text:
Muhaammad Ergamaa Waaqaa Isa Dhugatii? (Is Muhammad a true Prophet of God? Part two)
Sam Shamoun
[Kutaa Tokkoffaa] Kutaa Lammaffaa
(Qopheessadhaan kan Hiikame)
Qabxii Guddaa Sadaffaa
Muhaammad dogoggorawwan baay’ee gurguddoo ta’an hojjetee jira
1. Imala Halkanii:-
“Inni garbicha isaa masgiida kabajamaadhaa gara masgiida fagoo isa naannoo isaa eebbisnetti kan isa geesse (gooftichi) qulqullummaan isaaf haa ta’u. dinqii keenya keessa isa agarsiisuf (isa deemsifne). Ilaa inni (Allaah) kan dhagahu kan argusi” 17:1
Akkaataa aadaa Musliimatti Muhaammad gara Masgiida Yerusalem dhaqee jira. Gabaasni armangadii kun kan fudhatame barreeffama Alfred Guillaume, The Life of Muhammad (Oxford University Press Karachi, 1995 tenth impression), Hiika Ibn Ishaq Sirat Rasulullah irraati.
Ziyad bin Abdullaah Al-Baka’i Muhaammad bin Ishaaq irraa kan itti anee jiru kana natti hime. Sana booda ergamaan Allaah masgiida Makkaa jiru irraa gara Masjiid Al aqsaa, jechuunis gara masgiida Aliyaa ni fudhatame. Kunis kan ta’e erga Islaamummaan gara saboota Qurayish hunda babal’atee booda ture. Yeroo sanas michuu isaa kan ture Gabri’eel isa waliin deemee ture. Kunis hamma dinqii waaqaf lafa gidduu jiru argutti hamma mana qulqullummaa Yerusalem gahutti ture.
Seenaa kana keessatti Al Hasan kan itti anee jiru kana dubbatee jira.   akkanumas Sahih Muslim, Book 1, Number 309: irratti kan itti aanee jiru kana ni arganna:- Anaas bin Maalikiin kan gabaafame, ergamaan Allaah (nageenyi isa irratti haa ta’uutii) kan dubbate; ani gara Al Buraaq nan geeffame, innis horii adii fi dheeraa harree caalu garuu gaalaa irra xiqqaatu yemmuu ta’u kottee isaa lafa dheerina hamma meetira tokkoo gahu irra kaawwata. Isa irra bahuudhan gara mana qulqullummaa Yerusalem nan dhufe; sana boodas qubeela raajonni itti fayyadaman irratti isa nan hidhe. Gara mana qulqullummaa sanaas seenee rak’aa lama kadhadhee nan bahe. Sana boodas Gabri’eel xoofoo (meeshaa bareedaa waa ittiin dhugan) waynii fi xoofoo aannanii naaf fide. Anis aannanicha nan filadhe, gabri’eelinis akkas naan jedhe:- wanta uummamaa isa ta’e filattee jirta. Sana boodas gara samii na fudhate.
Rakkinni inni duraa yaada armaan olii keessatti argamu manni qulqullummaan Yerusalem bara 585 dhaloota Kiristoos dura raayyaa Baabiloonin kan barbadda’e ta’uu isaati. Dabalataanis jeeneraalli Roomaa Tiitoo jedhamuu fi loltoonni isaa mana qulqullummaa isa lammataa bara 70 dhaloota Kiristoos booda guutumaa guututti barbadeessanii jiru. Manni qulqullummaa kun kan barbadaa’e seenan imala gara Yerusalem kun bara raawwatamee jira itti jedhame sana waggoota heddu dura ture. Masgiinni Al Aqsaa caqafame kun hamma bara 691 dhaloota Kiristoos boodatti, jechuunis hamma Amiir Abdul Maalik ijaaretti gonkumaa kan hin jirre ta’uu isaati.
(Egaa kuni imalli halkanii Muhaammad dogondora ta’uu isa seenaa mul’isuudha)
2. Lakkoofsota Lafaa
Qur’aanni akka dubbatutti Allaahn kan uume samii torbaa fi lafa torbadha.
“Allaahn isa samiiwwan torba uumedha, lafallee kanuma isaan fakkaatan uumee jira. Jidduu isaanittis ajajni isaa ni bu’a. Allaahn wanta hunda irrattuu danda’aa ta’uu isaa Allaahnis wanta hundaa beekkumsa isaatin kan marse ta’uu isaa akka beektan (kana isin beeksise)” 65:12. Gabaasni sirrii ta’e jedhamu akka mul’isutti Muhaammad lafoonni torba akka jiran kan amanu akka tureedha.
(Sahih al-Bukhari, Volume 4, Book 54, Number 417
www.usc.edu/dept/MSA/fundamentals/hadithsunnah/bukhari/054.sbt.html; see also Numbers 418, 420; Volume 3, Book 43, Numbers 632
Abu Huraayradhaan immoo kan dubbatame:-   ammas inni ni gaafate ‘isaa fi isin gidduu maal akka jiru ni beektuu?’ isaanis ‘Allaah fi ergamaan isaa caalatti ni beeku’ jedhan; isiniifi isa giddu waggoota dhibba shantu jiru jedhe. Inni ammas inuma gaafate ‘isaa ol maal akka jiru beektuu?’ isaanis ‘Allaah fi ergamaan isaa caalatti ni beeku’ jedhan; innis ‘jidduu isaanitti samiiwwan lama kan fageenya waggaa dhibba shanii qabantu argamu’ jedhe. Innis hamma samiiwwan torba lakkaa’utti akkasumatti dubbbachuu isaa itti fufe. Tokkoon tokkoon lakkuulee keessattis fageenyi jiru akkuma fageenya samii fi lafa gidduu jiruuti. Achirraanis inni ni gaafate:- ‘isaa ol waan jiru beektuu?’ isaanis ‘Allaah fi ergamaan isaa caalatti ni beeku’ jedhan; innis ‘isaa ol kan jiru teessumicha. Teessumichaa fi samii isa torbaffaa gidduu fageenyi jiru fageenya samiilee lakkuuwwan gidduu jiruun wal qixa.’ Ammas ni gaafate:- ‘isin jala maaltu akka jiru beektuu?’ isaanis ‘Allaah fi ergamaan isaa caalatti ni beeku’ jedhan; innis ‘lafatu jira’ jedhee deebise. Achirraanis ni gaafat:- ‘ isa jala maaltu akka jiru beektuu?’ isaanis ‘Allaah fi ergamaan isaa caalatti ni beeku’ jedhan; innis akkas jedhee deebise ‘isa jala lafatu jira. Fageenyi isaan gidduu jiru kan waggoota dhibba shaniiti’ lafoota torbaa fi fageenya lameen isaanii giddu jiru haama lakka’utti akkasuma jechaa itti fufe. Itti fufees akkas jedhe:- ‘lubbuun Muhaammad kan ittiin qabamtee jirtu isaan nan kakadha, funyoo osoo asii gadi darbitanii beekkumsa Allaah jalaa hin ba’u’ Sana boodas sagalee itti fufee jiru kana ni yaadate (ni qara’e):- “inni kan duraa fi kan dhumaati. Isa alaa fi isa keessati. Inni hunduma beekadha.” (Tirmiiziin akka ibsetti sagaleen kutaa ergamaan Allaah dubbate kun kan agarsiisu beekkumsi, humnii fi angoon Allaah garuma kamuu akka qaqqabuudha; innis kitaaba isaa irratti akkuma ibsetti jechuudha.) Ahmad and Tirmidhi transmitted it. (Al-Tirmidhi, Number 1513- taken from the ALIM CD-ROM Version).
Ibsitoonni Musliimotaa kan birootis akkuma mirkaneessanitti Muhaammad dogoggoraan kanuma akka amanaa tureedha. Dabalataanis kan dubbatan lafti diriirtuu akka turte akka inni amanaa tureedha. Ibsitoota kanneen keessaa tokko tokko kan itti fufanii argamaniidha.
Al-tabarii
Muhaammad bin Saaliha bin Askaar-Ismaa’il bin Al-kariim Wahiib nama jedhamuun ajaa’ibsiisummaan isaa gabaafamee jira.   (History of Al-Tabari-General Introduction and From the Creation to the Flood, translated by Franz Rosenthal [State University of New York Press (SUNY), Albany 1989], Volume 1, pp. 207-208;).
Ibin Katiir
“Lafaa fi kan isa fakkaatan” jechuun inni lafoota torba uumee jira jechuudha. Saahihootaa lameen keessa hadisni kan armaan gaditti argamu ibsu ni jira.
(lafa nama tokkoo seeran ala kan fudhatu eenyumtuu yoo jiraate lafa taakkuu tokkollee yoo taate inni morma isaa irratti maramee hamma lafa torbaffaatti gadi ni bu’a)
Saahih al Bukaarii keessatti immoo akkas jedha:- (inni gara lafootaa keessatti gadi ni dhidhima)
Kitaaba jalqaba al-bidaayaah Wan bidaayaah irratti, seenawwan garagaraa hadisa kanaa caqaseen jira. Kunis yeroon haala uumama lafaa senessetti. Galannis ulfinnis Allaahdhaafi.
Namoonni hadisni kun ardiilee torban agarsiisa jedhan isaan hiika nama amansiisuu hin dandeenye fi dubbii Qur’aanaa fi hadisaa wanta faallessu akkasumas wanta ragaa hin qabne fidanii jiru. (Tafsir Ibn Kathir (Abridged) Volume 10 (Surat At-Tagabun to the end of the Qur’an), abridged by a group of scholars under the supervision of Shaykh Safiur-Rahman Al-Mubarakpuri [Darussalam Publishers & Distributors, Riyadh, Houston, New York, London, Lahore; first edition, September 2000], pp. 55-56: tafsir.com/default.asp;).
3. Marsaa Aduu
Qur’aanni fi sunnaawwan (fakkenyi) Muhaammad kan barsiisan aduun gara eddoo itti sagadduu fi lammata deebi’uudhaf hayyama eddoo itti argattutti hanga teessuma Allaah akka imaltudha.
“Aduun hamma eddoo boqonnaa isheedhaf ta’utti ni fiigdi, kunis murtii uumaa isa moo’aa fi beekaa ta’eeti” 36:38
Abu Dar kan dubbate akka armaan gadiiti:- raajichi yeroo aduun itti dhiitutti gaafii akkas jedhu na gaafate “yeroo aduun dhiitu eessa akka deemtu ni beektaa?” anis akkas jedheen deebise ‘Allaah fi duuka bu’aan isaa caala ni beeku’. Innis deebisee akkas naan jedhe “aduun teessoo isaa jala geechee hamma sagadduu fi lammata akka baatuf hamma hayyama argattutti ni deemti, haata’u malee yeroon itti isheen gadi jettee sagadduu fi lammata akka baatuf hayyama gaafattee dhoowwatamtu ni dhufa. Kanaaf wanta gootu kana irra deebi’uudhan akka gootu hayyama gaafattee yeroon itti dhoowwatamtu ni dhufa. Yeroo sanattis gara dhuftetti akka deebitu ni ajajamti, kanaafis karaa dhihaatin ni baati.” Kun hiikkaa dubbii Allaah “Aduun hamma eddoo boqonnaa isheedhaf ta’utti ni fiigdi, kunis murtii uumaa isa moo’aa fi beekaa ta’eeti” 36:38 (Sahih al-Bukhari, Volume 4, Book 54, Number421: www.usc.edu/dept/MSA/fundamentals/hadithsunnah/bukhari/054.sbt.html).
4. Qur’aanni dabalataan wanti inni dubbatu kayyon jiraachuu urjiilee seexanoota irratti darbatamuuf akka ta’eedha
“Samii ishee dhihoo ibsaawwaniin (urjiiledhaan) ni bareechine seexanootafis adabbiidhaf ishee goone. Isaanifis (seexanootaf) adabbii ibiddaa ni qopheessine” 67:5
“Nuti samii ishee dhihoo urjiiledhaan ni bareechine. Seexana fincilaa ta’e irraas eguu ni eegne. Gara raayyaa isa olii hin dhaggeeffatan. Gosa hundarraawuu xomborri (ibsaan ibiddaa) irratti ni darbatma” 37:6-8 “Samii irratti burjoota goonee jirra. Warra ilaalufis (urjiiledhaan) bareechinee jirra. Seexana ari’ame irraallee eegnee jirra. Garuu (oduu) dhagahuu isa hatu oggasuma xomborri ifu isa duuka ni hordofa (isa ni guba)” 15:16-18
“Yaa raayyota namaa fi jinnii, naannoo samii fi lafaa keessaa ba’uu yoo dandeessan ba’aa, garuu angoodhan malee ba’u hin dandeessan (garuu angoo hin qabdan). Ayyaana gooftaa keessanii keessaa isa kam gantu? Lamaan keessan irrattuu arraba ibiddaa irraa aarris isinitti ni ergama (lamaan keessanuu) gargaarsa hin argattan.” 55:33-35
Abu Qataadaa Musliimni jedhamu waa’ee kanaa akka armaan gadiitti dubbatee jira:- “uumamuun urjiilee kanneenii kaayyoo sadi’iifi, jechuunis samii isa dhihoo bareechudhaaf, misaa’eloota seexana rukutan ta’uudhaf akkasumas mallattoolee imaltoota gaggeessan ta’uudhaf. Kanaafuu namni kamiyyuu hiika kanaan alaa fiduudhaf yoo yaale dogoggoree jira, akkasumas humna isaa akkasumaan dhangalaasa; ofii isaas hamma beekuu qabuu olitti of rakkisa.” (Dr. Muhammad Taq-i-ud-Din Al-Hillai, Ph.D. [Berlin] & Dr. Muhammad Muhsin Khan, Interpretation of the Meaning of the Noble Quran, pp. 214, 394-395;).
Muhaammad seexanni akka waan qaama qabatamaa qabuu godhee nama amanu ta’uun isaa baay’ee ifadha. Dabalataanis seexanni nama irratti fincaan isaa akka finca’u ni amana.
Abdullaadhan kan gabaafame akka armaan gadiiti:- raajicha fuulduratti waa’en nama tokkoo gadi ka’ee ture. Namni waa’ee isaa dubbatamaa ture hamma ganamaatti rafee ture; kadhannaa ganamaatif hin kaane ture. Raajichis ‘seexanni gurra isaa keessatti fincaa’ee jira’ jedhe. Sahih al-Bukhari, Volume 2, Book 21, Number 245- see also Volume 4, Book 54, Number 492:www.usc.edu/dept/MSA/fundamentals/hadithsunnah/bukhari/054.sbt.html).
Abdullaah (bin Maas’uud) kan gabaase immoo akka armaan gadiiti:- waa’ee nama halkan guutuu hamma bariitti rafee raajichatti himamee ture. Innis (raajichi qlqulluun) ilaalchi inni kenne: ‘namni sun kan seexanni gurra isaa keessatti fincaan isaa fincaa’e’ kan jedhu. Sahih Muslim, Book 4, Number 1700: www.usc.edu/dept/MSA/fundamentals/hadithsunnah/muslim/004.smt.html.
5. Kamtu dura dhufe? Smii moo lafa?
Qu’aanni samiin uummamuu isaatin dura laftii fi wanti ishee keessajiru dursee akka uummame ni dubbata.
“Inni isa waan lafa irra jiru hunda isiniif uumedha; sana boodas gara samii ni yaade, samiiwwan torba isaanis ni godhe. Inni waan hunda irratti beekadha.” 2:29
“Isaanin jedhi:- isin waaqa isa lafa guyyoota lama keessatti uume ni gantuu? (Kana kan hojjete) inni gooftaa addunyootati. Ishee irrattis gaarota qooran ni godhe. Ishee keessattis eebba ni godhe. Ishee keessattis nyaata (guyyoota lamaan darban waliin walumatti) guyyoota afur keessatti warra gaafatuuf sirrii yoo ta’u ni murteesse. Sana boodas gara samii isheen aara taatee yemmuu jirtutti ni yaade. Isheedhanis lafaanis jaalattaniis ta’ee jibbitanii koottaa jedheen. Ajajamtoota taahee dhufne jedhaniin. Guyyoota lama keessatti samiiwwan torba isaan godhe. Samiiwwan hunda keessatti haala ni qopheesse. Samii ishee dhihoo ibsaadhan ni bareechine, (seexanoota) irraayis eeguu ni eegne. Kuni murtii (goofticha) isa moo’aa fi beekaa ta’eeti.” 41:9-12
Muhaammadii fi hordoftoota isaan duraatif jechi Arabiffaa “tumma” jedhu gocha itti fufaa jechuu akka ta’e ragaan barmaataa ni dubbata. Kunis samiiwwan kan uummaman lafa booda kan jedhuudha.
“Abu Huraayran kan gabaase ergamaan Allaah harka koo qabee kan itti fufee jiru kana dubbate: kabajamaa fi jabaa kan ta’e Allaah guyyaa sanbataa suphee uume, guyyaa diilbataa immoo gaarota uume, achirraanis gaafa wiixataa (dafinoo) biqiltoota uume, kiibxata (lammaffo) immoo wantoota hojii gaafatan uume, achirraanis roobii ifa uume, gaafa kamsaa immoo bineensonni akka tamsa’anii fi jimaata sa’aatii kudhan booda immoo uumama isa dhumaa, jechuunis jimaata sa’aatii booda fi galgala gidduutti Adam (nageenyi isa irra haa ta’uutii) uume” (Sahih Muslim, Book 039, Number 6707:www.usc.edu/dept/MSA/fundamentals/hadithsunnah/muslim/039.smt.html.
Gabaasni hadisaa kun kan dubbatu ifti gaafa roobii akka uummame taasiseeti. Kunis lafaa fi uumama ishee keessatti argam hunda booda ta’uu isaati. Ifti kan agarsiisus aduudha. Kana taanan yaad rimee saayinsii ammayyaa waliin wal faallessa; sababni isaas saayinsiin waa’ee hawaa yemmuu dubbatutti uumamuu biqiltootaa dura aduun jiraachuu ishee ni kaa’a.
Gabaasni barmaataa armaan gadii kun kan fudhatame The History of al-Tabari, Volume 1 - General Introduction and from the Creation to the Flood (translated by Franz Rosenthal, State University of New York Press (SUNY), Albany 1989), pp. 187-193 irraati. Innis akka armaan gadiit jedha:-
“Nuti kan ibsine yeroowwan halkanii fi guyyaa sana dura jiraniidha haata’u malee yeroowwan sunneen marsaa aduu fi addeessaa irratti hundaa’anii ni jijjiirramu. Kanaafuu kun akkuma jirutti ta’ee ibsi barmaataa sirrii ta’e ni jira. Kunis Hanaadal Al bin Al-Saaridhaani; inni akka dubbatetti hadisoota hunda dubbisee (Abu Bakariin) Abu Bakar bin Ayaash – Abu Sa’aad Al-Bakal – Ikriimaa Ibn Abbaas: Yihuudonni gara raajichaa dhufanii waa’ee uumama samii fi lafaa gaafii isa gaafatan. Waaqni lafa diilbataa fi wiixata uume. Kiibxata immoo gaarrenii fi faayidaawwan of keessaatti qabatan uume. Gaafa roobii immoo mukkeen, bishaan, magaalotaa fi lafa bal’eensa qotamuu danda’u uume. Kunneen guyyoota afuri. Innis Qur’aana caqasuudhan itti fufe ‘isin waaqa isa lafa guyyoota lama keessatti ume ni gantuu? (Kana kan hojjete) inni gooftaa addunyootati. Ishee irrattis gaarota qooran (gogan) ni godhe. Ishee keessattis eebba ni godhe. Ishee keessattis nyaata (guyyoota lamaan darban waliin walumatti) guyyoota afur keessatti warra gaafatuuf sirrii yoo ta’u ni murteesse.’ Isaanifis gaafa kamsaa samii ni uume. Gaafa jimataa immoo urjiilee, aduuu, addeessa fi ergamoota ni uume, kunis hamma sa’aatin sadi’i hafutti. Sa’aatiwwan sadeen jalqaba irratti haala jireenya namootaa ni uume, nuti akka jiraannu fi akka duunu. Sa’aatii lammaffaa irratti immoo wantoota namootaf bu’aa buusan hunda irratti rakkina (miidhama) buuse. Sa’aatii sadaffaa irratti immoo Addaam uumee jannata keessa akka jiraatu taasise. Sana boodas Ibliis (seexana) addaam fuul duratti akka sagadu ajaje. Sana boodas sa’aatii dhumaa irratti Addaam jannata keessaa ni baase. Yihuudonnis, ‘sana booda hoo maaltu ta’e yaa Muhaammad?’ yemmuu jedhanii gaafatanitti ‘sana boodas inni teessoo isaa irra qajeelee taa’e’ jedheen. Yihuudonnis, ‘fixxee jirta taanan sirriidha’ jedhanii itti fufaniis ‘ergasiis ni boqote kan jedhu waliin’ jedhan. Kanaanis raajichi baay’ee aaree mul’anni armaan gadii mul’ateef ‘Nuti samii fi lafa, wantoota isaan keessa jiran hunda guyyoota ja’a keessatti uumne, dadhabbiin garuu nu hin tuqne’ jedhee; ‘kanaafuu wanta dubbattan hundaaf obsa qabaadhaa’ jedhe”
Kanaafuu
“Jecha Al Mutaanaa – Al Hajaaj – Hamaad – Ata bin Al-Saa’ib Akriimatiin: Yihuudonni ergamticha ni gaafatan; ‘gaafa sanbataa hoo?’ jechuudhan. Ergamaan Allaahs: ‘gaafas Waaqayyo lafa uumee ni babal’ise’ jedhe. Waa’ee wiixataatis ni gaafatan, innis deebisee ‘isa iratti Addaamin ni uume’ jedhe. Waa’ee kiibxataa ni gaafatan ‘gaarren, bishaani fi kan kana fakkaatan uume’ jedhe. Waa’ee rooboo gaafatan. Innis deebisee ‘ nyaata’ jedhe. Waa’ee kamsaa gaafatan. Innis deebisee ‘samii uume’ jedhe. Isaanis waa’ee jimaataa ni ggaafatan, innis deebisee ‘Waaqayyo guyyaaf halkan uume’ jedhe. Waa’ee sanbataas gaafatanii ‘Waaqayyo gaafas ni boqote’ jdhaniin. Innis sagalee isaa ol kaasee ‘Waaqayyo haa galatoomu!’ jedhe. Itti fufees ‘Nuti samii fi lafa, wantoota isaan keessa jiran hunda guyyoota ja’a keessatti uumne, dadhabbiin garuu nu hin tuqne’ mul’anni jedhu dhufeef”
Haata’u malee kutaan Qur’aanaa itti fufee jiru hima armaan olii kana faallessuudhan wantoonni lafa irra jiran kan akka bishaanii samiiwwan erga uummamanii booda akka uummaman ni mirkaneessa.
“Uumamaan isintu caala jabootaa? Yookis immoo samiidha? (Allaahn) ishee ni ijaare. Ol ka’iinsa ishee wal qixxeesse. Halkan ishee ni dukkaneesse, guyyaa ishee immoo ni ibse. Lafa immoo kana booda diriirse. Bishaani fi marga ishee keessaa baase. Gaarotas cimsee dhaabe. Isinii fi horii keessaniif faayidaa taasisuudhaf (kana godhe)” 79:27-33
Al Tabariin jecha “ba’ada” jedhuuf kan armaan gadii barreessee jira: namni tokko akkas jechuu ni danda’a: akkuma isin hubattan hiiktonni heddu sagalee waaqayyoo hubatanii jiru. “sana booda lafa ni diriirse” jechuun “si’a tokko” jechuunis “si’a tokko ni diriirse” kunis “ba’ada”, “booda” wal qabsiistuu jedhuuf “ma-a” “erga tokko (si’a tokko)” jechuudha. Amma himni keessan sirrii ta’uu isaatif, jechuunis warra as jirruuf “booda” hiika jedhuuf “dura” jecha jedhuuf faallaa kan ta’een ala ta’uu isaa kan mirkaneessu ragaa maal qabdu? Deebin kanaatis akkaataa dubbii arabiffaa keessatti “booda” jechi jedhu akkuma kana dura dubbanne faallaa jecha “isa duraa” yookin “dursee” jedhuu malee “erga tokko” yookin “si’a tokko” hiika jedhu hin qabu. Egaa amma akkaataa fayyadama hiika jechootaa yoo ilaallu dubbattoota hunda caalaa hiika jechootaa beekan biratti beekkama malee warroota biroo birattii miti. (Ibid., p. 216;)
Amma lubbuudhan kan hin jirre Musliimichi (Qur’aana) hiike Abdullaah Yusuf Aliin Qur’aana 79:30 irra kan jiru jecha “kana booda” (ba’ada) jedhu yemmuu hiiku “kanaan ol” jechuudhan yemmuu ta’u “kaanaan ol” yookin haala dheedhii ta’een “sana booda” jechuudha jedhee fudhatee jira. See n. 4475 to xli. 11. (Ali, footnote 5937)
Yaadachiisa Qopheessaa
Dubbiiwwan Qur’aanaa ifa ta’an shanan armaan olitti ilaalle irraa ka’uudhan dhugaan tokko nuuf galuu qaba. Kunis jechoota kanneen kan dubbate raajii (ergamaa waaqaa) dhugaa jedhamuu fi jireenya keenya keessatti isa guddaa kan ta’e waa’ee jireenya barabaraa keenyaf isa hordofuu ni qabnaa? Kan jedhuudha.
Amantaan namni tokko hordofu jireenya isaa keessatti murteessadha. Namni tokko amantaan inni hordofu sirrii ta’uu fi sirrii ta’uu dhabuu isaa qoruu fi dhugaa barbaadutu isa irra jiraata. Qabxiilen shanan raajichi Muhaammad waaqa biraa dhufan jedhee dubbate hundi guutumaa guututti dogoggora. Kanaafuu maal gochuu qabna? Dogoggora hordofaatii jiraachudhaan murtii amantaa dogoggoraa fudhachuu moo dogoggorri yemmuu ifa nuuf ta’u hubannaadhan gara dhugaa deebi’uu? Filannoo dubbistootaf ni dhhisna. Ilaalchi keenya garuu dubbistoonni jalqabaa hamma dhumaatti dhugaa kan ta’e wangeela Gooftaa keenya Yesus Kiristoos akka dubbisaniidha. Dubbii Macaafa Qulqulluu dubbifadhaa. Jecha isaatinis of qoraa; jireenya bara baraa argachuufis gara dhiifama Waaqayyoo karaa Gooftaa Yesus Kiristoosin koottaa – hin turinaas. Waaqayyo isin haa gargaaru, Amen.
Maddi hiikkaa Is Muhammad a true Prophet of God?
Islaamummaadhaf Deebii, Afaan Oromoo Fuula Duraa


c: text/html

text:
Boqonnaa Sammuu(Peace of Mind)
Sammuun qamoole ilmaa namaa keessaa akka motoraa ta’uun ilma nama sochoossa. Eessaa ka’ee garam akka deemu itti akeeka. Sammuun buqqee cimaan marfamuun miidhaa garagaraa irraa tikfama. Osoo miidhan qaama kan akka rukutta gonkumaa isa dhaqabuyyu baate miidhaan garagaraa karaa adda addaatin ni dhaqqaba. Kana keessa dhiphinna,yaaddo,aarii,lola fi kkf dha. Miidhaa kanniinif akka hin saaxilamne sammuun kunuunsa addaa isa barbaachisa. Miidhaawwan kanaan takka miidhamnaan dawaa argachuun ni ulfaata. Read more

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
(Ibsa Gaddaa Adda Bilisummaa Oromoo Irraa)
Qabsaawota ilmaan Oromoo angafootaa fi gameeyyii keessaa tokko kan tahan Koloneel Aliyyii Cirrii Sadaasa 11, 2017 du’aan boqotan. Addi Bilisummaa Oromoo du’aan boqochuu gooticha Koloneel Aliyyiii Cirriitiin gaddi itti dhagahame guddaa tahuu ibsa.
Qabsoon diddaa gabrummaa fi falmaa mirga Abbaa-biyyummaa Ummatni Oromoo sirna gabroomfataa alagaa dachii ofii, Oromiyaa irraa buqqisuuf geggeessaa turee fi jiru seenaa dheeraa qaba. Bu’uuref-famuu Dhaaba keenya Adda Bilisummaa Oromoo dura Ummatni Oromoo jaarmaya gaaddisa tokko jalatti akka Sabaatti isa ijaaree qabsoo isaa hoogganu qabaachuu baatus naannoo naannoo isaatti bifa adda addaatiin yeroo gara garaatti sirna gabroomfattuu alagaa irratti fincilee mirga Abbaa-biyyummaa isaa falmachuu irraa duubatti hin jenne.
Qabsoo bifa kanaan Ummatni keenya geggeessaa ture keessaa qabsoon hidhannoo kan diddaa gabrummaa fi falmaa mirga Abbaa-biyyummaa Ummatni Oromoo 1960moota keessa gooticha Generaal Waaqoo Guutuutiin hoogganamee Kibba Baha Oromiyaa, Baalee keessatti geggeessaa ture isa guddichaa fi sochiilee dhaloota Adda Bilisummaa Oromoo maddisiisan keessaahis isa tokko.
Sadaasa 11/2017 Addunyaa kana irraa du’aan kan boqotan Kononeel Aliyyii Cirrii gootota muratoo yeroo sanatti qabsoo sana hoogganaa fi geggeessaa turan keessaa tokko, Godina Baalee Ona Dalloo Mannaa Ganda Cirriitti bara 1922 Abbaa isaanii Obbo Cirrii Jaarraa fi Haadha isaanii Aadde Badheessoo Miinaa irraa kan dhalatan Koloneel Aliyyii Cirrii goota miidhaa fi roorroof hin jilbeenfanne nama ijoollummaadhaan fincilee sirna nafxanyaa irratti finciluun akka danda’amu warra karaa agarsiisan keessaa tokko. Koloneel Aliyyiin oggaa du’aan boqotan manguddoo umriin ganna 95 fi Abbaa ijoollee 42 (dhiira 20 fi dubara 22) akka turanii fi ilmaan isaanii kanas Haadhotii Warraa isaanii 4 wajjin akka horatan seenaan jireenya isaanii ni mul’aisa.
Sirni awwaalchaa Koloneel Aliyyii Cirrii guyyaa kaleessaa (Sadaasa 14, 2017) Ona Madda Walaabuu Ganda Maddaatti kan argamu iddoo awwaalcha gootota hiriyoota isaanii kanneen akka Jeneraal Waaqoo Guutuu fi Koloneel Aadam Jiloo biratti kabajaadhaan raawatame.
Addi Bilisummaa Oromoo du’aan boqochuu Koloneel Aliyyii Cirriitiin gadda guddaa itti dhagahame irra deebi’ee ibsaa, maatii fi firoottan isaaniitiif jajjabina hawwa.
Injifannoo Ummata Oromoof !
Adda Bilisummaa Oromoo


text:
LibreOffice 7.4 Help
Barreeffama tokko, qubannoo qaree ammaa isa HTML tokko yk galmee barruu keessaatti, saaga.
An inserted script is indicated by a small green rectangle. If you do not see the rectangle, choose LibreOffice - PreferencesTools - Options - LibreOffice Writer/Web - View, and select the Comments check box. To edit a script, double-click the green rectangle.
Yoo galmeen kee barreeffama tokkoo ol qaba tahe, qaaqnii Barreeffama Gulaali, barreeffamaa gara barreeffamaatti utaaluuf, qabduu duraa fi qabduu ittaanaa of keessaa qabaata.
Akaakuu barreeffamaa isa saaguudhaaf barbaaddu galchi. barreeffamichi madda lakkaddaa HTML keessatti iyyaatoo
Faayila akka geessituutti saaguu barbaaddu sana agarssissuun booda Saagicuqaasi.
Lakkaddaa Barreeffamaa isa saaguudhaaf barbaaddu galchi.


text:
SABABA FI FURMAATA WALIIN ODUU WARRA DUUBATTI DEEBI’ANII-KUTAA 13.1
Assalamu aleykum wa rahmatullahi wabarakaatuh. Ji’a tokko oliif erga addaan banne booda kunoo walitti dachaane. Qormaata addunyaa tokko waliin osoo wal’aanso baanu addaan fagaanne. Amma qajeelotti mata-duree keenyatti seenna.
14-Amanti keessatti daangaa darbuu fi wanta nafseen hin dandeenye itti fe’uu
Wantoota Islaama erga qabatanii booda duubatti akka deebi’an nama taasisan keessaa tokko: Amanti keessatti daangaa darbuu fi wanta nafseen hin dandeenye irra kaa’uudha. Namni uumamaan dandeetti daangeefamaa qaba. Kanaafu, daangaa kana darbuu hin qabu. Ta’uu baannan kufaatiif saaxilama. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa kitaaba Isaa keessatti aayah baay’ee keessatti daangaa darbuu irraa dhoowwe jira. abbooti kitaaba (Yahuudotaa fi Kiristaanota) daangaa darbuu irraa ni akeekachiise. Ni jedha:
“Jedhi, “Yaa warra kitaabaa! Amantii keessan keessatti dhugaan ala daangaa hin darbinaa. Fedhii ummata duraan jallatanii darbanii, namoota heddus jallisanii fi karaa qajeelaa irraa jallatanii hin hordofinaa.” Suuratu Al-Maa’idah 5:77
Kiristaanota biratti jallinni kan mul’ateef sababa isaan daangaa darbuu irraa kan ka`e amanti isaanii keessatti wanta haarawa uumaniifi. Ustaaz Muhammad Xaahaa Aashura kitaaba isaa Maqaasida Sharii’ati jedhu keessatti kitaaba Shekh Abdurahmaan Laweyhiq “Amanti Keessatti Daangaa darbuu” jedhu irraa akkana jechuun dabarse: Keeyyattonni kunniin jalqaba irratti warra kitaabatiin wal haa qabataniyyu malee wanti isaan irraa barbaadamee: sababa ummattoota darban dallansuu Rabbiitti geesse irraa akka of eeganiif ummata kana ittiin gorsuufi.”
Namoonni gariin akkana jechuun of gaafachuu danda’u: sila daangaa darbuun kuni kiristaanota irratti daangefamaa?” Gaafi kana sheykhul Islaam ibn Taymiyah kitaaba Iqtidaa’u Siraaxal Mustaqiim jedhu keessatti deebii deebisa: gareewwan biroo caalaa kiristaanonni amantii fi hojiidhaan baay’isanii daangaa darbu. Amanti keessatti daangaa darbuu irraa Rabbiin isaan dhoowwe.”
Kanaafi, akka Muslimoonni wanta ummattoonni darban itti kufanitti hin kufneef Ergamaan Rabbii (SAW) ummata isaa daangaa darbuu irraa dhoowwe. Ibn Abbaas (radiyallahu anhu) akkana jedha: ganama Aqabah Ergamaan Rabbii (SAW) osoo geejjiba isaanii irra jiranu akkana naan jedhan: “Cirracha muraasa naaf fidi.” Anis cirrachoota hanga firii teemiraa ykn fiixee qubbiinii gahan funaaneef. Yommuu harka isaa keessa kaa’u akkana jedhe: Eeyyen kan akkanaa. Amanti keessatti daangaa darbuu irraa of eeggadhaa. Dhugumatti, wanti namoota isiniin duraa balleessee amanti keessatti daangaa darbuudha.” An-Nasaa’i 3057
Kunoo kuni Nabiyyii keenya (SAW) xumura warra daangaa darbanii nuuf ibsa. Gahuumsi isaanii gara badiiti. Inumaa, kana si’a sadii deddeebisee dubbata. Muslim ibn Mas’uud (radiyallahu anhu) irraa akka gabaasetti, Ergamaan Rabbii (SAW) akkana jedha:
أَلاَ هَلَكَ الْمُتَنَطِّعُونَ ” . ثَلاَثَ مَرَّاتٍ .
“Dhagayaa! Warri daangaa darban badan!” (Si’a sadii) Sunan Abi Daawud 4608, Sahiih Muslim 2670
Kanaan wal qabsiisee An-Nawawiin ni jedha: mutanaxxi’uun jechuun warra wanta tokkotti garmalee lixan, dubbii fi hojii isaanii keessatti daangaa darbaniidha.
Kunoo Nabiyyiin (SAW) ummata isaa garmalee jabeessu akka hin qabne isaaniitti hima: Ofirratti hin jabeessinaa Rabbiin isin irratti jabeessati. Dhugumatti namoonni ofirratti jabeessanii Rabbiin isaan irratti jabeesse. Kunniin gadaamoo fi manneen keessatti haftee isaaniiti. Ergasii aayah tana ni qara’e: “Moloksummaas ni eegalan. Jaalala Rabbii barbaadu malee isaan irratti [moloksummaa] hin katabne.” Suuratu Al-Hadiid 57:27[1]
Nafsee irratti jabeessun fakkeenyoota daangaa darbuu keessaa tokkoodha. Dhumti abbichaa addaan kutuu ta’a. Sababni isaas, namni amanti ofirratti jabeesse amantin isa moo’ata. Kuni shakkii hin qabu. Abu Hureeyraan akka gabaasetti, Ergamaan Rabbii (SAW) akkana jedhan: “Dhugumatti, Amantiin kuni salphaadha. Eenyullee amanti ofirratti hin jabeessu, kan isa moo’atu yoo ta’ee malee. Sirraa’aa, dhiyaadhaa, gammadaa, ganamaan, waaree boodaa fi halkan dhumaa irraa hanga ta’e ibaadaa gochuun gargaarsa barbaadaa.” Sahih al-Bukhari 39
Kanaan wal-qabsiisuun Haafiz ibn Hajar akkana jedhe: hiikni kanaa namni hojii amanti keessatti garmalee gadi lixu, haala madaallamaan qabachuu dhiise, kan dadhabuu fi addaan kutee ta`ee moo’atama.
Rasuulli (SAW) oduun sahaabota isaa garii irraa isa dhaqqabeen keessi isaa ni tuqame. Anas irraa akka gabaafametti, akkana jedha: Namoonni sadii gara manneen haadholii manaa Nabiyyii (SAW) dhufuun ibaadaa isaa ilaalchisee gaafatan. Yommuu isaanitti beeksifamu, ibaadaa isaanii akka xiqqaatti ilaaluun akkana jedhan: “Nuti Ergamaa Rabbii (SAW) irraa eessa jirraa? Zanbii isaa irraa wanta darbee fi wanta duubatti hafee Rabbiin isaaf araarame jira. Isaan keessaa tokko akkana jedhe: Ani yeroo hundaa halkan salaataa bula.” Kan biraas ni jedhe: “Ani jireenya guutuu nan sooma, sooma hin hiiku.” Kan biraas ni jedhe: Ani Dubartoota irraa addaan baha. Gonkumaa hin fuudhu.”
Ergasii Ergamaan Rabbii (SAW) dhufuun akkana jedhan: Kan akkana akkana jedhe isinii? Dhugumatti, ani hunda keessan caalaa Rabbiin kan sodaatuu fi eeggatuudha. Garuu nan sooma, nan hiika. Nan salaata, nan ciisa. Dubartoota nan fuudha. Namni Sunnah kiyya irraa garagale inni narraa miti.” Sahiih Al-Bukhaari- 5063
Bukharai fi Muslim Anas irra akka gabaasanitti, Anas ni jedha: Ergamaan Rabbii (SAW) masjiida seenanii funyoo (tushaa) utubaalee lama jidduutti rarrafamee argan. Ergasii ni jedhan: “Tushaan kuni maalidhaa?” Namoonnis ni jedhan: “Kuni tushaa Zaynabi. Yommuu dadhabdu, [salaataaf dhaabbachuu itti fufuuf] tushaa kana qabatti.” Ergasii Nabiyyiinis (SAW) ni jedhan: “Lakki. Hiikaa. Tokkoon keessan nashaaxa isaatiin haa salaatu. Yommuu dadhabu immoo haa taa’u.” Sahiih Al-Bukhaari 1150
Hadiisa kanaan wal-qabsiisee ibn Hajar akkana jedha: hadiisa kana keessa ibaadaa keessatti madaallama ta’uutti kakaasu fi isa keessatti garmalee lixuu irraa dhoowwutu jira.
[1] https://sunnah.com/abudawud:4904
Min Akhbaaril Muntakisiina ma’al asbaabi wal ilaaji-fuula113-115


text:
Kan hidhaa keessa jiru hogganaan mormitoota Raashiyaa Aleeksii Navalii haallii fayyaa isaa gad adeemaa buluun kan akkaan ishee yaaddeesse ta’u Yunaaytid Isteetes beeksiiftee jirti.Navalaany dhukkubbii duugda isaa Milla isaa irraa itti dhaga’amuuf angawoonni mana hidhaa wal’ansa fayyaa isa barbaachiisu akka kennisisan gochuuf guyyoota 24 nyaata lagatee kan ture amma dhaabee jira.Qufaa hamaa fi ho’a qaamaa qabaachuu isaa ibsaa kan ture Navalaany namoonni isa waliin hidhaman dhukkuba sombaan qabamanii hospitaala seenanii jiru.
Haallii fayyaa Navalii gad adeemaa jiraachuun prezidaantii Yunaaytid Isteetes Joo Baaydin yaaddeessuu isaa itti gaafatamtuun preesii kan masaraa Waayit Haawus Jeen Saakii ibsanii jiru.
Dubbii himaan ministrii dantaa alaa Yunaaytid Isteetes Teed Praayis yaaddoo kana qabaachuu isaanii ibsanii Angawoonni biyyatti fayyaa fi nageenya Naavalaany mirkaneesuuf tarkaanfii barbaachiisu akka fudhataniif gaafatan.Kana malees akka battalumatti hiikamuu akkasumas deggertoota isaa irra dararaan ga’u akka xumuura argatu irra deebinee gaafanna jedhan.
Raashiyaan meeshaa keemiikaalaa gargaaramuun Navalii summiin miidhu isahee kan ilaaleen Bitooteessa 2 ministriin dantaa alaa ugguura Raashaa irra ka’ee ture babal’isee jira.Uggurri kun diraan kan Raashaa irra ka’ameef sababaan bara 2018 Yuunaayitid Kingdam keessatti warri basaasa Raashaa nama Sargee Skriipal jedhamu keemikaalaan summeessanii booda ture.
Dabalataan immoo ministriin Maallaqaa fi ministriin hajaa alaa Amerikaa namoota Raashaa hedduu fi dhaabbatoota sagantaa meeshaa Keemiikaalaa, ministeera Ittisaa fi kutaa basaasaa kan Federeeshinii Raashiyaa waliin hidhata qaban irra ugguura ka’an.
Meeshaaleee waraanaa fi tajaajiila waraanaa biyya ofiin ala akka hin baafnee jechuun biyyota imaammata ba’e isaan tarreesse keessatti Raashaan dabalamtee jirti.
Raashiyaan meeshaa kemiikaalaa gargaaramuu fi dhiittaa mirga namoomaa geesisuun ishee, waan hamaa kan hordoofsisuu ta’u aangawoonni Amerikaa kallattiin akka ibsaniif mootummaan Yunaaytid Isteetes aangawoota isaaf ibsee jira. Meeshaa Keemikaalaa gargaaramuun kan fudhatama hin qabnee fi seera addunyaa kan cabsuu ta’u ministriin dantaa alaa Yunaaytiid Isteetes Antonii Bliinken. Gara fuula duraatti yoo Raashiyaan kana itti fuuftii ta’e maaltu ta’u akka danda’u dursee dubbachuu hin fedhu jechuun akeekkachiisan dubbi himaan ministrii dantaa alaa Amerikaa Teed Praayis.
Raashaan gara jabinaan haallii itti Navalaanyiin qabdee jirtuuf itti gaafatamtuu akka taatuu shakkuu hin qabdu jechuun gulaalaan har’a yaada isaa xumuree jira.


text:
# Filannoo wayyaanee soba marsaa shanii,,, irratti hirmaachuuf ni galla jettanii,,, miidiyaatti bahuun labsii baafattanii,,, nuti karaa nagaa qabsoofna jettanii,,, sabaafi sab lammii biyyattii hundaafi,,, murteeffannee jirra galuudhaaf biyyatti. Qabsoo karaa nagaa geggeessudha qabna,,, yoo kanaan ol kaanee deggarsallee qabna,,, uummata itoophiyaaf gaanfa afriikaarraa,,, hawaasi addunyaas nuuf godha gargaarsa,,, kan murtiin keenya kanatu nu baasa. Jettanii waan hedduu gurra nu keessanii,,, kijiba wayyaanee dhoksuuf gargaartanii,,, qabsoo dhiigaan dhufe irra hejjettanii,,, aarsaa goota keenyaa gatii dhabsiiftanii,,, hin milkooftan yoomuu daandii irraa maqxanii. Kunoo dhihaateera mee eessa jirturee ??
Guyyaan filannoodhaa isin jala gahee,,, moo karaa irratti dhoqqeen isin qabee?? Moo intarneetiin dorgomturee laata ?? Achuma teessanii kuffisuufii laata ?? Mootummaa wayyaanee sirna nama nyaataa. Diimokiraasii waaraa jennee ijaaramne,,, mirga namtokkeetiif sablammii biyyaallee,,, kabachiisuu qabna gamtaan ijaaramnee. safuu,,,safuu,,, mee dhiisaa haa hafuu,,, silaa sabni hin rafuu,,, ciisee dhaggeeffata yaroo JAARSI sobu… Korojoo salphinaa qalqalloo kijibaa,,, filannoo fakkeessii shira warra kaabaa,,, kiba wayyaanee daandii boolla gubbaa,,, kottaa hirmaadhaakaa maal eegduree egaa?? Qaroomteetti qeerroon siyaasaan dibamtee,,, filannoo sobaatiin mirgi akka hin jirre,,, bareera barataaf qotee bulaanille. Yaa kaayyoo ganamaa lafee goota kumaa,,, kan sirraatii maqee hin milkaa’uum homaa,,, daandiin dhiigaan bahee filannoon dhugooma,,, jechuun saba sobuun hin gahuu yaa jamaa?? Utuu lafeen cabee lubbuun bahuu baatee,,, aarsaan kaffalamee jiraachuu utuu baatee,,, galmeen seenaa awwaalamtee,,, ekeraasaaniitu isin dura gora waaqatti iyyatee…Malee hin milkooftan boris ni qaanoftu,,, bilisummaan keenya KAARDIIN hin dhugoomtu.


text:
LibreOffice 7.4 Help
Choose Table - Insert Table, and insert a table with one column and more than one row into a text document.
Tarjaan man'ee tokkoon tokoo kessatti lakkoofsa barreessi, haa ta'u male tarjaan man'ee issa dhumaa duwwaa dhiissi.
Tarjaan man'ee isa dhumaa irratti qaree ka'i, kana booda sajoo
The mul'ata
Man'ee jalqabaa kan walfaannee isa xumuruudhaaf barbaaddu cuqaasitii, man'ee xumraatti harkisi, kana booda gad dhiisi.
LibreOffice foormulaa saaga.
Galchi dhibii, ykn kabala foormulaa irratti Fayyadami cuqaasi.
Gattin ida'ama tarjaa ammee man'ee kessatti gaala.
Tarjaa irratti yoo lakkoofsa eessa iyyuu galchitte, ida'aman man'ee tarjaa issa dhumatti yammu cuqaastu haaromsa.
Akkassumas, lakkoofsa ida'ama taree hatataaman herregu nidandessa.


text:
Zikrii fi Du’aayi Salaataa
Salaanni utubaalee Islaama shanan keessaa tokkoodha. Salaanni wal-qabsiistu Gooftaa fi gabricha jidduu jirtuudha. Wal-qabsiistun tuni yoo citte gabrichi Gooftaa isaatirraa citaa jechuudha. Gooftaa isaatirraa fagaachun diina isaa kan ta’e sheyxaanatti hiriyyooma. Tuni hiriyummaa akkam fokkattee! Salaata dhiisun kasaara fi hoongoo akkamii!! Rabbiin (subhaanahu wa ta’aala) akkana jedha:
“Yaa warra amantan! Qabeenyi keessanii fi ilmaan keessan zikrii Rabbii irraa isin hin dagin. Namoonni kana dalagan isaanumatu hoonga’oota.” Suuratu Al-Munaafiqun 63:9 Read more


text:
Laali Beekan keenya!
Namni kitaaba sodomaa (30) ol akka barreesetti himatu tokko waa-lama ykn namoota lama
yeroo wal-bira qabee xiinxalu yoo xiqqaate namoota xiinxalu ykn waan xiinxalu san beekuun
irraa eegama . Yoo hin beekne ammo, dura qorannoo gochuun haalaan barbaachisaa akka tahe
nama kitaaba tokkicha ammaan dura barreesse jedhuuf illee ifaa dha je’een amana.
Yeroo dhimma lama ykn namoota lama wal-bira qabanii xiinxalanis maaliirratti akka isaan kana
xiinxalan addaan baasanii hubachuu fi murteessuun akkasuma barbaachisaa dha. Xiinxalli tahu
kun maalirratti xiyyeefata? Waa’ee barnoota isaaniitii? Waa’ee laalcha siyaasaa isaaniitii?
Xiinxala kan akka tolchu kan kakaasee hundeen dhimmichaa maal? Jireenya isaanii waliigalaa
tii? Kkf.. addaan baasanii hubachuu fi dubbiftootaaf ifa gochuun waanuma seerri barruu
tilmaamu.
Waan Obbo Beekan Gulummaa jarreen lamaan DR Solomoon Ungaashee fi Jawaar Mohamad
wal bira qabee xiinxalerratti yaada xiqqoo kennadha.
Fakkeenyaaf: Obbo Beekan , Dr Solomon bara Dargii Dr Haaylee Fidaa waliin mana hidhaa
keessatti oromoof dararamaa turan jedha. Obbo Beekan Dr Haaylee Fidaa fi Dr Solomoon
yeroo bara Dargii mana hidhaa turan san maaliif akka hidhamanillee waan quba qabu natti hin
fakkaatu. Akka barreefamni isaa mul’sutti akkasumas sab-qunnamtii adda addaa irratti yaada
kennurratti jarreen kun lamaan (Dr Haayilee Fidaa fi Dr Solomoon Ungaashee) qabsoo oromoof
jedhanii akka waan hidhamanii akeeka. Bar Dr Haaylee Fidaa fi Dr Solomoon ‘Mellaa Itiophiyaa
Sooshaalist Niqinnaaqee (MESON) (All Ethiopian Socialist Movement)’ turanii . Ati nama
dandeettii qabu akkamitti waan MESON dhaabateef haga ammaa hin hubannee? Kun siif waan
jabaa dhaa?
Yoo warreen MESON Oromoo dhaaf lolaa fi qabsaa’aa turan jettee beekta tahe osoo xiinxala
kana hin tolchin waan qorachuun sirra ture. Dhugaan ture garuu, paartii yeroo san turan
keessaa kan akka MESON qabsoo oromoo bal’eessuurratti bobba’e hin turre. Isaani kan
qabsaawan oromoo ‘xabbaab’ jechuun mana hidhaatti kan guursisan, kan ajjeesisan, kan biyyaa
ariisisan kkf…
Yoo waan MESON dhaabbateef hin beektu tahe, sagantaa isaanii caalaa barruu isaan torbaan
lamatti ykn ji’atti baasaa turan YE sefiiw hizb dimxi lakoobsa tokkoo hamma sodomii wahiitti
kan deemaa ture barbaadii dubbisi, dura qorannoo godhi.
Mee ‘Yesefiw hizb dimx’ lakkoobsi 35 waa’ee maalii ture jedhii Solomoon gaafadhu. Waani ani
keessaa yaadadhu yoon irraa siif tuqe akkas jedha. Tokkummaa Itiophiyaaf yaaddoo guddaa fi
diinni guddaan shororkaa amma EPRP’n deemsisaa jirtu osoo hin taane lola ABO ‘n karaa bahaa
banee jiru tahuu mootummaa Dargiif odeefannoo gumaacha.
Isaan kun (ABO) yeroodhaan baduun murteessaa dha jedha. Yoo yeroodhaan baduu baatan
dhukkuba biyya keenyaa (Itiophiyaa) tahuun waan hafu miti jedha Kanarraa ka’aniiti kan
bakka hundaatti oromoota hidhuu fi ajjeesuun kan eegalan. . Osoo MESON yeroo san Dargiif
meeshaa tahuu bira taree mootummaa dhuunfatee jiraatee, xiyyeeffannaan isaanii inni
guddaan qabsoo oromoo dura barbadeessuu ture, dhiheenya kana garuu, akka waan MESON
qabsoo oromoof dhaabbatee tureetti afrsaa jiraachuun keessan maaliif akka tahe ifaa miti.
Har’a Dr Solomon Ungaashee yoo ani sabboonaa dha, sabni oromoo fi biyyi oromoo dhugaan
miidhamanii jiru jedhee amana tahe homaa rakkoo hin qabu. Namoonni dogogoran deebi’anii if
baruu fi if sirreessuun hamaa hin qabu. Garuu, utuu lubbuun jirruu seenaa haqaaquun gaarii
miti. Yoo ifiif seenaa yeroo dhihoo jal’iftanii nutti himtu tahe kan nafxanyootaa waan
komataniif hin jiru. Waan dabre akkuma turetti himuu fi hubachiisuun gaarii dha.
Obbo Beekan mee Dr Solomoon osoo Ameerikaa hin dhufin dura waan oromoo, waan
oromummaa eessumatti maqaa dhahee beeka nuuf himi. Nama kana waliin teessee haasoftee
beektaa? Isa durii yoo dhiifne har’a ejjennoon Dr Solomon gaaffii oromoo irratti qabu hagam
beekta? Barreefamuma keerraa yeroon laalu ati nama kana waan beektu natti hin fakkaatu.
Bar telefoonaan wal faarsanii waliin taphachuu , waan Facebook gubbaatti dadarbatmu laalanii
eenyummaa walii ciccululuqsuu fi dhugaan eenyummaa namaa adda.
Mee osoo Dr Solomoon fi Dr Haayileen mana hidhaa taa’anii qubee nuuf tolchan jettee waan
ifiifuu hin beekne nu fudhachiisuu hin yaalin, waan biraan haahafuu, waan oromummaas
haahafuu mee waan Dr Solomoon ture warreen waliin MESON turan gaafadhu. Miseensa
akkamii ture? Eessatti ‘cadre’ ture? Mana hidhaatii haala akkamii garsiisaa ture? Mana hidhaatii
akkamitti bahe? Dr Haayilee Fidaa osoo har’a lubbuun jiraatee haala Dr Solomoon Ungaashee
mana hidhaatti garsiisaa ture akkamitti hubata laata jedhii namoota MESON turan amma kan
lubbuun hedduminaan Ameerikaa fi Awropaa jiran gaafadhu.
Sadarkaadhuma MESON ttillee Dr Haayilee Fidaa har’a osoo lubbuun jiraate Dr Solomoon
waliin yeroo hedduu walbira qabdee maqaa kaasuu keetiif si komachuun isaa hin oolu jedheen
yaada.
Asirratti qooda Dr Haayilee Fidaa qubee afaan oromoo bu’uressuu irratti qabu akka waan galata
dhorkachuuf jedheetti akka hin fudhatamne akka hubatamun fedha, gumaachi inni qubeerratti
kenne ol-aanaa dha. Ejjennoon gaaffii oromoo irratti qabu garuu waan biraa ti.
Jawaar barnoonni isaa saaynsii siyaasaa BA qaba jete, MA isaa garuu saynsii siyaasaa miti jette.
MA isaa maal akka tahe yoo hin beektu tahe maaliif barreesita waa’ee namaa. Barruun kee kun
waan beektu nu-hubachiiftee akka barru nu gochuu mitii? Waan ifiifuu hin beekne maaliif nutti
himuu yaalata. Osoo hin barreesine dura maaliif qorattee nuuf hin himin? Maal ati nama
Harvard baratu/te mitii?
Dr Solomon buddeensaa mootummaa Ameerikaaf hojjetee nyaata……Jawar maallaqa
oromootiin jiraata… Amma rabbi jedhii maal kun? Mootummaa Ameerikaa isa kam? Eessaa?
Namni Ameerikaa keessaa hojjetu hundumtuu mootummaaf hojjeta jettee yaaddaa laata?
‘Mangistiif hojjeta’ jechuu keetii? Jechi kun hagam boodeetti hafaa tahuu hubattaa laata?
Akkan laaluti Obbo Beekan, mee xiqqoo afuura fudhadhuutii waa hubadhu, ati akka jetutti
ijoollee dha waan itti jarjarttulee hin qabdu. Hidhata kees tolfadhu.
Nagaan


text:
Tokkummaan Mootummootaa dabalee dhaabbilee akka akkaa nama Afrikaa gama Gaafaatti rakkate waan hedduun gargaaruutti jiran.
Ufi qarqaaruu qofaa mitii akka addunyaalleen itti dabalamtu gaafachumatti jiran.Bulchootii biyya akka akkaalleen akkanuma.
Akkuma kanaan Manneen amantii Islaamaa damee MN,Waldaa Amantii Kiristaana Oromoo Addunyaatii fi waldaan waaqeffannaa Noorweeyilleen waan dandahaniin nama biyyatti beelahe qarqaaruuf qophii jirraa jedhan.
Sheck Husseen Ahmed,itti gaafatamtoota masjida MN,Minniyaapoolisii fi Sayinti Pool keessaa tokkko.
“Gaafa Ramdaanaa keessaa nama biyyatti beelahee gargaaruuf $60,000 walti guurree…namii keenna Booranaa fi naannoo sun jirutti baayyee beelahee dhageenne… Somaaleelleen dhuftee gargaarsa gaafattee haga $10,000 walti qabaniif.”
Obbo Hundasaa Waaqawayyaa barreessaa gumii waaqefannaa Noorwey gama keessaniin nama biyyatti beelahe kana akkamitti gargaaruuf itti jirtan jennaan.”Gaafa ayyaanii waaqeffannaa kabajamu Onkololeessa lamatti gargaarsa walti qabuuf qophii jirraa jedhu.”
Luba Gammachuu Olaanaa,prezdaantii Waldaa Kirstaana Oromoo warra Wangalaati.“Waldaan keennalleen torbaa lamaa haga sadiitti $20,000 walti qabuuf qophaahuutti jirraa.” Jedhu.
Hawaasii Oromoo akka akkaalleen nama biyyatti rakkate gargaaruuf hojjachuutti jiraachuu nutti himan.Isanillee waan nama biyyatti rakkateen gargaartan ykn waan jechuu feetan qabaattan isan eeganaa nutti himaa.


text:
Godina Gujii Keessatti Ummata Oromoo Mirgaa fi Qabeenya Isaa Falmatu Qe’ee Isaa Irratti Rasaasaan Reebuun Falmii Qabsoo Oromoo Daran Dabala Malee Duubatti Hin Deebisu.
Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Caamsaa 8,2018
Finfinnee Oromiyaa
Ummanni Oromoo gaaffii mirgaa fi qabeenyaa dhimma albuuda MEDROC walqabsiisee gaafate, deebii wal rukutaa deebisaa kan jiran mornoonni Wayyaanee, Saamichi albuuda MEDROC faalama qilleensaa fi bishaaniin uummata Oromoo naannoo san jiraatanii fi beeleda qabeenya ummataa irraan gahe dhiibbaa fafa ta’uun dhibee adda addaa fi naafachuu garaagaraaf akka saaxilee jiru gartuun Wayyaanotaan bobbaafaman, jaarmiyaan waraanaa uummata nagaa hiriira bahee miidhaa isaa himatuu fi karaa nagaa mirga isaa gaafatu irratti dhukaasuun dhiiga uummataa dhangaalaa jiru. Dabalataan jaarmiyaan ololaa Wayyaanee TPLF kan ta’e OPDOn uummata afaanfajjeessuuf gaaffiin uummataa sirrii ta’uu afaaniin kan dubbatan, akkasumas gaafficha kallattiin deebii itti kennuun ummataaf furmaata argamsiisuu irra obsaa ni qoranna jechuun yeroo bitatanii ummata nagaa irraan gaaga’ama akka ta’uu fi guyya guyyaan rakkoo dhalate irratti rakkoo biroo geessisaa jiru.
Gaaffi mirgaa karaa nagaa gaafataniif rasaasa ummatatti roobsuun sabboontoti Oromoo rasaasa Wayyaaneen dhahamanii Hosptala seenani fi kannen wareegaman keessaa keessaa gariin:-
Maqaan namoonni reeffi isaanii gara hospitaalaa Adoolaa dhufe:
1. Amaanu’eel Dastaa
2. Ayyaanoo Goobazee
3. Tasammaa Alemboo fi
4. Guutaa Didhaa.
Namoota Rasaasaa Reebamanii Hosptala Adoola jiranii
- Gaaddisaa Neenqoo Gumii- Adoolatti yaalamaa jira
- Kottoola Teyyoo-Reefirii gara Hawaasaa ergameera
- Madarsaa Badachaa-riiferii gara hawaasaa ergameera
- Habtaamuu Yohaannis-riiferii gara Hawaasaa ergameera
- Neenqoo Saafayii-Adoolatti yaalamaa jira
- Addisuu Alamayyoo-Adoolatti yaalamaa jira
- Muhaammad Qaabatoo Gooroo Adoolaa
- Sisaay Girmaa Adoolaa
- Jamaal Ahmad Adoolaa
- Fayyisaa Nuusii Shaakkiso
- Miftaah Kadiir Gooroo Adoolaa
- Nugusuu Katamaa Haraqallo Adoolaa
- Sisaay Nugusee Gooroo Adoolaa
Yerooo ta’an kanneen hidhamanii fi reebichaan dararamaa jiranis ni jiru.
Duula lammii Oromoo irratti bahamee waraanni Wayyaanee ummata miidhaa jiru kana dhoksuuf jecha afaan faajjii uumanii ummata goyyomsuutti muuxannoo waggoota 26 kan qaban hogganootiin Wayyaanee karaa miidiyaa isaanii gaaffiin uummataaf albuudni Warqee MEDROC Gujii keessatti argamu akka wal hinqabanneef albuudni MEDROC balaa uummata irraan gahaa akka hin jirre lallabuun ifatti haaluu irratti argamu. Yakki albuuda kanaan walqabatee waggoota dheeraaf uummatarraa gahaa jiru saamichaa fi yakka himamee hin dhumne karaa dhoksaa fi ifaan sirnoonni gabroomfataa Oromoo dhufaa darbaa geessese haala salphaan ilaalamee kan darbamu akka hintaane Jaarmiyaan Qeerroo Bilisummaa Oromoo Oromoo hubachiisa.
Wantoonni kun karaa tokkoon uummata keenya irratti daguuggaa sanyiif yoo raawwatan, karaa biraammoo maqaa Liiziif jechoota garaagaraa uummata Oromoo godina Shaggarii fi bakkoota gara garaa keessaa lafarraa kaasanii godaansisuun ittuma fufee jira.
Maqa kondominiyeemiin project kubaaniyyaan TPLF waliif hojjetaa jiran wayiita hedduu fagaateetti uummanni lafaaf qabeenyasaarraa dhiibamee godaansifamee kaan kadhattuu, kaan waardiyyaaf jireenya wal’aansoo qabuuf qe’een Oromoo tatamsa’uurratti argama.
Kun kanaan utuu jiruu, gartuuwwan hololaaf Wayyaanee bakkatii eeguuf bobbaafaman, Kanneen jireenyi isaanii kaffaltii Wayyaanee irratti hundaayee jiru aangoorratti ol ba’uu isaanii bu’uura godhachuun uummanni Oromoo akka waan bilisoomeetti “kana booda raawwatee garbummaan hundeen buqqaa’eera” jechuun garbummaa hamtuuf uummata saaxiluuf fiigicha isaanii jalqabanii jiru.
Haalleen ummata Oromoo jireenya gadadoo keessaa isa hin baafnee fi maqaa aangoon ukkaamsaa,hacuucaa fi saamicha diinagdee kan gadi jabeeffatee jiru sirni gabroomfataa ayyaanlaallattoota arraba qaruun maqaa aangoon saba cunqurfamaa goyyomsee jireenya walii gala Oromoo hadoochee dhoksaa jiru hanga saaxilamee mirgi ummataa hundee irraa hanga mirkanaawutti sochiin Qeerroo Bilisummaa Oromoo itti fufa
Haala kana irratti hundaawuun gochaa hadhaawaa ummata keenya Gujii irratti raawatamaa jiru ilaalchisee Jaarmiyaan Qeerroo Bilisummaa Oromoo ibsa qabxiilee kanaan gadii irratti hundaaye dabarsa.
- Gochaan uummata Gujii laga Dambii irratti raawwate gochaa sukkanneessaa Oromoo irra gahe waan ta’eef gochi kun akka itti fufuuf mootummaan Wayyaanee waggaa 10 mallatteessuufiin isaanii garajabummaaf lafarrraa Oromoo balleessuuf akka kaayyeeffatan raageessa. Kanaaf balaan uummata Gujii laga Dambii irratti gahe kan uummata Oromoo guutummaarra gaha jiru ta’uu hubachuun marti gamtaa’inaa akka jalqabnetti diddaan Qeerroo Bilisummaa itti hafau!
- Lola maqaa Liyyuu hayilii jedhuun waraanni Wayyaanee baneen, Akkasuma lola maqaa Komandpost’n Oromoo irratti labasamee jiru qolachuuf waan danda’uun dhalli Oromoo kamuu qabsoo sabaatti makamee akka diina innika ofirraa qolatu Qeerroo Bilisummaa Oromoo dhaamsa dabarsa!
- Maqaa Liiziif pilaanii magaalaa Finfinneen, akkasuma maqaa investment uummataa magaalaaf Baadiyyaa jiraatu uummataa Oromoo lafaaf qaneenyasaa saamuun itti fufee kan jiru Wayyaaneef diinni Oromoo hanga, maqaa waarshaa Shukaaraaf. Waarshaalwewwan garaagaraa akkasuma maqaa kondominiyeemiin beenyaa gahaa, tokko malee lafarraa Uummataa Oromoo dhiibuun itti babal’atee adeemaa waan jiruuf ummanni Oromoo dammaqiinsaan FXG akka itti fufu Qeerroo Bilisummaa Oromoo dhaamsa dabarsa.
- Olola dharaa akka waan rakkoo, gaddaaf gadaadoo keessaa baaneetti gartuun TPLFn moggaasa aangoo argachuun bobba’an ummanni Oromoo itti wareegamee asiin gahe waadaa kijibaan dagamee akka balaa biraaf of hin saaxilletti bilisummaa fi walabummaa guututti argachuuf qabsoo itti fufuu qaba.
- Badii dalagaa turaniif murnoota Wayyaanee kaleessaa kanneen ajjeesaa, godaansisaa, lafarraa buqqaasaa, saamaa turan seeratti dhiyaachuurra ittuu yakkamoonni wal badhaasuurra wayiita jiran kanatti qabsoon roga arfaniin finiintee dhoote kan walitti fufiinsaa kuula qabsoo Oromoo miidhaksaa deemaan ta’uu Uummanni Oromoof Qeerroo Bilisummaa hubachuu qaba
Injifannoon Uummataa Oromoof !!
Gadaan Gadaa Xumura Gabrummaati!
Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Caamsaa 8,2018
Finfinnee Oromiyaa


text:
Seensa
Qabiyyee Barreeffama gabaabaa kanaa
Ø KFO fi Gola Sabonummaa Finxaleyyii
Ø Adda Bilisa baasaa Ummata Tigirayi (ABUT)
Ø ABO Shanee
Dhaabbanni Fayyaa Addunyaa Vaayireesiin Koronaa
yaaddoo fayyaa idil-addunya ta’uu erga ifatti labsee
booda
• Dhaabbilee hedduun cufamaniiru,
• Qophileen addaa addaa dheereffamaniiru ykn akka
addaan citan taasifamaniiru.
• Filannoowwan biyyoota addaa addaa keessatti
gaggeeffamuuf karoorfamaa turan sababa weerara
COVID 19n yeroo murtaa’eef/hin murtoofneef dabarsuuf
dirqamanii jiru.
• Biyyi keenyas filannoo biyyaalessaa marsaa 6ffaa
Hagayyaa 23/2012 gaggeessuuf murteessitee turte
weerarri COVID 19 gufuu itti ta’ee jira.
Seensa—- • Boordiin Filannoo Biyyoolessaa Sagantaa Filannoo
ba’een gaggeessuu akka hin dandeenye Bitootessa
24/2012 ifa godhee jira. Sababoota tarresse
ü Galmee filattootaa,
ü Fo’annaa namoota filannoo raawwachiisanii,
ü Leenjii fi bobbii namoota filannoo
raawwachiisanii,
ü Barnoota filattootaaf kennamuu
ü Meeshaalee galmee filattootaaf tajaajilaan
§ Yeroo qabame keessatti rabsuun akka hin danda’amne
wixinee yaada murtoo Mana Maree Bakka Bu’oota
Ummataaf dhiyesseera.
Seensa —– • Manni Maree Bakka Bu’oota Ummataas wixinee
yaadaa karaa Boordii Filannoon dhiyateef erga irratti
mari’atee booda
• Koree Dhaabbii Dhimmoota Seeraa, Haqaa fi
Dimokraasiif qajeelche
• Murtee Boordii Filannoo booda qorannoo
hayyootaa fi ogeeyyiin gaggeeffameen furmaanni
hammattoo Heera Mootummaa irratti hundaa’e
qoratamee dhiayate.
Yaadonni furmaataa dhiyatan;
ü Mana Mara Bakka Bu’oota Ummataa bittinsuu,
ü Labsii Yeroo Muddamaa Labsuu,
ü Heera Mootummaa fooyyessuu
ü Hiikoo Heera Mootummaa gaafachuu
Seensa===
• Yaadawwan furmaataa kanneen irratti Paartileen
morkattootaa irratti mari’ataniiru.
• Filannoo 2012 ilaalchisee Yaada paarileen
morkattootaa akka furmaataatti dhiyessan,
• Manni maree bakka bu’oota ummataa wixinee yaadaa
filannoon akka dheeratu gaafatu fudhachuun haala
filannichi ittii dheeratu danda’u irratti erga bal’inaan
mari’atee booda yaadawwan furmaataa bu’uura heera
mootummaa qaban afur akeekuun sagalee caalmaan
raggaasisee
• Koree Dhaabbii Dhimmoota Seeraa, Haqaafi
Dimokraasii filannoowwan dhiyatan afran erga haalaan
qoratee booda filannoo hiikoon heera mootummaa haa
kennamu jedhu filateera.
• Qaama hiikoo heera mootummaa kennuudhaaf aangoo
qabu Mana Maree Federeeshinii fi Gumii Calaltuu
Heera Mootummaatti qajeelche.
Hiikoo Heera—-
• Koreen dhaabbii kun qaawwa keeyyata Heera
Mootummaa 62(1) fi Key. 84(1) bu’uura godhachuun
keeyyanni 38/, keeyyata 58/, keeyyata 93/ bu’uura
godhachuun hiikoo heera mootummaa filannoo
dheeressuu dandeessisu karaa Mana Maree
Ferereeshinii akka kennamu gaaffii dhiyessee jira.
• Amala Heera Mootummaa irraa yoo kaanee ilaalle,
heerri mootummaa waa hunda karaa bal’ina qabuun
of keessatti ni qabata jedhamee hin yaadamu
• Hiikoon heera mootummaa kan barbaachisuuf
tokkoon tokkoon seerotaa heericha irraa maddan
yaada waliigalaa heera mootummaa bu’uura
godhachuun akka hojjiirra oolaan dandeessisuufidha.
Hiikoo Heera—-
• Kanarraa kaanee yoo ilaallu hiikoon heera mootummaa
gaafachuun seer-qabeessa ta’uunsaa wal nama hin
gaafachiisu.
• Haalli rakkisaa akkasii yeroo mudatu, yoo dhimmichi
kallattiin heera mootummaa keessatti hin caqasamne
ta’e biyyoonni ‘Qajeeltoo Dhimmoota Dirqisiisoo’
(Doctrine of necessity) tti dhimma bahuuun karaa
faayidaa ummataa fi biyyaa eegsisuun qaawwa heera
mootummaa keessatti uumame duuchuun/guutuun
hojiirra akka oolu godhu.
• Hiikoon heera mootummaa akka filannoo bu’uura heera
mootummaa qabu tokkotti haa dhiyatu iyyuu malee,
filannoo of danda’e ta’ee ilaalamuu hin qabu. Inumaayyuu, filannoo bu’uura heera mootummaa qabu
barbaaduun ykn sakatta’uun akka adeemsaatti
(Procedure) fudhatamuu danda’a.
Hiikoo Heera—-
• Kunis sababa inni ta’uuf hiikoon heera mootummaa
filannoowwan sadeenii fi kanneen biroo akka
filannootti dhiyachuu danda’an sakatta’uuf akka
nama dandeessisuuf malee mataasaatiin filannoo
filannoo dheeressu miti.
• Kanaaf, burjaajiin siyaasaa filannicha akkamiin
dheeressina jedhu ni jalqabame malee hin
xumuramne. Kana waan ta’eeff, ho’insi siyaasaa
dheerachuu filannoon wal qabate kana booda kan
dhufu ta’uusaa gamanumaa beekuun
barbaachisaadha
Hiikoo Heera—-
• Manni Maree Bakka Bu’oota Ummataa FDRE
sababa weerara COVID 19 filannoo
Biyyaalessaa marsaa 6ffaa ilaalchisee hiikoo
heera mootummaa gara Gumii Calaltuu Heera
Mootummaatti qajeelche;
• ka’umsaa fi Barbaachisummaa hiikoo
heera mootummaa,
• Adeemsaa fi Yaada murtoo Mana Maree
Federeeshini armaan gaditti dhiyaateera.
Kutaa tokko
2.1 Yaada ka’umsaa Hiikoo Heeraaf
Sababa ta’an
Yaada ka’umsaa…..
Qabiyyee gaaffichaa
• ‘‘… Keeyyanni 54(1) miseensonni Mana Maree Bakka
Bu’oota Ummataa wagga shan shaniin filatamu.
• Keeyyanni 58(3) ….. Barri hojiisaa xumuramuun dura
baatii tokko dursee filannoon haaraan ni
gaggeeffama. (at normal condition)
• Keeyyanni 93 Labsii Yeroo Muddamaa labsuuf
wantoonni dirqisiisoo kan akka weeraramuu biyyaa,
balaa uumamaa ykn dhibee fayyaa namaa irratti
miidhaa geessisu
Yaada ka’umsaa…..
• Yeroo qophii filannoofi yeroo filannoon
gaggeeffamutti wanti/haalli labsii yeroo muddamaa
akka labsamu dirqisiisu yoo mudate fi filannoon yoo
hin geggeefamne
A. Manni maree fi hojii raawwachiiftuun barri hojii
isaanii xumurame maal ta’a?
B. Haalli labsiin yeroo muddamaa akka labsamu taasise
erga maqfamee booda filannichi yeroo turtii hangamii
keessatti gaggeeffama?
C. Heerri Mootummaa gaaffilee kana oliif deebii hin
qabu waan ta’eef rakkoo nu mudate hiikuuf qaawwa
qaba waan ta’eef hiikoon akka kennamu…’’ kan
jedhudha.
Hiika heeraa fi Muuxanno Biyyoota Alaa
• Manneen Murtii Heera Hiiktuu biyyoota baayee kan
irratti walii galaniifi akka fakkeenyaatti kan heeramu
Manni Murtii Waliigalaa Ameerikaa jaarraa 19ffaa
keessa maalummaa heera mootummaa ilaalchisee
akkas jedhee ture.
• ‘‘… Heerri Mootummaa baroota dheeraa cehuu fi kana
keessatti ammoo waan dhalli namaa tolchuun
walqabatee rakkoowwan uumaman/mudatan irra
darbuuf ykn ce’uuf yaadamee kan wixinfamudha.’’
• Gumiin kun dhimma qabatee jiru irratti hiikoon inni itti
fayyadamee fi hojiirra oolche heerri mootummaa
sanada lubbuu hin qabne, sanada yeroo tokko qofa
hojiirra oolu qofa otoo hin taane kan itti funfinsa qabu,
sanada jiraataa ta’ee akka ilaalamuuf ragaa dha.
Kutaa lama
2.2 Gumichi gaaffii hiikoo heera mootummaa
isaaf dhiyate ilaaluuf aangoo qabachuu
ilaalchise
2.2 Aangoo qabaachuu Gumichaa—
2.2 Aangoo qabaachuu Gumichaa—
2.2 Aangoo qabaachuu Gumichaa—
2.2 Aangoo qabaachuu Gumichaa—
Aangoo qabaachuu Gumichaa—
2.2 Aangoo qabaachuu Gumichaa—
Kutaa sadii
2.3 Dhimma kana ilaaluuf adeemsa
Gumiin Calaltuu Heera Mootummaa
hordofe
2.3 Adeemsa Gumiin Calaltuu Heera Mootummaa hordofe
2.3 Adeemsa Gumiin Calaltuu Heera Mootummaa hordofe…..
2.3 Adeemsa Gumiin Calaltuu Heera Mootummaa hordofe…..
2.3 Adeemsa Gumiin Calaltuu Heera Mootummaa hordofe…..
Ragaa dhaabbileen Fayyaa wajjiin walqabatan taasisan—-
• Hanga ammatti qoriochas ta’ee kittibaanni dhibee
kanaaf waan hin argamneef filannoon tokkichi jiru
ofirraa ittisuu qofa akka ta’eefi hanga ammaatti
tatamsa’ina dhibee kanaa ittisuuf kan dadhabameef
tarkaanffiiwwan of eeggannoo addaa addaa
fudhataman irraa ka’ee akka ta’e hubachiisaniiru.
• Weerarri dhibee kanaa haaraa waan ta’eef yeroo
akkanaatti ni dhabamsiifama ykn ni bada jedhanii
dubbachhun kan hin danda’amneefi filannoon
namoota baayee sochoosuuf taatee tuttuqaan itti
baay’atu waan ta’eef weerara dhibee kanaaf haala
mijataa kan uumuu ta’uu ibsaniiru
2.3 Adeemsa Gumiin Calaltuu Heera Mootummaa hordofe…..
• Yaadaa Boordiin Filannoo Biyyoolessaa dhaga’uu
• Waa’ee waliigala filannoo fi yaaddoo weerara
Kooviid 19 ilaalchisuudhaan Boordiin Filannoo
Biyyoolessaa yaa’iif barreeffamaafi dhagahuun ibsa
bal’aa kenneera.
• Boordiin Filannoo gamaaggama haala yeroo irratti
taasiseen, weerara kooviidiif deebii kennuuf
tarkaanfileen fudhataman filannoo gaggeessuuf
rakkoo akka uumtu beeksiseera.
• Keessattuu galmeessuun filattootaataa,
galmeessuun kaadhimamtootaa, akkasumas kenniinsi
sagalee gargaarsa tekinooloojii gadi bu’aadhaan kan
raawwatamu waan ta’aniif.
2.3 Adeemsa Gumiin Calaltuu Heera Mootummaa hordofe…..
• Ragawwan adda addaa ilaalaman ykn
sakatta’amaniin
• Seeronni biyyittii sirrii kan jiran yoo ta’an,
• Yaa’ichi heera mootummaa balballoomii hundaafi
murteef akkasuma yaada murtee akka ka’umsaatti
gargaaramee jira.
• Heerri mootummaa dabalataan yaa’ii qorqortii heeraa
mootummaa labsii lakkoofsa 798/2005
• Itoophiyaan kan raggaasiste sanadoota mirgoota dhala
namaa addunyaawaa fi ardiilee fayyadameera.
• Yaadawwaan dhaabbilee mirgoota dhala namaa
addunyaawaa, seerootaa fi muuxannoo sirrii ta’an kan
biyyootaa adda addaa
• Qu’annoon dhimma kanarratti ogeessota wajjira
yaa’ichaatiin qoratamanii fi
Kutaa Afur
2.4 Hiikkoo heera mootummaa dhihaate
irratti dubbiiwwaan ijoo yaa’ichaa
2.4 Dubbiiwwaan Ijoo Yaa’ichaa—
Dubbiiwwaan ijoo deebii bu’uuraa argachuu qaban:
A.Dhalachuu weerara koovii 19 fi weeraricha ittisuuf,
to’achuufi dhiibbaa isaa hir’isuuf labsii yeroo
muddamaa labsameen, sababa labsii lakkoofsa
3/2012 angoon mana mareetiifi qaamolee hojii
raawwachiistuu barri hojii ilaalamee gaaffii manni
maree bakka bu’oota uummata RFDI dhiheesse,
manni mare bakka bu’oota uummataa deebisuuf
keeyanni heera mootummaa 54/1, 58(3) fi 93
akkamitti hiikamaa?
Kutaa Shan
2.5 Qorannoo Hiikoo heera mootummaa ija
Qajeelfama adda addan Qoratame
2.5 Qorannoo Heeraa taasifame
• Yaa’ichi dhimmoota qabatamaan qabate seera
raggaasifaman gara garaa, qajeelfamoota waliigalaa
heera mootummaa, kaayyoo heera mootummaa fi galii
akkasuma ija qajeelfama hiikoo heera mootummaa
gara garaatiin qorateera.
• Kan duraa heera mootummaa keeyyata 9 (3), 54(1),
58(3), 67 (2) fi 72(3) irratti filannoo, yeroo filannoo,
angoo turtii bara hojii mootummaa kan agarsiisaniidha.
• Lammaffaan, heera mootummaa keeyyata 93 gubbatti,
dhimmi dirqisiisaan yookiin haalli humnaan ol ta’e
biyyittii keessatti yoo dhalattu tarkaaffiiwwaan
fudhaman kan ilaallatuudha.
• Raggaasifamni heeraa mootummaa kun keeyyata
54(1), 58(3) waliin walittitti dhufeenya inni qabuu
bu’uura godhachuun hiikuun kan barbaachisuudha.
Raggaasfamoota heera mootummaa keeyyata 54 (1), 58(3) fi
93 hiikoo seeraa kallattii ilaalchisee
Akkaataa keeyyata 38 (1) tiin fialannoon taasifamu, hunda
galeessa, bilisa, kallattiidhaan kan raawwatamu,
sirraawaa fi kenniinsi sagalee iccittiidhaan kan
raawwatamu ta’uu qaba.
• Akkataa keeyyata heera mootummaa 58/3 tiin
“miseensonni mana maree bakka bu’oota uummataa kan
filamaniif waggaa shaniif. Barri hojii isaanii xumuramuuf
ji’a tokko durfamee filannoon haaraa taasifamee
raawwatama.” jedha
• Akkaataan tumaa lameen oliin keeyyata 93 dhihaate
wajjiin walitti hidhamuun yoo dubbifamanu iftoominni
irraa hir’ata.
• Kanaafuu, tumaalee seeraa kana hiikoo heera
mootummaatiin ifa gochuun barbaachisaadha.
Raggaasfamoota heera mootummaa keeyyata 54 (1),
58(3) fi 93 hiikoo seeraa kallattii ilaalchisee—-
• Heera mootummaa keeyyata 54(1) tiin sirni filannoo
qabiyyee fi yeroodhaan daangeffame akka jiru kan
murteessee jiraachuu yoo ta’u,
• Qabxiin bu’uura keeyyata 58(3) jalatti tumamte,
miseensonni mana mare bakka bu’oota uummataa
kan filaman bara hojii waggaa shaniif yoo ta’u,
• Barri hojii miseensota mana maree bakka bu’oota
uummataa osoo hin raawwatamin ji’a tokko duratti
filannoon haaraan gaggeeffamee raawwatamuun
xumuramuun akka irra jiraatu kan agarsiisuudha
Raggaasfamoota heera mootummaa keeyyata 54 (1),
58(3) fi 93 hiikoo seeraa kallattii ilaalchisee—-
• Murtee kanarraa wanti hubatamuun danda’amu, barri
hojii miseensota mana maree bakka bu’oota uummataa
waggaa shan ta’us, waggaan shanan kun akkuma
raawwateen kan laakka’amu ji’a tokko dura filannoon
haaraan gaggeeffamee wal harkaa fuudhiinsi angoo yoo
raawwatame qofaadha.
• Barri hojii mana mare haal duree adeemsifamuu
filannoo haaraa irratti kan hundeeffame malee, murtee
kophaa isaa akka hin taane barri hojii mana marichii
yeroo filanoo hordofee kan adeemsifamuudha.
• Haa ta’uutii malee waggaa shan jedhame kana keessatti
haalawwaan filannoon akka hin gaggeeffamne taasisan
yoo dhalatan bara hojii mootummaa maal ta’uu akka
qaba kan jedhu ilaaluun barbaachisaadha.
Raggaasfamoota heera mootummaa keeyyata 54 (1),
58(3) fi 93 hiikoo seeraa kallattii ilaalchisee—-
• Haala qabatamaa amma jiruun, weerara kooviid 19
addunyaa weeraree fi kanuma ittisuu fi to’achuuf labsii
yeroo muddamaa labsameen filannoo waliigalaa itti
aanaa gaggeessuun akka hin danda’amne mana mare
bakka bu’oota uummataatiin mirkaneeffameera.
• Akkataa heera mootummaa keeyyata 93 tti,
mootummaan labsii yeroo muddamaa labsuudhaan
weerara Koronaa Vaayrasii ittisuu fi to’achuuf mirgoota
heera mootummaa tokko tokko yeroodhaaf ugguree
dirqama nageenyummaa fi fayyaa waliigala uummataa
eegsisuu irratti argama.
• Haaluma murtee heera mootummaa kanaan, labsii
yeroo muddamaa bahee kanaanis mirgoonni
dimookiraasii filannoo wajjiinis wal qabatan tokko
tokkos ugguramaniiru.
Raggaasfamoota heera mootummaa keeyyata 54 (1),
58(3) fi 93 hiikoo seeraa kallattii ilaalchisee—-
• Kana waan ta’eefuu, heera mootummaa
keeyyata 54 (1) fi 58 (3) jalatti kan murame,
angoon bara hojii mootummaa idilee fi barri shan
kan filannoo itti gaggeeffamuu qabu hojiirra
oolfamuu hin danda’amne.
• Kanaafuu, hanaga weerarri Vaayirasii koroonaa
addunyaa irraa to’annaa jala oolee labsiin yeroo
muddamaa Koronaa kana ittisuu fi to’achuuf
labsame hanga kaafamutti, yeroo filannoon itti
aanu gaggeefamu dheereffamuu qaba; angoon
bara hojii mootummaas itti fufuu qaba.
Tumaalee heera mootummaa keeyya 54 (1), 58(3) fi 93 ija
qajeelfamaa fi kaayyoo heera mootummaatiin:
• Dhimmi kamiiyyuu kan heera mootummaa keessatti
kaafamee jiru hiika kan barbaadu ta’ee yoo argame,
• Hiikaan kan itti kennamu haala waliigalaa kaayyoo fi hafuura
tumaalee heera mootummaa akkasuma tokkon tokkoon
hiikoof dhihaatan kaayyoon tumaalee heera mootummaa fi
galma gahumsa barbaadamee fi gama rakkoowwaan
dhaabmsiifamuu barbaadameeniidha
• Heerri mootummaa dhalootarraa dhalootatti kan darbu,
gaaffiilee heera mootummaa fi dhimma kamiyyuu kan
deebisu nagaa yeroo dheeraa, dimookiraasii fi guddina kan
argamsiisuu danda’uu fi sirna federaalawaa heerri
mootummaa deeggaru gama kabachisiisuun mirgoota
lammiileetii fi dhuunfaas kan eegsisu ta’uu qaba
Tumaalee heera mootummaa keeyyata 54 (1), 58(3) fi
93 haala walii gala bu’uura mirgootaa fi gama
bilisummaa jiraniin yoo ilaalamu
• Seensa heera mootummaa, qajeelfamoota bu’uura gama ittiin
tuman, akkasuma tumaalee waliigalaa irraa hubatamuun akka
danda’amu, heerri mootummaa sanada mirgoota sabummaa
bu’uura kan godhate taasisuu isaati.
• Seerrii labsii yeroo muddamaa kaayyoon isaa guddaan
nageenyummaa biyyaa, fayyaa uummataa fi sirna heera
mootummaa eeguu fi qaawa uumame dhabamsiisee biyya gara
haala baramaa duraan turetti deebisuuf waan ta’eef qaawa
yeroo labsii muddamaa keessatti dhalate dhabamsiisuuf
jedhamee sadarkaa barbaadameen mirgoonni dimookoraasii
hedduun daangeffamuu danda’an. Kana kessa mirgi filuu
filatamu isa tokko dha
2.5.1 Labsii yeroo muddamaa fi yeroo filannoo
ilaalchisee:
• Yeroon filannoo dheerachuusaa ilaalchisee heera
mootummaa keewwata 54(1) fi 58(3) birqaba heera
mootummaa keewwata 93 tiin ilaaluun barbaachisaadha
• Weerara idil addunyaa vaayirasii kooviidi 19 fi kanuma
ittisuu fi to’achuudhaaf sababa labsii yeroo ariifachiisaa
baheen filannoon guutuu biyyaa yeroosaa eeggatee
gaggeeffamuu hin dandeenye. Kanaaf yeroon filannoo
addaa jiraachuu qaba.
• Hojii irra oolmaa heera mootummaa keeyyata 38 irratti
Key. 54(1) fi 58(3) ida’uun Filannoon Biyyoleessa yeroo
ka’a’ame keessatti geggeessuu waan hin dandeenyeef
gara fuula duraa dheerachuutu irra jiraata.
2.5.2 Bara hojii aangoo mootummaa
• Heerri mootummaa gosa ilchisee aangoo mootummaa sadiitiif
beekamtii kan kenna
• Tokkeffaa: barri aangoo mootummaa isa idilee keeyyata 54(1),
58(3), 67(2) fi 72(3)
• Inni lammaffaa, bara aangoo hojii mootummaa idileetiin gadi
kan ta’e keeyyata 12(3), 54(7) fi 60
• Inni sadaffaan, sababa hiikkoo heera mootummaa bara
aangoo hojii mootummaa idileetiin alatti dheeratedha.
• Filannoon waliigala biyyoolessaa 6ffaan sababa weerara
kooviidi 19 bu’uura heera mootummaa keeyyata 54(1) fi
58(3)tiin filannoon yeroo taa’eefii keessatti gaggeeffamuu
waan hin dandeenyeef hanga filannoon gaggeeffamee aangoo
dhaaba siyaasaa mo’atetti aangoo dabarsee kennutti itti fufa.
2.5.3 Itti gaafatamummaa mootummaa aangoo
qabatee itti fufuu ilaalchisee
• Mootummaan aangoon inni qabaachuu qabuu fi itti
gaafatamummaan isaa maal ta’uun akka irra jiraatu maali
dhimmi jedhu dhimma deebii argachuu qabudha. Yaa’iinis dhimmasaa kaayyoo waliigala heera
mootummaa fi galmoota milkeessuuf yaadeen
sakatta’eera
• Mootummaan bu’uura heera mootummaa keeyyata 9(2)
fi keeyyata 12(1)tiin hojimaatasaa ifaa fi sirna itti
gaafatamummaa uumu diriirsuudhaan sirna heera
mootummaa eegsisuu qaba
• Waan ta’eefuu, mootummaan dhimmoota dinagdee fi
siyaasaa biyya keessa jiran karaa qindaa’aa ta’een
hogganuudhaan seera baasuu, seera hiikuu fi
raawwachiisuuf aangoo isa dandeessisu qabatee itti
fufutu irra jiraata.
2.5.4 Yeroo filannoon itti aanu itti taasifamu
ilaalchisee
• Sadarkaa idil addunyaatti sababa weerara koronaatiin
biyyoonni 53 filannoo waliigalaa, naannoo, itti
guutinsaa ykn murtoo ummataa haqanii jiru. FKN Indii
fi Kanadaa
• Heerri mootummaa RDFI tumata akkanaa ifa ta’e waan
hin qabneef filannoon itti aanu yeroo hammamii
keessatti gaggeeffamuun irra jiraata? Yaadni jedhu
gaaffii deebii cimaa barbaadudha.
• Yaa’ichi filannoon kun yeroo akkamii keessatti
gaggeeffamuun akkarra jiraatu mirga filuu fi filatamuu
akkasumas bilisa, hunda kan ammate,
walqixxummaarratti kan hundaa’e,kallattiidhaan,
kenninsa sagalee iccitiidhaan filataan fedhiisaa bilisa
kan itti ibsu ta’uu dandeessisan yaada keessa
galchachuudhaa.
2.5.4 Yeroo filannoon itti aanu itti taasifamu
ilaalchisee……
• Weerarichi balaa fayyaa ummataa ta’uunsaa hafeera
kan jedhamu yoomidha gaaffii jedhuuf
• Yaa’iin hubachiistota dhiyeessee dhageessiseen
hoggantoonni hojii olaanoo fi ogeessonni fayyaa
talaalliin yommuu argamu ykn qorichisaa yommuu
argamu ykn argannoo saayinsawaa bu’uura
godhachuudhaani
• Yaada Hubachiistootaan amma sadarkaa irra jirruun
vaayirasichaaf qorichis ta’e talaalliin akka hin
argamnee fi yoom akka argamu ifatti waanti
beekame hin jiru.
•
2.5.4 Yeroo filannoon itti aanu itti taasifamu
ilaalchisee……
• Bu’uura heera mootummaatiin weerarichi yaaddoo
fayyaa ummataa ta’uu dhiisuunsaa eenyuun
mirkanaa’uu qaba?
• Dhaabbata Fayyaa Addunyaa, Ministeera Fayyaa RDFI
biyya keenyaatiin akkasumas, Inistituutii Fayyaa
Hawaasaa fi miseensota saayinsii fayyaa hawaasaa
kanneen biroo wajjin mari’achuudhaan
odeeffannoowwan bahan bu’uura godhateeti.
• Waan ta’eefuu odeeffannoo kana bu’uura godhachuu fi
qindeessuudhaan Ministeerri Fayyaa RDFI murtoosaa ykn
yaada murtoo mana maree bakka bu’oota ummataaf
akkataa key. 55(17) fi 55(18) yommuu dhiyeesudha.
•
2.5.4 Yeroo filannoon itti aanu itti taasifamu
ilaalchisee……
• Dhukkubichi yaaddoo fayyaa hawaasaa ta’uusaa yeroon
itti raawwatuu yeroo hangamii keessatti filannoon
gaggeeffamuu qaba?
• Heerri mootummaa akka waliigalaatti bu’uura keeyyata
60(3) tiin yeroo ji’a jaha hin caalle keessatti filannoo
waliigalaa gaggeesuun akka danda’amu tuma. Haala
idilee keessatti garuu yeroo labsii ….
• Bu’uura heera mootummaa keeyyata 102n yaa’ichi
Boordii Filannoo akka yaada itti kennu taasiseera.
• Boordiin Filannoos yoo ta’e (ብሆን) lama dhiyeessera.
• Inni jalqabaa ji’oota 10 keessatti, lammaffaatiin ji’a 13
akka itti fudhatu kaa’eera
• Yaa’ichis yaadoota yoo ta’an lamaniif haala qabatama
dhukubichaa yaada keessa galchuun Ji’a 9 hanga 12 akka
geggeefamu qabamee jira.
2.5.6 Yeroon filannoo dheerachuu fi barri hojii
aangoo mootummaa Federaalaa fi Naannolee
• Manni maree bakka bu’ootaa gaaffii dhiyeesse
filannoon dheerachuun hiikkoo heera mootummaa
dhiyaatee manneen maree fi aangoon qaama
raawwachiiftuu attam ta’a yaada Jedhu ta’uu isaa.
• Boordiin Filannoo biyyoolessa sababa wareera kooviid
19 filannoo guutuu biyyolessaa 6ffaa geggeesuu hin
danda’u jechuu isaa
• Labsiin yeroo hatattamaa mootummaa federalaa
guutuu biyyatti kan labsame ta’uu
• Yaa’ichi xiinxala keessa galchuun yaadni murtoo
filannoo federaalaa, naannolee fi manneen maree
irattis akksuma raawwatiinsa qabata.
Kutaa Ja’a
2.6 Yaada Murtoo
2.6 Yaada murtoo yaa’ii qulqulleessituu heeraa
• Gaaffii heera mootummaa 54(1), 58(3) fi 93 hiikuudhaan
murtoon akka itti kennamuuf akkaataa gaafatameen
yaadota murtoo itti aanan sagale guutuun dhiyeesseera.
KFO………
• Gaalee “furmaata siyaasaa” jettu tanas ta’e jedhanii
filannoo al-heerawaa ta’e haguuguuf kan dhimma itti
bahanidha
• Maddi furmaata siyaasaas haammattoo heeraa qofa
ta’uu qaba. Yoo kana hin taane yaadichi al-heerawaa
ta’uunsaa hin oolu.
• Marii siyaasaatiin aangoo mootummaa qabachuuf
osoo hin filatamin ummata bakka buune jedhanii
murtoowwan biyyoolessaa baasuun heera RFDI’tiin
ifatti kan dhorkamedha
• Gaaleen “furmaata siyaasaa” jettu tun maqaa
daabboo “Mootummaa Cehumsaa” ti.
KFO…..
• KFO’n yeroo kanatti yaada mootummaa cehumsaa jedhu
fiduu kan danda’e Sababoota lama qaba.
KFO…..
• KFO ummata Oromootiifan qabsaa’a jedhu aangoo
argachuu qofaaf jecha ABUT wajjin waltumsuu fi
qindoomuu isaa ibuun ummata biratti fudhatama
dhabsiisuu
• Adeemsi KFO kun afaan siyaasaatiin yeroo ibsamu
“Mogolee Akilas”(dadhabina paartichi haaluma
salphaadhaan ittiin moo’amu) jechuudha.
•
• Gama birootiin yaadonni nuti KFO’fi fakkaattota isaatti
darbannu kamiyyuu kallattiidhaan gaaffii isaaniitiif deebii
kennuu irratti kan xiyyeeffatuufi ajandaa isaanii keessa
seennee akka daaknuuf kan nu saaxilu ta’uu hin qabu
• Gabaabumatti, gara fuulduraatti ummata dii-polatizaayiiz
gochuuf hojiiwwan hawwatoo xiyyeeffannaa isaa
dhimmoota kaan irra kaayyatu hojjachuufi tooftaa
komunikeeshinii diriirsuutu barbaachisa.
3.2. Adda Bilisa Baasaa Ummata Tigiraay (ABUT)
• ABUT barruulee “Wayyin” irratti gaafa guyyaa
Bitootessa 2011 maxxanse filannoo sadarkaa
naannootti akka geggeessu kaayeet ture.
Tarsimmichaatiin ABUT isaan ijoon
ABUT yeroo ammaa maalitti jira….
• Filannoo akka geggeessuu sadarkaa paartiitti, kaabinee
naannoo fi mana maree nannoon murteesse jira.
• Gama Mootummaa federaalaan maal godhamuu qaban.
Gama Mootummaa federaalaan maal godhamuu qaban…..
3.3. ABO-Shanee
• ABO-Shaneen jalqabumarraayyuu uumama biyyaa irratti
garaagarummaa guddaa qaba,
• Ummatni Oromoo adeemsa ijaarsa biyya keessatti
qooda waan hin qabneef biyyatiin diigamtee ijaaramuu
qabdi yaada jedhu qaba.
Kun immoo Sababiin dhiyatu sadan dogoggora
• Tokkoffaa, seenaa haaluu; lammaffaa, diigee zeeroo irraa
ka’ee ijaaruu; sadaffaa, ejjannoonsaa al-heerawaadha.
• ABO-Shaneen barii jijjiiramichaa irraa eegalee miila
lamaan kan dhaabatedha. Finfinnee fi Bosona
• Dheerachuu filannoo irratti KFO’fi ABUT wajjin
ejjannoo walfakkaatu kan qabu
• Haala adda ta’een ammoo KFO wajjin
mootummaan cehumsaa haa hundeeffamu
jedha.
3.3. ABO-Shanee……
• Tooftaaleen inni aangoo qaxxaamuraan qabachuuf
dhimma itti bahu qabsoo hidhannootiin hokkaraa fi
jeequmsa uumuu;
• Humna jijjiiramaa kana haala sanyummaa olaanaa
ta’een jibbisiisuu.
• ABO-Shanee aduu saafaatti nama ajjeessu
mootummaan olaantummaa seeraa kabachiisuu hin
dandeenye jedhu
• Yeroo mootummaan olaantummaa seeraa
kabachiisuuf yaalutti ammoo ummanni dhumaa jira,
• Dhiittaan mirga namoomaa qaqqabaa jira tooftaa
jedhu fayyadamuun dargaggoota miira sanyummaatiin
sochoosuu barbaada.
• Dheerachuu filannoo hordofuun gochawwan
humnoota alaa lama ni eegamu:- Isaanis
• keessa-seentummaa al-kallattii(indirect intervention)
fi dhiibbaa hololaati.
Lammaffaan dhiibbaa hololaafi humnoota lixaati
• Dhiibbaan hololaa kun qeeqaa fi baaltiiwwan
filannoon hin geggeeffamne jedhani
• Qeeqonni kun yaaddoo nageenyaa ta’uu baatanis,
ü Fudhatamummaa jijjiiramichaa xureessuudhaan
ü Fudhatamummaa dirree diippiloomaasi irratti qabdu
irratti dhiibbaa uumuu ni danda’a.
• Dhiibbaa fi tasgabbii dhabuu humnoonni alaa uumuu
danda’an dammaqinaan ofirraa qolachuu hojiiwwan
gurguddoo sadi raawwachuun nurra jiraata.
• Isaanis hojiiwwan nageenyaa, diippiloomaasii fi
siyaasaa fi ijaarsaa keenya cimsuudha.
5.1 Hojiiwwan siyaasaafi ijaarsaa kan yeroo kamiiyyuu caalaa cimsuu.
• Sadarkaa hoggansa olaanaarraa hanga miseensota keenya
guutuufi deeggartoota keenyaatti mariin ifa ta’ee tarreeffamuu
fi bilchina qabu akka geggeeffamu gochuudhaan;
• Tokkoffaa, dheerachuu filannoo wajjin walqabatee
ejjannoowwan siyaasaa, eenyummaafi hiriira humnoonni
siyaasaa uumaniin badiiwwan uumamuu danda’an irratti
ifoomina uumuu barbaachisa.
• Lammaffaa, filannichi maaliifi haala maaliin akka dheerate
irratti yaadota furmaataa heerarratti bu’uureffaman weerara
dhibee koronaafi hiikkaa inni Hidha Haaromsaa wajjin qabu
qulqullaa’ee akka hubatamu gochuun nurra jira
• Sadaffaa, yaadni furmaataa dhiyaate adeemsa akkamii keessa
akka dabree fi fuulduratti haleellaa humnoonni badii uummuu
danda’anirratti hubannoo guutuu horachuun irree
gamtoomeen fashaleessuu irratti dammaqinaan hojiiwwan
siyaasaa hojjachuutu nurra jira
5.2. Sadarkaa qaamolee hawaasaa adda addaatti,
keessumaa hayyoota, dargaggoota, dubartoota, abbootii
qabeenyaafi namoota dhiibbaa uumuu danda’an,
lakkoofsa xixiqqaatti qoqqooduudhaan marii hiikkoo
qabu geggeessuun ejjannoo sirrii akka qabaatan gochuun
nurraa eegama.
5.3. Qonnaan bultoota, jiraattota magaalaa fi kkf haaluma
walfakkaatuun dhimmoota dheerachuu filannoo, COVID-
19’fi Hidha Haaromsaa wajjin walqabatan irratti haala
isaaniif gituun lakkoofsa xixiqqaatti qoqqooduudhaan
mariisisuu barbaachisa.
5.4 Hojiiwwan miidiyaafi komunikeeshinii keenya cimsuun,
miidiyaa idilee fi hawaasaa irratti hayyoonni beekumsa
gahaa, ilaalcha gaariifi muuxannoo qaban xiinxala
babal’aa akka kennan itti fufinsaan hojjachuu qabna
5.5. Qaamolee nageenyaatiif, keessumaa poolisootaaf,
milishaadhaafi abbootii alangaatiif dhimmoota
dheerachuu filannoo, heerummaa, yaadota furmaataa,
weerara dhibee COVID-19, labsii yeroo hatattamaa, itti
fifuu mootummaa fi holola humnoota badii irratti
sadarkaa sadarkaadhaan iftoominni akka uumamuuf
mul’ata qulqulluuf qopheessuu
5.6. Hoggansi mootummaa fi paartii sadarkaa sadarkaan
jiru haala qindoomina qabuun ijaaramee akka socho’u
gochuu. Keessumaa, gareewwan misoomaa/ hundee
dhaabaa/seelii/ caasaa ollaa gandaa gaditti jiran
qabatamaatti lubbuu akka horatan gochuudhaan
dhimmoota hunda irratti hubannoo ifa ta’e uumanii
ergama lakkaa’anii kennuun akka raawwataman
gochuu.
Qabiyyeewwan ergama isaaniis:-
a. Weerara COVID-19 ittisuu
b.Olaantummaa seeraa haala guutuu ta’een
mirkaneessuu
c. Hojiiwwan misoomaa gannaa cimsanii hojjachuu
d. Hoggansaa fi miseensota adda duree ta’an sadarkaa
sadarkaadhaan horachuu
e. Hojiiwwan Filannoo
5.7. Dhimmoota wayitaawoo biyyaafi naannoo keenyaa
irratti ummanni abbaa ajandaa akka ta’u gochuudhaan
sochoosuudhaan COVID-19, olaantummaa seeraa,
hojiiwwan misoomaa gannaafi qor-qalbii filannoo
irratti qophii akka taasisan hojjachuu qabna
Baruumsi bu'ura jireenya ilma namaati. Barnoonni bu'ura waa hundaati. Manni barnootaa naannoo kee jiraachuu jechuun…
The Conflict Testing Ethiopia’s Nobel-Winning Leader
For several months, Ethiopia has witnessed an escalation of threats on various fronts, both internal…
In a sign of growing concern in Washington about the Civil War in Ethiopia, the…
NAIROBI, Kenya — Once home to one of Africa's fastest-growing economies, Ethiopia is struggling as…
On September 11, 2022, the Government of Tigray External Affairs Office released a statement indicating their willingness…


text:
Kutaa South Dakta bakka qabiyyee lammiiwwan Ameerikaa Pine Ridge jedhamu keessaa jireenyi baay’ee ulfaataa fi balaafmaa dha. Ijoollee durbaa fi dubartoota gameeyiifis abdiin jiru xiqqoo dha. Garuu dubartoonni gosa Lakootaa jedhamuu jireenya isaanii hegereef murtoo godhachuu dhaan dubartoota dhaloota haaraaf carraa banaa jiran.
Peeshensii fi obboleettiin isee AJ Yunaayitid Isteetis keessaa hawaasa hiyyeeyyii bakka Pie Redge jedhu kan kutaa South Dakota keessa jraatu.
Patience umuriin ishee waggaa kudhani is ten years old. Yeroo hedduu maatiin ishee waliin waan hin jiraanneef jireenya ishee irra hedduu firoottan ishee biratti dabarsite. Peeshen akka jettitti Yeroo hedduu gara akkawoo koon dhaqa. Waggaa lamaaf na gargaarte. Isa dura eessuma kootu na gargaaraa ture. Inni immoo ni du’ee, mana barnootaa Red Clove jedhu cinatti awwaalame. Yeroo tokko tokko bakka sana dhaqeen ilaala. Nan gadda waan ta’eef yeroo hedduu hin dhaq jette. .
Akaakayuun Peeshens baatilee hedduuf hojii utuu hin argatin turan. Ho’a ibsaa irraa maddu argachuun qaalii waan ta’eef qoraan bobeeffatu.Akaakayyuun Peeshens akka jedhanitti nuti asitti baandii Oglaalaa Lakootaa ti. Sababaa dirqiisiisamuun ka birootti makamneef eenyummaan keenya bade jedhan Gosi Lakootaa jedhamu gafarsa adamsuun beekamu. Dirreewwan kana irra waggoota kumaan laka’amaniif asii fi achi deemaa turan. Xumura jaarraa 19ffaa hanga walakkeessa jaarraa 20ffaatti gosooni kun jiraattota naannoo waliin akka wal makaniif pooisiin federaalaa Yunaayitid Isteetis isaan dirqisiise. Ijoollee gosoota Lakotaa fi gosoota kanneen biroo mana isaaniitii akka ba’an poolisiin dirqisiisee, akkasumas sirna aadaa isaanii akka isaan hin geggeeffannee fi afaan dhaloota isaaniin akka hin dubbanne dhorke. Qonnaa irratti boa’anii bakka qabatanii jiran akka jiraatan dirqisiisaman.
Lammiiwwan Ameerikaa duraanii bakka Ridge jedhamu keessa jiraatan mirga hanga tokko argataniiru. Garuu hedduun amma iyyuu jireenya hamtuu ta’e sana keessa jiraachuu filatu. Bakki Pine Ridge jedhamu kun akkaataan teessuma lafa isaa moggaatti ba’ee kan jiruu fi qabnyaan jirus hagas kan hin taanee fi yakki bakka itti heddummaate. Hoji dhabiinsi dhibba irraa harka 80. Dawaa sammuu adoochuu fi dhugaatiin alkoolii, ijoolleen durbaa bakka achi buuteen dhabamuu fi humnootiin nagaa eegsisan dhabamuun qaamuma jireenya isaanii ti


text:
#OromoProtests, TARKAANFII ITTI AANU
Jawaar Mohamed Kabajamtoota Ilmaan Oromoo, Hunda dura, lammiilee keenya kan bilisummaa Oromoofi Oromiyaatiif falmachuudhaaf murteessanii hiriira guyyaa har’aa kanarratti hirmaachuun lubbuu isaanii lamuu hin deebine aarsaa godhanii jannata hawwaa, seenaan saba kanaa barabaraan isaan haa yaadatun jenna. Firaafi maatii isaaniitifis jajjabina haa laatu jenna. Itti aansuun ilmaan Oromoo miliyoonotaaan golee Oromiyaa hundarraa magaalota 200 ol … Continue reading #OromoProtests, TARKAANFII ITTI AANU
Copy and paste this URL into your WordPress site to embed
Copy and paste this code into your site to embed


text:
Qabsa’aa fi hayyuun Oromoo gameessi Doktar Taaddasaa Eebbaa guyyaa kaleessaa lubbuun darbuun dhaga’ame.
Doktar Taaddasaa Eebbaa bu’ureessitoota ABO gidduudhaa nama jabaa tokko.
Addi Bilisummaa Oromoo lubbuun darbuu Doktar Taaddasaa Eebbaa ilaalchisee ibsa baaseen, hayyuu Oromoo dantaa dhuunfaa dhiisee qabsoo Oromootti makame akkasumas bu’ureessaa fi hooggana olaanaa ABO duranii dhabnee jirra jedhe.
Gara qabsoo Oromootti utuu hin makamin dura, miseensa ABO iccitii kan turan hayyuun Oromoo kun, sirna Dargii keessatti hooggana olaanaa ta’anii osoo jiranii, teessoo muudamaa gad dhiisuun qabsoo Oromootti namoota makaman keessaa nama tokko.
Doktar Taaddasaa Eebbaa waggoota afurtama darbaniif seenaa qabsoo Oromoo keessatti hojiilee gurguddaa kan hojjatan yoo ta’an, hundeeffamuu Waraanaa Bilisummaa Oromoo Baha Oromiyaa ture kallattii maratti babal’isuuf akkasumas ijaarsa siyaasa ABO baroota durii keessatti gocha seenaan yaadatu raawwataniiru.
Kitaaba mata dureen isaa ‘Oromiyaa’ jedhu yeroo duraatiif maqaa qalamaa Gadaa Melbaa jedhuun kan barreessan Doktar Taaddasaan, sochii siyaas-dinagdee Oromoo jabeessuuf wixinee adda addaa qopheessanii akkasumas gaafatamaa haajaa ala ABO ta’uun tajaajilaniiru.
Hayyuun Oromoo guddichi kun, hanga gaafa lubbuun darbanitti qabsoo bilisummaa Oromoof gumaachaa turuu isaanii kan addeessu ibsi ABO’n baase, du’aan of biraa isin dhabuutti ni gaddinas jedheera.
Hayyuu fi qabsaa’aan kun dhukkubsatanii yaalamaa erga turanii booda addunyaa kana irraa du’aan boqatan.


text:
Dr Abiy Ahmad Aadde Birtukaan Midhagsaa Boordii Filannoo Biyyoolessaa akka hoggantuuf mana mariitiif kan dhiheesse yoo tahu, Paarlaamaan walgahii Khamiisa har’aa geggeesseen muudama kana sagalee caalmaa taheen raggaasisee jira.
Aadde Birtukaan kanaan dura Mana murtii Federaalaa keessatti ogummaa abbaa seeraatiin tajaajilaa kan turte yoo tahu,booda irra ammoo Itti Aantuu Dura teettuu Paartii Qinijjiit turuun isii ni yaadatama.
Hoggantuun Boordii Filannoo Biyyoolessaa duraanii Aadde Saamiyaa Zakariyaa Ji’a lama dura Ambaasadarummaan Naayijeeriyatti ramadamte.


text:
-
Biyyi addunyaa irraa yeroo jalqabaaf daldala garbaa mormitee akka dhaabbatu kan goote biyya – Ispeenidha
-
Biyyi addunyaa irraa yeroo jalqabaaf adabbiin du’aa (death penality) akka hafu kan labsite biyya – Venezuweelaadha.
-
Biyyi addunyaa irraa yeroo jalqabaaf qarshii waraqaa irratti maxxansiifte biyya – chayinaa (song dynasty)
-
Biyyi addunyaa irraa yeroo jalqabaaf Teembira poostaa (post stamp) kan eegalte,biyya – Ingiliziidha.Maqaan Teembira kanaas “Penny Black” jedhama.
-
Biyyi addunyaa irraa yeroo jalqabaaf humna ibsaa bishaan’rraa madduu kan eegalte – Noorweeyidha.
-
Biyyi addunyaa irraa yeroo jalqabaaf dubartootaaf mirga filuu kan kennite – Niwzilaand dha.
-
Biyyi addunyaa irraa yeroo jalqabaaf bara 1954 gibira “VAT” (Value Added tax) eegalte – Faransaay dha..
-
Biyyi addunyaa irraa yeroo jalqabaaf bara1990 gurgurtaa kaarbonii (Carbon Tax) kan jalqabde – Finlandidha.
-
Biyyi addunyaa irraa yeroo jalqabaaf sirna bulchiinsa dimookraatawaa eegalte Giriikiidha.
-
Biyyi addunyaa irraa yeroo jalqabaaf warraaqsa warshaa (Industrial revolution) jalqabde- Ingiliziidha
-
Biyyi addunyaa irraa yeroo jalqabaaf alaabaa biyyoolessaa mataa ishee maxxansuu eegalte – Denmarkidha.
-
Biyyi addunyaa irraa yeroo jalqabaaf Teknooloojii 3G beeksifte Jaapaani dha.
-
Biyyi addunyaa irraa yeroo jalqabaaf karoora qusanaa maatii hojii irra oolchite – Indiyaa dha.
-
Biyyi addunyaa irraa yeroo jalqabaaf daandii baaburaa eegalte Ingiliziidha.
-
Biyyi addunyaa irraa yeroo jalqabaaf bara 1957 saatalaayitii nam-tolchee gara baldheensa waaqaatti (hawaatti) furguggiste-Ruusiyaadha.Maqaan saatalaayitii sanaa Sputnik-1 -GK- jedhamti .


text:
Prezidaant Doonaald Traamp, araarsitummaadhaan, akka araarri seena qabeessi Israa’elii fi Tokkummaa Imeretoota Arabaa gidduutti mallatteessamu taasisan. Waggoota 25 keessatti, Israa’elii fi biyya Arabaa ijoo taate kana gidduutti walii-galteen hariiroo nagaa tolfachuu mallatteessamuun kun isa jalqabaa ti. Biyyoonnii Arabaa kanneen biroonis Tokkummaa Imeretoota Arabaa hordofanii Israa’el waliin hariiroo nagaa tolfatu abdii jedhu tu jira.
Waliigalteen kun walii-galtee Abrahaam jedhame. Abrahaam, inni kitaaba Qulqulluu keessa seenaan isaa jiru akka abbaa amantiilee sadeenii, jechuun kan Juudaayizimii, kan Kiristaanaa fi Islaamaatti waan ilaalamuuf maqaa walii-galtee ammaa isatti moggaasan. Ambaasaddarri Israa’el, Deevid Friidman ennaa kana ibsan, “amantiilee guguddoo sadeen kana gidduutti kan Abraahaam caalaa fakkeenya tokkummaa tahu hin jiru,” jedhan.
Waliigalteen Abrahaam kun, Musliimotaa Addunyaa irra jiran kanneen magaalaa Yesusaalem dhufanii masjiila Al Aqsaatti salaatuu barbaadaniif milkaa’ina guddaa dha. Amma, magaalaa Tokkummaa Imeretoota Arabaa – Abu Daabii irraa gara Tel Aavivitti xayyaaraan balali’uu danda’u. Daawwannaan akkanaa akka dabalu jajjabeessuun, kan fiinxaaleyyiin akka Masjiidni Al Aaqsaa haleellaa jala jiruu fi Musliimonni iddoo ququlluu kanatti salaatuu hin dandeenyeetti oduu sobaa facaasan dura dhaabbachuun ni danda’ama.
Prezidaant Traamp, yeroo bara 2017 jalqaba Giddu-galeessa Bahaa daawwatan akka ifatti dubbatan, “rakkoon Giddu-galeessa Bahaa kan furmaata argachuu danda’u ennaa uummatni amantii hndaa walitti dhufuun, fiinxaalessummaa of irraa aggatee fi uummatoota amantiilee hundaaf carraa dinagdee bane qofa,”
Akka araara amma walii-galameetti, Isiraa’elii fi Tokkummaan Imeretoota Arabaa, embaasiilee fi ambaasaaddaroota wal-jijjiiruudhaan, tuuriizimii, barnoota, tajaajila fayyaa, daldalaa fi tika-nagaa dabalatee dhimmoota bal’aa irratti wal-gargaaruuf jiran.
Maayyii irrattis, walii-galteen Abraahaam kun, Isiraa’elii fi Falastiinota gidduutti akka nageenyi waaraa bu’uuf, hojiiwwan bu’uraa hojjeta.
“Mul’anni keenya,” jedhu, prezidaant Traamp, “ka nagaa, tasgabii fi badhaadina naannoo sanattii fi addunyaa irratti fiduu ti. Itti galli keenya gamtaa biyyootaa, kanneen akeeka finxaalessummaa buqqisuu fi ijoollee keenya hegeree abdii kennuu fi waaqaayyoof ulfina kennu gonfachiisuu ti,” jedha – Gulaalaan har’aa.


text:
Gaazzexessaan Oromiyaa Miidiyaa Neetwoork OMN Guyyoo Waariyoo wabiidhaan hidhaa irraa gadi dhiifamuu Abukaattoon isaa ibsanii jiru.
Gaazexessaan kun dheengadda birrii 10,000’n mirgi wabii eegameefii gad lakkifamuu abukkaatoon isaa obbo Dajanee Fiqaaduu Raadiyoo Sagalee Ameerikaatti himaniiru.
Gama biraatiin, miseensa Paartii Dimookiraatawa Itiyoophiyaa kan ta’an obbo Lidatuu Ayyaalew akka manni-murtii ajajetti hidhaa waan poolisiin hidhaa dhaa isa hin baasiiniif iyyannoo mirga wabii mana murtii aanaa magaalaa Bishooftuutti dhiyeeffachuu isaanii pireezidaantiin paartichaa kaleessa obbo Adaana Taaddasa ibsaniiru.
Gabaasaa guutuu caqasaa


text:
Koomishiinii mirga namooma Ioophiyaa ajensii mootummaan Itoophiyaa mirga namaatiin jabeessuu fi rakkoo jirtuun qoratu.Koomishiinii kun ufumatti hirkatee hujii itti dhugeeffate hujii qajeeltu jedhe hojjata.
Dhiyoo tanallee rakkoo fi jeequmsa ijjeechaa weellisaa Oromoo beekamaa Hacaaluu Hundeesssaa duuba dhufte jedhellee qorate baase. Akka koomishineer Daani’eel Beqqelee dhiyoo tana gaazexeessitoatti himetti hujiin isaan hojjatan ta paartii tokkolleen gargaaruuf hojjatanii miti.
“Hujii qajeeltuu, qulqullitti hojjanna.Waan mootummaa nu qajeelchu ykn dhaabbileen dhibiin karaa nu agarsiisan hin qamnu.Seeraa fi qajeelfama dhaaba mirga namoomaa qofaan hojjannaa shakkiillee hin qamnu. Tanumaaf dhaabbilee fi mootumootilleen hujii teenna ilaalanii gorsa keennallee fudhatan.”
Akka jecha isaatti dhaabbilee fi qaamii gara garaa ammoo hujii isaanii siyaasaan fakkeessa.Qorannoo isaaniif taatu deeggaranii taan ammoo falman tun woma jiraati akka jecha isaatti.
Koomishiinii kun dhiyoo tanallee qabiinsa mirga namaa Itoophiyaa qoradhe jedhe miidiyaatit gadi baase.
Waan jedhan keessaa mirga dhabiiti mannene hidhaa Itoophiyaa keessaa mumullataati. Itoophiyaa fulaa hedduutti warra akka hidhaa bahan manneen murti hajajan ammallee hidhaa jiraatti jira. Warra wabiin bahu dhowwatanitit jira akkii manneen hidhaa itti jiran waan nama yaaddessaati jedha.
Manneen hidhaa magaallan naannolee namii keesatti miidhametti jira jedhee gaazexeessitotatti home koomishineera Daaniheel Beqqelee. Akka jecha isaatti manneen hidhaatii keessaa wannii wayyaahe hedduutti jira. Taatullee rakkoolee mootummaan wal falamaa,mari’achuu isaanii mirkanse dhaabii kun.
Haataatuu ammoo Itoophiyaa keessa gama kanaan waan wayyaahe hedduutit jira akka gabaasa koomishiinii mirga namaa Itoophiyaatti.


text:
Yeroo ammaa golee Oromiyaa mara keessatti lammiileen Oromiyaa gamtaan ka’uun hiriira deeggarsaa MCBO fi balaaleffannaa sirna bulchinsa PPtti jiru. Qabsoon barattoota, Qeerroo Bilisummaa Oromoo kun uummata haamilachiisee itti fufinsaan gaggeeffamaa jira. Lammiileen Oromiyaa biyya isaanii keessatti nagaan akka jiraataniif filannoo fakkeessaan dura Mootummaan Cehumsa Biyyoolessa Oromiyaa akka dhaabbatu, hidhamttootni siyaasaa haalduree tokko malee akka hiikaman, haqni ajjeechaa Artist Haacaaluu Hundeessaa qaama walabaan haa qoratamu, ajjeechaa fi gochaaleen sukkanneessaan Oromiyaa keessaa haa dhaabbatu kanneen jedhan gaaffiilee ijoo dha. Hiriirri eegalame guyyaa 8ffaa irratti kan argamu yoo tahu,hanga gaaffiileen gaafataman hundi lakkaa’amanii deebi’anitti itti fufa.
Lammiilee Oromiyaa;
Qabsoo taasisnu keessatti wareegama kaffaluun waan jiraati. Qabsoon Qeerroon Bilisummaa Oromoo taasisu qabsoo karaa nagaa hiriira nagaa bahuuni dha. Ammas kanumaan itti jira. PPn gaaffiilee mirgaa lammiileen Oromiyaa gaafataa jiraniif deebii kennuu irra ammas hidhuu itti fufte. Filannoon haqaa akka jiraatuuf waajjiraaleen dhaaba Oromoo, ABO fi KFO akka banaman, hooggantootnii fi miseensotni dhaabichaa akka hiikaman gaafatamus inumaa miseensota, deeggartootaa fi sabboontota mana hidhaatti guuruun itti fufe. Kanaaf,gochi akkanaa PPn haamilee kutachuu kan agarsiisu tahuu hubachuun qabsoo eegalle karaa namuusa qabuun jabaannee akka itti fufnu yaadachiisaa hiriirri kana boodas tahe amma taasifamaa jiru qaama hiriira deeggarsaa Mootummaa Cehumsa Biyyoolessa Oromiyaa fi mormii sirna bulchinsa PP tahuu jabeessinee hubachiisna.
Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Guraandhala 12, 2021


text:
Gilgel Gibee sadeessoon,hujii Itoophiyaan humnba ibsee isii guddifachuuf naannoo kibbaa godina Dawarooti fi Walayitaa jidduutti hojjachaa bahan.
Haroolee laga Gibee irratti hojajtan lamaan Gilgel Gibe tokkeessoo fi lammeessootti dabalamanii hujiitti jiran.
Hujii tanaan humnitii Ibsee megawatt mw870 irraa argatan.Akka kanaan humna ibsee Itoophiyaa harka 94 guddisa.Haroon tun bisaan metir kuubii biliyoona 14 qabdi lafa karee kiilometrii 200 irratti jaaran.
Akka bulchootii Itoophiyaa jedhanitti hujiin tun adoo warri hujiin tun naannoo balleessitii bisaan laga Hoomootii fi garba naannoo Turukaanaa irraa bisaan diqqeessit jedhanii itti duulanii dhumatte.
Baankileen tanaa jettee horii porojeekti tanaan jaaran dhowwattee fi warrii tanaa jedhee gagaarsa didelleen hinuma jira.Tana keessaa jabaannee hojjannee fixannee jedha muummeen minsitera Itoophiyaa Hayilee Maariyam yoo guyyaa dheengaddaa hujii tana eebbisiise.
“Rakkoolee porojeektiin tun jalqabumaayyu keessa baate;gama horiiti fi teessoo lafaa irratti,tana malee waan mirkanaa caalaa rakkoolee amantii fakkaatuun warri rakkoo naannootii quuqamnaa jedhu jibbaa fi gooyessaa haga hin qamne oofaa asi gahan. Tanuma keesaa baanee asi geennee tun nuu cufaafuu gammachuu biyyaa ta haga hin qamne taate.Baga waliin gammanne.”
Hujii fi wanti asi irraa argamaa gabayaa alaallee hin oolti jedha muummeen minsitea kun.
Hujiin tun akka jecha muummee ministeraatti Itoophiyaa qofaa miti biyyoota olla guddaannaan duubatti hafanii fi guddachuutti jiranillee fkn dansaa taati.
Humnitii ibsee Gilgel Gibee argachuutti jiran fi hujiin isii dhumachuutti jirtulleen walti dabaltamtee biyya alaalleetti gurguranii faaydaa guddaa fiddi.
Biyyoota ollaalee waliin ibseen walti dhufanii,guddina faaadaa qabu uumetee waliin gudachaa gabayaa alaaallee dabalte faaydaa irraa argatan jedha muummeen misntera kun


text:
Bulchiisa naannoo Kiibbaa, godinaa Walaayittaa keessatti sirna mootummaa diiguudhaan, bulchiisa naannoo labsuuf sochiin taasisame, jechuun Koomishiniin Poolisii Federaalaa beeksisee jira.
“Akka naannootti ijaaramuun gaaffii uummataa ti” kanneen jedhan – qaaamni hawaasa Walaayittaa immoo, gaaffiin kun akka deebii argatu sochiin godhame sirrii dha – amantaa jedhu qaban. Obbo Daagaatoo Kumbee dabalee – hoogganoonni godinaa Walaayittaa amma hidhaa jiran yaada tarkaanfachiisanii fi deemsa isaanii kanneen deggeran keessaa tokko Waldaa Hayyoota Walaayittaa yoo tahu, hoogganoonni godinichaa amma mana-hidhaa jiran akka hiikaman gaafatee jira.
Akka naannootti ijaaramuun gaaffii uummataa tahuu ka dubbatan – namni akka maqaan isaanii ifatti hin himamne tokko, deemsa isaa keessa dogoggorri hin jiru. Inumaa deemsichi kan ittiin ilaalamu, heera biyyattiin qofa tahuu qaba – jedhan.
Itti-aanaa Koomishinarri Koomishinii Poolisii Federaalaa Itiyoophiyaa fi itti-gaafatamaan damee qorannaa yakkaa – Zalaalam Mangistee kana ilaalchisuun ibsa kennaniin, aangawoota mootummaa gochaa kana raaw’atanii irratti himannaan dhihaachuu isaa fi kanneen haga ammaa to’annaa jala hin galiin jiranis ka barbaadaa jiran tahuu ibsan.
Akka naannoo sana heerri hin jiraanne, sirna seeraa diiguudhaan karaa heera mootummaa diiguun deemuun isaanii ka faallaa mirga abbaa-biyyummaatiin deemu, ka jedhan itti-aanaan Koomishinaraa Poolisii Federaalaa kun, namoota kana irratti ragaan namaa fi galmee walitti-qabamuu isaa dubbata, jechuudhaan, Yonaataan Zebdiwoos Hawaasaa irraa gabaasee jira.


text:
Oromia Public Procurement and Property Disposal Agency
Sep 15, 2022
Caalbaasii Gurgurtaa Lakk. 01/2015
Bulchiinsa Mootummaa Naannoo Oromiyaatti Ejensiin Bittaa fi Dhabamsiisa Qabeenya Mootummaa Sibillotaa (Scrap) gosa adda addaa tajaajilaan alaa Caalbaasii Ifaadhan dorgomsiisee gurguruu barbaada. Kanaafuu:- dorgomtoonni caalbaasicha irratti dorgomuu barbaaddan guyyaa beeksifni kun Gaazexaa Kallacha Oromiyaarratti bahee eegalee hanga Fulbaanaa 18/2015tti sanada caalbaasii bitachuu kan dandeessan:
1. Teessoon Ejensichaa:-Finfinnee Saar-Beet Addabaabayii Pushkiin daandii kara Qeeraa deemurra Waajjira Caffee osoo hin gahiin Gamoo Beteliheem, Daarektoreetii Bittaa, Bulchiinsa Qabeenyaa fi Faayinaansii Ejensichaa Darbii 1ffaatti dhihaachuun Qarshii 200.00/dhibba Lama/kan hin deebine kaffaluun sanadicha bitachuu dandeessu.
2.Sanada caalbaasii bitachuu kan dandeessan guyyoota hojii yeroo hunda ganama sa’a 2:30 – 6:30 fi sa’aatii booda 7:30 11:00tti qofadha.
3. Haala qabeenyichaa ilaalchisee hanga Fulbaanaa 18/2015tti guyyoota hojii yeroo hunda sa’aatii 3:00 – 11:00tti haala sanada caalbaasii keessatti ibsameen bakka qabeenyichi argamutti dhihaachuun ilaaluu ni dandeessu.
4. Dorgomtoonni sanada yaada dorgommii ykn gatii guyyaa beeksifni kun bahee kaasee hanga Fulbaanaa 19/2015 sa’aatii 4:30 waaree duratti poostaa (envelop) saamsameen dhiheessanii saanduqa Ejensiin caalbaasichaaf qopheesse keessa galchuu qabu. dhiyeessan
5. Dorgomtoonni gatii walii gala dorgommiif dhibbeentaa digdama (20%) kabachiisa caalbaasii C.P.O baankiin Mirkanaa’e qopheessuun poostaa gaaffii yaada dorgommii qophaa’e keessa galchuun dhiyeessuu qabu.
6. Caalbaasichi Fulbaanaa 27/2015tti sa’aatii 4:30 waaree duratti cufamuun guyyuma kana sa’aatii 4:45 waaree duratti bakka dorgomtoonni ykn bakka buutonni seera qabeessa isaanii argamanitti ifaan ni banama.
7. Manni hojichaa filannoo biroo yoo argate caalbaasicha gar-tokkeenis ykn guutummaan guutuutti haquuf mirgi isaa kan eeggamedha.
Odeeffannoo dabalataatiif Lakk. Bilbilaa 011-12368-27 fi 011-123-19-98tiin bilbiluun hubachuun ni danda’ama.
Ejensii Bittaa fi Dhabamsiisa Qabeenya Mootummaa Naannoo Oromiyaa
Oromia Public Procurement and Property Disposal Agency /Finfinnee


text:
Gumiin hoogganoota biyyoota Afriikaa 28ffaan Kaleessa waaree booda waajjira haadhoo gamtaa Afriikaa ka Finfinnee jiru keessatti banamee jira.
Wal ga’iin sun ennaa banamu kanneen haasaa dhageessisan keessaa komiishina gamtichaa waggoota 4 fi walakkaaf geggeessaa kan turan Dr. Dilaamini Zuuma tokko turan.
Kan aangoo gad dhiisaa jiran Zuumaan haasaa baga nagaan dhuftanii isaan dhageessisan waluma gala bakka lamatti waan hirame fakkaata. Tokko rakkoo ardittii mudate yoo ta’u kaan immoo ba’ii gaarii argame ture.
Zuman akka jedhanitti barri 2017 Afriikaa qofaa utuu hin taane bubbee addunyaa mara raase kan keessatti ka’e.
Keessumaa prezidaantichi haaraan Ameerikaa Donaald Tiraaump torban darbe ajaja uggura baqattootaa isaan kennan ilaalchisee zuman akka jedhanitti sadarkaa addunyaatti yeroo bubbee hamaan itti ka’e keessa seenuun keenya ifaa dha. Fakkeenyaaf gurgurtaa garbootaa Atlaantikii gamatti geggeessamaa tureen ardii keenya keessaa biyyi lammiiwwan keenya hedduun itti guuraman irraa har’a biyyoota keenya adda addaa irraa kanneen baqatan lammiiwwan Afriikaa deebisuuf murteessitee jirti.
Kana maal gochuu qabna. Kun wal gargaarsaa fi tokkummaa keenya akkaan qormaata keessa kan galchu keessaa tokko jedhan.
Morocco bara 1984 keessa gamtaan Afriikaa Sahara gama dhiyaa kan Moroccon qabiyyee koo ti jechuun falmaa turte walabummaa isheef beekkannaa kennuun miseensa gamtichaa godhee booda Morocoon miseensommaa keessaa baate.
Biyyoota miseensa gamtichaa ta’an 54 keessaa 39 sochii deebi’uu biyyattii simatanii jiran. Falmiin jiru garuu hin furamiin jira.


text:
Insha Allah har’as dhukkuba qalbii fi qoricha ishii itti barbaaduf ni carraaqna. Yommuu namni dhukkuba qaamatin qabamuu ‘Ah, na dhukkube, gara mana yaalaa na geessaa, ogeessa natti barbaadaa…’jedhaa mitiree? Kan dhukkuba qalbiitin qabamee hoo maal jedhinna laata? Yeroo baay’ee dhibeen qalbii namatti hin beeksisu. Gadaa dhaloonni itti bade kanatti dhukkuba qalbii namni ofirratti beeke fayyisuuf carraaqu Insha Allah dhugumatti inni nama qaroo fi milkaa’uf carraaqudha. Jijjirama yeroo jedhamuu ‘Keessaa gara alaati’ moo ‘Alaa gara keessati’? Baay’een keenya jijjirama fiduuf ‘alaa gara keessatti’ carraaqa jirra. Kana jechuun keessa keenya osoo hin jijjiriin alaa fi naannoo keenya jijjiruuf carraaqna. Read more
Jechoota baay’ee google search irratti barbaadaman keessaa tokko ‘Boqonnaa Sammuu’ jecha jedhuudha. Yeroo darbee kutaa lama baase ture. Haa ta’uu malee namoonni garmalee waan barbaadaniif kutaa 3ffaa itti fufu dirqame. Kunoo kutaa sadaffaa dubbisuu itti fufaa. Read more
Kutaa darban keessatti mata duree kana hanga dandeenyun qaaccesuuf yaalle turre. Boqonnaa sammuu argachuuf maloonni namoota hundaa gargar haa ta’uu malee hundii isaani bu’aa qabeessaa fi itti fufinsa kan qabanii miti. Inuma gariin boqonnaa sammuu argachaan jira jedhe haa yaaduyyu malee dhiphinnaa fi rakkoo ofitti akka dabalaa jiru hin hubatu. Fakkeenyaf namoonni hojii tokko dalaganii erga fixanii sammuu keenya bashanansiisna jedhanii fiilmitti ija bobaasu. Sammuun sa’aati 24 hojjachuu hin danda’u boqonna barbaada. Read more


text:
Jiraachu Azaabaa fi Qananii Qabrii
Barruu “Aakhiratti amanuu” yommuu ilaallu Azaaba fi qananii qabrii ilaalle turre. Azaabni fi qananiin qabrii dhugaa akka ta’e ragaalee Qur’aanaa fi hadiisa irraa dhiyeessinee turre. Azaabni fi qananiin qabrii wanta geeybi irraa waan ta’eef nafseen /ruuhiin nama du’e qofti akka beektu fi namoonni biroo ijaan arguu akka hin dandeenye kaasne jirra. Namoonni gariin wanta ijaan hin mul’annee (geeybi) kana ijaan arguu yommuu barbaadan, qabrii banuun yaalan. Garuu azaaba fi qananii qabrii jedhame hin argine. “Qabrii bal’attuu fi dhiphattu hin argine, qaamni nama du’ee akkuma duraatti jira. Meeti ree azaabni qabrii?” Kana bu’uura godhachuun azaabni fi qananiin qabrii hin jiru jechuun ofillee dhamaasanii namallee dhamaasu. Har’a In sha Allah shakkii fi dhama’iinsa kana saaquf ni yaalla.Dabalata Dubbisi


text:
Akkaataa Salaataa Gabaabinaan
kitaaba qopheessuu. :
ibsa gabaabaa.
Kuni maxxansaa haaraa kitaaba kiyya(akkaataa salaataa gabaabsamaa) jedhuuti. Akkaataa wuduu’aa fi wantoota wuduu’a balleessan bifa salphaa fi gabaabaa ta’een Jalqaba kitaaba kanaa irratti akka dabalu yaanni naaf dhiyaatee jira. Wuduu’aa fi wantoonni wuduu’a diigan waa’ee salaataa dursanii dhiyaatuun barbaachisaa waan ta’eef Yaanni kuni yaada fudhatamaa ta’uu hubadhe
Akkaataa wuduu’aa fi wantoota wuduu’a diigan ilaalchisee yaada garagaraa Ulamaa’onni (beektonni islaamaa) qaban ragaa wajjiin akkasumas yaanni sirrii(caalaan) kam akka ta’e bakka saditti bal’inaan dubbadhee jira.
- 1
tarree: