text:
Furmaata Dargaggeessa Badee
Torbaan darbee dargaggoonni akkamitti fi maaliif karaan akka jalaa bade eerre turre. Har’a immoo Insha Allah, nama karaan jalaa bade akkamitti akka karattı akka deebi’uu danda’u ilaalla. Dhugumatti, ilmi namaa sababa adda addaa irraa kan ka’e dukkana jireenyaa keessatti baduun jireenya gadadoo gaggeessu danda’a. Namni tokko jireenya ofii moo’atuuf, gammachuu fi milkaa’inna argatuuf gaafilee armaan gadii deebiisuuf tattaafachuu qaba. Isaaniis:
- Ani Eessarraa dhufee?
- Maaliif as jiraadhaa?
- Garam deemaa jiraa?
Gaafilee sadan kanniin erga deebisneen booda gaafiwwan armaan gadii itti dabaluun waa’ee jireenya teenya ni qoranna.
- Imala kiyya eessarraa jalqabuun qabaa? Yookiin ka’uumsi kiyya eessaa?
- Akkamitti imala (adeemsa) kanarra deemuu danda’aa?
- Ga’uumsi kiyya eessaa?
Gaafilee sadaan dhumaa kanniin barruu ‘Fiixee Gaarummaa irra Ijjachuuf’ jedhu jalatti ilaalle jirra. Kanaafu, yeroo lama irra deebi’uun hin barbaachisu.
Amma gaafiwwan sadan jalqabaa haa ilaallu.
‘Ani eessarraa dhufee?’- Takkuu gaafii kana of gaafannee beeknaa sila? Eessarraa akka dhufne sirritti qoranne beeknaa sila. Namni gaafi kana sirritti yoo deebisee gaafileen itti aanan lamaan salphoodha. Gaafiwwan kunniin hundee jireenyati jechuun ni danda’ama. Namni gaafiwwan kanniin deebisuu dadhabe jireenyi itti dukkanoofti. Eessarraa akka dhufne yoo beekne maaliif akka uumamne ni beekna. Maaliif akka uumamne erga beekne garam akka deemaa jirru ni barra.
Garuu eesarraa dhufnee? Maalirraa uumamne? Gaafii kanaaf deebii gahaa essarraa argannaa? Sammuu keenya fi kitaabni namni kamu barreesse deebii quubsaa nu kennuu hin danda’an. Kanaafu, maddi deebii kana irraa argannu murteessadha. Namni eessarraa akka dhufe ykn maal irraa akka uumame, maaliif akka uumame fi garam akka deebaa jiru deebii gahaa fi ifaa kan nuu kennu Kitaaba Rabbii kan ta’ee Qur’aana haa banannu.
“(Rabbiin) kan waan hundaa uumama isaa miidhagse fi uumama namaas dhoqqee irraa jalqabeedha. Sana boodas sanyii isaa mi’oo bishaan laafaa ta’e irraa godheedha.
Sana boodas isa wal qixxeesse ruuhii (uumaa) isaas isa keessatti afuufe. Dhageetti, argaa fi qalbii isiniif taasise. Xiqqooma galateefattu.
“Sila yeroo (duunee) dachii keessatti banne, dhugumatti uumaa haarawaa ni uumamnaa?”jedhan. Dhugumatti isaan qunnamtii Rabbii isaanitti kafaroodha.” Suuratu As-Sajdah 32:7-10
Keenyatota kana keessatti ilmi namaa maalirraa akka uumame haala ifa ta’een kaa’a. Namni maalirraa akka uumame osoo beeku lamuu deebifamu (kaafamu) gana (itti kafara). Copha bishaan dhiira fi dhalaa san irraa ofii of uumee moo Rabbitu isa uume? Copha bishaan san irraa eenyutu gara dhiiga ititaatti jijjire, ergasi gara muraa foonitti ergasi muraa fooni san irraa lafe, lafee san immoo foone itti uwwise? İja, gurra, qalbii fi qaamonni garagaraa eessaa dhufan? Bishaan copha san irra harki lamaan, qubbiin dheerinni isaanii wal taran, lukni isaa eessaa dhufan? Rabbiin (subhaanahu wa ta’aala) akkana jechuun ilma namaa gaafata.
“Sila isaan odoo wanti isaan uume hin jirree uumaman moo isaanumatu uumtootaa?
Yookiin samii fi dachii uumanii? Lakkii, isaan hin dhugoomsan.” Suuratu Ax-Xuur 52:35-36
Namoonni bishaan cophaa kana irraa akkanumatti argaman moo ofii of uuman? Namtichi qaama saalaa keessatti bishaan cophaa erga dhangalaasen booda wanta gadaamessa keessatti adeemsifamu dubartinuu mataan ishitu quba hin qabdu. Ilmi namaa Rabbii akkanatti bishaan copha kanarraa lukaa harka, gurraa ija, qaamolee keessaa alaa lakkawamee hin dhumne uume akkamitti didaa? Akkamitti itti kafaraa? Erga du’een booda lamuu hin kaafamu jedhe akkamitti mormaa? Rabbii akana jedha:
“Sila ilmi namaa akka Nuti bishaan saalaa irraa isa uumne hin arginee? Yeroma san inni mormaa ifa bahaa ta’ee argama.
Fakkeenya Nuuf godhee, uumama isaa dagachuun, ‘Lafeen erga bututteen [booda] eenyutu ishii jiraachisa?’jedha.
‘Isa yeroo jalqabaa ishee uumetu jiraachisa.’ jedhi. Inni uumama hundaa beekadha.” Suuratu Yaasin 36:77-79
Copha bishaani irraa uumamu isaa dagatee, ‘lamu hin jiraachifamu’ jedhe ilmi namaa morma. Mormii akkam fokkatu, kan ragaa fi deebii quubsaa hin qabne! Guyyaa itti du’uu kan hin beekne lamuu deebifamu dhabuu akkamitti beekee? Akka yaada keenyattu, wanta hin jirre uumutu salphaadha moo wanta erga uumame booda bade deebisutu salphaadha? Wanta hin jirre haarawa uumuu caalaa wanta bade deebisanii uumutu salphaadha. Garuu Rabbii waa hundaa irratti danda’aa ta’eef kuni ulfaatadha wanti jedhamu tokkollee hin jiru. Wanta hundaa uumu fi kan bade deebisuun Isaaf salphaadha.
“Rabbiin wanta gaarii tokko hin uumu wanti Inni irraa uumu sakiifa (yartuu,gatiin isaa gadi bu’aa, faaydi kan hin qabne) yoo ta’e malee. Abbaa ilma namaa kan ta’e Aadamiin dhoqqee irraa uume, sanyii isaas bishaan saalaa ajaaya san irraa uume. Midhaanis erga biyyee keessatti torteereen booda biqilcha. Killee irraayis erga tortortee ajoofte booda caacutiwwan akkas babbareedan baasa. Ilma namaas yommuu lamuu kaasu lafeema torterte ykn bututte kanarraa deebisee kaasa.
Ilaalchi gara albuuda dadhabaa osoo hin ta’in gara Dandeetti Uumaa ta’uu qaba. (Gara dandeetti Rabbii ilaali malee gara albuuda dadhabaa kana jechuun lafe bututte ilaalun lamuu hin kaafamu jechuun hin shakkin, hin dhama’in.) ” Muntaqin nafsi min Talbiis Iblis fuula 72 irraa fudhatame.
Rabbiin (subhaanahu wa ta’aala) akkana jedha:
“Namni maal irraa akka uumame haa ilaalu.
Bishaan utaalaa irraa uumame.
Jidduu dugdati fi qomaati kan bahu.
Inni (Rabbiin) isa deebisu irratti Danda’aadha.
Guyyaa iccitiwwan ifa bahan.
(Gaafas) humnas ta’ee tumsaan isaaf hin jiru.” Suurat Ax-Xaariq 86:5-10
Kanaafu, Rabbiin maalirraa akka uumamne akka ilaallu itti nu affeera. Maalirraa akka uumamne ilaalun kaayyoo kamiif akka uumamnee fi garam deemaa akka jirru nutti akeeka. Yommuu copha bishaan saalaa ilaallu, Guyyaa Qiyaama kaafamne wanta hojjataa turreef akka gaafatamnu nutti akeeka. Akkanumatti kaayyoo malee dachii tana keessatti hin uumamne.
Ammas Rabbiin (subhaanahu wa ta’aala) akkana jedha:
“Sila namni akkanumaan dhiifamu yaadaa? Sila inni bishaan saalaa kan dhangalaafamu irraa hin turre? Ergasii dhiiga ititaa ta’ee, [achi nama godhee] uumee guute. Isa irraas cimdii lama dhiiraa fi dhalaa taasise. Sila [Rabbiin akkas godhe sun] du’aa jiraachisu irratti danda’aa mitii?“Suura Al-Qiyaama:36-40
Dhugumatti lamu jiraachisuu irratti Rabbiin dhibbaan dhibbatti danda’aadha.
“Uumamni keessani fi kaafamni keessan akka lubbuu tokkittii malee hin taane. Dhugumatti Rabbiin Dhaga’aa, Argaadha.” Suura Luqmaan:28
Rabbiin taphaafi miti kan nu uume. Kaayyoo guddaaf nu uume. Kaayyoon sunis;
“Jinnii fi ilma namaa akka Ana qofa gabbaraniif malee hin uumne.” Suurat Az-Zaariyaat 51:56
Hojii hojjatan hunda, yaada fi miiroota Rabbii qofaaf yoo godhan jireenyi hundee madaallamaa irratti ijjaarramti. Ilmi namaa kan dhiphatuu fi rakkoo adda addaa kan arguuf sababa inni daangaa Rabbii darbuu fi Rabbiin ala wanta biraa gabbaruufi. Fedhii isaa, sheyxaana, namoota, addunyaa fi kan kana fakkaataniif gabra yeroo ta’uu jireenya daraara gammachuu hin qabne gaggeessa. Rabbii qofa gabricha ta’uun immoo sansalataa kanniin namarraa hiiku fi ba’aa namarraa buusun bilisummaa fi gammachuu dhugaa nama gonfachiisa. Namni hanga fedhe bilisummaa argadhe jedhe haa lallabuu qalbiin isaa Rabbiif gabra yoo hin ta’in gonkumaa bilisumma dhugaa hin arganne.
Kanaafu, deebii quubsaa gaafi tokkoffaa fi lammaffaaf hin argannee ree?
Gaafiin sadaffaan, gahuumsi keenya eessaa? Garam deemaa jirraa? Yoo sirritti itti xinxallinee deebiin quubsan keeyyatoota Qur’aana armaan olii keessatti kennamee jira. Gara deemaa jirru duunee kan bannu osoo hin ta’in lamuu kaafamuun hojii hojjataa turreef gaafatamna, hundii keenya gara Rabbii deebina. Osoo Guyyaan Qiyaama (Kaafamaa) jiraachu baate, silaa jireenyi tuni kaayyoo malee tan uumamte taati. Cunqursaa fi cunqurfamaan adabbii fi haqa isaanii osoo hin argatin akkanumatti kan hafan ta’aa ture. Rabbiin (subhaanahu wa ta’aala) madaala haqaa dhaabuf Guyyaan Qiyaama akka dhuftu taasise.
“Dhugumatti Qiyaaman dhufaa jirti. Akka lubbuun hundii waan hojjatte mindeefamtuuf jecha ishee dhoksuuttin dhihaadha. Namni isheetti hin amaniin, kan fedhii isaa hordofe ishee irraa si hin garagalchin! (Yoo isa hordofte) ni baddaa.” Suuraa xaahaa:15-16
Yoom? Gaafi jedhuuf immoo Rabbi qofatu beeka. Tasa namarratti dhufti. Rabbiin rahmata Isaatiin namoonni akka amananiif mallatoolee Guyyaa Qiyaama agarsiisan baay’ee mul’isee jira. Namni uumama ofii, uumama ardii fi samii, mallatoolee Guyyaa Qiyaama agarsiisan iratti yeroo fudhate yoo xinxalle, Guyyaa Qiyaamatti amanuu fi itti qophaa’u irraa wanti duubatti isa harkisu tokkollee hin jiru.
Mallatoolee Guyyaa Qiyaama keessaa muraasni;
- Amanamummaa fi haqummaa dhabamuu fi qalbii namoota irraa haaqamuu
- Dubartoonni uffatanii garuu kan hin uffanne argamuu- cittuu uffataa ofirra keette waan uffatte fakkaatti. Garuu tan hin uffanne qullaa deemtudha. Wanti dur hin jirre kunoo amma argame.
- Sagaagalummaan babal’atuu
- Ajjeechan baay’atuu fi kkf dha.
Mallatoolee Guyyaa Qiyaama gurguddoo keessaa
- Masiih Dajjaal dhufuu
- Nabii Iisan (nageenyi isarratti haa jiraatu) bu’uu
- Ya’juuji fi Ma’ajuuj bahuu
- Aduun dhihaan bahuu fi kkf dha. Namni mallatoolee Guyyaa Qiyaama bal’innaan beeku barbaadu, kitaaba The End of The World By Muhammad Al-Ariifi dubbisuu danda’a.
Guyyaa Qiyaamatti amanuun uutubaalee imaana keessaa tokkodha. Mallatoolee baay’ee osoo arganuu Guyyaa Qiyaamatti kafaruun yookiin amanuu diduun, yakkaa fi adabbii guddatti kan nama geessudha. Rabbiin Olta’e akkana jedha:
“Isaan Aakhiratti (Jireenya Boodatti) hin amanne immoo adaba laalessaa ta’e isaaniif qopheessinee jirra.” Suura Al-Israa 17:10
Namni guyyaa Qiyaamatti yoo hin amaniin addunyaa keessatti akka fedhe ta’uun of balleessa. Yaanni “Boru kaafame hojii kootif adabama yookiin badhaafama”jedhu sammuu isaa keessa waan hin jirreef, akka fedhetti badii hojjachuun jireenya isa dhiphisa, gaddaa fi aaritti of darba. Rakkoo addunyaa tana keessatti isa muudatuuf garmalee aarun abdi kuta Guyyaa Qiyaama mindaa sabrii waan hin abdanneef. Hawwii fi abdii ofii meeshama addunyaa tanatti gabaabsa, wanti inni ijaan hin argine baay’ee fi gudddaa akka ta’ee gadi fageesse hin yaadu. Wantuma ijaan arguu qofa irratti xiyyeefata. Aakiraa immoo ni dida.
Namni guyyaa Qiyaamatti amanu immoo tasgabbii fi nageenyi itti dhagahama. Rakkoo fi daraara addunyaa tana keessatti yommuu muudatu mindaa sabrii fi adabbii Guyyaa Qiyaama yaadata. Daraaran addunyaa tanaa adabbii guyyaa Qiyaamatin wal bira yommuu qabamuu baay’ee xiqqaadha. Kanaafu daraara addunyaa tanaa irratti sabbaruun itti hin ulfaatu. Hojii gaariis yommuu hojjatuu mindaan guddaan boru akka isa eeggatu ni abdata. Hojii badaa irraas qaamota ofii eega boruu waan itti gaafatamuuf. Kuni hundii jireenya isaatti gammachuu fi tasgabbii itti facaasu.
Guduunfaa
Gaafilee tuutaa armaan olii of gaafachuu fi deebii quubsa argachuuf tattaafachuun jireenya keessatti akka gammadanii fi milkaa’an nama taasisa. Namni maalirraa akka uumame yoo dagate, maaliif akka jiraatu fi eessa deemaa akka jiru ni wallaala. Gaafilee kanniin deebii gahaa argachuun jireenya keessatti kaayyoo ifaa fi murtaa’a akka qabaatan nama taasisa, dhama’iinsa fi dukkana irraa nama baraara. Akka gudunfatti Rabbiin Olta’e copha bishaanii irraa nuu uume. Kana eenyulle ganuu hin danda’u. Yoo Rabbiin hin uumin eenyutu uume ree? Namni tokko mataa ofiitin copha bishaanii irraa nama guutu miidhagaa ta’uu danda’aa? Uumama keenya irratti xinxalluun maaliif akka uumamne deebii nuu laata (kenna). Rabbiin erga nuu uume taphaaf kan nuu uume osoo hin ta’in hanga addunyaa tana irra jiraannu Isa qofa gabbaruuf. Hundii keenya yeroon addunyaa tana irra turru yoo dhumatte gara Rabbii deebi’uun wanta hojjataa turreef herregamna. Nama amanee fi gaarii hojjateef Jannani qubannaa isaati. Kan kafaree fi badii raawwate immoo Jahannam teessoo isaati. Kaayyoo guddaa kana galmaan gahuuf Rabbiin wantoota dachii keessa jiran akka nu tajaajilan nuuf uume. Rooba samii irraa buusun midhaanii fi fuduraalef kuduraale garagaraa dachii irraa biqilchuun nu nyaachise.Rabbiin Olta’e akkana jedha:
“Mee waa’ee bishaan dhugdanii san naaf himaa. Sila duumessa irraa isintu buuse moo Nutu isa buuse? Odoo feenee ashaboo [kuraawaa] isa taasifna. Sila maaliif [Rabbiin] hin galateefanne?” Suuratu Al-Waaqi’a (56):68-70
Kanaafu, namni mallatoole kana hunda osoo arguu akkamitti Rabbitti kafaraa? Wanta fundura isaatti dhufu osoo hin beekin lamuu kaafamuun hin jiru jedhe kaada. Walumaagalatti, bishaan saalaa dadhabaa irraa uumamne, Isa qofa akka gabbaruuf Rabbiin nuu uume, dhumarratti immoo gara Isaa deebina. Rabbiin Olta’e addunyaa fi sheyxaanni akka nu hin gowwomsine fi kaayyoo keenyarra duubatti akka nu hin deebisne haala kanaan nu akeekachiisa.
“Yaa namoota! Dhugumatti waadaan Rabbii dhugaadha. Kanaaf, jireenyi addunyaa akka isin hin gowwomsine. Gowwomsan (sheyxaanni) waa’ee Rabbii akka isin hin gowwomsine.” Suuratu Faaxir 35:5
Hiikni Keeyyatoonni Qur’aana armaan olii, ‘Hiika Qur’aana Kabajamaa Afaan Oromooni’ fi Muhsin khan English translation irraa fudhataman.


c: text/html

text:
is live now.
Reeffi Artist Haacaaluu Ambo Geessame. Naqamtee fi Jimma Keessatti Walitti-bu’insi Uumame
AMBOO, WAASHINGITAN, DIISII —(voaafaanoromoo)—Reeffi artistii beekamaa fi jaallatamaa Haacaaluu Hundeessaa helikooptaraan gara bakka dhalata isaa Ambootti geessamee jira. Yeroo gabaasaan kun qindeessametti reeffi Haacaaluu mana warra isaa magaalaa Amboo, ganda Toorban Kutaayee jedhamu dhaqqabuun isaa himamee jira.
Artist Hacaaluu ajjeesamuutti rifaatuu fi gadda itti dhaga’ame ibsachuuf uummata magaalaa Naqamteetti hiriira bahee fi humnoota mootummaa gidduutti walitti bu’insa uumameen, namoonni du’anii fi madaa’an jiraachuu, hiriirtotaa fi Hospitaala Ispeeshaalaayizdii Naqamtee irraa VOAf ibsanii jiran.
Magaalaa Jimmaa keessattis akkasuma hiriirtotaa fi humnoota mootummaa gidduutti walitti-bu’insi uumamee namaa fi qabeenyaan miidhamuu tu himame. Kan dhimma sana hordofaa ture gabaasaan keenya Naakoor Malkaa Ambo irraa dubbisnee jirra.
Gaaffii fi deebii guutuu caqasaa.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
kamal-haasan 20 imaghjini cavura e Francesca Lana
Bollywood Hollywood criari nova la galerie
kamal-haasan
0 Like
kamal-haasan
0 Like
kamal-haasan
0 Like
kamal-haasan
0 Like
kamal-haasan
0 Like
kamal-haasan
0 Like
kamal-haasan
0 Like
kamal-haasan
0 Like
kamal-haasan
0 Like
kamal-haasan
0 Like
kamal-haasan
0 Like
GDPR Compliance
kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan كمال_حسن kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan কমল_হাসান kamal-haasan kamal-haasan 卡馬爾哈森 kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan Kamal_Haasan Kamal_Haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan Kamal_Haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan कमल_हासन kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan ಕಮಲ್_ಹಾಸನ್ kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan Kamal_Haasan Kamal_Hassan_(pelakon) കമലഹാസൻ kamal-haasan kamal-haasan कमल_हासन kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan Kamal_Hassan kamal-haasan kamal-haasan KaMaл_XacaH kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan கமல்ஹாசன் కమల్_హాసన్ kamal-haasan Kamal_Haasan KaMaл_XacaH کمل_ہاسن kamal-haasan Kamal_Haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan


text:
Hooggansi ABO hidhamaniiru.
Prof, Isqeel Gabbisaatiin
ABO hidhamaniiru. Kun waan haaraa miti. Hooggansii fi miseensooni ABO erga dhaabni kun hundeeffamee jalqabee ni hidhamu. Wanti kaleessa ta’e akka dhufaa ture akeekkachiifni kennamaa ture.
1) Obbo Leencoo Lataa torbaan lamaan dura jalqaba OMN itti aansuun Ltv irraatti “dhaabni magaalaa kana jiru hidhattoota waliin hariiroo qabu qulqulleessee nuuf ibsuu qaba” jedhee himee ture. Gazeexeesituun Ltv lee ABOn waraanaa wajjiin hariiroo hin qabu jettee sirreessuuf yaaltullee Obbo Leencoon “ABOn ibsa ejjennoo deggersa ‘shiftootaa’ baaseera, kanatu ragaadha” jechuun hoggansaa ABOtti quba qabuu eegale.
2) Torbaan darbe keessa Jeneraal Birhaanuu Julaa ragaadhuma Obbo Leencoon tuqe caqasuun “ABO fi shiftoota gidduu wal quunnamtiin akka jiru himuun “ragaa irratti sassaabamaa jira” jechuun waan mootummaan karoorfatee jiru ibsanii turan.
3) Prezidaantiin MNO Shiimallis Abdiisaa “milla tokkoon ala dhaabatani miilla tokkoon mana keessa dhaabbachuun hin mandamus
Aangawooti mootummaa aangoo qaban humnaan tikfachuutti adeemaa akka jiran ifaa ture jechuudha.
Waanuma seenaa ABO kessatti beekamutu ammas ta’aa jira.
Hooggansi ABO duras gaaga’amaafi balaa dhufuuf deemu beekaanii biyyatti galan. Hidhamuu qofaa miti lubbuun wareegamuun akka jiru beekanii qabsootti galan. Wareegamni qabsoo hin guddisa malee hin quuccarsu.
Hidhaa kaleessaa ilaalchisee waan haaraan yoo jiraate tokkooffaan hidhaan dararamuun kan miseensota ABO kumaatamaan lakkaawwaman irra gahaa ture, amma gara hoggansaatti ol bahuu isaati. Qabsoo keessatti boqonnaa tokko akka ta’e beekuu barbaachisa.
Lammaffaa, hidhaamuun qabsoo akka cimsu kan hin beekne mootota Itiyoophiyaa duwwaadha. ABO dhabamsiisuuf mootiin itti hinduulin hin jiru. ABOn duula itti banameen hin duune. Hardhas dheeratee dhaabbatee jira. Kan hin jirre warra duula irratti banedha. Yoo kun dhara jetttan, Haaylesillaasee, Mangistuu, Mallasaa gaafadhaa. Yoo dhugaadha jettan, maaqaa sadan ani tarreessee kanatti maqaan tokko itti dabalamuun hin ooltu.
Bitootessaa 1,2020
Isqeel Gabbisaatiin


text:
Oromoota Walloo irraati Duguggaan sanyii raawatama jira. Uummanii hanga Lubbuun barbada’uuti diinan kokkee wal-qabee jira.
MNO ni jira taanan Uummata keenyaaf Fala kaayya.
Oduu Amma Nugahe
Waraanni Bilisummaa Oromoo, WBOn haleellaa maadheewwan diinaa irratti taasisu itti fufuudhaan magaalotaa fi gandoota hedduu bilisa baasaa jira. Haaluma kanaan humni Addaa WBO godinoota Gujii keessa socho’u waajjiraalee mootummaa Bilxiginnaa aanaa Adoolaa keessa jiran too’atee jira.
Riqicha Oromiyaa fi naannoo Amaaraa wal quunnamsiisu akka lammataa deebi’ee hin suphamnetti hin dandeenyetti barbadeessuun gaarii ture
Qeerroo Walloo #Kamisee aanaa Dawwaa Caffaa dildila kuttee jirti, akkasi
Walloo Kamiseen itti shidee jira.. qeerroon Oromiyaas gargaaraa.
Lolli Oromoota Walloo irratti Humna Addaa Naannoo Amaaratin baname 4kiiloo keessattis lola biraa uume. Lola Humni Addaa Amaaraa Oromoota Walloo irratti banan keessaa Dammaqaa Mokkonnan fi Qaamoleen Mootummaa Sabaan Amaaraa harka qabaachuun beekkamee jira. Kanaanis Dammaqaa fi Abiyyi yeroo ammaa kana 4kiiloo keessatti tapha biraa keessa wal galchanii jiru? Haala jiru hundaa hordofnee walitti deebina….
Related


text:
(Addisu Arega Kitesa)
Karaa marsaalee miidiyaa hawaasaatiin tibbana waamichi lagannaa gabaa guutuu Oromiyaa keessatti waamamaa turee jira. Waamicha kana bu’ uura godhachuun aanaalee Oromiyaan qabdu 315 keessaa aanaalee 29 fi Magaalota gurguddoo 4 keessaati lagannaan gabaa taasifamaa jira.
Lagannaa gabaa waamame kanaaf ajandaalee gurguddaa sadiitu akka sababaatti ka‘e. Isaanis Hoggantootni Paartii Siyaasaa OFC haahiikamani, Gibirri humnaa olii nurraa haaka’u , daangaan Oromiyaa haakabjamu kanjedhudha.
Dhimmootni akka ajandaatti ka’aa jiran kun ajandaa ka’uu malanidha. Sirni ijaaraa jirru sirna dimookraasii ti. Sirna kana keessatti ammo ummatni keenya waan itti dhagahamu karaa nagaatiin mormuuf, falmees mirga isaa deebifachuuf deemuun waan jajjabeeffamuuf aadaa taúu qabudha.
Mootummaan Naannoo Oromiyaa ka’umsa mormii ummata keenyaa bu’ura irraa dhaggeeffatee ummata waliin ta’ee furmaata fiduun dirqama isaati. Ajandaleen akka komiitti ka’aan mmaalirra jiru?
Hiikamuu hidhamtootaa ilaalchisee Mootuummaan Naannoo Oromiyaa dhiifamaaf bakka guddaa qaba. Dhiifama walii godhuun buuura waan hundaati jedhee amana. Dhiifama walii godhuun nageenya fida. Gamtaa fi wal jaalala cimsa.
Kanaafuu, hoggansi haaromsaa Mootummaa Naannoo Oromiyaa bara kana adabamtoota seeraa 22,000 ol ta’an dhiifama godhee qe’ee isaaniitti akka deebi’an taasisee jira.
Hoggantoota Paartii OFC ilaalchisee ,namootni kun to ‘annoo Mootummaa Naannoo Oromiyaa jala akka hinjirre beekamuu qaba. Ta ‘us ji’oota lama dura waltajjii Magaalaa Naqamteetti geggeeffameen jaarsoliin biyyaa fi namootni bebbeekkamoon hoggantootni Paartii OFC akka hiikaman Muummicha Ministeeraa FDRI kab.
Obbo Hayilamaariyaam Dassalany cimsanii gaafatanii jiru. Isaansi dubbichi sirna isaa eeggatee akka ilaalmu kallattii ka’aanii jiru. Nutis raawwii kallatti kanaa eegaa jirra.
Komii Kaffaltoota gibiraa sadarkaa C ilaalchisee komoiin daldlatoota xixiqqaa sirnaan akka ilaalmu, dogogrri tilmaama galii guyyaa keessatti uumame sirnaan ilaalmee akka furmaata argatu MNO murteessee hojii irra oolchee jira.
Adeemsa hanga ammatti jiruunis Kaffaltootni gibiraa sadarkaa C 340,792 keessaa 242,266 (71%) gibira isaan irraa eegamu kaffalanii jiru. Kan hafanis yeroo gabaabaa keessatti kaffalu jedhamee eegama. Kanaafuu dhimmi kun ajandaa laguu gabaa ta’uu hindanda’u.
Dubbii nageenya daangaa ilaalchisee bara kana hojii guddaatu hojjetame. Akkuma beekamu Oromiyaan Naannoo Tigraayin alatti naannoolee hunda waliin waldaangessiti. Haalli bulchiinsa daangaa keenyaa rakkoo guddaa keessa akka jirus sochii haaromsa gadi fageenyaatiin addaan bahee jira.
Haaluma kanaan hojii bara kana hojjetameen daangaan Bulchiinsaa karaa Naannoo Benishaangul Gumuz, Gambeelaa, fi Amaara waliin idoowwan hin dangeffaminii fi ka’umsa walitti bu’uunsaa turan karaa ummata hirmachiseen akka daangeffamanii xumuraman taasifamee jira.
Naannoo sabaa fi Sab lammoota Ummatootta kibbaa waliinin dubbiin daangaa akka xumura argatu hojjetamaa jira. Ka’umsa walitti bu’iinsaa kan turee fi wareegama lubbuu hedduutiif sababa ta’ee kan ture daangaa Bulchiinsaa Naannoo Somaalee Itiyoophiyaa waliin jirus bu’uura riifarandamii bara 1997tiin daangessuun akka xumuramu hojjetamaa jira. Yeroo ammaa kanas hojiin daangessuu %75 ol raawwatamee jira.
Mootumman Naannoo Oromiyaa sirni ijaaraa jiru sirna dimookraasii waan ta’eef ummatni keenya komii fi qeeqa qabu hunda tooftaa qabsoo karaa nagaa kamiiniiyyuu fayyadamee dhiyeessuu danda’a jedhee amana. Qaamotni hawaasaa aanaalee fi magaalota addaa addaa keessatti komii qaban bifa lagannaa gabaatiin mulisanis mirga isaanii akka ta’e ni amana.
Ejjennoo isaanis nikabaja. Ta’us namni komii fi qeeqa qabu karaa lagannaa gabaatiin dhageessifachuun mirga isaa akkuma ta’e namni lagannaa keessatti hirmaachuu hinfeenes hirmaachuu dhiisuuf mirga guutuu qabu hubatamuu qaba.
Kanaafuu, adeemsa lagannaa gabaa taasifamaa jiru keessatti dhaabbilee daldalaa fi geejjibaa hojii idilee isaanii ittii fufan humnaan sukkaneessuu, “tarkaanfiin irratti haafudhatamu”jedhanii waamichaa dabarsuun dogogora guddaadha. Dhakaadhaan foddaa konkolaataa caccabsuu, boombii darbachuun namoota nagaa irrattii miidhaa qaqqabsiisuun nama sukkanneessuuf yaaluun, ‘yaada koo qofatu sirriidha’ jedhanii nama biraa irratti fe’eeuuf dee’muun gocha farra dimookra’asiiti.
Namoota hojii idilee isaanii geggeessan irratti “maaliif lagannaa gabaa keessatti hirmachuu didde’’jedhanii sodaachisuu fi sukkaneessuuf qaamota gochoota seeraan alaa keessatti hirmaatan irratti, MNO dirqama seera kabajichiisuu waan qabuuf tarkaanfii seeraa barbaachisaa kan irratti fudhatu ta’a.
*********


text:
Amerikaan biyya fardaati.Fardoo miliyoona 9.2 qabdi.Farda kaan waan hedduun tolfatti. Dorgommii fardoo Amerikaa beekamtuu sadiitti jira.
Kentucky Derby, Preakness Stakes fi Belmont Stakes.Marro marroon dorgoman.Dorgommii kalee farda qolchaaWar of Will,jedhan ka Tyler Gaffalione jedhanitti moo'e.
Farda qolchaa fi teettoo fardaa bebeekamaa walti filan.Fardoo tana diida bal’aa dhoqqeessan walti gadi dhiisan.
Kentucky Derbii torbaan sadiin duratti godina Kentucky magaalaa Louisville keesastti dhumatte.
Preakness kalee godina MD,Baltimmore keessatti wal dorgoman War of Will cufa qolchee moo’e.
Dorgommii Balmon torbaan sadiin duubatti New York keessatti wal dorgoman.
Dorgommii kalee tana fardoo 13tti diida Pamlico Race Course Baltimore irratti walii yaa’ee km 1 fi metirtii 900 irratti wal qolche.
Dorgommiin Preakness tun 144essoo. Tyler Gaffalioneti fard ufii War of Will qolche.
Akkuma fardoo walti gadi lakkisaniin fardii ganna 3 tokko Bodexpress abbaa isa yaabbate, John Velazquez balbala irratti dhoqqee keessatti lafaan dhahee biraa gale.
Fardii abbaa buuse kun lafaan dhahee fardoo jalatti hidhatee eegee fala jabaan qaban.
Velazquez lafaan dhahan kun dhoqqee dhadhahatee “fardii mataan naan badee akkuma walti nu gadi dhiisaniin oli na darbatee lafaan na dhahee ammoo womaa hin taane,” jedhe kahee deeme.
Fardii lammeesoso bahe, Everfast,, sadeessoon Owendale,Warriors abressoo Charge, shaneessoon annii Laughing Fox.
Abaan dorgommii tana moo’e dorgommii fardoo ta Kentucky Derbiif qophaaha. Abbaan moohe dooalra miliyoona 1 fi wayii harata.
Fardoon Amerikaa tun haga metiri lamaa fa dhedheerattii sanyii farda qolchaa baduu dhowwatani labratory keessa oli keeyyatani.
Fardii dansaan haga dooalra 10,000 baasa.
Fardoo tana sanyii walti makahani horatan dhaabbilee fardoo akkanaa leenijftuu fi horattu hedduutti jira


text:
Dhimma Afaan Oromoo Irratti Dr. Firdiisaa_Jabeessaa Maal Jedhu?
”Afaan Oromoo Guddisuuf Gufuun Jiran Maali jechuudhaan Ogeessonni qoranoodhaan kan lafa kaayan keessaa, rakkina qulqullina barsiistotaa fi itti fayyadama afaanichaa toqaniiru. Dabalataanis Afaan Oromoo Sadarkaa federaalaatti, fnfinnee keessattis afaan hojii, afaan hogbarruun Artii fi guddinni biyyattii ittiin ciqilfamu tahuu qaba jedhu. Karaa birootiin Dhaloonni Qubee yeroo gabaabaa keessatti falmataa sabaa tahuu fi dhimma sabaa fi siyaasa biyyattii keessatti akka dhimmamu kan godhe, tartiibni qubee laatiinii A. B. C. jedhu kuni dursa kan akka biyyaatti akka afaan barnootaa tahu kan godhe bara 1991 gaafa ABOn chartara keessa jiru waan taheef qorqalbii fi buáa ABOn buuse jedhee labatni jiru waan amanuuf ilaalcha kana faaluudhaaf itti yaadameet jedhama. Karaa birootiin Latiniin tartiiba Qubee addunyaan guddatte itti fayyadamtu waan tahee haala mijataa fi walitti dhufiinsi kuni guddina Afaan Oromootiif akkasumas egeree afaanichaa kan cimsu waan taheef, bu’áa kana qancarsuuf tartiiba qubee jijjiiruu yaadameet warri jedhus baayéedha. Ija Ogeessa seerluga Afaaniitiin alatti ilaalcha siyaasa sabaa afaanfajjeessuuf Afaan Oromorratti duulamaa jira. Kanaan walqabatee Kitaaba barnootaa Afaan Oromoo kan Kutaa 1ffaa tartiiba qubee A, B, C, D, jedhu gara L. A. G. M tti jijjiiruuf daba ykn dhiibbaa Afaan oromoo Tartiiba Addunyaawaa sanarraa maqsuuf diinni biyya keessaa wittifataa jira. Mala afaan oromoo barsiisuu foyyeessuuf A, B, C, D Adunyaan ittin fayyadamtu irraa tartiiba birootti jijjiiruun maaf barbaachise? Kuni gaaffii seenaa tahee haa yaadatama! kanuma.
Amboo? biyyaa qofaa Maaf ……? jedhame dhaggeeffadha ….


text:
‘Rakkoo osoo furmaata hin argatiin bubbuletu haala amma Oromiyaa keessa jiru dhale’-Abbaa Gadaa Goobana Hoolaa
Haala naannoo Oromiyaa keessa jiruufi gahee Abbootiin Gadaa nageenyaafi tokkummaa tiksuu keessatti qaban irratti BBC waliin turtii kan taasisan Abbaan Gadaa Tuulamaafi Barreessaan Gamtaa Abbootii Gadaa Oromoo Goobana Hoolaa, rakkoon hin furamne rakkoo dabalataa dhale jedhan.
“Wanti amma Oromiyaa keessatti deemaa jiru kun maddi isaa rakkina kana dura Oromoo irratti hojjetamaa tureefi kuufamaa turetu hanga ammaa furmaata hin argatinidha. Bu’uurri rakkoo waan kana jalaa furaa deemuu dhabuudha,” jedhan.
Abbootiin Gadaas rakkoo kana furuu keessatti gahee keenya sirritti hin bahannes jedhu Abbaan Gadaa kun.
“Gadaatu bakka jira malee Abbootiin Gadaa bakka hin jiran. Waan kana amma duras irra deddeebi’ee dubbadheera,” jedhan.
“Gamtaan Abbootii Gadaa waan Sirna Gadaa irratti hojjechaatuma jirra. Kan saniin ala jirummoo Gadaan xurii hin jaalattu; jeequmsa hin jaalattu tokkummaa malee.
Kana furuufimmoo karaa hariiroo mootummaa fi uummataa, rakkoon akka furamu gochuurratti hagas mara hojjechuu hin dandeenye,” jedhan.
Hidhamtoota nyaata lagatan akka nyaatan gaafachuufis Abbootii Gadaa keessatti garaagarummaan yaadaa waan uumameef osoo walii hin galin hafuus dubbatan.
“Gaafa Kitaabni Alii Birraa eebbifamu sana Abbootiin Gadaa muraasni walgeenyee akkaataa waan kana gidduu seennu irratti yaada kaasnee mari’anne. Ciisnee uffata afneetuma kadhanna jedhee yaada kaasefiin ture. Yaanni kun fudhatama hin arganne,” jedhan.
Yaadni Abbaan Gadaa Tuulamaafi Barreessaan Gamtaa Abbootii Gadaa Oromoo Goobana Hoolaa kun maaliif Abbootii Gadaa biroo biratti hin fudhatamiin hafe kan jedhu gaafachuuf bilbilli dursaafi itti-aanaa Gamtaa Abbootii Gamtaaa Oromootti bilbille yeroof hin milkoofne.
Dhimma uummata Oromoo kan gartuu lamatti qoodamee jiru jidduutti Abbootiin Gadaa gahee keenya baanee furmaata akka argatu gochuuf rakkannee jirras jedhan Abbaa Gadaa Goobana Hoolaa.
“Uummata Oromoo kan garanaafi gamas walqoode gidduu dhaabbattee dubbachuu baayyee ulfaata. Nu uummata Oromoo bal’aatu nu faana hiriiree jira waan ta’eef gara tokko qabachuu hin dandeenyu. Kana kana rakkanne nuuf hubadhaa,” jedhan.
Gareen walqoodu Oromoo gidduutti akka hin jiraanneef dhamaatii guddaa goone kan jedhan Abbaan Gadaa, ammas bullukkoo hafnee alangee ciibsinee araaraf kadhanna jedhan.


text:
Kaameruun biyya Afrikaa jidduu jirtu.Ganna 28 asitti namuma tokkotti bulchuutti jira. Jaarsa ganna 85, Paul Biyyaati.Ammallee marroo 7essoof dorgomuutti jira.
Silaa ammallee guyyaa 3n duratti pirezidaantii filachuuf itti duudan.Paartileen mormituu ammoo filannoon baanan sun seera filannoo hin guunne jedhanii irratti didan.
Nama paartii Universe fulaa bu’ee dorgome, Cabral Libiitii fi Joshua Osih paartii Socialist Democratic Front keessaa dorgometti akka filannoo sun faaydaa hin qabdu jedhanii ufi irraa dhiisan gaafate.
Akka jarii kun jedhutti filannoo tana akka isiin pirezidaantii biyya sunii ka ammaa Paul Biyaati fi paartii isaa CPDM gargaartu tolchanii qopheessan.
Rigobert Gabanmidanha ka ministirii Live fi Peace keessa jirulleen tanuma jechuutti jira.
Akka innii jedhutti dameen seera biyya sunii filannoo biyya sunii seera qabeettii fi dhabeettii isii mirkaneessullee Paul Biyaatti tohata.Nama paartii mormituu hedduullee filachuu dhowwan jedhan.
“Gabnmidanah nama filachuu dhowwan keessa tokko.Akka innii jedhutti kaardii filannoo fuudhee filachuu dhaqee jennaan maqaan ke asi irra hin jiru naan jedhan.”
Inninuu silaa nama dorgomuu fedhe taatullee seera filannoo hin guutannee jedhanii irratti didan.Nama 13 akka filannoon pirezidaantummaa Kaameruun gatan keessaa ka dhibiin Bertin Kisob.Isallee dubbii isaa mana murtiitti harkaa qabaa jedhanii irratti didan.
Ministerii hujii fi caasaa bulchiinsa Kaameruun, Gregorie Owona ammoo dubbiin yakkan malee wannii filannoo keessaa hammaate hin jirtu jedha.
Biyya ufin bultu keessatti seerii filannoo isiilleen waan mama qabaa ka walgaafatan hin qabu Paul Biya ammallee pirezidaantii godinii cuftii akka ufumaan ufi dandahee bulu beekee seeruma suniin buluu male jedha.
Itti gaafatatmtootii filannoo Kamerunilleen filannoon biyya isaanii seeerumaan demuutti jirti jedhan
Kaameruun biyya makaraa hedduu keessaa baatee pirezidaantii filachuutti jirtu. Guyyaa sadiin duratti pirezidaantii filatte.Abbaa moohate ammallee eeguutti jiran.
Abbaa moohate biyyatti himuu dhabuun ammoo Kaameruunii ammallee garuma duriitti deebifti jedhani sodaatan.Amerikaalleen akka abbaa moohate biyyatti himatan gaafatte.


text:
Ibsi Maqaa ABOn Hoteela Hilton keessatti kenname beekamtii Hoggaanaa Dhaabichaan ala jedhame.[SQ-HAGAYYA 10/2020]
Ibsi Maqaa Adda Bilisummaa Oromoon guyyaa har’aa Hagayya 10/2020 hoteela Hilton jedhamutti kenname beekamtii Hoggaanaa Dhaabichaa HD ABO fi Miseensota ABO biyya keessaa fi biyya alaa jiran ala tahuu Sagalee Qeerroo Bilisummaa Oromoo mirkaneeffanneerra.
Akka maddeen adda addaa irraa dhimma kana SQ mirkaneeffachuuf yaaletti guyyaa kaleessaa sabaa himaalee hawaasaa irratti Ibsa miidiyaaleef ABO hoteela Hilton jedhamutti ni kenna jedhu ilaalchisee Sagaleen Bilisummaa Oromoo (SBO) Hoggantoota dhaaba ABO HD jaal Daawud Ibsaa fi itti aanaa HD ABO jaal Araarsoo Biqilaa gaafateen dhimmicha akka quba hin qabnee fi ibsi kennamu akka hin jiraanne ifoomsanii turan.
Guyyaa har’aas Hoteela Hilton jedhamu keessatti ibsi Miidiyaaleef kenname jedhamu irratti itti aanaan HD ABO jaal Araarsoo Biqilaa kan guyyaa kaleessaa Hagayya 9/2020 SBOf quban qabnu jedhanii dubbatan guyyaa har’aa waltajjii sana irratti argamuun mirkanaayeera.
Dhimma kana irratti SQ Hoggantoota dhaaba ABO fi Qondaaltota olaanoo ABO dabalatee miseensota ABO biyya keessaa fi biyya alaa jiran Afgaaffii godheen ibsi guyyaa har’aa Hagayya 10/2020 Maqaa ABOn Hoteela Hilton keessatti taasifame akka dhaaba isaanii ABO bakka hin buune ibsuun gochaa kana balaaleffataniiru.
Dhimma kana irrattis HDn ABO jaal Daawud Ibsaa ibsa miidiyaaleef maqaa dhaaba isaan hoggananiin kenname jedhamu akka quba hin qabnee fi beekamtii dhaabichaa fi miseensota dhaabaan ala tahe mirkaneessaniiru.
Akka Hoggantootni , Qondaaltotni fi Miseensotni ABO jedhanitti erga Adoolessa 26 as wantootni mooraa qabsoo Oromoo jeequuf shirri xaxamaa jiraachuu akeekuun wanti har’a tahes taatee kanaan kan wal qabatuu fi kan Ummata Oromoo addatti immoo Miseensotaa fi deeggartoota ABO biyya keessaa fi biyya alaa jiran bakka hin buune tahuu ifatti dubbatu.
Addi Bilisummaa Oromoo dhaaba ummata Oromoo bal’aa qabsaa’otni hedduun qabsicha itichuu keessatti wareegama qaalii kaffalaa turanii fi ammas kaffalaa jiran tahuu Oromoo caalaa warri faallaa qabsoo Oromoo tahan akeekanii kan beekan tahuu galmeen seenaa ni argisiisa.
Addi Bilisummaa Oromoo kaleessas Hoggantoota isaatu biyya alaa ture malee miseensotni fi deeggartootni isaa Oromiyaa bal’aa keessatti wareegama ulfaataa sirna kanaan kaffalaa kan turan yoo tahu ammas kaffalaa jiru.
Mooraa Qabsoo Oromoo keessatti yeroo adda addaatti namoonni fedhii fi dantaa dhuunfaaf jedhanii yeroo isaan qabsoo qaalii wareegama hedduun ititee ummatni itti jiran gara dabarsuuf dirqama mootummaa irraa fudhatanii socho’an argaa turre ammas argaa jirra.
Akka fakkeenyaatti mooraa qabsoo ABO keessatti shira mootummaan uumeen namoota fedhii fi dantaa dhuunfaa irra darbaniin marroo lamaa ol diigumsi irratti gaggeeffamus namoota kaayyoo fi akeeka jaallan wareegamaniitti cichaniin deebi’ee ititee bakka har’a gahe gahuu danda’eera. Akkasumas paartii KFO keessatti filannoo 2005/1997 booda sagalee ummataa namoonni fudhatanii harka mootummaatti kennatanis fedhii fi dantaa dhuunfaa isaaniif jedhanii korojoo gurguratan galmeen seenaa ifatti ni argisiisa.
Wanti amma mooraa qabsoo Oromoo addatti ABO fi KFO irratti mootummaan dalagaa jiru ummata Oromoo qabsicha gaggeessaniif kan onnachiisu malee kan gatachiisu akka hin taane hubachuu dhabuun dhaloota har’a qabsoo Oromoo keessatti gahee isaanii bahataa jiran wallaaluudha jennee amanna.
Tibbana dhimma dhaaba ABO keessatti shira xaxamaa jiru ilaalchisee SQ Qeerroo Bilisummaa Oromoo fi qabsaa’ota Oromoo Oromiyaa bakkoota adda addaa jiran yaada isaanii hubachuuf akka yaaletti mooraan qabsoo Oromoo kan diinni keessa galfatee dirqama itti kenname akka galma bahataniif irratti hojjechuutti jiran tahuu akeekuun salphinaa fi diigumsi mooraa qabsoo Oromoo jeequuf karoorfame wareegama hin barbaachisne kaffaluu yoo taheen alatti tasa akka of duuba deebi’uu hin dandeenye yaada isaanii nuuf gahaniin dhugoomsaniiru.
Waan amma namoota muraasaan beekamtii HD ABO, Hoggantoota, Qondaaltota, Miseensota fi deeggartootni ABO osoo hin beekiin gaggeeffamaa jira jedhamu kan ummata Oromoo bal’aa bakka hin buunee fi namoonni gochaa kana irratti bobba’anii jiranis ammumaan dhaabbatanii akka of ilaalan kan jedhu yaada jiraattotaati.
ABO ammaan dura Ibsa miidiyaaleef kennaa tura Waajjira isaa Gullalleetti tahuu fi dursees Hoggantoota, Qondaaltota, miseensota, deeggartootaa fi ummata Oromoo bal’aa biyya keessaa fi biyya alaa jiraniif karaalee sabaa himaalee hawaasaa fi miidiyaalee SBO,SQ, ONN fi karaalee sabaa himaalee hawaasaa kan facaasaa ture yoo tahu kan guyyaa har’aa garuu fallaa kanaa tahuun dhoksaan dirqama mootummaa fudhachuun karaalee hin beekamneen Miidiyaaleen mootummaa qofa kan argame tahuu ibsuun akka Dhaaba ABO bakka hin buune hubachiisaniiru.
Walumaagala dhimma walgahii GS jedhamuun Adoolessa 26 fi 27 waajjira muummee Gullalleetti gaaggeefamee fi kan guyyaa har’aa maqaa ABOn ibsi kenname jedhu akka Dhaaba ABO bakka hin buune SQ qorannoo gaggeessitee mirkaneeffateera.
ABOn miseensota GS gidduu kana seera dhaabichaan ala socho’an irratti tarkaanfii fudhate. – https://t.co/yqfwrKEW7w pic.twitter.com/jeXX1P3nYi
— Kichuu (@kichuu24) August 11, 2020


text:
Oduu Naqamtee
Ajjeechaan mana amantii Waldaa Araaraa keessatti Kan raawwate, humna addaa naannoo Amaaraatiin ta’u dhaabbati mirga namoomaa Itoophiyaa saaxileera!!
Oromoon humnaa fi mootummaa nagaa isaa tiksu hin qabu! Ummanni keenya qe’ee isaa keessatti humnoota alaqaan ajjeefamuun kun dhumatuu qaba!!
Damamqi Oromoo!!
Mootummaan Ce’umsaa Oromiyaa ammuma hundeeffamuu qaba!!
Abdi Rashid
mind you OLA never said they want to create Pan-Oromo state!!!
Naannoo oromiyaatti ABO waraana har’aa dhibbootaan lakka’amaan eebsise jira jedhe,
MM.Biyyicha abdii kuttuu qaba jedhe,Jaal.Marroon itti muddaa jira jedhe namni kunni,
Itti dabaluun ammoo namni kunni,MM.Ethiopia yeroo tokkoo gara biyyaa Keeniyaa deeme OLF balleessinna jedhe dhufe ture jedhe.
Jabaa maaltu jibba!
Gaafa ati jabaatte, addunyaan si barbaada; waa’ee kee dubbata!
All this reports show is how Much they are biased and push anti Oromo narratives????
Related


text:
TV GAADDISA DHUGAA GAAFFIF DEEBII JAALL Abdataa Hoomaa FI Jaal Abdallaa Sulee fi Mul’saa Sabaa Walduraa dubaan isini qabanne dhiyaannerra nu hordoofaa
ONN:Oduu Olmaa Oromiyaa Sadaasa 29/2017
Uhuuruu Keeniyaattaa marsaa lammaffaadhaa Keeniyaa bulchuuf kalee sirnii muudamaa yeroo geggeeffametti iseediyemiin sirnichi ittii godhame gammachuudhan guttamuus tibbichi garuu tibba Keeniyaatti mormiin itti hammaate. Pooliiin biyyattis dhukaasa banuudhaa qabee ulee amma fayyadamutti namoota morman bittinsaa ture. voasocial


text:
Dubbii Bilxiginnaa fi murtee Jaal Marroo
Related
Related Posts
- Jaal Marroo fi Jaal Goollichi Hooggantoota keenya jedhu #QeerroonBaalee
Jaal Marroo fi Jaal Goollichi Hooggantoota keenya jedhu #QeerroonBaalee
- Gaaffiif Deebii Jaal Marroo fi RSWO waliin taasisan
Gaaffiif Deebii Jaal Marroo fi RSWO waliin taasisan Via Dursaa O Abaadir , April 2, 2020…
- Jaal Goolicha Dengee fi Jaal Marroo Dirribaa Galatoomaa!
Jaal Goolicha Dengee fi Jaal Marroo Dirribaa Galatoomaa! Damee Boruutin, Guraandhala 23, 2019 Baga shira…


text:
Irreecha 2020: Irreechi Hora Finfinnee namoota muraasaan kabajamuun miira akkamii uume?
Irreechi Hora Finfinnee iddoo namootni muraasni affeeraan taasifameef argamanitti kabajameera.
(bbcafaanoromoo)—Sababa weerara dhibee COVID-19 ayyaanni Irreechaa bara kanaa namoota muraasaan akka kabajamu murtaa’uunsaa ni yaadatama.
Haaluma kanaan namootni godinaalee Oromiyaa garaagaraa irraa filataman kabaja ayyaana Irreechaa hora Finfinnee irratti argamaniiru.
Miirri ayyaanichaa kan bara darberraa qorraa ta’us namootni kabaja ayyaanichaa keessatti argaman miira garaagaraa akka qaban BBCti himaniiru.
“Irreeffachuun keenya gaariidha. Garuu akka bara darbee nama hin gammachiisu” jechuun BBCti kan hime dargaggoo Tasfaa Zarihun lakkoofsa namoota ayyaanicha kabajanii daangeessuun sirrii akka hin taane hima.
“Irreechi akkasitti nama murtaa’aadhaan ta’uu hin qabu ture. Irreechi ayyaana Oromoo hundaati malee ayyaana nama muraasaa miti. Ayyaana mootummaas miti. Ayyaana uummataati. Akkas nama murteessanii kabajuun kun baay’ee nu gaddisiisee jira” jedha.
Kana malees “silaa osoo gadda Haacaalus ibsannee, irreeffannee, booqa birraa arguu keenya waaqa galateeffannee Oromoon hundi kan itti gammadu ture” jechuunis dargaggoo Tasfaa Zarihuun haala ayyaanichi bara kana itti kabajame komata.
Gama biraatin jiraattuun magaala Finfinnee artiist Burtukaan Jimaa, “ayyaana Irreechaa bara kanaa itti gammadnee jira. Akka kana duraa uummatni hunduu akka fedhasaatti dhufee irreeffachuu baatus uummatni as jiru uummata baay’ee waan bakka bu’uuf haala gaariidhaan irreeffachaa jirra” jechuun himte.
“Uummatni hundi akka fedhasaatti osoo irreeffatee ittin gammada. Garuu dhibee Covid-19n walqabatee rakkoo waan qabaatuuf of eeggannoof jecha waan ta’eef gaaridha” jechuunis artiist Burtukaan BBCti himteerti.
Gama biraatin godina Gujii Lixaa aanaa Abbaayyaa irraa kan dhufe Eebbisaa Badhaanee “ayyaanichi kan tasgabbii qabudha. Kan bara darbee walin walbira yeroo qabnu baay’inni uummataa baay’ee hir’achuunsaa ho’ina ayyaanichaa gadi qabee jira” jechuun himeera.


text:
Onni Begii guutumatti to’annoo WBO jala galfamuu
Konyaa Lixa Wallaggaa keessaa, Magaalaa Begii dabalatee, Onni Begii, Jimaata Fuulbana 3, 2021 irraa qabuun guutumatti to’annoo WBO jala galfamee jiraachuu.
Lola MKII fi HIT gidduutti adeemsifamuun, Oromoon Walloo rakkoo mudachuu
Lola PP (Mootummaa Koloneeffataa Impaayera Itoophiyaa) fi HIT (Humna Ittisaa Tigiraay) gidduutti adeemsifamaa jiruun wal-qabatee, Uummanni Oromoo Walloo rakkoo hedduu mudachaa jiraachuu.
Barsiisaan Oromoo, Mabiraatee Taayyee Surraa jedhamu, Konyaa Baha Wallaggaa, Ona Nuunnuu Qumbaa, Magaalaa Adaree keessatti, LMKII'n ajjeefamuu; daa'imni isaa ganna tokkoos harki isii tokko rasaasaan rukutamuun irraa muramuu.


text:
Taatewwan
Fuula cancala Taatewwan irratti maakiroo gara taatewwan dirree too'annoo unkaawwanii keessatti argamanitti geessisuu dandeessa.
When the event occurs, the linked macro will be called. To assign a macro to an event, press the ... button. The Assign Action dialog opens.
Too'annoo irratti hundaa'ee,taatewwan gara garaa ni argamu. Taatewwan too'annoo filamee fi halqara fuula cancala Taatewwan irratti tarreeffaman qofa. Taatewwan asiin gadii ibsaman:
Jalqabuun dura
Taaten kun osoo gochi cuqaasa too'annootin kaka'in dura iddoo qabata. Fakkeenyaaf, qabduu "dabarsi" cuqaasun gocha ergiinsaa kakaasa; haa ta'uu malee, adeemsi "erguu" dhugaa kan eegalu weyta taateenYeroo kaka'umsaa argame qofa. Taateen Eegaliinsa duraa adeemsa ajjeessuu ni hayyama. Yoo tooftaan koronyate SOBA duubatti erge, Weyta kaka'umsaa hin hojjatamu.
Yeroo jalqabu
The yeroo jalqabu weyta gochi jalqabu taateen ni mul'atu. Fakkeenyaaf, yoo qabduu "submit" jedhu unkaa kee irraa qabaatte, Ademsi erguu gocha kaka'umsaa bakka bu'a.
jijjiirame
kan Jijjiirame taateen iddoo kan qabatu weyta too'annoon xiyyeeffannoo dhabe fi too'annoon too'annoo kan jijjiiramu yeroo xiyyeeffannoo dhabedha.
Barruu fooyyeffame
The Barruu fooyyeffame taateen iddoo kan qabatu yoo barruu dirree naqatti galchite ykn fooyyessite.
Haalojii maalimaa jijjiirame
The Item status changed event takes place if the status of the control field has changed.
Weyta xiyyeeffannoo fudhatu
Taateen Weyta xiyyeeffannoo fudhatu kan iddoo qabatu yoo dirreen too'annoo xiyyeeffannoo fudhate.
Weyta xiyyeeffannoo gatu
Taateen Weyta xiyyeeffannoo gatu kan iddoo qabatu yoo dirreen too'annoo xiyyeeffannoo gate.
Furtuu gadqabame
Taateen Furtuu dhiibame kan argamu weyta dhimmamaan furtuu kamiyyuu dhiibe hanga too'annoon xiyyeeffannoo qabutti. Taateen kun gara maakiroo galfatawwan raggaasisuuf koronyaa'uu danda'a.
furtuu gaddhiifame
Taateen Furtuu gaddhiifame kan argamu weyta dhimmamaan furtuu kamiyyuu gaddhiisu battaluma too'annoo xiyyeeffannoo qabuuni.
Keessa Hamtuutee
Taateen Hantuutee keessaa iddoo kan qabatu yoo hantuuteen dirree too'annoo keessa ta'e.
Hantuuteen ni siiqfama yeroo furtuun gadqabame
Taateen Hantuuten kan siiqsamu weyta furtuun dhiibame iddoo kan qabatu weyta hantuuten harkifame battalumaan dhiibame. Fakkeenyi weyta, yeroo harkisii dhiisi, furtuun dabalataa haalata tilmaama (siiqsi ykn garagalchi).
Hantuutee Siiqsame
Taateen Hantuutee siiqsamee kan argamu yoo hantuuten too'annoorra siiqsame.
Qabduu Hantuutee gad qabame
Taateen Qabduu hantuutee dhiibame kan argamu yoo qabduun hantuutee dhiibame qareen hantuutee battalumaan too'annoorra oola.
Note that this event is also used for notifying requests for a popup context menu on the control.
Qabduu Hantuutee gad dhiifame
Taateen Qabduu hantuutee gaddhiifame kan argaman yoo qabduun hantuutee gaddhiifame qareen hantuutee battalumaan too'annoorra oola.
Hantuuteen ala
Taateen Hantuutee alaa iddoo kan qabatu yoo hantuuteen dirree too'annoo keessa ta'e.


text:
Filannoo Diimokiraatawaa fi Milka’aadhaaf Walii Galtee Biyyalessaa
Uummuun Ammas Dhimma Ijoodha Jenna!
(Ibsa Kongireesii Federaalawaa Oromoo (KFO) Irraa Kenname)
Walitti makamuu dhaabbilee lamaa, Warraaqsa Federaalistii Diimookiraatawaa Oromoo (WFDO) fi Kongireesii Ummata Oroomo (KUO) irraa Adoolessa 22/2004 kan hundeeffame Kongireesiin Federaalawaa Oromoo (KFO) filannoo biyya kanaa keessatti geggeeffamaa ture hunda kessatti qooda fudhataa turreerra. Hundeeffama KFOn dura filannoo marsaa 3ffaa bara 1997 geggeeffame keessatti barcumoota hedduu yoo mo’anne iyyuu, saamicha ADWUI irraa kan hafe KUOn teessoo 43, WFDOn 11 qabachuun Mana Marii Bakka Bu’ootaa Ummatoota Itoophiyaa seenameera. Caffee Naannoo
Oromiyaatifis KUOn teessoo 105 fi WFDOn teesso 10 qabatanii turan. Filannoo isaan booda turaniin sababa saamicha paartiin aangoorra ture ADWUIn raawwateen, sagalee saba keenyaa hannaarraa baraaruu akka hin dandeenye beekamadha. Akkasiis ta’ee yeroo qaamoleen hedduun abdii kutatanitti dardarraan Oromoo Qeerroo jedhamuun beekamu sochoosuudhaan humnoota Oromoo diimookiraatawaa ta’an keessaa tokko ta’ee, kutannoodhaan hirmachiisuun miseensotasa wareegama qaallii kanfalchiisee, jijjirama ammaa kanaaf gahee ol’aanaa akka taphaate ifatti kan beekamudha.
KFOn karaa tokkoon fialannoo bara 2012 geggeeffamuuf turees ta’ee kan bara 2013 ni geggeeffama jedhamee eegamu irratti hirmachuudhaaf qophii barbaachiisa godhaa, karaa biraatiin ammoo Fialannoon Diimookiraatawaa fi Milka’aan geggeessuuf Walii Galteen Biyyaaleessa akka uumamuuf gaafata tureera. Walii Galteen Biyyaaleessaa tasgabbiifi nageenya biyyaatiif, filannoo bilisaafi haqa qabeessaaf, irra jireessatti ammoo milka’iina ceehuumsa diimookiraasiitiif dhimma ijoo ta’uusaa walga’iiwwan xixxiqqaarraa hanga Waajjira Muummee Ministeeraatti geggeeffame irratti dubbanneerra. Ibsoota Ejjennoo waggoota sadan darban baasaa turre keessattis cimsinee gaafanneerra. Haata’u malee paartiin aangoo irra jiru cichoomina aangootiif jedhee gorsa keenya fudhachuu hin dandeenye. Sababa milka’uu dhabuu Walii Galtee Biyyaaleessatiin, akkuma sodaanne, biyyaattiis ta’ee nutii gaaga’ama siyaasaa cimaa keessa galleerra.
Ji’ootan darban kanas filannoo keessa galuuf akka nu dandeessisuuf gaaffilee armaan gadii Waajjiira Muummee Ministeeraafi Boordii Filannoo dabalatee qaamoota ilaallatu hundatti beeksiisa turreerra.
1. Waajjiraleen keenya sadarkaa godinaafi aanaatti argaman tokko tokko cabsamanii waan saamamaniif, kaanimoo sossodaachiisaafi doorsisa miseensota hoggansaa irra gaheen waan cufamaniif akka nuuf banaman,
2. Miseensoti keenya sadarkaa ol’aanaarraa jalqabee hanga daka gahuttiifi dorgommii filannoo paartii keenyaa qindeessuu, dorgomuufi taajuabuu danda’aan keessuma godinaafi aanaairra kan jiran hiidhamuu isaanii, doorsisa isaan irra gaheen naannoo gadhiisani baqachuu isaanii, naannoo Waajjira Ol’aanaarraa filannoo kana akka qindeessaniif miseensota ramadaman shan keessaa namooti afur: Obbo Baqqalaa Garbaa, Obbo Dajanee Xaafaa, Obbo Jawaar S. Mohaammad, Obbo Hamzaa Adaanee, hidhamuu isaani, tarkaanfiin akkanaa kun ta’e jedhamee dorgommii filannoo keessaa KFO dhiibuuf akka raawwatame qaamolee dhimmi ilaallatu hubachiifneerra.
3. Caasaan mootummaa fi paartii aangoorra jiruu waal dhuubee waan jiruuf dirree siyaasaa dhiphateen bilisaan sochoonee imaammataafi, sagantaa siyaasaa paartii keenyaa saba qaqqabsiisuuf danqamuu keenya;
4. Loogii tokko malee adeemsa filannoo raawwachiisu kan jedhaman raawwachiftooti filannoo kaadiree paartii aangoorra jiruun kan guutamaniifi kaan isaaniimmoo filannoo bakka bu’oota seera tuman filachiisuuf itti gaafatamummaa ol’aanaa gaafatu raawwachiisuuf muuxannoo gahaafi gaheesummaasaa akka hin qabne; karaa lamanuu amanataa filannoo haqa qabeessa raawwachiisu jedhu akka irra hin qabne deddeebinee Boordii Filannootti beeksifneerra.
5. Miidhaan miseensotaafi deeggartoota KFO irra gahaa jiru akka dhaabbatu jennee Waajjira Muumicha Ministeeraa, Waajjira Boordii Filannoo Biyyaleessa, Komishinii Mirga Namooma Itoophiyaa fi Abbaa Alangaatiif xalayaa barreesine gaafanullee qaamni abbaa kanaa nuun jedhe akka hin jirre addeesineerra. Asirratti baayyee kan aja’iibummoo kaadirooti paartii biyya bulchuu geggeesitoota KFO giddu galeessaafi sadarkaa dakaa hidhuufi godaansisuun qaamni hoggansa ol’aanaa akka rarraa’u godhaa, makmaaksa “Waraabessi biyyaa hin beekamne dhaqee itillee naaf hafaa” jedhe jedhamu dagatani, yoo barbaadan paartii keenyaan “filannoo sodaatanii bahuuf”, yeroo fedhan ammoo eenyu hadheeffatee wayyaanneetti akka qabsa’aa ture akka waan dagatanii “jaalala addaa wayyaaneetiif jedhani filannoo keessa bahuuf” nuun jedhu.
6. Baayyee xiqqoo kan jedhaman irraa kan hafe miidiyaaleen biyya keessaafi biyya alaa jiran tokko tokko, keesumaa galii ummatarraa sassaabamuun miidiyaaleen hojjetanu tajaajila loogii hin qabne kennuu dadhabuun isaani sababa raakkoolee nu mudataniiti.
Kanaafuu, paartiin keenya kan hundeeffameef akka paartii kamiyyuu dorgomee taayitaa mootummaa qabachuuf ta’uun beekamee, waajjiraleen keenya humna mootummaatiin cufaman bananamani, miseensoti keenya hidhaman hiikamanii, akkasumas barabaachiisaa yoo ta’e sagantaan filannoo kun fooyya’ee, dirreen siyaasaa lammilee hundaaf mijatee, hundaa ol ammoo filannoon walii galaa milka’iina walii galtee biyyaleessatiin deeggaramee akka adeemsifamuuf cimsinee gaafachaa, KFOn Itoophiyaa lammilee hundaaf taatu akka uumamtuuf qabsoo taasifamu hunda cinaa kutannoon akka dhaabbatu ta’uusa daddabballee mirkaneessaa, humnooti haqaafi diimookiraasii Itoophiyaafi biyyi tasgabooftuun akka ijaaramtu kan hawwitan, akkasuma miseensoti hawaasa dipiloomasii deeggarsa barbaachiisu akka nuuf gootan waamicha kabajaa isiniif goona.
GADAAN GADAA BILISUMMAA TI!
HORAA BULAA!
Koree Hojii Raawwachiiftuu Kongireesii Federaalawaa Oromoo (KFO)
Finfinnee: Guraandhala 23/2013
Related


text:
Gola Seenaa Irraa Lakk.3
1.Dogongora ofii yommuu amantuu
Dubartiin takka seenaa ofii akkanatti ibsiti
Seenan kiyya ifaadha. Dogongora kiyya irraa akka barattaniif isinitti hima. Gaa’illi koo gamtoominna anaa fi abbaa mana jidduu kiyyaatin haala gammachuutin jalqabame. Dureessa hin turre, garuu wanta qabnutti kan gammannu turre. Intala garmalee jaalannu takka qabnaa turre. Marsaa jalqabaa gaa’ila keenya intala teenya raffisnee, salaatu,Rabbiin faarsu fi Qur’aana qara’aa turre.
Guyyaa tokko qusannaa keenya yommuu sakattaanu maallaqa hanga ta’e akka kufanne argine. Dhiirsa kiyyaan aksiyoona (sharing) dhala(ribaa) qabu akka binnu yaada itti dhiheesse. Bu’aa kanarraa argamuun jireenya intala teenya ni gargaarra. Wanta qabnu hundaa fi gurgurtaa faaya kiyyaa dabalatee aksiyoona kana irratti investii goone. Erga yeroon muraasni darbeen booda aksiyoonni ni küfe. Ni kasaarre. Liqaa baay’ee waliin hafne. Karaa badaa (badii ribaa) yommuu Rabbiin akkana jedhu barree:
“Rabbiin dhala (keessaa barakaa) ni haaqa; sadaqaa immoo ni guddisa. Rabbiin warra akkaan kafaraa, dilaawa hundaa hin jaallatu.” Suuraa Al-Baqaraa 2:276
Halkan tokko dhiirsa kiyya waliin mormii cimatti seenne. Akka na hiiku isarraa barbaade. Innis iyyuun, “Ati narraa hiikkamte… Ati narraa Hiikkamte..” nan jedhe. Anaa fi intalli koo garmalee boonne. Kanattu mataa kiyya keessa deema: Rabbiif ajajamuu irratti walitti dhufnee,Rabbiin diidun (daangaa Isaa darbuun) addaan baane.
Akkam nama gaddisiisaa! Barnoota meeqa baranna asirraa? 1. Wanta qabanatti quufu fi gammaduu. Osoo jarri lamaan kunii akkuma sanitti gammadanii Rabbii ajajamuu itti fufanii silaa wanti qaban ni dabalamaafi ture. Kanaafu yommuu bidiruu gaa’ila yaabbun wanti nyaannu fi dhugnu karaa halaalatin kan dhufuu ta’uu qaba. 2. Dhalli (ribaan) qabeenya fi nama akka addaan diigu ni hubanna. Dhallii liqaa keessaa hin baane fi ciqniitti nama dabarsa. Rabbiin waa’ee ribaa ilaalchise baay’ee nu akeekachise sababa inni miidha guddaa dhala nama irraan geessun. Namni karaa ribaatin qabeenya walitti kuusuf carraaqu nama qabeenya fi mataa ofii balleessuf carraaqudha. Kanaafu waxxee gaa’ila yommuu ijaaruf deemnu, galiin keenya karaa halaalaa qofaan kan dhufu ta’uu qaba. 3. Jireenya keenya keessatti karaa kaminiyyuu daangaa Rabbii darbuu irraa of tiiksuf of eeggannoon tarkaanfachuu qabna.
2.Iklaasa
Iklaasni galii argachuu fi rakkoon nurraa deemu keessatti shoora guddaa akka taphatu mata duree irratti mari’atamuudha. Damee iklaasa keessa tokko bakka namuu hin agarreetti hojii gaarii hojjachuudha.
Gaafa tokko ibn Mukandiir yeroo roobne dhabamu du’aayi gochuuf gadi bahe. Masjiida Ergamaa Rabbii(SAW) kan madiina keessatti argamuu, teessoo Ergamaa Rabbii biratti du’aayi osoo godhuu, namticha mataan gadi jedhee akkana jedhu arge. “Yaa Rabbii yeroon gogiinsaa kunii gabroota kee irratti ulfaate jira. Siin kakadhe dhugumatti isaani rooba ni fidda.” Sa’aa tokko keessatti dumeessi dhihaachu jalqabe. Yeroo gabaaban booda roobu jalqabe.
Amma ıbn Mukandiir aalimoota fi namoota gaggaari Madiina keessa jiran keessa of lakkaa’a türe. Garuu namtichii taqwaa qabu kan inni hin beekne fi du’aayin isaa fudhatamaa argatte kunoo as jira. Muddamuun namticha hordofee mana isaa dhaqee. Akkuma namtichi mana ofii seenen ibn Mukandiir balbala dhadhahuun itti seene. Yommuu mana isaa seenu meeshaalee xiqqoo fi namtichi hiyyeessa akka ta’ee hubate. Meeshaa bittaana’ee, harkaa shaakarraa’a, hojiin isaa qamadii tumuu fi hojii hiyyeeyin hojjatan isarratti arge. Ibn Mukandiir akkana jedhe gaafate, “Akkam jirtaa?” Namtichis gaafii isaa kabajaan deebiseef. Garuu nama alagaatin dinqisifamuun isaa isa dhiphise. Ibn Mukandiir dhiphinna isaa dafee hubatuun sababa isa daawwachuuf dhufee ibseef. Akkana jedheen,”Yeroo gabaaban dura kakuu Rabbiin kakatte dhagayee jira. Maallaqa hojii ulfaata kana jalaa baatun hin qabdu, akka hojii aakira irratti xiyyeefatuuf?”
Kunoo namtichi kuni argamee. Yoo namni alagaa ifatti isa baase beekkamaa ta’uuf deema. Namoonni nama Rabbiin sodaatu akka ta’eetti isa ilaalu. Ergasi Ibn Mukandiriin akkana jedheen,”Eenyuttillee nan hin himin,wanta uumames hanga ani du’uu eenyutillee hin dubbatin. Mana kiyyattis hin deebi’in. Yoo deebite namoota biratti beekkamaa na goota.” Ibn Mukandiir nama kamittu akka isa hin himne yookiin du’aayin isaa akkamitti fudhatama akka argatte eenyuttillee akka hin odeessine waadaa haa galuufi malee namtichi itti hin gammanne. Namoonni biroo waa’ee isaa homaa kan hin beekne haa ta’anii malee, Ibn mukandiir yommuu isa arguu nama Rabbiin sodaatu jedhee akka isa yaadu sodaate. (Ibn Mukandiir yommuu na arguu,”Namtichii kunii nama Rabbiin sodaatu”jedhe yaada.) Kanarraa kan ka’ee mana ofii gadi lakkisee gara magaalaa biraa deeme. Achiin booda namoota Madiinaa keessaa eenyullee eessa akka bu’e(deeme) isa hin agarre. Yeroo baay’een booda yommuu namoonni seenaa isaa baran du’aayi isaa waan dhabaniif ni gaddan. Ibn Mukandiirin,‘Sababa isaatiin namtichii Madiina gadi fure’ jechuun ajiifatan.
Wanti seena kanarraa barannu namni Rabbiin sodaatu hojii gaarii kan hojjatu Rabbiif malee namoota fi beekkamtii argachuufi miti. Namoonni biroo hojii isaa gaarii arguu irraa ni jibba,akka argan hin barbaadu. Hojii gaarii hojjachuutti yommuu dhufuu dhimmicha Rabbii fi of jiddutti dhiisa. Sababa iklaasatiin abbootin salafaa keenya kan beekkamanii fi du’aayin isaani kan hin didamneef. Nutiis kanaaf carraaqu qabna.
3.Gufuuwwan
Wantoonni duubatti nama harkisan dhokataa fi ifatu jiru. Qalbiin gara Rabbii akka ol hin deemne fi karaa irratti hin qajeelle duubatti harkisuu. Wantoonni duubatti nama harkisan gurguddoon sadii jiru. Isaanis shirkii,bida’a (amantitti waan haarawa dabaluu) fi cunqursaa/badii. Gufuun shirkii towhiida qulqulluu qabaachun bada. Gufuun bida’a sunnaa Ergamaa Rabbii hordofuun bada. Gufuun badii immoo towbachuun (gara Rabbii deebi’uun) bada.
Gufuwwan kunniin gabrichaaf ifa hin ta’an hanga inni qophaa’a ta’uu fi Rabbiif ajajamu kan itti fufu yoo ta’ee malee. Yeroo inni Rabbiif ajajamuu itti fufu gufuwwan kunniin itti mul’atu. Sadarkaa murannoo fi iklaasa isaa irratti hundaa’un gufuwwan kunniin itti dhagahamu.(Salphatti badii ta’uu isaani ni beeka). Garuu yoo inni/ishiin tarkaanfi tokkoyyu gara Rabbii hin fudhatiin gufuwwaan kanniin hin argu/argitu.
4.Bu’aa Cubbuu /badii dhiisu
Rabbiin Gooftaa Addunyaa guutuu kan ta’e faarfamee. Osoo bu’aa cubbuu dhiisu hubanne silaa cubbuu raawwachuu ni dhiisna. Namni cubbuu/badii raawwachu yommuu dhiisu faaydawwan armaan gadi argata. Cubbuu dhiisun– arjoominna namtichaa olkaasa,kabaja eega,qabeenya tiiksa,jaalala uumamtoota akka qabaatu godha, karaa jireenya gaarii jiraata, qaamaf boqonnaa,qalbiif jabeenya fi gammachuu, ruhiif boqonnaa,lapheef mirqaansu kenna. Salphinnaa fi gadhummaa irraa nama baraara, gadda fi dhiphinnaa xiqqaa akka qabaatan nama godha, nafsee salphinna irraa dhowwuun kabaja laataf. Dukkana cubbuu irraa garagaluun ifa qalbii eega, karaa kaafirotatti hin mul’anne qalbitti agarsiisa, soorata inni gonkumaa hin yaanne Rabbiin fidaaf, wanta kamuu kaafiroota irratti ulfaata ta’ee ni laaffisa,
Namni yommuu cubbuu dhiisu namoonni isa tajaajiluuf, jaalala fi hiriyummaa isaa argachuuf wal dorgomuu,dhimma isaa ni guutuf, yommuu maqaan isaa baduu ni tiiksuf(inni nama wanta akkasi hojjatu miti jechuun maqaa isaa eeguf), Rabbiitti ni dhiyaata, sheyxaanarraa ni fagaata. Du’a hin sodaatu. Kana irra Rabbiin wal qunnamuu fi ajrii(mindaa) argachuuf yaaddawa. Ija isaatti addunyaan tunii baay’ee xiqqoodha,aakiraan immoo garmalee guddoodha. Mi’aa Rabbii ajajamuu fi imaana ni dhandhama, malaaykonni du’aayi isaa godhu. Beekumsi,hubannoon, imaanni isaa, Rabbiin wal qunnamuuf dharra’uu, Isa jaalachuu fi gammachuun towbaa ni dabalamaaf.
Yommuu gabrichii cubbuu dhiisu kunniin bu’aa addunyaa kanarratti argamuudha. Kan aakiraa hoo maal ta’inna laata? Yommuu inni du’u malaaykonni oduu gaarii Rabbiirraa itti beeksisu. Oduun gaariin kunis jannata galuu fi sodaa fi gaddii irraa deemudha. Mana hidhaa addunyaa tanaa dhiise gara Jannataa deema. Guyyaa Qiyaama yeroo namoonni fuuran /dafqii irraan garagaluu inni gaaddisa Arshii jalatti baqata. Yommuu isaan lixan inni immoo garee namootaa Rabbii sodaatanii fi milkaa’an waliin harka mirgaatin fudhatama. Rabbiin akkana jedha:
“Kuni tola Rabbiitti. Isa abbaa fedheef kenna. Rabbiinis abbaa tola guddaati.” Suuraa Al-Juma’a 62:4
Alhamdulillah Rabbiin nama iklaasa qabaatu,cubbuu irraa fagaatu,Jaalala Isaati fi jannata argatu nu haa godhu. Amiin. Hanga torbaan mata duree biraatin walitti deebinutti assalamu aleykum wr wb.
Kitaabota wabii
1,2 Gems And Jewels Fuula 257, 298-300
3,4 alfawaid Fuula 254-256, 259


text:
DAANDII GARA MILKAA’INAATTI GEESSU.
➥ Dhimmoota hedduu, milkaa’uu fi milkii dhabuu, fuulduratti tarkaanfachuu fi bakka yaadan hanqachuu kan murteessan keessaa inni tokko, fagoo hin deeminaa, amala yookiin aadaa keenya. Milkaa’ina argachuun amalaa fi aadaa daandii milkii irra nama dhaabu qabaachuu irraa kan eegalu ta’uu isaati hayyoonni kan gorsan.
➲ Namni wal’aansoo jireenyaa moo’achuu, qabsoo dadhabsiisaa booda abbaa mirgaa ta’ee dirree irratti mul’achuu hin hawwine hin jiru. Hawwii yeroo hedduu hundi keenya hawwina. Hedduun keenya garuu hawwiidhuma qofaan daangeffamnee jiraanna; buddeenuma abjuu nyaanna.
➲ Namoonni milkaa’anis hedduutu jira. Milkaa’ina isaaniitiif sababni maal ta’inna laata? Sababa hedduu tarreessuun ni danda’ama. Kunniin sababoota ijoo amalaa fi aadaa jireenya namoota milkaa’aniin walitti hidhata qabaniidha. Milkaa’ina isaaniitiifis daandii kan saaqan amalootuma kanniin.
NAMOONNI JIREENYATTI MILKAA’AN:
➊. Yeroo hundaa waan haarawa yoo baran mul’atu.
Muuxxannoo haaraa baruu fi yeroo hunda waa dubbisuun nama guddisa, dirree hiree fi milkaa’ina namaaf bal’isa.
➋. Hir’inaa fi cimina isaanii addaan baafatu yookiin bareechanii beeku.
Namoota jireenyatti milkaa’anii sadarkaa guddaa irra gahan kan isaan biroon adda taasisu qabxiin tokko yoo jiraate, namoonni kunniin ciminaa fi dadhabina isaanii qajeelchanii beekuu isaaniiti. Waakkachuu irra, namoonni kunniin, hir’ina qaban hubatu yoo itti himames gammachuudhaan simatu.
➌. Dhimmoota kamiif dursi akka laatamuu qabu hubatu
Jireenya bu’aa bahiin itti heddummate kana keessatti, wanti hojjatamuu qabu yookiin rakkoon furamuu qabu hedduu dha. Dhugaan jiru garuu, hangamuu cimaa taanu, rakkoo nama mudatu hundaaf yeroo tokkotti deebii kennuun tasa waan hin danda’amneedha. Isa hunda irra xiyyeeffannaan guddaan kan barbaachisuuf dursi laatamuu qaba.
➲ Namoonni ciccimoon jireenya isaanii keessatti milkaayina guddaa galmeessisan kan godhan kanuma. Hedduun keenya garuu, waan cufa al tokko raawwachuuf carraaqna; akkas gochuu keenyaan dhoqqee keessaa hin baaneen qabamna. Al tokko waan dursi laatamuuf tokko!
➍. Maallaqa isaaniitti sirnaan fayyadamu.
Waa’ee mallaqaan walqabatee dhugaan yeroo hunda ka’u tokko hanga argattu qofa osoo hin taane waan argattu akka itti qabattuudha kan si duroomsu. Hangamuu haa baay’atuu, maallaqa argattu faffacaasta, bubbeef kennita taanaan ati yoomuu rakkataa fi liqii kadhataadha.
➎. Yeroodhaan hirribaa ka’u
Amalli namoonni barnootaan, daldalaanis ta’ee waan biraatiin cimina yookiin milkii guddaa argisiisan ittiin beekaman tokko yoo jiraate simbira ganamaa ta’uu isaaniiti.
➏. Kaayyoo fi Galmi isaanii Ifa
Maaliidhaaf jiraatta? Essa ga’uudhaaf tiratta jettanii yoo gaafattan namoota kanniin irraa kan argattan deebii gabaabaa fi ifa ta’e tokko. Maaliidhaaf akka hojjatan, eessa ga’uudhaaf akka tarkaanfatan yoo gaafataman bifa wal hin dhoofneen deebii isaanii lafa kaa’u.
➐. Hawaasaa fi hiriyyoota wajjin hariiroo cimaa uummatu.
Milkaa’inni, kallattii kamiinuu ta’uu danda’a, jireenya hawaasummaatiin hedduu walitti hidhata qaba. Kophaatti ba’anii jiraachuunis ta’ee milkiin kophaatti galmeessisan waan hin yaadamne ta’uu waan beekaniif hawaasummaa fi hariiroo gaariidhaaf iddoo guddaa laatu.
➑. Amala gaariidhaan ummata biratti mul’atu.
Ummata biraa jibbaa fi tuffii horachuun gufuu imala gara milkiitti godhamu gatantarsan keessaa isa tokko.
➲ Hawwuu qofa miti jireenyi. Kanniin milkaa’an irraa barachuudhaan nutis waan hawwinu harkatti galfachuu ni dandeenya. Gufuuleen hawwii keenya bira akka hin geenyeef danqaa ta’an hedduutu jira. Gufuun guddaan garuu nuti ofii keenyaa amalaa fi aadaa milkiitti nu geessu dhabuu keenya. Ammumaa amalaa fi aadaa gara milkaa’inaatti nu geessu simachuudhaan hawwii milkaa’inaaf qabnu haa dhugoomsinu.
➦ Wɑɑn beektɑnii fi dubbistɑn dhɑlootɑɑf dɑbɑrsɑɑ. Wɑliin bɑrɑnnee wɑliis hɑɑ bɑrsiifnu


text:
Ati namadha!
Gaafa dhalattu sammuu yaaduu danda’u, yaadee immoo karoorsu, karoorsee immoo hojiin mirkaneessuu danda’u waliin gara addunyaatti dhufte. Addunyaanis nama ta’uukee gaafa argitu ililchaa gara isheetti si simatte.
Eeyyee! Ati uumama addaati. Waan argite ija qalbii qabuun ilaali. Waan siif hin galle gaafadhu. Namni hedduun waan kun hin gaafatamu, hin qoratamu yoo siin jedhan, “Wanti hin gaafatamu, hin qoratamu, jedhan kun maaliif hin gaafatamuu?” Jedhii gaafadhu. Waan sitti fe’an hunda hin baatin.
Waan hin tuqamu jedhanii namoonni hedduun sodaatan tuqi. “Maaliif hin tuqamuu?” jedhii gaafadhu. Waan sodaatamu hunda hin sodaatin. “Maaliif sodaatamaa?”jedhii gaafadhu. Waan namni biraan godhi siin jedhe, waaniif gootu yoo siif gale malee hin godhin. Waan namoonni hedduun dalagan marti qajeelaa miti. Waan namoonni hedduun jibban hundis summii miti.
Qalbeeffadhu! Ati gaafa gara addunyaa kanaatti dhufte, sammuu yaadee gaafatu, xiinxaluu, qoratuufi waa uumu, darbees handaara lafaa hundumayyuu marsee waa baruuf dandeettii qabu waliin gara addunyaa kanaatti dhufte. Uumaan sammuu keetti dhimma baatee, ittiin jireenyakee akka gaggeeffattuuf si badhaase.
Namni akka looniitti dallaa yaada keetti yoo ijaare cabsii bahi. Namoonni seera tumanii kana hin darbin yoo siin jedhan, wanti siif malu daangaa sanaan gama yoo ta’e, seera irra darbii waan siif malu argadhu. Sababni isaa yeroo tokko tokko seerri hundi dhugaafi qajeelaa miti.
Sanduuqa yaadaa keessaa bahi. Yaadnikee baruuf, abuuruuf, uumuuf, si jiraachisee nama biraafillee ifa akka kennuuf itti dhimma bahi.
Waan naannookee marsee mara qalbii mana buleen ilaali. Waan siif kennan hunda hin nyaatin. Hundas hin gatin. Waan si barsiisan hundi qajeelaa ta’uu waan dhiisuuf hunda akkuma argattetti gara sammuukee hin geessin.
Barnoota argatte kamiyyuu akka qaamni keenya nyaata daakee bulleessuun keessaa kan isa fayyadu fudhatu sanatti qaaccessii fudhadhu. Waan na hin fayyadu jettee yaaddu keessaa waan si fayyadu argachuu da


text:
Hoggantuun Kampaaniichaa fi haatii warraa duraanii Mallas Zeenawii // Azeeb Masfiin waliigaltee kana kampaanii biyyaa Siingapoori Kustoonaajedhamuu fi kan biyyaa Amerikaa Feerfaaksi jedhamu wajjiin mallatteessun ishee gabasameera. Warshaa ijaarsaa kun magaala Maqalee yookan naannowasheetti ijaaruuf hojiin lafa ijaarsaaf mijatu filachuu akka jalqabame himameera. Warshaan Simintoo Masoboo kampanoota biyyoota lamanii kana wajjiin qinda’uun gahee dhibbeentaa 60 akka qaabatu waliigalticharra hubachun danda’ameera ...Read More »
Sirni Awwaalchaa Gaazexxeessaa Ibrahiim Shaafii Magaala Finfinneetti raawwatame
Gaazexxeessaa Ispoortii, Barsiisaa fi dhimmoota Siyaasa adda addaa irratti bareeffamoota bilchinaa qaban dhiyeessuun kan beekamu gaazexxeessaa Ibraahiim Shaafii Keeniyaatti baqatee jiraacha ture Dhimmaa Siyaasa Itoophiyaa ilaalchisee xinxalli bilchinaa qabu kennu fi mirgi namoomaa akka kabajamuuf hirmaannaa guddaa gocha turun isa hin beekama. Gaazexxeessa Ibrahiim Shaafii reebichaa fi darara guddaa hidhattoonni waayyaannee mana hidhaa Shawaa Roobiit keessatti irratti raawwataniin dhibeef akka ...Read More »
Garagarummaan dippilomaasii Sudaan fi Ijipt gidduu jiru yeroo dhiyoo asi dabalaa akka dhufe ni himama.
Pirezedantiin Tarkii Reesiip Tayiib Erdogaan tibbaa darbe Sudaan daawwachuun isaanii garagarummaan biyyoota ollaa lamanii akka dabaluuf sababa ta’u hayyoonni siyaasa qeeqaniiru. Qamooleen nageenya Ijipt hidhattoonni Darfuur loltoota mootummaa wajjiin walwaaranaan deeggara jiru jechun Pirezedantin Sudaan Omar Hasaan Al-Bashiir kana dura himatanii ture Himaannaa Mootummaa Sudaan kana booda walitti dhufeeny dippilomaasii biyyoota laman yeroo gara yerootti laafaa dhufun garagarummaan isaanii immoo ...Read More »
Dargaggoonni Mana Hidhaa Maa’ikalaawwiitti miidhaa guddaan irra gahee mana Murtiitti akka hin agarsifane dhoorkame
Dargaggoon Fidisaa Guutaa Godina Qellam Wallaggatti qabame mana hidhaa maa’ikalaawwiitti hidhame miidhaa sukkaneessaa mana hidha maa’ikalawwii keessatti isaraatti raawwatame uffata isaa baafatee mana murtichaatti argarsiisuuf gaafatus Abbootiin seeraa dhoorkaniiru. Akkasumas darara guddaa maqaa qoranoo jedhun isarratti raawwate afaaniin dhadachaatti himachuuf akka sumas//Tikoota Waayyaannee mana hidhaa keessatti gocha sukkaneessa irratti raawwatan maqaa waame himuuf gaaffiin dhiyeesse fudhatama dhabeera. Himataman tokko kana ...Read More »
Mootummaan Itoophiyaa Hidhamtoota Siyaasa hiiku fi Mana Hidhaa Maa’ikalaawwii Cufuf murteessusaa Ministirri muummee Hayilamariyaam Dassalaany Beeksisan
Hoggantoonni paartiilee miseensoota Adda Dimokirasummaa Waarraqsa Ummattoota Itoophiyaa (ADWUI) Arfan walagahii Koree hojii raawwachistuu addicha erga xummurame booda yeroo jalqabaaf gaafa roobii ibsa kennaniiru Hoggantoonni ADWUI arfan ibsaa isaanii kanan, hidhamtoonni siyaasa mana murtiin addabbiin yakkaa itti murta’ee fi Abbaa Alangaa himataman dhimmi isaanii ilaalama jiru addaa citee mana hidhaatti akka gadhiifaman beekisisaniiru Waltajjii Dimokirasii bal’isuu fi walgaltee biyaa gaarii ...Read More »
Afa yaa’iin Mana Marii Bakka Bu’oota Ummataa Obbo Abbaa Duulaa Gammadaa gara hojii isaanii duraatti deebi’aniiru.
Obbo Abbaa Duulaa Gammadaa fayeedaan Ummataa fi dhaabaa koo waan tuqameef sadarkaa hojii amma irra jirum itti fufu hin danda’u jechun hojii Afa yaa’ummaa fedhiin gadhiisuuf akka murteessan beeksisanii ture Obbo Abbaa Duulaan fedhii isaanii aangoo Afa yaa’ummaa gadhiisuuf Dhaabbataa Dimokirasummaa Ummata Oromoo fi Adda Dimokirasummaa Waarraqsa Ummatoota Itoophiyaatti xalayaa dhiyeefatanii fudhatama akka argate gabaasuun keenya ni yaadatama. Walgahii Koree ...Read More »
Miseensa Adda Bilisa Baasaa Ummata Tigraay Pirezedanntii Yunivarsiitii Finfinneef filachiisuf duulli jalqabame
Filannoo Pirezedantummaa Yunivarsiitii Finfinneef kadhimatoota 22 dhiyaatan keessa sagal gara marsaa itti aanutti akka darban himameera. Pirezedantiin Yunivarsiitii Finfinnee waldorgommiin akka filatamu himamuus, qondaltoonni waayyaannee Miseensi Adda Bilisa Baasaa Ummata Tigraay Profesaar Xaasaaw Waldahaannaa filachiisuuf duula jalqabaniiru Addi Bilisaa Baasaa ummata Tigraay waldorgommii pirezedantummaa Yunivarsiitii Finfinneef Profasaar Xaasaaw Waldahaannaa kadhimummaan dhiyyeessuun koree filachiistu irratti dhiibbaa gocha jiraachun himameera Dhaabbata Dimokirasummaa ...Read More »
Amerikaan Dhimma Siyaasaa Biyyaa koo keessa harka galfate jechun Iraan Himate
Lammiileen Iraan rakkoo bulchiinsa gaarii, malanmaltummaa fi Qaala’iinsa gatii wajjiin walqabatee mormii erga jalqabanii olaanii bulaniiru. Mormiin ummataa guyyoota jahaa darbaniif gaggeeffameen hanga ammaatti namoonni 21 akka ajjeeffaman BBCn gabaaseera. Amerikaan dhimma siyaasa biyyaatti keessa harka galfachuun jeequmsa kakasaa jirti jechun Iraan himatee jirti. Mootummaan Amerikaa dhimma siyaasa biyyaatti keessaa harka akka baafatu Iraan xalayaa Dhaabbata Mootummoota Gamtoomaniif barreessiteen gaafate ...Read More »
Manni Murtii Olaanoo Federaalaa Namoota 19 Adabbii Hidhaa Hanga Waggaa 16 fi Ji’a Jahaa Itti Murteesse
Mana Murtii Olaanoo Federaalaatti dhadachi yakkaa 4ffaa fi 19ffaan lammiilee namoota 19 adabbii hidhaa waggaa 3 fi ji’a 10 hanga waggaa 16 fi ji’a jaha gahu itti murteesse Lammiileen adabbiin hidhaa itti murteeffame Arbanyooch Ginboot Sabaatti wajjiin walitti dhufeenya qabu jedhamanii yakka shororkeessummaan kan himataman ta’u gabaafameera Mana murtichatti, dhadachi yakkaa 19ffaan himatamtoota 14 galmee Geetahuun Bayyaanaa jalatti himataman adabbii ...Read More »
Barattoonni Yunivarsitoota Gara Barnootatti hin deebine jedhame
Walitti bu’iinsa yunivarsitoota keessatti uumame wajjiin walqabatee barattoonni gara maatii isaanii galan gara barnootatti akka deebi’an waamamaniis deebi’u akka hin dandeenye gabaasni mootummaa mul’iseera Akka gabaasa kanatti, rakkoon siyaasa dhaabbiilee barnoota olaanoo keessa jiru sadarkaa guddarra gaheera. Rakkoo kun furmaata kan hin argannee yoo ta’e balaa kana caalu qaqqabsiisuu akka malu gabaafameera Momii ummataa wajjiin walqabatee yunivarsitoota 19n walitti bu’iinsi ...Read More »


text:
Gareelee maqaa Adda Bilisummaa Oromotiin socha’aan araarsuuf yaaliin yeroo dheeraaf geggeessame itti fufee jira.
Deemsa araaraa kanaaf deegersa qabu mul'isuuf, Waldaan Artistoota Oromoo torban tokko dura, Minesootaa, magaalaa Miniyaapoolis keessatti konsertii muuziqaa tokko dhiheesse. Sana irraa ka'uudhaan, sadarkaa deemsi araaraa sun itti jiru fi furmaata xumuraa fiduuf hagam akka abdachiisaa tahe hubachuuf, Raadiyoo Sagalee Ameerikaa, Sagantaa Afaan Oromoo irraa Nigusuun bakka-bu'oota gareelee ABO sadeenii araara taa'aa jiran walitti-fiduun haasofsiisee jira.
Bakka-bu'oonni sadeen ibsa nuuf kennan, Dr. Bayaan Asoobaa, Obbo Leencoo Baatii fi Obbo Zalaalem Nagaasaa akka jedhanitti, deemsi araaraa sun yoom iyyuu caalaa amma fedhii gareelee sadeenii irraa ka madde waan ta'eef gufuulee adda addaa araaricha boodatti harkisaa turan irra cehuuf gama sadeeniinuu wal-hubannaa fi jabinaan hojjetamaa jira.
Deemsa qabsoo irratti ilaalcha polotikaa adda addaa qabaachuun, hoogganni walii-galuu dadhabuun, irreen-bultummaan, seeraa dhaabichaatti buluu hanqachuun, wal-dhaggeeffachuu dadhabuunii, wal-dhibdee jiru ilaa fi ilaameen hiikkachutti cicha dhabuunii fi naannoon waliif baabsuun kanneen addaan-qoqqoodamuu ABO sana daran hammeessanii fi babal'isan tahuu, bakka-bu'oonni kun tuttuqanii jiran. Oromiyaan Itiyoophiyaa irraa adda baatee bilisummaa labsachuu qabdi moo mirgi dimookiraasummaa kabajameefii Itiyoophiyaa keessa jiraachuu qabdi? ka jedhu irratti gareeleen sadeen akka ejjennoo tokko qaban dubbatu. Hegeree Oromiyaatiif, ejjennoon gareeleen sadeenuu qaban maal fakkaata? Ka wal-simatu moo kan wal-dhiitu? Dhimmoota akkanaa fi ka biroo irratti, Nugusuun, bakka-bu'oota sadeenuu bal'inaan haasofsiise. Guutummaa qophii isaa ka sagaleen kaa'ame, mallattoo gama harka mirgaa jiru tuqaa tii dhaggeeffadhaa.
Gareelee ABO Araarsuuf Yaaliin Jalqabame Milkaa'inatti dhihaataa jira
- Nigusu Nagawoo
Deemsi araaraa sun yoom iyyuu caalaa amma fedhii gareelee sadeenii irraa ka madde waan ta'eef gufuulee adda addaa araaricha boodatti harkisaa turan irra cehuuf gama sadeeniinuu wal-hubannaa fi jabinaan hojjetamaa jira.


text:
Utuuf eegeen dugda duuba deemti Jechuun mammaakamti Utuun kun maalumaa waanuma akkamiitii? Haata’u iyyuu malee maali faayidaansaa? Maaluma fakkaataa akkami bifnisaa? Diimaa gurraachamoo adii magariisaa? Waan akka Aannanii dhugamee nama qabbaneessu? Moo waan alanfatamu? Yookaan midhaan ta’ee beelaaf kan nyaatamu Utuun uffatamoo kan uffatanii ittiin miidhagani Moo akka muka odaa jala taa’anii kan itti boqotani … Continue reading Utuu!
Month: April 2017
Farda kee fe’attee Yaada koo geejjibdee Kaafattee guluftee Fuutee biyyaa baatee Naan joortee jaawwartee Ana naan jaakartee Dammaqee ol jennaan Abjuun abjuu taatee Abjuun dhugaa taatee Dhugaan abjuu taatee Qalbiin koo rarraatee Mara … Continue reading Taati laata Dhugaa?
Kuulaniin barcuma miila sadii qabu tokkorra teessee, harka isheen maddii ishee utubdee farda yaadaan takka dachaa bu’aa, takka immoo tabba bahaa imala dhuma hin qabne imalaa jirti. Kan kaleessaa duubatti deebitee yeroo yaaddu duwwummaan isheetti dhaga’ame. Keessumaa yaadni kaleessa Bashaatuun dhiyeessiteef immoo caalaatti mataa bowwuu isheetti ta’e. Gara itti gortu wallaalte. Fira mariyattu hin qabdu. … Continue reading Imaanaa


text:
Dereje Tadessetiin
Dubbii kana kan kakaase, amantaalee waldorgomsiisuuf ykn amantaa kamiyyuu ceepha’uuf miti. Haala ka’iinsa fi galii uumamaa, sammuu fi afaan dhala namaa fi, dhugeeffacha fi hundeeffacha saba addaa-addaa hubadhee hubachiisuu fi ofiis nama irraa baradhee nama biro barsiisuu barbaadee ti, malee. Yaada ceepha’uun nama/saba ceepha’uu miti. Maaliif jennaan, yaadni qabeenyaa dhuunfaa nama/saba tokko miti.
Ceepha’an, qoratan, saaqan wal’irra baratani!
1. Heera, Seera Fi Aaadaa
Waaqeeffannaan, Ayaana ykn waan Waaq calqaba ittiin UUMEE (nama dabalatee waaqaa gadi, lafaa ol jiran hund ittiin) uume hundaaf Saffuun jiraachuu amana; kanaafuu Ayyaana fi Saffuu Haadha-Abbaa ni kabaja. Waaqayyoo Heera kana keenne waan ta’eef nammuu irraatti ajaja hinqabu jedhee amana—fakk, nammi, qilleensa walitti guuree, huurrii godhee, cabbiitti jijjiiree, rooba godhee hinroobsu; namni, callaa facaasa malee, biqilchee, lalilchee, firii itti godhee, madhaanitti jijjiiree achirraan callaatti hinjirjiiru; namni hinfuudha/niheeruma malee dhiiga rimaa ghodhee, mucaa ghodhee, daa’ima taassissee, nama gaha, luba fi gadaa taassisee, yuba, qaalluu, ykn beeroo ghohee hinjaarsu ….kuni HEERA Waaqaa qofa!!! Garuu, nammi Seera fi Aadaa fi Jiruu-jireenya harka fiqalbii isaatiin dalagata. Kan’irratti lufus, milkaa’us, kufus, laafus…dalagaa isaati malee WAAQA ykn Sheexana kan akkas na godhe HINJEDHU; “Sheexana” waan jehamtu’yyuu keessummoota irraa dhagahe male HINBEEKU!
Kirisyiyaanni, qaroomina ittiin Ayyaana, Heera, Aadaa fi Seer, ittiin jedhee maqaa baafatus/himatus, adda baafatus, hubatus HINQABU; yaadiin kunneen afaan kamiini’yuu hinturjubaanamu—babaha (evolutionary process) ykn seenaa keessa isaan hindabarre kaa!!! Falqaassitoota (philosophers) tokko tokkotu dheengadda maqaa itti baaseefi bara 18toota keessaa ca;qabanii nurraa hannaan waraabbataniitoo “Nuyi abbaan” jedhanii fakkeessan. Kanaaf kKristiyaanonni, yoo qufa’anis, yoo kufanis, yoo mirkanaa’anis, yoo abdii kutatanis, yoo dhukkubsatanis, mana yaalaa dhaqanii yoo kiniiniidhaan fayyanis—BADIINIS, MILKIINIS, QAANIINIS, SAPHLIINIS, hundu ka Gooftaan ‘jedhe’, ‘natti fide’, ‘naaf godhe’, ‘abjuun natti hime’, ‘narraa luqqise’…..jedhu!
Waaqeessaan garuu HEERA Waaqaa irreeffateeti, seera, aadaa fi jiruu-jireenya tolfata; yoo dadhabe oof ceepha’a; yoo mirkanaawes waliin eebbifata! Heera waliin jarreen kana waliitti hinlallaaqu. Waaqayyo guyyuu nam takkaantakkrr faana deemee fiishakaa hin’afuufu. Maal, Waaqayyo waa namaa?
Ee! Waaqi Kiristiyaanaa tokkoon Nam-fakkaataa, yoo dhibe ammo nama!!
2. Seerluga Waaqaa Fi Gooftaa
Afaan: Waaqqeeffataadhaaf, Waaqayyo nama hin baanu (Waaqaya NEVER speechificate!!). Waaaqyyo Afaan dhala namaa—ka sagalee/phonology, laqqaamsa/lexis, saccaansa/syntax—kamiyuu hindubbatu, yoomuu!! Dubbiin waaqaa GADAA dhaa jedhu ((Sirna Gada/ System jechuu qofa osoo hintaane), k.j., agadaa-agadaadhaan/gadaatiin (segmented) mara yaarrimoo, ykn yaa’a jaarraa (ykn, akka maqabaasa Warra Dhihaatti, dhangala’a barabakkaa/barwaaqaa ‘constant flux of spacetime’). Saphlaatti, jijjiiramaa fi mara baraa (gadna/gannaa, gadaa, waggaa/waakkha, lubbuu) fi dibaayyuu (irgee, iddee, bakka, ardaa, qoolloo) fi ayyaanaa (essence, fundaments, spirits) jechuudha. Uummoon ni aada, qeeransi ni burrisa, leenci ni barooda, duris har’as, si’acchis; Simbirri/lagni/abboftiin ni wacca; aduun ni bariiti, ni qaariti, ni dhiiti, ni waariti ni bariiti; Tabbi/yabbi/gaarri ni hadara/ni sulula/ni baaqqata; gabri ni guutaa, ni caama; sagliin, buttaan, jaarraan ni mara; lubbuun ni lufa, ni dhaala.; malkaan, kaloon ni marga, ni goga, ni marga…..
Kunneen afaan/DUBBII Waaqaa keeysaa xiqqishuu dha garuu fakkeenya. Armaan olittis xuqxuqne! Kanaafuu DUBBIIN/Afaanni Waaqayyoo kun akkafeetee, akkatasee, faallafaallaa/falfala, takkatakkee, darbaadhufaa, liphaaliphee miti—IRREESSA ykn CAYAA dha, malee [universal transcendental]! Akkas jadhu, Waaqeeffannaan. Qooda akkas ta’ee, ADDUUNYAAN ARGAA-DHAGEETTII KUNI’YYUU KITAABA, BARRUULEE dha; ni dubbifamaa jedhan.
Kiristinnaanni, ammo, ka jadhu, Gooftaan Afaan Aramaa/Aramaic dubbateeraa jedhu; yaggu barbaadan’ammo Afaan Heebiruu tiin barsisaa turee jedhu! Kanaafuu Waanqeelli/Baaybibiliin afaan/sagalee/barreefa Gooftaan baanee/dubbatee/haasa’ee jedhu. Hinumaayyu: sagalee ulfaataadhaan “GURBAA, ATI GARA KIYYA KOTTU!!!” jadhee nama yaamee/waamee’llee ni beeka, jadhan! Sagaleen/afaanni afaan tokkoo (“Aramaic”) akkamiin sagalee/afaan Girikii/Laatini/Ingilizii ta’aree yoo jedhanii wal falqan/qoran sirrii dha.
Waaqeeffattootaaf, kuni ARGAA-DHGEETTII Heera Uumee irraa siphatame/habbuuqatame/dhugeeffatame osoo hintaane, JACHAA-DHAGEETTII dha jedhu! Mirkaneessuuf’yyuu hindanda’amuu jjadhan. Dhugaa dha!!
Bakmaqaa (personal pronoun): Waaqeeffannaan Waaqayyoon bakka-maqaa (personal pronoun) godhee hinmoggaasu. Ammas, ammas “Waaqa” ykn mararsiifatee “Waaqayyo” jedha male “Isa”, “Isee/Ishee”, “Ati”, “Isin”, “Isaan”….gonkuma hinjedhu, Waaqayyoon!! Nama (person) miti kaa!! Waaqayyo TOKKO qofa kaa!!
Khoornyaan (gender marker) Waaqaatti hin hojjatu! Waaqayyo akka Gooftaa Kiristiyaanaa khoornyaa dhiiraatiin (“He”, “Issuu”) ykn dhalaatiin (“She”, “Issua”) hin;ifsamu. Nama miti kaa!!!
Gitii “Case”: Waaqeeffannaan ka jadhu, yagguu Waaqa jeekkarus waaqeeffanus, gitii ykn inni Afaan Ameerikaatiin “case” jedhan hinjiru; maaliif jennaan, Waaqayyo gita/qixa namaa miti, jadhan. Gitiin Waaqaa LEEYMOO OLI (absolutive case), k.j. (kana jachuun) Heeraa diriirse ykn Uumaa fi Daanyaa dha [is transcendental/unmoved-mover]—nammis, maaliyyu kana sadeen godhuu hindanda’u!!
Kiristinnaan Gooftaa isaa namaan giteessa/qixeessa. Kanaafuu, “Gooftaan kana anaaf/naan godhe/jedhe/kenne/dhorke…!” jedha. Hinumaayyuu Kiristiyaannonni akkas jedhan:
“Gooftaan ana waame!”; “An Gooftaan waammadhe/himmadhe!”,
“Abaluu Gooftaatiin ‘kottu/dhiisi/baasi/abaari/guddisi/buqqisi/dhaabi….’ Jedhe!”
“Gooftaan acchi/as/garas/garana’tti bahe/taa’e/deeme/ol bahe/gadi taa’e….!”
“Gooftaan namatti akkas jedhee hime/barreesse/dhaame/labse…..!”
“Gooftaan namatti/ofii ISAATII rifate/gadde/gammade/dheekkame…..!!!”
“Gooftaan Namaan/Abaluun/Sheexanaan ajjeefame/fannifame ykn rukutame/hari’atame/awwaalame/itti koflame!!
Kun garuu, Waaqeeffata dhaaf: WAAQEEFFATAADHAAF WAAN GUDIITI! SAFFUU DHA! WAAN BAACOO IJOOLLEEti GOWWOOMSA!!
Jaarraa “tense”: Waaqayyoo bakkaa-fi-baraan hindaangeffamu. Kanaafuu, ‘tense’in Waaqa ittiin irreeffatan, jeekkaran, Waaqeessan ka BARAMAROO/BAKKAMAROO (“PERMANENTIVE”) dha, Waaqeeffataadhaaf. “Gooftaan, …Jedh-E!, godh-E!” ka jedhu DABARSAA (“PERFECTIVE/PAST”), k.j., ammas hinjiru/hingodhamu/hinjedhamu ykn sichis hinjedhu, higodhu, jechuudha!
Ka Kiristiyaanaa kun SAFFUU dha!! Jadha Waaqeeffataan.
Abbooma “Possession”: Akka Waaqeeffataatti, Waaqayyo nama QABA, malee namni Waaqa hin QABAAtu!!! Waaqayyoo meeshaa/obboleessa/obboleetti ofii MITI! Abboomaa dha, malee!! Kanaafuu, inni Kiristiyaanni/BIBILE’n “Gooftaa KOO/KEESSAN/KEENYA” jedhu waan gudiiti!! SAFFUU dha!
Kanaafuu “kooti” “kee miti” jehanii wal-fixu!!
Fakkeenya Jeekkara/Irreeffannaa Waaqeeffataa (osoo Kiristinnaadhaan boora’ee yyuu)
Ya Waaq, Ya Waaq, Ya Waaqayo
Waaqaan nan bula, sin an oola
Gurraacha leymo, garaa taliilaa
Dhisaa malee, diriirtee
Utubaa malee ijaajjitee
Alluu malee dottattaa
Dumessa walitti ka guurtu
Urjii ka facaastu…
Tokkicha maqaan dhibbaa
gurraacha garaa garbaa,
yaa Waaqa Waaqa hinqabnee,
yaa gooftaa gooftaa hinqabnee,
mooticha giddii hinqabnee…..
3. Seergocha Waaqaa fi Gooftaa (“Voice” & “Function”)
Waaqeeffataan, Waaqa IRREEFFATA; Kiristinnaan, Gooftaa KADHATA.
Ajajaan eenyu? Maal jachuun/akkamiin?
ITTI FUFA…………………………………………..


text:
Taammanaa Bitimaa irraa
DURADUBBII
Dubbiftoota barreeffa kanaa jaalatamoo fi kabajamoo, baga nagaa fi nageenyaan naaf turtanii kutaa shanaffaa kana duukaa-buu’uuf dhuftani! Akkuma isin amma gara mandhee tanaa dhuftan mee nagaa fi nageenyi, bilisummaa fi walabummaan Oromiyaa taanyaaf haa dhufu!
Erga mandara Tokkee Kutaayyee kana bultanii hamma tokko haara-baafattanii, mee amma wanneen karaaf nu barbaachisan mara fudhannee gara magaalaa Geedoo-tti haa qajeellu! Otoo mandarattii bicuu takka tan mandara tahuuf curruuqaa (daa’imaa) jirtuu, tan Baabbicha (20) jedhamtuu fi tan lagattii Baabbicha jedhamtu irratti hundeeffamtee geenya. Lagattii tanatu naannoo biyya Torban Kuttaayee jedhamuu fi naannoo Calliyaa addaan-baasa. Maqaan Calliya jedhamu kunis akkuma maqaa Kuttaayeejedhamuu maqaa damee-gosa Oromoo tahuu isaa hubachuun, seenaa uummataa fi saba Oromoo keessatti mee galmeeffaddhaa! Kuunnoo, argitu magaalaa Geedoo seenuuf jirraa!
QAAMADUBBII
Geedoon (21) mandaroota fi magaalaawwan Oromiyaa kanneen gooroo, tulluu fi lafa-oljedhaa irratti hundeeffaman kanneen akka: Haroo Hara Liiban (Haroo Wancii), Gimbii, Gorii, Dambi Doolloo, Goree, Ejeree, Koloboo, Sululta, Caancoo, Shano, Dasee, Asallaa, Gobba, Diinsho, Diillaa, Calanqoo, Qullubbii, Ejersa Gooroo faa keessatti argama. Silaa jechi “geedoo” jedhamu kun maal jechuu akka tahe beektuu? Namaafis tahee, lafaaf maqaa baasuu irratti eenyutu Oromoo keenyaan morkuu dandaya? Akkuma lafa mukni mi’eessaa jedhamu itti-heddummatuun “Mi’eesso“, lafa adaamiin itti-heddummaatuun “Adaamaa“, lafa dasaan (handaqii, baaxiyyaa) itti-heddummaatuun “Dasee“, lafa bishaan itti-heddummaatuun “Bishooftuu“, lafa diilalli (qorri) itti-hammaatuun “Diilallaa (Diilallaa’aa) jedhee baase sana, lafa geedni itti-baay’atuun immoo “Geedoo” jedhee moggaase. “Geeda” jechuun Afaan Oromoo isa bara durii duriitiin “muka dhaabatu, jechuun kan hin muramin isa warri Ingilizii tree” jedhaniin sana. Kunoo, amma mukti Oromoo bardhibbee hedduu qaxxaamuree, bara nafxanyootaa dhaqqabe sun ciramee, akkuma argaa jirtan baargamoo tokko tokko callaatu jira.
Egaa, mee amma konkolee keessaa gadi-bayaatii Geedoo fi naannoo isaa dawwaddhaa! Karaan inni gara kaaba-lixaatiin jiru kun, isa magaalaa Ficaawaa (Fincaa’aa) keessa bawuun gara Shaambuu nama geessu. Lagni Fincaawaa kun jalliyaan (itti-yaatuu) laga Abbayyaa ti. Mootummaan Habashaa laga kana irraa korneettiin inni hoomishatu: Goojjamii fi Gondoriif erga ibsaa kennee booda naannoo Tigraay dhaqqaaba. Geedoo irraa kaatanii Shaambuu gawuuf, naannoo gosoolii Oromoo afurii keessa baatu:Calliya, Jimma Raaree, Guduru-u fi Horro. Kuunnoo, tulluun karaa fuula kaabatiin isinitti muldhatu sun Tulluu Maraa (M 3146) jedhama. Warri nafxanyaa isuma kanallee nuuf dhiisuu diduun “Tulluu Amaaraa” jedhuuni. Waan huurriin tulluu kanatti marsee maramee muldhatuuf Oromoon maqaa bareedaa kana baseefi. Geedoon biyya baddaa waan taheef, akkuma naannoo Meettaa Hoolotaa faa farsoon isaa shaggaa dhaa, shaggoomsatii dhugaa! Daadhiin Geedoos hedduu bayeessaa feenan eeyyee isas! Biyyi Oromoo inni Calliyaa kun waan ittiin geerrarsa Oromootiin faarfamu qabaa, mee kanaa gadittan isiif dhiyeessa. Geerrarsi kun naannoo Daannoo irraa jalqabuun naannolee Macca Bahaa fi Tuulamaa tokko tokkoon wanneen isaan qabaniin faarsaa naannoo Oromoo Jiddaa dhaqqaba.
“Daannoo biyya barbaree
Kan dooyyoo nyaatu-jiaa
Noonnoo biyya arbaa
Kan waancaa supphee jiraa
Dhaadallee biyya jirbii
Kan moofaa uffatu-jiraa
Ammayya biyya mukaa
Kan dallaan qabne jiraa
Xuqur biyya saawwanii
Warqa biyya aannanii
Kan dhamaan qabne jiraa
Calliya biyya dhadhaa
Kan mataan daaraa jiraa
Caboo biyya warqee
Kan naddoon murre jiraa
Wanci biyya dammaa
Kan gagaan beekne jiraa
Qaqaldhii Walisoo biyya dullaa
Kan uleen murre jiraa
Bacho biyya xaafii
Kan warqee nyaatu jiraa
Meettaa biyya hoolotaa
Kan kaldheen qabne jiraa
Shaggar biyya fooqotaa
Kan ala bullu jiraa
Jidda biyya fardaa
Kan lafoo deemu jiraa!
Jirakaa jira jiraa
Kunoo akkana jiraa
Walqixxeen eessa jiraa
Walqixxeen Waaqa biraa!“
“Dooyyoo“-n ittee (itti-nyaata) soogidda hin qabne akka tahe ni yaadattu. “Kan mataan daaraa jiraa” inni jedhamu kun immoo Oromoon dhadhaa dibachuu-dhaan akka beekamu nutti hima. Dur oggaa mana barumsaa oliyyaa (“secondary school“) jirruuyyu, Oromoota naannoo baadiyyaa irraa dhufanii fi kanneen magaalaa-dhuma keessa jiraatan, isaan dhadhaa Oromoo qabbana sanaan nafa isaan qabbaneessan sanatti kofallaayyu. Inni kun mee isa warri Ingilizii: “beekumsi xiqqaan nama galaafata – little knowlege is dangiours” jedhan sanaa! Nuti beekumsa bicuu san ishii qeesota Habashaa irraa funaannane sanaan uummata keenya tufannaayyu jechaa dha. Ammoo, Oromoon keenya karaa kanaan qaata warra Oroppaayyuu dursuun quyyifanni (dibanni) qaamaaf akka tolu beeka. Namni Biyya Ostiriyaa kan barchiisaa (pirofeesara) Unibasitii Biyaanaa ture, Ph. Paulschke, otoo Minilik Oromiyaa keessaa naannolee Harargee fi Arsii faa hin qabatin, kan Oromiyaa Bahaa keessatti qorannoo adeemsisaa ture: “Oromoon waan dhadhaa dibatuuf qaamni isaa cimaa dha; fayyaalessa. Dhukkuba gogaa irraa dhufu waa tokkollee hin qabu“, jechuun raajeffataayyu. Garuu, nuti beekumsa xiqqayyoo saniin dhadhaa caala dibata ammayyaa, isa kemikaala faabrikaa keessaa bayuun faalame sana qabu dinqeeffanna.
Erga waa bayyanannee amma gara Baakootti qajeella. Geedoo irraa kaanee, magaalaa Ijaajjii (22)Shoboka (23) fi Tibbee (24) keessa baanee, magaalaa Bakkoo (25) dhaqqabna. Kunoo, erga magaalaa Ijaajjii geenye mee geeda Odaa isa magaalaa walakkaatti argamuu kana sirriitti doowwaddhaa! Asii irraa gara fuula Jimma Abbaa Jifaar-itti yoo deemtan Odaa Bisil seena-qabeessicha sana argitu. Erga Tuulamnii fi Macci wiirtuu yaa’ii isaanii Odaa Nabee irraa addaan bahanii, Macci as dhufuun yaa’ii ofii hundeeffate. Booda immoo erga gosolii Maccaa keessaa kaan gada-gattee tahuun bulchiinsa mootiitti amanu bu’ureeffatee, kaan immoo yaa’ii gosa-gosaatti garagale. Sirna Gadaa irraa gara sirna mootiitti cewuun kun akka barreessitoonni Habashaa fi Oromoonni tokko tokko jedhanitti qaroomina gara fuulduraatti tarkaanfatu otoo hin taane, gara gadaantummaa isa ilmoon namaa ilmoo namtiin bitamootti cewuu-dha ture.
Biyyi Ijaajjii fi Shoboka faa irraa gara harka-bitaatti agaratan kun naannolee Oromoo Daannoo fi Iluu Galaani. Isaan kun lamaanuu maqaalee damee-gosoolii Oromoo tahanii ti.
Kunoo, otuma haasawaa deemnu magaalaa Baakkoo geenyee jirra. Baakkoon laga Gibee irratti bu’ureeffame. Akkuma argitan kana Gibe guddichi sun asitti laga xiqqaa wayii fakkaata. Booda laggeen hedduu ofitti dabaluun laga guddaa laga caalu tahuun argama. Inni kunoo asirraa gara kaabaa, jechuun naannoo Coomman, Horroo Guduruu keessaayyi madda. Magaalaan Bakkoo kun duraan laga Gibee gara fuula bahaatti jechuun godina Shawaa keessatti hundeeffamee booda kunoo akkuma amma agartan gara Wallaggaattis ceyee jira. Magaalaan kun daangaa Wallaggaa fi Oromiyaa Waltajjii irratti hundeeffame jechaa dha. Gosa kudiraa fi fudiraa kan lakkaawufillee nama dhibutu naannoo Baakkoo kana irraa hoomishama. Mee isa kana anumatu isiniif baasaa, hamma feetan nyaaddhaa, hamma feetan immoo fudhaddhaatii gara Finfinnee Shaggaritti deebiyaa! Erga Shaggaritti deebiyuun takka bubbullee booda gara Salaale deemna. Gaafa Waaqi jedhe immoo dursinee gara magaalaa Naqamtee dhaquun godinoota Wallaggaa, Iluubbaa Booraa faa daawwachuun biyya abbaa keenya hunda waliin geenaya!
Itti-fufa!
============== Hubachiisota Miiljalee =============
* Ph. Paulschke – “Ethnographie Ordost-Afrikas“, Berlin 1896.
>> Barreeffata kana kutaalee dabran ilaaluuf mee as tuqaa:
1) Kutaa Duraa
2) Kutaa Lammaffaa
3) Kutaa Sadaffaa
4) Kutaa Afraffaa


text:
By: Ammar Sheikh Amin Ibro
Assalaamu aleykum warahmatullaahi wabarakaatuhuu…. mata dureen kiyya kan arraa “sadarkaa guyyaa Arafaa” ja’a. osoo oobsaan na hordoftanii hedduu na gammachiisa !!!
Guyyaan Arafaa ji’a zul hijjaa keessaa guyyaa 9ffaa ti. sababni inni maqaa kanaan yaamameef namoonni hujii hajjiirra jiran guyyaa 9ffaa kana waan dirree “Arafa” ja’amtu keessa dhaabbataniifi !! Guyyaan arafaa kun guyyoota rabbiin uume keessaa irra caalaa guyyaati. hadiisa keessatti ergamaan rabbii S.A.W akkana ja’a ” irra caalaan guyyaa guyyaa arafaa ti !!”
Guyyaa Arafaa kana soomanuun dilii waggaa dabree fii kan dhufu namarraa haqa !! hadiisa sahiiha keessatti ergamaan rabbii S.A.W akkana ja’a ” guyyaa Arafaa soomanuun dilii waggaa dabree fii kan waggaa dhufuu namarraa haqa” asirratti wanni beekuu qabdan diliin namarraa haqamtu tun dilii xixiqqoo dha malee gurguddoo miti, diliin gurguddoon Towbaa dhaan malee hin haqamtu !!!
Rabbiin guyyaa Arafaa kana gabroottan isaa hedduu ibiddarraa bilisoomsa !! Ammas guyyaan Arafaa kun guyyaa du’aaiin akkaan keessatti qeebalamtu. Ergamaan rabbii S.A.W akkana ja’a “keyrul du’aai du’aau Arafa” hiikkaan isaa “irra caaltuun du’aaii du’aaii guyyaa Arafaa ti” jechuu dha. tanaafuu du’aaitti jabaachuu qabna. obboleeyyan kiyya !!! hadaraa……du’aaii godhattan keessa na buusuu hin dagatinaa
Hubachiisa !!!!
Namni dilii qabu cufti guyyaa Arafaa soomanuu qaba. An gama kiyyaan waanin dilii hedduu qabuuf jecha soomanuun qaba je’eetin murteessee jira, Ati hoo dilii hin qabduu???? duuba maaliif hin soomanne??
walumaa galatti guyyaan Arafaa kun akka bilaashitti nun dabarre, soomannee du’aaii godhannee bifa bareedaan dabarsuu qabna.
obboleeyyan kiyya !!! hadaraa guyyaan caalaan kun akka nun dabarre !!!!
Yaa rabbi !! nama guyyaa kana keessatti soomanee du’aaii godhatee irraa jaalattee ibiddarraa bilisoomsitu keessatti nu ramadi !!


text:
The Abiy Ahmed’s terrorist Gov. A bomb victim in Dheera Town, Oromia #OromoProtests #AbiyMustGo
A 4 year old victim of gunshot wound gunned down the day Haacaaluu was assassinated. This is in Gindhiir town, Oromia. When they say they stand with Abiy, this is what they are standing for! #OromoProtests #AbiyMustGo
Mootumaan Impaayera Ethiopia Sirnaa dugugaa sanyii Genocide bara Minilik nurraatti Deebise.Dhiigaa Keenyan Dhufee Dhiiga Keenyaa Dhugee Yaa Oromoo Koo Sabaa Baldhaa
Tokkuummaa fi Kutaannoon Tan Dur Caala. Jabaate Diina Afoo Dhaabachu qabdaa Ala fi Keessaan Mootuma Tana hudhuu qabnaa Yoo Kunii Hin Ta’iin Tan Durii Tan Caaltutu nutii Dhufuuf Deema Mootumaan kun Maqaa oromoo Waamate Anii oromoo Ofiin Jedha Malee Nafxaanya Nafxaanya Caaludha Nama jiraachu Ilmaan Oromoo Hin Feenedha
Nama Maqaa Dimookiraasi waama Gochaa garuu Sirnaa Duguuga Sanyii Sabaa Tokko Irraatti Xiyyeeffatedha Kunii Garuu Abjuu Isaati malee Oromoo Cabsuu fi balleessu Hin danda’uu dhiigni oromoo Kooti Akkaa Jiigen Hin Hafuu Ni Dhufaa Guyyaan Bilisuummaa
QABSOON TEENYA DARAN JABAACHU QABDI
Cirootti akkasitti qehee ummataa irratti duulanii nama ajjeesuun biyya shororkeessan


text:
Kun dhugaadhaa?
Qulqulleessu haqa waan talaallii COVID-19 tiini
Odeeffannoo dogoggoraa kan waa’ee nageenyumaa talaallii koronavaarasii salphaati argamu. Odeeffannoo dogoggoraa gariin sududa irraa fii dubbii afaaniti faca’aa jiru kan akkaan nama yaachisu ykn ka nama rakkisu. Maal akka amanan nama dhiba, kanaaf dhugaan jiru akka namaa galuu qarqaaruuf peejii kana tolchinee jirra.
DHUGAA: Waanti akka maagineetii isin godhu talaalliiwwan keessa umtuu hin jiru.
Odeeffaannoo dogoggoraa: Vidiyoowwan baay’inaan ilaallaman akka talaalliiwwan amaloota maaginetii qabaattan isin gochuu akka danda’an kijibaan himaa jiru.
Dhugaa: Talaalliiwwan COVID-19 amaloota maaginetii isinii kennuu hin danda’an, iddoo talaallii (harka keessan) irra dabalatee.
Talaalliiwwan keessa waanti electromagnetic field uumu hin jiru. Talaalliiwwan COVID-19 martuu sibiilota akka iron, nickel, cobalt, lithium fi walmakaa-sibiilotaa (alloys) lafaa dadarbaan argaman kamuu hin qaban. Waantota omishaman kan akka microelectronics, electrodes, carbon nanotubes, ykn nanowire semiconductors kamuus hin qaban.
Tarreewwan guutuu waantota talaalliiwwan COVID-19 irraa hojjatamanii fuula gaaffiwwan fuula gaaffiiwwan dedeebi'anii gaafatamaniirratti (FAQ) ilaaalaa: COVID-19 vaccine FAQ – King County.
DHUGAA: Talaalliiwwan COVID-19 jiinota ykn DNA keessan hin jijjiiran.
Odeeffaannoo dogoggoraa: Sodaan jirtu talaalliin kun DNA namaa jijjiruu danda’a akkasumas namummaa yookan amala namaa jijjiru danda’a, yookan dhaloota maati kan dhufu jijiruu danda’adha.
Dhugaa: Talaalliiwwan Moderna fi Pfizer lachuu RNA ergamaa (ykn mRNA), qabiyyee qaamni keenya uumamaan uumu fayyadamu. mRNAn farra-qaamawwanii fi seelota biraa dhibee-falman tolchuun qaamota keenya akka nu tiksan barsiisu.
mRNAn talaallii COVID-19 irraa giduu seelii keenyaa gonkumaa hin seenu – bakka DNAn keenya kaa’amu. Kana jechaan mRNAn DNA keenya irratti dhiibbaa fiduu hin danda’u. mRNAn tokkicha seelota barsiisuu xumurraan, inzaaymoonni mRNA caccabsuudhaan akka inni Kanaan booda qamoota keessa hin jiraanne ni taasisu.
DHUGAA: Talaalliiwwan COVID-19 dhibee koronaavaayirasii isin hin qabsiisan.
Odeeffaannoo dogoggoraa: Odeeffaanno dogoggoraatu hanga ammatti jira tan talaallliin COVID-19 tiini COVID-19tin si qabsiisuu danda’a jetu.
Dhugaa: Talaalliiwwan COVID-19 kamuu keessa koronaavaayirasiin hin jiru. Talaallii fudhachuu dhan koronaavaayirasii argachuu hin dandeessan.
Talaalliiwwan seelota qaama keenyaa pirotiinii gubbaa vaayirasii COVID-19 iiratti argamu fakkaatu akka tolchuu barsiisu. Ergoota dabarsuuf, talaalliiwwan RNA ergamaa (mRNA) ykn vaayirasii qufaa jijjiirame ijaa fayyadamanuuf dhukkubbiif ka’umsa tas’uu hin danda’u. Qaamni keenya pirootinii sana adda baasuu ijaa baruuf yoo vaayirasiin COVID-19 qaama keenya seene deebii ofi tiksu kenna.
DHUGAA: Talaalliwwan COVID-19 mallattoo akka utalloo hama qabsiisu danda’a garu dhukkubni hamaan yeroo heddu irraa hin argamu.
Odeeffaannoo dogoggoraa: Oduun dogoggora tan talaalliin yeroo hedduu adanyoo yookaan alaarjii hamaa anaphylaxis jedhamee beekamu fiddi kan namoota heddu garmalee dhukkubsitu.
Dhugaan: Dhiibbawwan cinaa kan akka bowwoo, dhukkubbii harkaa, dadhabbii ykn oo’aa qaamaa erga talallii fudhatanii guyyaa tokko ykn lama booda isin mudachuu mala. Garuu dhiibbawwan kun yeroo dheeraa kan hin turreefi mallattoowwan akka talaalliin hojjata jiru agarsiisanidha.
Deebiwwan aalarjii hamaan (anaphylaxis) baay’ee xiqqaadha, garuu ta’uu/uumamuu ni danda’a, keessattuu namoota haalota aalarjii amaa durumaanuu qaban irratti. Martuu yaalamuu ni danda’u.
Akkuma carraa yoo waa dhalateef ofi’eeggannoon qophaayeti jira. Erga talaallii fudhatanii booda, akka aalarjii amaa talaalliichaaf hin qabne ilaaluf kilinika keessa daqiqaa 15f akka turtan gaafatamtu.
Yoo ka alaarjii hamaa talallii doozii duraa irraa argatu tahe, ka lammataa fudhachuu hin qabdu. Waa’ee talaallii odeeffaannoo dabalataaf, qajeelchuma CDC guidance kana laali.
DHUGAA: Talaalliin COVID-19 chiipsiiwwan ittiin toohatan, seelii namaa, waantoota booyyee irraa dalagaman, sibilota miidhaa qaqabsiisan yookan qabiyyeewwan summii hamaa nama miidhan qaban if keessaa hin qabu.
Odeeffaannoo dogoggoraa: Interneetiin kijibaan waan talaallii keessaa jira jedhamu dubatamuun guutudha.
Dhugaa: Waantii furtuun talaalliiwwan Pfizer fi Moderna lachuu keessa jiru wanta sanyii (genetic) mRNA jedhamuu dha. Talaalliiwwan zayita, soogidda,acetic acid (qabiyyee Vinegar keessaa isa guddaa) fi sukaaras ni qabu. Talaallii Johnson & Johnson (J&J) keessatti, qabiyyee furtuun vaayirasii qufaa barameeti garuu akka nama hin dhukkubsineef kan jijjiiramee dha. mRNAn seelota keessan akkatti COVID-19 beeku itti himeeti dhukkubii irraa isin tiksa. Talaalliin J&J waantota tasgabbii kennanis ni qaba (soogiddoota, alkoolota, polysorbate 80, hydrochloric acid) fi amino acids.
Talaalliiwwan kun qabiyyeewwan chiipsii dinnichaa giddu-galeessa tii gadi qabu!
DHUGAA: Golfaa dadaffitti dhaabuuf, talaallin COVID-19 nama hunda gargaara. Talaallii fudhachuun hospitaala ciisuufii dua namoota garee akkaan saxilamoo tahanii ir’isa, hawaasa walgita malee golfaadhan midhaman dabalatee.
Odeeffaannoo dogoggoraa: Seenaa turee fii sanyummaa dhoysaa tajaajila fayyaa fii fayyaa hawaasa xinxallaa keessaa galchuun, namoon yaaddoo qabataama tahe qaban waa’ee madaalawa talaallii tolchuu fii keennuu ilaalchisee, eennutu yaalii talaalliitti dabalamaa fii hin dabalamnee dabalate. Gaafiwwan heedduun waa’ee hawaasa cunqurfamanii nanawaa turte yoo yaaliin qormaataa irraatti godhame, yookaan dubbachuudhafi kan akka nama Gurraachaa, Laatiinoo, akkasumas dhalataa biyyaatii guutumaan guututti yoo yaalii talaallii irraa alatti hafan.
Dhugaa: Otoo talaalliiwwan COVID-19 hin hojjatamin, dammaqsitootni fi warri namootaf dubbatan miidhaa dhaabbatoota fayyaa fi mootumman seenadhaanis ammas gurraacha, dhalataa biyyaa jalqabaa, fi adii hin taane irra ga’erratti yaaddoo qaban kaasaniiti turan. Carraaqqii isaanitiif haa toluu namootni kuma kudhaniin lakkaawwan qorannoo talaallii COVID-19 irratti hirmaatan uummata keenya adda addaa kan calaqisu dha. Talaalliiwwan kun sanyii fi gosa maraaf bu’a fi naga qabeeyyidha.
Dabalataan uummatni adii hin taane omishuu talaalliiwwanii keessatti ga’eewwan ooggantummaa xabatanii jiru. Fakkeenyaf, Dr. Kizzmekia Corbett, saayintistiin guraattii qo’annoo talaallii koronaavaayirasii tif dursituu Inistiitutii Fayyaa Biyoolessaa ti.
Gurraacha, Dhalataa Ameerikaa jalqabaa, Latino, fi hawaasonni Pacific Islander King Kaawuntii keessatti hoospitaala seenu fi du’aatii COVID-19 sababeeffateef lakkoofsa oli’andhaan isan mudate. Hawaasonni kun warreen tika talaalliin kennu haalan fayyadamni keessa jiru.