text:
Odeeffannoo jiranis deemtee dubbifte. Seenaa daa’imman Oromoo gabrummaaf gurguramanii. Ijoolleen kunniin eessa turan? Garam dhaqan? Horteen isaanii jiruu?… Egaa akkasiin seenaan ijoollee kanaa himamuu kan eegale.
ALA 1888 fi 1889tti humni galaanarraa Biriteen, doonii waraanaa HMS Osprey jedhamtu gargaaramuun, bidiruuwwan sadii garboota fe’uun gara Baha Giddugaleessaatti geessuun gurguruuf turan to’annoo jala oolchuun, garboota achi keessa turan bilisa baasan.
Lakkoofsi ijoollee Oromoo bidiruuwwan kanneen keessa turanis 204 yogguu tahu, kanneen keessaa ijoolleen Oromoo 64 gara wiirtuu mishinariitti geeffaman.
Garboota kanas iddoo Sheikh Ottman jedhamu kan biyya Yamanitti argamutti geessan, achiis Afrikaa Kibbaatti. Waggoota muraasaan boodas ijoollee kanneen keessaa 17 ka tahan biyyattii deebi’aniiru.
Mishinaroonni Iskootish iddoo Sheekh Otmaan jedhamutti argaman tokkoon tokkoon ijoollee Oromoo 64 kanneen waliin gaaffiifi deebii tolchan.
Ragaan gaaffii fi deebii kanaas haga Dr. Saandraan gaafa sana argatutti, girgijjii (shelf) mana kitaabaa keessa iddoo tokkotti awwaalamee ture.
Tarii seenaan ijoollee kanaa dhokatee hafa turee? Moo ammas seenaa ijoollee kanaa baruuf waggoota 100 ol eegna turre?
Barruu kanaan qabiyyee kitaabichaa, eenyummaa barreessituu, seenaa ijoollee muraasaa fi dhimmoota biroo isin baruu qabdan, gaaffiifi deebii Dr. Sandra Shell waliin taasfinee fi ragaalee kitaabicharraa arganne qixeeffanneerra. Dhiyaadhaa.
Dr. Saandraan dhamaatii waggoota hedduun booda kitaaba matadureen isaa Children of Hope: The Odyssey of the Oromo Slaves from Ethiopia to South Africa jedhu ji’oota muraasaan dura maxxansiifte.
Hiikaa gitaa – Ijoollee Abdii: Imala dheeraa garboota Oromoo Itoophiyaa hanga Afriikaa Kibbaa
Kitaabni kun kitaabota biroo kan seenaa gabrummaa Afriikaa, keessattuu kan Baha Afriikaa seenessan kaan irraa maaltu adda isa taasisa? Ijoolleen kun erga qabamanii kaasee haga gurguramanii, bilisa ba’anitti seenaa jiru nutti hima.
Bishoo Jaarsaa: gatii boqqolloon gurguramte; barsiistuu taate
Dr. Saandiraa Sheel ijoollee jaalattu keessaa Bishoo Jaarsaan ishee tokko. ”Wal-caalchisuuf natti ulfaatus, cimina ishee hedduun dinqisifadha,” jetti.
Bishoon 1874 dhalatte*. Haatishee Dingatii jedhamu turan. Abbaa fi haatishee bara hamaa ‘Bara Baliyyaa’ jedhamuun beekamu keessa du’an. Erga maatiinshee du’anii booda, garba maatiisaanii nama ture bira jiraachuu eegalte.
Barichi hongee cimaan kan itti hammaate waan tureef, mandara Gobbuu jedhamtu keessa nyaata akka bitaniif namicha tokko waliin ergamte.
Erga iddoo gabaa gahanii booda namtichi gatii boqqollodhaan gurguree deebi’e. Daldaltoonni Axaarii jedhaman gabaadhaa ishee bitanii gara iddoo Warakallaa jalatti argamtu Ancaarroo jedhamtutti geessuun daldalaa biraatti gurguran.
Daldalaan kunis daldalaa biraa Adaalitti argamutti gurgure. Innis Daawwee keessa bahuun Taajuraa geesse. Taajuraan magaalaa qarqara galaanaa Jabuutiitti argamtudha.
Ijoollee kaan wajjin Taajuraatti bidiruurra kaa’anii imala erga jalqabanii booda sagalee dhukaasaa dhagahan. Achis bilisa ba’anii gara Yamanitti geeffaman. Boodarras ijoollee Oromoo kaan waliin, mishoinaroonni Iskootlaand gara Afrikaa Kibbaatti fudhatanii, iddoo jaarmiyaa Lovedale jedhamu keessa galchan.
Waggoota hedduun booda Lovedale keessa barsiistuu taate.
Achuma barataa kan ture Fredrich jedhamutti heerumte. Isaanis walitti ijoollee 4 godhataniiru.
Ilmi intala Bishoo Neville Alexander jedhamu – namoota bilisummaa Afriikaa Kibbaaf qabsaa’an keessaa maqaa guddaa kan qabu ture.
Pireezidantii duraanii biyyattii Nelsan Maandelaa waliin Odola Roobin irratti waggoota 10f hidhameellee ture.
Amma Neville lubbuun haa jiraatuu dhabu malee, Saandiraan isa waliin walargitee waahee akkawoosaa haasa’uu isaanitti hedduu gammaddi.
Tolasaa Wayyeessaa – barataa cimaa fi loltuu
Bara 1877tti naannoo Jimmaa iddoo Tibbee jedhamtutti dhalate. Haati isaa Hataatu jedhamu. Abbaan isaa lafa qonnaa bal’aa qabu turan. Akkasumas qotiyyoo digdamaafi hoolota 15 qabu turan.
Gaaf tokko Tolasaan naannoo qe’ee isaaniitti taphachaa ture. Namoonni sadii Tolasaatti siquun ”Fardatu nu jalaa bade. Wayi agartee?” jedhaniin. Innis fardicha akka argee fi garam akka deeme itti hime.
Wayita kana Tolasaan jarreen kana shakkeera.
Battaluma uffatasaa gogaaraa hojjetame achumatti gatuun fiigichatti kute. Garuu jarreen kana fiigichaan jalaa bahuu hin dandeenye, reebanii qaqqaban. Ukkaamsanii caakkaatti galchan.
Jarri kun gara iddoo Goda Waraabessaa jedhamutti geessuun daldaltoota garbaatti gurguran.
Achis daldaltoonni kunniin gara gabaa Billootti geessan, kunis Goda Waraabeessaa irraa deemsa torban lamaati.
Achii booda akkuma ijoollee kaanii naggaadota Axaariitti gurgurame. Boodarras erga daldaltoota hedduutti gurguramee booda, iddoo qarqara galaanaa Araayitoo jedhamtutti bidiruun ceesisan.
”Tolasaan barataa cimaa ture,” jetti Saandraan.
Tolasaan Waraana Anglo-Boer kan bara 1899- 1902tti godhamerratti, gama Biriteen hiriiruun, konkolaachisaa tahuun tajaajileera. Iddoo waraanaa turerraa gara jaarmiyaa itti guddate – Lovedale’tti waahee muuxannoo isaa xalayaa barreessaa turuu ni dubbatti Saandraan.
Waraanni, namni nama ajjeesuu, fardeen dhukaasanii ajjeesuun daran garaasaa hammeessaa akka ture barreessaa ture.
Achiin boodas Tolasaan gara biyyaatti deebi’uun hojii Afaan hiikuu hojjeta ture. Kanaanis wayita daandiin baaburaa inni jalqabaa Jibuutiirraa- hanga Finfinneetti ijaarame keessa afaan hikuun tajaajilaa tureera.
Berilee Bookoo – Intala Mootii
”Berileen intala mootii turte, bareedina ishee jechaan ibsuun na dhiba,” jetti Dr. Shell.
Berilee Bookoo 1875tti dhalatte. Haatishee Turungii jedhamti. Maqaa iddoo dhaloota ishee haa beekuudhaa baattuyyuu, biyyi koo Laga Gibeetti dhihaata jetti.
Abbaanshee abbaa qe’ee (chief) kan turan yogguu tahu, guddinni lafa qonnaa qaban naanna’anii xumuruuf guyyaa tokko fudhata.
Horii baayyees horsiisu, mana isaanii keessaaa garba tokko qabu.
Gaaf tokko warri ‘Sidaamaa’ qe’ee isaanii tasa weeraruun, maatiisaanii hunda fudhatan. Achiis mana ‘Sidaamaa’ tokkotti ji’a tokko erga tursisan booda gar Daldalaa Guduruutti geessuun gurguran. Daldalaan kunis garboota hedduu qaba ture.
Namtichi kunis Taajuraatti, daldaltoota Adaalitti gurgureen. Achiis ijoollee durbaa 22 fi dhiiraa 28 waliin bidiruun galaanarra imala eegalan.
Imalli isaanii xumuramee qarqara galaanaa wayita gahuuf jedhan, bidiruun Ingilaand dhukaasa itti bane. Akkuma taate bidiruusaanii gara lafatti olbaasanii keessaa baqachuun daggalatti guyyoota lamaaf dhokatan.
Bosona baqatan keessaa qabamanii gara magaalaa Hodeidah jedhamtutti fiduun gurguran. Namni Berilee bite Abba Grant jedhama. Innis doolaara 175’n bitee bilisa baase. Gara giddugala mishinarii iddoo ijoolleen kaan jiranitti geesse.
Ijoollee garbummaa bilisa bahanii waliin jiraachaa turan- Liiban Bultumitti heerumte. Abbaa manaashee fi ijoollee isaanii lama wajjin biyyatti deebi’an.
Liiban erga biyyattii deebi’ee booda galmee jechootaa Afaan Oromoo -Afaan Ingiliizii irratti hirmaachuun dhugoomseera.
Barreessituun kitaaba kanaa Sandra Shell eenyu?
Biyyattii kibba Afriikaa Zimbaabweetti kan dhalatte Saandraa Sheel (PhD), hojiishee kan eegalte qorattuu mana kitaabaa keessaa tahuuni.
Yeroo ammaa jireenyashee Afriikaa Kibbaa, magaalaa Keeppi Taawonitti kan godhatte hayyuun kun, kitaabota hedduullee barreessuun maxxansiteetti.
Yeroo ammaa Yunivarsiitii Rhodes keessa Senior Research Associate (Cory Library) tahuun tajaajilaa jirti.
Akkuma lammiilee Afriikaa Kibbaa hedduu waa’ee Itoophiyaa fi keessattuu waa’ee uummata Oromoo waan hedduu waanin beeku hinturre kan jettu Saandiraan, erga Mana kitaabaa Koorii keessatti waa’ee seenaa ijoollee kanaa dubbiste garuu, waa’ee saba kanaa baruuf fedhii hedduu horatte.
Waa’ee eenyummaa ijoollee kanaa wantin beeku hinturre kan jettu Saandraan, waa’eesaanii waahila koo gaafadhe jetti.
Innis gabaabumatti seenaasaanii isheetti hime. Ergasiis waggoota hedduuf xiyyeeffannoo qorannoo ishee dhimmumma seenaa gabrummaa ijoollee Oromoo kanaa gooteetti.
Manni kitaabaa Koorii kunis galmee ijoollee kanaa kan keessa kuufamee jirudha.
Gara xumura 2018ttis kitaaba Children of Hope maxxansisteetti. Fudhatama gaarii akka argattes dubbatti.
Kun garuu yeroo hunda miti kan jettu Saandiraan, erga 2011 seenaan ijoollee kanaa miidiyaa gubbaatti bahee, hanguma namoonni daran ishee jajjabeessaan jiranii, muraasni ammoo yaada ‘fokkisaa’ tahes keennaniif turan. Garuu ”isaan kanaaf jedhee imala koo gara fuuladuraa hindhaabu. Inuman itti fufa,” jetti.
Saandraan seenaa ijoollee kanaa himuu keessatti hayyoota Oromoo fi hawaasa Oromoo biyyoota garagaraa jiran waliin yeroo yeroon walitti dhufeenya gaarii qabdi.
Akka fakkeenyaafis Piroofesar Makuriyaa Bulchaa fi Pirof. Mohaammad Hasan waliin hojjetteetti. Hojii isaanis irra deddeebiin waabeffatteetti.
Horteen ijoollee kanaa eessa jiru?
Dr. Saandraan hortee ijoollee gabroota Oromoo kanneenii qunnamuuf carraa argatetti. Kunis hedduu akka ishee gammachiisu dubbatti.
2013tti hortee Tolasaa Wayyeessaa kas tahe Biruuk Tarrafaa jedhamu waliin Ameerikaa, Baaltimooritti walarguu isaanii yaadatti. Guyyaa sana gammachuurraa kan ka’e bo’aan ture jetti.
Horteen Tolasaa biroon Durii Birhaanuu jedhamtu 2016tti Afriikaa Kibbaa, Keeppi Taawon dhuftee torban sadii waliin dabarsineerra jetti.
Hanga ammaatti kanneen lamaan qamaan haa argattu malee, maxxanfamuu kitaaba kanaan booda kanneen biroos argachuuf abdii qabdi.
‘Callisa garmalee’
”Waa’ee uummata Oromoo namootatti wayita haasa’u namoonni hedduun eenyu akka ta’an quba hinqaban. Seenaan Oromoo hawaasa addunyaa biratti himamuurratti ‘Callisni dimshaashaa garmalee’ tureera,” jetti Saandraan.
Kanaaf seenaa ijoollee kanaa qorattee gara waltajjiitti fiduun, uummanni idil-addunyaa waa’ee uummata Oromoo akka beeku gochuu ture fedhiin ishee.
‘Alergii isa olaanaa’
Barreessaan seenaa Jon R. Edwards waan jedhu, ”xumura jaarraa 19ffaatti Itoophiyaan waanta biyya alaatti ergitu keessaa garboonni isa guddaa turan”.
Ergamtoonni Minilik 2ffaa garba bulchiinsa Shawaa (Shoa Kingdom) isaa keessa darbu tokkoon tokkoon isaanii irraa qaraxa guuraa turan. Kana malees garbi mootummaa isaa jalatti gurguraman tokkoon tokkoof qaraxni biraa ni guurama ture.
Maallaqa kanarraa guuramuus warra Faransaay irraa qawwee itti bitataa turan jetti. Kanumaanis ALA 1889 tti barcuma mootummaa qabatan.
‘Bara Beeliyyaa’
Ijoollee kanneen keessaa harki 30 abbaafi haadha hin qaban ture. Kanaafis sababni inni guddaan beela hamaa seenaa Itoophiyaa keessatti isa hamaa tahe ‘Bara Beeliyyaa’ jedhamu kan bara 1887’rraa eegalee biyyattii darare akka tahe dubbatti Saandraan.
Bara hamaa kanaanis roobni bara 1887tti caame, bara 1992tti irra deebiin roobe. Waggoota shan guutuuf hongee guddaan lubbuu hedduu balleesse.
Ijoollee kana keessaa tokko kan turte Bishoo Jaarsaa waan yaadattu, abbaa fi haatishee dhibee bara sana hongee waliin dhufe sanaan lubbuu dhabuu dubbatti.
Kana malees hongee kanaan walqabatee dhukkuba horii babal’ateen, horiin harki 95 tahu biyyattiirraa dhabamuu ragaaleen ni mullisu.
Seenaa waloo ‘Prosopography’
Sandiraan kitaaba kana keessatti seenaa ijoollee kanaa akka gareetti himuu barbaadde?
Abbaan manaa ishee qorataa seenaa garbaa kan turan yommuu tahu, qorannoon isaas yeroo hedduu mala baayyina lakkoofsaa (quantitative historian) irratti kan xiyyeeffatedha.
Abbaan manaashees seenaa ijoollee kanaa wayita ilaalu, ijoolleen kunniin hundi af-gaaffii walfakkaataa gaafataman.
Ijoollee 64’n kanniin namoota shantu gaaffiidfi deebii waliin tolche. Kanneen keessaa sadi namoota Afaan Oromoo akka dansaatti hasawuu kan beekanidha.
Namoota kanneen keessaa namni Gabruu Dastaa jedhaman, jireenya ijoollee kanneen keessa shoora guddaa qabu ture.
Abba Gabruun boodarra kantiibaa Magaalaa Harar ta’aniiru.
Seenaa ijoollee kanaa ija ogeessa seenaan wayita ilaalan, seenaan ijoollee 64’n hunduu haga tahe walfakkaata.
Kanaaf seenaa ijoollee kanniin tokko tokkoon himuu mannaa, akkuma waligalaatti waahee seenaa gabrummaa ijoollee Oromoo kanneenii fi garboota kan Gaanfa Afrikaas himuu qabna jenne.
Akka gareetti muuxannoo qaban, seenaa qooddtan, akkaataa keessa dabran fi kanneen biroo ilaaluun barbaachisaadha.
Dokumantiin argame kunis kan adda isa taasisu, amma dura seenaa gabrummaa keessatti seenaan ijoollee lakkoofsaan hagana gahan iddoo tokkotti argamuu isaati.
Kunis gaaffilee kanneen akka: garaagarummaa ijoolleen durbaa fi dhiiraa gidduu jiru
Akka gareetti ilaalu isaaniitiin argannoowwan argatan keessaas fakkeenyaan ennaa kaastu Dr. Sandra Shell, ”Ijoolleen durbaa afur ijoollee moototaa turan. Yookaan ammoo abbootiin isaanii bulchitoota naannichaa turan,”
”Kunis [bara sana] yoo maatii soreeyyii tahanirraas dhuftu, yookaan maatiin kee qabeenyaa hinqaban taanaan, carraan gabrummaaf saaxilamuuf qabdu walqixa,” Kunis baayyee akka ishee ajaa’ibsiise dubbatti Saandiraan.
Karoora fuuladuraa
Kitaabni kun dubbistoota Itoophiyaa bira akka gahuuf hojjechaa akka jirtuufi dhiyenyattis gara itoophiyaa imaluun waahee kitaabichaa akka dubbattu beeksifteetti.
Kana malees kitaabichi Afaan Oromoo fi afaanota biraatti akka hiikamuufillee nan hojjedha jetteetti. Mirga kitaaba kanaa kan qabu Ohio University Press akka taheefi isaantu waan kanarratti murteessa jetteetti.
Namoota hedduurraayis seenaan kitaaba kanaa haala fiilmiin yoo hojjetame haalaan bareeda akka tahes yaadni akka dhiyaatuf ni dubbatti.
Kana malees yeroo ammaa barreeffamoota seenaa ijoollee dhuunfaa gaggabaaboo torba barreessitee xumuraa akka jirtus natti himteetti.
”Hojiin koo kanaan dhagaa bu’uuraa akkan kaa’etti natti dhagahama. Seenaan Oromoo ka biroo hedduu akka jiran hojiilee koorraa baruu danda’eera,” jechuun seenaawwan hin himamne biroon akka jiran dubbatti.
Tarree maqaa ijoollee Oromoo
Barreessituu kitaaba kanaa kan taate Dr. Sandra Rowoldt Shell yeroo nuu kenniteef hedduu galatoomfanna.
*Baroonni hundinuu Akka Lakkoofsa Awurooppaatti taa’an.
*Baroonni seenaa ijoollee keessatti eeraman, tilmaamaan taa’an.
Gabaasin kan BBC Afaan Oromooti.


c: text/html

text:
Muummichi ministeeraa Itiyoophiyaa Dr. Abiy Ahimed har’a parlaamaa irraa gaaffii dhiyeaateef deebii kennannii jiran.
Muummichi ministeeraa Abiyi Ahimed har’a paarlaamaaf ibsi isaan kennan akka nama dhuunfaattis akka nama siyaasaattis eenyummaa isaanii kan mul’ise ture
Akka muummicha ministeeraatti haasaa isaan dhageessisan akkaataan itti dhiyaatanii fi qabiyyeen isaas adda ture
Ibsi isaan har’a kennan immoo dhimmootii hedduu irratti ejjennoo isaan qaban kan daran ittiin mul’ate ture.
Abiy akka fuula kitaabaa gargalfamanii kan itti ilaalaman ture. Paarlaamaan hoogganaa haaraa kana daran ittiin wal bare. Gaaffii dhiyaateef deebii isaan kennani immoo innumaa iyyuu kan isaan beeksise ture. Namoota mana hidhaa keessaa hiikaman ilaalchisee gaaffii dhiyaateef deebii isaan kennan fakkeenyaaf qalbii hedduu hawate.
Gaaffiin sun malaammaltummaa fi shorokeessummaan shakkamanii kanneen hidhaman hiikuun seera biyyattii cabsuu dha kan jedhu ture.
Muummichi ministeeraa Abiyyi gaaffii kanaaf deebii isaan kennan mootummaan ofii isaa iyyuu gaaffilee ka’an kanaaf itti gaafatamaa ta’uu isaa kan ibsu ture.
Shororkeessummaan aangootti cichuuf jecha, seeraan ala aangoo qabachuuf jecha faallaa heeraa karaa ta’een humnaan gargaaramuu dabalata. Eenuyuunuu haa ta’u heera kabajuu qaba isa jedhu hubachuun barbaachisaa dha. Ennaa haaromi geggeessamu akka mootummaatti waan akkasii ennaa uumamu itti gaafatama fudhachuu kan qabu nuyi ta’uu qaba.
Heerri biyyaa humna ittisa biyyaa dabalatee paartii irraa walaba ta’anii seera eegsisuu qabuu jedha. Heerri biyyaa nama mana murtiiin to’annaa jala oole reebaa, mana dukkanaa keessa kaa’aa jedhaa? Hin jedhu. reebuun mana dukkanaatti hidhuun qaamaa hir’isuun hojii shorokeessummaa kan ofii keenyaa ti. Kun gandaa qabee hanga zooniitti raawwatamaa ture. Qorannaa komiishina mirga namaa martinuu beektu. Poolisiin nama reebaa ture. Kanaaf poolisiin sun shorokeessaa dha jedhan.
Muummichi ministeeraa Abiyi waa’ee malaammaltummaa ilaalchisee gaaffii aadde Muluun dhiyeessaniif hundee isaa dhiifnee damee irratti bobbaane jechuun deebisan.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Hayyuu Seeraa: Waa’ee Faayidaa Addaa Oromiyaan Finfinnee Irraa Qabuu Seerri Bahe Jedhamu Gaaffiilee Ijoo Uummata Oromoo Gaafate Hin Deebisne
WAASHINGITAN, DIISII —(VOA Afaan Oromoo) — Faayidaa addaa Oromiyaan magaalaa Finfinnee irraa Argattu ilaalchisee, Manni Marii Ministeerotaa FDRI walgahii gaafa Waxabajjii 20/2009 geggeesseen dhimmoota seera ta’anii tumamuu qaban jedhee yaade irratti mari’achuun Mana Maree Bakka Bu’uota Uummataaf dabrsuuisaa ibsa kaleessa baaseen beeksisee jira. Dhimmi kun Mana Maree Bakka Bu’uota Uummataan seera ta’ee bahuu isaatiin duratti qaamota dhimmi ilaaluu hundana irraatti akka mariyatamus ibsamee jira, Mootummaan naannoo Oromiyaa. Qabiyyee ibsa kaleessa bahe sanaa irratti hundaa’uudhaan, hayyuu seeraa fi xiinxalaa siyaasaa Dr. Tseggaayee Araarsaa haasofsiisnee jirra.


text:
MM Abiy Xaalayaa Preezdaantii Ameerikaa Joo Baayidaniif barreessan
Finfinnee, Fulbaana 7, 2014 (FBC) – Muummeen Ministiraa FDRI Abiy Ahimad Xaalayaa Preezdaantii Ameerikaa Joo Baayidaniif barreessaniiru.
Gareen shororkeessaa ABUT naannoo Afaarii fi Amaaraatti daa’immanii fi dubartootarratti yakka garaa jabinaa raawwachuu, maatii guutuu ajjeesuu, qabeenya isaanii fi dhaabbilee hedduu barbadeessuu xaalayaa barreessaniin ibsaniiru.
Gochaa garaa jabinaa gareen shororkeessaa ABUT raawwateen daa’imman, dubartoonnii fi lammiileen nagaa hedduun haala hammaataa keessa jiraachuu eeraniiru.
Biyyoonni guddinarra jiran kan akka Ityoophiyaa Ameerikaarraa kan eegan giddugaltummaa hin barbaachifnee fi fedhii nama dhuunfarraa bilisa ta’e ta’uu akka qabu jedhan xaalaya isaaniin.
Xaalayaan kun kan barreeffame wayita, Daa’immaan naannoo Tigraay garee mana maree bakka bu’oota ummataan shororkeessaa jedhamuun moggaafameen rasaasa akka qabbaneessan taasiifamaa jiruudha jedhan.
Daa’immaan Naannolee biroo barnoota eegaluuf wayita qophiirra jiran, kanneen naannoo Tigraayitti argaman garuu sababa gochaa badii garee shororkeessan carraa kana argachuuf hin carroomne jechuun ibsan.
Muummeen Ministiraa FDRI Abiy Ahimad xaalayaa barreessaniin gochaa badii garichi lammiilee nagaa naannoo Amaaraa fi Afaar irratti raawwataa jiru, sarbama mirga namoomaa qaqqabsiisaa jiruu fi dhiibbaa alaa yaa ta’u jedhamee Ityoophiyaarratti taasiifamaa jiru sirrii kan taane ta’uu ibsaniiru.
Fuula Feesbuukii keenyan dabalata odeeffannoo waqtaawaa argachuuf;
Teelegraama https://t.me/afanoromofana
Yuutyuubii https://www.youtube.com/c/fanabroadcastingcorporate/
Marsariitii fanabc.com/afaanoromoo
Twiitara https://twitter.com/fanatelevision nu duukaa bu’aa
Yeroo maraa nu waliin waan taataniif isin galateeffanna.


text:
Jiddugalli To’annoo Dhukkubaa Afrikaa (CDC)’n akka jedhetti, yoo tooftaa “Herd immunity” vaayirasii koroonaa to’achuuf yaalame, namootni miliyoona 800 ol vaayirasichaaf saaxilamuu qabu jechuun akeekkachiise.
Qondaaltonni fi dhaabbileen fayyaa idil-addunyaa tooftaa kana deeggaruu dhabanis, ogeeyyiin fayyaa osoo yaalamee jedhaa jiru.
‘Herd Immunity’ jechuun itti yaadamee namni heddumminaan vaayirasichaaf akka saaxilamu gochuun, akka hawaasatti immunitiin/dandeettiin dhibee ofirraa ittisuu akka gabbatu gochuudha.
Haaluma kanaan Ardii Afrikaa uummata biliyoona 1.2 lama qabdu keessatti namoonni ‘Herd immunity’ kana horatanii vaayirasicha akka ofirraa ittisaniif, yoo xiqqaate namoonni miliyoonni 800 vaayirasichaaf saaxilamuu qabu. Kuni ammoo lubbuu namoota miliyoona 8.4 balaaf saaxiluu mala jedha CDCn Afrikaa.
Hogganaan WHO Dr Teedroos Adihaanoom Wiixata gaazexeessitootatti wayita dubbatu, namni vaayirasichaaf saaxilamee “Herd immunity” akka horatu gochuun saayinsiinis ta’e naamusa fayyaatiin sirrii miti jedhe.


text:
Toyotan Bara 2022 Konkolaataa Ajaa’ibaa hojjachuuf deema jedhe.
Makiinaan socho’uudhaaf gaaza barbaada. yeroo dhihoo asitti ammoo, makiinaawwan humna elektriikaatiin hojjatanis oomishamutti jiru. garuu rakkoon makiinaa elektriikaa baatrii isaati. Baatriin Makiinaa Elektriikaa Deep Cycle Battery jedhama. Baatrii chaarjii qusatu jechu afaan namaa galuun. garuu baatriin kun rakkoo tokko qaba. yoo chaarjii fixate guutuudhaaf hedduu tura. osoo makiinaa elektriikaan deemu kana qabaattanii karatti chaarjiin isinirraa dhumee ammoo, bakki itti chaarji godhan akka laayyotti hin argamu. kanaafuu chaarjii humna guddaa qabu ka sa’aa dheeraa turuufi, ka dafee chaarjii guututu barbaachisa. makiinaan elektriikaa ka yeroo ammaa oomishamee magaalaarra jiru, yeroo tokko chaarjii guutachuudhaaf sa’aa tokkoo ol turuu danda’a. baatriin Toyotan hojjachutti jiru kun Solid State Battery jedhama. daqiiqaa muraasa keessatti chaarjii kan guuttatu hogguu tahu, sa’aa dheeraas turuu akka dandahu tilmaamama. yoo karoorri Toyota kun milkaawe, Konkolaataan gaazaan deemu faaydaa dhabuu dandaha shakkii jedhutu jira. mee wajjuma arguuf deemna. yoo Rabbiin umrii nu kaaye.
Namni gariin mataa Makiinaa Soolaarii godhee humna Aduutiin chaarjii godhata. garuu kunis faaydaa guddaa hin qabu. biyyoota heddutti Aduun mataa gubbaa osoo hin taane, gama cinaatti dabdi. kaafuu Paanaaloonni soolaarii mataa gubbaa jiran ifa aduu gahaa hin argatan. gama birootiin duumessaafi hurriinis rakkoo birooti. yoo baatriin jabaan chaarjii yeroo dheeraa tursiisuufi, yeroo gabaabduu keessatti chaarjii guuttatu hojjatame malee, makiinaa gaazaan deemu irraa bahuun abjuu tahuutu mala.
Buufata humna elektriikaa itti waraabbatan


text: Waxabajjii 15,2013 Ilmaan oromoo dararamma, hidhaa fi sarbammuu mirga abbaa biyyuummaa mootummaa garbomfaata wayyaannee oromiyaa keessaatti raawwaacha jiru jala baaqaatani biyyaa Hollandii kolugaltummaa gaaffaatani dhimmii issaani fudhaatama dhaabee alaa jiracha jiraaniisagantaa ummata oromoo fi biyyaa Oromiyaa beeksissuu magaalaa guudditti Neezeelandii ( Hollandii) gaggefamme irraatti ummani biyyoota adda adda irraa qooda fudhatan yoo ta’u Obbo Mulugeeta Moosissaa miseensa gameessa ABO hirmatoota sagantaa kan irraatti argamaniif eenyuummaa sabaa keenyaa fi ummani oromoo mootumoota Itoophiyaan jaaraa 19 irraa qabe sarbammuu mirga fi dararama jala akka baqatani ummani oromoo qabsoo abbaa biyyuummaa fi hiree-murteeffanaa gaggaeessaa akka jiru ibsa baala kennani jiru.Akkasuma nyaani adda oromoo fi ufani adda beeksissame , akkasumas weelissa beekama Mahadii Seeka , weelistu Angaatuu Baalchaa fi dargaggoo Mommaad Abdii ummata sagantaa kana irraa qooda fudhatan borssani jiru.


text:
Tarkaanfilee dhaabbileen miidiyaa hawaasaa facaatii odeeffannoowwan sobaafi haasaa jibbiinsaa ittisuuf fudhachuu qaban!
Miidiyaaleen hawaasummaa Itoophiyaa keessattis ta’e guutuu addunyaatti madda odeeffannoo ijoo erga ta’anii bubbulaniiru.
Biyyaalee guddataa jiran kan akka Itoophiyaa keessatti lammiileen gaazexaa bitanii dubbisuurra oduuwwan haaraa gama bilbila isaaniitiin ilaaluun itti salphata.
Televizhiinii yookin raadiyoo caqasuurras itti fayyadamni miidiyaalee hawaasummaa akka Feesbuukiifi Telegiraama daran dabalaa jira.
Guddinni saffisaan gama itti fayyadama miidiyaalee hawaasummaatiin mul’atu kunis dhaabbileen miidiyaa oduuwwan isaanii gama miidiyaalee hawaasummaatiin akka dhiyeeffatanfi namootnis yaadafi odeeffannoowwan akka waliin qooddatan taasiseera.
Facaatiin odeeffannoo gama miidiyaalee hawaasummaatiin taasifamu guddachuunsaa mataa isaatiin rakkoo ta’uu baatus qaamoleen tokko tokko carraa kanatti fayyadamuun odeeffannoowwan sobaafi haasaa jibbiinsaa salphumatti akka tamsaasan haala mijataa uumera.
Kun immoo rakkooleen uummaman akka hammaataniif gumaacha olaanaa taasiseera.
Namootni hedduunis “dhaabbileen miidiyaalee hawaasummaa gama kanaan maal hojjechaa jiru?” jechuun yeroo gaaftan mul’ata.
Dhaabbileen miidiyaa hawaasummaa waggaa waggaan bu’aa doolaara biliyoonaan lakkaa’amu buufatan kan akka Feesbuukii, tajaajilli isaanii fayyadamtoota maraaf mijataafi miidhaa kan hin qaqqabsiisne akka ta’u gochuu akka hin dandeenye gabaasawwan heddu himu.
Dhaabbileen miidiyaa hawaasummaa haasaawwan hammeenya qaban, barreeffamoota walitti bu’iinsa kakkaasan akkasumas gochaalee jibbiinsa lallaban hordofuun tarkaanfii fudhachuu akka qaban ifadha.
Kunis labsii haasaa jibbiinsaafi odeeffannoo sobaa ittisuufi to’achuuf bahe keessatti ifatti kaa’ameera.
Kanaaf dhaabbileen miidiyaa hawaasummaa akka Feesbuukii, Tiwiitarafi kunneen biroo namoota dhimma facaatii odeeffannoowwan sobaafi haasaawwan jibbiinsaa Itoophiyaa keessa jiru irratti hubannoo qaban bobbaasuun tarkaanfii fudhachuu qabu.
Kana gochuu dhiisuun itti gaafatamummaa bahachuu dhabuu qofa osoo hintaanee dhimma itti gaafatama seeraa fiduu danda’udha.
Odeeffannoowwan birootif akkasumas odeeffannoowan akka isinif mirkaneessinu barbaaddan nubiraan gahuuf marsariitiifi toorawwan midiyaalee hawaasummaa Itoophiyaa Cheek daawwadhaa.
ወቅታዊ መረጃዎችን ቀጥታ በኢሜልዎ ለማግኘት ይመዝገቡ
ያቀረቡትን የግል መረጃ በግላዊ መመሪያችን መሠረት እንጠብቃለን::


text:
Gidduu Lixiinsa Mootummaa Federaalaa(Dhimma Naannoo keessa)
[Intervention of federal gov’t in regional affairs]
KMN Kush Media Network
Biyya Sirna Federaalizimiin bultu keessatti, Naannoleen Of danda’an Lamaa fi Lamaa ol, Mirga Ofiin of bulchuuf qaban akkuma jirutti ta’ee, Faayidaa waliiniitiif Mootummaa Federaalaa ni hundeeffatu. Mootummaan Naannolee fi kan Federaalaas Aangoo waliinii fi kan dhuunfaa ofii qabu. Akka Qajeeltootti, Mootummaan Naannoo dhimma Naannoo Ofii irratti hiree murteeffannaa guutuu qaba. Haata’u malee, Heera Mootummaa bu’uureffachuun , Maatummaan Federaalaa, haalawwan addaa, sababoota armaan gadii kana bu’uureffachuun dhimma Mootummaa Naannoo keessa seenuu ni danda’a. Kanarratti Heerri Mootummaa Federaalaa maal jedha?
1.Heera Mootummaa Keessatti Aangoo Mootummaa Fedraalaati jechuun kan tumame keessaa Heera Mootummaa ni ni tiksa, badiis irraas ni ittisa ( it shall Protect and defend the constitution). Kewt.51(1)
2. Mootummaan Naannoo Rakkoo Nageenyaa Naannoo isaa keessatti uummame to’achuu dadhabee, gaaffii yoo dhiyeesse, Mootummaan Federaalaa, Raayyaa Humna Waraanaa ni ramada. Kewt.51(14)
3. Mootummaa Naannoo Kamiyyuu keessatti Mirga dhala Namaa yeroo sarbamu fi Mootummaan Naannoo gocha sana to’achuu yoo dadhabe, Manni Maree Bakka Bu’oota Uummataa, kaka’umsa mataa isaatiin fi Eeyyama Mootummaa Naannoo sanaa malee, Walgahii waliinii Mana Maree Bakka Bu’oota Uummataa fi Mana Maree Federeeshii waamuudhaan, murtii waliinii ni dabarsa, Murtii irra gahes, Mana Maree Mootummaa Naannoo tiif Qajeelfama kenna(Hiikoo Afaan Amaaraa). Hiikoon Afaan Ingilizii immoo—Abbootii Aangoo Mootummaa Naannoo, kan qaama dhimmi ilaaluuf Qajeelfama ni kenna jedha. Kewt.55(16)
4. Mootummaan Naannoo Kamiiyyuu, Heera Mootummaa cabsuudhaan, Sirna Heeraan diriire balaarra kan buuse yoo ta’e, Mootummaan Federaalaa akka gidduu seenuuf, Manni Maree Federeeshinii ni ajaja. Kewt.62(9)
Bu’uura Keewwa Heeraa armaan olitti caqafaman kana irratti hundaa’uudhaan,
Labsii Lakk.359/2003 bahee jira.
Akka Labsii kanaatti Mootummaan Federaalaa dhimma Naannoo keessa Lixuu kan danda’u:-
Nageenyi Naannoo yeroo boora’u Gidduu Lixuu
Nageenyi Naannoo tokkoo boora’ee jira kan jedhamu, sosochiin Nagaa fi tasgabbii Uummataa jeequ yeroo uummamu fi Qaamni Seera kabachiisu fi Seera Hiiku kan Naannichaa (the Law enforcement agency and the Judiciary of the region) akkaataa Seeraatiin to’achuu fi furuu yeroo dadhabanidha.
Naannoon gaaffii yeroo dhiyeessu—Naannoon Kamiyyuu humna ofii qabuun to’achuu kan hin dandeenye, rakkoon boora’uu Nageenyaa yeroo isa mudatu, Manni Maree Naannichaa yookiin Qaamni Hojii raawwachiiftuu olaanaan Naannichaa, karaa Ministeera Dhimma Federaalaatiin, gaaffii ofii(gaaffii Gidduu Lixinsa Federaalaa) Ministeera Muummee Biyyattiitiif dhiyeessuu danda’a.
Gaaffii kana bu’uureffachuun, Nageenya boora’e kana tasgabbeessuuf, akkuma Ulfaatina dhimmichaatti, Mootummaan Federaalaa(Ministera Muummee Biyyattiitiin hoogganamee), Raayyaa Waraana Biyyattii yookiin Poolisii Federaalaa yookiin Lamaanuu ni bobbaasa.
Humni Nageenyaa bobbaafamu fi tarkaanfiin fudhatamus, Rakkoo Nageenyaa Uummame tasgabbeessuudhaan, Seeraa fi Nagaa eegsisuuf kan wal madaalu ta’uu qaba.
Mootummaan naannoo immoo Mootummaa(Humna Federaalaa) gidduu Lixe kanaaf rakkoo nageenyaa kana dhaabsisuuf, Odeeffannoo fi deeggarsa barbaachisaa gochuufii qaba. Giddu Lixummaan kunis, rakkoon Nageenyaa uummame yeroo tasgabbaa’u fi Mootummaan Naannichaa giddu Lixummaan sun akka dhaabbatuuf gaaffii yeroo dhiyeessu hafaa ni ta’a. Mirgi Namummaa yeroo sarbamu Gidduu Lixuu
Mirgi Namummaa sarbamee jira kan jedhamu, gochi Mirga Heera Mootummaa fi seerota biroo keessatti caqafaman cabsu Naannoo tokko keessatti yeroo mudatu fi Humni Nagaa Eegsisu fi Qaamni Seera Hiiku kan Naannichaatiin to’annoo jala oolchuun dhaabsisuun yeroo hin danda’amne dha.
Manni Maree Bakka Bu’oota Uummataa Koree dhimma kana qulqulleessu gara Naannoo sanaatti erga ergee booda, gabaasa koree sanaa dhaggeeffatee, Naannoo sana keessatti Mirgi Namummaa sarbamuun isaa yoo mirkanaa’e, Walgahii Waliinii kan Mana Maree Bakka Bu’oota Uummataa fi Mana Maree Federeeshinii waamuudhaan, Mootummaan Federaalaa akka Gidduu Lixuuf murtii ni dabarsa.
Sirni Heera Mootummaa yeroo balaarra bu’u Gidduu Lixuu
Hirmaannaa yookiin Beekkamtii(Fedhii)Mootummaa Naannoo tokkootiin, Heera Mootummaa ykn Sirna Heera Mootummaa kabajuu dhabuu dhaan sochiin yeroo taasifamu, keessattuu:-
i.Diddaa/Jeequmsi Hidhannoo meeshaa waraanaatiin deeggarame yommuu taasifamu
ii. Rakkoo Naannoo biraa waliin yookiin Saba Naannoo biraa waliin mudate, karaa nagaa hin taaneen hiikuuf yaaluu,
iii. Nagaa fi tasgabbii Federaalaa jeequu
iv. Sarbamuu Mirga Namummaa mudate dhaabsisuuf, Qajeelfama Manni Maree Waliinii Federaalaa dabarse fudhachuu diduu,—
sababoonni kun yeroo mudatan Heerri Mootummaa fi Sirni Heera Mootummaatiin diriira balaarra bu’aa waan jiruuf jechuudhaan Mootummaan Federaalaa dhimma Naannoo keessa Lixuu ni danda’a.
Tarkaafiiwwan Mootummaan Federaalaa fudhachuu danda’u keessaa, Rakkoo Nageenyaa Naannoo keessatti mudate sana dhaabsisuuf, Raayyaa Ittisa Biyyaa fi Poolisii Federaalaa bobbaasuu dabalatee, Aangawoota Olaanoo fi Mana Maree Mootummaa Naannoo hojiirraa dhaabuudhaan, Itti waamamni isaa Mootummaa Federaalaatiif kan ta’e, Bulchiinsa yeroo hundeessuu ni danda’a.
Bulchiinsi yeroof hundeeffamu kunis, Aangawoota Olaanoo Mootummaa Naannoo , Mudamtoota fi Filatamtoota Uummataa, Poolisii fi Humnoota Nageenyaa kan Naannoo akkasumas Namoota Heera Mootummaa balaarra buusuu irratti hirmaatan Seeratti ni dhiyeessa. Mootummaan Federaalaa, sababa Aangawoonni olaanoon Naannichaa to’atamaniif hojiin kan gufatu yoo ta’e, Hojjettoota Mootummaa Federaalaa ni ramada. Bulchiinsi Yeroodhaaf Mootummaan Federaalaa hundeessus Aangoo Olaanoo Mootummaa Naannichaa bulchuu ni qabaata.
———
Dubbiin akkam Qeerroo ?
Bulchiinsa Mootummaa Federaalaa jala seenuu barbaannaa? Lakki. Namni fedhu waan jiru miti. Woggoota as aanaa afran shanan darban kana kessatti Sababa qabsoon oromoo gaaffi mirgaaf dimokraasi falamatu daran cimee dhufuusaarran kan ka’e Motummaan EPDRF labsiin Yeroo Ariifachiisaa yeroo adda addatti , Labsame sun Bulchiinsa Mootummaa Naannoos ta’ee, sochii qaama Kamiiyyuu, Mana Murtiis dabalatee hojiin ala nu godhee akka fedhetti nutti roorrisaa akka ture seenaa dhiyoodha, Namni dagates jira natti hin fakkaatu !
Erga Motummaan EPDRF yakkaaf cubbuu seeraaf Hera fallesse dhimma nannoo kessa seene mirgoota namummaaf dimokraasi ummataa hacuucaa ture dhiibbaa qabsootin gocha isaa goftaan kiyya Ummata jedhani dhiifama gaafatani amananii jijjiramni dhufera jedhanii dhaaddata bahani asillee rakkoon ummata oromoorratti miidhaaf dhiibbaan hiyyummaaf hacuccaan daran hammataa dhufe male hirrachuu hin dandeenye.
Ji’oota daraban kessatti woliif galteen WBO wojjin Mootummaan EPRDF taasifamuu qaba jedhame mareen jalqabame saba IFA hin taaneen addaan cituun Rakkoon jirtu osoo ummataaf hin ibsamin Hafuun isaa kan yaadatamudha. Harras rakkoo kana Maureen hiikuuf carraaqurra woraana filmaata godhatanii ummata keenya yeroo yeroon gaga’uun maal jedhama? Woraana tibbana lixa wollaggatti maqaa olaantummaa Seeraa kabachiifna jedhame labsame midyaaleen,ibsaaan,interneetiin cufame ummanni nagayaan dararamaa jiruuf imimmaan dhiiga make boo’aa jiru kana maal hajennu?
Mno oromiyaatu Afferemo?Motummaa fedraalaatu ofiin maqaa olaantummaa seraatin woraana labse? Woraanni labsame kun bu’ura heraaf sera kamirratti hundaa’ameti? Kana Mno fi Motummaan fedraalaa ibsa itti kennu qaba?
Paartileen siyaasaa,Hayyoonni,midaayaalen keenya,qerroof qareen oromoo akksumas ummanni oromoo biyya kessaaf biyya alaa jirtanu Lammii keenya Hawaasa wollaaggaatiif akka woywaatu dhaammanna!!!
===
kanuma!
By Anuwar Teha


text:
Kanaafuu adeemsi keenya
1) Dhaadannoo garee dhageessisuu fi garee humna diinaa kallattii hundaan nurraa itti qabaachuu.
2) Daandiilee wantoota salphatti kaafamuu hin dandeenyen cufuu.
3)Hammuma diinni tarkaanfii nurratti fudhachaa adeemun nus tarkaanfii irratti fudhachuuf gareen meeshaa guutuu qabu hiriira irraa fagaatee dhoksaan waraana wayyaanee irratti qophaa’uu.
4) Jala deemtota hojii isaanii irraa deebi’uu didan tarkaanfii dhumaan adabuu.
5) Qabeenya Wayyaane fi jala deemtota isaa barbadeessuu.
6) Hiriira yommuu baanu dheessuu osoo hin taane tokkummaan dhaabbachuu.
7) Sabaa fi sablammoota akkasumas amantii irraa of eeguu.
8) Bifa riphee loltummaatin waraana wayyaanee iddoo hin beekne baadiyyaa fi magaalaa keessa yommuu socho’u tarkaanfii irratti fudhachuu.
Haala salphaa ta’een humna wayyaanee jalaa laamshessuun ni danda’ama.
Waraanni wayyaanee yeroo qabsoon keenya itti cime mootummaa wayyaanee akka ganu shakkiin hin jiru.
Harki caalan sabaa fi sablammoota biroo waan tahaniif jaalala wayyaanef qabaatanii osoo hin taane dirqamaan ummata irratti dhukaasaa jiru.
Guyyaa boruu irraa qabsoon bifa haarawaan ni eegala.
Aayyon
Aabbon
Manguddoon
Nu eebbisaa
Dhugaaf falmanna.
Rabbi dhugaan nu haa galchu.
Adeemsi qabsoo keenyaa kallatti isaa jijjiirachuu qaba.
Kanaafuu adeemsi keenya


text:
Amajjii 15,2016 Guyyaa har’aa Barattooti qophaa’ina Naqamtee fi Mana barumsaa Daargee hiriira FXG bahuun gootummaan Waraana Wayyaanee dura dhaabbachaa oolan.
Barattooti kun dhadatnoo dhageessisaa turan Oromoon abbaa biyyaa dha,walabummaa keenya barbaadna. Oromiyaan biyya Oromooti. Mootummaa keenya tolfachuu barbaadna kan jedhuun dhadhatnoo dhageessisaa turan.
Haala kanaan barattooti mana barumsaa Daargee irraa baratooti kanneen kun hidhamuu dhagahama.
- Faana Amalawarq Bulii
- Leencoo Abdiisaa
- Simee Tafarraa
- Tafarii Dhangi’aa
- Biqilaa Baandaa


text:
ONN LIVE: Qophii Gaaddisa Dhugaa Onkoloolessa 21,2018. Simannaa Jila ABOf Ona Daarimuutti Taasifame.
Nannoo Tigray Raayyaa magaalaa Alamaxaa walitti bu’insa uumameen namni 6 du’anii jiru jedhu. Dhaaba siyaasaa walitti bu’insa kana duuba jiru waan tokko jechuun hin danda’amuu?
Atilet Feyisa Lilesa Gemechu Erga biyya gaheen booda ibsa gaazexessitootaaf kennerratti, guyyaa mallattoo mormii itti agarsiise sana wayita yaadatu imimmaan to’achuu dadhabe.
Onkoloolessa 20,2018.
Wayta Jilli ABO Awwaalcha Gooticha Oromoo Dargaggoo Musxafaa Huseen magaalaa Ogolchootti argamu irratti maatii isaa waliin dhaamsa dabarsu.


text:
Dubartootni Oromoo Lafee Dugdaa Qabsoo Bilisummaa Oromoo ti.
Ibsa Ejjennoo Damee Dubartootaa fi Daa’immanii (DDD) Adda Bilisummaa Oromoo (ABO)
Kallacha Qabsoo Bilisummaa Oromoo kan ta’e dhaabni hangafni Addi Bilisummaa Oromoo (ABOn) Walabummaa Oromiyaa fi Bilisummaa Ummata Oromoof, akkasumas mirga saboota cunqurfamoof falmuuf baroota dheeraa qabsoo hidhannoo haga wareegama lubbuutti taasisuun isaa beekamaa dha. Qabsoo ABOn taasisaa ture keessatti shamarran Oromoo qaaman hirmaachuun loltee lolchiistee wareega lubbuu kaffaluun gaheen bahatte olaanaa dha.
Kana malees abbaa warraa ofiif hamilee tahaa qabsoo kanatti hirmaachisuun ilmaan qofaa guddisaa, dhala ofii qabsoo kanaaf gumaachuun wareegamni yoo irra gahellee dhiigni dhalakoo Bilisummaa biqilcha jechuun cichoominaan gatiin baasan tilmaama hin qabu.
Ummatni Oromoo bal’aa fi Qeerroon Bilisummaa Oromoos qabsoo dhaabni isaa ABOn taasisu keessatti harka qullaa diina dura dhaabbatee wareegamni baase hagana jedhamee kan hin tilmaamamne yoo ta’u, qabsoo isaatiinis siyaasni biyyattii gara wayyaa qabutti dhufuun waamichi qabsoo karaa nagaa ABOf taasifame.
Dhaabichis waamicha qaama biyya bulchu irraa isa dhaqqabeen walta’insa irra gahamee qabsoo karaa nagaatti amanuun Fulbaana 15/2018 gara biyyaatti deebi’e. Guyyaa kanas sabaa fi Sab-lammoota biyyattii dabalatee ummata Oromoo miliyoonaan lakkaawwamuun simannaa ho’aan taasifameefii qabsoo karaa nagaa itti fufe.
Haa ta’u malee walta’iinsi qaama biyya bulchu waliin taasifame gama mootummichaatiin hojiitti hiikamuu hanqatee, hoggana dhaabichaa irraa hanga miseensaatti, deggartoota dhaabichaa fi ummata Oromoo bal’aa irratti ajjechaa fi hidhaa jumlaan adeemsifame.
Hawwanii fi shamarran Oromoo umriin osoo hin daangessin hanga daa’ima kichuutti hidhattoota qaama biyya bulchuun gudeedamuutu muudate. Daa’imman umrii malee hidhaatti dararamuu, haati ulfaan jirtu gudeedamuun ilmoon garaa keessatti miidhamuu, ulfaan ajjeefamuu fi qoorqalbiin daa’immanii gocha qaama mootummichaan taasifamuun tuqamuun haalaan yaaddessaa ta’e. Dhaabni cichoomaan ABO’s danqaalee isa mudatan mara damdamatee waliigaltee mootummaa waliin qabsoo karaa nagaa gaggeessuuf taasise milkeessuuf dhiibbaa taasisus gama mootummichaan danqaaleen isa mudatan daran jabaatan.
Hogganootni olaanoon dhaabichaa hidhamuu, waajjirri muummee dhaabichaa Gullallee cufamuu fi Hayyuu Dureen hojii idilee isaanii irraa manatti ugguramuun sochiiwwan dhaabichaatti gufuu guddaa uumeera.
Baroota dheeraaf filannoon biyyattii keessatti adeemsifamu haqa irraa kan fagaate ta’us, kan bara kanaa ammoo adda kan isa taasisu mootummaan bara aangoo isaa dheereffachuuf jecha dhibee COVID-19 sababeeffachuun guyyaa filannoo achi dheeressee jira. Mootimmichis yeroon aangoo isaa waan irra dabreef seera qabeessummaa hin qabaatu.
Sababa kana irraa kan ka’e ABOn Mootummaa Ce’umsa Biyyoolessa Oromiyaa (MCBO) labsuuf dirqamee waamichas taasisee jira. Nutis Dameen Dubartootaa fi Daa’immanii (DDD) ABO labsii mootummaa ce’umsa biyyoolessaa oromiyaa dhaabni keenya labse deggaruun waamicha kanaaf owwaachuuf Onkoloolessa 20-2020 marii taasifneen ibsa ejjennoo qabxiilee 8 of jalaa qabu akka armaan gadiitti baafannee jirra.
1. Akka DDD ABOtti labsa mootummaa ce’umsaa Biyyoolessa Oromiyaa dhaabni keenya labse ni deggerra, waamicha kanaafis ni owwaanna.
2. Akka sirna Gadaatti Dubartiin Oromoo haadha siiqqee taate siiqqee ishee qabattee waraanaa gidduu yoo seente lolli sun ni dhaabbata waan ta’eef siiqqee keenya qabannee ba’uun mootummaa ce’uumsaa biyyoolessaa Oromiyaa cinaa dhaabbachuun nagaa fi tasgabbii biyya keenyaa ni tiksina.
3. Hawwanii fi Shamarran Oromoo maraaf sarbamiinsi mirga namoomaa fi gudeeddaan safuu cabse akka isaan irraa dhaabbatuuf waamicha kanaaf akka owwaatan dhaamnaaf.
4. Caayaalee fi waldaaleen dubartootaa Oromoo biyya keessaa fi ala jiran waamicha mootummaa cehumsaa biyyoolessa Oromiyaa ABO’n taasise akka tumsan hubachiisna.
5. Dhaabbileen siyaasaa Oromoo fi dhaabileen falma mirga namoomaa marti hundeffama motummaa cehumsa biyyoolessa Oromiyaa kana akka deeggaran ni gaafanna.
6. Tarkaanfii mootummaan maatirratti fudhatuun wal qabatee miidhaa xiinsammuu daa’immanii irratti qaqqabu hambisuuf gama danda’amu maraan niqabsoofna.
7. Hidhamtootni siyaasaa fi hayyotni Oromoo sababa Oromummaa isaaniif hidhaman hiikamanii waamicha mootummaa cehumsaa biyyoolessa Oromiyaa dhaabni ABO adda durumman taasisetti akka hirmaataniif dhiibbaa ni goona.
8. Labsa Mootummaa Ce’umsaa Biyyoolessaa Oromiyaa (MCBO) ilaalchisee qajeelfamoota dhaabni keenya baasu ni hordofna, ni tumsina.
Injifannoo Ummata Bal’aaf!
DDD ABO Finfinnee
Onkoloolessa 20/2020
Related


text:
OMN : Haala yeroo Oromiyaarratti hayyoonni maal jedhu? (Dec 22, 2018)
Barruu Lammii Beenyaa
Waliigaltee araaraa irratti
ABOn qaama sadaffaa gaafatee ture. Yeroo sana ani Norway ture. Qaama sadaffaan kun eenyu haa ta’u jennee ijoollee keenya waliin marii goone. Qeerroon sagalee tokkoon Abbootiin Gadaa qaama sadaffaa haa ta’an jedhanii yaada kennatan. Yaada Qeerroo kana walitti qabnee “Abbootiin Gadaa qaama sadaffaa yoo ta’an ni fudhattuu?” jennee hooggansa ABO gaafanne. Hooggansi ABO tole jedhe.
Yaada Qeerroo fi fedhii hooggansa ABO qabannee Abbaa Gadaa Bayyanaa Sanbatoo dubbisne. Qaama sadaffaa taatanii dubbii ABO fi mootummaa Itoophiyaa xumuruu dandeessuu jennee gaafanne. Abbaa Gadaa Bayyanaa Sanbatoo dhimma kana gammachuun dirqama isaa ofitti fudhatan. Kanumaan Abbaa Gadaa Bayyanaa Sanbatoo, Dr Nagaasoo Gidaadaa, Ustaaz Kamiil Shamsuu, Qees Balaay Mokonnon, Qees Waaqshuum Iddoosaa fi Yunivarsiitii Finfinnee irraa ammoo pirofeesaroonni lama waliin ta’anii yaalii araara buusuu eegalan.
Maanguddoonni kun waliin ta’anii qabxiilee adda addaarratti erga walii galanii booda hooggansa ABO fi mootummaa Itoophiyaaf xalayaa barreessan. ABOn battalummatti maanguddoota kana simate. Gama mootummaan garuu ni rincicame. Booda keessa ammoo mootummaan maanguddoota kana waamee akka waliin Gama Ertiraa deeman itti hime. Abbaa Gadaa Bayyaanaa Sanbatoo dhimmuma kanaaf xiyyeeffannoo kennanii imala isaanii gara USA haquun qophii eegalan.
Dhumarratti mootummaan dubbii kana ofumaa fixanna jedhee Abbootii Gadaa of biraa hambisee Ertiraa deeme. Akkaataan marii sanaa dhuguma obbolummaa fi walkabajuun kan guutame ture. Jara Ertiraa dhimma kana moderate gochuuf taa’e malee qaama waliin mari’ate gidduu ormi hin turre. Afaan Oromoon wal mararsiifataa, wal kabajaa fi wal dinqisiifataa dhimma sana shaffisaan xumuranii miidiyaaf ibsa kennan. Obbo Lammaa Magarsaa Jaal Daawud Ibsaa waliin ta’anii “akka gaariitti waliif galle!” jedhan.
Har’a waliigalteen akka waliigaltee Wucaalee ta’ee jira. Waliigalteen sun garuma ofii fedhaniitti hiikame. Utuu dhugumaan Abbootiin Gadaa fi maanguddoonni sun qulqullummaan dhimma kana keessa seenan ta’ee kun hunduu hin dhalatu ture.
Ani kaleessa waraana eegaluuf dibbee tumame kana mormee “Dallaan diinummaa Oromoo gidduutti deebi’ee ijaaramee?” jedhee maxxanseera. Ammas waraana kana nan morma. Waraana kanarraa Oromoon gama kamiinuu hin fayyadamu. Waraanni eegalamnaan keessaa hin baanu. Waraana kana eegaluun kiyyoo diina keenyaan takaalamnee kufuuf wal affeeruudha. Kana hayyamuu hinqabnu.
Abbootiin Gadaa kana dura dhimma kanarraa dhiibaman amma duungoonis taatu barbaadamanii dhufuu qabu. Haqaan malee haqaaqamnee Oromoo hin aangessinu.
Lammii Beenyaa
Muddee 22, 2018


text:
Itiyoophiyaa fi Eertraan dilabata kaleessaa Saaud Arabiyaa keessatti walii galteen mallatteessan hariiroo biyyoota waggoota 20f wal waraanaa turan daran kan cimstu ta’uun gabaasame.
Walii galteen kaleessaa kun bakka mootichi Saaudii Salman fi muummichi barreessaan tokkummaa mootummootaa Antooniyoo Guteres argamanitti mallatteeffame. Muummichi barreressaan walii galtee kana ilaalchisuun akka jedhanitti Prezidaantii Eertraa fi muumicha ministeeraa itiyoophiyaa gidduutti walii galteen mallatteessamuun walitti bu’iinsa kurna hedduuf ture xumuraan waan ga’eef dhugumatti walii galtee seena qabeessa.
Yero walitti b’iinsi utuu addaan hin citin belbelaa jiru kanatti walii galteen kun mallatteessamuun hiika guddaa qaba.
Mootummaan Saaud Arabiyaas addunyaa jeeqamaa jirtu kana keessatti nageenya buusuuf yaalii nuti goonu keessatti hojii guddaa kanaaf dhuga baatota akka taanuuf carraa waan nuu uumeef hedduu galateeffachuun barbaada jedhan.
Walii galteen Jeddah sun nageenya uummata Eertraa fi Itiyoophiyaa akkasumas nageenya naannoof qooda ol aanaa kan qabu ta’uun beekamee


text:
AstraZeneca,dhaabilee kotoraata fudhatanii qorsa COVID-19 hojjachuutti jiran keessaa tokko.
AstraZeneca faarmaasii addunyaa gugurdoo Britain -Sweden waliin qaban. Waajjirii guddaan isaanii Kambiriji, Ingilaandi.Damee qorannoo ammoo Amerikaa, Maryland fi Kanaadaa, Torontoo qaba. Qorsa vaayiresii koronaa Yuniversitii Oksford waliin hojjachuutti jiran.
Dhaabii kun qorsa Amerikaa keessaa nama kuma 190 olii fi addunyaa ammoo nama kuma 900 caalu fixe kanaaf qorsa barbaaduuf hojjaatti jira.
Qorsa kana yoo hojjatan nama irratti ilaan. Yoo hedduu nama duraanuu dhiba guddaa qabu koronaalleen irraan qabate fi nama guddaa irratti ilaalan jedhan.
Sadarkaa sadarkaan hojjachaa deeman. Sadarkaa sadeessootti nama kuma 30 irratti ilaalan. Nama U.K. fedhuma isaatiin irratti ilaalan tokko lafeen qoosee dhibamte. Qorsa kana tahuu fi dhibaachuu laalumatti jiran.
Taatullee AstraZenecan ammaaf qorsa kana nama irratti yaaluu dhaabe. Hujii qorsa hojjachuu kana dhaabbilee faarmaasii hedduutti irratti wal dorgome.
Dhaabii AstraZeneca kun hujii tana kontoraata doolara biliyoona 1 caaltuun Caamsaa fudhatee hujiitti jira.Biyya hedduutti qorsa kana bitachuuf qabatee eegachutti jira. Tana keessa tokko Awustiraaliyaa.
Qorsii hojjachuutti jiran kun AZD1222.Amma Amerikaatti sadarkaa sadeessoo irra jiran. Sadarkaan sadeessoo kana nama irrati ilaalan. Nama ganna 18 jalqabee nama sanyii akka akkaa irratti ilaalan jedhan.
Akka dhaabii kun jedhetti yoo qorsii haaraan hojjatan fayyaa nama dhowwe jidduutit dhaabanii ilaaluun woma jiraati.
Biyya dhiba kana fedhin abbaatiin irrati laalan keessaa United States, Britain, Brazil, Afrikaa Kibbaa fi Indii. AZD1222, qorsa yaalii koronaa sadeen Amerikaan yaalii sadarkaa sadeessootiin nama irratti laaluutti jiran keessaa tokko.
Biyya hedduutti qorsa dhiba kana hojjachaa addoo addunyaatti gadi hin baamnee ammoo waan innii nama tolchu ilaaluutti jira.Dhaabbileen dhibiin ammoo haga wannii shakkan dhuftutti hujumatti jiran.


text:
This is a new chant being voiced by residents of Dambi Dollo in solidarity with their own man Muluheh Keka. Obbo Muluneh claims that four years ago he was abruptly notified that his assets had been frozen, without reason. He tells that he had debt he had been paying to the bank according to the agreement. The (Commercial) Bank (of Ethiopia) suddenly notified him of the news that his capital had been frozen, 130 heavy load trucks were sold and construction materials pending to be imported via Djibouti were ‘given’ to Tekleberhan Ambaye. Consequently he fled the country.
Obbo Muluneh tells that Bereket Simon, having promising that his case would be solved justly, called me to come back to country and work. “I came back and walked every mile to get my resource back but nothing changed”, says Obbo Muluneh. He claims that four years ago he was second to Sheik Hussein Alamoudi by amount of money he used to transact daily. Now left empty handed, he seems drained of hope of the good old days to come back.
Residents of Dambi Dollo knowing that Obbo Muluneh’s money is the money of their coffee, voicing the chant ” Give back to us the money of our coffee” in solidarity with their own man who is a left stripped of the assets he gave sweat and blood to accumulate. Known for coffee export, he was the success story of Dambi Dollo.
The reason he went to Bereket Simon when he should have contacted his Region, Oromia in the first instance, “Oromos themselves are in jail; what good help could I possibly get?” He laments. He says that being an Oromo was a liability because “they don’t want an Oromo to exceed them in success”.
People used to threaten him accusing him of “trading with” Azeb Mesfin, the widow of the late prime minister Meles Zenawi. But he said he had never seen her in person except media. He took prize(es) (cup) from the hands of her late husband for the success he has achieved.
Obbo Muluneh was one of the founders of Awash Bank S.C. The writer of this story says he didn’t get any official news of say on the matter from government side.
The full story is in Afaan Oromoo. Roughly translated to English by Mengistu D. Assefa . Read the full account below.
BIRRII BUNA KEENYAA DEEBISAA
Utaallaan akka Kuruphee caakkaa Sooromnaan akka Muluneeh Kakaa….jedhu warri Dambi Doolloo. Namootan carraa gaazexeessummaan naaf kenniteen argadhee dubbiseeru keessaa Obbo Muluneeh Kakaa isaan tokko. Namoonni naannoo fi kanneen biroo Muluneeh Kaakkaa jedhanii waamu. Akkas jettee na hin waamiin Maqaan Abbaa Koo Kaakkaa osoo hin taane Kakaadha nan jedhaniiru. Warri Dambi Dolloo dhageessanittuyee.
Sumunii ykn saantima 25 irraa ka’anii daldala akka jalqabanidha. Yeroo ja’aaf kisaaraaf saaxilamanii deebi’anii ka’aniiru hojii daldalaa keessatti Obbo Muluneen. Hojiin daldala isaaniis buna gara biyyoota alaatti erguun beekamu. Yeroo ammaa kana kisaaraa isa hamaa
keessa seentaniittu.Dhaabbileen keessaanis keessumaa, Maashiniiwwan Buna miiccan hojii dhaabanii jiru maal taatanii kassartanii? Gaaffii kooti. Obbo Muluneeh; Lakki ani hin kasaarre. Nan samaame malee kasaaraan anarra ga’e hin jiru. Osoon Liqaa Baankii narra jiru seeraan kanfalaa jiruu fi osoo Akeekkachisni tokkoyyuu naaf hin kennamiin qabeenyaa Koo hunda narratti gurguran. Guyyaa tokkotti konkolaattota fe’isaa gurguddoo 130 haraajiitti baasanii gurguran. Manoota ani hundaas gurguraniiru. Meeshaalee ijaarsaa Yeroo sana biyya alaarraa galcha jiru Jibuutiitti qabatanii Abbaa qabeenyaa Takile birhaan Ambaayeef kennani. Hanga ammaattis furmaata hin arganne. Maaliif hin himannee? gaaffii kooti. Obbo Muluneeh; kolfa gaarii tokkko natti kolfanii……eenyutti himattaa? lafti ani hin deemiin hin jiru. Dhumarratti gara Ameerikaattin goodane maatii Koo waliin .Obbo Barakat Simihoon waamicha naaf godhaniin dhufe.Innis koottu biyya keerratti hojjedhuu namni si tuqu hin jiruudha. Garuu hanga ammaa furmaata hin arganne. Isin Oromiyaa keessatti hojjettu.Oromoodhas immoo maaliif angawoota Oromootti hin himanneen gaaffii kooti. Obbo Muluneeh; baay’ee natti kolfanii,Oromoo jettee nan
jedhan….ofiifuu mana hidhaa jiru anaan na hiiksiisuu jetteeti. Aadde Azeeb (haadha warraa Mallas) waliin daldaltu tire jedhama. Hagan dhugaadhaa? gaaffii Koo isa biraa ture. Obbo Muluneeh; kun sobadha. Ani Miidiyaarratti malee ishee argee hin beeku. Mallas waliin garuu wal argee beeka.Jechuun badhaasa waancaa harkaa fudheera.
Sharafa biyya alaa galchuu kan jedhuun. Osoon ishee (Azeeb) waliin daldala ta’emmaa maaliif qabeenyi Koo saamama. Rakkoon amma Isin quunname kun maaliif buna alatti ergituudhaa? Obbo Muluneeh; eeyyee isa dura namoonni dhuunfaan na dorsiisaa turaniiru hojii kana keessaa akkan ba’uuf.Inni biraan Oromoon qabeenyaan akka isaan caalu waan hin barbaadneef na saaman. Akka Obbo Muluneeh natti himanitti biyya kana keessatti Maallaqa guyyaa guyyaan socho’u Alaa Muhuuddiinitti aanuun kan sochoosan (daily transaction) kan gaggeessan isaan akka ta’edha. Maallaqni isaan Baankiidhaa qaban fi qabeenyaan isaanii akka hin sochoone erga dhorkamee amma waggaa afur (4) akka lakkoofsiiseruudha. Birrii isaan maqaa natti waamaa turan gorora nama coccobsiisa.
Obbo Muluneeh hundeessitoota Baankii Awwaash keessaa tokko akka ta’an natti himaniiru. Yaadni ani barreesse kun kan isaan natti himanidha. Gama Mootummaan garuu odeeffannoon argadhe hin jiru. Kanatti aansuun Yaada koon ibsadha. Maallaqni Obbo Muluneeh ittiin hojjechaa turan qabeenyaa keenya.Buna keenyatu maallaqa kana fideera.Obboloota keenya gatii gadi bu’aatiin qacaramanii hojjechaafii turanitu kana fideera. Kanaaf qabeenyaan socho’us ta’e hin sochoone Mootummaa Federaalaan qabamee jiru gara Mootummaa naannoo Oromiyaatiin qulqullaa’ee yoo dhuguma Obbo Muluneeh yakka hojjetaniiru ta’e dafqi Uummata keenyaa uummata keenyaaf haa ta’u. Yoo yakka qabaannemmoo nama keenyaaf deebisaa. Birrii Buna keenyaa deebisaa!
Source : Mitiku Fekadu OBS.


text:
Prezidaant Doonaald Traamp sababaa Chaayinaan seera naga eegumsa biyyoolessaa haaraa kan Hong Kooong keessaa baastee booda Hong Kong giddu gala daldala addunyaa akka taatuuf deggersa addaa jiru kan addaan kan kutanii fi barattoota Chaayinaa Yunaayitid Isteetis keessa jiran irra uggura kan kaa’an ta’uu yoo beeksisan, Chaayinaan immoo ijaa ba’uuf dhaadatte.
Dubbi himaan ministrii dhimma alaa Chaayinaa Zaahoo Liijaan Wiixata har’aa tuuta oduuf ibsa kennaniin akka jedhanitti tarkaanfiin labsame kun dhimma Chaayinaa keessa akkaan kan seenuu fi hariiroo Yunaayitid Isteetis fi Chaayinaan qaban fi garee lamaan kan miidhu jedhan
Chaayinaan kana cimsitee ni balaaleffatti, jechi dantaa Chaayinaa miidhuuf US biraa dhiyaatu kam iyyuu deebiii cimaa Chaayinaa biraa dhaqqabsiisa jedhan.
Traamp Jimaata darbe akka jedhanitti seerri naga eegumsaa falmisiisaan sun uummata Hong Kongf balaa dhaa waadaa Chaayinaan akka isheen of dandeessu gale cabsa jedhan.


text:
Qorichawwaniifi baala Haraaraa (Araada) Nama qabsiisan
Sadarkaa adduunyaatti, namooti tokko tokkoofi hawaasni, rakkoowwan qoricha dhorkamanii isaan muudataa jira. Qoricha hin hayyamamineen fayyadamuudhaan,namooti dandeettii isaanii akka hindhugoomsine / humna keessa isaanii, guutumaan akka hin mul’isine/ kan isaan ittisuufi guddina hawaasaafis guufuu ta’an jiru.Gabaabumatti qorichawwan kunniin, fayyadamtoota, maatii,uummatafi hawaasa irratti,rakkoo hamaa kan geessisanidha.Addunyaa’rratti qorichawwan seeraan dorkaman,to’annoo ala ta’anii,kan omishaman,bifa daldala seeraa alaan kan daddabarfamanidha.
Fak. Kookeeyin,Heeroyiin,Hashish,Jiimaa,Baarbitureetiis,Seedatibees,Tiimboofi dhugaatii alkoolliidha .Jiimaan ykn Caatiin akkaataa dhaabbata fayyaa adduunyatti [ WHO] Qorichooti jaboo (“Hard Drugs”) jalatti kan ramadamu yoo ta’u, sababa keemikaala “ Kaatooniin” jeedhamu waan of-keessaa qabuuf sadarkaa 6faa irratti argaama.
Warri qoricha fudhatan, baayinaan qoricha fudhachuu isaanii’rraa kan ka’een, sammuu isaanii’rratti miidhaa uuma.Egaa kun dhukkuba qoricha sammuu hadoochu waliin uumaamu ta’uu’saa argsiisaa [ is a form of substance-related disorder} Kaneen Sammuu haddoochan, fakkeenyaaf, qorichooti,tiimboo, alkoolliifi keemikaala sammuu namaa hadoochan sababoota adda addaaf fudhachuu, Wantoti sammuu haddoochan, keessa qaama uumamaa /fiisiyooloojii fi miira fayyadamtoota ykn warra biroo irratti dhiibbaa kan fidudha.Wantoota sammuu haddoochaniifi yekka hojjetan, qoricha sammuu nama hadoochu kan fudhatan / drug dependence abuse jiddu wal quunnamtii cimaatu jira.Fayyadama qorichaan kan ka’een umurii jireenyaa kan gabaabsuufi bara omisha namoota hedduus kan baleessudha.
Akka Gabaasa Dhaabbata fayyaa adduunyaa A.LA bara 2013 tti, tilmaamaan namooti qoricha sammuu haddoochaniin fayyadamaan kan 187, 000 ta’an umuriin osoo hinga’iin du’u. (premature death). Addunyaa irratti A.L.A. bara 2012 tti, tilmaamaamaan namooti umurii 15-64 gidduu jiran kan milliyoona 162 _324 ta’an,dhibeentaa 3.5fi dhibeentaa 7.0 qorichawwan dhorkamoo rakkoo sammuu fidan[ “Illicit Drugs”] keessumaiiyyu “Kaanaabis, opoid, Kookeeyin,“amphetamine–type stimulants group” jedhamaniin,bal’inaan kan fayyadamaan ta’uu’sanii qorannoon ni ibsa. Sadarkaa addunyatti, namooti umuriin isaanii waggaa 15 ol, Alkoolliifi wantoota sammuu haddoochan kan fudhatan, billiyoona 2,yoo ta’an, Kan timboo xuuxan’mmoo billiyoona 1.3, Qorichoota birootiin kan fayyadamaan’mmoo milliyoona 185 ol akka ta’an gabaafameera. [Madda: WHO, 2002].
Akka ragaan biiroo qorichaafi yekkaa mootummoota gaamtoomanii adduunyaa A.L.A bara 2013 ibsetti, adduunyaa’rratti tilmaamaamaan namooti miliyoona 246,ta’an qoricha dhorkamaniin fayyaadamaniiru.Biyya U.S.Ameerikaa keessatti namooti qorichawwan, dhugaatii alkooliifi timboodhaan fayyadaman kan lakkoofsi isaanii baayi’ee ta’e, du’aaf kan saaxilaman yoo ta’uu; wagga waggaan namoota 500,000 olitti lakkaa’amaniif sababa du’aa ta’eera.Biyya Ameerikaa keessatti, nama afuur keessaa tokko alkoolii, timboo ykn qoricha sammuu nama hadoochaniin fayyadama.
Fayyadamni qorichooti seeraa alaa, sababa guddina/ babal’ina/ magaalootaa, industriifi baayy’ina uumataan dabalaa deema.Keessumaa biyyoota guddachaa jiran keessatti, gara fuula duraa baroota dhiyoo dhufan keessatti,dhibeentaa 25 niin ni dabaala jedhamee tilmaamama. Biyyoota kunniin keessatti feedhiin fayyadama qoricha seeraa alaa, kana caalaa dabalaa akka deemu, mootumoota gamtoomanii adduunyaatti,dhaabbati farra qoricha sammuu nama hadoochanii gabaaseera.
Qorichootaafi baala sammuu namaa hadoochan ilaalchisee oddeeffannoon amanamaa, baldhaafi waliigala ta’e Afrika keessa hinjiruu. Haatu’u malee, ragaan muraasi jiru akka ibsutti, Afrikaa dhihaafi giddu-galeessa keessatti, “ canaabis” jeedhamuun hanga dhibeentaa 12.4 kan ta’an itti fayyadamu. Rakkoowwan qorichooti sammuu nama hadoochan fayyaa irraatti geessisan keessaa, dhibeewwan kan akka HIV/AIDS, dhukkuba tiruu “hepatitisi B fi C”jedhamaniif nama saaxila. Yeroo baayi’ee deddeebisanii qoricha hedduu fudhachuun, gara du’aatti nama geessa.Namooti qorichawwan kana bifa lilmeen fudhatan, namoota hin fudhanne caalaa daachaa 15 oliin, du’aaf ni saaxilamuu. Qorichooti seeraan dhorkamaan kan “controlled drugs” jedhaman kunniin, aadaa/ /duudhaa/, haala jireenyaafi diinagidee biyyaa irrattis miidhaa ni fiduu. Akkasumas qorichoota miidhaa fidan kunniinin fayyadamuun, dandeettii waa adda basuu, hubannoo/murtee, xiyyeeffannaa/ fedhiifi qaama ofii too’achuu irratti rakkoo guddaa fidu.
Itiyoophiyaa keessatti qorichooti sammuu nama hadoochan fudhachuun akkuma biyyoota guddachaa jiranii rakkoon isaan fidan dabalaa dhufeera. Walitti dhiheenyi addunyaa (globalization)fi dinagideen gabaa bilisaa, rakkoowwan kunniin akka itti caaluufi akka babal’atuuf karaa baneera.Biyyoottan kan akka Itiyoophiyaa, waanjoo koloneeffattootaa jalatti yoo kan hin bitamne ta’anillee, balaa kana irraa baraaramuu hindanda’an.Rakkoowwan qorichi/baala/ sammuu namaa hadoochu kun gara fuula duraatti gufuu guddaa uummata addunyaa mudatuudha.Biyya keenya keessatti yeroo baayi’ee kan fayyadaman alkoollii,Hashiishiifi jiimaa yoo ta’an, kan itti fufu immoo kaanabiisiifi kkf. dha [ fakk. Beenziinii].
Jimaan / caatiin/ keemikaala sammuu garmalee dadammaqsu/ kakaasuu/ of keessaa qaba. Itiyoopiyaa keessatti bal’inaan itti fayyadamni isaa sadarkaa lammaffaa irratti argaama. Jimaan biyyoota akka Itiyoopiyaa, Keenyaa, Yemen, Afrikaa kibbaafi Maadagaskaar keessatti kan biqiiluu yoo ta’uu, barmaatiilee Jimaa qama’uun kun osoo biyyoota kunniin keessa qoofatti hin dangeffamin, karaa kooluu galtootaan /godaantotaan/ gara biyya US.Amaarikaafi Awuuropaaatti’llee babaldhateera.
Miidhaa baalli /qorichowwan/ sammuu hadoochanii- Akkaataa qorannoon agarsiisutti rakkoo bal’aa faayyaa hawaasaafi diinaagdee irratti inni fidu guddaadha.Innis qaama namaa keessaa, sammuu, jeequmsa sammuu’rratti miidhaa guddaa fida.Sababii kanan yaallii of-ajjeesuu gochuu, dhukkuba qaamaa, haala hojii qaamaa dadhabsiisuufi jeequmsa irribaa namatti fida. Timboo xuuxuufi dhugaatii alkoolii dhuguudhaan rakkinni dhufu’mmoo; nyaata hamma barbaadamuu gad-nyaachuu/ hirdhina nyaataa/, deddeebi’anii dhukkuba sammuun dararamuu, balaa HIV fi dhibee qaama saalaaf saaxilamuu, dhibee tiruu,amala hamaa ykn yekka adda addaaf kakka’uufi rawwachuu, kkf.Ijoolleefi dargaggooti/shamarran/ baala/qoricha/ sammuu haddoochu kunniiniin, akka hin fayydamne/akka hinsaaxilamneef/ hawaasi, manneetiin barnootaa,warri ijoolleefi dhaabbiileen mootummaafi miti mootummaa dhimma kanaa wajjin hojjetan, itti gaafatama guddaa qabu.
Walumaa galatti, akkaataa gabaasa barruulee qorannoo Qorichaafi Alkoollii Afrikaa, A.L.A 2007’tti; “Itiyoopiyaa keessatti rakkoon baala/qoricha/ sammuu haddoochu, haalan baay’ee yaaddessaa ta’aa dhufuusaa agarsiisa. Rakkoon kun baadiyyaafi Magaala, dhiiraafi dhalaa, ga’eessotaafi dargaaggoota, biyyoota misoomaniifi hinmisoomne, osoo hin jedhin miidhaa cimaa geessisuu irratti argama.Rakkoon baala/ qoricha/ sammuu haddoochanii,biyya Itiyoophiyaas dabalatee akka sadarkaa addunyaatti bifa weeraraan tatamsa’uu irratti waan argaamuuf,caalisun fala hin ta’u. Kanaafuu, balaan kun dhaloota abdii borii irratti kan agaameefi ajjeessaa kan jiruu waan taheef,rakkoo kan dhabamsiisuuf qaamni mootummaa, mit-mootummaa, hawaasni, mootummaan biroo, biyyooti addunyaa maartinuu hariiroo cimsuudhan kan irratti duulan, yeroon isaa ammadha.Beektonnis/hayyotis/ qo’annoofi qorannoo gad-fageenyaan adeemsisuudhan furmaata fiduuf akkasumas rakkoo kana dhabamsiisuufi ittisuun itti danda’aan, yeroo yeroodhan hubannoofi beekumsa uummataa foyyeesuu qabu.
Hailu Dhuguma (MA.PH )
0924111572


text:
Haala siyaasaa Gaanfa Afriikaa fi dhimma QBO – Obbo Daani’eel Dafaa waliin marii
Haala siyaasaa yeroo ammaa Impaayera Xoophiyaa fi Gaanfa Afriikaa keessatti mul’achaa jiruu fi kallattii deemsa isaa, addatti ammoo, dhimma Qabsoo Bilisummaa Oromoo fi Walabummaa Oromiyaa giddu-galeessa godhachuun, marii hayyuu fi qabsaa’aa Oromoo gameessa, Obbo Daani’eel Dafaa Jammoo waliin taasifame.
Filannoon shiraa MKII Konyaa Walloo keessatti lagatamuun fashalsamuu
Filannoon shiraa Mootummaa Koloneeffataan Impaayera Itoophiyaa (PP’n) Wiixata kaleessaa (Waxabajjii 21, 2021) adeemsifamuun isaa himamu, Onoota Konyaa Gujii Bahaa keessatti argaman garaagaraa keessatti, tarkaanfii WBO fi Qeerroo Bilisummaa Oromoon buufataalee filannoo irratti fudhatameen gufachiifamuu.
Tikoonnii fi aangawoonni dhimma nageenyaa MKII shan WBO’n to’atamuu
Abbaan Qabeenyaa Oromoo, Obbo Tashoomaa Nuqus Dureessaa, Konyaa Matakkal, Ona Dibaax, Ganda Qotee-bulaa Giippoo jedhamu keessa kan jiraatan, Waxabajjii 15, 2021 halkan toora sa’atii saddeetii, LMKII’n mana jireenyaa isaaniitii fuudhamuun ajjeefamanii bakkeetti gatamuun, reeffi isaanii guyyoota sadii booda (Waxabajjii 18, 2021) tikoota horiin bakkeetti argamuu.
Baqattoonni Oromoo biyya Saa’udii Arabiyaa jiraatan kumaatamni hidhamuun dararamaa jiraachuu
Baqattoonni Oromoo biyya Saa’udii Arabiyaa keessa jiraatan, kanneen kumaatamaan lakkaa’aman, Kamisa Waxabajjii 10, 2021 irraa qabuun hanga har’a, Waxabajjii 17, 2021’tti, mana hidhaa Magaalaa Jiddaa keessatti argamutti hidhamuun dararamaa jiraachuu.
Araarri shiraa Oromoo Walloo irratti xaxamu bifa haarayaan eegalamuu
Kaardiin filannoo ammaan dura dirqiin Uummata Oromoof kennamee ture, tibbana ammoo Gandeen Onoota Konyaa Gujii Lixaa keessatti argaman garaagaraa keessaa, dabballoota Mootummaa Koloneeffataa Impaayera Itoophiyaan, dirqiin Uummata Oromoo harkaa guuramaa jiraachuu.
In-depth analysis to debunk Amhara elites' claims of genocide in Ethiopia
VIO’s special program in English. In-depth analysis to debunk Amhara elites' claims of genocide and ethnic cleansing in Ethiopia – With the renowned scholar and historian Prof. Mohammed Hassan Ali.
Lola tibbana adeemsifameen, Loltoonni Mootummaa Eertiraa WBO’n booji’amuu
Lola WBO, fi LMKII fi Loltoota Mootummaa Eertiraa gidduutti, Konyaa Baha Wallaggaa, Onoota kanneen akka Haroo Limmuu fi Eebantuu keessatti tibbana adeemsifameen, Loltoonni Mootummaa Eertiraa WBO’n booji’amuu. Qotatee-bultoonni Oromoo 5, Roobii kaleessaa (Waxabajjii 9, 2021) Giddu-gala Oromiyaa, Ona Gindabarat, Ganda baadiyyaa Bashee, naannoo Mana Barumsaa jedhamutti, Loltoota Mootummaa Koloneeffataa Impaayera Itoophiyaan ajjeefamuu.
Warraaqsi Galaana Uummataa akka finiinfamuuf waamichi taasifamuu
Warraaqsi Galaana Ummataa, Waxabajjii 8, 2020 labsamee, bifa garaagaraan adeemsifamaa jiru, tibbana kutaalee Oromiyaa guutuu keessatti akka finiinfamuuf, Qeerroo Bilisummaa Oromoo fi Uummata Oromoo maraaf waamichi taasifamee jiraachuu, iddoowwan muraasattis duruu eegalee jiraachuu.
Page 7 of 84


text:
New Tigray operation by TDF
ዛሬም በወለጋ ዘር ተኮር ጭፍጨፋ || “አደጋው ላልታያችሁ ፤ ኢትዮጵያ በአስፈሪ ሁኔታ ውስጥ”
ከ140 (አንድ መቶ አርባ) በላይ የወሎ ኦሮሞ ሳያስበው ሂወቱን ተነጥቋል 182 (አንድ መቶ ሰማንያ ሁለት) አርሶ አደር አካሉ ጎድሏል 40000 (አርባ ሺህ) የሚሆነው ደግሞ ተፈናቅሏል፡፡
ፅንፈኞች በዚህ አልቆሙም የእህል ጎተራዎችን እና የአገዳ ክምሮችን አቃጥለዋል ትምህርት ቤትም ከተቃጠሉት ነው እጅግ በጣም ያሳዝናል፡፡
Diraamaa sobaa maqaa “ABO Shaneen ummata miidhe” jedhuun ummata Oromoo godinoota Wallaggaa irratti waraanni mootummaa Biltsiginnaa fi humnoonni Amaaraa lola labsaa jiran.
Gareen mootummaa Biltsiginnaa Oromiyaa ibsa sobaa ummanni nagaa “ajjeefame” jedhu beekaa karoora duula Poolisii Addaa Amaaraa kanaaf haala mijessuuuf afarsaa jiran.
Yaadadhaa,
-Armaan dura Amaara Tigraay irratti kakasuuf jecha Gullisootti ofumaa nama fixani.
-Tigraay keessatti ummata nagaa 53,000 fixan.
-Walloo Kamiseetti ofumaa Oromoo fixanii “Oneg shanee” jedhan.
Kunis, kan nutti agarsiisu dhumaatii ummata nagaa haga ammaatti Itoophiyaa keessatti raawwatame hunda duuba harki mootummaa Biltsiginnaa jiraachuu isaati.
Kanaafuu, ergaa kana #share #share
goonee shira diinni ummata keenya irratti xaxaa jiru yaa saaxillu!
Mootummaan Naannoo Oromiyaa humna Milishaa fi humna addaa Naannoo Amaaraa 2200 tahan kaleessa galgala konokolaattota TATA 30 caaluun godina Wallagga Lixaa galche.
Humni Amaaraa kun Oromiyaa irra Abbabaa Garasuu, Bahaardaar irraa, Abbaree Addaamuu fi federaala irraa Tamasgeen Xurunaa (Hooggana Tika Biltsiginnaa)tin kan qajeelfamuu dha.
OMN: Haala yeroo irratti gaz SBO fi qondaala ABO Waaqoo Noolee waliin
Related


text:
Emreets Wiirtuu Gabbisa Niwkilarii biyyoota Arabaatiif kan jalqabaa tahe ifatti hojii jalqabsiiste
Emreets Wiirtuu Gabbisa Niwkilarii “Barakaa” jechuun moggaafate kana, daangaa biyyattii gama Qaxar aanu irratti kan ijaarte yoo tahu, teeknoolojii Kooriyaa Kibbaa fayyadamuun ri’aktaroonni afur gamanumaa Niwkilarii gabbisuu kan jalqaban tahuu gabaafame.
Mootummaan Emreets, Niwkilarii wiirtuu kana keessatti gabbifamuun humna elektrikii biyyattii barbaachisu jidduu dhibbeentaa 25 maddisiisuuf kan yaadame tahuu ibsaa jiran. Biyyattiin anniisa humna aduu irraa argamu irrattis investimentii guddaa kan geggeessaa jirtu tahuun walqabatee, kaayyoon wiirtuu Niwkilarii kun oomisha elektrikii qofaaf sababni jedhu amansiisaa akka hin tahin ibsamaa jira.
Keessumattuu Qaxar Soolaariin madda aannisaa Aduu gatii xiqqaa fi caalatti qulqulluu ta’e osoo jiru, buufata niwkilarii ijaarun “nageenya naannichaatiif yaaddoodha” jechuun qeeqxe.
Naannawa Baha jiddu galeessaa keessatti hanga ammaatti Iraan fi Israa’el niwkilarii gabbisuun kan beekaman yoo tahu,Xiinxaltoonni akka jedhanitti Emreets ifatti sochii kana keessa seenuun ammoo, naannichatti fedhiin oomisha meeshaa waraanaa Niwkilarii jiraatuu mullisa jedhan.
Ejensiin Annisaa Atomikii Idil Addunyaa, kan sochii gabbisa niwkilarii to’atu gama isaatiin, Sagantaa gabbisa niwkilarii Emreets kana jalqaba irraa kaasee deeggaraa akka ture himuun, “omishaa fi daldala annisaa qulqulluu keessatti boqonnaa haaraya kan bane” jechuun jaje.


text:
Magaalaa Jarmanii, Hanover ka maadheffate Waldaan Mirga Namoomaa fi Gargaarsa Oromoo -- afaan Jarmaniin gabaabsamee “OMRHO” jedhamuun beekamu - Sanbata dabre kana, magaalaa Berliin keessatti seminaara waa’ee mirga namoomaa fi haala misoomaa Gaanfa Afrikaa, keessumaa kan Itiyoophiyaa keessaatti fuuleffate geggeessee jira.
Bara 1991 ka taayitaa Mootummaa Itiyoophiyaa qabate Ihaadeg, filannoo barana, bara 2010 geggeessame dhibba irraa harka sagaltamii-sagalii fi qabxii jahaa injifadhe jechuun labsee jira, njifannoon jedhame kun, Muummichi-ministaraa Melles Zenaawii otuu addaan hin kutiin akka aangoo hoogganummaa irra turan taasisa, ka jedhu jaaramayaan mirga namoomaa fi gargaarsaa kun, "haalli filannoo sanaa kan nagaa fakkaate iyyuu gareeleen mormitootaa mirgi namoomaa isaanii ukkaamamuu fi gaaga'amuu iyyataa turan. Mormitoonni hedduun doorsisanaa, hiraarsamaa fi hidhamaa turan. Kanneen filannoo sana dura humnoota motummaan ajjeesaman illee ni turan." jedha.
Itiyoophiyaan biyyoota Awurooppaa fi Yunaayitid Isteetis irraa waggoota hedduuf gargaarsa misoomaa guddaa akka argataa turte eeruudhaan, garuu gargaarsi kun galii itti yaadame ga'ee, dhuguma. biyyattii misoomsee jiraa? gaaffiilee guguddoo seminaara Berliin kana irratti ka'ee mariin bal'aan irratti geggeessame tahuu, dura-taa'aan Jaarmayaa Mirga Namoomaa fi Gargaarsa Oromoo, Luba Bantii Ujuluu ibsa Raadiyoo Sagalee Ameerikaaf kennaniin beeksisanii jiran.
Kana malees mata-dureelee akka kittaannaa ijoollee durbaa, akkaataa ka'insaa fi hidda-jabeeffachuu irreen-bultummaa filannoo Itiyoophiyaa keessaa. haala mirga dhala-namaa Itiyoophiyaa, girdiraa baqattoota biyyoota gaanfa Afrikaa fi ka biroo irratti qorannoon dhihaatee, mariin kan irratti geggeessame tahuu dubbatan, Lubi Bantiin. Kanneen qorannoolee kana dhiheessan hayyoota Oromoo fi ka sadarkaa addunyaa tahuu illee ibsanbii jiran.
Gaaffii fi deebii dura-taa'aa Jaarmayaa Mirga Namoomaa fi Gargaarsaa Oromoo, Luba Bantii Ujuluu waliin geggeessine MP3 ka fuula kana irra gama harka mirgaaa jiru tuqaa dhaggeeffadhaa.


text:
Durbas ta’e dhiira kittaannuun aadaa keessatti waan baratame. Keessumaa durboonni sababaa aadaaf jecha haala kanaaf saaxilamuun fayyaa isaanii irratti rakkoo jabaa geessisuun isaa hubatamee jira. Kunis yeroo da’umsaa fi quunnamtii saalaa rakkoo addaa kan irraan ga’u ta’uu hayyonni waa’ee fayyaa ni ibsu.
Kanaaf jecha aadaa boodatti hafaa kanneen jedhaman keessaa kittannaan tokko ta’e, hambisuuf biyyoonni haala addaan irratti hojjataa jiran.
Dr. Taddasaa Kitilaa Finfinnee ka jiru Hospitaala BRAAS irraa ibsa kennan mp3 tuquun dhaggefadhaa
Kittaannaa ykn Dhanna Qabaa
- Jaallannee Gammadaa
Durbas ta’e dhiira kittaannuun aadaa keessatti waan baratame. Keessumaa durboonni sababaa aadaaf jecha haala kanaaf saaxilamuun fayyaa isaanii irratti rakkoo jabaa geessisuun isaa hubatamee jira. Kunis yeroo da’umsaa fi quunnamtii saalaa rakkoo addaa kan irraan ga’u ta’uu hayyonni waa’ee fayyaa ni ibsu.


text:
Hoggantoonni biyyoota Islaamaa heddu marii Maleezhiyaan qopheessite irratti hirmaatuuf Kuwaalalaampur seenaa jiran
Kora hoggantoonni biyyoota Islaamaa 20 ol tahan irratti ni hirmaatu jedhamee eeggamu kana Prezdaantiin Maleezhiyaa Dr. Mahtiir Muhammad kan qopheesse yoo tahu, haala Muslimoonni addunyaa keessa jiran irratti mari’achuuf waltajjii qophaahe tahuu ibsame. Ajandaan kora guyya afur turuu hanga ammaatti ifatti kan hin ibsamin tahus, dhimmoonni Muslimoota Rohingiyaa, Muslimoota Wiigar, Muslimoota Khaashimiir, akkasumas dhimmi jibbiinsa Islaamummaa babal’ataa dhufe qolachuuf kallattii kaahuu kan keessatti argaman tahuu miidiyaaleen Maleezhiyaa gabaasan.
Haaluma kanaan hoggantoota hanga ammaa biyyattii seenan jidduu Prezdaant Rajab Erdogaan, Prezdaant Hasan Ruhaanii fi Amiirri Qaxar Sheikh Tamiim Bin Hammad Al-Saanii kan keessatti argaman tahuu odeeyfannoon ni addeessa. Muummichi ministeera Paakistaan Imraan Khaan yaada marii kanaa ilaalchisee jalqaba irraa deeggarsa kennaa kan ture tahus, dhiibbaa Sa’uudiitiin dhuma irratti ministeera haajaa alaa erguuf kan murteesse tahuu gabaafame.
Gama biraatiin ammoo Sa’uudiin korri Maleezhiyaan qopheessite kun Gamtaa Biyyoota Islaamaa 57 OIC-jedhamu, kan waajjirri muummee magaalaa Jiddaa keessatti argamu dadhabsiisuu mala soda jedhu kan qabdu tahuu ibsite. Haaluma kanaan Mootummaan Sa’uudii biyyoonni Muslimaa heddu kora kana irratti akka hin hirmaanneef dhiibbaa godhaa kan ture tahuu odeeyfanoon ni addeessa.
Haata’u malee mootummaan Maleezhiyaa, “kaayyoon kora kanaa gamticha diiguu osoo hin taane, waltajjii cimaa hoggantoonni, hayyoonni fi ulamoonni biyyoota Muslimaa walitti dhufuun, dhimmoota hawaasa muslimaa qunnamaa jiran irratti mari’atanii kallattii furmaataa hojitti hiikamuu danda’u itti kaayan” jechuun komii Sa’uudii kana haale.
Korri kun Arba’aa har’aa galgala jalqabamee Alhada dhuftu kan goolabamu tahuunis beekamee jira.


text:
WANTI OROMOO GOWWOOMSU MAALI LAATA?
Berhanu Hundee, Caamsaa 18, 2020
Namni waan asitti tarreeffaman kana keessaa tokkollee ta’u qabu garuu dafee hin gowwoomu; xinnaatullee osoo hin gowwoomin dura itti yaada.
Sababni ani dhimma kana kaaseef, waan yeroo ammaa miidiyaa hawaasummaarratti argamaa fi dhagahamaa jiru tokko tokko wajjin waan walqabatuufi. Innis waayee Aktivistoota fi akkasumas hoggantoota jaarmayaa Oromoo tokko tokkoo ti. Aktivistootas ta’ee hoggantootni tokko tokko sababa fedheenuu haa ta’uu, OPDO/ODP/PP wajjin hojjechuuf jedhanii dafanii kaatanii biyyatti galanii; yeroo muraasa booda immoo as deebi’uu isaaniitu mul’ata. Sababni asii fi achi isaan fiigsu kun maali?
- Hubannoo dhabuu dhaa?
- Tooftaa siyaasaa tii?
- Fedhii dhuunfaa guuttachuufii?
- Ayyaanlaallattummaa dhaa?
- Xiiqii namootni walirraa qabaniin kan walqabatuu?
- Qabsoo uummataa kana keessatti obsa dhabuu dhaa?
Warran maqaa isaanii asitti kaasu dhiifama gaafachaa, mee fakkeenyota muraasa tokko tokko haa laallu.
- Mahaammad Adamoo biyyatti deebi’ee, hogganaa OBN ta’ee erga muudame booda yeroo dheeraa osoo hin turin achii ari’ame;
- Jeneraal Kamaal Galchuu, hogganaa waajjira MNO tokkoo ta’ee erga muudame booda innis osoo hin turin achii ari’ame;
- Jaarmayoota biyyatti deebi’an keessaa ADOn, OPDO/ODP wajjin hojjechuuf jedhee kan dafee gale keessaa isa tokkoffaa dha. Yeroo tokko, jaarmayaan kun ODP wajjin akka walittibaqe odeeffamaa ture. Dhiyoo kana immoo, hoggantootni jaarmayaa kanaa kan biyya alaa jiran kan akka Dr Bayyaan Asoobaa, Dr Mesfin Abdii fi Obboo Amaan Kadir faa jaarmayaan isaanii kun akka diigame ibasnii turan;
- Dr Birhaana Masqal Abbaba Sanyii, kan mudhii qabatee ODPdhaaf falmaa ture, taayitaa argatee yeroo dheeraa osoo hin turin akka ari’ame dhagahame;
- Amma immoo wanti dhagahamaa jiru, warra PPn ittifayyadamaa turte keessaa Aktivistootni Oromoo lama, Obboo Garasuu Tufaa fi Hundee Dhugaasaa akka ari’amani himama.
Egaa kun fakkeenyota muraasa fi hamii osoo hin taane waan argamaa jiruu dha. Jarri kun hunduu ni gowwooman moo sababa maaltu akkana isaan godhe? Isaan kanarraa baratamuun ni danda’amaa laata?
Yaa Oromoo kan koflaa taanee jirraa bara!!! Yoomuma ejjannoo cululuqaa qabaannee waan itti amannu tokkof dhaabbannee; isa kanas galmaan gahuuf obsaan hojjenna? Ofgaafadhaa!! Walis gaafadhaa!!!!
Ammaaf kanuman jechuu barbaada; garuu dhimma kana yeroo biraan bal’inaan ittideebi’a.


text:
Oromiyaa: Jijjiirama aangoo yeroo amma
«የኋላውን ጥሩም ይሁን መጥፎ ለታሪክ እንተወው፤ ዛሬ የእኛ ነው፤ የራሳችንን አዲስ ታሪክ እንስራ። ታሪክ ወደ ኋላ እየቆጠሩ በየመንደሩ መናቆሩ እውነት ይሁን ውሽት ባላወቅነው ባላረጋገጥነው ነገር መጋጨቱ አይጠቅመንም።”
~ ክቡር አቶ ለማ መገርሳ
የኦሮሚያ ክልላዊ መንግስት ርዕሰ መስተዳድር
የ ኦሮምያ ደንነት ሓላፊ መሆን የምችሉ እና በ ትምሕርትም ሆነ በሕብ ፊት ተቀባይነት ያላቾ ሰዎች ብዙ አሉ ። ከ እነዚ ውስጥ አቶ ሌንጮ ባቲ ዋነኛወ ተጠቃሸ እያሉ ፣ ከማል ጋልቹ በ እጁ ደም ያለበትን ሰዉዬ አንስቶ መሾም ለ ሌማም ሆኔ ለ አብይ መንግስት በጣም ውርደት ነው ።
እሄ ከማል ጋሌቹ መየምባል ሰወዬ ፣ የ ኦሮሞን ሕብ በ ሰፈር እና በ ሐይማኖት እየ ከፈለ ሲያባላ የቆየነወ ። ከ ወያኔ ስርዓት ጎን ሆኖ ወደ ኦኔገ ተልኮ ኦነግን በ10 ቦታ የከፈለዉ እና የ ኦነግን ባንዲራ እዘበበስከ መቀየር ኦሮሞን የታጌሌ ሰዉዬ ፣ የሪቮሉሽኑ አካል አስመሲሎ፣ የኦሮሚያ ደንነት ሐላፊ አድርጎ መሾም ፣ ቄሮንና የ ኦሮሞ ልቃዊንትን መካድ ቢቻ ሳይሆን የ ኦሮሞ ደም ላይም ቁማር እንደ መጫወትም ጭምር ነው ።
Oggansa qaama nageenyaa olaanoo Oromiyaa namni tahu dandahu nama akka Leencoo baatii fayi. Leencoo baatii nama barumsa guddaa qabuufi nama uummata Oromoo fi Itoophiyaa biratti fudhatama guddaa qabu tahee utuu jiruu, Kaadiree garaaf bultu kan ABO diiguuf OPDOn biyya Ertiraatti ergite dura taahaa fi itti aanaa godhanii muuduun yakka. Kamaal galchuun nama duguuggaa sanyii ilmaan Oromoo irratti raawwatee Generaallummaa argate. Ergama ABO bakka 10nitti hiruu isaa erga bahatee, dhufee biyya alaatii aktivistoota amantii fi Gandaan bobbaasuun ummata kutaafi amantiin dooqee walirratti duulchisaa bahe. Nama hidhatoota ABO eertiraa akka ooganuuf itti kennamnaan Dhukuba gandummaa waan qabuuf kitilayoota hidhatoota ABO rashanee Ertiraan ofirraa ariitee, Ugaandaati baqatee gale, Fiddanii barcuma isaaf hin malle irra isa kaahuun, tuffii uummata Oromoof OPDOn fi Lammaan Qabdu agarsiisa.
The following photoshoped picture is taken from Alqaed’s real picture to blackmail OLF.
Osoo maq baleessin ABO baleesse wagaa 27 darban keessa ture!!!
Real image photoshop image
Tamiru L Kitata
ESAT Hulentenawi Eyita Sat 13 Oct 2018
ኢሳት-ሁለንተናዊ እይታ
ርዕስ-የብርጋዴር ጄነራል ከማል ገልቹ እና ኮለኔል አበበ ገረሱ ወደ ስልጣን መምጣት ላይ በቲም ለማ ላይ ምን ለውጥ ያመጣል?
እንግዳ- መስፍን ፈይሳ (የማህበራዊ ድረ-ገፅ የመብት ተሟጋች)


text:
Godinaa Baalee, magaalaa Gobbaa keessatti walitti-bu’insa Sanbataa fi Dilbata dabre kana uumameen haga ammaatti namoonni kudhan du’uu isaanii fi yoo xiqqaate kanneen dhibba tokko tahan irra miidhaan cimaa fi salphaan gahuu isaa, mootummaan naannoo Oromiyaa beeksisee jira. Kan walitti-bu’insa sana kakaasan,jijjiirama biyyattii keessatti ta’aa jiru gufachiisuuf kanneen harka lafa jalaan hojjetan akka tahe dubbata – mootummaan Oromiyaa.
Kanneen magaalaa Gobbaatti dhalatanii guddatan – jiraattonni magaalaa Finfinnee, akka mootummaan naannoo Oromiyaa walitti-bu’insichaaf furmaata kennu gaafachuuf jecha, Kaleessa ganama waajira Prezidaant Lammaa Magarsaa duratti walitti-qabamanii akka turan – Eskindir Firew, Finfinnee irraa gabaasee jira. Obbo Lammaa Magarsaa argachuu dhaa baatan iyyuu, bakka-bu’oota isaanii waliin akka dubbatanii turanillee gabaase.
Gabaasaa guutuu dhaggeeffadhaa.


text:
#Wallahi_Namoota Akkana Carran Yoo Isinirra Buusee Jabeeffadha?
Namni osoo ati tuffattu si kabajuuu,
Namni osoo ati jibbite arrabsitu inni sijaalatu,
Namni osoo ati badii qabdu, badii tee san tan sa godhatee sif fudhatuu,
Namni waan ati jaalattufi waan ati jibbitu addan beeke wanta ai jaalattu sif godhed wanta ati jibbitu ofirra eeguu
Namni yeroo hunda osoo ati balleessitu ykn dogongorttu dogongora kanke san osuma beeku, osuma ijan arguu sif irra darbuu, Wallahi namni san dhugumanii sijaalata, nama jaalala dhuga beeku jabeeffadhu?
Maalif jennan?
Namni akkasi san carraa jireenya keessatti hin argamu, akka carra taate argattee malee, Akka carratti namatti dhufa erga sitti dhufee jabeeffadhu?
Garu yoo takka si darbe akka barati lammata deebite wal hin agarattu beekii


text:
Wednesday, August 16, 2017
Haasofni Obbo Lammaa Magarsaa 'April the fool' ta'innaa?
Haasofni Obbo Lammaa Magarsaa 'April the fool' ta'innaa? Obbo Lammaan eennu abdate akkasitti haasawa, warra isa muudatee ergate moo, uummata Oromooti?
Ana duruu wanti naaf hin galin, haasawa Obbo Lammaa Magarsaati. Haasofni Obbo Lammaa Magarsaa diyaaspooraa hedduu hunda akka booji'e quba qaba...Garuu Sobni nama oolcha malee nama hin bulchu...Dubbiin Obbo Lammaa akka jajamteen osoo lafarratti gadi hin bu'in bubbulte.Sobni bule hollaa (kijiba) ta'a jedha Oromoon. Obbo Lammaan akkaataa nama itti soban yeroo basaasummaa biyya Israa'eeliitti barate, baratuu mala. Goommaa 'Worraaqsa diinaagdee' isaallee Abbay Xahaayyeen faa misimaaruma gibiraa tokkoon jalaa dhoosane; silaa dubbiin warraaqsaa sun dansa'a, yoo kan arrabaa qofaafi soba 'April the fool' jedhan san hin ta'in taate.
Obbo Lammaan eennuun abdate akkasitti haasawa, warra isa muudatee ergate moo uummata Oromooti? Deebii gaaffii kanaa obbo Lammaadhumaaf dhiisa. Garuu wanti ani Obbo Lammaa gorsu, yoo uummata Oromoo Abdattee akkasitti haasofta ta'e, kana caalaa yeroo hin qabdu bunni si jalaa qabba'e waan ta'eef seenaa hojjadhu...yoo ammoo ergama Woyyaanee warra dantaa isaaniitiif OPDO Adeetitti (Tigiraayitti) hundeessanee san bahaa jiraatte, afaan Keeti sabboonaafi daammii sun keemistirii Qeerroo Oromootiin callabba'ee asiiditti jijjiiramee afaan kee si gubuuf qophaa'eera.
Akka baay'ina barcumaa paarlamaa keessaa qabdutti, silaa biyya bulchuun olaantummaa Tigiroota (Woyyaanee) dhabasiisuun dantaa Oromoo eeksisuun kan male, silaa OPDO (miseensota OPDOti) akka hin jenneefille, haqni yoom paarlaamaa Itoophiyaa keessa teettee (teessee) beekti, afaan qawweerra male.
Woyyaneen gaafa OPDO dantaa isaaniitiif hundeessiteeyyuu shakkitu, loltoota isii bobbaastee Oromiyaafi OPDO iyyuu boojiti. OPDO keessa sabboontonni akka jiran shakkii hin qabu. Garuu, kana booda OPDO'n, Oromo People Democratic Revolution (OPDR) tti of jijjiiruun dantaa Oromootiif dhaabatuu qabdi. Nuuti Oromoon (sabboontonni dhugaa) kan qabsoofnuuf, Oromoo qofa bilisa baasuuf osoo hin taane, OPDO ille bilisa baasuuf.
Sunday, August 6, 2017
Governmental Checks and Balances in Ethiopia
Qaamolee mootummaa sadiin-Seera baastuu, reesa raawwachiistuufi seera hiiktuu.
Legislative, Executive and Judiciary:Check and balance
Subscribe to: Posts (Atom)


text:
ABO: Balaa Koroonaa Vaayiresii Xiqqeessuuf Gahee Keenya Haa Bahannu !
(Ibsa ABO Bitootessa 23, 2020)
Tatamsainni dhibee Vaayiresii Koroonaa Addunyaa irratti yaaddoo olaanaa uumee jira. Magaalaa guddittii fi handhuurti biyya teenyaa Finfinneen iddoo lakkoofsaa fi sosochiin namootaa itti guddatuu fi tajaajila geejjiba qilleensaatiin biyyoota Addunyaa hedduu wal qunnamsiistu dha. Kana irraa kan ka’es carraan tatamsa’ina dhibee kanaa Godinootaa fi naannoolee biyyattii kan biroo caalaa Finfinneetti akka hammaatu beekamaa dha.
Waan taheef, Addi Bilisummaa Oromoo Waajjirri isaa Muummichi magaalaa Finfinnee (Gullallee)tti argamu yeroo muraasaaf (hanga haalli tatamsaina dhibee kanaa caalaatti ifa tahutti) dhimmoota hojii akkaan fardii fi murteessoo tahaniif tajaajila kennuu irraa kan hafe cufaa tahuu beeksisa. Sochii Waajjiroota Dhaabaa kan sadarkaa Godinaa daangessuu ilaalchisee haaluma tatamsaina dhibee kanaa hordofuudhaan tarkaanfiin feesisu kan fudhatamu tahuu beeksisna.
Kanuma waliin haala yeroo kana keessatti akkaataa jireenyaa, qunnamtii fi sochii hojii miseensotaa fi caasaalee Dhaabaa irratti jijjiiramaa fi qindoominni addaa jiraachuu malu sirna caasaa keessaan kan wal beeksifamaa deemu tahuu hubachiisna.
Dhaamsa Ummataaf: Dhimma kanaan wal qabsiisuudhaan Ummatni hundi walitti dhufeenya/qunnamtii hawaasaa kan qaamaan wal bira gahuu gaafatan kanneen akka: Cidha, Walgahii, Barcaa, Mannneen nyaataa-dhugaatii, Internet Café, Sochiilee Spoortii fi taphoota adda addaa (Games), Lafoota bashannanaa adda addaa, Dhimma bahiinsa geejjiba waloo (Taxi, Buses), Iddoo bittaa-gurgurtaa, Manneen yaalaa (Hospitals), Buufata Poolisii fi Waajjiroota hojii adda addaa, Manneen hidhaa, Bakka duaa fi iddoo awwaalchaa … fi kkf. keessatti haala dandaame hundaan of eeggannoo gochuu fi of daangessuudhaan tatamsaina dhibee hamaa kanaa tohachuuf namuu gahee isaa akka bahatu Addi Bilisummaa Oromoo yaadachiisa.
Kanatti dabalee araadni akka tamboo (cigarette) balaa kana hammeessuu keessatti qooda guddaa qabaachuun waan hubatameef hawaasni akka irraa of daangessuu fi walumaagalatti dhimma kana ilaalchisuudhaan qajeelfamoota maddeen amanamoo irraa karaa mootummaa fi Dhaabbata Fayyaa Addunyaa Ummataaf tamsaan xiyyeeffannoodhaan hordofuu fi dhimma itti bahuunis aadeffatamuu akka qabu hubachiisna.
Dhaamsa Mootummaaf: Yeroo ammaa balaa guddaa Vaayiresiin Koroonaa dhaqqabsiisuu dandau irraa lubbuu dhala namaa baraaruudhaaf jecha Biyyootni/Mootummootni Addunyaa gariin hidhamtoota manneen hidhaa keessaa gadi lakkisuu dabalatee murtiilee jajjaboo ittisaa fi tohannoo dhibee kanaatiif gargaaran fudhachaa jiru.
Ummatni waa’ee vaayiresii balaafamaa kanaa yeroodhaan odeeffannoo gahaa argatee akka of baraaruufis tajaajilli qunnamtii akka irraa hin citneef maloota qunnamtii shaffisoo fi amansiisoo tahan caalaatti babalisuuf tarkaanfii fudhachaa jiru. Dhaabbattootni dhuunfaa tajaajila internet kennanis hanga dhibeen Koroonaa kun tohannoo jala oolutti sababa kamiinuu tajaajilli internet akka Ummata irraa hin citneef tarkaanfiilee gara garaa fudhachaa jiru.
Yeroo Addunyaa irratti biyyootni fi mootummootni Ummataaf dhimmaman dhibee Vaayiresii kanaa irraa lubbuu dhala namaa baraaruudhaaf akkanatti ifaajaa jiranitti mootummaan Itoophiyaas Dhihaa fi Kibba Oromiyaa Godinoota hedduu irraa tajaajila qunnamtii akka internet fi telefoonaa kan erga kutee baatii sadiif deemu hatattamaan akka iddootti deebisu ammas irra deebinee gadi jabeessinee gaafanna!
Kana malees Finfinnee fi naannawa isii dabalatee Godinoota Oromiyaa hedduu keessatti namootni sababa gahaa fi murtii seeraa malee hidhaatti guuramanii jiran kumootaan lakkaawamu. Kana irrattis tatamsaina dhibee kanaatiin wal qabsiisee mootummaan tarkaanfii lubbuu baraaruu mulataa tahe fudhachuun kan isa irraa eegamu tahuu yaadachiisna.
Yoo kuni tahuu baatee qunnamtiin Ummata irraa muramee fi hidhaan seeraan alaas akkuma turee fi jirutti kan itti fufu tahe gochaan kun gaabbisiisaa fi seenaa fi seeraanis gaafachiisaa tahuuf akka jiraatu hubachiisna.
Injifannoo Ummata Bal’aaf !
Adda Bilisummaa Oromoo
Bitootessa 23, 2020