text:
Seemaa: Falaasama seera uumaa fi uumama Oromoo
(Oromedia, Finfinnee, Gurraandhala 17 ,2017)-Oromoon waan walaabuu keessa jiru mara akkatti huabtuu fi sirneessu qaba. Akka ilaalchaa fi hubannaa Oromootti, waanti marti seera ittiin uumame, seera ittiin masakamuu fi dhalootaa dhalootatti diroo darbu qaba. MAddi seerotaa fi sirnoota kunneenii, akka hubannaa Oromootti, Seemaa dha. Seemaan seera uumaafi uumamaa ti. Barruun kun Seemaa kan Waaqni akkaataa itti uumama mara uumeefi dhugaan Waaqaa akkamiin mul’achuu akka eegale bal’isee ibsuu kan of keessatti qabateedha.
Nama jiraachuu Waaqaa amaneef immoo gaaffiin ittaane ka’u, “Uumamni akkamiin dhufe? Seerri Uumaa-uumamaa hoo akkami?” kan jedhutu ka’a. Kanaaf, akka Waaqeffannaatti dhimmi guddaan waa’ee SEEMAA beekuudha. Seemaa jechuun seera uumaa-uumamaa kan akkaataa uumamoonni itti uumaman mul’isuudha.
As keessatti wanti himamu hedduu ta’uu mala. Hunda dura garuu addunyaa (Daaniyaa) keessa jirru ilaaluun barbaachisaadha.
Akka seera Seemaatti, Waaqni jalqaba walaabuu uume. Walaabuun many’ee uumama maraati. Walaabuun bishaan ture. Waaqni walaabuu bakka lamatti qoode: Dacheefi Ruuda; Dacheen bishaan jalaati; Ruudi bishaan gubbaati. Dachee iddoo lamatti qoode: bishaaniifi lafa godhe. Ruuda many’ee lubbuu immoo bakka sadiitti hire: Aduu, Baatiifi Urjii jedhee.
Akka amantii Oromoo Waaqeffannaatti Waaqni waa hunda dura ture. Waaqa dura kan ture hinjiru. Waaqni fedhiisaatiin wantota kuun tolche; waa tolchuu kan eegales Walaabuu yayyabuun ture. Walaabuun bishaan ta’ee uumame. Walaabuun kan uumame akka bishaan madda waan hundaa ta’utti. Waaqni kan Walaabuun akka bishaaniitti kan uume bishaan madda jireenyaa ta’uu waan beekuuf ture.
Akka Waaqeeffattootni amananittis Walaabuun madda waa hundaati. Kanaaf, Oromoon Walaabuu jalqabaan kan waamus HORA WALAABUU jedheeti. Horri Walaabuu kunis mil’uu Waaqaatiin bakka lamatti bahe: Dacheefi Ruudatti. Akkanaan Waaqni waan jalqaba waa hunda uumuusaa Yaayyaa Shanan tolchuun akeekasaa marabbeesse.
Waaqni yaayyaa shanan erga uumee booda dhala namaa uume; Waaqni raajiisaas Walaabuun bakka lamatti hiree, achiin kan bishaan gubbaa uumuu jalqabe. Bishaan gubbaa keessattis wantota sadii guyyaa sadii keessatti tolchee raawwate. ”Waaqni guyyaa jalqabaa waantota Ruuda keessaa kan duraan tolche, aduu mul’ise. Guyyaa kanaanis Aduu Lafaa ykn Adulaa jedheen. Halkansaa immoo kan guyyaa lammaffaa galgala mul’ate, innika (Baatii) tolche; Guyyaa baatiin baate kanas Innika jedheen. Achiin Urjii tolche.
Guyyaa ittaanu immoo Bishaan Goodaa bakka lamatti qooduun dursee bishaan mul’ise; iddoo kana immoo duumessaan aguuge. Guyyaa shanaffaatti lafa mul’ise. Gaafa jahaffaa dhala namaa uume. Nama jalqabaanis Horo jedheen. Akkanaan waa hunda guyyaa 27 keessatti uume.
Akka Oromootti namni jalqaba Oddoola Liiban keessatti namni uumame Horoodha. Ummati Oromoos yeroo achii dhufteesaa ibsatu, Horotti galcha jechuudha. Dhugaan mul’ataa jirus Oromoon warra Waaqni jalqaba tolche keessaa tokko ta’uu mirkaneessaa jira.
Uumamni (Nama, Ayyaana, Qaalluu, Ateetee, Siiqqee, Dhugaa, seera Waaqaa, Seera lafaa ,Horii, mukaa, naannawa, Bishaan, Bineensa, Allaattii, fi kkf) hundi cufti waan Uumaa ni dubbata. Lafti yoo goggogu waan himu qaba; mukti yoo lalisu waan raagu qaba; kan afaansaanii beekutti waan himan qaban; waan mil’atan qaban; waan mul’isanis qaban. Oromoon wayita moora dubbisiifatu, eker-dubbistuu bira dhaqee waan jallate qajeelfatu ni mul’ata. Ayyaantuun dubbisee mil’uufi mil’uu hima ture.
Bu’urri amantii Waaqeffannaa Uumaafi seera Uumamaati; kitaabni amantii Waaqeffannaas Uumaafi uumama. Uumamni hundi kitaaba amantii Waaqeffannaati. Kan dubbisuu beeke, uumamarraa Raajiifi Ogummaa Waaqaa dubbisa; Olaantummaa Waaqaa dubbisa; Hayyummaa Waaqaa dubbisa; Seera Uumaa Uumamaa dubbisa; Seera Walaabuu shanan dubbisa.
Waliigala Oromoon haala kanaan uumaafi uumamaaf hiika kenna akkasumas, dubbata. Seera uumaafi uumamaa kanas Daaniyaatiin barreeffatee qaba. Seera kana caalaatti beekuuf Daaniyaa dubbisuun gaarii ta’a.


c: text/html

text:
– Kutaa Lammaffaa Taammanaa Bitimaa irraa | Guraandhala 22, 2014
DURADUBBII
Barreeffama kutaa tokkoffaa akka argattanii dubbiftan nan abdaddha. Isa dabre matadurree “SEENSA” jedhamu jalatti otoo hin xumuratin bulleeyyu. Kunis waan barreeffanni sun dheeratee isin hin nuffisiifnee fi yeroo keessan isin jalaa hin balleessineef jedhameeti. Yeroo ammaa kana jiruu fi jireenyi namoota keenyas tahee kanneen biroo olii-gadi fiffiigsisaa, waan jiruuf yeroon nama jalaa hanqata. Ani kanaafan barreeffata kanas tahee, kanneen biroo kutaa kutaan gaggabaabsee dhiyeessuu filaddhe. Isinis mala kana akka deeggartan nan abdaddha. Egaa, mee amma bakkuma dhaabate sana irraa kaaafameeti itti-fufamaa, kutaa isa kanas mee duukaa-bu’uuf yaalaa!
SEENSA
Ammas seenaa Oromoota Kurnan Gullallee isa nama boochisuu fi isa nama boonsisuu sanitu itti-fufama. Kan nama boochisu: waan gara-jabeessummaan daangaa hin qabne, warra Minilik gorraatota uummata Oromoo fi uummatoota Kibbaa sanaan irratti adeemsifameefi. Kan nama boonsisu garuu, kutannoo fi jagnummaa Oromoota Gullallee kana. Ni yaadattu yoo tahe, kutaa tokkoffaa keessatti: “Akkuman kanaan dura barreefamoota kiyya lamaa-sadii keessatti ibsuuf yaale, gichilloonni Gullallee kun, ee gichilloonni sanyii gichillootaa waraana Minilik isa guguddaa ennaa lama moyanii ofirraa deebisaniiti, isa sadaffaa irratti humna qawwee ibiddaatiin moyamuu dandayani.” Jedheetan tureeyyu.
Namoonni keenya tokko tokko, kanneen keessaa gariin kan waayee seenaa Oromoo sirriitti hin qalbeeffatin, “raas” warra Habashaa Goobana Daaccii waan naannoo Oromiyaa isa Tuulamaa-Macca, jechuun Oromiyaa Waltajjii irraa bayeef, Oromoonni naannoo kanaa marti waan isa duukaa turan itti-fakkaata. Barumsa Oromoo: isa mana ofiitti ibidda qaqqaammachaa baratan san, isa bakka Oromoon walgaye maratti ibsamu san, isa gaafa namni du’ee beektonni seenaa namoonni sadii ka’anii lallabaan ibsan san, isa gafa goonni, jagni, gamni, arjaanii fi namni uummataan jaalatamu du’e, fardi maxaabiriin fe’amuun yaa’ee, namni akka loltuu warra Lixaa kanaatti kan qabu qawwee qabatee, kan dhabe immoo eeboo faa, shimala faa qabateetoo tarree galee yaa’u san keessatti beektonni seenaa sangaa fardaatiin olii-gad garmaamaa “eessan dhaqxu” jechaa, seenaa nama sanii, kan warra isaa hanga babala 12 faatti, seenaa lammii (qomoo) fi gosa isaa faa himan keessatti kan dhiyaatu san callaa irraayyii miti. Isa gaafasuma yeedalloo “oofan” jedhamuun:*
“Oofan, oofan-oofan! (isa baasu)
Oofan, oofan! (warra jalaa qabu)
Oofan, oofan-oofan!
Oofan, oofan!
Abbaan biyyaa du’ee
Egaa seerri badee maaltu walgaafataa? (tarreen afran kunis kan isa baasuti)
Ee, maaltu walgaafataa! (w.j.)
Abbaa bokkuu du’ee
Egaa seerri badee maaltu walgaafataa?
Eekaa, maaltu walgaafataa!
Qaccee gootaa,yaa gootakoo! (i.b.)
Ee, yaa gootakoo! (w.j.)
Sanyii Abbaa Gadaa, yaa leencakoo! (i.b.)
Ee, ee yaa leencakoo! (w.j)
Qaccee Halloo Bokkuu yaa leencakoo! (i. b.)
Dhuguma-kaa yaa leencakoo! (w j.) **
Dhiyaatu san qofa keessattis miti. Barreessitoonni Biyya Faranjii jechuun Oroppaa bara akaakayyuu Minilik faa irraa kaasanii, waraanuma warra Habashaa duukaa deemuun kan barreessanii, tarreessanii kaayantu jira. Barreessitoota keenya keessaa isa kana kan faaraan dubbisee faaraan dhimma ittiin bawu, obboleessi keenya Barachiis (Pirof.) Makuraa Bulchaa qofa, jechuutoo dandayama.*** Anis wanneen akkanaatti hedduun giroo ittiin baya. Amaan tana silaa ijoolleen warra abbaa mancaas sun nutti ka’anii, waraana isaanii xuraawaa fi cubbamaa kanaanillee “waraana qulqulluu” jedhanii, nuti sirriitti galmee seenaa jala-deemuun isa keessaa, dhugaa fi dhugoo guggurree addunyaa fuulduratti akka jarreen kun qullaa ofii dhaabatanii muldhatan isaan taasisuu dha.
Naannolee Afran Walisoo fi Jahan Bachootti: “Oromoon goonda-dhaa boolla goondaa harka hin kaayini! Oromoon kanniisaa gaagura kanniisaa hin horfini!“, jedhe Bitimaa Soondhessaa jedhama. Kan inni jedheef, nafxanyoota fi mootummaa isaanii isa manneen hidhaa Karcallee faatti, mana hidhaa namni seene hin baane, kan golfaan nama galaafatu, “Mana Hidhaa Ejersaa” isa magaalaa Walisoo cinaatti Laga Ejersaa irratti ijaarame faa sanaafi. Warra hardha “boolla goondaa harka” kaawuu fi “gaagura kanniisaa” horfuun, addunyaa gara fuulduraatti daran tarkaanfatte tana keessatti gara duubaatti daran deebiyuun: Aannolee, Calanqoo, Gullallee fi Darraa faatti “siidaan Minilik haa ijaaramu” nuun jedhan kana, dhugaa fi dhugoo qabannee dura gorra! Yommuu kana goonus miseensota gita-bittee isaanii fi muummiyyeewwan (iliitota) isaanii kanaa fi uummata isanii addaan-baafachuuni. Aadaa keenya keessaa isa safuu fi safeefata jedhamuu fi isa amantii Oromoo Waaqeffannaa keessatti: “ilmoon namaa hundi, afaan namaa hundi, amantiin namaa hundi — faa waan uumaa WAAQAA tahaniif kabajamuu qabu!” jedhamu, daqiiqaa takkaafillee hin irraanfannu! Eekaa, otoo Tokkummaan Mootummoota Waltahanii (ToMoWa – “UNO“) bara 1945 keessa kanneen akkanaa kana hin labsin dura, durii durii yaa’ii ofii kan Gadaa irratti tumateeyyu Oromoon keenya. Nuuf kana faatu qaroomina (“civilization“) sonaan tarkaanfate keessatti ramadama.
Akkanuma warra ammas, bardhibbee 21-ffaa kana keessallee uummata Oromoo isa naannoo magaalaa Finfinnee Shaggar, warra dur buqqifama Minilik faa adeemsisan sana irraa mimmiliqee hafe, buqqisaa jiran kanas dhugaa fi dhugoo qabannee dura gorra. Dura gorrees sagalee tokkoon addunyaa guutuutti, ilmoo namaa hundatti dhageessifanna! Haa tahuutii, kutaan kun asuma irratti dhaabata. Kutaa isa kanatti aanee dhufu keessatti waayee seenaa Oromoota Gullallee, seenaa isaanii isan waggaalee hedduu dura walitti qabe keessaan waa isiniif dhiyeessaa, mee hammasitti nagaa fi nageenyi qeyee hunda keessanii irraa hin dhabamini!
============== Hubachiisota Miiljalee ==============
* Inni “oofan” jedhamu kun keessumaa naannolee: Sadeen Sooddoo, Afran Walisoo, Kudhalamaan Caboo, Jahan Ammayyaa fi Torban Kuttaayee faatti akka malee beekamaa dha. Kun kan jedhamuuf: warra abbootii biyyaa, abbootii Gadaa, gootota, jagnoota fi gamnoota fayiifi! Waanan bara 1998 keessa magaalaa Walisootti waayee naannoo Wancii, isa magaalaa Walisoo irra kiilomeetira 30 callaa fagaate argamuu, abbootii seenaa Afran Walisoo beekamoo keessaa tokko kan ture, Baqqalaa Bantii Beellamoo Roggee irraa dhagayeen as irratti isiniif yoon dhiyeesse, waayee “Oofanii” kana sirriitti isinii addeessa. Bara Darguu irraa kaasee: “dhuudhaan oofanii kun borcamaa deemee, abbaadhuma fe’eefuu “oofan” jechuun calqabame. Booda beekaa fi gamni Wancii, Baqqalaa Magarsaa Ita’aa yaa’ii Wancii irratti yaada tokko dhiyeesse. Kunis dhuudhaan oofanii baduu hin qabu. Yoo namni hundumtuu wal haa qixxaatu kan jettan ta’emmoo eenyumaafuu “oofan” jechuun haa hafu.” Erga baay’ee irratti mariyatamee booda walumaa galteen nama hundumaa walqixxeessuuf jedhamee, akka gaaf sana irraa kaasee eenyumaafuu “oofan” hin jedhamne dhoowwame. Booda xinnoo ture Baqqalaa Magarsaa du’e. Wanci guutuun yaa’ee, Qaqaldhii fi Caboonis itti-dabalamanii isa “oofan” jechaa awwaalani. Warri Baqqalaa Magarsaa Ita’aa Golgaa Goolee otoo Sidaamni biyya keenya hin qababatin, warra yaa’ii gadaatiin filamuun biyya bulchan turani. Isaan warra abbootii biyyaa kan Wancii keessatti argamu. Kanaaf, gaafa inni du’e sana biyyi buqqa’ee bawuun isa “oofan” jechuun gaggeesse.”
** Halloo Bokkuu gootota akkaan beekamoo kan naannoo Afran Walisoo keessaa isa tokko. Inni abbaa Ilaansoo Halloo, gooticha bara warranni Minilik biyya Afran Walisoo
dirree waraanaatti cabsee qabate sana qabamee, gara Ankoobaritti dabarfamuun mana hidhaa keessatti du’ee sanaati. Ilaansoo Halloo otoo gara biyya Habashaatti hin
dabarfamin mana hidhaa isa jalqabaa, kan nafxanyoonni naannoo kanatti dursanii ijaarratan keessa taa’ee, walaloodhaan kan dhaadate kanaan dura isinii dhiyeesseen ture.
*** Mee barreeffata Prof. Makuraa Bulchaa isa “gadaa.com“, irratti baye: “A Decade after the Aborted Oromo Eviction from Finfinnee: A Persistent Story of Expropriation, Humiliation
and Displacement“, ilaalaa!

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
SEENAA Y.G (2005) kutaa 2ffaa fi xumuraa
Tan facaasan haammachuun seeruma Umamaati ! yennaa jennuu, Mammaakisa Oromoo waan ta’eef qofa, halagaatti qofa mammaakaa jirra jechuu miti. Walii keenyattis akka mammaakinuu beekuu qabnaa. Oromoon waan wareegama Ulfaataa itti baasaa jiru kanatti iggitii godhee itti hin milkaa’uu taanaan, Oromoon waanuma facaase haammata. Yoo adeemsa isaa kanarra jabeeffatee injifannootti ce’ees, Oromoon kanuma facaafate haama. Of eeggachuu dadhabee shira diinaan yoo gufatees, waanuma ittiin gufate sun irraan ga’ee haammata. Kanaaf Oromoon keessaa fi alaan haalli itti jiru, of eeggannoo guddaa akka isa barbaachisuu , mallattooleen tokko tokko mul’achaa jiru. Kana booda of eeggannoo milkoomiina keenyaaf goonu ykn hojjannuu caalaa, sochiin keenya akka hin gufanneef of eeggannoo dachaa kudhanii akka nu barbaachisuu beekuutu barbaachisa. Siyaasini Biyya Itoophiyaa keessaa kun harka Oromoo seentee jirtii. Saboonni biroo amma namoota istaadiyeemii seenanii kubbaa ilaalaa jiraniiti jechuu dandeenya. Egaa of eeggannoon keenya Daawwataa taa’ee nu ilaalee garatti goretti goruuf jiru kanaaf osoo hin taanee, Abbaa dhimmaa ta’ee lubbuu fi qabeenyaa itti dhabaa jiruuf ta’uu qaba. Kanaan milkaa’ufis, waan sirri facaasuutu dursa.
Kana booda dubbiin Biyya kana keessaa dhiphachaa fi murtii dhumaatti kan nu geessuu ta’uutti ce’uuf jira. kanammoo irra jireessa isaa Oromoon ka uumuu osoo hin taanee, warren hegareen isaanii kijiba isaaniin dukkanaa’aa deemuudhaa umamuu danda’aa. Mee dubbiilee mallattoolee gaggaarii qaban walitti himuu boriif bulchinee, Mallattoolee keessa ilaallachuu qabnuu waliif dhaamuun gaariidhaa. Diinoonni keenya waan facaafan akka haammataniif. Irra jireessi isaa wayyaaneen ka uumamuudhaa. Kanaan alatti wanni Oromoon jabeeffatee of eeggachuu qabu, humnoonni harka dheeraa keessa naqatanii, Injifannoon Oromoo akka hin dhugoomneef barbaadan, waan silaa guyyaa isaa eeggatee raawwachuu barbaannu hatattamaan akka hojiirra oolchinuu waan barbaadaniif of eeggachuun barbaachisaadhaa hubadhaa.
- Qabsoo Oromoo Kallattii dhabsiisuu :-
1:1, Hiwaatoonni, Ummati Oromoo Diinni Innikkaa KIYYA wayyaaneedhaa !! jedhee waan tarkaanfataa jiru fi sochii Sirnichaa qofa irratti xiyyeeffatee qabsoo Finiinsaa jiru gara dabarsuuf irratti hojjachaa jiru. Dhimmi Angafaa, Saboota ollaa Oromiyaa jiran sababaa adda addaan itti kaasuudhaa. Kana dhugeessuuf ofii isaanii kan ragaa ba’an, Pirazadantii Somaalee Ummata keenyaa kumootaan ajjeesee, kumoota dhibbaan godaansiisee guyyaa saafaa badhaasuu isaaniitii. Daangaalee Oromiyaa irratti Walitti bu’iinsaa fi rakkoolee adda addaa Umuun waan hadhuura keessatti ta’aa jiru gara alaatti deebisuuf hojjataniiru.
1:2, Oromoo fi Amaara gidduutti maqaa araaraan waan gaggeeffamuu kun, Qabsoo Oromoon gaggeeffataa jiru keessatti wanni fardeessaa isa taasisee namaaf hin galuu. Sababaan ani kana jedheef, qaamoonni waliin haasa’aa jiran kan Ummataan filamanis mitii, ammatti waan Ummata kanaaf barbaachisan keessaa ajandaa jalqabaarra jiru miti.OPDO FI BI’ADEEN waliin haasa’anii maal fidu ? Seenaa keenya waggoota hedduu jal’isan akka sirreessan ykn jibba Oromoof qaban haa qajeelchan jechuuf yoo ta’ee, yeroo isaa mti. Wayyaaneetu barbaadee akka hin jenneef, waan wayyaaneen kanarraa argattu kasaaraadhaa. Kanaaf akka natti fakkaatutti, wayyaaneen waan hadhuura ishee keessatti dhohee jiru fi kallattiin waan ishee ilaallatu gara dabarsuuf , ilaalchi Oromoo Amaara irratti akka xiyyeeffatuuf ta’aa. Haa ta’uutii akki itti yaadanii fi waan ta’aa jirus wal faalleessaa waan jiruuf, waan kun boruu wal amantaa dhabuu isa hamaa uumee hojii biraa akka nutti hin finnee of tikisuutu nu baasa.
1:3,waan OPDOn raawwatamaa jiru kun hedduu karaa irraa jal’ataa jira. Tarii adeemsa wayyaaneen lafa keewwattee fi waan qabatamaan jiru wal fudhachuu dhabee jira. Wayyaaneen OPDO afaan ABO dubbattee Qeerroo fi Ummata jalaa deeffattu waggaa dheeraaf qopheessaa turtee. kana malees, haasaa fi haqa Ummataa akka deebi’aa jirutti miidiyaa itti gadhiisanii dhugaa fakkeessuuf yaalaa jiran. Sochiin kun baatii Adooleessaa irraa eegalee. Hanga har’aatti inuma jira. Garuu waan wayyaaneen deemtuuf milkaa’aa hin jiru. Waan isaan yaadan Qeerroo fi Ummati liqimsaa jiraa. Kun ammo bubbulee sadarkaa isa caalaatti waan ce’uu maluuf, wayyaaneen tarkaanfiin itti seentu kan balleessanii baduuti. kanaaf sochii bifa kanaan nu mudachuu maluuf of qopheessuu gaafata. Gonkumaa wayyaaneen waan yaaddurraa bu’aa argachaa hin jirtuu. Tarkaanfiin ishee itti aanuu maaliis ta’uu, keenya daran hammaachu qaba. Isaanis waan hammaataniif.
1:4, waan Hiwaati keessatti Umamee Angoo wal jijjiiruu ilaalchisee jechuudhaa, kan irraa eegnuu badii isa hamaa ta’aa. Jarri haaraan bifa ga’eessummaan filamanii dhufan hundii Qabsoo hadhaawaa sana irra warra qabeenyaa keessatti guddateedhaa. Dhiigini isaanii guutuun saamicha hanga har’aa keessatti faalameera. Kanaaf isaan biraa waan gaarii eeguun of sobuudhaa. OPDO dabalatee. Isaaniifis hin tolan. Dhaloota akka malee of jaalatutu angotti dhufee jira. Kanaaf daran yoo caallee argamu baannee, bu’aan isaa wareegama kabajaa qabu itti kafallee nu harkaa ba’uu danda’aa kanaaf kallattii gawwamsaa OPDO keessaan nutti malan bifa kamiinu irra aanuu qabnaa. OPDO fi OBN Ummataaf dhaabbatee fakkeessanii gadhiisan kun milkaa’uu yoo didee maaltu dhalachuu danda’aa ? OPDOma ilaalcha isaanii adda baafatanii itti duuluu moo, Qeerroo OPDO keessa jiru adda baafatanii itti duuluu ? kana hundaa beekuu barbaachisa.
1:5, Badhaasa Abdii illee kun dhugumatti waan namatti qoosuuti. Ummatallee tuffachuuti. Kanarra tuffiin hin jiru. Keessattu Anga’oota OPDO biyyatti makan. Kun tarii caalaatti nu jabeessee jira. Fayyaa haa ta’an. Garuu eenyummaa isaanii akka dansaatti waan nutti himaniif waan eegallee bakkaan geenyu malee gonkumaa dhaabuu hin qabnuu waliif dhaamnaa.
1:6, wayyaaneen Diyaasfooraa kana butachuuf toftaalee hedduu diriirsitee jirti. Dhimma Oromoo keessatti dhalatutti dhimma ba’uu yaaddee koroorfattee jirtii. Keessattu Biyyatti deebisuu irratti. Biyyatti deebi’uun abbaa dhimmaa irratti hundaa’aa. Garuu akkaataa nuuti dhimma baanuu yaaduutu dansaadhaa. Maqaa Konsartii, Gargaarsaa, marii fi Lafaatiin shirri gaggeeffamaa jiru lakkofsa hin qabu. Shira kana keessaan waan hojjachuu qabnuu hundaatti dhimma ba’uu fi sagantaa isaanumti baafatanitti dhimma ba’uuf yaaluun shira diinaa hongeessuuf nu gargaara.
1:7, Gadaa fi Aadaa Irrattis wayyaaneen dhimma itti baatee waan jiru hundaa tu’achuuf shirri gaggeessaa jirtuu hedduudhaa. Gabaabsinee wanni waliif dhaamnuu, waan hojjannu hundaa irratti, qoranno gadi fageenyaa ka qabu, dhaloota karaa hin taaneetti ka hin oofnee, bor deebinee waan itti gaabbinee, Gadaa fi siyaasa wayyaanee wal keessa deemsiisuuf yaadamu keessaa of moggeessuu fi of danda’anii deemuu irratti cichanii hojjachuu qabu.Abbootiin Gadaa , Gadaan ka itti guddisan malee kan muudan akka hin taanee waan beekaniif , hundee gadaa kana gadi dhaabuuf eessaa akka jalqabamuu qabu beekanii gadaa qulqulluu gadi dhaabuu qabu. Yoo ta’uu baatee wayyaaneen Abbooti Gadaatti akka hin amannee nu taasisuuf waan shiraa jirtutu jiraa of eeggadhaa.
Qabxiileen kun hundi wayyaaneen waan facaafattee akka haammattu ishee taasisa. Yoo waan nuuf shiramee kana cabsinees nuuti waanuma facaafannee haammanna.
Akka yaada walii galaatti wayyaaneen gonkumaa ajandaa nu laachuu hin qabdu. Nuutu ajandaa keenya gula akka fiigan taasisuu qabnaa. Guyyaa irreechaa kaasee hanga har’aatti nuutu ajandaa kenneefii rakkisaa jira. Kana daran dabaluu qabnaa. Ajandaa nuuti uumnuuf kanarra ishee maraachuu qaba.qabsoo daangaatti nu jalaa oofuuf jirtu, haraka micciirree Finfinneetti deebisuu qabnaa. Ilmaan Oromoo bifa kamiinuu Tigiraayi keessa jiran irratti ajjeechaa fi miidhaan raawwataa jiran , waan tartibaan dhimma itti baanu akka hin raawwanneef, tarkaanfii Tigiree Oromiyaa keessaa irratti akka raawwannuuf nu afeeraa jiru. Kun gocha isaaniin kan hin hafnee ta’uus, deebii laannu irratti haalaan yaaduu fi hojjachuu qabnaa. Yoo xiqqaatee Ilmaan Oromoo achi jiran ba’uu qaban. Bifa kamiinuu siyaasa wayyaaneen yaaddu irratti hojjannee dantaa keenyaaf olfachuu qabnaa. Yoos shirri wayyaanee deebi’ee wayyaanee ajjeesaa.
Qaawwaa keenya duuchachuu !!!!!!! hojiin hojjannu hundumtuu Diinni osoo rafaa jiru kan irra baanee isa boojinu ta’uu qaba. Diinni akka irriibaa dammaquu gochuun of mo’uudhaa. diina walirratti hin dammaqisiinaa. Diina rafee ittuma dhiisaa haa rafuu. Qaama diinaa rafuu qaba jettaan irriibaa hin kaasiinaa. Qaama diinaa dammaqee ammo raffisuuf irratti hojjadhaa. Waan hojjattan hundatti kallattii godhaa !! jabaadhaa !!! YEROON TAN FACAAFANNEE HAMMANNU FAGOO MITII !!! kutaa Barruu kiyyaa itti aanuu “QABSOON OROMOO MAARSHII ISAA GEEDDARUU QABAA” jedhaa. eeggadhaa .
HORAA BULAA !!!!


text:
Kan Heera mootummaan ittiin bulu dabarsuu Kan Heera mootummaan ittiin bulu dabarsuu
Nuti Saboonni, Sab-Lannoonni, Uummatoonni Ittiyoophiyaa:
Biyya keenya itiyoophiyaa keessatti Nageenya fulla'aa fi Dimookiraasin wabumma qabu akka diriiru, guddinni Dinagdee fi Hawaasummaa keenyaa akka arifatu , mirga hiree keenyaa ofiin murteeffachunntti qabnu fayyadamnee, fedhii bilsaa keenyaa, Ol'aantummaa seeraa fi fedhii keenya irratti ksan hudaa'e hawaasa siyaasa tokkoo walin ijaarundhaaf kutannee ka'undhaan;
Kaayoo kana galmaan ga'unf, mirgoonni bu'uuraa dhuunffaa, sabaa, lammii kabajamuu isaanii, walqizzummaan saalaaq mirkanaa'uu isaa, aadawanii fi amantiwwan loogii tokko malee akka tarkaanfatan gochuun barbaaqchisaa if amontaa keenya cimaa waan ta' eef;
Biyya keenya itiyoophiyaa keessatti, aadaa boonsaa mata mataa keenyaa kan qabnu, haala teessumaa Lafaa kan mata-mataa keenyaa qabaachaa if Uummattoonni daameewwanii fi sadarkaalee garaagaraa irratti waliin taanee biyya keessa jiraachaa kan turree if keessa tan jiraannu waan ta'eef, ilaalchaa fi faayidaa waliin horanne qabna jennee waan amannuuf;
Carraa waliinii keenya kan gara fuula duraa kan irratti bu'uureffamuu qabu, dogoggora walitti dhufeenya keenyaa seenaa keenya darbe irraa dhaalle sirreessuu fi faaydaa waliinii keeya guddisuu irratt ta'uu isaa fudhachuun;
Faayidaa, mirgaa fi bilisummaa waliinii keenya wadeeggarsaan guddisuudhaaf barbaachisummaa hawaasa dinagdee tokko ijaaruutti amanuudhaan;
Dimookiraasii fi nagaa qabsoo fi wareegama gumaachineen argaman fulla insa isaa mirkaneessuuf;
Heerri Mootummaa kun, kaayyoolee fi amantawwa armaan olitti ibsineef gudunfaa akka nuuf ta'u bakka bu'oota filannee erginee yaa'ii Heera Mootummaatin har'a Sadaasa 29, 1987 raggaasifneerra.


text:
AFOOLA OROMOO.
Afoolli bifa ‘liitireecharii’ ta’ee aadaa, seenaa, duudhaa, seenaa fi eenyummaa dhaloota darbee himaamsa
afaaniitiin gara dhaloota itti aanutti ykn dhaloota dhufutti kan dabarsuudha.
Amaloota Afoolaa:
Afoolli: Gocha wajjiin kan walqabate.
*Yeroo baay’ee yaada ifa ta’e hubachuuf kan rakkisuu miti.
*Afaaniin dhalootaa dhalootatti waan daddarbuuf jijjiiramni yaadaa jiraachuu ni danda’a.
*yeroo baay’ee gumiidhaan dalagama.
*Yeroo baay’ee waan darbe irratti xiyyeeffata.
Afoolli jiruuf jireenya ilma namaa keessatti faayidaa heddu qaba. Isaan keessaa muraasni:
#Afoolli ummata qubee mataasaa hin qabne seenaasaa ittiin daddabarsuuf
#Barnootni afaaniffaan itti kennama
#Ittiin har’a galfachuu fi ittiin bashannanuuf.
#Amantii fi kabaja hawaasni tokko waan tokko irratti qabu agarsiisuudhaaf.
#Afoolli yeroo hedduu barruudhaaf madda ta’uun ni tajaajila.
AKAAKUU AFOOLAA
1. Hibboo
Hibboon akaakuu afoolaa ta’ee mala gaaffii fi deebiitiin dhiyaata.
Yeroo baay’ee hibboon maatiiwwan warra tokkoo walitti qabamanii bakka jiranitti galgala ykn
yeroo boqonnaa namootni hedduu walgahan ykn waarii kan dubbatamu ykn taphatamu waan ta’eef gamtaadhaan
haala hoo’aan hordofama.Hirmaannaa cimaatu keessatti godhama.
2. Mammaaksa
Mammaksis gosa afoolaa ta’ee yaada ykn dubbii dheeraa hima gabaabaan mala kurfeessanii teessisaniidha.
Yeroo baay’ee iddoo jaarsoliin Oromoo dubbii dubbatanitti mammaaksi iddoo guddaa qaba.
Haasawa tokko keessatti jechoota muraasaan yaada dheeraa gadi fageenya qabu ibsuuf fakkii dubbii sanii
yaada bal’aa fi dheeraa ta’e gabaabsanii walitti qabuu fi nama biraatiif dabarsuuf mammaaksi iddoo guddaa qaba.
3. Eebba Oromoo
Eebbi yaada hawwii gaarii akka qabeenya dagaagatan,
akka jireenya hawaasummaa jaalatamaa ta’an namni tokko nama biraatiif hawwu ykn
waaqayyoon kadhachuufii jechuudha.Yeroo baay’ee akka seera Oromootti eebbi Jaarsolii,
Manguddoo fi hangafoota ta’aniin gaggeeffama, Hangafni Boorana waan ta’eef osoo booranni iddoo sana
jiru Oromoon biraa dursuu hin danda’u, haala kanaan tartiba eeggatee wal affeeree ykn wal ofkolchee waleebbisa Oromoon.
1. Hibboo
Hibboon akaakuu afoolaa ta’ee mala gaaffii fi deebiitiin dhiyaata.
Yeroo baay’ee hibboon maatiiwwan warra tokkoo walitti qabamanii bakka jiranitti galgala ykn
yeroo boqonnaa namootni hedduu walgahan ykn waarii kan dubbatamu ykn taphatamu waan ta’eef gamtaadhaan
haala hoo’aan hordofama.Hirmaannaa cimaatu keessatti godhama.
Walaloo Ajaa’ibaa Galma Barkumeetti – Feeneet Geetaachoo
Guutummaasaa>>
Imaanaa Jaalalaa – Asoosama Gabaabaa: Mootii Abbaltiin
Guutummaasaa>>
Jechama Afaan Oromoo
Guutummaasaa>>
Afoola Oromoo
Guutummaasaa>>
- 2Shares
- Tweet


text:
Magaalaa_Holotaatti har’a Caamsa 17/2018 Balaan Abiddaa Ka’umsii isaa Yeroof hin beekamneen Waajjira Bulchiisa Magaalaa Holotaafi qabeenyaa hedduu barbadeesse.
#MagaalaaHolotaa keessa Waraana Komaandii Postii waraana Agaazii guddaatu qubatee jira, yakki qabeenyaa barbadeessuu kunis achumatti rawwatama jira.
Biyyi waraanaan bulaa jirtu keessatti wabiin lubbuu namaafi Qabeengaa akka hin jirre beekamaadha!!
“Magaalaa holotaa yeeroo ammaa kanaa balaa ibbiddaa hin beekaamneen wajjirraa bishaan magaalittii irraattii balaa qaqqaberaa balaa kanaan qabenyii guddaan macaeraa.”
The Tigre command post the one who is responsible 100% behind Dangote and Holeta Fire tragic and then blame on OLF. Probably who knows veteran #Lencoo Leta behind this along side TPLF . Because OLF no to popular. Watc


text:
Muummichi ministeera Maleezhiyaa torbaan dabre haraya filatame Dr Mahtiir Muhammad sirna muudama isaa irratti hoogganaa paartii mormituu mana hidhaa jiru Anwaar Ibraahim hidhaa irraa gad lakisuudhaaf kan hojjatu tahuu waadaa galee ture.
Haaluma kanaan Anwaar Ibraahiim Arba’aa hardhaa mana hidhaa irraa kan gad lakkifame tahuu BBC’n gabaase. Mahtiir Muhammad haadha manaa Anwaar Ibraahiim Dr Waan Aziizaa Waan Ismaa’il itti aantuu Muummicha ministeeraa godhuun kan muude yoo tahu, Anwaar hidhaa irraa eega lakkifameen booda yeroo waggaa lamaa keessatti taayitaa muummee ministeeraa dabarsee kan kennuufis tahuu waadaa gale.


text:
Humnoonni Iraaq magaalaa Hawija harka IS jalaa baasuu isaanii muummichi ministeeraa biyyattii beeksisan.
Haider al-Abadi injifannoo kana kan labsan hoogganaa Ferensaay Emmanuel Macron waliin ta’uu dhaan paaris keessatti tuuta oduuf ibsa kennaniin yoo ta’u injifanoon kun Iraaq qofaaf utu hin taane guutummaa biyya lafaaf jedhan.
Loltoonni Iraaq kanneen mootummaa USn deggeraman garee jajjabee warra Shiyaa Iraaniin deggeramu waliin ta’uu dhaan duula Fulbaana 21 jalqabame Hawija irratti geggeessan.
Ajajaa waraanaa humnoota wal taatota Iraq Lt. Gen. Paul Funk humnoonni Iraaq magaalattii to’achuu isaaniif galateeffataniiru. Gootummaa fi ogumaan diina hamaa kanatti duulatan jedhan.
Gamtaan wal taatotaa akka jedhetti lolli sun guyyoota 14 kan fudhate ennaa ta’u shororkeessonni kuma tokko ta’an harka.


text:
Ministaroota miseensota kaabinee 28 keessaa 18 bakkuma jiranitti kan itti fufan yokaan hojii biraatti itti gaafatama wal fakkaataaf ka muudaman tahuun beekamee jira. Muudama kaabinee kana keessatti jijjiirraan guddaan akka hin mul’atiin ka dubbatan hoogganoonni paartiilee mormtootaa garuu, “jijjiirraa kaabinee otuu hin taane, gaaffii uummatni biyyattii dheessaa jiruuf ka deebii qabatamaa kennuu fi jijjiirama fidu, marii paartiilee hunda hirmaachise eegaa jirra” jedhu.
Tajaajiila kennamuu qabu hanqisuun uummata mufachisuunii fi gochaa malaammaaltummaa kan irra darbamuu hin dandeenye sarara diimaa tahuu hubachiisuun muudama kana mirkaneessina, jedhan Dr. Abiyyi.
Muummichi-ministaraa Itiyoophiyaa Dr. Abiyyi Ahimed, eega itti-gaafatamaa hojii kanatti dhufanii, torban sadi’ii booda, taayitaatti muuduu fi taayitaa irraa kaasuu kaabine isa jalqabaa kana geggeessuu isaanii ti. Muummichi-ministaraa Abiyyi, miseensota paarlamaaf akka ibsanitti, muudaa fi taayitaa irraa kaasuun miseensota kaabinee kun, hojii gamaaggamaa mootummaa fi ADWUIn geggeessan irratti hundaa’uudhaan ka raaw’atame.
Sababaan lammataa immoo, hirmaannaa dubartootaa mirkaneessuun barbaachisaa waan taheef tahuu dubbatan. Muuda ministaroota kaabinee isaanii kana ennaa raggaasisanitti, aangawoonni muudaman kun – yeroo hojii irra turanitti kan irra cehuun irra hin jirre sararri diimaan jiraachuu hubachiisanii jiran. Rakkoo tajaajila hojii fi malaammaltummaa.
“Kanneen irra cehuun hin danda’amne – dhimmoota ijoo tahan lama tu jira. Tokkoffaa, isa uummatni mootummaa irratti mufannaa dhiheessu – dhimma kenninsa tajaajilaa ilaalchisee, kenninsa tajaajila jijjiiruun dirqamaa fi sarara diimaa tahuun fedha. Uummatni tajaajila addaa hin gaafatu. Akka Warqee hafnuuf hin gaafatu. Waraqaa eenyummaa baafachuuf, horii dabalataa baasuu kan isa hin barbaachisne, firaa bilbilsiisuu kan hin barbaachisne - lammii biyyaa tahuu barbaada. Kana mirkaneessuu, kanneen mudaman irraas, kanneen taayitaa isaanii itti fufan irraas mootummaan ka barbaadu tahuu hubachiisuun fedha. Lammaffaan kan akka sarara diimaatti ilaalamu, wal-ijaaruun ka geggeessamuu fi otuu wal hin ijaariin ka geggeessamu – dhimma malaammaltummaa ti. Ofii keenyaa itti hirmaachuu dhabuu qofa otuu hin taane, haalawwan, yeroo, maallaqaa fi qabeenyaa barbadeessan kana irratti hordoffii cimaa geggeessamu hoogganuun dirqama tahauu hubachiisuun fedha” jedhan – Dr. Abiyyi.
Akka muudamaa fi jijjiirraa kanaatti,
- Obbo Shifarraw Shigguxee – ministara qonnaa fi qabeenyaa baayladaa,
- Obbo Siraaj Fageessaa – ministara geejjibaa,
- Dr. Hiruut W/Maariyaam – ministara dhimma hojjetootaa fi hawaasummaa,
- Ambaasadder Teshoomee Toogaa – ministara dhaabbatootaa misoomaa mootummaa,
- Obbo Umarr Huseen – sadarkaa ministaraatti, daarektara ol’aanaa abbaa-taayitaa galiiwwanii fi gumrukii,
- Aadde Ubaa Mohammed – ministara quunnamtii fi odeeffannoo,
- Dr. Ambaachew Mekonnin – Ministara Industrii,
- Obbo Mootummaa Maqaasaa – Ministara Ittisaa,
- Aadde Fooziyaa Amiin – Ministara Aadaa fi Tuuriizimii,
- Obbo Ahimed Shidee – Ministara Itti-gaafatamaa waajira dhimmoota koomiyunikeeshinii mootummaa,
- Obbo Shaanxiraar Abbaay – ministara misooma magaalaa fi manneenii,
- Obbo Mellesee Alamuu – Ministara Albuudaa fi Inerjii
- Obbo Birhaanuu Tseggaayee – Abbaa-alangaa muummicha,
- Aadde Yaalem Tseggaayee – ministara dubartootaa fi daa’immanii,
- Obbo Melaakuu Aallebel – Ministara daldalaa fi
- Dr. Amiir Amaan – ministara fayyaa ta’uun muudamanii jiran. -
Ministaroota digdamii saddeet keessaa 12 hojii isaanii duraan itti-fufuun isaanis beekamee jira. Walumaa-galatti, muummichi-ministaraa biyyattii, ministaroota ja’a iddoo isaanii jijjiiruun, ministaroota 10 immoo haarawa muuduudhaan, har’a mana-maree bakka-bu’ootaatti dhiheessanii raggaasisan.
Gama biraatiin, muummichi-ministaraa – Dr. Abiyyi Ahimed, itti-gaafatamtoota hojii mootummaa federaalaa sagal muuduu isaaniis maddeen-oduu mootummicha beeksisanii jiran.
Gabaasaa guutuu dhaggeeffadhaa


text:
Torban darbee Suudaan Kibbaa keessatti butamanii ka fudhataman hojjattonni gargaarsaa 10 gadhiifamuu koreen fannoo dimaa kan addunyaa beeksisee jira.
Jarmayaan fannoo dimaa ibsa baaseen hojjattoota kurnanuu lammiwwan sudaan kibbaa ta’an xayyaaraan magaala Yei cinaa fudhuun har’a Jubaa geessan.
Garee SPLM jedhamu irraa Lam Paul Gabriel garee isaanii hojjattoota gargaarsaa kana Roobii darbee qabee hidhuu ibsan. Hojjatonni kun Gara yei ituu hin dhufiin dura garee keenyatti waan beeksiisan hin qaban jedha. Jaarmayaan fannoo dimaa akka jedhutti geejibaan gargaaruun ala gadhisiisuuf maanguddummaa gaggeeffamee keessaa harka hin qabu.
Waajirri gargaarsa dhala namaa kan Tokkummaa mootummotaa ykn OCHAn Roobiid darbee hojjatoonni isaa eessa buteen isaanii dhabamuu fi tarii butamanii fudhatamuu malu jechuun gabaase.


text:
QABSOON OROMOO “ MAARSHII ” GEEDDARUU QABAA !
SEENAA Y.G (2005) kutaa 2ffaa fi xumuraa
Dhiigni Ilmaan Oromoo dhangala’ee akka hin hafnee, waa lamaanin abdii godhe. 1. Sochii Qabsaa’ootaa, Dhaloota har’aa fi Ummataa Biyya keessaa qindeeffamee adeemaa jiruu, 2. Gidduu kana Dubbi namicha AMEERIKAA HERMAAN KOYIN ibsa kennee booda. Namni kun wayyaanee Angootti fiduuf, shira qabsoo Oromoo irratti hojjatee seenaaf dhiifnaa. Isa boodas Dhiiga waggaa 26 guutu dhangala’aa jiru osoo arguu callisuu isaatiif , barumaaf keenya. Amma garuu osoo hin jaalannee dubbachuuf dirqameera. Isayyuu haasaa Doppilomaasii keessaa ba’ee , waanuma jiru lafa kaa’ee. Haasaa fi yeroo isaarraa xiinxaluuf hin jirru. Garuu kana dubbachuuf kan isa dirqisiisee , sadarkaa qabsoo keenyaa ittin madaaluu dandeenya. Dhiiga Ilmaan cunqurfamoo addatti, Ilmaan Oromootu isa futtaafachiisee. Ilkaan Diddiga hin dhorguu jedhama . Qabsoon keenya sadarkaa yaaddeessaa fi warra shira raawwataniif dhiphuu, warra seenaa dhokisanii seenaa dharaa jiraachisaniif , dirqama liqimsanii fudhachuurra geessee jirti jechuu dandeenya.
Nuuti ammallee Humnaa fi Qabeenyaa , akkasumas, dandeetti qabnuu qindeeffannee hin kaanee. humni sochoosaa fi tarkaanfileen fudhatamaa jiran, ofii keenyaa miinee isa kaan akka hin dallansiifnee ofirratti murteessaati. Miidhaa fi dhira nurratti raawwatamuun rifannus, inni kaan akka hin rifanneef ilaallachaa tarkaanfachaa jirra. Sochii keenya kana qofaatu , Mootii addunyaa dubbachiisuu eegalee jira. Kanarra tarkaanfii tokko MAARSHII geeddarraan, Seenaa xuraa’aa Gaanfa Afriikaa jijjiiruuf yaboo isaa fudhanna. Yeroo kanatti rakkoo baroota dheeraa keessa dabarre odeessaa goomachuu osoo hin taanee, Wareegama kafalaa jirrutti firii godhachuuf gama hundaan, Obsaa fi Murannoon keessa ba’uu qabnaa. Wareegamni amma baasaa jirru, dhaloota wareegamuu obbolaa isaa tarkaanfatee wareegama biraa baasuun barbaachisaa ta’uutti amanun waan ta’eef, hamilee isaanii eeguuf dirqamaan waan goonfannee jabaannee tikifachuu qabnaa. Sodaan NAMICHA AMEERIKAA HERMAAN KOYIIN mudachuu fi dhiisuun wayyaanee harka jira. Nuuti badii geesisuuf ykn Biyya seerri keessa hin jirre uumuuf deemaa hin jirru. Seera kan qajeelachuu isa seera irraa jal’atee seeratti deebisuu qofaan taati . kanaaf wayyaaneetu sodaa namichaa gama lamaanuu dhogomsaa hubadhaa. Nuuti ka seera dabsee karaa irraa kaasuuf deemna. Kan seera dabsee karaa irraa ka’uu didee jennaan , dirqamaan karaa irraa kaasuun murteedhaa. Kun biyya seera dhabdee nama taasisa taanaan boolla haa seentuu. Seerrii ka cabee gaafa seera abbaa biyyaa cabsanii waan ta’eef.
- WAL GA’IILEE WAYYAANEERRAA MAAL HUBANNA ?
Wal ga’iilee wayyaanee fi wal ga’iilee OPDO FI BI’ADEEN irraa foolii Ummatootaaf hin tolleetu urgaa’aa jira. wayyaaneen qaawwaa Angoo irra jiraachuu tarkaanfachiisaa jirtuutu jira. Innis ifatti yoo keenyee, Mirgoota Oromoo fi Amaarri gaafatan amma tokko deebifatan jechuuf, Angoo Biyyatti gara caalaa isaaniif kennanii , akkasumas, dhaabbilee mormitootaa jedhaman amma tokko paarlaamaatti fidanii, Dinagdee fi humna waraanaan Biyyatti tu’achuuf akka deeman mul’isa. Sochiin amma itti jiran hundisaa waan Filannoo boodaa itti fufisiisuuf ta’uu gonkumaa hin dagatiinaa. Wayyaaneen ammatti waan hojjachaa jirtu hin jiru. Filannoo itti aanuuf qophii taasiisaa jirtii. Yoo waa humni humnaa ol ta’ee dhaabbilee mormitootaan mari’achuun dirqama itti ta’ee illee, dhaabbilee siyaasaa KAN akka ABO faa’aa asi deebisuu hin barbaadduu. Ammallee mirga sharafamee kennanii jiraachuu barbaadu. OPDO tti Angoo barbaadan itti kenninaan Qabeenyaa isaanii seeraan alaa jiraachiisuuf ykn beekumtii kennuuf. ABOn ammo waa hundaa ka isaan dhabsiisuu taasisanii irratti hojjachaa jiru qalbifadhaa. Shirri isaanii kun hundii isaan haa baasuu haa dhiisuu isaan itti haa cinqaman. Oromoon ka irratti xiyyffatuu qabu, wayyaanee hiddaan buqqisuu qofaa akka ta’eedhaa. Waan jiru hundaa caalaatti finiinsinee, wayyaaneen filannoo akka hin qabaannee taasisuu qabnaa. gonkumaa carraa mirga bubutuun argamturraa of eeggadhaa. Kanaan gonkumaa addaan qoodamuu hin qabnuu. Hanga dhumaatti qabsoo finiinsuutti haa fuulleeffannu. Wayyaaneen maqaa araaraa fi waluumaan jiraannaan, ammallee carraa Filannoo 2020 booda jiraachuu barbaaddii. Dhaabbilee mormitootaa 20 ta’an Biyya keessaa waliin qindaa’anii , Paarlaamaas akka qooddatan taasiisanii adeemsa waggaa 50 itti fufu barbaadu. Gonkumaa shiroota kana hin hayyamnuu. Carraa tokkollee laachuufii hin qabnuu. Araara yoo ta’ee Araara IHAADEEGOOTA gidduu gonkumaa hayyamuu hin qabnuu . Dhaabbilee Ihaadeeg gonkumaa hamilee Ummatoota walitti araarsuu fi waliin jiraachiisuu hin danda’an. Kaayyoon keenya tokkichi Oromoon ABBAA BIYYAA TA’UUDHA. KUNIS KAN DHUGAAN BAKKA ISA BU’UU BAKKA JIRUTTI MURTEEFFATA.
- RAAYYAA WARAANAA OROMIYAA KEESSAA HARKISUU ILAALCHISEE :
Raayyaan waraanaa Oromiyaa keessaa harkifachuun wayyaanee dirqama. Ummata Oromoo raayyaa waraanaa ishee dhiisiitii eenyullee dura dhaabbachuu hin danda’uu. Har’a nama fixuu danda’uu. Bor garuu isaantu dhuma. Kana bareechanii beeku. Biyya Fedaraalizimii keessatti waraana amma tokko Ummata irraa ijaaramee Ummata irratti bobbaasuun laafaa miti. Takkaa dogoggorsitee duulchisee dandeessa. Yeroo lammaffaatti garuu isumatu sitti duula. Waraannii wayyaanee Aga’aziin ummata rukuchuu danda’aa. Waraanni kaan garuu hin danda’uu. Rakkoon karaa somaaliyaa, Calanqoo fi Booranatti eegalan maal irraa ga’aa akka jiru sirriitti argaa jiru. Adeemsi qabsoo Oromoo ammoo waraanaan ka dhaabduu miti. Kanaaf wayyaaneen ammatti waraana harkisuun dirqama. Waraanni nu fixuu danda’aa. Gumaan Ummata Oromoo garuu Tigiroota irratti akka ta’uu tolchanii beeku. Kanaaf waraana nu seenee gonkumaa sodaachuu fi arraa fagaachuurra itti hiiqanii carraa argataniin waa hubachiisuudhaa. Kan isaanii yeroo qaba. Kan wayyaanee garuu yeroon dhumateera. Kanaaf qaama laafaa filachuuf dirqamnaa. Waraana dhiibuu irra Tigirootatu nuuf salphata jechuudhaa. Kanarratti waan fedhee ta’uu gawwamsaa kana boodaa Tigirootaa, raayyaa waraanaa, gurra ergisuu dhiifnee, qabsoo keenya itti finiinsuu qabnaa. Raayyaan waraanaa nuuti isiniif ijaaramnee jechuu eegalan boruu waan biraa itti fufu maluu. Garuu waan gaafachuu fi barbaannurraa gonkumaa laafachuu hin qabnuu. Raayyaan waraanaa nurraa sokkinaan dansaa. OPDO UMMATA galaafachaa jiru adabuu fi bakka jiran qulqulleeffachuun itti fufu qaba. Raayyaa waraanaa qofaa osoo hin taanee, humni polisii fi humni Tikaa wayyaaneen hogganamuu Oromiyaa keessaa ba’uu qabaa. Kana jabeessinee MAARSHII itti geeddaruu qabanaa.
- FINFINNEE KEESSATTI MAARSHII GEEDDARUU :
Siyaasa keenyaaf furtuun FINFINNEE dha. Maal jechuu kooti beektuu ? Wayyaaneen waggoota dheeraaf waan irratti hojjachaa jirantu jira. Humnaan ka nu buusuu haa dhufu ! jechuun isaanii, ega humnaan bu’an boodallee qophii akka taasisa ykn maal akka godhan beekuu jechuudhaa. Wayyaanoon gaafa humni Ummataa isaan fudhatee godaanurra ga’uu, akkuma Ingilizoonni Afriikaa Kibbaa godhan, dhiifama gaafatanii Qabeenyaa isaanii hanbifachuuf badadu. Qabeenyaa isaanii kana garuu bakka maratti hin facaafnee hubadhaa. Akkaataa omisha isaanillee Tigiraayii fi karaa jibuutii Biyya alaatti dhiheeffatan qopheeffataniiru. Malaalaaleen isaan Maadheeffatan, jireenya waliin, Finfinnee, Hawaasaa, Baahir Daar, Dirree Dawaa,amma tokko Adaamaa dha. Kontirobaandiif ammo, Ogaadeen, Dirree dhawaa, Moyaalee, Affarii fi JIbuutiidhaa. Kana hundaaf karaa fi baabuura barbaachisu hundaa qindeeffataniiru. Finfinnee keessaa ammo, magaaloota haaraa kan mataa isaanii maqaa mana kondiniyeemiin ijaaraniiru. Kanaaf wayyaaneen Oromiyaa irra jireessa OPDO fi humna tigiroota muraasaan jirtii jechuudhaa. Egaa wanni wayyaanee rifaasisuu fi lubbuu itti mi’eessuu dhimma Finfinneeti. Finfinnee keessatti waan fedhee haa ta’uu MAARSHII JABAA geeddaruu qabnaa. Finfinneen dirqamaan abbaa akka qabuu beeksiisuu qabnaa. Mandhee isaanii kana kan dugda itti gatatan taasisiuu hin qabnuu. Filmaata kana dhorlachu qabnaa.ganda isaanii akka dansaatti adda baasanii irratti hojjachuu barbaachisa. Kubbaaniyoonni isaanii Finfinnee marsanii jiran, humna ibsaa madda lama sadii irraa akka argatanitti hojjatamanii jiru. Ammallee nagaa dhabuu qaban. FINFINNEE tti sochii dhugaa itti argisiisuu qabnaa. Gurraa addunyaattillee dhihoo jirra. MAARSHIIN KUN QABSOO KEENYAAF FURTUUDHAA !! BAKKA ILMAAN KEENYATTI MURTEE DABARSAN, GAAZEXESSITOOTA WAREEGAMTOOTA KEENYA IRRATTI BAACAN JIRAATAN, MADDA WAA HUNDAATI. HAWAANNISA WALIIN FIIGAA OOLURRA, MADDA HAWAANNISAA GOGISUUTU FURMAATA.
- MOOTUMMAA KUFFISUUF QABXII INNI GUDDAAN MAALII ?
Namoonni yeroo hedduu miidhaa fi ajjeechaa irra ga’urraa ka’anii murtee dhumaarra ga’uu.jireenya hawaasummaa keessatti , waan itti aaran tokko yerooma sanatti murtee irratti fudhachuun ni jira. Murteen sun garuu sirri ta’uu fi dhiisuu mala. Jireenya hawaasummaa keessatti waa hedduu irratti ammuma murteessuu fi tarkaanfii fudhachuu ykn deebii laachuu dandeenya. Siyaasa keessatti garuu akkasii miti. Siyaasa keessatti aarii fi dantaa nama tokko ykn garee tokko osoo hin taanee, kan Ummataatu ilaalama. Waa hundaa bu’aa fi miidhaa isaatu ilaalama. Qabsii kana gadi fageenyaan yeroo biraa itti deebina.
Ammatti Mootummaa tokko qaama guutuun osoo jiruu kuffisuun ulfaataadhaa. Adeemsa mataa isaa qaba. Qabsoon oromoo gama kanaan waa hedduu keessa dabree asi ga’ee jira. Gara keessaattis ta’uu alatti waa hedduun hojjatamee asi geenyee jirra. Kanaaf ammallee miidhamnii osoo nurratti hedduumaattuuu waan ciniinnannee qabnee tarkaanfannutu jira. Waan wal eeguu qabu hedduutu jira. Mootummaa wayyaanee keessa isaa nyaatanii fixuun haalaan barbaachisaadhaa. Keessi wayyaanee haalaan burkutaa’eera. Hunda caalaa siyaasi isaanii dhumachuu qabu. Adeemsa wayyaanee waggaa 25 dura himamee ture. Ummati garuu irratti walii galee tokkummaan kan dura dhaabbachaa jiru waggaa 26 booda . kanaaf haala jiru hundaa amananii fudhatanii ammallee keessaa fi alatti hojjacha adeemuutu barbaachisa. Yeroo hundaa waan wareegama keenya hanqisuu filachuun barbaachisaadhaa. Wayyaaneen walillee galaafannee, qabeenyaan keenyallee barbadaa’ee akka duubatti deebinuu barbaaddii. Sun hundi bishaan dhugera. Adeemsa amma itti jirru eeggachuun barbaachisaadhaa. Waan wayyaaneen nu irratti hojjacttu hundaa dantaa keenyaaf oolfachuun murteessaadhaa ka jennuuf kanaaffi. Ammallee karaa dandeenyuun keessa wayyaanee diiguun barbaachisaadhaa. Amma keessi wayyaanee Hiwaatoota qofatti galeera. Isaanillee yaadaan wal hiraniiruu . kana caalaatti jabeessuuf qabsoo keenya MAARSHII ISAA GEEDDARUUN MURTEESSAAHDAA !!
Maarshii geeddaruun murteedhaa. Diina keenya akka humna xiqqaatti nu ilaaluu kana itti argisiisuun barbaachisaadhaa. Kana jechuun humna dhumaa fayyadamuu akka hin taanee garuu beekuun barbaachisaadhaa. INJIFANNOON KEENYAA JABAADHAA !! dubbii kaan karaa keessaa walitti deebinaa. Galatoomaa .
HORAA BULAA !!!!!


text: Magaalaa Gimbii keessatti hidhaan hammaachuu isaa fi uummanni ba’ee galuutti yaaddoo guddaa akka qabu namoonni hangi tokko magaalaa Gimbii keessatti akka hidhaman kaan immoo diidatti geessamuu fi karaa irraa fi manni isaanii cabsanii seenuu dhaan hidhamaa akka jiran jiraattonni dubbataa jiru. Waluma gala haalli jiru sodaachisaa ta’uu isaa ibsanii jiru. Waajjirri poolisii magaalattii immoo labsii yeroo hatattamaa as namni hidhamee hin jiru, garuu labsii sana dura kanneen yakka adda addaa raawwatan to’annaa jala oolaniiru jedhee jira.


text:
Ogeessa Seeraa: Aangoon qabeenya uumamaa bulchuu kan naannooleeti
Hayyamni Warshaa omisha warqee MIDROC Lagadambii kan haaromfamuun isaa tibbana Gudinaalee Gujii keessatti mormii uummataa kaase haqamuu isaa Ministeera Albuudaa, Boba'aafi Gaazii Uumaamaa irraa dhagahe jechuun maddi Oduu Faanaa kaleessa galgala gabaasee ture.
Hamma qaamni bilisaa ta'e ummataafi caasaa mootummaa hirmaachise qorannaa gaggeessuun bu'aa qorannichaa ifoomsutti, warshichi warqee baasuus ta'e oomishuu dhorkameera, kunis gaaffii uummataaf deebii ta'a jedheera Ministeerichi.
Mormiin uummataa sababa kanaan dhalate hanga kaleessatti itti fufee lubbuun namoota afurii baduu qondaalonni hospitaala Adoolaa BBC'tti himaniiru.
Rakkooleen akkasii osoo badii lubbuu namaa hin dhaqqabsiisiin seeraan akkamiin furmaata argachuu danda'u, kana keessatti ammoo gaheen mootummaa federaalaafi naannoo maali kan jedhuufi dhimmoota kaan irratti ogeessa seeraa Obbo Betiruu Dibaabaa haasofsiiseeera.
Eeyyama albuuda baasuu kan akka Miidirook kanaa keennuudhaaf aangoo kallattii kan qabu mootumaa federaalaati moo? Kan naannoleeti?
Heerriifi labsiin maal jedha?
Mootummaan fedraalaa seera waliigalaa naannoleen hundi qabeenya uumamaa ittin bulchan baasuu danda'a malee, seera xiyyeefataa kan akka hayyama kennuufaa raawwachuufi qabeenya uumamaa isaanii bulchuuf aangoo kan qaban naannoleedha.
Bu'uura kanaan Mootummaan Naannoo Oromiyaa aangoo heerri kenneefi hojiirra oolchaa jiraaree?
Akka Obbo Batiruun jedhanitti, Mootummaan naannoo mariifi waliigaltee kamiyyuu osoo hin fayyadamiin bu'uura seera waliigaltee sirna federaalizimii ittiin caasefameen aangoo isaa battalaan fayyadamuu ni danda'a.
Barmaatileen amma mootummaan federaalaa jalqabe, kan akka hayyama qabeenya uumamaa keennuufi haquufaa waan heeratti bu'u waan ta'eef, mootummaan naannoo aangootti fayyadamuudha malee mariin hin barbaachisu, jechuun ibsu ogeessi kun.
Kubbaaniyyaan Albuuda baasu kan akka MIDROC dursee maal gochuu qaba ture? Erga miidhaan gahe qorannoo gaggeessina jechuu kana ija seeraan akkamitti ilaaltu gaaffii jedhuufis, Obbo Batiruun biizinasiin kamiyyuu gaafa jalqabu akka kaayyootti qabatee kan hojiitti galuu qabu, invastimantichi ''mirga namoomaa ni foyyeessaa'' jiraattotaaf waan dabalu qaba jedhame yeroo amanamu qofaadha kan hayyamni kennamuufi qabu kan jiedhu ilaalcha keessa galcheeti.
Garuu jedhu Obbo Batiruun, MIDROC yoo fudhannee akkuma lafarratti argaa jirruu, jiraattotaaf waa dabaluu dhiisuu qofa miti, inumaayyuu miidhaa garaagaraa irratti geessisaa jira.
Mirgi namaa isaanii naanno qulqulluufi foyya'aa keessa jiraachuu isaanii sarabamuu irra darbe miidhaa mirga namoomaa qaama qabaachuun illee irraa molqameera. Dargaggoonni naannoo sana gaa'ila godhachuuf illee hamilee akka dhaban kan godhedha, jechuun ibsu.
Qaamni mootummaa uumata achi jiru mariisisaa ture garuu kemikaalli uummata miidhaa jiru hin jiru jedheeraa, yoo jiraates ni qoratamaa jechuun qoranicha Addis Aababa Yunivarsiitiif kenneeraa. Qorannoon silaa akkamitti gaggeefama, qaama walabaan gaggeefamuu hin qabu jettuu, kan jedhu yeroo deebisan qorannoon jalqaba ta'uu qaba ture jedhan.
Obbo Batiruun, "Qilleensarratti hayyama argachuunuu seeraan aladha. Amma immoo gurmiin qorattoota kanaa waan gaafatamuu qabudha. Gurmiin isaanii hojii isaanii bilisaan akka hojjetan kan isaan taasisu mitii. Namoonni komee uumataa beekaniifi haala qabatamaa jiraattotaa beekan ta'uu qaba gurmaa'insi garee sanaa," jechuun ibsan.


text:
'Turullee namni kan jaaallatu yoo hojjete ni milkaa'a'
Mileenaa Gaashawu kutaa keessa hojjetuu keessatti qofa osoo hin taane guutummaa waajira hjjettuufi sadarkaa amma irra jirtu kanarra ga'uudhaaf bara barnootaa keessa dabarte keessatti namni gurraachi, dubartiin, kan Afirikaa, akkasumallee Itoophiyaarraa taate ishee qofaadha.
Sadarkaa amma irra geesse kana dabalatee yeroo boqonnaasheetti ogummaawwani fakiifi kalaqa adda addaa akka hojjettu BBC'tti himteetti.
Abbaan Mileenaa Obbo Gaashawu ogummaan Arkiteektii kan turan yommuu ta'u dandeettii fakii kaasuu isaan qaban akka dinqisiifattu dubbatti. Yeroo ijoollumaashees akka ishee barsiisaniifis kadhachuu turuushee dubbatti Mileenaan.
Yeroo sanatti maqaan abbaashee kanaaf kennamu yeroo argaa turtetti jibbuun fedhii sana dhiiftee ogummaa biraa akka filatte dubbatti. Ts'us garuu jaalalli fakii kaasuuf qabdu garuu keessasheetii du'uu akka hin dandeenye dubbatti Mileenaan. "Waggaa 30 boodha waanti keessakootti hafe yoo jiraate jedhee barbaadee gadi baasuu kanan danda'e," Mileenaan You tube gargaaramuun fakii kaasuu ofiin of barsiisaa.
Jalqabbiin Mileenaa kompiitera abbaashee akka ta'ee ta'uu heertee, abbaanshee waan ishee gammachiisu akka hojjettuuf jajjabeessaa akka turaniifi hojiin saalaan akka hin daangeffamnes barsiisaa turuu dubbatti.
"Abbankoo gommaa jijjiiruu, mana halluu dibuufi waantota gara garaa hiiikanii hidhuu na barsiisu turan. Ani garuu yeroo sanatti hojii dhiiraa maaliifa ana hojjechiifta yoo barbaadde dhiira dhalchi yeroon jedhu natti dheekkama ture," jetti.
Yeroo kompiiterri Itoophiyaa keessatti hin argamnetti Mileenaan kompiitera abbaasheetiin taphataa kan turte Mileeenaan, barnootaaf Ameerikaa deemtee kompiitera barachuun ala waanti ishee gammachiise hin turre. Kanumaanis suutuma suutaan gara sooftiweerii misoomsuutti of guddisuushee dubbatti Mileeniyaan. ''Yeroo jalqabaa baayyee cimaa ture. Kan cimus barumsa osoo hin taane yeroo baayyee qofaa ta'uudha. Dubartii qofaa. Dubartii gurraattii tokkittii. Dubartii Afrikaa tokkittii. Dubartii lammii biyya biraarraa dhufte ana qofaa waan turee waan anii waan tokko hin beekne itti fakkaata ture," jetti.
Ofitti amanamummaan qabdi ture waan ishee gargaareefis barnootashee itti fufuun akka eebbifamtu akka ishee gargaare dubbatti. "Hojii kalaqaa waanan jaaladhuuf 'software development' baayyeen jaaladhe" jetti.
Erga eebbifamtee booda hojii gara garaa hojjechuushee kan dubbattu Mileenaan waggoota shanii asitti Hoggantuu Pirojektii Misooma Sooftiweerii kan Riseervii Federaala Ameerikaa taatee hojjechaa jirti.
Akkuma nama kamiiyyu qormaataan dandeettiisheetiin hojii kana akka argatte kan dubbattu Mileenaan, ammallee bakka kanatti dubartii tokkittii gurraattii, Afirikaafi Itoophiyaarraa ta'uusheetti akka boontu dubbatti.
Ijoolleenshee jajjaboo akka ta'an kan dubbattu Mileenaan ijoolleen durbaashee lamaan akka Saayinsiifi Tekinooloojiitti bobba'an jajjabeessuuf duubatti akka hin deebines dubbatti.
Ijoolleenshee 'kids to kids' kan jedham 'ijoolleen ijoolleef' akka jechuuti, qopheessuudhaan yeroo murtaa'e walitti qabamuudhaan walgargaaru.
Waan hunda caalaa odeeffannoo waliif darbarsuun guddina hawwaasaaf barbaachisaa ta'uu kan dubbattu Mileenaan, " Walii walii keenya walgargaaruun gaariidha" jetti.
Mileenaan gara fakii kaasuutti waggaa 30 booda deebiyuushee nutti himteetti.
Sanbata tokkorra fakii waraqaarratti yaaltu 'Kaanvaasiirratti' yeroo hojjettee miidiyaa hawwaaasumaarratti gadi dhiifte. Bulee bariisaa yaadonni dhufaniif kan nama gammachiisaniifi jajjabeessan ta'uun olitti namoonni fakii isheen kaaste kana namni arge jaallate tokko akka bitachuu barbaadu itti hime. Achumaanis yerooma sana maallaqa ittiin bitatus galii akka godheef dubbatti.
''Nan na'e! Gara fuula duraatti tarii waggoota shaniin booda gurguruun danda'aa malee ammatti nan gurgura jedhee hin yaanne."
Dorgommii waajirasheetti dhiyaaturratti fakiiwwan sadii dhiyeessitee lamaan mo'achuushee dubbatti. Namoonni ishee waliin dorgomanis muuxannoofi gummaa fakii kaasuu guddaa akka qaban dubbatti, Mileeniyaan.
Hojiinshee kun Kuusaa federaalaatti filatamee ji'a ja'aaf uummataan akka daawwatamuuf dhiyaateera jetti.
Mileenaan fedhiifi dandeettii kalaquu sooftiweeriiirraa gara Kanvaasiittii deebisteyyu fakii kaasuu qofaarratti akka hin murtaa'iin dubbatti.
Hojii suuraa kaasuu, suphee/seraamikiifi giraafiksii kkf akka hojjettu dubbatti.
Gara fuula duraattis hojiiwwan ishee kana walitti qabuun agarsiisa qopheessuuf karoorfataa jirti. Suuta suutaanis hojiiwwan 60 ta'an qopheeffachuutti jirti.
"Yeroo baayyee waan jaallannu hojjechuurraa kan nu dhowwu sodaadha. Kanaaf, namni waan hojjechuuf jaallatu ija jabinaan jalqabuu qaba; yoo xiqqate carraaquu qaba sababiin isaas faayidaa kan qabuufi kan nama gammachiisu waan ta'eef,'' jetti Mileenaan.


text:
Hoogganaan Dhaabbata Basaasaa Yunaayitid Iteets, ka CIA – Maayik Praamihoo, waa’ee sagantaa Meeshaalee Niyuukilaraa Kooriyaa Kaabaa ilaalchisee yeroo aangawoonni basaasaa Yunaayitid Isteets yaaddoo qaban ibsuu itti fufanii jiranitti, qondaalota tika-nagaa Kooriyaa Kibbaatti yaaddoo isaanii ibsuuf, magaalaa Sool jiran.
Haadha warraa isaanii – Suuzaan waliin, xumura torban dabree irra ka magaalaa galma-mootummaa Kooriyaa Kibbaa qubatan – Poompiyoon, hoogganaan dhaabbata basaasaa fi gargaartota prezidaantii biyyattii wal-ga’anii mari’achuun isaanii beekamee jira.
Walga’iin kun geggeessamee sa’aatiilee haga tokkoo booda immoo, Mootummaan Kooriyaa Kaabaa – magaalaa Piyoong-yaang irraa meeshaa dhukaasa Niyuukilaraa ittiin of irraa fashalsiisu hojjechuu kan shaffisiisa cimaan geggeessu ta’uu beeksisee jira.
Kooiryaa Kaabaa, Sanbata dabre kanas, yaalii dhukaasa misaahelaa ka biraa geggeessitee jirti. Yaaliin sun akka hin milkaa’iin dubbatu – Yunaayitid Isteetsii fi Kooriyaa Kibbaa.


text:
Rakkoo Uummataa Sadarkaa Yaadaa Qofatti Dubbatanii Darbuun Furmaataf Nageenya Biyyatti Kan Eegsisu Miti
Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Caamsaa 16,2018
Finfinnee Oromiyaa
Saamichaan akkasuma sarbaminsa mirga uumaamaan qabnuuf Heeraaf seerri biyyattii mirgoota nuuf kennu molqamuun akka lammii lammaaffatti biyya impaayera Xoophiyaa keessa jiraachaa waggoota hedduu dabarsine. Sarbaminsa mirgoota uumamaaf heeraaf seera biyyattiin arganne deeffachuuf qabsoon Qeerroo Bilisummaa Oromoo ABO dhaan durfamee biyyattii keessatti uummata isaa of duuka hiriirsee gochaa tureen, falmaa abbaa biyyummaatti dabaluun falma mirga namoomaaf wareegamni qaaliin kaffalame.
Wareegama nuti Qeerroon Bilisummaa baroota dheeraaf kafalleen yeroo ammaa qaama gamaa gamanaa bu’aa siyaasaaf jecha akka injifannoo mataa isaa fakkeessee itti dhimma bahuuf olii gadi kaatu argaas dhagahaas jirra. Waggoota darban keessa haalleen akkasii osoo arguu tokkummaa Oromoof jecha Qeerroon Bilisummaa hanga sararaa diimaa bira gahamutti usee irra darbaa ture. Haata’uutii haalli yeroo ammaa ummanni keenya keessa jiru kan durii irra hammaataa fi saamichii fi cunqursaan bifa haaraa fi tooftaa jijjirrateen diriiraa jira.
Wayyaaneen ummata Oromoo saamuu irratti baroota dheeraa umurii dabarsan har’as dhaalota ilmaan isaanii kan duubaan guddifatan hedduutti dabarsanii kennaa jiru. Oromoof muudama, Habashaaf aangoo fi diinagdee jecha jedhuun caasaa isaanii dhoksaa guddoo diriirfatanii jiru. Ummanni keenya qaroominaan argu mudama siyaasaan goyyomfamu boodaan eenyutu jira isa jedhu dabarsee arguun qabeenya saamame fi aangoo bifa hundaa qabaachuu isaan irratti xiyyeefatee jira. Goyyomsaan muudama aangoo baroota 130 ol gabrummaan dabarsine keessattuu faayidaa akka hin arganne Oromoon tolchee beeka. Dhalooti ammaas seenaa irraa barachuun dirqii ta’a.
Gama biroon Ilmaan Oromoo mooraa barnootaatti akkasuma magaalaa jiraatuu keessatti waan Oromoo ta’e qofaaf ija lammii lammaaffaan ilalaamuun gidiraan jallataan qaama mootummaan nurra gahaa jira. Qaamonni mootummaa gaaraa hanga godaatti uummatarratti/Oromoo irratti kan bobbaa’anii hojjetan, waraqaa eenyummeessaallee nu baasuuf kan fedhi hinqabne akka lammii biyyichaa taane hanga nurraa molqanii as miti lamummaan keessan jedhanitti jibbinsi saba Oromoof ilmasaa irra gahaa jira. Rakkoowaan uummata Oromoo haala gadiin ilaaluu dandeenya.
- Qore Bulaan maal keessa jira.
Rakkoowaan olii Kana cinatti daballiin gibiraa waggaa waggaatti Qote bultoota Oromoo irra gahaa jira. Doorsisni lafti kan Mootummaati hojjettan hojjechuu dadhabdan abbaa qabeenyaa biyyattii misoomsuu danda’uuf laatama jedhuun Qote bultoonni dararamaa jiru. Lafti akka harka Qote bulaa hinjirre waltajjiwwan hedduurratti himuun doorsisa jabaan uummata baadiyyaa goolaa jiran. Dabalataan lafti hektaarri tokko Baaleetti qamadii kuntaala 100 baha, wallaggattis hanganuma bahuu qaba. Kana galchaa hinjirtu taanan qotuu waan hindandeenyeef abbaa qabeenyaa misoomsuuf laatamee abbaa qabeenyaa jalatti hojjettu jechuun waggoota 4 as doorsisa ture ammallee cimee itti fufee jira. Lafti qote bultootaa safaramaas jira, safarrii sanaan ammoo laftikee baay’edha hoji dhabaadhaaf laanna jechuun uummata walitti diruun wal dhabsiisuu irratti hojjetamaa jira. Kanaaf dhaadannoo “Lafa keenya irratti lafee goota Oromootu cabe, saanichi lafaa ha dhaabbatu” jedhun sagalee dhageessisuu itti fufna.
- Uummanni Oromoo naannoo magaalaalee jiraan haala akkamii keessa jiru
Gaaffii waggoota dheeraa gagaatamaa tureen maqaa Liiziif plaanii magaalaa jechuun uummata Oromoo Qote bultoota naannoo magaalaa lafarraa kaasuun akkuma turetti itti fufee jira. Uummanni keenya kaasaa gahaan alatti, waan sababa hinbeekamneen lafasaarraa buqqaa’aa jira. Gaaffii maaf laftikoo narraa fuudhamaa yoo kaase, “lafti kan Mootummaati!” Jechuun yakkamee hidhama. Halaa kanaan ammallee magaalaan Finfinnee daangaa mataasaa utuu hingodhatin saamichaan gidiraan jallataan uummatarra gahaa jira. Kondominiyeemiin dinagdee Tigirootaaf ijaraamu bal’atee ijaaramaa jira. Kondominiyemii Mootummaan ijaaree uummata Tigiree ta’e qofaaf laatamee isaan kireessanii dinagdee isaanii guddifachuurratti argamu. Qote bultoonni lafasaaniirraa buqqaa’an simmintoo baatanii jiraachuuf dirqaman. Gochoonni akkanaa magaalaa Finfinnee qofa utuu hintaane, bakkoota hedduutti raawwatamaa jira. Kanaaf dhaadannoo “lafa keenyarraa nu buqqaasuun raawwatee dhaabbachuu qaba!” Jechuun gaaffiin Qeerroo Bilisummaa Oromoo itti fufa.
- Daldalaan Oromoo maal keessa jira.
Daldaltoonni Oromoo haala hedduu rakkisaa keessa jiru. Daldaltoota Oromoo qofaaf project “Baatii” jedhu kan qophaa’e ba’e maqaa baatiin Oromoo irratti xiyyeeffatamee maallaqa hedduun saamicha irraan gahuun itti fufe. Haala kanaan abbootiin qabeenyaa Oromoo gamoo tokko ijaarraan dabalanii ijaaruu hindanda’an. Sababaan yoo xinnaate ilma Oromoo gamoo tokko qaburratti baatii miliyoona tokkoof walakkaa (1.5) gaafatani dinagdeen sammuu keessa nu rukutuun itti fufe. Haala kana damdamachuu kan hindamdeenye, ilmaan Oromoo hedduun gamoo ijaaranii kireeffatoota kaabaaf laatanii taa’uuf dirqamani. Gochoonni kun magaalota Oromiyaa kanneen akka Finfinnee, Naqamtee, Jimmaa, Awwaday, Shaashamannee, Bushooftuu fiagaalota Oromiyaa bakkoota hedduutti raawwatamaa jiru. Kanaaf “Dimagdee keenya ugguruun haa dhaabbatu!” Dhaadannoo Jedhuun Qeerroo Bilisummaa Oromoo gaaffii haqaa uumnatasaaf gaafachuu itti fufa.
- Uummanni Oromoo naannoo Waarahaa jiru rakkoo akkamiif saaxilame.
Maqaa “guddinaaf traanfoormeshinii” jechuun abbootii qabeenyaa biyyattii guddisan alaa isinii fidne jechuun Chaayinaaf fi Hindii danoomaan akka waarshaa biyya Oromiyaa keessa dhaabbatuuf maallaqa guddaan lafa uummataa gurgiruun qaamonni aantummaa biyya isanii hinqabne OPDO waliin ta’uun maallaqa guddaatti lafa uummataa gurguran. Gurgurttaa lafa Uummataa kanaaf Qeerroo Bilisummaa Oromoo gaaffi jajjabaa gaafataa tureera. Hanga ammaa deebiin argame jiraachuurra ittuu lafa abbootii qabeenyaa qabachiisuuf akka jiran uummatatti himuun yaaddoof uummata baadiyyaaf magaalaa uummata Oromoo galchan.
Badiiwaan uummata Oromoo naannoo Waarshaa irra gahaa jiran, faalama qilleensaaf faalama bishaaniin biyyattii baddee hanga golgolooftutti gahaa jirti. Dabalataan maallaqa qaamota aanaaf laachuun halagoonni biyya keenya keessa warshaa qaban akka barbaadan qabeenyaa uumamaa bosona ciranii balleessuu cinatti lafarraa uummata dhiibanii “mootummaatu nuu ayyame!” Jechuun rakkinaaf gadadoof nu saaxiluu itti fufan. Rakkoowaan albuudni MEDROC qs dhoksaan yakkoonni raawwatamaa jiran hedduudha. Rakkoowaan waarshaan Sukkaaraa Waamaa, Dhidheessaa, Warshaa Shukkaaraa Fincaa’aa uummatarraan geessisaa jiran, lageewwaan goksuuf bishaan lafarraa ciranii bineensota bosonaa godaansaaf saaxilaa jiru. Waarshaan Bishaan Amboollee rakkoowaan guddaa uummatarratti fidaa jira. Kanaaf waarshaan uummata Oromoo faayidaa hinkennine ittuu miidhaaf uummata keenya keessa jiran hatatamaan hanga hojii isaanii dhaabanitti dhaadannoo “Daguuggaa sanyii karaa waarshaa nutti dhufu nurraa dhaabbachuu qaba!” Jedhu cimee itti fufa.
- Barataan Oromoo rakkoo akkamii keessa jira?
Barataan Oromoo waggoota Oromoo waggoota dheeraaf akka lammii biraatti ilaalamuun baratee ogummaasaan akka hinojjenne ugguramaa ture. Haalli kun itti fufuun barataan Oromoo mooraa Yuunibarsiitii irraa eebbifamee ba’u biyyattii bulchuuf jijjiirama uummataasaaf aantummaa biyyasaa kan qabu hojii dhabaa ta’uun xiinsammuusaa irratti hojiin hojjatamu itti fufe. Barattoonni bara darbe eebbifaman guutummaatti hoji dhabaa ta’anii qe’ee jiru. Kanneen isaaniin fura eebbifamanis maqaa Miseensa Mootummaa miti jedhuun yakkananii ogummaa isaaniin uummata gaggeessuu dadhabanii jiru. Kanaaf dhaadannoo “barataan Oromoo humna jijjiirama biyya Oromiyaa waan ta’eef barataa Oromoo jibbuun, ajjeesuun ha dhaabbatu!” Jedhuun gaaffii karaa nagaa Qeerroo Bilisummaa Oromoo gaafatu itti fufa.
- Hojjetoota Mootummaa Oromoo bsoon
Hojjetaan mootummaa ogummaa isaan uummata tajaajiluuf dirqama qaba. Keessattuu Barsiisaaf hojjetoonni buufata fayyaa biyyattiif utubaa ta’uun kan tajaajilan lubbu baratoota uummanni abdatudha. Isaan kana irratti kaabinoota Mootummaan dirqama Miseensa keenya ta’aa jechuun dararuu, yoo miseensa ta’an ammoo kan miseensummaa, kan ambuulaansii, kan Gibiraa, fikkf dhaan miindaa uummataa saamuun cimee itti fufe. Kana maqsuuf Qeerroo Bilisummaa Oromoo dhaadannoo “mirgi hojjetoota Oromoo ha kabajamu!” Jechuun gaaffii gaafatu itti fufe.
Maayirratti rakkoo uummataa sadarkaa afaanii qofatti dubbatanii bira darbuun furmaataaf nageenya biyyatti kan eegsisu miti. Kanaaf rakkiin sabaaf gaaffiin uummataa haqa ta’uu erga amananii gaaffii sabaa deebisuun dirqama. Qabsoon itti jirru furmaata barbaaduuf qaamni mootummaadha ogiin jedhu hanga jechaatti malee gochaan waan fire hinqabu. Kanaaf qabsoon uummataa jabaatee Qeerroo Bilisummaa Oromoo waliin itti fufuun uummata Oromoo qaanii waggaa dheeraaf gaddaaf gadadoo keessa baasuuf nii hojjenna
Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Caamsaa 16,2018
Finfinnee Oromiyaa


text:
Daily Archives: March 2, 2017
Mooraan Waraanaa Guddaan Wayyaaneen Qabdu Asoosaa Mooraa Yuunibarsiitii Cina Jiraachuun Barataan Haala Ulfaataan Akka Dararamuuf Dandii Ta’e Jedhu Barattoonni
Bitootessa 2,2017
Mooraan Waraanaa Guddaan Wayyaaneen Qabdu Asoosaa Mooraa Yuunibarsiitii Cina Jiraachuun Barataan Haala Ulfaataan Akka Dararamuuf Dandii Ta’e Jedhu Barattoonni mooraan waraanaa guddaan Yuniibarsiitii Asoosaa bira kan inni jiru, akkasumas manni kennameefi kankeessa jiraatinis jiru, waraanni alattis keessatti argaman kun ijoollee shamarranii sodaachisuudhaan gocha akka saalqunnamtii seeraan alaa yeroo raawwatantu jira. Gama biraatiin ijoolleen oromoo achitti argaman dhiphina keessa jiraatu, galgala sa’atii sadiitti waraanni mooraa seena, barataan 3:00 tti olseenuu hindanda’u, 5 booda immoo sababa malee mooraa keessa deemuun dhorkaadha.
Manni fincaanii dormi barataa irraa siqee ijaaramee jira, fknf yoo sa’atii amma jedhametti dhaqxe waaraana sana irraa gaaffii akka eessaa deemta?, maalhojjechuu deemta? sa’atii kana maa deemta? fi ulee sanaan dhahamuufi dhiitamuunillee nijira, kun anaanis namudatee argeera.Haalli kunimmoo jireenya egeree keenyaaf sodaachisaadha.Walii gala jireenyi barataa Oromoo moorichaa kana fakkaata
Must listen– “Tokkummaa Lafatu Si Dheebote” Wallee Haaraa Hawwisoo Qeerroo Bilisummaa, Bitootessa 2,2017
Bosonni Oromiyaa Godina Wallaggaa Qeellam Aanaa Anfilloo Abbootii Qabeenyaa Tigraayiin Manca’aa Jira.
Bitootessa 2,2017
Godina Wallaggaa Qeelam Anaa Anfilloo keessaa lafti ummataa fudhatamee amma abbootii qabeenyaa dhalootaan Tigiroota ta’aniif kennamaa jira, aanaa Anifiiloo keessatti yeroo ammaa bosona baldhaa fi lafa ummata irraa fudhatame bosonatti ibiddaa qabsiisuun bosona umuriin dheeraa ta’e guggubaa fi manxaasaa jiru. Continue reading
Wayyaaneen TPLF Yuunibarsiitii Jimmaa Keessatti Leenjii “Haaromsa gadi fagoo” Barsiisotaa fi Barattootaa Dirqamaan Kennamuuf Jedha.
Bitootessa 2,2017
Mooraa Yuunibarsiitii Jimmaa keessatti Leenjiin “Haaromsa gadi fagoo” jedhu jalqabuuf kan jiru yoo ta’u,barsiisotaaf bor irraa jalqabee kan
itti fufu akkasuma barattootaaf illee kennamuu akka qabu Wayyaanee TPLF n kan durfamu dhaaba ergamaa OPDOn dhaadachaa jiraachuun himame.
Haala ulfaata Uummanno keenya keessa jiru kanarti saatii diinaan wajjin yaada wal jijjiirru kan hin qabne ta’uu Qeerroo Moorichaa ifa godha.Walga’ii qaama mootummaan waamamu kam irraayyu hafuun akkasuma walgaayii diinaa irrati akka hin hirmaanne wal hubannoon barbaachisaa ta’uu dirqama Qeerroo moorichaati. Continue reading


text:
Odeeffannoo adda addaa dhaabilee biyya alaa jiraniif interneetii dhaan dabarsuu dhaan shororkeessummaan shakkamanii an hidhamani fi galmee Malaakuu Kinfee jalatti an himataman hidhamtoota sadeet keessaa dargaggoo Ayyalaa Bayyanaa mana hidhaatti dhukkubsachaa turee hospitaala Phaawloositti erga geeffamee booda guyyaa kaleessaa lubbuun isaa darbuun beekamee jira.
Manni hidhaa Qilinxoo hidhamaan kun maliin akkaa du'ee odoo hin ibsiin du'uu isaa qofaa bellama harra irratti mana murtiti beeksise. Manii murtiis sababni du'a Ayyalaa fi waraaqaan ragaa du'uu isaa ibsu beellama ittii aanutii akkaa dhihaatu ajejeera.
Maatiin Ayyalaa fi hidhamotoonni wajjin turan garuu "du’uu isaatif sababni dararaa mana hidhaa keessatti irra ga’e" shakkii jedhu qaban. Ayyalaa dabalatee dhimmi himatamtoota saddeettanii haraa mana murtii Lidataa dhaddacha 19ffaatti dhiyaatee jira.


text:
Artist Oromoo Beekama fi Jaallatamma Amiin Huseen fi Beekamtuu Diraamaa Afaan Oromoo Mihrat W/Maariyamii ykn Haadha Shumbee fi kaneen biroo sirbitoota haaraa refuu olii dhufa jiran kan akka Tulluu Amantee, Yoseef Jaalaata, Zenebaa Mohammad, Ramaadaan Boonyaa dabalate Irreechaa bara 2015 Onkoloolessa 3, 2015 Ummataa Oromoo biyyoota Gidduu Galeessa Awurooppaa Bashannansisu.
Guyyaa: Onkloolessa/ October 3, 2015
Sa’aa: 19.00 irraa eegalaa
Bakka: Geldershoofd 80, 1103 GB Amsterdam
Credits/Tags: Amiin Huseen, Irreecha, Irreecha 2015, Mihrat W/Maariyamii, Oromo Event
Comments are closed.


text:
Humootiin Iraaq magaalaa Mosuul keessa kan jiru Riqiicha akkaan barbaachisaa ta’e wiixata har’a to’atanii jiru. Kunis hidhattoota islaamik Isteetes magaalatti gama dhiyaa keessaa haxa’anii baasuuf dula waraanaa erga jalqabanii baatii tokko booda ture.Angawoonni akka jedhanti humnootiin mootummaa deggeran “Riqiicha Arfaffaa” kan jedhamu kan laga Efraaxis gama dhiyaa keessa jiru to’atan.
Mosuul keessatti wal waraansii gaggeeffame Riqiicha turan mara barbadeessee ykn mancaasee jira.Kunis humna waraanas ta’e meeshaalee laga Efraaxis gamasitti geessuuf rakkoo uumee ture.Mosuul gama dhiyaa keessatti Wal waraansii hammaatee yeroo jiru kanatti siviilonni achii keessa jiran attam ta’u? yaaddoo jedhu uumee jira.
Tokkummaan mootummotaa naannoo sanatti rakkoon gargaarsa dhala namaa jiraachuu isaa kan ibse yoo ta’u uummanni hanqiina nyaataa, hanqiina boba’aa fi meeshaalee wal’ansa fayyaa hamaan akka isa mudate ibsee jira.Siviloonni hedduun Mosuul gama dhiyaa keessaa kan dheessaa jiran yoo ta’u kunis magaalatti gama bahaa keessaa eega humnaan baafamanii booda.


text:
Waayee keenya
Waldaa Wangeela Afaan Oromoo Frankfurt am Main
Afaan Oromoodhaan Waaqayyoon waaqeefaachu akka danda’amuuf Oromoon magaala Frankfurt fi naannoo isaa jiraatan waliitti dhuffuudhaan Waldaa Wangeela afaan Oromoo Frankfurt bara 1997 hundeessani jiru.
Kaayyoon Waldaa kanaa inni jajjaaboon:
· Dubbi Waaqayyoo akka macaafin qulqulluun jedhutti namootaaf dhuga’a ba’uu;
· Miseensoota fi namoota waldaa kana dhufuuf fedhii qabaniif barnoota macaafa qulqulluu barsissuudhaann akeeka Waaqayyo ilmaan namootaaf qabu hubachisuu;
· Sagaada fi farfaanaadhaan Waaqayyo uumaa keenya waaqeefanne amaantin jirachuu;
· Da’imoota sanbaata Afaan Oroomootin barsissuudhan, akka isaan dubbii Waaqayyo hubachaa guddatanif gargaaruu;
· Akka haalli fi yeroon eyyamanitti Afaan Oromoon dubbisuu, barreessu fi barsissuudhan guddina Afaan Oromoo uutubu;
· Hawaasoota Oromoo nannoo fi magaala Frankfurt keessa jiraanii wajjin harriiroo gaarii qabachuudhaan hanga danda’ametti tokkummaa cimsuu;
· Waldaa amantoota kristaanaa adda addaa wajjin quunnamtii jabeessuudhaan tokkummaa Amantootaa cimsuu;


text:
Manni hidhaa Qilinxoo gubachuu isaan wal qabatee ammaan dura namoonni 38 himatamuun ni yaadatama.Wiixata darbe Amajjii 30 bara 2017 namootai biroo 121 irratti himannaa wal fakkaataan dhiyaachuu abukaattoota keessaa tokko ka ta’an Obbo Wandimmuu Ibsaa dubbatanii jiru.
Kanneen haaraa himannaan irratti dhiyaate kun dhaddacha duratti maqaan isaanii eega waamamee booda mootummaan akka abukaatoo dhaabuuf barbaadu yoo ta’e gaafatamanii irra jireessi isaanii “hin barbaannu waaqayyo abukaatoo keenya” deebii jedhu kennan.Mootummaan beekaa isintu gubee jechuun waan nu himateef waan fedhe nu irratti haa murteessu kan jedhan qabu.
Sana booda manni murtii baatii Guraandhala dhufuutti bellama akkuma kenneen hidhamtoonni dararaa guddaatu nu irratti rawwatama, mana dukkanaa keessatti hidhamnaa, gola tokko keessatti hunda keenya kaa’uu waan ta’eef iddoon dhiphachuu irraa kan ka’e akka itti ciifnu hin qabnuu jechuun manni murtii mana hidhaa Qilinxootti ajaja akka kennu gaafachuun wacan.
Manni murtii garu dhimma keessan abukaatoon barreeffamaan haa dhiyeessu jechuun waan cufeef jeeqamsii uumamuu kan dubbatan Obbo Wandimmuun booda irra mannu murtii inumaa iyyu mufannan keessan hanga isin irraa caamuutti jedhee Baatii tokko itti dabalee bellama duraan Guraandhalatti kenne baatii Bitooteessaatti dheeresse jedhan.
Manni murtii dhimma hidhamatootaa obsaan ilaalee iyyata isaanii dhaggeeffachuun murtii kennuu manna bellama kana akkanatti dheeressuun ija seeraan yeroo ilaalamuu sirri miti jedhu abukaatoo Wandimmuu Ibsaa.


text:
Qabsoon Bilisummaa Oromoo eessaa ka’ee garamitti deemaa jira?
– Qormaatota kaleessaa, kan har’aa fi kan boruu –
Berhanu Hundee, Bitootessa 25, 2018
Kutaa Jahaffaa
Barreeffamoota kutaalee shanan dabran keessatti qormaatota Qabsoo Bilisummaa Oromoo (QBO) kan kaleessa turan fi har’a jiran laalchisee dhimmootni tokko tokko hanga tokko ibsamuu yaalamaniii jiru. Rakkooleen har’a mooraa QBO keessatti mul’atan harki caalaan isaanii kan hawaasota Oromoo biyya alaa keessatti hubatamanii dha. Dhimmoota QBOtti har’a qormaata ta’an keessaa osoo hin bahin, waan biyya keenya Oromiyaa keessa deemaa jiru laaluuf, barreeffamni kutaa kanaa fi kan itti aanan dhimma kanatti xiyyeeffatu. Sochii uummata Oromoo wajjin walqabatee, gahee ykn/fi qooda DhDUOn (OPDOn) qabu fi akkasumas waan diinni keenya godhaa jiran laalla.
Dhaabbatni Diimookraatawaa Uummata Oromoo (DhDUOn) QBO ni gargaara moo gufuu itti ta’a?
Yeroo ammaa kana akka dhagahamaa jirutti, DhDUOn isa kaleessaa tii miti; sochii uummata Oromoo gargaaraa jira; QBOfis tumsa ta’aa jiraa jedhanii warri haasa’an jiru. Ani garuu waan jedhamaa jiru kanarraa shakkiin qaba. Maaliif akkan shakku ibsuuf, duraan dusee, mee jaarmayaan kun akkamitti akka ijaarame, maaliif akka uumame, maal godhaa akka ture fi godhaas jiru gabaabsee ibsuun yaala. Dhugaa dha, wanti tokko akka kaleessa turetti har’a, akka har’a jiruttti boru argamuu hin danda’u ta’a. Kaleessi har’aa miti; ha’ris boru ta’uuf hin deemu jechuu kooti.
Seenaa jaarmayaa kanaa warruma seenaa barreesaniif dhiisee, garuu jaarmayicha kana laalchisee waan seenaan Oromoo ragaa bahu tokko tokkon kaasa. Akkuma beekamu, jaarmayaan kun jaarmayaa walaba ta’ee Sabboontota Oromootiin ijaarame osoo hin taane, dhaabbata diinni ittifayyadamuuf jedhee ijaaree dha. Kaayyoon ijaarsa dhaabbatichaas tokkoffaa, Adda Bilisummaa Oromoo (ABO) ittiin dadhabsiisuuf; lammaffaa, dhaaba kanatti fayyadamanii Oromiyaa fi uummata Oromoo keessa seenuuf jecha karoora Wayyaanotni baafatan bakkaan gahuufi. Sababa kanaan dhaabni kun kan uummata Oromoo bakka bu’u osoo hin taane jaarmayaa Oromiyaa keessatti Wayyaanota bakka bu’e ta’ee diina tajaajilaa as gahe.
Haa ta’u malee, waggoota 25 dabran keessatti sababaalee adda addaatiin Sabboontotni Oromoo dhaaba kanatti akka dabalaman kunis waanuma beekamuu dha. Sabboontotni dhaaba kana keessa jiran immoo, kallattiidhaanis ta’ee al-kallattiidhaan quuqama isaan uummata Oromootiif qaban karaalee adda addaatiin agarsiisaa turan. Haala kana keessatti sochiin uummata Oromoo bara 2015 yoo eegalu, kan dhaaba kana keessa dhokatee fi uukkaamamee ture akka gadi bahu taasise. Sochiin kun dhaaba kanarratti dhiibbaa guddaa uume jechuu dha. Sababa kanaan jaalataniis ta’ee osoo hin jaalatini, fedhaniis ta’ee osoo fedhii hin qabaatin, namootni tokko tokko gadi bahanii waan Sabboonummaa fi Oromummaa calaqqisan haasa’uu eegalan. Isaan keessaa kan adda durummaadhaan beekaman Obboo Lammaa Magarsaa ti.
Haasofni Obboo Lammaa dhugumatti kan akka dammaa mi’aawuu dha; kun shakkii hin qabu. Gaafii guddaan garuu haasawa mi’aawaa kana fi waan waadaa galan hojiidhaan agarsiisuu laalchisee wanti hamma kana ifatti mul’ate hin jiru yoon jedhe dhara hin ta’u. Dhugaa dha hoggansa Obboo Lammaa jalatti jijjiiramni xixiqqoon tokko tokko mul’atanii jiru. Jijjiiramani kun garuu hangam QBO deeggaruu danda’a kan jedhu mormisiisaa dha. Ana akka natti fakkaatutti, namoota Sabboonummaa calaqqisantu as bahan malee, DhDUOn akka dhaabaatti dhugumatti ofhaaromsee, jijjiirama barbachisu godhee, jaarmayaa uummataa ta’ee as bahaa jira jechuun baay’ee nama rakkisa. Ammallee kaayyoodhuma ittiin ijaarame sana qabatee, jira yaada jedhun qaba.
Dhaabni kun ammallee, dhiibbaa Wayaanee irraa bilisa hin taane. Miseensotni dhaaba kanaa ammallee ajajuma Wayyaanee fudhatanii uummata keenya miidhaa waan jiran natti fakkaata. Karaa biraatiin immoo, dhaabni kun aangoos ta’ee humna Wayyaanee ittiin mormu waan qabu hin fakkaatu. Hoggansi Obboo Lammaa haaraanis haasawa qalbii Oromoo hawwatan haa dhageessisu malee, gama hojiitiin sakaalamee waan jiru fakkaata. Maaliif ykn akkamitti yoo jedhame, uummata Oromoo bal’aa nagaa isaa eegsisuun hafee; miseensota dhaabichaa fi qaamota hoggansaallee nagaa isaanii eegsisuu dadhabee; kunoo namootni hedduun dhaaba kana keessaa gara mana hidhaatti guuramaa jiru. Eessaree humni dhaaba kanaa? Eessaree aangoon dhaaba kanaa?
Osoo humna fi aangoo qabaate (aangoo yoon jedhu akka seera Federaalaatti akka bulchaa naannoo tokkootti jechuu kiyya) silaa dura nagaa miseensotaa fi qaamota hoggansa isaa eegsisa ture. Isa kana godhuu hin dandeenye. Nagaa fi jireenyi hoggansa haaraa kan Obboo Lammaatuu gaafii keessa galee jiraa bar!! Namoota kanarra wanti gahuuf deemuu hin beekamu; wabii tokkollee hin qaban. Maaree, dhaaba miseensota isaallee tiksuu hin dandeenyetu uummata bal’aa Oromoo nagaa eegsisaa? Dhaaba nagaa uummatichaa hin eegsisnetu QBO deeggaraa? Kanaafuu, asumarraayuu kaanee yoo laalle, dhaabichi kun QBOtiif gargaarsa waan ta’u natti hin fakkaatu. Gargaarsa ta’uun hafee; jiraachuumti dhaaba kanaatuu, akka amma jirutti, gufuu QBO ti jedheen amana.
Warri OPDOtu jijjirama fiduu danda’a jedhan dhugaa lafarra jiru waan hubatan hin fakkaatu. Dhaabni isaan abdii irraa qaban kun gonkumaa humna hin qabu. Humna jijjiirama fidu dhiisii humna ittiin ofittisuu hin qabu. Dhaabni kun akka dhaabaatti QBOtiif gargaarsa ta’uu hin danda’u ergan jedhe booda; mee namootuma dhaaba kana keessaa as bahanii uummata Oromootiif hojjenna jedhanuu haa laallu. Obboo Abbaa Duulaa Gammadaa gaafa ani aangoo Afa-Yaa’ii gadidhiise jedhanii dubbatan, akka waan uummata Oromootiif hojjechuu barbaadaniitti; akka waan gama uummata kana goraniitti ofdhiheessanii turan; namootnis abdiidhaan waa irraa eegaa turan. Osoo hin bubbulin kunoo bakkeedhuma sanatti deebi’anii hojii isaanii ittifufanii jiru. Gaafiin maaliif? jedhu har’allee deebii sirrii waan argate natti hin fakkaatu.
Namootni hafanis waan isaan dubbatanii fi waadaa galan hojiidhaan ni mul’ata jechuuf wabii maaltu jira? Wanti baay’ee nama ajaa’ibu immoo waayee filmaata Muummicha Ministeerotaa (MM) biyyattii sanaa ti. Akka waan gaafiin Oromoo MM Oromoo argateef deebii argachuu danda’uutti; akka waan MM Oromoo keessa bahuun tokkummaan biyyattii sanaa eegamuu danda’uutti; akka MM Oromoo keessa dhufuun jijjiiramni ce’umsaa tokko mirkanaawuu danda’uutti waan hin milkoofne haasa’uun dhugaa jiru hubachuu dadhabuu dha moo ofgowwoomsanii kan biroos gowwoomsuufii? Hanga sirni Wayyaanee bakkuma sana jirutti MM tokko dhiisii Oromoo miliyoon tokkollee achi hoo buusan jijjiiramni takka hin argamtu.
Egaa, gaafii akka mata duree barreeffama kutaa kanaatti ka’etti yoo deebinu, DhDUOn QBO gargaaruu kan danda’u wareegama kamiiyyuu kaffaluudhaan AWDUI keessaa bahee, jaarmayaa uummataa kan walabaa ta’uudhaan jaarmayoota Oromoo hafan waliin hojjechuu ykn tumsa ijaaruu dha. Kan kanarraa hafe, hanga sirni Wayyaanee jirutti, achii keessatti akka miseensa AWDUI tokkootti ittifufeen qabsoo uummataas gargaara kan jedhu yoo ta’e, kun bu’aa tokko fiduun hafee; dhaabichillee baduuf akka deemu hubachuun gaarii dha. Yoo karaa kanaan ittifufan, warri xinnoo quuqama uummataa qaban takka takkaan guuramanii akka hidhaman shakkiin hin jiru. Adeemsi akkanaa immoo QBO gargaaruurra gufuu itti ta’a. Barreeffama itti aanu keessatti dhimmoota biroorratti yaada qabadheen dhiyaadha.
Hanga walitti deebinutti nagaan turaa!
Ulfaadhaa!
Kutaalee Dabran
5. Qabsoon Bilisummaa Oromoo eessaa ka’ee garamitti deemaa jira? Kutaa Shanaffaa
4. Qabsoon Bilisummaa Oromoo eessaa ka’ee garamitti deemaa jira? Kutaa Afraffaa
3. Qabsoon Bilisummaa Oromoo eessaa ka’ee garamitti deemaa jira? Kutaa Sadaffaa
2. Qabsoon Bilisummaa Oromoo eessaa ka’ee garamitti deemaa jira? Kutaa Lammaffaa
1. Qabsoon Bilisummaa Oromoo eessaa ka’ee garamitti deemaa jira? Kutaa Tokkoffaa


text:
Waraanni Masqalaa bakka Assafuuriyaa je’amtu eega qubateen booda, walmormii mootota isaanii jiddutti godhameen gara waraana Salaahaddiin imaluu murteessan. Kun garuu dogoggora guddaa ture. Aduu akkaan nama gubdu keessa, kilomeetira digdamaaf miilaan deemuun dirqama itti ta’e. xumura irratti hagni du’a irraa hafe, bakka Haxxiin je’amu qubate. Waraanni kun bishaan dhabee heddu rakkatee jira. Bishaan argachuudhaaf ammoo laga gaalilee gahuu qaba. Achi gahuudhaaf ammoo waraana Muslimaa bira dabruun dirqama ture. Kun garuu waan danda’amu hin taane. Kanaafuu achuma bakka haxxiin je’amutti qubsuma isaanii tolfatanii eegan.
Waraanni Muslimaa muraasni halkaniin qubsuma waraana masqalaa cabsee seenuudhaan, citaa fi dukkaana warri masqalaa qopheeffatanitti ibidda qabsiisan. Sababni isaatis kan ajaa’ibaati. Waraanni Masqalaa waraana mallaqa heddu qabu waan ta’eef, uffanni miseenosnni isaa uffatan hundi sibiila irraa tolfame. Helmeetiin matatti godhatan, gaachanni harkatti qabatan, akkasumas wanti laphee isaanii irraa balaa akka ittisuuf kaawatan hundi sibiila irraa tolfame. Kanaafuu ummata sibiila qofaan akkanatti of dhokse kana gubuudhaaf karaan salphaan ibidda naannoo sanitti qabsiisuudha. Haala kanaan loltoonni hedduun ibidda bobeeffame saniin heddu miidhaman. Amma waraanni masqalaa rakkina gurguddaa Sadi keessa dabree jira. Inni duraa aduu guyyaati. Kun namoota heddu isaan jalaa fixe. Kan lammataa dheebuu bishaaniiti. Kunis loltoota heddu jalaa laaffise. Xumura irratti ibiddi isaanitti qabsiifame ammoo daran isaan laaffise. Haala kanaan hagni rakkina kanniin sadan dandamatuu danda’e, ganamaan loltoota musliimaa dura dhaabbachuun dirqama itti ta’e. ganama bariidhaan waraanni kunniin lamaan gamaa gamana dhaabbatee wal ilaaluu jalqabe. Salahaddiin Al Ayyuubiitis, waraana isaa akkana jechuun hamilee itti hore.
“Yaa loltoota islaamaa, Ummanni kun Maqaa Al Masiih Iisaatiin biyya isaanii dhiisanii gara dachii keenyaa dhufuudhaan, biyya teenya waggoota sagalataman dabraniif Mirga isii sarbanii, rakkina hamaaf nu saaxilanii jiran. Uumata kanaafii Nabiyallaah iisaa wanti walitti fidu hin jiru. Hammeenya ummata kanaa irraa baradhaa. Ummata kanaaf takkaa rahmata hin godhinaa. Guyyaan arraa kun guyyaa isin firii gaarii itti sassaabbattan ta’uu qaba. Ummata kana hiddaan buqqifnee dachii teenyarraa dhabamsiisuu qabna. ALLAAHU AKBAR! ALLAAHU AKBAR! ALLAAHU AKBAR! Je’ee, loltootsa isaa hamilee itti guute.
Kana booda Waraanni lamaan, walitti seene, Waraanni dirree Haxxiinitti bara 1187 godhame kun muslimootaafis ta’e waraana Masqalaatiif akkaan barbaachisaa ture. Waraanni kun saa’aa dheeraaf eega godhameen booda, waraanni masqalaa lakkoofsaan heddu ta’e ni ajjeefame, hedduun isaatis ni booji’ame. Namoota booji’amanii hidhaman keessaa ammoo mootii Al Quds kan ta’e Gaay keessatti argama. Namichi Kaa’baa diiguuf loltoota ergee ture, Raaynlodis harka muslimootaa seene. Kana booda Salaahaddiin akkuma dura Raaynlod ajjeesuuf dhaadate san, Raaynoldiin ni ajjeese. Waraanni Masqalaa hafes ni bittinnaa’e. Injifannoonis kan muslimaa ta’e. waraanni kun, salahaddiiniif Adeemsa gara Magaalaa Al Quds godhamu irratti, karaa guddaa isaa bane.
Halkan san waraanni Muslimaa injifannoo argatetti gammadaa, Salahaddiin ammoo hooggantoota waraanaa isaa waliin ta’uun adeemsa itti aanu irratti karoora baasuu jalqabe. Karoora isaa kanaanis gara Magaalaa Al Quds deemee waraana banuu hin barbaanne. Sanirra gara magaalota qarqara biyya shaamii fi Falasxiin irratti argaman imaluun isaan too’annaa jala oolchuu jalqabe. Kana jechuun, magaalaa Al Quds jidduu irratti marfamti jechuudha. Yeroo muraasa keessatti daangaa qarqara biyyoota kanniini hunda too’annaa ofii jalatti galche. Amma waraana isaa hunda gara Magaalaa Al Quds deebisee jira. Achis dhaqee magaalatti marse….
Mootiin Al Quds hidhamee harka muslimotaa waan jiruuf, magaalaa al quds nama birootu bulchuttti jira. Namni kun loltoota gahaa hin qabu. Hanguma jirtu walitti qabee hamilee itti godhuu yaade. Gooftaa isaatiifis sagadee, waaqni isaanii Salahaddiin jalaa akka isaan oolchu kadhatuu jalqabe. Salahaddiin ammoo hulaa magaalatti banuudhaaf haleellaa jalqabee jira.
Haleellaa guyyaa 10f magaalattii irratti raawwatameen, warri Masqalaa moohamuu isaanii waan hubataniif, lubbuu isaanii olfachuudhaaf jecha bulchaa isaanii gara Salaahaddiin ergan. Waraanni Masqalaa magaalattii bulchaa tures harka kennate. Muslimoonnis Nagayaan gara Magaalaa Al Quds seenuu danda’an.
Haalli yeroo kana mudate, haala waggaa 88 dura waraanni Masqalaa raawwateen garaagarummaa qaba. Waraanni Masqalaa yeroo magaalattii qabatee san, muslimoonni hundi akka ajjeefaman godhee ture. Amma garuu salahaddiin faallaa waan sanii dalage. Waraanni Masqalaa hundi kafalattii gibiraa muraasa qofa kaffalaa akka bahan heeyyame. Kiristaanonni awrooppaa irraa dhufanii magaalaa al quds keessatti dhiiga muslimootaa dhangalaasaa turan, amma yeroon tan muslimootaa taanaan rakkoo takka malee nagayaan magaalattii irraa bahuu eegalan. Kiristaanota keessaa namoonni mallaqa qaban qofti yoo kafalaa magaalattii irraa bahan, namoonni harka qalleeyyii tahan ammoo waan kafalan dhabanii rakkatan. Qeesonnii fi hooggantoonni qabeenya heddu walitti qabatan ammoo ummata kanaaf kafaluu didan. Paatriyaarkii Magaalattii kan ture namni Hiiraaqlas je’amu, warqii fi qabeenya bataskaana keessa jiru hunda gaangee heddutti fe’atee magaalaa bahe. Namoota rakkataniif saantima takkallee kafaluu dide. Ummanni kun hidhamee magaalattii keessatti hafe. Waan godhan dhabanii yeroo dachiin itti dukkanooftetti, Rabbi nama tokko isaaniif hire. Innis Salahaddiin Al Ayyuubiiti. Salahaddiin namoota harka qalleeyyii tahanii ofirraa kafaluu dadhaban sanniin hundaaf mallaqa ofii kafalee, magaalattii keessaa akka bahan godhe. Dalagaa isaa kanaanis muslimoota qofaan osoo hin taane, namoota muslima hin ta’iniinis faarfamuu jalqabe.
Seenaa Gabaabduu
Dubartii takka jalaa daa’imni hatamee, gabaa geeffamee gurgurame. Dubartiin tun waan isii mudateen rifattee manuma teessee booyaa turte. Kana booda namoonni arjummaa Salahaddiin dhagayan itti dhaqanii, gara Salahaddiin deemii rakkina kee itti himadhu. Inni furmaata siif kenna je’aniin. Isiniinis salahaddiinitti dhayxee boochee rakkina ofii himatte. Salahaddiinis loltoota isaa magaalattii keessa facaasuun daa’ima isii barbaadanii akka fidan ajaja dabarsee. Ifiifis daa’ima barbaaduu magaalattii keessa naannayuu eegale. Booda irratti haati ilmoo isii argattee gammadde. Kana booda “Yaa Sulxaan osoo hooggantoonni keenya hundi akka kee kana nuuf tahanii maal qaba?” jettee, gargaarsa inni godheef galata galchitee daa’ima ofii fudhattee deemte. Islaamummaan amala akkanaa nama barsiisti. Namni islaamummaa qabu, haalaa amalli isaa hundi tolaadha. Kanaaf Salaahaddiin Al Ayyuubitis, Muslimoota qofaan osoo hin taane, warra Muslima hin ta’iniinis faarfamuu danda’e.
Salahaddiin Al Ayyuubii, loltuu waraana Kurdii kan ture, amma hoogganaa Muslimoota hundaa ta’ee jira. Masr irraa kaasee dachii haga Iiraq jirus isatu bulcha. Magaala Al Qudsii fi masjiida Al Aqsaatis waggaa 88f eega harka waraana Masqalaa keessa turaniin booda bilisoomsee jira. Kaayyoon hoogganaa isaa Nuuraddiin Mahmuud Zankiitis bikka gahee jira. Masqalaa fi wantoonni waraanni Masqalaa Masjiidal Aqsaa keessa kaayes ni qulqulleeffame. Masjiidal aqsaan waggoota 88f kiristaanota harka tureas harka muslimootaatti deebi’ee jira. Minbarri waggaa 20 dura Nuuraddiin Mahmuud Zankiitiin, Magaalaa Dimashq keessatti ijaaramee ture. Amma Masjiidal Aqsaa keessa seensifamee, Namni Muhiddiin ibn Zakiy je’amu yeroo duraatif Minbara kana gubbaa dhaabbachuudhaan waggaa 88 booda kuxbaa addaa fi tan jalqabaa godhe. Salahaddiinii fi muslimoonni Magaalattii harkatti galfatanis, khuxbaa kana gammachuudhaan taa’anii dhaggeeyfatan.
Waraanni Masqalaa Magaalattii keessaa ari’ame eessa dhaqe laata? Gara Magaalaa Al Quds deebi’anii qabachuudhaaf wanti yaadan jiraa laata? Salahaddiin hoo Magaalaattii akkamitti bulcha? Salahaddiin Magaalaa tana yeroo hagamiif bulche? In shaa Allaah Mudannoo kana booda mudate ammoo qophii itti aanu keessatti itti deebina. Hagasiif hundi keenya bakkuma jirrutti, Masjiidal Aqsaa ammaan tana harka muslimotaa jiruu fi waraana mootummaa Yahuudaa irraa dhiibbaan itti godhamaa jiru kanaaf du’aa’ii haa goonu jechaa qophii arraa xumurra.


text:
Itiyoophiyaa keessatti walitti bu’iinsa, ajjechaa fi qabeenyaan barbadeessu dhaqqabaa jiru kan ilaaleen mummichi ministeeraa Haayle Itiyoophiyaa Maariyaam Dassaaleny dhiyaatanii ibsa kennuu qabu jedhu bakka buutonni uummataa kan Oromiyaa keessaa.
Kanaaf jecha gaaffii keenyaaf hanga deebii nu laanneetti hojiitti hin deebinu jedhu.Kunis kallattii gara fuula duraatti rakkoo akkanaa dhaabsisuuf biyyattiin hordofuu qabdu irratti waan mootummaan harkaa qabu nu ibsuu qaban jedhu.
Gama kaaniin miseensoonni paarlaamaa kun marii gaggeeffamuu keessatti hirmaachuu dhaabuun isaanii ni yaadatama.