa keessa kooluu galanii jiraataa kan turan lammiin Israa’eel gara Paalestaayiniitti yaa’an.
A.l.A.bara 1956 Gibtsiin Siwiiz kaanaalii to’annaa ishee jala galshite.Tarkaanfii ishee kunimmoo mootummoota Israa’eel, Ingiliziifi Faransaayii, waan yaaddesseef, gammoojjii Siinaa (Sinai penisula) Gibtsii irraa fudhatanii, to’annaa isaanii jala galshatan.
Arabootis harka isaanii maratanii hin teenye.A.l.A.bara 1967 Israa’eel irratti yeroo lammaffaaf waranaa banan.Haata’ullee malee utuu isaan hin ka’in Israa’eel dursitee humnoota waraanaa Gibtsii,Sooriyaa,fi Yoordaanoosiin rukututtee, iddoowwan tersimoo ta’an kan akka tullubbee Goolaanii Sooriyaarraa,West baank kan jedhamu immoo Yoordaanoos irraa, Gaazaammoo Gibtsii irraa lola guyyoota ja’af godhameen fudhatte qabatte.Lolli waraanaa Israa’eeliifi biyyoota Arabootaa kun seenaa irratti “lola waraanaa guyyaa ja’aa” jedhamee beekama.
A.l.A. bara 1973 immoo humnooti waraanaa Soriyaafi Gibtsii guyyaa gaafa uummati Israa’eel ayyaana waggaa isaanii kan “Yoom Kiporii” jedhamu ayyaaneffatan riphatanii lola waraanaadhaan rukutuuf yaalanii turan.Garuu deebisanii rukutamuudhaan mo’aman.Kana booda garuu Gibtsiifi Israa’eel jaarsummaa mootummaa Ameerikaaniitiin a.l.A.bara 1978 waliigaltee “Kamp Deeviid” jedhamee beekamu walii mallatteessan.
Waliigaltee kana boodas Israa’eel Gibtsii irraa kan fudhatte Siinaa,deebisteef.Haata’ullee malee waliigalteen isaanii kun biyyooti Arabaa biratti dheekkamsa guddaa kaase.Gocha Gibtsii kanas jabeessanii balaaleffatan.Sababii kanaan waajjiri liigii Arabootaa Gibtsii keessa ture cufamuu danda’e.
Kana booda ture egaa addi bilisa baastoti Paalastaayin kan hundeeffaman.Isaan kunniin keessaa Dhaabbata bilisa baasaa Paalestaayin,P.L.O. Yaasiir Araafaatiin hogganamuu, a.l.A bara 1987 Kaaliid Maashaadiin hundeeffamee kan hogganamu dhaabbati Haamaas,Ahimad Nasirallaadhaan kan hogganamu dhaabbati Hizboollaahfi gara biraanis Al Faatah kan jedhamu akka fakkeenyaaf kaasuun ni danda’ama
Waldorgommii Olompikii Atiletiksii adduunyaa a.l.A bara 1970 biyya Jarmanii magaalaa Miyuuniik irratti godhame ture irratti, Saalaa Kaliifaa jedhamuun kan hogganamu dhaabbati bilisummaa Paalestayin kan Bilaaki September (Black September) jedhamu atiletota Israa’eel 11 irratti gocha ajjeechaa raawwateera.
Keessumaa a.l.A. bara 1980moota baroota Paalastaayinoti bilisummaaf qabsoo guddaa itti godhan ture.Sochiin kun “Intifada”jedhamee beekama.Sochii kana keessatti dargaggooti Paalastaayin keessatti kan qooda fudhatan yoo ta’ellee rasaasa Israa’eeliin dhumaniiru.
A.l.A. bara 1993 magaalaa guddaa Noorwee Osloo keessatti Isiraa’eeliifi Paalastaayin waliigaltee nagaa “Oslo peace acord” jedhamu walii mallatteessan.Walii galtee kanaan Israa’eel Paalastaayinotaaf beekamtii ofiin bulcha murtaa’aa akka kennitu( Limited autonomy) murteeffame.
A.l.A. bara 1994ttis Israa’eel naannoo Gaazaafi Iyyaarikoo gadhiistee waan baateef waggoota 27f jeequmsa Israa’eeliifi Arabootaa gidduu ture xinnoo laaffisuu dandeesseetti.
Gara biraan immoo Ayihudoti, a.l.A bara 1999 ejjennoo siyaasaa muummicha ministira isaanii Yisihaaqi Raabiin, mormuudhaan ajjeesani.Tarkaanfiin lammiilee Israa’eel kun jeequmsa guddaa kaasa jedhamee sodaatamee ture.
A.l.A. bara 1996 jettoti waraanaa mootummaan Israa’eel dhaabbata bilisa baasaa Paalastaayin Hiziboolaa biyya Libaanos keessa jiru dhabamsiisuuf guyyoota 17 tuman.Garuu milkaa’ina hin arganne.
3. A.l.A.bara 2000 irraa kaasee hamma hardhaatti haala irra jiran
A.l.A.ji’a fulbaana bara 2000 dhumarratti jeneraalli humna waraana Israa’eel duraanii kan booda muummicha ministira Israa’eel ta’an, Eriyaal Shaaroon, loltoota isaanii kuma tokkoon waa’elamanii magaalaa Iyeruusaaleem keessatti kan argaman iddoowwa amantii,erga daawwatan booda iddoowwan dawwatan sun hundi kan Israa’elotaa akka ta’an murteessan.Murtiin isaanii kun Paalastaayinota baayi’ee dheekkamsee, fincilaaf isaan kakkaase. Loltooti Israa’elis uummata Paalestaayin hiriira ba’an irratti tarkaanfii gara jabummaa fudhatan.
Sababii kanaan walitti bu’iinsi isaan gidduu jiru itti caalaa deeme.Biyyooti Arabaa baayi’een Paalastaayinota deggeeruudhaan tarkaanfii garaa garaa fudhachuudhaan, naannoo bahaa giddu galeessa kana, naannoo jeequmsaa, tasgabbii hin qabne godhan.
Karaa gara biraatiin immoo Ameerikaaniifi biyyooti Awurooppaa saahibawwan (michoowwan) Israa’eel waan ta’aniif rakkoon uumame akka itti caalu godhan.Sababiin kanaa inni guddaan immoo,lammiileen Paalastaayin biyyoota Arabaa baayi’ee keessa kooluu galtoota ta’uu isaaniifi Israa’eelis lafa humnaan qabatte, West bank jedhamu irratti manneetii jireenyaa lammiiwwan isheef ijaaraa waan jirtuuf walitti bu’insa isaanii itti caalchisaa deeme.
Waan kana ta’eef tibbaa ammaa adduunyaa kana irratti kan hundeeffaman jaarmaaleen shororkeessitootaa akka ka’aniif sababii kan ta’an keessaa tokko dhimma Arabaa,/Paalastaayinootaa/fi Israa’eel wajjin kallattiifi al kallatiidhaan walitti hidhatanidha.
Kana malees Ameerikaafi biyyooti Awurooppaa, biyyoota bahaa giddu galeessa too’achuudhaan bu’aa diinagdee,hawaasummaafi siyaasaa isaanii karaa Israa’eeliin eegsifachuuf fedhii qabanirraa kan ka’e, Israa’eeliin deggeeru.Egaa kabajamoota dubbistootaa, hardhaaf hamma kana yoon isin dubbisiise yaalliikoo naharkatti hin tuffattani jedheen abdadha.Yeroo gara biraa immoo dhimma gara biraa qabadheen dhiyaadha. Galatooma !
Saamu’eel Hordofaa Miijanaa irraa
(M.A.in PSIR)


text:
LibreOffice 7.4 Help
Batergaaf filannoo maxxansaa qindeessi.
Maxxansituu batergaa waliin qindeessuuf, galmee ibsaa isa maxxansituu kee waliin dhufe daawadhu. Akkayyaa maxxansituu irratti hundaa'uun, batergaaleen gara bitaa, gara mirga y gara gidduutti qubachiifamuu, akkasumaa, ol yk gadi gargalchamuuf malu.
Qaree bitaa irkootii maxxansituu irraa batergaa sardalaan soorachiisa.
Qaree bantii irkootii maxxansituu irraa batergaa sardalaan soorachiisa.
Qaree mirga irkootii maxxansituu irraa batergaa sardalaan soorachiisa.
Qaree bitaa irkootii maxxansaa irraa batergaa sarjinaan soorachiisa.
Qaree bantii irkootii maxxansaa irraa batergaa sarjinaan soorachiisa.
Qaree mirga irkootii maxxansaa irraa batergaa sarjinaan soorachiisa.
Irkootii maxxansaa keessaa gara maxxansatti ol gargalchee batergaa soorachiisa.
Irkootii maxxansaa keessaa gara maxxansatti gad gargalchee batergaa soorachiisa.
Jijjiirraa iddoo maxxanssaa gara mirgaatii hammassaa saagi.
Jijjiirraa iddoo maxxanssaa gara gadiitii hammassaa saagi.
Maqaa maxxansaa ammaa agarsiisa.
Iddoo qindaa'inoota maxxansaa, kan akka dhangii waraqaaf qaabachiisaa dabalachuu itti dandeessuu, qaaqa Qindaa'ina Maxxansaa bana.


text:
Ministeerri eegumsa fayyaa Itiyoopiyaa Dr. Kesetebirhan Admaasuu ba’ii gaarii kana simachuu dhaan fooya’inni kun argamu iyyuu biyyattii keessa amma iyyuu du’uun daa’immanii sadarkaa ol aanaa ta’uu isaa amananiiru.
Yoo lakkoobsa ijoollee Itiyoopiyaa keessaa du’anii ilaalte amma iyyuu guddaa dha. Bara 2035tti du’uu ijoollee ittisuuf waan danda’ame mara gochuuf cicha qabna. Galma akeekame sana ga’uufis haala mijeessaa jirra.
Garaa kaasaa, dhibee qorra sombaa ykn Pneumonia fi busaa ykn biinniin du’uu daa’imman Itiyoopiyaa keessaaf sababaa kaneen ta’an keessaa ijoo dha. Bara 1990 keessa du’uun daa’imman umuriin isaanii shanii gad jiranii addunyaa irraa isa guddaa ture, kana jechuun ijoollee dhalatan kuma tokko keessaa 204tu du’a jechuu dha.
Lakkoobsi sun amma kuma tokko keessaa gara 68tti gad bu’ee jira. kana jechuun ijoolleen Itiyoopiyaa kumaan laka’amaniif silaa jalqaba waggaa kanaa du’an amma umurii isaanii waggaa shanaffaa kabajataniiru.
Itiyoopiyaan Tanzania, Liberia fi Malawwitti aansuu dhaan biyya arfaffaa galma mileniyumiitti milkaa’an keessaa ti. Itiyoopiyaan kanatti milkaa’uu kan dandeesse sababaa caasaa eegumsa fayyaa isheetiini. Kunis hojjettoota eegumsa fayyaa kuma 38 mindeessuu dhaan uummata guddaa baadiyyaa keessa jiraatuuf tajaajila eegumsa fayyaa ittiin ga’uu ture.
Itiyoopiaatti bakka bu’aan UNICEF Peter Salama akka jedhanitti milkaa’inni biyyattii kanneen biroof akka fakkeenyaatti fudhatamuu danda’a jedhan.


text:
WASHINGTON,DC —
OSFNA, Oromo Sport Federation in North America,dorgommii ispoortii Oromootii Amerikaa gama kaabaa baruma baraan qopheeffatan.
Eegii jalqabanii ganna kurnya lamaatti deemuutti jirtii dorgommiin baranaalleen Amerikaa kutaa MN-tti Hagayyaa 2-haga Hagayya 9, MN dorgoman.
Akka itti gaafatamaan sab-qunnmatii OSFNA,Milkeessaa Ukaa jedhetti barana Awustiraaliyaa fi Kanaadaallee waliin garee 19 itti dhufa.
Dorgommii tun fiigichaa maqaa Abbebee Biqilaatiin qopheessan,kubbaa miilaa,ta harkaa,qophii aadaa,qophii maatii,qophii ijoollee,ta nama guddaatii dabalee waan hedduutti jira.
Akka Milkeessaan jedhutti bulchiinsi godina Minneaplisii fi ka St.Paul torbaan qophiin itti dorgoman sun akka Torbaan Oromoo, ‘Oromoo Week’ jedhamee yaamamu moggaase. Dorgommii baranaa mana barumsa MN.,St.Paul,jiru‘Central High School‘ jedhanitti qopheessan.
Dargaggoo Milkeessaan keessummaa hedduu simachuuf qophii jirraa jedha.


text:
Gloria Delgado Inglada
Universidad Nacional Autónoma de México, Meeksikoo
Gilooriyaan biyya Ispeen, magaalaa jaallattu Maadriiditti dhalatte.Bara 2004 Astironoomii barachuuf gara Meksiikoo deemtee, ergasii biyyuma kana jiraachaa turtee,jalqaba Pu’eeblaa amma immoo magaalaa Meksiikoo keessa jiraachaa jirti. Qorannoon ishee caalaatti nebulaawwan ayoona’an irratti xiyyeeffata; kanas waa’ee uumamuu ykn oomishamuu,fi jijjiirama suutaa elementoota gaalaaksii keessaa barachuuf itti fayyadamte. Gilooriyaan dubbisuu fi barreessuu akkasumas deemuu fi saree ishee dinqisiisaa kan ‘Aneekuwii’ jedhamu waliiin sa’a murtaa’eef taphachuu jaallatti. Sosochii hubannoo uumuu irratti, gama saayinsiin kan dhaggeeffachuun baratan (poodkaastii) dabalatee, barruu xiqqaa ‘Eel Biichoo Azul’ jedhamu gulaaluu fi barruulee adda addaa barreessuu irratti baay’ee cimtuu dha.


text:
Dhihenya kana Motummaan Masrii Qanaala Suweys kan Bahara Adii fii Bahara Diimaa walitti hiitu guddisuuf ( bal`isuuf ) baajata milyaara 19.5 Gine Masrii (Dolaara Milyaara 4 Afur ) ramduudhaan hagayya 5/2014 sirna ho`aan hujiin egalamee jira .
Sirna egallii hujii qanaala kanaarratti Prsedentin Masrii Abdulfattaah Alsiisii fi hogganonni waraanaa akkasumaas Minesteronni Motummaa biyyatti gara gargaa irraa qoda fudhatanitti sirnichi kuni raawwatamee jira .
Sirna kanarratti bulchaan biyyatti haasawa dhageysisaniin hujiin kunii waggaa sadii keysatti rawwatamaa ja`amee kan tilmaamaa turee waggaa tokko keysatti akka rawwachuu qabu ummata isaaniif ballama cimaa seenanii jiru .
Hidha laga abbayyaarratti Ethiopiaan raawwachaa jirtuun miidhaa Qonnaan bultota Masrii ni dhaqqaba ja`amee eggamaa jiruu jalaa of baraaruuf daddaffiin hujiin kuni raawwatamuu qaba jechuus dhaamanii jiru.
Galiin biyyi masrii yero ammaa qanaala kanarraa argachaa jirtu milyaara 5 hoggaa tahuu yeroo guddinni qanaala kanaa xumuramu Milyaara 15 ol ni argatti ja`amee eggamaa jira.
Qanaalli kunii kan hujii egalee waggaa 145 dura(1860) rraa kaasee tajaajilaa kennaa jiraachuun isaa bekkamaadha.
Doonileen duraan qanaala kana qaxxamuran 49 rraa 97tti ol guddachuudhaaf karoofamee jira. Doniileen duraan Sa`aa 11 gutuu waleggatudhaan dabraa turan yero hujiin qanaala kanaa dhumu Sa`aa 3 sadii qofaatti gadi bu`a ja`amee eggamaa jira.
Companiileen ijaarsa kanarraa qoda fudhatan compaanii 33rraa hamma 40 ti hoggaa tahan , Hojjattonni yero ammaa hujii egalan 7500 hoggaa tahuu hamma dhumaa ji`a kanaatti 15,0000tti akka ol guddatus itti gaafatamaan hujii Qanaalaa kanaa Alliwa,aa Kaamil Al-Waziiriin Midialeef ibsanii jiru.


text:
Baarentuu Gadaa Irraa
Dhugaadhaaf,bilisummaaf, wal qixxummaa fi mirga abbaa biyyummaa
ofitiif dhaabbannaan hidhaman ni hiikkatu, madaahan ni fayyu, du’anis
ni galu.
Dhugaan injifataadha. Inni dhugaa qabatee qabsaawe, inni walqixxummaaf
wareegame, inni mirga abbaa biyyummaaf dararame yoomiyyuu taanaan
kufee hin hafu.
Ummanni Oromoo dhugaaf dhaabbate; walqixummaaf qabsaawaa jira; mirga
abbaa biyyummaa isaaf wareegamaa ture, wareegamaas jira.
Ummati tokko sababa ta’een harka diinaatti kufuu danada’a. Diina isa
weeraree saamaa fi ajjeesaa jiruunis akka gadootti ilaalamee
salphifamuu fi moggeeffamuu danda’a. Hidhamuu, ajjeefamuu fi
dararamuu akkasuma qayee fi qabeenya isaa irraayis buqqifamuu mala.
Cubbuu fi daba kana hunda dhugaatu moohata.
Kan Wayyaaneedhaan waggoottan 25 darbaniif ummata Oromoorratti
raawwatamaa turee fi jirus kanuma. Wayyaaneen nujjeesaa turteetti,
nujjeesaas jirti. Waggoottan 25 darbaniif ilmaan Oromoo kumaa-kitila
fixeetti, har’as lafarraa duguuguutti jirti. Lammiin Oromoo mana
hidhaatti dararamaa jirus lakkoofsi isaa ammanaan hin beekamu.
Walumaa galatti Wayyaaneen Saamichi fi biyya abbaa keenyaarraa nu
godaansisuun baroota darbaniif nurratti gaggeessaa baate ammas
dheeraffachuuf tattaafataa jirti.
Dhugaan dhugaadha! “Dhugaan ni qallatti malee hin cittu” akkuma
jedhamu san ummanni Oromoo dhugaa qabatee, dhugaaf waan qabsaawaa
jiruuf ajjeefamus, hidhamus, saamamus dararamus qabsoo hin dhifne.
Qabsoon isaa guddataaa fi bal’ataa akkasumas diinarras aanaa
fuulduratti deemaatuma jira. Irree fi gaachanni saba Oromoo WBOn,
goototni dhaloonni haaraan Qeerroon biyya keessatti akkasumas
sabboontonni Oromoo biyyaa godaansifamanis bakka jiranitti qabsoo
haqaa finiinsaa jiru. Qawweefis ta’e holola diinaatif osoo gurra hin
kenniin bilisummaaf lolaa jiru. Kun boonsaadha!
Ummanni Oromoo bara bittaa Wayyaanee keessas haata’u sanaan dura
takkaa diinaaf tole jedhee bulee hin beeku. Gootni tokko dhugaaf
dhaabbatee mirga isaaf odoo falmuu yoo kufu, dhalootni hafe itti
darbee irraa fuudhee finiinsuun kunoo sadarkaa murteessaa yeroo amma
irra jiru kanarra geenyeerra.
Fuundurattis ummati Oromoo, ummati dhugaaf dhaabbate kun, ummanni
mirgaa fi bilisummaa isaaf dhaabbate ilmaan isaa muratoo fi cichoo
faana ta’ee qabsoo isaa finiinsuun murna Wayyaanee; murna isa
ajjeesaa fi saamaa jirtu hundeen buqqisee akka ofirraa gatu shakiin
hin jiru.
Hanga harra afaan qawweetiin ukkaafamnee akka sabaatti harka
Wayyaaneetti manakaraaraa jirra, saamamaas jirra, biyyaayis
godaansifamaa jirra. Ammaan achi garuu jireenyi akkanaa, barri bittaa
Wayyaanee umrii dheeraa hin qabu. Qabaachus hin qabu; qabaachus hin
danda’u.
Harra ummanni Oromoo alaa-manatti qabsoo isaatin fuunduratti
tarkaanfachaa jira, gabrummaatti xumura gochuuf diina isa saamaa
turtee fi jirtu ofirraa lolataa jira. Qawwees, holola diinaas irra
tarkaanfatee tokkummaa isaa jabeefachuun lolli inni gaggeessaa jiru
fira boonsee diina raasee jira. Ammaan achis holollis ta’e, qawween
diinaa qabsoo Oromoo gufachiisuu hin danda’u. Sochiin kun cimee itti
fufnaan ammoo Oromoon biyya isaa Oromiyaa dhihootti bilisa baasuun
dhugaa hin hafneedha.
Wayyaaneen waggoottan 25 darbaniif ummata Oromoorratti ajjeechaa,
hidhaa, dararaa akkasumas holola adda addaa gaggeessaa turteetti.
Biyyoota Lixaa fi Bahaa tokko tokko jala deemunis dhugaa biyya keessa
jiru dhoksuuf yaalaa turteetti. Kun harra akkuma “Duumeecha Sadaasaa”
jedhan san harkaa facahee jira. Bakka hundattuu dhugaan Oromoo
calaqqisaa, sobni Wayyaanee ifaa bahaa dhufeera. Akka yaadde Oromoo
alaa-manatti qooduu hin dandeenye. Akkuma muldhachaa jiru Oromoon kan
yeroo kamiituu caalaa alaa-manatti tokko ta’ee hadheeffatee
Wayyaaneen lolaa jira. Wayyaanee waliin “nama Gumaa” ta’uu qabsoo
isaatin mirkaneessaa jira.
Yeroo ammaa kana WBOn, Qeerroon Oromoo walumaa galatti ummanni Oromoo
Oromiyaa keessatti Wayyaanee fi ergamtoota ishii rukutaa, qabeenya
ishii barbadeessaa jira. Waltajjii hololaa diinni qopheeffate mara
lagachuun akeeka wayyaanee fi lukkeelee hoongeessaa mootummaa
gabroomfataa dhiphisaa jira.
Haaluma wal fakkaatuun hawaasni Oromoo biyyoota garagaraa keessa
jiraatus qabsoo Oromoo finiinaa jiru kana; caalaatti jabeessuuf
qabeenya, beekumsaa fi humna isaatin tumsa walirraa hin cinne taasisaa
jira.
Sabboontoonni Oromoo biyyoota alaa jiran kunneen qabeenyaan hidhannoo
WBO cimsuu fi sochii qeerroo jabeessuu cinaatti, hiriira walirraa hin
cinne bahuun Wayyaanee balaaleeffachuu fi saaxiluun gama
Dippiloomaasitiinis injifannoolee gurguddoo galmeessisaa jiru. Kan
darbe seenaaf dhiifnee tarkaanfidhuma dhiheenya kana Gamtaan
Awurooppaa fi miseensoonni Kongirasii fi Seeneetii Ameerikaa
Wayyaaneerratti fudhatan yoo kaafnee ilaalle qabsoon hawaasa Oromoo
biyya alaa ammam bilchaataa fi cimaa akka deeme ifatti mirkaneessa.
Wayyaaneen harra biyya keessatti qofaa osoo hin ta’in qabsoo
hawaasni Oromoo biyya alaa jiraatu taasisee fi taasisaa jiruun
biyyoota ishii gargaaraa turan biratti bullukkoo qaanii haguuggataa
jirti. Dharri ishiin hololaa baate harkaa facahee salphachaa jirti.
Biyyoonni baayyeen shiraa fi yakka Wayyaanee hubachuun tarkaanfii
mataa isaanii fudhachaa jiru. Walumaagalatti Oromoon qabsoo biyya
keessaa fi alatti gaggeessaa jiruun hidhannoonis ta’ee gama
dipiloomaasitiin injifataa ta’eera. Kun cimee itti fufuu qaba.
Qabsoo ummanni Oromoo biyya keessaa fi alatti taasisaa jiruu fi
injifannoolee galmeessaa jiru kanaan kan baaragde Wayyaaneen tibba
kana toftaa dulloomaa tokko qabattee gara biyyoota Awuroopaa fi
Ameerikaatti ergamtoota bobbaasaa jiraachuun dhagahameera. Kasaaraa
gama dipiloomaasitiin irra gahe kana yoo dandeeche dachaasuuf
wixxirfachaa jirti. Akka odeessa dhagahamaa jiru kanaatti sochii
ummata Oromoo biyya keessaa fi ala jiruun kan dhiphuu hamaa keessa
seente Wayyaaneen ergamtoota hedduu bobbaasuun Oromoo garaaf bule
yoo argatte sossobachuuf, akkasumas maqaa ABO akkuma barte xureessuun
warreen Lixaa dhugaa Oromoon qabu hubatan micciirrachuuf
tattaafachaa jirti. Akkuma “Gadi daakanii dadhaban ol daaku.”
jedhamu san tarii oolee bulinnaa laataaf yoo ta’e malee bobbaan ergama
farrummaa qondaalota wayyaanee kun kan milkaawu akka hin taane
eenyufuu ifaadha.
Hawaasi Oromoo biyya alaa jiru yoo lammiin isaa inni biyya jiru
madaahu, waliin madaahaa ture, yoo du’u waliin du’aa, yoo hidhamu
waliin hidhamaa ture ammas borus akkasuma. Wayyaanee fi ergamtoota
sirnichaaf hin galin ta’a malee Oromoon biyya alaa jiru Oromoodhuma
garboonfattootaan biyyaa baqachiifame dha. Inni biyya keessaa hidhamaa
fi du’aa jirus ta’e inni ala jiru tokkuma. Saba hololli diinaa adda
baasuu miti. Baasees hin beeku, baasuus hin danada’u.
Oromoon biyya jiru Wayyaanee jibbeera, xireeffateera, Allis kanuma.
Wayyaaneen Kana hubachu dhabuun qondaalota ishii amanamoodha jettee
fi dabballoota garaaf bulan filtee bobbaaftus ergamni isaanii hin
milkaawu.
Hawaasni Oromoo biyya kamuu keessa jiraatu holola Wayyaaneef gurra
akka hin qabne dalagaadhaan agarsiisaa ture, agarsiisaas jira. Oromoon
biyya alaa jiru ergamtoonni akkasii yoo isa mudates akkuma kana durii
salphisee, xiqqeesse ofirraa hariyuu qaba. Warra Gumaa, warra dhiiga
ilmaan Oromoo kumaa kitilaa dhangalaase waliin gongumaa haasawuu hin
qabu. Bakka ergamtoonni kun dhaqan marattis dura goruun qaanessuu,
dhiphisuu qaba. Eenyummaa isaanii fi waan isaan deemaniifis
dipiloomaatotaa fi mootummoota biyya jiranitti hubachiisuun shira
Wayyaanee saaxiluun dubbii fardiidha. Hawaasi Oromoo biyya alaa
jiraatu qabeenya, beekumsaa fi humna isaa itti wareeguun injifannoo
galmeessise, olaantummaa dippiloomaasii wayyaaneerratti gonfachaa jiru
eeggachuu qaba.
Kanaafuu Ummanni Oromoo keessaa-alaan injifannoolee hanga ammaatti
qabsoo isaatin gonfate tikfataa, holola diigumsaa QBO fi dhaaba
qabsoo kana gaggeessu ABOrratti,akkasumas sochii warraaqsa Xumura
gabrummaa gaggeeffamaa jirurratti aggaammattee Wayyaaneen karaa
ergamtoota alatti bobbaafattee gaggeessaa jirtu jabinaan dura
dhaabbachuun dubbii fardii dha.
Hundi keenya harka walqabannee ergamtootaa diinaa olii gadi deemuun
bara bittaa gabrummaa Oromoorratti dheeressuuf dhamahaa jiran kana
salphisuu fi tasgabbii dhoorkuu qabna.
Nuti Dhugaaf dhaabbane, dhugaaf qabsaawaa jirra, walqixummaa fi mirga
abbaa biyyummaa Oromoof du’aa fi dararamaa jirra waan ta’eef;
madoofnus ni fayyina, hidhamnus ni hikkamana, duunus ni
galla,hiyyoomnus ni duroomna. Waan ta’eefis hidhaa ajjeechaa fi
dararaa kamiifuu osoo duubatti hin jedhin alaa manatti qabsoo keenya
gama hundaanuu finiinsinee injifannoolee hafan haa gonfannuun xumura
dubbiiti!
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
29/04/2016
Baarentuu Gadaa irraa


text:
Sagantaan Deferred Action for Childhood Arrivals DACA jedhan kun bara 2012 keessaa bulchiinsii pirezidaanti Obaamaa baase.
Ijoollee seera malee maatiin isaanii diqqeennaa Amerikaan dhufaniinii asumatti guddatanii fi ijoollee maatiin isaanii VISA argatee Amerikaa dhufee galuu dideen gafgaaran.
Amerikaan qaraa nama miliyoona 10 caalutti seera malee keessa jiraata. Maatiin kun ijoollee guurratee dhufeen.
Amma nama 800,000 sagantaa kanaan gargaarsa argachuutti jira.Tanumaaf jedhanii biyyaa hin baasinillee.Jarii kun ganna lama lamaan waraqata eennummaa haareffatee hujii hojjata.
Ammallee akka dansaa hin galmoomne malee nama haga miliyoona 1 tahutti sagantaa kana keessa jiraachuu dandaha.Ijoollee tana haga tokko gaafa gannii isaanii 6 fa Amerikaan dhufan.
Bulchiinsii Tiraampi ammoo sagantaa kana dhaabuuf hajaje.Akka kongireesiin Ameirkaa ijoollee tana biyyaa hin baamne feenaan ji’a 6 seera haaraa baasee faluuu dandha jedha.
Bulchiinsii Tiraampi ammaaf iyyannoo sagantaa DACA kana nama irraa hin fuudhu.
Haga ji’a 6 keessatti asuma Amerikaa keessa jiran.Achiin duubatti nama sagatnaan kun nama galmeessuu dhaaba.Warrii sagantaa kana ganna 2f mallatesaniif haga gannii isaanii lamaan dhumatutti hinuma taa’a.
Hajaja bulchiinsii Tiraampi DACA dhaabuuf baase kana abbaa alangaa addaa Amerikaa, Jeff Session faatti labse.
Pirezidaanti Tiraampi eegii murtii tana labseen duubatti “ijoollee diqqeennaan asi dhufani amma nama guddaa tahan adabuu hin beenuu Amerikaan biyya carraa qabduu taatullee biyya seeraan bultu,” jedha.
Pirezidaantiin Amerikaa ka durii Baraak Obaamaa bulchiinsii Tiraampi ijoollee carraa tanaan Amerikaa dhufan "abdii borii" sagantaa kana irraa cufuun murtii siyaasaati," jedhe.
Sagantaa DACA kana ammoo “karuma seeraa qabu, karuma garaa naasuu qabuun falla,” jedhe Tiraampi.Sagatanaan DACA kana hambisuun Amerikaatti dubbii siyaasaa guddoo tahe.
Haga Ebala dabreetti nama 1,586,657 tahutti Amerikaa keessaa tanaan carraa argate. Jara kana keessaa hagii guddaan Kaalifoorniyaa,Teksasii fi Ilinoohi.
Ijoolleen tun haga tokko yuniversitii baratanii hagii tokko sadarakaa tokkeessoo hagii kaan fulaa akka akkaa jiran.
Kongireesiilleen eeyee jedhee jennaan nama kuma 800 durii maatiin isaanii seera malee Amerikaan dhufe jedhan hedduu biyyaa baasan.


text:
Ministeerri Ittisa Ameerikaa Jems Mattis taayitaa gad lakkisuu beeksise
James Mattis xalayaa hujii gad lakkisuu Waayihaawusiif barreesse irratti, Prezdaant Traamp waliin garaa garummaa Imaammataa bal’aa tahe kan qabu tahuu ibsuun, prezdaanticha waliin dhimmoota heddu irratti walii galuu dadhabuu isaa ibse. Jeneraal Mattis Xalayaa kanaan “Traamp namoota ilaalcha isaa fudhatanii waliin hojjachuu dandayan muuduu mirga guutuu qaba”jedhe.
James Mattis taayitaa gad lakkisuu kan beeksise tahus, Donald Traamp gama isaatiin “Jeneraal James Mattis Ji’a February dhufu kabajaan ni geggeefama”jechuun gama Twitter isaatiin beeksise. Haa ta’u malee Traamp Ministeerri Ittisa Ameerikaa itti aanu eennu akka tahu hin ibsine.
Dhimmoota James Mattis fi Donaald Traamp jiddutti wal dhabdee hammeesse keessa tokko, waraanni Ameerikaa hundi hatattamaan Suuriyaa keessa akka bahu murtii prezdaant Traam dabarse tahuu odeeyfannoon arganne ni mul’isa. Murtii Traamp kana qondaaltonni Ameerikaa ol’aanoon fi biyyoonni michuu Ameerikaa, karoora ifa tahe osoo hin qopheessin loltoota hunda Suuriyaa baasuun balaa hamaa qaba jechuun qeeqaa jiran. Haata’u malee Traamp haaluma wal fakkaatuun loltoota Ameerikaa Afgaanistaan keessaa baasuuf kan karoorsaa jiru tahuu gabaasni arganne ni mul’isa.


text:
et VOA Afaan Oromoo is targeted to Ethiopias single largest ethnic group, roughly 40 percent of the population of the nation who live in central and southern Ethiopia
(Toleeraa Tasammaa fi Hundasaa Waaqwayyaa) irraa
Daangaan Itoophiyaa lafa, qilleensaa fi qaama bishaanii kan hammatu yoo ta’u, bal’inni daangaa isaas akka heera mootummaatiin murtaa’eenidha
1% qabata
Yuunvarsiitiin Qabiradaarii fi Jigjigaa Raayyaa Ittisaaf deeggarsa taasiisan
Maqaalee jiootaa waggaa Afaan Oromootiin, SIDAAMU AFFINNI DIRU AGAANA, Months in English and ወራት in Geez, Amharic, and Tigrinya Mootummaan naannoo Oromiyaa midhaan nyaataa kuntaala kuma 2 olii lammilee naannoo
Itoophiyaa keessa ummanni miliyoona lamaa ol-ta’u qeyeefi qabeenya isaarra buqqayee jira
Jul 20, 2021 · Maaltu Uumame? Kamisa Adoolessa 15, 2021 Daayirektoreetiin Galmee fi Haayyamaa Abbaa Taayitaa Miidiyaa Itoophiyaa(ATMI) Hoji Gaggeessa JAKENN Publication PLC ,maxxansaa Addis Standard, biratti bilbiluun hojjattoonni Addis Standard waraqaa galmee abbaan taayitichaa Addis staandardiif Caamsaa 28/2021 kenname gara waajjira Abbaa Taayitaa Miidiyaa Itoophiyaa fidan gaafatan
OMN; Dhimma Lammiilee Itoophiyaa Sa udii jiranii Aug 21, 2021 · Kitaaba Doktar Mulaatuu Tashoomaa Wiirtuufi Dippilomaasii Biyyaalessaa Itoophiyaa “Yoo biyyi hinjiraanne kanniisa otoo hintaane tisiisatu nama dhaana” Artisti Geetaachoo Hayilamaariyaam Mana Murtii Aadaa: Dhaddacha duudhaa Oromummaa ganamaa deebisuu Itoophiyaan kaabaan Eertiraan, dhihaan Sudaanin, kibbaan Keeniyaan, kaaba-bahaan Jibuutiin fi bahaan immoo Somaaliyaan daangeffamtee argamti


text:
Obbo Jawaar Mahaamadfaa abaan murtii dhimma isaanii qoratan akka jijjiiramaniif iyyaannaan dhiyeeffatan fudhatama hin argatin hafe. Kanneen iyyannaa dhiyeeffatan kun adaba maallaqaatu itti murame. Abukaatoon himatamtootaas komee isaanii ibsaniiru.
Obbo Jawaariin dabalatee shakkamtoonni 14 beellama isaanii Wixata darbee irrati dhaddacha qorannaa duraa abbaan murtii hoogganan dhimma keenya loogii malee nuu ilaalu jennee waan hin amanneef nuuf haa jijjiiraman jechuun iyyata dhiyeeffatan manni murtichaa fudhatama dhabsiise.
Beellama duraanii irratti shakkamtoota keesssaa tokko obbo Jawaar Mohaammed abbaan murtii dhimma sana qoratan loogii malee akka hin qooranne ragaa jedhanii kan dhiyeessan, abbaan murtii sun "si argadhe, harka koo seente kan jedhu waan fakkaatu fuula gammachuu irraa arge," jedhan jechuu isaanii iyyata isaanii kan fudhatama dhabsiise manni murtii sadarkaa tokkoffaa ramaddiin Lidetaa dhaddachi ka biroon ibsee jira.
Manni murtichaa itti aansuu dhaan, abbaan murtii nuuf haa jijjiiramu iyyata jedhuuf sababaa shakkamtoonni dhiyeessan, iyyati qorannaa duraa eeyamamuu hin qabu jechuun kan iyyanne fudhatama dhabuu, miidiyaan seenee haa gabaasu kan jedhu iyyata keenya hin simanne kan jedhuu fi sababaalee kanneen biroo manni murtichaa tarreesseera.
Manni murtichaas sababaan iyyata shakkamtootaa ti kana erga jedhee booda dhaddachi qorannaa duraa, qabiyyee dhimma jiruu irratti kan hin falmisiisne ta’uu ibsuu dhaan akeeki isaa mana murtii ol aanaaf ragaa walitti qabuu ta’uu beeksisee jira.
Dhaddachi kun falmisiisuus ta’e murtii kennuuf aangoo waan hin qabaanneef iyyati dhiyaate fudhatama hin qabu jedhe. Gama biraan kanneen iyyatan abbaan seeraa nuuf haa jijjiiramu jedhanii ennaa gaafatan tilmaama malee ragaan kan irratti hin dhiyaanne yaada ofii waan ta’eef iyyati sun fudhatama dhabeera jedhe manni murtii sun.


text:
By Raabbiirraa on October 17, 2017 |
“Mormiin Oromiyaa keessatti yeroodha gara yerootti adeemsiffama turuun isaa beekamadha. Mormii kana immoo baayee isaa kan ogaanuu Qeerroofi ummata oromoo ta’u isaa wal nama hin gaaffachisu. Haa tahuu malee biyyoota Diyaaspoora keessa naatu Fininsaa jiraa, naatu oganaa jira kan jedhuus midiyaa hawaasa irraatti adeemsiffama ture. Kanaas haa ta’u saanas kaayyoon gaggeeffama jiru gaaffii ilmaan oromoo yeroo dheeraaf irratti warregamaanifi warregama jiraan akkasumaas mirga hiree murteeffanafi bilisummaa gonfachuudha. Kana keessatti Bu’uraa qabsoo kan ta’e ABO ga’e gudda akka qabu beekuufi kaayyoo wareegamtoota ilmaan Oromoo dagachuun qabnu. Waggoota dheeraaf dhimma Oromoof Oromiyaa irratti hubannoo gadii fageenya uummata oromoof, Qeeroo Oromoof, beektoota oromoo Diyaaspoora jiraanif kennuun akka garbumma diddaan gochu irratti ciccoominaan hojjatera.
Mormii yeroo amma eenyuu qopheesse kan jedhuuf ABOfi qeerroo Bilisumma Oromootu qopheesse. Kaayyoon fincila xumura garbummaas qabsoo ilmaan Oromoo gaggeessa jiraan walabumma akka gonfaatanif galmaan ga’uuf kan akeekamedha. Gama birootin rakkoon qabatamaan jiru dhaabbiilleen siyaasa oromoo akka dhunfaatis ta’e akka dhunfaati waan wal hin hubaanneef mormiin adeemsiffama jiru sirrifi sirri miti jechuun uummata dogoggorsuu irratti agamama jira. Kun hubannoo dhabbinsiidha anaan yoo oganamee malee qabsoon galma akeekame ga’u hin danda’uu jechuun aduunya qabsoo keessa hin jiru. Yeroo wal hubannoo wal giddutti dhabnuu dinni ilmaan oromoo daranaa akka nu garboonfatuus dagachu hin qabnu. Ummatni Oromoo Fincila Xumura Gabrummaa finiinsaa jirutti haalaan jabaachuu qaba. Tumsii alaafi keessaan jiruus kaayyoo uummata kan galmaan ga’u yoo ta’e jabeeffamu qaba”.
Fincila Xumura Garbummaa Eenyuun Qopheesse kan Jedhuufi Akeekni qabsoo kana maalii?
By Raabbiirraa on October 17, 2017 |


text:
Jawaar Siraaj Muhammad / Hagayya, 2011 Barnoonni, hawaasa kamiifuu bu’ura guddinaati. Hireen barnootaatis mirga namoomaa kan bu’uraa waan taateef namayyuu hiree tana argachuu qaba. Ija …Read More »
Gaachana Sirnaa: Sirna Gadaa Deebisuu Moo Biltsiginnaa Aangoorratti Tiksuu?
Finfinnee, Mootummaan naannoo Oromiyaa waraana Oromiyaa keessatti gaggeeffamaa jiruu irra aanuuf caasaalee nageenyaa jedhu haaraa uumaa jira. Caasaalee haaraa dabalaman keessaa waajjirri milishaa kan Labsii …Read More »
Faaydaa qaccee/qaaraa
Gogaan qaama keenyaa akka dafee walitti hin butamnee fi dulluma yeroo malee nurraa ittisa Qaccee/qaaraa Dhiibbaa dhiiga to’achuufDhukkubi Onnee Nurra ittisuufUlfaatina qaama kenyaa sirressufDhukkubbi akka …Read More »
Manni barumsa qaro dhabeeyyii Baha Oromiyaa tana hin jiruu?
WAAN QALBII NAMA CABSU Yoo jiraachuu baate qaamni dhimmi kun ilaallatu maaliif haala mijjeeysee joollee tana akka baratan godhuu dhabe? “Ijoolleen kun ilmaan Jaarsoo Dagaa …Read More »
Haalli qilleensaa magaalaa Finfinneetti uumame balalii xayyaaraa gufachiisuu ibsame
Finfinnee, Adoolessa 4, 2014 Haalli qilleensaa magaalaa Finfinnee hurriin haguugamuu isaatiin balaliin xiyyaaraa harkifachuu Daandiin Qilleensaa Ityoophiyaa beeksise. Daandichi harkifannaafi dhamaatii uumameef dhiifama gaafateera. Maamiltoonnis …Read More »
“Dubbiin Hangaasaa Ibraahim darbate bakakkaadha”
Miidiyaaleen Oromoo fii addunyaa dhimma Hangaasaan kalee dubbate waljalaa qabaa akkaan hafarsaa jiru..isaan keessaa: mursaa asjalatti tarifna. Dubbii Hangaasaan Ibraahim dubbate laalchisee xiinxalaa siyaasaa maalli …Read More »
“Bakka namni du’aa jirutti biqiltuu dhaabna akka reeffi gaaddisa qabaatuuf. “
Tuniis baasa! Kana kan jedhe muummee ministeera Toophiyaa Abiyyi Ahmad! “Mootummaa sagalee ummataatiin Dimokiraasiin dhufe humni kamuu waraqaa fi sirbaan diiguu hin danda’u!! Inni hin …Read More »
‘Death sentence’: Massacres fuel protests, resentment in Ethiopia
The growing frequency of violent episodes and a perceived lackadaisical approach by government in addressing the attacks have led to accusations of state complicity. Members …Read More »
Hangaasaa: Ka WBO dheessaa jiru mootummaadha malee shaneemiti
Ajjeechaawwan jumlaa tibbana godinaalee Wallaggaatti dhalattoota saba Amaaraa irratti kan raawwate humnoota mootummaa ta’uu miseensi paarlaamaa Hangaasaa Ibraahim himan. Ajjeechaaawwan tibbana godinaalee Wallaggaa keessatti raawwataman …Read More »
Faaydaa itittuu/urgoo
Furdina qaamaa hir’isuuf Nyaanni akka daakamuufKaansarii nurraa ittisuufGogiinsa garaatiifDhiibbaa dhiigaatiifKoolistirooli badaa balleessuufBareeduma rifeensaatiifFinniisa balleessuufDhibee simbiraatiifParasayiti qaama keessaa balleessuufInfeekshina qaaama saalaa balleessuufCirracha kaleetiifFayyummaa garaachaatiifFayyummaa narviitiifHirriba gaarii …Read More »


text:
Adda Bilisummaa Oromoo keessatti kanneen jalqaba bara 2000tti– jechuun bara 20001 adda ba’anii turan “ABO-n Shanee Gumii” jedhamuun waamamuu fi kan “ABO Qaama Cehumaa” jedhamuun waamamu, adda addummaa gidduu isaanii jiru furachuun deebi’anii dhaaba tokko ta’uu isaanii, torban dabre, BERLIN, GERMANY keessatti walga’uun ibsa baasaniin beeksisanii jiran.
Addi Bilisummaa Oromoo eega mootummaa Cehumaa Itiyoophiyaa keessaa ba’ee booda, yeroo jalqabaatiif, bara 2001, gurmuulee kana lameenitti adda ba’uu dhaa booda ka murnawwan ka biroon illee uumaman. Bara 2008 immoo, Adda Bilisummaa Shanii Gumii jedhame irraa immoo, kan “Adda Bilisummaa Oromoo Jijjiiramaa” jedhamuu fi Jeneraal Kamaal Galchuun hoogganamu adda of baase. Waggaa afurii booda, bara 2012 -- murni “ABO jijjiiramaa” jedhamu deebi’ee murnoota ka biraatti qoqqoodamee murni tokko, kan Jeneraal Kamaaliin hoogganamu “ABO”n ana jedhee labsate. Kaan Gurmuuu qabsaa’otaa ofiin fi ABO Koree Yeroo jedhame. Bara kana jalqaba irra immoo kan hoogganoota ABO durii fi dura ABO jijjiiramaa keessa turan Adda Dimookiraatawa Oromoo yokaan ODF jedhamu hundeeffatanii beeksisan.


text:
Hardhallee aanaalee godina Gujii keessatti fulaa hedduutti hiriira mormi bahanii kontoraata Midrookii haareffame didan.
Dubbiin tun oowwaa deemuutti jirti.Mootummaan federalaaa akka Midrook ammallee ganna 10n dhufaa Laga-Dambiitii warqii qotatu kontoraata haaressaniif.
Warrii hiriira bahu kun Midrook ufii malee lafa horii keessaa argatuu bu'aa buusuutti hin jiru jedha.
Akka seeraatti warrii hujii investimentii hojjatu qahee horii keessa argatu jabeessee eeguu male.Warra lafaalleen wal dhaqee jiraachuu male.
Wal dhaquu qofaa mitii waan hedduun hojjachuufii male.Dr.Asebee Raggaasaa yuniversitii Dillaatti daarektera Qorannooti.
Investerii namaa fi biyya hujii keessatti hojjatu tokkollee miidhuu hin malle jedha.
"Ummatii lafa nageenyaa isaaf mijataa keesa jiraachuf mirga qaba.Investerii miidhaa geessisuu hin qabu jedha seerri.Garuu hojiitti yoo deebisan rakkoo qabaa,” jedha.
Warshaan kun ammoo hujii tana akka dansaa hojjachuutti jiraachuu fi dhibaachuu isaa namii akka dansaa gula deemee tohatulleen hin jiru jedha Dr.Asebeetti.
Warrii godina Gujii aanaa Gooroo Doolaatii dubbifne ka akka Baallii faatii Midrook bara 2009 keessa ummatii akka malee hiriira itti bahee dhiphuu himatee kennaan waan diqqoo tokko nama dura bubuuse jedha.
Bara 2009 gaafa ummatii hirira bahe sun wa jaare. Sun malee waan tokkolle hin hoijjanne jedha. “Ufii malee waan biyyaa bu’aa buuse hin qabu.”
Akka Dr.Asebeen jedhetti warqii Midrook Laga-Dambitii argatu dhiisii mootummaayyuu qaraxa inni baasu hin beekan.
Ummatii miidhaa Midrook isattii fideefuu beenyaa argachuu qaba,” jedha Dr.Asbeen.
Akka jiraataan aanaa Gooroo Doolaa,Baalliin jedhetti Midrook bara 2002 gaafa namii aanaa Okkotee fii Saakarrootti hiriir bahee jennaan horii diqqaa tokko aanaallee kennee koollejjii takka Shaakkisootti jaare.
“Karaan Adoolaa-Shaakkisoo dhaqan hardhallee caaccabaa.Horii hagas guddaa achii argachaa koollejjii takkitti ijaaruun faaydaa womaatuu hin qabu,” jedha Baalliin. dandahee hin deemu.


text:
Torban dhufu gaafa Kamisaa Muddee 10, 2015 guutuu addunyaatti hirriiri tumsa mormii barattota Oromoo godhamuuf akka deemu mirkanaayee jira. Bakkota muraasatti ammo Jimaata guyyaa itti aanuu ta’a. Maalif fagaate gaafii jedhuuf: hayyama barbaachisu argachuufi hawaasni addunyaa hundinuu bakka takk godhuuf akka aanjayuuf guyyaa achi siiksuun barbaachisaa ta’e.
Check Also
“Kan nutti aanu TPLF malee ABO miti”. Abbaa Duulaa Gammadaa
Ee yaa Oromoo cidhi hunduu 4 kiiloodhaaf malee siif waan madaala kiiloo tokko kaastu of …


text:
Waxabajjii 20/2014(TOI) – Bulchiinsi Mootummaa Naannoo Oromiyaa qormaatilee keessoo fi alaatiin qoramaa jirus hojiiwwan misoomaa milkaa’aa hojjeteeraa jedhan, Pirezedaantiin Mootummaa Naannoo Oromiyaa,Obbo Shimallis Abdiisaa.
Pirezedaanti Shimallis raawwii hojii bara 2014 irratti miidiyaaf ibsa kennaniiru.
Ibsa kennan kanaanis Naannichi jijjiiramaa as waggaa shan akka waggaa 25’tti itti fayyadamna jedhuun karoora hiixataa rakkoo hawaas-dinagdee Naannichaa furuu fi karoora badhaadhinaa milkeessuuf karoorfatee hojjetaa akka jiru eeraniiru.
Hojiiwwan bara 2014 hojjetamaa turan qormaatilee keessoo fi alaatiin qoramaa akka turan kan ibsan, Obbo Shimallis, rakkoon nageenyaa kaaba biyyattii ,hongee godinaalee naannichaa 8 keessatti mudate ,dhibeen Covid-19, haalli qabtamaa addunyaa , rakkoon kenniinsa tajaajilaa fi caasaan Mootummaa ergama isaa adda durummaan bahuu dhabuu akkasumas hojiin shororkeessummaa humna Shanee qormaatoota akka turan eeraniiru.
Naannoon Oromiyaa qormaatilee kana keessa ta’uun qindoomina uummata Naanichaatiin hojiiwwan bu’aa qabeessa ta’an hojjechuu himan.
Bara 2014’tti naannichatti hirmaannaa Uummataa, dhaabbilee miti mootummaa fi baajata Mootummaa Birrii biiliyoona 42 oliin piroojektoonni kuma 20 fi 70’n ijaarsi isaanii xumuramuun eebbaaf gahuu isaanii himaniiru.
Milkaa’ina piroojaktoota kanneeniif galii naannichaa dabaluu, baajata qusannaan fayyadamuu fi piroojektoota ittiin xumuursiisuuf oolchuu ,hirmaannaa ummataa cimsuu fi sirna bulchiinsa piroojektii cimaa uumuutiin hojii milkaa’an hojjetamuu ibsaniiru.
Inisheetiivoota haaraa 17 hojiirra oolchuun xiyyeeffannaan hojjetameera kan jedhan Obbo Shimalliis, qamadii fi garbuu jallisiin misoomsuu, misooma avokaadoo fi misooma bunaatiin bu’aa gaariin galmaa’aa akka jiru himan.
Raawwii hojii bara 2014 keessatti bifa addaatiin xiyyeeffannaan itti kennamee hojjetame hojiin diinagdee cimsuu,barnoota fi sirna cimsuu irratti xiyyeeffannaan kennamee hojjetamaa akka ture eeraniiru.
Sirna Mana Murtii Aadaa hundeessuu naannichatti hojiirra ooleen dhimmi mana murtii hir’achaa dhufuu himaniiru.
Naannichi qormaatilee keessa taa’ee hojiiwwan misoomaa milkaa’aa galmeessisuu isaa kan ibsan, Obbo Shimallis, muuxannoowwan gaarii bara hojichaatti mul’atan jajjabeessaa, hanqinaalee mul’atan sirreessaa bara hojii 2015’tti qindoominaa hawaasaatiin hojii caalmaa qabu hojjechuuf karoorfatee socho’aa waan jiruuf, milkaa’ina karoorichaatiif qaamooleen hawaasaa marti tumsuu akka qaban dhaamaniiru .
.


text:
Ta’ziyaa Miila Jeneraaltichaatiif Dirqamaan Qopheeffamte
Tana Quba Qabduu?
Addunyaan teenya mudannoowwan gagragaraa heddu keessa dabartee arra geesse. Qaroominaa fi haala jireenyaarratti hundaa’ee wantootni addunyaa teenya tanarratti raawwataman hedduudha. Dhibeen, waraanni fi dhimmootni addunyaan tun keessa dabarte waan laakkayamee dhumuu miti. Barruu tanaan seenaawwan dachii teenya tana mudatan keessaa, kan ajaa’iba nutti tahe muraasa isinii dhiheessina.
Dhibeen addunyaa kanarraa dhabamu dandaye tokko qofa
Dhibeewwan yeroo garagarraatti bifa weeraraatiin ka’an, addunyaa waliin gahanii lubbuu namoota hedduu galaafatuudhaan ilma namaa haalaan dararaniiru. San keessaa inni tokko Small pox ykn Gifira kan amaariffaan Kuffinyi jedhama. Dhukkubni kun waggaa 5,000 dura jalqabuu hin oolu jechuun qorattoonni tilmaaman. Dhibeen kun jaarraa 19 keessa wagga waggaan namoota 400,000 ol galaafataa ture. Haala Kanaan namoota miiliyana 300 tahan galaafatuu hin oolu jedhama. Wanti guddaan dhibee kanaa garuu ammaan tana dachiirraa dhabamuu isaati. Keeziin yeroo xumuraatiif galmaaye bara 1977 ture. Dhaabbanni fayyaa addunyaatis dhibeen kun dachiirraa dhabamuu isaa bara 1980tti mirkaneesse.
Ameerikaa Keessatti haga bara 1967tti ummanni sanyii garagaraa akka wal fuudhu hin hayyamamu
Seerota sanyummaarratti hundaayuun bahan keessaa inni tokko isa Ameerikaan waggoota dheeraaf itti fayyadamtee fi Anti-miscegenation law isa jedhamuudha. Seerri kun ummanni bifaa fi sanyii garagaraa akka wal hin fuune dhoorka. Seera kana Ameerikaan bara 1776tti baastee haga bara 1967 waggoota 190 oliif itti fayyadamte. Seerri kun Isteetota Ameerikaa garagaraa keessatti bifa garagaraatiin hojiirra oolus, kaayyoon isaa sanyiin tokko kan biraa akka hin fuune dhoorkuudha. Gurraacha, Adii, Native Ameerikaan, Eeshiyaan, jachaa ummata biyyattii sanyiin adda qoqqoodan. Seerri kun warra Afriikaarraa dhufe qofa warra Adiirraa hin dhoorku. Warri Afriikaa sanyii biraa kan Eeshiyaa keessaa dhufellee akka hin fuune dhoorka. Walumaa galatti seerri Ameerikaa kun, Sanyiin hundi osoo walitti hin makamin akka itti fufu godhuuf qophaahe. Akka seera kanaatti sanyiin tokko kan biraa fuudhuu qofa osoo hin taane, gaa’elaan alatti zinaa raawwatuunis ni adabsiisa. Adiin adii irratti gurraachi gurraacharratti zinaa yoo dalage rakkoo hin qabu. Garuu sanyiin tokko kan biraa irratti zinaa goonaan ni adabama. Akka seera kanaatti Adiin Isteeta hunda keessatti Gurraachatti herumuu fi fuudhuu hin dandayu. Isteetonni muraasni ammoo Sanyii gurraachaan ala jiru fuudhuu fi itti heerumuu ni hayyamu. Tahus Isteetonni kana dhoorkanis hedduudha.
Hoogganaa Meeksikoo kan ture Saantaa Anaa namni jedhamu miila isaa muramteef jecha taaziyaa guddoo biyya keessatti raawwachiise.
Jeneraalli Saantaa Aanaa jedhamu bilisummaa Meeksikootiif osoo falmuu bara 1938titti miidhaan irra gahee ture. Sababuma miidhaa kanaatiin miilli irraa murame. Jeneraalichi garuu miila isaa kana kabajaadhaan bakka Veraakuruuz jedhamutti awwaale. Waggaa 4 booda bara 1842tti Saantaa Aanaan Preezidaantii Meeksikoo tahe. San booda miila isaa kan irraa muramee awwaalame san boollaa baase. Itti aansuun miilli isaa kan lafee qofatti deebi’u sun loltootaa fi namoota hedduun dabaalamee, daandii magaalaa guddittii keessa kabajaan akka deemu godhame. Ummanni magaalattiitis dirqamaan dirretti baafamee, miila jeneraalichaatiif humnaan akka booyu godhame. Dhumarratti siidaan addaa qophaayee isa jalatti awwaalme. Haa tahu malee bara 1844tti ummanni fincilee Preezidaanticha mormutti seene. Siidaa isaa caccabsanii miila isaa kana boollaa baasuun haada itti diranii magaalaa keessa harkisaa “duuti hokkolaaf haa ta’u” jechaa isa morman. Namni kun waggaa 4 booda aangoorraa fonqolchamee biyyaa ari’ame.
Qophii: Abuu Ibtisaam


text:
Dammaqiinsa har’a sabni oromoo irra gahee jiruuf sababni bara 1973 tti uumama ABO tahuuf homaa shakkiin hin jirtu. ABO har’a uummata oromoo biratti dhaaba tahuurra dabree qaama maatii saba oromoo tokko tokkoo tahee jira. Uummanni oromoo waggoota digdamman dabran kana ABO har’a-bor uummata isaatti as deebi’ee gurmeessee lolee lolchiisa kan jedhu abdiidhaan jiraachaa turre. Kun osoo hin tahin hafee cunqursaa fi roorroon hammaannaan usnee taa’uu dadhabuurraa ifumaan kaanee waan nutti fakkaatee, karaa nutti fakkaateen diina ifirraa faccisaa jiraachuu keenya baatilee lamaan dabran kana keessatti argaa jirtu. Maqaa malee homaa tokko akka hin jirree har’a nuuf ifaa tehee jira. Kunis nuuf gaarii dha, sababni isaas waa jira jennee abdii hin jirreen jiraachuurraa akka hin jirre mirkaneeffannee gara fuula duraatti waan nu baasu falanna jechuu dha. Haatahu ammoo, falmaa uummanni keenya harka qullaa lubbuu isaanii wareegan maqaa itti fudhachuuf qophiin jiraachuus akkasuma quba qabna. Kun karaa qajeelaa osoo hin taane dhiiga uummata keenyaan qoosuu dha jenna. Uummanni maqaa ABO tiin Asmaraa Ertiriyaa) fi biyyoota adda addaa keessa jiraatan wanna isaan walitti daddabarsan armaan gaditti laalaa tii isinummaan dhugaa fi kijiba adda baafadhaa. Waan hin jirreen uummata gowoomsuun waan yeroon itti dabre nuti fakkaata.
Galatoomaa
Haala Yeroo Irratti Odeessa Waliigalaa
Humnaan uumammuu empaayera Itophiyaa irraa jalqabee ummatootni harqoota gabrummaa jalatti kufan bittaa humnaan irratti fe’ame kana of irraa jigsuuf yeroo adda addaatti fincila gaggeessaa turan.
Fincilootni gara garaa Kaaba Oromiyaa Walloo fi Fincilli Baalee akka fakkeenyaatti kaafamu. Gama kaaniin ummatni Oromoo bittaa alagaa kana qabsoo karaa nagaan of irraa buusuuf Waldaa Maccaa fi Tuulamaa ijaarratuun yaadatamaa dha. Haa tahu malee mootummootni Itophiyaa bifa kamiinuu ijaaraman gaaffii Oromoo fi ummata Oromoo irraa sodaa waan qabaniif sochii kamuu qacalummaan dhaamsuuf tarkaanfii gara jabinaa fi hammeenyaa lammiilee Oromoo mul’atoo fi ummata Oromoof dhimman irratti fudhataa turaniin fuula dura tarkaanfatee galii isaa gahuu hin dandenye.
Akeeka fi kaayyoo ummata Oromoo ifa gochuu fi daandii itti galii isaa rukutuu danda’u kan qiyyaafame dhaloota ABO waliin ture. Akka kanaan ABOn hundeeffama isaa irraa eegalee bilisummaan ummata Oromoo kan mirkaneeffamuu danda’u:
- Qabsoo Hidhannoo fi siyaasaa,
- Qabsoo diploomaasii fi,
- Hirmaannaa ummataa qindeessuun qofa tahuu akka imaammataatti raggaasuun ittiin sosso’aa har’a gahe.
Har’a QBO tooftaalee qabsoo olitti ibsaman irratti hundaa’uun gaggeeffamaa jira.
Yeroo ammaa kana ummatni Oromoo roorroon mootummaa gabroomfataa irratti cimuu irraa diddaa isaa Oromiyaa mara keessatti adeemsisuu irratti argama. Finciloota takka finiinaa, takka qabbanaawaa har’a gahan boodatti deebi’anii seenaa jalqabbii isaa hubatan malee kan ammaa kana bareechanii hubatuun hin danda’amu.
Gaaffiin bilisummaa ABOn kaafamee waggoota dheeraaf qabsaawotni Oromoo irratti wareegaman har’a kaayyoo ummata Oromoo hundaa tahee akka jiru hin falamsiisu. Kaayyoo kana jalattis murnootni hawaasaa gara garaa haammatamanii qabsoof kan irraa eegamu gumaachaa jiran. Hundaan olitti ammo dargaggoo fi barattootni Oromoo adda duree tahuun qabsoo biyya keessaa finiinsuu keessatti qooda ol aanaa qaban.
Fincilli Oromiyaa keessaa gara jalqabaa 2000 irraa eegalee deemaa ture. Gaaffiin bilisummaa, Walabummaa fi dimokraasii 2001 gubatuu bosona Baaleen wal qaabatee ka’e, ajjeefamuu, hidhamuu, reebamuu fi ari’amuu barattoota hedduuf sababa tahuun kan dagatamu miti.
Isaan asittis shira diinni ummata Oromoo Finfinnee keessaa haxaa’uuf golgaa “Teessoon mootummaa naannoo Oromiyaa Adaamaa tahuu qaba” jedhee murteessuu irraa fincila geggeeffameen shoorri dargaggootaa ol aanaa ture. Wareegama gosa hundaa kafaluun mirga ummatni Oromoo biyya isaa keessa jiraachuuf qabu tiksisiisuuf carraaqqii ol aanaa godhan. Fincila yeroosii keessattis goototni ilmaan Oromoo kanneen akka Jaagamaa Badhaanee, Alamayyoo Garbaa, Dirribee Jifar fi kudhnootaan lakkaawaman lubbuu isaanii ummata isaaniif dabarsuun kennanii jiran.
Sochii Dargaggotoaa kana bara 2011 kaasee ABO bifa itti gochuu, jarmyaa itti gochuu fi leenjisaa fi deggarsa mallaqaan qaqqabu irratti guddoo hojjate. Kana keessaa qooda kan fudhataa bahan ala kana miseensummaa fi hoggana keessaa kan qooda qaban ni jiru ha’ra.
Bara 2011 fincila ummataa kana jabeessuun mootummaa kanatti xumura gochuuf karoora dargaggoota kanaaf baafameen dargaggoonni caalmaatti ijaaramuun dhugaa qabatamaa fi mul’ataa dha. Waggaa kana dargaggoon maqaa “Sochii Dargaggootaa Bilisummaa fi Demokrasiif (Qeerroo)” moggaafatee hoggana tolfatuun ijaaramuu ifatti of akka labsan godhame.
Fincilootni haga ammaatti adeemsifaman akkamiin akka adeemsifaman, akkamitti akka adeemsifaman osoo hin beekiin kanneen sochii kana butatanii kan ofii taasifatuuf carraaqan akka mul’atan kan hundaan yaadatamu dha. Haa tahu malee ABOn harki diinaa akka caasaa fi maadhee hin seenne jabinaan tiksaa fi yeroo gariis wareegama baasaa fincilli kun akka itti fufu taasise.
Fincilli yeroo ammaa jechuun baatii Sadaasa, 2015 eegalee Oromiyaa waliin gahe kun osoo hin eegaliin dura, ummatni Oromoo filannoo kijibaa Wayyaaneen qopheesse keessatti akka hin hirmaanne taasisuu irratti kan xiyyeeffame ture. Ijaaramuu Qeerroon asittis kanneen halaalaa fi itti dhihoo irraa mootummaa Wayyaanee karaa nagaa qabsoofnee of irraa kaafna jedhan hundi dhuunfatuuf kan ofii taasifatuuf yaaliin godhan guddaa dha.
ABOn fincila kan ammaan dura marii bal’aa karaa caasaa biyya keessaa adeemsisuutti dabalee, barnootaa fi leenjii gara garaa FDG irratti keennuun fincila ammaaf ofis tahe caasaa ABOtti hidhatoo dargaggotoa qopheessaa bahe. Haa tahu malee hojiin gama dhaabaan hojjatamu nageenya ummata keenyaa fi caasaa keenyaaf akkasumas qaawwa diinaaf kennuu irraa of tiksuuf kan labsamuu fi hundi beekuu qabu waan hin tahiiniif hubannaan miseensota dhaabaa fi hawaasa keenyaa kana irratti qaban wal bubuusa.
ABOn qooda finciloota keessatti qabu beeksisuu ykn himatuu irraa kan of qusatu, kanneen dhimma kana irratti hojjatan akka hin gaaga’amneef nageenya isaanii tiksuuf, lammeesso basaasotni diinaa caasaa fi maadhee seenuu akka hin dandeenye hanga danda’ame ittisuuf yaaduu irratti. Kanaan guutummaatti milkaa’ame jedhamuu baatus balaa gahuu malu xiqqeessuun danda’amee jira jechuutu danda’ama. Fuula durattis taanaan kun kan ibsamuu hin tahu. ABOn hojii isaa iccitiin tikfatee itti fufa. Daandiin hordofamaa jiru kanaanis jeequmsa kanneen nutu fincillsiise, nutu dursa jedhanii abbummaa himatuu barbaadan jiraatuun yaadessaa tahu hin qabu.
Waraana Bilisummaa Oromoo:
Yeroo ammaa kana miseensota dhaabaa fi hawaasni keenya keessattuu kanneen biyyoota ambaa keessa jiran beekuu dhabuu irraas tahu, hawwii irraas haa tahu beekaa, WBOn fincila ummataatti makamee tarkaanfii fudhatuu dhabuu irraa komii dhiheessan hedduu dha. Fincila ummataatti makamee tarkaanfii fudhatuu qaba jedhanii falman. Kun imaammata dhaabaa wallaaluu irraa madda. Fincilaa fi qabsoon hidhannoo wal keessa kan adeemsifamu miti. Fincilli ummataa karaa nagaa seera biyyattii himatuun jalatti adeemsifamu dha. Kanneen karaa nagaa qabsaawan itti makamuun kiyyoo diinaa keessa kan seensisuu fi ummatni akka gaaga’amu kan taasisu tahuu irraa WBO bakkoota fincilli hin jirreetti waraana diinaa target godhatuun sosso’a. Kun imaammata dhaabaa WBOn hordofu tahuun hubatamuu qaba.


text:
Yeroo ammaa dhimmi maallaqaa sammuu namoota baay’ee maraachisaa fi dhiphisaa kan jiruudha. Gara tokkoon hoji-dhabdummaan baay’achuun yaaddoo fi rakkinnaaf kan nama saaxilaa jiru yommuu ta’u gara biraatin immoo maallaqni warroota dureeyyi biratti baay’achuun ibidda dhiphinnaa isaanitti qabsiisa jira. Kabajamtoota barruu tana dubbisaa jirtan, tarii baay’een keessan maallaqa argachuuf oli gadi jettu. Akkamitti maallaqa argachuu danda’aa? Jechuun halkanii guyyaa yaadda’u dandeessu. Keessattu, warroota yeroo ammaa Saa’ud Arabiyaan ariite gara biyyaa galchite, yaaddo cimaa keessa jiru. Yaaddoo fi dhiphinna isaanii Rabbiin isaan irraa haa kaasu jechuun gara barruu teenyatti ceena.
Read more
Namni sooressi tokko yommuu du’u ilma ofiitif qabeenya baay’ee dhiise du’e. Ergasi gurbaan kuni qabeenya abbaa irraa dhaale fedhii haadhaa guutuf oolche. Haala gaarii fi gammachuun akka jiraattuf wanta ishii barbaachisu hundaa guutun mirkaneesse.
Achi guyyaa tokko intala bareeddu takka fuudhe.
Read more
Hiyyeessa jechuun nama homaa hin qabne yookiin waa qabaate bu’uuraalee sadan sirnaan guuttachuu kan hin dandeenyedha. Bu’uuraalen sadan sunniin: nyaata, uffataa fi mana jireenyati. Akkuma namni kamu bu’uuraalee kanniin guuttachuuf battisu hiyyeessis ni battisa. Bu’aa bayii jireenyaa keessatti rakkoolee fi daraara baay’ee arga. Rakkoo fi daraaran kunniin kallatti garagaraatiin isa qunnamuu danda’a. Jireenya hiyyeessa keessatti rakkoon guddaan kan isa qunnamu miidhaa karaa ilma namaatiin itti dhufuudha. Har’a yoo Rabbii fedhe imimmaan hiyyeessaa ni ilaalla. Read more
Jireenya keessatti rakkoolee fi daraaran baay’een nama muudatu. Bosona jireenyaa keessa darbanii milkaa’inna fi gammachuu argachuun aarsa baay’ee fi obsa kan gaafatudha. Akkuma bosonni jireenyaa xaxamaa ta’uun aarsi (wareegamni) namni kafalu akkasuma guddaadha. Obsaan carraaqqi kana yoo itti fufan firiin isaas akkasuma guddaadha. Bosona jireenya kana keessa osoo deemtu qoreen si waraanti, ni aadda, dhukkubbiin onne tee irratti ni dhagahama. Qalbiin tee ni cabdi. Bosona jireenyaa yommuu jedhu maal jechuu akka barbaade hubattanii? Bosona jireenyaa yommuu jedhu mukkeen bakka tokkotti baay’atan jechuu osoo hin ta’in, rakkoolee, tola fi haala jireenya ilma namaati. Akkuma bosonni qoree, daraaraa, habaabo, gaalee, fi kkf qabu jireenyi teenyas rakkoolee, badhaadhinna, dhiphinna, fi kkf of keessatti tan hammattedha. Kanaafu, haala jireenya teenyaa bosona jireenya jenne yoo moggaafne nama hin saalfachiisu mitiree? Read more
Ilmi namaa jiruu fi jireenya isaa keessatti rakkoo adda addaa waliin wal’aanso baha. Takkaa rakkoon tuni isa kuffisti takkaa immoo isatu rakkoo tana kuffisa. Haalli fi dandeettin namoota gargar waan ta’eef dandeettin rakkoo irraa dandamachu garagara. Namoonni gariin yommuu rakkoon xiqqoon isaan tuqxu kan garmalee iyyanii fi obsa hin qabnetu jiru. Faallaa kanaa immoo namoonni gariin rakkoon gurguddoon yommuu itti roobu obsa ajaa’ibsiisa kan qabanii fi cal’isantu jiru. Namoonni jalqabaa rakkoon yommuu isaan tuqxu nama kanattis, kaanittis ni himatu garuu furmaata quubsa hin argatan. Inuma rakkoo irratti obsa dhabanii yommuu iyyan, rakkoon isaani itti abaasa. Read more
Torbaan darbee waa’ee niyyaa tuttuquuf yaalle turre. Yaadachisaf, hojiin kamiyyuu niyyaa irratti kan ijaarrameedha. Sababa namoonni niyyaa garagaraa qabaniif milkaa’inni fi gammachuun isaani garagara. Hojiima walfakkaatu osoo hojjatun niyyaan isaanii garagara waan ta’eef milkaa’inni fi bu’aan isaan buusan akka ardii fi samii addaan fagaata. Iccitiin kanaa niyyaa ofii qulqulleessu fi qulqulleessu dhiisu irratti hundaa’a. Nama waggaa kudhaan keessatti garmalee osoo hojjatu bu’aa gaarii hin buusne fi nama waggaa shan ykn sanii gadi keessatti bu’aa hangana hin jedhamne yommuu buusu yeroo argite si hin dinqisiisin. Read more
Niyyaa jechuun maal jechuudha?
Bakki Niyyaa eessa?
Akkamitti niyyatan?
Niyyaa malee hojiin fudhatama ni argataa? Read more
Torbaan darbee shakkii bakka lamatti erga qoonne booda shakkii gosa tokkoffaa ilaalle turre. Har’a In sha Allaah shakkii gosa lamattaa ilaalla. Innis shakkii namoota jiddu, shakkii dhiirsa fi niiti jiddutti uumamu. Shakkiin namoota jiddutti uumamu yoo daangaa hin qabaatin miidhaa guddaa fidu danda’a. Akkuma torbaan darbee kaasne shakkiin dhibee qalbii waan ta’eef sababa fi dawaa qaba. Namtichi sababaa fi dawaa beeke dhibee kana wal’aanu qaba. Read more
Wanta jibbituu fi badaa sadaqaa hin kenniin. Osoo wanti sun siif kenname, ijaan duununfatte malee hin fudhattu. Wanta gaarii Rabbiin irraa eegaa akkamitti wanta jibbituu fi badaa sadaqaa kennitaa? Namoonni gariin midhaan irraa yommuu sadaqaa kennaan, kan gatiin isaa gadii bu’aa fi qulqullinna hin qabne namaa kennu. Rabbiin waan gaarii akka sadaqaa kenninu itti nu ajaja. Read more
Shakkii jechuun faalla dhugaa yaadu. ‘Kuni soba moo dhugaadha? Ni jira moo hin jiru? Gochii kuni adeemsifamee moo hin adeemsifamne? Ta’a moo hin ta’u?’jedhanii yaadu fi keessi namaa tasgabbii dhabuudha. Namni shakkii qabu takkaa gara funduraa hin deemu, takkaa gara duubaa hin deebi’u takkaa immoo achi hin dhaabbatu. Oli gadii raata’a. Dhama’iinsi fi dukkanni isa haguuga. Shakkiin hundee hin qabne baay’ee badaa fi miidhaa guddaa kan geessudha. Sababa shakkitiin maatiin bittinaa’e. Haadha warraa isaa wantuma argeen shakkuun jireenya ofii daaraa kan itti afu meeqatu jira. shakkii bakka lamatti qoonne ilaalu dandeenya. Read more


text:
Kofalee (aanaa)
Kofaleen maqaa aanaa Godinaa Arsii Lixaa Keessatii argamtuudha. Kofalee magaalaa bulchiinsa aanaa kofaleeti. Kana jechuun Kofalee maqaa aanatillee maqaa magaalatillee. Magaalaa Kofalee Godina Arsii Lixaa keessatti argamtu yoo taatu, Magaalaa Shaashamannee irraa gara bahaatti tilmaamaan kiloometira 30 fagaatti. Magalaan Kofalee mana baruumsa sadarkaa tokkoffaa torbaa, mana barumsa jiddugaleessa saddii fi mana barumsaa sadarkaa lammaffaa fi priipaaraatorii tokko qabdi. Namoota bekkamoo kofalee kessatti baratan baay'ee jiru. Uumaatnii aanaa Kofalee goottuumadhan beekama. Baynii uumataa kootee bullaa yoo ta'aan hayyoota bay'eef hooratee jirtii. Uumatnii Kofalee harkii bayyeen(guutun guututii jechuun niidanda'ama) Oromoo Mando-Siikko yoo ta'aan, by'inii isanii ammantaa Islammaa hordofaan. Sabaa fi Sablamootnii addaa addas magaalaa Kofalee keessaa niijiratuu. Namoonni tokko tokko kofalee umrii Finfinne qixaa yookiin caalaa qabdi jedhu.
- ↑ "Oromia zone". oromiyaa.gov.et.
- ↑ "sirni hundeeffama Godina Baalee Bahaa". obnoromia.com (in oromo).


text:
Dhukkuba Sombaa ittisuuf akkasumas kanneen dhukkuba kanaan qabaman wal’ananii kunuunsuuf carraaqqii hawaasni addunyaa godhe lubbuu nama miliyoona 20 du’a irraa oolchuu danda’ee jira.Lakkofsi namoota dhukkuba Sombaan du’anii isa bara 1990 ture irra harka 40..n gad cabe.
Garuu erga dhiyeenya kanaa as lakkofsi kun gad cabuu hin dandeenye kan jedhu jaaramayaan fayyaa addunyaa kun immoo daraan dhukkubi kun akka faca’u karaa saaqe jedhe.
Gama biraan baatilee dhufan 3 keessatti dargaggonni fi shamarran biyyoota Afrikaa 7 keessa jiraatan talaalii farra dhukkuba morma gogsaa ykn meniinjaaytis jedhamu argachuuf jiru. Dhukkuba kana dhabamsiisuuf kan gargaaru Talaaliin marsaa duraa waggaa 2 dura jechuun bara 2010 Burkinafaasoo keessatti kenname.
Uummata miliyoona 12 ta’uutu talaalii kana argate. Angowonni tajaajila eegumsa fayyaa akka jedhanti duula kana booda dhukkubi kun Burkinaafaasoo keessatti argamuun isaa hin gabaasamin jira.
Dullii talaalii inni marsaa ammaa baatii Onkololeessaa kaasee hamma baatii Muddeetti kan turu yoo ta’u kunis Beniin, Kameroon, Chaad, Gaanaa, Naayjeriyaa,Senegaal fi Suudaan keessatti kan kennamu ta’uun ibsameera.


text:
BAANDIRAA OROMO`OO
Gaafa maqdashoo dhaqee { 1965 } dhaaba soomaalee habasha`attin ida`-ame itti gaafatama dardaggeessafii bar-moota na godhan duuba ka`eetan afa-an oromo`oo raadiyoona maqda-sho`oo akka seensisuu barbaanu dhaa-bbarra fide finnaan maqaa maalin seen-sifna gariin oromoo takkaa gaallaa haa jennuu gariin qottuu haa jennuu gariin akki je`e yoo oromoo takkaa gaallaa jettanii raaiyoo seensiftan manca`aan wal fin`a je`e odoo dubbii hin fixin boru galgala haa nuu taatuu jennee na-muu tumsa barbaadatu`uuf adda yaane haatayuu warra afaan qottu`uu haa je-nnuu je`eetu irra heddommaate goreen akkas jettugoree adare`eeti .akkanatti adareen yaada keenya dura dhaabb-attee afaan qottu`uu jecha`uun raadi-yoo maqdasha`oo seensifne ammas wannin an tolche baandiraa dachii oromo`oo himtu gurraatii , adii diimaa manchaa lama taw al dabru kan mukni bunaa jidduu dhaabbatee kan buna gubbaa urjiin roga shan qabdu tanb odaa shaman akeektu jirtu kun hundinuu adii kana keessa jira akkanatti baandiraa soomaale galbeed taate ma`naan soomaali galbeed { ona gaalla`aa } jechu wanni jechi kun irraa dhufe warra arabaatitu kan biyya sooma-ale`ee seene gara dhiyaa kana eenyu taa`a jennaan ona gaallan teessu { ona } jechuun mana namni keessaa baye jennaan namichi arabaa ona wanni itti hiikke bayti wanni taye { gaal beyt } duuba dubbiin akki taate{ gaalbayd } akka soomaalen{ T } { D } gootutti .
Duuba adareen kaatee baandiraa manchaa qabdu nuun taatu nuti manchaa kan hin feenu ilmaan keenya fite ka`anii baandiraa kopa`aa godhan
{ ta moggaalleneen diimtu`uu ta magariinsan jiddu`uu ta handhurtii isi`ii urji`ii hoggaa san oromoonni lolee baandiraa biyya teenya mul`iftu sheekh mahammed rashaad tolche malee ta biraa hin feenu duuba hoggaa san dhaabni soomaali galbeed bakka lamatti qoodamte gamin tokko maqaa baandiraa sheekh mahammed rashaadin bakka dhaabaa bane gamin tokko dhaaba baandiraa adare`etti hafe warri dhaaba kan keessa jiru hundi ala yaa`an namni baandiraa manca`aa tana tumsu haaji ishaaq daadhii tarre`ee fa`a .
Hoggaa dhaabni baandiraa tiyyaa baname haaji ishaaq dubbii dheertuu dubbatee namni dhaaba sanitti mata`aa shugutii dardaratti baaffatee dhayu`uuf argate je`ee dubbii isaa keessatti mangistii soomaale`erra akka jara dhaaba sanii ummata keenyarraa dhoowwitee duuba dhaabni lamaanuu maquma tokkoon kan baandiraa lamaa deemu ture duuba warri araba baye xalayaa as erganii wanni je`an orma arabatitu ziyaaraa maqdashoo dhufaa dhaaba lama yoo argan yaanni isaanii ni jirjiiraamanuti dhaabni kheenya tokkoo jenneeni dhaaba lamaan tokko godhaa odoo isaan hin dhufne dhaaba lamaan tokko godhaa akkasitti dhaaba baandiraa orom-o`ootifii dhaaba baandiraa adara`ee akka goone akki takka itti goone mataan dhaaba baandiraa oromo`oo itti aanaa tayee dhaabni baandiraa adare`ee mataa tayee baandiraa manca`aa ta mangistii tayee ta adara`ee ta ashkara tayee akkanatti dhaaba lamaan tokko goone baandiraa dhaaba khaanin wanni himtu gaafa adareen keesse hunoo akkana jetti :
Moggeen lameen diimtu`uu
*
Magariisaan jiddu`uu
Handhurtii sii urji`ii
*
Madanni isii heddu`uu
Namni walaloo tana je`e shantam shubbisaa wanni bifti lamaan himtu adawwii lamaan soomaale`eetifii amaarati magariinsan dachii oromo`ootin urjiin jiddu`uu alaamaa soomaale`eeti .
Haa tayuu walaloo tana jirjiira`aatu itti argame kan maal je`u :
Moggeen lameen diimtu`uu
*
Magariisaan jiddu`uu
Handhurtii sii oda`aa
*
Madanni isii heddu`uu
Dr : Mohammed rashaad kabiir abdullee


text:
Turkiyaan waraanni Ameerikaa magaalaa Maanbiij keessaa akka bayu akeekachiiste.
Angaawoonni Turkiyaa fi Ameerikaa Arba’aa kaleessaa duula Turkiyaan Suuriyaa keessatti jalqabde ilaalchisee bilbilaan mari’ataniiru. Ministeerri haajaa alaa Turkiyaa marii hooggantoota lamaanii ilaalchisee ibsa Khamiisa hardhaa kenneen, Prezdaantiin Turkiyaa Rajab Xayyib Erdogaan, Ameerikaan deeggarsa riphxee loltoota Kurdiitiif gootu akka dhaabdu akeekkachiisuun, loltoota isii Suuriyaa magaalaa Maanbiij keessa qubachiifte akka baaftu Traampiif kan hime tahuu beeksise.
Akka ibsa ministeerichaatti, Traamp gama isaatiin Turkiyaan sochii biyyoota lamaan walitti buusu irraa akka of qusattu kan gaafate akka ta’eefi mootummaan Turkiyaa ammoo Ameerikaan deeggarsa hidhannoo fi leenjii riphxee loltoota Kurdiitiif gootu yoo kan hindhaabne tahe, hariiroon biyyoota lamaanii daranuu kan boorayu tahuu beeksise.
Torbaan lama dura Ameerikaan Suuriyaa naannoo Afriin keessatti riphxee loltoota Kurdiitiif leenjii fi meeshaalee waraanaa eega kennitee booda, Turkiyaan ammoo torbaan dabre keessa finciltoota Suuriyaa waliin tahuudhaan riphxee loltoota Kurdi irratti duula bal’aa jalqabuu isii gabaasuun keenya ni yaadatama.


text:
Isaaq Niwuuten
Isaaq Niwuuten fiizisiistii, ogeessa herregaa, astroonoomara fi falaasessaa uumaa biyya Biritaaniyaa ture. Kitaabni itti-bultoota herrega fi falaasama umaa irratti inni bara 1687tti katabe seenaa sayinsii keessatti kitaabota dura-bu’oota keessaa tokko, kitaabota herregaa gurguddaa duubarra dhufaniif utubaa tahuudhaan. Kitaaba kanarratti Niwuuten akkaataa ofitti-harkisa lafaa (gravity) fi heera sochii sadiin addaan baasee ibsa. Dhufiinsa Diifaranshaal kaalkules fi integraal kaalkulesiitiif, herrega keessatti Niiwtan, Gootfiriid Viilhelmi Laayibiniiz waliin galata qaba.


text:
Berhanu Hundee
Waayeen Finfinnee yeroo baay’ee ka’aa turullee yeroo ammaa kanatti garuu addatti waan xiyyeeffannaa argate fakkaata. Dhimma kana laalchisee afaanfaajjiin adda addaas uumamaa jira. Keessumaayyuu humnootni bilisummaa fi abbaabiyyummaa Oromoo hin fudhanne dhimma Finfinneerratti waan danda’an hundaa godhuuf kutatanii waan ka’anis fakkaata. Mormiini humnootni kun Finfinnerratti qaban karaa adda addaatiin ibsamullee; sababoota gurguddoo ta’an akka fakkeenyaatti dhiyeessuuf:
- Osoo beekanuu seenaa Finfinnee awwaaluudhaan, akka magaalaan tun kan warra Amaaraa taate godhanii ibsuu yaalu. Kana godhuun isaanii immoo dhugumatti haqa qabaatanii osoo hin taane, badii Minilik Oromoorratti raawwate sana fudhachuu diduufi. Finfinneen badii sana wajjin waan walqabatteef jechuu dha.
- Finfinneen haadha ishii Oromiyaati yoo deebite, akka waan jiraattotni magaalaa tanaa kan Oromoo hin taane dhiibamanii achii bahanitti laalu. Oromoon sabaa fi sablammii biroo akka hin miine; uummata nagaa jaalatu fi alagaallee ofittiqabee jiraachisu akka ta’e osoo beekanuu, garuu shakkii fi sodaa qabanirraa kan madde dhimma Finfinneerratti cimsanii mormu.
- Finfinneen wiirtuu aangoo fi jiddugaleessa qabsoo waan taateef, hunduu Finfinnee akka furtuu tarsiimoo siyaasaa fi diinagdeetti fudhatu. Humnootni abbaabiyummaa Oromoo hin fudhanne fi farra-Oromoo ta’an, magaalaa tana dhabuun Itoophiyaa dhabuu ta’a jedhanii waan yaadaniif ykn amananiif, Finfinneen gonkumaa akka Oromiyaa jala hin galle qabsoo hadhooftuu godhuu barbaadu.
Dhimma Finfinneetiin mormuuf sababaaleen fedhanillee dhiyaatan, Oromoodhaaf garuu jaalatamus jibbamus, amanamus amanamuu baatus dhimmi Finfinnee dhimma Abbaabiyyummaa Oromoo ti. Qabsoon Bilisummaa Oromoo (QBOn) kaayyoo isaa hangafa godhatee kan eegaleef abbaabiyyummaa Oromoo mirkaneessuuf waan ta’eef, handhuura Oromiyaa Finfinnee keessaa baasee gatuu ykn dhiisuu hin danda’u. Kanaafuu, dhimma Finfinneerratti gama Oromootiin haal-dureen takkallee fudhatamuu hin qabu. Finfinneen gara seenaatiinis ta’ee gara seeaatiin qaama Oromiyaa ti. Oromiyaan handhuura ishii ofkeessaa baastee jiraachuu hin dandeessu. Waan ta’eef Finfinneen haadha ishii jalatti deebi’uun dirqama ta’a.
Ani akkan yaadutti fi amanutti, durumaanuu faayidaa addaa Oromiyaan Finfinneerraa qabdu jedhamee lafa kaa’amuun sunuu dogongora ture. Faayidaa haati ykn abbaan ilmoorraa qabu maali?? Oromoon Finfinneerraa wanti qabu abbaabiyyummaa ti malee faayidaa addaa wanti jedhu hin jniru, jiraachuus hin qabu. Faayidaa addaa qabaachuu ykn argachuu kan qaban, jiraattota magaalaa Finfinnee, kan Oromoo hin taane dha. Akkana jechuun jiraattotni kun guutumaa guutuutti mirgoota adda addaa qabachuun dirqama ta’a. Faayidaa addaa isaan argachuu kan danda’an immoo dura Finfinnen bulchinsa Mootummaa Oromiyaa jala galtee; sana booda bulchinsa magaalaattii keessatti jiraattotni Oromoo hin taane akka lakkoofsa isaaniitti bakka bu’oota qabaachuu jechuu dha.
Dhumarratti, humni kamuu dhiichisus, bookkisus, dhaadatus, waan barbaade hundaa godhuuf kutatee ka’us, bilisummaa fi abbaabiyyummaan tolaan waan hin argamneef, Oromoon tokko ta’ee; tokkummaa fi humna isaa cimsee; karaa barbaachisaa ta’e hundaanuu ofqopheessee, dhimma Finfinnee kana xumur ittigodhuu qaba malee asii fi achi jechuun; haalduree nurratti godhamuu malu fudhachuun waanuma hin yaadamamnee dha. Oromoon aangoo argatee biyyattii tana bulchaa jira yeroo jedhamutti dhimma Finfinneerratti laafina agarsiisuun badii biraatti nu geessuu mala. Balaa nutti deemaa jiru alaalatti arguun barbaachisaa fi murteessaa dha. Oromoon finfinneerraa kan barbaadu faayidaa addaa osoo hin taane abbaabiyyummaa dha. Kun mirga Oromoo kan uumaa fi uumamaa ti. Dhugaan kun firaafis ta’ee diinaaf ifa ta’uu qaba.
Hanga walitti deebinutti nagaatti.


text:
Yesus maaliif du’ee? Duuni Yesus faayidaa maalii qabaa? Unuuf du’uus maaliif barbaachisee?
Gaggeessitoonni amantii Yesusiin du’atti dabarsanii kennan. Sababiin isaanii immoo ‘Ani Waaqa dha’ jechuudhaan jecha arrabsoo dubbatteetta kan jedhu dha. Kanarraan kan ka’e ajjeefame. Garuu kana hunda isarratti raawwachuudhaaf aboo qabu turee?
Du’a Yesus dura michuu isaa kan ture Alazaar du’ee guyyoota afuriif boolla keessa tureera. Yesus garuu nama hunda fuula duratti du’aa isa kaase. Dhibee fi dhukkubbi hunda fayyiseera. Guyyaa dhaloota isaanii irraa kaasees kan iji isaanii hin argine, gonkumaa deemuu warra hin dandeenyelle fayyiseera. Yesus dinqii fi milikkitoota hedduu raawwateera. Sababii kanarraan kan ka’es otuu hin fannifamiin guyyoota muraasa dura, “Ilaalaa biyyi lafaa hundi isa duukaa bu’eera” jedhanii waa’ee isaa dubbatanii turan. Inni immoo irra de-ddeebi’ee Waaqa ta’uu isaa fi abbaa wajjinis tokko ta’uu isaa mirkaneessee ture. Humna hin daangeffamne qaba ture.
Akkaataa kanaan qacceedhaan, qoraattii isa mataa isaatti marameen, mismaara isa harkaa fi miilla isaatti rukutameen hin turre kan du’e. Fannicharratti suuta-suuta ukkaamfamee hin ajjeefamne. Inni yeroo kamiyyuu fannoo irraa bu’uu akka danda’a ture. Kanas dinqii fi milikkitoonni inni raawwachaa ture suni ragaa ta’uu danda’u.
Haalatti Yesus du’uu filate yoo ilaalle, namni tokko humna ittiin of oolchuu danda’u otuu qabuu, garuu beekaa akka nama bishaanitti of darbatee liqimfamee du’uu filateetti dha.
Akkaataa kanaan kaayyoon Yesus ifa dha. Unuuf jecha lubbuu isaa dabarsee kennuu akka filate akkas jechuudhaan dubbateera. “Lubbuu isaa waa’ee michoota isaaf dabarsee kennuurra jaalalli kana caalu eenyuufillee hin jiru”. Garuu maaliifi? Sababiin isaas garaa keenya yommuu ilaalu, gochaa keenyas yommuu argu, dhukkubsattoota, rakkattoota, dadhaboota, cubbamoota, jaamotaa fi warra isa duraa badne turre. Yoo nuti isa jaallachuudhaabaannellee, inni kan nu ilaalu akkasitti ture. Kana duwwaas utuu hin taanee nutis waan inni unuuf raawwate sana hunda akka hubannu barbaada. Inni dadhabbii keenya argee, fagoos dhaabatee nutti hin faradne yookaanis nu hin abaarre. Akka itti seentanitti keessaa ba’aa, kuni ana hin ilaallatu hin jenne. Rakkina keenyas hubachuuf hin dadhabne. Isa wajjin yoo walii galtanis yoo dhiistanis, nuti namoota gargaarsi nu barbaachisu akka taanetti unu ilaala. Gaarummaa inni unuuf qopheesse guutummaatti warra dandeenyee hin jiraanne, warra jireenyi wal-dhahe akka taanetti nu beeka.
Kana hundumaan gamatti, du’aa bara-baraatiin isa irraa gar-gar baanee jiraachuu, jireenya bara-baraas gonkumaa otuu hin shaakaliin balaa keessa akka jirru ni beeka. Saba cubbuu keenya irraan kan ka’e akka isa irraa gar-gar citne ni beka. Kanaafis hanqina keenya kana hunda guutuudhaaf jedhee bakka keenya du’uu filate.
Yoo isa galateeffanes, yoo dhiifnes, akka rakkina kana qabnu yoo hubannes, yoo dhiifnes, adabbii du’a keenyaa nurraa fudhate, adaba isa nuti adabamuu qabnu inni nuuf adabame. Egaa gochaawwan gariin akkasii kuni hundi gochaa nama waa’ee namaaf dhimma hin qabne tokkoo ta’uu gonkumaa hin danda’an.
Fayyuu fi dhiifama argachuun kan nu barbaachisu akka taane amanuudhaan fageenya akkasii nu wajjin deeme. Yesus jaalala fafakkeessuu jedhee fannoo irratti hin dune. Kun akka ilaalcha Waaqayyootti baay’ee barbaachisaa ture. Sababa cubbuu keenyaatiin bara-baraaf isa irraa adda baanee du’uu yookaan immoo jireenyatti akka jiraannuuf inni qooda keenya du’uu qaba ture. Innis du’uu waan filateef karaa sana nuti dhiifama arganne. Isaa waliinis bara-baraaf wal-barre.
Macaafni qulqulluun waan kana yommuu ibsu, “Nama qajeelaaf jedhee namni du’u tarii argamuu danda’a ta’a. Garuu cubbamoota taanee utuu jirruu Kristos qooda keenya du’e. Kunis jaalala Waaqayyo nuuf qabu agarsiisa” jedha.
Utuu hin ajjeefamiin sa’tii muraasa dura, du’uu fi du’aa ka’uun isaa akka dhihaate waan beekuuf abbaa waliin yommuu du-dubbatu, waan gochaa jiru kana maaliif akka godhu, “…akka ati ana ergitee fi akka ati anaan jaallattetti isaaniinis jaallachuu kee addunyaan akka beekuuf” jechuudhaan ibseera.
Kunis fayyuun nu barbaachisaa? Wanti nu keessa jiru, kan nuti hin arginee fi garuu Yesus kan argu maalidhaa? Reebamuu fi waa’ee keenya du’uuf gara fannoo deemuuf filachuun maaliif barbaachisee?
Inni wanta nuti dadhabne ni araga. Obsa dhabeeyyii, warra wal-lollu, dheekkamtoota, gochaa keenya isa garaa nama gubu hunda ni arga jechuu dha. Miidhaa namootarraan geenya, namootis nu miidhu. Akka sadarkaa gaarummaa Waaqayyo nuuf qopheesseen jiraachuu hin dandeenyu. Kan Waaqayyoo yoo hafellee, akka nama tokkoottillee jiraachuu dadhabina. Nama dhugaa taana yoo jenne al tokko-tokko immoo ofii keenya gochaa nama leeyyaasisu raawwannee argamana. Egaa Waaqayyo qulqulluun inni mudaa hin qabne kana attamitti ilaalaa?
Nuti sin barbaadnu jechuu keenya? Jireenya keenya keessa sin gashu jechuu keenya? Maaliif nu dhiisee hin deemne? Maaliif dugdasaa nuti hin garagashinee?
Nuti gati gidiraa cubbuu keenyaa akka fudhannu gochuudhaa manna, nu dhiisee darbuu otuu danda’uu gara keenya dhufe. Gara jireenya keenyaa seene. Adabbii cubbuu keenyaas nuuf adabamee, du’a keenyas du’e.
“…Waaqayyo jaalala guddaa nuuf qaburraan kan ka’e, irra da-ddarbaa keenyaa du’oota taanee otuu jirruu, karaa Kristos jireenya nuuf kenne; kan fayyitan ayyaana isaanidha”.
Cubbuu keenyaa argee akka hin arginetti maaliif hin darbinee? Jecha tokkichaanis dhiifama godheera maaliif hin jedhuu? Kana gochuun nuuf waan danda’amu nutti fakkaata. Garuu gatii fi baasii malee dhiifama gochuun hammeenya guddaa qaba. Ciminni cubbuu keenyaa fi jaalalli inni nuuf qabu, oolmaa hojiidhaan mul’atu isarraa barbaada.
Dhimma kana caalmaatti hubachuu kan dandeenyu, nama nu miidhe tokkoof adeemsa dhiifama gochuu keessa yoo darbinedha. Tarii namni tokko miidhaa guuddaa nurraan ga’eera jennee kan yaadinu yoo jiraate, miidhaa sanaaf dhiifama gochuun baay’ee rakkisaa dha jennee haa yaadinu. Egaa Yesus dhiifama nuuf gochuu kan barbaade karaa gadi fageenya jireenya bara-baraatiini dha. Kan inni barbaadus guutummaan guutuutti akka dhiifama argannuufi dha. Inni amma kan barbaadu guutummaatti nu simachuu fi kana booda cubbuun keenya unuuf isa gidduutti golga akka hin taane. “Beenyaan cubbuu du’a waan ta’eef, kennaan Waaqayyoo garuu karaa gooftaa keenya Yesus Kristos jireenya bara baraa ti”.
Inni waa’ee cubbuu keenyaaf du’e. Guyyoota sadii booda hunda mo’uudhaan du’aa ka’e. Isa cubbuunis ta’e duuti qabuu hin dandeenye. Nutis isatti taanee kanuma akka shaakallu barbaada. Gara isaa deemuudhaan, dhiifama nuuf godhee gara jireenya keenyaa akka dhufu gaafachuudhaan dhiifama inni nuuf qopheesse fudhachuun fedha keenyarratti hundaa’a.
Ergamichi Yohannis yaada kana Macaafa qulqulluu keessatti akkas jechuudhaan ibseera, “Kanaaf jaalala Waaqayyo nuuf qabu beekina; ni amannas. Waaqayyo jaalala; namni jaalalaan jiraatu Waaqa keessa jiraata; Waaqnis isa keessa jiraata. Nus akka guyyaa murtiitti ija jabeenya qabaannuuf karaa kanaan jaalalli nu jidduutti guutuu ta'eera; sababiin isaas nu addunyaa kana irratti isuma fakkaannaatii”.
Yesus amma gara jireenya kee akka dhufu isa affeeruu jaallattaa? Egaa karaatti kana gochuu dandeessu kunoo isa kana.
“Yaa Yesus amma gara jireenya koo akka dhuftu sin kadhadha. Cubbuu koo anaaf dhiisi. Waa’ee kootiif fannoo irratti waan duuteef sin galateeffadha. Jireenya koo ati akka fedha keetti gaggeessi. Amma gara jireenya koo waan dhuftee fi si wajjinis tokkummaa akkan qabaadhu waan naaf hayyamteef sin galateeffadha. Ameen”!


text:
Finfinnee, Onkololeessa 4/2014 (TOI) – Komishinarri Komishinii Invastimentii Itoophiyaa Lalisee Namee Itoophiyaatti Ambaasaaddara Baangilaadish Nazruul Islaam waliin dhimmoota garaagaraa irratti mari’achuu ibsame.
Hariiroo invastimentii biyyoota lameenii haala cimsuun danda’amurratti fi filannoo akkasumas carraawwan invastimentii abbootiin qabeenyaa Baangilaadish hirmaachuu danda’an irratti mari’ataniiru.
Dabalataanis hojii beeksisa carraawwan invastimentii Ityoophiyaa qabdu irratti waliin akka hojjetan mari’achuu ragaan komishinicharraa argame ni muul’isa.


text:
Barattoota gidduutti walitti-bu’iinsa uumamee barnootnii addaan cite eega turee booda yaada gaariin jalqabsisuuf gumiin kun kan gaggeeffame ta’u gabaafaee jira.
Bakka bu’aa kantiibaa bulchiinsa Dirree Dawaa abbotiin amantii,maanguddoota biyyaa,abbotii Gadaa, Ugaazoota, komishinni Polisii fi hawaasnii Yunivarsitichaa bakka argamanti staadiyamii yunivarsitichaa keessatti gumiin nagaa kun gaggeeffame.
Barattonni walitti-bu’iinsaa fi shakkii keessaa ba’anii obbolummaan barnoota isaanii akka itti fufaniif gaafatamee jira
Prezidaantii eeggataa Yunivarsitii Dirree Dawaa kan ta’an Dr. Ubaah Adem nageenya eegsisuuf Yunivarsitichii bulchiinsii Yunivarsitichaa waliin kan danda’ee mara akka godhu garu murteessaan qooda barattootaa ta’u hubachiisan.