text:
Gochaa Farrummaatimoo? Gochaa Nageenyaati?
http://oromp3.com/tadese-fite
Maraamartoo abboottii qabsoof ijoolleen si’annaa biyyaa amabaa keessa jiraan kana Akka nama fiilmii tolaa daawwatuutti namoota milli’oona hedduun daawwaachaa jirra. Dhugaan kana keessaatti Akka kubbaa miillaatti miseensota gurmuuleen oliif gad kokkolla’aamaa jirti. Maarree xiqqoodhaan nomoota geepha fudhachuuf dafqa xurruursaa kubbaa delleqqaa kuttannii ka’aan gara mannii masaanuu ti galchuuf wixxiffattaan daawwattannii yoo beektaan hangami akka hafuura nama kutuuf gurmuun ati deggertuu yoo kubbaa mannii keessaatti marmaruu namnuu tessoo Irraa olka’aan carraana, nama Isa bira jiruu itti uttaalee hammataa, kan dhugnguun Wal-callaasuus ni muldhata. Kun hunduu eegaa raawwatee booda namnuu quba Wal hin qabu gara mana isaatti fiigga, gurmuun hinjiffannoon dirree keessaa bahee sirbaan diichissaa, gurmuun mo’attamee garuu uurruu dhiibaa mataa buussee yaa’a. Gaafaa birraadhaaf sirriitti lenjjiffamannii tapha cimaa taphachuuf yaadaan of-qopheessuu eegalu. Maarree ega waan tapha kuphaa kana fiigdotaaf wal-dorgomttootta Activistummaaf mal-dha’ii madda galliif kan fiigaanniif isaan Warra dhugaadhaaf dhiigaan gidduutti geggeeffamuu hardhadhaa kana ha illaallu. Warra madda gallii gabbiffachuuf fiiggaan kana gaafa teenyyee illaallu qabsoo sabbabeeffachuun alaabaa Saba baldhaa fanniffatannii gurmuu callaqissaa kana faggootti muldhatu wayyii uummuun Isa da’oo tolfachuun waan billiqqeessa sammuu nama hatu ija uummattaatti daawwachiissuun Abdii maseenaa abddachiissannii Koroojjoo isaannii dhadha’aachiissaa jiru. Gurmuun akkana kunneen ama akkuma gabaa maalifuu fi gabaa lagaa kan Gimbiitti arganaan kunneen yeroo inni Mana cornaaqqee bannee bu’aa Irraa buuffachuu
2
dhaga’uun kaanniis Mana cornee kan birraa cinnatti banee gabaa Irraa Kuta. Yeroo kana lameenuu kissaaraa keessaa seenu. Namni biraan immoo achii ASI ba’ee Mana buskuttiif shan keessa buusaa itti dabaluudhaan gattii rakkassaan gurguraan. Isaan kaan waan hin mlkoofneef namtichuma sana diinomsuu eegalu, takka wal tahuu takkaa Wal faccaasu. Maalan adda addaa namootta bittinneessu. Kun madda gallii isaannii Akka gabbisuuf oliif gad fiigguu amaloota nama akkanaati. Isaan gabaaf Wal-Baldheessaan maallaqa waan nama caalaa jaallatanniif. Dhugaa dubbachuuf yoo tahee warri hardha qabsootti Jira jennuu Biyyaa guddattetti jedhamtu keessaatti sammuu nama xiqqaan yaaduun natti fakkaata. Kan of kabajuu numa mataa keenya kan beekaa of taassissuu danda’uun abbaaabbaan mataa mataan yoo carraqqachuu waanwaani namaan gadii nu nama godhu hin jiru. Garuu gochaan hardha maqaa qabsoof, qabsa’aa sabaattiin ddallagamaa jiruu amlee nama cabsuu irra taree namootta baayyee Abdii kutachiisseera. Yeroo Haarmeen Oromoo immimmaan lollaassa oltee bulaa jirtu kana keessa qarroof Abdii biyyaa daandii rakkoo keessa naqqannii, gurmuun kan ijjaaraan murraasni durroomaan. Dhugaa jiru yoo dubbannee maqaa nuuf bixxillaan jedhannii kan callissaan kumaattamaan jiru. Callisuun keenya garuu diina qaawwaan saaqee Mana nu seenuuf dafqa coccophissee nu lolaa jiruuf kara bannee olseensissuu jira. Ega warri dibbee gandummaaf Xaxxuun miiddiyaa Maddi isaa boorsaa Uummattaa tahee tokkummaa dhaan kan maramee, garuu keessi isaa uttubbaa gandummaa diinnii hordeen kan socho’uu dha. Laffee gootaa lafaa kaassuu mana irra deemuun Warra amaleeffannaa godhamaa, warraana bosona jiruu, abbabboottii qabsoo Warra jiruuf jireenya isaannii gad dhiisannii Biyyaaf jiraatan ceeqquuf, riffachiissuu araba dheedheerraa qaban akkanaa bara kana gad yaa’annii dorgommii guurrannaa maallaqa irratti akka warraabbessaa yuussannii wal waamaa jiru.
3
Gurmuun dhugaaf dhiiggu garuu galliin lammii iirraa qabsoof galu warra weerrartuu kanaan irraa citees hanga dhumaatti qabsoo iituma fufaan. Gochaan seeraa dhabdee kan raawwaachaa jiru qabsa’ootta qofaa irraatti uttuu hin taanne dhaloota haharhahardhaaf boruu hndaa irraatti ta’uu qquba qbna. Haala kamiin sirreessuu dandeenya? Itti fufa….
GALATOOMAA!!!
Abdii Boruuttiin


c: text/html

text:
Oromoo fi Oromiyaa Badii Waliigalaa Irraa Haa Ittisnu!
“Goorroo Abbaatu Hordata, Roorroo Abbaatu Dhowwata!”
Mootummaan Wayyaanee waggoota 26 dabraniif Ummata Oromoo irratti lola ifatti baneen ajjeechaa suukanneeessaa raaw’achaa jirutti dabalee kumoota hedduudhaan manneen hidhaatti guuree dararuudhaan miidhaa ol aanaa irraan gahaa jiraachuu fi kanneen ajjeechaa fi hidhaa irraa hafan saamuu fi hiyyoomsuudhaan beelaa fi kadhaaf saaxiluu itti fufee waan jiruuf,
(Oromoliberationfront) — TPLF Oromoo lafa isaa irraa buqqisuudhaan maqaa investmentiin aangawootaa fi ergamtoota isaatiif, akkasumas, alagoota biroof qooduutti dabalee qubsuma alagootaa lafa Oromoo irratti babal’isuudhaan Oromoo lafaa fi qabeenya-maleeyyii taasisuun kan ifatti mul’atuu fi akka imaammataatti irratti dalagamaa jiru tahuun eenyu jalaa iyyuu dhokataa miti. Addatti ammoo imaammata bittootni Itoophiyaa bara dheeraaf hordofan itti fufuudhaan magaalaa Finfinnee fi magaalota naannoo isii dhuunfatuuf karoora bal’aa fi tarsiimawaa (Strategic) qubsuma Oromoo (demography) jijjiiruuf sochii bal’aa gochuu irratti waan argamuuf,
Mootummaan farra ummatootaa kun ummata Oromoo akka sabaatti dhabamsiisuuf imaammata hordofaa jiruun duula ofiin adeemsisu cinaatti Ummatoota ollaa Oromoo qubatan guuza/daboo waammatuudhaan leenjisee fi hidhachiisee lolchiifatuu waan itti fufeef,
Ilmaan Oromoo Univarsitii adda addaa irraa eebbifaman kuma dhibbaan lakkaa’aman, akkasumas, kanneen barnoota sadarkaa adda addaa qaban hojii dhorkatuudhaan hiyyummaaf saaxilee hegeree dhaloota haaraa dukkaneessee waan jiruuf,
Oromiyaa keessatti (miseensotni OPDO osoo hin hafne) abbootii qabeenyaa Oromoo, beektota, dargaggootaa fi qotataa irratti hammeenya TPLF ifaa fi dhoksaan raaw’achaa jiruun lammiileen Oromoo imaammataa fi tarkaanfii diinummaa Wayyaaneef saaxilamanii abdii jireenyaa dhaban lakkoobsaan dabalaa dhufuun bal’inaan waan mul’atuuf,
Mootummaan mirgaa fi wabii jireenya dhala namaa caalaa dantaa garee ofii fi matayyaaf dursa kennu kun dhiibbaa fi tarkaanfii diinummaa Shamarranii fi Dargaggoo irratti raaw’atu irraa filmaata dhabanii kaa’imman abdii hegeree Saba keenyaa tahan biyyoota alagaatti akka baqatan dirqee gammoojjii biyya ormaa adda addaa keessatti kufanii irbaata allaattii tahuu fi galaana keessatti dhumuudhaan irbaata qurxummii tahuun guyyaa irraa guyyaatti dabalaa waan jiruuf,
Aangawootni Wayyaanee saamicha kaayyoo ofii godhatan kun tarkaanfii namoomaan alaa kan abbootii isaanii haaromsuudhaan sharafa alaa ittiin argatuuf jecha lammiilee biyyattii bifa gurgurtaan akka gabraatti daldaluudhaan rakkinootni ulfaatoo fi suukanneessooon dhala namaaf hin malle akka irra gahan taasisuun bal’inaan kan itti fufee jiru waan taheef,
Tarkaanfiilee diinummaa kanneen hunda gootummaadhaan dura dhaabbatee hanqisuuf Ummatni keenya Dhaaba isaa ABOdhaan hogganamee umrii mootummaa kanaa gabaabsuuf finciloota seena-qabeessaa fi itti fufiinsa qaban adeemsisaa turee fi itti jiruun injifannoolee gurguddoo galmeesseen har’aan tana mootummaa Wayyaanee/TPLF qarqara awwaalaa irraan gahee jiraachuun ifatti mul’ata.
Mootummaan umriin bittaa isaa gabaabbatuu of iratti arge kunis har’a-bulinnaadhaan:
- Humna waraanaa addaa ‘Liyyuu Poolis’ jedhamu kan Somaalota irraa ijaarame leenjisee hidhachiisuudhaan Baha, Kibba-Bahaa fi Kibba Oromiyaatti Ummata keenya irratti duulchisee lolchiifatuu akka itti fufetti jira.
- Wayyaaneen humna kana Al-Shabaabiin ittiin lola jechuudhaan Amerikaa fi Ingilizii kan leenjisiifate tahuun ni beekama. Haa tahu malee akeeka himateen alatti Ummata keenya irratti bobbaasuudhaan lolchiisuu irratti argama.
- Humni “Ittisa Biyyaa” dhuunfata isaa tahe humna Liyyuu Poolis jedhamuuf karoora bobbaa akka baasu, dhiheessii meeshaa lolaa, nyaataa fi qoricha akka dhiheessuuf ajajuutti dabalee uffata Liyyuu Poolis itti uwwisuudhaan lola Saba Oromoo irratti adeemsifamu kana keessatti kallattiidhaan qooda fudhachiisaa jira.
Walumaagala mootummaan Wayyaanee fincila ummatootaan, addatti ammoo, Fincila Xumura Gabrummaa (FXG) Ummatni Oromoo geggeessaa jiruun akka hamaatti madaa’ee qarqara boollaa gahuu irraa dhabama irraa of hambisuuf duula bifa irra hammaataa fi tarkaanfii namoomaan alaa Ummata Oromoo irratti fudhatuudhaan umrii bittaa isaa turfatuuf abbaluu irratti argama.
Waan taheef, Ummatni Oromoo akka Sabaatti akka hin dhabamneef filmaatni tokkichi qabu mootummaa kana gateettii ofii irraa darbatee gatuu qofa. Akeekni mootummaa farra ummataa kana of irraa gatuu kunis Oromoo hundi harka wal qabatee diina isaa irratti wal-faana bobba’uu qofaan milkaawa.
Bilisummaan Ummatni keenya dharra’u akka mirkanaawuuf tarkaanfiileen armaan gadii akka fudhataman Addi Bilisummaa Oromoo waamicha isaa hundaaf haaromsa:
- Sochii mootummaan kun Oromiyaa keessatti adeemsisu kamuu irratti tarkaanfii fudhatuun bifa haaraa fi irra cimaa taheen akka itti fufu,
- Ummatni Oromoo gibira mootummaan bifa kamiinuu walitti qabatu baasuu akka dhaabu,
- Sochii aangaawotnii fi hojjettootni mootummaa godhan hunda gufachiisuuf tarkaanfiin barbaachisaa tahe hundi akka fudhatamu,
- Ummatni keenya Ona hunda keessatti bulchiinsa ofii akka utubatu, akkasumas, qaama nageenya isaa tiksu ijaarratee nagaa fi qabeenya isaa tikfatuu fi tohatuudhaan diddaa itti jiru daran finiinsee mootummaa kana karaa irraa maqsuuf akka sosso’u,
- Addatti Qeerroon Bilisummaa Oromoo dirqama kana ofitti fudhatee milkoomina isaaf sadarkaa ol’aanaatti akka sossohuu fi
- Ilmaan Oromoo hidhataniis tahe osoo hin hidhatin mootummaa kanaaf hojjetan hundis tarkaanfii Ummatni keenya bilisummaa ofii gonfatee jireenya Sabummaa ofiitti iggitii gochuuf fudhatu kana milkeessuuf dirqama lammummaa isaanii akka bahatan ABOn gadi jabeessee waamicha isaa dabarsa.
- ABOn gama ofiitiin akeeka kana milkeessuuf sochii WBO, Caasaalee ABO fi Jaarmaya Ummataa jabeessuu dabalatee kan isa irraa eegamu hunda akka raaw’atu mirkaneessa.
“Goorroo Abbaatu Hordata, Roorroo Abbaatu Dhowwata !”
Gadaan Gadaa Xumura Gabrummaa ti !
Injifannoo Ummata Oromoof !
Adda Bilisummaa Oromoo
Fulbaana 12, 2017

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Duulli Sirni TPLF/EPRDF Humnoota Liyyuu Poolisii Somaalee fi Waraana Isaatin Ummata Oromoo Irratti Bane, Hariiroo Obbolummaa Saboota Kuush Lameenii Jaarraadhaaf Ture Hin Daddaaqsu.
Ibsa KHR- Tumsa Ummattootaa Bilisummaa fi Dimokraasii(TUBD)
Addi Bilisummaa Ummata Tigraay(TPLF) bara 1991 erga aangootti dhufee kaasee mirga ummattoota cunqurfamoo Itoophiyaa keessaa baroota dheeraaf sarbameef kan falmuu fi kabajsiisu fakkeessee of dhiyeessaa bahe. Kanas dhugaa fakkeeffatuun daba golgaa dimokraasiin raawwatu golgafuuf, akkasumas, Ummattoota biyyattii fi hawaasa addunyaa afanfaajjessuuf miidiyaa biyyattii guutummaatti tohannoo fi ajaja isaa jala jirutti fayyadamee olola afanfaajjessaa fi dharaa halkanii-guyyaa afarsa.
Sirni Wayyaanee/TPLF sagantaa qindaa’aa ummattoota biyyattii kabajaa namoomaa dhorkatuun salphisuu fi cunqursaa akkaan hamaaf saaxilu qabaachudhaan mootummaa isaan dura turerraa caalee argama. Murni TPLF akeeka isaa abaaramaa kana galiin gahatuudhaafis eenyummaa isaa kan dhugaa haguuguun dhaabolee maxxannee maqaa sabootaa fi sab-lammiileetin ijaare (PDOlee) jedhaman ijaarrate. Sababoota ijoo PDOlee kanneen ijaaruu keessaa tokko warreen sammuu namummaa hin qabne, akka meeshaatti dhimma itti bahuuf filate kanneen of dura qabee ummatoota keessa seenuun akka barbaadetti dhimmoota ummattootaa keessa seenuu fi qabeenya sabootaa fi ummattoota Itoophiyaa saammatuudhaafi.
Waan taheef, abjuun guddaa fi galiin akeekaa sirna TPLF ‘Tirgaay Guddittii’ ijaaruu dha. Abjuun kun ammallee bakkuma isaa kan jiru tahuu humna waraanaa, diinagdee fi tikaa jabeeffataa jiraachuu isaarraa hubachuun ni dandahama. Akeeka kanarratti hundaahudhaanis, TPLF naannoo Tigraayitti dhaabbilee barnootaa, faaynaansii fi daldalaa akkasumas ijaarsaalee barbaachisoo sadarkaa biyya walaboomteetti ijaaree jira.
TPLF kaayyoon isaa ka dhugaa qabeenyaa fi leeccalloo ummattoota Itoophiyaa % 94 tahanii saammatudhaan “Tigraay walabaa fi hundaa olitti jabduu” taate ijaaruu tahuun wayta ammaa caalaatti ifa bahaa dhufeera.
Saamichaa fi manca’iinsi qabeenyaa biyyattii irratti gaggeeffamu akkasii kun, erga sirnichi bara 1991 aangootti bahee kaasee odoo adda hin citin raawwatamaa har’a gahe. Baroota 25, dabraniif murni aangoorra jiru naannoo dhaloota isaa, qondaalota sirnichaa fi jeneraalota isaa duroomsaa fi qananiisaa, faallaa kanaatin ammoo ummattootaa fi saboota biyyattii tohannaa isaa jala galchuudhaan dhimmoota isaaniirratti mirga-dhablee taasise. Jiruun ummattoota biyyattiis ittuu akkaan hammaataa deeme.
Ummattoonni biyyattii eenyummaadhuma isaanii, ilaalcha siyaasaa fi amantii hordofaniif sirnichaan dararaa hamaaf affeeraman. Haala kanaan ummanni Oromoo adda durummaan akka diinaatti kan irratti xiyyeeffatame yoo tahu, Somaalii Ogaadeen, Amaara, Gaambeellaa, Benishaangul, Koonsoo, Sidaamaa fi kanneen hafanis itti aanuun kanneen irratti xiyyeeffatame dha.
Mootummaan TLFP/EPRDF erga aangootti bahee qabee, aangoo biyyattii guutummaatti dhuunfatuun qabeenya hagana hin jedhamne ummatoota biyyattii saamuu dhaan horateera. Karoora adda qoqqoodanii bituu raggaafateenis sabootaa fi ummattoota biyyattii walitti buusuun aangoo isaa turfatuu fi saaminsa daangaan alaa gaggeessaa jiru itti fufuuf itti gargaarame.
Ummattootni cunqurfamoon lola sirnichi beekaa uumeen wayta wal dura dhaabbatanitti abbootiin shiraa kanneen garuu qabeenya biyyaa guutummaatti saammatuun dantaa isaanii irra oolfataa jiran. Doorsisuu fi shororkeessuun qorqalbii ummattoota cunqurfamoo cabsanii gad aantummaan akka itti bulu taasisuun umrii bittaa fi saaminsaa dheereffatuunis akeeka mootummaa cunqursaa kanaa ti.
Kana malees, heera ofiif tume dalagaa farrummaa balaaleffatu cabsee adeemsa hammeenyaa itti jiru itti fufuunis eenyummaa isaa ifatti mul’ise. Dalagaa isaa kanaanis sirnichi fedhii fi hawwii ummattootaa fi saboota biyyattii hundaa wal qixa ilaaluu fi bakka bu’uu akka hin dandeenye mirkaneesse. Sirni hanna, waliin dhahiinsaa fi kijibaan qarame, akkasumas, roorroo ummattoota nan bulcha jedhurratti raawwatuun beekamu, aangoorra turuudhaaf gahaa tahuu hin danda’u; Hamilees itti hin qabu.
Lafa Jeneraalota TPLF fi invastaroota idil addunyaa dantaa murna kanaa tiksaaniif kennuuf jecha, Ummattootni naannolee, Godinaalee fi Onoota adda addaa dachee isaaniirraa buqqifamanii dirreerratti facaafamuun hiyyummaaf saaxilamanii jiran.
Bara bittaa Wayyaanee/TPLF waggoota 25n lakkoobsise keessatti mootummaan kun dalagaan hammeenyaa raawwatu akka hin hubatamneef gara dabarsuuf jecha irra deddeebi’ee bakkoota hedduutti ummattoota walitti buusaa ture; ittis jira. Wayta barbaadetti ummattoota obbolaa fi ollaa gaarii waliif tahuudhaan jaarraa dheeraaf nagaan waliin jiraatan jidduutti summii waljibbiinsaa fi walitti bu’iinsaa facaasa. Waldhabbii ofumaa uumeef araarsituu fi nagaa buustuu fakkeessee of dhiyeessuunis amala sirnichaa ti. Wayta ummattoonni mirgoota heeraan ragga’eef gaafatan akkuma wayta ammaa Oromiyaa fi naannolee biyyattii biroo keessatti mul’ataa jiru, lammiilee siviilii kumootaan ajjeesa, kuma kudhanootaa hidhaatti guura.
Wayta ammaa kana sirni TPLF “Labsii Yeroo Hatattamaa” Onkoloolessa bara 2016 labseen lammiilee sadarkaa tilmaamuun rakkisaa taheen shororkeessaa jira. Warraaqsa ummata Oromoo Muddee 2015 eegalee fi kan naannoo Amaaraa Hagayya 2016 eegale dhaamsuuf jecha murni aangoorra jiru kun, dhiiga ummata Oromoo, Somaalii Ogaadeen, Amaara, Sidaamaa, Koonsoo, Benishaangul, Gaambeellaa fi naannolee biroo dhangalaasaa jira. Ammaan tana ummanni Oromoo humnoota TPLF’n hidhachiifamanii fi bobbaafaman “Liyyuu Poolisii Somaalii fi waraana Ag’aazitiin” guyyuu qaqqalamaa jira. Ergamtoonni TPLF liyyuu Poolisii naannoo Somaalee daangaa Oromiyaa Godinaa Booranaatii hanga Hararge gahutti ajjeechaa jumlaa ummata Oromoorratti raawwataa jiran.
Akeekni lola wayta ammaa Wayyaaneen qabsiifamee deemaa jiru kanaa warraaqsa ummata Oromoo dhaamsudhaaf jecha. Shira ummattotaa gidduutti waldhabbii uumuu fi walii ficcisiisudhaan kanaanis Wayyaanee/TPLF hawwii ummata Oromoo fi saboota cunqurfamoo biyyattii keessa jiranii dukkaneessuuf abjoota. Haa tahu malee, ummanni Oromoo shiraa fi duula akkasiitin falmaa bilisummaa fi mirga hiree murteeffannaaf ummattoota gaaffii fakkaataa qaban akka Ogaadenii fi kanneen biroo waliin gaggeessaa jiru galiin gahu malee gonkumaa akka of booda hin deebine murannoo agarsiisaa jiruun mirkaneessaa jira.
Tumsi Ummattootaa Bilisummaa fi Dimokraasii ummanni Oromoo akkasumas sabootni Ogaadeeniyaa, Koonsoo, Gambeellaa, Sidaamaa, Affaar, Benishaangugumuz, Amaaraa fi ummattoonni cunqurfamoon biyyattii biroonis sirna namanyaataa TPLF jalaa bilisa of baasuuf yeroo kamiyyuu caalaa murannoon sossohaa jiru jedhee amana. Kana malees, gaaffiin ummataa afaan qawwee fi labsii yeroo hatattamaatin lammiilee biyyattii shororkeessuun ukkaamfamuu danda’a jedhee hin amanu.
Ji’oota 16n dabran keessa qofa, sirni TPLF/EPRDF Oromiyaa keessatti mirgoota heeraan qaban gaafachuu isaanitiif lammiilee Oromoo fayyaaleyyii 1,500 hanga 1,700 gahan ajjeeseera; kanneen 150,000 hanga 160,000 tahan ammoo seeraa ala hidheera. Akkasuma ummanni Amaaraatis kan itti xiyyeeffatame yoo tahu, Ogaadeen, Koonsoo, Gaambeellaa, Benishaangul, Sidaamaa fi bakkoota biroottis yakki fakkaataan lammiilee irratti raawwatameera. Sirna kana jalatti daa’immani fi manguddoonni, dhiiraa-dubartiin odoo adda hin baafamin duulli ajjeechaa jumlaa Mootummaa shororkeessaan irratti gaggeeffamuu irratti argama.
Duulli liyyuu Poolisii naannoo Somaalee, Jeneraalota sirna TPLFn leenjifaman, hidhachiifamanii fi qajeelfamaniin wayta ammaa kana ummata Oromoo irratti gaggeeffamaa jiru, akkaan suukaneessaa balaaleffatamuu qabu, fudhatama hin qabne dha. Tumsi Ummattootaa Bilisummaa fi Dimokraasii(PAFD) sirni TPLF yakka hammeenyaa waliigala ummattoota biyyattii irratti addatti ammoo ummata Oromoorratti raawwataa jiru hatattamaan akka dhaabu fi aangoo gadi lakkisu gaafata.
Ummatni Oromoo fi ummanni Somaalii Ogaadeen summii qoqqoodanii bituu fi shira walitti bu’iinsaa murni TPLF jidduu isaaniitti xaxu sirriitti hubatu. Waan taheef, ummattoonni obbolaa tahan lameen karoora abaaramaa fi hammeenyaa TPLF qopheessee hojiirra oolchaa jiru waloon fashalsuuf sossohuu qabu. Ummattoonni obbolaa tahan lameen akkasumas sabootni cunqurfamoo biyyattii hafanis yoomiyyuu caalaa harka walqabatanii sirnicha ofirraa kaasuuf qabsaa’uu fi mootummaan TPLF “qoqqoodee isaan bituu” akka hin dandeenye dalagaadhaan agarsiisuu qabu. Ummanni Oromoo fi Somaalii Ogaadeen sirna lameen isaanii kabajaa dhorkate, eenyummaa isaanii haalee fi mirga isaanii sarbee jiru irratti fuulleffatuu qaban.
TUBDn liyyuu poolisiin naannoo Somaalii fi OPDOnni mootummaa TPLF aangoorra of tursuuf jecha shira walitti bu’iinsaa ummattoota obbolaa jidduutti uume kana guutummaatti dura dhaabbatuun akka fudhatama dhabsiisan gaafata. Tumsichi kana malees sabootni cunqurfamooni fi waliigala ummattoonni Itoophiyaa keessaa tokkummaan dhaabbachuun dalagaa faashistummaa raawwataa jiruu fi impaayera ofii ijaarrachuudhaaf saamicha qabeenya biyyattii irratti gaggeessaa jiru akka balaaleffatan gaafata. Kana malees, TUBDn ummattoonni biyyattii keessa jiran marti irree gamtaahen sirna aangoorra jiru qaarisuuf adda tokkummaa, bilisummaa, dimokraasii fi of bulchiinsa dhugaa mirkaneessu dhugoomsuu irratti qooda irraa eegamu akka gumaachan waamicha dhiyeessa.
Maayiirrattis, hawaasni addunyaa, addatti, Jaarmayootni idil addunyaa kanneen akka Tokkummaa Mootummootaa fi hogganoonni siyaasaa Dhihaa, dhumaatii jumlaa fi cunqursaa ummattoota biyyattiirra gahaa jiru utubuurraa daddaffiin akka dhaabbatan gaafata.
Haqaa fi Bilisummaa Ummattoota Cunqurfamoo Itoophiyaaf!
KHR- Tumsa Ummattootaa Bilisummaa fi Dimokraasii (TUBD)
Bitootessa 8 bara 2017


text:
Godina Gujii keessaa akka warrii dhiyoo tana dudubbisuutti jirru jedhutti nama hedduu hidhuutti jiran. Nama hidhan waranaa durii naanno sun hin jirre ka afaan Oromoollee hin dubbannetti halkan mana namaa soqee,diishii TV bubuqqisaa lafatti baafatee nama hidhuutti jira.
Guyyaa torbaan tokko hin geenne keessatti akka jiraattotii magaala Nageellee Booranaa aanaa Liiban jedhanitti olloota akka Dhakaa Qallaa, Buruurii,Hadheessa,Laga Buulaa fi fulaa hedduu keessaa jaarsa,jaartii, barataa, hojjatamaa mootummaa fi nama hedduu hidhuutti jiran.
Nama hidhan kana yoo maatin sagalee fideefillee nama irraa fuudhuu malee namaan wal hin agarsiisan jedhu.Guyyaa jaha keessatti nama 210 tahu hidhame jedha warrii lafaa.
Waraanii mootummaa ka Nageellee fi naannoo sunitti baafate mana namaa halkaniin soquu,akka namii gobbatee waliin hin yaane,mariif hin teenne dhowwuu fi nama doorsisuutti jira jedhu.
Akka itti gaafatamtoota biiroo nagaa godina Gujii keessaa obboo Adoolaa Mi’eessoo jedhutti ammo namii seera malee hidhame hin jiruu kashalabboota qofatti hidhamee dubbii isaaniillee seeraan laaluutti jiran. Jarii hidhame akka jecha obboo Adoolatti warra humnaan seera mootummaa diiguu fedhu qofa.


text:
Donald Trump: Qabsoo Oromootif hiree moo balaadha?
Jawar Mohammed irra
Donald Trump osoo namuu akka qoosaatti laaluu filannoo pirazidantummaa Ameerikaa moo’atee hogganootaafi hayyoota biyyatti qaanyessee jira. Imaammanniifi tarsimoon bulchiinsa Trump maal ta’a kan jedhu baatii dabre kana mataduree marii namuutuu ta’eee jira. Deebii isaa garuu innuu ifatti waan beeku hin fakkaatu. Nuti Oromoonis, silaa waaqaa gaditti addunyaa kan kirkirsu Ameerikaa waan taateef, dhufaatiin Trump tun risqii moo gaaga’ama nuuf qabdii laata jennee xiinxaluunifi tarsiimoo baafachuutu nu barbaachisa. Kanarratti xiinxala armaan gadii kana akka yaada ka’umsaatti dhiheesseera.
Imaammata Biyya Keessaa
Wanti Trump yeroo duula filannoo waadaa gale guddaan baqattoota seeraan ala Ameerikaa jiran biyyaa ari’uudha. Waadaalee seene keessaa kan inni murannoon itti deemuu hedus tokko kana. Ejjannoo isaa kana hojitti hiikufis hedduu hin rakkatu. Sababni isaas manneen maree lamaanuu ( Senate & Congress) paartii isaatitu harkaa qaba. Baqattoonni Oromoo kumaatamaan lakkaayaman biyyanatti dahoo gaafataniis osoo hayyama hin argatni akka jiran ni beekama. Ilmaan Oromoo kun imammata bulchiinsa Trump kanaan miidhamuun isaanii ni mala. Gaaga’ama gahuu malu irraa lammiilee kenya baraaruuf waldaaleen hawaasaa ammumarraa itti qophaayuu qaban.
Imaammata Dantaa Alaa
Dantaa alaa ilaalchisee wanti Trump dubbataa ture waldhahaadha. Ejjannoon isaa kan paartileen lamaan biyya kanaa amma dura itti beekamanitti hin citu. Kanaaf ammatti imaammanni isaa kana jedhanii afaan guuttatanii dubbachuun nama dhiba. Bifuma kanaan imaammanni inni Afrikaa akkasumas Itoophiyaa irratti qabaachuu malu maal akka tahe guututti hubachuun nama dhiba. Waan inni dabree dabree haasayu irraa garuu waa takka lama jechuun ni danda’ama.
Kan duraa Trump gargaarsa biyyoota guddataa jiraniif kennamu ni morma. Fakkeenyaaf maallaqni biliyoona 700 Afrikaaf kennamu akka qisaasameetti lakkaawuun ummata Ameerikaa tajaajiluuf hojiirra ooluu qaba jedhee dubbatee ture. Kana jechuun bulchiinsa Trump jalatti gargaraarsi biyyota alaatiif kennamu ( foreign aid) akka hirdhatu eeggama. Ejjannoo kanaan yoo itti fufe mootummoota akka Wayyaaneen kan gargaarsa Ameerikaa irratti hirkatanii jiraataniif balaadha. Wayyaanee irraa gargaarsi cituun ykn hirdhachuun qabsoo keenyaaf ammoo faaydaa guddaa qaba.
Kan lammataa Trump akka yaadutti dimokraasii babal’isuun hojii Ameerikaa ta’uu hin qabu. Lola Ameerikaan maqaa abbootii irree buusuutiin Liibiyaafi Siiriyaa keessatti goote ni balaaleffata. Ejjannoo kanaan yoo itti fufe bulchiinsi Trump humnoota bilisummaafi dimokraasiif dhaabbataniif naatoo qabaachuun isaa mamsiisaadha.
Sadaffaan lola ‘ farra shoorarkeessitoota’ ( counter terrorism) ilaalchise ejjannoo cimaa akka qabu yoo dubbates lola kana keessaa waraanni Ameerikaa suduudaan akka hirmaatu fedhii akka hin qabne akeeka. Dabalataanis biyyonni lola kanarratti hirmaatan baasii isaanii Ameerikaan akka kafaltuuf eeggachuu mannaa dirqama isaanii ofumaan bahuu qaban jedhe dhaadataa ture. Kanarraa kaanee michoomni Ameerikaafi Itoophiyaan sababa haala Soomaleetin qaban hedduu akka jijjiramuu hin dandeenye tilmaamuu dandeenya. Garuu ammo akka bulchiinsota Obama fi Bush sanitti bulchiinsi Trump maqaa farra shoorarkaatiin kaaznaa Wayyaanee guutuu waan itti fufu hin fakkaatu. Guututti illee irraa dhaabuu baatu akka hirdhisu eeggama. Kun Wayyaanee akka shilmii biyyoota alaa irratti maxxantee jiraattuuf hoongee uumuun hin oolu. Gaaga;ama diinaggee sochiin Oromoo irraan gaheen yoo walitti dabalame hirdhachuun gargaarsa alaa kun Wayyaaneen daran akka laamshessu tilmaamuun ni danda’ama.
Afraffaan dhimmaa hariiroo diinaggee irrattis imaammanni Trump ifaa miti. Haa ta’uu ammoo waliigalteen daldalaa Ameerikaan biyyota biraa waliin qabdu (kanneen akka NAFTA, TPP) hedduun isaa irra deebi’amee laalamuu akka qabu gadi jabeessee dubbataa ture. Hariiroo daldalaa Ameerikaan Afrikaa waliin qabdu, AGOA jedhamee beekamu irratti hamma ammaa waan dubbate hin agarre. Waliigalteen AGOA bara as aanu keessa yeroon isaa waan dhumatuuf haaromfamuun dirqama. Kanarratti akkuma waliigalteelee kaanii gara Ameerikaa caalaatti fayyaduu yoo dhiibe biyyoota akka Itoophiyaa kanneen AGOA irraa fayyadamaa jiran irratti dhiibbaa ni qabaata.
Walumaagalatti imaammanni haajaa alaa Trump ammatti xaliilee hin beekamne. Faana bu’uudhaan qorannoo geggeessuun irratti qophaayuun barbaachisaadha. Pirazidantii biyya bulchuudhaaf qophaayee hin dhufne waan taheef imaammataafi tarsiimoo caalaa tarii eejjannoofi ilaalcha namoota aangotti muudamani murteessaa ta’uu mala. Kanaafuu namni Ministeera Haajaa alaatti itti gaafatamaa dhimmaa Afrikaa ta’ee muudamu eenyu akka tahe beekuun kallattii imammanni Ameerikaan Afrikaa irratti qabdu maal akka tahuu malu akeekuf nu fayyada.
Hammasitti waa sadeen tokkoo jechuun goolabuun fedha. Obaamaan abdii guddaafi waadaa cimaa Afrikaaf kennee wanni qabatamaan godhe hin turre. Afaanin dimokraasii sirbaa sirna abbaa irree Wayyaanee gargaaraa turuun yaadannoo as dhihooti. Kanaaf Obaamaan ‘gaariin’ sun bu’ee Trump ‘hamaan’ dhufuun nuuf jijjirama guddaa hin qabu. Kan lammataa Hillary Clinton kan gareen ishee dursee Wayyaanee irraa quubii nyaate filamuu dhabuun qabsoo keenyaaf gaariidha. Sadaffaan Oromoon hedduun, akkuma ummata addunyaa kaanii, waan Trump dubbaturraa ka’uun akka jibban ni beekama. Garuu gama qabsootti yoo deebinu tarsiimoon teenya jibbaafi jaalalaan osoo hin taane tooftaadhaan maskamuu qabdi. Jaalannus jibbinus waggoota afran as deemaniif imaammata Ameerikaan geggeessuu heddu Trump fi garee isaattu harkaa qaba. Kanaaf nutis ejjannoo teenya wal qixeeffachaa miidhaa imaammanni isaa fidu hirdhisuuf faaydaa tarii argamuu malu irraa buufachuuf qophaayuu qabna. Hunda caalaa garuu milkaayuufi hoongayuu qabsoo keenyaatif murteessaan laafinaafi cimina qabsoo Oromiyaa keessaa tahuu irra deddeebinee of yaadachiisuu qabna. Yoo qabsoon biyyaa jabaatte abbaan fedhes Ameerikaa hogganu dantaa ofiitifu jecha Oromoon michoomuuf dirqamu.
Jawar Mohammed irra.
Itti gaafatamaa Midiyaa OMN
Minesoota, USA


text:
Demokrasota Oromoo fi Greekii irratt bu’uurfaman
Barruun kun kanneen akkatt demokrasiin hawaasa ilmaan namaa keessatt misaa dufe baruufi carraa hin arganneef. Demookraasiin akaakuu mootummootaa keessa tokkicha fedha ummatoota irratt hundawe jedhama. Mootummooti akaakuu bira akka, “monarchy yk aristocracy, dictatorship yk autocracy fi totalitarian” jedhamanis jiru. Tokkoo kan biraa waliin miira walitt galu qabachuu ni danda’a. Waa’ee isa kamiiyyuu haa dubbannu tokkoo keessatt eegaleen kan bira argamuu dandaha. Nama hedduuf demokrasiin mootummaa fakmishoo tahe mullatu yeroo tahu demokrasii kan ofiin jedhan hundi garuu guutummaatt leellisoo ummataati jechuu miti. As irratt barreessaan kun akka salphaatt annisaa demokraasii lachanuu kan Lixaa fi Oromo dhiheessuu yaala. Kanneen yaadanmalaa fi shakalaan waa’ee demokraasiitti ogeessa taataniif darardarootaa akka tahutt gabbisuuf carraa isinii kenna. Keessaayyu dhalooti haaraan kan afoola irra ka’ee seenaa darbeen boona jiru mirkaniiin yoo hidhachiisaan caalaa itt boonee qorachuu eegaluu dandaha. Iyyaatiiin kana gadi jiru qopheessuuf afoola fi muxannoo barreessaan kun beeku irratt dabalatee moorota Gadaa fi Oromo Demokrasii Asmirom Laggasaa, The Oromo De Salviac akka Qannoon furett, Folk Litrature Ceruuli, Aadaa Booranaa Ton Leus, Ethiopia through Russian Eyes Bulatovich, Wikiipedia internet kkf ilalamaniiru.
Deemookrasii Lixaa irratt qabattee Gabaabduu
Demokraasiin jecha afaan hundaa walqixxummaa, qajeeltuu fi bilisummaa qooqa tokkoon ifsuuf darbatamu. Mootummooti bulcha saanii keessatt demokraasii hin himanne hin jirani. Finnooti halletoo’atoon ummata saanii akka fedhanitt itt taphatan illee “republika demokratawo” ofiin jedhu (tarii fashistoota malee). Akkuma demokraatota dhugaa isaanis waa’ee mirgi ilmoo nama akka hin uggamne gochuu, bulcha seeraa ulfeessuu, fi kennata sirrii fi bilsaa dubbatu. Tarkaanfii jarri kaan namummaa baha jedhan, isaan mirgoota kana ulfeessisuuf maqaa dilaan fudhanne jedhu. Galmeen ittiin bu’uurfaman kan xexxeba demkrasota adda addaa irra ergifataniin guutamaa dha. Casaan mootumma demokratawaas hojiin saa yoo hafu kan demokraasota beekamanirraa fudhatame.
Fakmishoon democrasii hundi akkeessuu fedhu caasaa mootummaa Amerikaa kan gargar hirama aangoo qaban sana. Madaala angoo eeguuf seera tumuu, hojii gaggeessuu fi seera muruun dame adda addaatt hirame jira. Hojii gaggeessaa yk Presidantii fi seera tumoon suduudaan ummataan kennatamu. Seera muroon gaaddisa olhaanaa Presidantiin eeramanii seera tumoon jireenyaaf muudamu. Fakmishoon biraa Parlamentarii demokrasii dha. Isa keessatt hojii gaggeessoon seera tumoon filamu. Seera muroon hojii seeraa malee heera keessa deebi’anii akka kan Amerikaa ilaaluuf mirga hin qabani. Sana seera tumootu tolcha. Britania fi Awuropan sanaan hojjetu. Garuu akki itti gaggeefatan gargari. Jarri kaan bulchoota dudhan dhufanii, jecha ammayyaaa tokkoo tokkoo ida’atani. Hundu fedha ummataa demokratawaa eegsifna jedhu. Jechi demokrasii jedhamu gumaacha finnaa magaala Greekii, Ateenaatt. “Demokratia” Greekii kan mootummaa ummataa jechuu ta’erraa argame (“demos” ummata, “kratia” angoo). Ateenaaf ummata jechuun nambiyyaa dhiira ganna digdamaa olii qofaa haammata. Dubartii, ijoollee waggaa digdamaa gadii, namoota finnaa magaalichaa keessati hin dhalannee fi garboota hin dabalatu.
Finnaa magalichaa keessati kanneen ulaagaa guutan walgahii irratti argamanii sagalee kennachuu fi marii irrati qooda fudhachuuf mirga qabu. Kanaaf kan amma demokraasii suduudaa jedhaman. Jijjiirama hedduu duuba sadarkaa amma demokraasiin Lixaa keessa jiru irra gahe. Asitt ummati akka isaa tahanii kan marii gaggeessan iddoosota kennate. Akkaataan kennata gaggeeffatan lamaan heddata fi walgichisiisa kan jedhaman. Akka isa jalqabaatt kan irba caalaa argate yoo kan isa filan yaroo tahanillee ni filama. Inni lammafaan irba golooti bakka hunda argatan ilaalame akka irra jalatti fudhatama. Kun waan demokrasiin ammayyaa fakkaatu. Lachanuu keessati kan iddoosaman kennatoota hunda miti.
Si’ana akka biyya biyyaati dubartiin fi dhiirri ganna hamma tokkoo ol ta’an mirga irbaa qabu. Dubartiin kan mirga irbaa argatte, fakkeeyaaf Swizerlandii 1971 sadarkaa federaalatt, 1990 sadarkaa Kantonitt (Kutaatt) ture. Irba hunda haammatu bira gahuun yeroo dheeraa fi qabsoo gixarsiisaa gaafate. Yoomalle hundi tuqaa bu’uuraa demokrasii fudhatan caasaa fi hojiin waajjiroota kennatamanii hin hangamssamne.
Akkaatan kennataasi sagalee kennatoota hundaa dabalchuu hanqatu. Fakkeenyaaf yoo nammi dhibbi nama sadiif sagalee kennani tokkoo afurtama, lamaan soddoma soddoma argatan kan afurtama argate hunda moo’a. San jechuun nammi jaatammi hin iddoosamne jechuu dha. Iddoosi akkahumnaan kana ni foyyessa ta’a malee hin sirreessu. Asitt barcummi akkahumnaa irba golootii waliigalatt argataniitt hiramaafi.
Biyyoota Afrikaa, demokrasiin goftolii saani, kan yoo inni soba tahellee akka itt cichan hanga harraatti lubbuutt qabaa jiraniin irratt fe’ame.
Mootummaa aadaa fi dudhaa saanii gitu caasuuf qooda irratt hin fudhanne. Kanneen dubana fooyyessuu yaalanis seenaa fi dudhaa saanii keessa ilaalanii kan ayyaamii yk nameenyaa saanii calaqisu gochuu mannaa biyyoota addunyaaa irraa funaananii walitt makuu filatan. Horii alaan gargaaramuu saanii malee isaan maliif akka gargaaraniin hin hubatan. Akkaasaa fi funaansa waan taheef kan qayyabachuunii danda’an gurguddoota ofiis akkaasaa aadaa halagaa ta’ani. Akka fedhanitt bulchu, yoo heericha ta’e fakkeessaaf qophaawe. Karaa bira Lixi akka jarri Ateenaa yk kanneen demokraasiif dura deemoo tahan shakalaa turanitt osoo hin ta’in akka fedha saba saanitt foyyessanii dhimma itt bahaa jiru. Kanaa fi maxansaabuleen waloo tokkoo hin jiru.
Utuu dilormaa gar tokkoo alatt hin hambifne ta’ee demokrasiin Ateenaa akka dhimmi miseensa hundaa dhageetti itt argatuuf fakmishoo taha ture. Baayyeen itt gaalchanii turan garuu addunyaan demokrasii mudaa hin qabne hanga yoonaa hin argamsiifne. Dubbiin Abraham Linkolin “Gettysburg”tt godhe kan “Mootummaan ummataa, ummataan, ummataaf dachee kana irra hin cala’u” jedhe hawwa kana calaqisa taha. Gaaffiin deebi’uu qabu ummatooti murtii irratt dhiibbaa tolchan eenyu fa’i, dhuguma ummata moo bulchiyaroo (oliigaarkii) dha? Bakka barbaachisu hin ga’amin malee kanneen itt dhihataniif akkeeffamuu qaban jiru. Demokraasiin Oromoo (Gadaan) sana deebisuu dandahee ture? Of gaafadha.
Sanas tahe kana, kanneen demokratawummaa himatanii bu’uurri bulchaa irrati ijaaraman walfakkatan jiru. Akeeki akka walqixummaa, kennata bilisaa fi sirrii, bulcha seeraa fi mirga abba tokkeen fi ummataa eegamuu hunda saanii keessatt argama. Abbaan hirrootaallee akka itt fakkaatutt akeekota kanatt akka dhimma bahan himatu. Kanaaf jarri kun yoomallee shakalli dabaa bakka bakka jiraate akeekota gumeessawaan fudhataman jechuu dha. Bulchooti Itiyoophiyaa dhiibbaa irratt tolfameen heeraan bula faallaa dudhaa saanii tahe guddifachuu yaalanii turan. Mootichi parlamenti Westminister fakkaatu golli malbulcha hin jiraatin malee dhaabee ture. Kan isatt haanee dhufe (Dargiin) finnaa gola tokkoo dhaabe. Inni itti haanu (Wayyaaneen) sirna golahedduu sobaa kan golli saa qofti itt injifatu dhaabe.
Mooticha haa tahu abbaa hirroti isa duuba dhufan nafii abbaa hirrumaa saanii golguufi xexeba demokratawaatt dhimma bahu turan. Abbaa hirrummaan dhaalmaan isaan dhaqabe gadi dhiisuunii hin dandeenye. Habashaan seenaa saanii gara caaluu keessatt shiftoota yk kanneen mooti jiru humnaan fiqilchaniin moo’amaa jiraatan. Utuu empayera hin ijaarratin akkas ture, ergasiis itt fufe. Lama kan isaan duraa finqilchuun sadaffaan shiftaatu aangoo qabate.
Kan mootummaa baddaa sana gonfoo tokkoo jalatt walitt qabe jiraachise waliigaltee utuu hin ta’in humna hamaa dha. Sirnni tokkoo demokrasii kan jedhamu sirni nammi tokkoo irba tokkoo jedhu, kennata sirrii fi bilisa tibba tibbaan godhamu jirachuun hedameetu. Demokrasiin bulcha wayyabaati. Irba caalaa kan argatetu angoott dhufa. Empayera keessatt lakoofsaan yaroo wantahaniif sanduqa irbaatt jarri kaan nurra garagalu jedhanii bidhatu. Jabina hojii fi yabboo dhiheessaniin irra haanuu dandeenya jedhanii ofitt amantee hin qabani.
Akeeka demokraasii fudhatanii karaa barsiifata saanii yoo gad dhiisan ayyanni hedduun akka jalaaa bahutt fudhatu. Haallisaa bulchooti akka gomgomaa, ofittoo, oftuuloo fi bibirratoo waan tahaniif, karaa ofii fi beekumsa ofii malee waan haaraa tahu dandahu akka hin guddifanne isaan danqa. Kennata demokratawaan yoo gaggeeffame nu fila jedhanii ummata saaniillee hin amanan. Kanaaf kan roorroon mirga ilmaan nama irratt tolfamu mallatoo jiruu saanii kan ta’e.
Demokraasii Gadaa irratt qabattee yartu
Yeroo waa’ee gadaa dubbanu gadi fageenyaa fi ballina saa beekneetu jechuun ofirrumaa taha. Sirna hawaasaa hedduu wal xaxaa fi qaramaa waan tureef kan dhaloota yartuu qofa jechuun hin dandahamu. Akka duubbee qarooma durii qabu ijaarsa hawaasaa fi roga barumsaa inni agarsiisu irra herreguun ni dandahama. Kanaaf kan barruun kun dhiheessu yaalu haala salphaa fi ol dhihoo tahen gumacha demokrasiif inni godhee agarsiisuu qofa. Kan nuti amma barbaadnuu tartiiba, hoodaa fi faayota yk jifaara aangoo osoo hin tuqin, akeekota seeraa fi demokrasii isa keessati haammatmani. Sabboonota hanga yoonaa sirna jija hiriyaa hawaasa hedduu keessatt muldhatan keessaa tokkuma jedhani fudhatan irraa isa dhugaa qayyabachuun ifaajee guddaa gafata. Waan hamma yoonaa waabarii koloneeffatoo baratan hunda of keessaa haqanii waa’ee Oromoo, saba guddaa Aftikaa hanga yoonaa tuffatamee ture kana ifa baasuu qabu.
Gadaan sirna sabummaa dhiirri waggaa hallee walqixummaan akka gayee hiriyaa saanii ramadameett biyya saanii gaggeessuuf qooda keessaa fudhatan hunda kan ilaalu. Dhaaboti hawaasaa hundi qaamota kennataman kan hojii saanii mariin gaggeessaniin gurmaawa ture.
Gochi waliigala hundi sirna Gadaa jala haa ta’u malee gara caalu Gadaan hala malbulchaa biyyichaa agarsiisa. Hiroo kotammi hubatamu qaban dhaabota lafaa fi kan Ayyaanaa, kan lafaa keessatt immoo kan hawaasomaa fi kan malbulchaati. Gadaan kan biyya lafaati. Qaalluun kan ayyaanaati. Wajjirri qaalluu Gadaa waan akka kennataa faa gargaara ture jedhama. Garuu mo’ummaan kan Caffee Gadaati. Kanaaf Qalluun dhimma malbulchaa biyyichaa keessa qubaa hin kaa’u ture jechuu dha. Sana jechuun Gadaan amantalaa ture jechuu dha. Asitt kan nuti dhimma irra qabnu demokrasii Gadaa amantalicha. Haalli hawaasomaa fi malbulcha dhaaba Ayyaanaa kun nafii seenawaa fi barumsaa saa jedhani faana dhahuun bu’aa qabata. Hardhallee Oromoon dhugeeffannoo dudhaa kan hordofan hedduu dhaa.
Gadaan yeroo hin yaadatamnee kaasee ummata Oromoon shakalamaa ture. Gara hawaasomaatiin dhiirri miseensa tahan hundi sirna seera dhalootaan hiriyaatt murneeffamu turan. Salphamatt jarri kun Dabbalee ganna 1-8, Foollee yk Gaammee 9-24 fi Qondaala yk Kuusaa 25-33, Raaba didiqqaa 30-38, Raaba Doorii, 38-46, Luba 46-54 fiYuba 55-78 fi gadamoojjii yk jaarsa 78 ol turan (akkuma dubbii tolutt shakala godinaa godinaa irra fudhatame). Miseensi hawaasaa hundi jija jala darbu qaba. Seera seeratt qodi raawwatamu fi leejisi fudhatamu ture.
Hojiin murna hiriyaa cuqi ka’ee hamma jabbii tissuu, ba’aa bu’a jabina qaamaa kan leejjisa loltummaa dabalatu hamma biyya bulchuu fi marii gaggeessutt ga’a. Murna hiriyaa kan keessaati kan miseensoti hoggansa sabaa tahanii walirra jala guddatanii Luba, jechuun miseensota murna bulcha Gadaa, kan tahan. Hogganooti kun gara caaluu, jalqabumaa hoogganoota hiriyaa sadarkaa adda addaa tahaa dhufani. Dubartii, halagaan Luba hin bahin, akkasumas kanneen hojii harkaatt bobba’an yaa’a angoo hirmachuu Gadaa keessatt hin dabalamne.
Tibbi gadaa tokkoo bara saddeeti. Dhuma tibba sanaa xumuruuf sirna dhangaa guddaatu qophaawa ture. Ayyaaneffanaan kun “Buttaa” jedhama ture. Buttaan yeroo heduufis ni gargaara ture. Waggaa nama tokkoo baruuf “Buttaa meeqa nyaatte jedhama?” Kanneen waggaa saddeettan keessa dhalatan hundi bara tokkoo himatu, “buttaa tokkoo, lama kkf” jedhu. Sanarraa beekaan namichi miseensa gadaa kamii akka tahe hubachuu dandaha. Marsaa gadaa tokkoo, waggaa afurtama keessatt Buttaa shantu qalama. Kanneen gadaa tokkoo keessa dhalatan gargarummaan gannaa hanga bara saddeetiitt jiraachuu dandahuyyuu hiriyaa jedhamu. Gurbaan jalqaba ganna saddeettanii dhalatee fi kan gaafa Buttaa dhuma waggaa sadeeti dhalates buttaa tokkoo nyaanne jedhu.
Gara malbulchaatiin hawaasi gola shanitt hirama. Miseensoti gola malbulchaa seera dhaloota saanii keessaa hawwataman. Akka walirraa jalummaa saatt Gadaa hundi qooda jireenya biyya saa keessati fudhatu qaba. Gadaa inni dullachi Yuba. Miseensoti isaa kanneen kanaan dura aangoo irra turani. Itt haanse kan angoo irra jiru, Luba. Sanaa gaditt jara maadha kanneen ittisaa fi saba ijaaruuf qooda qaban Ittmakoo yk Raaba Doorii dha.. Kanneen isaanii gadii angafoota saani gula bu’uun qooda hiriyaa saaniif kenname gaggeessu. Tokko tokkoon murna hiriyaa walitt riqachuun abbaawummaa sadarkaa itt haanuu hoggansa golaa of qopheessu. Hundi saanii hoggana saanii kennatu turan. Haawaasi kan hedduu irrati xiyyeeffatu jara jala riqaa jirani, Dabbalee dha. Achi bakki itti bu’uurri Oromummaa buufamuuf hoggana kan tahuu dandahan adamfaman.
Al tokkoon hojii Gadaa sirinyaatti kan bobba’anii fi yaa’aa ofii qaban sadii. Inni jala Raaba Doorii, murna tibba itt haanu isa gidduu irra angoo fudhachuuf qophaawu. Inni gidduu Luba aangoo irra jiru. Inni dhumaa isa waajjira gad dhiise Yuba. Gadaan tokkoo marsaa bara afurtamaatt deebi’ee angoo qabata. Golli angoo fudhachuuf qophaawe waan jiruf kan aangoo irra jiru sana caalaa turu hindandahu. Hoggansi qopheen waan jiruuf Baallii walirraa fuudhuuf jeeqammi kamu gufuu taha jedhamee hin yaadamu. Baallii walirraa fuudhuu jechuun aangoo walitt dabarsuu jechuu dha. Gadaa dullachi isa haaraatt akka fakii aangootti Baalli guchii isa bira ture itt dabarsa. Gadaan dhufu hundi heera fi seera saa tuma.
Kanaaf heera foyyessuuf kantarri bakka biraatt muldhatu hin jiratu. Yoo wanti jijjiramu hinjirre illee heerri ture buufamee deebi’ee akka haaratti ba’uu yk labsamuu qaba. Gadaa shanan maqaa qophaawe qabu yk maqaa hooggana Gadaa saaniin waamamu.
Korrii sabichaa guddan Caffee yk Gumii jedhama. Teessummi Caffee gaaddisa Odaa jala. Korri idilee misoonsota gola bulchitu fi sabboonota irratt argamuu barbaadan hunda. Karaa kana demokraasii iddoosotaa tahee makaa demokrasii suduudaas kan qabu fakkaata. Abbooliin Gadaa durii kan lubbuun jiranii fi Yubootis irratt argamuu dandahu. Abbaa Gadaa yk Abbaan Bokkuu mataa Caffichaa fi kan Hojii Gaggeesituutis. Bakki Caffeen mataa lama qabaates jira jedhu. Tokko Abbaa Gadaa filame. Inni biraa Abbaa Bokkuu jedhame hoodaaf kan tajaajilu.Waa’ee egereef murtiin tokkoo tokkoo gara itti baasu Abbaan Gadaa alii al Raaga ni gaafata ture. Haatahu malee Raagi murtii jijjirsisuuf angoo hin qabu.
Dhaabota dhahaman irrati dabalamani kan irra darbamuu hin qabne jiru. Fakkeenyaaf dhaaba angafota qomoo kan dhaalaan dhufu caasaa Gadaa keessa hin jirani, garuu Qomoo ijaaranii masakuuf qooda qabu. Miseensoti Gadaa qomoo isaan hogganan keessa eeramu. Abaaruu fi ebbisuuf ulfoo mallatoo hoodaa fi qoodas qabu. Yeroo Gadaan hoogana sabaa tahu isaan kan qomooti. Jara kana keessaatu kan koloneeffataan gochii ganda keessaaf akka keettooti kan madaqfate. Yeroo gosti walgeesu dura kan waamaman yk taa’an angafoota qomooti. Erga caasaan angafootaa kun diigamee hojii ala tahee, bara ammayyaa kana sadarkaa sabaati dhimmi baasu hin muldhatu. Dhaabi Siiqqee kan dubartiif hanga tokkoo angoo hawaasomaa fi malbulcha kennus jira. Akka akeekaati kun walfudhata ammayyaa keessati makamuu dandaha.
Oromoof walqixummaa, bilisummaa, kennata sirrii fi bilisa, seeraan bulmaata fi mirga abba tokee fi ummataa kabajuu, eegumsa naannaa fi binoo kabajuun akaakuu waliinjaaramaa democrasii Gadaati. Ilmoon nama hundi walqixxee dha; kan seeraa olii hin jiru. Madda ofiif, halluuf, yk qabeenyaa kkf nama faanfanuun daba. Kabaja mirga ilmoo nama birmadummaa of ifsuu kan safuu yk waan hoodaa hin taane, birmadummaa sochiif waldaa dhaabbachuu seeran eegamaadha. Qondaaloti filaman kan jaallatamanii fi kabajaman yoo garaa saani ummata tajaajilanii fi dambooba guddaa agarsiisani. Qondaalli dandeetii hin qabnee fi dabaanbulaan utuu yeroon saa hin gahin Kora ummataan buqifamuu ni dandaha. Walgahii irratt yoo murtiin waliigalteen darbe ni leellifama. Miseensi Koraa tokkoo dubbii itt hin tolle taanaan marii naa qabdhu jedhee dhaabu dandaha. murtiin al tokkoo dabarraan hundi eebisanii murtichi ulfoo ta’a.
Korri Gadaa aangoo hojii aggeessituu, seera tumtuu fi gaaddisaa walitt qaba. Asitt Gadaa jechuun jara biyya bulchuu fi yeroo bara sadeetii isaan bulchanis tahuu ni dandaha. Hogganooti Gadaa si’anaa Luba jedhamu. Lubi angoo gaddhiisee gorsaa fi muraa tahuuf deemu Yuba. Murni Yubaa miseensota gadaa lamaan darbanii dabalata. Angoo fi abbaawummaa hundi kan Lubaa yoo taheyyuu Yubaa fi Abbootiin Gadaa darban waa’ee seera irrati qooda guddaa qabu. badii luba to’achuu fi dhimma malbulchaa hedduu irrati dhiibbaa gochuufis qooda qabu. Guutummaati manatt oldacha’uu erga waajjiraa bahanii ganna sadii duba dhufa. Achii kaasanii gadamoojjii yk jaarsa jedhamu. Murni gadaa gochee tahan keessaa kan bira Rabaa Doorii iji saanii bokkuu irra jiru ammaaf eegumsi biyyaa itt kenname.
Hawaasa Oromoo keessa haalli dadhaboon isa jabaa irrati walii tumsan ni muldhata. Fakeenyaa fi akaakayyuun abbaa fi Haadha (hoboo fi hobo coora irratt)irrati walii tumsu. Akkasumatt Raabaa Dorrii fi Yubi yoo Luba abbaa angoo irrati walii tumsan akkuma. Akkasitt angoon Lubaa osoo hammaa bahee dabaanbulummaa fi roorroo hin agarsiisin sirreeffama
Lubi kootaan Abbaa Bokkuu yk Abbaa Gadaa (Hayyuu Fiixee)tti. Bakka bakkaa ittaanota lama tokko kaan caalaa humna qabutu jira. Angoon hojii gageessituu kan Salgee yk bakka bakkaa Luba ja’atii. Jarri kun gurguddoo waggaa saddeetiif ummataan kennataman Abbaa Bokkuun hoggana saanii tahe. Hojii adda addaatiif shanooti ni dhaabbatu turan. Akki murtiin sadarkaa sadarkaatt itt darbu beekamaa ture. Seera baasuuf yero yeroon walgahi tolchantu qooqa ”seeraa” jedhu seera Amaaraaf gumaache jedhama. Akka saaniitt “sadoo” jechuu dha.
Abbaan bokkuu waan salgeen murteeffame hojiirra oolcha. Qoodi Abbaa bokkuu akka kootama hojiirra oolchituutt seeraan murteeffame. Kanaaf danqaa keessaa hiriyoota irra, alaa kan Yubaa, Raabaa Doorii fi kan Caffee Abbaa Gadaa darban keessaa caalaa ulfaataa tahee Abbaa barcumaa tahuutu isa irra jira. Waggaan golli angoo irra turu bar saddeetitt dangahamuun yoo daba tolchan bu’a irrati salphisaa tahuunu akka amala hin badneef danqa tokkoo. Kanaaf sirnii Gadaa demokraasii sirna madaala qabu kan luugammii fi madaalli waliinjaaramaa tahe. Abbaa Gadaa fi Lubi gargaartuu makala jedhaman qabu turani. Makalummaan waajiroota Gadaaf tajaajila dirqii tahuu ni dandaha.
Jiruun loltummaa Raaba Doorii seeraa fi dudhaan ramadame. Garuu Ajajaa kootammi Abbaa Gadaa yoo tahu kan waraana labsuu dandahu Caffee qofa. Abbaan Duulotaa duula tokkoo tokkoof Abbaa Gadaan muudamu. Erga duulli raawwatee duuba abbichi hojii saa dhaabbataatt deebi’a. Garuu quunnamtii shafisaa fi akkaataan seera itt kabachiisan dhibuun Abbaan Dullotaa Jaarraa 16th keessa dudhaa cabsuuti ka’ani.
Tuqaalee ijoo sirna Gadaa tokkoo tokko
Xumuruuf, Ummati moo’aa dha; sirni iddoosaa demokrasii suduudaan makame shakalamaa ture; bulchooti yeroon angoo irra turan danga’amaa, ganna saddeet qofa; nambiyyooti akka bara dhalootaatt mirga kennachuu fi kennatamu qabu; eenyuu seeraa ol miti; ummati iddoosaa saa deebi’i jedhee waamuu dandaha; mirgi namaa, binoo fi uumaa naannaa seeraan eegamaa dha; nageenyi daa’immaanii hawaasa hundaaf dhimma; Wayyabatu olhaana, garuu mirga yaroo eeguuf murtiin waliigalteen waan taheef ilaalchi yaroos kabajamaa dha; ilmoon nama hundi walqixxee dha, dabi fokkuu ture; mirgi walgahii fi birmadummaan of ifsuu eegamaa ture; mirgi daldala barbaadan keessatt qooda fudhachuu eegamaa ture; mirgi imalaa kennamaa dha; mirgi hooqubaa galchuu eegamaa dha; faanfanni sanyii, bara dhalootaa, saala fi qabeenya irratt hundaawe dhowwaa dha. Ya’a malbulchaa keessa, ba’ee hin himamin malee sirni to’aa fi madaala walinjaaramaa ture.
Amma erga sirna demokraasii Lixaa fi demokrasii Gadaa gabaabaatt walbarsiisne waan Oromiyaa ammayyaa ofiin bultuuf tahu argachuu yoo dandeenye haa yaallu. Sirni dhalootaan hawasa hiranii gurmeessuu waan waabarooti Addunyaa si’an tolchaniin adda miti. Ijoolleen akka hiryaatt barumsa ramadamuuf barati, “preschool, kindergarten, primary, secondary, college” kan jedhan, dabbalee, follee, gaammee raaba kan jedhan irra hin fagaatu. Golli malbulchaa jiran kan miseensota madaqfatan sirnuma waabarii kana keessaati. Garuu Oromoon akka addummaa saatt waan itt ida’uu akkaataan itti ilaalu ni jiraata. Oromoon sirnicha sochii hawaasaa hundaan walkeessa ilaala. Sadarkaa tokkoo bahanii kan biraatt darbuun mirga nambiyyaa hundaati malee kan gitoota adda addaa qofa hin turre.
Tarii Waan tokkoo tokkoo keessa deebi’ani bara ammayyaa kanaa akkamiti caalaa dhimma baasa jedhanii qorachuu ni barbaachisa. Walitt qabanii waldaa dargaggoo Oromoo jechuu irra, waldaa Foollee, Gaammee, Raabaa kkf yoo jedhame dhaloota hiriyaa caalaatt wal hubatu walduukaa hiriirsuun ni gargaara. Hoggana egeree sabaaf baasuufis carraa wayyaa kan kennu fakkaata. Dur gulantaan gadaa abboolii irra ka’ee ilaalama. Kanaaf yeroo nammi tokkoo ilmoo itt argachu dandahu murtaawaa ture. Isaan dura kan dhalate farra.
Amma ijoollee hundi walqixummaan ilaalamuu qabu, barri dhalootaa ijoollee irra ka’ee ilaalamu qaba. Kanaaf waggaan dhalootaas buttaan fi sadarkaa Gadaa abboolii utuu hin tahin gaafa ilmoon tokkoo dhalattee/dhalatee ka’ee ilaalamuu qaba. Yaa’a gadaa fi kennate keessatt qooda fudhachuu kan qoqqobaman hundi walqixxummaan ilmoo nama dhugoomsuuf mirga qooda fudhachuu argachuu qabu. Kun golfofuma saa agarsiisuuf malee jiruun hawaasaa qormaata of dandahe gaafata. Bara abbaa Gadaa Qaalluu tokkoo qofatu ture, amma kitilaa (kan dhugeeffannoo adda addaa dabalate). Dur Abbaa Muudaa qofatt godaannaa, amma garba ceenee Makkaa fi Yarusaalem kkf. dabalanneerra.
Waanuma halleefuu maal yaaddu? Beekota Oromoof kun didhaa guddaa dha. Waan qabaachaa turre mararfachuuf, sammuu keenya dhiibbaa alaan xaxame bilisomsuun barbaachisa taha. Gadaan kabuu barbaada malee, gonka waan yeroon itt darbe miti. Dhaqaa, osoo deebii hin kenning qormaata irratt gaggeessaa!
Of ta’uuf qophoofnee addunyaatt Gadaan ammallee akka sammuu fi qaama keenya keessa jiru haa agarsiifnu. Kan Oromummaatt boonuuf kun guddaa hin ta’u.
Ulfinaa fi surraan gootota kufaniif; walabummaa, walqixxummaa fi bilisummaan kan hafaniif; nagaa fi araarri Ayyaana abboolii fi ayyoliif haa tahu!
Ibsaa Guutama
Adoolessa 2011


text:
ONN:Egallii fi Jalqabbii QBO Laalchisee Marii Bal’aa Misenssa Shane Gumi Sabaa ABO Akkasuma Barreysaa fi Itti Gaafatamaa Damee Dantaa Alaa ABO yeroo dheeraaf kan ture Obbo Taahaa Abdii Waliin Goone Kutaa 1ffaa Hordofaa. Gurraandhala 5/2018
Gurandhala 5/2018 Breaking News Muudama Waraana Wayyaanee guyyaa dheengadda President Wayyaanee Dr Mulaatuu Tashoomaa gaggeessa ture Waliin Walqabate Waldiddaafi Wal Gaarreeffannaan Mooraa Waraana Wayyaanee Xoolaayi-Jimma, Awaash Arbaafi Huursoo gidduutti dhalatee jiraachuu Odeessi keessa waraana wayyaaneetii bahe ifa godheera. Muudama waraana wayyaanee dhiiga ilmaan Oromoo dhangalaasas turaniifi waraana uummata biyyatti bakka hin buune kana ilaallchisuun haalotni qabatamaan mormii mooraa waraanaa keessatti uumaa jiran:
1ffaa. Loltootni kun Sadarkaan Muudamaa kun erga kennameefi baajatni guddaan ramadameefi Waggaa tokkoo oliif tajaajila kan turan yoo ta’uu , amma haala shakkii waraanaa keessatti uumama jiruufi isanumti muudamtootni muudama waraannifi uummatni hinbeekne irraa shakkiin guddaan waan dhalateef Uummataafi loltootatti beeksisuuf jechaa publically ifatti sadarkaa muudama loltoota gaggeessine jechuun wayyaaneen Karaa foddaa TV ishee lallaba jiraachuun saaxilamera.
2ffaa Loltootni amma Sadarkaan muudamaa kun President Mulaatuu Tashoomaan kennameef Kun sadarkaadhuma kanaan wayita tajaajilaa turanitti Saamicha Kontrobaandii Kellawwaan gurguddaa biyyatti irratti kanneen gaggeessa turanidha, (Kontrobaandistootadha),
3ffaa Loltootni Muudamaan kun yeroo mummichi ministeera duraani Mallas Zeenaawii jiruu kanneen ergamtoota isaa ta’anii dandeettiifi gahumsa kanneen hin qabne ta’uu odeessi keessa wayyaanee bahee saaxilera . loltootni muudaman kun sirna wayyaanee TPLF/EPRDF’f kanneen amanamoofi dhiiga namaa dhangalaasuun yakka uummata biyyattiirratti rawwacha turanidha.
4ffaa Muudama kana silaa yeroo Mallas Zeenaawwiin lubbuun jiru kennamaaf ture, jarrii sadarkaa barnootaa waan hin qabneefi dandeettiin isaanii sadarkaa kanaaf gahaa waan hin taaneef sadarkaa muudamaa kana kan dhorkatamanii ufii akka hin kaasneef saraanaakeessatti sadarkaa garaagaraa irratti baajatni horiin guddaan ramadameefi irraa caalaatti hojii basaasummaaf wayyaanee tajaajilaa kanneen turanidha. Hedduun isaanii yeroo dhiyoo waggoota lama dura barnoota sadarkaa 2ffaa Mana barumsaa Agaziyan jedhamu kan naannoo Embassy Sudaanitti argamutti kan barachaa turan ta’uun saaxilameera.
5ffaa Loltoota muudaman kana keessa kanneen itti gaafatamtoota Mana hidhaa bakkoota garaagaraa ta’uun hidhamtoota ilmaan Oromoofi saboota Cunqurfamoo hiraarsaa turan jiraachuu odeessii keessa waraana Wayyaanee bahee nu qaqqabee jiru ifa godhera.
6ffaa Sadarkaan Muudamaa loltoota wayyaanee kun erga dhoksaan rawwatee waggaa tokkoo oliif tajaajilaa
turani waldiddaa, walgaarreenfannaa, Ajaja fudhachuu diduufi walshakkii guddaan mooraa waraana Wayyaanee hedduu keessatti kan muldhacha ture ta’uu kan saaxile maddi keenya kaleessa yeroo sadarkaan muudamaa kun ifatti uummatatti maqaaf beeksisuuf erga ergamaan wayyaanee President Mulaatuu Tashoome sirna muudama loltoota kanaaf kennee booda haalli mooraa waraanaa keessa jiru darna yaaddessaa ta’uutu muldhate.
#Hubachiisa:Odeessii Qabatamaan Mooraa waraana wayyaanee keessa bahee jiruu hedduutu jira, Isaa kaan Nageenya loltoota Odeeffannoo qabatamaa kana nu qaqqabsiisaa jiraniif jennee of harkatti qabatnee jirra.
Guraandhala 5/2018 Manni murtii ol’aanaa federaalaa Wayyaanee har’as yeroo 2ffaaf dhaddacha jeeqxan jechuun adabbi hidhaa ji’a 6 Hayyoota Oromoo Galmee Obboo Gurmeessaa Ayyaanoo jalatti Oromummaan yakkamanii hirarfamaa jiran irratti Murteesse. Akkuma beekamu hayyootni Oromoo obboo Baqqalaa Garbaa, Obboo Dajanee Xaafaa, Obboo Gurmeessaa Ayyaanoo fi obboo Aaddisuu Bullaallaa kanneen ta’an asiin fulduraa ji’a darbee keessa mana murtiitti gaafa dhiyaatan walaloo bifa faaruutiin akka mirgi isaanii kabajamuufi gaaffiin uummata Oromoo gaaffii mirgaa ta’uu kan ibsuu waan dhageesisaan qofaaf manni murtii wayyaanee dhaddacha koo jeeqxan jechuun adabbii baatii jaha itti murteessuun ni yaadatama.
Ilmaan Oromoo kunneen keessaa Obboo Baqqalaa Garbaafi Obboo Dajanee Xaafaa utuu akka malee dhukkubsachaajiranii Mana yaalaa Waldhaansa gahaa itti argatan dhorkamuun guyyaa har’as mana murtiitti yeroo dhiyeeffamanitti waan dhaddacharra dhaabbachuu dadhabanii taa’anii yeroo manni murtii waamuus owwaachuu diduun harka qofa baasanii jiraachuu isaanii ibsaniif dhaddacha jeqxan jedhamuun murtiin dabaa kan itti fufee isaanirratti kennama jiru ta’uun mirkanaa’eera. Manni murtii wayyaanee haqa ilmaan Oromoof ilaaluuf kan hin dhaabbatne ta’uu isaa irra deddeebi’ee yakka ilmaan Oromoo irratti rawwachaa jiruun ragaa bahaa jira.
Adeemsi farrummaa mirga dhala namaafi fallaa mirgoota dimookiraasii kun uummata Oromoo qabsoo isaatti daran kan jabeessuufi kufaatii mootummaa abbaa irree kan ariifachiisuu ta’uu hubachuun uummaatni Oromoo biyyaa keessafi alaa waloon garaa qabsoo Sochii Warraaqsaa Biyyoolessaa Oromiyaa FXG tti daran akka jabaatnu dhaamsa keenya dabarsina!!


text:
Gootummaan Oromoo seenaan beekamaa dha. Oromoon baroota durii irraa kaasee goota fardaan lolee biyya isaa halagaa irraa tikfachaa ture ta’uus seenaan muldhisa. Dhalooti bara kanaas seenaa Sadaasa 9, 2005 irraatti hojjeteen diddaa isaa kan abbaa biyyummaa ofii kabachiisuuf socho’uun qaama gootummaa abbootii durii ta’uu muldhise. Yeroo seenaa gootummaa Oromoon jaarraa 16 ffaa keessatti raawwatee fi injifannoo bara sanatti galmaahe Oromoof bakka ol aanaa qaba. Oromoon bara gadaan wal ijaaree lafa isaa humnaan sarbame humnaan deebifachuuf socho’e keessatti ganna 72 ykn Gadaa 9 itti fudhate. Falmaa halagaa naannoo isaa jiran waliin godheen naannoo gaanfa Afrikaatti nagaa waaraa baroota dheeraaf(300 ol) buuse. Seenaa fi afuurri sochii dhaloota haaraa sadaasa 9, 2005 eegales seenaa goototi Oromoo Gadaan wal ijaaranii lafa fi mirga humnaan irraa sarbame humnaan deebifachuuf godhan waliin wal gituu baatus wal fakkaata.
Jaarraa 16ffan dura Oromoon akka wal ijaaree sochii lafa isaa deebifachuu godhuu fi sababni miidhaa halagaan irra gahaa ture ta’uu seenaan hima. Biyyaa fi qe’ee isaa irraa hamtuu rukutame. Roorroo hamaan irra gahe kana of irraa kaasuuf toftaan inni dhimma bahe Gadaan wal ijaaruu ture. Haala kanaan jaarraa kana keessa Oromoon Gadaan of ijaaree biyya isaa humnaan sarbame deebifachuuf tokkummaan socho’e. Falmaa gootummaa Gadaa 9 ykn waggaa 72 godhame keessatti wareegama qaalii baasee mirgaa fi lafa isaa harkatti galfate. Humna guddaa naanno gaanfa Afrikaa keessatti baroota dheeraa haga gadaan laafutti sabaatiinsa uumuun humna jabaa ture. Kun seenaa boonsaa abbootii keenya irraa baratame dha.
Dhalooti haaraan hardha lafa irra jiru gootummaa abbootii isaa irraa dhaaleen cunqursaa fi hacuccaa irra jiru of irraa darbuuf harka wal qabatee dide, kaabaa fi kibba, bahaa fi dhiya, gidduu galeessaa iyyee fi iyya walii dabarse, labsii ABO hordofuun walii birmatee ka’e. Falmaa kana keessattis wareega hedduu kan qabeenyaa, dafqaa, imimmaanii, gidiraa, dhiigaa, lafee fi lubbuu baase. Wareegi kunis Oromummaa tikse qabsoo Oromootti lubbuu horee jiraachise.
Sochiin kun gaaffii Oromoo kan mirgi abbaa biyyummaa, bilisummaa fi walabummaaf godhutti lubbuu hore, haaromse.
Fincilli Diddaa Gabrummaa Sadaasa 9, 2005 bifa haaraan eegale tures sochii jaarraa 16ffaa wajjin wal fakkaata. Oromoon bakka jiruu irraa ka’ee faajjii jaallan kaleessaa qabsoo irratti wareegaman kaasuun hawwii biyya ofii irratti abbaa biyyaa ta’uu, bilisummaa, mirga hiree ofii ofiin murteeffachuu bakkaan gahuu; gaaffiilee mirgi dhala namaa fi dimokraasii akka kabajamu kaasan. Ilmaan Oromoo sababa Oromoo tahan qofaaf mana hidhaa keessatti gidiraa argaa jiran haal duree tokko malee akka hiikaman, namoota seeraan alatti ilmaan Oromoo hidhan, gidirsan, hiraarsanii fi ajjeessan murtii seeraaf akka dhiyaatan gaafachuun bakka jiruu hundatti Oromoon FDG deemsise. Sochiin kun seenaa qabsoo bilisummaa Oromoo keessatti yaadatamaa jiraata.
Akkuma jaarraa 16ffaa keessa Oromoon Gadan of ijaaree sochii godhe ammas kallacha dhaaba isaa ABO jalatti ijaaramee, waamicha dhaaba isaa hordofee FDG geggeesse. Wareegamni itti bahes gatii malee hin hafne. FDG kunis gaaffii fi rakkoo ummata Oromoo keessaa fi alatti beeksise. Fincilani diiddaa mormii muldhisuun wareegama bilisummaan gaafattu baasuun kabajaan namummaa fi mirgi abbaa biyyummaa deebifachuun barbachisaa ta’uu sochii kanaan mirkanaawee.
Sadaasa 9, 2005 kan ummatni Oromoo qabsoo bilisummaa isaa keessatti sochii godhe keessatti qabsoo isaa boqonnaa haaraatti tarkaanfachiise. Oromoon hammeenya diinni irraan gahuuf osoo hin jilbeenfatin sochii isaa guutummaa Oromootti geggeessatti gootummaan gaggeesse. Diinnis haala dhalate kanaan rifachuun shira dhaaba keessaa fi alaan; hawaasa Oromoo keessa seenuu fi ololuun Oromoo abdii kutachiisanii qabsoo isaa irraa duubatti deebisuuf tattaaffii guddaa godhan. Kanaaf guyyaa kanaa guyyaa tokkummaan Oromummaa dhiiga jaallaniin tikfamu ta’uu walii dhaamaa akka armaan gadiitti Oromoon bakka jirutti akka yaadatee oolu dhaammanna.
Injifannoo Ummata Oromoof!!


text:
Imala irratti Balaqqamuu ykn Hoqqisuu-Motion Sickness: Dr Nuredin Luketin
Balaqqamni yeroo imalaa deemsa konkolataan, baaburaan, xiyyaraan, doonii fi kkf goonu hunda irratti mul’achu kan danda’u ta’ee imala san xumurre yeroo xiqqoon booda kan dhaabbatudha. Nama lollojessun ykn haqqisiisuun mallato isaa ijoo haa ta’an malee isaanin dura mallatoleen biroo (fkn dafqa qabannaha, akka waan garaan nu guutame nutti dhagahamun, lafti namaan maruun, dadhabbin, bowwoon) namatti dhagahamu danda’a. Gabaabatti innis kan uumamu waldhabbii ergaa qaama madaala keenya eegu (Keessa gurraa) bira gahu , ergaa ijji keenya argee dabarsuufi hikkaa sammuun keenya itti kennu irraa dhufa. Innis otoo imala irra jirru tasa nu qunnamuu danda’a.
Wontonni armaan gadii kunnin balaqqama yeroo imalaa namatti jabeessuu danda’u:
• Ija keenyaan wontoota raasaa dhihoo jiran hordofuun
• Yeroo imalaa san dubbisuun
• Haasahaa deemuun
• Mataa keenya sosochoosuun
• Foliin boba’a
• Foliin sigaaraa
• Karaan irra deemnu marama ta’uun
• Tessoo gara duubaa irra ta’uun.
– Akkasumas Yeroo ulfaa fi da’imman woggaa 2-12 jiran irratti hedduminaan mul’ata.
—
Maal haa goonu?
* Wontoota isa nutti jabeessuu danda’an kan armaan olitti eeraman kan foyyessuu ykn ballesssuu dandeenyu ballessuu/foyyessu.
Fkn. Dubbisu, haasahu fi mataa keenya sosochoosu dhabuu.
* Gara samii ykn waan fagoo dhaabbata ta’e kallatii deemsa imalaa keenya irra jiran ilaala imalu. Yoo danda’ame rafuu.
* Deemsa dura nyaata zayitiin ykn dhadhaan itti baay’ate, akkasumas alkoolii dhuguu dhabuu.
* Deemsa dura nyaata heddu/baay’isnee nyaachu dhabu, akkasumas Garaa duwwaa /qooqaan imaluu dhabuu.
* Hancaqee/Maastikaa alanchuu. Zinjibiloo fayyadamuu.
* Haaluma danda’ameen waan isaa yaada imaluu dhabuu.
* Dabalataan qorichota balaqqama kana hambisuuf kennaman/fudhataman kan otoo imala hin eegalin sa’a tokko ykn daqiiqaa 30 dura fudhataman waan jiraniif mana qorichatii fudhachuu.
Ulfaadhaa!
Horaa, bulaa, deebanaa!
©Dr. Nuredin L.
- 7Shares
- Tweet


text:
Ibsa Gumii Adda Bilisummaa Oromoo.
Waajiraa Qunnamtii GABUO
Sadaasa 19, 2006
Walgahiileen Ummata Oromoo tan birkiilee dhaaba, Gumii Adda Bilisummaa Ummata Oromootiin (GABUO) yaamamte magaaloota gurguddoo addunyaa keeysatti haala oowa’aa, injifannoofii milkiidhaan gaggeeyfamte.
Dhuma torbaan dabree, guyyaa Sabtii / Sanbata Xiqqaa fii Alhada / Sanbata Guddaa, Afraasa (December)16 fii 17, 2006, yaaminsa ummataa kan birkeeleen GABUO magaaloota Washington DC, San Diego, fii Berlin jiran godhaniif ummata Oromoo kan owwaatee lakkooysa guddaan arkameef hogganoonni dhaabaa ibsa bal’aa fii quubsaa kannanii jiran.
Akka kanaan bakka bua’aan Waajiraa Barreeysaa GABUO tii fii miseensoonni gameeyyiin dhaabaa walgahii ummataa kan birkiin GABUO magaalaa Washington DC yaamterratti argamanii sagantaa, kaayoofii karooraa dhaabichaa bala’inaan ibsanii jiru. Gabaasaan magaalaa Washington DC irraa bahe akka mullisutti, ummata Oromoo kan walgahii tanarraa qooda fudhatan keeysaa hedduun, ibsa qabsoo bilisummaa Ummata Oromiyaa kan GABUOdhaan hogganamu erga dhaggeeyfatan booda, gariin isaanii dhaaba kanatti miseensoomanii wareega qabsoon barbaaddu baadhachuuf waada galuun isaanii beekkame. Walgayii tanarratti, yeroo dheeraaf kannen sochiirra jiran sabboontoonni Oromoo, jaarmayni lama tokkoomee, dhaaba tokkichaan - dinqa tokkorraa waliin qabsotti babbohauun hedduu akka nama hamilchiisu damboobanii ibsuun beekkameeti jira. Hamileen ummata Oromoo keeysatti sababa tokkummaa tanaatiin mul'tte deebitee hogganootaafii miseensoota dhaabichaatiis olkaasuu oduun bakka walgahiirra baatu ibsitee jirti. Oromoota walgahii tanarratti arkaman keeysaa hedduun tarkaanfii qaceeltuu dhaabni kuni fudhatees qaamaafii qalbiidhaan kan deeggaran tahuu mata-mataadhaadhaan haasawa godhaniin ibsanii jiran. Akka gabaasaa Washington DC kanarraa ibsametti, hogganoonni walgahii ummataarratti argamaniis, amanamummaa Oromoon irra kaayee fii irbuu Korri Jiloota dhaabichaa isaaniin muude bakkaan gayuuf murannootaan ka'uu mirkaneeysanii jiran. Hunda caalaa, walgahiin kuni hamilee hirmaattoota walgahichaa yoomirraahuu caalaa kan olkaaseefii Oromoon ilmaan imimmaan irraa haquuf jiraatu qabaachuu isaatiin fuula duraaf kan boonu tahuu hirmaattoonni walgahichaa mirkaneeysanii jiran.
Dhumarrattiis, qabsoon nu eeggattuu cimtuu fii hadhooytuu tahuu yaadachiisanii, diinnan bilisummaatirraa akka ija hinlibsanne dhaamuudhaan, martinuu karaa jaarameen harka walqabattanii qabsotti akka hiriirtan jechuudhaan hogganmoonni eega yaaminsa dabarsaniin booda, haala jaallumma fii obbolummaatiin walgahichi milkii, hamileefii injifannoo ol-aanaadhaan xumuramee jira.
Haaluma walfakkaatuun yaaminsa birkiin GABUO ummata Oromoo kan magaalaa San Diego, California qubatuuf godhe kabajuudhaan Oromon lakkooysaan hedduu guddaa tahe bakka argamanitti hogganoota dhaabichaarraa ibsi bal’aan kennamee jira. Walgahii guyyaa Afraasa, 17, 2006 San Diegotti godhame kanarrtti wajiraa Jaarmayaatiifii waajiraa Siyaasaa GABUO tiirraa jilli nama lama if keeysaa qabu bakkatti argamee ibsa bal’aa yo kennuu, miseensoonni GABUO sadarkaa ol-aanoo tahan kan biraatiis achitti argamanii walgahicha miidhagsanii jiran. Gabaasaan magaalaa San Diego tuni akka tilmaamtutti seenaa walgayiilee Oromoo kan amma dura magaalaa tanatti godhaman hunda caalaa ummanni Oromoo kan lakkooysaan heddu-hedduu guddaa tahe arkamuu daran, haala oow’aa fii gammachuudhaan sochiin GABUO kana simatanii jiran.
Walgahii tanarratti bakka bu’aan Koree Jaarmaayaa qaamaan mul’atee ummataafii dhaabichi, akkasumattiis, dhaaboonni Oromiyaa kan siyaasaafii hawaasaatiis dabalatee, hundi harka walqabatanii akkaataa bilisummaa Oromiyaa fiduu itti dandayan bal'inaan agrsiisee jira. Daaw'atoonniniis ibsaafii barnoota kenname kanarraa gammachuu qaban ibsuu daran, taraa tana dhaabichi karaarra jiraachuufii ful-duraas hamilee ummataaf kennudhaaf deddeebitanii dhuftanii akka nu jaartan jechuudhaan gaafatanii jirani. Bakka bu’oonni dhaabichaatiis, yaaminsa ummataa kana fudhatanii birkii dhaabaa achitti cimsuufii, yeroo dandayametti bakka bu’oonnii Koree Jaarmayaa barnoota barbaachisu ummataaf kennuuf akka dhufan abdachiisanii jiran.
Gara Biraatiin, walgahiin ummataa kan birkii GABUO, kutaa biyya Jarmaniitiin yaamame magaalaa guddittii Jarmaniitti Barliin keeysatti gaggeeyfamee jira.
Walgahii tanarratti arkamanii qooda fudhachuudhaaf sabboontoonni Oromoo kanneen magaaloota biyyaa Jarmanii gara-garaa keeysa qubatan bal’inaan arkamuu daran, sochiin amma GABUOn itti jiru bal’inaafii karaa caasaatiiniis irraa qooda fudhachuuf waada seenanii jiran.
Walgahii tanarratti ibsa bal’aa kan kennaniis, jila nama lama if keeysaa qabu yo tahu, isaan kuniis waajiraa Duraa Taa’aa GABUO tii fii waajiraa Diinaggeey dhaaabaatirra kan tahan walfaraqaa dhaabichaa fii ummata Oromoo walbarsiisanii jiran.
Ibsa ummataaf kenname keeysatti dhaaboonni lamaan maliif akka tokkoomanii walitti baqan, sagantaa dhaabaa, Karoora jaarmayichaa, haala qabatamaa Gaafa Afrikaa keeysa jiru, haala qabatamaa yeroo ammaa Oromiyaa keeysa jiruufii fuula dura tokkummaa jaarmayoota Oromoo kan ULFO gabbisuurraa bal’inaan marihatamee jira.
Sabboontoonni Oromoo kanneen achitti argamaniis tokkoomuu dhaaboota Oromootirraa gammachuu qaban ibsanii, gariin isaaniitiis kallattiidhaan miseensummaa fudhatanii caasaa dhaabichaatiin qooda isaanii gumaachuuf waada seenanii jiran.
Akka gabaasaan Beliin addeeysutti, keeysattuu jaallan qabsoo bilisummaa Oromiyaatiif jireenya isaanii gumaachuu daran, qabsoon bilisummaa Oromiyaa walaawwalii xurreefii kaayoo isii ganama lafa kaayan keeysaa gariin ammallee qabsoo tana karaa caasaatiin itti dabalamanii ummata ofiitiif hojjachuuf murteeysuun isaanii hubatamee jira.
Walumaagalattuu, jilli gara-garaa Sagantaa fii karoora dhaaba GABUO ummata Oromoo kan sochii dhaaba kanaa hubachuudhaaf bakka adda addaatti walgayaniif waaee dhaaba ibsuuf bobbaan duraa milkii gurguddoofii goobaan galtee jirti. Baha United States, Washington DC rraa, dhiha USA San Diegoo irraa, Awrophaa keeysa Barliin biyya jarmanirraa dhaabni keeysan, GABUO injifannoo galmeeysee jira. Bakka sadeenittuu hogganoonni dhaabaa, sochii GABUOn yeroo ammaa itti jiru, qindoomina qabsoo kan jaarmayoota Oromoo jidduu jiruufii carraqqii GABUOn jabeenya ULFOtiif hojiirra oolchaa jiru bal’inaan ibsanii jiran. Ummata dhaggeeyfachuuf dhufanirraahiis qooda fudhannaan guddaan galmaawee jira.
Bobbaan tuni jalqaba. Bobbaaleen tana fakkaattu aduunyaa mara keeysatti tahuuf jiraatti. Ibsa biratti tarkaanfiileen gurguddoon asirratti hinibsaminiis jirti. Tarkaanfiileen akkasii ofumaaf gaafni if mul'isan fagoo miti.
Oromiyaan nibilisoomti


text:
Kan yeroo ammaa to’annaa mootummaa Itiyoophiyaa jala jiran Dr. Mararaa Guddinaa arguuf yaalii guyyaa sadaffaaf gochuu isaanii ka dubbatan abuukaatonni har’as “qorannaa jala jira arguu hin dandeessan deemaa” jedhamuu isaanii dubbatu.
Abukaatoo Dr Mararaa kanneen ta’an obbo Wondimmuu Ibsaa fi Dr. Yaaqoob H/Maariyaam waadaa aangawoota mooraa qorannoo maakalaawii biraa Roobii darbe nuuf galamee hundee godhannee har’a waaree booda sa’atii 8tti achitti argamne iyyuu itti hin milkoofne jedhan.
Dr. Mararaan nyaata maatii biraa seenuuf yeroo tokko tokko ituu hin nyaatiin akka deebisaa jiran kana malees yeroo ammaaa dhukkuba huuba-qonqoo ykn “TONSILITIS”jedhamuun akka rakkataa jiran dhageenyee jirra” ka jedhan Dr. Yaaqoob Dhukkubootni ammaan dura Dr Mararaan qabaataa turan illee akka itti hammaataa jiran dhaga’uu isaanii dubbatu.Angawoonni waaltaa qorannoo Maakelaawii garuu kana ilaalchisee haga ammaatti wanni dubbatan hin jiru.
Dhimma Dr. Mararaa kana ilaalchisee Abukaatoolee keessaa Obbo Wandimmuu Ibsaa akka jedhanti himannaa Dr Mararaa kan ilaaleen aangawoonnii fi sabaa himaan biyyatti kan dubbatanii fi himatii mana murtiitti irratti dhiyaate adda addaa jedhu.


text:
Waltajjii marii kana irratti qondaaltonni olaanoo , bakka-buutonni biiroolee fayyaa naannoo fi hojjattoonni eksteenshinii fayyaa hirmaataniiru.
Itti-aanaan Ministira Muummee Mootummaa Federaalaa Dimookraatawaa Itiyoophiyaa Obbo Dammaqaa Mokonniinis waltajjii sagantaa eksteenshinii fayyaa fooya’e irratti marii geggeessuuf qophaa’e kana irratti argamanii haasaa dhageessisaniiru.
Wayita kanas Sagantaan Eksteenshinii Fayyaa sadarkaa dinagdee fi mala jireenyaa hawaasichaa sadarkaa gituun fooya’uu akka qabu Itti-aanaan Ministira Muummee Obbo Dammaqaa Mokonnin himaniiru.
Itti-aanaan Ministira Muummee Dammaqaa Mokonnin sagantaan kun galma misoomaa bar-kumee biyyattiin milkeessiteef gahee olaanaa gumaachuusaa ibsaniiru.
Bu’aalee waggoota darbanitti galmaa’an keessaa: bara 1990n keessaa baay’inni haadholii sababa da’umsaan du’anii kuma 100 keessaa 1064 ture bara 2016tti 412 xiqqeessuun , akkasumas daa’imman kuma 1 keessaa 244 lubbuu isaanii dhabaa turan 67 hir’isuun danda’amuu ibsameera.
Sagantaan Eksteenshinii Fayyaa tajaajila fayyaa bu’uuraa biyyattii guddisuun bu’aa galmeessise kun garuu dagannaa uumuusaa itti-aanaan ministira muummee kun eeraniiru.
Kanaafis, sagantichi sadarkaa dinagdee fi mala jireenyaa hawaasichaa kan gitu ta’uu akka qabu Itti-aanaan Ministira Muummee Obbo Dammaqaan ibsaniiru. Haala kanaan, babal’achuu magaalotaa waliin wal-qabatee tatamsa’inni dhibeewwanii waan dabaluuf, sirni nyaataa wal-madaalawaa hin-taane waan jiraatuu fi waantonni araada nama qabsiisan waan babal’ataniif saganticha keessa deebi’anii sirreessuu barbaachisaa ta’ee argamuusaa eeraniiru.
Ministirri Eegumsa Fayyaa Doktar Amiir Amaan gamasaaniin hoggansi siyaasaa jijjiirama waggoota duraaniitti galmeessise waggoota sadan kanatti dabaluu hin-dandeenye jedhan. Dabalataanis, rakkoon bu’uura misoomaa hojii kellaawwan fayyaa jeequusaa ibsaniiru. Fakkeenyaaf, waajjiraaleen sektaraa ogeeyyiin eksteenshinii fayyaa hojilee isaan hin-ilaallanne dabalataa akka hojjatan godhaniiru; kunis, hojii idilee isaanii jeeqeera jedhaniiru. Kana malees, ogeeyyiin kunniin bu’aalee (incentives) fi carraacarraan barnootaa akka isaanii hin-kennamne komii akka qaban ibsaniiru.
Kanaan wal-qabatee, ogeeyyii kuma 18 sadarkaa afuraffaatti guddachuusaanii eeruun, fuul-durattis kanneen hafan ogeeyyii kuma 22 gara sadarkaa arfaffaa kanatti guddisuuf akka hojjatamu ibsaniiru. Bara 2012 jalqabees Ministeera Barnootaa waliin mari’achuun carraan itti-isaan yuunivarsitii seenanii itti baratan nimijeeffama jedhaniiru.
Sagantaan Eksteenshinii Fayyaa baadiyyaatti bara 1997, magaalaatti ammoo bara 2002 jalqabame; damicha keessaas ogeeyyii kuma 40 oltu jiru.
Faasikaaw Taaddasaa


text:
Namoota dura hinbeekne baruuf fedha qabdu? Afaan Inglifaa keessan foyyeffachaa Londoniin akka ganda keesaniittibaruu feetuu ? Karoora dalaga keenyaa 1.1tti yoo galmooftan nama biraan wal baruu keessan dura isin qunnamna.
Kan hubachuu qabdan nuyi jaarnaa walabadha, odeeffannoon hirmaannu icitiidhaan qabama.
Yoo rakkina mana jireenyaa, gargaarsa mootummaa yookaan dhima baqattummaa (kooluu galuu) qabaattan isin gargaaruu dandeenya.
Waraqaa guuttan qabxii kanaan gaditti mul’atu tuquudhaan waraabdanii kuusachuudhaan e-mailii keenya info@refugeeconnection.org.uk
Waraabdee kuufachuudhaaf qabxii kana tuqi.


text:
Guyyaa har’aa lammiiwwan Ameerikaa guyyaa hoogganaa qabsoo mirga namaa fi nama qabsoo hookkaraan alaa qindeessuun beekaman Martin Luther King kabajaan yaadatanii oolu.
Waggaa waggaan baatii Amajjii Wiixati sadaffaan lammiiwwan Ameerikaa kan wareegaman hoogganaa mirga namaa bara 1950mootaa fi 60mootas keessa faallaa loogii sanyii biyyattii gama kibbaa keessa jiru dhaabachuu dhaan qixxummaa warra gurraachaa fi mirga filachuu isaanii eegsisaan kanaa kabajaatn yaadatu.
Dadhabbii malee loogii sanyii dhabamsiisuuf kan hojjetan hoogganaa goota kana projektiiwwan tajaajila hawaasa adda addaa hojjechuun har’a namoonni hedduun isaan yaadatu. Qabsaa’aa mirga namaa qofaa utuu hin taane, King hayyuu,
Kongresiin US bara 1994 guyyaan dhaloota isaanii ayyaana biyyoolessaa akka ta’u murteesse.
Marthin Luther King walakkeessa bara 1950mootaa ennaa dargaggeessa turan lallabaa wangeelaa kan turan ennaa ta’u uummati atoobisii Montgomery, Alabama-n akka hin imalle qindeessuu dhaan magaalattiin imaltoota gurraachotaa irratti loogii oofu akka dhaabuuf dirsqisiisan.
Hagaya bara 1963 qixxummaaf qabsoon geggeessamu hammaataa adeemee uummati kuma 250 ta’u gurraachaa fi adiin gara magaalaa galma mootummaa biyyattii Washington DCtti imaluu dhaan hiriira guddaa geggeessame irratti hirmaatan. Hiriirri mormii sunis nagaa qabeessa ture.
Haasaa King dhageessisan kan “ I have a Dream” Abjuun qaba jedhu illee sochii warra gurraachaa kan biyyattii gama kibbaa gara duula mirga namaaf qabsaa’uu guutuu biyyattiitti akka babal’atu gumaache.
Maartiin Luuter Kiing haasaa isaanii kanaan mul’atan qaba, ijoolleen koo xixiqqoon arfan guyyaa tokko biyya amala isaanii malee bifa gogaa qaama isaaniin itti hin murtoofne keessa jiraatu ka jedhu Mul’atan qaba jedhan.


text:
Oromia: Irreecha Birraa Bara 2017 Malkaa Soorii fi Malkaa Caffee Bookaatti irreeffatame. Oromians in Western Oromia peacefully and colorful celebrated Irreecha at Malka Soori in Iluu Abbabora and at Malkaa Caffee Bookaa in Horroo Guduruu Wallagaa. November 27, 2017Posted by OromianEconomist in Uncategorized.
Tags: Africa, Irreecha, Irreecha (Irreesa) Oromoo, Irreecha Birraa 2017, Malkaa Caffee Bookaa, Malkaa Soorii, Oromia, Oromo
trackback
Irreecha Birraa 2017 irreeffachuun itti fufee jira. Akkuma kanaan Sadaasa 26 Bara 2017 Malkaa Soorii, Koodoo, Mattuu fii Malkaa Caffee Bookaatti haala miidhagaan irreeffatamee oole.
Irreechi Malkaa Soorii, Iluu Abbaa Booraa, Lixa Oromiyaatti haala ho’aan bakka namni kumaataman irratti qooda fudhaterratti nagaan irreeffatameera.
Haaluma walffakkaatuun guyyuma kana Irreechi Malkaa Caffee Bookaa, Aanaa Abee Dongoroo, Horroo Guguruu Wallaggatti kabajameera.
Suuraalee (Irreecha Malkaa Soorii)
Irreecha Birraa Malkaa Caffee Bookaa
Dabalataaf as tuqaa illaalaa, Irreecha 2017, Horroo Guduruu Wallaggaa, Aanaa Abee Dongoroo, Malkaa Caffee Bookaa.
Comments»
No comments yet — be the first.


text:
Wiirtuu qorannoo misooma saayinsii hawwaa Inxooxxootti saatalaayitii haala qilleensaa to'atu
Biyya kamuu keessatti guddina, misoomaafi badhaadhina gonfachuun kan danda'amu lammiileen bu'aa saayinsiifi teknolojiitti fayyadamuun dandeettii ofmisoomsuufi ammayyeessuu yoo horataniidha. Ka'umsuma kanaan Waldaan Misooma Saayinsii Hawaa Itoophiyaa mul'ata, “Hawaasa saayinsiin badhaadhe” jedhu qabatee yeroo gabaabaa keessatti hojiilee danuu hojjechaa akka tureefi ammas hojjechaa jiraachuusaa ragaaleen waldicharraa argaman ibsaniiru.
Kunimmoo dhaabbileen mootummaafi kanneen biroo misooma teknolojii walittifufiinsa qabu fiduuf waldaa kana waliin hojii eegaluunsaanii waltajjii biyyoolessaarratti biyyattiin damichaan beekamummaa akka argattu ishee taasisuu danda'uusaa hubatameera.
Hogganaan waldichaa Obbo Abinnat Izraa Kibxata darbe sochii waldichi taasisaa jiru ilaalchisee kutaa qophii Gaazexaa Bariisaaf ibsa kennaniin akka jedhanitti, waldaa misooma saayinsii hawaa biyyattii asiin dura akka dhaabbata misoomaatti hundeessuuf irra deddeebiin gaafatamaa kan ture yoo ta'u, mootummaan deebii itti kennuun akka qaama KGT 2fatti karoorfamu taasiseera. Kunimmoo hiyyummaa guutummaa biyyattii keessaa dhabamsiisuun kan danda'amu damee kanaan ala akka ta'uu hindandeenye kan hubachiisuudha jedhu, Obbo Abinnati. Kanaan ammoo rakkoolee hawaas-dinagdee qo'annoofi qorannoo waldichaan adeemsifamuun gama danda'ameen furamaa kan jiru ta'uusaa mul'isa jechuudha.
Haa ta'u malee Itoophiyaatti Waldaan Misooma Saayinsii Hawaa bara 1996tti wayita hundeeffamu hubannoon waan hinturreef qaamolee hedduun shakkuurraa kan ka'e hojii abjuu jechuun qeeqaa turuusaanii Obbo Abinnat yaadatanii, suuta suuta garuu jijjiirama dhufeen Wiirtuun Qorannoo Hawaa Inxooxxoo hundeeffamuun hojii eegale jedhu. Yeroo ammaa kanas wiirtuu kanatti damee qo'annoofi qorannootiin barattoota biyya keessaa digrii 2fafi 3fan barsiisuurra darbee barattoota biyyoota Afrikaa hedduurraa dhufan fudhachuurratti argama jechuun dubbatu.
Yeroo gabaabaa keessattis gama teknolojii hawaatiin ulaagaa waldaa astiroonoomii biyyoolessaa mara guutuun miseensa ta'uunshee biyyoota Afrikaa Bahaaf teessoo Misooma Saayinsii Hawaa akka taatu gochuurra darbee beekamtiifi deggarsa hawaasa idil-addunyaa akka argattu godheera jechuun ibsu. Lammiileen waldaa kana keessatti hirmaannaa taasisuun miseensa ta'uu fedhan yeroodhaa yerootti dabalaa deemuun caalaatti damee kun mootummaatiin xiyyeeffannootiin akka gurmaa'u mul'isee jira jedhu, Obbo Abinnati.
Aadde Beezaa Tasfaayee ammoo waldichatti Ogeettii Olaanaa Misooma Saayinsii Hawaati. Akka isaan ibsanitti, misooma saayinsii hawaa keessatti teknolojiin saatalaayitii hawaasa addunyaa mandara tokko taasisuun misooma itti fufiinsa qabu fiduuf shoora olaanaa qaba. Haala kanaan guutummaa Itoophiyaatti saatalaayitiin walquunnamsiistuu naannawaa networkiifi telekominikeeshiniin hingeenyetti odeeffannoo amansiisaafi qabatamaa ta'e dhiyeessee karaa mobaayilii, Tvfi Raadiyootiin dabarsuutiin gaheesaanii bahachaa kan jiran ta'uu Aadde Beezaan ibsu.
Kana malees, yeroo dhiyootii kaasee jijiirama haala qilleensaa hubachuun ummataafi mootummaa beeksisuu, hojii daldala elektirooniksiifi daangaa qilleensa biyyattii to'achuu, akkasumas balaarraa baraaruutiin deggarsa guddaa taasisaa jira jedhu.
Gama biraan ammoo tajaajiloota kanneen akka sirna aveeshinii saffisiisuu, kaartaawwan addaddaa qopheessuu, irra lafaafi keessa qabeenya bishaanii safaruutiin misoomni qonnaa, albuudaafi inarjii akkasumas kanneen biroo saffisa barbaadamaniin socho'uun akka bu'aa buusan gochaa tureera; ammas gochuurratti akka argamu ibsu. Kunis, wayita ilaalamu biyyattii keessatti bu'aan misooma saayinsii hawaatiin argamu shakkiirraa kan ka'e akka abjuutti ilaalamaa ture guutummaatti kan jijjiireefi ofirratti hundaa'uu biyyattii qabatamaatti kan mul'iseedha jedhu.
Kana waliinis misooma saayinsii hawaa gama saatalaayitiitiin sochiifi bu'aan argamaa jiru hawataa ta'uusaatiin hariiroon biyyoota Afrikaafi addunyaa waliin qabdu daran akka guddatu godheera. Kunis, misoomni saayinsiifi teknolojii hawaa caalaatti gabbataa akka deemu gochuurra darbee ilaalcha dogoggoraa boodatti hafummaa biyyatti faarsu cabsuu danda'eera; kan ittifufu ta'uusaa ibsa argamerraa hubachuun danda'ameera.
Ta'us, misoomni saayinsii hawaa gama kominikeeshinii saatalaayitiin jiru rakkoolee kanneen akka siistama odeeffannoo lafaafi itti fayyadamasaa karoorsuu, diriirsuufi ammayyeessuutiin, jijjiirama haala qilleensaa beeksisuu, kallattii albuudonni jiran mul'isuufi kanneen birootiin hojiileen hojjetamaa turan quubsaa akka hintaane lameenuu itti amanu. Kunimmoo muuxannoo dheeraa kan gaafatu waan ta'eef ejjennootiin kan itti deemamuudha jedhaniiru.
Kanaan boodas sochiileen misooma saayinsii hawaatiin taasifamaa jiran itti fufuun waggoota shanan dhufan booda biyyattiin deggarsa biyyootaa argames argamuudhaa baates saatalaayitii Kominikeeshinii dhuunfaashee gara hawaatti ergitee abuuruuf karoorsitee jirti. Gaaffiifi shakkiin xiinxaltoota baay'ee garuu kun dhuguma milkaa'uu danda'aa laata? kan jedhuudha.
Xiinxallii Oduu
Takkaalliny Gabayyootiin


text:
Author
NuuralHudaa
Sagantaa Raadiyoo NuuralHudaa 341ffaa Dhaggeeyfadhaa. Qophiilee Gaggaarii Hayyoota Islaamaatiin Isinii dhihaattu tanarraa qooda…
Haleellaa Waraanni Liyyuu Poolisii naannoo Soomalee aanaa Cinaaqsan…
Godina Harargee Bahaa aanaa Cinaaqsan araddaa Huweysi keessatti waraanni Liyyuu poolisii naannoo Soomalee, ganama hardhaa May…
Abdulaziiz Ahmad Riyaaditti Ambaasaadara Itoophiyaa tahuun Muudame
Mootummaan Ityoophiyaa Sa’udii irraa dippiloomaatota lama gara biyyaa kan yaame tahuu gabaasuun keenya ni yaadatama. Ministeerri…
Diploomaatonni Ityoophiyaa ol’aanoon, Sa’uudii irraa gara…
Mootummaan Itoophiyaa Dipiloomaatota ol’aanoo Sa’udi Arabiyaa irraa gara biyyaa kan yaame tahuu gaazexaan Addis Standard gabaase.…
Hoggantoonni Paartii Mormiituu ADO Finfinnee seenan.
Hoggantoonni paartii mormiituu ADO( ODF) tahan mootummaa waliin mariyatuuf ganama hardha magaalaa Finfinnee kan seenan tahuu…
Dhaamsa Obbolummaa Munshid Anas Muhammad irraa
https://www.youtube.com/watch?v=nl5Ol7MFT6M Munshid Anas Muhammad baatii Ramadaanaa irratti xiyyeeffachuudhaan, dhaamsa Jabduu…
Bison (Baaysan) Gafarsa Ameerikaa
.embed-container { position: relative; padding-bottom: 56.25%; height: 0; overflow: hidden; max-width: 100%; } .embed-container…
Dallansuu Toohachuu
Amala ilmi namaa waliin uumame keessaa inni tokko dallansuudha. Dallansuun firummaa kutti, fayyyaa nama dhoorgiti, qabeenya namaa…
Pelikaan(Pelican)
Allaattiin kun Pelikaan(Pelican) jedhama. Uumamni kun Ardii Antarkitikaa yoo taate malee, Ardiiwwan hafan hunda keessatti ni…
Prezdaant Erdogaan, Falasxiinotaa Gaazaa akka gargaaran Muslimoota…
Prezdaantiin Turkiyaa Rajab Xayyib Erdogaan Juma’aa hardhaa duguuggaa sanyii Isra’eel Gaazaa keessatti raawataa jirtu mormuun…


text:
By Leenjiso Horo April 2015 “I lived through the whole war,” Thucydides remarked in his History of Peloponnesian War, “being of an age to comprehend …Read More »
Dr.Jamaal Abbaa Garoo: “Gadaa.com is a fascist website”
Qabxii doktortichaa… 1. J/Jaarraa Abbaa Gadaa kan itti duulee balleesse joolluma harageeti malee nama biraamiti. 2. Siyaasaa fii amatii walitti makuun shurbaa bushaaf dhuguun hin …Read More »
Haasawa Obboo leencoo Lataa 1992
Lasa kaleessaa fii Ar’aa ………………Read More »
Rakkinni ummata Oromoo, Mootummaa Walaba Oromiyaa ijaaruudhaan furmaata argata malee, umurii cunqursaa fi saamichaa Oromoo irratti dheereffatuuf filannoo dharaa Wayyaaneen geggeessituun miti
Saartuu Magarsaa irraa Sirna dimookraasii jechuun, sirna mootummaan ummataa, ummataan, ummataaf ittiin ijaaramu jechuu dha. Sirni dimookraasii kun, mootummaa ummataa, ummataan ijaaramee ummataaf hojjetu argamsiisuu …Read More »
The Major Challenges of Opposition Parties in Ethiopia and the Case of Leenco Lata’s ODF
By Kiya Tesfaye Since the adoption of the new Constitution in 1995, Ethiopia has organized 4 elections carried out regularly ever 5 years (in 1995, …Read More »
SBS: Mootummaan “busy” waan ta’eef nu waliin haasaäuu hin dandeenye
Oromo TV: waltajjii marii ADO, Imala Leencoo Lataa fi Hegeree Qabsoo Oromoo
Obboo Leencoo Lataa: ” Daddaffiin nurraa baha nuun jedhan” malee nu hin ariin
Maal haa baasuuf dhama raasuu?
Abdii Boruutiin Akkuma beekamu MQBO keessatti tasgabbiin dhibuun ilmaan oromoo hedduu yaachisaa turuun isaa hundafuu ifaa dha.Kun ammoo namootuma amma ofii salphatanii Oromoo salphisaa jiran …Read More »
ODF ilaalchise yaadni dhuunfaa ani qabu maal fakkaata?
ODF ilaalchisee yaada tiibbana daddarbamaa jiruu irratti ilaalcha dhuunfaa akka nam tokkootti qabu biifa barreeffamaan ibsachuun rakkiisaa waan ta’eef video gabaabduu kana waraabuuf diirqameen jiira. …Read More »


text:
RBO – August 2014
Here you will find Radio Bilisummaa Oromoo programming for the month of August, 2014.
RBO – July 2014
Here you will find Radio Bilisummaa Oromoo programming for the month of July, 2014.
RBO – June 2014
Here you will find Radio Bilisummaa Oromoo programming for the month of June, 2014.
Miseensotni Birkii ADO Awuropaa Walgahii Geggeeffatan!
Sadasa 16 biyya norway magaala Oslotti misoonsotini Ado walgahii waggaa bakka hoggantootni olaanoon Dhabicha argamanitt geggeeffamee jira. Walgahii kana irratti kan qooda fudhatan miseensetoo fi gafatamtoota sadarkaa addaa addaa kan biyya german, switzerland , Swedin , Holland, England fi Norway irraa kan keessatti argaman ta’uunis beekamee jira. Akeekni walgahii kanaas ,akkuma beekkamu ADOn erga akka jaarmaa/dhaaba siyaasaatti ijaaramee ganna tokkoo darbuu isaa sababeeffachuun dhaabni kun erga ijaaramee kaasee jechuun waggaa tokkoon kana keessatti maaltu godhame, maaltu raawwate, maaltu hir’atee fi maaltu ammoo guutuu akka qabu fuulduraaf akkeekkachuuf wal mari’achuu akka ta’e ibsamee jira. Walgahii kana kan dura taa’ummaan geggeessan miseensa koreegidduu fi gaafatamaa birkii awurooppaa kan ta’an…


text:
Maree Niukilara Iraan: Tiraamp waliigaltee 2015'tti akka cichan Maakroon cimsanii yaadachiisan
Pirezidaantiin Faransaayi Imaanu'eel Maakroon, dhimma haasaa niwukilaara Iraan ilaalchisee falli biroon hin jiru jechuun, marii cimsanii akka itti fufan gita isaanii kan ta'an prezidaantii Ameerikaa Donaald Tiraampiin yaadachisanniiru.
Kan kana madda oduu Fooksitti dubbatanis daawwannaa hojiif gara Ameerikaa utuu hindeemin guyyaa sadi dura Wiixatarra ture.
Tiraampi marii sagantaa misooma niwukilara Iraan hir'isuun, uggura irratti godhamee jiru salphisuutti geessu kana hambisuuf dhaadachaa jiru.
Uggura Iraan irra kaa'amee deebisanii tursuuf Ameerikaan murtee ishee dabarsuuf yeroon isheen qabdu hanga Caamsaa 12 qoofaatti.
Tarkaanfiin akkanaa kun waligaltee bu'uraa Iraaniif biyyootiin gurgguddoon jahan irra gahan kan dhabamsiisu danda'uudha jechuun gabaastonni dubbatu.
Hoggantoonni lamaan, Tiraamp fi Maakroon toban kana keessa wayita walargan dhimma kana irratti ni dubbatu jehame eegama.


text:
Convidado
obboo temesgeen duraan dursee maqaa ummata oromootin akkamin siin jedha ? itti aansuudhaan akkuma beekamu dhimmaa maaster plaanitiin wal qabatee ummanii oromoo dhumuun isaa ni beekama .eessa fa'atti yoo jenne amboo ,haramyaa ,baale fi iddoo adda addatti. kanaaf Tv fi Raadiyoon oromiyaa kan dhaabbatte qabeenya ummata oromooti osoo ta'u namoonni dhuunfaa achi keessa hojjatan jibba ummata oromoo irraa qabanii jecha namni tokkollee ambotti hin duune jechuun dabarsee jira.eshi erga namni hin du'inii raadiyoon itoophiaa maaliif namni toba ambootti namoonni sadi baaletti sababa maastar plaanitiin du'anii jiru jedhee dabarse? assaayimentii siif haa ta'u.
wanti garaa nama nyaatu tv oromia ilma namaa lubbuun isaa rasaasna ambootti bade hin gadisiisne qabeenya ambootti badetu gaddisiise lama naaf jedhi.
nuti amma immoo wayyaanee waliin dhiisnee wayyaanee oromiyaa keessa jirtu waliin diddaa gabrummaa keenya jalqabna.siif haagalu bilisummaan kan argamu tokkoffaa Dhaabbata raadiyoo fi Tv oromiyaa yoo achirratti isin irratti gubne soba ni dhiistu.
ijjanno saba bal'aati
Maio 10, 2014, 6:28 p.m. GMT


text:
Hegeree Oromiyaa Kora yk konfarannssi Xiqqaa Caayaan Baqqattota Oromo Biyya Masrii Bioteysa 24/2015tti godhatte laalchise akka armaan gadi kanatti . Gabaasaa kora kanaa isinii dhiheysina …Read More »
The plight of Ethiopian migrants in Somalia
In search of a better life, many Ethiopians migrate to Somalia but face xenophobia and hostility from the locals. Read moreRead More »
Waa’ee Koree Caayaa wal qabate hubachiisa
Jaallan Gaddaa/Ayyaantuu.com Nagaan haa dursu Rakkoo Kaayroo keessaa jechuun Koree Caayaa baqattoota Oromoo biyya Masrii waan facaase dubbisnee jirra .Nuhi kan amma Kaayroo jiru fi …Read More »
At least 29 migrants die of hypothermia after Italian coastguard rescue
February 9, 2015 (The Guardian) — Italian patrols pick up 105 migrants from boat drifting in extreme sea conditions in Mediterranean near Libya. Read more…Read More »
Dozens missing as migrant boat capsizes off Yemen
At least 35 people missing after boat carrying African migrants overturns in bad weather near the Bab el-Mandeb strait. Read moreRead More »
Sad News: Five Oromo refugees die on the Sudanese-Libya border
According to a close source, five Oromo refugees have reportedly died and other wounded after they just crossed the border into Libya. The report didn’t …Read More »
Rakko Baqattota Oromo jiddu gala Bahaa fii Afrikaa Bahaa keysaafuu Masrii Sudaan fii Biyya Yaman keysatti irraa geyaa jiru irraa waa muraasa dubbachun barbaada
Muddee 11/2014 1. Akkuma Yaadatamuu dhaabbanni UNHCR fii Motummaan Yaman Gabaasa Muddee 4/2014 waliin baasaniin Bqattonni Ethiopia namni 71 sababa hammenya qilleensaatiin qaraqara Magaalaa Adan …Read More »
Baqattoonni Oromoo biyya Misra fuula UNHCR Duratti yeroo ammaa hiriira gadgeeysaa jiru
Hegeree Oromiyaatiin Hiriira yeroo ammaa Mormii Habshotaa fii Embaassii Ethiopia Kaayroo rratti Baqattota Oromoo fuula UNHCR Duratti Onkololeysa 28/2014 baayyinaan raawwachaa jiran hordofaaRead More »
“Gudeedamuun isa salphaadha, kan kana caaluutu nurratti raawwatamaa jira”
Gaafiif deebisaa RSO haala baqattoota Oromoo biyya Yemen keessatti yeroo ammaa deemaa jiru laalchisee……Read More »
Waajjirri Tokkummaa Baqattoota Hawaasa Oromoo Yaman, Haala Yaroo Ammaa
Kan baqattoonni Oromoo Biyya YAMAN keesa jiraatan irra Sababii Walibu’iinsa Lolaa Kan Mootummaa YAMAN fi Mormitoota biyyattii Jidduu Yaroo ammaa Magaalaa Guddittii YAMAN Sana’aa …Read More »