text:
Jechoota Gootota Hayyoota Oromoo
- “Gabrummaa hiddaan buqqifnaa dadhanu ilmaan itti guddifna.”J/Waaqoo Guutuu
- “Nuti Oromodha, kan lolluufis Ummataafi biyya Oromiyaatifi males, is in jalatti gabroomnee biyya isiniif kennuuf miti” Mayraa(Muhammad Zaakir)
3.”Dhiigni kiyya mirga ummata Oromootiif Kan dhangala’u waan ta’eef, dhhiiga gatii malee jigee miti.”Maammoo Muzammir.
4.”Nama diina jala deemu irra loon afaan hin beekne, diimaa akka farda kiyyaa wayya” Abdaa Huseen sheekuu
5.”Wanti ummata keenyaaf nuti hojjanne akka bofa walakkaan qaama isaa garaa namaa lixee, yoo harkisan ni cita, yoo gadi dhiisan ni lixa, lixullee summii harcaasuu hin oolu” Haylamaariyam Gammadaa.
- “Jeedala ta’ee waggaa(100) jiraachuu mannaa Leenca ta’ee Aadee(Baroodee) guyyaa tokko jiraadhee du’uu naaf wayya” J/Huseen Bunee Daraaraa.
7″ Meeshaan waraanaa keessan Kutannoo Onnee tiyyaa hin caalu” J/Waaqoo Guutuu.
8.”Hadaamii Qottoo osoo hin taane damee isheettu jiksa; Nutillee diinota Kenya barbadeessuuf of duratti tarkaanfachuu males of duubatti deebi’uu hin qabnu”B/J/Taaddasaa Birruu”
9.”Humni guddaan diina ittiin ofirraa qolannu Qawwee osoo hin taane tokkummaadha.” KO.H/Aadam Jiloo
10.”Akkanumaan dhamaatu malee Ana rasaasni keessan nan ajjeesu” Agarii Tulluu
11.”Tan afaanii nu baate garaatti deeffanne” jedhe H/Aadam saaddoo waraqaa iccitii siyaasa Oromoo qabdu liqimsee.
12 ” Gabrummaa irra duuti bilisummaadha” Elemoo Qilxuu.
13.Finfinneen Handhuura Oromiyaati, Addis ababaan Godaannis gabrummaati” Jaafar Alii
- “Fakkaatanii buluu mannaa fagaatanii buluu wayya” SheekBakrii Saaphalloo.
15 “Lubbuutu bad a males maqaafi seenaan hin badu” J/Taaddasaa Birruu.
- A.”Bilisa ta’ee dhaladhe, bilisa ta’ee jiraachuu dadhabus bilisummaa kiyyaaf qabsaawuu irraa humni tokkos man dhoowwu”
B. “Lubbuu ilma namaa ajjeesuufi qabeenyas saamuun ni danda’ama, garuu kaayyoo, beekumsaafi sammuu namaa ajjeesuufi hatuunis hin danda’amu”
C “Namni yoo waa fudhate gammada, ani garuu yoo waa kenne gammada”
Gooticha ABBAA Qabeenya Oromoo Dinquu Dayyaas.
- “Beekaa irra kunne malee, seenaan hiyyeessan qabu”Artist Dr.kab/Alii Birraa.
Maddi: Kitaaba Qabsoo Ummata Oromoo Fincila Baalee
Amaan Nashaa Huseeniin
- 1Share
- Tweet


c: text/html

text:
Bulchiinsa Sirna Gadaa keessati Bokkuu fi Faajjiin ykn Alaabaan mallattoo aangoo olaanaati. Bokkuun mallattoo mootummaati. Sirna Gadaa keessati iddoo olaanaa kan qabu Abbaa Bokkuuti. Aangoon kun filannoon osoo hin tain dhalootan kan darbaa dhufeedha. Odaa magariisaa (Asxaa) immoo tokkummaa fi Dimokraatawwaa saba Oromoo bakka bu’aa. Innis akkuma Alabaati sirna Gadaa durii irraa madda.
Alaabaa Saba Oromoo
Alaaban mallattoo Seera Walaabuu ykn Walaabummaati (mallattoo bilisummaa biyyaa Oromooti). Seera Walabuu jechaan seera dur durii Oromoon tumatee itiin of bulchaa ture malee isa jaarraa 15ffaa keessa Madda Walabuutti haaromsamee miti. Hawaasni tokko seera tumatee kan ittiin jiraatu yoo walabummaa qabaatee fi eenyumman isaa kabajameedha. Alaaban sirna Gagaa durii halluu (bifa) fi hiikaa ofii qaba, Gurraacha, Diimaa fi Adii tartiibaan kan qabu.
Hiikni buufata Guraacha: Ol-aantummaa Waaqatti (Oromoon waaqni guraacha jedheeti amana), hurrin bokkaa qabu guraacha, qaroon ijaa , illi (argituun) guraacha. Guraachi kabajaf angafummaa, badhaadhumaa fi waan hedduu of keessaa qaba.
Hiikni buufata diimaa: Ga’anii bilchaatanii, guutanii argamuu fi gootummaadhan mirga lammiitif wareegamuu bakka bu’a. Waanti hedduun yeroo ofii eeggatee gormuu fi ija guutuu isaa agarsiisa.
Hiikni buufata adii: Fixannoo, raawwannoo agarsiisa. Hurriin rooba hin qabne adii dha. Dabbasaan nama dulloomee harriin adii dha, daaraan adii dha, lafee gogaan adii dha. Kanaaf adiin mallattoo raawwinaa ti. Akkasumas Alaaban Oromoo Asxaa Odaa magariisa fi Urjjii shan of irraa kan qabu ta’uu ni mala.
Asxaa Saba Oromoo
Odaa magariisaa fi Urjjii shan dha. Hiikni isaanii, Odaan mallattoo araaraa, Dimokraasawwaa fi Tokkumaa saba Oromootii. Urjjiileen shan immoo, wiirtoota Odaa adda addaa (fakk. Odaa Nabee, Odaa Bultum, Odaa Bisil, Odaa Roobaa fi Tulluu Nama Dur) ykn Federationii (naannoo) shanan Oromiyaa bakka bu’uu ni mala.
Maalumaa Odaa
Aadaa fi seenaa Oromoo keessatti Odaan akka madda nagaa fi mallattoo eenyummaa, tokkummaa uummata Oromootti ilaalama. Faayidaa amantii fi siyaasa Oromoo keessatti qaburra kan ka’e Odaan mukoota jiran keessa baay’ee kabajamaa fi eebbifamaa dha. Umuriin isaas haga malee dheeraa dha. Uumamaan lalisaa ta’ee bifti isaa harbuu ykn qilxuu fakkaata. Muki kun yoo caamsaan dheeratelee hin gogu. Kana malee uumamaan lafa jala bakka bishaan ykn jiidhinsi jirutti biqila. Guddinni isaa hanga tokko ol ka’ee dameen isaa waan wagga waggaan dalga dagaaguuf bal’dhatee gaddisa ta’uun namaa fi loonii madda qabbanaati (Suura 3). Gaaddisni Odaa iddoo itti Ayyaanni Muudaa raawwatuu fi miseensonni Gadaa sirna Ayaana ce’umsaa itti sirneefatanuu dha. Galmi Abbaa Muudaa fi teessoon Abbootii Gadaa Odaa jalatti ijaarama.
Wabii:Saba Oromoo fi Sirna Gadaa

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Oltiraafoord irratti Andarleektiin kan keessumesse Maanchistar Yunaayitidis 2 fi 1n injifateera.
Garee Maanchistariif Mikitaariyaan daqiiqaa 10ffaa irratti goolii dursa isaan qabachiise galcheera.
Ta’us gooliin Haniin Andarleektii daqiiqaa 32ffaa irratti galche gareen lamaan sa’aatii idilee 1 fi 1n akka xumuran dirqisiiseera.
Tapha daqiiqaa 30 daqiiqaa 90n ala dabalame irratti Maarks Raashfoord daqiiqaa 107ffaa irratti Yunaayitidiif goolii ittiin injifatan lakkoofsiseera.
Kanaanis Maanichistar Yunaayitid qabxii ga’anii deebi’uu 3 fi 2n injifachuun walakkaa xumuraaf darbeera.
Taphoota kaaniin tapha Liyoon fi Beeshiktaash daqiiqaa 120 fudhateen Beeshiktaash 2 fi 1n moo’atee taphichi xumurameera.
Ta’us gareen lamaan qabxii ga’anii deebi’uun 3 fi 3n waan adda ba’aniif Ligooreen Liyoon 7 fi 6 injifachuun walakkaa xumuraaf darbuusaa mirkaneesseera.
Taphi Shaalk 04 -Jarmanii Ayaaks Amistardaam waliin taphatanis kilaba Hoolaandiif gaarii ta’ee darbeera.
Sa’aatii taphaa idileetti Shaalk 2 fi 0n dursuu danda’eera; tapha jalqabaan Ayaaks 2 fi 0n waan injifateef garuu taphichi sa’aatii dabalchiiseera.
Sa’aatii dabalamettis Shaalk Goolii tokko wayita lakkoofsisu Ayaaks ammo goolota lama waan lakkoofsiseef, Shaalk 3 fi 2 injifatus Ayaaks qabxii eda’amaa 4 fi 3n injifachuun walakkaa xumuraaf darbeera.
Taphji Geenk- Beeljiyam dirreesaa irratti garee Ispeen Seeltaaviigoo itti keessummeesse ammo qabxii 1 fi 1n xumurameera.
Gabxii ga’anii deebi’uu 4 fi 3nis Seeltaaviigoon injifachuun walakkaa xumuraaf darbeera.
Har’a Niyoon –Iswiizarlaanditti ramaddiin walakkaa xumuraa Chaampiyans liigii fi Liigii Yurooppaa sa’aatii 8 irratti ifoomsama


text:
Eejansiin Nageenya Odeeffannoo Ityoophiyaa dhimmicharratti har’a qooda fudhattoota naannoo fi federaalaa waliin mari’atteera.
Yaaliin proojaktichaa kan eegalame yammuu ta’u, Ebila 16,2009 irraa kaasee guutumaa guututti hojiirra akka oolu himameera.
Daayreektarri olaanaa eejansichaa meejar jeneraal Taklabirihaan Walda’aragaay akka jedhanitti, hojimaatichi biyyattiin dame saayinsii hawaan walabummaa ishee akka eeggattuu fi babal’ina miidiyaa fi indaastirii waliin jiru kaka’umsaan babal’isuuf gargaara.
Ityoophiyaan amma ammaatti saatalaayita ofii waan hin qabneef teleeviizhinoonni biyyattii 15-20 ta’an, saatalaayitoota biyyoota alaa kereeffataniit hojjechaa turan.
Proojaktiin kunis sharafa alaa biyya keessatti hambisuun cinaatti chaanaalonni rakkoo nageenyaa isaan mudachuu danda’u, qaqqabama, teeknooloojii, itti fayyadama dambalii fi rakkoo qulqullinaa hiikuuf gargaara jedhameera.


text:
(Maaliin walfakkaatu, Maaliinis Gargar Ba’u)
=========
Taajjabbii Dhuunfaa Kutaa 1ffaa
= = == = = = = = = =
Maal Maalfaan Walfakkaatu?
=== = = = = ==
1. Lamaanuu Sabboontota Oromooti; jireenya isaanii irra caalaa waan Oromoofi haqa Oromoo ifa gochuudhaaf tattaafatu
2. Lamaanuu Oromoodha; Oromoo keessaa biqilani guddatan.
3. Lamaanuu namoota baratanidha; barumsa gaggaarii baratan
4. Lamaanuu obsa qabu; miidiyaa hawaasaa kanarratti yeroo namoonni qubeellee sirreessanii katabuu hindandeenye isaan abaaraa oolan homaa tokkottuu hinlakkaa’an,
5. Lamaanuu hordoftoota qabu; uummanni bicuun isaan balaaleffatus baayyeen Oromoo isaan jaallatu…..
6. Lamaan isaaniitu dantaa amantii hinqaban; kaayyoonsaanii Oromummaafi sabboonummaa qofa.
Maaliin gargar Ta’u?
= = = = = = = =
1. Dr. Solomon nama bilchaataadha; umuriinsaas ta’e muuxannoonsaa Jawariin olidha; Jawwar ijoolleedha; ariitiis qaba.
2. Dr. Solomon Qabsoo Uummata Oromoo bara Dargii ka’ee jalqabe (fakkeenyaaf, abbaa qubee Oromoo Dr. Hayilee Fidaa waliin mana hidhaatti dararamaa tureera) Jawwar garuu reefuma miidiyaa hawaasaa kanaan qabsoo yaabbatee oofe,
3. Dr. Solomon carraa miidiyaa (kanneen akka TV, OMN fi ONN) tiin carraa argatee beekumsaafi muuxannoo qabu dabarsuu hindandeenye; OMN tti silaa namnuu hinbutu. Jawar Mohamed garuu yaada xiqqoo argannaan miidiyaan harkasaa waan jirtuuf ganamaaf galgala irra taa’ee odeessaa oola; akka malees of beeksiseera.
4. Dr. Solomon Saayntistii barnoota uumamaati. Maqaasaatiin argannoowwan haaraan 50 ol galmee beekumsa addunyaarratti galmaa’anii jiru (akka Afriikaatti nama argannoo qorannootiin 1ffaarra jirudha) Jawar Mohammed saaynsii siyaasaa BA barate, MA nsaa garuu saaynsii siyaasaas miti; ammoo nama kalaqaa yookaan theory’ tokkollee uume/develop godhe miti. Bilchina beekumsaa hedduutu isa hafa.
5. Dr. Solomon waan fb isaarratti katabu ragaan tumsee kataba; haqa fiixeeshee argannaan nama tokkooshee qerbeerra hinkaa’u. Waan yaadasaa keessa jiru dubbachuuf duuba hinjedhu. Jawar Mohammed waan baayyee siyaasaaf gargaarama. Fakkeenyaaf, sa’a 2 gidduutti Baqqalaa Garbaa hin hiiktan taanaan tarkaanfii sinirratti fudhatama jedhee Wayyaane dorsisaa ture; lafa naanna’ee haasaa godhuttis wayyaaneen kufteetti, duuteetti, cabdeetti…kkf jechuun uummata harka walitti reebsisaa oola; sun amaluma siyaasaati jennee malee waan sobaa hedduu hedduutu jiru. KD
6. Dr. Solomon rakkinoota jaarmiyaalee siyaasaafi aktvistoonni uuman hunda sodaa malee ba’ee kataba; gartuu siyaasaa kamiifillee hinqabatu. Jawar Mohamed ammoo waan ABO/WBO akka inni miidyaa OMN tiin dubbatamu fedha hinqabu; yoo gaazexeessitoonni akka tasaa dhiyeessanillee tarkaanfii cululuqaafi daalachaa KD irratti fudhata.
7. Dr. Solomon namoota isa qeeqaniifi isa arrabsaa oolaniif yeroo tokko tokko deebii kennaf, kaanneen kaan ammoo Block’ godhee mana hidhaaa Nomolos’ buusaa oola. Amansiisuufis ragaa soquun itti dadhabaa oola. Jawar garuu deebii kennuuf hinrakkatu; haata’u malee namoota kumootaan hedduu ta’an kan qubeellee beekanii hinkatabne hedduu kaafatee waan jiruuf isaantu falmaafi oola (nama siyaasaa jechuun akkana..kd).
8. Dr. Solomon buddeenasaa mootummaa Amarikaaf hojjetee nyaata; yeroo irraa hafte ammoo Oromoof dubbachuufi hojjechuura oolchata (galata nurraa qaba), jawar Mohamed Maallaqa Oromootiin jiraata; Oromootu miidiyaa dhabbatee, buusiis buusee isa qacaree hojjechiisaa jira; kanaafis akka seera manichaatti buluu qaba malee abbaa irrummaa calaqqisiisuu hinqabu.
Namoonni Hubannoo Hinqabnu maal gochaa jiru?
== = = = = = = ===
1. Dr. Solomon wallaggatti Jawar n ammoo Arsiitti qoqqooduun hololu. Kun hojii isaanii utuu hintaane hojii hololtootaati.
2. Dr. Solomon kiristaana Jawarn ammoo Isilaamatti qoqqooduun holola itti hojjetu; isaan garuu kun dantaasaanii miti.
3. Jawar Sabboonaafi qabsaa’aa Dr. Solomon ammoo diigaafi nama OMN balaaleffatutti lakkaa’uun hololu. Haata’u malee lamaanuu Oromoo nijaallatu; Dr. Solomon OMN jibba utuu hintaane, daba achi keessatti ol hanqaaqee gadi hanqaaqe sana balaaleffataa jira.
Maal ta’uu qaba?
= = == = = = =
1. Lamaan isaaniitu keenya waan ta’aniif qomatti haaqabannu; haagorfannu; itti haa fayyadamnu; haagargaarru.
2. Irratti holollii keenyaa haadhaabnu; yoo isaan badii godhan garuu itti haahimnu; yoo didan uummataaf haasaaxillu (kana gaafa goonu hololaan utuu hintaane, ragaan)
3. Hayyoota kanneen lamman akka diinaatti ilaaluurra; ofitti isaan qabannee, isa dhalataa keenyaa aguugaa jiru TPLF tti haagalagallu.
4. Jawar Mohhamed Daayirkteerummaa OMN rraa kaafannee namoota ogummaa bulchiinsa gaazxeessummaa qaban achirra kaawwannee, boordii achi keessa jiranis kanneen amantaafi naannoolee Oromiyaa hunda bakka bu’anirraan ijaarrannee miidiyaa keenyaa haajabeeffannu. Jawar Mohamed ammoo mana barumsaasaatti deebi’ee saaynsii siyaasaa PhD saa itti haafufu. kana yeroo gonummoo hamma inni barumsasaa fixatutti haagargaarru; xiinxaloota siyaasaa tokko tokkoof ammoo itti haagargaaramnu. AKka seera OMN tti daayraketerri waggaa 2 f qofa dalaga. Isa booda nijijjiirama. inni garuu waggaa 3ffaaf humnumaan itti fufee jira. kun sirrii miti; humnaan aangora turuu kan wayyaanee as mana Oromoo keessatti fiduun sirna Gadaa cabsuudha.
5. Lamaanuu hirdhinaafi jabina mataa ofii waan qabaniif gama jabina isaaniin isaan jajnee bakka hirdhina isaanii haaduuchinuuf.
–
Taajjabbii Kutaa 2ffaan itti fufa.
Hubachiisa: Gidduu kana namoota yaada qajeelaa hinqbneefi qubeellee katabuu hindandeenye, soba hanqaaqaa oolan 500 ol block’ godheera; namoonni akka walirraa barannu barbaaddan qofaan yaada keessaan bilisa ta’aati asii gaditti kenna. Taajjabbii argu katabuun dirqama barreessaa tokkooti KD
1….2…..3…
share…
–
Beekan Guluma Erena, Caamsaa2017


text:
Dhimma Dr.Mararaa Guddinaa irratti ragaa Abbaa alangaa ta’uun namoonni har’a silaa dhiyaachuun irra ture lama hin dhiyaatin hafan.Kanaafis abbaan alangaa sababaan kenne jarreen argachuu hin dandeenyee akkasumas gara fuuladuraatti argachuu hin danda’uu kanaaf kanneen ammaan dura ragaa ba’an lamaan fi ragaa barreefamaa dhiyaate irratti hirkachuun murtiin akka kennamuuf gaafate.
Abukaatooleen Dr. Mararaa shanan har’a dhaddacha irratti kan argaman yoo ta’u yaada abbaan alangaa dhiyeesse kana fudhachuun yeroo gabaabaa keessatti murtiin akka kennamuuf tole jedhan. Murtiin kennamuuf jiru ragaa Dr. Mararaa dhaggeeffachuu itti fufuu ykn bilisa jedhanii murteessuu akka ta’e ibsamee jira.
Maatii fi hiriyyoonni mana hidhaa Qilinxoo dhaquun Dr. Mararaa dubbisuu danda’an lakkofsaan xiqqaachuun rakkoo uumuu isaa kan ibsan abukaatoleen kana irratti manni murtii ajaja akka kennuuf gaafatan.Akka seera Itiyoophiyaatti abukaatoon himatamaa mana hidhaa seenee nama dhaabateef waliin wal arguuf mirga qaba jedha jedhu abukaatoota keessa tokko ka ta’an Obbo Wandimmuu Ibsaa.
Gabaasa guutuu caqasaa


text:
Maatii Sabaatiin, Sadaasa, 2008
Amaan Umar har’a qaamaan nu bira hinjiru. Seenaa isaa garuu, kan dubbisee beekuu fedhuuf galmee seenaa keessa jira. Amaan abbaa isaa Ob Umar Ganamoo irraa godina Arsii, aanaa Digaluufi Xijjoo ganda Dangalittii keessatti dhalate; akkuma ilma Oromoo tokkootti saba irraa dhalate jaalachuufi ofta’ummaan jiraachuunis sansakkaa isaa ture. Biyya eenyummaa ofiin boonuun yakkamaa nama taasisutti dhalachuun garuu Amaaniif hintolle. Bara Dargii keessa deeggartummaa ABOn waan shakkameef qabamee waggaa saddeetiif mana adabaatti darbatame. Hidhaa sanaan duubas akkuma saba Oromoo ba’aa garbummaa haga jireenya isaa isa wajjin fulla’e baachuuf dirqame.
Keessaayyuu, mana hidhaa keessa otuu jiruu abbaan isaa boqotuun laalaa godaannisaa yoomillee hindagatamne isa irratti ichimee darbe. Seenaa Amaan daran kan gaddisiisaa godhe, man hidhaa Dargii keessatti yakka tokko malee waggaa saddeetiif dararamuu isaa qofaa hinturre. Hidhaa irraa erga bahee booda biyya isaafi saba isaa akkasumas maatii isaa gargaaruuf gara Harargee Lixaa magaalaa Ciroo deemee waggaa lama akka hojjateen humna weerartuu wayyaaneen ajjeefame. Fedhiin Amaan kan biyya isaa keessa yaaddoofi soda tokko malee jiraachuu, kan biyya, sabaafi maatii isaa gargaaruufi kan akka dhala namaatti biyya isaa keessatti eenyummaa isaan boonee jiraachuus akkanaan dhaame.
Amaan har’a lubbuun hinjiru; haati isaas ta’ee obbolaan isaa garuu har’allee seenaa laalessaa san yaadachaa jiraachaa jiru. Sabni isaa, Oromoonis, seenaa Amaan isa boonsaa san yaadachaa, faandhahummaa isaan immoo tarkaanfachaa jiran. Gochaaleen gaddisiisaafi laalessaa akkanaa kun har’as akkuma kaleessaa sanitti golee Oromiyaa mara keessatti raawwatamaa jiru. Gochaalee diinummaa dhala Oromoo irratti raawwatameefi raawwatamaa jiru immoo hundeetti buqqisuuf qabsoon eegalame, ammas galii isaa isa maayii waan hingeenyeef itti fufee jira. Dhaadannoon qabsaa’otaa, kan hundee bilisummaa Oromiyaa ta’e sun, kan madda jabina saba keenyaa ta’e suniifi kan gaachana ilmaan conqurfamaa ta’e sunis akkuma kaleessaa sanatti mandiisaa jira: TOKKUMMAA!
Qabsoo Bilisummaa Oromoo garanaa keessatti jaarmiyoota akka bakkalcha barii ifanii mul’atan keessaa tokko Adda Bilisummaa Oromooti. Addi Bilisummaa Oromoo, ABOn akeeka Oromoota godinaa addaddaa keessa faca’anii jiran tokkoomsee galii bilismmaan gahuu irratti ijaarame. Akka kanatt qabsaawota gidduutt tokkummaan uumamee sochiin qabsoo bilisummaa ifaan bara 1970moota keessa eegalame. Sochii kanaanis Oromoo dammaqsuu fi kakaasuuf tattaaffii olaanaa gochaa tureen, injifannoolee jajjaboo galmeessaa yoona gahe. Qabsoo diddaafi oftaasisummaa finiinsaa jiru kana keessattis ABOn lubbuu gootota hedduu dhabeera; lubbuun ilmaan Oromoo hedduu illee akka wareegamee jira.
Qabsoo bilisummaa Oromoo finiinaa tureefi amma illee finiinaa jiru keessatti lubbuun sabboontota hedduu galaafatamuu yeroo yaadannu gaddaan guutamuun keenya hinoolu. Garuu, wareegama olaanaa kennamaa jiruun duuba injifannoolee argamaa jiran akka jiran yammuu yaadannu immoo wareegama sanaan boonuun keenya mirkana. Keessaayyuu, tooftaa diina keenyaa kan saba Oromoo gandaan, kutaan, lagan, gosaafi amantiin addaan qoodee cabsaa ture san irra aannuuf tattaaffiin ABOn godhamee fi amma illee godhamaa jiru yoomillee kan dagatamuu miti.
Qabsoo bilisummaa Oromoo ABOn tokkummaa Oromoo, Oromummaa, irratti ijaare saniin, ilaalchi Oromoo ganda gandatti dangahame ture gara gosummaa irraa gara sabummaatti, gandummaa irraa gara biyyummaatti jijjiiramaa dhufe. Kan dur “ati maali?” yoo jedhanii gaafatan an Alaa, an Jaarso, an Ituu, an Arsi, an Karrayyu, an Raayitu, an Gadabo, an Limmu, an Kirstana, an Mosilima kkf jedhu har’a “an Oromoo dha!” gara jechuutti ce’ee jira. Ummati bal’aan Oromiyaa bara kam iyyuu caalaa wal yaaduu fi walhubachuu irra gahee jira; eenyummaan isaanii Oromummaa irratti kan hidhame ta’uus agarsiisaa jiru. Kana kana yoo ilaalluufi xiinxallu, qabsoon ABOn durfamu hagam bilchaataafi ulfaata akka ta’e beekuu dandeenya.
Dhugaadha, qabsoo bilisummaa Oromoo akka yaadameefi abdatametti dafee galii isaa gahuu hindandeenye. Qabsoon kun garuu adeemsa dheeraa dabarseen ummanni keenya ummata seenaa tokko, afaan tokkoo, jireenya walirratti hirkannaa fi biyya tokko qabu tahuusaa hubatee jira. Ummata keenyaan alas, alagaan dur akka namaatti illee nu hinlakkoofne otuma itti hadhaa’uu dhugaa Oromoo kana hubachuuf dirqamee jira. Adeemsa qabsoo ABO kana irraas kan hubatamu, ummata jaarraa hedduuf waldhabee ture, qabsoo deebisee walitti itichaa jiru ta’uu isaati.
TOKKUMMAAn saba keenyaa haga ammaatti daraaraa dhufes, yoomiyyuu taanaan kan seela’uu hinqabne, kan jabinaan tikfamuu qabu ta’uu nutty agarsiisa. Sababni isaa tokkummaa dhabuun keenya hagam akka nu miidhe, tokkummaan diina keenya dura dhaabbachuu danda’uun keenya immoo hagam akka nu aangomsaa dhufe waan irraa hubannuuf. Tokkummaa dhabneen diina bicuun cabuun keenya mirkana yoo ta’e, tokkummaa dhabne deebifannu malee akka hinbilisoomne kan akeekames sababa kanaan ture. Yeroo ammaattis tokkummaa keenya tifkachaafi jabeeffachaa diina ofirraa kaasuu irratti bobba’uun ala filannoo biraa hinqabnu. Har’as ta’ee boru, tokkummaan keenya gaachan qabsoo keenyaati; hundee Bilisummaa Oromiyaatis. Haata’uutii, qabsoon Bilisummaa Oromoo ABOn durfamu kun akka tokkummaa saba keenyaa dagaagsaa dhufe kanatti tokkummaa jaarmiyaa hindagaagfatiin jira. Tarii, ABOn dhaabolii siyaasaa kaan caalaa jaarmiyaa ititaafi tokkoomaa ta’uu mala. Sun waan biraa ta’ee, gaaffiin bu’uraa “ABOn akka tokkummaa saba Oromoo tiksaa jirutti , tokkummaa jaarmiyaa jabaa horatee jiraa?” jedhu immoo xiinxalamuu qaba.
Seenaa qabsoo Adda Bilisummaa Oromoo irraa akka hubatamutti ABOn yeroo addaddaa balaa tokkummaa jaarmiyummaa isaa diiguuf saaxilamee jira. Keessaayyuu, bara 1970moota gara dhumaa kaasee haga har’aatti yeroo sadii: Bara Jaarraa Abbaa Gadaa ABO irraa foxxoqee ABIO dhaabe, bara Ob Galaasaa Dilboo balaa ABO irraa bahee Qaama Ce’umsaa, QC, dhaabeefi bara ammaa kan Hasan Huseen fa’aa, akeeka “Jijjiirama” jedhuun socho’aa jiran kana, tokkummaa jaarmiyaa ABO waanti qoru mul’atee jira. Haalli kun qabsoo bilisummaa Oromoo keessatti miidhaa akkamii akka geessisee darbe kaasuun akeeka barruu kanaa miti. Namuu akka dhala Oromootti, godaannisa qabsoo bilisummaa keenya keessatti dhalatee darbe kanaan eenyuyyuu caalaa qabsoon bilisummaa Oromoo akka hubamaafi miidhamaa jiru nihubata.
Dhimmi yaaddessaa ammallee mul’achuu hindhiifne. Qabsoon keenya immoo ammallee daandii jalqabe irra adeemaa jira malee galii isaa hingeenye. Rakkoofi dhibdeen tokkummaa saba keenyaa irratti gaaddisa hamaa fiduu malu haga hiikamnetti bakka yaanne gahuu hanqatuu baannus, yeroo yaannetti gahuun mamsiisaadha. Hogganni dhaaba ABO haga ititee tokkummaan diina irratti hinhojjannetti, diina irra aanuun rakkisaa ta’uun beekamaadha. Jaarmiyooti Oromoo cuftis haga tokkummaan diina waloofi kaayyoo irratti hinxiyyeeffannetti, roorroo diinaa buqqisuun keenya ulfaata ta’uun ifaadha. Tokkummaa dhabuu keenyaan kan miidhamu, numa diinaan miidhamaa jiruudha; kan fayyadamu immoo diinuma keenya nu muudhaa jiruudha; tokkummaa dhabuun keenya akkuma kaleessaa sanatti cancala garbummaa jala nu tursa. Haalli kun immoo amma illee haala daran yaaddessaafi fokkisaa ta’een deddeebi’ee mul’achaa jira.Kun seenaa qabsoo bilisummaa Oromoo keessatti yaadannoo sabqaanessaadha.
Akka sabaatti seenaa keenya bara fagoo keessas waan akkana nu qaanessu hedduu qabna; kanneen akka Abichuufi Galaan wal waraanuun isaanii diinota Oromoof gaachana ta’e malee Oromoo hinirroomsine; kanneen akka Goobanaa Daaccee fa’aas diina keenyaaf lukkee ta’an malee bilisummaa Oromoof waan gumaachan hinqaban. Inumaayyuu, ofii isaaniiyyuu dhaqdhaqii keessaa bahuu hindandeenye keessa seenanii, achumaan du’a saree du’anii darban. Dhugaadha, seenaa keenya bara fagoo san keessaa kan qabnu, waan fokkisaa akkanaa qofaa miti; waan akka sabaatti nu boonsu hedduu illee niqabna. Qabsoon bilisummaa Oromoo kun waan kaleessaa waan hinttaneef seenaa himamuuf qaba. Seenaa kana keessaa kan har’a akka sabaatti ittiin boonaa jirru, kan dhaloonni keenya faarsaa ittiin qabsoo bilisummaa finiinsaa jiran, kan tokkummaan saba keenyaa irratti ijaarame, Oromummaa magarfachuu danda’uu keenya ture. Qabsoon keenya kan bara bilisummaa sunis waan jabaafi bu’uraa: “Oromummaan Bilisoomna,” yaada jedhu itichuu danda’uu isaan boonaa jiraanna.
Seenaa qabsoo Bilisummaa Oromoo darbe keessaa waantota har’a nu boonsan biroo hedduu kaasuun nidanda’ama. Keessaayyuu, bara qabsoon Bilisummaa Oromoo sadarkaa jalqabaa keessa ture, yeroo dukkanaa sanatti humnaafi seexaa sabboontota muraasaan, tokkummaan Oromoo Oromummaa irratti ijaarame fiduuf yaaluu isaaniiti; bara sanatti waan akka utubaa sibiilaatti jabaa ta’e kana kan diinni kamuu buqqisuu hin dandeenye bu’uuressuu danda’uu isaaniiti. Seenaa Qabsoo Oromoo kan jaarraa 16ffaa keessaas sabboonummaan faandhahii ta’an nijiran. Lolli sun lola daga Oromoo isa jaarraa 5ffaa kaasee hanga jaarraa 15tti bobaa Habashootaa jala ture kan deebisee harka Oromootti galche ture. Lola kanaan warri alagaa waa hedduu jedhu. Oromoon lola Daga Moosisuu ykn lola Dagamsiisaa jedhee waama. Lola kanaan biyyi Oromoo Oromiyaan jaarraa10f harka Habashaa ture deebi’ee harka Abbaa biyyaatti gale. Lolli kun bara1522 Gadaa Malbaan eegalee; bara1602tti Gadaa Duuloon akka gara galii isaa dhaqabe seenaan Oromoo ragaa baha. Seenaa qabsoo Oromoo keessattis barri kun bara Oromoon murteessaa ta’uun itti hubatamee dabre Jaarraa Moosisaa ta’uun ni yaadatama.Yeroo kana waan Habashaan seenaa ishee dheeraa keessati hojjechuu dadhabde hayyoonni Oromoo kan akka Gadayyoo Galgaloofaa tokkummaafi gamtummaan ka’anii biyya alagaan sarbaman deebifatanii harkatti galfachuuf mil’kaa’an. Gootummaan abbootii fi haadholii keenyaa sun hanga fedhe turu iyyuu kaayoo gootummaa kaleessaa kan har’a faandhayii godhannee ittiin qabsoofnu ta’aa jira.Akkuma keenyas dhaloonni keenya egeree kan ittiin dallaa eenyummaa isaanii jabeeffatan ta’a.
Seenaa keenya kaleessaa waan qorannuuf qabna.Akka dhala namaatti madda beekumsaa fi hayyummaa egeree kan ittiin dagaagfatan keessaa tokko seenaadha.Seenaa dabre irraa beekumsa argatuu dhabuun waan har’aa fi egeree tolchuu fi qajeelchuu keessatti waan hir’isu qaba.”Namni beekumsa seenaa hin qabnee fi faayidaa seenaa hin beekne quuqqaan eenyummaa (sense of identity) itti hin dhagahamu. Murtii sirrii ta’e(intelligent decition) fudhachuuf ni hadooda. Murtiin inni fudhatus faayidaan ala ta’a.” [1]
Seenaa keenya kan durii beekuun waan hedduuf madda nuu ta’a.Seenaa Oromotaa keessaa kanneen sansakkaa gaarummaa qaban eenyufaa akka ta’anillee nu barsiisa.Kanneen seenaa saba isaanii keessatti waan yaraa fi waan dabaa dalaganis adda baafnee akka barru nu gar-gaara.Gufuu jireenya keenya har’aa keessatti nu mudatuuf fala kan barbaadnullee waan keessa dabrinee fi ammallee keessa jirru wal-bira qabnee xiinxaluun ta’a.Knneen seenaa isaanii tolchanii beekanis maaltu akka mallattoo eenyummaatti yoo dhimbiibamee bahe akka isaan boonsu eenyuma caalaa ni hubatan. Bara rakkinaa maal godhanii injifatnoon keessa dabran, bara bal’inaa immoo maal gochuu dhabanii akka kufan ykn rakkinatti deebi’an dursanii irraa barachuun kanneen egeree isaanii qajeelfatan warruma seenaa isaanii sirriitti beekanidha.
Sabboontonni Oromoo har’a qabsoo Bilisummaa keessatti akka bakkalchaa ifanis waan ittiin gulantaa sabboonummaa badhaafaman qaban.Elemoo Qilxuu har’a Qabsoo Bilisummaa Oromoo keessatti gucaa fi mallattoo sabboonummaa ta’uun beekama.Dhaloonni har’aa cufti kan ittiin isa beekan mallattoo Qabsoo hidhannoo Bilisummaa Oromoo qabsiisuun callaa miti. Akka hayyuun tokko ibsanitti,”maqaan Elemoo Qilxuu mallattoo jagnummaa fi gootummaa kan Oromoo miliyoona hedduu Qabsootti kakaasu ta’ee jira.”[2] Kana malees kanneen Oromoon qabaate dhabe keessaa tokko ta’uun isaa kan wal-nama gaafachiisu miti.Kun immoo “Oromoon eenyufaa qabaatee dhabe?” jennee akka of gaafannu taasisuun isaa hin oolu.
Akkasuma sabboonaan Oromoo tokko akka jedhanittis gootota mul’atoo fi qaroo Oromoon qabaatee dhabe keessaa kan akka Magarsaa Barii faallee kan baruu dandeenyu seenaa keenya dabre qorachuun manguddoota keenya waan dabre irratti waan beekan gaafachuun ta’a.”Yeroon waayee isaa yaadadhu yeroo hedduu kan naraaju tokkon dubbachuu fedha.Obbo Magarsaan goota qofa otoo hin taane qaroodhas.Nama yoo akkas ta’e immoo akkamta’a jedhee fageessee yaadudha.” [3] Qabsaahoti kunneen lubbuu isaanii callaa miti kan Qabsoo Bilisummaa Oromoof gumaachan; waan guddaa nuuf kaahanii dabran keessaa kan hoggayyuu dagatuu hin qabne daldala bilisummaa saba isaanii diduu isaaniiti.Roorroo fi hacuuccaa bara isaan turan saba Oromoorra gahaa ture fudhachuu diduu isaaniiti.Callisa gabrummaa cabsanii sagalee Bilisummaa gamaa-gamanatti dhageessisuu isaaniiti.Gabrummaatti harka kennatanii jireenya qaanessaa hin filanne,filannoofi aangoo namummaa kan ta’e Bilisummaa filatanii gootummaan Qabsoo Bilisummaa Oromootti seenanii diina otoo kuffisanii kufan malee kabajaa fi namummaa isaanii dabarsanii jireenya gabrummaa hin filanne.Kanaaf seenaa Qabsoo Bilisummaa keessatti kanneen Bilisummaa Oromoof kufanii Qabsoo Bilisummaa Oromoo bakka kufee kaasan ta’anii bara-baraan faarsaman.
Sabboontota Oromoo kan akka Gadayyoo Gal-galoo,Yaayyaa Fullallee, kan akka Makkoo Bilii, kan akka Liiban Waataafaas seenaa Oromoo keessatti waan ittiin yaadataman hedduu qaban.Tokkummaa Oromoo itichuun rakkina bara isaanii keessatti Oromoo mudateef kanneen furmaata argamsiisanidha.Seenaa Oromoo fagoo san keessaa kan hubannus hayyooti kunneen dhibdee Oromoo mudatee tureef fala abdachiisaa fi amansiisaa argamsiisanii dabruudha. Kan akka Liiban Waataa immoo dhibdee Oromoo mana taa’anii eeguun sirrii akka hin taane waan beekaniif dhibdee Oromoo Oromootti dhaqanii hiikaa turan.
“Liiban Makkaloota isaa qabatuudhaan gosa keessa nagaya gaaffiif bobba’uudhaan jiruu gosaa laalaa ture. Kana keessaa gaammee hiyyeettii (ujoollee abbaaf haadha hinqabne), hiyyeessa, hiyyeettii, jaarsaafi jaartii nama hinqabneef rakkattuu—-ollaa deemee maratti xiyyeeffannoo itti kennee rakkoon isaanii akka furattu godha ture. Dura rakkataa yoo argee booda dheeda walitti koree wal-dhageessisuudhaan rakkataa gargaarsa guursisa, hiyyeessa rakkoo fura. Liiban gaammee hiyyeettii xiyyeeffannoo guddaa kennaaf ture. Haalaan haasofsiisee achii ammo gargaarsa guurameef ammoo aanaa itti godheefii seera aanaan sun itti horatu itti miidhaassa ture.Haala kanaan Liiban qolleen osoo manatti itti hindhufin ufumaa manatti itti dhaqee waliin dubbatee rakkoo furaaf ture. Haala kanaan rakkataa bira dhaabbatuun hiyyummaa biyya keessaa balleessa ture.”[4]
Hayyoonni Oromoo kunneen akka dhala namaatti nama biroo irraa waan isaan adda godhu ni qaban. Garuu, isaanis namuma; namummaan isaanii immoo sabboonummaan kan guutame roorroo fi miidhaa kamiifuu kan hin jilbeeffanne turan. Waan ta’aniif akka faandhayii Bilisummaatti dhalootaa dhalootatti leellifamaa faarfamaa fi mararsiifamaa jiraatan.Fakkeenyummaan isaaniis mamii tokko malee dhalootaa dhalootatti dabarfama. Akka Oromoottis har’a waantota waa hunda caala nu boonsan keessaa tokko mallattoo sabummaa keenyaa kan ta’e Oromummaa deebisnee jabeeffachuu danda’uu keenya; mallattoo sabummaa keenyaa kan ta’e diddaa gabrummaa abbootii keenya irraa dhaallee qabsoo Bilisummaa ittiin finiinsaa jiraachuu keenya.
Dhiigni Oromoo kaleessaa kan gabrummaa didee lole ta’uu Gadaan malbaa, Gadaan Birmajii ykn Gadaan Michillee ragaa nuuf ta’a. Dhiiga Oromoo qabaachuu jechuun waan biraa jechuu miti, saba Oromoo keessaa bahuu keenya mul’isa malee.Kun immoo kan akka sabaatti tokkoomnee ittiin diina ofirraa dhowwaa turre akkuma ture ammallee wiirtuu tokko jalatti Oromummaan ititnee kan diinaa fi roorroo isaa ofirraa ittiin deebisnuudha. Dhiiga Oromoo qabaachuun namaan gadoo ta’uu jechuumiti, namaan olis ta’uu jechuu miti. Dhiiga Oromoo qabaachuun akka dhala namaatti kabajaa fi ulfinaan jiraachuuf humnaa fi beekumsa aangoo fi dandeettii jabinaa fi hayyummaa, hin gaadi’amne akka qabnu mirkaneessa.
Qabsoon diddaa garbummaa roorroofi dhibdee sabummaa san buqqisuuf eegalames, hanga galii isaa gahutti akkuma kalee sanatti daran jabaataafi gabbataa adeema malee duubatti hindeebi’u. Qabsoon wal’aansoodha; wal’aansoo ofjiraachisuuti; adeemsa wal’aansoo waan nama miidhu ykn balleessu tokko ittiin ofirraa deebisuuf godhamuudha. Ummanni Oromoos, keessumaa, jaarraa 16ffaa irraa kaasanii kan qabsoo bilisummaatti seenan, waan isaan balleessuuf qe’ee isaaniitti dhufe ofirraa deebisuuf ta’uun ifaadha. Seenaa qabsoo Diina Baas kan jaarraa 16ffaa keessa finiinee ture irraa kaasee qabsoon keenya bifa addaddaan finiinaa jira. Qabsaa’oti mirga uumamaan guunfatanii, humna alagaan mulqaman deebifachuuf qabsoo dhiigaafi lafee dhalootaa soorataa jiru eegalanis, akkuma kale san qabsoo san milkeessuuf ammallee murannoofi kutannoon socho’aa jiran.
Dhugaadha, qabsoon keenya har’aa akka kan bar durii san sirna Gadaan kan finiinaa jiruu miti. Diinni keenya har’aas kan akka bara durii san ta’uu dhiisuu mala. Waanti tokko garuu, danaa isaa hinjijjiiranne. Diinni keenya kaleessa caala ofijaaree jira; nutis gama keenyaan akka haalaafi yeroo isaatti imaammata ittiin diina keenya ofirraa kaafnee Oromoofi Oromiyaa bilisoomsinu baafannee jirra. Qabsoon bilisummaa Oromoos diina kana ofirraa buqqisee, biyya walaba ijaarrachuu malee akeeka dhokataa tokko illee hinqabu. Kanaaf, qabsoon keenya har’aa kan bara dur san caala qindoomee finiinaa jira. Garuu, rakkoolee keessaafi alaan immoo xaxamee gufannaa olaanaaf saaxilamuun isaa hinoolle. Rakkinoota kunneen obsaafi kutannoon haga keessa hinbaanetti immoo ammas daandiin keenya kan gufannaan itti danatu ta’uun isaa mirkana.
Sabni Oromoo qabsoo kan eegalan, waan qabsoo dharra’aniif hinturre. Qabsoo akka eegalan kan isaan dirqe, rakkinaafi roorroo isaan mudate ture. Roorroofi dararaan kaleessaa sun har’a illee waan hinfuramneef qabsoo bilisummaa saba keenyaa san har’as Tokkummaan finiinsuun dirqama ta’e. Sabni keenya ilmaan isaanii akka Amaan fa’aa qe’ee fi araddaa isaa keessatti humna alagaan dhaban, har’as lmaan isaanii kan akka Ayishaa Alii Gaara Suufii irratti akka irbaata waraabessaa ta’an godhamaa jira. Kichuu isaanii kan akka Dirribee Jifaar fa’aas otuu arganii rasaasa diinaan of harkaa dhabaa jiran. Maddi dhibdee kanaa immoo dhibdee sabummaa malee kan amantii yookaan kan kutaa yookaan kan gosaa miti. Sabni keenya kaleessas ta’ee har’a kan du’aafi hidhamaa jiru, Oromummaa isaatiin waan ta’eef, utubaan qabsoo keenya egerees Oromummaa keenyaan kan finiinuu ta’a; diigmiyaan kamuu injifannoon nu hinga’u.
Qabsoon bilisummaa Oromoo ammaan tanas ta’ee ammaan booda finiinsaa jirru immoo kanneen akka Amaan gochaa diinummaan ajjeefamanitti lubbuu deebisee horuu hindanda’u. Garuu, haga jabaatee milkaa’etti kanneen akka Amaan fa’aa aarsaa ta’uuf jiran kumaatamaaf furmaata akka ta’u haaluun hindanda’amu. Oromoonis biyya Oromummaan yakka itti ta’e keessatti waan dhalateef roorroofi gidiraa arguun kunis guyyaan itti dhumatu nidhufa. Kana irratti shakkii tokko illee hinjiru.
Gaaffiileen bakka kanatti kaafnee walgaafachuu qabnu, garuu hedduudha. “Akkamiin dhibdee keessaa hiikkachuu hanqannee tokkummaa dhiigaafi lafee gootota keenyaan ijaaramaa dhufe irratti balaa diigumsaa fidna? Ummanni keenya hoo dhibdeefi rakkoon akkanaa kun yeroo dhalatu maal gochuu qaba? Akkamiin furmaata itti fidna?” fa’aa kan jedhan ta’uu malan. Akkuma beekamu, ammaaf waantoti hedduun gaaffiif malee, deebiif banaa miti. Deebiin gaaffilee kunneenii immoo akka dimimmisaa’ee jiru kanatti hinhafan; haga jabaannee hojjannettis, barii jala dukkanaa’a malee aduu bilisummaa dhufaa jiru hambisuu hindanda’u; gaaffilee har’atti deebii dhabanii sammuu sabboontota Oromoo keessa naanna’aa jiraniifis deebii ifaafi mul’ataa argachuun keenyas mamsiisaa miti.
HAAQABSOOFNU; NIBILISOOMNAA!
[1] Seenaa Oromoo hanga jaarraa16ffaa
[2] Mahaammad Hasan,Barruullee Burqaa,Muddee 2004:18
[3] Abbaa Joobir Abbaa Biyyaa, Burqaa, Adoolessa-Fulbaana 2004:18
[4] Fayyisoo Badhaasoo, Barruulee Hulluuqoo, Liiban Waataa, Naayiroobii, 2007:29


text: Anuppiyavar Shaanthi Ennudaiya Muthal Anupavatthai Ingee Athaavathu Ennudaiya Koothi Muthan Muraiyaaka Kilintha Kadhaiyai Koorukireen. Appothu Enakku Paruvam Vantha Vayasu. En Appa Etho Veelai Vishayamaaka Veliyoor Poy Irunthaaru. Naan Skool Poyiddu Anru Mathiyamee Viddudaanga. Naan 3 Manikku Veeddukku Poneen. Mun Kathavu Thiranthu Irunthathu. Ullee Ponaal Ammavin Munakal Sattham Ped Roomil Irunthu Vanthathu. Naan Poddu Iruntha Skool Yunipormai Kooda Kaladdaamal Leesaaka Thiranthu Iruntha Jannal Valiyee Eddi Paarttheen. Angee En Amma Yaaro Rendu Peerudan Ammanakundiyaa Irunthaa. Rendu Peerum Rompa Muraddutthanamaa Irunthaanga. Avungalum Avutthu Podduddu Ammanamaa Irunthaanga. Orutthan En Ammavoda Mekaa Size Mulaiyai Kasakkikiddu Irunthaan. Innorutthan Avaloda Kundiyai Thadavikiddu Pundaiyai Naakkaalee Nakkikiddu Irunthaan. Amma Nallaa Koothiyai Virichu Kaaddikiddu Ninnaa. Athai Paartthavudan Enakku Kopam Vanthathu. Athoda En Koothiyum Arikka Aarampichathu. Ennoda Amma Oru Arippu Eduttha Koothinnu Enakku Theriyum. Irunthaalum Ippadiyaa Pachai Theevadiyaa Polee Pakalil Avutthu Podduddu Aaduvaannu Enakku Kopamaa Vanthuchu. Enna Pannurathunnu Yosikkaamee Amma Nnu Sattham Poddeen. Udanee Moonu Peerum Thidukkiddu Thirumpi Paartthaanga. Naanthaannu Ammavukku Therinjathum Ennai Paartthu ennadi Seekkiramaa Vanthuddee Nnu Konjam Kooda Pathaddapadaamee Keeddaa. Naan Nee Enna Pannikkiddu Irukkee Appa Illaathappa Nnu Keeddeen. Ava Sirichikiddee enna Pannureennu Theriyalaiyaa- Ennai Olukka Viddukiddu Irukkeen Nnu Asingamaa Peesunaa. Naan Appa Varaddum Solluree nnu Katthineen. Ava Athukku Mindum Sirichikiddee Ava Mulaiyai Kasakkiddu Iruntha Aalukiddee nee Poy Veli Kathavai Saatthiddu Vaannu Sonnaa. Avan Roomil Irunthu Veliyee Vanthu Poy Veli Kathavai Saatthunaan. Amma Ava Pundaiyai Nakkikiddu Irunthavanidam innikku Ungalukku Oru Puthu Pundaiyai Seelu Odaikka Saans Appadinnu Sonnaa. Avan Sirichaan innikkaavathu Nee Otthukiddiyee Nnu Sonnaan. Enakku Onnum Puriyalai. Naan Appavum Skool Drasil Thaan Iruntheen. Ennoda Amma Avungakiddee intha Theevadiyaa Koothiyai Seel Udaingadaa Nnu Sonnaa. Irandu Peerum Enkiddee Vanthaanga. Ennai Orutthan Kaddipidichaan. Naan Avanai Thalli Viddeen. Ennoda Ammakkaari En Thalaimudiyai Pidichu Ilutthu En Kannatthilum Mulaiyilum Ongi Aditthaal. Un Pundaiyai Kilichaathaan Ungappankiddee Solla Maaddee Nnu Solli Solli Adichaa. Antha Irandu Peerum Vanthu Ennai Ammavoda Seenthu Ennai Adichaanga. Naan Alarineen. Amma intha Theevadiyaa Vaayai Orutthan Sunniyai Vachu Adaingadaannu Sonnaa. Orutthan Vanthu Ennoda Thalaimayirai Pidichu Ilutthu Ongi Arainthu ennadi Theevadiyaa Pettha Theevadiyaa Katthuree Nnu Sonnaan. Ennoda Amma inimeel En Ammavai Naan Theevadiyaannuthaan Intha Kadhaiyil Solla Poreen Ennoda Vaayai Pilanthaal. vaadaa Unnoda Poolai Ullee Vaidaa Sonnaa. Avanum Ennoda Vaayil Poolai Vachu Adaichaan. Enakku Moochu Thinariyathu.sari Innikku Namma Pundai Kiliyapokuthunnu Ninaichikiddu Kammunnu Iruntheen. Avan Avanoda Poolai Mulusaa En Thondai Varaikkum Viddu Adaichaan. Naan Alutheen. En Amma Koothi Makalee Aluvaathadi Pundai Iruppathee Sunni Kilikkatthaan Nnu Sollikiddee Ennoda Pavadaiyai Avutthu Viddaa. Orutthan Ennoda Jattiyai Kilichaan. En Amma En Vaayil Iruntha Poolai Edukka Sollividdu Ennoda Saddaiyai Avutthaa. Naan Ippa Satthampodalai. Ennoda Koothiyum Arippu Edukka Aarampichuthu. Ennoda Periya Mulaiyai Amma Thadavividdaa. Orutthan Ennoda Mulaiyai Kasakka Aarampichaan. Innorutthan Ennoda Kundiyai Thadavikiddee En Pundai Meeddai Thadavinaan. unnoda Koothiyai Vida Un Makaloda Koothi Nallaa Irukku Nnu Orutthan Kamend Adichaan. En Amma antha Koothi Ava Appankaaran Vara Innum Irandu Naal Aakum Athuvarai Athai Poddu Kilingadaa Nnu Sonnaa. Enakku Payam Vanthathu. En Amma Enkiddee Vanthu vaadi Theevadiyaa Vanthu Padutthu Unnoda Koothiyai Viridi Nnu Sollikiddee Ennai Padukkaiyil Thallinaal. vaangadaa Vanthu Intha Koothiyai Kilingadaannu Katthunaa. Orutthan Ennoda Meelee Vanthu Padutthaan. Avan Sunni Mukkaal Adikku Meelee Irunthuchu. Avan Sunniyai Pidichu En Amma Ennoda Pundai Pilavil Vachu Alutthunaa. Naan Vali Thaanga Mudiyaamee Katthuneen. Inoruthanai Paatthu Ava Vaayil Unnoda Poolai Vai Nnu Sonnaa. Avan En Thalaikku Vanthu Ennoda Mayiraay Pidichu Alutthikiddu Avan Poolai Enna Vaayil Thinichi Naan Kattha Mudiyaamee Adaichaan. Amma ippa Kilidaannu Sollikiddee Avan Poolai Ennoda Koothiyil Thinichaa. Avanum Avan Sunniyai Veekamaa Ennoda Koothikkul Irakkinaan. En Kanni Pundai Saraddunnu Kilinjuthu. Theevadiyaa Amma Nallaa En Kaalai Virichu Pidisukiddaa. poolai Mulusaa Irakkudaa Nnu Katthunaa. Avan Oru Adi Poolai Irakkunaan.en Pundai Kilinju Irattham Kodduchu. appadithaan Koothi Kiliyanum Innum Kilidaa Nnu Antha Theevadiyaa Veriyoda Sonnaa. Sonnathun Illaamee En Pundaikkullee Kaiyai Viddu Innum Kilichaa.naan En Vaayil Poolu Irunthathaiyum Miri Katthineen. Theevadiyaa Amma Enna Pundaiyil Arainthaal. katthunee Innum Koothi Kiliyum Vaayai Potthikiddu Koothiyai Virida Nnu Sonnaa. Nee Vidudi Inimee Naanga Paartthukkurom Nnu En Vaayil Poolai Vaitthiruntha Aalu En Ammakiddee Solliddu Avan Poolai En Vaayil Irunthu Uruvinaan. ingee Vaadi Vanthu Nee Peetha Kuddi Theevadiyaa Mulaiyai Kasakki Vidudi nnu Ammakiddee Solliddu Avan Vanthaan. Ippa Ennoda Koothiyum Olukku Thayaaraaki Thanniyai Vida Aarampichuthu. Avan Vanthu Oluthukondu Irunthavanai Niruttha Sollividdu Ennai Padukkaiyil Irunthu Thalai Mayirai Pidichu Thookki Nirutthinaan. Naan Vali Thaanga Mudiyaamee Katthineen. En Amma Theevadiyaa Enna Mulaiyai Pidichu Mulaiyil Adichaa. iva Pundaiyai Kilichathu Pothaathu. Iva Kundiyaiyum Kilichaatthaan Adanguvaa Polee Irukkudi Nnu Sollikiddee Avan En Kundiyil Ongi Adichaan. nee Mallaakka Padudaa. Naanga Ivalai Un Poolu Meelee Sorukurom Nnu Sonnaan. Amma Athuthaan Sari Nnu Sonnaa. Avan Padukkaiyil Padutthaan. Avan Sunni Naddamaa Ninnuchu. En Amma Theevadiyaalum Innorutthanum Ennai Pidichu Thookki Kaalai Virichu Avan Poolu Meelee Enna Punthiyai Sorukinaanga. Enakku Pundaikkul Katthiyai Viddathu Pol Irunthuchu. En Amma Theevadiyaa Ennoda Mulaiyai Vidaamee Kasakki Pilinjaa. Appadiyee Ennai Avan Meelee Kuniya Vachaanga. En Amma Theevadiyaa Innorutthankiddee Kannai Kaaddinaa. porudi Pundai Makalee Un Maka Kilipadurathai Paakka Unakku Ivalavu Aasaiyaa Nnu Keeddukiddee En Pinnaadi Vanthaan. En Amma Theevadiyaa En Thalai Mayirai Irukkamaa Pidisukiddaa. Naan Poddu Iruntha Jattiyai En Vaayil Vachu Thinichaa. mm Ippa Aarampidaa Nnu Sonnaa. En Mulai Irandum Ammavodaa Kaiyil Kasakkappaddu Irunthathu. Avan En Kundiyai Virichaan. Kundi Nallaa Daiddaa Irunthuchu. Ennadi Un Maka Kundi Oddai Ivalavu Chinnathaa Irukku Nnu Sollikiddee Avan Aappai En Kundiyil Adikka Aarampichaan. Naan Alara Aarampicheen.enna Amma Nallaa Vaayai Potthiddaa. Avan KajaKol Ennoda Kundiyai Kilichu Ullee Poka Aarampichuthu. Pundaiyil Iruntha Poolu Innum Ullee Eeriyathu. Kundiyil Ivan Poolu Sorukiyathu. Kundi Daarnnu Kilinju Irattham En Amma Theevadiyaa Ennai Vidaama Irukki Pidichukiddu nallaa Kilidaa Nnu Veri Pidichu Katthunaa. Ippa Irandu Poolum Ennoda Irandu Oddaiyaiyum Veekamaa Kilikka Aarampichuthu. Ennoda Udampukkul Kadappaaraiyai Viddu Aaduvathu Polee Valichuthu. En Ammavo En Mulaikalai Pidichu Kanni Pokum Alavukku Veriyoda Kasakkikiddee Irunthaa. Enakku Valiyaiyum Miri Pundaiyil Thanni Oluka Aarampichuthu. Ippa Naanee En Kaalai Virikka Aarampicheen. Chinna Theevadiyaa Koothi Joraa Irukkudi Periya Theevadiyaa Nnu En Pundaikkul Poolai Viddu Aadikiddu Irunthavan Sonnaan. Irandu Peerum Ennoda Koothiyaiyum Kundiyaiyum Poddu Kilichaanga. 15 Nimidam Kutthi En Pundaiyaiyum Kundiyaiyum Ennai Otthu Mudichathum Irandu Peerum En Amma Theevadiyaalai Poddu Pisaiya Aarampichaanga. Ava Ennoda Koothiyaiyum Kundiyaiyum Thodaichividdaa. vaanga Intha Chinna Pundaiyai Nakkunga. En Koothiyai Appuramaa Paarkkalaam. Intha Theevadiyaalaithaan Innum Irandu Naalaikku Kilichu Ava Karppa Paiyai Niraikkanum Nnu Sollikiddee Enna Koothiyai Virichu Avanunga Nakka Kodutthaa. Appuram Irandu Naalum Ennai Otthukiddee Irunthaanga. Ippadithaan Ennoda Muthal Olu Irunthathu.


text:
Bokkaan Ganna dabree hin diqqaate bokkaan Hagayyaa ka baranaa hin oole.Rakkoon bokkaa diqqeessite ta akkanaa tun Oromiyaa, Amaara, Somaalee,naannoo ummata Kibbaatii fi Affaar keessatti rakkoo guddoon dhufte.
Akka gabaasii Tokkummaan Mootummootaa namaan gargaaru,OCHA-n jedhutti barana nama miliyoona 5 fi kuma 600 gargaarsa eegata. Tana malee gargaarsa $miliyoona 948-tti barbaachisa.
Dhaabbilee mootummaa hin tahinii fi mootummaalleen gargaarsaan kennumatti jira.Cidii fi furushkaa haguma taheefuu namaa kekkennuutti jiran.
Rakkoon tun godina Booranaatii fi Gujiitti harka 36,naannoo Somaalee harka 29,naannoo Amaaraatii harka 11,naannoo Kibbaatii harka 8,Affaarii harka 7 baballatte.
Akka gabaasa gara garaa argannetti rakkoo tattanaan barana bara 2009 godina Gujiitii fi godina Booranaatti mana barumsa 141 cufame, ijoollee 47,000 barumsa jidduutti kute.
Naannoo Somaaleetti rakkoo midhaanii fi bisaaniitiin manneen barnootaa 442 cufame ijoollee kuma 183 barumsa jidduutti dhaabe.
Horsiisee bulaan rakkoo baranaa ta bara 1977 bara horiin akkanumatti harachee dhumateen wal fakkeesse.
Godinii Booranaa godina rakkinnii kun guddoo itti hammaatee horiin hedduun du’uutti jiru.Bokkaan Gannaa ka barana eegatani sunuu yoo tole roobuuf gara ji’a lamaatti hafe.Suniin duratti ammoo horii kuma hedduu dhumachuu dandahaa jedhanii sodaatan.
Jaarsii biyya aanaa godina Booranaa magaalaa Dubuluqii keessaa dubbifne, aabba/Dr.Borbor Bulee akkana jedha.
“Aanaalee sagallan Booranaa horiin keessaa hin dhumatin hin jiru.Ollaa kiyya keessaa horii torbatti dhumate.Loon kiyyallee sadii kaasa.Fulaan horii akka malee dhumateef aanaa Areerootii fi Taltalleeti.Dubuluqii ani jiruufiiyyuu yabbii,haawwicha,dulloota itti daran gara 1000 hin gaha dhumate. Guyyaa 10n duubatti horii hedduutti dhumata jennee sodaanna.Gara Eel Wayyee, Waacillee,Magaadoo,Miyoo,Guchii Goofaa Suruphaa fi hedduu”
Koomishinineerii koree yero balaa mootummaa federlaaa,Mitikkuu kaasaa rakkoon tun rakkoo guddoo falumatti jirraa jedha.
“Duri yoo bonii dhufu bokkaan walti aanee rooba,Naannoon hind andmataman,Horiillen humna horata.Amma ammoo boni wlauma dhufa horiin tanaaf miidhame.Amma wantii guddoon hojjatamuu male horii gabayaa barbaaduu. Kana karaa lamaan hojjatan tokko hori laafe bitanii qalanii foonjii jajii tolchanii ummataa akka gargaarsaatti qooduu.Horii faaydaa qabuun irraa bituu. Horii foon qabuu ammoo horii faaydaa qabuun irraa bituu.Tana ammoo mootummaa federalaa mootummaa naannoo waliin hojjachuutti jiraa jabeessanii itti fufuu wayya.”
Gama barumsaatiin akka jecha obbo Mitikkuutti:"Gama barumsaatiin dhugumaa ijoollee hedduutti rakkoolee midhaanii fi bisaaniitiin barumsa dhaaban.Mootummaan federalaaa mootummaa naannoolee dabalee qarshii miliyoona 198 ramadee baratoota galmeessuutit jrianii.Brumsa isaan dhaban ammoo irra deebihanii barsiisuu.Tahuu baannaan ammo saati manii barumsaa silaa itti cufamu dheeressanii barssiisanii akka isaan barumsa bara itti aanuu 2010 dhaqqabatan tolchuu.”
Rakkoo bonii kun Oromiyaa godina akka akkaatti fide torbaan dhufu itti deebina.Bonii baranaa kun waan akka akkaatiin dhufe.Kana keessaa guddaan akka Dhaabii OCHA jedhutti jijjiirama qilleensaa, El Ni·ño baanan kaan.


text:
Odaan galma bal’aa, dameelee hedduu qabuudha.Odaa mukkeen hedduurraa wanta adda isa taasisu keessaa, iddoo odaan jirubishaan ni jira. Yoo jalatti hin argamnees ta’e, yookiin yoo bishaan burqaa naannoo sana kan hin jirre ta’es, iddoo odaan jiru gadi qotnaan bishaan eelaa dhiheenyatti argamuu danda’a. Odaan mukkeen biroorraa kan adda isa godhu kan biroon immoo,yeroo bonaa mukkeen hedduun, keessummaattu mukkeen gurguddoon akka gaaddisaatti tajaajilan yeroo baala harcaafachuun bifa yoo jijjiirratan, odaan garuu yeroo bonaas lalisaa ta’ee tura. Amalli odaan mukkeen biroorraa addatti qabu kun, ummaata Oromoo biratti fudhatamaa fi dinqisiifannaa guddaa argamsiiseefii jira. Odaan muka jilaati.Aadaa Oromoo keessatti sirna gadaa dabalatee, jilli yeroo gara garaatiifi iddoo adda addaatti gaggeeffamaa tureera; ammas gaggeeffamaajira.
Kanumarraa ka’uudhaan, gosoota Oromoo oromiyaa keessaa iddoo garagaraa jiraataniif mukni odaa muka jilaatiifi gaaddisa namaafi sa’aa ta’uurra darbee, wiirtuulee sirna gadaa Oromoo ta’uudhaan tajaajila.Odaaleen kunneen Oromiyaa keessatti hedduminaan argamu.Haata’u malee, darbee darbee odaaleen Oromoo shan jechuudhaan yeroodubbatamu ni dhaga’ama. Hayyoonniifi maanguddoonni Oromoo ammoo odaan Oromoo shan qofa akka hin taane ni dubbatu.
Haa ta’umalee, odaaleen Oromoo bebbeekamoo ta’an kanneen akka Odaa Roobaa, Odaa Bultum, Odaa Nabee, Odaa Bisil, Odaa Bulluq, Odaa Girjaa, Odaa Adoolaa, Odaa Liibanifik.k.f. jiru. Odaaleen kunneen wiirtuu sirna gadaa ta’uudhaan tajaajila akka turan ni himama. Odaalee Oromoo warreen wiirtuu sirna gadaa ta’uudhaan tajaajilan keessaa muraasni:.
Odaa Bisil: Wirtuu sirna gadaa fi siyaasa Oromoo maccaa yoo ta’u Xuqur incinii Godina shawwaa lixaa aanaa IlluuGalaan keessatti argama.
Odaa Bulluq:Wirtuu sirna gadaa fi siyaasa Oromoo Maccaati.GodinaHorroo guduruu Wallaggaa BULLUQ itti argama.
Odaa Nabee:wirtuu sirna gadaa fi siyaasa Oromoo tuulamaa yoo ta’u, aanaa aqaqii keessatti argama.Wirtuun kun Jarraa 12ffaa/1116/ irraa eegalee seerri caffee gadaa itti tumamee kan giddu gala/odaa/oromoota maraa ta’ee tajaajilaa ture.
Odaa Bultum: Wirtuu amantii fi siyaasa/gadaa/ Oromoo bahaa yoo ta’u Harargee Aanaa Baddessaa keessatti argama.Akka afoola manguddootatti Odaan kun Bara 1193 hundeffame jedhama.
Odaa Girjaa:Wirtuu gadaa Gujii Aanaa Booree keessatti argama.
Odaa Hullee: Wirtuu sirna gadaa fi siyaasa Oromoo maccaa Jimaati.
Odaa Garadoo: Wirtuu Sirna gadaa fi siyaasa Oromoo Wallootti.
Odaa Roobaa: Baalee aanaa Ginniir keessatti kan argamu wirtuu sirna gadaa fi siyaasaa Oromoo maraati.Wirtuun kun bara 1316 irraa hanga 1378tti tajaajila kennejedhama.
Odaa kaarra:wirtuu sirna gadaa fi siyaasa Oromoo Maccaati.Wallagga lixaa Aanaa Innangoo keessatti argama.
Hubachiisa:Odalee Oromoo kan nuti hin beekne jiraachu malu egaa waliin qorannee ifa haabaafnun dhaamsa barressitootati.Kan naannoo keessanitti argamuu fi seenaa isaa beektan ammoo Email keenya irratti nuf ergaa.


text:
#Oromoprotests #Dhaamasa_Ariifachiisaan Uummatni Oromoo Kallattii Hundaan Waliif Dabarsuu Qabu Dhimma Ayyaanaa Irreechaa Hora-Arsadiitti Kabajamuuf jiruu ilaalchisee:
1. Sabaa himaalee (medialee) Addunyaa hedduun Seenaa waan jiraniif uummatni Oromoo Jaarsaa; jaartii, daraggootaa Qeerroo , hojjettootaa, barattootaa , barsiisoota, Dafqaan bultootaa, fi daldaltoota dabalatee qaamni uummata keenyaa hundii akka irratti Argamtaan ammummaan wal dammaqasuudha!!
2. Wayyaaneen Ayyaanaa Irreechaa irratti Shira Qopheeffattee ilaalaa Oromoon nagaan waaqeffachaa jira , Oromoon miidhamaa hin jiru jettee ija medialee Addunyaa dura ololaaf dhaabbachuuf jettee Sagalee mormii uummata Oromoo ukkamsuu yaalluuf jettee Gaazexeesitotni alaa faranjootni illee akka Seenaan gochaa jiraachuun Saaxilamera. Kanaafuu Sagalee keenyaa akka Addunyaan Caalaatti hubatee saba keenyaaf dirmattuuf ammummaan qophii barbaachisaa gochuun barbaachisa ta’uu wal haa hubachiifna!!
3. Aangawootni Wayyaanee kan Federaalaas ta’ee kan Naannoo Oromiyaa OPDO ergamtuun wayyaanee Ayyaana Irreechaa dahoo godhachuun ololaaf fuula uummataa dhaabbachuuf yaalii kan gootu yoo ta’ee akeekni kun ammummaan atattamaan dhaabbachuu qaba. Yoo didaan Qeerroo fi uummatni Oromoo warraa gumaan lubbuu ilmaan Oromoo irra jiruu of irraa dhaabuuf qophiidha!!
4. Humnootni Basaasa wayyaanee Ayyaana Irreechaa irraatti uummata fakkaachuun uummata keenyaa basaasuuf hedduminaan bobbaafamaa jiraachuun Saaxilamera, sochiin basaastoota wayyaanee Kunis Uffataa aadaa uffachuun sabboontoota fakkaachuun kan socho’an akka ta’ee saaxilamee waan jiruuf wayyaaneen waan qabdee gadhiistuu dhabaa waan jirtuuf uummatni keenyaaf Qeerroon Oromoo qajeelfama kamuu namoota uummata keessattii fi Dargaggoota Qeerroo fi Barattoota Oromoo keessatti hin beekamnee irra qajeelfama kamuu akka hin dhaabbatne fi of keessaa baasuufis tokkummaa adda ta’een akka sochoo’uun murteessadha!! Basaastuu argitan kamuu suuraa fi Vedion waraabuu hin dagatiina.
5. Oromoon Ayyaanaa Irreechaa kanarratti Sodaa tokkoo malee Argamuu qaba, Qe’ee keenyarratti dhumaa waan jirtuuf kabaja guddaa Wareegamtoota ilmaan Oromoo wareegama qaalii kanfalaa jiranii argisiisuuf, Eenyummaa, sabboonummaa, Aadaa, Duudhaa, afaanii fi Qabsoo Bilisummaa Oromoof Addatti kabajaa guddaa qabnu argisiisuuf Oromoon Onnee Gootummaan Guutamteen harka wal qabannee Irreechaa Irree keenya irratti ni argamna!!
Qabsoon itti fufa!!!


text:
Jaarraa Abbaa Gadaa
- Details
- Created on Wednesday, 20 March 2013 01:13
:: By Najiib Zannuun ::
Abdulkariim Ibraahim- Jaarraa Abbaa Gadaa
Duuti inni du’e nuttis tahu gadda
Kan inni habaqaale Oromoota hundaa
Hoggayyuu yaadannaa way sammuu nu badaa.
Tokkicha Oromoo goota kumaatamaa
Inni kaayyoon isaa arguu bilisummaa
Silaa duuti hin ooltuu namuu itti deemaa
Arra du’anillee hogguut yaadatama.
Gabrummaa cunqursaa didee diinaan lolee
Qabsoo jalqabaa gaafa isiin qoollee
Isaatu gad dhaabe qawween diinatti lolee
Garuu du’a Rabbiin addunyarraa gale.
Miidhaa saba isaaf garaansaa rora’ee
Qabsotti jalqaba kophaa lafaa ka’ee
Adawwii haleeluuf karaa dheeraa bu’ee
Qabsoo itti jirru isaat asiin ga’e.
Guddina keenyaaf akkaan carraaqanii
Ifa nu baasuudhaaf heddus miidhamanii
Tattaafateen hafne bakkaanis gahanii
Bu’aa meeqaantam arra nuuf dhiisanii
Xurree isaan baasan irra kan deemanii;
Rabbummaan jannataan haa qananiisuunii!
Jaarraa Abbaa Gadaa leenca haati deesse
Goota gootarraa kan saba isaa boonse
Meeqatam dammeeysuun if jala hiriirsee
Qabsoo jalqabaa isumaat daaddisee
Diinatti lolee dura kan lolchiise
Adawwii sabasaa meeqa girgireeyse.
Goota sodaa hin qabne kan sabaaf if kanne
Cunqursaa diinaatiif isa gad hin janne,
Hanga lubbuun jiruu isa hin hifanne,
Silaa du’uu hin qabu goonni hin mo’amne
Garuu humaa miti du’a Rabbiin dhabnee.
Isaat du’e malee ni jira seenaan isaa
Waan inni nuuf dhaaman hin bahu sammuu keessaa
Yaa Rabbi yaa Allah hunda ni dandeessaa
Nuuf naqi yaa goytaa jannata kee keessaa
Haalaan jajjabeessi warraa fi maatiisaa
Nutis nuuf kanni mee waan nu sabbarsiisaa.
*************


text:
Sharafi Alaa Itiyoophiyaatti Akka Hin Ergamne Waamichi Gurmuu Sadarkaa Addunyaa Tokkoon Taasisame
WAASHINGITAN, DIISII — (voaafaanoromoo) —Qindeessitoota gurmuu uggura maallaqaa keessaa tokko obbo Faasikaa Geetaaneh namoota naannoo addunyaa jiran attamiin dhaqqabuun akka danda’ame duula sadarkaa addunyaa kana galmaan ga’uuf sabaa himaalee lammiiwwan Itiyoophiyaa dhuunfaan hoogganan jiru akkasumas caasaaleen uummataa jiru gama kanaan duula keenya geggeessina jedhan.
Duula kanas jedhan obbo Faasikaan marsaa duraa irratti baatilee sadiif geggeessina sochii kanaanis ergaan kun lammiiwwan Itiyoophiyaa biyyootii alaa keessa jiraatan mara akka dhaqqabu barbaanna jedhaniiru.
Akkuma kanaan maallaqa baankilee paartii biyya bulchuutti dhaqa jennee yaadnu keessaa harka dhibba irraa hanga 20-25 gad xiqqeessuu dha karoorri keeny6a jedhan.
Waggaa waggaatti maallaqi hagamii gara Itiyoophiyaatti akka ergamu obbo Faasikaan gaafatamanii madden adda addaa irraa ragaan argamu adda adda ta’us sirnuma biyyattii bulchu irraa illee waggaatti hanga biliyoona 4.5 kan ga’u ennaa ta’u waaltaaleen addunyaa ka biroon immoo lakkoobsa kanaa gadii kan tuqan ta’uu dubbatan. Kunis kan lammiiwwan Itiyoopiyaa maatiiwwan isaaniif ergan hanga biliyoona 4 ga’a jennee tilmaamna jedhan.


text:
Siiviilonnii fi ripxe loltoonni Syria magaalaa Aleppo gama kaabaa keessaa ba’uun guyyaa tokkoof erga boodatti harkifatee booda itti fufee jira. Atoobisiin namoota fe’atee Aleppo gama dhyaa keessaa ba’aa jiraachuu angawaan TM kan Syria keessaa Reutersf ibsaniiru.
Britin keessa kan maadheffate qareen mirga namaa siiriyaa keessaa qoratu akka jedhetti atoobisiin 60 ta’u qilleensa hedduu qabbanaa’u kan Aleppoo keessaa baasuuf qophaa’anii jiran. Magaalattiin waggoota afur dura ripxe loltootaan qabamte.
Namoonni gamasii ba’anii ennaa xumuran president Bashar Al assad Aleppo guutummaan akka to’atan taasisa.
Uummati gamas dhiisanii ba’uun akka walii galtee Rashiyaa fi Turkey-n tolfametti ta’a. uummati kuma 37 ta’u Aleppo dhiisanii ba’uu muummichi ministeeraa Turkii Mevlut Cavu-so-gul beeksisaniiru. Wal waraansa geggeessameen biilsaaleen Aleppo gama dhiyaa dhibba irraa harki 70 ol barbadaa’aniiru.


text:
Qixxeessaa Lammii | Sadaasa 01, 2017
Lubbu qabeeyyii fi lubbu maleeyyiin addunyaa biyya lafaa irratti argaman cufti seenaa hidda latiinsa mataa ofii qabu. Lubbu qabeeyyii keessaa dhalli namaa qaama tokko. Waan irraa dhalate, akka itti dhalate, yeroo itti dhalatee fi bakka itti dhalatee suuta suutaan wal horee sadarkaa kana irra gahe irratti seenaa mataa isaa qaba. Xiyyeeffatnaan kiyya garuu seenaa hidda latiinsa dhala namaa barsiisuuf miti. Hubatnaa xiqqaa akka nama tokkootti waa’ee garaa garummaa fi tokkummaa dhiigaa fi ilaalcha dhala namaa irratti qabu irratti waan xiqqoo tokko jechuu barbaadeeti.
Dhalli namaa shanyii/diigaan, afaaniin, biyyaan/qubsumaan, seenaan, aadaan, amantiin, jireenyaan, bifaan tokko ykn wal fakkaatuu ni danda’a. Hawaasni ulaagaalee kana cufaan tokko ta’e ilaalchaanis tokko ta’uu wanti isa hanqisu hin jiru jedhanii amanuu fi wal amaniisuuf tattaafatuun garuu kataadha. Dhalli namaa akkuma wajjaan ykn dheerinaa fi gabaabinaan, bifaan, gitaan, saalaan, fiixaan, beekkomsaan/dandeettii fi wkkf garaa garummaa qabu ilaalchaanis akkasuma garaa garummaa qabaata. Ulaagaalee hedduu dirqitti tokko nama taasisan qabaataniif ammoo ilaalchaanis tokko ta’uun dirqii ta’a jedhanii yaaduun sirrii hin ta’u.
Ilaalchi/yaadni yeroo hedduu qabeenya matayyaa ta’a malee qabeenya waloo ta’uu hin danda’u. Ilaalcha ykn yaada namoota dhuunfaa dhiibbaa gara garaan wal fudhachiisuun ykn wal dirqisiisuun tokko taasisuun garuu yeroofis ta’u ni danda’ama ta’a. Ilaalchi haala kanaan horatame garuu umrii hin qabaatu. Kanaaf, ilaalcha gara garaa wal fudhachiisuu/wal simachiisuun tokko taasisuun mala bilchaataa addaa barbaachisa. Maloota ni ta’an jedhee tilmaame keessaa inni duraa dhugaa jiru karaa nagayaan wal mari’iin, walitti himuun wal amansiin wal fudhachiisuu hennaa ta’u, inni kan biraa ammoo ilaalcha walii faallessuu dhiisuudhaan hamma tokko hiree waliif kennuun wal ijibbaachisuu danda’u. Maloota lamaan kanaan furuun yoo dadhabame ammo, hojii hojjatamee lafa irratti mul’atuun walitti araarsuudhaan tokko taasisuu dha. Hojiidhaan dorgomanii injifatnoon keessaa bahuudha.
Karaa humnaa, arrabaa, abaarsaa, tuffii fi wal ceeqomsuun/kophxeessuun ilaalcha gara garaa tokkoomsuun garuu tasa hin danda’u. Waan kooraa fuudhaniif fardi, waan qarqaba qarqabaniif gaalli hin wallalu akkuma jedhame sababa bu’uura kana filadheef dhalli Oromoo hin wallaalu. Har’a dhaabbileen Oromoo maqaa qabsoo Oromoon ijaaraman danuudha. Bay’inni dhaabbilee ummata isaaf garuu rakkoo gummaache malee bal’oon gumaache hin mul’atne. Inumaahuu diina gargaare jechuun hin qaanfachiisu. Baay’achuun wal dura dhaabbachuu irratti kan hundaa’e osoo ta’uu baatee humna guddaadha. Wal dura dhaabbachuu irratti hundaawuun ammoo jabaachuun hafee humnoomuuyyuu hin dandeenye. Kan nama raaju garuu dhaabbileen cuftuu afaan tokkoon Oromoof qabsoofna jedhu. Afaaniin jecha tokko dubbatanis hojiidhaan garuu garaa garummaa akka qaban sabni ni beeka. Saba waa hundaanuu tokko ta’e irraa dhalatanii tokko ta’uu osoo qaban ilaalchaan tokko ta’uu hanqanqachuun isaanii qabsoo bilisummaa Oromoo akkaan miidhee jira. Irra hedduun isaanii mmata isaaniif waa qabatuun hafnaan ofiifuu maqaa qofaan jiru.
Oromootni dhimmi Oromoo dhuguma isaan quuqu garuu dhaabbilee kana walitti fayyisuuf dhiibbaa hin tuffatamne godhaa turan godhaas jiru. Garaa garummaa ilaachaa akka dhiisanii ummata isaaniif jecha bakka takkatti deebi’anii miila tokkoon dhaabbatanii irree tokkoon diina ummata isaanii irraa oofan barbaadu. Dubbiin jiru garuu akkasii miti. Wanti akka ilaalchaa/yaadaa dhala namaa kana tokkommaa dhoorguu fi tokkoomsus hin jiru. Kanaaf ilaalcha walii faallaa walitti araarsuuf yeroo balleessuu irra ilaalcha hawaasa bal’aa biratti fudhatama qabu hordofuudhaan humnaa fi jabina ta’aniifii haala ilaalchotni/yaadotni waliif faallaa ta’an sun dirqamanii walitti baquu itti danda’an aanjessuudha. Kanaaf ummatni Oromoo har’a hawwii fi fedhiin isaa maal akka ta’e diinnuu tolchee beekee jira. Waan ummatni guddaan barbaadu barbaaduufii malee waan akka gareetti ykn namootaatti waan ofii fedhan dirqiin irratti fe’uuf carraaquun yakka dhiifama hin qabne akka ta’e beekuun barbaachisaadha. Hawwii fi fedhii ummata bal’aa dura dhaabbachuun boolla keessaa bahuu hin dandeenyetti of darbuudha. Ummata Oromummaa fi Oromiyaa barbaacha lubbuu ofii irraa bahee galaana ibiddaa dura qoma dhiibee dhaabbatee mirga isaaf lubbuu gumaachaa jiru bu’aalee bubuutuun sossobuuf yaaluun akka malee of gowwoomsuudha.
Kanaaf dhalli Oromoo kan dhuguma dhala Oromoo ta’e Ilaalcha gara garaa qaban akkuma jirutti of duuba kaayyatanii ilaalcha ummata bal’aan deeggaramu ykn fudhatame bira dhaabbachuun furmaata filmaata biraa hin qabne akka ta’e beekuun barbaachisaadha. Oromootni garaa garummaa fi tokkummaa dhiigaa/shanii fi ilaalchaa adda wallaaluudhaan hamma dhaabbileen Oromoo cufti wal balaaleeffachuu dhiisanii bakka takkatti walitti deebi’anii tokko ta’anii qabsoo Oromoo bakka tokko irraa hin qajeelchinitti ykn hin hooggannetti qabsoo Oromoo keessaa qooda hin fudhatnu jedhanii abdii maratnaan taa’an dogongoranii jiru.Qaama ilaalchaan walii galan bira dhaabbatanii qabsoo saba isaanii gabbisuu irraa of qabuu hin qaban. Kana yoo jedhu bakka dhugaan bira hin jirre sababa ilaalchaan walii galaniif qofa qaama sana jalatti hirmaatnaa qabsoon isaan irraa eeggattu bahachuu qabu jechuu kiyyaa miti. Jibbamuu fi jaalatamus dhugaa irraa maquun hin barbaachisu. Nama jaalachuun ilaalcha isaa jaalachuu osoo hin taane hojii isaa keessa dhugaan jiraachuun jaalachuudha. Nama jibbanis dhugaan bira jiraatnaan sababa dhugaan bira jirtu sanaaf jecha jaalchuudha. Namaa fi dhugaa walitti makuu hin barbaachisu. Nama irra dhugaaf bakka ol aanaa kennuu feesisa. Dhugaa Rabbii dhiisanii gosummaa, naannummaa, ilaalchaa fi dantaalee dhuunfaa gara garaa jala deemuun wal abaaruu fi wal faarrsuun cubbuu dhiifama hin qabne keessa of galchuudha.
Waan hundaan tokko ta’anii osoo jiran sababa ilaalchaa qofaan gar gar bahanii gufuu walitti ta’uun qabsoo ummata keenyaa danquun yakka fokkataadha. Keessummaa ilaalcha jibbansa namoota dhuunfaa irraa horataniin xiiqii dhuma hin qabne keessa of galchanii ummata tokkummaa isaa hojiidhaan lafa irratti mul’ise diiguuf halkanii guyyaa boqonnaa malee dhama’uun gocha hammeenyaa kan hiriyyaa hin qabneedha. Qabsoo sabaa qabsoo gosaatti ykn naannoo muraasaatti gadi harkisuun salphina salphina caale.
Dhalli Oromoo sabaaf qabsaawuuf dirree falmaatti gadi ba’e gosaaf qabsaawa yoo jedhe ceera. Gosti ilma sabaaf qabssawa jedhee murtii mataa isaan qabsotti makame gosatti deebi’ee siif qabsaawa yoo jedhe irraa fudhachuun dogongora. Yoo ganama gaafa qabsoo sabaaf mana isaatii abbaa fi haadha isaatuu osoo hin mari’achiisin miliqee bahe sababni qabsoo sabaa gosattiin gadi deebi’uuf hin jiratu. Gostis ilma nuuf duuli ykn nuuf qabsaawi jettee itti qaltee, itti martee eebbiftee bobbaafate yoo ta’e qabsoo inni ittiin gale bira dhaabbachuuf haqa irraa qabdi. Akka dhala Oromootti gosti ilma isii haala kanaan bobbaafatte garuu ni jira hin seehu. Gosootni Oromoo cufti ilmaan isaanii kan sababa gara garaan daandii qabsoo sabaa irraa miliqanii bahanii guyyaa keessa xurii hin taaneen isaanitti galan of irraa ittisuu qabu.
Adeemsa qabsoo keessa rakkoon akka jiru namni osoo hin beekin qabsotti dabalame hin jiru. Sabaaf qabsaawuuf bahanii gosaaf qabsaawuuf bahe jedhanii himachuun mataan isaa salphina. Qabsoo hamma wareegama lubbuutti jedhanii irbuu sabaaf seenan osoo lubbuun jiran cabsanii jiruu fi jireenya dhuunfaa mataa isaaniii irratti qabsaawota deebi’an ummatni Oromoo akkaataa itti ilaalu qabaachuu qaba. Hamma isaaf jecha wareegama humnaa, umrii fi beekkomsaa baasaniif galatni isaanii akka jirutti kabajameefii irbuu sabaaf hamma wareega lubbuu ykn bilisummaatti jedhanii seenan giddutti cabsanii hanqisa keessaa bahuun ammoo itti gaafatama seenaa jalaa akka bahuu hin dandeenye beeksisuun barbaachisaadha. Warri kaayyoo ganama irbuu itti seenan gatanii kaayyoo biraa baafatanii sosso’aa jiranii fi warri kaayyoo gatanii jireenya mataa isaanii jala bahanis gaafatama seenaa sabaa jalaa bahuu akka hin dandeenye of irratti beekuu qabu.
Hadhaa qabsoon qabdu Oromootni osoo dhandamanii hin argin qabsaawota hadhaa hamaa sana dhandhaman akka booddesitoota qabsootti abaaranis maddaalli isaanii ummata Oromoo biratti hammam akka ta’e beekuun gaariidha. Barachuun horii, yeroo, hiree barbaachisa. Beekkomsi barachuun horatamu shaqaxa horiin bitachuun danda’amuudha. Aanjaan itti jiraatnaan wallaalaan fedhe beekkomsa nama irraa dhaalan horiin bitatee dhimma itti bahuu danda’a. Beekkomsi guddaan beekkomsa uumamaan nama waliin dhalate, rabbi nama badhaase akka ta’e beekuun gaariidha. Kanas Oromoota baratne jedhanii hoogganoota dhaabaa sababa qabsoo sabaa irra turaniif hiree barmootaa hin argatin tuffachuuf yaaluun beekkomsa horatan sana akka horiin bitatan hubachuu dhabuudha. Beekkomsa nama akka ofii irraa dhaalan irra beekkomsi waliin dhalatan akka irra caalu wallaaluudha. Kana hundaa kan na jechisiise namoota garaa garummaa ilaalcha namaa akka garaa garummaa sabaatti ilaalanii ummata bal’aa afanfaajjessaa jiran qeequu barbaadeeti.
Oromoon shanyii ykn dhiiga, seenaa, afaan, biyya, ilaalcha, akeeka, kaayyo fi amantis dur tokko qaba. Amma garuu amantii 3 hordofa. Akka dhaabbilee siyaasaa isa keessaa ijaaramaniitti ammoo ilaalcha gara garaa hordofa. Itophiyummaa fi Oromummaa jechuudha. Kanas ta’ee sana garuu sabichi gabrummaa tokko jala jira. Walabummaa fi bilisummaa waloof qabsaawaa jira. Waan gar gar isa taasisu irra waan tokko isa taasisutu caala. Oromummaan hundeedha. Gosootni dameeleedha. Naannooleen Oromiyaadha Hundee malee dameeleen Oromiyaa malee naannooleen bu’uura sabaa fi biyyaa ta’uu hin danda’an. Amantii fi ilaalchis qabeenya dhuunfaa ykn murnaati malee qabeenya waloo ta’uu hin danda’an. Qabeenyi waloo waan ummata Oromoo walii gala walitti hidhuu fi tokkummaa uumaadhaan qabu sana itichu qofa.
Garaa garummaan ilaalchaa tokkummaa dhiigaa balleessuu waan hin dandeenyeef dhalli Oromoo kana hubatee garaa garummaa yaadaatiif bakka ol aanaa keenuu dhiisee tokkummaa shanyiin qabu jabeeffachuu qaba. Garaa garummaa fi tokkummaa shanyii fi ilaalchaa addaan baasanii beekuu dhabuurraa qabsoon sabichaa danqamtee Oromoo fi Oromiyaan ibidda gabrummaa jalatti hafuu hin qaban. Akka yaadaa fi ilaacha kiyyaatti dhaabni kaayyoo fi akeeka sabni Oromoo hordofu harkaa qabu ABO dha. Karaan walabummaa Oromiyaa fi Bilisummaa Oromootti saba baasus daandii dhaabni kun irra jiruudha. Kanaaf, dhalli Oromoo cufti nama filachuu osoo hin taane kaayyoo fi akeeka dhugaa filachuudhaan dhaaba kana jalatti hiriiree gabrummaa ummata keenya irra jiru kanatti xumura gochuu qaba. Ilaalchi/yaadni kiyya kun yaada Oromoo walii galaa akka ta’e nin amana.
Oromummaan dhiigummaadha!
Oromoon haa mootu!
Qixxeessaa Lammii Ykn INJIFATNOO QEERROO.


text:
Paakistaan daangaa Afgaanistaan waliin jiru irratti ijaaraa kan jirtu dallaa fi ijaarsi haaraan dhiyeenya walitti bu’iinsi biyyoota lamaan gidduu walitti bu’iinsi lubbuu galaafate raawwatamus haala gaariin deemaa jira.
Tattaaffiin waraanaan geggeessamu kan ijaarsa daangaa km 2,611f eegumsa akka shororkeessonni gama biyyattiitti hin seenne eeguuf ijaarmaa jiru bara 2017 keessa jalqabame.
Keellaan eegumsaa daangaa irraa haaraan 150 ta’an ijaarame ta’uu isaaf kaan immoo bara 2019tti kan xumuramuuf jiru ta’uu angawoonni beeksisaniiru.
Angawoonni Afgaanistan karoora kana mormuu dhaan daangaa bara koloneeffattummaa Briteen bara 1893 kan rakkoo adda addummaa gosa Pastun waliin jiru hammeessa jedhan.
Angawaan naga eegumsa Pakistan VOAf akka ibsanitti ijaarsi kun irratti mari’atamaa ture. Paartilee mara jechuun US fi Afgaanistaaniin dabalatee qindoominaan irratti mariatame jedhan. Islaamabaad karoorri ijaarsaa kun doolaara miliyoona dhibbaan laka’amu kan fixu ennaa ta’u leellistoonni seeraan ala daangaa lamaan cabsanii akka hin sossoone dhaabsisa jettee jirti.


text:
Dhimma maastar pilaanii Finfinnee irratti xiinxala hayyuu kutaa 2ffaa
Dhimma maastar pilaanii Finfinnee irratti xiinxala hayyuu seeraa
Mormii Barattootaa fi Ummataa Oromiyaa irratti Xiyyeeffata
Hiriira Hawaasa Oromoo fi Jaallattoota Oromoo Minesootaa
Haala yeroo tibbana Oromiyaa irratti xiinxala kutaa 3ffaa
Haala yeroo tibbana Oromiyaa irratti xiinxala kutaa 2ffaa
Haala yeroo tibbanaa irratti xiinxala hayyoota Oromoo
Maastar pilaanii Finfinnee irratti xiinxala hayyoota Oromoo kutaa 2ffaa
Dhimma mormii maastar pilaanii Finfinnee irratti Xiinxala hayyuu seeraa
– Bakka buuteen xayyaara Maleeziyaa dhabamuu -Sirna Awwaalcha Obbo Alamaayyoo Atoomsaa fi yaada Dr Mararaa Guddinaa – Yaadannoo waggaa 1ffaa du’a Jaarraa...
Dhibamuun Obbo Alamaayyoo maalif hanga ammaa dhokfamee ture Osoo dhibamanuu maalif hanga ammaa hojirra tursiifaman Akkaatan miidiyaan biiyaa du’a isaa itti simate...
Oduu har’aa Gaafiifi Deebii Dr Hamzaa Abdurazzaq waliin godhame


text:
Sagantaan Da’awaa fi Barnootaa magaalaa Shaashamanneetti Alhada har’aa geggeeffame kana irratti miseensonno Koree furmaata…
Dallansuu Toohachuu
Amala ilmi namaa waliin uumame keessaa inni tokko dallansuudha. Dallansuun firummaa kutti, fayyyaa nama dhoorgiti, qabeenya namaa…
Pelikaan(Pelican)
Allaattiin kun Pelikaan(Pelican) jedhama. Uumamni kun Ardii Antarkitikaa yoo taate malee, Ardiiwwan hafan hunda keessatti ni…
Dhaabbatni Fayyaa Addunyaa Dhibee Eboolaa Koongoo Keessatti babal’achaa…
Dhibeen Eboolaa kan bara 2014-2016 biyyoota Lixa Afrikaa keessatti lubbuu namoota hedduu galaafatee ture, ammaas Ripaablika…
Mootummaan Chaayinaa muslimoota mana hidhaa keessatti Kamrii akka…
Mootummaan Chaayinaa maqaa “leenjii haaromsaa” jedhuun muslimoota miiliyoona tokkoo ol tahan manneen hidhaa keessatti dararaa kan…
Prezdaant Erdogaan, Falasxiinotaa Gaazaa akka gargaaran Muslimoota…
Prezdaantiin Turkiyaa Rajab Xayyib Erdogaan Juma’aa hardhaa duguuggaa sanyii Isra’eel Gaazaa keessatti raawataa jirtu mormuun…
Koreen Fala Barbaadduu Hawaasa Muslimaa lammiilee Oromoo naannoo Soomalee…
Koreen fala barbaadduu hawaasa muslimaa, “Buqqaatota keenya haa faxarsiifnuu” yaada jedhuun, arjoomtota qindeessuun gargaarsa…
Mootummaan Sa’udii lammiilee Itoophiyaa mana hidhaatii gad-lakkisuuf kan…
Mootummaan Saa'udii hidhamtoota lammiilee Itiyoophiyaa manneen hidhaa biyyattii keessa jiran hiikuuf qophii ta'u beeksise.…
Muummichi Ministeeraa Dr Abiy Ahmad gara Sa’udii imale
Dr Abiy Ahmad daaw’annaa hujiitiif har’a galagala gara Sa’udii kan imale tahuu Ejensiin Odeeyfannoo Itoophiyaa gabaase. Akka…
Keeniyaan Labsii Yakka karaa Interneetiin raawwatamu ittiin too’attu…
Keeniyaan seera Yakka Saayibarii ittiin too’attu kan raggaasifte tahuu gabaasni VOA irraa arganne ni mul’isa. Wixinee seeraa…


text:
Waggoota lamaaf gola naga eegumsaa keessaa bakka argachuun gochaa gaarii hojjetameef badhaasa kenname utuu hin ta’in badhaasa politiikaa ti jedhan Human Rights watchitti itti aanaa dicertora kan ta’an Akshaya Kumar. Nuti akka qabsaa’ota mirga namaatti kan nuti yeroo tokko tokko arginu, jechoota mootummaan kun yeroo filannoo fayyadamuu fi akka miseensa gola naga eegumsaatti waan isaan waadaa seenan carraa filannoo kanaatti fayyadamnee akka irratti fuuleffatamu gochuu barbaanna jedhan.
Ministeerri dhimma alaa Itiyoopiyaa Tedroos Adhanom akka jedhanitti filannoon kun kan agarsisu biyattiin addunyaa biraa kabajaa fi amantaa qabaachuu ishee ti.
Shorokeessummaatti duuluuf dhimmootii koolu galtummaatti qiyyaafata kennuun kan Itiyooopiyaan durasa knnituuf keessaa ti jedhan.
Filannoon kun wagoota 26 keessatti yeroo jalqabaaf Itiyoopiyaan gola naga eegumsaa keessaa bakka argachuu ishee mul’isa. Itiyoopiyaan erga bara 1945 qabee yeroo lama barcuma sana kan argattee si’a ta’u amma Bolivia, Kazakhstan fi Swedinitti dabalamuu dhaan Amajjii 1 bara 2017 barcuma sana qabachuuf jiru.
Jalqaba baatii darbee gareen mirga namaaf falmu Human Rights Watch dhiittaa mirga namaa walii galaa kan biyyattii keessaa kan ibsu gabaasa bal’aa baasuun ni yaadatama.
Akka gabaasa sanaatti hiriirtonni mormii 400 ol kanneen naannoo Oromiyaa keessaa humnootii naga eegumsaa Itiyoopiyaan ajjeefamuu fi kanneen kurna kumaan laka’aman erga mormiin sun eegale bara 2015 qabee hdihaa keessa jiraachuu ibse..
Mootummaanis haala mormii Sanaa gad xiqqeessee himuu dhaan akkasuams tarkaanfiin humnaa fudhatame xiqqoo ta’uu ibsee, humnootiin mootummaa hookkara ka’e qabbaneessuuf deebii kennan jedhe. HRW garuu itti dhiyeenyaan hordofuu dhaan hiriirri mormii sun kan nagaa ta’uu qorannaalee baatilee saddeettan darbe geggeessee ba’ii argateen beeksisee jira. Gabaasa sana namoota miidhaan irra ga’e 125, kanneen ijaan arganii fi angawoota mootummaa dubbisuun dhiyeesse.
Human rights Watch yaadi Itiyoopiyaan kennite kun hoogganaa haaraan biyyattii waltajjii tokkummaa mootummootaatti ennaa ba’an kanatti biyya isaanii keessatti mrigi namaa eegamuuf tarkaanfiin attamii akka fudhatamuu mirkaneeffachuuf kan hojjetu ta’uu beeksise.


text:
Waltajjichi IS yookin Daa’eesh guutummaan balleessuuf yaa’ii idil addunyaa mari’achaa jiru.
Yaa’icharratti ministirri Dhimma Alaa Dooktar Warqinah Gabayyoo, ministirri Dhimma Alaa Ameerikaa Reeks Tiilarsanii fi ministiroonni dhimma alaa biyyoota hedduu hirmaachaa jiru.
Dooktar Warqinah haasaa taasisaniin shororkeessummaan gochaa gonkumaa fudhatama hin qabne jedhanii, Ityoophiyaan shororkummaa balleessuuf hawaasa addunyaa waliin akka tumsitu himaniiru.
Waltajjichaan garee shororkeessaa idil addunyaa kana balleessuuf kallattiin ni kaa’ama jedhameet eegama.
Maddi; Ministeera Dhimma Alaa


text:
Tokkummaa keessatti qabsoo, Qabsoo keessatti Tokkummaa
Mata duree knaa nama gubbaa irra laaluuf jechoonni tokkummaa fi qabsoo jedhan jechoota waliif faallaa fakkaatu. Garuu nama gadi-faggeessee xiinxallee fi akkaataa sabootaa fi ummatoonni addunyaa itti jiraatanii guddatan hubateef tokkummaa fi qabsoon walii faallaa osoo hintayin tasumayyuu walkeessatti ykn walii wajjin jiraatan hubata.
Tokkummaa fi qabsoon walmalee hinjiraatan. Sabni tokkos yoo tokkummaa hinqabaatin akka sabaatti jiraachuu hindanda’u. Akkasumas tokkummaa keessatti qabsoon yoo hinjiraatin guddatee fuulduratti warraaquu ykn tarkaanfachuu hindanda’u. Kana jechuun tokkummaan madda jireenna saba tokkoo yoo ta’u qabsoon ammoo madda guddinnaati.
Saba tokko akka sabaatti jiraachisuu fi guddisuun karaa filmaata biraa hinqabne tawuu isaa qabsaa’otaa fi jaarmayoonni Oromoo sirnaan hubachuu qaban jennee amanna. Sabootaa fi ummatoonni guddina olaanaa irra gayan karaa kana hordofanii jiraachuu fi guddachuu isaanii Oromoon hubachuu qaba. Hubachuu qofa utuu hin tahin fakkeenya hin haalamnee dhuga qabeessa tahuu fudhannee of dura tarkaanfachuu qabnaa jenna.
Addi Dimokraatwaa Oromoo garaagarummaan bifa fedhee nu gidduu jiraatullee akka sabaatti jiraachuuf tokkummaa sabummaa keennaa jabeeffannee waliin dhaabachuun dirqama jireenyaas, mirga sabummaatis jedhee amana. Akka saba addunnyaa kamiiyyuu qaroomnee guddachuuf qabsoo ijaaraa geggeessuun dirqamas mirgas jenna. Fakkeennaaf biyyoota addunyaa keessatti tokkummaa akka sibiilaa tolfatanii fi guddina gulantaa olaanaa dhaqqaban keessaa Ameerikaa fi biyya Norway akka fakkeenya gaariitti laaluun qabsaa’otaa fi jaarmayoota Oromootiif fakkeenya gaarii ta’a jennee abdanna. Paartiileen bara dheeraa siyaasaa biyya Ameerikaa keessatti aangoo waljijjiiraa turan imaammataa, ilaalchaa fi akeeka haga tulluu addaan fagaatu osoo qabanii heera biyyaattii fi waltajjii hunduma isaanii walitti hidhu tolfatanii dhimma irratti waliigalanii irratti tokkummaa uummanii waliin hojjatu. Dhimma irratti waliif hingalle irratti ammoo qabsoo siyaasaa fi marii walirraa hincinne godhan. Akkuma seenaa isaanii irraa hubatamutti Partiileen biyya Ameerikaanii lamaanuu waliin hojjachaa walirratti qabsoo siyaasaa geggeessaa waliin jiraatu. Tasuma tokko badu malee ani hinjiraadhu waliin jedhanii waldhabamsiisuuf qabsoo hingodhan. Hujii irratti waldorgomanii ka irra caalaa sabaaf hojjate sabaan filamee aangoo mootummaa qabata. Adda addummaa ilaalchaa fi imaammata hordofan irratti haga fedheyyuu adda addummaa wal irraa fagoo yoo qabaatanillee waa’ee sabummaa fi tokkummaa biyya isaanii irratti ilaalcha tokkicha qabu.
Dhiheenyuma kana wal falmii fi wal diddaa paartilee siyaasaa biyya America bulchan gidduuttii adda addummaan imaammataa daangaa bal’aa gidduu isaaniitti umamee hanga jiruu mootummaa dhaabsisee galii mootummichaa bilionaan laakka’amu hambisutti deeme. Ha tahu malee falammii siyaasaa wal irratti godhan irra darbee kan wal balleessuu fi wal dhabamsiisuu irratti xiyyeeffate hin turre. Duuba irratti, paartiin yeroo gabaabaaf tarkaanfii fudhate, akeeka isaa itti fufuu irra ol-antummaa saba isaa fi biyya isaa irratti tapha hin fakkaanne taphachuun akka hin barbaachifne waan hubateef, yaadnii fi falammiin isaa mo’amuu amanee fincila karaa nagaa calqabe kabajaa heeraa fi biyya isaaf jechdu fudhachuun xumurame.
Akkuma kanas baruma amma keessa jirru kana Partiileen siyaasaa biyya Norway kanneen imaammataa fi ilaalcha irratti garaagarummaa haga gaara guddaa addaan fagaatu osoo qabanii waltajjii waloo (common platform) tolfatanii osoo waliirratti qabsoo geggeessan waliigalanii mootummaa waggaa 8 aangoo irra ture buqqisanii aangoo qabatan. Biyya Ingilizittis ka taye kanuma fakkaata.
Qabsaa’otaa fi jaarmayoonni ummata Oromootiif dhaabbanne jedhan saba Oromoo akka sabaati jiraachisuuf dirqama seenaa qaban jennee amana. Qabsoon waldhabamsiisuu qofaaf godhamu saba Oromoo hin guddisu, hinjiraachisu, fuuldurattis hin tarkaanfachiisu. Qabsoon walballeessuu qofaaf godhamu keessaa kan dandamatu hinjiraatu, hundumtuu waldura dhaabbatee waldhabsiisuu fi dhabamuu fida. Ummanni Oromollee qabsoo waldhabamsiisuu godhamu keessaa bu’aan inni argatu akka hinjirre seenaan ragaan qabatamaa tahee fi waanuma ammaan tana keessa jirrutu nuuf ragaa dha. Dhugaa fi seenaa kanarraa barachuun dirqamas mirgas jenna. Akka amantaa Adda Democratwaa Oromootti garaararummaan ilaalchaa fi akeeka kan bifa fedheeyyuu nu gidduu jiraatu akka jaarmayaatis tayee akka sabaatti jiraanne amajaajii kana injifachuuf dhimma saba Oromoo irratti waltajjii tokkummaa (platform) tolfannee waliin dhaabachuu fi saba keennaa hojjachuun dirqams murteessaadhas jenna. Bakka tokkummaan hinjirretti ofiifis ta’ee saba ofii jiraachisuun hindanda’amu.
Qabsaa’otni Oromoo hunduu Sabni Oromoo bittaa alagaa jala jiraachuu isaarratti ilaalcha tokko qabna. Oromoon biyyaa fi qe’ee isaa irratti abbaa tahuu qabaa irrattis ilaalcha walfakkaataa qabna. Mirgoota kanneen deebifnee Oromoo harka galchuufis qabsoon dirqii akka taate irratti wal dhabbiin hin jiru. Adda addummaan jiru imaammata hordofnuu fi karaa ittiin adeemuu qabnu irra qofa. Egaa maalree adda addummaa ilaalchaa utuu qabaannuu, tokkummaa, hiree saba keenyaa irratatti walii gallee diina irratti xiyyeeffachuun maaliif dadhabame kan jedhu wal gaafachuu fi waliin marii’achuu qabna.
Kana irraa ka’uudhaanis bakka marii fi qabsoon siyaasaa hin jirretti guddachuu fi fuuldura warraaquun hindanda’amu jenna. Yoo qabsaawaa tokkoomne, yoo tokkoomaa qabsoofne diina keenna injifannee akka sabaatti jiraannee guddanna. Kanaaf ammallee gaaffiin maree waltajjii waloo belbeltuu dha jenna. Qabsoo keessatti tokkummaa, tokkummaa keessatti qabsoo aadeffachuu fi barachuu qabna jechuun ergaa gulaalaa ADO gudunfina.


text:
Yesus guyyoota sadiidhaaf eessa ture du'a isaa fi du'aa ka'uu isaa gidduu?
Gaaffii: Yesus guyyoota sadiidhaaf eessa ture du'a isaa fi du'aa ka'uu isaa gidduu?
Deebii: 1 Pheexroos 3:18-19 akkas jedha, 'Kiristoos immoo gara Waaqayyootti isin fiduudhaaf jedhee, yeroo hundumaaf akka ta'utti al tokkicha cubbuu namoota baay'eetiif dhiphateera; inni qajeelaan foon uffatee, qooda warra jal'ootaa ajjeefamee, hafuuraan jiraachifameera. Hafuura sanaanis dhaqee hafuurota warra mana hidhaa keessa jiranitti lallabe.' Gaaleen 'hafuura sanaanis' jedhu inni lakkoofsa 18 irraa gaalee isa 'fooniin' jedhuu wajjin akkaataa walfakkaatuun ijaarame. Kanaaf foonii fi hafuurri foonii fi hafuura Kiristoos. Jechi 'hafuuraan jiraachifameera' kan jedhu dhugaa isa Kiristoos cubbuu baachuu fi du'uudhaaf hafuura namuummaa isaatiin Abbaa irraa gargar ba'uu isaa agarsiisa (Maatewoos 27:46). Garaagarummaan foonii fi hafuura gidduudha, akkaataa Maatewoos 27:46 fi Roomaa 1:3-4, foon Kiristoosii fi Hafuura Qulqulluu gidduu miti. Yeroo araarsuun Kiristoos cubbuudhaafii raawwatame, hafuurri isaa gara isa duraan cabee tureetti deebi'ee haareffame.
1 Pheexroos 3:18-22 dhiphina Kiristoos (lakkoofsa 18) fi hulfina isaa (lakkoofsa 22) gidduu kan jiru walitti dhufeenya barbaachisummaa isaa dubbata. Ta'umsa lamaan kana gidduutti waan ta'e odeeffannoo adda ta'e kana Pheexroos duwwaatu kenna. Jechi 'lallabe' jedhu inni lakkoofsa 19 keessaa kakuu haaraa keessatti wangeela lallabuu ibsuudhaaf jecha beekamaa miti. Jechaa jechatti yeroo ibsamu dhaamsa dabarsuu jechuudha. Yesus fannoo irratti gidiraa argee du'eera, dhagni isaa akka du'u ta'e, yeroo inni cubbuu ta'ee tures hafuurri isaa ni du'e. Garuu hafuurri isaa deebi'ee jiraate Abbaadhaafis isa dhiyeesse. Akka Pheexroos jedhutti, alii alii du'a isaa fi du'aa ka'uu isaa giddutti labisii adda ta'ee hafuurota warra mana hidhaa keessa jiranitti taasiseera.
Wajjin ta'uudhaaf, Pheexroos akka 'lubbuutti' agarsiisa akka 'hafuuraatti' osoo hin taane (3:20). Kakuu Haaraa keessatti, jechi 'Hafuura' jedhu ergammoota yookiin hafuura seexanaa agarsiisuudhaaf hojii irra oola, sanyii dhala namaaf miti, lakkoofsi 22 hiika kana kan qabatee jiru fakkaata. Dabalataanis,Macaafa Qulqulluu keessatti bakka kamiinittuu Yesuus Si'ooliin akka doo'ate kan nutty himu hin jiru. Hojii Ergamootaa 2:31 gara 'boollaa' deemee jedha (Macaafa Qulqulluu isa sadarkaa Ameeriikaa Haaraa), garuu 'boolli' si'ool miti. Jechi 'boolla' jedhu kan du'an agarsiisa, bakka jarri yeroof turanii du'aa ka'uu eeggatan. Mul'ata Yohaannis 20:11-15 Macaafa Qulqulluu isa sadarkaa Ameeriikaa Haaraa keessatti yookiin Hiikaa Ammayyaa isa haaraa keessatti garaa garummaa lamaan isaanii gidduu jiru ifatti kaa'aa. Si'ool warra badaniif bakka firdii isa dhaabbataa fi isa xumuraati. Boolli bakka yeroo gabaabaadha.
Gooftaan keenya hafuura isaa Abaadhaaf dhiyeesse, ni du'e, yeroodhuma tokkotti du'aa fi fu'aa kaafamuu isaa gidduutti, bakka du'aa warra du'anii doo'ate hafuurotaaf ergaa labsuudhaaf (tarii ergamoota kufan; Yihuuda 6 ilaali) jarreen gama ta'een tibbba bidhaan badiisaa bara Nohii wajjin walitti dhufan. Lakkoofsi 20 isa kana ifa taasisa. Pheexroos hafuurota mana hidhaa keessa jiran kanaaf maal akka labse nutty hin himu, garuu garuu ergaa fayyinaa ta'uu hin danda'u ergamoonni fayyuu waan hin dandeenyeedhaaf (Ibroota 2:16). Tarii Seexana fi ergamoota isaa irratti labsii moo'icha argachuu labsuu isaa ta'uu danda'a (1 Pheexroos 3:22; Qolaasaayiis 2:15). Epheesoon 4:8-10 Kiristoos gara Jannataa deemuu isaa kan dubbatu fakkaata (Luuqaas 16:20; 23:43) du'asa isaan dura warra isatti amanaanii turan gara Samiitti akka fudhate waan dubbatu fakkaata. Keeyyatini kun waanta ta'ee turee tokkoon tokkoon isaa bali'inaan hin kennu, beektoonni hafuuraa heedduun inni 'warra hidhamanii turan gadhiisuu isaa' ni amanu.
Kanaaf Macaafni Qulqulluun Kiristoos du'a isaa fi du'aa ka'uu isaa gidduutti waanta inni hojjette bal'inaan ifatti hin kaa'u. Ta'us, warra hin amanneedhaaf/ergamoota kufan irratti mo'icha labsaa turuu isaa hin fakkaatu. Amma kan nuyi sirriitti beeknu Yesus namootni akka fayyaniidhaaf carraa lammataa akka hin kennineedha. Macaafni Qulqulluun du'a booda firdiin akka jiru nutty hima (Ibroota 9:27), carraan lammaffaa hin jiraatu. Dhugumaan Yesus du'aa fi du'aa ka'uu isaa gidduutti maal hojjechaa akka ture kan qulqulinatti ibsamuu danda'u deebiin hin jiru. Tarii inni kun iccittiiwwan yeroo gara ulfinaa dhaqnu hubachuu dandeenyuu keessaa isa tokko.
English
Gara Mana fuula Afaan Oromootti deebi'aa
Yesus guyyoota sadiidhaaf eessa ture du'a isaa fi du'aa ka'uu isaa gidduu?


text:
Date:
OLOLA DIIGGAAF MALEE KAN QABSOO BILISUMMAAF YEROO HIN QABNEEF UMMATNI OROMOO GURRA ERGISU HIN QABU
Jaalala QBO ABOn hogganamu ummata Oromoo biratti qabu gara fedhaa fi dantaa matayyaatti jijjiirratuuf yaaliin wal irraa hin citne waggaa kudhanii oliif adeemsifame ummata biratti fudhatama dhabuu irraa yakka dharaa ABO irratti tarrisuu itti fufuun kufaatii qaanfachiisaa irra gahe keessaa hin baasu.
Murni QC – ABO jedhamu dhiheenya kana waraana qabaatuu fi waraanni qaba jedhus WBO ABOn durfamuun duulli irratti banamee ajjeefamaa akka jiru ibsa oduu gandaa irraa adda hin taane facaasee jira. Murni QC‐ABO of moggaase kun dhaaba keessa ture ABO irraa eerga adda bahee waggaa kudhanii ol lakkoofsisee jira. Waggoota dabran kana keessattis hojii qabsoo irratti bobba’ee faaydaan argamsiisee ummata biratti beekamu homaatuu akka hin jirre ummatni keenya tolchee beeka. Murni QC‐ABO jedhee of waamu kun guyyaa maqaa kanaan gadi bahee eegalee kan irratti bobba’ee turee fi jiru hirmatnaa qabsoo ABOn ummata Oromoo hirirsuu irraa hinaaffaa fi jibbinsi itti buleen ABO gufachiisuu fi dadhabsiisuu irratti qofa akka bobba’ee jiru ummata Oromoo jalaa dhokataa miti.
Dhihoo kana ammoo humna gantootni akka Lichoo Bukuraa faa ABO irratti akka gufuu tahuuf bobbaasaa jiraniif golgaa fi abukaatoo tahee as bahuun kan nama gaddisiisuu tahuu qofa osoo hin taane qaamfachiisaa dha. Kan callisnuuf waan jennu dhabnee osoo hin taane qabsoof jecha callisuu waan filanneef tahuu garuu kanuma waliin ibsina.
Murni diina irratti bobba’uu irra ABO diina jalqabaa godhatee ololaa fi shira adda addaa QBO irratti raawwataa jiru, hamii fi dalagaa diiggaa lagatee QBO cimsuu irratti akka bobba’u ABOn gama isaatiin kan isaaf danda’amu hunda kan raawwatu tahuu amma illee irra deebiin yaadachiisaa; olola kijibaan maqaa ABO kaasuu irraa akka of qusatu hiree kanaan hubachiisna.
Gadaan Gadaa Bilisummaa ti!
Injifannoo Ummata Oromoof!
Adda Bilisummaa Oromoo
Adoolessa 29, 2010


text:
Baqqalaa Garbaa, Dajanee Xaafaa, Gurmeessaa Ayyaanoo fi Addisu Bullaalaa akkasumas hidhamtoonni biran mormii nyaata lagachuu ittuma fufaniiru.
Mormii Oromiyaa oggaa darbe keessa jalqabameen walqabatee shororkeessummaadhan himatamanii dhimmi isaanii han reefu murtoon irratti hin kennamnee, miseensonni paartii mormituu Kongiresii Federaalaa Oroomoo mana hidhaa Qilinxoo jiran kun, mormii nyaata lagachuu han jalqaban guyyaa sagal dura haa ta’u malee amma maatii gaafiiwwaan isaan kaasanii deebin kenname hin jiru.
Karaa biraatiin achuma, Finfinnee mana hidhaa Qaalitii han jiru miseensi paartii kana, Obboo Olbaanaa Leellisaa haalli fayya isaa hammachaa dhufuutu himama. Haala hidhamtoota kana, akkasumaas mormii Oromiyaa tibba kanaa laalchisee itti aanaa dura ta’aa Kongresii Federaalaa Oromoo Obbo Mulaatuu Gammachuu dubbisneera.


text:
Mormii Oromiyaa keessatti gaggeeffame irratti tarkaanfiin humnootiin fudhatame kan wal gituu fi kan ta’uu qabu ture jechuun komishinni mirga dhala namaa kan Itiyoophiyaa beeksisee jira. Dura ta’aa komishinichaa kan ta’an Dr. Addisuu Gabre Egiziyaabheer akka jedhantti lakkofsi namoota ajjefamanii 173 yoo ta’uu kanneen keessaa 14 miseensoota humna nageenyaa kanneen biroon 14 immoo miseensoota hoggana mootummaa turan jedhu. Jeequmsa dhaqqabe ittisuuf Raayyaan ittisaa, polisiin Federaalaa, polisoonni nannoo fi milishoonni seenanii ituu hin tasgabbeesine ta’e balaa kana caalaatu dhaqqaba ture jedhan. Qorannaan kunis of-eeggannaa guddaan qaama dhimmi ilaaluu haasoofsisuun qophaa’uu isaa Obbo Addisuun hubachisanii jiru.
Gama kaanii dura ta’aa paartii Kongreesii Federaalawaa Oromoo kan ta’an Dr. Mararaa Guddinaa komishinni gabaasa kana qopheesse walaba waan hin taaneef mootummaa irraa itti gaafatama kaasuuf kan hojjatame jedhu. Akka paartiin keenya beekuutti kanneen Oromiyaa keessatti mormii gaggeffameen ajjefaman 350 ol ta’u jedhanii, qabsaa’onni 500 jedhanis ni jiru jedhu. Mootummaan haala Oromiyaa keessatti dhalateef sababaan dhabamuu bulchiinsa gaarii ti jechaa amma immoo komishinni kun humnootii adda addaa jechuun maqaa dhahuun wal faalleessa jedhu. Ammas taanaan dhimmi kun qaama walaba ta’een akka qoratamuu gaafanna jedhu Dr Mararaa Guddinaa.
Gama kaaniin eenyuummaa saba Qimaant kan ilaaleen dhimmi yeroo gabaabaa keessatti deebii argachuun irra ture waggaa 6 lafa irra harkifamuu fi polisoota 2 dabalatee lubbuun nama 87 dhabamuun sirri miti jechuun mootummaan bulchiinsi Amaaraa uummata dhiifama akka gaafatuuf koreen kun gaafatee jira.