text:
Gootichi beekamaan ilma Oromoo onneen isaa waa’ee saba isaaf dhiigdu kun kan dhalatee guddate Godina shawaa kaabaa nannoo salalee aanaa Hidhaabuu Abootee iddoo addaa Siree Morose jedhamutti dhalatee akka guddate seenaan tarree gootota Oromoo keessatti barreefame hedduun ragaa baha. J/Taddasaa Birruu akkuma ijoollee naannoo isaa biro ijoollumaan loon tiksaarra darbee umriin isaa yoo barnootaaf gahu mana barumsaa amantaa ortodoksiitti afaan gi’izitiin barumsa amantaa hodofuudhaan afaan gi’iizii bareessuu fi dubbisuun kan yeroo itti hin fudhanne ture.
Haa ta’u malee daa’imni kun abbaan isaa quuqama sabaa waan qabuuf yeroo lola Xaaliyaani irratti duulee dirree waranaa irratti wareegamee ture. yeroo kana duuti abbaa isaa baay’ee isa gaddisiisee osoo jiruu Haati isaas rifaatuu abbaa manaa isherraan kan ka’e abbaan manaa ishee du’ee guyyaa saddetammaanitti(80) lubbuun isheellee darbuu danda’eera.Qormaanni jireenya walirratti leenca kana qunnamte akka inni barnoota isaa addaan kutuuf itti lallabde.
Kana booda dargaggeessi jaalala maatiisaa dhandhamee hin quufne kun karaa abbaa isaa qabachuun Xaaliyaani irratti duuluuf bosona akka gale dirree seenaa gootota oromoo keessatti barreefameera. Yeroo kanatti Essumni(obboleessi haadha isaa) Baraanbaraas Beekaa jedhamu waliin kutachuudhaan loltoota mataa ofii ummatanii biyya isanii faashistoota irraa buusuuf gara hallayyaa Calanqootti kutaan.
Xaaliyaanoonni meeshaa waranaa Ammayaa fi loltoota saanyinsii quufaan qabattee waan hirirteef falmiin ture caalmaa warra xaliiyaaniif dhundhumtee,waraana sa’aa 24 taasifameen J/Taddasaanfaa naannoo hoolqa Fincii jedhamtee waammamtuutti marfamanii harka laataan.sana boodaas akka qabamanii Hidhamtoota baay’ee waliin Gara Moqaadishootti ergamanii achitti J/Taddasaa Birruu hidhaan umrii guutuu akka itti murteefamu taasifamee ture.Egaa umrii sanatti dararamuun faashistootaani abdii kan kutachiise osoo hin taane,caalatti jabina kenneefi seenaa Ummanni oromoo har’a akka warqeef meetiitti laalu kana dalaguu danda’eera.
Akkuma J/Taddasaan mana hidhaa fashiistootatti rakkoon hedduun isa dararteen Biyyi sumaaliyaa harka Xaaliyaanootaati baatee kolonii Ingilizitti kufte. Ta’iin kun immoo B/J Taddasaa Birruu fi namoota isa fakkataniif carraa cimaa ta’ee ummame.egaa hidhaan umri guutuu ture suniis carraa kanaa fashalaa’era. Haaluma kanaan gootichi kun dandeettii cimaa qabachuun isaa erga beekamee gara loltoota ingiliziitti makamuu danda’e. yeroon kun baay’ee sukanneessa ta’uu isaa dubbistoonni koo akka hin daganne hubachiisuun fedha!! yeroo gurraachummaan akka namatti hin lakka’amne fi qooddaan sanyi fi amantii itti daraaredha. kana keessatti garuu kormi kun ga’umsa ol’aanadhaan warruma adii waliin socho’aa turuunsaa ni yaadatama.
Kan namatti tolu, fedhii fi jaalala biyya isaatiif qaburraa kan ka’e loltoota san keessaa gara raayyaa polisii humna dafee qaqqabaatti jijjirame biyya isaatti deebi’e.
Sanan boodaas hogganummaadhaan iddoo hedduu hojjechuu isaa ragaleen funannamaan lafa kaa’u.Yaa dubbistoota barruu kanaa! amma kan nurraa egamu maal akka ta’e secoondii muraasaaf akka of gaafattaan isin dirqamsiisuun barbaada!
Seenaa Qabsoo fi Seenaa mana hidhaa
Qabsoo ummata Oromoo yeroo sanii waliin wal qabatee Waldaan Wal gargaarsa Maccaaf Tuulamaa akka hangafaatti laallamuu isaa eenyuma jalaa waan dhokatu miti.waldaan kun yeroof maqaa wal gargaarsaatiin ejjennoo haa jalqabu malee, yeroon booda sirna qabsoo oromoorratti xiyyeefanno isaa cimsachaa deemee ture.
B/J Taddasaa Birruu fi Waldaan kun seena yoomuu himamee hin dhumne waliin akka qaban lammiin oromoo seenaa isaa beeku kamuu dhugummaa isaa himuu ni danda’a.
Mee B/J Taddasaa Birruu akkamitti gara waldaa kanaatti dhufaan laata? Waldaan Wal gargaarsa Maccaaf Tuulamaa Yeroo sanatti sanyiin oromoo ta’anii qondaaltoota sirna mootummaa H/Sillaasee iddoo garagaraa hojjetaniif gaaffii miseensummaa dhiyeessaniif keessaa B/J Taddasaa Birruun nama tokko ture.jalqabarratti akkuma loltoota Ingilizii keessa jijjiramee dhufeen sirni mootummichaa dhugumaan ummata oromoof waan dhaabbate itti fakkate, yoon miseensa waldaa kanaa ta’e ilaalchi qooddaa sabaa ummamuu danda’a, jechuudhaan shakkee akka dide ni dubbatama.
kanuma gidduutti mummicha ministeera yeroo sanii kan turaan Akiliil Hatewald namni jedhamu tokko Galgala wayii B/J Taddasaa Birruu Irbaataaf mana isaatti afferee osoo taphachaa jiraani waan tokko akeekkachiisee ture.B/J Taddasaa Birruu koree duula qubee waan tureef akka ummanni oromoo baratee doofummaa keessaa bahuuf tattafii inni gochaa ture daraan cimaa waan ta’eef Muummicha kana sodaachisuun hin hafne.Jeneralli kun oromoo ta’uusaas waan hin shakkineef akkas jedheeni ture”Taddasaa ati erga duula qubee kana eegaltee baradhaa! Baradhaa!jechuu baayistee jirta.baradhaa jechuun gaariidha garuu eeyyu barsiisuu akka qabnu adda baastee beekuu qabda.nuti yoo xiqqaatee,xiqqaate oromoo jaarraa tokko gara boodaatti hambisnee bitaa jirra.ummata kana nan barsiisa yoo jette galaana nurra garagalu”jechuudhaan soda ummata oromoorraa qabaan ibsaanif.kun immoo B/J Taddasaa Birruun Gadoodhaa akka Waldaa Maccaaf Tuulamaatti dabalamuuf karaa bal’aa bane.sana booda miseensummaaf laphee guutuun edda eeyyamamanii akkas jechuun dhugaa jiru bahanii turaan jecha muummichi ministeera sun jedhaniin eeruudhaan”wuskiin fuuldura kootti buufamee jiru dhiiga natti fakkate. gonkumaa miira koo to’achuu waan hin dandeenyeef,wuskiin naaf buufamemoo?ani bar qorichaan fudhachaa jiraam kanaafuu hin hin dhugu jechuudhaan dhiiseen bahe”jedhanii akka turaan ni yaadatama!
A.L.A bara 1966 keessa waldichi akkuma tasaa gara sochii siyaasa ol’aanaatti cee’uusaatiin miseensota lakkoofsaan hedduu ta’aan horachuu danda.eera.jijjiramni dhufe kunis bu’uurrisaa haasawa dadamaqiinsaa B/J Taddasaa Birruu taasisanidha.haasofni Jeneraalichaa waa’ee Muummichi ministeeraa ,angawoota mootummaa kan turaan,loltoota sadarkaa ol’aanaa gahanii fi oromoota gara dhaabbilee barnoota ol’aanoo galaan lakkoofsi isaanii akka hir’atu kan jedhu bakka Jeneraalli kun jirutti wal gahii gaggeefarratti ibsamuu isaas eeranii turaan.
Yeroon booda Shira Angawoonni ol’aanoon mootummaa H/sillaasee qopheessaniin B/J Taddasaa Birruu fi A/dhibbaa maammoo mazamir,namoota lakkoofsaan 7 ta’aan waliin gara mana hidhaa Alem Baqqanyitti darbataman.
Akka Jarri xaxanitti yakki B/J Taddasaa Birruu fi jaallaan hafan ittiin himatamaan “Heera mootumaa diiguudhaan tokkumaa ummata Itoophaa yeroo dheeraa cimee ture kan fashaleessu holola sobaa oofuudhaan ummata jeequmsaaf kakaastaan”kan jedhudha.
Galmeen himatamtoota lakkoofsaan sagal ta’aan kun kan armaan gadiiti:
1,Himatamaa 1ffaan B/J Taddasaa Birruu
2,Himatamaa 2ffaan A/dhibbaa Maammoo mazamir
3,Himatamaa 3ffaan Obbo Seefaa Tasammaa
4,Himatamaa 4ffaan Obbo Daadhii Fayisaa
5,Himatamaa 5ffaan Loltuu Lammeessaa Boruu
6,Himatamaa 6ffaan Q/M Mokonin Wasanuu
7,Himatamaa 7ffaan Obbo H/Maariyaam Gammadaa
8,Himatamaa 8ffaan Konoleel Alamuu Qixxeessaa
9,Himatamaa 9ffaan B/J Daawit Abdii….turaan
Himanni tokkon tokkoo isaanirratti dhiyaate mata dureen isaa kan gubbaatti Eerame haa ta’u malee qabiyyee gara garaa of keessaa qaba
Keessa mee kan B/J Taddasaa Birruu Akkas jedha:Bakka wal gahii hundatti uummata mootummaarratti meeshaa waraanaa qabatanii akka kaka’aan yoo dubbatu kanneen hafaan immoo ajajaa fi yaada isaa irratti walii galuu isaaniti jedhame.akkasumas A/dhibbaa Maammoo Mazamir Sinimaa Ampeyer keessatti Boombii Gad-dhiisuudhaan namoota hedduu madeessiteetta kan jedhullee garee himata isaaniti
Ragaan seeraa isaan lafa godhataan illee hojiin isaani poolisii akka turaan seenaan dhugaa baha. Kun immoo guutummaa guututti waan sobaan itti yaadamee qabsoo ummata oromoo kichuutti quucarsuuf karoorfame ta’uusaa hubachuun ni danda’ama.
Himata B/J Taddasaa Birruu fi jaallaan hafaan irratti qindaa’eef Jeneraalli kun callisanii hin teenye
Mee deebii isaan laataan keessaa muraasa yaa ilaallu
*Bilisummaa ummata tokko wantootni guutuu akka ta’u godhaan baay’ee ta’aan illee, qabxii gudhaan garuu seera baheen murtii madaallamaa wal qixa fayyadamuudha. Carraa koo haa tauu,yookaan waanaan sanyiidhaan adda ta’eef ta’ee hin barre.dur Itoophaanonni kanneen biro hanga har’aatti seeraan ajaja Girmaawii mootii mootichaan kennamutti fayyadamaa turaan anaaf waan kun hin fayyannee himatamuu fi hidhamuun koo na gaddisisuu irra darbee Warreen ana fakkataanillee abdi kan kutachiisudha
*Heera mootummaa keeyyata 3(a)irratti akka ibsutti muuduu fi Angoo irraa buusuu kan danda’u mootii mootichaa qofa jedha.seera adabbii lakk.126 gulantaan kan mulqamu ajaja mana murtitiin jedhee lafa kaa’a.kan koo garuu kanaan ala Aangoo himattota kiyyaatiin qofa gulantaan koo akka waan narraa mulqameetti ummata Itoophaatiif gazexaadhaan ibsame.kunis kan ibsu seerri anaaf kan hin hojjenne ta’uusaati.
*Hanga har’aatti qondaaltootni anaan wal fakkatu qabaan “Alem baqqanyitti”hidhamanii hin beekaan anarra garuu dabni kun narratti rawwate.Alem baqqanyittaan hidhamee argama.daba kanas kabajamoo mana murtitti iyyadheen achitti hidhamuun kee sirridha jedhamee murtiidhaan akkaan jiru ni yaadatama.
*Barumsaan kan duubatti hafaan saba oromoo akka barataan waanaan godheef saba addaan qoodde jedhamee dhimma bu’uura hin qabne kaniin ani hin hojjetiin har’a jaarraa 20ffaa keessatti yeroo ummanni Addunyaa hundi sanyiidhaan,amantiidhaan,gosaan,saalaan osoo wal hin qoodiin tokkumaa isaanii cimsatanii gara fuulduraatti hoofaa fi hojjechaa jiraan kanatti anarratti yaadni akkanaa dulloomaan kun qoodinsa sanyitiin waanin hin hojjenneen na rakkisuun ummata amma baratees ta’ee,dhaloota dhufu osoo hin gaddisisiin kan hin hafne,miidhaa isaas kabajamoon mana murtii kan hin daganne ta’uusaa nan abdadha.
qabxiilee kanaa fi kanneen kana fakkataan hedduu barreessudhaa gara mana murtii ol’aanaa yeroo sanatti iyyachuun isaa ni yaadatama.
Manni murtii Ol’aanaan kun murtii isaa murteessera. murtiin kunis madaa ummata oromoo baraa hanga baraatti okkolchiisaa ta’ee hafe.murtichi akkas ture B/J Taddasaa Birruu fi A/dhibbaa Maammoo Mazamir Du’aan akka adabamaan,kanneen hafaan jahaan ammo hidhaa cimaa waggota gara garaatiin akka hidhamaan murta’e
Murtiin kan Obbo Hayilamaaram Gammadaa sababa dhukkubsatani mana yaalaa jiraniif bira darbamee yeroon booda akka irratti murteessaan walii galaan.
Akkuma beekamu murtii du’aa kan mirkaneessu mooti H/sillaasee waan tureef kanneen biro akkuma jirutti mirkaneessee kan B/J Taddasaa Birruu murtii du’arraa gara hidhaa umri guututti fooyyesse.kunis kan ta’uu danda’eef Jeneraallichi fonqolcha mootummaa H/Sillaasee irratti mudde 5 bara 1953 aggamame ol’aantummaadhaan kan fashaleesse waan ta’eef,isa akka olmaatti lakka’eefi jedhama.
Murtiin A/dhibbaa Maammoo Mazamir akkuma itti cimetti itti fufee,walakkaa bara1962 mana hidhaa finfinneetti argamu Alem baqqany jedhamee waammamu keessatti akka fannifamee du’u taasifamee ture.
Gaafa gara du’aatti qajeeles kutataan kun akkas jedhee ture!
“Dhiigni koo dhiiga mirga cunqurfamoota ilmaan oromoo kabachiisuuf dangala’e waan ta’eef dhiiga gatii malee jige miti. Waaniin ani hin hojjetin hojjette jedhani sobaan murtii du’aa kan natti murteessise mootichaas ta’ee qondaaltootni sirnichaa garuu gatii isaanii yeroo gababaa keessatti idduma kanatti ummatota Itoophaa harkaa akka argataan shakkii tokkollee hin qabu.yaa oolu yaa bulu malee mirgi ummata oromoo dhiiga qabsaa’ota ilmaan isheetiin guutummaa guututti kabajamuun isaa waan hin hafne”jechuun dubbii isaa dhumaa saba jaalatuu fi jarreen shira xaxaniif dhaamee gara yoomuu hin deebine sanitti sokke.
B/J Taddasaa Birruu erga murtiin hidhaa umri guutuutti jijjirameefi gara magalaa Hararitti akka ergamee hidhamu taasifame.baay’ee osoo hin turiin immoo mana hidhaa magalaa Hararii gara mana hidhaa Galamsootti jijjirame.kun immoo carraa addaa Jeneraala kanaa fi ummata oromoof uume.B/J Taddasaa Birruu Hidhamaa amanamaa waan ta’eef carraa ummata waliin wal argee qabsoo ummata oromoo bifa haaraa ta’een fininsuu eegalu argate.Haalli gaariin ummameef tokko immoo ummanni Harargee yeroo sana qabsoo diddaa gabrummaa finiinsaa waan jiraniif ture.
Keessattu gootichi ilmi oromoo Elemoo Qilxuun bosona carcar galuudhaan lammi isaa harka alagarra baasuuf tattafi cimaa gochaa yeroo jirudha. B/J Taddasaa Birruu qunnamtisaa dhoksaan Elemoo Qilxuu waliin gochaa,ummaticha naannoo sani ammoo akka barataniif gorsaa fi tooftaa isaan barnoota amaleefatan fayyadamaa turuu isaa Maanguddooni ammallee lubbuun jiraan raga bahu.
Fulbaana 2 bara 1966 sirni H/sillaasee waan kufeef Dargiin B/J Taddasaa Birruu fi hidhamtootni biroos akka hiikkaman ajaja dabarse.
Ammallee sirni Dargii ummataaf akka hin taane kan hubate Jeneraalli kun cunqursaa yeroo dheeraaf ummata oromoorra ture faccisuuf qabsoo hidhannoo filatee bosonatti galuudhaan sirna Dargii wajjiin wal falmuu eegale.
Gabroofamuun ummata isaa Yoomuu boqonnaa kan dhoowwate B/J Taddasaa Birruu osoo Bilisummaa Uummata isaatif falmaa jiruu Bitootessa Guyyaa 9,bara 1967 harka oftultotaatti kufuun lubbu isaa yeroo dhumaatiif lammi jaalatuu dabarsee laate!!Taddasaan du’uus hojii boonsaan inni qomoo isaaf dalage baraa hanga barabaraatti laphee Uummata Oromoo keessaa akka lallabdu shakkii hin qabu!!
Xumureera!! Dogoggorri seenaa akka tasaa yoo jiraate,
na ofkalchaa!!!
Imimmaan Lakkuu keessaan!!


c: text/html

text:
Average Rating: 0
Total Votes: 0
satti suttadhadaa kai vittadhadaa (2) buththi kettadhadaa nenjaith thottadhadaa (2) naalum nadandhu mudindha pinnae nalladhu kettadhu therindhadhadaa (satti) paadhi manadhil dheyvam irundhu paarththuk kondadhadaa meedhi manadhil mirugam irundhu aatti vaiththadhadaa (2) aatti vaiththa mirugaminru adangivittadhadaa amaidhi theyvam muzhu manadhil koayil kondadhadaa (satti) aaraavaarap paeygalellaam oadivittadhadaa aalayamani oasai nenjil koodivittadhadaa dharma dhaevan koavililae oli thulangudhadaa (2) - manam saanthi saanthi saanthiyenru oayvu kondadhadaa (satti) erumbuth thoalai uriththup paarkka yaanai vandhadhadaa - naan idhayath thoalai uriththup paarkka njaanam vandhadhadaa pirakkum munnae irundha ullam inru vandhadhadaa (2) irandha pinnae varum amaidhi vandhu vittadhadaa (satti)Tweet

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Qixxeessaa Lammii Irraa | Gurraandhala 05, 2017
Jabaadhu lammii koo, amma bayyanatee,
Firaa fi diina kee sirriitti addaan bartee,
Farriinii fi Diinnan kee, si dhiisaa hin jiranii,
Waan si sodaataniif, si fixaa jiranii,
Onnee mitii qawwee, gootummaan isaanii,
Duraa hin baqatinaa, muddamanii jiruu,
Garaa hin hirinaa, ‘Gootni garaa hin hiruu!’
Oromoo wal-gahaa, bakkuma jirtanitti,
Waliin mari’adhaa, hiree argattanitti,
Diina tuulaa malee, fira furaa hin qabnuu,
Gowwummatti jirraa, lakkaa walii haa galluu,
Wal kijibuu dhiifnee, dhugaan araaramnee,
Kuttuu of keessaa baafnee, sonaan ijaaramnee,
Wal jala haa yaanuu, humna hokko taanee.
Of irraa haa dhiifnuu, wal cifaa jiraachuu,
Diina keenya dhiifnee, of wal maraachuu,
Hin ta’uu lakkisaa, ammarraa jalqabaa,
Diigomsi nu haa gahuu, tokkummaa utubaa,
Wal hin firfirsinaa, wal jaaraa, wal kabaa.
Isaan tokko hin taanee, walitti irkatuu,
Isin dhiigni tokko, maaliif wal darbitu?
Jibbamaa dhiiftanii, waaliif wal jibbitu?
Tokkummaan murteessaa, waan mara dhiheessaa,
Ulfaataa hoffeessee, fageenya kaleessaa,
Hiyyeessa duroomsee, laafaa jajjabeessaa,
Rakkoo dhabamsiisee, baldhoo mirkaneessaa,
Nyaaphni daaqee jiraa, qabsoo keessan cimsa.
Leenci saree hin dheessuu, maaf biyyaa baqattu?
Isii onneen qawwee, kottee dhaltuu yartuu,
Qaban qabaa hin guutne, sibiila abdattu,
Saalfadhaa daddafaa, dahotti dacha’a,
Harrooma hin qabdanii, fe’aa jalaa baha,
Jalatti hin dhuminaa, of irraa buusaa ba’aa!
Qaataa baadhattanii, amma isiniif gahaa,
Gangalachuu dhiisaa, dhaabbadhaa ol ka’aa,
Ijibbaata du’aa, imimmaantu bu’aa,
Aanahee hin hafuu, ameessis ni gu’aa,
Silaa duutii hin ooltuu, ajjeeatii du’a.
Karaa malee deemuun, waa furmaata hin fiduu,
Gabrmoosaa hin moohatuu, gabroomaan wal didu,
Wal fafeessuu dhiisaa, amma isin gahee,
Bakka fedhe gahaa, ummtni wal tahe,
Gamnomaa humnoomaa, diina of irraa dhahaa,
Ofitti hin ustanii, hin qabnuu nagaya,
Gar-lamummaa dhiisaa, dhugaan qulqullaahaa,
Garaan wal eebbisaa, qabsotti gadi baha,
Dhiiraa fi dubartiin, magaalaa fi baadiyaa.
Gaaddisa alagaa, jala qubattanii,
Warri akka saree, hambaa guurattani,
Maqaa Oromootiin, carree dubbattani,
Kunoo badhaatanii, gatii argattanii,
Ofii salphattanii, nulee salphifatanii,
Kan tare tareeraa, har’a maal jettani?
Har’is dabraa jiraa, noru maal heddani?
Firoottan keessan, nu arrabsiisaa jiru,
Jiga baafataniI, gabroota gabbaru,
Isaan waaqeffatu, gursaa isaaniif bulu,
Halkanii fi guyyaa, isaaniif haddaru.
Madaan kaleessaatuu, otoo nuuf hin fayyini,
TV irratti baasanii, nu arrabsiisuu sanyii,
Hubadhu Oromoo, akka hin jaalatamne,
Walii kan kee malee, irkoo akka hin qabne,
Yaadaan burjaajawuu, kana of irraa dhiisii,
Kallacha kee ABO jalatti, of gurmeessii,
Falli biraa hin jiruu, falmaa kee jabeessi,
Malli biraa hin jiruu, afoollawuu dhiisii,
Alaa fi keessanilee, olola lakkisii,
Gar gar bahuu dhaabii, tokkummaa hayyisii,
WBO fi Qerroo waliin, fincila kee cimisi,
Gabrummaa mancaasii, bilisummaa ibsi,
Gabroomsaa mancaasii, walabummaa ibsi,
Alaabaa kee baasii Finfinnetti hangaasi!
Jiruu fi jireenya kee, boolla keessaa baasi!
IUOf!


text:
Tanzaaniyaa
Tanzaaniyaan seeran United Republic Of Tanzania (Afaan Iswahiliin Jamhuri ya Muungano wa Tanzania) kan jedhamtu biyya baha Afrikaatti argamtuu dha. Kaaban Keeniyaa fi Yugaandaan, dhihaan Ruwaandaa, Buruundii fi Democratic Republic Of the Congon, kibbaan Zaambiyaa, Malaawwii fi Moozambiikn fi bahaan immo Garba Indiyaatin marfamtee argamti.
Maqaan Tanzaaniyaa jedhamu kunii kan ba'eef maqaa Tangaanikaa kan kutaa lafaa ishee tateffi fi maqaa Zanziibaar lafaa ishe kan bishaniin marfamtee, dangaa bahan argamtu irra dhufee. Bara 1964, Tangaanikaan Zanziibaar wajjin tokko tate "United Republic Of Tanganyika and Zanzibar" ergaa jedhamte bodaa, barumma sunitti maqaa "United Republic Of Tanzania" jedhamu argatte.
Bara 1996 biroon motumma Daree Salaam irra Dodomaa tti jijjiramun, Dodoman magaalaa guddoo Tanzaaniyaa taate. Daree Salaam immoo "anna" dinagdee gudditti tatte.
Jamhuri ya Muungano wa Tanzania United Republic Of Tanzania
Jecha Ummata Tanzania "Uhuru na Umoja" - "Billisuma fi Tokkumma"
Sirbaa Allaba - Mungu ibariki Afrika- "Waqqii Africa haa Ebbisuu"
Magaalaa guddoo -
Magaalaa ballina gudda qabdu - Daree Salaam
Afaan tokkoffan -
Motummaa -
Pirezidaantii - Jakaya Mrisho Kikwete
Muummicha ministeeraa - Edward Lowassa
Billisumma - United Kingdom irra argatte
Ballinaa lafa - 945,087 km square ykn 364,898 mile square
Parsentii bishaanii - 6.2%
Bayyina Ummattaa - tilmaama Nov 2006, 37,849,133; lakkoofsa bar 2002, 34,443,603
Density 41/square km ykn 106/square mile
GDP (PPP) 2005 estimate
- Total $27.12 billion (99th)
- Per capita $723 (178th)
Gini? (2000–01) 34.6 (medium) HDI (2004) 0.430 (low) (162nd) Currency Tanzanian shilling (TZS) Time zone EAT (UTC+3)
- Summer (DST) not observed (UTC+3)
Internet TLD .tz
Koodii bilbilaa: +2552


text:
Qabama Oromiyaatt karaa xumura itt tolchan barbaaduuf jaatamoota keessa dargaggoon Oromiyaa golee fi jireenya hallee gad yaa’anii. Baras karaa adda addaan mormiin Oromo yeroo dheeraaf gaggeeffamaa ture. Dudhaa Gadaa saanii dhugoomsuuf abbaawummaa dhaloota tokkomsuu fudhachuuf murteeffatan. Jaarraa 16faa as seenaa saanii keessatt yeroo jalqabaaf maqaa guutummaa sabichaan sochi hunda tokkummaan hiriirsu ijaaruu dandahanii jiru. Dhaaba malbulchaa sagantaa sabaawaa qabu, Adda Bilisummaa Oromo (ABO) uuman. Sun murnoota qabsoo faffaca’anii turan adda tokko jalatt walitt fiduuf carraa kenne. Sochichaa guutummatt ilaalan malee gartokkee qofaa ifsuu yoo yaalan danaa waliigalaa hunda roga dhabsiisuu dandaha. Dilormaa Oromiyaa guutummaatt naannaa sochii bilisummaa sabaatt hiriirsuuf gara walakkaa jaarraa tokkoo yoo fixu, addunyaan gadadoo saanii caalaatt akka hubatu gochuun gara kurnan lamaa dabalate. Rakkina saanii addunyaan gahachuuf Oromiyoo hedduun gad bahaa jiru; haatahu malee caalaa cimaa fi kan dhimma baasu tahuuf dhaaba malbulchaa caalaa jabaa isaan feesisa.
Erga qabsiifame sochiin bilisummaa Oromiyaa jija hanga tokko galmeessee jira. Rifannaa fi abdii kutannaa guddaa mooraa diinaatt naquun kan durii caalaa bitintirseeran. Seenaa ABO barruunqabii tokko keessatt hanga yoonaa walitt hin funaanamin hafuun waan nama gadisiisu. Kana irraa kan kahe abba tokkooti akka fedhanitt yeroo qaaqan mullatu. Seenaa saa ifaan dhaaba yk qorumsaa gadi fageenyaan tolfame argaa dhageettii irraa dhihaachuu gaafata. Kana malee uumaan lafjalee tahuu sochichaatiin, kan qooda hin fudhatin hafee, miseensi tokko illee yoo waan waliigalaa hin taane qooda ofii fudhate irra dabarsee raga bahuu hin dandahu. Warraqxoti Oromo kanneen hin beekamin moora diinaa seenanii dirqama dhaabaa utuu bahatanii darbanis ni dabalata. Oromoon, sabboonota gurguddoo ABOn bartokko jiraatan hedduu qabu turan; jarri sun dirqiitt miseensota ABO tahuu hin qaban. Kanaaf jaalbiyyoota lubbuun hin jirre hanga dhaaboti yk barruunqabi amanaman hariiroo saanii raggaasisutt maqaa dhahuun isaaniif qajeeltuu hin tahu.
Qabsawota hunda waliin akka qindeessaatt quunnamtii waan qabaataa tureef, Baaroo Tumsaa,murnoota sabboonota adda addaa lafjalee fi ifaa, namoota biraa caalaa beekuu dandaha ture. Kanaaf amma inni hin jiru waan taheef dubbii kana dhaabichaa fi argaa dhageettiif dhiisnee haala qabsoon amma keessa jirtu irratt yoo xiyyeeffanne wayya. Waan halleefuu sagantaan walitt qabamee fi wayyeeffame 1976, 1989 fi 1998 ABO hin binxa’iminiin kanneen baruu barbaadaniif if bahee jira. “Gowwooti bakka maleekaan qaxxisuu sodaatan keessa dirrisu” jedhama. Kan qubaa ofii waan beekumsa saaniitii ol tahett dhahuun seenaa sochii bilisummaa Oromoo wallaalinaan yk dira’ina gargar facaasuun roga dhabsiisaan jiru. Sun dhaabbachuu qaba. Golee Oromiyaa kamiiyyuu haa tahanii kanneen kaasaa waloof hogganaa fi qabsaawaa darban hundi gootota Oromooti. Sabichi seenaa saanii utuu hin tuqamin jabeessuu qaba. Ammaaf nammuu qoccolloo dhaloota darbe keessa ture didhaa dhaloota si’anaa jalaa miliquuf itt fufuu yaaluu hin qabu.
Sochiin dargaggootaa sun erga jalqabe wal qayyabachuu dhabuu fi rakkinaan faalamaa jiraate. Sunis kan tahe yaadan adda bahinaa fi gana keessaan, akkasumas rukuttaa alaa fi luxe galtuu mootummoota Itophiyaa, Somaalee fi bitamtuu saaniin irraa gaheenii. Haa tahu malee walhaadhaban malee murnooti keessaa mirga sabummaa of ofii kan walabummaa dabalatu murteeffachuu Oromoo, gaaffii jala hin galchine. Hamma jijjiirammi empayera irra gahutt kurnan lamaaf wareegama guddaatu baafame. Hanga sanatt dabballooti hundi kaayyoof amanamoo turan. Addoti bilisummaa empayeritt keessa jiran kan ABO dabalatu garee loltuu dabsatanii mootummaa cehumsaa (MC) tokko dhaaban.
Loltuun bilisummaa tokko tokko, MC gaha dhumaatt fudhatanii turan; kaan garuu akka jalqaba qabsoo walabummaa nagaatt fudhatanii. Yammusii kaayyoof amanamaa tahuun baqaqaa agarsiisuu kan eegale. Himata Yasuus Kirstoos dhagahaa guddanne nama yaadachisa. Hogganni barattoota saa illee sadarkaan gidiraa itt haanuu utuu hin gahin yeroo heduu ganeen jedhama. Kan ABO waliin wal fakkeenyi inni qabu kan raajiitii. Amma taatoti haaraa fi dullacha yabboo Oromoo irratt kaayyoo irraa hamaa ittisna jedhanii fakkeessaaf kakachaa, dhossaatt waan annisaa kaayyoo irratt diina waliin yoo dhoofsisan mullatu. Kun gara caaluu kan mullatu “Dhaloota Fidalaa” gidduutti (Fidalli qubee Habashaati).
Tokko tokko akka tasaa itt dhagahamee xaxxaaxawuu, garuu qabatanii turuuf akeeka ititaa irratt hin bu’uurfamne. Mooraaa Oromo keessa ijaajjanii afarsoota sirna Nafxanyaa waliin waa’ee qabama Oromiyaa raawwachiisuu utuu hin tahin, hanqina demokraasii Itophiyaa keessa jiru irratt wal gipha’uu. Qayyabannoo fi nameenyaan saanii walfincila hedduu waan qabaniif annisaa warraaqsa Oromoo hubachuu dadhabu. Warraaqxoti Oromoo angafoota irraa waa’ee hariiroo darbanii baratanii jiru. Namooti gamnaa fi janna turan akka Goobana Daaccee illee gana gurguddoo Habashaa irraa of baraaruu hin dandeenye. Oromoon isaanitt firoome kan du’a ulfina qabu argate hin jiru. Saba ofii jireenya gadadoo jalatt dhiisanii si’ana kan kiyyoo saaniitt didichan jiru. Ammallee waan itt qabatan ummatanii deebi’uun yeroon itt darbe hin jedhamu, ummati saanii kara itt hin cufatu.
Joonjee qabsaawota Oromoo keessa seene dhiifnee jija tibba cehumsaa yoo kaafne, Oromoon galma saanii durii, Finfinneett gargar baha dirqii jaarrotaa duuba deebi’anii wal arguu; Oromiyaa gara tokko yayyabachuu fi Oromiyaan Finfinnee irraa fedha akka qabdu beekamuu; mirgi Oromoo walabummaa dabalatu hiree ofii ofiin murteeffachuu ifaan beekamu; afaan ofiin barachuuf hojjechuu; abacaa Oromoo “Qubee” hojii fi barumsaaf ifaan beekamuu faatu argama. “Fidalli” koloneeffataa humnaan hojiirra ture Qubeen gagggeeffamuu fi qabsoo keessatt aangoon dhaloota “Fidalaa” dadhabaa fi qabaan koloneeffataa laaffataa dhufuutu argama. Dhalooti qubee caalaa warraaqaa, sammuun walaba, uggaa fi kutataa, godaannisa qaanii koloneeffamaa hin qabnetu as bahaa jira. Oromoon humna riphaa Oromiyaa fi naannaan sun hafee Afrikaa abdii tahu qaba. Humni kun homishaawummaa, aadaa, seenaa fi lakkoofsas ni dabalata. Wayyaaneen humna Oromo cabsinee facaasuun yaroott dabalaa jedhee dhaadata jedhama. Garuu sun abjuu guyyaa fi waan kolfaati. Yaaliin kun gaafa duubatt dhiitate ija facaasuun akka dhufu ammumaa akeekkachiisuun dansa.
Miseensoti dhaloota “Fidalaa” yeroo qabsoon Oromoo gaggeeffamaa jiru fedha ofii kan hordofan turanii. Hundi mirga filannoo waan qabaniif, sun hamaa hin qabu. Rakkinni kan jiraatu, yeroo nammi tokko shakala qooda keessatt hin fudhatinii fi waan yeroo sana tahan hunda akka hin jirrett ilaalu. Wareegama dabaankufoota Oromoof malee dammaqinni malbulchaa si’ana mullatu hin argamu ture. Kanneen hanga ga’eessummaatt qabsoo irraa halaala turn wareegama sanaaf malee gaarii milkomatt geessa jedhanii fudhatan, maqaa fi bu’aaf utaalanii irra bahuu hin yaadan turani. Mormiin Oromoo hardhaa itt fufa isa darbee, kan abbaan dabaree, dhalooti qubee itt darbee. Kanneen waarisiifatanii dhufan hanga diina irra goruun lammii ofii gocha adda addaa akka, ajjeesuu, basaasuu fi miiddhaa adda addaa irratt hin raawwannett yooyyoo jedhamuu qabu. Gocha ofiitt gaabbanii seenaa gootota Oromoo akka hin mullanne gochuu yaaluun qaanii sana caale. Gaaffiin kan tahuu qabu, yoom qabsoott dabalamee utuu hin tahin erga itt dabalamee maal gumaache tahuu qaba? Qabsoo Jabeesse moo caalaattuu Oromoo addaan baase? Dirqama sabaaf itt dabalame moo shira ergamsa halagaa qaba kan jedhu?
Si’ana xawalwaallee duubatt harkiftuun dhaloota Fidalaa keessaa, kan gadadoon darbe itt fakkaatee carraa keessa gugachuu argameen bu’aa fi maqaa gonfachuuf qabsoott seenan jiru. Akkuma gahaniinis bita mirga blaleffachuu eegalan. Dharraa bahanii mullachuu, waan dansa tolchuun utuu hin tahin kaan xiqqeessuun bahachuu yaalan. Yaada fudhatamaa se’an hundatt cicuu dandahu. Kanaaf keettoo diinaan madaqfamuuf tolaa kan tahan. Kan isaan keesssa turan qabsichi Oromo akka isaan yaadan qananiisaa utuu hin tahin gidiraa dhawataa qabaachuu saa hamma hubatanitt. Hedduun saanii mormiin Oromoo TPLFiin kuffisee Mootummaa Cehumsaa isaan gahaa guddaa keesaa qabaatan dhaabuuf karaa haxaawuufii dadhabuun qaata isaan daaffisee.
Miseensoti dargaggoo Oromoo hedduun keessaayyuu dhalooti qubee qabsicha walabummaa Oromiyaaf tolfamu fulduratt dhiibuuf karaa hedduu yaala jiru. Ifaajjee garaa qulqulluun dargaggoon tolchan waliin dhahuun fashalsuuf namooti ofittoo fi bolola aangoo qabanii fi keettoo diinaa tahan jiru. Roga dhabsiisuu fi maqaa balleessuun mallattoo daldalaa saanii keessaa tokko. Ummati Oromoo sochoota akkasii kan nama salphisuu fi maqaa balleessuu irratt bobahan sirinyaan caqasuu qaba. Hankaasituun akkasii hanga yaada nama xurree qabsicha sirrii irraa garagalchanitt, kan dhihaatan hunda caalaa, dhimmamaa fi sabboona fakkaachuunii. Ulaagaan kan fakkeessituu fi warraaqxota gargar itt fuudhan hobbaatii qabatamaa agarsiisaniinii. Hangam nama dhugaa tahanu wanti jedhaniif kan homishan wal hin gitu taanaan jiru hin baafnee irraa maquu dha. Yeroo, horii fi giidoo hamilata hin baafne irratt fixuun bu’aa hin qabu.
Hankaasituun bifa hallee akka Oromiyaan walaboomtu hin fedhanii. Kallachii fi ujuun qabsoo walabummaa Oromoo Adda Bilisummaa Oromoo isa dhugaatii. Battalli diinni diiguuf itt kakatus isa sanaa. Diinni, abba tokkoota Kaayyoo walabummaa dhaabatt dhiisanii itt dhaqan afaa diimaan hin simanne. Oromoon empayera jaallatan, empayerri kan saanii akka hin taanee fi jaalalli saanii Goobanatt akka isaan ida’u dandahu beeku dha. Karaa biraa ABOn kan saanii fi kan saba saanii abdiin saa itt hidhamee tahuu hubachuus qabu. ABO hardha rakkoo hooggansaa qaba taha. Garuu sun taheef dharraa fi abjuun ummata Oromoo yoomuu gad hin galuu. Michuun empayeraa, empayera halagaa caalaa, biyya eenyuttuu hin sutamne irraa hedduu buufachuu wan dandahaniif walabummaa sodaachuu hin qabani.
Kanneen bilisummaa Oromiyaatt amananiif kaayyoo ABOn sagantaa malbulchaa jalqabaa irratt dhiheessee alatt filmaati hin jiru. Karaa biraa kanneen walabummaa Oromiyaatt hin amanne jiru. Sanneen akaakuu lama qabu; tokko wanti fedhe yoo tahe, Oromoon Itophiyaa irraa gargar bahuun hin hayyamamuuf ofirroota jedhani; inni kaan gaaffiin Oromoo Itophiyaa demkratoftuu keessatt deebii argata kan jedhan. Isaan duubaa kana waliin murni bilisummaa hanga tokko deemuu ni dandaha taha. Dhuma irratt murteessaan ummata waan taheef hanga inni ofii murteeffachuuf aangeffamutt waliin deemuun ni dandahama. Itt galli saanii garuu achitt hin dhaabbatu, murti ummataa duubas kaayyoo fiixaan baasuun itt fufa. Qayyabannoo kanaan hunduu waliigaltee waloo malee utuu halagaa keessa hin galchin karaa itt tolu filatee gara ummata ofii aangessuutt sosso’uu dandaha. Imaammati hariiroo halagaa waliin tolfamuu qaba. Dirreen gamtaa biraan, kan diinagdee, malbeekii fi hawaasomaa waliin ilaalamu dandahu.
Walqaboon bilisummaa duraa, jecha Oromoo tokko nama yaadachiisa. Dhirsaa fi niitii ulfatu taa’anii hawwaa saanii haasawu. Dhirsi, hurufa gamaa sana bitee, cireen garbuu facaasee yeroo gahu gurgureen farda rimaa bitadha jedhe. Ishoo dhirsa koo jette niitiin; animmoo fardatii yaabbadheen warra keenya bira da’umsa dhaqa jette. Dhirsichi aaree, farda koo rimaa garaa baasuufii jedhe utuu hin yaadin niitii garaa irra dhiitee ulfa irraa baase jedhama. Lafti hin bitamne, midhaan galfatan hin jiru, fardis hin bitamne garuu mucaa hin dhalatinii fi jalala waliis ni dhaban. Oromoon mirgi hiree ofii, ofiin murteeffachuu hojii irra ooluu utuu hin mirkaneeffatin waa’ee walabummaa yk hirkatummaa irratt mataa wal cabsuun akka namicha yaadan farda bitee tahuu dha. Yookaan mirga sana akka inni hin shaakalanne hankaaksuun yaadamee tahuu dandaha. Jireenya abjoomaa keessa kan jiraatan dhugaatt aka deebi’an yaaluu dha.
Yoo waa’ee ABO dubbanu waa’ee taatotaa fi haala dhaabichi bar tokko keessatt of argu utuu hin tahin waa’ee kaayyoo yk akeeka inni diriirseetu. Oromiyooti bakka hallett taliilessanii sana akka hordofan ifsatanii jiru. Kaayyoo, qubee fi mallatoon inni beeksise, Odaa fi faajjii “mogge lamaan diimtuun” adda addummaa ilaalchaa utuu hin hedin mallattoo diddaa sabaawaa tahanii jiru. Qabsoon ABO jiraachisuu kufaatii sona cehumsaa duuba jalqabe waggaa waggaan caalaa hammaata dhufaa jira. Utuu warraaqxoti dura hin dhaabbannee yeroon murni tokko ABO fi kochonchola saa biyya halagaa biratt akka mallattoo daldalaa dhuunfaatt galmeeffachuu yaale ture. Yeroo ABOn dhaloota abbaa horofaatt darbu fagoo hin tahu jennee haa abddannu. Kanaaf kanneen waa ijaarachuu fedhanii haala walxaxaa keessa seenanii jiran dhaabota hawaasomaa dhaabuurratt utuu xiyyeeffatani caalaa hoomishaawaa taha. Qabsoon dargaguma qofa utuu hin tahin warraaqaa tahuus ni gaafatti. Kanaaf dargaggoon dubatt harkiftoota karaa walabummaa irraa isaan mucuceessan eeggachuu qabu. Adeemsa malbulchaa (politikaa) baranii wal barsiisuun kan warraaqaa irraa eegamu.
Dhaabi Oromoo kamu, kan malbulchaa tahe kannen hawaasomaa kan duubaan eegeen itt hin sutamne, bulchaan of irratt hirkata tahuu qaba. Kana malee dhaaba Oromooti jechuun rakkisaa dha. Maqaa ABOn iddoo qabatanii sochii takaalaa kan jiran ofii beekanii fala dhahuu malee kara deemaan hanga xireeffatutt eeguu hin qabanii. Of gamagamuun of irratt murteessuu namoota dandahan tahuun saanii beekamaa dha. Akka murnaatt murteessuun yoo rakkisaa tahe qabsoon ummataa kana caalaa hanga samutt eegamuu hin qabu; kan warraaqa tahe ofii murteeffachuutu irraa eegama. Hanga ABO sagantaan saa guddicha waliin jirutt dhaabi malbulchaa haaraan hin lalisuu. Kanaaf kanneen waa ijaarrachuuf dhama’aa jiran jaarmota hawaasomaa Oromoo adeemsa saa gara bilisummaaf deggertuu tahan irratt xiyyeeffachuun waan gorfamu. Waanti tokko yoo irraan bososu jalaa latun ajaja uumaati. Heddun haala akkasii waan hin hubanneef irra qofa ilaaluun ABO jabeessuu mannaa baaleessuuf oliigad jedhaa jiru. “Lallaafina baajii nu harca’a jettee sareen duukaa yaati” isa jedhantu dhufaa jira. ABOn hundee jabaa waan qabuuf hanga qaammi inni irra dhaabbate du’ee badutt hin harca’u, itt bahama deema.
Kan sabaawoti Oromoo hundi beekuu qaban bu’oota eeggatanii fi misoonfatan qabaachuu dha. Maniin gahamanis jiru; sunis yoo ifaajjeen waloo jiraate caalaatt wayyaa taha. Gurguddoon Oromoo bakka lamatt bahuu barreessaan kun komachuu dhagahee, beekaan Oromoo tokko ilaalcha Oromoo keessa lammooyyeen jiraachuu yaadachiiseenii ture. Utuu sana tahee yayyabii hawaasaa ni jiraataa jechuu dha. Garuu sun kan madde dorggomee dandeettii walii amanuu dhabiisaa yk fedha ofiffumaa abbaa irraa kan ka’e tahuu ni dandaha. Gabaabaatt kan tolchaa jiran lamooyyee dudhaa hin calaqisu. Kan lachanuu ni argamsiisna jedhanii kakatan akkaasii kutii maxansii isa kaaniiti; kan waliin dorgomaa jiran akeekota utuu hin tahin murnoota isaan duuba jirani. Danaa dorgome irraa gara kan gamtaatt jijjiiranii utuu wal irraa yaada garagaggalcha hin barbaachifne hin tolchin, atooma lamooyyee dudhaa uumu jennee haa abdannu.
Rakkinni Oromiyaan qabdu fuulhedduu dha. Hanqinni dirree hallee, murna lamaa, qubqabsiis ambaa lama, Mootumma Mitii lama qofan kan furamu mitii. Fixiqacee, dhibdee Oromoo akka sabaatt balleessuuf dorsisan keessaa isa afooti. Dhukkuffataa fi bela’aa gargaarsa dhowwataa; karoora warraa fi maatiin qabatanii dhalaa fi dhiira Oromoo maseensaa fi sangoomsaa; bisaan nyaachisuuf garbatt reebaa, hidhaa, guraaraa fi ajjeesaa; qoteebulaa hin yaadinitt waraana bobbaasaa; afaanii fi aadaa Oromo hacuucaa; bishan dhugaati haddhaan faalaa fi mandheetii jireenyaa gidduu kosii hamaa tuuluun jiraattota ajjeesaa jiru. Sun dhaabbachuu qaba.
Utuu safuun Oromoo hundaaf akkaataa jireenyaa tahe sabichaaf jija guddaa dha. Dudhaan, Oromoon afaan saanii ni eeggatuu; afaan baduun safuu dha. Alii al martii hiriyaa keessattis afaan baduun jira. Sana malee, haala addaa, akka gaafa buttaafaa ni hayyamama taha. Si’ana guyyaan halle gaafa Buttaa, nammi halle hiriyaa guddaa fi xinnaa hin qabne tahee jira. Namooti yaada hawaasaa hogganan hamaan rukutamaa oolu. Qubqabsiisoti hawaasomaa sabaawota sammuu dhiphoo fi keettolee diinaan falamanii jiru. Namoota yaada ambaa hogganan tuquun kan isaan duuba jiran hubee hawaasaa gargar baqaqatti geessuu dandaha. nameenyaan abba tokkee ulfoo dha, tuqamuu hin qabu. Hedduun keenya mirgi of ifsuuf qabnu darqama namummaan kan biraa kabajamuu qaba jedhuu waliin aka dhufu barachuu qabna.
Seeran bulmaati bulchoota irraa gaafannu nuwis ni ilaala. Maqa balleessii fi sobi seermalee fi safuu dha. Ambatt bahanii nama arrabsuun addaggumaa dhiifama hin qabne. Salphoo qofatu ofii beekamuuf kan biraa salphisa. Nama tokko jibbuun kanneen biraas jibbaaf hiriirsuu yaaluun cubbuu dha. Dhaabi cimaa fi amanamaan dhibuun ummata keenya barsiisaa hangameessa safuu fi malbulchaan hawaasoma dhabsiise. Bakka sun hin jirrett mamiin diinatt dudda gatachuu guddaa tahaa; keessaattuu naannaa hamee jaallatutt ni hammaata. Kanaaf, hedduun toora shanaffaa fi galtummaan wal mama. Kun, haala caba MC 1992 duuba misaa dhufe; malbulcheesitooti abbaawumman gaafataman jiru. Bu’uurri Oromummaa ititaa tahullee jaldhooti farra hawaasomaa tahan nannaa hawaasaa faluuf gaddhiifaman jiru.
Gaammee ol kan jiran hafee gaammeenu akka eenyuu mudaa hin dhabne beekuu. Mudaa akkasiiti kan diinni adamsee fira walitt naquu. Garuu sabaawoti gamni yeroo hunda, akka akeekaatt lammii fi bu’aa mamii kennuu qabu. Haddheessa mirkanii hin taanee utuu hin abbalin gama diinaa nama dhaabuu dandaha. Hawaasi iyyaatiin saa jette jettee irratt bu’uurfame waraanni hafee dilii dabsachuu eeguu hin qabu. Oromiyaan namoota abbaa malaa hedduu qabdi. Namooti akkasii qabeenya sabichaa, kan kununfamuu fi eegumuu qabanii. Weedduu, walaloo fi qaaqaan wal haddheessuu fi walsalphisuun hafee karaama sanaan diina Saaxiluu fi mogolee buusuun sabboonaa galata qabu tahuu dha.
Dhaaboti malbulchaa fi noolaa, diinagdee fi ogeeyyii fi dhaaboti amantee waan uumamaniif qabu. Dirqammi saanii duraa jiruu uumamaniifii. Kanaaf hariiroo fi walqunnamtiin biraa sadarkaa lammaffatt dhufu; Nammi tokko yoo hojii manaa ofii tokkoffaa irra haanuu hin dandeenye isa diigee jara kaanitt dabalamuun garagarummaa fiduu yaaluu malee dhaaba ofii maqaa qofaan jirutt dhama’uu hin barbaachisu. “Tokkummaa dhaabota Oromoo” jedhanii iyyuun haala jiru jalatt garagarumman agarsiisamu hanga hin dandeenyett dhimma hin baasuu. Caalaattu kantara waliigalaa fi waan bu’aa hin qabnett geessuu dandaha. Hoogggansa warraaqaa murteeffataa, ciigoo hundaa fi sammuu gandummaa irraa bilisoman qofatu qabsoo bilisummaa sabaawaa keessatt gargagarummaa fiduu dandaha. Hoggansa mala beekuu, jannummaa, amanamummaa, murtteessummaa fi dudhama qabu qofatu qabsoo bilisummaa sabaa injifanon gaha. Hooggansa akkasiiti kan sabichi kota’ee guddifachuu qabu.
Humni nu oofu Oromummaa dha; innis afaan ittiin of ifsannu, eenyummaa, tokkummaa, bilisummaa, walabummaa fi boona keenya. Kanneen hundi qabeenya Kaayyoo keenyaati. Yoo ummatoota addunyaa bilisa tahan tokkoott yoo of hedne kaayyoo keenyatt cichuu qabna. Sabi Oromoo jija dafqaa fi dhiiga ilmaan saatiin galmeeffate qaba. Oromoon sabboonota falmaniifii fi mesharkaa akka qubqabsiis hawaasomaa kan yeroo inni sagalee hin qabne sagalee tahanii tajaajilaniin qaba. Hundi saanii hanqina qabaatanis, hololli hamaan irratt gaggeeffamus, qabeenya saanii nafii qaban, kanneen eegamuun irra jiru. Hundarra Oromoon madda abdii saanii walabummaa fi bilisummaa tahe kaayyoo qabu. Kun dhugoomuu kan dandahu dhaaba malbulchaa hoggansa jabaa tahu yoo qabaatan.
Gara malbulchaan dhaaba kallacha qabsoo Oromoo tahe ABO fi kanneen kaayyoof dudhama qaban haaromsuu fi jabeessuun abdii fi abjuu sabaawaatt iggitii tolchuu dha. Gara hawaasomaan dhaabota hirphaa fi hadhaadhyyuu biqilaa jiran, tattaaffii hawaasaa fayyaa qabeessa uumuu fi humna wayyaba tahe dubaroo fi dargaggoo ijaaruu fi barumsa hundaaf babaldhisuu jajjabeeffamuu qaba. Yoo hamee fi haddheessii hin qabatamne qabsaawota irratt hololamu dhugaa tahe illee qabsoon walabummaaf tolfamu hin dhaabamu. Gama diinaa dhaabbatanii lammii walaba tahe haleeluun safuu dha. Wanti maqaa Oromoon sosso’u hundi ulfinna, lubbuu fi qabeenya Oromoo waan tuquuf dhimma sabboona hundaati. Oromiyaa walabi haa jiraattu!
Ulfinaa fi surraan gootota kufaniif; walabummaa, walqixxummaa fi bilisummaan kan hafaniif; nagaa fi araarri Ayyaana abboolii fi ayyoliif haa tahu!
Ibsaa Guutama
Bitootessa 2016


text:
Average Rating: 0
Total Votes: 0
M Kuththadi kuththadi sailakkaa enna guninju guninju kuththadi sailakkaa M Suttappazhamaa sudaadha pazhamaa unnai alli alli anaikkireandi kovappazhamaa F Suttapazhamaa sudaadha pazhamaa enai killi killi paakkuradhu gnaanappazhamaa M Raamaru sengarumbey dhevaru theanarumbey karisa mannukkulley karisanamaa ottikko F Theakku raattinamey themmaangu pattinamey karisaangoottukkulley kokkippottu maattikko (Kuththadi) M Naan pachchakkannu pavalakkannu padhukkam vaangithaaren nee pakkuvamaa peasipputtaa padhukkam vaangithaaren F Thanakkunakkaa... naan vaadippatti vanakkambatti maappillaiya paathean en seenippatti theanippatti onakkuthaaney kedaichean M Vella kilu kiluppaiyea nalla kudu guduppaiyea onna kalakalannu aakkumbodhu salasalakkuriyea F Madhura seemathuraiyea veera oomathuraiyea un kannathula killippudu sevasevakkuriyea (Kuththadi) M Thannanenaa thana thannaaneynaa thannana thaanananey thannaanenaa F Thannanenaa thana thannaaneynaa thannana thaanananey thannaanenaa M Pazhnimala pazhanimala panjaamirdham thaandi unna pasiyaara rusiyaara thinnapporeandi vaadi F Thanakkunakkaa naan saamimala saamimala sokkaththangam thaandaa un vealikkuthaan kaappukkaaran ulukki oothavaadaa M Naan thirupparangundram nalla theenthamizh mandram enna padippadiyaa padichi paaru paindhamizh sangam F Naan pazhamudhirsola nallaa pazhuthidum veala ennai saaru puzhinji kudichchippaaru sarkkarai aalai (Kuththadi)Tweet


text:
2 responses
-
Kaane kahaa jedhaa qeerroo godinaa boraana
-
“DHUGAAN NI MO’A” Dhugaan ni mo’a murtoo Waaqaati, Golgamee hin hafu akka biiftuuti, Diinni, galtuu fi jaleen ofii dhamaati. Yaa hammeessituu ergamtuu diinaa, Hamattuu kan arrabi samaa, Funaantuu hambaa kan mana gumaa. Yaa lephee salphoo kan arraba ashufee, Afaan kee dhugaa hin baasu gurri namaa si nuffee, Miira namaa hin qabdu uumama akka saree. Dhugaarra teessee kijiba lallabda, Saalfii silaa hin beektu kijibdee nyaatta, Dhiiga dhangalaasistee irmii liqimsita. Soba dhaadheessita haqa jalistee, Lammii gurgurta foonkee nyaattee, Oromoo boosista ilmaansaa ajjeesistee. Waa liqimsuuf afaankee bantee, Oromoo kennita du’atti dabarsitee, Bineensa nama nyaatutth dhiiga namaa dhugee. Nama of seeyita garuu ati balfaadha, Oromoo ajjeesista ittiin mindaa nyaatta, Garaakee guuttannaan siif kaayyoon kanuma. Ilmaan Oromoo kichuu dhiigni dhangala’ee, Lafeensaanii daakamee lubbuun karaatti hafee, Ni hafa hin se’in ni farada ka’ee, Gumaansaanii ni baasama siin lafarraa haxaawee, Dhugaan ni mo’a owwaala diigee ka’ee.!!! I.U.O. TIIF!!!