text:
Dubbii Iimaana Diigu-Kutaa 8.3
Nabiyyummaa Himachuu
Kutaa darbe keessatti sobaan nabiyyummaa himachuun Rabbii olta’aa irratti kijiba uumuu akka ta’ee fi iimaana akka diigu ilaalle jirra. Ammas itti fufuun akkaataa iimaana itti diigu haa ilaallu:
(B)-Nabiyyummaa himachuun wanta Qur’aana keessa jiru kijibsiisuudha. Qur’aanni Muhammad (sallallahu aleyh wassallam) xumura nabiyyoota akka ta’e jala muree dubbata. Isa booda nabiyyiin hin jiru. Rabbiin olta’aan ni jedha:
“Muhammad dhiirota keessan irraa abbaa nama tokkootu hin taane. Garuu inni Ergamaa Rabbiitii fi xumura Nabiyyootaa kan ta’eedha. Rabbiinis waan hundaa beekaa ta’eera.” Suuratu Al-Ahzaab 33:40
Ibn Kasiir ni jedha: “Aayanni tuni isa booda nabiyyiin akka hin jirre jala murtee dubbatti. Isa booda nabiyyiin erga hin jirre ergamaan hin jiru jechuudha. Sababni isaas, sadarkaan Ergamaa sadarka nabiyyi caala. Ergamaan (Rasuulli) hundi nabiyyiidha, garuu Nabiyyiin hundi rasuula miti.” (Tafsiir Ibn Kasiir 3/474)
(C)– Nabiyyummaa himachuun wanta Ergamaa Rabbii (sallallahu aleyh wassallam) irraa dhufe kijibsiisuu fi mormuudha. Nabiyyummaan Muhammadin (sallallahu aleyh wassallam) xumuramee jira. Namni odeefannoo sirritti mirkanaa’e kana mormee kaafira. Nabiyyummaan Muhammadin (sallallahu aleyh wassallam) xumuramu dhimma amanti keessatti shakkii tokko malee beekkamuudha.
Abdulqaahir Bagdaadi ni jedha: “Namni nabiyyummaa Nabiyyii keenya Muhammad(sallallahu aleyh wassallam) mirkaneesse hundi, inni xumuraa nabiyyoota fi Ergamtoota akka ta’e ni mirkaneessa. Akkasumas, shari’aan isaa akka turuu fi hin shaaramne ni mirkaneessa. Nabiyyi keenya irraa odeefannoon wal jabeessanii fi namoota baay’een gabaafaman jecha isaa kanaan dhufe jire: “Ana booda nabiyyiin hin jiru.” Namni ragaa Qur’aana fi Sunnah deebise (fudhachu dide), inni kaafira.” (Usuul Diini-fuula 162-163)
Ibn Kasiir ni jedha: “Rabbiin tabaaraka wa ta’aala kitaaba Isaa keessatti, Ergamaan Isaas (sallallahu aleyh wassallam) Sunnah mutawaatira keessatti, isa booda nabiyyiin akka hin jirre beeksisee jira. Namni isa booda sadarkaa kana (nabiyyummaa) himate hundi garmalee kijibaa, dajjaal, jallataa nama jallisuu akka ta’e haa beekaniif, [isa booda nabiyyiin akka hin jirre beeksisee].” (Tafsiir Ibn Kasiir 3/475)
Mee hadiisota kana keessaa muraasa haa dhiyeessinu: Sawbaan radiyallahu anhu akka gabaasetti Ergamaan Rabbii sallallahu aleyh wassallam akkana jedha: “Ummata kiyya keessatti kijibdoonni soddomni ni dhufu, hundi isaanitu nabiyyi akka ta’e odeessa. Ani xumura nabiyyootati. Ana booda nabiyyiin hin jiru.” Jaami’u Tirmizi 2219, Abu Daawud 4252
Abu Hureeyran radiyallahu anhu akka gabaasetti Ergamaan Rabbii sallallahu aleyh wassallam akkana jedhe: Ilmaan Israa’il nabiyyoonni isaan bulchaa fi qajeelchaa turan. Akkuma nabiyyiin tokko du’uun nabiyyiin bira bakka bu’a. Dhugumatti, ana booda nabiyyiin hin jiru.” Sahiih Al-Bukhaari-3455
Jaabir ibn Abdullah ni jedha: Ergamaan Rabbii sallallahu aleyh wassallam ni jedhan: “Fakkeenyi kiyyaa fi fakkeenyi nabiyyoota na duraa akka namticha mana ijaaree ergasii kornari isaa tokko irraa bakka bilooketti tokkoo malee gaarii godhee fi bareechiseeti. Namoonnis mana kana irra naanna’uun ajaa’ibsiifatu. Ni jedhus: “Maaliif bilookettin tuni hin sirreefamnee?” Ergasii Ergamaan Rabbii sallallahu aleyh wassallam ni jedhan: Ani bilooketti sani. Ani xumura Nabiyyootati.” Sahiih Muslim 2286, Sahiih Al-Bukhaari-3535
Fi hadisota biroo
(D)-Nabiyyummaa himachuun wantoota diini Rabbii olta’aa, aayaata fi ergamtoota Isaa faallessu fi diigu of keessatti qabata. Nabiyyummaa himachuun haqiiqaa guuttamuu amantii diiga. Rabbiin olta’aan akkana jedhee jira:
“Har’a amanti keessan isiniif guutee, qananii Kiyyas isin irratti guutee, Islaama akka amantiitti isiniif jaalladhe.” Suuratu Al-Maa’idah 5:3
Ibn Kasiir ni jedha: “Kuni ummata kana irratti qananii hundarra guddaa Rabbii olta’aa irraa ta’eedha. Rabbiin amanti isaanii isaaniif waan guuteef, isaan ala amanti biraatti hin hajaman, Nabiyyi isaaniitiin ala nabiyyi biraattis hin hajaman. Kanaafi, Rabbiin xumura nabiyyootaa isa godhe, namootaa fi jinniitti erge. Halaalli hin jiru wanta inni halaala godhe malee, haraamni hin jiru wanta inni haraama godhe malee.” (Tafsiir Ibn Kasiir 2/13)
Nabii Muhammadin sallallahu aleyh wassallam booda namni nabiyyummaa himate (ani nabiyyidha ofiin jedhe) kaafira akka ta’e Muslimoonni irratti wali galanii jiru.
Mullaa Aliyy Qaarii ni jedha: “Nabiyyii keenya sallallahu aleyh wassallam booda nabiyyummaa himachuun akka wali galtee Muslimootatti kufriidha.” (Sharih Fiqhul Akbar fuula 244)
Al-Uluusi ni jedha: “Ergamaan Rabbii sallallahu aleyh wassallam xumura Nabiyyoota ta’uun wanta Qur’aanni dubbatee, sunnaan ifatti baasee fi ummanni (Muslimoonni) irratti wali galaniidha. Namni faallaa kanaa odeessu ni kafara. Yoo didee itti fufe, ni ajjeefama.” (Ruuhul Ma’aani-22/41)
An-Nawawi ni jedha: Nabiyyii keenya sallallahu aleyh wassallam booda nabiyyummaa yoo himate ykn nama nabiyyumma himate dhugoomse… kuni hundi kufriidha.” (Rawdaatu Xaalibiin 10/64-65)
Ibn Qudaamah ni jedha: Namni nabiyyummaa himate ykn nama kana himate dhugoomse, [Islaama irraa] duubatti deebi’ee jira. Sababni isaas, yommu Museylimaan nabiyyummaa himatuu fi namoonni isaa isa dhugoomsan, isaan sababa kanaan murtaddiin (namoota Islaama irraa duubatti deebi’an) ta’an. Haaluma kanaan, Xalhiyyah Al-Asadi fi kan isa dhugoomse [murtaddiin ta’u]. Nabiyyiin sallallahu aleyh wassallam akkana jedhan: “Qiyaaman hin dhaabbattu hanga kijibdoonni soddomni bahanitti malee. Hundi isaanitu Ergamaa Rabbii akka ta’e odeessa.” (Al-Mughnii 7/150)
Mansuur Al-Bahuuti ni jedha: “Namni nabiyyummaa himate ykn nama nabiyummaa himate dhugoomse kafaree jira. Sababni isaas, aayah tana kijibsiisaa jira: Garuu inni Ergamaa Rabbiitii fi xumura Nabiyyootaa kan ta’eedha.” (Suuratu Al-Ahzaab 33:40) Akkasumas hadiisa kana kijibsiisa: “Ana booda nabiyyiin hin jiru.”…” Sharih Muntahal Iraadaati 3/386)
Guduunfaa
Nabiyyummaa himachuu jechuun “Ani Nabiyyiidha, wahyiin Rabbiin irraa natti bu’a, na hordofaa.” jechuun odeessudha.
Nabii Muhammad (Sallallahu aleyh wassallam) booda nabiyyiin haarofti dhufu hin jiru. Kanaafu, namni Nabii Muhammadin (Sallallahu aleyh wassallam) booda “Ani Nabiyyiidha” jedhe ni kafara. Namni nama kana dhugoomses ni kafara. Sababni isaas, Qur’aanaa fi hadiisa sahiih kijibsiisaa jira. Kanaafi, yeroo Abu Bakr Siddiiq (radiyallahu anhu) Museylimaan kijibaan yommuu nabiyyummaa himatu, Muslimoonni isaa fi hordoftoota isaatti ni duulan. Sababni isaas, Islaama irraa duubatti deebi’anii jiru (murtaddii ta’anii) jiru.
Madda:
“Nawaaqidul Iimaani al-qawliyah wal amalayah” fuula 189-198 Abdulaziz bin Muhammad


c: text/html

text: Kan dhuma torban darbee as waashington DC keessatti gaggeeffame Kora waggaa kan waldaa qorannoo Oromoo ykn OSA irratti keessumoota aferamanii Finfinnee irraa dhufuun itti hirmaatan keessaa tokko Aaddee Tsedale Lemmaa Gammachuu tokko turan. Aaddee Tsedaaleen hadha qabeenyaa fi gulaaltuu olaantuu kan barruu “ Addis Standard” ta’uun beekamu. Mormii Oromiyaa keessaatti baatilee hedduuf gaggeefaman barruu kana irratti maxxanfamaa kan turan ta’uus akka mormiin suun jalqabameetti gabaasuu jalqabuu dadhabuu isaaniif sababaalee turan hirmaatoota kora OSAf ibsaniiru.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
__//__ Wixinee Labsii Mana Murtii Aadaa Oromiyaa Hundeessuufi Beekkamtii Kennuuf Qophaa'e ilaalchisee Yaada Murtii Caffeef kan dhiyeessan Obbo Issaa Boruu D/Taa'aa Koree Dh/Dhimma Bulchiinsaafi Seeraafi barbaachisummaa waltajjichaa ilaalchisee ibsa kan kennan...Gutuu isaa Dubbisuuf
__//__ Manneen Murtii Oromiyaa, dhimmoota xiyyeeffannoo barbaadu jedhamanii adda bahan kan akka ragaa sobaa, himannaa sobaa qulqulleessuun hojjachuu, daa'imman, dubartootaafi qaama miidhamtootaaf xiyyeeffannoo addaa kennuu, hundeeffama mana murtii aadaa Oromiyaa hojiirra...Gutuu isaa Dubbisuuf
__//__ Miseensonni Caffee Oromiyaa, gabaasa qaama raawwachiiftuu Pireezidaantii MNO Obbo Shimallis Abdiisaatiin dhiyaate irratti wayita yaada kennan, hojiiwwan gaggaarii waliigalaan bara kana hojjetamaa turaniif beekkamtii kennaniiru.Gutuu isaa Dubbisuuf
__//__ Bara 2013 keessatti biyyi keenya gaaga’ama rakkoo nageenyaa, dhibee COVID-19, Weerara hawwanisaafi dhiibbaa dippiloomaasii hidha laga Abbayyaatiin uumamaa ture hunda keessatti filannoo marsaa 6ffaa bara kana Waxabajjii 14 gaggeeffame karaa...Gutuu isaa Dubbisuuf
__//__ Caffeen, Yaada Murtee Raayyaa Ittisa Rippaabiliika Demokiraatawaa Federaalawaa Itoophiyaatiif Beekkamtii Kennuuf Qophaa’e irratti mari'atee kan mirkaneesse yommuu ta'u, Yaanni kun Yaada Murtee Lak. 08 Bara 2013 ta'ee kan waamamu ta'uus...Gutuu isaa Dubbisuuf
__//__ Afyaa'iin Caffee Oromiyaa Aadde Loomiin haasawaa isaanii keessatti, Barri Hojii Caffee 5ffaa kun, qabsoo hadhaawaa geggeesseen rakkooleefi qormaatilee ciccimoo keessa darbuun, qormaatilee turan gara carraatti jijjiiruun; bu’aalee amma arginu kunniin...Gutuu isaa Dubbisuuf
Office Opening hour
Monday - Friday: Morning: 08:30am - 12:30 pm Afternoon: 01:30 pm - 05:30 pm
CALL US: Tel: +251-113-72-62-18
Fax: +251-113- 71-48-04
P.O. Box:21383 - 1000


text:
Mariin araaraa barattoota Oromoo fi Amaaraa Yunivarisiitii Ambootti baratan gidduutti adeemsifamee jira.
Marii kana irratti barattoonni ammaan booda akka walitti hin buunee fi akka tokko tahanii barnooota isaaniitti bobba’an waadaa walii seena, jedhama.
Pireezidaantiin Yunivarsiitii Amboo Doktor Taaddesee Qana'aa sirna araara barattootaa sana irratti argamuun haasawa garaa nama nyaatu gochuun isaaniis himamee jira. Gabaasaan keenya haaraan, Naakoor Malkaa kana irratti gabaasaa erge qaba. Guutummaa isaa caqasaa.


text:
Ertraan wal waraansa Tigraay keessatti gaggeeffamee keessaa qoodi ishee qabdu maal akka ta'e gaaffii kaasisaa jira.Angawaan waraana Itiyoophiyaa beekamaan walitti bu'iinsa Tigraay keessa waraanni Ertraa jiraachuu mirkaneessanii jiru.Kantibaan magaalaa Maqalee inni haaraanis kana mirkaneessanii jiru.
Gama kaaniin Yunaaytid Isteetes fi taajjabdoonni alaa fakkii saatataayitii fi waan dubbatamaa ture gidduu seenuun akka dhaggeeffatanti humnootiin Ertraa wal waraansa sana keessaa harka qabaachuu isaanii ibsan.
Ertraan garu kun soba jechaa jirti.
Gabaasa Guutuu Caqasaa


text:
OromoTV.com Contributor
Jaafar Ali, Norway Irraa
Afaan jechuun, akka saayinsiin afaanii barsiisu tti, waan biraa tokkollee osoo hintahin, mi’a qunnamtii ykn meeshaa ittiin waliigalan, kan ummatootni tokko muuyxannoo hawaasummaatiin hotate ykn gonfate tahuu isaa ti. Haatahu malee roga gara garaa irraa gadifageenyaan hoggaa mil’atamu, afaan mi’a ittiin walqunnaman qofa gadhanii hornoguun nama dhiba. Maaliif yoja’ame ilmi namaa beeyladaa fii busaawaa biraatiin adda bahee beekkamuun uumaa yaaddu waan taheefi. Niyaada hoggaa jennuus namni dura waan beeku yaada. Kana jechuuniis afaan beekuun yaada, akka aadaa isaatti yaada jechuu dha. Kanaaf fakkiin gaariin manaama ykn abjuu dha. Namuu abjuu niarga. Hoggaa manaamu ammoo afaanuma isaatiin malee namni afaan hinbeekneen manaamuu hindandayu. Hayyootni hawaasummaa namni afaan isaatiin yaada hamma ja’an takka irra gayuuniis kanaafi. Ilma namaatiif yaaduun qoftii ammoo gayaa miti. Waan yaadees kaaniif dabarsu qaba. Kanaafuu kan yaadees yaada isa qooduuf, kan caqasuus waan dhagaye san qooddachuuf afaan isaaniitiin walqunnamuun dirqama taha. As irratti namni afaan garagaraa dubbatu afaan lamadaatiin waliigaluu hindandayu jechuu kiyyaa miti. Gam tokkoon warri afaan lamadaa qabu dhibbeentaa hawaasa addunyaatiin hangam takka yojenne lakkooysa darree akka tahe kan wal nama gaafachiisuu miti. Afaan lamadaa qabaachuun ammaas ittiin yaaduufiis tahe ittiin yaada dabarfachuuf matuma galeehuu afaan ofii kan gitu tahuu hindandayu.
Gara biraatiiniis nama tokko waan inni dubbatu iraa ka’uu dhaan hujii isaatiis tahe gita isaa, amantii isaa tii fii aadaa isaatiis, akkasumas nama biyya tamii akka tahee fii saba isaatiis hubachuun, yo hangam xinnaate shalaguun akka dandayamu hayyootni lugaa nibarsiisan. Ulaagaalee ummata tokko akka sabaatti gam tokko luucceysan, ykn saba tokko kaaniin addatti hornogan keeysaahiis tokkoo fii kan duraa afaani. Adaa jechuun akkaata hawaasni tokko waliigala jiruu fii jireenya isaa ittiin gaggeeyfatu eega tahe, aadaan afaaniin alatti ruuhii qabaachuu akka hindandeenye hubachuun nama hindhibu.
Roga seenaa tiin yotahees seenaa jechuun daandii yeroo kan dhalootni tokko bu’aa fii bahee isaatii wajjiin irra as dhufe eega tahe seenaa ofii galmeeysanii dhalootaaf dabarsuufiis tahe warri qubee-maleeyyii tahee turees arraat-aadaa ykn oral traditionii dhaan seeneysuun kan dandayamu yo afaan ofii qabaatan qofa. Ragaa biraa tokko dabaluuf namni hawaasa isaa irraa fagaatee jiraatu tokko qaamaan hanga fedhe yo itti toltellee qalbiidhaan ammoo mjuu tahuu hindandayu. Jecha biraatiin assimilate tahanii jiraachuun dandayamullee eenyummaa laalchisee amoo qurxummii bishaan keeysaa baatete tahuun hinoolamu. Balaa nam-uumtee tahan kanneen sabni tokko muraasaan ykn dimshaashaan baduu itti dandayu ykn genocide keeysaahiis tokko tarsiimoo assimilationii kana hoggaa tahu, namni tokko assimilate tahuu hoggaa jalqabu wanni inni dura dhabu afaan isaati. Afaan isaa dhabnaan adaa isaa dhabe jechuu dha. Ulaagaalee kanneenii fii kkf hoongawe jechuun ammaas uunkaaleen inni an abalu je’ee ittiin ofmoggaasuus waan buxa dhabduuf gabaabdumatti eenyumaan isaatiis achi buutee miila bakar taate jechuu dha. Akka fakkeenyaattiis fagoo osoo hindeemne hiree saba Agaw mudatte qofa maqaa dhahuun gayaa dha. Agaw qofa osoo hintahin Argoobbaa, Harallaa, Gaaturii fii kanneen biraatiis tarreeysuun nidandayama. Kaaba wallootiin hangafee osoo jijjiiramni hammi kun dhufuu baatee sanbi oromootiis carraa gaddisiisaa kana mudachuuf amna jalqabeeti ture. Karaan balaa bifa kanaa irraa dandamachuun ittiin dandayamuus tokkoo fii guddaan afan ofii jiraachisuu qofaan akka tahe kan wal nama gaafachiisuu miti. Kanaafiis faca’insaa fii deebi’anii kasachuu Yahuudotaa qofa eeruun gayaadhaa oli. Akka seenaa isaanii irraa hubachuun dandayamutti yahoodotni balaa bardhibbee hedduu san irraa kabsachuu fii deebi’anii akka sabaatti dhaabbachuu kan dandayan gaafa akka callee cittee tti faffaca’anii turan hunda afaan isaanii tiis dabalatee adaa fii amantii isaanii irratti cichanii tiikfachuu waan dandayaniifi. Bifa kanaan fakkeenyaa fii ragaalee garagaraa hedduu tarreeysuun nidandayama. Walumaagalattuu afaan jechuun hammuma mi’a qunnatii tahe takka ulaagaa eenyummee ummatootaa akka tahees jala muruun haqa qofa osoo hintahin dirqama taha.
Akka seensaa tti hammana eega jenne afaan mi’a hujii tahuun isaatiis haamil’annuu. Afaan ofiitiin hojjachuun hujii anjeeysuu caalaa afaan saniis dagaagsuu dha. Afaan tokko ammaas lakkuma dagaaguun hujii anjeeysa. Afaan hujii hoggaa jennuus ija siyaasaa qofaan kottoonfachiisanii ol’aantummaa gita bittaa ittiin mirkaneeysuu qofatti hornogamuu hinqabu hinqabu. Ijoon barreefama kanaatiif afaan Oromoo akka afaan hujii tti akkamiin hubatama? Gaafii jettuuf yaada hamma tokko gumaachuuf yaaddameetti.
Ruuhii qaqqaalii wareegamtoota qabsoo bilisummaa Oromootiif galatni haagayuutii kaleen ar’aamiti. Gayaa tahuu baatuus Oromoon dur afann isaatiin dubbachuunuu dharraa itti taate ar’a afaan isaatiin hojjachuu mi’eeyfateeti jira. Mirgi kun naannoo Oromiyaa keeysatti akka lamuu ifbooda deebiuu hindandeenyetti habaqaalamuun waan tokko tahee, sadarkaa biyyaattiis yaaduun hinhammaatu. Kuniis kan burqu guddinaa fii wayyabummaa ummata Oromoo irraa ka’uu dhaan sabaa fii sablammoota biraatii wajjiiniis hariiroo gaarii qabaachuun eenyuufuu taanaan hinhammaatu ja’amee waan amanamuufi. Oromoon ummatoota gaafa afriikaa hundaa wajjiin hariiroo gadifageenya qabdu qooddata. Keeysumattuu sadarkaa Itiyoophiyaa tti roga diinaggeey, kan hawaasummaa fii siyaasaatiin tahuus somayyoo ykn utubaa fii dagalee biyyittii sanii taheeti dhaabbataani. Kanaafuu ummatoota biyyittii sanii hundaa wajjiin qunnamtii fii hariiroo fayyaaleysa taate uumuutu irraa eegama. Kun ammoo fedhii fii hawwii gama tokkoo qafaan kan milkaahuu miti. Fedhii fii dantaa gama hundaa irratti bu’uramu qaba. Oromoon akka hangafaa tti tarkaanfii takka fuuldura taree xurree saaquun dantaa ofii qofaaf akka hintahin ammoo beekkamuu qaba. Inumaa oromoo caalaa hariiroo tana irraa kan fayyadamu ummatoota biraati jechuun nidandayama. Gama Oromootiin dantaan ummatoota hundaa taligamuun dantaan Oromootiis taligamuu dha ja’amee ti amana. Ummatootni kuuniis amantaa akkasii qabaachuutu irraa eeggama. Kana jechuun, Itiyoophiyaa keeysa tti kan Oromiyaa hinjaalanne nijira jechuu fii miti. Lafa osoo hintahin ammoo jaalatamuu, barbaadamuu fii kabajamuu kan qabu ummata oromooti. Kanaafuu ummatootni biyyittii san keeysa jiraatan oromoo wajjiin hariiroo gadifageenya qabdu uummachuutu irraa eeggama. Kana godhuun isaanii oromoo hinmiidhu. Isaan ammoo nifayyada. Afaan Oromoo dubbachuun ammaas Oromoo wajjiin hariiroo hujii uummachuu fii cimsachuuf gargaaruu caalaa hariiroon sun akka waartuus taasisuu nidandaya. Fakkeenyaaf caasaa federaalaa keeysatti humniti namaa muraasa tahullee afaan oromoo afaan hujii yotahe, Oromoon mootummaa federaalaa keeysatti daran akka hirmaatu nigargaara. Hunda caalaa ammoo ummatootni biyyittii sanii naannoo oromiyaa bal’oofii badhaatuu keeysatti bobbahanii akka hojjatanii fii ittiin gargaaraman isaan dandeeysisa. Haalli kun ummatoota hunda caalmayaan walitti hidhuu dhaan tokkumaan biyyittii dhaa akka waartullee sababa tahuu nidandaya. Kana jechuun afaan Amaaraa hanqisanii Afaan Oromootiin bakka buusuu jechuu akka hintahiniis hubachuun barbaachisaa dha. Biyya takka keeysatti afaan ummata wayyabaa afaan hujii tahuun mirga sadarkaa addunyaatti fudhatamee ittiin hojatamaa jiru malee Itiyoophiyaa qofaaf kan karoorfame akka hintahiniis dagatamuu hinqabu. Biyyotni afaan hujii lamaa fii sanii ol qabaniis akka jiran hubachuun barbaachisaa dha. Kun tahuu dhabuun ammoo balaa silaa sodaatamtu san yoshaffisiise malee hinhanbisu . Gabaabdumatti Oromoon osoo mirga muraasotaa hinmiine mirgi wayyabummaa isaa akka kabajamuuf hawwa. Hawwuu qofa osoo hintahin kabajoomfachuufiis niqabsaawa. Kana jechuun ammoo oromoon akka Sirna habashootaa sanitti afaan isaa humnaan ummatoota irratti fe’uuf fedhii qaba jechuu miti. Garuu karaa mirgi isaa osoo hinsharafamne itti kabajamu barbaaduun isaa hin oolamu.
Miilanaan oromoo fii afaan oromoo laalchisee sodaa jirtu takka takka mimil’achuuniis barbaachisaa dha. Gaafa yaadni kun dhawwaaquu jalqabe irraa kaasee sodaan guddoon kan callaqifte garee hanbaa sirna dabree tahan warra ammallee Brdh 21fa keeysatti biyya takka, alaabaa takka, amantii takka fii afaan tokko jechaa dhama’u irraahi. Ka’umsi isaaniitiis kan duraa tuffii ummataaf qaban hoggaa tahu yo mirgi akkasii dhugoome empiriin teenya nifacaati, empiriin facaanaan ammaas waan saamnu dhabna, siyaasaa jettu, siyaasaa booyyee tan Hassan Alii baanu saniin jaamuu dhaani. As irratti ammoo Nafxanoyoota malee, ummata Amaaraa bal’aa fii kabajamaa akkaan hinbaanne akka naaf beekkamuun dhaammachuu barbaada.
Sodaan lamadaa tan murna biicuu amma biyya bitu kanaati. Murni kun akka imaammataa tti mirgoota bifa kanaa laalchisee rakkoo dilasii qabaachuu baatanille, hiree seenaa tahee yeroofillee tahu, angoon siyaasaa harka isaanii waan galteef carraa kanaan saammachaa turuuf jecha yaada kana ammaaf fudhahuun isaan dhibeeti jira. Sodaan isaanii guddoon oromoon carraa kanaan daran humna tahee akka isaan dura hindhaabbane bir’achuu hoggaa tahu, Fakkeenyaaf sadarkaa biyyaaleysaatti afaan oromoo afaan hujii yotaasifame presidenticha intalishee tahee taa’uus dabalatee keeysumattuu qondaala qondaallanii ykn muummicha ministeeraa irraa kaasee ministeerotaa fii irreeyyiin waraanaa ol’aanoon biyyittii afaan hujii kan mootummaa Itiyoophiyaa lamaanuu dubbachu qaban ulaagaan jetu dhufuun waan maluuf seera kanaan hornogamanii angoo diriirfatanii ittiin saaman tana irraa kottoonfachuun akka isaan hinmudanne eeggannaa gochuuf akka tahe shalaguun nama hindhibu. Kuniis shira wayyaanotaa malee rakkoo ummata tigraay akka hintahin beekamuu dha qaba. Amala mooteeqorkummaa isaanii irraa kan ka’e wayyaanotni waan gama isaaniitiin dhufu malee hamma fedhe murteeysaa tahuus yaada gara biraa fudhachuuf uumaan isaanii hinhayyamuufi. mirgoota ummataa shasharafanii akka badhaasaa ti tokko tokkoon gumaachuudhaan gaafa muddaman rakkoo yeroo sanii keeysaa ittiin ofbaasanii umrii angoo isaanii dheereyfachuuf waan ittifayyadamaniif amma tahuu baatulle gaafa waxxannaan isaan qabatte, afaan oromoo qofa osoo hintahin kan isaaniitiis dabalanii, afaan mootummaa sadeen keeysaa lama kan dubbatu angaahuu nidandaya kan ju’uun seera mejjeeyfatanii tooftaa siyaasaatiif itt dhima bahuun isaanii akka malu shalaguun nidandayama.
Rakkoo dilas madaala kuffistu tahuu baattullee olola baroowaniif gabroomfatootni habashaa tamsaasan, keeysumattuu tarsiimoo wayyaanotaa tan ummatoota gargar dhilliyanii bituuf ololchaniin sabaa fii sablammoota aalii oromoo tahan hedduu keeysatti sodaan bu’ura hiqabne akka uumamtu carraaqqiin hingodhamin hinjirtu. Roga kanaan garuu, waliin jiraachuu daran waliin gabroomuu irraa kan ka’e ummatootni empira sanii fira malee abadan diina oromoo tahuu akka hindandeenye mirkaneeysuufiis tahe olola diinaa masheensuuf, adeemsa qabsoo bilisummaa oromoo keeysatti xiyyeeffannaan gayaan kan laatameef natti hinfakkaatu. Kanaafuu jaarmayoota siyaasaatiis tahe qaamowwan taligaa oromuu gaggeeysaa jiran hundi qaawa kana cuqqaaluuf irra daddeebi’anii itti yaaduu qaban amantaa jettuun qaba.
Xumura irrattiis haala qabatamaa ar’a keeysatti argamnuun, xiyyeeffannaan Oromoo tahuu kan qabu afaan oromoo afaan Itiyoophiyaa taasisuuf osoo hintahin, mirgi roga kanaan Oromiyaa keeysatti gonfatame akka hinshasharafamne tikfachuu fii daran jajjabeeysuu dha. Afaan oromoo afaan oog-barruu, afaan siyaasaa tii fii afaan qorannaa saayinsi akka tahu dandeeysisuu dha. Akkaataa kanaan bal’ina naannoo kanaa tii fii guddina ummata kanaatii wajjiin Itiyoophiyaa qofaaf osoo hintahin sadarkaa gaafa Afriikaa tti afaan barbaadamaa tahuu akka dandayu carraaqqii addaan hincitnee fii walfaannoomii qabdu godhuutu feesisa. Oromoon tokkummaa hinbalfu. yomuddattees kuta bahee mirga isaa gonfachuuf eenyuyyuu caalaa carraa akka qabuus osoo hindaganne bifa qaroomeen sossoohuutu barbaachisa. Keeysumattuu dhalootni qubee yeroo fii seenaan amaanaa ulfaattuu akka isaan irratti jiiyse hubatanii tii fii mul’ata dheeraa sinqeeyfatanii qabsoo dhaaluutu irraa eeggama.
Injifannoon ummata oromoo tiif!!
Bitooteysa 11, Br 2015
Jafer Ali Hassen
Norway irraa


text:
Hegeree Oromiyaattin
Ambaasadarrii Masriif Finfinnee taa,uu Mohammed Idriis odeyfanno burqaa Oduu “sharq Al-owsat” waliin godheen Presdentiin masrii Abdulfattaah Al-sisii fii Mummichi ministera Ethiopa Haylamaram dassaalenyi Newyorkitti dhimma Biyya lamaanii keysaafuu Waa,ee Laga Abbaarratti wal marihachuuf kan deeman ibsee jira .
Ammallee itti gaafatonni haajaa alaa Biyya lameenii Shukrii fii tawaadros kan wal arguuf taa,an ibsee itti dabaludhaan masriin Finfinnee keysatti mana yaalaa ” Onnee fii Qochumaa ” akkasuma bakka ” khalee itti dhiqan” Ogeysa Fayyaa Addnyaa Dr Majdii Ya,aqubiin ummata Ethiopaf kan banan tahuu ibsee jira. Gara biraan yeroo ammaa kanatti masriin Ogeysota fayyaa 16 Ethiopa irraa fiddee Hospitaalota Cairo keysatti akka lenjisaa jiran burqaa Oduu kanaaf dabalee addeysee jira.


text:
Rasaasaan dhawamee ajjeefamuu Artistii beekamaa Haacaaluu Hundeessaa ilaalchisee, gaddi shaamaa mormii ibsuu, sirni yaadannoo artistichaa fi mormiilee magaalaalee fi kutaalee adda addaa as Yunaayitid Isteetis, Kaanadaa, Biriteen, Jarmanii, Siwiidin fi Nezelaands keessatti guyyoota sadi’iif walitti fufee geggeessamee jira.
Sirni yaadannoo halkan dabre Minisootaatti geggeessame isa guddicha. Ajjeefamuu Artist Hacaaluu tii booda, hooganoonni siyaasaa Obbo Jawaar Mohammed fi Obbo Beqqelee Garbaa hidhamuu, akkasumas, haala hamaa Oromiyaa keessatti deemaa jira – jedhanis balaaleffatanii jiran, dhalattoonni Oromoo kun.
Bulchaa kutaa sanaa fi bulchitoota magaalaa dabalee aangawoonni Yunaayitid Isteetis, ajjeechaa Artist Haacaaluu irratti raaw’atametti guddaa gadduu isaanii ibsuun, tumsa isaanii barreessanii jiran.
Godina Teeksaas magaala Hiwstan keessattis sirni yaadannoo artiis Haacaaluu bifa kanaan qophaahuu dargaggoon saganticha irratti hirmaate, Eebbaa Murtii Sagalee Ameerikaatif ibseera.


text:
Tafsiira Suuratu Luqmaan-Kutaa 13
Kutaa kana keessatti qananii fi mallattoolee doonii keessa jiru dubbata. Itti aanse amala namoota yeroo rakkoo gara Rabbiitti fiiganii ergasii qananii Isaa waakkatanii ibsa. Shirkii warraa ammaati moo shirkii warra duriitu fokkuudhaa? Deebii kanaa argachuuf dubbisa itti haa fufnu…
“Mallattoolee Isaa irraa isinitti agarsiisuuf doonin tola Rabbiitiin galaana keessa akka deemtu hin arginee? Dhugumatti, kana keessa nama garmalee obsaa, galateefataa ta’e hundaaf mallattooleetu jira.” Suuratu Luqmaan 31:31
Rabbiin subhanaahu wa ta’aalaa doonin ajaja Isaatiin akka irra deemtuf galaana kan laaffise Isa akka ta’e beeksisa. Gabroota Isaa irratti tola oolu irraa kan ka’e doonin galaana keessa akka deemtu taasise. Osoo bishaaniif humna dooni baadhatu kennu baate, silaa doonin irra deemu dandeessi?[1] “Mallattoolee Isaa irraa isinitti agarsiisuuf” Kana jechuun mallattoolee fi ragaalee Isaa garii kan dandeetti, ogummaa fi rahmata Isaa agarsiisan isinitti agarsiisuuf doonii galaana keessa akka deemtu taasise.
“Dhugumatti, kana keessa nama garmalee obsaa, galateefataa ta’e hundaaf mallattooleetu jira.” Kana jechuun dooniin galaana keessa deemuun nama wanta Rabbiin dhoowwe irraa obsu, wanta Inni itti ajaje hojjachuu fi murtii Isaa irratti obsuuf, akkasumas, qananii Rabbiitiif galateefatu hundaaf mallatooleetu jira.[2]
“Dooniin tola Rabbiitiin galaana irra akka deemtu…” jedhe dubbachuu booda “garmalee obsaa, galateefataa ta’e hundaaf…” jechuun aayah goloobun garmalee kan walitti galuudha. Sababni isaas, dooniin tuni galaana irra waan deemtuuf yeroo garii danbaliin ni dhaya, namnis sababa kanaan ni rakkata. Tarii miidhamuus danda’a. Kanaafu, kana obsaan fudhata. Tarii dhimmi faallaa kanaa ta’uu danda’a. Galaana irra nagahaan darbanii wanta gaarii baay’ee argachuu danda’u. Kanaafu, kana galata galchuun qunnama. Doonii tana waliin wanti nama gammachiisu fi miidhu waan jiruuf, Rabbiin olta’aan, “nama garmalee obsaa, galateefataa ta’e hundaaf mallattooleetu jira.” jechuun guduunfe.[3]
“Yommuu danbalin akka duumessa yookiin gaaraa isaan haguugee, amanti Isaaf qulqulleessuun Rabbiin kadhatu. Yommuu gara lafaatti isaan baasu, isaan keessaa nama madaallamaa ta’etu jira. Aayaata Keenya akkaan gantuu, kafaraa malee kan waakkatu hin jiru.” Suuratu Luqmaan 31:32
Kana jechuun yommuu namoota Rabbiin ala wanta biraa gabbaran kanniin osoo dooni yaabbatanii deemanu danbalin akka gaaraa ykn duumessaa haguuge, bishaanin nyaatamna jedhanii garmalee sodaatu, ni nahu. Kanaafu, gara Rabbiitti dheessun Isa qofa kadhatu. Garuu yommuu gara lafaatti nagahaan isaan baasu, isaan keessaa nama jiddu-galeessa ta’etu jira. Haala guutuu ta’een Rabbiin hin galateefatu. Ammas, isaan keessaa nama qananii Rabbii waakkatutu jira.[4]
Mushrikoonni duri yommuu haala cima keessa seenan, fakkeenyaf danbalin gara hundaan yoo isaan marse, Rabbiin beekanii Isa qofa kadhatu. Kuni kan agarsiisuu shirkii warra duraanii caalaa shirkiin warra isaan booda dhufanii badaadha. Yeroo ammaa namoota yommuu danbaliin bishaani akka duumessaa gara hundaan isaan marsuu ykn rakkoon isaan tuqu, uumamtoota waammatantu jira. “Yaa Rabbii nagaha na baasi” jechuu dhiisee, “Yaa Aliyy nagaha na baasi, yaa Abdul Qaadir na baraari, yaa ebalu na baraari.” Jedha. Kanaafu, shirkiin warra kanaa shirkii warra durii caalaa fokkuudha. Warri durii yommuu rakkoon isaan tuqu haqa ni beeku. Rabbiin malee eenyullee rakkoo kana akka hin kaasne ni beeku. Garuu warri ammaa jaaminsa irratti jaaminsa dabalatu.
Akkuma beekkamu, Abdulqaadir ykn Badawiin ykn Aliyy ykn namni biraa rakkoo namarraa kaasu hin danda’u. Inumaa, kunniin hunduu osoo rakkoon isaan tuqe mataa ofii irraayyu kaasu hin danda’an. Kanaafu, akkamitti namoota biroo irraa kaasu danda’u ree? Kuni kana waliinu isaan du’anii jiruu, gara hundaan abdiin isaan waliin cite. Garuu osoo kan jiraatan ta’anii, tarii namni isaan gargaarsifachu danda’a. Haa ta’uu malee, erga du’anii booda wallaalaa malee isaan irraa gargaarsaa fi birmannaa barbaadun hin danda’amu. Aliyy ykn Abdulqaadir ykn Badawin ykn namni biraa yeroo rakkoo kadhatamu qabrii keessaa bahee dhufuun nama baraaru hin danda’u.[5]
“aayaata Keenya akkaan gantuu, kafaraa malee kan waakkatu hin jiru.” Kana jechuun garmalee gantuu (waadaa kan diigu), qananii Rabbiin isatti oole kan waakkatu malee mallattoolee fi ragaalee Keenya kan kijibsiisuu hin jiru.
Asitti aayaanni mallattoolee fi ragaalee qananii fi tawhiida Rabbii agarsiisaniidha. Aayaanni kunniinis aayaata shari’aa fi aayaata kawni jedhamuun bakka lamatti qoodamu. Aayaanni shari’aa keeyyattootaa fi ragaalee Rabbiin Ergamtoota Isaa irratti buusedha. Kan akka Qur’aanaa. Aayaanni kawni immoo wantoota Inni uumeedha.
Aayaata kanniin kan kijibsiisuu fi mormuu nama amaloota lamaan kanniin qabuudha: ganuu (waadaa diigu) fi kafaruu (qananii waakkachuu, galata galchuu dhiisu).
Namni tokko osoo akkana jedhe gaafate: “Asitti akkamitti waadaa diigee?”
Akkana jenna: Namoonnni kunniin yommuu galaana keessa deemanii danbalin itti dhufuu, “Yoo Rabbiin kana jalaa nagaha nu baase, dhugumatti warra Rabbiif galata galchan keessaa taana” jechuun waadaa galu. Garuu yommuu Rabbiin nagaha isaan baasu, waadaa kana ni diigu.[6] Dachii keessatti daangaa darbu, Rabbiif galata hin galchan. (Ilaali suuratu Yuunus 10:22)
Kitaabban wabii:
[1] Tafsiir Ibn Kasiir-6/130[2] Tafsiir Muyassar-414[3] Tafsiiru Qur’aanil Kariim-Suuratu Luqmaan, Ibn Useymiin- fuula 185[4] Tafsiir Muyassar-414[5] Tafsiiru Qur’aanil Kariim-Suuratu Luqmaan, Ibn Useymiin- fuula 187 [6] Tafsiir Sa’dii-766


text:
Qabsoon yeroo hunda gabbachaa fi danboobaa deemuu qaba. kana gochuuf garuu hooggana jijjiramaa fi hooromsa qabsootti amanu horachuun murteessaa dha. hoogganni jijjiramaa fi haaromsa qabsootti hin amanne, yeroo hunda miseensaa fi hooggana isa jala jiru kan qaru (uumu) akka ofii yaadutti akka yaadan gochuun ta’a. Hoogganni jijjiramaa fi haaromsa qabsootti hin amanne, waanta hunda kan beekuu fi kan murteessu isa malee, qabsa’otiin biraa kaan gahee qaban tahuu isaa yeroo tokkaaf illee hin yaadu. Mooraa qabsoo keessatti namootiin sababaan yaadanii fi of irratti amantaa qaban akka biqilan tasa hin eeyyaman. Kana irraa kan ka’e, yeroo hunda qabsa’ota QBO gabbisuuf haala xiinxalanii fi hubatan dhiibanii qabsoo keessaa baasu. Qabsa’ota egeree qabsoof muladhata gaarii qaban, garee dursanii of cinaa tuullataniin olola maqa balleessii fi hinjirreedhaan duula baldhaa irratti banu. Kun amala hooggana sababaan hin amannee fi jijjiramaa fi haaromsa qabsoon gaafatu tasa dhagahuu hin barbaannee ti.
Hoogganni amala kanaan guddatee fi qabsoo gaggeessu yeroo hunda, ajandaa injifannoo qabsoo of harkaa hin qabu. hawwii fi fedhiin isaa yeroo hunda qabsa’ota egeree qabsoof muldhata gaarii qaban qabsoo keessaa dhiibuu fi olola dharaan maqaa balleessuu dha. kun ammoo bu’aan isaa qabsoo akka daandii injiffannoo hin qabanne maseensuu dha.
Dhaabbilee siyaasaa QBO gaggeessan keessaa angaftii fi inni guddichi ABO dha. ABOn deeggarsaa fi jaalala ummata oromoo wayyabaa qaba. maqaa dhaaba kanaan ilmaan oromoo kumaatamooti wareegamanii jiru. Qe’ee fi qabeenyaa isaanii irraa buqa’anii jiru. Biyya itti dhalatan gadhiisanii godaananii jiru. Kun hundi mirgaa fi dhugaan oromoon qabu falmachuu fi hooggana qabsoo isaa kan ta’e ABO wajjin hidhata waanta qabuuf. Jaalalaa fi kabajaa dhaaba isaa ABOf qabu irraa ka’ee haarsaa qaqalii kaffalaa ture, ammas itti jira. haata’u malee ummati oromoo yeroo dhaaba isaa kabajuu fi jaalatu, adeemsaa fi sirreessa dhaabni isaa fudhachuu qabu yeroon fudhachuu dhabuun isaa quuqama of keessatti ni qaba. yeroo dheeraa gorsaa fi gargaarsa wal irraa hin cinne godhaafii jira. ummata irraa kan eegamu inni guddaan deeggarsa ABOf qabu roga hundaan jabeessuu dha. deeggarsa ummati oromoo dhaaba isaaf qabu gara humnaa fi injifannootti jijjiruu kan qabu, hooggana itti gaafatama fudhatee dha. hoogganii adeemsa qabsoo yeroo gara yerootti qorachaa fi xiinxalaa deemuun dirqama isaa ti. Hoogganni sadarkaa dhaabnii fi qabsoon irra jirtu haqummaan hin xiinxalle hooggana aangoof bakka olaanaa kennuu dha. hoogganni yeroo hunda aangoof dhiphatu dhimma qabsoo irra aangoo dhaaba keessatti qabu tifkachuuf dursa kenna. Kun ta’uun isaa ammoo dhimmi qabsoo xiinxalanii ykn gilgaalanii haalaa fi waltajjii qabsoon keessa jirtu wajjin wal simsiisuun bakka hin qabaatu. Rakkoo mooraa qabsoo oromoo keessa jiran keessaa inni kun isa guddaa dha.
ABO keessatti laafinii fi kufaatiin gara garaa yeroo mudachaa deemu, madda rakkoo ilaaluu irra gara nama dhuunfaatti quba qabuutu aadaa ta’e. kun ammoo jeequmsa irratti jeequmsa dhalchaa deeme. Laafinnii fi rakkoon dhaaba qabatee otoo jiruu, ciminaa fi jabina hin jirre ololaa fi ololchiisaa deemuun ammuma bubbulu rakkoon olaka’aa fi guddachaa deeme. Hoogganni ABO yeroo gara yerootti xiinxala bilchaataa fi gamaaggama ijaaraa gochuu dhabuu isaatiin QBO gara kooluu galtummaatti galchee jira. dhugaa kana hadhahus ofitti himuu qabna. Dhugaa kana oromoon yeroo baayyee irra deddeebi’ee dhaaba keenya ABO gorse jira. gargaarsa isa irraa eegamus nuffii tokko malee amma yoonaa ittuma jira. garuu hoogganni waanta ummati oromoo jedhuu fi namooti bilchaatoon akeekaa jiran fudhachuu irra yeroo hunda akka ofii sirrii ta’etti of amansiisee jira. kun ammoo aadaan akka ofii yaaddutti namni biraas akka yaadu tolfachuuf dham’uu dha. hoogganni bilchaataan kan ofii yaadu namni biraa akka gabbisu haala mijeessuu dha. aadaan akkanaa kun gabbachuu dhabuun rakkoon qabsoon qabdu akka ija banannee hin ilaalle nutolchee jira.
Rakkoo qabsoo mudatee jiru hundeen ilaalanii fala itti kennuu irra nama dhuunfaatti quba qabuun aadeffatamee jira. aadaan nama dhuunfaa balaaleffachuu fi quba walitti qabuu kun kan madde, fedhii fi aangoo dhuma hin qabne irraa madda. Aadaa akka ofii yaadaanitti namni biraas daangaa sana keessatti akka yaadu gochuu irraa dhufa. Aadaan yaada namaa gabbisuu mooraa qabsoo keessatti akka maseenu ta’ee jira. haalli kun ammoo qabsoo keenya haalaan miidhee jira.
Jaalalaa fi kabajaa ummati oromoo ABOf qabu gara humnaatti akka jijjiramu yoo barbaadame, dhimma nama dhuunfaa fi garee keessaa bahamee, jijjiramaa fi haaromsa qabsoon gaafatutti of makuu dha. jijjiramaa fi haaromsa qabsoon gaafatutti of makuun gootummaa fi beekumsa gaafata. Jijjiramaa fi haaromsa qabsoon gaafachaa jiru gurra dhoowwachuun rakkoo nama dhuunfaa ykn garee godhanii olola irraa marachuun kufaatii irratti kufaatii dabalachaa deemuu dha. kabajaa fi ulfina ummati oromoo dhaaba isaaf qabu gara dhimma dhuunfaatti geeddarachuu ta’a. qabsoo kooluu galtummaa irraa gara dachee oromiyaatti fiduu irra, baruma baraan hooggana harka nama biraan abidda qabachuu hawwu oomishaa deemna. Kan amma argaa jirrus kanuma. Tarii yeroon akkas jedhee barreessu namoota tokko tokko mataa dhukkubsuu fi haarsuu mala, haqni lafa jiru garuu kanuma. Kanaaf haqa jiru fudhannee falaaf wal tumsuu fi wal akeekuu dha.
Olollii fi maqa balleessiin dhuma hin qabne walirratti oofuun dhaaba keenya keessatti baratamee jira. kun aadaa badduu fi ongaahuu qabduu dha. muldhatii fi kallattiin qabsoo oromoo keessumaa kan ABOn gaggeeffamu ifatti gara injifannootti kan nugeessuu ta’uu qaba. muldhataa fi kallattii qabsoo miiraan ykn hawwii duwwaan jiran ykn lafa ka’aman otoo hin taane, kan hojiitti hiikamuu danda’an ta’uu qaba. yeroo tokko tokko haala qabsoon keenya irra jiru, wal mooksuuf fakkeenya qabsoo biraa wajjin wal fakkeessuu yaalla. Amallii fi haalli waltajjiin qabsoo oromoo irra jiru kan biraa wajjin wal fakkeessuuf yaaluun ammeenya qabaachuu baatus garuu, waanta nubira hin jirre ni jira jedhanii yaaduun garuu ammas rakkoo qabsoon keenya keessa jirtu sirnaan of amasiisuuf fedha dhabuu dha. hoogganni rakkoon qabsoon qabdu ofi amansiisuuf fedha hin qabne aangahaa dha melee hoogganaa miti.
Olola rakasha fedhaa fi dandeettii dhabiinsa hoogganaa irraa madden yeroo gareen wal qoonnee wal irratti oofnu bilchina qabsoo keenyaa fi dadhabbina hoogganni keenya ammas keessa jiru muldhisa. Yeroo tokko tokko burqaa fi madda rakkoo dhiifnee, damee isaa irratti yeroo dheeraa fudhanna. Fakkeenya gaarii kan ta’u, rakkoon qabsoo keenyaa: tokkummaa dhabuu, wal jala deemuu diduu, kaayyoo ganamaa ganuu, naannummaa, wal beekumsa, naamusa dhaabaa eeguu dhabuu, heeraa fi seera cabsuu, haarsaaf qophii ta’uu dhabuu, oromummaan dadhabuu, sabboonummaan dhibuu, rakkoo dinagdee, rakkoo geo-politics fi……………. Kkf kumaatama kaafnee madda falmii goona. Kana irraas darbee nama dhuunfaa akka rakkootti yeroo imatamu ykn yakkamu argaa jirra. Dhugaadha isaan kun hunduu rokkoo mooraa qabsoo keenya keessa jiranii dha. gahee mataa isaanii qabu malee, dadhabbana dhaaba keenyaaf murteessoo miti. Namni bilchinaan ilaaluu dadhabe calaqqisa rakkoolee kana akka hundeetti fudhata. Dhuma irratti fala argachuuf hin deeman. Isaan kun hunduu maddaaa fi burqaa rakkoo otoo hin taane, calaqisaa fi damee rakkoo ijoo ti.
Maddi rakkoo keenyaa hooggana jijjiramaa fi haaromsa qabsoon gaafatu yeroon xiinxalee fi hubatee malaa fi tasiimoo isaaf malu maddisiisuu dadhabuu dha. tokkummaan wal jala deemuun heeraa fi seera dhaabaa cabsuu fi kabajuu dhabuun kan dhufu, hoogganni haala waltajjiin qabsoo keessa jirtu sirnaan xiinxalee hubachuun yeroon fala itti kennuu irraa madda. Hoogganni yeroon gaaffii waltajjiin yeroo gaafatuuf deebii bilchataaa hin kennu taanaan, hunduu akka isaaf ta’etti gara yaaduutti ceha. hoogganan kan barbaachiseef namuu akka isaaf ta’utti yaaduu irra waloon yaada gabbisuuf akka gargaaruuf kallattii fi muldhata qabsoo yeroo gara yerootti gabbisaa deemuu dha. hoogganni kana hin godhu taanaan maqaa malee, hooggana haqaa of harkaa akka hin qabne beekuu qaba. qabsoo siyaasaa dhiisaatii jireenyi nama dhuunfaatuu rakkoo gara garaan kan marfamee dha. garuu bilchinaa fi beekumsaan mala itti barbaaduun garuu gahee hoogganaa ta’a. hoogganni qabsoo ammoo kan ittiin masakamuu qabu, akka ofii yaadutti qabsa’aan biraas akka yaadutti ijaaruu otoo hin taane, kan ofii yaade, qabsa’aan biraas gabbisee qabsoo furgaasuu ni danda’a kan jedhu of irratti amantaa horachuu qaba. hoogganni of irratti amantaa hin qabne yeroo hunda namoota isaa gadi yaadan malee, egeree qabsoof ta’an dhaaba keessatti akka guddatan ykn hirmaatan carraa hin kennuuf.
ABOn jaalalaa fi kabajaa ummata keenyaa gara humnaatti jijjiruuf ammas hoogganni isaa ololaa fi waanta madda rakkoo hin taane, irratti yeroo dabarsuu irra madda rakkoo of amansiisuu dha. hooggana jijjiramaa fi haaromsa qabsoon gaafatu ofitti fudhachuuf qophii ta’e uummachuu dha. akka amma ilaalaa jirrutti kaayyoo ganamaa fi galgalaa jechuudhaan olala dhuma hin qabnee fi rakkoo harkaa nuqabduuf xiqqoo illee kan fala hin taane irratti yeroo balleessuun barbaachisaa miti. Kan kaleessaa kabajuun, gabbisuun, faarsuun, ittiin dhaadachuun barbaachisaa dha. kan kaleessaan dhaadachuu fi faarsuun garuu waltajjii amma keessa jirruuf akka isaaf ta’utti yoo dhimma itti hin bane gatii hin qabu. tarii yeroof waliin walitti wacuuf ajandaa ta’uu mala. Rakkoo qabsoon qabdu fala kennuu keessatti garuu bu’aa tokko iyyuu hin qabu.
Jijjiramaa fi haaromsa qabsoon keenya gaafatu ija banannee ilaaluu danda’uu qabna. Miiranis qabsoo masakuun fafa irratti fafa dhalchaa deemuun ala oromoof gargaarsa hin qabu. guddinnii fi bilchinni siyaasaa oromoo amma irra jiru haalaan guddateera. Yeroo waanta namni tokko duwwaan jedhu dhaggeefatan otoo hin taane, kan waloodhaan qaban yeroo itti qindeessanii dha. murni ykn hoogganni tokko qaama biraa oromummaa fi qabsa’umaa yeroo itti kennuu fi irraa mulqu irra hin jirru. Hoogganni ykn qaamni akka ofii yaadutti namni biraas akka yaadu kajeelu, oromummaa, qabsa’ummaa, sabboonummaa, amanamummaa, gootummaa fi kaayyoo qabsoo namaaf kennuu fi nama irraa mulquu yaala. Kun dhaloota amma jiru biratti bakka hin qabu duwwaa otoo hin taane, murnootaa fi hoogganoota bifa kanaan yaadan, badii amma yoonaa qabsoo keessatti dhataniif ammam akka madda rakkoo ta’an hubata. Diinni keenya wayyaaneen tarsiimoo fi toftaa ittiin qabsoo keenya dadhabsiiftuu fi aangoo bittaa ishee itti fufsiitu al eddu jijjirtee jirti. Diinni keenya toftaa isaa yeroo gara yerootti jijjiraa kan deemu bara bittaa isaa dheeressuuf. Mooraan qabsoo oromoos yoo malaa fi jijjirama mooraa diinaa keessatti ta’aa deemu hubatee, qabsoo isaa daandii haaromsaa fi jijjiramaa hin qabsiifne, injifannoo akkuma hawwinetti afna. Kanaaf kun yeroon kan kennamuuf ta’uu hin qabu. Yeroo dheeraa balleessinee jirra.Kanaaf hoogganni QBO keessumaa kan ABO damee rakkoo irratti yeroo fixuu irra gootummaadhaan madda rakkoo hubachuuf gurra ummata oromoof ergisuun gaaffii yeroo ti.
Camadaa Hundee
camadaa@gmail.com


text:
Saphaloo Kadiirr irraa)
Basaastuufi jala deemtuun diinaa tun nu fakkaattee, numa keessaa baatee iccitiifi odeeffannoo qabsoofi warraaqsa keenya diinaaf dabarsuun akka diinni tokkoon tokkoo keenya gurra qabee akka barbaadutti mana hidhaa keessatti nu dabarsu, lubbuu teenya ajjeesuufi taphaa ala taanu nu godhuun humna qabsoo teenya diigee, daraaraa qabsoo xooleeysee akka imalli galma bilisummaa qaxara qooru kan godhuudha.
Mootummaan wayyaaneetiis yeroo garagaraa tooftaa tanaan fayyadamee, basaastuufi jala deemtuun qabsoo teenya qilee buusaa turuun ni beekkama. Keessattuu wayta ammaa tana faa umriin jireenya isaa xumuramuu waan hubateef, odeeffannoo keenya tooftaan funaannatee qeerroowwan qaroofi warraaqsitoota qabsoo yeroo ammaa finiinsaa jiran adamsee qaqqabee miidhuufi hidhuu barbaada. Eeyyee! Irraan deebi’a. Mootummaan wayyaanee yeroo ammaa diddiigamuu isaa waan hubateef haareyatti if jaaree umrii gabrummaa isaa dheereeffachuuf warraaqsaafi qabsoo Oromoo haala danda’ameen fashaleessuuf qeerroo, miseensootaafi deeggartootaa dhaabbiilee siyaasaa, qindeessitoota hiriiraafi namoota fudhatama hawaasa biratti qaban mara adamsee qabuuf yeroo biraa caalaa baasaastuu, kittillayyoofi kijibduu baayyee qopheeffatee hojitti galchee jira. Kuniis hiriira guddaa sanbata dhufuu kana fashaleessuuf karoorfachuu isaati.
Tooftaan karoora isaa ittii raawwachuufi galmaan gahachuu barbaadu keessaa guddaafi hangafni basaasa sadarkaa adda addaatti ramadee odeeffannoo dhimma hiriiraa waliin wal qabatu funaannachuun karoorri keenya osoo galma hin geenye akka qaxara qooru taasisuudha. Kanaaf nuti immoo akka hin dagamneefi hin diigamne akkasumaas akka qabsoon teenya baastuulee tanaan hin laamshooyne dursinee mala dhawachuutu nurra jiraata. Basaastuu wayyaanee irraa of eewaluuf malaafi tooftaalee garii fayyadamuun dirqama taha. Akka kootitti tooftaan bu’a qabeessaafi salphatti nuuf fayyaduu malu jedhee yaadu keessaa muraasni:
▪ Eenyullee taanaan nama eenyummaa, maalummaafi kaayyoo isaa gad fageenyaan hin beeknee, warra dabballoota opdo cimaa tahaniifi kkf tokkoof illee iccitiilee teenya laachuu dhabuu/dhiisuun dhimmaa keenya jabeessinee eegnee qaama barbaachisu biraan gahuu.
▪ Qeerroon yeroo ammaa biyya keessatti hiriira guddaa qindeessaa jirtan marti gare gareen wal ijaaruun akkaataa warraaqsi itti qindaa’u mari’achuun tooftaa fooyya’aa basaastuufi jala deemtuu diinaatiif isaan hin saaxille haala naannoo isaanii irra dhaabbatanii baafachuu qabu.
▪ Namoota sirritti akeekaafi kaayyoo isaa beekan, kan murannoofi kutannoo dhugaa qaban waliin walitti siquun eega nama qulqulluufi dhuguma sabaaf yaaduufi hadoodu tahuu addaan baafattan booda waliin hojjachuu.
▪ Namuma kamiyyuu osoo hin beekne waanuma qabsoo Oromootiif dhimmamee nu waliin haasa’e qofaaf qabsaawaafi sabboonaa dhugaati jennee waan mara itti himachuufi waliin qooddachuun amanuun gaarii miti. Sabboonaafi quuqamaa sabaa tahuun isaa jechaan osoo hin tahin eega gochaan mirkanaa’e booda waliin tarkaanfachuun gaarii taha.
▪ Namoota kanaan dura yeroo baayyee aanga’oota OPDO fi Wayyaaneetiin walitti siqan kan dhiheenyumatti immoo amalli isaanii jijjiiramee sabboontoota dhugaa, qabsaa’oota haqaa fakkaachuuf yaalan irraa of eeggachuun gaaridha.
▪ Hawaasni akka hawaasaatti, qeerroon akka qeerrootti, barattoonni akka barattootaatti, hojjataan akka hojjataatti warroota diinaan walitti siqee ummata keenya miidhaa jiru kan beekan mara saaxiluun waan qabsoo tanaaf tinnisa laatu hojjachuufi dirqama oromummaa bahuuf ofitti murteessuu qaban. Namni kana beekee hubate addaan hin diigamu qaawa basaastuu wayyaanootaas salphumatti duuchuun qabsoo fiinxa baasuu danda’a.
▪ Ummanni keenya, hawaasni Oromoo ofumaaf wal ijaaree sochiifi akkaataa walii isaa sirritti hordofuun walitti qindaa’uun barbaachisaa dha. Kana yeroon jedhu nama hunda shakkaa jechuu koo osoo hin taane adeemsaafi akkaataa namoota mara ittiin adda baafannu qopheeffachuun gaariidha. Namni tokko eessa akka oolu, eenyuu waliin qunnamtii akka qabuufi kkf dabalatee tooftaa adda addaatiin hordofuu.
▪ Namoota tokko tokko kan kanaan dura osuma fincila irrattiis hirmaatuu, biyyuma keessa taa’ee dhimma qabsoo oromoo sodaa malee miidiyaafi interneetii irraattiis dubbatuu kan namoonni baayyeen waliin hiriira bahan badii malee hidhaman inni immoo kan hin hidhamne ykn hidhamee yeroo gabaabdutti kan hidhaa gad lakkifamu yoo tahe duubbee isaa sirritti qorachuun barbaachisa.
▪ Nama kophaa fiiguu baayyisu, nama yeroo hin barbaachifneefi bakka hin taanetti dhimmoota warraaqsaa kaasee haasa’uu fedhu akkasumaas namoota hatattamaan odeeffannoo bal’aa argachuuf sardaman fi namoota amala hattuu qaban akkasumaas nama yeroo mara gara waajjira opdo deddeebi’an basaastuu tahuun ifaan ifatti beekkamuu baatullee shakkuun sirritti faana bu’anii dalgaan mirkaneeffachuun gaariidha.


text:
Akka barattootii yuniversitii Arbaa-Minciitii jedhanitti barattootii Oromoo Dilbata dabre mana nyaataa kampaasa keessa jiru duratti walti dhufanii mallattoo mormi Oromoo mullisaa rakkoolee Oromoo fi saba Itoophiyaa ka dhibiillee irra gahuutti jiraa jedhan agarsiisa himatan.
Eegii mana nyaataa(Cafe) seenanillee sunuma agarsiisaa turan.Akka baratootii jedhanitti achiin duubatti poolisii fi waraanii ijoollee tana kaan halkan saatii 7-8 jiduutti kaan ammoo guyyaa qaban.
Walumattuu akka barattooti jedhanitti nama 27 qabamee mana hidhaa magaalaa Arbaa-Minci jiraa guyyaa lamaa asitti dhaqanii dubbisuu nama dhowwan.
Barattootii kampaasa Abbaay jedhan keessaa qabaman kun barattoota barumsii isaanii waggaa lamaa oliiti.Jarii barana eebbifamulleen keessuma jiraa jedhan warrii nu achii dubbifne.
Waan barattoota tana qabaniif bulchoota yuniverstii irraallee qulqulleeffachuuf marroo hedduu itti dedeebinee argachu dadhane.


text:
Barattootni Yunivarsiitii Amboo, mooraa guddichatti baratan tokko tokko, Weerara Vaayirasii Koroonaa of irraa ittisaa akkaataa itti barnoota isaaniitti milkaa’uuf karoorfatan ilaalchisee, gabaasaa Raadiyoo Sagalee Ameerikaa Ambo jiru waliin marii gabaabaa taasisaniiru.
Waa’ee weerara Kooviid-19 ammallee barattootni Yunivarsiitii hubannoo fooyya’aa hin qabne akka jiranii fi dhibeenumti kunuu hin jiru jedhanii akka yaadan eeranii, barattoonni yunivarsitichaa fayyaa ofiif dursa kennaa, barnoota barachuun akka eegamu hubachiisan.


text:
Kabajamoota hawaasa keenya Toronto fi naannoo ishii qubatu mara nageenyi keenya bakka jirtaniin isin haagayu jenna.
Ummanni Oromoo biyya anbaa adda addaa keessatti bara dheeraaf waan saba isaatifi bu’aa kennaa hedduu raawwatee jira. Yeroo gabaabduu keessatti immoo waan Hawaasa keenya biyya jiruu fi kan biyyoota alagaa keessa faca’ee jiru mara mataa olqabsiisee mataa diinaa immoo gadbuuse tokko uumee jira. Kuniis OMN(Oromia Media Network) dha. gammachuun saba keenyaa itti fuftee rifaatuun diinaas akka jabaatu lachuu akka adda cinne godhuun murteessaadha.
OMN diinagdeen jabeessuun akkaataa itti dandayamu hawaasa keenya mari’hachiisuuf gaafa Onkoloolessa 12, 2014 jila Obboo Jawar Muhammadiin durfamu magaalaa Toronto waan argamaniif jecha sagaleen tun akka hegeree qabaatu godhuun qooda hundaa gaafatti.
Guyyaan Onkoloolessa 12, 2014ti
bakki 1677 Wilson Ave Toronto plaza hotel
Yeroon 3wb
Kabajaa wajjiin
Waldaya Hawaasa Oromoo Kanadaa,
Hordofaa Gussa


text:
Woyyaaneen Dabratsiyoon Gabramikaa’el (Dura Taa’aa), Fatlaworq Gabra’igzaabeer (Itti Aantuu) TPLF gootee filateerti. Kanaan alattis, Asmallaash Woldamikaa’el, Abrahaam Takstee, Geetaachoo Raddaa fi Keeriyaa Ibraahim miseenota koree hojii raawwachiiftuu TPLF ta’anii filatamaniiru.
Woyyaaneen walgahii baatii lamaa boda kan qabattee gadi baate namoota kanniin. Namoonni kunniin dandeettii, bilchinaa fi naamusa yeroon gaafatu namoota qabanii miti. Nama (hooggana) sona qabu tokko tirikaanis barbaadanii dhabaniiti kan Dabratsiyoonii fi Fatlaworqiin qabatanii as bayan. Dubbiin amma argutti jirru waan qabaniin cidha dhaqaniidha.
Namoonni uftooltonnii fi farroonni dimokraasii kunniin taayitaa ijoo kana qabachuun gaariidha; xiiqiin akka hojjannu nu taasisa, qabsoo keenna ni furguggeessa waan ta’eef. Namoonni kuunniin Itoophiyaa jijjiiruu mitii Woyyaanee badii jalaa baraaruuf namoota gahumsa qabuu miti. Namni akka Dabratsiyoon dura taa’aa ta’ee filatamuun TPLF rakkoo nama dandeettii qabuu qabaachuu isiitiif ragaa guddaadha. Dhumni nama tokkicha gabbaraa jiraachuu, Mallasii fi raa’ii isaa irratti uf dagachuun kana. Waan facaafattan haamadhaa jennaan.
Namoonni kunniin worra isaan duraa irra wanti woyyaa qabaniin tokko hin jiru. Hunda caalatti, duras, jalqabaa kaasanii achuma turan. Namoota waa hojjachuudhaaf dandeettii qaban osoo ta’anii kana duras namnis ykn fageenni waa hojjachuu isaan dhoorge hin turre. Dabratsiyoon klaaster jedhee aangoo mummee ministeraa samaa ture. Ammas, dubaan kan ajaju isuma. Garuu, qabsoo Oromoos dhaabsisuu, #BulchiinsaLammaas afaan qabsiisuu hin dandeenne. Kana booda gareen TPLF kuni hujii Oromoo jilbiiffachiisuu fi #BulchiinsaLamaaMagarsaa dadhabsiisuu duruunfatee itti deema taanaan filannoon inni qabu tokko qofa: humna woranaa fi tika biyyatti dhimma bayuudha. Hin gootu hin jedhamu. Garuu, Oromoon ka’eera. Oromoon sodaa du’aa lafa kaayeera. Dhugaan kuni hanga har’aatti tooftaan woraanaa fi humnaa akka hin hojjanne argisiiseera. Uftuultonni Woyyaanee kunniin (Dabratsiyoon, Fatlawoqii, Asmallashii fi Geetaachoo) ammas Oromoo afaan qawweetiin jilbiiffachiisuuf aduun kan hin dhiine itti fakkaachuu mala. Yeroo darbe Ambo irratti yaaleera, Dabratsiyoon. Ammas, gareen ‘haarofni kuni’ kittillayyoota isaanii harka rukuchiifachuudhaaf jecha gadaa isaanii dhiiga Oromoo lolaasuudhaan eegaluu malu. Jarreen kuni akkuma kana duraa Oromoo tuffatu, daandii badii filatu taanaan galaana Oromoon dhidhimuun isaanii waan hin oolle. Hanga dhidhimaniif waa galaafachuun isaanii hin oolu. Cimanii as bayuu isaanii nutti argisiisuuf tattaafii godhaniin dhiigni Oromoo dhagala’uun waan hin hafne. Gaaga’ama Qeerroo Oromoo irra gayuu malu hir’isuuf tooftaa fi tarsiimoo lafaa qabaachuun dirqama. #BulchiinsiLammaa waa hin dhabu ta’a. Oromoon dayaspooraas yaadaa fi xiinxala haala yeroon wolgitu lafa kaayuu qaba. Hunda caalatti, keessaa fi alattis, hundi quba-wolqabaataa hojjachuun dirqiidha. Hubadhaa, bineensi kuni ni madaaye malee hin duune. Lubbuun keessaa bayuu isii mirkaneeffachuuf cimnee hojjachuu qabna.
Namoonni yaadaa fi fuula moofaa kuni hoogana TPLF ta’anii as bayuun isaanii qabsoo Oromoof hiree biraati. Hiree uumamaa jiru kanatti fayyadamuudhaan qabsoo keenna hanga billisummaatti saffisiisuun dirqama hundaati.


text:
Mootummaan Itoophiyaa waa’ee misooma argamsiise jedhu hafarsuu qofa irratti bobba’uudhaan yeroo dheeraadhaaf sadarkaa rakkoo hongee fi beelaa biyyattii mudatee amanuu diduu isaaf qeeqamaa tureera, jedha gabaasni France24. Yeroodhaan rakkoo kanaaf xiyyeeffannaa laatuu dhabuun rakkoo beelaa daran wolxaxaa taasiseera, akka Dhaabbata Mootummoota Gamtoomaniitti (DMG).
Ummanni naannolee addaddaa( Oromiyaa, Somaalee, Afaar ) qonnaa fi horii isaanii erga dhabanii bubbulaniiru. Hanqina nyaataa irraa kan ka’e ijoollee fi haawwotiin dhibee garagaraaf kan saaxilamutti jiran ta’uu addeessa DMG. Sa’aa kanatti, beelli naannoo biyyattii heddu keessatti ummata miliyoona heddutti laakkayamu dhiibee-dhiibee qarqara du’aa geesseera. Akka gabaasa Dhaabbata Mootummoota Gamtoomaniitti gargaarsi hatattamaa hin argamu taanaan hanga Waxabajjiitti namoonni miliyoona 15 waan afaanitti fidan tokko hin qabaatan.
Ummata beelaye du’a jalaa baraaruuf maallaqani doolaara biliyoona 1.4 kan barbaachisu ta’uu mul’isa ibsi DMG yeroo addaddaatti kennaa ture. Hanga ammaatti hawaasa addunyaa irraa bifa gargaarsaan kan argame garuu doolaara miliyoona 167 qofa.
Rakkoon kuni bifa kanaan itti fufe taanaan namoonni miliyoonni heddu, keessumaayyuu ijoollee fi haawwotiin, du’a jalaa karaan ittiin miliqan kan hin jirre ta’uu agarsiisa ibsi Dhaabbata Mootummoota Gamtoomanii. Itoophiyatti itti gaafatamaan Oxfam, Aymen Omer, gargaarsi hatattamaa dafee isaan dhaqqabuu akka qabu BBC’tti hime. Kuni hin ta’u taanaan wanti hundi too’annaan ala akka bayuuf deemu dubbate.
Gaaga’ama ummata irra gayuu malu, isa uumamaas ta’ee namtolchee, dursee arguudhaan ykn baruudhaan kan ummata balaa jalaa baraaruun irra ture mootummaadha. Itoophiyaa keessatti yeroo addaddaatti kan ta’u faallaa kanaati. Dursanii balaa dhufaa jiru arganii qophaayuu mitii erguma balaan uumameeyyuu dhoksuu fi sadarkaa isaa xiqqessanii dhiyessutu aadeffatame. Beela bara kanaa irrattis kan mudhate kanuma. Erga horii fi qonni ummata irraa galaafatamee ummanni beelaan lafetti jijjiiramee booda fiigichi gargaarsa wolitti qabuuf biyyaa fi biyya alaa keessatti godhamu bu’aa quubsaa argamsiisuun isa shakkisiisaadha. Gargaarsi yoo kan argamus ta’e erga namoonni heddu awwaalamani ykn lafetti geeddaramanii booda.
Uumamniinsa haala El Nino hanbisuun hin danda’amu ta’a. Dhufaatii El Nino fi balaa inni fiduu malu dursanii arguu dadhabuu fi, qophaayina barbaachisu godhuu hanqachuudhaan ummata balaa sadarakaa kanaaf saaxiluun dadhabina qofa osoo hin taane badii guddaadha. Kan hubatamuu qabu haalli qilleensa El Nino kan daawwate Itoophiyaa qofaa miti; guutuu addunyaati. Garuu kan beelayee qarqara du’aa gaye ummata Itoophiyaati. Egaa dhugaa kana jalaa miliqee bayuuf kan mootuummaan dheessuu fi ummatas dhamaasuu hujii godhateef.


text:
Dumbbulshoo hundi gara lama qaba. “Warraqsi Warsha” akka itt salphaatt waa homishan uumuun akkaata jireenyaa jijjiire. Warraaqsa sanaan kan ka’e daldalli caalaatt baballachuun addunyaa hunda waliin gahe. Sun barbaachaa fi gabaa waan homishamanii caalaa argamsiise. Barbaachisummaan waan homishamanii fi gabaa ballaa biyyoota warshaawoo keessa jiru qufsuuf fedhi jiru biyyoota biraati duuluu dirqisiise.
Diinagdeena Awuropaa misha tahuf maddi waatattaa dheedhii fi humni namaa bushwaan too’atamu qabu turan. Sun akki “Afriikaa wal harkatt qabuun” itt dhufe keessaa tokko. Si’ana waa’een jeeqama diinagdee addunyaa hedduutu dubatamaa fi mullataa jira. Diinagdeen akkuma jaarraa 19ffaa biyyoota misan rifachiisuu eegaleera. Duula NATOn Libyaa irratt gaggeessaa jiru hedduun akka rifaatii kana irra ka’ett ilaalu. Kanaafi kan Lixii ummati cunqurfame karaa danda’u hundaan abbaa hirrootaa roorrisoo ofirraa fonqolchuuf mirga akka qabu ifati hubannoo saaniitt galfatan. Sun hidhanoo fi barbaachisaas taanaan tumsa kanneen “fedha qabaniis” dabalachuu akka dandahu dubbatu.
Bartuu kerkertuu yoo too’atan qabeenya fedha saanii qufsu irra harka buufachuun akka salphatuutu itt mullata. Bu’an argamu kan waloo ta’uu dandaha. Waliigalati hobbaatiin dhumaa qabeenya mirgisaa Liibiyaa, Ghadaafiin dhunfatamee jirutt fulaa baasuu kan argamsiisuu tahu qaba.
Warraqsi Liibiyaa abba abbaan akka adda addaatt ilaalamuu dandaha. Dargaggoota hedduu utuu leenjisa hin qabatin garaa qulqulluun qabsichatt makamaniif bilisummaa fi ulfina ilmoo nama kurnan afuriif abbaa hirrootan dhidhiitamuf aarsaa godhamuun irra jiru. Kanneen hoogansa qabsichaa fudhataniif, daba irraan geessiseef yeroo itt hoggana saanii durii irratt carraa haaloo bahatan tahuu dandaha. Isaan keessaa hangi tokkoo kan lafa jala halagaa waliin hidhata uummatan ta’uu dandahu. Kanneen nokkorroo gitaa fi gosaa ariifachiisuu keessaa qooda qabaniif, diinagdee saanii bososaa jiruuf qabeenya Libiyaa dhuma hin qabne argachuu tahuu dandaha. Kaan kaaniif yaada walaba fi ofirrummaa Ghadaafiin qabu irratt haaloo bahachuu carraa argamsiisaaf taha. Motota Arabaaf Ghadafiin hoolaa wareegaa kan “Ayyaana jara Lixaa” qabaneesee sirna saanii dullacha “Birraa Arabaa irra baraaruuf ciincessani. Afrikaanota gurraalee Liibiyaa jiraataa turaniif dhumiisa kanaan dura argame hin beekne, namoota kooluu gala barbaacha yk humna saanii gurguratanii jiraachuu barbaadan irra gahe.
Maltummaan NATO dhimma Afrikaa keessa seenuuf godhe farrisa hamaa fulduratt dhufuu dandahuuti. Yaadanmalli moo’ummaa kan Awuropaa keessatt mise rakkina yeros saboota gidduu jiru furuufi. Waan uumameef hamma yoonaati maa’ii baasee jira. Ammaa booda garuu kan naannaa tokkoott qotaa naannessanii eenyuu akka hin qaxamurre dalla itt ijaaruuf falchoo (formula) ulfoo tahuu dandahu miti. Akka gabaan hin jeeqamneef baquleessaa yk sirn addunyaa haaraa kan jedhamu hin uggamnee fakkatu kun, rakkina hunda kan mirga ilmoo nama fi ummataa dabalatu baaquleessee furmaata argamsiisuu qaba. Maalifaan duula mootummaa Ghadaafii irratt tolfamee kanuma jedhama.
Akkasitt yoo laalame baaquleessaan bulgu sagalee nama callisiisuuf utuu hin tahin caalaatt ol kaasuuf kan dhufee. Kan jedhamu hundi kan hojii irra olchamu akka hin taane beekna. Garuu giddeessota (media) Lixaa kan bubbisa olaanaa waliin deemuun dubbatoota ango qabootaa tahuu saanii calaqisaniif haa toluu, si’ana haasaa fi gochi akka hanga tokkoo waliin deemaa jiran gabaasa saanii irra hubachuun ni dandahama.
Afriikaan hardhallee duudaa waan taatef qabeenya kennitu qabdii. Kanneen bilisoman jedhaman hogganoota see nama nyaatota addunyaa waliin hidhata qabantu naafessee. Qunnamtii keettolee akkasii waliin qaban ture bara imperiyalism kan Awuroopa Afrikaa qabachuu gargaare. Amma Korporationoti saba qari’an bara baaquleessaa kana keetolee akka fedha saaniiti dhandhoonaman sana caalaa qabu. Gargaarsa saaniitiin biyyoota Afriikaa walabummaa hanga tokkoo agarsiisuu yaalan irratt timaa jiru. Sun sadarkaa batattisaati; barrisuun sichi dhufa. Hogganooti Afriikaa hedduun miira farra demokrasii tahe kan ummata irra gargar isaan baasu baayyee qabu. Kanaaf kan isaan balalefachiisuu danda’u sababa hedduutu jiraa.
Warraqsi homisha toluun empayera Awuropaa jaarraa 18 hanga 20tt jiru keessatt gumaacha guddaa qaba. Garba, dhagaa fi kililcho minyaa, ilka, agala, koko, bunaa fi kkf. qabaachuun kolonummaa yerosiin humnoota keessaa fi alaan Afriikaan akka gaaga’amtu tolche. Yero amma guddinni dilormaa, balaan uumaa fi namaan gaha jiru fi bololli luugama hin qabne hanqina waan sorataa qabeenyi ofii qofti hin qufsine uume. Sun qaata dureeyyii addunyaa sakattaa lafaa fi qabeenyaa saamuutt bobbaase. Karoorri ijoollee warraa dhalatu dangahu bakka hin gargaarrett, hanga tokkoo waan ittiin jiraatan qoqqobuu fi guddina dilormaa gadi qabuun ni jajjabeeffama. Fakkeenyaa fi busaa balleessuu irra to’achuutu gad jabeeffama. Akkasumas jeejee hundee balleessuun yaalamuu dhabuun maalifaan saa sana tahuu agarsiisa. Qormaati dhukuba gammoojii fi sombaa akka barbaachisummaa saati hin utubamne, kkf.
Furmaati biraa kaasaa barbaadanii lola oofuu dha. Lolli adunyaa keessaa hundi meeshaa abbaa warshaatiin tolfamu. Sun warshaa ittisaaf galii dha. Waraanni hin barbaachifne addunyaa keessatt akka itt kaafamanis agarreerra. Hedduun maalifaa hin qabnee dha jedhanii haa iyyan malee hundi sababa malee hin taane. Lolli hundi kumkumoota mancaasanii caasjalee hedduu barbadeessu. Kaaniif sun badii yoo tahu kaaniif immoo kan hojii fi carraa indoo (investment) argamsiisu. Duulli Awuropaan Liibiyaatt bobbaase eegumsa nooleef jedhameera. Xiyitii yk bombii kamtu ji’a torban darban keessa nooleef hilee, kan Ghadaafii, finciltootaa moo kan NATO? Utuu dubbiin hin caamin kan ragaa bahuu dandahu jiraa? Dubbiin caamuun dhihoo hin tahu. Yeroo dheeraa dhufaniif kan walii bahan hedduu tahu. Baasii NATO hunda eenyutu baasa? Abbaan tokkoo dandahu qaba; kan isa amma ilaalutt Libiyaa yk gabbaraa baaftuu Lixaatu eegama. Kan qabeenya Libiyaa guddaa sana hiratan yarsuuf kumootatu ajjeefamee. Kuusaan sabichaa biyyoota alaa bira ture hanga biyyooti sun eenyutu hangam akka argatu murteessaniti ni hadoochame.
Akka tokkeessoo Afrikaa dhugaatt Ghadaafiin Libiyaa tokkummaa Afrikaa gidduu kaa’e. Kan iseen lafquwiin haa tahuu seenaan keessa taate achi. Jibbi NATOn isaaf qabu hariiroo sana gara haqamuutt geessaa jira. Finciltootii gurra Awuropaatt qeensaa jiran furmaata Afriikaa dhaggeeffachuu ni didan. Hooganooti Afrikaa yaada furmaataa dhiheessuu dhaqan ciiga’amun salphisamanii. ST (UN) illee dhimmama saaniif ulfina hin kennine. Liibiyaa keessa kutaa diinagdee adda addaan Afrikaanoti gurrachi qaxaramanii hojjetan turani. Kan abbaa hirrootaa Saharaa gadii baqachuun garba gamaa kooluu gaafachuu karaa sana darbaa jiranis turani. Sanneen keessa Oromoon hedduu dha. Finciltooti Afriikaanota gurraalee kana bitamtoota Ghadaafiif lolan jechuun gara jabeenyaan hiraarsuu, guraaruu fi ajjeesuuti jiru. Noolee (sivilian) NATOn hamaa irra eeguuf abbaawummaa fudhatett lakkaa’amuuf bifa gogaa saanii malee kan hafaniin wanti adda godhu hin jiru. Ilaalchi sanyeessituu Araboota Liibiyaa tokkoo tokkoo Ghadaafiin damboofamee ture amma gaddhiisaa tahe. Haalichi NATOn kan ija babaasaa jiru bu’a biyyoota wakkaluuf argamsiisu malee nageenya ilmaan namaa akka hin taane hubachiise.
Liibyaan biyya gosoolii tayitaa jabaa gidduun walitti qabame. Baroota darban diina alaa dhufu irratt waliin haa dhaabbatan malee akkuma hawaasa gosa hundaa morma keessaa qabu. General Abdul Fattah Younis maaliif akka du’e eenyutu beekaa? Sadoo sabgidduu (international) moo waldhabdee gosootaati? Kan fedhe haa tahu jibbi waloon warra mootiif qaban dhibdee jiru yeroo Ghadaafii duubatt dabarsuu hin oolu. Roga kanaan yoo laalamu fincilaan fincilaa irratt, gosi gosa irratt haaloo bahachuu fi hirmannaa boojuuf, akkasumas Liibiyooti fedha saba saanii waan ilaalu irratt biyyoota NATO irratt ka’uun ni hafa jedhanii yaaduun rakkisaa dha.
Geengoon warraqsa Arabaa naanna’uutt ka’eera. Bakka tokkoo tokkott giiddu seena humnoota alaan gufachuun mudachuu dandaha. Bakka biraatt giddu seenni akkasii jijjirama jararsiisuu ni dandaha taha. Waliigalatt humnaan bulchi Arabaa hundee sosso’ee jira; danbooba gabbaarota Arabaa eenyullee sii achi akka turett eeguu hin qabu. Sun kan fedhe tahus addunyaan bara kana keessa yoomiyyuu caalaa, ummatooti abbaa hirrootaa qabsoo humnaan ofirraa buusuuf mirga akka qaban beekeeraafi. Yoomallee ifaan deggersa hin agarsiisin, warraqtota Yemen, Sawudii, Bahiren fi biyyoota Lixaaf michuu tahan biro balaaleffachuun saanii hin mullatu. Kanaan dura hangammeessa tokkoo akka isaan hin qabaanne beekamaa dha. Kaka’i saanii si’anaa maaliyyuu haa tahu mootummooti Lixaa sagalee saanii ol kaasanii mootummoota tokkoo tokko kan mirga ilmoo namaatt roorrisan fi ummata saanii hin dhaggeefanne irratt adaba yoo buusanii fi balaleffatan dhagahama. Kun qaama nafii fi akeeka demokraasii himataniiti. Kan deggersa sabgidduu hawwachuun dadhabame laafina qabsaawota malee lolli qabanaawaan dhaabbachuu miti. Geengoon ummatoota Afriikaa ofumaa naanna’uu itt fufee funcaa kolonummaa baroota darbanii, kolonummaa haaraa fi duula haaraa irra of bilisoomsuu qaba.
Biyyoota amma mararfannoo addunyaa argatan keessaa kan akka Oromoo, saba Baha Afrikaa, kumkumkuma 30 ol tahu himatu, hacuucame, itt roorrifame yk salphisame hin jiru. Kunis gartokkoon kan tahe afanfajjii gurguddoo sooressoota utuu karaan bahaa fi bu’ii saa hin geedaratin maarshii jijjiratanin faca’eeni. Kanneen akka sanaa itt gaafatamma nambiyyoota fi jallewwan saanii caalaa, kan hacuucota ummata saaniitu itt dhagahama. Wareegama gootota ummataa, ragaa itt tahan illee akka waan hinjirrett rakoo malee irra darbu. Kanatti dabalanii waan muxannoo itt qaban hankaaksa luuxxee galtuun tolfamu illee saaxiluuf qophee miti.
Ummatooti badiisa irraa ooluuf mana saanii soneeffatan dhihaachuun yeroo addunyaan rakkina saanii callisee irra darbuuf maalifaa hin qabne kana. Gara warraqxota sabaan kan eegamu ilaacha yaada ofii ballifachuu fi kaayyoo ummataaf dudhama daddaaqinni keessa hin jirre agarsiisuu dha. Kan sirrii tahe hundi kutannoo murnaa fi hojiirra oolchuuf gocha walirraa hin citne qabaachuu gaafata. Xiyyeeffanoo hin feesifne dogoggorsituu keessaaf kennuun akka nammi tokkoo dantuu guddaa bilisummaa sabaa fi nagaa naannaa hin laalle gochuu dandaha. Oromoon biyya jiru goleett galfamee karisuu malee filmaata biraa dhabaa jira. Al tokkoo goleett galfamnaan filmaati jiru raquu yk hanga du’ati ofirraa lolachuu qofa. Hundu jecha waraqxicha Ameriikaa, Patrick Henry dubbatame jedhamu, “Bilisummaa naa kennaa yk Du’a naa kennaa” hordofuu dirqisiifamu.
Kolonummaan itt haanu akka isa darbee gardhabaa hin tahu. Akka tarsiimoo warraaqsa Liibyaa isa ifatt hin mullane, kan hacuucamoota wayyabaan hammatamu taha. Dhiheessuun saa Afriikanota jaarraa lamaaf tajaajila suduudaa imperiylistotaa akka kennan gargar qabamanii fi xaxamanii turan fura taha. Kanneen abbaa hirrootaa naannaan cunqurfamaniif haalli si’an sabgidduu jiruu utuu hin gaabbamin yeroon rorrisootatt qabsoo oo’isan amma. Surraa fi ulfina ofii deeffachuuf akka namaa fi ummataatt mirga ofii gad jabeeffachuu dha. Hammatiima biyyooti Afriikaa biraa argatanillee yoo tahe bilisummaan Oromiyaa yeroon itt darbeera. Utuu wanjoo kolonummaa eegalaa ofirraa hin darbin sadaffaan qaata seene. Lafi saa fi bilisummaan saa jawwisoota albaadhessaan butamaa jiru.
Ummatooti beelaa fi dhukkubaan faalamaa, hiraarfamaa, hidhamaa, guraarfamaa, biyyaa ari’amaa, fi qeeyee saaniitt rorroo hundi Oromoo tahuu saaniif irratt raawataa jira. Saba Oromoof jireenyi nagaa fi demokrasii hanga dhiibbaa alaan jeeqamutti dudhaa saanii ture. Angoo malee, murni seerummaa hin qabne, fedha saa hanga dugdi citutt humnaan irratt fe’ee jiraate. Qabiyyeen Oromoo jara lafa saa irra qotanii homisha argamu Oromoo beela’aa jiru biyya ofiitt erganiin dhuunfatamee. Empayerri Itiyoophiyaa suuta “banaanaa republikitt” jijjiramaa jira. Banaanaa Republik kan jedhaman biyyoota Kaaribiyaan indoosoti alaa dhufanii muuzii qochiisiifatan akka fedhan mootummaa jijjiruun haatawu qabiyyee baballifachuun dhimma itt bahani.
Warraaqsi Liibiyaa dhamsa lama qaba. Tokko dhimma Afriikaa keessa seenuuf anga’oota gamtaan tokkummaa Afrikaa akka isaan hin barbaachifne; kan isaan masaku fedha lammoota saanii qofa tahu agarsiisa. Kanaaf keessa deebi’anii Afriikaa qabachuu kan isaan dhowwu hin jiru. Lammafaan ummati cunqurfame bulcha abbaa hirrootaa diduun waan dandahe hundaan lolatee ofirraa finqilchuu akka dandahu fudhachuu anga’ootaa hima. Qaamaa fi aadaan baduu dura ofirraa lolachuu caalaa wanti ariifachiisaan hin jiru. Lixi fi Oromoon nafii fi akeeka demokraasii irratt fedha walfakkaataa qabu. Sana caalaayyuu addunyaan dubbii Oromoo irra ilaale akka hidabarre itt gaafatama safuu fi seeraa qaba. Kan namoota biraa irra gargaarsa argachuu dandahan kanneen of gargaaran qofa tahun beekamaa dha. Mee hundi walii galee yaacii dhuma hin qabne ummata birdhachiisaa jiraate kana haa raawwwachiisu. Yoo hundi walabummaa fi walqixummaan ka’e, bilisummaan Oromiyaa, bilisummaa fi tasgabii cunqurfamoota Gaanfa Afrikaa hundaa kan Habashaas dabalatu argamsiisuu dandaha. Gochi akkeefamu qabu qaata tolfame, “Birraan Arabaa” keessaayyuu Liibyaan hangameessa lafa kaa’eera. Abbaan hirrootaa ofittoo fi hamooti, deebi’ee koloneeffamuu Afriikaa mijjeessaa jiru. Sanaan ofii fi waldayyicha (continent) dhadhaqii keessaa of baasuun abjuu badde tahuu dandahutt dhiibaa jiru. Ofii dhidhimu malee qabsoo qajeeltuuf godhamu hambisuu hin dandahanii.
Ulfinaa fi surraan dabaankufootaaf; walabummaa, walqixxummaa fi bilisummaan kan hafaniif; nagaa fi araarri Ayyaana abboolii fi ayyoliif haa tahu!
Ibsaa Guutama
Fulbaana 2011
Ibsaa Guutama miseensa dhaloota saganta ABO isa jalqabaa baasan keessaa tokkoo


text:
Review Overview
Y.G(2005) Kutaa 3ffaa
Bara 1991 ABOn chaartara keessa wayita turetti ayyaanoota yk wal ga’iilee inni gaggeessee fi qopheesse keessaa wayyaanee akka malee kan rifaasise, Ayyaana ODAA BULTUMII FI HIRIIRA FINFINNEE ta’uu keessa beektoonni ni dubbatu. Seenaa yeroosii keessaa barruu har’af seensa kan taasifadhu haasaa Maanguddoo tokko ta’a. akkas jedhan. “Oromoon bilisoomuuf waa takka qofaatu hafaaf” jedhan. Innis, “TOKKUMMAADHAA” jedhan. Hari’inni waggaa 22 dura maanguddoo kanatti mul’ate haqa ta’uu isaa har’a irra dhaabbannee dhugaa ba’ufii dandeenya. Har’as kan nu hidhee jiru kanuma. Hojiin gama kanaan nu eeggatu salphaa hin ta’u.
Manni gogaa harree irraa ijaarame, heedduun , gaafa waraabeessi yuusu diigameera. Waggoota 40n dabaraniif kan dhageenye fi argine kanadha. Manni gogaa harree irraa hin ijaaramiin waraabeessi yuusaa oolee bulu hin diigamiin jira. Yoo waan kaleessaa irraa barachuu dadhabnee, diigamuun itti fufa . yoo waan dabre irraa barannee, manni , waan irraa ijaaramu danda’u akka gaaritti yoo hubannee , mana bara baraa ijaarrachuutti ceena jechuudha. Seenaan waan nu mirkaneessus kanuma. Ega dhala namaa taanee umama hunda irraa adda taanee ammo kana qalbifachuun dansaadha. Manni sirriitti hin ijaaramiin bakka hedduu diigamee , gama mana utubaan dhaabbatee jirutti cillaaffachaa jiraachuun haqa argaa jirrudha. Kan isaaf hin galiin ammoo , mana gogaa harreen ijaaruu qofa odoo hin taane, mana cirracha irratti ijaarrachuutti ce’aa jiraachuun nama raja. Qabsoon Oromoo kana booda waan isaaf hin taane, ifatti ummata waliin balaaleffatee kan karaa irraa dabe qajeelchutti ce’uu qaba . qabsoon gadi dhaabbatus kana irratti utubamu isa barbaachisa.
Yeroo sochiin akkasii lafa qabachaa jirutti ammoo , waan kaleessaa kaasanii akka irra hin deebi’amne, yk waan gadi dhaabamaa jiru akka deebi’ee hin jigneef, irraa wal gorfachuun hedduu barbaachisaadha. Qabsoo keenya baraarree , bakka dhaabbannu tolfannee diinatti jabiinaan fulleeffachuuf yaaduun waan jabaadha. Kana irraa garuu amma tokko duubatti deebinaan waan keessaa ba’uu hin dandeenye seenuudha. Kanaaf waan keessa dabarree keessaa , waan deebi’ee nu keessatti tasumaa mul’achuu hin qabne kaasee, hegaree keenya ijaaruu keessatti sadarkaa dhunfaa kaafnee waan raawwachuu qabnu waliif keenye barruu keenya goolabna . Qabxiilee kutaa lamaan kaasee :
=WAAN FOOYYEEFFACHUUN NU IRRAA EEGAMU:-
1. FEDHII UMMATAA GADI FAGEESSANII BEEKU :
2. ABOn, KUDHAAMA UMMATA OROMOOTI !
3.ILAALCHAAN ADDA TA’UUN, OROMUMMAAN ADDA TA’UU MITI !
4.TOKKUMMAA HOJIIN ARGISIISUU:
5 .MATA DUREE ADDUNYAAN NU UMTUUN WAL TAKAALUU DHAABUU :
Kutaa 3ffaa
6.MOORAA QABSOO OROMOO TIKISUU:
Mooraa qabsoo Oromoo tikisuu jechuun, Siyaasa Oromoo keessatti gaggeeffamu maraa tikisuu jechuudha. Yoo nuuti dhamma keenyaaf hin dhaabbannee, halgaan nu dhaabbachuu hin danda’u. Bilisummaan Ummatoota addunyaa irra jireessa kan galma ga’ee, kan Bilsiummaa sana barbaadu hundi, dhimma isaa ilaalchisee Siyaasa gama hundaa gaggeeffamuuf of eeggannoo taasisuun ta’uun shakkii hin qabu. Iccitti, rakkoo , miidhama kkf (keessa keenyaa haala qaanfachisaadhaan) waan addunyaatti lallabannuf tokkollee hin qabnu. Har’a namoota hedduu sammuun ligidaa’ee irraa dhaga’aa jirru hedduu qaanfachiisaadha. Obbolee isaa fala kan hin gaafatiin, halgaa qaarriiffaa biro nu qarachaa jiru waliin marii yennaa gaggeessan, tarsiimoo siyaasaa waliin baafanna yennaa jedhan dhaga’uun hedduu qaanfachiisaa dha. Bu’aa bubutuuf jennee hammeenya walii warra nu ciisanii hin bullee, keessattu, warra guyyaa nu waliin mari’achaa oolee galgala nu irratti shira xsxaa bulu waliin xeebaa ooluun hanga har’atti kan nu argamsiise yoo jiraate, maqaa tuffii nu laatamte sanaan har’as waamamuu qofaadha.
Kanaan ala , eessayyuu teenyu, eessallee dhaqnu dhimmi keenya , ajandaa shaayee fi bunaa ykn, Kaappuchunoo fi wiski ta’uu hin qabu. Kana gama hundaan yoo ilaallee waan hojiin hin mul’anneen wal nuffisiisuu fida. Keessa keenyallee saaxila. Miidhaan nu irra ga’aa jiru, dhugumatti nama keessa kan nu teesisu iyyuu miti. Yoo dhugaan nutti dhaga’amaa yoo ta’ee, dhiigi ilmaan Oromoo biyya keessaa dhangala’aa jiru yoo qalbii nu mo’a ta’e, dhimma keenya dhimma amma wal arganitti kan waliin dubbatan odoo hin taane, amma waliin du’anitti ta’uu qaba ture . kanaaf aadaa gara laafessummaa keenya dhaabuun barbaachisaadha. Sabni hin xiiqaffannee eessallee hin ga’u. mooraa keenya tikisuu jechuun waan keenya hundaa keessa keenyatti qabannee waan barbaannee raawwaachuu irratti muuxeffachuu nu barbaachisa. Har’a firri fi diinni ykn Oromoo fi halgaa adda baasuu dadhabaa jirra waan ta’eef.
Oromoon garaan isaa qulqulluudha, waa hin dhokfatu, abo isaan cinqii hin beekanii, kkf nu miidhaa jiran. Nama booree hin beekne nu taasisee jira. Warra waa tokkollee raawwachuu hin dandeenye nu fakkeessee jira. Kanaaf keessi keenya madaa qabu , nama dawaa isaa haqaan nu argutti malee , abbaa halleesstti argisiisaa ooluun miidhama keenya dabaluu ta’ee jiraa of haa qabnu.
7.NAMA DHUNFAA FI DHAABA WAL-QABSIISUU:
Kan baroota dheeraa dhiifnee kanuma bara 2000 asi rakkoo keenya yoo ilaallee irra jireessi isaanii , waan nama dhunfaan wal dhaban, akka dhaabaan wal dhabanitti dhiheessuun ni mul’ata. Bakka itti murteeffatan tokko keessa bubbuluuf waan isa bubbulchu soqachuun kan abbaati. Sirnoonni nuuti keessatti dhalannee guddannee kan nu barsiisan irra jireessa , akka ofii keenyaatti akka jiraannuf odoo hin taane, nama ilaalaa akka jiraannutti nu guddisan. Waa tokko sirreessuuf murteeffachuun hedduu ulfaataadha. Ega murteeffatanii booda , murtee sana kabajuuf ammo wareegama ulfaataa gaafata. Namni umamaan addaa adda. Kana keessummeesuun dirqii ammuma ta’uu, umama jedhamee akka barbaadan taasiisuuf yaaluunis hin danda’amu. Waan maraafu, Mooraa qabsoo itichuuf yoo barbaachise, mooraa qabsoo kana mana ofii irraa adda baasanii ilaaluu gaafata. Seenunis ba’uunis mirga abbaa ta’us, waadaa Ummataaf seenan nama dhufaan sharafuun hin toltu. Waan hojjannu maraaf adeemsaa fi akka qabaachuu barbaachisa. Kaleessaa fi har’a adda baafachuu barbaachisa. Kaayyoo fi namni dhunfaa waaqaa fi lafa waan ta’eef.
8.QABSOON GONKUMAA HAFATA HIN QABDU:
Qabsoon saboota biro nurra yoo hadhoofte malee , hin mi’ooftu. Hadhaa sana dandamatanii keessa dabruun ammoo Bilisummaa har’a gonfatanii jiranif wabii dha. Qabsoon bifa kamiinu gaggeeffamtu, qalbii magaalaa keessaan kan yaadamtu yoo taate, ykn akka barnoota herreegaa achumatti eegalanii achumatti xumuran odoo hin taane, waan keessa isheetti qabdu akka gaaritti hubachuun dansaadha. Qabsoo keessaa akka barbaadan ba’uu fi seenuuf ykn akka hin taanetti ba’anii deebi’anii diina itti ta’uuf , ykn maaltu na dhibeen keessaa ba’anii moggaa taa’anii ilaaluuf kan nama dirqu sababaa hedduun jiraatus, cichoomiinaa fi hadhaa qabsoo keessaaf dursanii qophaa;uu dhiisuun rakkoo hamaadha.
Namni kaleessa qabsoo keessatti hafata bareedaa eeggatu, yoo dhabe, kakuu seene caccabsee keessaa ba’uun waan hin hafne. Hafata dhabuu fi lafa quqquuqu irra rafuu akka qabdu kan beeku ammoo , yoo afata argachuu baates, lafti iyyuu isaaf hafata taatif. Kanaaf , qooda mataa koon gumaacha jennee qabsoo bifa kamiyyuu yennaa seennu, waan waadaa ummataa caaluu akka hin jirre hubatanii , hafata qabsoo keessaa barbaachuu irraa of qusachuun qabsoo keessatti nama iticha. Namni hafata kana eeggatee qabsoo keessa seene, keessaa ba’uuf ykn finciluuf waa xiqqootu sababa ta’aaf. Seenuu fi ba’uun isaa tokkuma . mooraa kana Afata dhabe jedhee , bakka afata argatutti yennaa achi utaalu, achittis afata hin argatu. Yoo argates, yeroo gabaabduuf ta’a. haalli akkasii ammo , mana gogaa harreen…… jedhamu sana dhugeessa.
9.OF IRRATTI AMANTAA QABAACHUU :
Yeroo tokko tokko , waan dura oluu qabu duuba goonee, isa duubaa ta’u qabu fuullee yoo fidine, waan baayyee nu jalaa jeeqa. Sabaaf dhaabbachuun ofitti amanuun duuba jira. Dursa ofitti amanu barbaachisa. Odoo ofi irratti amantaa hin qabaatiin, sabaaf dhaabbachuu yoo dursine, waan yaannee sana keessatti umurii hin qabaannu. Sabaaf dhaabbachuun ykn qabsaa’uun waa hedduu of keessaa qabdi. Waan isheen nurraa barbaaddu yennaa nu gaafattu, ofitti amanamummaa hin qabnu yoo ta’ee, waan sana baadhachuu dadhabnee, bakka meeqatti kufuuf teenya. Kanaaf ofitti amananii tarkaanfachuun, kaayyoo ofitti cichuuf nama gargaara. Ofitti amanamummaatti aane kan jiru murteedha. Namni ofitti hin amanne, waan fedhe murteessuus, keessa hin turu. Kanaaf waan hojjannuu fi raawwannu hunda keessatti of irratti amantaa qabaachuun barbaachisaadha.
Jireenya qabsoo keessaa kan jireenya magaalaan wal fakkeessinee wal irratti irkannee jiraanna yoo jenne, gaafa rakkoon tokko tokko dhufte, keessaa milquuf kan tattaafatutu heddummaata. Kanaaf mooraa qabsoo kana cichoomiina itti horuuf, yeroo hundaa humna qabeessa taasisuuf, ofitti amanamummaa gabbifachuun barbaachisaadha. Kana booda waan murteeffannu irratti cichinee akka jiraannu nu taasisa. Kakuu jaallanii fi ummata ofiif seenne akka hin cabsine nu gargaara. Qabsootti kan nama oofu, miidhama saba ofiitii malee, namoota dhuunfaa barbaacha miti. Kanaaf qabsoo keessa waa barbaacha seenuun keessaa fiiguu fardeessa. Qabsoon sagantaa torbanii ykn ji’aa miti. Kan barootaa ta’u mala. Kanaaf afitti amananii yoo murteeffatan , waan yaadaniin ummata ofitti galuun waan hin olle.
10. GOLA OFII TIKIFACHUU :
Gola ofii tikfachuun waan ifa jiru. Kan nu waliin sirbe hundi fira miti. Nama qabsiisuuf waliin sirbuun akka jiru hubachuu nama barbaachisa. Bor nama diiguuf har’a , nama waliin hiriire fakkaachuun akka jiru hubachuu qabna. Akka qorannoo tikaa tokko dubbisetti , basaastummaa sadarkaa sadiin kaa’a.
basaastuu waan argite yeroo yeroon gabaaftu,
basaastuu qorannoon gabaaftu
basaastuu, seenaa waliin gabaaftu jedha.
BASAASTUU YEROO , YEROO GABAAFTU…..
Kun irra jireessa waan jiru guyyaatti . sa’atii, daqiiqaa waan jiru hundumaa , kan argan kan dhaga’an, kan jedhame, kan dubbatame gabaasuudha.
2.BASAASTUU QORANNOO IRRATTI HUNDOOFTU…..
Kun xiqqoo yeroo fudhatee, hordoffii kan of keessa qabu dha. Waan argamu hundaa irratti qorannoo gaggeessanii irratti hojjatan. Kun waggaa fi isaa ol fudhachuufaa danda’a. kana jechuun waan barbaadan sana argachuuf waan barbaadan keessa seenanii hojjachuu, fakkaatanii waliin jiraachuun bakka ijoo argatanii irratti hojjachuu faa’a ni dabalata. Fakkeenyaaf dhaaba tokko diiguuf nama keessa galfatanii ykn isa keessaa bitaniin namoota murteessoo adda baafachisuu, qaama dadhabiinaa barbaachisuu , ega argatani booda ammo akkamiin akka dhabamu irratti hojjachuudha. Kun toftaa biyyoota addunyaa keenya tu’atanin kan qoratameedha.akkasuma shariikoota isaanii ni gorsan.
3.BASAASTUU, SEENAA …
Kun humni tokko waan waggoota dheeraa keessa gaggeeffachuu barbaadu dhugeessuuf, umurii nama tokko illee fudhatani illee kan irratti hojjatanidha. Dhalootallee itti guddisan. Keessattu ummata ykn biyya barbaadan tokkoo of jala galchuuf ykn imaammata ofii fudhachiisuuf seenaa jiru qoratanii waan ittin cabsan qopheeffachuu ni dabalata. Wanni har’a hawaasa keenya irratti hojjatamu kana illee of keessa qaba. Mooraa qabsoo keenyaa keessattillee akkasuma. Qabsoo saba kanaa keessatti hundumtu gola isaa eeggachuu qaba. Har’a wayyaanee gooxii jettee kan nu irratti ijaarte dhira kana of keessaa qaba. Saba tokko dhunfachuuf dursanii ummata sana akka ofii barbaadanitti ijaaru. Kana qalbifannee keessa keenya eeggachuun qabsoo keenya jabeessaa ta’a jedheen amana.basaastoonni akaakuu sadeenii kun qabsoo Oromoo laaffisuu miti dhabamsiisuuf yeroo dheeraaf irratti hojjataniiru. Aadaa keenya qoratanii akka ittin diigamu dandeenyu irratti hojjatanii har’a lubbuu dheerataniiru. (Yeroo biraa itti deebina)
11.WAL TUFFAACHUU IRRAA FAGAACHUU :
Wal tuffachuun eenyun illee gabrummaa keessaa baaftee hin beektu. Mooraa qabsoo keessatti addatti Biyyoota alaa keessatti kan arginuu hedduu nu laaffise wal tuffachuudha. Halgaa gubbaa keenya, keenya tuffachuu jaalanna. Bakka walii laachuun yoo hin jiraatiin waa waliif hojjachuun gonkumaa hin danda’amu. Hawaasi waliif hin abbomamiin bakka yaade hin ga’u. Addunyaa maqaa Dimokiraasiin nutti taphatti malee , dimokiraasii kabachiisuu arginee hin beeknu. Yoo biyya isaanii keessatti gadii dhaabbatanis, bakka biraa akka jiraatu hin fedhan. Keenya ammo kana irra kan hammaatu, Dimokiraasii addunyaa irra hin jirree wal irraa eegna ykn barbaanna. Wal tuffachuu Dimokiraasitti fudhanna. Aadaa mataa keenyaa ala baanee, aadaa faranjiin akka wal tuffannuf nu qopheessiteen wal maraachina. Kana irraa wal eeguun qabsoo iticha.
12,MAQAA ABO BARBAANNAMOO, ABO JALATTI GURMOOFNEE QABSOO OROMOO MILKEESSUUF HIRIIRRA ?
Keessattu bara 2000 asi saamicha maqaan waan qaanii seenneerra. Maqaa wal harkaa saamuuf yaaluun ykn diina fonqolchuuf yaadu irra , maaliif kaan qabsaa’oota fonqolchinee,ABO butachuu barbaanna. Maqaa ABO kana waan qabanneef ummati nu ismatamoo , waan hojii hojjanneef ummati nu waliin hiriira. ABOn hojjatus dhiisuus bu’ura qabsoo Oromooti. Eenyullee kana haaluu hin danda’u. ummati har’ina qabu waliin dhaaba kana kudhaama kan taasiseef aarsaan kafale salphaa waan hin taanefidha. Kan nama gaddisiiu, tuffii diinni nuuf qabdu nuutis wal irratti yaannee wal kuffisuuf yaaluudha. Maqaa ABO jettu qofaa rarraafannee ummata biratti mul’achuuf yaalla taanaan fagoo hin deemnu. ABOn ummata gurmeessee qabsoo oromoo milkeessuuf deema malee, maqaa qofaan kan daldalu natti hin fakkaatu. Maqaaf kan daldalu, kan maqaa barbaacha obboleessa isaa galaafatu qofaadha. Kun sammuu keenya keessaa ba’uu hin qabu. ABO jalatti kan gurmoofneef, ABO keessatti humnaan akka hirmaannuf kan waamamne odoo hin taane, qabsoo oromoo milkeessuuf ABOn walitti nu qabe. Ilaalchi har’ina qabu kun namoota hedduu gola salphinaa keessa hiriirsee jira. Kana haa hubannu.
Waan kaleessaa kaasan hin dhumatu. Garuu waan hafan mariin waliif hubachuun ni danda’ama. Kun hundi garuu waa akka irraa barnnuf. Barachuu kechuun xiqqaa fi guddaa hin qabu. Qabsoon keenya jabaachuu fi laafachuu keessatti hunda keenyatu jira. Hundi keenya itti bobba’uun inumaa balaa kanaan duraa irraa baraarra. Qabsoon kun injifannotti ce’uu odoo eegalee rakkoon amma abdii nu kutachiisu ykn wal nu nyaachisu galgala tokkotti bada. Kana gochuuf qooda dhuunfaa kaafnee gumaachinutu bu’aa argamsiisa.
Har’a namoonni hedduun , Mooraa qabsoo tokkomsuu keessatti warra hojjataa jiraniin maaliif lafa irra harkiftu ? jechuu bakka maraa dhageenya. Odoo waan hundi xumuramee Ummati waan hawwu asi ba’ee hundaaf tola . garuu obsa qabaachuutu gaarii ta’a natti fakkaata. Waan buqqa’uu qabu buqqisuu qofaa odoo hin taane, akka deebi’ee hin biqilleetti buqqisuutu furmaata. Waan dhaaban tokko akkuma kaleessatti dhaabnaan , ammas jiguun hin hafu. Kanaaf akka itti dhaabbatu, bakka dhaabbatu, haala akkamiin akka dhaabbatu waliin mari’achun dansaadhaa Yaa obsinu. Waan tolaan hunda keenyaaf tola . rakkoo dabree miriqsanii irratti hojjachuun dansaadha. Ammasitti waan dhuunfaa kaafnee nu irraa eegamu gumaachuuf of qopheessuu, dogoggora dabre akka irra hin dabi’amneef waardiyyaa dhaabbachuuf of qopheessuun qabsoo kanaaf waa gumaachuttan fudha. Addunyaa irraa , kaka’umsa mataa isaaniin dhimma oromoo addunyaatti beeksisu irratti kanneen socha’uu eegalan jabaadhaa jechuun barbaada. Qabsoon miseensa dhaabaa qofaan kan milkaa’uu miti. Mucaa Qooqan Oromoon, Afaan hiikkattu illee ni dabalataa GALATOOMAA !!!!!!!!!
Burqaa430@gmail.com


text:
Xumura torbanii irratti balaal lolaa dhaqqabeen abbootii warraa 400 maneen isaanii duraa manca’e gargaaruuf hojjetaa kan jiru ta’uu bulchiinsi Dirre Dawaa beeksisee jira. Karaa lolaan keessa darbu hojjechuf illee qarshii miliyoona 10 qopheesseera jedha. Balaan lolaa kun aanaalee naannoo uummattoota Kibbaa adda addaa keessatti illee mudachuun beekamee jira.
Dirree Dhawaa keessatti Jimaata darbe waaree booda balaan lolaa kun erga uumamee qabee qorannaa geggeessaa kan ture waajjiri qindeessa bulchiinsa soda balaa namoonni afur du’uu malee miidhaan ka biroon dhaqqabuu itti gaafatamaan waajjirichaa obbo Harbiin beeksisaniiru.
Balaan lolaa kun erga dhaqqabee booda namoonni nyaata guyyaa hamtuuf ol kaayyatanutuu hin hafin duraa manca’uu isaa VOAf ibsanii ganda magaalattii biraa deggersi godhamuufii isaa dubbatu jedha Addis Chekol Dirree Dhawaa irraa.


text:
(SBO/VOL Sadaasa 16/2017) Qeerroon Barattootni Oromoo Yuunibarsiitii Mattuu Barnoota Dhaabuun Gara Maatii isaanitti deebi’uuf kan Murteessaanii ture, marii baldhaa erga godhanii booda rakkoon hangamuu haa ulfaattuu barnoota dhaabuun furmaata wayyuu waan hin taaneef barnootatti deebi’uun Mirga keenyaafi Kabajamuu Mirga uummata Keenyaaf falmacha barachuutu furmaata fida jechuun barnootatti wiixata dhufu irraa eegaluun kan deebi’an ta’uu murtessan. Falmachaa Barachaa, Barachaa Falmachaa!! Injifannoon Uummata Oromoof!!
Via: Chali Ensermu Beyene


text:
ህገ ወጡ የፌድሬሽን እና የህብረተሰብ ተወካዮች የጋራ ስብሰባ
Motummaan Ce’umsaa Oromiyaa Hatattamaan Ijaarramuu Qaba! (Dr Tsaggaayee Araarsaatin)
Motummaan Itiyoophiyaa Abiy Ahmadin hogganamu guyyaa kaleessaa (October 5, 2020) irraa jalqabee haangoo seera qabeessa kan biyyattii ittin bulchu dhabeet jira. Motummaan bulchiinsa Naannoo Oromiyaa kan harka Bilxiginnaa keessa tures, kaleessa irraa kaasee Oromiyaa bulchuuf haangoo seera-qabeessa ta’e hin qabu. Kanaaf, Oromiyaan motummaa ce’umsaa gad dhaabuu dhaan hanga filannoon godhamee bulchiinsi dimokraatawaa ta’e ijaarramutti, naannicha shiftoota Bilxiginnaa jalaa oolchuu dhaaf, nagaa fi tasgabbii uumuu dhaan, saba keenya bulchuu, lammilee keenya balaa irraa hambisuu, qabdi.
1. Motummaa ce’uumsaa kana eenyutu ijaaruu qaba? Eenyutu itti hirmaata?
Motummaa ce’umsaa ijaaruun walgayii haanga’oota hundaa walitti fidee kallattii motummaan ce’umsaa ittin ijaarramuun fi haala hojii isaa ittin raaw’atu irratti waliigaltee uumuu barbaada. Walgayiin kun qaamota adda addaatin waamamuu mala. Garuu Abbootin Gadaa Oromiyaa qaama siyaasaa kamuu dursanii, dhiimma kanarratti utuu mari’atanii, qaamota birootif waamicha godhaan gaarii natti fakkaata.
Qaamonni walgayii kana irratti hirmaachuu qaban:
a) Abbootii Gadaa
b) Jarmiyaalee siyaasaa Oromiyaa hunda (Bilxiginnaa hin dabalatu)
c) Qeerroo fi Qarree Oromoo
d) Qaamota miti motummaa Oromoo (NGOs)
e) Waldaawwan ogeessotaa oogummaa adda addaa fi waldaale hawaasaa adda addaa
f) Hogganoota waldaalee amantaa Naannoo Oromiyaa
g) kkf.
Qaamni siyaasaa hundi (Bilxiginnaan ala) akka itti hirmaatu godhuun barbaachisaa dha. (Bilxiginnaan paartii yakkaamtootaa waan ta’eef dhaabichi akka dhaabaatitti diiggamuu qaba. Miseensonnii isaanii akkuma gayee isaanititti seeratti dhiyaatanii itti gaafatamuu qabu. Rakkoo siyaasaa amma itti jiru kan uume isaan waan ta’anif, motummaa ce’umsaa rakkoo keenyaaf furmaata fida jedhamee ijaarramuuf deemu keessaa shoora qabaachuu hin danda’ani.)
2) Motummaan Ce’uumsaa Maal dalaga? Hojiin isaa maali?
a) nagaa fi tasgabbii uumuu;
b) hidhamtoota siyaasaa hunda hiiksisuu/hiikuu;
c) Oromiyaa fi Oromoota baraaruu [(securing Oromia)– daangaa kabachiisuu; saba keenyaa naannoo ollaa keessatti rakkatanii jiraatan (Fakk.Walloo, Wambaraa, kkf) deeggaruu dhaan diina jalaa baraaruu; lammiilee magaaloota adda addaa keessa jiraatan hiraarsa diinaa jalaa oolchuu; lammiilee Oromoo Finfinnee fi naannoo ishee jiranif eegumsa barbaachisu godhuu; kkf.]
d) tajaajilli adda addaa sivil servisii fi qaama adda addaa motummaatin keenamaan akka hin dhaabbanne, ykn haalan akka itti fufan, godhuu;
e) karoora ce’uumsaa lafa kaa’uu dhaan, yeeroo fi haala filannoon ittin gaggeeffamun baafachuu fi kanas raawwachuu; fi
Abbotiin Gadaa qaama ce’umsaa uumamu kana keessaa, isaanuma wajjin mari’atanii, nama (ykn garee) hojii raawwachiisaa ta’ee dirqama fudhatu utuu muudani gaari natti fakkaata.
Oromoo fi Oromiyaa baraaruun akka danda’amu, Motummaan Ce’uumsaa Oromiya, Poolisii Oromiyaa, Humna Addaa Oromiyaa, qaama tikaa naannoo Oromiyaa, Milishaa Naannoo Oromiyaa, Qarree fi Qeerroo naannoo Oromiyaa guutuu, Foollee Oromoo, miseensota WBO, fi Oromoota Raayyaa Ittisa Biyyaa (RIB) keessa jiran hundaa wajjin walitti dhiyeenya fi qindoominaan yoo hojjate qofa dha.
3. Motummaan ce’umsaa kun hojii isaa seera akkamiitin raawwata?
Karoorri ce’umsaa motummaa kanaa kan ittin raawwatamu waliigaltee qaamooni mootummaa kana ijaaran gidduuti uumamuun ta’a. Walii galteen isaan lafa kaawwatan kan akka chaartaraa fakkaatu jiraachuu qaba. Walii galteen kun, hojii fi dirqama isaan gidduu jiru hirachuu irratti, seera haala adeemsaa isaanii ittin bulfatan, fi karoora filannoo dhufuuf lafa kaawwatan irratti kan xiyyeeffatu ta’a.
Hojiin jabaan motummaa ce’umsaa kanaa inni cimaan Oromiyaa diigumsa irraa fi oromoota balaa irraa baraaruu dha. Kanaaf seerri motummaan ce’umsaa haalan kabachiisuu qabu seera heera Naannoo Oromiyaa fi Seera heera federaalati.
Hojiin biraa motummaan ce’umsaa kun hojjatu tajaajila sivil servisii itti fufsiisuu waan ta’eef kanaaf ammoo seerri heera motummaa fi seeronni adda addaa tajaajila motummaa adda addaa irratti bahani lafa jiran hordofamuu qabu. Nagaa fi tasgabbii uumuu dhaafis seera idilee biyyattii fi naannoo Oromiyaa keessatti hojii irra jiran fayyadamuun barbaachisaa ta’a.
Motummaan Ce’umsaa kun akka milkaayee, Oromiyaa gara sirna dimokraasii dhugaatitti tarkaanfachiisu Oromoon hundi bakka jirutti dirqama lammummaa isaa bahuu qaba.
(Barreffamni kun bal’inaan kan itti fufu ta’a).
Related


text:
Arkaana Soomaa
Akkuma maalummaa isaa irraa hubannutti soomni ruknii lama qaba.
1- Waan sooma nama fursiisu irraa baha fajriitii eegalee hanga lixa aduutti of eeguu dha.
2- Niyyaa: innis fajriin dura sooma niyyachuu dha. Ragaan kanaa hadiisa
” إنما الاعمال بالنيات، وإنما لكل امرئ ما نوى “.
“Dalagaan kamuu kan fayyaa ta’ee argamu niyyaadhaani”. Niyyaan halkanuma cufa irraa jiraachuu qaba.
حديث حفصة قالت: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: ” من لم يجمع الصيام قبل الفجر، فلاصيام له.” رواه أحمد وأصحاب السنن، وصححه ابن خزيمة، وابن حبان
Hadiisa Hafsaa irraa odeeffame keessatti Ergamaan Rabbii (ﷺ) akkana jedhan: “Namni fajrii dura sooma hin murteeffatin soomni isaa hin jiru”. Ahmadii fi warra sunanaa arfaniittu gabaase.
Qalbii qofaan niyyachuun gahaadha. Afaaniin baasanii dubbachuun barbaachisaa miti, inumaayyuu bid’aadha. Garuu sooma sunnaa keessatti hedduun beektotaa akka jedhanitti: yoo ganama waa hin nyaatin guyyuma irraa sooma niyyachuun ni dandaama.


text:
Beela Somaaliyaa sodaachisaa jiruuf hawaasnii addunyaa gargaarsa akka arjoomuuf prezidaantiin Somaaliyaa Formaajoon gaafatanii jiru. Miseensoota gola naga eegumsaa kan tokkummaa mootummotaa waliin Naayroobii irraa vidiyoon yeroo mari’atan kana dubbatan.Lammiwwan Somaaliyaa Miliyoona 6 gargaarsa dhala namaa kan barbaadan yoo ta’u dhukkubii koleeraa hammaataa akka jiru ibsamee jira.
Kan baatii darbe aangoo qabatan prezidaantiin Somaaliyaa uummanni biyya isaanii nyaataa fi bishaan barbaacha lafa dheeraa lafoo akka adeemu gaafatan.Rakkoon kun ituu hin hammaatyiin ittisuuf yaalii hawaasnii addunyaa amma gochaa jiru hanqiina maallaqaa hamaan isa mudatee jira.


text:
Boolee Gooroo: Muddee 30-2018 Sirna Baniinsa Waajjira ABO magaalaa Finfinnee, kutaa bulchiinsa Boolee!
Boolee- Waajjirri ABO Har’a Mudde 30/2018 Finfinnee Kutaa Magaalaa Boolee Goorootti baname
Gochaalee Waraana EPRDF/ Magaalaa Naqamtee
1. Nama rifeensi isaa dheedheera ta’ee ati WBO dha; ykn miseensa wboti jechuun reebuu fi rifeensi irraa ciruun nama dararuun itti fufeera………..
2. Namni Waraqaan eenyuummaa isaa wallaggaa Dhihaa fi Qeellam wallaggaa ta’ee; Abbaa torbee ykn miseensa Abbaa torbeeti jechuun reebamuuf hidhuun itti fufeera…….
3. Nama sammuun sirrii hin taanee maraatuudhaan basaastuu WBO fi Abbaa torbeeti jechuun Akka malee reebuudhaan miidhuu…….
4. Alaabaa Adda Bilisummaa Oromoo (ABO) marfata iddoo sadan jiru; ciruudhaan gugubanii karaaraatti gatuudhaan………
5. Suuraa Hayyuu Düree keenyaa #Daawud fi Gootawwaan oromoo Kan addaa addaa fi Suuraa Gootichaa waraana Bilisummaa oromoo(WBO) bakka addaa addatti argamu ciruu fi gugguubuun; itti fuftee jirti.
Jabaadha itti fufaa! Guyyaan badiis isinitti dhufaa jira!!
Dábessá Gemelal
Obbo Andu’aalem Arraagee yaada bilchaataa fi ijaaarsa ajaa’ibsiisaa Kenne jara Keenyaaf. – https://t.co/gDXm8e1lm1 pic.twitter.com/TvjK2QzLM1
— Kichuu (@kichuu24) December 30, 2018


text:
Monthly Archives
June 2021
Finfinnee, Waxabajjii 23, 2013 (FBC) – Barattoota Naannoo Tigraayitti argaman ilaalchisee qaama dhimmi ilaallatu waliin mari'atamaa jiraachuu Ministeerri Saayinsii fi Dhaabbilee Barnoota…
Ministeerichi dhiyeessii galteewwan qonnaa waktii isaa eeggate qonnaan bultootaaf raabsaa jiraachuu…
Finfinnee, Waxabajjii 23, 2013 (FBC) – Ministeerri Qonnaa dhiyeessii galteewwan qonnaa waktii isaa eeggate qonnaan bultootaaf raabsaa jiraachuu beeksiise. Oomishaa fi oomishtummaa…
Yuunvarsiitiin Samaraa barattoota ogummaa garaagaraan barsiisaa ture 1887 eebbisiise
Finfinnee, Waxabajjii 23, 2013 (FBC) – Yuunvarsiitiin Samaraa barattoota ogummaa garaagaraan barsiisaa ture kuma 1 fi 887 eebbisiiseera. Barattoota yuunvarsiitichi har’a eebbisiise…
Albamiin Haacaaluu Hundaassaa ‘Maal Mallisaa’ addunyaarratti sadarkaa 3ffaa qabachuu ibsame
Finfinnee, Waxabajjii 23, 2013 (FBC) – Albamiin Hacaaluu ‘Maal Mallisaa’ iTunes Worldwide Chart irratti sadarkaa 3ffaa qabachuu himameera. Albamiin Hacaaluu Hundeessaa…
Ummanni Tigraay olola sobaa garee ABUTtiin caalmaatti akka hin miidhamne of eeguu akka qabu ibsame
Finfinnee, Waxabajjii 23, 2013 (FBC) – Ummanni Tigraay olola sobaa garee ABUTtiin caalmaatti akka hin miidhamne of eeggachuu akka qabu Paartiin Diimookiraatawaa Tigraay hubachiise.…
Manni Maree Ministirootaa walga’ii idilee 99ffaa gaggeesseen dhimmota lamarratti murtoo dabarse
Finfinnee, Waxabajjii 23, 2013 (FBC) – Manni Maree Ministirootaa walga’ii idilee 99ffaa gaggeesseen dhimmota lamarratti murtoo dabarseera. Manni marichaa waliigaltee liqaa waldaalee…
Namoonni Noottii Birrii sobaa abbaa dhibba lamaa 500 qabatanii argaman to’ataman
Finfinnee, Waxabajjii 23, 2013 (FBC) – Magaalaa Finfinnee kutaa magaalaa Liddataatti namoonni dhuunfaan Noottii Birrii sobaa abbaa dhibba lamaa 500 qabatanii argaman to’atamuu ibsame.…
Kaanaadaan tattaaffii hunda galeessaa Ityoophiyaan fedhii lammiilee ishee guutuuf taasiiftu kan…
Finfinnee, Waxabajjii 23, 2013 (FBC) – Tattaaffii hunda galeessa Ityoophiyaan fedhii lammiilee ishee guutuuf taasiiftu Mootummaan Kaanaadaa kan deeggaru ta’uu beeksiise. Ministirri…
Godina Harargee Bahaatti ganna kana biqiltuun miiliyoonni dhibbi 2 fi miiliyoonni 71 dhaabbiif…
Finfinnee, Waxabajjii 23, 2013 (FBC) – Godina Harargee Bahaatti ganna kana biqiltuun miiliyoonni dhibbi 2 fi miiliyoonni 71 dhaabbiif qophaa’uu ibsameera. Godina harargee…
Paarkiin Indaastirii Hawaasaa oomishaale Doolaara miiliyoona 114 baasan gara alaatti erge
Finfinnee, Waxabajjii 23, 2013 (FBC) – Paarkiin Indaastirii Hawaasaa bara kana omishaalee Doolaara miiliyoona dhibba 1 fi miiliyoona 14 baasan gara alaatti erguu beeksiseera.…


text:
Finfinnee, Fulbaana 02/2014 (TOI) – Naannoon Saboota, Sablamootafi uummatoota kibbaa naannoo Amahaaraatti lammilee sababaa garee shororkeessaa ABUT’n qe’ee fi qabeenya isaanirraa buqqa’anfi deeggarsa birrii miiliyoona 25 taasise
Naannichi deeggarsa maallaqaan cinaatti lammilee qe’ee fi qabeenya isaanirra buqa’aan kanaaf deeggarsa waantoota nyaataf olaaniifi meeshalee adda addaa taasiseera.
Deeggarsa birrii miiliyoona 25 naannoo saboota, Sablamoota fi uummatoota kibbaa taasise kana pirezidaantiin naannichaa obbk Ristuu Irdaawu pirezidaantii naannoo Amahaaraa obbo Aganyoo Tashaagaritti dabarsanii kennaaniiru jechuun EBC gabaaseera.
Pirezidaanit Ristuu Irdaawu har’a ganama jila isaaniin durfamu biroo waliin Bahaar Daar galuun isaanii ni yaadatama.


text:
KOMII BARATTOOTA OROMOO
Har’an tana nuti BARATTONNI OROMOO biyya keessaatti
Gafii haqaa fii heerri biyyattii deeggaru karaa nagahaatiin
Banee sagalee keenyaa yeroo dhageessisaa jirrutti
Mootumman gabroomfataan TPLF reebee nu caccabsaa
Hidhatti nu guuraa ukkamsanii karaa nu dabarsaa yeroo
Jiran kanatti sodaa tokkon ala diina dura dhaabachaa jirra
Garuu qaamni Oromoo biyya ALAA maandheffate fi ummata
Oromoof dhaabbanee ummata Oromoof biyyaa baanee
Oromoof falmina jedhanii dhaabbilee adda addaa wixinaa turaniifii
Ammas itti jiran har’a eessa dhaqanii???
Maaliif hiriira nagahaalle taatuu waamuu fii bahuu dhaban???
Mee kuni maal jedhama??? maaf nutti laalta???
Nuti ilmaan teessan qalamaafii itti bartuu qabannee diina
Hanga funyaanitti waranaa hidhatee rasaasa nuutti roobsaa jiru
Jala dhaabbachaati hoggaa falmii keenyaa finiinsaa jirru kana
Jiruu teessan irraa daqiiqaa muraasaa wareegdanii sagalee ummata
Oromoo dhageessisuun isaanitti ulfaatee???
WAL TAAJJABNE
WAL TAAJJABNE
WAL TAAJJABNE jedhu BARATTOONNI OROMOO
KOMII BARATTOOTA OROMOO
KOMII BARATTOOTA OROMOO