c: text/html

text:
A/H/Deeg.B/Q/B/F
- A/H/Deeg. Qabeenyaa, Bittaafi Bulchiinsa Faayinaansii
- Fedhii maallaqaa callaa karoora waajjiraa irratti hundaa’uudhaan ji’a ji’aan MMD gaafachuu;
- Baajata mirkanaa’e irratti hundaa’uudhaan bittaa tajaajilaa, meeshaalee dhaabbiifi dhumataa karoorsuun saganteessuun dhiyeessitoota dorgomsiisuun bittaa raawwachuu;
- Baasiiwwan adda addaa akkaataa gaaffii dhiyaatuun kaffaltii barbaachisu seera Faayinaansii eeguun raawwachuu;
- Kaffaltii miindaa hojjettootaa ji’a ji’aan raawwachuu;
- Gibira mootummaa (VATfi withholding) bittaafi tajaajila adda addaa irraa citan walitti qabuun ji’a ji’aan gara Abbaa Taayitaa Galiiwwan Oromiyaatti galii gochuu;
- Konkolaattota waajjiraa yeroo isaanii eeganii jijjiirraan zayitaafi sarviisii taasisuufi hordoffii barbaachisu taasisuu;
- Kompiwutaroota, piriintaroota, maashinii faaksiifi footokoppii, akkasumas meeshaalee elektirooniiksii adda addaafi meeshaalee biiroo (office furniitures) hordofuufi kan suphamuu qabu yeroon suphisiisuu;
- Galmeewwan qabeenya dhaabbataas ta’e dhumataa sirnaan qabachuun kompiwutraraan galmeessuufi to’achuu;
- To’annoo maallaqaa saanduqaafi baankii raawwachuu;
- Herreega ji’aafi waggaa cufuu;
- Araarsa baankii ji’a ji’aan qopheessuu;
- Gabaasa herreegaa kan ji’aafi waggaa qopheessuun MMDf dhiyeessuu;
- Gabaasa raawwii hojii yeroo saganteeffame keessatti I/G/ Waajjiraafi qaama dhimmi ilaaluuf dhiyeessuu;

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Oromo News 07.06.21
Oromo News 07/06/2021
Akaam, galatoomi caqasuu dhaaf, kuni Oduu Siouxland Public Miidiyaa Oromiffan Anii Fatiya.
Bulchitoonni naannicha torbaan kana dhuma irratti balaa duaaf nama saaxilu adventureland naanawa waggaa shanii kan qorataa turan har’a himan. Inspector akka kan arganitti yeroo sanitti code wahiitu ka hin jirre akka tae himan. Abbaan mucaa kan umrii 11duesun akka himmeti beltiin warra isaa akka qabe himan.
Akkaata gabaasa U.S department kan agriculture Midwest Climate Hub Iowa keessati roobni muraasni jiraani mul’atus jia darbe kan keessa akka hoogen uumame jiru himan. Dennis akka har’a jedhetti jia bona hafe kana keessa akka haali rakkisa tauu maluu hime. Baayinnan Iowa keessati rooba gogiinsa kan hanbisuu akka argachuu danda’an himan.
Har’aa akka jedheti gogiinsi kun waggaa 20 keessati kan hin uumamin akka tauu maluu himan akkasumas Midwest keessati torbaan dhufuu keessa akka rooba argachuu malan himan.
BoardIowa kan Utilities akka guyyaa har’aa himanitti bishaan Iowa Ameerica akka irrati murtaahe jiru himan. Ajajni kunis kan dhufee June 28 yoo tau erga jia 10 tureedha. Campany investment kunis gara doolara million 87 improvement system bishaan duuba akka jirus himani jirani.
Karoori haara kan Bidenadministration seera haarawa kan warra akka qoteebulaa kan horii, lukkuu,fihogs kan horsiisan fedhii isaani kan eegu seera haarawa baasu aka jiru himan. Seeri kunis agriculture keessati akka baaye fayaduu kan tau akk atae himan.
Siouxlandn DistrictHealth Deparmtment talaali coronavirus guyyaa kamsaa July 8 seaati 3:00pm – 5:00 pm bakka lobby Martin Luther King, Jr. bakka dowtown ground Trasnportation kan kennu akka tae himan.
Talaali JohnsonandJohnson jiraattota Iowa umriin isaani 18fi sanii oltae kan kennamu ta’a. namni achiti galmaahu nidanda’a dura galmaahun hinbarbaachisu.
Publicvaccineclinic bakka ummani jiruu dhaqee akka kennuufi kun ammoo nama talaali kana fudhatu waan baayisu dandauufidha ammati WoodburyCounty keessati namni talali kana fudhate jiru 39% akka tae himan.


text:
Magaalaan Dolo Odoo Ethiopia kibba gama bahaa naannoo somalia waliin daangessu irratti argamti. Fageenyi magaalattii kanaaf daangaa sana gidduu jiru km lama hin guutu.
Bakki uummata kuma 30 ta’u keessa qubatan kun ganda baqattootaa waan jedhameef malee magaalaa xiqqoo tokko jedhamuu ni danda’a.
Mooraa sana keessa sochii adda addaatu argama, Meleskachoon kan daawwate keessaa tokko bakka midhaan nyaataa itti hiramu ture. Abdulmohamed-n jedhama kan jedhanii fi naannoo Beledweniin dhufe kan jedhan baqataan tokko nama afaan hiikuun gargaaramanii hongee fi walitti bu’iinsatu qe’ee irraa nu godaansise jedhan.
Lagi Ganaalee gara Somaliaatti yaa’u hanqina bishaanii hin qabu guutuu dha. Lammiiwwan Somalia garuu bishaan kun itti yaa’us beelaan dha’aman. Gabaas Guutuu MP3 tuquun dhaga’aa.
Uummati Somaliyaa Beela’e Gara Itiyoopiyaatti Baqataa Jira
Magaalaan Dolo Odoo Ethiopia kibba gama bahaa naannoo somalia waliin daangessu irratti argamti. Fageenyi magaalattii kanaaf daangaa sana gidduu jiru km lama hin guutu.
Tamsaasa Guyaadhaa Guyyaa
Tamsaasa Guyaadhaa Guyyaa
Kanaas caqasuu feeta ta'a
-
-
-
-
-
-
30-09-2022
Himannaa ABUT fi Deebii Kenname


text:
Kan duraan ministeera ittisa biyyaa turan Obbo Lammaa Magarsaa Dr.Qana'aa Yaadataan bakka kan buufaman yoo ta'u itti aanaa bulchaa magaala Finfinnee kan turan Injiinar Taakkalaa Uumaa amma ministeera Albudaa fi boba'aa ta'uun muudaman.
Aaddee Adaanach Abeebee immoo itti aantuu bulchituu magaala Finfinnee ta'anii jiran.
Dr.Geediyoon Ximootiwoos abba alangaa mummicha ta'uun kan muudaman yoo ta'u kan duraan waajiira mummicha ministeeraatti itti gaafatamaa kutaa preesii turan Obbo Nigusuu Xilaahuun immo Komiishiinara Komishinii hojii uumuutti muudamuu isaanii Mallaskaachoo Ammahaa Finfinnee irraa gabaasee jira.


text:
Hirriirri mormii har’a godinaa Harargee Lixaa, aanaa Masalaa magaalaa Masalaa keessatti geggeessamuu isaa dubbatu, barattoonni. Dargaggonni magaalaattii fi barattoonni mana barnootaa sadarkaa lammaffaa waliin ta’uun hiriira geggeessan kana facaasuuf humnoonni mootummaa federaalaa tarkaanfii fudhataniin barattoonni lama jabaa madaa’uu ka dubbatan, barattoonni, “konkolaataa dhuunfaatiin gara Hospitaala Ciarootti ergaman. Lubbuun jiraachuu fi jiraachuu-dhabuun isaanii iyyuu hin beekame” jedhu.
Wallaggaa Bahaa, aanaa Giddaa Ayyaanaa, magaalaa Ayyaanaa keessa kanneen jiran – mana barnootaa sadarlaa lammaffaa fi ka qophaa’inaa keessatti barattoonni uffata gurraacha gadda mul’isu uffachuudhaan kaleessaa fi har’a hiriira ba’an irratti, “maaster pilaaniin Finfinnee fi magaalaalee Oromiyaa walitti-hidhuuf ba’e ni mormina jedhan. Hiriira kana irratti miidhaa dhaqqabee fi lubbuu dhala-namaa badeef mootummaan itti gaafatama fudhachuu qaba” jechuun dhaadannoo dhageessisaa turan, jechuudhaan jiraattonni magaalatti Raadiyoo Sagalee Ameerikaaf ibsanii jiran.
Gama biraatiin kan kaleessa hiriirri mormii keessatti geggeessamee ture Yunivarsitii Adaamaa keessatti barattoonni lama ajjeesaman – jedhu, barattoonni Yunivarsitichaa fi jiraattonni magaalattii. Qondaalli Poolisii magaalaa Adaamaa garuu, kaleessa ganama jeeqamni ka’uu malee barattoonni reebamuus tahe ajjeesamuu akka odeeffannoo hin qabne dubbatu.


text:
Kookeeniin birrii biiliyoona 41 ol baasu to'annoo jala oole
Uraagaay qoricha sammuu namaa hadoochu - kookeenii to'annoo jala oolchuun, kuni seenaa keessatti warra qoricha kana daddabarsaniif kasaaraa dha jette.
Qondaaltooni gumuruukaafi geejjiba galaanarraa kookeenii toonii 4.4 [4,400kg] tahu buufata Moonteeviidiyoo jedhamutti to'achuu himan.
Qalqalloo daakuu soyaa keessa dhokfamee gara biyya Afrikaa kan taate Toogoo magaalaa Loomeetti geeffamuuf osoo qophaa'uu arganne jedhan.
Boodarra immoo tooniin 1.5 tahu maasii namaa naannicha argamutti to'annoo jala ooluu himan.
Qorichi sammuu nama hadoochu kun doolaara biiliyona 1.3 [birrii biiliyoona 41 ol ] akka baasus himaniiru.
Yeroo dhihoodhaa asitti Uraagaay karaa ce'umsaa qorichi sammuu namaa hadoochu Laatiin Ameerika irraa gara Afrikaa fi Awurooppaa itti darbu taatee jirti.
Biyyattiin baatii Sadaasaa keessas qondaaltonni biyyattiin kookeenii toonii sadii ulfaatu to'achuu isaanii dubbatu.
Isa toonii 4.4 ulfaatu kana to'annoo jala oolchuun kan danda'ame warri hojii sakatta'insaa raawwatan haala adda taheen qorannoo waan gaggeessaniifi jedhan qondaaloti biyyattii.
Dhaabbatni daakuu soyaa jedhamu kana dura daakuuu soyaa gara Afrikaa ergee gatii hin beekneefi kookeeniin baayyee karaa Afrikaa Awurooppaatti waan geejibamuufi shakkiin uumamuusaatiin sakatta'insi jabaan akka taasifamu godhe.
Dubbii himaan Geejjiba galaanarraa biyyattii Diyaagoo Peeroonaa qorichi jalqaba argame 3,000kg kan tahuu dha. Kunis gara Xaaliyaanii akka deemuuf galmeeffamee ture jedhu.
Daariktarri Gumuruukaa Jeemii Boorjiyaanii immoo kookeeniin toonii 4.4 gabaa Awurooppaa irratti doolaara biiliyoona tokko baasa jedhan.
Mi'i to'annoo jala oole kun yeroo jalqabaaf eessaa akka ka'e hin beekamiiniyyuu malee lafa qonnaa Moonteeviidiyoo irraa 290km faggaattee argamtu irraa hin fe'amiin akka hin oolle dubbatan.
Ministirri Dhimma Keessaa biyyattii poolisiin maasii namaa keessa seenuun kookeenii dhokfame jiru kan toonii 1.5 ulfaatu to'achuu hime.
Abbaa maasiifi ilmi isaas to'annoo jala oolaniiru jedheera.


text:
Oggantoonni ANC eegeree oggansa Zumaa irratti murteeessuuf walgahuuf
Ogganaan paartii siyaasa Afriikaa Kibbaa (ANC) haala eegeeree pirezidaanti Jaakoob Zuumaa irratti murteessuuf har'a walgahuuf.
Ogganaani paartichaa Siiyriil Raamaafoosaa haalichi 'ofeegannoofi kaayyoon' gaggeefamu qabas jedhaniiru haasawa Dilbata taasisniin.
''Haalli kun attatamaan akka to'atamu akka barbaaddan ni beekna,'' jechuun ture hirmaattoota kanaba guyyaa dhaloota pirezidaantii duraanii Nelsan Maandeellaa irratti argamaniif kan ibsan.
Mr Zumaa namni umuriin waggaa 75, erga waggoota sagaliif taayitaarra turaniin booda malaamaltummaan cimaan himatamaa jiru
Kongirasiin Biyyaalessaa Afriikaa (ANC) akka jedheetti Koreen Hojii raawwachiftuu Biyyaaleessaa (NEC) isaa Wiixata walgahuun eegeree Mr Zumaa irratti murtessu ta'a.
Gabaasaan BBC Andrew Haarding akka jedhettis korichi Mr Zumaaan taayiitaa irra akka bu'an gaafatu ta'a.
Torbaan darbee Mr Zumaa fi Mr Raamaafosaa itti aanaa ogannaa paartichaa jidduutti era haasaan taasifameen booda NEC walgahii walfakkaataaf waamicha taasisee ture.
Mr Zumaan erga Mudeetii asi erga Mr Raamaafoosaa Paarticha akka oggananiif bakka buufamanii booda akka taayitaa gadi lakkisanif dhiibbaan itti cimee jira.
Jaakoob Zuumaa: Hoggantoonni ANC walgahii biroo gafa Roobii waaman
Pireezidantiin Afriikaa Kibbaa wayita malamaltummaan himatamanii jiran kanatti aangoo irraa buusuu fi dhiisuu irratti Paartiin aangoo irra jiru murteessuuf jiru.


text:
Jaarmayaan gargaarsaa Yunaayitid Isteetis ( USAID) walitti bu’iinsa Tigraay keessaan kanneen miidhaman gargaaruuf hidhaa laastika jabaa 1500 qubsuma yeroofii namoota 82,000 ta’u qilleensa irraan buusuuf kan jiru ta’uu beeksise. Gargaarsi qilleensa irraan bu’u kun kuusaa USAID KAN Dubaay jiru irraa gara Itiyoopiyaatti egrgamuuf jira.
Walitti bu’iinsi ku namoonni miliyoona tokko ta’an qe’ee ofii irraa akka baqatan kan dirqisiise yoo ta’u, hedduun isaanii yeroo ammaa ala ykn qubsuma namni waliti tuucha’e keessa bulaa jiran. USAIDn hafata irra rafan, uffata halkanii fi meeshaa mana keessaaf barbaachisu kan akka distii, saanii fi meeshaa nyaata itti bilcheeffatan kan dhiyeessu ta’uun beekameera.
Meeshaaleen gargaarsaa kun kan USAIDn namoota walitti bu’iinsa Tigraay keessaan midhamaniif dhiyeessu keessaa ti. Erga rakkoon sun jalqabee qabee Yunaayitid Isteetis gargaarsa namoomaa nyaata, nyaata madaalamaa, kunuunsa fayyaa, qubuma, meeshaalee baraarsaa, bishaan dhugaatii qulqulluu fi sagantaalee kanneen akkaan rakkoof saxilamaniif oolu dabalatee doolaara $305 ta’u gumaachiteetti. Itti dabaluu dhaanis gareen deggersa yeroo balaa fi deebii kennu kan USAID, tattaaffii gargaarsa namoomaa mootummaa Yunaayitid Isteetis safffisuuf gamas ture.
Qaamotiin martinuu gargaarsa namoomaaf daandiin akka saaqamu mirkaneeffachuu qabu. Haa ta’u malee gargaarsi qofti bu’uura rakkoo sanaa hin dhabamsiisu.
Dararaa jiru hanqisuuf walitti bu’iinsi hatattamaan dhaabachuutu barbaachisa. Dubbiif wal barbaaduun, humnoonni Eertraa hatattamaa fi guutummaan gamasii akka ba’anii fi mootummaan Itiyoopiyaa humnootii naannoo Amaaraa Tigraayitti bobbaasuu dhaabuun tarkaanfii barbaachisu kan duraa ti. Rakkoon kun hammaataa akkuma deemeen Yunaayitid Isteetis, uummata gargaarsi akkaan brabaachisu dhaqqabuuf deggersa arjoomtota biraa ni simatti jedha ibsi dhaaba gargaarsaa Yunaayitid Isteetis USAIDn kennme.


text:
Michelangelo
Michelangelo di Lodovico Buonarroti Simoni (Afaan Xaaliyaaniin: /mikeˈlandʒelo di lodoˈviːko ˌbwɔnarˈrɔːti siˈmoːni/; 6 Bitootessa 1475 - 18 Guraandhala 1564) salphumatti Michelangelon (Afaan Inglish / ˌmaɪkəlˈændʒəloʊ, ˌmɪk -/) kan beekamu, bocaa, dibaa, arkiteektii fi walaleessa Xaaliyaanii bara Haaromsa Olaanaa kan Rippaabilika Florence keessatti dhalatee guddina aartii dhihaa irratti dhiibbaa isaan qixxaatu hin qabne uumeedha. Ogeessummaan isaa sadarkaa olaanaa qabaachu irraa kan ka'e yeroo baay'ee morkotaa isaa Leonardo da Vinci Filorentine waliin akka kadhimamaa maqaa kabajaa nama haaromsaa Archetypal ilaallama. Beektonni hedduun Michelangelo akka Artiistii guddaa bara isaa fi akka artistii yeroo hundaatti ibsan.
Hojiiwwan bocaa fi arkitekture Michelangelo baay'een hojii jiran kan beekamtii guddaa qaban ta'uun sadarka keessa jiru. Inni artistii jaarraa 16 ffaa akka gaaritti Dokumente ta'edha. Hojii isaa beekamoo keessaa lama Pietà fi David kan boce osoo umurii soddoma hin genye ture. Yaada dibuu gadi aanaa qabaataati, seenaa aartii dhihaa keessatti dibaa dhiibbaa guddaa uume lama uume: scenes from Genesis ceiling of Sistine Chapel in Rome, fi The Last Judgment on its alter wall. Dizaayinii isaa mana kitaabaa Laurentian bu'uura Mannerist arkitekture ta'e. Umirii 74 tti Antonio da Sangallo bakka bu'uun arkiteekti St. Peter's Basilica ta'e. Akka Dhumni dhihaa dizayinii isaatti akka xumuramuuf karoora jijjiiree ture, akka dome jijjirameetti erga inni du' ee booda.
Michelangelo artistti lixaa osoo lubbuun jiru seenaan jireenya isaa barraawe isa jalqabaati. Seenaa jireenyaa lama yeroo jireenya isaa keessatti kan maxxanfame. Isaan kessa tokko Giorgio Vasaridhan kan barraawe.
Yeroo jireenya isaa keessatti Michelangeloon yeroo baay ' ee Divino (′′ the divine one ′′) jedhama.[7 • Yeroo baay ' ee jibbisiisaa isaa dinqisifachuu danda ' a. Yaalii artiistoota amansiisoo 's 8 8 Michelangelo ' s kan itti yaadame, haala dhuunfaa haala gaariin bu ' aa, sochii guddaa gara dhihaa aartii haaromsaa booda.


text:
Namoonni talaalii dhukkuuba KOOVIID-19 ittisuu fi tokkio qofti kennamuu kan Jaansan and Jaansan jedhamu waraanattan, humna talaaliichaa dabaluuf kan gargaaruu booster jedhamu, gosa tallaalii Faayzar ykn Moderna dabalachuu akka danda’an qorannaaleen sadarkaa duraa gaggeeffaman agarsiisanii jiran.
Qorannaa dhaabbatti Naashinaal Instituut of Heelz jedhamu kan Yunaaytiid Isteetsiin gaggeeffamee kun akka agarsiisuutti, namoonni talaalii tokkitti kan Jaansan and Jaansan fudhatan, talaalii Moodarnaa jedhamu dabalanii yoo warraanatan qaamii isaanii dhukkuba of-irraa ittisuuf dandeettiin qabu, dachaa 76n dabalee jira.
Warrii Talaalii Jaansan and Jaansan waraanatanii talaalii Faayzar dabalatan immoo dacha 35 dabalee jira jedha.
Qorattonni akka jedhanti, kanneen duraan tallaalii Jaansan and Jaansan tokkicha fudhatanii turan, isuuma yoo dabalatan immo, humnii qaamnii isaanii dhukkuuba ittisuuf qabu dacha 4 qofa dabalaa.
Bulchiinsii nyaataa fi Dawaalee kan Amerikaa irraa gareen gorsa kennan,waa’ee talaaliwwan marsaa biraan kennamuu qaban ilaalchisee walgahii guyyaa lamaa Kamiisa har’a ennaa jalqabanti, qorannaan kun immo labsamee.


text:
Home Wiki Praniti
Praniti Tags
Baby Track (Kukkotti Kunaatti) Song Lyrics | Aruvi | Arun Prabu...
Kukkotti Kunaatti Kozhukatta Kozhukatta Kutti Kutti Kozhukatta Kuduthu kuduthu Thinnaakkaa Inikkum vaazhkka Kozhukatta Kukkotti Kunaatti Kutti kozhukatta valandhache Seeni Sakkara Inippaache Chittu kuruvi Kudumbathula Kottum aruvi Kalandhache ! Kukkotti Kunaatti Aalamarathula Yeraadha Maangaaya parikkadha Maangaa marathula Yeraadha Thengaaya parikkadha Kukkotti Kunaatti ( Rey rey rey ) Un paadham Poovaagum Un paarva Neer thoovum Oru kannaale sooriyane …….nee dhane Maru...


text:
Gareen mormituu Semaayaawii Paartii ibsa gaazexeessotaa kenne iratti Itiyoophiyaan hoomu caalaa rakkina siyaasaa, haawaasummaa fi diinagdee keessa jirti jedha. Rakkina wal-xaxaa kana hiikuuf mootummaan biyya bulcha jiru fedhii fi dandeettii hin qabu, garuu ummaaticha ukkamsuu itti fufeera jedha ibsii kun.
Tibba kana Oromiyaa keessatti ummata karaa nagaahaatiin, mirga seerrii biyyattii keneefitti fayyadamanii gaafii dhiheeffatan mootumman dimshaashaan ajjeesera, hidheera jedha ibsii Semaayaawii Paartii kun.
Kanumaan wal-qabsiises, miseensa Semaayaawii paartii fi qopheessaa barruu paartichaa Geetaachoo Shifarraa, fi Yoonataan Raggaasaa dabalatee miseensonni dhaabichaa biroon mana hidhaa Maa’ikeelaawiitti rebaamaa jirachuu ibsa.
Pireezdaantin paartichaa Obbo Yiliqaal Geetinnet "Nu’i garaa ballannee callisuurra kan ka’e mootumman namoota ciccimoodhaaf fakkenyaa gaarii ta’an hidhatti guuree umurii dheereffachuu akka tooftaatti ittii fayyadamuu amala godhateera," jedha.
Kana Maleessi obboo Yiliqaal Geetinnet mootummaa ummata waalteffate dhaabuun, sirna bittaarraa garaa dimookiraasiitti ceehuuf hojjachuun dirqqamaa lammi biyyattii hundaati. Garuu oggaa 24n darbaniif an argaa jirru namoonni muraasni jijjiramaaf qabsa’an irbaata abiddaa ta'uu malee jijjirramni tokkolleen akkan hin dhufne.
Mootummaa wajjiin mari'achuuf karaan cufaa dha jedhanii, "dhaabbannee deemuuf nu hin hayyamamne, dubbachuuf nu hin hayyamaamne, amma dabareen mana hidhaatti darbamuu kan eenyuti an jedhutuu nu yaddeessaa jira malee karaan motummaa kana wajjin mari’achuu natti hin mullatu," jedhaniiru.


text:
DHUKKUBA SUKKAARAA fi XAXAA IJAA – (Diabetic Retinopathy)
Xaxaawwan Dhukkubni Sukkaaraa namatti fidu keessaa inni tokko miidhaa inni reetinaa Ijaa irratti dhaqabsiisu (Diabetic Retinopathy) dha. Innis miidhamuu hiddoota dhiigaa xixxiqqoo duuba ijaa irratti argamaniin kan dhufudha. Reetinaan tishuu haphii duuba keessa ijaarratti argamu ta’ee ifa leensii ijaa keessa darbee dhufe gulaaluun haala erga narviif ta’uun narvii ijaatiin gara sammuutti dabarsa.
Yeroo jalqabu xaxaan ijaa (Diabetic Retinopathy) kun mallattoo homaatuu ykn mallattoo sasalphaa muraasa qofa muldhisa. Booda irratti garuu hanga ija nama jaamsuu ykn argaa ijaa balleessuu gahuu danda’a.
Yeroo dheeraaf dhukkuba sukkaaraa qabaachuuniifii haalli to’annaa hamma sukkaaraa dadhabaa ta’uun carraa xaxaa ijaa kana horachuu kan dabalaniidha. Xaxaan ijaa kunis gosa sukkaaraa lachuu (Type I fi Type II) irratti ni muldhata.
—
Ka’umsi isaa maalii?
Hammi sukkaaraa olka’aa ta’e, turtii woggootaa booda, hidda dhiigaa xixiqqoo gara Reetinaa ijaa deeman dhiphisaafi cufaa dhufa. Sababa kanaaf Reetinaan dhiiga gahaa ta’e argachuu dhabuu irraa miidhamaa dhufuun hanga keessa ijaa irraa fottoquu gaha. Fottoquun Reetina kun ammoo argaa ijaa hanga dhumaa jaamsuu danda’a.
Haalli miidhama Reetinaa ijaa kun sadarkaa lama kan
▪ ‘Nonproliferative Diabetic Retinopathy’ jedhamu kan hiddi dhiigaa haaroofni itti hin uumamnee fi gara jalqabaa irraatti muldhatuufi
▪ ‘Proliferative Diabetic Retinopathy’, isa hamaa ta’eefi kan hiddi dhiigaa haaroofni itti ijaaramufi booda irra muldhatu kana laman qaba.
—
Haala sukkaraa olka’aa ta’e irraa yeroo hiddi dhiigaa xixxiqqoon dhiphachuu jalqaban hiddoonni dhiigaa san irra woyyaba qaban kan reetinaa sooraan dhiita’uu, babaldhachuu, dhangala’aa yasuu jalqabu. Inni kun ammoo qaama jidduu retinaa jiru makulaa jedhamu iitesa (Maculara edema).
Hiddi dhigaa jenne dhiphachaa yoo dhufu kana, ijji keenya gara boodaa irratti hidda dhiigaa biroo uumuuf ykn ijaaruuf yaalti. Hiddi dhiigaa ijaaraman kun ammoo jabinnaa waan hin qabneef haala salphaa ta’een miidhamuun dhiiga dhangalaasuu ykn gara jidduu keessa ijaatti jigsu (Vitreous hemorrhage). Kana irraa ka’uun keessi ijaa dhangala’aa qulqulluu qabaataa ture sun dhiigaa itti jigeen boorayuu ykn dukkanaayuu jalqaba. Sababa kanaafis argaan ijaa jaamuu danda’a. Inni kun garuu turtii yeroo booda dhiigni itti jige keessaa qamatti fudhataamaa waan deemuuf argaan ijaa jaamee torbaanota ykn ji’oota boodha dhawaataan namaaf deebi’uu danda’a.
—
Mallattoolee xaxaa ijaa:
Yeroo jalqabu mallattoon homaatuu hin muldhatu, haa ta’u malee jijjiramoonni asi olitti eerre yoo jabaataa deeman Mallatooleen armaan gadii ni muldhatu:
☆ Wonti akka qaanqee ykn tuqaa argaa ija keenyaa dura deddeemuu
☆ Namatti didimmisuu
☆ Yeroo waa arginu jidduu irratti gurrachaye ykn dukkanaayee nutti muldhachuu
☆ Argaan namaa dhaamuu ykn jaamuu
—
Wontoota ykn barteewwan carraa xaxaa ijaa horachuu kana dabalan:
Namni dhukkuba sukkaaraa qabu kumuu carraan xaxaa ijaa kana horachuu ni jira. Haa ta’u malee isaan armaan gadii kun worra kaan caalaa carraa xaxaa ijaa kana horachuu qabu:
● Isaan yeroo dheeraaf (woggoota hedduuf) dhukkuba sukkaaraa qabaataa turan
● Isaan haalli to’annaa hamma sukkaaraa isaanii dadhabaa ta’e
● Dhiibbaa dhiigaa olka’aa ta’e isaan qaban
● Isaan hamma Koolestiroolii olka’aa ta’e qaban
● Yeroo kaan caalaa yeroo ulfaa ni hammaata
● Isaan Sigaaraa aarsan
Isaan kaan caalaa carraa xaxaa ijaa horachuu ol’aanaa ta’e qabu.
—
Maal haa goonu?
☆ Xaxaa ijaa kanas ta’ee xaxaawwan Dhukkuba Sukkaara irraa dhufan kan biroo ittisuuf ykn tursuuf: nyaataa sirreeffachuun, sochii qaamaa haala idilee ta’een hojjachuu, hamma sukkaaraa fi dhiibaan dhiigaa yoo jiraate yero yeroon safaramuun to’achuu, fi yaalaafi dawaa ogeessi namaaf ajaje qajeellotti fudhachuun barbaachisaadha.
☆ Dhukkuba Sukkaaraa qabaachuun qajeela ija nama jaamsa jechuuf otoo hin ta’in, Dhukkuba Sukkaaraa (DM) qabachuun carraa argaa ijaa dhabuu (jaamuu) kan nama hin qabnee irraa dachaa digdamii shaniin dabala. Fkn Biyya USA keessatti sababa argaan ijaa nama umriin isaa woggaa 20-75 jidduu jiru baduuf ykn jaamuuf keessaa dhukkubni sukkaraa sadarkaa jalqabaa irra jira.
☆ Dhukkuba Sukkaaraa qabaannaan qorannoo ijaa yero yeroon ( Yoo xiqqaate woggatti al tokko) iddoo ispeeshaalistiin ijaa jiruttu godhachuu.
☆ Qorannoo haalaa to’annaa sukkaaraa ji’ootan lamaaniifi sadan darban ture agarsiisuu kan Hemoglobin A1C jedhamuu godhachuun haalli biraa yoo hin jiraannee Hemoglobin A1C sun %7 gadi akka ta’u hordoffii gochuun taasisuu.
☆ Haalli argaa ija keessanii yoo jijjirame ykn mallatoolee asii olitti eerreef kan biroo yoo of irratti agartan doktorra keessan otoo yeroo hin balleessin hatattamaan dubbisuun yaalaa barbaachisu argaadha.
—
Fayyaa ta’aa, fayyaa dahaa!
Horaa, bulaa, deebanaa!
—
©Dr. Nuredin Luke


text:
Gareeleen mirga namaa, seera tumotoonni US hedduu, gadamoojjiwwan generaalota waraanaa fi ambaasaadderoonni Ameerikaa duraanii prezidaanti Donald Trump prezidaantii Raashiyaa Vladimir Putiniif falmuun kan isaan yaaddesse ta’uu beeksisan.
Trump kaleessa gaaffii fi deebii dhaaba oduu Fox jedhamu waliin geggeessaniin kabajaa Putiniif qaban irra deebi’uun dubbataniiru. Gaaffii qopheessaa sagantaa Sanaa kan ta’e Bill O’Reilly dhiyeesseef prezidaantiin Raashiyaa nama ajjeesuu jedhuuf Trump ennaa deebisan namoota nama ajjeesan nutuu hedduu qabna maal yaadda? Biyyi keenya qulqulluu dha jechuufii jedhan.
Kremlin dhaabi oduu Fox yaada nama mufachiisuu fi fudhatama hin qabne dhiyeesseef dhiifama akka gaafatu barbaada. Qopheessaan sagantaa Sanaa O’Reilly himannaa sana fudhatama dhabsiisuu dhaan Raashiyaan kana naannoo bara 2023 naan haa gaafattu jechuun deebise.


text:
Qubatooni kuniin yaroo jalqaba bakka Dooyyo jedhamutti kan qubsiifaman yoo ta'uu lafa kana irraa turtii waggaa sagalii keessatti midhaan homaatu irraa oomishachuu hin dandeene jedhan.
Qubattooni kuniin yaroo amma gama kuma sagalatti akka tilmaamaman kan ibsame yoo ta'uu haalli jiruu ganda Dooyyoo nutti hamaanaan godaansa irraa godaansa biraatiif saaxilamnee magaala aanaa Dhedheessaa Dambiitti galle jedhan. Bakka qubsumaa daangaa magaalaa Dambii bakka amma jiran kanattis rakkoo nyaata dhugaati akka qabanii fi qubsumni isaanis akka mijata hin ta'in dubbatu.
Keessaayyu hanqina nyaataa mudateen wal qabatee nmooni heddun du'uu isaani himu. Bulchiinsi aanaa Dhesheessaa rakkoo qubattooni keessa jiran kana kan beekuu fi dhugaa ta'uu isaa kan ibsu yoo ta'u fala isaafis waan humna isaani akka hojjataa jiran dubbata. Wajjira ODP Aanaa Dhedheesaatti Itti gaafatamaan Ijaarsa Siyaasaaf Baadiyaa Obboo Musxafaa Jabal namoota kaniin bakka mijataatti qubsiisuuf Godina Walagga Bahaa naannoo Heebantuutti qubsiisuuf hojjatama jira jedhu.
Komishiniin Sodaa Balaa Oromiyaa komii qubatooni sababa hanqina nyaataan namni du'ee jira jedhan kan haalu yoo ta'uu rakkoon midhaan gargaarsaa yaroon dhaqabuu dhabuu sababa fageenya karaa fi rakkoo daandiin wal qabatee hanqini mudataa turuu kaasanii jiru. Rakkoo qubatoota kanaa bu'uuraan furuuf sadarkaa Naannootti Biroon Qonnaa, Komishiinii Sodaa Balaa fi Wajjiri Lafaa waliin ta'uun qindoominaan hojjachaa jiraachuu isaa fi dhiheenya kana keessatti kan qubsiifaman ta'uu Itti gaafatamaan Kominikeeshinii Komishiini Sodaa Balaa Oromiyaa Obboo Girmaa Wataree Raadiyoo Sagalee Ameerikaatti himanii jiru.


text:
OMN:Oduu Adol.06,2015 Murtiin yakkamtummaa hidhamtoota Koree fala barbaadduu hawaasa Musliimaa 18 irratti , mana murtii ol’aanaa Federaalaa biyyatti, dhaddacha yakkaa arfaffaan, Adoolessa 6 bara 2015 kenname kun himannaa abbaa halangaa fi ragaalee ittiisaa dhihaatan erga dhaggeeffataa oolee booda jedhameera.
Galmee himatamtoota Sheeh Abubakar Ahimad jalatti, himataman keessaa 1ffaa hanga 9ffaatti jiran irratti, manni murtii erga ilaalaa tureen booda, akka seera farra shororkeessummaa, keeyyata afur jalatti ibsametti, namoonni kun, sochii geggeessuun, jeequmsaaf namoota kakaasuun yakkamtoota jedhee jira.
Dhimma kana ilaalchisuun, abukaattoo himatamtootaa obbo Tamaam Abba Bulguu dubbifnee,akka hubanneetti, hidhamtoota kanarratti ragaan abbaan halangaa dhiheesse quubsaa miti jedhan.
Koreen fala barbaadduu, gama isaaniitiin ragaa ittisaa dhaddacha mana murtiitti dhiheeffatanis, manni murtii fudhachuu diduun, yakka farra shororkeessummaatiin murtii dabarsuu isaa Obbo Tamaam Abbaa Bulguu OMN tti himaniiru.
Obbo Tamaam itti dabaluun, manni murtii, ragaa ittisaa himatamtoonni dhiheeffatan harkatti diduun, akka heera biyyattiitti fudhatama kan hin qabnedha jedhan.
Manni murtii kun, himatamtoota kanarratti, murtii adabbii itti murteessuuf, akka lakkofsa Itiyoophiyatti gaafa Adoolessa 27 bara 2007tti kan beellame ta’uunis bekkamee jira.
Hidhamtoota kana keessaa, hayyuu seenaa kan ta’an Ahimaddiin Jabal, guyyaa hardhaa mana murtitti kan isaan dubbatan, “shororkeessaan isin malee anaa miti, hardhas borus, yoon jiraadhe amantii koo barsiisuuf itti fufa.Waraqaan ati dubbiftu kun, ana biras gaheera.Yoo barbaadde siif dubbisa, kan ati dubbisaa jirtu, murtoo humnoota tikaati.’’
Manni murtii Federaalaa Itoophiyaa, koree fala barbaadduu hawaasa Musliimaarratti, yakkamtoota jechuun murtii dabarse mormuun, dhaabbanni Dimtsachiin Yisamma ibsa baasee jira..
Ibsi Dimtsaachin Yissammaa, kan koree fala barbaadduu hawaasa Musliimaatiin dhaabbate akka jedhutti, gaaffilee mirgaa hawaasni musliima gaafataa tureen, mootummaan biyya bulchaa jiru, deebiin inni kenne, hidhaa, reebicha fi ajjeechaa yoo ta’u, qabsoo karaa nagaan jalaqabame wanti duubatti deebisu tokkollee hinjiru jedheera.
Akka ibsa kanatti, humni kamuu, sochiilee hawaasa Musliimaa dura dhaabbachuu fi gaaffi mirgaa ka’aa turan dhoorguu akka hin dandeenne hubachiisuun, waggoota sadan darban keessa sochiileen gaggeffamaa turan ragaa guddaadha.
Koree fala barbaadduu hawaasa Musliimaa hidhuun, kanneen sochii keessatti hirmaatan ari’uun, hawaasa rakkoolee isaa karaa nagaan ibsatan rasaasan reebuun, ummata nagaarratti, reebicha hamaa geggeessuun, qabsoo jalqabame tasumaa dhaabuun kan hin danda’amne ta’uu ibsi baye kun ni mullisa.
Akka ibsa kanatti, amantii keenna hiddaa fi dhiiga keenna jaalannuun kan walmake waan ta’eef, seera mootummaa mirga amantii keenya sarbuu fi murtii abbaa irrummaa sodaannee qabsoo karaa nagaarraa duubatti hin deebinu jechuun akeekkachisaniiru.
Ibsi Dimtsachin Yisammaa kun dabalee akka addeessetti, obboleeyyan isaanii hordoftoota amantii kirstaanaa fi kan biroo, hayyoota, Gaazexessitoota, qaamota siyaasaa fi hawaasa diasporaa hunda dabalatee, akkasumas, ummattoota biyya sanii maraaf, tumsa godhaniif galataa fi kabajaa qaban dabarsiniiru.
Dhumarratti, aantummaan isin nu waliin qabdan, gara fuula duratti, wanti addaan nu baasu akka hin jirre, abdii guddaa qabna jechuun, ibsi Dimtsaachiin Yissammaa bahe ifa taasiseera.
Hidhamtoonni Koree fala barbaadduu hawaasa Musliimaa kunneen, waggoota sadan darbaniif, humnoota tikaa mootummaatiin qabamanii, murtii tokko malee kan gidiraa argaa turan yoo ta’u, mana hidhaa keessatti dararaa irra gaheen haalan miidhamuun isaanii yeroo adda addaa gabaasuun keenya ni yaadatama.
Gabaasa kana kan qindeesse Usmaan Ukkumee ti .
Falls Church, Virginia (09/20/2022) – As previously reported by OLLAA, on August 30, 2022, an attack was perpetrated by Amhara…
Mekfira Hussein told Sahan Journal in early 2022 that her experience with hunger as a…
Baruumsi bu'ura jireenya ilma namaati. Barnoonni bu'ura waa hundaati. Manni barnootaa naannoo kee jiraachuu jechuun…
The Conflict Testing Ethiopia’s Nobel-Winning Leader
For several months, Ethiopia has witnessed an escalation of threats on various fronts, both internal…
In a sign of growing concern in Washington about the Civil War in Ethiopia, the…


text:
Caasaan mootummaa humna Waraanaa Bilisummaa Oromoo odeeffannoo fi lojistikiidhaan deeggaraa jiraachuu Caffeen Oromiyaa hime.
Koreen Dhaabbii Bulchiinsa, seeraa fi humna namaa hojii raawwii qaamolee nageenyaa Oromiyaa wayita gamaaggametti sochiin waraana bilisummaa Oromoo kutaalee armaan dura hin turretti babal’chaa jiraachuu qorateera.
Komishiniin Poolisii naannichaa fi waajjirri milishaa hojii oppireeshinii WBO balleessuu itti jiran wayita dhiyeessanitti Sochii hanga ammaa keessatti caasaan mootummaa naannichaa bakka hedduutti waraana bilisummaa Oromoo waliin dhaabbatee jira jedhaniiru.
Waraanni Bilisummaa Oromoo Odeeffannoo sochii oppireeshinii humnoota mootummaa fi deeggarsa meeshaa baay’ee qaamoleedhuma mootummaa irraa argachaa oola jedheera.
Uummannii fi caasaan mootummaa sadarkaan jirus oppireeshinii waraanaa jedhametti amanee akka hin tumsine mirkaneesse jira madaalliin koree dhaabbii caffee kun. Kana malees oppireeshinii kana irratti qindoominni caasaa mootummaa gidduu akka hin jirre ka’eera.
Hojiin siyaasaa guutummatti nu harkaa bahe kan jedhan qaamoleen nageenyaa, caasaawwan Komishinii fi Milishaa Oromiyaa kanaaf jecha Poolisii fi humni waraanaa wareegama guguddaa kaffalaa oolaa akka jiru himan.
Rakkoon keessoo armaan dura caasaa Bilxiginnaa keessatti dhalachaa dhufe sadarkaa hundatti kufaatii siyaasaa hordofsiiseera. Kufaatii siyaasaa waraanaan mo’achuuf kan socho’u gareen bilxiginnaa waraana duguuggaa sanyii Oromiyaarratti labsetti milkaa’aa akka hin jirre ragaalee bahaa jiranii fi sochiin waraanaa lafarraatiin mirkaneessuun danda’ameera.
Oduudhuma walqabatuun ammoo Waraana bifa haaraan Oromiyaa irratti labsame hordofee, lola kutaalee Oromiyaa garaagaraatti geggeeffamaa jiru irra aanaa jiraachuu, Waraanni Bilisummaa Oromoo beeksiseera.
Zoonii Giddugalaatti lola Kaleessa Salaalee Ona Dagam, Ganda Leemman Qarree Kooraatti geggeeffameen, humna mootummaan sakattaa WBOf bobbaase 45 fixuufi hedduu madoon adabuu beeksise. Waraanni mootummaa dabalataan gara Aanichatti bobbaafamaa turuu fi lolli itti fufuus odeessi maddeen waraanaa WBO nimul’isa.
Dubbi Himaan Idil-addunyaa Waraana Bilisummaa Oromoo Odaa Tarbii, guyyoota lamaaf lolli jabaan Ona Dagamitti geggeeffamaa turuu ibsaniiru. Wallagga Bahaa Aanaa Sibuu Sireefi Wallagga Lixaa Aanaa Gullisoottis lolli jabaan geggeeffamuu ibsan.
Iddoowwan lolli jabaan geggeeffamaa jiru kanneenitti, Bulchiinsi Abiy Ahimad lafoota Waraanni Bilisummaa Oromoo bilisoomse deebisee to’achuuf, humna waraanaa guddaa bobbaasee jiraachuu himan.
Lolli kun Zoonii Giddugalaa fi Lixaan alattis, Zoonii Kibbaa Godinaalee Gujii fi Booranaa, akkasumas Godinaalee Kibba Baha Oromiyaa iddoowwan garaagaraatti itti fufee jiraachuu odeeffannoon madeen waraanaa fi hawaasarra nuqaqqabe nimul’isa.
Lola geggeeffamaa jiruun Waraanni Bilisummaa Oromoo injifannoo jajjabaa argataa jiraachuu fi Dargaggoon Oromoo qe’ee isaatti waraana mootummaan adamfamu bal’inaan gara qabsoo hidhannootti makamaa jiraachuutu himama. Caasaa nageenyaa mootummaan bobbaasu keessaas hedduun gara waraana bilisummaa Oromootti makamaa jiraachuu odeeffanneerra.
Mootummaan Biltsiginnaa gama isaatiin Oppireeshinii Farra Riphee Lolaa labseen Waraana Bilisummaa Oromoo dadhabsaa jiraachuu ibse.


text:
Sa’ud Arabiyaatti lammiin Itoophiyaa embaasii fuulduratti of ajjeefte.
Lammileen Itoophiyaa Sa’ud Arabiyaa jiraatan haalli jiruu fi jireenyaa garmalee hammaachuun rakkoo garaagaraaf saaxilamaa jirraa jedhan.
Embasiin Itoophiyaa waan nu gargaaruu qabu nu hin gargaarree jechuunis komatu.
Akka namoonni OMN dubbise himanitti, lammiileen seeraan biyyattii keessa jiranis tahe, kanneen seeraan ala biyyattii seenanii manneen hidhaa keessatti rakkachaa jiran, maallaqa kafalanii akka galan godhamaa jira jedhu.
Kanneen maallaqa gaafataman hin qabne rakkina fedhan qabaatanis, dhimmi isaanii lafa irra harkifamuun, haga abdii murannaatti gahuu dubbatu.
Ji’oota 4 fi jahan kana keessatti dippiloomaatonni haarawni ramadamanii jiraachuu kan himan namoonni yaada kennan, namoonni haarawni kunneen hojiin isaanii malaamaltummaadhaan kan xaxameedhaa jedhan.
Bakkichatti kanneen ramadaman dippiloomaatonni kunneen hiree kanatti fayyadamuun waan hunda maallaqaan akka hojjatan himaniiti jiru.
Dubartiin tokko tibba kana furmaata embaasii irraa dhabnaan embaasiidhuma fuulduratti of ajjeefte jedhan.
Mootummaan rakkoo itti jirruu fi gochaa hojjattoonni embaasichaa raawwataa jiran kana quba qabaachuu qabaa jedhaniiru.


text:
Pileetoo
Pileetoo (Giriik: Πλάtwv barreeffama duriirratti [pileetoon] jedhamee dubbifama; 428/427 or 424/423 – 348/347 DhKD) filoosofera, akkasumas abbaa herregaa, kan Giriik duriiti. Guddina falaasamaa keessatti, keessattuu aadaa dhihaa keessatti, akka nama gumaacha olaanaa godheetti ilaallama. Pileeton akkaadaamii barnootaa Ateensi keessatti bane, kunis addunyaa dhihaa keessatti dhaabbata barnoota olaanaa kan jalqabaati. Barsiisaa isaa Soqiraaxis fi barataasaa beekkamaa Aristootil wajjin, Pileeton bu'uura falaasamaa fi saayinsii warra dhihaa dhaabe. Alfireed Noorzi Waayitheedi yeroo tokko akka jedhetti: "amalli baramaan falaasa Yuurooppi miiljalee Pileetoo ofirraa qabachuu dha".


text:
Hiriira mormii baatii Sadaasa keessa Oromiyaa keessatti jalqabee haga ammaatti itti fufee jiru irratti tarkaanfiin humnoota mootummaan fudhatamaa jiru, gaddaa fi yaaddoo guddaa uumuu isaa dubbatu – jiraattonni magaalaalee adda addaa.
Magaalaa addaa Oromiyaa, Buraayyuu keessa kanneen jiran, mana-barnootaa sadarkaa lammaffaa fi mana-barnootaa qophaa’inaatti barattoonni baratan kaleessa hiriira mormii ba’uu isaanii fi humnoonni mootummaa itti bobba’ee reebichaan addaan facaasuu isaanii, jiraattonni magaalatti Raadiyoo Sagalee Ameerikaaf ibsanii jira.
Wallaggaa Bahaatti kan argamtu, aanaa Giddaa Ayyaanaa, magaalaa Ayyaanaa keessattis akkasuma barattoonni Mana-barnootaa sadarkaa lammaa fi Mana-barnootaa Qophaa’inaa, akkasumas, ka sadarkaffaa tokkoffaa kaleessa hiriira mormii ba’uu isaanii irraa kan ka’e, humnootiin mootummaa barattootaa fi warreen isaanii ijoollee barbaacha deeman reebuu fi hidhuu isaanii dubbatu – barattoonnii fi jiraattonni.
Wallaggaa Lixaa, magaalaa Gimbiitti dhihootti kan argamtu – magaalaa xiqqoo – Gambeelaa jedhamtu keessatti garuu, otuu hiriirri mormii tokko illee hin geggeessamiin, humnoonni mootumma manneen jiraattootaatti cabsanii seenuudhaan reebicha geggeessu – jechuudhaan, jiraattonni magaalattii iyyataa jiran. Dargaggoon koolejii xumuratee mana warra isaa jiru, miillaa fi harka isaa irra rasaasaan dhawamee kan Hospitaala Gimbiitti wal’aanamaa jiru ta’uu illee dubbatu.


text:
የህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት አፈ ጉባኤ የሆኑት አባዱላ ገመዳ ስልጣን ለቀቁ። ሰውዬው በቅርቡ በምስራቅ የሀገሪቱ ክፍል ታጣቂዎች በወሰዱት እርምጃ ከ150ሺህ በላይ ህዝቦች መፈናቀላቸውን በመቃወም የስራ መልቀቅያ ደብዳቤ ማስገባታቸውን ሰምተናል። ዝርዝሩ እንደ ደረሰን እናቀርባለን
Maddeen Amanamoo irraa akka nu gahetti Afayaa’iin Mootummaa Itiyoophiyaa Obbo Abbaa Duulaa Gammadaa hojii irraa fedhiin gadi dhiisuuf waraqaa galfatuun dhagahame. “Abbaa Duulaa Gammadaa keessaa bahi maqaan si badaa jette qeerroon”. Kuni kufaatii mootummaa woyyaanee agarsiisa. Leenca Oromoo Abbaa Dulaa Gammadaa kana goonaan nu boonsite. Mootummaa Oromoo dhiiga jigsu wajjiin akkamitti hojjata?


text:
Bitootessa 11/2015 Kolleejjiin dhaabbata barsiisota Jimmaa kan Waggaa dheeraaf ogummaa barsiisuummaa sadarkaa Dipiloomaa fi sertifikeetiidhaan barsiisota leenjisaa ture fi amma illee barattoota godinaalee Oromiyaa garaagaraa irraa walitti qabuun barattoota 10,000 olitti lakka’aman leenjisaa jiru gara mooraa Siyaasa mootummaa Abbaa irree Wayyaanee TPLF/EPRDF/OPDOtti jijjirame. Mootummaan Wayyaanee sochii warraaqsa FDG’n muddamee dhiphina keessa seenuun dabbaloota ergamtuu Wayyaanee ta’an mooraa dhaabbilee barsiisota kanarratti bobbaasuun ilmaan Oromoo dirqamaan miseensa OPDOtti ijaaruu, kanneen asiin dura ijaaramanii jiraniin immoo isin ABO waliin jirtuu, namoota warraa ABO ta’anii fi gara ABOtti isin ijaaraan immoo akka waaqaatti sodaattu, qajeelfama isaan isinitti kennaan immoo kuftanii kaatani hojiitti hiikaa jirtu jechuun meseensota OPDO mooraa Koolleejjii barsiisota Jimmaa keessatti argaman barattoota 179 irratti qormaatni bifa adda ta’een koolleejjicha keessatti irratti gaggeeffama jira. Qorannoo kanaan walqabatee miseensotni OPDO duraanii iyyuu arii fi dheekkamsaan guutamuun guutummatti miseensummaa OPDO dhaabuuf murtii fudhatan, sabboontotni barattootni Oromoo kun OPDO’n waanjoo garbummaa uummata Oromootti feetee ofii harree ba’aan itti tole taatee akka harree halaakaa wayyaanee faarsa jiraachuu murteeffatte jechuun arii wayyaanee fi OPDO irraa qaban ibsatan.
OPDO’n uummata Oromoo tuffachiiftee, qaanessitee, Oromoo waanjoo garbummaa jalatti tiksuun dhiyeenya kana immoo mootii abbaa irree TPLF kan ta’ee Abbaay Tsahaayee walga’ii dhoksaan Hawaasaatti gaggeeffame irratti namichi nafxanyaan kun OPDO arrabsee, tuffate doorsise, akka niitii isaattis kabaluuf ”Liki naasgabachowaleen” jechuun itti dhaadate, ergasii as immoo OPDO’n bakka dhaloota isaanii sirrii fi abbaa isaanii sirriin himatan, haala kanaan uummata Oromoo tuffachiisaa, arrabsiisaa mirga dhabsiisaa, qabeenyaa Oromoo saamsisaa fi ilmaan Oromoo ajjeesisaa nuti uummata Oromoo bakka buuna jechuun dhaadachuun kanaan booda dhaabbachuu qaba jedhu sabboontotni Oromoo barattootni koolleejjii barsiisota Jimma.
Dabballoota basaastota Wayyaanee yeroo ammaa koolleejjii barsiisota Jimmaa irratti ramadamuun hojii diinummaa fi garboomsaa umrii dheeressuuf ramadamanii kanneen maqaa qorannoo jedhuun barattoota Oromoo dararaa jiran:
1. AbbaZinaab Abbaa Olii president koolleejjii barsiisota Jimma
2. Taarikuu Laggasee dabballee OPDO fi basaasa barattoota Oromoo dararaa jiru ta’uun yeroo amma kana mooraa koolleejjii barsiisota Jimmaa keessatti waajjira OPDO banachuun mooraa barnooticha gara mooraa siyaasaa fi qorannoo barattoota Oromoo irratti gaggeessutti jijjirani jiru.
Barattootni Oromoo ilmaan qotee bulaa baratanii lammii isaanii barsiisuuf mana ba’an qorannoo Wayyaanee fi dabballoota Wayyaanee kanaan halkanii guyyaa dararamaa waan jiraniif barnoota dhaabuuf murtii godhan. Goototni barattootni Oromoo koolleejjii barsiisota Jimma mooraan barnoota mooraa siyaasaa miti yeroo amma kana waajjirrii OPDO mooraa koolleejjii keessatti ifatti banamuu fi galgalaa ganama barattootni Oromoo dirqamaan akka miseensa OPDO ta’an dirqisiifamuu fi kanneen miseensa ta’aniin immoo isin ABO jechuun dararuun dhaabbachuu qaba. Uummatni Oromoo akka waliigalatti garbummaa keessa jira, dabballootni Abbaa Zinaab abbaa Olii fi Taarikuu Laggasee jedhaman kun seeraatti dhiyaachuu qabu jechuun dhaamsa dabarfatani jiru, Wajjirrii OPDO fi qorannoon Siyaasaa mooraa Koolleejjii barsiisota jimmaa keessa hanga hin dhaabbatnetti guutummaatti barnoota itti fufuun iyyuu rakkisaa waan ta’eef guutummaatti barnoota dhaabuun mirga keenya kabachiisuuf kan falmannu ta’a jechuun murtii isanii dabarfatanii jiru.
Kolleejjiin Barsiisota Jimmaa Irratti Maqaa ABO Qorannoon Irratti Gaggeefamaa Jiraachuu Qeerroon Gabaase.
Bitootessa 11/2015 Kolleejjiin dhaabbata barsiisota Jimmaa kan Waggaa dheeraaf ogummaa barsiisuummaa sadarkaa Dipiloomaa fi sertifikeetiidhaan barsiisota leenjisaa ture fi amma illee barattoota godinaalee Oromiyaa garaagaraa irraa walitti qabuun barattoota 10,000 olitti lakka’aman leenjisaa jiru gara mooraa Siyaasa mootummaa Abbaa irree Wayyaanee TPLF/EPRDF/OPDOtti jijjirame. Mootummaan Wayyaanee sochii warraaqsa FDG’n muddamee dhiphina keessa seenuun dabbaloota ergamtuu Wayyaanee ta’an mooraa dhaabbilee barsiisota kanarratti bobbaasuun ilmaan Oromoo dirqamaan miseensa OPDOtti ijaaruu, kanneen asiin dura ijaaramanii jiraniin immoo isin ABO waliin jirtuu, namoota warraa ABO ta’anii fi gara ABOtti isin ijaaraan immoo akka waaqaatti sodaattu, qajeelfama isaan isinitti kennaan immoo kuftanii kaatani hojiitti hiikaa jirtu jechuun meseensota OPDO mooraa Koolleejjii barsiisota Jimmaa keessatti argaman barattoota 179 irratti qormaatni bifa adda ta’een koolleejjicha keessatti irratti gaggeeffama jira. Qorannoo kanaan walqabatee miseensotni OPDO duraanii iyyuu arii fi dheekkamsaan guutamuun guutummatti miseensummaa OPDO dhaabuuf murtii fudhatan, sabboontotni barattootni Oromoo kun OPDO’n waanjoo garbummaa uummata Oromootti feetee ofii harree ba’aan itti tole taatee akka harree halaakaa wayyaanee faarsa jiraachuu murteeffatte jechuun arii wayyaanee fi OPDO irraa qaban ibsatan.


text:
Presidantiin Masrii Hosni Mubarak fincila uummataan aangoo gad dhiisanii jiran. Waraanni biyyattii aangoo mootummaa kan dhuunfate si’a ta’u paarlaamaa biyyattii diiguu dhaan heeras rarraasee jira.
Sochiin uummataa kun kan eegale kan Tunisiyaatti aanee akkuma tasaa utuu hin taane waggoota muraasa dura gareen dargaggootaa biyyootii garaa garaa keessatti wal ga’uun mari’ataa turaniin ta’uun beekamee jira.
Dargaggoonni kunis haala hookkara malee mootummaa fonqolchuun itti danda’amu qorataa kan turan si’a ta’u teknoloogii jabanaa kan akka twitter fi facebook-tti fayyadamuu dhaan uummata kakaasanii mootummaa farra dimokraasii ittiin jedhan aangoo irraa fonqolchuu danda’aniiru.
Xiinxalaa polotiikaa kan ta’e dargaggoo Jawaar Mohamed akka jedhutti sochiin biyyootii Arabaa giddu galeessa godhachuun eegale kun gara biyyoota ka birootti illee babal’achuu mala jedha. Mootummoonni abbaa irree ta’anis sochiin uummataa kun nu dhaqqaba jechuun biyyoota gargaagaraa keessaa yaaddoo keessa jiraachuu Jawaar ibsee jira.
Gabaasa guutuu MP3 tuquun dhaggeeffadhaa.


text:
Dhaamsa Bara Haaraa fi Amajjii 1 Guyyaa WBO Ajajaa Ol’aanaa ABO-WBO
- Miseensota ABO-WBO kan Qabsoo Bilisummaa Oromoo dirqama duraa godhattanii falmaa hadhaawaa irra jirtan;
- Waraana Bilisummaa Oromoo Hawwii Saba guddaa dhugoomsuuf wareega qaalii baasaa jirtan;
- Qeerroo fi Qarree Oromoo, Sirnaa fi Diina Oromoo irratti warraaqsa gaggeessuun, mirga uummata keenyaaf falmaa hadhaawaa fi boonsaa cichoominaan gaggeessaa jirtan;
- Uummata Oromoo, hojjettoota, barsiistota, daldaltoota, ogeeyyii fayyaa fi qonnaa, hojii tajaajila sabaa irratti hirmaattanii jirtan marti, kan sirna gabrummaa hadheeffachuun haqaa fi of-irratti hirkannoon qabsoo bilisummaa Oromoo galmaan gahuuf hojjettan;
- Akkasumas tumsitootaa fi deggartoota qabsoo cunqurfamtoota Impaayera Itoophiyaa maraaf;
Baga bara haaraa kan 2022 tiin isin gahe. Barri haaraan kunis bara uummatni Oromoo diina isaa of irraa kaasee bilisummaa fi walabummaa isaa itti goonfatu akka ta’u, akkasumas diinni ummattoota cunqurfamoo irratti roorrisaa jiru bakkaa ka’ee, hawwii fi fedhiin ummattootaa itti guutamu akka ta’u ABO-WBOn ni hawwa.
Waan bara dhufu keessatti raawwatamu aggaamuuf, fedhii fi hawwii uummata qabsoofnuuf furuuf; dhimmoota bara darbe keessa raawwataman ilaaluun fardii dha.
Bara 2021 keessa haala qabsoon keenyi keessa ture, haala uummata keenyaa fi haala diinaa wal yaadachiisuun eegalla.
Guyyaa uummatni Oromoo gabrummaa jalatti kufee irraa eegalee saamtoti Impaayera Itoophiyaa maqaa mootummaa qaban, sirnoota cunqursaa diriirsanii, uummata Oromoo irraan miidhaa irraan ga’uunii fi mirga uumaa fi seeraan qabu sarbuu malee, uummata Oromoo akka uummataatti ilaalanii mirga isaa kabajuuf fedhii agarsiisan hin mul’atne. Saamtotni kun akkaataa itti qabeenya uummata Oromoo fi uummattoota cunqurfamoo saaman, uummata Oromoo fi saboota cunqurfamoo itti hamilee cabsuun bittaa jala turfatan mala dhahaa jiraatan.
Addatti ammoo saamtotni sirna PP Impaayera Itoophiyaa uummata humnaan bituuf murteeffatee asitti gochaalee sukkaneessaa uummata Oromoo fi saboota cunqurfamoo irratti gaggeessuun gara lola wal irraa hin citnetti seenanii jiru. Gaaffii uummattootaa humnaan ukkaamsuuf yaaluun dhukkuba Impaayerittii daran hammeessee gara galaafachuutti saffisaa jira.
Uummatni Oromoo, mootummaa isa bakka bu’ee dantaa isaaf dhaabbatu dhabuu irraan qabsoon waggoota dheeraaf geggeesse har’allee bakka hin geenye. Hawwii fi fedhii ummata Oromoo kana guutuuf sochii ABO-WBOn dachee Oromomiyaa dhuunfachuuf Qarree fi Qeerroo Oromoo hirmaachisee, qabsoo bilisummaa fi walabummaa geggeessaa jiruun, injifannoolee gurguddoo argamsiisuun sadarkaa haalamuu hin dandeenye irra ga’ee jira. Dachee Oromiyaa Kaabaa haga Kibbaa, Dhihaa haga Bahaa akkasumas Gidduu Galeessa keessatti gad of dhaabuun, moonaa diinaa diigee, kan Oromoo gad dhaabaa jira. Diinaa fi meeshaa diinaa boji’ee addunyaa daawwachiisaa jira. Diina Oromiyaa weeraruuf itti bobbaate irratti tarkaanfii of ittisaa fudhachuun Oromoof wabii ta’uu mirkaneessee jira. Gamtaa Tokkummaa humnoota cunqurfamoo, kan mirga hiree murteffannaa sabootaatti amanan waliin tolfatee moonaa diinaa diiguu itti fufee jira.
Sochiin kunis bara kana qalbii barreessitootaa fi miidiyaalee idil-addunyaa harkisee qabsoon bilisummaa Oromoo sadarkaa idil-addunyaatti fudhatama argachuun, QBO gara boqonnaa haaraatti tarkaanfachiisee jira. Haala kanaan, warri kaleessa qabsoo ABO-WBOn fi Oromoon gaggeessaa jiru qabsoo shororkeessaati jechaa turan; har’a hireen Impaayera Itoophiyaa miila Oromoo (ABO-WBO) jala jirti jechuuf dirqamanii jiru.
Bara dabarsine keessa Oromiyaan dirree leenjii fi falmaa ta’uun, WBOn sochiilee isaa roga maraan finiinsee gara Finfinneetti imaluutti jira. Falmaan gaggeeffamu kun ammoo kan Oromootti kabajaa horee, boquu Oromoo ol qabee fi diinota Oromoo ammoo lafa ilaalchisee dha. Ilmaan Oromoo moonaa diinaa keessa jiran hedduun qabsoo ABO-WBOn gaggeessutti hawwatamanii mooraa QBOtti dabalamaa jiru.
ABO-WBOn Adoolessa bara 2021 Kora Guddaa dirree Oromiyaa keessatti gaggeeffachuun hoggana haaraa tolfatee, duula dachee Oromiyaa deebisanii dhuunfachuu, maqaa qabsaawota gameeyyii ABO duraaniin moggaafatee gaggeessee injifannoolee gurguddoo galmeessuun, dachee Oromiyaa hedduu dhuunfatee jira. Itti fufuunis duula ’imala gara Finfinnee’ itti seenuun magaaloota Oromiyaa gurguddoo yeroo itti dhuunfachaa jiru keessa jira.
Waggaa darbe keessa, faarsitooti Minilik duula maqaa Minilik moggaafatanii lola bifa addaa uummata keenya irratti labsan kan lubbuu fi qabeenya ilmaan Oromoo hedduu gaga’e dha. Diddaa kanaafis ilmaan Oromoo qaalii, Qeerroo fi Qarreen Oromoo sochii diddaa Minilik yeroo itti qabsiisanii jiran keessa jirra. Bara PPn biyyaa fi qabeenya saboota cunqurfamoo China, Turkey, Iran fi UAE tti qabsiistee Diroonii fi qacaramtoota lolaa ergifachuun, uummata Oromoo fi saboota cunqurfamoo boombii itti roobsuun badii hiriyyaa hin qabne geessisaa jiran keessa jirra.
PPn shira uummata irratti xaxuun saamicha qabeenya irraa eegalanii hanga ajjeechaa Abbootii Gadaa fi namoota bebbeekamoo gaggeessuun Oromoo fi saboota cunqurfamoo irratti duguuggaa sanyii gaggeessuun hamilee uummattootaa akkuma Minilikitti cabsuun kooraa aangoo irra jiraachuu hawwaa jiru.
Ilaalchii fi seenaan fokkataa kun ammoo Oromoo qoqqodanii dabareedhaan rukuchuuf tattaafan keessa, kanneen mootummichaaf ulee ta’an gidduutti iyyuu akka wal dura dhaabbannoon jiraatu tolchaa jiru. Karoora duula Minilik duuba jiru jiru maal akka ta’e ifa gochuuf mootummaan Itoophiyaa kamuu ilaalchi uummata Oromoof qabu kan diinummaa ta’uu kan ittiin saaxiluu danda’ee dha.
Uummatni keenya biyyoota alaa keessa jiraatanis aggaammii diinaa kana dura dhaabbachuun sagalee uummata Oromoo mootummootaa fi dhaabbattoota addunyaa birattti dhageettii akka argatu gochuuf sosso’an kan dinqisiifamu dha. Bara 2022 kana keessas caalaatti bifa humnaa fi tokkummaa qabuun sagalee Oromoo akka taatan ABO-WBOn amana. Sochii waraanaa fi siyaasaatti dabalee roorroo uummata keenya irra ga’aa jiru mootummoota, jaarmiyoota Idil Addunyaa fi Godinaalee hubachiisuu irratti sochii gama diplomaasiin godhameen godhames kan nama jajjabeessu ta’uu ajajaan ol’aanaa ABO-WBOn hubachiisuu fedha.
Sochii diplomaasii kanaan, Ajjeechaa uummata keenya irra gahaa jiru addunyaan akka hubatu taasisuu, kana irratti qoodni uummati keenyi biyyoota alaa keessa jiraatu ol’aanaa ta’uu fi akka diinni barbaaduutti osoo hin taane tokkummaan sagalee uummata isaa dhageessisuu danda’uun jabina mooraa qabsoo bilisummaa Oromoo keessatti mul’ate kan fuula durattis itti fufuu ta’uu qabu dha. Gumaachi dinagdee uummati keenyi WBOf waliiti qabee sududaan ergaa jirus kan QBO jajjabeessaa jiru waan ta’eef tumsi kun kallattiin akka itti fufu dhaamanna.
Har’a ummatni Oromoo fi WBOn wal ta’uun cunqursaa baroota dheeraaf irra ture of irraa kaasuuf qabsoo isaa finiinsaa akka jiru hubatamaa dha. Lola WBOn gaggeessaa jiru kana duubatti deebisuuf, diinni qabeenya hedduu irratti dhangalaasuu irratti argama. Humna waraanaa fi tikaa kumaatamaan lakkaa’amu Oromiyaatti bobbaasee uummata keenya bifa ifaa fi dhokataan saamaa fi ajjeesaa, shororkaa guddaa keessaa seensisuuf hojjechaa jira. Biyya ambaa keessattis akka WBO dinagdeen of hin dandeenye, bifa gurmuu jabaa qabuun deeggarsa hin argatne warra danqaa ta’an, maqaa WBOtiin dinagdee walitti qabanii gara dabarsan, warra diinaan bobbaafamani media fi social media irraa WBO fi qabsaawota irratti ololaa oofuun QBO of duuba deebisuuf dhama’an ni beekna. Shira diinaa kana fashalsuun QBO rarraga bilisummaan ga’uufis waggaa haaraa kana jabinaa fi murannoon hojjachuun dirqama qabsaa’otaa fi lammiilee hundaa ta’uu ABO-WBOn hubachiisa.
Akkuma beekamu PPn mootummaa sirnaawaa fi seerawaa of fakkeessuuf filannoo adeemsisee ture. Filannoon PPn geggeese kan ulaagaa filannoo diimokraatawaa kan hin guutne ta’uu kan addunyaan hundi ragaa itti ba’e dha. Filannoo gaggeeffame keessatti kan hirmaates dhaabota bu’uura hawaasaa hin qabne dha. Haala kanaan, qaamumti tokko qofaa isaa filannootti hirmaatee mootummaa ijaare waan ta’eef fudhatama hin qabu. Kunis, yeroo gabaabaa booda gara lola hamaa kan lubbuu namoota kumaatamaan galaafataa jiruuf uummata afeeree jira. Har’as lolli kun hin dhaabbanne.
Mirgi keenya kan kabajamu diina of irratti ilaaluun osoo hin taane qabsoo gosa hundaa finiinsuun mirga keenya boortaan mulqamne of harka galfachuuf qabsaa’uu qofa dha. Qabsoo uummatni Oromoo itti jiru kan shaffisiisuu fi galii isaa dhaqqabsiisu falmaa dirree, biyya keessaa fi kan alaa walitti qindeessuun jabeessuu ta’uun hin falmsiisu. Ijaaramuu, qajeelfamaa fi bulchinsa diinaa diduun, imaammata mootummaa hojiitti hiikuu lagachuun tokkummaa ofii cimsachuun diina irratti falmaa hidhannoon deeggarame geggeessuun alatti filmaatni biraa hin jiru.
Kanaaf, kanneen Qabsoo Bilisummaa Oromoo mararfatan marti ABO-WBO fi deeggartoota isaa caalaatti jabeessuu fi cimsuun dirqama ulfaataa nu eeggatuu dha. WBOn haalota ulfaatoo fi hamoo isa mudatan hunda irra aanee kan qabsoo itti fufuu danda’e cichoomina fi of-kennisa guddaa onnee fi qalbii keessaa waan qabuufi. Ummatni Oromoo ilmaan isaa cinaa dhaabbachuun waan irraa barbaadamu guutuutti dabalee qaamaan itti makamuun WBO jabeessuu irratti qoodni gumaachaa jiran yoomiyyuu kan hin dagatamne, seenaa keessatti yaadatamaa jiraatan ta’u. Wareegama hanga ammaatti baafamettis firii gochuuf bara 2022 WBO jabeessuu dirqama duraa godhachuun qabeenya, beekumsaa fi humna namaan gabbisuuf haa hojjannuun waamicha guddaa ajajaa ol’aanaa ABO-WBO bara kanaati. Keessattuu ummatni keenya biyyoota alaatti argamu kana hubachuun dirqama lammummaa isaa akka ba’atu ABO-WBOn waamicha isaa dabarsa, waamicha dhiheessu kanaafis ummata irraa deebii quubsaa argachaa ture ammas akka argatu abdii guutuu qaba.
Midiyaaleen Oromoo biyyoota alaa keessatti dhimma uummata Oromoo tarkaanfachiisuuf, wal quba qabeenyaan tamsaafaman, dhimmi uummata Oromoo caalaatti akka dhageettii horatuu fi deggersa argatu gochuuf tarkaanfiilee WBOn fudhatu dhageessisuu keessatti qooda qabaachaa turan galateeffachaa, ammas qooda isaanii akka daran jabeessan ABO-WBOn waamicha dabarsaaf.
ABO-WBOn tattaaffii Adda tokkummaa uummatoota cunqurfamoo waliin tolche akka dantaa sabaa fi sablammoota hundaaf tolutti jabinaan hojjeta. Uummatni Oromoos obboloota isaa cunqursaa jalaa jiran, kan bilisummaa fi walaboomuuf qabsaawaan karaa danda’amee hundaan jajjabeessuu waamicha isaa dabarsaaf. Olola diinaa uummatoota walitti buusuu fi walitti diinomsuuf hojjetuf osoo bakka hin kenniin, karaa diina waloo of keessaa buqqaasuun danda’amu cunqurfamootni wal ta’uun akka ta’e hubachuun bal’inaan akka irratti fulleeffatamee hojjatamu ABO-WBOn yaadachiisa.
Ummatni Oromoo hiraarfama irra ga’aa jiru keessaa ba’uuf abdiin isaa qabsoo bilisummaa ABO-WBOn durfamu akkaa ta’e ifaa dha. Uummatni Oromoo ABO-WBO kan abdatuufis qaama walaba ta’ee dantaa uummata Oromoof kan dhaabbate ta’uu fi falmaa QBO keessatti haqa uummata Oromoo dhugoomsuu keessatti qabsoo hidhannoo gaggeessaa wareegama ulfaataa baasuu hubachuu irraa ti. Uummatni Oromoo bara haaraa kana keessatti abdii fi hawwiin isaa guutame walabummaa isaa akka goonfatu ABO-WBOn qooda irraa eegamu mara gumaacha.
Uummatni Oromoo fi WBOn akkuma waggaa dabre keessa oggaa saamamnu, ajjeefamnuu fi hidhaatti guuramnu callisnee hin ilaallu jechuun tarkaanfiilee hedduu fudhataa ture, bara kanas qabsoo caalaatti babal’isuu fi finiinsuun umrii bittaa hordoftoota Minilik haa gabaabsinu. Uummatni, addatti dargaggoo fi barattootni gabrummaa hin dhaallu jechuun deggarsa qabsoo hidhannoof gootan akka daran guddistan waamicha goona. Dachee Oromoo dhuunfachuun filmaata osoo hin taane dirqii dha, ilmaan Oromoo magaalaa fi baadiyyaa keessattis wareegama ulfaataa baasaniin uummata Oromoo boonsanii fi abdii itti horan, qabsoo itti jiran finiinsuuf caalaatti wal ijaaranii fi gurmaa’anii akka sochii isaanii cimsan ABO-WBOn gadi jabeessee dhaama. Caalaatti ijaaramanii falmaa jalqabame bakkaan ga’uuf caalaatti sosso’uun alatti filmaatni biraa fi daandiin biraa akka hin jirre gadi jabeessinee hubachiifna.
Mootummaa farra uummatootaa kan uummatoota walitti buusuu fi diinomsuun umrii bittaa isaa dheereffachuu barbaadu kana of irraa kaasuuf cunqurfamootni hundi akka qabsoo isaanii finiinsan ajajaan ol’aanaa ABO-WBOn hubachiisa. Wal irratti osoo hin taane diina irratti tokkummaan akka bobbaanu dhaamna. Wal ta’uu fi wal dhaga’uun sochii goonuu fi wareegama baafnuun umrii bittaa cunqursaa haa gabaabsinu.
Injifannoo Ummata Oromoof!
Ajajaa Ol’aanaa ABO-WBO
Mudde 31, 2021


text:
MASGIIDA FI GAHEE INNI HAWAASA KEESSATTI QABU
Bareessitoonni: Belshaazaari fi Abdeneegoo
Kan Hiike: Islaamummaadhaf Deebii Garee Afaan Oromoo
Duraan Dursa
Kun gabaasa jecha tokko qofa irratti hundaa’edha. Jechi kunis Masgiida (Maskiida) kan jedhu yemmuu ta’u dhaabbata yeroo hundaa oduu sab-qunnamtii gara garaatin dhageenyu kan bakka bu’uudha. Baroota dhihoon booda Masgiidota biyya Ingiliizi fi Awrooppaa keessatti argaman keessatti meeshaalen waraana fi barreeffamoonni shororkeessummaa kakaasan argamanis biyyoota dhihaa biratti dhaabbanni kun akkuma Waldaa Kiristiyaana fi eddoowwan amantaa gara garaa eddoo waaqeffannaa akka ta’etti lakkaawwama. Haata’u malee argannaawwan ifa bahan kunneen gaafilee gara garaa kaasanii jiru. Barreeffamni kunis gaafileedhuma kanneen kan ilaallatuudha. Gaafileen kunneen: “Masgiidni eddoo waaqeffannaa qofaa? Gamoowwan kanneen keessatti sochiiwwan loltummaa taasifamuu kan danda’an Islaamummaa keessatti akka waaqeffannatti kan lakkaa’amu maal yoota’eedha laata? Sochiiwwan kunneen Islaamummaa kan bakka hin buune yoo ta’an abbootin Amantaa Islaamummaa maalif gocha kana hin balaaleffanne?” gaafilee jedhan of keessatti hammatu. Dubbiiwwan dhiifama gaafannaa fi ibsoonni gara garaa taasifamanis wantoonni kana fakkaatan irra deddeebidhaan akka hin raawwatamne ittisuuf humna hin qaban. Osoo dhugumaan wantoota Masgiida keessatti adeemsifamaa jiran kana ittisuu fedhanii maalif Fatwaa yookin ejjennoo seeraa cimaa ta’e baasuu didan?
Gaafilee armaan olitti ka’an kanneen kan fakkaataniidha haala qabatamaa amma jiruu fi ka’umsa wantoota amma ta’aa jiranii agarsiisudhan qorannoo barreessitoonni kunneen taasisan kana barbaachisaa kan taasise.
Haata’u malee qorannoo kanaaf ka’umsa kan ta’e sababni cimaan biraa ni jira. Innis Niiw Haam, baha magaalaa Landan keessatti bara 2012 ganna keessa Olompiikii taasifamuuf hojiin isaa xumuramuudhan tajaajila kennuu akka eegalu kan himamee fi Masgiida isa waaqeffattoota 70,000 keessummeessuu danda’uun balaan ifa ta’e mul’achuu isaati. Hawaasa wanta kanaan hubame keessa namoonni jiraatan haala ifa ta’een akka mul’atutti waa’ee kanaan rifaatuu keessa kan galan yemmuu ta’u gaafilee kanneenif deebii ni barbaadu. Deebii kanas yeroon osoo hin barfatin ammuma argachuu fedhu.
Barreessitoonni qorannoo kanaa fedha isaanitiin Islaamummaa gadi lakkisanii kan bahan yoo ta’an waa’ee barbaachisummaa biyyoota Islaama hin taane keessatti walabummaa filannoo kamuu taasisuudhaf qabnu akkasumas Masgiidni kun (yookin kan biraa) dhiibban inni hawaasa irratti geessisu, keessumattuu Masgiidni Niiwhaam eddoo irratti ijaarramuudhaf karoorfame naannawa hawaasa jiraatan gidduutti balaa geessisuu danda’u dubbachuudhaf gahumsa kan qabaniidha. Gabaasa kana dhiheessun dirqama ta’ee waan argameef Masgiidni kun giddu gala fakkii Islaamummaa akka ta’e akkasumas maddeen Islaamummaa irraa ka’uudhan wantoota yemmuu Masgiida keessatti raawwataman dhiifama argamsiisan ilaalchisee qorannoo gadi fageenya qabu qopheessanii jiru. Islaamummaa amantaadha jennee waamuu iirra caala “karaa jiruu” jennee waamuu filanna. Sababni isaatis bara Muhaammad irraa eegalee seerri shari’aa Islaamaa siyaasaa irraa eegalee hamma diinagdeetti deebii akka qabu irra deddeebi’amee waan dubbatamuu fi irra caala immoo jireenyi Islaamummaadhan ala hiika akka hin qabne waan dubbatamuufi.
Barreessitoonni – beektonni Islaamaa iyyuu wantoota dubbataman hunda faccisuudhaf hamma hin dandeenyetti maddeen Islaamaa fayyadamuudhan wantoota sirritti odeeffannoo dhugaa ta’een deeggaraman qofa fayyadamuudhaf of eeggannoo cimaa taasisanii jiru. Haata’u malee namoonni Dhihaa halicha ilaalcha gaaridhaan ilaaluu fedhanii fi kitaaba xinnoo tana keessatti ilaalcha kaa’ame fudhachuudhaf namoonnii fedha hin qabne odeeffannoowwan kanneen haalli isaan itti busheessan jiraachuu ni mala. Haalota nageenya fi wal danda’iinsa agarsiisan faallatti Islaamummaan inni Masgiida keessatti lallabamu akkuma sab qunnamtiilee gara garaatin dhageenyu ilaalcha shororkeessitootaa, du’anii ajjeesuu, Al qaa’idaa fi kkf of keessaa qaba.
Dura bu’oonni keenya Awrooppaa, Waashingitan, Paaris, Barliin yookin Mooskoo keessatti argaman garaa qulqulluudhan waa’ee amantaa Islaamummaa wantoota gaarii ta’an nutti himanii jiru. Akkasumas dura bu’ootaa fi daldaltoota Musliimaa baay’ee jajanii fi kabajan waliin walitti dhufeenya siyaasa fi dhuunfaa karaa hedduun uumanii jiru. Namoonni Musliima ta’an kunneen tarii warra garaa qulqulluu qaban ta’uu ni dadnda’u haata’u malee namoota waa’ee amantaa isaanii hubannoo gahaa ta’e hin qabaannedha. Haata’u malee baroota dheeran booda jaarrota dabran keessa Islaamummaan akkuma dadammaqe, fakkeenyaf bara 1979 Iraan keessatti warraaqsa Islaamummaa taasifame sana kan fakkaatu yoo adeemsifame namoonni haala isaan ittiin mormuu hin dandeenyen gara Amantaa Islaamummaa cimaatti harkifamuun isaanii hin oolu.
Onnee Musliimota ejjennoo laafaa qaban kanneen keessatti haala lakkoofsi isaa dabalaa dhufeen haaromfama Islaamummaa taasisuuf yaadun ni jira. Yoo qalbeeffannee ilaalle ta’e yeroo ammaa kana ol guddachaa kan jiran sochiiwwan haaromsa Islaamummaa, barummaa, walabummaa dhuunfaa, filannoo amantaa, seerota Islaamummaa cimoo laaffisuu fi kkf sochiilee lallaban ni ilaalla. Wanti akkasii kun dhugumaan kan nama gammachiisu ni fakkaata. Haata’u malee dubbiiwwan yaadachiisoo ta’an muraasa dabaluun nu barbaachisa. Sochiilen akkanaa kunneen seenaa Islaamummaa keessatti ka’uudhan kufanii jiru. Sochiilen haaromsa Islaamummaa hunduu dhuma irratti injifatamanii akka waan faayidaa hin qabneetitti gatamanii jiru. Kanaaf fakkeenya kan ta’u biyya Ispeen, Kordobaa keessatti gubamuu barreeffamoota Ibin Rushdidha. (warra Dhihaa biratti Averoos jedhameet beekkama). Namni kun bulchiinsa mootummaa keessatti qaadii (Abbaa Seeraa) shari’aa ture. Barreeffamoonni isaa “dhugaan” maddeen Islaamummaatin alatti argamuu ni danda’u yaada jedhu kan qaban waan turaniif akka arrabsootti lakkaa’amanii jiru. Namni kun falaasamaa hojiiwwan Aristootil gara Awrooppa fi Addunyaa Islaamaatti nama galcheedha.
Naannawa Addunyaatti akkuma haleellawwan shororkeessummaa dabalaa dhufaniin biyyoota Dhihaa keessatti sab qunnamtiile jiraniin sochiiwwan siyaasa fi loltummaa Masgiidota keessatti ta’aa jiran kunneen gaafin irratti ka’aa ni jira.
Dubbicha haala salphaa ta’een lafa kaa’uf Addunyaan ammaa tun wantoota Islaamummaa keessatti ta’aa jiran kanneenin bitaan ishee galee jira. Uummanni Islaamaa walakkaan, keessumattuu mirga namoomaa, mirga filannoo fi akkasumas Al-Qaa’idaan Islaamummaa bakka nibu’a moo hin bu’u gaafii jedhuun dhiphin keessa akka lixan nan amana. Ani dhuunfaa kootitti Islaamumaa keessatti haaromfamni ni taasifama abdii jedhuun baroota dheeraf eegan ture. Beelshazaari fi Abdanaagoon namni Musliima ta’ee fi hin taane kamuu xiinxaluu hojii qabu nuuf dhiheessanii jiru.
Tarii hojii kana sirritti yoo xiinxaltan haaromfamni akka Kiristiyaanummaa fi Yihuudii keessaatti taasifame maalif Islaamummaa keessatti taasifamuu akka hin dandeenye ni hubattu. Na hin shakkinaa, wantoonni kunneen dhugaa ta’uu isaanii irra ani osoon dogongoree nan filadha ture.
Gide’on
Ebla, 2006


text:
Qajeelfama Bu’uuraa Asmaa’a wa Sifaata-Kutaa 5
Rabbii keenya Kan nu uumee, nu sooru, nu obaasu fi qananii keessaa alaatin nu qananiiseef faaruu fi galanni hundi haa ta’u. Warroonni darban akkana jechaa turan “Kullu maa khaxara bibaalika fallahu bikhilaafi zaalika- wanti sammuu kee qaxxaamuru hundi, Rabbiin faallaa wanta saniiti.” Kana jechuun Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa Tokkicha fakkaataa wayitu hin qabneedha. Wanta sammuu namaa qaxxaamuruun gonkumaa wal hin fakkaatu. Qajeelfama Bu’uuraa asmaa’a wa sifaata osoo ilaallu kunoo mata-duree garmalee barbaachisaa ta’e irra geenye jirra. Gargaarsa, eeggumsa fi ikhlaasa Mawlaa irraa kajeelaa mee itti haa fufnu.
Qajeelfama Bu’uuraa 8ffaa: Sifaata yommuu mirkaneessan wantoota dhoowwaman lama irraa bilisa gochuun garmalee barbaachisaadha: 1ffaa-Tamsiil (Fakkeessu), 2ffaa-Takyiif (akkaata dubbachuu)[1]
Tamsiil jechuun sifaanni (amaloonni) Rabbii sifaata (amaloota) uumamtootaatiin wal fakkaatan jedhanii amanuudha. Fakkeenyaf, beekumsi fi dandeetti Rabbii subhaanahu beekumsa fi dandeetti uumamtootatin wal fakkaata jechuu. Yookiin Beekumsi, Dandeettin, dhageettin, argituun Isaa akka beekumsa, dandeetti, dhageetti, argituu uumamtootati” jedhanii amanuu. Daliila (ragaa) shari’aa fi sammuutiin amantiin akkanaa baaxila (soba).
Ragaa shari’aa irraa jecha Rabbii subhaanahu wa ta’aalaa eerun ni danda’ama: “Wanti Isa fakkaatu tokkollee hin jiru.” (Suuratu Ash-Shuura 42:11) “Qixxaatan (fakkaatan) tokkollee Isaaf hin jiru.” (Suuratu Al-Ikhlaas 114:4)
Ragaa sammuus karaa adda addaatin dhiyeessuun ni danda’ama:
1ffaa– Khaaliqaa fi uumamtoota jidduu garaagarummaan Zaata akka jiru sirritti kan beekkameedha. Zaataan erga gargar ta’anii sifaataniis gargar ta’uun ni barbaachisa. Sababni isaas, wanti amalaan (sifataan) ibsamu hundi amala isaaf malu qaba. Akkuma amaloota uumamtoota irraa ifa ta’utti. Uumamtoonni akkuma zaatan gargar ta’an amalli hunda isaanitu garagara. Fakkeenyaaf, humni gaalaa humna mixiitiin (dagandaatin) wal hin fakkaatu. Uumamtoota jidduu garaagarummaan jiru erga ifa ta’ee, Uumaa fi uumamtoota jidduu garaagarummaan jiru baay’ee guddaa fi garmalee addaan fagoodha.
2ffaa– akkana jechuun ni danda’ama: Khaaliqni gara hundaan guutuu ta’e akkamitti sifaata Isaa keessatti makhluuqa (uumamaa) hir’uu fi kan isa guututti hajamuun wal fakkaataa? Amantin kuni haqa Khaaliqaa hir’isuu malee wanta biraa ta’uu danda’aa? Dhugumatti kan guutuu ta’e wanta hir’uu ta’een wal fakkeessun hir’uu isa taasisudha.
3ffaa– Uumamtoota keessatti wanta maqaaleen walitti galan garuu haqiiqaa fi akkaataan isaanii garagara ta’e ni argina. Namni harka akka qabu ni argina. Garuu harki isaa akka harka arbaati miti. Ammas, humni isaa akka humna gaalaati miti. Maqaan walitti haa galanii malee haqiiqaan isaanii garagara. Kunis harka, sunis harka; kunis humna sunis humna. Garuu isaan jidduu akkaataa fi haalan garaagarummaatu jira. Kanarraa ka’uun, maqaadhaan walitti galuun haqiiqaan walitti galuu hin barbaachisu. (Kana jechuun wanti tokko maqaan yoo wal fakkaate haqiiqan (maalummaan) isaanii wal fakkaata jechuu miti. Namnis harka qaba, fardis harka qaba. Garuu harki namaa fi fardaa wal hin fakkaatan. Jecha “Harka” jedhu nama fi fardaaf haa fayyadamnu malee harki isaan lamaanii garagara. Kanaafu, haqiiqaan amalaa uumamtoota jidduu jiru garagara erga ta’e, haqiiqaan sifaata Khaaliqa fi makhluuqa jidduu jiruu baay’ee garagara. Rabbiin subhaanahu wa ta’aala harka lama akka qabuu Qur’aanaa fi hadiisa sahiih ta’an keessatti dhufee jira. Garuu harki Isaa harka uumamtotaatiin gonkumaa wal hin fakkaatu. )
Takyiif jechuun immoo namni sifaata mirkaneessu sifaanni Rabbii akkana akkana jiran jechuun amanuudha. Jecha biraatin akkaataa sifaata dubbachuudha. Namni akkaata sifaata dubbatu (takyiif godhuu), “Rabbiin akkanatti dhagaha, akkanatti arga, akkanatti gara samii gadi aantu bu’a” jedhe dubbachuudha. Ragaa shari’aa fi sammuutin kuni amanti baaxila ta’eedha. Ragaa shari’aa irraa jecha Rabbii olta’aa dhiyeessun ni danda’ama:
“Waan beekumsaa isaa hin qabnees hin hordofin. Dhugumatti, dhageettin, argituu fi qalbiin, kuni hundinuu isa irraa ni gaafatamu.” Suuratu Al-Israa 17:36
Aayah tana ilaalchise Ibn Abbaas ni jedha:wanta hin beekne hin dubbatin. Aalimni Qataadah jedhamus ni jedha: wanta hin argine “argee jira” hin jedhin, wanta hin dhageenye dhagaye” hin jedhin, wanta hin beekne “nan beeka” hin jedhin. Rabbiin kana hundarraayyu is gaafata[2].
Akkuma beekkamu akkaataa sifaata Gooftaa keenyaa ilaalchisee beekumsa hin qabnu. Sababni isaas, Rabbiin subhaanahu wa ta’aala waa’ee sifaata Isaa nutti beeksise jira, garuu akkaataa sifaata kanniini nutti hin beeksiisne. Kanaafu, akkaataa sifaata Isaa dubbachuun wanta beekumsa itti hin qabne hordofuu fi wanta guutumatti hin beekne dubbachu ta’a.
Ragaan sammuu immoo:
1-Akkaataa sifaata wanta tokkoo karaalee sadan kanniin qofaan beekkama: Takkaa zaata isaa beeku, takkaa wanta isaan wal fakkaatu beeku takkaa immoo odefannoon dhugaa isarraa dhufuu. Akkaata sifaata Rabbii ilaalchise karaaleen sadan kunniin hunduu kan hin jirreedha. Kana jechuun zaatni Isaa akkam akka ta’e hin beeknu, wanti Isaan wal fakkaatu tokkollee hin jiru; odeefannoon dhugaa akkaata sifaata Isaa nutti himus hin dhufne. Kanaafu,akkaataa sifaata dubbachuun soba (baaxila).
2-Ammas akkana ni jenna: akkaata akkamii sifaata Rabbii olta’aaf tilmaamu dandeessaa? Akkaataan kamiyyuu ati sammuu kee keessatti tilmaamtu, Rabbiin san irra garmalee guddaa fi olta’aa dha. Akkaata kamiyyuu sifaata Rabbiif yoo tilmaamte, sifaata kanniin ilaalchise ati kijibaa taata. Sababni isaas, waa’ee kanaa ilaalchisee beekumsa hin qabdu. Kanaafu, akkaataa sifaataa qalbiin tilmaamu ykn arrabaan dubbachuu ykn qubbiiniin akeekuu irraa of qusachuun dirqama.
Kanaafi, yommuu Imaamu Maalik (rahimahullahu) Aayah tana ilaalchise:
“Ar-Rahmaan Arshii ol olta’e” Suuratu Xaahaa 20:5
“Istawaan (Olta’iinsi) akkami?” jedhamee yommuu gaafatamu, hanga dafqii irraa coccobuu mataa isaatiin gadi jedhe. Ergasii akkana jedhe, “Istawaan wanta wallaalame miti, akkaataa isaa wanta sammuun hubachuu hin dandeenyedha, isatti amanuun waajiba (dirqama), waa’ee isaa gaafachuun bid’aadha.”
Kana jechuun hiikni istawaa wanta wallaalame miti. Hiikni isaa ni beekkame. Istawaa jechuu olta’e jechuudha. Garuu akkaata Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa Arshii ol olta’e sammuun namaa hubachuu hin danda’u. Rabbiin Arshii ol olta’iinsa Isaaf malu akka olta’e amanuun waajiba. Sababni isaas, Rabbitu Qur’aana keessatti beeksise. Qur’aanatti amanuu jechuun immoo wanta isa keessa jirutti amanuudha. “Waa’ee isaa gaafachuun bid’aadha” kana jechuun “Rabbiin akkamitti Arshii ol olta’e?” jedhanii gaafachuun bid’aa (wanta haarawa argameedha). Sababni isaas, sahaabonni waa’ee kanaa Nabiyyi hin gaafanne.
Barsiisaan imaamu Maalik kan ta’e Rabi’ah irraayis akkana jedhamuun gabaafame jira, “Istawaan wanta wallaalame miti, garuu akkam akka ta’e sammuun namaa hubachuu hin danda’u.”
Isaan lamaan booda warri beekumsaa miizanaa (madaala) kanaan deemanii jiru. Akkaataan sifaataa sammuun namaa hubachuu kan hin dandeenye fi shari’aa keessatti kan hin dhufne erga ta’ee, akkaata (takyiifa) irraa of qabuun dirqama.
Takyiifa gochuu (sifaanni Rabbii akkana akkana jechuu) irraa of eeggadhu, of eeggadhu! Yoo akkana goote bakka nama balleessu keessa seenun boodarra keessaa bahuu hin dandeessu. Yoo sheyxaanni qalbii kee keessatti darbe, waswasaa isaa akka ta’e beekun gara Gooftaa keeti dheessi Inni si eegati. Wanta Inni itti si ajaje hojjadhu, Inni si fayyisaati. Rabbiin olta’aan ni jedha:
“Yoo garagalchaan (hasaasni badaan) sheyxaana irraa sitti dhufe, Rabbitti maganfadhu. Dhugumatti Inni Dhagahaa, Argaadha.” Suuratu Al-A’araaf 7:200
Kana jechuun yommuu sheyxaanni wanta badaa sitti wasawasuu (hasaasu), hojii gaarii irraa duubatti si harkisuu ykn hojii badaatti si kakaasu, gara Rabbii dheessuun akka si eegu kadhadhu. Inni wanta jettu dhagahaadha. Niyyaa, dadhabinna kee fi hangam gara Isaatti akka dheessitu ni beeka. Yoo dhugaan gara Rabbii dheessun sheyxaana irraa akka si eegu kadhatte, Inni qormaataa fi waswasaa isaatirraa si eega.[3]
Maddi jallinnaa guddaan Khaaliqa makhluuqatti fakkeessu ykn makhluuqa Khaaliqatti fakkeessudha. Imaamu Ibn al-Qayyim ni jedha: “Haqiiqaan shirkii- Khaaliqatti waa fakkeessu fi Khaaliqa makhluuqaan wal fakkeessudha. Kuni haqiiqaadhaan fakkeessudha.” Ilmaan namaa baay’een isaanii makhluuqa Khaaliqatti fakkeessutti kufan. Mushrikoonni (warroonni Rabbiin waliin waan biraa gabbaran) yommuu amala Rabbiif qofa ta’uu wanta gabbaraniif godhan, wanta gabbaran san Khaaliqatti fakkeessan. Haala kanaan, Rabbiin waliin gabbaramaa biraa godhatan. Mushrikni wanta gabbaru san Rabbal-aalamiinan wal fakkeessa. Kanaafi, keeyyanni Qur’aanaa makhluuqa Khaaliqatti fakkeessu garmalee morma. Aayaata irranatti eerre waliin aaya bira haa daballu:
“Rabbiif fakkeenya hin godhinaa. Dhugumatti Rabbiin ni beeka, isin hin beektan.” (Suuratu An-Nahl 16:74)
Kiristaanonni uumama (makhluuqa) Uumaan (Khaaliqaan) wal fakkeessun beekkamu. Kanaafi, jallinna hanga hin jedhamne keessatti taran. Namoonni Guyyaa Qiyaamaatti hin amannes Uumaa uumamaan wal fakkeessu. Beekumsaa fi Dandeetti Rabbii subhaanahu akka beekumsa fi dandeetti ilma namaatti waan ilaalaniif namoonni du’an lamuu hin kaafaman jechuun mormu. Namoonni badii hojjatanis, “Rabbiin nu hin argu, nu hin dhagahu” jechuun yaada badaa yaadun badii isaanii itti fufu. Dhugumatti, Khaaliqa makhluuqatti fakkeessun ykn makhluuqa Khaaliqatti fakkeessun jallinna hangana hin jedhamnetti nama dabarsa. Akkuma shekhni irranatti jedhe of eegganno, of eeggannoo guddaa barbaachisa.
Qajeelfama Bu’uuraa 9ffaa: Tanziih (Qulqullessun) ta’axiil irraa bilisa ta’uu
Ta’axiil jechuun wanta dhugaadhaan mirkanaa’e dhabamsisuudha. “Tanziih (qulqullessun) ta’axiil irraa bilisa ta’uu” jechuun wanta Rabbiif hin malle irraa Isa qulqulleessu fi sifaata Inni mirkaneesse dhabamsiisu dhiisudha. Warri fakkeessan (Mushabbihata)- Khaaliqa makluuqaan wal fakkeessu. Warri ta’axiila (mu’uxxilata) immoo Rabbiin ni qulqulleessina jedhani sifaata Inni mirkaneesse dhabamsiisan. Fakkeenyaf akkana jedhu, “Rabbiin harka hin qabu, Fuulas hin qabu.” Isaan Rabbiin wayittu fakkeessu irraa Isa qulqulleessina jedhanii waan yaadaniif wanta Rabbiin Ofiif mirkaneesse dhabamsiisan. Garuu karaan jidduu galeessa karaa ahlu sunnaati. Karaan isaanii kana:
“Osoo hin fakkeessin mirkaneessu, osoo hin dhabamsiisin qulqulleessu.”[4] Kana jechuun sifaata Rabbiin Ofiif mirkaneesse fi beeksise osoo wayittu hin fakkeessin ni mirkaneessina. Maqaalee fi sifaata Inni mirkaneesse fi beeksise osoo hin dhabamsiisin wanta Rabbiif hin malle irraa Isa ni qulqulleessina. Aayan armaan gadi yaada armaan olii kana ni mirkaneessiti:
“Wanti Isa fakkaatu tokkollee hin jiru. Inni Dhagahaa, Argaadha.” Suuratu Ash-Shuura 42:11
Ibsa jalqabaa: Rabbiin ni arga, ni dhagaha. Garuu dhageetti fi argituun Isaa akka dhageetti fi argituu keenyaati miti. Kanaafu, sifaata Rabbiin Ofiif mirkaneesse fi beeksise osoo wayittu hin fakkeessin ni mirkaneessina.
Ibsa lammataa: Rabbiin akka waa hundaa argu, dhagahu beeksisee jira. Akkuma Inni beeksisee Inni waan hundaa ni arga, ni dhagaha jenne ni mirkaneessina, garuu wanta Isaaf hin malle kan akka rafuu, ilma qabaachu fi hanqinna hunda irraa ni qulqulleessina. Kanaafu, maqaalee fi sifaata Inni mirkaneesse fi beeksise osoo hin dhabamsiisin wanta Rabbiif hin malle irraa Isa ni qulqulleessina. Wanti kana kaasnef, namoonni fitnaa barbaadan yeroo garii ummata keessatti bahuun nama dhamaasu. Kanaafu, qajeelfama kana beekun salphatti sharrii isaanii jalaa akka bahan nama gargaara.
Guduunfaa
➦Sifaata Rabbii osoo wayittuu hin fakkeessin, akkana akkana jira jedhanii osoo hin dubbatin, haala Rabbiif maluun mirkaneessun karaa nagahaa nama baasudha.
➦ Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa waan hundaa ni beeka, ni arga, ni dhagaha. Garuu beekumsi, argituu fi dhageettin Isaa, beekumsa, argituu fi dhageetti uumamtotaatiin wal hin fakkaatan. Haaluma kanaan, sifaanni Isaa biroos amaloota uumamtootin wal hin fakkaatan.
➦ Rabbiin subhaanahu wa ta’aala akkamitti waan hundaa akka beeku, arguu fi dhagahu nuti beeku hin dandeenyu. Kanaafu, “akkaata Isaaf maluun waan hundaa ni beeka, ni arga, ni dhagaha” jenne ni mirkaneessina.
➦Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa waan hundarra guddaadha (Allaahu akbar- Allah is the Greatest).
➦Inni Arshii ol olta’iinsa Isaaf maluu olta’ee jira. Arshiin guddinnaa fi bal’innaan uumama samii caaluu fi samii torbaffaa ol jiruudha. Rabbiin Guddaan Arshii ol jira. Guddinna Isaatirraa kan ka’e, samii hangana bal’attu Guyyaa Qiyaama harka mirgaatin maruun, “Ani Mootiidha, eessa moottonni dachii?” jedha.[5] Rabbiin waan hundarra guddaa fi sifaanni Isaa hundi guutuu erga ta’ee maaltu Isa fakkaataa ree? Kanaafu, Inni Tokkicha fakkaataa hin qabneedha.
Kitaabban Wabii:
[1] Ta’aliiq alaa Al-Qawaa’idul Muslaa- fuula 80-85, Ibn Useyminii fi Abdurahmaan bin Naasir Al-Barraak
[2] Tafsiir Ibn Kasiir 5/74
[3] Tafsiir sa’diyyi-356
[4] Sharih al-aqiidatil Tadmuriyyah -fuula 48-49, Ibn Useymiin
[5] Sahiih Al-Bukhaari 7382, Sahiih Muslim 2787


text:
Kutaalee darban keessatti waa’ee iimaanaa fi Islaamaa ilaalle turre. Iimaana jechuun qalbiidhaan dhugaan amanuu fi wanta qalbiin amanan san dubbii fi hojiin dhugoomsudha. Fakkeenyaf namni “Rabbii olta’etti amanee jira” jedhu, Rabbii fi wantoota Rabbiin beeksisetti amanuu, wanta Rabbiin itti ajajee dubbachuu fi hojjachuu, akkasumas wanta irraa dhoowwe dhiisun isarraa eeggama.Yoo kana hojjate namni kuni iimaanaa qabaa jechuudha. Bal’innaan waa’ee iimaanaa hubachuuf kutaalee darban irraa dubbisuun gaarii ta’a. In sha Allah, har’a kan ilaallu barbaachisummaa iimaanati fi akkamitti qalbii keessatti hidda akka qabsiisaniidha. Continue reading
Category Archives: Iimaanaa fi Islaama
Islaama fi Iimaana
Kutaa darbee keessatti hiika iimaanaa ilaalle turre. Caalatti ifa gochuuf har’as fakkeenya waliin ni ilaala. Fakkeenya waliin ilaalun salphatti waa’ee iimaanaa fi Islaamaa akka hubatan nama gargaara. Fakkeenya kanatti seenun dura mee garaagarummaa fi wal-fakkeenya Islaama fi iimaana jiddu jiru haa ilaallu. Continue reading
Islaama fi Iimaana
Kutaa darbee keessatti hiika iimaanaa ilaalle turre. Caalatti ifa gochuuf har’as fakkeenya waliin ni ilaala. Fakkeenya waliin ilaalun salphatti waa’ee iimaanaa fi Islaamaa akka hubatan nama gargaara. Fakkeenya kanatti seenun dura mee garaagarummaa fi wal-fakkeenya Islaama fi iimaana jiddu jiru haa ilaallu. Continue reading
İimaana jechuun maal jechuudhaa?
Baay’een keenya waa’ee iimaanaa ni haasofna. Iimaanaa dabalachuuf ni carraaqna. Garuu ma’anaa (hiika) isaa ni beeknaa? Dhugumatti, iimaanaa jechuun maal jechuudhaa? Iimaanni qalbii qofa irratti daangeefamu danda’aa? Namni hiika iimaanaa madda sirrii irraa yoo beeke fi hojii irra oolche, jireenya gammachuu fi mi’aawa jiraata. Sababni isaas, namni mi’aa iimaanaa argate, jireenya tasgabboofte jiraataa. Mi’aa iimaanaa dhandhamuuf hiika isaa beeku fi hojii irra oolchuf tattaafachuu qabnaa miti ree? Har’a yoo Rabbi fedhe, madda sirrii fi hayyoota Islaamaa beekkamoo wabii godhachuun hiika iimaanaa beekuf ni tattaafanna. Kanaafu imaanaa jechuun maal jechuudhaa? Continue reading
Seensa İimaanaa-kutaa 2
Kutaa darbee keessatti iimaanni maal akka ta’e ilaaluf yaalle turre. Hojiin gaariin kamiyyuu fudhatama argachuu fi mataa isaati gaarii jedhamuuf bu’uura (foundation) irratti gadi dhaabbatu isa barbaachisa. Bu’uurri kuni yoo hin jiraatin, hojiin hanga fedhe gaarii haa fakkaatu Rabbiin biratti fudhatama hin argatu. Bu’uurri kuni yoo jiraate immoo hojiin gaariin hanga feete haa xiqqaattu lafa hin buutu, Rabbiin biratti fudhatama ni argatti. Bu’uura kanaan iimaana jennaan. Gara afaan keenyatti yommuu deebisnu, wanta Rabbii fi Ergamaan Isaa beeksisan dhugoomsu fi dhugaan itti amanuudha. Iimaanni amanti qofa osoo hin ta’in hojiis kan of keessaa qabuudha. Continue reading
Seensa İimaanaa-Kutaa 1
Akka lugaa Arabiffaatti iimaana jechuun tasdiiq (dhugoomsu) fi dhugaan amanuudha. [1] Akka shari’aatti immoo imaanni dubbii qalbii fi arrabaa, hojii qalbii fi qaamaa kan of keessatti hammateedha. Dubbii qalbii yommuu jennu wanta Rabbiin beeksise dhugoomsu fi dhugaan itti amanuudha. Fakkeenyaf, Jireenya fi tokkichummaa Rabbitti amanuu, Qiyaamatti amanuu fi kkf. Hojii qalbii yommuu jennu immoo kanneen akka jaallachuu, iklaasa qabaachu (niyyaan Rabbiif ta’uu), obsuu, Rabbiin irratti hirkachuu, galata galchuu, sodaachu fi kkf. Continue reading


text:
Maqaan isii Guutuun Artist Nafiisaa Abdulhakim jedhamti Sochii Bara Kana Godhame kessatti Dubartii Gahee Guddaa Gumachiitee dha Ji’a 4 oliif Mana hidhaa Xollaayittii Dararaan Hedduun …Read More »
Wixineen Labsii Keeyyata 49(5) hiikuuf qophaaye dantaa Oromiyaan Finfinnee irrraa qabdu kan dhabamsiisu malee kan eegsisu miti
( Ani hanqina wixinee kana airratti qabxiilee muraasa kaaseera. Ogeeyyonni seeraa keenyas sirritti xiinxalaatii ummata hubachiisaa maaloo) Qorannoo ka’uumsaa ( Concept Paper) dhimma dantaa …Read More »
Gaazeexeessaa Abdii Fiixee dubbiin harkaa wal dhawaa jirti fakkaatti
Solomon Ungashe gaazeexeessaa Abdii Fiixeef dhoortoo kadhachaa fii jira.. Ummanni Oromoo kana laalchisee maal jedhu? warri haga ammaa gargaarsa arjoomaa jiruus kutatti waan qoodame fakkaata..
Dear friends, Journalist Abdi Fite was fired from OMN the other day without prior warning. He was a co-founder of the organization and has been …Read More »
Abdii Fiixee: “OMN Kompiitara koo narratti dhaamsee na harkaa fuudhachuudhaan hojiirraa na dhiitee”
Ibsaa Gaazeexeessaaa OMN obboo Abdii FixeeRead More »
London: Fayyisaa Lalisaa goota sabaa (Foyyoo Goota Sabaa)
jiraattoonni Oromoo biyya Jerman magaalaa Nürnberg guyyaa ar’aa hirrira diidda wayyanee bahan
“Warshaan harroota qaqqaluuf dhaabbate cufamuun isaa nu gammachiise!!”
Basii Keenyaa Hirphi Nu Kennamnaan Eenyu Wajjinuu Wal-falmii Keessa Galuu Hin Barbaannu, Cufnee Keessaa Galla: Daayrektarii Qeeraaa Harree Basii Keenyaa Hirphi Nu Kennamnaan Eenyu Wajjinuu …Read More »
ABO Kutaa Iskaandineeviyaa (Scandinavia) fi konyaan ABO Oslo waliin ta’uun kabajan Guyyaa Gootota Oromoo Ebla 29, 2017 magaalaa Oslo itti qopheessee jira.
Kabaja Guyyaa Goototaa Oromoo, qabsoo ABO gaggeefamaa jiruu fi marii hawaasaaf qopha’ee irratti Oromoo Scandinavia keessa jiratan hundi akka irratti hirmaatu waamicha keenya kabajaa fi …Read More »


text:
Presidaantiin Yunaaytid Isteets Joo Bayiidan sirna yaadannoo wagaa dhiibaa Ajeechaa Tulsaa isaa gosa irrati huunda’ee kabajuudhaaf kutaa Okilaahoomaa magaala tulsaati ni argamu.
Sababinii jeequmsa wagga 100 har’aa 1921 ta’e Sanaa mucaan dargaggeessii guraachii wagga 19 mucaa durbaa adii wagaa 17 umnaan gudeedeeraa waan jedhameef ture.
Balaa sanaan gandii guraachonii itti heddumaatan Greenwood jedhamu barbadaa’ee ture.
Magaalli Tulsaa bakka awwaala jilmaa namootani 300 jeequmsaa sanaa du’aniiru jedhamanii shakkaman barbaachuu irra jiriti.
Haangawoon mootummaa Yunaaytid Isteets tokko tokko ajjeechaa bara darbee minisootaa keesatii nama Joorjii Flooyid jedhamuu irratii poolisiin raawwate caqasuudhaan, yaadannoon wagga 100 Ajeechaa Tulsaa tasifamuun barbaachisaa akka ta’e dubataniiru.


text:
Hawwan Oromoo baay’inaan 18 ta’an dabalatee, Oromoonni dhibbaan lakkaa’aman, Magaalaa Begii, Koborii fi gandeen baadiyyaa Ona Begii keessaa guuramuun, Magaalaa Begii keessatti hidhamuun dararamaa jiraachuu.
Giddugala-Baha Oromiyaa, Ona Booset keessatti, Oromoonni baay’inaan 3 ta’an LMKII’n ajjeefamuu. Oromoota ajjeefaman kana keessaa lama, Lammii Badhaadhaa fi Firoomsan Bobbaa, dhalattootaa fi jiraattota Ona Booset yommuu ta’an; Oromoonni kunniin Ona Booset, Ganda Borcataa, Iddoo addaa Harre-Boonaa jedhamuun waamamu keessatti erga ajjeefamanii torban lama guutee jiraachuu fi reeffi isaaniis akka hin awwaalamne taasifamuun bineensaan nyaatamuu.
Ajjeechaan sadaffaan ammoo ganduma san iddoo Dhaddacha Bal’aa jedhamuun waamamutti, Wiixata (Caamsaa 31, 2021) dheengaddaa, kan raawwatame yommuu ta’u, Oromtichi ajjeefames gama biraatii gamasitti kan geeffamee fi maqaan isaas akka hin baramneef hawaasni irraa ittifamuun bulchiisa Magaalaa Walancitiin kan awwaalame ta’uu.
Daa’imni Oromoo ganna sagalii, Margaa Fiqiruu jedhamu, dhaanicha hamaa poolisoota MKII’n, Magaalaa Najjoo keessatti, torbee darbe irratti raawatameen miidhamee deggersa uummataan hospitaala seensifamee wal’aansi taasifamuufis bayyanachuu dadhabuun, Kibxata (Waxabajjii 1, 2021) lubbuun isaa darbuu.


text:
Victorian Qoqqobbii Koronaa Jabeessite
(Oromedia, Victoria, 21 June 2020) Mootummaan Victoria babal’ina koronaa ittisuuf qoqqobbii fi to’annaa jabeessuu beeksise.
Mataan mootummaa Victoria, Daniel Andrews, miidiyaaf akka beeksisetti, sababa dhibeen koronaa namoota 25 haarawaa irratti argameef qoqqobbiin sochii hawaasaa daangessu akka jabaatu godhame.
Akka labsa qoqqobbii haarawaa kanatti Waxabajjii (June) 22 irraa eegalee haga Adoolessa 12tti mana tokko keessatti namoota shanii ol ta’anii argamuun hin danda’amu.
Alatti immoo namoota kudhan qofaatu, bakka tokkotti argamuu danda’a
Daniel Andrews akka jedhetti, yeroo kana keessatti nageenya hawaasaa eeguuf filannoon jiru qoqqobbii jabeessuu qofaa dha.
“Seera sochii hawaasaa daangessu kana baasuutti gammachuu hin qabu; nageenya hawaasa keenyaa eeguuf furmaanni jiru kanuma,” jedhan.
Hojii irra oolmaa qoqqobbii kanaa mirkaneessufis, qaamoliin seeraa sakatta’iinsa manaa-manatti godhamu raawwachuuf qophiitti jiru.
Kanuma waliin qoqqobbii duraan ture laaffisuuf karoorri bahee jirus, sababa qoqqobbii haarawaatiin akka turfamu godhameera.
Akka kanaan Waxabajjii (June) 21 irraa eegalee haga Adoolessa 12tti jiraattota mana keessaa waliin kanneen mana keessatti argamuu danda’an namoota shan qofaa dha.
Mana nyaataa keessatti namoota 20 ol ta’anii argamuun hin dnada’amu.
Daangaan Victorias haga Adoolessa 12tti cufamee kan turu ta’a.
Karoorri sadarkaa sadaffaa kan haga namoota shantamaa akka walitti dhufuu danda’an hayyamus torban sadiif akka hojii irra hin oolle taasifameera.
Qoqqobbiin haarawaa kun kan labsame sababa namooti 25 haarawaa irratti dhibeen koronaa argameef akka ta’e beekameera.
Dilbata, Waxabajjii (June) 21 bara 2020, sa’aa 11.59 halkan irraa eegalee qoqobbiin tokko tokko akka jijjiiramu ibsamee turuun kan yaadatamuu dha.
================
“Nageenya kee eeggachuu fi waan qajeeloo dalaguu yaadadhu. Yoo mana teessee dalaguu dandeetta tahe, mana taa’ii dalagi. Waa tokko godhchuun si irra hin jiru yoo tahe – hin godhini.”
Posted on June 21, 2020, in Uncategorized and tagged Koronaa, Qoqqobbii, Victoria Australia. Bookmark the permalink. Leave a comment.


text:
Godina Shawaa Lixaatti dararamni waraana mootummaatiin ummata nagaa mudataa jiru suukkaneessaa dha jedhame.
Godina Shawaa Lixaa aanaalee garaagaraa keessatti dararamni waraana mootummaatiin ummata nagaa mudataa jiru yeroodhaa gara yerootti hammaataa jiraachuun himame.
Aanaalee Ilfataa fi Ambootti waraanni mootummaa ummata irratti dhukaasee qe’eerraa buqqisuun, konkolaattota hiriirsee qabeenya hawaasaa fe’ataa jiraachuu jiraattonni ibsaniiru.
Ajjeechaan lammiilee nagaa, saamichii fi qe’ee ummataa gubuun gochoota guyyaa guyyaan waraana mootummaatiin ummata godinichaa irratti raawwatamaa jiran ta’uu kan himan madden odeeffannoo OMN, ummata dararuun falli argamu hin jiru jedhan.
Hawaasni aanaalee godina Shawaa Lixaa, waraana mootummaan “Riphee Lolaan balleessa” jechuun garasitti bobbaasuun dararama ulfaataa jala jira.
Haleellaa Diroonii hanga ummata nagaa jumlaan rashanuutti, Qe’ee ummataatti ibidda qabsiisuu hanga ummata irraa buqqisanii qabeenyasaa fe’achuutti, egeree ummatichaa balleessuu bifa fakkaatuun gochi guyyaa guyyaan uummata godinichaa irratti raawwatamaa jiru hammaatee itti fufeera.
Godinichatti iddoowwan rakkoo jabaaf saaxilamanii jiran keessaa aanaan Ilfataa tokko.
Aanichatti waraanni Biltsiginnaan bobbaasu ummata qe’eesaa irraa buqqaasee, konkolaataa hiriirsee qabeenya ummataa fe’ataa jiraachuu dubbatu maddi odeeffannoo keenya haala naannichaa itti dhiheenyaan hordofan.
Aanaa Amboottis haaluma wal fakkaatutu mul’ata jedhan.
Qabeenyi manneen amantaallee osoo hin hafin saamicha kanaaf saaxilamaa jiraachuus dubbatu.
Duraan Waraanni Bilisummaa Oromoo naannicha keessa socho’aa tureera kan jedhan maddi odeeffannoo OMN kun, kan itti dhukaafamu, kan ajjeefamu, Qabeenyisaa saamamuu fi gubamu garuu ummata nagaadha, waraanni mootummaa qaama lolatti jiruun osoo hin taane ummatumaan isin WBOdha jechuun fixaa jira jedhu.
Ummata dararuu fi fixuun falli argamu hin jiru, humnaanan ummata jilgeenfachiisaan herrega dogoggoraati jedhu maddi odeeffannoo OMN kun.
Humni mootummaa Duula Riphee Lolaa balleessuu jedhuuf Aanaalee Oromiyaa garaagaraa keessa bobbaafame, tarkaanfiin fudhatus ta’e dararaan raawwatu hawaasa nagaan qe’eesaa jiraatu irratti kan fuulleffate ta’uu, jiraattonni irra deddeebiin OMN’f ibsaa jiru.
Humnoonni kun WBO jechuun kan isaan diinummaan farrajanii fi gocha diinummaa irratti raawwatanis hawaasuma malee qaama qabsoo hidhannoo keessa jiru irratti miti jedhu.
Gochi hawaasa nagaa diinummaan farrajanii tarkaanfii badiisaa irratti raawwachuu kun hojii ijoo duula waraanaa Oromiyaa irratti labsamee ta’ee hojiirra oolaa jira.
Galmi isaa ammoo Karoora “Qurxummii Balleessuuf Galaana Gogsuu” jedhu, kan Dabballoonni OPDO fi Biltsiginnaa ifatti lallabaa turanidha.
Yaadamni murni aangoorra jiru ittiin socho’aa jiru kun karoora duguuggaa sanyii akka ummataatti Oromoo irratti labsamedha gochicha waloon dura dhaabbachuutu barbaachisa jedhu Jaarmiyaaleen dhimmicha irratti ejjennoo isaanii ibsaa jiran.


text:
Caamsaa 23, 2014 | Dhugasa Ibsa Irraa*
Gabaabinaan yaada faayida yeroo kanaaf qaba jedhu kennuu ni yaala. yoo madaala kaase ittifayyadama.
Yeroo ammaa baratootni gaaffii kaasani qabsa’a jiru.Ummatnis hirmachaa jira. Haata’u male gara mootummaatin hiikni adda addaa itti kennama jira. Kanaafu adeemsi gaaffii baratoota of-eegannoo fi bilchina qabaachu qaba. Kana jechuun:-
1. Ka’umsa irraatti qabatani kan ka’ani waa’ee pilaani lafa magaala Finfinnee fi waa’ee dhimoota Oromoo adda addaati.
2. Yeroo gaaffii isaani eegalan hayyama mootummaa irraa gaafacha turani, garuu hin milkoofne.
3. Hayyama kan gaafatanis mirga heerri mootummaa kennu irratti hunda’ameti.
4. Hayyama waan dhorkamaniif yaada moormii dhiyeeffachuuf hiriira bahani.
5. Garu Poolisii federalaatin tarkafiin irratti fudhatameera (Ajeechaa, Reebinsa, Hidhaa, Doorsisaa fi Hadamsuu fi kkf).
6.Edda tarkanfiin irratti fudhatamee booda garu aanga’ooni Oromiyaa gara yunversiitootatti bobbafamaniru.
7. Aanga’ootni kunis ummata marii’achisa jiru.
Kanaafu yaadni ani dhiyeessu barbaadu:-
1. Baratootnis ta’e Ummatni mariif yeroo dhiyaatan tattaffi seera qabeessumma argachuuf yaalii gochaa turan akka kaasan (akka hin dagane gorsi fi qophiin godhamu qaba)
2. Marii kana irratti argamu kan qaban :-
A/ Komishineerii poolisii Federalaa
B/ Komishineerii Poolisii Oromiyaa
C/ Hooganaa Waraana Federalaa (MG Saamoraa)
D/ Af-yaa’ii Bakka bu’oota ummataa /Abbaaduulaa
E/ Perezedaantii Oromiyaa
F/ Heera mootummaa Federalaa, ta’u akka qabuu
G/ Jeneraalota Oromoo Raayyaa ittisa federaalaa keessa jiran
Gaaffileen ka’u qaban:-
1. Gaafilee hiriira nagaaf bu’ra ta’an
2. Heera mootummaa fi tarkaanffin fudhatame wal-faallessu isaa
3. Oromiyaan ofiif of bulchaa jirti jechaa Poolisiin federalaa afeerra eenyuutin tarkanfii akka fudhacha jiru fi gaheen Oromiyaa maal akka tahee
4. Poolisii fi humni sekuriiti fi Humni ittisa federalaa mootumma naannolee keessa akka barbaade yeroo barbaadetti kan seenu yoo tahee Yeroo Oromoo fi Somaaliin Itiyoophiyaa akkasumas Afaarii fi Somalii giddutti i walitti bu’ansi ta’ee wal fixan maaliif calisani akka ilaalaa turan ture
5. Humni Poolisii fi sekuriiti fi Humni ittisa federalaa Oromoo qofa irraati tarkaanfilee fudhachuuf qofa kan dhaabbatedha yoo tahee Oromiyaan akka diinaatti moggasuu akka qabdu, fi kkf irratti baratootnis tahe ummatni qopha’ani kaasu qabunii.
– Qaamotni kana olitti tuqaman yoo hin dhiyaane mariif dhiyaachu hin qabani.
– Aanga’ooni oromiyaatiif dhimmootni amma ka’aa jiran isaaniifu ifaa miti, deebisu hin danda’ani
==========================================================
Dhimmoota qaama ilaaluun barruun irratti qopha’u qabu
Seenaa hundeeffama magaaloota Itoophiyaa keessatti magaaloni kan hundeeffamaan gita bitoota nafxanyaatin ta’uun ni beekama. Haaluma kanaan magaaltni Oromiyaa keessa jiran hundi kan guutamani jiran namoota Oromoo hin taanee fi kaneen duraan gita bitootaa ta’ani fi ijoolee isaaniti. Oromoon magaalota irra qabiyee tokkolle hin qabu. Edda oromiyaan hundooftees mootumman oromiyaa hojii federalaa irra isaaniif kennamu male istrateejii ummata Oromoo magaalatti galshuu hin baafane, ittis hin yaadne. Ittuma caalaayyu magaalota oromiyaa kan qabachaa jiru namoota oromoo hin taanedha. Kana mirkaneessuuf qabxilee gabaabaa ni kaasa:-
1. Kondominiyeemii magaala finfinneetti ijaarame kan galma’ee argachuu danda’e fi argachaa jiru ulagaan itti fayyadame Jiraata magaala finfinnee kan tahee fi ragaa jiraata kan dhiyeefatu qofa kan jedhudha.Oromoon duranu magaala finfinee keessa mana ijaarate waan hin qabneef ragaa jiraata magaala finfinnee hin qabu. Sababaa kanaan mana kondominiyeemiif carra hin qabu. Mana kondominiyemiif carra kan argatan:-
A) Warreen duraanu magaala finfinne qabatani jiraacha jirani fi firoota isaani kaabaa fi kibbaa akkasumas dhihaa fi Lixaa irra firoota isaani yaamani Jiraata magaala finfinnee ta’u isaani mana isaanitti galmeesisani ragaa jiraatumma akka argatantaasisunidha.
B) Yoo xiqatee mana isaanitti namoota 70 hanga 150 galmeesisani mana kondominiyeemi akka argatan gochuun osoo Oromoon mana tokko hin argatin isaan magaala finfinnee keessatti shanyii isaani hundaaf mana kenisisuun finfinneen Kontiineriin ishee akka guutamu gochuun dabalatan lafa barbaada jiru. Oromoon ammas duwwa jira.
C) Kantiibotni maqaa Oromootin aangoo qabatani jiran hanga hojjetaa mana galmee araddaa (qabale) tokko fi waardiyaa aradda tokko lammii isaani fayyadu hin dandeenye. Namootuma biroof mallateessa oluu irra kan hafe oromoo magaala seensisuuf kayyoo fi humna hin qabani.
2. Lafa magaala Oromiyaa keessa jiru Oromoof kennu mannaa Liiziidhaan abbotii qabeenya Oromoo hintaaneef qoodu filatani.Kanaafis akka isaani tolu Gaazexaa Addis Zemen jedhamun akka beeksifamu godhama.
3. Sagantaa amma 40/60, 10/90 fi 20/80 jedhuun Finfinnee fi magaalota keessatti mana ijaaruuf galmeen gageeffames ulagaalee kanaa oitti ibsame waan hordofuuf Oromoon fayyada akka hin taane beekamu qaba.
4. Oromiyaan Osoo Filannoon bilisa tahee gageeffame iyyu magaalota Oromiyaa keessa jiran guyyaa adii dabarsitee akka kenitu qophaa’aa jirti.
Reasons:- *Lack of strategy
* Lack of authority
* Lack of discussion with each other
* Separation strategy by zone,Religion and so on
Dhimmi kun sirritti bal’inaan edda qopha’ee booda websaayitii irratti maxxansuu qofa osoo hin taane aanga’ootaa oromiyaa karaa gahuu danda’u irratti hojjetamu qaba.
Ummatni Oromoo akka irratti hojjetu hubachifamu kan qabu fi xiyeeffanna gudda kan barbaadu:-
1. Kitaaboota afaan Oromoon Qopheessu
2. Mana maxxansaa Oromoota baayinaan hundeessu
3. Mana gurgurtaa kitaaboota afaan oromoo caasaa isaa finfinnee irra hanga aanaalee fi Godinaaleetti magaalota hundatti diriirsu
4. Uffata aadaa Oromoo Iddoo gurgurtaa isaa hanga magaaloota hunaattii diriirsu
Dhimmotni kun salphaa fakkatu malee Oromoon kan irratti hin hojjenne fi qaamootni biroon immo akka hin mul’aneef irratti hojjecha kan jiranidha.
Kun sirritti furmaata akka argatuuf abootii qabeenyaa fi beektootaa fi ogeeyotaan caasaan uumamee irratti hojjetamu barbaachisa.
*Dhugasa Ibsa can be reached at dhugabas@gmail.com


text:
Rippaablikiin Dimokiraatawaa Koongoo ka lubbuu galaafatu weerarri vaayiresii Eboolaa dhabamuu isaa mirkaneessitee torban tokko booda namni haaraa qabamuu isaa ibsitee jirti. Angawoonni eegumsa fayyaa Beenii keessaa biyyattiin vaayiresicha irraa walaba ta’uu beeksisan namni haaraa vaayiresichaan qabamuu mirkaneessaniiru.
Angawoonni kun torban darbe kan du’aan boqotan dubartii waggaa 46 irratti qorannaa geggeessameen vaayiresii kanaan qabamuu isaanii ibsaniiru. Institiyuutiin Biomedical ka biyyoolessaa akka jedhetti vaayiresiin kun argamuun weerara kana duraa waliin kan wal qabate jedhee jira.
Ogeessota eegumsa fayyaa 60 dabalatee namoonni dubartii kana waliin walitti dhiyeenyaan wal argan 160 argamuu illee angawoonni dubbatanii jiran.
Iboolaan dhangala’aa nama dhukkubsate yoo tuqan dhibee daddarbuu dha. Mallattoon isaa qaamni martinuu dhukkubbiin itti dhaga’amuu, haqqisuu fi dhiigi qaama keessatti dhiiguu of keessaa qaba. Dhiyeenya Koongoo keessatti weerara ka’een, kutaa Ekuwaateewor keessatti namoonni afur Iboolaan qabamuun ka mirkanaa’ee fi tokko kan shakkame yoo ta’u arfanuu du’uu Jarmayaan Fayyaa Addunyaa gabaasee jira.
Afriikaatti itti gaafatamtuun Jarmayaa Fayyaa Addunyaa Matshiidisoo Mo’etii, Koongoo gama bahaa keessatti Iboolaan deebi’ee ka’uun kan isaan yaaddesse ta’uu ibsaniiru. Garuu ogeessonni fayyaa biyyattii keessaa vaayiresicha akka to’atan amantaa kan qaban ta’uu dubbataniiru.


text:
OMN: Qophii Addaa Waggaa Afraffaa dabruu Jaarraa Abbaa Gadaa irratti marii Jaafar Alii waliin Bit. 3, 2017
Yaadannoon Jaarraa Abbaa Gadaa (1936-2013) kan Waggaa arfaffaa Sambata dhufu, Bitooteessa 4 bara 2017 Australia Melbourne keessatti akka kabajamu beekameera.
(Oromedia, Melbourne 1 Bitootessa 2017) Qabsaa’ota bilisummaa Oromoo angafoota keessaa tokko ka ta’anii fi maqaa “JAARRAA ABBAA-GADAA” – jedhamuun ka beekaman – ABDULKARIM IBRAAHIM HAMIID …Read More »
Jara Abba Gadaa, Oromo freedom icon, dies at 77
(OPride) — Abdulkarim Ibrahim Hamid, better known with his nom de guerre as Jara Abba Gadaa, a relentless Oromo freedom fighter and one of the …Read More »
Seenaa gabaabaa Raadiyoo magaalaa Adaree
Seenaa Habroo Seenaa Raadiyoo Ummata Oromoo keessatti, Raadiyoon Harar kan sagantaa Tokkummaan Humnaan tamsaasu jalqabe bara 1965 akka lakk.haabashaati Raadiyoon kun Ummata Oromoo biratti ulfina …Read More »
(Hayyuu,Qorattuu, Barreessituu fi Gazexeessituu biyya -USA ) Kitaabashee -Wonderful Ethiopians of the ancient cushite empire-keessaa kan fuudhame
Houston, Drusilla Dunjee (1876-1941) “Isin tuffatamtanii, xiqqeeffamtanii ilaalamaakan turtan, warri Kush Itoophiyaa dhaamsawwan abbootiin keessan ol isiniif kaa‘aniin mataa ol qabadhaa,dhaggeeffadhaa, qoradhaas:Isin angafoota dhala namaa,warra …Read More »
JOGOLA HARARIIFI GANDA OROMOO:
Magaala Harar keessa dur naannoo bara 1875 – 1885! Saba lakkooysaan xiqqaa tahe warra “Geey” Ykn Adaree ja’aamu jogola keessa qofa jiraachaa ture. Jogola …Read More »
DHAAMSA JAALLAN QABSOO IRRATTI KUFANII: “Daandiin bilisummaa, hagamuu dheerattu, nuunis galaafattu, galii ishee hin hanqattu!”
DHAAMSA JAALLAN QABSOO IRRATTI KUFANII: “Daandiin bilisummaa, hagamuu dheerattu, nuunis galaafattu, galii ishee hin hanqattu!”Read More »
Hundeeffama adda bilisummaa oromoo (ABO)
ummanni oromoo erga kiyyoo gabroomfataa habashaa jalatti kufee kaasee kharaale gara garaatiin diina ifirraa ittisaa ture haa tahuu garuu bifa ijaarameen yknjaarmaya tokko jalatti …Read More »
SEENAA FI HOJII SHEEK BAKRII SAPHALOO(ABUUBAKAR USMAAN ODAA) KUTAA 2FFAA
SEENAA FI HOJII SHEEK BAKRII SAPHALOO(ABUUBAKAR USMAAN ODAA) KUTAA 2ffaa SOCHII SHEEK BAKRII HAALA SIYAASAA FI HAWAASUMMAA OROMOO KEESSAATTI QABAACHAA TURE. Barreessaan :- Saphaloo …Read More »