text:
Waraana Tigraay: Balaliinsi gargaarsa namoomaa torbanitti al lama gara Maqaleetti taasifamuuf
Sagantaan Nyaataa Addunyaa (WFP) erga balaliinsi idilee gara Naannoo Tigraayitti taasifamu Waxabajjii 24 dhaabbateen as yeroo jalqabaatiifm hojjattoota namoomaa 30 gara naannichaatti ergu beeksiise.
Dhaabbatichi ibsa Kamisa baaseen, balaliinsi imaltoota Tajaajilli Qilleensa Gargaarsa Namoomaa UN (UNHAS) kan Sagantaa Nyaata Addunyaa (WFP)n hogganame Kamisa Maqalee Buufata Xiyyaaraa Alulaa Abbaa Naggaa qubachu hime.
Balaliinsi imaltootaa kunis erga Waxabajjii 24 irraa eegalee gara naannichaatti balaliinsi idilee dhorkamee booda yeroo jalqabaatiif hojjattoota namoomaa kan dhaabbilee garaa garaa irraa hawaasa Tigraay waraanaan miidhameef deeggarsa atattamaa kennan 30 kan qabate jedheera ibsi WFPn baase.
“WFP fi waayiloonni keenya gargaarsa hatattamaa Maqalee keessa hojjatanis, balaliinsa UNHAS kun hojjattoota namoommaa naannichatti namoota miliyoona 2.1 ta'un deeggarsa nyaataa qaqabsiisuuf sochii WFPn taasifamuuf barbaachisoo ta'an, qaqabusaaniitti baayyee gammadaniiru,'' jedha Naannoo Lixa Afrikaatti Daareektarri WFP, Mikaa'el Dunford.
Kana malees, Kamisa kaleessaa Adooleessa 22, 2021 irraa eegalee balaliin UNHAS kun torbanitti guyyaa lama hojjattota gargaarsaa gara Tigraayitti geessuu fi deebisuun tajaajila ni kenna jedhan.
Haata’u malee, hojiin gargaarsa namoomaa naannichatti sababii hanqina dhiyeessitii nyaataa fi meeshalee gargaarsaa birootiin, hanqina tajaajila kominikeeshinii fi hidhanni daldalaa dhabamuutiin ammalleen rakkisaa ta'unsaa itti fufeera jedha dhaabbatichi.
Kana malees walitti bu'iinsi Afaar dabalatee naannoolee naannichaa keessatti dabalaa jiraachuun, haalli konkolaataawwan dhiyeessitiiwwan deeggarsa namoomaa fe'an haala nagaa ta'een gara Tigraayiitti geessuun dhaabbatichaaf yaaddoo jalqabaati jedheera.
Keessattu erga Adoleessa 18 konkolaatan WFP meeshaalee bu'uuraa gargaarsaa fe’ee gara Tigraay seenuuf tureetti haleellaan irra ga’een booda, dhimma yaaddoon akka itti cime ibsu.
Konkolaattonni 200 ol dhiyeessitii nyaataa fi meeshaalee bu'uuraa namoomaa biraa fe’anis ammaan tanatti Samaraa dhaabbachuun, battaluma qulqulleessun nageenya mirkanaa'eefiitti gara Tigraayiitti imaluf eegataa jirus jedheera.
“Beelli ittifamuu kan danda'uufi aangoon haalicha geedddaruus harka qamoota dhimmisaa ilallatu jira. WFPn qhojiin gargaarsa namoomaa akka aritiin cimuuf fi kanneen gargaarsi barbaachisu bira akka ga’amuuf daandileen hundinuu atattamaan fayyadamuu akka danda'amuuf amooleen hundi dhukaasa akka dhaabaniif waamicha dhiyeessa,” jedhan Daanford.
Rakkoon hedduu jiraatus dhaabbannii WFP ji’a darbe keessa kaabaa lixaa fi kibba naanoo Tigraayitti namoota 730,000 ta’aniif nyaata dhiyeessu akka danda’e hima.
Kanneen keessaas uummata 40,000 ta’an kanneen Zaanaa keessaa yeroo jalqaabaaf gargaarsa nyaata argatan ni argamu jedha.
Dhaabbatichi guyyoota moraasa dhufan keessattis dabalataan naannaa kaabaa lixa naannichaatti namoota 80,000 gargaarsaan qaqabsiisuuf abachu ibseera.
WFP Waxabajjii keessa namoota 185,000 deeggarsa nyaataa gbattaatiin qaqabsiissuu himuun, garuu sababii yaaddoo nageenyaatiin jalqaba baatii Adooleessaa namoota 30,000 qofaa qaqabamee jedhe.
Dhaabbatichi ammatti kanneen hanqinni nyaataa bal'inaan keessatti mul'atu dabalatee naannoolee tibba waraanaatti deeggarsi nyaataa hinqaqabneef dhiyeessa jira jedhan.
Ammattis mana kuusaa dhaabbaticha kan magaalaa Maqaleefi Shiree keessa nyaanni meetriik toonii 7,500 ta’u jiraachu hime, dhiyeenyas gargaarsi konkolaata 13 dabaltaan naannicha kan sensee akka ta’ee fi dhiyoottiis daandii naga- qabeessa ta'uun akkuma mirkanaa'een dabalataan konkolaataa 30 galchuu karoora qabaachu ibseera.
Qorannoon dhaabbatichaan baatii Waxxabajii keessa gaggeeffamee akka mul'iseetti, dhuma Hagayyaatti naannichatti namoonni 400,000 beela cimaaf saaxilamu danda'u.
Ummata Tigraay keessaa miliyoonni 4 jechuunsi ummanni harka 70 ta'u kan yaaddoon hirina nyaataa olaanaa qaban yoo ta'u, deeggarsa atattamaatu isaan barbaachisa jedhameera.
Dhaabbanni Sagantaa Nyaata Addunyaa hanga dhuma bara kanaatti Tigraayiif deeggarsa barbaachisu taasisuuf doolaara miiliyoona 176 kan isa barbaachisu ta'u ibsera.


c: text/html

text:
Abstract:
Qo‟annoon kun kan irratti xiyyeeffatu gahumsa barattootni mana
barumsaa sarboo sadarkaa lammaffaa qubeessuu Afaan Oromoo
irratti qaban madaaluudha. Manni barumsaa sarboo kan argamu
naannoo Oromiyaa, Godina Jimma, Aanaa Qorsaa magaalaa
sarbootti yemmuu ta‟u yuunivarsitii Jimma irraa kiilomeetira
digdamii lama (22km) fagaata.
Kaayyoon qo‟annoo kanaas gahumsa barattootni kutaa 9ffaa mana
barumsaa sarboo qubeessuu Afaan oromoo irratti qaban addaan
baafachuu, akkasumas gama barsiisota mana barumsaa kanaatiin
maal akka fakkaatu madaaluudha.
Qo‟ataan odeeffannoo funaanuuf madda odeeffannoo tokkoffaatti
fayyadameera. Madden kunis bargaaffii, Afgaaffii, habbuurraa fi
qormaata kennuudhaan ture. Qo‟ataan erga odeeffannoo
funaaneen booda tooftaalee garaagaraa fayyadamuudhaan
odeeffannoo qacceesseera.
Walumaa galatti, qo‟ataan argannoo qo‟annoo karaa irratti
hundaa‟uudhaan yaada furmaataa kennee barattootni qubeessuu
Afaan oromoo irratti shaakala dandeettii barreessuu irratti akka
xiyyeeffataniif jajjabeesseera.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ka prezidaant Traampiin taayitaa irraa hariyataman – Hoogganaan FBI duraanii – Jeems Koomeey, prezidaantichi akka lolee isaanii ta’anii fi qorannaa dhimma Raashiyaa dhiisan kan irraa eeganii turan ta’uu, Koree Basaasaa, ka Senetii Yunaayitid Isteets duratti dhugaa ba’an.
Traamp, hoogganaa dhaabbata qorannaa biyyoolessaa ol’aanaa, kan FBI – Jeems Koomey taayitaa irraa hari’uun isaanii baatii dabre keessa ture. Waa’ee Raashiyaan dhimma filannoo Yunaayitid Isteets ka bara dabree keessa harka galfattee jirti – jedhamee otuu dhaabbatichi qorataa jiruu ka taayitaa irraa hari’ataman Koomeen, eega sanaa as waa’ee haasawwan si’a sagal prezidaat Traamp waliin geggeessanii turanii ifatti dhugaa-ba’uun kun ka jalqabaa ta’uu isaa ti. Sagal kana keessaa, ja’a telefoonaan, sadii fuulaa fi fuulatti prezidaant Traamp waliin dubbatanii turan – Koomeen.
Prezidaant Traamp eega taayitaa irraa isaan hari’anii booda, waa’ee hariyitama isaanii ka prezidaantichi fi gargaartonni isaanii dubbatanii fi ibsan, ka yaada isaanii waliin-dhahe akka tahe dubbatan – Hoogganichi FBI duraanii. Itti fufuudhaanis, “Prezidaantichi, ana qaanessuu, ana caalaa immoo dhaabbata ani hoogganu qaanessuu filatan” – jedhan.
“Seerri daarektera FBI hujii irraa buusisu jiraachuu baatullee bulchiinsi kun anaa fi, ana caalaa ammoo FBI qaanessuu filate. Akkana jedheee, waan dhaabii kun gargar haharca’e, waan hoggana dansaa dbaabee fi bulchiinsi illee abdii irraa.Tun dhara.” Jedhan
Hariyatama isaaniif, “dhimma Raashiyaa, kan FBI qorataa jiru” kanuma prezidaantichi ofii dubbatanin fudhadha jechuun dubbatan. Waa’ee Raashiyaa ilaalchisee, waan haala Prezidaantichaa irraa hubatan ennaa dhugaa-ba’anis dhimma sanatti baay’ee dhiphachuu isaanii fi sababaa sanaaf hojii kaan hojjechuu dadhabuu isaanii akka irraa hubatan dubbatan.
Traamp baatii Amajjii keessa eega taayitaa qabatanii booda, “jala-deemtummaan barbaada. Jala-buutummaan eega” ittiin jechuu isaanii ilee dubbatanii jiran – Koomeen. Waa’ee gorsaa naga-eegumsa bioyyoolessaa hariyatame – waa’ee Maayikili Flin qorannaa geggeessuu akka dhaabu isa gaafachuu isaanii illee dubbatanii jiran.


text:
Gandeen koleeraa fi beelaan akka hamaatti midhaman kanneen to’annaa Al-Shabaab jala jiran waan ta’aniif dhaqqabuun rakkisaa akka ta’e ibsamee jira.Kanaaf jecha uummanni gara gandeen to’annaa mootummaa jala jiran kan akka Baaydo’aatti dheessuun wal’ansa gaafataa jira.
Somaaliyaa keessatti erga baatii Amajjii darbee kaasee uummata kuma 40 caaluu koleeraan qabamuun kan gabaafamee yoo ta’u baatii kana keessa roobnii argamuun immoo daran dhukkuba Koleeraa hammeessuun ibsamee jira.
Manaa fi Qe’ee ofii irraa kan godaanan namoonni 150,000 mooraa tokko keessa dahatanii jiru. Kanneen biroonis seenuu itti fufee jira. Guutuummaa Somaaliyaa keessatti guyyaa guyyaan namoonni 200 hanga 300 gidduu ta’an Koleeraan qabamaa ka jiran ta’u gabaafamee jira.


text:
Godina Wallaggaa lixaa magaalaa Mandii akkasumas godina Wallaggaa Bahaa magaalaa Naqamtee keessatti har’a hiriirri guddaan hawaasa mara hirmaachise geggeessamuu jiraattonnii fi bulchiinsi magaalaalee kanaa ibsanii jiran.
Sababaan hiriira kanaa ajjeechaa Calanqoo keessatti raawwate mormuu akkasumas hoogganoonni siyaasaa kanneen mana hidhaa keessa jiran akka gad dhiisaman hacuuccaa fi hiraarfamni uummata irratti raawwatu akka dhaabatuu fi uummata keenya qe’ee irraa godaansuun akka hafu kan jedhu ta’uu jiraattonnii fi bulchiisni nuuf ibsee jira. Hiriirawwan magaalaalee lamaanuu keessatti geggeessaman nagaan xumuramuun illee beekameera.


text:
Abuubakar Muussaa Wadaay Jaarraa,
Yaadannaan waan hedduu irraa barra,
Gameeysa, gamna hayyuu ilma Sabaa,
Daawitii hawaasaa gaafa guyyaa jabaa,
Biiftuu aartiitiin ibse Oromiyaa balloo,
Bu’ursee talige hawwisoo 4’n Qalloo,
Walaloo mi’ooytuu suga addaa qabdu,
Baay’ee burqisiise ta ergaansii jabduu,
Keessaa hin dhumu jechi qabu dhama
Kumaafi kitila sa yoom takkaafi lama,
Danuu qore qaroon sammuun duroome,
Walliftoota Oromoo baay’eef arjoome,
Dr. Alii Mohammed sirba itti weellise,
Maqaa Birraa ja’u kan isa gonfachiise,
“Biirraadhaatu barihee ilillin urgoytee,
Dilii maaliin qaba rabbii kiyya gooytee”
Tan jattu san barreessee gaafa itti laatu,
Aliitu dhugoomse seenaan du’uun taatu,
Qubee Afaan Oromoo walaloon barreessu,
Akka namaa galutti yoo sirnaan tarreessu,
Akka armaan gadiitti tolchee faayee,
A, B, C.., je’ee walaloon nuuf kaaye,
“A…
Ammayya ammuma ajjeesa,
Abbaan aduudha addeessaa ,
Addooyyeetu oduu odeessa,
B….
Bakkaaf boraatii mukaa barbaadu bareeda,
Birraa baranaa badduus badeen si barbaada,
C…
Mucaa caama otuun mucucaanne cehee..
Cuuncuuna coree micciiree cufti callisaa….”
Jechuun walaloo qubeen nuuf tarreessa,
Akkuman beekkamnetti waa barreessa
Waa’ee isaa himeen fixuu cal’isu malee,
Isa qofaa miti kitilaan gate diinni kalee,
Garii ibidda rasaasaatiin nurraa laboobe,
Ilmaan Sabaa akka dhoqqeet dhodhoobe,
Meeqaatam ibidda boombiin gogombise,
Akka bobba’aniin manatti galuu hanqise,
Garii macarii korrantiin qaama gubee,
Xiin-sammuu isaanii gar-malee hubee,
Jiruu itti hadheeysee qilee qabrii buusa,
San keessaa tokko Abuubakar Muussaa,
Maal waa jannaa silaas kan du’en deebi’uu,
Eega biyyee uffatee firraa haxaaween ka’u,
Warra dhiigaan qabsoo Sabaa xurree taraare,
Warra nu jiraachisuuf lubbuun saanii dabare,
Gumaa saanii baasuun hin oolu turee dafuu,
Seenaan haa yaadattu namuu du’arraan hafu,
Abuubakar Muussaa yoon Siidaa siif jaare,
Galata kee niin galchaa qaroo qaxara qoore?
Fuulbana, 2015 | Nairobi.
Walaloo tana Naayroobii, Keeniyaattiin barreesse,
Gulaaleetiin irra deebiidhaan arra isiniif maxxanse.
Yaadachiisa: Maddi walaloo tanaa Kitaaba kiyya kuusa walaloo hin maxxanfamin ‘CIMIMMUU’ ja’u keessaa muramee gabaabinaan isiniif dhiyaate.”
YAADANNOO ABUUBAKAR MUUSAA tiif
Adooleysa 16, 2022
Addis Abeba – Protests erupted in many towns and cities, including schools and university compounds,…
Shabboo Miidiya: Seenaa amaarsaa fii gara jabeenya isaanii. https://www.youtube.com/watch?v=MjL1acJzXgc
Gocha suukkanneessaa sirni nafxnyaa Oromoo irratti gidduu kana raawwachaa jiran balaaleffachuun Barattoonni Oromoo godina addaa…
His Excellency, Olusegun Obasanjo, former President of the Federal Republic of Nigeria and AU High…
By Daniel Behailu Overview of Ethiopian Politics Africans have always complained that their resources are looted…
Akkuma beekkamu baroota dabran keeysa gaafa mootummaa EPRDF sanitti hoggansa amantiin isaa islaama tahe irra…


text:
Bara 2009 fi 2010 kitaaboota Afaan Oromoon maxxansamanii bahan keessaa lama: "Qabsoon Oromoo Eessaa Karam" kan jedhu Obbo Asnaaqee Irkoon akkasumas, "Fixeensa" asoosomni jedhamu Obbo Boruu Barraaqaan barreefaman.
Kitaabonni lameenuu wal dhibdee dhaaboota siyaasaa Oromoo fi hawaasa siyaasaa oromoo giddu jiru irratti fulleeffatan. "Araara buusuuf gamni wal dhabe hundinuu fedhii qabaachuu akkasumas maaliif araarri akka barbaachise dursanii hubachuun barbaachisaa dha" jedhu, barreessitoonni lameen.
Araara fiduuf yaalii ta’u keessatti fedhii dhuunfaa ykn garee ofii qofa dhibbaa-dhibbatti guttachuuf otoo hin taanee gara yaada giddu-galeessa ta’eetti butachuuf of-kennuu gaafata, akka jecha isaaniitti. Akka nama dhunfaatti araara buusuun salphaa ta’uu mala garuu, akka itti gaafatamaa maatii,hawaasaa ykn dhaabaatti araara buusuun garuu daran fagessanii ilaaluu barbaachisa; wareegama inni gaafatuus jabaadha, yaada jedhu qabu Obbo Asnaaqee fi Obbo Boruun.
Haala wal-dhibdee qabsoo Oromoo keessaa attamiin akka ilaalan lameenuu kitaaboota isaanii keessatti kan baressan dubbatanii jiran.MP3 tuquun dhaggefadhaa.


text:
Dhuma baatii Fulbaana irratti namoota harka qalleeyyii magaalaa Baatuu/Ziway/ keessa jiraniif manneen jireenyaa haaraa ijaaraman 16 dabarsuu isaanii arguuf kabaja arganneerra. Pirojektiin kun manneen dulloomaa durii, diiguu kan of keessaa qabu you ta’u, mana jireenyaa fi manneen dhagaa gaarii ta’aniin kan bakka buufameedha.
Gara ji’oota 18 dura koreen Fairtrade Preemiyeemii Sher pirojektii kana kan jalqabe yoo ta’u, kunis bittaa roozii #Fairtrade jedhamu irraa maallaqaan kan argameedha.Filannoon maammiltoota Angooxxoowwan Fairtrade FPC hawaasa humneessuu fi namoota saaxilamoo ta’an jireenya dhugaa fi gaarii akka jiraatan gargaaruudha.Mana jireenyaa 16 kun maanguddootaa fi qaama miidhamtootaaf haala mijaayaa,jireenya fayyaqabeessa ta’e akka jiraatan mirkaneessuu ,hirdhinna duraan ture irraa mana isa qulqullinaa fi mijataa akka argatan gochuudha.
Akka dhaabbataatti humna namaa hunda bilisaan akka argamu gochuudhaan pirojektichaaf gumaachineerra. Kanaaf, garee ijaarsaa fi kanneen biroo hundaaf hojii guddaa hojjetaniif galata guddaa isiniif dhiyeessina.
Bakka kantiibaan magaalaa Obbo Gezahegn fi Obbo Boonifase Lwaandaa (Hoogganaa Abaaboo ECAN Fairtrade Afrikaa), manneen kun jiraattota duranitiif dabarfamee kennameera. Milkaayinni guddaan kun kan Koree Fairtrade Preemiyeemii Sheerit!


text:
Fulbaana 13.2015/TOI/- Itiyoo Telekoom riijiniin kibbaa Laayibrarii dijitaalaa sirna barnootaa haaraa deeggaru magaalaalee gurguddoo 4 keessatti baasii birrii miiliyoona 3 tuqaa 5n hojjetame bane hojii jalqabsiiseera.
Laayibrarii dijiitaalii kana kantiibaan magaalaa Nagallee kaleessa eebbisanii bananiiru.
Maanaajariin al kallattii itiyoo telekoomii riijiniikibbaa Beti’izaazuu Abarraa itti gaafatama hawaasummaa dhaabbatichaa keessaa barumsi isa tokko ta’uu insaniiru.
Laayibrariin dijitaalaa kun magaalaawwan Nagallee, Diillaa, Hawaasaafi Shaashamanneetti akka ta’e himaniiru.
Laayibrariiwwan haaraa banamaniif tajaajilli biroodbaandii si’ataa meegaa biitsii 11 tolaan gadi lakkifamuusaa beeksisaiiru.
Soofti weeriifi appilikeeshinoonni addaddaa, teessoofi minjaala 84, piriintaroota ammayyaa 4 fi kompiitaroota 84 dhaabbata kanaan guutameera.
Laayibraroonni kunneen guyyaatti barattoota kuma 8 fi 500 ol kan tajaajilan yoo ta’u, ogeeyyonni dhaabbatichaa suphaafi hordoffii akka taasisaniif himaniiru.
Kana malees dhaabbatichi Kibbaafi Oromiyaa kibbaatti magaalaalee 10 caalaniif bilbila ‘4G’ qaqqabsiisaa jira jedhaniiru.
Riijinii kibbaatti barattoota maatii harka qalleeyyii kuma 2 fi 690f dabtara kuma 32 fi 280 akka deeggare ibsaniiru.
Deeggarsi kun birrii miiliyoona 1 tuqaa 8 olitti akka tilmaamamu beekameera.
Laayibrarii kana eeisanii kan banan kantiibaa magaalaa Nagallee ob. Hayilee Horoo, deeggarsa taasifameef dhaabbaticha galateeffataniiru.
Dhiheessiin teekinooloojii kun hojeeffamuu sirna barmootaa haaraaf deeggarsa guddaa ta’uu eeraniiru.
Bakka bu’aan itti gaafatamaan biiroo barmootaa godinichaa ob.Giruum Zannabee deeggarsi kun haaraa akka hintaane eeranii, qaqqabaa teekinooloojii ta’uunsaa adda isa taasisa jedhaniiru.
Qaqqabiinsi laayibrarii diijitaalaa beekumsaa fi ogummaa barattootaa guddisuurra darbee hojii baruufi barsiisuu kan ammayyeessu ta’uu ibsaniiru.


text:
Wednesday, June 13, 2018
Xalayaa Banaa Uummata Oromootiif: Daniel Bariisoo Areeriitiin
Guyyaa: Waxabajjii 14, 2018.
Xalayaa Banaa Uummata Oromootiif.
Dhimmi: haala yeroo kan shira Woyyaanee saaxiluufi gorsa of eeggannoo taasifamuu qabu.
Nageenni badhaadhaa, yaa uummata Oromoo biyya keessaafi biyya alaa jirtanu? Aadumaafi jedhe malee, hanga Woyyaaneen jirtu nageenni itti fufiinsa qabu hin jiru. Jijjiirama amma guutuu biyyaattii fi Oromiyaa keessatti dhufaa jirutti hinaaftee, haalli Woyyaaneen amma itti jirtuufi karoorri isii nama rifachiisa. Amma yeroo xalayaa kana barreessaa jiru, halkan keessa saatii sagal. Manni bareedaan faranjiitiifi bullukkoon ho’aan faranjii hirriiba dansaa naaf fiduu hin dandeenne.
Shirri Woyyaaneen xaxaa jirtu hedduu namatti dhaga’ama. Yeroo ammaa kana guutuu biyyaa keessatti waan ibiddi qabateefi jeequmsi bu’e fakkaata. Kana kan godhaa jiru, Woyyaaneefi ergamtoota Woyyaaneeti. Woyyaaneen sababni isiin biyya ibidda itti qabsiiftee jeeqaa jirtuuf, Labsii Yeroo Muddamaa deebistee labsachuuf. Sababni isaalle, wanti isaan amma harkaa qabanuu waraanaafi damee tikaa waan ta’eef, karaa isaan ittiin biyya saamuu danda’anuun keessaa inni guddaan, karaa Labsii Yeroo Hataattamaa/Muddamaati. Ergamtoota Woyyaaneetiifi Woyyaanee magaalotaafi gandoota hunda keessa jiranu sirritti hordofuun to’achuun dirqama ta’a. Jarri kun biyya isaanii Tigraay akka biyya biraatti ijaaruufi tasgabbeessuun biyya teenna ammoo barbadeessitee saamtee onsuu barbaaddi.
#TeamLammaa fi bulchiinsa Dr. Abiyyi Amhad kanalletti hinaaftee waan of gootu wallaaltee jirti Woyyaaneen. Dubbii himaan mootummaa naannoo Oromiyaa Dr. Nagarii Leenchoo ille, balaa amma daangaa Oromiyaa irraa bifa walitti bu’iinsaatiin dhaqqabaa jiru kanaan, “dubbiin dubbii addaati malee, dhimmaa daangaati miti; uummanni keenyas akkasitti hubachuu qaba” jedhaaneeran.
Akka ilaachaafi hubannoo kiyyatti, gabaabumatti Woyyaaneen waan gurgurdaa saddeet hojjataa jirti:
1) Woyyaaneen olaantummaa isii jalaa tuqame deebifachuuf shiraan wixxifataa jirti. Olaantummaa duraanii san yoo qabaatane malee, biyya saamuu hin dandeettu. Isaan yoo biyya saamuun akka silmitti xuuxan malee jiraachuu hin danda’anu. Akkasuma, waan waggaa 27f saamaniin dinaagdee Itoophiyaa guutumaa guututti harkatti galfatanii Itoophiyaa hiyyoomsanii jiran. Bara dheeraa dura, bittaan lafaa fi liiziille hin eeyyamu ture tarsiimoon ‘Ihaadegii’. Akka isaan jedhaa turanitti, “yoo amma lafti haa bitamuu yookiin gurguramuu jedhaamee, kan maallaqa qabu Nafxanyoota waan ta’eef isaanittuu waan hunda qabata…” jedhaan turan. Amma kunoo erga diinaagdee duraan harka ormaatti sodaataa turan san caccabsanii harkaa guuratanii guutumaa guututti harka Hiwwaati-Woyyaanee galchuun Itoophiyaa keessatti Impaayeera diinaagdee ijaarrataniin duuba, tarsiimoo sanille jijjiirane. Amma kunoo as guloo tanaayyuu, qabeenna Itoophiyaa kampaanii dhuunfaatiif gurgurraa jedhaa jiran. Kampaaniileen dhunfaa kunneen irra jireessi Woyyaanuma akka ta’an dagachuu hin qabnu.
2) Yeroo Dr. Abiyyiifi gareen isaanii hidhamtootaa Woyyaaneen hiite biyya keessaa hanga tokkos ta’e gadi dhiisisaniifi, yeroo sabboontoota Woyyaaneen biyyaa baaste biyya ollaa keessatti hidhamaniifi baqaan jiraatan Dr. Abiyyi biyya ollaa /alaa dhaqanii hiiksisanii gara biyyaatti galanuun, Woyyaaneen mana keessa jeeqxee ibidda Itoophiyaatti keessattuu Oromiyatti qabsiisa jirti. Woyyaaneen saboota ollaa Oromoo hundumaa Oromoo irratti kaasaa jirti. Woyyaaneen keessumattuu, maqaa Oromootiin ummata Amaaraa naannoo Oromiyaa keessa jiranirraan miidhaa geessisuun, tokkummaa fi walhubantii Oromoofi Amaara jiddutti uumamtee Woyyaanee sodaan fincaan keessaa yaaste kana deebisanii dukkaneessuu barbaadan. Kanaan duralle, Woyyaaneen maqaa Oromootiin uummata Amaaraa Oromiyaa keessatti duuchaan ijjeestee filmii dokumantariille irratti hojjattee higa tokko ittiin daldalataa baate. Akkasuma maallaqani cubbuu guddaa hojjachuuf humna qaba. Ammatti kan maallaqa saamee tuulatee jiru Woyyaaneedha. Kanaafuu ergamtoota badii Woyyaaneen maallaqaan Oromiyaa keessatti bobbaastu dammaqnee eeguun ofiifi biyya keennalle baraaruu qabna.
3) Woyyaaneen bulchiinsa qawwee qofa waan beektuuf, kan amma harkaa qabanis qawwee waan ta’eef, labsii yeroo muddama deebisanii labsachuuf abdidda guutuu biyyaatti qabsiisaa jiran. Woyyaaneen karaa qawwee malee bulchiinsa waan hin beekneef, amma bulchiinsa haaraa daandii haareya saaquuf tattaafatu kana falleessuuf biyya jeeqxee, labsii yeroo muddaamaa isaanii deebisanii labsachuu barbaaddi. Labsiin Yeroo Muddamaa uummata keennaaf saamamuu, du’a, ukkaamsaa, hidhaafi kkf. Labsiin Yeroo Muddamaa Woyyaaneef ammoo, sa’a dhaltiiti.
4) Fudhatama Dr. Abiyyi Ahmad maqaa Oromootiin argachaa dhufetti hinaafanii if ajjeesuu waan gahaniif, Woyyaanonni maqaa Dr. Abiyyiifi Oromoo balleessuuf qabsoo cubbuu ijibbaataa taasisaa jiran.
5) Hidhamtoota siyaasaa Oromoo akka gadi dhiifamaniifi, kan biyyaa bahelle akka biyyatti galanu waamichi taasifamaa jiru kun Woyyaanee fi leellistoota Woyyaaneetti sodaa guddaa uumeera.
6) Qeerroo fi tokkummaan Oromoo, akkasuma walhubannaa fi waltumsi dhaabolee Siyaasaa keessumattuu OPDO fi BADEN jidduutti uumametti sodaan guddaan waan itti dhaga’amee jiruuf, Erteraa waliin araara fedhan; garuu uummanni Tigiraayii irra jireessi shira dulloonni Woyyaanee xaxxe kana hin hubanneef.
7) Woraanni Woyyaanee, “ABO fidaa” jechuun ummata nagaa ijjeessuun #teamLammaa yookiin OPDO haarayaa, poolisii Oromiyaatii fi ummata Oromoo waldhabsiisuuf halkaniifi guyyaan karaa waraanaatiin hojjataa jiran. ABO jechuun adda bilisummaa Oromooti malee hiika biraa hin qabu. Yoo Oromoon bilisoomeefi yoo mirgi Oromoo guutumaa guututti kan kabajamu ta’e, ABO waan bosonaafi biyya ollaatti rakkatuuf hin qabu. ABO’n mirga uummata Oromoo sarbameef bosona seenee malee, nagaya booressuuf yookiin dhiiga namaa dheebotee yookiin lubbuufi jireenna badduu isaas jiraachuu jibbee miti. Garbummaa fi roorroon Oromoo irra osoo jirtu jireenni qabsa’ootaafi sabboontootatti hadhaawee bosonniifi manni hidhaa jiruu sabboontoota Oromoo ta’aa dhufeera. Maqaa qabsoo ABO’n taasisee bu’aa argameen, namoonni hedduun abbaa itti dhama’e ABO caalaa buddeena furdaa kan ittiin nyaataa jiranille akka guutanee jiranu dagatamuu hin qabu. ABO’n kaayoodha; Abaa’ummaan sabboonummaadha. Abaa’ummaan ilaalcha; bakka mirgi Oromoo sarbamaa jirutti ABO uummata Oromoo keessaa baasna jechuun galaana sinii bunaatiin waraabanii gogsuuf yaaluudha. Kana waan ta’eef, eeyyama mootummaa Naannoo Oromiyaa malee waraanni Woyyaanee Oromiyaa keessa qubatee “ABO fidaa” jechuun ummata ijjeesaa jiru, Oromiyaa gadi dhiisee bahuu qaba. Woraana amma Oromiyaa keessatti keessumattuu, Wallaga, Gujii, Booraana faa keessatti ummata keenna ijjeessaa jiru, OPDO’n baasuu qabdi. Yoo waamichaafi afeerraa OPDOtiin ta’e, OPDO’n asirratti ijjannoo isii ifa godhuu qabdi.
Injifannoofi bu’aan amma argamaa dhufe kun kan dhaabbilee siyaasaa Oromoo gara garaatiifi kan qaamota Oromoo hedduuti malee, kan OPDO yookiin kan ABO, yookiin kan Jawar Mohammad qofaa miti. Hundi keenyaa qooda keessaa qabna. Garuu “hodheen namaa kan goode; hidheen namaa kaan gudunfe” akkuma mammaaksi jedhu, kan kuun hodhu kuun diiguun, kan kuun gudunfu kuun hiikuun diina/Woyyaanee Oromoo irratti goobsuu waan ta’eef, dhaabbileen siyaasaa Oromoo gara garaatiifi qaamoti qabsoo Oromoo adda addaa walhubachuu, walkabajuufi waldanda’uun yeroo ammaa keessatti murteessaadha. Ilaalchi siyaasaa nuun waldhabsiisuu hin qabu. Ilaalcha siyaasaa keenyatti adda adda male, biyyi keenya, afaan keenya , aadaan keenyaa fi wantoonni keenna hedduun tokko. Garuu Woyyaaneen Oromoofi Oromiyaa balleessaa jirti waa ta’eef, nuttuu hin beekkanne malee hunduma keenyaa walitti balleessaa jirti. Keessaattuu irra jireessaan yeroo kana keessa kan walhubachuun qabanu, OPDO fi ABO dha. Duraanuu OPDO fi ABO, akkasuma Oromoo fi Amaara jidduu dhagaa cubbuu kan kaa’ee jara addaan fageessee kan ittiin daldalaa turte Woyyaaneedha. Amma olaantumman Woyyaanee sun waan jidduu Oromootii ka’uuf reeqqiseef, Oromoo olaantummaa Woyyaanee daraanuu dhabmsiise walitti dhufee rakkoo jidduu isaanii jirtulle ofumaaf furachuu qaba.
ABO fi OPDO ille ilmaanuma Oromooti. Oromoo, Oromoo irraa kan ittisuufi Oromoo kan Oromootti araarsulle Woyyaanee moti. Yoo araaramane, ABO fi OPDO ille, afaan Oromootiin araaraman malee, afaan Woyyaaneetiinii miti. Obboleessi OPDO Woyyaanee caalaa ABO akka ta’e, OPDO hubachuu qaba. ABO’nille obboleessi ABO, Shaabiyaa caalaa OPDO akka ta’e, ABO’n hubachuu qaba. Kun waan hin oolle: “Waraabessa harree irraa ittisan, galgalli harree kan waraabessaati. Durba qeerroo irraa ittisani galgalli durbaa kan qeerrooti” jedha mammaaksi. Akkuma mammaaksi kun jedhu, yeroon waa dhoksitii; yeroon dirqama waa walitti fiddi. Qeerroo fi durba walirraa ittisanulle gaafa guyyaan gahe yeroon walitti fiddi. Kan OPDO fi ABO ille kanuma; yeroon isaa amma ta’uun gaarummaa qaba.
8) Woyyaaneen harka Abdii Iilleetiin Oromiyaa bahaa fi Kibba Bahaatiin Oromoo ajjeesuun lafa Oromoolle saamaa jirti. Haleellaan maqaa poolisii liyyuu haayilii naannoo Somaaleetiin uummata keenna daangaa irra jiranurra gahaa jiru hanka pireezidaantiin naannoo Somaalee Abdii Iileefi jeneraalonni Woyyaanee gara Baha irra jiran irratti tarkaanfii fudhatamuun, yoo xiqqaate angoorraa hanga hin kaanetti nageenyi hin argamu. Maqaa Alshabaab Itoophiyaa irraa eegna jedhamuun Poolisii Liyyuu Hayilii jettee Woyyaaneen Agaazii afaan Somaalee dubbattu Baha biyyattii keessatti ijaarratte. Harka lafa jalaatiin garuu, woraana Oromoo akka loluuf Woyyaaneen ijaarratteedha. Poolisiin Liyyuu Haayilii Alshabaab gara Bahaatiin Itoophiyaa irraa eegdi jedhame, poolisii Liyyuu hayilii Somaalee maataan isiituu Oromotti Alshabaab taatee jirti. Obbo Lammaa Magarsaa fi Dr. Abiyyi Ahmad yeroo hedduu nagaa buusuuf jecha yaalii isaan taasisan kan dagatamuu miti. Kanaan duuba garuu, Abdi Iillee woliin haasawuun mana ijoolleen ganama ijaartee galgala diigdu fakkaata.
Galaa yaadaa kiyya har’aaf isiniif qopheesse kanuumaan raawwadheera. Dhugaa qabanaa, ni injifanna!
Daniel Bariisoo Areerii irra.
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Deeviid Wuudaardi
Deeviid Wuudaardi (Afaan Ingiliish: David Woodard; A.L.A Eebla 6, bara 1964 Saantaa Baarbaaraa, Kaalifoorniyaa keessatti dhalate) lammii biyya Ameerikaa gaggeessaa Orkeestiraa (garee sirbaa) fi barreessaa ammayyummaa booddee (falaasama xiyyeffannaa garaagarummaa muxanno ilmaa namaa fi hedduuminaa ilaalcha irratti kennuu) yoo ta’u, sanyii maatii koloneeffattoota Ameerikaa beekamoo ta'anii dha.[1][2]
Wuudaardi hojii Nu’eevaa Jarmaniyaa, Paaraaguwaayi keessatti kan jiratuu, deggartuu sochi dhiirii fi dubartiin wal qixxe dha kanaafu mirga fi carraa qixxe argachuu qabuu/namaa kudura qofa nyaatu, kan foon hin nyaane, deggartuu/hordooftuu falaasama hawaasa fi mootumma kan barbaadamu yookiin kan hanqina/fafa hin qabne ijaaruun ni dandaa'ama jedhuu kan amaantuu, waliin hojjeteenis beekama. Kitaabni walta'iinsa isaa kan afaan Jarmanii, Five Years, kan barreessaa Siwiizarlaandii Kiristaan Kiraachitii waliin barreesse, hojiiwwan gargaarsa namoomaa achitti hojjetaman tokko tokko ibsa.[3]
Wabii[gulaali | lakkaddaa gulaali]
- ↑ Kaarpeentar, S., "In Concert at a Killer's Death", Loos Aanjalas Taayimsii, Caamsaa 9, 2001.
- ↑ Eeppisteeyinii , J., "Rebuilding a Home in the Jungle", Saan Firaansiiskoo Kirooniikilii, Amajjii 13, 2005.
- ↑ Kiraachitii, C., & Wuudaardi, D., Five Years (Haanoovarii: Weehirhaahinii Veerlaagi, 2011).


text:
Oromia: Eliyaas kifluu (Dani) “Bara Olaanoon Gadaa” New Oromo Music Video 20151 October 2, 2015Posted by OromianEconomist in Uncategorized.
Tags: African music, Eliyaas kifluu (Dani) "Bara Olaanoon Gadaa" New Oromo, Oromia, Oromo music, Oromo music and Oromo identity
add a comment
Oromia:Ijoo Dubbii Adda Bilisummaa Oromoo: Mootummaan Wayyaanee Karoora Master Plaanii Magaalaa Finfinnee Humnaan Hojii Irra Oolchuuf Murteeffachuun Isaa Qabsoo Mirga Abbaa Biyyummaa Ummata Oromoo Of Booda Hin Deebisu. October 2, 2015Posted by OromianEconomist in Uncategorized.
Tags: ABO, Dhaamsa ABO, Genocidal Master Plan, Master Plan is Master Killer, Oromia, SAY NO
1 comment so far
(Sagalee Bilisummaa Oromoo – Onkoloolessa 02,2015): Mootummaan Wayyaanee Karoora Master Plaanii Magaalaa Finfinnee Humnaan Hojii Irra Oolchuuf Murteeffachuun Isaa Qabsoo Mirga Abbaa Biyyummaa Ummata Oromoo Of Booda Hin Deebisu.
(Ijoo Dubbii Adda Bilisummaa Oromoo – Onkoloolessa 02,2015).
Mootummaan Abbaa Irree Wayyaanee/EPRDF/TPLF diinummaa ummata Oromoof qabu hojiin mul’isuu kan eegale aangootti ol bahee osoo hin bubbulini. Saboota biyya sana keessatti argaman keessaa hunda caalaatti diina angafa godhatee kan irratti duulaa turee fi har’as irratti duulaa jiru ummata Oromoo ti.
Biyya Oromoo Oromiyaa humna afaan qawween qabatee bulchiinsa gabrummaa fi abbaa irrummaa ummata Oromoo irratti erga diriirsee waggoota 24n darban keessatti dinagdee fi qabeenya ummatichaa saamee lammiilee hiyyoomsuu fi deegsuun gamatti, ummaticha gaaffii mirga abbaa biyyummaa irraa deebisuuf, qabsoo isaa dadhabsiisuuf danda’amuuf ammoo bal’eessuuf hedduu ajjeesee, kumoota kudhanootaan ammoo hidhaatti guureera. Kumootni dhibbootni sirna cunqursaa fi saaminsaa kana jalaa baqatanii biyya ambaatti koolu galtummaaf dirqamaniiru.
Hiraarrii fi cunqursaan saba Oromoo irra sirna abbaa irree wayyaaneen geessifamu har’allee babal’atee dameelee hedduu yaafatee gidiraa fi dhiphuu ummata Oromoo akkaan hammeessee jira. Hidhaan, ajjechaanii fi baqi akkuma jirutti ta’ee, maqaa guddina biyyaa, misoomaa fi investimentii jedhuun qonnaan bultootni Oromoo lafa isaanii irraa buqqaafamanii maatiin diigamaniiru. Duulli maqaa misooma biyyaa fi investimentiin geggeeffamaa jiru jireenya Oromoo hundee irraa kan qoree fi lafa akaakilee fi abaabilee irraa buqqisee ilmaan Oromoo hedduun kadhattuu fi harka ormaa ilaaltuu akka ta’an taasisuun dhugaa dirreetti mul’atuu dha.
Gartuun TPLF/EPRDF sirna cunqursaa fi saaminsaa itti fufsiisuuf Oromiyaa dhabamsiisee ummata Oromoo biyya dhablee taasisuuf karoora diinummaa bal’aa lafaa akka qabu dhokataa miti. Karoora isaa keessaa tokko kan ta’ee fi bara 2014 keessa hojii irra oolchuuf yaalee kan dura dhaabbannoon ummata Oromoo isa mudachuu irraa yeroofis ta’u jalaa gufatee ture Karoora Master Plaanii Magaalaa Finfinnee fi naannawa ishee ti.
Karoorri Master Pilaanii Magaalaa Finfinnee fi naannawa ishee jedhamu dhuguma akka sirnichi ololu Oromoo lafa isaa irraa kan hin dhiibnee fi hin buqqisne, jiruu fi jireenya isaa kan hin gaagaane, aadaa, seenaa fi afaan isaa irratti gaaddidduu kan hin buusne osoo hin taane, dhugaa qabatamaan lafa irraa mul’atu Oromoota Finfinnee fi naannawa sana marsanii jiran, kanarra iyyuu darbee haga fageenyaa irratti argaman kan buqqisuu fi diigu, aadaa, seenaa fi afaan Oromoo kan dhabamsiisuu fi bulchiinsa alagaa kan warra gita bittootaa Oromoo irratti kan goobsu akka ta’e qabatamaan mul’ata. Alagaa investara taasisee Oromoo kumoota dhibbaan kan hiyyeessa gadadaawee fi kadhataa taasisuu dha.
Karoorri Master Pilaanii Magaalaa Finfinnee kun shiraan kan guutame, yakka ulfaataa ummata Oromoo irratti dalagamaa jiru ta’uu ammas ummatni Oromoo daqiiqaa tokkoof illee dagatuu hin qabu. Karoorichi imaammata mootummaan abbaa irree wayyaanee lafaa qabu Oromiyaa bakka xixiqqaatti murmuruu, yoo danda’ameef ammoo kaartaa irraa haquun Oromoo humna dhabsiisuu dha. Kanaanis qabsoo Oromoo dadhabsiisuu fi gaaffii mirga hiree murteeffannaa ummatichaa walxaxaa gochuuf kan saganteeffamee dha.
Hawaasa addunyaa, dhaabbattoota garagaraa fi Investeroota biyyoota adda addaa Finfinnee dabalatee Oromiyaatti hawatuun gartuu TPLF/EPRDF guddina biyyaa dhuguma ummatni Oromoo irraa fayyadamu argamsiisuufiif osoo hin taane, akeeka dhokataa kan of keessaa qabu sochii Oromoo kan ittiin haguuganii fi gaaffii haqaa kan mirga hiree murteeffannaa ummata Oromoo dura ittiin dhaabbachuuf akka meeshaatti kan itti fayyadamaa jiru ta’uunis ummata keenyaan, darbees hawaasa addunyaan hubatamuu qaba.
Karoorri Master Plaanii Magaalaa Finfinnee wayyaanee kun dhuguma akka Wayyaaneen haaluu osoo hin taane sochii babal’ifannoo lafaa kan of keessaa qabu akka tahe ragaa waliin kan jiruu dha. Kanaafis Finfinneen kan sq.km. 54,000 turte gara sq.km. miliyoona 1.2tti akka guddattuuf kaartaan baheefii ragaa qabatamaa waliin kan mul’atuu dha. Kanaaf karoora Master Plaanii Finfinnee kana ilaalchisee kan mootummichi jedhu dhugaa irraa kan fagaate mormii fi dura dhaabbannoo ummata Oromoo of irraa qabbaneessuun karoora dhabamsiisii kana hojii irra oolfachuuf kan afanfajjii uumuuf tattaafatuu dha.
Karoorri kun balaa ulfaataa kan ummata Oromootti fidu, Oromoo fi Oromiyaa bakkoota adda addaa 3 fi sanaa olittillee cicciru, qonnaan bultoota Oromoo Finfinnee fi naannawa sana jiran miliyoonotaan lafa irraa buqqisee kan dhabamsiisu, aadaa, seenaa fi afaan Oromoo kan bal’eessuuf karoorfame ta’uu isaa hubachuuni bara 2014 yeroo labsiin kun bahu barattootni Oromoo guutummaa Oromiyaa keessaa fi sabboontotni Oromoo kan dirreetti ba’anii FDGn dura dhaabbatanii morman. Dhiiga dhangalaasanii, lafee cabsanii, wareega lubbuu ulfaataa kafaluun karoorri Oromoo fi Oromiyaa gaaga’uuf bahe kun hojii irra akka hin oolfamneef seenaa gootaa dalaganii darbaniiru. Yoo xiqqaate diddaa fi mormii Master Plaanii kanaaf barattootnii fi sabboontotni Oromoo 73 ol ta’an wareegamuun galmee gootota Oromoo keessatti galmaa’aniiru. Hedduun isaanii hidhamaniiru; gariin haga har’aatti murtii malee hidhaa keessatti gidirfamaa jiran.
Diina innikkaa ummata Oromoo kan ta’e gartuun wayyaanee/EPRDF sochii dabaan guutame kan darbe irraa osoo hin dhaabbatne, karoorri isaa kun ummata Oromoo biratti fudhatama kan hin qabne ta’uu isaa ummata dirreetti bahee itti agarsiise tuffachuu fi maal fidduun, hidhattootaa fi qondaalota isaa kanneen dhiiga barattootaa fi sabboontota Oromoo dhangalaasan osoo seerattillee hin dhiheessin, ammas yeroo lammataaf Karoora Master Plaanii Magaalaa Finfinnee hojii irran oolcha jechuun murteeffatee bifa haaraan sochii eegalee jira. Ergamtooti isaa OPDOnis karoora kana hojii irra akka oolchaniif ajaja itti dabarsee jira. Adeemsi abbaa irrummaa mootummaa wayyaanee kun caalaatti ummata Oromoo dammaqsee, dhabama irraa akka of oolchuuf falmaa fi diddaa caaluuf yoo kakaase malee kan duuba deebisu akka hin taane diinnis firris hubachuu qaba.
Addi Bilisummaa Oromoo har’as boris Finfinneen handhuuraa fi qaama Oromiyaa ta’uutti amana. Qabsoon Finfinnee weeraraa fi saamicha gartuu abbaa irree Wayyaanee irraa oolchuuf taasifamu qaama qabsoo Oromiyaa bilisoomsuuf godhamaa jiruu ti. Rakkoon Finfinnee guutuutti dhugoomuu bilisummaa Oromiyaa keessatti kan furamu ta’ullee, Oromoon badii irraa of oolchuuf, golee jiru cufa keessatti lafa isaa gubbaatti, qe’ee isaa irratti waan qabu qabatee tokkummaan dhaabbatee of ittisuu akka qabu ABOn ni hubachiisa.
Dargaggootnii fi barattootni Oromoo, hojjettootni, qonnaan bultootnii fi horsiisee bulaan Oromoo waliigalatti qaamotni hawaasa Oromoo marti harka walqabatuun duula mootummaa wayyaanee/EPRDF Karoora Master Plaanii fi akkasumas ergamtoota isaa irroomsuuf, magaalota hedduu keessaa manneen diigee lafa ummata irraa saamee deggartootaa fi alagootaaf hiruuf sochii godhaa jiru hundi kan ummata Oromoo fi Oromiyaa dhabamsiisuuf bifa haaraan geggeeffamaa jiru waan ta’eef, kana fashalsuu fi bilisummaa Oromiyaa dhugoomsuuf harka walqabatanii FDG finiinsuu akka qaban ABOn dhaamsa isaa haaromsa.
Injifatnoo Umamta Oromoof!


text:
Haleellaan booda lammiilee nagaa jumlaan qe’ee isaanii irraa buqqa’an Suuraa: Miidiyaa Hawaasaa Finfinnee, Sadaasa 18/2022 - Walitti bu’iinsa lixa Oromiyaa keessatti gaggeeffamaa jiru lammiilee nagaa kuma dhibbaan lakkaa’aman qe’ee isaanii irraa buqqisuu fi hojiiwwan gargaarsa namoomaa irratti dhiibbaa geessisuu itti fufuu, akkasumas weerarri Koleeraa naannoo
Finfinnee, Fulbaana 15/2022 - Waajjira Godaansa Zaambiyaa godaantoota al idilee 44 gara Itoophiyaatti ari’uu isaa dubbi himaan waajjirichaa miidiyaa Zaambiyaatti himeera. Itti gaafatamaan Hariiroo Hawaasaa Kutaa Immigireeshinii, Naamaatii Nshinka, gareen kun xiyyaara yaabbachuuf qophaa’aa osoo jiranii godaantota keessaa tokko kaleessa buufata xiyyaaraa idil-addunyaa Keneet Kaawudaa
Finfinnee, Hagayya 30/2022 - Pirezidaantiin Mootummaa Naannoo Oromiyaa Kabajamoo Obbo Shimallis Abdisaa Bu'aa fi firii Mana barnootaa Bultii Addaa Barataa Raajii Ashannaafii jajjabeesan. Mootummaan Naannoo Oromiyaa dhalatoota barnootaafi teekinolojii gaumsuu karoorfatee hojii tarkaanfii haaraa(New Intiative) hojjachaa jira.Haaluma kanaan, hanga ammattii manneen barnoota Bu'uura Boruu 3,377, Ifa


text:
Finfinnee Waxabajjii 15/2022- Badhaasni maqaa Haacaaluu Hundeessaatin yeroo jalqabaaf gaggeeffamu (Hachalu Hundessa award) Waxabajjii 29, 2022 guyyaa yaadannoo wareegama isaa waggaa lammaffaa irratti akka gaggeeffamu Faawundeshiniin Haacaaluu Hundeessaa beeksise. Faawundeeshinichi sagantaa badhaasa kana ilaalchisee har’a Waxabajjii 15 miidiyaaleef ibsa laateera.
Ibsa kana irratti kan argamte haati manaa Haacaaluu fi miseensi boordii Faawundeeshinichaa Faantuu Daamissoon akka ibsiteetti, Faawudeeshinichi Waxabajjii 17, 2021 kaayyoo hambaa Haacaaluu Hundeessaa bara baraan jiraachisu qabatee maatiidhaan kan hundeeffame yoo ta’u, karoorawwan maqaa Haacaaluutin hojjechuuf qabate keessaa barana sagantaa waldorgommii fi badhaasa muuziqaa maqaa Haacaaluu Hundeessaatin waamamu qopheessuuf hojjechaa tureera.
Badhaasni yeroo jalqabaaf gaggeeffamu kun ammaaf muuziqaawwan Afaan Oromootin hojjataman qofa kan hirmaachisu yoo ta’u, gara fuulduratti garuu Afaanota biyyattirra darbe sadarkaa Afrikaan hojjataman hirmaachisuuf karoorfamuu ibsameera. Kanaanis muuziqaawwan Afaan Oromoo Waxabajjii 29, 2020 irraa eegalee hanga Bitootessa 31, 2022 keessa bahan ogeeyyootaan filatamanii sagalee uummataaf marsariitii faawundeeshinichaa fi karaa ergaa gabaabaan waldorgommiif dhiyaataniiru. Sagaleen ogeeyyoonni laatan dhibbeentaa 70 kan qabatu yoo ta’u, dhibbeetaan 30 ammoo kan uummataati jedhameera.
Badhaasni kun dameewwan waldorgommii kadhaniin (10) akka gaggeeffamu ibsameera. Isaan keessa sirba ergaa cimaa qabu, kilippii muuziqaa filatamaa, walaloo fi yeedaloo, Sinimaatoo giraafii, weellisaa cimaa, weellistuu cimtuu, weellisaa haaraa fi weellistuu haaraa of keessatti qabateera.
Sagantaan badhaasa Haacaaluu Hundeessaa waggaa waggaan Waxabajjii 29 akka gaggeeffamu kan ibse Faawundeeshinichi, gara fuulduratti dorgaadorgee fi wiirtuu aartii maqaa Haacaaluutin hundeessanii jalqabu dabalatee hojiiwwan maqaa aartistichaa waamsisan hojjechuuf karoorse gara hojiitti galuu beeksiseera.AS


text:
Liqaan Itoophiyaa Saffisaan Tullamee Gaara Guddaa Ta’aa Jira
(First published in English on Dinagddee.com blog as Ethiopia’s Rapidly Inflating Debt Mountain, January 3, 2020)
Qaasim Amaanoo (Gullallee Postiif Afaan Oromootii akka hiikeetti)
***
Mudde 2019 ALA qofa keessa liqiin Itoophiyaa hanga doolara Ameerikaa Biliyoona 9 tiin dabalee jira. Dhaabbileen liqii garagaraa, dhaabbanii maallaqa Addunyaa (International Monetary Fund, IMF) fi Baankiin Addunyaa (World Bank) tokkoon tokkoon isaanii hanga doolaara biliyoona sadii akka liqeessan mirkaneessanii jiru. Abba liqaasuuf waada galee maqaa otto hin dhayiin MM Abiyyi Ahmad tiwitariin kan hibssaan wabeefachuun, VOAn liqiin biroo kan doolaara biliyoona sadii ta`u biraa jiraachuu ibseera. Keesuma liqiin karaa Dhaabbata Maallaqa Addunyaatiin kuni, nama bay’ee rifachiiseera; waan aja’ibaa tawu isatuu dubbatama, kara kamiinuu yoo ilaalamee kun tasuma tawu waan danda’uu hin turee jedhama jira.
Tokkoffa, Dhaabbanni Maallaqa Addunyaa mataan isaa, Itoophiyaan biyya liqiidhaan rakkoo olaanaa keessatti argamtuu fi yaaddoo guddaa qabdu keessatti ramadamtee akka jirtu, gabaasa IMF lakk. 18/354 dhiyeesseen mirkaneessee jira. Of eeggannoon kun kan kenname waggaa tokkoon dura, yeroon liqiin alaa biyyattii doolara biliyoona lama sadarkaa amma irra gahe kanaa gadi tureedha. San booda garuu rakkichi caala yaaddessaa ta`aa dhufee jira.
Lammaffa, Dhaabbanni Maallaqa Addunyaa hanga liqii biyyoota miseensa ta`aniif kennamu kan ittiin murteessuu seera beekama qaba. Kuni Kootaa Sistam (Qota System) jedhamee bekkama. Akkaataa kootaa kanaan yoo ilaallamu, liqaan doolara biliyoona sadii Itoophiyaaf keenamee kuni, kootaa isiif haayyamame arka torba caala (700%).
Dhaabbileen liqii adda addaa Itoophiyaa hiyyeettii idaa alaatiin rakkoo keessa jirtu tanaaf akka liqii kennaniif maaltu kakaase? Hundaa olitti, mootummaan Itoophiyaa onnee guutuudhaan liqii biyya alaa fudhachuu maaliif itti cichee?
Barreefama koo kana keessatti gaaffileewwan yaadeesoota kanaaf deebii kennuun yaala. Bareeffama kana bakka lamattan hira. Kutaa tokkofaa keessati, ragaalee adda addaa qindeesseen dhiyeesa. Kan gochuudhaan dugaa jiruu hibseen achumaan kuta itti haanuuf ammo kara mijeesa. Kuta lammataa keesatii xiyeeffanna kan ta’uu, ilaalcha mootummaan Itoophiyaa idaa alaatiif qabuu fi maaliif rakkoo liqiin fidu osoo gadi fageenyaan otto hin xinxaliin liqitti akka galu hibsuun yaala.
Liqeessitoonni eenyuun fa`a?
Akka ragaan Baankii Addunyaa irraa argame ibsutti, Itoophiyaan dhuma bara 2018 ALA liqaa biyyoota garagaraa walumaagalatti doolara biiliyoona 28 ofirraa qabdi. Liqii kana keessaa 97% kan waggaa dheeraa turuu fi Mootummaan Wabiin Qabeegnya Sabaattiin (MWQS) kan liqenfatedha.
Keessuma kan nama yaachisuu, liqiin Itoophiyaadhaaf alarraa kennamu kunniin kan yeroo dheeraatti kanfalamuu fi qabeenyi ummataa wabummaadhaan itti galmeeffameedha. Liqii yeroo dheeraa jechuun kan waggaa 30 hanga 50 jiddutti kanfalamu yommuu ta`u, mootummaan liqii kana fudhate kanfalamuu fi kanfalamuu dhabuu isaatiif dhimma hin qabaatu. Wabummaa ummataatiin kan liqeeffatame yommuu jedhamu, ummanni Itoophiyaa dhaloota amma jiru kana ta`us (ta`uus dhiisuu danda`a) yeroo turtiin liqiin itti kenname dhumate dirqamatti ni kaffala jechuudha. Kana ta`uu baannaan liqeessitoonni qabeenya akka wabiitti qabatamee liqeeffame ni fudhatu jechuudha. Aanga`oonni Itoophiyaa qabeenya akkamii fa`a qabsiisanii akka liqeefata jiran wanti beekkamu hin jiru.
Qaamolee liqii kennan karaa baankii addunyaatiin qabeenya isaanii kan galmeessisan yommuu ta`u, biyyoota galii olaanaa fi giddu-galeessa qabaniif karaa Baankii Ijaarsaa fi Misooma Addunyaa (International Bank for Reconstruction and Development, IBRD); biyyoota galii gadi aanaa qabaniif immoo karaa Waldaa Misooma Addunyaa (International Development Association (IDA) Liqiin 40% wabummaa qabeenya ummataatiin Itoophiyaadhaaf kennamu karaa Waldaa Misooma Addunyaa (IDA) kanaan ta`uu isaati.
Akka Baankiin Addunyaa jedhutti biyyoota hiyyeeyyii ta`aniif liqii karaa Waldaa Misooma Addunyaa (IDA) kanaan kennuun faaydaalee akka dhala gadi aanaan kennuu; kafaltii irratti haala yeroo mijeessuu fi turtii liqiin itti dhumatu dheeraa ta`uu fa`a ni kaa`a. Haalli kun qaamolee imaammata bocanii fi aanga`oota biyyoota guddataa jiranii dogongorsuudhaan, Waldaan Misooma Addunyaa kun akka waan biyyoota hiyyeeyyii deeggaruudhaaf dhaabbatetti yommuu amanamu ni mul`ata.
Haasaa Ministeerri Muummeen Abiyyi dhiyeenya kana taasisan irratti “Dhaabbata Maallaqa Addunyaa irraa liqeeffachuu jechuun, akka waan haadha ofii irrraa liqeeffachuuti” jedhanii dubbatan yoon dhagahu baayyee gaddee. Liqiin karaa lallaafaa ykn karaa salphaa “soft loans” ta`een biyyoota adda addaa iraa kennamu kun dhugumatti liqii salphaa osoo hin taane, hoogantoota siyaasaa kanneen biyyoota hiyyeeyyii akka deeggarsaatti ilaalan kan dogongorseedha.
Liqiin akkanaa kun maqaa deeggarsaatiin kan kennamuudha. Kanaafuu qaamni imaammata baasuu fi hawaasni bal`aanis deeggarsa tolaan kennamee fi liqii qaama adda addaa irraa liqeeffatamu adda baasanii beekuu hin dandeenye. Yommuu liqii doolaara biiliyoonotaan laakka`amu Dhaabbata Maallaqa Addunyaa fi Baankii Addunyaatiin kennamu, ummatni deeggarsa see`ee ergaa baga gammaddanii fi miira addaatiin simatee gammadu dhagayu baayyeen rifadha.
Waan lama hubachuun barbaachisaadha. Tokkoffaa, irratti kaayyoon guddaan dhaabbilee liqii kanniinii akkuma Baankiiwwan kanneen biroo bu`aa abbootii Aksiyoonaa isaaniitiif kan hojjetu ta`uu isaa beekkamuu qaba. Namoonni baayyeen dhaabbileen liqii kunniin dureeyyota biyyoota guddataniitiin hundeeffamanii karaa Baankii Addunyaa fi kanneen biroo waliin Aksiyoona bitachuun liqii kennaa akka jiran amanuu hin dandeenye. Liqiin haala kanaan kennamu mijataa fi bu`a-qabeessa yommuu ta`u, liqiin biyyoota lama giddutti gaggeeffamu immoo bulchuuf baayyee rakkisaadha, baasii saatuu guddata!
Lammaffaa, liqiin bifa salphaa ta`een kennamuun kun akka liqeeffattoonni idaa liqaaf fi dhalasaa waliin kafalamu ta`uun isaa dagatanii haala mijataa, turtii yeroo liqii fi kanneen biroo qofa ilaalanii baayyinnaan liqeeffatan kan hawwate ta`uu isaa hubatamuu qaba. Fakeenyaaf, liqiin doolara biiliyoona tokko dhala 4% waggaa 30’maaf kenname, hamma maallaqaa wal-fakkaataa dhala 6% waggaa 15`niin kennamee caalaa olka`aadha.
Liqiin turtii waggaa dheeraa kun liqeeffattoota caalaa liqeessitoota kan fayyaduudha. Sababni isaatis liqeessitootni dhalaa fi haadhoos argachuuf wabii qabu. Maallaqni bu`aa malee tuulamee akka baankii hin teenne; haammi bittaa maallaqaa jijjiiramee rakkoof akka isaan hin saaxillee fi bu`aa caalu argachuudhaaf qaamoleen liqeessan kunniin tooftaa liqii kanatti fayyadamu.
Liqiin wabummaa qabeenya ummataatiin biyyootaa fi dhaabbilee liqii dhuunfaa irraa liqeeffataman doolara biiliyoona 16 ta`u Chaaynaa irraa akka ta`e ni himama. Akka dhaabbanni China Africa Research Initiative kan Yuunivarsiitii Ameerikaa Joohns Hopkins jedhamu keessatti argamu gabaasetti, Itoophiyaan Chaaynaa irraa bara 2000 hanga Bitoteessa 2019 ALA giddutti liqii doolaara biliyoona 12.1 liqeenfatee.
Rakkoon liqaa kunii, yero yeroon ammam badaa jira?
Liqiin Itoophiyaa kan bara 2018 maal akka fakkaatu gabatee armaan olii irratti ilaallee jirra. Amma immoo haala jijjiirama liqii biyyattii kana bara 2010 hanga 2018 irratti xiyyeeffannee ilaalla. Bara 2010 ttii idaan Itoophiyaa irra jiru doolaara biiliyoona sadii ture. Bara 2018 tti doolaara biiliyoona 28 irra gahe. Waggaa saddeet keessatti dacha afuriin dabale jechuudha.
Kun immoo idaan biyyattii bara 2010 hanga 2018 giddutti waggaatti 20% dabalaa jiraachuu isaa argisiisa. Liqiin Itoophiyaan bara 2018 fi 2019 giddutti maddeen garagaraa irraa biiliyoonotaan guuraa turte yommuu timaamamu, idaan biyyattii gara doolaara biiliyoona 37 tti akka olka`u gochuun waggaatti 32% dabalaa kan deemuudha.
Liqii dhiyeenya kana itti dabalaa dhufeen durattiyyuu Itoophiyaan idaa guddaa waliin rakkataa turtee jirti. Bara 2010 fi 2018 gidduutti idaan dhalarraa kanfalamu qofti harka sagal, kan haadhoo irraa kanfalamu immoo harka kudha lama yommuu ta`u, idaan waliigala haadhoo fi dhalarraa kanfalamu harka 11 oliin dabalee jira.
Liqiin alaa kan ittiin sirraa`uu danda`u hamma liqeeffatamuu fi dandeettii al-ergii biyyattiin qabdurratti hundaa`uudhaan. Haalli liqii fi al-ergii Itoophiyaa wal-simuu hin dandeenye. Liqiin alarraa argamu Investmentiiwwan baasii malee bu`aa hin qabne; pirojektiiwwan gurguddoo maallaqni guddaan itti bahuudhaan faaydaa malee qisaasa`u kanneen akka Paarkiiwwan Induustirii fi kan biroo irratti kan dhumataniidha. Walumaa galatti bara 2010 fi 2018 giddutti al-ergii fi alaa-galchiin Itoophiyaa walsimuu dhabuudhaan kufaatiin daldalaa harka lamaa fi walakkaadhaan muudatee.
Itoophiyaan biyyoota Afrikaa biroo waliin yoo madaalamtu
Yeroo baayyee rakkoo Itoophiyaan liqaa alaatiin qabdu irratii yoon namoota faana hasa’u, deebiin ani argachaa ture “rakkoon Itoophiyaa kan biyyoota Afrikaa biroo iraa hagas mara addaa miti” kan jedhuudha. Nama akkanatti rakkoo guddaa isa muudataa jiru osoo arguu onneedhaan falmu yoon argu nan hinaafa. Dhugaa jiru yommuu ilaallu garuu Itoophiyaan biyyoota Afrikaa kanneen biroo caalaa miidhaa keessa kan jirtu ta`uudha.
Giraafii kuni, al-argii wagga meeqaatiin idaa biyaa alaa of iraa baassuun danda’aamuu akka dandaaniin Itoophiyaan fi biyoota Afriika isaa kaan wal bukee keenyee ilala. Bara 2010 irratii xiyeeffachuun yoo calqabnee, bara sana Sahaaraan gadii, al-ergii waggaa tokko gadiitiin (75% ykn ji’a sagal) idaa of irra baasuu danda’uu turee. Itoophiyaan ammoo al-ergii wagga tokkof walaka (ji’a kudha sadeet) ol itti fudhata turee. Wagga torba booda, bara 2017 ALA, kan biyoota Afiriika madee dabalee, al-ergii wagga tokkoof walakatti (144%) ol siqee (bakka Itoophiyaan turtetii). Kan Itoopphiya ni manca’ee, al-ergii wagga afurii tii guddatee (399%).
al-ergii irraa bara 2010tti galii 75% kan argatan yommuu ta`u, turtii waggaa tokkoo fi walakkaa irratti immoo 144% argachuu danda`anii jiru. Kan Itoophiyaa yommuu ilaallu kanaan addaadha. Bara 2010 tti Itoophiyaan galii Al-ergii irraa argattu guutumatti liqii alaa kafaluuf kan oolchiteedha. Liqii ofirraa fixuudhaaf Al-ergii waggaa tokkoo fi walakkaa itti fudhata. Galiin Itoophiyaan al-ergii irraa argattu, liqii biroo kanfaluun hafee, baasii meeshaalee alaa galchuuf bahan kafaluu hin dandeenye (gabatee 2).
Kunis liqiin deddeebi`ee fudhatamaa jiru garaagarummaa galii al-ergii irraa argamuu fi baasii alaa-gachiif bahu hir`isuu qofaaf kan oolaa jiru ta`uu isaati. Kana jechuun Itoophiyaan liqii waggoota hedduuf fudhataa kan jirtu yommuu ta`u, yoo tarkaanfiin addaa taasifameen alatti biyyattiin idaa hamaa keessa kan galtu ta`uu isaa argisiisa.
Akkuma giraafii kanarraa ilaaluun danda`amu reeshoo baasii liqiif ooluu fi hamma al-ergii kan Itoophiyaa fi Sahaaraa gara gadii yoo wal-madaalchifnu, bara 2010tti reeshoon kafaltii liqii fi hammi al-ergii kan Itoophiyaa 4% ta`uun fooyyee kan argisiise yommuu ta`u, kan Sahaaraa gadii immoo 5% ture. Sanaan booda garuu kan Itoophiyaa gara 6% tii yoodabaluu, kan Sahaaraa gadii immoo gara 4% tti hir`ate.
Waggoota muraasa gidduutti garaagarummaan biyyoota kanneenii bal`achuun bara 2017tti reeshoon tajaajila liqii fi galii al-ergii Itoophiyaa 21% tti guddatee , kan Sahaaraa gadii immoo 12% qofarra gahee.
Liqii biyya keessaa
Barreeffamni koo liqii alaa irratti fuulleffate. Kuni ammo rakkina liqii harka walakkaa dhuwwa hibsa; mootummaan Itoophiyaa Baankii biyya keessaa irraayis baayyinaan liqeeffataa jira waan ta’eef! Akka Dhaabbanni Maallaqa Addunyaa gabaasetti, liqaan, kan biyyaa fi kan alaa yoo walitii ida’aamee, gallii diinagdee Itoophiyaa (GDP) bara 2018 keessaa 61% ta’aa. Kana keessa liqiin biyya alaa 54%, kan hafe immoo baankiiwwan biyya keessaa irraa kan liqeeffatameedha. Balaa liqiin alaa qabu ibsinee turre. Liqiin biyya keessaas rakkoma wal-fakkaatuu qaba.
Dhimma Investimentii irraa yommuu kaanu, Investimentiin qabeenya muraasa qabnu irratti kan gaggeeffamuu fi carraa baasii dabaluus ta`ee bu`aa buusuu kan qabuudha. Mootummaan Itoophiyaa yommu bay’inaan baankota jiran irra liqeenfatuu, dhaabbilee dhuunfaa achii dhidhiibee ykn cara dhorkee saama akka jiruu beekamuu qabaa. Dhaabbileen dhuunfaa Itoophiyaa waggoota keessatti miidhamaa deemuudhaan humnaa dhabaa kan dhufan sababa malee miti.
Dhaabbilee dhuunfaa hoja alaa taasifamuun isaanii kunii, dinagdee biyyaa irratti dhiibbaa mataa isaa qaba. Rakkinii isa tasumayuu kan manca’ee ammoo, mootuumaan waara dhaabilee dhuunfa qoqobuu isa duwa otto hin taanee, isa ofii liqeenfatee sana amoo hoja irra oolchee, homisha gabaatii dhiyeesuu dadhabuu saatii. Kanaafuu, investimentiin biyyattii bu`aa kan hin buufne ta`uu isaatiin gumaachi inni oomisha al-ergiifis ta`ee faaydaa biyya keessaatiif taasise hin dandeenyee.
Osoo liqiin kun dhaabbilee dhuunfaatiif kennama ta`ee, dhumarratti baankiif deebi`ee abbootiin qabeenyaa biroo liqeeffachuun akka itti fayyadaman ta`a tureeyyu. Dhaabbileen dhuunfaa kunniin immoo pirojektoota baayyee barbaachisoo ta`an irratti xiyyeeffachuun hojidhabdoota miiliyoonotaan laakka`amniif carraa hojii ummuun akkasumas oomisha dabaluudhaan gabaaf oolchanii qaala`iinsa hir`isanii humna al-ergii dabaluu danda`u.
Baayyee kan nama sodaachisu
Liqiin Itoophiyaa irra jirtu akka gaara Volkaanoo dhooyuuf kan qophaa`eedha. Biyyoonni baayyeen kan reeshoon guddina diinagdee (GDP) isaanii fi liqiin qaban kan Itoophiyaatii ol ta`an ni jiru. Kan Itoophiyaa kan adda taasisu fi sodaachiisu garuu, ammuma liqaa biyaa alaa bara baraan dabalaa deemuu, humni hoomiishaa fi al-ergii sanan madaalee guudhachaa deemuun hafee, tasumayyuu xiqaachaa deemuu saatii.
*****
Barreefama kuni as gawutii (kuta tokkofaa), rakkina liqaa Itoophiya ammam akka gawuu gadi fageenyaan ilaaleera. Kutaa itti aanuu (kuta lammafaa) keesaatii ammo kan irratti xiyeefannu, yaada hidhama fi xaxama, motumaan Itoophiya itti rakkatee, dirqamaan fi itti fufiinsaan liqeefata jiruu irraatii ta’aa.


text:
‘ BEEKSISA 1ffaa ‘
Namoottan waajjiraalee addaddaa fi dhimma nageenyaa Godinaalee Oromiyaa lixaaf dhihaa keessaa hojjetan orommumaaf quuqamuu qabaatan dhaamsa nuuf dabarsanii nuqaqqabee jiru irraa :-
* * * *
Torban darban kanatti walga’ii ariifachiisaan bakka addaddaati dhoksaatti kan irratti mari’atamaa ture fi gufuuwwan adeemsa hoji siyaasaa OPDO quunamee ishee kuffisee jiruuf akka rakkootti kan dhi’aate-
1. Akuma beekamu FDG Oromiyaa mara keessumaa Godinaalee walagaa keessatti Yaaddessaa ta’uusaaf to’achuu akka dadhaban.
2.Uummati godinicha walta’uuf tokkummaa’uusaarraan doorsisa kamiinuu sodaachuu diduusaa fi walsaaxiluu diduusaa,
2. Akasumas gocha a fi gaaffii barattootaa uummati walta’uun “nutu godhe ni deggerra” jechuusaa.
3 Sossobbaa kan hinfudhannee fi gaaffii mirgaa qofa gaafachuurratti xiyyeeffachuu uummattichaa
4 Ergamtoota dhaabataa(OPDO), Poolisii,kanneen dhimma nageenyaaf jecha keessa soso’an mara, ‘kamtu oromoo qulqulluu akka ta’e addaan baafatee beekuusaa.
5. Hanqinaalee dhaabbata(OPDO) kana shakkii malee waltajjii irratti kan dubbatu ta’uusaa fi “dhaabbati kunis dhaabata sobduu,kan oromoo bakka hinbuune, dhaabbata maxxantuu kan oromoo gurgurattu fi kan hinbarbaachifne jechuun” ragaa ga’aa ta’aniin ergamtoota amansiisuu fi qaanessuun of keessaa baasuusaa fi kkf…irratti mari’chuun yaada furmaata ta’a jedhame kana irratti waliigallee kaaneerra jedhanii, maqaasaaniis akkansaaxilees nubeeksifataníru.
FURMAATI ISAAN KAA’ATAN:-
1. Sadarkaa Aanaa fi gandaa keessatti uummata keessaa warra dhaabbataafi amanaman ,KOREE TASGABEESTU uummata filchiisuun ijaaru,
Siyaasaa fi kaayyoo OPDO akkasumas waa’ee maaster plaanii kanneen uummaticha amansiisuu danda’aniif dhoksaatti qarshiin isaan deggeruu
2.Sababa adaddaaf jecha keessumaa lammiwwan biroo uummati of keessaa baasee jibbu dhoksaatti ijaaruu
Hawwaasattis akkasaan siqaniif hojii basaasaa gurree ta’aniifii akka hojjetan gochuu
2.Tooftaalee adaddaa fayyadamuun namoota FDG fi adda duree ta’n galmee dhaan isaan beekuu
3.Uummata lakk.5o oli hintaaneen qoqqodanii walga’ii baasuu
4.Dhaabilee amantii jajjabeessuu fi karaasanaan tokkummaa sabaaf sablammii (Ithophiyummaaa) uummata akkasaan amansiisan taasisuu
5. Barattootaa fi dargaggoota ummata waliin walga’ii teessisuu dhiisuu
6. Gaaffilee cimaaf kanneen mirgaan walqabatan uummati kaasu harkatti dhiisuu fi kallattii misoomaatti jijjiiruun waliin dha’uun deebisuufii
7. Ilaalcha dhiphummaa uummataa maqsuuf hojjettoota dhaabaa,poolisii fi kanneen biroo sadarkaa hoggansaarra hinjirre ‘lammii biraa’ ta’uunsaani uummatii beekee jibbu kana qaama olii gaafachuun Aanaa- Aanaatti waliin jijjiru
8. FDG ta’aa jiru kana keesatti lubbuuf qabeenyaa, nageenya bade leellisuun qalbii hawwachuu fi fedhii jijjiiramaa yaada uummataa keessaa balleessuu danda’uu
9. Gocha ta’aa jiru kana gocha shororkeesummaa ABO ti jechuudhaan yaad-qalbii barataa fi kanneen biroo dhaaddessummaa ABO isaan qaban jijjiruu fi qalbiinsaanii Kaayyoo ABO ti ala akka ta’an godhee of ilaalchisisuu
9. Jechoota laafaa fi’ isin miti ,isin homaangoone,kanneen misooma keenya hinaafantu,…kkf tti fayyadamuu
10. Filannoo dhufuuf abdii addadaa olola geggeessuu
11. Mindaa dabalataa hojjetaa mootummaaf akka oromiyaatti 25% murtaa’uun1/1/ 2oo7 ka’e akkanni kennamu gochuun waldiddaaf jibbiinsa hojjetoota mootummaa warra muudamaatii fi kanneen ogummaa gidduu jiru balleessuun daandii filatamuu cirachuu.
12. Kanaafuu, jedhu gabaastonni kun,
* magaalaas ta’e baadiyaa keesa kan jirtani lammiin Oromoo marti dhaabbata sobduuf afuuftuu kana ofirraa duguguuf FDG kenyaa waliin akka itti cimnu,
* sobduwwan fuulduratti akkasitt ganda keessan dhufuudhaan tokkummaa keessaniif afaan keessan addaan baasuuf yaalan irratti ammas irree tokkumaa keessanii irratti olkaasuun FDG waliin itti haafufnu!!!
Beeksisi biroon kutaa 2ffaan itti fufa.
INJIFANNOO UUMMATA OROMOOF


text:
Ibsa Gaddaa- Du’a Dargaggoota Calanqoo, Baha Haragee, Oromiyaa
Du’a Calanqootti Raawwatameen Gadda Guddaatu nutti Dhagahama!
(Ibsa ABO – Guraandhala 4, 2021.
Guyyaa dheengaddaa, Guraandhala 2, 2021 Baha Oromiyaa, Magaalaa Calanqoorraa dargaggoo barattoota 50 ol ta’an qaama Paartii Badhaadhina (Prosperity Party) tiin dirqamanii Mootummaa Dr Abiy Ahmed akka deeggaraniif konkolataatti fe’amanii gara hiriiraa deemaa turan. Utuu amnaarra jiranii konkolaataan garagalee namootni 45 akka du’an yeroo dhageenyu gadda gudaatu nutti dhagahame. Akka odeeffannoon bakka sanarraa bahaa jirutti konkolaachisaa (Shufeera) fi dargaggoota gidduu waldhabbii akka turee fi dargaggootni kuni nuti dirqiidhan Mootummaa Dr Abiy hin deeggarru jedhanii diddaa agarsiisaa akka turanii fi shuffeerri aarii kanaan utuu oofaa jiruu konkolaataa akka garagalche dha. Garuu dhugaa jiru xaliilaan baruuf qaamni walaba ta’e qoratee yeroo dhihootti akka adda baassu abdii qabna.
Duuti ummata Oromoo bakka bakkatti gartuu biyya bulchaan jira jedhee of waamuun (PPtiin) raawwatamaa jiru ulfaataa ta’ee utuu jiruu duuti dargaggoota kanaa itti dabalamuun hedduu akka nu gaddisiise ibsachaa:
1. Maatii fi firroottan dargaggoota lubbuun isaanii dabarte kanaaf jajjabina hawwina.
2. Ummatni Oromoo dargaggoota boru guddatanii biyya ijaaruu fi tiksuu dandahan kana dhabuu isaatiif jajjabina hawwina.
3. Sababi balaa kanaa daddaffiidhan, qaama walabaa fi aminummaa qabuun, qoratamee gartuun badii kana raawwate seeratti akka dhiyaatu gadi jabeessinee gaafatna.
Iitti dabaluudhan yeroo ammaa Itiyoophiyaa keessatti ummatni nagaa fi tasgabbii dhabuu qofa utuu hin taane qaamni biyyan bulcha jedhee of waamu (PPn) humna hidhatetti dhimma bahuudhan ummata nagaa bakka hundatti nu deeggaraa, nu filadhaa jechuudhan dararaa akka jiru hubataa jirra. Kana keessatti bakkayyuu lubbuun namaa akka darbaa jiruu fi mirgi namaa dhiitamaa jiru beekamaa dha. Dararaa, hidhaa fi ajjeechaa uummata irratti raawwachuudhan sodaachisanii deegarsa argachuun fi jeequmsa keessatti filmaata geggeessuu yaaluun kuni daddaffiin yoo hin dhaabbanne balaa daran guddaa akka fidu beekamaa dha. Dantaa siyaasaa fi fedhii aangoorra turuuf jecha qaamni biyya bulchaan jira jedhee of waamu ummata Itophiyaa keessattuu sabootni cunqurfamoorra dararaa karaa adda addaa irraan gahaa akka jiru beekamaa dha. Kanaaf qaamni PP humnaan dirqisiisee deeggarsa argachuu yaaluun gochaa abbaa irruummaa waan ta’eef irraa dhaabbachuu akka qabu hubachiisuu feena.
Qaamni biyyan bulcha jedhee of waamu (PPn) filmaata fakkeessootiin (fake election) mootummaa abbaa irree mirkaneeffachuuf akka carraaqaa jiru ammumarraa ifa ta’aa jiraachuu isaa uummatni Itophiyaa fi hawaasni Adunyaa hubachuu qabu. Itti dabalees, haala jeequmsaa fi tasgabbii hin qabnee fi mormitootrni keessaa dhiibamanii mana hidhaa jiran keessatti filmaata humnaan dhiibanii gaggeessuuf yaaluun balaa kana caalaa guddaa akka fidu ammumarraa hubachuu feesisa.
ABOn filmaata haqaa fi kan hunda hamate akka gaggeeffamu barbaada. Garuu ammaan tana qaamni biyya bulchaan jira jedhee of waamu bakka nagaa fi tasgabbii hin jirree fi bulchiinsa diigamee jiru keessaatti filmaata fakkeessoo (fake election) geggeesssuuf yaalaa jira. Oromiyaa keessatti bulchiinsa caccabe deebisanii ijaaruuf lammilleen Oromiyaa Mootummaa Ce’umsaa Biyyoolessa Oromiyaa (MCBO) ijaarrataa jiru. ABOn bulchiisa diigamee jiru suphuu, nagaa fi tasgabbii buusuu fi maree ummatoota walitti dhiheessu – haasawaa karaa nagaa (peaceful dialogue)- gochuuf dursa kennuun furmaata waaraa fida jedhee amana. Kanaafis, Lammileen Oromiyaa MCBO jabeeffachuu fi Sabootrni cunqursfamoon kaan naannoo isaanii tasgabbeessuu fi bulchiinsa diigamee jiru deebisanii ijaaruurratti akka fuulleffatan hubachiisuu fedha.
Dhumarratti, haala rakkisaa kana keessatti ummatni Oromoo, lammiileen Oromiyaa fi Sabootni Cunqurfamoon kaana tokkummaan wal ijaartanii akka nageenya naannoo keessanii eeggattanii fi filmaata haqaa fi kan hunda hammateef akka of-qopheessitan dhaamsa keenya isinii dabarsina.
Injifannoo Ummata Bal’aaf!
Adda Bilisummaa Oromoo
Finfinnee
Guraandhala 4, 2021


text:
Muummichi Ministiraa humnaan mana murtiitti akka dhiyaatan gaafatame
Galmee obboo Gurmeessaa Ayyaanoo jalatti kan himataman hoggantoota paartii Kongirasii Federaalistii Oromoof (KFO)tiif ragaa ittisaa ta'anii akka dhiyaatan mana murtiin kan ajajaman qondaaltonni olaanoo mootummaa mana murtiitti osoo hin argamiin hafanii jiru.
Aanga'oota ragaa ittisaa ta'anii waamaman keessa tokko kan ta'an Ministirri muummee Itoophiyaa Obbo Hayilamaariyaam Dassaaleny xalayaa waajjirri isaanii mana murtiif barreesseen hojiin waan itti baay'atuuf dhiyaachuu akka hin dandeenye eereera.
Abukaattoon himatamtootaa ministirri muummee ammatti dhiyaachuu hin danda'an yoo ta'e, beellamni akka qabamuuf, siruma hin danda'u jechuun garuu bu'uura seeraa akka hin qabne kaasuun yoo falman, dura taa'aa paartii kongirasii federaalistii Oromoo Obboo Baqqalaa Garbaa gama isaaniin Ministirri muummee poolisiin dirqiisiifamanii mana murtiitti akka dhiyaatan gaafatanii jiru.
Obbo Hayilamaariyaam akka nama dhunfaatti malee akka waamamaa mootummaatti miti kan waammanne waan ta'eef waajjirri isaanii deebii kennuu hin danda'u kan jedhan Obbo Baqqalaan, yoo argamuuf fedha hin qaban ta'e akkuma lammii tokkootti poolisiin qabamanii akka dhiyaatan gaafatanii jiru.
Ragaa ittisaa ta'uun kan waamaman aanga'oonni mootummaa kanneen akka Obbo Lammaa Magarsaa fi Obbo Abbaadulaa Gammadaa guyyoota lamaan hafan mana murtiitti dhiyaatu jedhamee eegama.
Haa ta'u malee, dhimma Muummicha Ministiraa humaan qabamanii akka ragaa ittisaatti mana murtiitti yaa dhiyaatan jedhu ilaaluuf waree boodatti beellama qabatulleen osoo hinkaasiin darbeera.
Akkasumas, himatamtoonni beellama waaree boodaatiif mana sirreessaa gahanii deebiiuu waan hindandeenyeef laaqana maatiin fideef nyaachuun akka eeyyamanuuf manni murtii ajajulleen qondaaltoonni mana sirreessaa akka hin nyaanyeef dhorkuun agabuu dhadhachatti deenii'uuf dirqamamu isaanii barameera.
Himatamtoota bakka bu'uun dhimma kana mana murtiitti kan iyyatan obbo Dajanee Xaafaa, yeroo uummatni Oromoo ajjeefamaa jirutti waa'ee nyaataa kaasuun keenya nutti dhagaahamullee namootni dhukkubsatan waan jiraniif mirgi keenya nuuf haa eeggamu jechuun dubbataniiru.
Ajajni mana murtees kabajamuu qaba jechuun gaafataniiru. Maatiin himatamtootaa nyaata qabatanii dhufan qabatanii deebi'uuf dirqamanii jiru.
Gama biraan galmeedhuma kana jalatti himatamaa 12ffaa kan ta'an Obbo Tasfaayee Liiban Tolosaa yeroo gara garaatti shiboo elektirikiin reebamuu dabalatee darara hamaa irra gahuun dirqisiifamanii sanada akka ragaatti irratti dhiyate mallatteessuu isaanii mana murtiitti iyyataniiru. Ragaan ittisaa dhiyeeffatanis kanuma mirkaneessanii jiru.
Kana malees, olmaa har'aasaatiin manni murtiichaa himatamtoota yakka shororkeessumman shakkamanii galmee Lulluu Massele jalatti himataman 7 yakkamtoota jechuun murtee kennee jira.
Himatamtoonni kunneen hedduun isaanii Naannoo uummattoota kibbaa magaalaa Arbaaminici kan qabaman yoo ta'an, dhaaba mootummaan shororkeessaa ittiin jedhu Ginboot Sabaat waliin hariiroo uumuun gocha shororkeessummaa raawwataniiru jedhamee itti murtaa'e.
Adabbii kennuufis ammoo Amajjii 8'tti beellamni qabameera.


text:
Mootummonni rakkoo keessa jiran kanneen faallaa fedhii uummataa hojjatan waan ta’aniif fonqoolcha mootummaa, filmata wal falmisiisaa fi isaan mudatee preesii cufuu jedhan daayreekteerri VOA Amandaa Beenet.
Waari akkasii odeeffannoo sirriin humna inni qabu waan hubataniif jecha uummanni humna guddaa akka hin horannee godhu.Kanaaf humna aangoo isaanii kana ofii dhunfachuuf jecha preesii cufu jedhan.
Uummata biyyoota addunyaa keessa jiraatu dhibba keessaa harka kudha sadii qofti preesii walabaa akka qabu dhaga’uun rifaasiisaa dha kan jedhan Amandaan uummanni odeeffannoo isa barbaachisu akka argatu gochuuf hojjataa jirra jedhan.
Oduu gabaastoonni VOA biyyoota adda addaa keessatti hojii gaggeessaniif jecha akka reebaman, hidhaman, meeshaan isaanii akka irraa fudhamuu fi yeroon itti ajjeefamanis jiraachuu dubbtanaii yeroo ammaa garu kan hidhame hin jiru jedhu.
Gbaasa guutuu caqasaa


text:
DHUKKUBA ASMII – Bronchial Asthma Asmiin keessi ujummoolee qilleensaa akka dallananii iita’aniif dhiphatan, akkasumas dhangala’aa…
Og-barruu
-
-
Badhaasa Wal-dorgommii Marsaa 2ffaa, Dubartoota Badhaasa wal-dorgommii marsaa 1ffaa walaloo Haacaaluu Hundeessaa irratti wal-dorgomsiisuun…
-
-
DHUKKUBA RIYII – Rheumatoid Arthritis Hawaasa keessatti maqaa woliigalaa Dhukkuba Riyii jedhamuun kan waamaman hedduu…
-
“Ani ofii kootiif du’uuf, ijoolleen tiyyas laaftee; ‘Aayyoo koo naaf laadhu,’ jette harka baaftee; Homa…
-
Jaalattee Jibbitee! Kabajamnee hin beeynu,Kabajaa irraa hin eeynu,Keenna saa’uu arraba,Bakka tuffiitti nudhiiba,Akka dhoqqeetti miciqanii, lafatti…
-
FAAYIDAA FOON HOOLAA Akka qorannoon agarsiisuutti foon hoolaa kan umriin isaa waggaa tokkoo baayyee filatamaadha…
-
Ulaagaa Dorgommii “Badhaasa Kadiir Abdullaxiif” Marsaa 2ffaa Badhaasa wal-dorgommii marsaa 1ffaa walaloo Haacaaluu Hundeessaa irratti…
-
Ummanni Oromoo saba bal’aadha, hayyoota buuleyyiifi dhaloota haaraa gama Og-barruu barreessuutti fuulleffatan baay’ee qaba. Isaan…
-
Ummanni Oromoo saba bal’aadha, hayyoota buuleyyiifi dhaloota haaraa gama Og-barruu barreessuutti fuulleffatan baay’ee qaba. Isaan…


text:
Oromiyaa keessatti hojii misoomaa adda addaa gaggeesuun kan beekaman Obbo Dinquu Dayyaasaa, dhiyeenya kana immo projektoota ka biroo sadii hojii isaa xumuruun eebbisisanii jiru.
Projektiileen haaraan kunis, bakka gabaa, galma keessaa kan suqilee 210 qabu, galma siniimaa keessatti daaw'atan kan bifa ammayyaan ijaaramee lamaa fi bakka bashannanaa akkasumas Hospiitaala siree 250 qabu ta'uun beekamee jira.
Obbo Dinquun ammaan dura, Yunivarsitii kooleejii Riift Vaalii jedhaman iddoo 15tti kan banan yoo ta'u, manneen barnootaa Naaf-Yaad jedhaman kan sadarkaa oolmaa daa'immanii qabee hanga sadarkaa lammaffaa (Priipaaraatorii) barnoota kennan 8 bakka adda addaatti banuun hojii irra oolchanii jiran.
Yunivarsitiwwan kana keessaa baratoota kuma 33 akkasumas manneen barnootaa Naaf-Yaad keessaatti baratoota kuma 15 barsiisaa kan jiran ta'u,Obbo Dinquun ibsanii jiran.
Yeroo ammaa immoo, bakka bashannanaa Soodaree bitanii haaromsuun hojii irra oolchuuf Karoora haaraa kan qaban ta'uu hubachisanii jiru.
Guutuummaa gaaffii fi deebii kanaa MP3 tuquun dhaggefadhaa.
Naannoo Boosat-Walanciti-ttii Ijoollee Gaaddiisa Mukaa Jalatti Barsiisaan Ture
- Jaallannee Gammadaa
Oromiyaa keessatti hojii misoomaa adda addaa gaggeesuun kan beekaman Obbo Dinquu Dayyaasaa, dhiyeenya kana immo projektoota ka biroo sadii hojii isaa xumuruun eebbisisanii jiru.
Oduu
Tamsaasa Guyaadhaa Guyyaa
Tamsaasa Guyaadhaa Guyyaa
Kanaas caqasuu feeta ta'a
-
-
-
-
02-12-2022
Gamtaan Afrikaa Galata Dhiyeessee Jira
-
-
29-11-2022
Komishinni Araaraa Ibsa Baasee Jira


text:
Zakaariyaas Mulataa fi Malkamuu Jaatee
Caamsaa 2013, Oromiyaa
2.3. Siyaasaan gartummaa jireenya diinaa dheeressa
Sababii hojii QBO qindoominaan hogganuuf hin milkaawinif, bekaas ta`e hin beekamin fedhiin dinaa kallattii fi alkalattiin moraa QBO kessatti raawachifamaa fi raawatamaa jira. Sirna-dhabilummaadhaan siyaasa gartummaa ijaaruun walirratti duluun qabsoo ta`eera. Kessumaa bara 1992 booda hogganoti siyaasa QBO heera jaarmaa faallessuudhaan gartuu dhalchanitti fayyadamuun moraa QBO tasgabbii dhorkuu fi dina tumsuun ba´llachaa ademeera. Fakkenyaaf bara 2002 moraa QBO kessatti ABO fi QCABO giddutti dorgomiin siyaasa gartummaa geggefamee ture Waraana Bilisummaa Oromoo (WBO) kibba Oromiyaa walirratti dulsisuudhaan lubbuu qabsaawotaa bilaasha taasiseera. Akkasumas bara 2008, gartummaan ABO fi QJABO giddutti dhalate, haaluma walifakkaatun dina tumseera. “Ethiopia has taken more than 100 armies of the OLF into custody after they surrendered and handed over a cache of arms and the group included Lucho Burbura who has been one of
the group’s top military commanders and its head of foreign relations16.” Siyaasa gartummaa irraa jequmsi dhalatu badii walifakkaatu qaqabsisuudhaan bara 1978
irraa egalee moraa QBO kessatti deddebiyeera. Farreen irratti duluun duddubatti
hafee; garuu wali irratti duluun aadaa hogganoota gartulee siyaasa QBO taasifame.
Qabenyaa fi angoon silaa dina waloo dadhabsisuf hojii irra oluu malan gara ittiin ofi irraati duulanii ofi (QBO) dadhabsisan fi dina tumsanitti geddarame. Gartummaan wali irratti duluu jaarmolee siyaasa QBO kessaan ergamtooti dinaa moraa QBO olisenuun golii dhalchuuf milkaawaniru.. “Dinni karaa dirree lolaa hin milkawiin hafe karaa siyaasa gartummaa ulaa saaqameef kessaan kallatti fi alkallattiin moraa QBO kessa senuudhaan hojii QBO dadhabsisuuf carraa guddaa argateera13.” Sirna
dhabilummaan siyaasa gartummaa hogganuun kun yeroo hedduu gurmuu qabsaawotaa gartuuleef addaan qoduudhaan wali takaalsiseera. Hojiin QBO deggersaa fi firooma quphsaa argachuuf hin milkofine, sababii siyaasa gartummaa warra akka ABIO/AWDO, IBSO (GBO), QCABO, QJABO, AWO (ADFBO) , fi kkf jalatti moraa QBO caccabsuudhan qabsaawota wali irratti dulsisuu kessaan afaan faajjiin ballifamaa adeemef. Akkasumas sochii dinni moraa QBO kessatti geggefatu bilchinaan to`atu hin dandenye, sababii siyaasi gantummaa fi gartummaa rakkoo kessaa ta`uun isaanii jaarmoolee biratti hin hubatamniif. “Akkuma Oromootni deebi’ee tokkoomuu ABOtti gumaachan mul’atan, warri (beekaas ta`ee hubannoota gahaa dhabuudhaan) laamsha’ee hafuu gurmuu qabsaa´otaa qofatti osoo hin taane
kan sabichaattille gumaachaa turan argamuu dha9.” Sochilee QBO hogganummaa tokkomeen (tumsomeen) geggesuu hanqachuu jaarmolee QBO kessaan deggersi
dinaaf kennamaa jiruu waan mullisu kessaa: “ummati Oromoo fi ummatooti Itophiyaa
bara dheraaf sirna gabirummaa kessatti akka hidhamaniif dinaaf carraa guddiseera.”
2.4. Furmaata ta`uu malan
Rakkooleen adeemsa hojii QBO kessaa dhalataa fi guddataa adeemuun ifaadha. Furmaatis ni jira ture; garuu jaarmooleen siyaasa hogganuuf ofi gurmeessan rakkoolee isaan qunname kana sirnaan furatuuf fedha, mullata, fi qophii arifachiisaa
dhabuun isaanii ni yaaddessa. Moraa QBO garaa-gar cacabsuudhaan jaarmoolee gartomee fi waligaarrefatuun hojjii QBO geggessanii ummata bilisomee fi biyya walabomee argamsisuun amansisaa miti: sababii jaarmoolee qindoomina hin qabaatin jalatti gurmaawun QBO geggesuu qofaadhaan angoo gutummaan dina injifatu argachuun hin mijoofineef. Kanaafuu jaarmooleen QBO akka ABO, ABIO/AWDO, ATBUO/ABUO, IBSO, fi GBO hojii QBO qindoominaan geggessuf bara 2000 waligalteedhaan jaarmaa Tokkummaa Humnoota Bilisummaa Oromoo (THBO) hundeessan. Jaarmoleen QBO angoo caccabaa fi facawaan wali irratti duluun hafee; qabenyaa horatan walitti fiduun gama walitumsanii qindoominaan qabsaawanitti tarkaanfachuun firootaa fi ummata Oromoo gammachisee ture. “Garuu ijaaramuun THBO akkuma akeekameetti furmaata hawwamee fiduuf hin milkoofine,
sababii qajeelfama ifaa ta`ee saganteesun dagatameef 13.” Qindoomina hawwame gara hojiitti osoo hin jijjirin THBO ijaarama waggota jaha (6) booda Adoolessa bara
2006 diigame. “The United Liberation Forces of Oromiyaa (ULFO/THBO) has
announced the suspension of the OLF from the umbrella organisation for the OLF
has joined the Alliance for Freedom and Democracy (AFD)2.”
Siyasaa gartummaa qajeelchuuf furmaatoti ta`uu malan gosoota shan. Isaanis: (1) jaarmooleen siyaasa QBO hundi walitti baquudhaan jaarmaa THBO tokkomsuu; (2) miseensoti fi deggertooti QBO siyaasa gartummaa lagachuudhaan jaarmaa ABOtti makamuu; (3) sirna gadaa foyyawee ijaaramu jalatti jaarmoolee QBO ramaduun hogganummaa dabareen sochilee QBO qindeessu; (4) jaarmooleen gara gartuleetti gadi cacaban marti dogongora darbe irraa baratuun waligalteen Tumsa Bilisummaa Oromoo (TBO) ijaarudhaan hogganummaa qindaaween hojii QBO fula-dura furgaasuu; (5) yookin jaarmolee iddoo kudha lamatti (12) cacaban kessaa tokkichi jabaan tarsimoo fi toftaa qaroomee baafachuudhaan angoo argatuun bilisummaa Oromoo dhugomsuuf milkaawuudha. Siyaasa gartummaa qajeelchuudhaan moraa QBO tokkomsuuf sochii haaraan walakkessa bara 2008 booda jalqabeera. Gartulee ABO irraa cabsatan gara ABOtti deebisun moraa QBO tokkomsuun yaalamaa jira. “The OLF announces that after a series of talks under the mediation of its founders have agreed to unify the organization by signing a major agreement on September
27, 201021.” Gartuulee siyaasa QBO walitti araarsuuf sochiin egalamee kun jarmaa THBO/ULFO biratti deggersa argateera. “The ULFO would like to congratulate the OLF for its courageous move to successfully complete the steps necessary to resolve its internal differences: and it sees this move as a step in the right direction of future journey to unify all Oromo forces so we can all stand against the enemy in
unison20.”Dina injifatuuf waltumsuun QBO fininsuun hojii murtessaa ta`uun waan
hubatamuu egale ni fakkaata akka ibsoota ABO fi THBO/ULFO irraa dubbifamutti.
Jaarmoleen QBO hundi yookin ammi walihubatan marti hogganummaa tokkomeen QBO sochosuuf waan qophaawuu egalan ni fakkaata. Fakkenyaaf marii yeroo dheeraaf hogganoota ABO fi QC-ABO giddutti adeemaa ture xumuruuf jilli gama lachuu walgahii araaraa gaggeeffachuun, adda bahiinsa bara 2001 hanga har’aatti turan irratti bal’inaatti haasa’uun jaarmolee ABO tokkoomsuuf murteesan (www.oromoliberationfront.org/News/2012/Ibsa_Walhubannoo_fi_Araara_Qaama_C ehumsaa_ABO_fi_Shanee_Gumii_ABO.pdf). Akkasumas jarmaa Kongiresii Ummata Oromoo fi jarmaa Warraaqsa Fediralistii fi Demookirasii Oromoo walitti dabalamuun gaaddisa Kongiresa Fediraalistii Oromoo (KFO) jalatti siyaasa QBO hogganuuf murteesun ejjannoo abdachiisaa dha. The Oromo People’s Congress (OPC) and the Oromo Federalist Democratic Movement (OFDM) have formed a coalition, Oromo Federalist Congress (OFC) (www.oromopeoplescongress.org/news.php). Sochilee
QBO fuldura furgaasuuf furmaati sardaan tumsa ijaaruudha, sababii facawanii qabsaawuu qofaan, dina tumsa alagaan ijaaramee fi angawee tikfamaa jiru, injifatuun salphaa hin taanef. Kanaafuu ABO tokkome, THBO walitti baquu jaarmolee irraa ijaarame, fi kkf mariyachuun jaarmaa TBO hundeesun siyaasa QBO qindoominaan hogganuuf ofi qophessuu qabuu. Hogganummaa tumsomeen sochiin QBO agobora TBO jalatti qindaawuu ergii egaleen booda, jaarmoolee tarsimoo qabsoo bilisummaa hordofan hawachuun Tumsa Bilisummaa fi Demokiraasi (TBD/AFD) haaressuu.
Dina injifatuudhaaf angoon dina caalanii argamuun dirqama. Tumsa ijaaruu kessaan angoolee siyasaa, qunnamti alagaa, humna namaa, dinagidee, fi waranaa walitti qindeesuudhaan qabsawanii dina waloo injifatuuf milkawuun adunyaa kana kessatti waanuma barameedha. Fakkenyaaf humnooti adda addaa angoole horatan walitti qindessun qabsoo sadarkaa adunyaatti hoggananiin impaayera Usumaan Turkii, ofi- tulummaa Hitler, hammenya Mosolonii, fi abbaa-irrummaa moraa komunstii injifatuuf milkaawaniru. Hogganoti baroota durii fi bara ammaa hikkaa tumsa siyasaa hubatan kun biyyota isaanii irra taruun adunyaa bulchuuf angoo horatan. Jaarmoolee amna qabsoo irra jiran mitii, motumooti biyyoota hogganuuf angoo ofi harkaa qaban angoolee waranaa, diplomaasii, fi dinagidee guddifachuuf waligalteen Tumsa tarsimoo ijaarratu. Kanafuu sochilee QBO humneesuun dina injifatuuf takaallaa gartummaa furgaasuun TBO ijaaru fi TBD (AFD) haroomsuu kessaan hogganummaa qindaween warraaqasa bilisummaa to`achuu fi tiksuuf yeroon ofi qopheesuun dansa.
2. Xumura
Yeroo hundaa adeemsa hojii kessaa rakkoolen (waldhibdeen) dhalatuun ni jiraata. Rakkooleen dhalatan mijuu fi fallaa ta`uu malu. Rakkooleef yeroon furmaatoota arguuf milkomuun hundee qaroominaa fi guddinaa ti; garuu rakkooleen sirnaan hin furamin yoo turan fi sirna-malee yoo furaman gara faallaatti guddatun riqicha (dandii) farreen ittin moraa QBO kessa seenanii jequmsa omishan ta`uu malu.
Adeemsa QBO kessatti rakkooleen roga gantummaa fi roga gartummaan dhalatan waan ajaayibaa miti. Akkuma kan Oromiyaa bara dheraa, biyoota adda addaa sirna gabirummaa jalatti kufan kessatti, baroota dabiran, gantooti dinaan bitamuun gara jabinaan lammii kessaa dhalatan irratti yakkoota hiriyyaa hin qabnee raawataniru. Jallinni yakkamtotaa yoo hubannaan hin dangeefamneef QBO milkessuun hin salphatu. Adeemsa hojii yookin qabsoo bilisummaa kessatti hojjetooti (qabsaawoti) waldhiibanii gartummaan gosa adda addaa dhalatuu mala; garuu dorgomiin gartummaan geggefamu dina waloo kan angessu yoo ta`eef hojiin hojjetamuf yookin qabsoon geggefamuuf saganteefame ni midhama, hikkaas ni dhaba.
Hogganoti siyaasa bilisummaa Oromoo gartummaa jallisuun moraa QBO kessatti afaan faajjii babalisan irraa jequmsi dhalatee waan babalataa ademeef, hojiin QBO milkomina dhabuudhaan sirni gabirummaa tumsamaa jira. Jaarmooleen QBO hogganan, dogongora baroota darbanii muxannoon sirreefachaa fi waan kessa jiran sirnaan xinxalanii hubataa, fulduree QBO tottolchuuf ofiin ofi dammaqsu qabu. Silaa jaarmoolen QBO marti, hameenya gartummaan amantaa fi gosaa baatee adeemu, ummata hubachisu turee. Garuu jaarmoleen kun senaa gootowan Caamsaa 15 bara
1980 fi ummata irraa baratuun gara siyaasa safuu Oromummaa edateetti guddatuun tokkummaa qabsaawotaa tiksuuf murtesuu qabu; garuu maalif? “sagantalee sochii QBO gara sadarkaalee xumuraa hafan sadanitti yeroon tatarkaanfachisuuf !”
Ragaa: https://bilisummaa.com/Barruu_rakkoolee_kessaan_hojii_QBO_danqan.pdf
Addis Abeba – Protests erupted in many towns and cities, including schools and university compounds,…
Shabboo Miidiya: Seenaa amaarsaa fii gara jabeenya isaanii. https://www.youtube.com/watch?v=MjL1acJzXgc
Gocha suukkanneessaa sirni nafxnyaa Oromoo irratti gidduu kana raawwachaa jiran balaaleffachuun Barattoonni Oromoo godina addaa…
His Excellency, Olusegun Obasanjo, former President of the Federal Republic of Nigeria and AU High…
By Daniel Behailu Overview of Ethiopian Politics Africans have always complained that their resources are looted…
Akkuma beekkamu baroota dabran keeysa gaafa mootummaa EPRDF sanitti hoggansa amantiin isaa islaama tahe irra…


text:
Yunaayitid Isteetsi
Yunaayitid Isteetsi (Tokkummaa Koonyoota Ameerikaa) biyya federaalaa dhihaa hemisferii yoo taatu bulchiinsa naannoo 50 fi "territory" (biyya akka odolaa) bayye of kessa qabdi. Magaalaa guddaan USA Waashingiten D.C. dha. Bulchiinsi naannoo (state) afurtami sadetti kan Ameerikaa Kaabaatti gidduu Garba Paasifiik fi Garba Atilaantiikitti kan argaman yoo ta'an, kaaban biyya Kanaadaatin, kibbaan Meeksikoon dangefamanii argamu. Bulchiinsi naannoo (state) birra laman immo Alaaskaa fi Hawaayii dha. Alaaskaan kaaba-dhihaa ardii Ameerikaa Kaabatti argamtu yoo taatu bahaan immo Kanaadaan dangeffamte argamti. Hawaayiin immo jiddu Paasifiikitti argamti.
Ballina lafa 3.7 million square miles caalu (9.6 million km² callu) fi bayyina ummatta millionna 300 olii qabachuun, United Statesiin adunya kessa ballina lafan walii-gallatiin sadaffa yokan afuuraffa (Chaayinaa fi USA irra kam akka caalu hanga amma hin beekamu) gubbatti kan argamtu yoo tattu, ballina lafa qofaan fi bayyina ummatan sadaffa irratti argamti. Ummatti America walitti qabama ummatta adunya "immigration"iin dhufan yoo ta'u, kuni immo akka isaan adaa garagara ta'e akka qabattan sababa ta'erra. USAn addunyaa keessaa biyyoota ummatta adaa fi akka jirenya gosa gossa ofii kessa qaban keessa tokko dha. United Statesiin addunyaa keessaa diinagdee biyyaatin GDP trillion $13 fi "gross world product" parsentii 22% qabachuun tokkoffa irratti argamti. "GDP per capita"n yoo ilaalani immo USAn sadarkaa sadaffa fi sadetteffa irratti argamti.
Biyyi kun kolonii kudhan-sadeen Gireet Biriiten walitti qabatte, kolonoonni kuni immo billisumma isaani kan argattan "Declaration of Independence" ifa gochuun, kunis kan ta'e bara 1776, Waxabajjii 4tti (July 4). Constitution hardha kan itti argattan Fulbaana 17, 1787 yoo ta'u, achiin bodda "amendment" 27 bassu danda'anirru. Biyyi kun kan lafan babalatte bayyinan century 19ffa irratti, kunis biyyotta kan irra lafa fudhachudhan - Firaansi, Meeksikoo, Ispeen fi Raashiyaa. Achiin bodda United States biyyoota humna baayye qaban lamman kessa tokko ta'u dandeetterti, kunis Waraana Addunyaa II keessatti waan USn goote fi akkasumas Meeshaa Niyuukileerii (Nuclear weapon) isheen qabdu irra ka'erra. Ergaa Soviet Union kuftee booda, USAn humna addunyaa keessaa jabenyaan haftee tokkitti qoffa ta'u dandeesse. Akkasumas addunyaa keessatti diinagdee, siyaasa, aadaa fi Militaryiin adunya kessatti dursuni itti fufu jirtii.


text:
Seenaa Abishee Garbaa kan ibsu kitaabni tokko dhiyeenya kana maxxanfamee gabaa irra oole. Abbaan isaanii Garbaa Hurruubaa bara 1830mootaa fi afurtamoota keessa qondaala waraanaa caffee Bulluq ykn caffee Bulluq kan naannoo Horroo turan.
Barreessaan kitaaba kanaa obbo Ginbaar Kagaraa Kumsaa akka ibsanitti Abisheen nama morka yookaan xiiqii jaal’atu.
Abisheen nama waa yaade gochuuf boodatti hin deebinee fi qaamaan yoo ilaalaman nama cimaa turan. Cimina qaama Abishee ibsuuf kanneen geeraran fardaan yeroo deeman lafatu jalaa socho’a jedhu.
Abisheen Erga abbaan isaanii Garbaa Hurruubaa du’anii booda mootii naannoo Horroo jedhamuunis ni beekaman.
Abiisheen kan ittiin beekaman keessaa sirna ykn seera gadaa humnaan cabsuu dhaan abbootii biyyaa naannoo sanaa of jalatti bulchee akkasumas caasaa bulchiinsa mataa isaa ijaaree uummata naannoo isaa bulchuu dhaan ture.
Gabaasa guutuu MPp3 tuquun dhaga’aa
Abishee Garbaa Eenyu?
- Namoo Daandii
Seenaa Abishee Garbaa kan ibsu kitaabni tokko dhiyeenya kana maxxanfamee gabaa irra oole. Abbaan isaanii Garbaa Hurruubaa bara 1830mootaa fi afurtamoota keessa qondaala waraanaa caffee Bulluq ykn caffee Bulluq kan naannoo Horroo turan.
Tamsaasa Guyaadhaa Guyyaa
Tamsaasa Guyaadhaa Guyyaa
Kanaas caqasuu feeta ta'a
-
08-12-2022
Dhukkuba HIV/AIDsii Oromiyaa Keessaa
-
-
-
-
-


text:
Home › Forums › Waltajjii Dargaggoota › Deeggarsa Seekuulaariziimiif (Addaan Bahiinsa Amantaa fi Mootummaa)
- This topic is empty.
-
AuthorPosts
-
-
Mihiret Saamsooniin*
Amantaan jireenya dhala namaa keessatti gahee dhiibbaa uumuu guddaa qaba. Itiyoophiyaanis kanaan ala miti. Seenaa keessatti jiruu fi jireenya hawwaasaa murtessuuf kan amantii gitu hin jiru. Keessumaa hawwaasa Itoophiyaa keessatti gaheen amantiin taphatu salphaa miti. Haa ta’uutii seenaa keessatti gaheen amantiin biyya Itoophiyaa keessatti qabu akkasumas jireenya hawwaasaa fi siyaasaa keessatti qabu wal falmisiisaa fi walxaxaadha. Dhiibbaan amantiin qabu yeroo garaa garaatti dhufaatii ammayyummaa irraa kan ka’e kufaa deemus, yeroo ammaa kana dhiibbaan isaa deebi’aa jirachuun isaa mul’ataa jira. Garuu deebi’ee mul’achuun dhiibbaa amantii kun bifa gaariidhaan miti. Namni hariiroo amantii fi siyaasaa ilaalu kam iyyuu, wantootni deebi’anii dhufaa jiran hagam kan miidhaa gessisan ta’uu isaanii hubachuu danda’a. Garaa garummaan amantii fi siyaasni waliin qaban dhiphachaa dhuufuun kun rakkoo gudda dha. Yaad-rimee Seekuualarizimii fi tokkummaa biyyoolessaa irrattis dhiibba uumaa jira.
Yaad-rimeen Seekuulariziimii yeroo ammayyaa kana kan inni ka’ee yaadota bara qaroominaa (Ilaaytimeentiin) ka’aa turan irraa ka’e. Akkaa hiika jechootaa afaan Ingiliffaatti, sekulaariizimii jechuun gargar bahuu biyyaa (mootummaa) fi dhaabbilee amantaa jechuudha. Seekuulariziimiin akka seeraatti, mirga dhalli namaa amantaa fedhe hordofuu fi mirga amantaa kamuu hordofuu dhiisuudha. Akkasumas, dirqama mootummaan hammaa dhimmi nageenya hin xuqaminitti dhimma amantaa keessaa galuu irraa bilisa ta’uu danda’uu kan heyyamuudha. Sekulaariizimii jechuun garuu dhaabbileen amantaa akkuma fedhanitti akka hojjetaniif guutummaatti gadi dhiisuu jechuu miti. Kun namuu mirgi isaa akka waan gaaffii keessa jiruutti akka yaadu taasisa, akkaa waan mirgi nageenyaa, qabeenyaa fi fayyaaa sobaa isaaniif kennametti akka lakkaa’an taasisa.
Sekulaariizimii jechuun addaan ba’iinsa siyaasaa, diinagee, siyaasaa fi aadaati jireenya dhala namaati. Kun bilisummaa, wal danda’uu fi carraa amantaa hundaa fi hordoftoota amantaa hundaatiif kenna. Yaad-rimee seekuulariizimii kana irraa kan ka’e amantiin dhiimma nama dhuunfaati malee dhiimma hawwasummaa waloo miti jechuun ni danda’ama.
Haa ta’u malee, haala fi yeroo biyyii fi amantiin wal-ta’anii fi tokko ta’an ni jira. Inni tokkoffaan, yeroo walittii heerumuu siyaasaa uumani dha. Jechuun, yeroo adeemsi seeraa tumamu karaa dhaabbilee amantaan raawwatamu yookaan yeroo ilaalchi amantii tokkoo seeraa ta’ee bahu akkasumas yeroo ilaalchi amantaa madda seeraa ta’u jechuudha. Adeemsi lammaaffaan immoo, wal-utubuu dhaabotaati. Kun immoo yeroo dhabootiin amantaa dhaboota biyyaa (mootummaa) ta’anidha. Hariiroon sadaffaan immoo, wal ta’insaa faalaasamaa yookaan immoo fiixee tokkummaadha. Kana jechuun, kaayyoon amantii fi biyyaa wal-tumsa jechuudha. Karaa biraatiin immoo, garaa garummaan isaanii karaa lamaan ibsamuu danda’a. Tokkoffaan, karaa hariiroo wal-utubuu (dhimma walii-kabajuu fi of qusachuu, dhiimma ofii irratti fuulleffachuu) akkasumas gita ofii bahachuu fi daangaa ofii irra socha’uudha. Kana jechuun, lameen isaanii waliin hin hojjatan jechuu miti. Bulchiinsa gaarii fiduuf otoo daangaa ofii irrraa hin bahiin wal utubuu danda’uun feesisa. Hariiroon biraan ammoo hariiroo wal-dhiibuudha. Wal-dhiibuu jechuun immoo yeroo biyyii sosochii dhaaboota amantaa fi sosochii hordoftoota amantaa shakkitu jechuudha. Inni kun yaada finxaalessumma irra yoo ga’u sadarkaa biyyi (mootummaan) farra (diina) amantaa ta’uutti ceetu kan calaqqisiisu dha. Kunis kan ta’u yeroo biyyi dhaabbilee amantiii akka madda rakkoo mirga namaa kanneen akka bilisummaa fi kkf ta’anitti ilaaltuudha. Haala kanaan mootummaan amantii ballessa. Fakkeenyaaf, haalli akkasii biyya Farnsaay keessatti warraaqsa bara 1789 booda mudatee ture.
Seekuulaarizimii fi Itiyoophiyaa
Itiyoophiyaan biyya sab-daneessadha. Karaa amantaas Itiyoophiyaan heddummina amantii kan qabdudha. Seenaa Itiyoophiyaa keessatti gargar bahuun amantii fi biyyaa adeemsa yeroo dhiyooti. Yeroo bulchiinsa Hayilasillaasee wal-qixxummaan amantaa waraaqaa irrattii katabamus, Manni Amantaa Ortoodoksii sadarkaa addaa amantii biraa irra caaluu qaba ture. Seenaa darbe keessatti, amantiin akka meeshaa to’annaa fi karaa bara aangoo mootummaa ofii itti turfatan ta’ee tajaajilaa ture. Namoonni tokko tokko amantii fayyadamanii burjaaja’insa uumuun itti gaafatamummaa irraa bilisa of baasuuf yakka dalagaa turan akkasumas sadarkaa addaa ofii kennaa turan. Amantaa fi mootummaan kan gargar hin bane; daangaa walii sarbuudhaan haala sirrii hin taaneen wal keessa turan. Haalli kun kuufaatii bulchiinsa impeeriyaalii ynk Hayilesillasee booda hafe. Kana booda mootummaan Dargii gara aangootti dhufe sirna sooshaalistii hordofuun Itiyoophiyaa bulchuu eegale. Dargiin bilisummaa amantii fi wal qixxummaa amantaalee akkasumas gargar bahuu amantaa fi mootummaa maqaaf labsee ture. Haa ta’u malee, qabatamaan (gochaan) imaammata sooshalistummaa (socialism) kan amantiif jibbinsa qabu akkasumas ilaalcha ‘Waaqni hin jiru’ jedhu bu’uura godhachuun sarbinsa mirga bilisummaa amantii fi wal-qixxummaa amantaalee raawwataa ture. Adeemsi mootummaa Dargii kuni bilisummaa amantii ofii ibsachuu sarbaa ture. Dabalataanis, sadarkaa biyyaatti jibbinsa amantiif qabu haala adda addaan calaqqisiisaa ture. Kaayyoon warraaqsa isaatii Itiyoopiyaa soshaalistii fi amantii hin qabne uumuu waantureef, amantiidhaaf baaki kennamu kanuu hin turre. Kuufaatii Dargii booda mootummaan ADWUI (EPRDF) mirga amantii barbaadne fedhaan hoordofuu fi wal-qixxummaa amantalee hundaa heera mootummaa Federalawaa Dimokiratawaa Itiyoophiyaa (FDRE) kan 1995 jalatti mirkaneesseera. Akka heera mootummaa keeyata 11 jalatti tumametti, amantiin biyyoolessaa(mootummaa) hin jiru. Mootummaa fi amantaan gargar akkasumas tokko dhimma kan biraa keessa seenuu hin danda’u. Kun kan nutti agarsiisu, lamaanuu walitti makamuu (walitti dabalamuu) akka hin qabnedha.
Yaaddoo Tokkummaaf
Yeroo ammaa kanaatti, Itiyoophiyaa keessatti amantiin madda wal-dhabdee ta’aa dhufuun isaa waan dhokataa miti, Kun taatee mul’ataa jiru dha. Gargarummaan amantii ilaalcha lammiilee biyyatti qoqqooduu keessatti shoora ol’aanaa taphachaa jira. Haalli kun itti fufuun isaa walitti bu’insa yaadaa fi qaamaa ni fida. Sababiin isaas, uummatoonni Itiyoophiyaa ilaalcha siyaasaan olitti eenyummaa amantii isaaniif dursa waan kennaniif. Yaad-rimeen sekulaariizimii bara 1970 keessaa kan biyya seenee yoo ta’eyyuu, mootummoonni Itiyoophiyaa dhaabilee fi geggeessitoota amantaa irratti dhiibbaa jabaa gessissu isaanii ittuma fufanii jiru. Kun ammo hanga sadarkaa namoota dhuunfaa ga’ee hojii amantaa isaanii irraa kaasuu yeroo itti deemamutu jira. Yeroo ammaa kana rakkoon amantiidhaan wal qabata kan Itiyoophiyaa keessatti uumaman baayyeen isaanii sekulaariizimii hordofuu dhiisuu yookaan ammo akka malee itti fayyadamuu irraa kan maddaniidha. Sekulaariizimiin akkaataa barbaachisutti yoo hojii irraa ooluu baatee, kaayyoo guddaan yaad-rimichaa jechuunis, wal qixxummaa amantii eeguu kan jedhu sun rakkoo keessaa gala. Qabiinsi wal qixxummaadhaan hin godhamne kamiyyuu tokkumaadhaaf madda soda ta’a.
Kanatti aansuudhaan ammo wantoota yaada sekulaariizimiitiin wal faallessan kanneen akkaa ani sekulaariizimiin hin jiru yookaan akka malee hubatameera jedhu na taasisan kan biroon kaassuu yaala. Kanneen keessaa, Gareewwan amantaa kan akka paartii siyaasaatti dhiyaachaa jiran jiru jedhamee shakkama. Akka fakkenyyaatti, dhaabbilee siyaasaa ‘Enat Party’ fi ‘Freedom and Equality Party’ jedhaman fudhachuu dandeenya. Dabalataan, paartiin biyya bulchu ‘Prosperity Party’ ykn ‘Partiin Badhaadhinaa’ ilaalcha amantaa ‘Prosperity Gospel’ ykn ‘Wangeela Badhaadhinaa’ jedhamu irratti kan bu’uureffame akka ta’e himama. Waangeelli Badhaadhinaa gartuu amaantaa Piroteestaantii yoo ta’u ‘waanta fedhan tokko argachuuf sirriitti yaaduu fi hawwuun dhaan argachuu akka danda’an amantoota isaa kan barsiisuu fi yaada kana irratti kan hundaa’eedha. Haa ta’u malee, paartilee kana keessaa tokkollee akka hidhata amantii qaban hin amanan. Kunis tarii sababa akka seera biyya Itiyoophiyaatti dhaabileen amantii akka paartii siyaasaatti galmaa’uun seeraan ala ta’eef ta’uu danda’a.
Gareen amantoota biroon rakkoon amantaa hundaa ija wal qixaan ilaaluu dhiisuu fi cunqursaan amantoota akka jiru amantaa isaanii kan Ortodooksii fi Isilaamaa waaliin wal dorgomsiisuun yaada qeeqaa kaasu. Yaadota ka’an keessaa loogiin kenninsa lafa waaqeffannaa irratti mul’atu isa tokko. Asirratti, himannaan yeroo baay’ee ka’uu dhimma ijaaarsa maazigidaa magaalaa Aksumiin wal qabatudha. Magaalaa baay’ee biyyattii keesssatti rakkoon akkanaa baay’inaan mul’ata. Mana amantaa pirootestantii yookaan pheenxeen wal qabatee, lafaa fi qabeenya mootummaa darbeen jalaa saamame deebifachuuf tattaaffii gochuutti jiru. Qaamonni mootummaa barbaachisoon rakkoo manni amantaa pirootestaantii kaasu kana furuuf danqaa kan ta’e bulchiinsaa fi imaammata hojii irra jiru akka ta’e kaasanii, dhimmi kunfuramuu akka qabu ni akeeku. Gaaffiiwwan kana deebisuu keessatti murtoo fudhameen qabeenyi tokko tokko irraa fudhatamaa waan jiruuf Manni Amantaa Ortodooksii yeroo keessa akka midhamaatti of ilaaluu eegalee jira
Waa’ee lafaatiin wal qabatee dhimmi jiru kan biraan, falmii waa’ee babalifannaa fi sirreeffama bakkeen amantii irratti maqaa misooma mootuummaatiin geggeeffamuudha. Fakkenyi beekaman tokko wal faalmii waa’ee Piroojektii Shukkaaraa Walqaayit kan Gadaamii Waldamaa irratti akka ijaaramuuf yaadameedha. Yoodhuma yaaliin mootummaan misoomaa fi bu’uuraalee oomishaaf qabu gaarii ta’eyyuu, namootni tokko tokko ammoo piroojektichi jiraachuu Gadaamii adda ba’ee jiru kanaatiif sodaadha jedhanii amanu. Sababni isaa piroojektichi ijaarsa daandii, mana jireenyaa fi dhaabilee daladalaa, akkasumas bu’uuraalee kan biro, kanneen akkataa naannoo sana guutummaatti jijjiiruu danda’anfaa waan of keessaa qabuufidha.
Dabalataan, manneen amantaa kiristaanaa fi masgiidi iddoowwan garaa garaatti gubataa turan. Kun wantoota mootummaan nageenyaa dhaabbilee amantaa eeguu(yaad rimee sekulaariizimii keessaa tokko isa ta’e) dadhabuu isaa mul’isan keessaa isa tokko. Miiidhaa fi sodaan akkanaa nageenyaa fi tasgabbii biyyaa irratti waan agarsiisan ni qabu. Agarsiisa siyaasaas ni qabu. Fiinxaalessummaa guddachaa jiruu wajjin yeroo ilaalamu amantiin akka ka’umsaatii fi meeshaa walitti bu’iinsa rakka uumaanii ta’aa kan jiru fakkaata.
Rakkooleen armaan olitti ibsamanii fi kanneen biroon, mudannoo biyyattii keessaatti guyya guyyaan mula’achaa jiranidha. Fakkeenyi armaan olii kan ibsu, faallaa yaada sekulaariizimiitiin, haalota garaa garaa keessatti mootummaa fi amantiin wal keessa galuu isaaniti. Namoonni tokko tokko maddi rakkoo kanaa wal-dhibdee yaad-rimee Seekuulaarizimii irraa maddaa jedhu. Haata’u malee, ani yaada kana hin fudhu. Akkaa hubannaa kiyyaatti, amantaa ilaalchisee walitti bu’insi biyyattii keessatti ka’aa jiru duudhaalee seekuulaarizimii kabajuum dhiisuu irraa madda malee garaa garummaa yaada seekuulaariizimii irraa kan ka’e miti. Sababa sekulaariizimiin sirritti hin hubataminii fi akka yaad-rimee isaatiitti hojii irra hijn ooliniif, waan qabatamaatti hojii irra hin oolun ceepha’uun miira namaaf hin uumu.
Abdii Jiru
Biyya keenya keessatti yaad-rimeen sekulaariizimii jalqaba addaan ciccitaa qaba. Raawwii fi fudhamni isaas hanga ta’uu qabuu gadidha. Haa ta’u malee, biyya akka Itiyoophiyaa keessatti barbaachisummaan seekuulaariizimii ol’anaadha. Seekuulaarizimiin rakkoowwan akka wantoota biyya lafaa kanatti hidhamuudhaan yaadni namoota akka bittimaa’uu fi wantoota hafuuraa dagachuu qabachuu danda’a. Garuu akka yaada kootti biyyaa dimookiraatofte keessatti wantoota mirkanaa’uu qaban keessaa isa tokkodha. Jiraachuun seekuulaariizimii mirga amantii fedhan hordoofuu fi bilisummaan hojiirra oolchuuf wabiidha. Seerri biyya kamiiyyuu mirga amantii sarbu hin qabu. Haa ta’u malee, dhiimma amantii keessa mootummaan gonkumaa hin galu jechuu miti. Yeroo hojiin amantii nageenyaa fi tasgabbii biyya balaa irraa buuusuf jedhu mootummaan gidduu seenee seeraa kabajchisiisuu akkasumas nageenyaa fi tasagabbii biyyaa tiksuuf aangoo qaba.
Mootummaan nageenya lammii qofa eegsisuu hin qabu. Gareelee hojiilee uummataa jeeqanii fi tasgabbii booressaan irratti tarkaanfii fudhachuu qaba. Mootummaan amantaa hunda ija walqixaan ilaaluu fi rakkolee wal-qixxummaa amantaaf sababa ta’an furuun dirqama isaati. Mootummaan lammiileen danoomina amantiitti akka amanan, akka wal danda’an barsiisuu fi mirkaneessuu, duudhaa amntiilee tuquu dhiisuu fi ofii isaa dhiibbaa amntii irraa fageessuu qaba. Gama biraatiin dhaabbileen amantii dhimma mootummaa keessa seenuu hin qaban. Itti gaafatamummaan kun mootummmaa qofa osoo hin taane, akka lammiitti hunduma keenya irraas kan eegamuudha jedheen amana. Lammiileen seeraaf bitamuu fi waan addaa addaa nu taasisu caalaa waan tokko nu godhan irratti xiyyeeffachuu qabu.
Seekuulaarizimin yoo hojii irraa hin oolu ta’e, mirga amantii fedhaan bilisummaan hordoofuu; bilisummaan yaadaa ofii ibsachuu; fi bilisummaa yaadaa qabaachuun ni caba. Bilisummaan kun yeroo sarbamutti bu’uura guddina dhala namaatii kanta’e dagaaginni hafuuraa fi sammuu ni daangeffama. Kun ammoo faallaa yaad-rimee kaja dhala namaati. Kanaaf, yaad-rimee sekulaariizimii jalqabaa fi giddu galeessa godhachuu qabna.
—
*Mihirat Saamsoon Yuunibarsitii Goondaritti barattuu mummee Seeraati.
Yaadachiisa maxxansaa: gumaachi kun qaama seeneffama dhaabatni CARD dargaggoota Itiyoophiyaa gidduutti marii beekumsa irratti bu’uureffame jajjabeessuuf maxxansiisuuti. Isinis yoo gumaachuu barbaaddan yookaan barreeffama kanaaf yoo deebii kennuu barbaaddan, adaraa karaa iimeelii kanaa barreeffama keessan nuuf ergaa. info@cardeth.org
-
-
AuthorPosts


text:
Haaromsa Caasaa Hooggansaa
Waldaan Aksiyoona Barnoota Waliif tajaajila si’ataafi dhaqqabamaa ta’e kennuun Manneen Barnootasaa keessatti qulqullina barnootaa caalmaan mirkaneessuuf Caasaalee hojiisaa haroomsuu Hojii Gaggeessaa Olaanoofi Hundeessaan Waldaa Aksiyoona Barnoota Waliif Obbo Gololcha Baallii Ibsan. Waldaan Aksiyoona Barnoota Waliif Godinaaleefi Magaalota Naannoo Oromiyaa 12tti Manneen Barnootaa Dameelee 12 banuun Afaan Oromoofi Afaan Ingiliziin barnoota qulqullina qabu barnoota Idilee Duraa/KG […]
Ibsa Gaddaa!
Walleesaan Afaan Oromoo hundee OROMUMMAA akka ta’eefi Oromoon Barnootaaf xiyyeeffannoo akka kennuu qabu qaatarraa namni raageefi hayyuun jabaa,falmaa haqaa,mallattoo bu’uraa Aartii Oromoo, falmaa bilisummaafi daandii walabummaa kan ta’e Doktarri kabajaa Artiist Alii Birraa du’aan boqochuusaan Boordiin Daayireektarootaa, Miseensonni Manajimeentii fi Hojjettoonni Waldaa Aksiyoona Barnoota Waliif Gadda nutti dhagahame Ibsaa, Dinqisiifattoota isaa, Aanteefi Firoottan Isaa akkasumas […]
” Baradhaa Lammii Baratetu Mirgasaa Gaafata.”
B/Jeneraal Taaddasaa Birruu Waldaan Aksiyoona Barnoota Waliif Kayyoosaa ijoo lamaan ; lammiilee eenyummaa isaaniitti boonaniifi Sirna Gadaatiin baratanii falaasama Hooggansa Gadaa Addunyaatti beeksiisuu danda’an, barnoota Saayinsiifi Teknolojiitiin kan qarooman uumuufi Abbootii Aksiyoonaa keenya diinagdeen jabeessuuf jedhu galmaan gahuuf ciminaan hojjetaa Jira. Karaalee toora ; Email; walifedunet@gmail.com Facebook; Waliif Education Share Company Telegram; https://t.me/walifedu,nu hordofaa. Koottaa […]
Ergaa Baga Irreecha Geessanii
Waldaan Aksiyoona Barnoota Waliif Uummata Oromoo biyya keessaafi alaa,Abbootii aaksiyoona waldaa keenyaa,Hojjettootaafi Barattoota Manneen Barnootaa Waliif maraan baga Ayyaana Irreechaa bara 2015 nagaan geessan isiniin jedha. Ayyaanni Irreechaa sirna dhugeeffannaa Oromoo ganamaa, keessaa madde adeemsa keessa dagaagee aadaalee calaqqee Sirna Gadaafi utubaalee eenyummaa uummata Oromoo calaqqisiisan keessaa isa olaanaadha. Kabajni ayyaana Irreechaa qabsoo uummanni Oromoofi […]


text:
Waldaan Afrikaa rakkoo siyaasaa Burundii faluutti jira.Yoo ammoo paartiin mormituu beekamtuu kora araaraa ji’a dhufutti qaban dhufuu baatte adabuuf doorsisuuttui jira.
Akka koomishiineeri Waldaa Afrikaa Dilamini-Zuma jettutti warrii akka ummatii hin mari’anne tolchuu cuftii balleessaan adabama.
Paartileen mormituu siyaasaa Burudnii Ammajii 6,2016 Aruushaa Taanzaaniyaatti kora taahani jeequmsa biyya isaanii miila lafaa fuudheef fala barbaaduuf kufroo jiran.
Gama kaaniin ammoo mootummaan Burundii waraana Waldaa Afrikaa 5,000 biyya isiitti ergani ummataa nagaan eegan jedhan hin fudhattu.
Perezidaantin Burundii,Piyeeree Nukurunziza warrii nagaa eegu eeyyama malee biyya isaa seenee jennaan ufitti hin dhiifnu jedhee kalee dubbate.