text:
Fakkeenya Nama Hojii Gaarii hojjatee Ergasii Of jalaa Balleessuu
Kufrii fi shirkiin hojii gaggaarii hojjatan akka nama jalaa balleessu hanga amma fakkeenya waliin ilaalle jira. Namni hojii gaarii yommuu hojjatu, akka nama biqiltoota dhaabuu fi kunuunsuti. Biqiltoota dhaabuu fi kunuunsu waliin balaas irraa eegu qabaa miti ree? Namni hojii gaggaarii hojjatus akkanuma. Mee amma kana fakkeenyaan haa ilaallu:
“Sila tokkoon keessan dullummaan isa tuqee fi ijoollee dadhaboo kan qabu ta’ee osoo jiru ashaakiltii temiraa fi inaba irraa taate tan laggeen jala yaa’an, achi keessa fuduraalee hunda irraa isaaf jiran, ergasii bubbeen ibiddi keessa jiru tuqee gubatte akka isaaf taatu ni jaallataa?Akka xinxallitaniif akka kanatti Rabbiin aayaata isiniif addeessa.” Suuratu Al-Baqarah 2:266
Isin keessaa namni tokko dullummaan isa tuqxee fi ijoollee dadhaboo kan qabu ta’ee osoo jiru ashaakilti temira, inabaa fi gosoota firaafiree hunda of keessa qabdu fi laggeen jala yaa’an, ergasii bubbeen hamaan itti dhufe gubatte isaaf akka taatu ni jaallataa?
Ashaakilti kana keessa temira, inaba fi firaafiree gosa adda addaatu jira. Gara adda addaatin laggeen jala yaa’u.
Nama kana dullummaan itti dhufte. Kanaafu, ashaakilti kana kunuunsu fi eegu ni dadhabe. Kana waliinu ijoollee dadhaboo homaa hojjachuu hin dandeenya qaba. Ergasii yeroo inni ashaakilti tanatti garmalee hajamutti bubbeen cimtuun ibidda of keessa qabdu ashaakilti tana tuqxe. Ashaakiltin tunis hanga baalli fi firiin ishii kukkufanii fi dameen fi hiddi gogoganitti ni gubatte.
Haalli nama kanaa akkam ta’aa? Gadda cimaa keessa ta’a. Sababni isaas, haala dullummaa fi ijoollen isaa dadhaboo itti ta’anitti ashaakilti tana dhabe. Inni nafsee ofiitin hojjachuu hin danda’u, ijoollen isaas isaafis ta’e nafsee ofiitiif waa hojjachuu hin danda’an. Addunyaan garmalee isatti dhiphatti. Gadda cimaa gadda.[2]
Fakkeenyi kun fakkeenya nama Rabbiif jedhee hojii gaggaarii kan akka sadaqaa fi kanneen biroo hojjateef dhiyeefameedha. Ergasii hojii badaa hojii gaarii isa jalaa balleessu hojjate. Fakkeenyi isaa akka abbaa ashaakilti tanaa tan gosoota firaafire hunda of keessa qabduuti. Sadarkaan isaanii ol’aanaa fi faayda baay’ee waan qabaniif temiraa fi inaba addatti baasee dubbate. Ashaakiltii tana keessa laggeen jala yaa’antu jira. Humna guddaa osoo hin baasin ashaakiltin tuni obaafamti. Abbaan ashaakilti tanaa ashaakiltin tuni garmalee isa gammachiiste. Garuu inni dulloome, homaa hojjachuu hin danda’u. Kanaafu, ashaakilti tana garmalee barbaadun isaa ni dabale. Ijoollee dadhaboo isa gargaaru hin dandeenye qaba. Isa irratti hirkatoodha. Galiin isaatii fi ijoollee isaa ashaakilti tana irraayyi. Osoo inni haala kana irra jiruu bubbeen cimtuun ibidda of keessa qabdu ashaakilti tanatti dhufte gubde. Gaddaa fi dhiphinna irraa wanta namticha dulloomaa kana qunnamu hin gaafatin. Osoo gaddi kan nama ajjeesu ta’e silaa isa ni ajjeesaa ture.
Kuni akka nama hojii Rabbiif jedhe hojjatee [ergasii shirkii fi kufriin balleesseti]. Hojiin isaa akka sanyii oomishaa fi firaafire argachuuf facaasaniiti. Hojii isaa irraa ashaakilti garmalee bareedaa hanga argatutti hojjachuu itti fufa. Wantoonni hojii balleessan immoo akka bubbee ibidda of keessaa qabduuti. Namni garmalee hojii isaatti kan hajamu yommuu du’ee fi haala cimaa homaa hojjachuu hin dandenye keessatti ta’eedha. Hojiin inni bu’aa irraa abdate akka awwaaraatti bittinaa’e arga.[3]
Al-Bukhaarin akka gabaasetti, Umar ibn al-Khaxxaab (radiyallahu anhu) gaafa tokko sahaabota Nabiyyiitiin (sallallahu aleyh wassallam) akkana jedhe: “Tokkoon keessan Ashaakiltin….isaaf akka taatu ni jaallataa?” aayah tana ilaalchisee maal yaaddu?” Isaanis ni jedhan: Rabbiin hundarra beeka.” Umaris ni dallane. Ergasii ni jedhe, “Ni beekna yookin hin beeknu jedhaa.” Ibni Abbaas ni jedhe, “Yaa hogganaa Mu’mintootaa! Nafsee tiyya keessa aayah tana ilaalchise wayitu jira.” Umaris ni jedhe, “Yaa ilma obboleessa kiyyaa! Jedhi. Nafsee tee hin tuffatin.” Ibn Abbaasis ni jedhe, “Hojiif akka fakkeenyaatti dhiyeefamte.” Umaris ni jedhe, “Hojii kamiin?” Ibn Abbaasis ni jedhe, “Hojiif” Umar ni jedhe, “Kuni fakkeenya namticha dureessa Rabbiif ajajamuun hojii gaggaarii hojjatuu ergasii Rabbiin sheyxaana itti ergeeti. Namtichi kunis hanga hojii isaa hunda balleessutti ma’asiyaa (badii) hojjata.” Sahiih Al-Bukhaari 4538
Wanta armaan olitti dubbatame haala armaan gadiitiin chaartin agarsiisuun ni danda’ama.
Namni jireenya isaa guutuu hojii gaggaarii hojjatee dhumarratti wanta hojii isaa balleessu hojjachuun yoo du’e haalli isaa akka haala nama armaan oli kanaati. Akkuma namni dullooman kuni ashaakilti isaatti garmalee hajamu, Guyyaa Qiyaamaa namni kaafira ykn munaafiqa ta’ee Rabbii olta’aa qunnames hojii gaggaaritti garmalee hajama.
Akkuma namni dullooman kuni ashaakilti isaa deebisee dhaabu fi misoomsu hin dandeenye, namni kaafirri ykn munaafiqnis lamuu addunyatti deebi’ee hojii gaggaarii hojjachuu hin danda’u.[4]
Kanaafu, namni wanta hojii isaa jalaa balleessu irraa of eeggachu qaba. Kan akka kufrii (hundeewwan iimaanatti amanuu diduu ykn shakkuu, of tuulu irraa kan ka’e Rabbiif ajajamu diduu, hojii Islaama keessaa nama baasu hojjachuu), shirkii, na argaaf ykn na dhagayaaf hojii gaggaarii hojjachuu, sadaqaa yommuu kennan nama rakkisuu fi tola isatti oolan yaadachisuu.
Kitaabban wabii
[1] https://www.islamweb.net/ar/article/214951/%D8%A5%D8%B9%D8%B5%D8%A7%D8%B1-%D9%81%D9%8A%D9%87-%D9%86%D8%A7%D8%B1
[2] Tafsiir Qur’aanil Kariim-Suuratu Al-Baqarah 3/331, Ibn Useymiin
[3] Tafsiir Sa’dii-117
[4] Tafsiir Ibn Kasiir-2/265, Tafsiir Qurxubii-4/342


c: text/html

text:
Haleellaa gareen al-Shabab university kan kaaba gama bahaa Keniyaa keessa jiru irratti raawwateen yoo xiqqaate barattoonni 70 ta'an du'uu isaanii angawoonni Keeniyaa beeksisaniiru.
Minsiteerri dhimma biyya keessaa biyyattii Joseph Nkaissery akka jedhanitti barattoonni itti dabalaa 79 haleellaa har'a Yniversitii Garrissa kan Naayroobii irraa fageenya km 370 irratti argamu irratti raawwatameen madaa'aniiru.
Kanneen 500 ta'an kan baraaraman si'a ta'u barattoonni 160 ta'an immoo hin argamiin jiru. Kanneen haleellaa kana raawwatan gamasii baasuuf barattoota itti dabalaa barbaachuuf duulli geggeessamu itti fufee jira jedhan ministeerichi.
Haleellaa sanaaf kan itti gaafatama fudhate al-Shabab loltoonni Keeniyaa Somaaliyaa keessatti lola oofuu isaanii ijaa ba'uuf jedhee jira. Poolisiin akka jedhetti kanneen hidhannoo qabantu mooraa mana barnootaa sana weeraruu dhaan utuu adda hin baasiin dhukaasuu qaban. Nkaissery-n akka jedhanitti kanneen haleellaa sana raawwatan sana keessaa afur ajjeefamaniiru.
Angawoonni Keeniyaa nama haleellaa kana qindeessuuttii hidhata qabu jedhame Mohamed Mohamud-n eessa akka jiru nama beeksiseef doolaara kuma 200 kan kennan ta'uu beeksisan. Mohamud maqaa Gamadheere ykn Dulyadayn jedhamuun beekamu haleellaa al-shabab Keeniyaa irratti geggeessu hooggana jedhama.
Kenyan authorities are offering a reward more than $200,000 for a man allegedly connected to the attack identified as Mohamed Mohamud. Mohamud, also known Gamadhere or Dulyadayn, is said to be al-Shabab's chief for external operations against Kenya. Namni kun duraan mana barnootaa amantii Garrissa keessaa barsisaa ture. Pesident Uhuru Keniyaattaas haasaa TV irratti dhiyaachuun dhageessianiin maatii namoonni haleellaa sanaan duraa du'aniif gadda itti dhaga'ame ibsaniiru.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Jiituu Lammii
Dur dur, kurupheetu keessummummaa mana Waaq dhaqxe jedhama. Akkuma gaarii simatamtee nyaattee dhugdee gaafa galaaf kaatu dabaree ittaanu Waaqayyoo mana isheetti waamtee guuyyaa beellamaa qabatanii gargar bahani.
Gaaf kaanitti guyyaan beellamaa dhiyaachaa dhufnaan garaatti hammeenya yaaddee gaafa guyyaan beellamaa gahu keessummaa ishee simachuurra fiigdee jalaa baduu murteeffatte. Guyyaan gahee otoo ofirra eegduu keessummaa dhufaa jiru alaalatti agartee fiigichaan keessaa fuute. Fiigdee… fiigdee dachaa lafaa qaxxaamurtee “…jalaa baye!” jettee yoo ofirra miil’attu ammas hanguma durii itti dhiyaatee argite. “… eebade…!” jettee rifaasuun gaara baatee bowwaa buutee kanuma afuurri keessaa qixxoofte dawoo wayiitti gortee yoo ofirra miil’attu ammallee Waaqayyo hanguma duri itti dhiyoo jira. Kana booda tasuma akka jalaa hin baane abdii kutteetu – “Edaa si jalaa hin bahanii!?” jette jedhama. Gaafa gamte harka kennu malee dhugaa dheessanii jalaa hin bahani!
Oromoon seenaa isaa darbe keessattis ta’ee jireenya har’aa keessatti aadaa sanyiitiin dhala namaa balfachuu ykn miidhuu akka hin qabne ragaa mul’isan hedduu qaba. Isa rakkate gariin moggaasuun, gariin guddisuun, gariin Oromeessuun ofitti qabee jiraachisa. Faallaa kanaa warri ollaa isaa gola isaa dhuunfatanii hammeenya hanga hin qabne yoo irraan gahan baroota dheeraaf mul’ataa jira. Har’a humnoonni Habashootaa kallattii jajjabaa lamaan saba kanarratti duula haarawaa harkaa qabu. Duulli isaanii gargar haa fakkaatu malee akeekni duula kana duuba jiru garaa garummaa hin qabu. Humnoonni lamaanuu saba Oromoo to’annaa ofii jala tursanii akkuma baran itti roorrisuu fedhu. Warreen kun saba kanarratti roorrisuun akka waan uumamaan kennameefitti lakkaawu.
Sochiin sabni kun roorroo kana of irraa dhoowwuuf godhu jara kana biraatti yakka. Abaaraa oolaanii abaaraa bulu. Sodaatanii otuu baqatanii qileetti nam’u. Wal waamanii waan qaban hundaan itti duuluuf waraana fe’atu. Tumsa barbaacha balbala ollaa hundatti marmaaru. Matta’aa kennanii of waliin bobbaasuu yaalu. Kana hundaa dhama’anii ammas of hin amanan. Abjuutiin dukkan-duroo ka’anii fiigu. Carraaqanii hin milkaa’ani. Nuu gamte jedhaniis hin taa’ani. Hamattuu bobbaasanii Oromoo wal irraa kutuuf carraaqu. Waawuu egereen isaanii sanuma. Akkuma fiiganitti, akkuma waakkatanitti jiru. Oromoon haqa isaaf deemaa jira. Akeeka jabaa of fuulduraa qaba. Yeroo jette jettee warraa funaanu hin qabu. Ta’us garuu gaafa isaan balbala namaa dura taa’anii galgalaa ganama munaaga guddisan harka qabee karaa ganda isaaniitti nama geessu itti argisiisuun hammeenya hin qabaatu.
Dubbistoota koo kabajamoo, tuttuqaa harcaatuun ilmaan nafxanyaa dhiyeenya kana itti jiran seenaa hedduu of duuba deebi’ee akkan yaadadhu na taasise. Duulli isaanii kun bifa lama qaba. Gar-tokkeen duula kanaa kan ilmaan Tigree ti. Tigroonni deemanii deemanii fiixee badiirra waan gahaniif humna qabaniin waan fuula isaanii jiru balleessanii baduutti jiru. Kanaaf ammoo qalbii ummata fincilaan of irraa isaan darbachuuf sochiitti jiruu hatuuf jecha halluu sobaa dibatanii dawoo dhokannaa barbaadu. Seena waggoota dhibba duraa diinni ilmaan Oromoorraatti raawwate kaasuun imimmaan sobaa haxaawwachaa booyanii boochisuu kajeelu. “ yaa jalduu udduu madaa…!” jennaan, “ ….kan kee sanammoo akkam gootee..!?” jedhe jedhama.
Har’a harki isaanii dhiiga ilmaan Oromoo keessa cuuphamee otoo jiruu isa kaleessaatiif soba boowuun eenyuunuu garaa hin laaffisu. Jarri kun Anoolee ykn Calanqootti siidaa dhaabne yoo jedhan, ija Oromootti garuu dhiiga ho’aa harka jaraarraa hin qoorretu itti mul’ata. Kanaaf waa hunda dura “Isin eenyu taatanii ti eenyuuf siidaa dhaabdu?” jedhee gaafata. Yakkoota jajjaboo deebii barbaadan qalbii keessaa qaba. Ilmaan isaa kumootaan lakkaawaman harka jara kanaatti dhumaniiru. Daa’imman isaa akka qalama baattee manaa baatetti rasaasaan dhangalaateetti. Kanniin kuma hedduutti lakkaawaman manneen hidhaa keessatti hiraarfamaa jiru. Gariin achumatti ajjeefamaniiru. Gariin ukkaamfamanii bakki jiranuu hin beekamu.
Gariin jumlaan ajjeefamanii awwaala firaallee otoo hin arganne bineensi nyaateera. Gariin ija hidhanii halkan allayyaa qileetti darbaniiru. Gariin akka saawwaa ciibsanii qalanii fiilmii sobaa ittiin hojjataniiru. Gariin ajjeesanii akka nama bineensa hamaa ajjeessee gabaa dhaabanii ittiin sirbaniiru. Gariin yakka kana hunda baqaaf jecha gammoojjii biyya ormaa keessatti dhumaniiru. Galaanatti nam’anii bineensi nyaateera. Biyyaa bahanii ormi itti roorriseera. Kuni hunduu Oromoof ilmaan isaa ti. Akka waakkoo lafaa biqilan otoo hin taane, sabuma sossobuuf yaalan kana keessaa dhalatani. Kanaaf Oromoon yaadannoo hadhaawaa qalbiidhaa qaba. “Isin eenyu taatanii ti…..” deebii barbaada.
Ammaa yeroon yakkaamaan tokko yakkamaa dhibii jala of dhoksee yakkuma walfakkaatu hojjatu darbeera. Kaleessa Akaakileen isaanii Oromoo kan fixan hawwii Biyya Oromoo dhuunfachuuf qabanirraa ture. Ilmaan isaaniis har’a hawwiidhuma kana qabu; gochuma wal fakkaatu harkaa qabu. Kanaaf Oromoof jarri tokkuma. Deebiin isaaniif qabus sanuma. Waldhaansoon biyya ofii deeffachuu dha. Kanammoo harkaa qaba. Duulli biraa kan deemaa jiru humnoota ilmaan nafxanyootaa Oromoon qabsoon of irraa kuffiserraa ti. Humnoonni kun erga biyyi Oromoo bittaa alagaa jalatti kufee eegalee Oromoorraatti duula sanyii balleessuu hanga hin qabne geggeessaniiru. Seenaan kun dhala Oromoo biratti yoom iyyuu gaddaan yaadatama. Ammas akeekuma akkasii harkaa qabu. Kanaaf diinummaan isaanii akkaan jabaa dha. Diina jabaa jabaatanii of irraa ittisu. Kana Oromoon itti beeka
Yaaddoon jara kanaa waa’ee Oromiyaa ti. Sodaan isaaniis Oromoo dha. Kanaaf biyya keessaa fi alatti, dhoksaa fi fuulleetti wal ijaaru. Akkaataa saba kana ittiin balleessan ykn. Dadhabsiisan irratti mari’atu. Waggoota darban keessa caasaa bal’aa Oromoo balleessuuf Oromiyaa keessatti isaan diriirfatan saaxilamee ture. Caasaan kun har’as deebi’ee of haaromsuun isaa hin hafu. Eegee hordofee of keessaa buqqisuun dirqama Oromoo ti. Buqqisuu qofa otoo hin taane, akka inni lamuu hin latne sanyii hamaa bifa kamiiyyuu sacca’ee of keessaa qulleessuuf mirga qaba. Kanaaf ammoo tuttuqaanii fi arrabsoon isaan dhiyeenya kana itti jiran gahaa dha.
Oromoon saba nagaa jaalatu ta’uu jireenya isaatu mirkaneessa. Kana jechuun garuu addaggee dhugaa kana hin hubanne hunda dugdatti baatee deema jechuu miti. Akkuma barbaachisummaa isaatti ishee morma dhedheeressuu feetuuf deebii kenna malee. Hanga harcaatuun Nafxanyaa sodaadhaaf waccu Oromoon hirriba hin dhabu. Warra miira abdii kutannaatiin raasaa faganis ta’e olola jibbaa facaasan hundaaf gatii kennee dhaggeeffachaa hin oolu. Furmaata walii galaa barbaada malee. Kanaaf ammo qabsoon walii gala Oromoon biyya isaa deeffachuuf harkaa qabu deebii quubsaa ta’a. Yaaddoon nyaaphota Oromoos isa kana. Sabni kun kan ofii gatee kan ormaa baachuuf hin uumamne. Akkuma ummata addunyaa kamuu mirga harkaa qabu tikfachuu, isa dhabe falmiin gonfachuun dirqama isaa ti. Warri kun isaan rifaasisu rifachaa hafu, yookaan ammoo rifatanii gaafa gamtuuf akkuma kuruphittii harka kennanii itti dhiisu. Qabsoon haqaa hanga humnoonni kun jilbeeffatanitti itti fufa.
Dhumarratti, karaa fedheenuu haa ta’uu warri “….saba kana doorsifnee gara ofii jennetti dabsanna.” jedhanii miira tuffiin herreega dogoggoraa harkaa qaban duraa duuba isaanii dhaabatanii ilaaluu qabu. Oromoon sadarkaa sana bira darbeera. Har’a karaan akkasii sarara diimaadhaan daangeffameera. Humni daangaa kana tiksus hanga funyaaniitti jira. Daangaa kana qaxxaamuruu yaaluun hanga abiddaan taphachuu ti. Herrega dogoggoraa kanarraa bu’aan argamu eenyuufuu waan tolu natti hin fakkaatu. Warri ijji isaanii karuma kana malee ilaaluu diddu waan boodarra dhufuu malus tilmaammatanii itti seenuu qabu.
Humnoonni lamaanuu qalbiitti ka deebi’an yootaate, karaan dhugaa jira. Innis, dhugaa fudhatanii nagaan jiraachuu dha. Amma furmaanni jiru isa kana qofa. Waa hedduu yaalaniiru. Baqa dhugaa afuurri wal hankaakeera. Dhugaan ulfina. Sabni kun immoo dhugaa qaba. Kanaaf, ulfina saba guddaa kanaaf akka jilbeenfattan yerootu gahe. Xumureera!


text:
Marii guyyaa sadiif geeggeesse booda Dhaabbanni Dimokraatawaa Ummata Oromoo (DHDUO) Maaster Pilaaniin Finfinnee, galaafatamiinsa lubbuu fi hidhamiinsa dargaggoo Oromoo hedduuf sababa ta’e, dhaabbachuu labsee jira. Maaster Pilaanii dhaabbachuun, yeroofis ta’u, waan gaariidha. Ammaaf, Oromoon miliyoonatti laakkayamu woggaa takkaafis taatu buqqa’uu jalaa dandamate; karoorri Abbaay Tsahayyees gufate. Gaafiin Oromoo, kan ummanni meeqaa irratti wareegamee fi kumaatamaan hidhameef, waa’ee maaster pilaanii Finfinnee qofaa? Miti. DHDUO’n akkas yaaddi taanaan, silaa dubbiin yeroodhaan hin galtuufii, ammas dogoggorteerti.
Maaster Pilaaniin Finfinnee gaafii Oromoo guddichaa fi tokkichaa miti
Maaster Pilaaniin Finfinnee sababa hatattamaati malee gaafii Oromoo guddichaa fi tokkicha hin turre. Qaamni kamuu Oromoon 140 oli, isa bara darbee dhiisaa, lubbuu qaalii kan gabbaraniif; kumaatamaan kan hidhamanii fi kan qaama itti dhabaniif Master Pilaaniin Finfinnee hujii irra akka hin oolle godhuu qofaaf akka hin taane qajeelatti beekuu qaba. Kan Oromoo daanditt Amboo, Haramaayaa, Olonqoomii, Roobee, Ciroo, Gindoo, Ammayya, Buraayyu, Wolisoo, Naqamtee, Amuruu, Shaambuu, Salaalee, Nageellee baasee bittaa mirgaaf lubbuu akka kaffalu kan taasise dhimma salphaa miti: gaafii ukkaamamee fi rakkoo woggoottan heedduuf woliratti kuufameedha.
Rakkoo fi gaafiin Oromoo heddu; falaa fi deebiinis heddu ta’utu irra jira. Rakkoo fi gaafii kumaatama keessaa takka gurra qabanii baasanii ‘deebiin kunooti’ jechuun fala miti. Yeroo Oromoon dammaqee, sodaa fi doorsisaa waan jedhamu lafatti naqe kanatti ‘maaster pilaaniin hafee’ manatti galaa jechuun waanuma hin taanee fi hin fakkaanne. Silaa biyyattii sani keessatti waanuma hin taanee fi hin fakkaannetu ta’a yeroo heddu. Gowwoomsaa fi tuffiin guutummatti dhaabatuu qaba.
Sochii hanga ammaatti ta’een gaaga’ama guddatu ta’e. Woraanni ummata irratti bobba’e dhala Oromoo adamseeti kan ajjesaa jiru. Lubbuun barattoota keenyaa kan sinbiraa hanqatte. Sochii baatii lamaa kana keessatti ummata heddu kan qaama dhabee, kumaatama mana hidhaa maqaa fi iddoon isaa hin beekamnetti kan gatame. Barattoota yunivarsiitiitti hawwiin baratanii guddachuu fi abdii boruu horachuu xalayaa kaadironni barreessituun kan dukkanaayaa jiru. Abbaa-irrummaan daangaan maletti babala’tee sadrakaa reeffa daandii irraa kaafachuu fi kan du’eef imimmaan buuffachuu dadhabuu irra gayame. Yakki bal’aa fi akaakuu addaddaa kuni dhala Oromoo irra kan gayaa jiru ummanni yakka waan jedhamu tokko raawwatanii (lubbuu namaa baasanii ykn qabeenya mancaasanii) miti. Haqaa fi mirga isaaniitiif dubbachuu qofaaf kan Oromoo, keessattuu barattota, dararaa akkas hadhaayu kanaaf saaxile. Duuchatti maaster Pilaaniin hafuun alatti, mirgi ummataa kabajamuu, haqni Oromoo tikfamuu fi guyyaa duummessi Agaazii ummata irraa saaqamuun wolqabtee labsiin DHDUO waan jedhe qabaa? Wanti tokko hin jiru. Gaafiin ummataa fi deebiin DHDUO ammas, akkauma woggoottan darbanii, quba wolhinqaban jechuudha. Kanaaf, qabsoon diddaa gabrummaa oo’ee itti fufa jechuudha.
Hundi kan hubatuu qabu, keessumattuu DHDUO fi Abbaay Tsahayyee, kan baye lubuu sinbiraa akka hin taane. Kan akka lagaatti lola’e dhiiga dargaggoo Oromooti. Gochi garajebeenyyaa Oromoo hedduu madeesse. Haadholee ilmaan dhaban akkaan boochise; hallayya gaddaa yoomuu keessa hin baane isaan seensise. Shororkaan baatii lamaan darbaniif mootummaan Oromoo irratti gadi lakkise hawaasa addunyaa yaaddoo guddaa keessa seensise. Gaafiin Oromoon qabatee daandii irratti baye gaafii sirrii fi haqa qabeessa ta’ee osoo jiru yaaliin gaafii ummataa xiqqeessuu fi gatii dhabsiisuu bal’aan godhamaa ture. Hunda caalatti ammoo, maaliif waa’ee Sabbataafi Sulultaa, Bishooftuu fi Buraayyu hafuursitan jechuudhaan daandii irratti adamsaa dhiiga Oromoo dhangalaasuu fi mana keenya keessatti nu ukkaamsuun dhufe. Egaa dhugaa kana kan gaafii maaster pilaanii boqonnaa haarawa seensise.
Kan booda DHDUO’n deebi laatuu kan qabdu, dandeetti yoo ta’e, waa’ee maaster pilaaniif miti. Dhimmoota biraatiif. Lubbuun osoo hin bayin, kumaatamni mana hidhaatti osoo hin darbatamin maaster pilaaniin haqamuun nidanda’ama ture. Suni osoo hin taane hafeera. Amma garuu, Oromoon foon ilmaa fi obboleessa isaa diina nyaachisee, kumaata mana hidhaatti dhiisee, maaster pilaanii haqame DHDUO’n jetteef qabsoo eegale irraa dhabatuu fi haqa isaa tikfachuu irraa tasa kan limsatu hin ta’u. Imalli eegalame isa rakkoo jaarraa hedduuf Oromoo yaachisaa fi qeerroo isaa mataa lafa laalchisaa turetti xumura latuuti. Kuni akka ta’uuf deemu amma argineerra.
Hunda caalatti yeroon kuni yeroo Oromiyaan dachii woraanaa itti tatee fi huni Agaazii bulchiinsa naannoo keenya harkatti galfateedha. Huni maaster pilaaniin hafuu nutti himu isa yero Agaazii daanii irratti nama ajjeesuu fi mana namarrati jigsu dhaabsisuu mitii itti hafuursuu hin dandeenneedha. Haala kana keessatti, yeroo oromoon mootummaa fi wobii jireenyaa hinqabne kana keessati, manatti galuu miti kan nama baasu. Gaafilee ammas deebii hin arganne gaafachuu qofa falli.
Ajjeechaa dhaabuun dhimma dursi laatamuufii qabuudha
Gaaga’ama Oromoo irra gaye booda fallai jiru tokko qofa. Innis, gaafii ummataaf deebii quubsaa laatuu qofa. Hanga sa’aa kanaatti dhugaan argutti jirru, mootummaan oromoo ajjeesuu fi madessuu irraa uf hinqusanne, ukkaamsamuu fi mana hidhaatti darbatamuunis hin dhaabbanne. Dhiigni oromoo magaalotaa fi baadiyaalee oromiyaa keessatti haalaan dhagala’a. Imimmaan haawwottifi abbootii Oromoo osoo wolirraa hin citin yaa’a. Dhugumatti waa’een nageenyaa, tasgabbii fi misoomaa naannoo Oromiyaa isa yaachisa taanaan mootummaan yeroo gabaabaa keessatti ajjeechaa dhaabuu qaba.
Du’a jalaa bayuun waan tokko. Mana fi naanoo ufii keessatti tasgabbiin jiraachuunis dhimma akka laayyotti laallamuu miti. Haala qabatamaa amma jiru kanaan Oromoon yaaddoo yoo na ajjeesu fi mana hidhaatti nageessuu keessa jira. Marmartoo rakkoo kana keessaa bayuun kan danda’amu jalqabatti yoo humni woraanaa Oromiyaa dhuunfatee fi motummaa naannoo hujii irraa ari’ate naannoo keenya gadi lakkisee baye qofa.
Kan galaafatame lubbuu Oromooti malee isa sinbiraa miti
Kan galaafatame lubbuu sinbiraa miti. Dhiiga sarees miti kan dhagalaee akkasitti yaa’e. Kan Dhiiga Oromooti malee. Lubbuu qalii namonni lubuu Oromoo galaafatanii fi akka galaafatamuuf ajaja kennan seeraaf akka dhiyaatan godhamuunis dirqama ta’a. Kana gochuu kan danda’u ammoo qaama wolaba ta’e qofa. Qaamni mootumma Itoophiyaatiin wolitti hidhata qabu kamuu kan gochuu hin danda’u. Umanni gaafii haqaqabeessa gaafataniif hidhaman hiikamuu fi barattoonni barnoota irraa ari’aman barnootatti deebifamutu irra jiraata. Mirgi yaada ufii ibsachuu fi haqa ufii tikfachuu bakka hin jirretti borus samamuun, ajjeefamuu fi ukkaamfamuun waan hin oolle. Kanaaf dhimmi dhabamiinsa ol’aantummaa seeraa, dimokraasii, kabajaan mirga namaa fi bulchiinsa gaarii biyya hin jirre keessatti jiraachuun hedduu rakkisaadha. kana booda gaafiin oromoo kan fuulleffatuu qabu dhimoota ijoo ta’an kana iratti. Mootummaanis deebii kan laatuu qabu dhimootuma kanaaf ta’uu qaba. Kuni guutamuu qofa kan nagaa fi tasgabbii; akkasumas misoma waareetti kan biyattii geessu.
Rakkoo Oromoon ganna 25, kan uggu ifatti dubbataa fi kan sodaatu quunquffataa, keessa jiraate DHDUO’n qajeelatti beeka. Ifatti amanaii fudhachuu sodaachuu fi humna deebii ittiin laatan qabaachuu dhabuudha rakkini ture. Hedduun isaanii dhugaa jalaa dhokatu, ajaja ummata irraa osoo hin taane qaama biraa irraa fudhatu. Gaafii ummataaf deebii laatuuf ni harkifatu; Saahuu ‘gooftota’ osoo hayyama gaafatan yeroo murteessaa galaafatan. Isaan rafanis, ammatti kan argutti jirru, Oromoo hedduu dammaquu isaati. Isaan lafarra shunquuqanis Oromoon gaafii mirgaa, haqaa, wolqixxummaa, abbaa-biyyummaa fi dimokraasii qabatee funduratti tankaarfachaati kan jiru. DHDUO akkauma dhimma maaster pilaanii gaafii ummataa jallisuu fi lafarra harkisuu dhiiseee gaafilee biroos deebisuuf ufqophessuu qaba- yoo xiqqate gooftotatti geessutu irraa eeggama. DHDUO’n haala ganna 25’f turaniin itti fufan taanaan gatamuu fi dagatamuun isaanii ifa. Amma ummata woliin dhaabbachuu fi tankaarfachuu qofatu isaan baasa. Dhugaa oromoo fi oromiyaan keessa jirtu hubatuu? Yeroo qofatu kana ifa godha.


text:
Xiyyaarri waraana Paakistaan naannawa manneen jireenyaa irratti kufe lubbuu namoota 17 ol galaafate
Xiyyaarri Waraana Paakistaan naannawa magaalaa Rawalpiindii keessatti ganama har’aa leenjii irra ture manneen jireenyaa irratti kufuun, yoo xiqqaate lubbuun nama 17 kan dabre tahuu qondaaltonni biyyattii beeksisan. Namoota du’an jidduu irra hedduun warra mana jireenyaa keessa ture tahuu odeeyfannoon ni mul’isa.
Dabalataanis namoonni 15 ol kan madaayan yoo tahu, manneen jireenyaa naannoo xiyyaarichi irratti kufe turan ibiddaan gubachuu beekamee jira. Waraanni Paakistaan ibsa baaseen, Paayileetota lama dabalatee loltonni 5 fi siviilonni 12 balaa kanaan du’anii jiru jedhe.
Qondaaltonni lubbuu baraaraa turan akka jedhanitti ammoo, miidhaa cimaa namoota irra gaheen wal qabatee lakkoofsi namoota du’anii dabaluu mala.


text:
Abbaan alangaas himannaa koo naaf ibsu kan jedhe ragaa galmee fi namaa dhiyeessee jira. Himatamtoonnis ragaa ofi irraa ittisaa dhageessisaniiru.
Manni murtichaa murtii har’a kenneen Abarraa Bonee abbaan alangaa ragaa ga’aa waan irratti hin dhiyeessineef walabha akka gad dhiisamu murteesse.
Himatamtoota 1 hanga sadiitti tarreeffamaniin ala himamtoota hafan 18 irratti murtaa’uun kan irra jiraatu akka abbaan alangaa dhiyeesse seera yakka ilaalcha biyyattii keeyata 241tti utuu hin ta’in keeyata 256 fi 257n ta’uu murtaa’eera.
Akkuma kanaan adabi hidhamtoota 18 hidhaa salphaa ta’a jedhamee eegama. Obbo Dachaasaa Wiirtuu, himatmtoota keessaa dhimmi obbo Geetuu Saaqqataa fi obbo Alabuu Teshoomee manni murtii akka keeyata 241tti balleessa itti muree jira. Murtiin sunis adaba cimaa dhaqqabsiisuun isaa beekamaa dha.
Manni murtichaa murtii adabaa dhageessisuuf Adoolessa 30 bara 2005tti beellama ka biroo kennee jira. Galmee himannaa kanaan himatamanii yakkamtoota kanneen jedhaman keessaa barattoota University Finfinnee, Adaamaa, Jimmaa fi Haromayaa hedduutu keessatti argama.


text:
Barattoonni 'ugguramuun' dhugaadhamoo diraamaa dha?
Barattoonni Yuuniversitii Dambi Doolloo qaama hin beekamneen butamaniiru oduun jedhu erga dhagahamee odeeffannoon gama hundaan jiru kan waldhiituudha.
Barattuu kanneen ugguraman keessaa tokko ofiin jechuun odeeffannoo kennite dabalatee odeeffannoon mootummaanis kennaa ture kan waldhiituudha.
Inumaa Ministira Muummee biyyattii dabalatee aanga'oonni mootummaa hedduun dubbiin kun diraamaadha malee waan qabatamaa lafa jiru miti jedhu.
Ugguramuun barattootaa dhugaadhamoo diraamaadha? Haga yoonaatti maaltu jedhame?
ALI Sadaasa 24 bara 2012 barattoonni Yuuniversitii Dambi Doolloo rakkoo nageenyaa mooraa keessa ture baqatanii osoo karaa Gambeelaa deemaa jiranii Aanaa Anfilloo fi Gambeela gidduu iddoo 'Suddii' jedhamtutti butamanii ukkaamfamuu bilbilaan maatiisaaniitti himan.
Butamanii guyyaa sadi booda miliqxee ba'uu kan dubbattee turte Barattuu Asmaraa Shuumee namoonni butaman 17 ta'uu miidiyaatti himte.
Tibbuma barattoonni ugguraman jedhaman keessa tajaajilli bilbilaa fi interneetii Godina Qellem Wallaggaarraa cite.
Haalli kun ammoo maatiin daranuu akka dhiphatan godhe.
Sana booda barattoota Yunvarsiitii Dambi Doolloo "ugguraman" jedhaman keessaa 21n isaanii gadhiifamuu Waajira Ministira Muummeetti Itti-gaafatamaan Pirees Sakiriiraatii Obbo Nugusuu Xilaahun EBCf ibsan.
''Barattoota ugguramanii turan keessaa dubartoota 13fi dhiironni 8 walumaa galatti barattoonni 21 karaa nagaa ta'een gadhiifamaniiru." jechuun dubbatanii turan.
Baratoonni 'uguraman' jedhaman kun lakkoofsi isaanii duraan 17 jedhamus akka ibsa aanga'aa mootummaa kanaatti ammoo barattoonni 21 bahanii kanneen biroo ja'a ammallee hafanii jiru.
Lakkoofsi eerame waan wal dhiituuf ibsi aanga'aa kanaa hawaasa keessatti akkasumas miidiyaa hawaasummaarratti falmii guddaa uumee ture.
Erga oduun 'ugguramuu' barattootaa dhagahamee as maatiin barattootaa ijoolleen keenya achi buuteesaanii dhabne jechuun gaaffii isaanii itti fufan.
Tibbuma Obbo Nigusuun ibsa kennan sanammoo qondaaltonni naannoo Oromiyaa waan jedhamu kana akka quba hin qabnee fi dhugaa akka hin taane dubbachaa turan.
Qondaalli Biiroo Bulchiinsaa fi Nageenyaa Oromiyaa Koloneel Abbabaa Garasuu waan mudate quba hin qabu yoo jedhan Hoogganaan Biiroo Dhimmoota Kominikeeshinii Oromiyaa Obbo Dheeressaa Tarrafaa ammoo barattonni ugguraman hin jiran jedhan.
Gama biraatiin pirezidaantii Naannoo Amaaraa dabalatee qondaaltonni naannoo Amaaraa barattoonni Dambi Doollootti ugguramuun dhugaa ta'uu dubbataniiru.
Haala kanaan waa'ee ugguramuu barattootaa ilaalchisee odeessi gama Amaaraa, Oromiyaa fi mootummaa Federaalaa irraa ba'u kan dhiitu ta'ee uummata biyyattii shakkisiise.
Rogeeyyiin miidiyaa hawaasummaa oduu gamaa gamanaa fuudhanii kuun tapha siyaasaati ittiin jechaa kuun ammoo mirga warra ugguramaniif qabsaa'aa yoona ga'aniiru.
Mootummaanis erga guyyaa tokko miidiyaa biyyaalessaa EBC irratti odeeffannoo waa'ee ijoollee ugguraman jedhamanii kennee calliseera jechuun komatamaa ture.
Komii mootummaarratti ka'ummoo daran kan hammeessee ture odeeffannoo kennamerratti lakkoofsi himame wal dhiituusaati.
Amajjii 29, bara 2020 Waajjirri Ministira Muummee, Komishiniin poolisii Federaalaa fi Ministirri barnootaa waliin ta'uun ibsa kennaniin namoota 17 achi buuteensaanii dhabame jedhamee gaafatamaa ture keessaa 12 barattoota Yuuniversitii Dambi Doolloo ta'uu mootummaan mirkaneeffateera jedhanii turan.
Qondaaltonni mootummaa wayita ibsa kana kennan waa'ee ugguramuu namootaarratti odeeffannoon ba'aa turee fi kan miidiyaaleen tamsaasaa turan dogoggora akka qabu kaasan.
Barattuun guyyaa sadi erga ugguramtee booda miliquu dubbatte odeeffannoo wal dhiitu baaste kan jedhan qondaaltonni kunneen, ''Dambi Doollootti Damee Odeeffannoo Komaandi postiin namoonni 6 ugguramanii jiraachuu himtee turte, erga gara Finfinnee dhuftee garuu namoota 17tu ugguramanii jiru jettee dubbatte. Kun taatee mudate akka shakkinu nu godheera'' jedhan.
Ministirri Muummee Itoophiyaa tibba darbe paarlaamaatti dhiyaachuun gaaffii miseensoti kaasaniif wayita deebii kennan, oduun waa'ee ugguramuu barattootaa diraamaa siyaasaati jedhan.
Qaamni uggureera jedhee itti gaafatamummaa fudhates hin jiru jedhan.
Pirezidaantiin Itti Aanaa Naannoo Oromiyaa kan ta'an Obbo Shimallis Abdiisaa wayita gabaasa dhiyeessan humnoonni hidhatanii maqaa bilisummaan Oromoon socho'an barattoota irraan miidhaa suukanneessaa ga'aa turan jedhan.
Qondaalli Biiroo Nageenyaa Naannoo Oromiyaa Koloneel Abbaa Garasuu gamsaaniin Turtii LTV waliin taasisaniin humni nageenyaa biyyattii bakka itti namoonni ugguramaniiru jedhaman sakatta'ee qaama nama uggure homaa waan dhabeef oduun butamuu barattootaa diraamaadha jedhan.
''Qaamni tokko yoo nama uggure waan barbaadu qaba. Waan barbaadu hanga argatutti nama ugguruu danda'a. Kanaachi qaamni nama butee manasaa keessa kaa'ee taa'u hin jiru'' jedhan.
Hanga qaamni itti gaafatamummaa fudhate hin jirretti namoonni dhabamaniiru waan jedhameef qofa ugguraman jechuu hin dandeenyu kan jedhan Koloneel Abbabaa Garasuu mootummaan hanga dhugaan adda ba'utti sakatta'iinsa itti fufa jedhan.
Diraamichi garuu eessaa fi eenyuun akka hojjetamaa jiru ifaa miti jedhan.


text:
Waraanni Isra’eel Lammiilee Falisxiin lama ajjeessuun 40 ol madeesse
Dubbi himaan Ministeera Fayyaa Falisxiin, Loltoonni Isra’eel, haleellaa baha Gaazaa keessatti juma’aa har’aa rawwataniin lammiilee Falisxiin lama ajjeessuu fi nama 40 ol madeessuu ibse.
Dubbi himaan ministeera Fayyaa Ashraf Al Qidraa, namoota ajjeefaman lamaan jidduu dargaggeessi umrii 30 Kariim Abuu Faxiir jedhamu naannawa Kaampii Albureejjii jedhamutti kan ajjeefame tahuu fi lammileen Falisxiin 40 ol immoo haleellaa gazii ija nama gubuutiin miidhaman jedhe.
Mormii lafa ofii deebifatuu jedhuun March 30 irraa kaase jalqabameen, hanga ammaatti Loltoota Isra’eeliin Falisxiinonni 162 ol ajjeefamuu fi kanneen kumaatamaan lakkaa’aman immoo madaa’uu gabaasni ministeera Fayyaa Falasxiin irraa bahe ni mul’isa.


text:
Waxabajjii 8/2014(TOI) – Ministeerri dhimma dubartootaafi Hawaasummaa Naannoo Affaariifi Amahaaraatti lammilee sababa waraanaan miidhaan qaamaa irra gaheef deeggarsa Wiilcheriifi Kiraanchii taasise.
Ministirri dhimma dubartootaafi hawaasummaa doktar Ergoogee Tasfaayee kanaan dura lammilee sababa waraanaan miidhamaniif deeggarsa adda addaa taasisaa turu himanii, har’as Wiilichariifi Kiraanchii gatiin isaanii birrii miiliyoona 1.5 baasu deeggarsa taasisuu himaniiru.
Kanaanis naannolee hundattuu Kiraanchii 430 fi Wiilicharii 25 kennuu himaniiru.
Doktar Ergoogeen sosochiin deeggarsa walitti qabuu geggeeffamaa kan jiru ta’uu himuun, lammilee biyya keessaafi alaa kanneen sababa waraanaan qe’ee isaanirraa buqqa’aniifi miidhaan qaamarra gaheef deeggarsa taasisuu cimsanii akka itti fufan gaafataniiru.


text:
Adduunyaa kana irratti biyyooti garaa garaa aadaafi dudhaa garaa garaa qabu.Yeroo haasa’an akkuma mammaaksa aadaa Oromoo dubbii isaanii keessatti jechi ibsan jira.Mammaaksa keenyaa wajjin walfakkaata.Mee jechoota biyyoota garaa garaa keessatti dubbatamu kan obbo Goolee Dabbus nuu ergan kanaa ilaalaa.
—Kadhataan filataa ta’uu hin danda’u.
—Hiriyaan dhugaa hiriyaa gaafa rakkooti
—Namni mana daawwitii keessa taa’u dhagaa namatti darbachuu hin qabu.
—Hanga yaaltee argitutti beekuukee hin beektu.
—Yeroo kofaltu adduunyaatu siduukaa kolfa. Yeroo boossu garuu qofaakee boossa.
—Utaaluukee dura hubadhu.
—Namni hin balleessine nama hojii hin hojjennedha.
—Seera uumamaa irraa kan hafe biyya lafaa irraa kan hin jijjiiramne hin jiru.
—Kan dagalee tokko nama hin gargaarre manakee jabeessii ijaarradhu namaan jedha.
—Beekaa jechuun nama wallaalummaasaa beekudha.
—Baayi’ee dubbachuurra baayi’ee dhaggeeffachuun bu’aa qaba.
—Guyyaa tokko odeessuurra sa’atii tokko hojjechuutu faayidaa qaba.
—Of jaallattuun of hin beektu.
—Furtuun warqeerraa hojjetame waan hundaa bana. (Jecha Amaaraa)
—Sareen mana ishee biratti dutti (Jecha Oromoo)
—Nama tokko eenyummaa isaa beekuu yoo barbaadde galfata itti kennii ilaali (jecha Yuugozlaaviyaa)
—Yoo hiriyaakee natti agarsiifte eenyummaakeen sitti hima (jecha Xaaliyaanii)
—Sareen halaalaan iyyitu nama hin ciniintu (Jecha Jarmanootaa)
—Adurreen Adurreedha kan jedhamtu hantuuta qabachuu irratti dandeettii qabduunidha. (Jecha Chaayinotaa)
—Ol kaattus gadi kaattus duuti allaattii lafuma (Jecha Oromoo)
—Mirgaan yaabbattus bitaan yaabbattus walga’iin kooraadhuma. (Jecha Oromoo)


text:
Maqaa nuti hiika saa hin beekne hin moggaafatinaa jedhu! Jedhanii hin dhiisnee Maqaa Muhammad jedhuu fii Kadiija jedhu hiika isaa Namni beeku hin jiru jedhan!!! Kuni raajii dhuma⁉
Namni kun erga dhimma Maqaa kaase maaliif Maqaa Muhammadii fii Kadiijaatiin’eegale? ykn jalqabe? Dhuguma wanta hordoftootni Islaamaa
Maqaa Muhammad jedhuu fi Kadiija jedhu wanta isaan moggaafataniif wallaaleetii laata?⁉ Kuni wanta dhugarraa fagaateedha❌
Maqaan Muhammad jedhu Addunyaa kana gubbaatti Maqaa eenyuu ‘akka ta’e Namni hin beekne baay’ee xiqqaadha?
Nama hin beekneef Maqaan Muhammad jedhamu kun Maqaa Maqaa Rabbiitti ykn Waaqaatti anee waamamuudha.! Maqaa Muhammad jedhamu kana kan akka inni Maqaa Rabbiitti aanee dubbatamu taasise ykn murtii Ummata isatti Amanetti kenne Rabbi ykn waaqa qofaadha.
Akkamitti Rabbi ykn waaqayyo Maqaa isaatti aansee MUHAMMADIIN waame yoo jette? akkas jechuudhaan ufitti aansee waame 👉Laa’ilaaha’illallaahu Muhammad Rasuulullaahi ykn Rabbii tokko qofa malee gabbaramaan Dhugaa hin jiru ! Muhammadis ergamaa RABBIITI ykn waaqaati jechuudhaan waaqni ufitti aansee Maqaa isaa dubbateera! Waaqni Addunyaa kana gubbaatti Ergamtoota baay’ee’ergeera. Haata’u malee kan Rabbi Isaan keessa Maqaa Rabbiitiin akka wal qabatu taasise Muhammad qofaadha. Maaliif jechuun keessan hin hafu Namni hin beekne? Wanti Rabbi Maqaa Muhammadii fi kan isaa walqabsiiseef 1 ffaan Rabbi MUHAMMADIIN Ummata Addunyaa kana gubbaa jiru hundatti wanta’ergeefiidha! Nama qofa osoo hin ta’in Jiinnii ykn seexana ykn sheyxaanattis ergameera! JINNII jechuun wanta Ijji Nama’arguu hin dandeenye kan Addunyaa kana gubbaa jiraatan jechuudha! Muslimtootni JINNIIN maal’akka ta’e’akka gaaritti beeku jedheen amana👍✅
Muhammad malee’ergamtootni hundi dhuunfaadhaan gara Saba saanii qofatti’ergaman.
2 ffaan Ergamaa waaqaa isa xumuraati! MUHAMMADIIN booda Qiyaamaa ykn Dacherraa kaafamuun’ala Ergaan Rabbirra ‘eegan hin jiru wan ta’eefi !
Kadiijas Haadha Muslimtoota’addunyaa gubbaa jiranii hundaati! Kadiija Haadha Mana Ergamaa Aalaamaati!
Wanti’ani dubbii kana addaan baaseef Oromootni qulqulluun akka hubatuufi!
Hordoftoota Amantii ISLAAMAATIIN Maqaa kana jijjiiradhaa jechuunirra Kan isaanitti dhiyaatu Lubbbuu’isaanii Maatii’isaanii guutumatti dhabuu’isaaniif wayya!
Walumaagalatti Oromootni bifa walqeequu kanarraa yoo’walqusachuu ykn ufqusachuu baatan ufumaa wal nyaachuul ala Bilisummaan isaan eegan wanta jirtu natti hin fakkatu!


text:
Afriikaan uummata biyya ofii keessatti qe’ee ofii irraa godaani miliyoona 13 ta’u qabdi. Kunis guutummaa addunyaa irraa uummata biyya isaa keessatti qe’ee ofii irraa godaane keessaa harka sadii yoo ta’u baqataa ardittii dacha lamaan caala.
Baqataan daangaa qaxxaamuree ennaa godaanu, kan biyya isaa keessatti qe’ee isaa irraa godaane immoo biyyuma ofii keessa ture.
Hoogganaan komiishina gamtaa Afriikaa kan dhimmootii gargaarsa namoomaa, baqattootaa fi uummata qe’ee ofii irraa godaanee Olabisi Dare akka jedhanitti haalli uumati Afriikaa keessaa biyya ofii keessatti qe’ee irraa godaanee hedduu cimaa, yaaddessaa fi hammaataa adeeme.
Dhimmootiin biyya ofii keessatti qe’ee ofii irraa godaanuu heddummaachaa guyyuma guyyaan hammaataa adeeme.
Dhimmootii ijoo ta’an keessaa hangi tokko yeroon isaa dheerataa dhufe. Kan nuti dubbataa jirru qe’ee irraa buqqa’uu biyyoota kan akka Sudan, Somaaliyaa, Republikii demokraatawaa Koongoo-faa ti. Yeroo hanga tokkoof walitti bu’iinsi sababaa qabbanaa’eef lakkoobsi kun gad xiqqaatee ture.
Haalawwan harawaan uumamuu isaatiin immoo deebi’ee ol ka’e. kun immoo haala kan akka Boko Haram, naannoo Saaheelii fi ka Maalii keessaa ti jedhan.


text:
Gudeeddaa fi ajjeechaa haadha Oromoo, ulfa garaa qabdu irratti, Magaalaa Danbii Dolloo keessatti, RIXn raawwatame.
Ajjeechaa suukanneessaa dargaggoo Oromoo, Amaanaa Daadhii irratti, Kaaba Tuulamaa, Ona Kuyyuu keessatti raawwatame.
Ajjeechaa suukanneessaa dargaggoo Oromoo, Yeroosan Abbosee irratti, Konyaa Qeellem Wallaggaa, Ona Sayyoo keessatti, Kibxata har'aa (Caamsaa 26, 2020) raawwatame.
Hidhaa, dararaa fi ajjeechaa, Giddu-gala Oromiyaa, Kaaba Tuulamaa keessatti Uummata Oromoo irratti raawwatamaa jiru.


text:
Obboo Beqqelee Garbaa,itti aanaan itti gaafamtaa paartii Kongireesii Oromoo dhiyoo hidhaa bahe,Washington,DC kora OSA(Oromo studies association) Kora Qorannoo Oromo, irratti keesummaa ulfinnaa tahee dhufe.
Wannii Obbo Beqqeleen kora sun irratti dubbate ummatii Oromoo gama mirga namaatiin,gama dinageetiin,gama jireennatiiii fi gama hawasummaaitin maan keessa akka jiru ibse.
“Jiruu ummani keess jiru hagam akka ulfaatu mullisuu yaale, Oromoo irratti hagam akka xiyyeeffatan, barnoota gahaa argachaa akka hin jirreefi rakkoo hedduutti jira.Haa tahuuyyu malee gara fuulduraatti tarkaanfachuu malle.Kana gochuuf mala hedduutit jira mala nu(paartiin keenna) qamnu tokkichii karaa nagaatiin qabsaahuu.”
Amerikaa dhufuun ammoo, "akka ummatii qabsoo karaa nagaa kanaan nu gargaaru gaafachuuf dhufne.”
Gama kaaniin akka jecha obboo Beqqeleetti paartiin isaanii filannoo itti guutinsaa,ta ganna lamaan duubatti jalqabdullee irratti dorgomufu qophii jirti.
Waan obboo Beqqeleen jabeessee dhaamate keessaa tokko,”tana caalaatti ammoo wal ulfeessuuf tokkumma jabeessuu qamna.”
Gaafa obboo Beqqeleen Amerikaa dhufe diida xuyuraatii fi keessumatutu galma wal gahii OSA faatti nama hedduutti bahee simate.
“Gaafa dhufe simanna akkanaa hin eegne,nama hedduu tahanii na simatani bakka jiraadhulle naa tototlchani eegi gaafa dhufee kunuunsa guddaa anaaf tolchan.”
Obboo Beqqeeleen haajaa Amerikaa dhufeef fixannaan,hujii ufii ta durii, barsiisaa Ingilifffaa yuniverstii Fifnfinneetti deebi’uuf eeyyama waan argadhfee Fulbaan keessa
hujii jalqabaa jedha.
Hujii barsiisummaa qofaa mitii baranoota PhD jalqabellee fixuu fi hujii siyaasaa paartii isaaniillee walumaan oofuuf qophii jira.


text:
Kallattii Hojiilee
Xiyyeeffannoo
W/Paartii Badhaadhina oromiyaa
Caamsaa 2012
Kallattii Hojiilee Xiyyeeffannoo
Hojii ijaarsaa fi siyaasa paartii keenya cimsuudhaan rakkoo gama
dhibee korannaa (Covid-19) nu qunnamuu danda’u xiqqeessuuf
karoorri fi kallattiileen heddu gadi bu’aa turanii jiru.
Akkaataa karooraatiin hojii hojjechuuf jalqabbiileen yoo jiraatanis
sadarkaa hundatti bifa walfakkaatuun raawwatamu dhabuu fi
galma kaa’ame karaa milkeessuun adeemu irratti hanqina bal’aan
akka jiru qorannaadhaan adda bayee jira.
Keessumaayyu barreeffamoonni yeroo yerootti qophaa’anii marii
hooggansaa fi miseensaaf gadi buufaman galmi isaanii guddaan
human caasaa keenyaa cimsuu,sochii diinaa dhadhabsiisuu fi
maandhe diinaa diiguu dabrees ummata bal’aa paartii keenya cinaa
hiriirsuudhaaf akka gargaaran yeroo fi humni baay’een itti
dhangalaafame kan qophaa’an yoo ta’anis haalli hojiitti itti
hiikamaa jiranii fi jijjiiramni isaan fidan Sadarka eeggame gadi dha.
Leenjii fi Mariiwwan gaggeeffamuuf karoorfamani tibba kana gadi
buufamanis hooggansi keenya jijiiramoota riifoormii booda dhufanii
fi hojiilee gurguddoo yeroo amma
▪ Ittisa Covid-19
▪ Gurma’insa keenya cimsuu
▪ Hojii Misoomaa fi Nageenyaa irratti hubannoo akka horatuu fi
ijjannoo cimaa akka qabaatu kan yaadame ta’us galma kana
bifa milkeessuu danda’aniin raawwatamu irratti hanqinoota
bal’aa qabu.
▪ Kanaafuu hojiileen asii gaditti tarreeffaman hojjachuun
hanqinaalee turan hiikuu fi galma kaawwameef milkeessuun
bu’aa safaramu (lakkaa’amu) fiduu akka danda’amu kallattiin
taa’ee jira
2
- Leenjii Kitaaba Rifoormii
Barreeffamni kun akka paartii fi mootummaatti riifoormiiwwan
gaggeessaa turree, bu’aawwan galmaa’an qormaatilee yeroo
ammaa keessatti argamnu fi qabsoo nu eeggatu hubachisuun
ijjannoo hooggansa keenya cimsuuf kan qophaayee dha.
Akkaataa karooraa irratti akeekameen leenjii irratti kennuuf
sochiin Godinaalee fi Magaalonni taasisan jiraatus qophii gahaa
gochuu irraa jalqabe hanga raawwiitti garaagarummaan raawwii
mul’atee jira.
Kana malees kallattii taa’een ala deemu, guyyaa tokkotti maricha
xumuruu, bilchina barbaadamuun raawwachuu irra dafi dafiin
keessaa ba’uun akka jiru ilaalamee jira.
Kanaafuu
I. Galmi marichaaf kaa’ame milkaa’u fi dhiisuu isaa keessa
deebiin qorachuun eddo hanqini jirutti irra deebiin
gaggeessuun akka barbaachisu kallattiin taa’ee jira.
II. Maricha hanga hooggansa ganditti harcaatii malee akka gadi
bu’u gochu
III. Xumurri marii sadarkaa hundaa kaka’umsaa fi ijjannoo cimaa
hooggansa keenya biratti uumuu mirkaneeffachu qabna.
- Leenjii Miseensaa Bal’aa
Sadarkaa hooggansaatti leenjiiwwan kennaa turre sababoota
garaa garaatiin hanga ammaatti miseensa bal’aa bira hingeenye.
Kun ammo hojiileen gama hundaan jalqabne humna paartii
keenya guutuu sochoosuun milkaa’ina ol’aanaa galmeessuu
irratti hanqina uumee jira. Rakkoo Kana hiikuuf miseensi
bal’aan paartii keenya akkaataa ijaarama isaatiin leenjiitti
galuun barbaachisaa dha.
3
Kanaafuu :-
▪ Qophiilee milkaa’ina leenjii kanaaf barbaachisan dursa
lakkaa’uun xumuruu
▪ Human nama adda baasuu,
▪ Eddoo mariif mijaa’aa ta’e dursa qopheessuu,
▪ Maateeriyaalii mariif gargaaran hunda qopheessu/ Filaash,
Labtop, TV,tajaajila ibsa …./
▪ Rakkoon dhibee Fayyaa Covid-19 akka hinqunnamne
meeshaalee of eeggannoo dursa qopheessuu
▪ Nama meeqa,Buufata meeqatti akka leenjifnu adda baasuu
▪ Leenjicha irratti humni hirmaatu akka hinharcaane
gurmaa’insa isaatiin akka wal-kakaasee dhufu ergama
kennuu.
▪ Hordofiidhaaf akka gargaaru sagantaa ifa ta’e baasuun ittiin
hoogganu,
▪ Hooggansi Godina sadarka tokko gadi bu’e Aanaa akka
deeggaru,gaggeessaan kan Aanaa Ganda akka qabatu
gochuu,
▪ Leenjichi kan qophaaye kennamu garee misoomaa fi gandaa
gadiitti ta’uu mirkaneessu
▪ Humni leenjii irratti hirmaatu ijaarsa isaatiin akka
ta’uu,Miseensi hojjataa Mootummaa,jiraataa magaalaa fi
Q/bulaa akka wal-hinmakne dursa sirritti adda baasuu
▪ Leenjii keessatti waa’ee dhibee koronaa (Covid-19) akka mata
duree ijootti yeroon fudhatame akka irratti mari’atamu
ogeeyyii fayyaa waliin haala mijeessuun itti deemuun
barbaachisaa ta’a.
4
▪ Leenjii kana uwwisa miidiyaa kamiinuu akka
hindeeggaramnee fi hirmaattonnis naamusa leenjichi
barbaadu kabajuun akka hirmaatan taasisuu.
- Hojii Xiinxala sochii Paartiilee Mormitootaa
Hojiin siyaasa fi ijaarsa keenya sadarkaa barbaadamuun
gaggeessuun qalbii ummataa hawachuun keenya kan dhugoomu
humnoota faallaa siyaasaa keenya dhageettii akka dhaban taasisuu
yoo danda’ee dha. Kana raawwachuuf karoorri gama keenyaan
qabnu akka eeggametti ta’e xiinxala haala humnoota mormitoota
yeroo yerootti qabaachuun murteessaadha.
Adeemsa hanga ammaa jiruun beekumsi hooggansi keenya haala
paartiilee siyaasa irratti qabu baay’ee laafaa ta’uu irra dabre akka
hojiittis ilaalamaa akka hinjirre gabaasa dhufaa jiru irraa
hubachuun ni danda’ama.Faallaa kanaan sochiin humnoonni kun
diigumsa biyyaatiif gochaa jiran yeroo gara yerootti dabalaa dhufee
jira.
Waan ta’eefis ammarra jalqabe dhimmoota armaan gadii irratti
xiyyeeffachuun xiinxala bilchina qabu gaggeessuun dadhabsiisaa
deemuu fi sadarkaan gabaasuun akka kallattii ijootti hojiitti
qabatamuu qaba.
▪ Paartiileen morkattootaa Godina/Magaala keessatti karaa
ifaa fi dhoksaa socho’an eenyu fa akka ta’an adda baasuu,
▪ Godinaa/Magaalaa gaditti Aanaa fi Gandootaa keessatti
socho’an adda baasuu
▪ Haala mijaa’aa maaliif naannoo san akka filatan xiinxaluu.
▪ Kanneen Waajjira banatan/hin bananne
5
▪ Gaggeessitoota Paartiilee kanaa eenyu akka ta’an raga
guutuu qabaachu
▪ Miseensota meeqa akka qaban(maqaadhaan)
▪ Qaama hawaasa kam irratti xiyyeeffatanii akka hojjataa
jiran sirritti adda baasu
▪ Ajandaawwan isaan qabatanii socho’aa jiran Qaama
hawaasa kamiif ajandaa kam gargaarama jiru
▪ Tarsiimoo fi Tooftaawwan itti gargaaramaa jiran
▪ Namoota bifa maallaqaa fi qabeenyaatiin isaan deeggaran
enyu faa akka ta’an akaakuu deeggarsa maaliin isaan
tumsaa akka jiran
▪ Humna kana dadhabsiisuuf sochii gama keenyaan
taasifamaa jiru
▪ Sochii diinummaa (jeequmsa) isaan gaggeessa jiran sirritti
adda baasuu
▪ Mandhee diinummaa inni ijaaree sochoosaa jiru adda
baasuu,ummataan saaxiluu fi diiguu
▪ Haala irra jiran adda baasuun akka barbaachisummaa
isaatti tarkaanfii fudhachuu
- Ijaarama/Gurmaa’insa/Paartii fi Mootummaa
Hojii paartii,Nageenyaa fi mootummaa karaa bu’a qabeessa
ta’een raawwachuuf ijaarama cimaa qabaachuun murteessaa
akka ta’e itti amaname gara ijaarsaatti galuun keenya ni
yaadatama, Gama kanaan yaaliin taasifame yoo jiraates
hanqinaalee heddu qaba.
Kunis:-
▪ Ijaarsi seelii, hundee, Gandaa, Garee misoomaa fi Ollaa
xumurame jedhame yoo gabaafames qabatama ta’uun isaa
shakkisiisaa fi ragaan jirus tokko kan biraa waliin kan
waldhayuu dha .
6
▪ Bakka heddutti humni ijaarame Walbeekuu dhabuunn,
hoggansa isaatin kan wal hin beekne fi waraqaa qofa irratti
kan hojjatame ta’uu
▪ Ijaarsi kun galma isaaf taa’en akkaata hoj-maataatiin ergamni
kennameefii hojii qabatamaatti kan hingalinii fi maqaarra
dabree bu’aa lakkaa’amu buusuu kan hineegalle ta’un
ilaalameera.
Kanaafuu rakkoolee olitti kaa’aman kana hatattamaan
hiikuun gara bu’a qabeeessummatti geeddaruun dhimma
boruuf hin bulfamnee dha.
- Ijjarsi paartii fi mootummaa raawwatame dhugaa ta’u irra
deebiin mirkaneessu
- Hoj-maata ta’een seeliin fi hundeen marii eegalee adda
baasuu
- Ergama ifa ta’e waliif kenne gara sochii qabatamaatti galuu
isaa mirkaneessuu
- Ganda,Gareen misoomaa fi ollaan hoj-maataan walargee
mari’achu ,ergama ifaa waliif kennuun sochii eegaluu isaa
- Hojiilee gurguddoo keessatti hirmaatu jalqabuu isaa
▪ Nageenya naannoo isaa kabachiisu,diina saaxiluu
irratti
▪ Mandhe adda baasuu irratti
▪ Dhibee koronaa (Covid-19) irraa walbaraaruuf sochii
taasisaa jiru
▪ Hojii Misooma qonnaa baadiyaa fi magaalaa keessatti
qooda bayee jiraachu sirritti mirkaneessuun
barbaachisa ta’a.
Walumaagalatti dhimmi ijaarsa ( Gurmaa’insa) cimaa qabaachuu
fi hojii paartii, Nageenya fi misooma isaan gaggeessu hundaa ol
murteessaa fi dhimma jiraachuu fi jiraachu dhabu akka ta’e sirritti
qabachuun jecharra dabre qabatamaan ummanni keenya gubbaa
hanga gadiitti ijaaaranne jijjiirama lakkaayamu gama hundaan fidu
7
akka danda’u hooggansa cimaa kennuun kallatti murteessa ta’ee
fudhatamu qaba.
- Hojii Nageenya
Jijjiiramni akka biyyaa fi naannoo keenyatti fiduu eegalle hundee
akka godhatu nageenyi amansiisaa jiraachuun murteessaadha.
Gama kanaan tumsi hawaasni bal’aan mootummaa faana gochaa
jiru akka jirutti ta’ee jijjiiramicha danquun biyytti dirree jeequmsa
gochuuf keessaa fi alaa aggaammiin humnoota faallaa
nageenyaatiin ajandaawwan badii garagaraa bocuun socho’uun
mul’ataa jira.
Humni karaa nagayaa fi seera mootummaa eeggateen gara
aangootti dhufuuf ga’umsa hinqabnee fi kanneen aangoo qabatanii
biyya kana saamaa fi dararaa turan adda tokko uumanii imala
biyyatti danquuf socho’uu irratti argamu.
Keessumaayyu TPLF, ABO Shanee, KFO fi ABIN ajandaa
● Filannoon dabruu hinqabu
● Fulbaana booda mootummaan hinjiru
● Qaalayiinsa jireenya hammaatee jira,
● Mootummaan ummata ajjeesaa jira,
● Gaaffiin Oromoo hindeebine,
● Dhimmi hidha laga Abbayya nu hinilaalatu,
● Dargaggeessi hojii dhabee jira, fi kkf jeequmsaaf isaan
gargaaru bocanii adda uumuu dhaan jeequmsa
kaasuuf qophaaya jiru.
Qaamoleen kun giddu galeessi isaanii mootummaan biyya bulchuu
hindandeenye kanaaf mootummaan ce’umsa ijaaramu qaba
ijjannoo jedhu qabatani socho’aa kan jiranii fi karaa
qaxxaamuraatiin aangootti dhufuu Kaayyooffatanii yaalii ijibbaataa
gochaa kan jiranii dha. Kaayyoo isaanii kana galmaan ga’achuufis
tooftaaleee human jeequmsaa ijaaruun alaa galchuu fi biyya keessa
8
kan jirus bakka hinbeekkamnetti ergama badii fudhatee akka
bobba’u gochuu akkasumas maallaqa ramaduun meeshaa
waraanaa fi loojastiikiin deeggaraa akka jiran xiinxalli jiru ni
mul’isa.
Kanaafuu caasaa fi ijaaramni keenya sadarkaa hundarra jiru haala
kana beekee yoomiyyuu caalaa dammaquun dhimmoota asii gadii
xiyyeeffannaan hojjachuu qaba.
▪ Leenjii kitaaba Riifoormii fi miseensa bal’aaf gadi bu’e irratti
sochii humnoonni badii kun taasisaa jiran dabalataan
qabsiisuuni ijjannoon cimaan akka qabatamu taasisuu,
▪ Hawaasni bal’aan karaa ijaarama isaatiin ajandaa humnoota
badii kanarratti sirritti mari’ate kana fashaleessuuf, ergama
akka fudhatuu fi ijjannoo akka qabatu
▪ Ijaarsi paartii keenya hojii qabatamaatti akka galu, Mandhee
diinaa akka adda baasu saaxilu
▪ Caasaan nageenya (poolisii human addaa fi Milishaan) yeroo
kamiyyu caalaa qindaa’e ummata ijaarsaan hirmaachisa
human badii irraatti tarkaanfii hadhaayaa fudhachaa akka
deemu.
▪ Humna fuula haaraa (ፀጉረ ለውጥ) enyu, essarra akka dhufe
hordofu adda baasuu,too’achuu
▪ Magaalota keessatti humna jiraataa ta’ee fi kireeffatu adda
baasuu, raga qabachuu eenyummaa isaani baru
▪ Hoteelotni nama kireeffate bulu guyyaatti raga qindeessani
poolisii magaalicha akka beeksisan hojimaata diriirsuu, warra
kana hingoone irratti tarkaanfii fudhachu
▪ Namoota dhiyootti biyya alaati galanii fi fuul-duras galan
akkaata labsii Covid-19 ittisuuf ba’een eddo tursiisaa
(Corantine) akka galan gochuu,qunnamtii isaanii hordofuu,
▪ Humnoota jesumsaaf dhoksaanis ta’e ifaan nama kakaasan
too’achu,tarkaanfi fudhachu,
9
▪ Abboti qabeenyaa fi namoota bifa garaa gaaraatiin diina
gargaaran gocha isaanii irraa akka of qusatan akeekkachiisu,
yoo deebi’uu hindandeenye seeratti dhiyeessu,
▪ Iddoo hundatti sirna eegumsa nageenya cimsuu, sakatta’iinsa
dhaabbii fi tasaa eegumsa dhaabbiilee mootummaa fi
dhuunfaa gurguddoo cimsuu, Bu’uraalee misoomaa
Teeleee,Ibsaa, Daandii gurguddaa,riqicha murteessoo,
buufataalee poolisii fi M/Sirreessaa eegusi isaanii akka cimu
gochuu,
▪ Sochii diina abdii kutachiisu (deterance) caasaan nageenyatiin
karaa qindaa’een gaggeessuu,akka barbaachisummaa isaatti
tarkaanfii fudhachuun
▪ Humnoota yeroo garaagaraa dhiifamaan mana sirreessaa irraa
gadi lakkifaman fi kanneen haaroomsa fudhatanii ummatatti
akka makaman taasifaman maaliirra akka jiran adda baasuu
kanneen rakkootti galan seeraaf dhiyeessuu,
▪ Caasaa fi miseensa keenya yeroo adda addaatti hojiirra
qulqullaa’e ijaaruun nageenyaaf akka tumsu gochuun
nageenya mirkaneessuu qabna.
- Qophii kaadhimamaa
✔ Qophii kaadhimamtootaa haala ulaagaa taa’een
qulqullinaan xumuruu fi koree qindeessituun
mirkaneessuun erguu.
✔ Human namaa qophaa’u eeggataa waliin akka
qophaayu gochuu
✔ Hirmaannaa dubartootaa %50 gadi akka hintaanetti
qopheessuu.
❖ Walumaagalatti kallattiilee olitti tarreeffaman
xiyyeeffannaa olaanaadhaan hojiitti hiikuun imala
badhaadhinaa eegalle gufuu malee itti fuufsisuuf
jabaanne hojjachuu qabna.
10
DAANDIIN KEENA IDA’AMUU DHA,
GALMI KEENYA BADHAADHINA!


text:
Afoolli Oromoo hambaa abaabileefi akaakileerraa jecha afaaniitiin dhalootarraa dhalootatti darbaa dhufe; ammas darbaa kan jiru; fuula duras darbaa kan jiraatuudha. Kana jechuun Ummanni Oromoo durii kaasee yaada, ilaalcha, ergaa, falaasama, fedhiifi abdiisaa, gaddaafi gammachuu qabu afoolaan dabarsaa ture jechuudha. Kanaafuu, Afoolli Oromoo hambaa ganamaafi calaqqee aadaa Oromooti. Gabaabumatti, afoolli Oromoo dilbii bara dheeraati; cirracha bishaaniitis. Waraabamee, lakkaawamee, akkasumas … Continue reading Mararoo Gaa’eelaa ykn Warroommii
Month: February 2017
Magaalaa guddaa Oromiyaafi Itoophiyaa kan taate Finfinnee keessattidha.Ji’a Waxabajjii bara 2002.Guyyaansaa Dilbatadha.Guyyaan kun guyyaa boqonnaakoo waan ta’eef hiriyaakoo dhukkubsatee mana waldhaansa fayyaa,Xuqur Ambassaa ciisee waldhaanamaa jiru gaafadhee, sana boodammoo nama meeshaa daldalaa biyya alaatii naa fichisiisuutti horii kennuuf sagantaan qabadhe.Manni waldhaansa fayyaa Xuqur Ambassaa kun keessummoota dhukkubsattoota dubbisuu barbaadaniif sagantaa baase irratti, Guyyoota Dilbataafi Sanbataa … Continue reading Yaa biyyo Nanyaadhu
Tuulamni Ijoollee sadii qaba.Isaanis Daaccii, Bachoo fi Jillee dha. Yeroo mara namooti hedduun gaafa maqaa Sooddoo jedhu dhagayan akka qomoo Guraageetti kan ilaalan hedduu dha. Sooddoon ijoollee sadii godhatee lafasaa maqaasaatiin moggaafatee irra jiraachaa ture. Sadan ijoollee sooddoo; Odituu, Ummee(Tum’e) fi Liiban jedhamu. Isaan kunniinidha kan har’a sadan sooddoo jedhamanii beekaman. Lafti Sooddoo naannoo Shawa … Continue reading Sadan Sooddoo
Akkuma maqaarraa hubatamutti waa sadiin damee afoolaa ta’ee wantoota sadiin, jechoota filatamoo ta’aniin gorsa, barumsaafi ergaa ciccimoo kan dabarsudha. Nama karaa gaariirra jiru ni jajjabeessa; kan daandii irraa maqe ni qeeqa. Walumaagalatti jiruufi jireenya Oromoo keessatti dhugaa jiru mara ifa godhee namatti agarsiisa. Waa sadii afoola Oromoo armaan gadiis kanuma dhugoomsa. Waa sadii ifa, waa … Continue reading Waa Sadii Afoola Oromoo
Bar-tokkoo Adureewwn obbolaa wal jaalataan lamtu turan. Inni tokko gurracha.Inni biroon immoo adii ture. Guyyaa tokko osoo waliin deemanii; adureen adiin fuuldura isaaniitti waan marame tokko arge. Yeroo kana adureen gurrachi utuu waa hin dubbatin ariitiin figuudhan daabboo sana lafaa kaasee yeroo ilaalu waanti marame sun daabboo mi’aawwaa bifa keekkiin tolchame ta’uusaa hubatee ; “Wawu! … Continue reading Walii galan Alaa galan
Dubbistoota keenyaa akkuma Jiildii keenya 8ffaa irrati waa'ee baayoo gaazii maal akka ta'e ibsuu yaaluun keenya beekamaa dha. Haaluma kanaan kanatti aansuun imnmoo akkaataa qophaa'iinsaa fi mala itti fayyadama baayoo gaasii jarreen sadan armaan gadii kana haa ilaallu: Isaanis aadde Caaltuu, aadde Tolashee fi aadde Alamiituu walii wajjin faayidaa isaa mariyachaa jiraachuu isaaniiti. Bifuma wal … Continue reading Baayoo Gaazii
Tuulamni Ijoollee sadii qaba.Isaanis Daaccii, Bachoo fi Jillee dha. Yeroo mara namooti hedduun gaafa maqaa Sooddoo jedhu dhagayan akka qomoo Guraageetti kan ilaalan hedduu dha. Sooddoon ijoollee sadii godhatee lafasaa maqaasaatiin moggaafatee irra jiraachaa ture. Sadan ijoollee sooddoo; Odituu, Ummee(Tum’e) fi Liiban jedhamu. Isaan kunniinidha kan har’a sadan sooddoo jedhamanii beekaman. Lafti Sooddoo naannoo Shawa … Continue reading Sadan Sooddoo
Ibsa walii galaa: Rakkoon dhibee sukkaaraa addunyaa irratti haala dinqisiisaa ta’een ol ka’aa jira. Dhibbeen sukkaaraa biyyoota adduunyaa kana dura hin babal’dhanne keessattifi Ityoopiyaa dabalatee haala yaadeessaan mul’aachuu irraatti argaama. Akkaataa maddi qoorannoo a.l.A.bara 2010 mul’isutti addunyaalleessa irratti dhukkubsatoota miiliyoona 230 kan argaaman yoo ta’u; lakkoofsa kana harka sadii keessaa lama biyyoota guddataa jiraan keessatti argaama. … Continue reading Dhibbee Sukkaaraa
Daa’imaan dandeetti dubbisuu fi barreessuu isaanii dagaagfachuu (gabbifachuu) kan qaban, osoo mana baruumsa idilee (kutaa 1ffaa) hin galle dura osoo ta’ee filatamaa dha. daa’imman dandeetti dubbisuu fi barreessuu isaanii dagaagfachuu irratti, carraaqiin isaan maxxansaa fi kitaabota garagaraa dubbisuudhaan muuxannoon argatan, milkaa’ina fuul- duree isaaniitiif baay’ee murteessaa dha. Sababni isaas, daa’imman kunniin yeroo wantoota dubbisuu fi … Continue reading Save the Children
Mootummaan naannoo Oromiyaa waggoottan darban keessatti aadaa,afaan,seenaafi aartii uummata Oromoo dagaagsuufi guddisuuf,hojiiwwan gurguddaa baayi’ee hojjetee jira.Kanneen keessaa Afaan Oromoo afaan hojii mootummaa naannoofi barnootaa akka ta’u godheera.Afaan Oromoo afaan Saayinsii,tekinooloojii,hogbarruufi artii ta’uun akka dagaagu,baldhinaan irratti hojjetameera. Kana malees dagaagina aadaa Oromoo mirkaneessuu keessatti ga’ee mataa’saatii kan qabu giddu-galli aadaa Oromoo, magaalaa guddaa Oromiyaa kan taate … Continue reading Giddu-gala Aadaa Oromoo


text:
Akkaataa qo’annoofi qorannoo ogeessota xin-sammuutti, haala (amala) namootaa bakka lammatti qoodu.Inni tokkofaa, Abdii Qabeessota [“Optimist”] jedhaama. Kana jechuunis, waan hundumaa ija gaariin [positives] kan ilaalaniifi fudhatanidha. Fakkeenyaf ani kitaaba sirraa ergifadhee, sababa rakkoo yaadaa, hubannoo dhabuufi xin-sammuu qabu irraa kan ka’een kitaaba kana yerootti siif hindeebisne. Ati garuu deebii gaarii anaaf qabdu akkam akka ture atumti murtii kenni.
Kanaaf namoota garee kana keessatti ramadaman, namoota biraaf jeecha, kan mata isaanii dhisuudhan, namoota biroo gaamachiisuuf kaneen tattaaffii godhanidha.Kallattiin dadhabbii nama biraa irratti hinmurteessan. Dadhabina isaa sireessuuf malee hin qeeqatan.Hinabbaaranis. Garuu ni gaadduuf, garaa laafuuf. Fakkeenyaaf burcuuqqoo shayyii ati of –eegannoodhan qabate, yoo lafa bu’ee waan caabeef, sitti hin dheekamaan. Sababiin isaas “rakkoo muldhate kana booddee maddi rakkinichaa waan biraa ta’uu waan danda’uuf. Yookaan harkaa mucucaatee, yokaan’mmoo isaa gubnaan ta’a”Jedhanii yaadu.
Fakkeenya biroos fudhannee haa ilaaluu:- Mana reestoorantii (mana nyaataa) tokko keessa seentee, nyaata ajejattee,erga nyaatte booda, errega kaffaluuf, boorsaa uffatakee keessa harka keessee, yeroo sakattaatu, qarshii dhabda. Batalumatti naatee daafqitee jeeqamta. Haata’u malee, abbaan mana nyaata saanaa,haalakee sirriitti hubatee siif gaduudhan, kaffaaltiin kun akka siif hafuu godha.Abbaan qabeenyaa mana reestoraantii kanaa, nama haala abdii qabeessadha.(“Optimist”)dha.Rakkookee ija gaariin ilaale.
Waan gaarii hojechuun diina kee’llee akka injiifattu sii gargaara jedhanii yaadu. Namoota yaada qajeelloo akkasii qabaan keessaa yeroo ammaa kana preezidaantummaa Amaarikaaf dorgoomaa kan jiran Doonaald Trump, Hojii daldala’saanii’rratti yeroo baa’yee kasaaraa irratti kufanii turan.Garuu kasaaraa kufan keessaa ba’uuf jabinaan hojjetanii yeroo ammaa dureessa cimaa/ biliyeenera ta’uu kan danda’an abdii qabeessa waan ta’aniifidha.
Akkaataa beektoota xin-sammuutiin namooti haala lammaffaa qaban“Jalloota”/namoota waan badaa yaadan/ [ “Pessimist”] jedhamu.Namooti akkasii, waan hunduumaa duukaneessanii kan ilaalaniidha. Sammuu isaanii keessatti namootaaf waan gaariifi qajeelaa ta’e kan hin yaannedha. Namoota waan siirrii ta’eelee,sirrii miti jedhanii, jallisanii faallaa yaadanidha.Waan isaan fayyadu kennuuf yoo waamtan ni didu.Mammaaksa Oromoo keessatti “Ijoollee nyaataaf waaman ergaa seetee diddi”Jedhu. (“ijoolee nyaata akka nyaattuuf waaman iddoo tokkotti erganii hojii nahojjeechiisuuf na waamu jettee diddi “) jechuudha.
Egaa yaa dubbistootaa! isin garee kaam akka taataan of-sakatta’aa.Namooti “Yaada Qajeelaa”(Optimist) ta’an maqaan isaanii bifa gaarummaan ka’a.Namoota’rraas jaalalaafi kabajaa qabu.Namooti “Yaada jalloo” (Pessimist) ta’an’mmoo maqaan isaanii bifa badummaan ka’a. Hawaasa jiraatan keessatti jaalala hin qabani.Sammuun namaa inni qajeelaa, wantoota haraaraa nama qabsiisaniinis baduu danda’a.Isaan kunniin keessaa qorichaafi baalli sammuu nama hadoochan haala namootaa’rratti dhiibbaa guddaa uumuu danda’u.Mee kanatti aansinee dhimma kana haa ilaallu.
Qorichaafi Baala Saammuu Haddoochan
Qorichawwaniifi baala Haraaraa (Araada) Nama qabsiisan
Sadarkaa adduunyaatti, namooti tokko tokkoofi hawaasni, rakkoowwan qoricha dhorkamanii isaan muudataa jira. Qoricha hin hayyamamineen fayyadamuudhaan,namooti dandeettii isaanii akka hindhugoomsine / humna keessa isaanii, guutumaan akka hin mul’isine/ kan isaan ittisuufi guddina hawaasaafis guufuu ta’an jiru.Gabaabumatti qorichawwan kunniin, fayyadamtoota, maatii,uummatafi hawaasa irratti,rakkoo hamaa kan geessisanidha.Addunyaa’rratti qorichawwan seeraan dorkaman,to’annoo ala ta’anii,kan omishaman,bifa daldala seeraa alaan kan daddabarfamanidha.
Fak. Kookeeyin,Heeroyiin,Hashish,Jiimaa,Baarbitureetiis,Seedatibees,Tiimboofi dhugaatii alkoolliidha .Jiimaan ykn Caatiin akkaataa dhaabbata fayyaa adduunyatti [ WHO] Qorichooti jaboo (“Hard Drugs”) jalatti kan ramadamu yoo ta’u, sababa keemikaala “ Kaatooniin” jeedhamu waan of-keessaa qabuuf sadarkaa 6faa irratti argaama.
Warri qoricha fudhatan, baayinaan qoricha fudhachuu isaanii’rraa kan ka’een, sammuu isaanii’rratti miidhaa uuma.Egaa kun dhukkuba qoricha sammuu hadoochu waliin uumaamu ta’uu’saa argsiisaa [ is a form of substance-related disorder} Kaneen Sammuu haddoochan, fakkeenyaaf, qorichooti,tiimboo, alkoolliifi keemikaala sammuu namaa hadoochan sababoota adda addaaf fudhachuu, Wantoti sammuu haddoochan, keessa qaama uumamaa /fiisiyooloojii fi miira fayyadamtoota ykn warra biroo irratti dhiibbaa kan fidudha.Wantoota sammuu haddoochaniifi yekka hojjetan, qoricha sammuu nama hadoochu kan fudhatan / drug dependence abuse jiddu wal quunnamtii cimaatu jira.Fayyadama qorichaan kan ka’een umurii jireenyaa kan gabaabsuufi bara omisha namoota hedduus kan baleessudha.
Akka Gabaasa Dhaabbata fayyaa adduunyaa A.LA bara 2013 tti, tilmaamaan namooti qoricha sammuu haddoochaniin fayyadamaan kan 187, 000 ta’an umuriin osoo hinga’iin du’u. (premature death). Addunyaa irratti A.L.A. bara 2012 tti, tilmaamaamaan namooti umurii 15-64 gidduu jiran kan milliyoona 162 _324 ta’an,dhibeentaa 3.5fi dhibeentaa 7.0 qorichawwan dhorkamoo rakkoo sammuu fidan[ “Illicit Drugs”] keessumaiiyyu “Kaanaabis, opoid, Kookeeyin,“amphetamine–type stimulants group” jedhamaniin,bal’inaan kan fayyadamaan ta’uu’sanii qorannoon ni ibsa. Sadarkaa addunyatti, namooti umuriin isaanii waggaa 15 ol, Alkoolliifi wantoota sammuu haddoochan kan fudhatan, billiyoona 2,yoo ta’an, Kan timboo xuuxan’mmoo billiyoona 1.3, Qorichoota birootiin kan fayyadamaan’mmoo milliyoona 185 ol akka ta’an gabaafameera. [Madda: WHO, 2002].
Akka ragaan biiroo qorichaafi yekkaa mootummoota gaamtoomanii adduunyaa A.L.A bara 2013 ibsetti, adduunyaa’rratti tilmaamaamaan namooti miliyoona 246,ta’an qoricha dhorkamaniin fayyaadamaniiru.Biyya U.S.Ameerikaa keessatti namooti qorichawwan, dhugaatii alkooliifi timboodhaan fayyadaman kan lakkoofsi isaanii baayi’ee ta’e, du’aaf kan saaxilaman yoo ta’uu; wagga waggaan namoota 500,000 olitti lakkaa’amaniif sababa du’aa ta’eera.Biyya Ameerikaa keessatti, nama afuur keessaa tokko alkoolii, timboo ykn qoricha sammuu nama hadoochaniin fayyadama.
Fayyadamni qorichooti seeraa alaa, sababa guddina/ babal’ina/ magaalootaa, industriifi baayy’ina uumataan dabalaa deema.Keessumaa biyyoota guddachaa jiran keessatti, gara fuula duraa baroota dhiyoo dhufan keessatti,dhibeentaa 25 niin ni dabaala jedhamee tilmaamama. Biyyoota kunniin keessatti feedhiin fayyadama qoricha seeraa alaa, kana caalaa dabalaa akka deemu, mootumoota gamtoomanii adduunyaatti,dhaabbati farra qoricha sammuu nama hadoochanii gabaaseera.
Qorichootaafi baala sammuu namaa hadoochan ilaalchisee oddeeffannoon amanamaa, baldhaafi waliigala ta’e Afrika keessa hinjiruu. Haatu’u malee, ragaan muraasi jiru akka ibsutti, Afrikaa dhihaafi giddu-galeessa keessatti, “ canaabis” jeedhamuun hanga dhibeentaa 12.4 kan ta’an itti fayyadamu. Rakkoowwan qorichooti sammuu nama hadoochan fayyaa irraatti geessisan keessaa, dhibeewwan kan akka HIV/AIDS, dhukkuba tiruu “hepatitisi B fi C”jedhamaniif nama saaxila. Yeroo baayi’ee deddeebisanii qoricha hedduu fudhachuun, gara du’aatti nama geessa.Namooti qorichawwan kana bifa lilmeen fudhatan, namoota hin fudhanne caalaa daachaa 15 oliin, du’aaf ni saaxilamuu. Qorichooti seeraan dhorkamaan kan “controlled drugs” jedhaman kunniin, aadaa/ /duudhaa/, haala jireenyaafi diinagidee biyyaa irrattis miidhaa ni fiduu. Akkasumas qorichoota miidhaa fidan kunniinin fayyadamuun, dandeettii waa adda basuu, hubannoo/murtee, xiyyeeffannaa/ fedhiifi qaama ofii too’achuu irratti rakkoo guddaa fidu.
Itiyoophiyaa keessatti qorichooti sammuu nama hadoochan fudhachuun akkuma biyyoota guddachaa jiranii rakkoon isaan fidan dabalaa dhufeera. Walitti dhiheenyi addunyaa (globalization)fi dinagideen gabaa bilisaa, rakkoowwan kunniin akka itti caaluufi akka babal’atuuf karaa baneera.Biyyoottan kan akka Itiyoophiyaa, waanjoo koloneeffattootaa jalatti yoo kan hin bitamne ta’anillee, balaa kana irraa baraaramuu hindanda’an.Rakkoowwan qorichi/baala/ sammuu namaa hadoochu kun gara fuula duraatti gufuu guddaa uummata addunyaa mudatuudha.Biyya keenya keessatti yeroo baayi’ee kan fayyadaman alkoollii,Hashiishiifi jiimaa yoo ta’an, kan itti fufu immoo kaanabiisiifi kkf. dha [ fakk. Beenziinii].
Jimaan / caatiin/ keemikaala sammuu garmalee dadammaqsu/ kakaasuu/ of keessaa qaba. Itiyoopiyaa keessatti bal’inaan itti fayyadamni isaa sadarkaa lammaffaa irratti argaama. Jimaan biyyoota akka Itiyoopiyaa, Keenyaa, Yemen, Afrikaa kibbaafi Maadagaskaar keessatti kan biqiiluu yoo ta’uu, barmaatiilee Jimaa qama’uun kun osoo biyyoota kunniin keessa qoofatti hin dangeffamin, karaa kooluu galtootaan /godaantotaan/ gara biyya US.Amaarikaafi Awuuropaaatti’llee babaldhateera.
Miidhaa baalli /qorichowwan/ sammuu hadoochanii- Akkaataa qorannoon agarsiisutti rakkoo bal’aa faayyaa hawaasaafi diinaagdee irratti inni fidu guddaadha.Innis qaama namaa keessaa, sammuu, jeequmsa sammuu’rratti miidhaa guddaa fida.Sababii kanan yaallii of-ajjeesuu gochuu, dhukkuba qaamaa, haala hojii qaamaa dadhabsiisuufi jeequmsa irribaa namatti fida. Timboo xuuxuufi dhugaatii alkoolii dhuguudhaan rakkinni dhufu’mmoo; nyaata hamma barbaadamuu gad-nyaachuu/ hirdhina nyaataa/, deddeebi’anii dhukkuba sammuun dararamuu, balaa HIV fi dhibee qaama saalaaf saaxilamuu, dhibee tiruu,amala hamaa ykn yekka adda addaaf kakka’uufi rawwachuu, kkf.Ijoolleefi dargaggooti/shamarran/ baala/qoricha/ sammuu haddoochu kunniiniin, akka hin fayydamne/akka hinsaaxilamneef/ hawaasi, manneetiin barnootaa,warri ijoolleefi dhaabbiileen mootummaafi miti mootummaa dhimma kanaa wajjin hojjetan, itti gaafatama guddaa qabu.Kun dirqama hundumaati.
Wantoota haraaraa kanaaf balaa ta’aniifi fala isaa.
Walumaa galatti, akkaataa gabaasa barruulee qorannoo Qorichaafi Alkoollii Afrikaa, A.L.A 2007’tti; “Itiyoopiyaa keessatti rakkoon baala/qoricha/ sammuu haddoochu, haalan baay’ee yaaddessaa ta’aa dhufuusaa agarsiisa. Rakkoon kun baadiyyaafi Magaala, dhiiraafi dhalaa, ga’eessotaafi dargaaggoota, biyyoota misoomaniifi hinmisoomne, osoo hin jedhin miidhaa cimaa geessisuu irratti argama.Rakkoon baala/ qoricha/ sammuu haddoochanii,biyya Itiyoophiyaas dabalatee akka sadarkaa addunyaatti bifa weeraraan tatamsa’uu irratti waan argaamuuf,caalisun fala hin ta’u. Kanaafuu, balaan kun dhaloota abdii borii irratti kan agaameefi ajjeessaa kan jiruu waan taheef,rakkoo kan dhabamsiisuuf qaamni mootummaa, mit-mootummaa, hawaasni, mootummaan biroo, biyyooti addunyaa maartinuu hariiroo cimsuudhan kan irratti duulan, yeroon isaa ammadha.Beektonnis/hayyotis/ qo’annoofi qorannoo gad-fageenyaan adeemsisuudhan furmaata fiduuf akkasumas rakkoo kana dhabamsiisuufi ittisuun itti danda’aan, yeroo yeroodhan hubannoofi beekumsa uummataa foyyeesuu qabu.
Hailu Dhuguma (MA.PH )
0924111572


text:
XIYYEEFFANNAA: Afaan dubbattu Oroomiffa, tajaajila gargaarsa afaanii, kanfaltiidhaan ala, ni argama. Bilbilaa [Number for Language Assistance Service] (TTY: [Number for TTY Service]).
Discrimination is Against the Law
[Your Organization] seera hawwaasummaa Feederaalaan kan wal simu ta’ee sanyii, bifa, dhiigaan, uumriidhaan, yookiin koorniyaadhaan kan wal hin loognee dha.
[Your Organization] namoota yookiin sanyii sanyiidhaan, bifaan, dhiigaan, umriidhaan, hir’ina qaamaan yookiin koorniyaadhaan adda hin baasu.
[Your Organization]:
- Namootni hir’ina garaagaraa qaban bifa gaarii ta’een nu waliin haasa’uu akka danda’aniif deeggarsa fi tajaajila tolaa kennaafii, kanneen akka:
- Namoota afaan mallattoo haalaan hiikkuu danda’an
- Odeeffannoo barreeffamaa foormaatii adda ta’een (barreeffama guddaadhaan, sagaleedhaan, foormaatii eleektirooniksii argamuu danda’uun, foormaatii biroo)
- Namoota afaan dhalootaa isaanii afaan Ingiliffaa hin taaneef tajaajila afaanii tolaa dhiheessuufi, kanneen akkaL:
- Warra dandeettii afaan hiikuu gahaa ta’e qaban
- Odeeffannoo afaanota birootiin barraahe
Tajaajila kana yoo barbaadde, [Compliance Officer's Title and Name] qunnamaa
Kana yoo itti amante [Your Organization] tajajila kana kennuudhaaf hin dandeenye yookiin tajaajila kana kennuu hin dandeenye yookiin sanyiidhaan ,bifaan, dhiigaan, umriidhaan, hiri’ina qaamaan, ykn koorniyaadhaanii fi kanneen birootiin looguu, komii keessan kanneen armaan gadiitiin dhiheessuu ni dandeessu: [Compliance Officer's Title and Name], [Your Address], [Compliance Phone Number], TTY: [Number for TTY Service], [Compliance Fax Number], [Compliance Officer's Email]. Komii namaan, yookiin poostaadhaan, faaksiidhaan, yookiin e-mail dhaan dhiheessuu ni dandeessa. Komii guutuudhaaf gargaarsa yoo barbaadde, [Compliance Officer's Title and Name] si gargarudhaaf qophii dha.
Komiiwwan mirga namoomaa U.S. Department of Health and Human Services (Kutaa Fayyaa fi Tajaajila Namoomaa U.S), Office for Civil Rights (Waajjira Mirga Hawwaasummaa) eleektirooniksiidhaan the Office for Civil Rights Complaint Portal, kunis kan argamu https://ocrportal.hhs.gov/ocr/portal/lobby.jsf, ykn poostaadhaan yookiin bilbilaan :
U.S. Department of Health and Human Services
200 Independence Avenue, SW
Room 509F, HHH Building
Washington, D.C. 20201
1-800-868-1019, 800-537-7697 (TDD)
Foormiin komiidhaa kan argamu http://www.hhs.gov/ocr/office/file/index.html irratti dha.


text:
Finfinnee,Ebla 13/2013(TOI)- Ingiliizitti sodaan vaayirasii koronaa haaraa kan birootin saaxilaamu waan jiruuf of eggannoon barbaachisu akka taasifamuuf ministirri muummee biyyatti Booris Joonsan hubachisaniiru.
Vaayirasii haaraaf saaxilamuun cinaatti haalli itti namoota waliin turu jiraachuu hubachuun ogummaan of eggannoo taasisaa jiraachuus baruu barbaachisa jedhaniiru.
Amantiin saayinstistoota Ingiliiz hedduu weerarri vaayirasii koronaa haaraan kan biroo dhuma bara kanarraa mudachuu danda’a kan jedhuudha.
“haala amma jiruun vaayirasichaa ittisuu dandeenya jennee dagachuun gowwuummadhas” jedhaniiru.
Ministirri Muummee Ingiliiz Booris joonsan qorichoota haaraa dhukkuba vaayirasii koronaarraa nama oolchan argachuuf yaalii taasisaa jiraachuu himaniiru.
Koree adeemsa kana hordofuus hundeessu himaniiru jechuun miidiyaan hawaasaa RT jedhamuu gabaseera.


text:
Finfinnee, Hogganaan waajjira Kominikeeshinii Mootummaa Naannoo Oromiyaa, Haayiluu Addunyaa, Ebla 11, 2022, akkaataa nageenya waarawaa fiduun danda’amuu fi dhimma sochii finxaaleeyyii irratti miidiyaaleef ibsa kenneera. Finxaaleeyyiin Amaaraa karaa adda addaan miidhaa geessisaa jiraachu dubbate.
“Finxaaleeyyiin kun Kiiramuu irratti rakkoo uumaniiru, uummata buqqisaniiru, Horroo Guduruu iraatti rakkoo uumaniiru, qabeenya saamaniiru. Bifuma walfakkaataan kan Fantaalleetti uumamees kanuma.”
Gochoota diigumsaa finxaaleeyyiin hojjetanii fi ajandaa isaan bocan fashaleessuuf mootummaa naannoo Oromiyaa fi Amaaraa qindoominaan hojjechaa jiraachu ibse. “Finxaaleeyyiin Amaaraa rakkoo Godina Shawaa Bahaa, Aanaa Fantaallee bakka Qorkee jedhamutti rakkoo raawwatan furudhaaf mootummaan naannoo Oromiyaa fi Amaaraa koree waloo hundeessanii socho’aa jiru. Koreen waloo kun rakkoo uumame fi qaamolee rakkoo kana qaqqabsiisan irratti tarkaanfii seera qabeessa akka fudhatamu hojii hojjechaa jira.” jedhe.
“Finxaaleeyyiin eessaayyuu haa maddan eessaa, farra uummataa farra tokkummaa biyyaaleessaa ta’uu hawaasni Oromoo fi Amaaraa hubate irratti qabsaa’uun murteessaa akka ta’eefi duudhaa waliin jireenya hawaasas akka balleessu, uumataafi biyyas gara diigumsaatti kan oofu ta’u hubatame irratti qabsa’amu akka qabu kallattiin kaa’ame irratti hojjetamaa jira.”
“Finxaaleeyyiin kan amantiis haa ta’u kan sabaa, rakkoo tokkummaa biyyattiiti jedheti kan ifatti kaa’ee. Ifatti farrajame kan irratti qabsoofnu tokko finxaaleessummaadha. Finxaaleessummaan kun kan sabaas kan amantiis hin dabalataa waan ta’eef, kun ammoo bu’uurarraan yaaddoo tokkummaa biyya kanaati waan ta’eef irratti qabsaa’amu qaba.”
Marii uummataa booda hojii “olaantummaa seeraa kabachiisuu” naannoo Oromiyaa keessatti jalqabameen milkaa’ina gaarii argamu kan himuun nageenya waaraa buusuuf qindoominaan hojjechuun ammas murteessaa ta’uu hubachiiseera.
“Wallagga Bahaa keessatti, Qeellam Wallagga keessatti, Horroo Guduruu keessatti, bakka heddutti humni dha’amee, uummannis boqonnaa argatee bifuma kanaan itti fufu qaba yaadni jedhu uummatarraa argameera.”
“Shanee irratti kan qabsoofnuuf finxaaleeyyiin shanee caalan akka maddan miti. Kanaafuu shanee irratti ni qabsoofna, ni barbadeessina, finxaaleeyyii Amaaraa rakkoo uuman irrattis bifuma kanaan qabsoofna.” jedhe. AS


text:
Lollii humnoota Palistiinii fi Isra’eel gidduutii torbana darbe jalqabame ammas itti fufee jira. Guyyaa har’aa israa’eel gaazaa Yemmooo xiyyaaraan haleeltu warrii palastayiinis rookeetiidhaan israa’eel kibbaa haleeluun isaanii gabasameera.
Lollii cimee itti fufee lubbuu namoota fi qabeenyaa irratii badiinsa uumaa jiru kun hawaasaa adduunyaa yaddesaa jira.
Ittii gaafatamaan imaamata alaa , gamtaa awuroopa Joseep Boorreell akkataa babaldhiiinsa lolichaa dhaabuun danda’amuu irrati ministeerota dhimma alaa biiyootaan gamataa Awuroopaa wajjin marii tasisaniiru.
Yuunayiitid Esteets gama isheetiin biyyootaan naannoo sana jiraanuu wajjiin lolicha qabbaneesuudhaaf ojjachaa akka jirtu haanga’oonnii biyyatii dubbachaa akka jiran barameera.
Wayit haawusittii Ittii gaafatamtuun dhimma preesii Jeen Psaakii wixata kaleessaa gaazeexessotatti akka himanitti , rakkinichii babalacha akka hin deemnne waan danda’amuu hundaa akka gochuun barbaachisu ibsanii kana gochuudhaaf garuu mootummaan israa’eli fi gareen hamaas itti yaaduu akka qaban ibsaniiru.
Muumichii ministeeraa israa’el Benjaamin natanyaahuu dheengadda ibsa kennani keesatii amma humnii Hamaamas dadhabutii haleellaa hin dhaabnu jechuun isaanii hin yaadatama.


text:
Yaa’iin Hoogganoota Oromoo tan hayyoonni Oromo addunyaa guutu irra irratti argaman akka gaariitti deema jiritti. Yaa’iin tun murtiilee gurguddoo dhimma Oromo walii galaa irratti murtaawaa jira. Nageenyaafi naamuusni walgahii tana akkaan eegamaadha. Ilmaan Oromo garaa qulqulluun waliin maryataa jiran. Kun Seenaa Ummata Oromo keessatti kan duraati. Qabsoon teenya waggooti dheeraa booda Dhaloota Haarawaa, warra rakkoof gadadoo sabni keenya keessa jiruuf fala barbaadan biyya keessaaf biyya alaattillee uumamtee jirti. Kana Oromon bakka jirutti mataa ol qabate ittin dhaadachuu qaba. Yaa’iin kunis akka injifannoon xumuuramu abdii keenya. Baga Gammaddan. Haqa Qabna Ni Moona!!!
Comments»
- 6. The Oromo Leadership Convention (OLC): lLndmark resolutions | OromianEconomist - March 16, 2017
-
[…] The Second Oromo Leadership Convention March 10-12, 2017: Yaa’ii Hooggansa Oromoo Isa Lammaffaa […]


text:
Gurandhala 26,2014 Naqamte
Saboontootni baratootni Oromoo manneen barnootaa sadarkaa 2ffaa Onotaa Wallagga Bahaa manneen barnoota akka: M/B Haroo Limmuu sadarkaa 2ffaa, M/B Leeqaa Dullachaa sadarkaa 2ffaa, M/b Ukkee sadarkaa 2ffaa, M/B Jimmaa Arjoo, M/B Kiramuu sadarkaa 2ffaa, jedhaman keessatti argaman gaaffii mirgaa qabna gaaffii keenya nurraa fuudhaa jechuun directors mannen barnoota kanneenitti dhiyeeffachuun hanga gaaffiin mirga fi mirgi uummata Oromoo kabajamutti nurraa hin fuudhamnetti barachuu hin dandeenyu, mirga hin qabnu, rakkoo keenyaa fi rakkoo uummata keenya hiriira bahuun ibsanna mirgi hiriira nagaa gochuu fi rakkoo ofii ibsachuu nuf haa eeyyamamu jechuun gaaffii FDG kaachiisan. saboontotni baraatootni Oromoo kun dhaadannoo Oromiyaa ni bilisoomti (Oromia shall bee free), ka’ii ummata Oromoo mirga kee falmadhu, qabeenyaa uummata Oromoo saamuun dhaabbachuu qaba, Oromoo ilaalcha siyaasaan qoqqodanii bituun ni dhaabbata, dhaaba keenya tokkicha ABO ni jaallanna, Ummatni
Oromoo abba biyyati, Ummatni Oromoo lafa isaa irratti of bulchuu qaba, yoo Mirgi Oromoo kabajame malee nagaa fi Misoomni guddinni itti fufinsa qabu dhufuu hin danda’u.
Kanatti dabalees mirgi dimookiraasii nuf kabajamuu qaba. hidhamtootni siyaasaa Oromoo fi kaanis hundi gadhiifamuu qabu, Oromiyaan mootummaa mataa ishee malee waggoota 23 dabarsitee jirti amman booda mootummaa mataa keenyaa hundeeffachuuf ni qabsoofna, dhaadannoolee jedhan uummata keessa fi baratootni walii isaniif rabsuun diddaa Wayyaaneef qaban argisiisuun jaalala ABOf qaban mul’isa jiru.
Haaluma walfakkatuun Onoota kanneen keessatii fi Onotaa guutummaa godina wallaaggaa bahaa cufa keessatti barruun warraaqsa FDG bittinneefamuun dhaaba lukkee wayyaaneetti yaadddoo dhalchee halkanii guyyaa wardiyyaa dhaabbachaa jiraachuun gabaafamera.
Maatii fi uumanni Oromoo jiraattota naannoo ta’an gaaffii barattootaa hordofuun ykn cinaa dhaabbachuun gaaffiin keenya fi gaaffiin baratoota keenyaa yeroo garaagaratti dhiyeessa turre deebii argachuu qaba, jechuun guraandhala gaafa 25/2014 Onotaa akka Limmuu Galiilaa, Haroo Limmuu, Sassiggaa fi kiramuu keessatti uummanni hanga gaaffiin keenya deebii argatutti mootummaa wayyaaneef gibra hin kaffallu, walga’ii wayyaneen gootu hin hirmannu, ajaja gama kamiin iyyuu lukkee wayyaanee irraa darbu hin fudhannu, wayyaanee irratti fincillee mirga keenya ni kabachiifanna jechuun uummanni murtee waliifdabarsee jira.
Ergamtootni Wayyaanee haala sochii diddaa FDG uumamaa jirutti rifachuun humna poolisaa kora bittinneessaa jedhamuu Onoota hundaa irra qubsiisuu fi uummata ittin sodachiisuf halkanii guyyaa uummata keessa baattee fiiga jirachuun gabaafamera.
Kana malees barruuleen FDG Godina Wallagaa dhihaa magaalawwaan akka Mandii, Ginbii, Danbii Doolloo fi Gullisotti bittinneffamuun lukkele Wayyanee wareersaa jirachuutu gabaafame jira. uummannis waamicha dhaabni kallacha qabsoo bilisummaa Oromoo ABO irraa bifa garaagaran godhamaa jirutti gammachuu gudda qabachuu isa FDG mul’ifachuuf qophii xummuraa jiraachuu isaa gabaasa nu qaqqabe irra hubanne jirra.
Share this:https://www.gofundme.com/8bds2wgk
Like this:
Like Loading...


text:
Gujii lixaa keessatti jimaata darbe Raayyaan Ittisa Biyyaa jiraattota irratti erga dhukaaseen booda lubbuun namoota 20 akka darbe, 18 ol ka ta’an ammo akka madaa’an jiraattonni dubbatan.
Erga ta’een kun raawwatee boodas namootni hedduun manaa baqatanii akka jiran jiraattonni himanii jirani. Bulchaan Aanaa Dugdaa Daawa, bakki ajjeechaan kun itti raawwatamee ajjeechaan kun dhugaa tahuu yoo mirkaneessan, Obbo Abarraa Bunnoos bulchaan godina Gujii Lixaa namootni ajjeefamuu himanii lakkoofsa warra du’anii garuu haga yoonaa odeeffannoo nama 12 qofaatu du’e jedhutu na gahe jechuun dubbatan.
Galmoo Daawit dabalata isaa qopheesseera.


text:
Koreen Giddugaleessaa Adda Bilisummaa Uummata Tigraay (ABUT)marii fi waliigaltee mallatteessuu Afrikaa Kibbaa fi Keeniyaa keessatti gaggeeffame ilaalchisee ibsa isaa jalqabaa baasee jira.
Ibsa isaa kana keessatti, waliigalteewwan mallattaa’an hojiirra oolchuuf akkasumas hojjechuuf qophii ta’uusaa ibsee ABUT loltoota hin qabu, garu namoota waraana ummataa ta’uun of irraa ittisuu keessatti qooda fudhatan qaba jechuun hiika waliigaltichaa akeekee jira.
Ibsichi garuu, naannoleen poolisii fi kan nageenyaa irraa kan hafe waraana idilee qabaachuu akka hin qabne qajeelfama irratti jala sarare. Gama biraatiin gareen mormitootaa lama Tigraay keessatti socho’an Paartii Walabummaa Tigraay fi Arena Tigray waliigaltee kana irratti deebii kennuu isaanii Mulugheta Atsbahaa Mekellee irraa gabaasee jira.


text:
MADDI RAKKOO MAQAA ABO SAAMMACHUUF YAALUU MAALII ? — Kutaa 2ffaa
SEENAA Y.G (2005)
Carraan isaa osoo argamee, Ilmaan Oromoo irraa Madda rakkoo Saamicha maqaa kanaa fi Ilaalcha qaban akkasumas ejjannoo qaban odoo irraa dhaga’anii, namatti tola ture. Dalagaa kana sagalee Ummataa warra ta’aniif dhiisaa, Maqaa ABO jedhu kana akka caffee mana keessaa facaasanii bakka marattu firfirsuuf yaaluun kun, dhumni isaa dhidhiitamuu ta’uu akka dubbatatu sahakkiin hin jiru. Waggoota 15n dabran Waajjirri ABO akka mana shaqaxa seeraan alaa bakka kudhanitti banuuf yennaa yaalamu, deeggsrsa tokkon alatti callisee ilaaluun, sochii jirutti gammachuu akka hin qabne, shira qaama kamiinuu akka hin gawwamnee, kana malees, Ilmaan isaa dhugaa eessa akka jiran fi isaaniin hanga yoomittu Obsaan akka eeggatu, bifoota adda addaan ibsateera. Kanaaf ragaan, warra ABO jedhee qophaatti ba’ee deebi’ee Jaallan isaanii waliin Bishaanii fi Annan ta’an dhiheessuutu danda’ama.
Qabsaa’ootni kun kana kan Filataniif Ummanni kabajamaan kun qalbii fi fedhiin isaa eessa akka jiru hubachuu irraa tarkaanfii Seena qabeessaa fii kabajaa bara baraa namatti horu hojjatan. ega Ummataaf manaa ba’anii tarkaanfiin barbaachisu kanuma. Isaan kun, maqaaf fiiguun Ummata irraa akka nama fageessu qalbifatan. Maqaa jaallan isaanii itti wareegaman yaadatanii, yaadaa fi tarkaanfii yeroo sanatti fudhatamte keessa deebi’anii ilaalanii yaada Ummata isaani irratti dhaggefftan. Isa booda waan Ummata kanaaf tolu hojjatan. Kun dhugumatti kabajaa guddaadha. Namni sabaaf of laate, dantaa dhuunfaa isaa Kaayyoo sabaa keessaa baasee gata. Ummata addunyaa kana dura Dimokiraasii beeku jechaa, Ummata kana Maqaa wal fakkaatu adda addaan gawwamsuuf yaaluun, Ummata ofii gadi xiqqeessuu fi salphisuudhaa jedhanii Seenaa boonsaa ABOeenyullee buqqisuu hin dandeenye dhaabanii, gaaffii fi fedhii Ummatichaa dhugoomsuuf halkanii fi guyyaa hojjachaa jiru. Kaayyoon isaanii inni hangafaa, inni lammaffaa, Kaayyoo tokko mooraa tokkotti deebisanii, ABO jabaa kaleessa Jaallan isaanii irraa dhaalan gadi dhaabanii, Dhaloota itti aanu dhaalsiisuuf ta’uu Onneeffatanii dubbatan. Kun dhugumatti hojii Boonsaadha.
Yaadaa fi adeemsa Ofittummaan kan maraate, kabajaa Ummata isaa of irraa mulqee Amalaa fi Aaddaa Habashootaan kan maraate, har’ayyuu miidiyaa irratti ba’ee , dantaa fi salphina isaa lallabachuu hin dhaabiin jira. Garaagarummaa Namoota kana gidduu jiru , Ummata Oromoofan dhiisa. Lola dhuunfaa ykn jibba nama dhuunfaa Kaayyoo dura aansanii bara Gadamojjummaa keessa kan kachachalan arguun hedduu nama gaddisiisa. Sammuun beekumsaan guutame jedhamu, amma Maanguddoota Oromoo barnootaan alatti mammaaksa bara baraaf jiraatu mammaakanii sanallee hojjachuu ykn kaa’uu dadhabanii , arrabsoo fi haasaa salphinaa dhalootaaf dabarsuuf tabjaa’aa jiru. barruun koo har’aas Namoota kana irratti xiyeeffata.
warra Hojiin mul’achuu irra, Maqaa saammatanii Ummata kana burjaajessuun dantaa isaanii milkeessuu barbaadu kun maddi rakkoo ykn dhukkuba isaanii kanaa maalii ? Har’a wanni tilmaamaan haasofnu hin qabnu yk hin jiru. Waggoota 15 dabran kana keessa qofa mooraa qabsoo Oromoo keessatti rakkoo umamee fi waan Qabsoon Oromoo keessa dabraa jiruu tokko tokkon kaafnee dubbachuu fi katabuu ni dandeenya. Yeroon Seenaa kana Seenaa Qabsoo OROMOO waggoota 40 keessatti daballee katabduu fi dubbannu hin dhufa. Namoota maraammartoo kana keessa jiranis, maqaa isaanii tarrifnee haqa jiru walitti himuu ni dandeenya. Garuu, maqaa namaa kaasuun bu’aa tokko illee waan hin qabaannee fi baayyina isaanii irraa barreeffamii keenyas maqaa qofaa waan ta’uuf , yaada namootaa fi dalagaa Qabsoo Ummata kanaaf furmaata hin taanee qofa irratti dubbanna. Hanga har’aatti wal gorsuun yaalameera. Kana booda ammoo, dhugaa jiru walitti himna. Kunis karaa irra isaan hin buusu taanaan, Ummati keenya akka hin dogoggorreef maqaa nama daba yaaduu eerree dubbachuu fi katabuun yeroo isaa eeggatee itti fufa.
Madda.rakkoo Maqaa saamichaa kanaa baruuf, qorannoo Siyaasaa fi saayinsii nu hin barbaachisu. Laabraatoorii seennee waan walitti maknee ittin machoofnus hin qabnu. Haqa waggaa 15n kana keessaa qofaa kaafna. Maddii rakkoo warra Maqaa Saamtootaa jedhee yaada kiyya irratti kennuu barbaadu, Maqaa “ABO” jedhu saammachuu isaaniin malee, Kaayyoo saammachuu akka hin taanee naaf hubadhaa. Maaliif ? Namni Walabummaa Oromiyaa fi Bilisummaa saba isaa barbaadu, Saamicha bifa kamiitu hin gaggeessuu jedhee waan itti amanuufidha. Kaayyoo wal fakkaatuus ta’uu , wal hin fakkaannee jalatti gurmaa’een nan qabsaa’aa jedhee kana amanu, tarkaanfiin isaa jalqabaa , wal ta’iinsa qabsoo ummachuu malee, maqaa saamuus hin ta’u. kana irraa ka’ee, Yoo Kaayyoo Maqaa kanaan duuba jiru hubatan akka warra kaanii daandii dhugaatti deebi’anii , Jaallan isaanii rakkoo dheeraa waliin dabarsan ofitti qabanii mararfatu turanii jedheen amana. Jara kana wanni Jaallanii fi Ummata isaanii irraa isaan fageessee, halgaa waliin seera akka tumatan taasisu maalii ? kana irra taree, Kaayyoo Ilmaan Oromoo itti dhuman sun kan waloo ta’un ifaa waan jiruuf, ofitti amanu taanaan, kaayyoo jirua milkeessuuf maqaa ofii moggaafatanii , geeddarumsa yaadan Hojiidhaan mul’isanii, deeggarsa Ummataa argatu malee, maqaa kana keessa deeggarsatu jiraa, humnaanis ta’uu saamnee Ummata kana boojinaan, nama bilchina toftaa fi muuxannoo Siyaasaa qabu irraa kan eegamu mitiin ejjannoo kiyya. Ademsi isaanii kun ammoo kan diinaa irraa adda hin ba’u. Yoo maqaaf ta’ee qofaadha, hanga dhumaatti Maqaa kanaan daldaluuf kan of kennan jennee kan dubbannu kanaafi. Kaayyoo kanatti amanus yoo ta’ee, Ofittummaan yoo hin jaamiin, Kaayyoo kana bakka shan dhaabuun raatummaa ta’uu qalbifachuun isaan hin rakkisu. Kanaaf hanga dhumaatti mooraa tokkotti hin seennu yoo jedhan , rakkoon isaanii inni jalqabaa, Maqaa ABOn Ummata Oromoo irratti daldaluuf yaaduudha. Inni kaan ammoo kaayyoo diinaa fi halgaa milkeessuu ta’aa jechuudha.
Waggaa 15 kana keessa ABO meeqa arginee ? isa booda meeqatu maqaa geeddaratee ? meeqatu kaayyoo geeddaratee ? meeqatu ammoo walitti deebi’ee ? jennee hin haasofnu. Mooraa Qabsoo ABO jabaa gadi dhaabuuf kanneen ifaajjaa jiraniif milkii hawwuu qofaa odoo hin taanee, deeggarsa barbaachisu taasisuuf murteeffachuun akka nurraa eegamutu natti mul’ata. ABO tokkicha gadi dhaabuuf tattaafachaa jirraa jechuu kana, akka salphaatti ialaaluun gaarii miti. Hojii fi dadhabbii ulfaataa qabaata. Akkamitti ? Hogganni jiru dirqama qabsoo dabalataa ofitti fudhachuu isaanii ni hubannaafii ? fedhii Ummataa hubatanii waan kana hojiin mul’isuuf yaaduun isaanii qofti, kabajaa hin gonfachiisu ? kana yeroo biraa itti deeina . garuu sabni kabaajaa fi ulfina waliif hin laannee, yoomillee ta’uu , daandii tokko keessa qajeelee akka hin hiriirre beekutu nu barbaachisa. isa daandii qajeelaa keessaa jal’ateettii haa deebi’uu .
waggoota 15n dabran ykn bara 2000 irraa kaasee , diinaaf umurii kan arjoomee fi Ummata Oromoo irratti bara Gabrummaa akka ida’uu kan taasisee eenyu ? jennee of gaafannee beeknaa ? deebii kanaa argachuu kan dandeenyu, 1. humna qabnu hundaan hojjannee yoo ta’ee, 2. Diina irraan miidhaa geesifnee fi waan silaa gochuu qabnu qulqullummaan yoo madaallee, 3. Keessa keenyatti madaa fi rakkoo baannee fi isa atu hin furatiin diina dura dhaabbachuu dandeenyaa ? jennee qulqullummaan yoo of gaafannee qofaadha. Anaaf garuu waggoota 15n kana mitii bara qabsoon eegalee kaasee, diina injifachuuf gufu guddaan ture, jabiina diinaa odoo hin taanee, Qabsoon Oromoo miila lamaan diina dura dhaabbachuu haqachuudha. Oromoon mooraa qabsoo keessa jiru, waggoota amma kanaaf kan diina irratti hojjate irra, kan walii isaa irratti hojajteetu caala. Jabaannee jennee dubbannee Afaanii osoo hin fixannee, tokko waan dhaabni karoorfate hundaa fudhatee diinatti gala. Ykn akka mana cidhaa hiriyyaa walii dhaqanii maqaa wal saamanii didichuun Dirqama itti kenname gufachiisan. Rakkinoota kanaa fi kkf ammoo, diinni qoratee caalaatti itti fayyadamuuf jabeessuu Mooraa qabsoo onsee jiraataa jira. Akka Kiyyatti Irreen Oromoo gonkumaa qoramee hin beeku. humna guutuu qabu odoo hin taanee, dhibbeentaa 30 iyyuu diina dura dhaabbatee hin beeku. humna xiqqoon falmee diina burkuteessee kaayyoo diinaa nu balleessuuf ture dura dhaabbate. Odoo rakkinootin kun hin jirree fi human qabnuun hojjannee woo ? dhalli Oromoo tokko bu’aa diinaaf qawwee baatee obbola isaa irratti hammeenya hojjatu walitti fidinee diina irratti akka raawwatu odoo taasifnee eessa jirra ?Gootummaa qabnu keessaa dhibbeentaa 1 illee hin fayyadanmiin jirra jedheen gadi jabeessee amana. Kana ragaa waliin yeroon itti dhiheessuu amma miti. mata duree keessaas ba’uu ta’a. kun garu rakkoo guddaa ta’uu isaa Qabsaa’oota qalbii nagaa qabu odoo hin taanee, warra dhimma kanaan qabsoo Oromoo burjaajeessuutu akka dansaatti hubata jedheen amana .
Qabsaa’oonni cichoomiinaan dhaaba kana dandamachiisaa jiran Gootummaan isaanii inni guddaan, Mooraa Qabsoo Oromoo walii galaa fi ABO mudate kana dandamatanii , Diina illee irriiba dhawwachuu isaaniitii. Ammuma ABO bakka meeqatti qircamee jedhamee waggaa 15 guutuu gurra nu duuchaa ture, Diinnis waggaa 25 guutuu maqaa ABO LAFA HIN KEENYE ! kun waa xiqqoo isinitti hin fakkaatiin. Yeroo tokko jechii BILISUMMAA jedhu qofaa isaa ija nu jaamsee jabiina akkasii akka ilaallu nu golgaa jiraate. ABOn qoodamee yennaa jedhamu, hojiilee Biyya alaa hanga Biyya keessaa jiru akka jeeqamu ni hubannaa ? kana hundaa haguuganii jiraachisuun salphaa miti. ifaajjii fi dadhabbii asi keessa jiru, “Ummata isaaniif” jennee bira yoo tarree, kanneen daba kana diina waliin dhaabbatee ykn dantaa dhunfaaf jedhee raawwaten maal jenna ? kun namummaadhaa jettu ? caasaa jiru akkas yennaa ciramu, ilmaan Oromoo meeqatu diinaaf dabarfamee laatama ? iccitti meeqatu saaxilamee ilmaan OROMOO irbaata rasaasaa taasisa ? kana irra badii jiru tarrisuu nan danda’a. kana kanan kaasuuf, warri har’a Kaayyoo jirtu irra maqaa qofaaf fiiganii qophaa isaaanii maqaa qofaa fudhatanii jiraachuu murteeffatan, ar’allee ija ashaboon dhiqatanii bookkisan, badiin isaanii beekamee Ummati nurraa dhaabbadhaa akka jedhuun barbaada. Ummati Biyya keessaa fi alaa, Obsaan waa hundaa ilaalaa jiraatee jira. Warri qalbiin Ummata isaanii kana irra miidhamuu hin qaban jedhan, hojii boonsaaf ega hiriiranii, kanneen kana keessa hin seennu jedhanii imimmaan ummata isaanii roobsaa jiraachuu barbaadan, of irraa dhaabuun baayyee murteessaadha. ABO bakka baayyee jira jedhamu kana kan dhabamsiisuu danda’uu waa lama qofaadha. Inni Tokko ABO jabaa dhaabuuf wal utubuu keessatti makamuudha. Inni lammaffaa , kaayyoo eebbifamaa kana didee kan kachachalu Ummati OROMOO narraa dhaabbadhu si ga’aa ittin jechuun ta’a. Maanguddoonni , Beektoonni , Hyyoonni , Dargaggoonni, Waldaaleen, Kominiitiin , Gaazexessitoonni kkf kana dhaabuuf hiriiru qabu. ABO jabaa dhaabuuf tattaafatamaa jiruun ala, ABO biraa hin barbaannu jedhee itti dubbachuu qaba. kana jechuun ABOn inni haqaa ummataaf bu’aa yoo hin buusiin, maqumaan jiraachuu danda’a jechaa hin jiru. hojjatus dhiisuus, kaayyoo manaa ba’eef milkeessus dhiisuus, badiis ta’uu, dalagaa boonsaa inni hojjatuuf isa qofaatu itti gaafatamuus, Galateeffamuus qabaadha.Namoota muraasaan warra wal nyaatu jedhamu hin qabnu. Addunyaanuu odoo xiyyeeffanaa nuuf laattee, jalqaba gaaffiin kaaftu ABO isa kami? Jechuun hin hafu. Gochi akka salphaatti ilaallu kun, “ISAANUU WALII HIN GALLEE” akka nu jechisiisuu beeku qabna. Kanaaf Ummati ga’ee maqaa wal saamuu maqaa isaatiin raawwatamu dhaabuuf hojjachuu barbaachisa.
Waggaa 15 kana keessa maqaa kanaan dhaadachuu fi of tuuluu malee, waan argamsiisan hin jiru. waan dubbatan hojiin hin argamsiifne. Waan isaan raawwatan nu miidhu irraa kan hafe, waan nu fayyade hin jiru. waggaa 15 guutuu ABO isa haqaa dadhabsuu fi laamsheessuuf yaaluu malee isaanii guyyaa tokko wayyaanee irratti ibsa tokko baasu hin argine. Ibsi dhaaba irratti baasan , hololli gaggeessan garuu lakkofsa hin qabu. Kun maal irraa madda ? Oromummaan isaanii kan firatti isaan cillaanfachiisuu odoo hin taanee, kan halgaatti isaan maxxansuudha. Kun maal irraa madda ? ABO maxxanfachuuf saamichi itti jiran, Ummatichi ABO akka jaallatu hubachuu irraati. Kun haqa. Garuu maaliif waan Ummatichi isa jaallateef ta’anii argamuu dadhaban ? Bilchinni sammuu dhibdee, maqaa wal saamuutti, ykn maqaa fudhachuuf arreeddu kun akkamiin fedhii Ummataan masakamuu dandeessi ? waan Ummati tokko jaallatu fi wareegamuuf diiguuf abbaluun maalummaadha ? maal irraa madditi ? humnoonni ykn Namoonni ABO keessaa , Maqaama ABO fudhatanii ba’an kun, Mucaa isaan irraa dhalatuf maqaa isaanii moggaasanii beeku ? waan aadaa sabichaa keessa hin jirree makachuu fi ittin jiraachuun maalummaa isaanii ibsa ? kun maal irraa madda ?
Maqaa ABO baayyachuu irraa, qabxiilee armaan olii haa kafnu malee, Amalli jibbisiisaa fi qaanfachiisaa Namoota kanaa kan biraa jira. Miseensa warri turanii Angoo barbaadan odoo hin hafiin, akka ABO isa foxxoqe tokkotti hoggana fakkaatanii isa umurii isaa itti ifaajjee dhiibuuf abbaluu illee ni argina. Yoo ABO tokkicha jalatti deebinee, bakka argachuu qabnaa kanneen jedhanii yaaduma diigumsaa bifa biraa kan qabatanis ni jiru. kun ummatummaa mul’isaa ? Kana malees, garuma mooraa kanaatti yoo deebine, carraa Hoggana haaraa uumuu keessa carraa deebisanii dubbii hammeessuu illee kanneen kaayyeeffatanii diinumaan gorfamuu yaalan illee ni jiru. ABO jabaa gadi dhaabuun waan salphaa fi ulfaataadha kanan jedheef kanaafi. Waan irraa of eeggatan illee danuudha. Kana irratti diina inni innikaa jiraa qalbifadhaa. Seenaa kana bal’inaan kaasuun ni danda’ama. Waan qaanfachiisaa akkasii dubbatachuunuu salphina. Ga’eessaa fi beektoota akkasii qabaachuun keenya nama gaddisiisa. Yaada kana kaasuun kiyya, dubbii hammeessuuf mit. Haqa jiru hubattanii waan hojjatamu hundaa qaamaa qalbii hordofu odoo hin taanee, qooda fudhachuun barbaachisaa ta’uu isin hubachiisuudha. Mooraa kanatti hin seennu kan jedhu fullee itti himuutu furmaata. Nu ga’a yaa firaa. Saamicha maqaa dhaga’uu fi miidiyaa irratti ABO ebaluun durfamu jedhamuun kun, karaa itti dhaabbatu haa falannu. Miidiyaaleen adda addaas, Maqaa ABO ebaluun durfamu jedhanii miidiyaa irratti ba’uun dura, Hogganni keessan meeqaa ? waajjirri keessan issaa ? miseensa meeqa qabduu ? gaaffiilee kkf gaafatanii dhugeeffachuuf dirqama qabaachuu beeku qaban. ABO ebaluun durfamu jedhanii yennaa tamsaasan, ABO dhiigaan jiraachisaa kan jiru irratti maal hojjachaa akka jiran beekuun murteessaadha. Asi irratti dhuhgaa tokko kaasuu nan danda’a. yeroo tokko ABO Kamaaliin hogganamu jedhanii yennaa tamsaasan , Namoonni isa waliin yeroo sanatti turan isa biraa ba’anii jireenya dhuunfaatti deebi’uu fi Kamaal nama isatti dhihaatu tokko waliin qofaa akka jiru qaamaaniin beeka ture. kun salphina . kan biraa jarri akkasii yeroo baayyee miidiyaa jirutti dhimma ba’uuf qofaa arreedu. Kanneen keessa dhiheenyuma kana maqaa ABO jedhanii kan hojii qaanfachiisaatti jiran ibsa adda addaa kennaa jiran, Namoota meeqaa yoo jettan dubbachuun mataa isaa nama qaanfachiisa. Oromoon hojii qaanfachiisaa akkanii Ummata isaa irratti hojjachuu isaatti gammadu , akkamiin aantummaa ummata kanaan akka of waamu naaf hin galu. maqaa ABON Ummata ofitti tapahachuudha. Mooraan Qabsoo Oromoo waggoota 15 dhumaa kana yeroon inni diina irratti hojjate irra, keessa ofii tikifachuu fi of baraaruu irratti kan yeroo isaa gubeetu baayyataa kana dhaabuuf deeggarsa nu irraa eegamu haa taasifnu . gochaa fi haqina isaa hubatee kan hojii boosnaa hojjate jajjabeessuun, isa kana booda ammallee hojii qaanfachiisaa hojjatu kana ifatti itti himuun barbaachisaadha. kan isaan barbaadan kaayyoo odoo hin taanee, maqaadha. Oromoon maqaa hin dhabne. Maqaa faarfachus hin barbaadu. Hojii barbaada, Kaayyoo isaaf tolu qabaachuu fi isaaf ifaajjee ifa kan isa baasu barbaada. Walumaa galatti, yeroon itti wal uruursinu dhaabbachuu fi ABO jabaan dhugoomee isas hojiidhaan Maqaa Kabaajaa kennufiif waloon haa hojjannu. Sochii qaanfachiisaa kanaan ummata keenya salphisuun haa dhhaabbatu. Kana dhaabuuf hundumtuu ga’ee isaa haa ba’uu. barreeffama mata duree kana jalatti dhiheessu holola diinaaf illee akka hin taaneef, ragaalee hedduu keessaa hanbiseeraa naaf hubadhaa .
ABOn Seenaadha. Seenaa Qabsoo Oromoo !! ABOn OROMIYAA keessatti dhalate. ABOn Waraana Bilisummaa Oromoo kan hundeessee fi Ajajuudha. Qabsoon Oromoo Biyya faranjitti dhalatte hin jirtu . ABOn Biyya faranjitti Tishartii walii irratti fannifamtu hundee hin qabdu. Gaafa halluun ishee irraa dhumatte qaama nama dhuunfaa malee kan Ummataa hin argisiiftu. ABOn Kaayyoodha. Nama dhuunfaa miti. ABOn Ummata OROMOOTI. Hiriyyoota ykn Gandee miti. Kaayyoo koo milkeessuus dhiisuus ABOn eessa akka jiru akka dansaattin beeka. Ummati koos tolchee beeka. Seenaa kan hatu, kan ballessu, Ummata isaa hatuu fi balleessuu irraa duubatti hin deebi’u.
Hogganni ABO Kaayyoo manaa ba’aniif yoo milkeessan ni faarfataman. Ni kabajaman , Goota Ummataa jedhaman . SEENAA IRRATTI ni galmaa’an. Kaayyoo Ummataa bakkaan ga’uu yoo hanqatanis akkasuma. Waa lamaanuf isaantu itti gaafatamummaa fudhata. Hojii isaanii malee isaan leellisuuf odoo hin taanee, seenaa haqaa jiru ibsuutu gaariidha. Cichoomiina, Obsaa fi aantummaa Ummataa isaanii, odoo hin kachachallee, kaayyoo odoo hin gannee, Gantoonni fi kachachaltoonni diina caalaa irratti hojjataniin odoo hin jilbeeffannee , Qabsoo kana dhaloota har’aan ga’uu isaaniif garuu kabajaa guddaan qabaaf. Qabsoon Oromoo yomillee kan hin dhaabbanne ta’uu fi kaayyoo isaanii bakkaan akka ga’aniif, hundee qabsoo OROMIYAA keessatti gadi dhaabaniif, karaa sirreessaa jiraachuun isaanii gootummaadha. Goota Oromoo tokkotu akkas jedhee jedhama. “har’a dhiiga koo dhangalaasuu keessanitti ni gammaddu ta’a. kan dhiiga kootiif isin gaafatuu fi isin adabuu guyyaa tokko ni dhufaa” jedhee . waan irra jirru qalbifadhaatii Hawwii Bilisummaa keessaa ba’aa Bilisummaa argachuuf hojjadhaa !!!!! kutaa 3ffaa keessatti,Warri Maqaa geggeddaratan maal barbaadu ? kaayyoon sabummaa irratti hundaa’ee, siyaasa bilchaataa fi dheedhii jedhamee qoodamu danda’aa ? bilchina siyaasaa moo, bilchina toftaatu nu barbaachisa ? ilaallaa.
HORAA BULAA !!!