c: text/html

text:
Shira habashaan Afaan Oromoo irratti xaxamaa jiru hayyootni Oromummaa qaban mormaniiru August 20, 2018Posted by OromianEconomist in Uncategorized.
trackback
#Oolmaa Har’aa: on the Roadmap and Afaan Oromoo issue
“Shira habashaan xaxamaa jiru, hayyootni Oromummaa qaban mormaniiru. Shirri ‘education road map’ haaraatiin xaxamee, “Afaan dhalootaan barachuun hanga kutaa 6tti ga’aadha, Afaan Amaaraa immoo kutaa 1 eegalee kennamuu qaba” jedhu, sabboontota Oromoo, pirezedaantota yuunivarsiitiitiin mormii guddaan irratti ka’eera. Gaaffileen ka’aa turanis:
1. Dhuguma Afaan dhalootaan barachuun qulqullina barnootaa miidheeraa?
2. Qorataan tokko akkamittiin mirga heeraan naannoleef kenname diiguu danda’a?
3. Afaan Oromoo ol guddataa deema jennee utuu abdannuu, isin akkamittiin hanga 6 qofaatti murteessitu?
4. Abbaan dhimmaa Afaanii, warra afaan Sana dubbatu ta’ee utuu jiruu, akkamittiin qaamni afaanicha hin beekiin murtee dabarsuu danda’a?
5. Qorannoon kun haaromsaan dura waan eegaleef, akkamittiin amanamuu danda’a?
6. Compositioniin qorattootaa sirriidha?
7. Dookumentii kana erga waggaa 3 dura eegaltanii maaliif hanga ammaa dhoksitan? fi gaaffilee kanneen biroo gaafataa oolaniiru. Pirezedaantota yuunivarsiitilee Oromiyaa keessaa dhufanii dhimma Oromoo miidhu balaaleffataniifi kan habashota gammachiisuuf dubbatan adda baasuun saaxilaa deemuunis dirqama. Kanaaf, gantoota akka Dr Saamu’eel Kiflee(kan ministeera barnootaa keessaa hojjetu), Silashii Geetahuun(kan dhiyeenya koree giddugaleessaa DHDUO keessaa ari’ame) fi Dr Jeyluun Umar(itti aanaa pirezedaantii yuunivarsiitii Finfinnee), namoota akka qorannoon kun guutummaatti hojiirra ooluuf hirmaattota walga’ii har’aa sossobaa oolanidha. Kanaaf, dhimma Oromoo keessa galanii murteessaa waan jiraniif akka irraa of qusatan jenna. Dr Abiyi immoo rakkoon qulqullina barnootaa jiraachuu malee Shira habashoonni xaxuuf deeman kana Waan hubate hin fakkaatu. BBO immoo dhimma qorannoo kana quba akka hin qabne odeeffanneerra. Walumaagalatti, hayyuun Oromoo, qorannoo Oromoo miidhu xiinxalee yoo hin mormine, Oromoof hayyuu ta’uu hin danda’u.
Galatoomaa.
FB irratti share taasisuun Oromoo nuuf dhageessisi maaloo.”

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Finfinnee, Fulbaana 4,2011(FBC)- Kooriyaa Kaabaa Ameerikaa akeekkachiiste.
Ameerikaan Kibxata dhaabbilee Kooriyaa Kaabaarratti qoqqobbii kaa’uu ishee Chaayinaan mormiteetti.
Kooriyaa Kaabaa gama isheetin waajjiraalee daldalaa fi diippiloomaasii magaalota Chaayinaa fi Raashiyaatti banuuf hojjechaa jirti.
Ameerikaan dhaabbilee teeknooloojii Kooriyaa Kaabaa; Chaayinaa fi Raashiyaa jiran irratti qoqqobbii keessetti.
Ameerikaan akka jettutti Kooriyaa Kaabaa hojii nuukleeraa hin dhaabne.
Amma kun ta’ettimmoo biyyoota biroo waliin hariiroo uumudhaan galii akka argattu hin barbaaddu.
Dhaabbileen teeknooloojii Chaayinaa fi Raashiyaa keessatti hojjetanii fi Ameerikaan qoqqobbii irra keesse ammoo Kooriyaa Kaabatiif maallaqa deeggarsaa laachaa jiru jetti Waashiingitan.
Chaayinaa fi Raashiyaan qoqqobbii Ameerikaan Kooriyaa Kaabaarra keessuf deebii ga’aa waan hin laannef, Piyoongiyaang Ameerikaadhan narraa dhaabbadhu jechaa jirti.
Preezdaantiin Ameerikaa Doonaald Traamp Waxabajjii keessa Siingaapooritti hogganaa Kooriyaa Kaabaa Kiim Joong Uunin walarganii mari’atanis qoqqobbii irra kaa’urraa duubatti hin jenne.
Ameerikaan qoqqobbiishee akka dhaabdu Kooriyaa Kaabaa akeekkachiisaa jirti.
Maddi; Prees TV
Comments
Loading...


text:
Qabeenyi bineensa bosonaa Itoophiyaa malirra jira?
Itoophiyaan biyyoota addunyaa qabeenyaa uumamaa heddu qaban 25 keessaa tokko ta'ushee, oggeeyyoon dame kanaa ni dubbatu.
Dr. Asaffaa Mabiraatee barsiisaafi qorataan dame qabeenya bineensota bosoonaa Itoophiyaa BBC'tti akka himanitti, qabeenya bineensota bosonaa addunyaarra jiran keessaa akaakuun hoosistootaa 36, simbirroota 18 fi kanneen lafarra loo'an 15 Itoohpiyaatti qofatti argamu.
''Bara 1960 keessa da'oon bineensota bosonaa badiinsa oolchuuf tajaajilan shan qofaa kan turan yoo ta'u, walakkaa jaarraan booda garuu gara 27 tti guddataniiru,'' jedhu Dr. Assaffaan.
Kana malees, bineensota bosonaa kunuunsuuf bal'ina waliigala biyyattii keessaa dhibbentaa 18.4 kan ta'u paarkoota dabalatee da'oo bineensota bosonaaf kan daangeffameedha.
Haa ta'u malee, qabeenyi qabeenya boosoonaa haala yaachisaa ta'een hir'achaa jira, jedhu Dr. Asaffaan. Naannoolee biyyattii da'oofi paarkiiwwan akaakuun bineensoota bosoonaa hedduun keessatti argaman keessaa tokko Naannoo Oromiyaa ta'u ragaaleen ni mul'isu.
Qabeenyi bineensa bosonaa Oromiyaa maalirra jira?
''Akaakuun bineensa bosonaa 320 biyyattii keessatti argaman keessaa %80 kan ta'an naannoo Oromiyaa keessatti argamu. Isaan keessaas akka addunyaatti akaakuun 28 Oromiyaa keessatti qofa kan argamanidha,'' oggeessi dhaabbata bosonaafi bineensa bosonaa naannichaa.
Dhaabbatichatti Daarekitara Misooma Qabeenya Misooma Bineensa Bosonaa Obbo Cammaree Zawudee akka jedhanitti, akaakuu bineensa bosoonaa naannichatti argaman keessa Gadamsa Baddaa (mountain Nyala), Qamaleen Baaleefi kan akka addunyaatti sanyiin ishee addunyaarraa baduuf jedhameefi irratti hojjetamaa jiru Jeedalli Diimaan Oromiyaatti qofa argamu.
Kana malees kan akka Qorkee, borofaafi akaakuuwwan simbirroo paarkii Booranaa Oromiyaa keessatti qofa kan argamaniifi kan daawwatoota hawwatan akka ta'e dubbatu Obbo Cammareen.
Naannichatti bakkawwan qabeenyi bineensota bosonaafi miidhagina uumamaa qaban 26 ta'an daangeffamuufi hojiin eegumsaafi misoomaas taasifamaa jira jedhu.
Lafa waliigala Oromiyaan qabdu keessaa kan qabeenya bineessa bosonaafi paarkiiwwaniif daangeffame %1.8 kan ture amma gara %3.2 ol guddateera. Kanaaf, kunuunsi bineeensota bosonaaf taasifamuufi galiin irraa argamus waggaa waggaan dabalaa jira, jedhu Obbo Cammareen.
Paarkota haarawaa Oromiyaa keessatti hundeeffaman keessaa Paarkii Biyyoolessaa Dhaatii Walal Wallaggaa Lixaafi Qeellam Wallaggatti argamuu, Booranaafi Gaarreewwan Arsii akkasumas da'oon bineessa bosonaa Dirree Liiban kanneen dhiyeenya qabeenya misooma bosonaa kunuunsuun hawwata turiizimiif akka oolan taasifaman keessaa ta'u dubbatu, Daayirektarichi.
Fakkeenyaaf, Paarkiin Dhaatii Walala akaakuu bineensota bosonaa hedduu kan qabuudha. Paarkiin kun bishaan gurguddoo, karra gafarsaa kumaatamaan lakkaa'amaniifi roobii hedduu qabuun baayyee haawwatamaa ta'u himu Obbo Cammareen.
Paarkiiwwan Gaarreen Arsiis miidhagina addaa kan qabaniidha. Paarkiin Biyyoolessaa Booranaa ammoo addatti bakka daawwannaa simbiroota waan ta'eef madda turiizimii ta'aa jira jedhu.
Kaayyoo hundeeffama paarkii Biyaalessaa Booranaa yeroo dubbatan Obbo Cammareen, akaakuwwan simbirroota akka addunyaatti Oromiyaa keessatti qofa argaman kunuunsuun dhalootatti dabarsuufi misoomsuuf yaadameeti jedhu.
Qabeenya guddaa kana hanga barbaadame hojiirra akka hin oolleef hanqinoota lamatu jiru jedhu Obbo Cammareen. Isaanis, rakkoo bu'uuraalee misoomaafi qabeenya kana sirriitti beeksisuu dhabuuti.
Maaltu eenyurraa eegama?
"Waanti nurraa eegamu qabeenya kana qabeenyummaa isaa hubanne kunuunsaafi misooma barbaachisuuf gochuudha. Kunis tokkooffaa hambaa sadarkaa addunyaatti ittiin bekamnudhaa. Lammaffaa kan dhalootarraa dhalootatti darbuu danda'aniidha. Sadaffaa, madda galii guddaa ta'uun hawaas-dinagdee keessatti ga'ee guddaa qabaachuu danda'a," jechuudha.
"Qabeenyi kun qabeenya hunda keenyaati. Kanaaf, hojiin kunuunsaafi misooma qabeenya kanaa deggersa qaama hundaa barbaada," kan jedhan Obbo Cammareen, gama saayinsaawaa ta'een qoratamanii adda baasuufi da'oo bineensa bosonaa ta'an yeroo ammaa kanatti giddu-gala qorannoo taasisuu barbaachisa jedhaniiru.
Ogeessonni sadarkaa addunyaatti jiran caalmaatti qorannoo gaadi-fageenyaan taasisuun haala bineensonni bosonaa irra jiran sirriitti beekuun barbaachisaadha kan jedhan Daarektarichi, ga'ee mootummaan alatti abbootiin qabeenyaas karaa adda addaatiin qabeenya bineensota bosonaa kunuunsuufi misoomsu keessatti ga'ee isaanii ba'uu akka qaban dhaamaniiru.


text:
Haadha irraa ilmoon kan dhaaltu waan heddu. Dheerinaafi bifti haadhaa ilmoo irratti dhiibbaa akka qaban ni beekama. Hojjaan haadhaa ilmoon garaa jirtu baatii sagal guutuufi dursitee dhalachuu irratti dhiibbaa qabaatuu nimala jedhee kan yaade meeqa keessan?
Qorannoon tokko dubartoota Noorweey, Denmaarkiifi Finlaand 3,485 irratti geggeeffamee ture. Hedduun daa’imman baatii sagal osoo hinguutin dhalatanii kan dhalan haawwotii hojjaan gaggabaaboo dha. Kuni waan akkasumaan ykn akka carraa ta’ee miti. Qorannoon kuni kan jala sarare dheerinni haadhaafi umriin ulfaa wolitti hidhata qabaachuu isaati. Haawwotiin hojjaa gabaabaa qaban kanniin hojjaa dheeraa qabaniin yoo wolbira qabaman daa’ima baatii sagal hinguutin kan dayu isaani. Kuni dubartii gabaabduu hunda jechuu miti. Dubartiin dheertuunis takkaa ilmoo baatii sagal hinguunne hindhalle jechuus akka hintaane hubadhaa. Dhimmoonni fayyaa biroo jiru kan dubatiin takka fakkenyaaf baatii torbatti ilmoo akka dhaltu kan dirqan.
Rakkoo fayyaa daa’imman baatii sagal osoo hinguunne dhalatanii
Sadarkaa addunyaatti woggatti daa’imman miliyoona 15 tu baatii sagal osoo hinguutin kan dhalatan. Kana keessaa miliyoona 1 ol kan ta’an nidu’u. Gama biraatiin ijoolleen duursanii dhalatan jireenya keessatti, fayyaan wolqabatee, rakkoo heddutu isaan mudata. Rakkoon gurguddoon kanniin akka qilleensa baafachuu dadhabuu, ijaafi bilchina sammuuti.
Dheerinni haadhaa umrii ulfaa irratti dhiibbaa qabaachuun isaa ifa. Kuni maaliif ta’e garuu? Ammatti gaafii kanaaf deebiin quubsaan kan hinjire ta’uu qorattoonni dubbatan.


text:
Haala simannaa fi naa’uumsa guyyaa sirna simannaa hoggansa ABO fi WBO ilaalchisee Dubbataan ABO Ibsa Kennan
12/09/2018
ODUU
Haala simannaa fi naa’uumsa guyyaa sirna simannaa hoggansa ABO fi WBO ilaalchisee miseensi Shanee gumii- gumii sabaa ABO fi dubbii himaan dhaabaa J/ Toleeraa Adabaa fi hoggansi koree simannaa midiyaalee biyya keessaaf bsa laataniiru.
Ibsa miidiyaalee biyya keessaaf har’a Fulbaana 12/09/2018 laatan Kanaan sirni simannaa hoggansa ABO fi WBO Fulbaana 5 bara 2011 finfinneetti kan gaggeeffamu yoo ta’u; sirni simannaa kun haalaan hoo’aa fi miidhagaa ta’ee, karaa naa’uumsaa fi guddina uummata Oromoo argisiisuun xumuramuuf uummanni keenya addatti qeerroon Finfinnee fi naannawa Finfinnee qooda olaanaa qabu jedhaniiru.
Tuttuqqaa xixiqqaa namoonni muraasni Oromoo fi dhaaba isaa hin jaalannee gaggeessan tokko tokko tuffachuun bira tarkaanfachuun galma keenya isa guddaa gootonni hedduuun irratti wareegaman bilisummaa keenyaaf harka walqabannee haa hojjennu, jedhaniiru.
Walumaa galatti calqabaa amma xumuraatti gama mootummaatiinis humni nagaa eegsisu gahaan waan qophaawee fi ramadamee jiruuf rakkoon nageenyaa tokkooleen waan hin jirreef uummanni keenya naa’uumsaa fi karaa miidhagaa ta’een bahee hoggansa isaa gammachuu fi kabajaan simachuu danda’a, gootota isaa wareegama qaqqaalii kaffalanii guyyaa kana fidan yaadachuu damda’a jechuun ibsa gaazexaa kana guduunfaniiru.


text:
Itti gaafatamaa Biiroo Bishaan naanichaa kan ture Ahmad Abdi Muhammad yeroodhaaf prezdaantii naannichaa tahuun filatameera. Waraanni makkalaakayaa fi poolisiin Federaalaa gara naannichaa seenuun akka too’atu kan ajajame tahuu ministeerri dhimmoota Kominikeeshiinii Federaalaa Obbo Ahmad Shidee ibse.
Prezdaantiin naannichaa kan ture Abdi Muhammad Umar eessa akka jiru ibsi mootummaa irraa kenname hin jiru. Haata’u malee Akitiivistoonni Somaalee prezdaantichi too’annaa waraana makkalaakayaa jala kan oole tahuu ibsaa jiru.


text:
Ameerikaan Waajjira Dhaabbata Bilisummaa Falasxiin-PLO Washington DC jiru cufte
Waajjirri Ministeera haajaa alaa Ameerikaa guyyaa kaleessaa ibsa baaseen Waajjira dhaabbata Bilisummaa Falasxiin Washington DC keessa ture cufuu beeksise. Wajjirri PLO kun bulchiinsa Falasxiiniif akka Imbaasiitti tajaajilaa ture. Ameerikaan murtii kana kan fudhatteef, Bulchiinsi Falasxiin mana murtii addunyaa Zeheeg jirutti mootummaa Israa’eel irratti himannaa yakka waraanaa raawwachuu jedhu banu hordofuun akka tahe beekameera. Bulchiinsi Traamp, himannaan Israa’eel irratti baname kun fudhatama hin qabu jedhe.
Bulchiinsi Falasxiin himannaa kana kan bane eega Israa’eel ganda Falasxiinotaa Khan Al-ahmar jedhamu guutuutti Falasxiinota irraa kaastee manneen Yahuudotaa irratti ijaaruuf murteessiteen booda tahuu gabaasni arganne ni ibsa. Ameerikaan bara darbe Alquds-Jerusaleem magaalaa guddoo Israa’eel jechuun eega labsiteen booda, Imbaasii Telaviiv irraa gara Alquds jijjiiruun isii hordofuun hariiroon bulchiinsa Falasxiin waliin qabdu hammaataa dhufe. Kanuma hordofuun Bulchiinsi Falasxiinis marii nageenyaa Israa’eel waliin geggefamuu malu irratti Ameerikaan kanaan booda qaama walabaa tahuu hin dandeessu jechuun beeksise.
Haa ta’u malee Ameerikaan waldhabdee Israa’el fi Falasxiin hiikuuf yaada araaraa qopheessite dhiheenyatti ifa kan gootu tahuu beeksifte. Wixineen Yaada araaraa Ameerikaan qophaaye kun, lammiilee Falasxiin miiliyoona shanii ol tahan kanneen Israa’eliin dachii isaanii irraa buqqifamanii baqattummaa irra jiran gara biyya isaanii akka hin deebine kan dhoorkuu fi akkasumas dhimmi Al-Quds marii keessaa kan baasee tahuun beekameera. Ameerikaan bulchiinsi Falasxiin yaada Araaraa kana akka fudhatuuf gargaarsa Falasxiinotaa kennitu dhaabuu dabalatee, dhiibbaa hamaa kan godhaa jirtu yoo tahu, bulchiinsi Falasxiin ammoo walabummaan Falasxiinotaa maallaqaan hin gurguramu jechuun yaada Ameerikaa kana kan hin fudhanne tahuu ibsaa jira.


text:
Prezdaantiin Eertiraa Isaayyaas Afaworqi fi Prezdaantiin Somaaliyaa Muhammad Abdullaahii Farmaajoo Goondar Seenan
Muummicha ministeeraa Dr Abiy Ahmad dabalatee qondaaltonni mootummaa federaalaa fi naannoo Amaaraa ganama har’aa buufata Xiyyaara Goondaritti argamuun, hoggantoota biyyoota lamaanii simatataniiru.
Dr Abiy hoggantoota biyyoota lamaanii waliin dhimmoota diinagdee fi hariiroo biyyoota sadeenii cimsuu irratti kan mari’atu tahuu ibsi waajjira ministeera haajaa alaa irraa bahe ni addeessa. Hoggantoonni sadeen diinagdee gaanfa Afrikaa wal simsiisuu irratti waliin hojjachuuf, ji’a lama dura Asmaraa keessatti walii galtee mallatteessuun isaanii ni yaadatama.


text:
Dubbi himaan Ministeera Haajaa Alaa obbo Mallas Alam har’a ibsa kenneen, “Itoophiyaan buufata Asab fayyadamuuf sochii jalqabdee jirti” jedhe. Sochiilee qabatamaan jalqabaman jidduu Suphaan Daandii gara buufata Asab geessuu kan geggeefamaa jiru tahuu beeksise. Waldhabdee Itoophiyaa fi Eertiraa jidduu ture hordofuun waggoota digdamman dabraniif Itoophiyaan buufata Doonii Jibiituu fayyadamaa turuun ni beekama.
Dabalataanis Daandiin Xiyyaara Itoophiyaa woggoota diigdama booda Arba’aa boruu gara Asmaaraa kan imalu tahuun beekameera. Imala jalqabaa kanaan namoonni 465 gara Eertiraatti imalu. Hariiroon Itoophiyaa fi Eertiraa waggoota 20f adda citee ture haaromsuuf hooggantoonni biyyoota lamaanii waliigalteewwan adda addaa mallatteessanii jiru. Haaluma kanaan prezdaant Isaayyaas Afaworqii daawa’annaa guyyoota sadi Itoophiyaa keessatti geggeesse raawwatee guyyaa kaleessaa gara Asmaraa deebi’uun duratti, muummicha ministeeraa Dr Abiy Ahmad waliin sirna baniinsa Imbaasii biyyattii Finfinnetti argamuu irratti hirmaatee jira.


text:
Browsing Category
Ispoortii
Koloneel Atleet Daraartuu Tulluu preezdaantii Federeeshinii Atleetiksii Ityoophiyaa taate
Finfinnee, Sadaasa 6,2011(FBC)- Koloneel Atleet Daraartuu Tulluu preezdaantii Federeeshinii Atleetiksii Ityoophiyaa ta'uun muudaman. Atleet Daraartun preezdaantiin…
Dorgommiin Seekaafaa baranaa hin gaggeeffamu
Finfinnee, Sadaasa 4,2011(FBC)-Dorgommiin Seekaafaa bra 2018 akka hin gaggeeffamne barreessan olaanaa beeksiisan. Sabaabbiin dorgommichi haqameefis biyyi qopheessitu dhabamuun…
Maanchister Siitin Maanchister yunaayited 3fi1 injifate
Finfinnee, Sadaasa 3,2011(FBC)-Pirimiyar Liigii Ingiliiz torbee 12ffaa kaleessa galgala gaggeeffameen Maanchister Siitin dirree isaa irratti Maanchister Yunaayited 3fi1 injifatee jira.…
Fiigichi obbolummaa Ityoo-Eertiraa gaggeeffame
Finfinnee, Sadaasa 2,2011(FBC)-Fiigichi Ityoophiyaanonnii fi lammiileen Eertiraa kumaan lakkaa'aman irratti hirmaatan Finfinneetti gaggeeffame. Fiigichi kunis rakkoo tokko malee…
Shaampiyoonaa atleetiksii qaxxaamura biyyoolessaa Dilbata Sulultaatti gaggeeffama
Finfinnee, Onkololeessa 30,2011(FBC)- Dorgommiin shaampiyoonaa atleetiksii qaxxaamura biyyoolessaa Dilbata; Sadaasa 2,2011 Sulultaatti gaggeeffama. Dorgommicharratti…
Kaaf Maskaram Taaddasaa itti gaafatamtuu misooma kubbaa miilaa dubrattoota Afrikaa gochuun muude
Finfinnee, Onkololeessa 29,2011(FBC)-Waldaan Kubbaa Miilaa Afrikaa Maskaram Taaddasaa itti gaafatamtuu misooma kubbaa miilaa dubrattoota gochuun muudee jira. Aadde Maskaram…
Fiigicha guddicha Ityoophiyaa iddoon ka’umsaa fi ga’umsaa durii irraa jijjiirame
Finfinnee, Onkololeessa 28,2011(FBC)-fiigicha guddicha Ityoophiyaa Sadaasa 9,2011 gaggeeffamu iddoon ka’umsaa fi ga’umsaa durii irraa gara siidaa wareegamtootaa kiiloo 6tti jijjiiramuu…
Atileet Leellisaa Deessisaa maraatoonii Niiwu Yoork injifate
Finfinnee, Onkololeessa 26,2011(FBC)-Dorgommii maraatoonii magaalota garaa garaatti xumura torbee darbee gaggeeffameen Atileetonni Ityoophiyaa milkaa’aniiru. Dorgommii maaraatoonii…
Istaadiyeemii Finfinneetti meeshaan faalama qilleensaa lakkaa’u dhaabbate
Finfinnee, Onkololeessa 22,2011(FBC)-Waldaan Atileetiksii Federeeshinii Idil Addunyaa Federeeshinii Atileetiksii Ityoophiyaa waliin ta’uun lakkooftuu faalama qilleensaa istaadiyeemii…
Riyaal Maadriid leenjisaa isaa Yuuleen Luupeeteeguyiin gaggeesse
Finfinnee, Onkololeessa 20,2011(FBC)-Ji’oottan Afran darbaniif leenjisaa Riyaal maadriid kan turan Yuuleen Luupeeteeguyiin gaggeeffaman. Zeenaadii Ziidan bakka bu’uun leenjisaa Riyaal…


text:
Ollaan ijoolleen kahimaa keessatti dhumatte, araddaan Qorkee aanaa Har-Maayaa irraa km 5 fagaata. Ijoolleen tun ibsee ollaa keessatti galchaniif utubaa dhaabuuf warra hujii tana gargaarsa gaafate tolaan hujii tana gargaaruuf ganda jaha keessaa yaamani dhufan.
Akka maatiin ijoollee jedhanitti warri hujii sun kontoraataan humna ibsee waliin hojjachiisu Dirree Dhawaatii dhufe.
Jarii duraan hujii sun kontoraataan hojjatu hujiin sun balaa qabdi jedhee bira yaahee jedhan maatiin ijoollee.
Maatii tana keessaa hagii tokko hujiin tun maashina malee waan namii harkaan hojjachuu dandahuu miti jedha.
Jarii ibsee hojjatu kun akka maatiin jedhanitti ijoollee tanaan haadii ibidda hin qabuu jedhanii adoo womaallee hin gorsin,balaa innii qabullee itti hin himin hujiitti gadi dhiise jedhan.
Obboo Abdallaan nama ijoollee isaa nama sadi waliin hujii tana tolaan warra hujii sun hojjatu gargaaruuf dhufe.
Ilma isaa kutaa sagal baratu achitti lubbuu dhabe,isaafi ilmii isaa ka dhibiin ammoo hin mammadaahan.
“Ofii haada harkaan hin qabanne,nuun ibdaan dhaameera hojjadhaa jedhanii nu hojjachiisan erga namni dhumes waa takka nu hin gargaarre.Shifeeriidhaan wajjiin makiinaa fudhatanii kutan,” jedha.
Jarii hujii tanaaf dhufe nama sagal.
Obbo Mohaammad Yuusuf bulchaa ganda Qorkeeti. Akka innii jedhutti ijoolleen dhumatan ibsee ollaa isaaniitti galchanitti gammadanii wal yaamanii gargaarsaaf dhufan.
Ijoolleen tun nama ganna 15 fa. Warra dhumate kana kalee awwaalan. Waan dhumaatii ijoollee tanaa akka obbo Mohaammad jedhetti qorachuutti jiran


text:
Yosef Hamba Tola
Latest posts by Yosef Hamba Tola (see all)
- YOSEF HAMBA TOLA Afaan Oromoo Quotes - April 23, 2016
- DHALOOTA DHIIGAA! - April 23, 2016
- BAQAA FI DUGUUGGAA SANYII - April 18, 2016
GUFUUWWAN QABSOO
#OromoProtests
Qabsoon gaafa jalqabamu gufuuwwan hedduu akka qabu namni kamiyyuu beeka. Miidhaa isaan qaqqabsiisanis tilmaamuun salphaadha. Kan ulfaataadha jedhamee yaadamuu fi nama hubataa barbaadu akkamitti gufuuwwan qabsoo kana karaa irraa buqqisneee ganna kan jedhuudha. Kun immoo ariitiin yookaan wacaan kan buqqa’u osoo hin taanee yaada bilchaataa fi tasgabbaa’aa ta’e barbaada. Bakka kanatti dhaabbannaa fi dhiibbaa qabsaa’onni godhan bakka ol’aanaa qaba. Sababnisaa qabsaa’onni dhimma qabsoo isaanii eenyuun caalaa sirriitti qalbeeffatanii beeku. Cunqursaa isaan jibbanii of irraa galagalchuuf jedhan eessaa akka ka’ee fi eenyu akka fide cimsanii waan beekaniif bu’uura gufuuwwan qabsoo isaanii sirriitti adda baasuu malu.
Gufuuwwan qabsoo kun nama gamnummaan itti fayyadameef bu’aa hedduus qabaachuu danda’u. Gaafa gufuun daandii qabsoo irratti biqiluu jalqabdu waan ukkaamfamee ture akka bakkee ba’e nutti hima. Waanti mul’ate kun osoo mataa dhokfatee hafee dhukkuba gadhee ta’uu hin oolu. Qabsaa’onni illee gufuuwwan kana irratti hundaa’anii eessa akka jiranii fi qabsoon isaanii hagam injifannoo akka agarsiisaa jiru of madaalu. Itti dabalees qabsaa’onni gufuuwwan har’a dhalatte kana irratti hundaa’anii bor immoo maal akka dhufuuf jedhu salphaatti tilmaamuu danda’u. Kanaafuu, gufuuwwan kun miila qabsoo rukutanii osoo hin naaffisin yoo hubannaan itti fayyadamne, hidda gufuuwwan sanaa immoo karaa irraa qotnee yoo ganne, qabsoo keenyaa gara duraatti dhiibuuf illee bu’aa qabu.
“The best way to treat obstacles is to use them as stepping-stones. Laugh at them, tread on them, and let them lead you to something better.” ― Enid Blyton, Mr Galliano’s Circus
Burqaaleen gufuuwwan qabsoo eenyu fa’i?
Qaamni ittiin mormaa jiran diddaa sana fashaleessuuf tooftaalee garaagaraa fayyadamuu danda’a. Tooftaalee kanas gaafa qopheeffatu duraan dursee gara qabsoon kun itti fuulleffatuu fi wiirtuu qabsoo kanaa qayyabata. Kana booda akkaataa galumsa isaatti gufuu fincila kana laaffisuu danda’u dura dhaaba.
Gufuuwwan qabsoo kun qabsaa’otuma mormii geggeessaa jiran keessaa ka’uu danda’a. Kanaafis sababooti hedduun jiraachuu danda’u. Kanneen akka: waldhaga’uu dhabuu; wal amantaa dhabuu; ofitti amanuu dadhabuu; taayitaa barbaaduu; lagaan wal qooduu; amantaan wal qooduu; dandeettii ga’aa dhabuu fi anatu caalaa jechuudha.
Namoota kaleessa dheengaadda saba diddaa geggeessaa jiru kana gabroomfatanii beekaniin ka’uu danda’a. Jarreen halkanii fi guyyaan nama gabroomfachuun itti urgaa’u; kan gabroomfatanii waanjoo saba bal’aa irra kaa’anii turan; gaafa sabni cimee ka’ee tokkummaan dhaabbatee mirga isaaf falmatu ni aaru. Kana irraa kan ka’e yaada fi karoora isaanii isa dulloomaa odeessuu eegalu. Yaadi isaan qabatanii ba’anii facaasan immoo yeroo baay’ee kan yeroon itti darbeedha.
Kaayyoo dhuunfaa isaanii galmaan ga’achuuf illee namooti/dhaabbilee hedduun gufuuwwan baay’ee qopheessuu danda’u. Jarreeen kun kan ofii dadhaban maqaa qabsoo adeemaa jiruun qabatanii milkaa’uuf jecha hanga dhumaatti bira fakkaatanii gaafa qabsoon kun gara dhumaatti dhufu gufuu hamtuu qopheessu. Gaafa qabsaa’aa dhugaan gufatee lafa dha’u, sagalee bareechatanii aangootti ol ba’uuf daandii tolfatu jechaadha.
Ergamtooti qaama ittiin mormamaaa jiru irraa ergamanis gufuu qabsoo rukutee okkolchiisu qopheessuu danda’u. Bitamtooti kun maallaqa argatan waan ilaalaniif yeroo baay’ee of kennanii maloota garaagaraa qopheessu. Kanneen kun sanyii qabsaa’otaa yookaan qomoo biraa keessaa ta’uus ni danda’u. Jarreen kun gabaabaadhumatti warren garaa isaanii guuttachuuf fiiganiidha.
Kan biraan immoo daawwattoota qabsootu gufuu qopheessa. Ilaaltota qabsoo bakka sadiitti qoodnee ilaaluu dandeenya. Kan jalqabaa, dhimma qabsoo sana gama lamman irratti gadi fageenyaan kan beekaniidha. Kan lammataa kannneen yaaduma giddu-galeessa ta’e beekaniidha. Kan sadaffaa fi xumuraa immoo waa’eedhuma qabsoo sanaa tasumayyuu kan hin beekneedha. Hundi isaanii iyyuu dhiibbaa geggeessuu danda’u. Warreen sadaffaa sun osoo waa tokko illee hin beekin qabsoodhuma sana arganiif taa’anii oduu irratti odeessu. Kanneen tokkoffaa fi lammaffaa sunimmoo haga hubatan irratti hundaa’anii mala ittiin qabsoo kana mogolee isaa laaffisan barbaadu.
Kan seenaan nutti himee fi kan ija keenyaan argineen akkuma dhugaa ba’uu dandeenyu Qabsoon Saba Oromoo gufuuwwan armaan olii kana dandamatee har’a ga’ee jira. Miidhaawwanii fi bu’aawwan gufuu kanaas qabsoo keenya keessatti ni yaadatamu. Ammas taanaan gufuuwwan kun biqilanii akka jiran ni argina. Qabsoo yeroo ammaa kana immoo haalaan dadhabsiisuuf gufuuwwan hedduun akka yeroo bokkaan arfaasaa roobu biqiloonni lafa keessaa ol yaa’anii, gufuuwwaniifis qabsoon keenya rooba arfaasaa ta’ee akka biqilaniif ariifachiisee jira. Kun qabsoon keenya akka jabaatee fi haala gaarii irra akka jiru nutti hima. Akkuman armaan duratti tuquu yaale Oromoon gufuuwwan kanatti gamnummaan fayyadamuu qaba.
Haalli Qabsoo Saba Oromoo mootummaa abbaa irree Itiyoophiyaa kana irratti gochaa jirru kan namatti toluu fi injifannoo boonsaa kan galmeessisaa jiruudha. Mootummichi iyyuu yeroo ba’ee itti dhugaa ba’aa jiruudha. Kun qoftis ga’aa miti, qabsoo kana bakka aggaamameen ga’uuf abshaalota ta’uu qabna. Tooftaa ittiin guffuuwwan qabsoo keenyaa kana harka keenya jala galfannu osoo yeroo itti hin kenning qopheessuudha. Kanaafuu, tokkummaan irratti dammaquutu nurraa eegama!
Dhaabbileen siyaasaa fi Sabni Oromoo keessaa fi alaa Qabsoo Saba Oromoo geggeeffamaa jiru irratti of kennitanii hojjechaa jirtan galanni keessan bilisummaa haa ta’u jechuun jaalladha. Garuu, waa tokko gochuutu isin irraa eegama. Yeroo qabsoo kanatti guutummaa gurra keessanii fi qalbii keessan wantoota bitaa fi mirga keessanii wacaniif hin ergisinaa. Jarreen isin naanna’anii oduu burkutaa’aa dubbisan gufuuwwan qabsoo keenyaa akka ta’an beekaa. Yaadaa fi mormii ka’uu malu hundaa hubannaan ilaalaa itti fayyadamaa malee yeroo keessan irratti hin gubinaa. Yaada keessanis guutummaatti hin ergisinaafi. Kan isin irraa eegamu inni guddaan karoora gara fuula duraa baafachuu fi qeerrootti daandii agarsiisuudha. Wiirtuu lafee dudgaa wayyaanees sirriitti soqxanii qeerroo fi saba Oromoo hundaatti agarsiisuu qabdu. Kana booda harka walqabannee qeerroo faana hiriiruudha. Ogummaan qabsoo keenya kana yoo geggeessine kufaatiin mootummaa abbaa irree akka ariifatu abdii guddaa qabna.
Mala ittiin gufuu si dura jiru bira tartu hin qopheeffanne taanaan kufaatii hamaaf si saaxila!
GALATOOMAA!
Qabsoon itti fufa!
Yosef Hamba Tola
Latest posts by Yosef Hamba Tola (see all)
- YOSEF HAMBA TOLA Afaan Oromoo Quotes - April 23, 2016
- DHALOOTA DHIIGAA! - April 23, 2016
- BAQAA FI DUGUUGGAA SANYII - April 18, 2016


text:
Prezdaantiin Turkiyaa Rajab Xayyib Erdogaan Juma’aa hardhaa duguuggaa sanyii Isra’eel Gaazaa keessatti raawataa jirtu mormuun Ummata magaalaa Istaanbul keessatti hiriira bayeef haasaya godheen, “Muslimoonni addunyaa tokkummaan garjabeenya Isra’eel kana silaa afoo dhaabbannee dararaan Ummata Gaazaa fi uftuulummaan Isra’eel kana booda hin turu” jedhe.
Erdogaan Dhaabbata Gurmuu Biyyoota Islaamaa dhimma Gaazaa fi Al-Quds irratti mari’achuudhaaf walgahii ariifachiisaa yaamuun isaa ni yaadatama. Haaluma Kanaan sirna baniinsa walgahii Jum’aa hardhaa Istaanbul keessatti geggeefamaa jiru irrattis haasawa taasiseen, “Isra’eel Falasxiinota irratti duguuggaa sanyii raawwataa jirti. Hooggantoonni biyyoota Islaamaa dhimma Al-Qudsii fi Falasxiin ilaalchisee tarkaanfii Luynaa fudhataa jirra. Kun hedduu nama gaddisiisaa. Dhugaa dubbachuudhaaf dhimma Al-Qudsi irratti qormaata diinni keenna nuuf kenne Kufnee jirra” jedhe.
Gama biraatiin ammoo dhaabbata mootummoota gamtoomanii tti ejensiin mirga namoomaa, duguuggaa sanyii Isra’eel Gaazaa keessatti raawwataa jirtu qorachuudhaaf garee ogeeyyotaa kan bobbaasu tahuu beeksise.


text:
Loltoonni Isra’eel daangaa Gaazaa gama Kaabaa keessatti Falasxiinota hiriira mormii gaggeessan irratti dhukaasa banan.
Lammiileen Falasxiin Jum’aa har’aa daangaa Gaazaa gama Kaabaa fi bahaa irratti ajjeechaa waraanni Isra’eel torbaan dabre raawwate mormuun hiriira kan bahan yoo tahu, har’as loltoonni Isra’eel ummata harka qullaa hiriira bahe irratti dhukaasaa kan jiran tahuu gabaasni argame ni mul’isa.
Isra’eel Jum’aa har’aa mormiin namoonni kuma heddu irratti hirmaatan ni gaggeeffama sodaa jedhuun, loltoota kuma 30 daangaa Gaazaa irra kan qubachiifte tahuu beeksifte. Ministeerri waraana Isra’eel Avigidoor Libermaan har’as loltoonni isaa alaamanii akka rukutan hayyamni kan kennameef tahuu ibse.
Falasxiinonni dachii Isra’eel humnaan irraa isaan buqqifttetti deebi’uuf falmii godhan akka haarayaatti cimsanii itti fufuudhaaf torbaan dabre daangaa Gaazaa fi Guutuu Falasxiin keessatti hiriira mormii jalqaban. Kanuma hordofuun Jum’aa dabre loltoonni Isra’eel dhukaasa namoota nagahaa irratti bananiin yoo xiqqaate nama 20 ajjeessuun, 1600 ol madeessan.


text:
Finfinnee, Onkololeessa 27,2011(FBC)- Piyaaniistiin Briitaaniyaa bineensota bosonaatif meeshaa muuziqaa tabachaa jira.
Piyaaniistiin Briitaaniyaa, Pool Baartan jedhamu bosona Taaylaand keessatti bineensota bosonaatif piyaanoo tabachaa jira.
Akka inni jedhutti bineensota bosonaa jaalattoota taba meeshaa muuziqaasaa ta’an hedduu ittiin horateera.
Piyaaniistichi amma umriin isaa waggaa 57.
Umriisaa kanaanis piyaanoosaa bosona Taaylaand; qarqara laga Kiwaayitti geessudhaan arboota dullooman, madaa’anii fi qaamaa miidhamaniif tabachaa jira.
Yaadichi kan dhufeef bara Faranjootaa 2011 haadha warraasaa waliin paarkii bineensota bosonaa yoo daawwatu ture.
Sagalee muuziqaa piyaanotiin arboonni miira gammachuu addaa agrsiisaa akka jiranis ibsameera.
Piyaaniistichi meeshaa muuziqichaa ofumaa tabachuu akka bare, namarra dhageettii fi jaalala kan argate arbootarraa ta’uus ni ibsa.
Yeroo inni piyaanoo tabatu arboonni isa marsu. Sagalee meeshaa muuziqaa namatti toluu fi qalbii nama booji’uun ni gammadus jedha.
Arboonni taba piyaanoo dhagayan dheeda dhaabaniit, gurra qeensanii gammachuudhan dhaggeeffatu, hiriyummaas cimsadheera jedha piyaaniistichi.
Maddi; https://www.news.com.au
Comments
Loading...


text:
Qorannoon Yunivarsitii Osloo lakkoofsi lammiilee Noorweey Islaamummaa fudhatanii dabalaa dhufuu mul’ise
Gaazexaan beekamaan biyyattii Verdens Gang jedhamu qorannoo Yunivarsiitii Osloo eeruudhaan akka gabaasetti, waggaa waggaan yoo xiqqaate lammiileen biyyattii 3000 tahan Islaamummaa fudhataa jiran. Lakkofsi lammiilee Noorweey bara 1990moota keessa Islaamummaa fudhataa turan waggatti nannawa nama 500 akka tureefi dhiheenya baroota as dhihoo kana lakkoofsi kun daran kan dabalaa dhufe tahuu gabaasni kun ni mul’isa.
Lammiilleen Noorweey amantaa Islaamaa fudhataa jiran dubartoota warra adii akka tahanii fi hedduun isaanii Islaamummaa yeroo dheeraaf eega qoratanii booda kan fudhatan tahuu gabaasichi ni ibsa. Noorweeyn ummata 5,051,275 kan qabdu yoo tahu, yeroo ammaa lakkofsi muslimoota biyyattii 135,000 ol dhaqqabee jira.


text:
Of Eeggannoo Mobile, Kaardii Mobile fi Fayyaa Namaa: OROMO ICT
Of Eeggannoo Mobile, Kaardii Mobile fi Fayyaa Namaa: OROMO ICT
*Kaardii Mobile, qubaan hin quuncisinaa, Sababni isaa, lakkoofsi kaarsichaa kan haguugame #silverNitroOxide waan ta’eef, kaansarii gogaa(qaamaa) qaqqabsiisuuf waan danda’uuf.
*Baatriin bilbila keessanii yoo xiqqaatee diimaa agarsiise, bilbila ittiin hin haasa’inaa. Sababni isaa, yeroo kana #raadeshiiniin isaa harka 1000n kaan Caalaa waan dabaluuf.
*Bilbila keessan of jala keessanii rafuun haalaan dhoorkaadha.
*Bilbila keessan chaarjii irra keessanii #haasawuun haalaan dhoorkaadha.
*Mobile keessaan yoo ittiin odeessitan Gurra #bitaatiin fayyadamuun filatamaadha.
*Qoricha yoo fudhattan, bishaan Qorraadhaan hin fudhatinaa.
*Galgala saa’atii 11:00 booda nyaata ulfaataa hin fayyadaminaa.
*Ganama Ganama Bishaan haalaan fayyadamuun, galgala galgala xiqqeessuun batbaachisaa dha, fayyaa keessaniif.
*Saa’atiin hirribaaf gaariidha Jedhamu, halkan saa’atii 4:00 ~ waarii saa’atii 10:00 akka ta’e himama.
*Qoricha yoo fudhattan ykn nyaata yoo nyaattan, akuma nyaattaniin ykn fudhattaniin hin rafinaa….
OROMO ICT
[sgmb id=”2″][sgmb id=”1″]


text:
Dr Abiy affeerraa Prezdaantii Faransaay Imaanu’eel Makron fi Chaansilarii Jarman Anjeelaa Maarkel irraa dhihaateen gara Awurooppaa imale. Haaluma kanaan har’a Faransaay magaalaa Paaris kan seene yoo tahu, qondaaltonni biyyattii ol’aanoo fi lammiileen Ityoophiyaa biyyoota Awurooppaa jiraatan simannaa ho’aa godhaniifii jiru. Dr Abiy Prezdaantii Faransaay waliin dhimmoota daldalaa, Investimantii fi haala nageenya gaanfa Afrikaa irratti mari’achuuf kan karoorfatan tahuu ibsi waajjira Ministeera hajaa alaa irraa bahe ni mul’isa.
Haaluma walfakkatuun muummichi ministeeraa gara Jarman Imaluun Chaansilarii biyyattii waliin kan mari’atu yoo tahu, dhuma irrattis magaalaa Frankfurt keessatti lammiilee Itoophiyaa guutuu Awurooppaa irraa dhufan kanneen baay’inni isaanii 25,000 tahan waliin mari’achuuf kan karoorfate tahuun beekameera. Ministeera haajaa alaa Dr Warqineh Gabayyoo dabalatee qondaaltonni birootis muummicha ministeeraa waliin gara Awurooppaatti kan imalan tahuun beekamee jira.


text:
Xaafii abbaatti deebisuuf qabsoo eegalame
Mootummaan bakki argama xaafii Itoophiyaa osoo ta'e jiru dhaabbata Nezarlaand biyyoota Awurooppaa shanitti mirga abbummaa galmeessise mana murtii ijibbaataa idila-addunyaatti himachuuf akka ta'e beeksiseera.
Mootummaan kan kana gochuuf yaadees waldhabde uumame furuuf yaaluus milkaa'uu waan hin dandenyeefi.
Xaafiin akkamitti harka Itooophiyaati bahe?
Bara 2004 Institiyuutiin qabeenya uumamaa Itoophiyaa fi Insititiyuutiin qorannoo qonnaa dhaabbata Nezaerlaand 'Health and Performance Food International (HPFI)' waliin waligaltee taasise.
Waligaltee kanaan kaampaanichi sanyii xaafii garaa garaa fayyadamuun keekii, kuukisii fi kanneen biroo oomishuun akka gabaaf dhiyyeessu fi waan irraa buufate ammoo Itoophiyaaf akka qoodu waligalamee ture.
Akka qorannoo tokko tokkootti beekumsa oomishaa fi abbummaan sanyii xaafii oomishtoota Itoophiyaaf tahee akka itti fufu walii galticha irra taa'eera.
Gama kaanin, sanyii xaafii biyyaa fuudhame irraa sanyiin haaraan argamu garuu kan Itoophiyaa fi kaampaanii Nezerlaand akka tahu walii galameera.
Ta'us kaampaaniin kun waligaltee Itoophiyaa waliin qabu addaan kutuun abbaa qabeenyummaa xaafii biyya Nezarlaand, Xaaliyaanii, Ingilizii, Xaaliyaan, Oostiriyaa fi Jarman keessatti fudhate.
Booda garuu kasaaraa keessa galuusaa beeksisuun mirga abbaa qabeenyummaa xaafii kanaa dhaabbata biraa 'Vennootschap Onder Firma(VOF)' jedhamuuf dabarse.
Mirga abbummaa dhiyeessii daakuu xaafii harka Itoophiyaa irraa bahe deebisuuf yaaliin karaa marii fi dippiloomaasii taasifamaa ture hin milkoofne.
Milkaa'uu dhabuu kanas guyyoota muraasaan dura ministirri Saayinsiifi Teekinoloojii obbo Geetaahun Makuriyaa mana maree bakka bu'oota uummataaf ibsanii ture.
Xaafii abbaatti deebiisuuf filannoon filmaata hin qabne dhimmicha gara mana murtiitti geessuun kaampaanii Nezarlaandi kana mana murtii haqaa idila addunyaarratti himachuuf sochiin jalqabamuu himaniiru.
Dhaddachi eessa ta'a?
Haa ta'u malee, Afrikaatti gorsituun Mana Murtii Ijibbaata Addunyaa Liyyuu Taammiruu mootummaan dhimmi kana karaa mana murtiin xumuruu yoo barbaade waan lama hubachuu qabu jechuun dubbatti.
Inni tokko kaampaaniin Itoophiyaa waliin waligaltee mallatteesse hojii dhaabuu isaati jechuun himti. Dhaabbata cufamee fi hinjirre himachuun rakkoo guddaa ta'u himti.
Gama biraan immoo, mootummaan Itoophiyaa dhimma kana gara mana murtiitti geessa jedhu aangoo fi hojii mana murtii ijibbaataa hubachuu qaba jetti.
Liyyuun akka dubbattutti taanaan manni murtii ijibbaata miidhaa ilaaluufi murteessuu malee mirga abbummaa dhorkuuf aangoo hin qabu.
Dhaabbanni mirga abbummaa dhaabbata Nezerlaandif kenne dhaabbata Awuroppaa (EPO) jedhamudha.
Kanaafuu, dhaabbata kanatti iyyachuun barbaachaasisaa akka ta'e himti.
Itoophiyaan mana murtii ijibbaataatti muuxannoo qabaattus rakkoo sharafa biyya alaa qabduuniifi nami dhimma xaafii beeku biyyarraa filachuu qabu jechuun gorsiti.
Hagam irra-aanuun danda'ama?
Akkatti mootummaan himata banu wanti beekamu jiraachuu baatus dhimmi kana irratti waan sadii jiru jedhan yunivarsitii Finfinnetti barsiisaa seeraa kan ta'an Dr. Biruuk Haayilee.
Akka waligalteetti kaffaltin Nezerlaand Itoophiyaaf kanfaluu dhabuu isaa, abbummaa bu'aa xaafii qopheessuu irratti argameefi abbummaa dhaabatichi sanyii xaafi haaraa irraa argatedha.
''Akkitii xaafiin qophaa'u beekumsa duruu biyyatti keessa ture ta'u isaa mirkaneessuun isa dhaabbatichi qophii midhaan xaafii irratti abbummaa argate irra-aanuun danda'ama,'' jedhaniiru.
Haa ta'u malee, sanyii Itoophiyaa irraa fudhatan irraa sanyii haaraa argatan irratti garuu milkaa'uu dhabuu dandeenya jedhu.
''Sababni isaas akka seera Awuroppaatti qorannoodhaan sanyii haaraa argaman eegumsi hin taasifamuufi waan jedhu hinjiru.''
Mana maree daldalaa Finfinneetti daarektarri dhaabbata mana murtii ijibbaataa Obbo Yohaannis W/Gabri'el Itoophiyaan abbummaa deebifachuu abdii hinqabdu jedhu.
Sababni isaan kaa'an kan kaanirraa adda.
'Himata guddaa fi waldhahaa dhiisaati, dhimmi kan biraayyuu abbaa alanagaa hordofu hinjirretti kuni waan ta'u hin dandeenye,'' jechuun himu.
Waggoota dheeraaf biyya Iswizarlaand yunivarsitii Barnitti xaafii irratti qorannoo taasisaa kan jiran Dr. Zarihuun Taaddala, waan kampaaniin Nezerlaand godhe waggaa lama dura godhe mormuun mallattoo walitti qabaa turuu isaanii yaadatu.
Yeroo baay'ee abbumma adhabuun rakkoo kan seenu dhaabbilee barnootaa osoo hintaane dhababilee dhuunfaafi miti-mootummaa waliin gaafa waligalteen raawwatedha jedhaniiru.


text:
Bisaan garbaa, jalaa haga gubbaa qabbanaahuun qilleensa naannoo qabbaneesa. Bisaan garbaa, jalaa haga gubbaa oowwuun ammoo naannoo oowwisa.Qilleensii garbaa oowwaan, qilleensa bokkaati.
Qilleensii El Niinoo qilleensa oowwa garba Paasific gama Dhiyaa fi qilleensa diqqaa garba Paasifik gama Bahaatii dhufu.
La Niinaan bisaan garba paasifik mudhii lafaa,Paasifik gama Dhiyaa fi gama Jidduu akka malee qabbaneessa.
Qilleensii amma garba Paasifiktti jijjiirame kun bokkaa silaa ji’a dhufu keessaa Afrikaan gamii Gaafaa argachuu malte Afrikaa Kibbaatti geessa.
Dr.Chirs Funk saayintistoota Amerikaa qilleensa akkanaa qoratan keessaa tokko. Akka innii jedhutti saayintistootii NOAA,Dhaaba Tohannaa Hawaa fi Qilleensa Amerikaa Itoophiyaan gama Kibbaa Bahaa, Naannoo Somaalee, Keenyaa gama Bahaa fi naannoon Somaaleelandi bokkaa silaa ji’a dhufu keessa argachuu malan dhaban jedhanii harka 55-60 mirkansan.
Qilleensii garba Paasifik gama Dhihaati fi gama Jidduu Hagayyaa keessaa akka male qabbahee, La Niinaan dhufe.
Akka saayintistootii tohannoo qileensa dhiyoo tana Washingtion DC-TTI kora taa’an jedhanitti qilleensii kun bokkaa silaa Afrikaan gamii bahaa Onkololeessaa, Sadaasaa fi Muddee argachuu malan irraa diqqeessa.
Naannoon tun qaraa rakkoo guddoo keessa jirti.Rakkuma akkanaatti Itoophiyaa, Somaaliyaa fi Keenyaatti gatiin midhaanii qaalessee akka USAID,Dhaabii Misoomaa Amerikaa Guddinna Biyya Alaatiin gargaartu jedhutti nama miliyoona 18 gargaarsa eegachiise.
Rakkoon ammaaa itti dabalamte jechuun ammoo akka naannoon ji’a 18 caalaayyuu bokkaa dhabsiisa.Tun akka Dr.Chris jedhutti waan guddoo nama yaaddessaati.
"Bona sadii walti aane qabaachuu rakkoo bara 2011 fi 2012 caalaa hammaattu jechuu. Rakkoon bara sunii Afrikaa gama Gaafaa qofa keessatti nama kuma 260 fixxe fixxee jedha.”
Qilleensii garba Paasifik irraa kahu kun Afrikaa gama Gaafaa irraa bokkaa fuudhee Afrikaa Kibbaa geessa.
Afrikaan Kibbaa akka kanaan bokkaa guddaa argatti biyya hedduulleetti lolaan itti baafachuu dandaha.
Bara 2015 keessaa La Niinaan kun Afrikaa Kibbaatti bona buusee Afrikaa Bahaatii ammoo bokkaan dhufe.Gaafsa Afrkaan gamii bahaa bokkaa gabbaa argatte
La Niinaan gamanaa fi gamasi dhahee kaanii bokkaan dhufaa kaan ammoo bona itti buusa.


text:
Senataroonni Amerikaa waa’ee ajjechaa gaazexxeessaa lammii Saa’udii Jamal Kaashogii kan ilaaleen ministrii danta alaa Amerikaa Maayik Pompiyoo fi Ministeerri ittisaa Jim Maadas cufataan ibsa kennaafii kan jiran yoo ta’u irra hedduun isaanii gocha rawwatameetti senetaroonni amma iyyu mufannaa qabu.
Walgahii kana dura seera tumtoonni paartilee lameenii daayreekterri CIA Jinaa Haspel ibsa kennu jedhamee karoora ba’e keessaa hafuu isaaniif komee dhageesiisan.
Mootii saudii biraa prezidaant Traamp wanni dhaga’an maal akka ta’e tika nageenya biyyooleessaa ykn CIA irraa nama nuu ibsu feena jechuun Ripaablikaantichii senator Lindsey Graam oduu gabaastotaaf ibsanii jiru.
Daayreekteerri CIA maaliif ibsa nu hin kennan? Jechuun kan gaafatan Demokraatichi senator Kris Koons gaafatan.Gabaasaalee oduu hedduun akka jedhanti mootiin saudii gazexxesichii akka ajjeefamuuf ajajuu isaanii CIA..n beeka. Saudiin garu soba jetti.


text:
Waliigaltee KFO fi ABO | ኦፌኮና ኦነግ ስምምነት (via OMN)
—
Waliigaltee KFO fi ABO
(OMN – Fulbaana 10, 2018) – Addi bilisummaa Oromoo fi kongreesiin federaalawaa Oromoo dhimmoota dantaa Oromoo fi Oromiyaa dursuurratti waliin hojjechuuf waliigalteerra gahan.
Waliigalteen Dhaabbilee lamaanii sagaleen uummataa akka hin hiramne karaa hundaan waliin hojjechuu, sirna federaalawaa dhugaa fiduu, mirga hiree ofii murteeffachuu dhugoomsuu fi nagaa waaraa mirkaneessuu akka haammatu ibsameera.
—
ኦፌኮና ኦነግ ስምምነት
ኦፌኮ እና ኦነግ በኦሮሞ እና ኦሮሚያ ጉዳዮች ላይ በጋራ ለመስራት ተስማሙ።
የስምምነታቸው መሠረት የህዝብ ጥያቄ ነው ያሉት የየድርጅቶቹ አመራሮች፤ እውነተኛ ፌዴራላዊ ስርዓት ለማረጋገጥ፡ የህግ የበላይነትን ለማስፈንና የራስን መብት በራስ መወሰን ጉዳዮች ላይ በጋራ ለመስራት መስማማታቸውን ገልጸዋል፡፡
አብረሃም ብሩ እንደዘገበው፡፡
Posted by Oromia Media Network on Monday, September 10, 2018


text:
Gufuwwan Tawbaa
Ilmi nama jireenya isaa keessatti badii fi dogongoratti osoo hin kufin hin hafu. Badii fi dogongora kanniin keessaa bahuun jireenya ofii akka foyyefatu balballi tawbaa isaaf baname jira. Carraa kanatti fayyadame yeroon yoo tawbate fi jireenya ofii foyyeesse dhugumatti namni suni qaroodha. Gara biraatin immoo carraa kanatti osoo hin fayyadamin namni hafe, mataa ofii malee eenyullee hin ajiifatu (hin waqqasu). Fakkeenyaf mootummaan gamoo (kondominiyeemi) ijaare, ergasii namoonni akka fudhataniif carraa bana. Carraan kuni yeroo hundaa kan turu osoo hin ta’in yeroo dhumaa (deadline) qaba. Namni ulaagaale sirrii guute yoo carraa kanatti fayyadame Insha Allah mana san ni argata yoo mootummaan haqaan kan hojjatu yoo ta’e. Namni carraa kanatti osoo hin fayyadamin “boru biiroo nan deema, boru biiroo nan deema“osoo jedhu yeroon jala darbee mataa ofii malee eenyuun ajiifata ree?
Tawbanis carraa guddaa namni tokko jireenya tana keessatti argatuudha. Yeroo dhumaa osoo hin dhufiniin duratti namni carraa kanatti fayyadame Insha Allah ganda lamaanittu (aadunyaa fi aakhiratti) ni milkaa’a. Namni carraa kanatti osoo hin fayyadamin hafe immoo addunyaa aakhiratti jireenya daraara fi dhiphinnaa jiraata. Ulaagaalee tawbaaf barbaachisan “Tawbaa: Balbala jijjirama fi gammachuu” kutaa 1ffaa fi 2ffaa keessatti ilaalle jirra.
Insha Allah har’a immoo carraa qaalii tawbaa kanatti akka hin fayyadamne wantoota gufuu nutti ta’an ilaalla.
1.Hiriyyaa– jireenya keessatti hiriyyaan murteessadha. Yookaa madda badii keeti siif ta’uu danda’a yookiin immoo sababa qajeelinna (hidaaya) siif ta’uu danda’a. Kanaafu hiriyyaa jireenya keessatti filachuun baay’ee murteessadha. Meeqa kamtu sababa hiriyyaatin badii keessatti badee hafee; osoo nama gaariidha jedhame beekkamu. Akkasumas, meeqa kamtu sababa hiriyyaatin jireenya ofii foyyeesse; osoo nama badaa jedhame beekkamu.
Yoo hiriyyaa badaa qabaanne jireenya keenya akka hin foyyeessine gufuu guddaa nutti ta’a. Isaaf jenne waa baay’ee dhabna. Hiryyaan badaan kuni yommuu rakkini nu tuqu nurraa kaasu gonkumaa hin danda’u, sirumaa nurraa dheessa.
Zinaa akka raawwatu, qumaari akka taphatu, alkooli akka dhuguu fi wantoota fokkuu adda addaa akka raawwatu taasisuun jireenya isaa guutu balleessa. Nageenya fi tasgabbii isa dhabsiisa. Namtichi jireenya badii kana keessaa bahee nan tawbaadha yommuu jedhuus duuka fiigun duubatti isa harkiisa. “Aboo boruu ni tawbatti, Rabbii gafurrahiimi…” jechun namticha gowwomsa. Guyyaa Qiyyaama namtichi gowwofame akkana jedha:
“Yaa badii kiyya! odoo ebaluun jaalalle onnee taasifachuu baadhee maal qabaa! Dhugumatti Gorsi (Qur’aanni) erga natti dhufee booda irraa na jallisee jira; sheyxaannis namaaf salphisaa ta’eera.” Suuratul Furqaan(25):28-29
Gaabbiin guyyaa kana maal fayyada ree?Kanaafu eenyun har’a hiriyyaa akka godhanne sirritti ilaalu qabna. Jireenya addunyaa fi akhiratti akka hin banne hiriyyaa keenya sirritti filachuu qabna.
Shaakala: mee amma hiriyyaan kee eenyu fa’a sirritti ilaali. Hiriyyoonni kee gara wanta badatti si harkisuu moo gara wanta gaggaaritti si gorsu ykn si jajjabeessu. Yookiin lamaan irraayyu miti. Yoo kan wanta badaatti si harkisan ta’ee har’ummaa hiriyummaa addaan kuti. Sababni isaas, jireenya kee guutu balleessuf deemaa jiru. Erga isaanirraa addaan baate booda hojii badaa irraa tawbachuun jireenya kee foyyeessuf carraaqi.
Yommuu hiriyummaa addaan kuttu fi jireenya kee foyyeessuf carraaqxu diina sitti ta’uu danda’u. Akkamitti baditti akka si deebisan karaa barbaadu. Mucaa tokkotu jaalalle dubartii isaatirraa addaan bahuun tawbate gara Rabbii deebi’e. Yeroo hundaa bilbila itti quuti. Garuu bilbila jalaa kaasu dide. Turtee guyyaa biraa “Jinniin isaa irraa ka’uu hin oolu” jechuun deebiste itti bilbilte.
Kanaafu daandii jijjirama kana irra yommuu deemtu obsaa fi ijjannoo qabachuu qabda. Wanta fedhan siin haa jedhan murannoo fi obsaan yoo itti fufte, boodarra jarrii kuni ni salphatu, ati immoo jireenya gaarii gaggeessita. Yeroo tokko tokkoo dhufanii “Dhiirri keenya jireenya ofii jijjiruu heeda, badii kee ifa baafna, fi kkf “jechuun si sodaachisu danda’u. Yoo Rabbitti hirkatte fi araarama Isarraa kadhatte miidhaa wayitu fiduu hin danda’an.
Eeti jalqaba irratti hadhaa baay’ee dhandhamu dandeessa. Garuu hadhaan kee suutuma suutan gara mi’aatti jijjiramaa adeema. Hadhaa kana yoo obsaan liqimsitee fi dukkana si marsee jiruu yoo keessa dabartee jireenya gaarii hordofta.
Erga hiriyyoota badaa kana irraa addaan baaten booda hiriyyaa badaa biraatti makamu osoo hin ta’iin hiriyyaa gaarii si jajjabeessu danda’u filachuudha. Bakka hiriyyoonni badaa jiran kana irraa dheessu qabda. Hojii gaggaariin of xamadii. Bakka isaan jiran irraa yoo hin fagaatinii fi hojii gaggaariin yoo of hin xamadiin salphatti badii sanitti si deebisu.
Hanga fedhan si haa qeeqanii fi sii haa arrabsan, jechoota isaanitiif gatii hin kenniin. Jireenya kiyya keessatti namoonni baay’een inumaa maatii kiyya dabalatee “Maaliif amantii akkanatti jabeessitaa, maaliif yeroo hundaa dubbistaa? Maaliif diraama hin ilaalle? Fi kkf” naan jedhu turan. Garuu jechoota isaanitiif gatii wayituu osoo hin kenniin adeemsa kiyya itti fufe. Osoo gorsa isaani kana kan hordofuu ta’ee silaa nama wayittuu osoo hin bu’in yookiin fayda wayitu osoo hin buusin hafu ta’aa ture. Kanaafu gorsa eenyurraa akka fudhatte fi gorsi suni jireenya keessatti si baasa moo hin baasu sirritti addaan baafadhu.
2.Cubbuu biraa– sababni biraa tawbaatti gufuu ta’an keessaa tokko cubbuu tokko jalaa erga bahanii cubbuu biraa raawwachuudha. Namoonni gariin badii kana ammaan booda itti hin deebi’u jedhan. Garuu yeroon booda badima san yookiin badii san caalu irratti argamu. Eeti ilmi namaa dogongore badii san caalu irratti kufuu danda’a. Garuu dogongorri guddaan badii san irratti kufuu osoo hin ta’in ‘Hojii badaa san raawwachuu itti fufuudha, Hanga duuti namatti dhuftuu gara Rabbitti tawbaan deebi’u dhiisudha.’ Namtichi cubbuu tokko irratti yommuu kufu dafee yoo gara Rabbii hin deebi’in, cubbuu biraa hojjachuun ba’aa ofirratti tuula. Ergasii cubbu kana dhiisu fi keessaa bahuun itti ulfaata.
Furmaata: yommuu dillii(cubbuu) tokko raawwattu dafii gara Rabbii deebi’i. Badii keetiif Rabbitti warwaadhu. Ammallee badii biraa raawwachuu dandeessa, ammalle gara Rabbii tawbaan deebi’i. Rabbiin namoota tawbaan gara Isaatti deebi’an ni jaallata (ilaali suura Al-Baqaraa:222). Cubbuu duraan irraa tawbatte sanitti fi gosoota isaatti hin deebi’in. Guutumatti dhiisi. Fakkeenyaf filmii wal qunnamtii saalaa fi moovi adda addaa kan ilaaltu yoo taate, ammaan booda hin ilaalu jette erga tawbatte booda filmii ilaalutti hin deebi’in, guutumatti irraa fagaadhu. Akkasuma diraama dhiira fi dubarti wal makan irraa fagaadhu.
Mucaa tokkotu filmii fi diraama garmalee ilaala türe. Garuu yeroon booda Qur’aana hiika isaa waliin dubbisuu eegale. Qur’aanni yommuu onnee isaa tuquu filmii, diraama wanta jedhamu guutumatti dhiise. Yommuu warri isaa diraama banan gola sanii bahee gola biraa deema. Kanatu boqonnaa sammuu kennaaf. Garuu warrii maaliif diraama hin ilaaltu jedhaan. Garuu inni diraama isaan ilaalan kana jibbee gara gola ofii deemun kitaaba gaggaari dubbisa. Osoo diraama kan ilaalu ta’ee silaa qalbiin isaa ni dhiphatti, wanta hin fayyanne sammuu keessa maruun nageenya fi tasgabbii ofirraa ari’aa türe. Silaa wanta haraamatti kufaa türe.
Nama dinqisiisa yeroo ammaa! maatiin wanta badaa irraa nama dhowwuu dhiise sirumaa itti nama ajaja. Dargagoonnis kana argatanii balbala tawbaa ofitti cufuun jireenya ofii baditti darbuu. Yommuu diraama fi filmii sanniin ilaalan maal irraa argatan sammuun dhiphachuu, qalbiin gochoota babbadaa diraama san keessatti mul’atuun sunturuu malee! Ee badii keessan! Yaa abbaa haadha kan ijjoollee teessan baditti darbitan! Baraaru dhiisanii jireenya isaani maaliif dararu? Ati dargaggeessi/shamarri maatii akkanaa keessatti guddachuu dandeessa. Amma dandeetti yaadde wanta badaa fi gaarii addaan baafachu Rabbiin (subhaanahu wa ta’aala) si kenne jira. ‘Maatii kiyyatu akkana na godhe’ yoo jette uzriin (sababni) kee fudhatama hin argatu. Sababni isaas, umrii wanta hojjatteef itti qabamtu geette jirta. Kanaafu wanta badaa maatiin kee hojjatu hordofuu osoo hin ta’in hojii badaa isaan irraa deebi’un jireenya kee haroomsi. Ammallee cubbuu biraatti yommuu kuftu abdii hin kütin gara Rabbitti deebi’i.
3.Ceem’u– sababni biraa tawbatti gufuu ta’u ceem’udha. Ceem’u jechuun wanta tokko ammatti hojjachuuf fedhii dhabuu yookiin boodarra nan hojjadha jedhanii gara funduraatti dabarsu yookiin immoo hojjachuu dhiisudha. Ceem’uun karaa sheyxaanni ilma namaa itti kolaasudha. Wanta salphaa fi gaarii isaaf ta’e gaara godhee itti mul’isuun akka irraa deebi’u taasisa. Cubbuu raawwachuu madda nageenya fi tasgabbii itti fakkeessa garuu keessi namtichaa vayrasii cubbuutin huubama jira. Namtichi cubbuu irraa deebi’uu osoo ceem’u guyyaa tokko duuti itti dhufuun gaabbi hamaa itti taati. Rabbiin tawbaa irraa akka hin ceem’ine haala kanaan nu akeekachisa:
“Gara Rabbii keessanii deebi’a, Isaafis ajajamaa odoo adabbiin isinitti hin dhufiniin duratti. Sana booda hin tumsamtanu.
Adabni tasa osoo isin hin beekin isinitti dhufuun dura irra gaarii waan Gooftaa keessan irraa gara keessanitti bu’e hordofaa (kana jechuun Qur’aana).
Lubbuun [takka] “Yaa gaabbii kiyya! Kanin karaa Rabbii keessatti daangaa darbee, warra qishinan irraa ta’ee!” akka hin jenneef (hordofaa).
Yookiin “Odoo Rabbiin na qajeelchee silaa warra Rabbiin sodaatan irraan ta’aa ture” akka hin jenneef.
Yookiin “Yeroo adaba Rabbii argite,’carraan duniyatti deebi’uu tokko odoo naaf ta’ee, silaa toltuu dalagdoota irraan ta’aa ture.” akka hin jenneef (qajeelcha Rabbii keessani hordofaa). “ Suuraa Az-Zumar 39:54-59
Kanaafu adabni yookiin duuti tasa nutti dhufuun dura gara Rabbii tawbaa qulqulluun haa deebinu. Adabni Rabbii eessani fi yoom akka nutti dhufu hin beeknu. Yommuu adabni (azaabni) namatti dhufuu namni hunduu ceem’u dhiise gara Rabbii fiiga, “Yaa Rabbii amma amane. Naa araarami.” Jedha. Kuni garuu homaa hin fayyadu yeroon irra waan darbeef. Qaruute namaa jechuun nama yeroo laaftu keessatti Rabbii ajajamu fi yeroo hundaa tawban gara Isaatti deebi’uun lubbuu ofii adabbii irra baraaredha. Kanaafu qaruute haa taanu. Addunyaa fi sheyxaanni akka nu hin sobne.
4.Sadarkaa, qabeenya fi jaalala barbaacha– gufuun biraa immoo sadarkaa, qabeenya fi jaalala barbaacha keessa balbala tawbaa ofirratti cufuudha. Fakkeenyaf namtichi tokko weellisaa yookiin qeeysi yoo turee sadarkaan, qabeenyi fi jaalalli namoonni naa qaban ni hir’ata jechuun badii ofii hojjachuu itti fufa. Namoonni loogi fi malaamaltummaa hojjataniis qabeenyi koo ni hir’ata jechuun hojii badaa raawwachuu itti fufu. Kuni hundii sakaalla fi hurrii sheyxaanati. Rizqiin(soranni) nama hundaatu harka Rabbii jirti. Eeti yommuu hojii badaa sanniin dhiisu yeroodhaf sadarkaa, qabeenya fi jaalala dhabuu danda’a. Garuu wanti argatu wanta inni dhabuu caalaa. Yommuu wanta badaa sanniin raawwatu nageenya fi tasgabbi dhaba. Yeroo hundaa jireenya shakkii, sodaa fi dhiphinnaa jiraata. Garuu wanta badaa san yommuu dhiise gara Rabbii deebi’u, tasgabbii, nageenya fi badhaadhinna jireenya keessatti argata. ‘Hojii badaa san dhiise yoo gara Rabbii deebi’e, sadarkaa, qabeenya fi jaalala dhaba.”jechuun hojii badaa kee hojjachuu yoo itti fufte adabbii hamaaf of saaxilta. Kanaafu yeroon gara Rabbii deebi’i. Rabbiin wanta san caalu si kennaati. Atummaa obsa qabaadhu.
5.“Cubbuu garmalee baay’ee hojjadhe…” jechuu– namoonni baay’een rahmata Rabbii ilaalu dhiisani baay’inna cubbuu ofii ilaalun gara Rabbii deebi’uu irraa garagalu. ‘Cubbuu baay’ee hojjadhe, Rabbiin naa araaramaa?”jedhanii shakku. Sheyxaanni namticha rahmata Rabbii irraa abdii murachisuun badii badii irratti akka hojjatu isa taasisa. Yeroo kanatti waadaa Rabbii kana dagachuu hin qabnu.
“(Yaa Muhammad) jedhi,”Yaa gabroota kiyya kan lubbuu ofii irratti daangaa dabartan! Rahmata Rabbii irraa abdii hin muratinaa(hin kutatinaa). Dhugumatti Rabbiin balleessaa hundaa ni araarama. Inni Araaramaa, Rahmata godhaadha. Gara Rabbii keessanii deebi’a, Isaafis ajajamaa odoo adabbiin isinitti hin dhufiniin duratti. Sana booda hin tumsamtanu.“ Suuraa Az-Zumar 39:53-54
Cubbuun kee hanga fedhe baay’ee haa ta’uu, tawbaan cubbuu kee ni haaqa. Gara Rabbii deebi’uun araarama yoo kadhatte fi hojii badaa san yoo dhiiste, Rabbiin araarama fi rahmata godhaadha. Eeti yommuu cubbuu kee sanniin yaadattu hurrii fi dukkanni sitti bu’uu danda’a. ‘Rabbiin akkamitti badii kiyya kana guutu naa araarama?”jechuun of dhiphisuu dandeessa. Kuni wanta nama kamittu dhagahamuudha. Yommuu tarkaanfi jijjiramaa kana jalqabdu, hadhaa baay’ee dhandhamuu dandeessa. Garuu hadhaan kuni suutuma suutan gara mi’aatti jijjirama. Mee haa ilaallu sahaabota Ergamaa Rabbii (SAW). Meeqa isaanitu lubbuu meeqa ajjeessani fi zinaa raawwatanii, ergasii gara Rabbii deebi’uun qaroominna addunyaan argite hin beekne ijaarani darban. Kuni firii tawbaati. Kanaafi mataa dureen keenya jalqabaa ‘Tawbaa: Balbala Jijjiramaa fi Gammachuu’ jenne jalqabne. Kanaafu nutis jijjiramuu ni dandeenyati tarkaanfi keenya tawbaan haa jalqabnu.
Gudunfaa
Hanga amma hanga dandeenyun waa’ee tawbaa tuttuquuf yaalle jirra. Tawbaan karaa jireenya fokkuu irraa gara jireenya gaarii haarawaa itti jijjiramaniidha. Kanaafu boqonnaa fi fuula haarawa keenya tawbaan haa jalqabnu. Barruu tana Ayaatota armaan gadiitin gudunfa:
“Namni miidhaa raawwachuu isaa booda tawbatee fi [hojii isaa] foyyeesse, dhugumatti Rabbiin tawbaa isaa irraa qeebala. Rabbiin akkaan araarama, akkaan rahmata godhaadha.” Suura Al-Maa’ida:39
“Isaannan dillii(cubbuu) hedduu hojjatanii sana booda tawbatanii fi amanan, dhugumatti Gooftaan kee sana booda araaramaa, rahmataa godhaadha.” Suura Al-A’araaf:153
kanaafu gara Rabbii deebi’uun balbala gammachuu fi milkaa’innaa haa banannu.


text:
Yunaaytid Isteetes Meeksikoo fi Kaanaadaan har’a walii galtee daldalaa walabaa kan Amerikaa kaabaa haromsuuf jecha marii jalqabanii jiru.Dhimmi waliigaltee daldalaa kan bara 1994 tolfame prezidaantiin Amerikaa duula filmaataa yeroo gaggeessaa turanti dhimmi ijoo ture.
Walii galteen NAFTA jedhamee waamamuu kun seenaa keessatti waan faayidaa hin qabnee dha jedhu Traamp.Kanaaf jecha Amerikaan Meeksiskoo wajjiin kufaatii daldalaa guddaa keessa akka seentu godhee, gama kaaniin carraan hojii carraan hojii gara Meeksiskootti akka ce’u godhe jedhan.
Kaayyoon marii kanaa daldallii jiru hundumaaf akka wal gituu qabu hubachisuun akkasumas biyyonni sadeen waliigaltee dhabiinsa isaan gidduu jiru falmii gaggeessuun akka furatan gochuu dha.
Kanneen marii kana irratti argaman waggaan kun ituu hin xumuramiin dura yaada jijjirama dhiyeessuun waan tokko irra ga’uuf yeroo tokko caalaa walga’uu qabu.


text:
Artisti Taaddasaa Cuqqeee waggoota 4 oliif sabaaba dhibeetiin oguummaa jaallatu irraa adda ba’ee ture. Yeroo kana keessattis dhibeedhaan erga dararama turee booda Mudde 14 bara 2014 dhalate. Umurii wagga 57tti adduunya kana irraa du’aan boqote.
Artist Taaddasaa Cuuqqee Abbaa isaa Obbo Cuuqqee Roobaalee fi Haadhasaa Aadde Jaamanesh Baalchaa irraa Caamsa 11, 1957 Finfinne bakka Boolee Bulbulaa jedhamutti dhalate. Barnoota isaa sadarkaa 1ffa Meriid asmach seebiste negaasiti barate ,2ffaa ammo M/B wesensege fi Addis ketemaa mana barumsa jedhamutti baratera.
Barnootasas ergaa xumuree booda bara sana dirqaama itti kennameen gara wallagaa Gatamaa fi sibuu siree bakka jedhamutti hojeecha tureera ,dirqama itti kenname xumuree gara finfinnetti yeroo deebi’uu feedhii artii ganamuuma isaa keessatti guddate dhugoomsuuf beeherawii tiiyaatiriti kaadhimaama taatoo ta’ee leenji’uun bara 1971 qacaaramee hojechaa tureera achiitis tiyaatira afaan amaraa maqaadhaan “Ye Alem Tsahayi Wedajoch Tigil”, ” Meftihewu”, “Deemachin” tiyaatiroota jedhaman hojetera ,beheerawii tiyaatiri dha erga ba’ees Raas tiyaatiriti Tiyaatiroota ‘Ber’,”Teyaki” “yebekel Seyf”, “yemehan Tirufat”, “Makbez”,Zer “Adang” “Markato”, ‘Late Fi tiyaatiroota heddu hojetee jira, yeroo itti Afaan Oromoo hin dubbatamne sanatti Hiriyoota isaa kan waliin Tiyaatiroota Afaan Oromoo hojechaa akka ture seenan jireenya isaa ni ibsa.
Artiist Taddasaa Cuuqqee Televiiziyoona Ithiyoophiyaa sagantaa Afaan Oromoo,keessayyuu Dhangaa irraatti diraamawwan hedduu hojechaa ture, Yeroo sanattis Ummata irraa Jaallala fi Kabaja guddaa nama horachuu danda’edha. Taddasa Cuuqqee Abba maatii fi abba ijoollee lama: Dhiira tokko fi Abba Dubara tokko ture.


text:
Baay’inaan Kan Dubbifaman
- Manni marichaa walga’ii idileesaa gaggeesse
- Daandin Qilleensa Ityoophiyaa gara Maanchestaritti balali’uu eegale
- Yaa’iin Liigii Dubartootaa 4ffaan ODP magaalaa Adaamaatti gaggeeffamaa jira
- Paarkiin Indaastirii Kombolchaa Doolaara miiliyoona 1 ol argamsiisera
- Tereezaa Meey hoggantoota Gamtaa Awurooppaa waliin dhimma gamticha keessaa bahuu irratti mari’achuufi
- Qorannaan sadarkaa biyyaatti dhiibbaa HIV irratti gaggeeffame ifoome
- Daa’ima du’arraa oolchuf duulli dhiiga isheen wal fakkaatu barbaaduu sadarkaa idil addunyaatti gaggeeffamaa jira
- Manni marichaa booru waltajjii idilee 11ffaa bara hojii waggaa 4ffaasaa ni gaggeessa
- Atileet Tigist Girmaa maaraatoonii Guwaanzhuu injifatte
- Ministeerri Dhimma Alaa lammiilee kuma 2 fi 400 gara biyyaa deebisaa jira


text:
Filannoo Masirii: Lammiileen Pireezidantii filachuufi
Filannoo wiixata eegaluun lammiileen Masirii pireezidantii haaraa filatu. Pireezidantiin amma aangoorra jira Abdulfattaa Alsiisii sagalee guddaan akka injifatu eegama.
Erga kaadhimamtoonni mormitootaa hedduun dorgomichaa keessaa bahanii booda shakkiin injifannoo Alsiisiirra ture xiqqaateera.
Morkataan tokkichi hafan badaa kan hin beekamne Moosaa Musxafaa Moosaa yoo ta'an, kanaan dura deeggaraa Alsiisii turan, lammata filatamuu pireezidantichaas ni deeggaru.
Lammiilee miliyoona 84 kan qabdu Masiriin siyaasaa biyyoota jiddugala bahaa keessatti shoora guddaa taphataa jirti.
Maaliif dorgomtooti lama qofa ta'an?
Jalqaba kaadhimamtoonni 7 filannoo pireezidantummaa kanaaf dhiyaatanii turan, booddee garuu keessaa of baasan.
Abukaatoo mirga namoomaa kan ta'an Kaaliid Alii fi Ministirri Muummee duraanii Ahimad Shaafiiq lamaanuu doorsisa himatanii dorgommicha keessaa of baasan.
Ajajaan raayyaa waraanaa Masirii duraanii Samii Anaan Amajjii keessa pireezidantummaaf dorgomuuf yaada akka qabu erga himee booda qabamee hidhame.
Namni beekamtii cimaa qabu adda durummaan pireezidant Alsiisiin morkata jedhamee eegame isa ture.
Aanga'oonni biyyattii namoonni bahanii akka sagalee kennan awutobisoota sagalee guddituun ergaa namoota daddamaqsan dabarsa magaalaa Kaayiroo keessa bobbaasanii turan.
Dhimmoonni ijoo maali?
Pireezidant Alsiisiin bara 2013 erga humni waraanaa Mohammad Moorsii aangoo irraa darbatee as aangoo irra jiru. Filannoo bara 2014 sagalee guddaan injifatan.
Deeggartoonni isaa akka jedhanitti bara pireezidantummaa isaa kan jalqabaatiin, biyya erga bara 2011ti tasgabbii dhabde turte tasgabbeessuu danda'eera.
Qeeqxonni garuu filannoo mormitoonni ciccimoo irratti hin hirmaanneefi sagaleen kennames iftooma hin qabu jechuun qeequ.
Marsaa lammataa kanas Alsiisiin akka mo'atan shakkiin hin jiru garuu lakkofsi namoota sagalee kennanii mormisiisaadha. Kunis mormitoonni lammiileen akka sagalee hin kennine waamicha gochaa waan turaniifi.
Jeequmsi jiraa?
Guyyaa filannoon dura Ministirri biyya keessaa Masirii, poolisiin hidhattoota jaha warra hogganaa nageenyaa biyyatti ajjeesuuf socho'aa turan jedhe ajjeesuu dubbataniiru.
Jeneraal Mosxafaa al-Namir boombii konkolaataa isaan konkolaachisaa turan jalatti darbatameen osoo hin miidhamiin hafaniiru. Haleellaa kanaan qondaalonni poolisii lama ajjeefamanii jiru.
Ministirichi ibsa kanaan mana miseensoti 'Warraaqsa Hasaam' jedhamu itti fayyadaman hordoffiin bira gahuufi dhukaasa banameenis hidhattoonni warraaqsichaa ajjeefamuu himaniiru.


text:
HHAAIIWWAADD UULLLLAAHH SS//OO FFAARRMMAANN UULLLLAAHH
CCuurrrriiccuulluumm VViittaaee::
AAddddrreessss:: VViillllaaggee &ppoosstt ooffffiiccee TToottaakkaann TTeehhssiill BBaattkkhheellaa MMaallaakkaanndd OOBBJJEECCTTIIVVEE:: TToo wwoorrkk ffoorr aa ccoommppaannyy tthhaatt ooffffeerrss mmee aa cchhaalllleennggiinngg jjoobb tthhaatt iiss wweellll mmaattcchh ttoo mmyy ppootteennttiiaallss aanndd iinntteerreessttss iinntteennddeedd ffoorrssaattiissffyyiinngg aabboovvee ccoommppaannyy eexxppeeccttaattiioonn aanndd pprrooffeessssiioonnaall ggrroowwtthh..
PPEERRSSOONNAALL DDAATTAA::
NNaammee :HHaaiiwwaadd UUllllaahh
FFaatthheerr NNaammee :FFaarrmmaann UUllllaahh
NNaattiioonnaalliittyy :PPaakkiissttaannii
NNIICC :115*******--331***********--33
DDaattee ooff BBiirrtthh :1144tthh -AAuugg--11999944 CCiivviill SSttaattuuss :SSiinnggllee
DDoommiicciillee :DDiissttrriicctt MMaallaakkaanndd,, KKPPKK.. LLaanngguuaaggee :EEnngglliisshh,, UUrrdduu,,PPaasshhttoo CCoonnttaacctt NNoo :+992*******--330***********
EE--MMaaiill:: HHaaiiwwaadduullllaahh11999944@@ggmmaaiill..ccoomm EEDDUUCCAATTIIOONNAALL BBAACCKKGGRROOUUNNDD::
BB..SScc CCIIVVIILL EENNGGIINNEEEERRIINNGG
WWiitthh 11sstt DDiivviissiioonn
CCEECCOOSS UUnniivveerrssttyy ooff IITT aanndd EEmmeerrggiinngg sscciieenncceess PPeesshhaawwaarr KKPPKK PPaakk.. FF..SScc
WWiitthh 11sstt DDiivviissiioonn
IIssllaammiiaa CCoolllleeggee PPeesshhaawwaarr PPeesshhaawwaarr KKPPKK PPaakk.. (22001133)) MMAATTRRIICCUULLAATTIIOONN (SScciieennccee))
WWiitthh 11sstt DDiivviissiioonn
OOxxffeerrdd EEdduuccaattiioonn AAccaaddeemmyy BBaattkkhheellaa MMaallaakkaanndd KKPPKK..(22001100)) Computer Skills:
AAuuttoo CCaadd,, (22DD &33DD )
MMSS OOffffiiccee,, (MMSS WWoorrdd,, MMSS EExxcceell,, MMSS AAcccceessss,, MMSS PPoowweerr PPooiinntt)). MMSS PPrroojjeecctt
GGooooggllee sskkeettcchh uupp (MMooddeelliinngg&& RReennddeerriinngg)) Graphics Tools: Adobe Photoshop, Google Picasa.
TTyyppiinngg (Typing Speed (English) 75 wpms
IInntteerrnneett BBrroowwssiinngg (TTwwoo mmoonntthhss +DDaaiillyy uussee)) WORK EXPERIENCE:
1.
Sambu Construction Co.,Ltd
(Korean International)
DDeessiiggnnaattiioonn :PPLLAANNNNIINNGG EENNGGIINNEEEERR PPrroojjeecctt :LLoowwaarrii TTuunnnneell PPrroojjeecctt UUppppeerr DDiirr KKppkk,,
(1111 KKmm TTuunnnneell,, 44 BBrriiddggeess,, aanndd AAcccceessss rrooaaddss)) CClliieenntt :NNaattiioonnaall HHiigghhwwaayy AAuutthhoorriittyy (NNHHAA)) CCoonnssuullttaannttss :GGEEOOCCOONNSSUULLTT--TTYYPPSSAA JJVV (AAuussttrriiaa)) AAnn aassssoocciiaattiioonn wwiitthh EEMMSS PPaakkiissttaann
DDuurraattiioonn :AAuugguusstt 22001177 TToo TTiillll NNooww JJoobb DDeessccrriippttiioonn::
PPllaannnniinngg aanndd eexxeeccuuttiioonn ooff CCoonnssttrruuccttiioonn ooff RRooaadd TTuunnnneell,, AAcccceessss RRooaaddss,, RRooaadd SSttrruuccttuurreess aanndd BBrriiddggeess..
PPllaannnniinngg aanndd mmaannaaggeemmeenntt ooff TTuunnnneell CCoonnccrreettee lliinniinngg,, RRoocckk BBoollttiinngg,, SShhoottccrreettee ffoorr ssllooppeess,, CCuurrttaaiinn GGrroouuttiinngg aanndd CCrraacckk ttrreeaattmmeenntt..
PPrreeppaarraattiioonn ooff MMoonntthhllyy aanndd wweeeekkllyy pprrooggrreessss rreeppoorrtt.. aanndd wwoorrkk ffllooww cchhaarrtt ffoorr nneexxtt 33 mmoonntthhss
PPrreeppaarraattiioonn ooff SShhoopp DDrraawwiinnggss aanndd AAss bbuuiilltt DDrraawwiinnggss..
MMaakkiinngg wwoorrkk PPllaann ffoorr mmaaiinnttaaiinniinngg WWoorrkk PPrrooggrreessss..
PPrreeppaarraattiioonn ooff MMoonntthhllyy TTuunnnneell LLoogg,, WWiinndd SSppeeeedd mmeetteerr rreeppoorrtt aanndd GGeeootteecchhnniiccaall MMoonniittoorriinngg rreeppoorrtt..
PPrreeppaarraattiioonn aanndd ccaallccuullaattiioonn ooff aallll kkiinndd ooff ssttrruuccttuurree qquuaannttiittiieess ffoorr mmoonntthhllyy iinntteerriimm ppaayymmeenntt cceerrttiiffiiccaattee..
PPrreeppaarraattiioonn aanndd ccaallccuullaattiioonn ooff wwoorrkk ddoonnee CChheecckk rreeqquueesstt aanndd cchheecckk lliissttss..
PPrreeppaarraattiioonn ooff EEssccaallaattiioonn ppaayymmeenntt cceerrttiiffiiccaattee ooff CCeerrttiiffiieedd IIPPAA
SSiittee IInnssppeeccttiioonn aabboouutt ddiiffffeerreenntt aaccttiivviittiieess IInnssiiddee ttuunnnneell aanndd aacccceessss rrooaadd.. Declaration:
I hereby declare that all the details furnished above are true to the best of my knowledge.


text:
Wamichaa wal- gahiif Maarii Jiraatootaaf Baqatootaa Oromoo Biyyaa Jaarmaani Jirataani Hundaaf.
Akkumaa beekamuu Qabsoon ABO, Qerroo fi Ummaanii keenyaa biyyaa keessaa gaaggeessaa jiru waan bayyee nama gamachusuu dha. Haa tahuu maalee yeroo ammaa kanaa daraaraaf giddiraan sabaa keenyarraa gahaa jiruu Kabbaaa Kibbaan, Bahaa Dhihaan daraan hamaatee deemaa jiraa.
Yeroo dhabnii ABO garaa keessaa fi Qeerroon biyyaa keessaa Haali otoo isaaf hin mijaatinis tahee Mijaawweef Mootumaa abbaa Irree TPLF duraa dhaabachuun, waal gudaa qabuun mirgaa abbaa biyyuumaa isaan kabachisuf tataafataaf Injifaannoo cululuuqaa galmeesisaa dinaa isaa ofirraa qolachaa jiruutti nuutti waarri allaaf diyaaspoorraan Oromoo, dhalaatootni Oromoo yeroo harkaa maraattee akka waan seenaan nama hin gaafanneetti qabsoo demsiffama jiruu irraa garagalee dhimmaa dhunfaa isaaf jireenyaa biyyaa lafaa kanaa irraatti waan haafnuu nuutti fakkatee ofi dhoksinnee yeroo dhimma dhunfaa keenyaaf jechaa olif gadi figaa oluu nuuti haa dhagahamuu ofis haa ilaaluu.
Biyyaa abbaa keenyaa keessatti beektootaaf haayyootaa keenyaa, Paartillee moormittotaa keenyaa kanneen akka Dr. Mararaa Guddinaa, Obboo Baqqalaa Garbaafi Biqilaa Oromoo kan ol ademuu , kan booru biyyi keenyaa Oromiyaa irraa abdi guddaa qabdu, dargaggootaaf Shamarraan akkasumas abbottif haadhoolii keenyaa iddoo Salphinaa fi dhiphinnaa kan tahee manaa hidhaa Waayyaannootaati dararamaa jiraanitti ,yeroo ofi keenyaa hiribaa nagaa qabuu raafaa buuluu gaati isaan biyyaa keenyaa Oromiyyaaf basaa jiraan mee nutti haa yaadatamuu mee.
Tokkumaa dhabuu,Fafacaa’uu,Iccitti eguu dhisuu, wal ijaaruu dhabuu, Waligaltee maalee qofaa qofaan socho’uu, wal hammachuufi dinaaf dabarsinee wal lachuun keenyaarraa kan ka’ee qabeenyaaf dachee biyyaa keenyaa haalagaaf dinni akka fooni hirachuun Kabbaa kibbaa, Bahaa dhihaa qoodaachuun sabaa keenyaa hirbataa biyyeef kanneen lubbuun jiraan garaa to’annoo isaani isaa haadha’aatti guurun halkaanf guyyaa waan dararaa jiraanif nuutis kun nuutti dhagahamuun waan darbee dhisnnee otoo yeroo itti hin laatni maariin waan nuu barbaachisuuf gamanumaan wamichaa walif dabarsuun yeroon ammaa.
Jabbinaa duraan jiruu akkumaa jirutti tahee, hanqinaa duraa qabnuu kan nuuti furmataatti gochuu dandeenyuu dhabaa ABO guyyaa tokko dadhabee dhebodhee hin jedhiin fi Qeerroowwaan sodaa tokko maalee waarranaa abbaa Irree TPLF fulduraa dhabaachuun, halkaanif guyyaa Luubbuu isaan deebitee hin argamnee waarreeguun, nuuttin abbaa biyyaa nuu goonfaachisuu waarreegamaa baasaa jiraanif tumsaa wal irraa hin citnee gochuun akkataa barbachisumaa isaati nuutis gahee keenyaa baahuuf deegeersaa gochuun Onnaachisuu qabnaa.
Hundaa caalaa Waarraannii keenyaa meshaa barbachisoo hidhaachuu haala dandahuun gamaa keenyaa dirqaamaa nuraa jiruu bekkuun barbachisaa dha.
Qaawwaa karaa tooraa social media dhaan Ololotaa jiraan sirnaa haqaa qabessaa taheen cuufaachuu,suphaachuuf deegaarsaa media keenyaa haqaa oromo fi qabsoo Oromo dhugaan tahee irratti kan hojettaanif gargarsaa gochuun akkataa inni cimee itti deemuu danda’uu tumsuu. Yoo falaa hatatama barbaadee qofatuu afaan bineensaa baanatee nuu nyaachaa jiruuf nuu nyaachuuf deemuu jalaa nuu baasaa.
Itti dabalataan baqaatotaa Oromoo biyyaa addaa addaa keessaa jiraaniif ( kessumaa Afarikaa) fi kaneen biyyaa kana jiraan rakkolee isaan qabanii toftaa itti humnaa waalii tahuun furmataa itti keeninuu dha.
Haala kana ilaalichisuun Lammileen Oromoo biyyaa Jaarmani jiruu, hoogganootaa fi miseensoti Adda Bilisummaa Oromoo, deggertootaa fi ummati Oromoo, qabsaawotni bilisummaa bifa adda addaan qabsoo keessatti qooda keessaan bahaa jirtaan, walumaa gala sab-boontoti Oromoo kayyoo hoogganooti ABO gaafa duraa saaqan irratti cichuun mirga abbaa biyyummaa Oromoof falmaa jirtaan qodaa akka irraa fudhataan afferamtanituu.
Ummanii Oromoo ardiilee adda adda keessa jirtaan ,fagenyaa irraa kan ka´ee qoodaa irraa fudhaachuu kan hin dandeenyee fi ijoo furmataa qabsoo jeettanii yaadaa keessaan keessaa kan bulee karaa toraa email keenyaan nuqunamuu ni dandeessuu.
Waalumaa galaatii hawasinii Oromoo biyyaa jarmaaniif Olaa jarmaan jirtaan, Miseensonii TBOJ, Gamtaan Oromoo Frankfurt, München, Berlin ,Düsseldorf fi kaneen biroof qabsoon sabaa bal’aa Oromoo kan degartaaniif jalallaa irraa qabdaan guyyaa 22/10/2017 Afferamtanituu.
Teesson: Jugendherberge Frankfurt Haus der Jugend
Deutschherrnufer 12, 60594 Frankfurt am Main.
Guyyaa: 22.10.2017
Sa’atin: 11:00-19:00
TBOJ caayyaa ABO Jarmaani.
tboj1973@gmail.com
tboj.uosg@gmail.com
Injifanon Uummataa Oromoof.


text:
Galaana Fitnaa-Kutaa 1ffaa
Qormaata ykn fitnaan yommuu bu’uu nama jaanjessa, dukkanni namatti bu’a, gara deeman nama wallaalchisa. Nama Rabbiin eege malee namni qaroon dukkana qormaataa kanaatin ni dhama’a. Fitnaa yoo jennu wantoota lubbuu, qalbii fi qabeenya nama irratti balaa fiduu danda’aniidha. Isaan keessaa gurguddoon waraana, wal lola, balaa uumama kan akka kirkira lafaa, rooba cimaa, wantoota fokkuu kanneen akka sagagaalummaa, gudeeddaa, alkooli fi kkf babal’achu, qabeenyi garmalee baay’achuu fi hiyyuummaan jabaachu.
Yeroo ammaa akkuma beekkamu fitnaan bakka kamittu babal’ate jira. Fitnaa kanniin jalaa akkamitti akka baanu yoo hin beekin salphatti galaana isaatin nyaatamna. Barreefamni armaan gadii kitaaba basaa’ir fil fitan jedhamu irraa cunfamuun fudhatame. Gara jalatti Arabiffaa fi Ingiliffaan ni argattu.
“Dhugumatti fitnaan akka duumessa walirratti tuulame wal duraa duuban dhufun namoota haguuga. Jaaminsaa fi duudummaa keessatti akka dukkanni halkanii yookiin danbaliin cimaan nama marsuutti fitnaanis isaan marsa. Fitnaa keessatti sammuun namaa ni qabamti, qalbiin isaani ni duuti nama Rabbiin tiikse malee.”
Fitnaan yeroo kamu hin dhaabbatu, ni dhufa. Garuu dhufuun dura nuti beekumsaan, xinxallii gadii fagoon, hojii gaggaari hojjachuun, badii irraa dheessu fi Guyyaa Qiyaamatiif qopha’uun of qopheessu qabna. Namni jalqaba lolaa fitnaa keessatti kufu nama Rabbiin irraa fagaate fi beekumsa barbaadu irraa dheessedha.
Ergamaan Rabbii (sallallahu `alayhi wa sallam) akkana jedhan:
“Namni gammadaan nama fitnaa (qormaata, rakkoo) irraa eeggameedha. Yommuu mokkoramu (qoramu) immoo nama obseedha.” (Abu-Dawud)
Kanaafu fitnaan nutti bu’uun dura amaloota fi maalummaa ishii sirritti beekun irraa dheessu qabna. Erga nutti bu’een boodas obsaan jala darbuuf carraaqu qabna.
Amaloota Fitna
Fitnaan amaloota beekamoo qabdi yommuu beekan kan irraa goran. Amaloota kanniin beeku dhabuu irraa kan ka’ee fitnaa meeqatu namoota haaxawe dabarse. Amaloota ishii keessaa muraasni:
a.Jalqaba yommuu fitnaan dhuftu nama hawwatuun namoota gowwomsiti– yommuu qormaanni dhufu jalqaba garmalee nama kakaasa. Ergasii wanti hunduu akka yaadame osoo hin ta’in garagalto ta’a. Khalaf ibn Hushib, “Namoonni yommuu fitnaan dhiyaattu waloola Imru Qays tana walaleessu garmalee jaallatu” jedha. Imru Qays akkana jedhe:
Waraanni jalqabni ishii akka intalaati
Bareedinna ishiitin wallaala hundaa ofitti harkisti
Yommuu waraanni cimee fi dheerate
Akka jaarti dulloomtu jaarsa hin qabne taati
Arri’ooftu bifni ishii jijjirame tan biraa taati.
Fuunfachuu fi dhungachuuf ni jibbamti.
Walaloon tuni isinii galee mitiree? Jalqabni fitnaa akka intala bareeddu nama hawwatti. Namni wallaalan kamu itti fiiga. Ergasii suutuma suutan yommuu fitnaan cimu akkuma intalli tuni jaarti taate fokkattu fitnaanis fokkachuun ofirraa nama ariiti.
Khalaf akkana jechaa ture, “Yommuu fitnaan dhiyaattu namoonni walaloo tana sirritti baruu qabu.”
b.Fitnaan sammuu namaa hadoocha- Abdullah Ibn Mas’uud (Radiyallahu anhu) akkana jechuu turan, “Fitnaa akka aara nama ukkaamsu isiniif sodaadha. Tan qalbiin namaa keessatti duutu akkuma qaamni du’u.”
“Fitnaa sammuun namaa itti hadoodutu dhufa, nama qaroo arguun hanga garmalee ulfaatutti.”
Abu Musa Al-Ashaari akka gabaasanitti Ergamaan Rabbii (sallallahu `alayhi wa sallam) akkana jedhan:
“‘Dhufaati Guyyaa Qiyaamatin dura, al-Harj ni jira.’ (Sahaboonni) ni jedhan, ‘Al-Harj maal jechuudha?’ Ergamaan Rabbii (sallallahu `alayhi wa sallam) ni jedhan:’Ajjeechadha. Mushrikoota ajjeesu keessan osoo hin ta’in isin wal ajjeessudha, hanga namtichi ollaa ofii, obboleessa ofii, abbeera ofii,ilma abbeeraa ofii ajjeesutti.” Isaanis ni jedhan ‘Sila osoo sammuu qabnu moo?” Ergamaan Rabbiis ni jedhan,’Sammuun namoota yeroo sanii ni deemti (ni hadooddi), namoota sammuun isaani xiqqaa fi hin yaannetu hafa. Irra hedduun isaani dhugaa irra waan jiran se’u garuu homaa irra hin jiran.” (Imam Ahmadtu gabaase)
Namni yeroo qormaanni itti bu’u gara deemu wallaala. Malli hunduu harkaa bada. Alkooli caala nama macheessa. Dukkana irratti dukkanni nama haguuga, hurriin jireenya nama marsa. Kanaafu fitnaan dhufuun dura of qopheessun hin barbaachisu ree?
c.Amaloota fitnaa keessaa kan biraa immoo yommuu uumamtu saffisaan babal’achuun qabbaneessun garmalee ulfaata– mee haa ilaallu lola addunya irratti adeemsifamaa jiru. Jalqaba irratti hoo hoon jalqabama. Ergasii itti fufun rasaasa walitti dhukaasun eegalama. Lubbuun namoota kumaatamatti lakkawamanii ni darba. Hanga lubbuun miliyoonatti lakkawaman darbanii fi qabeenyi baay’een barbadaa’utti qabbaneessun ni dadhabama. Akka fakkeenyatti biyyoota Arabaa mee ilaallu.
Ibn Taymiyaan akka jedhanitti yommuu fitnaan buutu namoonni qaroon namoota gowwaa ibidda fitnaa qabsiisan duubatti deebisu hin danda’an. Akkuma Rabbiin (subhaanahu wa ta’aala) jedhe kuni amala fitnaati.
“Rakkoo (fitnaa) isin irraa warra miidhaa hojjatan qofa kophatti hin muudannes sodaadhaa. Dhugumatti Rabbiin adabni isaa cimaa akka ta’es beekaa.” Suura Al-Anfaal:25
Fitnaan yommuu buutu ishiin faalamu irraa namni nagaha bahu hin jiru kan Rabbiin eege malee.”
Yommuu fitnaan dhufuu fi dhufuun dura gara Qur’aana fiigudha. Qur’aanni nuura (ibsaa dukkanaati) fi basaa’ira (ragaa ifaati).
“Dhugumatti Gooftaa keessan irraa ragawwan ifa ta’an isinitti dhufeera. Namni (raagawwan kanniin) arge lubbuma isaatif (itti fayyadama). Namni jaames isheedhuma (lubbuma ofii) irratti (miidhaa geessa). Anis (Muhammad (SAW)) isin irratti tiiksaa miti.” Suura Al-An’aam :104
Abdur-Rahman ibn Abzi akkana jedhe,”Yommuu namoonni fitnaa ajjeecha Usmaan ibn Affaanitti kufan, ani Ubay ibn Ka’ab akkana jechuun gaafadhe, ‘Yaa Abbaa Munzir karaan fitnaa kana keessaa ittiin bahaniin maalii?’ Innis akkana jedhe,’Kitaaba Rabbiiti (Qu’aana). Wanta ifa sii ta’ee irratti hojjadhu, wanta sii hin galle immoo hayyootaf dhiisi.’”
Kanaafu fitnaan (rakkoon) bu’uun dura Qur’aana barachuun, qo’achuu fi irratti hojjachuuf carraaqun karaa fitnaa jalaa ittiin bahaniidha. Yeroo baay’ee namoonni galaana fitnaatin nyaataman namoota beekumsa hin qabne fi ijjoolle ykn dargaggoota bilchinna hin qabnedha. Wanta maanguddoo fi namoonni qaroon isaaniin jedhan hin dhagayan. Yeroo hundaa anutu beekadha, anatu dhugaa irra jira jedhu. Beekumsaa fi xinxalli malee fiigu.
Badii fitnaa irraa dhalatu hanbisuuf dargaggoonni fi namoonni kuunnin hayyoota fi maangudootatti hidhatu qabu. Hayyoonni jallinnaa fi dogongora irraa namoota tiksu. Dhugumattii Rabbiin yeroo namoonni Islaama irraa garagalan sababa Abu Bakar sidiiqin (radiyallahu `anhu) amantii Ofii tumse.
Tolee! amaloota fitna hanga kana erga ilaalle booda yeroo fitnaan nutti butuu akkamitti too’achuu dandeenyaa?
1.Obsa qabaachu– yeroo kamiyyuu keessatti obsa horachuun ni barbaachisa. Yeroo rakkoo immoo daran barbaadamadha.
وَجَعَلْنَا بَعْضَكُمْ لِبَعْضٍ فِتْنَةً أَتَصْبِرُونَ ۗ وَكَانَ رَبُّكَ بَصِيرًا
“Garii keessan gariidhaaf mokkorri taasifne jirra. Ni obsituu ree?(Obsaa!) Gooftaan keetis (waan hundaa) argaa ta’ee jira.” Suura Al-Furqaan (25):20
Namoonni tokko tokkoof qormaata. Qormaata kana irratti obsuu barbaachisa.
Rakkoo fi daraaran jireenya namaa guutu keessa itti hin fufu. Kana irra yeroon booda toltuu fi laafinnatu dhufa. Toltuu fi laafinna kana argachuf obsa barbaachisa.
Rabbiin (Subhaanahu wa ta’aala) akkana jedha:
“Rakkinna waliin laafinatu jira.
Dhugumatti rakkinna wajjiin laafinatu jira.” Suurat Ash-Sharh 94:5-6
Yeroo ammoo rakkoo fi daraaran baay’ate kanatti obsa akka qabaannu Ergamaan Rabbii (sallallahu `alayhi wa sallam) nuu dhaaman.
Abu Zarr akkana jedhe: Ergamaan Rabbii (sallallahu `alayhi wa sallam) akkana naan jedhan, “Yaa Abaa Zarr!” Anis nan jedhe ‘Labbeyka yaa Rasulallah wa sa’adeeyka (sii awwaadhe)’ Innis ni jedhe ‘Yommuu namootatti duuti itti bu’uun manni isaani qabrii (awwaalcha) ta’u maal gootaa?”
Anis ni jedhe,’Rabbii fi Ergamaa Isaatu beeka (yookiin ani akkana jedhe: Wanta Rabbii fi Ergamaan Isaa naa filan).’
Ergamaan Rabbiis ni jedhe ‘Sirratti obsuudha’ yookiin ‘obsi.’” (Abu-Dawuud)
Waa’ee obsaa ilaalchise bal’innaan barruule ‘Obsa:Furtuu milkaa’inna fi Gammachuu’ websaayiti kana irratti argaman dubbisuu dandeessu.
2.Wal danda’uu fi walii mararfachu– balaa namatti bu’ee obsaan danda’anii jala darbuun injifannoo guddaadha. Kanaafi Umar ibn Al-Khaxxaab akkana jedhe,”Jireenya gaarii keenya obsaan arganne.” Yeroo rakkoo wal-danda’uu fi wali mararfachuun hadhaa daraara hir’isa. Wal danda’uu dhiisu fi akka bineensa wal nyaachun immoo rakkoo babal’isuun miidhaa guddaa geessa.
3.Jarjaruu fi ariifachuu dhiisu– lubbuu meeqatu galaafatamee, qabeenya meeqatu barbadaa’e sababa jarjaruu fi ariifatuutin. Akkuma Oromoon jedhu ‘Osoo hin hubatin hin gugatin.’ Wanta tokko sirritti addaan osoo hin baasin fiigun miidhaa guddaa fida. Akkuma jedhamu Obsi Rabbii irraayyi, jarjaruun immoo sheyxaana irraayyi. Wanta hundaa jarjaraan akka raawwattu fedhii guddaa keessa keetti sheyxaanni qabsiisa. Of qabbaneessu fi gadii dhaabbate osoo itti hin yaadin yoo fiigde gatii baay’ee kafalta.
Jarjaruu jechuun yeroo isaatin dura wanta tokko hojjachuudha. Arabdoonni jarjaruun haadha gaabbiwwan hundaati jedhu.
Al-Awzaa’i akkana jechuun gabaase, “Yommuu Umar ibn Abdulaziz nama tokko adabuu barbaade, guyyoota sadiif hidha. Ergasi ni adaba. Yeroo dallansuu sanitti jarjara jibbuu irraa kan ka’e (yerooma san hin adabu).”
Muhammad ibn Bashir akkana jedha:
Luka fudhachuun dura faana keetif murteessi bakka.
Namni wallaalumaan mucucaate dhugumatti ni kufa.
Kana jechuun dhimma tokko irratti bu’aa fi miidhaa isaa osoo itti hin yaadin itti hin dhiyaatin. Yoo kan siif ta’u ta’ee fudhadhu, ta’uu baannan irraa gori.
Huzayfan fitnaa ilaalchise akkana jedhe: Yommuu jalqaba fitnaan buutu ni dhokatti. Garuu erga deemten booda ni mul’atti.”
Shamr Yaada Huzeeyfaa ilaalchise akkana jedhe: yommuu fitnaan jalqaba dhalattu namoota dhamaasun akka waan sirrii ta’anii itti fakkeessiti hanga isaan keessa seenanii wanta dhowwamaa hojjatanitti. Ergasii yommuu fitnaan gara dhumaatti dhuftuu fi deemtu, dhugaan ishii ifatti baha. Namoonni itti seenan hundi isaanitu akka dogongoran ni beeku.” (Basaa’ir fil fitan)
Abu Hatim, Muhammad ibn Hibban al-Busti, akkana jedha, ‘Namni jarjaraan kaayyoo ofii hin gahu akkuma namni suuta jedhuu fi obsuu kaayyo ofii irraa hin utaalle. Namni cal’isaan yeroo baay’ee hin gaabbu. Namni yeroo hundaa dubbatu (laflaafin) nagaha hin bahu. Namni jarjaraan osoo homaa hin beekin dubbata, osoo homaa isaa hin galin deebii deebisa. Namni biraa beekkama osoo hin ta’in faarsa. Nama beekkame fi faarfame namni jarjaraan komata (qeeqa). Osoo itti hin yaadin murteessa. Osoo hin murteessin gara funduraa fiiga. Jarjaruun nadaama (gaabbi) taati. Nageenyi wanta jarjara waliin dhufuu miti. Arabni ‘jarjarri haadha gaabbiti’ jetti. (Basaa’irul fitan- fuula 42)
Keeyyanni armaan olii tunii waa’ee jarjaraa ilaalchise waan baay’ee of keessatti hammatti.
Jarjara ittisuuf beekumsaa fi obsa nu barbaachisa. Akkuma beekumsi dabaluun bilchinni sammuu waan dagaaguf namtichi jarjaruu irraa of qusata. Yommuu miirri keenya hoo’u, of gadi qabuu qabnaa malee hoo’a saniin fiigne of gubuu hin qabnu. Takka miidhaa fi bu’aa wanta fiignuufi dhaabbannee itti yaadu qabna. Yommuu sheyxaanni akka jarjarru nu taasisu, “A’uzubillahi mina sheyxaani rajiim ( sheyxaana abarraamaa irraa Rabbiin eeggama)” jechuu qabna. Wudu’a gochuu fi salaata salaatun, ergasii du’aayi gochuun jarjara keenya ni qabbaneessa. Manguddoota fi namoota qaroo waliin mari’achuu qabna. Adduma gulufuu hin qabnu. Insha Allah hanga torbaan kutaa lamataan walitti deebinutti Assalamu aleykum wa rahmatullahi wa barakaatuh.
Madda: Basaa’ir fil fitan (Arabic)
basair-fil-fitan (English)


text:
(Deddeebifnee uhundatt haa himnu, nuti jara isaan akka taanu barbaadan mitii, eenyu akka taane kan itt himnu malee)
Oromoon dameelee Kuusaa yk Kuush keessaa tokko. Kuusaan, akk uluma qarooma ilmoo namaa dullachaatt qarqara Laga Abbayyaatt argamuun beekama. Hardha qarooma sanaa fi qarooma Oromo kan wlitt fufiu, aadaa beekumsaa fi waatattaa Oromoo keesaan fana dhahauun ni dandahama. Dhahi qaamota qoolloo keessaa fi utubaaleen Kuusaa durii dhimma itt bahan (Namoratunga biyya Turkaanaa, Kenya fi Nabata Playa Nubia) walitt fufiinsa qabachuu saaniif raga dha. Oromoof firummaan Kushoota waliin qabankan yaadachiiisu karaa fuldura jiruuf eenyun akka abdatan; seenaan karaa dheeraa imalan, surraa itt basha’an, halama, ganama fi hammeenya itt dhufanii. Halagooti hammamillee Oromo suuqa naannaa tokko keessa yk bakkoota se’amaa gabraa fi manyaa gamaa ruuquu fedhan firummaa Kuush waliin qaban kana haquu hin dandeenye.Kanaaf kan hooda Habashaa fi gocha qaanessaa galtuu saaniif rifachiisaa kan tahe.
Yoo yaayyoo Afaan Kushitic ilaalle akka kaabaa mediteraaniyaanii ka’ee, kibbaa biyya Qoosaan gahu agarra. Naannaa kana murna Kush digdamii afur caalaatu jiraataa. Oromoon isaan keessa isa guddicha dilormaa kumkuma afurtamaa ol qabu. Godaansa kaabaa kibbaatt godhaan Oromoon baqqaana Afriikaa gara bahaatt fana saa hedduu dhiisee darbe. Yeroo ummaticha keessaa hang tokko kibbatt godaanu Oromdur duubatt hafe. Jarri sun hanga Raayyaa cimaan Oromoo ijaarame jaarraa 16faa keessa oldeebi’ee birmatuufitt humnoota Habashaa fi Adaaliin dabsatamuun qabamanii turan. Doobbaan kibbaa sanaaf raga dha. Humnooti walii tumsan Habashaa fi Portuugal akkasumas kan Adaal Raayyaa Gadaa jala dhaabbachuu hin dandeenye. Oromoon lafa jalaa fudhatame gara caalaa deeffate.
Oromoon jara waaqtokkee durii durii keessaa tokko. Dhaabi Qaalluu kan qaalluun durfamu masaka ayyaanawaa ummata Oromoof waan kennuufi ulfina qaba. Galmi Qaallicha olhaanaa, Abbaa Muudaa, Oromoo dhugeeffannaa dudhaa hordofaniif akkuma Yarusaalam Kiristinnaa fi Yahudiif, Makkaan Moslimaaf bakka itt godaanan ta’e isaaniifis bakka itt godaanan ture. Lamaan dhugeeffannoo isaan irra dullacha hafee, waliifuu wal dandandahina hin hin qabani. Koloneeffatan dhowwamuun godaansaa isaaniif gammachuu dha. Dhowwama sana booda akaakuun Qaallota sobaa kan ayyanota addaa, aadaa Oromoonkeessa hin jirre dhugeeffatan, Seexana jedhaanii koloneeataan jajjabeesu marguutt ka’an. Oromoo hedduun dhugeeffannaa dudhaa irraa garagalanii dhugeeffannoota Baha Gidduu fudhachuutt ka’an. Jarri sun garri caalaan Islaama Sunnii fi Kiristinnaa Kopt turan. Hardha dhugeeffannoo dudhaatt dabalamanii kutaa amantee hedduutu Oromiyaa keessa jiru. Malbulchi egeree Gadaa dudhaaf amanamaa tahe dantaa amantee keessa hin seenu. Amanteen Oromiyootaan waaqeffataman hundi dhaabota sabaa tahanii eegumsa seeraa fi kunuunsa walqixxee argachuu qabuu. Atooma murnoota amantee gidduu fi Oromummaa jabeessuuf akkasumas nageenya sabichaaf bulchi Oromiyaa ofiin bulaa hundi akkuma Gadaa jalatt ture amantalaa tahuu alatt filmaata biraa hin qabu.
Sirna Gadaa jalatt duulli kamuu Abbaa Duulaa hoggana malbulchaan muudamuun hoogganamagaggeeffama ture.Jaarraa kudha jahaffaa keessa duula kallattii adda addaatt godhamuuf Abbaa Dullooti hedduun ramadamanii turan. Jannummaa fi wareegama guddaan Oromduriif birmachuu fi Oromiyyaa oolchanii iggitii itt gochuu dandahanuu dadhabina sirna Gadaattis gumaachaniiru. Akkuma gidduu irraa fagaataa deemaniin qunnamtii dhabuun, mirgoo hamtuun, dhiibbaan aadoti keessa darban irratt tolchan, kolomsisi aangoo kkf. akka hin deebine rakkoo itt uuman. Isarrayyuu tokko tokko abbaa hirrumaan of agarsiisuu eegalan. Yeroo hanga tokkoof bar saddeet saddeetiin hundi Odaa Nabeett jila ergataa turan.
Takka jedhee hariiroon Odaa Nabee waliinii ni cite. Dhuma irratt Oromiyaan Abbaa Duulota gidduutt hiramtee, kaan kaan olloota tokko tokko akkeessuun Mootii ofiin jechuutt ka’an. Fekkeenyi finnoota shanan Laga Gibe gama turanii. Akkasitt fakkaata kan sirni gadaa godinoota hedduu keessaa coollibuutt kan ka’e. Kophaa ijaajjuun akka hamtuuf isaan saaxiluu dandahu hubachuun yeroo hanga tokko isaan gaafate. Oromummaan kaka’anii Moototii fi Abbaan Gadootaa hedduun qunnamti jalqaban. Fakkeenyi gaariin “Confederetiona Oromoo dhihaa” is jalqabaati. Garuu utuu inni hin dhugoomin Habashooti haala walfakkaataa “Bara doonnichootaa” jedhan keessaa bahanii tokko irra goranii kaan mancaasuun hunda qabatan. Gadaan akka sirna malbulchaatt jaarraa 19faa dhuma irratt kan qabateen raawwachiifame.
Dagaagaan Afrikaa kun saba dilormaan saa walakkaa kan ofii hin taane jalatt kufe. Kaasaan kanaa atooma keessaa fi tokkummaa sabaawaa dhabuu ture. Angoo abiddaa caalaa fi gorsituu waraanaa alaa dhufan qabaachuun diinaas Oromoon mo’amuutt gumaacheera. Qoodi galtooti sadarkaa ittisaa hundaatti diinaaf gumaachanis hin tuffatamu. Isaaniif malee godinaan kamuu hin qabamu ture. Hardhallee Oromiyaan abaarsa sana irraa faloo hin bane. Battaloota hin yaadamnee hedduutu qabamsicha dheeressuuf diinatt yaa’aa jiru. Diinni qabeenya dureessa Oromiyaa akka warqee, ilka, garba kan fakkaatanitt saaqaa argate. Sun gamtaa jara alaa fi meeshaa waraana fi waatattaa caalaa ammayyaa tahan bitachuu dandeessiseen.
Egaa Oromiyaan, lafa, ofiin bulummaa, dafqa fi ummata see hanga tokko dhabde. Biyyi guutuun gabbartummaatt gad deebi’e.Diinni dirii malbulchaa, hawaasomaa fi diinagdee ummata Oromoo diige. Aadaa, afaanii fi dudhaa ofii akka hin shaakalle ni dhorgame. Namooti gadigalummaan itt dhagahamee, Oromoo tahuutt akka qaana’an duula sammuquwii baldhaatu itt baname. Ummati boonaan hammana gahu, sirna Gadaa demokraasii uume, miseensi qarooma Kush guddichaa tahe, sadarkaa namoomaa lammaffaatt gadi bu’e. Dhalooti Habashaa si’anaa haala sana keessatt isa beekaawaan ta’eef, an akkas yoo inni jedhu hin amanne. Hololli cunqurfamaa namaa gad gochuuf gad dhiifame, isaan keessa olhaantummaa sobaa galchee jaamseeraanii.
Murnooti Oromoo obbolaa qaccee tokko lakkaawatanii. Roorroon irratt raawatame imaammata madda tokko kan mancaa fi laalaa walfakaata jala galche irraa bu’e. Hammuma birmadumaan waliin basha’an, muuxannoo gadadoo hadhaawaa fi salphisaa walfakkaataa jala altokko darban. Hammamiyyuu laalessuu, salphisuu fi qaabannoo saanii keessa kan jiru hunda xuuxuu barbaadullee diinni sammuu hedduu keessaa Oromummaa fi amantee bu’uuraa birmadummaaf qaban haquu hin dandeenye. Surraan Gadaa durii, qarooma Afriikaatt roga gochuuf qodii akaakileen saanii taphatan, sammu saanii keessatt maxxanee hafe. Oromummaan sabicha deebisee walitt guduunfuuf deebi’ee ol danfee. Kolonoomaan matumaa, gadi qabamuun matumaa, garbummaa fi gabartummaan matumaa jechuu eegalan. Keettoo tuqii fi galtuu isaan keessa facaatee jirtu hundaan matumaa jedhani saxilaa jiru.
Waldaan Maccaa fi Tuulama (WMT) jaatamoota keessaa fi ABOn torbaatamootaa fi duubas fakkeenya diddaa Oromummaa olitt ka’eeti. Doofummaa fi bulcha halgaan matumaa jedhanii, ummata Oromoo golee hundaa hiriirsan. Hamilati misaa jalqabamanii diinaan hankaafaman. Sun murteeffannoo ijaaramanii koloneeffataa ofirraa ittisuutt geese. Seenaa koloneeffama Oromo keessatt yeroo jalqabaaf sagantaan malbulchaa bilisummaa qophaawee qabsoon dargaggoo barasiin qabsiifame. Oromummaan ilaalcha addunyaa garaa dhaa ka’e ture. Kun tarkaanfii gooti Oromoo, Taaddasaa Birruu Dheeraa Arsiitt fudhateen mirkanaawe. Keessumsiisaa WMT kan turan Arsiin caalaan saanii Musilemanii. Taaddasaan Kiristinnaa Kopti isa cimaa ture. Akka dudhaa naannaa sanaatt Muslemanii fi Kiristinnaa Ortodoxiin qalma walii hin nyaatanii. Garuu guyyaa seena qabeettii sana Taaddasaan lammoota saan sangaan kun nuuf jedhee du’ee waliin haa nyaannu jedhee gaafate. Hunduu deebii tolaa kennanii foon sangichaa waliin nyaatan jedhama. Sabboonoti Oromoo sun Oromummaan garaagarummaa xixiqqoo fi tuullaa ittisaa diinni isaan gargar qabuuf gidduu kaa’e caalaa guddaa akka tahe mirkaneessan.Sun shaakala sana kan uumaniif haleellaa, kanneen gargar baaftuu sammuu dhiphoo hawaasa Oromoo keessa jiraniif barnoota ture.
Oromoon dhiibbaa gara tokkummaatt tolchuu dhaabanii hin beekanii. Sochiin barattooti dhiheenya daba fi salphina fuldura ijaajjuuf tulchan kan barattoota waabaroota fi universitoota hunda hiriirse raga dhaabbataa dha. Sochiin Hawaasota Oromoo Badiin baaqula guutuutt tolfamaa jirus jajjabeessaa biraatii. As Ameerikaatt ijaarammi Waldaan Hawaasota Oromoo Amerikaa Kaabaa (WHO-AK) gufuu hunda irra chee milkiin fixaan bahe, gara tokkummaatt qajeelfame keessaa fakkeenya guddaa dhaa. Amma Oromoon bu’aa biyya abbaa fi misa qaroo fi waatattaa Warroota Oromoo Badiif waliin dhaabbachuun, maal jechuu akka tahe huubachaa jiru. Oromoon Oromiyaa dhufan akka koolu galtuutt heddummaataa akka deemanii fi deebiin saanii fagoo tahuu akka hin ollee beekamaa dha. Kanaaf utuu yeroon darbee dhalooti jeeqama eenyummaa keessa hin seenin Badii keessatt baraarama Oromummaaf karoora lafa kaa’uu qabu. Yaa’a kaayyoo Oromummaa jabeessuuf deemu tahun hubatame dammaqina, of eeggannoo fi beekumsaan qabamuu feesisa. Badiin Obsaa, aadaa ofitt cichuu fi kufanii ka’uu jara Dayaaspoora Yihuudaa irraa barachuu dha.
Gargar jireenya bara hedduu keessatt garaagarummaan nu gidduutt hin uumamne jechuun hin dandahamu. Garuu wanti badaan gargarummooti kun dira’nan bokofamanii akka tokkummaa murnoota gidduu miidhuutt yoo dhiheesanii. Sana utuu hin tahin garagarummaan jabina waloof ooluutu irra jira. Diina kan lollu garaagarummaa uumaa waliin qabnuuf utuu hin tahin, hacuuccaa fi roorroo nurraan ga’a jiruu fi eenyu akka taanee fi kan keenya waan jennuu nuu beekuu diduu saafii. Garaagarummaan murnoota Oromoo gidduu wal fincilaa miti. “Ilaa fi ilaameen” garaan gaggeeffamu, kanneen diina tajaajiluuf dudhaman yoo hin taane, salphaatt furmaata argamsiisuu dandaha.
Fakkeenyaaf himati bara hedduuf ABO murna godinaa tokkon dhuunfatamejedhu jira. Jette jettichaaf malee ifaan marii ambaatt hin dhihanne. Garuu hamichi dhaabichaa fi walamantee godinoota gidduu hubaa jira. Maachina hololaa diinaa fi eegalee addaan baaftuufis boba’aa tahaa jira. Si’ana hamichi godina irraa konyaatt gad bu’ee; garuu ammas kan bahee dhugaa fi sobummaa gargar baase hin jiru. Utuu jette jetteen wal hin mancaasin hammam gad fagaachuu qabna? Qabsoon sabaa naannaa dimimmisaawaa akkasii keessatt akkamitt guddachuu dandaha? Akka akeekaatt nama godinaa hafee,ilmaan warra tokkoon yoo dhuunfatame, hamma kora hiraayan kennatamanii fi buuqisuun danda’amutt, akka mootummaa iddoosummaan ganda hin gaafatamu. Kun fedhaan wareegamuuf dhihaachuu gaafata. Akka seera dhaaba tokkoott mamii jiru qulqulleessuu sababi itt baayyata taanaan qabattoti ilaalamu qaban jiru jechuu dha. Sana sirreessanii amantummaa gad dhaabuun dirqama hoggansaatii. “Manni waa malee hin aaru” jedhama. Kanaaf waanti aaruuf qoratamee dhugaan ifatt bahuu qaba. Jette jettee akkasi tuffachuun, haala ilaa fi ilaameen miseensota gidduu marii nagaa tahuun hafee, akka haasaa hamajaajiitt ilaalamu godha. Sun mirgi walgahii fi of ifsuu akka walfincilaatt fudhachiisuutt geessa. Addaan baaftuun akka dubbicha hammaa baaftee hin dhiheessine sabboonoon dhugaa kan Oromummaa utuban duumessicha xaliilessuuf tattaafachuu qabu. Yeroo Oromummaan laalaa keessa jiru kan itt dhagahamu fala itt fayyu dhaha malee irraa gara hin galu.
Oromummaan sirna malbulchaa demokraasii Gadaatt amanuu gaafata. Gadaan Sanyii irratt hin hundoofne. Kun akka itt nama Oromsan“Luka Kennaa, Moggaasa, Guddifacha fi Luba Baasaa” jedhaman irraa hubachuun ni dandahama. Kanaaf qabsaawaa Oromoo tokkoof qabsoo keessatt waa’een dhiigaa akka murteessaa tokkicha taheett galchuun dogoggora taha. Sana utuu hin tahin Oromummaan, waloon dhaalmaa demokraatawaa Gadaa bulfachuu, walqixxummaa saanyiif dhaabbii waloo qabaachuu, seenaa waloo qarooma gurguddoo durii fi maddaa tokko qabaachuu, seenaa ammayyaa qabsoo fi wareegamaa waloo qabaachuu, waliin diinagee dhabsiifamuu, biyya waloo, aadaa waloo,afaan waloo fi hawwa bilisummaa, ofiin bulummaa fi qajeeltuu waloo qabaachuu dha. Akka ilaalcha addunyaa malbulchaatt Oromummaan yaadcichaa miti; ta’iisa wayyooma ilmaan namaa waliin yeroo halle misaa jiraatu. Kanaaf qaamoti maqaa Oromoon sosso’an hundi kana hubatanii ittiin walgituu qabu.
Oromummaan amma, gara Demokratik Republik Oromiiyaatt kan nama masaguu. Kun utuu homaa hin basin hin dhaqabamne. Sadarkaa kana gahuuf lakkofsa hin beekamnetu wareegamee. Dinni ammallee akka dargaggoo Oromoo hin jilbeenfannu jedhanii murteeffatan itt hin mullatu. Caalaattuu dhimma saanii dhaggeeffachuu irra ukkaamsuun, madaa bulett mimmixa firfirsuu yaala jiru. Durooma Oromiyaa dhabuu hin fedhanii. Hamma isaanii akaakayyuu saanii gahu kuufataniiruu, abaabileef caalaa saamuu barbaadu. Sodaan gadoo akka qawween irraa hin fagaann kanneen isaan godhan keessaa isa biraati. Oromomoon gadoo bahachuu irra nagaa fi araaraa filata. Garuu yoo nyaaphi roorroo itt fufuu fedha tahe burquqi dhalatu kan to’atamuun hin dandahamne taha. Seenaa keessatt Oromoon kan haleellaatt dhimma bahu haleellaa fedha saanii irra gahuuf deebii kennuufi. Yoo goleett galfaman bakakkaa caalaa dillisaa tahuu dandahu. Obsoo fi dandahoota malee lugnoota mitii. Nyaaphi si’ana boottii supheen akka deemaa jiru hin hubannee, dhibbaa xinnoon madaallii dhabsiisee kufaatii keessaa lammu hin kaane irraan gahuu dandaha.Gara gaaga’mtoota irraa ugga xiqqoo, of kenna xiqqoo qofa barbaachisa.
Egaa Oromiyaan seenaan qarooma Kush duriin walitt fufa qabdii. Akka dame qarooma kanaatt mesharkaa malbulchaa, hawaasomaa fi diinagdee maqaa qaban dhiheesiteettii. Garuu guutummaatt hawaasa dudhaa irra qari’uu hin dandeenye. Haa tahu malee Oromoon hardha Oromummaa hin himanne hin jiru. Garuu himachuu qofti gahaa mitii, wareegama isa dhumaa kan gaafatu yoo tahellee akka inni lalisuuf dudhamaa fi kutannoo gaafata. Maaljechi Oromummaa akka barreessaa kanaan Barlabsii Gubirmans irra dhihaatett “Oromummaan mullisa mararfannaa jaalbiyyuummaa, bilisummaa, nagaa fi walabummaa Oromiyaati.” Suukii dhannaa ka’ee fi akkasumas tarkaanfii itt yaadameen biyya ofiitt riqachuu dha. Sabi Oromoo ummata (gosa, qomoo, warra), lafa (godinaa, konyaa, kutaa fi ganda) fi naannaa uumaati. Oromummaan jaalala dimshaasha saaniif nammi qabu. Kanneen guutuutt haa tahu gar takkee jibban yk ciigawan taatoo malee nama miira sanaa Oromummaan hanga lafeett itt seenee miti. Abba tokkee Oromoo tokko, ilmoo namaa dhugaa kabajamaa kan taasisu Oromummaa qofa. Diina ummata ofii fixaa jirutt riqachuun kan darban hunda salphinaa fi du’a qofa irraan gahe. Galtummaan dhukuba sammuquwii, kan gaaga’amaan isa qabaten tokkummu fi hamaa irraa ittisuuf gamuu. Kanaaf waldhaansa feesisaan. Ta’iisa akkasiif qorichi Oromummaa qofa. Oromummaa waliin fulduratt! Oromiyaan haa jiraattu!
Ulfinaa fi surraan gootota kufaniif; walabummaa, walqixxummaa fi bilisummaan kan hafaniif; nagaa fi araarri Ayyaana abboolii fi ayyoliif haa tahu!
Ibsaa Guutama
Adoolessa 2015


text:
Magaalota Wallagga Bahaafi Horroo Guduruutti hiriirri ajjeechaa lammilee mormuun kalleessa gaggeffame
Jiraattonni magaalota Godina Wallaga Bahaafi Horroo Guduruu Wallaggaa hiriira ba'uun ajjeechaa uummata lammiileerra gahaa jiru akka dhaabatu gaafachaa oolan.
Ajjechaan raawwatamaa jiruun uummanni nagaa dhabeera kan jedhan jiraattonni magalaaa gara garaatti bahan kunneen qaama hawwaasaa hunda kan hammate yommuu ta'u hojjetoota mootummaallee waajira cufanii hiriira kana akka ba'an jiraatan magaalaa Naqamtee dubbateera.
- Daangaa Beenishaangul Gumuzitti 'kaleessa qofa Poolisoonni Oromiyaa 10 ajjeefaman’
- Wallagga Bahaatti Poolisiin Federaalaa tokko ajjeefame
Hiriira ajjeechaa miseensoota poolisiifi uummata nagaa irratti qaqqabee balaalefachuun bahame irratti miseensoota poolisii Oromiyaa dabalatee jiraatoonni magaaloota akka Naqamteefi Shaambuu hirmaataniiru.
Jiraataan magaala Naqamtee BBC'n haasofsiise wayita ajjeechaan raawwatamutti mootummaan gahee isaa hin bahanne, uummannis nagaa dhabeera jechuun jiraatoonni hiriira bahu isaanii himeera.
Jiraataan magaalaa Naqamtee inni biraan immoo "Olaantummaan seeraa kabajamaa hin jiru, uummanni ajjeefamaafi buqqa'aa jira kanaaf hiriira baannera," jechuun hime.
Miseensi poolisii magaala Shaambutii yaada isaanii BBC'f kennan mootummaan naannoo Oromiyaas ta'e mootummaan federaalaa, rakkoo nageenyaafi ajjeechaa tibbanna raawwatamaa ture callisanii ilaalaa turan jedhan.
Magaalota kunneen keessatti guyyaa har'aa sochiin daldalaa kan hin jirreefi dhaabbileen daldalaas cufamanii akka jiran jiraatootni dubbatu.
Rakkoo nageenyaa naannoo daangaatti uummameen miseensotni poolisii Oromiyaa digdamatti siiqan ajjeefamuu isaanii, hogganaan dhimmoota komunikeeshinii komishinii poolisii Oromiyaa Komishinar Soorii Dinqaa BBC'ti himuun isaanii ni yaadatama.


text:
Diinagdee Diinagdee
Pireezdaanti Saahilawarqi Zawdee Pireezdaanti itti aanaa walta’iinsa Maallaqa Idil-Addunyaa waliin mari’atan
Abbaan Taayitichaa Daandiiwwan Birrii Biiliyoonni 16.3 Baasii Itti Ta’u 10 Walii Galtee Ijaarsaa Mallatteesse
Baankin Misooma Afrikaa deeggarsa Doolaara miiliyoona 15 kenne
Hidhi Haaromsaa Akka Lakoofsa Awuroopa bara 2022tti xumurama jedhameDiinagdee...
Bizinasii Bizinasii
‘YouTube’ irratti daa'imni waggaa torbaa dolaara miliyoona 22 argata.
Baazaarii fi Agarsiisni daldalaa guyyoota 15f turu Magaalaa Ambootti gaggeefamaa jira.
Riizortiin Soodaree beenyaa tokko malee lafa keenyarraa nu buqqise jechuun qonnaan bultoonni Aanaa Adaamaa naannawaa riizortichaa komatu.
Waldaalee qulqullina Magaalaa Adaamaa eeganiif Tiraaktarri 7 kenname.Bizinaii...
Saayinsii fi Teknoolojii Saayinsii fi Teknoolojii
Indiyaa fi Immiretoonni Araba Gamtoomanii Itiyoophiyaatti giddu gala Teeknooloojii Odeeffannoo ijaarufi
Hiikni kiiloogiraamaa jijjiiramuuf
Qorannoo: 'Dhala argachuun haalaan xiqqaachaa dhufeera'
Agarsiisni hojii kalaqa barattootaa guyyaa saayinsii biyyaaleessaa 3ffaa sababeeffachuun qopha'e.saayinsii Fi Teknoloojii...
Ispoortii Itiyoophiyaa Ispoortii Itiyoophiyaa
Diviziyoona 1ffaa Piriimiyeer Liigii Dubartoota Itiyoophiyaa torbee 3ffaan kaleessa Adaamaan B/M/Finfinnee injifachuun deebi’e.
Piriimiyeer Liigii Itiyoophiyaa torbee 5ffaan kaleessa Yunivarsitiin Walwaaloo Adigraat Raayyaan Ittisaa injifateera.
Shaampiyoonii Itiyoophiyaa Jimmaa Abbaa Jifaar tapha deebii gulaallii duraa Shaampiyoonsii Liigii Afriikaatiin Kilaba Jibuutii AS Jibuutii Telecoom waliin har'a taphatama
Ispoortii Adunyaa Ispoortii Adunyaa
Taphataan sarara ittisaa Liivarpuul Jooyi Goomeez fi kan Tootenhaam Kaayil Wooker Piiter walii galtee dheeressan.
Piriimiyeer Liigii Ingilaandi torbee 16ffaan eda Evertan fi Waatfoordi waliin taphatan qixa xumurame.