text:
Aariin Oromo bara hedduuf ukaamamaa ture Sadaa 2015 kaasee xaxa’uun sagalee guddaan anga’e. Erga jaarraa 16faa takkaa seenaa Oromoo keessatt lakkoobsi hammana gahu hiree ofiif akkas waliin ka’ee hin beeku. Dhahii nolaa akka isa kanaa harka duwwaa tokkummaan ka’ee diina meeshaa ammayyaa hanga ilkaaniitt hidhate fi loltuu jajjabee angawoo addunyaan leenjifame didhchisiisee hin beeku. Takkaa akka si’anaa sabich gad of horde yeroo dheeraa akkasiif utuu hin mitiqin fuula du’aa, hidhaa fi guraarama dura dhaabbatee hin beeku. Sirna dooyyaa garegox fi tokoshanii kan mana Oromo hundatt time cabsan. Waggoota dhibbaa oliif boona dhabe deebisanii gonfachiisuu saaniif Oromoon, warraaqxota jannoota kanaaf galataa fi kabaja guddaa qabu. Annisaa warraaqsa akkasiin hanga Wayyaaneen xaxattee kan saamte hunda duubatt dhiiftee Tigrayitt galtutt boodatt deebiin hin jiraatu. Wayyaaneen ilkaan socha’ee, buqqa’u malee falli hin jiru. Lafti Oromiyaa fi wanti irra jiru kanuma Oromiyaati, fudhattee deemuu hin dandeessuu. Baankiin alaa qabeenya TPLF/EPRDF fi kanneen hidhata bu’aa waliin qaban saamanii kuufatan yeroo ummatoonni Empayera Itophiyaa bonaa fi jeejeen dorsifaman kan dabarsee kennuuf hin jiraatu. Kanneen milla suphee Wayyaanee ilaaluu didanii waliin meshebelluu eegalaniif, harkatt burkutooftee ba’aan rakkachuuf deemuun hin oolu haa beekkatanii! Erga ofii badanii hogganooti Afrikaa horii saamicha akkasiitiin ala baafatan, fooqiin dhossaan ijaarratan isaan haa tahanii warri saanii argatanii hin beekanii. Nagaa naannaaf jedhame Wayyanee karaa fedheen haa tahu gara hiree akka sanaatt reebamuu qabdi.
Gara Cehumsa Naga qabeessaatt
Posted by MADDA WALAABUU PRESS on 1/17/2016
Amajjii 16, 2016 | Gubirmans.com | Ibsaa Guutama Irraa
Aariin Oromo bara hedduuf ukaamamaa ture Sadaa 2015 kaasee xaxa’uun sagalee guddaan anga’e. Erga jaarraa 16faa takkaa seenaa Oromoo keessatt lakkoobsi hammana gahu hiree ofiif akkas waliin ka’ee hin beeku. Dhahii nolaa akka isa kanaa harka duwwaa tokkummaan ka’ee diina meeshaa ammayyaa hanga ilkaaniitt hidhate fi loltuu jajjabee angawoo addunyaan leenjifame didhchisiisee hin beeku. Takkaa akka si’anaa sabich gad of horde yeroo dheeraa akkasiif utuu hin mitiqin fuula du’aa, hidhaa fi guraarama dura dhaabbatee hin beeku. Sirna dooyyaa garegox fi tokoshanii kan mana Oromo hundatt time cabsan. Waggoota dhibbaa oliif boona dhabe deebisanii gonfachiisuu saaniif Oromoon, warraaqxota jannoota kanaaf galataa fi kabaja guddaa qabu. Annisaa warraaqsa akkasiin hanga Wayyaaneen xaxattee kan saamte hunda duubatt dhiiftee Tigrayitt galtutt boodatt deebiin hin jiraatu. Wayyaaneen ilkaan socha’ee, buqqa’u malee falli hin jiru. Lafti Oromiyaa fi wanti irra jiru kanuma Oromiyaati, fudhattee deemuu hin dandeessuu. Baankiin alaa qabeenya TPLF/EPRDF fi kanneen hidhata bu’aa waliin qaban saamanii kuufatan yeroo ummatoonni Empayera Itophiyaa bonaa fi jeejeen dorsifaman kan dabarsee kennuuf hin jiraatu. Kanneen milla suphee Wayyaanee ilaaluu didanii waliin meshebelluu eegalaniif, harkatt burkutooftee ba’aan rakkachuuf deemuun hin oolu haa beekkatanii! Erga ofii badanii hogganooti Afrikaa horii saamicha akkasiitiin ala baafatan, fooqiin dhossaan ijaarratan isaan haa tahanii warri saanii argatanii hin beekanii. Nagaa naannaaf jedhame Wayyanee karaa fedheen haa tahu gara hiree akka sanaatt reebamuu qabdi.
Aariin Oromo bara hedduuf ukaamamaa ture Sadaa 2015 kaasee xaxa’uun sagalee guddaan anga’e. Erga jaarraa 16faa takkaa seenaa Oromoo keessatt lakkoobsi hammana gahu hiree ofiif akkas waliin ka’ee hin beeku. Dhahii nolaa akka isa kanaa harka duwwaa tokkummaan ka’ee diina meeshaa ammayyaa hanga ilkaaniitt hidhate fi loltuu jajjabee angawoo addunyaan leenjifame didhchisiisee hin beeku. Takkaa akka si’anaa sabich gad of horde yeroo dheeraa akkasiif utuu hin mitiqin fuula du’aa, hidhaa fi guraarama dura dhaabbatee hin beeku. Sirna dooyyaa garegox fi tokoshanii kan mana Oromo hundatt time cabsan. Waggoota dhibbaa oliif boona dhabe deebisanii gonfachiisuu saaniif Oromoon, warraaqxota jannoota kanaaf galataa fi kabaja guddaa qabu. Annisaa warraaqsa akkasiin hanga Wayyaaneen xaxattee kan saamte hunda duubatt dhiiftee Tigrayitt galtutt boodatt deebiin hin jiraatu. Wayyaaneen ilkaan socha’ee, buqqa’u malee falli hin jiru. Lafti Oromiyaa fi wanti irra jiru kanuma Oromiyaati, fudhattee deemuu hin dandeessuu. Baankiin alaa qabeenya TPLF/EPRDF fi kanneen hidhata bu’aa waliin qaban saamanii kuufatan yeroo ummatoonni Empayera Itophiyaa bonaa fi jeejeen dorsifaman kan dabarsee kennuuf hin jiraatu. Kanneen milla suphee Wayyaanee ilaaluu didanii waliin meshebelluu eegalaniif, harkatt burkutooftee ba’aan rakkachuuf deemuun hin oolu haa beekkatanii! Erga ofii badanii hogganooti Afrikaa horii saamicha akkasiitiin ala baafatan, fooqiin dhossaan ijaarratan isaan haa tahanii warri saanii argatanii hin beekanii. Nagaa naannaaf jedhame Wayyanee karaa fedheen haa tahu gara hiree akka sanaatt reebamuu qabdi.
Abiddi warraaqsa Oromo takka dibamaa takka qabsiifamaa boba’uu itt fufa. Ejjennaa ofii jabeeffataa, hamaa gahu hunda dandaha, jabinaan diina butuchuu gaafata. Wayyaaneen iyyaa (deeroo) dha malee qeerransa akkeessuu fedhu miti. Hanga of butuchee raawwatutt karaa dheeraaf kan uumame waan hin taaneef aara galfatee akka bayyaannatu yeroo kennuufii miti. Ammallee humni saa dhifamee jira. Ofumaan yeroon ciccitu fagoo hin tahu. Kutannaan Oromoon dandeetii wallaansoo dhaawataa gaggeessuu fi carraa irra haanuu qaba. Wallaansoon akkasii laalaa guddaa namatt fiduu fi abdii kutannaa nama irraan gahu dandaha garuu gumaa dargaggoo ofii fi goototaa hin basin hafuun, hawaasa boonaaf laalaa sana caalaattuu hammeesaa. Kanaaf loltuun Wayyaanee Oromo ajjeeftee ofii fayyaa galuun dhaabbachuu qaba. Shimala, mancaa fi gajarri bakka harka duwwaa bu’uun barbaachisaa tahuun gahaa jira.
Harka duwwwaa fi qabsoo nagaa kan jedhamu fulduratt waan hojjetu hin fakkaatuu. Sodaan du’aa fi guraaramaa jaarraa oliif itt hudumame akka raawwate kaka’i Oromoo barana raga dha. Soda fi doorsis lamuu akka itt hin deebine Oromiyaan bilisa bahuu qabdi. Lolli diinaa meeshan qofa utuu hin tahin holola sammuquwii fi lammiwwan walitt diruus ni dabalata. Oromoon, diinaa kalchuun lammi irratt kan basaasaniif garaa laafina agarsiisuu hin qabani. Garuu keettoo diina tajaajiluuf uumamtee fi kan diinni lammiin walitt naquuf maqaa ballessu gargar baafachuu qabu. Bu’aan ciicannoo jabaa ofiif kennamuutu eegama. Murtii kennuun jette jettee fi holola diinaan irratt kan hundaawe akka hin taane eeggachuu Oromoott hin himanii.
Lammiiwwan keenya kan seera heera Itophia jalatt barbaachisu hunda guutan, Oromoo tahuun komatamanii waggaaan dhalootaa haa tahu sadarkan jiru utuu hin hedamin, dhanamaa, hidhaa gergoo, injiraanii fi tafkiin guute, gurarammii, dorsisii fi arabsoon tuffii barsifata guyyuu tahett shororkeeffamaa jiru. Guraarammi, dorsisii, ajjeechaa fi arrabsoon tuffii achii, iyyaatii baasisuuf utuu hin tahin miidhama guddaa kan jibba sabichaaf qaban ibsu irraan gahuufii. Keessaayyuu yeroo si’anaa hogganoota OFK, gooltuu jedhamanii kan irratt aggaamame waan taheef adabi hammaa bahaan eeggataanii jira. Yoo murna saanii wirtuu dimshaashumatt hin ballsine malalchiisaa taha. Oromoo hooggansa dhabsiisuun karoora haaraa utuu hin tahin kan bara qabamanii kaasee jiru. Wayyaaneenis erga aangoo qabattee karaa malbulchaa fi diinagdee namoota qaroo meeqa balleessite. Hardhamoo ijoollee abdii borii tahan akka irraa oolanii ummmata saanii hin tajaajillett mata mata rasaasan dhoftee ajjeesaa akka jirtu gabaasa guyyuu irraa waan mullatu. Nageessumma labsatanuu hamma Oromoo qaroo tahanitt murna Oromoo kamiifuu hoggansa akka kennan hin dhiifamanii. Golooti mormituu kittillayyoo dha malee nakkarummaa TPLFn achi hin jirani. Oromoon eessayyuu jiran garaagarummaa ilaalcha malbulchaa qabaatanuu yeroo qorumsa Oromummaa kana, yomallee tooftaa qabsoo saanii hin ooffalchan tahe, bira dhaabbachuun dirqama lammummaatii.
Wanti cimaan biraa, kan qabsicha mudataa jiru waca naannaa waa’ee gamtaa fi tumsaa Wayyaanee irratt tahu malu jedhamee dhagahamaa jiru. Wayyaaneen akkuma mootota isee dura turanii Oromoo irratt fixaqacee gaggeessaa jirtii. Oromoon sana dhibamsiisuuf qabsoo bilisummaa erga eegale tureera. Halagaan akeeka empayera kolonummaa jabeessaa turan amma abbaltii fi yaada jijjiirrachuu saaniif iggitiin hin jiru. Akkaaataan Oromoon ofii fi biyya saanii Oromiyaa itt ilaalan fi akkaataa Itophiyeessoon itt ilaalaniin adda. Haala amma jiru jijjiiruuf nama ilaalcha ofii jijjiirrate qofaan wal qayyabachuun dandahama. Jeequmsa lafa sochoose ofumaa kaafneen akka hin dagamne dammaqanii of eeggachuun barbaachisaa dha. Oromoon mirga heera Wayyaanee irratt dhahamee ol malee isaa gad waan irratt dhoofsisu hin qabu. Akka qabata raafama ofumaa kaaseen hin dagamne eegganoo fi of gumeesaa turuun barbaachisaa dha.
Jara Oromoo waliin altokko kufan, Sabootaa fi Sabaawota Kibbaa jedhamanii fi Naylootaafis dhugaan jiru sanumaa. Hunduu ummatoota ofiin boonoo birmadoota ollaa walii jiraatan, malbulchaan of irratt, diingadeen akkuma addunyaa hunda walirratt hirkatoo turan. Waliin kufaniiru, firummaa caalaa cimaa gadi qabaan kolonummaa keessa hin jirreen, waliin ka’uu. Kanaaf, Oromoon walii tumsi jara sanaa haala duree hin fedhuu; ba’aa wal fakkaataa ofirraa buusan, ba’aa kolonummaa qabu. Sana duuba qofa kan isaan hariiroo ummatoota biraa waliin qaban fedha ofii bilisaan kan heduu dandahan. Gabaabaatt mirga sabummaa ofii ofiin murteeffachuu erga deebifatanii booda jechuu dha. Yoo ummatoota biraa waliin tokkummaa ummachuu barbaadu tahes ulfina saba ofii walii kabajuu irratt kan hundaawe malee kan sabi yk murni biraa itt fe’u hin tahu. Sana irra haanuuf dhaba keessaa wal nyaatuu fi biinxa’amee, dadhabina keessaa dhoffachuuf gargaarsa alaa soqu utuu hin tahin adda cimaa ofirratt amantee qabu hundaan amanamu dandahu ummachuu qabu. Lammi ofii caalaa halagaan namatt haanu hin jiru.
Ammallee Itophiyaan empayeruma sana kan jaarraa 20faa keessa gargaarsaa saboota Awuropaan, bara ta’iisa “Walharkkatt qaba Afrikaa” jedhamee beekamu ijaraamte. Hariirooon yeros “Qinyi Gizat” jedhamee ijaarame, akka nammi tokko tokko nu amansiisuu fedhanitt, ergasii hin jijjiiramne. Ammas Habashaan haala jireenya malbulchaa, diinagdee fi hawaasoma ummatoota kolonomanii olhaantummaan gaggeessaa jira. Ammas akka Oromoon gad qabamaa turuuf akkuma durii gargaarsi faranjii lola’aafii jira. Oromoon takkaa walqixxummaan Itophiyaa waa’ila tahuu gaafatamanii hin beekanii; bara Cehumsaa waggaa tokkoof jala kaattuu TPLF tahun akka waan guddaatt ilaalama yoo hin taane. Geeddaramii sammuu beekotaa keessa jiruu, dhugaan hin calaqifamnee, ababbara tahuun ni malaa. Sabooti Afriikaa Awropaan koloneeffaman hundi walaba tahaniiruu garuu Oromoo fi jarri SNNN akka fedha saaniitt of bilisomsuuf carraaqaa jiru.
Kirstinnummaan biyya Habashaatt barsiifamuu saa waliin, hoodi tokko tokko akka mootiin saanii Waaqatt haanee jiruu Koptotaan uumamaniifii turan. Hoodi mootittii Sheebaa sanneen keessaa tokko. Qabama duuba hoodoti sun galmee keessaa harkifamanii bahuun lafti hanga qixxeessoott jiru keenya kan jedhu gorsa farajootaan itt dabalame. Asosama sana kan ergasii ijoolleen Habashaa ittiin guutamaa jiraatan. Gadoodi mooraa gurguddoo Habashaa keessaa dhagahamaa jiru, itt baha surrii dhiqa sanaa kan sammuu saanii keessatt Itophiyaa yaadaan umamte (utopia) mudaa hin qabne gad dhaabuuf tolchanii. Bulchooti saanii ilaalcha addunyaa dur durii bulcha nama jabaa tokko keessatt qabamanii jiru. Nammi jabaan aangootti ol bahe, angoo qofaan irraa bu’aa. Oromoon, kennataan yaabbatee, gadaan bu’a.
Si’ana adeemsa sana kan jijjiran fakkeessuuf gargaarsa qorataa Dhihaa tokkoon golli cimaan tokko akka ijaaramu tahe. Sana dhugomsuuf bulchaa jabaa humnaan taahitaa qabateen kennati sobaa yayyabamee jira. Sadarkaa ammaatti yayyabaan cimaan sun sirna gola tokkoo of duubatt dhiisee du’eera. Golli jabaan sun amma fuuloo cehumsaa Wala’ittaa Tigrawayi kee’ateen gaggeeffamaa jira. Habashaaf, falfala hoodichaa keessaa bahee karaa ammayyaa demokraatawaa tahett baruun rakkisaa dha. Akka sun barbaachisaa tahe beeku, garuu rimsama halagaa demokraasii jedhanii, dudhaa baraa hedduu lagachuuf qophee hin fakkaatanii.
Erga kolonoomaatii Oromoon, surrii dhiqaa cimaa fi hololaa daangaa hin qabnetu irratt gaggeeffame. Hunduu akka muka abbaa ofii tuffatanii jedhameetu. Halluun magariisa, keelloo fi diimaan saanii kan yeroo Oromoo qalan balaliisaa turan akka kan Oromo adii diimaa gurracha bakka buhu taasifame. Amanteen saanii dudhaa kan “seexanaa” fi qarooma dhabaa dha jechuun sumudaanii akka jijjirratan dirqisiisan. Bulee Oromoon hooda Habashaa hunda keessa cubuluqan. Haa tahu malee hoodota sana keessaa furgaafachuuf hedduu qabsaawan, garuu maqa hundatt hogganoota ofiin ganaman. Amma ummati ballaan qabsicha dhuunfatee jira. Hogganooti baqa irra jiran deebi’anii sochii haaraa kanaaf hoggansa malbulchaa hin keenaniif taanaan Oromoon dhaaba saa, ABO fudhatee of keessaa hogganota haaraa baafachuu qaba. Yoomu hogganoota, dhiibbaa falfala halagaa, kan keessaan ofangessummaa fi ayyaanlaallatummaan ijaaraman irraa of eeggachuu dha.
Unkaa sammuu hooda Habashaan uumame keessaa utuu of hin baasin qabattee bilisummaa kam irrattuu waliigaltee argamsiisuun fagoo taha. Akka ilmoo namaatt ummati Gaanfa Afrikaa garri caalan nagaa, bilisummaa fi tasgabiif fedha qabu jedhamee yaadama. Unka sammuu sana keessa sololi’anii fedha waloo irratt xiyyeeffachuun kanneen godinaa keessa jiran hundaaf anjaa qaba. Sochiin Oromoo kanaan dura argamee hin beekne Sadaasa 2015 keessa eegalee dubbiin gonka akka duriitt deemuu akka hin dandeenye hunda dammaqsuun boqonnaa haaraa bane jira. Kanaaf arrabsoon maaliifii, maqaa balleessuu fi keenya jechuun sobaa yoo jijjiirammi kan hin oolle tahuun ifaa tahe, maliif barbaachisanii? Warraaqsa Oromoo sutessuu yoo ni yaalu tahe ofumaa malee dhaabuu hin dandahanii.
Oromoon filmaata lama qabuu, tokko waan jiru hundatt dhimma bahanii qabsoo itt fufuu yk kanneen biraan waliin qindeeffatanii Wayyaanee dhabamsiisuun itt baha saa carraatt dhiisuu; lameessoon kan dhimmi ilaaltu hunda kora waliin taahuuf dursanii waliigaluun, marii empayerittii damboobinaan diiguu gaggeeffatanii sadarkaa itt haanutt darbuu. Wanti tahu hundi garooma kanneen keessaa dhimma qabanii hundaa, nagaa fi basha’ina saaniifii. Kaka’inni tasaa ummata itt roorrifamee amma tahahaa jiru, dadhabina Wayyaanee saaxilee jira. Sirnni ofangessoo fi fashistaawaan ijaarsa fakkeessaa demokraasii jalaan ol bahe. Sirni akkasii altokko raafamnaan madaala saanii gonka deebisani argatanii henbeekanii, isumaan badanii. Guboo rakkinaa Gaanfa keessa ture furuu fi gamtoomuun silaa yeerroo akkasiitii.
Warraaqsi Oromoo qawween kamuu fedha ummataa bara baraan gadi qabuu akka hin dandeenye agarsiiseera. Waaq hin jedhin malee, yoo amma rukutame yeroo itt haanutt ilaalcha addaa fi hooggansa sabaa ijaarameen durfamee deebi’aa. Yeroo sun tahu nammuu garagarummaa fiduu malu se’achuu dandaha. Utuu dhiigi Afrikaanota obbolaa tahanii caalaa hin dhagala’in dura, laafaa yk angawaa, dadhabaa haa tahu jabaa utuu hin jedhin hundi naannaa diriiraatt dhufee dhibdee tokko tokkoon saanii himatan ilaalanii waldhabdee hanga yoonaa jiran dhuma burjaajessaa irra utuu hin gahin xumuruu qabu. Jalqaba loltuun mooraa naannaa waldhabdee ala tahett geeffamuu qabdii. Sanaan walfaana sonni Cehumsaa dhugaa tahe, empayera diigee itt baha haaraa kan jalqabuu eegalamuun barbaachisuu dandaha.
Sona akka sanaa keessaa sabi, saboommi fi gosti marii keessaa hafu jiraachuu hin qabu. Hiree ofii ofiin murteeffachuun ummatootaa kan dhoofsisamu miti. Kun kora ummati Gaanfa Afrikaa akka waliqixxeett, utuu sabi tokko yaada ofii kan biraa irratt hin fe’in qooda irratt fudhatu isa jalqabaa tahuu qaba. Tokko tokkoon ummataa moo’aa dha. Moo’ummaan kan gad dhiifamu fedha ummata moo’aa taheeni. Walgahiin akkasii carraa haala “mo’aa moo’aa, taheen yk kan honga’un keessa hin jirreen, kan obbolummaa Afrikaawaan itt dhagahamun bahamu taha.
Gurguddoo Habashaa hedduun, sagaleen deggersaa ummata kolonii saanii roorroon motummaa Itophiyaan irra gahe, jaarraa tokko keessatt yeroo jalqabaaf dhageessisaa jiru. Sun dhugaa taanaan karaa qajeelaa dhaa. Hariiroo qabaachuuf dhiheessan irratt, ummata hundaaf keessaanlaalummaa yoo qabate bu’aa qabeessaa. Akeeki, fedhi, abjuu, hawwi fi amanteen tokko tokkoon ummataa maannii? Sana kan waliin qayyabatamuu qabu. Hundi, yaa’a kolonii diiguu jara kaan irratt arganiiru; inni kun adda ta’ina waan qabuuf bifa addaa fudhachuu dandahinna malee karaa biraa hin qabu, hinuma taha. Lola Wayyaanee waliinii waan ilaalutt Oromoo fi kanneen bira manii adda addaa qabu. Maniin Oromoo Angoo 39 heera Itophiyaa hojiirra akka ooluu. Hedduuf kufaatiin Wayyaanee qabsicha salphisuus dhiisuus ni dandaha, kanaaf ta’innaan akka iggitii qabutt fudhatamuu hin qabuu. Kanneen biraaf kufaatiin Wayyaanee dhimma keessaa Itophiyaatii. Garri tokko aangoo kufaatii Dargiin irraa saamame deeffachuu barbaadu; mirga angoo sanaan beekames akka gargarbaasaa fi gosaawaatt heduu.
Lafti Oromiyaa kan ummata Oromiyaa malee kan mootummaa miti. Gurguddoon Habashaa karoora lafti kan mootummaati jedhuu, akka burqaa qabeenya abbatokkeett ittiin basha’aa dhufanii. Biyya haadhaatt lafti kan ummataa ture; gurguranii of duroomsuu hin dandeenye. Sun karoora guddaa tokko, kan xaxaa olhaantummaa keessatt uumee, hanga hardhaatt ilaalcha saanii rakkisaa jiru. Beekamuun waan akkasii isaaniif bu’uura malbulcha gosaatii. Oromoo hundaaf kan akka jecha sanaa jibbisiisu hin jiru. Oromoon gosa mitii. Saba gosa hedduu of keessaa qabu. Oromoo kittillayyoo Itophiyaa tahaniif illee sana fudhachuun mamsiisaa dha. Kanaaf rimsama Itophiyaa akka addaanjiraato ulfooti fudhachuu keessa debi’anii ilaalan malee akka mirga sabootaa guutummaatt hin fudhanne rakkisuunii dandaha. Sana salphisuuf kolonota ofitt dabalanii ilaaluu dhaabuu dha. Oromoon qooqa Itophiyaa jedhu waliin rakkina hin qabu, qooqa durdurii kan gurraachi hundi dhahachuu dandahu. Rakkoon kan dhufu olhantummaa Habashaa seerawaa gochuuf yeroo seenaan Oromoo roga dhabsiifamee dhihaatu.
Empayerri Itophiyaa bososaa jira. Habashaan Empayera saanii burkutaawaa jiru hafe mana ofiiyyuu sansakkaan qabuu rakkataa jiru. Dubbii Qimant irraa akka ummati tokko guutummaatt liqifameera jedhanii fudhachuun akka hin dandahamne hedduu barachuu dandahu turani.Taasisii walitt isaan qabaa ture Oromiyaan deemnaan, godinoota Amaaraa waliin jiraachisuunuu rakkisaa taha. Kolonoota saamuu irratt xiyyeeffachuun, handhuura biyya saanii jabeessuu gonka hin yaadne. Hanga amma tokkummaan saanii jiraachuun Oromiyaa fi SNNN gad qabuun madda jireenyaa waloo godhachuu dandahuu irratt bu’uurfame. Amma Oromiyaa gad qabama diduun kolonummaa keessaa bahuu carraaqaa jira. Hoodi Oromoon ummata naanaa kanaa miti jedhu qaata burkutaawe. Wayyaaneenis saamicha isa dhumaa isaaniin gahu ni didee. Sana jechuun Itophiyaa kolonummaa boodaa, kan empayera hin qabneef karoorfachuu jalqabuu isaan gaafata jechuu dha. Sun yoo fudhatame Oromoo fi Amaarri waan irratt dhimma walii baasan qabu lataa? Qabsaawota Oromoo tokko tokko ofitt harkisuuf kolomsiisa darbataniif qabuu. Kolomsiiftuu hedduu waan hin qabneef Oromo hunda xuruuruu hin dandahanii. Micciiramaa fi burquqaan dhihaachuu irra karaa nagaa biraa, kan ittiin gocha hamaa darban hundaa keessaa faloo itt bahan soquu qabu. Yoos wal amantee horachuun jalqabamaa.
Gondor gaaffii roorroo mirga ilmaan namaa irratt tahaa jiruu fi gaaffii biyyaa Wayyaanee irraa qaba. Dubbiin saanii itt dabalama taa’isaa sabummaa Qimaantiin caalaa walxaxee jira. Yoo dibbiin sun Amaaraa fi Qimaant gidduutt nagaan fala argate Gondoreen qabattee Wayyaanee waliinii salphaatt furachuu dandaha. Dubbbii Qimant hammam akka isaan demokratummaan furan fedha Oromoo ni laala taha. Waa’ee akkasii irratt ummatootii waldhabdee jiru nagaan waligidduutt fixachuu ni dandahu. Kanneen waldhabdeen akka nagaan hin furamne barbaadan jara gadadoo ummatoota cunqurfamoo irraa bu’aa argatanii.
Habashaan murna wiirtuu raayyaa koloneeffataa akka tahuu saanii, akka namoota bashaan jiraatanii, akka lafaa fi qabeenya Oromiyaatt saaqaa salphaa qabachuu, akka ayyaan adamsituuttii fi akka tokkicha afaan bulchootaa beekaniitt, roorroo fi samicha turett garsuu turanii. Hambaan saanii amma Oromiyaa fi SNNN keessa faca’anii jiraatu. Waa’ee saa dhaghuu irraa kan hafe biyya akaakilee saanii arganii kan hin beeknett caaluu. Iyyaatii dhabuuf malee hedduun saanii Habashaa utuu hin tahin akaakilee ashkaroota Habashamitii turani. loltuun Habashaa hedduun Oromoo irra bulfamanii. Barreessaan kun namoota dhoott beeku akaakileen saanii Oromoo tahuu hojiirraa erga dacha’anii baran beekaa. Hedduun saanii manatt Amaara (Kiristinnaa) tahuu saanii, ummataa fi amantoota halagaa gidduu waan jiraniif akka irraa of eegan itt himamaa; ofirrummaa, soda fi tuffii koloneeffamoof akka qabaatanitt guddifamanii. Liillana itt hidhanii akka nama liillana hin qabne waliin hin nyaane ni akeekkachifamu turanii. Kanneen makaman jedhaman keessaallee sodaan hin badne. Kun dhaalmaa wallaalummaa, hawaasa ammayyaa keessa jiraachuu fedhu taanaan ofirraa harcaasuu qabani.
Jarri kun Oromiyaa dureettii keessa mirga jiraachuu, hojjechuu fi basha’uu qabu. Achi keessatt mirga qooda ofiif qabsaawuu kan qaban yoo tahu mirgi dirqama waliin akka dhufus beekuu qabu. Kan arjoomameef diriinfatanii nyaachuu dhiisanii folooso laga gamaa maaf itt waamu? Oromoo yoo tahuu baatan Oromiyoo dha. Kun hundi tahuu utuu dandahuu, maliif akka saba fagoo jiru kan Oromiyaa humnaan qabatee jara abboolii biyyaa hiyyoomsee, cunqursee, fi namummaa baasee isaanis gate, akka leellisan qayyabachuun rakkisaa dha. Sammuquwiin, jara abbaa biyyaa irra firooma angoo olhaana waliin qabaachuu qofaan wayyinnu malee kan biraa want itt wayyan hin mullatu. Oromoon ummata walqixxummaa ilmaan namaa fi seeraan bulmaatatt yeroo hin yaadatamnee kaasee kan beekamanii. Kun argaadhageettii Habashaanuu mirkaneeffameeraa. Malbulcheessitooti namoota abbaawummaan itt hin dhagahamne akka saanii kakaasuun warra abbaa biyyaan akka walitt bu’an hanga dillisee wayitt hin galle “Gaallaa Gadaay” jedhamtu uumuura gahaniiru. Yeroo jara akkasii ofirraa facisan qulqulleessa lammii jedhanii wacuu. Mirkanii seenaa tokko utuu hin qabaatin, halagummaan haleelamuu firoota saanii irra deddeebi’anii gad tumu. Yeroo rakkoo kan dhaqabaniif isaan utuu hin tahin ummatuma isaan hammeessan kana.
Bilisummaan Oromiyaa kan oolu miti. Waldhabdee nagaan furachuun hunda caalaa. Angoon koloneeffataa araaraa nagaa rakkisaa hanga godhutt jeeqamaa jira. Murna ofittoo gantuutu Masaraa Minilik qabatee Oromoo fi Amaarri altokkicha ittiin mormuuf akka ka’an dirqisiisaa jira. Haalli mirkaniin si’ana jiru hamma isaan dhimma saanii walgidduutt fixatanitt jedhee Oromoon harka maratee taahuu hin dandahu. Addi Itophiyaa kan Amaaraa fi Tigrawayi Oromiyaa cabse arfacha jaarraa dura gargar cabe. Kakuun dudhaa kan waan saman waliin gahan ni haalame. Bakka buusaa malee Tigrawayi kolonii saanii jalaa fudhate. Biyya ofii bilisoomsuuf, jibba mirga sabootaa fi sabaawoo qaban dhiisanii ummatoota kolonii Itophiyaan harka wal qabatanii Wayyaanee dura dhaabbachuu ni dandahuu? Kan Oromoo fi Itophiyoti Wayyaanee buusuuf walii tumsuu dandahan yoos qofaa. Sana malee akka Ammaarii jedhu “Bareedduu daljeessaa keessaa kamiin filuu?” tahuu saatii. Oromoon kamuu kan haala duree malee tumsa saaniif birmatu kaasaa Oromoo kaayyoo sabichaa gurguruu kan abbalu qofa. Waldhaansoon Oromoo TPLF/EPRDF waliin godhamu kan dhuunfaa miti, wallaansoo hacuuccaa fi kolonummaa naannaa dhabsiisu jechuuf dha. Oromiyaan bilisoomuun godinaa fi empayera bilisoomuti hedama.
Ummatooti qabama jala jiran hundi carraa hiree saanii irratt murteeffachuu argachuu qabu. Kaka’i kanaan dura argamee hin beekne barattootaa fi qoteebulaan tahe, akka tuqaa geeddaramaa seenaa kan hooda imperialiin dhandhoname irraa sammuu jijjiirrachuu gaafatutt fudhatamuu qaba. Kan Amaarri hubachuu qabu biyya Habashaa seenaan beekame illee walitt qabuu kan hindandeenye empayera oolchuuf wakkiilummaa addaa akka hin qabnee. Amaarri Oromiyaa akka “Qiny gixat” tursuu dharra’uurraa biyya ofii bu’uuraa saa jabeessee olloota waliin hariiroo akka itt tolfatu yaaduu qaba. Oromiyaan harkaa sokeeraa, harma jigef boo’uun gatii hin qabu. Gootoliin Oromoo dullachooti waan imperial tokko tokko yaadaniif jedhanii maqaa ofii gurgurachuuf qophii tahu dandahu. Galmee waan isaan tahan, isaan tolche fudhatanii deemuu waan hin dandeenyeef maqaan saanii gamanaa haqamuu dandaha.
Sochooti barattootaa fi ummata Oromoo harra ukkamamuu ni dandaha taha; Bor garuu kurupha’anii akka lamuu hin ukkaamfanne gochuu dandahu. Gumaan dhiiga hiriyootaa fi gootota utuu hin bahin garaan saanii rafee hin bulu. Dhigi caalaatt gad dhammuun aarii caalaa finiisuu taha. Wayyaanee kan hate hunda ni deebisaa, kan balleesse hundattis ni gaafatamaa. Haaloo of qofaa utuu hin tahin ummata saa kan yeroo ilmaan Oromoo qalaman callisee ilaaluufis tuulaa jira. Ammas gaabbee, waan saame hunda ummata Oromoo fi ummatoota empayera Itophiyaa deebisee gaddhiisee bahuu ni dandaha. Murni Itophiyaa kamuu Oromoon walii tumsuu kan barbaaduu haala duree tokko malee ifatt mirga sabootaa hiree ofii ofiin murteeffachu akka fudhatu godhamuu qaba. Sana booda abbaa hirrootaa dhabamsiisuun mala qofa gaaftaa.
Murni Oromoo kamuu kan ejjennoo qabsoo sabaa irratt yaada jijiijjiratu eenyuufuu dumbulshoo tokko hin baasu. Namooti kan nama hedan miira abbaatiinii. Murni yk nammi akkasii yaada jijjiirrachuun keessaa baqatanuu xurii itt dhiqatan irraa hin qulqullaawanii; hamaa baqa saaniin gahuufis itt gaafatama fudhachuu qabu. Sochiin rincicaa saba Oromoo hacuucama jalaa ni baasa, waan taheefis manii saa utuu hin gahin hin dhaabbatu. Oromoo keettoo diinaa ta’ee sabboonota ajjeechaa fi hamaa garagaraatt saaxileef garalaafinni jiraachuu hin qabu. Finfinneen handhuura Oromiyaati, bilisummaan tokko kan isa biraattis ni geessa. Sochiin barattoota Oromoo barabaraan haajiraatu! Addi bilisummaa Oromoo walabi haa jiraatu! Firoota kan jaallatan jalaa du’aniin jabaadha jennaa, duuti hin ooltu biyya abbaa saaniif, biyya abbaa saanii irratt waan du’aniif Oromo hundi maqaa saanii ittiin boona; gootota ummataa tahanii bara baraan jiraatu.
Ulfinaa fi surraan gootota kufaniif; walabummaa, walqixxummaa fi bilisummaan kan hafaniif; nagaa fi araarri Ayyaana abboolii fi ayyoliif haa tahu!
Ibsaa Guutama
Amajjii 2016
Subscribe to: Post Comments (Atom)


c: text/html

text:
Kutaa2ffaa
Mammaaksa Oromo By Getinet Dinkayehu Afaan Hamii Bare Utubaatti hasaasa ! Namichi Guyyaa Bofa arge halkan Gaaddidduu isaa dheesse! Waan Dabruuf maqaa hin dabarre hin fuudhan ! Hin barihu Seetee Gorduubatti hadde ! Anatu Caalaan Ciinciraa haaduu afaan buute ! Gubattee hin beektuu ibiddatti gamti ! Laftis bahii jette jaartiin faeda irraa kuftee ! Jaartiin Bara Buttaa Duudde hoo Luboo Jechaa hafti ! Akka Durii fi Harka xuriitti hin hafan ! Ani hoo duruu gubattuu dha jette beddeen mana keessa gubattee ! Keessa namaa hin beektuu keessa qabattee namaa kenniti ! Sangaan bara qote hedata ! Waan uffattu hin qabduu aguuggattee haddi ! Karaan Sobaan dabran galatti nama dhiba! Hantuuti haadha jalatti gumbii uraa barti ! Namni dhukkubsataa manaa qabu du’a gahii namaa hin oolu ! Hojiin Waaqayyoo fi kolfi saree hin beekamu ! Haadhaa fi adurree hin dhaanan ! Warri guddaan aduurree wasaasaa baata ! Adurreen keessi bineensa ! Maraatuu keessi gamna ! Waaqayyo beekee bofa miila dhowwate ! Waan Waaqni qocaaf kaa’e illeettiin hin fudhattu! Foon lafa jiru allaattiin muka irraa wal lolti ! Waraabessii biyya namni isa hin beekne dhaqee itillee naa hafaa jedhe ! Manni of – jajjuu karaa dura Bor hin bekneen qoda- bukeen ishee lama! Kan of jaju hin dogoggoru ! Haati mimmixaa kanuma kootu guba jetti ! Ija jabeessa irraa sirbi hin fokkisu ! Duulli amma oduu hin gahu ! Iyyaniif dhalcha hin ta’u jedhe korbeessi hoolaa korbeessa re’eetiin ! Mana aanu malee mana aaru bira hin dabran ! Ollaa fi Waaqatti gadi bahu ! Ollaan bultee beeka akka itti bule abbaatu beeka ! Itti qabataaf cidhi ollaa jira ! Garbittii lubbuuf fiigdu ollaan qophee dha jedha ! Garbittiin gargaarsa argatte majii dhoksiti jedhan! bba hin qabdu akaakyuuf boochi Abbaa iyyu malee ollaan namaa hin birmatu Abbaan damma nyaateef ilma hafaan hin mi’aaw Abbaatu of mara jedhe bofti hantuuta liqimse Abjuun bara beelaa buddeena abjoota Addaggeen hamma lafa irra ejjettu nama irra ejjetti Afaan dubbii bare bulluqa alanfata Afaan gaariin afaa gaarii caala Afaanii bahee gooftaa namaa ta’a Akka madaa qubaa, yaadni garaa guba Akka abalun sirbaan boquu nama jallisa Akkuma cabannitti okkoluAkukkuun yeroo argate dhakaa cabsa Alanfadhuuti gara fira keetti garagalii liqimsi ama of komatu namni hin komatuAmartiin namaa hin taane quba namaa hin uriin Ana haa nyaatuun beela hin baasu Ani hin hanbifne, ati hin qalbifnearrabni lafee hin qabdu lafee nama cabsiti Asiin dhihoon karaa nama busha Bakkka oolan irra bakka bulan wayya Bakka kufte osoo hin taane, bakka mucucaatte bari Balaliitee balaliite allaattiin lafa hin hanqattu Bara dhibee bishaan muka namatti yaaba Bara fuggisoo harreen gara mana, sareen gara margaa Barri gangalata fardaati Beekaan namaa afaan cufata malee hulaa hin cufatu Biddeena nama quubsu eelee irratti beeku Billaachi otoo ofii hin uffatiin dhakaatti uffisti Bishaan gu’a gahe nama hin nyaatiin, namni du’a gahe si hin abaariin Bishaan maaltu goosa jennaan waan achi keessa jiru gaafadhu jedhe Bishingaan otoo gubattuu kofalti Boru hin beekneen qad-bukoon ishee lama Boftii fi raachi hanga ganni darbutti wal faana jiraattu Bulbuluma bulbuli hangan dhugu anuu beeka Buna lubbuuf xaaxa’u warri naa tolii kadhatu Cabsituun tulluu amaaraatiin giraancee jetti Citaan tokko luqqaasaniif manni hin dhimmisu Dabeessa uleen (jirmi) shani Daddaftee na dhungateef dhirsa naa hin taatu jette sanyoon Dawaa ofii beekan namaa kudhaamu Deegan malee waqayyo hin beekani dhalli namaa otoo nyaattu diida laalti Dhirsi hamaan maaf hin nyaatiin jedha niitii dhaan Dhirsaa fi niitiin muka tokko irraa muramu Dugda hin dhungatan, hunda hin dubbatani Durbaa fi jiboota garaa gogaa lenjisu Iyyuuf bakkeen naguma, dhiisuuf laphee na guba Dhuufuun waliin mari’atanii dhuufan hin ajooftu Diimina haaduun nyaatani,diimaa arrabaan nyaatu Dinnichi bakka gobbitetti hordaa cabsiti Doqnaa fi garbuu sukkuumanii nyaatu Du’aan dhuufaa jennaan kan bokoke dhiisaa jedhe Dubbii baha hin dhorkani galma malee Dubbii jaarsaa ganama didanii galgala itti deebi’ani Duulli biyya wajjinii godaansa Eeboo darbatanii jinfuu hin qabatani Edda waraabessi darbee sareen dutti Fagaatan malee mi’aa biyyaa hin beekani Farda kophaa fiiguu fi nama kophaa himatu hin amaniin Firri gara firaa jennaan kal’een gara loonii jette Foon lafa jira allaatti samii irraa wal lolti foon lakkayi jennaan rajijjin tokko jedhe fokkisaan nama qabata malee nama hin kadhatu Fuula na tolchi beekumsi ollaa irraa argamaa jette intalli Gaangeen abbaan kee eenyu jennaan eessumni koo farda jette Gaangoonn haada kutte jennaan oftti jabeessite jedhani Gabaan fira dhaba malee namadhabinsa hin iyyitu Galaanni bakka bulu hin beekne dhakaa gangalchee deema Gaalli yoom bade jennaan, gaafa morma dheeratu bade Gamna gowomsuun jibba dabalachuu dha Ganaman bahani waaqa jalaahin bahani Gara barii ni dukkanaa’a Garaa dhiibuu irra miila dhiibuu wayya Garbittii lubbuuf walii gadi kaattu, warri qophinaafi se’u Jaalalli allaatti gara raqaatti nama geessa Gaashatti dhuufuun daalattii dha Gogaa duugduun yoo dadhabdu saree arisaa kaati Gola waaqayyoo itti nama hidhe lookoo malee ijaajju Goomattuuf goommanni hin margu Goondaan walqabattee laga ceeti Gowwaa wajjin hin haasa’iin bakka maleetti sitti odeessa, karaa jaldeesaa hin hordofiin halayyaa nama geessa Gowwaan ballessaa isaa irraa barat, gamni balleessaa gowwaa irraa barata Gowwaan bishaan keessa ijaajjee dheebota Gowwaan gaafa deege nagada Gubattee hin agarre ibiddatti gamti Guulaa hin bitiin jiilaa biti Gowwaa kofalchiisanii, ilkee lakawu Gowwaa fi bishaan gara itti jallisan deemu Haadha gabaabduu ijoolleen hiriyaa seeti haadha laalii intala fuudhi Haadha yoo garaa beekan ilmoo jalaa qabani Halagaa ilkaan adii, halangaan isaa sadi Hanqaaquu keessa huuba barbaada Haati ballaa (suuloo) ya bakkalcha koo jetti Haa hafuun biyya abbaa ofiitti nama hanbisa Haati hattuun intala hin amantu Haati hattuun intala hin amantu Haati kee bareeddi jennaan, karaa kana dhufti eegi jedhe Habbuuqqaa guddinaaf hin quufani Hagu dhiba jette sareen foksoo nyaatte Hagu dhiba jette sareen foksoo nyaattee Halagaa gaafa kolfaa fira gaafa golfaa Hantuunni haadha jalatti adurree qabaa barti Harka namaatiin ibidda qabaa hin sodaatani Harki dabaruu wal dhiqxi Harkaan Gudunfanii, Ilkaaniin Hiikkaa Dhaqu Harree ganama badee, galgala kur-kuriin hin argitu Harree hin qabnu, waraabessa wajjin wal hin lollu Kan harree hin qabne farda tuffata Harreen nyaattu na nyaadhu malee bishaan ol hin yaa’u jette waraabessaan Harreen yoo alaaktu malee yoo dhuuftu hin beektu Hidda malee xannachi hin dhiigu Hidda mukaa lolaan baaseetu, hidda dubbii farshoo (jimaa)n baase Hidhaa yoo tolcha, gadi garagalchanii baatu hin guddattuu jennaan baratu dhumee jedhe Hiriyaa malee dhaqanii gaggeessaa malee galu hiyyeessaf hin qalani kan qalame nyaata Hoodhu jennaan diddeetu lafa keenyaan hatte Hoolaan abbaa abdatte, diboo duuba bulchiti Hoolaan gaafa morma kutan samii(waaqa) arkiti Ija laafettiin durbaa obboleessaf dhalti Ijoollee bara quufaa munneen ibidda afuufa Ijoollee hamtuun yoo nyaataaf waaman ergaaf na waamu jettee diddi Ijoolleen abaa ishee dabeessa hin seetu Ijoolleen quufne hin jett, garaatu na dhukube jetti malee Ijoolleen quufne hin jettu beerri fayyaa bulle hin jettu Ijoolleen niitii fuute gaafa quuftu galchiti Ijoollee qananii fi farshoo qomocoraa warratu leellisa Ijoollee soressaa dhungachuun gabbarsuu fakkaatti Ilkaan waraabessaa lafee irratti sodaatu Ilmi akkoon guddiftu dudda duubaan laga ce’a Intalli bareedduun koomee milaatiin beekamti Intallii haati jajju hin heerumtu Itti hirkisaan kabaa hin ta’u Ittiin bulinnaa sareen udaan namaa nyaatti Jaamaan boru ijji keen ni banamti jennaan, edana akkamitin arka jedhe Jaarsi dhukuba qofaa hin aaduu, waan achisutu garaa jira Jaarsii fi qalqalloon guutuu malee hin dhaabatu Jabbiin hootu hin mar’attu Jaalalli jaldeessa yeroo fixeensaa garaa jalatti, yeroo bokkaa dugda irratti nama baatti Jaalala keessa adurreen ilmoo nyaatti Jaalalli allaatti gara raqaatti nama geessa Jarjaraan re’ee hin horu Jarjaraan waraabessaa gaafa ciniina Jibicha korma ta’u elmaa irratti beeku Jiraa ajjeesuun jalaa callisuu dha Kadhatanii galanii weddisaa hin daakani Kan abbaan gaafa cabse halagaan gatii cabsa Itti fufa ….
MAKMAASSA Kuta 1ffaa
Kaayyoon fuula kana MAKMAASSA OROMOO wali yaadachiisuu dha Sareen gadheen yoo diinni dhufee foon tortore itti darbate ni biriifatti Titiisaa jedhanii farsoo hin lagatan Baraa sitti hammate kaa abba kee ajjesee walin nyaadhuu, Baraa sii tartee kaa saree kee ajjesee gumaa bafadhuu Waliigalan male alaa hin galan Waliin buluuf wal-bulchan Dabuus ejersumaatu dongoraa Ilmi dhiira gaafa dhalate du'e Kan dubartiin ergite du'a hin sodaatuu Obsi ulee hayyuuti Namni akka fardaa nyaatu gaafa akka namaa nyaate rakkata Galgalaan deemtee essa gahuuf ? Harree yaabattee maal dhaqqabuuf ? Farda bade farda jiruun soqan Manni abbaan gube iyya hin qabu Dhugaan ni qal'aati malee; Hin citu Tokko dhufuun dhirumaa dha lama dhufuun gadhumaa dha Nama yaanni miidhee; Dirmamuu hin arganii Guyyaa Darbuuf Jette; Jechaa Hin Dabaree Hin Darbatiin Biddeena nama quubsu eelee irratti beeku Billaachi kooluu hin qabu ,Tan qabuu dhaggaa irratti uwwisa Oli fiiguu dadhaban, Gadi fiigu Baredde jedhanii hintala obboleetti hin fuudhan Bishaan yoo nama nyaatu nama kofalchiisatiini Dhakaan ciisanii darbatan deebi’ee mataa nama dhaha Bishaan lagaa wal hin eegu Du’a abbaatifi du’a Sangaa ilmi hin jibbu Dubbiin bay’atteef fardatti hin fe’an Dallaan abbaa kudhanii yeroon hincufamu Daa’imaa taphaa sinbiraa lubbudha Boruufuu si’abdadhe bada moluu tiyya jedhee namichi Biyya abbaa kootiiti jedhee injiraan moluu irratti hafe Sangaan biyya ofiitti baroodu biyya ambaatti ni mar’ata Biyya ofiitti Lukkuun korma Biyya FARDI hin jirre HARREEN garmaamti/saggaart Wama qalte qalii tirumaan naaf gali jette jaartiin Bitaan korii mirgaan korii walgeettiin koora dha Otuu beekanii kosoodhan dadhii dadhii jedhu Akka ebbellutti sirbaan morma nama jallisaa Waa malee manni hinaaruu Waraabechi biyya hinbeekne dhaqee googaa naa afaa jedha Odoo beeknuu huuba wajjin jette sareen Kaachaa Ooluus reeffi allaattii lafuma Harka nama tokkootiin abidda qabuun nama hindhibu Harreen waldhiitti malee ilkaan walhincabsitu Abjuun bara beelaa biddeen biddeen jetti. Sa’aa abbaan gaafa cabse ormi ija balleessa Haadha laalii intala fuudhi Jala bultiin lafaa nama butti Du'aaf karaatu gargar nama baasa Obsaan aannan goromsaa dhuga Abbaan daadhii dhugeef ilmi afaan hin’urgaahu Abbeen yoo nyaachaa bule maaddiin jala bula? Lukkun haatee hatee kan ittiin qalamtu baafte Harree hinqabduu gaangee namaa tuffatti Baraafi furguggee gad-jedhanii jala darbu Harree ganama badde galgala kurkuriin hin-argu Fardii biraan gaha malee hinwaraanu Gadheen fira hin beektu gandaaf dallaaran buuti Warrabuu ta’een dhufaa harree ta’ii na'eegi Gad-deebtuun namaa haree ribii fuutii Raaddi harree wajjin oolte dhuufuu barattee galti Dhiirsi harree waraabuu irra nama hin oolchitu Du'a dhoksanii awaala eessaan dhaqu Sibiilli abaan qare abbaa qale Kan argatanirra kan abdatantuu caala Nama wagga sodomaa wajjin hinfiigin Nama waggaa afurtama wajjin hinnyaatin Nama waggaa shantama wajjin hinqoosin Borun hinbeeknen qoda-bukoon ishee lama Namni bara kana ija babaase bara dhufu maraata Ofiifu hinduuti maaf ofhuuti Afaan gariin afaa gaarii caala Ayyaana waggaa ayaantuutu argaa Namni mana tokko ijaruu citaa walhinsaamuu Qaroomni guddatte daalle nama gooti Ni ta'a jennee harree qallee ta'uu dinnan harree gannee Eleen Cululuqaa Oolii caba hin oltu Kufani dhidhitachuun solloqaa ida'achuudha Ta'a jennee harree qalle, ta'uu baannaan harree ganne Erga waraabessi darbee, sareen dutti. Titiisni baay'atteef qodaa hin buqqifittu Duutu duruu duutee, duutee maqaa fuute Maal haa baasuuf dhama raasuu. Haa taa'uu jedhe Jaldeessi dhagaa galagalchee

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Akkuma armaan dura gabaasaa turretti yeroodhaa yerootti walgayiin barattootaa yuuniversitiilee garagaraa irratti gaggeeffanaa jiruun gaaffiwwan adda addaa biqiluudhaan dhiyaataa jira, gaaffiin yuuniversitiilee Amboo,Wallaggaa,Bulee Horaa,Adaamaa, Jimmaa fi Mattuu irratti Hagayya 31/2014 walgayii irratti gaggeeffamaa ture qondaalota wayyaanee walgayii kana gaggeessaa jiran Abba Duula Gammadaa,Abdulqadir Huseen,Bakar Shaalee,Alamaayyoo Taganuu,Geetuu Wayyeessaa,Mohaammad Tusaa wal duraa duubaan irratti dhiyaata jiru deebii kan hin arganne gaaffiwwan akkaataa armaan gadiitiin dhiyaatee jira.
- Biyyattiin haaromsa irra jirti(transformation) yeroo jedhamu maal jechuudha? Maalinis madaalamee?
- Biyyattiin sochiin waggoota 40 fi 50moota keessatti gootu mootummaadhuma Wayyaaneetiinii? Moo mormitoota biraatiini? Wayyaaneen yoo itti fufe misoomnis itti fufa jechuudhaa?
- Hidhaan laga Abbayaa maaliif daangaa irratti ta’ee?
- Barattootii fi uumanni Oromoo gaaffii mirgaa yoo gaafate yakka tokko malee maaliif hidhamaa?
- ABOn akka dhaaba uumata Oroomoof falmu tokkotti dhaaba haqaa jedhamee maaliif hin ilaalamnee?
- Mootummaan Wayyaanee Ummata Oromoo hidhuu fi ajjeessuu fi lafa irraa buqisuun malee waan Oromoof gaarummaa hojjete maalfaatu jiraa?
- Qooddaan barnootaa maaliif jiraate? Keesssattuu socialiin %70,Naturalin ammo %30 maalif ta’ee?
- Mootummaan Wayyaanee waggaa 23 keessatti jijjiirama maalii uummata Oromoof fidee?
- Barattoota gaaffii mirgaa dhiyeessuu irratti lubbuudhaan wareegamanif maalif yaadannoon hin godhamuu?
- Barattoota Yuuniversitii irraa eebbifamani fi kanneen eebbifamuuf deemaniif maaltu yaadamaa jiraa?
- Keeyyanti 39 walitti bu’iinsa fi lubbuun baayenillee hedduu itti wareegamee jira kanaaf maaliif hin kaafamu yoo ka’u baate ammoo maaliif hin faayya’uu gaaffii dhugaa irratti hundaa’ee?
- Humni waraana biyyaa nagaa buusuuf jecha gara biyya alaatti maaliif ergama?kunis akkamiin ilaalamaa?
- Manni maxxansaa haqa irratti hundaa’e mootummaan wayyaanee cufee namoota kana hojjetanis biyyaa ariyee jira,dhiibbaa mootummaan wayyaanee irratti godhe yoo tahe qaamni mormitootaa ammoo maaliif isaan irratti dhiibbaa hin godhuu?
- Walgayiin yeroo ammaa gaggeeffama jiru waa’ee barattootaa qofamoo, waa’ee biyyaatimoo, waa’ee oromoo qofa irratti hundaa’eetii? Moo waa’ee sabaa fi sab-lammii hunda irratti xiyyeeffataa?
- Mootummaan wayyaanee dhiphina guddaa fi kisaaraa(gadibu’iinsa) keessa erga darbee booda waan ta’etti irra deebiidhaan maaliif tarkaanfii fudhataa? Rakkoo dhufu keessatti maalif dursee of qopheessee haala mudatu keessatti of qopheessuu dhiise?
- Aangowonni olaanaa fooyya’oodha, yeroo ammaa mootummichi gandoota ijaarratee jirutu irratti wal qindeessee isa kuffisuu irratti argamu, mee bulchinsa godhu keessatti ilaalcha akkamii gandoota gurma’anii of ijaaranii jiran irratti qaba?
- Yuniversitiilee keessatti yaadaa dhiphaa fi fakkaattiidhaan kan deddebi’antu argamu,isaan kana adda baafachuudhaan akkamiin gorsaan, of tahuu irratti akka argama gochu dandeenya? Oromoo ta’anii saba biraa fakkaachuun kan jiraatan?
- Yuuniversitii keessatti seerri ittiin bulmaataa amantii irraa adda ta’ee utuu jiruu, bulchitoonnis kana utuu beekanii malaammaltummaa kan akka huccuu isaan kaaniif kennuun,isaan kaaniif ammo gargaaraa kennuun,haata’u malee yuuniversitii fi dhaabbilee barnootaa kamiin keessattiyyuu ilaalchi siyaasaa akkamiin gargar ta’ee?
- Barattootni kanaan dura rakkoo garagaraaf hidhaman maaliif hin hiikamanii? Murtoo akamiitu itti kennamee?


text:
Wednesday, September 4, 2013
Hawaasti Oromoo Gooticha Oromoo, Inj Tasfahuun Camadaa fi Ilmaan Oromoo Wayyaaneen Ajjeefaman Yaadatan
(Madda Oduu ABO/MOA/Fulbaana 2, 2013)
Konyaan ABO Victoria gooticha Oromoo mana hidhaa Wayyaanee keessatti ajjeefame, Injinar Tasfaahuun Camadaa, ilaalchisuun sagantaa yaadannoo mata duree "Oromiyaaf Haa Dubbannu" jedhu jalatti qopheesse; hawaasa Oromoo magaalaa Melbourne waliin marii gaggeeffate.
Sagantaa yaadannoo fi marii hawaasaa Fulbaana 1, 2013 waaree booda Galma Scientology magaalaa Melbourne keessatti gaggeeffame irratti gooticha Oromoo mana hidhaa wayyaanee keessatti ajjeefame, Inj.Tasfahuun Camadaa dabalatee, ilmaan Oromoo haala, yeroo fi bakkoota adda addaatti wareegaman yaadachiisuun ture.
Yaadannoo gaggeeffametti aansuun Ob. Bantii Oliiqaa Dura Taa'aan konyaa ABO kan VIC hirmaattota marichaa waamicha yeroo gabaabaa kana keessatti taasifame kabajanii miidhaan ummata keessanii isin quuqee asitti argamuu keessaniif hedduu galatoomaa erga jedhanii booda akeekni marichaa ibsaniiru.
Dokumenti Guutuu
Konyaan ABO Victoria gooticha Oromoo mana hidhaa Wayyaanee keessatti ajjeefame, Injinar Tasfaahuun Camadaa, ilaalchisuun sagantaa yaadannoo mata duree "Oromiyaaf Haa Dubbannu" jedhu jalatti qopheesse; hawaasa Oromoo magaalaa Melbourne waliin marii gaggeeffate.
Sagantaa yaadannoo fi marii hawaasaa Fulbaana 1, 2013 waaree booda Galma Scientology magaalaa Melbourne keessatti gaggeeffame irratti gooticha Oromoo mana hidhaa wayyaanee keessatti ajjeefame, Inj.Tasfahuun Camadaa dabalatee, ilmaan Oromoo haala, yeroo fi bakkoota adda addaatti wareegaman yaadachiisuun ture.
Yaadannoo gaggeeffametti aansuun Ob. Bantii Oliiqaa Dura Taa'aan konyaa ABO kan VIC hirmaattota marichaa waamicha yeroo gabaabaa kana keessatti taasifame kabajanii miidhaan ummata keessanii isin quuqee asitti argamuu keessaniif hedduu galatoomaa erga jedhanii booda akeekni marichaa ibsaniiru.
Dokumenti Guutuu
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Haqa Hawaasa Muslimaa Doorsisaa fi Shira Aadeffatameen Ukkaamsuuf Wixxifatuun Kasaaraa Siyaasaa Guddaa dha
Posted by Madda Walaabuu Press on 2/13/2013
Ibsa Kana Afaan Ingiliizin Duubisuuf Addana Tuqaa
Guraandhala 13, 2013
Mootummaan Wayyaanee gaaffii haqaa hawaasni Muslimaa karaa nagaan waggaa tokkoo oliif dhiheessaa
jirutti qoosuu fi doorsisaan callisiisuu yaaluu itti fufuun isaa beekamaa dha. Dhihoo kana mata duree
‘Jihaadaawii Harekaat’ jedhuun diraamaan kijibaa mootummichaan qindaawee dhihaates qaamuma
doorsisaa fi ukkaamsaa sirnichaa kan yeroo dheeraaf baratamee ti. Mootummaan kun diraamaa vidiyoo
bakka addaa walitti suphuun maqa-balleessii akkasii hawaasa Muslimaa ittiin yakkuuf kan qindeessee dhiheessu kun kan duraa miti. Gaafa aangootti dhufee qabee masgiida guddicha Anwaar, akkasumas,
masgiidota Harar, Jimma fi magaalaalee biroo keessattis shira fakkaataa shiree hordoftoota amantii Islaamaa
yakkee callisiisuuf tattaafachaa ture. Isa ammaa kana wanni adda godhu garuu gaaffii hawaasichaa kan ‘hogganoota keenya ofii keenyaaf haa filannu, mootummaan dhimma amantii keenyaa keessaa harka haa fudhattu’ jedhu dura dhaabbachuuf jecha cubbuu seenaan hin daganne raaw’achaa jiraachuu isaa ti.
Sirni TPLF gaaffii ummataa dura dhaabbachuuf jecha diraamaa sobaa qindeessee dhiheessuun aadaa isaa
ti. Yeroo aangootti dhufee kaasee kanuma shaakalaa yoona gahe. Keessumattuu Adda Bilisummaa Oromoo
sobaan yakkee ‘shororkeessaa’ jechisiisuu fi soba kanas hawaasa addunyaa fudhachiisuuf jireenya isaa guutuu dhama’aa akka jiru hin haalamu. Sabboontota Oromoo kumoota hedduu maqaa kanaan yakkee
hidheera, ajjeeseera, qaama hir’iseera, mana irratti gubeera, gariis biyyaa baasee jira. Kijibaa fi cubbuu
nuffisisaa yeroo dheeraa kanaan garuu eessayyuu hin geenye. Qaama harkaa fudhatus hin arganne.Qabsichas akka hawwetti dhabamsiisuu hin dandeenye. Daranuu ummata Oromoo xiiqessee sirnicha lagachiise malee doorsisaan harka hin kennachiifne.
Kana malees ji’oota muraasa dura gaazexessitoota Sweden Johan Persson fi Martin Schibbiye jedhaman
maquma ‘goolessitoota’ jedhu kanaan yakkee hanga fedhu eega hidhee booda diraamaa isaa sobaa irratti
qindeessee hawaasa addunyaa fudhachiisuuf yaalee salphate. Gaazexessitoonni sun gaafa hidhaa irraa bahanii
biyya isaanii seenan kijiba diraamaa sirna Wayyaanee qullaatti baasanii hawaasa addunyaatti isa
saaxiluun hin dagatamu.
Wanni amma hawaasa Muslimaa irratti raaw’tamaa jirus diraamaa moofaa fi nuffisiisaa akkasii kan yeroo
dheeraaf shaakalamee gatii malee hafeen wal fakkaata. Tarii wanni adda godhu yoo jiraate haleellaa fi
doorsifni sirnichi amma taasisaa jiru kun dhimma siyaasaa osoo hin taane amantii hawaasni bal’aan tokko
hordofu irratti kan xiyyeeffate tahuu isaa ti. Hordoftoota amantichaa kan dhimma amantii isaanii keessa
harki Wayyaanee seenuu balaaleffatan rukutee callisiisuuf jecha haala wal hin fakkaanneen gurmuu
shororkeessitoota idil addunyaatti hidhuuf tattaafatamaa jira. Hawaasa karaa nagaa qofaan mirga isaa
gaafataa jiru dallansiisuu fi aarsuudhaan tarkaanfii biraa keessa galchuuf beekaa irratti hojjetamaa jiraachuun egeree naannoof yaaddessaa dha.
Sirni Wayyaanee ummatoota biyyattii, akkasumas, hawaasota amantii bulchaan jira ofiin jedhu gidduutti
ibiddi qabatee akka hin dhaamne barbaada. Sirni kun lakkuma jibbaan ummataa irratti jabaatuu fi kanaanis aangoo irraa darbamuutti dhihaatuun ibidda hin dhaamne ummatoota, akkasumas, hawaasota amantii gidduutti qabsiisee ofii keessaa baqachuuf ykn ammo gubee gubatuuf waan karoora qabu fakkaata. Hawaasni amantii tokkoo hawaasa amantii kan biraa waliin akka jaalalaan waliin hin jiraanne wal gidduu isaaniitti summii shakkii fi jibbinsaa facaasa. Saboonni biyyattii akka jaalalaa fi wal kabajaan egeree siyaasaa isaanii hin tolfanne walirratti kakaasa. Wayyaaneen makmaaksa beeylada ‘An duunaan margi hin margin’ jettee sanitti kan amanu tahuu dalagaan isaa shiraan guutame hanga har’aa irra deeddeebiin dalagu ragaa gahaa dha. Kun ammoo akka sirnichi mootummaa ummataa kan gaafatamni itti dhagahamu hin tahinii fi fedhii
saamichaa guuttachuuf qofa murna gateettii ummataa yaabbatee jiru tahuu isaa mirkaneessa.
Hawaasonni amantii kamuu fi saboonni hundi shira balleessanii baduu mootummaa Wayyaanee kana dammaqiinsaan hubatanii fashalsuuf waloon irratti hojjechuun fardii taha. Amantoonni amantii kamuu olola sobaa Wayyaaneen hawaasa Muslimaa irratti oofaa jiru kana amananii fudhachuu irraa of qusatanii,kaayyoon sirnichi olola akkasii kana yeroo kanatti oofuuf maali jedhanii wal gaafachuun barbaachisaa taha. Kaayyoon Wayyaanee kunis kaayyoo qoqoodanii bituu baratame waan taheef kaayyoo hammeenyaa kana fashalsuun ammoo dirmannaa waloo barbaachisa.
Addi Bilisummaa Oromoo gochaa hammeenyaan guutame kan Wayyaaneen hawaasa Muslimaa hawaasota amantii biroo biratti jibbamsiisuu fi ija shakkiin laalchisuuf raaw’ataa jiru gad jabeessee balaaleffata. Gochaan akkasii hawaasa amantii kamuu irratti akka raaw’atamus hin eyyamu. Hawaasni amantii kamuu hogganoota isaa ofii isaaf akka filatu, hogganootni hawaasa Muslimaa cubbuudhaan yakkamanii hidhamanis akka hiikaman gaafata. Addi Bilisummaa Oromoo dhaaba amantiilee hundumaa ija tokkoon laalu waan taheef cubbuu amantii tokko sobaan yakkanii dhiibuuf beekaa hojjetamu akkasii callisee laaluu hin danda’u. Ummatoonni garaagarummaa amantii isaanii wal dandeessifatanii bara dheeraaf wal jaalalaa fi wal kabajaan akka jiraataa turan hunda, egereefis olola summaawaa sirnichaaf osoo gurra hin eergifne aadaa gaarii kana akka gabbifatan fedhii ABO ti. Mootummoonnii fi hawaasni idil addunyaas olola sobaa Wayyaanee nuffisiisaa kana dhagahaa callisuun sirna kana caalaatti goobsaa fi badii dabalataaf qopheessaa akka jiru beekanii sagalee balaaleffannaa isaanii yeroodhaan akka dhageessisan gaafanna.
Injifannoo Ummata Oromoof!
Adda Bilisummaa Oromoo
Guraandhala 13, 2013
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Sunday, August 11, 2013
Oduu OPD irraa !!!
Gurmessaa Beekamaa (facebook.com) | Hagayyaa 10, 2013
“OPDO manna tiksee horii akaakayyuukoo wayya” jedhani warri argan.Maaliif yoo jettan Tikseen akkakayyukoo gaafa horri gadi yaasattu, horii ishee gara feetetti oofti, Bineensa irraa ni eegdi,ni soortis.Gaafa gara manaatti …deebitu nyaata ni argatti.Yoo barbaadde illee tiksuu hin barbaadu yoo jette ille dhiistee gara mana warra isheetti galuu ni dandeessi. Gaafa tiksitus, tikseen kan biraa ykn namni kan biraa horii isheen eegdu irratti ishee ajaju hin danda’u.Tikseen kun ihundi isaani kana mataa mataa isanii eeggatu.Horii tiksan irratti tokko tokkoon humnaan dirqisiisuu hin danda’u.
Kan jarreen OPDO garuu nama gaddisiisa ta’e. Kan uumata gaggeessan irratti namni biraa isaan ajaju. Kan namni biraa isan gorsu. Kan ofii murtoo tokko laachuu hin dandeenye. Kan sammuu fi gorsa namaan akka horii socho’an.
Ibsa giddu kana baasanii jira: Akka ibsichaatti:
OPDOn Gaaffii fi rakkina Oromoo kamiyyu furuu akka hin dandeenye dubbatan !!!
Giddu kana OPDOn fi qaamoleen Oromiya keessa wayyaneen ergamanii sosocho’an walgahii komii ariifachiisa godhan irratti Obbo Abba Dulla Gamada dubbi godhanii turan. Bakk bu’ootni oromoota keenya walgahii kana irratti aragaman akka ibsanitti OPDn dhimmoota Oromiyaa keessatti yeroo amma kana godhamaa jiru irratti qabxiilee muraasa irratti marii taasisan keessa waa’ee Uumata Oromoo humnaan reebuu fi ajjeecha irra gahaa jiru irratti ture.
Keessuma uummata Musliima waliin walqabsiisuun uummata Oromoo naanno Arsii Kofalee,Dodola keessatti Ajjechaan raawaate kan isaan gaddisiise tokko tokko akka dubbatan ibsameera.Isaan keessa Obbo abba Duula Gammadaa isa tokko.
Akka walii galaatti gochichi humnaan ajjeechaan uumata doorsisuun gochaa beekumsaa fi eeyyama dhaaba OPDO kan hin raawatamnedha, OPDOn ajjeechaa sana dhaabsissuu hin dandeenye kan jedhan erga dubbatanii booda, dhaabni isaanii ergamtuu fi bitamtuu warra Wayyaanee ta’uu isanii ofuma isaanii mirkaneessaniiru. Dhaabni OPDO rakkooleefi gaaffi uummata Oromoof deebii kennu fi hiree mataa isaatiin murtoo dabarsuu kan hin dandeenye ta’uu isaanii ibsaniiru.
Paartiin kun gabaasa isaa Gazetaa SENDEK wagga 8ffaa, lakkofsa 413 irratti ibsa baaseen,gaaffii Uummata Musliimaa fi gaaffiilee Oromoon gaafatu itti amanuudhaan Paartiin keenya OPOn garuu deebii lachuuf yoomiyyuu humnaa fi eeyyama kan hin qabne akkasumas humna isaaniin oli akka ta’e ibsaniiru.
Yeroo amma kanatti marii fi haala seera qabeessaan gaaffi furamuu qabu wallalummaniifi dhiitichaa fi ajjeechaa haala seera hin qabneen uumata ajjesuu, jechuun ofii fi dhaabicha komataniiru. Akka jedhanitti Akka Obbo Abba Duulaa ibsanitti,Paartiin kun yoomiyyuu dogoggoroota kana dura uummatarratti godhamaa ture irra barachuu hin dandeenye kan jedhana,ammalle dogoggorri kun uummata keenya irratti warra dhaaba kan biraa irra oduu fi gorsaa fudhachuun uummata fi qabeenya uummataa miidhuun yoomille kan kufatiiitti nama geessuufi uummata gaddisiisu ta’uu himaniiru. Gochaan uummatarratti godhamaa jirus dogoggora guddaa ta’uu isaa kan himan Obbo Abba Duulaa Gammadaa, Uummata ajjeesuun fi hidhuun ytoomiyyuu qabsoo uummata bala’aa Oromoo kan gadi hin qabne ta’uu isaa hubachiisuun dhaabichi walumaa galatti dhaaba dhugummaan uummata Oromoo kan bakka bu’ee hojjechaa hin jirre ta’uu isaa ibsaniiru.Dhumarrattis, Oromoo hundiyyuu dhaabni keenya OPDOn gaaffi fi rakkina uummata Oromoo deebisuu ykn furuu akka hin dandeenye hubatee karaa barbaachiseen qabsoo itti jabeessuu akka qabu obbo Abba Duulaa waamicha isaa dabarseera.
(Source፡- Gazeta Sendek, 8ffa lakk. 413 ነሐሴ 01/2005)
Gaafa uummatni Musliimaa naannoo Dessee , fi Warri Amhara kuni hiriira gochaa turan Presidentichi Amhara ‘Ayalew Gobeze’,hiriira isanii hin mormine. Akka namni tokko ille hin miidhamne/hin ajjefamne Poolisootaf akeekkachiisa fi ajaja kennuu isaa ibsameera.
Gaafa Abbayi gama ceetan ‘rammoon fooni foonuma’ akkuma jedhan;gaafa rakkinaa hundi harka walirra qabu.Du’aaf dabarsanii walin laatani.Egaa gabaabummatti;mee OPDOn uummata keenya ajjeesisaa haamma yoomiitti qarshii sassabachaa Oromiya saamsisaa jiraatti ta’a kana jedhu abjuun abjoodhe. Abjuunkoo garuu dhihootti lubbuun OPDO akka keessa bahun arge.Ammalle lubbuun uummata Oromoo lafarra fixaa jiru lubbuu isaa hin dheeratu.
Kana beekuu qabu.
Yoomille akkasitti hin hafu.
Gaaf tokkos hin gaafatamu.
Oromiyaan bara baran haa jiraattu !!!!
Oromoonni garuu; jabaadhaa, baradhaa, barsiisaa, waljaalladhaa, waliif ta’aa, harka walirra qabaa.
Yaada yoo qabaattaniif: oromogurmeessaa@gmail.com source ( http://ayyaantuu.com/horn-of-africa-news/oduu-opd-irraa/ )
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Deebii Gaaffii Macaafa Qulqulluu
Abbaa fi Haadha gaarii taʼuun kan dandaʼamu akkamitti?
Abbaa fi Haati kan wal jaallatanii fi kan wal kabajan taanaan, mucaan tokko haala gaariidhaan akka guddatu gargaara. (Qolosaayis 3:14, 19) Abbaa fi haati gaariin ijoollee isaanii ni jaallatu, akkasumas akkuma Yihowaan ilma isaa jajate, isaanis isaan jajatu.—Maatewos 3:17 dubbisi.
Abbaan keenya inni samii tajaajiltoota isaa ni dhaggeeffata, miira isaaniitiifis xiyyeeffannaa ni kenna. Warris fakkeenya isaa hordofuudhaan wanta ijoolleen isaanii jedhan dhaggeeffachuun isaanii gaarii dha. (Yaaqoob 1:19) Wanti tokko sirrii akka hin taane yeroo dubbatan dabalatee, miira ijoollee isaanii hunda hubachuu qabu.—Lakkoobsa 11:11, 15 dubbisi.
Itti gaafatamummaan akka itti dhagaʼamu gootanii guddisuu kan dandeessan akkamitti?
Warra waan taataniif, seera baasuuf aangoo qabdu. (Efesoon 6:1) Fakkeenya waaqayyoo hordofaa. Waaqayyo Ijoollee isaatiif seera ifa taʼe baasuu fi seera sana cabsuun miidhaa akkamii akka qabu isaaniif ibsuudhaan akka isaan jaallatu argisiiseera. (Uumama 3:3) Haa taʼu malee, namoonni akka isaaf abboomaman dirqisiisuu mannaa, wanta sirrii taʼe raawwachuudhaan faayidaa argachuu kan dandaʼan akkamitti akka taʼe isaan barsiisa.—Isaayaas 48:18, 19 dubbisi.
Ijoolleen keessan Waaqayyoon akka jaallatan gargaaruuf galma baafadhaa. Akkas taanaan yeroo isinii wajjin hin jirretti illee ogummaadhaan deddeebiʼu. Akkuma Waaqayyo fakkeenya taʼuudhaan barsiisu, isinis ijoollee keessaniif fakkeenya taʼuudhaan isaan barsiisaa.—Keessa Deebii 6:5-7; Efesoon 4:32; 5:1 dubbisi.
Caalaatti Baradhu
Maatiinkee Gammachuu Argachuu Kan Dandaʼu Akkamitti?
Yihowaan inni Waaqa gammadaa taʼe maatiin gammachuu akka argatu barbaada. Gorsa gaarii Macaafni Qulqulluun abbootii manaa haadhotii manaa, warraafi ijoolleedhaaf kennu hubadhu.
Jijjiirama Mucaan Gaaʼelarratti Fidu
Mucaa godhachuun hariiroo keessan cimsuu ni dandaʼaa?


text:
Kun Walgahii Aaddi Dimokiratawaa Oromoo (ADO) hawaasa Oromoo Washington DC fi naannoo isaa waliin taasisee dha.
Credits/Tags: Oromo Democratic Front (ODF), Radiyoon Marii
15 Responses to "Radio Marii: ADO/ODF Washington DC ti"
-
I Love you Men
-
Waatolee or wattallee?
If you love this Idiotic person go to the hell with him. He is no longer useful. He is trying to get pointless attention before he die even though his judgement is poor and embarrassing.
-
Arrabsaa si’i moo isatu dura du’aa ni beektaa?Waaqa waliin kontiraata qabdaa?Yoo ibidda seenuu feete ofii kee seeni malee,Qabsaawaan qabsoo oromoo yayyabee ar’aan gaye kuni ibadda hin seenuu beeki.
-
obbo Lenccoo haasoo kee kana kesstti “warri yeroo amma kana hoogana ABOtti jedhanii if yaamani namni tokkon issani illee qabsoo irratti namni isaani biraa hin wareegaminee” jette. Eyyeen dhuguma attii fi namootti atti akka bishaan gabatee iraa olii fi gadi ooftu wa’ee qabsoon Oromo waggootii 20n dabree itti turee fii it jiruu irraaquba hin qabdani. Mee warra ODF akka hoganaaniif filaman keesaa warra diree qabsoo turanii fii kanneen yeroo amma kana qabsoo geggesaa jiraani keesaa maqaa naa dhahi. Oromoon yeroo makimakkuu “dhugaa dubatani bakka namattii dhihee buluuttuu wayya” jedha. Anni aakan beekutii waggaa 20n duraa illee yoo ta’ee mataa kee irraa kanhafee kanneen atti ODF jette mogaaftee kuni tokkon isaan illee qabsoo hidhaanoo geggesanii qabsaa’aan isaan biraa kufuu haaturuu wa’ee QBO illee hin beekani. Mee Bayyaan Hasobaa haa ilaaluu. Namni kuni qabsoon hadhooftee jennaniin gandatti deebi’ee mootuummaa dargiin mudamee cunqursaa mootummaa Habashaa nama uumataa Oromoo irratti hoofa tureedhaa. Achiin boodasi barnnootaaf garaa biyyootii dhihaa dhufee nama jireenya bareedaa jiraataa ture dha. Dimaan inni maqaaf matta ABOn turee jedhuu yeroo ABOn mootumaa cehumsaa keesaa bahe yeroo jaalani hedduun du’aan fii kannen biroon immo mana hidhaa wayyaneettii daraamaa turaanii fi jiranitti inni garuu garaa biyyoottii dhihaatti bahuun nama jireenyaa isaa wayyeefachuuf jiraachaa nama turee malee wa’ee QBOf bu’aa tokko illee nama busaa hin turedha. Kannee birroon warri atti hojji raawachiiftuu fi Koree giddu jetee muddatee hundduu wa’ee qabsoo Oromoo kani isaan beekani asuma USA kessa qofatii. namoottii yartuun immoo silayoo wa’ee QBO irraa waan quba qabani illee miti, garuu dinumaa Oromo waan fedhaniif atti ABOn badeeraa jennaani kanii asi baah ni dha. Obbo Lenccoo yadii atti ittin deema jirtuu kunii yoo Oromoo irraan badi geesisee malee bu’aa tokko illee akka hin qabnee attuu hubatee beektaa? yoo dhugumaa Malsi Zeenawii waliin haasa’uun uumatta keenyaa bu’aa ni qaba ta’ee waggoottii 20n dabree maali hijetaa turtee? yeroo illamaan Oromoo kumaatamaan lakkawamani mana hidhaa Wayyaaneetti dararamaa turani fii dararaama jiraan maaliif nami tokko illee hin hiksiisnee? Hojjiin kee utuu ABO digguuf hin bobaanee ta’ee fi laalchi kee bilisummaa Oromoof dhabata ta’ee ABO keesaa teesee qabsooftaa.
wa’ee waraan moraatti galchuu ilaalchistee ani hin murteesinnee, namni mormee tokko ille hin turee jetti. Kuni garuu dhugaamitti. Ani dabalootaa wajira Gulalee keesaa turan keesa nami tokkon turee. yeroo sanatti dabaloon hunduu yaadaa WBO mooraatti galchuu morminaani deebii atti gaafasi jettee “Nuti isin Hoogana yoo ta’ee yaada keenya fudhadhaa” jettee. Kuna immo dablloon yeroo amma kana lubbuun jiraan waan ragaa ba’uu danada’ani. yoo dhugaa dubani garii ta’aa.
Ani akka nami tokkootti ijaraamu keesan irraa rakkoo tokko illee hin qabuu, garuu yeroo isnii fi Ulleewwan keesani ABO habaaraan dhaga’uun hedduu nama rifachiisaa. Yaadi ODF Nutti Itiyoophiyaadha jenne mirgaa keenyaa mootummaa Wayyaanee ykn immo motuumma Habashaa irraa kadhana jetuu, bilisummaa kadhaan harkamee hangaa hara’aatti hin dhageenyee, mee atti fi ODF nuu himaa, biyya bilisumaa kadhaan harkatanii. yoo dhuguuma mirgaa uumataa Oromoof qabsooftuu taatanii baqataa (Diaspora) biyya alaa afan fajjesuu dhisaatii biyyatti galaa mirgaa Itiyyoophiyaataaf qabsa’a.
Maaf hanganuuma
IUOf
Oromiyaan ni Bilisoomittii.
-
Qeeqaa,
“Harreen si’a halaaktu malee sia’a dhudhuuftu hinbeektu” Jedha Oromoon,
Jibbaan miti kan hojiin hojjetamu. Yoo dhiira taatee fuuldura qaamaan kottuu dubbadhu. Dabeettii dha kan internetiin loltu. Kan beekuun sirra jiru. Utuu dhiira taatee, diinota kee uummata kee miidha jiran irratti qabsoofta.
-
buusee baasee yaade; sirriitti xinxalee; waa murteeffadheera. Sunis QBO boqonnaa lamatti hiramee ilaalamuu akka qabu yommuu ta’u boqonnaan inni tokkoffaan akeekni isaa oromoo, fi beektotafi sabboonta oromoo bilisummaadhaan walitti fiduu, sana boodaas hiree oromoo irratti gadifageenyaan akka mari’atan haala mijessuu dha. Karaan ODF/ADOn qabate kuni akeeka boqonnaa 1ffaa QBO waan sirritti bakkaan ga’u natti fakkata (yoo jabinaan irratti hojjetame). Kanaafuu isin waliin hiriiree qooda fi dirqama oromummaakoo bahuudhaaf murteesseera.
Injifannoon Uummata Oromoof!
-
Qeeqaa,
Who is truely idiotic, Leenco Lataa, perhaps the only states man, genuine and articulate leader or Dawud Ibsaa who is hiding behind curtains, suffering from depression and counting his day is in Eritriea?
-
Dhugaa
You may be right Leenccoo Lataa is the only state man for you and others who live in western hemisphere and lead luxurious life. You have never lived the life of Dowud Ibsaa Ayyana and you could not stand on your feet if you have ivied even for one day what the true hero like Dawud Ibsaa Ayyana have lived. Okay let me ask you this if you believe Leencco is the state’s man what does he has done for QBO in the last 20 years? The only thing he has done has many Oromo witnessed it he has been destroying QBO by installing individuals like you who has been aspired to kill QBO lead by ABO. Leencco is a mercenary who has strong tie with “Ilmaan Habashaa” who has been denying the trues quest of the Oromo People, “Free Oromia”. Since the withdrawal of OLF from TGE, Leencco has been living a western life like you without contributing in the reconstruction of QBO, except his distractive idea. On the contrary Dawud Ibsaa has been working diligently to promote the liberation of Oromia regardless of many challenges and obstacles, both internally and externally, He had never left any stone unturned to do the right things for the original “Kayyoo” of the Oromo struggle. By the way who are you? Are you a psychologist or a MD who diagnosed the Hero of Ilma Oromo, Dawud Ibsaa Ayyana? You better shout your egocentric ideology that target laddering into unjustified reasoning and unacceptable idea among the Qubee generation. As you said if Dawud was depressed he has not committed unforgivable criminal act you and your ODF have did to the QBO, bestriding the Oromo struggle which have been thousands of Oromo has sacrifices their precious life since the Colonization of Oromia by the Habashaa Empires until today.
Lstly I will suggested you to listen or ready what Ibsaa Gutama posted on gadaa web site, then you will learn who you are.
Oromia Shall be Free
IUOf
-
Safuu safuu wali hin arrabsiina. Gaafii tokko qaba qabswaata dhiyyaa irraa kan jeedhu karaa Sudan jechuu kiyya. Jaallee Leencoo karaa dhiyyaa kan ogganaa ture isiinii warraani keenya uttuu qawwee hin dhukkaasiin faccaahe kun maaliif tahee ?Warraani keenya akka waal fuudhuuf enyuutu eyyaamee. ?jaaleen karaa dhiyyaa qabsaa turtaan maaloo gaafii kana na gafadhaa warrii isaatii dhiyyoo jirtaani.
Ani yaada qubsaa hin qabu qabsawwata keenya irraa
-
Dhugaa,
I can simply tell you that you are one of the idiotic Puppet because since you brain washed with those Lencco and his fellow you can not think with your own brain. Do you think Lencco is struggling in Oromiyaa?. He is just barking in western countries to do his revenge using stupid people like you. I can assure you that he will never go to Oromiya. He will using Unwise people like you to do his destruction project.
what ever you said is the result of your low or almost empty capacity of your knowledge. you need to learn more to expand your knowledge and be able to speak and think in your own mind.
-
Gadiso
Thanks for telling brain washed people who only think with somebody’s mind. We will pray for them to develop their own mind or seek medical treatment if the MD can fix their mind. let us pray for them God will help them not to be “Ulee or Dhaka Cabaa” I do remember what SBO has broadcast back in late 1980s under the title ” Dhaka Cabaa” It is in the form of Pome it reads “Dhakaan Dhakaadhaa——–” I wish if SBO can find from their archive to re-board cast again.
-
Eenyu iyyuu bilisummaa hin jibbu keessumaa Oromoon. Oromoo ta’ee kan Ethio tiin waamamuu jaallatu hin jiru yoo jiraate illee isa seenaa hin beekne dha. Keessumaa OROMOO ta’ee Oromiyaa kan hin hawwine hin jiru. Garuu sababa adda addaan hawwiikeeya of jelaa dheeressineera. Amma otoo OLF waliin teenye bara lakkowinuu filannoon biraa dhalateera, ODF. Amma yeroon isaa yeroo itti wal arrabsan miti yeroo itti OLF moo ODF jedhani dha malee.
ABOn yoom iyyuu kan hin irraanfatmnee fi bu’ura siyaasa Oromoo otoo ta’ee jiruu kaayyoon isaa garuu fuul duratti nu hin tarkaanfachiifne. Kanaafuu tooftaa jijjiirrachuun nu barbaachisa. Keessumaa waan tokk yaaduu dadhabne. Innis kana booda humna itti wayaanee itti lollee moonu hin jiru. Gonkumaa lollee oromiyaa bilisa baafna jechuun soba dha. Sababiin isaa, Wayyaaneen meeshaa lolaa fi teknooloojii lolaan baayyaa deemteetti akkasumas gargaarsa USA qabdi; Oromoon tokkummaa hin qabnu Oromoo baayyeenis kaka’iinsa loluu hin qabu fi kkf
Anii kannee armaan olii hubachuudhaan deeggarsa ABOf qabu odoo waa takka illee hin hir’isiin miseensa ODF ta’ee gaheekoo xabachuuf of kenneera. ODF karaa yoo Ethio argatama godhate, ABOf akka karaa ta’u yaaddaniittuu? Warri ofumaa internet irrattii banbantan maaloo nama hin arrabsiinaa. Dhaabbanni Oromoo eenyu iyyuu Oromoof dha. Keessumaa wara dhaaba gaggeessan irratti warri arraba dheereffattan bilisummaa keenya akka fageessa jirtan beekaa. ODF Waaqa wajjin uummata ethiopia ni bilisoomsa!!
-
Yaa Lukkuu,
Kan Namnii namma arabissu irra kan abban off araabsutu callaa nama qaanessaa jedhe oromon.
I want you read your own statement.”Wayyaaneen meeshaa lolaa fi teknooloojii lolaan baayyaa deemteetti akkasumas gargaarsa USA qabdi;” I have never heard in history that anyone appreciating its enemy and undermining own party. I rather die with honor!!! I read your statement at the beginning and I thought you are wise person but at the button your statement I am very embarrassed at you. If you have had any contribution to oromo struggle didn’t you think this shameful idea. Billissumaa is not for free. it require you time, money, and pricious life for the true Oromos. If you are new for all the above accountablity there is no way you feel the pain. If so to claim Ethiopian citizen you do not need anything just renew your passport and go.
-
Yaa Lukkuu, atti dhugumaa Oromoodhaamoo ilmaan Habashaa Afan Oromoo barresuu fi dubbissuu dhandau”udhaa. Kuni qaanii qaabanii caaludhaa. Yoo dhugumaa ilmaa Oromoo ta’atee maqaa kee isaa dhugaa himadhuuttii Uumataa Oromoo fii qabsaa’ootaa Oromoo kan QBOf jechaa wareegamanii fi kan amma illee dinaa waliin qabsa’aa jirani dhiifamaa gaafadhuu. Garuu atti Uleedhaa ykn Dhakaa Cabaadhaa maali jetee dhiifam gafataa!. Rakataa, seena adunyaa yoo hin beeknee malee silaa akkas hin jetuu. Mee kaanoo dhiisii motumaa Dargii akkataa inni itti kufee ta’ii yadi! Namni tokko illee Motumaan Dargii ni kufaa jedhee yaadee hin turee. Atti gaafa dhaltuu graa namummaa kee awaalanii gara Obbaatii kee hanbisan, nama taatee hindhalannee jechuudhaa malee ilma Oromoo taatee akkasi jetee sabaa Oromoo hin arbsituu, turee. ABOn kani inni waggootii 20n dabraani akka barbaachisutti kani inni hin tarkaanfatiinisi kannee akka kee dhaaba keesatti ijaaramanii waan digga turaniif malee ABOn akkatii fi kitalayoon keesan yaadani ta’ee mitti. Nama akka kee jarmiyaan ifiitti dabaluu waan jiruu natti hin fakkatuu. Atti namni akka namaatti nama hamilee hin qabnee maaliif ifiitti dabaluu. Dadhaama’a nama irraa hin dhalane. Atti dhuguumaa Ulee yoo kan immo Xurubaa namni yeroo badbaduu hafuufu malee nama miti1
-
Dr YOO BAAY’ATE DHUKKUBSATAAN NI DU’A JEDHA. QBO KAN ANAATU BEEKA JEDHUUTU UTTI HEDDUMMAATE. YOO WAL SOBNE MALEE NUTI WARRI QBO INTERNET GOONEE JIRRU, WARRA AFAAN QAWWEE TOKKICHA WALIIN QABATEE UMMATA OROMOO FI OROMIYAA BILISA BAAFNA JENNEE IRBUU SEENNE AKKA TAANE SHAKKII HIN QABU. ERGA KUFANII GANGALACHUUN MADAA DABALACHUU DHA AKKUMA JEDHAMU, ERGA ADDA FAFFACAANEE RAKKINA ADDA NU BITTINNEESSE QORANNEE FURACHUU HANQACHUUN KEENYA AMMOO DADHABINA BIRA TAREE, BILISUMMAA FI BIYYA TEENYA OROMIYAA JAALALA SOBAAN GAGGABUUFII TAHA JEDHEEN AMANA. YOO SOBA JETTAN FALMAA DIINA IRRATTI GODHUU MALLE DHIIFNEE QAL QOCCOLAA OOLUN YEROO KEENYA HANGAM BALLEESSAA AKKA JIRRU QOFTI GAHAA DHA. AMMA YEROO QABNA. SUMMII DHIIGA KEENYA SEENEE KUFAATII SALPHINAA NU KUFFISUUF JIRU KANA WAL’AANAMUUF AMMAS AMMAS YAADUU QABNAN JEDHA.
Comments are closed.


text:
Tiraanzisterii
Tiraanzisteriin meeshaa semiikondaakterii asattoo fi humna elektirkii guddisuu fi dabarsuu/dhorkuu too'achuuf tajaajilu dha. Tiraanzisteriin meeshaa semiikondaakterii irraa kan hojjatame yoo ta'u yoo xiqqaate tarminaalii sadi'i kan sarkiyuutii alaatti ittiin qabachuuf gargaaru qaba. Voolteejiin ykn karantiin tarminaalii tiraanzisterii cimdii tokkotti kenname, yaa'a karantii tarminaalii cimdii kan biraa gidduu jiruun ni jijjiirama. Humni too'atmaan (baha tiraanzisterii) humna too'atu (naqa tiraanzisterii) caaluu waan danda'uuf, tiraanzisteriin asattoo guddisuu danda'a. Yeroo ammaa, tiraanzisteroonni muraasni kobaa qarqabamu, garuu baayyen isaanii integireetid sarkiyuutii keessatti hammatamanii argamu.
Tiraanzisteriin bu'uuraa meeshaalee elektirooniksii ammayyaa ti, akkasumas sirna elektiroonikii ammayyaa hunda keessatti argamu. Tiraanzisteriin bara 1947, fiizisistii USA Joon Bardiin, Waalter Biratayin, fi Wiiliyaam Shookileetin kalaqame; tiraanzisteriin seenaa elektironniksii guutumaan guutuutti jijjiire, raadiyoo, kaalkuleeterii, fi kompitara xixxiqqoo fi bushoo ta'an oomishuuf karaa bane. Tiraanzisteriin tarree IEEE tarkaanfii elektirooniksii keessa jira, akkasumas kalaqxoonni tiraanzisterii hojjatan Badhaasa Noobeli kan Fiiziksii kan bara 1956 argataniiru.
Contents
Seenaa[edit | Lakkaddaa gulaali]
Termooniik tiraayoodin, vaakiyuum tuubii bara 1907tti kalaqame, teknooloojii raadiyoo guddifamuu fi bilbila fageenya-dheera hojiirra oolchuu dandeessisuudhan bara elektirooniksii gara fuulduraatti tarkaanfachise. Garuu, tiraayoodin meeshaa salphaatti cabuu fi humna baayyee nyaatudha. Fiizisistii Yuuliyus Edgaar Lili'enfeldi paatentii fiildi-iffekti-tiraanzisterii (FET) Kanaadaatti bara 1925 fudhate, kunis meeshaa falka-jajjaboo tiraayoodii akka bakka akka bu'uuf yaaddame ture. Lili'enfeldi paatentii sanuma fakkaatu USA keessatti bara 1926 fi 1928 fudhate. Garuu, Lili'enfeldi barruu qorannoo waa'ee meeshaasaa kana ibsu hin maxxansinee, akkasumas paatentiin isaa kanmaddaa hojjatu kan akka fakkeenyaatti hojjatame hn ibsu. Sababa oomishni meeshaa semiikondaakterii qulqullina-guddaa qabu waggaa kurnoota achi fagaatee jiruuf, oduma kanmaddaa hojjatameerayyuu ta'ee, yaadni ampilifaayerii falka-jajjaboo Lili'enfeldi bara 1920n fi 1930n keessa hojiirra oole tajaajiluuf hin rakkata ture. Bara 1934, kalaqaan lammii Jarmanii Oskar Heil meeshaadhuma kana fakkaatuuf paatentii fudhatee ture.
Sadaasa 17, 1946 hanga Mudde 23, 1947tti, Joon Baardiin fi Waalter Birateeyin Laabii Beel kan AT&T kan USA kessa jiru keessatti, yaaliwwan hojjatan keessatti yeroo warqeen lama kiristaalii jermeniyeemiitti qabsiifaman, asattoo bahaa kan humnisa asattoo naqaa caalu uume. Hoogganaan Garee Fiiziksii Falka Jajjaboo (Solid State Physics Group) kan ta'e Wiiliyaam Shookileen faayidaa kuni gara fuulduraatti qabu arge, ji'oota itti aanan muraasa keessattis beekumsa semiikondaakterii sirriitti ballissuuf ciminaan hojjate. Jecha tiraanzisterii jedhu kan uume John R. Pierce yoo ta'u jechoota lama tiraansirezistaance (transresistance) jedhurraa uume. Akka barreessitoonni seenaa dhuunfaa Joon Baardiin Lillian Hoddeson fi Vicki Daitch jedhanitti, Shookileen paatentiin Laabiin Beel tiraanzisterii irratti baasu kan jalqabaa fiildi-iffektii irratti akka hundaa'u fi Shookileen akka kalaqxuu kana argateetti akka galmaa'u barbaade. Paatentii Lili'enfeldi kan duraan dhokatee ture waan arganiif, abbootin seeraa Laabii Beel kuni akka hin taane gorsan, sababiinsaas yaadni tiraanzisterii fiildi-iffektii kan fiildii elektirikii akka tarsaatti fayyadamu haaraa hin turre. Bakkasaa, kan Bardeen, Brattain, fi Shookileen bara 1947 kalaqan tiraanzisterii pooyinti-kontaaktii kan jalqabaa ture. Milkii isaanii kanaaf beekkamtii kennuun, Bardeen, Brattain, fi Shookileen Badhaasa Noobelii kan Fiiziksii kan bara 1956 waliin qooddatan, kunis "qorannoo semiikondaakterii irratti godhanii fi argannoo galtee tiraanzisteriitif" jedhameet kennameef.
Bara 1948, tiraanzisteriin pooyinti-kontaaktii fiizisistoota Jarmanii Herbert Matiree fi Hayinriish Velkeen hojjatamee ture, kunis Compagnie des Freins et Signaux, damee Westiingihaawusi kanPaariskeessatti argamu, keessa wayita hojjatan ture. Mataré muuxannoo rektifaayerii kiristaalaa silkenii fi jermeniyemii irraa hojjachuu qaba ture, kunis yaalii raadaarii kan Jarmaniin yeroo Waraana Addunyaa II goote irraayi. Beekumsa kanatti fayyadamuun, waa'ee "interfiiraansii" bara 1947 qorachuu jalqabe. Karantii pooyinti-kontaaktii keessa yaa'u ilaaludhaan, akkuma Bardiin fi Birateeyin Mudde 1947 godhanitti, Matire Waxabajjii 1948tti jermeniyeemii Velkee hojjatetti fayyadamuun bu'aadhuma sana fakkaatu argate. Saayintistoonni Laabii Beel isaan dura akka kana hojjatan erga baranii booda, kampaanichi cimdaa bilbilaa Firaansi keessatti fayyadamuuf jecha "tiraanzitiroon" isaa gara oomishuu ariifachiisutti darbe.
Tiraanzisteriin ammamtaa-guddaa qabu kan jalqabaa tiraanzisterii saarfees-baariyerii jermeniyemii kan Philcon bara 1953 hojjatamedha, kunis ammamtaa hanga 60 MHZ ta'uun hojjachuu danda'a. Tiraanzisteriin kun kan hojjatame jermeniyemii akaakuu-N keessatti karaa lachuu (gubbaa fi jalaan) indiyeem salfeetiitti fayyadamuun boolla uumuun ture, kunis hanga inni furdina inchii tokkoo qabaatutti. Indiyeemin boollaa sana keessatti naqame akka funaantuu (collector) fi maddisiiftuutti (emmitter) tajaajila. Raadiyoon konkolaataa kan guutummaan tiraanzisterii fayyadamu, kan 1955 Chrysler fi Philco oomishame, sarkiyuutii isaa keessatti tiraanzisterii kana fayyadame. Tiraanzisteriin kun kompitara saffisa guddaa qabuufis mijataa ta'uun kan jalqabaa ti.
Tiranzisteriin silkenii kan hojjatu kan jalqabaa Laabii Beelitti Amajjii 26, 1954tti Mooris Taanenbaawum hojjatame. Tiranzisteriin silkenii kan gurguraaf hojjatame kan jalqabaa Teeksaas Inistirumeentisiin bara 1954 hojjtame. Kunis hojii Gordon Teal, kan kiristaala qulqullina olaanaa qabu hojjachuun ogummaa guddaa qabu fi kan duraan Laabii Beel keessatti hojjachaa turen hojjatame. Tiraanzisteriin MOS kan jalqabaa Kahng fi Atalla Laabii Beel keessatti bara 1960 hojjatame.
Faayidaa[edit | Lakkaddaa gulaali]
Tiraanzisteriin elektirooniksii ammayyaa hunda keessatti ruuqa ka'aa isa ijoodha. Namoonni baayyeen tiraanzisteriin kalaqa gurguddaa jaarraa 20ffaa keessaa isa tokko jedhanii amanu. Hawaasa ammayyaa keessatti, faayidaan tiraanzisterii adeemsa ofummaa'een (meeshaa semiikondaakterii oomishuu) baayyinaan oomishamuu danda'uusaa fi kunis gatii tiraanzisterii tokkoo baayyee gadi buusuu isaa irratti hundaa'a. Kalaqamuun tiraanzisterii jalqabaa kan Laabii Beel keessatti raawwatame tarkaanfii IEEE 2009 (IEEE milestones) keessatti tarreeffameera.
Kaampaanii baayyeen tiraanzisterii kobaa qarqabaman kan biliyoonatti lakkaawwaman waggaa waggaadhaan yoo oomishaniyyuu, tiraanzisterii harki guddaan integireetid sarkiyuutii (yeroo baayyee gabaabfamee IC, maayikiroochiipsii ykn salphaadhumatti chiipsii kan jedhamu) keessatti qarqabamu, kunis daayoodii, rezisterii, kaappaasiterii fi ruuqolee elektiroonikii kaan wajjin walqabachuun elektirooniik sarkiyuutii guutuu uumu. Loojiik geetin tiraanzisterii hanga naannoo digdamaa of keessaa qaba, maayikiroopirooseserii olaanaan, bara 2009tt, tiraanzisterii (MOSFET) hanga biliyoona 3 fayyadamuu danda'a. "Bara 2002tti, nama lafarra jiru tokkoo tokkoosaatiif, ijoollee, dhiira, dubartii odoo hin jedhin, tiraanzisterii miliyoona 60 hojaatame".
Tiraanzisteriin gatiinsaa xiqqaa ta'uun, salphatti jijjiramuu danda'uunsaa, fi amansiisummaansaa meeshaa bakka hunda jiru isa taasise. Meeshaalee fi maashinii too'achuu keessatti, sarkiyuutin meekatiroonikii tiraanzisteriin of keessaa qaban, meeshaalee too'annaa elektiroomekaanikaalii bakka bu'aniiru. Yeroo baayyee tajaajila too'annaa argachuuf, meeshaa too'annaa makaanikaalii saxaxuurra maayikirookontiroolerii fayyadamuun sagantaa kompitaraa barreessutuu irra salphaa fi bushoodha.
Akkaataa Hojii Salphaatti[edit | Lakkaddaa gulaali]
Faayidaa guddaan tiraanzisterii kan dhufu asattoon xiqqoon tarminaalii garee tokko ta'an lamatti kennamte, asattoo guddaa tarminaalii garee tokko ta'an kan biraa gidduu yaa'u too'achuu danda'uu isaati. Amalli kun humna argachuu (gain) jedhama. Kun asattoo bahaa jabaa ta'e, voolteejii ykn karantii, kan asattoo naqaa dadhabaa wajjin wal fakkaatu garuu humna guddaa qabu uumuu danda'a; kana jechuunis, akka ampilifaayeriitti tajaajiluu danda'a. Karaa biraa ammoo, tiraanzisteriin akka iswiichii elektirikiin too'atamuuttii tajaajiluun karantii sarkiyuutii keessa yaa'u dabarsuu ykn dhorkuuf tajaajiluu danda'a, yeroo akkasii guddinni karantii ruuqolee sarkiyuutii kan biraatin murteeffama.
Tiraanzisterii gosa lamatu jira, akkaatan isaan sarkiyuutii keessatti hojiirra oolanis xiqqoo garagara. Baayipoolaar tiraanzisteriin tarminaalota bu'uura (base), funaantuu (collector), fi maddisiiftuu (emmitter) jedhaman qaba. Karantii xiqqoon karaa tarminaalii bu'uuraa dhufu (kunis, kan bu'uuraa fi maddisiiftuu gidduu yaa'u) karantii guddaa tarminaalii funaantuu fi maddisiiftuu gidduu yaa'u too'achuu ykn dabarsuu/dhorkuu danda'a. Tiraanzisterii fiildi iffektiirratti (FET), tarminaalonni karra (gate), burqaa (source), fi cobsituu (drain) jedhamu, voolteejin karaa karraa dhufu karantii burqaa fi cobsituu gidduu jiru too'ata.
Suurrii karaa mirgaa jiru baayipoolaar tiraanzisterii sarkiyuutii keessa jiru agarsiisa. Karantii tarminaalii bu'uurarra jirurratti hundaa'ee, chaarjin maddisiiftuu fi funaantuu giduu yaa'a. Sababa keessa tiraanzisteriitti walqunnamtiin tarminaalii bu'uuraa fi maddisiistuu akka daayoodii semiikondaakteriitti hojjatuuf, hanga karantiin tarminaalii bu'uuraarra jirutti voolteejin bu'uuraa fi maddisiistuu giduu jiru gadi bu'a. Ammi gadi bu'iinsa voolteejii kun waan tiraanzisteriin sun irraa hojjatame irratti hundaa'a, VBE jedhames wammama.
Tiraanzisteriin Akka Iswiichitti[edit | Lakkaddaa gulaali]
Tiraanzisteriin yeroo baayyee akka iswiichii elektiroonikiitti tajaajila, kunis fayyadama humna-guddaa kan akka humna dhiyeessituu (power supply) fi fayyadama humna-xiqqaa kan akka loojik geetii keessatti ta'uu danda'a.
Sarkiyuutiin tiraanzisterii kan burqisiiftuu-lafaa'ee keessati, fakkeenyaaf sarkiuutii iswiichii ifaa suurarratti mul'atu, akkuma voolteejiin bu'uuraa guddachaa deemen, karantiin maddisiiftuu fi funaantuu gidduu jiru garmalee guddachaa deema. Sababa ittisni funaantuu fi maddisiiftuu gidduu jiru hirratuuf, voolteejin funaantuu gad bu'a. Yoo garaagarummaan voolteejii funaantuu fi maddisiiftuu gidduu jiru zeeroo (ykn naannoo zeeroo) ta'e, karantii funaantuu ittisa loodiitin (ampuulii ifu) fi voolteejii dhiyaaten qofa daangeffama. Kunis guuta jedhama sababinsaas karantiin maddisiiftuurraa gara funaantutti bilisumaadhan yaa'a. Yeroo guutaa kana, iswiichin sun "banaa" jedhama.
Karantii bu'uuraaf ga'aa ta'e dhiyeessuun tiraanzisterii baayipoolaarii akka iswiichiitti fayyadamuu keessatti rakkoo ijoodha. Tiraanzisteriin karantii guddisuuf gargaara, karantii guddaa funaantuurra jiru karantii xiqqoo tarminaalii bu'urarra jiruun too'achuu dandeessisa. Reeshiyoon karantiiwwan kana lamaanii akaakuu tiraanzisterii irratti hundaa'ee gara gara, akaakudhuma tokkoofuu, karantii funaanturra jirurratti hundaa'ee gara gara. Sarkiyuutii ifaa akka fakkeenyatti kenname keessatti, rezisteriin karantii tarminaalii bu'uuraa ga'aa ta'e dhiyeessee akka tiraanzisteriin sun guutu godhutu filatame.
Sarkiyuutii akka iswiichitti tajaajilu keessatti, gatiin voolteejii naqaa akka bahi guutammaan darbu ykn guutummaan hin darbine godhuuf filatama. Tiraanzisteriin akkasii akka iswiichiitti tajaajila, tajaajilli akkasii kun sarkiyuutii dijitaalaa, kan gatiin "banaa" ykn "dhaamaa" qofti barbaaddamu keessatti baayyee tajaajilarra oola.
Tiraanzisteriin Akka Ampilifaayeriitti[edit | Lakkaddaa gulaali]
The common-emitter amplifier is designed so that a small change in voltage (Vin) changes the small current through the base of the transistor; the transistor's current amplification combined with the properties of the circuit mean that small swings in Vin produce large changes in Vout.
Various configurations of single transistor amplifier are possible, with some providing current gain, some voltage gain, and some both.
From mobile phones to televisions, vast numbers of products include amplifiers for sound reproduction, radio transmission, and signal processing. The first discrete-transistor audio amplifiers barely supplied a few hundred milliwatts, but power and audio fidelity gradually increased as better transistors became available and amplifier architecture evolved.
Modern transistor audio amplifiers of up to a few hundred watts are common and relatively inexpensive.
Wabii[edit | Lakkaddaa gulaali]
0911344941


text:
Saturday, January 4, 2014
Ayyaana WBO fi Baraa Haarawa Ilaalchisee, CTBOBM Milkiin Ayyaaneffattee
Guyyaa WBO ilaachisee CTBOBM qophii addaa qoopheessuun bakkaa hawaasni Oroomo 700 argaamuttii ayyaaneeffaamee milkiin olee jiraa. Guyyaa seenaa qabeessaa kana ilaalchisuun qeerroon baqaattootaa Cairo yommiyyuu taana WBO gaacheenaa keenyaa wajjiin jirraa akkaasumas gahee nurraa egaamu ni banaa jechuun dhaadannoo qabaan dhaageessisa olaani jiruu. Akkasumaas garaa fulaa durattiis nutii ilmaan Oromo biyyaa masrii gaandumma fi kutaa wal qooduu ni baalalleeffana jeechun tokkummaan fi jaalaaalan dhaamsaa qaban dabaarfatanii jiruu. Waan nu gammaachiisu keesa, dramaan arra Qeeyrroon CTBOBM gootee, akkaa ABO irraa ola’aanee injifannoon Ummataa Oromoo yeroo Gabaabbattii fiduu, Oromootaa manaa hidhaa waggoota dheeraafii roorrifamanii akkaa hidhaa keesaa bilisaa baasanii, Oromiyaan bilisoomtee, Baqattootaaf, rakkattooti Oromoo kan biyyaa bahan hundii biyyaa Oromiyaatti deebiyan. Keesummaa keennaa kan kabajaa Obboo Mardaasa Addisuu tif, Obbo Ibrahim Amae Elemo , Obbo Jawaar Mohamed, Obbo Aliye Galato, Aadde Aisha Oromia Ali, Obbo Obsaa, kan arra kabajaa Ayyaana WBO fi Bara haarawaa affeeramtani yaadan nu biraa jiraatan, Ammaas Hamilee Dargaggo keennaf kennitan, Galataa Guddaa nubiraa qabduu isaniin jennaa.
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
nyaachuu,dallaa namaa diigee, mooraa namaa seenee loon abbaa qabu yaasurraa duubatti hin jedhu. Bineensummaan isaa umamarraa waan ta’eef, maqaa masoo akkamiituu itti baasan, Itillee, ykn Gogaa beelada
kamiituu yoo itti uwwusan keessi isaa bineensuma waan ta’eef wanti bineensummaa irraa isa jijjiiru hin jiru. Eenyuyyuu maaliyyuu jedhu,maqaa akkamiituu itti moggaasu bineensummaa ykn waraabechummaa
isaa umamaan qaburraa isa hin jijjiiru. Wayyaaneenis kanuma! Wayyaaneen bineessa! waraabeecha dargaggoota Oromoo waggoottan 24n darbaniif qarxamsitee nyaachaa turte!. Bineessa qabeenya Oromoo heeyyama ummata Oromoo malee saamtee nyaachaa fi Tigraayitti guurrachaa turtee fi jirtuudha! Wayyaaneen bineensa ija hin qabne, bineensa Oromoof gara laafina tokkolleen hin qabne, bineensa jira nama nyaachuuf hamummattuudha. Bineessa nagahee hin beekne, bineessa quufee hin beekne, Bineensa Soraati!.
Murna akkanaa;murna waan namni namarratti ni raawwata jedhamee hin yaadamne ummata Oromoorratti raawwachaa turee fi jirtu tanammoo eenyuyyuu, karaa kamiinuu maqaa abbaa misoomaa,abbaa nagahaa, abbaa dimookiraasii jedhee itti moggaasus, dhaqee daawwatus ummanni Oromoo kaleessarraa kaasee hammeenya ishii,beneensa gogaa hoolaa uffate ta’uu ishii beeka waan ta’eef gurra itti hin qabu! Oromoon oduu akkasii, holola bineesa ciibsee nama nyaatun abbaa nageenyati, abbaa misoomaati jedhuuf gongumaa akka iddoo hin laanne eenyu jalaayyuu dhokataa miti! murna isaa fi ilmaan isaa qayee fi qabeenya isaarratti hidhaa, dararaa, ajjeesaa fi biyyaa baqachiisaa turteen, Murna saamichaa hanga hin qabne biyya Oromoorratti gaggeessaa turtee fi jirtuun eenyuyyuu maqaa akkamiituu itti moggaasu, yoo yeroof sobee faarsu ta’e malee dhugaa ummanni Oromoo beeku hin jijjiru. Gootota Oromoos qobsoorraa hin dhaabu.
Wayyaaneen bineensa bosona galu caalaa hamtuu dha. Bineensa Oromoo qayee fi qabeenya isaarraa buqqisaa turtee fi jirtudha. Bineensa akkanaa; bineensa ifatti ummata Oromoo qayee fi qabeenya isaarraa buqqistee ajjeesaa, nyaachaa turtee fi jirtun ammoo; namni kamuu maqaa barbaade yoo itti moggaase Oromoon bineensummaa ykn Waraabeechummaa Wayyaanee sammuu isaa keessaa hin haqu,ykn hin haalu. Oromoon murni tun; murna ilmaan isaa qacalee boruuf bakka nabu’a jedhee eeggatu qarxamsitee nyaatte ta’uu tolcheet beeka. Beekuu qofas osoo hin ta’in bineensa gara laafina tokko malee dhiiga ilmaan isaa dhugaa turtee fi jirtu tana ofirraa buqqisuuf qabsoo walirraa hin cinne gaggeessaa jira. Gootonni ilmaan isaa halkanii-guyyaa, baddaa gammoojjitti qabsaawaa jiru. Qasoo ummanni Oromoo gaggeessaa jiru kanaanis oolee haabulu malee bineensa ykn waraabeecha gogaa hoolaa uffatee nama gowwoomsuuf yaaltu caccabsee mooraa isaa keessaa baasuun hin hafu! Yeroof haafakkaatu malee daawwannaan Baaraak Huseen Obaamaas ta’ee ofumaa of faarsuun Wayyaanee kun gongumaa bineessa gogaa hoolaa uffatee mooraa loonii seene ta’uu Wayyaanee kana hin haguugu. Murna saamichaa, murna hidhaa, murna ajjeechaa fi dararaa ta’uu isii hin dhiksu,Gaafatama jalaayis hin baasu. Ummanni Oromoo qabsoo isaa jabeessee itti fufnaan gogaan sobaa kun irree mulqamee waaroo salphinaa uffachuun Wayyaanee waan hafuu miti. Eenyuyyuu murna guyyaan, addabaabaayitti ummattoota biyyattii ajjeesaa, biyyaa baqachiisaa fi kumootaan hidhuu fi dararuun “Ati malee’ika” jedhullee dhugaa biyyattii keessa jiru jijjiruu hin danda’u. qabsoo ummataas laaffisuu hin danda’u!