text:
Nunatta meeqqat pisinnaatitaaffiinut sullissivia
Nunatta meeqqat pisinnaatitaaffiinut sullissivia, Naalagaaffiit Peqatigiit Meeqqat pillugit Isumaqatigiissutaa nunatsinni tamakkiisumik naammassineqarnissaa anguniagaraarput
Ikiortissaaleqivit?
Tusaannga 801180 attavigiuk
Nuaannillioruit, ajornartorsiuteqaruit, saaffissaaleqiguit imaluuniit oqaloqatissaaleqiguit. Tusaannga 801180 sianerfigisinnaavat immaqaluunniit SMS’ersinnaavutit 1899-imut. Nuna tamakkerlugu meeqqat inuusuttunullu akeqanngitsumik inersimasumik siunnersuisinnaasumik oqaloqateqarlutilluunniit allaqateqarsinnaavutit.


c: text/html

text:
Itti aanaa prezidaantiin bulchiisa naannoo Tigraay Dr. Debretsiyoon G/Mikaa’el Caamsaa 20 jijjiirraan mootummaa itti geggeessame waggaa 28ffaa sababeeffachuu dhaan haaaa dhageessisaniin ayyaana kana ennaa kabajnu kaan diigamee kaan bakka bu’uu utuu hin taane yeroo ammaa sirni keenya balaa irra bu’eera, uummati keenyas dararmaa jira jedhan.
Camsaa 20 ennaa kabajnu ayyaana qofaa miti. Dargiin kufee sirni haaraan bakka bu’uu qofaas miti. Amma qormaata haaraatu jira, kan sirni keenya balaa irra itti bu’e. uummati keenyas kan itti salphate. Abdiin isaan qaban kan itti dukanaa’e ta’uu hubannee kana keessaa attamiin ba’uu akka dandeenyu, akka Tigraayii fi akka biyyaatti attamiin keessaa ba’uu akka dandeenyu yaaduu qabna.
Hafuura haaraa dhaan gara badiisaatti utuu hin taane gara imala fooyya’aatti kan itti yeroo itti deemnu ta’uu yaaduu qabna jedhan.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Maqaanisaa kan dhalootaa Mahammad Muussaa Roobaati, maqaan ittiin beekkamu ammoo Falmataa Roorroo’ti.
Falmataan, Baha oromiyaa, ona Ituu, aanaa Mi’eessoo, anannoo ganda sheek hassan bakka jadhamutti dhalate. Akkuma nama kamiitti fayyaa guutuun dhalatuus, balaa akka tasaa isa mudatteen waggaa 7’ti qaroo ija isaa dhabe. Agartuun isaa tan hamileefi gammachuun lafaa ka’een san hanga xumuraatti waliin imaltee, harmee oromiyaa daawwachiiftee, suga gammachuu kan fooddaa ijaatiin seenee surrii sooru san hanga dhumaatti akka ifiin hadhaadhiyyu tan hayyamtuuf hin taane.
Falmataa Roorroo bara 1982’ti gara oggummaa aartii seene. Albama isaa kan jalqabaa bara 1986 maxxansuun gurra ummata isaatiin gahe. Achirraa jalqabee osoo dadhabe, hifadhe hin ja’in aartii, afaaniifi seenaa saba isaa guddisuu qofa osoo hin taane qabsoo sabaatiif finiinsuuf kufee ka’aa as gahe. Addunyaa aartii keessattiis waan baayyee hojjatee, arraas hojjachaa jira.
Wellisaa Falmataa Roorroo dhugumatti akkuma maqaa isaa qabsaawaa biiblee aartiitiin roorroo alagaa falmatu akka tahe himana caalaa hojiin isaa dhawwaayxee dubbatti. Dandeettii rabbiin badhaase kanaaniis albamoota baayyee baasee, sirboota qabsoo finiinsan hedduu hojjate. Walaloo barreessee, yadaloon qindeessee artistoota lafaa dhufan baayyeefiis kenneeti jira. Dhiiga dhala oromoo tahee kan Falmataa hin beeyne ni jira ja’ee hin tilmaamu. Yoo jiraatees dhageyaa didaa qofa.
Kan nama fayyisu rabbumaa ilmi namaa ni sababsata. Yoo yaalamee fayyuun dadhabamellee jala muree sabree taa’a. Garuu amma akkamitti qalbiin isaa tasgabbooyti mee? Yaa oroomoo, lammii tiyya duraanuu numaatu waliif qoricha, numaatu waliifiis riqichaa mitiiree? Jibriin wal gargaartee arba hiiti, ja’an abboottiin keenya. Xiqqaafi guddaan keenyaa dhiiraaf dhalaan akkuma hooda keenyaa ammaan duraatti wellisaa keenya jaalatamaa, sabboonaa, qabsaawaa #Falmataa_Roorroo cinaa haa dhaabbannuu. Isiniin qaba jachaa jiraa, siif jirra haa jannuun. Kun dirqama walitti laachuu osoo hin taane waamicha oromumaati!
Falmataa gargaaruuf:
Lakkoofsa akkawuntii (account number): Baankii Daldala Itoophiyaa (Commercial Bank of Ethiopia) acc. No: 1000140839907 kanaan gara akkawunt isaa erguu dandeessan.
Warri kallattiin gargaaruu barbaaddan ammo bilbilli isaanii: +251911835292
“Artist Falmataa Roorroo,
Dirmannaa sabaatiin rabbiin haa banuuf qaroo!”
HUBACHIISA:
Warri biyya alaa jirtan kan website gofundme.com
irratti account banuufi dandeessan akka bantaniifi dhaamsa Falmataa hojiirra oolchan abdiin qaba.
#Saphaloo_Kadiir/ Abdulbasit
Sadaasa, 2015.
GALATOOMAA.


text:
Pireezedaantiin Yuunvarsiitii Arsii Dr.Dhugumaa Addunyaa sirna kana irratti akka jedhanitti, Sirni Gadaa akkataa hawaasni Karaa dimokiraatawa ta'een itti waliin jiraatuu fi ittiin Wal bulchas ture kan barsiisudha jedhan.
Dr. Dhugumaan itti dabaluudhaan duudhaa hawaasni Keenna ganamaa qabutti deebi'uuf mariin akkanaa murteessadha jedhan. Yunvasitoonni iddoo barnootaa fi qorannoo fi qo'annoo waan ta'aniif sirna akkanaa miidhagaa sababoota garagaraatiin mabca'e kana beekumsa irratti hundaa'uun qoratanii bakkatti deedisuuf kutannoo akka qabnu walii galteen yunvarsiitiiwwan Finfinnee fi Jimmaa walii tolchine ragaa guddaadha jedhan.
Yuunvarsiitii Arsiitti Pireezedaantii Itti Aanaan Dhimma Qorannoofi Tajaajila Hawaasaa Dr. Adaam Kadiiriis, qorannoon kun Irreechi kutaalee Oromiyaa keessatti akkamiifi yeroo akkamitti akka irreffatamu irratti qoratamaa jedhan.
Pirojektiin yunivarsitoota sadanii fi inistiitiyuutii qorannoo oromoo waliin hojjachaa jiran kun bu'aa olaanaa kan qabuu fi duudhaa fi aadaa Saba keenyaa awwaalame tures ifatti baasuuf kan itti gargaaramnuudha jedhan.
Diiniin Koolleejjii Saayinsii Hawaasaafi Namummaa Dr.Waaqoo Gadaa, Kooleejjichi beekumsa ganamaa Oromoo qoratamee dhalootaaf akka darbuuf xiyyeeffannoo addaa itti kennee Kan hojjataa jiru ta'uu eeruun gara fuula duraattis kanuma cimsanii itti fufsiisuuf Kan hojjatan ta'uu kaasan.
Qorattoonni Yuunvarsiitii Arsii ,Finfinnee,Jimmaaf Inistitiyuutii Qorannoofi Qo’annoo Oromoos haala qorannichi irra jiruufi kallattii gara fuulduraa irratti qooda fudhattoota waliin mari'atanii jiru.


text:
Somaliyaa gama kibbaa keessatti konkolaataan dhuka’aa lafa jala awwaalame irra darbe haleelamuu dhaan namoonni 20 du’uu fi kan irraa hafe tokko immoo madaa’uu jiraattonni fi angawoonni naannoo beeksisaniiru.
Balaan kun kan dhaqqabe har’a waaree booda ganda Golweyn kan al-Shabab to’atee jiruu fi magaalaa Marka kan naannoo Shebellee gadii irraa bakka fageenya km 22 irratti argamutti ture.
Konkolaataan sun Golweyn irraa ka’ee deemaa kan ture imaltoota 21 fe’atee yoo ta’u shofeerri konkolaataa irraa hafuu isaa itti aanaan bulchaan Shebele gara gadii Ali Nuur Mohamed VOAf ibsaniiru.


text:
Ethiopia: Abdi Iley, TPLF’s Liyu Police Militia head who killed tens of thousands and displaced millions in the Somali and Oromia has been officially arrested. August 27, 2018Posted by OromianEconomist in Uncategorized.
Tags: Abdi ILey, Africa, Ethiopia’s Liyyu Police – Devils on Armored Vehicles, Genocide against Ogaden People, Genocide against the Oromo, Horn of Africa Affairs, Liyu Police, Liyu Police of Ethiopia, TPLF
add a comment
Abdi Iley, the notorious TPLF’s Liyu Police Militia head who killed tens of thousands and displaced millions in the Somali and Oromia states has been officially arrested. Click here to read Ethiopia’s Liyyu Police – Devils on Armored Vehicles.
Ethiopia arrests ex-Somali region head over rights abuses
Abdi Mohamed Omar arrested on charges of human rights abuses and stoking deadly ethnic clashes in restive region. Click here to read Aljazeera news
Akka maddeen amanamoon jedhanitti Abdi Ileen kan toyannoo jala oole tureera, garuu labsuun hin barbaachifne. Walgahii EPRDF dheengaddaatu eegamaa ture. Warri TPLF walgahii sana fayyadamanii dhiibbaa gochuudhaan Abdi Ilee hiiksisuu fi immunity isaa eegsisuuf hidhatanii falmaa turaniif. Yoo Abdi Ileen tuqame naannoo san tasgabbeessuun hin danda’amu, inumaa naannochi Itoopyiyaa irraa akka fottoqu godhama olola jedhuun warri Wayyaanee dachii balleessaa turani. Garuu walgahicha irratti yaadni gama kaanii waan moohateef hireen Abdi Ilees seeratti dhihaachuu taate. Har’a akka hidhamuun isaa labsamu kan godhames eega haalli naannoo Soomaalee toyannaa jala ooluun mirkanaawee booda.
Miidiyaan Sagalee Wayyaanee kan dur yoo titiifni illee Abdi Ilee irratti teesse akkam tuqama jedhee dheekkamu har’a gab jedhee jira. Rogeeyyiin Wayyaanees akka dur xaxxaaxa’aa hin jiran. Hanga ammaatti yaada hin kennanne. Dhugaan oolee bulee akkasumatti injifanta. Kan itti aanus walumaan laaluuf umrii nuuf haa kennu.
Akka maddeen amanamoon jedhanitti Abdi Ileen kan toyannoo jala oole tureera, garuu labsuun hin barbaachifne. Walgahii EPRDF dheengaddaatu eegamaa ture. Warri TPLF walgahii sana fayyadamanii dhiibbaa gochuudhaan Abdi Ilee hiiksisuu fi immunity isaa eegsisuuf hidhatanii falmaa turaniif. Yoo Abdi Ileen tuqame naannoo san tasgabbeessuun hin danda’amu, inumaa naannochi Itoopyiyaa irraa akka fottoqu godhama olola jedhuun warri Wayyaanee dachii balleessaa turani. Garuu walgahicha irratti yaadni gama kaanii waan moohateef hireen Abdi Ilees seeratti dhihaachuu taate. Har’a akka hidhamuun isaa labsamu kan godhames eega haalli naannoo Soomaalee toyannaa jala ooluun mirkanaawee booda.
Miidiyaan Sagalee Wayyaanee kan dur yoo titiifni illee Abdi Ilee irratti teesse akkam tuqama jedhee dheekkamu har’a gab jedhee jira. Rogeeyyiin Wayyaanees akka dur xaxxaaxa’aa hin jiran. Hanga ammaatti yaada hin kennanne. Dhugaan oolee bulee akkasumatti injifanta. Kan itti aanus walumaan laaluuf umrii nuuf haa kennu.
የቀድሞ የኢትዮጵያ ሱማሌ ክልል ርዕሰ መስተዳድር አቶ አብዲ መሐመድ ኦማር በቁጥጥር ስር ዋሉ
ግለሰቡ አዲስ አበባ አትላስ ከሚገኛው መኖሪያ ቤታቸው ነው ዛሬ በፌደራል ፖሊስ ቁጥጥር ስር የዋሉት፡፡
እንደ ፌደራል ጠቅላይ አቃቤ ሕግ ገለጻ አቶ አብዲ በሕግ ጥላ ስር እንዲውሉ ካደረጓቸው የወንጀል ተግባራት መካከል የሰብአዊ መብት ጥሰት፣ የብሔር ግጭት፣ በሃይማኖት መካከል ግጭት እንዲፈጠር ማድረግ የሚሉት ተጠቅሰዋል፡፡
ፖሊስ እሳቸውን ጨምሮ በድርጊቱ ተሳትፈዋል የተባሉ ሌሎች አካላትን በቁጥጥር ስር እያዋለ ነው፡፡
በአቶ አብዲ መኖሪያ ቤት 5 ክላንሽኮቭ እና 4 ሽጉጦች በቁጥጥር ስር ውሏል፡፡
መኖሪያ ቤታቸው በፖሊስ ቁጥጥር ስር መዋሉንም ለማወቅ ተችሏል፡፡
ፖሊስ እርሳቸውን ጨምሮ በድርጊቱ ተሳትፈዋል የተባሉ ሌሎች አካላትን በቁጥጥር ስር እያወለ መሆኑን ጠቅላይ አቃቤ ሕግ መግለጹን ሪፖርተራችን ጥላሁን ካሳ ዘግቧል፡፡ – EBC


text:
Naannoo bulchiinsa saba fi sab - lammii kibba Itiyoophiyaa aanaa addaa Ammaaroo ganda Doorbaadee jedhamu keessatti guyyaa kaleessa Fulbaanaa 21 baraa 2022 haleellaa gareen hidhattootaa raawwataniin namoonni Shan ajjeefamuu isaanii Yoonaataan Zebdiyoos Jiraattota fi haanga’otaa aanichaa haasofsiisuudhaan gabaasee jiraa.
Haleellaa kana kan raawwatee garee hidhatootaa “Waraana Bilisummaa Oromoo” ofiin jedhuuf Mootummaan Shanee jedhee waamuun akka ta’e haagga’onni mootummaa fi jiraatonni ibsuu isaanii kan himee gabaasnii kun, namoottan ajjeefamanii allatti namoottan Sadii madaa’anii hospitaalaa Keelle keessatti waldhanamaa jiraachuu isaanii hojii raawwachisaan hospitaalichaa Obbo Belexee Daffaar ibsuu isaanii beeksiseera.
Ajeechaan kun kan raawwatamee garee hidhattootaa WBO jedhee of waamuun akka ta’ee VOAn kan bilbilaan haasofsiisee bulchaan aanaa addaa Ammaarroo Oboo Wegen Bezuneh mirkaneessuu isaanii gabaasinni Yoonaataan Zebdiiyoos ibsee jiraa.
Dhimmaa kana irratii dubbi himaa WBO kan ta’an obboo Odaa Tarbii deebii VOAdhaaf kennaniin dhaabbanii isaanii gochiichaa akka hin raawwanee akkana ibsaanii jiru.
waggoottan dhinyaa kana darban keessaa sababa waltii bu’insaatiin siviilonni 200 du’anii, namoonni kuma 10ti lakkaawaman qe’ee isaanii irraa akka buqqa’an Bulchaann Anaa addaa Ammaarroo sagalee Amerikaatti himanii jiru.


text:
Hawaasti Oromoo Australia Ayyaana Irreecha Arfaasaa kabajatan
(A4O, 12 Waxabajjii 2022) Hawaasti Oromoo Australia Melbourne ayyaana Irreecha Arfaasaa baranaa Waxabajjii 12 bara 2022, haala hoo’aa fi miidhagaan kabajatan.
Ayyaanni Tulluu bakka Kokoda Memorial Park jedhamu irratti kabajame kun, akkum aadaa Oromootti eebba angafootaan eegalame. Angafoonnis hirmaatota ayyaanichaa eebbisuun, Waaqni Uumama maraaf nagaa fi araara akka buusu kadhannaa godhan.
Ayyaana Irreecha Arfaasaa kana irratti dhaloota ayyaana Irreechaa jiraachisuuf, keessattuu bara 2016 dhumaatii Irreechaa Harsadii irratti wareegamaniif yaadannoo godhaniiru.
Sirnicha irratti akka ibsametti, Ayyaanni Irreecha Arfaasa kun baroota lamaan darban sababa COVID-19 addaan cite ture. Yeroo sanatti, immoo afuurri ayyaanicha akka hin badneef, sadarkaa maatiitti akka kabajamu godhamuu qindeessitoonni himanii jiru.
Barana haalli waan jijjirameef, hawaastni bakka tokkotti dhufee ayyaanicha kabajuun hedduu gammachiisaa ta’uu hirmamtonnis dubbataniiru.
Ayyaana kana irratti ummanni seerota fi qajeelfamoota karaa mootummaa bahan hordofuun akka balaa COVID fi qufaa irraa ofii fi maatii isaanii eegan dhaamsi darbeera.
Irreecha Arfaasaa maal?
Irreechi Arfaasaa ayyaana galateeffannaa Oromoo kan waggaa waggaan al tokko xumura yeroo gogiinsaafi jalqabbii yeroo roobaa keessa kabajamuu dha.
Sirnichi eebbaa fi ogummaa jaarsoliif kabajaa ni qaba; hambaa kunuunsuu, madaalli guddina dhala namaa fi eegumsa naannoo waloomsuuf ni gargaara.
Ayyaanni Irreecha Arfaasaa fiixee gaarren, tulluu fi lafa olka’aa biroo irratti kabajama. Sababiin isaas lafti kun gatii jireenyaa fi uumamaa bakka bu’a jedhanii waan amananiif.
Akkasumas, ayyaana kana irratti angafoota aadaa fi seenaa Oromoo jiraachisuuf obsaa fi kutannoo agarsiisaniif – injifannoo hawaasummaa dabalataaf karaa saaquu –galateeffannaan ni godhamaaf.
Ayyaanni Irreecha Arfaasdaa aadaa, seenaa fi uumama Oromoo miidhagsuu yeroo bonni xumuramuuf jedhu yookaan yeroo ganni seenuuf haala adda ta’een kabaju.
Kaayyoo fi Hiika Irreechaa
Irreechi guyyaa galateeffannaa Oromoo ti. Ayyaanni Irreechaa waggaatti yeroo lama: Irreechaa Malkaa fi Irreechaa Tulluu, gamtaadhaan kabajama.
Ayyaanni Irreechaa mata duree aadaa fi eenyummaa irratti kan xiyyeeffatu waan ta’eef, miseensota hawaasaa duudhaa isaanii beeksisuudhaaf gargaara. Ayyaana kanarratti jaarsoliin seera, safuu, duudhaa, seenaa fi muuxannoo isaanii hawaasaaf qooduun, tokkummaa maatii fi hawaasaa eeguuf unkaalee jireenya kaa’u. Sirnichi eebbaa fi ogummaa jaarsolii kabajuu, hambaa kunuunsuu fi guddina dhala namaa madaaluuf gahee guddaa qaba.
Guyyaa kana namoonni fiixee gaara irratti yookaan qarqara Malkaatti walitti qabamanii Waaqa isaanii hundumaa danda’u galateeffatu; ammaa fi egereef immoo Araaraa, Nagaa, Walooma fi Finnaa ( Misooma Waliigalaa) akka isaaniif baay’isuuf ni kadhatu.
Irreechaan duudhaa ayyaana gaarii kan Oromoon Uumaa kabajuu fi galateeffachuuf tolfatee dha.
Faayidaan Ayyaana Irrecha maal?
Ayyaanni Irreechaa yeroo ummanni walitti dhufee gammachuun Waaqa galateefaftu. Kun immoo akka dhalli namaa yaaddoo guyyuu, dhiphuu fi jeequmsa keessaa bahee ayyaan gaarii waliin dabarsu godha; guyyaa tokkoofis ta’u, dhiphuu fi yaaddoo hunda dagannee jireenyaa gaarii kabajuuf carraa nuuf kennan; guyyoota muraasaaf yoo ta’ellee, gara jiruu nagaa qabu jiraachuutti dhufna.
Ayyaana akka Irrechaa kabajuun dhiphina karaa adda addaa nutti jiru nurraa hir’isa. Kana malees, Ayyaana gaarii nuuf baay’isa; miirota nu laaffisan immoo nurraa xiqqeessa.
Akkasumas ayyaanni Irreechaa wal-dhabdee namoota gidduu jiru hir’isuuf carraa nuuf kenna. Yeroo kanatti, hiriyootaa fi firoota adda ba’an walitti deebisee araarsuufi hariiroo jaalalaatiin walitti fiduuf nu gargaara.
Irreechaa fi COVID
Ayyaanni Irreechaa ayyaana gamtaan walitti bahanii kabajatanii dha. Haata’uutii, yeroo COVID babal’ate keessa gamtaan walitti dhufuun dhukkibicha daran babal’isa. Sababa Kanaan yeroo COVID keessa Ayyaanni Irreechaa akka addaatti kabajamuu eegale. Bakka seerri walitti qabama hawaasaa dhorkutti, ayyaanicha sadarkaa maatii qofaatti kabajuun dirqama ture.
Hawaasti Oromoo biyya Australia keessa jiraatan, fakkeenyaaf, waggoota lamaan darban ayyaanicha sadarkaa maatiitti kabajachaa turan; haala kabaja ayyaanichaa immoo karaa Zoom walitti dhufanii yaada walifi dabarsaa, suuraalee ayyaanicha akan sadarkaa maattiii gagggeefaftan waliif qoodaa fi miidiyaa hawaasaa irratti walifi qoodaa turan. Bakka seerri akka namootni muraasti walitti dhufan hayyametti immoo hawaasa lakkoofsa xiqqaa ta’an walitti dhufanii kabajachaa darban.
Seenaa Duubbee
Ummanni Oromoo Irreechaa Waaqaa galateeffachuu qofaaf osoo hin taane, yeroo qorraa kan roobaan waliin walqabate simachuuf kabaju. Ayyaana Irreechaa irratti hiriyyoonni, maatiin, firoottan walitti qabamanii gammachuu ayayaneffatu. Ayyaanni Irreechaa namoota walitti dhiheessuun, gamtaa hawaasummaa ni uuma. Aadaan kun baroota hdeeraaf kan itti fufee kabajamaa jiruu dha.
Afoola Oromoo irra akka hubatamutti, ummanni Oromoo yeroo Arfaasaa ayyaana gaariin kabajuu kan eegalan, xumura waqtii gogiinsa, kan Bona jedhamuun beekamu gaggeessuf, akkasumas yeroo roobaa, kan Ganna jedhamuun beekamu simachuuf ture.
Angafoonni Oromoo akka himanitti, ayyaanni kun, bara Gadaa Melbaa keessaa hundeeffame. Ayyaanni Irreecha Arfaasaa kun bara dheeraaf otuu addaan hin citiin kan itti fufee jiruu dha. Bara ammayyaa kanattis, ummanni Oromoo yeroo Birraa Malkaatti, yeroo Arfaasaa immoo Tulluutti bahuun gamtaan Waaqa galateeffachaa fi kadhachaa jiru. Irreechi waggoota 6400 oliif ummata Oromoo biratti kabajamaa tureera.
Posted on June 13, 2022, in Uncategorized. Bookmark the permalink. 1 Comment.
-
Hojii gaarii beeksiisaa jirtu.jabaadhaa.Garuu irreechii birraa fi Arfaasaa kun akka isaa duranitti osoo kabajame oromiyaa iddoo hundatti.kunimmoo yommuu raawwatamu itti qopha’amu qaba.kalandarii qabsiisuu,sagantaa qopheessuu,ummata bakka hunda jiru hubachiisuu,beeksiisuu,caalaatti barsiisuu.Yoo akkas ta’e achi keessa duudhaalee birasi baruun ni danda’ama.


text:
Itoophiyaan ammaan tana waan ganna 31tti asitti argattee hin beenne biyya 16 Dorgommii Waancaa Kubbaa Miilaa Afrikaa bara 2013 Afrikaa Kibbaatti taphataniif dabran keessaa tokkoo taate.Tana irratti namii Finfinnee fi naannoo isii tapha kanaTV caqasuu fi bahee daawwatu hedduutti bahee gammade.
Garee Itoophiyaa tana goolii Adaanee Girmaatii fi Suleyiddiin Seyid galchanitti waancaa Afrikaatiif dabarsee seenaa hojjachiise.Goolii Adaaneen galche,Geetaanee Kebbedeetti itti kenne,ka Saladdiin Sayid galche ammoo Asraati Magarsaatti itti kennee galchisiisee.
Namii Itoophiyaa qaraa guddoo kubbaa jaalataa,garee ufii irraa wa dhabullee dorgommiin English Premier League jalaa hin dhaban.Akka Obboo Mokonnin Kuruu, Federeshiinii Kubbaa Miilaa keessaa jedhetti tun akka diqqaatti asi gahuu baattullee ammallee hujii guddootti nama eegataa ijoollee jalaa oli itti guddisuu wayya.
“Hundii keennaa gammanneerraa daandi irrattillee kanumatti mullatee…hundii gammachuu itti dhagahame mullisee…waan waggaa 31 keessatti argame.”
Taatullee akka obboo Mokonninitti akka qophiitti garee tanaatti yoo ilaalan moohannaan tun waan guddoo ajaahibsiisaatii miti.
“Akka lakkoofsa Itoophiyaatti bara 2004 jalqabanii qophii irra turan..akka carraa tahee Suudan irratti fixuuf yaannee fixuu hin dandeennee..kaleessa ammoo dirree keenna irratti moohannee…woma taheefuu waggaa 31 keessatti moohachuunuu seenaa tokko.”
Garee Itoophiyaa tanaaf nama akka Sheek Alamuddiin ka qarashii miliyoona 5 kennuuf waadaa galu dabalee namaa fi dhaabbilee hedduutti jara kana badhaasuuf waadaa gale.
Tana malee akka obbo Mokonninitti Itoophiyaan ijoollee jala kubbaa miilaatti oli guddisuuf hujiitti jirti.


text:
Atileeti Fayyisaan eegii Hagayya 21,2016 dorgommii Olompikii Riyoo,Biraazil irratti fkn mormii Oromoo agarsiisee asitti media,Sub-Qunnamtiin addunyaa waluma irra fuudhaa wa gaafachuutti jiran.
Biraazilitti jalqabee Amerikaa dhufee jennaanillee ittuma jira.Yoo waajjira guddaa VOA Waashingiton,DC jiru dhufellee afaan hedduun wa gaafatan.
Yoo innii Istuudioo VOA Afaan Oromoo dhufellee waan hedduu gaafanne.Tana keessaa keessaa tokko ‘atileeti moo, qabsaahaa mirga namaa moo namuma lamaanuu wati oofatu sii jenna jenneen.’
“Ani atileetii, fiigichaan fiiga.Nama siyaasaatii mitii nama siyaasaa beeku miti.Sadarkaan barumsa kiyyas jidduu-galeessaa kuta 10 caalaa hin baranne.Garuu kun beekumsa hin gaafatuu.Dhala namaa waan taheef yeroo ilmee namaa dhiignii isaa biyya sun keessatti dhangalu taahee laaluu natti ulfaate kanatti gara kanatti na fide malee ani beekaa tahee ykn nama siyaasaa tahee miti,” jedhe.
Tanaaf “ani hardhas gara fuunduras atileetuma,” jedha Fayyisaan.
Barii ati ‘baga atileetii tahee,’ ufiin jette jiraa jennaan “odoo atileetii tahuu baadhee sadarkaa kana gaheetoo ummata koo amma natti gammadaa jiru kana gamachiisuu hin dandahuu turee kanaaf bagan atileeti tahee baayyeen boona.”
Akka innii jedhutti jaalaltii innii atileetuu tahuuf qabu isumaa asii achi dabalaa deemti.
Fayyisaan,abbaa Sookooti.Sookoon maqaa ilma isaa ka angafaati.Ilmee ke akka innii atileeti tahu feetaa jennaan rakkoo guddoo keessa dabarree asi geennee innii adoo oguma dhibii qabaatee fedha jedha.
Mallattoon mormii Oromoo eegii Fayyisaan agarsiise duubatti haga duriillee caalaa beekamte,eegii sunii asitti media addunyaa hedduutti rakkoo Oromootii fi walumattuu rakkoo siyaasaa Itoophiyaa dubbachuutti jira.
‘Wantii ati jettee fi mallattoon ati agarsiifte sun hagana mataa dubbii addunyaa taati jettee eegdee,’ jennaan “anaayyuu na ajaabhisiise,” jedha.
Fayyisaan ‘yoo akka malee dallantu Shimala butatta moo dallansuu ufi irraa balleessuuf wayaa ispoortii naqattee dirreetti dabarta? Jennaan. “Anin yeroo aaru tarakaanfii fudhu fudhu na godhaa… eeguma jajjabaadhen dhiisuu jalqabe malee yo namaan walitti hin buhin natti hin toluu.garuu eegii guddadhe yaada sun nan dhiise.”
Eegii Fayyisaan Amerikaa dhufee hawaasii Oromoo DC fi naannoo isii jiraatu fi saba hedduulleen bahee simatee irbaataataa fi qophii bashannanaa hawaasii Oromoo qopheesseef irralleetti walti dhufee simate.
Fayyisaan nama isa jaalatu cufaa waadaa gale “ummannii kiyya akka ani waltajjii addunyaa irraa hin dhabamne na eegaa waan taheef fiigichaatti deebihee haala kanaan itti fufuu fedha,”jedha.


text:
Sudaan gama kibbaa kutaa Kordofaan keessatti wal waraanasa hamaa torban tokko caalaaaf gaggeefamaa jiru dhaabsisanii walii galtee nageenyaa guyyootii muraasa keessatti argamsisuuf abdiin kan jiru ta'uu prezidaantiin Afrikaa kibbaa duraanii Taaboo Mbeekii beeksisan.
Naannoo wal waraansi itti hammaate kana keessaa jiraatonni kuma kurna hedduun dhessanii ba'aa jiran. Kunis rakkoo gargaarsa dhala namaa haaraa uumee jira.Garee gara sudaanti imalee kan hoogganan Taaboo Mbeekii hoogganoota siyaasaa kan Suudaan waliin dubbachuuf Finfinnee irraa ka'anii gamas eega turanii booda ibsa kennaniin, haala jiru qabbanessuuf gamni hundumtuu dhukaasa dhaabiinsa irratti dubbachuuf tole jedhaniiru.
MP3 tuquun gabaasa guutuu dhaggefadhaa
Walii galtee Dhukssa Dhaabinsaa Argamsiisuuf Yaalamaa Jira
Sudaan gama kibbaa kutaa Kordofaan keessatti wal waraanasa hamaa torban tokko caalaaaf gaggeefamaa jiru dhaabsisanii walii galtee nageenyaa guyyootii muraasa keessatti argamsisuuf abdiin kan jiru ta'uu prezidaantiin Afrikaa kibbaa duraanii Taaboo Mbeekii beeksisan.


text:
“Ergaa Qeerroo Dambi Dolloo irraa, Qeerroo Oromiyaa hundaaf nu qaqqabsiisaa”
“Wantii Dambii Dolloo keessaatti ta’a jiru hedduu sukkeenessaadha. Eda, halkan walakaa waajjira poolisii magaalaa Dambii Dolloo, warraanni makkalaakiyaa utuu poolisiin Oromiyaa jirani humnaan cabsanii seenuudhan, ijoollee dheengada qabamaan, muchaa Amaanu’el Baacaa dabalaatee nama 17 fuudhanii deemuun, lafa isaan itti gesseen hin baramin jira, kun raajiidha Wayyaanee fi OPDO nu fiixee jirti, wanti jiru yadesaadha, gadi baanee galuu, daldaluu, barnoota barachuu hin dandeenye, jireenyi nutti hadha’a jira.
Qeerroon Oromiyaa hundi, bakka jiranitti, duula mana ta’uu fi laganaa gabaa laabsaachuu, akkasumas weerara fi duula Oromoo fi biyyaa keenya Oromiyaa irrattii labsame ofirraa qolachuuf, qindoominaa hojiirra oolchuttii ce’amuu qaba.”
Kaayyoon wayyaanee uummata Oromoo fixuudha farda ishee OPDO yaabatee bakka hunda Oromoo fixuuti fuulleefatee seenaa jirti.Durumaan OPDOn maalumaaf qeerroo hiiteetii??Qeerroo hidhuun uummata Oromoo bakka jirtanii ka’aa dammaqaa qabsoo finiinsaa jechuudha.Ammas gochi fi duuli uummata Oromoo irrati godhamaa jiru gocha bineensa irrati hin godhamnedha.Kanaafuu,uummatni Oromoo bakka jirtuti qabsoon qabatee finiinsuun FXG hojiiti hiikuun uummata keenya baraaruu qabna.Qabsoon aaragalfii hinbeeku hanga bilisummaati ittifufa ittimuddi.


text:
Mootichi Saaudii Salman biyyi isaanii haleellaa oomicha boba’aa walakkaa ol ta’u dhabamsiisu irraa of ittisuuf dandeettii qabdi, garuu hawaasi addunyaa kanneen badii kana irraawwatan dura akka dhaabatan gaafataniiru.
Mootummaan Saaudii haleellaa sana keessatti meeshaaleen waraana Iraan itti gargaaraman jechuun irra deebi’ee jira, garuu ragaa hin dhiyeessine.
Ibsi sun kan prezidaanti Doonaald tramp Washingtonis haleellaa xayyaara nam maleeyyii geggeessameef Teeraantu itti gaafatamuu mala jedhani waliin kan walfakkaatu yoo ta’u, garuu qorannaa itti dabalaa barbaada jedhan.
Kaabineen Saaudii akka jedhetti haleellaan sambata halkanii sun oomisha boba’aa Riyaad barmeela miliyoona 5.7n kan gad cabse yoo ta’u nageenya addunyaa fi dhiyeessii enerjii addunyaaf balaa dha jedhee jira.
Haleellaa Keellaa Boba’aa Keenya Irratti Raawwate Ni Balaaleffanna: Mooticha Saa’udii
- VOA
WAASHINGITAN, DIISII —
Kanaas caqasuu feeta ta'a
-
-
-
27-09-2022
Sirni Gubaa Masqalaa Finfinnee
-
-
-


text:
Jaallatamtoota dubbistoota barruu keenya SiifSiin! Bakka jirtan maratti nagaan koo isin haa qaqqabdu. SiifSiin maxxansawwan darban keessatti qooda fudhannaa kootiin waan wal barree natti fakkaata. Ammas SiifSiin jildii 8 kana irratti dubbii hayyoonni addunyaa bebbeekamoo dubbatan keessaa muraasa akka armaan gadiittan isiniif dhi’eessa. Akka isin irraa barattan nan abdadha. Dubbisa gaariin isiniif hawwa.
- Maartiin Luuter Kiing Jr
- Dukkanni dukkana hin balleessu, ifa qofatu balleessuu danda’a. Jibbi jibba hin balleessu, jaalala qofaatu balleessuu danda’a.
- Humni guddaan diina ofii ofitti firoomfachuu nama dandeessisu jaalaladha.
- Jaalalatti qabamee jiraachuuf murteesseen jira. Jibbi ba’aa ulfaataadha.
- Maahatama Gaandii
- Yeroo hundumaa yaada,dubbii fi hojii kee guutummaatti tokko gochuu yaali. Yeroo hundumaa yaadota kee qulqulleessi, inni kaan hundinuu gaarii ta’uuf jiraa.
- Gammachuun, yeroo wanti ati yaaddu, dubbattuu fi hojjetu tokko ta’udha.
- Cubbuu jibbi, cubbamaa garuu jaalladhu.
- Eenyummaa koo guutummaatti ibsachuuf bilisummaa na barbaachisa.
- Namni dadhabaan dhiifama gochuu hin danda’u.Kan dhiifama godhu haala nama jabaadha.
- Qooda ijaa iji haa ba’u kan jedhu, guutummaa addunyaa jaamaa godha.
- Abrahaam Liinken
- Dhuma irratti kan siif lakkaa’amu waggoota jireenya kee keessa jiran miti. Jireenya waggoota kee keessa jirudha!
- Abjuun koo, Amerikaan abdii adduunyaa kanaa yeroo taatu arguudha.
- Miilli kee bakka sirrii dhaabbchuusaa mirkaneeffadhu, isa booda qajeelii dhaabadhu.
- Muka kana akkan muru sa’atii ja’a yoo naa kennitan, jahan keessaa sa’atii afran qottoo koo qarachuudhaanan dabarsa.
- Kan na yaaddessu Waaqayyo nu cina dhaabachuu isaa miti; guddaa kan na yaachisu nuti toora Waaqayyoo irra dhaabachuu keenyadha, Waaqayyo yeroo hundumaa sirriidha waan ta’eef.
- Tooftaan cimaa diina ofii itti balleessan, fira ofii godhachuudhaani.
- Yeroo murtaa’eef namoota hundumaa ykn namoota muraasa gowwomsuu dandeessa ta’a, garuu yeroo hundumaa gowwomsuu hin dandeessu.
- Abbaan abbaa kootii eenyuyyuu yoo ta’e dhimma koo miti. Kan na yaachisu ilmi ilma isaa eenyu ta’uuf akka jirudha.
- Maazer Tereezaa
- Waaqayyo akka milkoofnu nurraa hin eegu, akka nuti milkaa’uu yaallu qofa nurraa eega.
- Namoota dhibba tokko nyaachisuu yoo dadhabde, nama tokko nyaachisi.
- Namoota nurraa fagoo jiran jaallachuun salphaadha. Warra nutti dhi’oo jiran jaallachuun garuu yeroo hundumaa salphaa miti.
- Wanti guddaan Hammam akka kennine miti.Waan kenninetti jaalala hammamii akka daballedha.
- Wanta gaarii ati har’a hojjetu, namoonni bor ni irraanfatu ta’a. Waanuma hundaafuu, waan gaarii hojjedhu!
- Addunyaa keenya irraa daabboo dhabanii du’aa kan jiran hedduudha, jaalala dhabanii du’aa kan jiran immoo isaan sana caalu.
- Wanti nuti hojjennu coba galaanaa caalaa xiqqaadha. Yoo nuti keessaa hafne garuu galaanichi waan tokko dhabeera jechuudha.
- Niilsen Maandeellaa
- Addunyaa kana jijjiiruuf meeshaan guddaa, hunda caalaa humna qabu barnootadha!
- Namoota isaan kaan of dura buusanii ofii booda ta’anii hoogganuun gaariidha, keessumaa yeroo injifannoo fi wantonni gaggaariin nu mudatan. Yeroo balaan jiru garuu ofii fuula dura dhaabachuun gaariidha. Isa booda namoonni hooggansa keenya ni ajaa’ibsiifatu.
- Namni tokko itti ol ba’uuf gaaronni hedduun akka isa hafan kan argu, gaara tokko erga ol ba’ee boodadha.
- Hamma hojjetanii arganitti yeroo hundumaa waan hin danda’amne fakkaata!
- Afaan inni hubachuu danda’uun nama tokkotti yoo dubbatte dubbiin kee gara mataa isaa deema. Afaan isaatiin yoo itti dubbatte garuu dubbichi gara laphee isaa deema.
- Diina kee waliin nagaa buusuu yoo barbaadde, isa waliin hojjechuu qabda. Isa booda innuu fira siif ta’a.
- Namoonni jajjaboon nagaaf jedhanii dhiifama gochuu hin sodaatan.
- Lammiileen ishee hamma baratanitti,biyyi guddachuu dandeessu hin jirtu.
- Abjuun koo Afrikaa nagaa qabdu arguudha.
Eebbisaa Baayisaa Abeetuu


text:
Bishaan ho’aan ,bishaan qoora caal daafe gara cabbitti jijjirama
Meeshan baay’ee cimaan qaama namaa kan argamuu arraba keessatti.
Gondaan sa’atii 12 keessatti kan boqottu daqiiqa saddet qofa.
Qabiyyeen chokoleeti keessaa jiru saree ajjeesuu danda’a.
Qillensa keessa keeti uukkamsitee qabuu dhanof-ajjeesu hin dandeessu.
Ciqilee kee arraba keen tuquu hin dandeessu.
Booyyeen gara samii ilaaluu hin danda’u
111,111,111 × 111,111,111 = 12,345,678,987,654321
Nyaanni yoo ture hin alloofne,” dammaa qofa.
Bineensota keessa kan tasumma iyyuu utaalu hin dandeenye “ Arba “ qofa.
“ Headphone” sa’atii tokkoof yeroo fayyadamnu guyya keenya keessatti baakteriyaa dacha 700 dabala.
Waantota dinqisiisoo!
Bishaan ho’aan ,bishaan qoora caal daafe gara cabbitti jijjirama


text:
“Rakkoon siyaasa Ityoophiyaa inni guddaan karaa nagaatiin waliin mari’achuu dhabuudha”- obbo Leencoo Lataa
Finfinnee, Onkololeessa 21, 2013 (FBC) – “Rakkoon siyaasa Ityoophiyaa inni guddaan karaa nagaatiin waliin mari’achuu dhabuudha”- obbo Leencoo Lataa
Rakkoo nageenyaa bara darbe Yuunivarsitiiwwan naannoo Oromiyaa fi Amaaraatti argaman keessatti mudatee ture furuuf paartiileen siyaasaa naannolee lamaanii yeroowwan gara garaa waliin mar’iachaa turaniiru.
Kaleessas waltajjiin marii dhimmoota nageenyaa, ijaarsa sirna dimokraasiifi hariiroo ummattootaa cimsuurratti xiyyeeffate Magaalaa Adaamaatti eegalame har’a xumurama jedhamee eegamu geggeeffamaa jira.
Hayyuun siyaasaa gameessiifi waltaasisaan waltajjii marichaa, obbo Leencoo Lataa marii geggeeffamaa jiru ilaalchisuun ibsa addatti Gaazexaa Bariisaatiif kennaniin akka jedhanitti, rakkoon paartiilee siyaasa Itoophiyaa inni guddaan karaa nagaatiin waliin mari’achuu dhabuudha.
“Rakkoon kun ammoo aadaan dimokraasii guddachuu dhabuurraa madda. Paartiileen siyaasaa naannoo Oromiyaafi Amaaraa waggaa tokkoo as walitti dhufanii mari’achuu dimokraasii shaakaluu jalqabaniiru.
Waltajjiin akkanaa gara fuulduraattis paartiilee siyaasaa biroo biyyattii hirmaachisuun cimee ittifufuu qaba” jedhaniiru.
Marii paartiileen siyaasaa naannolee lamaanii taasisaa jiran rakkoolee mudatan karaa nagaatiin furuuf kan gargaaru ta’uus eeranii, marichi gara fuulduraatti paartiilee siyaasaa biroos hirmaachisuun sadarkaa biyyaatti adeemsifamuu qaba jedhaniiru. Mariin akkanaa waliigaltee uumuu keessatti qooda olaanaa kan qabu ta’uus himaniiru.
Paartiileen siyaasaa rakkoo nageenyaa biyyattiitti uumamu hammeessuu fi wayyeessu waan danda’aniif paartiin kamuu dhimma nageenyaafi biyyaarratti ejjennoo tokko qabaachuu akka qaban hubachiisaniiru.
Humnootni mootummaarra jibba qabaniifi dhokatanii nageenya biyyattiifi ummataa booressaa jiranis gara mariitti dhufuu jedhanii, kana ta’uu baannaan rakkoo nageenyaa keessaa ba’uun kan hindanda’amne ta’uu eeraniiru.
preezdaantiin Dhimmoota Islaamaa Naannoo Amaaraa Sheeh Sayid Mahaammad akka jedhanitti, rakkoo uumamu kamiifuu walitti dhufanii mari’atanii furmaata kaa’uun daran barbaachisaadha. Paartiileen siyaasaas faayidaa dhuunfaasaaniitiif osoo hintaane kan ummataafi nageenya mirkaneessuurratti xiyyeeffatanii hojjechuu qabu.
Abbootiin amantii waa’ee nageenyaa barsiisuurratti, hordoftoonni amantiis waan abbootiin amantii barsiisan hojiirra oolchuurratti hanqina kan qaban ta’uu himanii, hordoftoonni amantii utuu waan abbootiin amantii isaan gorsan hojiirra oolchanii lubbuufi qabeenya namaa hinballeessan turan.
Ta’us garuu barsiisi abbootii amantii fi waltajjiin marii paartiilee siyaasaa kun cimee ittifufuu akka qaba jedhaniiru.
Maricharratti hirmaataa kan jiru Dargaggoo Gaaddisaa Abdiis, rakkoon nageenyaa akka uumamuuf sababa kan ta’an paartiilee siyaasaafi namoota dubbii sabaafi saba, amantiifi amantii walitti buusu miidiyaa hawaasummaarratti barreessaniidha jedha.
Sabummaa, siyaasaa fi amantiidhaan walqooduu dhiifnee akka nama tokkootti yaadnee rakkoo nageenyaafi ijaarsa sirna dimokraasii hiikuuf dursa kenninee hojjechuun nageenya biyyaatiif murteessaa ta’uus beeksiseera.
Mariin hayyootaa hariiroo Oromoofi Amaaraa cimsuu kaayyeffateefi sabootaafi sablammoota adda addaa akkasumas jaarmiyaalee siviikii, dargaggootaafi dubartoota hirmaachise Adaamaatti geggeeffamaa jiru kun waggaa tokko dura eegalame.
Mariiwwan kanaan duraatiin ejjennoowwan siyaasaa danuurratti waliigalteerra ga’uudhaan Fulbaana 23, 2013 dhimmoota qabxii 10 qabanirratti mallatteessuunsaanii ni yaatama.
Odeeffannoo waqtaawaa argachuuf Teelegraama keenya https://t.me/afanoromofana subiskiraayib godhaa.


text:
Lola Tigraay: Waraanni Itoophiyaa himannaa Tigraayitti ajjeechaa raawwateera jedhu haale
Naannoo Tigraay keessa sarbamni mirgootaa Raayyaa Ittisa Biyyaa Itoophiyaan raawwataman jedhaman sobadha jechuun waraanni deebii kenne.
Raayyaa Ittisaa Biyyaatti daarektarri olaanaa Indoktirineeshinii Mejar Jeneraal Mohaammad Tasammaa ibsa miidiyaalee biyya keessaaf laataniin ''Tigraay keessa waraanni lammiilee nagaa ajjeeseera jechuun oduun hafarsamu, ergamtoota TPLFn kan qindaa'edha,'' jechuun dubbatan.
Dabaluunis tarkaanfii waraanni fudhateen ''gareen TPLF akka lamuu hin kaanetti rukutamuu'' himuun, miseensonni garichaa hafan tokko tokko ''amala shiftummaan, bakka tokko tokkotti ummata saamaa, dararaafi ajjeesaa jiru,'' jedhan.
Hidhattoonni kun lammiilee nagaa ajjeesaa, gochi kun Raayyaa Ittisa Biyyaan akka raawwatame fakkeessuuf gochaalee garagaraa hojjechaa jiru jedhan.
Sagantaan BBC Africa Eye gabaasa qorannoo hojjeteen, Tigraay keessa iddoo Maahibara Dego jedhamtutti waraanni Itoophiyaa ajjeechaa jumlaa raawwachuusaa ragaalee mul'isan argachuusaa dhiyeenya gabaaseera.
Kanaanis maloota garagaraa fayyadamuun, yoo xiqqaate bakka dhiironni 15 itti ajjeefaman adda baaseera.
Viidiyoowwan kunneenis, wayita namoonni hidhatanii fi uffata dambii waraanaa uffatan garee dhiiroota hidhannoo hin qabanne gara qarqara allayyaatti osoo oofanuu, garii isaaniitti itti dhiheenyaan yeroo itti dhukaasanii fi reeffa isaanii gara allayyaatti irraan gadee gangalchan agarsiisa.
Odeessaalee lola Tigraay biroo:
- Loltoonni Itoophiyaa Tigraay keessatti ajjeechaa jumlaa raawwachuu ragaaleen mul'isan
- Loltoonni Eertiraa Tigraay keessaa ba'uu jalqabuunsaanii himame
- Deeggarsa Tigraayiif doolaara mil. 1 kan arjoome 'The Weeknd' eenyu?
- 'Qaamoleen waldhiban hanga waliin hin mari'annetti lolli Tigraay hin dhaabbatu'
- Ogeessi fiilmii badhaasa Gumaa mo'ate waa'ee Tigraay maal dubbate?
Ajjeechaan gara jabeenyaa kunis Kaabaa Itoophiyaa Naannoo Tigraay, bakka waraanni Itoophiyaa humnootii TPLFn lolaa jiru, dhiheenya magaalaa Maahbara Dagootti raawwatamusaa BBCn mirkaneesseera.
BBCn ragaalee viidiyoo walitti qabe kana mootummaa Itoophiyaaf kan dhiyeessee yoo ta'u, motummaan deebii barreeffamaan deebiseen ''maxxansawwanii fi himannaawwan miidiyaa hawaasaa akka ragaatti dhiyaachuu hin danda'ani" jedhe.
Ergasii garuu UKtti embaasiin Itoophiyaa ibsa baaseen, poolisiin federaalaa fi abbaan alangee qorannoo gochuuf gara bakkichaa deemaniiru jedhe.
MM Abiy Ahimad paarlaamaa biyyattiitti dhiyaachuun akka dubbatanitti, Tigraay keessa badii loltoota Itoophiyaatin raawwataman jedhaman irratti, qorannoon barbaachisu taasifamuun, kanneen balleessan seeraan akka gaafataman dubbatanii turan.
Waraanni Itoophiyaa maal jedhe?
Ibsa guyyaa Roobii kennameen TPLF ofii ajjeechaa raawwachuun, viidiyoo gulaalanii gochicha raayyaan ittisa biyyaa akka raawwate godhanii dhiyeessuun, maqaa balleessuuf akka yaalan Mejar Jeneraal Mohaammad Tasammaa dubbatan.
Waltajjiidhuma sanarratti qondaalli waraanaa biraa Birigaader Jeneraal Kumaa Miidhaksaa viidiyicharratti ibsa bal'aa kennaniiru.
Isaanis kanneen uffata dambii waraanaa uffachuun viidiyoo gubbaatti mul'atan, miseensa akka hin taane himuun, uffati dambii humnoota TPLFn saamameera jedhan.
Uffati loltootaaf kennamu tokkoon tokkoo isaaniif akka tahuuf tahee kan hodhame oggaa tahu, kanneen viidiyoo gubbaa mul'atan garuu kan hanga isaaniif tahuun ol kan uffatan tahuu harkasaanirraa baruu dandeenya jedhu.
Kana malees hidhannoon mudhiirraa kan miseensota raayyaa ittisa biyyaa akka hin taane himan.
Qondaalli waraanaa kun dabaluun: ''Viidiyichi ta'iiwwan garagaraa sadii walitti fiduun kan dhiyaateefi kan sobaati. Kunis kaameeraafi mobaayilaan kan waraabame of keessaa qaba,'' jedhan.
Inni jalqabaa kaameeraan kan waraabame oggaa tahu, bakki mul'atu bakka viidiyoo lammaffaarraa mula'tuun adda tahuu ibsan.
Garaagarummaan isaas tokko dirree, inni kaan ammoo haallayyaa tahuu eeruun, viidiyoon sadaffaa ammoo kan reeffi itti mula'tuufi mobaayilaan kan waraabamedhas jedhan.
Birgaader Jeneraal Kumaa, viidiyoo kanarratti ibsa bal'aa kennaniin, kun dursa itti qophaa'amee kan waraabameefi soba ta'uusaanii kaasan.
Dabaluunis Raayyaan Ittisa Biyyaa Itoophiyaa walitti hidhamiinsa ajajaa kan qabuufi to'annoon cimaan kan irratti taasifamu ta'uu himuun; taateen tokkoon tokkoo ni beekama, yakka akkasiis hin raawwatu jedhan.
Mejar Jeneraal Mohaammad Tasammaa gamasaaniin, viidiyoowwan kunniin ''ergamtoota TPLFn sobaan qindaa'ee ummata burjaajeessuuf kan hojjetamedha,'' jedhan.
Kana malees waraanni Itoophiyaa kan naamuusaan ijaarameefi bu'uura uummataa kan qabu waan ta'eef, gochaa hawaasa miidhu akkasii hin raawwatu jedhan.
Lola Sadaasa darbe mootummaa Itoophiyaa fi loltoota TPLF jidduutti eegaleen namoonni kumaatamaan lakkaa'aman du'uu akka hin oolle tilmaama.
MM Abiy Ahimad naannoo Tigraay keessatti sarbamni mirgoota namoomaa raawwatamaa jiraachuu gabaasaaleen agarsiisan jiraachuu dubbataniiru.
Loltoonni sarbama mirgoota namoomaa raawwatan seeraan akka itti gaafatamanis himaniiru.


text:
Barii 1800 bara Amerikiaa fi namii isii biyya akka akkaa keessa yaahee wa fedhatu. Bara seenaa barreessaa, lafa humnaan fudhachaa waan hedduu fedhachuuf yaahan.
Dr.Arthur Donaldson Smith, doktorii Ameriakati,dhalootaan Biritsh nama adamoo fi jireenna Afrikaa ilaalan jedhan keessaa tokko.
Bara 1890 keessaa haroo Ruudelfiin qaxxaamuree,Baalee fi Boorana keessaa bahee Keenyaatti dabre.Yoo akkana deemu kana Baalee Ginniir,Boorana Meeggaa fi lafa akka akkaa keessa maree, kaaniin wal hadhaa,hadhee walti araaraaramaa waan hedduu arge.
Namii kun bara 1897 keessaa kitaaba “Through Unknown African Countries the first expedition from Somaliland to Lamu,” Kenyaa jedhu barreesse.Kitaaba kana bara 2008 irra deebihanii barreessan.
Akka Asebee Raggaasaa,Yuniversitii Jermanitti barumsa PhDtti jiru jedhutti , kitaabii kun akka Oromoon warra isa hadhe ka akka miliinilki fa ufi irraa dhowwaa,seeraa gadaatiin ufi bulchaa,rakkoo nagaan falachaa jiraate irratti barreeffame.
Kitaabii kun durii Oromoo hammeennaa fi waan hedduun dhageennee,akka jarii biyya ufii keessa nama hin dabarsanillee nutti himanii sodaachaa dhufne taatullee waldhabnullee dubbii nagumaan fixanne jedhee barreesse jedha Asebeen, waan Smith kitaaba kana keessatti barreesse maqeeffatee.
Gama kaaniin akka jaarsii argaa dhageettii aabba Waaqoo Guyyoo jedhutti gaafii faransjiin nama gurraachaallee guurratee qawwee fahattee Booranaan baatee namallee fduahttee biyya ufiittiin galatte gadaa Adii Dooyyoo,abbaa Gadaa 17essoo keessa.
“Seera keessan barachuu feena jettee gaafatee jennaan mataan seera keennaa lichoo jedhanii lichoo hayyuu karrayyuu, Boruu Galgaloo itti kennanii fudhattee galatteenii, lichoon sun ammallee muuziyeemii London jiraachuu hin ooltu.”
Woma taateefuu suuraa footoo Boorana bara 1902 keessa Ellsi Island,Amerikaa fidan kanaa fi miilota isaanii hardhallee Amerikaa waliin muuziyeemii gara garaa keessa jirti jedhan.
Suuraan Boorana 1902 keessaa Ellis Island fidanii kana Fulbaana 2006 kutaa Amerkaa 16 keessa naqanii ummata agarsiisan.Akka gaazexaan NYT barreesseetti ammoo bara 2007 ammoo suuraa isaanii Jerman Berlin,eegee Liverpoolitti dabaransii biyya akka akkaaa keessa naqan.
Akka odeeffannoo dhaaba Ellsi Island Foundation jedhu irratti arganentti warra Ellis Island dhufe keessa ta biyya Irish dhufte tokko akkana jette.
”Bidirun teenna bisaan irra deemaa dhuftee guyyaa walqixxee Ellsi Island geenne achii ammoo dooniin Ellis Island nu fahan.Achii ammoo doonii irraa nu buusanii mi’uma keenna waliin mana guddaa tokkotti nu naqan.Nu nama haga 5,000- 6,000 taana.Ji’ii sun Adoolessaa akka malee oowwaa wayuma tiyya ta aadaa Irish keeyyadhen dhufe."
Barii 1900 bara namii Oormoo akka oduu dhageennetti biyya tana,Amerikaa fidan.
Horteen Oromoo/Booranaa bara 1902 keessa Amerikaa fidanii eessa geette?Lichoon hayyuu Booranaa faranjiin fudhattee Londonittiin galatte jedhan sun eessatti eegee aante?
Horteen jara kanaa addunyaa keessa facaatee biyya bulchuutti jirananittuttuu beennaa.Isuma jarii gaafas biyya teena dhufe sun aadaa Gadaa Oromootuu barreeffatee ta ufiitti buluuniitti jriaattuttuu?Waan abbaa abbaatti barbaadata,barbaadii ittuma jira.


text:
Ministeerrii haajaa alaa Amerikaa Antonii Bliinkan dhiyeenya kana haasaa gaggeessaniin, kaayyoo kanaa fi hariiroo haaraa Amerikaa fi michoota 50 ol kan Ardii Afrikaa keessaa hubachiisan.
Wantii caalaatti barbaannu michooma dhugaa Amerikaa fi Afrikaa gidduti kan jedhan Bliinkan, hariiroo madaalii hin eegnee ykn bu’aa irratti hirkate hin feenu.Afrikaa waliin cichi hariiroo jabaa qabaachuuf qabnu eenyuun iyyu caalaa milkaa’uuf miti jedhan.
Chaayinaa fi Raashaan Ardii Afrikaa keessatti hedduu hojjataa kan jiran yoo ta’u, ministeerri dantaa alaa Raashiyaa sergee Laavroov dhiyeenya kana Afrikaa daawwachuun biyyonni Afrikaa hariiroo durii kaasee ture akka yaadatan taasiisan jedhu taajabdonni.


text:
'Human Rights Watch' gabaasa oduu haaraa baaseen akka jedhetti Lammiileen Nagaa Lixa Oromiyaa Keessatti Eegumsa Malee Hafan jedhee jira.
Gareen hidhate socho’u ji’a Waxabajjii bara 2022 keessa lixa Oromiyaatti lammiilee nagaa Amaaraa dhibba hedduu kan ajjeese yoo ta’u, humnoonni nageenyaa Ityoophiyaa ammoo eegumsa isaaniif waan xiqqoo hojjete jechuun gareen mirga namaaf falmu Human Rights Watch har’a beeksiseera.
Gara baatii sadii booda mootummaan Itiyoophiyaa qubsuma ga’aa kennuu ykn jiraattota lubbuun hafan yaaddoo fayyaa isaanii fi nageenya isaanii ilaalchisee jiru furuu hin dandeenye jedha ibsichi.
“Waxabajjii18 sa’aatii saddeetiif haleellaa cimaa hidhattoonni gandoota Tolee fi Senee keessatti dubartootaa fi daa’imman hedduu dabalatee lammiilee Amaaraa gara 400 ta’an rasaasaan rukutanii ajjeesan. Namoonni eenyummaan isaanii hin beekamne kaanis manneen jireenyaa fi manneen daldalaa dhibbaan lakkaa'aman gubuun barbadeessan, beeyladaa fi qabeenya biroos saamaniiru jedha ibsi Humhan Rights Watch baase kun.
Xiinxalli suuraa saatalaayitii yoo xiqqaate gandoota shan gubachuu fi caasaa 480tti tilmaamaan ta’an barbadaa’uu mirkaneesse. Akeekkachiisni kennamus, humnoonni nageenyaa mootummaa naannoo sana buufatan haleellaan erga raawwatamee sa’aatii muraasa booda gamas dhaqqaban.” Gabaasa HRW herregame. Akkasumas, “Waajjirri Qindeessa gargaarsa Namoomaa kan Tokkummaa mootummootaa OCHAn Tolee irraa yoo xiqqaate namoonni 4,800 ta’an qe’ee isaanii irraa buqqa’aniiru, akkasumas lixa Oromiyaa keessatti sababa walitti bu’iinsa achitti uumameen 500,000 ol kannen ta’an qe’ee isaanii irraa buqqa’uu ibseera.
Aangawoonni Itiyoophiyaa ajjeechaa ji’a waxabajjii keessa fi haleellaa biroof kan itti gaafatamu WABO jechuun himataniiru. WABOn immoo milishaa mootummaatu haleellaa kana raawwate jechuun himachuun qorannoon walabaa akka gaggeeffamu gaafateera.


text:
Facebook Kaadhima koo Na Dhabsiise!
Anaan ilaala adabadha taa’aa!
Baay’ee kan na jaalatu, barnoota koo akkan baradhuuf kan na gargaare, nama garaansaa taliila bishaani caalu, gara laafessaa fi nama hedduu gaarii ture.
Wagga sadan har’aa guyyaa abaaramtuu tokko lamaan keenyayyuu Facebook bananne.Ani asiif achi fiiguun jaaladha waan ta’eef hiriyyoota hedduu faanan firoome yeroo xiqqoo keessatti.Irra caalaansaanii dhiirota turan.
Dubbiin kan badde egaa iddoo kanatti dha. Dinqisiifachuurra darbanii si jaalanna, sii duuna, of rarraafna kan jedhan ergaalee hedduun na qaqqabuutti ka’an. Hunda caalaammoo ani garraamummaa koo suurota koo hedduu nama harkisanii fi babbareedan nan maxxansa waan ta’eef ergaaleen maaloo ni hiriyyoomnaa akka akka lolaa gannaatti yaa’uu eegalan. Akkan kaadhima qabu namoota hedduutti beeksiseera.
Kaadhimni koo akka Facebook koo seenee banee ilaaluuf waanan eeyyameefii tureef gara torbanoota jalqabaa tokko kolfee dhiisaa ture. Kaadhimni koos haalli kun hariiroo keenyarratti rakkoo guddaa akka fidu irra deddeebi’ee natti himus ani barreessuu waanan jaaladhuuf yaada koo jijjiiruu hin feene.
Waanan sobuu hin dandeenye keessaa tokko namootan waliin walii barreessaa ture keessaa muraasa faana yaadaan booji’amuun koo hin oolle. Ammas kaadhimni koo hiriyyootasaa jaarsummaa natti baasee akkan Facebook fayyadamuu dhaabu na gaafachiisus ani gurra koo muka boqqolloonan cuqqaalladhe.
Guyyaa Jimaataa tokko galgala irbaata otuma waliin nyaannuu akka hariiroon keenya itti hin fufne yommuu natti himuuf yaalu anis akka qoosaatti fudheen kolfee dhiise.
Inni garuu dhugaa naa godhe..
Waliin ooluun hafe. Har’a bor yaadasaa jijjiirratee deebi’ee dhufa otoon jedhee abdiin eeguu Amajji darbe kana keessa mucaa bareedduu tokko faana waldaa kiristaanaa keessatti seeraan wal fuudhuuf kuulamaniin arge.
Maal isiniin jedhuu?! Naasuudhaan funuuneen dhiiga qofan ta’e. Sanaan booda dhukkuba cimaadhaanan rukutame. Maatiin koo narratti roobanii du’arraa lubbuu koo oolchan. Dhukkuba cimaa ture.
Warran gaafa duraa hirriba koo dhiisee halkan guutuu barreessaafii ture sun yeroon akkas ta’ee dhukkeen natti galagalu kana furmaata naaf hin taane. Facebook koo sana cufeen ji’a laman boo’e. Mucaa baay’ee gaarii ture. Maal ta’a otoon miira koo of qusadhee waan inni naan jedhe sana guuteeraaf ta’een jedheen hedduu gaabbe.
Garuu, barfadheera. Intalli inni fuudhes hedduu nama gaarii waan turteef ji’a Gurraandhalaa keessa dhiifama na gaafachuu dhufte. Miila koo jalatti kuftee boo’aa ati nutti gadditee jireenyi keenya eebba hin qabu isa si uumeef jedhii dhiifama nuuf godhi naan jennaan anis kun balleessaa koo waan ta’eef waan hundumaatti itti gaafatamummaa nan fudhadha jedheen iddoo inni jirutti hundi keenyayyuu araara buufnee gargar baane.
Ammas taanaan ani isa irraanfachuu hin dandeenye yommuun yaadadhutti imimmaan koo eessaa akka maddu hin beeku anis akkumasaatti liqimseen gubachaa jireenyis kunoo itti fufaa jirti.
Seenaan kun seenaa nama ”Herry Tedra” jedhamtuuti.
Kan hiike Odaa Gurree.
Nama kaaniifis hiraa irraa haa baratan! Jaalalleen keessan Facebook yoo haala itti fayyadama keessanii jibbe itti dhiisaa jiraadhaan dhaamsa keenya!


text:
Hima afaan alagaa kana mee dubbisaa: “ahun andi sewu mexto ‘Abbabaa Kabbadaa’ bil min tilaallaachihu?” jedhe namichi. Namni deebii kenne hin turre; garuu hundinuu ni kolfe! Anis nan kolfe. Hima kana kanan dhagahe Yunivarsiitii Finfinnee keessatti waggoota 30 dura ture. Namichis barsiisaa (lecturer) ture. Barumsi inni wayitii sanatti barsiisaa ture ‘Sociolinguistics’ jedhama. Wanti ani irraanfachuu … Continue reading Moggaasa qubee irraa waan hubannu
Month: February 2017
Hordaan koo qalama ittiinan bajjii baasa Oyiruun koo waraqaa irrattan barreessa Midhaan facaaseetan hiyyummaa balleessa Har’a ijaa ba’uuf doofummaa kaleessaa Afaan koon haasawaan afaan koon barreessa Qalama qawween koo waraqaadha dirreen koo Dammaqsee nakakaasee jabeesse haamileekoo Kan ormi bulchuu yaade jaarraa tokko hambisee Hojjetaa godhachuuf barumsa irraa ittisee Taaddee ilma Birruu kanatu aarsee kaasee Ilmi … Continue reading Fallisaa Barumsa
Barnoota.(2),hundumatu jaja,hundumatu faarsa, Isaaf eebba malee namni hin qabu abaarsa, ‘’Ni baranna” jedha lallabee dhaadata, Waa’eesaa dhaga’uuf gurratu oldhaabata, Yoo ciises abjuudhaan samii cuunfee qora, Ekeraa barnootaa waliin tulluu kora, Xinnaafi guddaa hin qabu fudhachuuf fakkeenya, Sagalee barnootatu dhaale dachee keenya, Nama barates qabna nu’i kallattii maraanuu, Kan qalama bitee qubee ittiin waraanu, Kan mana … Continue reading Maal fayyada barnoonni?
Argeera jedhanii yoodhuma ilaalani Otoo hinhubatin yoodha haasa’ani Osoo keessa hinbeekiin yoodha jaalatani Oolee gaafa bulee maal ta’a laata innii? Hunduu yeroo qabaa maaliif jarjartanii? Hunduu yeroo qabaa mee hubadhaa laalaa Yaada hedduudhaanis baay’isaa madaalaa Hubachuumoo dhiisuu egaa kamtu caalaa? Hunduu yeroo qabaa akkana hinta’iinaa Sirriitti hubadhaa lakkii hingowwoominaa Walis gaggaafadhaa calillee hinjedhinaa Sirriitti xiinxalaa … Continue reading Hunduu yeroo qaba
Kaleessi har’a hin ta’u, borus miti iftaan Wanta takkaa darbe hin qaqqaban bullaan Yeroon nama miti na eegis hin jedhan Yoo yerootti qoosan ofiin gaabbaa hafan Namni har’arra taa’ee kaleessaan of tuulu Jireenyasaa ari’aa kan darbeen madaalu Isa boruu dhiisee kan tureen of kuulu Maaddii one arraaba boru quufee hin bulu Har’a ta’eet malee dur … Continue reading Yeroon nama hin eegu
Qilleensarra kaatee yaadaan tabjaajja’aa Jireenya mo’achuuf takka kufee ka’aa Deemsa keessa lufe meeqansaa lakkaa’aa Gocha tokko malee yaadasaan akaa’aa Addunyaa xaxamtuu ishee hiika hinqabne Joorsuuf jaamsuu malee boqonnaa hinlaanne Nyaattee dhuguu malee nan quufee hinbeekne Halkan guyyaa fiignee mo’achuu hin dandeenye Ogeeyyiis gaafannee hayyuu biyya bulchu Hiika addunyaa kanaa dadhabe nuulaachuu Qotee bulaas taanee yookaan … Continue reading …Qabsoo dheeraa booda
Hir’inaafi hiyyuma mataa isa cabseef kan hin jilbeenfanne, halkaniifi guyyaa jireenya qabsoo abbaafi haatisaa keessa ce’anii as ga’an homaattuu kan hinlakkoofne Sarbeessaan ilma maatii qotee bulaati. Gidiraa ijoollummaan mataa isa cabsaa ture hunda har’a irra taa’ee gaafa yaadu himala inni taasise hundi har’a isaaf mudannoo godaannisaa hindagatamnedha. Sammuusaan kanatti qabamee mul’ata fuulduraa kan akka abiddaa … Continue reading Albuuda Qabsoon Boodaa
mataa da’imaa irraa haadan keessaa buusan. Guyyaa gubbisaa ykn moggaassuu Aabbaan da’ima kanaa loon keennaf. andhuraan:-horii Aabban ilmee kennu Loonsunosoodurattimaqaabiraaqabaatelleeirraa akka Aadaa Oromoo Booranaatti. jijjiiran, fakkeenyaaf Suukii, Obbol-bulee, Abbaa- Handhuuraa Oromoon durii qabdi. olee... Jedhaaniinillee irraa jijjiranii Handhuuraa Addunyaan ammoo dhiyoo erga baankiin dhuftee jedhaniin. Loon kun amma booda ka daa’immaa egalte(bookaccount)daa’imiiyoodhalatebanuufi. suniiti. Handhuuraa isaati … Continue reading Handhuraa
Magaalaa guddaa Oromiyaafi Itoophiyaa kan taate Finfinnee keessattidha.Ji’a Waxabajjii bara 2002.Guyyaansaa Dilbatadha.Guyyaan kun guyyaa boqonnaakoo waan ta’eef hiriyaakoo dhukkubsatee mana waldhaansa fayyaa,Xuqur Ambassaa ciisee waldhaanamaa jiru gaafadhee, sana boodammoo nama meeshaa daldalaa biyya alaatii naa fichisiisuutti horii kennuuf sagantaan qabadhe.Manni waldhaansa fayyaa Xuqur Ambassaa kun keessummoota dhukkubsattoota dubbisuu barbaadaniif sagantaa baase irratti, Guyyoota Dilbataafi Sanbataa … Continue reading Yaa biyyoo Nanyaadhu
Dhaabbanni Baraarsa Daa’immanii (Save The Children) biyyoota 120 keessatti kan hojjetu miseensa gurmuu dhaabbilee Baraarsa Daa,immanii Addunyaati.Itoophiyaa keessatti hojii kan jalqabes gargaarsa namoomarratti xiyyeeffachuudhaani.Gara boodaattimmoo misooma egereerratti xiyyeeffachuudhaan daa'imman balaaf saaxilaman gargaaruurratti fuulleffate. Dhaabbilee Baraarsa Daa'immanii torban (Kanaadaa,Denmaark, Finland,Noorwee Suiidin,UK ,US)waliin ta’uudhaan jireenya daa’immanii fooyyessuurratti xiyyeeffatee Itoophiyaa keessatti hojii eegale.Kaayoo,sagantaa fi tarsiimoon Save The Children … Continue reading Save the Children Baraarsa Daa’immanii(Save the Children) Waajjira Damee Naannoo Amboo


text:
Sababaa weerara vaayiressii koronaaf manneen barnoota cufamuuf dirqamuun balaa dhalootaa borii kan addunyaa dhaqqabsiisuu mala jechuu dhaan muummichi barreessaan tokkummaa mootummootaa Antooniyoo Guteres dubbataniiru.
Guteres kana kan dubbatan Kibxata har’aa gama viidiyoon duula haaraa “dhaloota keenya haa oolchinu” jedhu kan erga weerarri kun darbee booda barnoota cimsuu irratti fuuleffate labsanitti ture.
Hoogganaan jaarmiyicha addunyaa kun akka jedhanitti hanga walakkeessa baatii Adoolessatti ijoollee biliyoona tokkoo ol yoo xiqqaate biyyoota 160 irraa ta’antu barnoota sirnaa hin argatan. Ijoolleen yoo xiqqaae miliyoona 40 ta’an immoo barnoota ijoollummaatti kannemu dhabaniiru. Guteres akka jedhanitti ijoolleen qaamaa hir’uu ta’anii fi miseensonni hawaasa sabxiqqaalee akkasumas baqattoonnii kanneen balaa irraanfatamuu isaan mudate keessaa ti jedhan.
Weerara vaayiresii koronaa dura iyyuu ijoolleen addunyaa kanaa miliyoonni 250 mana barnootaa waan hin dhaqiniif rakkoon barnootaa duruu dhaqqabeera jedhan.
Amma immoo jedhan mummichi barreessan dandeettiin humna namaa badaa waan jiruuf kurna hedduuf fooyya’ina argame gad deebisee qixxummaan dhabamuu hammeessa jedhan.
Guteres akka jedhanitti weerarri kun akkuma to’annaa jala ooleen ijoollee mana barnootaatti eebisuun dursi kennamuufii qaba jedhan. Biyyoota galiin isaanii gad aanaa fi giddu galeessa ta’an kanneen sababaa weerara kanaan miidhaman keessatti barnoota irratti investii godhamuu qaba jedhaniiru.
Daayirikterri jarmayaa fayyaa addunyaa Dr. Teedroos Adaanoom kaleessa tuuta oduuf ibsa kennaniin talaalliin vaayiresii koronaa yaaliif sadarkaa dhumaa irra ennaa jiru kanatti biyyoonni martinuu faca’ina ittisuuf gargaaruuf tarsiimoo jiru mara fayyadamuu qabu jedhan.
Prezidaant Doonaald Tramp tuuta oduuf kaleessa ibsa kennaniin imaammati dinagdee cufataa taasisuun weerara vaayiresii koronaa dhaabsisuuf mala qabaamaa fuula dura itti tarkaanfatan miti jedhan.
Prezidaantichi itti dabaluu dhaan white housitti qindeessutyy gurmuu duula koronaa kan Yunaayitid Isteetis weerara sadarkaa haaraatti seent jechuun CNNf ibsan Dr. Debooraa Birx-n jechaan dha’an.
Tramp akka jedhanitti yaadi Birx kan bulchiinsichi akkaataa inni rakkoo furuf itti deemu qeeqan afaan yaa’ii mana maree Naansii Peloosii garaa ciibsuufi jedhan. Tramp twiiterii irratti barreessuu dhaan Birx gowwoomfamte jedhan.
Hayyuun dhimmootii dhukkuboot daarqiqaa Dr Antonii Faauchii ilaalcha Dr. Brix deggeranii jiran. Faauchiin akka jedhanitti Birx kan isaan jedhan faca’ina vaayiresii kan hawaasa keessaa ti, jechuun immoo vaayiresichi hawaasa keessa facaanaan bakka tokkotti qooda dhaabatu hatattamaan faca’a jechuu dha jedhan. Faca’inni hawaasa keessa ennaa jiraatu to’achuun hedduu rakkisaa dha jedhan Dr. Faauchiin.


text:
Dhugaan Oromoo tola OPDOtiin osoo hin taane wareegama ilmaan isaatin baate; mirga abbaa biyyumaa guutus falmaan malee tolaan hin argatu
Ibsa Dh.D.U.On baafte ilaallee jirra. Ibsa kana keessatti Master Pilaniin guutu guututti akka haqame, labsiin magaalota Oromiyaa’s Caffeen irraa deebi’aa akka ilaalu, akkasumas Finfinnee irratti dantaan Oromiyaa akka hojirra oolu hojjachuuf murtyeessuu ibsanii jiran. Ibsa kanarratti waan muraasa jechuun barbaachisaadha
1. Dh.D.U.On ibsa kana jaalattee osoo hin ta’in qabsoo ummata Oromootiin dirqamtee akka ta’e beekuun barbaachisaadha. Dhimmoota kaleessa gaafii dhiphootaa jedhanii xiqqeessaaa turan, kan warra kaases abaaraa, hidhaafi ajjeesaa turan; har’a gaafii haqaati, ni dhaabna jechuuf dirmanii jiran. Kanaaf ammoo galatnii qabsaa’ota Oromoo dhiigaaf lafee isaanitin wareega baasaniif haa ta’u. Kana akka injifannoo Ummata Oromootti ilaalun barbaachisaadha.
2. Mootummaan dirqamees ta’e erga gaafiileen ka’an gaafii haqaa ta’uu amante hidhaa, madeessaafi ajjeechaa ummatarra gaheef itti gaafatamummaa guutu fudhachuu qaba. karaan itti gaafatamummaan kun qabatamaan itti mul’atu keessaa:
a. Ummannifi hogganni Oromoo sababa gaafii haqaa kana kaasaniif hidhaman haal duree tokkoon maletti hiikamuu qaban
b. Namoota ajjeefamaniif warri rasaasa dhukaaseefi kan ajajes mana murtii walabaatitti seeraan adabamuu qaban
c. Qondaalonni mootummaa kanneen akka Abbaay Tsahaayyeefi Geetachoo Raddaa gaafii har’a dhugeeffatamte tana ololaan xureessaa ummatarratti lola labsan aangoo isaanitirraa saffisaan kaafamuuf seeraan gaafatamuu qaban
d. Muumichi ministeeraa mirga heerii mootummaa keenneef ummata falmateen shoororkeessaa jedhee ifatti lola labse aangoo isaatirraa ka’u qaba
e. Itti gaafatamtooni mootummaa naannoo Oromiyaa isaan waliin dhabatani ummaata ajjeechissisa turaansi aangoo isaantirraa ka`u qaba
f. Waraanni ittisa biyyaatifi poolisii federaalaa magaalotaafi baadiyyaa Oromiyaa keessaa ummata hokkaraa jiru saffisaan bahuu qaba
3. Itti gaafatamummaa kana guyyyoota muraasa keessatti Dh.D.U.O fi mootummaan isaan tajaajilan hojitti hiikuu baannaan yookin ibsa isaan baasan kanatu soba ykn akkuma namuu beeku aangoo murteessuu hin qaban.
Haa ta’uu malee tarkaanfilee armaan olitti eeraman kana fudhachuuf Dh.D.U.O fedhiis ta’e humna akka hin qabne ummanni keenya sirritti bareechee akka beeku shakkii hin qabnu. Dhugaa har’a koreen jiddu-galaa Dh.D.U.O baate kanas irree tokkumaa isaatin hurgufee, muddee kan argate ta’uun ifaadha. Kanaafuu ilmaan isaa badii malee ajjeefamaniif gumaa baafachuuf, kanneen hidhaman bilisa baasuuf, lafa isaa irratti abbummaa mirkaneeffachuuf wabiin isaa qabsoo tokkummaan godhu qofa ta’uu sirritti hubata. Kanaaf hamma mootummaan mirgaaf dantaa ummata Oromoo kabajee kabachiisu jaaramutti qabsoo isaa itti fufuu qaba.


text:
Koronaavaayiras: Itoophiyaan Covid-19 hammaachaa jiru to'achuuf tarkaanfiiwwan cimaa hojiirra oolchuuf
Tatamsa'ina koronaavaayirasii ittisuuf tarkaanfiiwwan ciccimo qajeelfamoota kana dura bahan keessa jiran hojiirra oolchuuf eegaluuf akka ta'e Ministeerri Fayyaa Itoophiyaa beeksise.
Kana dura weerara addunyaa walgahe kana to'achuuf qajeelfamni bahe jiraatus akkatti hojiirra oole irratti rakkoon akka jiru kan ibse ministeerichi, yeroo ammaa of dagachuu ummata keessa jiru sirreessuuf tarkaanfiiwwan kaa'aman hojiirra akka oolchu ibse.
Itoophiyaa keessa booda kana hangi namoota dhukkubsataniis ta'e, wal'aansa addaa barbaadan akkasumas lubbuu dhabanii dabaluu ragaan ministeerichi baasu agarsiisa. Ogeeyyiin fayyaas kanumaan yaadda'uu ibsu.
Tatamsa'ina dhukkubichaa sadarkaa yaaddessaarra gahe jedhame to'achuuf Ministeerri Fayyaa, Abbaan Alangeefi Poolisiin Federaalaa tarkaanfiiwwan hojiirra oolchuufi. Raawwatamuu isaas akka hordofan ifa godhaniiru.
Akka tarkaanfii hojiirra oola jedhametti taanaan namni vaayirasicha qabu ummata keessa osoo hin seenin of eeggannoo akka taasisu, akkasumas haala vaayirasicha nama kaanitti dabarsuun tuttuqqaa yoo taasisan seeraan nama gaafachiisa.
Dabalataanis, eessattiyyuu maaskii osoo hin godhatiin socho'un dhorkameera. Kanneen dhaabbilee daldalaafi kaanitti tajaajila kennaniis ta'e kanneen ittifayyadaman maaskii godhachuun dirqama ta'eera.
Walgahiiwwan taasifaman qajeelfamaa kana dura bahan hordofee raawwatuu isaanii to'annoon ni taasifama jedhame.
Kanneen qajeelfama bahe hojiirra hin oolchine irratti tarkaanfiin akka fudhatamu Abbaan Alangee ibseera.
Itoophiyaa keessatti torbanoota muraasa darban kanneen wal'aansa addaa barbaadan dabaluun hamma hospitaalonni kessummeessuu danda'an ol ta'u, akkasumas hanqinni meeshaa oksijiniin itti harganan qunnamuu torban darbe ibsameera.
Akka ragaan Inistitiyutii Fayyaa Hawaasaa Itoophiyaa agarsiisutti erga vaayirasichi Itoophiyaa seenee lakkoofsi guddaa guyyaa tokkotti hammi namoota vaayirasichaan lubbuu dhaban agarsiisu booda kana galmaa'eera.
A.L.I Bitoteessa 11, 2013 hanga Bitoteessa 17, 2013'tti qorannoo taasifameen namoonni 12,758 vaayirasichaan qabamuun kan mirkanaa'e yoo ta'u guyyoota kana keessatti namoonni 151 vaayirasichaan lubbuu dhabaniiru.
Guyyaa Jimaataa qorannoo taasifameen namoota 8,171 keessaa 2,097 vaayirasichaan qabamuun mirkanaa'eera. Kana jechuun namoota 100 keessaa 26 vaayirasichaan qabamaniiru jechaadha.
Ragaa hanga ammaa jiruun Itoophiyaa keessa namoonni 196,621 vaayirasichi kan irratti argame yoo ta'u 2,769 immoo vaayirasichaan lubbuu dhabuu Ministeerri Fayyaa Itoophiyaa ibseera.
Itoophiyaatti talaalliin koronaavaayirasii ittisu kennamuu eegaluun isaa ni yaadatama.
- SALPHAATTI ADDA BAASUUF: Mallattoowwan koronaavaayirasii maal fa'i?
- KORONAAVAAYIRASII: Gaaffilee keessaniif deebii
- MAAL GOCHUUN QABA: Walirraa fagaachuufi adda of baasanii turuu
- WANTOOTA SAGAL: Waa'ee koronaavaayiras nuti hin beekne
- QUBA QABDUU?: Wal-qunnamtii saalaa fi Koronaavaayiras


text:
“Soomaan, boo’ichaa fi wawwaachuudhaan gara Kootti deebi’aa” Raaj. Iyu 2:12
Tolasaa Juulaa
Dhalli namaa bifaa fi fakkeenya Waaqayyootiin uumamee kabaja guddaadhaan gannata keessaa jiraachuu osoo qabuu abboommii Waaqayyoo cabsee karoora afuura xuraawaatiin waan gufateef,Addaamii fi ijoolleen isaa waggaa 5500 guutuu Waaqayyoo irraa gargar bahanii gara biyya lafaatti darbatamuudhaan garbummaa seexanaatiin gidiraa daangaa hin qabne simachaa turan
Addaam abboommii cabsee yakka yoo raawwate illee Waaqayyoon garuu ijoollee isaa dhiphina keessatti dhiisuu waan hin jaalanneef “Yaa addaam eessa jirta?” Ser.Uum 3:9, jedhee waame. Addaam garuu “Gannata keessatti sagalee kee nan dhagahe; qullaa koos waanan ta’eef nan sodaadhe,nan dhokadhes” Ser.Uum 3:10, jechuudhaan Waaqayyo irraa adda bahuun kennaa isaa dhabanii hangam akka qullaa nama taasisu ragaa bahuudhaan qalbii isaa geeddarate
Abboonni fi Raajonni hedduunis ilmaan Addaam gara gannataatti akka deebi’aniif kadhannaa fi sagada baay’ee yoo taasisan illee, gaarummaan isaanii akka huccuu abaarsaatti lakkaa’ame malee Addaamii fi ijoollee isaa iddoo kabaja isaanii kan duraatti isaan deebisuu akka hin dandeenye raajichi Isaayyaas “Hundi keenya akka baalaa harcaanee jirra,yakki keenya akka qilleensaa nu fudhate”Raj.Isa 64:6,jedhee dubbateera.
Qulqulluun Phaawuloos sababa cubbuu addaamiitiin duuti biyya lafaa kana hunda irra akka ture yeroo dubbatu“Cubbuun nama tokkoon gara addunyaa akkuma dhufe. Duutis karaa cubbuutiin akka gale, akkasumas namoonni hunduu cubbuu waan raawwataniif duuti nama hundumaa ni qaqqabe”Room 5:12, jechuudhaan nuuf mirkaneessa
Waaqayyos ilmaan isaa gara kabaja isaaniitti deebisuudhaaf “ilma ilma kee irraa dhaladheen si fayyisa’ jechuudhaan Addaamiif waadaa waan galeef waadaa ijoollee Addaamiif taasifame guyyaa bilisummaa kana ijaan arganii; arjummaa waadaa sanaan taasifamtu qooddachuudhaaf hawwuun Raajonni hedduun imimmaan isaanii dhangalaasanii aarsaa dhiyeessanii gara Waaqayyootti kadhannaa taasisaa turan. Isa kanatu Sooma Raajotaa jedhama.
Dhiifamni isaa kan baay’ate, hammeenyi isaa kan fagaate Waaqayyo cubbuu jalaa ijoollee Addaam haguugee baraaruuf haadha isaa kan taate sanyii Qulqulleettii akka nuuf hanbise yeroo ifa baasu “Waaqayyo Gooftaan Samii fi lafaa osoo sanyii nuuf hanbisuu baatee akka sadoom taanee akka gamoraas fakkaannee turre”Isa1:9, jechuudhaan sanyii cubbuu daddarbaarraa bilisa taate haadha Gooftaa ta’uuf qophoofte waa’ee Dubaroo Maariyaamii Dubbata.
Raajichi Isaayyaas abdii dhalachuu Gooftaa keenya Iyyasuus Kiristoo kana fageenyatti ilaaluudhaan “Dubroon dubrummaan ni ulfoofti, Ilma ni deessi, maqaa isaas Amaanu’eel jettee ni yaamti” Raj.Isa 7:14 jedhee akkuma ragaa bahetti,yeroo fi iddoon osoo isa hin daangessin Kiristoos Qulqulleettii Dubroo Maariyaam irraa dhalate maqaan isaa yaa ulfaatu!
Akka lallaba barnoota Mana Kiristaanaa Ortodooksii Waloomaatti Soomni kun maqaa adda addaatiin yaamama:-
- Sooma Raajotaa:-Dhalachuu Gooftaa raajonni soomaa fi sagadaan eegaa waan turaniif
- Sooma Addaam:-Waadaan fayyina Addaamiif galame kan itti raawwatame waan ta’eef
- Sooma Lallabaa:-Icciitiin Waaqayyo nama ta’uu isaa bal’inaan kan itti lallabamu waan ta’eef
- Sooma Gannoo:-Xumurri sooma kanaa dhalachuun Gooftaa kan itti kabajamu waan ta’eef
- Sooma Duuka Bu’ootaa:-Duuka Bu’oonni sooma dhaloota Kiristoosiitiin dura raajonni sooman kana isaanis yaadannoodhaaf irra deebi’anii waan soomaniif
Soomni kun yeroo hundumaa sadaasa 15 eegalee muddee 29 kan xumuramu yommuu ta’u,bara Yohaannis yoo ta’e garuu phaagumeen jahaan(6’n)waan ooltuuf muddee 28 kan hiikkatu ta’uu isaa yaa’ii Qulqulluu sinoodoosiitiin kan mirkaneeffamee fi kitaabilee mana amantaa keenyaa irratti baarraa’ee kan argamu waan ta’eef, seeraa fi ittiin bulmaata mana amantaa keenyaa hubannee dhaloota barsiisuun dirqama kiristaanummaa keenyaati.
Soomni raajotaa sooma labsii miseensonni mana amantaa Ortodoksi Tawaahidoo Itiyoophiyaa soomanii sagaduudhaan karoora afuura xuraawaa moo’ataanii lubbuu isaaniitiif galaa jireenyaa ittiin sassaabatani.
Keessaa isa tokkoodha waan ta’eef dhimma lubbuu keenyaa irratti qoosaan waan hin barbaachifneef hundumti keenya qalbii tokkoon maaddii qulqulluummaa kana irraa hirmaannee suga argachuu qabna.
Saba Kiristaanaa warreen biyya keessaa fi biyya alaa jiraattan hunduma keenyaaf! soomni kun kan hammeenyaa fi gidiraa qorumsa biyya lafaa ittiin moo’annu, kan firii Afuurawaa keenya ittiin cimsannu, kan amantaa keenyaan cimnee hanga dhumaatti ittiin dhaabbannu akka nuuf ta’u arjummaan Waaqayyoo, araarsummaan haadha keenya Qulqulleettii Dubroo Maariyaam, gargaarsii fi eeggumsi Ergamootaa nurraa adda hin bahin.
Galanni Waaqayyoof
Deessuu haadha isaatiif
Ulfaataa Fannoo Kiristoosiif haa ta’u


text:
uh-LAH-nuh BYOUR-ak Laaqana waliin nyaanna. paartii yoo qabaanne waliin deemne, dhoksaa keenya illee walitti himna. guyyaa tokko isaan dhiiseen garee durboota kanneen biroo waliin laaqana nyaachuun murteessa. Kun rakkoo qaba hin seene jette.
Kun garuu rakkoo uume jetti Burack Garee hiriyoota kootiinan moggaatti qoodame. Waan akkasii gochuun siif hin eeyamamu naan jedhan. Nu waliin ta’uu qabda. Namoota ka biroo waliin taa’uun siif hin eeyamamne. Yeroo sanatti ijoolleen kun dhuguma hiriyoota koo tii? jedheen yaade. Yeroon waliin dabarsine sun martinuu anaan to’achuuf, waan ani gochuun na irra jiru natti himuufiin jedhe jetti.
Burack waa’ee hiriyummaa ishee ilaalchisee durboota sanatti dubbachuuf murteessite.
Na deggeruu, na gargaaruu fi na jajjabeessuutu isin irra ture. Sana gochuun keessan natti hin tolle. Isin waliin deebi’ee michoomuun natti hin fakkaatu jette.
Elana burack ijoollee 80 ol ta’an kanneen shakala keessa darban ilaalchisee kitaaba “Under Attack: jedhu keessatti yaada isaanii hirmaatan keessaa ti. Kitaaba kana keessatti seenaan barreeffame seenaa dhugaa ijoollota doorsisi irra ga’eef dorsisa sana arganiin barreeffame.
Stephanie Meyer gaazexaa ji’atti si’a tokko maxxanfamee ba’u ijoollee dhuma dagaggoon barreeffamu qopheessuu, fi gulaaluu gargaaru. Ijoolleen wal doorsisuun kun dargaggoota biratti rakkoo guddaa uumee jira jedhan. Namoonni hagam wali irratti hammina akka yaadan dhaga’uun baay’ee nama gaddisiisa.


text:
OMN:Oduu Adol.08,2016 Mootummaan Itophiyaa carraa hojii biyya alaa isiniif argamsiisa sababa jedhuun gowwomsee dargaggoota Oromoo leenjii waraanaa seensisaa akka jiru himame.
Godinaalee harargee lamaan irraa haala kanaan gowwomfamanii odoo gara leenjii mooraa waraanaatti geeffamaa jiranii dargaggoonni Oromoo afur magaalaa Sulultaa wayita gahan jalaa miliqu isaanii OMNtti himan.
Dabballoota OPDO dhaan gowwomfamee godina Harargee Lixaa Aanaa Daaroo Labuu irraa kan dhufee fi wayita ammaa Magaalaa Sulultaatti harkaa miliqee yaada isaa kan nuuf qoode dargaggoon tokko hanga dhufanii Magaalaa walancitiin gahaniitti akka mooraa Waraanaa leenjii loltummaaf isaan geessan itti hinhimne ture.
Aanaalee irraa godina irratti waliitti qabanii Konkolaataa sadeetiin guyyaa dheengaddaa fea’anii gara godina Shawaa bahaa magaalaa waliincitiin gahanii booda akka dirree leenjii waraanaa deeman itti himan.Sana booda ijoolleen hedduu baduuf yaalanis akka konkolaataa irraa hin buune eegumsa cimaa keessa turan.Baay’inni siaanis gara 600 ta’u,
Jalqabuma irratti akkaataa bulchitoonni araddaalee fi aanaalee itti isaan gowwomsan akkanatti ibsa.
Dubbichi faallaa ta’uu isaa erga hubatanii booda carraa argatanitti fayyadamnee jalaa miliquu daneenyeerra.
Godinaalee Harargee bahaa fi Lixaa irraa dargaggoota 600 ta’an waliitti qaban.Isaan hundmutuu akka dargaggoo kanaatti gowwomfamanii kan dhufan malee loltuu isaanii ta’uudhaaf wayita amma kan fedhii qabu gonkumaa hinjiru.
Dargaggoonni Oromoo isa waliin turan marti erga dhugaa isaa hubatan booda aaraa turan.Oromiyaa keessaas hin baanu jechuun mormaa turan.Akkuma nama mana hidhaa deemuutti ittiin deemaa turan.
Ammas taanaan gara mooraa leenjii waraanaa Bir-shalaqoo erga gahanii booda akka jalaa badanii bahan shakkii hinqabu kan nuun jedhe dargaggoon kun haata’uutii garuu kana booda dargaggoonni Oromoo kanneen hafan akka isaanii akka hingowwomfamne dhaammateera.
Mootummaan kun ilmaan Oromoo akkanatti gowwomsee guuree leenjii batii sadii qofa keenneefii lola biyyoota olla Eritrea fi Somaliyaa isaan hin ilaallannetti naqee ficcisisaa jira.
Keessattu ilmaan Oromoo somaaliyaa fi bakkeewwan birootti geessee ficcisisaa jiruun galii sharafa biyyoota alaa irraa argatuun tujaaromanii umurii bittaa isaanii dheerrefachuuf lubbuu ilmaan oromoo nagadataa jiran.Dargaggoonni oromoo haala kana hubatanii akka irraa ofqusatan Xiinxaltoonni siyaasaa dhaamaa jiran.
Dammaqaa Nagaasaatiin.


text:
Obbolaan saamicha baankiitti fakkeessuun qoosaa(prank) hojjetan adabaman
Obbolaan lamaan YouTube irratti beekamoo ta’an, qoosaaf jedhanii saamicha baankii sobaa isaan qopheessan konkolaachisaan wanta uumame hin beekne akka poolisiin qabamu taasisuu isaaniif yakkamtoota ta’uu amanan.
Obbolaan lakkuu ganna 24, Alan fi Aleeksi Istooksi, YouTube irratti hordooftota miiliyoona ja’a kan qaban, uffata fuula isaani guutu haguugu uffatanii akka konkolaataa saamichaa irraa baqataniitti konkoolaata Uber waamani.
Konkolaachisaan, qosaaf akka kana gochaa jiran hin barree garuu, isaan fudhachuu dide.
Abbaan murti Kaaliforniyaa obbolaan kanarratti addabbii tajaajila hawaasa fi dhorkii waggaa tokkoo murteesseera.
Qoosaa isaanii kanaaf lamaan isaanii irratti hidhaan wagga shanii irratti murtaa’uu danda’a ture.
Viidiyoo tokko irratti, konkolaata Uber keessa seenuu isaani dura, obbolaan kun uffata gutuu uffatanii, korojoo maallaqaan guute baatanii turani.
Namni ijaan arge namootni lamaan kun dhugumaan baankii saamanii konkolaachisaa Uber sanarraa waan konkolaataa humnaan fudhachuuf turan itti fakkaatee ture.
Poolisiin bakkichaa ga’e, konkolaachisaa kanatti shuqquxii qabuun akkani ba’uuf ajajaniini.
“Yakki akkanaa namni tokko akka dhugumaan miidhamu ykn ajjeefamu gochuu danda’u,” abbaan alangaa Bulchiinsa Kawuuntii Oreenji Tood Ispitzer dubbateera.
“Saamicha baankii adeemsifamuuf debiin poolisii salphaa miti, qondaaltonni poolisii kun ammoo namoota dhugumaan midhamuuf jedhu jedhanii amanan olchuuf ofii miidha jala of buusaa turani.
“Namootni kun lamaan nageenya poolisootaa kanaa ykn konkaalichisaa homaa hin balleessin shuqquxxiin itti qabame caala waa’ee hordorfotoota inteerneetii isaanii yaaduun isaani wanta badaa fi itti gaafatamummaa hin qabnedha.”
“Vidiyootni qoosaa” saamichaa baankii YouTube gubbatti hanga tokko kan baramaniidha, takka takka shugguxii sobaa, uffannaa ittin of dhorksanii ykn konkolaataa ittiin baqatan qopheessun waraabamu.
Viidiyootni akkanaa “swatting” jedhamuun beekaman kan yakka sobaa gabaasuun poolisii bakka tokkotti waamuun Kanaan dura miidhaa guddaa uumeera.
Guraandhala keessa, dargaggeessi ganna 20 Timotii Wilkis “qoosaa” saamichaa YouTube’f waarabamu irratti utuu hirmaachaa jiru, Naashviil keessatti rasaasaan rukutamee ajjeefameera.


text:
Mudde 07,2015 Gabaabsa Qeerroo
Shaggar Sulultaa keessatti diddaan sirna abbaa irree Wayyaanee jabaatee itti fufuun uummanni gamtaan ka’uun sa’aa ammaa kanatti guutummaatti FDG gaggeessaa jira.Kana malees har’a Muddee 7,2015 Godina Bahaa Wallaggaa Aanaa Heebantuu, Giddaa Ayyaanaa ,Kiiramuu fi Nuunnuu Qumbaa keessatti Warraaqsii FDG Gootota Qeerroo Barattoota Oromoo fi Uummata Qonaan Bultoota Oromoon Haalaan
Jabaachuun Warraaqsii Diddaa Garbummaa Lafa Sochoosa jira, Barataan Oromoo Tokko Giddaa Ayyaanaa irratti rasaasan rukutamee jira.
Gaaffiin mirga abbaa Biyyummaaf deebiin haa kennamu fi Karoorri Master Pilaanii Finfinnee fi Labsiin Magaaloota Oromiyaa Caffeen Naannoo Oromiyaa Murteesse Atattamaan Haqamuu qaba jechuun diddaa isaanii haalan jabeessan. mootummaan Wayyaanee sochii FDG uummatni karaa nagaa gochaa jiru irratti dhukaasa banuun goolaa jiraachuun ibsame. Aanaa Giddaatti dhukaasa Wayyaaneen uummata irratti baneen barataa Saamu’eel Kabbadee barataa kutaa 12ffaa rasaasan rukutamee mana yaalaa galee jiraachun ibsame jira.Goototni Barattootni Oromoo dhukaasaa wayyaanee dura dhaabbachuun dhaadannoowwaan itti aanuu kana sagalee guddaan dhageesisuun FDG jabaatee itti fufe.


text:
Ummanni Muslimaa waggoota 50 oliif Manni Marii Dhimmoota Islaamaa seeraan akka labsamu gaafataa jira. Wareegama guddaas itti kafalaa turuun ni yaadatama.
Haaluma kanaan jijjiirama siyaasaa argame hordofuun, Wixineen seeraa Koree Jijjiirama Hawaasa Muslimaa fi ogeeyyota seeraan qophaa’e, kan ‘Majlisni labsiin akka hundeeffamu’ gaafatu Mana Marii Ministeerotaa Itoophiyaa biratti fudhatama argate booda, Mana Marii bakka bu’oota ummataaf dhiyaatee akka raggaasifamuuf parlaamaaf ergame ture.
Manni Marichaa Wixinee seeraa Majlisni Muslimoota hunda hammate seeraan akka labsamu dhihaateef kana, Koreen Dhaabbii dhimma Seeraa, Haqaa fi Dimokraasii Mana Marichaa akka qoratuuf qaama dhiimmi ilaaluf dabarse.
Koreen Dhaabbii dhimma seeraa, haqaa fi Dimokraasii, wixinee seeraa dhihaateef qoratee Paarlamaaf dafee deebisuun yeroo gabaabaa keessatti silaa raggaasifamuu qaba ture.
Haa ta’u malee sababa barreessaan ol’aanaan Majlisa Federaalaa Qaasim Taajuddiin, namoota muraasa irraa mallattoo walitti qabuun dhoksaan ergeefif, wixineen kun hanga ammaatti osoo hin raggaasifamin kan ture tahuu gabaafame.
Wixineen seeraa Koree Jijjiirama Dhaabbilee Hawaasa Muslimaa 9’n fi ogeeyyota seeraan qophaa’ee, Majlisni Muslimoota hunda hammate seeraan akka labsamu gaafata.
Gorsaan seeraa koree furmata barbaadu hawaasa muslimaa fi koree jijjiirama dhaabilee hawaasa muslimaa Ustaaz Kaamil Shamsuu,
“wixinichi haayyoota seeraatin itti yaadamee, akka Muslimoota hunda osoo gareen hin qoqqoodne kan qophaa’eedha” jedhe.
Hata’uu malee xalayaan fula 11 qabu kan dhoksaan gurraandhala 2,2012 koree Dhaabbii dhimma seeraa, haqaa fi Dimokraasii Mana Marii bakka bu’oota ummataaf, hoggantoota majlisa aangoo irra jiran irraa ergame kan muslimoota gareen qoqoodu tahuu gabaafame.
Xalayiichi “wixineen dhiyaate kan muslimoota hunda hammate osoon taane kan garee Aqiidaa “Asha’aariyaa fi Matuurudiyaa” hordofaan” jedhamu qaba kan jedhu tahuu odeeyfannoon ni addeessa.
Haaluma kanaan Paarlamaan, dhimmicha irratti hoggantoonni Majlisaa fi ogeeyyiin seeraa afur hin caalle Caamsaa 19,2012 Caamsaa arba’aa borue Mana Marichaatti dhiyaatuun akka ibsa kennan gaafate.


text:
Balaa Guddaa Of-Dinqisiifachuu
Balaan Of-Dinqisiifachuu inni guddaa ta’e abbichi Islaama irraa duubatti deebi’uu fi kufrii irratti du’uudha. Kanaaf, seenaan armaan ragaa ta’a. Seenaa kana dubbisnee balaa of-dinqisiifachu sirritti haa hubannu.
Abdullah Al-Qasiimii
Tarii zamana kana keessa namoota duubatti deebi’an beekkamo keessaa tokko Abdullah Al-Qasiimii dha. Namni kuni beekumsa baay’ee argate. Keessumaayyu, beekumsa aqiidah. Namoonni zamana isaa isa faarsan. Qalamni isaa warra ahli sunnah wal jam’aa fi warra Imaam Muhammad Ibn Abdulwahhaab faalleessan irratti deebii deebisuuf ni katabe. Kitaaba isaa Al-Baariq Najdiyyah jedhu keessatti Dajawi irratti deebii ni deebisee. Kitaaba isaa “Al-Faslul Haasim Bayn Wahaabiyyiin wa mukhaalifihim” jedhu ni barreesse. Akkasumas, kitaaba waa’ee wasaniyyah (xaa’ota gabbaru) ilaalchise dubbatus ni qaba. Gama kanaan kitaabni kuni kitaaba baay’ee dinqisiisaa jedhame jira.
Warri zamana isaa ni jedhu: namni kuni kitaaba bobaa isaa jala kaa’ate kan deemu yoo ta’e malee isa hin arginu. Sahiih Bukhaari dubbisuun kan xamadame ture. Akkuma beekkamu, aabidni duubatti deebi’uun wanta akka addaatti ilaallamu miti. Garuu wanti ajaa’ibaa duubatti deebi’insa beektota Rabbiin namoota hunda caala Rabbiin sodaatan jedhe ibseeti. Rabbiin olta’aan akkana jedha:
إِنَّمَا يَخۡشَى ٱللَّهَ مِنۡ عِبَادِهِ ٱلۡعُلَمَٰٓؤُاْۗ
“Gabroota Isaa keessa kan Rabbiin sodaatu beektota qofa.” Suuratu Faaxir 35:28
Garuu namtichi kuni badii wayii isa qoqortu qabaa ture. Badii tana fayyisuuf hin ariifanne. Hanga murtii dhumaa keessa deebin hin jirre isa irratti murteessitutti, geengoo iimaanaa keessaa bahuttii fi Islaama irraa duubatti deebi’u gahuutti hiddarraa buqqisuuf hin tattafaanne. Badii tana tuqaalee armaan gadiitiin guduunfa:
A-Namoota biroo tuffachuu
B-Nafsee ofii jajuu fi qulqulleessuu
C-Beektota isa dura darbanii fi hiriyyoota isaa waanyu (hinaafu). “Sila isaantu rahmata Gooftaa keeti hiraa.”
Of-dinqisiifachuun tuqaalee kanniin hunda walitti qaba. (Namtichi kuni sababa of-dinqisiifachuutiin Islaama keessaa bahee kaafira ta’e). Of dinqisiifachu kana walaloowwan isaa ragaa bahu. Walaloowwan kanniin keessaa inni tokko:
Osoo haqummaan hojjatanii silaa dhimma keessatti nan dursaa
Taatee hin beekkamne keessatti anaan ala nama biraa hin barbaadanii
Yommuu qajeelcha fedhanii gara ana malee hin kajeelanii
Yommuu collummaan yaadatamu ana malee hin yaadatanii
Yommuu jiiyni guutuu seenu ana malee hin arganii
Burji ishiitiin ala ani aduu qofaadhaa
Gadi fageenya galaanaa keessatti ani faaya bareedadhaa
…..
Rabbiin si haa eegu, namni dararamaan kuni Islaama isaatiin booda akkamitti akka duubatti deebi’e mee ilaali. Akkamitti hiriyyoonni inni waliin taa’u hiriyyoota kufrii, sirbaa fi alkooli akka ta’an mee ilaali. Inumaa kitaaba tawhiidaa fi warra tawhiida qabatanitti qoosu ni barreesse. Warri beekumsaa gariin fuunduratti achi bahuun deebii isarratti deebisan, jallinna isaa ifatti baasan. Rabbiif galanni haa galu.
Of eeggano, of eeggannoo badii inni itti kufe kanatti kufuu irraa. Badiin kuni “Of dinqisiifachuu” akka ta’e nan amana.
(Translator’s Note (Yaadannoo Hiikaa): Haawwan kootirraa seena akkana baay’ee nan dhagaya. Mee hamma yaadadhuun seenaa tokko nan kaasa: dargaggeessi tokko Islaama kan qabate ture. Siinqe muudaa namoota harkaa fuudhun ni caccabsaa ture. Dubartiin umriin ol deemte takka ni jette: Mucaa kana arga. Haala kanaan itti hin fufu. Of duuba deebi’a.” Yeroo muraasan booda dargaggeessi kuni Islaama qabachuu ni dhiise. Tarii rakkoon isaa akkuma nama armaan oli kana ta’a. Rakkoon kunis: Of-dinqisiifachuu fi namoota tufachuudha. Kanaafu, hojii gaarii yommuu hojjannu of-dinqisifachuu fi namoota tufachuu irraa of eegu qabna.)
Madda: Min Akhbaaril Muntakisiina ma’al asbaabi wal ilaaji-fuula 230-233
Guduunfaa:
- Abdullah Al-Qasiimii kuni nama ijoollummaa irraa jalqabe bakka adda addaatti barnoota barachaa tureedha. Waa’ee Islaama keessumayyu aqiidaa ilaalchisee kitaaba baay’ee gaggaarii ta’an ni barreesse. Ni barate ni barreesse. Garuu dhumarratti sababa of-dinqisiifachuutiin haalli isaa ni jijjirame. Kafaruun khaatima (xumura) badaa irratti du’e. Ilaali seenaa isa asirraa: https://en.wikipedia.org/wiki/Abdullah_al-Qasemi
- Al-amalu bil-khawaatim (Hojiin xumuraan madaallama) kana jedhu asirraa ni baranna. Tarii namtichi jireenya isaa guutuu waan gaarii hojjachaa ture. Inni kan dhalate Sa’uudi Arabiyaadha. Sooriyaa, Hind, Iraaqi fi Ijibtiin barnoota barachuuf ni deeme. Inumaa yuniversiti Islaama Al-Azhar seenun barnoota shari’a ni barate. Garuu dhumarratti ni kafare. Hojiin isaa suni hundi bade moo hin banne? Rabbiin subhaanahu wa ta’aala ni jedha:
وَمَن يَرۡتَدِدۡ مِنكُمۡ عَن دِينِهِۦ فَيَمُتۡ وَهُوَ كَافِرٞ فَأُوْلَٰٓئِكَ حَبِطَتۡ أَعۡمَٰلُهُمۡ فِي ٱلدُّنۡيَا وَٱلۡأٓخِرَةِۖ وَأُوْلَٰٓئِكَ أَصۡحَٰبُ ٱلنَّارِۖ هُمۡ فِيهَا خَٰلِدُونَ
“Isin keessaa namni amanti isaa irraa duubatti deebi’ee ergasii kaafira ta’ee du’e, isaan suni addunyaa fi Aakhiratti hojiiwwan isaanii jalaa badan. Isaan sun warra ibiddaati, isaan achi keessatti hafoodha.” Suuratu Al-Baqarah 2:217
Kanaafu, hojii inni jireenya isaa jalqabaa irratti hojjataa turetu madaallama moo hojii inni jireenya isaa dhumarratti hojjatetu madaallamaa? Dhugumatti, hojii inni jireenya dhumaa irratti hojjatetu madaallama. Hanga nafseen isa keessaa baatu hojiin inni jireenya dhumaa irratti hojjate, takkaa hojii inni duraan hojjataa ture jalaa balleessa takka immoo ni tolcha. Wanti inni dhumaratti hojjate kufrii yoo ta’ee fi achumaan osoo hin tawbatin yoo du’e, hojiin isaa duraani hundi ni bada. Yoo iimaana irratti du’e immoo hojiin isaa duraani ni tola. Kanaafu, akka Rabbiin khaatima keenya tolchu kadhachuun nurra jira.
Dhugumattu seenan armaan oli seena nama sodaachisuudha. Sababni isaas, waan kheeyri jireenya guutuu erga hojjatanii booda dhumarratti kafaruun hojii guutuu nama jalaa balleessee ibiddatti nama geessa. Akkasumas, nama beekumsa kana hunda baratee fi barreessedha. Yeroo jalqabaatiif seenaa namticha kanaa yommuu dubbisu nan rifadhe. “Dhugumatti wanti nama baasu Rabbiin irratti hirkachuu fi khaatima gaarii irratti akka nama ajjeessu kadhachu qofaadha.” ofiin jedhe. Beekumsa baay’ee argachuu fi hojii gaggaarii baay’ee hojjachuun qofti gahaa miti. Beekumsa barbaadu fi hojii gaggaari hojjachuu waliin Rabbiin irratti hirkachuu fi du’aayi baay’isuun wanta hafuu hin qabneedha. Du’aayi tana haa baay’isnu:
رَبَّنَا فَٱغۡفِرۡ لَنَا ذُنُوبَنَا وَكَفِّرۡ عَنَّا سَئَِّاتِنَا وَتَوَفَّنَا مَعَ ٱلۡأَبۡرَارِ
Rabbanaa faghfirlanaa zunuubanaa wakaffir annaa sayyi’aatinaa watawaffanaa ma’al-abraar
“Gooftaa keenya! Badiiwwan keenya nuuf araarami; hamtuuwwan keenyas nurraa harcaasi; warra abraar wajjiinis nu ajjeesi.” Suuratu Aali-Imraan 3:193 (Abraar jechuun warra iimaana fi taqwaa qabanii fi toltu baay’isanii hojjataniidha.)


text:
Jiillee Dhummuugaatti yaaliin haleellaa marsaa 2ffaa shororkeessitoota Faannootiin eda galgala taasifamee ture birmannaa qonnaan bultoota Oromootiin fashalaa’uu jiraattonni himan.
Jiraattonni ammallee sodaa nageenyaa guddaa akka qaban himaniiti jiru.
Godina Addaa Saba Oromoo Wallootti jiraattonni aanaa Jiillee Dhummuugaa OMNf yaada kennan, aanaa Jiillee Dhummuugaa ganda Baxxee araddaa Gooroo jedhamurraan kaleessa waaree booda toora sa’a 11-tti humnoonni shororkeessitoota Faannoo humna haaraafi meeshaa gurguddaan dhukaasa bananii ganda Baxxee qabatanii turan.
Birmannaa hawaasa bal’aa aanotaa fi gandoota dhihoorraa taasifameenis, qonnaan bultoonni Walloo battala qaqqabuun humna shororkeessitoota Faannoo fi miliishaa Amaaraa ganda isaan qabatan keessaa baasuu jiraattonni himaniiru.
Shororkeessitootni Faannoo fi miliishaan Amaaraa aduu dhiitu ilaallachuun toora sa’a 11 keessa dhukaasa bananii jedhu jiraataan gandicharraa dubbisne.
Gandi Baxxee Wiixata darbe bakka haleellaan humnoota kanaan itti raawwatame waan tureef jiraattonni yeroo sana achi turan kaan rukutamanii waldhaansarra, kaan ammoo namoota lubbuun darbaniif taaziyaarra waan jiraniif, humnoonni shororkeessitootaa kun carraa kanatti fayyadamuuf garasirraan haleellaa akka eegalantu himama.
Humni shororkeessitoota Faannoo fi miliishaa Amaaraa kun konkolaataa torbaa oliin bakkicha buufachuufi meeshaa lolaa ammayyaa ta’ee dhukaasaa turuu isaanii jiraattotati nutti hime.
Haa ta’u malee dhukaasni banamuu akkuma dhaga’ameen, jiraattonni gandoota kan biroo hanga halkan keessaa sa’a 5 ta’utti birmannaa taasisuun gandicha keessaa humna miliishaa Amaaraa baasuu danda’aniiru.
Haleellaan irra deddeebiin isaan rratti raawwatamu kun lola sanyii duguuggaa Walloo keessaa Oromummaa buqqisuuf taasifamaa jiru ta’uu kan himan maanguddoon Oromoo aanaa Jiillee Dhummuugaa, sababa maal balleessineef dhimmi kun akka nutti deddeebi’aa jiru nuuf galuu hin dandeenye jedhu.
Hanga yoonaatti qonnaan bultoonni Oromoo birmannaa godhan ganduma sana keessa buufatanii jiraachuu himuudhaan, humni shororkeessitoota Faannoofi hidhattoonni Amaaraas mishigii keessa jiraachuu dubbatu.
Deggersi uummata Oromoo akka isaan barbaachisu kan himan maddeen keenya garasirraa dubbisne, aanicha keessatti daa’immaniifi dubartoonni yeroo ammaa kana rakkoo keessa jiraachuu dubbataniiru.


text:
OSFNA, (Oromo soccer tournament of North America,) maqaa waldorgommii Ispoorti Federeshinii Hawaasa Oromoo Amerika Kaabaati.
Dorogmmii tana bara 1996 kialbii jahaan Kanadaatti jalqabanii amma guddattee 22 taate.Dorgommii kubbaa miilaa OSFNA bara 2015 kialbii MN Oromo United (OU) Kilabii Minisootaa, 11 Stars moo’ee waancaa fudhate.
Taphi daqiiqaa 120 dhumatee jennaan dhiittaa adabbii(Penalty) kennaniifii Oromoo United 3-2 moote.
OU-n tana waliin marroo lama wal faana waancaa fudhatte. Gareen Awustiraaliyaa sadeessoon afreessoon ammoo kialbi Madda-Walaabuuti.
Dorgommii OSFNA 2015 Awstiraliya fi Kanaadaa waliin kilabii 22 dhufe Hagayya-1-Hagayya 8, 2015, istaadiyoomii James Griffin keessatti tapahte.
MN Hagayya 1-8,2015 torbaan Oromoo(Oromo Week) jedhanii qophii bashannanaa,ispoortii,marii fi qophii aadaa hedduu achitti tolchan.
Dorgommii ispoortii keessaa fiigcha maqaa atileetiksi Abbebee Biqilaatiin qopheessan,wal dorgommii kubbaa miilaa dubraa faatti jira.
OSFNA,dhaabi ispoortii Oromoo Amerikaa Kaabaa bara 1996 hujii jalqabee barana Huseen Ejeroo waggaa lmaaaf perezidantii filate.


text:
Qabsoo Butame | The Hijacked Revolution
Mootummaa dhaan butamee kan badee Falma Butame (The Hijacked Revolution) kitabaa jedhani woobsayitii keenyaa gadii lakkifnee jirra. Kitaaba san intarneetirra buusu dandeessani.
.
Falma Butame (Qabsoo Butame) Kanjedhamu Kan maxxaffamee wali gala jijjirramaan magaa kan dhufee lafa kan gadicakkisee, maalammaltumma, warra siyyasaa faayidaa falmataa walin dhuubu siyaasaa xinxallee nibsa.
.
Kitaabni addaduraa yoo maxxaffamu, namni baayeen isaani falasaa seena ocohhoni fudhachuuf baayee rakkatan. Yeroon yeroodhuan yoobakku buiuu, guyyoonnis yoo waljijjman, dhugummaan yaada kitabichuu. Ifaa ta’aa dhufeejira. Shira xaxxoota masaraa mootummaati hanga artisti Hacaaluu… walitti buyinsi D/r Abiyyifi obboo lammaa magarsaa akkamitti jalgabee? Fonkolchii mootumma naannoo Amaraafi Ajjechaan jeneraloota balleessa eenyutiin? Dhabbaanni dhimma nageenya (Security) maal gocha jira? Mootummaan eenyuu Ariyaa jira? Abiyyiin jawar mohammodi maasara mootu mmatti waamani maal jedhanini? Danieel kibrat, akkamitti masaraa mootumma galee? Abbiyidhaa sodaa kan ta’aan eenyu faadha? Pirofesarri Biranuu Neggaa maal gochuu jiru? Itiyoophiyaa keessatti mootumma sirna nafxanyaa wmmamuufi? Angoon Doktor Abiyyi hangoo eessatti? Shimallis Abdisaa akkamitti muuddamee eenyutu inni akka filatamu magaa isahnne? Obboo lamma Magarsaa akkamitti gara Federalatti dhufaan?… waluma galatti kitabichi tartibaan ibsee jira. Hamma hamma barreessan kitabichaa maalif akka Hidhameefi Kitabichi gabarraa kan gurramee ifa ta’ee jira. Kitaba keessatti kan barreeffamee wanta gabatamoti dhugaa kan gabanidhaa. Kitabicha keessatti kun akka dhufuu akka rajitti ibsamee ture. Barreesaa kitabichoo yoo beeku bannuullee masaraa mootummatti nama dhiyoo turee.
Kitaabni gabarraa gurraa moo badee kun weebsayiti keenyanatti niargama. Suurraa (mallattoo) xuguun hundaaisaa dubbisuu dandeesuu akka sumas buusuu dandessuu. Dubbisaa garii isiniif huuta’uu!
.
Gallatommii Meti Hunde!
- ለአማራ ፋኖ የተዘጋጀ የወታደር ማሰልጠኛ መመሪያ - April 21, 2022
- የአሜሪካ መንግሥት በኢትዮጵያ የሚገኙ ዜጎቹ በኢትዮጵያ ላሉና ወደ ኢትዮጵያ ለመጓዝ ላቀዱ ዜጎቹ የጉዞ ማስጠንቀቂያ አወጣ - November 2, 2021
- Ethiopia: The Biden administration must put its food down - May 27, 2021
Comments are Closed


text:
Guyyaa Qiyaamaa-kutaa 2ffaa
4. Guyyaan Qiyaamaa Yoomi?
Gaafiin “Guyyaan Qiyaamaa yoomi?” Jedhu gaafi yeroo durii irraa kaase hanga ammaatti itti fufaa jiruudha. Seenaa keessatti namoonni amanti adda addaa irraa “Dhumti addunyaa (Guyyaan Qiyaamaa) bara kanatti ni dhufa” jechuun tilmaama ragaa hin qabne kaa’ani jiru. Guyyaan Qiyaaman dhufuu keessa shakkiin hin jiru. Kanaafu, Guyyaan Qiyaamaa Yoomi ree? Gaafi kana deebisuuf Qiyaama bakka lamatti qoodu dandeenya. al-Qiyaamatus sughraa (Qiyaamaa Xiqqoo) fi al-Qiyaamatul kubraa (Qiyaamaa Guddoo). Qiyaamaan xiqqoon “Du’a” nama kamiyyuu irratti dhuftuudha. Qiyaaman Guddoon immoo kan Rabbiin fedhe malee wantoonni dachii fi samii keessa jiran itti dhumanii fi ergasii lamuu kaafamaniidha.
Kana haa hubannu, Qiyaamaan Xiqqoo fi Guddoon Beellama (Qaxaroo) yeroo murtaa’a ta’etti dhufaniidha. Amma haqa gonkumaa ganuu (kaadu) hin dandeenye of haa gaafannu. Qiyaamaan xiqqoon ykn Duuti yoom akka dhuftu ni beeknaa? Gonkumaa hin beeknu. Tolee! Rabbiin Yeroo Qiyaaman lamaan kunniin itti dhufan maaliif nurraa dhoksee? Sababa nurraa dhokseef hunda caalaa Rabbumatu beeka. Garuu qabxilee muraasa eerun ni danda’ama.
1. Hojii badaa irraa dheessun hojii gaggaarii akka hojjannuuf- ilmi namaa osoo Guyyaa itti du’u beeke, hanga duuti isaa dhiyaattu badii adda addaa raawwachuun san booda dhumarratti ni dhiisa. Kuni zulmii (cunqursaa) guddaadha. Guyyaan du’aa isarraa dhokachuun hojii badaa irraa dheessun hojii gaggaarii akka hojjatu isa taasisa.
2. Fooyya’insa uumamtootaafi– Yeroon Guyyaan Qiyaamaa namarraa dhokachuun ilma namaatif abdii akka qabaatanii fi jireenya isaanii akka fooyyessan taasisa. Osoo yeroon Guyyaa Qiyaamaa beekkame, warroonni durii “Guyyaan Qiyaamaa fagoodha.” jechuun hojii gaarii hojjachuu irraa dadhaboo ta’uu. Ammas, warroonni Guyyaa Qiyaamatti dhiyaatan, “Qiyaaman guyyaa kanatti nutti buuti.” Jechuun jireenya addunyaa dagatu, abdiin itti dukkanaa’a. Haalli addunyaa ni jeeqama. Rabbiin rahmata fi Hikmaa Isaatin yeroo Guyyaa Qiyaamaa ni dhokse.
Garuu dhufiinsa Guyyaa Qiyaamaa waadaa galee jira.
“Dhugumatti, wanti (Qiyaamaan) waadaa galamtan ni argama.” Suuratu al-Mursalaat 77:7
Guyyaan Qiyaamaa beellama (qaxaroo) Rabbiin (subhaanahu wa ta’aalaa) ilma namaatiif waadaa galeedha. Mee amma of haa gaafannu, Guyyaan Beellamaa (qaxaroo) osoo hin dhufin dura wanti tokko hojjatamu danda’aa? Garuu beellama kana dura wanti hojjatamu qabu karoorfame jira. Guyyaa qaxaroo san wanta karoorfame hojii irra oolchu qofa. Rabbiin subhaanahu wa ta’aala “Guyyaa beellama (qaxaroo) kanaa wanti badaan akkanaa nama qunnama of eeggadhaa, wanti gaariin akkanaa nama qunnama.” Jechuun ilma namaatiif dur irraa kaase ibse jira.
Fakkeenyaf: wantoota Guyyaa Qiyaama adeemsifaman keessaa;
“Yeroo urjiwwan ifti isaanii haaqame.
Yeroo samiinis babbanamte;
Yeroo gaarreenis bubbuqifaman;
Yeroo Ergamtoonnis beellamaan walitti qabaman;
Guyyaa kamiif tursiifaman?” (Suuratu al-Mursalaat 77:8-12)
(Kana jechuun Guyyaan Qiyaamaa kan urjiileen ifa itti dhaban, samiin itti babbanamtu, garreen bakka bubbuqifamuun daaraa itti ta’anii fi wantoonni biroo adda addaa itti raawwataman “Guyyaa Kamiif tursiifaman ykn beellamaman?”) Kanaafu Aaya tanarraa akkuma hubannutti, wantoonni Guyyaa Qiyaamaa keessa raawwataman ni tursiifaman (ni beellamaman). Guyyaan beellamaa dhufnaan eenyullee duubatti hin deebisu. Guyyaan itti tursiifaman (beellamaman) suni-
“Guyyaa Addaan bahiinsaatif (Guyyaa uumamtoota jiddutti murteefamuf tursiifaman ykn beellamaman)” Suuratu al-Mursalaat 77:13
Ammas Qur’aana keessatti Guyyaan Qiyaamaa yoom akka dhuftu warroota gaafataniif deebii ni deebisaaf.
“Yoo kan dhugaa dubbatan taatan beellamni kuni Yoomi?” jedhu.
Jedhi, “Dhugumatti beekumsi isaa Rabbiin qofa bira jira. Ani immoo akeekachiisaa ifa galaa qofa.” Suuratu al-Mulk 67:25-26
Ammas Suuraa biraa keessatti,
“Yoo kan dhugaa dubbatan taatan waadaan (Qiyaamaan) kuni Yoomi?” jedhu.
Beellama Guyyaa Tokkoo kan isin sa’aati tokkoof duubatti hin hafnee fi duras hin darbinetu isiniif jira.” Jedhiin.” Suuratu Saba 34:29-30
Akkuma yeroo duuti ilma namaa sa’aati tokkoof hin tursiifamne fi duras hin dabarfamne, Guyyaan Qiyaamaas yommuu dhuftu sa’aati tokkoof gara duubaa butu ykn gara fuunduraa dabarsun hin jiru. Yeroo beellamaa sanitti sa’aati fi sakandii eegde ni dhufti. Sa’aati fi sakandii murteefame san keessatti dachiin ni sochooti, samiin ni dhodhooti, garreen bakka ni buqqifaman, urjileen ni harca’an fi kkf ni adeemsifamu. Yaa guddinnaa fi ulfaatinnaa Guyyaa sanii!!!
Kanaafu, Guyyaan Qiyaamaa ni tursiifame (ni beellamamee) malee kan achumaan hafu miti. Kana yoo shakkine du’a keenya ilaalu dandeenya. Hanga feene duuti nutti hin dhuftu jennee yoo shakkine, guyyaa tokko ni dhufti. Haaluma Kanaan Guyyaan Qiyaamas guyyaa tokko ima dhufti.
“Ajajni Rabbii (Guyyaan Qiyaamaa) ni dhufa; kanaafu isa hin ariifachisinaa. Rabbiin waan isaan itti qindeessan irraa Qulqullaa’e Olta’eera.” Suuratu An-Nahl 16:1
Kana jechuun yommuu Rabbiin Qiyaaman akka dhaabbattu (dhuftu) ajaju ni dhufti. Kanaafu,akka dhuftuuf hin ariifatinaa. Warroonni Qiyaaman hin jirtu jedhanii morman, “Rabbiin namoota du’an kaasu hin danda’u” jechuun yaadu. Kuni immoo shirkii (Rabbitti qindeessudha). Sababni isaas, uumamtootan wal fakkeessan. Uumamtoonni du’aa kaasu hin danda’an. Kanaafi, “Rabbiin waan isaan itti qindeessan irraa qulqullaa’e olta’eera” Jedha. Rabbiin dadhabinnaa fi hanqinna kam irraayyu qulqulluudha. Namoota du’an kaasu irratti Danda’aadha.
5. Badhaasa nama Qiyaamatti amanuu fi adabbi nama Qiyaamatti kafaruu
Guyyaa Qiyaamatti amanuu yommuu jennu wantoota sadii of keessaa qaba. Isaanis: (1) Kaafama namootatti amanuu, (2) ilmaan namaa wanta hojjataniif qoratamuu fi jazaan (mindaan ykn adabbiin) isaaniif kennamutti amanuu, (3) Jannataa fi Jahannam jiraachuutti amanu
Badhaasni ykn mindaan namoota Qiyaamatti amananii fi Guyyaa saniif hojjatan lakkoofsa hin qabu. Addunyaa tanatti fi Guyyaa Qiyaamaa san milkaa’innaa fi gammachuun kan isaaniti Addunyaa tana keessatti tasgabbii qalbii, nageenya fi qajeelcha argatu. Dhiphinna, gaddaa fi sodaa irraa ni baraaramu. Jireenya tana keessatti wanti guddaan namoonni barbaadan tasgabbii qalbii fi gammachuudha. Namoonni baay’een qabeenya baay’ee argachuu, fedhii ofii guuttachuu fi kkf keessa tasgabbii barbaadu. Garuu wanta yaadan hin argatan. Dhugumatti, tasgabbii fi gammachuun Rabbitti fi Guyyaa Qiyaamatti amanu akkasumas, harkaan (rogoota) imaana kan hafanitti amanuu keessa jira.
Warroonni Rabbiin sodaatan haala kanaan Qur’aana keessatti faarfamu;
“Ammas [Yaa Muhammad] isaan warra waan gara keetti buufame fi waan si dura buufametti amananii fi Aakhiraa dhugoomsaniidha.
Warri suni qajeelfama Gooftaa isaanii biraa ta’e irra jiru. Ammas warri suni isaantu milkaa’odha.” Suuratu Al-Baqarah 2:4-5
Aakhiratti immoo Jannatatu isaaniif jira:
“Isaan “Gooftaan keenya Allaah dha” jedhanii ergasii san irratti gadi dhaabbatan, sodaan isaan irra hin jiru; isaan hin gaddanis. Isaan sun warra Jannataati; ishee keessa yeroo hundaa jiraatu. [Kuni] mindaa waan dalagaa turaniif [isaanii kennamuudha].” (Suuratu Al-Ahqaaf 46:13-14)
Namoonni kunniin “Gooftaan keenya Allaah dha” yommuu jedhan wanta Rabbiin akka itti amananii fi hojjatan isaan itti ajajee, tolee jechuun fudhatu. Wanta Rabbiin ilma namaa itti ajajee keessaa inni guddaan Guyyaa Qiyaamatti amanuu fi guyyaa kanaaf hojiwwan gaggaarii hojjachuudha.
Adabbiin nama Guyyaa Qiyaamaatti kafaree (kaade) addunyaa fi Aakhiratti hangana hin jedhamu. Addunyaa tana keessatti jireenya jallinnaa fi dukkanaa jiraata. Qur’aana keessatti,
“Isaan ishitti (Qiyaamatti) hin amaniin ishii jarjarsifatu. Isaan amanan garuu ishii ni sodaatu, haqa ta’uu ishiis ni beeku. Dhagayaa! Isaan Qiyaamaa ilaalchise falman jallinna fagoo keessa jiru.” (Suuratu Ash-Shuuraa 42:18)
Warroonni Aayaata (keeyyatoota) Gooftaa isaanii fi Aakhiratti Wal-qunnamti Isaatti kafaran addunyaa tana keessatti hojii gaggaarii waan hojjataa jiran isaanitti fakkaata. Garuu hojiin isaanii jala kan baduu fi dhumarratti Jahannam seensifamu. Ragaan kanaa;
“Jedhi “Sila warra hojiidhaan hundarra hoonga’oo ta’an (kasaaran) isiniif himnuu?”
Isaan warra odoo dalagaa tolchinee hojjannaa yaadanuu addunyaa keessatti hojiin isaanii duraa badeedha.
Isaan sun warra keeyyattoota Gooftaa isaaniitii fi wal-qunnamtii Isaatti kafaranii dalagaan isaanii jalaa baddeedha. Kanaafu, Guyyaa Qiyaamaa madaalaa isaaniif hin dhaabnu.
Isaan sun waan kafaranii fi keeyyatoota Kiyyaa fi Ergamtoota Kiyya qishnaa (baacoo) waan godhataniif galanni isaanii Jahannami.” Suuratu al-Kahf 18:103-106
Itti aansun milkaa’inna warra amananii fi hojii gaggaarii hojjatanii dubbata:
“Dhugumatti, isaan amananii fi hojii gaggaarii hojjatan, Jannanni Firdaws iddoo simannaa (qubannaa) isaaniif taatee jirti. Ishee keessa yeroo hunda jiraatu. Ishee irraa jijjiramuu hin barbaadan.” Suuratu al-Kahf 18:107-108
Akkuma keeyyatoota jalqabaa afran irraa hubannuutti, warroonni kafaran “Hojii gaggaarii milkaa’innaa fi gammachuu guddatti nama geessu hojjachaa jirra” jechuun yaadu. Garuu isaan hoonga’oota ykn kasaartoota. Hojiin isaanii addunyaa tana keessatti jalaa bada. Sababni kasaaraa kanatti isaan geesse Aayaata Rabbii fi Guyyaa Qiyaamaa Isaan wal-qunnamutti kafaruudha. Guyyaa Qiyaamaa immoo kasaaraa kana caalutu isaan qunnama. Jahannamin seensifamu. Rabbiin jahannamirraa nu haa tiiksu.
Akkasumas, namoonni Qiyaamatti hin amanne badii adda addaa raawwachuun jireenya tana keessatti dhiphinnaa fi daraaraa keessa jiraatu. Mee warroota filmii hojjatanii fi sirban haa ilaallu. Baay’een isaanii jireenya dhiphinnaa jiraatu. Inuma dhiphinna irraa kan ka’e of galaafatu.
Garuu warroonni Qiyaamatti amanan wantoota badaa hojjachuu irraa of qusatu. Sababni isaas, Boru Guyyaa Qiyaamaa wanta hojjanneef ni adabamna jedhanii waan sodaataniif. Eeti ilma namaa waan ta’aniif yoo baditti kufan dafanii gara Rabbii deebi’uun araarama kadhatu. Kuni immoo adabbii isaan irraa deebisa.
Guduunfaa
Barnoota osoo barattu namni garmalee amanamaa fi gonkumaa soba hin dubbanne sitti dhufuun, “Dhuma waggaa irratti namoota qabxii gaarii galmeessaniif badhaasni garmalee guddaan qophaa’e jira; itti of qopheessi. Fakkeenyaf, barataa 1ffaa bayeef Kompiyutarri qophaa’e jira” osoo siin jedhe, ni fudhatta moo hin fudhattu? Namtichi kuni gonkumaa waan hin sobneef odeefannoo kana isarraa fudhachuun badhaasa kana argachuuf akka sirritti hojjattu abdiin qaba.
Haaluma wal fakkaatun Ergamtoonni Rabbii garmalee amanamoo fi gonkumaa soba kan hin dubbannedha. “Guyyaa Rabbiin isiniif beellametti badhaasni akkanaa ni jiraa hojii gaggaarii hojjachuun itti of qopheessaa. Jannanii bareechifamte akka badhaasatti qophoofte jirti.” yommuu jedhan, odeefannoo dhugaa kana maaltu fudhachuu nu dhoowwaa? Dabalataan Rabbiin mallatoolee Guyyaa Kanaa agarsiise jira. Ammas, Kitaaba buusun bal’innaan waa’ee Jannataa fi Jahannam ibsee jira. Namoonni qaruuten badhaasa kana argachuuf halkanii guyyaa hojii gaggaarii hojjatu. Rabbiin subhaanahu wa ta’aala wanta Jannata keessa jiru erga tarreessen booda akkana jedha:
“Fakkaataa kanaatiif hojjattoonni haa hojjatan” Suuratu as-Saaffaat 37:61
Kitaabban wabii
Tafsiira Qurxubii
Sharih usuulu salaasa -fuula 101, ibn Useymiin
quran.com