text:
Xurree Milkaa’innaa fi Gammachuu-lakk.2
Barruun tuni barreefamoota gaggabaabo ji’a Guraandhala (February) 2016 fuula Fesbuuki Jireenya Badhaatu irraa walitti kuufameedha.
Boqonnaa sammuu
Dubbii madaalawa- akkuma baay’iste dubbattuun akkasuma boqonnaa sammuu dhabda. Sammuun oduu hin barbaachisneen ni qisaasa’a. Yommuu nama tokko hamannu ykn maqaa balleessinu gammachu waan argannu nutti fakkaata garuu jireenya keenya balleessa fi cubbuu keessatti borcamaa jirra. Yeroo muraasan booda gaabbi laalessaa fi gadda nutti fida. Hamni fi maqaa balleessun jibbaafi shakkii qalbii keenya irratti darba. Ergasi wanta nu hin galchineef ni dhiphanna, boqonnaa sammuu ni dhabna. Guyyaan ani boqonnaa sammuu caalatti itti argadhu guyyaa namootan walitti makamuu xiqeesse fi yeroo koo dubbisa irratti dabarseedha. Akkuma baay’istee chaati gootun akkasuma boqonnaa sammuu dhabda. Yommuu wanti tokko eegdu fi yoo akka ati yaaddetti hin ta’in, hin dheekkamiin, abdii hin kutin. Rabbiin wanta badaa sirraa akka qabaa jiru beeki ati gaariidha jette haa yaaddu malee. Obsii, wanta gaariif abdii qabaadhu. Rabbiin wanti gaarii akka si kennu abdadhu. Osoo akka eegumsa kiyyaatti wanta yaade hundi ta’ee, silaa sarara kanniin hin barreessu ture. Alhamdulillah Rabbii galanni haa galu Kan badii fi eegumsa keenya irraa nu baraare.
Nuti milkaa’uf obsa hin qabnu. Biqiltu amma dhaabne sa’aati muraasan booda firii ishii arguu barbaanna. Garuu milkaa’inni obsaa fi qabsoo malee namatti balali’e hin dhufu. Imalaa fi yeroo dheeraa gaafata. Akkuma daran qabsooftun/carraaqxun, akkasuma milkaa’innatti dhiyaatta. Milkaa’inni dhimma adeemsati/imalaati. Guyyaa guyyaan bakka ga’uumsa kee gahuuf carraaqu qabda. Kunoo yoo bakka ga’uumsa kee geette kanatu milkaa’inna jedhama. Biqiltu milkaa’inna kee guyyaa guyyaan bishaan obaasi (wanta gaarii hojjattu addaan hin kutin) boru akka firii baay’ee guddaa irraa argattuuf. Guddachuu irraa hin dhaabbatin.
Yommuu Rabbiin gammachiisuf carraaqnu wantoonni argannu boqonnaa sammuu, sakiinaa(tasgabbii) fi qajeelumma. Yommuu namoota gammachiisuf carraaqnu immoo wantoonni argannu bowwoo, boqonnaa sammuu dhabuu fi dheekkamsa/aari. Kanaafu jireenya gammachuu fi milkaa’inna jiraachuf carraaqin keenya Rabbii qofaaf ta’uu qaba.
Sobuun hundee badii hundaati. Yommuu sobuu jalqabdu ,amanamummaa , kabaja ,carraa ,jaalala ,barakaa ,boqonnaa sammuu fi kkf ni dhabda. Kanaafu baraarama fi nageenya yoo barbaadde arraba kee soba dubbachuu irraa qabi. Qalbiin sababa sobuutin ni baddi.
Yommuu qormaanni yookiin gaddi si qunnamu, abdii hin kutin,garmalee hin dhiphatin. Qormaanni yookiin gaddi kan su qunnamu gadii si qabuuf osoo hin ta’in, gara sadarkaa ol’aanuttu ol si kaasuf. Obsa qabaadhu. Yoo obsaan dabarsite qofa qormaanni kuni sadarkaa ol’aanuttu akka ol kaatu sababa kan si ta’u.
Osoo boru ni duuta jedhamte maal hojjattaa? Sirritti jabaatte hojjattaa? Salaata baay’iste saalattaa? Sadaqaa ni kennitaa? Araarama Rabbirraa kadhattaa? Hojii badaa yoo hojjataa jiraatte nii dhiistaa? Dhugumatti maala hojjattaa? Du’a haala kanaan yaadi. Guyyaa sitti dhuftu hin beektu. Duuti tasa nama butti. Hanga dandeessu hojii gaarii hojjadhu. Amala fafee agarsiisu fi hojii badaa irraa dheessi. Wanta hin taane irratti YEROO GUBUU irraa fagaadhu. Yeroo gubuun du’a caalaa badaadha. Maddaa gaabbi hamaati. “Ee bade! Osoo duubatti deebi’e maal qaba, osoo hojii gaggaari hojjatadhe maal qaba! Ee badii kiyya osoo Ergamaa Rabbii (SAW) hordofe jiraadhe maal qaba!!” Kunniin jechoota namni tokko jedhu erga wanti hunduu dhumeen booda. Carraan lammataa hin jiru. Xumurame.
Yeroo ammaaa Islaam sirritti qabachuun akka waan dallaa shiboo mana hidhaatti seenan godhame yaaddama. Yoo islaama sirritti qabanne faayda addunyaa tanaa ni dhabda jedhanii yaadu. Ni jedhu,” Islaamni wanta hundaa haraama taasisa. Rakkoo maaltu jira michuu dhiira/dubartii godhachuun? Rakkoo maaltu jira saalli faallan walitti makamuun? Rakkoo maaltu jira kanaa fi kana waliin?….” Gaafiwwan baay’ee akkanaa gadi tarreessu. Dhugumatti yommuu argituun ilma namaa jaamtu, qalbiin qajeelfama dhugaa irraa garagaltu, cubbuu fi badiin/malaamaltummaan garmalee babal’atu, Islaam akka mana hidhaatti lakkaawun salphaadha. Sababni isaas Islaamni fedhii duwwaa fi babal’inna badii ni daangeessa. Islaamni qalbii ilma namaa xurii fi wantoota gadhee irraa qulqulleessun bilisummaa fi gammachuu dhugaa akka argatan godha. Islaamni mana hidhaati miti. Islaamni ardaa bal’aa bilisummaa,gammachuu, qajeelfamaa fi milkaa’inna dhugaa si kennudha. Namni Islaamatti guutumaan seene gammachuu fi milkaa’inna dhugaa argata. Badii/halaakama guddaa kan fiidan fedhii duwwaa fi sheyxaana hordofuu irra of bilisoomsa/bilisoomsiti. Islaaman qaana’u dhiisi Islaamatti booni. Islaaman mataa kee ol qabadhu. Ni’iman(qananiin) hundarra wuddii Rabbiin si kenne Islaama akka ta’e beeki. Namoota naannoo keeti Islaama dhaban jireenya isaani akkamitti akka deema jiru ilaali. Yommuu namni yaadannoo (zikrii,Qur’aana) Rabbii irraa garagaluu, sheyxaanni qariin(hiriyyaa dhihoo) isaaf ta’uun isa balleessa. (Ilaali Al-qur’an 43:36-37)
Faaydaa baddu addunyaa tanaa argachuuf, nama hin gowwomsin. Wanti ati nama gowwomsuu fi karaa haraamatin argatte barakaa hin qabu. Qabeenya fi nageenya kee balleessa akkuma bishaan xuriidhan faalamu. Wanta qabdutti quufi In sha Allah Rabbiin si dabalaati. Hanga feene qabeenya walitti guuruf haa haafofnu, wanta nuu murtaa’e caalaa hin argannu. Inuma yoo haafofne wanta qabnu ni dhabna. Fundura keetiyaaddawun wanta baadhachu hin dandeenye ofirra hin kaa’in. Rabbiirratti hirkadhu.
Mee takka ofirra garagalii jireenya kaleessa kee ilaali. Akkam ture? Akkamitti darbee? Yommuu jireenya keenya kaleessaa ilaallu of foyyeessuf carraaqu qabna. Jireenyuma wal fakkaatu gaggeessu hin qabnu. Keessa keenya amaloota badaa irraa of qulqulleessuf carraaqu qabna. Yommuu wanta darbe yaaduttu gariin isaani keessa kee laalessu/gubuu danda’u. Taatewwan darban kanniin waliin dhiphachuu fi gadduun yeroo kee gubuu osoo hin ta’in barnoota irraa fudhachuun irra darbuudha. Jireenya koo keessatti dogongorri tokko barnoota baay’ee na barsiise. Kitaaba baay’ee dubbisuun amala tokko jijjiruu kan dadhabee sababa dogongora saniitin Alhamdulillah amala san jijjire. Kanaafu dogongora irraa barnoota fudhu. Gadoo, jibba,waanyu qalbii kee keessatti hin kuusin, si suummessu. Amaloota kanniin qalbii keessatti kuusun foyya’insa fi qulqullinnaa qalbii keetirraa duubatti si harkisu. Hanqinna kee barreessun sirreessuf carraaqi. Hanga ati hanqinna kee sirreessuf carraaqxe InshaAllah Rabbiin si gargaara. Yeroodhaf hanqinna muraasa katabuun sirreessuf carraaqi. Fakkeenyaf mee haa jennu, “InshaAllah torbaan kana jibba qalbii kiyya irraa haaquf nan carraaqa.” Kitaabota waa’ee qulqullinna qalbii/nafsee dubbatan dubbisii, video fi audio dhageefadhu. Hundurra immoo Qur’aana qo’achuu fi dhageefachun qalbii kee qulqulleessa.
“Milkaa’innaaf karaan gabaaban yookiin qaxxaamura hin jiru.” Milkaa’inna galmaan gahuuf carraaqu qabda.
Odeefannoo kee guutuu sab-qunnamtii irratti hin fe’in. Wanta nyaattu fi dhugdu, manni kee maal akka fakkaatu, nama jaalatte, niiti/dhiirsi kee eenyu akka ta’e, wanta battala hundaatti hojjattu sab-qunnamti irratti gadii hin furin. Gochuun dura bu’aa fi miidhaa isaa madaali. Odeefannoo kanniin addunyatti beeksisu bu’aa tokkolle hin qabu garuu miidhaa guddaa namarraan gaha. Ijji hamtun akka namarra buutu, waanyo fi jibbi namoota jidduu akka babal’atu taasisa. Odeefanno kee sirnaan qabadhu.
“Ani nan jaaladhaa ishiin garuu na hin jaalattu. Maal haa godhu?
Gaafin kuni dargaggoota baay’een ni gaafatama. Inuma shamarran baay’een gaafatamuu danda’a. Eeti jaalala too’achuun salphaa miti. Garuu jaalala too’achuun garmalee ulfaatadha jenne fedhii keenya guuttachuuf karaa haraama fi miidhaa geessun deemu hin qabnu. Obsuu fi too’achuuf qabsaa’u qabna. Gaafi kana akkanatti haa deebisu. Michuu godhachuuf ishii yoo barbaadde si jibbuu dhugaa qabdi/qaba. Ishiin nama dhugaati fi qarooti jechuudha. Sababni isaas qulqullummaa fi kabaja ofii eegu barbaaddi, si immoo badii irraa si baraaru feeti. Kanaafu ati badii zinaa iraa baraaramu hin barbaaddu ree? Karaa sirrii hin taanen itti dhihaachuf yaalaa jirtaa jechuudha. Akkana siin jechaa jirti jireenya kiyya karaa haraamatin balleessuf waan natti deemaa jirtuuf si hin fedhu. Eeti amala ilma nama ta’e ishii irraa jaalalan qabamuu dandeessa. Garuu wanti sirraa eeggamu hanga fuutu obsuu, hojii gaggaarin of sakaalu, ija ofii gadii qabachuu, filmii,draama dhiira fi dubartiin wal keessa yaa’an ilaalu dhiisu, baay’isanii saalaa faalla fuudhu danda’an waliin haasawu irraa fagaachu, bakka hundaa yommuu deemtu zikrii gochuu… Waa’ee kanaa bal’innaan barruu “Qorsa Jaalala” irraa argachuu dandeessu.
Garuu fuudhaf yoo ishii barbaadde fi si didde, aarii fi dhiphinnaan of ajjeessu hin qabdu. Amaana kee guutu Rabbirra godhii. Rabbii naaf gahaadha jedhi. Yoo obsitee fi waan gaarii Rabbirraa eegde Rabbiin waan gaarii si kennu danda’a. Kana hin irraanfatin obsii hadhaa gara mi’aawatti jijjira. yoo hadhaa jaalala obsaan dabarsite InshaAllah jireenya kabajaa fi gammachuu jiraatta. Obsi, Rabbirratti hirkadhu,du’aayi godhii, aklaaqa kee bareechisi, abdii hin kutin..
Cimanii hojjachuu- Hojii malee ta’uun hundee badiiti fi dhiphinnaati. Sammuun hojii gaarii hojjatee of bashanansiisu barbaada. Garuu yoo hojii dhabee akka ibiddaa of gubee fixa,ni cinqama. Hojiin sammuuf boqonnaadha. Namni dafqa ofiitin xaare of bulchuu boqonnaa sammuu yoo argatu kan osoo homaa hin xaarin hate jiraatu immoo jireenya cinqii fi daraara jiraata. Yoo dalagaa gaggaarin of ko’oomsine(of hiine) cubbuu hojjachuuf yeroo hin qabnu, halkan hirraba gaarii rafna. Nama boqonna sammuu fi tasgabbii argatu taana. Yoo hojii humnaa dhabne kitaaba haa dubbisnu.
Yommuu duniyaa tana keessaa baanu wanti fudhanne baanu tokkolle hin jiru hojii keenya malee. Qabeenyi homaatu nu waliin qabritti hin galu. Qabeenyi nuti walitti tuulaa turre nu duubatti hafa. Kanaafu addunyaa gabaabdu fi turtii dheeraa hin qabne tanaan maaliif of gowwomsinaa? Hanga feene duniyaa tana yoo ariine guyyaa tokko gara dhumaatti ni dhufna. Namni gowwaan nu keessaa nama addunyaa tanaan gowwomeedha. Namni qaroon nu keessaa immoo nama addunyaa tanatti fayyadamee jireenya Aakiratif hojjateedha.
“Dheekkamsi balaqqeessa’a eeggumsa keetiti.” Yommuu wanta tokko eegdu garuu wantichi yoo uumamu baate, ni dheekkamta, ni dhiphatta. Fakkeenyaf, nama tokko fedhii keetin wanta tokko yoo hojjatteef ergasi galata yookiin wanta biraa yoo irraa eegde garuu inni galata yoo si galchuu dhiise yookin wanta eegdu san yoo si gochuu dhiise ni dheekkamta, ni aarta,nama san jibbita. Karaan nuti dheekkamsa fi dhiphinna akkanaa jalaa itti baanu hojii kamuu Rabbii jenne hojjachuuf carraaqudha, iklaasa qabaachudha.
Alhamdulillah guyyaa hundaa wanta dandeessu gaarii hojjachuun ni milkoofta. Kufaatin kee bu’aa hojii dhumaa qofa osoo hin ta’in, guyyaa guyyaan wanta hojjachuu qabdu hojjachuu yoo dhiistedha. Yeroo keenya sirnaan fayyadamuu dhiisun kufaati guyyaa guyyaa keenyati. Kuni immoo kufaati guddatti nama geessa. Kanaafu guyyaa guyyaan hojii gaarii hojjachuun milkaa’i maa hanga feete xiqqaa hin taane. Inumaa dandeettin badii irraa of dhoowwu milkaa’inna guyyaa guyyaa keetiti.
Yommuu fundurri kee dukkanaa’a fi abdii kan hin qabne ta’ee sitti mul’atu, Rabbiitti hirkadhi. Gaafilee kanniin of gaafadhu,”Kaleessa eessa turee? Har’a eessa jiraa? Sadarkaa kanaan eenyutu naan gahe? Humna koo qofaani moo Kan biraatu na kunuunse asiin na gahe? ??” Deebiin kee kana fakkaata: ani kaleessa homaa hin turre. Rabbiin wanta homattu hin lakkaawamne irraa na uume. Ergasii na kunuunse asiin na gahe ;humna kiyya qofaani miti kan as gahe. Kanaafu fundura kiyyaaf maaliif garmalee dhiphadhaa Al-Wahhaab( Badhaasaa,Kennaa), Ar-Razzaaq (Soorata kan namaa dhiheessu), As-Salaam ( Madda nageenyaa), Al-Muhyemin (Tiksaa) osoo qabuu? Rabbiin hanga ammaa na kunuunse asiin na gahe akkamitti boruu na kunuunsu dadhabaa? Hojiin kiyya kaayyoo koo irratti xiyyeefadhe sirritti hojjachuudha, yeroo koo bakka hin taanetti gubuu dhiisudha, badii kiyyaaf araarama kadhachuudha….
Of abuuri,of argadhu. Sadarkaa milkaa’inna fi yaada guddaatif hawwii. Maallaqaa fi beekkamtii qofatti of hin daangeessin. Kunnin wanta gadii fageenya hin qabne akka bubbee bubiste darbituuti. Dandeetti fi qabeenya uumama si keessatti awwaalame abuuri,argadhu. Warqiiwwan kanniin argachuuf imala jalqabi. Amma amma tattaafadhu, hojjadhu.. Amaana kee Rabbirra godhi, itti hirkadhu.
Dawwatoota moo Taphatoota? -Watchers or players?
Jireenyi stadiyoomi yookiin ardaa taphaatin wal fakkaatti. Namoonni gariin daawwatoota. Namoonni gariin gooli galchuuf taphatu, ergasii badhaafamuuf. Gariin immoo gooli malee taphatu– badhaasa malee. Warroonni gooli galchuuf taphatan humna qaban guutu itti baasun gooli galchuuf carraaqu. Yeroo garii ni moo’atu yeroo biroo immoo ni moo’atamu. Deeggartoota fi faallesitoota qabuu. Warroonni kunniin taphattoota osoo hin ta’in daawwattoota.
Gara biraatin immoo gooli malee warra taphatantu jiru. Kaayyoon isaani qabxi galmeessuf osoo hin ta’in bashannaana fi jabeenya qaamatif.
Wanti ani jechaa jiru isini galee mitii ree? Dhimmichi waa’ee kubbaa osoo hin ta’in waa’ee namoota fi jireenyati. Baay’een keenya jireenya keessatti gooli (kaayyoo) malee taphataa jirra. Kubbaa garuma argine dhiinna. Humna xiqqaa baasna. Karaa biraatin immoo namoonni goolif taphatan (kaayyof hojjatan), wanta barbaadan argachuuf wareegama ni kafalu.
Karaa biraatin namoonni goolif yookin gooli malee kanneen hin taphannetu jiru. Tapha jireenya ta’aani daawwachuudha. Kanaafu kaayyoo keenya murteessuf haa carraaqnu. Goolif haa taphannu. Daawwattoota hin taanu. “Yoo hin hojjatin sirratti hojjatama.”
Namoota oduu,jette jette sitti fidan irraa garagali. Kan sitti dhufaniif si fayyaduuf osoo hin ta’in si balleessufi. Dubbii isaanii mi’eessun waa sirraa fuudhun nama biraatti geessu. Ergasii nama san waliin wal dhabda. Nama gaarii akka wanta badaan shakkitu si godhan. Keessumatti namoota akkanaa yeroo gaa’ila of eeggadhu. Gaa’ila keetti summii ykn boombii ta’u. Yoo oduu sirrii hin taane odeessitu irraa fudhatte carraa warqii dhabda, mana kee diigda. Kanaafu of eeggadhu. Atillee oduu namarraa fuute nama biraatti geessu irraa of qusadhu. Takkaa hawaasa keessatti amanamummaa dhabnaan namoonni si jibbu.
Niitiwwan baay’ee
Araboota keessa nama tokkotu ture jireenya isaa keessatti niitiwwan baay’ee qabaachun kan beekkamu. Akkana jedhame gaafatame, “Akkamitti niitiwwan baay’ee horachuu dandeesse?” Innis ni jedhe,”yeroo dargaggummaa keenya sababa dargagummaa kiyyaatin natti maxxanan. Ergasi qabeenya argadhe. Sababa saniinis na waliin obsan. Yommuu qabeenyi fi dargagummaan kiyya narraa deeman, wanti naa hafe amala kiyya gaariidha. Sababa gaarummaa amala kiyyaatin nitiwwan tiyya waliin jiraadha, isaanis na waliin jiraatan.”
Barnoota akkam bareeddu. Dargagummaa fi qabeenyi nu dhiise deema. Wanti nu waliin hafu amala keenya. Kanaafu amala keenya haa miidhagsinu.
Wanti xiqqaan gaariin ati ilma namaati hojjachuu dandeessu isaan miidhu irraa of qusachuudha. Arraba, harka, aangoo keetinii fi karaale adda addaatin isaan miidhu irraa of dhorgudha.
Akkuma aklaaqa kee bareechistuun akkasuma jaallatamta. Kanaafu aklaaqa kee bareechisi. “Gaarii dubbadhu yookiin cal’isi.” Dubbii kee miidhagsi. Dachii irra of tuula fi dhaadataa(ani nama hundaa caala jechaa) hin deemin. Miira boonu qalbii kee keessaa luqqisuuf carraaqi. Karaalen miira boonu qalbii kee keessaa itti baastu dogongora kee amanuu, fudhachuu fi dhiifama gaafachu, namoota harka qaleenyiif of gadii qabuu, mararfachuufi, namoota biroof araaramu, of beeku. Nuti eenyu (Ilma namaa kan biyyeetti deebi’uuf deemu) Maalirraa uumamne?( Bishaan furrii fakkaaturraa) Beekumsii fi qabeenyi keenya hoo?(Rabbiitu nu kenne guyyaa fedhe immoo nurraa fudhata). Kanaafu dadhabinna meeqa osoo qabnu akkamitti of tuullaa?
Yoo dogongora fi dadhabinna namoota irratti xiyyeefatte, guddinna irraa duubatti of qabaa jirta. Fallaa kanaa garuu yoo dogongora fi dadhabinna kee irratti xiyyeefatte fi sirreessuf carraaqxe, jireenya kee keessatti guddinnaa fi jijjirrama hatamtamaa ni agarsiista. Geengo Dhiibbaa Uumu ta’ii malee Geengo Yaaddawu hin ta’in. Kana jechuun maal jechuudhaa? Geengo dhiibbaa uumu jechuun mata keetirratti, wanta jijjiruu dandeessu irratti, dadhabinna kee irratti xiyyeefachuu fi sirreessuf carraaqudha. Yommuu dadhabinna kee sirreessitu namoota biroo irrattis dhiibbaa ni uumta, gaarummaa kee ilaalani si hordofu.
Geengo yaaddawu jechuun immoo wanta si hin galchine keessa galu, wanta jijjiru hin dandeenye waliin mataa of dhukkubsuu, dadhabinna ofii osoo hin ta’in dadhabinna namoota irratti xiyyeefachu, wanta nama hin fayyanne irratti yeroo ofii gubuu, balleessaa/badii ofiiti yaaddawu dhiisanii badii namootati yaaddawu, kana ofii osoo hin beekin kan ormaa beekuf yaaddawu fi kkf…
Dhaadannoo/afuura “InshaAllah hojjachuu nan danda’a, me haa yaalu, ni danda’ama…” jedhan mataa keessatti qabadhu. Yaadota sobaa fi gufuu sitti ta’an kanniin immoo mataa kee keessaa haaqi, “Hin danda’u, kana hin qabu, garmalee jabaata fi ulfaatadha, yeroo hin qabu, kuni hin danda’amu…’ Yaadota jalqabaa mataa keessatti galchuuf carraaqi yoo milkaa’inna barbaadde.
Namni akkamitti Guyyaa Qiyaama amanuu dida yookiin shakkaa osoo warri dadhaboon balleessaa tokko malee akkanitti ajjeefamanuu, ajjeessan/cunqursaan murtii tokko malee bilisaan osoo deemu? Murtii malee akkanumatti ni dhiifamuu sila?Dhufaati Guyyaa Qiyaama keessa shakkiin tokkollee hin jiru.
Gammachuu qarshii keessa na barbaade, garuu achitti ishii hin arganne. Beekkamti keessatti nan barbaade garuu dhiphinna malee homaa keessatti hin agarre. Gammachuu Islaama keessa barbaade, Alhamdulillah amma gammachuu dhugaa kan burqaan ishii gonkumaa hin gogne asitti argadhe.
“Dubartiin dhiirsa hiyyeessa fi qulqullummaa kan hin eegganne waliin obsuu dandeessi. Garuu amalli isaa kan bade waliin obsuu hin dandeessu.” Kanaafu nama tasgabbaa’a fi amala gaarii qabu niiti teetif ta’i argami. Atille obbooletti niiti gaarii fi tasgabbooftu ta’i argamiif. Nama tuulaa qabeenya qabu osoo hin ta’in nama amala gaarii fi imaana qabu filadhu. Atillee nama gaarii ta’ii argami.
Mallaqa kee sirnaan fayyadami. Maallaqa kee qisaasessun boodarra liqaa ofirraa kafaluu hin dandeetti hin tariin. “Akka ebaluun sirbaan morma nama dabsaa.” jedhaa miti ree oromoon yoo mammaaku. Atillee akka ebaluun jiraachun qaba jettee yoo carraaqxe liqaa fi rakkoo keessaa hin baane keessa galta. Jireenya mataa keeti jiraadhu. Wanta garmalee si barbaachisu biti,wanta si hin fayyanne dhiisi. Qabeenyi kooti jette akkuma argite itti hin taphatinii sadaqaa kennadhu. Qabeenyi amaana Rabbiin sitti kenne, guyyaa barbaade amaana kana sirraa fudhachuu danda’a. Kanaafu, karaa Isa gammachisuu irra oolchi malee karaa Isa dallansu irra hin oolchin.
Nama tokko dogongora/aybi darbee isaa/ishii yaadachisun hin qaanessin, qalbii hin madeessin. Dogongora darbee kan wallaalumman raawwadheef na hin waqqasin, ifatti hin baasin. Akka dogongora koo beeku fi sirreessuf na gorsi.
Gargaarsa Rabbii hin shakkin. Qabsaa’u fi carraaqu yoo jalqabde, dhugumatti Inni si gargaara. Garuu wanti tokko yookin sani ol sirraa eeggama. Innis hojii kee keessatti iklaasa qabaadhu. Iklaasni furtuu biraa milkaa’innaati.
Akkuma cubbuu/balleessaa kee darbeef seenoftu, akkasuma cubbuu dhufurraayis dheessita. Cubbuu darbee homaa yoo sitti hin fakkaatin, cubbuu irraa dheessun sitti ulfaata. Kanaafu cubbuu kee darbeef seena’u fi towbachuun har’a of fooyyessi osoo duuti hin dhufin. Beekkadhu, gara funduraatti dabarsuun ga’uumsa hamaatti nama geessa. Har’a carraa warqii osoo qabdu gara Rabbii dhugaan deebi’i (towbadhu).
Yommuu namni tokko gaa’ilaaf si didu/diddu, jireenya ishii/isaa irratti miidha geessuf hin sodaachisin. Si didu mirga guutuu qabdi/qaba sababni isàas ati tarii ishiif/isaaf hin taaatu ta’a. Gadoo fi jibba kuusun ishii fi of hin miidhin. Waa hundaafu Rabbirratti hirkadhu.
Hanga feete nama tokko jaaladhu, guyyaa tokko yookaa inni si dhiise si biraa deema yookiin ati dhiiste biraa deemta. Kanaafu yeroo san eenyu waliin haftaa? Rabbii gonkumaa si hin dhiisne jaaladhu. Yeroo hundaa Inni si waliini.
Hanga feete akka dadhaba taatetti yoo of ilaalte, wanta hojjachuu dandeessuf tattaafadhu, tattaafadhu; Rabbiin gargaarsa kadhu. Hanga jijjiramni sababa tattaaffi keetitiin dhufu obsi. Milkaa’inni kuufama obsaa,jabaatanii hojjachuu, tawakkul(Rabbirratti hirkachuu) fi du’aayiti.
Kaayyoon kee inni dhumaa fi guddaan Jaalala Rabbii argachuu fi jannata yoo ta’e jireenya tana keessatti maal dhabda? Rakkinni yoo si tuqe jaalala Rabbii argachuuf jette obsita. Yoo wanta gaarii argatte jaalala Rabbii argachuuf jette baasta. Kanaafu maal dhabda ree? Namni Jaalala Rabbii fi Jannata kaayyoo isa dhumaa fi guddaa godhate duniyaa,fedhii fi sheyxaanan hin sakaalamu,hin gabroofamu. Jireenya gammachuu gaggeessa. Garuu jireenyi isaa boba’aa qabsoo fi carraaqitin kan guuttamtedha. Kanatu gammachuu kennaaf. Kuni kaayyoo akkam dansaa fi ol fagaatu!
Nama addaa ta’ii argamii
Guyyaa guyyaan of jijjiruuf karaa barbaadi,carraaqi. Namni hundu dandeetti addaa qaba. Dandeetti fi sammuu Rabbiin si kennetti fayyadamuun ofii fi addunyaa ijaari. Hiriyyoota sii fi hojii kee xiqqeessuf yaalan mallattoo lafa keeti (hambaa boruu dhaloota dhiiste duutu) itti agarsiisi. Wanta fedhan yoo siin jedhan guddachuu irraa duubatti hin deebi’in. Jijjirama dhugaa yoo barbaadde gufuwwan irra darbuu qabda. Gufuwwan kanniin keessaa tokko namoota summii ta’aniidha. Sammuu fi hojii kee summeessun ofiin wal si qixxeessu barbaadan. Namoota akkana irraa fagaadhu. Qananii qabduuf Rabbiin galateefadhu.


c: text/html

text:
Sudaan gama kibbaa kutaa Kordofaan keessatti wal waraanasa hamaa torban tokko caalaaaf gaggeefamaa jiru dhaabsisanii walii galtee nageenyaa guyyootii muraasa keessatti argamsisuuf abdiin kan jiru ta'uu prezidaantiin Afrikaa kibbaa duraanii Taaboo Mbeekii beeksisan.
Naannoo wal waraansi itti hammaate kana keessaa jiraatonni kuma kurna hedduun dhessanii ba'aa jiran. Kunis rakkoo gargaarsa dhala namaa haaraa uumee jira.Garee gara sudaanti imalee kan hoogganan Taaboo Mbeekii hoogganoota siyaasaa kan Suudaan waliin dubbachuuf Finfinnee irraa ka'anii gamas eega turanii booda ibsa kennaniin, haala jiru qabbanessuuf gamni hundumtuu dhukaasa dhaabiinsa irratti dubbachuuf tole jedhaniiru.
MP3 tuquun gabaasa guutuu dhaggefadhaa
Walii galtee Dhukssa Dhaabinsaa Argamsiisuuf Yaalamaa Jira
- Piitar Haayinlaayiin
Sudaan gama kibbaa kutaa Kordofaan keessatti wal waraanasa hamaa torban tokko caalaaaf gaggeefamaa jiru dhaabsisanii walii galtee nageenyaa guyyootii muraasa keessatti argamsisuuf abdiin kan jiru ta'uu prezidaantiin Afrikaa kibbaa duraanii Taaboo Mbeekii beeksisan.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
-
Biyyi addunyaa irraa yeroo jalqabaaf daldala garbaa mormitee akka dhaabbatu kan goote biyya – Ispeenidha
-
Biyyi addunyaa irraa yeroo jalqabaaf adabbiin du’aa (death penality) akka hafu kan labsite biyya – Venezuweelaadha.
-
Biyyi addunyaa irraa yeroo jalqabaaf qarshii waraqaa irratti maxxansiifte biyya – chayinaa (song dynasty)
-
Biyyi addunyaa irraa yeroo jalqabaaf Teembira poostaa (post stamp) kan eegalte,biyya – Ingiliziidha.Maqaan Teembira kanaas “Penny Black” jedhama.
-
Biyyi addunyaa irraa yeroo jalqabaaf humna ibsaa bishaan’rraa madduu kan eegalte – Noorweeyidha.
-
Biyyi addunyaa irraa yeroo jalqabaaf dubartootaaf mirga filuu kan kennite – Niwzilaand dha.
-
Biyyi addunyaa irraa yeroo jalqabaaf bara 1954 gibira “VAT” (Value Added tax) eegalte – Faransaay dha..
-
Biyyi addunyaa irraa yeroo jalqabaaf bara1990 gurgurtaa kaarbonii (Carbon Tax) kan jalqabde – Finlandidha.
-
Biyyi addunyaa irraa yeroo jalqabaaf sirna bulchiinsa dimookraatawaa eegalte Giriikiidha.
-
Biyyi addunyaa irraa yeroo jalqabaaf warraaqsa warshaa (Industrial revolution) jalqabde- Ingiliziidha
-
Biyyi addunyaa irraa yeroo jalqabaaf alaabaa biyyoolessaa mataa ishee maxxansuu eegalte – Denmarkidha.
-
Biyyi addunyaa irraa yeroo jalqabaaf Teknooloojii 3G beeksifte Jaapaani dha.
-
Biyyi addunyaa irraa yeroo jalqabaaf karoora qusanaa maatii hojii irra oolchite – Indiyaa dha.
-
Biyyi addunyaa irraa yeroo jalqabaaf daandii baaburaa eegalte Ingiliziidha.
-
Biyyi addunyaa irraa yeroo jalqabaaf bara 1957 saatalaayitii nam-tolchee gara baldheensa waaqaatti (hawaatti) furguggiste-Ruusiyaadha.Maqaan saatalaayitii sanaa Sputnik-1 -GK- jedhamti .


text:
Addi Bilisummaa Oromoo (ABO) n Paartiilee Siyaasaa Wajjiin Dhimma Filannoon Duraa, Yeroo Filannoi fi Filannoon Boodaa Irratti Marii Taasise
Guyyaa Kaleessa Amajjii 29, 2021 paartiilee siyaasaa wajjiin ABOn dhimma wal dhabdee yeroo Filannoon duraa yeroo Filannoo fi Filannoon boodaa irratti marii taasiseen,
“Waajjiraaleen ABO sadarkaa onaa baadiyaa irraa hanga Waajiira Guddicha Muummee Gullalleetti argamuutti akka banamuu fi Miseensonni dhaabichaa Hooganoota ol aanoo Shanee Gumii gumii sabaa (koree hojii raawwachiiftuu) dhaabichaa irraa qabee hanga miseensota dhaabaa guutummaa golee Oromiyaa keessatti hidhanii manneen hidhaa itti hiraarfamaa jiranii akka gadi dhiifamaniif, Boordiin Filannoo Biyyoolessaas dirqama isarraa eeggamu akka bahatu qabu, qophii filannoo duraa irratti Boordiin Filannoo Biyyoolessaa bilisa ta’e danqaalee fi dhiibbaalee ABO irratti aggaamamaa jiran hunda ija ogummaatiin fala itti kennaa deemuu qaba.
Biyya kana keessatti Nagaha waaraa buufnee tasgabbii sabatiinsa qabu argamsiisuun Filannoon haqa qabeessi hunda hirmaachisu akka ta’amuuf qoonni nuti kennaa turree fi jirru bakka ol aanaa qaba; waan nurraa eeggamu cufa goonee qaama nu dhagahu dhabuu irraa yaada furmaata rakkoo COVID-19 waliin wal qabate bara darbeef ABOn ka’ee fudhachuu dhabuun biyyattiin kesssatti goolamiinsi siyaasaa ammaa dhalateen lubbuun lammiilee fi qabeenyaan biyyatti hin barbaada’u turee, ammaas gara fuula duraati fala maayiti jennee kan keenyeen akka dhaabaati Mootummaan Ceehumsaa Biyyaalessaa Oromiyaa akka hundaawuuf labsii taasifneera.
Gama keenyaan ijaarsaa biyyaaf waan nurraa eeggamu cufa osoo godhaa jirruu, ammas Filannoo ijibataa itti hirmaataa jirru kana irraas ala nu gochuuf aggaammiin hedduun nurratti ta’aa jiru kun hatattamaan dhaabbachuu qaba!”
Jechuun marii guyyaa kaleessaa irratti danqaa dhaabaa keenya mudate ABO irratti deema jiru ammaas boordiin filannoo dirqaama isaa walbaan haa bahuun ABO gadi jabeessee hubachiiseera!


text:
#OromoRevolution Mudde 5/2017 Qeerroon Barattootni Oromoo Yuunibarsiitii Wallaggaa Barnoota dhaabuuf dirqaman.
Uummata keenyaa dangaalee Oromiyaa Bahaa Harargee, Kibbaa Oromiyaa Boorana, Kibbaa Bahaa Oromiyaa Gujiifi Baalee Waraanaa liyyuu hayilii Somaaleefi waraanaa makalakiyaa wayyaaneetiin qe’eetti itti fufinsaan ajjeefamaa jira, qe’eef qabeenyaa isaaniirraa irraa buqqifamuun hiraarsa ulfaataa keessatti argaman akkamitti nagaan teenyee barachuu dandeenya jechuun guyyaa har‘a banoota dhaabanii mooraa gadhiisanii bahaa jiru. Ejjennoo isaanii kana rakkoo ulfata Oromiyaan keessa jirtuuf furmaatni waaraan dhufuu qaba jechuun barnoota dhaabuuf dirqaman.
– Akkasumas itti dabaluun gaaffii mirgaa abbaa biyyummaafi kabajamuu mirga keenyaaf gaafachaa jirruuf deebiin nuuf kennamuu qaba.
-shirri COC gaaffii mirgaa ittin ukkamsuuf kan dabballootaa wayyaaneen itti yaadamee qopheeffame waan ta’eef atattamaan haqamuu qaba.
-uummatni keenya 6500,000 0litti lakkaawaman qe’eef qabeenyaa isaanii irraa buqqifamuun haala ulfaataafi rakkisaa keessatti dirmannaa uummataa qofaan lubbuun jiraachifama jiruu waan ta’eef uummata keenyaafi Maatii keenya haala rakkisaa keessa jiru sammuu ittin obsinee barannu hin qabnu. Kanaafuu furmaatni atattamaa uummata keenyaaf kennamee bakka nageenya, fayyaa fi jiruuf jireenyaaf amansiisa ta’ee hanga qubsifamanitti barachuuf haamilee hin qabnu!!
Ummatni Oromoo miliyoonatti lakkaawamu badii tokko malee Oromummaan hidhamee manneen hidhaa biyyatti garaagaraa keessatti hiraarfamaa jiru atattaman hanga gadi lakkifamanitti sammuun keenya tasgabaa’ee barachuu hin dandeenye.
waraanni wayyaanee Agaaziin, poolisiin federaalaa mooraa dhaabbilee barnootaa hanga gadi lakkisanitti wabii nageenyaa hin qabnu, waraanaan hiraarfamaa barachuu waan hin dandeenyeef yeroof barnoota dhaabuuf murtii kan fudhatan ta’uu maddi keenya ifa godhe jira.
Seenessaa Qeerroo


text:
Humna Addaa Poolisii Oromiyaa fi Raayyaa Ittisa Biyyaa Giddutti Dhukaasni Banamutuu Barame.
(Ezel Oromia Fulbaana 12, 2019)Boonbii Mooraa Hidhattoota Magaalaa Burraayyuu Irratti Darbatameen Wal Qabatee Ergaa Qondaala Ol aanaa Tika Mootummaa!
Miidhaa Poolisoota Oromiyaa irratti ta’e kana Sababa hojiin Magaalaa Burraayyutti Argamuun Qondaalli Tika mootummaa Olaanaan Sabaan Oromoo ta’an yoo barbaaddan maqaa koo waliin baasaa maxxansaa jechuun miira aariin nuuf Ibsaniiru. Boonbii Caasa Dr.Abiyiin Mooraa Hidhattoota Magaalaa Burraayyuu Irratti Taasifameen Maqaa Tarrisa Namoota Madoo Ta’an lakkoofsaan 7 gahuus maqaa isaanii waliin himaniiru.Yaada isaan nuuf kennan akka itti aanutti isiniif dhiheesina.
“Yakki dabaa ijoollee keenya irratti raawwachuu kan eegale gaafa Qaam’ee 6 saa’atii 10:22 irratti. Murna kophatti hafeen Masaraa mootummaa irraa ergamuun bu’aa siyaasaaf jecha ijoollee keenya irratti kan raawwatamee dha. Guyyaa kaleessaa sababa Ayyaanaaf Iddoo poolisiin Oromiyaa nageenya ummataa kabajisiisuuf jiranitti, murni Masaraa mootumichaa irraa ergamuun ramaddii isaa malee Poolisii Oromiyaa Burraayyuu jiran keessa makatetuu ture.
Poolisiin Oromiyaa dirqamaan ala isaan biratti argamuuf gaaffii waan gaaffataniif dallansuun masaraa mootummaati murni kun bilbilatee sana booda miirri aarii fi tasgabbii hin qabne Murna Caasaa Dr.Abiyii fi Ijoollee keenya Poolisii Oromiyaa jiddutti uumamee ture.
Sababa Ayyaanaaf Miseensotaa fi deegartoota ABO naannoo sana jiran qabuuf jecha karrora qindaa’e ture,Sana booda murni kophatti hafe kun Poolisii kora bittanneessaa kana irratti miidhaa gaggeessuuf jecha erga Poolisii Oromiyatti dhaadatee booda, masara mootummaa irraa humna addaa gargaarsaaf yaamatee ture.
Haala deemaa jiru kanaan Qeerroon naannoo sana turan aarii keessa seenuun, Waajjira OCI kan naannoo sanatti argamutti bilbiluun Poolisii Oromiyaa murna kanaan tuffatamuun doorsifamaniif akka birmataniif kaleessa Qaam’ee 6,2011 saa’atii 10:42tti bilbilatan.
Murna gargaarsa gaafate kanaaf qaamni masaraa irraa gargaarsaaf dhufeef ammoo saa’atii 11:17namoonnii 37 naannoo sanatti konkolaataa Hondaay cufaa/mastaawatiin hin agarsifneen dhufan. Ergasii saa’atii 11:22tti humni addaa OCI Qeerroon akka Kora bittanneessaa Oromiyaa gargaaruuf yaammame Namoonni 12 argamaniiru.
Murni ergama addaa fudhatee jeequmsa uumuuf naannoo sanatti argamee ture saa’atii 12:13 iirratti KoIjoolee Keenya KPoolisii Kora Bittanneessaa fi Ijjooleen Waajjira OCI irraa dhufan tumsa waliif godhaniin Murni kun Gidajii itti taanaan dirqisiifamuun bakka irraa deebi’anitti of duuba deebi’aniiru; kun haala guyyaa kaleessaa ta’e yoo ta’u, Guyyaa har’aa ammoo murna kaleessa sana keessaa Alaabaa ABO shaneen kan faayame huccuu aadaa Oromoo uffachuun guyyaa keessa toora saa’atii 7:00tti naannoo sana galanii qaama nageenyaa naannoon hordofamaa turan.
Jarri kun afaan Oromoos caccabsanii haasawu turan, hordoffii irratti taasisanii Qeerroon naannoo sanaa gabaasee ture, sana booda garuu konkolaataa Waajjira OPDOn miliqfamaniiru. Boonbii ijoollee keenya kana irrattI kan darbate, qaama jara irraa duubatti hafeedha.
Osoo Boonbiin hin darbatamin dura ammoo miseensonni OPDO Abaan Torbee magaalaa kana keessatti Boonbii darbachuu heda jechuun Hawaasa naannoo dhoorkataa turan ; Erga Boonbii ijoolee keenya irratti darbatanii booda jeequmsa keessa ummata buusuun naannicha weeraranii warra kaleessa qabuuf karoorfatan sanneen guuruu eegalan.
Rakkoo erga uumanii booda ijoolleen keenyarraan Miidhaa dhaqqabsiisanii, Ijoolee miidhamaniif ummanni keenya deegarsa akka hin gooneefis dhiibaa taasisaa turan. Ijoolleen Poolisaa miidaman kunneen daddaffiin yaalas argachuu hin dandeenye. Poolisoota miidhaman mana yaalaa geessuun kan danda’ame erga ijoolleen Oromoo Poolisii Federaala Keessa jiran Ambulaansii nuuf fidaniiti.
caasaan Kora bittanneessaa Oromiyaa dabalatee qaamni nageenyaa bulchiinsa Obbo Shimallisiii fi Warra Federaalaa waliin hin jirru; erga adda baanee turreera,nuti qajeelfamas isaan irraa fudhataa hin jirru.
Kan isaan miidhaa kana Maqaa Abbaa Torbee jedhuun, Ijoollee Poolisootaa keenya irratti fudhataniif humna Oromoo wal beekee Oromoof jecha hojjetaa jiru kana diiguufi, Tokkummaa Ummata Oromoo kana bittanneessufi. Kanaa fi kan bakka hundatti ilmaan Oromoo sababa adda adda itti maxxansuun manneen hidha garaa garaatti guuraa jiraniif.
Kanaaf ummanni keenyas haqa jiru kana nuuf hubachuu qaba, nuti hanga Waaqayyo mootummaa ofii keenyaa nuuf godhutti bakka jirrutti ummata keenya tajaajiluuf du’aa jirra. Ummanni Keenya yoo rakkoon tokko kan nurra gahu ta’e nuuf birmachuu qaba, Sirni amma ummata keenya keessatti nu hojjechiisuuf yaalu kun sirnuma kale sirunma Wayyaaneeti, Naannoo net workn hin jirrettis sagalee keenya yoo dhabdan akka diinaan waliin wal’aansoo qabne ummanni keenya nuuf hubachuu qaba.
Miidiyaaleen Oromoo ammoo Oromiyaa Keessatti mootummaan caasaa akka nu waliin hin qabnee hubatee beeksisuu qaba, kun karaa miidiyaatiin akka ummata keenyaaf if ta’u hubachiisaa” jechuun Qondaalli Tikaa Ol’aanaan kun haala guyyaa kaleessaa irraa kaasee hanga har’aatti magalaa Burraayyuu Keessatti ta’e nuuf ibseera.
Akka Qondaalli kun nuuf ibsetti tarrisni maqaa Poolisoota Boonbiin irratti darbatamuun madaahani,
1.Jamal Olana
2.Sajiin Hassen
3.Konistabel Nuradiin
4.Konistabile Sadam Abraahim
5.Sajin Shamil fi
6.Sajin Sabsiib dabalatee, Dubartoota Poolisootaaf nyaata hojjetan Adde Jittuu fi Gaddiise kan jadhamaniis akka keessatti argaman Qondaalli kun dabaluun Ifa Taasiseera.
Related
Related Posts
- RSWO: Addaan citiinsa neetiwoorkii, haala sochii WBO fi "Humna Addaa Oromiyaa"
RSWO: Addaan citiinsa neetiwoorkii, haala sochii WBO fi "Humna Addaa Oromiyaa" Bobbaa "Poolisoota Humna Addaa…
- Poolisoonni 'Humna Addaa Oromiyaa' jedhamuun bobba'an danuun WBOtti harka kennachaa jiraachuu | RSWO
Poolisoonni 'Humna Addaa Oromiyaa' jedhamuun bobba'an danuun WBOtti harka kennachaa jiraachuu | RSWO Poolisoonni 'Humna…
- Oromo TV: Oromiyaa Xiqqoo Guyyaa WBO fi marii hawaasaa fi kabaja Amaajjii
Oromo TV: Oromiyaa Xiqqoo Guyyaa WBO fi marii hawaasaa fi kabaja Amaajjii


text:
Iisaa (Iyyasuus)-Guduunfaa
Rabbi hin dhalle, hin dhalanne, Tokkicha fakkaataa hin qabneef faaruu fi galanni hundi Isaaf haa ta’u. Waa’ee Iisaa (Iyyasuus) nageenyi isarratti haa jiraatu kutaalee sadii jalatti qoodun ilaalaa turreera. Waa’ee isaa ilaalchisee dhugaan maal akka ta’e hubanne jirra. Namni dhugaa kana hubatuun qajeele lubbuma ofii fayyada. Namni dhugaa kana irraa goruun jallate lubbuma ofi miidha.
Qur’aanni waa’ee Iisaa (Iyyasuus) ilaalchise haala namaaf galuu fi ifa ta’een ibsa. Wanti nama dhmaasu Qur’aana keessatti hin argamu. Garuu faallaa kanaa, kitaaba Kiristaanaa keessatti waa’ee Iisaa ilaalchise wantoonni nama dhamaasan baay’etu jiru. Takkaa gooftadha jedha, takkaa immoo ilma gooftaati jedha, takkaa immoo nabiyyiidha jedha, takkaa immoo gooftota sadan keessaa isa tokko jedha, takkaa immoo cubbuu keenyaf jedhee du’e jedhu. Namni kanniin keessaa kamiin filatee qabachuu danda’aa? Dhugumatti kuni dhama’iinsa guddaadha. Hundeen kanaa inni guddaan namoota kitaaba kana barreessaa tureedha.
Kutaa darbe keessatti, yeroo jalqabaatiif, “Iyyasuus ilma waaqayyooti” kan jedhe, Phaawulos akka ta’e macaafa qulqulluu irraa ilaalle turre. Achi booda yaanni kuni hanga bu’uura amanti ta’u gahuutti namtichi kuni yaada kana babal’isuu fi facaasu itti fufe. Namoonni isa booda dhufanis yaada isaa kana fi kan biroo itti dabaluun kitaaba barreessan. Kitaabni kunis Rabbiin biraa kan bu’eedha jedhan. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa adeemsa isaanii kana akkana jechuun ibsa:
“Warra kitaaba harka isaaniitiin barreessanii ergasii gatii xiqqaa ittiin bitachuuf “Kuni Rabbiin biraayi” jedhaniif ee badii isaanii! Waan harki isaanii barreessiteef jecha ee badii isaanii! Ammas waan isaan carraaqataniif jecha ee badii isaanii!” Suuratu Al-Baqarah 2:79
Arabni jecha “wayl” jedhu nama baditti kufeef itti fayyadamti. Haaluma wal fakkaatun Afaan Oromoo keessatti, nama badiin itti dhufuu hedu ykn baditti kufe, “Ee badii kee” jedhamaan. Kana jechuun baditti kufte, adabbiin cimaan sitti bu’e jechuu isaati. Warroonni kitaaba harka ofiitiin barreessanii ergasii gatii xiqqaa ittiin bitachuuf “Kuni Rabbiin biraayi” jedhan adabbiin cimaan isaanitti bu’a. Gatiin xiqqaan kuni addunyaa badduu tana. Qabeenya walitti sassabuuf kijibaan kitaaba katabuun kuni Rabbiin irraayyi ummataan jedhu. Kanaafu, namoonni kunniin karaa lamaan ummata gowwoomsanii fi miidhanii jiru. 1ffaa- Amanti isaanii sobaan walitti makuun ummata dhamaasu. 2ffaa-qabeenya isaanii sobaan nyaachu. Kanaafi itti aanse ni jedha: “Waan harki isaanii barreessiteef jecha ee badii isaanii!” kana jechuun kijiba, jallinnaa fi dhugaa micciruu kitaaba keessatti harka isaanitiin barreessaniif ee badii isaanii. “Iyyasuus gooftadha ykn ilma gooftaati” kijiba isaan kitaaba keessatti barreessaniidha. Sababa kanaan ummata gowwoomsu. Kanas kan godhaniif addunyaa badduu tana argachuufi. “Ammas waan isaan carraaqataniif jecha ee badii isaanii!” Kana jechuun qabeenya argatan saniif ee badii isaanii. Hiikni biraa, sababa harka isaaniitiin kijiba barreessun cubbuu/dilii hojjataniif ee badii isaanii!
Kanaafu, namoonni kijiba harka isaanitiin katabuun qabeenya ykn beekkamti argachuuf “Kuni Rabbiin biraayyi” jedhan, adabbii cimaatu isaaniif jira. Badiin isaan hojjatan keessaa gurguddaan: 1ffaa-Rabbiin irratti kijibuu, 2ffaa-ummata karaa qajeelaa fi ifaa irraa jallisuun dukkanaa fi dhama’iinsatti oofu. 3ffaa- Qabeenya namootaa haqa malee nyaachu.
Namni sammuu qabu kijiba isaan uumaniin gowwoomu hin qabu. Sammuu isaa keessatti yaadu danda’a. “Iyyasuus akkamitti gooftaa ta’a, kan dhalate ta’e osoo jiruu? Wanti dhalatu wanta uumamudha. Kanaafu uumaa isa barbaachisa? Dubbiin yoo akkana ta’e akkamitti Iyyasuus Gooftaa waa uumuu ta’uu danda’aa? Ammas Iisaan of jabeessuf ni nyaata ni dhuga. Rabbiin qulqullaa’e immoo ni nyaachisaa malee hin nyaatu, ni obaasaa malee hin dhugu? Kanaafu, akkamitti Iisaan gooftaa ta’aa? Akkasumas, namni yommuu nyaatu fi dhugu xuriin akka fincaanii fi sagaraa isa irraa baha. Kanaafu, namni “Iyyasuus gooftaadha” yommuu jedhu, “Gooftaan ni nyaata ni dhuga ergasii xuriin isarraa baha” jechuu isaati. Rabbiin hanqinna kana hundarraa qulqullaa’e, olta’e. ” jedhee yaadu qaba.
Ammas, “Iyyasuus akkamitti ilma Rabbii ta’aa? Rabbiin Qulqullaa’an olta’e Dureessa Tokkicha fakkaata wayitu hin qabneedha. Ilmi yoo dhalate abbaa fakkaata. Kanaafu, “Rabbiin ilma qaba” jechuun “Inni fakkaataa qaba” jechuudha. Rabbiin kanarraa qulqullaa’e olta’e. Ammas ilmi kan barbaachisuuf akka nama gargaaru fi sanyiin namaa itti fuftuufi. Rabbiin Qulqullaa’an olta’e gargaarsa wanta jedhamu hin barbaadu, wanta hundaa irratti danda’aadha. Yeroo hundaa jiraataadha. Kanaafu, Inni waan hundaa irraa Dureessaa fi Of gahaa ta’ee osoo jiru maaliif ilmatti hajama?”
Namni kanniin deddeebisee yoo of gaafatee, wanti kitaaba (macaafa) isaanii keessatti barraa’e soba ta’uu takkaan hubata. Kijiba kanniin kan barreesse namoota fedhii ofii hordofuun ummata gowwoomsaniidha. Kanaafi, Rabbiin qulqullaa’an olta’e akkana jechuun Yahuudotaa fi Kiristaanota akeekachiisa:
“Jedhi, “Yaa warra kitaabaa! Amantii keessan keessatti dhugaan ala daangaa hin darbinaa. Fedhii ummata duraan jallatanii darbanii, namoota heddus jallisanii fi karaa qajeelaa irraa jallatanii hin hordofinaa.” Suura Al-Maa’ida 5:77
Kiristaanonni “Iisaan gooftaadha ykn ilma gooftaati” jechuun isaanii dhugaan ala daangaa darbuudha. Kanaafi, Rabbiin waa’ee Iisaa ilaalchisee dhugaan ala soba hordofuun daangaa hin darbinaa isaaniin jedha. Sababni isaan dhugaa irraa jallachuun soba itti hordofan, hoggantoota duraan darban hordofuu isaaniti. Akkuma kutaa darbe keessatti jenne, yeroo jalqabaatiif Iisaan ilma gooftaati kan jedhe Phaawulos. Achi boodas warri dhufan Iyyasuus gooftaa gabbaramu jedhan. Kuni hundi fedhii lubbuu hordofuudha malee wanta ragaa qabu miti. Kanaafi, ummata Kiristaanaa hoggantoota fedhii lubbuu hordofuun namoota jallisan akka hin hordofne Rabbiin ni akeekachisa. Hoggantoonni fedhii lubbuu hordofan kunniin “Iyyasuus Gooftaadha ykn ilma Gooftaati” jechuun namoota itti waamu. Haala kanaan, namoota kanniinis ni jallisuu, ofiifillee ni jallatu. Kanaafu, namoota jallatan hordofuun baditti malee wanta biraatti nama geessu danda’aa?
Iisaan (aleyh salaam) Rabbii Tokkicha akka gabbaran namoota waama ture. “Ani Rabbi ykn ilma Rabbiiti” jechuun gonkumaa namoota hin waamne. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Warroonni ‘Rabbiin Masiih ilma Mariyam’ jedhan dhugumatti kafaranii jiru. Masiihis ni jedhe, ‘Yaa ilmaan Israa’il! Rabbii Gooftaa kiyyaa fi Gooftaa keessan ta’e gabbaraa. Dhugumatti namni Rabbitti waa qindeesse Rabbiin isarratti Jannata haraama (dhowwaa) taasiseera. Teessoon isaas ibidda. Miidhaa raawwattootafis tumsitoonni hin jiran.” Suuraa Al-Maa’ida 5:72
Rabbiitti waa qindeessuun (shirkiin) bifa adda addaa qaba. Isaan keessaa, wanta uumame (makhluuqa) akka Uumaatti ilaalun kadhachuu, isaaf of gadi qabu fi kkf hojjachuudha. Kanaafu, namoonni Iisaan Gooftaadha jedhan Rabbitti waa qindeessanii jiru. Namni Rabbitti waa qindeesse immoo gonkumaa Jannata hin seenu. Teessoon isaa ibidda. Kanarraa Rabbiin nu haa tiiksu.
Kiristaanonni jecha sobaa “Iyyasuus gooftaadha ykn ilma goofaati” jedhu kanarraa deebi’uun Rabbiitti amananii Isa qofaaf yoo sagadan, kadhatanii fi of gadi qaban, jireenya tana keessatti gammachuu argatu, adabbii ibiddaa waadaa galame irraas ni baraaramu.
Kiristaanota waliin Falmuu
Namni nama karaa irraa bahe karatti akka deebi’uuf isa walin falmuu barbaadu ulaagaalee kanniin guutuu qaba. 1ffaa- Beekumsa ittiin falmu qabaachu, 2ffaa- Dubbii fi tooftaa hundarra gaarii ta’e fayyadamuu 3ffaa- kaayyoon itti falmuuf haqa nama saniif ibsuuf qofa ta’uu.
Rabbiin Qur’aana keessatti ni jedha:
“Abbooti kitaabaa waan gaarii ta’een malee hin falminaa, isaan keessaa warra zaalimota ta’an malee.” Suuratu Al-Ankabuut 29:46)
Abdurahmaan Sa’diyyi Aayah tana ilaalchise ni jedha: Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa namni falmu sunii beekumsa yoo hin qabaatin ykn bu’uura gammachisaa irratti yoo hin ta’in, abbooti kitaabaa waliin falmuu irraa ni dhoowwa. Wanta irra gaarii taaten malee akka isaan waliin hin falmine. Wanti irra gaariin kunis, amala gaarii, mararfannaa, dubbii laaffisuu, karaa hundarra gabaabaa ta’een gara haqaa waamu fi haqa kana miidhagsuu, soba irraa deebisuu fi fashaleessudha. Niyyaan isaaniin falmuu mormu, moo’achuu fi ol’aantummaa qofaaf osoo hin ta’in, haqa ibsuu fi namoota qajeelchuf ta’uu qaba. Garuu warroota kitaabaa keessaa nama zaalima ta’e waliin mormuun faayda hin qabu. Namni kuni nama yaanni isaa haqa fudhachuuf osoo hin ta’in namoota dallansuu fi isaan moo’achuuf qofa kan falmuudha. Nama akkanaa waliin falmuun faayda hin qabu. ” Tafsiir Sa’idiyy-fuula 742
Kanaafu, Kiristaanota waliin yommuu falman of eeggannoo guddaa barbaachisa. Baaxila (soba) isaanii deeggaruuf Qur’aana irraa keeyyata muraasa namatti fidu. Ina kunoo Qur’aanni akkana jedha jechuun nama dhamaasu. Garuu sobni isaan irra jiranii fi keeyyanni Qur’aanaa waliif faalladha. Sababni isaas, haqaa fi sobni gonkumaa waliitti galuu hin danda’an. Kanaafi, Qur’aana irraa aayah (keeyyata) muraasa fudhachuun hiika isaa jallisuu barbaadu. Dhugaa fi soba walitti maku. Kana ilaalchisee Rabbiin ni jedha:
“Yaa abbooti kitaabaa (Kiristaanota fi Yahuudota)! Maaliif dhugaa sobaan walitti maktanii osoo beektanuu dhugaa dhoksituu?” Suuratu Aali-Imraan 3:71
Aayah tanarraa akkuma hubannu Aalimoonni (hayyoonni amantii) karaa lamaan namoota jallinnatti dabarsu. 1ffaa-dhugaa fi soba walitti maku. Hayyoonni amantii dhugaa fi sobaa yoo addaan hin baasin hawaasni dhama’uun jallinna keessatti kufa. 2ffaa– dhugaa dhoksu– hayyoonni dhugaa isaan bira jiru yoo dhoksan namoonni dhugaa barbaadan akkamitti karaa qajeelatti qajeelu?
Kanaafu, dhugaa fi soba walitti makuun Peenxen ykn namni kiristaanaa yoo namatti fide, filannoo lamatu jira:
1ffaa– beekumsa ittiin falman yoo qabaatan, falmuun soba san harkaa fashaleessu. Beekumsa qabaatani garuu yoo tooftaa falmii hin beekin, odiyoo/vidiyoo fi barreefamoota gargaraa mata duree saniin wal qabatan isaaniif dabarsu.
2ffaa– beekumsa yoo hin qabaatin, isaan irraa garagaluu fi fagaachu. Taa’u baannan, sobni isaan namatti fidan dhugaa fakkaachun dukkanaa fi jallinna keessatti kufan. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Yaa warra amantan! Yoo garee warra kitaabni kennameef irraa ta’aniif ajajamtan, erga amantanii booda gara kufritti isin deebisu.” Suuratu Aali-imraan 3:100
Waa’ee nabiyyi kabajamaa Iisaa (nageenyi isarratti haa jiraatu) ilaalchise ammaaf asirratti xumurra. In sha Allah gara fuunduraatti yoo Rabbiin umrii nu dheeresse, bal’innaan ni ilaalla. Wa Aakhiru daaw’aana anilhamdulillah Rabbil aalamin.
Kitaabban wabii:
Tafsiir Sa’idiyyi, Tafsiir Ibn kasiir, Tafsiir Zaadil Masiir-Ibn Al-Jawzi


text:
Bara Haaraa kana Bifa Maaliin Simachaa Jirraa?
Damee Boruu:Amajjii 02/2021
Biiftuun ganama baatii galgala galti. Rakkina dhaltee jette yookaas gammachuun argame jette yaroo utuu hin bahiin ooltu hin jiru. Erga ganama baatees biyyaa lafaa kana irratti hammeenya suukakaneessaa raawwatamaa oluus isheen yaroo ishee eegatee galuu hin dhiiftu. Barris akkuma biiftuu kana sa’aatii utuu hin taane guyyaa lakkawwatee hin dhufaa hin darba. Dhaabbatees nama hin eegu. Bara dhufuu waan nu eegatuu hubachuuf waan keessa dabarre xinxallee isaa dhufuuf qindoominan qophaa’uu fi ijaaramuu qabna. Keessattu bara darbe kana keessa qabsoon keenya hanqina, laafinaa fi jabinaa argame add baafnee kan fala nu kadhachaa jiru itti maluu qabna.
Warraaqisi Uummata Oromoo bara 2018 karaa nagaa gageessame haala biyyi lafaaf fakkaeenya tahuun waraana Wayyaanee nama nyaataa tahe Oromiyaa irraa buqqisuun injifannoo gonfachuun waan dhagatamu miti. Galmi warraaqisaa diina gonbisuu qofa utuu hin taane mootummaa fi sirna haqa uummata tiksuu ijaaruun xumuramuu qaba ture. Warraaqsi uummata keenya kan uummata olla keenyaa warra akka Sudaaniif fakkenya tahe utuu galma isaa hin gahiin gufatee jira.
Bakka har’a jirru kana irra dhaabbannee qabsoo bilisuummaa Uummatni Oromoo abaltu karaa irraa dabse jenne wal komachuu fi wal abbaruuf yaroo hin qabnu. Bu’aa irra argannus hin jiru. Garuu Qeerroon Bilisummaa Oromoo akka sana Uummata Oromoo Gutummatti hirmaachisee hoogganna sana fakkaatuun oofaa ture maaliif utuu qabsoon kun galma hin gahiin dhiisee dhaabbatee ilaaluu akka filate gaaffii sammuu nama baayyee keessa jiru dha. Warraaqisi galma isaa kan gahu yoo humni qabsoo hoogganaa jiru aangoo mootummaa aboome cunqursaa fi saaminsa hanbisee haqa uummtaa akka eegamuu godhe dhuwwaa dha. Qeerroon Bilisummaa Oromoo haala dinqisiisamuu qabun Ummata Oromoo gurmsee irree tokkon diina isaa irratti utuu bobbaasee jiruu maaliif ergisa aangoo (delegating Power) OPDOf dabarsee kenuun barbaachisaa tahe? Utuu gudunfaa yookan qoqqobbii tokko irra hin keewanne OPDOf dabrsuun dhiigni Qeerroo fi Qarreen Oromoo kummaatamaan itti dhangalaasaame maalif goodatti akka faca’ee hafu tahe? Erga diina dura deemaa Wayaanee injifannee kanee maaliif huriin qabsoo bilisummaa Oromoo irraa akka marsu godhame?
Haalaa keessa dabarre hubannee isa fuula keenya duraa haa qajeelfannuu jechuuf gaaffii kana kaasaa jira malee akka irratti wal dhabnuuf miti. Waan nu milqee rakkina har’a keessa jirru keessa nu galshe barre lammaffaa akka nutti hin deebinu gochuuf malee warri hurrii itti uwwisaa tures tahe warrii taa’ee ilaale garaagarummaa guddaa hin qaban. Maaliif yoo jeenne waggaa sadan darban kana keessa hammeenya suukkaneessaa Uummata Oromoo irratti raawwatamee Uummtni Oromoo seenaa isaa keessatti takkaa argee hin beeku. Bara haara kanatti yaroo tarkaanfannu waan silaa godhamuu qabu dhaganne, dogongoraan bira dabarre yookan dhuunfaa lubbu keenyaaf jennee waan balleesine yoo jiraate of qaruu qabna. Gaabuun qofaa gahaa miti.
Har’aan kana diina keenya isa duraa kan tahe ekeraa Minilkitu boolaa ka’ee uummata keenya fixaa jira. Uummatni Oromoo akka baroota murasa darbanii kana salphina, qaanii fi dhumaatiif saaxilamaa hin beeku. Warri nafxanyaa ammam iyyuu haa gabarru, jilbeefanee haa hojjennuuf amma dhibaa dhiba itti nu cabsanii nu irra deeman nu wajjin akka namaatti jiraachuu qophii fi fedhii hin qaban. Ayyaana isaa yoo argatan garuu lafa irraa duguguanii uummata keenya balleessuf of duuba jechaa hin jiran.
Waan amma har’a isaan gammachiisuuf OPDOn ilmaan Oromoo haala suukkaneessan hidhaa, ajjeessaa fi daraaraa jirtu garaa isaan hin geenye. Kumaatamaan Hooggantoota Ijaarsa Oromoo dabalatee mana hidhaa keessatti ukaamsitee hiribaata geergoo gochaa jirti. Qabeenya Oromoo fi biyyaa Oromoo akka qircatan ittii dhiiftee jirti. Ija keenya dura itti Mootummaa Impaayeera Itoophiyaa dhunfachaa jiru. OPDOn afaan baaftee illee isaanitu dubbachuuf dandeetis tahe beekumsa isaa hin qabdu.Taayee Danda’a ijoollee tikee holloo jechaa ooltu. Nama arbsuu fi maqaa nama xurreessuuf nama afaan bal’aa qabu malee nama siyaasaa miti. OPDOf garuu nama arbsuun siyaasaa tahuun ni mala. Siyaasaa hojjetanii waan uummata hoogganan tokko hin qaban. Umurii isaanii dheeraa kana keessatti hojiin isaanii tajaajila (service) Mootota Habashaaf kennuu dha.TPLF jalaa bahanii huduu nafxanya jala deemuu filatan. Sirni nafxanyaa waliin jiraachuuf hin beeku. Kan beeku kan isa jala deemu martuu baduu qabaa kaayyoo jedhu dha. Ergaamaan yoo ergaa isaanii raawwate baduu qaba. OPDOn bilxiginaa Oromoo jedhamu hin qabdu. Bilxiginaan Oromoo ijaarsa utuu hin taane ergamtuu OPDO guyaan itti dhokana’e dha.
Bilxiginaan Oromoo Kononeel Abiyi qofa. Isa immoo waan irraa barbaadan hundaa argatanii jiru. Kana booda isaanitti ba’aa taha malee bu’aa isaa ni fidu hin qabu. Kanaafu kan kee nu gahee jira nu irraa deemii jechaa jiru. Dhugaa dha kana booda Kononeel Abiyi nafxanootaaf kisiraa malee bu’aa dabaluuf hin qabu. Kana malee dhoqee inni keessa seenee jiru kana wajjiin laaqachuuf fedhii hin qaban. Akka hagadaa waan qabu keessaa xuuxanii gadi isa tufa jiru.
Jeneralonni Oromoo gaafa dantaa nafxanyootaa fi sirni nafxanyaa tiksan gootata jedhamu.Jeneraal Birhanu Julaa, Baacaa Dabalee, Geetachew Guudinaa, Alem Isheete Degefee waan uummata biyyaa isaa itti duulaniif goota jedhamanii jiru. Garuu gaaffi tokko dammaqtanii yoo dhugaaf dhaabatan soodaatuu, gantuu, “kaadiwoochi” jedhamtanii akka jeneral Demisoo Bultoo fi jeneral Maridi nuguseefaa isiin salphisanii akka saree reenfa keessan lafa irra gototanii bakka owwaala keessanii illee arguuf hin deemnu. Obbolaa keessan irraa bara dha.
Lafa Amharaaf deebisuuf jetanii Uummata Tigray irratti yaroo dultan goota. Injifatanii akka galuuf hin jirree isinuu beektu. Yaroof malee of tultonni Amhaaraas kan hojii isaanii ni argatu. Uummata Tigray irra lafa takkuu tokko illee fudhachuu hin deeman. Amma immoo kunoo Beenshaangulii fi Oromiyaa irratti nuu dulaa jechaa jiru. Dula kana qophaa jirtu? Kan Benshaangul hin beeku malee Uummata Oromoo irratti duula waggaa sadii gootani hin milkoofne. Nafxanyoota gammachisuuf yoo oddeesitan ni gaha. Benshangul yoo deemaatan garuu xiyya hudduu keessanitti akka hafufan hin dagatiina.
Yoo dhiraa fi gootata taatan silaa diina daangaa cabsee dhufee biyya Amhaara qabatee waraana Sudaan weeraruu qabdu. Amhaarri utuu biyya namaaf boo’uu kan mataa isaa iyyuu dhabaa jira. Yoo waan Amaarri barbaadu kana hin goone jiraachuun keessan barbaachisaa miti. Maqaa RIB hudduu nafxanyootaa jala deemtanii utuu isaanii lafa deebisaa jirtanii yaroo dangaan biyyaa humna alan cabu teesanii ilaaluun isinfuu qaanii dha. Nama maraate jala deemtanii qaanii uummata keessan irratti fidaa jiru.
Qabsoon keenya waan arganne afaan keenyaan barachuu fi hojjechuun, seenaa fi aadaa kabajuu fi guddiffachuu, waraana keenya gaachana Bilisummaa Uummata Oromoo WBO keenya kunusifacha fi guddifachaa, daangaa Oromiyaa jabeefachaa bara haara kanatti ce’aa jirra. Wabbiin bilisummaa Uummata Oromoo WBO qofa tahuu hubannee bara Haaraa kana keessa humna WBO dagaagsuuf Oromoonni biyya keessaa fi alaa jirru harka wal qabannee akka nama tokko itti ka’uun dirqama keenya. Ofii beelofnee WBO beeluu haa baafnu. Of deebonne WBO dheebuu haa baafnu. Of darree WBO dara haa baafnu. Isaanitu bakka keenya bu’ee bilisummaa keenya dhiiga isaa dhangalaase lafee isaa caccabsee dhugaan aarsaa kan taahaa jiru. Ummatni bilisummaa barbaadu waraana isaaf kabajaa fi tajaajila barbaachisu gochuu qaba. WBOn kan ijaarsa tokko miti. Waraana saba tokko itti. Waraana Saba Oromoo ti. Kana Caalaa dubbii dheersu hin barbaachisu.
Gadaan Gadaa Xumura Garbumaaa TI!
Injifannoo Uummata Oromoof+!


text:
WASHINGTON, DC—VOA
Haarargee gama Bahaa, Gaaraa Mullataa, aanaalee adda adda keessatti har’a hiriirri mormii geggeessamuu isaa, jiraattonni naannoo ibsanii jiran. Aanaa Guraawwaa, magaalaa Oromituu keessatti hiriira mormii geggeessame irrattti humnoota mootummaa fi hiriirtota gidduutti walitti-bu’insa uumameen, lubbuun namoota lamaa dhabamuu dubbatu – jiraattonni. Kanneen du’an keessaa tokko dubartii umuriin waggaa jaatamaa Juhaaraa jedhamanii fi dardara waggaa digdamaa Mohammed Abdallaa jedhamu ta’uu illee ibsanii jiran.
Dhimma isaa qaama walaba irraa adda-baafachuuf jecha, gara Hospitaala reeffi namoota lameenii itti gessame – gara Hospitaala Gaaraa Mullataatti bilbillee, ogeessonni Fayyaa sodaa nageenya isaanii irraa kan ka’e akka maqaan isaanii himamu hin feene du’a Aadde Juhaaraa fi Dargaggoo Mohammed mirkaneessanii jiran. Namoonni lameenuu rasaasa humnoota naga-eegumsaa irraa dhukaasameen ajjeesaman – jedhu – jiraattonni. Bulchaan magaalaa Oromituu Obbo Mohammed Kamaal garuu, magaalattii keessatti hiriirri geggeessame hin jiru. Magaalaan keenya Nagaa dha – jechuun Raadiyoo Sagalee Ameerikaaf ibsan.
Gama biraatiin immoo, Dilbata dabre kana, amaamotni Misirroo fudhatanii naannawa Ajjee, lafa Korbeessa jedhamu irraa gara Shaashemanneetti ennaa konkolaataan deemaa turanitti sirba Caalaa Bultum sirbsiisaa waan deemaniif poolisonni magaalaa itti dhukaasanii, gommaa konkolaatichaa dhoosan, ka jedhan – jiraattonni magaalaa Ajjee, itti fufanii dhukaasanii namoota afur, ka maqaan isaanii Shuumii Nageessoo, Roobaa Jiloo, Habtaamuu Fayisaa fi Guddataa Tashitee jedhamu illee rasaasaan dhawanii madeessuu isaanii dubbatu.
Aarii kan irraa ka’uudhaan uummatni boorumtaa isaa gaafa Guraandhala 16 meeshaalee harkaa qabuun magaalaa Ajjee marsuu isaa, humnoota mootummaa federaalaa wajjiin walitti-dhukaasuun lotoota mootummaa irraa shanii haga ja’aa ajjeesuu fi kudha-tokko madeessuu Raadiyoo Sagalee Ameerikaaf ibsan – jiraattonni. “Ummata irraas namoonni lama ajjeesaman. Uummatni akkuma gara Gaaraatti baqatetti jira. “Yeroo ammaa magaalaa Ajjee keessas tahe magaalaa Shaashemannee keessa namni asii fi achi socho’uun rakkisaa dha. Humnoota Federaalaa hidhataniin guutamanii jiru” jiraataan magaalattii, Raadiyoo Sagalee Ameerikaaf ibsee jira.


text:
Dorgommii waancaa kubbaa miilaa addunyaa biyyitii 32 Biraazilitti taphachaa bahan kalee,Adoolessa 13,2014 dhumatee Jeremniitti ittuma du’ee daqiiqaa 113esso goolii glafate waancaa fudhate.
Goolii takkittii Jeremiin badhaafamteen tana gurbaa ganna 24,Mario Götze ka jijjiiranii seenetti goolii galcheef.
Gotzeee kubbaa gamaa itti kennan qoma irra buufatee goolii keessa buuse.Qaanqeen gammachuu dirree istaadiyoomii Maracana keessaa xinnixxe,lafa itti bashannanii haga manneen nyaataa dhugaati hagi tokko guutamee unaa daadhiitu hin hirdhanne waliin geette.
Chaansileerii Jermenii Angilaa Merkel dabalee bulchiita hedduutti daawwii dhufe. Biraazil nugusa kubbaa miilaa taatee marroo shan waancaa kubbaa miilaa addunyaa moote taan barana hin taaneef tapha lamatti goolii 10 itti galee manajera isaanii Scholarie ya hujii irraa buusan.
Gama kaaniin ammoo maanajera kubbaa miilaa Biraazil Luiz Felipe Scolari, jaarsa ganna 65 ya hujii irraa buusan.Scolari moohamuu biyya isaatiif dhiifama gaafatee hujii irraa bu’e. Scholr biyya 2002 keessa biyya isaa waancaa kubbaa miilaa moohachiisee oli guddisaa dhufe.
Badhaasa FIFA
FIFA,federeshiiniin waldaa kubbaa miilaa addunyaa biyyoota dorgommii Waanc Kubba Miilaa Addunyaa baranaa moohataniif badhaasa doolara miliyoona 35 kenne.
Biyya 16 walti hafan tokko tokko isaaniitii doolara miliyoona sagal sagalii,afran walti hafani ammoo tokko tokkoo isaaniitiif doolara miliyoona 14,ta sadarkaa afreessoo taateef doolara miliyoona 18,ta sadeessoof doolaa miliyoona 20, ta lammeessoo taatee miliyoona 24 fi ta tokkeessootiif ammoo doolara miliyoona 35 kenne.
Ispayin gaafa bara 2010 dorgommii akkanaa moote doolara miliyoona 30 badhaafamte.
Dorgommii Waanca Kubbaa Miilaa bara 2014 walumattu goolii 171 gale.Tana keessaa tapha lama qofa irratti goolii 10 Biraazilitti gale.Torba Jeremnitti itti galchee sadii ammoo Nezerlaadnitti dabaleef.
FIFA taphataa Arjentiinaa Lionel Messi, biyya isaa jabeessee dorgommii addunyaatiin gahee jette kubbaa warqii badhaasan Diyaagoo Maradoonaa ammoo Meesiin badhaasii kun isaa hin mallee jedhe.
Dorgommii tana gaazexeessitota 2,500 biyya suni dhufee oduu jirtu addunyaatti hime.
Dorgommiin Waancaa Kubbaa Miilaa Addunyaa bara 2018 Raashiyaatti taphatan.


text:
Siiraa-Lakk.23.3
Kabajamtoota hordoftoota keenyaa! Yeroo darbe barnoota siiraa maal irratti akka dhaabbanne namni yaadatu jiraa?
Yeroo darbe Godaansa 1ffaa gara Habashaa ilaalle turre. Yaadachisuuf, sahaabonni Nabiyyii (SAW) sababa rakkoon isaanitti baay’atee fi ergaa Islaamaa babal’isuuf Makkaan gadi furanii gara Habashaa godaanan. Habashaa erga gahanii iddoo jireenyaa gaarii eenyullee isaan hin tuqne argatan. Garuu haalli Muslimoota Makkaan keessa jiranii jijjiramaa akka jiru yommuu dhagahan, gara Makkaa deebi’uuf ka’an. Haa ta’uu malee, erga Makkaatti deebi’anii mushrikoota irraa roorro fi rakkoo cimaan isaan qunname. Kanaafu yeroo lammataaf gara Habashaa deebi’uutti dirqaman.
Godaansa Lammataa gara Habashaa
Sahaabonni Rasuulaa (SAW) godaansa jalqabaa irraa yommuu gara Makkaa deebi’an, Qureeshonni isaan irratti jabaatte. Qureeshota irraa rakkinni cimaan isaan qunname. Ergasii Ergamaan Rabbii (SAW) si’a lammataatiif gara Habashaa akka godaanaan isaaniif hayyame.
Ibn Isihaaqi fi kanneen biroo akka gabaasanitti si’a lammataaf kan godaanee dhiira 82 yookiin 83 (yoo Ammaar ibn Yaasir keessa jiraate). Akkasumas, dubartoonni 18 godaananii jiru. Isaan keessaa 11 miseensa Qureeshotaa irraayyi. 7 immoo miseensa gosa biraa irraayyi. Ijoolleen isaaniis isaan waliin godaananii turan. Akkasumas, Habashaa keessatti kan dahan ni jiru.
Muhaajirota (godaantota) deebisuuf carraaqqi Qureeshonni Najaashi biratti godhan
Yommuu Muslimoonni Najaashi biratti nagaha ta’anii fi iddoo jireenyaa argatanii Rabbiin qofa kan gabbaran ta’uu Qureeshonni argitu, wal jidduutti shira baasu jalqabde. Muslimoota gara Makkaa deebisuuf gara Najaashi jiila (garee) ergan. Jiilli kuni shira Qureeshota hojii irra oolchuuf haa deemu malee gara hin beekneen Islaamaa fi Muslimoota fayyadee jira. Shirri isaanii kuni haasofti mootii Habashaa fi Ja’afar jidduutti akka gaggeefamuuf sababa ta’e. Kana irraa kan ka’e, Najaashin ni Islaamawe.
Haadha manaa Nabiyyii (SAW) tan taate Ummu Salamat bint Abi Umayyah bin Mughiirah akkana jetti: Yommuu lafa Habashaa qubannu, ollaa hundarra gaari ta’etti olloomne. Amanti keenya irratti nagaha arganne. Rabbii olta’aa ni gabbarre. Hin rakkifamnu, wanta jibbinu hin dhageenyu. Yommuu haalli kuni Qureeshota gahu, wal jidduutti shira baasan. Waa’ee keenya ilaalchisee gara Najaashi namoota ciccimoo lama ni ergan. Meeshaalee Makkaa keessaa kan ijaa isaa butu Najaashiif akka kennaatti kennuuf karoorsan. Wanti hundarra gaarii fi ajaa’ibaa isaan makkaan irraa isatti fidu danda’an gogaa duugameedha (leather). Isaanis gogaa baay’ee isaaf walitti qaban. Akkasumas, patraayiki Najaashi hundaafu tokkoon tokkoon kennaa akka kennan karoora baasan. (Patraayikin amanta Kiristaana keessatti qeysi sadarkaa ol’aanaa qabuudha.) Ergasii karoora kana hojii irra oolchuf Qureeshonni Abdullah ibn Abii Rabii’ah ibn Al-Mughiirah Al-Makhzuumiy fi Amr ibn Al’aas ibn Al-Waa’il As-sahmii ergan. Isaanis (hoggantoonni Qureeshota) ajaja kana isaan lamaanif kennan: Isaan (sahaabota) ilaalchisee Najaashitti dubbachuun dura patraayiki hundaaf kennaa kennaaf. Ergasii Najaashif kennaa isaa kennaaf. San booda osoo isaanitti (sahaabotatti) hin dubbatin akka isiniif dabarsee kennu gaafadhaa.”
Abdullah ibn Rabii’ah fi Amr ibn Al’aas Makkaan gadi furanii gara Najaashi deeman. Nuti isa (Najaashi) biratti iddoo jireenyaa gaarii fi ollaa gaarii keessa taane jirra. Najaashi haasofsiisuun dura patraayiki keessaa homtu hin hafne kennaa isaa yoo kennaanif malee. Ergasii patraayiki hundaan akkana jedhan: “Dhugumatti, dargaggoonni gowwoota ta’an amanti ummata isaanii gadi furanii fi amanti keessanitti hin seenne biyya mootii keessanii dhufuutti qajeelan. Amanti haarawa nutis ta’e isin hin beekne fidan. Manguddoonni ummata isaanii akka isaanitti deebisnuuf gara mootitti nu erganii jiru. Waa’ee isaanii ilaalchisee mootii yoo dubbisne, akka dabarsee nuuf kennuu fi isaan hin dubbisne isatti akeekaa. Dhugumatti, ummanni isaanii waa’ee isaanii ilaalchisee sirritti kan arganii fi beekaniidha.” Patraayikonnis tole jedhan.
Ergasii deemanii kennaa isaanii Najaashitti dhiyeessan. Innis isaan irraa ni fuudhe. Itti aansanii isa dubbisan, ni jedhan, “Yaa mootii! Nu keessaa dargaagonnii gowwoota ta’an gara biyya keetitti qajeelan. Amanti ummata isaanii ni dhiisan, amanti kee keessas hin seenne. Amanti haarawa nutis ta’e ati hin beekne fidan. Abbootii fi abbeerota isaanii irraa manguddoonni ummata isaanii akka isaanitti deebistuuf gara keetti nu erganii jiru. Isaan waa’ee isaanii ilaalchise sirritti argu, wanta isaan isaanirratti akka hanqinnaatti ilaalan sirritti beeku.”
Najaashin dubbii isaanii (sahaabota) dhagayuu caalaa wanti Abdullah ibn Rabii’ah fi Amr ibn Al’aas biratti jibbamaa ta’e hin jiru. Patraayikonni naannawa isaa jiran ni jedhan: Yaa mootii, isaan dhugaa dubbatanii jiru. Ummanni isaanii waa’ee isaanii ilaalchisee sirritti argu. Wanta isaan isaanirratti akka hanqinnaatti ilaalan hunda caalaa beeku. Kanaafu, gara biyyaa fi ummata isaanii akka deebisaniif isaaniif dabarsi kenni.”
Najaashin ni dallane, ergasii ni jedhe: Rabbiin kakadhe, gonkumaa hin ta’u. Isaaniif dabarsee hin kennu. Namoota natti olloomanii biyya kiyya keessa qubatanii fi nama biraa caalaa ana filatan irraa shira hin sodaadhu. Xiqqaate xiqqaatu hanga isaan waamee wanta namoonni lamaan kunniin waa’ee isaanii ilaalchise jedhan gaafadhutti hin kennu. Akkuma isaan jedhan yoo ta’an, isaan lamaanif dabarsee kenna, gara ummata isaanittis nan deebisa. Garuu kanaan ala yoo ta’an, isaan lamaan irraa nan eega. Hanga isaan naan olloomu turanitti ollaa gaarii isaaniif ta’a. (Ahmad 5/290 gabaase, lakk.22498)
Haasawa Ja’afarii fi Najaashi jidduutti adeemsifame
Ergasii najaashin gara sahaabota Nabiyyitti (SAW) ergee akka dhufan ajaje. Yommuu ergamaan najaashi isaanitti dhufu, sahaabonni bakka tokkotti walitti qabamuun, “Namticha (Najaashi) yoo itti dhuftan maal jettuun?” waliin jedhan. Ni jedhan, “Wanti ta’e haa ta’u, Rabbiin kakanne! wanta Nabiyyiin keenya (SAW) nu barsiisee fi ajaje jenna.” Najaashin qeeysota isaa waame. Isaanis galmee isaanii ni diriirsan. Yommuu Muslimoonni dhufan Najaashin akkana jechuun isaan gaafachuu jalqabe, “Amantiin isin ummata keessan irraa ittiin adda baataniin maaliidhaa? Amanti kiyya keessa hin seenne, ummattota addunyaa keessaas amanti nama tokko keessa hin seenne.”
Ummu Salamat itti fufuun ni jetti, “Namni isa dubbise Ja’afar ibn Abi Xaalib (radiyallahu anhu) ture. Ja’afaris ni jedheen, “Yaa mootii! Nuti ummata jaahiliyyaa (wallaalummaa) turre. Siidaa gabbarra, baktii nyaanna, wanta fokkuu ni hojjanna, hariiroo firummaa ni kunna, nu keessaa namni jabaan nama dadhabaa nyaata. Hanga Rabbiin Ergamaa sanyii, dhugummaa, aamaanaa fi kabaja isaa beeknu nutti ergutti nuti haala kana irra turre. Dhagaa fi muka, nu fi abbootin keenya gabbaraa turan dhiisuun Rabbiin akka tokkichoomsinuu fi gabbarru gara Rabbii nu waame. Dhugaa dubbachuu, amaanaa deebisuu, rahiimummaa (hariiroo firummaa) sufuu, ollummaa tolchuu, wantoota dhoowwamanii fi dhiiga jiigsu irraa akka of qusannu nu ajaje. Wantoota fokkuu, dubbii sobaa, qabeenya yatimaa nyaachu fi dubartii qulqulluu zinaan maqaa xureessu irraa nu dhoowwe. Osoo homaa Isatti hin qindeessin Rabbii Tokkicha akka gabbarru nu ajaje. Salaata, zakaa fi soomattis nu ajaje.”
Dhimmoota Islaamaa biroo isaaf lakkaa’e. Ja’afar itti fufuun ni jedhe, “Isa dhugoomsinee isatti amanne. Wanta dhufeen irratti isa hordofne. Rabbii Tokkicha ni gabbarre, homaa Isatti hin qindeessinu. Wanta inni haraama nurratti godhe nutis haraama goone, wanta inni halaala nuuf godhe halaala goone. Ummanni keenyas nurratti daangaa darbuun nu rakkisan, Rabbiin gabbaruu irraa gara dhagaa fi muka gabbaruutti akka deebinuuf amanti keenya keessatti nu qoran. Yommuu isaan nu hacuucanii fi miidhan, nuu fi amanti keenya jidduu seenan, gara biyya keetti baane. Nama biraa caalaa si filanne. Ollummaa kee barbaanne. Yaa mootii, nuti si biratti akka hin miidhamne ni abdanne.”
Najaashinis Ja’afarin ni jedhe, “Wanta inni(Nabiyyin) Rabbiin irraa fide keessaa waa si bira jiraa?” Ja’afaris ni jedhe, “eeyyeen.” Najaashinis isaan ni jedhe, “Naaf dubbisi.”
Ja’afaris, Kaaf-Ha-Yaa-aayn-Saad jedhee jalqabuun suuratu Mariyam irratti qara’e (dubbise). Rabbiin kakadhe! Hanga areenni isaa imimaanin jiidhutti Najaashin ni booye. Qeeysonnis wanta isaan irratti qara’e yommuu dhagahan hanga galmeen isaanii jiidhutti ni booyan. Ergasii Najaashin ni jedhe, “Dhugumatti, kuni fi wanti Muusaan ittiin dhufe, madda tokko irraa kan bahaniidha. [Gara ergamtoota Qureeshotaa lamaanitti garagaluun akkana jedheen] Deemaa, ani gonkumaa isaan dabarsee isiniif hin kennu. Shiras isaan irraa hin sodaadhu.”
Hariiroo Muslimootaa fi Najaashi jidduu jiru balleessuf yaali biraa
Ummu Salamat itti fufuun ni jetti, yommuu Abdullah ibn Rabii’ah fi Amr ibn Al-Aas Najaashi biraa bahan, Amr ibn Al-Aas ni jedhe: Wallaahi boru eeybi (hanqinna) isaanii isa beeksiisa, ergasii jireenya isaanii hunde irraa buqqisa. Garuu Abdullah ibn Rabii’ah ni jedhe, “Kana hin hojjatin. Osoo nu faallessaniyyuu haqa firummaa ni qabu.” Amris ni jedhe, “Wallaahi, ‘Isaan Iisaan ibn Mariyam gabricha akka ta’e dubbatu’ jechuun isatti beeksisa.” Ergasii bariisifatee gara Najaashi deemun, “Yaa mootii! Iisaa ibn Mariyam ilaalchisee dubbii guddaa dubbatu. Gara isaanitti ergiiti wanta isaan jedhan gaafadhu.” Jedhe. Najaashinis waa’ee kanaa isaan gaafachuf ergamaa itti erge. Ummu Salamat ni jetti: Wanti akkanaa duraan nu hin qunnamne. Gareen Muslimoota walitti dhufuun, “Waa’ee Iisaa ilaalchisee yoo isin gaafate maal jettu?” waliin jedhan. Ni jedhan, “Wanti fedhe haa uumamu, Rabbiin kakanne! Isa ilaalchise wanta Rabbiin jedhee fi Nabiyyiin keenya ittiin dhufe jenna.” Yommuu isatti seenan, Najaashin isaaniin ni jedhe, “Iisaa ilma Mariyam ilaalchisee maal jettuu?” Ja’afar ibn Abi Xaalibis ni jedheen, “Isa ilaalchise wanta Nabiyyiin keenya ittiin dhufe jenna: Inni gabricha Rabbiitii fi ergamaa Isaati. Ruuhi Rabbiin uumee fi jecha gara Mariyamitti darbeedha. (Jechi tuni, “ta’i” tan jettuudha. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa wantoota hundaa irratti danda’aa waan ta’eef wanta tokko hojjachu yoo fedhe, “Ta’i” jedhan. Wanti sunis yoosu ta’ee argama. Iisaanis (nageenyi isarratti haa jiraatu) “Ta’i” jedhamuun garaa haadha isaa keessatti kan argameedha (uumameedha).)
Ergasii Najaashin harka isaa lafarratti rukutee ulee ol fudhe. Itti aanse ni jedhe: wanta ati jettee caalaa Iisaan ilmi Mariyam hanga fageenya ulee tanaayyu hin deemu. (kana jechuun waa’ee Iisaa ilaalchise wanti ati jettee dhugaadha. Dhugaa kanarraa fagaate Iisaan gooftaa ykn ilma gooftaa ta’uu hin danda’u.) Yommuu Najaashin kana jedhu patraayikonni dallansuun dubbatan. Ergasii ni jedhe, “Osoo dallantanillee [Wanti ani dubbadhee dhugaadha]. [Ergasii gara Muslimoota garagaluun ni jedhe], Deemaa, isin biyya kiyya keessatti nagaha taatanii jirtu. Namni isin arrabse, ni qabama. Isin keessaa nama tokko miidhun warqii hanga gaaraa qabaachuu hin jaalladhu. [Ergasii gara patraayikotaa garagaluun ni jedhe] kennaa isaanii isaaniif deebisaa. Haajaa itti hin qabnu. Rabbiin kakadhe! Yommuu Rabbiin mootummaa kiyya naaf deebise, mattaa narraa hin fudhanne. Ani immoo mattaa ni fudhadhaa?” Ummu Salamat ni jetti: Abdullah ibn Rabii’ah fi Amr ibn Al-Aas wanti fidan isaan irratti deebifamee salphatanii isa biraa bahan. Nutis Najaashi biratti iddoo jireenyaa fi ollaa gaarii keessa jiraanne. (Musnad Ahmad 1/202-203)
Islaamawu Najaashi
Najaashin Islaamawee fi Nabiyummaa Nabiyyi (SAW) dhugoomse jira. Garuu ummanni isaa sobaa fi jallinna irratti gadi jabaachu fi amanti jallataa irratti goguu isaanii yommuu beeku iimaana (amanuu) isaa isaan irraa dhokse. Abu Hureyraan akka gabaasetti, guyyaa Najaashin du’ee Ergamaan Rabbii (SAW) du’a isaa ni beeksisan. Iddoo itti salaatamutti isaan baasun hiriira isaan qabsiisee Takbiiraa afur isarratti godhe.”[1] Jaabiris akka gabaasetti, yommuu Najaashin du’u Ergamaan Rabbii (SAW) ni jedhan, “Har’a namtichi gaariin du’ee jira. Kanaafu olka’aatii obboleessa keessan As-hamah irratti salaataa.”[2] Rabbiin Najaashi irraa haa jaallattu. (Maqaan dhuunfaa najaashi “As-hamah”dha. Najaashin maqaa wali galaa mootota Habashaa yeroo saniitif kennamuudha. Akkuma “Abbaa Gadaa” jennu. Abbaan Gadaa maqaa wali galaa namoota Oromoo hoggananiif kennamuudha.)
Barnoota Asirraa Fudhatamu
➦Diinonni Islaamaa Islaamaa fi Muslimootatti duuluf qabeenya baay’ee dhangalaasu. Kennaa Qureeshonni Najaashif dhiyeessan irraa ni hubanna.
➦ Biyya ofii keessatti amanti ofii gaggeessu yoo dadhaban bakka biraa deemun amanti ofii gaggeessu. Godaansa sahaabota irraa kana ni baranna. Jireenya keessatti wanti namni dursa kennuufi qabu, amanti isaati. Bakka kana yoo deeme ykn jiraadhe “Amanti kiyya Islaama haala sirrii fi nagahaan gaggeessu danda’aa?” jedhe of gaafachu qaba.
➦Bareedinna Islaamaa- Ja’afar dukkanna kufrii fi shirkii duraan keessa turanii fi ifa Islaamaa keessa jiran yommuu tarreessu ni hubanna. Islaamni umamtootaaf gabra ta’uu irraa gara Uumaaf (Khaaliqaaf) gabra ta’uutti nama waama. Wantoota fokkuu irraa gara amalootaa fi hojii babbareedotti nama affeera. Kuni hundi bilisummaadha.
➦Gatii dhugaa dubbachuun qabu- tarii namni jireenya ofiitiif sodaate ykn faayda argachuuf jedhee soba dubbata. Sahaabonni kunniin waa’ee Nabii Iisaa yommuu gaafataman, homaa osoo hin sodaatin, dhugaa dubbachuu irratti wali galan. Kuni kan agarsiisu, namni yoo jiraates haqarratti yoo du’es haqarratti ta’uu akka qabuudha. Sobni balaa jalaa nama hin baasu. Keessumayyu waa’ee hundee amanti ilaalchise sobuun yakka guddaa adabbii cimaatti nama geessudha. Namoonni kunniin haqa waan dubbataniif jireenya isaanii guutuu tasgabbii fi kabajaan jiraatan. Kanaafu, kan nama baasu soba osoo hin ta’in dhugaadha (haqa).
➦Waliin mari’achuu fi hoggannaa sirrii filachuu- seenaa kana keessatti waliin mari’achuu sahaabotaa fi nama aaqila dubbii sirritti beeku akka filatan ni agarra.
➦Dubbii namootaaf maluu dubbachuu- Ja’afar ibn Abi Xaalib namni inni dubbisaa jiruu Kiristaanota ta’uu yommuu beeku, gara Islaamatti isaan waamuf Suuratu Mariyam filate. Suuran tuni waa’ee Mariyamii fi Nabii Iisaa (aleyh salaam) dubbatti. Kanaafu, inni carraa kanatti fayyadame.
Kitaabban wabii:
[1] Sahiih Al-Bukhaari- 1333
[2] Sahiih Al-Bukhaari- 3888
As-Siiratu Nabawiyyati–fuula-196-200, Alii Muhammad Sallaabi, Noble Life of The Prophet [English] 1/499-506


text:
ONN: Oduu Amma Nu Ga’e. Konfaransiin Imaammata Oromiyaa Irratti Mariyatu Magaalaa
Asmaraatti Eegale. Waxabajjii 03, 2018
Konfaransiin beektota Oromoo biyyoota addunyaa kana garaagaraa irraa walitti qabaman hirmaachise waajjira Hayyuu-duree ABO magaalaa smara,Eeritreatti argamu keessatti guyyaa har’aa waxabajjii 3, 2018 eegalamuu gabaasaan ONN bakka sanaa nu qqabe ni addeessa. Walahii kana irratti hayyota Oromoo beekumsa, ogummaa fi muuxannoo garaagaraa qaban dabalatee hoogganoonni ABO Sadarkaa ol’aanaa irra jiranii fi ajajoonni WBO hangi tokkollee akka keessaa qooda fudhatan barbameera.Akka qindeessitoonni Konferensii kanaa jedhanitti, Konferensii
kanarratti hayyoonni Oromoo kunniin Imaammata adda addaa TPLF/EPRDF booddee Oromiyaa fi Itoophiyaan hordfuu malan irratti waraqaalee qorannoo yeroo dheeraadhaaf qopheessaa turan dhiheessanii mareen gadi fagoon irratti erga godhamee booda, walgahii idilee Shanee Gumii Konferensiin kun erga xumuramee booda taa’uuf jedhu irratti dhihaatee raggaasifama.
Hayyootni Oromoo Dhimma Imaammata Oromiyaa egeree irratti mariitti jiru; moyxannoo fi oggummaa isaanii dhimma Oromiyaa egereef gumaachaa jiru.
Mariin Kun hayyootaa fi Hoogganoota Adda Bilisummaa Oromoo bakka tokkotti fiduudhaan kan mariisisu Konfiransiin tokko guyyaa Waxabajjii 03, 2018 jalqabe.
Konfirensiin kun kufaatii sirna cunqursaa Abbaa-irree Wayyaanee/EPRDF booda haalli Siyaasaa Dinagdee fi Hawaasummaa Oromiyaa fi kan waliigala Impaayera Itoophiyaa maal fakkaachuu akka qabuu fi maal maaltu godhamuu/guutamuu akka qaban kanneen akeekan dhimmoota Imaammataa jajjaboo tahan irratti mariin bal’aa fi bilchaataan kan itti geggeeffamu taha.
Xumura Konfirensii kanaa boodas Shaneen Gumii Adda Bilisummaa Oromoo Walgahii isaa Dhaabbataa geggeeffatee dhimmoota Dhaabaa fi kan Waliigala Qabsoo Bilisummaa Oromoo ilaalchisuun murtiilee fi tarkaanfilee barbaachisoo tahan ni fudhata jedhamee eegama.


text:
Amajjii 26,2016 Godina Wallaggaa Bahaa Aanaa Waamaa Hagalootti fincila xumura garbummaa adeemsifamaa jiruun ilmaan Oromoo irratti kaabinooti OPDO wal ijaaruun mana murtii aanichaatti ragaalee sobaa funaanuun yakkaa jiru,kanneen keessaa:-
1 Siwayyaa Rabbumaa
2 Fayyeeraa Waaqumaa
3 Guutamaa Dheeressaa
4 Barsiisaa Olumaa
5 Moosisaa Tarfaa
6 Mulaatuu Addunyaa
7 Taajuu Daawud
Yeroo ta’an,ragaa kanas
Baala tuufoo ABO nuuf wayya nuufoo
Lafee keenya malee lafa keenya hin laannu
Buraayyuun laga xaafoon keenya finfinneenis keenya faayidaa irra argachuu qabna jechaa dhaadachaa fi sirbaa turan jechuun namoota armaan gadii kana irratti ragaa ba’aniiru
1 Geetuu Baqqalaa
2 Dirribaa Waaqumaa
4 Ibraahim Aagaa
5 Gannatii Sanbatoo
6 Kaalid Abduu yeroo ta’an, namooti mootummaa kufte kana jalatti taa’umsa eeguuf ragaa sobaa bahuuf jedhan kana irrattis tarkaanfiin uummataa Barsiisaa ta’e akka fudhatamus beekameera.
Mootummaan kufe biyya maqaletti yeroo galu isaan diinaaf suphaa ta’an immo bor waan isaan dhibuuf gocha akkasiirra akka of qusatan jechaa himatamtoonni kun beellama itti aanutti ragaa faccisaa akka dhiyeeffatan ajajmaniiru


text:
Voice of Independent Oromia (VIO) News page - Fuula Oduu Sagalee Walabummaa Oromiyaa (SWO)
Duula Milishootaa fi Poolisii Humna Addaa N/Amaaraa Raayyaa Ittisaa Impaayera Itoophiyaan tumsamaniin, Roobii (Eebila 14, 2021) irraa qabuun hanga Dilbata har’aatti Uummata Oromoo Walloo irratti geggeeffamaa jiruun…
Tarkaanfii Qeerroo Bilisummaa Oromoon, Giddu-gala Oromiyaa Magaalaa Amboo keessatti, Waraana MKII rratti galgala edaa fudhatameen, loltoonni diinaa danuun galaafatamuu heedduun isaaniis madeeffamuu…
Tarkaanfii WBO: Mooraan Poolisii Humna Addaa [Oromiyaa] fi buufatni filannoo MKII Konyaa Salaalee, Ona Kuyyuu, Ganda Darroo Xaaxessaa jedhamu keessatti argaman, tarkaanfii WBO’n irratti fudhateen barbadeeffamuu…
Tarkaanfii haleellaa boombii WBO’n galgala edaa Magaalaa Naqamtee keessatti LMKII irratti fudhateen, Ajajaan Poolisii Federaalaa Koomaandar Geetinnat Mulugeetaa jedhamuu fi eegdonni isaa lama ajjeefamuu…
Duula Mootummaan Koloneeffataa Impaayera Itoophiyaa Uummata Oromoo irratti banee jiru balaaleffachuun, hiriira mormii Biyya Ameerikaa Magaalaa Washington DC fi Biyya Australia Magaalaa Canberra keessatt geggeefame…
Itti-aanaa Hoogganaa Yuunvarsitii Jimmaa kan turan, Dr. Adulaa dabalatee Barsiisotni Oromoo Yuunvarsitii Jimmaa kanneen baay’inaan ja’a (6) ta’an hidhamanii jiraachuu; qabata WBO’n hidhaa fi dararaan Uummata Oromoo irratti…
If Ethiopia breaks up, which is looking more and more likely with every passing day, the world needs to take note that this state of affairs was initiated NOT by rightly disgruntled nations, nationalities and peoples in Ethiopia putting forward…
Hidhattoonni Naannoo Amaaraa meeshaalee waraanaa ammayyaa hidhatan Magaalotaa fi Onoota Konyaa Walloo adda addaa keessa kallattii afuriin, qubachiifamaa jiraachuun wal-qabatee, Oromoon Walloo yaaddoo keessa jiraachuu…
Page 10 of 80


text:
Godina Wallagga magaalaa Naqamtee fi naannoo ishee keessatti Wayyaaneen ergamtoota ishee bobbaasuun suura goototaa konkolaattota irraa buqqaasaa jirti. Istiikeroota Alaabaa ABOn faayyamanii fi Barruulee alaabaa ABOn bara,anii jiranis karaa ergamtoota isheetiin konkolaattota irraa yaasaa jirti.
Ka,umsa dubbichaaf sababni guddaan torbanoora darban keessa konkolaachistoonni magaalichaa walgahii firqiidhaan akka dhiyaataniif gara galma Naqamteetti waamamanii turan.
Akeekni walgahichaas konkolaachistoota kanaan dura hojii dhaabuun diddaa lagannaa gabaa irratti qooda fudhatan irratti akeekkachiisa kennuu fi lamuu itti deebinaan adabbii maallaqaa guddaa tahe adabamtu kan jedhuun doorsisuuf turan.
Konkolaachistoonni magaalattii garuu tokkummaan walii galuun wal gahii sirna wayyaanee lagatan.
Kanumaan wal qabatees yeroo ammaa gochi gara jabeenyaa konkolaattota kanneen irratti raawwatamaa jira.
Kanneen keessaa adabbii dabarsaadhaan uummata fe,uu jedhuun adabbii maallaqaa humnaan oliin adabuu,baruulee garaa garaa konkolaachistoota irraa buqqisuu,fi konkolaachistoota qabanii ukkaamsuu faatu mul,ataa jira.
Gochoonni akkasii kufaatii mootummaa wayyaanee caalmaatti kan daffisiisaniidha malee qabsoo keenya dhaabuu kan hin dandeenyeedha jechuun konkolaatonni magaalichaas tokkummaan jibba mootummaa wayyaaneef qaban agarsiisaa jiru.


text:
Kaawunsilii mirga dhala namaa kan Tokkummaa Mootummotaa duratti torban darbe biyyoota gabaasa ofii dhiyeeffatanii mariin irratti gaggeeffamee keessa Itiyoophiyaan tokko turte.Itiyoophiyaan waggaa afurii fi walakkaa duras gabaasa dhiyeessite mariin marsaa jalqabaa kan irratti gaggeeffamee ture ta’u kan ibse dargaggoo Hiikaa Dhugaasaa inni torban darbee kun marsaa lammataa akka ture ibsee jira.
Jila Itiyoophiyaa hogganuun kan argaman Obbo Biraanee Gabree Kristoos Itiyoophiyaan biyya kabajamuu mirga dhala namaan beekamtuu fi biyya sabaa fi sablamonni wal qixxummaan keessa jiraatan ta’u ibsuu isaanii walgahii kana irratti kan hirmaate Dargarroo Hiikaa Dhugaasaa beeksisee jira.
Biyyootiin gama dhiyaa gabaasa Itiyoophiyaa dhiyaate irratti yaada kennaniin dhittaan mirga namoomaa itiyoophiyaa keessa akka jiru dubbatanaii keessumaa labsii Itiyoophiyaan baafatte kan farra shorookeessummaa fi kan dhaabatoota dhunfaa ykn enjioo irratti mormii qaban jabeessanii ibsanii jiran.
Biyyoota Afrikaa keessaas dhittaan mirga dhala namaa Itiyoophiyaa keessa akka jiru kan ibsan akkuma jiran kanneen biroon immoo akka walii tumsaatti kan dhiyaatan akka jiran ibsamee jira..
Mormii baratonni Oromoo karaa nagaan dhiyeessaniif mootummaan Itiyoophiyaa deebii rasaasaa kennuun sirri akka hin taane kan ibsame ta’uus mootummaa bakka bu’uun kanneen dhiyaatan garu namoota seeraan ala ta’an irratti tarkaanfii fudhatamee jechuun falmuu isaanii Dargaggoo Hiikaan ibsee jira.Armeeniyaan garuu Oromiyaa keessa rakkoon akka jiruu fi walumaagaltti hookkarii gosoosta adda addaa irratti akka geggeeffamu beeksifte.


text:
Bu’aa Ba’ii Maraa Dabarsinee kunoo SIIFSIIN jildii 7ffaa saba Oromoon geenyee jirra. Dabalataanis, Jildii 8ffaa hojjennee xumuruurratti argamna. Qabiyyeewwan utubaa sadii gurguddoo jalatti kan haguugame SIIFSIIN dhaloota haaraa haala qarshii madaalawaadhaan dubbisiisuurratti argama. Dargaggoonni hedduunis gurguratanii ittiin bu’aasaatiin buddeena nyaatanii jiru. Xiyyeeffannoon keenyas 1ffaa, Kalqa Ogbarruu Oromoo (Asoosama gaggabaaboo, walaloowwan, baacoo gaggabaaboo, haqawwaan ajaa’ibsiisoo…), 2ffaa, Afoola uummata Oromoo (Oduu durii, baacoo, hibboo, mammaaksa, tapha ijoollee, faaruu seenaa, ateetee, dhiichisa, mirriga, tabaallii,faaruu waaqaa, oduu duriifi kkf….)f I sadaffaan Beekumsa waliigalawaa (seenaa goototaa, seenaa artistootaa, seenaa namoota akka addunyaatti jiraniifi dhaloonni irraaa waa hedduu baratu, gorsawwan dhimmoota qonnaafi haala muuxannoo waljijjiirraa daldalaafi kkf) kan uummanni keenya irraa muuxannoo gonfatu baay’ee xiyyeefata taasifatee hojjechuurratti argama.
Qopheessitoonni Barruu Siifsiin warreen Armaan gadiiti!
1.Alembirhaan Fiixee Ciibsaa-Dayirektera Olaanaa
Teessoo: 0911782685
chibsaf@yahoo.com
2. Beekan Gulummaa Irranaa – Gulaalaafi Barreessaa olaanaa Barruu SIIFSIIN.
Teessoo:
Beekan Gulummaa Irranaa Mardaasaa
PhD Candidate, Documentary Linguistics and Culture
Addis Ababa University
Email: beekanguluma@gmail.com
beekangulummaairranaa@gmail.com,
Skype name: hayyuubeekan
Face book. facebook.com/beekan,guluma or
beekan.guluma@facebook.com
Cell Phone. +251(0) 0939508211
+251(0) 911074437
3. Dassalenyi Kabbadaa Qananii-Gargaaraa Gulaalaa Olaanaa
Teessoo
0911940875
desalegn@ayaana.net
desalengnkebede4@gmail.com
4. Darasuu Abdiisaa Bayyanaa –Dezayinerafi ‘Layautera’ olaanaa.
Teessoon:
0919370922
beekaabdii@gmail.com
deresu@ayaana.net
4 . Dassalenyi Kabbadaa Qananii-Gargaaraa Gulaalaa Olaanaa
Teessoo
0911940875
desalegn@ayaana.net
desalengnkebede4@gmail.com
SIIFSIIN’ Barruu Uummataa Dhaabbata Maxxansaa Ayyaanaatiin Qophaa’udha
Kaayyoon keenya warreen gurguddoonis:
• Aadaa Dubbisuu uummata Oromoo Dagaagsuu
• Afaan Dhalootaatiin Barreessuufi Dubbisuu Jajjabeessuu
• Aadaa, Seenaafi duudhaa Oromoo Guddisuufi Babal’isuu
• Uummata Oromoof Carraa Hojii Uumuu
• Barreessiitoota Oromoo jajjabeessuufi barruulee xixiqqoo harkaa fuudhee maxxansuufiin jajjabeessuu,
• Odeeffannoowwan mala ammayyaa kan qote bultoonni keenya irraa baratan qopheessuu
• Odeeffannoowwan ispoortii (Beekumsa Addunyaa) tokko tokko saba Oromoon gahuufi kkf.
Dubbistootaafi leellistoota barruu keenyaa kan taatan yaa uummata Oromoo; Yeroo ammaa kanatti dhaabbanni keenya itti gaafatamumaansaa murtaa’e kun barruu 130, 000 ol maxxansee saba Oromoof raabsee jira. Yeroo ammaa kanas daangaasaa Oromiyaa bal’oofi biyya ambaa keessatti dagaagsuun barruuwwan hayyoota harkaa funaanee dorgomsiisuun deebsiee hawaasichumaaf kan dhiyeessaa jirudha. Haaluma kanaan, kaayyoofi mul’ata dhaabbanni kun qabatee ka’e cina dhaabbachuun saba keessaniif hojjechuu kan barbaaddan, oomishaafi dhhaabbata keessan ispponsera nuuf ta’uun beeksifachuu dandeessu. Dabalataanis, barruuwwan hawaasa kana barsiisuu danda’an ergachuun akka dhaamsi keessan saba keessan bira isiniif ga’u yoo barbaaddan teessoo armaan gadii kana akka nuuf gargaaramtan kabajaan isin gaafanna!!
Dhaabbata Maxxansaa Ayyaanaa
(Kan Mirgisaa Seeraan Murtaa’e)
Lakk. Bil. +251 113201 772
Email: siifsiinayaana@gmail.com,
Face book: www.facebook.com/siifsiinmagazine
Dubbisuun Hundee Qaroominaafi Misoomaati!!
SIIFSIIN BARRUU UUMMATAATI!
AFAAN SABA GUDDAA GUDDAADHA!!!
DH A A M S A K E E NY A G U D D A A !!!!
1. Barruu keessan kana barruu ergaa sabaa qabdu nuuf erguudhaan tumsaa..
2. Miidiyaalee garaagaraarratti akka nuuf beekamuufi uummanni keenya waa’ee barruu kanaa beeku nuuf taasisaa..
3. Namoonni bay’inaan fuutanii bu’aa maallaqaa irraa argachuu barbaaddan teessoo keenya Finfinneetiin nu hubadhaa…
4. Barruuwwan haaraan maqaa haaraatiin barruu keenya faana dorgomaa ta’u akka hundaa’uuf hayyoonni Oromoo wal ijaaraati muuxannoowwan keenyas akka isiniif qoodnuuf nugaafadhaa..
5. Barruun Oromoo uummata Oromoo bakka bu’ee akka dubbatuufi kan ittiin maallaqa argatan qofa utuu hintaane, kan ittiin seenaa galmeessanii darban ta’uu nuuf hubadhaa…
6. Uummanni keenya dubbisuurra akka jiru hindagatiinaa…
7. Yoo barru barreeffattan, gorsa dhimma maxxansaarratti barbaaddaniifi haala itti dhaamsa keessan dhaloota haaraan geessanirratti muuxannoo feetan bilisaan kan isin gargaarru ta’uu keenya nuuf beekaa…
8. Ormi dhufee aadaafi afaan keenya akka nuuf hinguddisne beekaa…itti miidhamnullee itti cichinee afaan keenya dagaagsanna!!!
*****TEESSOOWWAN KEENYA ARMAAN OLII KANA GARGAARAMUU HINDAGATIINAA!!!!!
Dubbisa gaarii


text:
Gaazzexeessonni ONN Lama Humnoota Mootummaan Hidhamuu Dhaabbatichi Beeksise
FINFINNEE (VOA Afaan Oromoo) — Dhaabbatni Televiiszyoonaa “Oromiyaa Niwus Neetwoork” yokaan ONN jedhamu mootummaan Gaazexeessota lama na jalaa hidhe, jedha.
Daarektarri Ol’aanaan dhaabbatichaa, Obbo Soorsaa Dabaflaa, VOAtti akka himanitti, gaazexeessonni hidhaman lamaan Dasuu Duulaa fi Waaqoo Noolee ti.
Mootummaan naannoo Oromiyaa immoo gama isaatiin gaazzexeessonni lameen sababa ogummaa isaaniin wal-qabateen osoo hin taane yakkatti shakkamanii ti, jedha.
Gabaasaa guutuu caqasaa


text:
Gamaggama Waajjiraalee Ministeerotaa_Itoophiyaa
Yeroo ammaa kana PPn kuftee jiraachuu ishee qabatamaan gamaggama waajjiraalee Ministeerotaa Muraasa haa ilaallu.
1. Ministeera RIB
Humni namaa fi baajatni RIB akkasumas meeshaaleen waraanaa waajjira ministeera kanaan hoogganamu hedduu miidhamee jira. Miseensotni hedduun ajjeefamaniiru, Kaanis gananiiru, Meeshaa heddhuun barbadaa’e,Kaanis saamamee guutummaa guutuutti sadarkaa birmadummaa biyya tokkoo eegsisu irratti hin argamu. Kana waan taheefis Sudaan daangaa Itoophiyaa seentee 64KMs qabattee jirti.
2. Ministeera Nageenyaa
Waajjiraaleen ministeera nageenyaatti kallattiin hidhata qaban kan akka Tika Biyyoolessaa fi INSA harka shaabiyaatti kufanii jiru. Kanaanis odeeffannoon caasaa isaa eeggatee fi amanamaan biyyaaf fayyadu hin argamu. Kana irraa kan ka’s Itoophiyaan biyya dursitee yakka ittisuu dandeessu osoo hin taane biyya erga ajjeechaan Jumlaa raawwatamee ibsa gaddaa baastu taatee jirti. Hojjettootni tikaa fi poolisootni naannoolee fi federaalaa hedduun hidhamaniiru. Kaanis walshakkii uumame irraa fedha isaaniin ala boqonnaa waggaa bahaniiru. Kaanis ajjeefamaniiru. Komishiniin nageenyaa abbootii amantaa of keessatti hammatee araaraa fi rakkoo daangaa furuuf dhaabbates hojii qabatamaa hojjechuu hin dandeenye. Kun kufaatii dabalataa fi guddaa Itoophiyaan keessa jirtu dha. Kana irraa kan ka’e hunduu fedhii isaan waan deemuuf dhaabbileen walabaa jedhaman kan akka mana mana murtii hojii isaanii bilisaan hin hojjetan. Kan manni murtii bilisa jedhe poolisiin hidhaatii hin baasu. Ibsituun kufaatii mootummaa guddaan kana dha.
3. Ministeera Barnootaa
Ministeerri barnootaa keessumaa dhaabbileen barnootaa olaanoon,Yuunivarsiitiileen hanqina baajataan rakkachaa jiru. Barattootaaf nyaata dhiyeessuuf baajata qabame qaala’insi jireenyaa waan jeeqeef Yuunivarsiitiin sadarkaa barattootaaf nyaata dhiyeessuu hin dandeenyee fi meeshaalee barnootaa dhiyeessuu hin dandeenye irra gaheera. Kana ilaalchisees Pirezedaantotni Yuunivarsiitiilee yeroo ammaa komii dhiyeessaniin koreen dhaabbii walgahii irratti argama. Dabalataan qormaatni barattootaa yeroo sororamu dogoggoraa fi itti gaafatamummaan kan itti hin dhagahamne taheera. Dabalataan Maqalee fi Matakkal keessatti barattootni kutaa 12ffaa qormaata fudhatan hin jiran. Kunis barattoota baay’inni isaanii kuma 45 caalu jechuu dha.
4. Ministeera Hawaasumaa, Maallaqaa fi Daldalaa
Qaala’insi jireenyaa Itoophiyaa keessaa sadarkaa gaaga’ama geessisu irra jiraachuu duwwaa osoo hin taane,Itoophiyaa keessatti hojii dhandummaa fi buqqaatotni humnaa ol jiraachuun, malaammaltummaan ija baase jiraachuun kufaatii Itoophiyaa isa dabalataa fi Ijoo dha. Gatiin sharafa maallaqa Itoophiyaa gad bu’uu fi seermaleessumaan sochii dinagdee tohannaa mootummaan ala jira.
5. Ministeera Dhimma Alaa
Akkuma Beekamu yeroo ammaa Itoophiyaan kufaatii dippiloomaasii guddaa keessatti argamti. Biyyootnii fi dhaabbileen Addunyaa akkasumas miidiyaaleen addunyaa gurguddaan guyyuu kufaatii Itoophiyaa irratti ibsa baasu. Kabajamuu mirga namummaa isaan yaachise ilaalchisuun dhaabbatni falma mirga namummaa guyyaatti ibsa baasa. Itoophiyaan biyya liqii kaffaluu hin dandeenye jettees galmeeffamtee liqiin irraa adda citeera.
Walumaa galatti PPn kuftee waan jirtuuf hanguma jirtu jabina isheen osoo hin taane tokkummaan xiyyeeffannoo kennuu dhabuu keenya irraa jirti. Yeroo ammaa kanas Itoophiyaan bulchisa Labsii Yeroo Hatattamaan garee ijaarameen (Command Post Military Administration Team) waraanaan bulaa jirti. Kanaaf,dhaabotni,Jaarmayaaleen, Aktivistootni,Hayyootni,Miidiyaaleen,Qeerroo fi Qarreen Oromoo tokkummaan furmaata waaraa Lammiileen Oromiyaa Jumlaan ajjeefamuu fi hidhamuu keessaa ittiin bahu Mootummaa Cehumsaa Biyyoolessa Oromiyaa haa ijaarru. Hundeeffama Qeerroo Bilisummaa Oromoo Waggaa 10ffaa fi Guyyaa Gootota Oromoo,Ebla 15, 2021 yoommuu kabajnu bakka hundattis irbuu Gootota Oromoo Qabsoof wareegamanii yaadachuun taha
Injifannoo Uummata Bal’aaf


text:
(Lubabaas Qeerrootiin)
(Kutaa 1ffaa)
Kaardii Daldala Filannoo
MOOTUMMAAN WAYYAANEE FILANNOON UTUU HIN GEGGEESSIN KAN MAQAA FILANNOOTIIN DALDALUU DHA. Dhimma kana muuxannoon waggoota darbanii ifatti mul’isu ta’u illee filannoo bara darbe keessa ta’e irraa waan argame wal yaadachiisuun maalummaa sirnichaa sirriitti ifa godha. Sirni kun bara duraa sanatti waan bosonaa dhufeef adeemsa keessa wayyaa’uu mala jedhanii kanneen garaa hiran akka jiran beekamaa ture.
HAA TA’UUTII, KOLONEEL MALLAS ZEENAAWWII AMALA SIRNA DIMOKIRAASII TOKKO ILLEE HIN QABU. HAALA KAN DHAABBATI TOKKUMMAA AWUROOPPAA FI DHAABBATI MIRGA DHALA NAMAA ADDUNYAA KAN GABAASA ISAANIITIIN MIRKANEESSANII DHA. HUMNI CUNQURSAA BITTAA WAYYAANEE FI BITAMTOOTNI ISAANII AKKUMA ABBOOTII ISAANIITTI HUMNA QAWWEEN JIRAACHUU FEDHU.
Akkuma baroota duraa sanatti, Wayyaaneen ammas kanneen isa yaaddessan mara dhabamsiisuu irratti xiyyeeffatee hojjacha ajira. Bara darbe keessa, yeroo filannoo sanatti, dhaabbatoota maqaa Paartii Siyaasaan ijaaramanii isaa wajjin dorgoman qarshiidhaa fi Waajjira garaagaraa kennuufiidhaan ijaaraa ture. Kana malees, Kaadiroota isaa ganda hundumaatti erguun ummata sodaachisuun amala isaanii ifatti mul’atu ture. Kana malees, bakka magaalaa fi Iddoowwan dhokachuu hin dandeenyetti immoo Kaadiroonni Wayyaanee Hoogganaa Booordii Filannoo Biyyoolessaa fi Humna Waraanaa dabalatee hojjachaa ture. Yeroo sanatti, Kaardii Filannoo miliyoonaan lakkaa’aman bakka humna waraanaan marfametti geessanii Kanniisa qofatti maruun gara bakka harki lakkaa’amuutti deebisanii akka waan ummati isaan fileetti kijibaan abbaa aangoo of godhanii jiru.
Wayyaaneen akka filannoon hin jiraanne namuu kan beeku ta’us, shirooti keessa keessatti hojjataman amma illee ummatatti ibsamuu qaban. Yeroo filannoo sanatti, Wayyaaneen baadiyyaa fi bakka dhokataatti qofaa isaa Paartii Siyaasa Mormitootaa kan ta’e Waltajjii (Madirakii fi Deggartoota isaanii) tumanii ari’uun kaardii hunda isaa immoo kanniisa itti maruun gara bakka dhufeetti deebisaniiru. Kun akka fakkeenyaatti, Shawaa Lixaa naannoo Gindabaratitti kan uummati ijaan arganii fi yoomiyyuu ragaa bahanii dha.
Shirri Wayyaanee kana duwwaa miti. Qotee bulaa fi dubartoota immoo utuma saatiin laaqanaa hin gahin yeroo dabarsitanii dhuftan jedhanii hiriiruma irratti harkaa sassaabuun filachiiftotni (kaadiroonni) ofuma isaanitii kanniisatti maranii ol deebisaniiru. Kun akka fakkeenyaatti Oromiyaa, godina Shawaa Kaabaa, naannoo Dabira Libaanos, keessatti mul’atee dha.
Yeroo kaan immoo dorgomaa mormituu hidhuu fi hiraarsuun dhimma wayyaaneen dalagduu dha. Yeroo darbe, Wallaggaa Bahaa, naannoo Shaambuutti, dorgomaa Madirak (Waltajjii) gaafa jal-bultii Filannoo halkan guutuu harka isaa fi miilla isaa hidhanii xaxanii waraana itti ramadanii bishaan keessa kan bulchan yoomiyyuu kan hin dagatamnee dha.
Taajjabdootni kutaa biyyaa hundumaa irra tamsa’anii taajjabaa turan kan Miseensa paartii kamii iyyuu miti jedhaman hundi isaanii iyyuu kaadiroota Wayyaaneeti. Kana baayyee waan ta’aniif hunda himuun waan cimuuf malee maqaa isaanii wajjin dhiyeessuun ni dandaa’ama.
Walumaa gala sababoota lakkaa’amanii dhumuu hin dandeenyeen filannoo utuu hingeggeessin maqaa filannootiin daldaluun Maqaa Paarlaamaatiin Kaadiroonni wayyaanee fi Bitamtootni isaanii paarlaamaatti dacha’uu isaanii sadarkaa addunyaatti beekamaadha.
Kaardii Shororkeessuummaa
Kaadirroonni Wayyaanee akkasitti Maqaa Bakka Bu’aata Uummataatiin walitti qabaman amma immoo seerota fedhii biyyaa fi sabootaa hin taane Wayyaanee gammachiisuuf jecha tumaa akka jiranis tibbana mul’ataa jira. Torban darbe dhaabbatoota shan (sadii kan biyya keessaa fi Lama immoo Kan biyya alaa jedhee gargar qooduun) ,Isaanis kan biyya keessaa sadan ABO fi Caamsaa 7(Gindot 7) fi Kan Biyya alaa immoo Alqaa’idaa fi Alshabaab ‘’Shororkeessitoota’’ jedhee moggaasuun isaas paarlaamichi hagam sadarkaa fokkotaa keessa akka jiru namatti mul’isa. Yeroo kamuu sirni akkanaa diddaa ummataa fi fincilaan malee akka karaa nagaa filannoodhaan hin buune agarsiisaa jira.
Dhimma kana irratti hayyuun tokko yaada akka armaan gadii nuuf kennan. ”Namooti hedduun akka beekanitti, wayyaaneen waan hojjattu maratti amantaa hin qabdu. Sagantaan ishii kan yeroo gabaabaa ti. Amma kunoo, Wayyaaneen seera shorokeessummaa kana kan labsite akka waan ministirii dhimma alaa Ameerikaa, Hiilarii Kilintan waliin maryatte fakkeessuuf Hilariin dhuftee ganama isaa seera shororkeessummaa baste. Kun akka ishiin deebiteen labsamuun waan dhimma kana Ameerikaa waliin maryattee fakkeessuu fi ittiin ummata gowwoomsuuf ture. Ummati garuu dhimma kana wayyaanee caala fageessee hubata.”
KUN AKKA UUMMATA BIRATTI FUDHATAMA ARGATUUF WANTOOTA INNI GODHE KEESSAA MURAASI:
Walga’ii dhaabbata tokkummaa Afiriikaa irratti ABO n Boombii dhoosee bakka bu’oota Afirikaa Fixuuf utuu jedhuun to’annaa jala oolfadhe jedhee holola sobaa afuufuun,
Naannoo Markaatootii namicha sooressa yeroo filannoo Waltajjiidhaaf uummata kakaasaa ture halkan humni waraana wayyaanee erga boombii manaa fi qabeenya isaa irratti qindeessanii duraa gubanii booda ABO tu bakka uummati baayyatutti boombii dhoose jedhee namoota kana irratti dhuguma ijaan argineerra jedhanii sobaan miidiyaa irra haasawa godhan qopheessuun maqaa balleessuuf piropogaandaa sobaa afuufuun
Akkasuma Naannoo Ministeera dhimma alaatti kan argamu Bishaan Ho’aan bakka uummati dhagna itti dhiqatu(Hot Water Shower)bakka jedhamutti utuu wanti tokko hinjiraatin ABO n bakka uummati of gatee dhagna dhiqatu kanatti boombii qindeessee dhoosuuf jennaan to’adhe jechuun asittis namoota kaadiroota qarshii fudhatanii yaada miidiyaaf kennan qopheessuun maqaa balleessuuf piropogaandaa sobaa afuufuun,
Kanaa fi kan kana fakkaatan ofuma isaatii Humni bittaa waayyaanee holola sobaa qopheessuun ABO fi Ginbot 7 n Shaabiyaa waliin wal at’uun Addis Ababa Baagidaadiin goona jedhan jedhee oduu sobaa uummata gidduutti odeessee maqaa dhaabbatoota kanaa balleessuu irratti argama.
Itti fufa