text:
Labsii Lakkoobsa 65/1995 ka magaalota Mootummaa Naannoo Oromiyaa Hundeessuuf bara 2003 bahee ture irra-deebiin Fooyyessuuf Labsii dhiheenya Mootummaan Oromiyaa baase ilaachisun, ka Dirree Dimookiraasii irratti marii geggeessan, Prezidaantiin Mana-murtii Walii-galaa duraanii, Obbo Tashaalee Abarraa fi xiinxalaan siyaasaa, Obbo Jawaar Mohammed, labsiin haaraan kun fedhii siyaasaa kan eenyummaa , aadaa fi lafa uummata Oromoo irratti dhiibbaa qabu irraa madde, jedhu.
Dhimmi master plaanii magaalaa Finfinnee otuu irratti mari’atamiinii fi furmaata tokko hin argatiin dhimma magaalaalee Oromiyaa fiduun, magaalaalee naannoo Oromiyaatti cehanii labsii kana baasuun, isa karaa master pilaanichaa gochuun isaan danqee ture, harka biraatiin magaalaalee naannoo Finfinnee jiran, Finfinneetti dabaluuf yokaan magaalaalee Oromiyaa magaalaalee ka biroo Oromiyaa keessa hin jirre waliin waitti-makuuf ka dursee haala miijessu, shakkii jedhu uumuu isaa, ka dubbatan, xiinxalaan siyaasaa Jawaar Mohammed, keessumaa “jiraattonni magaalaa tokko haga maqaa magaalaa keessa jiraatanii jijjiruutti illee mirga qaban” ka jedhuu fi jechawwan shakkisiisoon labsicha haarawa keessatti barreessaman mirgaa fi dantaa Oromiyaa fi Oromoon magaalaalee isaa irratti qabu gaaffii keessa galchu.
Seerichi, dhuguma kana gochuutti fuuleffatee ka ba’e taanaan, daangaa heeraan Oromiyaadhaaf kenname ka faallessu waan ta’eef Mana-maree Federeeshiniin xiinxalamee haqamuu qaba, ka jedhan immoo, Obbo Tashaalee Abarraa ti.


c: text/html

text:
Firaans haleellaa qilleensarraan lammilee Maali inagaa ajjeesuu qorannoon UN hime
Haleellaa qilleensarraa loltoonni Firaans rawwataniin Amajjii darbe namoonni nagaa 19 fi hidhattoonni sadi osoo cidharra jiranii ajjeefamuu gabaasni UN hime.
Ministeerri Ittisaa Firaans haleellaa Amajjii 3 raawwatame "garee shororkeessitoota hidhatan" irratti kan raawwatame jechuun waan UN jedhu haale.
Firaans Maalii dabalatee naannawa Saahel keessaa loltoota hidhattoota al-Qaa'edaa fi 'Islamic State' waliin hariiroo qaban loluuf garas ergaman 5.100 qabdi.
Un qorannoo kan gaggeesse erga jiraattonni ganda Boowunti kan jiddugaleessa Maalii keessa jiraatan helikooptarri Firaans namoota nagaa cidharra turanirratti dhukaasuun lammilee nagaa ajjeessuu gabaasanin booda ture.
Qorannoon gaggeeffame akka mul'isetti cidhi akka turee fi "bakka haleellaan itti raawwate kana namoonni nagaa 100 turan" jedha gabaasi AFP kan qorannoo UN waabeffate.
Namoonni hidhatan shan kan garee jihaadiistii al-Qaa'edaa waliin hariiroo qabu jedhamanii yaadamanis cidha kanarratti hirmaachaa akka turan hima gabaasi kun.
"Namoonni haleellaa kanaan miidhaman irra hedduun isaanii namoota nagaa seera idil-addunyaatiin eegumsi godhamuufi maludha" jedhe gabaasi UN.
"Haleellaa kun naamusa loltummaa ilaalchisee yaaddoo guddaa kan kaasudhas" jedheera.
Ministeerri Ittisaa Firaans ibsa baaseen tooftaa qorattoonni UN wayita qorannoo kana gaggeessan fayyadaman hanqinaalee akka qabu hime.
Ministeerichi haleellaan kun "garee shororkeessitootaa hidhatan" irratti kan fuulleffate ta'uu cimsee mirkaneessa jedha ibsi kun.
Qorannoo kana kan gaggeesse damee mirgoota namoomaa ergama UN kan Maalii jiruuti jedha gabaasi Rooyitars.
Gareen qorannicha gaggeesse suuraawwan saatalaayitii xiinxaleera, naannoo haleellaan itti raawwatame daawwachuunis namoota 400 oliif af-gaaffii godheera.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Yeroo wal-waraansaa fi sababaa sanaan buqq’insaa fi godaansa uumamu keessatti miidhaan dhaqqabu kan qaamaa qofa miti. Dhimma kana irratti kan Jaallanneen Finfinnee irraa dubbiste hayyuun dhimma fayyaa xiin-sammuu Dr. Dirribaa Waaqjiraa, miidhaalee yeroo akkasii uumaman guguddoo keessaa tokko miidhaa yokaan dhukkubbii sammuu tahuu dubbatan.Yeroo akkanaatti kan irra-caalaa miidhamu dubartootaa fi ijoollee akka tahes hubachiisanii, dhibeen kun akka xiyyeeffannaa argachuu qabu eeran.
Yeroo Waraansaa fi Buqqaatii Miidhaalee Dhaqqaban Keessaa Dhibeen Sammuu Xiyyeeffannaa Argachuu Qaba, Jedhu Hayyuun Xinsammuu Tokko
- Jallannee Gammadaa


text:
Epicenter
epicenter yokan epicentre (kan Afaan Greek durii irra dhufee) bakka fulla lafa irratti argamu kan focus, bakka chocho'i lafa yokan tokka'i bira gubbatti argamu dha. Epicenteriin hypocenter olii fulla lafa irratti kan argamu yoo ta'u, hypocenteriin immo bakka energyiin lafa jalla itti gadhifame dha. Seismic waven bakka hypocenter jedhamu kana irra nana'a ba'a. Gaddifammu seismic kuniin qarqara lafa gamma birra epicenter lafat kan ta'u yoo ta'u kunis waan fesashin outer core waan transverse yokan shear waves (S-waves) waan xuxee, longitudinal yokan compressional (P-waves immo waan refract godhuuf.
Ergaa Chocho'i lafa ademsifame bodda, geologistotni epicenter bekkuf seismogram ilalanni bekku. Kunii immo yerro hunda seismograph bakka sadiit argamu barbada.


text:
Bu’ura Umama qabeenya kan ta’aan Gaboota Qinxaaboo fi tajaajila, Sadarkaa Ogummaan haayyuu ta’uun ni murtaa’uu, gabaa gurmaa’ee keessattii Omishtonnii jiran Baasiwwan Omisha madaallii dhaan muxannoo tilmaama isaanii ni guddisuu. Ittiifayadamtonnii madaalummaan dhiheessa Qinxaaboo gatii tilmaamameefiin ni durfamuu. sochiiwwan gabaa osoo Addaan hin kutamiin raawataman sadarkaa Amanuuf ulfaatuun Gahuumsaan kan hojatani dha. Bittaaf gurgurtaan Qinxaaboolee Baay’een kan keessattii Adeemsifamuu Walittii hidhinsa Gabaa Walxaxaa iddoo jiruttii wanii mirkaneessinee bioroon Qinxaaboolee namonnii bitan fi gurguran Baay’ina isaanii fi gatii xumura isaanii tilmaamuu kan danda’uu moodeela ni jiraa kan jadhuu gonkuma hin fudha.
Sirrii dha gahumii Gabaan Lakk Hirmaattoota dabaluu, Ragaa Gutuu ta’ee, Beekumsa Dinagdee YKN bifa isaan baay’ee Addaa kan ta’ee haayummaa gabaa kan barbaaduu mitii, ka’umsa irraa yoo ilaalluu namoonnii gabaa keessattii kan Adeemsifamuu hojii daldalaa yoo ilaalluu namonnii gabaa keessattii hojii daldalaa hojachaa kan turan yaroo dheeraan dura haala gabaa kan qoratuu Ikonomistii tokkoo illee iddoo hin jirreettii turee. wanti isin barbaachisuu, Hojii daldala keessanittii Hojii baay’ee YKN Maallaqa Xiqqoo umaa yaroo jirtanittii Hojii keessan foyeessuuf carraa qabaacuu keessan beekuu dha.midhaginnii gabaa’onnii Qinxaaboo fi Tajaajila baay’atuu dha. Filannowwaan Galmaa, dandeettii Ogummaa ilma namaa, beekumsa, Qabeenya Umamaa fi baay’ummaa Qileensaa.
Bilisummaa jijjirraa iddoo hin jirreettii baay’ummaan Hiyyummaa mul’isaa. namnii tokkoo ogummaa tokkoon beekumsa olaanaa keennamuufillee YKNqabeenyaa bifa tokkoo haaramee hin dhumnee qabaatuus daldala malee gonkuma badhaadhuu hin danda’uu. hundi keenyaa karaa gabaa blisaatiin wantoota hin beekneen, xiyeeffannaa hin keennineen Ykn namoota walhinbeeknee irrattii kan hunddoofnee dha. kun beekumsa dha. gabaan yoo jiraachuu baatee Hiyeessaa meeshaalee fi beekumsa ni taanaa. Jiruun keenyaas kan gadadoo ni ta’aa. nitiis garaa Jabaattoota ni taanaa.
Gabaawwan waligaltee seeraa jijjirraa Dinagdee fi walittii dhufeenya haawasaummaa ni barbaaduu, kana waggaa 250 dura Deevid Hiyuum kan ibsee caalaa gaarii godhee kan ibsee hin jiruu, akka ibsa deevid Hiyumiittii seeroota umama sadii ni jiruu, isaaniis Mirga Abbaa qabeenyummaa, waligalteen dabarsuu fi waligalteewwan (seeroota) raawatamaa gochuu dha. kanneen kuni gaboota YKN Badhaadhina umuu kan danda’aan bu’ura sirna mummee dhaa.
Seeroota Umamaa Hiyyuum Ajaja Oritii Duraan irraa ni madduu, hin haatiin, qabeenya olaa kee hin haawwiin, dharaan hin ragiin kan jadhan irraa kan maddee dha. Taphnii”haanna” Qabeenya nama biraa saamuu hordofsisaa, Abdii badhaadhina guddisuu ni dukkaneessaa, qabeenya ambaa haawwuun Goocha Qabeenya nama biro dirqisisuun qoddachuuf nama afeeraa. kun immoo Omisha Omishuuf feedhii qabnuu balaa keessattii galchaa. Dharaan raguun kabaja haawaasaa ni busaa. Amanamummaa bulchinsaa, Amanamummaa Invastaroota, karoora yaroo dheeraa fi jijjirraa dhunfaa yaroo dheeraa gadii ni busaa. kun immoo ibsoota namooma irra caalaa ni xureessaa.
Guddinnii Dinagdeen Olaantummaa seeraatiin fi Mirgoota Abbaa qabeenyummaa dhunfaatiin Sirna siyaasaa gabaa Blisaa waliin kan walittii hidhamee dha. biyyoota Dinagdeen isaanii Ajaja jidduu galeessaa Cimaa ta’ee jalattii turan yaroo ilaalluu iddowwaan kanneenii keessattii hunda Qinxaabuu haala barbaadamuun dhiheessuu akka hin dandeenyee fi akkasumas hir’ina Nyaataa bu’ura olaanaa qabaachuu isaanii dhugaa adunyaan galmeessee qabatee dha. ta’uus Chaayinaa irraa haanga niiwzlaandi fi Ayarlaand gahuuttii Tarkaanfii Motummoonnii Dinagdee Blisa umuuf fudhatan Namoota baay’eef Fakeenya ni ta’aa. Biyyoonnii kun namoonnii Dinagdeeofii isaanii foyeessuuf akka ciman haayamuun qofa Guddina dinagdee mul’atuu fiduu danda’uu isaanii qabatamaan Aragrsisanii jruofii isaanii foyeessuuf akka ciman haayamuun qofa Guddina dinagdee mul’atuu fiduu danda’uu isaanii qabatamaan Aragrsisanii jiruu.


text:
Biqiltoonni maaliif ifaa aduutiin hin miidhamne?
Lubbu qabeeyyii dachii tanarra jiraniif biqiltootni haalaan barbaachisoodha. Dubbii tana haalaan hubachuudhaaf dura gaafii gaafatuu qabnutu jira. Ilma namaatiif wanti haalaan barbaachisaan maali? Gaafii tanaaf namuu Oksijiiniin, bishaanii fi Nyaatni waan ilmi namaa haalaan barbaaduu jedhee deebisa. Akkas taatu ‘kanniin hunda eessaa arganna?’ jennee gaafii lammataa gaafatuu qabna. Kanaaf deebisaan argannu ammoo biqiltoota kan jedhuudha. Biqiltoonni wantoota kanniin sadan walitti qabachuudhaan sadarkaa duraa irratti argamu. Waan Jireenya ilma namaatiif barbaachisu hunda walqixa of keessatti qabachuudhaan wanti akka biqiltoota magariisaa dachii tanarra hin jiru. Gama nyaataatiin qofa osoo hin tahin, madaala uumama dachii tanaa eeguu keessatti, haala qilleensaa tolchuu fi baqqaana qilleensaa toohachuu keessatti biqiltootni, keessattuu warri baala magariisa qaban adda dureedha. Walumaa galatti madaala hawaa tanaa walqixxeessuu keessatti faaydaan biqiltootaa laafaa miti. Barruu tanaan ajaa’iba biqiltoota keessatti argamurraa tokko ilaalla.
Akkuma nuti hundi beeknu jireenya lubbu-qabeeyyiitiif anniisaan haalaan barbaachisaadha. Anniisaan kun ammoo aduu Rabbi uumee hawaa keessa kaaye irraa argama. Ilmi namaatis tahee bineensonni biroo, ifaa aduu irraa argatan qajeelatti gara anniisaa jijjiiruu hin danda’an. Haalli uumama isaanii kanaaf mijjaawaa miti. Aduun itti hammaannaan bakka jalaa itti gaaddisa argatan barbaadu. Kanaafuu anniisaa silaa isaan barbaachisu haala barbaadamuun hin argatan. Biqiltoonni sirna addaa ifa aduu gara anniisaa ittiin jijjiiran qabu. Guyyaa guutuu aduu keessa oolanis wanti isaan miidhu hin jiru. Sirna addaa kan Rabbi isaanii uumetti fayyadamnii ifaa gara anniisaatti jijjiiru. Kanaafuu anniisaan ilmi namaa barbaadu karaa biqiltootaatiin ilma namaa dhaqqaba jechuudha. Wayta shaayii dhugnuu fi wayta daabboo murannuu, karaa biraatiin anniisaa aduu jireenya keenyaaf barbaachisu gara qaama keenyaa dabarsaa jirra. Biqiltoonni sirna aduu jireenya keenyaaf barbaachisu bifa addaatiin qaama isaanii keessatti nuuf kuusanii nuun gahu.
Biqiltoonni aduu fi soorata iddoo biraa irraa argatan fayyadamuun lubbuu isaanii tursiifatuun cinatti, waan argatan san bifa addaatiin jijjiiruunis qaama isaanii keessatti kuusu. Seeliin addaa Rabbi isaan badhaase, uumamalee biroo kanneen akka ilma namaatiifis faaydaa guddaa kennaa jira. Biqiltoonni Seelii kanatti fayyadamuun, anniisaa aduurraa argatan jijjiiruudhaan anniisaa ilmi namaa fi bineensonni biroo barbaadan qaama isaanii keesatti kuusu. Sirni anniisaa aduurraa argatan kana gara anniisaa bineensotaan barbaadamutti ittiin jijjiiran kun afaan saayinsiitiin ‘Fotosintesiis’ jedhama.
Warshaan xiqqaan uumamaa kan Fotosinteesis jedhamu kun baala biqiltootaa keessatti argama. Sirni geejjibaa bifa addaatiin tolfamee albuuda fi bishaan olii gad deddeebisu ammoo damee, jirmaa fi hidda keessatti argama. Sirni hundi walitti hidhataadha. Inni tokko keessaa miidhamnaan kan biraa seeraan dalagaa isaa raawwatuu hin danda’u. Mee fakkeenyaaf biqiltuun tokko sirna geejjibaa hin qabu haa jennu. Biqiltuun kun sirna fotosintesis raawwatuun itti ulfaata. Sababni isaa; ujummoon bishaan lafaa xuuxee fidu waan addaan citeef ifaa aduu argate gara anniisaa aduutti jijjiiruu hin danda’u. Biqiltuun kun baala isaa irratti soorata oomishuu danda’a. Haa tahu malee sirni geejjibaa waan addaan citee jiruuf soorata gara jirmaa fi hiddaa geessuun itti ulfaata. Kanaafuu biqiltoonni gariin osoo baala bareedaa fi gaarii qaban dhaabbachuu dadhabanii lafa dhahu. Eega lafa dhahanii booda baalli isaanii du’a.
Addunyaa tanarra gosa biqiltootaa kuma 500 oltu jira. Gosti hundi sanyiiwwan kumaatamaan laakkawaman qaba. Biqiltootnni hagana baay’atan kunniin hundi sirna mataa isaanii qabu. Hunduu kara isaaniif adda taheen sirna fotosintesis kana raawwatu. Sirni ajaa’ibaa Rabbiin isaanii kenname kun gad fageenyaan yoo qoranne, mu’jizaa fi guddina Rabbii keessatti arguu dandeenya. Sirni wal hormaataa, sirni ittisa qaamaa, bifti, dizaayiniin, guddinni fi haalli biqiltoota hagana baay’atanii kan hundaatuu garaagarummaa qaba. Wanti biqiltoota hunda wal fakkeeysu qaamota ijoo; baala, jirmaa fi hidda qabaatuudha. Wanti isaan raawwatanis wal fakkaata. Haa tahu malee karaan isaan ittiin raawwatan garaagarummaa qaba. Biyyee wal fakkaataa, bishaan wal fakkaataa, ifaa fii oowwa aduu wal fakkaataa argataa firii garagaraa ilma namaatii fi uumama biraatii kennu. SUBHAANALLAAH!
Saayinsiin ammayyaa sirna biqiltootaa kana “Irreducible complexity” ykn “walxaxa waa keessaa hir’achuun hin malle” jedhee waama. Biqiltoota keessaa qaamni barbaachisaa hin jedhamne hin jiru. Wanti tokko keessaa hir’annaan sirna fotosintesis raawwachuun itti ulfaata. Sirna kana warrummaan saayinsii deebi’ee waan ‘akka tasaa’ jedhee nu amansiisuu kajeela. Gaasiiwwan hawaa kana keessa jiran keessaa biqituun akka tasaa kaarbondaayoksaayidii fudhatee akka tasaa oksijiinii gad nuu baase jedhu. Albuuda lafa jala jiru keessaa bifa bishaaniitiin isa barbaachisaa tahe filatee akka tasaa gara baalaa dabarse nuun jedhan. Garuu warri saayinsii kun gaafii bu’uuraa takka osoo gaafanneetii deebisaa hin qaban. Fakkeenyaaf qamadii, xaafii fi garbuu ooyruu tokkotti osoo facaasnee; qamadiinis xaafiinis garbuunis akkuma duraa sanitti bifaa fi boca osoo hin jijjiirin lakkoofsaan heddummaatanii bahu. Kun sirna Rabbiin isaanii uume malee waan akka tasaa mudatee miti. Sadanuu biyyee tokko, bishaan tokko fi aduu takka argatu. Gaafa dachiin tun uumamterraa kaasee, gaafa qotee bulaan waa facaasuu jalqaberraa kaasee, akka tasaa namni qamadii facaasee burtukaan guurate hin argamne. Takkaa wanti akkanaa mudate namni jedhee seenaa afoolaa keessatti nuu himes hin jiru. Jarri garuu afoola ammayyaatiin nu amansiisuu barbaadu.
Warri saayinsii akka tasaa wanti hin taane akka hin jirre waan beekaniif, Aappilii fi maangoo walitti diqaalomsuun sanyii biraa uumuuf tattaafataa jiru. Akkaa tasaatti yoo ka amananii silaa sanyii lamaan lafatti naqanii kan biraa eeguu qabu ture. Garuu isaan laabraatorii keessatti uumuuf tattaafataa jiru. Isaanummaan deebisanii tiyoorii isaanii faallessu.
Sirni biqiltoota hundaa bifa addaatiin kan karoorfamee fi qindeeffameedha. Kun ammoo qaamni beekumsaa fi dandeettiin isaa dorgomaa hin qabne akka jiru akka amannu nu taasisa. Inni Abbaa beekumsa hundaati, Inni mootii waa hundaati. Dandeettii ogummaa isaa uumamaalee bifa ajaa’ibaatiin uumaman keessatti nutti mul’isa. Inni ALLAAH.
Rabbi waa’ee isaa akkanatti nuu ibsa;
Rabbiin kan samii dachii uume. Inni jaartii hin qabu, akkamitti ilmoo qabaata? Inni waan hunda uume. Inni kan waan hunda beeku. Inni ALLAAH Rabbii keessan. Kan Isa malee Rabbiin biraa hin jirre. Kan waan argame hunda uume. Isuma gabbaraa. Isaatu waa hundarratti wakiila (isaatu wahayyuu tiysa). (Suuratul An’aam aayaa 101-102)


text:
Iccitii Oromoo fi lakkoofsa shan gidduu jiru! ■1) Gadaan shani: A) Birmajii B) Bultuma C)…
Seenaa
-
-
Dhaloota Qubee, Dhaloota Sodaa cabse Goonni umrii hin qabu,Du’ullee itti hin gaabbu,Seenaa dheeraa jiraata,Ummata isaan…
-
-
-
-
NAN GAABBE Hiikkaa Sirba Haaraya Haacaaluu Hundeessaa! Albama Haaraya Haacaaluu Hundeessaa “Maal Mallisaa” jedhu keessaa…
-
-
Gatiin namaa meeqa? Ilmatu abbaa isaatiin, “gatiin jireenyaa meeqa abbaa?” jedhee gaafata. Abbaanis dubbiidhaan osoo…
-
MUUSSAA SULXII MUHAAMMAD (BSc, MPH) Bakkalcha baha Oromiyaa, beekaa jaarraaa kanaa; Beekumsi siin ifaa, qaroomni…


text:
Gabaasa Qeerroo Mudde,5,2015 Aliiboo
Mudde 5,2015 Godina Wallaggaa Horroo Guduruu Goototni barattootni Oromoo Aanaa Jaardagaa Jaartee M/B Aliiboo Sadarkaa 1ffaa, 2ffaa fi Qopha’ina fi Uummata Oromoo Magaalaa Aliiboo kan hirmachise Warraaqsii FDG , Mormiin Master pilaanii Finfinnee fi Labsii Magaalota Oromiyaa Warraaqsii jabaatee itti fufe.
Gootottni dargaggootni barattootni Oromoo M/B sadarkaa 1ffaa,2ffaa fi qopha’inaa Aliiboo Gaaffii mirga abbaa biyyummaa fi bilisummaa uummata
Oromoo fi Mormii karooraa badii balleessii uummata Oromoo fi Dachee Oromiyaa kan ta’ee Master Pilaaniin Finfinnee fi Labsiin Magaalota
Oromiyaa caffeen Oromiyaa wayyaaneen Labsame guutummaatti haqamuu qaba jechuun dhaadannoo guddaa Magaalaa Aliiboo keessatti dhageesisuun uummata Baadiyaa kan dammaqfatan goototni barattootni Oromoo warraaqsaa FDG jabeessuun itti fufan. Mootummaan abbaa Irree
Waayyaanee humna waraana isaa poolisii federaalaa fi Kora bittinneessa jedhamu Godina Horroo Guduruu irra gubsiisee jiru uummata karaa nagaa hiriira ba’ee jiru irratti bobbaasuu sochii karaa nagaa gaggeeffamaa jiru irraatti dhukaasaa banuun uummata gooluutti gadi ta’ee jira.
Warraaqsaa gaggeeffamaa jiru kanaan ilmaan Oromoo 4 humna poolisii Fedraalaa fi Kora bittuinneessaa rukuttaa ulee sibiilaan rukutamanii haalaan kan madaa’anii haala rakkisaa keessatti argama ta’uu fi barattootni hedduun waraana Wayyaaneen qabamanii hidhamuun ibsamera.
Kana malees gaafa Mudde 4,2015 Godina Horroo Guduruu Wallaggaatti Aanaa Jimmaa Raaree M/B Wayyuu 2ffaa fi Qopha’ina Uummata Oromoo Jaarsolii Biyyaa Qabachuun Bulchiinsa Aanaa Jimmaa Raareetti Gaaffii Isaanii Dhiyeeffachuun Sagalee isaanii dhageesifachuu Egaalan. Deebii Gaaffii isaaniif Wiixata dhufutti deebiif beellamni waan qabameef, Wiixatatti Aanaa Jimmaa Raaree Magaalaa Waayyuu keessatti Goototni Barattootni Mana Barumsaa Wayyuu fi Uummatni Oromoo Jaarsooliin Biyyaa utuu hin hafiin deebii gaaffii Mirga Abbaa Biyyummaa fi Mormii karoora Master Pilaanii Finfinnee fi Labsii Magaalota Oromiyaaf godhame fi yeroo amma kanatti duguuginsa sanyii ilmaan Oromoo irratti Mootummaan Wayyaanee gaggeessa jiruuf Mootummaan kun itti gaafatamuu qaba jechuun waan gaafataniif Deebii keessan Wiixata isiniif kennina jechuun Beellamni qabame jiraachuu fi Humni waraanaa fi poolisiin Federaalaa Magaalaa Waayyuutti guuramaa jiraachuu maddeen keenya gabaasan.


text:
Mootummaan Itiyoophiyaa fi Addi Bilisummaa Uummata Tigraay (ABUT) dhuma torban dabree irra situ walitti bu’iinsa hammeesse jechuun wal komachuu itti fufanii jiru.Angawaa gameessi ABUT kindeeyaa Gabra Hiwoot mootummaan Itiyoophiyaa naanoo sivioonni jiraataan kan Tigraay keessaa Bombiin haleelaa jechuun himatan.
Xayyaara nam-maleeyiin naannaa Hospitaala Maqalee fi hospitaala fistullaa kaatriin Hamliin jedhamu haleelee jechuun Obbo Kindayaan Twitarii ofii irratti sambata dabree barreessan.
Mootummaan Itiyoophiyaa humnii qilleensa biyyatti maadheelee waraanaa irratti qofa qiyyaafata jechuun himata wal fakkaataa ammaan dura dhiyaatan haaluun ni yaadatama. ABUT Hojii seeraan alaa hojjachaa ituu jiruu kana jechuun, iyya marsaa biraa kan gargaarsaaf dhiyeesuuf jiruuf qophii ta’u dha jedhan ibsii mootummaan baase.
Dubbii himaan ABUT Geetaachoo Raddaa Ertraan waraana ishee keessee turte deebistee waamaa jirti jechuun himatan.
Ministriin odeeffannoo kan Ertraa himata Obbo Geetaachoo kana haaluun oduun kun suuraa bara 2018 yeroo daangaan Ertraa fi Itiyoophiyaa baname kaafameen deggeramee oduu sobaa dhiyaate jechuun Twitarii irratti deebii kennan.
Gama kaaniin himata gamtaa Awuroopaa dhiyeesse kan Ertraan nagaa Itiyoophiyaa keessaaf danqaa taate jedhu, Ertraan mormitee jirti. Biraasals keessa kan jiru Embaasiin Ertraa kun himata hundee hin qabne ittiin jedhee jira. Gamtaan Awuroopaa akka waan ABUT midhameetti dhiyeessee jechuun qeeqe. Imaamata sirrii hin taanee akkasii, kan ABUT guddisanii agarsisuuf gaggeeffamu akkasiitu Itiyoophiyaa keessatti walitti bu’iinsii hammeessuuf dhimma ijoo ta’u isaa fudhachuun barbaachisaa dha jechuu Embaasiin Ertraa beeksisee jira jechuun Keneedii Abaatee Finfinnee irraa gabaasee jira.


text:
Rooba keessa dhukkee kaasuun wahi jirtii
Sabaaf kan if kanne lubbuusaa takkittii
Goonni dirree jiraa hin riphne manattii
Kunneen ‘facebook’ gubbaa olola afuuftii
Gurratti hin qicannu lola interneetii
Dubbii tana dhiisaa sossoo’aa qabsotti!
Goota numa garree goottan goota caalu
Kan duratti bahee diinasaa haleelu,
Oromummaa dhugaan kanneen lubbuu dhabe
Yoom deeraa keessaa afaaniin lallabee?
Jajjaboo sabaa gootoowwan Aanolee
Ilmaan Murti Guutoo kanneen guyyaa kalee
Dura dhaabbachuun warreen diinaan lole
Diina girgireeysan sodaaf garan-gallee
Gootummaa isaanii arra ni wallaallee?
Ka’aa wal kakaasaa qabsoon ‘facebook’ dharaa
Lubbuu teenya sabaaf kennuu nurra jiraa
Fakkeenya goradhu akka Waaqoof Jaarraa
Dhugaadhaan hoojjadhu dhiisi dubbii garaa.
Hanga yoom jiraanna jireenya gadadoo?
Onneedhan horadhe tan Haaji Aadam Saaddoo
Gootichan yaadadhee akka Taaddee Birruu
Yeroon teenya amma tokkummaan hiriirru!
Bosona Baaleetiif amnaaf karaa bu’ee
Gaara Mul’ataatti kutannoonin ka’ee
Ekeraa na yaame,tan Hundeef Elemoo
Kutaa kudha tokko yaa ilmaan Oromoo…
Maaliif callifna ree sossoo’aa yaa qomoo!
Hanga yoomi dhiiroo kijiba afuufuun?
Afaanuma duwwaa teenyee wal sossobuun?
An tiyyaa muradhee ka’aa haa sossoonuu
Biyya teenya Oromiyaa harkatti haa galfannuu!!
Biyya teenya Oromiyaa harkatti haa galfannuu!!
Check Also
SEENAA GABAABDUUNUUHOO MAHAMMAD GOOBANAA1952 – 2022Amajjii 19, 2022
Abbaa Urjii tiin: Ji’a Hagayyaa tan bara 1952-a, gaafa Mahammad Goobanaa ilmii barsiisuuf Dirree Dhawaa-rraa …


text:
“Aak..! Ja’an malee waan tufan, makmaakan malee waan himan..!” jachuun Oromoodha waa baayyee mul’isa. Aniis dubbii tiyya maakmaaksaan jalqabuun kiyya maakmaaksa isinii himuuf yookaa isin barsiisuuf miti. “Waatoo jala waatu jira.” ja’anii mitiiree? Waa malee manni hin aaru, aniis waa malee hin maakmaakne jechuu kiyya. Dhiifama! Dubbiitu naan bade malee Salaamtaas hin daganne; Ashamaa! harka fuune akkam jirtan? Isin haa gahu salaamanni kiyya ilmaan Oromoo hunda bakkuma jirtanitti. Ani yaada dhimma saba kootii kan amma amma sammuu koo keessa deddeebi’ee boqonnaa naaf waakkatu malee, nagayaan jira.
Dubbiin maakmaaksaan jalqabde tun eessaaf deemti jattanii xumura barruu tanaa irra gahuuf akii sardamuun keessan hin oolu. Garuu, dubbichi oduu qammante taatullee amma haareyatti waan finiinseetu jira. Inniis dhimma waggaa lama dura xuxxisaan isii dhagahamuun gurraaf qalbii ilmaan Oromoo mara keessa marmaaraa turte takkaatu qabatamaan dhoohee; guyyoota lameen dabre kana mata duree haasawaa taahuun, gurra ol galuu fi gad galu keessa wacaa turtee fi xiqqaa guddaan afaanii qabaachaa turee dha. Jechi san guyyaan gochatti jijjiiramee arginu yoom tahinna? Tan jattu namuu if gaafachaa tureeti, arra qabatamaan hojitti fassaramuun isaa hin oolle. Haalli isaa garii ajaa’ibsiisee, kaan gaddisiisee, hanga tokko gammachiisuus, aniis yaanni keessa kootti dhimmisee akkaan ilaalcha dhunfaa kootii isiniin gahuuf na dirqisiise. Dhimmichiis gara biyyaatti galuu ADO (Adda Dimokraatawaa Oromoo) ykn ODF ti. Mee aniis eessarraa jalqabee essatti akkaan goolabuuf na rakkisullee, waan sammuu kootti dhagayame walitti cunfeen, gabaabsee akka armaan gadiitti jabaa isiniin jechuuf yaale. Dubbisa gaarii.
Yeroo waa’ee ADO/ODF kaasanii haasawan waan baayy’eetu mataa kiyyaa keessa olii gad marmaaree, qalbii kootiis raasee, sammuu tiyya keessattiis gaaffii uumee na xaxa. San keessaa ijoon akka fakkeenyaatti:
- Gootowwan qaqqaaliin qabsoo bilisummaa Oromootii fi walabummaa Oromiyaatiif jecha lubbuu takkittii lagoon qabnen san laatanii wareegama qaalii bakka bu’ummaan hin argamne kafalaa turan san karaa kijibaa/ xurree sobaa/ irratti wareegamaanii laata? Kan ja’uu dha.
- inni biraa ammoo, namni waggaa meeqaaf Hayyu Duree ABO (Adda Bilisummaa Oromoo) tahee qabsoo tanaan deemaa ture akkamitti “Ani takkaa bilisummaa Oromiyaatti amaanee hin beeku ja’a?” Tan jattuu dha.
Gama biraatiin, kaleeysa yeroon OMN dhageeffadhu, Nama tokko kan garee Leencoo Lataa ykn ODF deegaruutuu, “Nuti reefka keenya biyyatti nu hin galchine, Nuti osoo lubbuun jirruu biyyatti galle.” ja’e. Safuu! Waan hedduu nama gaddisiisaati. Sababniis namni reefki isaanii biyyatti gale sooreeysa Jaarra Abbaa Gadaa fi Jen. Waaqoo Guutuu faa dha. Fuulli rabbii isaanitti haa tolu! Nama tahee kan biyya ifii jibbu hin jiru. Garuu, jeeyni adamoof bahe leencaaf arba hin baddinii, osoo simbirroollee hin adamsine manatti galuun akka kiyyaatti salphina. Salphina qofa moo?? Salphinni yoo wal caale ,salphina salphinaa oliiti.
Wanni baayy’ee/hedduu sammuu tiyya na rakkisaa jiru; nuti yeroo biyyaa jirru namni alaabaa ABO uffachuu miti namni ijaan yoo arkeehuu mootummaan gabroomfataan biyya cunqursaa jiru si ajjeessa. Amma garuu akkamiin alaabaa ABO fudhatanii biyyatti galan? Gaaffii natti tahe. Akkuma alaabaan biyya addunyaa hundaa hikkaa qabdu, alaabaan ABO tiis hiikkaa fi ergama if dandahe qabaachuun beekkamaa dha. Garii namaatiif alaabaan huccuu dha. Garuu, huccuun huccummaa isiitiin osoon taane, asxaa fi faajjii sabaa tahuun hiikkaa, akeeka, kaayyoo, galmaa fi kkf if keessatti hammatteeti kan moggaafamtu. Wanni faarfataniif, wanni ittiin dhaadataniif, wanni ittiin geeyraraniifiis kanumaafi. Gama kaaniin Alaabaan ABO Kaayyoon isiin jalqaba ganamaa baateef galmaa hin geenye. Galmaan gahiinsa akeeka kanaa milkeessuuf jecha, Jaallan qabsoo irratti wareegaman kan lakkoofsaan maqaa dhooynee hin xumurre hedduutu jira, hanga ammaatiis itti wareegamaas jiru. Duuba arra ODF eega kophatti miraaza baatee, meeshuma ABO ti dhimma baana jachuun kun nama hin dhiphisu jattanii yaa ambayyoo?? Ani akka mataa kiyyaatti ODF irraa rakkoo hin qabu. Haa tahuu malee alaabaa ABO qabatanii biyyatti galuun isaanii anaaf du’a.
Akkuma beekkamu, Kaayyoon ABO WALABUMMAA OROMIYAA, BILISUMMAA OROMOO FI BIRMADUMMAA DANGAATI. ODF Jechuun ammoo Oromiyaa Xooppiyyaa keessaati dimookraassummaan badhaate mirkaneessuu dha. Jecha biraatiin, dimookiraasii Xooppiyyaa keessatti barbaduudha! Waan hedduu wal faalleessati. Nama harree qoraanii fi harree daakuu wal keessa oofuu taate dubbiin. Mee isinuu dubbii tana gad laalaa kaa. Namni kaleessa akeeka ABO qabatee dhaabbicha hogganaa ture arra ammoo tan biraa uummatee, akeeka kaleessaa san dagatee hoggaa gartu “Namni akka fedhu dhabe akka hin feene taha.” nama hin jechisiisuuree?
Xumura irratti dhaamsiin ani Oromoota, sabboontootaa fi deeggartoota ABO /Adda bilisummaa Oromootif/ qabu yoo jiraate; hamilee hin caphiina. Qabsoo teenya itti fufuu qabna. Roga /karaa Hundaan, Rakkoo qabsoo teenya keessa jirtu qabsoon irra aanna. Sabboontootaa fi deeggartoonni ABO kanneen odeeffannoo gahaa hin qabne ololaan hamilee cabuu hin qabu. Qabsoon teenya itti fufuu qabdi. Gama keenyaan hayyootaa fi beeytoota Warreen qabsoo bilisummaa Oromootif Wareegamaan caalaa wanni beeynu ykn beekoomsi nuti addatti qabnu hin jiru. Addi Bilisummaa Oromoo nuuf jecha tattaafataa jira. Kanaaf, dhaaba kaayyoo jalqaba baheef, akeeka bu’ura irraa itti amanee sinqeeyfatee amnarra jiru, kan xurree dhugaa irraa osoo hin maqin qabatee deemu ABO cinaa dhaabbachuu qabna malee, akka muka qilleensi gamaagamana raasuutti ykn akka bishaan qorii irraatti garuma jallisanitti dhangala’uu hin qabnu. ODF biyyatti galuun qabsoo teenya of duubaa hin deebbisu. Kan duraani caalaa itti jabaachuu fi itti cichuu qabna. Isaaniin, ODF’niis “Carraa Gaarii” jechaa, Hamileen keenya jabaatee, daran qadiidee, qabsoon keenya finiinee itti fufuu qaba. Isaaniin mormuun sirrii miti. Itti dhiisa namuu wan fedhe haa godhuu. Kan dogoggore ykn saba isaatti daba hojjate seenaatu gaafata waan taheef. Wanni nuti godhuu fi if gaafachuu qabnu “Akka dhunfaatti, mataa keenyaan dirqama keenya bahaa jirraa?” kan ja’u tahuu qaba… Dhugaa jirtu hanga addaan baafannuu ammoo jerjeruu haa dhifnuu. Hundaafuu, ODF duriis dhaaba keenya wan hin tahiiniif maaliif itti rakkanna? Isaniis carraa isaanii haa yaalanii. Yoo siyaasaan carraa taate. Kabajamtoota dubbiftoota barruu tanaa, kun ilaalcha dhunfaa kootiiti. Ilaalcha Sirkannaan jachuu kiyya. Garuu yoon dogogore dhiifama isin gaafachaa, tokkummaan gaachanna! Irreen tokkummaa yeroo mara injifattuu dha. Kanaaf, tokkummaa oromoo jabeessaa jachaatiin ergaa koo goolaba.
=====”OROMIYAAN NI BILISOOMTI!!”=====
Galatoomaa!
Sirkannaan Ahmed.
Bitooteessa 21/2015.


text:
Harbuu fi Leemmana
Gaaf tokko Harbuun baay’ee guddaan tokko qilleensaan buqqifamee, laga tokko irratti kufe. Harbichi Leemmana gidduutti kufe. Harbuun leemmana gidduutti kufe kunis guddaa rifate. Leemmanni qilleensa jabaa sana irraa hafee dhaabata. Isaa boodas akkas jedhee gaaffii gaafate. “Isin warri sasalphoo fi dadhaboon kunniin, qilleensa akkas jabaatu sanaan attamitti akka caccabdanii hin hurraa’in haftantu na dinqaa jiraam isaaniin jedhe?” Isaanis deebisanii, “Ati qilleensaa wajjin wal-lolta ittiinis wal’ansoo qabda, kanaafuu hundeen buqqafamtee kufte. Nuyi immoo, faallaa keeti. Utuu qilleensi jabaan nu bira hin ga’in dafnee gara inni qilleensa’utti luuccofna. kanaafuu immoo hin cabin hafne” jedhanii deebii kennan.
Barnoota seenaa kana irraa argannu
- Jijjiramni yeroo jiraatu itti madaquu danda’uu fi haalaa wajjin of sirreessuu danda’uun barbaachisaa ta’a.
- Garaagarummaa tokkoon tokkoo keenyaa waliif dinqisiifachuu qabna sababiin isaa immoo dadhabbiin nuyi warra kaan irratti hubannu haala tokko tokko keessatti immoo jabina ta’uu danda’a waan ta’eef.
- Jabinni keenya inni cimaan dadhabbii keenya isa cimaa ta’uu danda’a.
- Yeroo tokko tokko humna nu caalee nuttii dhufuuf gadi- hin jennu taanaan balafasa caccabuu of irratti fiduu dandeenya.
- Eenyummaa keenya beekuun haala jiruu waliin osoo morminuu cabuu irraa hafnee yeroo haalli mijataan uumamuu akka itti fayyadamnuuf nu gargaara.
Gaaffiiwwan Marii
Gaaffiiwwan kana dubbisuun irratti haa yaadnu. Gaaffiiwwan marii kana irratti mari’achuudhaan eenyummaa keenya geggeessummaa keessatti attamitti akka itti dhimma baanu haa barannu.
- Yeroo jalqaba jecha “Jijjiirama” jedhu dhageesse maaltu sitti dhaga’amee ture? Ati caalaadhumatti harbicha moo yookiis leemmanicha kan fakkaattu taata?
- Jireenya kee keessatti yeroo itti jijjjiiramaan wal’aansoo wal qabaa turte ibsi. Maal akka sitti dhaga’amu si godhee ture?
- Yeroo jijjiiramaa wajjin adeemtu maaltu ta’a? kun akkamitti haala ati keessatti jijjiirama simattuun waliin morma?
- Gama eenyummaa harbuu yookiis leemmanaa isa kamtu kan isaan gargaare yookiis kan isaan danqe ta’ee sitti argame? Amala akkasii keessaa kan ati of keessaatti argitu ni jiraataa?
Hubadhu:
- Yaadni Harbuun akka jabinaatti fudhate akka inni kufu fi akka inni jabina warra kaaniis salphisee ilaalu isa godhe.
- Guddinnii fi jabinni Harbuu qilleensa bubbisu keessatti dadhabina ta’ee kufuu isaaf immoo sababii ta’e.
- Leemmanni gadi jedhee bubbee kuffisuu danda’u jala darbe. Harbuun garuu jabaatee dhaabbate akkuma amalawaan ittin mormeef hundeen buqqifamee kufe. Kanaafuu eenyummaan keenya yeroo hundumaa qabeenyaa nu fayyadu ta’uu kan danda’u yoo haala sirriin itti fayyadamne qofaadha.
Knanan dubisse iraa
Birra Ibsa


text:
Xaxee nu gaadi’ee utuu qabnuu kaayyoo
Hardha haalli yeroo nu fakkeessus laayyoo
Garuu laayyoo miti, nu saba jabaadha
Warra tumaa Gadaa adduunyaan nu beeku, ilmaan Oromoodha.
Sanyiin keenya hinbadne,warra badus miti
Dagaagnee adduunyaa warra dhaalu nuti.
Kakuu baduu hinqabnu,hinbadnu jarana
Nuti ilmaan Oromoo akkasitti amanna.
Dhufaatii keenyatu warra badu miti madda keenya beekna
Haala Oromummaan jiraatee as ga’e,seenaas quba qabna.
Erga hardha geenyee akkamittiin badnaa?
Hinbadnu ni jiraanna.
Rasaasni akka cabbii irratti harca’ee
Hiriiraa billaatiin mormi citee du’e
Jiraatti awwaalamee,fayyaan boolla bu’ee
Sukkuummaafi rirriittaa,hundumaa danda’ee
Maleessaa Oromoon kunuunfamee mitiim kan inni hardha ga’e.
Garuu nuti hinbadne hardhas baayi’eedhami
Lakkoofsuu nun fixu akka hurjii samii
Wal horree baayi’ennee guunna irra dachaanee
Akkamittiin badaa sanyii waaqi tolchee?
“Kitaaba weedduu seenaa” Ximqataa Kumarraa irraa kan fudhatame


text:
On Saturday, June1, 2013 Oromos in Winnipeg, Manitoba participated on 10Kr un for their hero Jaaraa Abbaa Gadaa. This is a yearly event Organized by …Read More »
Dr. Sheekh Mahammad Rashaad (Sheekha Yoomiyyuu hin irraanfatamne)
Wanni sabni ittiin beekkamu keessa tokko afaani. Kana hubachuun, diinni afaan Oromoo dhabamsiisuuf ijibbata gudda godhe. Ijibbaanni diinni godhaa ture, arra namatti mul’achuullee baatu yaroo …Read More »
Bilisummaa Bilisummaa Bilisummaa
Wabii jireenyaa gati namoomaa Bilisummaa ifttu ifttu ipsituu biyyayyuu Jaalatan khee haa carraaqu guyyuu Xurree sitti deemttu tarree irra dhaabbanna Kutaa tee xiqqoollee lubbuun jijjiirranna …Read More »
The 50th shame years of Africa Union celebration in Ireland
This week African Union (AU) celebrated its Golden Jubilee of what it calls the 50th years of achievement celebration under the headline of strengthening Pan-Africanism …Read More »
Sheekh Mahamd Rashaad Abdullee Rabbiin rahamata haa godhuuf nuufillee imaanaa sabrri jajjabuu nuuf haa khannu.
Ani Sh. Mahamd Rashaad akka khiyyatti akkaan isa laalutti khaznnaa Ilmmii Diinii dunyya, khaznnaa funuuna gurgguddaa, Deeraa ogooma waa heddu hanggan hin qabnnee. Library ulumaa’iin …Read More »
Innaa lillaahi wa innaa ilayhi Raaji’uun..
Du’a 3 aalimticha guddaa Haaji Zeeynuutiif jecha imimmaan keenyaahuu odoo hin qoorin Du’a sheekh Mohammed Rashaad lammada dhageenye.. Torbaan tokko keessatti Du’a Ulamaa gurguddoo lama …Read More »
We will be broadcasting the inaugural of Jaaraa Abba Gadaa foundation and memorial service live at
We will be broadcasting the inaugural of Jaaraa Abba Gadaa foundation and memorial service live at: http://ustre.am/YJoF – check it out! Date: Sunday May 26, …Read More »
Waggaa meeqa guutuu itti ifaajanii Afaan Oromootti qur’aana hiikanii Sagalee qulqulluun gurra nu buusani
Silaa addunyaan mana keenyaa mitii Manni dhugaa kan du’a boodaati Duuti waa hin haftu hundumatti dhufti Arra kunoo dhabne aalimticha muftii Namni gaariin du’u hundaatu …Read More »
Dr.Sheik Muhammad rashaad arra du’aan addunyarraa galanis, wanni inni nuuf godhe yoomiyyuu sammuu keessaa nun baddu.
Amantii isaa nama akkaan jaalatuu fi saba isaatiifis nama hadoodu ture. Qubee Afaan Oromoo laatiinirraa gara afaan keenyatti akka nuuf mijjaawutti nama uumee bakka ammaa …Read More »
INA LILAH WO’INA ILEH RAJI’UN
Dr Muhamed Rashad Kabir Abdule Mamaya Carcar gama Akhirat deeman Radio bbn Afaan Oromotin Biyat Itophi’a keeysat yeero jalqabaf qurana qulqulu Afaan Oromoti hikudhaan hawasa muslimafi …Read More »


text:
Hanga ammaatti Itiyoopiyaa keessaa dhibee Ebolaan namni qabame hin jiru kan jedhan ministerichi eegumsa fayyaa qopheen duraa barbaachisu garuu raawwataa jira jedhan. Dr. Hussein Abdo Gadaa har’a ibsa kennaniin tarii yoo dhibeen kun akka tasaa mudate jechuu dhaan hospitaalli addaa qophaa’uu isaas dubbataniiru.
Dr. Hussein Abdo Gadaa har’a tuuta oduuf ibsa kennuun isaanii biyyootii dhiya Afriikaa keessatti dhibeen Ebola erga faca’ee as angawaa ol aanaa ibsa kennan isaan duraa ti. Ministeerichi ibsa isaanii kan jalqaban dhibeen kun hanga har’aatti Itiyoopiaa keessatti hin mul’anne jechuu dhaan ture.
Hanga har’aatti namni EBOLA dhaan dhukkubsate Itiyoopiyaa keessa hin jiru. Dhibeen kun akka gara biyya keessaa hin seenne hojiin adda addaa hojjetamaa jira.
Inni jalqabaa koreewwan lama hundeessinee jirra. Koreen inni tokko koree ol aanaa ta’ee dura taa’aan isaa ana ennaa ta’u waajjiraalee ministeerotaa fi dhaabolee adda addaa of jalaa qaba. Daandii balalii Itiyoopiyaa dabalatee, dhaabolii daandiiwwan balalii, immigrattion, ministeera geejjibaa, Kanneen biroo dhimmi kun isaan ilaalu waaltaalee eegumsa fayyaa mootummaa fi dhuunfaa, koree poolisii fi ittisa of keessaa qabuu dha.
Koreen kun jedhan Dr. Hussein Abdo sadarkaa biyyaatti Ebola ittisuuf qophee duraa godhamaa jiru gamaaggamaa jira.
Koreen inni lammataa koree teekinikaa ta’uu isaa kan ibsan ministrichi fayyummaa hawaasaa ilaalchisee qophee godhamu kan hoogganu jedhan. Koreen buufata xayyaara Booleetti hundeeffame jiraachuu isaas ibsanii jiran.
Koreen kun keessumaa namoota Nigeriaa irraa dhufaniif ho’i qaama isaanii ol kaa’aa ta’e hojii addaan qooduu hojjeta jedhan. Namoonni mallattoon irratti argames battala addaan qoodamanii wal’aansi kan kennamuuf ta’uus ibsaniiru. Haaluma kanaan torban kana keessa lammiiwwan china lama addaan qoodamanii wal’aansi godhameefii dhibeen isaanii busaa ta’uu akka fakkeenyaatti tuqaniiru.


text:
Diplomaatonni Iran, US, china, Raashiyaa, Germany, Ferensaay, Britain fi gamtaa Awrooppaa marii waggoota dheeraa booda dhumarratti har’a walii galtee irra ga’an.
Falmiin keenya takkaa uummata Iran waliin hin turre. Uggurri nukleraan wal qabate hagam jireenya lammiiwwan Iran akka miidhe ni hubanna. Walii galteetee har’a irra ga’ameef haa tolu malee Iran sagantaa ishee nukleraa ilaalchisee jijjirama guddaa waan gooteef amma jirjjiiramu jalqabu.
Kerryn akka jedhanitti utuu walii galtee irra ga’amuu baatii baatilee haga tokko booda Iran meeshaawwan boombiiwwan 10 oomishuu ishee dandeessisu qabdi turte. Garuu akka walii galtee kanaatti jedhan Kerryn Iran waggaatti boombii tokko hojjechuu danda’uuf kurna tokko ishee fudhata jedhan.
Iran sagantaan ishee nukleraa yeroo mara iyyuu hojii nageenyaaf ta’uu irra deddeebi’uun dubbatti. Iran haala isa kamiinuu keessatti meeshaa nukleraa kamiinuu qabaachuu akka hin feene mirkaneessitee jirti.
Text: Hoogganoonni addunyaa garuu muddamni giddu galeessa keessaa isaan yaaddessa. Yoo Iran meeshaa nukleraa oomishste biyyoota diina ishee ta’an kan akka Saudi Arabia fi Israel gidduu wal amantaa dhabuun jiru tarii walitti bu’iinsa waraanaa kaasa soda jedhu illee qabaachuu isaanii dubbatan.
Salphaa dhumatti ennaa ilaalamu, walii galtee irra ga’uu dhabuu jechuun waraanni itti dabalaa giddu galeessa bahaa keessatti ka’uu jechuu dha. Itti dabaluu dhaanis rakkoon kun karaa nagana furamuu fi dhiisuu isaa yaalii gochuu dhaan waanti nutti hir’atu hin jiru.
Qeeqxaonni US fi Iran keessaa akka jedhanitti walii galteen sun garee isa tokko humna jabeessa. Diplomaatonni walii galtee kana gara biyya ofiitti deebi’anii uummata amansiisuutu isaan eeggata.
Ministriin dhimma alaa Ameerikaa kerryn yaadawwan walii galtee kana ilaalchisee kennama kan akka hamma Tehran sagantaa ishee meeshaa nukleraa ilaalchisee ulaagaa sadarkaan addunyaa kaa’e guuttu-tti uggura irra kaa’ame itti fufuu qaba jedhu. kun immoo abjuu dha jedhan.
Walii galteen kun irra ga’amuun jedhan kan har’a ganama walii galtee sana labsan president Obamaan Theran meeshaa nukleraa akka hin qabaanne gochuu dhaan addunyaa bakka amansiisaa taaisisa.
United States michoota ishee kan sadarkaa addunyaa waliin ta’uu dhaan finciltummaan kurna hedduu kan gochuu hin dandeenyetti milkaa’an. Kunis Iran waliin walii galtee yeroo dheeraa kan akka isheen meeshaa nukleraa hin oomishne ittisu jechuu dha.
President Obamaan walii galteen nukleraa Iran waliin irra ga’uun fakkeenya diplomaacyn Ameerikaa jijjiirama giddu galeessa bahaa keessatti fiduu danda’uu fi faca’ina meeshaa nukleraa dhaabsisuu danda’uu isaa ti jedhan.
President Obamaan tarkaanfii Iran fudhachuun irra jiru tarreessanii jiran kunis oomisha uraniumii dhaabuu, kan boombii oomishuuf gargaaru gabbisa Plutonium addaan kutuu fi meeshaa ittiin uraniumii waliin makaan kan centerfuge jedhamu sadii irraa harka lama gad xiqqeessuuf akkasumas tuullaa uraniumii dhibba irraa harka 98n gad cabsuu dha jedhan.
Qorattoonni tokkummaa mootummootaas keellaalee nukleraa Iran sa’aatii 24 seenanii ilaaluuf karaa argatu, walii galteen kun wal amantaa utuu hin taane qorannaa irratti kan hundaa’e jedhan Obaman.
Qabxiilee ijoo ta’an kana guutuu dhaan Iran uggurri irraa ka’uuf jira jedhaniiru. Yoo garuu Iran walii galtee kana cabsiti ta’e uggurri irraa ka’e deebi’ee kan irra kaa’amu ta’uus president obamaan akeekkachiisaniiru.
Gama birana immoo Israel walii galtee Iranii fi humnootii addunyaa gidduutti irra ga’ame kana balaaleffattee jirti. Muumichi ministeeraa Israel Benjamin Netanyahu labsii har’aa kanaaf battala debii kennuu dhaan Seenaa keessatti dogoggora hamaa dha jedhan.
Yerusaaleem keessatti ibsa kennaniin akka jedhanitti yaaddoon keenya biyyi finxaalessi Islaamummaa meeshaa nukleraa qabaachuuf daandii gabaabaa argate jedhan.
Uggurri kun irra hedduun isaa akka Iran milkaa’ina kana bira hin geenye ittisuuf ture irraa ka’e kan jedhan Netanyahuun itti dabaluunis Iran badhaasa maallaqaa doolaara biliyoonaan laka’amu kan hookkaraa fi shorokaa naannoo fi addunyaa keessatti akka itti fuftu gargaare argatte jedhan.
Angawoonni Israel walii galtee sana mormuu dhaan kun biyya Juushotaaf sodaachisaa dha, sababiin isaas Iran irra deddeebi’uu dhaan israliin barbadeessuu akka feetu dhaadataa turte jedhan.


text:
Sagantaan Marii fi Tumsa Miidiyaa Nuuralhudaa hawaasa muslimaa godina Arsii aanaa Jajuu magaalaa Dannab Guddootiin qophaa’e haala hoo’aa ta’een geggeeffamaa jira. Sagantaa guddaa kana irratti hawaasni muslimaa naannawa sanii, Ulamaa’onni fi keessummoonni iddoo gara garaa irraa affeeraman hirmata jiran.
Keessummoota Sagantaa kana irratti hirmaataa jiran jidduu:
Daayrektara Miidiyaa Nuuralhudaa Ustaaz Abdurrahmaan Huseen, Sheikh Abdulshakuur Sheikh Aadam, Sheikh Abdulgaffaar Sheikh Ahmad, Sheikh Abdallaah Idriis, Sheikh Ibsaa Hasan, Sheikh Xaahir Galatoo fi keessummoonni birootis jiraatuu beekameera.


text:
Sunday, June 29, 2014
Manni Murtii Godina Jimmaa Dhaddacha Waxabajjii 26,2014 oleen Barattoota Oromoo 5 Irratti Barruulee Warraaqsaa Maxxansitan Sababa Jedhuun Murtoo Dabarse.
Gabaasaa; Waxabajjii 26,2014 Godina Jimmaatti barattootni Oromoo Kolleejjii barsiisota Jimmaa irraa utuu barachaa jiranii FDG qindeessitaniittuu fi barruulee warraaqsaa Qeerroo Bilisummaa jedhuun facaafataniittu , barattoota Yuunivarsiitii Jimmaa waliin tahuun barruu warraqsaa waajiroota mootummaa fi bakkoota buufata konkolaataa akkasumas manneen nagadaa biratti uumataaf raabsitanii jirtu ,FDG gaggeessitan himata jedhuun fi mootummaa humnaan fonqolchuuf yaalii gootan jechuun himataman Shan(5) keessa manni murtii Godina Jimmaa dhaddacha Waxabajjii 26,2014 oleen sadii bilisaan; lama immoo adabbii mallaqaa fi to’annoo akeekkachiisan gadi lakkisee jira.
1ffaa Barataa Guddisaa Cimdeessaa barataa Siviikii Waggaa 2ffaa bilisaan gadhifame
2ffaa barattuu Jirranuus Badhaasaa barattuu sportii waggaa 2ffaa bilisaan gadhiifamte.
3ffaa barataa Umar Roobaa barata chemistry waggaa 2ffaa bilisaan gadhiifame
4ffaa barataa Asaffaa Dhugumaa barataa Chemistry waggaa 2ffaa adabbii qarshii 300 adabamee;of eggannoo waggaa shaniif itti kenname jira
5ffaa, barataa Seefuu Hayilee barataa Geography waggaa 2ffaa adabbii qarshii 300 adabamee of eeggannoon waggaa lamaaf itti kennamee jira.
Haala kanaan ilmaan Oromoo ilmaan qotee bulaa sirna faahistii TPLF/ERDF./OPDO’n dararan nurratti jabaatuus kayyoo keenyaaf duubatti hin deebinu, Qeerroon bilisummaa Oromoo kaayyoo fi qakeeka bilisummaa Oromoo galmaan ga’uuf sochii qinda’aa fi milkii qabeessa hoggansa isaa dhiha Oromiyaa keessa gochuun ilmaan Oromoo walitti qindeessee qabsoo finiinsa jiru injifannoo boonsa fi cululuqaa galmeessuu irratti argama.uummaanni Oromoo bakka jirtan hundaa nu cina dhaabbatee mirga isaa kabachiifachuu qaba jechuun dhaamsa dabarsani jiru.
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Heenok Gabbisaa
Dubbii OSA: Keessummaa Kabajaa fi Waraqaa Qorannoo dhiyeessuun waladda!
Bara 2015 Pirezidaantii OSA ta’ee tajaajileen ture. Haqa armaan gadii seenaaf galmeessuun barbaachisaadha:
1. Pirezidaantiin OSA miseensa Boordiiti. Murtiin Boordiidhaan darbu kamuu filannoo caalmaadhaaan ragga’a. Pirezidaantiin filannoo irratti harka kaasuu hindanda’u; garuu falmii gageeffamu irratti yaada dhiyeessuu ni danda’a. Falmiidhaan Murtii Boordii influence gochuu ni danda’a jechuudha.
2. Pirezidaantiin namoota keynote speaker ta’an (keessummaa kabajaa) filuuf aangoo qaba. Akkasumas (venue) bakka korri waggaa fi giddugaleessa waggaa itti gaggeefamu murteessuu ni danda’a. Wayita murteessuu Boordii mariisisuu qaba. Kana jechuun, Boordiin murtii Pirezidaantii shaaruuf aangoo qaba jechuudha.
3. Namni tokko keynote speaker (keessummaa kabajaa) ta’ee yoo hinfilatamin garuu ammoo waraqaa qorannoo dhiyeessuuf murtii Boordii hinbarbaachisu.
4. Namni tokko Keessummaa kabajaa ta’ee filatamuuf ulaagaa cimaa darbuu qaba. Baratamni jiru (academic custom) akka garsiisutti, beekumsaa fi hubannoo mata duree kora waggaa san waliin kan walgitu irratti haasawa beekumsaa fi qorannoo irratti hundaa’e nama dhiyeessu ta’uu qaba. Nama kallattii agarsiisu ta’uu qaba.
Mata-dureen OSA bara kanaa waa’ee mirga hiree ofii ofiin murteeffachuu ilaala ture. Keessummaan kabajaa affeeramu nama dhimma kana irratti ummata Oromootiif ergaa dabarsu ta’uu qaba. Kana yoo hinta’in akka keessummaa kabajaatti affeeramuu hinqabu jechuudha.
Garuu ammoo akka nama kamuu dhiyaatee waraqaa qorannoo isaa dhiyeessuuf mirga ni qaba. Waamicha hinbarbaachisu. Eenyuu illee dhorkuu ykn ugguruu hindanda’u. Fakkeenyaaf, Abiy Ahmed iyyuu yoo barbaade waraqaa qorannoo dhiyeessuudhaaf eyyama Boordii isa hinfeesisu. Garuu keessummaa kabajaa ta’uuf ulaagaa cimaa isa feesisa.
Dimshaashumatti: waa lama adda haa baafannu. Keessummaa kabajaa (keynote speaker) fi waraqaa qorannoo dhiyeessuun waladda. Baqqalaa Garbaa waraqaa qorannoo dhiyeesse. Saniif murtii Boordii ykn affeeraa Boordii isa hinfeesisu.
Ani maaliif keessummaa kabajaa ta’ee hindhiyaatne namni jedhu yoo jiraate sun dhimma biroo natti fakkaata.
Kora OSA baranaa irraa namni waraqaa qorannoo akka hindhiyeessine Boordiidhaan dhorkatame ykn uggurame tokko illee hinjiru.
Note: Professor Ephrem Isaac akkuma nama kamii odeeffannoo waa’ee kora bara 2022 dhagayee ofiisaatiin dhufee hirmaate. Waraqaa qorannoo illee hindhiyeessine. Guyyaa lammeenuu taa’ee dhaggeefataa bahe. Namni kamuu OSA irratti hirmaachuuf eyyama ykn affeerraa hibarbaadu. OSAn Kan ummataa waan ta’eef!
Hubannoo ga’aa qabaachuuf dhugaa armaan olii hubatuun barbaachisaa natti fakkaata.
Xumura irratti, haalli Oromoon yeroo ammaan kana keessa jiru rakkisaadha. Walqoodiinsi umamaa jiru hegeree Oromootiif daran nama yaaddeessa.
Silaa saba haraca’e kana gara tokkotti luuccessuuf namoota nuti abdannee, itti amannee waggaa kurnan darbe waliin dhamahaa baanetu ammatti garuu yaadaan waljala dabarre. Nama gaddisiisa.
Oromiyaa waan jedhamu kana waliin qabna. Maatii fi ilmaan Oromootu guyyaa gara guyyaatti ajjeefamaa jira. Kaan daldalatee kaan ammoo ajjeeffamuun abadan hintaatu!!!! Kanaaf, jiruu fi jireenya Oromoo fi Oromiyaa irratti namootni muraasi qofti murteessuun barri darbe.
Kanaaf: waljibbiinsaan osoo hintaane; gandaan walqooduudhaan osoo hintaane, suutuma jechaa waa hubachuu nu feesisa!
Na-ofkachaa!
Henok Gabisa
Hagayya 2, 2022
Baruumsi bu'ura jireenya ilma namaati. Barnoonni bu'ura waa hundaati. Manni barnootaa naannoo kee jiraachuu jechuun…
The Conflict Testing Ethiopia’s Nobel-Winning Leader
For several months, Ethiopia has witnessed an escalation of threats on various fronts, both internal…
In a sign of growing concern in Washington about the Civil War in Ethiopia, the…
NAIROBI, Kenya — Once home to one of Africa's fastest-growing economies, Ethiopia is struggling as…
On September 11, 2022, the Government of Tigray External Affairs Office released a statement indicating their willingness…


text:
WASHINGTON, DC (VOA Afaan Oromoo) — Qormaatni biyyoolessaa Itiyoophiyaa hatamuu isaatii fi qormaatawwan barnoota lamaa fi baasiileen isaanii miidiyaalee hawaasummaan facaasamuu isaa irraa kan ka’e haqamuu isaa fi yeroon qoramaataa haaraan, akka lakkoobsa Itiyoophiyaatti Waxabajjii 27 haga 30tti akka kennamju beellamni biraan kennamuu, Ministarri barnootaa Itiyoophiyaa ibsa kenneen beeksisee jira.
Qormaatni sun akka baasamee facaasamu ka taasisame, mormii barattootaa baatiilee ja’aaf Oromiyaa keessatti geggeessameen wal-qabatee, barattoonni sirnaan barattootaa isaanii hordofuu fi qormaatichaaf qophii gahaa gochuuf yeroo fi deggersa gahaa waan hin argatiiniifi – kanneen jedhan, geggeessitoonnii fi deggertoonni mormii Oromiyaa keessaa immoo, beellamni lammataa mootummaan kenne kunis waan iyyannaa barattootaa fi warra barattootaaf deebii kenne akka hin ta’iin hubachiisan. Kanneen mormii kana dhiheessan keessaa tokko, kan hoogganoota mormii Oromiyaa irraa dhaamsa fudhachuudhaan, gaaffii qabxiilee ja’a of-keessaa qabu Mootummaa Itiyoophiyaaf dhiheesse – Direktora Ol’aanaa OMN – Jawaar Mohaammedi.
“Xalayaan amma ministara barnootaa, Obbo Shifarraaw Shigguxeef dhihaate, barattootaa fi warra isaanii irraa yaada gaafachuun, ogeessota barnootaa caasaa mootummichaa keessaa hojjetan haasofsiisuun, akkasumas, ogeeyyii yunivarsitiilee dubbisuun waan ta’eef mootummaan deebii qajeelaa kenna jennee abdanna. Ta’uudhaa baannaan garuu, tarkaanfii itti-aabee fudhatamuun miidhaa dhaqqabuuf mootummaa Itiyoophiyaa tu itti gaafatama.” Jedha, Jawaar. Dhimma kana irratti yaada ministarri barnootaa qabu hubachuuf, dubbi-himaa ministara barnootaa Itiyoophiyaa fi daarektara Daarektoreetii Komunikeeshinii ministrichaa, Obbo Ahmedsiraaj Misbahus haasofsiisnee jirraa, sagantaa keenya boorii keessatti dhiheessina.


text:
Kun kan gubachaa jiru bosona Baaleti. Bosonni Cilaaloo inni Arsiitti argamus laboobni abiddasaa inni wayyaanen itti qabsiifte waan dhaamu hin fakkaatu. Wayyaanen sodaa ABO tu keessa riphee jiraata jedhuun ofumaa bosona cilaalotti abidda qabsiisun dadargaggoo Oromoo tokkotu gube jechuun sobdee uummata akkuma barte gowwoomsaa Jirti.
Bosonni baales ta’e kan Cilaaloo Arsiirraa lachanuu laboobni abiddasaanii halkanii guyyaa Samiitti Ol ka’ee akka eddoo maratti gaarrenirraa fageenyatti muul’atu beekameera.
Waggootan duratti barattoota Oromoo abidda bosona baalee dhaamsuf dhaqan akka wayyaanen rasaasan isaan fixxe beekamaadha. Ammas kinoo guyyoonni aangoo shiftaa wayyaanee xumurrisaa waan muul’ateef qabeenyaf uummata Oromoo lafarraa haxaa’un akka biyyasaanii Tigraay misoomtetti deebi’uu fedhan ifa galaadha. Yaa xiqqaa guddaa keenya uummanni Oromoo marti osoo hin lolatin dhumuun seenadhaafillee hin bareedu waan ta’eef qawwee, qottoo, albee, eebbof gaachanakee fudhuu manaa bahi.
Yoo akkas ta’e qofaa mirgi Oromoo waggoota dhibbaatamaaf dheebotame, qabeenya Keenya saamamu gariin barbadaa’u, dhugaaf dhiigni saba bal’aa kanaa Walabummaa keenya waliin boojudhaan kan deebi’u ta’a.
martuu wal kakaafna
Xiqqaa guddaan ka’i
meeshaakees qabadhu
diina waliin dha’i
maqaa gootota duriin
kabajamii taa’i !
From all corners Oromia, Oromia forests are on fire! Bosonni Oromiyaa kan ibiddi ittin jirre hin jiruu, aboo iyyaa iyya dabarsaa! Wanni bosona fakkaata tan Oromiyaa keessaa tan ibiddaan waadamaan jirre nitakkataabar, oromoo walgaafadhaa!
Saanatee,Chilalo, Carcar. What area is next?
Carcar Xirroo fi Saaqata, lamaanuu bakka Wayyaaneen sodaattuu ibiddaan guyyaa kaleessaa yeroo walfakkaataatti gubataa oolan!shakkiin wayyaanee bosona Oromiyaa barbadeeysaa jirti!
Bosona Cilaalo
Bosona Cilaalo
Hexoofi Birbirsa
Saatofi. Ebicha
Xooshinefi xiidi
Mukoole qaqqaali
Umriin hinqabne madaalli
Lakkawe waa fixu
Gosti isaa Heddu
Umaan magaritu
Bonaa ganna qabdu
Badhaatu midhagdu
Teesso bineessota
Olibaate mul’dhatta
Qabeenya ummata
Oromoon lowwan itti olyaafata
Manas ittin ijaarata
Meesha qonnatille achirra tolfata
Yokaan nibobeefata
Kuni hojii diinati
Gocha salpha miti
Dawaa heddu qabda
Sodaa mo?hinaaffa?
Maalifi Sigubani?
Argaa sijibbani?
Misooma jedhani
Gemii taphatani
Yaa gaara Colaalo
Sirraa sodaatan moo?
Sitti Hinaafani?
Isaan woyyaanonni
Waa biyya hin qabani
Biyya tenya irratti abba nutti ta’ee
DIINNI waa nuhin hanbifanne
Nama, Sa’a, Bineessa, Muka hin jenne
Wolumatti. Qabee
Oromiyaa irraa nuballeessu dhimmame
Nuti kana hin fudhanne
Hin balaalefanne
Bosonni cilaalo
Maafi gubata jenne!
Bosonni cilaalo
Maafi gubata jenne!


text:
Katie Hill: Dubartiin miseensa kongirasii US himannaa irratti dhiyaateen aangoo gadhiifte
Miseensi mana maree US Katie Hill Gargaraa Capitol Hill waliin walitti dhufeenya qabdii jechuun himatamnaan miseensummaa Kongirasi ishee irraa gadhiisuu beeksiifte jirti.
Katie Hill aangoo irraa bu'uu ishee kan beeksiste himannaa gargaaraa abbaa warraa ishee cinaatti nama biraa waliinis qunnamtii qabdi jedhamuun.
Demookiraatin Kaalifoorniyaa kun himannaa irratti baname haaltee jirti, aangoo irraas 'gadda guddaanin' bu'a jettee jirti
''Gadhiisuun koo namoota sagalee naa kennaniif, hawaasaafi biyyaaf gaarii dha jechuun Tiwiitarii ishee irratti barreessitee jirt.
Koreen Naamusaa bakka bu'oota uummataa erga dhimma ishee qorachuu jalqabeeti aangoo irraa bu'uu kan beeksiste.
Koreen kun qorannoo kan jalqabe barreefama marsariitiin RedState jedhamu akka isheen gargaaraa abbaa warraa ishee waliin hariiroo akka qabdu erga gabaaseeti.
Barreefamichi hariiroo jaalalaa abbaa warraa isheefi nama biraa dabalataa waliin akka qabduu fi suuraawwan qullaashee agarsiisu kaates maxxanseera.
Suuraawwan qullaa ishee agarsiisan sanas poolisiin akka qoaratu gaafattee jirti.
Himamnnaa gargaaraa ishee waliin qabdi jedhames haaluun sun taanaan seera manichaa cabsuu dha jettee jirti.
Bara 2018tti duula na filadhaa irratti kan nama waliin hojjettu hariiroo jaalalaa akka qabduufi sirrii akka hin taanes deeggartoota isheef xalayaa barreessitee jirti.
Garuu hariiroon sun otoo waajjira hin qabatiin dura waan tahe dha jetteettis.
Katie Hill Kibba Kaalifoorniyaa naannoo 25ffaa bakka bu'uun bara 2018tti ture kan filatamte.
Koree dhimma maallaqa Donaald Tiraamp qoratu illee ittaantuu dura teessuu tahuun tajaajiltee jirti.
Sana dura immoo hoggantuu dhaabbata miti mootummaa namoota mana hin qabne gargaaru tahuun tajaajiltee jirti.


text:
(Boruu Barraaqaa, Dubbataa ABO duraanii irraa)
Obbo Daawud Ibsaa, hogganaa Adda Bilisummaa Oromoo
Obbo Leencoo Lataa, hogganaa Adda Dimokraatawaa Oromoo
Obbo Abbaa Nagaa Jaarraa, hogganaa Adda Bilisummaa Oromoo Tokkoomee
Janaraal Kamaal Galchuu, hogganaa Kallacha Walabummaa Oromiyaa
Nageenyi jaallummaa haa dursu. Itti aansuun dhimma xalayaa banaa kana isinii barreessuuf na dirqettin gabaabsee seena. Akkuma beekamu Addi Bilisummaa Oromoo bara ummanni Oromoo dukkanaan liqimfame san keessatti dungoo abdii tahee dhalate. Dungoon abdii Oromoo sunis bubbee diinotaa kan isii dhamsuuf bahaa dhihaan, kaabaa kibbaan itti hafuursan meeqaatam dandamattee odoo iftuu har’a geesse. Kanaafuu warra dungoon sabboonummaa ABOdhaan qabsiifame sun ija baneefis tahee dhaloonni haaraan eega dungoon sun qabattee booda dhalatee keessatti of bare hundi maqaa ‘ABO’ jedhu kanaaf jaalalaa fi galata guddaa qaba. Dhaloota dantaa Oromoo fi Oromiyaa irratti halagaa kamiinuu waliin araara hin teenye haaraya argamsiisuu irratti gumaachi Adda Bilisummaa Oromoo hiriyaa hin qabu. Kanaaf jecha ABOn eega sadarkaan dammaqiinsa ummata Oromoo daalifee booda akka dhaaba siyaasaa kallacha qabsoo tahe tokkotti jaalatamuu, abdatamuu fi kabajamuu bira dabree, akka hafuura Oromummaatti fudhatamuun kan haalamuu miti. Kana keessatti ammoo hoggana irraa qabee hanga miseensa leexaatti kanneen surraa kana fakkaatu dhaabicha gonfuu keessatti qooda qabdan hundi galata seenaan hin daganne qabdu.
Haa tahu malee baroota as kaluu kana, surraan ABO ulfaataan sun akka ummanni Oromoo abdatutti sadarkaa isaa eegee qooda hoggansa qabsoo irraa eegamu gumaachuu hin dandeenye. Gaafa bara 2001 keessa ‘ABO Qaama Cehumsaa’ fi ‘ABO Shanee Gumii’ jedhamee bakka lamatti cabuu irraa qabee keessi isaa ititee hin beeku. Jaarmayoonni lama fi sanii ol maqaa dhaaba tokkichaa fi alaabaa tokkichaa wal harkatti qabuu eegaluun, abdii ummanni Oromoo dhaaba guddicha kana irratti qabu tokko jedhee madeessuu eegale. Sana duras taanaan bara 1978 irraa qabee dhaaba kana irraa murnoonni cabanii deemuun waanuma ture tahu illee, alaabaa tokkoo fi maqaa tokkicha wal harkatti qabanii wal afoo dhaabbachuun hanga bara 2001tti hin turre.
Sanii as bara 2008 fi 2012 waan tahes walumaanuu quba qabna. Dhaabonni afran xalayaan banaan tun isin laallattu illeen dhalachuun sababuma olitti yaadachiifame irraa ti. Keessattuu waldiddaa bara 2008 dhalate booda tahuun ifaa dha. Muuxannoo gaddisiisaa keessa dabarre kana hubanneerra yoo taheef dhugaa hin haalamne tokko agarra. Gargar cabuun al tokko dhalatu daranuu caccabiinsa dabalataaf karaa banaa deeme malee eenyu illee eenyuunuu akka injifatu hin dandeessifne. Fakkeenyaaf, Qaama Cehumsaa fi Shanee jedhamuun gargar cabiinsa bara 2001 dhalate haa laallu. Qaamni Cehumsaa bara san gurmuu qabsaayota gameeyyii kumootaan lakkaayaman jajjaboo qabatee addatti bahe. Lakkuma bubbuluun haphataa deemee bara 2014 keessa hangi xiqqaan qofti qaama Shanee Gumiitiin walitti araarame jedhame. Kumoota bara 2001 Qaama Cehumsaa waliin bahan keessaa meeqatu araara bara 2014 booda caasaa walootti deebi’e jennee yoo gaafanne lakkoofsa qubaa hin caalani. Har’a hogganoonni, qondaalonnii fi miseensonni gameeyyiin ABO waggaa 15 dura maqaan isaanii ummata biratti beekamuu ture araara bara 2014 tahe jedhamu san keessa jiru natti hin fakkaatu. Kasaaraan hayyootaa fi hogganoota warraaqoo kasaarre guddaan tokko isa kana.
Itti aansee bara 2008 ABOn Shanee Gumii gargar caphiinsa irra-rifaasisaa biraa mudate. Gargar caphiinsi bara kanatti tahe dhaabicha hanga hundeetti raase. Rakkoo bara kanatti dhalate wanni adda godhu qaamni gargar bahe lamaanuu (Shanees tahe Jijjiiramni) of keessatti caccabiinsa mata mataa isaanii keessumsiisuu isaaniiti. ABOn Jijjiiramaa bara 2008-2015 gidduutti bakka afur caalaatti gargar caccabuu mudate. Warra xalayaan banaan tun laaltu keessaa lama, jechuunis, Addi Bilisummaa Oromoo Tokkoomee fi Kallachi Walabummaa Oromiyaa illeen kanuma keessaa akka dhalatan ifaa dha. Gariin miseensota qaama kanaa murna kamuu irraa abdii muratanii manatti galuunis dhugaa dha. Jara gargar deddeeme kana keessttis eenyu illee eenyuunuu hin injifanne. ABOn Shanees gama isaatiin bara 2012 keessa gargar cabiinsa dabalataan isa keessatti dhalateen hogganoota, qondaalotaa fi miseensota gameeyyii jajjaboo dhabe. Warra kanaa fi warra ABO Jijjiiramaa labsee ture garii irraa ADOtu dhalate. Gargar deeminsa kana keessattis eenyu illee eenyuunuu hin injifanne.
Gargar cabiinsi lakkoofnu kun hundinuu kasaaraa qabsoo Oromoo malee milkii homaatuu hin gumaachine. Bu’aan argame yoo jiraate, kasaaraa lubbuu namaa (loss of life), kasaaraa dhala namaa (loss of human resources), kasaaraa hamilee, kasaaraa dinagdee, kasaaraa waraanaa, kasaaraa siyaasaa, kasaaraa dippilomaasii fi kasaaraa yeroo ti. Kasaaraaleen kun cufti walitti ida’amanii surraa ABO isa sodaatamaa fi kabajamaa durii san akka malee dhoran. Yaaddoon duraan diinni dhaaba kana irratti qabaachaa ture gara tuffiitti akka jijjiiramu gumaachan. Maqaa ABO adda addaa himachuun kun halagoonni akka gammadanii nutti kolfanii fi sabni keenya ammoo akka gaddee boquu gad gombifatu godhe. Hayyonni Oromoo diinaaf summii tahan kumaatamni kan silaa gaaddisa ABO guddicha jalatti hiriiranii raajii hojjechuu danda’an, dhaaba kana irraa abdii dhabanii mana manatti akka galan dirqe. Kanneen matayyaadhaan qabsootti jiranis akka gumaachi isaanii walitti gumaawee injifannoo jabaa fi murteessaa hin galmeessine danqe.
Haa tahuutii har’as taanaan ummanni Oromoo hogganoota gargar caccabuu aadeffatan irraa komii guddoo haa qabaatu malee, maqaa ‘ABO’ jedhu irraa abdii hin muranne, yoomuu hin muratus. Biyya keessattis tahee biyyoota alaatti alaabaa fi maqaa ABO akka kudhaamaatti fannifachuun mallattoo sabboonummaa Oromoonni ittiin diddaa sirna cunqursaa ibsatanii dha. Ilmaan Oromoo biyya keessaa diinaan hudha wal qabaa jiran alaabaa dhaaba kanaa sodaa tokko malee guyyuu diina dura afarsuudhaan ‘Abbaan Biyyaa ABO dha’ jechuun itti himaa jirani. Sabboontonni Oromoo matayyaadhaanis tahee gareedhaan diina irratti hojjetanii wayta dhiibbaa uuman hundumaa ‘isin ABO dha’ jedhamanii diina biratti abaaramuunis beekamaa dha. Jagnoonni sabaa kun hundi garuu miseensa ABO isa har’a bakka meeqatti cabee jiru kanaa tahaniif miti. Murna ala kanatti gargar caccabetu wal qoqqooda malee saba keenya biyya jiruu fi halagaa biratti dhalli quuqama Oromummaa qabu cuftuu ABO dha.
Kana fakkeenya muraasaan ibsuun ni danda’ama. Baqqalaa Garbaa fi jaallan isaa hogganoota OFC malee miseensota ABO miti. Garuu Wayyaaneen akka ABOtti yakkitee hiite. Jawar Mohammed bara 2013 keessa akka mataa isaatti Al Jazeeraa irratti wayta dubbate sabboonaa Oromoo tokko malee miseensa ABO gargar caccabee kana hin turre. Garuu Habashoonni ‘ONEG’ jedhanii hanga har’aattuu itti duulan. Leencoo Baatii ADO bakka bu’ee torbaan muraasa dura achuma Al Jazeeraa irratti wayta dhihaate akka qaama ABO tahetti Geetaachoo Raddaatiin itti dutame. Kan biraa hafnaan nama lammaffaa Blue Party kan ture Yoonaataan T. Raggaasaa Oromoo waan taheef qofa qeeqa quuqama Oromummaa of keessaa qabu waan katabeef ‘ONEG’ jedhamee mana hidhaa jira. Habashoota deeggartoota isaa turan birattis maqaa kanaan jibbameera. Kanaafuu har’a jaalatamus jibbamus sabboonummaan Oromummaa bifa kamiiyyuu ABOummaa dha. ABOn hoggana ititaa fi murtaa lolee lolchiisu haa dhabu malee maqaan isaa har’as akkuma odaa isaa dagaagaa dha. Maqaan isaa akka dagaagee bara baraan jiraatu kan godhe ammoo yoo xiqqaate hojii qabsoo baroota dabran keessan hojjetamaniin dhaloota qubee diinaaf hin sarmine horachuu isaa ti. Kanaafuu dhaloonni qubee kamuu hanga quuqama Oromummaa qabaatetti ABO dha.
Haa tahu malee isin kanneen har’a ABO natu hogganaa jira malee sii miti waliin jettanii gaaddisa tokko jalatti hiriiruu dadhabdan dhugaa guddaa kana waan hubattan hin fakkaatu. Injifannoo qabsoo dabreen horatametti abbaa tahuuf haqa qabaattanillee, injifannoo haaraa ummanni wayta ammaa isin irraa eegu galmeessitanii qabsicha boqonnaa itti aanutti ceesisuuf hiriiras tahee gahummaa jaarmayummaa abdachiisaa irra hin jirtan. Dhaaba umrii ganna 40 olii qabu kana boqonnaa itti aanutti ceesisuun hafnaan, bakka waggaa 15 dura turetti deebisuunuu waan hin yaadamne isinitti tahe. Yeroo ammaa qabsoon Oromoo gommaa dhaloota haaraatiin ofumaan of dura konkolaataa jira malee, qooda hogganummaa isin wayta ammaa kana tarree duraatti baatanii gumaachaa jirtaniini jechuun ulfaataa dha. Dhaloota guddisa ABO tahetu seenaa hojjechaa jira. ABOn akka maqaatti har’as sodaatamaa dha. Jabaatus laafus ummata isaa biratti mararfatamaa dha. Maqaan kun matuma isaatti qabsichaaf jaboo gumaachaa jira tahuyyuu, hogganoonni isaa gargar caccaban garuu guddinaa fi sansakkaa maqichaatiin wal gituun gonkumaa hin danda’amneef.
Jaallan keenya kabajamoo !
Yeroon keessa jirru kun gara tokkoon yeroo itti sagaleen Oromoo kan yoomiiyyuu caalaa sodaatamaa deemaa jiruu dha. Gama kaaniin ammoo yeroo itti diinni ‘tokkummaa hin qabani; jaarmayaa ititaa hanga hin qabnetti ofumaaf wacu malee homaa nun godhani’ jechuun nu tuffatee biyya keenya irratti nu salphisaa jiruu dha. Sagaleen Oromoo akka sodaatamaa deemu kan godhe sabboonummaan Oromoo daraaree sadarkaa murteessaa irra gahuu isaa ti. Ummata miliyoonaan dammaqee ‘kana booda hin bitamnu’ jechuun sodaa moohate qabaachuu dandeenyeerra. Kun injifannoo guddaa dha. Dhaabni keenya ABOn dhufa Wayyaanee dura Oromoo of irraanfatee fi wal wallaaleen ati Oromoo dha jedhee Oromummaa barsiisuuf yeroo dheeraa akka wareege isin jalaa dhokataa miti. Wareegamni qabsoo gaafasii sun har’a asheetee firii godhatee jira waan taheef qabsaayota gumaacha bara sanii keessaa qooda qabdan maraaf galataa fi ulfina olaanan qaba.
Haa tahu malee har’a akka hogganaatti eessa jirra jedhaa wal gaafadhaa. Jaarmayaa jabaa miliyoonota dammaqan kana hiriirsee seenaa hojjechuuf irree gahaa qabu ijaaruutti hin jirtani. Haala amma jirru keessatti osoo diinni raajii wayiitiin aangoo irraa bu’e jedhamee, caasaa ititaa Oromiyaa ittiin toyattan harkaa hin qabdani. ABOn dur bara dukkanaa sanayyuu Oromoo maraaf daaw’itii tahuutti beekama ture. Kan dhalli Oromoo kutaa kamiiyyuu isa keessatti of argu ture. Har’a wayta silaa sabboonummaan daraaree Oromiyaa waliin gahe kanatti jaarmayaalee har’a akka ABOtti of waamaa jirtanis tahee kanneen addatti baatanii maqaa haaraya moggaafattan keessatti sun hin mul’atu. Gariin keessan akka naannootti wal qoqqooduu fi wal irraa qoollifachuudhaan gurmooftanii dhagaa walitti darbaa jirtan. Walumaa galatti haalli isin keessa jirtan qabsoo ummata keenyaa kan guyyaa guyyaatti lubbuu jagnoota meeqaa kitimaa deemaa jiru kana galiin gahuuf qooda hogganummaa quufsaa kennuu kan danda’aa jiruu miti. Sababni isaas :
- Murna itti mataa taatan qabattanii walitti dhuftanii qabsoo saba guddaa dammaqe kanaa hogganuu ni dandeessuu fi hin dandeessanii keessanuu mariyachuuf of kennaa hin jirtani
- Yeroo ummanni maaloo tokkoomaa nu gammachiisaa jedhee isin kadhatu miira an-caalinnaa (ego) mataa keessaniif dursa kennuu mannaa dantaa ummatichaaf gad of qabdanii tokkoomtanii waliin hojjechuuf garaa keessan irraa qophii agarsiisaa hin jirtani
- Mirqaana deemsi qabsoo ummata keenyaa argamsiiseen onnattanii yookiis dhiibamtanii ‘gamtaa qabsoo tolfanne’ jettanii abdii sabaaf kennuu irraa kan hafe, waadaa saba duratti seentan san eessaan akka geessan hanga ammaa ifaa miti.
- Odoma taheeyyuu ummanni keenya ABO tokkoomee surraa isaa guddicha kaleessaatti deebi’u arguu barbaada malee adda addummaa keessan qabattanii ‘gamtaa’, ‘tumsa’, ‘agoobara’ waan jedhamu qofatti quufee isin abdata jedhee an hin yaadu.
- Isin warra baatii lama dura ‘gamtaa’ wayii jaarranne jedhee labsate keessaa ADO irraa kan hafe, warri kaan kaayyoo walabummaa Oromiyaatti amantu eega tahee, wanni walitti araarmtanii jaarmayaa keessanis hin tokkoomsineef ifaa miti.
- Humna qabsichaa daranuu ol guddisuuf jecha, dhaloota haaraa haalaan qabsichaaf gumaachuutti jiru hunda waliin abbaa fi ilmaan taatanii waliin hojjechuu yookiis baallii hoggansa qabsoo walitti dabarsuuf of kenniinsi garii keessan irraa hin mul’atu. Gariin keessan dargaggoota Oromoo qaroo fageenya irraayis tahu qooda diinni itti hinaafu gumaachaa jiraniin boonuu fi ittiin dhaadachuu mannaa, akka masaanuutti yoo of irraa eeggattan taajjabaa jirra.
- Dhaloota haaraa Oromoo hamilee fi hawwii takkittii waliin qabu gidduutti walshakkii uumuudhaan garii maqaa ‘Qeerroo Bilisummaa’ jedhuun of jalatti iggittanii daandii qoodamiinsa keessanii akka dhaaluu fi sabboontota laalcha keessan qeeqan akka diinaatti hubachuun joolleen akka wal irratti duultu gochuuf wanni hojjechaa jirtan hegeree tokkummaa qabsaayota Oromoo irratti balaa ulfaataa farrisaa jira.
Kanaafuu yeroo murteessaa kana keessatti haala yaaddessaa jiru kana furuuf dhaamsa armaan gadiin qaba :
- Kanneen qaama ABO turtan, amma illee taatan fi maqaa ABOs tahee maqaa biraa moggaafattanii kaayyoo walfakkaataadhaan hiriirtanii argamtan cuftuu, miira an-caalinnaa keessan of duuba qabuun saba hoggansa gahaa malee sosso’ee bilisummaa isaaf lubbuu gumaachaa jiru kanaaf dursa kennaatii tokkummaa jaarmayaa uumuuf dhiibbaa ifaa walirratti godhaa.
- ABOn har’a Oromoo miliyoona 40 hogganee galii qabsoo isaatiin gahuu danda’u kan amma caccabee bakka meeqa bu’e kana tahuu hin danda’u. Kana dhiisaatii kan ganna 15 dura tokkummaadhaan beekamu saniyyuu daran gateettii bal’aa fi irree irra-jabaa kan horate tahuutu irraa eegama. Isin warri wal irraa deemtan kun walitti deebitanii tokkoomuu qofayyuu odoo hin taane, gatiittii irra bal’aa fi irree irra jabaa diina cabsu akkasii san horachuun dirqama akka tahe yeroodhaan hubadhaa wal hubachiisaa.
- Qabsoon saba kamiiyyuu dhaloota haaraa qaroo ol dhufaa jiru harka bal’isee yoo ofitti hin hammanne itti fufiinsa amansiisaa hin qabaatu. Kanaafuu hogganoonni ABO murna murnatti baatanii jirtan dhugaa kana hubachuudhaan dargaggoota keenya qaroo biyya keessattis tahee ala taa’anii seenaa diinniyyuu raajeffate hojjechaa jiraniif dinqisiifannoo, abdannoo fi mararfannoo abbummaa qabaadhaafii. Dargaggoota Oromoo har’a seenaa hojjechaa jiran qaqqaalii qabna. Gariin isaanii kan Tigrootaa fi Amaaronni illee ‘dhalli akkasii silaa nu keessaa argamee maal qaba’ jedhanii itti hinaafaa jiran faa dha. Isaan kun ilmaanuma keessani. Guddisuma keessani malee dhala alagaa isin balleessuuf dhufaa jiruu miti. Kanaafuu sodaa, shakkii fi hinaaffaa ilmaan guddisa keessanii kana irratti dogoggoraan horattan yoo qabaattan hatattamaan akka sirreeffattan, joollee tana keessaa kan dogoggora irratti argitan yoo jiraatanillee mooyxannoo kuuffattan keessaa isa jaaraa tahe dhaalchisuun gorsa abbummaatiin kunuunstanii baallii hoggansa qabsoo itti dabarsuuf akka of qopheessitanin dhaama.
- Waldhibdee dhunfaa yookiin wal jala yaa’uu dadhabuu walii keessan gidduutti qabdan dhukkubsachiisuuf jecha dhaloota haaraa garii ofitti hammattanii garii of irraa eeggachuu kana irraa akka jabeessitanii of qusattanin hawwa. Wal diddaan walii keessan gidduutti qabdan isinuma irratti haa raaw’atu. Balaa isiniin dhufee qabsoo Oromooyyuu gaaga’e kana dhaloota haaraaf dhaalchiftanii dargaggoo Oromoo kaayyoo fi hawwii takkittii waliin qaban gidduutti garaagarummaa kan uumtan yoo tahe gaafatamaa seenaa jalaa hin baatani.
Maayyii irratti waan tokkon jedha. An nama umriin kiyya ganna 40 seenee jiruu dha. Umriin koo umrii ABO ti. Kanaanis gammachuutu natti dhagahama. Dhalootni koo dhaloota abbootii kan ABO bu’uuressee hogganaa asiin gahee fi dhaloota qubee gidduutti akka riqichaatti kan argamuu dha. Hawwiin koo guddaan dhaloota kana lamaan kan akka abbaa fi ilmaatti wal dhagahuu fi baallii wal harkaa fuudhu arguu dha. Hawwii koo kana dhugoomsuuf jechas bara 2012- 2014tti osoman qaama hoggana ABO tahee Asmaraa jiruu yaaliin matayyaadhaan godhaa turen qaba. Hoggana olaanaa dhaaban waliin ture sanii fi dhaloota qubee qaroo hanga’ee mul’achaa jiru gidduutti hariiroo abbaa fi ilmummaa uumuuf hedduun tattaafadhe. Qaama walirraa qoollifatan kana lamaan gidduutti riqicha tahee wal qunnamsiisuu fi dhimma qabsichaa irratti akka itti waliin hojjetamuu qabu irratti maryachiisaan ture. Yaaliin koo abdii gaarii agarsiisaa deemullee maayyii irratti hin milkoofne. Qaaman waliin ture irraa akkan abdii kutadhu kan na godhe guddaanis isa kana yoon jedhe arraba nan quuqu. Xalayaa banaa kanaanis wantin hogganootatti dhaammachuu barbaadu guddaan, abbootiin onnee keessan banaa gootanii ilmaan teessan qaroo dandeettii abdachiisaa agarsiisaa jirtu hundumaa loogii tokko malee hammattanii ilaa fi ilaameedhaan akka waliin maryattanii dha.
Injifannoo Ummata Oromoof!
Boruu Barraaqaa
Dubbataa ABO duraanii


text:
Salaale aanaa Warra Jaarsoo keessatti waraanni Mootummaa namoota nagaa 18 Jumlaan fixuun dhagahame.
Caamsaa 02,2022 Kibxatatti barii humni mootummaa salaale aanaa Warra Jaarsootti namoota nagaa 18 Jumlaan rashanuu dhageenye.
Namoonni 15 gandoota Awwaaree Goljee fi Jamjam Meelaa irraa sadan isaanii immoo magaalaa Qarree Gohaa irraa cidha maatii tokkoo dhaqan.
Cidhni kun immoo ganda Awwaaree Goljee jedhamu keessa ture.
Waraanni mootummaa Namoota 18’n kanneen cidharraa walitti qabuun mana hidhaa magaalaa Qarree Gohaa jedhamu keessa erga bulchee booda Wixata halkan walakkaa sa’aatii biyyaa 07: 00tti julmaan fixe jedhu jiraattonni sagalee isaanii akka hin fayyadamne gaafatan.
“Warra kanas Jumlaan Rashanee hallayyaatti gadi naqe. Warri Jumlaan ajjeefaman marti dhiira yoo ta’an Dargaggoota waggaa 21 – manguddoo waggaa 65 ti. Hanga ammaas reeffi isaanii hin kaafamne” jedha jiraataan dubbifne.
Namoonni kunneen hirmaannaa siyaasaa kan hin qabne, qonnaan bultoota, daldaltootaa fi warra jireenya dhuunfaa ofii karaa akka akkaan jiraatan ta’uu jiraattota irraa odeeffanneerra.
“Humna mootummaadha ofiin jedhu kan naatoo uummataa hin qabnetu maatii qonnaan bulaa cidha irraa qabee Jumlaan obbaase. Warra shimala guurratee gaa’ela qomoo isaa bareechuuf manaa bahetu rasaasaan dhume. Uummata safuu qabutu reeffi isaa ulfina dhabee dheena waraabessaa ta’e. Qe’een uummata nagaa Warra Jaarsoo dhiigan miiccame” jedha jiraataan waan ta’e ijaan arge.
Aanuma warra Jaarsoo ganda Dhaayee Bocceessaa keessatti waraanni mootummaa manneen abbootii warraa 50 caalanii abidda itti qabsiisee barbadeessuu himan jiraattonni.
Gochaa fokkisaan kun qindoomina bulchiinsa godina Salaalee fi aanaa Warra Jaarsoo, waraana mootummaa, Humna Addaa Oromiyaa fi milishoota Amaaratiin raawwatame jedhu maddeen keenya.


text:
Hawaasti Oromoo Toronto Irreecha Kabajatan September 8, 2015Posted by OromianEconomist in Uncategorized.
Tags: Irreecha Birraa 2015
trackback
Odeessi nu gahe akka ibsutti, AYaana kana irratti ahwaasti hedduun argamuun nagaa fi araarri akka dagaagu eebaa, kadhaa fi dhibaayyuu godhaniiru.
Sirna kana irratti akka ibsametti, Irreechi Ayyaana galateeffannaa ummati Oromoo barootaaf tifkatee dhalootaan gahuun akka addunyaan ittiin jiraatuuf gumaachee dha.
Ayyaana kana irratti aadaa fi uffannaan Oromoo sirna miidhagaa fi qajeelaan dhiyaatee jira.
Nyaati aadaa dhiyaate illee hedduu miidhagaa fi kuusaa aadaa Oromoon qabaachaa jiru kan calaqqise akka ture odeessi nu gahe addeesseera.
( Oromedia, 8 Fulbaana 2015) Hawaasti Oromoo biyya Kanadaa, magaalaa Toronto keessatti argaman ayyaana Irreechaa baranaa sirna hoo’aan kabajatan.
Odeessi nu gahe akka ibsutti, AYaana kana irratti ahwaasti hedduun argamuun nagaa fi araarri akka dagaagu eebaa, kadhaa fi dhibaayyuu godhaniiru.
Sirna kana irratti akka ibsametti, Irreechaan Ayyaana galateeffannaa ummati Oromoo barootaaf tifkatee dhalootaan gahuun akka addunyaan ittiin jiraatuuf gumaachee dha.
Ayyaana kana irratti aadaa fi uffannaan Oromoo sirna miidhagaa fi qajeelaan dhiyaatee jira.
Nyaati aadaa dhiyaate illee hedduu miidhagaa fi kuusaa aadaa Oromoon qabaachaa jiru kan calaqqise akka ture odeessi nu gahe addeesseera.
Comments»
No comments yet — be the first.


text:
WBOn daangaa to’annoo isaa babal’ifachuutti fufe
WBOn Magaalotaa fi Onoota Oromiyaa to’annoo ofii jala galchuu itti-fufee jiraachuu. Haaluma kanaan, Magaalaa Gimbiin alatti, Onoonnii fi Magaalonni Konyaa Lixa Wallaggaa jala jiran irra-jireessi, akkasumas, Onoonni baadiyyaa Magaalaa Naqamtee jala jiran muraasni to’annoo WBO jala galfamuu.
Bakkeewwan to’annoo ofii jala galchaa jiru hunda keessattiyyuu, WBOn, dhimma akeekaa fi galma Qabsoo Bilisummaa Oromoo, akkasumas, barbaachisummaa Qabsoo Hidhannoo fi deggersa WBO irratti uummata isaaf hubannoo kennaa fi caasaa bulchiisaa diriirsaa jiraachuu.
Odeessa biraan, ogeessi (abukaattoo) seeraa Obbo Abduljabbaar Huseen, Roobii kaleessaa (Hagayya 11, 2021) Magaalaa Adaamaa keessatti ajjeefaman. Ogeessi seeraa Obbo Abduljabbaariin itti-dhiheenyaan beekan tokko, ajjeechaa kana duuba harki qaamota Mootummaa Koloneeffataa Impaayera Itoophiyaa jiraachuu akka hin oolle RSWO’tti himanii jiru.


text:
Baatilee dhufan 6 ykn 12 keessatti lakkoofsii lammiwwan Itiyoophiyaa walitti bu'iinsaTigraay keessa dheessuun Sudaan seenan 200.000 akka ga'u maluu Tokkummaan Mootummotaa beeksisee jira.
Torban lama dura walitti bu'iinsii eega jalqabame as kanneen dheessuun daangaa Sudaan seenan 33,000 ga'u ibsamee jira.
Tokkummaan Mootummotaa akka jedhutti Dargageessii hedduun dheessanii kan ba'an yoo ta'u kunis duula waraanaa dhaqaa jechuun nu dirqisiisuu malu sodaa jedhuun ta'u ibsee jira.
Dhaabnii Da'immanii kan Tokkummaa Mootummotaa (UNICEF) gama isaan baqattoota kana keessaa harka 45 kan ta'an umriin isaanii waggaa 18 gadii ta'u dubbata.
Tigraay keessatti hojjachuuf carraan jiru ugguramee meeshaaleen qunnamtii martii addaan citanii waan jiraniif ijoolleen silaa gargaarsa dhala namaa argachuu qaban Miliyoona 2.3gargaarsa dhala namaa barbaadaa jiru kan jedhu Yuniiseeef kana malees iddoo dhaqqabuun hin danda'amne jiru jechuun Kamiisa kaleessaa hubachisee jira.
Gabaasa guutuu caqasaa


text:
Karoora biqiltuu biliyoona 5 ganna baranaatti dhaabuuf motummaan baafatee socho’u keessatti qooda keenna ni baana kan jedhan hojjattoonni yuunivarsiitii Naannoo Oromiyaa, biqiltuwwan gosa muka gara garaa dhaabaniiru.Eddo magariisaa manni qopheessaa yuunivarsiitichaaf akka kunuunsuu#mce_temp_url#f kenne irratti biqiltuuwwan kanneen kan dhaaban yoo ta’u, dhaabuu qofa osoo hin taane, kunuunsuun hoo’a gammoojjii naannoo sulula qiinxamaa hirisuuf gaheen qabu olaanaa ta’uu isaa hojjattoonni yuunivarsiitichaa himaniiru.Iddoo barnootaa fi leenjii biqiltuuwwan gara garaatiin magariisa taasisuun lammii kaka’uumsa fedhii dubbisuu fi barreessuu qabu horachuuf gargaara kan jedhan pireezidaantiin Yuunivarsiitii Naannoo Oromiyaa Dr Gammachuu Araarsaa, biqiltuu dhaabuu qofa osoo hin taane kunuunsuus akka qaban dhaamaniiru, ganna darbe biqiltuu 4500 ol duulaan kan dhaban hojjattoonni YNO bara kana haala bareedaa fi magariisa ufateen biqiluu danda’eera.
Naannoo yuunivarsiitichaa magariisummaa ufatee fi iddoo hojii mijataa fi hawataa taasisuuf karoorfamee hojjatamaa jira. Kunuunsaa fi eegumsa biqiltuwwanii fi marga dhaabameef daayirektoreetii tajaajila waligalaa taasisaa jiru mukkeen muruu dhiisuu, margara deemuu dhisuu fi balfaa iddoo hinmalletti gatuu irraa of qusachuun deegaruu qabna.
Kanaaf galma gahiinsa karoora magariisummaa fi bareedina mooraa yunivarsitichaatiif tumsa nurraa egamu bahuu qabnaan dhaamsa keenna.
Hojjattoonni yuunivarsiitii Naannoo Oromiyaa Ashaaraa magariisaa milkeessuuf biqiltuu muka gara garaa dhaaban.


text:
Dhaabbatni Fayyaa Addunyaas (WHO) kanuma sababeeffachuun, dhaqna qabaa dubaraa garee 4 (afur)tti qoodee lafa kaa’un balaaleffata.
Miidhaa akkuma dhaqna qabaan sun raawwateen dhufuu danda’an:-
1. Dhukkubii fi dhiiguu garmalee,
2. Gadi bu’uu dhiibbaa dhiigaa (shock),
3. Fincaan fincaa’uu dadhabuu,
4. Dhibee wantoota ijaan hin mul’anneen dhufan (infections),
5. Daddarbuu dhibee HIV/AIDS fi ‘Heepaatayitis’ B fi C jedhaman,
6. Miidhama nafaa naannoo qaama saalaa jiran,
7. Lubbuun darbuu (du’a)…. Du’i kan dhufuu danda’u, garmalee gadi bu’uu dhiibbaa dhiigaa kan garmalee dhiiguu yookin dhukkubbii garmalee; akkasumas ‘infeekshinii’ irraa kan dhufuu danda’uuni.
Miidhamni yeroo dheeraa booda dhufuu danda’anis:-
1. Dhukubbii yeroo dheeraa,
2. Madaa’uu qaama saalaa,
3. ‘Infeekshinii’ fi malaa godhachuu,
4. Godaannisa qaama saalaa irrattii hafu,
5. Kaka’umsii fi fedhiin wal-quunnamtii saalaa hir’achuu fi
6. Rakkina sammuu; dhiphina irraan dhufuu fi kkf dha.
Yoo godaannisni uumamee guddaa ta’e immoo:-
1. Rakkoo marsaan laguu yeroo isaa eeguu dhabuu,
2. Dhukkubbii gaafa wal-quunnamtii saalaa godhan,
3. Daa’ima godhachuu dhabuu(Infertility)
4. Yeroo daa’imni dhalachuuf jedhu illee, godaannisni uumamee ture sun tarsa’uun rakkoo guddaa fiduu nii danda’a.
Akkamittiin dhaqna qabaa dubaraa ittisna?
Miidhaa fayyaarratti fiduun ala seeraan illee dhoorkaa yoota’u , mirga dhala namaas cabsuudha.
Kanaafuu; Waliin haadirmannu!


text:
Tarkaanfii Lagannaa Nyaataa Hooganootaafi Qondaalota ABO Geessees Fi Haala Keessa Jiran
(A4O, Gabaasa Addaa, Finfinnee, 14/02/2022) Tarkaanfii lagannaa nyaataa Hooganooti fi Qondaaloti ABO hidhaa keessa jiran gaggeessanii fi haala isaan keessa jiran irratti gabaasa addaa qindeeffame.
Hoogganootni fi qondaalotni ABO kanneen akka :
Jaal Mikaa’el Booran,
Jaal Kennesaa Ayyaanaa,
Jaal Lammii Beenyaa,
Jaal Dawwit Abdataa,
Jaal Battee Urgessaa fi
Jaal Gadaa Gabbisaa kan jedhaman miseensota fi hoggantoota ABO biroo waliin yeroo turtii waggaa lamaaf hidhaa Keessa turuun ni yaadatama.
Waggaa lamaan kana kessatti garii isaanii manni murtii bilisa isaan gadhiisee, garii isaanii abbaa Alangaa  > jedhee, kaan ammoo himatni homaatuu osoo itti hin dhihaatiin haala ulfaataa ilmaan namaaf hin malle keesaatti bakka tokkorraa bakka biraatti adaraa kennamaa dabarsan.
Manni murtii adeemsa seeraan bilisa isaan godhus Koomishiniin Poolisii Oromiyaa itti cichee isaan gadhiisuu dide.
Dhimma isaanii yeroo gaafataniis, Poolisiis ta’e qoratan,  > deebii jedhu argataa turan.
Baatii jahan darbe ammoo bakka maatii, abukaatoo fi ummatni isaan hin arginetti geessanii dhoksaatti hidhan. Gaaffii mirgaa isaan deddeebisanii kaasaa turaniif afaaniin sobuu malee falli hin argamne.
Kanaaf isaaniis dhumarratti hidhaa seeraan alaa, roorroo fi daba kana jalatti roorrifamaa jiraachuurra du’a nuuf wayya jedhanii takkaahuu hiikamuu ykn kabajaan falmataa du’uuf murteessanii waliif kakachuun gaafa Guraandhala 1, 2022 lagannaa nyaataa eegalan.
Yeroo kanatti qondaalotni Koomishiniin Poolisii Oromiyaa itti deddeebi’an,  > jedhanii kadhatan. Isaanis,  > jechuun ejjennoo isaaniitti cichan.
Kana gidduutti gaafa 05/02/2022 Jaal Kennesaa Ayyaanaa waan laaffataniif hospitaala geeffamanii yaalii xiqqoo booda deebifamanii lagannaa eegalanii guyyaa saddeet booda lubbuu isaaniif waan sodaataniif bakka dhoksaatii isaan baasuun Q/P/B/Magaalaa Buraayyuutti isaan darbatan.
Achitti lagannaa waan itti fufaniif gaafa guyyaa kurnaffaa manguddoonni Waldaa Maccaa fi Tuulamaa, Abbootiin Gadaa fi Haadholii Siiqqee marga qabatanii jilbeenfatanii itti booyan.
Obbo Dirribii Damisee fi Pirooeser Asaffaa Tafarraa isaan keessatti argamu. Isaanis haala suukanneessaa keessatti dararaman ibsaniifi ,  > ejjennoo jedhu ibsaniif.
Yeroo kanatti manguddoonni jilbeenfatanii,  > jechuun imimmaan buusanii isaan kadhatan. Hoogganooti fi qondaaltonni ABOs kabaja manguddootaaf jecha mana yaalaa deemuuf waliigalan.
Haala Kanan gaafa guyyaa kurnaffaa galgala hospitaala seenanii gaafa guyyaa kudha tokkoffaa hospitaala Poolisii fi Beetezaataatti yaalaman.
Qormaata hospitaalatti taasifamaniin Jaal Battee Urgessaa dhibee tiruuf saaxilamuun hubatame. Hundi isaaniituu miidhaa qaamaaf waan saaxilamaniif hanga qaamni isaanii deebisee of danda’utti guyyaa Shanan itti aanan nyaata sasalphaa ogeessi fayyaa tartiibaan akka fayyadaman gorse fudhatu. Amma nyaata sasalphaa eegalaniiru.
Posted on February 14, 2022, in Uncategorized. Bookmark the permalink. Leave a comment.


text:
“Dubartoota malee Gadaan Guutuu hin ta’u!”kana jechuu waanti nama dandeessisu; jalqabarratti dubartoonni caasaa sadarkaalee gadaa keessa hin darbiin malee ilma deessee guddisuufi sirna gadaaf qofa osoo hin ta’iin kan biyya bulchuufi duulee biyya eeguuf geessisuun kan bakka gudda qabdudha.
Kanamalees, raawwii sirna gadaatiif dhangaafi meeshaalee adda adda kan qopheessuu dubartoota. Dhangaan qophaawwus qodaa shan jedhama, qodaan shan kunis; qorii, caccabsaa, cuukkoo kan qabatu yoo ta’uu, yeroo Abbaan manaa ishee gadaa qabatu foolleen akka hin abarreefi akka gadaan abbaa manaa ishee hanquu hin taaneef kan qophaawuudha.
Yeroo Abbaan manaa ishee gadaa qabatu, niitii (haati warraa) isaa ammoo uffata aadaa uffachuun meeshaalee Aadaa kana akka okoleefi gadii qabattee cina deemti. Okoleefi gadiin kunis, mallattoo hormaataafi kabaja looniif qaban kan mul’isudha.
Akka maanguddoonni jedhanitti, yeroo dhiirri gadaa qabatu obboleettiin shaashii mataa isaatti maruufiin seera jedhu. Kunis waa lama ibsa. Tokkooffaa; shaashii sana obboleessa isaanii gadaa qabateef mataatti maruun, hirmaannaa dubartootaa ykn qooda qabaachuu dubartoota kan mulisu you ta’u, gama biraatiin ammoo, isheenis ofkalteetti yookaan gadaa qabateetti jedhamee amanama.
Sababiin inni ol’aanaa gadaan dubartoota malee guutuu hin ta’u akka jennu kan nu taasise, jalqaba yeroo namichi gada qabatu sun akka haati warra isaa seera guutuufi qabdu gaafachuun seera qabaachuu ishee mul’isa.
Namichi gadaa qabachuuf jedhu sun, akka carraa ta’ee, fudhee kan hiikee ta’uu danda’a. Hiikees isheen jalaa baatee nama biraatti heerumuu dandeessi. Yookaan du’aan dhabuu danda’a. Hiikees dubartii biraa fuudhuu danda’a. Kanaaf seera kana kan guutuuf eenyuu? Akkamitti jechuun gaaffii uumuu mala.
Jalqaba, namichi gadaa qabatu kan hin fuune yoo ta’e, Kan seera guutuufi obboolettii ykn firaa aanteedha. Itti aansuun ammoo namichi gadaa qabachuuf jedhu kun fuudhee yoo jiraatee, haadha manaa isaatu seera kana guutaaf.
Yoo kan fuudhee hiike ta’e ammoo bakka isheen jirtu barbaadee akka isheen seera guuttuufiif nigaafata. Isheenis, seera kana guutuufiif dirqama qabdi. Seera Gadaatiin kennameef waan ta’eef. Namichi sun erga hiikeellee haadha manaa biraa kan fuudhe yoo ta’e, seera kana guutuufi kan danda’u haadha manaa ishee duraati. Sababiin isaas, haadha mana qarree, kan Rakoo itti qalan waan taateef. Angafummaafi safuun kan ishee duraati. Kanamalees, yoo kan jalaa duutee taatellee, jalqaba bakka awwaala ishee irra dhaabbachuun “Koottu seeraa naa guutii” jechuun yeroo sadii gaaffiin sagalee dhageessisa. Sana booda, haadha manaa boodarra fuudhee yoo qabaate yookaan obboleetti isaatti tumaa seeraa tumuun, seera kana akka guuttuufiif qopheeffata jechuudha. Kunis seera qabeessummaa ykn seera, sana guutuuf dubartoonni hammam barbaachisoo akka ta’an hubachuun nama hinrakkisu.
Dubartoota Sagantaa Eebbaafi Kadhannaa Irratti.
Sagantaan eebbaa raawwii sirna gadaa keessatti isa ol’aanaadha. Yaad-rimeen eebbaa waa lama ofkeessaa qaba. Inni jalqabaa Eebbaa jechuun, waan uummataaf barbaachisu waan akka tolu barbaadaniifi eebbisuun qaqqabsiisuu ykn badhaasuu ykn, waan uummataaf gaarii hin ta’iin ammoo, abaaranii balleessuuf yoo ta’u, Inni lammaaffa eebbiisuun, seera tumame mirkaneessuu jechuudha. Fakkeenyaaf, seera fooyya’ee bara waliin deemuu uummata akka tajaajiluuf baasaanii erga irratti walii galanii booda, tumaa seeraan mirkaneessu. Seera tumame kanas. “Haa eebbisnu, haa eebbisnu” jechuun mirkaneessu jechuudha. Kanaaf eebbisuun gama tokkoon, waan gaarii akka toluuf kan eebbisani qaqqabsiisan yoo ta’u, karaa gama biraatiin ammoo, seera tumame mirkaneessuu waliin wal qabata.
Dubartoonnis, sagantaa eebbaa kana irratti argamuun Aadaa ykn Seeradha. Dubartoonni argamanis, qixa abbootii gadaa dhabbaachuun eebba sana mirkaneessu. Dubartoota keessa kan argamanis tokko dubra qarree yoo taatuu; kan saalqunnamti hin eegaliintu filatama. kan biraa ammoo, jaartii cifiree kan jedhamtu kan saalqunnamtii dhaabdeefi laguu ji’aa hin argine ykn kan irraa dhaabbateetu filatama. kunis mallattoo qulqullummaa (sacred)ti.
Kanafuu, dubri qarreefi jaartiin cifiree eebba sirna gadaa ykn raawwii gada irratti argamuu qofa osoo hin ta’iin, kadhaa waaqaa irratti yeroo hongeen dheeratuufi bokkaan baduu, siiqqeefi caaccuu qabatanii yoo waaqa kadhatan akka waaqni dhaga’uufitu amanama.
Dubartoota Bulchiinsa Abbaa Gadaa To’achuu keessattti
Hirmaannaa dubartoonni Sirna Gadaa keessatti qaban kan calqqisiisu kan biraa, dubartoonni seera qabeessummaafi qajeelummaa bulchiinsa abbaa Gadaa hordofuu danda’uu isaaniti. Kunis karaa lamaani.
Tokkooffaa, seera haaraanis ta’e seerri fooyya’ee tumamu yoo jiraate, akka mirga dubartoota hin miineefi kan dubartoota fayyadamoo taasisu ta’uu addaan baafachuun, kan isaan miidhu yoo ta’e akka isaan miidhuu yaada isaanii ibsachuun akka seerichi fooyya’u gochuudhaaf hirmaannaafi mirga kan qaban ta’uu isaaniiti.
Lammaaffaa, jila sirni gadaa bobbaa’uufi, bakka Abbaan Gadaa deemee qubatee biyya araarsuufi jila geggeessu hundaatti haati manaa isaa akka waliin deemtuufi cina teessu seera qabaachuu isheeti. Sababiin isaas bakka jilaa sanaatti Abbaan gadaa dubartootaa biroo mil’aachuun akka qalbiin isaa gara biraatti hin hiramneefi sababa kanaanis, murtee sirrii fudhachuu keessatti akka rakkoon hin uumaamne yookaan, akka dalagaa isaa seeraan raawwatuuf ni to’atti jechuudha.
Kana egaa dubartoonni sirna gadaatiif hundeedha ykn lafee dugdaati kan akka jennu nu taasise.
Dubartoota Seera Waaqaafi Safuu Hawaasaa Eegsisuu Keessatti
Dubartoonni seerri Waaqaafi safuun hawaasaa akka hin cabneefi sababa kanaanis, ijaaramni hawaasaa akka hindiigamne, Hawaasa seera hinqabne akka hin taane to’achuu keessatti hirmaannaa daran ol’aanaa qabu. Fakkeenyaaf dhimmoota tokkummaa hawaasaa diiguu danda’uu jedhaman kanneen akka waldhabdeefi waraana gosaafi gosa gidduutti gaggeeffamu. Wantoota seera Waaqaafi safuu uummataa balleessu jedhaman kanneen akka Gaa’ila firaafi fira gidduutti ta’uufi kanneen kana fakkatan ni to’atu. To’annaan isaanis, yoo firriifi firri walfuudhee wal irraa hore, hawaasa haraamome kan jamaan, duudaaniifi namni qaama hir’uu keessatti dhalatu, kan abaarsiifi badisi Waaqaa nutti dhufa jedhanii amanan to’achuudha. Kana malees, yoo waraanni gosa gidduutti uumame, Siiqqee qabachuun, wal waamanii waraana sana gidduu yoo seenan battalatti lolli qabbana’a.
Maatii, qe’eefi hawaasa keessa jiraatan keessatti wanti haaraa yoo uumamu, safuun yoo cabu, dubartoonni wal waamanii Siiqqee qabatanii “maaloo kuni Safuudha. Takkaa wanti akkasi aayyoofi Aabboo keenya keessattuu mul’atee hinbeekuu.” Jechuun akka furmaanni hatattamaa itti kennamu Sirna Gadaa waliin wal cina ta’uun hojjatu.
Dubbiin hammatee furmaanni dhibamnaan, maatiifi waatii daa’ima harmaallee osoo hinjedhiin qe’ee gadii dhiisanii, galaana ce’uun muka jalatti walitti qabamu. Haala kanaan hanga furmaanni argamee Abbaan badii dalage adabamee, araarri bu’utti qe’eetti hin deebinu jechuun dhiibbaa (influence) godhu.
Dimshaashumatti, dubartiin jireenya guyyuu ilmi nama gaggeessu keessatti, hariiroo hawaasa gidduu jiru tumsuu keessatti, nageenya biyyaa eegsisuu keessatti, safuufi seera Waaqaa kabachiisuufi to’achuu keessatti gahee tilmaama hinqabne qabu yoo jedhame kan nama hin saalfachiifne.
Boonii Tasfaayee Guutaa
Mob.0920421133


text:
Kutaalee Oromiyaa garaagaraatti rakkoo daandii waliin walqabatee haala hammaataa keessa jiraachuu jiraattonni himan.
Jiraattonni godinaalee Wallagga Bahaa, Wallagga Lixaa, Qeellem Wallaggaa, Harargee Lixaa, Shawaa Kibba Lixaa, Shawaa Lixaa, Jimmaa, Gujii, Booranaa fi kanneen biroo tokko tokko yaada OMNf kennaniin daandiin dhabamuu, kan jirus manca’uun rooba gannaa kanaan bakkaa bakkatti socho’uuf akka rakkatan himatu.
Godina Wallagga Bahaa Daandiin Naqamtee, Angar Guutee, Gidda Ayyaanaa, Limmuu Galiilaa, Haroo Limmuu, Eebantuu, Kiiramuu geessu baduu isaatiin rakkoo guddaa keessa jiraachuu jiraattonni komatu.
Daandiin manca’uu isaatiin roobni gannaa itti dabalamee sochii geejibaaf rakkisaa ta’uu himaniiti jiru.
Haaluma walfakkaatuun godina Harargee Lixaattis daandiin Bookee fi Odaa Bultum walqunnamsiisu garmalee baduu isaa jiraattonni himu.
Jiraattonni akka jedhanitti, daandiin bona dhukkee ganna dhoqqee ta’uun rakkoo hammaataa keessa jiru.
Godina Shawaa Kibba Lixaa fi Shawaa Lixaatti immoo hojiin daandii Asfaaltii Amboo-Walisoo waggaa dheeraa dura jalqabame xumuramuu dhabuu isaatiin deebi’ee badaa jiraachuu jiraattonni himaniiru.
Pirezidaantiin naannoo Oromiyaa obbo Shimallis Abdiisaa irra deebiin jalqabsiisanis hin hojjatamne jedhu jiraattonni.
Godina Shawaa Lixaattis daandiin Gindabarat Shukutee hojjatamuu dhabuun geejibaaf rakkisaa ta’uu jiraattonni komataniiti jiru.
Godina Booranaatti immoo daandiin Mooyalee gara aanaa Guchii geessu riqicha dhabuu isaatiin balaaf saaxilamaaa jirraa jedhu jiraattonni.
Godina Gujiittis daandiin kiilomeetira 130 fagaatu Diillaa, Bulee Horaa, Waachuu, Shaakkisoo walqunnamsiisu haala hammaataa keessa jiraachuu jiraattonni komatu.
Godina Jimmaattis daandiin Cooraa Botor Limmuu geessu akkasumas daandiin aanaa Nadhii Gibee fi aanaa Noonnoo Beenjaatti magaalaa Algaa fi Beenjaa walqunnamsiisu manca’ee haala hammaataa keessa jiraachuu jiraattonni himaniru.
Godina Jimmaa aanaa Sigimootti immoo uummanni ganda No’oo fi naannawaa sanaa laga guddaa riqicha hin qabne irra haala yaaddessaan cehaa jiraatu dubbatu.
Daandiin godina Wallagga Lixaa magaalaa Gimbii fi Najjoo walqunnamsiisus haala geejibaaf hin taane irra jiraachuu OMN odeeffate.
Godina Arsiitti daandiin Kofalee Qorees rakkoo hammaataa jiraattootatti ta’uu himaniiti jiru.
Godina Bunnoo Beddelleetti daandiin aanaa Daboo Haannaa magaalota sadii walqunnamsiisu manca’ee rakkoof saaxilamuu jiraattonni himaniiru.
Lixa Oromiyaatti daandiin aanaalee sadii jechuunis Sadii Caanqaa, Jimmaa Horroo fi Gidaamii walqunnamsiisus manca’uu isaatiin bakkaa bakkatti socho’uun ulfaataa akka ta’e jiraattotatu OMNtti hime.


text:
Waggaa 1443ffaan ayyaana Id al Adihaa hawaasa musliimaa biratti kabajamaa jira.
Ayyaanichi Itoophiyaa keessattis bakkeewwan garaagaraatti qophiilee addaaddaatiin kabajamaati jira.
Ayyaanicha hawaasni musliimaa namoota harka qalleeyyii gargaaruu fi jaalalaan akka dabarsu dureewwan amantii Islaamaa hubachiisaniiti jiru.
Magaalota Finfinnee, Adaamaa, Shaashamannee, Jimma, Dirree Dhawaa Harar, Jigjigaa, Dasee dabalatee kutaalee biyyattii hedduutti ayyaanichi kabajamaati jira.
Ganama har’aa hordoftoonni amantaa Islaamaa heddumminaan bahuun gamtaan ayyaaneffatanii jiru.
Wayituma kana dureewwan amantichaa ergaa dabarsaniin hawaasni musliimaa ayyaanicha harka qalleeyyii gargaaruu, jaalalaa fi waliif yaaduun akka dabarsu dhaamsa dabarsaniiti jiru.
Ayyaanni kun kutaalee addunyaa garaagaraattis bifa ho’aa ta’een kabajamaati jira.


text:
Ministeerri Fayyaa Ityoophiyaa Dr.Liiyaa Taaddasa akka ibsitetti, guyyaa kaleessaa fi har’aa qorannoo shakkamtoota irratti godhameen Vayirasichi namoota shan irratti argame. Namoota guyyaa hardhaa Vayirasiin Koroonaa irratti argame jidduu lama jiraattota magaalaa Adaamaa yoo tahan, mucaa waggaa 14 fi dubartii waggaa 48 tahuun beekamee jira. Jiraattonni magaalaa Adaamaa lamaan kanaan dura nama Vayirasichaan qabame waliin wal qunnamtii kan qaban tahuus odeeyfannoon ni addeessa.
Namni saddaffaa ammoo dubartii lammii Ityoophiyaa waggaa 26 dhiheenya kana Beljiyeem irraa deebite tahuu ibsame. Haaluma walfakkaatuun namoonni lama ammoo jiraattota magaalaa Finfinnee yeroo gara garaa Dubaay irraa deebi’an tahuu ibsi Ministeera Fayyaa ni addeessa.
Kanuma hordofuun magaalaa Adaamaatti tajaajilli traanspoortii taaksii magaalaa keessaa, Alhada har’aa irraa eegalee guutumatti kan addaan cite tahuu Biiroon Dhimmoota Kominikeeshiinii Naannoo Oromiyaa beeksise.
Haaluma walfakkaatuun Bulchiinsi magaalaa Asallaa weerara vayrasii Koroonaa ittisuuf sochiin traanspoortii magaalaa keessaa akka dhaabbatu kan murteesse tahuu odeeyfannoon ni addeessa.


text:
BBC Afaan Oromoo Waraanni bilisummaa Oromoo (WBO) kan mootummaan ‘ABO-Shanee’ jechuun paarlaamaan shororkeessummaan faraje, erga bulchiinsa Abiy Ahimad waliin wal waraanuu eegalee amma waggoonni sadii …Read More »
“Obboo Galaasa Dilboo maal ta’an, maal barbaadu?
An ammumayyu nama kabajaa guddaa Obboo Galaasa Dilbootiif qabu keessaa tokko. Obboo Galaasaan nama jireenyii isaanii bilisummaa Oromootiif jedhe erdarame keessa nama tokko ta’un …Read More »
(Ibsa ABO duula diinaan Oromoo irratti baname ilaalchisee)
Gurraandhala 13, 2015 (Oromo Liberation Front) — Mootummaan Wayyaanee ummatoota irraan gama dinagdee, siyaasaa fi hawaasummaan miidhaa ol aanaa dhaqqabsiisaa jiru kufaatiin isaa kan hin hafne …Read More »
Century Old Deception
News broke out recently that Obbo Lencho Leta, his ODF members, and associates are heading to Finfinne for another power sharing dilemma with TPLF government. …Read More »
Qaabsoon Bilisummaa Oromoo eessarraa garamittti?
M.Guutuu Gaafiin kun gaafii qabsaawotni, sab-boonootni fi ummatni Oromoo yeroo odoo itti hin laatin deebisuu qaban jedheetiin amana. ABO dhaaba warraaqaa dha. Hoogganaa QBO ti; …Read More »
Dhugaasaa Bakakkoo: lamaa fi shan ajjeesuun hafee jiraachuun WBOtuu waan guddaadha
Ibsa Hayyu duree QC (qaama cehuumsa ABO) duraanii J/ Dhugaasaa Bakkakkoo bara haaraya guyyaa WBO sababeeyfachuun sarara Platalk gubbaan dabarsan…Read More »
Ibsaa Obboo Ibraahim Muummee fii Obboo Odaa Xasee
Ibsa Walii galtee garee Koree Yeroo ABO tan Obboo Ibraahim Muummeetiin gad geeyfamtuu fii garee Shanee ABO ….laalchisee..Ibsaa fii gaafiif deebisaa Obboo Odaa Xaseetii fii obboo Ibraahim …Read More »
Open letter to Dawuud Ibsa, chairman of OLF National Council: a call for your immediate and unconditional resignation
Dear Obbo Dawuud, First of all, we would like to thank you for your contributions to the Oromo peoples’ struggle for freedom and democracy. You …Read More »
“Ar’aas boruus guyyaa gootootaa irra daddeebinee ayyaaneeffannaa”
Hayyu duree ABO garee shanee ABO Jaal Daawud Ibsaa..ibsaa guyyaa gootota Oromo laalchisee…Read More »
Labsa Guyyaa Gootota Oromoo – Adda Bilisummaa Oromoo
Yaadannoon gootota qabsoo bilisummaa Oromoof osoo qabsawanii wareegamani kan barbaachiseef waan aadeeffatame qofaaf osoo hin taane guyyaa kana seenaa qabsoo dheeraa ummatni Oromoo of dandamachiisuuf …Read More »


text:
Amerikaan torbaan lama keessatit pirezidaantii filatti. Mataan dubbii jabduun amma itti jiran akka biyyitii tun koronaa ufi irraa ittisuuniitti jirtu.
Akka Brian Padden gabaastti kana irratti paartii lachuu yaada mataa ufii qabdii falamaatti jiran.
Pirezidaanti Tiraampi yoo dhiyoo tana maanugdoota Filooridaatiin walti dhufelleetti barii koronaa itti moo’nnu yaayyuu dhiyaate jedheen.
Qorsa dhiba kanaallee harkaan gahachuutti jirraa jedhe."Ergaan ani maanguddoota Amerikaatii qabu abdii fi ufitti hirkachuu.Dadhabbbiin teessan lafatti hin banne.Ifa abdiitti gamaa mullataa itti dhiyaachuutti jirra.”
Namii pirezidaantummaa irratti Tiraampiin morkatu, Joe Biden ammo Tiraamp balaa kornaa Amerikaatti heddachaa deemuutti jiru akka waan laafuutti laaluutti jiraa jedha.
"Karaa itti jijjiirraa?. Ee waaqa kiyya!Baduutti hin jiruu bittaa, akkuma jedhan dabalaa deemuutti jira,” jedhe yoo waan koronaa dubbatu.
Amerikaatti nama kuma 200 fi 20 caalaatti koronaan lubbuu dahbe akka gabaasa yuniversitii Johns Hopkinsitti.
Akka ogeeyyotii jedhanitti vaayireesiin kun ajandaa biyyaa, gabayaa walbaa,dhimma baqataa, caasaa fayyaa fi mirga ulfa ufi irraa baasuuyyuu nama irraa jijjiirsise.
Akka vaayireessii kanaan tohatanii fi jireenna biyyaallee laafuu dhowwaniin irratti paartiin U.S. bulchitu falmaa jabduutti jiran.
Falamuma tanaan filannoo pirezidaantummaa Sadaasaa 3tti yaahuutti jiran.


text:
(By Makuriya Waahimaa Hunde)
Bara 2009 egalee mootummaan saamicha lafaa qonnaan bulaa buqqisuudhaan murna biyya bulchaa fi saamaa tureen taasifamaa ture irratti tarkaanfii fudhataa jira. Kunis harcaatii haaqabaatu iyyuu malee hattoota lafaa fi albuuda Oromoo saamanii ittiin ofii fi murna isaanii ijaarrataa turan gab-godhee jira.
Gidduutti mootummaan dhiimmota biroof xiyyeeffannoo kennuudhaan hojjetaa yeroo ture muraasa gidduutti finfinnee fi naannoo ishee magaalota jiran keessaa fi qarqara irratti amma waan ajaa’ibaatu jira. Saamicha lafaatiin magaalotni of danda’an hedduun uumamaa jiru.
Kanaafuu dhaamsa ogummaa kana mootummaa biraan ga’uuf
1. Magaalota ISA keessatti geggeeffamaa jiru kun dhimma kanarratti hoggansi magaalaa maaliif callisee ilaala? Odeeffannoo kootiin isaanis harka keessaa qabu. Kan harka keessaa hin qabne jiraachuu mala garuu hoggansa ta’ee ISA kana callisee Kan ilaale anaaf inni tajaajilaa uummataa osoo hin taane tajaajilaa firootasaa fi fedhii dhuunfaa isaati. Kanaafuu battalatti aangoosaarraa kaafamee qoratamee seeratti dhiyaachuu qaba. Yakki isaas biyya gurguruu fi amantaa mootummaa fi dantaa uummataatti fayyadamuu ta’uu qaba. Kanaafuu Firoota keessan sassaabdanii lafa oromoo saamsisaa hin jirru jechuuf kana gochuun ittisa mootummaa isa jalqabaa ta’uu qaba.
2. Namootni dhuunfaa fi gareen ijaarsa seeraan alaa geggeessaa jiran seeratti dhiyaatanii adabbii labsii liizii Lakk.721/2011 irratti tumameen adabamuu qabu. Kana ta’uu baanaan ISA ammallee dhaabachuu wabiin hin jiru.
3. Dalaalota qonnaan bulaa keenya gowwomsan immoo mootummaan fala itti barbaaduun seera qabsiisuun dirqama.
4. ISA ijaarame ilaalchisee seeraa fi pilaaniin magaalaa ni hiika. Isa birattis qorannoon gadi fageenyaan geggeeffamuu akkuma jirutti ta’ee Kan qarqara magaalaa irratti ammuma tarkaanfiin fudhatamuutu irra jira.
Kana yeroon jedhu callisee osoo hin taane xiinxala oogummaakoo geggeesseen waan ta’eef isa beekuu yoo barbaaddan ibsuudhaaf ani qophiidha.
Horaa bulaa!”
~ by Makuriyaa waahimaa Hunde.”
Falls Church, Virginia (09/20/2022) – As previously reported by OLLAA, on August 30, 2022, an attack was perpetrated by Amhara…
Mekfira Hussein told Sahan Journal in early 2022 that her experience with hunger as a…
Baruumsi bu'ura jireenya ilma namaati. Barnoonni bu'ura waa hundaati. Manni barnootaa naannoo kee jiraachuu jechuun…
The Conflict Testing Ethiopia’s Nobel-Winning Leader
For several months, Ethiopia has witnessed an escalation of threats on various fronts, both internal…
In a sign of growing concern in Washington about the Civil War in Ethiopia, the…