text:
Dhaamsa Waggaa Haaraa, 2019, Adda Bilisummaa Oromoo Irraa
Mudde 31, 2018
Miseensotaa fi Deggertoota ABO,
Gooticha Waraana Bilisummaa Oromoo,
Qeerroo Bilisummaa Oromoo fi
Walumaagala deggertootaa fi firoottan Qabsoo Bilisummaa Oromoo.
Maqaa Miseensota Dhaaba keenyaa hundaan Baga Bara Haaraa 2019 waliin geenye oggaan jedhu gammachuu addaatu natti dhagahama. Gammachuun addaa kun ammoo haalli har’a keessa jirru haala addaa fi abdachiisaa tahuu irraa madda. Haalli addaa fi abdachiisaan kun kan akka carraatti ofuma isaatiin argame ykn. qaamni biraa tola nuuf ooleen kan argame miti. Qabsoo hadhooftuu murannoo fi cichoomina ol’aanaadhaan walitti fufiinsaan baroota dheeraaf gaggeessinee fi wareegama ulfaataas itti baasneen kan ofii keenyaa uummanne dha. Kana gochuu danda’uun keenya ammoo kan nu gammachiisu qofa osoo hin taane akka Sabaatti mataa ol qabannee akka ofitti boonnu kan nu taasisu waan taheef irra deebi’een Baga Gammaddan ! Baga Gammadne ! jedha.
Kanneen lubbuu isaanii wareeganii haala kana argamsiisan seenaan isaanii bara baraan kan yaadatamuu fi galatni isaaniis Bilisummaa Ummata keenyaa haa tahu jechaa adeemsa gara jijjiiramaatti eegalame kana fiixaan baasuudhaan wareegama isaaniitti firii gochuuf waadaa keenya akka haaromsannu waliif dhaamna.
Egaa akkuma jenne, Amajjii 01, Seensa bara haaraa fi Guyyaa WBO kan 2019 haala haaraa keessatti kabajanna. Haalli haaraan kun yoo sirriitti hubannee dirqama keenya hin bahannu tahe gara hamaatti kan nu ceesisuu fi wareegama qaalii hanga har’aatti baasne gatii dhabsiisee qabsoo Bilisummaa Ummata keenyaa kan of booda deebisuu danda’u dha. Yoo sirriitti haala keessa jirruu fi haalota nu marsanii jiran (haala mijjataa fi carraa gaarii harka keenya keessa jiru, akkasumas, gufuulee fi danqaalee jiran) addaan baasnee akka tahuu qabutti irratti hojjenne garuu galma gahiinsa qabsoo Ummata keenyaa yeroo gabaabduu keessatti dhugoomsinee Bilisummaa fi nageenya waaraa iggitii qabu biyyaa fi naannoo keenyaaf argamsiisuudhaan wareegama hanga har’aa baasnetti firii gochuun ulfaataa hin tahu.
Dhimma Waliigaltee Mootummaa Itoophiyaa Waliinii fi Duula Ololaa fi Lola ABO Irratti Gaggeeffamaa Jiru Irratti:
Bara keessa dabarre (2018) keessa Injifannoolee gurguddoo Qabsoon Bilisummaa Oromoo galmeesse keessaa tokko ABO fi Mootummaa Itoophiyaa gidduutti waliigaltee Hagayya 07, 2018 taasifamee dha. Waliigalteen seena-qabeessi sun lolli bara dheeraaf Ummata Oromoo kan Bilisummaa isaa falmatuu fi Mootummoota Itoophiyaa kan afaan qawweetiin Bilisummaa Ummatootaa sarban gidduutti gaggeeffamaa ture akka dhaabbatuuf kan karaa bane dha. Waliigalteen sun Ummata keenyaafis tahe Ummatoota Itoophiyaa keessa jiran hundaaf, dabreetis Ummatoota Gaanfa Afrikaa hundaaf nageenyaa fi guddina waaraa argamsiisuu carraa gaarii akka tahe ABOn ni amana.
Haa tahu malee, har’a yeroo bara haaraya 2019 simachaa jirru kanatti haalli waliigalteen sun irra jiru kan nama gammachiisu tahuu dhabuun ABO fi Ummata keenyaafis yaaddoo guddaa dha. Duulli Olola maqa-balleessii fi lolli ifatti ABO irratti banamee jira. Duulli kun haqa qabsoo Saba Oromoo kan hanga ammaa dabsuu fi awwaaluu qofa osoo hin taane qabsichi itti fufee Galma isaa akka hin geenye ittisuuf kan akeekkate duula cubbuu fi yakka seenaa tahuutti amanna. Rakkoo fi gaaffii waloo Saba Oromoo kan Jaarraa lakkoofsise akka rakkoo fi gaaffii Oromoota Godinoota murtaawoo qofaatti dhiheessuuf duula halkanii fi guyyaa gaggeeffamaa jiru shira gurmuu tokkummaa Oromoo laaffisanii Qabsoo isaa laamshessuu ti.
Gaaffiin Bilisummaa fi mirgoota dimokiraasii kan Ummatootni barootaaf wareegama ulfaataa itti baasaa jiran qabsoo karaa nagaatiin deebii argata jedhamee waadaan EPRDF ummataaf seenes osoo oolee hin bulin guyyaa saafaa cabuu jalqabee jira. Alaabaan Ummata keenyaaf mallattoo diddaa gabrummaa taate (Alaabaan ABO/Oromoo) tan Gootowwan Oromoo kumaa – kitilaan wareegamaafii turanii fi jiran har’a waraana EPRDFiin fannoo irraa buufamtee fi nama harkaa guuramtee gubamaa jirti. Kun waadaa waliigaltee keenyaa cabsuu qofa osoo hin taane dhiiga Gootota Oromoo Bilisummaaf dhangala’etti qoosuu fi Ekeraa Wareegamtoota Qabsoo Oromootti roorrisuu dha. Aarii fi mormiin gochaan akkanaa kun maddisiisus balaan inni hordofsiisu ulfaataa tahuu danda’a. Waan taheef, tarkaanfiileen shiraa kan adeemsa karaa nagaa eegalame kana gufachiisan akkasii hatattamaan akka irraa dhaabbataman gaafanna. Ummatni keenyas (keessattuu Qeerroon) shira gama fedheenuu dalagamu kan waliigaltee keenya gufachiisee bakkuma kaleessaatti nu deebisuu danda’u dammaqinaan hordofee akka hoongessuu fi injifannoodhaan keessa dabru dhaammanna.
Dhimma Tokkummaa Jaarmayoota Oromoo
Addi Bilisummaa Oromoo Tokkummaan Jaarmayoota Siyaasaa Oromoo barbaachistuu tahuu dursee hubachuudhaan dhimma kana akka imaammataatti irratti hojjechuu kan jalqabe bara 1980moota irraa eegalee ti. Bara 1991 Kaartum Sudaanitti fi bara 2000 Asmaraa Ertiraatti milkaawina argame dabalatee sana boodas yeroo adda addaatti yaaliin ABOn Tokkummaa Jaarmayoota Siyaasaa kana argamsiisuuf taasise hedduu dha. Tattaaffiilee kanaanis milkiin hin tuffatamne argameera. Jaarmayootni Siyaasaa Oromoo kanneen Kaayyoo wal fakkaataa qaban gaaddisa tokkicha jalatti gurmaawuu, kanneen Kaayyoo gara garaa qaban ammoo Kaayyoo isaanii qabatanii dantaa waloo Oromoo fi Oromiyaa irratti wal tumsuu kan isaan dandeessisu waltajjii waloo tokko uummachuun barbaacisaa tahuu ABOn oggayyuu itti amana. Kana dhugoomsuufis gahee gaafatama gama isaa bahachuu irraa of hin qusatu.
Dhimma WBO fi Nageenya Oromiyaa
Lolli daangaa Oromiyaa karaa Bahaa, Dhihaa, Kibba – Bahaa, Kaabaa fi Kibbaan Ummatoota ollaa keessaa loltummaaf leenjisanii hidhachiisuudhaan Oromoo irratti gaggeeffamaa ture har’as hin dhaabbanne. Haala haaraa amma uumame kan ODPn akka waan Ummatni Oromoo aangoo biyya bulchuu dhuunfateetti fakkeessuuf yaalu keessattis lolli kun Oromoo irraa dhaabbachuun hafnaan inumaa daranuu hammaatee itti fufuun isaa Ummata keenyatti hibboo tahee jira. Ummatni keenya akka lola kana irraa gahaatti of hin ittisne waggoota 27 dabraniif mancaa fi eeboon osoo hin hafin mootummaa EPRDFiin hiikkachiifamaa ture. Sanaanis osoo hin dhaabbanne yeroo Ummatni keenya harcaatuu meeshaa lolaa dhokfatee qabuun of ittisuuf carraaqutti waraanni EPRDF gama kaaniif tumsee Ummata keenya loluun waan deddeebi’ee mul’achaa ture dha. Har’as haalli sun dhaabbachuu dhabee akkasumatti itti fufuun waan hunda keenya akka Sabaatti yaachisuu qabu dha. Ummatni keenya bakka hundaa dhimmi WBO dhimma nageenya Oromiyaa kana wajjin walitti hidhataa dha jedha. WBOn humna Bilisummaa fi nageenya Oromoo fi Oromiyaatiif ijaaramee Ummaticha keessa sossohuu fi Ummatichaanis jiraachifamu tahuu Ummatni keenya deddeebisee mootummaatti ibsachaa jira.
Qabsoo hadhaawaa WBOn walitti fufiinsaan baroota dheeraaf gaggeessee fi wareegama ulfaataa inni baasetu wal irratti ijaaramee abdii jijjiiramaa har’a mul’atu kana uumuu keessatti qooda ol’aanaa qabaate. Waan taheef nageenya Oromiyaa qofaaf osoo hin taane fiixa-bahiinsa daandii jijjiiramaa eegalame kanaafis WBOn abdii guddaa dha malee diina jedhamee ykn. akka diinaatti ilaalamee kan lolamuun isaaf male miti. Gabaabumatti Waraanni Bilisummaa Oromoo seenaa qabsoo bilisummaa Saba keenyaa keessatti qoodni inni hanga har’aatti qabaate kan akka biiftuutti ifee mul’atuu fi bara baraanis dagatamuu hin qabne dha. Araarri ABO fi mootummaa Itoophiyaa gidduutti bu’e Waraanni kun kabajaan inni seenaa Qabsoo Bilisummaa Ummata keenyaa keessatti qabuun wal madaalu akka hin dhorkatamnee fi qoodni murteessaan inni nageenyaa fi hegeree Oromiyaa keessatti qabaachuu danda’us osoo hin dagatamne akkaataan inni qindoomina fuula duraa keessatti hirmaachifamuu danda’u qorannoo fi eeggannoo cimaadhaan waliigaltee fi murtii qaamota lameeniitiin akka xumura argatu kan itti waltahiinsa irra gahame dha. Har’as hafuuruma waltahiinsa keenyaa sanaan humni kun (WBOn) akka keessummeeffamuuf waliin taanee haala isaa mijeessuu qofatu rakkoo nageenyaa amma mul’atuufis tahe Bilisummaa fi nageenya waaraa hegeree Ummata keenyaaf bu’aa qabaata jennee amanna.
Xumura:
Maayyii irratti jijjiiramni qabsoo Ummata keenyaatiin argame kun akka hin gufannee fi duubatti hin deebineef rakkoo dhalatu kamuu haasaadhaan furachaa galma barbaadamu kan Bilisummaa fi nageenyi ummatootaa itti mirkanaawu dhaqqabuuf ABOn gama isaatiin gaafatama isaa kan bahatu tahuu hubachiisna. Paartiin biyya bulchuu fi humnootni siyaasaa dhimmi ilaalu hundis haala mirgaa fi ol’aantummaa Ummataa hin tuqneen dirqama isaanii akka bahataniif Ummatni dhiibbaa feesisu hunda akka godhu gaafanna. Barri haaraan 2019 kan bara dabree caalaa injifannoo daranii kan itti galmeessinu, tokkummaan mooraa qabsoo fi kan Ummata keenyaa daran kan itti jabaatuu fi Qabsoon Bilisummaa Ummata keenyaa daran kan itti finiinu akka tahu hawwii keenya ibsachaa, kana dhugoomsuufis hundi keenya jabaannee haa warraaqnuun Dhaama Adda Bilisummaa Oromoo ti.
Injifannoo Ummata Oromoof !
Adda Bilisummaa Oromoo
Mudde 31, 2016


c: text/html

text:
Magaala guddoo Libiyaa Triipolii keessa kan jiru mana hidhaa Mabaanii jedhmu keessaatti hokkara ka’een godaantoonni achii keessatti hidhaman keessaa yoo xiqqaate 6 ajjeefamuu Jaarmayaan Godaantoota Addunyaa (IOM) gabaasee jira.
Kanneen hidhaa keessaa jiran kana keessaa tokko haadha mucaa ishee waggaa tokko ta’e fi abbaa warraa dabalatee erga waliin hidhamanii guyyaa 7 guutuu dubbatti.Libiyaa eega seentee waggaa 5 yoo ta’u maqaa ishee sodaa nageenyaaf jecha akka hin ibsamnee gaafachuun,waan nyaatan hin jiru, lafa gogaa irra ciifna jetti.
Hidhaa kana keessatti mucaa koo waaniin nyaachisuu dhabe,yaaddoon koo guddaan mucaan koo waa najalaa ta’a kan jedhu jette.Haadholii baayyeen ijoollee qaban mara waliin hidhamanii jiru.
Jaarmayaan Godaantoota Addunyaa (IOM) godaantoota seeraan ala hidhuu reebuu fi dararuun kun sirrii miti jechuun balaaleeffatee jira.Dhaabnii baqattootaa kan Tokkummaa mootummootaa(UNHCR) hedduun mana hidhaa namnii keessatti heddumaatu fi qulqullinni hin eegamnee keessatti hidhaman jedha.
Gareen mirga dhala namaaf falmuu Amnestii intarnaashinaal, hidhaa keessatti dararaa fi humnaan gudeeddiin irratti gaggeeffama jedhee jira.
Gabaasa guutuu caqasaa

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Qabsoon Bilisummaa Oromoo eessaa ka’ee garamitti deemaa jira?
– Qormaatota kaleessaa, kan har’aa fi kan boruu –
Berhanu Hundee, Bitootessa 8, 2018
Kutaa Lammaffaa
Barreeffama kutaa tokkoffaa keessatti qabsoon kun eessaa akka ka’e; qormaatota adda addaa fi bu’aa ba’ii meeqa keessa dabree injifannoolee gurguddoo akka galmeesse ibsamee ture. Injifannooleen qabsoon kun bara 1991 galmeesse akkuma jiranitti ta’anii; bara 1991 booda hanga sochiin uummata Oromoo bara 2015 eegaletti garuu mooraan Qabsoo Bilisummaa Oromoo (QBO) sababaalee addaa addaatiin laaffachaa akka turte; haala sana keessatti immoo wantootni qabsoo kanatti gufuu ta’an hedduun uumamanii akka turanis barreeffama kutaa tokkoffaa keessatti tuttuqamanii jiru. Barreeffama kutaa lammaffaa kana keessatti qormaatota har’a jiran ibsuun yaala.
Diinotni Qabsoo Bilisummaa Oromoo eenyu?
Qabsoon tun diinota alaa fi keessaa akka qabdu dhugaa nama jalaa dhokatuu miti. Diinote alaa bakkee lamatti baasnee laaluu ni dandeenya, Isaan kanas gaabaabatti ibsuuf:
- Isaan tokko, warra duraan nu gabroonfatan fi fuuldurattillee sana godhuuf hawwii qaban; warra sirna durii dulloomaa sana deebisuu barbaadan yoo ta’an, kan biraa immoo Wayyaanota har’a qabsoo tana dhabamsiisuu fi sanyii Oromoos duguuganii lafarraa balleessuuf warra duula nurratti bananii jiranii dha.
- Isaan biroo, warra fedhii fi dhimma mataa isaaniitiif jedhanii diinota keenya gargaaraa jiran; warra bilisummaa Oromoorraa shakkii qabanii dha. Isaan kun mootummoota biyyoota alaa keesumaayuu kan Wayyaanee duuba ykn bira dhaabbatanii waa hundaan gargaarsa godhaa turani fi ammas itti jiranii dha.
Diinota keessaa iddoo yookaan garee saditti baasnee laauun ni danda’ama. Isaanis:
- Tokkoffaa, warra diinaan bitaman, garaaf bultoota, gantoota, galtoota fi basaastota diinaaf hojjatan yoo ta’an,
- Lammaffaa immoo kallattiidhaan diina ta’uu baatanillee, arrab-lamoota, ayyaanlaallattoota, xawalwaallota, warra ejjannoo tokko hin qabne, warra kaayyoo fi galii qabsoo kanaa beekaniis ta’ee osoo hin beekin jallisanii hiikuu barbaadu; sababa kanaan afaanfaajjii uuman yoo ta’an isaan kun gufuu guddaa qabsoo kanaa ti.
- Sadaffaa, wanti biraas kan akka diina keessaatti laalamuu qabu ykn danda’u, sababadhuma fedheenuu haa ta’u warra qabsoo kanaaf dantaa hin qabne; warra olola diinaatiin salphaadhumatti moo’amani fi meeshaa diinaa ta’ani; warra rakkoo eenyummaa (identity crises qaban) al-kallattiidhaan hojii diinummaa hojjetanii dha.
Qormaatota Qabsoo Bilisummaa Oromoo har’aa
Egaa, akkuma armaan olitti gabaabinaan ibsame, diinotni QBO lamaanuu (kan keessaa fi kan alaa) qormaatota gurguddoo qabsoo kanaa ti. Diinni alaa silaa diina waan ta’eef, addaan baafatanii isaan kanaan lolouun nama hin rakkisu. Isaan kana injifachuuf humna cimaa barbaachisullee, diina addatti beekaman waan ta’aniif isaan kana adda baafachuun nama hin rakkisu jechuu kooti.
Diinni keessaa garuu dhugumatti baay’aa hamaa dha. Waayeen kun makmaaksa Oromoo tokko na yaadachiisa. Innis waayee ibiddaa yoo haasa’amu:”Diina jedhanii iraa hin fagaatan; fira jedhanii itti hin dhiyaatan” kan jedhuu dha. Diinotni QBO kan keessaas akkuma ibiddaa ti. Yoo itti siqanis, karaalee adda addaatiin qabsaa’ota dhugaa balleessuu yoo dadhaban laaffisuu barbaadu ykn qabsoo kanatti gufuu ta’u. Akka irraa hin fagaanne immoo, lammii ofii ti. Kanaafuu, lammii lammii ganu caalaa diinni hamaan jiraa ree??
Seenaa saba Oromoo keessatti, yeroodhuma Minilik biyya teenya weeraree kaasee hanga har’aatitti diinotni keenya (diinotni QBO) jabina kophaa isaaniitiin osoo hin taane, Oromumaan Oromoo bitaa as gahan. Oroomoo gantuu fi galtuu ta’antu karaa isaanitti agarsiisee uummata keenya ficcisiisaa ture, har’as jiru. Diinotni keenya kan dhufaa dabran hunduu gargaarsa biyya alaatiin taankii fi xayyaara waraanaa haa qabaatan malee, dhugumatti humnaan saba Oromoo caalanii tii miti. Kan humna Oromoo laaffisu fi humna diina alaa cimsu diinota qabsoo kanaa kan keessaa ti. Akka tokkummaan Oromoo laaffatu kan taasisanillee diinota keessaa kana malee jabina diinota alaa miti. Dhugaa dha, diinotni alaa qaawwa fi balbala diinotni keessaa uumaniin nu keessa seenanii addaan nu hiruuf carraa argatu. Isa kanatu qabsoo tanatti qormaata ta’ee akka galii ishiirraa turtu taasise.
Waayee galii qabsoo kanaa ergan kaasee, mee waan biraas kan kaayyoo fi galii QBOtti qormaata ta’an waan tokko tokko kaasuun yaala. Har’a kan baay’ee nama gaddisiisu, jaarmayota Oromoo, gareelee Oromoo fi akkasumas namoota Aktivistoota Oromoo ofiin jedhan tokko tokko yoo laalle, hiikni isaan kaayyoo QBOtiif kennan kan afaanfaajjii uumu fi uummata keenya dogongorsu akka ta’an hubatama. Akkamitti yoo jedhame,
- Tokkoffaa, biyyi teenya Oromiyaan akka humnaan weeraramte fi har’allee weerarama keessa akka jirtu waan dagatan ykn beekaatuma dhugaa lafarra jiru kana dhoksan fakkaatu. Asirraa ka’ee gaafiin Oromoo gaafii KOLONII akka hin taane fakkeessanii dhiheessuu barbaadu ykn yaalu.
- Lammaffaa, erga ka’umsa qabsoo kanaa ykn kaayyoo qabsoo kanaa jallisanii hiikan booda, isa kanarratti hundaa’uudhaan galiin isaa Abbaabiyyummaa Oromoo mirkaneessuu akka hin taa’initti dhiheessuudhaan; Oromoon Impaayara Itoophiyaa sana bilisoomsee fi diimookraatessee, akka jiraachisu fi sana keessatti ofis bulchuu danda’ee uummattoota biroo wajjinis bulchinsa waloo ijaarrachuu akka qabu ibsuudhaan; galiin qabsoo tanaas isuma kana nuun jedhu.
- Sadaffaa, gaafii uummatni keenya yeroo dheeraaf gaafachaa as gahe, keessumaayuu immoo gaafiilee Qeerroon Oromoo kaasaa jiran; osoo dhaadannoo isaan qabatanii agarsiisan ragaa ta’uu danda’anuu; dhugaa kan dhoksuuf, uummatni Oromoo jijjiirama imaammataa (policy reform) yookaanis sirna kana suphee jijjiiramni tokko tokko yoo argame akka waan Oromoon kanatti gammadee qabsoo dhiisuutti nama amansiisuu warri yaalanillee hin dhabamne.
Kan biraa wanti nama ajaa’ibu, har’a kan caalaatti hidhamu, dararamu, ajjeefamu, biyyarraa akka baqatu taasifamu, kan qabeenyi isaa saamamu, kan qayee fi lafa isaarraa buqqa’u,… Oromoo ta’ee osoo jiruu; hanga dhihoo kanaatitti uummattootni biyyattii sanaa callisuu filatanii yeroo turanitti ykn jiranitti; osoo hin yaamamin, osoo hin gaafatamin, Oromoon Itoophiyaadhaaf du’uu qaba; itti wareegamee biyyattii tana jiraachisuu qaba jechuudhaan ormaaf jedhanii uummata keenya ficcisiisuuf dogongorsaa jiru. Mee hubadhaa, Oromoon hamma biyyattii tanaaf wareegame osoo bilisummaa isaatiif wareegamee, qaata abbaabiyyummaa keenya mirkaneeffachuu dandeenya turre.
Wanti asirratti hubatamuu qabu, waan armaan olii kana hundaa yoon tarreessu, ani akka dhuunfaatitti biyyattii Itoophiyaa jedhamtu tanarraa rakkoo fi jibba qabaadhee tii miti. Kaayyoon QBO garamaleetti hiikamee galiin isaas kanuma wajjin walqabatee akka gara hin taanetti hin deemne, ka’umsa fi kaayyoo qabsoo keenyaa, dhugaa fi seenaarratti hundaa’amee tikfamuu fi ittisamuu qaba jechaan jira. Kaayyoon QBO hangafti (core objective) hiree Oromoo Oromoon ofumaaf/ofumaan murteeffachuu akka danda’u taaisuu dha. Kun firaafis ta’ee diinaaf ifa ta’uu qaba.
Hiree murteeffannaa kana keessatti immoo akkamitti fi eenyu wajjin akka jiraatu kan murteessus uummatuma bal’aa Oromoo ti. Saboonni fi Sab-lammootni biroo gargaarsa Oromoo yoo gaafatan, Oromoon gargaarsa kennu ni danda’a; osoo hin gaafatamin garuu wanti wareegama barbaachisaa hin taane kaffaluuf sababni hin jiraatu. Ormaaf ykn alagaaf du’uun dhaabbachuu qaba. Kaayyoo fi galii QBO laalchisee, qabiyyee fi dhaamsi barreeffama kanaas isuma kana.
Kutaa itti aanu keessatti dhimmoota birootiin hanga walitti deebinutti nagaatti.
Ulfaadhaa!
Kutaalee dabran
1. Qabsoon Bilisummaa Oromoo eessaa ka’ee garamitti deemaa jira? Kutaa Tokkoffaa


text:
Nasa'n Kirkirri lafaa Maarsii irra jira jedhe
Gidduugalli qorannoo hawwaa Ameerikaa kirkirri ykn sochiin Maarsii irra jiraachuu hime.
Miira ykn Senserii meeshaa qorannoo gara hawwaatti ergamteen sagaleen hollatu maarsii keessaa akka dhagahamu gaafa Eebla 6 ykn 128th Martian day jedhamu irra bira gahameera.
Kirkirri akka kanaa lafaa fi Ji'a ykn adeessa irraa kan hafe fuula pilaaneetota biraa irra jiraachuu kan bira gahame kun kan jalqabaati.
Saayintistootni akka jedhanitti Kirkirrii Maarsii ykn ''Marsquake'' sochiin kun keessa Maarsii ykn dhiibbaa qaamolee caccaboo hawwaa keessaa lafaa fi pilaanetota irratti kukkufan ''Meteorite'' jedhamaniin uumamuu danda'a jedhan.
Odeeffannoo fuula maarsii irra jiru qulqulluu isaa baruuf qorannoowwan dabalataa akka gaggeessus gidduugalli qorannoo awwaa Ameerikaa kun beeksiseera.
Qorattootnis garaagarummaa pilaaneetota lamaan giduu jiru baruuf kirkira maarsii kana baqqaana dhagaa lafa keessa jiruu waliin wal dorgomsiisuun waan haara tokko baruu akka barbaadan ibsaniiru.
Hollannaan sagalee amma argatan kunis ragaalee sochii fuula Ji'aa ykn adeessa irraa kanaan dura rokkeettota Appooloon funaanaman akka isaan yaadachise ibsan.
Bara 1969 fi 1977 Astiroonomerootni meeshaa kirkira lafaa kumaatama safaruu danda'u Sesemomeetir jedhamu yeroo qorannoo Ji'a irratti gaggeessan fayyadamanii ture.
Meeshaan qorannoof gara Ji'aatti ergamte InSight jedhamtu senseroota lama kan of irraa qabu yoo tahu tokko kan Faransaay tokko ammoo kan Ingilidha.


text:
Guyyaa 30n duratti jalqaban hardhallee ittuma jiran. MN haga Hawaii godina ykn State Amerikaa 50nu waliin gahanii addunyaalleen irraa fuutee dabarteen.
Namii afaan tokkoo dubbaa.Black lives Matter,BLM lubbuun gurraachaa bilaashaa miti jechuutti jira.
Poolisii Amerrikaa nama gurraacha woma fedhan tolchan jedhanii himatan. Rakkoo bara dhibba hedduu turte.
Caamsaa 25 Poolisichii faranjii Derek Chauvin nama gurraacha George Floyd morma irratti jilbiiffatee adoo innii waakuu diqquma miila dhaabatee namii sun du’e.
Warra sunillee balleessaa lubbuu namaatii himatanii dubbiin isaanii lafa jirti.
Nama gurraacha akkuma durii ganna dhibba hedduun duratti Afrikaa bitatani dhufaniiniin ammallee caasaa seeraatii fi bulchiinsaa wal xaxeen gadi qabuutti jiran jedhanii iyyuufiitti jiran.
Namii Amerikaa caasaa poolisiitii fi qorannoo yakkaa Amerikaa keessatti akka wanii hedduun qajeeltu himachuutti jira.
- Seerii poolisiin namaan qabdu
- Poolisi humna haga dabraatiin nama qabuu dhiiftu
- Poolisii haga wa balleessaniin itti gaafatam dhabuu fi waan hedduu.
Warrii hiriira bahe kun dallanee fulaa hedduutti soodduu warra nama garboomfate, bulchoota akka garbummaan hin banne lolan pirezidaantota bitattee nama garboomfachaa baatee fi ta nama hedduu bubuqqisanii halluu didabii taan qaqaarsian.
Soodduu Minisootaatti qaarisan keessa tokko ta Christopher Columbus, nama durii Amerikaa arge jedhanii seenaan barreeffameef.
Dhalootaan Xaliyaanaa nama bara jaarraa 14essoo keessa Atlaantik taakkee Amerikaa waliin lafa Awurooppaan bittee garboomfachuu dandeettu dooyaa dhaqe.Bara 1492 keessa Amerikaa argee biyya itti godaansise jedhanii seenaa barreessaniif.
Mawardi Hamid abbaa alangaa addaa(State Attorney)Minisootaati.Seenaa Kolomboos waan dharaa nu barsiisanii tanaaf ummatilleen itti dallanee soodduu isaa buqqise jette.
Adoo warrii lafaa native Indians ka duruu Amerikaa irra qubatan seenaa ufii barreessanii mana barumsatti nama barsiisanii silaa seenaa dogoggoraa hin barannu jette.
Amerikaatti poolisi kuma kuma dhibba hedduutti jira.Poolisi magaalatti qaxarata.Godinilleen godinii poolisi ufi qaba. Poolisiin godina Sherfiff jedhan poolisiin ammoo hujii guddoo hojjattu poolisii magaalati.
Waldaan Poolsiin Amerikaa humna guddoo qaba.Mindaa poolisii wayyeessuu,yoo himatan gargaaruu,faayidaa poolisiin argachu malte dubbachuu fi waan hedduun golaaf gargaara.
Waldaan hagii tokko jijjiiramii kun poolisii balaa irra buusa jedhee dida.
Poolisii Amerikaa yoo viidiyoo kaameraan qomattit naqatani yaahan.Waan jari hojjate suniin tohatan.
Ummatilleen waan poolisiin hojjattu kaameraan waraabuu dandaha kun mirga seerii kenneef.
Ummatii gurraachii bulchiinsa keessatti namii keenna diqqaa ollaa keennatti ammoo poolisii itti heddataa oolmaa fi bultii nu dhowwan jedha.
Minisootaa keessatti akka jecha Maawardiitti namii waan hedduu gaafachuutti jira:
Akka poolisii horii hin baafane
Caasaan poolisii diigamee ummati itti dabalamee poolisii haaraa jaaran
Bulchiinsii Miniyapoolis hagii guddaan caasaa poolisi diiganii haaraa jaaruuf akka dansaa itti deemuutti jiran.
Maqaa poolisiillee jijjiiranii ‘eegumsa nagaa ummataa jeequmsa tohatu’ jedhanii baasuuf itti jiran.
Woma taheefuu Amerikaan caasaa poolisii isii jijjiiruuf godinii cuftii seera isaa baafatee marii fi falmaatti jira.


text:
■BILXIGINNAAN gaafa Jawar Mohammed fi hoggantoota keenya hidhan ummanni Oromoo isaan ni irraanfatu ja’anii yaadaa turan. Haala kanaan Ummata Oromootii fi hoggantoota addaan baaauuf yaalaniis hin milkoofne hin milkaa’aan. Ummanni Oromoo hoggantoota isaa takkaatuu irraanfate hin beeku, huliis hin irraanfatu. Diraamaan BILXIGINNAA yoomiyyuu hin milkaa’uu.
■Jawar Mohammed fi hoggantootni keenya kan hidhaman badii qabaatanii osoo hin taane waan dhugaa Oromoo dabsuu didaniifi. Waan ilaalcha siyaasaa Oromoo fi Oromiyaaf yaadu qabaniifi. Waan Oromoo gananii diina cinaa dhaabbachuu didaniifi. Waan Oromummaa isaaniin boonanii saba isaaniitiif falmaniifi. Waa
JIRTUU OROMOO KOO. ..?
● GOOTOOTNI OROMUMMAAF, OROMOO FI OROMIYAAF YAADAN GALATA QABU!
GOOTOOTA OROMOO OROMOO FI OROMIYAAF QABSAWAANIIF KABAJAA FI JAALALAATU ISAANIIN MALA.
☆Kan Oromoo fi Oromiyaaf hojjate Oromoon hin irraanfattu. Ummanni Oromoo kaayyoo qabsaa’oota isaanii osoo Oromoo fi Oromiyaaf qaabsawanii wareegaman, kaayyoo hoggantoota isaa lubbuun jiranii, walumaa galatti kaayyoo Oromoo fi Oromiyaa, mirga abbaa biyyummaa, mirga biyyaa teenya Oromiyaa irratti nagayaan bahanii galuu, mirga biyya teenya Oromiyaa irratti hojjatanii jiraachuu, mirga qabeenya Oromoo fi Oromiyaa akka alagaa fi hantuun hin saamamne eeggachuu, mirga Afaan isaatii fi aadaa isaa guddifachuu, mirga Oromummaan boonanii jiraachuu galmaan gahuun abadan hin hafu.
■BILXIGINNAAN gaafa Jawar Mohammed fi hoggantoota keenya hidhan ummanni Oromoo isaan ni irraanfatu ja’anii yaadaa turan. Haala kanaan Ummata Oromootii fi hoggantoota addaan baaauuf yaalaniis hin milkoofne hin milkaa’aan. Ummanni Oromoo hoggantoota isaa takkaatuu irraanfate hin beeku, huliis hin irraanfatu. Diraamaan BILXIGINNAA yoomiyyuu hin milkaa’uu.
■Jawar Mohammed fi hoggantootni keenya kan hidhaman badii qabaatanii osoo hin taane waan dhugaa Oromoo dabsuu didaniifi. Waan ilaalcha siyaasaa Oromoo fi Oromiyaaf yaadu qabaniifi. Waan Oromoo gananii diina cinaa dhaabbachuu didaniifi. Waan Oromummaa isaaniin boonanii saba isaaniitiif falmaniifi. Waan reebicha, hidhaa fi ajjeechaa Oromoo irratti raawwachaa jiru mormaniifi.
Kanaafuu sirna Oromummaa balfee Oromoo reebu, hidhu fi ajjeesu kanaan ni mormina. Mirga keenyaaf, mirga Oromootiif yeroo, bakkaa fi haala osoo hin filannee karaa danda’amu hundaan ni falmanna, mirga dhabne ni deeffanna.


text:
Kaaba Oromiyaa Walloo keessatti waa fudhachuutu jira
Kaaba Oromiyaa Walloo keessatti waa fudhachuutu jira ykn galmee miidhaan kennamutu jira jechuun uummata harka qaleessa ykn yeetima waamanii kaardii filannoo itti hiraa jiru. Kan baayyee hamilee nama cabsu immoo uumnatni hongeef balaa hawaannisaan miidhame dhuguma mootummaan miidhaan nyaataa nuuf kenna jechuun maanguddoof jaartii soomanaan sossobanii kaardii filannoo dharaa itti hiraa jiru.uummatni Oromoo Walloo lolee diina isaa mo’achuuf gootummaa jabaaf madaalli hin qabne qabaatuus siyaasaaf hubannoo siyaasaa ga’aa waan hin qabneef mirgaaf dirqama isaa hin beeku. Eenyu akka si lolaa jiru yoo beekte eenyuun akka filattus ni beekta. Akkuma baroota heedduuf jechaa turre rakkoon Oromoo Walloo sakaalaa tureef sakaalaa jiru inni guddaan dubbii gosaati. Qaamni kamuu dubbii kana hubachuun yoo irratti hojjeteef egereen saba kanaa bara baraan maqaa seeftineetiin sossobamee hirmii diina isaa hin nyaatu. Waanti Oromoo Walloo gidirsaa jiru inni guddaan rakkoo gosummaati. Dhalootni akka koo sooshaal midiyaas tahe wantoota hubannoo uumu argannee dubbifnuu fi hubannoo qabnu rakkoo kana cabsuun dirqama keenya. Fkn gosa tokko keessaa hattuun tokkoof basasstuun tokko waajjira mootummaa galtee yoo aangoo qabatteef gosni sun guutummaatti gantuu sana jala hiriiree gosa kootu aangoo of harkaa qaba jedha. Namni maqaa gosaan dhaadattee basaasuummaaf gurra guddattu sunis biyya kooo ykn gosa koo jettee addatti bu’aa isheen uummata ishee Walloof buuste tokkollee hin jiru. Osoo isheen maqaa aangoo ishee eeggachuug Oromoo Walloo saba amantii tokko qabuuf duudhaa tokko qabu addaan hirtee Amaara jala gugguuftuu uummatni Oromoo Walloo qe’ee isaa irratti diinaan waadamaa fi jinaasaan isaa illee koonnoo ykn waraabessaan nyaatamuu ijaan argaa guddanne. Rakkoon qeerroof qarree Oromoo Walloo warri na fakkaataniis gosummaa kana keessaa uummata isaanii baasuuf addatti tattaafiin taasisaan hin jiru. Keesumatti immoo wanti gaaffii tahe bara baraan onnee koo na cabsu uummata kanaan kottaa godee ykn seeftineetii fudhaa jechuun gowwoomsanii boollatti oofaatu hamilee na cabsa. .uummatni kun Amaaraan bara baraan ajjeefamaa fi daandiif bishaan ga’aa akkasumas manneen barnootaa keessatti baratuu illee dhabee baayyeen isaa seenaaf duudhaa eenyummaasaa dagatee sadacha Waliif moggaasee osoo akka diinaatti Wal ilaaluu gadheef saree aangoo Amaaraa tiksuuf akkasumas ergamtuu Amaaraa taasistee uummata kana hambisuu barbaadduun yeroo inni maqaa filannoon gowwoomfamu arguu caalaa wanti nama leeyyaasisu hin jiru. Walumaa galatti uummatni Oromoo Walloo filannoo bitsiginnaa kana irraa ammatti kan inni argatu yoo jiraate kanneen armaan gadii kana qofa. Innis
- Bara baraan kadhattuu ta’ee maqaa seeftineetii fi godeen harka Amaaraa eeguu
- Walloon nama malee lafa nurraa hin qabu Wallaggatti haa galu jedhamee bara baraan Amaaraan ajjeefamuu
- Beelaaf dukkana
- Daandii konkolaataa dhabee rakkachuu
- mana barumsaa mijataa dhabuu
- Oliin Amaraan gadiin Affariin ajjeefamuu
- Bishaan ga’aa dhabee bara baraan dubartiin isaa dugdatti akka harree bishaan guuruu
- Hospitaalaaf buufata fayyaa ga’aa dhabee bara baraan daandii irratti qalamu
- Kolleejjii beekamaa fi yuunversitii dhabee rarra’ee jireenyasaa itti fufuu
- lafni isaa saamamaa fi abbaa qabeenyaa Amaaraan qabatamee fi iddoon dheedicha loonii irraa fudhatamee loon isaa harkatti dhumuu fkn iddoo dheedichaa caancoo, wal addee,fi kkk fa’a.
Gabaabummatti filannoo kanaan Oromoo Walloo kan mudatu rakkoo isa durii caalaa jabaatuudha. Kana jechuun pp’n filannoo kana yoo injifatteef carraan Oromoo guutuu Oromiyaa balaa hamtuuf kan saaxilu yoo, kan Oromoo Walloo immoo baayyee yaaddeessaa fi fokkisaadha. Yeroon akkas jedhu karoorri mootummaa naannoo Amaaraa inni guddaan Oromoo Walloo dhabasiisuudhaan karoora heedduu baasaa tureera. Carraa kanatti fayyadamees pp’n uummata Oromoo gandoota heedduu naannoo Affaritti kutuuf kora waltajjii inni bara 2019 magaalaa kombolchaa fi Bahir Daaritti dhalattootaaf kaabinoota naannoo Affar waliin mootummaan naannoo Amaaraa taasise ragaa tokkoodha. Kanaafuu qeeroof qarreen Oromoo Walloo akkasumas uummatni Oromoo Walloo uummatni keenya filannoo dharaa fi filannoo sabdaneessaa federeeshinii diigu kana filachuu osoo hin taane iddoo buufata filannoo ishee kana wal gurmeessuun akka diiguu fi basaastoota maqaa koree filannoo filachiiftuu jedhuun isa keessa sosso’aa jirtu irratti tarkaanfii barbaachiisaa akka fudhatu waamicha dabarsina!!
Injifannoon uummata Oromoof
May 9/2021
Walloo Oromiyaa!!


text:
Hima afaan alagaa kana mee dubbisaa: “ahun andi sewu mexto ‘Abbabaa Kabbadaa’ bil min tilaallaachihu?” jedhe namichi. Namni deebii kenne hin turre; garuu hundinuu ni kolfe! Anis nan kolfe. Hima kana kanan dhagahe Yunivarsiitii Finfinnee keessatti waggoota 30 dura ture. Namichis barsiisaa (lecturer) ture. Barumsi inni wayitii sanatti barsiisaa ture ‘Sociolinguistics’ jedhama. Wanti ani irraanfachuu … Continue reading Moggaasa qubee irraa waan hubannu
Month: February 2017
Hordaan koo qalama ittiinan bajjii baasa Oyiruun koo waraqaa irrattan barreessa Midhaan facaaseetan hiyyummaa balleessa Har’a ijaa ba’uuf doofummaa kaleessaa Afaan koon haasawaan afaan koon barreessa Qalama qawween koo waraqaadha dirreen koo Dammaqsee nakakaasee jabeesse haamileekoo Kan ormi bulchuu yaade jaarraa tokko hambisee Hojjetaa godhachuuf barumsa irraa ittisee Taaddee ilma Birruu kanatu aarsee kaasee Ilmi … Continue reading Fallisaa Barumsa
Barnoota.(2),hundumatu jaja,hundumatu faarsa, Isaaf eebba malee namni hin qabu abaarsa, ‘’Ni baranna” jedha lallabee dhaadata, Waa’eesaa dhaga’uuf gurratu oldhaabata, Yoo ciises abjuudhaan samii cuunfee qora, Ekeraa barnootaa waliin tulluu kora, Xinnaafi guddaa hin qabu fudhachuuf fakkeenya, Sagalee barnootatu dhaale dachee keenya, Nama barates qabna nu’i kallattii maraanuu, Kan qalama bitee qubee ittiin waraanu, Kan mana … Continue reading Maal fayyada barnoonni?
Argeera jedhanii yoodhuma ilaalani Otoo hinhubatin yoodha haasa’ani Osoo keessa hinbeekiin yoodha jaalatani Oolee gaafa bulee maal ta’a laata innii? Hunduu yeroo qabaa maaliif jarjartanii? Hunduu yeroo qabaa mee hubadhaa laalaa Yaada hedduudhaanis baay’isaa madaalaa Hubachuumoo dhiisuu egaa kamtu caalaa? Hunduu yeroo qabaa akkana hinta’iinaa Sirriitti hubadhaa lakkii hingowwoominaa Walis gaggaafadhaa calillee hinjedhinaa Sirriitti xiinxalaa … Continue reading Hunduu yeroo qaba
Kaleessi har’a hin ta’u, borus miti iftaan Wanta takkaa darbe hin qaqqaban bullaan Yeroon nama miti na eegis hin jedhan Yoo yerootti qoosan ofiin gaabbaa hafan Namni har’arra taa’ee kaleessaan of tuulu Jireenyasaa ari’aa kan darbeen madaalu Isa boruu dhiisee kan tureen of kuulu Maaddii one arraaba boru quufee hin bulu Har’a ta’eet malee dur … Continue reading Yeroon nama hin eegu
Qilleensarra kaatee yaadaan tabjaajja’aa Jireenya mo’achuuf takka kufee ka’aa Deemsa keessa lufe meeqansaa lakkaa’aa Gocha tokko malee yaadasaan akaa’aa Addunyaa xaxamtuu ishee hiika hinqabne Joorsuuf jaamsuu malee boqonnaa hinlaanne Nyaattee dhuguu malee nan quufee hinbeekne Halkan guyyaa fiignee mo’achuu hin dandeenye Ogeeyyiis gaafannee hayyuu biyya bulchu Hiika addunyaa kanaa dadhabe nuulaachuu Qotee bulaas taanee yookaan … Continue reading …Qabsoo dheeraa booda
Hir’inaafi hiyyuma mataa isa cabseef kan hin jilbeenfanne, halkaniifi guyyaa jireenya qabsoo abbaafi haatisaa keessa ce’anii as ga’an homaattuu kan hinlakkoofne Sarbeessaan ilma maatii qotee bulaati. Gidiraa ijoollummaan mataa isa cabsaa ture hunda har’a irra taa’ee gaafa yaadu himala inni taasise hundi har’a isaaf mudannoo godaannisaa hindagatamnedha. Sammuusaan kanatti qabamee mul’ata fuulduraa kan akka abiddaa … Continue reading Albuuda Qabsoon Boodaa
mataa da’imaa irraa haadan keessaa buusan. Guyyaa gubbisaa ykn moggaassuu Aabbaan da’ima kanaa loon keennaf. andhuraan:-horii Aabban ilmee kennu Loonsunosoodurattimaqaabiraaqabaatelleeirraa akka Aadaa Oromoo Booranaatti. jijjiiran, fakkeenyaaf Suukii, Obbol-bulee, Abbaa- Handhuuraa Oromoon durii qabdi. olee... Jedhaaniinillee irraa jijjiranii Handhuuraa Addunyaan ammoo dhiyoo erga baankiin dhuftee jedhaniin. Loon kun amma booda ka daa’immaa egalte(bookaccount)daa’imiiyoodhalatebanuufi. suniiti. Handhuuraa isaati … Continue reading Handhuraa
Magaalaa guddaa Oromiyaafi Itoophiyaa kan taate Finfinnee keessattidha.Ji’a Waxabajjii bara 2002.Guyyaansaa Dilbatadha.Guyyaan kun guyyaa boqonnaakoo waan ta’eef hiriyaakoo dhukkubsatee mana waldhaansa fayyaa,Xuqur Ambassaa ciisee waldhaanamaa jiru gaafadhee, sana boodammoo nama meeshaa daldalaa biyya alaatii naa fichisiisuutti horii kennuuf sagantaan qabadhe.Manni waldhaansa fayyaa Xuqur Ambassaa kun keessummoota dhukkubsattoota dubbisuu barbaadaniif sagantaa baase irratti, Guyyoota Dilbataafi Sanbataa … Continue reading Yaa biyyoo Nanyaadhu
Dhaabbanni Baraarsa Daa’immanii (Save The Children) biyyoota 120 keessatti kan hojjetu miseensa gurmuu dhaabbilee Baraarsa Daa,immanii Addunyaati.Itoophiyaa keessatti hojii kan jalqabes gargaarsa namoomarratti xiyyeeffachuudhaani.Gara boodaattimmoo misooma egereerratti xiyyeeffachuudhaan daa'imman balaaf saaxilaman gargaaruurratti fuulleffate. Dhaabbilee Baraarsa Daa'immanii torban (Kanaadaa,Denmaark, Finland,Noorwee Suiidin,UK ,US)waliin ta’uudhaan jireenya daa’immanii fooyyessuurratti xiyyeeffatee Itoophiyaa keessatti hojii eegale.Kaayoo,sagantaa fi tarsiimoon Save The Children … Continue reading Save the Children Baraarsa Daa’immanii(Save the Children) Waajjira Damee Naannoo Amboo


text:
Motumaan Itoopian humna dhiibaa fudhechuu itti fuufeera. Bara 2015 keessatti qofa miseensota dhaabbilee siyaasaa, gaazexessitoota, fi hiriirtota nagaa baay’inni isaanii gidiraa adda addaa, hidhaa akka malee, akkasumas hiraarfama ilaalcha siyaasa irraa ka’ee gaggeeffamaa tureef saaxilamuun isaanii itti fufeera.
Sababa qaamota sagalee addaa qaban irratti karaan cufameef Gamtaan dhaabota siyaasaa aangoo irra jiru, Addi Dimokraatawaa Warraaqsa Ummata Itoopiyaa (ADWUI), baatii Caamsaa keessa filannoo gaggeeffameen teessuma paarlaamaa 547 hunda moo’eera. Dhufaatii Prezedantiin biyya Amerikaa Baaraak Obaamaa dura hidhamtoota siyaasaa beekamoo muraasa gadhiisuu tiin alatti mirga bu’uraa dhala namaa, seerota, imaammata caasaawwan bilisaa ummataa fi midiyaa cunqursan fi akka hin malletti sochii dhorkuuf tolfaman ilaalchisee biyatii keesatti fooya’insi ta’e homa hinjiru.
Filannoo fi Waltajjii Siyaasaa
Filannoon sadarkaa Federaalaa Caamsaa sun akka waliigalaa tti doorsisa/sodaachisuun kan guutame, Boordiin Filannoo Biyyoolessaa bilisummaa haala hin qabne keessatti gaggeeffame. Gama tokkoon dhaabotni mormitootaa humni tikaa fi dabballeewwan dhaaba siyaasaa aangoo qabatee jiru akka miseensota isaanii dararan fi hidhan yoo gabaasan gama biraatiin ammoo sirni dorgomtoota galmeessisuu mormitoota irratti akka malee ulfaataa akka ta’u godhamee ture.
Dhaabotni mormitootaa yaroo filanaannan dhiyaate tti hiriira nagaa gaggeessuuf fi ummata sochoosuuf yaalii yaroo hedduu godhanillee angawootni mootummaa hayyama dhorkachuu, hidhuudhaan akka danqaa itti ta’an ibsu.
Qoqqobbiiwwan kunniin, midiyaan fi dhaabotni ummataa bilisa ta’an dhabamuu isaanii waliin wal qabatee, hiikni qabu sagaleen addaa akka hin dhagayamne ukkamsuu falmiin siyaasaa hiikaa qabu qabxiiwwan siyaasaa murteessoo irratti akka hin godhamne taasisu.
Mirga Walgayii Nagaa Gaggeessuu
Sochii Hiriira Musliima kan bara 2012-2014 Itoophiyaa guutuu keessatti qabate qindeessu jedhamanii namootni adda baafaman kudha saddet irratti baatii Adoolessaa keessa labsii farra shororkeessummaa jalatti himatni dhiyaatee, Hagayya keessa adabni hidhaa waggaa 7 fi 22, dhaddcha cufaa fi falmii karaa malee gaggeeffameen irratti murtaaye. Angawootni mootummaa Adoolessa 2012 keessa yommu ummatni Musliimaa mootummaan dhimma amantii isaanii keessa galaa akka jiru fakkaatee mul’atetti mormii hiriira taasisu jalqabanitti aanee hidhamani.
Karoora Finfinnee gara Oromiyaatti babal’isuu waliin wal qabatee hiriira mormii Ebla fi Caamsaa 2014 eegaleen, barattoota Oromoo lakkoofsi isaanii hammana jedhanii himuu hin dandeenye, hedduun himata seeraa tokkoon alatti qabanii hidhuun itti fufeera. Qaamotni tikaa humna akka malee ta’e, kan lubbuu namaa balaaf saaxiluu, rasaasa dabalatee, fayyadamuudhaan magaalaa hedduutti hiriirtota irratti dhukaasuun yoo xinnaate namoota kurnoota hedduutti lakkaayaman ajjeesaniiru, dhibbootatti kan lakkaayaman hidhaniiru.
Ajjeechaa fi humna seeraan ala fayyadamuu kana ilaalchisee angawoota mootummaa Itoophiyaatiin qorannaan gaggeeffame hin jiru. Kanneen hidhaa irraa gadhiifaman garuu akka reebaman ykn haala akka malee keessatti qabamanii akka turfaman ibsu. Ummata Itoophiyaa keessa % 45 kan ta’u Oromoo yoo ta’u, yaroo hedduu hidhaa akka hin malle kan saaxilame fi Adda Bilisummaa Oromo (ABO) dhaaba seeraan uggurman deeggara maqaa jedhuun kan himatamudha.
Mirga Yaada Ofii Ibsachuu fi Walgeettii
Miidiyaaleen mootummaa jalatti ukkamamamanii hojjechuu itti fufaniiru, gaazexessitootni hedduun of to’achuuf dirqamanii hojjetu ykn hiraarfamuu, hidhamuu fi biyyaa baqatanii baduu keessaa tokko filachuun dirqama itti ta’eera. Bara 2010 irraa eegalee yoo xinnaate gaazexessitootni 60 ta’an biyyaa badaniiru. Tarsiimoon midiyaalee bilisaa ukkaamsu kun barreessitootaa fi waldaalee maxxansitoota fi raabsitoota dabalata.
Baatii Waxabajjii keessa, gaazexessituu Riyoot Alamuu fi gamtaan bilogarota Zoonii 9 faa fi kanneen biroo shan do’ii Pirezedantiin Obaamaan Itophiyaatti godhe dura mana hidhaa irraa gadhiifaman. Onkololeessa 16, bilogarota Zoonii 9 keessaa kanneen hidhaa keessatti hafanii turan fi labsii farra shororkeessummaa jalatti yakkamanii ballama 36 tiif mana murtii tti deddeebi’aa erga turaniin fi bulti 539 erga hidhamanii booda murtiin bilisa jedhamanii hiikamani. Inni shanaffaan bakka hin jirretti dhimmi isaa ilaalamaa tures bilisa ta’eera. Gaazexessitootni biroo hedduu, hirmaattotni hiriiraa, akkasumas mormitootni siyaasaa biroo irrattis himatni labsii farra shororkeessummaa jalatti irratti dhiyaatu ittuma fufeetu jira, gaazexessitoota Iskindir Naggaa fi Wubisheet Taayyee dabalatee ammoo ammallee manuma hidhaa keessa jiru.
Labsiin Waldaawwan Tajaajila tolaa kennuuf hundaawan fi Jaarmiyaalee Hawaasaa, dhaabota bilisaa kan miti-mootummaa ta’an mirga isaan hojjechuuf qaban takaalee dhorkuun isaa ittuma fufeetu jira. Seerichi waayee mirga dhala namaa, bulchinsa gaarii, walitti bu’insa hiikuu, falmii mirga dubartoota, kan ijoollee, fi ummata hir’ina qaamaa qaban irratti, dhaabotni hojjetan bajata qaban keessaa dhibbeentaa 10 olitti madda alaa irraa horii kan argatan yoo ta’e akka hin hojjente uggura.
Mootummaan kuusaa odeeffannoo haasawaa bilbila maatiiwwan fi hiryyootni namoota akka mormituutti shakkamanii itti fufinsaan towata, haasawaa isaanii gidduu galee meeshaa ‘spaayiweer’ jedhamutti fayyadamee akka hin malletti dhaggeeffata.
Imeeliin garee basaastuu- imeelii Miilan, spaayiweer mootummaa Itoophiyaatti gurguruun isaatiif icciitiin kan harkaa baye akka himutti, jarreen hayyama yaroo Itoophiyaaf kennanii akka ture fi Ebla irraa eegalee waliigaltee haaraa yoo xinnaate US 700,000 kan baasu raawwachuuf marii irra akka jiran argisiisa.
Reebicha fi Hidhaa Seera-Malee
Hojjettootni humna tikaa Itoophiyaa hidhamtoota siyaasaa manneen hidhaa beekamoo fi dhoksaa keessatti qabamanii jiran reebuun ykn akka hin malletti dararuudhaan jecha amantii fi odeeffannoo irraa fuudhuuf yaaluu ittuma fufaniiru. Mootummaa Gamtaawaniitti Gilgaala Waliigalaa Yaroo Yarootti Gaggeeffamu kan bara 2014 irratti, Itoophiyaan yaada fooyya’insaa kennameef fudhachuudhaan “manneen hidhaa keessatti reebicha raawwatamu fi hiraarsa irratti raawwachuun akka hin jiraatne mirkaneessuu kan dandeessisu deemsa akka diriirsuu” waliigalaeera, haa ta’u malee ergasii asitti hojjettootni humna tikaa kanneen hojii akkanaa raawwatan qoratamuu ykn adabamuu isaaniitiif mallattoon argame hin jiru.
Liyyuu poolisii, humni paaraamilitarii Mootummaa Naanoon Somaalee, Poolisii aangoo seera ifaa ta’e tokkoon maleetti, walitti bu’insa Adda Biyyoolessaa Bilisummaa Ogaaden (ABBO) waliin jiru sababa gochuun socho’uudhaa yakkoota ciccimoo mirga dhala namaa sarbuu Itoopiyaa fi somaalee keessatti raawwachuu itti fufeen, gabaasotni seera malee nama akka fedhanitti nama ajjeesuu, hidhaa seeraan malee, ummata siviilii ABBO gargaaruun shakkaman dararuun baay’inaaa gabaafamaa jira.
Andaargaachoo Tsiggee, lammii biyya Yunaayitid Kiingdam fi dhaaba mootummaa humnaan fonqolchuuf yaale jedhamee ugguramee jiru dhaaba Ginboot 7 jedhamuuf barreessaa kan ta’e, bara 2014 seeraan ala biyya Yaman irra otoo darbuu seeraan ala qabamee erga Itoophiyaatti dabarfamee booda hanga ammaatti hidhaa keessa jira. Namni kun hirmaannaa Giboot 7 keessatti qabuuf harka lama murtiin du’aa bakka hin jirretti irratti murameera. Miseensotni Qonsilaa UK, Andaargaachoo, mana hidhaa keessatti hiraarsi irra gayaa jiraachuu isaatiif shakkiin guddaan otoo jiruu, marraa sadii qofaaf dhaqanii isa ilaalani. Baatii Eblaa keessa gareen hojii seeraan malee hidhaa raawwatu irratti hojjetu kan UN tokko mootummaan Itoophiyaa Andaargaachoo akka gadhiisuu fi beenyaas akka kafaluuf gaafate.
Maqaa Karoora Misooma jedhuun Humnaan Nama Buqqisuu
Hirphaa kennitootni gariin, Qajeelcha Misooma Addunyaa UK (DFID) fi baankii addunyaa dabalatee, horii kennuu Tajaajila Bu’uraa Tiksuu (TBT) [Protection of Basic Services (PBS)] sagantaa rakkisaa turerra bara 2015 jallisanii jiru. TBTn sagantaa ummata qubachiisuu, yaalii mootummaan ummata miliyoona 1.5 ta’u, maqaa tajaajila bu’uuraa ummatatti dhiyeessa jedhuun hawaasa baadiyyaa jiraatu buqqisuu waliin wal qabsiisee raawwatu dha. Bakki itti ummata buqqisanii bara duraaf galchuuf itti saganteeffatan gariin, kan Naannoo Gambeellaa bara 2011 raawwate ummata hiraarsuu, reebichaa fi hidhaa akka maleetti fayyadamuudhaan, marii fi kaasaa gayaa tokkoon maleetti kan hojii irra ooledha.
Jiraattotni Gambeellaa muraasni bara 2013 Garee Qorataa Baankii Addunyaa, qaama bilisaa mala ittigaafatamummaa bilisa jedhamutti himata dhiyeeffatani, Baankichis seera mataa isaa kan imaammata jiraattota biyyaa fi ummata fedha isaa maleetti qubachiisuu waliin wal qabsiisee hordofu cabseera jedhu. Gareen Qorattuu, yaada fooyya’insaa Sadaasa 2014 dhiyeesseen sagantaa TBT keessatti rakkoowwan bu’uuraa adda baasee dhiyeesseera, haa ta’u malee Boordiin Baankii Addunyaa argannoo kunniin hedduu isaanii baatii Guraandhalaa keessa kufaa godheera. Afaan hiiktuun Garee Qorannaa san waliin Gambeellaa keessatti hojjetaa ture Bitootessaa keessa erga qabamee hidhamee booda Labsii farra shororkeessummaa jalatti yakka raawwatte jedhamee Fulbaana 2015 tti himatame.
Guraandhala keessa, yommu himatni qotee bulaa Itoophiyaa tokko sababa UK’n waadaa sirna waliin hojjechuuf tolfame kabajuu hanqachuudhaan sagantaa TBT deeggarte jedhamtee mana murtiitti falmiin dhiyaachaa turetti, DFIDn sagantaa TBT deeggaruu akka dhaabe labse. Murtii isaa kanaa tiif akka sababa tti waantota tuqe keessaa, Itoophiyaan mirgoota siyaasaa kabajuu ishee ilaalchisee ragaan jiru, haala yaachisaa bilisa ta’anii yaada ofii ibsachuu fi dorgommii filannaa irratti, akkasumas haala yaroo dheeraatiif yaachisaa ta’ee itti fufaa jiru kan raawwii hojjettoota humna tikaa ilaalchisee jiru kaasee ture.
Humnaan ummata qeyee isaa irraa buqqisanii bakka biraa qubachiisuu ilaalchisee itti fufinsaan gabaasni dhiyaachaa jira, hojiin kun kafaltii xinno yoo kaan ammoo kafaltiin tokkoon alatti, otoo jiraattotni ykn ummatni dhimmi isaa ilaallatu sirnaan hin irratti hin mariisisiin kan raawwatamu dha. Komiin akkanaa kun projektota daldala fi indusitrii kan Finfinnee babal’isuuf karoorfamee jiru fi misooma biqiltuu shonkoraa holqa Oomoo isa garjalla isa lafa hektaara 245,000 irraa qulqulleessanii kaasuu fi jiraattota 200,000 kan laficha irra jiraatan waliin wal qabatee ka’udha. Hawaasni Oomoo lafa isaa irraa kaloo horii qulqullaayee laga Omoo kan midhaan hoomishuuf itti fayyadamnanitti karaan yoo itti cufamu arganii callisuuf dirqamani. Kanneen karoora misoomaa kana ilaalchisee gaaffii kaasan ammoo ni hidhamu ni hiraarfamu.
Walitti bu’insi hamaan, sabaa fi sablammoota gidduu akkasuma mootummaa fi ummata adda addaa gidduutti mul’achuun bara 2015 keessa dabaleera, sababni kanaas gara caalu lafa kaloo fi qabeenya umamaa irratti wal dhiibuu irraa madda. Cufaan jallisii Gibee III duuba jiru Amajjii 2015 irraa eegalee, bara baraan bishaan uumamaan gad darbee gamaa-gamna Oomootti lafa qonnaa jiisuun irra ture hanqisaa, ofii garuu guutuu eegaleera.
Qaamota Biyya Alaa Dhimma Kana Keessatti Furtuu Ta’an
Itoophiyaan hirphaa kennitoota biyya alaa hedduu fi biyyoota ollaa irraa gargaarsa guddaa argachaa jirti, kunis biyyattiin teessuma Gamtaa Afrikaa ta’uu ishee irraa kan ka’e bakka murteessaa qabaachuu, nagaa eegsiftuu Mootummaa Gamtoomanii (UN) keessatti gumaacha qabdu, nageenya fi gargaarsa waliin wal-qabatee walitti dhufeenya biyyoota dhiyaa waliin tolfatte, akkasumas misooma biyyaa irratti safartuuwwan jiru irratti fooyya’insa mul’ifte jedhamee kan himamu san irraa kan maddudha. Gamtaan Afrikaa (AU) – qaamni tokkittiin addunyaa hunda irraa filannaa 2015 to’ate- otoo dhaabotni siyaasaa mormitootaa, miidiyaaleen bilisaa fi dhaabotni bilisaa kanneen biroon akka hin sochoone qoqqobbaan cimaan irratti godhamee jiruu, filannaan sun “amanamaadha” jedhee labse.
Itoophiyaan kanneen lola irra jiran araara ummata Sudaan Kibbaa aanjessuu itti fuftee jirti, humni waraanaa ishii bakka wal dhibdeen jiru Naannoo Abiye’i qabatee jira. Itoophiyaan shoora Gamtaa Afrikaa (AU) keessatti qabdu waliin wal qabatee humna waraanaa ishii Somaalee akka bobbaaftee jirti, bara 2015 keessa humna akka maleetti fayyadama kan jiru humni “Liyyuu Poolis” humna waraanaa Itoophiyaa cinaa socho’aa akka jiru gabaasni dhiyaachaa ture. Itoophiyaan dhibba fi kumaatamatti lakkaayaman baqattoota Ummata Sudaan Kibbaa, Somaalee fi Eertiraa irraa simattee keessee jirti.
Karoorri misoomaa Itoophiyaa gariin isaa dhiibbaa mirga namaa waliin wal qabatee-humnaan ummata Gambeellaa fi Holqa Omoo keessa jiraatu buqqisuu dabalatee, kan mormiin irratti ka’u yoo ta’ellee, biyyattiin hirphaa biyyoota alaa irraa bara 2015 keessa biliyoona $3 hirpha argachuun Afrikaa keessaa sadarkaa tokkoffaa irra jirti. Biyyootni hirpha kana kennan waliigaltee gargaarsichaa keessatti sirni ittigaafatamummaa fi to’annaa itti cimu, gargaarsi kun cunqursaa mirga dhala namaaf akka hin oolle gochuu irratti keewwata cimaa tokko kaayuu isaanii kan argisiisu mallattoon tokko hin jiru.
https://www.hrw.org/om/world-report/2016/country-chapters/285336
East Africa: Little Progress, Worsening Repression
https://www.hrw.org/news/2016/01/27/east-africa-little-progress-worsening-repression


text:
Lammiwwan Itiyoophiyaa, Ertraa akkasumas biyyoota Afrikaa biroo irraa lubbuu ofii olfachuuf jecha gara Sudaanti baqachuun gama gammoojjii Sahaaraatiin Gara masriitti kan qajeelan ta’u beekamaa dha.Kanneen mulka’an masrii dhaqqabuun galaana irraan lafa carraan isaanii qabe dhaqqabu.
Warri hin milkoofne immoo carraa hidhaa, galaanaan nyaatamuu fi eessa buteen dhabamuutu isaan eeggata.Imaltuu wal fakkaataaf Sudaan irraa ka’an akkuma daangaa Masirii seenanii fagoo ituu hin deemiin qabamanii mana hidhaa gammojjii sahaaraa jiru keessatti rakkataa jiran gidduudhaa dubartootaa fi kanneen ijoollee qaban akka jiran dubbatu.
“Daabboo fi bishaan nuu kennu, bishaan isaa waan gubuuf dhuguun hin danda’amu.Mana keessatti nu ittisu waan ta’eef ho’ii mana keessaa daran hamaa, dhagaa irra nu ciibsu” jedhu.Dhiroonnis mooraa sana keessatti kutaa biraa keessatti hidhamanii jiru.Biyya irraa dheessanti hanga deebifamanti hidhaa kana keessa akka turan itti himamee jira.Kan akka hamaatti dhukkubsataa jiraatan iyyu addatti gargaarsii argatan hin jiru.
Baqattonni isaan giddutii gara biyya irraa dheessanti deebifaman akka jiran dubbatu. Hidhaan kun amma iyyu itti fufee waan ta’eef birmannaa barbaanna jedhu.


text:
Erga Tawbatanii Booda Badii irraa of qusachuuf-kutaa 2ffaa Dabalata Dubbisi
Kutaa darbe irraa itti fufuun namni erga tawbatee booda sababoota karaa qajeelaa irratti isa gargaaran ni ilaalla.
5-Hiriyyoota babbadoo irraa fagaachu-tarii namni sababa hiriyyaatin badii adda addaa keessa raata’a. Hiriyyaan isaa wanta badaa san waan hojjatuuf innis duuka bu’uun baditti marqama. Abu Muusan (RA) akka gabaasetti Nabiyyiin (SAW) akkana jedhan “Fakkeenyi hiriyyaa gaarii fi badaa akka nama miskii baadhatuu fi buufaa cimdii afuufuti. Namni miskii baadhatu yookaa akka kennaatti shittoo siif kenna yookin isarraa bitta yookiin immoo foolii gaarii isarraa argatta. Garuu namni buufaa cimdii afuufu yookaa uffata kee guba yookin immoo fooli badaa isarraa argatta.” Sahih al-Bukhari 5534
Erga Tawbatanii Booda Badii irraa of qusachuuf-kutaa 1ffaa Dabalata Dubbisi
Rabbii balbala tawbaa gabroottan Isaa hundaaf bane galanni haa galu. Osoo balballi tawbaa banaa ta’uu baate silaa eenyullee hin milkaa’u, nama Rabbiin eege malee. “Yaa gabroottan koo! Kan badii hojjachuun nafsee teessan miitan! Rahmata Rabbii irraa abdii hin muratinaa” jechuun balbala tawbaatiin seenun mi’aa gammachuu fi tasgabbii akka dhandhaman waama.
“Rabbiin gara mana nageenyaatti waama. Nama fedhes gara karaa qajeelatti qajeelcha.” Suuratu Yuunus 10:25
Namni jireenya dogongoraa jiraacha erga turee yommuu ifti beekumsaa isaaf ifu tawbachuun jireenya gammachuu jiraachu barbaada. Akkuma ifti beekumsaa isaaf ifuun hojiin isaa badaan garmalee isatti fokkataa adeema. Tawbachuun wanta isa darbe bakka buusuf carraaqa. Ibaada adda addaatin of ko’oomsun garmalee hojjata. Garuu, yeroo tawbatuu fedhiin cimaan inni argate akkanatti itti hin fufu. Fedhii cimaa booda laafinni ni dhufa. Kanaafu, namni yeroo kanatti maal gochuu qabaa? Gaafii fi deebiin armaan gadii kanaaf furmaata ni ta’a jedheen abdadha. Dabalata Dubbisi
Namni ija, qalbii fi sammuu ofii banuun uumama ofiitti yoo xinxalle haqa tokkorra ni gaha. Garuu haqa kanarra gahuuf wantoota meeshaalee xinxallii irratti dhiibbaa fidan irraa of qulqulleessuf tattaafachu qaba. Meeshaaleen xinxalliif gargaaran, ija, gurra, qalbii fi sammuudha. Wantoonni meeshaalee xinxallii irratti dhiibbaa fidan gurguddaan, badii fi fedhii qullaa hordofuudha. Fedhiin qullaan: of tuuluu, wanta sobaa abbootii fi namoonni naannoo irra jiran irratti goguu, hinaafu (waanyu), jibbaa, faaya addunyaatiin sobamu fi kkf. Dhugumatti, namni qalbii fi sammuu qulqulluun uumama ofiitti yoo xinxalle, haqni isaaf banama, jireenya gammachuu gaggeessa. Garuu sammuu fi qalbii isaa haqaaf yoo hin baniin balballi haqaa fi milkaa’innaa akkamitti banamaaf? Kutaa darbe irraa itti fufuun uumama keenyatti ni xinxallina. Dabalata Dubbisi
Mallattoolee Nama Dhugaan Tawbatee
Namni jireenya ofii tawbaan jijjiruuf erga murteessee fi hojitti seenee booda mallattooleen jijjiramaa isarraa mul’ataa adeemu. Ji’oota muraasa keessatti mallatooleen armaan gadii irraa mul’atu. Garuu namni, “Tawbadhee jira” jedhee mallattoleen kunniin yoo isarraa hin mul’atin, tawbah isaa keessa rakkotu jiraa jechuudha. Kanaafu, tawbah ofii qulqulleessuuf tattaafachu qaba. Arraba qofaan “Tawbadhe” jechuun mallattoo tawbaa hin ta’u. Wanta tokko hojiin yoo hin mirkaneessin arraba qofaan dubbachuun gahaa ni ta’aa? Nama dhugaan tawbate irraa mallatooleen armaan gadi ni mul’atu:
Dabalata Dubbisi
Tawbachuuf wantoota nama gargaaran–Kutaa 2ffaa
Kutaa darbe irraa itti fufuun wantoota tawbachuuf nama gargaaran ni ilaalla:
4-Bakka badiin itti hojjatamuu irraa fagaachu fi dheessu– badiitti taruun akka ibiddatti taruuti. Ibiddi qaama gubbaa guba. Badiin immoo keessa namaa guba. Namni erga ibiddatti taree keessaa bahuuf ni tattaafata. Ta’uu baannan isa gubee fixa. Haaluma kanaan badiis keessaa bahuuf yoo hin tattaafatin keessaa nama gubuun qalbii namaa ajjeesa. Ergasii Guyyaa Murtii ibiddaa keessaa fi ala namaa gubuutti nama geessa.
Dabalata Dubbisi
Tawbachuuf wantoota nama gargaran–Kutaa 1ffaa Dabalata Dubbisi
Tarii namni yeroo dheeraaf jireenyaa ofii badii keessatti dabarsuu danda’a. Hadhaa fi gadda badiin namatti fiduu yommuu hubatu, gara Mawlaa Isaa deebi’uun nama qulqulluu fi kabajamaa ta’uuf carraaqa. Carraaqqi kana keessatti gufuuwwan baay’een isa muudatu. Kanaafu, namni tawbachuun jijjirama barbaadu wantoota tawbachuuf isa gargaaran itti akeekuun faaydaa guddaa qaba. Wantoota Tawbachuuf nama gargaaraan haala armaan gadiitiin tarreessun ni danda’ama:
Miidhaa Tawbah tursiisuu
Namni badii erga hojjatee dafee badii isaa amanuun tawbatu, dhugumatti adabbii jalaa baha. Garuu gara fuunduraatti tawbah kan dabarsu yoo ta’ee, rakkoo baay’eef of saaxila. Namoota meeqatu badii keessatti taranii yommuu adabbiin isaanitti bu’uu tawbachuu barbaadan. Garuu yeroon waan irra darbeef carraa tawbatanii adabbii jalaa itti bahan ni dhaban. Namni yeroon yoo hin tawbatin, du’aan ykn Qiyaamaan dhooyun carraa tawba dhaba. Ergasii gaabbi cimaa gaabba. Namni badii hojjataa turee yommuu duuti itti dhuftu dhugaan waan isatti mul’atuuf tawbachuu barbaada. Kanaafi Qur’aana keessatti akkana jedha:
Dabalata Dubbisi
Sadarkaalee Tawbah*
Tawbaan sababa badiitiin ykn gaflaatin erga Rabbiin irraa fagaatanii booda gara Isaatti deebi’uu waan ta’eef, tawbaan sadarkaalee garagaraa qaba. Sadarkaalee tawbah haala armaan gadiitin tarreessu ni dandeenya:
Dabalata Dubbisi
Sharxiwwan (Ulaagaalee) Tawbah Dabalata Dubbisi
Kutaalee darban keessatti waa’ee tawbah fi istighfaara fi faaydaalee isaanii ilaalaa turreera. Namni hiikaa fi faaydaa isaanii erga beeke, jireenya ofii jijjiruu fi sirreessuf tawbah fi istighfaaran tarkaanfi ni jalqaba. “Hanga yoomi dukkanaa fi dhiphinna keessa jiraadhaa? Hanga yoomi ba’aa badii baadha!” jechuun dukkana fi dhiphinna keessa bahuuf, ba’aa badii ofirraa buuse boqonnaa fi tasgabbii argachuuf ni tattaafata. Namni erga haala kanaan tarkaanfi jalqabe, firii yaade argachuuf uulaagaleen guuttamuu qaban ni jiru. Ulaagaalee kanniin yoo hin guutin abdii kutuun karatti hafuu danda’a. Jalqaba, ulaagaalee ykn sharxiwwan jechuun wanti tokko sirrii ta’uu fi bu’aa buusuf wantoota ykn haala-dureewwan guuttamuu qabaniidha. Tawbaan qulqulluun Rabbiin biratti fudhatamu qabdu fi bu’aa namaaf buustu sharxiiwwan armaan gadii qabdi:


text:
Waggoota ja’atama keessatti yero duraaf maatii Kaastroo ala kan ta’an itti aanaan Raul Castro kan yeroo dheeraa prezidaantii Kuubaa ta’an.
Itti aanaa prezidaant Miguel Ciaz –Canel adeemsa filannoo miseensota gumii biyyoolessaan guyyaa lamaaf geggeessamee har’a xumurameen kaadhimamaa tokkicha dorgoman turan.
Dubbi himtuun ministrii dhimma alaa US Heather Nauert akka jedhanitti ce’umsi kun dimokraatawaa waan hin ta’iniif bulchiinsa Traampiif yaaddoo dha.
Ba’ii siyaasaa keessatti lammiiwwan sagaleen isaanii dhaga’amuu qaba, inni kun dhugumatti sagaleen uummataa kan keessatti hirmaannaa qabaate miti jedhan.
Prezidaantichi haaraan marsaa waggoota shan shanii lama booda kan taayitaa irraa bu’an kan umuriin waggaa 86 Raul Castroo bakka bu’an.


text:
Mooyyaleetti Bokkaaan yandoon dilbata darbe roobe qabeenyaa fi lubbuu namaallee balleesse. Rooba kana booda lolaan lola’ee lubbuu nama sadii yoo galaafatuu, qabeenya horiirrattis balaa geessiseera jechuun dhaabbanni fannoo diimaa Raadiyoonii VOAf himee jira. Keessumaa Moyyaalee naannoo Meeggaatti sababa daandii ijaaramaa jiruuf jecha lagni hidhame tokko guutee manneetii jiraattotaa naannochaa akka balleesse jiraattonni ni dubbatu.
Gabaasi kan Galmoo Daawit.
Mooyyaleetti bokkaa cimaan roobee namaafi qabeenya irrattillee balaa geessise. Akka jiraattonni jedhanittii, sanabata halkan waarii kaasee haga dilbata guyyaatti bokkaa yandoon roobee namootni sadii yoo du’an, loowwanii fi bushaayeen jiraattota naannawa magaalattii jiraataniis lolaadhaan fudhatamaniiru. Kana malees lolaan cimaa bokkaa sana booda lola’ee riqicha guddicha Itiyoophiyaa fi Keeniyaa wal qunnamsiisu irrattillee midhaa geessisuu irraa kana ka’e haga harraa riqichi kun tajaajila kennaa akka hin jiree jiraattonni ni dubbatu. Obbo liiban Goollichaa jiraataa Moyyaaleeti…..
Bokkaan kuni bokka guddaatu roobee, sa’aatii sagal halkanii jalqabee (paka) hamma guyyaa sa’a jahaatti roobe dilbata. Fulaanii, arda hedduu roobe, gama Keeniyaa fi Itiyoophiyaa keessallee, guddum roobe. Karaallee kute…yaayyuu hin cufe, karaan boorii kan moyyaalee keeniyaa deemu hin jiru, karaan dabeelii kaa, Moyyaalee deemulleen hin jiru, sun cufni karaan sun cufni yaa ciccitee, karaan Keeniyaa guddaan Ka Moyyaalee Keenyaa fi Moyyaalee Itoophiyaa walitti deemullee yaa ciccitee….. waan hedduu balleesse, horiin du’ee, re’een 25, loon afurii. Akkasiinii, horiin hagas gahu du’e. manas guddoo cabse, alafu(darbees) lubbuu namaallee ajjeese.
Kana malees bokkaan kuniin Mooyyalee irraa fageenya Kiiloo Meetira 100 irratti ka argamtu Meeggaas miidhuu jiraattonni nii dubbatu. Obbo Dhaddacha Warraab jiraataa Meeggaati, isaanis akka jedhanittii, daandii haarawa Meeggaa kaasee haga Moyyaalee geessu ijaarsisuuf lagi xiqqaan naannoo san jiru sababa hidhameef, bokkaan kuni yoo roobu lagni suni guutee nurra garagalee jedhu.
Akka dameen waajjira fannoo diimaa naannoo Moyyaalee jiru Raadiyoo Sagalee Ameerikaaf himeetti,. Akka dhaabbata kanaattis namootni du’an sadan kun hundi isaanii ijoollee dhiiraa umurii ijoollummaarra jiran yoo tahan, lammummaan isaaniis Itoophiyaadha. Sababa rooba kanatis Dhukkuboonni balfamuu bishaaniirraa ka’uu danda’an kanneen akka koleeraa fi kaan akka jiraattota naannawa magaalattii’rratti miidhaa hin geessifneef karaa adda addaatiin jiraattota barsiisaa jirra jechuun dabalee dhaabbatichi himee jira.
Ji’oota muraasaan dura Magaala Moyyaalee fi naannoo sanatti dhukkubi koleeraa ka’ee lubbuu nama lamaa galaafachuun isaa ni yaadatama.


text:
Bulchiinsa naannoo Somaalee haa baraarruu jechuun waldaan baatii 4 dura Finfinnee keessatti hundeeffame tokko dhiyeenya kana Dirree Dhawaa keessatti walgahii uummataa guddaa gaggeessuu isaa dubbata.
IHADIG nama isaa ta’e bulchiinsa naannoo Somaaleef ramadaa akka ture ibsuun amma garuu uummanni bakka buutoota isaa filachuu danda’auu qaba jedha.
Hogganonni naannoo Somaalee keessa turan yakka rawwachuu isaaniif ragaan akka jiru kanaafis jecha mootummaan to’annaa jala akka oolchu gaafatan.
Hogganoonni paartii naannoo Somaalee bulchaa jiru keessatti miseensa ta’an ammaan booda muudamuu hin qaban jedhu. Yaada kana mootummaan kan hin fudhanne taanaan mormii keenya dhageesifna jedha jaarmayichi.


text:
Koreen mirga gaazexeesitootaa eeguuf dhaabate (CPJ) akka jedhutti bara kana duwwaa addunyaa keessaa gaazzexeessota 69 ajjeefame, baayyeen immoo harka ISIS fi humnoota akka Al_Qaayidaatti du’an.
Biyyoota gaazexeessonni itti du’an kana kessaa biyyoota akka Suudan Kaabaa, Sumaalee, Keenyaa, Liibiyaa,Gaanaa fi biyya ollaa Afrikaa kan taate Yemen faattu keessa jira.
Waaweeruu Muugoo, Keenyaatti woggaa 15n darbaniif gaazxeessaa yeroo ta’u amma dhaaba gorsaa gaazexeessummaa ofii dhabbatee hojjata.
Akka Muugoon jedhutti gaazexeessitoonni Afrikaa mootummaan isaan sodaachisuu fi hojii isaanii gulaaluu irraa kan ka’e rakkoo guddaa keessa jiran. Kun immoo miidiyaan walabaa akka hin baballanne gufuu ta’uusa dubbatan.
Seera tumtoonni Keenyaa ji’a Onkoloolesaa darbee kana keeyyata miidiyaan biyyattii dhimma paarlaamaa gabaasuu dhowwu dabarsuuf yaalii godhanii turan.
Feeliksi Odimaasii yuunversitii Naayiroobiitti damee seeraa fi dipiloomaasii iirra, akka jedhutti Afrikaa keessatti mootummaan tumsa kennuu dhiisuurra kan ka’e gaazexeexssitonni kesssumattuu bakka walitti bu’iinsif lolli jiru deemanii gabaasurraa of-qusatan.
Dhaabbanni mirgaa dhala namaatiif falmu, Amnesty International gama isaatiin Afrikaan Kibbaa karoora “transformation” jedhutti fayyadamuudhaan miidiyaa tohachuudhaf dhiibbaa gochaa jiraachusaatii fi Itiyoophiyaattis gaazexeessitonnii fi hojjattoonni miidiyaa bayyeen hidhamuu isaa gabaasera.
Dhiheenyuma kana gaazexeessaa TV naannoo Oromiyaa kan ta’e Fiqaaduu Mirkaanaa hidhamuun isaa ni yaadatama.


text:
Monthly Archives: April 2015
Warraaqsi Bilisummaa Qeerroon Bilisummaan Qabsiifame Bifa Adda Ta’een Itti Fufe!
Aside
Breaking News Ebla 30,2015 Warraaqsii Bilisummaa Gootota Qeerroo barattoota Oromoon bifa adda ta’een qabsiifame. Godina Lixa Shaggar magaalaa Amboo fi aanotaa odinichaa garaa garaa keessatti FDG fi yaadannoo gootota Oromoo bara darbee Ebla 2014 Magaalaa Amboo fi Naannoo Ambootti ajjeechaa jumlaa Mootummaan EPRDF/TPLF/OPDO’n fudhatee waggaan 1ffaan isaa guyyaa har’aa dhiha Oromiyaa Amboo fi naannoo isheetti kabajame.
Goototni Qeerroowwaan barattootni Oromoo manneen barnoota sadarkaa 2ffaa, qopha’inaa fi sadarkaa 1ffaa Magaalaa Amboo bifa adda ta’een guyyaa har’aa FDG kaachisuun guyyaa yaadannoo gootota Oromoo duguuginsa sanyii bara darbee mootummaan Wayyaanee Amboo irratti fudhatee waggaa 1ffaa isaa wayita kabajatanitti FDG bifa haaraan kaachiisuun kan eegalan ta’uu hoggansii qeerroo bilisummaa Oromoo godina lixa shaggar gabaasera. Guyyaa har’aa kana goototni qeerroon barattoonni Oromoo magaalaa Amboo manneen barnootaa armaan gadii keessatti argaman FDG bifa adda ta’een utuu waraana guddaan Amboo marfamtee egaamaa jirtuu qabsiisuun yadannoo waggaa 1ffaa FDG Ebla 2014 warraaqsaan yaadatan.
1. Mana barumsaa Amboo sadarkaa 1ffaa fi qopha’inaa
2. Mana barumsaa sadarkaa 2ffaa kutaa 9ffaa fi 10ffaa Liiban Maccaa Amboo
3. Mana barumsaa sadarkaa 2ffaa kutaa 9ffaa fi 10ffaa Amboo
4. Mana barumsaa Carii Amboo sadarkaa 1ffaa hanga kutaa 8ffaa fi kolleejjota Ogummaa fi teechinikaa Amboo keessatti bifa agdda ta’een FDG itti fufee olee jira.
Goototni dargaggootni barattootni Oromoo manneen barnoota kana keessatti argaman guyyaa har’aa ganama sa’aa 2:00 irratti mooraa mana barumsaa keessatti walitti qabamanii hiriiruun dungoo diimaa magariisa diimaa qabsiifachuun,uffata gaddaa uffata gurraacha uffachuun, alaabaa EPRDF fi OPDO gadii buusuun, Yaadannoo sammuu daqiiqaa muraasaa gootota barattoota Oromoo bara darbee FDG Ebla 2014 irratti wareegamaniif gochuun barnoota dhaabuun hiriiraan akka gara magaalaatti qajeelanitti humna waraanaa wayyaanee guddaan wal dara dhaabbachaa erga turani boodarraa barnoota guutummaatti kan dhaabaan ta’uun ibsame. Kana malees goototni barattootni Amboo fi uummatni guyyaa har’a utuu waraana guddaan eegamaa jiranii uffaata gaddaa uffaachuun, alaabaa mootummaa wayyaanee gadi buusuun gadda guddaa bara darbee gochaa uummata nagaa karaa nagaa mirga isaa gaafachaa jiru irratti Mootummaan wayyaanee waraana Agaazii jedhamu bobbaasuun gocha duguggaa sanyii rawwaatameef gadda guddaa ibsachuun, Ajjechaan hidhaan, doorsifnii fi waraannii gaaffii mirgaa karaa nagaa fi dimookiraasii gaafachaa jirruu duubatti deebisuu hin danda’u jechuun , Warraaqsaa FDG karaa nagaa eegalamee jabeessuun ilmaan Oromoo qaaliin kan irratti wareegaman hanga galii bilisummaa keenyaa gonfannuu fi dacheen Oromiyaa fi qilleensii Oromiyaa ukkanfamee jiru hanga walaboomuutti FDG itti fufa, jechuun guyyaa har’aa bifa adda ta’een warraaqsaa FDG itti fuufsiisa kan oole ta’uun ibsame jira. Mana barumsaa Carii Amboo sadarkaa 1ffaa hanga kutaa 8ffaa keessatti goototni barattootni Oromoo daadannoo dhageesisuun mootummaa wayyaanee balaaleffachuun barsiisotnii fi hogganaan mana barumsichaa illee guyyaa har’aa akka qooda fudhatanii fi hojii dhaabaan qeerroon dirqisiisuun akka hojii daabee warraaqsa kana keessatti qooda fudhatu taasifame jira. Goototni Qeerroon barattootni Oromoo Amboo dhaamsa armaan gadii ilmaan Oromoo hundaa fi uummataaf dabarsan.
Ø Uummatni oromoo bara baraan hidhamaa, ajjeefamaa fi barnoota fi jiruu fi jireenya irraa arii’amaa jiraachuun dhaabbachuu qaba.
Ø Yakka ajjeechaa bara darbee fi yeroo garaagaraatti Mootummaan wayyaanee yakka tokko malee Oromummaan yakkee ilmaan Oromoo fixaa jiruuf itti gaafatamuu qaba.
Ø Ilmii Oromoo mootummaa wayyaanee uummata Oromoo lafarraa garaa lafina tokko malee fixaa jiru waliin hojjechuu fi jiraachuun hirmiidha, kanneen wayyaanee waliin jirtan atattamaan wayyaanee hirmii uummata Oromoo irraa akka dhaabbattan waamicha goona.
Ø ABO gachaana uummata Oromooti, nuti ABO ni jaallanna ni deeggarra, ABO’n dimookiratwaa fi jarmiyaa mirgoota dimookiraasii fi namummaa kabachiisuu fi uummata Oromoo bilisoomsuuf qabsoo gitaa gaggeessa jiru ta’uu hubannee waliin hiriirree mirga keenya falmachuuf wanti duubatti nu deebisuu akka hin jirree ni hubachiifna.
Ø Hidhamtootni siyaasaa gaaffii tokko malee hiikamuu qabu.
Ø Filannoon dura gaaffii mirga abbaa biyyummaa fi dimookiraasii gaafachaa jirruuf deebiin nuuf kennamuu qaba.
Ø Hanga gaaffiin keenya deebii argatutti FDG jabaatee kan itti fufu ta’uu hubachuun uummatni keenya bakka jirtan hundaa gara warraaqsaa FDGtti akka makamtan waamicha keenya dabarsina jechuun FDG’n guyyaa har’a jabaatee itti fufe jira.
Haalumaa walfakkaatuun Mooraa Yuunibarsiitii Amboo keessatti guyyaan yaadannoo gootota wareegamtoota Oromoo bara darbee baatii Ebla 2014 keessa warregamaniif goototni barattootni Oromoo Yuunibarsiitii Amboo nyaata lagachuun, uffata gaddaa uffachuun gaddaa guddaa isaniitti dhagaa’amaa jiru utuu waraannii wayyaanee mooraa Yuunibarsiitii Amboo keessa qubsiifamee jiruu yaadachaa olaniru.
Godinuma Lixa Shaggar amboo fi aanota Amboo jalatti argamaan kanneen akka aanaa Midaa Qanyiitti mana barumsaa Baallaammii sadarkaa 2ffaa fi Qopha’inaa, keessatti diddaan itti fufuun wal qabatee barattootni Oromoo hidhatti guuramaa jiru,Aanaa Calliyaa Geedoo, Baabbichaa, Tokkee kuttaayyee, Gudar, fi Xiquur incinnii keessattis haaluma walfakkatuun mana barumsaa cufuun uuffataa gaddaa uffachuun yaadannoon gootota barattoota Oromoo bara darbee Ebla 2014 wareegamaniif yaadannoon addaa warraaqsaa itti fufsiisuun kan egalamee ta’uu hoggansii qeerroo bilisummaa godinichaa Magaalaa Amboo irraa gabaasaa jira. yeroo Ammaa kana guutummaan Magaalaa Amboo fi mooraan yuunibarsiitii Amboo dirree waraanaa fakkata, humni waraana wayyaanee guddaan gara Ambootti guurama jira.
Sochii guyyaa har’aa wanti adda taasiisu uummatni Oromoo hundii magaalaa Amboo keessa jiruu daldaltootni, hojjettootni,barsiisotni, jiraattootni magaalaa Amboo fi dafqaan bultootni hojii idilee isaanii dhaabuun yaadanoo addaa gootota wareegamtoota qeerroo barattoota Oromoo fi uummata Oromoo bara darbee warreegama qaalii kanfalaniif gaddaa guddaa itti dhagaa’amee jiruu ibsachaa jiraachuu isaani fi warraaqsa FDG itti fufsiisuu isaniti.
Mootummaan abbaa irree Wayyaanee EPRDF/TPLF/OPDO ofiin jedhan humna waraanaa guddaa gara magaalaa Ambootti guuraa kan jiruu fi durumaan iyyuu Amboon waraana guddaan eegaa jiraachuu fi waraana liyyuu hayilii jedhamuu immoo mooraa yuunibarsiitii amboo keessa qubsiisuun uummata goolaa jira. Goototni barattootni fi hojjettootni ilmaan Oromoo hedduun magaalaa Amboo fi aanota garaagaraa keessatti hidhaatti guuramaa jiru, Manneen barnoota Gidina lixa shaggar keessa jiran bakkoota hedduutti cufamanii jiru. gabaasaan kun itti fufa…
Breaking News:- Oromiyaa Bakkoota Garaa Garaa Keessatti Barattooti Manneen Barnootaa Dhaabuun Oromoota FDG 2014 Irratti Wareegamanii fi Lammiilee Liibiyaatti Dhumaniif Uccuu Gaddaa Uffachuun Yaadachaa Jiru.
Aside
Ebla 30, 2015 Finfinnee
Har’a dhaabbileen barnootaa barumsa dhaabuudhaan hucuu gaddaa uffatanii barattoota waggaa darbe wareegaman yaadachuu fi akkasuma addatti uummata Oromootiin yaadannoon gaddaa dhiyoo biyya Liibiyatti namoota ajjeefaman kan lammiin Oromoo keessa jiru irratti ta’e gaddaa jirama.
Ebla 30,2015 har’a Yuuniversitiileen kanneen akka Adaamaa, Amboo, Wallaggaa, Mattuu, Dirre Dawaa, Bulee Horaa, Madda Walaabuu, Hawaasa fi Jimmaa barumsa dhaabuun hucuu gaddaa uffatuudhaan daandii bahanii yaadannoo taasifamaa akka jiru gabaasi nu gahe addeessa. Manneen barnootaa sadarka garagaraa lixa Shaggar keessatti argaman Amboo, Calliyaa,Baabbichoo, Miidaqany, Xiqur Incinnii sadarkaa 1ffaa irraa kaasee hanga oliitti barumsi dhaabbatee daandiitti bahuudhaan barattootani yaadannoon gadda mootummaa Wayyaanee balaaleffatuun agarsiisaa jiru. Alaabaan manneen barnootaa keessa jirus kan Oromiyaas gadi butuudhaan, Akka walii galaatti dhabbileen barnootaa barumsa dhaabuu fi itti fufuudhanis Warraaqsi Bilisummaa itti fufaa jira.
Gabaasi dabalataa itti fufa
Raadiyoo Sagalee Oromoo Qophii Ebla 29,2015
Aside
Guyyaa Har’aa Yuuniverstii Wallaggaa Keessatti Barruun Warraaqsaa Maxxane Sabaa Jedhuun Kaabinooti Wayyaanee Barattoota Gidirsaa Jiru,Madda Walaabuu Ammoo Barattoota Oromoo Hidhaa Jiru.
Aside
Gabaasa Qeerroo Ebla 30,2015
Barruuleen warraaqsaa Yuunivarsiitii Wallaggaa,magaalaa Naqamtee kutaa boordii,Bakkejamaa fi Kolleejjii barsiisotaa Naqamtee keessa itti maxxansamuudhaan kan rifate Wayyaaneen guyyaa har’aa Ebla 30,2015 kolleejji barsiisotaa Naqamtee keessatti barsiisotaa fi barattoota guyyaa fi galgala baratan hunda walgahii ariifachiisaa waamee jira. Haalli kun sa’aa ammaa magaalaa Naqamtee keessatti kan raawatamaa jiru yeroo ta’u gabaasa guutuu Qeerroon dabalee dhiheessa.
Gama biraan Mootummaan Wayyaanee barattoota Oromoo Yunversity Maddaa Walaabuu hidhaa fi hordofii cimaan dararaa jirti. Guyyaa har’a barattoota Oromoo lama polisii Wayyaaneen qabamanii jiru, isaan keessaa tokko barataa Falmataa Kumsaa kan jedhamuu fi bakkii dhaloota isaa Godina kibba lixa Shaggar aanaa Ammayyaa kan ta’ee akka keessatti argamu baramee jira.
Sagalee QEERROO Bilisummaa Qophii Ebla 29, 2015
Aside
Ogeessa Fayyaa fi Barataa Yuuniverstii Amboo Kan Ta’e Sabboonaa Magarsaa Mashashaa Ayyaanaa Humnoota Tika Wayyaaneen Ukkaamfame.
Aside
Ebla 29,2015 Amboo
Sabboontichi ilmi Oromoo Magarsaa Mashashaa Ayyaanaan, magaala Amboo keessaatti hojii fayyaa (nursing) kan hojjetu yeroo ta’u gaafa Ebla 22,2015 dhimma hojii dhuunfaaf naannoo Boolee deemee osoo jiruu ganama sa’aa 7:00WD irratti qaamni tika Wayyaanee magaalaa Amboo irraa eegalanii jala bu’uun Finfinnee erga gahanii ukkaamsuu isaanii Qeerroon magaala Amboo irraa gabaasee jira.
Qaamni tika Wayyaanee hordofiin isa faana bu’aa tures maqaan isaa Mekonnin Gamma nama jedhmamu yeroo ta’u namni kun waggoota mursaaf darban irraa kaasee barattoota Yuuniversitii Amboo fi Wallagga irratti ramadamee dargaggoota Oromoo hedduu kan qabsiisaa ture ta’uun beekamaa dha. Kana malees namni Mekonnin jedhamu basaasi Wayyaanee kun uummata Amboo biratti maqaa Bulguu jedhamuun akka beekamu uumataafis ta’e barattootaaf ifaadha.
Haaluma kanaan sabboontichi Oromoo Magarsaa Mashashaa Ayyaanaa hanga ammaatti bakka buuteen isaa dhabamee jiraachuun hoggansi Qeerroo Amboo irraa addeessa.
Dhiha Oromiyaa Aanaa Horroo Limmuu Keessatti Warraaqsa Bilisummaa Ka’een Mootummaan Wayyaanee Ummata Hidhuu Mala Ukkaamsaa Godhate.
Aside
Gabaasi Qeerroo akka addeessuttu, Ebla 25,2015 irraa eegalee Wallagga aanaa Haroo Limmuu keessatti uumataa fi bulchitoota aanaa jidduutti rakkoo uumameen kan ka’e,uummanni Oromoo naannichaa walgahii Wayyaanotaa guutummaatti lagachuun diddaa waan itti kaasaniif jecha kaabinoonni humna poolisaa qabachuun uumata naannichaa fi dargaggoota hedduu mana hidhaatti geessuu beekame.
Haaluma kanaan daraggoo Lalisaa Asaffaa jedhamu ammaan dura diddaa naannoo sanatti dhalateen wal qabatee uummata nurratti kurfeessita sababaa jedhuun waggoota muraasa hidhamee kan bahe yeroo ta’u,ammos Kaabinooti Wayyaanee sababuma fakkaataa itti funaanuun mana hidhaatti dabanii jiru.
Kanuma waliin kanneen hidhaman keessaa Obbo,Gammachuu Tamsgeen qonnaan bulaa fi daldalaa Margaa Lammii kanneen jedhaman uummata baadiyaa fi gadoota keessaa mootummaa irratti kakaaftan sababaa jedhuun wattadara Wayyaaneen qabamanii hidhamuu Qeerroon gabaasa.
Oromo & Others Rally in Oslo Against Terrorism in S. Africa, Libya & State Terrorism in Ethiopia
Aside
Ijoo Dubbii ABO: Yaadannoo Guyyaa Wareegamtoota Ilmaan Oromoo Amboo
Aside
Biyya itti dhalatan, handhuurri isaanii itti awwaalame keessatti kabajaa lammummaa dhorkatamanii, eenyummaa isaaniin qofa diina taasifamanii gaaffii mirgaa kaasuu isaanii irraa qofaan ilmaan Oromoo gara jabinaan magaalaa Amboo keessatti ajjeefaman hur’allee gadda guddaan yaadanna. Kana waliin kanneen ilmaan Oromoo fayyaaleyyii fixanii fi ficcisiisan ammayyuu murtii seeraaf kan hin dhihaanne tahuun gadda keenya dacha taasisa. Gumaan lammiilee Oromoo mirga saba isaaniif osoo falmanii dabran kanneenis, akeeka kufaniif sana bakkaan gahuuf qabsoo finiinsuun bilisummaa ummata Oromomoo dhugoomsuun tahuu mirkaneessaa ti.
Ilmaan Oromoo gootummaan harka qullaa diina ummata isaanii dura dhaabbatuun dugda osoo hin taane qoma rukutamanii lubbuu isaanii bakka bu’aa hin qabne qabsoo haqaa irratti dabarsan kanneen, baatiin itti wareegaman baatii Eblaa ti. Baatiin kunis, baatii wareegamtoota gootota Oromoo walabummaa Oromiyaa tiksuu irratti kufanii fi cabiinsa Oromoon boodas kanneen bilisummaa ummata isaaniif wareegama isa maayyii baasan itti yaadataman waan taheef, tarree isaanii seensisa. Seenaan lubbuu isaanii osoo hin mararfatiin kabajaa ummata isaaniif jecha wareeganis dhiigaan waan barraa’eef galmee seenaa Oromoo keessatti galmaa’ee bara baraaf yaadatamaa jiraata.
Gooti ummata isaa irra lubbuu isaa hin mararfatu. Gooti haqaaf falmaa dabruu filata malee akka geejjibaatti fe’amee cunqursitootaa fi saamtota jalatti jilbeenfatee buluu filmaata hin godhatu. Kana irraa ti ilmaan Oromoo hin gabroomnu! gabrummaa jalattis hin bullu! jechuun walabummaa fi bilisummaa isaaniif jecha wareegama ulfaataa baasaa kan turanii fi jiran.
Wayta ammaa kana ummatni Oromoo mootummaa shorarkeessaa kanaan miidhaan irra gahu dabalaa deemuun bal’inaan mul’ata. Ummatni Oromoo qe’ee isaa keessa nagaan jiraachuu hin dandeenye. Nagaan baratanii manatti deebi’uun yeroo kamuu caalaa ulfaataa tahee jira. Hireen ilmaan Oromoo baratanii dalagaa argatanii hojiitti bobba’uun ofii fi maatii isaanii jiraachisuuf qaban hinaaffaa, jibbiinsaa fi sodaa irraa diinaan dhiphifamee hojii dhablummaan jooran. Kanneen maatii fi fira irratti ba’aa hin taanu jechuun abdii nuuf dabra jedhuun biyya ambaatti baqataa jiran lakkoobsi guddaa dha. Baqa karaa adda addaa adeemaa jiru kanaanis balaa suukanneessaa lammiilee mudataa jiru guyyuu gaddaan dhaga’uun baay’atuu irratti argama.
Mootummaan Wayyaanee mootummaa kufaatii fi badii raawwatu irraa kan hin baranne, mirga ummatootaa beekuu fi kabajuu hin barbaadne tahuu irraa, sochiin ummatootaa bakkayyuutti itti jabeeffamaa jiraatuu haalli ummatootaa fi tarkaanfii mootummaan kun sodaa fi muddamsuu irraa fudhataa jiru ni hubachiisa. Addatti ammoo tarkaanfiin ummata Oromoo irratti fudhataa jiru, kan diinummaa isaa dhugoomsuu dha. Kabajamuu mirga ummata Oromoo kan hin barbaadne tahuu mirkaneessa. Waan taheef, ABOn guyyaa ilmaan Oromoo Ambootti faashistootaan ajjeefaman kana wayta yaadataa jirutti dhaamsa itti aanu ummataaf dabarsuu fedha.
Hawaasni keenya biyya keessaa fi alaa gootota ilmaan Oromoo Ebla 30, 2014 waraana diinaan guyyaa saafaa magaalaa Amboo fi naannootti rashanaman kabajaan oggaa yaadatnu akeeka kufaniif beeknee bakkaan gahuu irratti cichuun fiixa baasuu irratti qabsaawwuuf murteeffatuun,
Mootummaan gochaa diinummaa gartuuleen fiinxaaleyyii ummata irratti raawwataniin adda hin taane raawwatu kun, hanga hin qolatamnetti rakkooleen hundi itti fufuu qofa osoo hin taane, caalaatti hammaataa fi dabalaa kan deeman tahuu qalbifatuun, tooftaa jabaa fi bilchaataan dura dhaabbatuuf qophaa’uun akka tahu,
Har’as rakkoon ummata keenya addatti ammoo dargaggoo Oromoo mudataa jiru hammaachaa dhufuu hubatnee bifaa fi karaa hundaan cinaa dhaabbatuuf murteeffatuun akka tahu ABOn dhaama.
Diinni ummata Oromoo ummata keenya qabsoo irraa jiilchuuf tarkaanfiilee suukanneessaa adda addaa fudhatullee ummatni keenya bilisummaa isaaf qabasaa’uu irraa kan booda hin jenne tahuu dalagaan mirkaneessaa jira. Ajjeechaan jumulaa, hidhaa, dhaaninsii fi doorsisi diinaan irra gahullee, bilisummaa! Walabummaa jechuun qabsoo irratti argama. Kanaaf, haala abdachiisaa fi onnachiisaa ummataa, addatti ammo Dargaggoo Oromoo keessatti mul’ataa jiru firii itti gochuuf harka wal qabannee haa sossoonu. Rakkoon waloo waloon keessaa bahamaan dhaamsa ABO ti.


text:
Muummichi barreessaan tokkummaa mootummootaa mootummaan Itiyoophiyaa angawoonni gargaarsa namoomaa torba biyyattii keessaa baafamuuf kan itti himataman galmee mul’isu ykn ragaa qabatamaa akka dhiyeessu roobii kaleessaa gaafatanii jiran.
Erga ambaasaadderri Itiyoophiyaa Tayyee Atsqesillaasee, lakkoobsa namoota gargaarsa barbaadanii miliyoona tokkoon ol guddisan, du’a namootaa hin dhaqqabne gabaasan himannaa jedhu dabalatee waahiloota isaanii irratti himannaa dhiyeessanii booda, Antooniyoo Guteres gola naga eegumsaa kan tokkummaa mootummootaa duratti dhiyaachuu dhaan haala kana dura hagas hin barataminiin mul’inatti ibsa kennanii jiru.
Kana irratti oduu dhaa booda gabaasa bal’aa qabna.


text:
LibreOffice 7.2 Help
Qaaqawwan gariin keessatti, gatii safartootaa gara sanduuqa naqaatti galchuu dandeessa. Yoo gatii lakkoofsaa galchite, safartuun durtii fayyada.
You define the default measurement unit for Writer text documents in the dialog that you get by choosing LibreOffice - PreferencesTools - Options - LibreOffice Writer - General. For Calc, Draw, and Impress, you open a document of that type and then open the appropriate General page as for Writer.
Sanduuqoota naqaa keessatti dheerina tokkoof akka tarree armaan gadiitti safartuu ida'uu dandeessa:
Foormulootni kana gadii safatuuwwan jijjiiru:
1 cm = 10 mm
1 incii = 2.54 cm
1 inchii = 6 kutaasa = Akeeki 72
Fakkeenyaaf, barruu galmee keessaa, Dhangii - Keewwata - Galumsoota & Addaan Fageenyabani. Keewwata ammee inchii tokkoon galchuuf, gara sanduuqa "Barruu Dura"1 in ykn 1" galchi. Keewwata 1cm raan galchuuf, gara sanduuqa naqaatti 1 cm galchi.
Gatii hayyamame Irraantoo fi gadee walduraa duubaan galchuuf, gatii ammee cuqaasi itti aansuudhaan furtuu Fuul Olee yookaan Fuul Gadee dhiibi.


text:
Wal gahiirra jiru ammaaf mee ni eegna afachaa
Dhaamsa Qeerroo !! Waliif dabarsaa !!Abdii fi carraan oromoon Obsee OPDO/ODP dhaaf waggaa tokkoo oliif kenne furmaata tokko malee dhumateera. Opdo’n ofii ishiifuu Bakka lamatti walqooddee wal diigaa jirti. Kayyoon Opdo karaa Dr.Abiy tiin kaayyoo G-7 ykn EZEMA Bakka bu’ee gara raawwii tti galmaa jira.Oromiyaa jedhanii sirbuun dhorkamuuf deema. Aggaammiin Injifannoo qabsoo Qeerroo oromiyaa sadarkaa olaanaa irra gahee ture Rakkoo hamaa keessa galee jira.
Keessaa halaa kan oromoo fi oromiyaa diiguuf qophii dhumaa irra jiru.
Qeerroon oromiyaa Hin rafiin dammaqi.Injifaannoo kee dabarsitee diinaaf Hin laatiin.Akkuma duraatti tokkummaan dhaabbadhuu falmadhu. Waan oromiyaa keessaa fi alaa deemaa jiru argaa jirta.
Guyyaa muraasaa booda qabsoon Qeerroo hanga galma yaadameef gahutti qabsoo itti muddi.
Qabsoon malee kadhaan Opdo irraa furmaanni Hin argamu. Qabsoon Qeerroo itii fufa.Qabsoon Qeerroo Marsaa 2ffaan bifa cimee fi Abdachiisaa ta’een guyyoota mursaa booda Ni eegala.
Waliif share godhaa .
Dhaabonni siyaasaa Oromoo amala jawwee keessaa bahuu qabu. Jawween guyyaa tokko waa liqimsinaan waggaa guutuu rafa. Umamni akkasii imaanaa ummata guddaa kanaa baachuuf hin dandeessisu. Dhaaba siyaasaa amala risaa qabu kan halaalatti waa arguu fi irribaan hin dagamne, kan waan fedhe osoo haalaa fi fageenyaan hin daangofne irraan bahee fudhachuu danda’u nu feesisa. Gaafa sana qofa Nafxanyaan nu kabajdi, nu sodaatti. Tokkummaa tokkummaa jenna malee dhibdeen dhaabota Oromoo dhimma tokkummaa dhabuu qofa miti. Hanqinni gahummaas ija baasee mul’ataa jira. Gahummaa fi wareegama kalee gumaachaniif galateeffannullee, milkoomina hegereef garuu ni yaaddofna. Oromoon hanqinoota akkasiin dhibamuu hin qabu. Waan haqa isaa kan ofii godhachuuf beekkomsaa fi dandeettii finiinaa haaraa ilmaan isaa walitti gurmeessee burqisiifachuun dhibdee bifa qormaata dhihaateef kana keessaa bahuu ni danda’a.
Warri Kamiisee hogagnoota keessan Amaarri akka itti taphattuuf jecha gara ሰሜን ሸዋtti dabarfaman abadan dabarsitanii hin kenninaa. Waliin waan taatan tahaa ittisaa. Warri bulchiinsaas karaa seeraan qaama oliitti gabaafadhaa. Naannoon Amaaraa Oromoo Walloo doorsisaa fi hiraarsaa akka fedhetti Finfinnee seenuu fi bahuunis kana booda gonkumaa hayyamamuu hin qabu. Qeerroon Salaalee imaanaan Oromoo Walloos sumarratti jigdee jirti. Dirmannaa keetiin Oromoon Walloo kabajama.


text:
Israa'el karoora godaantota biyyoota Lixaatti erguf waligalte yeroof dhaabde
Ministirri muummee Israa'el Beniyaamin Netaaniyaahu waliigaltee eejansii godaantotaa Biyyoota Gamtoomani (UN) waliin qaban yeroof adda kutuu isaanii ibsani.
Akka waliigaltee kanaatti Israa'el godaantota Afrikaa biyyoota Lixaatti erguf qixxuma sanaan immoo kaan biyyatti akka jiraatan eyyamuf turte.
Gama kaanin, dubbi himaan eejansii godaantota Mootummoota Gamtoomani BBC'tti akka dubbatanitti dhimma kana irratti mootummaa Israa'el biraa yaadni isaanitti dhiyaate hin jiru.
Waliigaltichi akka raawwate erga dubbatani booda karooricha suuta ilaaluu qabna jedhaniiru. Akka dubbii isaanitti taanaan jiraattoota Kibba Tel Aviv bakka godaantonni heddu jiraatan waliin mari'atu.
Yaadi isaanii kuni miseensotuma paartii isaanii keessaa mormi itti kaaseera.
Akka waligaltee ejansii baqattoota Mootummoota Gamtoomani (UN) waliin taasisanin godaantonni Afrikaa seeraan ala gara Israa'el seenaniifi koluu galtummaa fedhan 16,250 ta'an biyyoota Lixaatti akka qubsifaman ta'a.
Akka Netaaniyaahu jedhanin taanaan biyyoonni itti qubsiifaman Jarman, Xaaliyaanii fi Kaanaadaa fa'i.
Nama Israa'elitti godaane biyyoota Lixaatti akka qubatu ta'ef tokkof Israa'el nama biraa Israa'el jiruf 'yeroof akka jiratan' eeyyamti jechuun gaafa Wiixataa ibsa kennani ture.
Israa'el isa dura godaantota dhiiraa yoo fedhiin biyyaa bahuu dhaban gara biyyoota sadaffaa isaan simachuu dandeessutti akka ergan himani ture.
Haa ta'u malee, manni murtii olaanaa biyyatti murtii kana dhorkeera. Biyyoonni itti ergamanis Ugaandaa ykn Ruwaandaa ta'u danda'a jedhamaa ture.
Yaada isaanii fesbuukii irratti barreessanin Beniyaamin Netaaniyaahu akka jedhanitti waligalteen duraa Ruwaandaafi ugaandaatti erguuf jedhame Ruwaandaan waan diddef hafe.


text:
dhavadane meaning in english
धवडणे का अंग्रेजी में अर्थ
Transliteration : dhavaDaNeOther spellings : dhavadane
Meanings in english :
Meaning of dhavadane in marathi
Recent Marathi English Meaningdhavadhorani, dhavadhoranidhavaldhavalanedhavalaar, dhavalardhasdhasaapiti, dhasapiti, dhasaapitidhasaal, dhasaldha, dhdhaangadi, dhangadi, dhaangadidhaanda, dhanddhaandaal, dhandaldhaandolane, dhandolanedhaandola, dhandoldhaanda, dhanddhaandulamoksh, dhandulamokshdhaandha, dhandhdhaanvane, dhanvanedhaai, dhai, dhaaidhaairinsoirin, dhairinsoirin, dhaairinsoirindhaairik, dhairik, dhaairik


text:
Biyyoonni sababaa vaayiresii koroaan cufaatti turan qalbii dhaan banamuu jalqabuun gabaan addunyaa kan Asiaa har’aa akka ol ka’u godhee jira.
Gabaan Tookiyoo keessaa dhibba irraa harka 2.5n yoo ol guddatu kan Hong Kong immoo dhibba irraa harka 2.1n ol guddateera. Kan Sydney harka 2.9n kan Shaangaay dhibba irraa .8, kan See’ool 1.6 fi kan Taayiwaan dhibba irraa harka 1.1 guddina agarsiisee jira.
Gabaan boboa’aas har’a kan ol ka’e yoo ta’u dhukuti boba’aa US barmeelli tokko $34.49n ol ka’ee jira.
Gama biraan gabaan addunyaa Dow Jones, S&P fi Naasdaaq martinuu dhibba irraa harka lamaan ol ka’aniiru.
Jaappaan labsii yeroo hatattamaa baatii lamaaf ture waan kaasteef jecha abdiin investerootaa illee deebi’uun ol ka’ee jira.


text:
Dilbata dabree lammiin Amerikaa hidda dhalata Afrikaa Polisiin rasaasaan rukutamuu mormuun guyyoota darban sadiif hiriirri gaggeefamaa jira.
Viidiyoon bilbila harkaan waraabamee marsariitii hawaasaa irratti gadhiifame akka agarsisuutti Kibxata kaleessa nama qawwee baatee daandii irra deemaa ture tokko namoonni duukaa bu'an.
Namtichii lafatti eega kufee booda namoota isa marsanii jiran irratti dhukaasa banee.
Polisiin magaalaa Kinoshaa ibsa baaseen namnii sadaffaan madaa'ee hospitaala kan seene ta'uus lubbuu isaaf kan sodaachisu miti jedheera.


text:
Rakkoo amma Itoophiyaa Mudate:
Waamicha -Maree Siyaasaa Hunda Hammate taasisuun Daandii Furmaatati
(Ibsa ABO, Ebla 28, 2021)
Rakkoo amma Itoophiyaa mudatee jiru kana furuuf dhaabbileen siyaasaa adda addaa carraqqii hedduu godhanis furuu hin dandeenye. Biyyittiin amma daran kufaatii hamaa keessa seentee jiraachuu uummanni Idil-adunyaa, qaamonni dhiheenyaan dhimma Itoophiyaa hordofan fi dhaabilleen miti-mootummaa hundi hubatanii jiru. Walitti bu’inisii fi lolli bakka adda addaatti deemaa jiru ajjeechaa jimilaa fi buqqa’insa uummataa hedduminaan geesisaa jira. Hidhattooni mootummaa sirnaa fi to’anoo ala ta’uun uummata nagaa sababa tokko malee ajjeesaa fi dubartoota gudeedaa jiran. Loltooni Ertiraa fi humni Milishaan naannoo Amharaa jeequmsa hamaa Kaabaa fi naannolee birotti geesisaa jiru. Akkasumas ajjeechaa suukkaneessa fi buqa’insa bal’aa uummata nannoo Beenishangul Gumuz fi Walloo irraan gahaa jiru. Rakkoon naannoo Tigray amma illee furmaata hin arganne. Gargaarsi dhala namummaa uummata Tigrayi qaqqabsiisuun danqaa hedduu isa mudateera. Kuni hunduu rakkoolee biyyitti mudatan keessaa isa xiqqaa dha.
Addi Bilisummaa Oromoo (ABO) itti gafatama isaa hubachuun waamicha waliigala qaamota dhimmi ilaaluu hundaaf dhiyeessa. Kanaan duras ABO yeroo adda addaatti waamicha walfakkataa fi yaadaa ijaaraa fi furmaataa biyyittiif ta’u dhiheessaa tureera. Yaadoleen ABO kunis osoo jirutti hiikamaniiru ta’e rakkoon har’a arginu kun Itoophiyaa hin mudatan ture. Akka fakkenyaatti kaasuuf ABO baatii Ebla bara 2020 keessaa yaada bal’aa rakkoo Itoophiyaa mudateef deemsa cehumsaa keessatti furmaata kan ta’u yaada isaa (recommendation) kenneera. Akkasumas ABOn dhaabbilee siyaasaa adda addaa waliin tahuun dhimma Federalawaa sabdaneessaa irratti yaada bal’aa fi hunda qabate akkasumas Seera Mootummaa Itoophiyaa keessatti deemsa cehumsaa akkamiin ta’uu akka qabu akeekeera. Yaadni tokkummaa dhaabilee siyaasaa kunis ifatti cehumsi kuni akkamiin akka ta’uu malu, mootummaa demokiraatawaa ta’e ijaaruu fi rakko keessaa fi alaa biyyittii mudate keessa darbuun mootummaa tasgabaa’aa utubuuf waliigaltee dhaabilee siyaasaa akka barbaachisu eereera. Kunis ammoo dhawata dhawataan haala seera biyyittii hordofeen deemsifamuu akka qabus yaada kana keessatti eerameera. Haata’u malee mootummaan aangoorra jiru yaada dhaabileen siyaasaa kuni dhiyeessineef bakka hin kennine.
Kuni akkanaan osoo jiruu Fulbaana 13 bara 2020, ABO irra deebi’ee yaada furmaataa rakkoo siyaasaa biyyitti mudatee jiruuf furmaata tokkummaan dhaabilee siyaasaa dhiyyeessan kan jabeessuu fi kanas mootumman irra deebi’ee akka ilaaluu gaafachuun ibsa baaseen gaafatee jira. Ibsa kana keessatti ABO rakkoo siyaasaa jiruuf akka furmaatatti dhaabileen siyaasaa waliin hojjechuun nagaa fi tasgabbii deebisuu, deemsa jijjirama daandii irraa jallate daandiitti deebisuu fi walii gala gaaffilee uummataaf deebii kennuun dirqii ta’uu akeeke. Ammas mootumman aangoo irra jiru yaada keenya hin dhaggeeffanne. Inumayyuu miseensota, deeggartoota fi uummata dararuu, sodaachisuu, hidhuu fi ajjeesuu jabeessee itti fufe. Keessattuu hidhaa fi dararaan miseensota fi deeggaartoota ABO irratti jabate. Ibsuma Fulbaana 13 bara 2020 bahe kana keessattis ABO dhaabbilee Idil-addunyaa kan akka AU, EU, UNSC fi UNHRC rakkoon Itoophiyaa mudate kuni hamaa ta’uu hubatanii jigumsa seera biyyittii fi marqama hawaasummaa irraa biyyittii oolshuuf tarkaanfii hatattamaa akka fudhatan gaafateera.
Akkasumas ibsa Mudde 12 bara 2020 ABO baase keessatti rakkolee siyaasa walxaxaa Itoophiyaa mudatan tarressuun filannoo biyyoleessaa gaggeessuu dursa rakkoolee siyaasaa jiran kana furuun dirqama ta’uu hubachiise. Bakka caasaaleen naannoo hundaa diigamee jirutti, lolaa fi walitti bu’insi bakka adda addaatti deemaa jirutti fi bakka tasgabbiin naannolee adda addaa keessatti hin jirretti filannoo biyyoolessaa gaggeessuun hin danda’amu. ABO kana hubachuun Naannoon Oromiyaa mootummaa cehumsaa biyyoleessa Oromiyaa ijarrachuun Filannoo sadarkaa Federalawaatti ta’uuf akka of qopheessu yaada dhihesse. Kunis rakko siyaasaa fi jeequmsa Oromiyaa mudachuu maluuf of qopheessuu fi mareelee siyaasaa sadarkaa Federalwaatti ta’uuf bu’uura ta’uu hubachiisa.
Itti fufuun ABO ibsa gabaabduu (memo) dhimma humnootiin biyya alaa fi Milishaan nannoo Amhaaraa keessoo Nannoo Oromiyaa fi Benishangul Gumuz seenuun jeequmsa gaggeessaa jiran kan ilaaleen Ebla 7 bara 2021 baaseen ifa godheera. Kunis rakkolee jiran daran hammeessun nageenya Itoophiyaa fi gaanfa Afrikaa walxaxaa akka taasisu hubachiisee ture. Akkuma amaleeffatan mootummaan aangoorra jiru yaada fi furmaata ABO dhiyeesse dhiisuun, inumayyuu ilaalcha siyaasaa addaa warra qaban dararuu, uummata nagaa miidhuu, dhaabilee siyaasaa mormituu sodachisuu fi seeraa ala yeroo hatattama uummata irratti labsuun bulshiinsa humna waraanaa ijaaruu itti fufe. Har’a harki caalaan Naannoo Oromiyaa, Beenshangul Gumuz fi Walloon bulshiinsa humna waraanaa jala jiru. ABO fi Kongreesiin Federaalawa Oromoo (KFO) mootummaaa aangorra jiruun filannoo biyyoleessaa keessa dhiibamanii bahuu fi hirmannaa maree dhimma egeree biyyitti ta’u keessaa dhorkamuun kamirrayu yaddessaa dha. Akkuma beekamu ABO fi KFO dhaabbilee siyaasaa Oromoo jajjaboo lameen yeroo ta’ani uummata biyyitti harka 40 ol (>40%) ta’an kan bakka bu’ani dha.
Yaada maayiiratti, ABO yeroo kamuu caala dhibdeen haalli nageenyaa fi jeequmsi siyaasaa Itoophiyaa itti fufinsaan dhoramaa jira. Kunis amma sadarkaa haala isaa fi gara itti deemuu illee raaguun rakkisaa ta’eera. Sirna dhablummaanis heddummateera. Rakkooleen kunis yeroon furmaanni waliigala dhaabbilee siyaasaa mormituu dabalatee hin soqamneef biyyittiin rakkoo daran walxaxaa fi keessa bahuun ulfaata ta’e seenti. Furmanni kunis hidhamtoota siyaasaa hiikuu fi deemsa filannoo irra deebi’anii ilaaluu fi sirreessuu dabalata. Kana ta’uu baannaan rakkoo jiru daran kan hammeessaa deemu inumayyuu sirna dhalbummaa kan babali’suun gara dhiiga wal dhangalaasutti kan deemu ta’uu asumaan hubatamuu qaba.
ABO haga ammatti tarkaanfiilee uummanni Idil-addunyaa rakkoo kana furuuf fudhatan ni diqisiifata. Haata’u malee rakkoo hedduu bal’aa fi walxaxaa ta’e kuni xiyyeefannaa guddaa fi deemsa waligala ta’e barbaada. Kanaaf ABO dhaabbilee Idil-addunyaa kan akka AU, UNSC, EU fi dhaabbilee biroo dhimmi kuni ilaaluu hundaa yaada ABOn dhiyeesse kana xiyyefannaa itti kennuun dhiibbaa madalawaa ta’e mootummaa aangoorra jiru irra kaa’uun sirna bulshiinsa humna waraanaa uummata irratti diriirfame akka dhaabbatu taasisu ABO ni gaafata. Dhibdeeleen amma biyyittii mudataa jiru kuni akka jirutti itti fufnaan badii ulfaataa keessaa bahuun hin danda’amne biyyittii akka qunnamu hubatamuu qaba.
Furmanni waaraa fi dhaabbataa ta’e rakka Itoophiyaaf kan argamu deemsa maree siyaasaa waligalaa qaamolee hunda hammateen duwwaa akka ta’e ABO ni amana. Bakka bu’oonni dhaabileen siyaasaa hundi sirna maree siyaasaa waligalaa ta’u irraa qooda fudhachuun dirqama.
Dhuma irratti ABO qaamolee kamuu waliin maree gochuun yaada gara daandii furmataa waliigalaatti geessu fi adda addummaa siyaasaa gama haasaa fi mareen hiikuuf godhamu irratti qooda fudhachuuf yoom illee qophii ta’uu irraa deebi’ee ni mirkaneessa.
Injifannoon Uummata Bal’aaf!
Adda Bilisummaa Oromoo
Ebla 28, 2021
Finfinnee (Addis Ababa)


text:
Guyyaa Goototaa ilaalchise, April 15, 2021
Jimmaa
Baga Ebla 15 GGO geesse. Dhaddacha guyyaa har’aa magaalaa Jimmaatti ooleen Hayyyoota Yuunivarsiitii Jimmaa tti guyyaa beellama dabalataan guyyaa 10 itti Kennanii jiruu. Ragaa sassaabnee waan hin xummurreef yakkaa mootummaa irratti uummata kakaasuu waan hojjetaniif ragaa namaaf teleefis xalayaa barreessinee qaan jiruuf jedhani guyyaa dabalataa 14 gaafataniin kan beellamni kenname. Yoo mirgi qabii kennameef namoota barataniif beekkumsa guddaa qaban waan ta’aniif ragaa nujalaa balleessuu danda’u jedhanii morman qorattoonni. Abukaatoon shakkamtootaas keeyyata seeraa yakkaa caqasuun ga’ee isaan yuunivarsiitii keessatti qabaniif miidhaa turtiin isaan mootummaa fi yuunivarsiitii irratti fiduu danda’us caqasuun mirgi wabii eegamee hojjetaa akka hordofanu gaafateera. Shakkamtoota keessaayyis namni tokko haala dhiibbaa hojii isaanii ibsanii to’annaa jala turuun isaanii dhiibbaa inni barattootaa fi yuunivarsiitii akkasumas mootummaa irratti qabu fi yaaddoo COVID 19 keessatti bakka tokkotti hidhamanii jiranis ibsaniiru. Haalli jiru baay’ee abdii kan nama kutachiisuu fi barsiisonni oromoo yuunivarsiitii Jimmaa keessa barsiisnu baay’ee abdii kutatanii mooralii hojii dhabanii kan jiraniidha.


text:
Aadaa Oromoo keessaa ijoollee hurursuun aadaa gaarii qabnu keessaa tokkodha.Huruursuun Sossobuu ykn Afaan Ingiliziitiin “lull”kan jedhamu waliin caalaa wal gitu danda’a. “Hush” inni jedhamu kun “usi”ykn “callisi” kan nuti jennu waliin wal gita. Ingilizootis ijoollee haala nuti sossobnuun ykn huruursinuun huruursu waan ta’eef dhimma kana irratti aadaa walfakkaatu qabna jechuu dandeenya.Aadaan keenya kun utuu hin … Continue reading Ijoollee hurursuun
Month: February 2020
Baay’een na yaachisa Akkamiin gadi ciisa Jiruun nama tokko Maaliif na yaaddessa Waggaa meeqa jiraatu Biyyaa lafaat irra Yaaddoo an hin cabsadhu Mee kaasaa na irraa Boo’een hin cabsadhu Ba’ees hin boqadhu Ba’ii badiinaan jedha Maaliif hin baqadhu? Eessatti baqadha Eenyuttan baqadha Orma na in beekne Lubbuu koo maal nyaadha Maraachuun koo hin hafne Qullaa … Continue reading IMIMMAAN YAADAA
Namni kamiyyuu akka miseensa hawaasichaatti wabii jireenyaa argachuuf mirga qaba. Karaa carraaqa biyyaa waliigaltee adunyaas, akkasumas akka qabeenyaa fi caasaa biya isaattis, ulfina guddina mataa isaaf waan barbaachisaa ta’an mirgoota dinagdee, hawaasummaa fi kan aadaa ni qaba.
Namni kamiyyuu mootummaa biyya isaa keessatti kallattiidhaan ykn karaa bakka bu'oota isaa kanneen bilisaan filatamanii hirmaachuuf mirga ni qaba.Namni kamiyyuu tajaajila mootummaa biyya isaa keessaatti namoota biroo waliin walqixa fayyadamuudhaaf mirga ni qaba. 3. Bu'uurri aangoo mootummaa fedhii ummataati; fedhiin ummataatiis kan ibsamu yeroolee murteeffamanitti filannoowwan adeemsifamaniin hoggaa ta'u; filannoowwan kunneen nama hundaaf carraa walqixaa … Continue reading Mirgoota Namoomaa Idil-Addunyaa Keewwata – 21
Jaalala baay’isi.Beekumsa ida’i.Qabeenya hiri.Inaaffaa hir’isi.Ilaalcha wal-qixxeessi.Hojii guddisi!Teessuma xiqqeessi. Jaalalli Dhugaa: Mi’aawaadhaa dhandhamadhu.Urgaawaadhaa fuunfadhu.Gammachuudhaa simadhu.Icciitiidhaa eeggadhu.Dorgommiidhaa itti hirmaadhu.Qabsoodhaa injifadhu.Abdiidhaa obsaan eeggadhu.Qabeenyaa horadhu.Bultiidhaa ijaaradhu.Gaaddisaa jala boqadhu!
DURII FI HAR'A ..DUR Duumessa jaalalaatu Lafa keenya uwwisa Ijoolleetu gad-jedhee Maanguddoota dubbisa HAR'A... Jaalalli dhidhimee Jibbi guutee lafa! Safuun biyyaa ba'ee Fakkaateera fafa! .. .. DUR... Hunduu qixa qaba; Ormi dinqa hinlixu! Fo'aan dhugaan dhufe Ololaan hincitu! .. .. HAR'A... Sobatu shubbisa; Dhugaatu gad-jedhe! Gadheen dinqa bulee, Dubbata waan fedhe! Gammach G.
Jaalala onneeBeekumsa sammuuObsa garaaDhugaa arrabaaOgummaa harkaa qabadhu! Bara Jireenya Kee Keessatti: Kan dabarsite yaadadhu.Kan keessa jirtutti jabaadhu.Kan itti deemtuuf abdiin jiraadhu.Bakka yaadde gahuuf obsa qabaadhu.Kaayyoon kee akka galma sii gahuuf rabbiin kadhadhu!
Yeroo tokko, andaaqqoo, hantuuta, bofa, ruumicha fi leenca ta’anii gamtaadhaan duula deemuuf waliin mari’atan. Kaayyoon duula kanaas deemanii loon hatuuf ture. Amma deemanii deemanii bakkee dhaquu barbaadanitti yogguu dhiyaatan, dhaabbatanii (ejjetanii) akkamitti akka loon hatan waliin haasa’uu fi hojiis addaan qoqqooddachuuf karoora baafatan. Kana keessatti kan karoora baastu andaaqqoo turte. Andaaqittiinis akkana jettee karoora ibsiti: … Continue reading Malaan duulan jette andaaqqoon (lukkuun)
2) Ababbalii ykn Hawwii Inni kun ammoo osoo warri hin beekiin warri walfuudhan waliif galanii walfuudhuu ta’a. Gurbaa fi isheen qofti walii galuudhan haala mijeeffachuun gurbaa intala beellamee fudhatee gala. Yeroo kanatti maatiin gurbaa beeku danda’u kan ishee intalaa garuu hin beekan. Adeemsa keessaa gurbaan guyyootamuraasa booda gara maatii isheetti jarsummaa ergachuun araaramuuf karaa bana. … Continue reading Sirna fuudha fi Herumaa kutaa lama
Qorichawwaniifi baala Haraaraa (Araada) Nama qabsiisan Sadarkaa adduunyaatti, namooti tokko tokkoofi hawaasni, rakkoowwan qoricha dhorkamanii isaan muudataa jira. Qoricha hin hayyamamineen fayyadamuudhaan,namooti dandeettii isaanii akka hindhugoomsine / humna keessa isaanii, guutumaan akka hin mul’isine/ kan isaan ittisuufi guddina hawaasaafis guufuu ta’an jiru.Gabaabumatti qorichawwan kunniin, fayyadamtoota, maatii,uummatafi hawaasa irratti,rakkoo hamaa kan geessisanidha.Addunyaa’rratti qorichawwan seeraan dorkaman,to’annoo ala … Continue reading Qorichaafi Baala Saammuu Haddoochan


text:
Uncategorized
Dhaabbanni poolisii Addunyaa gaafii Indiyaan Dr Zaakir Nayik akka qabamuuf dhiheessite kuffise
Dhaabbanni Poolisii Addunyaa (Interpol) ibsa barreeffamaan baaseen akka jedhetti, gaafii Indiyaan Da’iin beekkamaan biyya isii Dr Zaakir Naayik akka qabamuuf dhiheessite kan kuffise tahuu beeksise.
Interpool ibsa isaa kanaa ragaalee Dr Zaakir Naayik ilaalchisee walitti qabe hunda kan haqe ta’uu ibsuudhaan, waajjiraalee dhaabbatichaa addunyaa irra jiran hundaafis ajaja walfakkaataa kan dabarse tahuu hime.
Interpole waraqaa ragaa Dr Zakir Naayikiif kenneen akka jedhetti, kanaan duraa gaaffii mootummaan Indiyaa dhiheesseen Ragaalee Dr Zaakir Naayik ilaallatu kan walitti qabe ta’uu ibsuun, Dr Zaakir Naayik gama isaatiin himannaan mootummaan Indiyaa isarratti dhiheesse dhara tahuu ibsuun ,Interpol dhimma isaa akka keessa deebi’ee ilaaluuf iyyate. Haaluma kanaa ragaa Dr Zaakir dhiheeffate yeroo dheeraaf eega ilaalee booda, himannaan Indiyaa kan seera dhaabbatichaa hin guutin waan ta’eef Ragaa Dr Zaakir Naayik ilaalchiise sassaabame hunda kan haqe tahuu ibse.
Kana booda Dr Zaakir Naayik Interpoolin kan hin barbaadamne tahuu ibsi interpol ku ni mul’isa.
Dr Zaakir Naayik murtii Interpol kana ilaalchisee ibsa kara viidiyootiin baaseen, murtiin kun kan isa gammachiise tahuu ibsuun, garuu ammas dhaabbiileen biyya isaatii fi mootummaan Indiyaa himanna sobaa isarratti dhiheesse kaasuun gara biyya isaatti akka deebi’u gaafate. Dr Zaakir Naaik “dhugaan yeroo dhihoo keessatti ifa ni baati anis gara biyya tiyyaa ni deebi’a INSHA ALLAH” jechuun yaada isaa ibse.


text:
Prezidaantii Yukreen Petro Poroshenko filannoo bara dhufu gaggeeffamuuf jiru keessatti irra deebi’anii filatamuuf carraa qaban ballisuuf danqaa kana uuman jedhu prezidaantiin Raashiyaa Vlaadmir Puutin.
Putiin Televiziyoona irratti har’a haasawaa dhageesisaniin haallii galaana Gurraacha keessatti uumamee kun poresheenkoon tuttuqqaa kanaan filannoo injifachuu qofaaf jedhan.
Waraanni Raashiyaa akka jedhutti misaa’eela farra xayyaaraa dabaluun caasaa ittisaa suluula Krimiyaa keessatti jabeessaa jira.Dilbata darbee humnootiin Raashiyaa galaana gurraacha keessatti/ doniwwan Yukreen 3 hojjattoota isaanii waliin qabatan.
Hojjattonni doniiwwan sadan keessa turan 24 akeekkachiisa Raashiyaa biraa kenname diduun doniwwan suun seeraana ala akka galaana Raashiyaa seenan godhan jetti Raashiyaan.