text:
Maqaalee Rabbii (Subhaanahu)-Kutaa 8.1
Bismillah. Hundi keenya jireenya keessatti soorataa fi galii argachuuf halkanii guyyaa ni carraaqna. Akkuma carraaqqin namoota gargar ta’e galiin isaaniis garagara. Garuu yommuu kana jennu “Galiin isaanii carraaqqi isaanii qofarratti kan hundaa’udhaa? Yookiin madda galii isaanii mataa ofiitii maddisiisu danda’uu?” Dhugumatti kuni gaafi ijoo deebii gahaa barbaadudha. Yoo gaafin kuni furame, namni jireenya keessatti tasgabbii argata. Sababni isaas, wantoota tasgabbii namarraa ari’anii fi sammuu jeeqan keessaa rizqii dhabuu sodaachudha. Akkasi miti ree? Gaafi armaan olii kana deebisuuf, tooftaan jalqabaa nuti fayyadamnu “Madda” fi “Sababni” maal akka ta’an beekudha. Madda jechuun hundee ykn ka’uumsa wanti tokko irraa jalqabamuudha. “Sababa” jechuun immoo wanta tokko argachuuf karaa itti nama geessudha.
Fakkeenyaaf, bishaan lafa keessatti ni kuufama. Namoonni dhufuun bishaan kana ujumoo itti godhanii dhugaatiif itti fayyadamu. Asitti bakki bishaan bahuu “madda” ta’a, ujumoo itti godhuun dhugaatiif oolchun immoo “sababa” ta’a. Maddi bishaanii bakka kana haa jennu malee, kan bishaan bakka san kaa’e jiraachu qabaa miti ree? Samii irraa buusun lafa keessatti bishaan kan kuusu Rabbii olta’aadha.
Amma gara gaafi keenyaa haa dhufnu, akkuma namoonni bishaan samii irraa buusun lafa keessatti kuusu hin dandeenye, sooratas mataa ofii qofaan maddisiisun kuufachuu danda’uu? Bishaan samii irraa buusun biqiltoota biqilchuu danda’uu? Samii irraa bishaan buusun biqiltoota kan biqilchu Rabbiin qofa akka ta’e hundi keenyaa ni beekna. Kanaafu, carraaqqin ykn tattaaffin namoonni galii argachuuf godhan madda moo sababa ta’aa? Namoonni galii fi soorata mataa ofiitin dhabama irraa maddisiisu waan hin dandeenyef carraaqqin isaan godhan sababa (karaa itti argatan) ta’a. Fakkeenyaf, Ahmad qote bulaa yoo ta’e, raasaa (lafa) qotuu fi midhaan facaasun “sababa” ta’a. Kan midhaan biqilchee akka callaa kennu taasisu immoo Rabbiidha subhaanahu wa ta’aalaa. Kanaafu, maddi soorataa fi galii namootaa “Rabbiidha”. Jecha biraatin Kan namoota fi lubbu-qabeenyi hundaaf rizqii maddisiisu “Rabbiidha” jennee goloobu dandeenya. Ragaa kanaa Qur’aana keessatti haala kanaan arganna:
“Lubbu-qabeenyin homaatu dachii keessa hin jirtu, rizqiin ishii Rabbiin irra yoo ta’e malee. Iddoo jireenya ishiitii fi iddoo kaa’amtu ni beeka. Hundumtu Kitaaba ifa ta’e keessa jira.” Suuratu Huud 11:6
Kana jechuun lubbu-qabeenyin dachii keessa deeman hundi rizqiin isaanii Rabbi irraayyi. Rabbitu isaan soora. Rabbiin subhaanahu iddoo lubbu-qabeenyin hundi jiraatanii fi itti galan ni beeka. Ammas iddoo kaa’aman ni beeka. Asitti “iddoo kaa’aman” jechuun “bakka itti du’anii fi iddoo itti awwaalaman” jechuudha.[1]
Maqaalee Isaa keessaa maqaan “Rabbiin kan rizqii maddisiisu fi karaa rizqii ittiin argatan namaaf laaffisu” ta’uu agarsiisu “Ar-Razzaaq, Ar-Raaziq” jedhudha. In sha Allaah, har’a ibsa maqaalee kanniini ni ilaalla. Namni ibsa maqaa kana yoo hubatee fi itti amane, maddi soorata fi galii isaa eessa akka ta’e beekun tasgabbii argata. Akkasi miti ree?
A-Hiika “Ar-Raaziq, Ar-Razzaaq”
Jalqaba, hundee maqaan kuni irraa fudhatame jecha “Rizqi” jedhu haa ilaallu. Rizqii jechuun jireenya keessatti wanti lubbu-qabeenyin itti hajaman ykn itti fayyadamaniidha. Kan akka nyaata, dhugaati, qilleensa, qoricha, uffataa fi kan biroo.[2]
Ar-Raaziq jechuun “kan rizqii uumu, kennu fi karaa itti argatan laaffisuudha”[3]
Ar-Raaziq fi Ar-Razzaaq hiikni isaanii “kan rizqii uumu, kennu fi karaa itti argatan laaffisu” haa ta’uu malee, Ar-Razzaaq baay’inna rizqii fi lubbu-qabeenyi rizqiin kennamuufi agarsiisa.[4] Rabbiin Ar-Razzaaq jechuun Inni lubbu-qabeenyi garmalee baay’eef rizqii baay’ee lakkoofsa malee Kan kennuudha. Maqaan Ar-Razzaaq jedhu Rabbiif malee eenyufillee hin ta’u. Lubbu-qabeenyi lakkoofsi isaanii garmalee baay’atu kan razzaqu Rabbiin malee hin jiru. Mee itti xinxalli, uumama dachii fi samii irraa jalqabee lubbu-qabeenyi du’an, amma jiraatanii fi gara fuunduraatti dhufan lakkoofsi isaanii hangam akka ta’ee namni tilmaamu danda’aa? Garmalee baay’ee ta’uu irraa kan ka’e Rabbiin malee lakkoofsa isaanii kan beeku hin jiru. Hunda isaanitiif rizqii Kan uumu, kennu fi karaa rizqii itti argatan kan laaffisuuf Rabbii Tokkicha. Ammas, tokkon tokkoon isaaniitiif rizqii hangana hin jedhamne kan kennuuf Rabbiidha. Mee ilaali, qananiin Rabbiin nu qananiise hundi rizqii Inni nuuf kenneedha. Qur’aana keessatti ni jedha:
“Qananii Rabbii osoo lakkooftanii, lakkoftanii hin fixxan. Dhugumatti, Rabbiin Araaramaa, rahmata godhaadha.” Suuratu An-Nahl 16:18
Amma, hiika Ar-Raaziq ykn Ar-Razzaaq jedhu irraa kaane, gaafi jalqaba irratti kaasne caalatti ifa haa goonu. Gaafin sunis “Galiin namootaa carraaqqi isaanii qofarratti kan hundaa’udhaa? Yookiin madda galii isaanii mataa ofiitii maddisiisu danda’uu?” Galii jechuun maallaqa namni hojii isaa irraa argatuudha. Akkuma hiika rizqii irraa hubannutti, galiin rizqii irraayyi.
Rabbiin Ar-Razzaaq waan ta’eef rizqii Kan uumu, kennu fi karaa rizqi itti argatan laaffisuudha. Kanaafu, galiin namoonni humnaa fi carraaqqi isaanii qofaan kan maddisisan osoo hin ta’in kennaa Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa isaaniif kenneedha. Carraaqqi fi humni isaanii sababa ykn karaa galii kana itti argatan malee kan maddisiisu ykn dhabama irraa argamsisanii miti. Fakkeenyaf, gaazi boba’aa (nadaaji) irraa galiin ni argama. Gaazi kana namootatu uumee dachii keessa godhe moo Rabbiitu uumee? Eeti, Rabbitu uume. Namoonni immoo gaazi kana lafaa baasun galii irraa argatu.
Wanti kana kaasu barbaannef, namni dhugaan, kan rizqii namaaf argamsiisu, maddisisuu fi kennu Rabbii olta’aa ta’uu yoo beeke, rizqii argachuuf Isa kadhata. Ammas, yommuu rizqii dhabu, “Kan rizqii kennuu fi fudhatu Rabbiin ta’uu” waan beekuf jireenya keessatti hin jeeqamu. Hanga danda’e carraaqun rizqii isaa Ar-Razzaaq irraa kadhata. Akkasumas, kan rizqii isaaf uumu, kennu fi karaa ittiin argatuun kan laaffisuuf Rabbiin ta’uu yoo beeke, rizqii bal’oo yommuu argatu of hin tuulu. Kana irra, Ar-Raaziqif galata galcha. Humni fi beekumsi isaa sababa rizqii itti argatu malee kan rizqii uumanii miti. Mee ilaali, namoota meeqatu garmalee carraaqu. Garuu rizqiin isaan argatan xiqqaadha. Ammas, namoonni xiqqoma carraaqanii rizqii baay’ee argatan ni jiru. Kuni kan agarsiisu Rabbiin rizqii kan kennu fi qoodu ta’uudha. Nama fedheef sababa rizqii laaffisuun ni bal’isaaf. Nama fedhe immoo sababa rizqii itti jabeessun rizqii isaa ni xiqqeesa. Kaayyoon kana duuba jiru, namoota qoruufi. Qur’aana keessatti:
“Namni yeroo Gooftaan isaa isatti arjoomuu fi isa qananiisuun isa qore, “Gooftaan kiyya na kabaje” jedha. Yeroo Inni hiree isaa itti xiqqeessuun isa qore immoo, “Gooftaan kiyya na xiqqeesse” jedha. Haa dhoorgamu!” Suuratu Al-Fajr 89:15-17
Gosoota Rizqii
Rizqiin Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa gabroota Isaatiif kennu bakka lamatti qoodama:
1ffaa– Rizqii wali-galaa– kuni rizqii qaamni itti dhaabbatu fi jiraatu yommuu ta’u, nama amanee fi hin amanne, nama gaarii fi badaa, mu’minaa fi kaafira, beelladota fi bineensota hunda haguuga. Nyaata dhugaatin gosa rizqii kana jalatti ramadamu. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Lubbu-qabeenyi irraa meeqatu rizqii isaanii kan hin baadhannetu jira. Rabbiin isaanii fi isin ni soora. Inni Dhagahaa, Beekaadha.” Suuratu Al-Ankabuut 29:60
Kana jechuun lubbu-qabeenyi baay’etu rizqii isaanii walitti qabuu fi boruuf kuufachuu hin dandeenyetu jira. Mixiin, dagandaan, sinbiroo fi kkf soorata kuufachu hin danda’an. Garuu soorata argachuuf oli gadi ni deemu. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa soorata barbaadan guyyaa guyyaan ni kennaaf. Sinbirreen ganama garaa qullaa baate galgala quufte galti. Rizqiin harkatti qabattee galtuun hin jiru.Lubbu-qabeenyin qilleensa keessa balali’an, bishaan keessa galan, dachii keessa jiraatan baay’een rizqii ofii hin baadhatan. “Rabbiin isaanii fi isin ni soora.” Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa lubbu-qabeenyi kanninii fi isiniif rizqii ni kenna.
2ffaa-Rizqii addaa– Kuni rizqii qalbii fi ruuhi warra amanan (mu’mintoota) qofaaf ta’uudha. Rizqiin kuni iimaana, beekumsa Islaamaa fi hojii gaggaarii gara Rabbii nama dhiyeessaniidha. Dhugumatti kuni rizqii hundarra guddaa Rabbiin olta’aan gabrichaaf kennuudha. Akkasumas, rizqii halaala hojii gaggaarii hojjachuu irratti nama gargaaru fi rizqii Aakhirah of keessatti hammata. Dhugumatti qananiin Jannata keessa jiru rizqii hundarra kabajamaa fi yeroo hundaa turaa ta’eedha. Akkuma beekkamu Jannata kan seenu warroota amanan qofa. Mee qananiin Jannata keessa jiru rizqii ta’uu Qur’aana irraa haa ilaallu. Tarii rizqii turaa san dharra’uun gara hojii gaggaaritti fiigu dandeenya.
“(49)Kuni yaadannoodha. Dhugumatti Muttaqootaaf deebii gaariitu jira. (50)Jannata qubsumaa kan balbaloonni isaaniif banaa ta’antu jira. (51)Ishii keessatti hirkatoo ta’anii fuduuraalee fi dhugaati achi keessatti ni waammatu. (52)Dubartoota argituu [ofii] gabaabsan, kan umriin wal-qixa ta’antu isaan bira jira. (53)Kuni waan Guyyaa Qorannootiif waadaa galamtaniidha. (54)Dhugumatti, kuni rizqii Keenya. Dhumti isaaf hin jiru.” Suuratu Saad 38:49-54
Aayaata kanniin dura waa’ee nabiyyoota darbanii, haalaa fi xumura gaarii isaanii ni dubbata. Ergasii dhumarratti ni jedhe, “Kuni yaadannoodha.” Kana jechuun nabiyyoota filatamoo kanniin dubbachuu fi amaloota isaanii kaasun Qur’aana kana keessatti yaadannoo namoonni yaadatan haala isaanii itti yaadataniidha. Erga yaadatanii booda amala isaanii faarfamaa ta’etti hidhachuuf dharra’u. Amaloota qulqulluu Rabbiin isaan badhaase fi namoota jidduutti maqaa gaariin faarfamu ni beeku. Ergasii itti aanse mindaa warra Rabbiin sodaatanii dubbate. “Dhugumatti Muttaqootaaf deebii gaariitu jira.”
Muttaqoota jechuun warroota amananii hojii itti ajajaman hojjachuu fi hojii irraa dhoowwaman dhiisun adabbii Rabbii irraa of eeganiidha. Deebii gaarii jechuun erga du’anii fi Guyyaa Qiyaamaa kaafamanii booda iddoo bareeda itti deebi’anii fi keessa qubataniidha. Ergasii haala iddoo deebii kanaa ni ibse:
“Jannata qubsumaa kan balbaloonni isaaniif banaa ta’antu jira.” Jannata qubsumaa jechuun Jannata yeroo hundaa keessa turan, namni ishii seene keessaa bahuu fi jijjirraa kan hin barbaannedha. Yommuu muttaqoonni gara Jannataa deeman isaan kabajuu fi haala gaariin simachuuf balbaloonni Jannataa isaaniif banamu. “Ishii keessatti hirkatoo ta’anii fuduuraalee fi dhugaati achi keessatti ni waammatu.” Warroonni gara fuunduraatti Guyyaa Qiyaamaa Jannata seenan, sireewwan garmalee faayaman irratti hirkatu. Kaadimoota (tajaajiltota) isaanii akka firaafiree nyaatamu fi dhugaati isaaniif fidan ni ajaju. Hirkatanii taa’un wanta fedhan nyaachu fi dhuguun qananii fi tasgabbiin isaaniif guuttamu agarsiisa.[5]
“Dubartoota argituu [ofii] gabaabsan, kan umriin wal-qixa ta’antu isaan bira jira.” kana jechuun dubartoota ija isaanii abbaa warra isaanii irratti gabaabsantu isaan bira jira. Kunniin niitiwwan isaaniiti. Dubartoonni babbareedon kunniin abbaa warra isaanitiin ala nama biraa hin barbaadan, isaaniin ala nama biraatti ija hin dheeressan. Umriin kan wal-qixxaa’aniidha.[6]
“Kuni waan Guyyaa Qorannootiif waadaa galamtaniidha.” Yaa warra amantanii wanta itti ajajamtan hojjattanii fi wanta irraa dhoowwamtan dhiistan! Amaloota Jannataa keessaa wanti armaan olitti dubbanne kuni Guyyaa Qiyaamatiif wanta waadaa isiniif galameedha. Mindaan guddaan kuni waadaa Rabbiin muttaqootaaf galee fi Guyyaa Qiyaamaatiif kan tursiifameedha. Waadaa galuu jechuun “wanta kana siif godha” jedhanii namatti beeksisuudha. Rabbiin subhaanahu wanta hundaa irratti danda’aa fi dhugaa kan dubbatu waan ta’eef waadaa Isaa gonkumaa hin diigu. Asitti Guyyaan Qorannoo Guyyaa Qiyaamaa namoonni du’an erga kaafamanii booda itti qoratamanii fi ergasii jazaa itti argataniidha.
“Dhugumatti, kuni rizqii Keenya. Dhumti isaaf hin jiru.” Jannata qubsumaa keessatti qananiin muttaqootaaf kenninu kuni rizqii isaaniif kenninuudha. Rizqiin kuni gonkumaa hin dhumatu, addaan hin citu. Kana irra, yeroo hundaa kan turuu fi dabaluudha. Kuni Gooftaa arjoomaa, rahmaan, Dureessa, Mootii ta’e irratti ulfaata miti.[7] wanta tokko hojjachuu yoo fedhe, “Ta’i” jedhaan. Wanti sunis yoosu ta’a.
Guduunfaa
☛Ar-Razzaaq, Ar-Raaziq-jechuun rizqii kan uumu, kennu fi karaa ittiin argatan laaffisuudha. Ar-Razzaaq baay’innaan rizqii kennu agarsiisa.
☛Rizqii jechuun wanta namoonni itti hajamanii fi itti fayyadamaniidha. Rizqiin bakka lamatti qoodama: 1ffaa-rizqii qaamni ittiin dhaabbatu-kuni kan akka soorata, qilleensa, uffataa, qoricha fi kkf. 2ffaa-Rizqii qalbiin ittiin jiraattu-kuni iimaana, beekumsa fi hojii gaggaariidha.
☛Namni kan rizqii namaaf uumu, kennu fi karaa ittiin argatan namaaf laaffisu Rabbiin ta’uu yoo beeke, jireenya keessatti tasgabbii argata.
☛Rizqiin yeroo hundaa turu qananii Jannataati. Rizqii kana kan argatu muttaqootadha. Muttaqoota jechuun warroota amananii hojii itti ajajaman hojjachuu fi hojii irraa dhoowwaman dhiisun adabbii Rabbii irraa of eeganiidha. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa muttaqoota keessaa nu haa taasisu.
Kitaabban wabii:
[1] Tafsiiru Qurxubii-11/74
[2] Ma’aariju tafakkuri wa daqaa’iqu tadabburi -10/321
[3] Walillahi asmaa’ul Husnaa fad’uuhu bihaa– lakk.61,62; AbdulAziz bin Naasir Jaliil
[4] Asmaa’ul Husnaa wa sifaatul Ulaa-fuula 49
[5] Tafsiiru Sa’dii-fuula 840
[6] Tafsiiru Xabarii-20/123
[7] Tafsiiru Sa’dii-fuula 841, Ma’aariju tafakkuri wa daqaa’iqu tadabburi 3/595-606


c: text/html

text:
Yommuu Sodaa fi Rakkoon Cimu-Kutaa 6
Kutaa darbe keessatti yeroo sodaa fi rakkoo cimaa amaloota munaafiqota ilaalle turre. Akka yaadachisaatti munaafiqonni yeroo sodaa fi rakkoon dhalatu, garmalee sodaan guuttamu. Akka nama du’uu ijji isaanii naannofti. Lola irraa ni dheessu. Garuu rakkoo fi sodaan erga deeme booda dubbiin goottota. Hojiin dabeessota, dubbiin goottota. Namoota dhugaa cimanii hojjatanii fi hawaasaa Muslimaa irraa badii deebisuuf carraaqan arraba isaanii qaraan rakkisu. Amalli isaanii badaan biroo waadaa Rabbii fi Ergamaan Isaa galan hin dhugoomsan, itti hin amanan. Kanaafu, hojiin isaanii Rabbiin biratti fudhatama hin qabu.
Mu’mintoonni immoo faallaa kanaati. Mee har’a yeroo rakkoo fi sodaa waa’ee mu’mintootaa (warra dhugaan amananii) haa ilaallu.
Yeroo Rakkoo fi Laafinna Ergamaa Rabbii (SAW) keessa fakkeenya gaariitu isiniif jira
“Dhugumatti nama Rabbii fi Guyyaa Aakhiraa kajeeluf ammas Rabbiin baay’isee yaadatuuf Ergamaa Rabbii keessa hidhannaa (fakkeenya) gaariitu isiniif jira.” Suuratu Al-Ahzaab 33:21
Aayan kabajamtuun tuni dubbii, hojiwwanii fi haala isaa keessatti Ergamaa Rabbiitti (SAW) hidhachuu keessatti hundee guddaadha. Kanaafi, Rabbiin tabaaraka wa ta’aalaa namoonni guyyaa Ahzaab obsa, kutannoo, lolaaf hidhannoo, qabsoo isaatii fi Gooftaa isaa irraa karaa bahiinsa eegu keessatti Nabiiyyi fakkeenya akka godhatan ajaje. Hanga Guyyaa Murtiitti nageenyi fi rahmanni itti fufaan isarra haa jiraatu. Kanaafi, Rabbiin olta’aan guyyaa Ahzaab dhimma isaanii keessatti namoota dhiphatan, jeeqaman, kirkiraniin akkana jedhe: “Dhugumatti nama Rabbii fi Guyyaa Aakhiraa kajeeluf ammas Rabbiin baay’isee yaadatuuf Ergamaa Rabbii keessa hidhannaa (fakkeenya) gaariitu isiniif jira.”
Maaliif fakkeenya isa hin godhannee, amala isaa hin hordofnee?[1]
Rasuulli (SAW) jireenya guutuu keessatti fakkeenya gaarii namaaf ta’u. Ergamaa Rabbiitti hidhachuu jechuun dubbiin, hojiin, amantii fi niyyaan isaan walitti galuudha. Namni hojiin, dubbiin, amantii fi niyyaan isaa akka hojii, dubbii, amantii fi niyyaa Nabiyyii (Sallallahu Aleyh Wassallam) ta’e hidhannaa gaarii itti hidhatee jira.
Garuu Ergamaa Rabbiitti (SAW) kan hidhatu ykn fakkeenya godhatu, nama Rabbii fi Guyyaa Aakhiraa kajeeluu fi Rabbiin baay’isee yaadatuudha.
Guyyaan Aakhiraa Guyyaa Qiyaamaati. Guyyaa Aakhiraa kan jedhameef isa booda guyyaan biraa waan hin jirreefi. Guyyaan kuni marsaa dhumaa uumamtootati. Sababni isaas, namni jireenya keessatti marsaa afur qaba. Marsaa garaa haadhaa isaa keessatti, marsaa addunyaa keessattii, marsaa qabrii keessattii, marsaan afraffaan Guyyaa Qiyaamati. Kuni marsaalee afur. Achitti halkanis ta’ee guyyaan hin jiru. Sababni isaas, aduun maramte ibiddatti darbamti.
Jechi Rabbii olta’aa: “nama Rabbii fi Guyyaa Aakhiraa kajeeluf”
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa Qur’aana keessatti yeroo baay’ee Isatti fi Guyyaa Aakhiratti amanuu walitti hidha. “Rabbii fi Guyyaa Aakhiraatti amanaa.” (An-Nisaa 4:39). Sababni isaas, Guyyaa Aakhiraatti amanuun hojii akka hojjatan nama taasisa. Ati Guyyaan tokko hojii keetiif kan jazaa itti argattu akka jiruu yoo amante, Guyyaa kanaaf ni hojjatta. Faallaa kanaa, namni Guyyaa Aakhiraa mormuu (itti hin amanne), guyyaa kanaaf hin hojjatu. Sababni isaas, addunyaa tana malee wanti biraa hin jiru jedhee amana. Garuu namni Guyyaa Aakhiraatti yoo amane, kuni akka hojjatu isa taasisa. Kanaafi ni jedhe: “nama Rabbii fi Guyyaa Aakhiraa kajeeluf ammas Rabbiin baay’isee yaadatuuf”
Rabbiin yaadachuun (zikriin) qalbiin, arrabaa fi qaamoleen ta’a: Zikriin qalbiin kan ta’uu, namni keeyyattoota, mallattoolee, maqaalee fi sifaata Rabbiitti xinxalluu. Arrabaanis Isa faarsuun ta’a. Qaamanis kan akka salaata keessatti ruku’aa fi sujuuda bu’uu, dhaabbanaa fi taa’umsa. Kanaafu, zikriin qalbii keessatti, arraba keessatti fi qaamolee keessatti ta’a.
Namni aaqilli ijjannoo qabu Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa yaadachu (zakkaruu) hin dhiisu. Sababni isaas, uumamtoota Isaa hunda keessa mallatoolee tokkichummaa fi ogummaa Isaa agarsiisantu jira. Wanti kamiyyu kawni (yuniversi) kana keessatti argitu, Rabbiin si yaadachiisa.
Haaluma kanaan hojii kee keessatti ijjannoo yoo qabaatte, hojii gaarii kamiyyuu hojjattu ibaadaa gochuu dandeessa. Namni ijjannoo qabu hojii aadaa ibaadaa godha. Namni gaafilli immoo hojii ibaadaa aadaa godha. Namni ijjannoo yoo qabaate, zikrii Rabbiitiif kan itti fayyadamu yoo ta’e malee umrii isaa irraa sakandii hin gubu.[2]
Yeroo Sodaa fi Rakkoo Cimaa Wanta Mu’mintoonni (warri amanan) jedhan
Itti aansee Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa haala gabroota Isaa amananii dubbata:
“Yommuu mu’mintoonni Ahzaab argan, “Kuni wanta Rabbii fi Ergamaan Isaa waadaa nuuf galaniidha. Rabbii fi Ergamaan Isaa dhugaa dubbataniiru.” Jedhan. [Kuni] amanuu fi harka kennuu malee waan biraa isaaniif hin daballe.” Suuratu Al-Ahzaab 33:22
Ibn Abbaas (radiyallahu anhumaa) fi Qataadan ni jedhan: [Waadaan Rabbiin isaaniif gale] kuni jecha Rabbii suuratu Al-Baqarah keessa jiruudha:
“Sila fakkaatan warra isinin dura darbanii osoo isinitti hin dhufin Jannata seenuu yaadduu? Hiyyummaa fi rakkinni isaan tuqxe; hanga Ergamaa fi warri isa waliin amanan “Sila gargaarsi Rabbii yoomi?” jedhan gahanitti ni sochoofaman. Eeyyen! Dhugumatti, gargaarsi Rabbii dhiyoodha.” (Suuratu al-Baqarah 2:214)
(Yaa warra amantan! Qormaanni (rakkoon) warra amanan isiniin duraatti dhufe osoo isinittis hin dhufin Jannata seenu ni yaadduu? Dhugumatti, hiyyummaan, dhibee fi rakkinni adda addaa isaan tuqee jira. Hanga Ergamaa fi warri amanan, “Gargaarsi Rabbii yoom dhufa?” jedhan gahanitti sodaa adda addaatin hurgufamanii jiru. Eeyyen, gargaarsi Rabbii warra amananitti dhiyoodha.)
Warri amanan yommuu garee gamtooman isaan marsanii argan, aayah armaan olii yaadachuun “Kuni qormaata gargaarsi dhiyoon itti aane dhufu kan Rabbii fi Ergamaan Isaa waadaa nuuf galaniidha” jedhan. Kanaafi, Rabbiin olta’aan ni jedhe, “Rabbii fi Ergamaan Isaa dhugaa dubbataniiru.”[3]
Kuni faallaa munaafiqootatti. Mu’mintoonni “Kuni wanta Rabbii fi Ergamaan Isaa waadaa nuuf galaniidha. Rabbii fi Ergamaan Isaa dhugaa dubbataniiru.” Yommuu jedhan, munaafiqonni immoo, “Rabbii fi Ergamaan Isaa gowwoomsaa malee homaa waadaa nuuf hin galle.” Jedhan.
Mu’mintoota bira yaqiina (shakkii tokko malee dhugaan amanuu) waan qabanii fi niyyaan isaanii gaarii waan ta’eef dubbii haqaa jedhan. Munaafiqonni immoo yaqiina waan hin qabnee fi niyyaan isaanii gaarii waan hin taanef, dubbii badaa fi sobaa jedhan. Kunoo yeroo qormaataa namoonni akkanatti adda baafamu. Namni qormaanni jabaan isatti dhufuun dura iimaana ofii beekumsaa fi hojii gaggaariin jabeesse, qormaata ni darba. Namni dhiise immoo ni kufa.
“[Kuni] amanuu fi harka kennuu malee waan biraa isaaniif hin daballe.” Kana jechuun ahzaaba arguun Rabbiitti amanuu, waadaa Isaa dhugoomsuu, murtii Isaatiif harka kennuu fi ajaja Isaatiif masakamu malee waan biraa isaaniif hin daballe. Qalbiin amanuu, qaamoleen harka kennu. Kana jechuun qalbiin ni amanan, qaamolee isaanitiin ajaja Rabbiitiif ni bulan (ni ajajaman).
Bakki amanuu qalbiidha, bakki harka kennuu fi masakamu immoo qaamoleedha. Amantiin namaa wantoota lamaan kanniinin malee hin guuttamu: amanuu fi harka kennu (ajajamuu). Namni harka kennee (wanta itti ajajame hojjatee) garuu hin amanne, inni munaafiqa. Namni amanee garuu harka hin kenninee, inni of tuulaa (mustakbir) ta’a. Namni amanee fi harka kenne, inni mu’mina dhugaa, gabricha dhugaa ta’a.[4]
Guduunfaa
Dhugumatti aayaanni (keeyyattoonni) armaan olii wanta namni amane yeroo sodaa fi rakkoo jechuu fi hojjachuu qabu namatti akeeku.
1ffaa-Rasuula fakkeenya godhachuu. Namni rakkoo cimaa keessaa bahuuf wanta Nabiyyiin (SAW) hojjatanii fi itti ajajan haa hojjatu. Akkaataa Nabiyyiin rakkoo keessa itti darban haa ilaalu
2ffaa-Rakkoon addunyaa tana keessatti nama qunnamu Rabbii olta’aa irraa qormaata akka ta’e haa mirkaneefatu. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa gabroota Isaa akka qoru irra deddeebi’e waadaa galee jira. Kanaafu, namni yommuu rakkoon isatti bu’uu “Kuni waadaa Rabbiin galeedha.” jechuun yoo obse, mindaa inni argatu hin gaafatin. (Mindaa guddaa argata).
3ffaa-Yeroo rakkoo waadaa Rabbiitti amanuu, murtii Isaatiif harka kennu fi ajaja Isaatiif bulu. Aayah armaan olii keessatti: “[Kuni] amanuu fi harka kennuu malee waan biraa isaaniif hin daballe.” jedhu ni arganna. Kuni kan agarsiisu, yeroo rakkoo namni Rabbiitti fi wanta Isarraa dhufeetti amanuu, murtii Isaatiif harka kennuu fi wanta Inni ajaje hojjachuu fi wanta Inni dhoowwe dhiisudha.
Akka fakkeenyaatti yeroo koronaa kana keessatti kana hojii irra oolchun baay’ee barbaachisaadha. Sababa koronaatin yoo namni jaallatan du’e ykn qabeenya dhaban, “Kuni wanta Rabbiin waadaa galeedha.” jechuun obsuu, Rabbiitti fi waadaa Isaatti amanuu, murtii Isaatiif harka kennuu, wanta Inni ajaje hojjachuu fi wanta Inni dhoowwe dhiisu barbaachisa. Namni kana yoo hojjate, haala salphaan qormaata cimaa keessa darba. Kana hubachuuf, wanta Nabiyyiin (SAW) fi sahaabonni isaa qormaata cimaa san booda argatan kutaa itti aanu keessatti ni ilaalla. Namni wanta armaan olii hin hojjanne immoo akka munaafiqota ta’a.
“Addunyaa Keessatti Namoota Qoruun (Mokkoruun) Maaliif Barbaachisee?” Deebii kanaa argachuuf: As tuqaa: http://sammubani.com/2020/04/12/yommuu-sodaa-fi-rakkoon-cimu-kutaa-7/#more-14323
Kitaabban wabii:
[1] Al-Misbaahu Al-Muniir fii zahziib Tafsiir Ibn Kasiir-1121
[2] Tafsiiru Al-Qur’aanil Kariim-Suuratu Al-Ahzaab-Ibn Useymiin-fuula 165-166
[3] Al-Misbaahu Al-Muniir fii zahziib Tafsiir Ibn Kasiir-1121
[4] Tafsiiru Al-Qur’aanil Kariim-Suuratu Al-Ahzaab-Ibn Useymiin-fuula 170

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Kora Waltajjii Marii Oromiyaa Idil-addunyaa – Mirga Hiree Ofii Ofiin Murteeffannaa Sabaa fi Sab-lammootaa ilaalchisuun (Oromia Global Forum (OGF) Conference – In Defence of the Rights of Nations & Nationalities to Self-determination (Part-2).
RSWO – Adoolessa 25, 2020
OGF Conference – In Defence of the Rights of Nations & Nationalities to Self-determination (Part-1)
Oromia Global Forum (OGF) Conference – In Defence of the Rights of Nations & Nationalities to Self-determination (Kora Waltajjii Marii Oromiyaa Idil-addunyaa – Mirga Hiree Ofii Ofiin Murteeffannaa Sabaa fi Sab-lammootaa (Adoolessa 19, 2020)) (Kutaa-1) | RSWO – Adoolessa 24, 2020
Odeessa QBO haala yeroo irratti | Adamoo ajjeechaa fi hidhaa Uummata Oromoo irratti babba’ee jiru


text:
Har’a Amajjii 20,2016 Baha Wallaggaa magaalaa Naqamteetti Uummata Magaalattif Qeerroon Waliin ta’un “Dhala keenyaaf Haadhoo of biraa dhabaa yeroo jirrutti nuti gammachun ayyaana dabarsuu hin dandeenyu” jechuun gara FXG finiinsan walle warraqsaa kan yoomille gurra ummataa keessa hin banne (baala hadaami shaggo yaa sharritti fkkf)n geellifama ture Humni waraana kan qubsumas Naqamte godhate akkuma amala ummata bittimsus akka hin dhabbanne abdii guutun hima oduun achi nu dhaqabe.
2 thoughts on “Qeerroon Bilisummaa Magaalaa Naqamteetti Qooda Ayyaana Timqataa Gara FXG Jijjiiran.”
-
Pingback: Oromia: #OromoProtests: Gabaasa Fincila Xumura Garbummaa (FXG) Oromiyaa 2016 | OromianEconomist


text:
Faankishinoota Kuusdeetaa
kutaan kun faankkishinoota deetaa akka deetaa tarree tokkotti galmee tokkoof gurmaa'e waliin fayyadamaman ibsa.
Akaakuun kuusdeetaa,kuusdeetaaLibreOffice keessatti tokkummaa'eetiin jaanja'uu ni danda'a.Haata'u malee,kuusdeetaa LibreOffice keessa jiruu fi akaakuu kuusdeetaa LibreOffice Calc keessa jiru gidduu wal quunnamtiin hin jiru.
Fakkeenya Deetaa
Deetaan armaan gadii fakkeenyota ibsa faankishinii muraasa keessatti fayyaduu ni danda'a.
Hangiin A1:E10 daa'imman kabaja guyyaa dhaloota 'Joe'f afeeraman tarreessa.Odeeffannoon armaan gadii tokko tokkkoo galiinsaaf kennama:tarjaan A maqaa agarsiisa, Bn kutaa, sana booda ummurii waggaadhaan, fageenya mana barumsaattii meetiraan fi ulfaatina kiloogiraamaan.
Foormulaan mandhee B16 keessaa =DCOUNT(A1:E10;0;A13:E14)
Ulaagaalee Kuusdeetaa Faankishinii
Wantootni armaan gadii faankishinoota kuusdeetaa hundaaf hiikota ulaagaati.
Kuusdeetaan hammanga ma'ee kuusaa deetaa ibsa.
DatabaseField specifies the column where the function operates on after the search criteria of the first parameter is applied and the data rows are selected. It is not related to the search criteria itself. For the DatabaseField parameter you can enter a reference to a header cell or a number to specify the column within the Database area, starting with 1. To reference a column by means of the literal column header name, place quotation marks around the header name.
Ulaagaa barbaadijedhu hammanga man'ee ulaagaa barbaadi jedhu of keessaa qaba.Yoo ulaagaa baay'ee tarree tokko keessatti barreessitan AND walqabatu.Yoo ulaagaa tarree adda addaa keessatti barreessitan OR dhaan walqabata.Man'ee duuwwan ulaagaa barbaadi jedhu keessaa hin fayyadamnu.
Choose LibreOffice - PreferencesTools - Options - LibreOffice Calc - Calculate to define how LibreOffice Calc acts when searching for identical entries.
See also the Wiki page about Conditional Counting and Summation.
DAVERAGE
DAVERAGE giddugala gatii man'eewwan hundaa tarreewwan hundaa(galmee kuusdeetaa)kan ulaagaa barbaachaa murtaa'e waliin walgitan deebisa.
Caasima
DAVERAGE(Kuusdeetaa;Dirree kuusdeetaa;Ulaagaa sakata'aa)
Fakkeenya
Fakkeenya armaan olii keessaa giddugala ulfaatina daa'imman waggaa walqixaa barbaaduuf foormulaa armaan gadii B16 keessa galchaa:
=DAVERAGE(A1:E10;"Ulfaatina";A13:E14)
Tarree 14 keessa, Umrii jalatti, 7, 8, 9, kkf, walduubaa dura galchi. Umriin jiddugaleessaa daa'imman umrii walfakkaataa qaban maraa ni mul'ata.
DCOUNT
DCOUNT tiin baay'ina tarreewwanii kan kuusdeetaa keessa jiru,kan ulaagaa barbaadi fi gatii lakkoofsaa of keessaa qabu lakkaa'a..
Caasima
DCOUNT(Kuusdeetaa;Dirree kuusdeetaa;Ulaagaa sakata'aa)
If the DatabaseField argument is omitted, DCOUNT returns the count of all records that satisfy Criteria. For the DatabaseField parameter you can enter a reference to a header cell or a number to specify the column within the Database area, starting with 1. To reference a column by means of the literal column header name, place quotation marks around the header name.
Fakkeenya
Fakkeenya armaan olii keessatti (olmari,maaloo),wanti beekuu barbaannu daa'imti tokko meetira 600 mana baruumsaa hammam deemu danda'a.Firiin argame man'ee B16 keessatti kuufama.Qaree man'ee B16 keessatti qindeessi.Foormullaa=DCOUNT(A1:E10;0;A13:E14) B16 keessatti galchi.Funkishiniin wizardiihammanga naquufisin fayyada.
Kuusdeetaan hammanga deetaa,matduree dabalatee as keessatti A1:E10 isa madaalamuudha. Dirreen kuusdeetaatarjaa ulaagaa sakata'uu adda baasa.As keessatti,kuusdaata hunda.ulaagaan barbaachaa hammanga iddoo jijjiiramaa barbaadnu itti galchinuudha.As keessatti, A13:E14 dha.
Daa'imman waggaa 7 olii meeqa akka ta'an baruuf man'ee D14 keessaa galfata >600 haquu fi man'ee B14 keessatti 2 galchuu fi man'ee >gara mirgaatti 7 galchuudha.Firiin 2 ta'a.Daa'imman waggaa 7 olii lama kutaa lammaffaadha.Ulaagaan lammeenuu waan tarree tokko keessa ta'aniif AND dhaan walqabatu.
DCOUNTA
DCOUNTA tarreewwan (kuusaawwan)kuusdeetaa ulaagaalee barbaadi jedhu wajjin walgitu fi gatii lakkoofsa ykn kottoonfachiisa of keessaa qabu lakkaa'a.
Caasima
DCOUNT(Kuusdeetaa;Dirree kuusdeetaa;Ulaagaa sakata'aa)
If the DatabaseField argument is omitted, DCOUNTA returns the count of all records that satisfy Criteria. For the DatabaseField parameter you can enter a reference to a header cell or a number to specify the column within the Database area, starting with 1. To reference a column by means of the literal column header name, place quotation marks around the header name.
Fakkeenya
Fakkeenya armaan olii keessatti (olmari,maaloo),ijjoollee maqaan isaanii E ykn qubee itti aanuun jalqabu baay'ina isaanii beekuu dandeenya.=DCOUNTA(A1:E10;"Age";A13:E14)dubbisuudhaaf foormullaa B16 keessa jiru gulaalaa. Ulaagaa barbaachaa duraa fi >=E maqaa dirree A14 jala jiru haqa.Firiin 5 ta'a. Yoo amma gatii lakkoofsa hundaa Greta tarree 8 keessa jiruuf, firiin isaa gara 4 tti jijjiirama. Tarreen 8 asitti hin dabalamu sababni isaas gatii hin qabu. Maqaan Greta jedhu barruudha,gatii miti. Hub dirreen kuusdeetaa tarjaa gatii qabu agarsiisuu qaba.
DGET
DGET man'ee qabeentootaa wabii ta'ee kuusdeeta keessa kan ulaagaa sakata'aa ibsaa. Yeroo dogoogoraa ,faankishiniin #VALUE!kan tarree hin qabneef ykn Err502 man'ee tokkoo oliif deebisa.
Caasima
DGET(Kuusdeetaa;Dirree kuusdeetaa;Ulaagaa sakata'aa)
Fakkeenya
Fakkeenya armaa olii keessatti (olmari,maaloo)warreen maqaan isaanii man'ee A14 keessa galan kutaa isaanii murteessuu barbaanne.Foormullaan man'ee B16 keessa gala.Fakkeenya darberraa xiqqoo adda kunis sababa dirreen kuusdeetaatiif tarjaan tokko qofa galuufi.DatabaseFieldFoormullaa armaan gadii galchi:
=DGET(A1:E10;"Grade";A13:E14)
Maqaa FrankA14 galchi,kanaafis firii 2 argata.Frank kutaa lammaffaadha.Iddoo "Kutaa" "umurii" yoo buufte umurii Frank argatta.
Ykn gatii11 man'ee C14 keessa qofa galchi.Achumaanis galfata tarree keessaa hunda haqi.Foormulaa B11 keessaa akka armaan gadiitti gulaalaa:
=DGET(A1:E10;"Maqaa";A13:E14)
Iddoo kutaa ,maqaatu gaafatama.Deebiin altakka mul'ata:Daniel qofatu daa'ima umurii 11 ti.
DMAX
DMAX qabeentaa guddaa man'ee kuusdeetaa keessa jiru kan haala barbaachaa deebisa.
Caasima
DMAX(Kuusdeetaa;Dirree kuusdeetaa;Ulaagaa sakata'aa)
Fakkeenya
Fakkeenya armaa olii keessaa(maaloo,olmari) tokko tokkoo kutaa irraa ulfaatina daa'ima baay'ee ulfaatuu barbaaduuf,foormulaa armaan gadii B16 keessa galchaa.
=DMAX(A1:E10;"Ulfaatina";A13:E14)
Kutaa jallati, enter 1, 2, 3, fi kkf,duraa dubaan galchi.Edda lakkoofsa kutaa galchitee booda, ulfaatina daa'ima kutaa sana keessatti hundarra ulfaatu argatta.
DMIN
DMAX qabeentaa xiqqaa man'ee(dirree) kuusdeetaa keessa jiru kan ulaagaa barbaachaan walgitu deebisa.
Caasima
DMIN(Kuusdeetaa;Dirree kuusdeetaa;Ulaagaa sakata'aa)
Fakkeenya
Fakkeenya armaan olii keessaa(maaloo,olmari) tokko tokkoon kutaa irraa daa'imman mana baruumsaatti baay'ee dhiyaatan barbaaduuf,foormulaa armaan gadii B16 keessa galchaa:
=DMIN(A1:E10;"Fageenya gara mana baruumsaa";A13:E14)
Tarree 14, kutaa jalatti,1, 2, 3, fi kkf,walduraa duubaan galcha.Kutaa hundaa fageenyi baay'ee gabaabaa ta'e ni argama.
DPRODUCT
DPRODUCT man'eewwan hundaa kan hammanga deetaa qabeentoonni man'ee ulaagaa barbaachaan walgitan baay'isa.
Caasima
DPRODUCT(Kuusaa;Dirree kuusdeetaa;Ulaagaa sakata'aa)
Fakkeenya
Fakkeenya armaan olii keessatti (maaloo,olmari)qophiin guyyaa dhalootaa ,fankishinii kanaaf faayidaa hin qabu.
DSTDEV
DSTDEV Istaandaardii diveeshinii ummataa fakkeenya irratti hundaa'udhaan ,lakkoofsota,kuusdeetaa tarjaa keessaa fayyadamuudhaan haala walgituun shallaga. Kuusaan akka fakkeenya deetaatti eegama.kana jechuun daa'imman fakkeenya irratti fudhataman amala daa'imman hundaa qabu.Hub.firiin bakka bu'u fakkeenya 1000 gad ta'uu hin qabu.
Caasima
DSTDEV(Kuusdeetaa;Dirree kuusdeetaa;Ulaagaa sakata'aa)
Fakkeenya
Fakkeenya armaan oliitiif(maaloo,olmari) istaandaardii diveeshinii ulfaatina daa'imman hundaa kan umuriin walqixaa barbaaduuf foormulaa armaan gadii B16 keessatti galchaa.
=DSTDEV(A1:E10;"Ulfaatina";A13:E14)
Tarree 14, kutaa jalatti,7, 8, 9, fi kkf,walduraa duubaan galcha.Firiin argamu istaandaardii diveeshii ulfaatina daa'imman hundaa ta'a.
DSTDEVP
DSTDEVP man'ee hammanga deetaa hunda irratti hundaa'uudhaan istaandaardii diveeshinii ulaagaa barbaachaa wajjin walgitu shallaga. Galmeen fakkeenya irraa argamu akka ummata walii galaatti tajaajila.
Caasima
DSTDEVP(Kuusdeetaa;Dirree kuusdeetaa;Ulaagaa sakata'aa)
Fakkeenya
Guyyaa dhaloota Joe irratti istaandaardii diveeshinii ulfaatina daa'imman hundaa umurii walqixa qabanii barbaaduuf (maaloo,olmari),foormulaa armaan gadii B16 keessa galchaa.
=DSTDEV(A1:E10;"Ulfaatina";A13:E14)
Tarree 14, kutaa jalatti,7, 8, 9, fi kkf,walduraa duubaan galchaa.Firiin argamu istaandaardii deveeshinii ulfaatina daa'imman hunda umurii walqixa qabanii ta'a.
DSUM
DSUM man'eewwan walii galaa hunda kan dirree kuusdeetaa tarreewwan hundaa(galmee )keessaa ulaagaa barbaachaa murtaa'e waliin walgitan deebisa.
Caasima
DSUM(Kuusdeetaa;Dirree kuusdeetaa;Ulaagaa sakata'aa)
Fakkeenya
Guyyaa dhalootaa Joe irratti fageenya walii galaa daa'imman kutaa lammaffaa hundaa hanga mana baruumsaatti barbaaduuf (maaloo,olmari)foormulaa armaan gadi B16 keessatti galchaa.
=DSUM(A1:E10;"Fageenya gara mana baruumsatti";A13:E14)
Tarree 14 keessatti 2kutaa jalatti galchaa.Ida'amni(1950)fageenya daa'imman hundaa kutaa lammaffaa ni mul'ata.
DVAR
DVAR vaaraansii man'ee hundaa kan dirree kuusdeetaa galmee hundaa keessa jiru kan ulaagaa barbaachisaan wal gitu deebisa. Galmeen fakkeenya irraa argame akka fakkeenyatti ilaalama.Firiin bakka bu'u fakkeenya ummataa 1000 gadi ta'uu hin qabu.
Caasima
DVAR(Kuusdeetaa;Dirree kuusdeetaa;Ulaagaa sakata'aa)
Fakkeenya
Fakkeenya armaan olii keessaa vaariyaansii ulfaatina daa'imman waggaa walqixaa barbaaduuf foormulaa armaan gadii B16 keessa galchaa:
=DVAR(A1:E10;"Ulfaatina";A13:E14)
Tarree 14, kutaa jalatti,7, 8, 9, fi kkf,walduraa duubaan galchaa.Firiin argamu vaariyaansii ulfaatina daa'imman hunda umurii walqixa qabanii ta'a.
DVARP
DVAR vaaraansii man'ee hundaa kan dirree kuusdeetaa galmee hundaa keessa jiru kan ulaagaa barbaachisaan wal gitu deebisa. Galmeen fakkeenya irraa argame akka ummata walii galaatti tajaajila.
Caasima
DVARP(Kuusdeetaa;Dirree kuusdeetaa;Ulaagaa sakata'aa)
Fakkeenya
Guyyaa dhaloota Joe irratti vaariyaansii ulfaatina daa'imman hundaa umurii walqixa qabanii barbaaduuf (maaloo,olmari),foormulaa armaan gadii B16 keessa galchaa.
=DVARP(A1:E10;"Ulfaatina";A13:E14)
Tarree 14, kutaa jalatti,7, 8, 9, fi kkf,walduraa duubaan galchaa. vaariyaansii ulfaatina daa'imman hunda umurii walqixa qabanii kan qophii guyyaa dhaloota Joe irratti argamaniitu mul'ata.


text:
Posted by OromianEconomist in African Literature, Oromo Literature.
Tags: Africa, African Studies, Beekan Guluma Erena : Author of more than 29 Afaan Oromoo Books, Oromia, Oromo Literature, Oromo people, Sabboontuu Inkoosaa
Beekan Guluma Erena Short biography
By Sabboontuu Inkoosaa, gibetube.com
Beekan Guluma Erena was born in April 24, 1984 at West Oromia, East Wollega zone, in a district called Nunu Kumba. He was born in a very extended family. His father had three wives of which Beekan’s mother was the third. Finally, he had 16 children from those three wives. There were only few children that got educational opportunity. Most of them remained farmers. Beekan faced many ups and downs of life due to the number of his brothers and sisters and unbalance of resource with the number of family households.
Most of the time, his brothers and sisters had continues conflict on the issue of land. This made Beekan face great challenges until he joined Jimma University, Ethiopia for his BED degree. He even remembers that there was a time at which he was forced to drop his education because he couldn’t continue. He was educated without the support of his family.
When he was primary school student, he used to purchase commodities like coffee, salt, lemon and so on and bring them to the market from a distant area walking more than 30 kilo metres on his feet. The he sells the commodities and makes use of its benefit. He spend some years on street with homelessness.
After he joined University to attend higher education, somebody gave his a photo camera called “Yashka.” This was good opportunity for Beekan. Then he used the device for commercial purpose in the campus free times and this was the only financial source he had in the University.
Beekan was medium student at primary education level. Though he made sure that he had educational potential, the bad situation he lived in restricted his ability not to be released. Whatever his situation was, he firmly believed that the best tool to eradicate poverty is education.
He had many memories of what he contributed for his society. To mention one, when he was grade 9 student, he made a tent whose width was only about 2 metres and began to teach uneducated people in his area. Because most of his students were farmers, the only conducive time for this activity was from 5:00 am to 6:30 am. He taught more than 78 people who never got the education opportunity to go to school. At last, 40 students could successfully be promoted to grade two. Now they are in the university. The local government that understand his innovative works supported him by providing him necessary materials like chalk and books. Finally, Mr. Guluma Erena—Beekan’s father—disallowed him not to teach people in his compound because he was afraid that the government may take the land from him and build school there. He got a certificate for this contribution. Finally, Beekan disappear from the area for the difficulties he face many times. Then after his mother passed away and he grown up without family.
Beekan had a dream to be lecturer when he was only grade 7. Fortunately, his childhood dream was realised and he became a lecturer in Ambo University, Ethiopia. Having taught for one years in Ambo University, he was sent to Addis Ababa University to pursue his second degree. He received his M. ED by Oromo language teaching and literature from there and got back to Ambo University. Based on his successful performance, the University after teaching three years sent him again to Addis Ababa for for his PhD education. He is one of the students from the department of Documentary Linguistics and Culture. He is conducting research on a title called ‘Documenting oral poetry and its semantic analysis.
Besides his teaching profession, he is also successful writer. He remembers that he used to write what was in his mind during his primary education. He wished to be a good writer and now he has realised that. Currently, he wrote and published 28 books in his mother tongue that is Oromo. He has been edited more than 60 books which also written in Afaan Oromo. His literary focus is politics, language skills and indigenous oral tradition. His contribution in Oromo literature is bidirectional. First, he wrote many books and made it available for the Oromoo people. Second, he has motivated and supported hundreds of young people to write what is in their mind. As a result, many young people became good writers. Most of his books were published by businessmen and Beekan got no financial support from them. This is because of his financial limitation. Whatever it is, he is happy to give his books to business men because his attention is to help his people rather getting money.
Finally, Beekan has received many trainings and certificates for his multidirectional contribution for his people in one way or another (see his CV attached). But due to his scholarship and cultural and literary activism, the leading political party in Ethiopia has placed him on a blacklist. The current Ethiopian government heavily censors Oromo writers from writing about the political circumstances of the Oromo people. He currently living under a lot of mental and emotional stress and worrying about his safety and life because of the threats he has been receiving from different individuals. These threats to his safety and life are hindering his Ph.D studies at Addis Ababa University. He cannot focus on his studies. He feel afraid and terrorized and he do not move around freely. Sometimes he leave home and go home in a very timely manner out of fear that something will happen to him. Those who are threatening him believe that there is nothing he can do to defend himself from them, and so they continue to threaten. It is as if these men have been appointed official judges and have passed a death sentence on him, without any interrogative examination or involvement of the court. Currently, he is on writing ofNovels, short stories and reference books in Afan Oromo (his mother tongue).
all of his books are available at www.borofa.com. You can order them now.
Original Post at www.gibetube.com
SEENAA JIREENYAA BARREESSAA BEEKAN GULUMMAA IRRANAA
Sabboontuu Inkoosaatiin, gibetube.com
Hojii inni hamma ammaatti hojjete umurii isaa waliin wal hin simu. Dargaggoon waggaa 30 kitaabota Afaan Oromoo 29 barreessee, kitaabota 85 ol akkasumas barruulee adda addaa gulaaleera jechuun waan ulfaatuuf, namoonni yeroo hedduu akka waan inni jaarsa ta’eetti yaadu. Yeroo jalqabaaf yommuu isa argan wanti gaaffii namootatti ta’u umurii isaa kana waan ta’eef, “Ani dargaggoo akkanaa si hin seene!” isaan jedhu. Yeroo isaatti haalaan fayyadamuun beekama. Isaaf tokkoo tokkoon daqiiqaa sa’atii keessa jirtuu, tokko tokkoon sa’atii guyyaa keessa jirtuu, tokkoo tokkoon guyyaa torban keessa jirtuu, tokkoo tokkoon torban ji’a keessa jirtuu, tokkoo tokkoon ji’a waggaa keessa jirtuu hiika addaa qabdi. Nan boqodha jedhee hiriyyoota waliin taa’ee utuu bashannanuu hin argamu. Guyyaanis—isaaf—halkanis yeroo hojiiti. Hojiif ilaalcha adda ta’e qaba. Dadhabbii fi nuffa malee yeroo dheeraa taa’ee hojjechuun hojii ajaa’ibsiisaa hojjeteera. Ofii barreessuu isaa qofa miti wanti nama ajaa’ibu. Dhaloota qubee keessaa barreessitoota hedduutti hamilee taasisuun, jajjabeessuun, hojii isaanii harkaa fuudhee toora qabsiisuun, onnachiisuun hedduu isaanii kaaseera.
Lixa Oromiyaa, Godina Wallagga Bahaa, aanaa Nuunnuu Qumbaatti maatii qonnaan bulaa irraa kan dhalate Beekan Gulummaa Irranaa, yeroo ijoollummaa isaa rakkoo gurguddaa dabarseera. Abbaan isaa obbo Gulummaa Irranaa dubartoota sadii qaba ture. Isaan keessaa harmeen Beekan sadaffaa yoo taatu, abbaa isaaf ijoollee lama (dhiira tokkoo fi shamara tokko qofa) deessee boqotte. Abbaan isaa garuu ammallee lubbuudhaan ni jira.
Abbaan Beekan—obbo Gulummaan—walumaa galatti ijoollee 17 waan qabaniif ijoollee isaanii keessaa carraa barnootaa kan argate muraasa qofadha. Kaan isaanii hojii qonnaa irratti bobba’anii jiru. Walii galteen gidduu isaaniitii hagas mara dhibuu isaaf tarii baay’inni isaanii sababa ta’uu akka hin oolle shakka.
…Sababa baay’ina keenyaa haa ta’u hin beeku walii galteen nu gidduu hagas mara hin jiru…
Ijoolleen obbo Gulummaa Irranaa deddeebi’anii dhimma lafaa irratti wal lolu turan. Kun immoo hanga gaafa Yuunivarsiitii seenuutti Beekan gidiraa gurguddaa akka dabarsu taasiseera. Rakkina irraa kan ka’e yeroon inni itti barnoota isaa addaan kutellee akka ture yaadannoo isaati. Sababa walii galteen maatii isaa keessa hin jirreef gargaarsa maatii malee barate jechuun ni danda’ama. Gabaa keessa foqoqee kanneen akka ashaboo, buna, loomii fi kanneen biroollee bitee gurguruudhaan akkasumas fageenya KM 20 oliirraa midhaan garaa garaa bituudhaan mataatti baatee daldalee bu’aa sana irraa argamuun barnoota isaa sadarkaa tokkoffaa fi lammaffaa barate. Erga Yuunivarsiitii seeneehoo akkamitti barate jettanii gaafattu ta’a. Seenaa kana barreessuuf yeroon odeeffannoo walitti qabachaa ture gaaffii fi deebiin isa waliin taasise keessatti natti himeera. Anis darbee darbee jechoota isaa kallattiidhaan nan fayyadama. Waa’ee barnoota isaa Yuunivarsiitii Jimmaa akkana naan jedheera:
….Ergan Yuunivarsiitii galees kaameraa “Yaashikaa” jedhamu namni naaf biteetu, yeroo boqonnaa koo Yuunivarsiitii Jimmaa keessaa suura kaasee dhiqsiisee gurguruunan baradhe. Kaamerattiin ammayyuu ni jirti…
Kutaa gadiittii barnoota isaatti barataa giddu galeessa ture. Dandeettii (potential) qabaatullee, ijoollummaa isaatii ka’ee yaadnii fi yaaddoon isa xuuxaa waan tureef, samuu isaatti haalaan fayyadamuu dadhabuu isaarraa kan ka’e dandeettiin yaaduu isaa yeroo irraa yerootti gad bu’aa deema ture. Ta’ullee, kellaan hiyyummaa qabsoo barnootaatiin akka diigama jala muree beeka ture. Barnoonni humna dhokataa keessoo keenyaa karaa ittiin ifa taasisnu akka ta’e ni amana ture. Barnoonni gosa lama qaba: idilaawaa fi mit-idilaawaadha. Barnoonni mit-idilaawaan maatii fi naannoo irraa yommuu argamu idilaawaan immoo mana barnootaatii argama.
Ilmi namaa kallattii hedduun barnoota akka gonfatu beekamaadha. Maatii irraa, naannoo irraa, mana barnootaa fi muuxannoo/mudannoo jiruu fi jireenyaa keessa isaatti walitti qabame irraa ta’uu danda’a. Uummanni Oromoo bara dheeraaf barumsa karaa mit-idilaawaa ta’e waan dubbatamuun (oral) muuxannoo bara dheeraa walitti dabarsaa tureera. Har’a garuu maddoonni beekumsa irraa argannu baay’achaa jiru.
…Isuma dur afaaniin darbaa turetu gara barruutti dhufuu danda’e/a. Saayinsaawaa ta’eetu falaasamni keessaa waraabama. Qabeenyumti uummatichaayyuu falaasama!…
Beekan Gulummaa gumaachawwanii fi mudannoowwan hedduu qaba. Gumaachawwan inni taasise keessaa mee tokko haa ibsu. Barataa kutaa 9 fi 10 yeroo ture mana citaa dhumdhuma 4 taatu ijaaree ijoollee naannoo sana jiran keessatti barsiisuu eegale. Yeroo sana humni ibsaa naannoo sana waan hin qaqqabneef faanosii tokko bitatee boba’aa itti guuttatee barsiisa ture. Hojii qonnaa waliin deemuuf yeroon barumsichaaf mijataa ta’e ganama obboroo sa’a 11:00-12:30 qofa ture.Kanaafuu, yeroo hundumaa ganama ganama barsiisee akkuma hojii barsiisuu isaa xumureen gara hojii qonnaatti bobba’a jechuudha. Hojii kanaan ijoollee carraa barnootaa tasuma hin arganne 78 barsiisuudhaan isaan keessaa namoota 40 ol gara kutaa lammaffaatti dabarseera. Waajjirri barnootaa aanichaa kana dhaga’uun deggersa barbaachisaa kanneen akka kitaabotaa fi boronqii taasiseef. Gumaacha kanaaf Waraqaa Ragaa inni yeroo lama fudhate hanga ammaatti harka isaa jira. Suurri barattoota sanaas muraasni yaadannoof isa bira jiru. Hojii gaariin inni eegale sun yeroo inni barnoota sadarkaa lammaffaaf gara Arjoo deeme achuma irratti dhaabate. Itti dabalees addaan cituu hojichaaf sababa kan ta’an wantonni biroon turaniiru. Fakkeenyaaf, abbaan isaa obbo Gulummaan namoonni waajjira barnootaa aanaa irraa deddeebi’anaa daw’achaa fi jajjabeessaa akka turan argee mootummaan lafa isaa waan irraa fudhatu itti fakkaannaan sodaatee achii isaan ari’uudhaan lammaffaa akka isaan wal hin barsiifne taasiseera. Namoonni Beekan barsiisaa ture kanneen umuriin isaanii barnoota irra darbee fi gurguddoo waan turaniif, hawaasi naannoo ijoolleen isaanii hojii qonnaa dhiisanii barnootatti waan jalaa goran itti fakkaannaan itti gumguman. Sababoonni kunneen walitti ida’amanii hojii baruu fi barsiisuu mana citaa dhumdhuma 4 keessatti eegalamte addaan kutan.
…Humna dhabee malee ammallee mana barnootaa daa’immanii adda ta’e tokko utuun hundeessee baay’een dheebodha. Namni barate nama kamiifuu garba hin ta’u…
Dhalootumaan mul’anni uumaa biraa namaaf kennamu ni jira. Beekan barataa kutaa 7 yommuu ture barsiisaa ta’uuf akka jiru ni beeka ture. Gaafa guddate naal ta’uu akka inni barbaadu namoota isa gaafatan maraaf deebiin isaa tokkoo fi ifaa ture: Barsiisaa sadarkaa ol-aanaa ta’uu! Hawwiin isaa ganamaa milkaa’eefii amma sadarkaa ol aanaarra barsiiseera. Yuunivarsiitii Ambootti barsiisaa Afaan Oromoo fi Oguma (Literature) ta’ee hojjechaa tureera. Barsiisuutti dabalee, barreessuunis mul’ata isaa ganamaa akka ture ni yaadata. Yeroo barataa ture walaloowwan hedduu fi wantota sammuu isaa keessa dhufan mara waraqaa irratti barreessee ol kaa’aa ture. Wanti barreeffame tokko gara kitaaba ta’uutti akka dhufu garuu yeroo sana waan isaaf hin galiiniif wantota yeroo sana barreesse amma argachuu hin dandeenye. Amma garuu bokokni keessa isaa jiru futtaafachuu waan eegale fakkaata.
Jalqaba akkuman ibse hanga ammaatti kitaabota 24 barreessee maxxansiiseera. Kitaabota hedduu immoo barreessee gulaalee maxxansaaf qopheessee jira. Beekan xiyyeeffannoon isaa hojii mataa isaa qofa irra miti. Barreessitoota biroo kaasuu fi deggeruun beekama. Kanaafuu, kitaabota hedduu gulaaleera. Qabiyyeen kitaabota inni barreessee fi gulaalee walumaa galatti asoosamoota, kitaabota walaloo, kitaaba xiin-sammuu, kitaabota seenaa fi kan barnootaati.
Beekan kitaabota isaa keessaa harka caalaa akka isaan tola maxxanfataniif namootaaf kennaa ture. Kun sababni isaa dhabinsa maallaqaati. Kaayyoon isaa kitaabota isaa irraa maallaqa argachuu irra ni caala.
…Kaayyoon koo inni guddaan maallaqa argachuu utuu hin taane, qaawwaa ogbarruu Oromoo duuchuudha…
Kitaabota isaa fi kan namoota inni gulaaleefii—karaa isaatiin—kitaabonni kooppii 130,000 ol ta’an guutummaa Oromiyaa irra rabsamaniiru.
Barreessaa fi barsiisaa Beekan Gulummaa dhaloota qubee keessaa barreessitoota hedduu of duukaa hiriirsee jira. Barreessitoonni isa waliin hiriiranii jiran kunneen guutummaa Oromiyaa irraa kan argaman, akkasumas laga gamallee kan jiraniidha. Dhugumaaf taataan, namoonni isa waliin hiriyyaa ta’an hedduun waa barreessu. Yeroo murtaa’eef erga waliin haasa’ee booda namichi yaadaan kan bilchaate ta’uu isaa yoo argate akka inni barreessuuf jajjabeessa. Beekumsi namoonni qaban ukkaamfamee akka isaan keessatti hafu hin barbaadu. Hamma dandeenyu dhalootaaf qooduun bu’aa malee miidhaa akka hin qabne ni amana. Keessumaa hayyoonni dhaloota haaraa kana keessaa ka’aa jiran hamma malee akka isa gammachiisan deddeebi’ee dubbata.
….Oromiyaan hayyoota amma ka’aa jiran kanaan boonuu qabdi…
Ijoollee kanaaf ogummaa tolaa fi gargaarsa hayyummaa isaa yeroo qoodu gammachuun isaa daangaa hin qabu. Qabeenyi isaa isaanuma akka ta’e dhugaa ba’a.
Kitaabota isaa maxxansiisuu keessatti gufuuwwan isa mudatan maal maal akka ta’an akka naaf ibsuuf gaaffii ani gaafadheef deebii naaf kennee jira. Gufuuwwan hedduun akka jiran ibsa. Rakkoolee ilaalchaa tokko tokko (namni kitaaba Afaan Oromoo bitus ta’e gurguru doorsifamuu fi reebamuu isaa), rakkoo mana maxxansaa Oromoo bal’inaan dhabuu fi qaalawuu gatii maxxansaa, rakkoo raabsaan wal qabatee jiru, rakkoo qeeqxota barruuwwan kanaa dhabuu, rakkoo imaammata afaanii fi sirna barnootaa faana wal qabate, rakkoo deggersa dhabuu, dhaabbata giddu gala waa’ee afaanii, seenaa fi aadaa Oromoo qoratu dhabuu, hojii hojjetamaa jiru kana fuudhee sabaan kan nuuf ga’u miidiyaa dhabuu, rakkoo Oromoo fi Oromoon wal hubachuu dhabuu fi aadaan dubbisuu saba keenyaa gidduutti akka mucaa reefuu daa’imtuu ta’uu isaati.
Ilaalcha siyaasaa inni qabu akka naaf himuuf gaaffii ani gaafadheef deebii bilchaataa naaf kenne:
…Barreessaan garee siyaasaa kamiyyuu miti. Giddu gala taa’ee waan haqaa fi dhugaa ta’e loogii tokko malee barreessuutu irraa eegama…
Sadarkaa yaadaatti garuu gama haqaaf hojjetu cina hiriiruun dirqama sammuu akka taatu amana. Haalli qabsoo guyyuu namni guyyaa guyyaatti keessa jiraatuyyuu siyaaasa akka ta’etti yaada. Namni siyaasa irraa bilisa ta’ee kan hin jiraanne yoo ta’es, siyaasa wal-qixxummaa fi haqaa akkasumas jijjiiramaaf hojjetu ni ajaa’ibsiifata. Gama Oromummaatti yoo deebine immoo, eenyummaan Oromoo Oromummaa isaa akka ta’e jala muree dubbata. Saba biraa irraa adda nu taasisee, Oromoo akka jedhamnu kan nu taasise Oromummaa keenyadha. “Nuti Oromoodha” kan ofiin jennu, yookaan ormi “Isaan Oromoodha” kan nuun jedhuuf Oromummaan keenya ibsituu eenyummaa keenyaa waan ta’eefidha. Kun immoo kan itti dhalanneedha.
…Kan Oromummaa isaan hin boonne garbicha, bitamaa fi isa wallaalchifameedha. Amantii, kutaa fi gosaan gargar ba’uu malla. Oromummaan garuu maqaa fi qabeenyaa Oromoon marti waliin qabuudha…
Walumaa galatti, Beekan Gulummaa Irranaa Yuunivarsiitii Jimmaa irraa akkuma eebbifameen dorgomee Yuunivarsiitii Ambootti barsiisaa Afaan Oromoo ta’ee ramadame. Yeroo xiqqoo erga barsiisee booda Yuunivarsiitii Finfinneetti ergamuudhaan barumsa digirii lammaffaa Afaan Oromoo fi Ogumaan eebbifame. Sana booda gara Yuunivarsiitii Ambootti deebi’ee barsiisuu fi qorannoowwan adda addaa qorachuu eegale. Ammas baay’ee utuu hin turiin digirii sadaffaa (doktorummaaf) gara Yuunivarsiitii Finfinneetti deebi’e. Yeroo ammaa kana muummee “Documentary Linguistics and Culture” jedhamu keessaa barataa Ph. D waggaa sadaffaati. Mata duree “Documentation and semantic analysis of some selected Oromo Oral Poetry” jedhamuun qorannoo isaa hojjechaa jira.
Barnoota isaa barachuutti dabalee kitaabota Uummata Oromoo biratti bal’inaan beekamoo fi jaallatamoo ta’an hedduu barreessee maxxansiiseera, ammas barreessuutti jira. Hanga ammaatti hojiiwwan hojjeteef akkasumas leenjiiwwan yeroo adda addaatti fudhateef waraqaalee ragaa fi badhaasawwan hedduu argatee jira. Kanneen keessaa muraasa caqasuuf, Waraqaa ragaa qophii kitaabota barnootaa kutaalee 5-8; Hirmaannaa guddina afaanii fi aadaa Oromoo irratti taasiseef Yuunivarsiitii Amboo irraa waraqaa ragaa; Bara 2011 leenjii bu’uraa Kompiyuutaraa fudhateef dippiloomaa; Hirmaannaa dagaagina afaanii fi aadaa Oromoo irratti taasiseef Biiroo Aadaa fi Tuuriizimii Oromiyaa irraa waraqaa ragaa; Leenjii poolisiiwwan mootummaa federaalaa Itoophiyaa irratti; Bara 2010 leenjii sagantaa fooyya’insa afaan Ingilizii barsiisotaaf kenname; Bara 2006 Tokkummaa Barattootaa Kiristaana Oromoo leenjisuu, barsiisuu fi geggeessuu; Hojii fi sochii barsiisummaa keessatti Fiixaan Ba’umsa guddaa taasiseef Yuunivarsiitii Ambootti waraqaa galataa; Peedaagoojiitti dippiloomaa ol-aanaa, Yuunivarsiitii Finfinneetti tola ooltummaa taasiseef waraqaa tajaajilaa; Yuunivarsiitii Jimmaatti Tokkummaa Barattoota Yuunivarsiitichaa tajaajiluuf waraqaa ragaa (1998); Sagantaa Statistical Package for the Social Sciences (SPSS) jedhamu irratti hirmaannaa taasiseef waraqaa ragaa; kanaa fi kanneen kana fakkaatan hedduu argatee jira.
Kanatti dabalees, rakkoolee baruu fi barsiisuu hedduu furuuf yeroo adda addaatti qorannoolee hedduu taasiseera. Moojuloota barnootaas kan qopheesse hedduu qaba.
Dhugaaf taanaan dargaggoon kun ogummaa fi kaka’umsa qabu walitti fiduun gara fuula duraattis hojiiwwan gurguddoo hojjechuuf akka jiru hin shakkisiisu.
Kitaabootaa isa www.borofa.com irrati argaachuu nii dandeesuu.
- DIINQA KEENYA: Bissii Walaloo 2015
- CAFII: Oguma Oromoo 2015
- BISSII FOOKILOORII; Afoola Oromoo 2015
- KIKIKSABaacoo Gaggabaaboo Oromoo 2015
- QASAATII: Baacoo Oromoo, 2015
- DIMDIMOO: Seenaa Ce’umsa Barruu Oromoo, 2015
- DANBALII: Oguma Afaanii, 2014
- GIIMII: Asoosama Dheeraa, 2014
- HIRQINFUU: Kuusaa Walaloo, 2014
- KOOMTOO; Documentation of Oral Tradition, 2014
- HAANQUU; Kuusaa walaloo, 2014
- KOOTICHA KOTA’AME: Asoosama Dheeraa.2014 Finfinnee.Eleni Printing Press.2013. Novel.
- LOOKOO JAALALAA: Asoosama Dheeraa.Finfinnee. Subi Printing Press.
- MUDATA: Baacoowwan Gaggabaaboofi kan biroo: Finfinnee, Subi Printing Press.
- GAACHANA DHOMMOQE, Asoosama Dheeraa. (2013). Finfinnee, Subi Printing Press.
- GUUBOO SEENAA: 2013. Asoosama Dheeraa.
- BU’UURA BARUMSA AFAAN OROMOOfi AFOOLA OROMOO. (2013). Finfinnee, Subi Printing Press.
- IMAANAA JIREENYAA. 2013. Book.
- BAKKALCHA: Oduuu Durii Oromoofi kan biroo;. (2013). Finfinnee. Subi Printing Press.
- HAMUUMMANNAA: Kuusaa Weedduu Oromoo.(2013). Finfinnee, Subi Printing Press.
- OONNATA: Geerarsa Oromoofi kan biroo.2013. Finfinnee, Subi Printing Press.
- DHIKKIFANNAA:KuusaaWalaloofiSaayinsiisaa. Finfinnee. Subi Printing Press.
- GUUBOO SEENAA: 2012. Gaaffii Deebii Dhabe. FinfinneeSubi Printing press (Asoosama Dheeraa)
- BIIFTUU: GuddinaAfaanii; 2012 SubiFinfinnee
- WAL’AANSOO: Gorsa Dhalootaa; 2012 , SubiFinfinnee
- YANDOO: Ogumaafi Ogwalaloo Oromoo 2012 Finfine
- NAATOO: DuudhaaGaa’eelaOromoo 2011, Finfinnee
- KATTAA: OgummaaBarreessuu 2011 Finfinnee
- SANYII: OgummaaDubbisuu; 2011, Finfinnee
- DILBII:Bu’uuraAfoolaa,OgafaaniifiAfwalalooOrom:
- DIMDIMOO: Oromo Cultural Book
- NADHII: OROMO JOKES AND HUMBORS
- GINDILLAA: NOVEL
- SEENAA BARRESSITOOTA OROMOOFI HAAROMSA OGBARRUU OROMOO WAGGAA 120 ASII
http://gibetube.com/dargaggoon-waggaa-30-kitaabota-afaan-oromoo-26-barreessee-kitaabota-85-ol-akkasumas-barruulee-adda-addaa-gulaaleerabeekan-gulummaa-irranaa/?utm_campaign=shareaholic&utm_medium=facebook&utm_source=socialnetwork


text:
Hiriirri “Haleellaan Raayyaan Ittisaa Nu Irraa Haa Dhaabatu!” Jedhu Oromiyaa Keessatti Itti-fufee Jira
WAASHINGITAN, DIISII — ( Voaafaanoromoo)– Godinaalee Oromiyaa keessatti hiriirawwan mormii qeerroon qindeessan, jedhamanii fi uummata naannoo hirmaachisan dhuma torban kanaa fi guyyaa har’as itti fufanii oolan. Ka godinaa Horroo-guduruu Wallaggaa keessatti argamtu – magaalaan Shaambuu kanneen hiriirri keessatti geggeessame keessaa tokko. Jiraattonni akka jedhanitti, uummata har’a ganamaan buqqa’ee yaa’ee hiriiruu jalqabe adda-facaasuuf humni ittisaa mooraa Yunivarsitii Wallaggaa keessa qubatee jiru itti bobba’ee aara imimmaansuun adda facaasuuf yaalaa ture. Hoogganaan waajira poolisii godinaa Horroo-guduruu Wallaggaa garuu, “humni ittisaa naannoo sana hin jiru. Kan mooraa Yunivarsitii Wallaggaa keessa humna poolsii federaalaa lakkoobsaan digdama hin caalle. Isaanis mooraa keessaa gad hin baane. Ka dargaggoota hiriira ba’an tasgabbeessuu fi gorsuu yaalaa ture humna kora bittimmeessaa fi poolisii Oromiyaa ti,” jedhanii, hiriirichi nagaan jalqabamee nagaan xumuramuu dubbatan. Akkasuma, Godinaa Qellem Wallaggaa, aanaa Jimmaa Horroo, magaalaa Nuunnuu keessatti Sanbata dabre kana hiriirri mormii guddaan uummata aanichaan geggeessamuu, jiraattonnii fi aangawaan naannoo sanaa nuuf ibsanii jiran.


text:
Dragon
Dragon iin bineensa lubbu qabu kan yaddan ni jirra jedhame yadattamu, akkasumas gudda fi serpent jabba yokan reptile "magic" yokan "spirit" (afura) qabbu jedhame yaddatama. Bineensotti yaddan qoffa bekkamani kan ammalla fi fakki dragonii qaban bayyetti jirru.
Gossa dragonotta yaddan ni jirru jedhamani kan bekkamani
- Azhi Dahaka kan sexana matta sadii qabu akka dragon jirra jedhame yadda Zoroastrianii persiaatti argamanamaniin amanamu dha.
- yadda Ugariticitt immo serpentiin matta torbaa qabu kan bishaan kessatti argamu kan Lotan jedhamu dha.
- Akka yadda Hydra Greekitt matta bayye kan qabuu kan jabbena qabba jedhame yaddatamu jirra. Yoo tokko ijjefame, kan lamma bakka isatti ba'u dha. Akkasumas bishaan kessatti argama. Dragoniin kun Heraclesif dubrii isaanin ajjefamani dhumatan.
- Smok wawelski kan jedhamu dragon polish kessatti argamu yoo ta'e "middle ages"itt garra Krakow marsani argamani dha.
- Y Ddraig Goch symbolii wales yoo ta'u kan dimmatani argaman yoo ta'an kunis seena Mabinogion Lludd fi Llevelys irratti himamu.
- Nidhogg, dragon Norse mythology kessati argamu yoo ta'u, bakka dukkana' laffa jallatti argamutti jiratta jedhame yaddatama. Kunis Ragnarok eeguf. yerro sunitti immo hikamme lafa kana cuffa hin ballessa jedhame yaddatama.
- Orochi, serpent matta sadetti qabu kan Japanese mythology kessatti Susanootti ijjesse jedhame kan yaddatamu dha.


text:
Humna Hidhate Hiriira Nagaa Ugguruuf Ajjeechaa fi Reebicha Raawwachaa Jiru ABOn ni Balaaleffata!
Jalqaba baatii Guraandhalaa kana keessaa Party Prosperity (PPn) ummata dirqisiisee Mootummaa Dr Abiy Ahmed akka deeggaraniif hiriira baasuun isaa ni yaadatama. Hiriirri kuni humna hidhateen golgamee nagaan geggeefame. Garuu warri dirqiidhan Mootummaa Dr Abiy hin deeggarru jedhanii diddaa agarsiisaa reebichaa fi ajjeechhan isaan mudate. Akka Fakkenyaatti Guraandhala 2, 2021 mootummaa Dr Abiy hin deeggarru warri jedhan Baha Harargee, Magaalaa Calanqoorraa dirqisiisamanii konkolataatti fe’amanii gara hiriiraa utuu deemanii konkolaataan garagalee lubbuun dargaggoo 45 galaafatame.
Kuni utuu jiruu, yeroo ammaa hiriira nagaa Lammileen Oromiyaa gochaa jiran ugguruuf carraaqqiin karaa humna hidhateen godhamaa jira. Guraandhala 5, 2021 irraa eegalee Lammilleen Oromiyaa deegarsa Mootummaa Ce’uumsaa Biyoolessaa Oromiya (MCBO); gaaffii hidhamtoota siyaasaa hiikuu fi ajjeechaa ummata sivilii irratti raawwatamaa jiru akka dhaabbatuuf hiriira Oromiyaa guutuutti gochaa jiru. Horriirota kana keessatti bakka hundaantti Qeerroo fi Qarree nagaadhani fi namusa ol’aanaadhan gaaffii mirga demokraasii gaafachaa jiru. Garuu, gartuun hidhatee PP reebichaa fi ajjechaan irra gahaa jira. Kana keessatti rasaasaan madeessuu, ajjeesuu, mana hidhaatti darbuu akkasumas dararaa adda addaa irraan gahuun mul’achaa jira. Akka odeeffannoo argachaa jirrutti Oromiyaa bakka adda adaatti namoota nagaarra balaa geessisanii jiru. Hanga amma akka odeeffannoo qabatamaa argannetti qaamni hidhate kuni namootni armaa gadiirratti balaa geessisee jira:
c. Nasimaa Yaayyaa
3. Obbo Gadaa Gabbisaa, Ofisera ABO kan ta’e, humna hidhateen Finfinnee keessatti leenjii irraa osoo galuu qabamee mana hidhaa Burayyuutti darbame. Utuu ummatni Lammillee Oromiyaa adda addaa kumaatamaan lakkaawaman, badii tokko malee sababa ilaalcha siyaasaattiin mana hidhaa mul’ataa fi dhoksaa keessatti dararamaa jiranii ammas kan biraa qabanii hidhaatti guuruun gara kamitti deemaa akka jiru eenyuufuu hubatamaa dha.
ABOn maatii, firoota, jaallan fi hiriyoota balaan kun irra gahe hundaaf jajjabina hawwa. Addattimmoo hiriira Nagaa irratti humna nageenyaa dhukaafamee lubbuu Da’immanii galaafatamaa jiru hedduu gaddina, ni balaaleffatna. Addunyaan Mirga namaaf addatti Da’immaniif dhaabbatu akka dhimma kana dhaabsisu gadi jabeessee gaafata.
Yeroo ammaa Itophiyaa keessatti sadarkaan mirga dhala namaa sarbuu bira darbee gara sanyii duguuguutti deemaa akka jiru Lamileen Oromiyaa, Sabootni cunqurfamoo fi akkasumas ummatni addunyaa hubatuu qabu. Qaamni biyyan bul- cha jedhee of waamu (PPn) filmaata fakkeessootiin mootummaa abbaa irree mirkaneeffachuuf yeroo carraaqaa jiru kana keessatti gaaga’amni ummata siviliirra gahaa jiruu fi gahuuf deemu hedduu yaaddessaa dha.
Oromiyaa bulchiinsi caccabee jiru keessattii lubbuu Lammileen Oromiyaa akka malee badaa jira. Qabeenyaan isaa barbadaawaa fi saamamaa jira. Lamileen Oromiyaa nagaa fi tasgabbii dhabame deebisanii ijaarrachuuf Mootummaa Ce’umsaa Biyyoolessa Oromiyaa (MCBO) akka dursaatti fudhatanii bu’uuressaa jiru. Kana dura dhaabbachuun balaa guddaa fi diigamsa guddaa biyya Ititiyoopiyaarratti akka fidu gartuun biyyan bulchaa jedhee of waamu hubatuu qaba. ABOn dimokraasii hunda hammate (all-inclusive democracy) ijaaruuf, maree ummatoota walitti dhiheessu fi haasawaa karaa nagaa (peaceful dialogue) akka ta’uuf tattaaffii gochaa jira.
Kanaafis, Lammileen Oromiyaa MCBO jabeeffachuu fi Sabootni cunqursfamoon kaanis naannoo isaanii tasgabbeessuu fi bulchiinsa diigamee jiru deebisanii ijaaruurratti akka fuulleffatan hubachiisuu fedha.
Injifannoo Ummata Bal’aaf!
Adda Bilisummaa Oromoo
Finfinnee


text:
Aappii haaraya bilbiluuf nu faayyadu – TOK TOK
Aappii TOK TOK 'playstore' keessaa argachuun ni danda'ama, biyya tokko tokko keessatti playstore keessaa dhabamuun!-->…
Facebook Afaan Oromootin hojii eegale
Afaan Oromoo afaan saba bal'aa tahee osoo jiruu garuu hanga barbaadamu osoo hin guddatin hafeera. Hayyoonni dhimma!-->…
iccitii 4 beekun dirqama tahu – የፍቅረኛህን ስልክ ለመጥለፍ 4 መንገዶች
iccitii call forwarding 4 beekun dirqama tahu. Barnoota Guyyaa Har'aa Akkaataa Namni tokko bilbila keenya dhimma!-->…
Telegram Afaan Oromootin hojii eegale
Afaan Oromoo tarree Afaanota Technology faana hiriirsuf carraaqqin godhamu itti fufee jira. Kunoo akkuma dhiheenya!-->…
Lakkoofsa Waahillan keetii si jalaa bade deebisuuf
Lakkoofsi Nama jaalattu Mobaayila kee irraa haqamee beekaa? Mobaayilli Ykn Siimkaardiin kee lakkoofsa namaa waliin!-->…
Aappii Play Store caalu download godhachuuf
Barnoota Guyyaa Har'aa keessatti Aappii play store bakka bu'ee nuuf hojjatu isiniif dhiheessinee jirra. Aappiin!-->…
Aappii Halluu Cuqulisaan barreessuuf Gargaaru
Bakka barbaaddan hundatti barreeffama Halluu cuqulisaafi Style adda addaatin barreessuuf kan gargaaru Aappii!-->…
Aappii Salphatti Background Suuraa jijjiiruuf Nu Gargaaru
Karaa Salphaafi Ariifataa taheen Huddu-Duubaa suuraa kamuu jijjiiruf. Huddu-Duuba Suuraa jijjiiruuf Harkaan!-->!-->!-->…
Waa’ee Email fi Youtube irratti barnoota barbaachisaa – Gaaffii…
Barnoota Guyyaa har'aa Waa'ee Youtube, Waa'ee Email fi Waa'ee Google irratti barnoota akkaan barbaachisaati.!-->…
Faayyadamtoonni Whatsaappii hundi waan kana beekun dirqama – barnoota…
Barnoota guyyaa har'aa Whatsaappii irratti itti faayyadama "Notification" Whatsappii irratti Sagalee Gareetifi!-->…


text:
YouTube irraa Maallaqa Argachuuf waan 10 beekun Dirqama tahu
Youtube irraa Maallaqni ni argama jechuu dhageessee beektaa? Guyyaa tokko Youtube irraa Maallaqa nin argadhaa jettee yaaddee beektaa? yoo yaadde wantoonni si rakkisan ni jiruu? yoo hin yaadin amma eegaluuf fedhii ni qabdaa? Hayyee Guyyaa Har’aa iccitii Youtube irraa Kan beekun Dirqama tahu 10 bal’inaan isiniif dhiheessinee jirraa Dubbisaa Yaada keessaniis nuun gahaa.
1, Ads (Beeksisa) Youtube irraa maallaqni kan argamu karaa beeksisaatini. Kana jechuun Vidiyoo hojjannu irratti yoo beeksisni hin bahin Maallaqa argachuu hin dandeenyu.
Beeksisa kana bakka lamatti qoodun ni danda’ama.
• TOKKO kan Youtube-iin walii galtee goonee Youtube-niis dhaabbata isa hogganu Google wajjin ta’uun Automatic vidiyoo keenya irratti beeksisa baasun kaffaltii nuuf kafaluudha. Karaan kun karaa baramaafi faca’aa ta’eedha. hedduun namootatiis karaa kana faayyadamu.
• LAMA yoo hordoftoota hedduu kan qabaannu taate Abbootii qabeenyaa, dhaabbata mootummaa fi miti-mootummaa ta’aniin walii galuun vidiyoo keenya irratti waan isaanii beeksisuun Qarshii hanga walii galleen argachuu dandeenya. Garuu Karaan kun akka biyya keenyatti waan baramee miti namoonni karaa kanaan faayyadamaniis hin jiran jechuun ni danda’ama.
2, “Monitization” Kuni Youtube irratti waan murteessaadha. yoo inni nuuf baname qofa beeksisni dhaabbata Google irraa vidiyoo keenya irratti mul’atuu eegala. Beeksisni kallattiin vidiyoo keenya irratti akka mul’atu yoo feene dirqama Monitization nuuf banamuu qaba. Monitization akka nuuf banamu yoo barbaanne Seera Youtube akka guunnu barbaadu guutufii qabna.
Seerri kunnin maali?
• Waggaa tokko keessatti Subscribe 1000 qabaachuu qabna.
• Waggaa tokko keessatti Vidiyoon keenya walii galatti Sa’aatii 4000 daaw’atamuu qaba.
Wantoota kana lameen yoo guunne gaaffii Monitization “naaf haa banamuu” Youtube-iif dhiheessuu dandeenya. isaanis Chaanaala keenya gamaaggamuun nuuf banu. yoo ammoo Seera Youtube cabsinee argamne carraan Monitization nuuf banamuu gad bu’aadha.
3, “Google Adsense” dhaabbanni kuni Googiliin hogganama. Dhaabbata Addunyaa irratti karaa beeksisa interniitaan Kaffaltii taasisu keessaa adda dureedha. Youtube Chaanal keenya irraa maallaqa argachuu yoo feene Dirqama Adsense irratti accountii banachuun Youtube Chaanal keenyaan walitti hidhuu qabna.
Google Adsense maal godha?
• Vidiyoo keenya irratti kan beeksisa baasu isa.
• Maallaqni Nuti argannu isa keessatti walitti qabama.
• Maallaqa keenya kan kara Mana baankii nuuf ergu isa
4, “Pin Code” kuni ammoo Adsense keenya verify gochuuf kan nu gargaaru lakkoofsa iccitiidha. yoo Adsense keenya Verify hin godhin maallaqa hanga feene yoo keessaa qabaanne baasuu hin dandeenyu. Kanaaf Adsense keenya irratti wantoota sirriifi dhugaa ta’an itti guutuun dirqama FKN maqaa, lakkoofsa, postalcode, bakka jiraannu fi kkf…
Accountii Adsense irratti 10$ yogguu geenye dhaabbanni Google kallattiin bakka nuti jirrutti Lakkoofsa iccitii (pincode) Xalayaadhaan nuuf erga. Pincode nuuf ergamu kanaan Adsense keenya verify gochuu dandeenya.
Yoo xalayaan Google irraa nu hin gahin maal gochuu qabna? Adsense keenya verify gochuuf filannoo lammaffaa qabna yoo ji’a 3 keessatti pincode-in nuuf hin ergamin ykn nuuf ergamee nu hin gahin akka nuti waraqaa eenyummaa ykn Paaspoortii keenya suuraa kaafnee erginuuf nu gaafatu nutiis ni erginaafi achi booda sa’aatii 24 hanga 48 hin caalle keessatti Adsense keenya verify nuuf godhama.
Achi booda 100$ fi isaa ol yoo hojjanne gara Accountii mana baankii nuti filaannetti nuuf ergama. kan ergamu ji’a faranjootaa 21 hanga 26 jiddutti yommuu ta’u karaa Automatic taheen ergama. Nuhirraa kan eegamu
- Adsense keenya Verify gochuu
- Accountii baankii keenyaa itti guutuu
- Dolaara 100 ol qabaachuu qofa.
5, “Copyright” Mirga Abbummaa Ykn Mirga Maxxansaa kan nama biroo dhiibuu dhabuu. Yoo Mirga nama biroo kan dhiibnu taate Uggura gad aanaa irraa eegalee Uggura hanga ol’aanaa nurra kaahamuu danda’a. Mirga namootaa dhiibuu jechuun FKN
- Yaada namoota birootifi Vidiyoo namoota biroo hatuu dhiisu,
- Vidiyoon nuti dhiheessinu hundi keenya tahuu ykn kan nuti itti carraaqne tahuu qaba.
- Sagalee/Muuziqaa bakka garaa garaatii guurree Vidiyoo keenya keessa galchuu dhiisuu. Yoo dandeenye jalqaba Sagaleen/Muuziqaan kun itti faayyadamamuuf Eeyyamamaadha kan jedhu baruu qabna.
Kanaan ala Xawalwallee taanee Miidiyaalee hawaasa irra oliif gadi fiignee waan nama dhuunfaa fi dhaabbata garaa garaa kan guurru yoo taate Fagoo deemuu hin dandeenyu.
6, “Community guidelines” Kuni ammoo dirqama Seera Youtube kaahe hordofuun akka vidiyoo hojjannu nu dirqamsiisa. Youtube Seera mataa isaa qaba. Namni Youtube irratti vidiyoo ol fe’uu fedhe Wantoota Youtube irratti fe’uun eeyyamamuufi dhorkamu adda baasee beekuu qaba. Yoo Seera Youtube cabsee argame Uggura gad aanaa irraa eegalee Uggura hanga Chaanaala Cufsiisuu irratti fudhatamuu danda’a.
7, “Creator Studio” kuni Youtube Chaanal keenyan wal qabatee kuusaa garaa garaa kan keessatti argamuudha. FKN
• Video manager – Vidiyoo keenya guutuu argachuuf yoo feene balleessuf yoo feene barruu vidiyoo jalaa (Title) jijjiiruuf yoo feene private gochuufi kanneen biroo…
• Analytics – Vidiyoo keenya nama meeqatu laale
Biyya kamtu baay’inaan na hordofa
Galii meeqan argachaa jira
Vidiyoo kamtu galii guddaa naaf galchaa jira fi kkf hedduu Analytics keessatti argachuun ni danda’ama. Akkasuma uggura addaa addaa nuhirra kaahamu baruufis karuma Creator Studio kanaatini. Kanneen birootis hedduutu jira walumaa galatti Creator Studio-n Seetingii guddicha Chaanaala keenyati jechuun ni danda’ama
8, “Thumbnail” kuni Suuraa vidiyoo gubbatti mul’atuudha. Hedduun namootaa Suuraa ajaa’ibsiisaa faayyadamuun hordoftoota gara ofiitti butatu. Suuraa dhugaa vidiyoo sanaan wal fakkaatu kan faayyadaman ni jiru. faallaa kanaatin Suuraa Sobaa kan faayyadamaniis ni jiru.
Nuti kan isin gorsinu Suuraa vidiyoo keessaniin wal fakkaatu ykn waliin deemu filadhaa, Suuraa bareedaa qulqullina qabu tolfadhaa (Edit) godhadhaa, jechoota qulfii ta’an faayyadamaa. yoo ammoo daangaa ceenee hordoftoota barbaachaf jecha suuraafi vidiyoon kan wal dhabu taate guyyaa YouTube nu irratti beeke Chaanaala keenya irra rakkoo geessisuu danda’a.
9, “Video Edit” Vidiyoo kee tottolchitee youtube irratti yoo baafte namoonni si jaalatu, hordoftoota hedduus horachuu dandeessaa, Youtube-lleen si jaalata. Vidiyoo Edit gochuuf Aappii/Software hedduutu jira isin kan dandeettii irratti qabdaniin ykn kan isiniif laafun dhimma itti bahuu dandeessu.
10, “Hojii Hojjannu” Hojii hojjannu irratti kaayyoo yoo qabaanne gaariidha guyyaan guyyaanin yaada jijjiiraa kan deemnu yoo taate hordoftoota horachuu irratti rakkoo qabaataa Youtube-niis nu jibba
har’a waa’ee siyaasaa
boru waa’ee amantii
iftaan gabaasaa oduu
Yeroo biraa waa’ee bashannanaa, waa’ee technology… jennee kan itti fufnu yoo taate seera Youtube-n waan wal faalleessuuf rakkisaadha. akkasuma xawalwallee yoo taane hordoftoonni keenya nu dhiisanii deemuu danda’u
DHAAMSA
• Kaayyoo qabaadhu,
• Ofitti Amanamummaan hojjadhu,
• Yaada haaraya burqisiisi. Hojiin agarsiisi. karaa hundaanuu ni jaalatamtaa Ni milkooftaa Carraa Miliyeenara ta’uu qabda.
Barruu kana irraa akka waa hubattan Abdiin qaba. Namoonni waa’een Youtube bitaa isinitti gale amma xiqqoo waa isiniif gala jedheen yaada.
Barnoota Mata duree “Akkaataa Youtube irraa Galii argachuuf” jedhuun yeroo dhiyootti barsiisuu ni eegalla. Barnootni kan barsiifamu Kutaa 1 irraa eegalee Vidiyoon yommuu ta’u dabalata wantoota Update/haarayaa deemaniif bifa barruutin ni dhiyaata. Nu Hordofaa.
Qopheessaan: abdulwasi OromoSamsung irraahi Galatoomaa.


text:
Gaaffii: maallaqaan baankii keeysaa qaba , maallaqni kun ribaanillee wojjiin jiraa akkamiin godha ? maallaqa san yoon fuudhee miskiinaa hire hoo akkam? Zakaallee irraa baasee hin jiru maal godhuu naa woyya ?
Deebisaa : baankii ribaa qabdu keessa kaayyachuun yoo rakkoon si goote homaa hin qabu horiin narraa bada jettee. garuu ammoo baankiin cuftinuu nama gaafatti dhala feeta moo hin feetu? Hoggaa maallaqa keeysu dhala hin fedhu jedhii kaayi . yoo wollaalaan ammoo keessee horiin kun keeti dhala keeti jedhanii yoo sii kennan achitti hin dhiisin horii san fuudhi waan hin nyaanne waan hin dhuyne, bakka karaa baasan fa’a , sagaraa masjiidaa fa’a , horii halaal kiishaa kennitee ka ribaa dhaa ammoo waan akka mismaaraa fi buluuqa simintoo , qorqoorroo waan akkanaa kanniiniin goota . ulamaa’iin gariin miskiinaaf kennuutu irra caalaa achitti dhiisuu irra worra jedhantu jira. wolumaa galattuu ati achitti hin dhiisin, wonni ati achitti dhiifte sun ilmaan islaamaa addunyaa irratti miidhaa jiraa. baankii Amriikaafi orooppaafi biyya arabaa horiin akkasii kan addunyaa kanarratti maqaa uneskoo fi UN tiin kennamu ilmaan islaamaa addunyaa irratti miidhaa jira achi keessatti hin dhiisinaa bakka fakkaattutti mala godhaa. Ammoo ta horii zakaadhaa waan duraan hin beekin yoo horiin kee baankii jiraate amata shan yookaa kudhan , hisaaba maallaqa sirra jirutti osoo hanga fedhan maallaqni ka irraa bahullee tahee waan amatni irra naannawu zakaan sirra jira fknf birrii etoophiyaa 1000 irratti birrii 25 sirra jira. Akkasitti hisaaba gootee zakaa if irraa baafta waan shakkite keessatti rabbi kee araarama kadhatta.
Dr. Liwaa’ul Isalam


text:
Maallaqni deeggarsaa maqaa Lammiilee naannoo Soomalee irraa buqqifamaniitiin baankii seene birrii 1,107,433,879 gahuun ibsame.
(Biiliyoona tokkoof, miiliyoona dhibba tokkoof torbaafi kuma dhibba afuriif soddomii sadihiif, dhibba saddeetiif torbaatamii sagal)
Deeggarsi lammiilee Oromoo naannoo Soomalee qe’ee fi qabeenya isaanii irraa buqqifamuun iddoo adda addaatti qubsiifamaniif godhamu cimee itti fufee jira. Hanga ammaatti meeshaalee adda addaa kan ummanni gumaachaa jiruun alatti birriin 1,107,433,879.49 (Biiliyoona tokkoof, miiliyoona dhibba tokkoof torbaafi kuma dhibba afuriif soddomii sadihiif, dhibba saddeetiif torbaatamii sagal) baankiitti galii tahuu gabaasni Biroo dhimmoota Komunikeeshiinii Mootummaa Naannoo Oromiyaa irra bahe ni mul’isa.
Deeggarsi lammiilee kanniin deebisaanii ijaaruuf waliitti qabamaa jiru biyya keessaa fi biyya alaatis cimee itti fufee jira.


text:
Filannoo biyyaalessaa marsaa 6ffaa fi odeeffannoowwan sobaa!
Filannoo biyyaalessaa 6ffaa har’a Waxabajjii 14, 2013 adeemsifamaa jirun walqabatee odeeffannoowwan heddu gama midiyaalee idileefi midiyaalee hawaasummaatin tamsa’aa jiru.
Oduuwwan sirriifi madaalawaa ta’an hawaasni waa’ee filannichaa odeeffannoo dhugaa ta’e akka argatufi hubannoo sirrii akka qabaatu gargaaru.
Gama biraatin immoo odeeffannoowwan sobaa kallattii garaagaraan tamsa’an hawaasni filannicharraa amantaa akka hin qabaanne taasisuun dabalataan ijaarsa sirna dimokiraasii irratti dhiibbaa kan qabudha.
Kana males odeeffannoowwan sobaa tamsa’an paartilee siyaasaa, boordii filannoo, hawaasafi mootummaa gidduutti walamantaan akka dhabamu taasisu.
Dhiibbaa odeeffannoowwan sobaa filannicharratti qaban hir’isuuf Boordii Filannoo dabalatee qaamoleen mootummaa, midiyaalen, waldaalen siiviilii, dhaabbileen midiyaalee hawaasaa hogganan fi hawaasni bal’aan gahesaanii bahachuu qabu.
Boordiin Filannoo Biyyaalessaa Itoophiyaa taateewwan waqtii filannoo fi filannoon booda jiran irratti maloota garaagaraatti fayyadamuun odeeffannoowwan waqtaawaa ta’an ummata bira akka gahan taasisuu qaba.
Midiyaalen immoo naamusa gaazexeessummaa sadarkaa olaanaan hojiirra oolchun odeeffannoo sirriifi madaalawaa ta’e gabaasuu qabu.
Fayyadamtootni midiyaalee hawaasummaa garaagaraas odeeffannoo maddoota amanamoo ta’an biraa argachuufi odeeffannoowwan dhugummaan isaanii shakkisiisoo ta’an qoodurraa ofqusachuun tumsuu qabu.
ወቅታዊ መረጃዎችን ቀጥታ በኢሜልዎ ለማግኘት ይመዝገቡ
ያቀረቡትን የግል መረጃ በግላዊ መመሪያችን መሠረት እንጠብቃለን::


text:
Gabaasi Qeerroo akka addeessuttu, Ebla 25,2015 irraa eegalee Wallagga aanaa Haroo Limmuu keessatti uumataa fi bulchitoota aanaa jidduutti rakkoo uumameen kan ka’e,uummanni Oromoo naannichaa walgahii Wayyaanotaa guutummaatti lagachuun diddaa waan itti kaasaniif jecha kaabinoonni humna poolisaa qabachuun uumata naannichaa fi dargaggoota hedduu mana hidhaatti geessuu beekame.
Haaluma kanaan daraggoo Lalisaa Asaffaa jedhamu ammaan dura diddaa naannoo sanatti dhalateen wal qabatee uummata nurratti kurfeessita sababaa jedhuun waggoota muraasa hidhamee kan bahe yeroo ta’u,ammos Kaabinooti Wayyaanee sababuma fakkaataa itti funaanuun mana hidhaatti dabanii jiru.
Kanuma waliin kanneen hidhaman keessaa Obbo,Gammachuu Tamsgeen qonnaan bulaa fi daldalaa Margaa Lammii kanneen jedhaman uummata baadiyaa fi gadoota keessaa mootummaa irratti kakaaftan sababaa jedhuun wattadara Wayyaaneen qabamanii hidhamuu Qeerroon gabaasa.


text:
Gareewwan mirga namoomaa, seera Niqaaba ugguru kan Bulchiinsi Kubeek baase mormuun Mana Murtiitti mormii seeraa banan.
Gareewwan mirga namoomaa fi walabummaa Kanaadaa , seerri Niqaaba ugguru kan bulchiinsi kutaa Kubeek baasee ture, mirga dubartoota Muslimaa kan cabse jechuun mana murtiitti mormii seeraa irratti banan.
Manni marii biyyoolessaa Muslimoota Kanaadaa dhaabbata “Canadian civil liberties Association” jedhamu waliin tahuudhaan, mormii seeraa Mana Murtii Ol’aanaa Kuubeekitti kan galchan tahuu beekameera.
Seerri bulchiinsi Kubeek ji’a lamaan dura baase kun, “Namni kamiyyuu tajaajila mootummaa argachuufis ta’ee kennuuf fuulli issaa muldhachuu qaba” kan jedhu yoo tahu, erga seerri kun labsamee asitti guutuu Kanaadaa keessatti walfalmii cimaa hordofsiiseera.
Mormitoonni Seera kanaa akka jedhanitti, labsichi mirga amantaa fi walqixxummaa heera Kanaadaa irratti labsame kan cabsuu fi dubartoota muslimaa dhiibuu irratti kan xiyyeeffate waan tahe’eef, kutaalee biyyatti kamiyyuu keessatti hujii irra akka hin oollee jechuun gaafatan.
Himannaa ammaa kana ilaalchisee walfalmiin mana murtii irratti kan geggeeffamu tahuu Ministeerri Haqaa Bulchiinsa Kubeek mirkaneessee jira.


text:
Kurfii RSWO · Dilbata Onkoloolessa 3, 2021
Ayyaana Irreechaa fi Dhaadannoo Walabummaa
Ayyaanni Irreechaa bara kanaa, Hora Finfinneetti, Sambata kaleessaa (Onkoloolessa 2, 2021); Dilbata har’aa ammoo, Hora Bidhooftuutti kabajame, dhaadannoolee: deggersa WBO, barbaachisummaa Walabummaa Oromiyaa fi jibba Impaayera Itoophiyaa ifatti dhageessisaniin dabaalamee ooluu.
Taateewwan Ayyaana Irreechaa Hora Finfinnee fi Hora Arsadii: Bara 2021
Oromoonni Ayyaana Irreechaa bara 2021 Hora Finfinnee fi Hora Arsadiitti ayyaaneffachuuf goleelee Oromiyaa cufa keessaa Magaalaa Finfinnee fi Bishooftuutti imalan rakkoolee danuu mudachuu.
Haaluma kanaan, Sirna Irreeffannaa Sambata kaleessaa (Onkoloolessa 2, 2021) Magaalaa Finfinnee, Hora Finfinneetti raawwatame irraa qooda fudhachuuf, Oromoota bakkasitti argaman keessaa, Oromtichi tokko bobbaa gara malkaatti taasifamuun dura toora sa'aa 11:00 irratti ajjeefamuu.
Itti-fufuunis, jalqabbii Sirna Irreeffanaa irraa qabuun hanga galgala edaatti, yoo xiqqaate Oromoonni baay'inaan afurii hanga shaniitti tilmaamaman lubbuun darbuu kan hin oolle ta'uu.


text:
ODUU Hatattama marroo Jawara jaal Dawud ibsan bulla jechun Qeerroon Finfinnee rasa jira
Moha Oromo
Abiy Angoo Gadi Dhiisi Jechaa Qeerron Jawarin Hiikudhaaf Qaalittiitti Imalaa Jiraachuu. Dubbiin Tate
OMN HORN: DOKMENTARII bu’aa ba’ii Irreechaa (ONKOLOOLESSA 2, 2021)
Hayyana Irreecha Birraa fi Tulluu magaalaa Finfinnee irraa Ammaa nu gahee, October
ODUU AMMEE Oduuwwan jajjaboo Oolmaa Oromiyaa fi Ethiopia Oduu BBC Guyyaa Har’aa
GAMTAA MEDIA
Qeerroo fi Artistoonni keenya Jawar Mohammed bahu qaba jechun Sagalee isaani dhagessisa jiru.
A girl won’t be beaten like this even if she does anything wrong
#Viidiyoo qulqulluu Irreecha hora Finfinnee fi mormii Qeerroo.
Keekiyyaa Badhaadhaa- Barraaq – New Ehiopian Oromo Music 2020(Official Video)
Related


text:
Dubbii Abiyyi Ahimed Alii!! Bilxiginnaa Amaaraa Juntaa 2ffaa Abiyyitti taatee jirti??
Akka madda keenya irraa Odeeffannoo argannetti Abiyyi Ahimed Alii nagaa qaba! ajandaa Abiyyi ajjeefame jadhu qaamuma Mootummaatu bocee social Media irratti facaase.
‐ Akka maddi keenya jadhutti ajandaa kun wanti ba’ee kaayyoo gurguddaa of keessa qaba!
Bilxiginnaa Amaaraafi Bilxiginnaan Oromiyaa wal dhabdeen isaanii gara hin taanetti cee’uun hanga fonqolcha wal irratti yaaluutti kokkee wal qabanii jiru! Bilxiginnaan Amaaraa rukutuuf jacha Odeeffannoo Abiyyi du’e jadhu facaasanii Ummaatni Oromoo nu bira dhaabbata moo hin dhaabbatu jachuun adda baafachuuf hojjatan.
‐ Akkasumas Filannoo as deemtu irratti Ummaatni Oromoo Xiiqiin akka Abiyyi filatu goona jachuuf dubbii kana uuman. Inni ijoon Hidhamtoota siyaasaa Oromoo akka Ummaatni keenya ajandaa biraan butamee dagatu godhuudha.
Bilxiginnaa Amaaraa Juntaa 2ffaa Abiyyitti taatee jirti. Guyyoota as deeman keessa Bilxiginnaa Amaaraafi Bilxiginnaan Oromiyaa wal rukutuun isaanii waan hafa hin qabne!!
‐ Abiyyi Juntaa sadiitu itti bahe Tigraay keessa lolli hin dhaabbanne! Sudaan Masrii waliin wal ta’uun Misaa’ela dhukaasa jirti. Bilxiginnaa Amaaraas juntaa itti taate jirti Abiyyi rakkina kana hundaatu hudhee qabee akka Miidiyaa irraa fagaatu godhe!
‐ Odeeffannoo biraas akkuma adda baafneen isiniif Maxxansinaa!! Odeeffannoo sobaa irraa of eegaa obsaan nu hordofaa!!
“Dr.Abiyyi yoo biyya hogganuu dadhabe akkuma kootti aangoo dabarsee laachuu qaba malee biyya jeequun sirrii miti” jechuun MM.Duraanii Haylamaaram Dassalany Dr.Abiyyi qeeqee jira.
አቶ አገኘሁ ተሻገር ከአማራ ክልል ለጦርነት ዘገባ ወደ ትግራይ የሄዱትን ለ30 የሚሆኑ ጋዘጠኞችን ከግል ክሰ አውጥቼ 330,000 ብር ሸልማለሁ ብሏል።ቆይ ሰውዬ የመንግስት ባለስልጣን ወይስ ባለሀብት ነው?
Related


text:
PPn muddama ishee mudate irraa kan ka’e ilmaan haadha hiyyeessaa Oromiyaa keessatti kophee qulqulleessanii jiraatan,Hojii humnaan jiraatanii fi dargaggoota hojii barbaaddatan dirqamaan qabanii dirree waraanaatti ergaa jiraachuu ragaan arganne ifa godha.
Dirqamni kun mataa pp Abiyyii irraa Adoolessa 20/2021 kan darbe yoo tahu Oromiyaa hunda keessatti kaabinoonni humnoota waraanaan magaalaa fi baadiyyaa keessatti dargaggootaa fi daa’imman umuriin isaanii waggaa 18 hin guutne dirqamaan qabanii mooraa leenjii waraanaatti ergaa akka jiran beekameera.
Akka amma odeessa argannee jirrutti Magaalaa Buraayyuutti dargaggootaa fi daa’imman hedduu daandii irraa qabanii gara mooraa leenjiitti erguuf akka qophii xumuranii yeroo ammaa gaggeessaa gochaa jiran hubachuu dandeenyeerra.
Akkasumas Sandaafaattis dargaggoota humnaan qabanii kolleejjii mooraa waraanaatti walitti qabaa akka jiran bira geenyeerra. Sabbataa f sulultaa keessattis walitti qaba jiraachuu odeessi arganne ni mul’isa.
Godinoota Oromiyaa hunda keessattis akka itti jiran mirkaneessinee jirra akka fakkeenyaatti Horroo Guduruu Wallaggaa fi Godina Baalee keessatti qabatamaan walitti qabanii fe’uuf akka jedhan maatiin ijoollee deemanii akka ijoollee isaanii lakkisan gaafatanis reebichaaf akka saaxilaman beekuu dandeenyeerra.
Abbaan Irree baduuf ka’e ilmaan haadha hiyyeessaa dirree lolaatti ergee ficcisiisuu fi duguuginsa raawwachuuf akka jiru ragaan kana caalu waan hin jirreef bakka jirtanitti dargaggootni of eeggannoo akka gootan dhaammanna.
Related


text:
Babalachuu toora marsaritiitin wal qabatee carraan hojii toora (online) hojetamuu babal’acha dhufeera kunis nama dandetti gosota hojii addaa addaa qabaniif carraa guddadha.
- Yeroo amma kana babalachu marsaritti wal qabate dhabatonni addaa addaa hojii(biznasi) marsariti irratti hojataman bayyee hundesaniru.
- Hoji kana irrattis akka hojii dhabatati ykn akka hojii dabalatati hojechuun ni dandahama
- Hoji kana hojechuuf kaffalti galme kan barbadus kan hin barbanne tahuu dandaha.
- Dhabati itti galmoftan kaffalti akka isinif rawatuuf tajajila banki idil-adunyati fayadamun dirqama.
Hal- duree dursine itti qophahuu qabnuu
- Hojii idilee kenya biratti kan dabalatan kan hojennu yo tahee filatamadha.
- Komputera hojiif nu tahuu qabachuu qabdu
- Sarara internet arifata yoo qabatan filatamadha
- Galii hojanne arganurra akkata hojimata dhabaticha irratti hundahee (Additional Tax) taksi dabalata nurraa cituu dandaha.
- Dandetti afaan ingilifaa sirritti ( Dubisuu , barressu , dubachuu) qabachuun dirqama.
Dhabata kaffaltti tora marsaritin nu kaffalan
Kafaltiin yeroo amma keenya kana kessatti osoo qaaman wal arguun hin barbaachisin (electronic payment system) haala jedhamuun toora marsaritii irratti kaffaltii akka rawannu nu gargaareera. Dhaabatoota toora marsaritiitin kafaltii akka rawwannuuf nu gargaran kessaa bebekamoon kannen akka PayPal , Mastercard warra baayyee bebekamoodha. Biyyi kenyas yeroodhaaf gara kafalti elektiroonikii idil-adunyaa hin egallee kanaan wal qabatee hojii toora marsariti irratti hojechuun kaffalttii rawwachuun rakkisaa tahee tureera garuu dhaabati Payoneer jedhamuu oduu aagaa nu dhagesiseera innis biyoota afrikaa dabalatee biyyootnii biraas akka (Virtual Bank account ) akka banatan godheera, kanan walqabatees torrii marasaritii hedduun akka (Payment Gateway) dhimma itti bahuu egalaniiruu Payoneer mee saaqati ilaala.
Kutaa lammaffaa kessatti waa’ee payooneerii gadii fagenyaan isin hubachisna.


text:
NASA
NASA (National Aeronautics and Space Administratrion) kuni agentii United States Federal Government yoo ta'u, dirqamma wa'e space ummatta USA qaba. July 29, 1958 (G.C.)tti National Aeronautics and Space Actiin dhabatte, qarqarsii bara 2007tti argattu hanga Dollar U.S billion 16.8 ni ta'a.
Wa'ee Space qofa osoo hin ta'in Nasan wa'e qo'anna aerospacii ummatta yeroo dherafi hojjatani fi wataderottafi ni kenna. February 2006 (G.C.) jalqabbe NASAn wagga nu durra jirranif qo'anno Space Exploration, Scientific Discovery and Aeronautics jabbesu erga tokkoffa godhatte ka'erra.


text:
“Abbootiin irree lachuu mataa isaanii malee ummatoota dhiitanii bulchaa jiran bakka hin bu´ani”
jedha sagantaan warra Ertiraa kun.
Itoophiyaan gaaffii Nafxanyootaa simattee keessumsiiftee gaaffii Oromoo ukkaamsitu Oromiyaa keessaa dhiitamtee bahuu qabdi. Gaafiin Nafxanyootaa Jawar hiisisuu, ABO ukkaamsuu fi OMN cufsiisuu dha. Kun hunduu simatameefii deebii argateera. Gaaffiin mirga ofiin of bulchuu fi walqixxummaa Oromoon kaasu ammoo ukkaamfameera. Itoophiyaan akkasii Oromoo waliin dugdaa fi garaa dha. Oromoon dhiiga Oromummaa himachaa haqa saba kanaa ganee diina waliin nurratti duulus gama keenya miti. Oromiyaan wareegama ilmaan ishiitiin of kabajsiisuuf qabsoon finiinee itti fufa!
Oromoon isa dubbatee garaa nama gahus hayyuu akkanaa ni qaba
Obboo Darajjee Baqqalaa
“Nuti hoggantootni paartii kan jiraanu yoo biitti jiraattedha. Biitti kuni yeroo ammaa dhukkubsattee jirti. Dhukkubsachuu qofa osoo hin taane heddu dhukkubsattee jirti. Kanaaf biyya tana akkamiin balaa kanarraa hambisna?
nuti nama Afaan dhadhaa garaan cuubee nama keenya jennee masaraa mootummaa keenyee jirra. Namni Afaan dhadhaa kuni cuubeen osoo hin taane matrayyessiidhan nu fixuuf qophaa’ee jira. Kana qofaa miti nama harma haadha Oromoo muraa ture lafee isaa lafaa guuree masaraa mootummaatti siidaa isaa ijaaraa jira.
Namoonni meeqa osoo jiranuu naggaadotaa fi daaqonoota lafee walitti qabuuf masaraatti waamaman waliin Oromoo fi saboota biroo irratti duula hamaa gaggeessaa jiru.
Nuti Pp jedhamee eenyu jedhamee dhaaba eenyummaa saba kanaa balleessuf Afaan saba kanaa balleessuf duudhaa fi safuu Oromoo balleessuf nama fiigu kana dura dhaabachuf yeroo as dhufnutti dhiibbaa heddutu nurra gahe.
Nuti roorroo kamiifuu hin jilbeeffannu. Biyya Tana balaa hamaa kanarraa hambisuu qofa kaayyoon keenya. pirooppaagaandaa sobaa TV dhan afarfamu dhiisuu qabna.Waan isin ajaa’ibu torbee darbe Adaamaan ture. Galma abbaa Gadaa keessatti takkaa ta’ee kan hin beekne wal gahiin bilxiginnaa Afaan Amaariffaa qofaan gaggeeffamaa ture. kan gaggeessaa tures Abiyyi. Qaamni mootummaa ofiin jedhee masaraa mootummaa jiru kuni dhaaba eenyummaa sabaa balleessuf deemudha guutumaan guututti.
Waltajiirratti kan dubbatanirraa


text:
FONQOLCHA ABOILAALCHISEE MAALTU TA’AA JIRA?
Odeeffannoo
Araarsoo Biqilaa Itti aanaan hayyu duree ABO ibsa Hegeree News Network irratti bilbilaan laateen wal gahiin har’aa walgahii Gumiin Shanee walii galee taasiseedhaa jedhe.
– Mootummaas eyyemsiisnee jirra
– Hayyu dureen ABO jaala Daawud Ibsaas waan kana quba qabu.qaamaan wal arguu hin dandeenye bilbilaan mari’annee irratti walii galleerraa.
Kuni ejjannoo keenyya maraati.
Dabalataanis Hayyu Dureen yoo callise nuti itti aantonni fala wayii faluu qabna.kuni dirqama keenya.hayyoonni keenya hidhamaa jiru.miseensonni keenyya reebamaa jiru.
Abdii Raggaasaa fa’a eessa akka jiranuu hin beeknu.Hoggantoonni dhaabaa ol aanon hidhamanii harki caalu mana hidhaa jiru.kanaaf callisnee ilaaluu hin qabnu jennee waan gochuu qabnurratti hammi jirru wal waamnee marii goone.
– Waardiyyoonni keenya ugguraman hin jiran.humni mootummaa federaalaa nurraa fagaatee dhaabbatee eegaa ture.
Walgahii kana eyyeemsiisuun dirqama waan ta’eef mootummaan raayyaa nutti ergee akka eegan taasise. Boru ibsa kan baasnu ta’a.ammatti ibsa hin baasne
Hayyu dureen Adda Bilisummaa Oromoo akka manaa hin baane ugguramuunsaa beekamaadha.isaan ugguraman jennee nutis ugguramnee taa’uu hin qabnu.qaama nu dhagahutti iyyachuu qabna.malee kaayyoon keenya Hayyuu Duree Adda Bilisummaa Oromoorraa adda ta’ee miti. ABO n hirame caccabe hololli jedhu duris ture ammas jira.nuti kaayyoo keenya beeknaa jechuun dubbate.
Ibsa boru bahu immoo kan walumaan ilaallu ta’a.