text:
Xumura torban darbee waardiyyaa isaaniin kan ajjeefaman reeffi ajajaa humnoota waraanaa Itiyoophiyaa jeneraal Saa’iree mekonninii fi kan soorata ba’an Ge’aazii Abarraa har’a galma mileniumii keessatti sirni geggeessaa godhameefii jira.
Jeneraal Saa’ireen jijjiiramni biyyattii keessatti jalqabame uummata Itiyoophiyaaf faayidaa inni qabu dursuu dhaan qooda gama isaanii kan ba’an bu’aa ba’ii baay’ee keessa darbuun akka ta’e seenaa jireenya isaanii irraa hubatameera.
Itti aanaa ajajaa humnootii waraana Itiyoophiyaa kan ta’an Janaraal Biraanuu Julaa sirna kana irratti haasawaa dhagesisaniin biyyi keenya hogganaa akkasii qabaachuu ishee boonuu qabdi jedhan.
Jeneraal Tsa’areen waan isaan ajjeesisuu waan hin qabaneef ajjeefamuun isaanii nu mufachiisee jira jedhan.
Kaayyoo inni ka’e fixaan baasuun kanneen isa ajjeesan fedhiin isaanii akka hin milkoofne murannoon qabsoofna jedhan Jeneraal Biraanuu Julaa.
Abbaan koo tokkummaa wal danda’uu fi waliin hojjechuu irratti kan amanu lammii Itiyoophiyaa ture kan jedhe ilmi jeneraal se’aree-Ma’aashoo Saa’iree waan du’eef biyyi ni diigamti jechuu miti jedhee jira.
Sirna kana irratti prezidaant Saahilework Zewdee fi muummichi ministeeraa Abiy Ahimed argamaniiru.
Gabaasa guutuu caqasaa


c: text/html

text:
EEFEESUSA
Eefeesusa maqusanaasa Pauroofa akara rumannimaqoo ufafa.
1
1 Qinee Pauroosa Anutuna iriranannai asauku mundirana Yisunaindi maridaqa, mifa diqiqoo fasiqausa maridaqa. Anutuna maqasaa fasiqa anaasee Eefeesusa maqusai mariasa asauku mundirana Yisuna ufamau andeeqasee maqee maqee fimariasa inni maa akarana rumannimaqaidaqa.
2 Maasa qikoofa Anutufa faqa maasa karaambaiqa asauku mundirafa Yisufa faqa narí afaarirana faqa narí asooarana faqa inni nimiani.
Pauroofa asauku mundiranaki mariasa innaarunai amiqi amiqirana mararufa.
3 Maasa dufi dufi qirana maasa qikoona Anutuna faqa maasa karaambaiqa Yisuna faqa nimiaqa. Maasa asauku mundiranaki keeqafufanoo mina akoofa Anutufa amiqi amiqirana maasa Yisuna namufaqa qiminau. Mifa innaarunaindaraa amiqira dadaaqirana qimaqaifanoo miqoo innaarunai maridanoo, minara maasa dufi dufi qimamaqaidaqa. 4 Ooqai maa maqa maaqana sia auqu kamuqoo faiqí faqa sia maru kamuqoo Anutufa moomoosa kambiaqa marifandinausa kinaana maasa rusandeesamumandee marararee qimaqoosa maraqaisa maridaqa. Narí asauku mundirana Yisunannai maasa maraqoosa sia aaqarausa mariaqeera noori kandamasee andeeqarausa mariaqee qimasee maasa rusandeesamumasee maraqoosa maridaqa. 5 Sia faiqí maru kamuqoo Anutufa narí aidiranannai maasara maaqimminau, qeeqa qisauku mundiranannai misa qini faiqi namu qiraamuqmaakai kammambifaqa qeeqa unnannai misa mara quqaanauree qinau. Anutuna aidirafa fuaninnana miqiminoo maridanoo. 6 Anutufa narí kaaqa qara areenara afaarirana narí amuqusira amaaku kaqi nimimari ainainnara foora kaqi niminau. Minara maasa qimuqusa ookiqari idaaqira ainaina uqannee qiaqeera kaqi niminau.
7 Anutufa narí asauku mundirana kuqiranannai maasa mandainainakinaana idukuqiseenoo maasa mandoosana akiaqara minniqisainaqa marianaura. Maasa minara irisee Anutuna firaa afaariranara akooqoo uqanna marifaqa qafamasee irisee naqimasee maraanauree minara rufiaida furufaridaqa. 8-9 Anutufa narí irirana firaana faqa qafeemariana faqa maraseenoo minannai ooqai marararee qimaqoona maraseenoo narí kukeeqara irirana asauku mundiranannai aiqama qimaqoo ainaina anoonaikianifeera qimasee mina maa kamuqoo kooroomasee narí faiqi namu araamuqmmaakai kiranara maasa qimaqiminau. 10 Anutufa narí kai irinoo andeeqara aukuanee qimasee narí ooqai kambiqaaninna ainainara qimarufa taikaannoo minara qimarufa maaqimmiannoo Anutufa aiqama ainainna auquqoo ainainafa innaarunai mari ainaina faqa maaqoo mari ainaina faqa oonu maree ani mareeqeenoo moodaanaki quqaseenoo asauku mundirafa misa nikiaqasaa mariannoo.
11 Anutufa mi aiqama ainainna narí ooqai fuanee qimaqoomau fidanoo miqidanoo. Anutufa narí ooqai fuanee qimaqoomau fidanoo maasa narí aiku asauku mariaqee qimasee faiqí aanaaseeki rusandeesamumandee maasa maranau. Sia kaqi miqinau, asauku mundiranannai kai mina aiku asauku mariafanausa maridaqa. Ooqai indaaru oosana aroo aukuanna mi irirana maraqoomau fidanoo asauku mundiranannai maasa maraidanoo. 12 Maasa asauku mundirana irirana naaree indaaru irisee minara afeesimariasa maasa Anutuna kaaqa areenaranara dufi dufi qidaqa.
13 Innee Eefeesusa maqannaasa faqa miqikai iqa mariafanoo. Amiqira fasaasa ufa innaaruna asumu marirana nimi maria ufana innee iriseeqa kuqaa anoonufee qufanoo Anutufa narí naaquqara maraquna nimiani qimasoofa inni niminoo minannai nariara utaaqanau. 14 Anutuna maraquna nimirafa Anutufa innaarunai qimianinna ainainnara qima afeekaikamma utaaqamaqoofa maridanoo, mifa Anutufa kuqaa mandainaina akiaqara rumbaranakinaana idukirana qimiannoo fee qimarifa maridanoo, maasa minara irisee Anutuna kuqaa areenaranara dufi dufi qidaqa.
Pauroofa Eefeesusa maqannaasara innaaru qidanoo.
15-16 Qinee Pauroosa minara iriseeqa innee Eefeesusa maqannaasa Karaambaiqa Yisuna saqarikiranara irisee faiqí aanaaseera Anutuna ufa irimariasara ridaqa dadaaqidaqa minara iriseeqa iriafannaqooqari qinee Pauroosa inniara Anutufinnai dufi dufi qidaqa. Qinee maqee maqee inniara innaaru qidaqa, maasa karaambaiqa asauku mundirana Yisuna kaaqa areenarana akoofa 17 Anutufa narí maraquna inni niminanoo mifa irirana faqa Anutuna oosana faqa kooroomannimaqainaqa innee minara iriaqeera innaaru qidaqa.
18 Anutufa inni naaramasee narí areenaranara afeesiaqee qimarianara innee iriaqee qimasee inniara innaaru qimasaanaqa inni nifu nitikura quandasainaqa areenarana nimianinnanara afeesiaqeera innaaru qidaqa. Naaquqara amiqi amiqirafa idaaqirafa moomoo uqanna narí maqasaa fasiqa anaasee innaarunai nimirara qima afeekaikidanoo nimiannoo minauqara faqa inniara iriaqeera innaaru qidaqa. 19-20 Maasaki mina ufasaa irirana rusimariaqooqari Anutuna afeeka fannoo maasaki ainaini marinara faqa innee iriaqeera qinee Pauroosa inniara innaaru qidaqa. Anutufa asauku mundirana kuqiranakinaana uqeerasee innaarunai narí aaqa narí asauku uqannai ooqumaruqoo firaa afeeka faqa maasaki ainainimarifa faqa amana amana kai moodaa firaa afeeka maridanoo.
21 Miqoo innaarunai asauku mundirafa aiqama ainainasaa uriqaramafi rakisidanoo, aiqama innaarunai uriqararausa faqa faiqí firaasa faqa afeekafaqaasa faqa karaambaiqauqa faqa misauqa faqa urinaaqaramafi rakisidanoo. Mifa aiqama afeeka nuqu faqaasa maa maqa maaqanaki mariasa faqa innaarunai mariasa faqa urinaaqaramafi rakisidanoo. 22 Anutufa aiqama ainaina mareeqeenoo asauku mundirana aramandunnai quqaseenoo mina mareeqeenoo Yisuna ufara suqimariasa nikiaqasaa quqasaifanoo aiqama ainaina uriqarara karaambaiqa maridanoo. 23 Yisuna ufara suqimariasa Yisuna adakara foora maridaqa, aiqamai mariainainafa qumbiqeemarifa narí adakaki Yisuna ufara suqimariasaki firaaqoo maridanoo.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ferensaay firoottan namoota xayyaara EgyptAir daandii balalii MS804 irra turan itti fayyadaman daandii bilbila yeroo hatattamaa qopheessite.
Xayyaarri kun har’a ganama barii bufata xayyaara Shaarl de Goal ka paaris ala jiru irraa ka’ee sa’aatilee hedduu booda raadaarii jalaa miliqe.
Angawoonni akka jedhanitti lammiiwwan Ferensaay 15, kan Masrii 30 fi lammiiwwan biyyootii 10 ka birootu keessa ture.
Presidentiin Ferensaay Francois Holland xayyaara sana irra miidhaan irra ga’uu fi dhabamuu ishee TV biyyattii irratti dhiyaachuun mirkaneessan. Balaa ykn haleellaa shorkeessotaa jedhamee waan beekame hin jiru.
Mootummaan Ferensaay gurumuu hojii barbaachaa irratti bobba’e gargaaruuf angawoota Masrii fi Greek waliin wal argaa jiran jedhan.
Daandiin balalii EgyptAir akka jedhetti xayyaara sana waliin quunnamtiin isaa kan addaan cite har’a barii sa’a saddeetii fi walakkaa irratti ture. Ennaa raadaarii jalaa dhabamutti fageenya metrea kuma 11 fi 300 irra kan ture si’a ta’u samii Masrii ka fageenya km 16 keessa ture.
Ministeerri ittisaa Greek akka jedhanitti xayyaarattiin akka tasaa ofi irra naannoftee battaluma fageenya irra turte irraa butamuu dhaan raadaarii jalaa dhabamte.
Yoo qorannaan geggeessamu haleellaa shorokeessotaa ta’uu adda baase buufata xayaara Shaarl de Goal kan erga haleellaaleen Paris fi Brussels keessatti geggeessamanii as eegumsa cimsee jiruu-f gaaffiin naga eegumsa dhiyaachuuf jira.
Hojjettoonni buufata xayyaara Shaarl de Goal hangi tokko torban kana hookkara hoji dhaabinsaa irra turan. Waggaa darbe hojjettoonni buufata xayyaarichaa hedduun leellistootaa ta’an jedhamuu dhaan waraqaan eenyummaa harkaa fudhatamee ture.


text:
Sakandii Takka Takkaan Daa’imman Afurtu Dhalata
Tana Quba Qabduu?
Addunyaan teenya ummata biiliyana 7.5 ol qabdi. Lakkoofsi kun haalaan guddaa fakkaata. Waan dachiin dhiphattee namni bakka qubatu hin arganne namatti fakkaata. Haa tahu malee ummata kana cufa walitti qabnee osoo dirree tokko keessa dhaabnee, magaalaan biyya Ameerikaa tan Los Anjalas jedhamtu ummata kana cufa of keessatti hammatuu ni dandeessi. Walumaa galatti ummanni hundi ceekuu isaa walitti maxxansee yoo dhaabbate, Magaalaan Iskuweer Maayila 500 qabdu tan Los Anjalas jedhamtu tun nama hundaaf ni geessi. Iskuweer Maayila 500 jechuun, bal’ina lafa Itiyoophiyaafi Eertiraa yoo walitti ida’an jechuudha.
Biyyoota 200 ol addunyaa tana keessa jiran keessaa Ameerikaa fi Miyaanmaar qofatu seera safartuu metric jedhamu hin fayyadamne. Biyyoonni biroo hundi dheerina yoo shallagan, seentimeetira, Meetiraa fii kiiloo meetira jedhanii ibsu. Garuu ameerikaafi Miyaanmaar Meetira osoo hin taane Maayila fayyadamu. Haga bara 2018titti biyyiti Afriikaa Laaybeeriyaanis safartuu metric jedhamu kana fayyadamaa hin turre. Haa tahu malee bara 2018irraa eegaltee sirna kana fudhattee itti fayyadamutti jirti.
Addunyaa tanarratti Sakandii takka keessatti daa’ima Afurtu dhalata.
Adada sakandiin takka dabartuun daa’imman afur gara addunyaa tanaatti simatamaa jiran. Kana jechuun daqiiqaa tokko keessatti daa’imman 250tu dhalata. Sa’aa tokko keessatti ammoo da’immaan 15,000 gara dachii tana ni makamu. Daa’imman 360,000 tahan ammoo guyyaa tokkotti addunyaa haarawaan wal baru. Walumaa galatti wagga waggaan daa’imman miiliyana 134.1 tu dhalata jechuudha.
Yeroo saayinsiif teknoolojiin haalaan dagaagee guddate kana keessatti ummanni addunyaa tanaa kan dhibbeentaa 90 tahu baadiyaa keessa kan jiraatu tahuu quba qabduu? Addunyaan guddataa jirti. Magaalonnis babal’ataa jiru. Haa tahu malee ammas namoonni dhibbeentaa 90 tahan baadiyaa keessa jiraatu. Keessattu ummanni Afriikaa fi Eeshiyaa hedduminaan baadiyyuma keessa jiraata. Biyya teenya keessa magaalota heddu qabna. Haa tahu malee ummanni magaalota hedduu sanniin keessa jiraatu Avreejiidhaan parsantii 10 hin caalu. Namoota baadiyyaa jiraatan qabaachuudhaan indiyaan tokkoffaarratti argamti. Ummanni isii kan miiliyana 800 fi miiliyana 93 tahu baadiyaa keessa jiraata. Chaaynaanis ummanni isii irra heddun baadiyaa jiraata. Chaayinaa keessatti Namni miiliyana 578 tahu ammas baadiyaa keessa qubata.
Qophii: Abuu Ibtisaam


text:
Seera barreeffama Afaan Oromoo keessatti waantota dhorkaa ta’an
- Qubee dubbifamaas ta’e dubbachiiftuun barreeffama keessatti gosti tokko, lamaa ol ta’ee walitti aanee barreeffamuu hinqabu.
Hub. Yoo qubee dachaa ta’e malee. Akkasumas, dubbachiiftuun yoo hudhaan gidduu gale malee.
- Dubbachiistuun gosti lama walitti aanee barreeffamuu hin danda’u.(hudhaan gidduu galuu qaba)
- Bakka irra butaatti sagaleen jabaachuu hin danda’u.
Fkn: Falmmattoota
Gurrguddaa
- , Qubeen dachaa barreeffama keesaatti lama ta’ee ( jabaatee) hin barreeffamu.( dubbisa keessatti adda ba’a)
Fkn: Kallachcha ×
- Qubeewwan jiran keessaa qubeen ‘h’ jabaachuu hin danda’u.( barreeffamaanis, dubbii keessattis
- Barreeffama dheeraa yommuu barreessun dhuma toora waraqaarra yommuu geenyu birsagarra utuu hun ga’iin dachaafachuu hin qabnu.
Fkn: …nyaatt-
ee rafte.( kun seera Afaan Oromoon dhorkaadha).
- Qubeen guddaa( qub-guddeessi) walakkaa jechaatti galuu hin danda’u.
Jalqaba barreeffamaa, xumura yaadaa booda, maqaa biyyaa, namaafi bineeldotaa yommuu fayyadamnu qofa fayyadamna.
Fkn: Tolasaan Mana Barumsaa Deeme. ×
Tolasaan mana barumsaa deeme.√
- , Jalqaba himaa, xumura yaadaa booda, maqaalee lakk 6 irratti kaafne kana keessatti yeroo hundaa qubee xiqqaan fayyadamuu hinqabnu.
Fkn: abdii, caaltuufi galataan finfinnee deemanii turan. garuu…×
Abdii, Caaltuufi, Galataan Finfinnee deemanii turan. Garuu…√
- , Sirna tuqaalee xumura yaadaa agarsiisan (tuqaa, mallattoo gaaffii fi raajeffannoo) yommuu fayyadamnu lamaansaanii wal duukaa fayyadamuu hin dandeenyu.
Fkn: Akkam bareeddii?! ×
Akkam bareeddii! √
- .Mallattoo Fuftuu(…)Tuqaa sadii ol fayyadamuu hin dandeenyu
- [?].Jechoota ergisa ta’an akka jiraniin fudhachuu hin dandeenyu. Jecha sana ergisa ta’uusaa adda baasuuf mallattoo waraabbii qeenxee keessa galchuu ykn barreeffamicha barreeffama kaanirraa adda baasuu qabna.(yoo barbaachise gurraachessuu ykn ‘italic’ fayyadamuu qabna).
Fkn: Tuulamaan ‘sport’ jaallata.
- Xumuraafi ka’umsa jechaa keessatti sagaleen jabaatee barreeffamuu hin qabu( jalqabaafi xumurarratti qubeen dubbifamaa lama ta’ee hin barreeffamu).
Fkn: bbishaan, bishaann ×
- , Irra butni jalqabaafi xumura jechaarratti hin galu( gidduu jechaa malee)
Egaa ” kan qaban yoo darbatan dabuma hin dhaga’atani” jedhani, mee yaada yoo qabaattan waa jedhaa!
Mddii: kan dubbifnerra


text:
Ispoortii biyya alaatti fardaan hojjatan keessaa garii fiigicha karaa dheeraa, waan ulfaattuu harkisuu, fardaa lafa maraamartoo irra marsanii waliin dorgomuu faa.Yabbii lammachaa dhoqqoba keessaa gussanii akka abbaan fardas sekondii jaha keessatti miila walitti hidhee fardatti deebi’u tolchanii wal dorgomsiisuu fi ta akkanaa hedduuti jira.
Fardii naannolee Oromiyaa tokko tokkotti akka horii dhaanee ykn geejjiba bisaan ittiin fi qoraan ittiin dhaqanii dhaqatan tahee duddii luluqqahuutti jira.Naannoo tokko tokkotti ammoo fuudha, awwaala, gammachuu fi waan akka akkaa ittiin tolfatan.
Akka Obbo Solomoon Alamuu, gaazexeessaan TV Itoophiyaa Sagantaa Afaan Oromoo ka durii Finfinnee irraa jedhanitt naannoo Shawaa keessaa dorgommii fardaa hedduutti jira.“Farda yaabbatanii gussanii uleen dudda keessa wal waraanuu fa’a. Kaan ni baqataa, kaan ammoo fiigee, dandahu jalaa baha dadhabu ammoo ni waraanama,” jedha.Seera bulmaata Gadaa Oromoo keessatti seera ittiin farda ulfinna guddaan eeganti jira. Akka obbo Kumaa Huseen, as Amerikaa Merilaand irraa jedhanitti ammoo naannoo Baaleetti fardaan fuudha dhaqan, yoo fuudha dhaqan akka fardi harka isaa lamaan ol fudhatee ispoortii hojjatu tolchanii laaluun gammachuu guddoo.
“Yoo innii harka oli fudhatu dubartiin ilil jetti….Fardii dargageessaan tola, dargaggeessilleen fardaan tolaa,” jedhu. Namoonni hedduun akka Oormiyaan gama kanaanilleen dorgommii Ispportii fardaan hojjataniin jabaattee addunyaatti dabalamtu tolchuun ni dandahama" jedhu.Tana tolchuuf maanti tahuu male? Mee waan nu tana irratti mari’anne caqasaa.


text:
Atileetotii Keenyaa bara hedduuyyuu akkanuma dorgommii Maratoonii harkatti deebifachaa dhufuutti jiran.Tana irratti Itoophiyaa fi Keenyaan walumatti jiran.
Dorgommii Maratoonii guyyaa dheengaddaa ta dhaabii ING Amerikaa,New Yorkitti qopheesse irratti Atileetota Keenyaa,Jerfii Mutaahii fi namuma biyya isaa Emmanu’el Mutaahiitti tokkeessoo fi lammeessoo bahee moohate.Jefriin rekoordii haaraa argate.
Gama dubraatiin ammoo FireeHiywot Daadootti Maratoonii tana moohate.Bizunesh Dhaabaatti itti aane.
Warrii rekordii haaraa argatee Maratoonii tana moohate doolara kuma 70-70 badhaafame.
Mee Qophii Ispoortii tana MP3 irraa nuu caqasaa.


text:
Siimkaardiin Telefoonaa Hafuuf Deema
Technology: e-sim
Guddinni teknoolojii guyyarraa guyyatti fooyya’aa deemutti jira. Warshaaleen meeshaa elektirooniksii oomishan hundi waan 5 irratti haalaan xiyyeeffatan. Tokkoffaan guddina meeshaa haalaan xiqqeessuu, 2ffaan ulfaatina isaa xiqqeessuu, 3ffaan Diizaayina isaa bareechisuu, 4ffaan humna xiqqaan akka socho’u gochuu (Power Consumption), 5ffaan qulqullina isaa fooyyessuu ykn haalaan jabaa akka tahu (durability) irratti xiyyeeffatanii hojjachutti jiran. Kanaaf ammoo Siimkaardiin telefoonaa fakkeenya guddaadha. Amma dura siimkaardiin telefoonaa haalaan guddaa ture. Itti aansuun Micro Sim Card oomishanii magaalaaf dhiheessan. Isa booda Nano Sim Card’tu dhufe.
Nano Sim Card hundarra xiqqaadha. Telefoona hammayyaa qofatu simcard kana fudhata. Yeroo ammaa kana ammoo Siimkaardii guutumatti dhiisutti jiran. Apple iPhone 14 USA keessatti gurguramutti jiru hundi, bakka Siimkaardii itti galchan hin qabu. E-Sim qofaan hojjata. E-sim jechuun Electronics Sim Card jechuudha. Yoo E-sim bituuf dhaabbata telekominikeeshiinaa dhayxan, waraqaa qofa isiniif kennan. Waraqaan kun Barcode ofirraa qaba. Kaameraa telefoona keessanii bantanii barcode kana scan gootan. Achi booda telefoonni e-Sim kana of keessatti galmeessa. Netwokriin dhaabbata sanii telefoona keessan irratti hojjachuu eegala jechuudha.
Kun gama hedduun faaydaa guddaa qaba. Warshaaleen telefoona oomishan bakka silaa simcard itti godhan san meeshaa biraa galchuun humna telefoonaa fooyyessuu danda’u. namni telefoona akkanaa bitatus e-sim heddu telefoona isaa keessatti galmeessee, yeroo barbaadetti kan fayyadamuu barbaadu qofa banee kaawwan ofirraa cufa. fakkeenyaaf namni tokko iPhone 14 Ameerikaa irraa bitatee yoo gara Itiyoophiyaa dhufe, Finfinnee keessatti e-Sim kana baafatee telefoona isaa irratti galmeessa. E-sim kana telefoona keessa galchuuf lilmeen isa hin barbaachisu. Kaameraa isaa banee scan godhuu qofa. Setting keessa seenee Tajaajila USA ofirraa cufee kan itiyoophiyaa itti banata. Yoo gama biyya biroo imales haaluma wal fakkaatuun simcard haaraya itti galmeessa. Haala Kanaan siimkaardii gosa heddu telefoona keessatti galmeessee, sa’aa barbaadetti kan barbaade banee fayyadama jechuudha.
Tajaajilli E-Sim yeroo duraatiif bara 2017 Apple watch series 3 irratti hojii irra oole. Dhaabbileen gurguddoon akka Samsung fi kanneen birootis teknoolojii kana telefoona haaraya oomishan irratti galchaa jiran. Kanaafuu amma booda telefoona bakka simcard itti galchan hin qabne yoo argitan hin ajaa’ibsiifatinaa.


text:
Hospitaala beekamaa tokko keessatti ture. Kutaa waldhaanamtoota dhibee tasaati. Dhukkubsatoonni kutaa kana keessatti du’uun amaleeffatamaadha. Maaliif? Namoota balaa tasaa adda addaan miidhamantu dhufu. Balaa konkolaataa, balaa ibiddaa, namaan wal lolanii…baay’eetu dhufu.
Hojjetoota hospitaalichaa hundatti gaaffii kan ta’e garuu dhimma tokkotu jira. Sireewwan dhukkubsataa baatan keessaa siree sodaachistuu tokkotu turte. Dhukkubsataan siree sodaachistuu kana irra ciisu yeroo hundaa Jimaata sa’atii sagalitti du’a. Torban sadiif walitti aansanii dhukkubsatoonni sirettii irra ciisan sadii Jimaata sa’atii sagalitti du’an.
Maaliif du’u? Hawaasa hospitaalichaas kan dhiphise kanadha. Kutaa kanatti du’uun namootaa beekamaa ta’us, duuti akkanatti siree filatee sa’atii beellamee dhufu garuu waan haaraadha.
Hawaasa hospitaalichaa keessaa warri amantaa dhaadhessan, “Kun hafuura hamaadha. Siree kana seexanatu qabate. Kanaafuu, falli jiru sirettii achii kaasuu fi dhukkubsataan akka bakka sana hin ciisne taasisuudha” jedhan. Yaada isaaniis hoogganaa hospitaalichaaf dhi’eessan. Inni garuu isaan hin dhageenye. “Hospitaala ani hoogganu keessatti waaqeffannaa boodatti hafaan akkanaa hin hojjetu. Seexanni saayinsii fayyaa keessatti beekamtii hin qabu!” jedhee dide.
Ammas kunoo Jimaanni haaraan dhufaa jira. As dhi’aateera. Hammuma Jimaanni as dhi’aataa deemu immoo sodaan hawaasa hospitaalichaa dabalaa jira. “Waan dhufe haa dhufu!” jedhanii dhukkubsataa sirettii irra ciibsanii eeguu jalqaban. Du’a sa’atii beellamee dhufu.
Jimaatni ni dhufe. Hawaasni hospitaalaa ni dhiphate. Sa’atii 7:00 gaafa ta’u namoonni hedduun hojii idilee isaanii dhiisanii waan ta’u ilaaluuf walitti qabaman. Duuti dhufuus sa’atii lama qofatu hafa. Dhukkubsataan sirettii irra ciisee jiru garuu maaltu akka ta’uuf jiru hin beeku. Dhukkubsatoonni isa dura turan sadii Jimaata sa’atii sagal sagalitti akka du’an eenyutu itti hima? Inni quba hin qabu. Fayyina abdii godhatee ciisa. Maal godharee? Beellamni du’aahoo ga’aa jiraa! Sa’atiinhoo sagal ta’uufii!
Sa’atiin sagal ta’uuf daqiiqaa muraasatu hafa. Narsoota hospitaalichaa keessaa hammi ta’an Kitaaba Qulqulluu isaanii qomatti qabatanii kadhachaa jiru. Obboloonni Musliimaas maqaa Allah waamanii duwaayii gochaa jiru. Gaaddidduun du’aa kutaa sana marsee jira. Sodaa guddaa.
Sa’atii 8:55 ta’e. Beellamni du’aa ga’uuf daqiiqaa 5 qofatu hafa. Namuu sodaadhaan calliseera. Calleensa guddaatu ta’e. Sagalee maashinoota yaala fayyaa qofatu dhaga’ama.
Amma Jimaata sa’atii 9 ta’e egaa! Duuti dhufe jechuudha. Namni icciitii sana beeku hunduu ija isaa sirettii irratti irraanfateera. Akkuma sa’atii sagal ta’een ququlleessituun haaraan, yeroo hafaa isheetti hospitaalicha keessaa hojjechuuf kan qacaramte sun, meeshaa ittiin qulqulleessitu (vacuum cleaner) ishee oofaa dhufte. Ariitiidhaan deemti. Daftee qulqulleessitee gara hojii idilee ishee deemuuf. Asii yeroo hafaa ishee hojjetti mitiiree? Akkuma ol seenteen gara siree sodaachistuu sanaa deemte. Sirettiin jalqaba irra jirti waan ta’eef. Akkuma sirettii bira geesseen maashinnii hargansuu dhukkubsatichaa gargaaru (life support system) bira dhaabbatte—meeshaa ishee. Achumaan sookkettii ibsaa maashinii hargansuu sana irraa buqqistee kan meeshaa qulqullina ishee itti kaa’atte. Sana booda hojii ishee itti fufte. Dhukkubsataan of danda’ee harganuu hin dandeenye hafuuraa cite. Isaa du’uuf jedhu ogeessonni fayyaa haalicha ilaalaa turan fiiganii dhufanii maashinicha bakkatti deebisan.
Edaa torban sadan darban qulqulleessituutu jara ajjeesaa ture. Ajjeesuuf jettee otoo hin taane, wallaalummaa irraa kan ka’e! “Maaliif du’an?” isa jedhuuf amma deebiin argameera.
Post Views:
441


text:
Biriteenitti ministeerri dhimmootii Afriikaa Jeems Duduruji Tigraayiif dhorkaa malee gargaarsa namoomaaf daandiin akka saaqamu gaafatan. Briteen haala Tigraay keessaa ilaalchisuun hedduu yaaddoo qabdi, loogiin gosaa fi hanqinni midhaan nyaataa, bishaanii, boba’aa fi maallaqaa jiraachuun gabaasamee jira.
Rakkoon yeroo ammaa kan dhaabolii gargaarsaa danqaa jiru hin fooyya’u taanaan uummani naannoo Tigraay guutuu keessa jiran dararaa hamtuu isaan mudatuuf jira.
Qaamotii mara dhimma kana keessaa harka qaban hatattamaan daandiin akka saaqamu akkasumas dhiittaan mirga namaa geggeessamaa jira jedhame qaama walabaan akka qoratamu irra deddeebi’uun gaafannee jirra jedhan.


text:
Waldaan Qulqullootaa sagantaa Televizhinii Afaan Oromootiin eegaluuf miidiyaa fi Komunikeeshinii Mijuu wajjin waliigaltee raawwate.
Dn. Mazgabuu Kafyaalaw
Barumsa amantaa, sirna Waaqeffannaa fi darbii darboo mana kiristaanaa afaan uummanni dhagahuun bal’inaan wangeela Waaqayyoo lallabuuf kan kaayyeffate Waldaan Qulqullootaa sagantaa Televizhinii Afaan Oromootiin eegaluuf akka ta’e himame. Waldaan Qulqullootaa sagantaa kana yeroo gabaabaa keessatti eegaluuf onkololeessa 5 bara 2008 waajjira gaggeessaa waldichaa keessattiwaliigaltee tamsaasa sagantichaa miidiyaa fi komunukeeshinii Mijuu wajjin raawwateera.
Akka waliigaltee irratti ibsametti komunukeeshiniinfi miidiyaan Mijuu (OBS) sagantaa Waldaan Qulqullootaa qopheessee itti kennu chaanaalii isaa irratti tamsaasuuf yoo ta’u tamsaasa kanas waliigalteen kun raawwatee ji’a tokko booda sadaasa 12/2008 akka eegalu ibsameera.
Saganataan dhiyaatus torbanitti guyya lama sanbata guddaa (dilbata) barfata sa’aatii 4:30 hanga 5:00 yoo ta’u irra deebiidhaan roobii ganama sa’aatii 12:30 hanga sa’aatii 1:00tti akka ta’e ibsameera.
Waldaan Qulqullootaa tajaajila Afaan Oromootiin kennamu babal’isuuf jecha miidiyaalee adda addaatiin carraaqaa waggoota hedduu kan lakkoofsise yoo ta’u haala addaatiin sagantaa kana babal’isuuf pirojeektii qopheessee miidiyaalee maxxansaa fi elektiroonikiisiin tajaajila kennuu eega eegalee waggaa tokko lakkoofsisuun isaa ni yaadatama.Tajaajilli televizhinii kunis qaama pirojeektii kanaa akka ta’e ibsameera.


text:
Ministira Muummee Abiy Ahimad: 'Adeemsa finxaalesummaa cimseen balaaleffadha'
Ministirri Muummee Abiy Ahimad adeemsa finxaalessummaa waldanda'uu aadaafi amantii hawaasa keessa ture faallaa deeman jedhan cimsanii akka balaaleeffatan himan.
''Itoophiyaa daandii badhaadhinaarra jirtu keessatti adeemsawwan finxaalessummaa waldanda'uu amantiifi aadaa waliin jiraachuu faallessan bakka hin qabani,'' jechuun fuula Feesbuukii isaanii irratti barreessaniiru.
Adeemsawwan akkanaa akka balaaleeffatan ibsuun 'lammiilee Itoophiyaa nagaa jaalatan hundaan waliin jireenya keessan akka cimsattan waamichakoon dabarsa,' jedhan.
Ergaan isaanii kuni guyyaa kaleessaa Naannoo Amaaraa Godina Goojjaam Bahaa magaalaa Mooxaatti manneen amantaa irratti haleellaan erga raawwatee booda kan dhagahamedha.
Manni Kiristaanaa Ortodoksii Tawaahidoo Itoophiyaafi Manni Maree Dhimmoota Islaamummaa Itoophiyaa ibsa baasaniinis haleellaa manneen amantii irratti raawwate balaaleeffataniiru.
Guyyaa kaleessaa mana Kiristaanaa Qulqulluu Giyoorgis irratti sababa hanga yoonaa hinbeekamneen balaan ibiddaa kan mudate yoo ta'u hawaasnis walitti bahee dhaamsee ture.
Haa ta'u malee isa booda, namoonni walitti qabamuun gara masjiidotaa deemuun badii kana raawwatan jechuun Komishinii Poolisii Naannoo Amaaraatti ajajaan qajeelcha ittisa yakkaa Komaandar Jamaal Mokonniin BBC'tti himaiiru.
Haleellaa kaleessa galgala keessa raawwateen yoo xiqqaate masjiidonni sadii kan gubatan yoo ta'u suuqiileefi qabeenyi kaanis barbadaa'uun himameera.
Wanta guyyaa kaleessaa raawwate qondaaltonni mootummaa kaan balaaleeffatanis jiru.
''Haleellaa manneen amantaa irratti raawwatu balaaleeffachuuf nama ta'uun qofti gahaadha,'' jechuun Ministirri Geejjibaa Aadde Daagmaawwit Mogas fuula Feesbuukii isaanii irratti barreessan.
'Dhaabbilee amantaa bataskaanas ta'an masjiida gubuunis ta'e jigsuun gocha maaltu na dhibeeti' kan jedhan immoo Abbaa Alangee Federaalaa Obbo Birhaanu Tsaggaayeti.
Obo Birhaanuun mootummaaa kanneen kana raawwatan irratti tarkaanfii jabaa ni fudhata jechuun fuula feesbuukii isaanii irratti barreessan.
Dhaabni siyaasaa Warraaqsa Biyyaalessaa Amaaraa [ABIN] ibsa baasenis ''...erga dhihoo as Naannoo Amaaraa keessatti manneen amantaa Musliimaa irratti haleellaan raawwatu dabaluun isaa yaaddessaadha,'' jedheera.
Mootummaan kanneen kana raawwatan seeratti akka dhiheessu gaafachuun manneen amantiis karaatti nagaa isaanii eeggachuu danda'an akka cimsatan ibseera.
Jiraattonni magaalaa Mooxaafi naannawaa ishii miiraan ka'uun qabeenya aantee ofiirratti haleellaa raawwachuun fudhatama kan hin qabne ta'u hubachuu qabu jedheera.
Minsitirri Muummee Abiy Ahimad erga gara aangootti dhufanii jijjiiramoonni hedduu galmaa'anis waldhabdeen sabaafi darbee darbee immoo kan amantii qormaata itti ta'aniru.
Ji'a tokko dura gama Baha biyyattii manneen amantii Kiristaanaa Ortodoksii irratti haleellaan raawwate manneen amantaas gubachuun isaanii ni yaadatama.


text:
-10-[audio:http://www.opride.com/hamba/audio/Xalaya/XH kutaa 10ffaa.MP3|loop=yes]
Ka jiruun itti tolte, ilmi Gabra Xaadiq, Lammaan akka barbaade dubbata. Nama wol gahii irrattis ta’ee bakka biraatti isa dura dhaabate “eennu akka taate wol beenna” jedhee sodaachisa. Namoota karaa isaatiin qabamanii dhabaman “anatu qabsiise” jedhe dubbachuu irraa waan hafe waan dhoffatu hin qabu. Deeggartoota ABO arrabsuu yoo barbaade jecha dur irraa itti fayyadamu qaba. “ABOn eegee lootuuti! Qaama dabaree, ka gatii hin qabne!” jedha. Bakka tana dura ture, woltajjii bartoota wolitti qaban tokko irratti, inni jecha kana dubbannaan barataan tokko ol ka’ee, “eegeen lootuu akkuma jettan qaama dabaree ka gatii hin qabne ta’uu dandeetti. Garuu yoo muramte deebitee bahuun isii waan hin hafne ta’uun akkuma jirutti ta’ee, isin qaama dabaree ka gatii hin qabne kana sodaattanii waanuma isaa qaaquun maaliif? Ammallee lootuun duutu malee eegeen sun biqiluun waan hafu isinitti fakkaataa?” jedhee waan jedhu wollaalchise. Barataa bara san kana isaan jedhe dabalatee, qurxummiileen tana dura bishaan keessaa guursisaa ture heddu, lubbuun jiraachuu fi jiraachuu dhabuu hin beeku. Jiraatanii baatanii ammoo dhimma isaatii miti. Waan sodaatu hin qabu. “Eegee lootuu” jedhee Oromoo arrabsee sodaachisaa, farsoo hambuuqee qasha’aa, Shaashamannee keessa biqiqa. Baldee taphata. Kolfee fandalali’a.
Jireenni qilleensaa tun ammoo tokko kolfisiiftee yookiin gammachiiftee kaan boochisuu bira tartee kolfa yookiin gammachuu tokkoo booyicha kaanii godhuun qooda isiiti.
Ijoolleen sadiin didiqqoon woyii balbala mana Damboobaatti waan gara garaa wolitti guuranii taphataa woliin qaaqan.
“Hin du’e!” jedhe tokko.
“Hin duunee!” jedhe ka biraa.
“Hin du’e” jedhe kuun ammallee deebi’ee.
“Hin duune”jedhe kuunillee.
“Eeessatti beetta?! Hin du’ee”
“Yoom du’e hin ajjeesan malee”
“Hin du’ee cadhisi!”
“Hin ajjeesanii atuu caldhisi!” jechuudhaan wol morman.
“Atuu cadhisi! Abbaan kiyyaa hin ajjeesan jedheera”
“Cadhisi atuu! Haati tiyya hin du’e hin jennee?” Wol arrabatti taran.
“Cadhisi! Kijibaa!” jedhe ka irra jira fakkaatu.
“Atuu kijibaa!” jedhe kuunillee deebisee.
“Dabeessa mataa kosii!”
“Atuu dabeessa mataa kosii” jedhe kuunille. Wol lolatti taran.
“Anaa dabeessi mataa kosii!? Anaa!?” jedhee itti qajeele ka irra jiru.
“Ee si’i” jedhee ija babaase kuunillee. Namoota lamaan booyaa dhufan woyiittu wol lola ijoollee sanii jidduu baye. Wol lola, dhiisanii namoota booyaa moonaa seenan faana fifiigan. Haga isaan wol mormii irraa wol lolatti taran dhaabatee laalaa ka ture Hayyuunillee, isaan faana fiige. Moonaan mana booyaa booyichaan wolitti bu’e. Maayii irra namni wol obsisiisee dacha’ee taa’eera.
“Mee reeffa akkamitti argitan!”jedhe namoota haarawa dhufan keessaa tokko. Jaarsa woyiiti.
“Worruma waajjira poolisaattu fe’ee fide” jedhe namni ka’imoomatu, ka gaabii uffatee battala taa’u.
“Tolee!” jedhan jaarsi gaafatan afaan qabatanii.
“Manuma nuu fidan!?” jedhe ka odeeffatan.
“Namni waa gaafate jiraa?” jedhan jaarsi waanuma jedhan wollaalanii.
“Maaliif ajjeeftan jedhee woyii moo?” jedhe namni jalaa qabe.
“Bada gurbaa! barri afaan hin beenne afaan nama wollaalchisa. Afaan hin qabuu… afaan nama qabaa caldhisi” jedhan.
Gurbaan sun qoonqa gaddaatiin “ajjeefnee maal taatan! Wonni gootan hin jiru. Yoo dubbattan akkana isin goonaa jechuufii miti ka kana godhan. Kaan afaan qabachiisuuf. Akka sodaatee hin dubbanne godhuuf… ” jennaan namni firaashii afameeru marsee taa’u ija gaddaatiin isa laale. Itti fufe gurbaan sun.
“Akka namoota heddu du’aa jiruu isaanii wollaalchisanii hambisan godhuu hin wollaalle. Sodaa nu keessatti uumanii wolii rifachuu nu dhoogguuf. Namni sodaan keessatti jabaatte onnee jabduu hin qabu. Namni onnee jabduu hin qabne hin aaru. Aarullee uguruu hin gahu. Jarri ammoo karaa kanaan milkaayaniiran. Sodaa nu keessatti uumachuu bira taranii jabeefataniiran. Nu ammoo sodaa nu keessatti uumatan kana uf keessaa baasuun haa hafuu, akkuma sodaaneyyuu ufiif amanuu hin dandeenne. Mee an Waarituun garaa kiyya woliin dhaladhe ‘sii ajjeefnee awwaaladhu yoo naan jedhan maal godhe? Maal ta’e? Waan takkallee! Kana maaltu na godhe? Sodaa na keessatti uuman” jedhee uduu gurbaan aarii gadda makateen itti fufaaru keessummaan dhufte.
——————————————————-
Eega du’a Damboobaa dhageettee torbaan gahaniiran. Keessummaan irraa hin qoorre.
“Xalayaa an barreesse agartee aayyitee?” jedhe mucaan haadha teettee yaadduun. Mucaan kana jennaan bootte Ruufo. Namni mana guutu. Gariin isii woliin booya. Gariin ammoo akka obsitu gorsa. Akkaataa xalayaa itti barreessan qofa uduu hin taane, waan heddu ka abbaan mucaa barsiisaa ture yaadattee cadhisuu dadhabde.
“Kunoo laali” jedhe mucaan, woraqaa woyii qabatee isii boottu bira dhaabatee.
“Hayyee hin laalaa” jettee irraa fuutee akkuma woraqaa san harkatti qabattetti ammallee isa ufitti qabdee bootte. Hennaa san abbaan waan inni barreesse dubbisee “akkas leenca kiyya! Waan an ardha siif ta’u hin agarta!…” jedhee jajee harka dhayaaf ture. Ka ardha haadha irraa eegellee kanuma. Akka xalayaa san dubbiftee ufitti qabdee dhungattee, harka dhoofteefii waan isaaf gootu itti himtu barbaada. Ruufo mucaan dhiisuu dinnaan xalayaa mucaan itti kenne san dubbiftee uduu hin fixin booyichaan manni sun wolitti bu’e.
“Abbaa kiyya akkam jirta? Nagaa jirtaa? An nagaa jira. Aayyoon hin bootti. Yeroo maraa hin bootti. Anillee isii laalee booye. Namnillee hin booya. Namni martinuu hin booya. Birraan yoo woliin taphannu, ‘abbaa kee hin ajjeesan’ naan jedhe. Boonaan ammoo ‘hin du’e malee yoom ajjeesan?’ jedhee Birraan wol lolan. Ati maaliif nama si ajjeese san ufirraa hin dhayin. An si hin jaaladhu. Ati qara maaliif hin gala jettee galuu didde. Ati qara maaliif na jalaa duute? Haga fuula nagayaatiin wol agarrutti nagayatti.
Ilma kee Hayyuu irraa” jedha xalayaan Hayyuun abbaa isaatiif barreesse.
******** ********* ********
—–Xumurame—-


text:
Haala waraanaa fi siyaasaa Impaayera Itoophiyaa yeroo dheeraaf geggeeddaramaa as gahe keessatti mootummaan wayyaanee fi waahila isaa kan tahe, OPDOn, ABO irratti waggoota 27f duula garaagaraa ifa tahe banuun ni yaadatama. Haala qilleensa siyaasaa fi waraanaa Itoophiyaa keessaa as dhihoo ammoo bifa adda addaan duula ifa hin taane ABO irratti oofaa turuu kan hubatu qofatu beeka. ABOn duula roga hedduu diinaan itti qiyyaafatuun baname kanaaf kallattiin deebisaa kennuurraa of qusatuudhaan, falmaa bilisummaa finiinsuun saba Oromoo abbaa biyyaa fi mirgaa taasisuutti fuuleffataa ture; har’as kanumatti jira. Haa tahuu duulotni bifa dhokataa hedduu qabu kan as dhihoo diinnan Oromoo adeemsisan adadumaan dirree babal’ifataa, tooftaa fi maloota jijjiirrataa guyyaa har’aan tana irra geenyetti cehaa jiru.
1. Duula Ololaa: qaama duula qabsoo bilisummaa Oromoo fi ABO irratti deemaa jiruu kan tahe ololli alaabaa ABO/Alaabaa Oromoo irratti deemu waltajjiilee sirnichaa irratti hogganoota OPDOn akkasumas miidiyaalee tohannaa OPDO/EPRDF jala jiran kan akka OBN irratti ifatti gaggeeffamaa turuun ummata Oromoo jalaa dhokataa miti.
2. Duula QBO Irrattii: wayta sochiin mooraa QBO irree fi miira tokkummaa Oromoo daran cimsuun yeroo kamiyyuu caalaa ifee mul’ataa jiruu fi warreen akka OPDOllee bu’aa isaa haaluu hin dandeenye kanatti, hogganoota QBO mooraa lammii itichuu fi gabbisuu akkasuma kan diinaa ammoo huqqisuu fi daaqsuu keessatti qooda qaban irratti duulli gaggeeffamaa jiraachuun diinummaa sirna EPRDF/OPDO kan dirree baasee agarsiisu. Wayta ammaa kana QBO addatti ammoo wareegama ulfaataan kan itti kenname qabsoo hidhannoo xiqqeessuu, busheessuun surraa isaa fokkisisuu, itti qoosuu fi salphisuun qondaalota OPDO kanneen akka Lammaa Magarsaa fi hoggana Itoophiyaantin qaanii malee waltajjii ummataa adda addaa irratti ololaa fi arrabsoon deemaa akka turee fi jiru Oromoo irraa dhokataa miti.
3. Duula qaamota tikaa qabsaawota qaroo fi hogganaa qabsoo keessatti qooda qaban jedhanii shakkan Adamsuu: duulli adamsuu, hidhaa fi dararaa sabboontotaa fi qabsaawota Oromoo irratti Finfinnee dabalatee guutummaa Oromiyaa keessatti bal’inaan gaggeeffamaa jira. Duulli adamsuu hammeeffame kun ummata Oromoof waanuma waggoota 27n dabran irratti raawwatamaa ture tahuurraa haaraa tahuu baatus, yeroo afaaniin Yeroo haaromsaa ti jedhan kana keessatti gaggeeffamuun akeeka haaromsichaa kan eeru yoo tahu, garamitti akka adeemu kan ilaallu taha.
4. Qabata Manguddummaa: duulli sirni wayyaanee fi OPDOn fuula biraatin adeemsisaa jiran ammoo jaarsolii biyyaa fi manguddoota qabatuun qabsoo hidhannoo ABOn deemsifamu irratti fuuleffatuun olola WBO diiguu oofuu fi oofsisuu dha.
Akka kanaanis karaa Kibba Oromiyaa WBO Zoonii Kibbaa danda’amnaan harka kennachiisuuf, dadhabamnaan ammoo deeggarsa ummataa dhabsiisanii duula waraanaan dhabamsiisuuf akka hojjetamaa jiru Ummanni Oromoo naannichaa akkasumas hawaasni keenya biyya ollaa Keeniyaa jiru ragaa dha. Warreen WBO dhabamsiisuuf shiraa fi duulaa jiran kunneen silaa dantaa fi fedhii saba Oromoof dhaabbatan tahee humnoota tikaa, waraanaa fi liyyuu haylii Somaalee Ummata Oromoo lafarraa duguugaa jiru hidhannoo hiikkachiisu ture. Duulli kun manguddummaan qabatee Oromoota Keeniyaa fi Oromiyaa keessatti bal’inaan erga banamee kunoo ji’a lama qabatee jira. Mootummaan wayyaanee yeroo as dhiyoo duula dhoksaan gaggeessaa ture amma ammoo ifa baafatuun ABO fi WBO irratti duula siyaasaa godinaalee Oromiyaa hedduu keessatti bifa haaraan gaggeessuuf karoorfatuu bobbaa kallattii adda addaatin taasifamaa jirutu mirkaneessa. Haasaan Obboo Lammaa Magarsaa Dambi-doollootti taasise sirnichi jala-bultii duula dhoksaa irra jiraachuu agarsiisa. Kanaafis doorsisni Obbo Lammaan “Ji’oota Lamaa-Sadi bosonaa dhukaasuu dandeessu, garuu kanuma humna qabutu dhufee isin dhabamsiisa.” jechuun qabsoo hidhannoo addattis WBO ilaalchisuun kan dubbatee fi haasaan tuffii fi arrabsoo makate kanaaf ragaa guddaa gurra addunyaa gahee dha.
Murni EPRDF fi OPDOn duula ifa hin taane WBO irratti banuu isaaniif murni amanamtoota sirna TPLF kan humnoota waraanaa, tikaa fi qondaalota OPDO sadarkaa naannoo fi Onootaa of keessaa qabu Kibbaan Yaa’a Bal’ootti akkasuma Dhihaan Qellem Wallaggaatti bobbahuun karoora bal’aa qabatanii as deeman ifaan agarsiisa. Akka karoora duula kanaatti Yaa’a bal’ootti namoonni 42 kan Onoota 13 irraa walitti dhufan ‘Dhimma ABO irratti kora taasisuu’ maqaa jedhuun akeeka EPRDF/OPDO gubbaa irraa laatameef irratti mariitti jiru. Akeekni marii kanaa ifaa fi gabaabaa dha. Ummata irratti duula siyaasaa gaggeessuun WBO hidhannooo hiikkachiisuun diinatti akka galchan dhiibbaa irratti godhuu, didu duula waraanaan lafa sana keessaa baasuu dha. Akkasuma Dhiha Oromiyaa irraanis murni ‘Koree Qulleessituu Godina Qellem Wallaggaa’ jedhamu kan qondaalota OPDO sadarkaa naannoo Oromiyaarraa namoota Sadi-Sadi fi bulchitoota akkasumas humnoota liyyuu haylii fi kora bittinneessaa of keessaa qabu akeekuma fakkaataaf Onoota hunda seenee jira. Kana malees hogganootaa fi caasaa ABO irratti bifa adda addaan duula banuuf qophiin adda addaa dhoksaan itti jirama.
Waamicha! Ummata Oromoof: Miseensonni ABO, WBOni fi Qeerroo-qarreen Bilisummaa Oromoo mirga abbaa biyyummaa Oromoo kabajchiisuuf, bilisummaa sabaa fi walabummaa biyyaa mirkaneessuuf falmaa wal irraa hin cinne wareegama ulfaataa baasise finiinsuun duula mootummaa Itoophiyaa, jalee fi tumsitoota isaa ofirraa qolataa akka as geenye si jalaa dhokataa miti. Addatti injifannoo qeerroon bilisummaa oromoo argamsiise ummata Oromoo fi Ummatootni Itoophiyaa hundi akka irraa oomishatan ifaa dha.
Har’a kanneen kaleessa sii fi ilmaan kee ficcisiisaa fi gidiraaf saaxilaa bahan yeroo itti afaan mi’eeffatanii qabsoo kee QBO ABO – Qeerrootin asiin geechetti duulaa jiran keessa jirra. Waan taheef injifannoo argame tiksuu fi duula haaraa murni EPRDF/OPDO banaa jiru bifa barbaachisaa tahee fi siif danda’ame hundaan ofirraa ittisaa fi QBO tiksaa fuul-duratti socho’uuf of qopheessuun dirqama tahuu hubachiifna. Ummatoota Itoophiyaa Hundaaf Ummanni Oromoo fi ABOn qabsoo waggoota dheeraaf gaggeesseen mirga fi dantaa ummatoota cunqurfamoo Itoophiyaa keessaaf kabajaa ol’aanaa akka qabu warraaqsa waggaa dheeraa adeemsise keessatti dalagaan agarsiisuu hundatu ragaa baha.
Nutis akkasuma ummatoota biyyattii keessaa kanneen hundarraa kabajaa dantaa Oromoo fi tumsa qabsoo egganna. Ammallee fedhii fi dantaa saba Oromoo humnaan cabsuuf shirootni hedduun deemaa waan jiranii fi dhiigni dhangala’uun itti fufuuf waan deemuuf ummatootni Itoophiyaa kana hubattanii ummata Oromoo fi qabsoo isaa cinaa akka dhaabbattan ABOn waamicha dhiyeessa. Aangawoota mootummaa Itoophiyaa, Mootummaa Naannoo Oromiyaa fi Humnoota isaan duuba jiraniif ABO fi qabsoo bilisummaa Oromoo irratti kan Jaarraa tokkoo olii malee waggoota 27 guutuu duula gaggeeffamaa tureen dhiigni ilmaan sabaa hedduu addatti ammoo kan Oromoo dhangala’eera. Kana keessatti qoodni qondaalotaa fi hogganoota OPDO maal akka tahe ummata Oromootu beeka. Duula itti fufiinsaan deemaa jiruun dhangala’iinsa dhiigaa fi gaaga’ama gahuuf gaafatamni isaa kan aangawoota mootummaa Federaalaa, naannoo Oromiyaa fi humnoota isaan duuba jiranii tahuu ABOn gadi jabeessee hubachiisa.
ABOn akkaataa itti jeequmsa siyaasaa Itoophiyaa furamu kan ilaallatuun ibsa baasuun ni yaadatama. Rakkoo siyaasaa, diinagdee fi hawaasummaa waliigalatti jeequmsa roga hedduu barootaaf ture hundeen furuufis waggoota kana keessatti yeroo adda addaatti tattaaffii taasisaa bahe. Mootummaan Itoophiyaa rakkoo biyyattii fi ummatoota hudhee fuul-dura akka hin tarkaanfanne sakaale furuu mannaa, dhaaba ummata biyyattii wayyabaa, ABO, irratti xiyyeeffachuun ifaa fi dhoksaan duulee balaa guddaa geessisaa jiraachuun rakkinicha caalaatti wal xaxaa deemsisuu irra darbee faayidaa fidu hin qabu. Kanuma waliin hawaasni addunyaa mootummaa Itoophiyaa kabajamuu mirga Ummatoota biyyattiif waliigalattis nagaa fi nageenya godinichaatti gufuu tahe bifa adda addaan gargaaran akka tarkaanfii fudhachuun ummata Oromoo fi Ummatoota naannichaa nagaa, haqa, dimokraasii fi bilisummaaf jecha wareegama qaalii baasaa jiran cinaa dhaabbatan waamicha keenya dhiyeessina. Duulli ifatti hin labsamin jidduu kana ABO, WBO fi Qeerroo Bilisummaa irratti adeemsifamaa jirus kan hin milkoofne tahuu ABOn irra deebi’ee mirkaneessuu fedha.
Gadaan Gadaa Xumura Gabrummaa ti!
Injifannoo Ummata Oromoof!
Adda Bilisummaa Oromoo
Waxabajjii 2 bara 2018


text:
Kutaa tokkoffaa barruu kanaa keessatti duursinee akka ibsinettis bu’uura gabaasa bara darbeetiin qarshiin biliyoonni sagaltamii torbaa ol baankota dhala irraa bilisa bira ka’amaniiru.
Gaaffiin jiru, achi kaa’uun rakkoo ta’ee miti. Kanneen baankotii sana maallaqa isaanii kaawwatan faayidaa maalii argataa jiru? kan jedhuudha. Bu’aalee baankoliin karaa halaalaatiin buufatan keessaa gahee guddaas akka hin qabne kutaa duraa keessatti ilaalleerra.
Baankiileen hedduun raawwii hajjiitiif doolaara gurgurrumoo dhiifnu yoo jedhanus argineerra. Itti aansinee kan ilaallu ammoo, maallaqa isa karaa bilisaan baankota bira jiru irraahoo daldaltoonni muslimaa karaa halaalaatiin liqeeffatanii (faayinaansii argataa) hojii isaanii babal’ifachuufi guddifachuu danda’aniiruu?kan jedhuudha. Sababni isaas qabxiin kun qabxii isa murteessaa biraa gahee baankonni muslimotaaf oolan ittiin madaallu waan ta’eefi.
Maallaqa kuufamaa irraa hoo hangam fayyadamaa taasisan?
Daldaltoonni muslimaa diinagdee isaanii guddisuuf hudhaa guddaa kan isaanitti ta’e rakkoo dhiheessii maallaqaa karaa bilisa ta’eeniiti. Baankiileen baay’een  > jechaa akka muslimoonni qarshii isaanii isaan bira ka’ataniif beeksisa hojjachuun wacu. Hanga ammaatti namoonni miliyoonni kudha tokkoo (11) ol damee dhala irraa bilisaan maallaqa isaanii baankota kaa’uu jalqabaniiru.
Bu’uura qajeelfama baankii biyyaalessaa Itiyoophiyaatiin baankiileen maallaqa maamiltoonni isaanii isaan bira ka’an keessaa %80 (harka dhibba keessaa saddeettama, jechuunis tokkoon tokkoon qarshii dhibbaa irraa hanga qarshii saddeettamaatti) liqeeffattootaaf liqeessuun isaaniif heeyyamama.
Akka biyya keenyaatti maallaqa kuufamaa baankota dhaabbataa bira taa’ee jiru tiriliyeena tokkoofi biliyoona kuma dhibba afur (1,400,000,000,000,) keessaa muslimoonni dhala irraa of eeggatan dhala waan hin fudhanneefi waan isaaniif hin kaffalamneef maallaqa kana irraa liqeeffachuu hin danda’an.
Maallaqni kuufamaa damee baankii dhala irraa bilisaatiin baankiilee biyyattii keessa ka’ame gahee harka dhibba keessaa torba (%7) yoo ta’u, kunis gabaasa baankii biyyoolessaa ifa ta’e keessatti hanga bara darbeetti hanhi waliigalaa isaa qarshii biliyoona sagaltamii torba gaheera. Maallaqa kuufamaa kana keessaa tokkoon tokkoon baankiilee maallaqa isa bira jiru irraa bu’uura sheri’aatiin faayinaansii godhe kan jedhu dhimma haalaan murteessaa waan ta’eef hangam baankiileen daldaltootafi namoota muslimaa babal’iinsa hojii isaaniitiif, bittaa manaatiifi kkf liqeessaniiruuf kan jedhu ilaalla.
Akkaataa bu’uura hojmaata baankii biyyaalessaatiin akka waliigalaatti qarshii biliyoona 97 ol baankiilee jiru keessaa hanga biliyoona torbaatamii saddeetiitti (78) liqeessuu ni danda’u. Ta’ullee hanga gaafa Jun 30 bara 2021’tti biliyoona torbaatamii saddeet keessaa hangi maallaqaa isaan liqeessan garuu walumaagalatti 25,876,177,940 (biliyoona diigdamii shaniifi miliyoona dhibba saddeetiif torbaatamii jahaafi kuma dhibba tokkoof torbaatamii torbaafi dhibba sagaliifi afurtama) qofa. Kana jechuun maallaqa akka liqeessaniif isaaniif heeyyamame keessaa kan isaan liqeessan %33 (harka dhibba keessaa soddomii sadii) qofadha. Yookiin ammoo maallaqa kuufamaa liqeessuun isaaniif heeyyamame %80 (harka dhibba keessaa saddeettama) keessaa maallaqni kuufamaa isaan liqeessan %26 (harka dhibba keessaa diigdamii jaha) qofa jechuudha. Ityi aansuun tokkoon tokkoon baankiilee maallaqa kaawwannaa/kuufamaa irraa qooda isaan liqiif kennan walduraa duubaan ilaalla.
1). Akka biyyaatti maallaqa kuufamaa irraa maamiltoota baay’eef liqeessuun hangafa kan ta’u Baankii Hojii Gamtaa Oromiyaati. Baankiin Hojii Gamtaa Oromiyaa sadarkaa biyyaatti damee dhala irraa bilisaan faayinaansii akka guutuutti kenname (liqii) keessaa %35.91 (harka dhibba keessaa soddomii shan keessaa tuqaa sagal tokko) kan ta’u gahee isaati.
Baankiin Hojii Gamtaa Oromiyaa akka waliigalaatti qarshii 11,978,627,691 (biliyoona kudha tokkoofi miliyoona dhibba sagaliifi torbaatamii saddeetiifi kuma dhibba jahaaf diigdamii torbaafi dhibba jahaafi sagaltamii tokko) qabu keessaa akka liqeessuuf kan seeraan heeyyamamuuf 9,582,902,152.80 (biliyoona sagaliifi miliyoona dhibba shaniif saddeettamii lamaafi kuma dhibba sagaliif lamaafi qarshii dhibba tokkoofi shantamii lamaafi saantima saddeettama) kan ta’u qofa. Kana keessaa Baankiin Hojii Gamataa Oromiyaa kan inni liqiin kenne 9,291,625,584.46 (biliyoona sagaliifi miliyoona dhibba lamaaf sagaltamii tokkoofi kuma dhibba jahaaf diigdamii shaniifi dhibba shaniifi qarshii saddeettamii afuriifi saantima afurtamii jaha) kan ta’uudha, kana jechuun maallaqa faayinaans gochuun heeyyamamuuf keessaa %96.96 (harka dhibba keessaa sagaltamii jaha tuqaa sagal jaha) liqeesseera.
Gama biraatiin maallaqa kuufamaa waliigalaa keessaa %80 liqeessuun kan heeyyamamuuf yoo ta’u inni garuu kan liqeesse %78 (harka dhibba keessaa torbaatamii saddeet) kan liqeesse yoo ta’u kan hafe %2 (harka dhibba keessaa lama) qofa jechuudha. Gama kanaanis Baankiin Hojii Gamtaa Oromiyaa bu’uura sheri’aatiin faayinaansii (liqii) namoota biizinasiitiif kenneen haalaan galateeffatamuu qaba.
2). Itti aanee kan jiru ammoo maallaqa gama baankiilee damee dhala irraa bilisaa biyyattii keessa jiraniin sadarkaa kan qabuufi maallaqa kuufamaa kana keessaa gahee walakkaa ol jechuunis %53.28 (harka dhibba keessaa shantamii sadii tuqaa lama saddeet) kan qabate Baankii Daldala Itiyoophiyaa yoo ta’u, kan inni liqeesse garuu hanga Baankiin Hojii Gamtaa Oromiyaa hanga maallaqa kuufamaatiin dachaa afuriin isaa gadi ta’e %11.71 (harka dhibba keessaa kudha tokko tuqaa torba tokko) irraa gadii yoo ta’u kana jechuunis faayinaansii waliigalaa akka biyyaatti kenname keessaa %24.2 (harka dhibba keessaa diigdamii afur tuqaa lama) kan ta’e qofa.
Baankiin Daldala Itiyoophiyaa maallaqa waliigalaa qabu qarshii 52,039,110,704 (biliyoona shantamii lamaafi miliyoona soddomii sagaliifi kuma dhibba tokkoof kudhaniifi dhibba torbaafi afur) keessaa akka liqeessuuf kan seeraan heeyyamamuuf 41,631,288,563.2 (biliyoona afurtamii tokkoofi miliyoona dhibba jahaaf soddomii tokkoofi kuma dhibba lamaaf saddeettamii saddeetiifi dhibba shaniifi jahaatamii sadi’iifi saantima lama) qofa.
Kana keessaa qarshiin baankiin daldala Itiyoophiyaa liqiin kenne 6,261,216,099.20 (biliyoona jahaafi miliyoona dhibba lamaaf jahaatamii tokkoofi kuma dhibba lamaaf kufha jahaafi qarshii sagaltamii sagaliifi saantima diigdama) qofadha.
Kana jechuun qarshii faayinaans gochuun isaaf heeyyamamu keessaa %15.04 (harka dhibba keessaa kudha shan tuqaa zeeroo afur) liqeesseera. Dubbii biraatiin maallaqa kuufamaa waliigalaa keessaa %80 liqeessuun osoo heeyyamamuufii inni garuu %12 qofa liqeessuun hangi inni osoo hin liqeessin hafe immoo %68 qofa jechuudha.
3). Sadarkaa sadaffaa irratti akka biyyaatti walumaagalattia 13.69 (harka dhibba keessaa kudha sadii tuqaa jahaatamii sagal) qabatee kan argamu Baankii Intarnaashinaalii Oromiyaa (amma Baankii Oromiyaa jechuun moggaasa jijjiirrateera)’tu argama. Baankiin Intarnaashinaalii Oromiyaa akka waliigalaatti qarshii 4,879,909,490 (biliyoona afuriifi miliyoona dhibba saddeetiif torbaatamii sagaliifi kuma dhibba sagaliif sagaliifi dhibba afuriifi sagaltama) qabu keessaa akka liqeessuuf kan seeraan heeyyamamuuf qarshii 3,903,927,592 (biliyoona sadi’iifi miliyoona dhibba sagaliif sadi’iifi kuma dhibba sagaliif diigdamii torbaafi dhibba shaniifi sagaltamii lama) qofa.
Kana kessaa qarshiin Baankiin Intarnaashinaalii Oromiyaa liqiin kenne 3,542,349,948.43 (biliyoona sadi’iifi miliyoona dhibba shaniif afurtamii lamaafi kuma dhibba sadi’iif afurtamii sagaliifi dhibba sagaliif afurtamii saddeetiifi saantima afurtamii sadii) dha. Kana jechuun maallaqa faayinaansii gochuun heeyyamamuuf keessaa %90.74 (harka dhibba keessaa sagaltama tuqaa torba afur) kan ta’u qofa liqeesse.
Akkaataa dubbui biraatiin maallaqa kuufamaa waliigalaa keessaa %80 liqeessuun osoo heeyyamamuufii inni garuu kan liqeesse %73 qofa liqeessuun osoo.hin liqeessin kan hafe %7 (harka dhibba keessaa torba) qofa jechuudha.
4). Faayinaansii damee dhala irraa bilisaan akka biyyaati kenname keessaa qooda %8.46 qabachuun sadarkaa afraffaa irratti kan argamu Baankii Daashani. Baankiin Daashan akka waliigalaatti maallaqa 4,608,841,903 (biliyoona afuriifi miliyoona dhibba jahaaf saddeetiifi kuma dhibba saddeetiif afurtamii tokkoofi dhibba sagaliifi sadii) qabu keessaa akka liqeessuuf kan seeraan heeyyamamuuf qarshii 3,687,073,522.4 (biliyoona sadi’iifi miliyoona dhibba jahaaf saddeettamii torbaafi kuma torbaatamii sadi’iifi dhibba shaniif fiigdamii lama tuqaa afur)qofa.
Kana keessaa Baankiin Daashan liqiin kan kenne 2,190,291,997.47 (biliyoona lamaafi miliyoona dhibba tokkoof sagaltamaafi kuma dhibba lamaaf sagaltamii tokkoofi qarshii dhibba sagaliif sagaltamii torbaafi saantima afurtamii torba) dha. Kana jechuun qarshii faayinaansii gochuun heeyyamamuuf keessaa %59.4 (harka dhibba keessaa shantamii sagal tuqaa afur) liqeesseera. Dubbii biraatiin maallaqa kuufamaa waliigalaa keessaa %80 liqeessuun kan heeyyamamuuf osoo ta’ee jiruu inni garuu %48 liqeessuun hammi inni osoo hin liqeessin kan hafe ammoo %32 (harka dhibba keessaa soddomii lama) dha jechuudha.
5). Akka biyyaatti gahee %8.21 qabachuun sadarkaa shanaffaa irratti kan argamu Baankii Awaashi. Baankiin Awaash akka waliigalaatti qarshii 7,510,232,463 (biliyoona torbaafi miliyoona dhibba shaniif kudhaniifi kuma dhibba lamaaf soddomii lamaafi dhibba afuriif jahaatamii sadii) qabu keessaa qarshiin akka liqeessuuf seeraan heeyyamamuuf 6,008,185,970.4 (biliyoona jahaafi miliyoona saddeetiifi kuma dhibba saddeetiif saddeettamii shaniifi dhibba aagaliif qarshii torbaatamaafi saantima afur) qofa.
Kana keessaa baankiin Awaash liqiin kan kenne 2,123,779,822.54 (miliyoona lamaafi miliyoona dhibba tokkoof diigdamii sadi’iifi kuma dhibba torbaaf torbaatamii sagaliifi dhibba saddeetiif diigdamii lamaafi saantima shantamii afur) kan ta’uudha. Kana jechuun qarshii faayinaansii gochuun heeyyamamuuf keessaa %35.35 (harka dhibba keessaa soddomii shan tuqaa soddomii shan) liqeesseera. Kallattii birootiin maallaqa kuufamaa waliigalaa keessaa %80 liqeessuun osoo heeyyamamuufi inni garuu kan liqeesse %28 qofa yemmuu ta’u osoo hin liqeessin kan hafe %52 (harka dhibba keessaa shantamii lama) kan ta’uudha jechuudha.
6). Akka biyyaatti Baankiin Abisiiniyaa gahee %3.66’n sadarkaa 6ffaa irratti argama. Baankiin Abisiiniyaa qarshii akka waliigalaatti qabu 8,306,077,368 (biliyoona saddeetiifi miliyoona dhibba sadi’iif jahaafi kuma torbaatamii torbaafi dhibba sadi’iifi jahaatamii saddeet) keessaa liqeessuuf kan seeraan heeyyamamuuf 6,644,861,894.4 (biliyoona jahaafi.miliyoona dhibba jahaaf afurtamii afuriifi kuma dhibba saddeetiif jahaatamii tokkoofi dhibba saddeetiif sagaltamii afuriifi saantima afur) qofadha.
Kana keessaa baankiin Absiiniyaa liqiin kan kenne 945,995,707.74 (miliyoona dhibba sagaliif afurtamii shaniifi kuma dhibba sagaliif sagaltamii shaniifi dhibba torbaafi qarshii torbaafi saantima torbaatamii afur) dha. Kana jechuun qarshii faayinaansii gochuun heeyyamamuuf keessaa %14.24 (kudha afur tuqaa lama afur dhibbaffaa) kan ta’u qofa liqeesse.
Kana jechuun kan osoo hin liqeessin haambifate 5,698,866,186.66 (biliyoona shaniifi miliyoona dhibba jahaaf sagaltamii saddeetiifi kuma dhibba saddeetiif jahaatamii jahaafi qarshii dhibba tokkoof saddeettamii jahaafi saantima jahaatamii jaha) jechuudha. Dubbii biraatiin, maallaqa kuufamaaa waliigalaa keessaa %80 liqewssuun osoo heeyyamamuufii inni garuu kan liqeesse %11 qofa yoo ta’u kan osoo hin liqeessin hafe %69 (harka fhibba keessaa jahaatamii sagal) qofa jechuudha.
7). Akka biyyaatti faayinaansii dhala irraa bilisaa kennuun gahee %3.18′ qabaachuun Baankii Intarnaashinaalii Nib sadarkaa 7ffaa irratti argama. Baankii Intarnaashinaalii Nib qarshii akka waliigalaatti qabu 3,056,420,485 (biliyoona sadi’iifi miliyoona shantamii jahaafi kuma dhibba afuriif diigadmaafi dhibba afuriif saddeettamii shan) qabu keessaa liqeessuuf kan seeraan heeyyamamuuf qarshii 2,445,136,388 (biliyoona lamaafi miliyoona dhibba afuriif afurtamii shaniifi kuma dhibba tokkoof soddomii jahaafi dhibba sadi’iifi saddeettamii saddeet) qofa.
Kanna keessaa Baankiin Mib Intarnaashinaal liqiin kan kenne 823,806,749.29 (miliyoona dhibba saddeetiif diigdamii sadi’iifi kuma dhibba saddeetiif jahaafi qarshii dhibba torbaafi afurtamii sagaliifi saantima diigdamii sagal) kan ta’uudha. Kana jechuun maallaqa faayinaansii gochuun heeyyamamuuf keessaa %33.69 (harka dhibba keessaa soddomii sadii tuqaa kaha sagal) qofa liqeesse jechuudha.
Gama birootiin maallaqa kuufamaa waliigalaa keessaa %80 kan ga’u osoo heeyyamamuufii inni garuu kan liqeesse %27 qofa yoo ta’u osoo hin liqeessin kan hafe %53 (harka dhibba keessaa shantamii sadi’i) jechuudha.
Sadarkaa 8ffaa irratti akka biyyaatti faayinaansii dhala irraa bilisaatiin gahee %3.10 qabatee kan argamu Baankii Hibrati. Baankiin Hibrat qarshii akka waliigalaatti qabu 1,847,561,771 (biliyoona tokkoofi miliyoona dhibba saddeetiif afurtamii torbaafi kuma dhibba shaniif jahaatamii tokkoofi dhibba torbaaf torbaatamii tokko) keessaa liqeessuuf kan seeraan heeyyamamuuf 1,478,049,416.8 (biliyoona tokkoofi miliyoona dhibba afuriif torbaatamii saddeetiifi kuma afurtamii sagaliifi dhibba afuriif kudha jahaafi saantima saddeet) qofa.
Kana kessaa Baankiin Hibrat liqiin kan kenne 803,191,681.33 (miliyoona dhibba saddeetiif sadi’iifi kuma dhibba tokkoof sagaltamii tokkoofi qarshii dhibba jahaaf saddeettamii tokkoofi saantima soddomii sadii) dha. Kana jechuun qarshii faayinaansii gochuun heeyyamamuuf keessaa %54.34 (harka dhibba keessaa shantamii afur tuqaa sadii afur) liqeesseera. Kallattii biraatiin maallaqa kuufamaa walii galaa keessaa %80 liqeessuun kan isaaf heeyyamamu ta’ullee inni garuu kan liqeesse %43 qofa yoo ta’u kan osoo hin liqeessin hafe %37 (soddomii torba dhibbaffaa) ta’a jechuudha.
9). Baankiin Abbaay akka biyyaatti gahee %2.08 qabachuun sadarkaa 9ffaa irratti argama. Baankiin Abbaay qarshii akka waliigalaatti qabu 1,277,435,441 (biliyoona tokkoofi miliyoona dhibba lamaaf torbaatamii torbaafi kuma dhibba afuriif soddomii shaniifi dhibba afuriif afurtamii tokko) keessaa liqeessuuf kan seeraan heeyyamamuuf 1,021,948,352.8 (biliyoona tokkoofi miliyoona diigdamii tokkoofi kuma dhibba sagaliif afurtamii addeetiifi dhibba sadi’iif shantamii lamaafi saantima saddeet) qofa.
Kana kessaa Baankiin Abbaay liqiin kan kenne 537,573,724.00 ( miliyoona dhibba shaniif soddomii torbaafi kuma dhibba shaniif torbaatamii sadi’iifi dhibba torbaafi diigdamii afur) dha. Kana jechuun qarshii faayinaansii gochuun heeyyamamuuf keessaa %52.60 (harka dhibba keessaa shantamii lama tuqaa jahaatama ) liqeesseera. Kallattii biraatiin maallaqa kuufamaa walii galaa keessaa %80 liqeessuun kan isaaf heeyyamamu ta’ullee inni garuu kan liqeesse %42 qofa yoo ta’u kan osoo hin liqeessin hafe %38 (soddomii saddeet dhibbaffaa) ta’a jechuudha.
10. Liqii dhala irraa bilisaa kennuun akka biyyaati gahee %1.38 qabatee Baankiin Wagaagan sadarkaa 10ffaa irratti argama. Baankiin Wagaagan qarshii akka waliigalaatti qabu 1,536,191,534 (biliyoona tokkoofi miliyoona dhibba shaniif soddomii jahaafi kuma dhibba tokkoof sagaltamii tokkoofi dhibba shaniif soddomii afur) keessaa liqeessuuf kan seeraan heeyyamammuuf qarshii 1,228,953,227.2 (biliyoona tokkoofi miliyoona dhibba lamaaf diigdamii saddeetiifi kuma dhibba sagaliif shantamii sadi’iifi dhibba lamaaf diigdamii torbaafi saantima lama) qofa.
Kana kessaa Baankiin Wagaagan liqiin kan kenne 356,346,626.03 (miliyoona dhibba sadi’iif shantamii jahaafi kuma dhibba sadi’iif afurtamii jahaafi dhibba jahaaf diigdamii jahaafi saantima sadi’i) dha. Kana jechuun qarshii faayinaansii gochuun heeyyamamuuf keessaa %29 (harka dhibba keessaa diigdamii sagal) liqeesseera. Kallattii biraatiin maallaqa kuufamaa walii galaa keessaa %80 liqeessuun kan isaaf heeyyamamu ta’ullee inni garuu kan liqeesse %23 qofa yoo ta’u kan osoo hin liqeessin hafe %57 (shantamii torba dhibbaffaa) ta’a jechuudha.
11. Liqii jalqabuu dhabuu isaatiin ykn hanga %0 ta’een Baankiin Bunnaa sadarkaa xumuraa irratti argama. Baankiin Bunnaa qarshii akka waliigalaatti qabu 624,000,000 (miliyoona dhibba jahaaf diigdamii afur) keessaa liqeessuuf kan seeraan heeyyamamuuf qarshii 499,200,000 (miliyoona dhibba afuriif sagaltamii sagaliifi kuma dhibba lama) qofa.
Kana kessaa Baankiin Bunnaa hanga Jun 30 bara 2021’tti liqiin inni kenne hin jiru ykn zeeroodha jechuudha. Kanaafuu osoo hin kennin kan qabate qarshii 499,200,000 (miliyoona dhibba afuriifi sagaltamii sagaliifi kuma dhibba lama) hunda jechuudha. Kana jechuun qarshii faayinaansii gochuun heeyyamamuuf keessaa homaayyuu hin liqeessine jechuudha.
Bu’uura gabaasa baankii biyyaalessaa bara darbeetiin baankiilee biyya keenyaa keessaa kanneen damee dhala irraa bilisaatti makaman keessaa maallaqa kuufamaa sassaaban keessaa maallaqa kuufamaa kana dhibba irraa hangam damee dhala irraa bilisaatiin naamiloottan isaaniif deebisanii liqeessan kan jedhu sadarkaan isaanii kan olitti ilaalle fakkaata. Maallaqa kuufamaa qaban irraa liqeessuun maamiltoonni bizinasii isaanii akka guddisaniif faayinaans gochuun sadarkaa baankonni qabatan walduraa duubaan yoo tartiibessinu akka armaan gadiiti.
1ffaa- Baankii Hojii Gamtaa Oromiyaa
2ffaa- Baankii Intarnaashinaalii Oromiyaa (Baankii Oromiyaa)
3ffaa- Baankii Daashan
4ffaa- Baankii Hibrat
5ffaa- Baankii Abbaay
6ffaa- Baankii Awaash
7ffaa- Baankii Nib Intarnaashinaal
8ffaa- Baankii Wagaagan
9ffaa- Baankii Daldala Itiyoophiyaa
10ffaa- Baankii Abisiiniyaa
11ffaa- Baankii Bunnaa’tu argamu.
Itti fufa…
Ustaaz Ahmadiin Jabal
Waxabajjii 2022


text:
Duraan Ganzabee Dibaabaatii fi Meseret Deffaaritti ammo ammo Almaaz Ayyaanaatti itti dabalame. Federeshiiniin Atileetiksii Addunyaa,IAAF baruma baranaaa atileetoa jajjaboo jedhee badhaasa.
Atileetotii Itoophiyaa badhaasa IAAF argachumatti jiran.Federeshiiniin kun baranallee kaaniin Iatileetii guddachuutti jiru jechaa,kaaniin ammoo atileetii jabaa fi jabduu jechaa badhaasa kenna.
Haga tokko badhaasa maqaa pireziudaantiin badhaasa,kaan maqaa nugusaatiin badhaasa.
Almaaz Ayyaanaa hin ceetu hinbarriftii Useen Boolti,atileetiin Jameeyikaa hin cehuu hin xinniqa jehdaniin.Jara lamaaniinuu Athlete of year 2016 jedhanii badhaasan
Almaaz Olompikii Biraazi baranaa irratti metirii 10,000 rekordii haaaan moote.Dorgomumm Riyoo sun irratti metiri kuma 5000 irralleetti naasii argatte.
Atileeti Almaaz Ayyaanaa nama ganna 25ti, fiigichaa metiri 3000, 5000 fi 10,000 irratti moohachuun beekamti.
Gama kaaniin atileetiin Jameeyikaa Useen Boolti ka duruu akka qaanqee xinniqa jedhaniinilleen baranallee athlete of year jedhamee badhaafame.Tana waliinmarro jaha badhaasa kana argate.
Olompiki Riyoo baranaa irralleetti metirii 100, 200 fi metiri 400 ta ulee walti kennaanaa cehan ufumatti qabahdaadhatee warqii guurrate.
Barana moohameetuu hin beeku “Gammachuu tana arguuf jiraadhe yo ani istaadiyoomiin bahe nama na simachuuf dhuqqisee lafaa kahe arge.
Wannii ani ammallee dorgommii tana dhiisuu dadhabeef gammachuu namaa tanaaf”jedhe Useen yoo badhaasa fudhachuuf dhufe.
Gammachuu tanatti dorgommii tana dhaabuu na dhowwee jedhee dabale. Useen Boolti nama ganna 30ti magaala moglee dhedheeraatii yoo fiigichaa bahu nama isa hin qolchu


text:
Bulchiinsii Yuunibarsiitii Amboo Mirga Barattoota Oromoo cabsuun Barattoota Oromoo Dootsisuu,Barnoota Irraa Arii’uuf fi Hiisisuuf Qajeelama TPLF Irraa Fudhate Barattoota Oromoo Barbaadaa Jira.
===========
Amajjii 19,2016 Bulchiinsii Yuunibarsiitii Amboo Mirga Barattoota Oromoo cabsuun Barattoota Oromoo Dootsisuu fi Barnoota Irraa arii’uuf hidhatti galchee dararuuf qajeelfama Mootummaa Wayyaanee Rawwachiisuu qofaaf jedhee Barattoota Oromoo 16 hatattamaan barbaada akka jiruu Beeksiisa Amajjii 19,2016 baaseen Beeksisee jira. Barattoota Oromoo kana irratti rakkoon tokkoo bakka fedheetti iyyuu irra ga’ee yoo argamee Itti Gaafatamaan Mootummaa EPRDF/TPLF/OPDO fi bulchiinsaa yuunibarsiitii Amboo ta’uu Sabboontootni fi uummatni Oromoo akeekkachiisan.
Barattootni Oromoo beeksifnii irratti Ba’ee hatattamaan barbaadamaa jiran maqaan isaanii kanneen armaan gaditti argaman kana:
1.Barataa Olaanaa Waaqoo.
2. Barataa ,Liibaan Dhangi’aa.
3, Barataa Abdii ejjetaa
4. Barataa kiisii Hinkoosaa
5. Barataa Firoomsaa Geetahuun
6. Barataa Tokkummaa Tuulii
6,Barataa Waaqumaa Gosaa
7,Barataa FIraanbar Nugusee
8,Barataa Gammachiis Booranaa
9,Barataa Gammachiis Qananii
1 Barataa Hiinaaftuu lammaa
12,Barataa Firaa’ol Namarraa
13, Barataa Gammachiis Hayilee
14, Barataa Gamachuu Amanuu
15,barataa Natiree Tasfayee
16, Barataa Daani’eel Mokoonnoon kanneen jedhaman irraatti beeksiisa diinummaa maxxansuun attattamaan barabaadamtuu jechuun barattoota Oromoo irratti Shororkeessa jiraachuun abbaa irreef fumaata tokko illee kan hin qabne ta’uun ibsame jira.


text:
Finfinnee, Onkololeessa 05,2013(TOI) – “Motummaan Naannoo Oromiyaas,dargaggoota guddina biyyaaf humna murteessaa ta’an giddu galeeffatee xiyyeeffannoon hojjechaa jira”Pirezedaantii Mootummaa Naannoo Oromiyaa Obbo Shimallis Abdiisaa.
Magaalaan Adaamaa dargaggoota magaalitti 1,700 ta’aniif,mata duree imaammata misooma mootummaa fi raawwii isaanii irratti leenjii guyyaa shaniif kenneera.
Xumura leenjii kanaarratti Pirezedaantiin Mootummaa Naannoo Oromiyaa, Obbo Shimallis Abdiisaa argamuun ergaa dabarsaaniin,Dargaggoonni qindoominaan yoo hojjettan biyyattiif carraa guddaadha jedhan.
Motummaan Naannoo Oromiyaas,dargaggoota guddina biyyaaf humna murteessaa ta’an giddu galeeffatee xiyyeeffannoon hojjechaa jiras jedhan.
Of jijjiiruun boo’anii of boossisuun osoo hin taane,dadhabbii fi ciminaan hojjechuu gaafataa jedhan.
Kanaaf dargaggoonis ofii fi maatii keessan jijjiiruuf cimtanii hojjechuutu isinirraa eegama jedhan.
Mootummaan Naannoo Oromiyaa Mootummaa Federaalaa waliin ta’uun Zoonii Dinagdee Addaa hundeessuuf hojjetamaa jiras jedhameera.
Dargaggoonni magaalaa Adaamaa warra carroomtan waan taataniif,carraa jirutti fayyadamuun jaabaattanii hojjechuutu isinirraa eegama jechuunis dargaggoota magaalittiif dhaaman.


text:
Allaattiin Paaroot Nama Arrabsitee Hidhamte
Tana Quba Qabduu?
Ilmi namaa yoo yakka dalage ni adabama. Nama badii hojjate mootummaan hidhee murtii isaan malu itti mura. Bineensonnis yakka ni dalagu. Bineensonni manaa kan akka adurree fi saree mana keessa seenanii waa balleessuu dandayu. Loonis ooyruu namaa seenee midhaan dheeduu dandaya. Yakka loon saniitiif abbaa looniitu adabama malee loon hin adabamu. Biyyoota tokko tokko keessatti dubbii baasaatu jira. Bineensonni yakka dalagan seeraan adabamu. barruu tana keessatti bineensota biyyoota garagaraa keessatti yakka dalaganii hidhamanii adabaman muraasa isinii dhiheessina.
Indiyaatti, Allaattiin Paaroot manguddittii takka waan arrabsiteef hidhamte
Bara 2015tti dubartiin amata 85ii takka allaattiin paaroot jedhamtu na arrabsite jechuun himattee hiisiste. Akka gabaasa yakka kanaatti abbaan allaattii tanaa wagga lamaaf arraba barsiisee jira. Namni kun haadha biddeenaa isaa wayta argitu hunda akka arrabsitu godhee leenjise. Dubartiin tunis yeroo heddu irra deddeebi’uun na arrabsite jechuudhaan himatte. Poolisiinis abbaa allaattii tanaa, allaattii fi dubartii arrabsame jettee himatte wal bira kaayuudhaan haga allaattiin arrabsitutti eeganii turan. Haa ta’u malee yeroo isaan jiran sanitti allaattiin sun hafuura takkallee hin baafanne. Waan abbaan usi jedheen fakkaata. Booda irratti poolisiin haga murteen kennamu jechuun, allaattii tana abbaa irraa fuudhee qaama bineensota kunuunsutti kennee amaanaadhaan kaaye. Link
Bineensi Squirrel jedhamu dubartii takkatti ija waan babaaseef hidhame
Jarmanitti dubartiin takka bineensi squirrel jedhamu usee na laalutti jira. lubbuu tiyyaaf sodaadhe na dhaqqabaa jettee iyyatte. Poolisoonnis osoo yeroo hin gubin saffisaan dhaqqaban. Akkuma jedhame wayta dhaqan bineensi usee gara dubartii ilaalaa ture. Poolisoonni dhufan dubbiin dubartiin himattu dhugaa tahuu hubannaan, bineensa kana too’annaa jala oolchan. wayta qoratan garuu bineensi sun beelawee nyaata naa kenni jechuuf dubartii san laalaa akka ture hubatan. San booda nyaachisanii bakka itti kunuunfamu geessan. Link
Lukkuun Kormaan waan hanqaaquu buuseef jecha ibiddaan gubamee ajjeefame
Yeroon mudannoon ajaa’ibaa kun mudate akka lakkoofsa miilaadiyaatti bara 1474tti ture. biyya Switzerland magaalaa Basel keessatti dubbiin ajaa’ibaa kun mudate. yeroon sun yeroo Awrooppaan dukkana wallaalaa keessatti rakkachaa turte. Yeroo sanitti Lukkuun kormaan tokko hanqaquu buuse. Wanti kun ammoo namoota heddu rifachiise. Kun waan uumamaan mudatuu miti jechuun allaattiin kun akka hidhamu gaafatan. Hanqaaquun yeroo sanitti lukkuun kormaan kun buuse adii bishaan qofa qabu kan boora hin qabne ture. Yeroo sanitti ammoo Awrooppaa keessatti ummanni hedduun falfalatti amana. Lukkuu kanatti yookaan ammoo hanqaaquu inni buusutti fayyadamuun falfala hojjatanii nu fixuu danda’u jedhanii himatan. Manni murtiitis yakka uumamaan hin jirre dalagde jechuun badii itti muree, akka ibiddaan gubamee ajjeefamu godhe. Akkasitti lukkuu ibiddaan gubanii ajjeesan. nama seenaa guutuu dubbisuu fedhuuf Link Kunooti
Qophii: Abuu Ibtisaam


text:
Faankishinoota Kuusdeetaa
kutaan kun faankkishinoota deetaa akka deetaa tarree tokkotti galmee tokkoof gurmaa'e waliin fayyadamaman ibsa.
Akaakuun kuusdeetaa,kuusdeetaaLibreOffice keessatti tokkummaa'eetiin jaanja'uu ni danda'a.Haata'u malee,kuusdeetaa LibreOffice keessa jiruu fi akaakuu kuusdeetaa LibreOffice Calc keessa jiru gidduu wal quunnamtiin hin jiru.
Fakkeenya Deetaa
Deetaan armaan gadii fakkeenyota ibsa faankishinii muraasa keessatti fayyaduu ni danda'a.
Hangiin A1:E10 daa'imman kabaja guyyaa dhaloota 'Joe'f afeeraman tarreessa.Odeeffannoon armaan gadii tokko tokkkoo galiinsaaf kennama:tarjaan A maqaa agarsiisa, Bn kutaa, sana booda ummurii waggaadhaan, fageenya mana barumsaattii meetiraan fi ulfaatina kiloogiraamaan.
Foormulaan mandhee B16 keessaa =DCOUNT(A1:E10;0;A13:E14)
Ulaagaalee Kuusdeetaa Faankishinii
Wantootni armaan gadii faankishinoota kuusdeetaa hundaaf hiikota ulaagaati.
Kuusdeetaan hammanga ma'ee kuusaa deetaa ibsa.
DatabaseField specifies the column where the function operates on after the search criteria of the first parameter is applied and the data rows are selected. It is not related to the search criteria itself. For the DatabaseField parameter you can enter a reference to a header cell or a number to specify the column within the Database area, starting with 1. To reference a column by means of the literal column header name, place quotation marks around the header name.
Ulaagaa barbaadijedhu hammanga man'ee ulaagaa barbaadi jedhu of keessaa qaba.Yoo ulaagaa baay'ee tarree tokko keessatti barreessitan AND walqabatu.Yoo ulaagaa tarree adda addaa keessatti barreessitan OR dhaan walqabata.Man'ee duuwwan ulaagaa barbaadi jedhu keessaa hin fayyadamnu.
Choose LibreOffice - PreferencesTools - Options - LibreOffice Calc - Calculate to define how LibreOffice Calc acts when searching for identical entries.
See also the Wiki page about Conditional Counting and Summation.
DAVERAGE
DAVERAGE giddugala gatii man'eewwan hundaa tarreewwan hundaa(galmee kuusdeetaa)kan ulaagaa barbaachaa murtaa'e waliin walgitan deebisa.
Caasima
DAVERAGE(Kuusdeetaa;Dirree kuusdeetaa;Ulaagaa sakata'aa)
Fakkeenya
Fakkeenya armaan olii keessaa giddugala ulfaatina daa'imman waggaa walqixaa barbaaduuf foormulaa armaan gadii B16 keessa galchaa:
=DAVERAGE(A1:E10;"Ulfaatina";A13:E14)
Tarree 14 keessa, Umrii jalatti, 7, 8, 9, kkf, walduubaa dura galchi. Umriin jiddugaleessaa daa'imman umrii walfakkaataa qaban maraa ni mul'ata.
DCOUNT
DCOUNT tiin baay'ina tarreewwanii kan kuusdeetaa keessa jiru,kan ulaagaa barbaadi fi gatii lakkoofsaa of keessaa qabu lakkaa'a..
Caasima
DCOUNT(Kuusdeetaa;Dirree kuusdeetaa;Ulaagaa sakata'aa)
If the DatabaseField argument is omitted, DCOUNT returns the count of all records that satisfy Criteria. For the DatabaseField parameter you can enter a reference to a header cell or a number to specify the column within the Database area, starting with 1. To reference a column by means of the literal column header name, place quotation marks around the header name.
Fakkeenya
Fakkeenya armaan olii keessatti (olmari,maaloo),wanti beekuu barbaannu daa'imti tokko meetira 600 mana baruumsaa hammam deemu danda'a.Firiin argame man'ee B16 keessatti kuufama.Qaree man'ee B16 keessatti qindeessi.Foormullaa=DCOUNT(A1:E10;0;A13:E14) B16 keessatti galchi.Funkishiniin wizardiihammanga naquufisin fayyada.
Kuusdeetaan hammanga deetaa,matduree dabalatee as keessatti A1:E10 isa madaalamuudha. Dirreen kuusdeetaatarjaa ulaagaa sakata'uu adda baasa.As keessatti,kuusdaata hunda.ulaagaan barbaachaa hammanga iddoo jijjiiramaa barbaadnu itti galchinuudha.As keessatti, A13:E14 dha.
Daa'imman waggaa 7 olii meeqa akka ta'an baruuf man'ee D14 keessaa galfata >600 haquu fi man'ee B14 keessatti 2 galchuu fi man'ee >gara mirgaatti 7 galchuudha.Firiin 2 ta'a.Daa'imman waggaa 7 olii lama kutaa lammaffaadha.Ulaagaan lammeenuu waan tarree tokko keessa ta'aniif AND dhaan walqabatu.
DCOUNTA
DCOUNTA tarreewwan (kuusaawwan)kuusdeetaa ulaagaalee barbaadi jedhu wajjin walgitu fi gatii lakkoofsa ykn kottoonfachiisa of keessaa qabu lakkaa'a.
Caasima
DCOUNT(Kuusdeetaa;Dirree kuusdeetaa;Ulaagaa sakata'aa)
If the DatabaseField argument is omitted, DCOUNTA returns the count of all records that satisfy Criteria. For the DatabaseField parameter you can enter a reference to a header cell or a number to specify the column within the Database area, starting with 1. To reference a column by means of the literal column header name, place quotation marks around the header name.
Fakkeenya
Fakkeenya armaan olii keessatti (olmari,maaloo),ijjoollee maqaan isaanii E ykn qubee itti aanuun jalqabu baay'ina isaanii beekuu dandeenya.=DCOUNTA(A1:E10;"Age";A13:E14)dubbisuudhaaf foormullaa B16 keessa jiru gulaalaa. Ulaagaa barbaachaa duraa fi >=E maqaa dirree A14 jala jiru haqa.Firiin 5 ta'a. Yoo amma gatii lakkoofsa hundaa Greta tarree 8 keessa jiruuf, firiin isaa gara 4 tti jijjiirama. Tarreen 8 asitti hin dabalamu sababni isaas gatii hin qabu. Maqaan Greta jedhu barruudha,gatii miti. Hub dirreen kuusdeetaa tarjaa gatii qabu agarsiisuu qaba.
DGET
DGET man'ee qabeentootaa wabii ta'ee kuusdeeta keessa kan ulaagaa sakata'aa ibsaa. Yeroo dogoogoraa ,faankishiniin #VALUE!kan tarree hin qabneef ykn Err502 man'ee tokkoo oliif deebisa.
Caasima
DGET(Kuusdeetaa;Dirree kuusdeetaa;Ulaagaa sakata'aa)
Fakkeenya
Fakkeenya armaa olii keessatti (olmari,maaloo)warreen maqaan isaanii man'ee A14 keessa galan kutaa isaanii murteessuu barbaanne.Foormullaan man'ee B16 keessa gala.Fakkeenya darberraa xiqqoo adda kunis sababa dirreen kuusdeetaatiif tarjaan tokko qofa galuufi.DatabaseFieldFoormullaa armaan gadii galchi:
=DGET(A1:E10;"Grade";A13:E14)
Maqaa FrankA14 galchi,kanaafis firii 2 argata.Frank kutaa lammaffaadha.Iddoo "Kutaa" "umurii" yoo buufte umurii Frank argatta.
Ykn gatii11 man'ee C14 keessa qofa galchi.Achumaanis galfata tarree keessaa hunda haqi.Foormulaa B11 keessaa akka armaan gadiitti gulaalaa:
=DGET(A1:E10;"Maqaa";A13:E14)
Iddoo kutaa ,maqaatu gaafatama.Deebiin altakka mul'ata:Daniel qofatu daa'ima umurii 11 ti.
DMAX
DMAX qabeentaa guddaa man'ee kuusdeetaa keessa jiru kan haala barbaachaa deebisa.
Caasima
DMAX(Kuusdeetaa;Dirree kuusdeetaa;Ulaagaa sakata'aa)
Fakkeenya
Fakkeenya armaa olii keessaa(maaloo,olmari) tokko tokkoo kutaa irraa ulfaatina daa'ima baay'ee ulfaatuu barbaaduuf,foormulaa armaan gadii B16 keessa galchaa.
=DMAX(A1:E10;"Ulfaatina";A13:E14)
Kutaa jallati, enter 1, 2, 3, fi kkf,duraa dubaan galchi.Edda lakkoofsa kutaa galchitee booda, ulfaatina daa'ima kutaa sana keessatti hundarra ulfaatu argatta.
DMIN
DMAX qabeentaa xiqqaa man'ee(dirree) kuusdeetaa keessa jiru kan ulaagaa barbaachaan walgitu deebisa.
Caasima
DMIN(Kuusdeetaa;Dirree kuusdeetaa;Ulaagaa sakata'aa)
Fakkeenya
Fakkeenya armaan olii keessaa(maaloo,olmari) tokko tokkoon kutaa irraa daa'imman mana baruumsaatti baay'ee dhiyaatan barbaaduuf,foormulaa armaan gadii B16 keessa galchaa:
=DMIN(A1:E10;"Fageenya gara mana baruumsaa";A13:E14)
Tarree 14, kutaa jalatti,1, 2, 3, fi kkf,walduraa duubaan galcha.Kutaa hundaa fageenyi baay'ee gabaabaa ta'e ni argama.
DPRODUCT
DPRODUCT man'eewwan hundaa kan hammanga deetaa qabeentoonni man'ee ulaagaa barbaachaan walgitan baay'isa.
Caasima
DPRODUCT(Kuusaa;Dirree kuusdeetaa;Ulaagaa sakata'aa)
Fakkeenya
Fakkeenya armaan olii keessatti (maaloo,olmari)qophiin guyyaa dhalootaa ,fankishinii kanaaf faayidaa hin qabu.
DSTDEV
DSTDEV Istaandaardii diveeshinii ummataa fakkeenya irratti hundaa'udhaan ,lakkoofsota,kuusdeetaa tarjaa keessaa fayyadamuudhaan haala walgituun shallaga. Kuusaan akka fakkeenya deetaatti eegama.kana jechuun daa'imman fakkeenya irratti fudhataman amala daa'imman hundaa qabu.Hub.firiin bakka bu'u fakkeenya 1000 gad ta'uu hin qabu.
Caasima
DSTDEV(Kuusdeetaa;Dirree kuusdeetaa;Ulaagaa sakata'aa)
Fakkeenya
Fakkeenya armaan oliitiif(maaloo,olmari) istaandaardii diveeshinii ulfaatina daa'imman hundaa kan umuriin walqixaa barbaaduuf foormulaa armaan gadii B16 keessatti galchaa.
=DSTDEV(A1:E10;"Ulfaatina";A13:E14)
Tarree 14, kutaa jalatti,7, 8, 9, fi kkf,walduraa duubaan galcha.Firiin argamu istaandaardii diveeshii ulfaatina daa'imman hundaa ta'a.
DSTDEVP
DSTDEVP man'ee hammanga deetaa hunda irratti hundaa'uudhaan istaandaardii diveeshinii ulaagaa barbaachaa wajjin walgitu shallaga. Galmeen fakkeenya irraa argamu akka ummata walii galaatti tajaajila.
Caasima
DSTDEVP(Kuusdeetaa;Dirree kuusdeetaa;Ulaagaa sakata'aa)
Fakkeenya
Guyyaa dhaloota Joe irratti istaandaardii diveeshinii ulfaatina daa'imman hundaa umurii walqixa qabanii barbaaduuf (maaloo,olmari),foormulaa armaan gadii B16 keessa galchaa.
=DSTDEV(A1:E10;"Ulfaatina";A13:E14)
Tarree 14, kutaa jalatti,7, 8, 9, fi kkf,walduraa duubaan galchaa.Firiin argamu istaandaardii deveeshinii ulfaatina daa'imman hunda umurii walqixa qabanii ta'a.
DSUM
DSUM man'eewwan walii galaa hunda kan dirree kuusdeetaa tarreewwan hundaa(galmee )keessaa ulaagaa barbaachaa murtaa'e waliin walgitan deebisa.
Caasima
DSUM(Kuusdeetaa;Dirree kuusdeetaa;Ulaagaa sakata'aa)
Fakkeenya
Guyyaa dhalootaa Joe irratti fageenya walii galaa daa'imman kutaa lammaffaa hundaa hanga mana baruumsaatti barbaaduuf (maaloo,olmari)foormulaa armaan gadi B16 keessatti galchaa.
=DSUM(A1:E10;"Fageenya gara mana baruumsatti";A13:E14)
Tarree 14 keessatti 2kutaa jalatti galchaa.Ida'amni(1950)fageenya daa'imman hundaa kutaa lammaffaa ni mul'ata.
DVAR
DVAR vaaraansii man'ee hundaa kan dirree kuusdeetaa galmee hundaa keessa jiru kan ulaagaa barbaachisaan wal gitu deebisa. Galmeen fakkeenya irraa argame akka fakkeenyatti ilaalama.Firiin bakka bu'u fakkeenya ummataa 1000 gadi ta'uu hin qabu.
Caasima
DVAR(Kuusdeetaa;Dirree kuusdeetaa;Ulaagaa sakata'aa)
Fakkeenya
Fakkeenya armaan olii keessaa vaariyaansii ulfaatina daa'imman waggaa walqixaa barbaaduuf foormulaa armaan gadii B16 keessa galchaa:
=DVAR(A1:E10;"Ulfaatina";A13:E14)
Tarree 14, kutaa jalatti,7, 8, 9, fi kkf,walduraa duubaan galchaa.Firiin argamu vaariyaansii ulfaatina daa'imman hunda umurii walqixa qabanii ta'a.
DVARP
DVAR vaaraansii man'ee hundaa kan dirree kuusdeetaa galmee hundaa keessa jiru kan ulaagaa barbaachisaan wal gitu deebisa. Galmeen fakkeenya irraa argame akka ummata walii galaatti tajaajila.
Caasima
DVARP(Kuusdeetaa;Dirree kuusdeetaa;Ulaagaa sakata'aa)
Fakkeenya
Guyyaa dhaloota Joe irratti vaariyaansii ulfaatina daa'imman hundaa umurii walqixa qabanii barbaaduuf (maaloo,olmari),foormulaa armaan gadii B16 keessa galchaa.
=DVARP(A1:E10;"Ulfaatina";A13:E14)
Tarree 14, kutaa jalatti,7, 8, 9, fi kkf,walduraa duubaan galchaa. vaariyaansii ulfaatina daa'imman hunda umurii walqixa qabanii kan qophii guyyaa dhaloota Joe irratti argamaniitu mul'ata.


text:
Baarentuu Gadaa Irraa //
Irreechi bara 2016 wayyaanee fi ergamtoota isaaf kan xumuraa ta’uu qaba.
Sodaa fi yaaddoo irraa Irreecha baranaa to’achuuf diinnii fi
lukkeeleen diinaa maal godhaa jiru????
……. Akka kanaan 1ffaa = koreen naannoo ergamticha Wayyaanee Muktaar
Kadiriin yoo hogganamu;
2ffaa= Sadarkaa godinaa fi magaalotaatti bulchitoonni godinaa fi
kanatiiboonni magaalaa akka koree ayyaana irreechaa kan baranaa
waltajjii OPDO/Wayyaanee taasisuuf hundaaye kana gaggeessan ta’eera.
3=ffaa Sadarkaa Onaa fi gandeen baadiyyaattis dabballooni OPDO
bulchitoonni gandeenii sabboonummaan Oromummaa irreecharratti
muldhatuu akka hanqisaniif gaggeesitoota koree waan kana hojjetu
akka ta’an murtaayee hojiitti galaniiru.
==============================
Irreecha Baranaa Akka Keenyattimoo Akka Wayyaaneetti Kabajuuf Jirra..?
Irreechi Oromoof maali? irreechaa fi ummata Oromoo maaltu walitti
hidha jedhee kan gaafatu yoo jiraate inni alagaa aadaa fi duudhaa
Oromoo hin beekne ykn kan aadaa fi duudhaa Oromoorraa moggaa galee
dha!. Dhugaadha yeroo dheeraaf akka aadaa fi duudhaan Oromoo ifa hin
baane, akka Oromoon ani Oromoo dha ofiin hin jenne afaan, seenaa fi
aadaan Oromoo gabroonfattoota Habashaatiin ukkaanfamee hunduu mataa
gadi qabatee deemaa ture. Har’a garuu galanni kan qabsoo Oromoo ABOn
hogganamaa turee fi jiruu, galatni kan sabboontota Oromoo haa ta’uutii
Oromoon mataa gadi qabatee deemaa ture ol jedhee deemaa jira. Lafee
fi dhiiga gootota qabsaawoota ilmaan Oromootiin weertoonni osoo hin
jaalatin dirqamanii akka aadaa, afaan, seenaa fi duudhaa Oromoo
kabajan ta’eera.
Gaaffiin ummata Oromoo guutummaa guutuutti kan deebii argatu gaafa
Oromoon hiree ofii ofiin murteeffatu ta’us qabsoo ABOn gaggeessaa
turee fi jiruun injifannooleen cuccululuqoon laayyootti hin ilaalamne
galmeeffamaniiru. Dhiibbaan adda addaa bal’inaan jiraatus Oromiyaa
keessatti ummatni Oromoo akka afaan isaatiin baratuu fi hojjetu
ta’eera. Guutuu ta’uu baatuus ummanni Oromoo aadaa fi duudhaa isaa
sodaa tokkoo fi heyyama halagaa malee dhugeeffachaa fi gaggeeffachaa
jira. Qabsoo isaatiin afaan isaatiin barachaa fi barsiisaa jira. Kun
injifannoo qabsoon Oromoo argamsiise malee kan alagaan Oromoof kenne
miti. Injifannoolee cuccululuqoo fi sabboonummaa eenyuyyuu duubatti
deebisuu hin dandeenye kana boodammoo ABOn jiraachuun ifaa dha; kan
quba hin qabnes hin jiru. Dhugaa kana ammoo Oromoo mitii alagaanuu
ragaa ba’aa jira.
ABOn Oromoon akka Oromummaa isaatti, aadaa, seenaa fi afaan isaatiin
boonu godhee jira. Akka duudhaa isaa dhugoomfatu taasiseera. Diinonni
Oromoo keessumaa Wayyaaneen har’a impaayeera Itiyoophiyaa afaan
qawween qabdee saamaa jirtu guddinni aadaa, afaan, seenaa fi eenyummaa
Oromoo akka eebichaa itti hadhaa’ee liqimsuufis, diduufis dhiphattee
lafee qoonqootti rakkate akkuma jedhan san itti ta’eera. Wayyaaneen
akka mootummoota isii duraa ifatti aadaa Oromoo xureessuu,
balaaleeffachuu fi yakkuuf sadarkaan qabsoon Oromoo ABOn hogganamu
irra jiru ishiidhaa hayyamuu baatus shiroota adda addaa xaxuu fi
gufuulee hedduu uumuun gama ofii barbaaddee fi yaaddeetti micciiruuf
hedduu yaalaa turte; yaalii kana har’a yeroo bool’a irra dhaabbattee
jirtu kanattillee hin dhiisne.
Haaluma kanaan murni gabroonfattuu fi saamtuun waggoota 25n darbaniif
ummata Oromoo saamaa, hidhaa fi ajjeesaa turte Wayyaaneen jibbaa fi
tuffii aadaa Oromoof qabdu karaa muldhisuun irreecha bara kanaa
jechuunis Onkolooleessa 2016 bacancarsuu fi akka ofii barbaaddutti
micciirtee waltajjii siyaasa ishii irratti gaggeessitu godhachuuf
karoora bal’aa baafattee jirti. Ayyaanichi akka aadaa fi duudhaa
Oromootti akka hin kabajamne taasisuun guyyaa qondaaloonni lukkeelee
wayyaanee OPDO /Wayyaanee/ waltajjii qabatanii guddina, nageenyaa fi
misooma sobaa gaggeessine jedhan irratti hololan taasisuuf sadarkaa
adda addaatti koree ijaaranii amma irraa sochii akka jalqaban ummatni
Oromoo beekuu qaba.
Akka karoora wayyaanee kana keessa beektoonni saaxilanitti Wayyaaneen
qabsoo ummanni Oromoo gaggeessaa jiruun dhiphuu hamaa keessa seenuun
Irreecha baraanaa kan Oromoo fi jaalattoonni aadaa Oromoo biyya
keessaa fi addunyaa guutuurraa irratti hirmaatan kana waltajjii
ergamtoonni ishii miseensoonni OPDO irraa sirbanii fi holola siyaasaa
irratti gaggeessan taasisuuf koreen walii galaa sadarkaa naannootti
ergamticha maqaaf Pireezidaantii naannoo Oromiyaa jedhamu Muktaar
Kadiriin gaggeeffamu yoo ijaaramu isaa gadittis sadarkaa sadarkaan
koreen ayyaana irreechaa baranaa waltajjii OPDO/Wayyaanee taasisuu
irratti xiyyeeffate hundeeffamee hojii eegaleera.
Akka kanaan 1ffaa = koreen naannoo ergamticha Wayyaanee Muktaar
Kadiriin yoo hogganamu;
2ffaa= Sadarkaa godinaa fi magaalotaatti bulchitoonni godinaa fi
kanatiiboonni magaalaa akka koree ayyaana irreechaa kan baranaa
waltajjii OPDO/Wayyaanee taasisuuf hundaaye kana gaggeessan ta’eera.
3=ffaa Sadarkaa Onaa fi gandeen baadiyyaattis dabballooni OPDO
bulchitoonni gandeenii sabboonummaan Oromummaa irreecharratti
muldhatuu akka hanqisaniif gaggeesitoota koree waan kana hojjetu
akka ta’an murtaayee hojiitti galaniiru.
• Akkaataa raawwii hojii koreelee OPDO/wayyaanee kanaa;
1ffaa= Koreeleen sadarkaa naannootii amma gandeen baadiyyaatti
ijaaraman kunneen irreecha birraa akka walii galaatti Hora
Arsadiitti kabajamurrattis haa ta’u, irreecha birraa malkaalee Oromoo
bakkayyuu jiran irratti akka sabboonummaan hin calaqqifamne hojjetan;
akka dubartoota, dargaggoota, manguddootaa fi abbootii Gadaa ajaja
isaanii fudhatanii fi afaan isaanii dubbachuu danda’anitti leenjisan,
horiin sossoban, kaan ammoo doorsisan qajeelfamni kennamaaf. Kun
karoora wayyaaneen OPDOf irreecha ilaalchistee baafteefi dha.
Haaluma kanaan baatii Hagayyaa bara 2016 irraa eegalee koreeleen
Irreecha baranaa bacancarsuuf ykn danquuf sadarkaa naannootii amma
gandeen baadiyyaatti dhaabbatan kunneen turban torbaniin wal gahanii
sochii jiru xinxalu. Diddaa ummata Oromoo keessumaa kan dargaggoota
Oromoo ukkaamsuuf toftaalee adda addaa hojiirra olchuuf tattaafataa
jiru. Iddoo baayyeettis, keessumaa karaa midiyaalee sirnichaa FXG
ilaalchisee holola gaggeessaa jiru.
2ffaa= Akka karoora baheetti calqaba baatii Fulbnaanaa bara 2016
irraa kaasee amma guyyaa irreechaatti guyyaa sadi, sadiin wal arguun
caalaatti dubratoota, dargaoota, manguddoota, abbootii gadaa fi
namoota hawaasa biratti beebbeekamoo ta’an horii fi holola adda
addaatiin hawwachuun sabboonummaa bal’eessuu, akka waayee misoomaa,
guddinaa fi nageenyaa hololan, sirna wayyaanee nama nyaataa kana
faarsan jajjabeessuurratti hojjetama. Kanaafis maallaqni guddaan kan
ramadame yoo ta’u, kan kana dide ammoo akkuma baran ukkaamsuuf
karoorfataniiru.
Egaa walumaa galatti karoora Wayyaaneen karaa ergamtoota ishii
OPDOdhaan diriirsite kanarraa kan ifatti hubachuu fi beekuun danda’amu
waa lama. Inni tokko Wayyaaneen qabsoo ummanni Oromoo gaggeessaa
jiruun dhiphuu hamaa keessa galuu dha. Inni lammataa ammoo afaaniin
aaadaa fi seenaan akkasumas afaan ummatootaa kabajame jettee hololtus
qabatamaan garuu jibbaa fi tuffii aadaa Oromoorraa qabdu ifatti
muldhisa ykn mirkaneessa.
Ummanni Oromoo erga FXG eegalee baatileen 9 darbaniiru. Ammas itti
fufee jira. Amma Wayyaaneen gateettii ummata Oromoorraa buututtis kan
dhaabbatuu miti. Kanarraa ka’uunis wayyaaneen karoora akkamiituu
baaftee Irreecha ukkaamsuu ykn danquu yaaltus ummanni Oromoo diddaa
eegale hin dhiisu. FXGn itti fufa. OPDOn ergaa wayyaanee bakkaan
gahuuf Irreecha waltajjii siyaasa ishee kufe irratti geggeeffattu
godhachuuf qophooftus gaaffii ummata Oromoof deebii hin ta’u.
Haatu’iitii ukkamsaafis haa ta’u tuffiirraa kaatee Wayyaaneen karoora
akkanaa karoora irreecha Oromoo, kan Oromoon aadaa isaa dhugoonfachuuf
waggaatti yeroo tokkoo walargee geggeeffatu ergamtoota ishii OPDOta
bobbaaftee danquuf karoorfachuun gongumaa kan fudhatama hin qabnee
dha. Maddi isaa maaliyyuu haa ta’uu ummanni Oromoo Irreecha isaa,
kan aadaa isaa kan ganamaa irratti dhugoonfatu dinaaf dabarsee hin
kennu, kennuus hin qabu. Irreechi kun kan kabajamuu qabu akka Oromoon
barbaadutti malee akka Wayyaanee fi ergamtootni diinaa fedhanitti
miti. Waltajjii dhiiga gootoota sabboontota Oromootiin argame waan
ta’eef yoo kun ta’u Oromoon callisee ilaalu hin jiru; ilaaluus hin
qabu. Keessumaa dargaoonni sabboontoonni Oromoo mirga abbaa biyyummaa
Oromoof qabsaawaa turanii fi jiran, jaalattoonni aadaa Oromoo shira
Wayyaaneen aadaa fi duudhaa Oromoorratti karoorfattee socho’aa jirtu
kana dursanii harkaa fashalsuuf sochii gama hundaa taasiisuun dubbii
fardii dha.
Wayyaaneen yeroo waltajjii dhiigaa fi lafee gootota keenyaatiin dhufe
kana kan ofii godhattu, gara baraabbdeetti miciirtu callisanii
ilaaluun dhiiga sabboontotaatti bishaan naquu dha. Kan ta’uu qabu
Oromoon aadaa fi duudhaa isaa akka barbaadee fi akka isaa toletti akka
qopheeffatuu fi dhugoonfatuuf hojjechuu dha. Diddaa gama hundaa
jabeessuu dha. Kaayyoo diinaa .. kaayyoo Wayyaanee kana dura
dhaabbachuudha. Harkatti fashalsuu dha.
Akka yoo abbaa tuffatan farda jalatti dhaanu jedhamu san akka hin
taane dursanii of ittisuun akkaan barbaachisaa dha. Kan Oromoo dha
ofiin jennu martuu alaa manatti karoora Wayyaanee kana
balaaleeffachuu qabna. Aadaa fi duudhaa keenya akka ofii barbaannetti
malee akka diinni nuuf karoorsee fi yaadeetti kabajuun caalaatti of
tuffachiisuu fi of xiqqeessuu waan ta’eef, hundi keenya haa
balaaleffannu, dura haa dhaabbannuun dhaamsa kooti!!!


text:
Maqaalee Rabbii (Subhaanahu)-Kutaa 9.1
Al-Ahad, Al-Waahid
Namoonni jireenya isaanii keessatti waa baay’ee beekuf ni carraaqu. Beekumsa dharra’an keessaa tokko waa’ee Gooftaa isaanii ilaalchisee beekudha. “Gooftaan isaanii fi addunyaa guutuu uume, tokko moo lama moo sadii moo ykn sani olii?” Jechuun of gaafatu. Waa’ee Gooftaa isaa ilaalchisee namni dhuma sirrii irra gahuuf qajeelcha isa barbaachisa. Qajeelcha malee cal’iseetumaan sammuu ofiitiin qofa yoo abuuree, deebii gahaa fi quubsa hin argatu. Kana irra, gaafiileen baay’een isatti dabalamuun dhama’a. Qajeelchi sirriin waa’ee Gooftaa addunyaa itti beekan, qajeelcha Isarraa dhufeedha. Kutaa darbee irraa itti fufuun qajeelcha Rabbii aalamaa irraa dhufe irratti hundoofne har’as maqaalee Isaa ni ilaalla.
A-Hiika Al-Ahad, Al-Waahid
Akka lugaatti Al-Ahad-Tokkicha, Al-Waahid-Tokko
Al-Waahid fi Al-Ahad hiika “tokkichummaa” haa agarsiisanii malee al-Ahad caalatti Tokkichummaa agarsiisa. Al-Ahad Rabbii qofaaf kan ta’uudha. Rabbii olta’aan ala eenyullee Al-Ahadin hin ibsamu.[1]
Al-Waahid, Al-Ahad –amaloota guutuu, babbareedaa fi gurguddoo ta’an hundaan Tokkicha kan ta’eedha. Inni Zaata Isaatiin Tokkicha fakkaataa hin qabneedha, Sifaata Isaatiin Tokkicha fakkeenyi Isaaf hin jirreedha, Hojii Isaa keessatti Tokkicha hirmaataa fi gargaaraa hin qabneedha. Gabbaramu keessatti Inni Tokkicha dorgomaan Isaaf hin jirreedha.[2]
Rabbiin azza wa jalla Tokkicha yommuu jennu Inni Tokkicha homaa hin fakkaanneedha. Zaata Isaatin Tokkicha, homtu Isa hin fakkaatu. Jecha biraatin, Inni Tokkicha fakkaataa hin qabneedha. Zaatni Isaa homaanu wal hin fakkaatu. “Wanti Isa fakkaatu tokkollee hin jiru. Inni Dhagahaa, Argaadha.” (Suuratu Ash-Shuura 42:11)
Akkasumas, sifaanni (amaloonni) Isaa homaaniyyu wal hin fakkaatan. Beekumsi, dandeettin, jabeenyi, arguun, dhagayuun amaloota Isaati. Amaloonni kunniin amaloota uumamtootaatin gonkumaa wal hin fakkaatan. Kanaafi, Rabbiin Zaataa fi Sifaata Isaatiin Tokkicha waan ta’eef ilma hin godhanne. Ilmi abbaa fakkaata. Kanaafu, Rabbiin ilma qaba ykn shariika qaba jedhanii dubbachuun, “Rabbiin Tokkichaa miti, fakkaataa qaba” jedhanii dubbachuudha. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa kanarraa qulqullaa’e olta’e. Inni Tokkicha fakkaata homaatu hin qabneedha. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Jedhi “Inni Allaah
dha, Tokkicha”
Rabbii Of danda’aa hirkoo waa hundaati.
Hin dhalle hin dhalannes.
Qixxaatan (fakkaatan) tokkollee Isaaf hin jiru.” Suuratu Al-Ikhlaas 112:1-4
Ammas Tokkichummaa Rabbii olta’aa yommuu dubbannu, Inni Gooftummaa Isaa keessatti Tokkicha akka ta’e mirkaneessaa jirra. Gooftummaan hojii Isaatiin wal qabata. Dachii fi samii, wantoota isaan lamaan keessa jiran hunda kan uumee Rabbi Tokkicha. Samii irraa bishaan kan buusuu fi biqiltoota biqilchuu Isa Tokkicha. Hojii Isaa keessatti Isa waliin kan hirmaatu hin jiru. Inni hojii Isaa keessatti Tokkicha homaa hin fakkaanneedha. Uumamtoonni wanta tokko hojjachuu yoo barbaadan, meeshaa fayyadamu, hojii sanitti ni dadhabu. Rabbiin subhaanahu, kana hundarraa qulqulluudha. Wanta tokko hojjachuu yoo fedhe, “Ta’i” jedhaan. Wanti sunis yoosu ta’ee argama. Qur’aana keessatti ni jedha:
“[Rabbiin] Argamsiisaa samiiwwanii fi dachiiti. Yeroo dhimma wayii murteesse, wanti Inni isaan jedhu, “Argami (ta’i)” qofa; yeroma san argama (ta’a).”Suuratu Al-Baqara 2:117
Kana jechuun samii torbanii fi dachii dhabama irraa Kan argamsiise Rabbii Olta’aadha. Wanta tokko akka argamu yoo murteesse, “ta’i” jedhaan. Wanti sunis yoosu ta’ee argama.
Ammas, Rabbiin Tokkicha yommuu jennu, dhugaan gabbaramu kan qabu Isa Tokkicha. Samii fi dachii keessatti Guddinna Isaatiif kan gadi jedhan, garmalee jaallatanii fi waan hundaa irraa kadhatan Rabbii tokkicha. Isa Tokkicha malee gabbaramaan haqaa hin jiru. Qur’aana keessatti:
Jedhi, “Inni Gabbaramaa Tokko qofa. Dhugumatti ani wanta isin [Isa waliin] gabbartan irraa qulqulluudha.” Suuratu Al-An’aam 6:19
“Rabbiinis, ‘gabbaramoota lama hin godhatinaa. Dhugumatti, Inni Gabbaramaa tokko qofa. Anuma qofa sodaadhaa.’jedhe.” (Suurah An-Nahl 16:51)
Rabbiin Tokkicha fakkaataa hin qabneedha. Isa waliin waan biraa gabbaruun gabbaramaa (gooftaa) lama hin godhatinaa. Inni Gooftaa Tokko qofa. Kanaafu, Isa sodaadhaa. Kana jechuun osoo Isatti homaa hin shaarrakin (hin qindeessin) wanta Inni ajaje hojjadhaa, wanta Inni dhoowwe irraa fagaadhaa. Namni Rabbiin waliin waan biraa gabbaru, kadhatu shirkii hojjatee jira.
Maqaaleen lamaan kunniin osoo hirmaatan tokkollee Isa waliin hin hirmaatin guutummaa hundaan Rabbiin Tokkicha ta’uu ibsu. Dirqamni gabroota irra jiru, amantiin, dubbii fi hojiin Isa tokkichoomsudha. Wantoota maqaaleen kunniin agarsiisan tuqaalee armaan gadi jalatti guduunfun ni danda’ama:[3]
1-Gara hundaan fakkaataa, dorgomaa, qixxaataa dhabamsiisu. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa Tokkicha fakkaataan, dorgomaa fi qixxaataan Isaaf hin jirreedha. Ni jedha:
“Wanti Isa fakkaatu tokkollee hin jiru. Inni Dhagahaa, Argaadha.” (Suuratu Ash-Shuura 42:11)
2-Takyiif (akkaataa ibsuun) baaxila ta’uu- takyiif jechuun sifaanni Rabbii akkam akka ta’an beekuuf namni sammuu ofiitiin itti xinxalluuf yaaludha. Jecha biraatin, sifaanni Rabbii akkana akkana jiru jedhanii ibsuudha. Kuni gonkumaa waan hin danda’amneedha. Sababni isaas, Rabbiin sifaataa (amaloota) guutuu ta’aniin Tokkicha kan ta’eedha. Amaloonni Isaa amaloota wanta biraatin wal hin fakkaatan. Kanaafu, akkamitti sammuun haqiiqaa amaloota Gooftaa Tokkicha fakkaataa hin qabne beeku danda’aa? Kana irra, wanta sammuu keessa qaxxaamuru hundarra Rabbiin subhaanahu garmalee guddaa fi olta’aadha.
3-Amaloonni guutuun gara kaminiyyuu hanqinni keessa hin jirre Rabbii guddaa qofaaf waan ta’aniif, amaloota guutuu hunda Isaaf mirkaneessuun barbaachisaadha.
4-Hanqinna hundarraa Rabbii olta’aa qulqulleessu- hanqinni uumamtootaaf kan ta’uudha. Al-Ahad (Tokkichi) immoo guutummaa fi guddinnaan adda kan ta’eedha. Kana keessatti fakkaataa hin qabu. Rabbiin subhaanahu yommuu ilma irraa of qulqulleessu akkana jedha:
“Inni qulqullaa’e! Inni Allaah Tokkicha Injifataa ta’eedha.” Suuratu Az-Zumar 39:4
Rabbiin subhaanahu wa ta’aala Tokkicha wantoota hundarraa adda erga ta’e, ilmi ykn shariikni gonkumaa Isaaf hin malu. Sababni isaas, ilma ykn shariika qabaachun Tokkichummaa Isaa faallessa.
5-Ibaadaa fi amantii Isaaf qulqulleessuun Isa tokkichoomsu- Kan wantoota hundaa uumu, razzaquu, kennu fi dhoowwatu, kan gadi buusu fi olkaasu, kan ajjeesu fi jiraachisu Isa Tokkicha erga ta’ee, ibaadadhaan Isa tokkichoomsun namarra jira.
6-Mushrikootaa fi kaafiroota kabaja Isaaf malu hin kabajnee irratti deebii deebisu- maqaan Al-Waahid, Al-Ahad jedhu kijiba mushrikoonni fi kaafironni Rabbii olta’aa irratti uumaniif deebii ni deebisa. Mushrikoonni Rabbiin waliin waan biraa gabbaran, Rabbiif shariika godhan. Kuni gochaa fi yaada hundarra kijiba ta’eedha. Sababni isaas, Rabbiin Al-Ahad (Tokkicha) shariika hin qabneedha. Kiristaanonni Gooftaan ilma qaba ykn Gooftaa waliin wanti biraa gooftaa ta’u ni jira (walad, manfas quddus) jechuun yaadan. Kunis kijiba guddaa ifa baheedha. Sababni isaas, Rabbiin Al-Ahad (Tokkicha) waan ta’eef ilmaa fi shariika hin qabu. Wanti Isa fakkaatu tokkollee hin jiru. Rabbiin jalla wa’alaa ni jedha:
“Isaannan ‘Rabbiin sadaffaa sadeeniti’ jedhan dhugumatti kafaranii jiru. Gabbaramaa Tokkicha malee haqaan gabbaramaan biraa hin jiru. Yoo waan jedhan kanarraa hin dhoorgamin, dhugumatti isaan irraa warra kafaran adabbii laalessaatu tuqa.” Suuratu al-Maa’ida 5:73
Kuni Kiristaanota Rabbiin sadaffaa sadeeniti ykn sillaasee jedhaniif deebii kennameedha. Ab, wald, manfas quddus gooftaa ta’u jechuun yaada dogongoraa fi fokkuu Rabbii Tokkicha fakkaata hin qabne irratti odeessu. Rabbiin Tokkicha fakkaata hin qabneedha. Akkamitti fakkaataan Isaan wal-qixxaatu Isaaf ta’aa? Dhugumatti isaan gooftaan sadii walitti dhufuun gooftaa tokko ta’e ykn sillaase jedhan haqaan kafaranii jiru. Kana jechuun Rabbitti dhugaan hin amanne. Tokkichummaa Isaa kijibsiisanii jiru. Rabbiin Tokkicha fakkaataa hin qabne ta’ee osoo jiru akkamitti fakkaataa Isaaf gochuun sadii jedhuu? Akkamitti Uumaan uumamtootaan wal fakkaataa?
“Gabbaramaa Tokkicha malee haqaan gabbaramaan biraa hin jiru.” Gooftaan haqaan gabbaramu Rabbii Tokkicha malee kan biraa hin jiru. Gooftaa tokko caalaa gooftaan baay’een jiraachun hin danda’amu. Rabbiin jalla wa’alaa ni jedha:
“Osoo isaan lamaan keessa Rabbiin ala gabbaramtoonni biroo jiraatanii, silaa isaan lamaanu ni baduu turan. Rabbiin Gooftaa Arshii ta’ee wanta isaan jedhan irraa qulqullaa’e.” Suuratu Al-Anbiyah 21:22
Kana jechuun osoo samii fi dachii keessatti Rabbiin ala gooftoleen gabbaraman jiraatanii, silaa isaan lamaan ni badu turan. Sababni isaas, osoo gooftoleen gabbaraman baay’een jiraatanii, “silaa gabbaramaan hundi waan uume fudhatee deema. Gariin isaanii garii irratti olta’uu turan.” (Suuratu al-Mu’minuun 23:91) Osoo gooftoleen baay’een jiraatanii, silaa gooftaan hundi wanta uumeen addatti baha, ni fudhata. Ammas gabbarrin hundii isaaf akka ta’uu barbaada. Ergasii isaan jidduutti lolli ni uumama. Isaan jidduutti lolli yoo uumame, gariin garii irratti olta’a. Yeroo garii kuni ol’aantummaa argata, yeroo biraa immoo suni ol’aantummaa argata. Akkuma beekkamu, kan ol’aanaa ta’ee gabbaramaan tokkichi isa ta’a. Kan gadi aanee immoo gabbaramaa ta’uun isaaf hin malu.
Mee amma ilaali, gara imalaa baanee Zeydi fi Umarin amiira (hogganaa) akka ta’an osoo muudne maaltu ta’aa? Yookiin immoo biyya tokko keessatti mummicha ministeera lama osoo muudne maaltu ta’aa? Dhugumatti, jeequmsi ni uumama. Gooftoleen gabbaraman baay’achuun gonkumaa hin danda’amu. Osoo baay’atanii silaa addunyaan guutuun ni baddi. Kanaafi ni jedhe, “Gabbaramaa Tokkicha malee haqaan gabbaramaan biraa hin jiru.”[4]
“Yoo waan jedhan kanarraa hin dhoorgamin, dhugumatti isaan irraa warra kafaran adabbii laalessaatu tuqa.” Kiristaanonni Iyyasuus Gooftaadha, Rabbiin sadaffaa sadeeniti ykn sillaase jechuu yoo hin dhiisin Aakhiratti adabbii garmalee cimaa ta’etu isaan qunnama. Garuu dubbi fokkuu kana yoo dhiisanii gara Rabbii deebi’an, Inni isaaniif araaramuun adabbii jalaa nagaha isaan baasa. Akkana jechuun isaan affeera:
“Sila gara Rabbii deebi’anii araarama Isa hin kadhatanii? Rabbiin Araaramaa Rahmata godhaadha.” Suuratu al-Maa’ida 5:74
Guduunfaa
☝Al-Ahad-Tokkicha, Al-Waahid-Tokko.
☝Maqaaleen lamaan kunniin Rabbiin gara hundaan Tokkicha akka ta’e ibsu. Rabbiin zaata Isaatin tokkicha. Wanti Zaata Isaa fakkaatu tokkollee hin jiru. Ammas, Sifaata Isaatiin Tokkicha, sifaanni (amaloonni) Isaa amaloota uumamtotaatin wal hin fakkaatan. Wantoota hundaa kan beeku, arguu, dhagahuu, Rabbii Tokkicha. Akkaataan wantoota hundaa itti beeku, arguu fi dhagahuu, akkaata uumamtoonni itti beekan, dhagahanii fi argan irraa garagara. Sababni isaas, amaloonni Isaa amalootaa uumamtootatin wal hin fakkaatan. Inni Tokkicha amaloota gugguutu addaa qabuudha.
☝Rabbiin subhaanahu Tokkicha fakkaataa hin qabne waan ta’eef wanta sammuu namaa keessa qaxxaamurun gonkumaa wal hin fakkaatu.
☝Rabbiin subhaanahu Tokkicha wantoota hundaa adda Isaa uumu, soorata namaaf kennu, rooba roobsun biqiltoota biqilchu erga ta’e, namoonni Isa qofa gabbaru qabu.
☝Osoo Rabbiin waliin gooftaan biraa jiraate, silaa dachii fi samiin diddigamuun ni baduu turan. Garuu Gooftaan Tokkicha waan ta’eef samii fi dachiin tartiiba isaanii qabatanii kan dhaabbataniidha. Urjileen, aduun, jiiyni fi pilaanetonni sarara (orbiiti) isaanii irraa osoo hin dabin tartiibaa fi sirnaan deemu. Osoo gooftaan lama ykn sanii ol ta’e silaa tartiibni kuni hin jiruu ture. Sababni isaas, gooftaan hundi wanta uumee fudhate addattin baha. Hundi isaanitu ol’aantummaa argachuuf wal lolu turan. Ergasii tartiibni fi sirnii dachii fi samii diddigamee bada.
Kitaabban wabii:
[1] In The Company of God fuula-179, Salman Awda, Walillahi asmaa’ul Husnaa fad’uuhu bihaa– lakk.3,4; AbdulAziz bin Naasir Jaliil
[2] Fiqhu al-Asmaa’il Husnaa-107, Abdurazzaaq Badri
[3] Madda olii-fuula 108-110
[4]Tafsiirul Qur’aanil kariim Suuratu al-maa’ida 2/206, Muhammad bin Saalih Useymiin
Walillahi asmaa’ul Husnaa fad’uuhu bihaa– lakk.3,4; AbdulAziz bin Naasir Jaliil


text:
Addunyaan akka lamatti bara lakkahatti: Akka henna Girigooriyaa fi akka henna Juuliyaan.Dhaloota Yessoo kiristoollee akkuma kana gama lamatti ulfeessan.
Kiristaanii Yukreen,Jioorjiaa , Serbiyaa,Itoophiyaa fi biyya akka akkaa jirullee guyyaa kana waliin ulfeeffata.
Warrii Yukreeyin magalaa Odeessaa garba Gurraacha jala qubatu,warra aadaa tana jabeeffachuutti jiru keessaa tokko.Kirisaatnii hedduun guyyaa akkanaa kana lafa dhaloota Yessoo Kiristoo, Beeteliheemitti ulfeeffata.
Wal dhabii Israahelii fi Paalistaayin ka baruma baraan hammaachaa dhufu ammoo aka namii hedduun Beetelheem hin dhufne tolche.
Taatullee akka warra tanaa jedhee Paalestaayinii dhufe jedhutit namii tanaa jedhee ulfeeffachuu hin dhiisne.
"Durii nama hedduutti fulaa Yessoo Kiristoon itti dhalatetti dhufa.Amma dhufuu baatullee tanaan jedhani hin haftu.”
Kiristaanii Serbiyaa teessoo mootummaa isaanii Belgireeditti walti dhufee akkuma aadaa isaa mana amanti kiristaanaa Saavaa duratit ibidda goolee meexxii bobeessee jala bultii dhaloota Yessoo Kiristoo ulfeeffate.
Itti gaafatamaan amantii Kaatolikii Roomaa Pope Firaansisi ammoo kiristaana Vaatikaan naannoo St.Piiter duratti walti dhufee ergaa gammachuu dabarse
"Hardha hariyummaa kiristaan gama Bahaa waliin dhaloota goofataa ulfeeffanna nagaa fi jaalala isanii hawwa.”
Kiristaanii akkuma aadaa isaatti dhaloota Yessoo Kiristoo ulfeeffata.