text:
Zinaa(Sagaagalummaa)-Daandii Badii
Zinaa (sagaagalummaa) jechuun nama tokko waliin osoo seeran wal hin fuudhin wal qunnamti saala waliin raawwachuu jechuudha. Zinaa bakka lamatti qoonne ilaalu dandeenya. Tokko dubartii fi dhiirri hin heerumne/ hin fuune wal jiddutti raawwachu afaan ingiliffaatin ‘Fornication’ isa jedhamu yoo ta’u kan lammataa immoo dubartiin heerumte fi dhiirri fuudhe wal jiddutti seeran ala raawwachu yookiin lamaan keessaa tokko kan hin fuune/heerumne kan fuudhe/heerumte waliin sagaagallummaa raawwatamuudha. Kunis afaan ingiliffaatin Adultery jedhama. Zinaan gosa kamiyyuu fi karaa kaminuu raawwatamu jibbamaa fi fokkuudha. Fokkinnaa irraa kan ka’e Rabbiin akka itti hin dhiyaanne nu akeekachisa.
“Sagaagalummattis hin dhihaatinaa. Dhugummatti inni hojii fokkataa fi karaa hamaa ta’ee jira. “ Suuraa Al-Isra 17:32
Namni mi’aa xiqqoo irraa argachuuf badii fi miidhaa hin dandeenye ofitti baachisa. Zinaan namooma nama ajjeessun gara qilee horitti nama oofa. Hanga humni keenya danda’e gargaarsa Rabbiitin miidhaa zinaan dhala namaa irraan gahuu mee haa ilaallu.
1.Sammuu dugulcha– yommuu namni tokko zinaa raawwatu sammuun isaa hangam akka dugultuu fi keessi isaa/ishii hangam akka rifatu tilmaamun nama hin dhibu. Zinaan dandeetti yaadu fi xinxalli qancarsuun namummaa namaa ajjeessa. Takkaa sammuun dugullaan namtichi/dubartiin horooma dhaba/dhabdi. Sammuun akka dugulte kan agarsiisan keessaa tokko namtichi fedhii amantii ofii barachuu keessa isaatti du’uu, beekumsi itti seenu didu, sammutti waa qabachuun itti ulfaachu, dandeettin gaarii fi badaa, haqaa fi soba addaan baafachuu laamshayu, ariitin waa dagachuu, hatamtamaan wanta hundaaf garmalee dallanuu, obsaa fi tasgabbii dhabuu fi kkf. Sammuun motora ilma namaati. Motorri kuni hojii irraa yoo dhaabbate yookiin dadhabe, namtichis akkasuma jiruu fi jireenya ofii gaggeessu irraa dadhaba.
2.Boqonnaa sammuu nama dhabsiisa-wantoota gurguddoo boqonnaa sammuu nama dhabsiisan keessaa tokko zinaa raawwachuudha. Eeti namtichi yeroo jalqaba zinaa irraa gammachuu xiqqoo argachuu fi fedhii ofii qabbaneessuf raawwata. Garuu san booda gammachuun inni dhabuu fi ibiddi keessa isaatti qabatu tilmaamun ni ulfaata. Jireenyi ni jibbisiisti, itti dukkanoofti, ni nuffisiisti, keessi isaa boqonnaa, gammachuu fi tasgabbii hin qabu. Zinaan sammuu dugulchuun balbala boqonnaa sammuu namatti cufa. Namtichi hanga fedhe dhoksatti wanta fokkuu kana haa raawwatu, garuu dhiibbaa namticha san irratti fidu irraa mul’ata.
3.Salphinnaan nama haguuga- shirkitti (Rabbiitti waa qindeessutti) aanee wanta hanga zinaa nama salphisu hin jiru. Dubartiin yommuu zinaa irraa ulfooftu maatiin ishii fi ishiin bullukkoo salphinnaatin ummata keessa deemu. Namni hunduu quba itti qabuun dubartii akkana, namticha akkana jechuun salphisu. Salphinni maatii qofa osoo hin ta’iin hawaasa guutu haguugu ni danda’a. yommuu hawaasni tokko badii kana keessatti kufuu adabbiin cimaa itti bu’a. akka fakkeenyatti dhibeewwan qoricha hin arganne kan akka HIV Eedisin salphinna isaani ifa baasa jira. Dubartii qofaa mitii dhiirris yommuu wanta fokkuu kana raawwatu keessa isaatti salphinnaa fi gadi aantummaan itti dhagahamu, miirri ofitti amanamummaa fi kabaja keessa isaati ni haaqama. Yeroo hundaa shakkii fi sodaan ummata keessa adeema. Tasa dubartiin suni ulfoofte isa salphisuu waan dandeessuf. Yookiin immoo tasa dhibee Eedisitin rukutamuu waan danda’uuf jireenya shakkii fi sodaa jiraata. Salphinna irraa kan ka’ee yeroo hunda kophaa ta’uu barbaada, keessi isaa boqonnaa hin qabu. Miirri bilisummaa fi nageenya keessa isaatti hin dhagahamu. Akka waan gabra ta’ee fi keessi isaa wayiin akka waan hidhameetti itti dhagahama.
4.Dhibeewwan garagaraatif nama saaxila– dhibeewwan sababa zinaatin yeroo durii irraa kaase hanga ammaatti dhufaa jiran lakkoofsi isaani baay’edha. Isaan keessaa beekkamoon HIV Eedisi, fanxoo fi cophxoo dha. Dhibeewwan kunniin namoota miliyoonatti lakkawaaman lubbuu isaani galaafatanii jiru. Guyyaa guyyaan namoonni Eedisin dhuman lakkoofsi isaani hin beekkamu. Kuni hundii zinaa irraa kan dhufuudha.
5.Hadhaan isaa nama keessaa hin bahu– akkuma jedhamu wanta hanga du’aatti nama keessaa hin baane hadhaa zinaati. seeliwwan sammuu summeessun sammuu dugulcha. Zinaan sammuu fi qaamatti hadhaa fi summii ta’a. Qaama fi sammuu dhibeen summeessa, sammuu immoo hadhaadhan hadoocha. Namtichi yeroo jalqabaatif mi’aa xiqqoo argata garuu san booda hangam fokkuu fi hadhaawa akka ta’e ni arga, ni dhandhama. Kuni wanti namoota kanniin irraa dhageennudha. Mi’aan isaa dafee kan darbuu fi hadhaa fi fokkinni isaa immoo kan turu akka ta’e sirritti amanu.
6.Nuura imaana dukkaneessa ykn dhaamsa-Akkuma Ergamaan Rabbii (SAW) jedhan namni yommuu zinaa raawwatu mu’imina ta’ee hin raawwatu, imaanni isaa irraa ol ka’a. Zinaan nuura (ifa) imaana dukkaneessun fuula fi qalbii namticha gurraachessa. Gammachuu fi seeqni fuula namticha irraa hin mul’atu. Yeroo baay’ee fuulli isaa/ishii gadda, fuula guuru fi gaabbiin kan haguuggameedha. Yommuu nuurri imaana qalbii irratti ifu fuulli namticha ni ifa.
7.Daa’imman seera malee dhalatu– daa’imman zinaa irraa dhalachuun jireenya gadadoo jiraatan manni fi seenan haa lakkaa’u. Hawaasa biratti jibbamoo ta’uun jireenya gadadoo fi salphinnaa jiraatu. Kanaafi karaan zinaa badaa fi fokkuu kan ta’e. Daa’imni dhalatu abbaan isaa hin beekkamu. Yommuu abbaan isaa hin beekkamne akkamitti mataa olqabate jiraata? Dubartiin sababa zinaatin dhalattu hoo akkamitti heerumti? Yoo heerumte hoo jireenya akkamii gaggeessiti? Gaaffiwwan kanniini fi kan biroof deebi kennuun nama rakkisa, nama gaddisiisa! Namni badii zinaa akkanaa beeku zinatti hin dhiyaatu. Maatii fi mataa ofii salphisuu hin barbaadu.
8.Hamileen dubartii ni caba, kabaja dhabdi-takkaa dubartiin zinaan beekkamnaan hamileen ishii daaraa ta’a. hamileen ishii cabuun jireenya gadi aantummaa fi saphinnaa jiraatti. Manatti daa’ima seeran alaa fiduun maatii fi mataa ofii salphisti. Sababa kanaan balbala heeruma ofitti oggorti. Namni argee ishii irratti akka taphatu karaa banti. Salphinni kana caalu addunyaa kana keessatti eessa jira ree?
9.Ijaarsa maatii diigun dhaloota balleessa– yeroo amma zinaan babal’achuu irraa kan ka’ee maatii fi fuudhaa heerumni barbaachisaa akka hin taanetti ilaallama jira. Qilee zinaa kanatti taruun namni akka horii jiraachu barbaada. Sababa kanaan hundeen dhaloota buqqa’uun sanyiin nama akka itti hin fufne taasisa. Kana hubachuuf warraa akka Awrooppa fi Ameerikaa ilaalun gahaadha. Sababa zinaati fi fuudhaa heerumni hafaa adeemun sanyiin isaani hir’ataa adeemaa jira. Maatiin tokko maatii kan ta’uu yommuu dhiirsi fi niitin karaa seera qabeessatiin walitti dhufanii ijjoolle horaniidha. Maatiin sun nageenya, gammachuu, tasgabbii fi guddinna argachuuf badii addaa irraa eeggamuu fi wantoonni barbaachisan guuttamuufi qabu. Maatii san keessaa niitin ykn dhiirsi yookiin ijjoollen gocha fokkuu zinaa kana keessatti kan hirmaatan yoo ta’ee, maatiin suni ni bittinaa’a, gammachuu fi tasgabbii dhaba, gadadoo fi daraaraf harka kenna, salphinnaan of haguuga. Hawaasa fi biyya irratti miidhaa guddaa fida. Sababa kanaan dhaloonni dhaloota badii ta’a.
10.Dhuma namaa fokkisa– namni akkuma zinaa raawwachu itti fuufun keessaa alli isaa fokkataa adeema. Fuula fi amala isaa irraa wanta gaarii hin agartu. Namni yeroo dargaggummaa isaa zinaa irratt dabarsee yeroo jaarsummaa isaa gatii guddaa fi laaleessa kafala. Yeroo jaarsummaa isaa totorra’uu fi lafeen garmalee dadhabuun itti dhagahama. Abbootin keenya dabraan waggaa jahaatama ol ta’anii qarqara bollo tokkorra qarqara bolloo biraatti yoo utaalan, dargagoonni akkamitti akkanatti utaalu dandeessan jedhanii yoo gaafatan deebiin isaani “Yeroo dargagummaa kenyaa sagaagalummaa irraa of tiiksine” jechuu turan. Yeroo dargagumma fedhii kana karaa hin taanen guutachuurraa of tiiksuun humnaa fi annisaa yeroo jaarsummaatif kuufachuudha.
Namni yommuu zinaa raawwachuu itti fufuu, yeroo du’aa haala sodaachisa irratti du’a. Dargaggeessi tokko yommuu du’uu, namoonni bira jiran shahaada qabsiisuuf yommuu yaalan, “Call my girlfriend, Call my girlfriend, (jaalalle tiyya naa waamaa, jaalalle tiyyaa naa waama)” osoo jedhu nafseen keessaa baate. Dhumni(khaatimaan) namaa baduun hoongo fi kasaraa akkamii! Yaa Rabbii khaatima keenya bareechisi.
11.Aakhiratti adabbii hamaatu nama eeggata– Aakhiratti adabbiin zinaa addabbii xiqqaa miti. Rabbiin (Subhaanahu wa ta’aala) akkana jedha:
“Ammas isaan (Gabroonni Ar-Rahmaan) Rabbiin wajjiin waan biraa hin gabbarre (hin kadhanne), kan lubbuu Rabbiin ajjeesuu haraama godhe haqaan alatti hin ajjeefnee fi hin sagaagalleedha (zinaa hin raawwannedha). Namni hojii gadhee kanniin raawwate, adabbi ni qunnama. Guyyaa Qiyaamaa adabbiin (jahannam) dachaa isaaf taasifama. Isa keessatti salphifamaa ta’ee yeroo hundaa jiraata.” Suuratul Furqaan (25):68-69
Namtichi hojii badaa kana irraa yoo hin tawbatiin addunyaa aakhiratti adaba hamaatu isa/ishii eeggata.
Namni tokko hojii badaa kana irraa jijjiramuu ni danda’aa?
Eenyeen sirritti jijjiramu ni danda’a Insha Allah. Tawbaan qulqulluun yoo gara Rabbii deebi’ee badii zinaa armaan olii ofirraa kaasu ni danda’a. Rabbiin nama hojii fokkuu kana hojjate tawbaan dhugaan gara Isaatti deebi’uu akka nama sanii araaramuuf waadaa gale jira.
“Isaan warra yeroo faahishaa (waan fokkataa kan akka zinaa) hojjatan yookiin lubbuu ofii miidhan Rabbiin yaadatanii badii/cubbuu isaanitiif araarama gaafataniidha. Rabbiin malee eenyutu badii/cubbuu araaramaa? Isaan osoo beekanu waan hojjatanirra (cubbuu ofitirra) kan hin turreedha. Isaan sun mindaan isaanii araarama Gooftaa isaanii biraa ta’ee fi jannata laggeen ishee jala yaatudha. Isaan ishe keessatti hafoodha.Mindaan hojjatootaa (jannata ta’uun) waa tole.” Suuraa Ali Imraan 3:135-136
Bal’innaan barruulee tawbaa website kan irra jiran ilaalun ni danda’ama.
Gudunfaa
Barruu tana barreefana gabaaba armaan gadiitin xumura.
“Zinaan karaa baay’een ajjeecha bakka bu’a. Inni ajjeechadha sababni isaas, dhimma jireenya bakka dogongora ka’uun qisaasessa. Yeroo baay’ee wanta uumamaan argamee karaa dhala baasuu fi daa’ima ajjeesutiin hordofsiisa. Yoo daa’imni baraarame fi akka jiraatu hayyamameef jireenya gadadoo fi sarbamaa keessatti dagatama. Kuni karaa biraatin ajjeechadha.
Dabalataan, zinaan ajjeecha hawaasati sababni isaas hariiroon maatii ni bada, funyoon dhiigaa(blood ties) wal dhaba. Namoonni daa’imni isaan guddisaa jiran kan isaani ta’uu itti amanamummaa xiqqaa akka qabaatan godha. Haala kanaan hariiroon hawaasummaa dadhabaa adeema, afuurri(spirit) isaani guddate ykn xiqqaate ni du’a. Sababa adda addaa irraa kan ka’ee ajjeecha hawaasummaa akka ta’eetti ilaallamu danda’a. Zinaan karaa salphaatin fedhii ofii akka guuttatan balbala waan banuuf, fuudhaa heeruma barbaachisa akka hin taane fi ittigaafatamummaan maatii akka dhabamu taasisa. Wanti irraanfachu hin qabne maatiin mana sirrii ijjoolleen itti guddifamanii fi dhalli namaa inni gaarii ta’e wal qabate itti ijaarramudha. Maatiin mana guddinni dhiiraa fi dubartii haala walqixaatin itti mirkanaa’udha. Seenaa keessatti hawaasni sagaagalummaan akka babal’atu hayyame kufiinsa mataa ofiitti kan fideedha.
Qur’aanni xiyyeefannoo guddaa itti kennuun namoonni zinatti akka hin dhihaanne akeekachiisa. Zinaan kan raawwatamu fedhii cimaa guuttachuuf waan ta’eef isarraa fagaachun nageenya fi gammachudha. Yeroo zinaan salphaa taasifamuu akkuma san isa ittisuun ulfaataa ta’a. Kanaafu Islaamni tarkaanfilee sirrii zinaa itti ittisan fudhata. Bakka barbaachisa hin taanetti saalli lamaan walitti makamuu ni balaalefata. Bakka kophaatti dhiirri dubartii waliin turu ni dhoowwa. Dubartoonni qullaa akka yaa’anii hojii hawaasummaa keessatti akka hirmaatan ni ittisa. Kana jechuun hojii sirrii isaani ta’uu hojjachuu ni dhoowwa osoo hin ta’iin qullaa yaa’anii akka dhiira hin fattaneef uffataa hijaaba sirrii ta’e uffatanii gara alaatti bahu qabu jechuu isaati. Akka fuudhan ykn heeruman ajaja. Kan fuudhu hin dandeenye immoo akka soomu gorsa. Wantoota namoota fuudharraa ittisan kan akka mahrii humnaa olii ni morma. Eenyullee sababa ijjoolle argachuutin hiyyummaa sodaachu akka hin qabne ifa godha. Hordoftoota isaa warroota fuudhu barbaadaniif gargaarsa akka godhan jajjabeessa. Akkasumas yakka zinaa hojjachuu fi namoota zinaan nama yakkaniif seera cimaa tumee lafa godhe. [Dhiirichi ykn dubartitiin zinaa raawwate/raawwatte kan hin fuudhin/hin heerumin yoo ta’ee/taate, alangee dhibba(100) garafamuu qabu. Yoo kan fuudhe/heerumte ta’ee/taate, dhagaan buruqfamanii ajjeefamu qabu. Yeroo adabbiin kunii raawwatamu namoonni naannoo sanii akka ilaalan taasifamuu. Sababni isaas adabbiin zinaa guddaa akka ta’e ilaalanii barumsa irraa akka fudhataniif. Haala kanaan zinaan hawaasa keessa akka hin babal’anne ittisa.
Warroota ragaa malee sobaan zinaan namoota biroo yakkan alangee saddeettama akka garafaman taasisa.]
Tarkaanfiwwan kunniin hawaasa Musliimaa daandii mucucaati kufaatif nama geessutti akka of hin darbine ittisa.”
Fi zilaal al-qur’an jildii 11 ffaa irraa fudhatame.
Hanga fedhe namtichi ykn dubartiin badii kanatti yommuu darbuu/dabartuu abdii kutuun jireenya ofii balleessu fi adabbii hamaaf of saaxiluu hin qabu/hin qabdu. Rabbiin (subhaanahu wa ta’aala) akkana jedha:
“(Yaa Muhammad) jedhi,”Yaa gabroota kiyya kan lubbuu ofii irratti daangaa dabartan! Rahmata Rabbii irraa abdii hin muratinaa(hin kutatinaa). Dhugumatti Rabbiin balleessaa hundaa ni araarama. Inni Araaramaa, Rahmata godhaadha. Gara Rabbii keessanii deebi’a, Isaafis ajajamaa odoo adabbiin isinitti hin dhufiniin duratti. Sana booda hin tumsamtanu.“ Suuraa Az-Zumar 39:53-54
Kanaafu namni yoo badii kana raawwate Rahmata Rabbii irraa abdii kutuu hin qabu. Rabbiin badii kana irraa nu haa tiiksu. Hanga torbaan barruu biraatin walitti deebinutti Assalamu aleykum wa rahmatullahi wa barakaatuh.


c: text/html

text:
Addunyaa irratti har’a guyyaa Raadiyoo tu yaadamee oole. Raadiyoon haga ammaattillee gosa miidiyaa addunyaa irratti lafa bal’aa dhaqqabuu fi uummata hedduun dhaggeeffatamu akkuma tahetti jira.
Barreessaan muummichi Tokkummaa Mootummootaa – Antooniyoo Guterezh guyyaa kana ilaalchisuun ibsa kennaniin, “guyyaa Raadiyoo ennaa kabajaa jirru kanatti Raadiyoon akaakuu danuu addunyaa kana irraa sagalee tahuudhaan, addunyaa nagaa fi hunda hammate ijaaruuf qooda gumaache galateeffachuu qabna,” jedhan.
Kana ilaalchisuudhaan, Tshaay Daamxoo, Finfinnee fi naannoolee kaan irraa yaada dhaggeeffatoota Raadiyoo walitti qabdee jirti. Caqasaa.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Barreeffamni daa'ima xiqqaan karaa fuula tiwitarii Ejansii Nikularaa USn erge burjaajii uume
Barreeffamni ergaa hiika hin qabne daa'imni xiqqaan Dilbata darbe karaa fuula tiwitarii Ajajaa Tarsimoo Ameerikaa (US Strategic Command)tiin maxxanfame burjaajii uume.
Fuulli akkaawuntii tiwiitarii Eejansii Nikulara Ameerikaa kan daa'imti kun ittiin ergaa hiika hin qabne barreesse kunis, kan meeshaalee waraana Nikulaara Ameerkaa eeguudha jedhame.
Fayyadamtoonni miidiyaa hawaasaa muraasnis fuulli Ejensichaa tarii hatamee (hack ta'ee) jira jechuun sodaatanii ture.
Haata'u malee, ergasiin booda ergaan hiika hin qabne kun daa'ima xiqqaa tokkoon ta'uun bira ga'ameera.
Waan maxxanfame sanaaf ammoo itti-gaafatamaanis maatii to'ataa fuula miidiyaa hawaasa eejansichaa ta'uu isaati barame jedhameera.
Ergaan daa'imti xiqqaadha jedhame sun barraa'ees “;l;;gmlxzssaw" kan jedhu yoo ta'u, daqiiqaawwan muraasa keessatti haqamuu isaatu himame.
Marsariitiin oduu 'The Daily Dot' jedhamu waa'ee taatee kanaa Bilisummaa Odeeffannoo (Freedom of Information) fayyadamuun erga ejansicha gaafateen booda, oduu kana ifa baase.
''To'ataan fuula Tiwitarii Ajajaa kanaa ... yeroo muraasaaf fuula tiwiitarii ajajichaa banaa dhiise,'' itti dabaluunis, ''innis mana isaatii hojjataa ture,'' jedheera.
Isaan booda, ''Mucaan isaa xiqqaan haala sanatti fayyadamuun qubeewwan gabatee kompitaraatiin taphachuu eegale. Akka tasaa ta'ee ammoo osoo itti hin yaadiin tiwiitarii sana maxxanse,'' jedheera.
Dubbi himaan dhaabbatichaas yaadawwan fuulli tiwiitarii eejansiichaa hatamuu mala jedhan soba ta'uu mirkaneesseera.
“Tasumaa wanti hamaan omtuu hin raawwatamne,'' jechuun ibsa kennaniiru..


text:
Itti-aanaa dura-taa’aan Koongiresa Federaalawa Oromoo – Obbo Beqqelee Garbaa, har’a galgala gara sa’atii kudha-lamaa fi walakkaatti mana isaanii Adaamaa jiru irraa qabaman - oduu jedhu dhaga’uu keenya dura, hoogganootaa fi miseensota isaa gameeyyii dabalee namoonni hedduun humnoota mootummaan kan hidhamaa jiran ta’uu, Kongiresiin Federaalawa Oromoo beeksisee jira.
Barreessaa jaarmayichaa – Obbo Beqqelee Nagaa akka ibsanitti, itti-aanaa barreessaan paartichaa fi ogeessi seeraa – Obbo Dajanee Xaafaa, har’a magaalaa Finfinnee, naannawa Giyoorigis jedhamutti qabaman.
Hoogganoonni fi miseensonni paartichaa, keessumaa kanneen filannoo biyyolessaa dabre irratti dorgoman martinuu hidhamanii jiran, jechuun ni danda’ama, jedhan – Obbo Beqqeleen. Aangawoota Poolisii Federaalaa Itidyoophiyaa fi ka Bulchiinsa Naannoo Oromiyaa irraa himannaa kanaaf haga ammaatti deebii argachuu hin dandeenye.


text:
IWEHAT Amaara irratti haleellaa oofuu gara aangootti mala ittiin deebi’u godhateera jechuu dhaan paartiin badhaadhinaa naannoo Amaaraa yakkee jira. Uummati Amaaraa Oromiyaas ta’e naannolee ka biroo keessatti gatii baasaa kan jiru haleellaa harka lafa jalaa kan IWEHATn jedha paartichi.
Paartichi dhiya Wallaggaa aanaa Gullisoo keessatti haleellaa gosa irratti hundaa’een gadda itti dhaga’ame ibsee jira. Hoogganonni paartii badhaadhinaa kan sadarkaa ol aanaa guyyaa har’aa wal ga’ii geggeessuu dhaan dabarsan. Ajendaan isaanii immoo jijjiirama biyaattii duras ta’e isa booda dhalattoota Amaaraa irratti ajjeechaa raawwatamaa jiru jedhanii fi dhimma jiraachuu biyyaa ta’uun ibsameera.
Itti gaafatamaan damee siyaasaa paartii badhaadhinaa kan naannoo Amaaraa Abrahaam Alleheeny akka jedhanitti uummanni Amaaraa lammummaa Itiyoopiyummaa isaaf amantaa cimaa kan qabu, eessa iyyuu deemee jireenya isaa mo’achuuf kan tattaafatu uummata gaarii fi biyya jaal’atu.
Itiyoopiyaa dhaaf ejjennoo cimaa inni qabu kan beekan gareeleen addaan qoodan kanneen akka IWEHAT garuu seenaa dogoggoraan uummata obbolaa isaa ta’e ka biroottii adda isa baasuuf hojjetaa jiru jedhan.


text:
Hidhattonni Tigraay godiina Waag Himraa buufata Walah jedhamu keessa namoota buufatan irratti haleella geesiseen namoota 26 ajjeesuu isaa, bulchiinsii godinaa beeksisee jira.
Bulchiinsa kanaaf itti gaafatamaa dhimmi koomunikeeshinii kan ta’an Obbo Keefyaaleew Debesha VOAf akka ibsanti haleellaa Kanaan kan mada’an namoonni ka biroon 7 hospitaala Saqooxaa keessaatti wal’anamaa jiru. Haleellaa kana ilaalchisee TPLF biraa deebiin kallattiin kenname jiraachuu baatus, himannaa wal fakkaataa duraan dhiyaataa turanis soba jechaa akka ture ni yaadatama.Dubbii himaan ABUT Geetaachoo Raddaa torban kana oduu gabaastotaaf ibsa kennaniin, hidhattonni keenya uummata irratti hin qiyaafatan akkasumas, hidhattoota boji’aman illee ituu hin hafiin karaa seera ta’een qabu jechuu isaanii Asteer Misgaanaaw Baahi Daar irraa gabaastee jirti.


text:
Isin Keessaa Mallatootu Jira-Kutaa 3
Alhamdulillahi wa salaamun alaa ibaadihillaziina-sxafaa (Faaruun hundi kan Rabbiiti. Gabroottan Isaa Inni filate irratti nageenyi haa jiraatu). Uumamni namaa uumama nama ajaa’ibu Tokkichummaa fi Dandeetti Rabbii olta’aa agarsiisuudha. Kanaafu, Alhamdulillahi kan ilma namaa copha bishaanii irraa argamsiise. Osoo ilmaan namaa guutuun walitti qabamanii copha kanarraa homaa uumuu hin danda’an. Kutaa darbe irraa itti fufuun marsaa uumama namaa ni ilaalla.
Kutaa darbe keessatti nuxfaan maal akka ta’e ilaalle jirra. Nuxfaan copha maniyyii seeli wal hormaataa of keessaa qabuudha. Maniyyi (semen) jechuun dhangala’oo ykn bishaan saalaati. Dhangala’oon saalaa dhiira keessaa dhangala’uu fi dubartii keessa burqu hundi wal qunnamuun nama hin ta’an. Kana irra, copha xiqqootu walitti makamuun gara namaatti guddata. Copha xiqqaa kanaan nuxfaa jennaan. Nuxfaan dhiiraa fi nuxfaan dubartii yommuu walitti makamuu zaaygoti jedhama. Qur’aana keessatti zaaygoti kana “nuxfatun Amshaaj” jechuun ibsa. “Amshaaj” jechuun wantoota wal makan jechuudha. Kanaafu, nuxfatun amshaaj jechuun “copha bishaan saalaa walitti makamanii”[1] jechuudha. Rabbiin jalla wa’alaa ni jedha:
“Dhugumatti, Nuti isa qoruuf jecha nama copha bishaan saalaa walitti makamaa ta’e irraa uumne. Dhaga’aa fi argaas isa goone.” Suuratu Al-Insaan 76:2
Suuraa (boqonnaa) tana uumamaan dura haala ilma namaa dubbachuun jalqaba. Ilmi namaa uumamuun dura homaa kan hin turree fi kan hin yaadatamne ture. Uumamuun dura nama kamtu isa beekaa? Inumaa abbaa fi haatuyyuu isa hin beekan. Kanaafu, dhabamaa fi kan homaa hin turre irraa kan isa argamsiise eenyuu? Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa nama uumuu yommuu barbaadu, Nabii Aadamiin jalqaba biyyee irraa ni uume. Ergasii sanyii isaa copha bishaan saalaa (nuxfaa) irraa uume. Kaayyoon ilmi namaa itti uumames Rabbii isa uumee gabbaruun ghaayah (gahuumsa) tokko akka gahuufi. Kaayyoo guddaa kana gahuuf qormaata isa barbaachisa. Wanti ilmi namaa itti qoramu, “wanta tokkotti ajajuu, wanta tokko irraa dhoowwu, wanta gaggaarii, wanta badaa fi kkf” dha.
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ilmi namaa qormaata kana akka darbuuf keessaa alaan wanta isa barbaachisu kenneef. Wantoota isa barbaachisan keessaa dhageetti, argituu fi sammuu isaaf uumuudha. Wanta isa fayyadu fi isa miidhu dhageetti, argituu fi sammuun addaan baafata. Rabbiin kana qofatti isa hin dhiisne. Ergamtoota ergu fi kitaabban buusun karaan qajeelaan kamiin akka ta’e, karaan jallataan baditti nama geessu kamiin akka ta’e ni ibseef. Kanaafi, itti aanse akkana jedha:
“Galateefataa ta’i mormaa ta’i karaa isaaf ibsine.” Suuratu Al-Insaan 76:3
Karaa qajeelaa fi mindaa nama karaa kana hordofee, Ergamtoota erguu fi kitaabban buusun isaaf ibsine. Ammas, karaa jallataa fi adabbii nama karaa kana hordofee ni ibsine. Kana booda namoonni bakka lamatti qoodaman. Gosti tokko qananii Rabbiin isaaf kenne irratti galata galchuun warra karaa qajeelaa hordofeedha. Gosti lamaffaan immoo warra qananii Rabbii mormee fi hin galateefannedha. Kanaafu, karaa Rabbii keessaa bahuun karaa jallataa baditti isaan geessu hordofan. Warri kuni kaafirota jedhamu. Gahuumsa garee lamaan kanaa itti aansun ni dubbata:
“Nuti kaafirotaaf sansalata, sakaallawwanii fi ibidda bobo’aa qopheessinee jirra. Warri gaggaariin (abraar) khamrii (dhugaati) makaan isaa kaafuur ta’e irraa dhugu.” Suuratu Al-Insaan 76:4-5
Amma gara marsaa uumama keenyaatti deebi’uun qorannoo fi xinxallii keenya itti haa fufnu. Akkuma haalli uumama keenya ifa nuuf ta’uun iimaanni fi xinxalliin keenya dabalaa adeemaa miti ree?
Fartilayzeshin (Fertilization)
Fartilayzeshin jechuun adeemsa seelin wal hormaataa dhiiraa fi dubartii walitti makamaniidha. Akkuma irranatti jenne cophni bishaan saalaa dhiiraa fi dubartii yommuu walitti makaman zaaygoti ta’u. Zaaygotin kuni sa’aati muraasa keessatti addaan qoqqoodamu jalqaba. Zaaygotin kuni guyyaa afur keessatti seelota 16-32 tti ni hirama (ni qoqqodama). Seelonni qoqqodaman kunniin walitti qabaan isaanii Morula jedhamu. Fakkii armaan gadii irraa ilaalun ni danda’ama.[2]
Morula hubachuuf hayenan (anjoorrin) wal bira qabuun ni danda’ama. Anjoorrin tokkichi firii xixxiqoo baay’ee ofirraa qaba. Fakkii armaan gadii irraa ilaalu dandeessu:
Guyyoota itti aanan keessatti morulan kuni garmalee wal qabatuu fi walitti miciqamuun akka wanta tokko ta’a. Nuxfaan marsaa kanatti “Blaastasist (Blastocyst)” jedhama. (Fakkii armaan olii irraa ilaalun ni danda’ama). Ergasii guyyaa jahaffatti Blaastasistiin kuni gadaamessa haadhaa keessatti lafa qabachuu jalqaba. Adeemsi kuni “Implantation (Gadi Dhaabu)” jedhama. Nuxfaan (cophni bishaan saalaa) kuni guyyaa 6-10 keessatti guutumaan guututti gadaamessa haadha keessatti lafa ni qabata. Ergasii kutaaleen keessaa fi alaa uumamuu fi guddachuu jalqabu. Fakkii guddinna nuxfaa
Akkuma kutaa darbe keessatti jenne nuxfaan copha dhangala’oo saalaati. Cophni kuni fartilaayzeshinii irraa jalqabe hanga guyyaa kudha afurii boca isaa jijjirachuun ni tura. Kana booda marsaa Alaqaatu itti fufa. In sha Allah torbaan itti fufna.
Xinxallii
Namni marsaa uumama ofii beekee cal’isee kan bira darbu osoo hin ta’in itti xinxalluu qaba. Qur’aannis kana kan nuuf ibsuuf itti xinxalline jireenya keenya akka fooyyessinuuf malee qorannoo adda addaa keessatti lixuun akka of dadhabsiisnufi miti. Xinxalli uumama namaa kana bakka muraasatti qoodun irratti xinxalluu dandeenya.
1ffaa- Uumamni namaa kuni Tokkichummaa (Wahdaniyyah), Dandeetti (Qudrah) fi Haqaan gabbaramuu (Uluhiyyah) Rabbii agarsiisa. Namni yommuu marsaa uumama isaati fi wanta irraa uumame yommuu itti xinxallu, Khaaliqni Guddaan isaa ol jiru akka isa argamsiise ni hubata. Cophni bishaan saalaa kuni humna fi sammuu hin qabu. Wanti humnaa fi sammuu hin qabne immoo Kan isa too’atu fi qajeelchu jiraachu qaba. Kanaafi, Rabbiin olta’aan akkana jedha:
“Sila Nuti bishaan dadhabaa irraa isin hin uumnee? Bakka mijaa’a keessas isa goone. Hanga yeroo beekkamaatti. Ni safarres, Nuti safartoota [hunda caalaa] akkaan tolle. Kijibsiiftotaaf Guyyaa san badiin mirkanaa’e.” Suuratu Al-Mursalaat 77:20-24
Yaa ilmaan namaa bishaan dadhabaa, xiqqaa fi faaydaa hin qabne irraa isin hin uumnee? Ergasii copha bishaanii kana hanga yeroo murtaa’atti bakka mijaa’aa fi eeggamaa hin keenye? Bakki kunis gadaamessa haadhati. Mee haa ilaallu sibila guyyaa guyyaan itti fayyadamnu. Oomishni sibiilaa marsaa keessa darbu qaba. Daakun ykn cirrachi sibiilaa lafa keessaa ni baafama. Ergasii marsaa adda addaa keessa ni darba. Daaku sibiilaa kana hanga dhumaatti kan isa qajeelchu fi too’atu osoo hin jiraatin sibiila barbaadamu ta’ee bahuu danda’aa?
Haaluma kanaan, bishaan dadhabaa fi xiqqaan kuni Kan isa qajeelchu malee ofiin deemee gadaamessa haadhaa keessa qubachuu danda’aa? Akkuma irranatti ilaalle, erga gadaamessa keessa qubate booda yeroo isaa eeggatee marsaa tokko irraa gara marsaa itti aanutti darbuu danda’aa? Eenyutu guyyoota fi ji’oota murteessaf? Yeroo kana keessatti eenyutu hamma isaa safaraa? Kanaafu, Khaaliqa Guddaatu yeroo isaa murteessa, hamma isaa safara.
Kanaafi, Rabbiin Guddinna Ofii agarsiisuuf maq-dhaala, “Nuti” jedhu fayyadama. Rabbii Guddaa malee eenyutu copha bishaanii kanarraa nama uumu danda’aa? Kanaafu, Rabbii akkanatti safaree fi murteesse ilmi namaa faarsu fi gadi jechuufi qabu. Namni osoo kana arguu Rabbii fi Guyyaa Qiyaamatti kafaree, dhugumatti Guyyaa Qiyaamaa badee jira. “Kijibsiiftotaaf Guyyaa san badiin mirkanaa’e.” Uumama ofii ilaalun salphatti Rabbii fi Guyyaa Qiyaamatti amanuu danda’a. Copha bishaan saalaa yommuu ilaalu Rabbii olta’aa malee eenyullee isa uumuu akka hin dandeenye ni amana. Copha kanarraa yeroo jalqabaa kan isa uumee lamu Guyyaa Qiyaamaa akka isa deebisu ni mirkaneessa. Ergasii, wanta Jannata isa seensisuu ni hojjata, wanta Azaaba (adabbii) cimaatti nama geessu irraa ni fagaata. Haala kanaan jireenya gammachuu gaggeessa.
Ammas, Rabbiin olta’aan waliin haasawa nama amanee fi kafaree akkana jechuun nutti hima:
“Hiriyyaan isaa osoo isatti haasawu ni jedhe, “Sila ati Kan biyyee irraa, ergasii copha bishaan saalaa irraa si uume, ergasii nama guutuu si godhetti kafartaa? Garuu, Inni Allaah Gooftaa kiyya. Ani Gooftaa kiyyatti eenyullee hin dabalu (isa waliin wanta biraa hin gabbaru).” Suuratu Al-Kahf 18:37-38
Abbaa ilma namaa kan ta’e Aadamiin biyyee irraa uume, ergasii sanyii isaa copha bishaan saalaa irraa uume. Ati sanyii Aadami. Kanaafu, abbaa kee jalqabaa biyyee irra, sihi immoo copha bishaanii irraa si uumuun nama guutuu Kan si taasisetti akkamitti kafartaa? Kafaruu jechuun haqatti amanuu diduu fi mormuudha. Ani garuu Gooftaa dhabamaa irraa na argamsiisee fi qananii adda addaan na qananiisetti amane. Ibaadaa kiyya keessatti eenyullee Gooftaa kiyyatti hin qindeessu.
2ffaa- Kaafama Guyyaa Qiyaamaa– namni copha bishaan saalaa kanatti xinxallu Guyyaa Qiyaamaa lamuu akka kaafamu jala muree ni amana. Sababni isaas, Kan jalqaba copha kanarraa isa uume lamu isa deebisuu hin dadhabu. Rabbiin Guddaan Olta’aan namni copha bishaan saalaa kanatti akka xinxallu akkana jechuun affeera:
“Sila namni akka Nuti copha bishaan saalaa irraa isa uumne hin arginee? Yeroma san inni mormaa ifa bahaa ta’ee argama. Fakkeenya Nuuf godhee fi uumama isaa dagatee, “Lafee erga bututtee [booda] eenyutu jiraachisa?” jedha. “Kan yeroo jalqabaa ishii (lafee) uumetu jiraachisa.” Jedhiin. Inni uumama hundaa Beekaadha.” Suuratu Yaasin 36:77-79
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa nama Qiyaamaa mormuu fi shakkuun akkana jechuun gaafata: “Sila namni copha bishaan saalaa irraa akka isa uumne hin arginee?”Kana jechuun namni lamuu kaafamu mormu jalqaba maalirraa Rabbiin akka isa uume hin ilaalu? Bishaan saalaa dadhabaa qaama keessa faca’e bakka tokkotti walitti fiduun isa uume. Bishaan kanarraa, lafee, foon, harka, ija, gurra fi qaamolee biroo akka uumee sila ilaalun lamuu deebifamutti hin amanuu? Bishaan dadhabaa qaama keessa faca’e walitti fiduun kan isa uume, lafee bututtee dachii keessa facaates lamuu akka deebisu haa beeku.
“Fakkeenya Nuuf godhee” Kana jechuun akka uumamtootaa dandeetti kan hin qabnee fi dadhabaatti Nu ilaala. Akkuma namni du’aa deebisuu hin dandeenye, “Rabbiinis nama du’e hin deebisu” jedhee yaada. “uumama isaa dagatee, “Lafee erga bututtee [booda] eenyutu jiraachisa?” jedha.” Kana jechuun jalqaba copha bishaan saalaa irraa isa uumuu Keenya dagatee “lafee bututte eenyutu kaasa?” jedha.“Kan yeroo jalqabaa ishii (lafee) uumetu jiraachisa.” Jedhiin.
Ilmi namaa akkuma jalqaba copha bishaan saalaa irraa nama uumuu hin dandeenye, lamuus nama kaasu hin danda’u. Rabbiin Guddaan Olta’e immoo akkuma jalqaba nama copha bishaan saalaa irraa uume, lamuus ni deebisa. Kanaafu, dandeettin Rabbii fi dandeettin namaa gonkumaa wal hin fakkaatan. Rabbiin wanta hundaa irratti Danda’aadha. Ilmi namaa immoo dadhabaadha. Rabbiin wanta hundaa beekaadha.
Guduunfaa
➤Cophni bishaan saalaa dhiiraa fi dubartii yommuu walitti makamu Nuxfatun Amshaaj (zaaygoti) ta’a.
➤Zaaygotin kuni qoqqodamuun morula ta’a.
➤Ergasii Morulan kuni walitti miciqamuun akka wanta tokko ta’a. Wanti kuni Blaastasist jedhama. Blaastasistin guyyoota 6-10 gadaameessa keessatti lafa qabatuun ni xumurama.
➤Ergasii Rabbiin olta’aan kutaalee adda addaa marsaa marsaanii fi yeroo murtaa’e keessatti uuma.
➤Namni yommuu wanta irraa uumame kanatti xinxallu wantoota sadii ni hubata.
1ffaa-Tokkichummaa, Dandeetti fi haqaan gabbaramaan Rabbiin qofa akka ta’e ni amana. Kanaafu, Isaaf harka kenna. Khaaliqa (Rabbii) copha bishaanii kanarraa isa uumeef ajajamuu fi wanta Inni irraa dhoowwe dhiisu malee filannoo biraa hin qabu. Yoo inni Khaaliqa isa uumeef ajajame, Rabbiin olta’aan mindaa gaarii kennaaf. Yoo dide immoo adabbii isaaf malu adabama.
2ffaa-Copha kanarraa kan isa argamsiise lamuu akka isa deebisu ni mirkaneessa. Kanaafu, hojii gaarii hojjachuu fi hojii badaa irraa fagaachun Guyyaa Qiyaamaatif of qopheessa.
3ffaa-Yommuu copha irraa uumame ilaalu, of tuulu fi afuufamu irra nagaha baha. Namni copha irra uumame of tuuluu fi afuufamuun isaaf hin malu.
Kitaabban Wabii
[1] Tafsiirul Aayaatal Kawniyata Fiil Qur’aanil Kariim jiildi 2faa fuula-159, By Zaghluul Najjaar, THE QUR’AAN AND MODERN SCIENCE Dr.Zaakir Naayik fuula 38
[2] Larsen’s Human Embryology fuula 15, 35, fifth edition
Tafsiira garagaraa


text:
Mummichi ministeera Itiyoophiyaa Abiyyi Ahmad fi prezidaantiin Keniyaa Uhuruu Keenyaattaa Asmaraa keessatti daaw’annaa hojii gaggeessanii jiru.Hogganoonni lameen akka lakkobsa Itiyoophiyaatti Guraandhala 24 bara 2011 walakeessaa guyyaa ykn waaree irratti adda addummaa daqiiqaa kudhaniin dirree xayyaaraa Asmaraa ga’an.
Prezidaantiin Ertraa Isaayaas Afawarqii fi ministrii dantaa alaa Ertraa Osmaan saaleehakkasumas gorsaan prezidaantii Ertraa Yamaane Gabra Masqal akkasumas Ertraatti Ambaasaaddara Itiyoophiyaa Redwaan Huseentu simate.
Hogganoonni sadeen dhimmootii Dinagdee, Nagaa fi Nageenyaa akkasumas misooma bu’uraa irratti walii wajjiin hojjachuuf walii galanii jiru.


text:
Magaalaa Barliin keessatti, kokolaataa fe’umsaa guddaan hatamee Wiixata Muddee 19 bara 2016 galgala lafa gabaa ayyaanaa tokko cabsee lixuun lubbuu nama 12 gaalaafatee kanneen 50 ta’an madeesse.
Shakkamaan qabame lammii Paakistaan kan Jarmanii keessatti dahannaa siyaasaa gaafataa jira, jedhame balaa sana keessaa harka hin qabu jechuun falmee jira.
Abbaan alangaa kan Fadaraalaa Piitar Fraank tuuta oduuf wiixata har’a akka ibsaniti dhimma kana akka haleellaa beekaa gaggeeffameetti ilaalla jedhan. Chaansilarittiin Jarmanii Angelaa Markal fi aangawoonni biroon lafa gabaa balaan kun itti dhaqqabe har’a daw’atanii jiru.Kabajaa namoota ajjefamaniif jecha lafti gabaa kun har’a cufamee jira. Barlin keessatti eegumsii jabaachuunis ibsamee jira.


text:
Mormitoonni gara 3,000 ta’an Sambata darbe Kaartuum keessatti hiriiruun tattaaffii gidduu seenummaa Tokkummaa Mootummootaa hoggantoota siiviilii fi waraanaa gidduutti taasisaa jiru mormanii jiru.
Kanas gidduu seenummaa biyya alaa'' jechuun fudhatama dhabsisuun Sudaan keessatti bulchiinsa Islaamummaa gaafatan.
Bara 2019tti abbaa irree yeroo dheeraaf kan turan Omar al-Bashir aangoo irraa kaafamee booda gara bulchiinsa siiviiliitti ce’umsa ta’u kan dadhabaa ture sana, Fonqolchi waraanaa bara darbe hogganaa waraanaa Abdel Fattah al-Burhaniin durfamu karaa irraa maqseera.
Ji’oota 12f mormiin farra fonqolcha mootummaa torbanitti dhihaatu humnaan kan fudhatame yoo ta’u, sochiin Dhaabbata tokkummaan Mootummoota fi qooda fudhattoonni addunyaa biroo mootummaa waraanaa Sudaan fi hoggantoota siiviilii maritti fiduuf yaaiin taasisan dhaabatee jira.


text:
Adoolessa 31,2015 Finfinnee
Duulli mana diiguu Burraayyutti jalqabde gara Bishooftuuttis gadi bu’uun guyyaa kaleessaa fi hardha manneen Oromootaa 1000 ol ta’u diigamaa oole. Mootummaan lafa Oromoo gurgurachuu barsiifata godhate uummata lafa isaarratti mana ijaarrate doozorii fi poolisii Federaalaa humna guddaa ta’e itti bobbaasuun guyyaa kalee jiraattota Ada’aatti bobbaasuun uummata karaarra bultoota taasisaa oolan. Aanaa Ada’aatti gandoota Qurquraa, boolee fi Dambiitti kaleessaa manneen jigfaman keessaa kanneen kanatti aanan kana.
Share this:https://www.gofundme.com/8bds2wgk
Like this:
Like Loading...
Gabaasa Qeerroo Qellem, Dambi Doolloo irraa Adoolessa 31,2015
Manni hidhaa magaala Dambi Doolloo Karchalleen waraana Wayyaanee Kora Bittinneessaa jedhamuun tikfamtee eegamaa jiraachuu Qeerroon gabaase.
Torbee darban keessa hidhamtootni mana hidhaa Karchalle magaala Dambi Doollootti hidhaman lakkofsaan guddaa tahuu irraan kan ka’e galmi hidhaa sun wal hankaakuu irraan hidhamtoota yakka malee keessatti filannoo kijibaa wayyaanee barana gaggeeffameen asitti hidhaman dacha hidhamtoota mana hidhaa keessa duran jiran caaluu irraan guute waan tahef gara mana hidhaa Zuwaay jedhamuttu dabarsuuf mootummaan ajaja baaseen hidhamtootnii fi uummanni naannoo hidhamtoota ilmaan Oromoo yakka malee hidhaman nuu gadhiisa bakka deeman hin qaban isa jedhuun diddaa gaggeessan, jiraattoni uummanni magaala Dambi Doolloo hidhaman namni tokkollee asii akka hin baane jechuunis akeekkachiisa qaama mootummaa duratti bahee gaggeesseen diddaan jabaachuu irraanis Wayyaaneen dhukaasa uummata kanneen hidhamanii fi uummata irratti banuun kan du’anii fi madoo tahan gabaafame.
Haaluma kanaan FDG magaala Dambi Doolloo keessatti dhimma kanaaf ka’uu malaa fi hidhamtootnis bakak hidhamanitti dhaadannoo dhageesisuu irraan Wayyaaneen humna waraana naannoo mana hidhaa qubachiisuu Qeerroon gabaasee jira.
Akkasuma waraqaaleen garagaraa magaalotaa fi naannnoo manneen hidhaa kanatti maxxafaman doorsisa diinaaf hin jilbeenfannu hiree keenyaan bulla, mirgi uummata bal’aa haa eegamu, waraanni nun doorsisin kan jedhu bakka garagaraatti barreeffamuun maxxanfamuun mufii fi soda Wayyaaneetti uumeen dirqama waraana ramaduutti geesse. Gabaasa Qeerroo itti aanutti deebina.
Share this:https://www.gofundme.com/8bds2wgk
Like this:
Like Loading...
Adoolessaa 28,2015 Godina Horroo Guduruutti Ilmaan Oromoo Warshaa Sukkaraa Fincaa’aa keessa hojjetan 100 olitti lakka’aman sababaa ilaalcha Oromummaa isaanii qofaan mootummaan Wayyaanee dhiibba irratti gochuun hojii irraa arii’aa jira.
Sabaabaa ilaalcha Oromummaa qofaan himatamanii kan jiran Oromoonni 100 ol hojjetaa warshaaa Sukkaaraa, aangawooti mootummaa Wayyaanee warshicha keessa jiraniin yakkamuun hojii irraa ari’aman. Hojjettootni Warshaa Sukkaraa fincaa’aa fi Uummtni Oromoo jiraattootni akka isaan mootummaa hin filannee fi mootummaaf hin ajajamne gootan, hojjeettootni FDG keessatti akka hirmaatan kakaaftaniittu sababaa jedhuun ilmaan Oromoo balleessa tokko malee hojii humna isaaniitiin dalaganii ittin of jiraachiisan irraa kan arii’aman ta’uun ibsamera, Ilmaan Oromoo haala kanaan jumlaan hojii irraa arii’aman keessa namoota 10 irratti doorsifni cimaan gaggeeffamaa jiraachuu irraa hojjettootni warshaa Sukkaaraa Fincaa’aa yoo mootummaan Wayyaanee EPRDF/TPLF sanyummaan nu yakkee hojii irraa nu arii’a kan jiruu dhaabee kanneen arii’aman hojiitti hin deebifne guutummaatti hojii kan dhaabnu ta’aa jechuun yaada isaanii ibsatan. Ilmaan Oromoo kanneen hojii irraa arii’aman keessaa kanneen addatti doorsifamn:
1. Obboo Shaanqoo Gaaromaa
2. Obboo Guddataa Amantee
3. Obboo Darajjee Amanuu
4. Dargaggoo Dinqaa Baqqalee
5. Dargaggoo Alamayyoo Qajeelaa
6. Dargaggoo Tolasaa Kenaa
7. Dargaggoo Fetanuu Warquu
8. Obboo Gannatii Baqaanaa
9. Obboo Getachoow Magarsaa
10. Obboo Garramuu Waktolaa kanneen jedhaman ilmaan Oromoo Arii’atamanii fi doorsifinni garaaraa irratti gaggeeffamaa jiru keessa ta’uu madden keenyaa magaalaa Fincaa’aa irraa gabaasan.
Mootummaan abbaa irree wayyaanee EPRDF/TPLF i Oromoota hojii irraa arii’uun gidirsaa bakka isaanii immoo ilmaan Abshoota kanneen ta’an fageenya irraa fiduun hojiitti minda’aa jiraachuu gabaasi nu gahe addeessa.
Share this:https://www.gofundme.com/8bds2wgk
Like this:
Like Loading...


text:
Waltajjiin marii waa’ee injifannoo Waldaa Wal gargaarsaa fi Misoomaa Maccaa fi Tuulamaa Magaalaa Ambootti deemsifamuuf ture Sanbata duraa darbe haqamuun isaa himamee.
Qopheessaan marichaa Yunivarsiitiin Amboo hirmaattoota dhiifaman gaafadha jedhee jira. Aangawoonni bulchiisa magaalichaa maaliif akka waltajjiin marii kun haqame akka ibsu barbaadamee deebii hin kennine.
Biiroo Komiyunikeeshinii fi Koomishiniin Poolisii Oromiyaas gaafatamanii dhimmicha ilaalchisee odeeffannoo hin qabnu jedhan.
Gabaasaa guutuu caqasaa.


text:
F-Secure Free Online Scanner softwaaree farra vaayirasii keessan bakka buusuu hin danda’u, garuu dabalata gaarii ta’uu danda’a.
Kompitara dullacha sagantaa farra vaayirasii hin qabne qabda moo, kan amma qabdu vaayrasii keessa jira jettee sodaatta? Dhaabbanni nageenyaa F-Secure sagantaa salphaa bilisaa/tola galmeessuun ykn fe’uu/gad buufachuun tokkon maletti buufattan qaba. Free Online Scanner jedhama saganticha gara hard drive keessanitti buufachuun dachaa lama cuqaasuu qofa.
Softwaaree farra vaayirasii sadarkaa isaa eeggate irraa ka adda isa godhu, “Free Online Scanner” kompiitara keetti gad buusuu hin barbaachisu duubaan dalaga. Kana jechuun eegumsa dhaabbataa hin kennu, garuu kompiitara kee sirritti sakatta’uun akka vaayirasii tokkollee akka hin qabne qofa agarsiisa.
F-Secure Iskaanarii Toora Interneetii Bilisaa…
kunoo as tuquun kompiitarri keessan viirusaan faalame moo hin faalamnaa laalaa


text:
Saphaloo Kadiir
(Share godhuun waliif dabarsaa)[Saphaloo Kadiir irraa]Gariin namaa dhaadannoo wallaalummaafi doofummaa keessatti daran nama gombiftuufi ilmaan Oromoo gara duubaatti mucucaachiftu fayyadamuun qabsoo gaggeessuu barbaada. “Barnoonni bilisummaa booda” jechuun dhaadannoo sirgigaattuu akkanaa fayyadamuun qabsoo laamsheessuu fedhu. Jaarraa tokkoof walakkaa tooftaan alagaan ittiin nu gabroomse keessaa hangafni barnoota irraa ilmaan Oromoo dhoorkuun goda dukkanaa keessatti akka ukkaamaman godhuun, ykn immoo eenyummaa isaanii kan akka maqaa, amantaafi ilaalcha isaanii jijjiiruun osoo afaan Oromoo hin dubbanne, osoo eenyummaa saba isaanii hin himanne godhuun carraa barnootaa laachaa ture.
Jeneraal Taaddasaa Birruutiis warreen haaluma akkanaatiin carraa barnootaafi sadarkaa aangootiis argatan keessaa isa tokoo dha.Gootichi Oromoo Jeneraal Taaddasaa Birruu gaafa shira nafxanyootaam kana jalatti baru ilmaan Oromoo gara barnootaa naquuf sochii guddaa godhuun warraaqsa qabsoo jalqabe.Dhaadannoolee inni itti fayyadamuun ummata barnootaaf kakaasaa ture keessaa muraasni:• “Ummanni Oromoo barachuu qaba, namni barate mirga isaa gaafata”• “Barannu malee hin bilisoomsu!”• “Namni barate akka mi’aa karameellaatti dhandhamama!”• “Namni barate kanaatu naaf gahe jedhee isin galateeffata, kanaatu na hanqate jedhee isin gaafata!” fi kkf jechuun ilmaan Oromoo barachuu akka qaban onnachiisaa ture. Wanti kana jedhuuf gabrummaa guddaan barnoota dhabuu irraa tan kaatu tahuu waan hubateefi. Bilisummaan immoo afaan qawwee qofaaniis osoo hin tahin qalamniis waliin jiraachuu qaba. Eeyyee! Namni hin baratin waan baayyee hin beeku, baayyees wal hin beeku. Qabsoon namni barateefi sammuun qaroome keessa hin jirre re’ee dhaltuu baayyee korbeessi keessa hin jirreedha.
Dhaltuun kumni yoo korbeessi rimeessu keessa hin jirre masheenaan garaagarummaa hin qabdu jechuu dha.”Barnootaa, barnootaa, ammaas barnoota,Kana tahuu qabaa kaayyoon Oromootaa,Barnoonni duraa of irraa eegalaa,Aadaa hubachiisee seenaas si xinxalaa,Of tuffii balleessa, hamilee kufte kaasa,Ija jaamte bana, sammuu bilisoomsa…” jechuun hangaftichiartistii Dr. Ali Birraan, walaloo Leensaa Guddinaa barreessiteen wellise. Dhugaa dhugaa caaluu dha. Namni barate eenyummaa isaa beekee, yoo eenyummaan isaa mulqame immoo barbaaddachuuf wareegama barbaachisu mara kafala.Kana malees aalimni, hayyuu, waloofi bocaan qubee afaan Oromoo Sheek Bakrii Saphaloo walaloo isaa keessatti:”Namni baratee, qara’ee, dalage,Biyyaa ol tahee adawwii buqqisaa,Inni kaan osoo biyyasaaf baratuuOduu nadhoo bal’isee saffisaa,Oduu haaya barachuun hamiluuAchii kijibaan dubartii rakkisa…….”jechuun namuu akka barachuu qabu walaleesse. Kana malees qabsaa’oonni Oromoo kamiyyuu ilmaan Oromoo barnoota akka dhiisanii qabsaawan hin gorsine. “Barachaa qabsooyna, barachaa bilisoomna” dhaadannoo jettu onnachiiftuufi hamilchiiftuu onnee qeerroo malee, dhaadannoo hamile buuftuufi dagaagsituu doofummaa “Barnoonni Bilisummaa booda!” jettu tana eessaa, maaliifi eenyu akka fide beeku baadhuus garuu tun dhaadannoo diinaa natti fakkaatti.Dhaadannoon “Barnoonni bilisummaa booda!” jettu tun tan diinaati jechuun koo bu’ura gabrummaa kaleessaa irraa ka’ee haa jedhuu malee garuu qabatamaan namoota dhunfaa tokko tokko dabalatee yeroo baayyee immoo saba-himaa qabsoo ummata oromoo, raadiyoo sagalee Bilisummaa Oromoo ( SBO) irraahiin yeroo takkaaf lama osoo hin tahin irra deddeebi’iin dhagayaa ture.
Kana qofaa miti. Raadiyoon SBO hanqina biraatiis ni qaba. Oduu wal fakkaataafi jechootaan illee jijjiirama hin qabne, oduu tan waggaa 10 duraafi tan arraatiis wal fakkaattu baayyee dhiheessuuniis hanqina biraati. Haatahuu garuu jana yoon jedhu garuu SBO komachuuf osoo hin tahin dhaadannoo adeemsaafi haala qabsoo waliin hin deemne kana fayyadamuun sirrii miti jechuu kiyya. Addunyaa tana irratti biyyoonni gabroomaniifi qabsoo bilisummaa gaggeessaa turaniifi jiran baayyee dha. Nu qofaa miti namoota baayyeetu wareegama qabsoo kafalee biyya isaa bilisoomfate. Ani garuu dhaaba qabsoo keenya kana keessatti malee dhaadannoo “Barnoonni Bilisummaa Booda” jettu tokkolleen kan fayyadamaa ture waan jiru nattin fakkaatu.Hundaafuu yoo qabsooynu adeemsa qabsoo bilisummaa fiduuf saffisnu keessatti wantoota dhaloota daranuu dhoqqee doofummaa keessatti hambisuufi goda dukkanaa keessatti hidhee ba’aa gabrummaa ulfaattuu gateetii irra tursiisuufi funyoo gadhawa alagaatti hidhee gaadi’u irraa of eeggachuun gaariidha. Kana mara dhaadannoo gabaabaa kanatti dhimmamee minnaaguun kiyya kun waa malee lafumaa ka’ee miti.
Dhaadannoolee dhaaboonni qabsoo Oromoo fayyadaman hundallee tahuu baatu garri tokko qabsoo qofarratti xiyyeeffachuun ittiin dhaadachuuf malee dhiibbaa hegeree dhalootaa irratti fidduufi si’aa’ina dhaadannooleen san warraaqsa qabsoo keessatti uumtu tilmaamuun tan jedhamteefi moggaafamte natti hin fakkaatu.Yoo arra dhaadannoolee onnee gootumsuu qofa malee sammuu qaroomsuu irratti humna hin qabne fayyadamne ykn jechoota yeroo gabaabaaf nama mirqaansan kan adeemsa keessa immoo sammuu doomsan kan fayyadamaa deemnu tahe ijoolleen barattu “barnoonni bilisummaa booda” ilaalcha jedhuun haguugamanii hanguma amma ajjeefamaa baratan kanaahu ni dhaabu. Kana jechuun immoo akkuma gaafa sirna nafxanyootaa ammaas ummanni keenya gabrummaa doofummaan haqaaramte keessa tursiisuuf sababa taha. Seenaa qabsoo addunyaa keessatti qaanqeen qabsoo yeroo mara dhaabbiilee barnoota ol’aanoo keessaa wanti qabattuuf barnoonni meeshaa qabsoo guddaa waan taheefi. Akka carraa lammiileen dhaadannoo maxaxxuu akkanaa fayyadamuun barnoota irraa yoo kan uggarru tahe gonkumagabrummaa jalaa hin baanu.
Yoo baane illee immoo gabrummaa takka jalaa bahanii gabrummaa biraa jala seenuun hafa hin qabu shakkii jedhuun qaba. Haala ammaakanaan dhaadannoolee adeemsa keessa ija nama jaamsu, sammuu doofummaa keessatti hidhaa deemu kana fayyadamaa yoo kan bilisoomnullee tahe akkuma OPDO’ti miseensootaafi hoggantoota kutaalee gadii baratan (under 5) qofaan ijaaramnee bu’aa ummataa caalaa, sirnaan biyya hogganuu daran kijiba qofaan dachii dhiituun marfamuu taati.Walumaagalatti hordooftoota kiyya kabajamoo! Ani yaada yeroo baayyee sammuu tana na hidhu keessaan tokko fudhadhee, ilaalchaafi hubannaa kiyya irra dhaabbachuun dubbadhe malee eenyullee qeequufi jeequufiis miti. “Wanti ‘aliif’ itti jallate, ‘aliif laam’ itti hin diriirtu”;jedhan Oromoonniamantaa mul’isaa hordofan. Kitaaba qur’aanaa ‘juuza’ ykn boqonnaa sodama qaba. Boqonnaa 30 kana barachuuf kitaaba xiqqaa irraa ‘aliif’n jalqabanii juuza 30 buusan. Juuzni 30 ykn kan xumuraa kun ‘aliif laam’n xumurama.
Namni qubee (harfii) ‘aliif’ irraa jallisaa buuse ‘aliif laam’ittiis numa jallisa jechuu isaaniiti. Kanaaf nutiis gabaabdumatti jechoota, dhaadannoowwan,maakmaaksootaa fi kkf, kan waa ijaaruuf, onnachiisuuf, jajjabeessuuf fayyadamnu jalqaba adeemsaafi qabiyyee hubannoo isaa xinxaluun kan hamilee nama buusan keessaa baasuu nurra jiraata jechuu kooti. Akkuma dhaadannoo doofummaa afeertu tan “Barnoonni bilisummaa booda” jettu kanatti maakmaaksaafi jechamoonni dabeessummaa, abdi murannaafi sodaatummaa damboobsaniis hin dhabaman. Kanaaf ani gama kiyyaan dhaadannoo “Barnoonni bilisummaa booda!” jettu tana kana duraas fayyadamee hin beeku, yoomillees hin fayyadamu. Iddoo dhaadannoo tanaa “Barachaa qabsooyna, barachaa bilisoomna!” jettuttiin fayyadamuuf murteeffadhe. Isiniis dubbiin tun nu adeemsifti jettanii yoo yaaddan dhaadannoo ummata keessa doofummatti afaartu tana balleessuun tan ani fayyadamuuf murteesse tana fayyadamaa. Horaa Bulaa!


text:
Haroo Limmuu
Aanaan Haroo Limmuu aanoolee Godina Wallagga Bahaa keessatti argaman keessaa ishee tokko dha. Aanaan Haroo Limmuu maqaa kana kan moggafatte yeroo jalqabaa aanaa Limmuu jalatti hundooftee bulaa turtee haala kana irraa ka'uun yeroo amma kana immoo bara 1998 of danda'uu dhaan maqaa kana argatteetti cittee jirti. Aanaan Haroo Limmuu Godina Wallagga Bahaa irraa kallatti dhihaatti argamti. A/H/L/ kallatti bahaan aanaa Limmuu, kallattii lixaan naannoo Beneshanguul Gumuz, kibbaan aanaa Eebantuun dangeffamtee argamti. Aanaattiin horsiisa beeyladootaa fi akkasumaas kunuunsa bineensota bosonaan ni beekanti. Kana qofa osoo hin taane haalli qillensa ishee jireenyaaf mijataa, namoonni gurguddoo, gootonni kanneen akka Abdiisaa faa achuma kessatti argamu. Aanaan Haroo Limmuu dhadhaa fi damma qulqulluu sadarkaa isaa eeggate oomishuu keessatti bakka guddaa qabdi. Lafa bal'aa qilleensi isaa badda daree oomisha midhaan dheedhii kanneen akka boqqolloo,qamadii fi akurii fi baaqelaafaa oomishuuf mijataa ta'e heddumminaan qabdi. Tulluun guddaan albuuda gati jabeeeyyii qaban kanneen akka Gaddibeenii fi saallan achi keessatti argama.


text:
Jeeneraal Saamoraa Yunis Jeneraal Sa'aara Mokonninin bakka buufaman
Jeneraal Sa'aara Mokonnin hogganaa Olaanaa Humna Waraanaa Biyyaalessaa Itoophiyaa ta'uun Jeeneraal Saamoraa Yuunis kan bara dheeraaf tajaajilan bakka buufaman.
Muummichi Ministeeraa Itoophiyaa Dr. Abiy Ahimad, Hogganaa Olaanaa Humna Waraanaa Biyyaalessaa kan turan Jeeneraal Saamoraa Yuunis kaasuun, Jeneraal Sa'aara Mokonnin bakka buusaniiru, jechuun Itti gaafatamaan Waajjira Ministira Muummee Obboo Fitsuum Araggaa fuula Twiitara isaaniin ibsaniiru.
Gama biraatiinis, Ministirri mummee Meejer Janaraal Alam Isheet Dagifee fi Birgaada Janaraal Asaaminawu Tsigee kan kana dura aangoonsaanii jalaa haqamuun humna waraanaa keessaa hari'ataman turan, wareegama isaan biyyaaf kanfalaniif beekumsa kennuun aangoosaanii deebii'eef faayidaawwan soorataa guutuu waliin sorama akka bahaniif murteessu Itti gaafatamaan waajjira Ministira muummee, Obbo Fitsum Aragaa ibsaniiru.


text:
Jaappaan keessatti Rooba cimaa hordofuun sigiga lafaa fi lolaa uumameen yoo xiqqaate lubbuun namoota 38 dabre
Roobni cimaan Kibba-Lixa Jaappaan keessatti roobaa jiru kun naannawa biyyatti heddu keessatti lolaa fi sigiga lafaatiin lubbuun namaa fi qabeenyi heddu kan balleesse tahuu gabaasni arganne ni mul’isa. Magaalaa Heeroshimaa keessatti qofa namoonni 27 tahan balaa sigiga lafaatin kan du’an yoo tahu, ammas namoonni achi buuteen dhabamee fi kanneen jijjigoo jalatti awwaalaman kan jiran tahuu mootummaan biyyattii beeksise.
Balaa kana hordofuun mootummaan biyyattii naannicha keessatti labsii yeroo muddamaa kan baase yoo tahu, waraanni biyyattii duula ummata baraaruu geggeessaa jira. Haaluma kanaan namoonni miiliyoona 1.5 naannicha gadhiisanii akka bahan kan ajajaman yoo tahu, dabalataanis lammiilee biyyattii miiliyoona 3 tahaniifis naannicha keessa turuun balaa kan qabu tahuu mootummaan biyyattii akeekkachiise.


text:
(http://voicesforvoiceless.blogspot.se/)
Nama tuffatan saree jalatti dhaanu: barbaachisummaan OPDO hanga Woyyaaneen Oromiyaa seentee hiddaan lafa qabattu qofaaf ture: erga hidda gadi fageessafatanii, Woyyaaneen OPDO iyyuu balleessuuf waan maqaa Oromoo qaburratti duulli banameera.
Oduu Oromiyaa Miidiyaa Neetworkiin guyyaa kaleessaa (8.6.2015) gabaaseen, balaa ibiddaa magaalaa Finfinnee, markaattoo iddoo Sharaa Taraa jedhamutti tibbana ka’e ture gabaasuuf, ogeessi kaameraa, konkolaachisaafi rippoorterri dhaabbata Raadiyoofi TV Oromiyaa miidiyaalee biyya keessaa kan biro wajjiin achitti argaman. Haa ta’u, malee gaazexeessitoonni kunneen, waan namni hin yaadneefi isaan hin shakkinetti isaan mudate. Poolisoonni Federaala, gaazexeessitoota Raadiyoofi TV Oromiyaa gaazexeessitoota biraa addaan baasuun qabanii reebanii(tumanii), keessumattuu ogeessi kaameraa Obboo Leellisaa Nagarii hospitaala Paawuloos akka seenan gabaafameera.
Wanti nama ajaa’iba, opdon gogaa Oromo’oo, akka tolee sa’a harkuutti uffattee jirti malee, dantaa Oromootiif akka hojjataa hin jirree Oromoo dhiisaatii ormille ni beeka. Haa ta’uutii garuu, habashootaafi Woyyaanotatti maqaan ‘Oromoo’ jedhamu alaarjikii itti ta’uudhaan mataa dhukkubsuu irra dabree, dhaabuma ofii ijaaran shakkan. Haati hattittiin ilmoo ishee hin amantu akkuma jedhamu, woyyaaneefi habashoonnille gocha isaanii waan beekanuufi opdo misikiina shakuun bir’atan.
Waa’iloonni koo yeroo ani Dhaabbata Raadiyoofi TV Oromiyaa keessa hojjataa ture waliin hojjachaa turre hedduun dhaabata san keessaa dhiibbaafi cunqursaa hedduun ari’amaneeran. Akka carraa ta’ee isaan keessaa anille, namoota ajaja woyyaaneetiifi mallatoo opdo tiin ari’ame keessa nama tokko. Dhaabbata san keessatti, marsa duraatiifi gara gaazexeessitoota torbaa bara 2011 anaan dabalatee ari’ane. Yeruma san, ammoo gaazexeessitootaa Oromoo qulqulluu ta’an, Oromummaa isaanii qofaaf hedduu isaanii achuma dhaabbata san keessati mana kitaabaa, kutaa meeshaa, kutaa taa’anii yaada uummataa bilbilaan fuudhaniifi kkf ramaduun hamilee isaanii caccabsanii irra deeman.
Bara dhegendaa (2014), ammoo dubbii maaster pilaanii ka’een wal-qabatee, Oromoo qulqulluu qofa ta’uu isaaniitiif gaazexeessitoonni 17 dhaabbata Raadiyoofi TV Oromiyaa keessaa ari’amaneeran. Ariisaa gaazexeessitoota Oromoo guyyaa tokkotti namni 17 oli miidiya tokko keessaa ari’amuu isaaniitiif addunyaarratti rikeerdii ta’ee galma’ee. Dhaabbanni mirga gaazexeessitoota biyya lafaatiifi falmu CPJ (Committee to Protect Journalists) dhimma gaazexxeessitoota Oromorratti raawwatame kana faana dhahuun gabaseera.
https://cpj.org/…/twenty-ethiopia-state-journalists-dismiss…
Mudannoo kan biraa, miidiyaalee Itoophiyaa irraa adda baasanii, dhiibbaa gaazexeessitoota Dhaabbata Raadiyoofi TV Oromiyaarran gahan isinitti haa himuuti. Barri isaa bara dhengeeddaa (2014), yeroo ayyaanni saboota, sabi-lammootaafi uummattoota Itoophiyaa naannoo Somaalee magaalaa Jigjigaatti kabajamee turetti, garoota jilaa naannoolee sagalii Itoophiyaa hunda keessaa dhufaniifi jala bultii ayyaana sanaarratti magaalaa Harar keessatti simmannaan taasifameef. Miidiyaaleen biyya Itoophiyaa hundinuu ayyaana gabaasuuf achitti argamuun asiifi achi fiiguun aadaa sabaafi sab-lammootaa hedduu waraabaa gabaasaa turan. Guyyaa sanatti, ammas dubbiin akka Obboo Leellisaa mudatee, gaazexeessitoota Dhaabata Raadiyoo TV Oromiyaa (DhRTO) wanti isaan sirumaa hin yaadin isaaniin mudate.
Sunille: Gaazexeessitoonni DhRTO kunneen, garee jila saboota Itoophiyaa hedduu bakka bu’uun, ayyaanarratti argamuuf dhufan garii isaanii akkuma isaan wal-duraafi dubaan magaalaa Hararii gahanii qubataniin dubbisaa turan. Yeroo garuu, gareen jila naannoo Tigiraay dhufan, gaazexeessitoonni DhRTO, mooraa imaltoonni garee jila naannoo Tigiraayii itti boqatan seenanii warabanii oduu hojjachuuf yaalanitti, seensefamuu dhoowwaman. Gaazexeessitoonni, waraqaa eenyummaa baasanii Tigirootatti muldhisan…ammalle numa dhoowwan. Garee biroo waraabaa akka turan amansiisuuf yaalanille, gonkumaa gaazexeessitoonni Oromiyaa mooraa imaltoonni garee jila Tigiraay irraa dhufan seenuu akka hin dandeenne jala sararanii itti himan.
Gaazexeessitoonnille akka saree dhufteetti eegee saabatan dhiisanii deeman. Yaa OPDO, erbeen siin qaban haa baddu! Woyyaaneen maqaa Oromootiin, Oromiyaa ittiin saamuuf si ijaartee, akka farda gaariitiifi akka kondomiitti sitti gargaaramuun dhuma keeti boolla kosii keessa buusuuf yeroo deemamu garaan kee si hin aaruu? Maqaa keetiin yoo uummata Oromoo fixan sitti hin dhaga’amuu? Yaa OPDO, maqaa Oromootiin suma yoo wayyaaneen hudduu keessa si dhiittu, Oromoon siif garaa hin gubatuu? Yaa OPDO, aangoo lubbuu qabdulle sitti hin kennanuu aangoo harcaatuu malee; ati erguu hin dandeettu ergamuu male. Silaa biyya keetiratti namni jara erguun male siidha; garuu erguun osoo sirra jiraatuu hanga yoomiitti ergamtaa? Awwaalli siif qotamaa jiru yoom sitti mul’ataa? Qaanii maqaa keessaniin Oromoorra gahaa jiru yoom isinitti dhaga’amaa…?
Woyyaaneen akkuma garaafi lafa Oromoo baraa dhufteen, kallattii hedduudhaan kabajaan isiin OPDOfi Oromoof qabdulle gadi bu’aa dhufe. OPDO kan ijaaraniif, duraan Oromiyaa ittiin seenuuf. Woyyaanonni erga Oromiyaa seenanii qabataniin booda, barbaachisuummaan OPDO gadi bu’aa dhufeera. Ofumaa isaaniitiif OPDO lammeessoo ta’aniiran. Kanaafuu OPDO, isin balleessuuf isinitti deemaa jiran. OPDO yoom siif galaa? Bishaan dhangala’e dhaqqabanii hin waraabanu lakkii OPDO?
Woyyaaneen qabeenna Oromoo saamtee galuuf dhufte; amma ammoo lafuma keenarratti waggaa dhibba akkuma Nafxanyootaa nu gabroomsuuf karooraa maaster pilaanii baafattee magaalota naannoo Finfinnee jiran fuchadhuun “…ni misoomsinaa; Oromoon gadi haa dhiisuu…” jedhan. silaayyuu Woyyaanumatti biyya bulchaa jiraa, maaster pilaaniin kun bulchiinsuma OPDO jalatti maaliif haa misoomuu jedhuu dhiisanee? Yoo xiqqaate afaan hojii OPDO afaan Oromooti…kunuu Habashootaafi Woyyaanotaaf mataa dhukkubbiidha. Dubbiin maaster pilaanii kanaan akkana jechuun isaanii, “…kana booda hin barbaachiftanii, biyya barree jirraa… akka feenee keessa deemna, tokkoon kee yoo dubbatte ‘likki yigaal’, qorsa siif qonneerra…” jechuun kanumaaf. Yaa OPDO yoom siif galaa…?
Gama biraatiin akkuma OPDOfi Oromoolle tuffataa dhufaniin, sagantaa Afaan Oromoo Dhaabbata Raadiyoofi TV Itoophiyaa keessaa ni cufane; hojjatootta sagantaa Afaan Oromoorra hojjatan gara 60 gahan diiganii bittineessane. “yoo barbaaddan gara naannoo, Oromiyaatti galaa afaan Oromootiin hojjadha; sanii miti jennaan afaan Amaaraatiin hojjadhaa..” jedhaman gaazexeessitoonni Oromoo Televeshiiniifi Raadiyoo Itoophiyaa keessa hojjatan. Gariin isaanii Adaamaa gara Dhaabbata Raadiyoofi TV Oromiyaa dhufan. Gariin isaanii ammoo ni faffaca’an. Kuun isaanii ammoo afaan Amaaraatiin hojjachuuf dirqamanii gadi itti taa’an. Gaazexeessitoonni gara Adaamaa dhufan, haalli achi ture isaan simachuu dide. DhRTO Adaamatti argamulle, miidiya maqaa Oromoo uffateeru malee, hojiin isaanii kanuma Raadiyoofi TV Itoophiyaa san caalaa hamaadha.
Dhaabbanni Raadiyoofi TV Oromiyaalle, dhaabbata habashoonni Afaan Oromoo danda’an keessatti of ijaaranii, gaazexeessitoota Oromoo qulqulluu ta’anitti, haadha masaanuu (haadha buddeenaa) ta’uudhaan iddoo itti dararaman ta’ee argame. Oromoon haadha ofiirraa adda baafamee, haadha buddeenaatiin hanga yoomii rakkataa? Oromummaan qofti maaliif badii ta’aa? Kun yoom OPDOtti mul’ataa? OPDO Oromoo qulqulluu ta’an maaliif warra gumaa Oromotti ta’uuf deemanii? Maaliif waamicha qomoo isaanii isaaniif godhamaa jiru didanii orma dhaga’aa jiru….? “Mucaan nyaanyaa jedhe nyaachuu hin oolu” jedha mammaaksi Oromoo. “Xiqqoo turra malee, numa urra jette booombiin…”
Addis Abeba – Protests erupted in many towns and cities, including schools and university compounds,…
Shabboo Miidiya: Seenaa amaarsaa fii gara jabeenya isaanii. https://www.youtube.com/watch?v=MjL1acJzXgc
Gocha suukkanneessaa sirni nafxnyaa Oromoo irratti gidduu kana raawwachaa jiran balaaleffachuun Barattoonni Oromoo godina addaa…
His Excellency, Olusegun Obasanjo, former President of the Federal Republic of Nigeria and AU High…
By Daniel Behailu Overview of Ethiopian Politics Africans have always complained that their resources are looted…
Akkuma beekkamu baroota dabran keeysa gaafa mootummaa EPRDF sanitti hoggansa amantiin isaa islaama tahe irra…


text:
Waahilota isaanii hojii, hiriyoota isaanii ijoollummaa fi michoonni isaanii biyya isaanii qofaa utuu hin taane Addunyaatu nama beekaa fi guddaa tokko dhabe jedhu.
Kanneen keessaa kan yeroo ammaa gadamoojja’anii jiran hiriyaa isaanii yeroo dheeraa Ambasaddor Mulugeta Ittafaa, Ambasaddor Birhaanee Dheeressaa, kan yeroo ammaa kan kenyatti argamu dhaaba koolu galtoota IOM keessaa kan hojjetan aadde Durree Nagaasaa fi dura taa’aa WAFDO duraanii fi kan duraan baankii addunyaaf hojjetaa turan obbo Bulcha Dammaqsaa fi firoottan isaanii addunyaan nama guddaa dhabde jedhu.


text:
ማስታወሻ፡- ቀጥሎ የምታነቡትን ጽሑፍ በፍቃዱ ኃይሉ በአማርኛና በኦሮምኛ ቋንቋዎች ለአንባቢያን እንዲደርስለት ለነገረ ኢትዮጵያ የላከው ነው፡፡
Dhumnii jaarraa kudha saglaffaa dhuma yeeroo Awuroopaanoonnii ardii Afrikaa hirachuuf murtteeffatan ture. Mootootnii awuuroopaa kan ga’ee isaanii yoommuu fudhatan, ga’een Xaaliyaanii naannawa Itiyoophiyaa tuuree.Weerartoonnii Awuroopha sababni weerarreef ‘’ummata Afrikaa hirriba irra damaqsiinee qaroomsuufii’’ yoo jedhan illee dhugaan yeeroo sanaa garuu kanarraan adda.Sababnii weeraraa innii guddaan omisha warshaaleetif meeshaa dheedhii argachuu dabrees gabaa barbaaduuf ture. Amantaa Afrikaanoota jijjiraa gocha fakkoo isaanii taasisuus walfaana raawwatuu.Afaan, aadaa fi duudhaa ummatichaa eega qoratanii booda afaan, aadaa duudhaa ammayyaa dha jedhaniii amannan kan offii uwwisuu tuuree.Egaa Afrikaa qaroomsuu kan jedhan gocha akkanaa kanaan.Sababa gocha awuroopaanoota kanaan biyootnii Afrikaa baayyeen afaan,aadaa,duudhaa ofii guutumaan guutuuttii dhabanii enyummaa gita bittootaatin buluttiideemaniruu. Gama kanaan Itiyoophiyaan dhibbaa awuroopaanoota irra hafuu baattuus, hamma tokko aadaa fii dhudhaa adda ta’ee qabbattee turuu dandessee jirtii.
Itiyoophiyaan weerartoota Awuroophaa qolachuu dandessuun ishee tuumsa ummattotaa walirrattii godhaniini.Injifanno aduwaa loola Xaaliyaani wajjin godhamee irrattii shoorrii ijoolleen oromo kana akka Baalchaa Safoo maqa fardaatiin Aba Nafsoo taphatan akka laayyootii kan ilaalamu mitii.Sababnii Fiit Awraarii Habta Giyoorgisi Dinagdee (abba malaa) sadarkaa hoggansaa abbaa duulaa ga’uun isaanii innii guddaan jagnummaa adda waraana aduwaa irrattii raawwataniin turee. Xiiqii waggaa afuurtamaatiin Xaaliyaan deebi’ee biyyattii yoommu weeraruu, qabsoo bilisa baasaa Itiyoophiyaa fiiniinsuu kessattii, Itiyoophiyaanoota kaan wajjiin hinkoo isaanii bahanii jiruu. Gama kanaan Garasuu fi Jaagamaa maqaa kaasuun ni danda’ama. Jaagamaa keelloo Gootichii, kitaaba seena dhunfaa Fikira Maarkoosi Dastaa barreesseefi kessattii ‘’dame malee Jirmiii hin binxamuu’’ jedhanii ibsaniruu.Jeechi isaanii kuun dhugaa turee.
Saboota biyyattiin qabduu keessaa Oromoon lakkofsaan guddaa dha.Seenaan Oromoo seenaa barraayee jiruu irrayyuu guddaa dha.Sirnii ittin bulmaata Oromoo, Sirni Gadaan, dimookraasiin Oromoof aadaa akka ta’ee kan mullisuu dha. Sadarkaa hawaasa wajjin walqabatee Aadaa Oromoo kessattii guddaa fi xiqqa jeedhanii qooduun hin jiruu. Sirna gadaa kessattii nama sadarkaa hoggansa kamuu qeequun aadaa oromootii.Aadaan akkasii kuun bakka buutoonni ummata qeeqa ummataa miliquu akka hindandeenyee taasisa waan ta’eef ummanni Itiyoophiyaa biraatiifisi muxxannoo irra fayyadamuu qabanii dha.
Ummannii Oromoo hamma baayyina isaa fayyadamoo ta’uu baatuus, ijoolleen Oromoo angoo siyaasa Itiyoophiyaa argachuuf falmaa darbaniruu. Beektootnii siyaasa tokko tokko kutaa seenaa biyyattii ‘’Zamana Masaafinti’ jedhamee yeeroo beekamuttii biyyattiin Oromoo yajjuu jala bulaa akka turtee nii ibsuu.Yeeroo kanattii afaan masaraa Goondari afaan Oromoo akka turee seenaan nii ibsa.Gama biraatiin yoo ilaallee mootootni Amharaa fi Tigree looltota Oromoo wajjin fuudhaafi heerumaan firummaa horatanii falmii angoo siyaasa hambisuu tuuree. Intaltii Mootii Teewoodrosijaalalaan boojitee intala Oromoo Wollo Raas Alii kantaatee Tawaabachi turtee. Kana qofaa mitii.Nitii Mootii miniliki ‘’Ibsituu Itiyoophiyaa’’ jedhamtee jajamtuu xaayituu bixuuli dubara Oromoo yajjuu dha.Bara Oromoonnii Itiyoophiyaa hin bulchinee kessattii ilee murtee karra dubaan dabruu kessattii qooda qabuu tuuree.
Akka carraa ta’ee seenaaItiyoophiyaa keessattii yeeroon ummannii jireenya mijoo dabarfatee hin turree. Ummannii Oromoos dararoo kana dhandhamatee jira.Bulchitoonnii yoommuu jijjiraman fedha isaanitiif jecha qootee bulaa dhippisuu turee. Mootootnii biyyattii ummata isaan faana hin hirirree tarkaanfii humnaan gutamee fudhatuu.Callaa Qootee bulaan omisheemootii bulchuu wajjiin dirqama qoduu qaba tuuree. Qootee bulaa gibira kafaluu dadhabee ijjii isaa otoo arguu looltoonii motichaa omisha isaa akka hin fudhanne calla dafqa isaatiin omishee gubee baqataturee. Mootin tokko dabreee mootiin biraa yoo dhufuu ummanni boqonnaa dhabaatii kan jiraatee. Namoota muraasa angoof dhama’an malee jiruun ummannii dabarsee jiruu deegaa turee. Haata’uu malee Cunqursaan akkasii kuun waanjoo gabrummaa bakka bulchaan ummataa kara dimookraatawaatiin hin filamnee marattii kan fe’amuu dha.
Baballina ummatnii Oromoo Seena kessa raawwateen kaaba fi kibba biyyattii keessattii bakka ummannii Oromoo hin qubannee hin jiruu.bakka tokko tokko afaanii fii aadaa isaa barsiisaa bakka birattii immoo aadaa fi afaan akkasumas ammanta bakka sanaa dhaalee jiraata. “Walakkaa sidaama” fi “walakkaaguuraageen” warra aadaa sidaama fi guraagee fudhatanii dha.Oromoon woolloosi afaan Amhaara fi amanta Islaamaa fudhataniruu.Raayyaa fi Azaboon Tigriffa fi kiristaanummaa fudhataniruu. Gama kanaan ummannii Oromoos ummattoota Itiyoophiyaa kaan wajjin walittii hidhinsa umee jiraa.Soosiyoolojistii Donaald Leevan jedhaman akka ibsanittii amala dafanii ummata biraa wajjin makamuu oromoon qabutuu Itiyoophiyaa gudittii uumee jedhu.
Ammas taanan ummannii Itiyoophiyaa gita bittaa cunqursitoota jala hin baanee.Itiyoophiyaan harraa akka Itiyoophiyaa kalessa san bakka nammoonni mirgasaani gaafatan humnaan ukkaamamanii dha. Itiyoophiyaanoonni hundii Cunqursaa kana karaa filataniin qabsaa’atii kan jiran. Haata’uu malee ummannii tokkummaan ka’ee cunqursaa kana ofiirraa qolachuu waan hin dandeenyeef cunqurfamuun hin hafnee.Ijoolleen Oromoo baayyeen fallii kana foxxoquu dha jedhuu ta’a. Jabina duraan qabuu haa dhabuu malee afurrii ykn miirrii ABO ammas jira.Namoonnii baayyeen afurrii ABO afura ‘’foxxoquu dha‘’ jedhanii amanuu.Namoonnii hedduun galma kanaaf wareegamani, hidhamani biyya irra baqataniis jijjiramnii barbaadamuu hin dhufnee. Akka hubannoo kiyya yoo ta’ee sababnii galmii kun hin ga’iniif sababa lamaanii. Sababni inni Tokkoffaan jirmii Itiyoophiyaa hundessee (ummatnii oromoo) akka dameettii binxama jechuu isaatinii.lammaffaan dina keenya kan ta’ee cunqursaa mo’uu kan dandeenyuu walin dhaabbachuun malee adda bahani waan hin taaneefii dha.
Weerara xaaliyaanii qolachuun kan danda’amee irree gamteessuutini malee qabsoo dhunfaatiin hin turree.Ameerikaan addunyaa dursaa kan jirtuu kutaaleen biyyaa walin waan dhaabbatanifii. Dhiibbaa Ameerikaa dandamachuuf Awuroopaanoonnii gamtaa Awuroophaa hundessani jiruu.Afrikaanisi gamtaa ykn tokkummaa Afrikaattii deemaa jirtii.Tokkummaa keenyaan dina seenaa kessa kan ta’ee cunqursaa mo’uu ni danda’ama.Adda bahuun garuu sirumaa humna nuu dhabsisa malee nuu hin toolu.Foxxooquun Eritriyaa ummataaf bilisummaa hin fidnee.Foxxoquu Sudaan Kibbaatin nagaa horachuun hin taane.Saba tokko ta’uunifii amantaa tokkoo hordoofuun ummata Soomaaleetiif waa hin buusnee .Kan looluu qabnuu cunqursaamalee tokkummaa ykn gamtaa keenyaa ta’uu hin qabu.
Ummata Itiyoophiyaa hundesseef Oromiyaa foxxoqsina gaaffiin jedhuu arraba. Mo’amuu dha.Qabsoon kan ta’uu qabuu Itiyoophiyaa bilisaafii cimtuu dhugoomsuu dha. Hayyootiin siyaasa Oromoo(hayyulee siyaasa biro wajjin wali galuu baatanis) aadaa dimookraasii qabanittii fayyadamanii qabsaa’uu qaban malee biyyaa Itiyoophiyaa ijaarree dhisnee foxxoqna jeechuu hin qaban.Iccitiin haangafumma tokkumaa ykn gamtummaa dha malee addaan bahuu mitii.
Injifannoon keenyaa gamtaa keenyaanii!
በ19ኛው ክፍለ ዘመን መገባደጃ ላይ አውሮፓውያን አፍሪካን ለመቀራመት ተሰብስበው ወሰኑ፡፡ ኃያላኑ መንግስታት የየድርሻቸውን ሲወስዱ የኢትዮጵያን አካባቢዎች ለመውረር የሞከረው የጣሊያን መንግስት ነበር፡፡ አውሮፓውያን ወራሪዎች ‹‹ዓላማችን አፍሪካውያንን ከእንቅልፋቸው ቀስቅሶ ማሰልጠን ነው›› ቢሉም እየዋሹ ነበር፡፡ ዋነኛ ዓላማቸው የአፍሪካን ሀብት ለፋብሪካዎቻቸው ጥሬ ዕቃ ማድረግ ነበር፡፡ ሆኖም እግረ መንገዳቸውን አፍሪካውያንን ሀይማኖታቸውን እያስለወጡ ከራሳቸው ጋር ያመሳስሉታል፡፡ ቋንቋ፣ ወግ እና ልማዶችን በማጥናት ዘመናዊ በሚሉት በራሳቸው ቋንቋ፣ ወግ እና ልማድ ይተኩታል፡፡ አፍሪካውያንን ማሰልጠን የሚሉት ይህንን ነው፡፡
በዚህም ምክንያት ከቅኝ ግዛት በኋላ ብዙ አፍሪካውያን የራሳቸውን ቋንቋ፣ ባህል እና ስርዓት ሙሉ ለሙሉ አጥተው በአውሮፓውያን ገዥዎቻቸው ባህል እና ስርዓት እየተዳደሩ ነው፡፡ ኢትዮጵያ ግን በአንጻሩ ይህንን ወረራ በኅብረት መመከት በመቻሏ ምንም እንኳን ከአውሮፓ ተጽዕኖ ባትተርፍም የተለየ (የራሷን) ባህል እና ወጎችን እንደያዘች አለች፡፡
ኢትዮጵያ የአውሮፓ ወራሪዎችን መመከት የቻለችው ህዝቦቿ በመተባበራቸው ነው፡፡ የጣልያን ሰራዊት አድዋ ላይ ድል ካደረጉት የጦር መሪዎች መካከል ባልቻ ሳፎ (በፈረስ ስማቸው አባ ነፍሶ) ሳይጠቀሱ የማይታለፉ የኦሮሞ ልጅ ናቸው፡፡ ከምንም ተነስተው የጦር ሚንስትር እስከመሆን የደረሱት ሀብተጊዎርጊስ ዲነግዴ (አባ መላ) ለዚህ ደረጃ የበቁት በአድዋ ባሳዩት ጀግንነት እና መለኝነት ነበር፡፡ እርሳቸውም የኦሮሞ ልጅ ናቸው፡፡ ጣልያን ድል ሆኖ መመለሱ ቆጭቶት ከ40 አመታት በኋላ ሲመለስም ወረራውን በመመከት ረገድ ከሌሎች ኢትዮጵያውያን ጋር ኦሮሞዎች ተሰልፈው ነበር፡፡ ከነዚህም መካከል የማይዘነጉት እነ ገረሱ ዱኪ እና ጃጋማ ኬሎ ይገኙበታል፡፡ ጀግናው ጃጋማ ኬሎ ፍቀረማርቆስ ደስታ በጻፈላቸው ታሪካቸው ውስጥ ‹‹ኦሮሞ የኢትዮጵያ ግንድ ነው›› ሲሉ ነግረውታል፡፡ እውነታቸውን ነው፡፡
የኦሮሞ ህዝብ በብዛት ትልቁ ኢትዮጵያዊ ብሄረሰብ ነው፡፡ የኦሮሞ ታሪክ ከተጻፈው በላይ ትልቅ ነው፡፡ የኦሮሞ ጎሳዎች ይተዳደሩበት የነበረው የገዳ ስርዓት ዴሞክራሲ ለኦሮሞ ህዝብ ባህሉ ነው ያስብላል፡፡ በኦሮሞ ባህል የሰዎች አደረጃጀት የበላይና የበታች የሚለው ብዙም ተቀባይነት የለውም፡፡ በየትኛውም የገዳ ስርዓት የስልጣን እርከን ላይ ያለን ሰው የትኛውም ተራ ሰው መተቸት እንዲችል የኦሮሞ ባህል ይፈቅድለታል፡፡ ይህ ዓይነቱ ባህል የህዝብ መሪዎች ከህዝብ ትችት እንዳያመልጡ የሚያደርግ ስለሆነ ለሁሉም ኢትዮጵያውያን ያስፈልገናል፡፡
የኦሮሞ ህዝብ፣ ምንም እንኳን የብዛቱን ያህል ተጠቃሚ ባይሆንም የኦሮሞ ልጆች በኢትዮጵያ ታሪክ ውስጥ የስልጣን ተቀናቃኝ ሆነው አልፈዋል፡፡ አንዳንድ ባለታሪኮች ‹ዘመነ መሳፍንት› የሚሉት የኢትዮጵያ ክፍለ ታሪክ በየጁ ኦሮሞዎች ኢትዮጵያ የተመራችበት ዘመን ነው ይላሉ፡፡ ያኔ መናገሻ የነበረችው ጎንደር ከተማ የስራ ቋንቋዋ ኦሮምኛ ሆኖ ነበር፡፡ በሌላ ጊዜ ደግሞ ንግስናውን ያገኙት የአማራ እና የትግሬ ገዢዎች ከኦሮሞ ጦረኞች ጋር ተስማምቶ ለማደር በጋብቻ መተሳሰርን መርጠዋል፡፡ ለምሳሌ ቴዎድሮስ ልባቸው እስኪጠፋ ያፈቅሯት የነበረችው ሚስታቸው የወሎው ኦሮሞ ራስ አሊ ልጅ ተዋበች ነበረች፡፡ አጤ ምኒልክ ያገቡት ‹‹የኢትዮጵያ ብርሃን›› የምትባለውን ዜደኛ የየጁ ኦሮሞ ሴት ጣይቱ ብጡልን ነበር፡፡ …ኦሮሞዎች ኢትዮጵያን በቀጥታ ባልገዙበት ዘመን በተዘዋዋሪ አዝዘውባታል፡፡
በኢትዮጵያ ታሪክ ውስጥ እንዳለመታደል ሆኖ ህዝቡ ተመችቶት አልኖረም፡፡ የኦሮሞ ህዝብም የዚሁ ገፈት ቀማሽ ነበር፡፡ መሪዎች በተገላበጡ ቁጥር ለራሳቸው ሲሉ ድሃውን ገበሬ ሲያንገላቱ ኖረዋል፡፡ ነገስታቱ ለግል ጥቅማቸው ሲሉ ከጎናቸው ያልተሰለፈውን ሁሉ በኃይል ያጠቁ ነበር፡፡ ገበሬው ያመረተውን ቆርሶ የማካፈል ግዴታ ነበረበት፡፡ ግብር የበዛባቸው ገበሬዎች ከመማረራቸው የተነሳ የእህል ክምራቸውን የንጉስ ወታደሮች ሊወስዱባቸው ሲመጡ እህሉ ላይ እሳት ለኩሰውበት ይሸሹ ነበር፡፡ ነገስታት በመጡ፣ ነገስታት በሄዱ ቁጥር ድሃው ህዝብ እረፍት ሳያገኝ ኖሯል፡፡ የኦሮሞ ህዝብ ከጥቂቶቹ የስልጣን ተቀናቃኞች በስተቀር ቀሪው ያሳለፈው ታሪክ የፈተና ነበር፡፡ ሆኖም ግን ጭቆናው ዴሞክራሲያዊ (ህዝባዊ) ያልሆኑ መንግስታት ባሉበት ቦታ ሁሉ ብዙሃኑ ላይ የሚጫን ቀንበር ነው፡፡
የኦሮሞ ህዝብ በታሪኩ ባደረጋቸው እንቅስቃሴዎች ከደቡብ ወደ ሰሜን በመስፋፋት ያልሰፈረበት የኢትዮጵያ ግዛት የለም፡፡ ከሁሉም ህዝብ ጋር ተቀላቅሏል፡፡ በአንዳንድ ቦታዎች የራሱን ባህልና ቋንቋ ሲያወርስ በሌሎች ቦታዎች ደግሞ ከተስፋፋባቸው አካባቢዎቹ የቀድሞዎችን ነዋሪዎች ባህልና ቋንቋ እንዲሁም ሀይማኖት ወርሷል፡፡ ‹‹ግማሽ ሲዳማ››፣ ‹‹ግማሽ ጉራጌ›› የሲዳማንና የጉራጌን ባህል የወረሱ ኦሮሞዎች ናቸው፡፡ የወሎ ኦሮሞዎች አማርኛ ቋንቋ እና እስልምና ሀይማኖት ወርሰዋል፡፡ ራያ እና አዘቦዎች ትግርኛ ቋንቋና ክርስትናን ወርሰዋል፡፡ … በዚህ መንገድ ኦሮሞዎች ከሌሎች ኢትዮጵያውያን ጋር ተሳስረዋል፡፡ ሶሾሎጂስቱ ዶናልድ ሌቪን የኦሮሞዎች እንዲህ ከሌሎች የመዋሃድ ችሎታ ትልቋን ኢትዮጵያ ፈጥሯል ይላሉ፡፡
የኢትዮጵያ ህዝቦች አሁንም ከገዥው ጭቆና አልተላቀቁም፡፡ የዛሬይቱ ኢትዮጵያ ልክ እንደ ትላንቷ ኢትዮጵያ የመብት ጥያቄ ያነሱ ልጆች በኃይል ይጨፈለቃሉ፡፡ ይህንን ጭቆና ሁሉም የኢትዮጵያ ልጆች በየራሳቸው መንገድ እየታገሉት ነው፡፡ ይሁን እንጂ በተባበረ ክንድ መታገል ባለመቻላቸው ጭቆናው ሊቆም አልቻለም፡፡ ብዙ የኦሮሞ ልጆች መፍትሄው የኦሮሚያ መገንጠል እንደሆነ ሊያምኑ ይችላሉ፡፡ ኦነግ በቀድሞው ብርታቱ ባይኖርም መንፈሱ አለ፡፡ ብዙዎች የኦነግ መንፈስ የሚሉት ይህንን ‹‹እንገነጠላለን›› የሚለውን ጥያቄ ነው፡፡ ብዙዎች የተሰውለት፣ ብዙዎች የታሰሩለት፣ ብዙዎች የተሰደዱለት ጥያቄ ይሄው ቢሆንም እስካሁን ለውጥ አላመጣም፡፡ በእኔ እምነት ጥያቄው ለውጥ ያላመጣው በሁለት ምክንያቶች ነው፡፡ አንደኛ ትልቋን ኢትዮጵያ የመሰረተው የኢትዮጵያ ግንድ (የኦሮሞ ህዝብ) እንደቅርንጫፍ እገነጠላለሁ ማለቱ ነበር፡፡ ሁለተኛ ጠላታችን የሆነውን ጭቆና ማሸነፍ የምንችለው በመተባበር እንጂ በመለያየት ባለመሆኑ ነው፡፡
የጣልያን ወረራን ያሸነፍነው በተባበረ ክንዳችን እንጂ በተነጣጠለ ኃይል አይደለም፡፡ አሜሪካ ዓለምን የምትመራው ክፍለ ሀገሮቿ ተባብረው አንድነት ስለቆሙ ነው፡፡ አውሮፓውያን የአውሮፓ ህብረትን የመሰረቱት የአሜሪካን ኃያልነት በህብረት ለመቋቋም ነው፡፡ አፍሪካም ወደ ህብረት እየሄደች ነው፡፡ በህብረታችን ታሪካዊ ጠላታችን ጭቆናን ማሸነፍ ይቻላል፡፡ መገነጣጠል ግን ይብሱን ያደክመን ይሆናል እንጂ አይበጀንም፡፡ የኤርትራ መገንጠል ለኤርትራ ህዝብ ነጻነት አላስገኘም፡፡ የደቡብ ሱዳን መገንጠል ለደቡብ ሱዳናውያን ሰላም አላመጣላቸውም፡፡ የሶማሊያ አንድ ብሄር መሆንና አንድ ሀይማኖት መከተል ከመበጣበጥ አላዳናቸውም፡፡ መዋጋት ያለብን ጭቆናን እንጂ ህብረታችንን አይደለም፡፡
ኦሮሚያን እንገነጥላለን የሚለው ጥያቄ ታላቋ ኢትዮጵያን ለመሰረተው የኦሮሞ ህዝብ ስድብ ነው፡፡ ሽንፈት ነው፡፡ ትግሉ መሆን ያለበት ጠንካራና ነጻ ኢትዮጵያን ለማረጋገጥ ነው፡፡ የኦሮሞ ፖለቲከኞች ለዚህ ዓላማ (ሌሎች ፖለቲከኞች ባይመቿቸው እንኳ) የዴሞክራሲ ባህላቸውን ተጠቅመው ሊታገሉት ይገባል እንጂ የገነቧትን ትልቋን ኢትዮጵያ ጥለው እንገነጠላለን ማለት የለባቸውም እላለሁ፡፡ የታላቅነት ምስጢሩ ህብረት እንጂ ነጠላነት አይደለም፡፡
በህብረት እናሸንፋለን!
“ጎልጉል፡ የድረገጽ ጋዜጣ የሕዝብ” እንደመሆኑ በ“የኔ ሃሳብ (Opinion)” ዓምድ ሥር የድርጅቶችና የማንኛውም ግለሰብ ነጻ ሃሳብ የሚስተናገድ ሲሆን ከአንባቢያን የሚላኩልን ጽሁፎች በጋዜጣው የአርትዖት (ኤዲቶሪያል) መመሪያ መሠረት ያለ መድልዖ በዚህ ዓምድ ሥር ይታተማሉ፡፡ ይህ በጎልጉል የድረገጽ ጋዜጣ በ“የኔ ሃሳብ (Opinion)” ዓምድ የታተመ ጽሁፍ የጎልጉል የድረገጽ ጋዜጣ® አቋም ሳይሆን የጸሃፊው ነው፡፡


text:
Akkaataa Fayyumma Garaachaa Ittiin Eeggannu!
1). Alkoolii dhuguu dhiisuu ykn dhugaatii hir’isuu
2). Tamboo/sigaaraa xuxuu dhiisuu
3). Buna garmalee baay’istanii hin dhuginaa (yaadadhaa bunni faayidaa qaba yoo baay’isuu baanne)
4). Qorichoota akka ‘Ibuprofen, Aspirin,bdiclofenac’ hin baay’isinaa
5). Hin dhiphatinaa…rakkoo jiruuf furmaata barbaadaa malee
6). Nyaata coomaa fi zaayitiin itti baay’ate hir’isuu
7). Nyaata daabboo, paastaa fi sukkaaraa hir’isaa
8). Nyaata kuduraa fi muduraa sirritti sooradhaa-
9). Qullubbii diimaa fi adii, timaatimii, baaqelaa, raafuu (spinach) hir’isuu namoota tokko tokko irraatti
10). Qurxummii sooradhaa
11). Bishaan guyyatti hanga kubbaayyaa 6-8 dhugaa
12). Damma nyaadhaa…warri dhukkubicha qabdan ganama ganama garaa duwwaatti fallaana 2-3 osoo nyaattanii madaa garaachaa fayyisuuf ga’ee qaba.
13). Sochii qaamaa guyyaatti daqiiqa.30 torbanitti guyyaa 5niif hojjachuun waa hundaaf gaariidha.
14). Cuunfaa Jinjibilaa (ginger) dammaan walitti makanii dhuguun garaachi madaa’e akka fayyu gargaara.
15). Muuzii yeroo yerootti soorachuun madaa garaachaa fayyisuuf ni gargaara.
Furtuu Fayyaa


text:
Addi bilisummaa Oromoo (ABO)’n xalaayaa waxabajjii 06, 2022 dura taa’aa Kongirasii Federaalistii Oromoo, Piroofeesar Mararaa Guddinaatiif barreesseen, Itti aanaa dura…
"Utubaan haga dhiiban qaba, haga dhiisan qaba" jedha Oromoon. Faranjoonnis " enough is enough" jedhu. Waan hinhubanne keessatti gubachuun gowwumaadha.…
Daldalli yeroo dheeraa itti daldalaa turan ka gaheef hin fakkaatu......jajjabduu dhufaa jirti... Gareen maqaa ABOn "qaca fii shaneetti adda baate…
An ammumayyu nama kabajaa guddaa Obboo Galaasa Dilbootiif qabu keessaa tokko. Obboo Galaasaan nama jireenyii isaanii bilisummaa Oromootiif jedhe…
Waamicha ummati oromoo jaarmiyaalee siyaasaa Oromoof taasisaa turee fi jiru ka’umsa taasifachuun, qabsoo Oromoo gara fuuladuraatti tarkanfachiisuuf, tokkummaan jaarmiyaa…
(awashpost) Gareen kuni maqaa Kallacha Walabummaa Oromiyaa (KWO) jedhee kan ufmoggaase kora dhaabichaa Adoolessa 30 – 31 Ameerikaa magaalaa Minisotaatti…
Qabsoon ummanni keenya roorroo diina jalaa bilisa ta’ee ulfinnaafi kabajaan jiraatuufi geeggeffamaa ture milkiin isaa bakka gayuu dhabullee injiffannooleen goonffatame…
Mootummaan Itophiyaa murna bicuu Wayyaaneen durfamu QBO gufachiisuuf tooftaalee adda addaa baafatee hojjataa akka turee fi jiru lammii Oromoo jalaa…
Hoogganni olaanaa Adda Bilisummaa Oromoo eega jaarmiyaleen siyaasa Oromoo tokkummaa fi walitti baqiinsa injifannoon xumuratanii booda, teessuma idilee jalqabaa gaafa…
Gaaffii fi Deebii Ittaanaa Hayyuduree ABO, Obboo Bultum Biyyoo, waliin Oromeidan taasise, Kutaa tokkoffaa


text:
Qorannoon Dhaabbata Mootummoota Gamtoomanitti dameen ramaddii maalaqqa qarqaarsa ijoollee fi Dhabbanni Baqatoota Addunyaa wajjin hojjatanii akka agarsiisutti ijoollee fi dargaggoota gara Awrooppaa godaanan harka afur keessaa harki sadii karaatti acuuccaa fi dhiitaa mirgaa hammaataa ta’eef saaxilaman.
Ijoollen kun baayinaan Ayvoorii koostii, Gaambiyaa fi Nayjeeriyaa akkasumas biyyota Dhiha Afrikaatii ta’uu isaanii an ibsu gabaasichi ijoolleen irra-caalaa hameenyi irratti hojjatamuu garuu biyyota Afrikaa Uffee Saharaatii gadii godanan akka ta’an tarreessa.
Gabaasa guutuu dhaggeeffadhaa


text:
Ilmaan Oromoo Addunyaa Mara keessatti Yaadannoo Gootichaa diinaaf summii Sooreessaa Jaal Jaarraa Abbaa Gadaa eega du’aan addunyaa tanaraa galanii kaasee yaadannoo isaa bakka garagaratti gad …Read More »
Jaarraa Abbaa Gadaa Memorial and Foundation Inaugural Ceremony
We cordially invite you to join us as we celebrate the life and legacy of the Father of the Oromo Liberation Army (OLA), and …Read More »
Seenaa gabaabaa waayee Sooreessaa J Jaarraa Abbaa Gadaa
Bara 1936 ykn 37 Xaaliyaan hoggaa biyya seente, Harargee Bahaa Watar bakka je’amutti Abdukariim Ibraahim (Jaarraan Abbaa Gadaa) dhalate. Jaarraan Jollummaan barnoota diin erga baratee, …Read More »
“Warra Rageeyfateen Dhufte”
“Warra Rageeyfateen Dhufte” (Khutaa 1ffaa) Dhuma bara 1991, mooraa leenjii dhaaba Adda Islaama Bilisummaa Oromiyaa (AIBO) kheeysatti walgahii yaamamte irratti kan haasaawe, jaarsa areeda diimaa, …Read More »
Sooreessi Jaal Jaarraa Abbaa Gadaa Maal Dhaammate?…
Sooreeysi Jaarraa Abbaa Gadaa dhaamsa ummata Oromotif khayee Dubartoota, Barattoota, Daldaltoota, Qotee bultoota fi Manguddoota akkasuma Barsisoota Lammii Oromoo tahan maraaf dhaamsa mayyi yeroo gabaaba …Read More »
JAARSA AKKA JAARE E, JAAMAA AKKA JAAME WALLAALE CAALAA WANTI NAMA RAKKISU HINJIRU JEDHA.
Message: O.Leencoo Lataa, Diimaa Nogoo faa namuu ganna, /hangafummaa fi lafa bultiin/ akkuma aadaa hawaasa Oromootii akka jabaa ulfeessa. Ammallee akka lammii Oromoo biraa rakkoon …Read More »
Nuti Oromooni magalaa gudditii Suweden Stockholm fii nannoo isii jiran walitti dhufuun, qooda nurraa eegamu bahuuf murteeyfanne
Nuti Oromooni magalaa gudditii Suweden Stockholm fii nannoo isii jiran walitti dhufuun, qooda nurraa eegamu bahuuf murteeyfanne Du’aan adunyaa irraa galuu Jaarraa Abbaa Gadaatiif gadda …Read More »
Du’aan Boqochuu Jaarraa Abbaa Gadaa ilaalchisee ibsa Koree H/Qindeessituu ABO Kutaa Australia
Miseensotaa fi deggertoota ABO biyya Austraaliyaa keessa jiraannuuf du’aan boqochuun hayyuuu keenya J/Jaarraa Abbaa Gadaa gadda guddaa ta’uu ibsachaa Hogganoota fi bu’ureessitoota qabsoo bilisummaa Oromoo …Read More »
Jaaraa Family Press Release
March 5, 2013 It is with great sadness that we announce the passing of our beloved Jaarraa Abbaa Gadaa (Abdulkarim Ibrahim Hamid) on March 3, …Read More »
Oromiyaan mallatoo gotota bilisummaa Oromoo fi walabummaa Oromiyaa hangafa dhabde.Oromiyaan mallatoo gotota bilisummaa Oromoo fi walabummaa Oromiyaa hangafa dhabde.
Soso’a qabsoo bilisummaa Oromoo keessatti yeroo irraa yerooti jagnnooni, gootootni fi hayyootni dhimma saba isaanii kan waloof jecha gahee isaanii jireenya lubbuu isaanii baasan …Read More »


text:
Daandii Jijjiramaa-Kutaa 1ffaa
Jijjirama yeroo jennu amala tokkorraa gara amala biraatti darbuu jechuudha. Daandii yeroo jennu immoo karaa irra adeemanii bakka ga’uumsa gahaniidha. Namni daandii qajeela irra yoo hin deemin kallatiin bakka ga’uumsa waan jalaa baduuf karaa bada, bakka deemu hin beeku. Ilmi namaa amala jijjirama qaba. Badaa irraa gara gaaritti yookin immoo gaarii irraa gara badatti jijjiramutu jira. Namoonni akkanumaan cal’isanii jijjirama kana hin adeemsiisan. Sababa tokkotu isaan jijjira. Gariin isaanii wanta badaa osoo hojjataa jiranuu balaan itti bu’ee ergasii balaa sanirra barnoota fudhachuun jireenya ofii sirreessan. Gariin isaanii immoo kitaaba wayii dubbisuun ykn dubbii nama tokkootin jireenya ofii foyyeessan. Namni laamshayaan osoo balaallen itti bu’ee barnoota fudhate of sirreessu kan hin feenedha. Yookiin namoota gaggaari hordofee ykn kitaaba dubbise gara fuunduraatti tarkaanfachuu hin dandeenyedha. Kana caalaa hundarra badaan namaa immoo osoo beekumsa qabuu kan itti hin fayyadamnee fi hojii irra kan hin oolchineedha. Beekumsa ittiin boonuf fayyadama. Erga kana hunda jenne daandiin jijjiramaa maal fa’a.
Kaayyoon jireenya kee maalii?
Namni maaliif akka jiraatu sirritti hubate yoo hin beekin, jireenya dukkanaa’a jiraata. Maaliif dachii tanarra dhufe,akkuma beeladoota nyaadhe dhuguufi moo kaayyoo kanarra caale qaba? Jedhe of gaafachu qaba. Kaayyoo jireenya ijaaru keessatti gaafileen sadan kunniin deebii gaha argachuu qabu. Keessattu gaafiin sadaffaan deebii gahaa yoo hin argatiin kufaatif nama saaxilti. Gaafileen kunniinis: “Maal haa hojjadhu?, Akkamitti haa hojjadhu?,Maaliif hojjadha?” Gaafileen kunniin dhagaa bu’uura kaayyoo keetitti. Sirritti itti yaadde fi furmaata garagaraa barbaadde deebisu qabda. Kaayyoon koo inni guddaan maalidha jette of gaafachudha.
Kaayyoon jireenya keenya inni guddaani fi inni dhumaa ‘Jaalala Rabbii argachuu fi Jannata seenudha.” Kaayyoon ilma nama kana yoo hin ta’in akkamitti horii irra adda bahaa? Horiin ni nyaata ni dhuga,ni hora dhumarratti ni du’a. Kaayyoon iIlmi namaas inni guddaan nyaatu fi dhuguuf qabeenya walitti sassaabu, fedhii foonii guuttachuu dhumarratti du’u yoo ta’ee garaagarummaan isaa fi horii jiddu jiru maalidha ree? Namni hanga fedhe milkaa’inna guddaa jedhamu addunyaa kanarratti haa galmeessu,yoo kaayyoon isaa inni dhumaa Jaalala Rabbii fi Jannata seenu yoo ta’iin hojiin isaa daaraa ta’ee hafa. Mee haa jennu namni tokko hogganaa biyya tokko ta’uuf kaayyefate haa jennu. Kaayyoo kana carraaqe galmaan gahe. Erga kaayyoo kana galmaan gahe booda dulloome haa jennu. Kaayyoon namticha kanaa yoo Jaalala Rabbii fi Jannata hin ta’iin, hawwii fi abdiin isaa asumarratti dhaabbatte jechuudha. Hadhaa du’aa qofa taa’e eegudha. Fuggisoo kanaa immoo namni Jireenya booda(aakiraa) kaayyoo ofii godhate abdii fi hawwiin isaa addaan hin citu. Umar ibn Abdulaziz akkana jedhan,” Niiti gaarii tan taate Faaxumaa fuudhe maatii gaarii ijaaru fi kaliifa ta’uuf hawwii fi abdii koo türe. Erga Faxuuma fuudhe fi kaliifa ta’een booda amma lubbuun koo Jannatatti na rarraate.” Kana kaayyon ilma nama ta’uu kan qabu.
Namoonni kaayyoo ofii wallaalu irraa kan ka’ee galaana jireenya keessa ibsaa malee daakaa jiru. Mallii fi kallattiin itti deeman harkaa bade. Kaayyoo guddaa dhabuu irraa kan ka’ee abdii fi gammachuu ofirratti dukkaneessan. Kaayyoon kee maalii jedhamanii yoo gaafataman fuudhu,heerumu nyaatu,dhuguu dhumarratti du’uu jechuu malee deebii biraa hin qaban. Kaayyoon ilma namaa maal akka ta’ee Qur’aanni aaya takkatiin gudunfee.
Rabbiin kaayyoo ilmaa tumuun akkana jedha:
“Jinnii fi ilma namaa akka Ana qofa gabbaraniif(waaqefataniif) malee hin uumne.” Al-Qur’an 51:56
Namni kaayyoo kanarraa dabee jireenya addunyaa tana qofa ari’ee jireenya akkamii jiraata? Kaayyoo malee hurrii jireenya keessatti yoo badu maal jedhamaa? Kaayyoo salphaa fi ifa ta’ee Rabbiin ibseef dhiise maaliif jaanja’aa? Namni yoo gowwomu akkamitti jireenya duniyaa tana qofatti hawwii fi abdii ofii gabaabsa,osoo Rabbiin akkana jedhe jiru:
“Namni mindaa duniyaa kan fedhu ta’e, mindaan duniyaa fi aakiraa Rabbiin bira qofa jira. Rabbiin Dhaga’aa Argaa ta’eera. “ Al-Qur’an 4:134
Sayyiid Quxbiin asirratti yaada kennuun akkana jedha:
“Dhugumatti gowwummaa fi wanta garmalee ilma namaati hin malle mataa ofiiti fi hawwii ofii jireenya duniyaa tana qofarratti gabaabsuun, qananii Rabbii jireenya tanaa fi aakiratti barbaadachuu osoo danda’u. Gammachuun addunyaa lamaani waadaa galameefi jira karaa jireenya Islaamummaa gochaa fi yaada wal qabate hojii irra oolchun. Lukti isaa lafarraa osoo adeemtu afuurri(ruhiin) isaa jannata keessa ta’uun namni dhugumattii jireenya ulfinna/kabajaa ilma nama galmaan gahuu ni danda’a. “ * Kana jechuun wanta danda’u jireenya tanarratti ni hojjata. Akkuma namoota kaannini ni nyaata ni dhuga. Garuu hawwii fi abdiin isaa garmalee dheeradha. Inniis Jaalala Rabbii fi Jannata argachuuf halkanii guyyaa carraaqa.
“Sila namni Jaalala Rabbii hordofee fi kan dallansuu Rabbii ofitti fide kan manni isaa Jahannam ta’ee wal fakkaatu? Bakki gahuumsi isaa waa fokkate!” Al-Qur’an 3:162
“Rabbiin mu’umintoota dhiiraatii fi dubartootaf jannata laggeen ishee jala yaatu, ishee keessatti kan hafan ta’anii fi manneen gaggaarii jannata qubsumaa keessa jiran waadaa galeefi jira. Garuu Jaalalli Rabbii kana hundarra caala. Kunii milkaa’inna ol’aanadha. “ Al-Qur’an 9:72
Erga hanga asii dubbistee kaayyoo jireenya yoo hin qabaatin amma kaayyoo jireenya murteessu fi bocuuf adeemtaa,mitiiree? Galaana fi hurrii jireenya keessatti erga badde gara ifaatti bahuuf adeemta. Kaayyoo kee inni guddaan Jaalala Rabbii fi Jannata erga ta’ee kaayyoleen biroo immoo kaayyoo guddaa fi isa dhumaa kana galmaan gahuuf kan kaayyefattuudha. Yoo akkana goote addunyaa aakiratti maal dhabdaree? Fakkeenyaf barreessaa,daa’i(nama karaa Rabbitti namoota waamu), injinera, doktara ta’uu barbaadde haa jennu. Asitti kaayyoo kee inni guddaan qarshii argatte jiraachuf qofa osoo hin ta’iin fiildii kanniin kaayyoo kee ol’aana armaan olii bakkaan gahuuf kan itti fayyadamtudha. Qarshii argattu sadaqaa kennuun jaalala Rabbii barbaadda. Humnaa fi beekumsa qabduun ummata kee tajaajiluun Jaalala Rabbii barbaadda malee ittiin of tuulu fi beekkama ta’uufi miti. Sirri mitiiree?
Daandii guddaa armaan olii kanarra adeemuuf hidhannoon nuti hidhachuu qabnu baay’etu jiru. Daandiin jijjirama daandii dhoqqee nama mucuceessu,qoree nama waraantu,gufuu nama dhooftu hin qabne miti. Dhoqqee, qoree fi gufuudhan kan guuttameedha. Daandiin kun akkana ta’uun isa ilma namaa jabeessuf malee laaffisuu fi dubatti harkiisufi miti. Kanaafu dhoqqeen yommuu nu mucucceessu mucucaanne achitti akka hin hafne,qoreen yoo nu waraantu fi gufuun yoo nu dhofte ah jenne achumatti akka hin hafne qoricha harkatti qabachu qabna.(Insha Allah Qoricha kana torbii dhufu ni ilaalla)
Seera MAM (Maal,Akkamitti,Maaliif)
Akkuma duratti jenne daandii jijjiramaa irra adeemuf gaafileen sadan kunniin deebii argatu qabu. Jireenya keenya keessatti gaafilee kanniin irraanfachuu hin qabnu. Gaafileen kuni irraanfatamnaan namni of irraanfate jechuudha. Sababni kufaati namoota baay’ee gaafilee kanaaf deebii gaha kennu dhabu isaaniti.
Maal– Kaayyoo jireenyaa kee maal akka ta’ee murteefatte jirta. Kaayyoo kana bakkaan gahuuf maal maal hojjachuu akka qabdu of gaafatte hojitti seenudha. Hawwiin hojii malee kayyoo kee galmaan gahuu hin danda’an. Humnaa fi carraaqi cimaa barbaachisa. Maal maal hojjatte kaayyoo kee galmaan gahu akka dandeessu namoota kaayyoo kana galmaan gahan ilaali akkeessi. Maal maal hojjatanii akka milkaa’an isaanirraa hubadhu. Haala kanaan gaafii maal jedhuuf deebii kennita.
Amma kan si hafee gaafile AM(akkamitti,maaliif). Beektonni Islaama akkuma jedhan hojiin gaariin tokko fudhatama argachuuf ulaagaalee lama guutu qaba jedhu. Isaanis: Sirrii fi Rabbii jedhamee hojjatamu qaba. Ulaagaale lamaan keessaa tokko diigamnaan hojiin hanga fedhe gaarii yoo ta’ee fudhatama hin qabu. Hojii sirrii yoo jennuu Sunnaa(karaa) Nabiyyanaa Muhammad(SAW) waliin kan adeemu ta’uu qaba.
Akkamitti kan jedhuuf namoota kaayyoo kana galmaan gahan hordofuudha. Daandii jijjiramaa akkami keessa akka darban isaanirraa hubachuudha. Kaayyoon kee Jaalala Rabbii fi Jannata yoo ta’ee akkamitti galmaan gahu akka dandeessu Ergamaan Rabbii Muhammad(SAW) sitti agarsiisu. Faana isaani qofa dhahuudha. Faana isaanitin ala kan biraa hordofnaan kaayyoo guddaa kana galmaan gahachuu hin dandeessu,ni kufta. Kanaafu deebiin akkamitti jedhuuf faana Nabiyyana Muhammad(SAW) hordofuudha.
Gaafiin sitti ulfaatu garuu gaafii sadaffaa ‘Maaliif’ jettudha. Gaafin tuni gaafii qalbii waliin adeemtudha. Wanti hojjachaa jiru maaliif dalagaa jira,jaalala Rabbii moo jaalala namoota barbaadetiin? Dhugumatti gaafii kana deebisuun salphaa miti. Qabsoo fi cimanii hojjachuu barbaachisa. Gaafii Maaliif jettu tanaa bar namoota sadan hojii gaggaari dalagaa turan jahannamitti darbitu. Sadan sun eenyu fa’a:
Abu Hureeyran(RA) akkana jechuun gabaasan
Ergamaan Rabbii(SAW) akkana jedhan:
“Guyyaa qiyaama namoonni yeroo jalqabaa irratti murteefamu nama shahiida(nama karaa Rabbii irratti du’e) ta’eedha. Funduree Rabbitti fidamee Rabbiin qananii itti oole ni beeksisa. Innis ni beeka. Rabbiin “Qananiini tanaan maal hojjatte?”jedhee gaafata. Namtichis “Siif jedhe lole hanga shahiida ta’utti.” jedha. Rabbin ni jedha,”Sobde jirta. Garuu atii goota haa jedhamtuuf lolaa turte. Jedhamtees jirta. “ Ergasii Rabbiin ni ajaja fuula isaatin lafarra harkifamee ibiddatti akka darbamu.
(Namni lammafaan immoo) nama beekumsa(ilmi) baratee barsiise fi Qur’aana qara’edha. Funduree Rabbitti ni fidama. Ni’ima(qananii) itti oole Rabbiin ni beeksisa.Namtichis ni beeka. Rabbiin “Qananii tanaan maal hojjatte?” jedhaan.” Siif jedhe beekumsa (amantii ) baradhe barsiise, Qur’aanas qara’ee. “ jedha namtichi. Rabbiin ni jedhaan,” Sobdee jirta. Inni Aalima(beekaa) akka jedhamtuuf beekumsa (amantii) baratte;inni qaaridha(nama Qur’aana qara’u) akka jedhamtuuf Qur’aana qaraate. Jedhamtees jirta. Ergasii fuula isaatin lafarra harkifamee ibidatti akka darbamuu ajajama.
Namtichi biraa immoo nama Rabbiin dureessa godhee fi qabeenya gosa hundaa kenneefi. .Funduree Rabbitti ni fidama.Ni’ima(qananii) itti oole Rabbiin ni beeksisa.Namtichis ni beeka. Rabbiin,”qananii tanaan maal hojjatte?” jedhe gaafata. Karaa qabeenyi irratti akka bahu Ati jaallatu wayitu hin dhiisne Siif jedhe qabeenya koo baasu malee. “ jedha namtichi. Rabbiin ni jedha,”Sobdee jirta. Garuu ati arjaadha akka jedhamtuuf kana dalagde. Jedhamtees jirta.” Ergasii fuula isaatin lafarra harkifamee ibidatti akka darbamuu ajajama.” (Hadiisa Qudsi- Musliimin Gabaafame)
Dhugumatti dhuma nama sodaachisudha. Dhuma qalbii nama hurguufudha. Yaa Rabbii Ati iklaasan nu qananiisi.
Dabalataanis Jundub(RA) akkana jechuun gabaase:
“Ergamaan Rabbii(SAW) akkana jedhan,”Namni faarsa namoota argachuuf hojii gaarii isaa isaan dhageessise, Rabbiin niyyaa dhugaa isaa (Guyyaa Qiyaama) namoonni akka beekan godha. Namni hojii gaarii agarsiisu fi faarsa isaani argachuuf ummata keessatti hojjatu,Rabbiin niyyaa dhugaa isaa ifa baasa(ni salphisaas.)” Sahih Al-Bukhaari Jildii 8 Boqonna 36 Lakk 6499(From English Translation Vol.8 Page 274)
Kanaafu gaafin Maalif jettu cimtudha. Gaafii namoota baay’ee qilee kufaatitti darbiteedha. Hojii tokko hojjatuun dura maaliif hojjadha,jaalala Rabbii moo jaalala namoota argachuuf jenne of gaafachu qabna. Gaafii niyyaa gaarii fi niyyaa badaa addaan baastudha. Gaafin maaliif jettu gaafii iklaasati. Hojiin keenya iklaasa yoo qabaate qofa fudhatama kan argatu. Iklaasa horachuuf carraaqqi guddaa barbaachisa. Beekumsa,du’aayi fi obsa barbaachisa. Wanti irraanfatamu hin qabne tokko hojiin koo iklaasa hin qabu jenne dhiisu hin qabnu. Akkana yoo goone kaayyoo sheyxaanaa bakkaan geenye jechuudha. Wanti sheyxaanni barbaadu ilma namaa hojii gaarii irraa hojii badaatti garagalchuudha. İklaasa qabaachuuf dalagaa gaarii keenya hojjatuu itti fufaa Rabbiin iklaasa akka nu kennu hidda onnee jalaati itti warwaachudha(kadhachuudha). “Yaa Rabbii iklaasa na kenni” jechuudha. Kutaan 1ffaan daandii jijjiramaa asumarratti dhaabbata. Insha Allah torbaan dhufuu kutaa 2ffaa itti fufna. Ilmi nama dogongoruu danda’a dogongora koo sirreessaa.
* In The Shade of the Qur’an Jildii 3ffaa fuula 283


text:
Paartiin guutummaa tokkummaa Itiyoophiyaa, Semaayaawii paartii fi gamtaan Medrek akka Sambata darbe uummata deggersa muummicha ministeeraaf ba’e irratti kan raawwatame haleellaa boombii balaaleffataniiru.
MEAD guyyaan kun kanneen wareegamanii fi tokkummaa biyyoolessaaf yaadannoo ta’ee waggaa waggaan akka kabajamu waamicha dabarseera.
Paartiin Semaayaawiis gama isaan walabummaa Itiyoophiyaa fi wal jaalala uummata ishee waaltaa cimaa ta’een hundeessuun barbaachisaa dha jedhee jira.
MEAD kana kan beeksise ibsa har’a baaseen ta’uu Meleskachoo Ammahaa Finfinnee irraa gabaaseera.


text:
Akkuma taateefuu warra barana gama atileetiksiin IAAF, barana qofa marroo haga 500 caalaa atileetota wal dorgomsiise.
Akkuma kanaan atileetota fi kilaboota gara garaa athletes of the year jedhanii badhaasan.Gama maratooniitiin akka walti qabaatti Keenyaatti moohee Itoophiyaan ammoo dorgommii Track ykn dorgommii Istaadiyoomii irraa tokkeessoo taate moote.
Waldaan Gaazexeessitota Ispoortii Addunyaa ka AIPS jedhan kun atileetii Jaamayikaa Huseen Boolti,ka marro jaha olompikii fi dorgommii addunyaa gara garaa marro saddeti moohe athlete of the year jedhee badhaase.Xurunesh Dibaabaa, Meseret Deffaarii fi Mohammad Amaan faan ammoo dorgomanii dhaban.
Dorgommii tana gaazexeessitota 470 biyya 96tti abbaa filu fila.
Gama kaaniin ammoo namichii dhalootaan Germany ka amma Awustiraaliyaa dorgomu ka makiinaa dorgommii Formula One jedhan moohachuun beekamu Sebastian Vett atileetii baranaa ykn athletes of the year jedhamee badhaafame.
Dorgommiin Formula 1 jedhan tun dorgommii makiinaatii garee 11 nama 22 irratti dorgoma bara 1950 keessa jalqaban.
Gama kaaniin ammoo Federeshiiniin Waldaa Kubbaa Miilaa Addunyaa,FIFA taphataan kubbaa miilaa beekamaan dhalootaan Portugal ka kilabii Real Madiridii taphatu Cristiano Ronaldoolleen akkanuma taphataa baranaa beekamaa jedhee badhaase.Ronaaldoon nama ganna 28ti barana qofa goolii 69 galche.
Dorgommii tana taphataa kubbaa miilaa Faransaay beekamaa Franck Ribery,ka dhalootaan Argentinaa ka amma FC Barcelona taphatu,Lonel Messii fi Ronaldoo faatti dorgome.
Kilabiin Jermanii,Baayer Muunikilleen warra kilabii jajjabduu baranaa jedhamtee badhaafamte.Kilabiin tun barana kana moohamteetuu hin beettu.
Kubbaa saaphannaa keessaa ammoo kialbii Amerikaa Miami Heatitt badhaasa kana argate.
Kilabii Rugby keessaa ammoo ta New Zealanditti badhaafame.
Serenia Williams nama Amerikaa ta Teensii Dirree taphachuun beekamtu.Isiillee akkanuma badhaafamte.Gama kaaniin ammoo dorgommii EPL ta kaleetti Arsenal Newcastle 1-0, Chelsiin Liverpool 2-1 mootee ganna haaraatti dabaran.
Waldorgommiin waldaa taphattoota Teensii Dirree Addunyaa ATP Wolrd Toure jedhan hardha,Muddee 30,2013 Doha Qataaritti jalqabanii Ammajii 4 bara 2014 dhumatti.
Taphattoota teensii addunyaa bebeekamoo akka Rafael Nadalii, David Ferrer,Andy Murray,Tomas Berdych fi Richard Gasquet faatti irratti wal dorgoma.Namii dorgommii tana moohate doolara miliyoona 1 caalaa argata.