text:
Kijiba/Soba
Kijiba ykn soba jechuun faalla wanta hojjatanii, dhagahanii fi dubbatanii dubbachuudha. Kijibni dhugaa jiru dhoksanii faallaa isaa dubbachuu yookiin immoo soba dhugaa fakkeessanii dubbachuudha. Kijibni amaloota fafee fi jibbamoo keessa isa tokkoodha. Namni kijibu akka nama fooliin badaan irraa xiraa’uti (ajaa’uti). Namni hunduu isa xireefata, ni jibba. Hawaasa keessatti amanamummaan isa irraa mulqamuun nama kijibaan beekkamu ta’a. Kijibni wanta dhowwamaa fi jibbamaadha. Garuu yeroo ammaa jaallatamaa fi bartee godhatamee jira. Namni hunduu ni kijaba jechuun nutis akka isaanii kijibuun warroota salphatan keessaa ta’uu hin qabnu. Namni wanta badaa irratti nama akkeessu nama san waliin qiletti (baditti) tara. Akkasumas, namni wanta gaarii irratti nama akkeessu carraan nama akkasi ta’uu guddaadha. Kanaafu, namoota dhugaa dubbatan akkeessu dhiisne namoota kijiban akkeessun akkuma isaanii baditti taruu qabnaa ree?
Miidhaa kijibaa
Kijibni miidhaa hangana hin jedhamne dhuunfaa, maatii, hawaasa fi biyya irratti geessa. Maatii meeqatu sababa kijibaatin addaan bittinaa’e. Qabeenya meeqatu sobaan saamamaa jira. namni yommuu sobuu ofitti amanamummaa dhaba. Badii adda addaa raawwata. Kanaafi Ergamaan Rabbii (SAW) nama kijibuu fi dhugaa dubbatu wal bira qabuun gahuumsa isaan lamaanitu haala kanaan ibsa:
“ إِنَّ الصِّدْقَ يَهْدِي إِلَى الْبِرِّ، وَإِنَّ الْبِرَّ يَهْدِي إِلَى الْجَنَّةِ، وَإِنَّ الرَّجُلَ لَيَصْدُقُ حَتَّى يَكُونَ صِدِّيقًا، وَإِنَّ الْكَذِبَ يَهْدِي إِلَى الْفُجُورِ، وَإِنَّ الْفُجُورَ يَهْدِي إِلَى النَّارِ، وَإِنَّ الرَّجُلَ لَيَكْذِبُ، حَتَّى يُكْتَبَ عِنْدَ اللَّهِ كَذَّابًا ”
“Dhugaan gara al-birr (gaarummaa,dalagaa toltuutti) [nama] qajeelcha, al-birr immoo gara Jannataatti [nama] qajeelcha. Namtichi dhugaa dubbachuu itti fufa hanga siddiiqa (nama dhugaa qofa) dubbatu ta’utti. Kijibni gara fujuura (wanta gadhee fi jibbamaatti) [nama] qajeelcha. Fujuurri immoo ibiddatti [nama] qajeelcha. Namtichi kijiba dubbachuu itti fufa hanga Rabbiin biratti kijibaa ta’uun barreefamutti.” (Sahih Al-Bukhaari)
Hayyoonni Islaama akka jedhanitti, “Dhugaa dubbachuun gara hojii gaarii qulqulluu hojjachuutti nama qajeelcha. Kijibni immoo gara badii raawwachutti nama qajeelcha. Kuni immoo daandii qajeelaa irraa jallachuudha.
Kijibni badaan kijiba Rabbii fi Ergamaa Isaa irratti adeemsifamuudha. Keeyyatota fi mallatoolee Rabbii sobsiisuun kufrii fi ibidda jahannamitti kan nama geessudha. Akkasumas, waa’ee Rabbii beekumsa malee dubbachuun kijiba fi badii guddaadha.
“Nama Rabbiin irratti kijiba uume yookiin keeyyatoota Isaa kijibsiise caalaa namni miidhaa hojjate eenyu? Dhugumatti, miidhaa hojjattoonni hin milkaa’an.” Al-An’aam 6:21
Akkasumas, wanta Ergamaan Rabbii (SAW) hin jedhin, ‘Ergamaan Rabbii akkana jedhan’ jedhanii dubbachuun kijiba guddaadha. Ergamaan Rabbii (SAW) akkana jedhan:
“ مَنْ تَعَمَّدَ عَلَىَّ كَذِبًا فَلْيَتَبَوَّأْ مَقْعَدَهُ مِنَ النَّارِ ”
“Namni beekaatumaan (osoo beeku) narratti soba dubbate, ibidda keessatti teessoo ofii haa mijeefatu.” Sahiih Al-Bukhaari
Rabbii fi Ergamaa Isaa irratti sobuun bifa adda addaatin dhufa. Rabbiin irratti sobuu keessaa inni guddaa fi hamaan ‘Rabbiin ilma qaba’ jedhanii dubbachuudha, akkuma kiristaanonni dubbatan. Jecha fokkuu fi jibbamaa akkanaatirraa Rabbiin nu haa tiiksu. Kuni badii badii caalu fi jecha afaanii bahuu hin qabnedha. Namoonni kana dubbatan yoo gara Rabbitti du’aan dura hin deebi’in teessoon isaanii ibidda jahannami. Shakkii wayitu hin qabu.
Kijibni biraa Rabbiin irratti namoonni kijiban hiika Qur’aana jallisuudha. Hiika ifa jiru dhiisanii hiika jallataa fi ragaa hin qabne itti barbaadu. Karaa biraatin kijibni Rabbiin irratti adeemsifamu halaala haraama gochuu, akkasumas, haraama halaala gochuudha. Fakkeenyaf muuziqaa, alkooli, zinaa fi kkf osoo haraamaa ta’ee jiru akka halaalatti ilaalu. Kijibni kunniin hundii gahuumsi isaa ibidda jahannami. Waa fokkate gahuumsi isaa!
Kijibni hamaan biraa dubartoota qulqulluu waa’ee sagaagalummaa hin yaanne, sagaagalummaan yakkuudha. Rabbiin (subhaanahu wa ta’aala) akkana jedha:
“Dhugumatti, isaan dubartoota tiikfamoo, sagaagalummaa irraa dagatoo fi mu’umintoota ta’an maqaa xureessan, addunyaa fi Aakhiratti abaarramaniiru.Isaaniif adaba guddatu jira.” Suuratu an-Nuur 24:23
Kanaafu, wanta ijaan hin argine afaanitti waan nu dhufeef ykn namni waan nutti fideef, cal’isneetumaan olkaane olola oofu hin qabnu.
Miidhan kijibaa inni biraa haala fi amala namtichaa fokkisa. Namni barteen isaa kijiba ta’e bakka gahe hundatti namni isa xireefata. Amantaa irraa hin qaban. Jireenyi isaa tartiiba kan hin qabne ta’e. Keessi isaa gammachuu fi tasgabbiin itti hin dhagahamu. Nama sobuu heduuf osoo dubbii kijiba barbaadu sammuu ofii bareexessa (qisaasessa). Keessi isaa gabrummaa fi gadi aantummaan itti dhagahama. Nan salphadha osoo jedhuu jireenya shakkii jiraata. Osoo dhugaa dubbate nama bilisaa ta’a. Wanti isa dhiphisu hin jiru. Ammas kijibni harqoota hiyyummaa jalatti akka kufu isa taasisa. Kanaafu, jireenya keessaa gammachuu fi tasgabbii yoo dhabde, dhibee kijibaatin qabamte ta’a laata. Yeroon dawaa itti barbaadii of fayyisi. Dawaan isaa sobu/kijibuu dhiisudha.
Sababoota kijibatti nama kakaasan
Wantoonni kijibatti nama kakaasan baay’eedha. Isaan keessaa:
1.Sodaa Rabbii dhabuu– namni yeroo kijibuuf deemu osoo ‘Rabbiin na argaa’ yaadate silaa arraba ofii kijibaaf hin raasu. Namni yommuu Rabbiin dagatu balballi badii hundi itti banama. Rabbiin yommuu yaadatu immoo balbala badii ofirraa cufaa adeema.
2.Garetti makamuun yaada namoota harkisuuf kijibuu– namni yommuu garetti makamu namoonni akka isa jajaniif yookiin kolfaniif kijiba uuma.
3.Haala rakkisaa keessa yommuu jiran wanta isa qunname ofirraa deebisuuf kijibuu
4.Ijoollummaa irraa eegale kijiba waliin guddachu. Ijjoolleen yommuu warri isaanii kijiban argitu, isaan akkeessun kijiba irraa dhaalan. Guddinni badaan ijjoollee fi hawaasa balleessa.
5.Kijibaan of tuulu fi akka qarummaatti ilaalu. Namoonni kijibaan qabeenya walitti sassaaban namoota garmalee qaroo of se’u. Garuu gowwaan isaan caalu hin jiru. Sababni isaas, yommuu isaan har’a sobaan qabeenya namaa nyaatan, boru Guyyaa Qiyaamaa abbaan qabeenya ‘Haqa kiyya fidi.’ Jedhan.
“Abu Hureeyraan akka gabaasanitti Ergamaan Rabbii(SAW) ni jedhan’ Hiyyeessi eenyu akka ta’ee ni beektu?’ Isaanis (sahaabonni) ni jedhan ‘Hiyyeessa jechuun nama nu keessaa dirhamas qabeenyas hin qabne.” Ergamaan Rabbiis ni jedhan ‘Dhugumatti ummata kiyya keessaa namni hiyyeessi nama Guyyaa Qiyaama salaatan, sooman, zakaan dhufuudha. Garuu nama kana arrabse, kana maqaa xureesse, qabeenya kanaa haqa malee nyaate, dhiiga kanaa jigse, kana rukute. Nama kanaaf hasanaata(mindaa hojii gaarii) isaatirraa ni kennamaaf, nama kaanifis hasanaanni ni kennamaf (Namoota inni miidhef hasanaanni isaa isaanii dabarfamee kennamaaf). Cubbuu isarra jiruuf harka osoo hin kafaliniin duratti hasanaanni isaa yoo dhumatte, cubbuun namoota sanii isaan irraa fuudhame isa (namticha kana) irratti fe’ama(kaa’ama). Ergasii ibiddatti darbama.” Sahiih Musliim
Dhugumatti namni hoonga’aan nama Guyyaa Qiyaama of hoongessedha. Hojii itti ifaajaa baye nama biraatif dabarse yommuu kennu ykn hojii gaarii yoo hin qabaatin hojii badaa isaa yommuu irraa fudhatu maal jedhamaa! Guyyaan Qiyaama Guyyaa madaalli haqaa sirriin itti dhaabbatuudha. Qoosni hin jiru. Kanaafu, har’a osoo yeroo qabnu haa dammaqnu.
Kijiba irraa of qusachuuf
Kabajama nama Musliima ta’ee fi hin taane! Fokkinna kijibaa arguu yoo barbaadde, namni kijibu akkamitti akka si jibbisisu ilaalu dandeessa. Yommuu namni si sobuun qabeenya kee haqa malee nyaatu akkamitti akka dallantu ni beekta. Haaluma kanaan atillee yommuu nama biraa sobuun qabeenya isaa jalaa nyaattu akkasuma innis gubata. Kuni miidhaa kijibaa akka ta’e ni hubatta. Namni tokko kijiba dhiisuf maloota hundatti fayyadamuu qaba. Isaan keessaa;
1.Bakkaa fi yeroo kamittu kijibni dhowwamaa akka ta’ee fi adabni nama kijibuu cimaa akka ta’ee yaadachu.
2.Wanta hojjataniif itti gaafatamummaa fudhachuu fi osoo yeroo qaanii ta’eeyyu dhugaa dubbachu. Sababni isaas, wanti gaariin dhugaa keessaa jira.
3.Arraba eegu fi yeroo hundaa herreegu. Fakkeenyaf, ‘Maaliif akkana dubbadhe? Maaliif soba? Sobaan miidhaa malee bu’aan ani argadhu ni jiraa?’ jedhanii of gaafachuu fi ajiifachu. Ergasii, ‘Ammaan booda gocha akkanaatti hin deebi’u’jedhanii of sirreessuuf carraaqu.
4.Bakka sobni, dubbiin duwwaa fi gowwaa itti dubbatamu, bakka zikriin (Rabbiin itti yaadatamu) fi beekumsa itti barataniin bakka buusu. Fakkeenyaf, hiriyyoota soba odeessan biraa deemanii namoota Rabbiin yaadatanii fi beekumsa baratan bira deemu.
5.Kijibni amaloota munaafiqaa keessaa tokko akka ta’e beeku.
6.Kijibni karaa badii fi ibidda jahanamatti kan nama geessu akka ta’ee fi dhugaan immoo gara gaarummaa fi Jannatatti kan nama qajeelchu akka ta’ee barachuu fi beeku.
7.Ijjoollee tee hamilee fi sona Islaamatiin guddisuu. Kijibaan kan guddatan osoo hin ta’in dhugaa irratti kan guddattan isaan taasisu. Soba isaan biratti dubbachuun kijiba isaan barsiisu osoo hin dhugaa dubbachuun haqummaa isaan barsiisudha.
8.Nama kijibaa namni akka hin amanne beeku. Kuni immoo mallattoo addunyaa fi Aakhiratti kasaaruti.
9.Miidhaa namni kijibaan hawaasa irraan gahu beeku fi barachu.
Gudunfaa
Walumaagalatti sobni (kijibni) jibbamaa fi dhowwamadha. Haa ta’uu malee bakka sobuun dirqama fi barbaachisaa itti ta’u ni jira. Fakkeenyaf, lubbuu yookiin qabeenya nama cunqurfamee zaalima (cunqursaa) irraa eeguf sobuu qaba. Namnitichi lubbuu ofii baraaruuf zaalima jalaa yoo dhokate, ati deemte ykn yoo gaafatamte, ‘Inni bakka kana jira’ jette itti himu hin qabdu. “Hin beeku ykn as hin jiru” jechuu qabda. Karaa biraatin namoota walitti araarsuufis sobni ni hayyamama. Ammas, diinota (aduwwii) Islaama rifachisuuf lakkoofsa loltu fi meeshaa waraanaa olguddisuun sobatti fayyadamuun ni danda’ama. Kanniin alatti sobuun jibbamaa fi dhowwamaadha. Xiqqaatus, guddatus namoonni hunduu soba keessatti hirmaachu danda’u. Garuu soba jibbuu fi bartee godhachuu irraa of tiiksu qabna. Yeroo hundaa dhugaa dubbachuu yookiin cal’isuuf of leenjisuu qabna. Wantoonni soba akka dubbatan nama taasisan keessaa namoota kolfisisuu fi qabeenya namoota saamuuf sobuudha. Namoota kolfisisuuf sobuun bartee namatti ta’a, amala namaa fokkisa. Kanaafu dhugaa dubbachuuf carraaqu ykn cal’isuudha. Qabeenya namaa saamuuf sobuun immoo badi guddaa cubbuu lama bakka tokkotti hammateedha.
Kanaafu, hudii keenya nama haqaa ta’uuf carraaqu qabna. Namni haqa dubbatu ni kabajama. Namni soba dubbatu immoo ni salphata. Rabbiin (subhaanahu wa ta’aala) akkana jedha:
“Yaa warra amantan! Rabbiin sodaadhaa; warra dhugaa dubbatan wajjinis ta’aa.” Suuratu Tawbaa 9:119
Kitaaba wabii
Lying and Envying by Abdul Malik Al-Qaasim


c: text/html

text:
İimaana jechuun maal jechuudhaa?
Baay’een keenya waa’ee iimaanaa ni haasofna. Iimaanaa dabalachuuf ni carraaqna. Garuu ma’anaa (hiika) isaa ni beeknaa? Dhugumatti, iimaanaa jechuun maal jechuudhaa? Iimaanni qalbii qofa irratti daangeefamu danda’aa? Namni hiika iimaanaa madda sirrii irraa yoo beeke fi hojii irra oolche, jireenya gammachuu fi mi’aawa jiraata. Sababni isaas, namni mi’aa iimaanaa argate, jireenya tasgabboofte jiraataa. Mi’aa iimaanaa dhandhamuuf hiika isaa beeku fi hojii irra oolchuf tattaafachuu qabnaa miti ree? Har’a yoo Rabbi fedhe, madda sirrii fi hayyoota Islaamaa beekkamoo wabii godhachuun hiika iimaanaa beekuf ni tattaafanna. Kanaafu imaanaa jechuun maal jechuudhaa?
Dhugummaan (haqiiqan) wanta tokko karaa sadiin beekkama. Takkaa karaa afaanitiin fakkeenyaf “aduu”, takkaa immoo karaa shari’aatiin fakkeenyaf “iimaana, Islaama”, takkaa immoo karaa aadaatin fakkeenyaf “qabuu”. Hiikni shari’aan jecha tokkoof kennu takkaa hiika afaanitiin walitti galuu danda’a takkaa immoo garagara ta’uu danda’a. Hiikni shari’aa hiika lugaa (afaanii) caalaa hiika bal’aa kennu danda’a.Kanaafu kana irratti hundaa’un hiika iimaanaa karaa lamaan ilaalu dandeenya.
1ffaa: Iimaana akka lugaatti
Akka Afaan Arabiffaatti iimaanni hiika lama qaba. Tokkoffaa iimaana jechuun“Al-Amnu (nageenya)” jechuudha. Hundeen nageenyaa (al-amnu)-tasgabbii nafsee fi sodaan qalbii irraa deemudha. Kana jechuun nageenya fi faallaa sodaa kan ta’ee tasgabbii argachuudha. Faallaan “Isaaf nageenye kenne” jedhu, “Isa sodaachise ta’a.” Rabbiin ni jedha:
“[Gooftaa] beela irraa isaan nyaachisee fi sodaa irraa isaan tasgabbeesse.” Suuratu Qureesh 106:4
Akka lugaatti آمَنَ-Aamana ” jechuun tasgabbii fi nageenya keessa seenee jechuudha.
Namni dhugaan Rabbitti amane “Mu’mina” jedhamee kan moggaafameef addunyaa fi Aakhiratti adabbii (azaaba) Rabbii irraa lubbuu ofii nagaha waan taasisuufi. Kana jechuun namni mu’mina ta’ee lubbuu ofii azaaba Rabbii irraa baraara. Akkasumas, maqaalee Rabbii keessaa tokko “Al-Mu’min”. Kana jechuun Rabbiin subhaanahu wa ta’aala gabroota Isaa isaan miidhu irraa isaan tasgabeessa. Rabbiin ilma namaa gonkumaa hin miidhu, namootatu of miidha malee.
Akka Afaan Arabifatti hiikni lammataa “Iimaanaa”- Tasdiiq (dhugoomsudha). Kana jechuun dubbii isaa hojiin kan dhugoomsu (dhugaa taasisuudha).
Faallan dhugoomsu kijibsiisudha.
Namni tokko “Rabbiin Gooftaa ta’utti amanee jira” yommuu jedhu “Rabbiin dhugoomse jira” jechuu isaati.Dhugoomsun akkuma qalbiin ta’uu arrabaa fi qaamanis ni ta’a. Imaam ibn Al-Qayyim ni jedha:
“Imaanni dhugoomsudha. Garuu dhugoomsu jechuun nama odeefanno beeksiseef osoo hin masakamin dhugaa ta’uu isaatti amanu qofaa miti. Osoo imaanni dhugummaa wanta tokkotti amanuu qofa ta’e silaa sheyxaanni, fira’awni, ummanni Saalih, Yahuudonni Nabii Muhammad (SAW) Ergamaa Rabbii ta’uu sirritti beekan, mu’mintoota fi dhugoomsitoota ta’uu turan. (Garuu warroonni kunniin Nabiyyi isaanitti ergameef waan hin masakamneef ykn hin ajajamneef mu’mintoota miti). Dhugoomsun dhimma lamaan guuttama. (1) Dhugummaa wanta tokkotti amanuu fi (2) qalbiin jaallachuu fi isaaf masakamuu (ajajamuudha).”[1]
Sheykul Islaam Ibn Teymiyaan (Rabbiin rahmata isaaf haa godhu) akka lugaatti “imaanni hiika ‘iqraar (mirkaneessu)’ jedhu qaba” jedha.
Kanaafu akka lugaatti hiikni filatamaan iimaanaa “Al-Amnu (nageenya), dhugoomsu fi mirkaneessu” jedhu qaba.[2]
2ffaa- Hiika Iimaanaa Akka Shari’aatti
Akka shari’aatti iimaana jechuun dubbii fi hojiidha.Kana jechuun imaanni dubbii qalbii fi arrabaa, hojii qalbii, arrabaa fi qaamaa of keessatti hammata. Kanaafu imaanni wantoota shan irraa ijaarramee jechuudha. Isaaniis: dubbii qalbii, hojii qalbii, dubbii arrabaa, hojii arrabaa fi hojii qaamati. Mee tokkoon tokkoon hiika isaanii haa ilaalu.
1.Dubbii qalbii- kana jechuun qalbiin haqa beeku, haqarratti hidhamu, dhugoomsu, mirkaneessu fi shakkii tokko malee itti amanuudha. Fakkeenyaf, namni Rabbiin malee dhugaan kan gabbaramu akka hin jirre ni bara. Ergasii beekumsa kanaa qabaachuu, dhugoomsu fi shakkii tokko malee itti amanuun isarra jira. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Inni dhugaan dhufee fi kan isa dhugoomses, isaan sun warra Rabbiin sodaataniidha.” Suuratu Az-Zumar 39:33
“Mu’mintoonni warroota Rabbii fi Ergamaa Isaatti amananii ergasii hin shakkinee fi qabeenya isaaniitii fi lubbuu isaanitiin karaa Rabbii keessatti qabsaa’aniidha. Isaan sun isaanumatu warra dhugaati.” Suuratu Hujuraat 49:15
Hadiisa Jibriil jedhamuun kan beekkamu keessatti Ergamaan Rabbii (SAW) waa’ee iimaanaa ilaalchise akkana jedhe: “Rabbitti, Malaaykota Isaatti, Kitaabban Isaatti, Ergamtoota Isaatti, Guyyaa Dhumaatti fi keyriis ta’e sharriis ta’e qadara (wanta murteefametti) amanuudha.” Sahiih Musliim
Dhugoomsu fi amantii kana waliin ajaja Rabbitiif buluu fi ajajamuun jiraachu qaba. Rabbiif ajajamuun, buluun, jaallachu fi kabajuun yoo hin jiraatin, kuni iimaanaa hin jedhamu. Sheykul Islaam ibn Teymiyaan akkana jedha:(Hojiin qalbii yoo hin jiraatin qalbiidhaan haqa beekun qofti nama hin fayyadu. Fakkeenyaf, qalbiin jaallachuu, qalbiin hordofuu. Inumaa Guyyaa Qiyaamaa namni namoota hunda caalaa adabamu nama beekaa beekumsa isaatti hin fayyadamneedha. Ergamaan Rabbii (SAW) akkana jechaa turan:
“Yaa Rabbii! Beekumsa nama hin fayyanne irraa, qalbii hin sodaanne irraa, nafsee hin quufne irraa fi kadhaa deebii hin arganne irraa Siin tiikfama.” (Sahiih Musliim
2.Hojii Qalbii– kuni niyyaa qalbii, fedhii, harka kennuu, iklaasa, itti buluu, masakamuu, hordofuu, gara Rabbitti deebi’uu, Isarratti hirkachuu, rahmata Isaa kajeelu, Isa sodaachu, Isa kabajuu, Isa jaallachuu, Isaaf gadi jechuu, Rabbiif jedhanii Jaallachuu fi jibbuu, obsuu, galata galchuu fi kkf of keessatti qabata. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Warra Fuula Isaa barbaaduf ganamaa galgala Gooftaa isaanii kadhatan hin ari’in.” Suuratu Al-An’aam 6:52
“Mu’mintoota yoo taatan Rabbiin irratti hirkadhaa.” Suratu Al-Maa’ida 5:23
Ergamaan Rabbii (SAW) akkana jedhan: “Yaa tuuta arrabaan amanee imaanni qalbii isaa hin seenne hoo! Muslimoota hin hamatinaa, awraa isaanii (wanta dhoksatti hojjatan isaan salphisuuf) hin hordofinaa…” Sunan Abi Dawud 4880
3.Dubbii Arrabaa-kana jechuun shahaadateyn dubbachuu fi wanta barbaachisu mirkaneessudha. Shahaadateyn yommuu jennu Rabbiin malee kan haqaan gabbaramu akka hin jirree fi Muhammad Ergamaa Isaa ta’uu ragaa bahuudha. Rabbiin (subhaanahu wa ta’aalaa) ni jedha:
[Yaa warra amantan akkana] Jedhaa “Nuti Rabbitti amannee jirra; waan gara keenyaatti buufame, waan gara Ibraahim, Ismaa’il, Is’haaq, Ya’aquubi fi Asbaaxatti buufames [amanne jirra]. Wanta Muusaa fi Iisaaf kenname fi waan Nabiyyootaaf Gooftaa isaanii irraa kennamettis [amannee jira]. Isaan irraa tokko fi kan biraa jiddu garagara hin goonu. Nutis warra Isaaf bitameedha (Muslimoota).” Suuratu Al-Baqaraa 2:136
Asbaaxa jechuun sanyii ilmaan Ya’aquub kudha lamaan
Isaan “Gooftaan keenya Allaah dha” jedhanii ergasii san irratti gadi dhaabbatan, sodaan isaan irra hin jiru; isaan hin gaddanis.” (Suuratu Al-Ahqaaf 46:13)
4.Hojii Arrabaa- kuni hojii arrabaan malee wanta biraatin hin hojjatamneedha. Fakkeenyaf, kan akka Qur’aana qara’uu, zikrii gochuu, du’aayi gochuu, namoota barsiisu fi kanneen biroo. Kunniin hundi iimaana irraayyi. Rabbiin ni jedha:
Dhugumatti, isaan kitaaba (Qur’aana) Rabbii dubbisan, salaata sirnaan salaatanii fi waan Nuti isaaniif kennine irraa dhoksaa fi ifatti [sadaqaa] kennan, daldala kasaaraa hin qabne kajeelu.” Suuratu Faaxir 35:29
“Kitaaba Gooftaa keeti irraa wanta gara keetti buufame dubbisi. Jechoota Isaatiif jijjiraan hin jiru. Isa malee iddoo itti baqattu hin argattu.” Suuratu Al-Kahf 18:27
“Yaa warra amantan! Zikrii baay’een Rabbiin zakkaraa (yaadadhaa, faarsaa). Ganamaa fi galgalas Isa qulqulleessaa.” Suuratu Al-Ahzaab 33:41-42
5.Hojii qaamaa- Kuni hojii qaaman malee wanta biraatin hin hojjatamneedha. Fakkeenyaf, salaata keessatti dhaabbachuu, ruku’a bu’uu, sujuudu, sadaqaa kennuu, jaalala Rabbiif deemu kan akka gara masjiida deemu, gara hajjii fi jihaadaa deemu fi kkf. Rabbiin ni jedha:
“Yaa warra amantan! Ruku’a bu’aa, sujuudas bu’aa, Gooftaa keessanis gabbaraa. Akka milkooftaniif toltuu hojjadhaa.” Suuratu Al-Hajj 22:77
Wantoota armaan olii shanan kutaalee sadii jalatti guduunfun ni danda’ama. Isaanis: Amantii qalbii, mirkaneessu arrabaa fi hojii qaamati. Akka ahl sunnaah wal jama’aatti iimaanni kanniin sadan of keessatti qabata. Namni sadan kanniin dhufe, imaanaa ofii guute. Namni lamaanin dhufee garuu sadaffaa hanqise imaanni isaa sirrii hin ta’u.[4]
Guduunfaa
✍Akka lugaatti iimaana jechuun nageenya, mirkaneessu fi dhugoomsudha. Wanti asirraa barannu namni tokko dhugaan Rabbitti yoo amanee fi Isaaf ajajame, nageenyaa fi tasgabbii qalbii argata.
✍Akka shari’aatti iimaana jechuun qalbiidhaan dhugaan amanu fi itti buluu, arrabaan dubbachuu fi qaaman hojjachuudha.Wantoota armaan olii sadan ifa akka ta’uuf bakka shanitti qoodun ni danda’ama:
1.Dubbii qalbii -Rabbii fi wanta Rabbiin irraa dhufe beeku, dhugoomsu, shakkii tokko malee itti amanudha.
2.Dubbii Arrabaa–arrabaan shahaadateyn dubbachuudha. “Ash’hadu an laa ilaah illallah wa ash’hadu anna Muhammadan abduhu wa rasuuluhu.” jechuudha.
3.Hojii qalbii– niyyaa, iklaasa, sodaachu, obsuu fi kkf of keessaa qaba.
4.Hojii arrabaa– Qur’aana qara’uu, zikrii, du’aayi gochuu fi kkf of keessaa qaba.
5.Hojii qaamaa–wanta qaaman hojjatamuudha. Fkn, salaata, hajjii…
Amantiin qalbii keessa jiru hundee wantoota birooti.
✏Iimaanni hojii gaarii hojjachuun ni dabala, hojii badaa hojjachuun ni hir’ata.
Wa Aakhiru daw’aanaa anilhamdulillahi Rabbil aalamiin
Fakkii armaan olii guutu isaa ilaaluf wal-qabsiistu tana tuqaa.Fakkii armaan olii
Kitaabban wabii:
[1] Al-Imaanu haqiiqatuh, khawaarimuh, nawaaqiduh inda ahli sunnati wal jama’a-fuula 69-70, Abdullah bin Abdulhamid Al-Asarii
[2] Madda olii- fuula 74
[3] Commentary on the Forty Hadith of An-Nawawi-vol 1-fuula 176-180, Jamaal Zarabozo
Ziyaadatu İmaanii wa nuqsaanihi-fuula 37-40, Abdurazzaq bin AbdulMuhsin Badri
[4] Madda jalqaba fuula 84

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Lammiwwan Itiyoophiyaa 814, kanneen mootummaan Jabuutii godaantota seeraa-alaa ti, jechuudhaan gara Itiyoophiyaatti deebise, bulchiinsi Dirre-dhawaa bakka kophaatti baasanii tursiisanitti simatee kan kunuunsaa jiru tahuu beeksisee jira.
Bakka kophaatti baasanii tursiisan kanatti kanneen simataman lammiwwan Itiyoophiyaa Jabuutii irraa baasaman kanaaf nyaata, bakka hirribaa fi wanneen bu’uraaf barbaachisan dhiheesseefii guyyoota kudha afuriif akka isaan tursiisu ka dubbate, bulchiinsichi Dirre Dhawaa, guyyaa kudha afurii booda immoo, qorannaan vaayiresii Koronaa eega taasisameefii booda gara bulchiisota naannoo irraa dhufanitti kan deebisaman tahuu beeksise.
Jabuutiin maaliif akka lammiwwan Itiyoophiyaa kana biyya ishee tii baaste waan ibsame hin jiru. Itti-aanaa Kantiibaan magaalattii akka jedhanitti, magaalaa daangaa Jabuutii irra jirtu – Dawwaalee irraa simataman – lammiwwan Itiyoophiyaa kun.


text:
Godina Shawaa Kaabaa Aanaa Darraa magaalaa Gundamasqalitti torban tokko dura humnootni Naga-Eegumsaa Mootummaa “nama tokko ajjeesan,” jechuun himatan, maatii keessaa. Itti gaafatamaan Poolisii magaalaa Gundamasqal, dhimmi ajjeechaa jedhame kanaa qoratamaa jira, jedhu.
Gama biraan, Godinuma Shawaa Kaabaa Aanaa Dagam, ganda Alii Dooroo jedhamuun beekamu keessatti, humnootni naga-eegumsa mootummaa mana jireenyaa qonnaan bulaa tokkoo guban jechuun maatii keessaa dubbatanii jiru.
Itti gaafatamaan Waajjira Poolisii Godina Shawaa Kaabaa Komaandar Taarikuu Dirbabaa, Poolisii mana namaa gubus tahe, nama nagaa ajjeesu hin qabnu, kun shira Shaneeti” jedhan.


text:
Ka’i Qeerroo! Sadaasa 2020
Oromoon qe’ee isaa irratti dhiitame; manaa baafamee ajjeefame; ajjeefamee bineensaan akka nyaatamu taasifame. Kan ajjeese reeffa ilmaan Oromoon qoose. Aangoo siyaasaa dhiiga Qeerroo kumaatamaan harka PP seenetu Oromoo jumlaan hidhaa fi ajjeesaa jira. Yeroon kun Oromoof yeroo murteessaa dha. Kaaba biyyattii keessatti lolli dhiiga dhangalaasisaa jiru gaggeeffamaa jira. Lolli kun lola aangoo malee lola olaantummaa seeraa miti. Aangoo harkatti qabataniin dachee Oromiyaa saamuu fi qabsoo Oromoo kolaasuuf lola banani dha.
Oromoon waggoota lamaan darban wareegama ulfaataa baasaa as gahe ammas wareegama ulfaata baasaa jira. Qabsichi butamee gootota qaalii nyaatee hayyootaa fi qabsaa’ota hedduu mana hidhaatti ukkaamsise. Yeroo ammaa kana Oromiyaa keessatti Oromoo fi lammiileen Oromiyaa bahanii galuunuu rakkisaa tahee jira.
Namni gaaffii mirgaa gaafatu maqaa “ABO shanee fi TPLF”tti maxxansanii ajjeesuun baratamaa ykn waan akka aadeffame tahe. Yeroo ammaa kana immoo Oromoo mirga isaa gaafatu “fardeen wayyaanee” jechuun ololaan uummatatti miidiyaa of harkaa qabuun afaan faajjessuun shira ofii hojjeteen ummata nagaa addatti immoo qabsaa’ota qabsoo sabaa gaggeessan akka ummata biratti jibbamanii fi ummatni akka isaanitti hin maxxanne hanga gochuutti balaaleffannaa gochaa jiru. Kun hundi Oromoo qe’ee isaa irratti cabsanii olaantummaa leellistoota sirna duraanii labsuuf duula ijibbaataa taasifamu dha. Kanaaf, Oromoon, Qeerroon Oromoo sirna olola, afaanfaajjii, ajjeechaa, hidhaa, gocha sukkanneessaa Oromiyaa irratti damboobe cabsuuf ammaan booda callisnee ajjeefamuu ,hidhamuurra darbinee qabsoo hadhooftuu gaggeessineemirga hiree keenyaa Oromiyaa keessatti mirkaneeffachuuf guyyaan wareegamaaf of qopheessinee dhiigaa fi lafee keenyaan Oromiyaa keessatti nagaa fi tasgabbii haaraa yerootti fidnu gahee jira. Kanaafis akka Oromiyaa walii galaatti fincilli wal irraa hin citne akka taasifamu murteeffamee jira.
Fincilli kun :
1. Daandiiwwan Oromiyaa keessa qaxxamuranii gara kamittuu sochii akka hin goone, manneen daldalaa hundi cufaa tahuun turanii qabsoo Qeerroon Bilisummaa Oromoo gaggeessanitti makamuun hirmaattota qabsoo ni tahu. Daldalaan, abbootiin qabeenyaa labsii kana cabsan tarkaanfii fudhatamuuf itti gaafatama ofumaa fudhatu. Tarkaanfiin namoota seera ykn labsii Qeerroo cabsan irratti fudhatamu kun ifaa fi dhoksaan kan fudhatamudha.
2. Daandiiwwan Oromiyaa keessatti Warraaqsaaf cufame konkolaachiftoota bananii deemuuf kanneen yaalan irrattis tarkaanfii of duuba hin deebi’amnetu irratti fudhatama. Konkolaachisaan daandii cufame saaquu yaalu adabbii cimaatu isa eeggata waan taheef qabsoo ummatni Oromoo biyya abbaa isaa irratti sirna Abbaa irree dhabamsiisuuf godhu irratti akka hirmaattota qabsoo taatanis isiniif dhaamna.
3. Hojjettootni mootummaa bakka kamuu jirtan sochii warraaqsaa kanaaf owwaachuun hoji seenuu ni dhaabu. Kanneen seenan hojii ni laamshessu.
4. Kaabinoota,dabballoota PP fincila bilisummaa Oromoof taasifamu dura dhaabbatan miidhama irra gahuuf gaafatama isaantu fudhata, Maatii fi fira faallaa warra qabsoo kan taatan namoota qabsoo dura dhaabbatan gorfachuun akka isaan qabsoo Ummataatti makaman gochuu ykn immoo of adabanii akka taa’an gochuun gorsuu.
5. Poolisootni Oromiyaa, Milishaan gandaa uummata nagaa eegsisuu, weerara kamuu daangaa irraa ittisuu irratti dirqama kan bahattan malee Ummata warraaqsa gaggeessan dura dhaabbachuu irraa akka of qusattan waamicha keenya akka dhageessan isiniif dhaamna
6. Barattootni Yuunivarsiitii jiran, kolleejjii jiranii fi maneen barnootaa sadarkaa lamaffaa fi bakkoota adda addaa keessaa sagalee isaanii bifa hiriiraan ni dhageessisu.
7. Qeerroon bakka jirutti, uummatni bakka jirutti tarkaanfii fincilaa kamuu ni fudhata. Kun hundi karaa nagaa qabsaa’uu fi hiriira bahuun waan dhorkameef mirga keenya tahuu hubatamuu qaba
8. Fincilli kun yeroo gaggeeffamutti dhaabbileen dhuunfaas tahe mootummaa jedhaman ummta qabsoo gaggeessu irratti miidhuuf ykn laamshessuuf bifa kamiin warra dura qabsoo ykn warraaqsaa dhaabbatan yoo tahe kanneen kana irratti bobba’an, deeggartoota isaanii irratti tarkaanfii fudhachuun bittaan sirna cunqursaa nu gahe wayita jennu dha.
9. Fincila kana darbee namni gibira mootummaaf kaffale, kan buusii buuse, olola mootummaaf oofu uummata keessaa ni baafama. Miidhama irra gahuuf gaafatama isumatu fudhata.
10. Fincilli kun itti fufinsaan kan gaggeeffamu taha. Hanga Oromoon bilisummaa dhugaa fi waaraa argatutti, mootummaa Ummataan Ummataaf hojjetu lafa irratti ijaaramutti warraaqsi itti fufa.
11. yeroo warraaqsa keenya gaggeessinu hidhamtoota siyaasaa Oromiyaa keessatti hidhamanii jiran hunda akka lakkifamanii hirmaattota warraaqsaa tahaniif saffisaan akka hiikaman ykn maneen hidhaa cabsuun akka bahan irratti ni hojjenna.
12. Warraqsi keenya Oromiyaa keessatti tahus lammiilee Oromiyaa hunda kan ofitti hammatee sirna ummata nagaa ajjeesuu fi hidhu, qabeenyaa saamuu fi shanmarran gudeedu dhabamsiisu irratti waan taheef kan sirna irratti malee nama irratti gaggeessinu akka hin taane baramee saboonni biroon Oromiyaa keessa jiraatan hirmaattota warraaqsa kana ani tasifamu.
13, Warraqsi ummatni keenya gaggeessu hanga Mootummaan sirna gadaa isaa xumurate kan afaan qawween ilmaan Oromoo fi lammiilee Oromiyaa ajjeesaa fi hidhaa jiru dhabamsiifamee mootummaan Ummataan ummataaf dhaabbatu hanga hundeeffannutti qabsoon keenya itti fufa.
Injifannoon Ummata Oromoof!
Gadaan Gadaa Xumura Garbummaati!
Ka’i Qeerroo! Sadaasa 2020


text:
(SQ- fulbaana 21/2019) – Oduu amma nu gaheen Haati intalakee fidiin haati akkamitti hidhamti?
Haati Artist #Seenaa_Solomoon Qeellam Wallaggaa Aanaa Gaawoo Qeebee magaalaa Qeebeetti hidhamuu dhageenye.
Sababiin haadhi Seenaa hidhamteef yaada “Seenaan bosona jirti” jedhuun tahuu barameera.
Artist seenaa Solomoon garuu #minisotaa Abbaa warra ishee bira erga jiraachuu eegaltee baatiiwwan 8 lakkoofsifteetti.
Torban dabarsine kanas seenaa Solomoon fiilmii ishee xiiqii jedhu Canada magaalaa Edmontonitti agarsiifachaa jiraachuu ishee illee midiyaaleen Hawaasaa facaasaa tura.
Oduu sobaatin nama hidhuun, dararuun hojii mootummaa abbaa irree waan taheef akka nurraa dhaabbatu.
Sababa tokko malee oromoonni sabboontota tahan dararamaa akka jiran ragaan kana caalu hin jiru.


text:
Foollee- Foolleen maal? Akka Gadaa Oromoo Maccaa fi Tuulamaatti Foolleen dargaggoota gannaa 16-24 keessa jiran. Isaan kunneen akka Gadaa Oromoo Booranaatti warra Gaammee Guguddaa jedhaman.
Dardaroonni sadarkaa Gadaa Foollee keessa jiran adamoo adamsuu (bineensi akka horii hin nyaane ittisuu) akkasumas barumsa waraanaa fi ispoortii kkf. baratu, biyya irra deemudhaan sirbaa, foollisaa saba maraan wal baru;yeroo kana keessattis dirqama hojii ittisa naannoo bahatan qaban. Hojiin isanaii guddaan sirna, naamusaa fi tasgabbii naannoo eegsisu.
Foolleen dirqama biraas ni qabu; yeroo Buttaan qalamu foolleetu korma kuffisee qaba. Cinaacha korma buttaa akkuma jirutti foolleetu fudhata. Foolleen foon buttaa akka leencaattii wal harkatti ciree nyaata. Yoo sirni buttaa jalate (seera irraa gore) foolleen korma hin kuffisu, foonis hin nyaadhu jechuuf mirga qaba (fkn namichi buttaa qaluu fedhe nama seera cabsee yoo ta’e). Foollee malee immoo buttaan hin qalamu.
Foolleen seera malee nama hin sodaatu, waan jedhuu fedhe, saalfii tokko malee sirbaan ibsa. Foollisaa, yoo fedhe abbaa Gadaa ni faarsa (seera tolchuu irrati jabaa yoo ta’e) ykn niabaara (seera yoo cabse). Dhiisi jedhama malee hinadabamu.
Foolleen nama aadaa cabse, nama nagaa naannoo booresse, nama sirnaa fi duuadhaa irraa gore qaanessuun sirnaa fi naamusatti akka deebi’u taasisa. Fakkeenyaaf, yoo dargaggoon tokko seeraan ala deeme, seera cabse mala ittiin adaban qaban. Nama badii dalage san jalaa huccuu fuudhanii ciruun ulee isaaniitti hidhanii itti sirbu. Yeroo eenyummaan nama sanaa beekamu, jaarsa baasee adabbii fudhatee akka qoqqobbiin irraa ka’u kataa lammii iyyata. Akkanaan deebi’ee hawaasatti dabalama.
Sadarkaa Gadaa Foollee keessati dargagoon sirritti biyyas walis baruun akka sirni, aadaa, naamusti fi tasgabbiin eegamu taasisu. Akka raayyaa waraanatti Gadaa jalatti kan ajajamanii dha. Gadaaf ni ergamu, loon bade ni barbaadu, bishaan ni obaasu. Warra Gadaa akka abbaa isaanitti gargaaru dha. Kanaaf Gadaan gaafa gadooma isaa damma qopheessee laataaf
Read more: http://www.oromedia.net/gadaa/gadaa-oromoo-tuulamaa/


text:
Magaalaa galma mootummaa Somaliyaa Moqadishoo keessatti har’a konkolaataan boombiin guutame dho’ee yoo xiqqaate namoota 14 galaafate.
Angawoonni Somaaliyaa akka jedhanitti konkolaataan sun kan dho’e hoteela Weheliyee jedhu kan yeroo hedduu namoonni siyaasaa fi daldaltoonni keessatti argamani. Hoteelli kun kan namoonni irratti heddummaatan daandii Maka al-Mukaramaa jedhamu irratti argama.
Konkolaataan dhuka’aan guutamee hoteelicha fuullee dhaabatee ture. Biilsa naannoo sana ture mancaasuu dhaan siiviloota, irra hedduu namoota miillaan deemaa turan galaafachuu kanneen ijaan argan VOAf ibsaniiru. Haleellaan kun eenyu irratti akka fuuleffate hanga yoonaa ifaa akka hin ta’in angawoonni mootummaa beeksisaniiru.
Haleellaa kanaaf illee itti gaafatama kan fudhate hin jiru.


text:
Dhaabbata oduu Rooytersiif ogeessa kaameeraa kan ta'e Kumarraa Gammachuu Kamiisa darbee jechuun Muddee 24 bara 2020 Finfinnee keessatti hidhamuu maatiin isaa ibsanii jitu.
Maaliif akka hidhamee nutti hin himamnee kan jedhan maatiin Jimaata darbee bakka abukaatoo hin jirreetti yeroo gabaabaf mana murtii duratti dhiyeeffamee ture jedhu.
Dhuma irrattis hanga poolisiin ragaa walitti qabatutti jechuun torban lamaaf hidhaa keessa akka turu murteeffame jedhan.
Umriin isaa 38 kan ta'e Kumarraa Gammachuu ogeessa kaameeraa ta'uun Roytarsiif waggaa 10 hojjate.


text:
Maykil Jaakson
Maykil Jaakson ( Afaan Ingiliish: Michael Jackson; Hagayya 29, 1958 - Waxabajji 25, 2009) wellisaa, barreessaa fi taphataa wallee Ameerikaati. ''Mootii Pop'' maqaan jedhu kan kennameef Maykil, seenaa wallee keessatti bashannansiisa guddaa fi hogganaa aadaa jaarraa 21ffaa baay'ee barbaachisoo keessaa isa tokko akka ta'e ilaallama. Karaa waltajjii fi hojii sursagaleen mala wallisu walxaxaa kan akka moonwalk (muunwalk) ofii moggaasee beekkamsiise jira. Qooqa fi istaayilin isaa artistoota gosa adda addaa irra dhiibbaa geessisuun alatti, jiruu dhuunfaa banaan isaa gumaacha inni muuziqaa, daansii fi faashinii godhe waliin waggaa kurnaan afuriif aadaa ammayyaa keessatti hogganaa addunya isa taasiseera. Maykil seenaa wallee ammayyaa keessatti nama baay'ee badhaafamedha.
Ilma saddeetaffa kan ta'e Maykil, hojii isaa kan duraa kan qopheesse 1964tti obboleewwan isaa quxisu Jaaki, Tito, Jarmeyn, fi Marlon miseensota the jackson 5(Jaakson 5) ta'uuni. Hojii qenxee isaa 1971 Motawn Rikards irratti kan jalqabee yoo ta'u gara urjii kan cehe immoo albamii qenxee Off the wall(1979) gaafa diskoon fiixa ta'e baaseeni.


text:
Mudde 05,2015 Gabaasa Qeerroo
Yeroo ammaa kanatti Oromiyaan biyya mootummaa dhablee dha. Mootummaan Wayyaanee kan filmaata dhibbantaan mohadhe jechaa ture uummatuma na fileera jedhutti dhukaasa banuun Oromoo lafa irraa fixaa jira. Sabi Oromoo dhaa mootummaa mataa isaa dhabuu irraan miidhaan akkaanii irraan gahaamaa akka jiru eenyuufuu ifaadha. Haalli kun hammaatee deemuu irraan guyyaa har’aa kana Oromiyaa bakkoota adda addaatti FDG itti fufee jiraatu iyyuu addatti Yuuniversitii Bulee Horaa barattoota Oromoo ta’e jedhanii adamsuun reebuu,qabeenya isaanii doormii galanii bittinsuu fi doormii itti galanis jalaa gubuun mootummaan ta’e jedhee yakka hiriyyaa hin qabne ilmaan Oromoo irratti hojjechaa jira.
Barattoota Oromoo qalamaa fi dabtara ykn waraqaa malee of harkaa hin qabne sababumaa mirga gaafataniif jecha ajjeessuu fi jumulaan rasaasaan miidhuu beekumsa siyaasaa godhatee itti jira. Haalli kun MOOTUMMAA WAYYAANEE HIN BAASU!


text:
Nadhii Gammadaa: Lafeen qotamee bahe kan Nadhii Gammadaatii?
Bitootessa 15, 2019 (BBC Afaan Oromoo) — Nadhii Gammadaa achi buuteen isaanii erga dhabamee waggoonni hedduun darbaniiru. Iddoo kanatti lubbuun argamaniiru, iddoo kaanitti ammoo awwaalchi isaanii argameera oduun jedhu yeroo garagaraatti as bahuun marii ijoo ta’a.
Guyyaa kaleessaas (Kamisa) Nadhiin iddoo awwaalame jedhame Godina Baalee Aanaa Raayituu keessaa lafeen isaanii qotamee baheera.
Hojii kanas adda durummaan kan hoogganaa turan Itti Gaafatamaan Biiroo Bulchiinsaa fi Nageenyaa Oromiyaa Birgaader Jeneraal Kamaal Galchuu, odeeffannoowwan gama maraan sassaaban qoratanii bira akka gahan dubbatu.
Dhuguma lafeen qotamee bahe kun kan isaaniitii? Akkamitti mirkaneeffachuu dandeenya? kan jedhu gaaffii namoota hedduu taheera.
”Waan abdii nu kutachiisu dhageenye”
Obbo Amaan Usmaan Roobaa obboleessa Nadhii Gammadaati.
Nadhiin Gammadaa maqaa qabsoo isaa tahuu nutti himanii maqaan dhalootaa isaa Qaasim Usmaan Roobaati jedhan.
Obbo Amaan akka odeeffannoo qabnutti Nadhiin, ALA 1997 Arba Guguutti qaama mootummaan qabamee Finfinnee geeffamee ture jedhanii, ergasii eessa akka jiru homaa odeeffannoo dhageenyee hin beeknu jedhan.
- Maatiin Obbo Nadhii Gammadaa maal jedhu?
- Hidhamtoota manneen sirreessaa naannooleefi federaalaa hindubbatamineef
”Hanga ammaa guyyaa tokko lubbuun yoo jiraate ijaan ni argina jennee obsinee turre. Kaleessa garuu waan abdii nu kutachiisu dhageenye.”
Jeneraal Kamaal Galchuu odeeffannoo arganneerra naannoo Baalee Aanaa Raayituutti ajjeefamee awwaalamuu isaa kan argisiisu adda baasna jennaan, bakkicha deemne jedhu Obbo Amaan.
Baalee aanaa Raayituu yommuu gahanis maanguddotni kaan Nadhiin dargaggoo waggaa 17 tokko waliin naannicha akka dhaqee fi akka argan himanii, ”maqaan dhalootaa koo Qaasim Usmaan Roobaa, maqaan qabsoo immoo Nadhii Gammadaa, hogganaa ABOti,” jedhee nutti himee ture jedhanii nutti himan jedhan.
”Meeshaa uummata Oromoo fayyadu waanan as kaa’eeru jira waan taheef, fudhachuuf dhufeera. Yoo na ajjeesaniif meeshicha hin balleesiinaa eegaa,” jedhee akka uummatatti dubbatee ture nutti himan jedhan manguddoo waggaa 70 obboleessi Nadhii Gammadaa.
Yeroodhuma sana humni waraanaa mootummaas farra uummataa warra tahan jechuun, qabanii dargaggoo waliin tures konkolaataa ‘Pickup’ irra baasuun ajjeesuun boolla tokkotti akka awwaalan kaleessa dhageenye jedhan.
”Yoo dhuguma isa tahe awwaallanneeti sabirii goona”
Kaleessa yommuu bakkicha deemanis manguddoota biyyaa eeyyamsiisuun, lafee isaa qotanii boolluma tokko keessaa kan namoota lamaa akka baasan himanii, alatti qoratamee akka adda nuuf bahu barbaanna jedhan.
”Yoo dhuguma isa tahe awwaallanneeti sabirii goona, jechuun obsina kaa! Uummanni illee akka obsu.
Yoo kan isaa miti tahe immoo biyyatu nuuf eeyyame mitiiree deebisnee awwaallakaa.”
Obbo Amaan jiraattotni naannichaa namoota ajjeefaman beekna Nadhii Gammadaa miti jechuun mormanis jiru jedhan.
Odeeffannoon kun akkamiin dhokatee hanga kana ture osoo namoonni odeeffannoo qabanii kan jedhuuf tasuma waantahu nutti hin fakkaanne jedhan.
”Odeeffanno akkanaa kana dhagahee hin beeku. Arba Guuguutti qabamuu uummatni kan nutti himaa ture malee.
Guutamaan Baalee deemee achitti du’uu isaa fi Nadiin waraana keessaa hojiif bahee masjiida warra sheeka Guuguu jedhamu bulee achitti qabame kan jedhu qofa dhageenye jedhan.
”Nadhiin maatii [zarii] bal’aa nama qabudha. Ofii koo dhiyeenya kana lakkaa’eera. Maatiin keenya namoota 141 tahu. Beektota, namoota baratantu nu keessa jira. Akkamitti nu dhokatee tura.
Shakkii jiru
Kaan garuu lafeen qotamee bahe kun kan Nadhii Gammadaa tahuu daran shakku.
Jiraataan aanaa Raayituu maqaa isaa himuu hin feene tokko akkas jedhe ”awwaalli qotame kan eenyu fa’a akka ta’e ni beekna.
Miseensota Adda Bisummaa Oromoo 2 tu achitti awwaalame. Kan jaal Nadhii miti,” jedhu.
Waarana Mootummaa fi Loltoota Bilisummaa Oromoo gidduu tureen, Tullee Daadhii fi dhalataa Aanaa Raayituu kan ture Gumaabaas Furgaas ta’uu hawaasni naannoo fi mootummaanis ni beeku,” jedha.
‘Awwaalli sun kan Nadhiiti jedhanii uummatatti himuun sirrii miti’
Bakka isaan itti wareegamanitti awwaaluuf haalli mijataan waan hin turreef, akka bineensi hin nyaannee hawaasni dhokatee awwaalee ture.
Awwaalli sun kan Nadhiiti jedhanii uummatatti himuun sirrii miti jenna.”
Itti Gaafatamaan Biiroo Bulchiinsaa fi Nageenyaa Oromiyaa Birgaader Jeneraal Kamaal Galchuu, miseensa koree qorannoo gaggeesse keessaa isaan tokko.
Koreen kunis maatiifi hiriyoota Nadhiin kan hundaa’efi mootummaa waliin hidhata kan qabu miti.
Bu’aa kanarra kan gahanis odeeffannoo namootarraa argameen, akkasumas suuraa erga Nadhii Gammadaan wareegamee ka’e jedhame ilaaluunifi odeeffannoo kanneen biroo sassaabaniin tahuu BBCtti himaniiru.
”Namoota yeroo dheeraaf dhimma kana hordofan, odeeffannoo harkaa qabanis argannee waliin mari’annee, maatii waliinis mari’achuun murtee kanarra geenye, ” jedhu Birgaader Jeneraal Kamaal.
Kana malees, maanguddoo biyyaa fi caasaa mootummaa achi jiran waliin marii gooneerra jedhu.
Odeeffannoowaan kanneen hunda walitti erga qabanii booda, gara iddoo jedhamutti dhaquun lafee qotanii akka baasan dubbatu.
Haa tahu malee hanga ammaatti guutummaatti mirkaneeffachuun hin danda’amu jedhu.
”Dhibbaa dhibbattis mirkanneeffachuu baannu, odeeffannoon jiran garasitti nama geessu.
Erga boqotee waggaa dheeraallee tahuu, lafeenis ni argama. Karaa saayinsaawaan qoratamee isamoo isaa miti kan jedhu addaan baafachuu qabna jennee murteessinee, garas imalle,” jedhu.
Kana malees, ”DNA’n isaa ilaalamuu qaba. Kanaan mirkanaa’uu qaba. Haasawaa qofaan isa jennee fudhachuu hinqabnu,” jedhu.
Nadhiin yoom du’e?
Akka odeeffannoo hawaasa naannichaarraa walitti qabame akka mullisutti Nadhiin kan qabame ALA 7/7/1997 yoo tahu, gaafa Kamisaa.
Guyyaa sa’aa sagalitti qabamee, galgala sa’aa 1tti ajjeefame.
Birgaader Jeneraal Kamaal waan BBCtti himan, xiyyeeffannoon qorannoo jalqabaa kun eenyummaa isaa adda baafachuudha. Gaaffileen eenyuutu ajjeesee fi kanneen biroo boodarra dhufu jedhaniiru.
Nadhii Gammadaa
Nadhiin naannoo Oromiyaa aanaa Zuwaay Dugdaatti Maqaan dhalootaa isaa Qaasim H/Usmaan Roobaa jedhama. Maqaan ittiin waamamu maqaa qabsoo Nadhii Gammadaa jedhamuun beekkama. Nadhiin bara 1955 Kutaa Arsii Aanaa Zuway Dugdaa keessatti, Abbaa isaa H/Usmaan Roobaafi Haadha isaa Aadde Amiinaa Borsee irraa dhalate. Maqaan Nadhii jedhu kun maqaa abbaa isaa kan H/Usmaan Roobaa ture. Abbaan isaa amantaa Islaamaa erga baratee booda, maqaa isaa gara H/Usmaanitti jijjiirrate. Nadhiin maqaa abbaa isaa kana fudhatee Nadhii Gammadaa jedhamee waammamuu jalqabe. Nadhiin obboloota dhiiraa saddeetiifi obboloota durbaa afur qaba.
Nadhiin mana barnoota sadarkaa 1ffaa irraa kaasee hanga yuunivarsiitiitti barumsaan cimaa ture. Nadhiin qormaata biyyoolessaa darbee Yuunivarsiitii Finfinnee gale. Yuunivarsiitii Finfinneetti barnootaa faarmaasii baratee waggaa tokko akkuma fixeen barnoota addaan kutee qabsoo bilisummaa Oromoo geggeessuuf bara 1978 ABOttimakame. ABOtti makamee yeroo gabaabaa keessatti miseensa koree giddugaleessa ta’e.
Nadhiin bara 1993 wal ga’ii ABO irratti hirmaachuuf Waardiyoota isaa ja’a wajjiin osoo gara iddoo Bookee 27 jedhamuutti deemuuu, bakka Asakoo jedhamu tan daangaa Arsiifi Harargee jidduutti argamtutti butamee, achi buuteen isaa dhabame. Nadhiin goota sammuu qaroo, kan yoo dubbatu haasawa isaa jechoota akka rasaasaatti onnee nama kutu, kan sagalee onnattummaafi kutannoon dubbatu saniin hedduu beekama. Akka namoonni tokko tokko jedhanitti Nadhii Gammadaa Maqaleetti dararaan mana hidhaatti irra gahaa jira yoo jedhan kaanimmoo Nadhiin lubbuun hin jiru jedhu. kunis ragaa qabatamaan kan deggerame miti.
Walumaa galatti Nadhiin seenaa Oromoo keessatti nama seenaan isaa barabaraan yaadatamu eessa akka jiru du’ee jiraafi lubbuun jiraan isaa kan hinbeekamne nama seenaa guddaa qabuudha. Nadhii Gammadaa as-buuteen dhabame haajedhamu malee, barbaacha isaaf xiyyeeffaannoon gama mootummaatiin wanti hojjatame hinjiru. Namnii namaaf falmuuu haa barbaadamu ilaalun gaariidha.
Akkuma sagalee haasawa isaa Nadhiin goota murannoofi kutannoo dhugaa kan qabuudha. Jechoota muraasa gatii qabdu, kan haasawa isaa humna qabeessaa keessaa;
- “Biyya keenya jaalannu nama wajjiin qoodanna, feenu immoo akka barbaadnetti bulfachuun mirga keenya.!”
- “Osoo halagaan biyya keenyarratti nu bulchuuf lafa dhiituu, kan hidhatee muratee dhaadatu, nuti ammoo mirga keenya kabachiisuudhaaf wanti murachuu nu hanqisu hin jiru.!”
- “Hiree Ummata Oromoo kan murteessu, Ummata Oromooti malee, anatu sii beeka, karaa kana deemtu malee, kan nuun jedhuufi kan afaan qawweetiin nu doorsisu jiraatu, Ummanni keenya fudhachuuf qophii miti.!”
- “Seenaa Abaaboota keenyaa kan Aanooleetti dhumanii san jiraachisuun, biyya keenya Oromiyaa harka Oromootti, Oromiyaa harka ilmaan haqaa kan Oromoo Ummata Oromootiif dhaabbataniitti galchuu qofaani.!”
- “Hundi keenyayyuu; Ummanni Oromoo bakkayyuu, harka wal qabannee, waliin dhaabbannee, waan warri Aanoolee itti wareegamaniif san gatii itti godhuudhaaf fuuldura haa tarkaanfannuu.”
- “Oromoon tokko. Amantiin addan bahu. Oromoon gosaan addan bahu. Lagaan addan bahu. Gaaraan addan bahu. Kan Oromoo adda qooduuf tattaafatu haa badu.”
- “Biyya Oromoo irratti abbaan biyyaa Oromoodha. Biyya Oromoorratti Oromoo malee, namni biraa murteessuu hin danda’u. Kan warra biraa nurratti murteessisuu dhidhiibu haa badu.!” fi kan biroo jechoota hedduu Ummata Oromoo hundaaf dhaamee jira.”
Nadhii!!!
Saba kee Bilisoomsuuf,
Yommuu ati yaaddu.
Gootummaadhaaf,
Onneen tee hin gaaddu.
Tolchitee dubbattaa,
Boonaaf of hin dhaaddu.
—
Walabummaa goonfachuuf,
Qabsootti cimtaa.!
Eessa jirta Nadhii,
Bakka jirtu nutti himtaa?.
Saba keetiif baatee,
Karatti maaliif timtaa?.
—
Cingala dabdemoo,
Waraabessatu sinyaate?.
Beekaati riphxemoo,
Biyya keessaa baate?.
Waa’een kee maaliif dide,
Nadhii atta taate?.
—
Ati hin duutu Nadhii,
Ni jirta siif waadaa.
Oromoon Booyee,
Garaatti qaata aadaa.
Dubbadhu mee Nadhii,
Si arguu barbaadaa?.
—
Bareedaa Oromoo,
Hayyuu hoonga hin qabne.
Iyyaafannoon si soqnee,
Akkamitti si dhabne?.
Nu Oromoon mara dunnine,
Hamileedha cabne.
—
Dubbataa beekamaa,
Qillisaa Sagalee.
Nama hunda hawwata,
Midhaga kiloolee.
Yoomuma as baatee,
Nuun jetta kunooree?.
—
Iyyaankee maafin argamne,
Maaltu nurraa sifooye.
Jiraattu nutti himadhumee,
Eenyutu adda sidooye?.
Ati maaliif nu miliiyxe?
Barana Risaa bokkaa mooye.
—
Maaliif nuufin qoorsine,
Imimmaan firootaa.
Gadaannisa seenaati,
Ati Utubaa dhalootaa.
Mul’adhu as bahii,
Sabni kankee si iyyaafataa.
****************
December 15, 2018
Maatiin Obbo Nadhii Gammadaa maal jedhu?
31 Caamsa 2018 (BBC Afaan Oromoo) — Namooti waggoota dheeraaf achi buuteen isaanii dhabamee turan nuuf haa barbaadamanii jedhu maatiin.
Gaggeessaa olaanaa ABO kan turan Obbo Nadhii Gammadaa dabalatee maatii isaanii keessaa nama sadi du’aafi jireenya isaanii hin beeknu jedhu Obboleessa angafaa Obbo Nadhii kan ta’an obbo Amaan Usmaan.
Turtii gabaabaa BBC’n Obbo Amaan waliin taasiseen , waggoota 26 darban kana akkamiin iyyaafataa akka turanii fi mataasaaniifillee sodaachaa turuu dubbataniiru.
”Eessa barbaanna, akkamiin barbaadna, isa barbaaduu dhiisiitii mataa keenyaafillee ni sodaanna,” jedhan.
Gadi qabaadhaanis ta’u, karaa nama beeknuutiin hinuma iyyaafataa turre jedhan Obbo Amaan.
Garuu ifatti baanee iyyannaa iyyannee warra aanga’oota gaafachuun waan yaadamu waan hin turreef, ammallee qara ilaalaa hafneerra jedhan.
”Sodaarraa kan ka’e, haasawuu waan hin dandeenyeef akkasumatti rakkoo kana baannee jiraachaa turre, ammammoo erga xiqqoo qilleensi nuuf tolee gaafachaa jirra.”
“Isa qofaa miti, nama waggaa 52 obboleessuma keenya nama Ibraahim Usmaan jedhamullee erga dhabnee kunoo waggaa 26 ta’eera” jedhu.
“Akkuma kan Nadhii odeessanillee kan isaa namni odeessu hin jiru ,erga bara 1984 badee as. Yoo maatiin dubbate malee namni beeku hin jiru kan Nadhii qofa beeka namni, Nadhiin maqaan isaa Qaasim Usmaan ture ”
Obbo Amaan Usmaan seenaa biraa kan ala isaan ilaalchisaa hafe wayita dubbatan,”Mucaa kiyya hangafaa Kaliil Amaan kan silaa har’a umuriinsaa waggaa 46 ta’u bara ADWUIn biyya gale sana kan fudhatame ammallee achi buutee isaa hin arganne.
Mucaankoo xiqqoo fayyaa dhabee turee, Xiqur Ambassaa galee ture. Isa booda Komishiniin Daa’immanii ofitti fudhatee alatti erginee yaalchifna jedhee amma yoonaa eessa akka bu’e hin beekne. Manuma kana keessaa nama saditu achi buuteensaanii dhabamee jira.
Kun waggoota hedduuf dhukkuba nutti ta’ee maatii keenya quucarseera, du’anii fi jiraataniisaanii wanti beekamu hin jiru.” jedhanii haala gaddisiisaadhaan dubbatu.
Dhimma namoota achi buuteen isaanii hin beekamne ilaalchisuun Abbaa Alangaa Federaalaa quba qabaa laata jennee garasitti bilbillee turre. Dubbi himaa Abbaa Alangaa Federaalaa kan ta’an Obbo Tasfaayeen akkas jedhu.
”Asirratti deebiin kennamuu danda’u, namoota achi buuteen isaanii hin beekamne kan jedhu qaama jedhetu beeka. Sadarkaa kanatti qaamni gaaffii dhiyeessu yoo jiraate gaafficha galmeessee kan qulqulleessu jira. Deebiin malus kan kennamuuf ta’a.” jedhan.
Akka mootummaatti mootummaan to’annoo jala oolchee kan of harkaa qabu hooggantoonni olaanoon ABO jiru moo hin jiran gaaffii jedhuuf wayita yaada kennan sadarkaa kanatti yaadni kennuu danda’an akka hin jirre dubbatan.
Hidhamtoonni himanni isaanii osoo adda hin citin ammallee mana hidhaa jiran hedduudha, kana ilaalchisuunis yaada laataniiru. ”Namoonni 137 ta’an kan himanni shororkeessummaa irraa ka’e jiru.
Kan hafan yoo jiraatanis galmeensaanii ilaalamee himatni isaanii kan adda citu, dhiifamni kan godhamuuf yoo jiraate kan ilaalamu ta’a. Mootummaan kanarratti hojjetaa jira” jedhan.


text:
Miseensa mana maree kan ta’an Frank Wolf, president Obamaan presidentota duraanii George W Bush fi Bill Clinton hookkarri sun dhaabatee nagaan akka bu’u akka gargaaraniif sudan kibbaatti akka ergan gaafatan.
kutaa varginiyaa irraa Miseensa kongresaa kan ta’an Frank Wolf akka jedhanti/Dubartootaa fi Ijoollee dabalatee siviilonni hedduun lafa waaqeffannaa isaaniitti ajjefamanii iddoon sun lafa awwaala isaanii ta’e jedhan.
Ajjechaa Benti’uu keessaa fakkii agarsiisan qabatanii turan. Koree hariiroo alaaf aangawaan dura ta’aa ta’an kun Prezidaant Obaamaan hatattamaan tarkaanfii akka fudhatan gaafatan.


text:
Odeessa Kessaa Milqixee Baate/Breaking News
Ezel Oromia | Onkoloolessa 30, 2020
Tibba darbe kanneen ABO keessaa maqan keessaa miseensonni Shanee Gumii Gumii Sabaa ABO Araarsoo Biqilaa fi Jabeessaa Gabbisaa dabalatee, miseensi Gumii Sabaa ABO Kap. Xilahuun Bantii jedhamu sobaa fi sossoba dantaatiin nu guwwoomsuun dhaaba umrii keenya keessatti dadhabne keessaa nu baasuun ummata keenya keessatti seenaa gurracha akka hojjannuuf murni nu dirqisiisu jiraachuu hin qabu jechuun walgahii guyyaa hadhaa “Marii Biyyaalessaa (Building a Democratic System In Ethiopia: Towards a Culture of Dialogue and Peaceful Relationships) jedhu kan guyyaa lamaaf taa’amaa jiru Onkoloolessa 30 -3, 2020 irraa hirmaachuu diduutu dhagahame.
Akka odeessi keessa beektota irraa nu dhaqqabe addeessutti, murnoonni ABO irraa kophatti bahuu Hoteela Hiltonitti labsatanii turan kunneen namoota sadiin kana waan nu godhaa jenne hin gootan, nu faana hiriirtanii akka nu jennetti hin deemtan yoo ta’e isin hiisifna, mana tokko keessa waliin hin jiraannu, maallaqni mootummaa nyaataa turre kophaa keenya osoo hin taane waloodhaan nyaanne waan ta’eef dirqama mootummaan hunda keenyatti kenne bahachuun Ethiopia tokkoomte jalatti ummanni keenya gurmaayee karaa kanaan mirga ummata keenyaa akka kabajisiifnuuf paartii biyya bulchu faana taanee hojjachuu qabana; kana nu faanaa hin gootan taanaan isintuu lubbuu keessanitti murteesse jechuun itti dhadataa jiran.
Beekaa haa ta’uu wallalaan badii jarri balleessaniif, gaafatama seeraa fi seenaa jalaa akka hin baane itti himaa, ummanni keenya namoota akka daabboo difoo irraa jalaan ibidda jiddutti ukkaanfamee, dantaa fi sirna Shifaata jiddutti ukkaanfame kanneen bira dhaabachuun gargaaruu qabna jenna.
Hubannoodhumaaf, seenaan jarreen sadan kanaa:-
1. Araarsoo Biqilaa:- Itti Aanaa HD ABO kan ture nama QBO ABOn durfamu keessatti umrii ijoollummaa isaa irraa kaasee hanga dirreetti lolee lolchiisuutti qooda qabsoo kennaa ture, hiriyyaa Guutamaa Hawaas jagna daraboo hin qabne, kan hanga har’aatti miila isaa keessatti rasaasa baatee deemaa jiruudha. Dabalataan Gaafa ABOn kan Wallaggaatii, Wallaggaan malee ofitti hin butani nama naannoo biraa ni ajjeesan jedhani olola rakasaa Oromoo fi qabsaawota Oromoo bakka hin buune oofaa turan nama ‘mee ani dura dhaqaa yoo na ajjeesan narrratti ilaaltanii haftuu na hordofaa,’ jedhee jalqaba Asmaraa, Ertiraa dhaqee dha. Namni kun nama maatii isaa facaasee ummanni Oromoo maatii isaa bakkayyuu walitti qabeefii jiraachisaa ture nama garraamii sobaa fi sossoba diinaa fi lukkeelee diinaatiin daandii irraa maqee dha.
2. Jabeessaa Gabbisaa:- Namni kun miseensa Shanee Gumii Gumii Sabaa ABO fi gaafatamaa Damee Dantaa Siyaasaa ture. Jabeessaan umrii isaa ijoollummaa irraa qabee nama umrii jireenya isaa guutuu Sudan, Uganda, Keeniyaa, Sumaaliyaa fi Eritraa keessatti fixee dha. Qabsoo kanaaf jecha nama dhalallee osoo hin godhatin hadha gahe nama dantaan sobamee dhaaba keessaa maqee kan ammaan tanatti sababa inni dhaaba isaa keessaa maquu fi ummata isaa biratti jibbamuu baree gaabbeef diina fi lukkeeleen diinaa albee itti qarataa jiranii dha.
3. Kap. Xilahuun Bantii – Miseensa Gumii Sabaa ABO ture, nama beekkumsa, ogummaa fi dandeettii qabuun dhaaba kana jiraachisuuf jecha sirna Darguu keessaa xiyyaara balaliisu ogummaa jabaa moggaatti gatuun ABOtti dabalamee dirqama dhaabni isaa itti kennaa ture cufa dadhabe, hifadhe osoo hin jedhin bahataa turedha. Har’aan tana sababa inni shira diinaa fi lukkeelee diinaatti dammaqeef albeen qaramaafii jira.
Walumaa galatti “Aaare jedhanii yoo keessaa fuudhan mara dhaama“ waan ta’eef namoota armaan olitti maqaan isaanii tarrifame sadan Oromoon akka sabaatti yeroon itti albee diinaa jalaa baraaru amma!
Adeemsi O/Lencoo fi Dr. Diimaan ammaan tana Impaayera diigamaa jirtuu fi qarqara boollaa jirtu lubbuu baraaruuf dhama’aa jiran kunis kan akeeku namooti kun hanga xumura jireenna isaaniitti yakka uummata Oromoo fi Qabsoo Bilisummaa Oromoo irratti dalaguu irraa boodatti akka hin deebinee, seenaa fi badii isaanii duraanii irraa kan hin baranne ta’uu Oromoof ifatti mullisa.


text:
Duguuggaa sanyii Faannoon Uummata Oromoo irratti raawwatamaa jiru
Duulli duguuggaa sanyii ijaarsa Naannoo Amaaraa Faannoo jedhamuun, Konyaa Matakkal keessatti, Uummata Oromoo irratti geggeeffamu, Wiixata kaleessaa Fuulbana 27, 2021 Ona Dibaax, Ganda Caancoo keessatti bifa haarayaan banamuun, lubbuu fi qabeenya Oromoo irra gaaga’amni cimaan qaqqabaa jiraachuu.
Obbo Goollicha Gara Lixa Oromiyaatti geessuun maaliif barbaadame laata?
Gara Lixa Oromiyaatti geeffamuu Obbo Goollicha Dheengee duubaan shirri yaadame jiraachuu kan malu ta'uu. Innis, bifuma amaleeffatameen, MKII humnoota/tikoota isaa, Obbo Goollicha irratti tarkaanfii fudhachiisuun, akka waan WBO'n ykn hawaasni Oromoo bakkasii tarkaanfii fudhateetti olola oofuun, Uummata Oromoo kutaan wal-irratti kaasuun, bu'aa siyaasaa barame irraa buufachuuf jecha, shirri dhoksaan qindaa'e jiraachuu kan malu ta'uu; kanaafis Uummanni Oromoo dammaquu fi of-qopheessuun akkaan barbaachisaa ta'uu.
Shira Uummata Oromoo gosaan wal-irratti duulchisuuf xaxamaa jiru
Oromoo gosaan qooduun wal-irratti duulchisuun, bara aangoo isaa shiraan dheereffachaa kan armaan ba'e, Mootummaan Koloneeffataan Impaayera Itoophiyaa, yeroo ammaa kanattis, ol-aantummaan, sochii WBO'n Konyaa Harargee Lixaa keessatti taasisaa jiru gufachiisuuf jecha, goseen Oromoo Meettaa fi Kondhollee walitti buusuun wal-haasisaa jiraachuu.