text:
Mee seenaa dhufaatii Qubee irratti barruu hayyuun Seerlugaa Dr Abdulsamad Mohammed bara 2013 barreessan tana laalaa. Barruun tun gafa Dr Shek Muhmmadrashaad Abdullee gara fuula rabbii deemaan qooda isaan guddina Afaan Oromoo keessatti qabaniif akka yaadannootti barreeffamte.
============
Seenaa barreefama afaan oromootiifi shoora dr. Sheek mahammad rashaad
(Dr. Abdulsemed Mohammed)
Afaan meeshaa walqunnamtiiti; mallattoo eenymmaatiisi. Akeeka barruu tanaatiif meeshaa walqnnamtii tahuu isaa haafuulleeyfannu. Meeshaa walqunnamtii hoggaa jennu moggaalee lama walitti fida; akka riqichaati isaan tajaajila jechuudha. Kanas bifa lamaan jechuunis: dubbiifi katabbiidhaan tajaajiluu dandaya. Dubbiin sagalee ykn qooqa qofaan gargaaramanii walitti dubbatanii ykn haasawanii hariiroo walhubantiidhaan xumuramtu qabaachuudha. Haaluma kanaan qubee walitti diranii waan katabbii jennuuniin wal qunnamtii akkasii qabaachuun hindandayama. Afaan kamuu karaalee lameen himaman kanaan hawaasa isaa akka tajaajilu shakkiin hinjirtu. Garuu, ar’allee afaannan baay’eetu sadarkaa dubbii qofatti hornagamee hafee jira. Kanneen gara katabbiititti dhawaataan tarkaanfachaa jiranis muraasaa miti. Afaannan sadarkaa afaan dubbii qofatti bara dheeraa turan keessaa, tokko, Afaan Oromooti. Ragaalee qabnurraa akka hubannutti afaan Oromootiin katabuun erga eegalame hinturre: umriidhaan yoo himne bardhibbee lamaafi cinaa qofa. Qabsoo garasiin godhamte dheertuudha; gufuuleen mudatees baay’eedha.
Akeekni barruu tanaa seenaa barreeffama afaan Oromoo bifa gabaabaadhaan dhiheessuudha. Afaan tokko afaan katabbii tahe jechuun mallattoolee sagaleelee afaan sun keessa jiran bakka bu’an moggaafatee sirnaan walfaana tarree galchee barruu dhaamsa ittiin dabarfatu ittiin tolchuun dandayame jechuudha.
Mallattooleen afaan tokko ittiin katabuuf mogaafaman waliigalatti QUBEE jennaan. Qubeen afaan tokkoo mallattoolee sagaleelee afaan sun keessa jiran guututti bakka bu’an of keessaa qabaachuu qabdi. Fakkeenyaaf, Afaan Oromoo sagaleelee SODDOMA qaba; soddomman kanarraahi ijaarama jechuudha. Qubeen afaan tokkoof moggaafamtu tan sagaleelee afaan sunii sirriitti bakka buutee laaftutti ittiin barreessuu nama dandeessiftu tahuu qabdi.
Gara akeeka barruu tanaatti ceehuu dura, ifaajee Afaan Oromootiin barreessuuf godhamte ilaalla. Ragaan harkaa qabnu akka mul’isutti kitaabni duraa Raayya keessatti bara sheekoota Aanniyyi fi Daanniyyi keessa katabame. Kitaabban sun kitaabban manzumaati. Faaruu Rabbiitiifi kan ergamaa Isaati of keessaa qaban jechuudha. Kitaabban sun qalama dibeetaan tuqachaati harkaan barreeffaman. (qalamni gaafasii gobeensa fiinxi qaraa jechuudha). Qubeen ittiin barreeffamaniis qubee Arabaati. Qubeen Arabaa seera dheerina, gabaabina, laafinaafi jabeenya sagalee mul’isan qajeellotti qabdi. Sababa kanaafis namni Afaan Arabaa dubbisuufi katabuu beeku Qubee Afaan Oromoo dafeeti barata; katabuufi dubbisuus laaftutti qomatti galfata. Qubeen Arabaa tuni immoo, Afaan Oromootiif hanquudha. mallattoolee sagaleelee afaan Oromoo baay’inaan 6 (jaha) tahan bakka bu’an of keessaa hinqabdu. Isaanis: c, ch, dh, g, ny, ph [q x ?] hinqabdu jechuudha. Isaan kanaaf mallattoolee jiranirratti waa dabalanii mallattoo hahhaaraya itti tolchuun hindandayama. Meeshaalee katabbii afaan Arabaatiif tolfamaniin afaan Oromoo katabuun ykn maxxansuun hindandayamu. haatahu jennee yoo itti seennelle waan baay’ee feesisa: meeshaalee barruutiifi kan mana maxxansaa bifa haarayaan qoranii tolchuu, maallaqa guddaa dhimma kanaaf barbaachisuus diinnagdee biyyaa agabsanii garasitti ramaduu, hundaa’ol immoo mootummaa dhimma kana akka dantaa ofiititti fudhattee hojiirra oolchuuf qaamaa qalbiidhaan sossootu aangoorra jiraachuun dirqama taha. Kanaafuu ifaajeen garasiin godhamaa turte hundi hawwii milkiidhaan wal hingarre taateeti hafte.
Tattaaffiin itti aantu warra kiristaanaatin godhamte. Toora xumura bardhibbee 19ffa pirotestaantoonni warra Orophaa “Macaafa Qulqulluu” gara afaan Oromootti hiikanii maxxansiisuu fedhan. Hojii suniifis Oromticha Oniisimos Nasiib (Abbaa Gammachiis) jedhaniin muudan. Anisimoos Nasiib teessoo isaa magaalaa Asmaraa biyya Ertiraa godhatee Macaafa ulqulluu Afaan Amaaraatirraa gara afaan Oromootti hiikee bara 1886 keessa achumatti maxxamfames. Kitaabni sun “Macaafa Qulqulluu” jedhama. Kan hiikees “Anisimos Nasiib, nama biyya Oromoo” jedha. Qubee Saabaatiin barreeffame. Qubeen Saabaa tanuma Afaan Amaaraatiifi afaan Tigree ittiin barreeffamtu tana. Qubeen tuni sababoota lamaaf afaan Oromootiif mijjooma hinqabne. Sababni tokko, seera dheerina, laafina, gabaabina fi jabeenya sagalee mul’isu hinqabdu. Sababni lammadaa, dubbachiiftoota “vowels” torba qofa qabdi; afaan Oromoo immoo, 10 qaba; kurnanuuti barbaada. Torban qubeen saabaa qabdu keessaahis lama sagalee afaan Oromoo waliin wal hingitan. Kanaafuu, qubeen Saabaatiin Afaan Oromoo katabuun hindandayamu.
Tattaaffiin Sadaffaan tan qubee Laatiiniin godhamte taati. Tanas bakka lamatti qoonnee laalu dandeenya. Tokko kan Lola addunyaa kan lammaffaatiin dura taheefi kan Lola lammaffaa keessaafi achiin boodaati taha. Tattaaffiin duraa ammas tanuma warra Orophaa (France, German, Italy) fedhii amantii babal’isuu qabaniin godhamte taati. Kitaabban xixiqqaa amantii mataskaana pirotestaantii ykn kan kaatolikii barsiisan qubee Laatin tanuma afaan faransaa, afaan Jarman ykn afaan Xaalyaanif moggaafaman jijjiirama tokkollee osoo itti hingodhin Afaan Oromoo ittiin kataban. Seera afaan isaaniitiin afaan Oromoo barreessuu yaalan. Rakkoolee gararreetti gara dheerina, gabaabina, laafina fi jabeenya sagalee jennee ibsine sun qaban. [sagalee takka qubee adda addaa tin bakka buusuu fkf ny —> gn, …]
Kan itti aanu tattaaffii Lola Addunyaa kan Lammaffaa keessa taate taha. Kuni gadaa qubee afaan Oromootiif aduun baate, gadaa qormaata karaa saayinsii afaaniitiin maalummaan afaan kanaa sirnaan itti hubatame jechuu nidandeenya. Tattaaffii ogeeysa saayinsii afaanii Martin Moreno warra biyya Xalyaaniitiin godhame taha. Kitaaba saa kan mataduree “Gramatica della Lingua Galla” jechuudhaan moggaasees bara 1939 keessa maxxansiise. Nama yeroo duraatiif xiinsaga (phonology), xiin-unkaa (morphology) fi walfaanoommii jechootaa qajeellotti hubate waan taheef gadaa suniin “Gadaa Moreno” jedhee yoon moggaase dogongora hintahu.
Qubee MARTIN MORENO
’ A B C Č D Ḑ0 E F G H I J K L M N Ñ O H Q R S Ṧ T Ṭ U W Y Z
Lola addunyaa kan lammaffaa booda haala ilmaan biyyaa barnootaaf gara biyya alaa itti imaltaawaniitu dhalate. Akkaataa biyyaa itti bahaniin immoo,murnoota lamatti qodaman. Murni tokko warra hiree barnootaa bifa qaari’aatiin (scholarship) ykn motummaadhaan ergamanii biyya alaatti deemani. Jarri kuni warra barnoota sadarkaa lammaffaa biyya eessatti fixatanii digrii duraatiif alatti imaltaawan ykn kanneen digrii duraa qaata biyya keessatti univarsitiirraa eebbifamanii digrii Maastersiitiif ykn Doktaraatiif deeman of keessaa qaba. Isaan kuni biyya itti deeman, universitii itti baratan, maal akka baratan, yeroo hammam keessatti barnoota sun akka xumuran, maallaqa ittiin jiraataniifi meeqa akka argatan beekaniiti roophilaadhaan gara biyya itti baratan sunitti imaltaawan. Jarri kun yeroo baay’ee gara biyyoota Orophaa ykn gara Ameerikaati dhaqan. Garri caalu, Ilmaan Amaaraa haa tahan malee, ilmaan sabootaafi sablammiilee birootis hammi tokko hinjiran.
Barattoonni hiree tana argatanii barnootaaf gara Orophaa dhaqan barnoota qofa osoo hintahin nashaaxa siyaasaatis hinhoratan. Siyaasaa gara bitaatti conqoltutti waan amananiif bitaaleeyyii yaada maarkisistii ykn sooshalistiitiin masakamuufi biyyaas ittiin maskuu kajeelan tahan. Isaan kuni, dura Waldaya Barattoota Tophiyaa kan Orophaa jechuun beekkamu ijaarratan. Ilmaan Oromoo miseensoota waldaya kanaa tahan keessaa, kanneen Afaan Oromoo gara afaan barruutitti akka tarkaanfatu hawwaniifi hawwii tanaas dhugoomsuuf hojii nama boonsitu hojjetaniifi seenaanis dagachuu hinqabneetu jira. Isaan kuniis Haylee Fidaatiifi Abdullaahi Yuusuf turan. Kufiinsa Haylesillaasee booda kan qooda guddaa qabu Haylee Fidaati. Qubee Martin Moreno fudhatanii jijjiirama xiqqaa itti godhuudhaan ittiin barreessuu jalqaban. Qubeen isaaniitiis kunoo tana. Qubeefi seera Martin Moreno lafa kaayetti jijjiirama xiqqaa itti godhaniiti kunoo qubee kanatti aantuun as bahan:
A B C Č D Ḑ E F G H I J K L M N Ñ O H Q R S ṧ T Ṭ U W Y Z
Warri Orophaa kuni garuu, waa lama dagatan. Laageen (’) tan namni garii hudhaa ykn hamzaa jedhuun phoneme (dhamsaga) of dandeesse tahuu dagataniiti keessaa hanqisan. Qabxiin lammaffaan Qubee tanaan biyyatti galanii ittiinis barreessuuf hiree yoo argatan makiinaan barruutiifi manni maxxansaa kanaaf qophaawan jiraachuu dhabuudha dagatan. Akkasiinuu qubee tana lafa hinkeenye. Bara 1973-1974 keessa kitaabban lama biyya Jarmanitti maxansiisan. Matadureen kitaabban lameenii: tokko Hirmaata Dubbii Afaan Oromoo kan jedhu yoo tahu kaan immoo Bara Birraan Barihe jedha. Kitaabni duraa, akkuma maqaan isaatuu himutti kitaaba seera afaaniiti. Seera afaanii kan bu’uraa bifa gabaabaadhaan dhiheessa. Kitaaba kana qopheessuurratti maqaan baay’ee dhawamu Haylee Fidaa haatahu malee, jarri kaanis qooda hinqaban. Kan Bara Birraan Barihe jedhu immoo, roorroo sirni nafxanyaa ummatarraan gayu bifa diraamaatiin dhiheessa. Kitaabban lameen kuni jabeenya fi laafina, dheerina fi gabaabina sagaleelee afaan Oromoo yeroo duraatiif qajeellotti adda baasanii mul’isan waan tahaniif seenaa barreeffama Afaan Oromoo keessatti bakka guddaadha qaban. Jarri kitaabban kana qopheesse kuni kufiinsa mootummaa Haylesillaasee booda, dhaaba siyaasaa “MEISON” jedhu moggaafatanii gara biyyaa deebi’an. Maqaan “MEISON” Kottoonfii maqaa Afaan Amaaraatiin dhaaba saaniitiif moggaafataniiti (“Mellaa Itiyoophiyaa Soshalist Niqinnaaqee”) Afaan Oromootti (Sochii Soshalistii Idil Tophiyaa) jechuudha.
Yoos sochiin ABO tiis qaata jalqabde. Hoggansa Elemoo Qilxuutifi Jaarraa Abbaa Gadaatiin qabsoon hidhannoo dhandhaaramte. Waraanni ijaaramuus barnoota siyaasaa, leenjii lolaatiifi barnoota qalamaa akka argatu, barnoonni kuniis afaan Oromootiin akka kennamu murteeffame. Kanaafuu, Qubee warri MEISON fide guutumatti fudhatan. Makiinaa Barruutiin barreessuuf immoo, makiinaaleen qubee tanaaf qoramanii tolfaman hinjiran. Makiinaan jirtu tanuma afaan Ingiliizii qofa. Makiinaan Afaan Ingiliizii Qubee Haylee Fidaa ittiin barreessuuf hinmijjooytu. Barkoo ykn baallaa xixiqqoo mallattoolee garii gararreerra (gubbaarra) jiran harriiqqaadhaan bakka buusanii barreessuu jalqaban. Kuniis golollee waraqaa ooftu oliifi gad qabuudhaan harriiqqaa ykn qabxii itti godhuu dirqama tahe. Kuniis tarree yaa’a barruu jallisuufi barruus buburreeysuu fide. Yeroo dheertuu fudhachuu malee rakkoon barruu fokkiftu mul’achuun dhimma furmaata saffee itti barbaadan taate.
Gaafas kitaabni “ Fura Afaan Oromoo” kan Sheek Mahammad somaaliyaarraa hulluuqee gara biyya teenyaa seenuu haahimamu malee, harka namayyuu gayuu hindandeenye. Garuu, makiinaa barruu tan biyya keessa jirtuun rakkoo malee ittiin barreessuun akka dandayamu hoggaa dhagayan barbaachaaf karaa bu’an. Dr. Mahammad Rashaad qunnamuun dirqama tahe. Akkasitti booddee magaalaa guddittii biyya Soomaaliyaa moggaasatti wal qunnamanii haasawaafi marii booda Qubee Dr. Mahammad Rashaad fudhatanii ittiin fayyadamuu jalqaban. Qubeen ar’a manbarnoottan keessatti ilmaan Oromiyaa ittiin barataniifi waajjiroota Oromiyaa keessattiis ittiin hojjetan qubee suni. Qubeen sun kitaaba mataduree “Fura Afaan Oromoo” jedhuun bara 1969 keessa dura harkaan barreeffameeti ganna lama booda yeroo duraatiif maxxamfame. Namni kana barreessees Sheek Dr. Mahammad Rashaadi. Qubee Afaan Oromoo bifa arra qabdu kana Sheek Mahammad Rashaad Abdulleetu itti abbaa. Kanatti aansee Sheek Rashaad eenyu akka tahan beekuuf akkaataa biyyaa itti bahaniifi maal akka hojjetan seenaa isaanii hamma tokko dhiheessuun yaala.
Sheek Mohammed Radhaad Eeenyu? Akkamiin Qubee Tolchutti Seenan?
Oromoota barnootaaf biyya alaa dhaqan keessaa, murni lammadaa warra fedhii barnotaaf qabaniin ka’anii ofumaan daangaa qaxxaamuranii biyyaa bahan of keessaa qaba. Jarri kuni mootummaa isaan afeertee qaariyaa isaaniif baaftees tan irraa kafaltee isaan argitees hinjirtu. Ka galaa (sinqii) qabu gala saa baadhatee, kan hinqabne immoo, dhoortoo kadhachaa miilaan daangaa biyyattii tarkaanfatanii, dura gara biyya ollaa dhaqan. Barnoota barbaacha biyyaa bahuu malee, maal akka baratan, biyya tamitti akka baratan, yeroo hammamiif akka baratan, maallaqa qubsumaaf, nyaataafi uffataaf barbaachisu hinqaban; eebyurraa akka argatanis himbeekan. Kanneen haala kanaan afaan bineensaa bu’anii, dhukkuba hamaadhaan qabamanii ykn beelaafi dheebuudhaan du’a mudatanii karatti hafan baay’eedha. Kanneen lubbuun isaanii eewalamte keessaa, garii hiree barnootaatin wal dhabanii biyya ollaa miilli saanii dura ejjete sun qubachuufi mu’oya (kuulii) dalagachaa of jiraachuisuuf dirqaman. Muraasa imala isaanii itti fufanii fagaatanii deemanis biyyoota Baha Jiddugaleysaa gayaniiti imala saanii xumuran. Warri haala kanaan biyyaa bahan hundi muslimoota sabaafi sablammii garagaraatirraa dhalatan tahuu isaanii beekuun gaariidha. Oromoota hiree akkanaatiin miilaan biyyaa bahanii fedhii barnootaaf qaban argatanii sadarkaa digrii duraatiifi tan lammadaa argachuudhaan eebbifaman keessaa, tokko, Dr. Muhammad Rashaad Abdullee ti.
Sheek Muhammad Rashaad Baha oromiyaa, Godinaa Harargee Dhihaa, Koonyaa Carcar Laga Arbaatitti dhalatan. Hoggaa Umriin barnootaaf geeyse barnoota amantii Islaamaa abbaa saanii jalatti barachaati guddatan. Dr. Muhammad Rashaad barataa faxina turan. Kanaafuu, barnoota bu’uraatiifi kan sunitti aanu yeroo gabaabduu keessatti xumuran. Kana malees, sabboonaa roorroon sabni Oromoo sirna nafxanyaa jalatti mudate isaan anaannachiiftu turan. Hoggaa umriidhaan dardarummaa guutan waahila isaanii tokko wajjiin miilaan Laga Arbaatii ka’anii, dura magaalaa Ciroo gayan. Achirraahis tirachaa magaalaa Harar gayan. Waan Ciroofi Hararitti argan laalchisee bara 1992 keessa yeroo duraatiif gara biyyaa hoggaa dhufan gaaffii fi deebiin godheef keessatti akkana jedhan: “Hoggan magaalaa ciroo gaye, ashkara Amaaraa kan ‘irgiccaa’ dhiituun arke. Magaalaa Hararittiis waanuma akkasiitiin arke. Yoo anaatii ashkarri Oromoo miidhu bakkuma lameen kana jira. Kanaafuu anaafi waahilli kiyya biyyaa baanee biyya Islaamaa dhaqnee rakkoo sabni keenya qabu itti himnee hidhannoo akka nuuf kennan kadhanna. Achirraa hidhannee bombii harkatti qabannee tokkoon keenya gara magaalaa Harar, tokko ammoo, gara magaalaa Ciroo sunitti deebinee yeroo takka kessatti Ashkaroota bakka lameenuu jiran bombiidhaan daaraa gooneeti saba keenya bilisoomsina” jedheetiin yaade. Yemmuu biyyaa bahaniis akeeka lama qabaachaati turan. Akeekni duraa barachuu yoo tahu kan lammadaa biyyatti deebi’anii diina saba miidhu murruq godhuudha.
Biyyaa ka’aniiti miilaan dura Jibuuti dhaqan. Achirraa dooniidhaan Yaman seenan. Yamanirraahis miilaani Su’uudiyaa dhaqanii magaalaa Madiinatul Munawwaraa qubatan. Hamtuun amna dheeraa kana keessatti qunnamaniis baay’ee nama sodaachifti; lubbuu Rabbi eewalami jedheen qaban malee, nama umriidhaan turee as gayu tahuun akka jabaadha. Yeroo hamma tokkoof Su’uudiyaa taa’aniiti booddee gara Suuriyaatti deeman. Achitti barnoota saanii yoo xumuraniis xalayaa ragaa takkaan malee geggeeffaman. Yoos gara Misratti qaceelanii Universitii Al Azharitti galmeeffaman. Achitti Digrii Duraa, itti aanseetis Digrii Lammaffaa argachuudhaan eebbifaman. Barnoonni baratanis guddichi (major) barnoota amantii haatahu malee, barnoota hawaasaa (Sociology), xiinqalbii (Psychology), Manxiq (Logic), xiinqoonqa (linguistics) barataniiti jiran.
Dr. Muhammad Rashaad hayyuu hayyummaa saa beekkoomsaan mirkaneessa qofa miti. Sabboonaa hojiidhaan maalummaa saa mul’iseesi. Universitii Al Azhar kutaa afaanii keessa damee afaannan alagaa itti barsiifamuutu jira. Afaannan achitti barsiifaman keessaa, tokko, afaan Amaaraati. Dr. Rashaad suutatti itti dhihaatanii dubbiin dhugaa tahuu hoggaa hubatan seerumaani “Afaan Oromootis nuu naqaa” jedhanii gaaffii saanii dhiheeffatan. Gaaffiin saanii hoggaa fudhatama dhabde “Maalif” akka didamte gaafatan. “Afaan Oromoo Qubee hinqabu; kanaaf dinne” jechuudhaan deebii laataniif. Haalli kuni hayyicha kana garamitti akka bobbaase tilmaamuun nama hindhibu. Gadaan achiin duraa tanuma ofiif barachuuf itti tattaafatan turte; tan achiin boodaa immoo, saba saa barsiisuuf tattaaffii adda citii hinqabne itti jalqabani. Afaan Oromoo qubee hinqabu; qubee dhabuun kabajaa afaannan biroo argatan isa dhabsiisuun hedduu itti dhagayame. Qubee qabaatee afaan ittiin barreeffamu tahuu akka qabu itti amane. Dirqama kana ofitti fudhatee tarkaanfii saa jalqabe. Tattaaffii Sheek Bakrii Saphaloo qubee Afaan Oromoo uumuudhaan godhaniifi sheekkaniifi darasoota faana Aanniyyiifi Daanniyyi bu’uudhaan Qubee Arabaatin Afaan Oromoo barreessan qoratanii tolaafi gufuu qaban adda baafatanii hubachuu jalqaban. Ulaagaalee barbaachisoo fi murteessoo jedhaniin hunda madaaluu itti fufan. Ulaagaaleen kuniis:
Mallattoon filatamtu tan sagalee Afaan Oromoo sun guututti bakka buutu tahuu,
Namni qubee sun barsiisu laaftutti argamuu; bakkayyuus jiraachuu.
Makiinaaleen ittiin katabaniifi ittiin maxxansaniis lafa jiraachuu
Ulaagaalee sadeen kanaan Qubee lameenuu hoggaa madaalan lameenuu fullahuu ykn bakka gayuu hindandeenye; lameenuu hinkufan.
Qubeen Arabaa ulaagaalee sadeenuu guutuu hindandeenye. Gara mallattootiin afaan Oromootiif hintaatu; hinhanqatti. Mallattoolee sagaleelee Afaan Oromoo jahaaf bakka bu’uu dandayan hinqabdu. Mallattooleen jahanis kanneen akkaataa ammaatti kataban kana: “G, C, CH, DH, NY, PH” . Hanquu tana ibsuuf fakkeenyuma Dr. Rashaad natti himanin dhiheessa. Hima akkanatti barreessinu kana “Dhagaa caphsii cirracha nyaadhu” qubee Arabaatiin barreessuun hindandayamu. Jijjiirama tokko tokko itti godhuudhaan sagaleelee tana akka bakka bu’an gochuun hindandayama. haatahu immoo, makiinaan akkasitti qoramtee tolfamte lafa hinjirtu; beekaan beekkoomsa kana qomaa qabaatee yoggasumatti barsiisuu dandayuus hinjiru. Kanaafuu, Afaan Oromoo ittiin barreessuuf filachuus moggaafachuus hindandeenyu.
Hayyoota Oromoo kanneen Afaan Oromootiif qubee qoranii qopheessuuf tattaaffii godhan keessaa, kan duraatiifi guddichi, Sheek Bakrii Saphalooti. Qubeen Saphaloo qubee ajaa’ibaati. Qubee takkittiin Afrikaa keessatti dhalattees isii tana. Qubee ilma Oromootiin qoramtee Oromiyaa keessatti dhalatte tahuu isiitiin malees, qubee saba Oromoo saba qubee ofii qabu taasifte waan taateef ayaa hundi keenya ittiin boonnu, tan yaadqalbii sabaa ar’aas jajjabeeysituufi niis dagaasituun jedha. Asirratti waa himee taruun fedha. Qubeen Saabaa Qubee biyya Yamanitti dhalattee warra Habashaatiin gara Afrikaa as goodaante malee Afrikaa keessatti hindhalanne. Ragaalee baay’ee tarree galchinee dhiheessuus ni dandeenya. Akeekni barruu tanaa garuu, kana miti. Kanaafis kanumaan irra tarree hegere hoggaa feesise itti deebina.
Qubeelee lameenuu tan Arabaatiifi tan Saphaloo gara ulaagaalee lameen irraa boodaatin yoo laalle Arabaatu irra wayya. Kanaafuu Dr. Rashaad osoo Misra jiranuu hamma qubeen irra wayyaa argamtutti yeroodhaaf qubee Arabaatitti fayyadamuu turan. Maluma Aanniyyi fi Daanniyyi jalqabanitti jijjiirama tokko tokko itti godhanii bifa Afaan Oromoo ittiin barreessuuf maltu taasisan. Akkasiinuu harkaan malee, makiina barruutiin barreessuun hindandayamne. Afaan Oromoo qubee qabaachisuuf tattaafachuun isaa akeeka qaba. Akeekni isaatis Univarsitii Al-Azhar damee afaannan alagaa sunitti deebi’ee warra afaan Oromoo Qubee hinqabu jedheen suniin kunoo“Afaan Oromoo Qubee hinqabaa akka ittiin barsiifamu amma nuu hayyamaa” jedhee afaan Omootinis akka barsiifamu gochuudha. “Harki diddaaf deemu daduu hinseenu” jetti Oromoon. Jarri ammas hindidan; tattaaffiin Sheek Mahammad Rashaad Misratti gochaa turees milkaawuu hindhabde. Tattaaffiin Afaan Oromootiif Qubee barbaaduuf jalqabe ammoo, hamilee finiintuufi fedhii cimtuudhaan itti fufte.
GODAANSA GARA SOOMAALIYAA
Oduun biyyaa dhuftu yaada biyyatti deebi’uu jedhu haqanqoorteeti nama keessaa fixxi. Warri ofiin biyyaa bahee, alatti baratee biyyatti deebi’e hiree gaariin isaan hinqunnamne. Garii hinhidhaman; garii achi buuteen isaanii hinbeekkamtu. Sabbaba kanaafis biyyatti deebi’uun akka harka ofiitiin du’aaf dabarsanii of kennuutti hubatame. Malli hafe biyya ollaa dhaqanii biyyatti dhihaatanii jiraachuu tahe. Biyyoota ollaa keessaahis Somaaliyaan irra wayyaa taatee waan mul’atteef garasitti godaanuun dirqama tahe.
1991 1939 1974 1977 1969
AMMAA MORENO HAYLEE FIDAA ABO Dr. RASHAAD
C Č Č C C
CH C C CH CH
DH Ḑ ɗ D DH
NY Ñ Ñ N NY
X Ṭ Ṭ T X
SH Ṧ Ṧ S SH
PH P P P PH
Hubachiisa:
Qubeen ABOn dura ittiin fayyadame kanneen tarree galfaman sun (C, D, NY, S, PH) gararreerraa harriiqqaa ykn sarara xiqqaa qabu. Kan Haylee fidaa ammoo, baallaa qarri lameen ol garagalan ofirraa qaban. Qubeen arra mallattoo “x” tanaan bakka buufamte ammoo, T barreessaniiti qabxii xiqqoo miiljaleerra kaayan.
Dr. Mahammad Rashaadis hamma warra ABOtiin wal hinqunnaman mallattoon qubee arra “X” jennuun tanaaf “TH” katabuudha turan. Booddee marii bal’oo godhaniin qubee Ingiliizii tan lafatti hafte “X” (tan eks) jedhaniin sun maqaa arra qubee Oromoo keessatti qabdu itti moggaasaniiti garri lachuu fudhatee ittiin fayyadame.
Qubee Afaan Oromoo ittiin barreessuuf toltu moggaasuuf biyya keessattiis alattis qabsoo ciccimtuu tu godhame. Qabsoofi tattaaffiin tuniis jijjiirama kufiinsa mootummaa Haylesillaasee booda jajjabaatteeti itti fufte. Mootummaan Dargii Afaan Oromoo Qubee Saabaatiin akka barreeffamu murteessite. Gaazexaa Bariisaa dhuunfaadhaan maxxamfamaa ture ni dhaaltee qabeenya mootummaa tahee akka itti fufu godhe. Gaazexaan Bariisaa dhaloota isiitirraa qubee saabaatiin barreeffamaa turte. Akkasiinuu Bariisaan barruulee qubee Laatiiniin barreeffamanii maxxamfaman fuula gariirratti baasuu turte; hanqina qubeen saabaa qabduufi mijjooma qubeen Laatin Afaan Oromootiif qabdu basaqeeysatti ibsuudhaan dubbistootaaf dhiheessuudha turte. Bara Dargii qubee Laatiiniin barreessuu dhiisii yaaduunuu yakka guddaa ture. Ob. Mahdii Haamid Muudee, editara fi qopheessaan gaazexaa Bariisaa, osoo kana beekuu soda takkaan malee, qubee Laatiniin barreessee akka raabsamtu godhee dhaamsa sun ummataan gayeeti jira. Sababni Dargiin gaazexaa Briisaa humnaan fudhatee mootummaa jalatti akka maxxamfamtu itti godhees kanuma.
Haaluma akkasiitiin wallisaan, sabboonaafi qabsaawaan Oromoo beekkamaan, Dr. Alii Birraa bara 1976-tti akkana jechuudhaan wallise:
A, B……………. jennee-k-kaana;
Tanumaan jalqabna;
Afaanuma keenyaan katabnee-d-dubbifna.
Qubeen Oromoo qubee Laatin akka taatu sodaa malee wallise; kaaseeta maxxanseeti raabse; dhaamsa kanaasummataaf labsuudhaan aantummaa Qubee Oromootiif qabu ifatti ibsee kumaatamoota barsiisee qabsoodhaaf kakaase.
Yeroo sun mootummaan Dargii afaan Oromootiif Qubee Saabaa moggaafte. Kitaabban barnoota bu’uraa ni qopheessite; duula beekkoomsaafi guddinaa jechuudhaan barattoonni biyyattii akka duulanii ummata ijaataniifi barsiisan ni labsite. Hayyootaafi sabboontoonni dantaa Oromootiif anaannatan hundi qubeelee lafa jiran keessaa tan mijjooma qabdu qubee Laatin qofa tahuu barsiisuufi falmachuu isaanii itti fufan.
Dr. Muhammad Rashaad beekkoomsa biyya alaatti baratan saba saaniitiif qooduuf biyyatti deebi’uun harka ofiitiin du’aaf of kennuu itti taate. Misraa deemuun dirqama; malli biyyatti siqanii qubachuuf filmaanni biyya takka qofa tahe. Biyti gaafasitti irra wayyaa Soomaaliyaa waan taateef garasitti godaanaan. Yeroon yeroo J/ Ziyaad Barree mootummaa Abdirashiid Ali Sharmaarkee fonqolchee aangoo itti dhunfate turte. Ziyaad Barreetis siyaasaa gara bitaa awaddu ofitti fudhatee biyyattii daandii soshalistiirra kaaye. Afaan Soomalee afaan barruu tahee akka ittiin barsiifamuufi ittiinis hojjetamu ni murteessan. Qubeen filataniis Qubee Laatiin taate. Koreen dhimma kana geggeessitee fiixa baaftuus ni jaaramte. “Sheek Mohammed Rashaadiis miseensa koree sunii akka tahu godhame” warri jedhu ni jiran. Ani garuu, ragaa dhugooma waan kanaa mirkaneessu ammoo, hamma ammaatti hin argine.
Somaaliyaatti hoggaa godaanan wanni duraa bakka qubatan qabaachuudha. Itti aansee biyyaafi qilleensa biyyaatiin wal fudhachuudha. Sun booda osoo hin turin waan sabaaf tolu argamsiisuuf tattaaffii isaanii itti fufan. Dr. Mahammad Rashaad ummnni bal’aan akka baratee, waa hubatee, dammaqee bayyanatu hawwan. Karaan garasitti nu geessu karra qaba; karri suniis barnoota jedhan. Hawaasa Oromoo kan halaala jiru kana halaalaa barsiisuuf afaan Oromoo afaan Miidiyaa akka tahu gochuu feesisa. Kana jechuun: gaazexaa, kitaabbaniifi barruulee ummanni irraa baratu maxxansanii raabsuu; raadiyoofi TV keessaan ummata gurra ykn gurraafi ija ummataa gayuu barbaachisa. Hawaasa dubbisuufi barreessuu hin beekne kan akka hawaasa Oromoo hoggaa tahe wanni miidiyaa elektronikaa caalu hin jiru. Raadiyoo keessaan dhaamsa qabdu bifa sagaleetiin akka dhagayutti gara gurra saa erguu, ykn TV keessaan dhaamsa qabdu bifa suursaga (suuraa fi sagalee) taheen gara argaafi dhageeytii ummataatiif qilleensarraan itti erguudha. Namni waan qabuun, waan dandayuuniifi waan lafa jiruun jalqaba. Tattaaffiin jalqabaa afaan Oromoo raadiyoona akka seenu gochuudha. Sheek Rashaad kana hoggaa himan akkana jedhan: “Ani beekkoomsa xiqqaa tokkoon qaba; Raadiyoo hinqabu; maallaqa bahii hojii tanaatiif feesisuus hinqabu.
Abdiin kiyya Tokkicha na uume qofa. Akka na gargaaruus shakkii hinqabu. Kanaafuu Isa abdadhee Isarra of kaayeetiin qondaalootafi itti gaafatamoo Raadiyo Maqdishoo bira dhaqee Afaan Oromootis akka nuu naqan itti iyyadhe. Sababoota siyaasaa, kan diplomaasiitiifi kanneen adda addaa dhiheessuudhaan “Lakki, lakki. Kuni Tophiyaa wajjiin wal nu lolchiisa; seera akkaataa ollaan waliin itti jiraatu ni cabsa. “Kuni hin tahu” naan jedhan. Ani garuu, hifaataan maleetti itti deddeebi’ee, yaada fi mala garagaraa itti dhiheessuudhaan tura keessa deebii jaalannu nuuf kennan. Afaan Oromoo raadiyoo maqdishoo ni seene. Haa tahu ammoo, Afaan Oromo jechuu nuf hayyamuu ni didan; diduu qofa miti, nuus ni dhoowwan. Faraqaa Afaan Qottuu” akka jennu nutti himan. Raadiyoonni sun arra hin jiru; yaadannoofis kunoo akkanatti jalqabuu ture: “Kun Raadiyoona Maqdisho qooqa Jumhuriya Dimoqraasii Somaalee faraqaa Afaan Qottuti) jechuu ture. Booddee tura keesaa ammoo, “Kun Raadiyoona Maqdisho qooqa Jumhuriya Dimoqraasii Somaalee faraqaa Afaan Gaallaati” jechuutti jijjiirame.Guyyatti sa’aa takka dabarsuu ture; qophiilee adda addaa: oduu addunyaa, gorsa fayyaa, barnoota amantii, haasawa manguddoo, walleefi muziqaa, kkf ). Raadiyoonni sun ummata ni gammachiise; ni barsiise; ni bayyanachiise; ummata dantaa ofiitiif falmatu ni taasise. Bifa waliigalaatiin humna qabsoo itti aantuuf qophaawe ni uumte. Hayyichi Afaan Oromoo afaan raadiyoo akka tahuu tattaafatees Dr. Mahammed Rashaad Abdulleeti.
Tattaaffiin hayyichi kun Somaaliyaa keessa osoo jiruu godhe itti fufa qabsoo Misratti jalqabamte tahuu dagachuu hin feesisu. Tuniis Afaan Oromoo Afaan ittiin Barruutiifi afaan barnootaa gochuudha. Qubee ulaagaalee sadeen gararreetti ibsaman guututti qabdu moggaasuu, mariidhaaf dhiheessuu, hoggaa fudhatamtees Qubee Oromoo tahuu sii murteessuudha. Tattaaffiin garanaan biyya keessatti godhamaa turte gufuu adda addaati mudatte. Gufuun duraa warra Afaan oromoo afaan katabbii (afaan barruu) akka hin taane fedhan hunda of keessaa qaba. Isaanis mootummaa Nafxanyaa, nafxanyoota yaada mootummaatti amananiifi kanneen yaadqalbii suniin masakaman hunda of keessaa qaba. Jarri kun bifa dandayan hundaan afaan Oromoo afaan barruu akka hin taane gochuuf tattaafatan. Hamma bara 1974 Qubee fedheen afaan Oromoo barreessuun yakka ykn wanjala ture. Ergas ammoo, bara Dargii keessa qubee Saabaatiin malee, qubee biraatiin afaan Oromoo barreessuun yakka tahuun itti fufe. Arra garuu, seeraan murteeffame: Oromiyaa keessatti afaan Oromoo afaan barruu, afaan hojiitiifi afaan barnootaati. Murtii tanaas walgahii Duraa tan Caffee Oromiyaatu murteesse.
Gufuuleen tattaaffii tana heewasan biyya alaattis hin hanqanne. Humnoota gaafa Soomaaliyaan qubee Laatin moggaafatte dura dhaabbate suniitu afaan Oromootis heewasuu jalqabe. Jarri kuni akka warra Habashaatti qubee Saabaa haa tahu hin jenne. Waa mara ija amantiitin laalan; qubee Arabaa filachuu dhabuun akka waan amantii diduutti hubatan. Gariin isaanii tafsiira (hiikkaa) haaraya tolfataniiti “Laatiin jechuun “Laa diin” ykn (Amantiin hinjirtu) jechuu waan taheef irraa dhaabbadhaa” jedhan. Jarri kuni qubeen Arabaa Diin-Islaam dura, gaafa jaahiliyyaa dhaamsa zamana jaahiliyyaa ittiin barreeffamaa akka turte dagachuun isaanii ni mala. Garii ammoo, jaalala amantii ofiitiif qabaniin qubee Arabaatiifi afaan Arabaa bay’ee jaalatan. Qubee Arabaa afaan Oromootiif moggaasuun amantiin sun akka babal’atuuf haala mijjeessuu akka tahetti amanan.
Jaarmayni dhiibbaa akkanaa gochaa turte takka Raabixatul Islaamiyyaadha. Raabixaan tuni biyyoota ollaa (Suudaaniifi Soomaaliyaa) keessatti qubeen Arabaa afaan Oromootiif akka moggaafamtu dhiibbaa cimaa gochaati turte. Dhibbaa tana fashalsiisuuf tattaaffiin Dr. Mahammad Rashaad Soomaaliyaa keessatti godhan kan seenaan dagattuu miti. Walgayiilee garanaan godhamaa turanirratti argamuudhaan ibsa bal’aa raga gayaa diduun hindandayamne iin waldhiheessaati turan. Hayyoota gaafas tattaaffii sun keessatti hirmaatan keessaa, tokko, Ob. Xaahaa Abdii akkana jedhan: “Dhiibbaan Raabixaan gootu cimtee hunda keenya hifachiiftee abdii nu kutachiisuu bira geyseeti turte. Haala sun keessatti anaa garaan na gubatee rakkachutti jiru Sheek Mahammed Rashaad : “Qubee Arabaatiin afaan Oromoo katabuu narra ka moyxannoo itti qabu hin jiru.Rakkoo, dhibdeefi hanquu qubeen tun qabdu ka beeku ana. Yeroo ammaatti garayyuun madaallee hoggaa laallu qubeen qubee Laatinirra afaan Oromootiif mijjooytu hinjirtu. Garanaan anaatu warra Raabixaatin falmaati abshir je’aa” jechuudhaan garaa nu qabbaneesse” jechuudhaan ragaa bahe. Akkuma jedhanitti Dr. Rashaad muggutii Raabixaatirra aananii barreeffamni Afaan Oromoo bifa isaan maluun daandii guddinaarra akka qaceelu qooda daaddaa hin qabne gumaachaniiti jiran.
Tattaaffii Qubee afaan Oromoo moggaasuuf godhamte keessatti kitaabni duraa “FURA AFAAN OROMOO” yoo tahu bara 1969-itti Maqdishotti barreefame. Kitaabni sun mootummaa Somaaliyaatin hin fudhatamne. Inumaatuu bifa suniin maxxamfamuun isaatuu akka yakkaatti ilaalame Sheek Rashaad qabanii hidhuuf warra nagaya eegu itti bobbaasan. Jaarsi garuu, mimmiliqaa jiraateeti manguddoo keessaan ofirraa qabbaneessee fedhii isaaniitis hubate. Gaafas Somaaliyaan Ogaadeeniifi lafa Oromiyaa kutaa bahaatiifi kan kibbaarraa ciqqaawwatanii muratanii biyya “Soomaaliyaa Guddittii” (Soomaali Weyn) ijaaruuf shakaran. Eenyummaa saba Oromootis haaluudhaan maqaa haaraya “Soomaali Abboo” jedhanii waaman itti moggaasan. Kitaabni Fura Afaan Oromoo yakka tahee magaalaarraa guuramuunis sababni saa kana. Suniis “Fura Afaan Abboo” tahee akka maxxamfamu ajajan. Mataduree malee qabeentaan kitaabaa ka duraaniitin addaa miti.
Sheek Dr. Mahammad Rashaad, kitaabban baay’eedha barreessan. Baay’een achiin dura waan hin barreeffaminiif isaatu ka duraa taha. kitaabban ijoollee barreessuuf inni ka duraati. Qur’aana guututti gara Afaan Oromootti hiikuudhaaf inni ka duraati. Kanuma bifa lamaan barruufi sagaleedhaan biyyaaf qopheessuu isaatinis inni ka duraati. Kana malees kitaabban amantiitiifi kan hawaasaa kanneen adda addaa kitaabsuu isaatiif inni ka duraati. Isaan keessaa hamma tokko: Hadiisa Afurtamman Nawawii, Seeraafi Naamusa Hajjii, Gadaa Islaamaa (Hundeelee Amantii Islaamaa), Tajwiida Qur’aanaa (Akkaataa Qur’aanni Itti qara’amu), Manxiq (Logic), kkf. Kanneen malees, kitaabban Sheekkoo walalooleefi gorsoota adda addaatis barreessaniiti jiran. Ija kanaatiin ragaalee lafa jiran hundaan Sheek Mahammad Rashaad “Abbaa Barreefama Afaan Oromooti” yoon jedhe itti xiqqaata malee, itti hin guddatu. Sheek Mohammed Rashaad umrii saanii guutuu Oromoo fi Oromummaaf waa buusuuf wareega godhan. Waggoota hamma tokko dura osoo Su’uudii jiranuu faalij irra gayeeti yeroo dheertuuf dhukkubsatan. Booddee gara biyyaa ofiitti galanii magaalaa Dirree Dhawaatti, Caamsaa 25, 2013 du’aan adduyaa tanarraa galan.(Rabbi Rahmata Isaaniif Haa Godhu; Ol’aantii Jannataa Jannatul furdowsiin isaan haa qananeeysu)
Dr. Sheek Mahammad Rashaad hayyuu ummata ofii dagatee osoo humaa hin dhiisiniif aakiratti deeme miti. Marsaa internet keessatti “Bakka Rashaad” jedhee “website” ofii ijaarratee hojiilee saa kan bara hedduu achirra kaayeeti dhaalmaya dhalootai kaniifi kan hegereetiif gayu dhiise. Kana gochuu isaatiin ammas hayyuu duraa tahuu saa hundi keenya ragaa dha. www.rashaad.org dhaqaati dhaala isiniif lakkise daaw’adhaa.
Hikkaa Jechootaa
Waaheellan barruu tana osoo ummatatti hi bahin dura dubbisan “xumuratti hiikkaa jechootaa yoo itti dabalte gaarii dha” jedhanii waan na gorsaniif kunoo itti dabalameera. Bakka barbaachisutti jechi hiikamu uunkaa barruu tana keessatti ittiin mul’ate qofa osoo hin tahin hundee isaatii fi hortee achirraa dhalatanis ni dhiheessina.
Awaduu – this is in the infinitive form and it means “to tilt towards”. Synonyms afaan Oromoo: conqoluu, golisuu
Ciqqaawuu – it is a verb in the infinitive form. It means cutting into small chunks (originally used for trees ad tree branches) but now extended to other similar actions. Like the scrumble land.
Dhoortoo – has two meaings: one is “a begger”singular, or “beggers” plural both in the noun form , the other is “begging” a gerund. Dhoortoon hulaarra ejjitii maaliin kennaaf? A begger(s) is by the door what should I give him/her/them? Dhoortoodhaan jiraata. He lives by begging.
Dibeeta it means INK . It is a solution made by mixing water, soot, natural gum and other things.
Hornagame: In the article the word appears in this form. It is a passive verb from the derivative /hornagam-/ meaning “to be limited” and “Hornagame” would indicate a passive verb of the 3rd persone singular of masculine gender the past tense. Its root verb is /hornag-/ , a active verb whose English equivalent is “(to) limit”. Here (to limit) is included with “(to)” in bracket only because it has a meaning close to the infiitve form of the English verb. Otherwise, /hornag-/ is a verb root and not in its infinitive form which as /hornaguu/ which exactly has the meaning “to limit”. There is also the Noun form (“Hornaga) meaning “Limit”. The statement “sadarkaa afaan dubbiititti hornagame.” Means “It was limited (forced to remain) to the level of a spoken language only; not allowed to develop to a written language.
Shakaruu – it is a verb in the infinitive form; it is related to hyperactivity or elated behavior which is usually goal directed to get some thing, or attain a certain goal, or do or perform a certain activity.
Suursaga – this is a word coined by blending two words (suuraa & Sagalee) to bear the meaning just like “VIDEO”. Blending is done based on the method the Oromo people used in the past: ex. Abbuuddoo (“the thumb”) from Abbaa and guddoo; qoollajjii from (qoola and jiidhaa) meanig (“freshly removed animal skin after killing”) , and many more: ogbarruu, seerlugaa, xiinsaga, kkf
Falls Church, Virginia (09/20/2022) – As previously reported by OLLAA, on August 30, 2022, an attack was perpetrated by Amhara…
Mekfira Hussein told Sahan Journal in early 2022 that her experience with hunger as a…
Baruumsi bu'ura jireenya ilma namaati. Barnoonni bu'ura waa hundaati. Manni barnootaa naannoo kee jiraachuu jechuun…
The Conflict Testing Ethiopia’s Nobel-Winning Leader
For several months, Ethiopia has witnessed an escalation of threats on various fronts, both internal…
In a sign of growing concern in Washington about the Civil War in Ethiopia, the…


c: text/html

text:
Naazhi ministera haajaa alaa Ameriakatti itti aanaa haajaa Afrikaati.
Imaltuu tanaan Roobii Ammajii 15-29,bara 2020 tanaan biyya CAR, Itoophiyaa,Keenyaa,Suudan Kibbaa fi Suudan dhaqee bulchoota mootumama,dhaabbilee gargaarsa addunyaa,bakka buutota ummataa,dhaabbilee barnootaa,yuniversitii,barattootaan wal mari’ata.
Imaltuu tanaan bulchiinsa dansaa qabaachuu,demokiraasii jabduu horachaa nagaa naannoo jabeeffachuuf,horii ummataa baduu dhowwuu,diangdeen hunda jabaa qabdu qabaachuu fi waan hedduu irratti mari’atu.
mari’atu.
Akka kanaan waadaa Amerikaan ijoollee kahima Afrikaatiin walii galte hujii irraa oolchuuf deema.Walti dhufeenna yuniverstii Amerikaa fi Afrikaallee haala ittiin jabeessan irratti mari’ata.
Tana malee imaltuun tun ganna 10essoo Sagantaa Bulchiinsa Kahima Afrikaa,YALI ijoollee kahima Afrikaa bulchiinsatti jabeessuuf akka isaanii kahima akka isaanii Amerikaa jiru waliin hojjatan tolchuuf jajjabeessa.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Irra hedduun isaanii ijoollee fi dubartoota kan ta’an baqattoonni Itiyoophiyaa humnaan biyyatti deebisuun kun seera addunyaatti baqatotaaf ba’e cabsuu dha jedha jaarmayaan kun.
Baqattonni Hargeeysaa irraa VOAf akka ibsantti, Hagayya 30 abbaan qabeenyaa lafa irraa baatilee kudha tokkoof qubatanii jiran irraa akka adeeman gaafannaan, lafa deemnu hin qabnu jechuu isaaniin walitti bu’insi uumame.
Sana booda polisiin biyyattii dhufee baqattoota irratti humnaan gargaaramee kan rasaasaan haleelame akka jiru illee dubbatan.
Gareen Hiyumaan Raayitis Watch akka jedhutti polisoonni namoota hanga tokko hidhanii eega bulchanii booda borumtaa isaa jechuun Hagayya 31, bara 2012 gara naanoo daangaatti geessuun Itiyoophiyaatti deebisan.
Kanneen Somaaliilaand keessatti hafan sadarkaa maalii irra akka jiran beekuun rakkoo ta’uu isaas ibsameera.
Gabaasaa Guutuu MP3 tuquun dhaggeffadhaa


text:
Humnoonni ripxe loltoota naannoo Tgiraay guyyoota lama keessatti naannoo Amaaraatii siivilota ajjeesan himannaa jedhu haalanii jiran.
Rooyitersi angawoonni naannoo Fulbana 1 fi 2 siivilonni 120 ajjeefaman jechuu isaanii Roobii kaleessaa gabaasee jira. Angawoonni naannoo Rooyitersif akka himanitti ganda Dabaat irraa fageenya km 10 irratti reeffa namootaa arguu isaanii beekisanii jiran.
TPLF roobii kaleessaa ibsa baaseen himannaa uumamee afarfame ittiin jedhe haalee jira.
Fixiinsa raawwatame maraaf dhuunfaan qorannaan akka geggeessamu waamicha dabarsine irra deebina, himannaa kamiifuu naannoo to’annaa keenya jala jiru keessatti miidiyaan akka seenuuf haala ni mijeessina jechuu dhaan dubbi himaan TPLEF Geetaachoo Reddaa dubbataniiru.


text:
Guutummaa Addunyaa irratti uummatni beela’ee garaa duwwaa ciisu Miliyoona dhibba lama. Namoota akkanaa nyaataan of dandeessisuun karaa danada’amu irratti, hoogganoonni Addunyaa Kora G-8f, dhuma torban dabree as Waashingtonitti walga’an, mari’ataa turan.
Keessumaa lammiwwan Afrikaa nyaataan akka of danda’an oomisha qonnaa ol kaasuu - yada jedhu irratti walii-galan hirmaattonni kora kanaa. Kanneen kroa biyyoota Addunyaa duureyyii - G8 jedhamuu kanatti afeeraman, Muummicha Ministaraa Itiyoophiyaa, Melles Zeenaawii dabalee hoogganoonni biyyoota Afrikaa afurii waa’ee imammatoota qonnaa biyya biyya isaanii keessatti jijjiirama fidanii fi rakkoolee wabii nyaaataa isaan mudatan irratti ibsa kennanii jiran.
Dhimmi ilaalchi guddaan itti kenname tokko qooda hojiin dhuunfaa qabaatu. Hariiroo fi wal-gargaarsi Mootummaa fi dhaabbatoota daldala dhuunfaa gidduu jiru, wabii nyaataa Afrikaa keessaa mirkaneessuuf akka ijoo tahetti fudhatame. Dhaabbatoota dhuunfaa wajjiin wal-gargaaruun daldalaa fi qonnaa walitti hidhuun barbaachisaa tahuu hubachiisan, Muummichi-ministaraa Itiyoophiyaa, Melles Zeenaawii.
Walitti-hidhachuun yokaan wal-gargaaruun hojjechuun faayida-qabeessa tahuu Ministarittiin Dhimma-alaa Yunaayitid Isteets, Hilarii Kilinton illee dubbatanii jiran. Tahus, wanna jabeessanii aeekkkachiisan qaban. Kaampaaniileen alaa lafa kireeffatanii qonnaatti bobba’uunis tahe kanneen mi’awwan qonnaa gargaaran lammiwwan biyyaa qabatanii malee qabeenyaa lammiwwan biyyaa fudhatanii tahuu hin qabu. Toorri daldala dhuunfaa, hojii fi jireenya qonnaan-bultoota qabiyyee xiqqoo qabanii fooyyessee, martinuu akka faayidaa argatu gochuu qaba. Yoo qonnaan-bultoonni oomishan daldallis ni dadammaqa, jedhan.


text:
4.Daraara ummataa Musliima irra gahaa jiru- Bombiin yommuu halkanii guyyaa ummata Musliima irratti roobu, shakkii fi dhama’iinsi nama haguuga. Tokko qabeenyan yoo machaa’u gariin immoo boombii fi beelan dhumu. Gariin baay’iinna qabeenya irraa kan ka’ee haalaa dhabuun daangaa Rabbii darbuu fi ilma namaa cunqursu gariin immoo wanta nyaate uffatu dhaba. Read more
Jechamoota Abdullah ibn Mas’uud(Rabbiin Isarraa haa jaallatu) keessa tokko, namtichi tokko majliisa(iddoo namoonni walitti qabamanii taa’an) dhufe akkana jedhe,”Ani warroota harka mirgaa keessaa osoo hin ta’in warroota Rabbitti dhihaatan keessaa tokko ta’u barbaada. Abdullah Ibn Mas’uudis akkana jedhe,”Haa ta’uu malee gabrichi yeroo du’ee lamuu akka hin kaafamne kan hawwutu as jira.”(Mataa ofiitin jechuu isaati) Read more


text:
Ityoophiyaan har'a tarbaayinii lammaffaa Hidha Laga Abayyaa irratti ijaaramaa jiru irraa humna ibsaa maddisiisuu eegalteetti. Tarbaayiniin , Yuunitii 9 jedhamu kun dandeettii dhaabbataa meeggaa waattii 275 qaba.
Tarbaayiniin jalqabaa Fulbaana darbe eebbifame, kanaan dura humna ibsaa meeggaa waattii 375 maddisiisaa tureera. Muummichi ministeeraa Itiyoophiyaa Abiy Ahimed tarbaayinii lammaffaan humna maddisiisuu eegaluun isaa milkaa’ina guddaa dha jechuun ibsaniiru.
Masrii fi Sudaan "Itoophiyaan qofaa ishee hidha laga Abbayyaa irraa humna maddisiisuu jalqabuuf murteessite" irratti yaaddoo ibsaa turaniiru.Waliigaltee Labsii Dudhaalee bara 2015 Finfinnee, Kaayiroo fi Kaartuum gidduutti mallattaa'e kan cabsu ta'uu dubbatu.
Muummichi ministeeraa Abiy Ahimed kan oduu qofa kan ture hidha laga seenaa taasisuu keenyatti ni boonna jechuu dhaan, uummata Itiyoophiyaa maraan ergaa baga gammaddanii dabarsaniiru. Masrii fi Sudaan illee marii irra taree filmaanni ka biroon akka isaan hin baasne beekanii mariif akka qophaa’an yaadachiisaniiru.
Biyyoonni yaa’a laga kanaa gara gadii jiran kun lamaan hidhi sun miidhaa adda addaa akka isaan irraan ga’u ibsuu dhaan mormii isaanii kan itti fufan yoo ta’u, lagi kun sadaffaa guutuamuu isaa mormuu dhaan masriin torbee gola naga eegumsaa kan tokkummaa mootummootaaf xalayaa ergitee jirti.
Muummichi ministeeraa Abiy yaaddoo Masrii fi Sudaan kaasan fudhatama dhabsiisuu dhaan, bishaan kun akkuma kanaan dura gara Sudaanii fi Masritti yaa'aa turetti osoo yaa'u humna ibsaa maddisiisa jedhan.Projektin hidha laga Abbayyaa yeroo xumuramu humna ibsaa meeggaa waattii kuma 5 ol ni oomisha jedhamee eegama.


text:
Waxabajjii 16/2014(TOI) – Ministeerri dhimma alaa Ibsi Gamtaan Awurooppaa ”gaheen Gibtsi bishaan abbayyaa seenaan qooddachuuf qabdu mariif dhihaachuu hin qabu” jedhee baase fudhatama kan hin qabnedha jedhe.
Ambaasaaddar Diinaan, sosochiiwwan siyaasaa, diinagdee fi dippiloomaasii lammiilee irratti xiyyeeffate irratti miidiyaaleef ibsa kennaniiru.
Ibsa isaaniin Ministirri Muummee Ittaanaafi Ministirri Dhimma Alaa obbo Dammaqaa Mokonnin Komishinara Hoggansa Sodaa Balaa Gamtaa Awurooppaa Jaaneez Leenaarchiichi waliin dhimma namoomaafi haala yeroorratti mari’achuu himaniiru.
Marii isaaniinis Ministirri Muummee Ittaanaafi Ministirri Dhimma Alaa obbo Dammaqaa Mokonnin, hariiroo Itoophiyaan Gamtaa Awurooppaa waliin qabdu irratti xiyyeeffannoo guddaa akka kennitu himuun, komishinichaafi biyyoota miseensaa waliin hariiroo cimaa uumuuf hojjechaa akka jirtu himaniiru.
Jaaneez Leenaarchiichi, naannoo Tigraayi iddoolee garaagaraa daawwachuufi Ministira Muummee Ittaanaafi Ministira Ministeera Dhimma Alaa Obbo Dammaqaa Makonniin waliin mari’achuu Ambaasaaddar Diinaan himaniiru.
Mariin biyyoonni Gaanfa-Afrikaa Chaayinaa waliin taasisan bu’aa qabeessa kan ture ta’uus dubbataniiru.
Biyyoonni kunneen Chaayinaa waliin dhimmoota nageenyaa, misoomaa, to’annoo daddabarsa meeshaalee waraanaa seeraan alaa, hirmaannaa dubartootaa guddisuu, bu’uuraalee misoomaafi kanneen biroorratti tumsaan hojjechuuf waliigalteerra gahuu isaanii himaniiru.
Lammiilee Itoophiyaa Sa’uud Arabiyaatti haala rakkisaa keessa jiran gara biyyaatti deebisuuf xiyyeeffannoon hojjetamaa jiraachuus himaniiru.
Hidha Haaromsa Guddicha Itoophiyaa ilaalchisee ibsi Gamtaan Awurooppaa tibbana haala Ijiptiif loogii agarsiisuun baase irradeebiin ilaalamuu akka qabuus waamicha dhiyeessaniiru.


text:
WASHINGTON, DC —
Godina Harargee bahaa aanaa Meettaa Magaalaa Calanqoo keessatti kaleessa walitti bu’iinsa garee namootaa gidduutti ka’ee jedhameen namni tokko ajjeefamuu jiraattonni magaalattii fi poolisiin magaalaa Calanqoo nuuf ibsanii jiran.
Intalli durbaa umuriin 18 dubree sabriinaa Abdallaa jedhamrtu rasaasa poolisiin beekaa itti dhukaasuun ajjeefamuu jiraattonni fi haati Sabiriinaa dubbataniiru. Sirni awwaalcha Sabriinaa har’a magaalaa Calanqoo keessatti raawwatamee jira. Poolisiin garuu akka tasaa dha’amuu ishee irraan kan hafe dhimma isaa quba hin qabu jechuun hale.
Akka amantii musliimaatti dubartoonni bakka awwaalchaa waan hin dhaqneef haat Sabriinaa manuma turan. Gadda keessa utuma jiranii maqaa isaanii nutti himuu dhaan akkaataa intalli isaanii itti duute nuuf ibsan.
Mucaan koo salaata dhaqxee nu deggeruuf waan humna ishee hojjechuu malee dubbii namaa hin dhaqxu jedhan. Qaama mootummaatti iyyannus namni nu jalaa qabe hin jiru innumaa iyyuu bakka awwaalchaattuu dhukaasi ka’e namni achii ari’ame jedhu haati Sabriinaa Abdallaa aadde Aashaa Muummee.
Poolisii Sabriinaatti dhukaasuun ajjeese jedhame qorataan yaakkaa aanaa Meettaa kan magaalaa Calanqoo obbo Geechoo Memberaa nama tokkotu ajjeefame jechuu dhageenyee jirra. Kan itti dhukaase garuu ana miti. haalli isaa qoratamaa jira jedhan.


text:
Fooramiin kantiibootaa projaktoota magaalaa Finfinneetti argamu daawwachaa jiru
Finfinnee, Onkololeessa 21, 2013 (FBC) –Fooramiin kantiibootaa projaktoota magaalaa Finfinneetti argamu daawwachaa jiru.
Itti Aantuun kantiibaa Bulchiinsa Magaalaa Finfinnee Adaanach Abeebee projaktoota magaalichatti ijaarama jiraan daawwachuun wantoota naannoo jiran gara faayidaa byyaalessatti jijjiiruuf ni gargaara jedhaniiru.
Daawwanichaan Itti Aantuun kantiibaa Adaanach Abeebee yeroo gabaabaa keessatti kan xumuramanii fi xumuramaa kan jiran muuxannoo raawwii projaktoota ijaarsawwan misoomaa fudhachuu akka danda’aniif yaadamee kan qophaa’e ta’uu himaniiru.
Kantiibboonni Giddugala Oogumaa Gamoo Addis hool , projaktoota Addabaabayii masqalaa fi giddugala hojii suphee daawwataniiru.
Projakti Inxooxxoo fi Shaggar dabalatee projaktoota gurguddoo 5 ni daawwatu.
Odeeffannoo waqtaawaa argachuuf Teelegraama keenya https://t.me/afanoromofana subiskiraayib godhaa.


text:
Waggoota ja’atama keessatti yero duraaf maatii Kaastroo ala kan ta’an itti aanaan Raul Castro kan yeroo dheeraa prezidaantii Kuubaa ta’an.
Itti aanaa prezidaant Miguel Ciaz –Canel adeemsa filannoo miseensota gumii biyyoolessaan guyyaa lamaaf geggeessamee har’a xumurameen kaadhimamaa tokkicha dorgoman turan.
Dubbi himtuun ministrii dhimma alaa US Heather Nauert akka jedhanitti ce’umsi kun dimokraatawaa waan hin ta’iniif bulchiinsa Traampiif yaaddoo dha.
Ba’ii siyaasaa keessatti lammiiwwan sagaleen isaanii dhaga’amuu qaba, inni kun dhugumatti sagaleen uummataa kan keessatti hirmaannaa qabaate miti jedhan.
Prezidaantichi haaraan marsaa waggoota shan shanii lama booda kan taayitaa irraa bu’an kan umuriin waggaa 86 Raul Castroo bakka bu’an.


text:
Abbaa Duulaa Gammadaa Fedhiidhaan Aaangoo Gadii Lakkisee
Obbo Abbaa Duulaa Gammadaa Af-yaa’ii mana maree bakka bu’oota ummataa guyyaa har’aa hojii isaa gama Federaalatiin fedhiidhaan gadii dhiisuu isaa gaazexaa Addis Standard gabaasaniiru.
Maaddiin kun akka jedhuutti Obboo Abbaa Duulaan sababa haala yeroo lola ummata Oromoo irratti banameen wal qabatee Xalayaa hojii dhiisuu isaa gama mootummaa federaalatti barreesse. Lolli ummata Oromoo gama daangaa naannawa Soomaaleetin baname tilmaaman Oromoota 150, 000tu buqifame.
Abbaa Duulaa fi angaa’onni mootummaa olaanoo gidduttii wal mufannoo cimaa jiraachunsaatu ibsamaa jira. Odeefannoo dabalataaf marsaa keenya kana ijaaf gurra keessan nuuf laadha.


text:
Greenways in Oromiffa
Seattle neetworkii ijaaruu irratti argamti neighborhood greenways. Neighborhood greenways isiniif, maatii keessanii fi ollaawwan keessan daandiilee jireenyaa nageenya irra caalaa qaban, irra caalaatti nageenyaan guuttamanii dha. daandiilee irratti sagalee konkolaataa isa xiqqaa fi saffisa waliin greenway kan itti aanu gochuu danda’a.
- Eegumsa nageenyaa irra caalaatti fooyyessuu
- Namootni daandiilee hojiin itti baayya’atu akka ce’an gargaaruu
- Konkolaattotaa fi daandiilee gurguddoo irraa dheeffuun daandiilee ganda keessaa fayyadamuuf akka hin jajjabeeffamne gochuu
- Amala iddoo jireenyummaa ganda isaanii eeganii tursiisuu
- Saffisa konkolaataawwanii saffisa isa xiqqaa irratti daangessuu
- Bakka namootni itti deemuu barbaadan kan akka iddoo bashannanaa, manneen barnootaa, suuqiiwwanii fi mana nyaataa fakkaatanii akka deeman gochuu.
Neighborhood greenways sararawwan biskileetiin irra deemu kan of keessaa hin qabne yoo ta’an taateen isaan uuman yoo jiraates xiqqaa dha. Baay’een isaanii sagalee kennitoota waggaa sagaliin kan mirkanaa’e Bridging the Gap galii sassaabduu jedhamuun deeggarsi maallaqaa kan godhamuufi. SDOT gaaffii baay’ee isaanif fudhatee jira. Dhugumatti jiraattotni baay’ee ta’an gara ganda isaanii dhufuuf akka isaan gargaaru Seattle Neighborhood Greenways filachuu jalqabuu isaanitiin baay’ee gammadaa jiru.
Current Projects
- Rainier Valley North-South
- Cedar Park
- Eagle Staff connection
- Greenwood connection
- North Seattle
- NE 70th St
- S King Street
- West Seattle
- Central Ridge & Lowell - Meany connection
- Lake Washington Loop
- Northgate
Recently Completed Projects
Ibsa bal’aa
Neighborhood greenways bu’ura gaarii irratti kan hundeeffaman ta’anii fooyyessa xixiqqoo dhuma irratti jijjiirama guddaa fidan yeroo hunda ni godhu. Gandootin tokkoon tokkoon isaanii ofii isaanitiin adda dha. Haata’u malee, amaloota walii kan ta’anii fi iddoo hundatti mul’atan greenway ni jiru.
- Saffisa konkolaataa sa’aatiitti gara maayilii 20 jijjiiruu
- Blookiwwan tokkoon tokkoon irratti safartuu saffisaa tokko ida’uu.
- Bakka namootni itti deemuu barbaadan akka argatan gargaaruuf mallattoolee fi mallattoolee lafoo deemtotaa itti dabaluu
- Daandiiwwan hojiin itti baayy’atuu fi ittiin qaxxaamuraman irratti qarqara daandii dabalataa, daandiilee furtuu ariitii, bakka lafoo deemtootni irratti qaxxaamuran, qoodduu daandii fi mallattoo tiraafikii kaa’uu.
- Daandiiwwan greenway qaxxaamuran irratti mallattoo dhaabi jedhu dabaluu.
- Daandiiwwan lafa deemtotaa walirraa hincitne fi daandiiwwan konkolaataa akkasumas qarqara lafa qaxxaamura daandii irratti riqicha dabalataa dabaluu.
Qajeelfamawwan itti fayyadama Neighborhood Greenways
Lafoo deemtota
- Mallattoolee fi siignaalota tiraafikaa hundaaf ajajamaa.
- Greenway. Irra turuuf mallattoolee hordofaa
Ooftota biskileetii
- Mallattoolee fi siignaalota tiraafikaa hundaaf ajajamaa.
- Lafoo deemtotaa fi konkolaataawwan dursa daandii qabaniif dursa kennaa.
- Daandiiwwan qaxxaamurtuu fi irra daddarban irratti eeggannoon deemaa.
- Greenway irratti turuuf mallattoolee qarqara daandii biskileetii hordofaa.
Abbootii konkolaataa
- Lafoo deemtotaa fi ooftota biskileetii eeggannoon daawwadhaa.
- Mallattoolee fi siignaalota tiraafikaa hundaaf ajajamaa.
- Iddoo konkolaataan itti dhaabbatee baatanii gara daandii guddaatti yoo galtan yeroo hunda karaa duubaa, mirgaa fi bitaatti konkolaataa keessan sochoosuu keessaniin dura daawwadhaa.
- Daandii qaxxaamurtuu yookin irra daddarban irratti konkolaataa keessan naannessuun dura saffisa keessan hir’isaa.
- Mallattoolee qarqara daandii biskileetii irra oofuun raqkkoo hin qabu.
- Wanti isin gochuu qabdan yoo jiraate, nama oofaa jiruuf saffisa nageenya amansiisaa isaa kennuun isa faana deemaa yoo xiqqaate isin lamaan gidduutti fageenyi caammaa sadi ta’e jiraachuu isaa mirkaneeffadhaa.
- Balbala konkolaataa keessan yoo bantan eeggannoo godhaa. Jalqaba irratti namootin daanddii irra demaa jiran yookin biskileetii oofaa jiran jiraachuu fi hin jiraannee isaanii mirkaneeffadhaa.


text:
Koronaavaayirasii: Koriyaan Kaabaa dippilomaatoota biyya alaa ada baafte turte gadhiifte
Dippilomaatoonni sababii sodaa koronaavaayirasitiif Koriyan Kaabaa torbanoota muraasaaf karra itti cuftee turte dhumarratti biyyattii akka bahan taasifaman.
Xiyyaarri dippilomaatoota qabatee gara magaalaa Rusiyaa Vilaadiivostok imalees lammiilee biyya hedduu qabatee ture.
Balaliinis dippilomaatoota fe'ee kunis baatii tokko keessatti wayita magaalaa guddittii biyyatti iraa ka'uun gara biyyoota addunyaa biraa wayita imalu kun kan jalqabaati.
Haaluma kanaanis xiyyaarri lakkoofsi balaliinsa isaa KOR271 ta'ee guyyaa Wiixataa magaalaa baha fagoo Raashiyaa taate qubateera.
Hojjattoonni imbaasii amma biyyattii gadhiisan kunneenis dallaa imbaasii keessati kan ugguramanii akka turan taasifaman torbanoota Guraandhalaafi jalqaba Bitoteessaatiif ture.
Koriyaan Kaabaa yaaddoo Koronaavaayirasii adda kutuuf jecha lammiilee biyya alaa addatti akka turan taasifte ture.
Ambaasaadarri raashiyaa Aleeksaandar Maatsegoraa haalicha akka 'kan haamlee namaa cabsuu' jechuun ibsaniiru.
Hanga ammaatti mudannoon dhukkubichaa Koriyaa kaabaa keessatti gabaafamee hinjiru, namoonni kana shakkan jiraatan illeen.
Kooriyaan Kaabaa Chaayinaan biyya vaayirasichi irraa ka'ee fi Kooriyaa Kibbaa bakka mudannnoon hedduun itti galmaa'een wal daangeessiti.
Balaliinsa biyyattii irraa ka'e kana keessa dippilomaatoonniifi hojjattoonni Imbaasii 60 kan argaman yoo ta'u, yoom gara biyya isaaniitti akka debii'an garuu kan barame hinjiru.
Koriyaa Kaabaatti Ambaasaadarri Biritish Wiixata darbee ergaa tiwiitara isaarratti barreesseen, ''Ambaasaadaroota Jarmaniifi Faransaayiin adda bahuu kiyyaaf gadda natti dhagaham,'' jechuun barreeessan.
Itti dabaluunis imbaasiiwwan Koriyaa Kaabaa jiran hundi cufaman illeenn kan Birishi yeroof saaqaa ni turu jedhaniiru.
Kooriyaan Kaabaa kana duras yaaddoo koronaavaayirasiitiif jecha lammiilen biyya biraa 380 guyyoota 30'f mana isaanii akka hinbaane dallaa keessa tursiisuunshee ni yaadatama.
Daangaa kanas baatii tokkoon booda ji'a darbe kaafte.
Ambaasadarri Siwiidiin Jowaakiim Bargastoorm erga gadhiifamaniin booda ''adabaabaayii Kim Suung II irra dhaabadhee gamadaa nan ta'a jedhee gonkumaa yaadee hinbeeku'' jechuun tiwitaraan barreesseera.
Haa ta'u malee, ammas dippilomaatoonni Koriyaa Kaabaa jiran ummata waliin akka wal hinagareef dhorkamu oduun NK jedhu gabaaseera. Kana malees suuqii, bakka isooprii fi hoteeloota magaaloota keessaa galuun hin hayyamamuuf.
Haa ta'u malee osoo vaayiraichi Koriyaa Kaabaa seenee biyyattii qorachuufis ta'e wallaanuuf humna hinqabu sodaa jedhu jira.
Lakkoofsi namoota vaayirasii kanaan faalamee addunyaa gutuutti kuma 107 ol kan qaqabee yoo ta'u, kan du'e ammoo gara 3,600 ta'eera.
Lammiilee Itoophiyaa lama UAE'tti Koronaavaayirasiin qabaman jedhaman keessaa tokko bilisa jedhame
Lammileen Itoophiyaa Biyyoota Arabaa Gamtoomanitti koronaavaayirasiin qabamuun qabamunsaanii gabaafame lamaanu kan waggootaaf achi jiraataa turan ta'u Miniteerri Fayyaa Itoophiyaa mirkanneefadhe jedhe.


text:
Kan Afgaanistaaniin bulchaa jiru Talibaan, humnoonni isaa nagaa eegisisan caasaa IS kan Kaabuul konyaa Khorasaan keessaa barbadeessuu isaaf finxaaleyyii gamasii mara ajjeesuu isaa wixata har’aa beeksisee jira.
Weerarri halkan edaa kan dhaga’ame, masjiida magaalaa galma mootummaa keessa jiru Eid Gah cinatti dilbata kaleessaa dho’e siiviloota lammiiwwan Afgaanistan saddeet galaafatee yoo xiqqaate 20 madeessee booda.
Haleellaa masjiida irratti raawwatame sanaaf duula inni IS irratti geggeesseen ta’uu Talibanis haa ta’u ka biroon itti gaafatama fudhate hin jiru.
“Maadheen Daa’esh guutummaan barbadaa’ee, miseensonni Daa’esh kanneen achi turanis duula murteessaa fi milkaa’e kan humnoonni addaa Taliban geggeessaniin ajjeefaman” jechuu dhaan dubbi himaan Taliban Zabihullaah Mujaahid beeksisaniiru.
Jiraattonni Kaabul walitti bu’iinsi hamaan naannoo Khaa’irk-haanaatti geggeessamuu isaa mirkaneessuu dhaan, halkan guutuu dhukaasaa fi dhukaasa qawwee hedduu dhaga’uu isaanii dubbatan.ISIS kan Taliban jedhe kana irratti yaada hin kennine.


text:
“Irreechi Hora Finfinnee nagaan kabajamee xumuramuun milkii olaanaadha.”
“Irreechi Hora Finfinnee nagaan kabajamee xumuramuun milkii olaanaadha.” Ob. Shimallis Abdiisaa, Pirezidaantii Bulchiinsa Mootummaa Naannoo Oromiyaa “Irreechi Hora Finfinnee nagaan kabajamee xumuramuun milkii olaanaadha.” Ob. Shimallis Abdiisaa, Pirezidaantii Bulchiinsa Mootummaa Naannoo Oromiyaa Ummanni Oromoo ummata guddaa, aadaa, duudhaafi safuu isaa eeggatu waan ta’eef Irreechi mallattoo nageenyaa, araaraa, dhiifamaafi tokkummaa ta’uu…


text:
Ammitii Amerikaa keessattu lafa addunyaa gama Kaabaa jiranitti yoo bubbee fi hobomboleettiin biyyatti baafattu taan.
Hobomboleetiin cuftii maqaa qabdi. Ganna kana dhiyoo tana qofa keessaa hobomboleettii hedduu agarre;Harvey, Irmaa,Joosee,Katihaa,Lee Mariyaa cuftii garba irraa bubbisaa dhufti.
Ta dhiyoo tana Amerikaa godina Filooridaatti manneen harka 80 caalaa balleessitee ammoo Harvey jedhan.
Hobomboleetiin amma naannoo Kaaribiyaan keessa jirtu Maria jedhan. Hobomboleetiin bisaan gara galchaa deemtu tun Dominikaan Rippaabilik keessatti akka oduu akka akkaatti nama 10 caalaa fixxe.
Akka Jidduu Galii Tohannaa Hobomboleetti Amerikaa jedhutti hobomboleetiin tun amma sadarkaa shanan keessaa sadarkaa 4essoo irra jirti.Sadarkaan kun ka bubbee fi hobomboletiin tun manneenii fi muka qaqaarisuu dandeettu
Amma Puhertoo Rikootti elektiriikii kukkuttee lolaan lafatti gadi dhiifte.Iddoolaan amma isiin itti dabarte Turks fi Caicos, iddoolaa garba Pasifik jiddu qubatan 40 keessaa tokko achillee duraa baqachuutti jiran.
Biyya Puertoo Rikootti bisaan lafatti gadi dhiiftee elektirii ciccirtee nama tokko caalaa galaafattee.Ammallee naannoo Dominican Republic keessatti akka balaa sodaatan.
Puhertoo Rikoon ganna 90 keessatti bubbee fi hobomboleetii akkanaa tana argitee hin beettu.
Puhertoo Rikoo keessaa nama 11,000 duraa baqate.Fulaa itti qajeeltetti bisaan seenti meetira 89 lafatti naxxee muka elektiri bubuqqiftee guutuu manaalleen irraa guurratte.
Amerikaa fi biyyoota ollaa isiitti ammitii yoo hobomboleetii fi bubbeen lafatti baafattu.


text:
Waggaa tokko Abbaan-alangaa Federaalaa “Obbo Beqqelee Garbaa faa ergaa shororkeessummaa, kan Adda Bilisummaa Oromoo fudhachuudhaan, dhaaba polotikaa seera-qabeessa dahoo godhachuudhaan humnaan qabsoo hidhannoon Mootummaa taayitaa irraa buusna, Oromiyaa qaama Federeeshinii irraa kutna” - jechuun yakka shororkeessummatti hirmaatan - jechuun, bara dabre himannaa irratti dhiheesse.
Kanneen yakka kanaaan himataman Obbo Beqqelee Garbaa dabalee sagal yoo ta’an isaanis Obbo Olbaanaa Leellisaa, Olbaanaa Lammii, Adam Buusaa, Dubree Hawwaa Waaqoo, Obbo Mohaammed Muluu, Darajjee Katamaa, Addisuu Mokiree fi Galgaloo Gufaa ti.
Dhjaddachi Har’a gara waareetti taa’e sun akka beeksisetti murtiin kun ka kenname, abboota-murtii ammaan dura xaddacha sana irraa tajaajilaa turaniin malee kanneen Har’a taa’aniin miti.
Abbaan-alangaa ammaan dura kanneen himannaa koo naaf mirkaneessu,jedhe ragaalee adda addaa dhiheeffachuu isaa fi manni-murtii ragaalee sana xiinxalee ilaaluu isaa -- himatamtoonni garuu, ragaalee himannaa sana dhara taasisu dhiheeffachuu dadhabuu isaanii dubbate - Abbaan-murtii.
Eega murtii yakkaa muree booda immoo abbaan-alangaas tahe himatamtoonni yaada murtii akka dhiheessan gaafatee ture. Abbaan-alangaa yakki sun yakka guddaa waan ta’eef akka adabbiin guddaan itti muramu ka gaafate yoo ta’u Himamtoota keessaa, Obbo Obbo Beqqelee Garbaa, Obbo Olbaanaa Leellisaa fi Obbo Olbeekaa Lammii akka abukaatoo malee yaada ofii ibsatan akka ehamamuuf gaafatanii, abbaa-murtii irraa ehama argatan.
Haala kanaan, akka dabaree isaaniitti ka dura yaada ofii kennan - Obbo Beqqelee Garbaa, “Bara jireenya kootti, haqa-jal’ate, loogdummaa, loogii-sanyii fi cunqursaa mufadhee mormeen jira. Filannooo kootiin otuu hin taane - fedha Waaqayyootiin kanan irraa dhaladhe - uummatni Oromoo, mirgawwan namummaa fi mirgawwan dimookiraasummaa isaa kabajamaniifii, ija qixxeen akka ilaalamu gochuuf qabsoon karaa nagaa geggeesseef aarsaa ta’uu danda’uun koo anaaf kabajaa dha” jedhan.
Abbaan-murtii garuu, “kun yaada adabbii salphisu miti yaada keessan sirnaan dhiheeffadhaa” ittin jechuun ajaje. Obbo BBeqqeleen garuu, daqiiqaa tokkoof illee akka dhageettii argatan ehama gaafatanii itti fufan.
“Qabsoon haga ammaa godhe keessatti dhiifama gaafachuu yoo na barbaachise dhimma lama qofa irratti. Tokkoffaa gidiraa fi roorroo uummata Oromoo irratti geggeessamu, akka ta’uu qabutti yoon ibsuu hanqadhee fi kanas kanan qodhe -- nagaan waliin jireenya uummatootaa fi obbulummaaf yaaduu irraa sababaa hanqateef yoo tahe - uummatni Oromoo akka dhiifama naaf godhun gaafadha. Lammata immoo miidhama Uummata Oromoo hamma ta’ee ol how’isee dubbadhe yoo ta’ee fi kanas kanan godhe - dantaa dhuunfaa koo fi maqaa guddifachuuf yoo tahe, Waaqayyo akka dhiifama naaf godhun gaafadha” jedhan. Itti-fuduudhaanis “Manni-murtii otuu ani badii hin hojjetiin yakka natti mure, naaf gaddee adabbii natti salphisa - jedhee waanan hin amanneef, yaada adabbii-salphisu dhiheessuu dhiisuu koof nan gadda” - jechuun yaada isaanii xumuran - Obbo BEQQELEE GARBAA. Haati-manaa isaanii, hojii irraa waan hari’atamaniif, ijoolleen isaanii galii tokko malee akka gidiramaa jiran illee Manicha murtiitti dubbatanii turan - Obbo BEQQELEE-n.
Obbo OLBAANAA LEELLISAA-s akkasuma yaada ofii ibsachuu yaalanii turan. Garuu, abbaan-murtii deddeebi’anii seeraa ala akka ta’e itti dubbachuun dhaabsisan. Himatamtoonni ka biroonis galmeen ka biraan akka irra hin jirre, namoota maatii bulchan ta’uu isaanii fi rakkoo fayyaa akka qaban ibsuudhaan akka manichi murtii adabbii isaanii salphisuuf gaafatanii jiran. Manni-mutiis rakkoo himatan sanaaf ragaa akka dhiheeffatan ajaja kennuudhaan, murii adabbii kennuuf -- Sadaasa 14,2005 beellamee jira.


text:
Finfinnee, Hagayya 16/2022- Dhaabbatni Warqee fi Koopperii KEFI baatii Onkoloolessaa keessa hojii albuuda warqee Tullu Kaappi eegaluuf aanga’oota Itoophiyaa waliin ‘karoora irra deebi’ee mirkaneessee jira’ jedhe.
Kana malees muummichi ministeera Itoophiyaa baankota faayinaansii pirojektii lama kanneen pirojektii warqee KEFI’n Itoophiyaatti hojjetu irratti doolaara Ameerikaa miiliyoona 200 invast gochuuf karoorfatan akka raggaasisan invastarootaatti himameeras jedhame.
Kanaan dura Ministeerri Albuudaa Itoophiyaa dhaabbatni Albuudaa KEFI hojii Albuuda warqii Tulluu Kaappiif (TKGM) haal-duree fi maallaqa barbaachisu hunda xumarachuun hanga baatii Amajjii 31, 2022 tti gara hojiitti akka seenu carraa dhumaa kennuufi beeksise ture.
Albuudni Warqii Tulluu Kaappii ( Tulu Kapi Gold Mine ) Godina Wallagga Lixaa magaalaa Ayiraa Gullisoo irraa gara Bahaatti km 28 fagaate kan argamu yoo ta’u dhaabbata Albuuda baasu KEFI jedhamun pirojeektii hojjatamudha. Lafti iskuweer kilometeriin kumni tokko ol Tulluu Kaappiitti aanu qorannoo kaa’amera. AS


text:
Galaana Diimaa
Galaana Diimaan ( Afaan Ingiliish: Red Sea) galaana qalla Garba Indiyaa keessatti argamu kan Afrikaa fi Eshiyaa jiddu jiru. Galaana Diimaan kunii kan Garba Indiyaa walitti qabate kibbaan Bab el Mandabii fi Gulfii Eden keessan yoo ta'u, kaaban immoo Peninsulaa Sina'i, Gulf of Aqaba (Gulf of Eilat fi Gulf of Suez (kan gara Kanaalii Suwiiz nama gessu) kessanni. Ecoregioniin Galaana Diimaa Global 200 dha.
Kuta Sulula Guddaa hanga ta'e kan qabatu Galaana Diimaan kuni ballina lafa walumaa galatti hanga 174,000 isquweer maayils (isquweer kiilometirii 450,000) yoo qabatu: dheriini isaa maayilisii 1,200 (1,900 km) fi ballina dagalee bakka Galaana Diimaan itti ballatutti argamu maayilisii 190 (300 km) ta'a. Galaana Diimaan dhooqa garaa keessa guddichi jiddu isaatti argamu 8,200 feet (2,500 m) yoo ta'u, avirejjiin dhooqa Galaana Diimaa immo 1,640 feet (500 m) ta'a. Haa ta'u malee bakka dhooqa diddiqa qaban ni jiru; bakkonni kunis binensotta bishaan keessa jiraatanii fi Corals baayyee of keessaa qabu. Galaanni kuni gosa lubbu qabeeyyii lafee dugdaa hin qabne(invertebrate) 1,000 fi kooraalsi(corals) laafaa fi jabbaa ta'an 200 of keessaa qaba. Galaanni kuni adunya keessaa fiixee kaaba naannoo tiropikaalitti argama.
Galaana Diimaan adunya keessaa baayyee soogiddaa'aa(soogidda qabaachuun) ta'un beekkama; kuni immo akka bishaan Galaana Diimaa itti maru irra kan ka'e dha. Kunis kan adda ta'e sababa hurka(evaporation) fi dhibba qilleensaatti. Sogiddummaan Galaana Diimaa 3.6% hanga 3.8% ta'a.


text:
Tiraamp hariiroo biyyattiin Dhaabba Fayyaa Addunyaa waliin qabdu adda kutuusaanii ibsan
Finfinnee, Caamsaa 22, 2012 (FBC) – Preezdaantiin Ameerikaa Doonaald Tiraamp hariiroo biyyattiin Dhaabba Fayyaa Addunyaa waliin qabdu adda kutuusaanii ibsaniiru.
Preezdaantichi Dhaabba Fayyaa AddunyaaBeejiing weerara vaayrasii koroonaa to’achuu dhabuusheetiif tarkaanfii fudhachuu dhabeera jechuun himatu.
“Chaayinaan Dhaabbata Fayyaa Addunyaa to’annaashee jala galfatteetti,” jechaas bahan preezdaant Tiraamp.
Waashingitan deeggrsa maallaqaa dhaabbata kanaaf kennitu kana booda qaamolee biraatiif dabarsitee kennuufi.
Ameerikaan biyya kophaashee dhaabbatichaaf maallaqa guddaa kennituudha.
Bara Faranjoota 2019 doolaara miiliyoona 400 dhaabbatichaaf gumaachiteetti.
Preezdaant Tiraamp Ameerikaatti weerara kana to’achuu dhabuusheetiif namni jalqaba qeeqan isaani. Isaanis yeroo hedduuf weerara kana to’achuu dhabuuf Chaayinaa qeeqaa turan.
Ameerikaa keessatti namoonni 102,000 sababa Covid-19 lubbuusaanii dhabaniiru.
Kunis biyyoota addunyaarraa lakkoofsa namoota du’anii qabaachuudhaan biyyattiin tokkoffaa akka taatu taasiseera.
Maddi: – BBC
Odeeffannoo waqtaawaa argachuuf Teelegraama keenya https://t.me/afanoromofana subiskiraayib godhaa.


text:
Baarentuu Gadaa tiin.
Har’a duulli nurratti banamee jira. Duula kaabaa kibbaan, bahaa lixaan nurratti baname kanamoo kangaggeessaa jiru wayyaanee dha. Wayyaaneen waggoota 26n darbaniif Oromoorratti falfaluu dhiiftee hin beektu. Kan waggoota sadan darbanii ammoo adda.
Barri-baranaa ammoo, bara Wayyaaneen duula xumuraa ummata Oromoorratti labsiteedha jechuutu danda’ama. Aga’aaziin waggoottan darbaniif keessumaa ammoo birraa darbe maqaalabsii yeroo muddamaatiin ummata Oromootti bobba’ee ajjeechaa, hidhaafi dararaa raawwataa ture. Maqaadhaaf labsiin yeroo muddamaa sun ka’us yakka waraanni sirnichaa ummata Oromoorratti raawwatu hin dhaabbanne.
Kun hunduu akka yaaddeetti bu’aa fiduufii didee, qabsoon Oromoon bilisummaa isaaf taasisu akka daran itti cimu taasise. Aarii kana irraa wayyaaneen kunoo akkuma addunyaan quba qabutti saboota biraa hidhachiiftee ummata Oromoorratti duula labsitee jirti.
Gama baha, kibba bahaa fi kibbaan sumaaloota bor hin beekne garaaf bultoota qaadimtee, leenjiftee, hidhachiiftee Oromootti bobbaafte. Liyyuu hayiliin sumaalee ajaja qondaalota waraanaa wayyaanee irraa fudhatu kunis yeroo ammaa kana kan ajjeese ajjeesee kaan bakka buutee dhabamsiisee ummata Oromoo kuma dhibbaan lakka’amu saamee, qayee fi qabeenyarraa buqqisee balaa gurguddaaf saaxilaeera.
Ajjeechaa, hidhaa, dararaa fi saamicha akksumas qayee fi qabeenyarraa Oromoo buqqisuudhaan qabsoo bilisummaa ummanni Oromoo ABO jalatti gurmaa’ee taasisu dhaabuu kan hin danda’in wayyaaneen, gama baha fi kibba baha Oromiyaatiin waan raawwatte raawwattee dura dhaabbannoo guddaan ummata Oromoorraa ishii muudannaan ammoo kallattii ishii gama lixa oromoiyaatti jijjirtee duula biraa ummata Oromoo irratti labsitee
ibidda biraa qabsiisuuf shurshuraa jirti. Akkuma baha, kibba bahaa fi kibbaan liyyuu hayilii sumaalee ummata Oromootti dulchiiftee jiraattoota naannichaa kuma dhibbootaan qayee fi qabeenyarraa buqqiftee, saamaa fi fixaa turtee fi jirtu lixa Oromiyaattin ammoo adda waraanaa biraa bantee ummata Oromoo dhumaatii fi buqqa’iinsa biraaf saaxiluuf darbees qabsoo isaa; FXG irraa akka dagamu taasisuuf dibbee waldhabbii fi lolaa dhaanaa jirti.
Tibba kana Oduun guyyuu dhagahamaa jiru akka ifa taasisutti Wayyaaneen asii fi achiin meeshaa waraanaa heddumminaan gama lixa Oromiyaatti guuraa jirti. Meeshaa kanas garaaf bultoota boru hin beekne Gumzi keessaa filattee leenjisaa turte hidhachiisaa jirti.
Garaaf bultoonni Gumzirraa Oromootti duulanii ajjeechaa, saamichaa fi dararaa raawwatan kanaan duras kan irra deddeebidhaan yakka walfakkaataa raawwachaa turan ta’us kan ammaa adda kan jedhan maddeen naannichaa duulli yeroo ammaa kun itti fufa duula gama baha Oromiyaatti gaggeeffamee ummanni Oromoo ciminaan ofirraa qolachaa jiruu waan ta’eef, isa kanas haaluma walfakkaatuun irree tokkoon ofirraa qolachuun barbaachisaa ta’uu akeekanii gochi wayyaanee kun ummata Oromoo qabsoo bilisummaa hadhoofturra jiru karaa kamiinuu akka daguu hin dandeenye jala muru.
Eeyyee yakki wayyaanee kun qabsoo Oromoon bilisummaa isaaf taasisu daguus, dhaabus hin danda’u.
Uummanni Oromoo uummata du’a, hidhaa fi dararaa sodaatee qabsoo isaarraa duubatti jedhu akka hin taane waggoonni 26n darban keessumaa FXGn waggoota 3n darbanii eenyufuu ragaa baheera. Wayaaneen karaa
hedduun Oromoo tuttuqxee ilaaltee jirti, Aga’aaziin itti bobba’ee yaalee jira, garaaf bultoonni Liyyuu hayilii sumaalees ajjeechaa dabalatee yakkoota danuu raawwateera. Oromoon garuu caalaatti alaa manaa harka walqabatee qabsoo bilisummaa isaa ABOn durfamu jabeessee itti fufe malee duubatti hin jenne, ykn hin seesofne. Deemsi amma wayyaaneen Gumzoota garaaf bulan gama lixa Oromiyaatin hidhachiiftee Oromootti duulchisuuf carraaqaa jirtuus gama kamiinuu waan milkaawuumiti.
Duullii kun qaamuma duula wayyaanee gama bahaa, kibba bahaa fi kibbaa ta’us ummanni Oromoo akka dhufaatii isaatti ofirraa hanqisuuf tattaafachaa jira. Kun cimee itti fufuu qaba. Wayyaaneen Oromoo ollaan waldhabsiiftee tasgabbii dhorkitee qabsoo bilisummaa isaarraa daguun toftaa fi tarsiimoo godhattee duula ijibbaatarra jirti. Kun akka hin milkoofne ammoo caalaatti irratti dalaguun dirqama Oromoo maraati.
Uummanni Oromoo akkuma kanaan dura duula sirnoota bittoota Habashaa kamiifuu tole jedhee yakka isaaniitiif jilbiifatee hin beekne duula Wayyaaneen amma itti jirtu kanaafis akka hin jilbiifanne eenyufuu ifa
galaa dha. Akkuma argaa fi dhagahaa jirruttis Oromoon kan yeroo kamiituu caalaa alaa manatti harka walqabatee diina isaa dura dhaabbatee falmaa jira. Qabsoo bilisummaa Oromoo ABOn durfamu gama
hundaan deeggaraa jira. Qabsoon bilisummaa Oromoo ABOdhaan gaggeeffamu kunis sadarkaa abdachiisaa fi murteessarra gaheera.
Hara’a FXG gutummaa Oromiyaa keessatti Finiinaa jira. Amboo, Walisoo, Hargee Bahaa Fi Lixaa Magaaloota Baayyee, Shaashamannee, Boorana Mooyaalee dabaltee Mgaalaa Hedduu keessatti, Lixa Oromiyaa akkasuma
Magaalaa danuu keessatti qeerroon diina hundeen buqqisee gatuuf sochii cimaarra jira. Wayyaaneenis dhugaa kana kan hubatte ta’uu ishii sochii itti jirtu irraa salphaatti hubachuutu danda’ama. Ajjeechaa, dararaa fi saamicha cimsitee jirti. Garuu Uummanni dinnaan dideedha waan ta’eef FXG finiinaa jiru dhaabuu hin dandeenye!
Mootummaan abbaa irree tokkoo yoo dhiphatu, yoo soda keessa seenu, yoo kufaatitti dhihaatu akkuma amma wayyaaneen taatu kana ta’a. Waanuma amma wayyaaneen ummata Oromoorratti dalagaa jirtu dalaga. Kanuma arge hunda ajjeesa, saboooota waliiti buusuuf tattaafata, yoo saboota dhabe sabuma tokko keessatti afan-fajjii uumuu yaala. Amantii fi amantii waldura dhaaba. Hidhaa dararaan hojii isaa guyyaa- guyyaa ta’a. Dhugaa
akkasii ammoo Dargii irratti argineerra, kan Liibiyaa bulchaa ture Gaadaafirrattis argineerra.
Abbootii irree danuus lakkaawuu dandeenya. Kan yeroo ammaa kana wayyaanee irratti argaa jirruu fi muldhachaa jirus kanuma. Qabsoon keenya, qabsoon Bilisummaa ABOn gaggeeffamu wayyaanee dhiphuu keessa seensiseera. Qeerroon, ummanni Oromoo bal’aan alaa manaa sochii taasisaa jiruun wayyaanee irratti injifannoo boonsaa galmeessisaa jira.
Har’a wayyaaneen jira jettee of dhaadheessitus jigaa jirti. Sobdee haa dhidhittattu malee diigamarra jirti. Miseensoonni OPDO, DHDN, BADN fi kanneen biroo hedduun sirna kana keessaa tokko tokkoon baqachaa jiru. kuun gara qabsoo bilisummaa saboonni cunqurfamoon gaggeessanitti makamaa jiru, kuun akka bahaniin alatti hafaa jiru.
Amma kan asii fi achitti dhidhiitachaa jiru wayyaanotaa fi ergamtoota muraasa. Isaan ammoo qabsoo keenya irree tokkoon eegalle jabeessinee itti fufuun xumura itti godhuun dirqama numara irraa eegamuu dha.
Wayyaaneen kan jirtu fakkaachuuf dhaadattus hin jirtu, kan hin jirre ta’uu ishii hubannee ammoo qabsoo keenya cimfachuun , caalaatti haraka walqabachuun kan yeroo kamiituu caalaa barbaachisaadha. Daandiin
bilisummaatti nubaasu qabsoo keenya cimfachuu, FXG eegalle daran itti jabeessuu qofa.
Isa alaa manatti, baadiyyaa magaalaatti, haa jabeeffannu!


text:
Finfinnee Hagayya 28/2012/(TOI)- Naannoo Affaritti daandiin kilomeetira 78 konkiriitii simintoon ijaarame xumuuramuu abbaan taayitaa daandiwwan Itoophiyaa beksise.
Daandiin konkiriitii simontoon ijaarame kun buufata Taajuuraa haarawa faayidaaf oolchuu bira darbee dhiphina buufata Jibuutii durii ture ni fura jedhame.
Daandiin konkiriitii simintoo suphaa xinnoon hanga waggaa 40 kan taajajilu yoo ta’u baasiin bahus xinnoo dha jedhe gabaasni EBC waajjiricha wabeffachuun barreesse.
Pirojektiin kun ulfaatina konkolaattota daandii kanatti fayyadaman ilalcha keessa galchuun kan ijaarame.
Pootashii fi Albuudota naannoo sana jiran salphaatti gara buufata itti dhiyaatutti geessuuf gargaaras jedhame.


text:
Jiraattota Jahaannamaa Keessaa Baay’en Isaanii Dubartoota The Majority in Hell are Women
(Kan hiike fi kan qindeesse, qopheessaa)
Islaamummaa keessatti dhiironnii fi dubartoonni wal qixa akka hin taane kan naaf mirkaneesse barreeffama armaan gadii hadisa keessaa argadheedha. Muhaammad akkas jedhe: “Abidda jahaannamaa akkan ilaalu nan taasifame. Warroota achi keessa jiraatan keessaa baay’onni dubartoota.” Dubbiin kun kan himame hadisa keessatti yemmuu ta’u innis kan argamu sassaabbiwwan armaan gadii keessatti:-
Sahih Bukhaarii 29, 304, 1052, 1462, 3241, 5197, 5198, 6449, 6546 (akkataa lakkaawwii Faatah al Bariitin)
Sahih Musliim፡ 80, 885, 907, 2737, 2738 (akkaataa lakkaawwii Abd Al-Baakitiin)
Sunnaan Al Tirmiizi፡ 635, 2602, 2603, 2613 (akkaataa lakkaawwii Ahmad Shaakiirtiin)
Sunnan Al naasaay፡ 1493, 1575, (akkaataa lakkaawwii Abi Gudaatin)
Sunnaan Ibn Majaah፡ 4003 (akkaataa lakkaawwii Abd Al Baakitiin)
Musnaad Ahmad፡ 2087, 2706, 3364, 3376, 3559, 4009, 4027, 4111, 4140, 5321, 6574, 7891, 8645, 14386, 27567, 19336, 19351, 19415, 19425, 19480, 19484, 20743, 21729, 26508 (akkaataa lakkaawwii Iyah Al- Turaazitiin)
Muwaataa Maalik፡ 445 (akkaataa lakkaawwii Muwaataa Maalikitiin)
Sunnaan Al-Daariimii፡ 1007 (akkaataa lakkaawwii Alaami fi zaarmiilitiin)
Waggoota dheeraa dura Islaamummaa irratti qorannoo yemmuun gaggeessu hadisa kana dubbiseen ture; Islaamummaa keessattis dubartoonni fi dhiironni wal qixa akka hin taane kan agarsiisu ragaa guddaa ta’ee argadheen jira. Jecha koo kanas akka armaan gadiittin ibsa:- mana barmsaa tokko keessa kutaalee lamatu jiru haa jennu. Lameen isaanituu lakkoofsa barattootaa walqixa ta’e qaban. Lakkoofsi isaanitis baay’edha. Lameen isaanitiifuu qorumsi ni kenname haa jennu. Barattoot kutaa (A) keessaa baay’en isaanii qoromsicha yoo darban barattoota kutaa (B) keessaa immoo baay’onni isaanii qorumsa ni kufan. Kutaalen lameenuu dandeettii sammuu walqixa ta’e qabaatan illee, sadarkaa barnootaa wal qixxee ta’e yoo qabaatan illee, qorumsi akaakun tokko kennamuuf illee, qabxii walitti dhihaatu akka argatan haaluma tokkoon jajjabeeffaman illee barattoonni kutaa (B) kufuu isaanitiif wanti dogoggora ta’e tokko raawwatamee jira. Kunis kutaan (B) akka kutaa (A)tti hin barsiifamne yookin immoo qorumsi kutaa (B)dhaf kenname baay’ee ulfaatadha jechuudha. Kanaafuu namichi qorumsa kenne sun haqa qabeessaa miti jechuudha.
Fakkeenyi armaan olitti argamu hadisa caqafame kanaaf ni hojjeta. Dubartoonnif dhiironni wal qixa yoo ta’an lakkoofsi isaanii jahaannama keessatti aragamus wal bira qabiinsan wal qixa ta’uu qaba. Kuni ta’uu baannan garuu dubartoonni cubbuudhaf caalatti kan saaxilamanii fi baay’es kan qoramani (qorumsa ulfaatatu kennameef) yookin immoo carraa wal fakkaataa dhiironni argatan hin arganne jechuudha (barumsa gadi aanaa argatan jechuudha). Kanaafuu kuni dhuma irratti wanti agarsiisu Waaqayyo yemmuu isaan qoru haqa qabeessa hin turre yookin yemmuu isaan uumu haqa qabeessa hin turre jechuu ta’a.
Kanaan olitti wanti nuti dabaluu dandeenyu uumamaan akka mul’atutti dubartoota caalaa dhiironni baay’en akka dhalataniidha (5% ol), kana jechuunis (baay’onni isaanii dargagummaatti du’anis) lafa irratti dubartoota caalaa dhiironni baay’en jiraatanii jiru. Kanaafuu (lafa irra lakkoofsa dhiirotaa jiraatan irraa ka’uudhanis yoo ilaalle) dubbiin kun baay’ee cimaa ta’a.
Wanti Muhaammad dubbate baay’ee ifa ta’us hiika ingiliffaa irratti mormiin ka’uu danda’a ta’a. baay’ota jecha jedhuuf hiikni Arabiffaa inni sirriin maali? 50.1% fi 49.9% jedhamee hiikkamu ni danda’aa laata? Yookis immoo Arabiffi lakkoofsa irratti garaagarummaan baay’en akka jiru ni agarsiisaa?
Arabiffaan “Aktaar” jecha jedhu yemmuu ta’u yeroo baay’ee faayidaa irra kan oolu lakkoofsa irratti garaagarummaa baay’en yoo jiraatedha. Kanaafuu hadisni kun sheekota hunda biratti kan hubatamu “baay’ee kan baay’atu” hiika jedhu akka qabuudha. Anis yeroo tokko namni tokko “namoota jahaannama keessa jiraatan keessaa lama sadaffaan dubartoota” jedhee yemmuu dubbatu dhagaheen jira. Kana waan ta’eef naannessaa (context) isaa irraa yemmuu kaanu 50.1% fi 49.9% jennee hiikuu hin dandeenyu.
Sababni biraa immoo Muhaamma ija isaatin kan arguu danda’e garaagarummaa baay’en jiraachuu isaati. Inni hin lakkoofne yookin immoo Waaqayyo lakkoofsa itti hin himne. Garaagarummaan kunis ijaan kan mul’atu yoota’e garaagarummaa 1% yookin 2% ta’uu gonkumaa hin danda’u.
Dubbii kana irratti ani qorannoo dabalataa taasiseen jira. Waa’ee kanaa yemmuu dubbannu yeroo baay’ee kan caqafamu hadisa armaan olii kanadha. Haata’u malee ani hadisa biroo kan armaan gaditti argmu argadheen jira. “Jiraattota jahaannamaa keessaa harki baay’en dubartootadha” Volume 7, Book 62, Number 124. Jechi Arabiffaa eddoo kanatti gale ifa akka taasisutti Muhaammad kan dubbatu waa’ee jiraattota gahaannamaa lakkoofsan baay’ee baay’ataniiti.
Usaaman akka seenessetti
Raajichi akkas jedhe :- “Ani balbala jaannataa irra dhaabbadhee kanan arge namoota gara seenan keessaa baay’onni isaanii hiyyeeyyii akka ta’aniidha; dureeyyin balbala irra akka dhaabatan yemmuu taasifaman (qorannoo herregaatif); haata’u malee warri michoota ibiddaa ta’an gara ibidichaatti akka fudhataman ni ajajamu turan. Anis balbala ibidichaa irra nan dhaabbadhe, gara sana kan seenan keessaa baay’onni isaanii dubartoota akka ta’an nan arge.” Hadisni kun kan argamu:-
Saahih Bukhaarii 5196; 6547 (Akkaataa lakkaawwii Fat Al Bukhaaritiin)
Saahih Musliim 2736 (Akkaataa lakkaawwii Abd al Baakitiin)
Musnaad Ahmad 21275; 21318 (Akkaataa lakkaawwii al Turaazitiin)
Eddoo kana irratti “baay’ee” kan jedhuuf jechi Arabiffaa faayidaa irra oole “Ammah” kan jedhu yemmuu ta’u shakki tokko malee kan garsiisu lakkoofsaa baay’ee baay’atuudha. Kanaaf akkuma agartan ani jechi “baay’ee” jedhu hiika qajeelaa miti kana jedheef kana irraa kan ka’eedha. Kanaafuu Muhaammad sirriihan dubbachaa kan jiru namoota jahaannama keessa jiran keessaa harkii baay’atan dubartoota akka ta’aniidha. Dubbii kanaaf maddeen jiran kanneen armaan gadiiti:-
Bukhaarii keessatti si’a 11
Saahih Musliim keessatti si’a 6
Ahmad keessatti si’a 27
Walumaa galatti (hadisoota saglan jiran hunda keessattuu) si’a 53 caqafamanii jiru.
Kunis “jiraattota jahaannamaa keessaa harki baay’ee baay’atan dubartoota” hadisni jedhu kitaabota amanamoo ta’an heddu keessatti waan caqafamee fi seenessitoota wal qabatanii jiran kanneen biroo keessatti waan gabaafameef sirrumaan dubbii raajichaan dubbatameedha. Kanaafuu hadisni kun akka dubbii bu’uuratti amanamummaa hin qabu jedhanii dubbachuun hin danda’amu.
Yaadachiisa Qopheessaa
Islaamummaa keessatti garaagarummaa dubartootaf dhiirota gidduutti argamu Qur’aannis hadisnis ni rageessu. Jahaannama kan dhiphisan dubartoota ta’uun isaanii eddoowwan baay’etti galmaa’ee waan jiruu fi hadisa armaan olitti ibsame keessatti waan dubbatameef haalli kun baay’ee sukkaneessadha. Abdiin amantaan tokko hordoftoota isaatif kennu Islaamummaa keessatti dubartootaf maalif kennamuu dhiise? Dhugaan kun dhiirota mataa isaanitiif miira akkamiit isaan keessatti uuma? Dhugumaan loogiin (garagar baasummaan) saalaa haqa dhabeessa ta’e kun Waaqa biraa kan dhufeedhaa? Qopheessitoonni fuula kanaa dubartoonnis ta’anii dhiironni Musliimaa gaafilee kanneeni fi kan biroo akka itti yaadan ni fedhu.
Dubbii Waaqayyoo kan ta’e Macaafni Qulqulluun ergaan inni dabarsu garuu baay’ee dinqisiisadha. Sanyiin ilma namaa kamiyyuu cubbamaa waan ta’eef murtiin jahaannamaa kan isa eeggatuudha. Namni tokko saala isaatin yookin nama amantaa ta’uu isaatin yookin immoo hojii gaarii lafa kana irratti hojjete irraa kan ka’een murtii Waaqayyoo qulqulluu ta’e jalaa ba’uu hin dand’u. Ilmi namaa hundi garaaagarummaa saalaa malee murtii dheekkamsaa jala jira. Ilma namaa fayyinaaf abdii tokkollee hin qabne kanaaf Waaqayyo uuman karaa fayyinaa fi isa waliin ittiin araaramu baay’ee amanamaa ta’e qopheessee jira. Karaan kunis cubbamoota hundaaf bakka bu’aa ta’uudhan fannoo irratti fannifamee saboota hundaaf gatii kan kanfale karaa Gooftaa Yesus Kiristoosin warroota isatti amanan hundaaf ifa ta’ee jira.
Garaagarummaa saalaa, umrii fi sadarkaa tokko malee cubbuu isaanitiif dhiifama gaafatanii amanamummaa karaa Gooftaa Yesusin jiru isa cubbuu isaanitiif du’een namoota gara Waaqayyoo dhufan hunda akka simatu Waaqayyo waadaa seenee jira. Yaa dubbistoota! Kakuu kana keessatti isinis fayyadamtoota ta’uu fi karaa Kiristoosin jireenya bara baraa bilisaan argachuuf akkasumas jaannata keessa Waaqayoo fi saba isaa waliin jiraachuf ni dandeechu. Wanta guuyyaan fidu hinbeektaniiti ejjennoo kana fudhachuu irraa aakka duubatti hin harkifanne isin ni affeerra. Waaqayyo inni gara-laafessi ayyaana isaatin isin haa gargaaru. Amen.
Maddi hiikkaa The Majority in Hell are Women
Islaamummaadhaf Deebii, Afaan Oromoo Fuula Duraa


text:
Kun Dargaggoo #Qalbeessaa_Mokonnon kan guyyaa har’aa magaalaa #Gimbiittiwareegamedha.Dargaggoon dhalootaan Aanaa Dongoroo yommuu tahu,dargaggoon biraa kan dhalootaan Billoo Boshee tahes wareegamee akka jiru beekameera.
Bitootessa 04/2018
[SQ,#Gimbii ]
Bulchaa Godina Wallagga Lixaa Dabalatee kantiibaafi Kaabinoonni hedduun magaalaa Gimbiitii guyyaa har’aa Konkolaataa toorbaan ajjabamanii Naqamtee seenanii jiru.Qeerroon Naqamtee bakka warreen kun qubatan barbaadaa jira.Ammaaf garuu #Bete_mangistii seenu jedhamee yaadamaa jira.Hoteela nama dhuunfaa akka hinbulle Qeerroon Leeqaa Naqamtee akeekkachiisee jira.
—
Waraanni mootummaa wayyaanee haga yaadamuu ol guutuu Oromiyaa keessatti bobbaafamee jira.
Lixa Oromiyaa magaalaa Naqamtee keessa waraanni konkolaataa hedduudhaan galgala kana buufatee jira. Gara aanota baadiyyaatti bobbaasu jedhamee yaadama. Namoonni aanaa lixa Oromiyaarraa namoota beektan bilbilaanis ta’u namuu akka quba qabaatuufi tooftaatiin akka mormii geggeessu gurra buusaa!
—
Daandiin Ijaajjiifi Geedoo gidduu bifa kanaan cufameera. Konkolaataadhaan karaa cufuudhaan furtuu konkolaachistootarraa sassaabanii jiru. Kun qabsoo bu’a qabeessaafi miidhaa hir’isudha!


text:
LibreOffice 7.4 Help
Qaaqaa kana fayyadamuun hiika dirqala akaakuu taattoo murta'ee ti mul'at. Qabiyyeen qaaqa dirqala akaakuu taattoo wajjiin garra garrumma qaba.
Iddo kana ti siiqqee Y haalata hammamteessa lammanii giddu jiru fili. Siiqqee kana hammamteessi ti amala adda addaa keni.
This option is active as default. All data series are aligned to the primary Y axis.
Changes the scaling of the Y axis. This axis is only visible when at least one data series is assigned to it and the axis view is active.
Define the settings for a bar chart in this area. Any changes apply to all data series of the chart, not to the selected data only.
Addaan fageenya giddu lammen tarjaa dhibbeentaan qindeessu. Addaan fageenyi olaa kun 600%.
Defines the necessary settings for overlapping data series. You can choose between -100 and +100%.
"stacked" fi "percent" tiif tattoo tarjaa( kabala dalgoo), sanduuqa mirkaneessaa kana erga mallattessite booda baqaana tarjaa walitti hidhii kan sararaan wal fakkatu waliin.
Yoo siiqqonni taattoo keessatti agarsiifaman fi walfaanneen deetaa siiqqonnitti tokkoffatti miilta'e, karaa biroon immoo walfakkannen deetaa siiqqoo lammaffaatti milta'u, walfakkaanneen deetaa lamaanuu gargar agarsiifamamii tokkoon tokkoo isaaniis wal'irra ta'u.
Akka bu'aatti, kabalaan siilloo y ti miilta'e walakkaan isaa ykn gutummaan guututti kabala siilloo y isa lammaffaadhaan dhokata. Kana dhorkuuf, moggaa moggadhaan filannoon akka mul'atu taasisi. Yoo siilloon tokko qofa irraatti miilta'e kabalaan walfaanee garaagaraa ni agarsiifamu.
Taattoo deeloo fi donutii tiif ni jira. Kallattiin durtii biilee taattoo deeloo itti qindaa'e kallattii sa'aatitiini Faallee sa'aatii haalojii dandeesisi kallattii biilee faallaan kaasuuf.
Tuqaa xiqqaa karaa geengootiin harkisi yookan geengoo irratti qabannoo kamiiyyuu cuqaasi kofa jalqabaa kan deeloo yookan donutii taattoo qindeessuuf. Kofni jalqabaa qabannoo kofa herreeguu ti kan biileen irraa kaafamu. Gatiin diigrii 90 qabannoo sa'aatii 12 citaa tokkoffaa kaasa. Gatiin diigrii qabduu sa'aa 3 irraa eegala.
Taattoo deeloo fi donuutii 3D keessatti kan mosajjii fooyyeen isaa duraanii ta'een uumama. Kofni jalqabaa diigrii 0 bakka diigrii 90. Taattoo haraa fi duraanii kan 2D durtii kofni diigrii jalqabaa 90.
Yommuu kofa jalqabaa yookan kallattii jijjiirtu, mosajjii fooyyee ammaa gatii jijjiirama qofa agarsiiisa. Fooyyeen mosajjii duraanii galmee walfakkaatu gatii durtii fayyadamuun agarsiisa. Yeroo hunda kallattiin sa'aatii fi gatii jalqabaa diigrii (taattoo deeloo 2D) yookan diigrii 0(taattoo deeloo 3D) dha.
Kofa jalqabaa diigrii 0 fi 359 gidduu jiru galchi. Gatii agarsiifame jijjiiruuf xiyya cuqaasuu dandeessa.
Walfaannee deetaa taattoo keessatti mul'ifamu keessaa takka takka gatiiwwan deetaa baduu danda'u. Gatiiwwan hin jirre kana akkatti hojjettu baruuf dirqaalee hedduu keessaa filachuu dandeessa. Gosawwan taattoo qofaaf dirqaaleen kun ni jiraatu.
Gatii hinjirreef, deetaan homtuu hin agarsiifamu. Kun durtii gosawwan taattooti Tarjaa, Kabala, Sarara, Culqee.
Gatii hin jirreef, gatiin-y akka zeerootti agarsiifama. Kun naannoo gosa taattoof durtii dha.
Gatii hin jirreef, tilmaamni gatiiwwan bukkee irraa ni argama. Gosa taattoo XY tiif kun durtii dha.
Gatiiwwan maandheewwan ammee hangii mandhee maddaa keessa dhokatanii jiran agarsiisuuf mirkaneessi.
Do not show legend entry for the selected data series or data point.


text:
Enamel
Tooth enamel nafa kessa jabbicha yoo ta'u, Albudda bayye qabachunis naffa kessa tokkoffa dha. Tissueotta ilkanna kessa jirrani kessa afurenni kessa tokko yoo ta'u kan hafani immo dentin, cementum, and dental pulp jedhamu. Enameliin tissue ilkanni illan mullatuu isaa tokko qoffa yoo ta'u, jallani immo dentinitt qarqarra. Percentiin 96% Enamelii Albudda yoo ta'u bishaan fi organic materialiin percentii haffe qabbatu. Qallamuni Enamelii normalii tokko kellu iffu hanga addi dallattu jiddutti argama. Qarqarra ilkanni bakka dentiniin enamel jalla hin jirretti qalamuni enamelii akka semayawi jirra. Enameliin semitranslucent (ofii kessa ifaa kan dabarsu) waan ta'efi qalamun dentin fi wantotta birra enamel jallatti argamanii fakki qallamu enamelii fi sababa ta'u. Furdinni Enamelii ilkan irratti bakka bakkatti kan jijjiramu yoo ta'u, bakka cusp jedhamutti yerro bayye (hanga 2.5mm) furdatta. Fixe yokan border irratti immo bayye qallatta, bakki kunis akka cliniccementoenamel junction (CEJ) jedhama.
Enamelii kessatti albudii bayyinan argamu hydroxyapatite yoo ta'u albudii kuniscrystalline calcium phosphate dha. Albudii bayyen Enamelii kessatti argamu jabbena Enamelii qoffa osoo hin ta'in daffe cabbu Enamelii fi sababa ta'a. Dentiniin immo albudaa diqqo kan qabu yoo ta'u, daffe garru hin cabbu kuni immo Enameliin akka hin cabne qarqarra.
Dentin and Lafen wanna adda issa tolchu, enameliin collagen ofii kessa hin qabu. Haa ta'u malle kutta protein adda ta'e lamma qaba kunis kan amelogenin fi enamelin jedhamani dha. Fayyidan proteinotni kuni enameliif kennanin sirritti bekkamu battulle, proteinotni kuni guddina fakki fi mullatta enamelii kessatii fayyida qabu jedhame amanama.


text:
Youtube irraa Maallaqa argachuuf qabxiilee beekamuu qaban 15
1. Youtube galii hangam tahu namaaf kafala?
Namootni tokko tokko lakkoofsi SUBSCRIBE fi LIKE baay’achuun maallaqa akka argamsiisutti fudhatu. Garuu kuni dogongoraa dha. Subscribe fi Like baay’achuun bakka maallaqni itti argamu si geessa malee kallattiin maallaqni isaan irraa argamu hin jiru. Dhaabbatni Youtube’s ofii isaatii maallaqa siif kafalu hin qabu.
Dhaabbatni Youtube namoota youtube irra hojjatan (creators) fi Abbootii qabeenyaa warra biznesaa jidduu taa’uun wal isin qunnamsiisa. kanaafuu; Maallaqni isin argattan kallattiin abbootii qabeenyaa meeshaalee isaanii (physical product fi digital product) beeksisan irraa dhufa. maallaqa ati hojjatte irraahis Youtube naannoo 45% fudhata. sihi immoo naannoo 55% si gaha. kana jechuun FKN, $1000 yoo hojjatte kan si gahu $550 taha. Kuni immoo waan haaraa miti. Kanneen youtube irra hojjatan walii galtee kana mallatteessuun beekanii itti seenu.
2. Galiin argamu akkamitti calculate godhama?
Akkaataan Qarshiin youtube itti herreegamu waan’ cost per mille’ (CPM) jedhamutu jira. CPM jechuun nama 1000 beeksisa vidiyoo kee irraa ilaalan jechuudha. CPM biyya hundatti garaa garaa dha. FKN, CPM Itoophiyaa $1 ykn $2 tahuu danda’a. kan Awuroppaafi Ameerikaa $5 fi isaa ol tahuu danda’a. Gabaabsudhaaf Namni 10,000 (kuma kudhan) vidiyoo kee yoo ilaalan kana keessaa namni 5000 beeksisa argan yoo jenne, Ati $5 hanga $15 jidduu argachuun ni mala. Asirratti CPM kee ol’aanaa akka tahu yoo barbaadde hordoftoota biyyoota gurguddatan keessa jiraatan horachuu si barbaachisa.
3. Sa’aatii 4000 fi Subscribe 1000
Youtube Namoota channel isaanii irraa galii argachuu barbaadaniif akka seera isaa guutan ni gaafata. seera inni gaafatu keessaa kan jalqabaa Waggaa tokko keessatti daaw’attoota sa’aatii 4000 fi Subscribe 1000 dha. kana jechuun Baatii 12 qofaa keessatti ulaagaa kana guutuun dirqama jechuudha. yoo baatiin 12 sirra darbe, kan duraa haqamaa haaraya siif galmaayaa adeema.
Namoonni youtube carraa waggaa 1 qofa nuuf laata jedhan kun hubannoo dogongoraati. channel kee waggaa hedduu turuus Ati waggaa 1 dabarsite qofa keessattiidha kan guutuu qabdu. ykn karaa biraatin baatii 12n dabarsite qofa keessatti jechuudha. FKN, channel kee umrii waggaa 5 yoo qabaate Ati baatii 12n dabarsite qofa ilaalta jechuudha. kan sana dura hojjataa turte ulaagaa barbaadamu keessa hin galu.
Egaa namoonni baay’een faayidaa dafanii argachuu waan barbaadaniif ulaagaa kana guutuun ni ulfaata jedhanii irraa baqatu. Garuu osoo waan gaarii fi hawwataa ta’e hojjannee viidiyoon keenya addunyaarra faca’uu (viral ta’uu) dhaan ji’oota muraasa keessatti ulaagaa kanneen guunnee fayyadamaa ta’uu ni dandeenya ta’a. Biyya keenya keessatti baay’inni nama youtube fayyadamanii baay’achaa deemullee, garuu namoonni milkaa’aa dhufan muraasa.
4. Google Adsense maali?
‘Google Adsense’ ykn gabaabinaan ‘AdSense’ jechuun beekama. kuni Googiliin hogganama. Dhaabbata Addunyaa irratti karaa beeksisa interniitaan Kafaltii taasisu keessaa adda dureedha. Youtube channel keenya irraa maallaqa argachuu yoo feene Dirqama Adsense irratti accountii banachuun Youtube channel keenyaan wal qabsiisuu qabna.
Google Adsense maal godha?
- Vidiyoo keenya irratti kan beeksisa baasu isa.
- Maallaqni Nuti argannu isa keessatti walitti qabama.
- Maallaqa keenya kan kara Mana baankii nuuf ergu isa.
5. Copyright maali?
“Copyright” Mirga Abbummaa Ykn Mirga Maxxansaa kan nama biroo dhiibuu dhabuu dha. Yoo Mirga nama biroo kan dhiibnu taate Uggura gad aanaa irraa eegalee hanga uggura ol’aanaa nurra kaahamuu danda’a. dhumarratti channel keenyas cufsiisuu danda’a. Mirga namootaa dhiibuu jechuun FKN;
- Yaada namoota birootifi Vidiyoo namoota biroo hatuu dhiisuu.
- Vidiyoon nuti dhiheessinu hundi keenya tahuu ykn kan nuti itti carraaqne tahuu.
- Sagalee/Muuziqaa bakka garaa garaatii guurree Vidiyoo keenya keessa galchuu dhiisuu. Yoo dandeenye jalqaba Sagaleen/Muuziqaan kun itti faayyadamamuuf Eeyyamamaadha? kan jedhu baruu qabna.
Kanaan ala Xawalwallee taanee Miidiyaalee hawaasa irra oliif gadi fiignee waan nama dhuunfaa fi dhaabbata garaa garaa kan guurru yoo taate fagoo deemuu hin dandeenyu.
6. Community guidelines maali?
“Community guidelines” Kuni ammoo dirqama Seera Youtube kaahe hordofuun akka vidiyoo hojjannu nu dirqamsiisa. Youtube Seera mataa isaa qaba. Namni Youtube irratti vidiyoo ol fe’uu fedhe Wantoota Youtube irratti fe’uun eeyyamamuufi dhorkamu adda baasee beekuu qaba. Yoo Seera Youtube cabsee argame uggura gad aanaa irraa eegalee hanga uggura channel barbadeessutti geessuu danda’a.
7. Pincode kan xalayaan namaaf ergamu maali?
“Pin Code” kuni ammoo AdSense keenya verify gochuuf kan nu gargaaru lakkoofsa iccitiidha. yoo Adsense keenya Verify hin godhin maallaqa hanga feene yoo keessaa qabaanne baasuu hin dandeenyu. Kanaafuu; Adsense keenya irratti wantoota sirriifi dhugaa ta’an itti guutuun dirqama. FKN; maqaa, lakkoofsa, postalcode, bakka jiraannu fi kkf…
Accountii Adsense irratti $10 yogguu geenye dhaabbanni Google kallattiin bakka nuti jirrutti Lakkoofsa iccitii (pincode) Xalayaadhaan nuuf erga. Pincode nuuf ergamu kanaan Adsense keenya verify gochuu dandeenya.
8. Yoo xalayaan Google irraa nu hin gahin maal gochuu qabna?
Adsense keenya verify gochuuf filannoo lammaffaa ni qabna. yoo ji’a 3-4 keessatti pincode’n nuuf hin ergamin ykn nuuf ergamee nu hin gahin akka nuti waraqaa eenyummaa ykn Paaspoortii keenya suuraa kaafnee erginuuf nu gaafatu. Nutiis ni erginaafi achi booda sa’aatii 24 hanga 48 hin caalle keessatti Adsense keenya verify nuuf godhama.
Achi booda $100 fi isaa ol yoo hojjanne gara Accountii mana baankii nuti filaannetti nuuf ergama. kan ergamu ji’a faranjootaa 21 hanga 26 jiddutti yommuu ta’u karaa Automatic taheen ergama. Nuhirraa kan eegamu:
- Adsense keenya Verify gochuu.
- Accountii baankii keenyaa itti guutuu.
- Doolaara 100 (yuuroo 70) ol qabaachuu qofa.
9. Accountii Baankii (IBAN)
Qabxii 4ffaa irratti akkuma jenne maallaqa hojjanne mana baankitti kan nuuf ergu AdSense dha. AdSense immoo accountii baankii biyya keessaafi dhugaa ta’e qabaachuu sirraa barbada. kana jechuun Baankiileen dijitaalaa fi kan biyya biroo fudhatama hin qabu jechuudha.
Ati AdSense Itoophiyaa yoo qabaatte dirqama accountii baankii kan biyya Itoophiyaa qabaachuu si barbaachisa. Ati AdSense Sa’uudi Arabiyaa yoo qabaatte dirqama accountii baankii biyya Sa’uudii qabaachuu si barbaachisa. kan biyyooti biraatis akkasuma. Accountii baankii tajaajila idil-addunyaa laatan ‘International Bank Account Number’ (IBAN) qabu. IBAN lakkoofsa buukii kan biyya keessaa ta’eetuma garuu dabalata qaba. baay’inni isaa 24 dha. jalqabni isaa maqaa biyya sanaatin eegala. Fkn; kan Itoophiyaa ‘ET’ (ETxxxxx…) jechuun itti fufa.
10. Video Editing
“Video Edit” Vidiyoo kee tottolchitee youtube irratti yoo baafte namoonni si jaalatu, hordoftoota hedduus horachuu dandeessaa, Youtube illeen si jaalata. Vidiyoo Edit gochuuf Aappii/Software gosa hedduutu jira isin kan dandeettii irratti qabdaniin ykn kan isiniif laafuun dhimma itti bahuu dandeessu.
Fakkeenyaf; kompiitara irratti ‘Adobe premiere, Final Cut, Sony Vegas, Filmora‘ fi kkf.. Bilbila harkaa irratti ‘KineMaster, Movavi, ActionDirector, InShot‘ fi kkf.. gargaaramuun ni danda’ama.
11. Thumbnail photo
“Thumbnail” kuni Suuraa vidiyoo gubbatti mul’atuudha. Hedduun namootaa Suuraa ajaa’ibsiisaa faayyadamuun hordoftoota gara ofiitti butatu. Suuraa dhugaa vidiyoo sanaan wal fakkaatu kan faayyadaman ni jiru. faallaa kanaatin Suuraa Sobaa kan faayyadamaniis ni jiru.
Nuti kan isin gorsinu Suuraa vidiyoo keessaniin wal fakkaatu ykn waliin deemu filadhaa, Suuraa bareedaa qulqullina qabu tolfadhaa (Edit) godhadhaa, jechoota qulfii ta’an irratti barreessaa. yoo ammoo daangaa ceenee hordoftoota barbaachaf jecha suuraafi vidiyoon kan wal dhabu taate guyyaa YouTube nu irratti beeke cahnnel keenya irra rakkoo geessisuu danda’a.
Suuraa Thumbnail hojjachuuf Aappii/Software gosa hedduutu jira. kompiitara irratti ‘Photoshop’ filatamaadha. Yuutiyubaronni hedduunis Photoshop faayyadamu. Bilbila irratti ‘Canva, Adobe Spark, Thumbnail Maker & Channel Art Maker’ gargaaramuun ni danda’ama.
12. Creator Studio
“Creator Studio” kuni immoo Youtube channel keenyan wal qabatee kuusaan garaa garaa kan keessatti argamuudha. Fakkeenyaf;
• Video manager – Vidiyoo keenya mara argachuuf yoo feene, balleessuu yoo feene, barruu vidiyoo jalaa (Title) jijjiiruuf yoo feene, dhoksuu (private) gochuus yoo feene isa keessatti argama.
• Analytics – Vidiyoo keenya nama meeqatu laale? Biyya kamtu baay’inaan na hordofa? Galii meeqan argachaa jira? Vidiyoo kamtu galii guddaa naaf galchaa jiraa fi kkf hedduu Analytics keessatti argama. Akkasuma uggura addaa addaa nuhirra kaahamu baruufis karuma ‘Creator Studio’ kanaatini. Kanneen birootis hedduutu jira walumaa galatti Creator Studio’n Seetingii guddicha kan dhimma channel keenyan wal qabatu keessatti argannuudha.
13, Youtube irraa galii argachuu barbaanna, Eessarra eegalla?
Ati youtube irra hojjachuu yoo barbaadde booddeedhaf yaadda’uu hin qabdu. jalqaba channel kee erga tartiiba ijoo ta’an itti gootee booda vidiyoo ol fe’uun hordoftoota horachuu qofa irratti xiyyeeffachuu qabda.
Dhimma maallaqaa sammuu keessaa of haqi, waan gaarii hordoftoota naaf argamsiisa jettu irratti hojjadhu, Hojii hojjattu irrattiis sirnaan xiyyeeffadhu, xawalwallee hin ta’in, karaa jalqaba filatte sana qabadhuu deemi. yeroo sana hojii keetin ni beekamtaa, jaalattoota hedduus ni horatta. Ati dhugaan hawaasa kee tajaajillaan maallaqni ofiifuu dhufuun waan hin oolle.
Guyyaa hojii keetiin beekamtii argattee, jaalatamtee subscribe fi view’n kee dabalaa dhufe gulantaan itti aanu maali? kan jedhu irratti search gootee baruu dandeessa.
14. Youtube irra hojii akkam akkamiitu jira?
Hojiin youtube irratti dhiheeffamu hedduudha. Murteessaan ammoo dandeettii ati qabduudha. namuu waan danda’u irratti hojjata waan taheef. Fakkeenyaf;
- Barnoota waa’ee tech ykn waa’ee fayyaa.
- Daawwachiisuu (Vlog) Naaannoo keetis tahee bakkoota biraa vidiyoon waraabdee hordoftoota kee daawwachiisuu.
- Drama, viner fi walaloo adda addaa dhiheessuu.
- Gabaasaa odeeffannoo tahuu.
- Nyaata hojjachuu agarsiisuu.
- Ogummaa harkaatis yoo qabaatte dhiheessuu.
- Barnoota Amantii fi kkf…
Walumaa galatti wanti Ati dhiheessitu hundi gaarii taanan fudhatama qaba, seera youtube hin cabsuu hordoftoota keetis hin mufachiisu, garuu maallaqaaf jecha waan fudhatama hin qabne dhiheessita taanan Youtube fi hordoftoonni kee sitti mufachuu hin oolan. kana jechuun bilaashatti carraaqxa jechuudha.
15. SUB for SUB (karaa dogongoraa)
Wanta bu’aa hin qabne irratti yeroo kee hin gubin Fkn, application fi website adda addaa SUB for SUB jechuun subscribe fi view kee siif daballa jechuun waamicha siif dhiyeessu. Garuu kuni totally seera youtube’n wal faallessa.
Youtube karaa seeraan alaan hordoftoota fiduu kee yoo beeke sirraa hir’isaa adeema. Ati nama ganaa Monetize godhachuuf deemu yoo taate sababa kanaaf si fudhachuu dhiisuu danda’u. akkasuma channel kee Monetize yoo ta’ee jiraate si jalaa dhaabuu (Disable) gochuus ni danda’u.