text:
Guyyaa Goototaa Oromoo
Ebla 15, 2014
Gooti Oromoo nama kutannoo fi wareegama saatiin jireenya saba Oromoo keessatt jijjiirama argamsiisu yk argamsiisuuf dabarsee of kenne. Gooti Oromoo didhaa fi sossobbiin karaa irraa kan hin ceesifne, jagnummaa, gamnummaa fi arjummaan beekamu. Gooti Oromoo, jaalbiyyaa dantaa dhuunfaa kaasaa sabawaaf wareegu. Oromiyaan gootota lakkoobsa hin qabne, Oromoon aarsaa isaan baasaniin mataa ol qabatee deemuu eegale qabdi. Ummati goota hin qabne yoo hubamellee miidhama saa hin aaduu. Ittuu natt hammeessa jedhee ciniinnata. Garuu goota masakuun yoo qabate soda fi laalaan isa dorsisan hin danda’an. Goototi Oromoo sana godhani. Akka dammaqina malbulcha argatanii eenyummaa saanii fi mirga sana waliin deemu hubatan gargaaran.Kanaaf diinni reebaani. Lakkofsi gootota Oromoo hin beekamin, irbaata allaattii kan ta’an, qabaa diinaa jalatt gidiraa argaa kan jiranii fi badanii barbaacha kan dhabantu kan beekaman caalaa. Hundi saanii ida nurraa qabu. Guyyaa gootota kan yaadannu gumaacha saaniif galata galchuu fi dhalooti haaraan jaalbiyyumaa saanii irra akka waa baratu gargaaruufi.
Jaatamoota keessaa kaasanii dargaggoon Oromo waa’ee bilisumma biyya saanii mari’achuu eegalanii torbaatamoota keessa kallacha sochii bilisummaa ABOn gadi bahani. Sabi guddaan kun hacuuccaa jaarraa tokkoo olii jala bahee dhaaba ijaarratee qabsoo walabummaaf bobba’uun diinota Oromo bakka jiranii sochoose. Ziad Barree fi Dargiin yeroo tumsa addunyaa kara karaan dabalatanii lola walitt banan, wal caalaa sochii bilisummaa jibbus sodaatus turan. Gara lamaan itt duulanii ni butuchan malee balleessu hin dandeenye. Goototi Oromoo balaa hamajaajii lamanuu hin yaadne irraan gahaa turan. Bututi garlaman itt dhufuu fi nagaan keessaa dhibuun hedduu waan dadhabsiiseef gadi bahani marii fi gargaarsa soquuf miseensoti hoggansaa kudhan gara somaleett bobba’ani. Garuu karaatt balaa rifachiisaan Ebla 15, 1980 irra gahe. Bara sanaa ka’ee gootota Oromoo kan darban kan hardhaa fi kan egeree dhufaniif Ebli 15 akka Guyyaa Gootota Oromoo ta’e yaadatamu murteeffame.
Gaaffin itt haanu goototaa akkamitt yaadanna kan jedhu ta’a. Tokko akkuma beekamu wagga waggan walgeenyee, karaa karaan faaruu, walaloo, weeduu, barruu dubbifamu fi oginaa ulfina saaniin walgitu qopheessina, waliin weedddisna ni sirbinas. Gaafas qabsoo isaan jalqaban hamma dhumaatt itt fufuuf kakuu keenya waliin haaromsuun waan eegamu. Sana gochuun ayyaana gootota keenyaa fi akaakilee keenyaa araarfanna. Isa qofa miti, qabsoon kun akka jabaatee itt fufu waan dandeenyu hundaan karaa itt bira dhaabbanu mari’achuu dha. Kan kana goonu gabaasa jabduu garaa nu laffisuu dhihataniif utuu hin ta’in karoora fulduraaf qophawe irratt hundoofnee yoo ta’e dansa. Guyyaan kun eessaa kaanee eessa akka geenyee, haala ummati keenya hardha keessa jiruu fi tarkaanfiin itt haanu maal ta’uu akka qabu xiinxaluuf carraa nuuf kenna. Waa’ee gototaas caalaatt ni dhageenya ta’a.
Gootota darban qofaa utuu hin ta’in kan lubbuun jiraatanii hardhas ummata kaleessa kakaasan waliin dhaabbatanii qabsoo finiinsuu itt fufanis ni kabajna ni dinqisiifanna. Gootota Ugaadeenitt kufan qawwen adda saaniitt aggamamullee sana sodaatanii tokkummaa fi sabboonummaa saanii lubbuun hin jijjiirre. Jannummaa fi kutannoon waliin dhaabbatanii saba saaniif aarsaa isa dhumaa baasani. Amantee fi gosaan utuu gargar hin qoodamin kaayyoo saba saanii isa ganamaatt cichuun bolla tokott nam’an. Biyya Abbaatii jedhanii qananii ofii fi fedha warraa duubatt dhiibuun arjummaa, dudhama fi kutannoon maal akka tahe nu barsiisani. Gootota keenya dabaankufootaa fi kanneen harka diinaatt guraaramaa jiran yoo yaadannu isaanis akka keenya kanneen silaa gargaaran, haadhaa fi abbaa dadhaboo, daa’imman gargaarsa hin qabne, hiriyaa jaallatan qabaachuu saanii irranfachuu hin qabnu.
Ulfinaa fi surraan gootota kufaniif; walabummaa, walqixxummaa fi bilisummaan kan hafaniif; nagaa fi araarri Ayyaana abboolii fi ayyoliif haa tahu!
Ibsaa Guutama
Ulfinaa fi surraan gootota kufaniif; walabummaa, walqixxummaa fi bilisummaan kan lubbuun jiraniif; nagaa fi araarri Ayyaana abbooliif haa tahu!
Ibsaa Guutama


c: text/html

text:
Taammanaa Bitimaa irraa*
DURADUBBII
Dubbiftoota barreeffa kanaa jaalatamoo fi kabajamoo, baga nagaa fi nageenyaan naaf turtanii kutaa shanaffaa kana duukaa-buu’uuf dhuftani! Akkuma isin amma gara mandhee tanaa dhuftan mee nagaa fi nageenyi, bilisummaa fi walabummaan Oromiyaa taanyaaf haa dhufu!
Kunoo, erga mandaroota fi magaalaawwan Oromiyaa Finfinnee irraa hamma Amboo fi dabrees hamma Baakkootti argman tokko tokkoon daawwannee, Oromiyaa jiituu fi miidhagduu tana ilaaluun itti-gammannee, boodas gara qeyee keenyatti deebinee bubbullee jirra. Mee ammammoo wanneen karaaf nu barbaachisan hunda qoppheeffachuu fi harkatti qabachuun Fiche dhaquuf, gara Salaaleetti haa qajeellu! Karaa kanaan Oromiyaa dachee abbaa gadaa fi qeyee haadha siiqqee hamma Laga Abbayyaatti ilaaluuf deemna jechaa dha. Waan hundaafuu, mee dursinee naannoo Birbirsaaatti (“Piyaasaatti“) walarginee randa Gooroo Sulultaa olbawuun Shaggar keenya, shaggaa keenya kana of-duuba haa mildhannu! Bakka amma dhaabanne kana irraa gara harka-bitaatti xiqqoo shii yoo deemne Inxooxxoo geenya. Minilik koloneeffataa fi abbaan garbaa erga Oromiyaa keessaa isa karaa kanaan jiru, qabatee magaalmataa (“capital city“) kolonii isaa bakka Inxooxxoo jedhamu kanatti hundeeffate. Oggaa sana baddaan Gooroo Sulultaa (M 3292) kun bosonaan kan daran jifaarame ture. Otoo waggaalee kundhanillee hin guutiin Habashoonni Oromoon warra “bulguu makkeenii” jidhuun kun caakkaa gobbuu sana ciranii fixani. Booda waan bobeeffatan dhabnaan asirraa gara Finfinneetti gadi-bu’uun magaalmataa kolonii bu’ureeffatani.
Raajii Waaqaa waggaalee 20 booda bosonni Shaggar guddichaa nyaatamuun: birbirsi, gaattiraan, ejersi, heexoon, qilxuun, harbuun, odaan, somboon, makkanniifni, laaftoon, barooddoon, waddeessi, leemmannii fi qamaxxeen faa meeqaa meeqa lakkoofnee dandeenyaa mitii ciramanii barbadaawuun waan dhumaniif, “bulguuwwan mukkeenii” kun hammas waan bobeeffatan dhabani. Amma Minilik bakka caakkaan Oromoo gobbuun jiru, barbaaduun magaalmataa impaayera isaa Finfinnee irraa gara Ejeree-tti dabarsuuf ka’e. Faranjoonni Oroppaa kanneen waraana irrattis, dagabaafannaa irrattis isa gorsaa turan harkatti didani. Keessumaa namtichi lammii Biyya Iswiis, kan “Alfred Ilg” jedhamu cimsee harkatti diduun, waayee qoraan isaanitiif mala tokko Minilik muka-nyaataa fi nama-gorra’aa san gorse. Baargamoo Biyya Awustiraaliyaa irraa fichisiisuun akka naannoo Shaggaritti heddumminaan dhaabamu gochisiise. Egaa, dhufaatii baargamoo kanatu mukkeen Oromiyaa guutuu qarriffoo bulguu mukkeenii irraa hanga tokko oolche jechaa dha. Otoo tahuu baatee: Shaggar irraa Ejeree, erga achiiyyis mukni dhumee booda: Ambo, Naqamte, Gimbii, Dambi Doolloo, Goree, Jimma, Waliso, Shaashamannee, Adoolaa, Nageellee Booranaa, Gobba, Ciroo, Harar faa deemuun borbadeessuu isaa kana itti-fufaayyu jechaa dha. Oromoon: “lafti miilli Sidaamaa irra ijjate midhaan hin magarsu” kan jedhu sun waan baay’ee nutti hima.
Mee amma dubbii seenaa irraa gara dubbii biyya daawwannaatti deebiyuun Shaggar guddicha haa ilaallu! Kuunnoo, karaa fuula Bishooftuu-tiin gaarri guddichi isinitti muldhatu sun Gaara Ereri. Isa irraa gara harka-bitaatti Qubanni Xayyaaraa, Booleen isinitti muldhata. Isa irraa hammas garuma haraka bitaatiin Qallittii argitu. Kunoo, Oromoonni kuma hedduun kakkaawaman achitti hidhamuun dararamaa jiru. Akkuma jeneraalli warra Wayyaanee jedhe sana: “manneen hidhaa Toopphiyaa Afaan Oromoo dubbatu.” Hammas Qaallittii irraa gara haraka bitaatiin bishaan ciisee calalaquun isintti muldhatu sun, Haroo Aqaaqii ti. Warri nafxanyaa kanas kiristinnaa kaasuun “Abbaa Saamu’eel” jedhuuni. Tulluun dheeraan isatti aanee jiru sun Tulluu Furii ti. Isa irraa immoo gaarri hurriin marfamee garaa waaqaatti ijaajjuun, karaa fuula Walisootiin isinitti muldhatu kun immoo Gaara Hococaa-ti.
QAAMADUBBII
Amma erga Finfinnee finna Oromoo kana ammana daawwannee, karaaa irraa gorre sanatti deebiyuun bakka kaaneef sanatti haa qajeellu! Magaalattii tun Sululta (1) jedhamti. Kana malee, Sululti maqaa naannoo kanaatisi. Sultulti akkuma maqaa isa Salaale, Darraa jedhamuu faa maqaa gosa Oromoo otoo hin taane, maqaa naannoo Biyya Oromoo ti. Gosni Oromoo inni naannoo Sulultaa qubatee jiru, Muloo jedhama. Inni ilmaan ilmaan Sadeen Tuulamaa keessaa isa tokko. Ilmi Oromoo kan Abbabaa Biqilaa faa dursuun dhalawwan Oromoo akka miila isaanii qaqallayyoo saniin fiiguu mitii bararanii sadarkaa addunyaatti Toopphiyaa jaraa beeksisaniif kan fakkeenya cimaa tahe, nama naannoo Sulultaa kanaa ti. Waamii Birraatuu jedhama. Goonni Oromoo kan bara Xaaliyaanii fi bara Waldaa Maccaa-Tuulamaa, Mokonnin Wasanuus naannoo kana irraayyi.Magaalattiin mandara Sulultaatti aantee nutti dhuftu tun immoo Caancoo (2) jedhamti. Mandara Caaccoo fi mandara Dubar (3) jidduutti lagni ceenu kun Laga Mogori. Lagni Mogor guddichi sun waan naannoo kana irraa Gara Gorfoo jalaa madduuf asitti laga xiqqaa waayii fakkaata. Booda laggeen baddaa Sulultaa, baddaa Salaalee fi baddaa Meettaa irraa itti yaa’aniin gabbatee laga Mogar faarfamaa fi jaalatamaa san taha. Lagni Mogor itti-yaatuu laga Abbayyaa ti. Abbayyaan laggeen baddaa Oromiyaa irraa itti-yaa’aniiniin of-gabbisee laga guddaa laga caalu tahe. Laggeen Oromiyaa isatti yaa’an keessaa waa maqaa dhawuuf: Wancaa, Jamaa, Mogor, Gudar, Fincaawaa, Dhiddheessa, Daabbus fayi.
Kuunnoo, gaarri guddichi karaa fuula Wallootiin isinitti muldhatu sun Gaara Gorfoo jedhama. Maqaatu walitti dhufeefi malee, inni kun Gara Gorfoo isa magaalaa Gudar cinaa jiru sana akka hin taane, waan ifa jiru. Gaara Gorfoo kana dabartanii Oromiyaa Waltajjii keessatti naannoo hedduu faarfamu, Jidda agartu. Isaan duubni immoo naannoo Abbichuu ti. Abbichuun duubni naannoo Oromoo Jirruu ti. Abbichuu fi Jirruun ilmaan ilmaan Jiddaa keessatti ramadamu. Jiddi immoo ilmaan Galaan keessa isa hangafa. Galaan hangafa ilmaan Daaccii Tuulamaa ti. Gosoolii fardeen Oromoo keessaa inni sonaan jaalatamu sun farda Jiddaa jedhama. Naannoo Jiddaa fi Abbichuu kanatti namni akkuma Oromoonni Arsii keenyaa loon kuma hedduu goodaa Gadabitti horsiisan sana namni fardeen dhibba meeqaa meeqa horsiisa. Fakkeenyaaf, biyya Torban Kuttaayee keessaa naannoo: Maatii, Warqaa fi Xuqur, biyya Afran Walisoo keessaa: Dandi, Qaqaldhiin, Daawo fi Maaruun faa fardeen horsiisuun hedduu beekamu. Ammoo, namnoonni Kuttaayee fi Walisoo farda Jiddaa, farda farda caalu san bitachuuf namni kooraa qabatee konkolaataan Shaggar bayee, booda Jidda dhaqee farda bitatee yaabbatee gala. Dur hawwii fi abbaltii ilma Orommo isa cimaa keessaa inni hangafni farda Jiddaa bitachuu dha ture.
Amma kunoo otuma haasofnu Fiche dhaqqaabuufi. Gaara guddichi karaa fuuldura keenyatiin nutti muldhatu sana agartuu? Inni Gaara Dagami. Gaarreen lamatu naannoo Salaalee kanatti hedduu beekama. Dagamii fi Salaale. Gaara Salaale jedhamu kana irraayyi maqaan naannoo biyyaa kan Salaale jedhamuu kun madde. Salaale namni isaas, lafni isaas, fardi isaas daran jaalatamaa fi faarfamaa dha. Namni Salaales, lafti Salaales akkuma nama Baalee fi lafa Baalee nafxanyoota Habashaa humna qawweetiin biyya keenya qabataniif gadi-jedhee hin beeku. Ani gurbaa xiqqaa tahee, abbaan kiyya: “namni Salaale naannoo Bachoo fi Walisootti agartan kun nama nafxanyaa isatti roorrise gombisuun biyya ofiitii baye“, jedheetoo oggaa dubbatun dhagaya ture. Oromoon Salaalee otoo nafxanyaa isatti baace san hin gombisin dursee walaloo Salaalee beekamaa saniin sirba baasa. Kana Oromoo dhiisii Amaarruu waan beekuuf: “fiiyyal ka-qazzana, Salaalee ka-zaffana, mammalashaa yellawum” jedha. “Re’een albaanan, Salaale- mmoo sirbinaan deebii hin qabu” jechaa dha. Akkuma re’een albaate sun du’uu irraa hin oolle, Oromtichi Salaalee miidhamee, miiddhaa isaa sirbaan himate sun otoo bakka garaa isaatiin hin gayin duubatti hin deebiyu. Sirboonni Oromoonni Salaalee waayee kanaa irratti sirban otoo walitti qabamuun akka barrootti bayanii kitaabban hedduu tahu.
Mee sirboota akkanaa keessaan tokko isaa qofa as irratti isiniif kaasa. Sirba kun “Yaa Mootummaa gurraacha Turaa” kan jedhamu. Mootummaa Turaa kun nama beekame, jechuun nama jiraate moo nama Oromoon barreessumsa (“literature“) ofiitiif jecha uummate kan jedhu Oromoota jedduutti irratti haasawamaa ture. “Oromoon nama kana ofumaan uummachuun barreessumsa kana kurfeessuun isaa irra-caalayyuu Oromoon akka raajeffamu kan isa taasisu“, beektonni jedhan jiru. Sirba kana Mootummaa fi haadha isaatu wal-harkaa fuudhuun sirba. Akka sirba kanaatti Mootummaa Turaa nama nafxanyaa isatti roorrise gombisee Humma Mogor seenee, booda loltoota mootummaa Habashaatiin adamfamee qabamuun mana hidhaa jaraa kana hammeenyaan hedduu beekame sana, “Alambaqqaa” keessatti hidhame.
Yaa Mootummaa gurraacha Turaa
Alambaqqaa buutee na duraa
Alambaqqaa buutee na duraa?
Maalan balleeche yaa ilmakoo
Ilmakoo yaa tokkichakoo
Farda jennaan bulloon sii bitee
Qawwee jennaan beeljoon sii bitee
Lafa jennaan kurmaanan bitee
Niitii jennaan magalan fidee
Maalan balleeche yaa Mootummaa
Yaa Mootummaa gurraacha Turaa
Alambaqqaa buutee na duraa!
“Maalan balleeche yaa haadhatoo
Haayyilee, yaa lubbuutoo
Farda binnaan ganyaa lagaati jedhanii
Niitii finnaan jalee jaraati jedhanii
Qawwee binnaan inni ittiin beeku jedhanii
Lafa binnaan ilma qottuuti jedhanii
Ana garaan na daddhabee
Xiiqiin abbootiis na qabee
Gombiseen bu’e Mogorii
Na qabankaa akka gogorrii
Maalan balleeche yaa haadhatoo
Yaa haadhatoo, yaa lubbuutoo!
Ee, sirbi seena-qabeessichi kun seenaa nama tokkoo, kan Mootummaa Turaa callaa, seenaa uummata naannoo tokkoo, kan Salaalee callaa kan nutti himuu miti. Kun seenaa Oromoota kitila heedduun lakkaawamanii fi seenaa Oromiyaa guutuu harqoota gabrummaa Habashaa jalatti kuftee kan nutti himu. Hubaddhaa, wasiilli Minilik, Raas Daargeen inni Aannoleetti harma-muraa fi harka-muraa adeemsise sun kan dursee humna meeshaa waraanatiin cabesee qabachuun masaraa isaa itti-ijaarrate handhuura Salaalee, mandara Fichee keessattii! Nafxanyoonni otoo dhiiga Oromoota Arsii hin xuuxxatin, otoo lafee Oromoota Arsii hin halakfatin dursanii dhiiga fi lafee Oromoota Tuulamaa akka dhamdhamatan seenaan Oromoo balaqqeessee nutti agarsiisa.
Kunoo otoo seenaa Oromoo keessaa hamma tokko walitti himaa deemnuu manda Muka Xurii (4) dhaqqabnee jirra. Amma farsoo garbuu baddaa Salaalee habbuuqqachaa, sirba Salaalee kan dhaggeeffatamee hin nuffamne kana dhaggeeffachaa asumatti haara-baafanna. Bullees boru ganamaan karaa keenya qabanna!
Itti-fufa!
====
Barreeffata kana kutaalee dabran ilaaluuf mee as tuqaa:
1) Kutaa Duraa
—
* Taammanaa Bitimaa: gurree@web.de

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
(Deddeebifnee uhundatt haa himnu, nuti jara isaan akka taanu barbaadan mitii, eenyu akka taane kan itt himnu malee)
Oromoon dameelee Kuusaa yk Kuush keessaa tokko. Kuusaan, akk uluma qarooma ilmoo namaa dullachaatt qarqara Laga Abbayyaatt argamuun beekama. Hardha qarooma sanaa fi qarooma Oromo kan wlitt fufiu, aadaa beekumsaa fi waatattaa Oromoo keesaan fana dhahauun ni dandahama. Dhahi qaamota qoolloo keessaa fi utubaaleen Kuusaa durii dhimma itt bahan (Namoratunga biyya Turkaanaa, Kenya fi Nabata Playa Nubia) walitt fufiinsa qabachuu saaniif raga dha. Oromoof firummaan Kushoota waliin qabankan yaadachiiisu karaa fuldura jiruuf eenyun akka abdatan; seenaan karaa dheeraa imalan, surraa itt basha’an, halama, ganama fi hammeenya itt dhufanii. Halagooti hammamillee Oromo suuqa naannaa tokko keessa yk bakkoota se’amaa gabraa fi manyaa gamaa ruuquu fedhan firummaa Kuush waliin qaban kana haquu hin dandeenye.Kanaaf kan hooda Habashaa fi gocha qaanessaa galtuu saaniif rifachiisaa kan tahe.
Yoo yaayyoo Afaan Kushitic ilaalle akka kaabaa mediteraaniyaanii ka’ee, kibbaa biyya Qoosaan gahu agarra. Naannaa kana murna Kush digdamii afur caalaatu jiraataa. Oromoon isaan keessa isa guddicha dilormaa kumkuma afurtamaa ol qabu. Godaansa kaabaa kibbaatt godhaan Oromoon baqqaana Afriikaa gara bahaatt fana saa hedduu dhiisee darbe. Yeroo ummaticha keessaa hang tokko kibbatt godaanu Oromdur duubatt hafe. Jarri sun hanga Raayyaa cimaan Oromoo ijaarame jaarraa 16faa keessa oldeebi’ee birmatuufitt humnoota Habashaa fi Adaaliin dabsatamuun qabamanii turan. Doobbaan kibbaa sanaaf raga dha. Humnooti walii tumsan Habashaa fi Portuugal akkasumas kan Adaal Raayyaa Gadaa jala dhaabbachuu hin dandeenye. Oromoon lafa jalaa fudhatame gara caalaa deeffate.
Oromoon jara waaqtokkee durii durii keessaa tokko. Dhaabi Qaalluu kan qaalluun durfamu masaka ayyaanawaa ummata Oromoof waan kennuufi ulfina qaba. Galmi Qaallicha olhaanaa, Abbaa Muudaa, Oromoo dhugeeffannaa dudhaa hordofaniif akkuma Yarusaalam Kiristinnaa fi Yahudiif, Makkaan Moslimaaf bakka itt godaanan ta’e isaaniifis bakka itt godaanan ture. Lamaan dhugeeffannoo isaan irra dullacha hafee, waliifuu wal dandandahina hin hin qabani. Koloneeffatan dhowwamuun godaansaa isaaniif gammachuu dha. Dhowwama sana booda akaakuun Qaallota sobaa kan ayyanota addaa, aadaa Oromoonkeessa hin jirre dhugeeffatan, Seexana jedhaanii koloneeataan jajjabeesu marguutt ka’an. Oromoo hedduun dhugeeffannaa dudhaa irraa garagalanii dhugeeffannoota Baha Gidduu fudhachuutt ka’an. Jarri sun garri caalaan Islaama Sunnii fi Kiristinnaa Kopt turan. Hardha dhugeeffannoo dudhaatt dabalamanii kutaa amantee hedduutu Oromiyaa keessa jiru. Malbulchi egeree Gadaa dudhaaf amanamaa tahe dantaa amantee keessa hin seenu. Amanteen Oromiyootaan waaqeffataman hundi dhaabota sabaa tahanii eegumsa seeraa fi kunuunsa walqixxee argachuu qabuu. Atooma murnoota amantee gidduu fi Oromummaa jabeessuuf akkasumas nageenya sabichaaf bulchi Oromiyaa ofiin bulaa hundi akkuma Gadaa jalatt ture amantalaa tahuu alatt filmaata biraa hin qabu.
Sirna Gadaa jalatt duulli kamuu Abbaa Duulaa hoggana malbulchaan muudamuun hoogganamagaggeeffama ture.Jaarraa kudha jahaffaa keessa duula kallattii adda addaatt godhamuuf Abbaa Dullooti hedduun ramadamanii turan. Jannummaa fi wareegama guddaan Oromduriif birmachuu fi Oromiyyaa oolchanii iggitii itt gochuu dandahanuu dadhabina sirna Gadaattis gumaachaniiru. Akkuma gidduu irraa fagaataa deemaniin qunnamtii dhabuun, mirgoo hamtuun, dhiibbaan aadoti keessa darban irratt tolchan, kolomsisi aangoo kkf. akka hin deebine rakkoo itt uuman. Isarrayyuu tokko tokko abbaa hirrumaan of agarsiisuu eegalan. Yeroo hanga tokkoof bar saddeet saddeetiin hundi Odaa Nabeett jila ergataa turan.
Takka jedhee hariiroon Odaa Nabee waliinii ni cite. Dhuma irratt Oromiyaan Abbaa Duulota gidduutt hiramtee, kaan kaan olloota tokko tokko akkeessuun Mootii ofiin jechuutt ka’an. Fekkeenyi finnoota shanan Laga Gibe gama turanii. Akkasitt fakkaata kan sirni gadaa godinoota hedduu keessaa coollibuutt kan ka’e. Kophaa ijaajjuun akka hamtuuf isaan saaxiluu dandahu hubachuun yeroo hanga tokko isaan gaafate. Oromummaan kaka’anii Moototii fi Abbaan Gadootaa hedduun qunnamti jalqaban. Fakkeenyi gaariin “Confederetiona Oromoo dhihaa” is jalqabaati. Garuu utuu inni hin dhugoomin Habashooti haala walfakkaataa “Bara doonnichootaa” jedhan keessaa bahanii tokko irra goranii kaan mancaasuun hunda qabatan. Gadaan akka sirna malbulchaatt jaarraa 19faa dhuma irratt kan qabateen raawwachiifame.
Dagaagaan Afrikaa kun saba dilormaan saa walakkaa kan ofii hin taane jalatt kufe. Kaasaan kanaa atooma keessaa fi tokkummaa sabaawaa dhabuu ture. Angoo abiddaa caalaa fi gorsituu waraanaa alaa dhufan qabaachuun diinaas Oromoon mo’amuutt gumaacheera. Qoodi galtooti sadarkaa ittisaa hundaatti diinaaf gumaachanis hin tuffatamu. Isaaniif malee godinaan kamuu hin qabamu ture. Hardhallee Oromiyaan abaarsa sana irraa faloo hin bane. Battaloota hin yaadamnee hedduutu qabamsicha dheeressuuf diinatt yaa’aa jiru. Diinni qabeenya dureessa Oromiyaa akka warqee, ilka, garba kan fakkaatanitt saaqaa argate. Sun gamtaa jara alaa fi meeshaa waraana fi waatattaa caalaa ammayyaa tahan bitachuu dandeessiseen.
Egaa Oromiyaan, lafa, ofiin bulummaa, dafqa fi ummata see hanga tokko dhabde. Biyyi guutuun gabbartummaatt gad deebi’e.Diinni dirii malbulchaa, hawaasomaa fi diinagdee ummata Oromoo diige. Aadaa, afaanii fi dudhaa ofii akka hin shaakalle ni dhorgame. Namooti gadigalummaan itt dhagahamee, Oromoo tahuutt akka qaana’an duula sammuquwii baldhaatu itt baname. Ummati boonaan hammana gahu, sirna Gadaa demokraasii uume, miseensi qarooma Kush guddichaa tahe, sadarkaa namoomaa lammaffaatt gadi bu’e. Dhalooti Habashaa si’anaa haala sana keessatt isa beekaawaan ta’eef, an akkas yoo inni jedhu hin amanne. Hololli cunqurfamaa namaa gad gochuuf gad dhiifame, isaan keessa olhaantummaa sobaa galchee jaamseeraanii.
Murnooti Oromoo obbolaa qaccee tokko lakkaawatanii. Roorroon irratt raawatame imaammata madda tokko kan mancaa fi laalaa walfakaata jala galche irraa bu’e. Hammuma birmadumaan waliin basha’an, muuxannoo gadadoo hadhaawaa fi salphisaa walfakkaataa jala altokko darban. Hammamiyyuu laalessuu, salphisuu fi qaabannoo saanii keessa kan jiru hunda xuuxuu barbaadullee diinni sammuu hedduu keessaa Oromummaa fi amantee bu’uuraa birmadummaaf qaban haquu hin dandeenye. Surraan Gadaa durii, qarooma Afriikaatt roga gochuuf qodii akaakileen saanii taphatan, sammu saanii keessatt maxxanee hafe. Oromummaan sabicha deebisee walitt guduunfuuf deebi’ee ol danfee. Kolonoomaan matumaa, gadi qabamuun matumaa, garbummaa fi gabartummaan matumaa jechuu eegalan. Keettoo tuqii fi galtuu isaan keessa facaatee jirtu hundaan matumaa jedhani saxilaa jiru.
Waldaan Maccaa fi Tuulama (WMT) jaatamoota keessaa fi ABOn torbaatamootaa fi duubas fakkeenya diddaa Oromummaa olitt ka’eeti. Doofummaa fi bulcha halgaan matumaa jedhanii, ummata Oromoo golee hundaa hiriirsan. Hamilati misaa jalqabamanii diinaan hankaafaman. Sun murteeffannoo ijaaramanii koloneeffataa ofirraa ittisuutt geese. Seenaa koloneeffama Oromo keessatt yeroo jalqabaaf sagantaan malbulchaa bilisummaa qophaawee qabsoon dargaggoo barasiin qabsiifame. Oromummaan ilaalcha addunyaa garaa dhaa ka’e ture. Kun tarkaanfii gooti Oromoo, Taaddasaa Birruu Dheeraa Arsiitt fudhateen mirkanaawe. Keessumsiisaa WMT kan turan Arsiin caalaan saanii Musilemanii. Taaddasaan Kiristinnaa Kopti isa cimaa ture. Akka dudhaa naannaa sanaatt Muslemanii fi Kiristinnaa Ortodoxiin qalma walii hin nyaatanii. Garuu guyyaa seena qabeettii sana Taaddasaan lammoota saan sangaan kun nuuf jedhee du’ee waliin haa nyaannu jedhee gaafate. Hunduu deebii tolaa kennanii foon sangichaa waliin nyaatan jedhama. Sabboonoti Oromoo sun Oromummaan garaagarummaa xixiqqoo fi tuullaa ittisaa diinni isaan gargar qabuuf gidduu kaa’e caalaa guddaa akka tahe mirkaneessan.Sun shaakala sana kan uumaniif haleellaa, kanneen gargar baaftuu sammuu dhiphoo hawaasa Oromoo keessa jiraniif barnoota ture.
Oromoon dhiibbaa gara tokkummaatt tolchuu dhaabanii hin beekanii. Sochiin barattooti dhiheenya daba fi salphina fuldura ijaajjuuf tulchan kan barattoota waabaroota fi universitoota hunda hiriirse raga dhaabbataa dha. Sochiin Hawaasota Oromoo Badiin baaqula guutuutt tolfamaa jirus jajjabeessaa biraatii. As Ameerikaatt ijaarammi Waldaan Hawaasota Oromoo Amerikaa Kaabaa (WHO-AK) gufuu hunda irra chee milkiin fixaan bahe, gara tokkummaatt qajeelfame keessaa fakkeenya guddaa dhaa. Amma Oromoon bu’aa biyya abbaa fi misa qaroo fi waatattaa Warroota Oromoo Badiif waliin dhaabbachuun, maal jechuu akka tahe huubachaa jiru. Oromoon Oromiyaa dhufan akka koolu galtuutt heddummaataa akka deemanii fi deebiin saanii fagoo tahuu akka hin ollee beekamaa dha. Kanaaf utuu yeroon darbee dhalooti jeeqama eenyummaa keessa hin seenin Badii keessatt baraarama Oromummaaf karoora lafa kaa’uu qabu. Yaa’a kaayyoo Oromummaa jabeessuuf deemu tahun hubatame dammaqina, of eeggannoo fi beekumsaan qabamuu feesisa. Badiin Obsaa, aadaa ofitt cichuu fi kufanii ka’uu jara Dayaaspoora Yihuudaa irraa barachuu dha.
Gargar jireenya bara hedduu keessatt garaagarummaan nu gidduutt hin uumamne jechuun hin dandahamu. Garuu wanti badaan gargarummooti kun dira’nan bokofamanii akka tokkummaa murnoota gidduu miidhuutt yoo dhiheesanii. Sana utuu hin tahin garagarummaan jabina waloof ooluutu irra jira. Diina kan lollu garaagarummaa uumaa waliin qabnuuf utuu hin tahin, hacuuccaa fi roorroo nurraan ga’a jiruu fi eenyu akka taanee fi kan keenya waan jennuu nuu beekuu diduu saafii. Garaagarummaan murnoota Oromoo gidduu wal fincilaa miti. “Ilaa fi ilaameen” garaan gaggeeffamu, kanneen diina tajaajiluuf dudhaman yoo hin taane, salphaatt furmaata argamsiisuu dandaha.
Fakkeenyaaf himati bara hedduuf ABO murna godinaa tokkon dhuunfatamejedhu jira. Jette jettichaaf malee ifaan marii ambaatt hin dhihanne. Garuu hamichi dhaabichaa fi walamantee godinoota gidduu hubaa jira. Maachina hololaa diinaa fi eegalee addaan baaftuufis boba’aa tahaa jira. Si’ana hamichi godina irraa konyaatt gad bu’ee; garuu ammas kan bahee dhugaa fi sobummaa gargar baase hin jiru. Utuu jette jetteen wal hin mancaasin hammam gad fagaachuu qabna? Qabsoon sabaa naannaa dimimmisaawaa akkasii keessatt akkamitt guddachuu dandaha? Akka akeekaatt nama godinaa hafee,ilmaan warra tokkoon yoo dhuunfatame, hamma kora hiraayan kennatamanii fi buuqisuun danda’amutt, akka mootummaa iddoosummaan ganda hin gaafatamu. Kun fedhaan wareegamuuf dhihaachuu gaafata. Akka seera dhaaba tokkoott mamii jiru qulqulleessuu sababi itt baayyata taanaan qabattoti ilaalamu qaban jiru jechuu dha. Sana sirreessanii amantummaa gad dhaabuun dirqama hoggansaatii. “Manni waa malee hin aaru” jedhama. Kanaaf waanti aaruuf qoratamee dhugaan ifatt bahuu qaba. Jette jettee akkasi tuffachuun, haala ilaa fi ilaameen miseensota gidduu marii nagaa tahuun hafee, akka haasaa hamajaajiitt ilaalamu godha. Sun mirgi walgahii fi of ifsuu akka walfincilaatt fudhachiisuutt geessa. Addaan baaftuun akka dubbicha hammaa baaftee hin dhiheessine sabboonoon dhugaa kan Oromummaa utuban duumessicha xaliilessuuf tattaafachuu qabu. Yeroo Oromummaan laalaa keessa jiru kan itt dhagahamu fala itt fayyu dhaha malee irraa gara hin galu.
Oromummaan sirna malbulchaa demokraasii Gadaatt amanuu gaafata. Gadaan Sanyii irratt hin hundoofne. Kun akka itt nama Oromsan“Luka Kennaa, Moggaasa, Guddifacha fi Luba Baasaa” jedhaman irraa hubachuun ni dandahama. Kanaaf qabsaawaa Oromoo tokkoof qabsoo keessatt waa’een dhiigaa akka murteessaa tokkicha taheett galchuun dogoggora taha. Sana utuu hin tahin Oromummaan, waloon dhaalmaa demokraatawaa Gadaa bulfachuu, walqixxummaa saanyiif dhaabbii waloo qabaachuu, seenaa waloo qarooma gurguddoo durii fi maddaa tokko qabaachuu, seenaa ammayyaa qabsoo fi wareegamaa waloo qabaachuu, waliin diinagee dhabsiifamuu, biyya waloo, aadaa waloo,afaan waloo fi hawwa bilisummaa, ofiin bulummaa fi qajeeltuu waloo qabaachuu dha. Akka ilaalcha addunyaa malbulchaatt Oromummaan yaadcichaa miti; ta’iisa wayyooma ilmaan namaa waliin yeroo halle misaa jiraatu. Kanaaf qaamoti maqaa Oromoon sosso’an hundi kana hubatanii ittiin walgituu qabu.
Oromummaan amma, gara Demokratik Republik Oromiiyaatt kan nama masaguu. Kun utuu homaa hin basin hin dhaqabamne. Sadarkaa kana gahuuf lakkofsa hin beekamnetu wareegamee. Dinni ammallee akka dargaggoo Oromoo hin jilbeenfannu jedhanii murteeffatan itt hin mullatu. Caalaattuu dhimma saanii dhaggeeffachuu irra ukkaamsuun, madaa bulett mimmixa firfirsuu yaala jiru. Durooma Oromiyaa dhabuu hin fedhanii. Hamma isaanii akaakayyuu saanii gahu kuufataniiruu, abaabileef caalaa saamuu barbaadu. Sodaan gadoo akka qawween irraa hin fagaann kanneen isaan godhan keessaa isa biraati. Oromomoon gadoo bahachuu irra nagaa fi araaraa filata. Garuu yoo nyaaphi roorroo itt fufuu fedha tahe burquqi dhalatu kan to’atamuun hin dandahamne taha. Seenaa keessatt Oromoon kan haleellaatt dhimma bahu haleellaa fedha saanii irra gahuuf deebii kennuufi. Yoo goleett galfaman bakakkaa caalaa dillisaa tahuu dandahu. Obsoo fi dandahoota malee lugnoota mitii. Nyaaphi si’ana boottii supheen akka deemaa jiru hin hubannee, dhibbaa xinnoon madaallii dhabsiisee kufaatii keessaa lammu hin kaane irraan gahuu dandaha.Gara gaaga’mtoota irraa ugga xiqqoo, of kenna xiqqoo qofa barbaachisa.
Egaa Oromiyaan seenaan qarooma Kush duriin walitt fufa qabdii. Akka dame qarooma kanaatt mesharkaa malbulchaa, hawaasomaa fi diinagdee maqaa qaban dhiheesiteettii. Garuu guutummaatt hawaasa dudhaa irra qari’uu hin dandeenye. Haa tahu malee Oromoon hardha Oromummaa hin himanne hin jiru. Garuu himachuu qofti gahaa mitii, wareegama isa dhumaa kan gaafatu yoo tahellee akka inni lalisuuf dudhamaa fi kutannoo gaafata. Maaljechi Oromummaa akka barreessaa kanaan Barlabsii Gubirmans irra dhihaatett “Oromummaan mullisa mararfannaa jaalbiyyuummaa, bilisummaa, nagaa fi walabummaa Oromiyaati.” Suukii dhannaa ka’ee fi akkasumas tarkaanfii itt yaadameen biyya ofiitt riqachuu dha. Sabi Oromoo ummata (gosa, qomoo, warra), lafa (godinaa, konyaa, kutaa fi ganda) fi naannaa uumaati. Oromummaan jaalala dimshaasha saaniif nammi qabu. Kanneen guutuutt haa tahu gar takkee jibban yk ciigawan taatoo malee nama miira sanaa Oromummaan hanga lafeett itt seenee miti. Abba tokkee Oromoo tokko, ilmoo namaa dhugaa kabajamaa kan taasisu Oromummaa qofa. Diina ummata ofii fixaa jirutt riqachuun kan darban hunda salphinaa fi du’a qofa irraan gahe. Galtummaan dhukuba sammuquwii, kan gaaga’amaan isa qabaten tokkummu fi hamaa irraa ittisuuf gamuu. Kanaaf waldhaansa feesisaan. Ta’iisa akkasiif qorichi Oromummaa qofa. Oromummaa waliin fulduratt! Oromiyaan haa jiraattu!
Ulfinaa fi surraan gootota kufaniif; walabummaa, walqixxummaa fi bilisummaan kan hafaniif; nagaa fi araarri Ayyaana abboolii fi ayyoliif haa tahu!
Ibsaa Guutama
Adoolessa 2015


text:
Ijoo Dubbii Adda Bilisummaa Oromoo – Adoolessa 2, 2015 …
Hidhaa fi saamichaan haqa dhoksuu fi ukkaamsuun hin danda’amu
Mootummootni filannoo ummatootaa lagatanii sirna ofiif fedhanii fi akeeka isaanii ummatoota irratti humnaan fe’an, yeroon itti yaaddoo fi shakkiin alatti jiraatan hin jiru. Sirnaa fi kaayyoo humnaan raggaafatan tikfatuuf jecha hammeenya ummatoota irratti raawwatan irraa dhiphatan. Hammeenya raawwataniin hirriba dhabuun wareeran.
Mootummaan Wayyaanee waggoota 24f humnaan aangoo irra turuun kan hundaan beekamu dhugaa ifatti mul’atuu dha. Murni kun waggoota aangoo irra ture kanneen keessattis ummatoota nagaa dhorkatee ofiifis nagaa dhabee jiraate. Kanneen kaayyoo isaa fudhatuu didan ykn morman ajjeesaa, hidhaa, saamaa fi doorsisaa umrii isaa har’aan gahate. Waldhabbiin murna kana keessatti uumames akka saree maraattee akka of nyaatu isa taasisuunis haqa mul’ataa turee dha.
Waggootni 24 bittaa Wayyaanee ummatoota Itophiyaaf waggoota gidiraa, salphinaa, hiyyummaa fi mirga dhablummaa tahuun beekama. Addatti ummatoota mirga dimokraasiif qabsaawaa turan irra kan gahaa turee fi jiru hundaan olitti sukanneessaa fi gara jabina mootummaa murna bicuu Wayyaanee kan agarsiisanii dha.
Mootummaan Wayyaanee qabsoo ummatootaa doomsuuf tooftaalee gara garaatti dhimma bahaa jiraachuunis dhokataa miti. Lammiilee fayyaaleeyyii yakka homaatuu hin raawwatin shororkeessummaan moggaasuun karaa mana murtii sirnichaaf dhaabbateen, murtii hidhaa baroota dheeraa itti muruun hidhaan dararuu, mootummaa humnaan jijjiiruuf mari’attan jechuun hidhuu fi doorsisuu, maqaa jaarmayoota qabsoo siyaasaa fi hidhannoo geggeessan deggertan jedhuun ukkaamsuu, dhabamsiisuu, hidhuu fi kkf fayyadamee jireenyi lammiilee akka burjaaja’u, maatiin akka faca’uu fi qabeenyi badu taasiseera.
Hammeenyaa fi gara jabina, diinummaa fi jibbiinsa irraa maddeen, gochaan ummata Oromoo irratti ifaa fi dhoksaan raawwatame jireenya gadadoo har’aa ummata Oromoof sababa isa duraa ti. Waggoota bittaa Wayyaanee guutuu lammiileen Oromoo maqaa ABO deggertuun hidhaatti guuraman rikardii hidhamtootaa Itophiyaa keessaa kan cabsee fi dachaa hedduun kan guddatee dha. Manni hidhaa Oromoof qofa kan tolfame hanga fakkaatutti gahee jira. Lammiileen hojjatanii akka jireenya isaanii hin wayyeeffanne taasisuun hiyyummaa keessatti ittisuu.
Baratanii beekumsa akka hin horanne barnoota irraa jumlaan ari’uu fi carraa barnootaa akka hin arganneef tooftaan ulaa manneen barnootaa itti cufuu. Daldalee akka hin duroomneef sababa adda addaan daldalaa ala taasisuu fi kanneen akka hiree qabeenya horatan ammoo yakka hin jirreen yakkanii hiyyoomsuun daldalaa ala godhuu.
Oromoo Oromummaa isaa beeke caalaatti hiyyoomsuu fi siyaasaa ala taasisuuf qe’ee fi lafa isaa irraa buqqaasuun dureeyyotaa fi aantii isaaniif qooduu fi kkf tooftaalee Wayyaaneen ummatoota cunqurfamoo akka Oromoo ukkaamsuuf itti fayyadamaa turee fi jiruu dha.
Dhiheenya kanaa kaasee lammiileen Oromoo yakkaan alatti hidhaan waggoota dheeraa itti muramee ture gadhiifamuu meeshaalee sab-quunnamtii adda addaan ibsamaa jira. Kanneen cubbuu hin raawwatnee fi yakka hin dalagneen ragaalee dharaa mallaqaan bitamaniin murtiin jal’aan itti dabarfame hiikamuun kan gammachiisu tahullee, murtii dabaa irratti murameen midhaa irra gaheef kan itti gaafatamu dhabamuun kan gaddisiisuu dha.
Lammiileen Oromoo hiikaman kunneen sababni hidhaa isaan buuse yakka osoo hin taane, Oromummaa isaanii ti. Qabeenyi isaanii akka badu, maatiin akka faca’u, qor-qalbiin akka cabu kan taasifamaniif mirga isaaniif dubbatuu fi falmuu irraa ti. Dargaggootni kumootaan lakkaa’aman har’ayyuu mana hidhaa keessatti umrii dargagummaa isaanii dabarsaa jiran, gaaffi maaf saamamna? Qe’ee Kenya irraa maaf buqqaafamna? Alagaan maaf bulfamna? jechuun mootummaa Wayyaanee gaafatuu irraa fi sirna farra dimokraasii jalatti dhiitamaa buluu diduu irraa ti.
Gaaffiin ummata Oromoo kun hanga deebii hin argannetti nagaa fi tasgabbiin amansiisaan argamuun hin yaadamu. Ajjeechaan, hidhaan jumulaa, qe’ee irraa ari’atamuu fi hammeenyi adda addaa lammiilee irratti raawwatamu, qabsoo bilisummaa caalaatti jabeessa malee hin laaffisu. Kana hubatuun gara furmaata haqaatti of deebisuu irra tarkaanfii gara jabinaa fudhatuu itti fufuun Wayyaanee qileetti arreeduu taha.


text:
SEENAA GABAABAA JAAL KABBADEE BUZUNESH (1908-19760)
Jaal Kabadaa Buzunesh Gurraandhala 7, 1908 Oromiyaa giddu gala, Meettaa Roobii, araddaa Gorsaa keessatti dhalatan. Umuriin isaanii barnootaaf akka ga’eenis maatiin isaanii abbaa lafaa waan turaniif salphaatti barnoota argachuu danda’anii jiru. Jaal Kabbadaa Buzunesh bara jireenya isaanii keessatti beekumsaa fi dandeettii qabaniin sadarkaa hogganummaa garaa garaan keessatti gahee isaanii gumaachanii jiru. Kanneen keessaas ministeera humna ittisa biyyaa ta’uu sadarkaa olaanaatti waggoota afuriif tajaajilaniiru.
Haa ta’u maleeuu, sadarkaa olaanaatti muudamuun kun Jaal Kabbadaaf milkii hin turre. Jaal Kabbadaan, waan namni biraa akka laayyootti hin agarre, argaa ooluun isaanii immoo daran waan biraaf isaan kakaase. biyya cunqursaan keessatti hundee godhate keessatti qabsoodhaan malee hundee dhibdee san jigsuun akka hin danda’amen akak hubatan isaan gargaare. Sababa kanaan, sadarkaa olaanaatti hojjachuun kun ibidda bara baraan laboobaa jiraatu isaan keessatti qabsiise; isaan irraayis dhalootaa dhalootatti darbuu isaa itti fufe.
Jaal Kabbadaan aangoo mootummaan kenneefitti dhimma bahanii ummata isaanii hin mine. Bara san keessatti waan ta’ee hin beekne, aangoo mootummaa argatanitti dhimma bahanii ummata isaanii barsiisuuf kaka’an. cunqursaa fi dhiibbaa uummata oromoo irratti ga’aa jirus ifaan ifatti loluufis qabsaa’ota Oromoo akka isaanii barbaaduu eegalan. Akkanaanis ijoollee Oromoo faana gurmaa’anii qabsaa’uuf Ebila 23,1962 gara Maccaa fi Tuulamatti makaman. Erga WMT makamanii boodas hojiilee garaa garaa hojjachuu dhaan uummata keessatti dammaqiinsa guddaa uuman
Jaal Kabbadaa Buzunash, hojiilee boonsaa Waldaa Maccaa fi Tuulamaa keessatti dalagan keessaas mudde 14,1967 Dheeraa irratti osoo Loltuu dhaan hordofamanii uummata kumaatamatti lakkaa’amu fuulduratti ba’anii dhiibbaa uummata Oromoo irratti ga’aa jiru ifatti uummataaf ibsan.
Hojii boonsaa kana waan raawwataniifis, dhiibbaa guddaan irra ga’e; maatii isaanii irraa addaan ba’an. Akkasumas hoggantummaan isaanii ministeera ittisa biyyaa irratti qaban irraa aryataman. Yeroo dhiibbaan itti baayyachaa dhufus hiriyoota isaanii kanneen akka Jeneraal Taddesee Birruu,Jeneraal Daawwit Abdii,Dr Morgaa Firrisaa,Obbo Baqqalee Mokonnin,Obbo Dajanee Booji’aa,Obbo Daadhii Fayyisaa,Obbo Tasfaayee Digaagaa,Koloneel Maammoo Mazaamiir waliin mari’achuu dhaan bosona seenan.
Jaal kabbadaan yeroo hamtuu san keessatti waggoota ja’aaf qabsoo bosonaa erga taasisanii boodas Fulbaana 06,1976 diinaan marfamanii qabsoo guddaa taasisan. Qabsoo kana keessattis waraana 200 hin caalle qabatanii waraana kumaatamaan lakkaa’amu faana qabsoo olaanaa taasisan. Haata’uutii, humni isaanii human diinaatiin walgituu hin dandeneye. Haguma humni diinaa itti jabaachaa dhufe, humni isaanii daran xiqqaachaa dhufe. Kana booda hireen isaan qaban lama: harka kennachuu yookaan immoo otuu falmanii wareegamuu ta’e. Jaal Kabbadaan garuu, harka kennachuu hin filanne; harka laachuun uummata Oromoof salphina guddaa akka ta’e barsiisuuf jecha Fulbaana 18,1976 osoo harka diinaa hin seenin meeshaa qabatanii jiraniin lubbuu isaanii tokkitti uummata Oromoof aarsaa godhanii darban!
-
seennaan kaabbada seenaa hin dagatamnedha,ammas namoonni akkasa kanneen biroon waan jiraniif itti dabaltanii osoo barreessitani namoonni waan baayee irraa baruu jedheen yaada. kanaaf kanneen biroos soqaa too bnuuf barreessa. baayee guddaa galatoomaa.
-
Ani karaa mataa koo seenaa jal Kabbadaa naaf haaraa turee, amma garuu seenaa isaanii kana irraa dubbiseen waanan bareef gammachuu guddaatuu natti dhaga’ame. kanaafuu ammas akkuma kanaa gootonnii hedduun waan jiraniiif soqtanii akka uummatattii gadii baastaan abdii nan qaba. Galatoomaa!!! Tokkummaa(Hacaaluu Hundeessaa)
-
Seenaa kana ani karaa gamaa kootii reefuun bare. Ummaatni oromoo baay’ee midhamaa turuu isaaniin hubadhe. Jaal Kabbaaddaan qabsoon isaan godhaan baay’ee garaa namaa raasa. Egaan Jaal Kabbaaddaan adaraa tokkoo nutti kennanii darban. Kanaaf yaa Ummataa Oromoo jabadha! harka wal haa qabannuu! diinaa lafa keenya irraa balleessaa! Seenaa dhokataanii jiran nuf barbaada! kaleessa akkam turree? har’as maal fakkaanna? Yaa ummataa Oromoo of bara har’a fi isa gara fulduuraaf!!!!!!!!! Warrii seenaa kana barreessitaan galatooma. Jaal kabbaadaaf immoo boqonnaa gaarii…haa ta’uufi. Hundii keessanuu naaf jiraadha!
-
As more familiarity is gained, it will become second nature.
This will reveal income, age, home ownership status and
other criteria to further define your target market. The initial purchase of PLR articles
is a smart investment.
-
ammallee seenaa gootota keenyaa nutti himaa warri beektaan, anaaf haaraa dha seenaan kun!!!
-
Kabbadaa Bizuunashi, gooratti dachaasee hundumashi. Goota ija barbaaada seenaan ni yaadata.


text:
Sochii Oromummaa
Yaadi abbaa fi komee bubbucuun wayyooma nama tokkoo agarsiisuuf ga’oo tahuu dhiisuun ni mala.
Mesharkaa wayyaa murna biraa irra qabachuu kee ormichati hojiin agarsiis,
dadhabbii saa osoo hin tahin jabina kee,
godinaa yk dhugeeffannoo saa osoo hin tahin ati hunda haammataa tahuu kee,
gadgalummaa saa osoo hin tahin safeeffuu olhaanaa qabachuu kee,
gosaawummaa saa osoo hin tahin sabboonummaa kee,
gabaabaatti haammenya saa osoo hin dura tolaa kee agarsiifadhu,
isaanis hammuma kee waan inni tahe beeku.
Akka dudhaatti ijoolleen waggaa kudha jahaa waan naannaa saanii deemu baruuf bilcina gahaa qabu jedhama. Kanaaf nammi hardha waggaa shantamaa fi ol tahe haala sochiin Oromummaa keessatt jalqabeef bilchinaa fi muxannoo gahaa qaba ture jechuu dha. Qaroon sana duras waa hubachuu ni dandahu. Sun jechuun jireenyna gadadoo haalli saa tokkoo tokkoo kan amma gadi taheef ragaa tahuuf kan lubbuun jiran jiru jechuu dha. Haala yeros Oromiyaan keessa turteef kan hardhaa walitt yoo ilaale jijjiramii guddaan jireenya fi ilaalcha malbulchaa saa irra akka gahe hundu kan hubatuu dha. Yeros ambaa duratt Oromoon afaan saaniitiin of ifsuu hin dandahan turan. Maqaa ofii hin baafaneen waamamuunis dirqiin ture. Nammi tokkoo qoroo keessa jiruun malee ani Oromoo dhaa, Oromiyaan biyya kooti jechuun hamtu duuban dhuftu qabdi turte. Waliigalatt akka ilmoo namaatti hafee akka miseensa lammii tokkootti waan gaafachuu dandahan hin qaban turan. Karaa mirgoo fi gufuulee meeqa irra qaari’anii bakka amma jiran gahan. Ammawoo haalichi maal fakaata? Gufuun dhalatan dachaasuunii dandahaniiruu? gaafii jedhu waliin haa ilaallu.
Addunyaan jijjiirama malee jiraattee hin beektu. Tokko ni kufa kaan ni kaha malee badee hin beeku. Caasaan irraa yoo wal unkuru inni jalaa haala haaraan muuxataa deeme. Mootummooti duris hardhas geegeedaramaa jiraatan. Qaroommi garuu itt bahaa, ilmoon nama dhumargaa kanaan dura gahee hin beekne gahaa itt fufe. Wanti Oromoos sanaan adda miti. Oromoon bakka kufee ol jedhee awwaara dhadhahatee sonsomuu jalqabe malee arreeda guutuun utaaluutt hin kaane. Mataa olqabachuu kanatu hamajaajii baragsaa jira. Koloneefamoota keessa bu’aa guddaa hanga yoonaa galmeefatanuu, kanneen angoo saanii riphaan waan jalqaban hamma dhumaatt dhiibuu dandahuu saani ofi hin amansiifne jiru.
Sunis tahee maqaa halagaan moggaase dhiisee kan saan waamamuu dirqisiisee jira. Afaan halagaa angoon fudhachiifame hafee, kan ofiin hojjechuun mirga dhalootaa tahu amansiifatee jira. Biyya saa bakka meeqatti biinxa’mee ture deebisee tokkee tokkotti caafatee jira. Sunis yaayyoo addunyaa irratt aka yayyabamu taheera. Ijoolleen afaan orma saaniitiin barachuu eegalanii jiru. Amma afaan Oromoo Oromiyaa balloo keessatt akka afaan bulcha finnaatt dhimma itt bahama. Oromiyaan alaabaa adda akka qabdu ifatti beeksisuun dandahameera. Kun hunduu wareegama jaarraa tokkoo oliin argame. Haa tahu malee ammallee alaabaan halagaa Oromiyaa irra balali’uun hin hafne. Yoo hedduutu hafa tahellee walakkaa jaarraa darbe keessa bu’aa baayyeetu galmeeffame. Kan hafan immoo dhaawataan itt deemamaama jira malee sochiin jiru takkaa hin dhaabbanne. Suchiin bilisummaa Oromoo yeroo iyyaatiin waakkii ture eegale, innu kan finnaa koloniin dhuunfatame ture. Amma yeroo internet quunnamtii warraaqsisee, bara iyyaatii keessa jirra. Weeraraan golee hammeenya saa itt dhoffatu hin qabu. Iyyaati hin caasamne kan to’achuu dandahu hin jiru. Sun qabsoo Oromoof anja qabeessa. Duri Oromoo wallaalumaan gara barbaadamett oofama ture. Eeggannoon socho’uun saa amma wallaalumaan osoo hin tahin akka sarettii “utuu beeknuu hubaa wajjin nyaanna” jetteeti. Oromoon amma sobaa fi gana gurguddoo koloneeffatoo waan beekuuf irbuu konkaan hin gowwoomfamu.
Rakkoon amma jiru iyyaatii dhaba osoo hin tahin kutannoo fi dudhammi abba tokkeen dhibamuu dha. Kanneen sochii kana keessatt qooda fudhachaa turan waan hanga yoonaa tolchan waliin gamaggamanii sochii itt haanuuf of qopheessuu irra, itt gala lafa kaawwatan akka adda addaatt furachuun yoo wal danqanii fi lashessan mullatu. Erga karaa fagoo kana deemanii, ilmaanni Oromoo jannooti meeqa akka lubbuu saanii dabarsan tolchani booda kaan xurree ulfoo qabsichaa jijjirru aggaman jiru. Dhiigii dabaankufootaa iyyaa jira, imimmaan kan isaan dubatti dhiisaniis gonka hin qoorre. Keessa deebituuf haa hammatu malee karaa kaayyoo tokkicha, kaayyoo bilisummaa fi ofiin bulummaa irra quba tokkoo jallachuu didaa jira. Qayyabannoo bu’uura kana keessa deebi’anii sagantaa malbulchaaf fura addaa kennuun hin jijjiruu. Dambalii bilisummaa waliin deemuu dadhabuun sochii seenaa bakka gahett dhaabuuf geengoo saa jala tuggee kaa’uu kan yaalanis jiru. Haa tahu malee tuggeen saanii jalaa mucucaatama jira.
Kan waldanqaa jiranis kan tuggee jala kaa’aa jiranis sochichichi isaanii ala guddataa akka jiru hin hubanne. Sochichii qaama sochii addunyaati walabummaa, walqixxumma fi ofiin bulummaati. Addunyaan waan mirga ilmoo nama ilaalutt akka durii hangammeessa qara lamaa, didaa jira. Angoon mirga ilmoo nama ST erbala irra kaa’ame agarsiisa qofa osoo hin tahin hojiitti akka furamuu gaaffii hundaati. Sunimmoo ilaalcha haaraa fi caasaa haaraa “Sirna Addunyaa Haaraa” gaafataa jira. Bilisaa fi ofiin bullaa tahuun hawwa uumaa ormoota addunyaa hundaa kan eenyuu haquu hin dandeenye. Bilisaa fi ofiin bulaa tahuun qaabeenya ofii, yaada fi hariiroo ofii irratt abbaa tahuu jechuu dha. Gammachuu gula bu’uuf bilisa tahuu jechuu dha. Oromoof mirgi lammummaa hiree ofii hanga ofiin bulummaatt murteeffachuu wiirtuu gaaffii isaanii miseensummaa hawaasa ilmaan nama akka mirgaa fi waliin jiroo tokkoott ilalamuu keessatt argama.
Mirgi jedhaman kun keessaayyuu mirgi diinagdee fi, jiraachuu fi firii dafaqa ofii irratt qaban haalamuutu bakka kufee isa sochoose. Geengoon altokko konkolaachutt kahe kun fedha orma dubbiin laaltuu malee angoo isaa ala taheen dhaabbachuu hin dandahu. Abbaan yoo of gate yk gadii tahuu saa fudhate malee qaammi isaa ala angoon dhunfachuunii hin dandahu. Geengichii kan silaa ni masakuun jedhaman waliin jireenya tokkoo fi adda addaa qabu. Jeeqammi qabsaawota laamshessuyyuu kan geengichii konkolaachuu itt fufe kanaafi. Sirrini kolonummaa bososee erga burkutaawutt kahe bubbulee jira. Hanga lubbuun keessa jirutt dhidhiitachuun saa hin hafu. Hireen sirna kolonii Habashaa sirnoota empayeroota biraan dhabbataniin adda hin tahu. Jiraatoon kolonota Amerikaa miseensota hawaasa Britaniyaa turani. Garuu sun itt fufiisa empayera Britaniyaaf sababa tahuu hin dandeenye. Jiraatoon Oromiyaa ofiin bulummaa gaafachuuf kolonoota sana caalaa kaasaa qabu. Dhiddhiitata dhumaa kana keessa akka hin hubamne silaa tokkummaa qabsaawotaatu dandamachiisuu dandaha ture.
Nammi keenya bakka bakkatt ajjeefamaa, hidhamaa biyya bahaa fi waliigalatt gaaga’amaa jiraachuun sirni kolonii deebi’ee tasgabii argachuu akka hin dandeenye agarsiisa. Kanaaf Oromiyaa gooluuf nama see fixuu itt fufe. Ammayyuu sarmisiisee garaa ciifachuu hin dandeenye. Aarii sun maddisiise caalaattuu mormii ifaa fi lafjalaa jajjabeessaa jira. Maqaa Oromoon Itophiyummaa fudhatanii kan waliin hojjechuuf kaka seenan illee murni halagaa qawwee dhuunfate amanuu hin dandeenye. Guyyuu guyyuun furgaasaa itt silliqsaama jira. Sun hunduu orma balchummaa dheebote gad qabu akka hin dandeenye gocha diinaa fashalaa jiru irra hubachuun ni dandahama. Sochii biyya akkas bubbisaa jiru kana osoo kan qabsaawota ofiin jedhan jabaatanii bifa itt tolchanii hamaa saa gabaasuun ni dandahama ture.
Ormi keenyaa ABO gurra qeensee dhaggeeffata jira. ABOn namoota hoogganan oso hin tahin sagantaa qabatee ka’etu leelloo argamsiiseef. Itt gala inni bakkaan gahuuf kakatetu hundatt xiiqii uume. Itt galli sun itt gala kan garboomfatame hundi gahuu barbaada. Itt gala sanatt nu geessa jedheetu biyyi kan ABO eeggatu. Haa tahu malee ABOn qophaawee dhiisee sochii saanii irra hin mittiqani. Nammi sichi deebi’ee akka duritt hin gabbaru. Duri abbaa qawwee kirkirtuu arguun nama ababbarsiisa ture. Si’ana meeshaa haaraa koloneeffataan bobbaasuu dandahu hundaaf danta qabaachuu dhiiseera. Bu’aa qabsoo saa jaarraa oliin argate cimfataa haaraa galmeessuuf ittuma fufa. Koloneeffataan seeraan haa tahuu safeeffuun mirga itt Oromoo irra diriirfatee turu hin qabu. Seerawummaan himatu qawweerraa madda malee deggersa nama fi hundee seenaa irra miti. Kanaaf hireen saa akkuma koloneeffatoo addunya hundaa xaxatee dacha’uu dha. Yoom ? attamitt? kan jedhu hunda caalaa fedha kan koloneeffamee irratt hundaawa. Jechi turaan, “fedhi jiraannaan karaan jira” jedhuu Oromoofis ni hojjetaa.
Oromiyaan yero ammaa ibda irra jirti. suduudaa fi harka lafa jalaatiin koloneeffataan jeeqamaa jirti. Baasaan si’anaa Oromoo fi olloota saa fi Oromoo fi Oromoo walitt naquu dhaa. Oromoon uummata guddaa dha. Naannaa saatii, eenyu tuffiin itt bobbahun egeree ofii balleessuu dha. Dhaloota itt haanuuf abbaawummaa dhabuu dha. Naannaa sanaa kan tuffiin gad ilaaluu fi tuttuquu yaalu yoo jiraate hariiroo fuldura jiru irratt murteessuu gaditt hin laalamu. Itt gaafatama dhaloota egereef qaban irraanfachuu taha. Nuti hundi hawaasa dudhaa kan dhiiga qomoof nafii kennu keessaa baane. Kan isaan jajjabeessanii kakaasan kanneen naannaa sanatt barabaraan hafan miti. Kan bara baraan walitt hafan orma saanii qofa. Haatahu malee ormi of dandahe tokkoo waan godhuuf itt gaafatama akka qabu hin wallaalu. Qoodi maanguddoo Oromoo kan hin hubanne yoo jirate kana hubachiisuu dha. Bara laaffate keessa hamaa itt tolfameef gadoo bahuun uumaa ilmoo namaati.
Waanti godhamaa jiru Oromoo karaa bilisummaa fi nagaa qabate jirurraa maqsanii giphee xixinnoott akka qabamu tolchuu dha. Yeroof ni dogoggorsuun taha malee, adeemsisa kan hifannaa cunqurfamuu keessaa madde waan taheef gara itt deebi’u hin qabu. Itt galli akeekkatee kahe firomsaatt isa ture irraa caalaa dhiyoo fi karaan deemaa jirus gabaabaa dha. Akkeekatee kan ka’e fagoo dha. Kanaaf tuttuqaan giddutt itt dhufutu ni hifachiiftiin malee gala saa irra hin hankaaksitu. Naannaa saati lakkoofsaa, dandeettii, jannummaan haatahuu qabeenyaan kan isa firrisu hin jiru. Kanaaf bilisummaa hunduu argate dhabuuf dabaa yoo hin malee nammi sammuu nagaa bilisummaa haalamuu Oromiyaa hin fudhatu. Kan itt dabame qajeeltuu, kan garboome birmadummaa, kan gadde gammachuu, argachuun ajaja uumaati. Yeroof yoo danqeen malee eenyuu konkolata geengoo seenaa dhaabuu hin dandahu.
Koloneeffataan qabeenyuma Oromoon daallicha sossobataa jira. Biyya isaatii beesee cabduu fidee itt hin keennu. Kanuma saa dura qabee kolomsiisaa. Hamma of baree gaabbutt daallicha yeroo itt fudhata taha. Hammasitt orma ofii irratt hamajaajii koloneeffataa caaluu tahe bobbahuu dandaha. Addunyaan kan hojjetu hundaa, bu’aa ofiiti waan hojjetuuf gara laafummaa addaa irra eeguun gowwummaa dha. Hanga bu’aan saanii hin tuqamnett abbaan fedhe ibddaan yoo wal gube akka nama hin agarree bira darbu malee oolchuuf qubaa takkallee itt hin hixatani. Yeroo bu’aan tuqamu isa jedhuuf fakkeenyi dansi Zimbabwee dha. Faallaan saa immoo kan haalli saanii kan Zimbaabwee caalaa hammaatu Oromiyaa fi Ogaadeeniyaa dha. waa’ee Oromiyaa fi Ogaadeeniyaa gabaasi gahaan hin kennamu. Garuu kan Zimbaabwee harka sadiin olkaasuun nammuu haala dhugaa se’achuu dandaha.
Kanaaf bu’aan mootota addunyaa maal akka tahe baranii akka itt simatan maluun kan eegamu ture. Garuu akka muldhatutt garri tokkoo kan homaa hin arganeef isaanitt eegee raasuu filatee. Qabsoon saanii leelloo jarreen sanaa galmeeffachuuf malee, bilisummaa orma saanii argamsiisuu irratt kan xiyyeeffate hin fakkaatu. Jarri akkasii hin hubanne malee hundi kan sodaatuu fi kabaju kan ulfina ofii kennu malee, jala kaattuu of salphistu miti.
Oromoon kan sodatamaa jiru malummaa saatii fi humna riphaa bobbaasuu dandahuuf malee dhaabota lamsha’anii jedhamee miti. Ammaaf isaan keessaa kan gamtaa ittiin diina miidhu miseefate hin jiru. ABOn haala amma itt jiruun osoo hin tahin kaayyoo qabatee kaheef dhageettii argate ture. Kaayyoon sun ammayyuu kan hedduun balleesuuf itt xiyyeeffatani. Karaa abba tokkeen fi murnoota keessaa kaka’an, funyaan saanii irra fagoo ilaaluu hin dandeenye fi karaa luuxee galtuu ABO balleessanii isa keessaan kaayyicha haquu yaalamee ture. Garuu ayyaana biyya waan taheef sana balleessuun aangoo uumamaa oli. Dhaaba maqaa sana qabu laamshessuu ni dandahu taha garuu garuu maqaan ABO jedhamu xaxaa haamtuu hundarra haanee itt fufaa.
Gabaabatt waan Oromiyaa ilaalu irratt diinni birdhuu irra jira. Bibirdhachuun diinaa cimina sochii Oromoo agarsiisa. Kan silaa dura bu’anii fixeensa buusuun irra eegamu gufataniiru. Adeemsa qabsootti roga tolchuuf isaan hamma dandahanitt sochichii bilisummaa hin dhaabbatu. Hunduu karaa adda addaa diinaaf mataa bowwuu tahuun itt fufaa. Kan du’e du’ee, kan hidhame hidhamee, kan bade badee kan hafe mirga saa irratt waan dhoofsisu hin qabu. Qaawwaa argateen fulduratt loo’uun mooraa diinaa facaasa.
Kanaaf kan nambiyyaa Oromiyaa tahe hundi orma saa irra haa tahuu halagaa irra kabaja kan argatuu yoo of kabaje qofa tahuu hubachuu qabaa. Kan isa kabachisummoo qabsoo bilisummaa qofaa. Orma addunyaa keessa tokkoo tahanii herregamuuf lafti Oromiyaa, margi saa, nammi saa kkf yoo bilisome qofa. Orma bilisa fi ofiin bulaa qofa kan nagaa fi gammachuun jiraachuu dandahu. Kanaaf qabsaawaa Oromoo kan ofiin jedhu hundi, ofiffumaa irra cehee, tokkummaan sochii biyyaatt roga gochuu kan yaaluun irra jiru. Sana malee geengoon qabsoo isaan malee hin jedhuu, konkolaachuu saa ittuma fufaa. Gala malbulchaa dhumaatt geessuuf kan irra hin darbannee. Garuu sabi tokkoo kan abdii fi ayyaana bilisummaa kan lubbuu itt godhuu sochii noolaa fi hawaasomaa qabaachuu dandaha. Hoomishummaa saa guddifata harka walqabatee dilii dhumaatiif qophaawuu dandaha.
Yeroo qabsaawota kan jedhaman gosa, godinaa fi dhugeeffannoon wal hiranii wal gaarreffatan xiyyi diinaa sana hunda addan hin baafatu walitt akaawama jira. Waliin dhaabbatanii waliin yoo ajjeesan walii du’an waa oolfachuu ni dandahu. Kophaa dhaabbatanii osoo diina hin miidhin waliin d’uun garuu waan kolfaatii. Kun tokkummaa Oromoo gaaffii jala oolchuu caalaa diina waloo qabaachuun saanii ni cicachiisa. Ilaalchii qabsoon saanii ofi ilaalaa tahee jira. Afaan saanii kallatt adda addaa ifsuuf cabaaluqa sadootaa malee qooqa addaa hin qabu. Mee hundu ofi haa gaafatanuu. Diinni Oromoo eenyu? Oromoon gosa dhabe, godina dhabe, dhugeeffanoo dhabe hin jiruu. Sanaan adda walbaasee takka eenyummaa saa beeksifatee hin beeku. Erga waliin akka Maccaa fi Tuulamaa fi akka ABOtt bobba’ee beekame. Kanneen amma gargar isa baasuu akka mala malbulchatt fudhatan haa tahanii kan keettoo diinaa tahan, surraa waliin bobbanee sodaatamuu sana, nu dhabsiisuuf malee itt baha biraa hin argamsiisani. Garagarummaa afarsuun harkaa diinaatti of galchuu taha. Gandummaan baraa fi qabsoo bilisummaa Ormaan waliin walitt hin galuu.
Diinni Oromoo sirna empayera isa koloneeffate. Kan heera koloneeffataaf amanamoo tahuu fi hamaa irra faccisuuf fedhaan hala obblaatti dhukaasuuf isaan dandeessisu keessa kakaan seenanis jiru. Kan sitt dhukaasuuf qophaawee hundi diina Oromooti. Sadarkaan mormituu isaan fudhatanis yoo kan angoo irra jiru danqame hawwa nurra bahuuf carraa eeggachuu saani mirkaneessa. Waldhaantoon Oromoo diina waliini. Kan lola banus kan nagaa buususf diina kanaan wali. Oromoon wan halle caalaa nagaa jaallata. Kan hamaan itt dhufes hamaa ofirraa dachaasaa akka tures seenaan ragaa dha.
Qabsoo diinarratt tolfamu kana kan waliin dhaabbachuun dandahamu yoo diinni keenya eenyu akka tahe waliigalle qofa. Kana malee kaayyoo tokkoof bobbane jechuun wal gowwoomsuu taati. Kanaaf tarkaanfii Oromoo gagar baasu irra kan of qusatan, bilisummaa fi ofiin bulummaa Oromoo irratt ejjennoo saanii ifaa kan tahe fi diina waloo irratt kan waliigalan qofatu waliin deemuu dandaha. Kan darbe darbeera qeeqi xinnoon musiyemiitt erguunii dandeessi. Kan dhimma baasuu gara quluqulluun harka walqabatanii yeroo bade bakka buusuu dha. Hammamtu kanaaf qophii dha? Meeqatu amala maqaa xureessuu araddaa fi kutaa dhugeeffannoo irratt hundaawe ofirraa quncisuu dandahu?
Sochiin bilisummaa Oromoo taatotaa alatt dagaagaa itt bahaa deema jira. Laaffachuu dhaabotaa dhalandhaluutti yeroo balleesuudha. Kan qabsiifamee balali’aa jirutt ibda tuqachuu bu’aa qaba. Ijaaramuun adeemsa sochichaatt roga tolcha malee, geengoon seenaa isa malee hin kunkolaatuu jechuu mitii. Oromoon yoomuu caalaa amma kara amansiisaa irra jira. ABOn ergamsaa saa bakkann gahuuf itt gaafatama qabaachuun hin haalamuu. Qabsaawoti ABO eegalan walii galanii qooda saanii bahachuun sochii bilisummaa fi ofiin bulumaatt roga tolchuu dandaha taha. Garuu isaanuu qaama rakkina uumamee sana waan tahaniif nammi hedduun sana akka furmaata dandamatuutti hin laalanii. Dhuguma yoo dandahanii irra darbuun hin jiraanne fi garroota keessaa tokkoo garaa ballinaan tarkaanfii isa duraa gara nagaa fi araaraatt fudhate malee waan hin yaadamne. Of boonsii gadadamuu orma ofii salphisuuf hin dhiifamne jiraachuu hin qabu. sana malee Oromiyaan gaafii jijjiiramaan dorrobdee jirti. Haalichi akka kan isee hoogganuu dandahan dhalchu mirkanii dha.
Haalli dhaabota malbulchaa Oromoo keessaa jiru rifachiisaa dha. Kaan keessa hooggansi tokkoome maaliif akka tolu hin beekamnetu jira. Kalcha akeeki saa maal akka tahe hin beekamnen cacabuun, giidoon laaffachuu fi murna wiirtuu fi andara gidduu timjii ifaan dhibuun, mallattoo bitaa fi mirgaa tahaa jira. Yoo rakkinni kun furamuu baatee, gaaffiin hooggansaa lammii, hanga hoogana haaraa baafachuun dandahamutt, suuqa hin beekamne keessatt hafuuf deema jira.Waan kanneen biraa ilaalutt ammalee karaa deeman fagoo qabu. Seerawummaa gadhaabuun waan yeroo fixuu. Garagarummaa daayyaa (muldhataa) kan irra citan irra qaban agarsiisanii nama amansiifachuu barbaachisa. Yaadi abbaa fi komee bubbucuun wayyooma nama tokkoo agarsiisuuf ga’aa mit taha. Mesharkaa wayyaa murna biraa irra qabachuu kee ormichati hojiin agarsiis, dadhabbii saa osoo hin tahin jabina kee, godinaa yk dhugeeffannoo saa osoo hin tahin at hunda haammataa tahuu kee, gadgalummaa saa osoo hin tahin hamilee olhaanaa qabachuu kee, gosaawummaa saa osoo hin tahin sabboonummaa kee, gabaabaatti haammenya saa osoo hin tahin tolaa kee agarsiifadhu, isaanis hammuma kee waan inni tahe beeku. Gartokkee ofii balleessuun guutummaa ofii fafeessuu taha. Faallaa keessaa fi alaa gargar baafatan malee wanti goodhanii fi jedhan fira caalaa diina oo’isuutti nama geessuu dandaha.
Oromo struggle has come a long way; the wheel of freedom is still rolling vigorously. This wheel may be slowed but can never be turned back. Activists of the struggle lack strong unity that could harm the enemy. It will be of great service had they united for the common purpose. Their role would be to give shape to the already glowing movement. The struggle has never been as reliable as it is now. The fire must be kept on burning. The plight of our people must be clear to the world. Its consciousness to fight disease and ignorance must be accelerated. Its access to new ideas must be facilitated.
Intellectuals and the youth have a big role to play in that aspect. Every national should not be politician. It is a non-partisan service that is required at a time like this. To waste time complaining about weakness in organizations will not benefit our people that are being wiped-out. To shorten the life of an enemy that is unable to extract itself from the quagmire it put itself into and is shooting at every passing object, this is the time to come to each others alliance. Much has been done when every thing was dim more advance will be made in this light of informational revolution.
Qabsoon Oromoo karaa dheeraa dhufee jira, geengoon bilisummaas daddafiin konkolachuu hin dhabne. Geengoon kun yoo ni sutessama tahe malee dubatt deebisuun hin dandahamu. Qabsaawoti tokkumaa cimina diina midhuu dhabani. Osoo kaayyoo tokkoof tokkoman socho’u tahee maa’ii guddaa baasu turani. Qoodi saanii sochii qaata balali’uuti kahe kana roga itt gochuu ture. Qabsichii takkaa akka amma amansiisaa tahee hin beeku. Ibdisaa boba’uu akka hin dhaabne gochuu dha. hamaan nama keenya irra gahu addunyaaf taliila tahuu qaba. Of barri saa dhukkubaa fi wallaalina ofirraa ittisuuf shaffisiisamuu qaba. Karaan yada haaraa itt argachuun dandahu mijjeefamuun barbaachisaa dha. Qaroo fi dargaggoon sana keessatt qooda taphachuu dandahan guddaa qabu. Lammaawaa hundi malbulcheessaa tahuu hin qabu. Yeroo akkasii kana kan barbaachisu tajaajila gola malee dha. Namoota keenya dhumaa jiraniif waa’ee dadhabina dhaabotaa dhalandhaluun yeroo balleessuun dhimma hin baasuu. Lubbuu diina dhadhaqii keessa of galchee gara itt bahu waldhaaluun kara darbaa hundatt dhukaasaa jiru gabaabsuuf yeroon hundi itt walii birmatu amma. Yeroo wanti halle dimimmisa turellee hedduutu hojjetame; bara “warraqsa iyyaatii” kana immoo harka yeros jalaa baafatan deebisanii kennuun waan yaadamu miti. Sochiin Oromummaa jabaate itt fufaa.
Ulfinaa fi surraan gootota kufaniif; walabummaa, walqixxummaa fi bilisummaan kan lubbuun jiraniif; nagaa fi araarri Ayyaana abbooliif haa tahu!
Ibsaa Guutama
Adoolessa 2007
Ibsaa Guutama miseensa dhaloota saganta ABO isa jalqabaa baasan keessaa tokkoo.


text:
Hawaasaa Dhangaa Jannataa
Bakkaa waan dhimma amantaa kee laalaa gaafattee deebi'ii irraa argattu, ..
Sarara mataa keetii kan tolchite qabda? Yoos daawwattoota keenyaaf bakka kanattii garsiifadhu fuula marii.
Guddinaa marsaa kanaa Irraa hirmaachuu barbaaddaa?
Sarara kanatti gargaaramtee ummata kee kan dukkana wallaalaa keessa garagaggalaa jiru gargaaruu barbaaddaa??
Ee jetta yoo tahee bakkaa sirrii dhuftee jirtaa dhihaadhu !!!
Marsaan kun dhimma dhaabbateef kobaa isaa bakkaan gaya jattee kan itti amntu fii yaaddu yoo tahe dogoggora. Gamtaan Walbira dhaabbachuu fii hirmaannaan alatti wanti guddatee bareedee bakkaa gayaa hin jiru....waan taheeh marsaan kun akka irraa hirmaattu si gaafata!!
Konpiitara
Muhaadaraa
- Sh. Amiin Ibroo
- Sh. Alii Jimmaa
- Sh. Anwar Yuusuf
- Sh. Ahmed Haafizaa
- Sh. Ahmed Daammoootaa
- Sh. Abdii Husseen
- Sh. Ahmed Yaassin
- Sh. Abulmalik Muussaa
- Bar. Abdul Maliik
- Bar. Abdulhaafiz
- Sh. Bakrii
- Bar. Fu'aad Ibraahim
- Sh. Jaabir Abdallaa
- Sh. Jibriil Alii
- Sh. Jamaal
- Sh. Kamaal Iissaa
- Sh. Kabiiraa
- Sh. Kadiir Musxafaa
- Sh. Mohamed Amiin
- Sh. Mohamed Sanii
- Sh. Mohamed Aliyyii
- Bar. Mohamed Aliyyii Haajii
- Sh. Mohamed Waado
- Sh. Naasir Mohamed
- Sh. sulxaaan
- Sh. Yuusuf Idris
- Sh. Yahyaa Abdallaa
- Sh. Hassan Abdallaa
- Sh. Yuusuf Nuuree
- Sh. Abdusalaam Kadiir


text:
SABO-06-28-2015 Read More »
Monthly Archives: June 2015
Labsa Koree Jila Qopheessituu ABO Irraa
Labsa. Jila.Qabsaawotaa.2015 Read More »
SABO 6/21/2015
play pause mute unmute Update Required To play the media you will need to either update your browser to a recent version or update your Flash plugin. Read More »
sabo-06-07-2015.
Aljazeera) — Ethiopians go to the polls for the first time since the death of strongman Meles Zenawi. More than 36 million people have registered in Ethiopia’s election.…
Tokkummaa maqaa ABO jijjiiramaatin labsame ilaalchisee Ibsa ABO B/G/Kamaal Galchuun durfamu irraa keename
Akka walii galatti dhaabnni keenna ABOn tokkummaan dhugaa (haqaa) dhaabotii Oromo yookaan humnoota siyaasaa Oromoo kamuu jiddutti tolfamu Duraan dursine maqaa ABO jijjiiramaan daldaluun tapha siyasaa rakisha akka ta’e miseensota, deegartootaa fi ummata keenya hubachiisuun barbaachiisadha ... Read More »
SABO-May-30-2015
SABO-May-30-2015 Read More »
Ibsa Ijjannoo Itti Baha Kora ABO Kutaa Kanaadaa, Magaalaa Calgary
Qabsoon Ummanni Oromo bara dheeraaf geegisaa ture wareegama guddaa kan gaafate yoo ta’ellee hanga ammaa galii isaa rukutuu hin danddeenne. Qabsoon sabni Oromo bara dheeraadhaaf gegeyssaa ture kun galma isaa rukutuu baatus injifannooleen qabsichi galmeesse hin ... Read More »


text:
ABOn diina ofitti damaqsaa jira
Yero ABOn waa falachuu jalqabu farri sochii saa akka alaa itti aggaamamu muxannoon hubatameera. Gocha Oromoo hobbaatii tolaa fidu hunda hankaaksuuf faallaan sochii hammi dandahamu hundi gad dhiifama. Dheheenya waa’een murnooti ABO dhaaba saanii dhinsuu fi jabeesuuf waliti dhufuu hedduu dubbatamaa ture. Osoo hin turin WBOn kibbaa ficiluun himame. Gaaffiin saanii akka ABOn tokkomuu yoo tahu, isaan dhaaba tokkichaaf malee akka hin sarmine labsan. Yeroo dubbiin akka isaan yaadaniti deemuu didu ficiltuu keessaa hangi tokkoo gananii loltuu Tigrayiti harka kennachuun himame. Abba tokkooti kootammi kana keessaa qooda qaban kan seenuun saanii qabsoo kanati homaa hin dabalani bahuun saanii dhagahame. Diinichaaf garuu beddee hololaa tahani. ABUT Oromoo hundi, kanneen mooraa Itophesoo keessa jiran dabalatee, keessi saanii ABO tahu ciicata. Kanaafi Oromoo nagaan kumaan hidhaa kan jiranuuf. Kumooti ajjeefamanii, kumooti dirqii biyya baharra kan jiran. Lakkoofsi hin beekamnes biyya keessati buqa’aa jiru.
Miseensoti OPDO Oromoo tahan illee gimgamaa walirra hin cinne itt tolfamaa fi yoo amanamummaan saanii mamsiisaa tahe darbatamaa jiratu. Jecha gantooti giddeesa diinaaf kennan irra, jarri kun dhugaa kana akka hin beekneef annisaan qabsoo walabummaa Oromoo akka hin galleef agarra. Dhimmi qabsoo bilisummaa Oromoo ayyaanaa fi fedha yk kaayyoo ummatichaa malee milkaa’uu fi gufachuu abba tokkootaa, hoggana haa tahanii hordoftoota saanii kan laaluu miti. Abba tokkooti ni dhufuu ni deemu garuu jiruun sabicha bilisoomsuu kutannoo jannoota abboolii Gadaa irra bu’aa dhufanii gaafata. Abeeba qaroo ol dhihoof kana qayyabachuun jabaadha. Surriin osoo hin ta’in garachaan yaadu; kanaaf isa guutuu malee ulfina eegatan hin qabani. Kanneen nafii halagaan hamma mormaati liqimfamanii fi mala xinxala sirnaa saaniin ogoman, akka ummataati walaba dhabuun maal akka tahee herrega keessa waan hin galchineef hubachuun isaan dhiba. Rakkoo hundaaf muka dhahaa baaquleessaa saanii fudhatanii gadi bahu.
Sochii bilisummaa keessa yeroo hundaa yaa’uu fi dacha’uun waan jiru. Yeroo haalli bilichaatu fuldurati deema, yoo hintolle riphaa yk duubati deebi’a adeema. ABOn waggoolii yartuu darban keessa rakkina qaba ture. Tibba saa kan nama hedduu qore ture. Afanfaajiin biyya fudhate. Tokkoo tokkoo sochii hamaa se’an keessa oolchuuf koloneeffataa waliin haala duree fudhatanii nagaa buusuullee barbaadanii turan. Kanneen biraammoo uumaama qabsooti malee waanti yaaddessu hin jiru jechuun ejjennoo saanii bu’uuraati cichan.
Sun qabsichi madaallii eegee akka turu tolchuun yeroon saa yoo gahu hundi hariiroo midhaafatanii sochicha waliin dhinsuu fedha agarsiisuuti ka’an. Agarsiisa fedha akkasii ture kan ganaa fi holola farra walabummaa jarjarsiise. Tokkummaan yoo bu’urfame keettoon diinaa bakka itt laboobaa see diriirfatu hin argatu. Kanaaf dhaabicha akka itt caalaati diigan yaaluuti irra ture. Yeroof jara daafana wayiti hin gallee sana qofa argatan.
Kana sammuuti qabachuun, tattaafattuun Oromo hundi wal cinaa bu’uun sochicha luuxxee galtuu fi duubati harkiftuu irra faloo akka baasan ni abdatama. Haala kana hamaa irra oolchuu kan dandahan warraaqxota kaasicha fuldurati dhiibuuf kutatanii fi kaayyoo kumooti itt wareegamaniif dudhama qaban qofa. Qaama alaa dhufeen faalamuun dhiiga fokkuu qabaachuun uumaa addanjiroo dhuunfaa fi ambaati.. Waanti si’ana WBO keessati tahe akka waan kanaan dura hin mullannee fi kophaa ta’eeti ilaalamuu hin qabu. Qaama sadoo ballaa walxaxaa kan yeroo dheeraaf harkifataa jiruu tahuun ni mala. Dammaqanii eeguu kanneen qooda fudhatan hunda barbaada.
Yeroo sirni tokkoo fafatu bakki hin tuqamin hin jiratu. Falli tokkoo sirnicha guutummaati gamagamanii eegalee hin barbaachifne hunda gad darbuu dha. Yeroon saa kan hankaaksituun itt gaddhiifamtu tahuun ni mala. Mallattoo adda addaa ofii kennu; garuu maqaa kaayyoo sabaan kakataa gad bahu. Jarreen kun kan jibba afarsan, dubati harkiftootaa fi keetoo diinaa dabalachuun ni mala. Eenyummaan saanii baramee wanti tahan saaxilamuu qaba.
Dhaaboti hedduun yoo waanti faalame jiraate qulqulleessuuf yeroo yeroom miseensota saanii ni gamaggamu. Badhaasaa fi adabi isa irrati hundaawa. Bulcha daldalaa fi ambaa keessati gochi akkasii gamaggama hojii jedhama. Dhaaba, fooyyessi sirnaa irra darbe caala kan sun feesisuun hin jiru. Hoodi faloo akkasii itt fufiinsa qabsichaaf waan irra hin darbamne. Kun daboo mitii; dhaaba malbulchaa kan ergama murtaawaa qabu. Hirmati, mirgaa fi dirqammi miseensotaa, mararfatootaa fi deggertootaa walii maqfamee baruumuun barbaachisa dha. Gantootii seenotaa fi amantoota hundaa keessati abaarsaa. Gocha saaniif dhuma gammachiisaa arguuf lubbuu dheeratanii hin beekanii. Firrisanii sochii saanii hankaaksuuf uumaan saani dursee beekamee eenyu akka tahan adda baafachuun akkaa. Walti dhufuu yaaluun, ABOn diina ofiti dammaqsaa jira. Kanaaf utuu hin marfamin sararaa ittisa saa jabeeffachuun irra eegama.
Ulfinaa fi surraan gootota kufaniif; bilisummaa, walqixxummaa fi balchummaan kan lubbuun jiraniif; nagaa fi araarri sabichaa fi Ayyaana abbooliif haa tahu!
Ibsaa Guutama
Mudde 2010
Ibsaa Guutama miseensa dhaloota saganta ABO isa jalqabaa baasan keessaa tokkoo


text:
Xalayaan iyyannoo har’a Bitootessa 20 bara 2015 barreeffame waajira perezidaantii mootummaa naannoo Oromiyaatti galfamee jira. Xalayaan sabboontota oromoo tiin qopha’ee galfame kun kan karoora master plan Finfinnee mormu ta’ee qaamonni dhimmi ilaallatu hundi atattamaan irraa akka of-qusatan kan jedhu akka ta’ees
qabiyyee xalayaa kana irraa hubachuun kan danda’amu ta’u isaa gabaasa Koree Sochii Fincila Oromoo (KSFO-ABO Jijjirramaa) irra hubatamee jira.Downlod-PDF
Xalyaan iyyannoo karoora master plan Finfinnee mormu waajira perezidaantii mootummaa naannoo Oromiyaati galfame.
Xalayaan iyyannoo har’a Bitootessa 20 bara 2015 barreeffame waajira perezidaantii mootummaa naannoo Oromiyaatti galfamee jira. Xalayaan sabboontota oromoo tiin qopha’ee galfame kun kan karoora master plan Finfinnee mormu ta’ee qaamonni dhimmi ilaallatu hundi atattamaan irraa akka of-qusatan kan jedhu akka ta’ees


text:
Haa ga’u;-
1. Dhaabbilee siyaasa Oromoo kanneen hidhannoon sossootaniif,
- Dhaabbilee Siyaasa Oromoo kanneen biyya keessaa sossootaniif,
- Dhaaba OPDOf
- Activists Oromoof
- Sab-himaalee Oromoof, 6. Maanguddootaa fi Hayyoota Oromoof
- Uummata Oromoo hundaaf
Uummanni ykn sabni gabroome tokko tokkummaan humna isaa jabeeffatee diina isa gabroonfate irratti yoo hin duulli diina gabroonfate of-irraa fonqolchee mirga isaa sarbame deeffachuuf yaaddoo ta’uun waan hin oolledha. Hireen qabsoo uummata Oromoo mudatees kanamu ta’eetu, erga qabsoon uummata Oromoo gad-dhaabbatee, mooraa qabsoo Oromoo keessatti wal dhibdee yaada hooggantoota gidduu jiru irraan kan madde, dhaabbileen siyaasa Oromoo waggoota hedduuf gargar faca’aa kan turee fi ammas mul’ataa jiru dha. Kun ammoo wal dhibdee xixiqoo cinaatti dhiisuun bu’aa uummataa dursisiisuu dhabuun sababa isa guddaa ta’eetu, uummata Oromoo rakkoo har’a keessatti kufee jiru keessaa akka hin baaneef gufuu guddaa ta’uu irra dabree, tooftaa diinni bara bittaa isaa dheereffatu sirna qoqodanii bituu (Divided and Rule) fudhanii hojii irra oolchuu fi diinni umurii isaa akka dheereffatu ta’ee jira. Har’as ta’ee boru, dhibdeen hooggantoota mooraa qabsoo Oromoo keessatti mul’atu wal dhibdee yaada bu’uuraa otoo hin ta’iin, wal dhibdee yaadota xixiqqoo ta’uun bilchinaan hubatamee, mooraa qabsoo Oromoo yoo hin humneessine hireen uummata Oromoo bara baraan kan amma itti jiruu ol ta’uu dagatuu hin feesisu.
Kanaaf, Dhaabbilee Siyaasa Oromoo biyya keessaa sossootan, dhaabbilee Oromoo hidhannoon sossootanii fi nam-tokkee akkasumaas, dhimmi uummata Oromoo na ilaallata kan jettan hundi, haala yeroo ammaa uummanni Oromoo itti jiru, haala diinni ittii jiruu fi adduunyaan itti jirtu hubachuun, rakkoo uummanni Oromoo itti jiru keessaa baasuuf, dhibdeewwan xixiqqoo kanneen cinaatti dhiisuun mooraa qabsoo Oromoo humneessuun qabsoo waloo qindeeffachuun kan guyyoota illee hin kennine ta’uu waamicha jabaa fi ariitii isinii taasifna.
Injifannoon Uummata Oromoof!
Waamicha Koree Sochii Fincila Oromoo (KSFO) Irraa Kenname!
Caamsaa, bara 2015.


text:
Rakkoo rimsama tokkummaa:
keenyaa fi kan saanii
Amma yeroo tsunamiin (bubbisi) malbulchaa fi diingadee lixaa fi bahaa bilisummaa fi jireenya hawaasa Afrikaa dorsisuutti jiru keessatt argamna. Kun isa durii irra addattii fi si’ooman ilaaluu nu gaafata. Ummata Afrikaa hidhaa fudoo-imperialistii dulloomaa keessaa gaddhiisuu mannaa, akka achuma turan gochuun badiisaa fi balaa bubbisooti sun irraan gahuu dandahanitt dhiisuun wal hin caalu. Bubbisooti kan hidheef isa hidhame gargar hin fuudhanii. Hidhamtooti, eegduu fi gooftoliin eegduu hila tokkoo malee waliin mancaafamu. Kanneen wal dhabiisa obbolaa gidduutt ibda tuqatan laboobaa ofumaa uumaniin salqfamu.
Kanaaf beekaan akka itt Afrikaa hamaarraa olchu malee akka itt mancaasee olhantummaa irratt argatuu tolchuun irra hin eegamu. Oromiyaan biyyoota hidhaa kolonommaa keessa jiran keessaa tokkoo. Tuttuqaa naannaa qofa osoo hin tahin badii baaquleessaa dhufaa jiru irra akka addanjiroo tokkootti of irra ittisuuf bilisoomuu qabdii.
Tokkummaan Oromoo tokkeen isee bucuu, warra irra kahee hanga sabaatt ijaaramaa deema. Tokkeen hededa sana gidduu jiran hundi waan olfatanii sadarka olhaanufis kennan qabu. Bu’urri demokrasii Gadaa sana ture. Kan olloota saa kaaban gargar isa godhuus sanuma. Abo hundi bantiitt qabamee mirgi ummataa akka fedhaatt dhiitamaa hin jiratu.
Kan isaan weeraranii seenaan, dudhaan, ilaalcha malbulchaa fi afaaniin adda. Kan empayera Itiyoophiyaa jalatti hafuu qaba jedhu dantaa ofittumaan kan jaame yk kan annisaan qabsoo Oromoo hin galleefi. Moo, dur durii ijoollummaan yero gad ciisan ummata warri gurraachummaa fi garbummaan saanii itt himaa turaniin tuffii horataniin taha laata?
Ummati Oromoo makaa dhalatootaa fi moggaafamootaati. Seenaa yeroo dheeraa keessatt abba tokkeen fi murni fedhaa fi lolaan moo’amuun luka itt kennatan hedduu dha. Akka kanneen biraa tolchan kan moo’ame hin garboofanne. Sirna ilmoo nama, aadaa, nafii, bulcha seeraa fi dudhaa saa fudhatan hunda ofitt qabu dandeessisu qaba ture. Kan miidhame anjaa bulchi seeraa Oromoo halle haammataa tahe, kan mirga binoon illee tissuun golgamuuf, itt baqata ture. Maqaan Oromoo jedhu sana agarsiisa, ummata jechuu dha. Jarri durii Ilmaan Ormaa ofiin jechuutti ni boonu turan.
Egaloonni nafiin hawaasomaa fi malbulchaa Oromoo, hacuuccaa fi gad qabama wagaa dhibbaa jala bahanii harra gahanii jiru. Koloneeffataan akka ambatti ittiin hin dubbatame dhowwullee afaan waloo olfatchuu dandahuun saa gadi fageenya hidda eenyummaa saa agarsiisa. Oromoon erga qabamee qabsoo bilisummaa fi ofiin bulummaa irra cite hin beeku. Sochiin walabummaa saa kan jalqabe addunyaa keessaa bulcha hammeenyaan gita hin qabne jalatt. Abbaan tokkoo hawweef sun afura baafata jechuun waan hin yaadamne. Addunyaan qabsoo mirga dhalootaaf godhaniif mijjaawommi saa walakkaa jaarra dura kan turee gadi miti. Kun yeroo addunyaan sirna haaraa fi qajeelaa godhachuuf ciniinsuu irra jiru; sirna addunyaa, abba tokkee haa tahu murni kam illee mirga namaatt roorrisee jalaa bahuu kan hin dandeenye. Cunqurfamaa fi itt roorrifamaan abdii kanaan hawaasa addunyaa walaba keessatt bakka saanii akkaa qabachuuf fulduratt dhiichaa jiru.
Oromoo tahuu yk Oromiyaa ofiin bultu tahuun abjummaa yk fakkeessummaa hin qabu, mirkanii seenati. Hunda caalaammoo ofiin bulmaata akka barbaadan Oromoon shakkii malee agarsiisaniiru. Sunuu hiree mirga sabummaa ofii hanga ofiin bulumaataatt murteeffachuu argamsiisaaf. Sana dhugoomsuufi kan sochiin bilisummaa oofamee addi bilisummaa sabaa gara jaarraa walakkaan dura kan ijaarame. Hireen saanii isanuma harka jira. Xurree bilisummaa yeros filatan irra eenyuu isaan hin dhaabu.
President Isaayyaas iyya’a Amaraa yaada luccesaniif godheen, empayerri Wayyaanee malee akka turett itt fufu barbaachisa jedha. Kanneen isaaf yaada addaa qaban kun maalalchiiseera taha. Isaayyaas qabsaawaa bilisummaa hafee hin qabne akka ture hin shakkamu. Eertraan bilisummaa fi ofiin bulmaataafi dargaggoo see kumootaan lakkaawaman wareegde. Maalifaa kanaaf nammi lola akkasii keessatt qooda fudhate nafii bilisummaa hin wallaalu jedhamee hedama. Garuu kan dubbiin fi qunnamtii saa durii jalqabanii caqasaniif ejjonnooma walfakkaataa qabaataa dhufe. Hedduun qaabannoo gabaabaa qabu yk yaadachuu hin fedhan taha. Iyya’a saa si’anaa keessa wanti wal rukutu hin jiru. Hubannoo Faanoon ergifachuuf cunqurfamaan yaalootti erraafatas aagii tufas. Tarii sun amantee Presidantichaas taha. Ejjennoon saa deggera empayera Itiyoophiyaa tahuu, taasisa hedduu qabachuu dandahus inni muummichi dantaa saba saa tahuu dandaha. Sun jecha “dhiigi bishaan caalaa furdata” jedhuun cime tahinaa? Hin beeknu. Yoo sun tahe akeeki Oromoo, dorgommee angoo irratt walqaba durbbii irra addaa.
Wareegama Ilmaan Oromoo jaarraa oliif , akkasumas humnooti tarkaanfatoon basaniin “Ango 39” Heera Itiyoophiyaatti sutame. Hedduun gowwummaan Presidentiin Eertiraa yayyaboota angoo kanaa keessaa tokkoo jedhanii fudhatanii turan. Waan cunqurfamootii fi koloneeffatamtootii itt baasani. Presidantichii angoon kun gargar bahumsa dhaabbataa godha jedhee komata., gargar bahinsa addanjiroo inni badii saatiif gadoodu. Keessatt sutamuu saa akka mormee tures ni dubbata. Akka empayeritii waliin gamtaa qoolloo qofti dangaahu fedhus ni hima, garuu osoo moo’ummaan saa hin tuqamin.
Biyyi Habashaa kibba finnaa baasii qaaliin uummate fi Oromiyaa fi ollooti kibba see durooma halagaa gorora coccobsiisu qabu. Oromiyaan hunda keessaa isee soorettii fakkaatti. Kanaafi ollootii kaaba saa kan gargar bahan Obbo Presidenti kan hin hawwannee. Ejjennoon saa nageenya obbolaa saa Afrikaanotaa osoo hin tahin dantaa saba saa irratt hundaawa jechuu dha. Habashaa hardhallee buufata gabraa dhabe lamaan akka gulummaa saatti ilaalu mataa nurraa cite jedhaniif qooqi mararfannoo kamiyyuu hin jajjeebeessuu. Kolonooti saanii qabiyyee saanii tahuu baruufii qofti hin gahu.
Adda bilisummaa Sabaa hafee akka addanjiroo kamiyyuu barabaree hin taane Presidentiin walii gallaa. Gumeessoo kana irra wanti jiru hundii waan cehumsa irra jiru. Addi bilisummaa gola yk golootaa sabaawoon bakka buhuu ni dandahaa garuu jala kaattuu finnaa empayeraan miti. Hedduun keenya ammayyuu kaayyoo tokkummaa Afrikaa akka Kwame Nukurumaafaan himame yaadaa qabna. Oromiyaan akka kanaan dura jedhamaa baate “madbeetii” Habashaa taatee hafti jechuun waliin dhaha kaasaa sabaa fi abjuu birbiriiti lakkaawamuu. Oromoon sana caalaa guddaa yaadu. Bilisummaa saanii gaafatu, isaafis qabsaawu. Ummata Afrikaa mirga saanii dhaban waliinis tokkummaa uummatu. Akeeka fedha saanii walabummaan ifsameen tokkummaa uummachuuf fuldura ilaalaa jiru.
Addunyaa kana keessa biyyi ummata biraa hacuucu ani bilisa ofiin jedhee miseensummaa hawaasa addunyaa walabaa tahee yeroo dheeraa turu hin dandahu. Kan hacuucaman kamuu yoo roorrisaa ofirraa kaasan malee walaba tahuu hin dandahani. Hangana daa’immuu ni qayyabatti. Yeroo hojiin manaa see yk isaa, rarra’ee jiru ummati biraa akka itt qixawan dubbachuun daallummaa dha.
Angoon 39 heera Wayyaanee hawwa qabsaawoti bilisummaa Dargi jigsan lubbuu saanii dabarsaniif yaadanno dha. Hojiitti hin furin malee yoo xinnaatte sana yaadachuuf wayyaaneen haammattii sana seexaa qabachuu agarsiiseera. Sana keessa waan Wayyaanee duuba dhufu keessatt ilaaluu barbaaduun holola irra hin darbu. Abbaan hirree nan kufa jedhee yaadu takkaa hin mullanne. Hojiin saanii akka isaan hankaaksu osoo hin yaadin yeroo hundaa abjuun saanii angoo irratt hafuu dha. Hangasitt waan harka jiru hundaa gargaggalchuun saanii hin oolu. Jechi Amaaraa tokkoo jira, “indaayamaahi xiraawu indaayibalaa gifaawu” (akka si hin hamanne waamii, akka hin nyaanne dhiibii) jedha. Kan 1992 yeroo Obbo Presidant, Presidant Itiyophiyaa waliin michuu turan murnoota Oromoo irra gahe sana. “Anis beekaa atis beektaa, yaa sanbataa sooradhu” jedhaa ture Oromoon.
Kana malee yeroo dhiisanii bahan akka empayerri walitt hin hafne imaammata qopheeffataniiru jechuun uumaa sirna abbaa hirree dagachuu dha. Horee Yohannis 4ffaa hafee, yaadi sirna dullachaa, Presidant Eertiraa gurra qabeessa kanallee garaa nyaataa jira. Kan Wayyaaneen morman hunduu, akka inni empayera afuura baafachuu tasaa irra oolchuuf angoo 39 heeratt galche hubachuu dadhabu. Jiga finnaa empayerittii hin oolle dura, akka isaan of qopheessaniif yeroo afuura itt galfatan murnoota Habashaaf kennuuf ture. Hammasitt mataa Oromoo fi hawaasa sabgidduu unkuruu fi dhugaa micciruun ittuma fufa.
Oromoon durfannoo ofii fi dantaa sabaawaa qabu. Jalqaba yaada saanii bilisummaan ifsachuuf walaboomuu qabu. Garbichi kan finciluu gooftaa waliin dhofsisa nagaa tolchuun waan hin yaadamneefi. Kanaaf of walaboomsuu yk akka bilisoman godhu malee hariiroo akkamiiyyuu goofataa waliin haatahuu ummata bilisa biraa waliin gochuu hin dandahu. Dhimmi qabsoo Oromoo, hiree sabummaa ofii ofiin murteeffachuu sana. Saba haa tahuu abba tokkeen akka itt of ijaaran itt himuuf mirga hin qabu. Kanneen sana irratt fe’uu barbaadan waliin lola irra jiruu; dubbii golee sanaan ilaaluun diina waliin tumsutti fudhatama.
Ummati Afrikaa keessaayyuu kanneen Gaanfaa namoota amma tahitaa irra jiran biraa geedarama hin eeggatu. Hunduu garee haala jeeqama amma jiruuti. Tokko kan biraa dagee angoo malbulchaa fi diinagdee gandaa argachuu yaaluutti fakkaattii baqulaawaa guddicha ilaaluu dadhabu. Afrikaan rakkina amma jirurra haanuuf humni homishaawaan funcaa wallaalinaa fi sabdummaan xaxame gad dhiifamuu qaba. Ummati hoogganootaa fi sirna ofii barbaadan filachuu qabu. Walqixximmaa fi walabummaa sabootaa, sabaawotaa fi amantee mirkaneessuun barbaachisaa malee waan qananii miti.
Bulchooti si’ana jiran hundi humna hidhannoon malee fedhan ummatootatt ol hin baane. Fakmishoon beekan sanuma qofa waan taheef akkasumatt tursuu qabu. Kanaafi kan isaan waldhabdee hunda, fedha waloon osoo hin tahin kan abba tokkeen furuu yaalan. Yoo nambiyyooti mirga seeraan qaban beekuu baatan guddinaa fi tasgabii eeguun hedduu cimaa dha. Seeraan bulmaati hawaasa tasgabii fi nageenya qabu, of dandahaa tahe barbaada. Afrikaan kan gara sanatt masakaniin hoogganoota of kennoo barbaaddi malee abbaa hirrootaa albaadhessootaa fi ofirroota miti. Jarri kun ummata saanii jeejee fi dhibeen faalame sooruu hanqatanii bara baraan baalcha gabra gamaa malee jiraachuu akka hin dandeenye afeerani yk utuu ilaalanii namummaa bahee akka du’u dhiisani.
Oromoon hangammeessa kamiinuu ummata tattaafataa fi naga qabeessoo dha. Yaada malbulchaa saanii naga qabeessa tahe hubachuu dadhabuun kun akka gowwummaatt fudhatamaa jira. Garbooti sirna gasmala jala turan illee akka obsa fixachuu dandhan Garbichicha Romaa durii Spartakus irra baratamuu dandaha. Obsi hundaaf daangaa qaba; waan tahu dandahu hunda ilaaluu dhabuun naannicha qofaaf osoo hin tahin gutummaa Afrikaaf hamaa tahuu dandaha.
Yeroo fedhe fixee, baasii barbaade haa kaffalchiiu malee, Oromoon qabsoo saanii itt fufun waan hin shakkamne. Yeroo halle akka ummataatt nagaa fi durooma orma hundaaf, ollaa fi naannaa uumaati hawwu. Kanaaf hobbaatii tolaan qabsoo saanii, raajaa egeree ifaa Afrikaa fi Gaanfa saa taha. Ilmaan Ormaa akka haqammi eenyummaan saba kamiiyyuu itt fufu yaada hin dhiheessani. Kan Afrikota dhugaa irra eegamus sana.
Nammi Afrikaa kan yeroo gidiraa ummata Gaanfaa, Somalee argu garaan saa hin gubannee kan sammu sutaa qofa. Yoo Somaliyaan gubate Afriikaan bu’aa argatu hin jiru. Kanneen abidda itt tuqatan kanneen barbaran sabootaa fi sabaawota kolonii tahan gadi qabanii jiraachisuu abdii godhani. Sanaafi kan durbiin keenya Somaaloti gubataa jirani. Kaasaan saa isaan keessa qofa osoo hin tahin nu keessas. Hireen ummatoota Gaanfaa wal xaxaa dha; tokkoo furuuf hunduu furamuu qabu. Kutaa nu keessaa dammaqina hin qabneef malee maddi diina keenyaa tokkicha. Nuti kan itt roorrifamee fi kan mirga sarbamne, kanaaf qajeltuun gara keenya jirti. Irra ni haanna.
Dhalooti Oromoo haaraan ilmoo nama kamiinuu tuffatamee jiraachuuf obsa kana caalaa hin qabu. Kanaaf kan tola Oromoo akka gowumaa fi wallaalinaatt fudhatan hunduu gochi saanii akka isanumatti hin deebine keessa deebi’anii itt yaaduu qabu. Sochiin bilisummaa Oromoo ammaaf kan dacha’e haa fakkatu malee yeroo inni deebi’ee itt lola’u fagoo hin tahu. Sun ummatoota Afrikaa akeeka walqixxummaa fi wal amantee waloon akka tokkoman abdii haaraa fudhatee dhufa.
Mirgi hiree murteeffanna, mirga dhala nama sabni cunqurfame kamu qabu kan addunyaan beekeef enyuu gaafa fedhe namaa kenne gaafa fedhe nama irra fudhatu miti. Abba tokkee haa tahu murni, ofirroo fi kan sammuu dhiphoo akka Musolonii faa addunyaatti fincile homaa hin tahin hafu itt fakkaatu yoo hin taane kana haaluu hin dandahu.
Kan empayera Itiyoophiyaa irra baqate deebi’ee akka itt fulduratti jiratu itt himuu yaalun tuffii fi beekaa salphisuu abbaluu irra addati hin laalamu. Oromoon walabummaan yaadanis sabichi ammas kanneen amanuun ganamuu saatu itt dhagahama. Qabsoon Oromoo akeeka nagaan waliin jiraachuu ilmoo namaa osoo hin irraanfatin, fedha walaba sabichaa qofaan masakama. Iyya’a barruu kanaaf sababa tahe malbulchesitooti dhimmi suduudaan ilaalu akkamitt hubatan laata? Dadhabinni amma jiru dhaaba sabaawaa walaba tahe kan kaayyoo fiixaan baasu bakka buufachuun ni darbaa..
Ibsaa Guutama
Waxabajjii 2009
Ibsaa Guutama miseensa dhaloota saganta ABO isa jalqabaa baasan keessaa tokkoo.


text:
Wann hin irren umhat sobdu. Kan gaafatuus inni gaafatamuus dhamaatu akka walii
Posted: Adoolessa/July 15, 2015 · Finfinne Tribune | Gadaa.com | Comments (7)
Gadaa.com delivers information on Oromia and the Horn of African region: top news stories and analyses, politics, and culture, arts & entertainment, and more.
Comments ...
-
-
Maal haabaasuuf dhama raasu
Kana booda namni isin amanu hin jiru
-
It’s the symptom of failed policy and humiliation to our secrfied Heroes to call such an illusionist low level individual an OLF leader
-
Yaa oromo Inumma xinnaanne kan gurbattiin
Gadheen tunille hooggana ufii jettu.
-
Tullu- To your surprise this person is much more better than your lords such as Dawud Ibsa and Bultum Biyyo. At least he can express himself in a way that any one can understand. Ajooftuu afaan ajaa. Kijibaa uftuulummaa keessan kanatu Oromo hiddaan diige addaan fageese. Namni ganda keetti hin dhalatin hundi low level individual dha. Ati akkuma saree dutaa harkaa fi afaaninis website irraa iyyi. Qabsooon Oromo isin bira kuttee jirti. OLF akka company meeshaa keessanii waan ilaaltaniif Oromon gara biratti dhalate hoggana ABO jedhamuun isin guba. Wilii gubattu. ABOnis Qabsoonis kan keessanii miti. Kan Oromooti. Kana osoo isinittti hadhaawu liqimsuu qabdu. Arrogant
-
Wonderful answer galatoomi gadaa
-
-
Gabii keenya silaafu Arusii irraa maratte malumaafi kanuma Amin jundi sanitti nura hindhiisin namtiin tamam jedhan tun namaam anaa isii beeka hatuu walfara nyaachu qofa dandetu baka demuti kan oromo diige isa duran oromofi arusi jiduu olola afa amm ammo arusii jidutti olola egale arsille diige kemal adda hanbise wallala nama dhukubsata.amma maqa jijirata ufi farsa asii oda jedhe ufi yaama ufi farsa qsqsqsqsqsq


text:
Adeemsi qabsoo bilisummaaf taasifamu bu’aa ba’iiwwan jajjabaa fi hadhaahaa kan qabu yoo ta’u; bu’aa ba’iiwwan kanneen keessaas, yaadaan wal dhabuu qabsaa’otaa, addatti hoogantoota gidduutti uummamu isa tokko ta’uun waan mamii qabu miti. Yaada xixiqqooniis ta’ee, yaada bu’uuraan walii galuu dhibuun qabsaa’ota gidduutti uummamuun seenadhuma qabsaa’ota adduunyaa kamuu keessatti mul’ataa turee fi har’as itti jirudha. Waan guddaan yaadaan wal dhibuu otoo hin ta’iin, dhibdeewwan xixiqqoo cinaatti dhiisuun bu’aa uummataa dursisiisuun ammoo hunda caalaa bilchinaa fi ga’umsa ta’uu irra dabree karaa adeemsa qabsoo gaggeeffamuu kan gabaabsu ta’a. Wal dhibdeen
hoogantoota qabsoo Oromoo gidduutti irra deddeebiin mul’ataa turees dhugaa kana irraa kan hin fagaatnee ta’ee, karaan bilisummaa uummata Oromoos akka dheeratu ta’ee jira.
Kanaaf, dhibdeewwan xixiqqoo cinaatti dhiisuun, bu’aa uummataa irratti xiyyeeffachuun, gaaffii fi hawwii uummanni Oromoo tokkummaa mooraa qabsoo Oromoof qabu dhugoomsuu irra dabree, waamicha Koreen Sochii Fincila Oromoo (KSFO) irra deddeebiin taasiseef deebii kennuun, qabsoon uummata Oromoo karaa amansiisaa fi abdachiisaa irra gahee akka mul’atu ta’ee jira. Walii galteen taasifame kun kanneen mooraa qabsoo Oromoon ala jiraniifuu fakkeenya guddaa ta’uu akka danda’u hubatamuu irra, uummanni Oromoo warreen kophaa fiiganiif kanaa booda kan gurra hin kenninee fi yeroon isaa irra dabruu dursee waan hubateef, qaamonni qabsaa’ota Oromoo kamuu mooraa qabsoo tokkoome kanatti hin makamiin hafan yoo jiraataniis, mooraa qabsoo tokkoome kanatti makamuun kan filmaata hin qabne ta’uus akeeka guddaa akka ta’ee mul’ata.
Walumaa gala, walii galtee hoogantoonni Adda Bilisummaa Oromoo (Jijjiramaa, Adda Bilisummaa Oromiyaa, Gurmuu Qabsaa’otaa fi miseensota Adda Bilisummaa Oromoo( GQM-ABO),Miseensota Koree Yeroo Adda Bilisummaa Oromoo (KY-ABO) fi Miseensotaa fi Hoogantoota ABO Durii, nam-tokkee fi qabsaa’ota gidduutti taasifame, uummata Oromoo kan boonsee fi abdachiise waan ta’eef, seenaa qabsoo Oromoo keessatti galataa fi bakka guddaa kan qabdan ta’a. kanaafiis, uummanni Oromoo addatti dargaggoonni mooraa qabsoo tokkoome kana cinaa hiriiruun bilisummaa uummata Oromoo akka dhugoomsan hiree guddaa ta’a jennee amanna.
Dhuma irratti, hoogansi mooraa qabsoo humneeffame kana keessatti muudame, hoogansa maqaan muudamee bara baraan taa’u otoo hin ta’iin, imaanaa guddaa uummanni itti kenne kana hubatee, bilchinaa fi obsaan dhibdeewwaan qabsoo uummata Oromoo keessa jiru sakatta’ee, falaa fi mala itti kennuun alaa fi keessaan qabsoo uummata Oromoo irraatti dhiibbaa guddaa (Influence) uumuun waanjoo gabrummaa uummanni Oromoo waggoota hedduuf baatee jiru, irraa mulqee bilisummaa Oromoo akka dhugoomsu hawwii keenya isa guddaa ta’uu ibsina.
Injifannoon Uummata Oromoof!!!
Ibsa Koree Sochii Fincila Oromoo (KSFO).
Caamsaa, bara 2015.


text:
Afaan Oromoo keessatti sagaloonni “Ga” fi “daa”n jecha Gadaa jedhu kennu. Sirni Gadaa Saba Oromoo biratti iddoo olaanaa qaba. Kanaarraa ka’uun seenaan Oromoo sirna Gadaa malee barreeffamu qaama lafee malee ijaajjuudha jechuun dubbatu, hayyooti Oromoofi sirnichi hammam walttihidhamiinsa akka qaban ibsuuf. Kanaafis, Gadaan maal akka ta’e beekuufi xiinxaluun barbaachisaadha. Yaada [...]
(Charinnat Hundeessaatiin) Naannolee saglan mootummaa federaalaan hundeessan keessaa Naannoon Ummatoota Hararii isa tokko. Naannoo kana keessa ummata Oromoofi Hararii dabalatee sabaafi sablammoonni biyyattii gara garaa kanneen aadaalee, duudhaaleefi amantaalee adda addaa hordofaniifi qaban waljaalalaafi walkabajaan jiraatu. Magaalaan Harar teessoo Godina Harargee Bahaa ta’uunis tajaajilaa [...]
(Gammachuu Kadir) Aadaan mallattoo eenyummaa saba tokkoo yoo ta’u, meeshaa isa mul’isus ni qaba; innis, afaani. Afaan bifa barrreeffamaafi afoolaatiin seenaafi aadaa ibsuun eenyummaa saba tokkoo calaqqisiisa. Guddina aadaafi seenaa saba keesaatti shoorri afaanii guddaadha. Kana jechuun ammoo aadaan afaan malee mul’achuu hindanda’u. Oromoon ummata bal’aa aadaa boonsaafi bareedaa [...]
Pireezidaanti Mulaatuu Tashoma ayyaana injifannoo Caamsaa 20 waggaa 23ffaa saabeefafchuudhaan ummattoota Itiyoophiyaatiif dhaamsa dabarsaniiru. Pireezidaantichi dhaamsa dabarsan kanaan heerri Mootummaa saboonni sab-lmamoonniifi ummattoonni Itiyoophiyaa sirna abbaa irree darguu fonqolchanii ofirraa darbachuudhaan ofumaan qoheessanii kan raggaasifatan bu’aa injifannoo Caamsaa 20ti jedhan. Heerri [...]
Giddinni diinagdee saffisaan Itiyoophiyaatti galmeeffamaa jiru bu’aa sirna demookraasii injifannoo Caamsaa 20n bu’urra cimaarratti ijaaramee jiruu akka ta’e ministirri muummichi Hayilamaariyaam Dassaalany dubbataniiru. Caamsaa 20 bara 1983 qabsoon sirna aabbaa irree Darguu barbadeesse gaaffiiwwan demookraasii wayitii sana turaniif deebii argamsiisuudhaan bu’ura cimaa kaa’uuf [...]
Oggantoonni biyyaalee gara garaa ayyaana injifannoo caamsaa 20 sababeeffachuudhaan ergaa baga gammaddan jedhu dabarsaa jiru. Waajjirri oduu himaa ministeera dhimma alaa akka beeksisetti qondaaltoonniifi ooggantoonni biyyaalee gara garaa qondaaltoota Itiyoophiyaatiif ergaa baga gammaddan jedhu dabarsaa jiru. Akkaatuma kanaan pireezdaantii Ameerikaa Baaraak Obaamaa dabalatee bulchaan [...]
Waggoota 20 ol darban keessa misooma jallisii babal’isuudhaaniifi ijaaruudhaan hojiiwwan bu’aa ol’aanaa galmeessisan akka hojjetamaniifi lafa hektaara kuma 300 caalu jallisiidhaan misoomsuun akka danda’ame ministeerri Bishaan jallisiifi annisaa beeksiseera. Hojjettoonni ministeerichaa ayyaana waggaa 23ffaa injifannoo caamsaa sababeeffachuudhaan mariin paanaalii [...]
Adeemsii sirna dimookraatawa,nageenyaafi bulchiinsa gaarii har’a mula’ataa jiruu qabsoo hadhaawaa waggootii dheeraa injifannoo caamsaa 20 bar 1983n argamee tahuu pireesidaantiin bulchiinsa mootummaa naannoo biyyoolessaa oromiyaa obboo Muktaar Kadir ibsan. Obbo Muktaar injifannoo caamsaa 20 waggaa 23ffaa sababeeffachuun kaleessa ibsa baga geessanii wayita dabarsaniittii [...]
Itiyoophiyaan waggoota 20 ol darban guddinni galmeessifte kan hunda hirmaachise akka ta’e itti aanaan ministira muummichaa obbo Dammaqa Makoonnin dubbataniiru. Obbo Dammaqan kana kan dubabtan agarsiisa suuraa ayyaana injifannoo Caamsaa 20 waggaa 23ffaa sababeeffachuudhaan qophaa’e kaleessa wayita banan haasawa dhageessisaniinidha. Guddinni galmeeffame dhalootaa dhalootatti kan [...]
Magaaleen Oromiyaa addaa naannawa Finfinnee jiran akka Finfinnee jala galan, karoorri “Master Plan” jedhamee baafame kan Oromoo lafa isaa dhabsiisuu fi mirga abbaa-biyyummaa isaa sarbu!” jechuudhaan, barattoonni Yunivarsitiilee fi manneen barnootaa Oromiyaa ka biroo keessa jiran akka hiriira mormii irra jiranii fi sababaa kanaan walitti-bu’insi uumame akka lubbuu hedduu galaafate beekamaa [...]


text:
In was on August 30, 2006 that Barack Obama made his first trip to Ethiopia to visit displaced people in the eastern city Dire Dawa. Three weeks earlier, flooding caused by heavy rains had killed more than 600 people and displaced tens of thousands of people in the area. U.S navy, based in neighboring Djibouti, were taking part in relief operations setting up canvas tents (furnished with straw [...]
መግቢያ የአሜሪካ መንግስት እ.አ.አ በ2009ዓ.ም በኢራቅ የሚገኘዉን አምባገነናዊ የሳዳም ሁሴን አገዛዝ ለማስወገድ ከሌሎች ምዕራባውያን ሀገራት ጋራ በመሆን ባካሄደው ወረራ የሳዳም ሁሴን አገዛዝን አስወግደው በፋንታው ጠንካራ የኢራቅ መንግስት [...]
IS ወይም ISIS/ISIL በመባል የሚታወቀው አለም-ዓቀፍ አሸባር ቡድን አል ፉርቃን በተባለ ሚዲያ በኩል “የኢትዮጵያ ቤተ ክርስትያን አባላት የሆኑ የመስቀሉ ተከታዮችን” በአረመኔያዊ አኳኋን የገደለበትን ቪዲዮ መልቀቁ ይታወሳል፡፡ ቪዲዮውን መሰረት [...]
Ogganaan Doorii Abbaa Doorii jedhama. Innis Raaba keessatti nama Abbaa Murtii ta’ee hojjetaa tureedha. Doorii jalatti Hayyuuwwaniifi Jaldhaabota hedduutu argamu. Adeemsa murtii kennuu kan geggeessan Hayyuuwwan yoo ta’an, hojiin Jaldhaabotaa naamusa eegsisuufi himatamtoota dhiyeessuudha. Naannawa tokko tokkotti Dooriin dhimmoota yakka ajjeechaa kan hinilaalle ta’us, Gosa Hokkuu [...]
Obbo Caalaa Soorii Abbootiin Gadaa Oromoo sirna Gadaa bara dheeraarraa kaasee dhalootarraa dhalootatti, jaarraarraa jaarraatti, Gadaarraa Gadaatti dabarsaa dhufanii jaarraa qaroominaa kanaan gahaniiru. Abbootiin Gadaa Oromoo baay’ina ummatichaarraa kan ka’e godinaa godinatti adda adda faca’anii sirna Gadaa gaggeeffachaa turaniiru. Mootummoonni darbanis abbootiin Gadaa akka walitti [...]
Finfinnetti manneen barnoota Afaan Oromoo ijaaruun eegalame Bulchinsa Magaalaa Finfinneetti manneen barnoota Afaan Oromootiin barsiisan ijaaruun eegalameera. Manneen barnoota kun Waldaa Misooma Oromiyaatiin kan ijaarame yammuu ta’u, kutaawwan Magaalaa Nifaas-Silkii, Laaftoo, Gulallee, Kolfee fi Aqaaqiin iddoo ijaarsaatiif filatamaniiru. Manneen barnootaa kun dhalattoonni Saba Oromoo fi [...]
(Charinnat Hundeessaa) Ayyaanii Irreechaa duudhaalee Oromoo keessaa tokko Oromoon ummata aadaa, duudhaa, seenaafi ooltee bultee gabbataa qabuudha. Keessumaa aadaafi faalasaama ummata kanaa gadifageenyaan yoo ilaalan barnootaaafi iccitii jireenyaa lakkaa’amee hindhumne, kanneen qaroominaaf xurree ykn raacitii ta’anii tajaajilaa jiran hedduudha. Aadaan calaqqee jiruufi jireenya saba [...]
(Charinnat Hundeessaa) Seera sirna Gadaatiin tumameef kabachiisuu keessatti siinqeen baatee seeraan falmachuun mirga dubartoota hundaati. Dubartoonni dhiibbaa korniyaa isaanirra gahu ofirraa faccisuuf siinqeetti fayyadamu. Kunis miira ho’aan haala armaan gaditti barreeffameen akka dhiyaatuudha maanguddoonni Oromoo keessumaa Arsiitti kan ibsan. “Kaleessa seera Gadaa keessatti hanfalas naa [...]
(Saamraawiit Girmaa) Oromiyaa bal’oon magariisaafi uumamaan kan badhaate akka taate beekamaadha. Gosoota bineensotaafi beeladootaa, biqiltoota, gaarren, lageen, haroowwaniifi uumamawwan biroos of keessaa qabdi. Oromiyaan magariisaa ta’uusheetiin gosoota biqiltootaafi mukeenii heddumminaan qabdi. Bosona Itoophiyaan qabdu keessaa harki caalaan naannoo kanatti akka argamu qorannooleen ni [...]
(Saamraawiit Girmaa) Oromoon aadaa, seenaafi eenyummaasaatiif bakka guddaa qaba. Kabajaafi jaalala aadaa, seenaafi eenyummaasaatiif qabu kanas haala ittiin calaqqisiifatu hedduu qaba. Akka fakkeenyaattis, barsiifatawwan, barreeffamootaafi afoolawwan eeruun ni danda’ama. Ummanni Oromoo gammachuu, gadda, gootummaa, ittiinbulmaataafi haalota kanneen biroo afoolaan ibsataa tureera; ibsachaas [...]