text:
Tuesday, July 14, 2015
MANDAROOTA FI MAGAALAAWWAN OROMIYAA – OROMIAN TOWNS AND CITIES: Kutaa Jahaffaa
Taammanaa Bitimaa irraa
DURADUBBII
Dubbiftoota barreeffa kanaa jaalatamoo fi kabajamoo, baga nagaa fi nageenyaan naaf turtanii kutaa shanaffaa kana duukaa-buu’uuf dhuftani! Akkuma isin amma gara mandhee tanaa dhuftan mee nagaa fi nageenyi, bilisummaa fi walabummaanOromiyaa taanyaaf haa dhufu!
Kunoo, erga mandaroota fi magaalaawwan Oromiyaa Finfinnee irraa hamma Amboo fi dabrees hamma Baakkootti argman tokko tokkoon daawwannee, Oromiyaa jiituu fi miidhagduu tana ilaaluun itti-gammannee, boodas gara qeyee keenyatti deebinee bubbullee jirra. Mee ammammoo wanneen karaaf nu barbaachisan hunda qoppheeffachuu fi harkatti qabachuun Fiche dhaquuf, garaSalaaleetti haa qajeellu! Karaa kanaan Oromiyaa dachee abbaa gadaa fi qeyee haadha siiqqeehamma Laga Abbayyaatti ilaaluuf deemna jechaa dha. Waan hundaafuu, mee dursinee naannoo Birbirsaaatti (“Piyaasaatti“) walarginee randa Gooroo Sulultaa olbawuun Shaggar keenya, shaggaa keenya kana of-duuba haa mildhannu! Bakka amma dhaabanne kana irraa gara harka-bitaatti xiqqoo shii yoo deemneInxooxxoo geenya. Minilik koloneeffataa fi abbaan garbaa erga Oromiyaa keessaa isa karaa kanaan jiru, qabatee magaalmataa (“capital city“) kolonii isaa bakka Inxooxxoo jedhamu kanatti hundeeffate. Oggaa sana baddaan Gooroo Sulultaa (M 3292) kun bosonaan kan daran jifaarame ture. Otoo waggaalee kundhanillee hin guutiin Habashoonni Oromoon warra “bulguu makkeenii” jidhuun kun caakkaa gobbuu sana ciranii fixani. Booda waan bobeeffatan dhabnaan asirraa gara Finfinneetti gadi-bu’uun magaalmataa kolonii bu’ureeffatani.
Raajii Waaqaa waggaalee 20 booda bosonni Shaggar guddichaa nyaatamuun:birbirsi, gaattiraan, ejersi, heexoon, qilxuun, harbuun, odaan, somboon, makkanniifni, laaftoon, barooddoon, waddeessi, leemmannii fi qamaxxeen faa meeqaa meeqa lakkoofnee dandeenyaa mitii ciramanii barbadaawuun waan dhumaniif, “bulguuwwan mukkeenii” kun hammas waan bobeeffatan dhabani. Amma Minilik bakka caakkaan Oromoo gobbuun jiru, barbaaduun magaalmataa impaayera isaa Finfinnee irraa gara Ejeree-tti dabarsuuf ka’e. Faranjoonni Oroppaa kanneen waraana irrattis, dagabaafannaa irrattis isa gorsaa turan harkatti didani. Keessumaa namtichi lammii Biyya Iswiis, kan “Alfred Ilg” jedhamu cimsee harkatti diduun, waayee qoraan isaanitiif mala tokko Minilik muka-nyaataa fi nama-gorra’aa san gorse. Baargamoo Biyya Awustiraaliyaa irraa fichisiisuun akka naannoo Shaggaritti heddumminaan dhaabamu gochisiise. Egaa, dhufaatii baargamoo kanatu mukkeen Oromiyaa guutuu qarriffoo bulguu mukkeenii irraa hanga tokko oolche jechaa dha. Otoo tahuu baatee: Shaggar irraa Ejeree, erga achiiyyis mukni dhumee booda: Ambo, Naqamte, Gimbii, Dambi Doolloo, Goree, Jimma, Waliso, Shaashamannee, Adoolaa, Nageellee Booranaa, Gobba, Ciroo, Harar faa deemuun borbadeessuu isaa kana itti-fufaayyu jechaa dha. Oromoon: “lafti miilli Sidaamaa irra ijjate midhaan hin magarsu” kan jedhu sun waan baay’ee nutti hima.
Subscribe to: Post Comments (Atom)


c: text/html

text:
Friday, December 25, 2015
Mudde 25,2015 Yuuniverstii Wallaggaa Mooraa Naqamtee Keessatti Diddaan Sirna Wayyaanee Itti Fufe.
Mudde 25,2015 Naqamte
FDG itti fufuun gaaffiin uummata Oromoo deebii argachuu qaba hidhamtootii fi hogganootiin siyaasaa hidhaman daddaffiin haa gadhiifaman jechuun barattooti Oromoo Yuuniversitii Wallaggaa mooraa Naqamtee sagalee isaanii dhageessifataa oolan,mootummaan Wayyaanee Itiyophiyaan waraana fi humna poolisaa mooraatti guuruun barattoota burjaajessaa oole.Qawwee dhukaasuu fi humnaan barattootatti roorrisuu irraan kan ke’e humni waraana Wayyaanee kun ammoo gaaffi haqaa barattooti qaban keessatti ukkaamsuu hin dandeenye.
Subscribe to: Post Comments (Atom)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Monday, November 30, 2015Dhukaasinii Humni Waraana Agaazii (wayyane tplf) Barattoota Yunivarsiitii Haramayyaa irratti har’a fudhateen hanga ammaatti barattootni sadi lubbuun darbuutuisa beekamee jira. Kanneen barattoota 200 lakkaa’aman miidhaa cimaaf saaxilamuun Read More …
Monday, November 30, 2015Baga Gammadan Oromoon MaraaBaga gamamadan Oromoon martuu,Dr. Birhanemeskel Abebe Segni fi Girmabbaacabsaa isin namoota kutannoo tokkon ka’ee Afaan kun akka BBC dhaan tamisaassa isa jalqabuufi bu’uura kan Read More …
Saturday, November 28, 2015By Seenaa Abdissa Akkuma Beekamu Yunversiitin Haramaayaa Yunversiitii Mooraa humna Federaalaa(Federal Cump) waliin wal keessa Jirtu dha.Yunversiitii kana cina Mooraa Humna Federaalaatu jira.Mooraan Humna Federaalaa kun Mooraa Read More …
Saturday, November 28, 2015Seifa Nebelbal Simbirtuu
Friday, November 27, 2015Sambata darbee guyyaa gaafa 21/11/2015 magaala Baahidaaritii kabaja ayyaana wagaa 35ffaa hundeefamma ANDM (የብአዴን 35ኛ ዓመት የምስረታ በዓል) irrati maalaqaa million 300 ol ta’utu irrati gadi dhangala’ee. Read More …
Thursday, November 26, 2015Mootummaan nama nyaata Ethiopia hardha ganamaan kaasse loltoota humina waraana bakka University addaaddaati fe’aa jira. Kanneen keessa mooraa University Haroomayyaa fi naannoo ishiiti loltoota ammana hin jedhaminne Read More …
Wednesday, November 25, 2015Odduun amma nu gahee akka ibisutii fincilii kun gara magaala Najoo , Mandii fi Giincii itti babalidhachaa akka jiru nuufi himanii jiran. Namoonii danuusi rasasaa diinaatin dhahamanii Read More …
Friday, November 27, 2015Haaromeeti/ UpdatedMootumaan Wayyane(TPLF) goototaa ummata ilmaan Ambooti raafammaa jirti.Magaala Ambo keessa loltoonii wayyaneeti marffamitee jirti. Ammaafi manneen barnootaa cufamaniruu. Barattoonni sadarkaa tokkoffaa sadarkaa lammaffaa fi qophaa’inaa dabalatee Read More …
Tuesday, November 24, 2015Jeetiin waraana Russia SU-24 jedhamuu Daangaa Turkishiif daangaa Syria irrati dhahamee lafa dhahee jira. Turkey n kan jechaa jirutuu Dangaa qilleenissa ( Violated Air Space) seeraan ala Read More …
Monday, November 23, 2015Iran irrati qoqqobiin meeshaa waraana irra kaa’amuun issa ni yaadatama. Ha ta’uu malee ji’aa 4 dura qoqqoobiin kun irra ka’ee jira. Biyyii Russia kanumatti dhimma bahuufi jechaa Read More …


text:
Waaqayyoo sii wajjin tokkummaa barbaada!
Maqaanii
fi hojiin Waaqayyoa ittiin of mul’isu kan amalaa fi eenyummaa isaa kan calaqisiisu
dha. Jalqabaa jalqabee
Waaqayyo wantoota hundumaa uumuudhaan Uumaa ta’uu Isaa mul’ise. Ergasiis cubbuu
fi xuraa’ummaan mormuudhaan Qulqullummaa Isaa agarsiise. Kana malees, Waaqayyo
qofaa isaa waaqeffamuunii fi jajamuun kan isaaf ta’u ta’uu Isaa, jireenya
Waaqolii tolfamoo keessaa Abrihamiin waamuun agarsiise. Waamichi Abrihamiif
ta’e kun (Ser.Um.12), Waaqayyo namootaa wajjin tokkummaa jiraataa qabaachuu
akka inni barbaadus ni agarsiisa. Adeemsa jireenya Abriham keessatti immoo
Waaqayyoo akkaata garaagaraatti itti kan of mul’ise yoo ta’e iyyuu,


text:
Caamsaa
25, 2015 Godina Bahaa Wallaggaa AANAA HAROO LIMMUUtti Uummatni Oromoo fi
Qeerroon Bilisummaa Oromoo wal ta’uun Filannoo kijibaa fi waliin dhahaa
itti fakkeessii Wayyaanee irratti FDG dhoosuun waraana Wayyaanee Dura
Dhaabbatan., ilaamn Oromoo nagaan afur rasaasaan wayyaaneetiin
madeeffaman.
Godina Baha Wallaggaa AANAA HAROO LIMMUUtti FDG Qeerroon bilisummaa
Oromoo uummata Oromoo waliin ta’uun filannoo kijibaa wayyaanee irratti
finciluun Wayyaaneen abbaa Dimookiraasii sobaa,abbaa filannoo filannoo
sobaa kan halkan dabballeen motuummaa Wayyaanee korojootti ofiin of
filaa bulee hin barbaadnu, filannoo waliindhaa dura bilisummaan uummata
Oromoo mirkanaa’ee walabummaan biyya keenyaa mirkanaa’ee mootummaa mataa
keenyaa hundeeffachuu qabna jechuun uummatni fi dargaggootni Oromoo
jechuun sochii warraaqsaa FDG jabeessuun mootummaa wayyaanee haalan
Yaaddessuu maddeen Qeerroo bilisummaa Godina Wallaggaa Bahaa magaalaa
Neqemtee irraa gabaasan.
Mootummaan abbaa irree wayyaanee sochii uummataa kanatti weeraruun
waraanaa fi poolsoota federaalaa uummatatti gadhiisuun Uummataa nagaan
karaa nagaa fi dimookiraasii mirga isaaf falmachaa jiruu irratti
dhukaasuun ilmaan Oromoo nagaa shan rasasaan madeessuun ibsame jira.
ilmaan Oromoo badii tokko malee HAROO LIMMUU irraa madeeffaman kunis:
1. Dargaggoo Dhaabaa Yaadataa ganda qotee bulaa Gidda Guuddoo
2. Obboo Dhufeeraa Qannoo ganda Sugee
3. Daragaggoo Taarkuu Dhugumaa ganda Sagiiroo
4. obboo Baqqalaa Tamasgeen ganda Qarsaa Boolloo kannee keessatti
argamaan
Oromummaa isaanii qofaan rasaasaan reebamanni madeeffamuun
ibsame jira. Haaluma Walfakkatuun AANAA EEBANTUU tti sochiin Uummataa
jabaatee itti fufuun namootni hedduun hidhamuu fi mootummaan wayyaanee
humna waraanaa gara kanattis guuraa jiraachuu maddeen keenya Qeerroo
bilisummaa Oromoo nuf ibsan.
Yeroo amma kanatti warraaqsii FDG Godina Lixaa Oromiyaa AANAA MIDAA QANYII fi AANAA HAROO LIMMUU
keessatti haalaan jabachuun kan itti fufee jiru yoo ta’uu, Aanaawwaan
Kanneen akka Calliyaa Geedoo, Baakkoo, Siree , akkasumaas Horroo guduruu
wallaggaa Jimmaa Gannatii Haratoo fi Jimmaa Raaree Wayyuu irra Humni
waraana Wayyaanee buufatee uummata dura dhaabbachaa jira. Gabaasni
sochii warraaqsaa FDG kun itti fufa… rakkoo network fi interneetaa
guddaan rakkachaa jirra.


text:
Buna
Bunni biqiltuu naanno oo'aatti biqilu yoo ta'u akka nama jajjabeessuuf(dadammaqsuuf) dhugama. Bunni mukunifi dadhabbiin akka namarraa badu kan godhu wayita ta'u danfifameet dhugama.
Bunni kan inni jalqaba argame Itoophiyaa kessatti akka ta'e dubbatama. Boodarra garuu Itoophiyaadhaa ka'ee ardii hundumattuu tatamsa'e. Adunyarratti buna oomishudhaan biyyoota beekkaman keessa Biraazil sadarkaa tokkoffaarra jirti. Biraazilitti aanudhan biyyooni akka Veetinaam, Kolombiyaa, Indoneeshiyaa, Honduraas, Itoophiyaa, Indiyaa, Meeksikoo, Gu'aatimaalaa, fi Peeruun sadarkaa 2ffaa hanga 10ffaatti qabatanii argamu.
Itoophiyaa keessatti, buni baayyinaan kan oomishamu naannoon Oromiyaa fi naannoon Sabaa fi Sab-lammoota Kibbaa keessatti. Nannoo Oromiyaa keessaa godinaalee akka Jimmaa, Iluu Abbaabooraa, Wallagga Dhihaa, Boorana fi godinaalee Hararge keessatti baayyinaan oomishama.


text:
Gartuu “jijjiirama” ofiin jedhu waggaan dura shanee Asmaraa irraa adda ba’uun ni yaadatama. Murna kana keessatti itti aanaa dura taa’ee shanee jijjiiramaa kana kan turan ammaan kana murna kana keessa of baasuu isaanii addeessan. Guutummaa addeessa isaanii akka armaan gadiitti dubisaa.
Saturday, 10.17.2009, 09:24am (GMT)
Subject: Hoggansa KY ABO keessaa of baasuu fi tarkaanfi WBO ZK deegaru ibsatu taha.
Gara: KHR-KY ABO
Dhimma: Hoggansa KY-ABO keessaa of kaasuu fi deegarsa tarkaanfi WBO ZK beeksisu ta’a.
Nagaan haa dusruu!
Dhihoo tana humni waraanaa WBO-ZK hiriiraa, ajajaa fi hoggansa KY-ABO jalaa of baasuu isaa barruuleen gaafa 13/10/2009 facaate beeksise jira.
Sababaan murtii fi tarkaanfiin hedduu keenna rifachiise kun, haalotaa fi rakkoolee ulfaatoo yeroo waggaa tokkoo oliif gara hujiilee qabsootti cehu hanqisan, akkaataa deemsarraatti hogganaa hedduu keennaaf fudhatamu hanqatee fi hir’na hoggansaa fali isaa falamsiisaa tahuufaa walumaan beenna. Itti-bahan haalota akka rakkinaatti galmaa’ani hedduun dabre ammoo galii fi akeekni tarkaanfi jijjiiramaa dhaaba ABO keessatti KY-ABO eegalumarraa fudhate ka’een dhugomuun ijibaatamu tahe argame.
Rakkinoota yeroo tana hundaaf furmaata dhaban, kan deemee amma murtii WBO zoonichaa kana dirqisiise kanneen, osoo sadarkaaa akkanaa hin gahin akka falamuuuf yaaliin sirnaa fi seeraa gariin keenna akka qaama/qaamota sadarkaa turre, hoggana waliigalaa, koree fuula turreetti fi akka nama tokkootti illee hin carraaqin hin hafe akka hin jirre miseensotni, hogganoota fi ummatni asiitti ragaa dha.
Jajjabeessa, wal abdachiisu fi dambooba dhaabbataatti ittiin hunda obsisiifne keessatti qooda laanneef malee, fuula kanaatti silaa kanaan duraatti kan addaan deemuun akkanaa kun fagoo iyyuu dhalate jaallewwan jiran kamuu ni beekan jechuu ni danda’a.
Sadarkaa nama tokkeetti miseensotni hooggana kanaa kanumarraa yeroo hin guunne keessatti kanumarraa deemu filatanis hagami fi eennufaa akka tahan walumaanu beekna.
Waadaan waraana, miseensotaa fi ummataaf seenne turre hanqatu mudate akkana kanaan of/hoggana/jaarmayaa dhaarreffate yeroo humni qabnu kan akkanaa, guyyaa adiin nu- hooggana KY-ABO biraa yaa’aaniitti, nuti kanneen akka qaamota hoggana fi dabre ammoo namaatti illee durii isaan kana as naannessuutti gaafatamaa fi itti-gaafatma qabaatuutti laalamnu akkamiitti akka gad hafne ofi/wali akkasumas jaarmayaas gaaffii jala galche jira.
Rakkinoota furmaata dhabuun WBO zoonichaa murtii fi tarkaanfi akkanaatti cehu dirqisiise kannneen akka qaama hogganaa fi matayyatti akkuma taheettu, obsaan osoo jiru, danqaa tarkaanfiin waraanaa kun jaarmayicha keessatti dhalchu malu garii hanqisuuf fuula jirruutti kanneen maqaa ‘hoggana’ jedhamu waliin qabnu gamanaatti argamnu haga guyyaa kaleessaatti yaada waliin maddisiisuun, yaada falaa akeekurratti argamna turre.
Haa tahu malee, yeruma tana hogganni qabnu kan gama bakka waltajjii walii galaa jennuun jiran irraa kan dhaamamuun bira gahamee fi qajeelchaa jiraatuun hafarfamaa jiru hedduu qaanfachiisaa namaatti tahu mudata jira.
Kunis murtii fi tarkaanfi waraanni haala keessa-keessaan jaarmaya waliigalaa naafisu hundi beeku irraa abdii kutatuun fudhate kana danda’mu bifa wal marii fi sirnaan akkuma nu warri gamanaatti carraaqaa jirruutti hikkaa soquun irraa eegamu osoo hin taane haala biraa dhidhiibaa jiraatun natti hin tolle.
Karaa qunnamti dhunfaa (ta duraattu dadhabiinsa hogganaa fi diigamu jaarmayichaa gumaachuun deddeebi’e himatamaa as gahe), gamanaan bakka bakkaatti diriirsuun bifa dhaamsotaa fi qajeelfamaan namoota maqaa waliin qaama hoggana KY-ABO taane gariirraan balaa geessisuu akeekatuun, dabre egeree hogganaa fi jaarmaya KY irraa abdii na kutachiise jira.
Amalaa fi sochiin akka akka malee ta namootuma hoggana tahan, kan ilma namaa haga yoonaatti obsisiisuu fi waliitti qabuu irratti dadhabaa as gahan, kanneenuma guyyaa jabaa dadabre illee waan gaafas dhugaa jedhamerratis waliin dhaabatuun beekkaman kanneen irratti akka aggaammataman taasisuun guddoo na dhibe.
Dadhabbiilee, hanqinoota jaarmayaa hoggana laalufaa of bira dabarsuu aada tute itti fufisiisuun tarkaanfii waraanni of jibaata irra fudhatuu waakkatuun hin danda’mne tana namootuma miseensota hogganaa tahan kan haga yoonaa deemsa hujiilee laalan irratti gara garumama waliin qabaniitti fe’uu yaaluu naaf hin fudhatamu dide jira.
Akkasuma dhugaa hundi argu/beeku tokko fudhatani ofi/haalas sirreessu aadaa tolfachu mannaa, amanu diduun aadaa of waakkatuu itti fufuu qofaaf jecha-fafaa, tan haala tahe/jiru dhossani, bifaa biraatiin maqaa dhibii namaatti moggasuun, ilma namaa wal nyaachifamuu-aadalee hin malle akka jijjiiramuuf waliin dhaabbanne garuma fedhiitti fayidamu akkanaa kana addeessee morma.
Tarkaanfi deegarsa nagaa, araaraa fi tokkummaa waraanni labsate dhaaressuuf, fashalsuu yaaluuf qofaaf gochaalee tokkummaa miseensotaa fi ummataa booressu dhidhiibuun dhagahaa jiru guddaa na gaddisiise. Kun itti-fufa amaloota dhunfaa kan madda rakkina KY-ABO socho’u nu hanqise ture keessaa isa bu’uraati.
Haalota akka malee kanneen hin hawane kana caalaa obsuu fi ni furra jedhani waliin taa’uun ofii fi kanneen of duraatti nama laalani illee sobuu tahe argama. Akka qaama hoogganaa fi akka nama tokkoottis amalootni addaa kukun obsa na dhowwe jira. Haalota akkanaa keessatti hujiilee jaarmayaa waliin hojjachuu ykn waa jijjiirra jechuun na quubsuu diduutti dabalee-gaafatama bifaa fi sadarkaa kamiitu baadhatuu itti fufuu ijibaatarraan na gahe jira.
Kanumaaf, gaafatamaa fi hiriira qaama, jarmayaa akkasuma hoggana KY-ABO keessatti yaamamaani ture amma irraa kaasee ofirraa fuudhuun, keessaa of-baasuu kiyyaa hunda beeksisa.
Kanuma waliin ergaa haalota keessa dabarree fi jirru roga hundarraa gamaggameen duubaatti, falli QBOf-kanaan achiitti hafe takkichi yo jiraate tarkaanfi nagaa, araara fi tokkummaa WBOn ZK ABO 13.10.2009 dhiheesse fudhatu, tumsuu fi milkeessuuf hojjatu tahu murteeffadhe jirra.
Injifannoo Ummata Oromoof!
Lichoo Bukhuraa
17/10/2009.


text:
Taammanaa Bitimaa irraa*-
DURADUBBII
Dubbiftoota barreeffama kanaa jaalatamoo fi kabajamoo, kutaalee lamaan dabran akka argattanii dubbiftan nan abdaddha. Xumura kutaa lammaffaa keessatti, kunoo akkana jedheetan buleeyyu: “Kutaa isa kanatti aanu keessatti waayee seenaa Oromoo Gullallee waggaalee hedduu dura walitti qabe keessaan waa isinitti qicaa, mee hammasitti nagaa fi nageenyi qeyee hunda keessanii irraa hin dhabamini!” Ilaamee, amma akkuma jedhame kanatti kallachumaan inni jedhame kun jalqabamaa, yoo yeroon fi wanneen biroo isiniif hayyaman mee duukaa-bu’uuf yaalaa!
SEENSA
Akkuman kanaan dura barreeffatoota kiyya garii keessatti deddeebisee ibse sana, Oromoonni kalachumatti daangaa Biyya Habashaa wajjin qaban, bara akkaan dheeraa tahe, waraana weerartoota Habashaa ofirraa ittisaa turani. Gaafiin: “Oromoonni kun eenyu fayi?”, jedhu dhiyaachuun isaa waan ooluu mitii, mee amma eenyu faa akka isaan tahan ibsama. Oromoonni duris, harras qarmammeettii-tti daangaleen isaanii daangaa Habashootaa wajjin waltuqu Oromoota: Raayyaa fi Asibuu, Walloo, Tuulamaa keessaa (Bacho Kaabaa, Jirruu, Abbichuu, Darraa, Jaarso Salaalee, Kuyyuu, Jidda, Galaan, Ada’a Waayyuu, Ada’a Liiban, Jillee Kaabaa fi Gimbichuu faa), Macha Bahaa keessaa Torban Kuttaayee, Calliya, Torban Guduruu, Jimma Raaree, Kudhalamaan Horroo fi Amuuruu fayi. Oromoonni kun gara waggaalee 300 olii akka dallaa sibiilaatti waraana warra Habashaa dura dhabatanii ofi irraayyis, Oromoota biroo irraayyis, dabraniituu uummatoota Kibbaa hedduu irraayyis dhoorkaa turani. Isaan warreen kanaa olitti kaafaman kanneen irraayyi waraana Habashaa dhoowwina jedhanii otoo hin taane, isaan ofuma irraa dhoowwuu sanatu mataan isaa weerartoonni kun warreen jedhaman kana akka hin qabamneef ittisaa ture.
Haatahu malee, bara 1868 irraa kaasee dallaan sibiilaa sun waan humna Habashootaa kan meeshaa Oroppaa irraa maqaa Kiristaanummaatiin argatee fi leenjiftoota-waraanaa, riqicha-tolchituu fi kaarta-qartuu warra Oroppaatiin gargaaramee dallaa sibiilaa kana olitti ibsame san cabsuu dandaye. Oromoonni kun Minilikiin cabsamanii qabamuun Oromoonni biroo fi uummatoonni Kibbaa akka cabanii qabaman taasise. Keessumaa erga akaakayyuun Minilik kan Sayila-Sillaasee jedhamu akka namoonni Oroppaa biyya isaa seenaniif karaa baneefii: imaltoonni, daldaltoonni, misiyoononni fi jabdooteewwan (“adventurers“) hedduun Biyya Habashaa isa karaa kanaan jiruu, gara Manjeetti yaa’aa turani. Inni yoo xiqqaate waggaatti yeroo lama Oromoota Tuulamaa: Abbichuu, Jirruu, Darraa, Salaalee, Bacho Kaabaa, Jillee Kaabaa, Gimbichuu, Galaan, Meettaa, Muloo (Sululta), Gullallee, Aabbu, Ada’a Liibanii fi Eekkaa faatti duulaa ture. Kun kan inni gaggeessaa waraanaa tahee, abbunni taabota baachisee duukaa-yaa’u malee, inni abbootiin duulaa (“raasonni“) duulchisan waggaatti jahaa torba faa ture. Namoota Oroppaa kanneen qeyee Saayila-Sillaasee turan keessaa gariin fakkeenyaaf, kan akka Major Harris (nama Biritaaniyaa guddoo), J. L. Krapf (nama Jarmanii) faa duukaa-deemuun oggaa warranni Habashaa kun qeyee Oromoo fi midhaanillee oobruu (maasii) keessatti ibiddaan barbadeessu, loonii fi fardeen kumaa hedduun lakkaawaman boojiyatu, namas gabaa baasee gurgursiifachuuf qabatu: ijoollee, dubartoota, daddhabdootaa fi dhukkubsatoota daggalaa fi tusii keessa dhokatanillee qabsiisee gorraasisu jarreen kun arguun barreessanii jiru.*
SEENAA OROMOO GULLALLEE
Warri abbootii ibiddaa, warri abbootii gabraa, warri abbootii qawwee kun, eekaa mootoliin Amaaraa garri irra caalan silaa shiftootaa, silaa gaadduu fi saamtuu dhaa, Biyya Oromoo isa Shaggar irraa gara kaabaatti argamu guubaa, barbadeessaa oggaa daangaa Oromoota Kurnan Gullallee gawuuf waa hafu, silaa Oromoonni naannoo kanaa marti oggaa san sirna gadaatiin buluu, yaa’iin Kurnan Gullallee hatattamaan waamame. Yaa’iin seena-qabeessichi kun wiirtuu Finfinnee Shaggar, bakka durattumaa yaa’iin Gullallee itti-tahutti ture. Bakki kun Tulluu Daalattii kan jedhamu iddoo amma silaa Mallas Zeenaa sokkee, amma Hayila-Maaram Dassaalany taa’ee, ajajaa fi abboommii warra Wayyaanee fixaan-baasu kana, isa afaan warra abbaa qawweetiin “Taallaaquu Beetamangist” jedhamu.**
Yaa’iin Gullallee guyyaa guutuu wal-mariyaachaa oolee, booda sagalee tokkoon waraana Minilik dura dhaabachuuf murtii dabarse. Yaa’ii sana irratti yaada lamatu wal nama falmisiisaa ture. Inni tokko: “Sidaamni nuti dur eeboo fi wantaan (gaachanaan) ofirraa ittisaa turre, amma miya waraanaa Biyyoota Faranjii irraa argateen nutti dhufaatoo jira. Nuti garuu miya waraanaa kan akka eeboo fi wantaa faa malee, homaayyuu harkaa hin qabnu. Kanaaf, odoo hin lolin harka-kennannee wanna tokko tokkorratti waliigalu dandeenya. Waraanni Oromoota biraa kan nurra jajjaboo Abbichuu fi Galaan faayyuu moyamanii jiru.” Yaanni inni lammafaan garuu, “waanuma qabnuun dura gorra malee, diinatti harka hin keennannu. Oromoon diinatti harka keennatee hin beekuu, nuti kana gochuun maqaa Gullallee, maqaa Tuulamaa dabrees maqaa Oromoo hin balleessinu!”, kan jedhamu ture. Booda guyyaa guutuu wal-mariyachuu fi wal-amansiisuun sagalee tokkoon dura dhaabachuuf murtiin dabarfame.
Murtii yaa’ii seena-qabeessicha kanaa keessaa gariin Ernisto Cerulli: “The Folk-Literature of the Galla of Southern Abyssinia, Cambridge, 1922“, keessatti barreeffamee jira. Inni kanaa gaditti isiniif dhiyeeffamu garuu, kanan Oromoota Gullallee fi Oromoota ollaalee isaanii: Aabbuu, Eekkaa fi dabrees Oromoota erga Oromiyaan qabamtee asii dubbii, gibraa fi “waltaraa“-f Shaggaritti marmaaraa turan, kanneen gosaan Jahan Bachoo fi Afran Walisoo tahan irraan dhagayee walitti qabeeyyu. Namoonni kun Shaggar gayuuf, keessumaa ganna-ganna guyyaalee lamaa fi sadii faa isaan irraa fudhata ture. Otoo wiirtuu Shaggar hin dhaqqabin gandeen warra Gullallee keessa waan dabraniif yookaan bulaniif, gariin isaan wajjin firummaa hundeeffatu ture. Egaa, kanaaf namoonni Bachoo fi Walisoo kanneen akkanaa kun, seenaa Oromoota Gullallee akka gaariitti beeku. Naannoo kana: biyya Jahan Bachootti, Sadeen Sooddotti, Afran Walisootti, Jahan Ammayyaatti, Torban Kuttaayeetti, Sadeen Aabbuutti, Afran Abbichuutti, Jahan Galaanitti, maarree Tuulama guutuu fi Macca Bahaatti harrallee namni sirba geerrarsaa fi dhiichisaa keessatti maqaa jagnicha Oromoo Gullallee, maqaa Tufaa Munaa kaasuun sirba. Oromoota Gullallee gabroomfatoonni Habashaa isaan duris, isaan hardhas dachee isaanii irraa buqqisanillee maqaan isaanii buqqifamee hin bannee kunoo ni jira.
Egaa, isa kanaa gadii kana waanan kanaan dura, kitaabee “MANDIISUU” jedhamtu irratti baaseefan isuma keessaa waa isiniif tuqa. Ilaamee akkana jedha, murtiin yaa’ii Oromoota Gullallee bara sanaa (1875) inni walaloo-dhaan dabarfameeyyu***:
Koottu,
Dhufe, Akka ati dhufte,
Nagaan biyyattaa dhufu,
Toltuun warrattaa dhufu,
Kormi gorbattaa dhufu,
Midhaan qeyeettaa dhufu!
Tume seera,
Muree seera,
Seerri seera Gullalleeti,
Seerri seera Tuulamaati,
Seerri seera abbootii Oromooti,
Hin darbatamu,
Hin dagatamu!
Luugama fardarraan baasin,
Meendhacha harkarraan baasin,
Kan dhufaa jiru diinaa,
Diinatti harkan kennatin!
Dhakaa kattaa tayii,
Dura jaajji,
Wantaa baldhaa tayi,
Dura jaajji!
Tume seera,
Mure seera,
Hin darbatamu,
Hin dagatamu!
Kurnan Gullallee murtee kana dabarsee, kutannoo daran jabaadhaan waraana Habashaa isa ibidda tufaa, margaa-muka, sa’aa-nama barbadeessaa deemu sana dura dhaabate. Booda dubbiin dubbii meeshaa waraanaa isa kan ammayyaatii, akkuma uummanni keenya jedhu sana “qawwee ibiddaatiin” gubatee moyamuu dandaye. Kutaan kun akka nutti hin dheeranneef, asuma irratti dhaabuun bullaa, mee nagaa fi nageenyaan naa bubbulaa!
============ Hubachiisota Miiljalee ============
* Barroolee Faranjoota kana lamaanii dubbisuun hedduu barbaachisaa dha. Fakkeenyaaf, Krapf Afaan Oromoo qubeedhuma (fidaluma) Saabiyaa (warra Gi’iizii) sanan barreessuu jalqabeet ture. Garuu, lubeewwan (qeesonni) Amaaraa daran isa rakkisani. Akka lammata gara Manjeetti hin deebinellee kan mooticha isaaniitti himuun dhoowwisiise abbootii bataskaanaa kana. Inni Biyya Oromoo isa karaa kanaan jiru, Oromiyaa seenuu dhoorkamnaan gara Biyya Oromoo isa Keeniyaa keessaatti qajeeluun, qorannoo isaa itti-fufe. Hubaddhaa, jarri kun oggaa sana, bara 1838 faa irraa qabaniiti kan farra Afaan Oromoo fi farra Oromoo tahaa deemani. Major Harris yommuu Amaartonni Habashaa Oromoota Tuulamaa irratti gara-bineensummaa isaanii agarsiisan sirriitti ijaan argee kitaabe. Dabaleesoo, barreeffata obboleessi keenya Barachiis (Pirofeesar) Makuraa Bulchaa nuuf dhiyeesse mee ilaalaa! a) J. L. Krapf: “Travels, Researches, and Missionary Labours, 1858″, b) Major Harris: “The Highlands of Aethiopia, 1844″, c) Mekuria Bulcha: “A DECADE AFTER THE ABORTED OROMO EVICTION FROM FINFINNEE – A Persistent Story of Expropriation, Humiliation and Displacement“, Gadaa.com, isa gaafa 10. 01. 13. 4) Tamene Bitima/ Jürgen Steuber: “Die ungelöste nationale Frage in Äthiopien – Studie zu den Befreiungsbewegungen der Oromo und Eritreas“, 1983.
** Tulluun seena-qabeessichi kun waan mukkeen isarra turan keessaa, kan akka heexoo faa bona-bona baalli fi midhaan baala sana irra jiru faa daalachaawanii muldhataniif, “Tulluu Daalattii“, jedhame. Akkanuma bakki loon Gullallee hammi tokko oolaniiyyu, urufni keessa oolan sun dhooqee loonitiin (faltiidhaan) dhoqqaayeef, iddoon sun: “Urufa Boombii” jedhama ture. Achi boombiin silaa akkuma nuti damma jaalannu dhooqqee loonii jaalattii, urufa sana keessa uursaa oolittiyyu. Warri abbaa geeddaraa isa kanas geeddaruun, “Jaan Meedaa” jedhaniini. Maqaa baasudhaan eenyutu Oromoo keenyaan morka-ree? Mee warri Shaggar shaggaa biyyaa kana beektan takkaa boombii, “Jaan Meedaa” isaanii kana keessatti agartanii beektuu? Jarri kun akkuma namoota keenya fixan sana: boombii keenyas, leenca keenyas, gafarsa keenyas, arba keenyas, mukkeen keenya faas lafarraa duguugani.
*** Taammanaa Bitimaa: “SEENAA OROMOOTA FINFINNEE SHAGGAR“, MANDIISUU, Hidhaa 6, Lakk. 1, Bitootessa 2004, fuulee 10-29.
Tamene Bitima: “ON SOME OROMO HISTORICAL POEMS” – in, PAIDEUMA 29, 1983, pp. 317-325.
———————–
*- Taammanaa Bitimaa: gurree@web.de


text:
Saturday, July 26, 2014
Amboo:- Abbaan Alangaa Manni Murtii Waliigala Oromiyaa Sabboontota 52 Irratti Akka Murtii Sobaa Keenu Dirqami Wayyaanee Irraa Akka Itti Kennamuu Qeerroon Gabaase
Gabaasa Qeerroo Magaalaa Amboo Adoolessa 26,2014
Abbaan Alangaa Manni Murtii Waliigala Oromiyaa Ilmaan Oromoo Ambootti keessatti Wayyaaneedhan hidhamanii jiran irratti himata sobaa akka dhiyeessuu mootummaan abbaa irree Wayyaanee dirqama itti kenne. Yeroo ammaa kanattis ilmaan Oromoo Ambootti hidhamanii jiran keessa ilmaan Oromoo 52 irratti himanni soba dhihaate jiraachuu Qeerroon Ambo irraa gabaasa.
Guutummaa galmee himata Oromoota 52 waajjira mana murtii keessaa bahe kanatti akka itti aanutti dhihaata.
Abbaan Alangaa Manni Murtii Waliigala Oromiyaa Ilmaan Oromoo Ambootti keessatti Wayyaaneedhan hidhamanii jiran irratti himata sobaa akka dhiyeessuu mootummaan abbaa irree Wayyaanee dirqama itti kenne. Yeroo ammaa kanattis ilmaan Oromoo Ambootti hidhamanii jiran keessa ilmaan Oromoo 52 irratti himanni soba dhihaate jiraachuu Qeerroon Ambo irraa gabaasa.
Guutummaa galmee himata Oromoota 52 waajjira mana murtii keessaa bahe kanatti akka itti aanutti dhihaata.
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
mandag 13. januar 2014
QEERROON YUNIVERSITII HAWAASAAMAMAJJIIN 1GUYYAAN WBO HAALA HOO’AN KABAJAME.
Qeerroon Yuunivarsiitii Hawaasaa gaafa 2/1/2014 guyyaa ayyaana waboo haala hoo’an kabajatanii oolanii jiru. Haala kabaja ayyaana WBO isa bara kanaa kan bara darbee irraa kan adda isa godhu qabxiilee sadan tokkotu jira isaanis;
1.KEESSUMMOONNI KABAJAA HEDDUUN AYYAANICHA IRRATTI ARGAMANII ARGAA HEDDUU DABRSANII JIRU. Ergaan jaalli tokko dabarse akkas jetti; diinni keenya yoom illee fira nuuf hin ta;u waan ta’eef firaa fi diina keenya addaan haa baafannu.” BARA SIIF GAMTE NAMA ABBAA KEE AJJEESE WALIIN NYAADHU BARA SIIF MIJATE IMMOO GUMAA SAREE KEETII BAASI JEDHE.” Oromoon kamiyyuu waan isaa haa beeku haa kunuunsus. tokkummaan humna waan ta’eef tokko haa taanu , diinaf hin ergamnu keenyaf malee ergaa jedhu fa’i mana guutuf dabarsan.
2.HIRMAANNAN SHAMARRANII ISA BARA DARBEE IRRA DARAN HOO’EE MUL’ATE.
3.SABBOONTONNO OROMOO DANUUN ISAANII DHIIRAA DHALAAN UFFATA AADAN FAAYAMANII KABAJA AYYAANICHAAF SIIMBOO HIN JIRRE LAATAN
Walumaa galatti qabxiileen armaan olitti eeramuuf yaalaman kunniin ayyaana bara kanaa isa darbe irraa adda taasisu. Qeerroon yuunivarsiitii hawaasaa akkuma baratame sagantaa isaanii dungoo diimaa , magariisa, diimaa qabsiifachuun .fi akkasumas dungoo lakkoofsaa 2014 jedhu qabsiifatanii sagantaa isaanii haala hoo’an dabarsan. Walaloon hedduun onnee namatti hortuu fi quuqqaa garaa oromootaa daran madeessitu mana keessaa dhiyaattee jirti. Inni hunda caalaa nama gammachiisu immoo sabboontonni oromoo bara kana barnoota isaanii xummuranii eebbifaman kabaja ayyaana wbo isa bara dhufuuf spoonsara akka ta’an irbuu seenanii jiru.
Dhuma sagantichaa irratti walitti qabaan koree kabaja ayyaana bara haaraa yuunivarsiitii hawaasaa kolleejjii saayinsii fayyaa dhaamsa akkas jettu dabarse;
Ayyaanni kun ayyaana dur oromoon kajajaatin dhufe malee kan har’a namni dhuunfaa tokko kalaqe ta’uu beektanii oromoonni hundumtuu lafa jirtanitti waggaa waggaan yaadattanii akka ooltan jedha. Addunyaa kana irraa warra jalqaba calendariiykn dhaha uummata addunyaa kanaaf gumaachan keessaa uummanni oromoo isa tokko, sirni lakkoofsa isaas urjii dhahaa jedhama.Kanaafuu nuti oromoonni kaalendarii warri habashaa kalaqe kanatti fayyadamuu dhiifnee kan keenyatti dhimma haa baanu jedhuun ibsa baasanii jiru.
Abonner på: Legg inn kommentarer (Atom)


text:
Mootummaan wayyaanee poolisoota/hidhattoota isaa tarkaanfii WBOn du’anii fi madaa’an ija ummataa jalaa dhoksuuf osoo hin bari’in halkanuma sana kan kaase oggaa ta’u, kanneen madaa’an waldhaansaaf gara Finfinneetti akka dabarses beekuun danda’ameera.
Tuesday, May 27, 2014
WBOn Godina Kibbaa Irraan Sosso’u Kaampii Poolisii Magaalaa Moyyaalee Ganda 02 Keessatti Argamu fi Bakkoota Adda Addaa Weeraruun Kasaara Guddaa Wayyaaneen Irraan Geessisuun Beekame
(Madda Oduu ABO/MOA/Caamsaa 26, 2014) Gumaan barattoota Oromoo fi sabboontota Oromoo FDG fi Falmaa Mirga Abbaa Biyyummaa irratti humnoota faashistii wayyaaneen ajjeefamanii fi qaamaa hir’atanii lafatti hin hafu, ni baafama jechuun Tarkaanfii Haleellaa kan jalqabe Gootichi WBO Godina Kibbaa, dhaadannoo isaa itti fufuun Caamsaa 25,2014 guyyaa kaleessaa mooraalee poolisoota Wayyaanee ummata hiraarsan irratti tarkaanfii fudhatuun hidhattoota diinaa 18 ol hojiin ala gochuu Ajaji WBO Godina Kibbaa beeksise.
Abdii fi Gaachanni ummata Oromoo WBOn Godina Kibbaa Caamsaa 25,2014 guyyaa kaleessaa halkan keessaa sa’aa 2:00 irratti magaalaa Mooyyalee ganda 02 keessatti kan argamu qubsuma poolisoota Federaalaa sirna Wayyaanee irratti tarkaanfii boonsaa fudhateen kasaaraa guddaa diina irraan gahuu Ajaji WBO Godina Kibbaa beeksiseera.
Waraanni Bilisummaa Oromoo Godina Kibbaa tarkaanfii isaa itti fufuun guyyuma kaleessaa jechuun Caamsaa 25,2014 halkan keessaa sa’aa 2:00 irratti Ona Mi’oo magaalaa Iddii Lolaa keessatti kan argamu maadhee poolisoota Oromiyaa irratti tarkaanfii haleellaa geggeesseen kasaaraa du’uu fi madaa’uu diina irraan gahuu Ajaji WBO Godina Kibbaa hubachiiseera.
Walumaa galatti WBOn Godina Kibbaa tarkaanfilee bakkoota lamaanitti buufataalee poolisoota sirna wayyaanee irratti guyyaa kaleessaa fudhateen hidhattoota/poolisoota sirna wayyaanee 18 ol du’aa fi madoo gochuu fi meeshaalee adda addaa diina irraa buufachuu isaa Ajaji WBO Godina Kibbaa odeessa injifannoo MOAf ergeen beeksisee jira.
Mootummaan wayyaanee poolisoota/hidhattoota isaa tarkaanfii WBOn du’anii fi madaa’an ija ummataa jalaa dhoksuuf osoo hin bari’in halkanuma sana kan kaase oggaa ta’u, kanneen madaa’an waldhaansaaf gara Finfinneetti akka dabarses beekuun danda’ameera.
Poolisootni/hidhattootni wayyaanee tarkaanfiin irratti fudhatame kun ummataa fi barattootaan FDG qabsiisuuf deemtu jechuun sochii isaanii kan hordofan, kara deemaa cufa mirga sarbuun kan hiraarsan akka ta’an, kana malees maqaa deggertoota ABO ti; WBO isintu nu rukuchiisa jedhuun lammiilee nagaa kan hiraarsan akka ta’an oduun SBO dhaqqabe ifa gochuun, ummatni tarkaanfii fudhatame kanatti haalaan gammaduun, WBO galateeffatee eebbisuu hubachiisa.
Barattootaa fi ummata meesha maleeyyii karaa nagaan ba’anii mirga gaafatan irratti rasaasa roobsuun gocha duguuggii sanyii ummata Oromoo irratti kan raawwate wayyaanee fi ergamtootni isaa martuu gatii kan kaffalan ta’uu WBO Godina Kibbaa dhaadatee, tarkaanfiin bifa fedheetuu bakkaa fi yeroo barbaachise keessatti fudhatamuun kan itti fufu ta’uu diinaafis firaafis ifa godheera.
Dhuma irratti WBOn Godina Kibbaa, ummatni keenya barattootni/dargaggootni/Qeerroon Oromiyaa tarkaanfii gara jabinaa diinni fudhatuun osoo hin rifanne, olola afanfajjessaa fi kan sochii jalqabame irraa duuba deebisuu irratti akeekkate diinni oofuuf osoo bakka hin laatne, falmaa jalqaban cimsanii fi babal’isanii akka itti fufan jechuun yaamicha dabarsee jira.
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Hagayya 2014
Dhaabbii Keenyaa fi Kan Isaanii
Posted by Madda Walaabuu Press on 8/14/2014
Hagayya 14, 2014 | Gubirmans.com | By Ibsaa Guutama*
Ibsaa Guutama
Hagayya 2014
Dur dur bara barreessaan kun yero ijoollee ture namooti “Polotiikaa” (malbulcha) akka soba jechuutt ilaalu turan. Ilmoo namaa nagaan ni shakala hin se’amu. Kan baratan sana furaa gowwaatt ilaaluun ogummaa bulchaa godhanii dhiheessu. Gadaa kanatt yoo ilaallu furaan jara “gowwaa” kan dhugaatt hiiqu fakkaata. Kanaaf sobi dhugaa ta’eera. Kan aangoo, qubqabsiisii fi horii harkaa qabu sobee galuu danda’a. Yoo abbaa hirrooti bubbucuun waa’ee gocha yk abbaltii yakkaa saanii bu’aa ofii yk kan murnaa fudhachiisuuf soba adii gad dhiisanii mirkanii fi herrega mimicciran argan nama hin dhibu. Heeroti, qajeelfamootii fi ajajooti kan bahan abbaawummaa fi itt gaafatama abba abbaa agarsiisuuf jedhameetu, garuu dhugaan saa golgaa foddaa, laaqii duba jiru dhossuu tolfamani. Iyyaatiin finnaa fi qubqabsisoti gad dhiisan utuu yaada saanii fi madda saanii hin mirkaneeffatin liqimfamuu hin qabani. Caalaan saanii sobaa. Buusaaleen itt haanan gara garummaa walabummaa barbaachuu fi finnaa empayera demokratessanii akka jirutt tursuu agarsiisuufi. Garagarummaa kaayyoo taliila gidduu saani jiru juujuu qofatu hin argu. As irratt “keenya” jechuun kanneen walabummaa leellisan, “isaanii” jechuun mootummaa fi mormitoota amanamoo saa fi amanamoo ta’uuf deeman jechuufii.
Qabee saaf utuu hin ta’in akka inni itt tolfamee jedhanii dhaabi Oromoo maqaa qaban heera Itophiyaa hofkalchan hin turree. Ummati nan tajaajila inni jedhu tolcha saa irratt qooda hin fudhanne. Kanaaf danbii keessaa dhaaba tokkoo irraa waan wayyu hin qabu. Dhimma tolfameef, seeraan bulmaata fakkeessuu, tajaajileeraa, tajaajiluttis jiraa. Saanan hawaasa addunyaa, kan gargaarsa haala duree malee kennaafii bahe komee irraa oolchuuf, sirni gola hedduu labsamee ture (ango 56). Jecha Habashaa “Indaayamaahi xiraawu, indayibalaa gifaawu” (Akka si hin komanne waamii, akka hin nyaanne dhiibii) jedhutt dhimma bahanii kan barbaadan keessaa hambisuu akka dandahan waan beekaniif itt hin canqamne. Kanaaf kennata gufachiisuun galmeeffamuu duraa jalqabee hanga darbansa duubaatt yayyabamee shaakalamaa ture. Sirna empayeraa irraa kana caalaa wanti eegamu hin jiru. Kennata qajeelaa fi bilisi hafee nagaan jiraachuu eeggachuunuu dordhummaa dha. Bulchooti akka wareegama saaniin aangoo argatan yeroo hunda beeksisuu.Yoo barbaadde akkuma keenyatt argadhu jechuu saaniiti. Karaa kanaan abaabilee saanii “shiftoota” irraa adda addummaa hin qabani. Yo dirqaman malee Habashaan waan dudhaa saanii fedhaan yoomuu gadi hin dhiisani jechuu dha.
Kanneen heericha tokkummaa empayera kolonii Habashaa labsu fudhatan Wayyaaneen demokraatoftee dhiistee akka jarrii dhihaa jedhanitt “mormituu amanamtuu” ta’uun galmeeffamaniiru. Seena Habashaa keessatt mormituu tahu kan jedhamaniin yeroon itt waldandahame hin turre. Angoo kan fudhatu mormituu didaa qofaa. Kana mirkaneessuuf seenaa saanii Teedroosii kaasee hanga hardhaati kan nagaan angoo waljijjiran dhibuu ilaaluun ni gaha. Empayerri uumamuun dudhaa sana caalaatt gad jabeessee. Utuu buusaa qaama saatt hin caccabin seenaa keessatt empayerri demokratawe hin jiru. Kanaaf irbuun mormitootaa, hundaaf demokraasii fiduu, agarsiisa daguutii. Seenaa sana jijjiiruuf wareegama baasuun qooda koloneeffatamaa mitii. Akeeki mormituu seenaa sana jijjiiruu utuu hin ta’in kan aangoo irra jiru bakka bu’anii jajjabeesuu dha. Haasaan waa’ee demokraasii holola kennataatt akka minyaawu godhuu qofaa. Qabsoon cunqurfamaa gooftolii gidduu filachuuf utuu hin ta’in birmadummaa ofii gonfachuufii.
Gabaabaatt garaagarummaan mormituu amanamtuu fi sochiin walabummaa, sochooti walabummaa ummatooti hundi nagaa, birmadummaa fi walabummaa akka barbaadan amanu. Kana argachuuf dura qabaa diinaa fi hacuucama jala bahuu qabu. Waa’ee ummatoota kolonummaa jala jiranii fi saba koloneeffataa yaaduuf tokko tokkoon saanii of bilisomsanii olla waliin dhoofsisuuf fedha walaba qabaachuutu irraa eegama. Oromoon kanneen akka walqixeett wal ilaalani fi fedha walii walii ulfeessan wojjin diriira dhoofsisaatt dhihaachuuf rakkina hin qabu. Yoos qofa kan isaan hariiroo saanii fuulduraa hala duree malee waliin dhoofsisuu kan danda’an. Mormituu kaan kaan Oromoon bilisummaa kanneen biraaf loluu fi empayericha demokratessuu irratt qooda fudhachuuf dirqama qaba jedhu. Walabummaa Oromiyaa ni mormu. Akeeki afoo mormituu amanamtuu mootummaa angoo irra jiru, Wayyaanee, fonqolchanii bakka bu’uu dha.
Sochoota walabummaaf qabattee guddaan mootummaa fonqolchuu utuu hin tahin empayera diiganii bilisummaa kanneen jala jiranii mirkaneessuu dha. Sun dhoofsisaan yk qabsoo hidhannoon dhugoomuu dandaha. Waan hogganoota empayerichaa ilaalutt turfachuu haa tahu kosiitt dabuun dhimma ummata saniiti. Oromiyaa walabi yoo gaafatame olloota karaa saanii barbaaduu irratt gargaaruu danda’a malee bulchoota hin filuufii. Tokkummaan ofuma saan nafii fixataa hin qabuu, yoo kan tokkoomuuf deeman fedha fixataa qabaatan malee. Akka biraatt, walqixxummaa ummata hundaa fudhachuu, mirga saanii hiree sabummaa ofii ofiin murteeffachu fi seeraan bulmaataa fudhachuun haala waa hunda dursuu qabu. Sochooti bilisummaa, dhibamuun mirga murnaa, mirga abba tokkootaa irratt dhiibbaa qaba jedhu. Kanaaf tokko kan biraa malee dhahamuu hin danda’uu. Mormitootaaf mirgi abbatokkee kan murnaa sirreessuu dandaha. Sana jechuun isaan waa’ee mirga abba tokkee waliigalaa malee kan walabummaa Oromiyaa hin dubbannu jedhu. Gaaffii sabaa, waldaa dubartii, waldaa qotee bulaa, iddirii kkf waliin tarree galchu.
Sochooti bilisummaa yoo koloneessitummaan see hin raawwanne Itopiyaan demokratawuu hin dandeessu jedhanii amanu. Kan mootii amma jiru bakka bu’u fedu, bulchaan isaan addda tahuu hin dandahu. Empayerri humnaan malee hin bulfamu. Kan Wayyaanee bakka bu’u hundi tokkummaa empayeraa humnaan tissue malee dhugaa amma jiruun utu diddaa sabboonotaa gara jabinaan gadi hin qabin bulchuu hin danda’u. Kanaaf maqaa jijjiiruu yoo hin ta’in ummatoota Itophiyaaf garagarummaan fidan hin jiraatu. Kanneen hawaasa sabgidduu fi sabboonotatt sagantaa keenya gurgurre gargaarsa argamsiifna jedhan isa angoo irra jiru hanga nama locutt komachuu fi tokkummaa tokkummaa jechuu malee qurrama gurguddaa jiruuf filmaati dhiheessan hin jiru. Xaxaa dudhaa imperial beekamaa irraa gargar of baasuu dandeenye. Gaagaa barbaachisu fudhatanii gargar bahuu irra, lakkuu walitt maxanani dhalatan tahanii hafuu filataniiru.
Akka maqaan saa agarsiisutt ABOn bilisumaa Oromoof dhaabbata. Ilaalchi addunyaa inni qabu akka sagantaa malbulchaa saa irratt agarsifame. Amantee jabaa kan Oromiyaa irratt saba Oromoo qofatu moo’ummaa qaba jedhu irratt hundaawaa. Kanneen danuu seenaan jiraattota Oromiyaa tahan biroon hanga moo’ummaa Republika Walaba Oromiyaa fi heera see fudhatanitt Oromiyoo dha. Egaa qabsoon ABOn gaggeeffamu mirga hiree ofii ofiin murteeffachuu sabaa hanga walabummaati Oromiyoof mirkaneessuuf. Dhoofsisi mirga Oromiyoo kana hin beekiniif, dhaloota sammuu walaba qabu kamiinuu fudhatama hin qabaatu. Kanaaf rifaatiin firii hin qabne boonaa fi jibba hin taane irratt hundaawe kan gargaaru wal dhaala abbaa hirrootaa, nagaa, tasgabii fi misaa godinichaaf hubaa tahe qofaa. Itt fufa empayeraa raggaasisuuf bara kana illee kanneen tuqii tahan, Oromoo fi halagaa nagaan waliin jiraatan walitt naquuf yaalan jiru. Kanaf keettoo ofirroo ummata nagaan jiraatan gidduu facaasaniiru. Isaan sun namoota nagaan jiraataan Oromoo isaan dandahe jirachise tuffachuu fi salphsuutt akka bobba’an kakaasuu yaalaniiru. Hamaa gahun jarjaraan hubamuu dandaha. Tuqiin adaba seeraa jalaa miliqxuu fi kanneen halaalaa tuttuqan saaxilamuuf bara eggatu. Oromiyoo nageeyyiin waliin jiraataa qabsoo bilisummaa fi misooma Oromiyaatt bobba’u dandahu.
Oromiyaan yeroo hin beekamnee kaasee biyya seeraan bulmaataa fi Gadaa demokrasii turte. Akeekota sana kan qabsaawota Oromoo masaku. ABOn nagaa fi gamtaan olla fi addunyaa waliin jiraachuuf deggeruu saa mirkaneesseera. Tokkummaan malbulchaa dantaa sabaawaa walii waliif kabajuu irratt hundaawe ummachuun akka dandahamus lafa kaa’eera. Tarsimoon saa qabsoo nagaa fi barbaachisaa yoo ta’u hidhannooti. Haalli Itophiyaa keessa jiru qabsoo nagaaf waan hin tolleef 1974 ka’ee qabsoo hidhannoott bobba’e. Ala hedduu rakkina jiru nagaan furuu yaalee hin milkoofne. ABOn buubaa hidhatee dhufe ummata irraa facisa malee ummata hin hidhanne nagaa irratt harka saa kaasee hin beeku kunis daafa sanaan dhufu sodaachuun utuu hin ta’in seera dudhaa Oromoo fi aadaan safuu waan ta’eefi. Oromoon dirree diliitt namaa hin hilu ta’a isaa alatt garuu boojuuttillee hin bu’u. Oromoon nammi hundi akka dudhaa saatt obbolummaan mirga walqixeen yoo itt dhufan ni jaaldhata. Oromoof fedha ofii kan biraa irrati fe’uun daba.
Akka olitt himamett ABOn dhaabbii kanneen mirga Oromoo hiree ofii ofiin murteeffachuu fudhatan waliin waldhibdee nagaan fixachuu agarsiisaa dhufe. Kun mirga ilmoo namaa halle dhuunfataa eenyuu hin qoqobamne tahuu amana. Kora Paris 1993 irratt mormitooti mirgicha erga fudhatanii Kora Shaggar irratt argamuuf waliigaluun kanaaf ragaan tokko. Garuu mootummaan miseensa jila saa yoo hidhu waligaltechis murnoota mormitootaa walgahaniin ni ganame. Heerri fakkeessaa kan aangoo irra jiruu bilisummaa walgahii tumeera; garuu hojii irra olchama jedhee dhooftuu sobaa irraa enyuu hin eeguu. Kanneen bulcha jiru bakka bu’uuf dharra’aa jiran aangoo tumaa kanaa hagam soba tahus ni mormuu. Wayyaaneen hojii irra oolchee dhiisee aangoon heera saa 39 tumaa mirga ilmoo namaati. Sun maaf heera irra ta’aa jedhanii mormuun eenyuufuu namummaa bahuu yoo tahu sun ilmaan koloneeffamoon mormame taanaan gantummaa taha. Malbulcheessitooti Habashaa kan aangoo 39n mormaniif eenyummaan kolonooti addatt qaban isaaniin ukkaamamaa bahe akka hin beekamneefi. Yeroo kolonooti takaallaa kutatanii lamuu itt hin deebinu jedhanittt isaan hardhallee dubbee saanii fudalii imperiyalummaa irraa gargar bahuu hin dandeenye.
Ilaalcha duubatt hafaa akkasiiti akka ummati Afriikaa sagalee tokkoon hin dubbatanne kan tolche. Afriikaan si’ ana keessa deebii kolenoomaan doorsifamaa jirtii. Fageessanii ilaaluu dadhabuu saanii qofa utuu hin ta’in humnooti garba gamaas akka isaan afaan tokkon hin dubbane fedhu. Afriikaa keessas keetoleen isee gurgurachuuf qophawan jiru. Ummatooti naannaa rakkina gidduu saanii jiru gad ta’anii dhoofsisun furmaata argamsiisuun amma. Gurguddooti Habashaa durdurii surraa saanii durii gatanii kan darbe sirreessuun hundaan nagaa buusuuf hordoftoota saanii masakuu qabu. Gaaffiin tokko tokkoon murnootaa gaafatan deebi utu hin argatin ejjennoo saanii aarsaa guddaa itt baasaa dhufan jijjiiru jedhanii eeguun gowwummaa yk tuffii dha. Wal qayyabachuuf yaadi toolaan jiraannaan nagaan ni bu’a. Ummatooti Afrikaa yoo harka walqabatanii ka’an qabeenya jarri kaan gorora coccobsaniif irraa buufachuu fi akka xaxaa sadoo kukutan gargaaraa.
Aanga’ooti fi diinagdooti guguddoon addunyaa, namoota mirga ilmoo namaatt roorrisaniin bulfamanuu haalli biyyoota Afrikaa keessa jiru akkuma jirutt turuu saa barbaadu. Kaan kaan kan sababfatan dhimmaa keessaa biyyootaa quba hin keenyu kan jedhu. Garuu yero jaraaf meeshaa lolaa, leejjisa fi bajeta ittisaa fi qaruuteef kennan hangammeessa walfakkaataa hin hordofani. Hanga dantaa saanii eegsisaniifitt hallekaas (mootora) abbaa hirrummaa cululuqsuu leellisuu. Afriikaa kan dhufan qabeenya see bolquufi malee gadadoo ummata see dandamachiisuuf miti. Saamtuu, ummata seeraan abbaa itt ta’e qabde waliin akka dubbachaa jiran itt hin dhagahamu. Dhiheenyuma kana bakka Ministeera alaa FAT (USA) waliin walgahaa turan irraa mayila shantama caalaa hin fagaannett qalooti Finfinnee barattoota Oromoo, barsiisota, cireessota fi ijoollee lakkoofsa hin qane gad ciraa turani. Namoota dhiiga ummata bulchanii lolaasaa jiran akka lolaa walfakkaataa Sudaan kibbaatt tahaa jiru dhaabsisan mari’atanii ka’an. “Dajaach Habtee egaa hin galtee sattee boongaa galafatee dubbiin busee karaatt haftee?” jedhan jedhama warri Anfilloo.
Sabbonoti Oromoo addunyaa keessa jiran hundi aarii saanii mootummoota anga’oo hundatt ifsataniiru. Iyyaatiin sun utuu jiruu qaliin ijoollee Oromoo walgahii “US-AFRICA Leader Summit” jedhamu galma mootumma Amerikaatt afaramani. Hunduu akka walii waan ta’aniif kan ijoollee qaluu waliin hin teenyu jedhanii hogganoota Afrikaa keessaa kan morman hin turre. Hariiroon sabgidduu jabinaa fi beekumsa taatotaa irratt akka hundaawuu beekamaa dha. Kan murna dadhabaa hin amanamne miiltoo godhatu hin jiru. Garuu sun yakka oofkalchuu fi mataa “shororkeessotaa” bashannansiisuuf hayyama hin kennu.
Oromoon amantoota guguddaa hunda of keessaa qabu. Gamummaa fi karisummaan hin beekamani. Caalaan saanii gidduutt of harkisu. Hamajaajoti Oromoo baayyina lakkoofsa nambiyyoota Oromiyaa mosliman irraa ka’uun addunyaa baragsiisuu yaalan jiru. Jechi mirkanii hin taane irraa ka’u hundi murtii dogoggoraatt geessuu dandaha. Karisummaan nagaa addunyaa qofaaf hamaa kan ta’u osoo hin taanee warraaqsa Oromoo ol adeemaa jiruufillee hubaa dha. Kanaaf akkuma kan Oromiyaa qabatee jiru of irraa kaasuuf godhu karisummaa kara fedhee dufus dammaqee eeggachuun dantaa saatii. Bulcha Itophiyaaf kan hacuuccaa saan mormu hundi “gooltuu” dha jechuun akka hundi gurra qeensu tolcha. Gaaga’amtooti kanaa garri caalaan sabboonota Oromooti. Ragaa qabataman utuu hin jiraatin deggertuu gooltuu jedhamanii booqaan itt maxxansame jira. Kun duubatt dhiittachuun, itt bahisaa kan se’an irraa fagoo akka tahuu ifaa dha. Nammi tokko hagam sarmaa ta’ullee yeroo keenyanitt hirkifamu hobbaatii saa kan beeku hin jiru. Akki itt dhalootee of oolchuun nammi deebii itt kennu mancaasaa fi kan kanaan dura hin argamne ta’uu dandaha. Gadooda Oromoo dhaggeeffachuu dhabuun miira saanii jijjiirisuu akka dandahu beekamuu qaba.
Beekumsa nama taraaf “gooltummaan” haala dursee hin beekamne haleellaa utuu hin yaadin nama nagaa hin hidhanne irratti bakka fi yeroo isaan abjuunuu hin yaadnett tolfamu. Kun buta, dhoosa, sagaleen sodaachisaa yk ajjeechaa haamaa fi laala qabeessa ta’uu dandaha. Sun karaa fedheyyuu qabsoo ummataa roorrisaa ofirraa ittisuuf tolfamu dabalachuu hin qabu. Si’ana garuu furaan saa kan roorrisaa irratt qabsoo hidhannoo gaggeessan hunda akka golgu godhamee jira. Aanga’oo gurguddan “Goolii” irratt lola gaggeessaa jiru. Dulaaf miltoon fedha qabu ni hawwatam. Kana irraa kan ka’e bulcha roorrisootaa kan maqii “gooltuu” jedhu dhahaniin salphaatt gowwomuun duruunfatanii gochaaf sardamuu dandahu. Utuu namoota aangoo irra hin jirre hunda jechuu ta’uun fixaqacceett hin geessinii fi midhamtoota hamaa caalaatt hin dhiibin maal jechi shororkaa (goolii) yabboo sabgidduutt furamuu gaafata. Kan malee hariiroo sabgidduu hubuu dandaha.
Oromoon akka sabaatt yk dhaaboti malbulchaa saa namoota nagaa sanyii fi amantee kamuu irratt harka kaafatanii hin beekanii. Yoomallee dirree dilitti jannummaan saanii daangaa hin qabaatin gooltuu ta’uuf miira sabaawaa akkasii hin qaban. Kanaafi maqaballeessa diinaaf qaammi sadaffaan raga bahu kan hin jirreef. Malbulchessoti Addunyaa caba mirgi of ibsuu namoota hanga tokko irra hidhaa gaheef mootummaa yoo balaaleffatan ni dhageenyaa, garuu Oromoo kumoota sobaan gooltuu jedhamanii hidhaatt guuramanii fi ajjeefaman callisanii darbuu filatani. Bu’aan waatattaa kan isaan nafii keenya ulfooo jedhanii dhaadatan caaleef jechuun malbulchi kaayyoo irra haanuu jechuu dha.
Golooti malbulchaa tokko tokko “Kiristiyaan Demokratic” jedhamaniif seefiin kirri namatt hidhu jechuumitii. Akkasumas yoo sochiin bilisummaa Oromoo “Adda Islamaa yk Adda Waaqeffannaa kkf. Bilisummaa Oromoo”yoo ofiin jedhe addatt ilaalmuu hin qabu. “Islamist” kan jedhaman ijaarsa sabaawoo mitii. Sabgiddeessoo dha. Kanaaf ijaarsi bilisummaa Oromiyaaf dhaabbate qooqa Islamik jedhu itt suteef gubaan “Islamist” jedhamuu itt bahuu hin qabu. Bu’ursaan jaarmaa amma hin jirree yeroo hunda dhahamu (lubbuun saa qabbana haa ciistu) akka goota sabichaatt kan beekamu ummata saan jaallatamaa fi ulfaataa kan ture. Sochiin bilisummaa Oromoo, Oromoo godinaa fi amantee adda addaa hiriirsee wareegama dhumaa waliin baasaa jiru. Godinaa fi amanteen isaan gargar baasuu yaaluun sobduu ta’uu dha.
Ummati empayerichaa hundii ummatoota kibbaa kan Oromoo, Somaalee, Affaaryk kanneen biro dabalatu nagaafi ulfinaan beela fi roorroo irraa bilisa ta’anii jiraachuun hawwa saaniiti. Ummati Habashaa taraan, kana irraatt hawwaan garaagarummaa hin qaban. Garuu waggoota dhibban darbaniif kan birmadummaatt gufuu tahani hafan gurguddoo Habashaa aangoo irraa fi alaa dafqaa fi qabeenya saboota biraan jiraataa bahanii. Lolooti hundi kan ummataa utuu hin ta’in kan saanii turani. Nuti nagaa fi birmadummaa godinichaa fiduuf empayerichi diigamee kan fedha ofii malee qabaa saa jala jiran hundi gad dhiifamanii hariiroo fulduraaf birmadu kan tahantu dhoofsisa jenna. Isaan ejjennoo kanan duubatt hafaa, fottoqsaa fi dubatt harkisaa dha jedhu. Afriikaan dureeyyii garba gamaaf qircamuuf dorsifamaa jirtii. Nammu yoo isaan dhaabu hin dandeenye Afrikaaf keessaa waa buusuuf dhoofsisuu dandahuu qaba. Garuu godinaa keesssatt utu wal qayyabannoo uumuun hin dandahamin waa’ee Afriikaa dubbachuun abjuu dha; abjuu gaaf tokko guutinna jennu. Hangasitt namooti dhiigaa jiraatu, garuu dhalootaa dhalootatt waa’ee egree ifaa abjoochuun itt fufa.
Ulfinaa fi surraan gootota kufaniif; walabummaa, walqixxummaa fi bilisummaan kan hafaniif; nagaa fi araarri Ayyaana abboolii fi ayyoliif haa tahu!
Hagayya 2014
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
“Ofiinuu Duutii Maaf Of Huuti?” – Labsi ‘Yeroo Atattamaa’ TPLF labsite Ilaalchisee Ibsa Hooggana Jiddu-galeesa Qeerroo Bilisummaa Oromoo irraa Kenname
Wareeegamni Qerroon Bilisummaa Oromoo gootummaan gumaachaa as gahe ummata keenya guyyuu gara Bilisummaa isatti dhiheessaa jiraachuun dhugaa haalamuu hindandeenye dha. TPLFtti guyyaan dukkanawaa dhufuu isaaf labsi isheen mata duree ‘yeroo atattamaa’ jedhuun labsite kana caalaa ragaan guddaan hinjiru. Qabsoo hadhawaa Qeerroon Bilisummaa geggessaa jiruun gartuun yeroo dheeraaf olaantummaa siyaasaan of bokoksaa turte kun guyyaa irraa guyyaatti caccabuu,salphachuu fi diigamuu erga eegaltee bubbulteetti. Gootummaan Qeerroon agarsiisaa jiru mootota TPLF guyyaa saafaa abjchisuu erga eegalee oolee buleera.
Labsiin TPLF ummata keenya irratti labiste kunis Qeerroo Bilisummaa Oromoo caalmaatti qabsichaaf hiriirsa malee tasa of-booda kan hindeebifne ta’uun isaa firaafis ta’e diinaa ifa ta’uu qaba. Ammaan booda taattaaffiin TPLF gootu marti yoo guyyaa du’a ishee gabaabse malee gonkumaa bara angoo ishee dheeressuu hindanda’u. Qeerroon Bilisummaa kafana soba TPLF bara dheeraaf marxifachaa turte sana irraa mulquun bifa dhaloota ishee isa dhugaa, of-irrummaa siyaasaa fi dhiphummaa sanyiin guutame sana addunyaaf saaxileera. Mootummaan ishee rommaa jiraachuu, ummata biratti jibbamtuu fi tuffatamtuu ta’uun ishee, akkasumas nagaa biyyattii eeguuf dandeettii fi amantaa gaha kan hinqabne ta’uu isheef labsii isheen baafatte kana caalaa ragaan hinjiru. Guyyaan isheen yeroo maayyiif angoo biyyatti irra fonqoltus fago hin ta’u.
Qeerroon Bilisummaa Oromoo Gabrummaatti Xumura gochuu akka kaayyoo isa anagafaatti erga labsee waggaa guutuuf deema. Yeroo gabaabdu kana keessatti muratnoo olaanaa agarsiiseen, danbalii siyaasaa biyyatti guutummaatti jijjireera. Mootummaan TPLF hunde-dhabeetti ta’uu ishee gootummaan saaxileera. Ummatni keenya humna-qabeessa qofa osoo hintaane handhura siyaasaa biyyatti fi wabi nagaeenya godina Gaanfa Afirikaa guutummaa ta’uu isaa mirkaneessera. Sochiin Qeeroo mootummaan dantaa ummata keenya moggeessuuf imaammatu hundi tas-gabbii tokko illee qabaachuu akka hindandeenye addunyaa qaabachiiseera. Qeerroon akka qaama qabsoo Bilisummaatti dhaloota haarawaa dammaqsee, ijaaree, bobbaasuun yeroo gabaabaa keessatti injifannoolee siyaasaa gurguddoo saba keenyaa gonfachiiseera. Qeerroon fuulaa fi fuulatti diina saba keenya waliin wal hudhuun hamilee sabni keenya of angomsuu irratti qabu danboobseera.
Sirnoota of-irroo biyya keenya hoongeessa as gahaniif TPLF isa maayyii akka ta’u gochuun dirqama qabsa’ota biyyatti guutummaa addatti ammoo kan sabboontota ilmaan Oromooti. Gartuu saba keenya diinummaatti imaammatee kun yoo hundeedhaan angoo irra buqqa’e malee Bilisummaa Saba Keenyaa fi Walabummaa Biyyaa keenya tasa hinmirkanaa’u. Mirga dhalootaa fi seeraan qabnu kana gonfachuuf akka saba hiree isaa murteeffachuuf qabsa’uu tokkootti xiqqaa-guddaan, dhiiraa-dhaalaan ijaaramnee warraquun yeroon isaa amma. Keessattuu, humna, beekumsaa fi qabeenya keenya walitti qindeessinee diina sanyii keenya duguuguuf abbalaa jiru kana qolachuun dirqama dhalootaati. Ummatni keenya keessaa fi alatti sochii isaa qindeeffatee gartuu aangoo mootummaatti da’attee saamicha dangaa hinqabne sabaa fi biyya keenya irratti raawwachaa jirtu buqqisuuf waan isaaf danda’ame maraan qabsoo isaa utubuun waajiba.
Sochii mirga keenya gonfachuuf goonu keessatti ammoo waan hundaa caalaa harka diinaa jabeessinee of irraa eegachuun barbaachisaadha. Dinni gantantaraa jirtu kun qabsoo keenya qancarsitee guyyaa kufaatii ishee dheereffachuuf dhagaa hingalagalchine hiqabdu. Mooraa qabsoo saba keenya dantaalee bubuutuu taateen qoqqooduuf tattafachaa turte, ammaas tattaafachaa jirti. Dantaa saba keenyaaf jecha gartuu dhiiga obbolaa keenyaa kumaatamaan dhangalaasaa jirtu kana waliin hariiroo siyaasaa bifa kamiiyyu qabaachuu irraa sabboontotni keenya dammaqiinsaan akka of eeggatan Qeerroon dhaamsa lamummaa dabarsuu barbaada. Keessattuu, qabsaa’onnii fi aktivistoonni keenya biyya alaa keessa socho’aa jiraan shira TPLF karaa kitillayyoota ishee qabsoo Oromoo irratti xaxuuf yaaltaa jirtu irraa jabeessanii akka of eegatan dhaamsa qabsoo dabarsuuf feena.
Ummatni Oromoo Bilisummaa isaa gonfachuuf guyyuu wareegama qaalii gumaachaa jiraachuun isaa ifaadha. Haata’u malee firii wareegama kana saamuuf kanneen karaa boroo duubaa diina waliin walii-galtee gochuuf yaalan mumullachaa dhufaniiru. Isaan kun qabsoo Oromoo dhiiga obbolaa keenyaan injifannoolee cululuqo galmeessaa jirtu kana irraa akka harka isaanii xurii dafanii sassabatan akeekkachiifna. Dalagaan bifa kana sagantaa diinichaa fiixaan baasuuf tattafachuu waliin wal gita waan ta’eef Qeerroon ni balaaleffata. Guyyaan qabsoo itti-fakeessaa geggessan sun darbuu isaa namuu hubachuu feesisa. Bilisummaan saba keenya kennaa TPLFin osoo hintaane gootummaa ilmaan isaatiin kan dhugoomu ta’uun dagatamuu hinqabu. Kana malees, osoo dirqama sirnaa hinqabaatiin qaamni tokko illee Qeerroos ta’e ummata Oromoo kallattiin diina of irraa falamchaa jiru sana bakka bu’ee waliigaltee bifa tokko illee diina waliin mallateessuuf mirga kan itti hiqabne ta’uu isaa firaafis ta’e diinaaf ifa gochuu barbaanna.
Sadarkaa qabsoon keenya amma irra jirtu kanatti ummatni Oromoo qee’ee fi qabeenya isaa oolfachuuf wareegama qaqqalii kallattiin baasaa jira malee, Bilisummaan kiyyaa Atlanta fi London ykn ammoo Oslo fi Berlin irraa naaf dhufa jedhee eegachaa hinjiru. Kanneen Qabsoo sabicha handhura biyyaa irraa gara sochii diasporatti haqaaquun ittiin of beeksisuu yaalaa jiran hundi dalaga fokkataa kana irra atattamaan akka of qusatan carraa kanaan Qeerroon dhaamsa Oromummaa dabrsuuf fedha.
Maayyii irratti ummatni Oromoo milkaa’uu qabsoo isaaf bakka jiru hundaatti wareegamaa fi ittisa barbaachisu gumaachuutti akka cichu Qeerroon waamicha qabsoo dabarsa. Atakaaroo hinbarbaachifne moora qabsoo Oromoo keessaa dhabamsiisaa, aadaa wal amantaa fi wal irratti amantaa guddifachaa deemuun milkaa’ina qabsoo keenyaaf wabii ta’a. Guyyaan TPLF Finfinnee keessaa bookisuu dhaabdu gabaabbachaa dhufeera. Guyyaan ummatni keenya afaan qawwee alagaa jalaa ba’u dhihaateera. Bilisummaan keenya tattaaffii tokkoo-tokkoon keenya guyyuu goonu irratti hundaawa waan ta’eef, namuu qooda isaa ga’ummaan akka gumaachu dhaammataa, Qeerroon Bilisummaa qabsoo sabni isaa miraga ofii gonfachuuf geggessaa jiru kan yeroo kamuu caalaa finiinsuuf murteeffachuu isaa carraa kanaan Lammii isaaaf mirkaneessuu fedha.
Gadaan Gadaa Bilisummaati!
Injifannnoon Ummata Oromoof!
Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Onkolooleessa 11, 2016


text:
Ooksijiinii
Saayinsii keessatti, ooksijiiniin elementii keemikaala yoo ta'u mallattoo kemikala O qaba; lakkoofsi atamii ooksijiinii 8. Maqaan ooksijiinii jedhamu kuni jecha Afaan Giriik lama irraa dhufe, kunis oxys - asidii fi -genēs - midhagsa jedhamaan irraa dhufee. Gara jalqabaa jaarraa 18ffa irratti, Oontuwaan Laavoziyeen(Antoine Lavoisier), maqaa ooksijiinii, burqaa lameen Afaan Giriik olitti ibsamaan irratti hunda'udhaan maqaa kana baseef. Kunis ooksijiiniin waan asidii hundumaa keessatti argaman se'eet. Ergaa suniin bodaa garuu hikaan asidii jijjiramerra. Ooksijiiniin vaalensii 2 qaba. Lafa irratti ooksijiiniin kunii elementota biraa wajjin kovalentiin yokan ionikiin walitti-qabame argama. Fakkenii kompawondoota ooksijiinii of keessaa qaban bishaan (H2O), biyyee (silica, SiO2), fi sibila dammeessa'aa (iron oxide, Fe2O3).
Ooksijiiniin diatomic (O2) ta'e kunii kutaa qilleensaa guggudo lameen keessaa tokko dha. Kunii immoo yeroo footosinteesisii(photosynthesis) biqiltootaan yoo bafamuu, bineensottaf immo aerobic respiration keessatti isaa barbaduu. Kunii immo Anaerobic organismsiif waan hamaa yoo ta'u lubbu qabatotta yeroo duraaf jiraachaa turaanin akka kosii (waste) hamaa bafamaa ture.
Ooksijiiniin triatomic (ozone, O3) ta'ee kuni raadiyeeshinii kessaan kan umamuu yoo ta'u kunis kutaa atmosferaa gubbatti umama, kunis raadiyeeshinii Altiraavaayoleetii (UV radiation) nurra dhowwuun nu qarqara.


text:
Ati nama Waaqayyoo ta'uu of shaakalchiisi. Inni immoo waan nama Isaa taateef si kabajaa! Waaqayyo namoota Isa dhaga'anii fi Isaaf abboomaman, namoota immoo dhimma isaanii hundumaatiif Isa amanatan raawwatee hin gatu.
Seenaan Abrihaam isa kana sirriitti nuuf mirkaneessa.
Abrihaam Waaqayyoon dhaga'ee waan itti maxxanee fi hirkatee ture hundumaattii adda of baase.Qannoo fi gammachuu biyya ofii isaa keessa jiraachuu, Lammii ofii isaa gidduu jiraachuu,akkasumas mana abbaa isaa keessa jiraachuu irraa argachuu danda'u hunumaa Sagalee Waaqayyootiif jedhee dhiisee adeeme.
Yeroo baay'ee waan shaakalanii fi keessatti guddatan tokko dhiisuun gatii nama baasisuu fi annisaa nama gaafatu qaba. salphaa miti jechuu kiyya.
Abrihaam, egaa, abboomamuu dubbii fi jajaja Waaqayyo biraa isaaf dhufeef godhe irraa kan ka'e, waantoota nama mararan, yookiis jireenya isaa keessatti sona/gatii guddaa qaban akkasii dhiisee adeeme (Uum.12:1-).
Wantoota jireenyaaf nama barbaachisu jedhamanii yaadaman Waaqayyoof jedhanii dhiisuun immoo matuma isaattuu, Waaqayyoon caalchisanii jaallachuu fi amanachuu jedhama.
Ati Waaqayyoon wantoota biroo hunduma irra caalchiftee ni jaallattaa? Ni amanatta immoo? [Deebii kee ofiif deebisi]. Ati akkas goota taanaan, akkuma Abrihaamiin jedhe, Waaqayyo har'a akkas siin jedha"Gatiin kee na biratti guddaa ni ta'a!" (Uum.15:1) Akkuma Daawwitiin jedhes, "Inni waan ana jaallattee anattis amanateef, ani immoo ulfinaan ol isa nan qaba!"(Faarsaa.91:14-15).
Seenaa keessatti namni Waaqayyootti balleessaa muruu danda'e, kan Isa adabee beekus hin jiru; gara fuula duraattis hin jiraatu. Kana jechuun immoo, Wanti Waaqayyo yaadee karoorsuu fi hojiirra oolchu martuu siirri dha jechuu dha!(Bahuu32:4; Nehi.9:33;Far.145:17;119:137-138;Mul.19:7) Kana irraa kan ka'es, Inni eeyyuun iyyuu hin sodaatu.
Kan baay'ee nama dinqisiisu garuu, Waaqayyo warra Isa dhaga'anii fi Isa amanatan ni kabaja. Yaadaa fi karoora Isaas isaanitti ni beeksisa (Uum.18:17;Far.25:14;Amos.3:7;Yoh.15:15). Inni fedhinnaa ofii Isaatiin isaaniif gaafatamummaa Isaa ni calaqqisiisa. Haaluma kanaanidha, kan Inni gara Abrihaam dhaqee, waa'ee murtii SOdomii fi Gamoraa irratti murteessee ture kan itti beeksise (Uum.18:17). Abirihaamiin gaddisiisuu, komachiisuu fi gaaffii itti uumsisuu hin barbaanne ture. Yoo Abrihaam, Waaqayyo irratti aangoo hin qabu ta'e iyyuu, Waaqayyo fedhee, dhoksaa waan gochuuf jedhuu isatti mul'ise. Abrihaamis hamma sababiin inni qabu harkaa dhumutti yaada Isaa geddarsiisuuf yaale. Haa ta'u iyyuu malee, yoo yaadi Abrihaam jedhu sirrii ta'eef, Abrihaam bira dhugaan yoo jiraateef, Waaqayyo yaada Isaa geddaruu akka danda'u illee itti himee ture. Rakkoon isaa garuu, Waaqayyo hamma Abrihaam beeku qofa beeka miti, isa Abrihaam argu qofaas arga miti. Waaqayyo gola hin arginee fi icciitii hin beekne hin qabu.
Aabbee, Waaqayyo si beeka! Waaqayyo naannoo kee beeka! Waaqayyo iyya kee ni arga. Akka ati hin miidhamneefis siif of ni eeggata. Atis garuu, Isaaf owwaadhu! Isa dhaggeeffadhu! Isaafis abboomami! Inni immoo gadi siif jedhaa!


text:
torbanuma sana keessa M/B qophaa’inaa Naqamtee keessa seenuun koottuu jedhanii isa waaman Innis dhimmi diinota warra dhiiga Oromoo dhangalaase bira na fidu hin jiru jechuun, didee biraa deeme, jarris torban kana yoo ati ati jairaattehoo jedhanii, deeman.ajjeefamuun isaas sanaa booda B/saa Girmaa Tujubaa gosa barnootaa “General Bussiness” Kutaa 11ffaafi 12ffaa barsiisu. Sabboonummaa isaaniifi Amala isaa gaarii, inni
qabu irraan kan ka’e Barattootaafi oromoota hedduu biratti jaallatama guddaa kan argatedha.
FXG baranaa keessattis adda durummaadhaan barattoota Gorsa qalbii namaa ijaaran ciccimoo, gorsaa tureera. barattoota Mana hidhaa turaniifi agaaziin caccabsitee qormaanni jala darbe utuu hin rakkisiin qabxii gaarii kaa’aafi turan, Barnoonni bilisummaa booda ilaalcha jedhu qabatanii Barattoota Oromoo gargaaraa turan.
sodaa tokko malee Daree keessatti basaastonni lammii keessan dabarsitanii diinaaf hin laatiinaa, Abdiin uummataa barataa akka ta’e barataan falmachuu akka qabu, Ifaaf ifatti gorsaa ture, gochaa diinummaa agaazonni wayyaanee, barana Oromoorratti raawwatte barattoota fuulduratti Daree keessatti dubbachuun gochaa diinaa balaaleffatee, barattootasaatti diinummaa diinaa karaa garaagaraan bifa yoomuu sammuu barattootaa
keessaa baduu hin dandeenyeen himaa ture, Fakkeenyaafis wantoota shanan oromoon ajaa’ibu akka armaan gadii kanatti Barattoota Koo Oromoon waa shan ajaa’iba
1. Biqiltuu guddachaa jiru ol adeemaa karaatti hin muru
2,yeroo adamoo adamsu bineensa qe’ee namaatti baqate hin ajjeesu, abbaan qe’ees dabarsee hin laatu
3, Haadhaafi Ilmoo walirratti hin ajjeesu
4, Bineensa hormaataaf quunnamtii gochaa jiru hin ajjeesu, warra wal horu ajjeesuuf “genocide” sanyii duguuggaadha,
5, Bineensa rimaa (garaatti baattu) hin ajjeesu. Kun waa shanan oromoon ajaa’ibu dha
Barana garuu warra agaaziin Ilmaan Oromoo irratti gochaan raawwatame faallaa waan kana hundaati. Oromoon dhala namaaf dhiisiiti bineensaafu hamma kanaa kabaja kan laatudha garuu barana ija isaa duratti dhalli isaa hamma bineensaayyu kabaja dhabani. Qabsaa’aa BBB gochaan akkanaa oromoorra akka dhaabbatuuf falmadhaa,
Kan lammiisaa garbummaa jalaa baafatu lammii baratedha Oromoon siniin qaba adaraa hin laafiinaa jechaa ture basaastuu taatanii immoo obbolaan keessan dabarsitanii hin laatiinaa, waan harra sin nyaattanii bultan boor udaan ta’a waan ajaa’aa kanaaf jettanii adaraa saba keessan diinaaf hin laatiinaa lammii keessan waliin dhaabadhaatii farra diinaa ta’aa malee akka Goobanaa lammii keessan gantanii farra Oromoo hin ta’iinaa. jechaa ture, gorsi isaa waan kana qofa miti waggaa lamaan Isa waliin jirru kanatti kaninni nu gorsaa ture hunda , barreessee hin fixu barattoonni hundi utuu akka qaroo ija isaaniitti ilaalanii diinni keenya wayyaaneen Hayyuu keenya kana karaatti dhaamsite.
Reeffi isaas gara biyya dhalootasaa Najjootti ergameera.Barattootni Kutaa 12ffaas guyyaa harraa Suuraa isaa irratti Hayyuu karaatti dhaame jecha jedhu barreeffatanii dungoo ibsuun Mana barumsaa irraa ka’anii hanga Mana Haadha warraa isaatti boo’aa deemaniiru.Waan nama gaddisiisu B/saa Girmaa Tujubaa misirroo eega bultii ijaarratee waggaa tokko kan hin guunnedha.Kana malees nama dandeettii guddaa qabudha, M/B Qoph. Naqamtee waaree duraaf booda shiiftii lamaan utuu barsiisuu yeroo isaa irraa hafe immoo Yun.Riifti vaalii barsiisa .
guyyaa konkolaataan rukkutanii Isa ajjeesan sana uummannifi barattoonni yaa’anii konkolaataa raayyaa ittisa biyyaa B/saa Girmaa rukkutte sana kan caccabse yoo ta’u, turtii xiqqoo booda waraanni agaazii dhufuun uummata hiraarsuun qawwee dhudhukaasaa ,nama tumaa turan, B/saan Girmaa gara Hospitaalaa geeffamus gommaan konkolaataa si’a lama sammuu isaarra waan ba’eef hafuu hin dandeenye, waan baay’ee nama
gaddisiisu takkaa gommaa irra baasuun lammaffaa gommaa irra deebisanii gommaan konkolaatichaa akkuma qaama Barsiisaa Girmaa dhahetti irratti dhiisanii badan Konkolaatittis uummatatu dhiibee qaama isaarraa buuse.


text:
Waxabajjii 11, 2013
- Haasawa walgahii Yaadannoo Jaarraa Abbaa Gadaa tan Altanta, USA irraatti dhihaate
Jawaar Muhammad
Bu’ureessitota qabsoo Oromoo kanneen tarree duraarratti maqaan
isaanii dhawamu keessaa, tokko, Jaarraa Abbaa Gadaati. Wanni Jaarraan
qabsoo tanaaf addatti gumaache maali? jennee yoo of gaafanne adeemsa
dheeraa Waraana Bilisummaa Oromoo (WBO) jaaruuf godhame keessatti
carraaqqii godhamteefi milkii argamteef shoora sadarkaa duraa tapahcuu
isaati hubanna. Roorroo Oromoorra gahuuf joollumamaadhaan laalachuu
isaatiin ganamaan qabsoof bobbahe; bara 1966 Asabootirraa Minishir
bitatatee qabsaa’ota barbaadee dirree falmii Baaleetitti makamee lolee
lolchiise. Qabsoodhaaf meshaafi leenjii lolaa garayyuun ammayyee taate
qabaachuun akka barbaachisu waan hubateef gargaarsa barbaacha gama
Somaaliyaa, boodas Bahar Diimaa ceehee Adan, Baagdaadifi Damaasqoo
dhaqe. Achirraahis akeeka tokkooni qasaawoota leenji’amaniifi
meeshaalee lolaa ammayyee tahan waliin deebi’uuf karaa bu’e. Akeekni
sunis Qeeyroo Ganamaatiin Qabsoo Hidhannoo Eegaluudha. Wanni argame
ammoo, milkii osoo hin tahin harka mootummaa Soomalee bu’anii hidhamuu
tahe. Mudannoon hamtuun waggaa shaniitiis murannoo diina Oromoo qabsoo
hidhannootin cabsuuf qabu isa keessatti hin laaffifne. Bara 1976-tti
yeroo haalli Warraaysaa biyyattii jijjiiree hamilee qabsoo hidhannootiif
jirtu laamshesse sanitti, sirni jiru hiddaan buqqa’u malee Oromoof
furmaanni hin jiru jechuudhaan, qawwee lameen Elemoo Qilxuufaarraa gaafa
lola Xirroo hafte bakka itti awwaalamanirraa baafatee daggalatti galee
WBO humnaafi caasaadhaan ijaarutti seene. Jaarraan gaafa yeroo
duraatiif Asabootitti Minishir bitaterraa eegalee hamma guyyaa du’aan
addunyaarraa galetti goota dawaan cunqursaa qawweedha jedhee amanu
ture; saba isaatinis hidhadhaa “ qarshiin jahaannam haa dhayxuu qawwee
bitadhaa daggala seenaa” jedhee dawwaaqaati jiraate.
Akeekni barruu tanaa seenaa Jaarraa Abbaa Gadaa (Abdukariim Ibraahim
Haamid) barreessuu miti. Gumaacha inni qabsoo Oromootif godhes guututti
keessa deemuu hin hedu. Barruun tuni waa tokko qofarratti
fuulleeffatti: Jaarraa Abbaa Gadaatiifi Qabsoo Hidhannoo bifa
waliigalaatin mil’achuudhaan sababoota gootichi kuni maloota qabsoo
keessaa kan hidhannootitti akka gamuufi ittiis cichu isa godhan maal
akka tahan xiinxaluudha.
Kanatti aansinee sababoonni Jaarraa Abbaagadaa qabsoo hidhannoo
akka fardeeyfatu goadhan maal fa’a akka ta’an xiinxaluuf yaalla.
Sababoonni wahitti nama kaasan hedduudha. Kan wahitti akka cichan nama
godhanis akkasuma. Akka hubannaa kiyyaatti waa afuriitu ilaalcha
Jaarraan qabsoo hidhannootiif qabu qare. Afranis:
- Seenaa abbootii saa (seenaa warraa): seenaa qaccee irraa
dhalateetifi kan Oromoo naannawa sanii tan inni joolummaarraa dhagayaa
guddate
- Argaa-dhageettii gocha gootummaa ilmaan Oromoo kanneen diinni
‘shiftaa’ jedhuun kanneen akka Habiibifi Haamidoo faan nafxanyaarraan
gayaa turanii
- Roorroo Oromorra geessu heeraafi sirna jiru keessaan furuuf yaalii godheerra waan hubate.
- Hirmaannaa sossoha Baalee keessatti godhe.
Sababoota afran kana armaan gaditti takka takkaan gabaabsinee haa laallu.
–For Full Speech Click Gulele Post


text:
Thursday, September 19, 2013
Haawaasni Oromoo naannoo Phoenix Ing.Tasfaahun Camadaa fi Oromoota Koofaleetti ajjeefamaniif siirna dungo ibsu gaggeessan
Fulbaana 19, 2013
Ummatni Oromoo nannoo Phoenix jiraatan walitti dhufudhaan goota oromoo yeroo dhihoo mana hidhaa wayyaanee keessatti haala sukkanneessaa ta’een du’aan adunyaa kana irraa booqoote Ing.Tasfaahun Camadaa fi akkasumas Oromoota jumlaan Koofaleetti guyyaa saafaa rasaasa wayyaaneedhaan ajjeefaman yaadachuuf qophi gaafa 09/15/13 qophaahee irratti argamuun gadda isaani ibsatan.
Qophi kana irratti senaan goota oromoo Engineer Tasfaahun Chamadaa Engineer Musa Dawudiin dubbifamee jiira. Qabsoo baratoota Oromoo keessatti guubachuun boosana bale seenaa fi bakka guuddaa qabaachuun kan ibsame yeroo ta’u Eerga addi bilisummaa Oromoo Motuummaa ce’umsaa lakkisee baheen booda qabsoon baratootni Oromoo goodhan faffaca’u irraan kan ka’ee barruulee ebbiifamtoota oromoo maxxansu irratti daangeeffame ture. Motummaan wayyaane kan saamu saamee, kan gurguuratu gurguuratee, ka haafee ammo balleessuu imaammata siyaasa isaa goodhachuun yeroo boosana baaleetti abidda qabsise barattoota oromoo university finfinnee qindeessuudhaan ibida kana dhaamsu irratti akka boobbaafaman goochu keessatti barattoota gahe guddaa xabatan keessa gootichi oromoo Eng. Tesfahun isa jalqabaa ta’uun ibsameera. Barattoonni abiidda kana dhaamsuuf bobbaafaman carraa guuddaa argatan kanatti fayyadamudhaan bosana keessatti ijaaramani akka dallaatti debi’ani goochu keessatti gaheen Eng. Tasfaahuun Chamadaa bara baraan kan seenaa qabsoo barattoota Oromoo keessatti yaadatamaa hafudha.Bara 2000 booda barattoonni oromoo doorsisa, hidhaa fi ajjeechaaf osoo hin jiilbeeffatiin haala daran qindaaheen gaaffi mirgaa fi gaaffi abbaa biyyuummaa daddabalani kaasuun bu’aa goota oromoo Eng. Tasfahun Camadaa fi barattoota yeroo sanatti koree giddu (central committee) keessa turan ta’u seenaatu ragaa baha.
Barattoonni Oromoo yeroo eebbifamani hoojjaa irratti bobbaafaman haala hojii irraan kan ka’een network yokaan walqunnamtiin isaan barattoota dallaatti haafan dukaa qaban laafaa ta’uun rakkoo qabsoo barattootaa keessaa isa guuddaa ta’uun kan ibsame yeroo ta’u Gootni Oromoo Eng. Tasfaahun Chamadaa kanaanillee kan hin daangeeffamnee fi erga eebbiifame hoojjaa irratti boobba’een boodas commitment ykn of-keennuummaa isaa dachaa dachaatti dabaluun nama qabsoo dukaa hafee fi barattoota birofiillee fakki guddaa kan ta’uu danda’u akka ture ibsameera. Mootummaan wayyaane tuffi ummata keenyaaf qabu irraan kan ka’ee barattoota Oromoo toorcharaan gugguubee mirga yaalamu illee dhoorkuun haala suukkanneessaan akka lubbuun keessaa yaatu goochun kan jalqabaa akka hin taaneef qaroo Oromoo kan akka Alamaayyo Garbaa fi Gaaddiisaa Hirphasaa haaluuma wal fakkaataan mana hidhaa keessatti wareegamuun yadannoo yeroo dhihoo ta’uu wal yaadachisuun Oromoo gumaa gotoowwan isaa baasuudhaan motummaan wayyaanee goochaa qaroo oromoo balleessu irraa akka dhaabbatu yoo hin barsiisne hireen barattootta Oromoo ammallee mana hidhaa keessatti haafani kanaan ala akka hin taane namootni qoophi kana irrati argaman dhaammatani jiiru.
Mootuummaan wayyaane mirga amantaa dhibuun karaa manneen amantaallee qabsoo ummata Oromoo dhukaamsuuf jeecha amantaa haaraa ummatatti fiduun karoora yeroo dheeraa ta’uu kan dhibsee obboo Waqgaariin, ajjeechaan magaala koofaleetti obboolaawwan keenya irratti guyyaa saafaa raawwatame yakka guuddaa ta’uu ibsuun mirgi amanti nuf haa kabajamu jeechudhaan sabootni biroo kan oromoo hin ta’iin illee akka gaafachaa jiirani garu haala nama ajaa’ibsisuun ajjeechaan kan raawwatamaa jiru naannoo Oromoo qoofatti ta’uun ammam dubbichi siyaasa dukaa hidhata akka qabu argisisa jeedhe jiira.
Qophii kana irratti walaloon mata dureen isaa “Maal Dhaammate Gootni” jeedhu Eng. Musaan kan dubbisame yeroo ta’u ummatni sagantaa kanarratti argame ijaaramuun ummata Oromoo balaa dina isaatiin irratti aggaamamaa jiru of irraa qoolachuuf furmaata ta’u ibsuudhaan akkaataatti Hawaasa Oromoo naannoo Phoenix daran jabeessuun danda’amurratti mari bal’aa taasisuun sagantaa isaani milkiin xumurataniru.
Qabsaahaan ni Kuufa Qabsoon itti Fuufa!!!
Phoeinx, AZ 09/15/2013
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Abdii Boruu:- Dhaloota seenaa boonsaa galmeessaa jiru
Abdii Boruutiin* Qabsoon Bilisummaa Oromoo (QBOn) bu’aa bayii hedduu keessa dabartee as geessullee, waggoota shanii jaha ofduuba garagallee haala ture yoo yaadannu, qabsoon teenya laaftee abdii kutachiisaarra waan geesse fakkaata…
Abdii Boruu:- Qabsoon karaa nagaa dhugumatti Impaayara Itoophiyaa keessatti jijjiirama fiduu ni danda’aa?
Abdii Boruutiin* Gaafii akka mata dureetti dhiyaate kanaaf otuu deebii hin barbaadin dura gaafii biraa kaasuu fi walbira qabaniis ilaaluun barbaachisaa dha. Innii kunis, qabsoon hidhannoo maaliif barbaachisa ykn maaliif…
Abdii Boruu:- ABO -> AWO -> Jijjiirama -> ADO -> KWO -> ??? fi THBO … Qabsaa’otni fi jaarmayootni Oromoo eessaa ka’anii eessa jiru? Garamitt (karamitti) deemaas jiru?
Abdii Boruutiin* Otuu gara dhimma mata-duree kanaatti hin seenin dura, warra maqoota jaarmayaaota Oromoo kana hin beekneef ykn hirraanfataniif ibsi isaanii akka armaan gadii ti: ABO = Adda Bilisummaa Oromoo…
Abdii Boruu:- Garaagarummaa AFD fi PAFD
Abdii Boruutiin* Gara dhimma mata-duree kanaatti otuu hin seenin dura, jechootni lamaan AFD fi PAFD Afaan Ingiliziitiin (AFD = Alliance for Freedom and Democracy; PAFD = Peoples’ Alliance for Freedom…
Abdii Boruu:- Uummatni Oromoo, hanga yoomiitti gadadoo keessa jiraata?
Abdii Boruutiin* Uummatni ykn sabni gabrummaa keessa jiru yoomiyyuu jiruu fi jireenya gaarii qabaachuu baatullee, haalli uummatni keenya, uummatni Oromoo keessa jiru yeroodhaa yerootti hammaachaa dhufee; sadarkaa hamaarra akka gahe…
Abdii Boruu:- Afaan Oromoo wiirtuu (jiddugala) qorannoo qabaachuu qaba
Abdii Boruutiin* Dhimmi kun yeroo baay’ee sammuu kiyya keessa deddeebi’ullee, barruu gabaabaa kanaan yaada kiyya akkan dhiyeessu kan na taasise gaafii fi deebii Dr. Abdulsamad Mohammad OMN wajjin godhan OMN:…
Abdii Boruu:- Oromoon karaa nagaatiin qabsaayee bilisummaa argachuu hin danda’u
Abdii Boruutiin* Mirga namummaa kabajjiisuufis ta’ee bilisummaa dhaban deebisanii argachuuf qabsoon karaa nagaatiin godhamu filannoo (option) gaarii akka ta’u kun dhugaa waliigalaa ti. Haa ta’u malee, biyya akka impaayara Itoophiyaa,…
Tokkummaan uummata Oromoo yoomiyyuu caalaa amma barbaachisaa fi murteessaa dha
Abdii Boruutiin* Barreeffamoota (barruulee) yeroo adda addaa dhiyeessaa ture keessatti harka caalaa waayee tokkummaa ilmaan Oromoo barreessaa akkan ture ni yaadatama. Yeroo sanatti dhimma tokkummaa cimsee akkan kaasu kan na…
Oromoon wal malee gargaarsa biraa akka hin qabne yoomiyyuu caalaa ifa ta’uu qaba | FDG: Oromoon yoo har’a waliif hin mirmanne (dirmanne) yoom waliif mirmata (dirmata) laata?
Oromoon wal malee gargaarsa biraa akka hin qabne yoomiyyuu caalaa ifa ta’uu qaba Abdii Boruutiin* Impaayara Itoophiyaa tana keessatti, sochiilee godhamaa turani fi jiran yoo ilaalle, hamma Oromoon saboota biroo…
Siidaa Aanoolee fi Siidaa Minilik
Abdii Boruutiin* Biyya tokko keessatti, siidaan yaadannoof dhaabbatu ykn ijaaramu tokko kan uummatootni biyya sanaa ija takkaan ilaalani fi fedhii irraa qaban akkasumas kan waan waloo tokko calaqqisu ta’uu qaba.…
Barreeffama Obboo Juneddii Saaddoorratti dhiyaate
Abdii Boruutiin* Waayee Juneddii Saaddoo ilaalchisee, gaafiin dhiyoo kana akka mata duretti ka’e “Ob. Juneddii Saaddoo eenyu?” kan jedhu gara gaafii biraatti ce’ee “Obboo Abdii Boruu eenyu?” kan jedhutti waan…
Obboo Juneeddii Saaddoo gara uummata isaatti deebi’uuf fedhii fi carraa qabaa?
Abdii Boruutiin* Dhiyoo kana mata duree “Ob. Juneeddii Saaddoo Eenyu?” jedhuun gabaasa Obboo Ahmad Saayyootiin TVOMT irratti dhiyaate daawwadhee ykn dhaggeeffadheen ture. Yaadolee namootni dhimma kanarratti barreessanis ta’e kan bakkee…
“Oromia Media Network – OMN” Seenaa saba Oromoo keessatti boqonnaa haaraa dha
“Oromia Media Network – OMN” Seenaa saba Oromoo keessatti boqonnaa haaraa dha Abdii Boruutiin* Duraan dursee, projektii guddaa akkanaa kana dhugoomsuuf Sabboontotni Oromoo kan asii fi achi dhama’aa turtan fi…
Jaarmayootni siyaasaa Oromoo sochii “Oromo First” jedhutti fayyadamuu danda’uu?
Abdii Boruutiin* Akkuma beekamu, bu’aalee qabsoon bilisummaa Oromoo (QBOn) argamsiise keessaa inni tokko fi guddaan Oromummaa badiirraa dandamachiisee cimsuu fi Sabboonummaa Oromoo guddisuu dha. Gabaabumatti ibsuuf, Sabboonummaan Oromoo Oromummaadhaan bilchaachuu…
Oduu durii kana beektuu?
Abdii Boruutiin* Dhiyoo kana mata duree “Oduu Durii Oromoo” jedhuun barreeffama Obboo Beekan Gulummaa Irranaatiin qophaaye tokko dubbiseen ture. Achirraa ka’een anis mee waanan dur beeku ykn dhagaye tokko tokko…
Warra eenyummaa saba tokkoo hin kabajne wajjin biyya waloo takka ijaaruun hin danda’amu
Abdii Boruutiin* Gara qabiyyee barreeffama kiyyaatti otuu hin seenin dura, duula nafxanyoonni yeroo ammaa Oromummaarratti godhaa jiran ilaalchisee, deebii mooraa keenya keessaa kennamaa jiruuf akka waliigalaatti; keessumaayuu ammoo Sabboonaan keenya…
Duulli Sabboontota Oromoorratti godhamu, QBO dhaabuu hin danda’u
Abdii Boruutiin* Erga TV Aljaziraa irratti Sabboontota Oromoo sadi (Dr. Fidoo Eebbaa, Obboo Jawaar Mohaammad fi Obboo Mohaammad Adamoo) waliin waayee saba Oromoorratti mariin godhame fi keessumayuu Sabboonaan Oromoo Obboo…
Kennaan, dandeettii fi beekumsi Oromoo kan fedhii saba Oromootiif hin taane ykn hin oolle hiikkaan isaa maali?
Abdii Boruutiin* Mata duree kanaan barruu kana akkan dhiyeessu kan na taasise, barreeffama dhiyoo kana Obboo Fayyis Oromiatiin mata duree “Oromo Talents in the Habesha Political Clubs” http://gadaa.com/oduu/20698/2013/07/10/oromo-talents-in-the-habesha-political-clubs/ jedhuun dhiyaate…
Oromoon eenyummaa ofii dhiisee waan biraatiif dursa hin kennu
Abdii Boruutiin* Waan yeroo ammaa deemaa jiru yoo hubatne, Oromummaa fi qabsoo bilisummaa Oromoorratti karaalee adda addaatiin duulli godhamaa waan jiru fakkaata. Yoon akkana jedhu, hanga har’aatitti duulli hin godhamne…