text:
Uummati Oromoo jaarraa tokko dura sirna gadaatiin ofiin of bulchaa ture. Minilik Oromiyaa erga weeraree qabate (gabroomfate) booda garuu sirni gadaa hafee,waanjoo gabrummaa sirna nafxanyaa jalatti bitamaa ture. Egaa baroota sana keessatti uummati Oromoo aadaafi,dudhaasaa akka irraanfatu godhameera. Seenaansaas aguugameefi daguungorsamee barreeffamuudhaan eenyummaasaa akka irraanfatuuf cunquursaan guddaa irratti raawwatamaa ture. Amma garuu sabi guddaa kun mirga argateen, hayyooti seenaa Oromoo qorattan, seenaa dhugaa uummata Oromoo iddoo dhoksamee qotanii baasuudhaan barreesuuratti argamu.
Hayyooti qorattooti seenaa Oromoo dhimma kanarratti ijibbaata guddaa guchuurratti argamu.Kitaaboti seenaa Oromoos barreeffamaa jiru.Kabajamoota dubbistoota keenyaa! maxxansa keenya kana keessatti waa’ee seenaa uummata Oromoo keessumaa yeroo ammaatti jiraachuunsaa irraanfatamaa kan jiru seenaa Oromoo Raayyaa akka nuu ibsaniif biiroo aadaafi tuuriizimii Oromiyaatti hayyuu qorataa seenaa Oromoo kan ta’an, obbo Alamaayyoo Haayilee wajjin gaaffiifi deebii goone, kanatti aansinee isin dubbisiisna. Jalqabarratti yeroo hojii isaanii wareeganii waan nu hasofsiisaniif obbo Alamaayyoo Haayilee baayi’ee isaan galateeffanna.
Siifsiin:- Seenaan maali?
Ob.Alamayehu :- Seenaan ibsituudha. Ibsituu eenyummaa uummata tokkooti. Yaadanoodhas. Uummatni akkamitti akka jirate , Aadaa ,nageenyaafi,dudhaansaa kan kessati ibsamudha.
Siifsiin:- Seenaan dhugaafi dhara, dabaafi sirri qabaa?
Ob.Alemayehu: Eyyee qaba. Seenaan lammii ofiitiin barreeffamu dhugadha. Gariidhas. Akka carraa ta’ee uumattoota Afrikaa,Lattin Ameerikaa, Eeshiiyaa, Seenaan isaani kan barrefame, abootii humnaa, moototaafi namoota naanoo sana qoratanin barrefame. Ajeja mootota uummattoota sana gadi qabanii jirachisaa turaniin barreeffame. Hanga jaaraa 16ffaatti kan bareefame seenaa moototaa qofadha. Waayee gudinaa haawaasaa,waayee diinagdeesaa, hinibsan ture.Amantaadhanis walqabsiisanii kan ibsan yookin barressan(miitooloogii) baayedha.Montisski namni jedhamu Fransaayifi Awrooppatti jaaraa 18ffa miitooloojii seenattin barressuu jalqabe.Girikoonnis ta’e Chaayinoti kan barreesan amantidhan walqabsiisaniiti. Seenaan uumata Oromoos kan barreeffame gita bittoota sirnoota dabraniinidha. Seenaan Keenya dhalataa kenyaan hin barreeffamne.Kanaaf dudhaan keenya akka doofaa ta’etti busheessanii barreessan. Uummanni kun, siyaasaa kessatti akka hinhirmaane mataa gadii qabachisanii akka abbaa biyaa hintaane godhan.
Barreessitooti sirnoota durii seenaa Oromoo dabsanii soobuma sana dhugaa fakkeessanii,barressuudhaan daguungorsanii,akka dhugatti fudhatan.Oromooti Hindiraa dhufni,Madagasgaariraa dhufan jechuudhaan seenaa Oromoo daguungorsuu yaalu. Kan kana godhan gita bittootaata mootummoota Itoophiyaa dabran sana qofa osoo hintaane, Poortugaalootiifi, Awrooppaanooti kaaniifi waldaan Kiristaanaa Ortoodooksii Itiyoophiyaas, keessattuu waldaan Kiristaana Ortodooksii biyya Giriikki Marqooriyoos, badii seenaa uummata Oroomoof gahee guddaa qabu.
Siifsiin:- Barreessitooti sirna mootummaa Itoophiyaa durii Oromoon eessaa dhufe jedhan?
Ob.Alamayehu:– “Bishaan keessaa bahanii weeraraanii biyya amma irra jiran hunda qabatan…” jechudhaan Oromoon siyaasa kessatti akka hin hirmaane golga guddaa godhan. Seenaan isaan barreessanis arabsoodha. Miidhaginaafi safu saba Oromoo hinibsan. Nama Gaalaafi hoori faanaa deemaa olu “ sabaa Tikaati” jedhu. Akka waan bu’aa loonittin hin fayyadmnetti, Akka waan aannan hin dhugnetti, Akk waan dhadhaa hin jaallanetti.Horsiisee bulaa ta’uusaa hojii tuffatamaa godhanii barreessaniiru.Seenaan kanaan dura barreessitoota sirnoota nafxanyaan barreeffaman seenaa dhugaan Oromoo ibsu mitti.
Siifsiin:- Sabni tokko eenyumaan isaa kan madaalamu Afaanifi Aadaa isaattin, damee afur qaba.Seem,Kushifi Niiloo Saharadha. Oroomoon akka seenaatti isa kam kessatti,ramadamaa?
Ob..Alamaayoo:- Gara afaaniitiinis seenan hin barrefamne. Seenaan afaanii biyaalessaa kan ibsamu,Seemetikki,Kushitikii,Niiloo Saahaaratikifi Omootikidha.Sirnooti dabran sun afaanoota kana yoo ibsan, seenaan uummata guddaa (kush) ifa baha. Afaan Oromoo damee kush keessatti ramadama. Nubiyaa kaasee hanga Tanzaaniyaa Arushaati afaan babaldhatee dubatamudha. Barreessitooti sirna nafxanyaa kana sodaa waayee kush kaasuu hin barbaadan. Warri gita bittoota sirna nafxanyaa imaammta loogii baafatanii Oromoo offiraa dhoorguun sun ammas waan haafee hin fakaatu. Oromoon damee kushimmoo kan daangeffamu akka ji’oograafiitti 140 NL – 40LS ta’ee hanga naannoo Mombaasaa– Aruushadha.Akkasumas Tigrayirraa kaasee hanga walaka Keeniyaa Tanzaaniyaas dabalatee,qubatee kan jiraatu, afaan saba bala’aatti.
Afaan Oromoo, Afaan daldalaafi dipiloomaasiiti. Hanga Jaaraa 17ffa kaabaa hanga kibbaatti dubatama ture. Biyya Keeniyati TV fi Raadiyooniidhaan tamsaasi sagantaa Afaan Oromoo jira.Mombaasaa keessa Oromoo Meeruu laga Xaanaa, Oromoo gara bahaa, Oroomoo Marawwaa,Oroomoo gara Turkaanaa, Oromoo Hiddi loolaa,cufti Kuushoota bahaa jedhamu.
Keeniyaa kessatti TVn Afaan Oromoo magaalaa Naayiroobiirraa tamsa’u sirritti tajaajila keenna jira. Ituu Walloo, Humbaanaa, Marawwaa, Oromoo Raayyaa Walloof abban Bookkuu Marawwoota.Ijoolleen Raayyaa Maccaafi Tuulamadha.Isaan kunniin naanoo Atibaraa irraa kaasee hanga naannoo laga Abayyaa jiru. Oromoon Umuruus, hanga Sudaaniitti jiru.Kanaaf kaabaan bahaa Afrikaa kan Oroomootatti. Afriikaa kabaa bahaa keessa, hanga jahaan Jaawwitti, gosa jahatu jiru. Kunniin hundi kushidha. Adduunyaa irratti hunda dura kan qaroome Kushidha.
Garuu qaroomnnni Kush Gibtsootaan saamame.Kuni seenaa keessatti iccitii Gibtsootaa “Egyptian mystry” ta’ee beekama. Musseen mataansaa kush ture.Gibtsitti dhalate.Booda qaroomina Kush fudhatee Gibtsii keessaa uummata isaa dursee biyya isaa gara Israa’eelitti godaane. Iyyesuus Kiristoosis kanumara ka’uun amanta Kirstaanaa babalise. Innis bara dhalate haati isaa isa fudhattee gara Gibtsitti baqatte. Moototi Gibtsii Fari’oonoti kushootadha.Nabii Mohamadis dhaloota Kiristoos wagga 600 booda ka’ee,amantii Musliimumaa adunyaa Kushirratti babaldhise.
Miitoolooji Kushoota kessatti qarri Ijipshiyaan mistirii sagali. Qarrii sidaa warra qaalluu sagali.Bu’uurri waraanaa qarri sagali. Boorannii sagal waan ta’eef “saglan booranaa” jedhama. “Kudhan kan Waaqaati” jedhu.
Sifsiin:- Kun afoolaan jira. Erga afaan Keenya afaan hoojiifi afaan bareefamaa ta’ee, hammam fooya’ee?
Ob.Alamayehu:– Erga qubee kenyaan barreessuu jalqabnee gara waggaa digdamii afur ta’a. Qubee Kenyan akka nu ta’uuti barreesuu jalqabneera.Kanarra gahuuf wareegama heedduu kessa dabrameera.Guddina kana kessatti hirmaannaan lammilee biyya alaafi keessaa jiran guddadha.Fakkeenyaaf Haajji Bakrii Saaphaloo qubee Afaan Oromoof ta’u uumuudhaaf qabsoo guddaa godhaniiru.Bara Gibtsooti Harar bulchaa turan abbaan isaaniis nama bekamaa turan.
Sifisiini:– Kanaa olitti seenan sirrifi seenaan dabsame jira jettaniittu Kun seenaa uummata Oromoo kessatti akkamitti ibsamaa?
Ob.Alamayoo:- Alaqaa Taayyeefi Atsime Giiyoorgis kanaan bekkamoodha.Fkn “ uumaan walaabuu baate” jecha jedhamu fudhatanii Oromoon akka waan Walaabu burqeetti hiikan. “Oromoon bishan kessaa bahe” jedhaniis barressananiiru. Safuufi aadaa Oromoo namni hin beekne akka isaan jedhan kanatti hubachuu danda’a.Uumeen – seera.Uumeen Walaabuu batee jechuun, Walaabutti seerri tumame jechudha.Egaa barreessitooti sirnoota nafxanyaa kunniin heeraafi seera Oromoo waan hin beekneef dabsanii barreessan. “Oromoon bishaan kessaa bahe kanaaf qurxumi hin nyaane” jechuun qeequ.
Siifsiin:- Akka Oromtichaatti heerrii malii? Seerri hoo?
Ob.Alamayohu:– Heerri – Aadaadha (constitution) seerri – Dambii tumamu (law) uumeen Walaabuu baate. Walaabu burqaa seeraatti.
Oromoon Bakka lamatti akka qoodamu seeratu haroomsame.
Barii Aantuu – Baareentuu
Boroo Aanaa – Booranaa
Barri kun bara jaarraa 14ffa bara abbaa gadaa Gad’oo Galgalooti. Bara kanatti haaromsatu gageefame.Bara Oromaan heeraafi seeraan buluu jalqabedha.
Siifsiin:– Seenaan maliiratti bu’uureefata?
Ob.Alamaayyoo:- Senaan waan lammaratti bu’uureffata
- Dangaa naannoo qoorataan seenaa bira ga’uu danda’u irratti
- Ragaarratti. Fkn. Nama yeroo sana gochi sun yoo rawwatu arge.Ragaa
kitabootaa,sanadootaa, sidaawwaniifi, afoola uummataarratti bu’reffama.
Sifsiin:- Bu’uura kanarraa kaatanii hojii hojjettan irratti firiin hojii keessanii maal fakkaataa?
Ob.Almaayehu:- Seenaa sobaa barreessitooti sirnoota dabranii nuratti barreessa turanifi gaafi uummata Oromoo deebisneerra.
- Oromon jarraa 16ffa keessa Afrikkaa bahaa akka ture mirkaneessineerra..
- Maddi keenyaa maalif akka barbadame ibsineerra .
- Ummati kun bara kam akka gargar qoodame addaan baafanneerra.
- Uummati kun jaarraa 5 ffa fi 6ffa Itiyoophiya kessa akka ture ragaan agarsiifneerra.
- Uummattooti fuula guraachaa,kibba lixaa, jiraataa turan kan akka Beejjaa,Koonsoo,Afaar,Geedi’oo,Sidaamaa kkf yoo fudhanne kan gar gar qoodaman yeroo dhiyoo ta’uusaa miirkaneeffanneerra.
- Karaa afaaniitiinis garaa garummaan yoo boodarratti dhufellee fakkeenyaaf Afaan Soomaalee, Afaan Oromoo waliin hamma tokko walfakkaata. Akkasumas, Haddiyyaan, Kanbaataan,tibba kan akka qoodaman hin eeramne. Garuu Afaan Oromoo wajjin walfakkaattii qabu.
- Egaa kunniin hunda kitaaba seenaa uummata Oromoo hanga jaarraa 16ffaa barreessine keessatti ibsineerra.
.
Siifsiin:- Kayyoon ketaaba seena Oromoo hanga jaraa 16ffaa maal ture?
Obo.Alamaayehu:- Kaayyoon guddaa, kitaaba kanaa seenaan Oromoo essaa ka’ee eessa akka jiraataa ture ibsudha. Kun ammoo daguungora seena barreessitoota sirnoota dabraniif deebi kenuu qofa osoo hintaane,waan dhugaa ta’e barressuu Keenyadha.
Sifisiin:– Qabiyyeen kitaabichaa maalture?
Al.Hayile:- Dursi hidda lattiin Oromoo;
- Qubsuma Oromoo kaabaa,Keessumaa Oromoo ta’aanii hidda isaanii kan hin beekne addan baafachuf
- Qubsuma Oromoota kaabaa hanga kibbaa dhihaa, hanga bahaa jiru hidda walitti dhufeenya isaanii qorachuudhaan ibsudha
Fkn:- Daamaat,Walqoofi,Walloon, Goojjam kesssa
- Garasuun – Tuutti ta’ee hiddi gadaa Ituudha
- Walloo yoo qoratan, Raayaa. Rayyaa yoo qoratan Maccafi Tulama kessatti ramadama.
Booranni walloo keesa jira, Booranni kanaaf Oromoota isaan kaanirra gargar deeme.
- Inni biraa qubsuma isaati. Maddi Walaabuu aadadhaan Oromoota hunda wal qabsiisa.Oromooti warri gargar bahan kunniin bara sana keessa achi turan.
Barreessitooti seenaa sirnoota dabranii,”Soochin Oromoo kaabaa gara kibbatti godhe, osoo ittifamuu baatee,silaa naanno amma irra jiraaturra dabree,Ertiraa ce’ee,galaana diimaa keessa gala ture”jedhanii kan barreessan tilmaama isaaniiti malee yaada (seenaa) Oromtichaa miti.
Wallitti bu’iinsa kaabaa keessatti Giraanyi Mahaammad amantii Musiliimaa babaldhisuuf Kiristaanota waliin lolli waraanaa godhame akka ragaatti fudhanna.Oromoon Raayyaas sababa kanaan gariin waaqeffataa (sirna gaddaa), garrin Musliima, gariin ,Kirstaan ta’ee, iddoo sadditi qoodame. Oromummaan Rayyaa amammoo, kuushoti kaabaa gara kibbaatti yeroo socho’an iddoosaa durii irratti haafee, of ta’ee kan jiraachaa jiru, hidda Oromoodha.
Sifsiin:- Tamsai’inni uummata Oromoo gara kabaa kun maal nuu eeraa?
Ob.Alamaayyoo:- Tamsai’inni uummata Oromoo, Afrikaa baahatti soochii kushidha.Dur durii weerara guddaatu Afriikaa bahaatti gagefamaa ture. Pershiyanotin , Griikoti, Roomanooti Tuurkoti Otumaaniifi Arabooti miidhaa guddaa qaqqabsiisaa turan.Sababa kanaan deemsi kush yeroo weerara sana kaabaarraa gara kibbatti deebi’e.
Musliimonniifi Kirstaanonni yeroo falmii weerara Giraanyii Mohamed, kushooti baayi’inaan kaabaarraa gara kibbatti gadi socho’an.Moototni kan akka Libnadingiliifi Galaawudiiyoosfaa wajjin lola waraanaa heddu gaggessan.Booda Oromoon werara kana ofirraa qolachuuf labsii duula waraanaa “Dina baasaa!”jedhuun ka’uudhaan weerartoota ofirraa faciisudhaaf qaween of gurmeessanii “ goosatti deebi’aa! Araddaa keetti deebi’i” jedhamee labsamee, soochi Oromoo durii kan bara haaromsaa sun kaabaa kibbatti malee kibbaa kaabatti mitti.
Egaa akkuma kanaan bara sana soochiin uummata Oromoo kaabaa gara kibbaatti ture jechuudha. Bara mootichi Taklahayimaanot Qaalluu ajjese, gara Booranatti deeman. Bara jara 17ffaa irratti, muuda deemanii fudhachu eggalan.Kaayyoon adeemsa kanaa kessi Qaalluu barbachadha.Tibbi sun tibba aadaafi Afaan Oromoo irratti duulli adeemsifamedha.
Yeroo Kiristaanummaafi Islaamummaan itti duulan Oromoon Raayyaa bakka amma jiraataa jiru Tigiraayi ammaa kessati haafe. Nanoo Amaaraa kessaammoo Oromoon Kamseetti haafe.
Sifsiin:- Akka qorataa seenatti Oromoo Raayaa irratti wanti hojjettan jiraa?
Ob.Alamaayehu:-Eeyee.Oromon Raaya dhaloota Kushi. Duris,hardhas Rayyan Oromoodha.Raayyaan goosota gara kudhanii qaba. Abbaan Marawwa. Maccafi Tulami Marawa.Marawwi kun ammoo yeroo dubbii humtuufi rakkoon tokko naannoo isaanii irratti dhufu lolee kan deebisudha.Raayyaan Waajjiraatirraa hanga Hinxaallootti jira. Walakaan Raayyaa citee Ertira kess jera.Hogganaan uummata naannoo sanaa Bahira Nagaash Dorii kan jedhamu Oromodha. Ilmi isaa Yisaaq Doori jedhama.Yisihaaq Doorii kun dularatti du’e.Hoogganaan uummataa gara biraanimmoo Garaad Jiloo kan jedhamu Raayaadha.
Oromoon Raayyaa yeroo ammaallee hora Ashangeetti safuu qaba.Aadaansaas jira. Rayyaa ammallee roobi yoo dhabame, hora Ashngiti bahee roobni akka roobuf waaqasaa kadhata.
Raayaa nuf goosota Oromoo keessaa tokkodha. Rayyan bara jaarraa 17ffa keessa ofiin of bulchaa ture.Mootichi Raayyaa kan Kifla Iyesuus jedhamu kalacha godhatee, Indartaa bulchaa ture.Rayaan of danda’ee hojii qonnaan kan buludha. Rayyan quufnaan kaabi quufe jechuudha.


c: text/html

text:
Ba’ii filannoo prezidaantummaa Keniyaa kan Onkolooleessa 26 bara 2017 gaggeeffame irratti manni murtii mummeen kan Keniyaa falmii guyyaa dhumaa har’a dhaggeeffatee jira.
Hogganaan mormitootaa Raa’ilaa Odingaa deggertonni isaanii ba’anii akka sagalee hin laannee waan ajajaniif jecha prezidaantiin Keniyaa Uhuruu Keenyaattaa guutuummaatti injifatanii jiru.
Falmii kan dhiyeessa keessaa tokko seera tumaa duraanii Harun Wau yoo ta’an kaan immoo namoota lama kanneen kabajamuu mirga dhala namaaf qabsa’an Jonjo Mue fi Khalef Kalifaa turan.
Wau kan bakka bu’an Benjamin Musyoki akka jedhanti yeroo filannoon haqamuu akka keeyyata seera biyyatti 140 tti kaadhimmtoonni fi deemsii filmaataa duraan ture haqamuu qaba.Kanneen kabajamuu mirga dhala namaaf falman lameen Mue fi Khalifaan akka jedhanti immo komishinni filannoo buufata filannoo 290 kan heerri ajajuu keessatti hin gaggeessine jedhu.
Abbaa alangaa mummichi Githu Muigai garu kun hundumtuu filannoo gaggeeffamee gatii dhabsisuu hin danda’uu jedhu.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Kongireessiin mana maree fi senetii paartii Amerikaa lamaanii kun lamaanii Rippaabilikaanii fi Demokiraati karoora horii ittiin baasuuf barreeffama fuula 5,000 caaltu tana irratti qoratetti adoo saatiin jarii waan kana mari’atee fixuu malee diqquuman hin dhumatin Wiixata halkan walii gale.
Pirezidaanti Tiraampi waan kongireeessiin irratti walii gale kana mallatteessuuf eeguuti jiran.Rippaabilikaanii fi Demoraati hori kana eenuu akka argatuu fi hagam akka argatan wal falamaa bahan.
Akka gabaasa yuniversitii Johns Hopkins baaftetti Amerikaatti gaafa guyyaatti nama kuma 200 irratti COVID-19 arganitti jira.
Amerikaatti nama kuma 319 caalaatti koronaan lubbuu dhabe.Akka kongireesiin irratti walii galette gargaarsa marsaa ammaa kanaan nama miliyoona hedduutti doolara 600 argata.
Warrii galiin isaanii gannatti doolara kuma 75 caaltu ammoo 600 gadi argata.
Akka Ministear Maalqa Amerikaa, Steven Mnuchin jedhetti namii miliyoona hedduu torbaan dhufuuyyuu horiin kun harka gaha.
Amerikaan dhiba koronaa kana irratti biyya gargaaruuf jettee Bitootessa keessaa nama miliyona hedduutii doolara 1,200 qoodde.
Horiin amma kennan kun kana keessaa doolarii biliyooa 284 akka dhaabbileen daldalaa nama qaxaruu dandahan humnaan jajjabeessuuf kennaniif.
Warra hujii hin qamnee ammoo torbaanitti doolara 300 ji’a 11 qooduuf walii galan.
Doolara biliyona 900 kongireesiin biyyaan gargaaruuf hajaje keessaa;
- Biliyoonii 82 yuniverstii fi maneen barnotaati
- Biliyoona 25 akka maneen kiraa gatii laaftuun namaa kireessaniin jajjabeessan
- Biliyoonii 15 manneen tiryaatitiiF
- Biliyoonii 10 ammoo maneen oolmaa ijoolleetiif qoodan.
- Biliyoona 4 ammoo akka biyyootii dhibiin qorsa dhiba koronaa irrati ufiin gargaaran qoodaniif.
Tana maleellee horii ummata Amrikaati kennanitti guddaati jira akka bulchootii Amerikaa jedhanitti. Dhiba koronaa irratti kophuma itti hin rakkattan biyyitii isan waliin jirti jedhu bulchootii isii.
Joe Biden ka pirezidaantummaa Amerikaatiif filanii labsaniifilleen waan paartiin lamaan irratti walii galte guddoo irraa jaalannee jalqaba malee dhumaa miti jedhe.
Tana malee Amerikaan bajata mootummaan isii haga Fulbaan dhufuu hujiin hojjatu doolara tiriliyoona 1.4 hajaje.
Horii kana keesaa ka gibiraan namaa diqqeessan doolara biliyoona 45 ka geejjiba baaburaa akka Amtrack ittiin jajjabeessanii baasan. Doolarii biliyoonii 13 ammoo warra nyaata barbaaduu ji’aan gargaaran.


text:
Arjentiinaa biyya taphattoota kubbaa miila ahedduu horte.Diyaagoo Armaando Maradoonaa, Di Maariyaa,Aguheeroo,Liyonel Meesii fi nama hedduutti achii bahe.
Diyaagoo Maradoonaa ka amma ganna 56 kun bara 1976 haga 1994 ganna 18 keessatti goolii 259 kilabii keessa taphatee galche.
Dorgommii waancaa kubbaa miilaa bara 1986 biyyitii isaa Arjentiinaan maqaa isaatiin waancaa addunyaa moote.
Namii kun ammallee kilaabii biyya UAE AL-Fajaariyaa leenjisuuf qaxaran.Ganna shanin duratti ammoo kilabuma biyya UAE- Al- Masal keessaa gussan
Al Fajariyaan kilabii UAE jajjaboo keessaa lammeessoo.
“kunoo ani leenjisaa kubbaa miilaa Al-Fajariyaatii qubaa naa qabaadhaa,” jedhee FB ufi irratti barreefamte Maradoonaan.
Maradoonaan bara 2008-2010 ammoo manaajera kubbaa miilaa biyya isaa tahee hojjate. Maradoonaan abbaa ijoollee shaniitii.
N’Golo Kante beettuu?
Gurbaan ganna 26 kun gama bitaatiin lakkoofsa 7 keeyyatee taphatu kun Faransaayitti haa hadhalatu malee warrii isaa Maalii, Afrikaa dhufe.Kilabii Chelsii fi kialbii biyyoolessaa Faransaayii jidudu taphata.
Barana badhaasa FWA,Football Writers Association jedhan badhaafame. FWA,Waldaa gaazexeessitota gabaastota ispoortii afaan Ingiliiziin hojjatanitti taphataa jajjabaa jedhan itti dhugeeffatan badhaasa.
Namii Kaanteetti aanee badhaafame taphta Beljiyeem Eden Hazardi. Hazaardi dhalootaan Beljiyeemii kialbii Chelsiitii fi biyya isaatiif taphata.Namii sadeessoo ammoo gurba UK,Dele Ali ka amma kilabi Tottenhaaamii taphatu.
Kilabii Leser City bara 2016 maqaa Kaanteen shaampiyoonaa EPL taate.
Kilabiin innii lakkoofsa 7 keeyyatee jidduu taphatuuf,Chelsii barana tapha gugurdaa 4tti hafeef ammallee qabxiin sadarkaa EPL tokkeessoo jirti.
Pirezidaantiin Waldaa Kubbaa Miilaa Afrikaa[CAF) Ahmad waldaa isaa ya mindaa fudhachuu dide.
Ahmad Bitootessa dabre keessa Iisaa Ayaatuu moohee pirezidaantii CAF (Confederation of Africa Cup) tahe.Baruma hujii jalqabe sunitti waldaa kana waan hedduun jijjiiraa jedhee waadaa gale.
“Mindaan CAF irraa argatan ulfinna namaa hin qabu,” jedha.Akka innii jedhutti mindaan namii waldaa kana keessa hojjatu bulchoota haga pirezidaantii jiranii diidessanii beekuu malan.
Federeshiiniin waldaa Kubbaa Miilaa Addunyaa ka Waldaan kubbaa miilaa Afrikaalleen keessa jiru guyyaa shaniin duubatti kora guddaa taa’a.
Waldaan kubbaa miilaa addunyaa waldaa horiin ummataa miliyoonii hedduu boollatti dhahe jedhanii yoma hedduu himatan.Ka Ahmed ammatti diidessanii beekuu baatanillee mindaan pirezidaantiin FIFA Sepp Bilaater bara 2015 argate Euro miliyoona 2 fi kuma 600ti.Euroon doolarii Amerikaatuu hin caalti.
Ahmed nama biyya Maadagaskaariiti durii bulchaa waldaa kubbaa miilaa biyya isaa tahee hojjachaa bahe.


text:
Buulchiisa naannoo Somaalee keessatti nagaan bu’uu isaa ka dubbatan – eeggataa Prezidaantiin bulchiisa naannoo Somaalee Obbo Muusxafee Mohaammed, kan irraa eegamu hundaan mootummaa federaalaa deggeruuf qophii dha, jedhan.
Raadiyoo Sagalee Ameerikaa waliin gaaffii fi deebii geggeessabiin kan kana dubbatan – Obbo Muusxafeen, “duulli seera kabajchiisuu Tigiraay keessatti geggeessamaa jiru, yeroo gabaabaa keessatti xumurama,” jedhanii akka amanan eeran. Naannoon mariif gaaffii dhiheessuu isaa dura, filannoo seeraa-ala geggeesse kuffisuu fi yakkamtiita of keessa dhoksee kaa’e dabarsee kennuu qaba – jechuu isaanii, Addis Chekkol gabaasee jira.
Paartiin Uummata Affaar Haleellaa Mirga Abbaa Biyyummaa Aggaamame Ittisuf Qophii Ta'uu Beeksise
Haleellaa mirga abbaa-biyyummaa irratti aggaamame kan alaas tahe kan biyya keessaa gamtoominaan of irraa ittisuuf qophii dha, jechuun Paartiin Uummata Affaar beeksisee jira.
Hundeeffamuu paartichaaf sababaan cunqursaa Hiwehaatiin irratti geggeessamaa ture tahuu ka dubbatu, paartichi, “Hiwehaat, ka mirga abbaa-biyyummaa Itiyoophiyaa qormaata keessa galchu,” jechuun balaaleffata.
Gareen Hiwehaatiin hoogganamu, aanaalee bulchiisa naannoo Affaar keessa jiran fudhachuuf jecha, naannoo sana dirree waraansaa gochuuf hojjetaa jira – jedha, Paartichi Uummataa Affaar.
Naannoolee Itiyoophiyaa adda addaa keessatti haleellaalee eenyummaa irratti hundaa’uun geggessaman keessa akka harki Hiwehaat jirutti ibsi paartichaan bahe eeree jira.


text:
Dhiheenya kana, ka magaalaa Finfinnee, naannoo Raphii jedhamu jiru – tuullaan kosii jiguu irraa balaa uumameen lubbuun namoota dhibba tokkoo fi kudha sadii darbuu, akkasumas miidhaalee adda addaa dhaqqabuu gabaasuun keenya ni yaadatama.
Tuullaa kosii iddoo sana jiru haala itti dhabamsiisuun danda’amu irratti aangawoonni bulchiinsa magaalaa Finfinfinnee ibsa adda addaa kennanii jiran. Yaadawwan aangawoota irraa dhaga’ame keessaa tokkoo, iddoon kosiin itti gatamaa jiru gara dhaabbatoota misoomaa fi bashannanaatti jijjiiramee, tuullaan kosii achi ture gara goddinaa addaa Oromiyaa, aanaa Sandaafaatti geessama – ka jedhu. Gama biraan, ammaan dura tuullaa kosii kana gara Sandaafaatti geessuun jalqabamee mormii qonnaanbultoonni dhaageessisaniin dhaabachuun ni yaadatama


text:
Yaa’ii Idilee 6ffaa Waggaa 2ffaa Bara Hojii 5ffaa irrattii gabaasa raawwii hojii mootummaa bara 2009 fi kallattii karoora hojii mootummaa naannoo Oromiyaa bara 2010 kabajamoo pirazidaantiin dhiyaate irrattii gaaffiiwwan Kabajamoo Miseensoota Caffeetiin ka’aaniif deebii Kab. Obbo Lammaa Magarsaa Pir. BMNO laatan akka armaan gadii kana tahu;
“Raawwii hojii bara 2009 bara kanaa kana kan lakkaa’amuu danda’uu kana kan hojjannee haala mijja’aa tahee keessattii osoo hin taanee akkuma miseensoonni Caffee kabajamooniis hubatutti bara darbee yeroo kanatti maal keessa akka turre qofa osoo hin tahiin ji’a sadii dura yaa’iin Caffee yeroo gaggeeffamu dhiimma daangaa waliin wal qabatee rakkoo akkamii keessa akka turre hundi keessan ni hubattu. Haa tahuu malee, rakkoo nageenyaa ture hiikuu qofa irrattii hojjachuu osoo hin tahiin rakkoo nageenyaas gama tokkoon hiikaa, gama birootiin immoo hojii misoomaa lakkaa’amuu danda’u hojjachuun danda’ame jira.
Haaluma kanaan, gabaasa raawwii dhiyaate irrattii gaaffilee kabajamoo miseensoota Caffee biraa dhiyaataniif yaada baldhaa hoggantoonni dhimmiichi ilaalatu keennanii jiru. Dhimmoota hafan irrattii fi waan tokko tokko irrattii yaada lachuufiin yaala.
Dhiimma Geejjibaa Waliin Wal Qabatee;
Rakkoon tajaajila geejjibaa waliin wal qabatee ka’ee dhiimma eejansii geejjibaa qofa osoo hin taanee dhiimma mootummaa, dhiimma Caffee kabajamaa kanaa fi dhiimma uummata keenyaa dhiimma tahuu qabu dha. Rakkoon guddaan geejjibaa waliin wal qabatee uumamaa oolu kun ka’uumsii isaa qamoolee adda addaa yoo tahees innii ijoon kan konkolachiisaa waliin wal qabatee ka’uu dha. Kunniis gahumsa konkolaachiisaa kan dhaabbilee keenninsa ga’uumsa koonkolachiftootaa irraa maddu biraa kan dhufuu yeroo tahu, bara hojii dabarsiinee kanattiis hojiiileen jajjabeesson gama eejjansii geejjibaatiin hamma dhaabbilee rakkoo qaban cufuuttii kan adeemuu fudhatamuun isaa hin hafne, rakkoon umaamuuniis akkasuma dhaabbachuu hin dandeenye. Balaa rakkoo nageenya tiraafikaa waliin wal qabatee lubbuu namoota baayyee galaafachaa jiru kana bu’uura irraa hiikuuf ga’uumsa konkolaachiisaa foyyeessuu, hubannoo keennu, rakkoo sirna to’annaa tiraafikii birattii jiru hiikuu fi kkf’n vciminaan fi xiyyeeffannan akka hojjatamuu taasisuu qofa osoo hin tahiin hojiin kun hojii eejansii geejjibaa qofa otuu hin tahiin kan mootummaas kan ummataas goonee walii wajjiin kan irrattii hojjachuu qabnu taha.
Dhiimma Nageenyaa Waliin Wal Qabatee Gaaffii Ka’eef;
Rakkoon nageenyaa bara 2009 keessatti hojii guddaa mootummaa naannichaa kan turee fi bu’aaleen gurguddoon kan ittii argamaniis akka tahee hundumtii keenya dhiimma hubannuu dha. Bu’aa qoftiin kan ittii argamees osoo hin taanee injifannoo guddaadhas. Injifannoo kan isa taasiisu immoo lubbuu nama keenyaa sababa hin taaneen bahaa ture hambisuun danda’amee jira.
Yeroo hojii nageenya mirkanneessuu hojjannu kanattii immoo hojii misoomaa biroo dhaabnee otuu hin tahiin hojiilee misoomaa fi ijaarsa sirna dimookraasiis xiyyeeffannoo ol’aanaa taheen qabannee hojjachaati turre.
Dhiimmi nageenyaa innii biroon dhiimma nageenya daangaa yeroo tahu, rakkoo kanaas ji’oota muraasa dura mootummaa naannoo Somaalee waliin maal keessa akka turre miseensa Caffee kanaan ol kan beeku hin jiru. Dhiimmii kun immo akka dhiimma fuula gar-tokkee dhiqqachuu akka nu jalaa hin taaneef naannoolee daangaan wal daangeessinu hundaa waliin rakkoolee jiran marii fi bu’uura seeraatiin akka hikkataniif hojii baldhaa hojjachuu danda’uun ol injifannoo gurguddaas ittii galmeessuun danda’amee jira. Injiffannoon ji’a 10 keessatti galmaa’an waggaa kurnan darban keessattii hojjatamuu hin dandeenye.
Rakkoo daangaa hiikuu qofa osoo hin taanee naannoolee waliin naannoo daangaattii waliin misoomuun akka danda’amuufiis hojjachuu eeggalle jirra. Daangaa Finfinnee waliin walqabatee hojii hanga ammaa hojjatameen kan nuuf hin milkoofne tahuus, fuula duraaf xiyyeffannoon kan hojjannu taha. Dhiimmii daangaa Finfinnee kun dirqama daangeeffamuu qaba ejjannoo jedhu qaba mootummaan naannoo Oromiyaa. Kunniis kan tahuufii qabu rakkoo qonnaan bultoota naannawa magaalaa Finfinnee jiraatan irra gahuuf jiru bu’uura irraa hikuuf akka tahe beekkamuu qaba.
Haaroomsaa fi Rakkoo Bulchiinsa Gaariin Wal Qabatee Gaaffilee Ka’aniif;
Haaroomsa gaggeessine gaafa jeennu haaroomsa ni eeggalle malee hin xumurre. Haaroomsa gaggeessineen mootummaa naannoo keenyaa bifa haaraan hundeessine jechuun ni danda’ama. Naannoo irraa eegalee hanga gandattii bifa haaraatiin hoggansa ijaarre, hojittii bobbafne. Qaamni ykn hoggansii haaraan dhufee immoo waan hundaan guutuudha jedhanii yaaduniis hin danda’amu, gappii qaban leenjii fi mariidhaan guutuufiin hojii dabalataa waan gaafatuuf qaawni yoo uumame kan nama ajaa’ibu hin tahu. Hojii kana teenyee kan ilaallu yoo tahe salphaa tahuu danda’a, warra keessa galee hojjatuuf immoo hojii baayyee uulfaataa dha. Kanaafu, rakkoon haroomsaa waliin wal qabatee kan muldhatu yoo tahe, haaroomsi keenya jalqabbii irra waan jiruuf sirreessaa fi haroomsaa adeemuun hojii keenya kan ittii aanu taha.
Carraa Hojii Uumuu Waliin Walqabatee Gaaffilee Ka’aniif;
Gama carraa hojii dargaggootaaf uumuutiin hojiin ji’oota 10’n darban keessatti hojjatame, waggaa 10’n dabarsinee keessatti hin hojjatamne. Hojii kana kan hojjannee garuu nama birootiin ykn baajata fandii biroo argannee osoo hin taanee humna namaa jiruun fi baajatuma kanaan duraas harkaa qabnuun yeroo tahu milkaa’uu kan dandeenye garuu akkaataa barameen hojjachuu waan dhifneefi.
Dargaggoota miliyoona 6 ol hojii dhabaa tahee lafattii dhiifnee hojiin misoomaa biroo nutii hojjannuu waan hin jiraanneef xiyyeeffannaa guddaa laachudhaan hojii kana hojjachuuf yaallee jira. Kanaaniis kumaatamaan kan lakka’aman dargaggoota naannoo keenya gara hojii galchuu dandeenyee jirra.
Qaala’iinsa Jireenyaa Waliin Wal Qabatee
Hojjattoonni mootummaa barsiisoota dabalatee naannoo keenya keessatti jiran lafa mana jireenyaa argatanii jireenya isaanii milka’aa akka taasiisaniif mootummaa naannoo Oromiyaatiin murtaa’ee jira. Raawwiin isaa bubburree haa tahuu malee wantii murtaa’ee kan hojii irra oolu taha. Haa tahuu malee, iddoo tokko tokkotti ilaalchi maalaqni lafa dukkaa mootummaan nuuf eerga jedhu dogoggoraan yeroo ka’uu ni muldhata, maalaqni mootummaan hiruu immoo hin jiru.
Galii Waliin Walqabatee Gaaffii Ka’eef;
Dhiimma galii naannoo keenyaa foyyeessuu ilaalchisee yeroo darbee miseensi mana marii labsii haaraa labsuun isaa ni yaadatama. Iddoo adda addattii immoo gaaffileen bu’uuralee misoomaa ummata biraatiis tahee miseensoota Caffee biraa baldhinaan ka’aa akka jiru ni beekkama. Gaaffilee kanneen deebisuudhaaf immo mootummaan qabeenya qabaachuuti qaba. Qabeenyi mootummaan qabu immoo galii mootummaan naannichaa lammilee irraa sassabu akka tahees ni beekkama. Akkasumaas waan mootummaan Federaalaa deeggarsa baajataa bara baraan nuuf laatuun gaaffii misoomaa uummata keenyaa deebisuun hin danda’amu. Kana milkeessuuf immoo mootummaan naannoo Oromiyaa galii sassaabuu qabu sirnaan sassabuun dirqama taha.
TGG (Tilmaama Galii Guyyaa) waliin wal qabatee dhimmoonni lama yeroo ka’an ni muldhatu. Tokkoffaan, tokko tokko gibira kaffaludhumaaf fedhii waan dhabeef komate. Kun immoo sirrii miti, gibira kafalluun kan keenya qofa osoo hin taanee seera adunyaatiis waan taheef. Lammaffaan, tilmaama galii guyyaa jechuun maquma isaa irrayyuu tilmaama dha. Tilmaamni immoo sirriis tahu danda’a, sirrii tahuu dhiisuus danda’a. qaamni tilmaamni galii kiyya sirrii miti jedhu komii isaa dhiyeeffatee irra deebi’ee waliin tahanii ilaaluun sirreessuun otuu danda’amuu duchumaan sirrii miti jechuun mataan isaa seeraan ala. Kanaafuu, hawaasni keenyaas tahe daldaltoonni keenya dhiimma kana beekanii hojii irra oolchu qabu.
Kana gaafa jennu, daldaltoota xixxiqqaa of jiraachiisuuf hojjatatuu fi gullitii keessa oolu irratti shallaggiin gaggeeffame yoo tahe kun sirrii miti, akka sirra’u ni taasifama.
Qubsuma Seeraan Alaa Ilaalchiisee;
Rakkoon qubannaa seeraan alaa jedhamu kun rakkoo nama biroo osoo hin taanee rakkoo hoggansa keenyaati. Lafa babaldhaa otuu hin misoomin duwwaa isaa ta’uu otuu jiruu qonnaan bulaan harargee lafa xiqqaa harkaa qabu irraa of jiraachiisu waan dadhabeef lafa isaa daaga adda addaan hidhee yeroo hojjatu hojii misooma daaga hidhuuti jennee akka investaraa konkolaataa hiriirsine dhaqnee daawwachaa kan oollu. Garuu immoo iddoo laftii jirutti qonnaan bulaa lafa qonnaa dhabee rakkachaa jiru kana yoo kan qubachiifnu tahe waggaa lama wagga sadii keessatti jireenya isaa jijjiirachuu danda’a. lafa amma irra jiru kanattii wagga kudhanittiis yoo tahe jijjiiramu hin danada’u.
Gama birootiin ilaalchi ‘qubattoota seeraan alaa waan tahaniif haa bahanii’ kan jedhutu jira. Hin bahan biyya isaaniti waan taheef. Bara dhufuu kanatti immo hojii kana irrattiis mootummaan naannoo Oromiyaa xiyyeeffannaa laatee kan hojjatu taha.
~~~XUMURAME~~~~
Gabaasni fi Kallattiin Karoora Bara 2010 Obbo Lammaan Dhiyaatee Sagalee 503’n Sagalee Guutuudhaan Mirkanaa’ee Jira!
GALATOOMAA!


text:
Raashiyaan humnoota ishee hanga tokko daangaa Ukireen keessaa ennaa baastu humnoonni hedduun fi meeshaaleen gamasitti hafuu isaanii fi Ameerikaan tarkaanfii maal na dhibdee fi dubbii barbaachaa akka dhaabdu barbaaddi jechuu dhaan ministriin dhimma alaa Yunaayitid Isteetis Antonii Bliinken har’a beeksisaiiru.
Blinken prezidaantii Yukireen Vilaadmir Zleneskiy waliin ta’uu dhaan kyiiv keessatti ennaa dubbatan, Raashiyaan dubbii tuqachuu yoo barbaadde, battala tarkaanfii fudhachuuf dandeettii qabdi jedhan. Ukireen tarkaanfii tuttuqqaa kana sabatiinsaan ilaaluu ishee nan ajaa’iffadha jedhan Blinken.
Xumura torban darbee Yunaayitid Isteetisii fi angawoonni gameeyyiin gamtaa Awrooppaa akka jedhanitti naannoo daangaa Yukireenii fi Krimiyaa irratti loltoonni Raashiyaa 150,000 walitti qabamuu isaa ibsuu dhaan, bara 20014 ennaa Raashiyaan Kirimiyaa weerarte as lakkoobsa isa guddaa dha jedhan.
Raashiyaan gama isheen humnoonni sun leenjii waraanaa irra turuu isaanii dubbattee, hanga xumura baatii Eblaatti maadhee ofiitti deebi’u jette.
Zelenskiy har’a akka dubbatanitti naannoo daangaa amma iyyuu yaaddootu jira, Yukireen waan akka tasaa uumamu arguu hin feetu jedhan. Blinken akka jedhanitti Yukireen deggersa naga eegumsaa itt dabalaa barbaaddi, gochi Raashiyaa Marii NATO fi kan G7 dhiyeenyaa irratti bal’inaan irratti mari’atameera jedhan.
Itti dabalaniis mariin kamisa har’aa, walii galtee Minsk kan walitti buiinsa Ykireen gama bahaa bakka Raashiyaan adda baatota Raashiyaaf baabsan kanneen naannoo Doonbaas keessa deggeraa turtees of keessaa qaba jedhan. Blinken, Ameerikaan walitti bu’iinsa sana furuuf yaalii diplomaasummaaf mala barbaaduu itti fuftee jirti jedhanii, Raashiyaan garuu mataa jabaachuu itti fuftejedhan.
Ennaa marii isaanii Zleneskiy fi Blinken Yukireen keessatti jijjiirraa dimokraasii fiduuf akkasumas malaammaltummaa Yukireen keessaatti duuluuf yaalii ta’u ilaalchisee mari’ataniiru.


text:
Waggaa haaraan kan Itiyoophiyaa Fulbaana 1 bara 2011 eega seenee guyyaa lama booda bulchiinsa naannoo Beneshaangul Gumuz keessaa
Ka jiran manneen Oromootaa gubanii sadii ajjefnaan dheessinee godina wallaggaa dhiyaa aanaa Qilxuu Kaarraa mana barumsaa Agamsa Ballaa keessa qubannee jirra jedhu namoonni baqatan.
Walitti bu’iinsa kana booda ture aangawoonni bulchiinsa naannoo gama lameenii walgahanii gaggeessanii gara qe’e ofitti deebi’aa ituu jiranii aangawoonni bulchiinsa 6 ajjefaman oduu jedhu dhaga’ame jedhu.Garu itti gaafatamaan biroo dhimmotii komunekeeshinii bulchiinsa naannoo Beneshaangul Gumuz Obbo Zalaalam Jaallataa akka jedhanti hogganoonni keenya kanneen walgahiif deemanii turan yeroo deebi’an karaatti hidhattotaan waan ajjefamaniif jecha rakkoon kun jalqabe.
Namoonni jalqaba dheessan kun kuma 4 ol ta’u isaanii itti gaafatamaan biroo dhimmootii komumikeeshinii aanaa Qilxuu Kaarraa Obbo Naggasaa Ragga’aa ibsanii jiru.
Dubbii himaan komishiina ittisa balaa fi qophaa’inaa obbo Dabbaba Zawdee Raadiyoo Sagalee Amerikaaf akka ibsanti uummanni Oromoota 91,348 bulchiinsa naannoo Beneshaangul Gumuz keessaa dheessanii godiina wallaggaa bahaa fi lixaa aanaalee 10 keessa kan qubatan ta’u Mootmmaan naannoo Oromiyaa nu gabaasee jira jedhan.
Gabaasa guutuu Caqasaa.


text:
Ippistimooloojii
Ippistimooloojii (jecha Giriik ἐπισtήun, epistēmē, hiikansaa "beekkumsa, hubannoo", fi λόYoς, logos, hikaansaa "qorannoo") damee falaasamaa kan uummamaa fi ballina beekumsaa irratti xiyyeeffatu yoo ta'u maqaa biraa "tiyoorii beekumsaa" jedhunis ni waammama. Ippistimooloojiin beekumsi maal akka ta'ee fi akkamitti akka argamu/baratamu qorata, akkasumas beekkumsi mataduree ykn wanta tokkoraatti jiru hangam akka baratamuu/argamuu danda'u irratti xiyyeeffata. Mormii guddaan ippistimooloojii irratti jiru uummama beekkumsaa fi akkamitti akka inni wantoota akka dhugaa, amantii, fi sirrummeessa wajjin walqabatu karaa falaasamaa qaaccessuu irratti xiyyeeffata. Jechi "ippistimooloojii" jedhu kan uume filoosoophera Iskootish Jeemsi Fireediriik Feeriyee (1898-1864).


text:
Dhaabbanni Oromia Media Net-werk OMN torbaan Sadihiin dura Qophii marii manguddota Oromo lamaa waliin gad-geysee ture.
Manguddota lameen keysaa manguddichi tokko maqaa Oromonni Ilmaan Isaaniif moggaasaa jiran laalchise komii qabu fi gorsa akka manguddo tokkotti dhiheyse ture.
Akka fakkenyaatti maqaa Mohammedi fi khadiijaa maqaa dhaweti kan komi qabu dhiheyse , kuni waan nama mufachiisu fi dallansisu tokkolle hin qabu .
Maqaan Mohammed fi maqaan khadiijaa , Aaminaa akkasuma maqaan Abdallaa fi Alii , Umar , Usmaan , Abdurahaman , Abu-baker akka fakkenyaatti yo fudhannee maqota Amantaa Islaamaa walin walitti hidhata qabumiti.
Sababani isaas Nabi Mohammed (saw) osoo hin ergamin dura maqaa Mohammed Ilma Abdallaa ja’amuun waamamaa ture .
Kuni amanti islaamaa walin walitti akka hidhata hin qabne kana duwwaatu nuuf ragaa guddaadha.
Maqaa fi amantii Islaamaa laalchise Muftiin Sa’udii Duraanii Shek Abdul’aziiz bin baaz 1424tti gurbaan maqaan isaa jorj ja’amu tokko Islaamawee waaniin jiru maqaa jijjirrachu na bar-baachisa ja’ee gaafannaan akkana ja’een .” Maqaa fi Islaamummaa maaltu walitti fide ”
fenaan ni-jijjirratta tetu ni-dhiifatta ja’ee debiseef .
Garuu doggarri yo jiraate gulaaltota OMN biratti argama male bakka biraa tokkolle hin jiru.
Sababni isaas kesummichi ykn manguddichi bekkaan ykn wallaalaan maqaa Mohammedi fi khadiijaa tuquu mirga gutuu qaba , garuu maqaaleen lamaan kuni tuqamuu hawaasni Oromo muslimaa akkamitti laalaa herraga keysa galchuun barbaachisa ture.
Garu warri OMN doggora hojjatameef balleysine jirra ja’anii hawaasaa bal’aa muslima Oromo dhifama gaafachuun isaanii geyaa fi amansiisa waan taheef dogoggora bekkaan hin hojjatamin waan taheef akkasumatti fudhachuun barbaachisaadha.
Gorsa ykn komiin manguddichi Oromo dhiheysan kana ammo komii sirriti jenne itti amanne fudhachu qabna,
Fakkenyaaf irra hedduun maqaa Oromonni muslimaa ittiin wal-waamaa jiran maqaa arabaati waan taheef hikkaa of dandeye qaba .
Fakkenyaaf maqaa dubartii ” Maftuuhaa” ja’amu akka fakkenyaatti yo fudhanne “BANAMTUU ” jechuudha waan taheef hikkaa maqaa baadhatanii deemaa jirani bekuu dhabuun midhaa guddaa fi anba namatti kofalchisa waan taheef maqaa hikkaa isaa beynu ykn hiikkaa afaan Oromotiin qabu waliif moggaasu qabna je’e male jaarsi ykn manguddichi Oromo OMN irratti komi ykn gorsa dhiheyse ture waan biraa itti yaade akka hin tahin waliif hubachuun heddu gaariidha jechuniin barreyfama kiyya xiqqaa kana xumuraa galatoomaa.
Gaazexeysaa fi Barreysaa
Afaan Oromo fi Arabaa.


text:
Badhaasii sadarkaa addunyaatti Dubartoota jajjabeesuuf baranaa kannamee dubartoota 21kan ture yoo ta’u kanneen keessaa 7 haleellaa qiyyaafata jala tureen Afgaanistaan keessatti ajjeefaman.
Sirna badhaasa kana kennuu kan ministrii haajaa alaa Yunaaytid isteets keessatti gaggeffamee irratti ministeera haajaa alaa Amerikaa kan ta’an Antonii Bliinken giiftii duree Yunaaytis Isteetes Jiil Baaydin bakka argamanti, waajiirri keenya waggootiidarban 15f dubartoota addunyaa irratti nagaa haqa kabajamuu mirga dhala namaa fi walqixxummaa saalaaf jabinaa fi hoggana addaa agarsiisan badhaasaa ture jedhan.
Dubartoota badhaasa kabajaa ammaa argatan keessa, Mariyaa Kaaleensnikoovaa Belaaruus irraairraati.Ishee fi michoonni ishee bulchiinsa waggootii 26 kan Aleeksaandar Lukashenko irratti rakkoo seena qabeessa hammeessan.Filannoon gaggeeffame eega fashalee booda gootummaan hidhaa isaa isaan mudatee simatan.
Phyoe Ohyoe Aung hoggantuu Burmaa keessatti mul’ataa dhuufte dha.Jaarmayaan ishee kan The wing Institute jedhamu garween dargaggootaa gama gosaa fi amantiin akka yaada wal jijjiiran gochuun,nagaa fi araara jajjabeeessaa jiru.
Badhaasa baranaa kanneen argatan keessaa kan biraa MaximilenneNgo Mbe Kaameeruun irraa yoo taatu, kabajamuu mirga dhala namaa jajjabeesuun akkasumas kanneen hawaasa siviliif sagalee ta’an keessaa tokko.Wal waraansa sivilootaa kan Kaameeruun keessatti Nageenya dhunfaa isheetiif ituu hin sodaatiin murtiin karaa nagaa akka argamu gootee jirti.
Wang Yu Chaayinaa irraa kabajamuu mirga dhala namaaf Abukaatoo falmituu beekamtuu fi qabsaa’ootaaf falmuu isheef carraan hidhamuu ishee mudatee jira.
Julienne Lusenge Ripaablikii Demokraatawaa Kongoo keessatti/ qabsaa’oota dubartootaa kanneen hokkara saala irratti hundee godhachuun gaggeeffamuuf morman hogganaa turte.
Dubartiin badhaasa kana argatan ka biraan Maayerliis Angaritaa Kolombiyaa irraa, Haadha murtii kan ta’an Erikaa Aifan Guatimaalaa irraa, Shohran Ghanarajah Siriilaankaa Irraa, Kanaan Gullu Tarkii irraa, akkasumas Anaa Conteeraas Veniizu’eelaa irraati.
Ministeerri haajaa alaa Yunaaytid Isteetes Antonii Bliinken akka hubachiisanti dubartootaa fi shamarran dhiittaa mirga namoomaaf daran saaxilamoo dha.
Kanaaf jecha imaammata alaa kan Yunaaytid Isteetes keessatti waa’een mirgii wal qixxummaa fi kabajaan dubartootaa fi shamarranii ilaalachii duraa kan kennameef.Yeroo imaammata hariiroo alaa qopheeffannu waa’ee mirgaa fi barbaachisummaa dubartootaa fi shamarranii yaada keenyaa qabna.Kanaaf imaammanni keenya caalaatti qubsaa, caalaatti kan kabajaa qabu akkasumas dhuma irratti jireenya uummataa keessatti jijjiirama lubbuu dheeratu argamsiisa jedha.
Dubartoota barana badhaasii kennameef kan ilaaleenis kan dubbatan Bliinken akkas jedha. “isin warra addunyaa foyyoofte, tasgabii qabduu fi walaba taatee argamsiiftan dha..Yunaaytiid Isteetes immo gama keessan dhaabachuun ishees nu boonsa jeCHU Blinken IBSUUN GULAALAAN HAR'A YAADA ISAA XUMUREE JIRA,


text:
LibreOffice 7.4 Help
Dhangeessa waraqaa dirqaalawwan qindeessi.
Fageenya asxaawwani ykn kaardiwwan daldalaa qarree ittaanuu gidduu agarsiisa. Dhangii maammiloo yoo qindeessitu, iddoo kanatti gatii galchi.
Fageenyaa qarree olii asxaa ykn kaardii daldalaa gidduu fi qarree olii asxaa ykn kaardii daldalaa kallattiidhaan jalaa agarsiisa. Dhangii maammiloo you qindeessitu, gatii asitti galchi.
Yabbina asxaadhaaf ykn kaardii daldalaatiif agarsiisa. Dhangii maam miloo you qindeessitu, gatii asitti galchi.
Hojiiaa asxaadhaaf ykn kaardii daldalaatiif agarsiisa. Dhangii mammiloo yoo qindeessitu gatii asitti gaichi.
Fageenya qarree bitaa fuula irraa gara qarree bitaa asxaa jalqabaa ykn kaardii daldalaa agarsiisa. Dhangii maammiloo yoo qindeessitu,gatii asitti gaichi.
Fageenya qarree gubbaa fuula irraa gara asxaa jalqabaa gubbaatti ykn kaardii daldalaa agarsiisa. Dhangii maammiloo yoo qindeessitu gatii asitti gaichi.
Lakkoofs aasxaawwanii ykn kaardiwwan daldalaa yabbina fuulaa bal'issu barbaadde galchi.
Lakkoofsa asxaawwanii ykn kaardiwwan daldalaa kan hojjaa fuulaa bal'issu barbaaddee galchii.
Dhangii asxaa ammee ykn kaardi daldaalaa olkaa'a.
Sumuda barbaachise fili ykn gaichi.
Akaakuu asxaa fili ykn galchii.


text:
Itti-aanaa prezidaantiin Yunaayitid Isteetis – Maayik Pens, prezidaantiin Turkii, Resep Xayyib Irdogaan, haleellaa loltoota Kurd ka Siiriyaa Kaabaa keessaa irratti geggeessan akka dhaaban har’a gaafatanii jiran.
Prezidaant Traamp, loltoonni Ameerikaa naannoo wal-waraanssaa Siriyaa gama Kaabaa sana keessaa akka ba’am eega ajajanii booda, Erdogaan immoo loltoota isaanii Siiriyaa Kaabaatti bobbaasuun haleellaa sana jalqabsiisan.
Prezidaantichi Yunaayitid Isteetis kaleessa, waraasi Siiriyaa kaabaa keessaa sun murtii isaaniitti hidhata qabaachuu eega haalanii boodaa fi manni-maree bakka-bu’ootaa Yunaayitid Isteetis illee murtii loltoota Ameerikaa achii baasuu sana balaaleffatu eega raggaasisee booda, itti-aanaa prezidaant Pens immoo har’a hoogganaa Turkii wajjiin walga’anii dubbatan.


text:
Waxabajjii 12/2014(TOI) – Naannoo saboota, Sablamootaafi uummatoota Kibbaa godina Gaamoo aanaa Kambaatti abbootii warraa 600 fayyadamoo kan taasisu hidhi humna ibsaa maddisisu ijaaramuuf jedhame.
Af-yaa’iin Mana Maree Bakka Bu’oota Uummataa obbo Taaggasee Caafoo fi Ministirri Bishaaniifi inarjii doktar injinar Habtaamuu Ittafaa ijaarsa hidha kanaaf dhagaa bu’uura kaa’aniiru.
Ijaarsi hidha kanaas aanaa Kambaa ganda Dingamootti kan argamu laga Mayitsilee ijaarama jedhameera.
Hidhi kunis deeggarsa dhaabbata gargaarsaa “Kirsitaan Edi” jedhamurraa kan argame yoo ta’u ijaarsi isaas waggaa tokko keessatti ni xumurama jedhameera.
Ijaarsa isaas Yuunivarsiitiin Arbaamiinci dhaabbata deeggarsa Kirsitaan edi jedhamu waliin akka hojjetu himameera.
Hidhi kun ijaarsi isaa yeroo xumuramu humna ibsa meegga waatii 5 hanga 10 maddisiisuu danda’as jedhameera.


text:
- Namni hundi yakka itti himatametti mana murtii himatichi ifatti itti dhagahamutti seerarratti hundaawuun mirgi ofirraa ittisuu isaa eegameefii hanga yakkamaa tahuun isaa mirkanaawutti akka nama bilisaatti lakkaawamuuf mirga qaba.
- Namni hundi seera biyya keessaatti ykn seera idil addunyaatti yakka tahuun isaa yeroo hintumaminitti gocha raawwate tokkolleefu ykn raaw’ii dhisee hundaaf yakkamaa taassifamu hindandahu. Akkasumas yeroo yakki kun raawwatametti adaba ture kan caalu adabni itti hin murtteeffamu.


text:
Akka lakkoobsa Itiyoophiyaatti Waxabajjii 7, bara 2014 Gambeellaa keessatti walittt-bu'insa ka'ee booda, namoonni nagaan yokaan siivilonni 57 ajjeesamuu, Koomishiniin Mirga Namoomaa Itiyoophiyaa qorannaa geggeesseen mirkaneessuu isaa beeksisee jira. Namoota nagaa shantamii toorban ajjeesaman keessaa shantamni humna addaa, poolisii fi milishaa mootummaa naannoo Gambeellaatiin, toorba immoo kan mootummaan “Shanee” ittiin jedhu, hidhattoota Waraana Bilisummaa Oromoo fi hidhattoota Adda Bilisummaa Gambeellaatiin ajjeesamuu ibse – Koomishinichi. Gabaasaa kana irratti aangawoota naannichaa fi ka federaalaa irraa deebii argachuuf carraaqqiin Sagaleen Ameerikaa taasise hin milkoofne. Tsahaay Daamxoo tu Finfinnee irraa gabaase.
Walitti-bu’insa Waxabajjii Keessa Gambeellaatti Ka’ee Booda Namoonni Nagaa 57 Ajjeefamuu Koomishiniin Mirga Namoomaa Itiyoophiyaa Gabaase
- VOA
Kanaas caqasuu feeta ta'a
-
25-11-2022
Hoggantoonnii Marii Araaraa Tigraay Deeman
-
-
-
-
-


text:
WBO Zoonii Kibbaa: "Xalayaa fuula tokkoon qabsoo diignee galuu hin dandeenyu"
Koree Araaraa Waraana Bilisummaa Oromoo simachuuf gara Godinaalee Kibba Oromiyaatti bobba'een akka wal hin agarre ajajaan WBO Zoonii Kibbaa Abba Goollicha Dheengee BBC'tti himan.
"Koree araaraa jedhamu sanaan walitti dhufnee wal dubbifnee hin jirru" jedhu.
"Haalli koreen araaraa sun itti yaatu waraanaan marfamtee, haala nageenya keenya gaaga'amaaf saaxiluun waan deemaniif wal dubbisuu hin dandeenye" jedhu.
Haa ta'u malee koree araaraa kanaaf xalayaa haal-dureewwan 11 qabu barreessinee gara jaarsa biyyaatiin ergineefi isaan harka gahuus mirkaneeffanneerra jedhu.
Koreen araaraa garasitti imale xalayaa sana fudhatee gara Finfinneetti deebi'e kan jedhan Abba Goollicha, "yoo mootummaan Itoophiyaa haal-dureewwan kanaaf deebii quubsaafi amansiisaa ta'e hin kenniin akkaataan koree sanaan walitti dhufnu hin jiru" jedhu.
'Xalayaa fuula tokkoon...'
Hayyu dureen ABO Obbo Daawud Ibsaa ajaja isinitti dabarsanii osoo jiranii haal dure kana kaahuun maaliif barbaachise jennee Abba Goollicha gaafanne.
Ammatti qunnamtii kallattii hayyu duree waliin qabaachaa hin jirru jedhu.
"Dhimmi itti jirru qabsoo mirga abbaa biyyummaa Oromoo mirkaneessuu, gaaffii bilisummaa Oromoofi Walabummaa Oromiyaa of keessaa kan qabu. Waggoota dheeraa aarsaa guddaafi wareegama itti kafallee as geenye" jedhu.
"Bakka qunnamtiin nuuf hoggana dhaabaa gidduutti aanja'ee hin jirretti, akkasumatti xalayaa fuula tokkoon qabsoo diignee galuu hin dandeenyu, galfata biyyaatu nu gubbaa jira" jedhu.
Hayyu dureen xalayaa sana haala inni keessatti barreesse hubannee hin jirru. Dhiibbaa dugda duuba jiruun barreessemoo akkamiin barreesse kan jedhu hin beeknu jedhan.
Yaadota qondaaloti mootummaa marsariitii hawaasaa irratti dabarsan yoo ilaallu mootummaan araara hundee qabeessa deemsisaa hin jiru jedhu.
Adda Bilisummaa Oromoo waliin waliigalteen mallatteessine hin jiru jedhanii miidiyaa irratti haalaa jiru jechuunis aanga'oota mootummaa qeequ.
'Namni gale hin jiru'
Miseensa WBO Godina Kibbaa keessaa namni koree araaraatti harka kennatee deebi'e hin jiru jedhu Abba Goollichi.
"Kanaan dura Gujiitti miseensa WBO kan ture namni tokko badii balleessee seeraan to'atamuuf jennaan, jaarrolii biyyaatti harka kennachuu quban qaba" jechuun dubbatu.
Sanaan ala miseensi waraanaa ajaja isaanii jala jiru kan gale hin jiru jedhu.
"Kan wal bulchaa jirru heeraafi sagantaa siyaasaa ABOtiini kan jedhan Abba Goollichi Dheengee, kaayyoodhaaf wal tumsinee jirra, miseensi WBO osoo galuuf fedhii qabuu ittifame hin jiru jedhu.
Waraanni Bilisummaa Oromoo akeekaafi kaayyoo qaba, hanga akeekni keenya karaa quubsaa ta'e mootummaa irraa deebii argatutti, akkanumaan akeeka keenya gadi dhiifnee deemuu hin dandeenyus jedhu.
Ammoo jaarroliin biyyaa kan koree araaraan walitti dhufeenya hin qane nu dubbisuuf fedhii akka qaban ergaa nuuf dabarsanii wal dubbisuuf jirra jechuun BBC'tti himaniiru.
Akka koree araaraafi akka mootummaatti osoo hin taane akka jaarrolii biyyaatti waliin mari'achuuf beellama qabachuus himaniiru.


text:
Finfinnee- Yeroo amma Tarkaanfii mootummaan gatiin boba’aa tasgabbeessuuf taasisaa jiruun kisaaraan Birrii biiliyoona 124 ta’u akka irra ga’e Ministeerri Daldalaa fi hariiroo Naannolee beeksiseera. Ministeerichi kana kan beeksise waltajjii raawwii Riifoormii Gabaa Boba'aa Ministeera Daldalaa fi tumsa waloo Naannoolee magaalaa Hawaasaatti qophaa’e irratti. Ministirri Daldalaa fi hariiroo
Finfinnee: Abbootiin Aksiyoonaa dhaabbata albuudaa fi misooma Warqee KEFI, daballii kaappitaala dhaabbatichaaf gara birrii biiliyoona 1.8 hayyamuu isaani ibsame. Akka ibsa torbe darbe kenname mul’isutti, Maallaqni kun pirojektii dhaabbatichaa kan Tulluu Kaappii fi pirojektoota Sa'uud Arabiyaa biroo lamatti akka dabalamuuf kan yaadameedha. Iddoo oomisha Warqee Tulluu
Finfinnee-Dhaabbatni Albuudaa KEFI maallaqa doolaara miliyoona 10 oliin shallagamu walitti qabu beeksise. Dhaabbatichi, maallaqni walitti qabame kun ijaarsi eegalamuun dura eegumsa nageenyaa akka cimsu ibseera. Dhuma kurmaana bara faayinaansii kana irratti guutummaan pirojeektii jalqabsiisuuf karoorfameera. Hojii babal’ifannaa Pirojeektichaa ilaalchisee dura taa’aan dhaabbata KEFI, Haarii Adaams, Tulluu


text:
Biyya Syruaa keysatti lola addunyaa xiqqaatu gad-geyfamaa jira.
Amrekaa fi Biyyonni dhihaa heddun akkasuma Biyyi Turkii Sa’udii Qatar UAE/Dubai Kuwet fi Baharen akkasuma gutuun mormitota Pre/BashaarAl-Asad gar-tokko dhaabbatudhaan motummaa Syryaa fonqolchuuf meshaa waraanaa fi dinaggey guddaa ramadudhaan tattaaffi cimaa lafarratti gad-geysaa jiru.
Gara kaaniin biyyi Raashiyaa Iraan Iraaqi fi dhaabbanni Hizbullaa Lubnaan akkasuma deggartota isaanii kannen biyyota akka Paakistaan Afghaanistaan Yaman irraa walitti dhufan hunda dabalatudhaan motummaa Bashaar al-asad cinaa hiriirudhaan waregama lubbuu guyya guyyaan kafalaa jiru.
Motummaan Israa’iil gara isitiin bakka haalellaan isi mijjaa’e hudatti halellaa gurguddaa waraana Suriyaa irratti raawwachaa jirti.
Motummaan chainaa markaba lolaa xayyaarota lolaa baadhatu guddaa tokko garana ofaa osoo jirtu Amrekaa fi Raashiyaaf lola garaa-garanaan biyya Suriyaa keysatti ofaa jiran kana akka dhaabaniif waamicha gotufille namni gurratti isii qicate hin jiru.
Kuni-gaa motummaa chainaa anaatu namaa gadi jechudhaan yo xiqqaate meshaa lolaa warshaalen isii omishaa jiran lafti ittin bu’aa meshaa kanaa bartu ammaaf biyya Syryaa male waan hin jirreef isilleen itti of laalu hin oltu shakkiin ja’u guddaatu jira.
Sa’udi UAE/Dubai Kuwet Qatar Bahareen biyya Yaman keysatti lola cimaa gad-geysaa jiraachuun isaanii hubatamaadha.
Biyyi Iraaq hidhattota ISSIn lafa Iraaq bakka 4tti wayta baasan waan bakka takka isaantu harkaa qaba waan taheef waggaa tokko gutuu lafa sana jara harkaa deffachuuf qabso godhaa jirtulle bu’aa tokko busuu hin dandenye.
Biyyi Lubnaan Partilee biyyatti keysatti wal-mormaa jiraniin jeqamte hamma guyyaa gabaasa kana qopheysinutti Presedenti biyya sana hogganuu filachu dadhabde jirti.
Biyyi Israa’iil Falsxiinota waliin “Intifaadaa” haaereya galte jirti fakkataa.
Biyyi Misraa gara Aanaa Sinaayiin hidhttota ISSin shorarkeyfamaa jirti.
Kanaaf jenne barreyfama kenya kana egallaarratti lolli addunyaa 3ffaa yo egalamuufi ? Eysatti egalama laataa.?
Xinxalaa Siyaasaa Arabaa
Abdusalaam Sute


text:
Bulchiinsa mootummaa naannoo Tigraay keessatti Robii dabree filannoo gaggeeffameen ba'ii sagalee ka duraa komishinni filannoo baasee jira.
Paartiin biyyatti bulchaa jiru Adda Bilisummaa UummataTigraay (TPLF)caalmaa sagaleen injifachuu komishinni filannoo beeksisee jira.
Itti aansuun sagalee sadarkaa lammtaa kan argate paartii Baaytonaa, sadaffaan paartii bilisummaa Tigraay 4ffaan paartii saalsaay wayyaanee fi shanaffaan paartii Assimbaa ta'uun ibsamee jira.
Paartiin Adda Bilisummaa UummataTigraay (TPLF) barcuuma 152 kan injiifatee yoo ta'u barcuumnii hafee 38 paartilee isaan kaantu qoddata jedhamee jira.


text:
Damee Boruun , Qabsoon Uummataa Oromoo Prime Minister Haayile Mariyam Dasaleyni yaroo of irraa darbu TPLF muddamtee Labsi Yaroo Muddamaa maqaa mana maree Miisteerotan labsite. Labsiin kun labsii sobaan godhame. Ministeerota ishee keessaa Dr. Nagarii Leenco fi Dr. Werqinee Gabayehu biyya Ameerkaa utuu jiranii deegarsa guutuu mana marree ministeerootaan darbe jedhamu hin qabu. TPLF nama Oromoo sobaan aangoo irra haa keessu malee akka namatti sagalee isaanii lakkawwuu ishee hin barbaachisu. Waan TPLF jette fudhachuu malee ofiifuu mirga namumaa hin qaban. Garuu afaan hin du’uuf uummata keenyaaf dhaabbanee jira jedhanii dubbatu.
Maqaa mana maree ministeerotaan labsiin Yaroo Muddamaa darbee jira jechuun TPLF utuu ooltee hin buliin waraana Oromiyaa guutuu keessa dhangalaattee uummata Oromoo ajjeessuu fi gooluu hojii isaa isa duraa godhattee jirti. Akka seera biyyatti itti Murtiin Mana Maree Ministeerotaa parlaamaa biyyaan yaroo gabaaba keeaatti harka sadii keessaa harka lamaan yoo darbe malee fudhatama hin qabaatu. Paralamaan biyyaa kun hattattamaan booqonnaa irraa waamamee akka waan dhimma TPLF barbaadu murteessu godhuun dirqama. Duraan dursanii bakka bu’oonni uummataa naannoo Oromoiyaa wal gahii godhan irratti akka murtii kana dabarsan dhiibaa fi doorsifni ergmtoota OPDOn isaa irraa gahu illee akka duuchaan didan dhagamee jira. Sobduu fi Hattuu guddaa kan tahe Abbaan Duulaa fi maqaa uummata Oromoon aangoof kan bololi’aa jiru Dr. Abiyi Ahamad yaroo lamaffaa wal gahii waamanii irratti tokkummaan dhaabbachuu sana diiguuf ayyaana waan argatan fakkaatu.
Waan meeqa haa xaxan malee mormii bakka bu’oota uummata naannoo Oromiyaa waan arganiif sodaa guddaan manni maree paralamaa wal gahii jalqabe. Lakkobsa gahaa akka hin argannee yaroo argu akka harka rukkutaan murtiin darbu Abbaan Duula yaada dhiyeesse manni irratti dida. Lakkobsi barbaachisu akka hin jirre yaaddoo waan qabuu tooftaa sobaan darbee jira jechuuf qophaa’e inni duraa harkatti kufe. Lakkawamuun dirqii taatanaan Abbaa Dulaa lakkobsa nyaachuuf dirqame. Warra kaan ajjeessee akkuma ofii isaa ol kaa’itti sagalee 539 keessaa kan barbaachisu 359 yoo tahu inni garuu 346n darbee jira jedhee harka rukkutuu eegale. Bakka bu’oota uummata doorsisnii fi dhiiba isaan irra jiruu dandamatanii uummata isaani wajjin dhaabbatan gootota seenaan isaan yaadatu akka tahan utuu hin hubachiisiin darbuu hin fedhu. Namni 88 diduu fi namni 7 yaada dowwachuu danda’uun qabsoon uummata keenyaa ammam akka guddatee diinaa fi fira gargar baase agrsiisa.
Abbaayyee Xahayi yaroo baayyina Uummata Oromoo tuffatu lakkobsi heergaaf duwwaa fayyada jedhe. Bitamaan Wayaanee Abaan Dulaa heergichuma iyyuu itti dhima bahuu dadhabee uummata Oromoo milliyoona 40 irratti sobaan murtii du’aa dabrse. Abbaan Duulaa Gammadaa maqaa Oromoo bardaa kana mogaafatee waaroo qaanii uffatee wajjin duu’ee owwaalamuu hin qabu. Uummatni Oromoo maqaa sobaa kanaa fi aangoo sobaa TPLF irraa tuulte irraa molquu qaba. Namni kun yaaroo darbes uummata koo waan salphatee aangoo gadhiiseen jira jedhee uummata akka gowwomsuuf yaalaa ture quba qabna. Nama jireenya isaa guutuu dhiiga ilmaan Oromoo daldalaa jiru kana Oromoo dha jedhanii fudhachuun nama rakkisa. Oromoo haa tahuu, haa dhiisuu Abbaan Duulaa seexana dhiiga ilmaan Oromoo dhangalaase dhuguudhaan bokokaa jiru dha.
Dr. Abiyi Ahamad namoonni baayyeen Oromoof warra dhaabbachuu irra darbee nama Oromoo bilisa baasan keessaa tokko jedhanii warri oduu afarsaaniif turan. Gaafa dhugaan dhufee uummata Oromoo irratti Waraanni labsamu utuu miseensa mana maree parlaamaa tahee jiru achiinuu bahuu hin feene. Yoo dhaqee murtii labsiif harka baase uummata Oromootu isa jiba. Yoo dide TPLF prime ministrumaa isa dhowwatti. Uummatni Oromoo dhimma isaa yoo dhume irraa hin keewwatu amma aangoo bololi’uuf argateti. Kanaafuu diinqa keessa dhokatee aangoo sana eegachuu akka wayyuuf filate. Qaanii guddaa dha. Namoota xixxiqoo akkasii irraa uummatni Oromoo maal eegataa? Warri kun jalqabaa kaasanii warra ilmaan Oromoo ajjeessaa fi ajjeesisaa yoona gahe. Qabsoon Oromoo jabaanan maqaa Oromoon caalaa guddachuuf ayyaana ilaalchaa jiru malee uummata Oromoof hin dhaabbanne. Haalla kana jala murree sirritti hubachuu qabna.
Kana booda uummata Oromoof kan ifatti galuuf qabu OPDOn kan isaa miti. OPDOn saroota TPLF kufaatii irraa tiksu dha. Yoo kun namaa hin galu tahe akkuma jedhamu namni Oromoo gowwaa dha. Diina isaa adda baasee waan hin beekneef kan isa fixxuu fi ficcisiisu jiru OPDO tahuu hin hubatu. Uummatni Oromoo utuu miseensota OPDO warra TPLFf hojjetan of keessaa hin buqqaafne TPLFiin injifachuu hin danda’u. Warri jaalala uummata isaanii qaban OPDO keessaa bahanni uummatattii haa makaman. Uummatni warra fedhii uummataa qaban kana ofitti fudhachuu qaba. OPDOn akka ijaarsaatti meeshaa TPLF waan taateef yaroo dhugaa fi dhiphuun dhufu gama TPLF gorti. Qabsoo kana keessatti duraan dursinee OPDO uummata keenyaa fi TPLF jidduudhaa baasuu qabna. Kana irratti murtii keessa deebii hin qabne yoo fudhanne malee dhiiga ilmaan Oromoo heddutu dhangala’uuf deema.
Manni maree paaralmaa isaanii utuu labsii kana hin ragaasifnees TPLF waraana uummata keenya irratti jalqabde dhaabaa hin jirtu. Manni maree parlaamaa wal gahii godhee irratti injifannoo gugurguddoo uummatni Oromoo gonfate keessaa:
- Mootummaan kun ija biyya lafa duratti sobaan murtii kufe darbeera jedhee uummata nagaa irratti waraana labsuun of saaxiluu
- Gootonni bakka bu’oota uummata didaa agrsiisuun uummata isaanii wajjin yaroo duraaf dhaabbachuu
- Biyyi Itoophiyaa waan LYM jala jirtuuf bashananaa fi investmentiif namni dhufu ni dhaabbata.
- Mootummaa sobaan uummataa isaa goolaa fi fixaa jiruuf biyyoonni gargaarsa godhan of tuhatu
- Haalli ifatti mul’ate kun uummata keenyaaf kan gadduu fi dirmatu akka baayyatu godha.
Akkaataa tooftaan qabsoo yaroo kana tahuu qabu warra hoogannaa qabsoo kanaa tahe Qeerroo Bilismummaa Oromoo fi ABOf dhiisu wayya. Haa tahu malee yaada natti mulatu kaasuun waan badu hin qabu. Diinni meeshaa waraanaa qaba. Waan ittiin ofi irraa ittisnu yoo hin qabaannee adda keenya diina kanaaf kennenun gaaga’am guddaa qaba. Diinni kun ilmaan Oromoo lafa irraa dugugee fixxuuf of booda hin jedhu.
Qabsoon keenya inni guddaan akka uummatatti of harkaa qabnu dinagdee diinaa daaraa gochuu dha. Gabaa lagannaan akka jirutti tahee. Warra waraana diina nyaachisu, obaasuu fi gargaarsa bifa kam iyyuu godhuuf uummatni ooduu qaba. Nagaa harkaa hin fuunu, yoo dhokkubsatan hin gaafannu, yoo du’an hin awwalu, irraa hin bitnu, itti hin gurgurru. Yoo dhala Oromoo tokko kan miidhu hojjetan bareechinee of irraa deebisuu qabna.
Oromiyaa keessatti bakka waraanni Agaazii humna guddaan qubatee jiru irraa kan hafe OPDOn uummata keessa deemtee akka gibraa fi kiraa sassaabdu ayyaana kennuuf hin qabnu. OPDOn lamaffaa uummata keessa seente akka caasaa hin diriirfanne gochuu qabna. Dinagdee mootummaa kanaa hundee qabnee yoo jigisuu barbaannee uummatni waan qabu gabaa baasee gurguruu lagachuu qaba. Keessattu hoola, re’ee fi saawa gabaa irraa laguun akka foonni biyya Arabaa itti ergitee doolara hin arganne gochuu qabna.
Karaa cufuun dinagdee irratti dhiibaa guddaa qaba. Cufanii dhafanii achii baduu malee Wayaaneen ilmaan Oromoo karaa irraa deemuu hundaa ajjeessuuf jetti. Waraanni ishee biyya keenya keessa facaasaa jirtu boru waan nyaatu dhabee uummata keenya saamee nyaachuuf deema. Kanaafu uummata biratti jibamaa fi abaaramaa tahaa deema malee uummatan hin ammatamu. Mootumicha irratti gaafa amantii dhabu meeshaa isaa gurguratee harqee dhuguu eegala. Guyyaa sunis faagoo hin jiru. Amma sana garuu obsaa fi tooftaan haa qabsoofnu.
Gadaan Gadaa Bilisummaa Ti!
Injifannoo Uummata Oromoof!


text:
Ministarri dhimma-alaa Yunaayitid Isteets – Joon Keerii, waa’ee Isiraa’elii fi Faalastiin akka biyyoota lamaatti wal-cina jiraachuu irratti karoorri bal’aan baafame akka itti fufu gaafachuuf kaleessa yeroo taayitaan isaanii xumuramuutti dhihaate kanatti haasawa dhageessisanii jiran.
Haasaan har’a Keeriin waajira ministirii dhimma-alaa Yunaayitid Isteets irraa dhageessisan kanaan – haala itti wal-dhibdeen yeroo dheraaf ture furamuu danda’u irratti mul’ata walii-galaa ka dhiheessan yoo tahu, gama biraatiin Yunaayitid Isteets, dhimma kanaa irratti murtii golli naga-eegumsaa Tokkummaa Mootummoota dabarse, kan Israa’el ijaarsa manneen qubinsaa babal’isuu qeeqe keessaa ba’uuf murteessuu irratti qeeqa dhihaataa ture of irraa deebisuutti fuuleffatan.
Hojiin dippiloomaasii yeroo xumura Prezidaantummaa Obaamaa kanatti mumul’atu, kan Israa’eliin qeequ kun – hoogganoota Israa’el, akkasumas seera-tumtoota Dimookiraatii fi Ripubilikaanii irraa qeeqa hordofsiisee jira.


text:
Qophii Ramadaanaa
“Akka lugaatti sooma jechuun wanta tokko irraa of qabuufi hidhuudha. Fakkeenyaf dubbii irraa, nyaata irraa fi kkf irraa of qabuu danda’a.
Akka shari’aatti sooma jechuun fajrii (subii) irraa eegalee hanga aduun seentutti wantoota sooma balleessan irraa of qabuudha. Asitti wanta biraatif kan soomu osoo hin ta’in niyyaan isaa Rabbiin gabbaruuf ta’uu qaba. “
Qoodamiinsa soomaa
Soomni bakka lamatti qoodama. Isaaniis;
- Sooma waajibaa (dirqamaa) fi
- Sooma taxawwu’a (sooma fedhii, dirqama kan hin taane)
Sooma dirqamaa fi gosoota isaa: soomni dirqamaa bakka saditti qoodama. Isaaniis:
- Yeroo isaatin dirqama kan ta’e. Kuni sooma ji’a Ramadaanati.
- Sababa isaatin dirqama kan ta’e. Kuni sooma kaffaaraa. Fakkeenyaf, namni tokko guyyaa adiin ji’a Ramadaanaa keessa niiti isaa waliin yoo wal qunnamti saalaa raawwate, ji’a lama wal duraa duuban soomu qaba. Kuni kaffaraadha.
- Sooma namni tokko mata ofii irratti dirqama godhu. Kuni sooma nazrii (qodhaa, waadaa seenu). Fakkeenyaf, Rabbiin kana yoo naaf godhe, Isaaf jedhe guyyaa kudhan nan sooma jedhanii ofirratti dirqama gochuu (waadaa seenu).
Sooma ji’a Ramadanaa
Soomni Ramadaanaa nama Musliima ta’e, umrii saalfannaa gahe, aaqila ta’ee, iddoo jireenya jiraatu hunda irratti dirqama. Soomni harkaana (utubaalee) Islaamaa keessaa tokkoodha. Qur’aanni, Sunnaa fi waligalteen ummataa dirqama ta’uu isaa ni agarsiisu.
“Yaa warra amantan! Akka isin Rabbiin sodaattaniif jecha soomni akkuma warra isiniin duraa irratti barreefametti (dirqama ta’etti) isin irrattis barreefameera.” Suura Al-Baqaraa 2:183
Barreefamni armaan gadi gabaabinnan kitaaba ‘Majaalisu shahru Ramadaan’ irraa fudhatame.
Fadlii (Gaarummaa, tola) Ji’a Ramadanaa
Beekaa yaa obboleyyan kiyya soomni caaltu ibaadaa keessaa tokko, fadlii soomaa ilaalchise hadiisni baay’een dhufe jira. Fadlii soomaa keessa tokko Rabbiin sooma ummata hunda irratti barreesse jira, isaan irratti dirqama godhe jira. (Aaya armaan olii ilaali).
Fadlii soomaa ji’a Ramadaanaa keessaa kan biraa araarama cubbuuti fi haaqamu badiitif sababa ta’a. Ergamaan Rabbii (SAW) akkana jedhan:
“ مَنْ صَامَ رَمَضَانَ إِيمَانًا وَاحْتِسَابًا غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ وَمَنْ قَامَ لَيْلَةَ الْقَدْرِ إِيمَانًا وَاحْتِسَابًا غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ ”
“Namni iimaananii fi ihtisaaban Ramadaana soome, cubbuun isaa kan darbee ni araaramamaaf. Namni iimaana fi ihtisaaban Leylatul Qadr dhaabbate, cubbuun isaa kan darbee ni araaramamaaf.” Sahiih Musliim
Iimaanan yommuu jedhu- Rabbitti amanee, mindaa Rabbiin gabroota gaggaarii Isaatif qopheessetti amane (Jannatatti amanee), dirqama soomaatti jibbe osoo hin ta’in gammadee fi ihtisaaban namni soome yookiin Leylatul Qadrii dhaabbate, cubbuun isaa ni araaramamaaf.
Ihtisaaban yommuu jedhu immoo mindaa Rabbii barbaade fi kajeele hojii gaarii kana hojjataa malee na argaaf ykn beekkamtiif ykn kabajaaf ykn faarufi ykn qabeenyafi miti. Hojii gaarii hojjatu hunda Rabbiin irratti herreegata, mindaa hojii gaggaari nama irraa osoo hin ta’in Rabbiin irraa eeggata.
Hojiin kheeyrii (gaggaariin) nuti hojjannu hundi kanniin lamaan irra naanna’u qabu.
Abu Hureeyran (RA) akka gabaasanitti Ergamaan Rabbii (Salallahu Aleyh wasallam) akkana jedhu:
الصَّلَوَاتُ الْخَمْسُ وَالْجُمُعَةُ إِلَى الْجُمُعَةِ وَرَمَضَانُ إِلَى رَمَضَانَ مُكَفِّرَاتٌ مَا بَيْنَهُنَّ إِذَا اجْتَنَبَ الْكَبَائِرَ
“Salaanni shanan, Jum’aa irraa jum’atti, Ramadaana irraa Ramadaanatti cubbuu isaan jiddu raawwatamaniif kaffaaradha yoo namtichi badii gurguddoo irraa fagaate.” (Sahih Musliim)
Kaffaaraa-jechuun cubbuu/badii namarraa harcaasu
Asitti wanti dagatamuu hin qabne namtichi badii gurguddoo kan akka zinaa, hannaa fi kkf irraa yoo fagaatedha. Badii gurguddoo akkanaa yoo raawwate tawbaa dhugaa isa barbaachisa. Yoo dhugaan tawbate badiin isaa ni araaramaaf.
Fadlii soomaa keessa tokko mindaan isaa lakkoofsa murtaa’an kan daangefame miti. Kana irra, nama soomuf mindaan isaa herreega (hisaaba) malee isaaf kennama. Sahih Al-Bukhaari fi Musliim keessatti akka Abu Hureeyran gabaasanitti, Ergamaan Rabbii (SAW) akkana jedhan:
“ قَالَ اللَّهُ كُلُّ عَمَلِ ابْنِ آدَمَ لَهُ إِلاَّ الصِّيَامَ، فَإِنَّهُ لِي، وَأَنَا أَجْزِي بِهِ. وَالصِّيَامُ جُنَّةٌ، وَإِذَا كَانَ يَوْمُ صَوْمِ أَحَدِكُمْ، فَلاَ يَرْفُثْ وَلاَ يَصْخَبْ، فَإِنْ سَابَّهُ أَحَدٌ، أَوْ قَاتَلَهُ فَلْيَقُلْ إِنِّي امْرُؤٌ صَائِمٌ. وَالَّذِي نَفْسُ مُحَمَّدٍ بِيَدِهِ لَخُلُوفُ فَمِ الصَّائِمِ أَطْيَبُ عِنْدَ اللَّهِ مِنْ رِيحِ الْمِسْكِ، لِلصَّائِمِ فَرْحَتَانِ يَفْرَحُهُمَا إِذَا أَفْطَرَ فَرِحَ، وَإِذَا لَقِيَ رَبَّهُ فَرِحَ بِصَوْمِهِ ”.
“Rabbiin ni jedhe: ‘Hojiin ilmaan Aadam hundii mataa isaatif sooma malee. Soomni Anaafi. Anatu isaan (sooman) mindaa kafalaaf.’ Soomni (ibidda irraa yookiin cubbuu hojjachuu irraa) gaachana yookiin eeggumsa. Isin keessaa guyyaa sooma isaa, namni tokko jecha fokkuu dubbachuu hin qabu, iyyuu fi mormii baay’isuu hin qabu. Namni tokko isa yoo arrabse yookiin loleen, akkana haa jedhu ‘Ani nama soomu.’ Rabbii harka Isaa nafseen Muhammad jirtuun kakadhe! Fooliin badaan afaan nama soomu keessaa bahu Rabbiin biratti foolii misk caalaa urgaa’adha. Nama soomuf gammachuu lamatu jira. 1.Yeroo soomu hiiku ni gammada. 2.Yeroo Gooftaa isaa qunnamu sababa sooma isaatin ni gammada.” (Sahiih Al-Bukhaari fi Muslim)
Misk-jechuun shittoo garmalee urgaa’u.
Gabaasa biraa keessatti akkana jedha:
“ يَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ الصَّوْمُ لِي وَأَنَا أَجْزِي بِهِ يَدَعُ شَهْوَتَهُ وَأَكْلَهُ وَشُرْبَهُ مِنْ أَجْلِي، وَالصَّوْمُ جُنَّةٌ، وَلِلصَّائِمِ فَرْحَتَانِ فَرْحَةٌ حِينَ يُفْطِرُ وَفَرْحَةٌ حِينَ يَلْقَى رَبَّهُ، وَلَخَلُوفُ فَمِ الصَّائِمِ أَطْيَبُ عِنْدَ اللَّهِ مِنْ رِيحِ الْمِسْكِ ”.
“Rabbiin (Azza wa jalla) ni jedha: ‘Soomni Anaafi. Anatu isaan mindaa kafalaaf. Sababa Kiyyaaf fedhii foonii, nyaata fi dhugaati dhiise.’ Soomni gaachana. Nama soomuf gammachuu lamatu jira. Gammachuu yeroo sooma hiiku fi gammachuu yeroo Gooftaa isaa qunnamu. Fooliin badaan afaan nama soomu keessaa bahu Rabbiin biratti foolii misk caalaa urgaa’adha.’’ Sahiih Al-Bukhaari
Hadiisni kabajamaan kuni karaa adda addaatin fadlii soomaa agarsiisa. Isaan keessaa;
Karaa tokkoffaa: Hojii biraa keessaa Rabbiin sooma ofiif filatee adda baase. Sababa soomni Isa biratti kabajamaa fi jaallatamaa ta’eef.Akkasumas, ikhlaasni (dhugummaan namni tokko Rabbiif qabu) sooma keessatti waan itti mirkanaa’uf. Soomni iccitii gabrichaa fi Gooftaa isaa jiddu jiruudha. Rabbiin malee kan isa argu hin jiru. Namtichi soomu iddoo kophaa namni hin jirre jiraachu fi wantoota sooma cabsan irraa of ni dhoowwa. Sababni isaas, Rabbiin kophatti akka isa arguu ni beeka. Wanta Rabbiin dhoowwe kanniin Rabbiif jedhe dhiisa, adabbii Isaa sodaachu fi mindaa Isaa kajeelun. Sababa kanaan Rabbiin iklaasa isaa kana galateefate, sooma hojii biraa irraa filatee adda baase. Kanaafi, ‘Sababa Kiyyaaf fedhii foonii, nyaata fi dhugaati dhiise.’jedhe. Coqiinsi (keessa filannoon) kuni Guyyaa qiyaamas ifa baha.
Karaan lamaffaan: Soomaf Rabbiin akkana jedhe: “Anatu isaan mindaa kafalaaf.” Mindaa soomaa ofitti qabe. Hojiiwwan gaggaariin lakkoofsa isaanitiin baay’atu. Hojiin gaariin takka si’a kudhan baay’achuun hanga dachaa dhibba torbaa yookiin san caalaa geetti. Soomaf garuu Rabbiin mindaa isarratti (sooma irratti) kafaluuf ofitti qabuun lakkoofsa malee kafalaaf. Dhugumatti Rabbiin Arjoomaa arjoomtota hunda caaludha. Mindaan nama soomuu guddaa fi baay’ee ta’uun herreega malee kennamaaf. Soomni Rabbiif ajajamuu irratti obsuu, wantoota Rabbiin dhoowwe irraa obsuu, wanta Rabbiin murteesse kanneen akka beelaa, dheebu fi dadhabinnaa qaama fi nafsee irratti obsuu of keessatti kan hammateedha. Sooma keessatti obsi gosa sadii walitti qabame. Obsa Rabbiif ajajamuu, obsa wanta Rabbiin dhoowwe irraa dhowwamuu fi obsa wanta Rabbiin murteesse waliinii. Kanaafu namni soomu warroota obsan (saabiriin) keessaa ta’utti haqa godhataa jechuudha. Dhugumatti Rabbiin ni jedha: “…Warri obsan mindaan isaanii kan isaaniif kennamu lakkoofsa maleedha.” Suura Az-Zumar 39:10
Karaan sadaffaan: Soomni gaachana. Kana jechuun eeggumsa fi girdoo nama soomu dubbii faaydi hin qabne fi jecha fokkuu irraa eegudha. Kanaafi ‘jecha fokkuu dubbachuu hin qabu, iyyuu fi mormii baay’isuu hin qabu.’ Jedhe. Soomni ibidda irraa isa tiiksa.
Karaan afraffaan: fooliin badaan afaan keessaa bahuu Rabbiin biratti misk caalaa urgaa’adha. Sababni isaas, ashaaraa (mallattoo) soomati. Foolin kuni Rabbiin biratti urgaa’a fi jaallatamaa ta’uun dhimmi soomaa Rabbiin biratti guddaa ta’uu ragaa agarsiisudha. Hatta wanti namoota biratti jibbamaa ta’ee Rabbiin biratti jaallatamaa fi urgaa’a ta’a, sababa soomatin Isaaf ajajamuu irraa waan maddeef.
Karaan shanaffaan: nama soomuf gammachuu lamatu jira: yeroo sooma hiiku fi yeroo Rabbiin qunnamu. Yeroo sooma hiiku qananii ibaadaa soomaatin dhaabbachuu waliin gammada. Namoota meeqatu osoo hin soomin mindaa soomaa dhabe. Nyaataa dhugaati, wal-qunnamti saalaa yeroo soomaa dhowwamaa turan waliin ni gammada sooma waan hiikef.
Gammachuun yeroo Gooftaa isaa qunnamuu immoo yeroo sooma isaatiin mindaan baay’ee fi guutuu ta’ee Rabbiin biratti argatu ni gammada. Yeroo mindaan garmalee barbaadamaa itti ta’ettii fi akkana jedhamu ni gammada.
“ إِنَّ فِي الْجَنَّةِ بَابًا يُقَالُ لَهُ الرَّيَّانُ يَدْخُلُ مِنْهُ الصَّائِمُونَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ لاَ يَدْخُلُ مَعَهُمْ أَحَدٌ غَيْرُهُمْ يُقَالُ أَيْنَ الصَّائِمُونَ فَيَدْخُلُونَ مِنْهُ فَإِذَا دَخَلَ آخِرُهُمْ أُغْلِقَ فَلَمْ يَدْخُلْ مِنْهُ أَحَدٌ ” .
Jannata keessa balbala Ar-Rayyaan jedhamu jira. Guyyaa Qiyaamaa warroonni soomaa turan isa keessaan seenu. Warra sooman malee namni biraa isaan waliin hin seenu. Akkana jedhama: ‘Warroonni soomaa turan eessa jiruu akka balbala kanaan seenaniif?’ Yommuu cufti (hundi) isaanii seenan, balballi kuni ni cufama. Sana booda eenyullee isa keessaan hin seenu.” (Sahiih Musliim)
Hadiisa jalqabaa keessatti namni soomu nama isa arrabsuu fi lolaaf itti dhufe, nan sooma jedhe ofirraa haa deebisu. Kana kan jedhuuf arrabsoo fi lolli akka hin daballeef. Akkasumas isa funduratti cal’isuun dadhabaa akka itti hin fakkaaneef. Namni soomu akka waan akkana jedhuuti: ‘Ani wanta ati na arrabsiteen sitti deebisuu hin dadhabne, garuu ani nan sooma. Soomni kiyya dubbii badaa sitti deebisu irraa na dhoowwa.’
Rabbiin (subhaanahu wa ta’aala) ni jedha.
“Hojiin gaarii fi hamtuun wal hin qixxaa’an. [Wanta baddu] ishii toltuu taaten deebisi. Yoo san inni gidduu keetii fi gidduu isaa dinummaan jiru akka jaalalloo firaa ta’uu [argita].” (Suuratu Fussilat 41:34)
Yaa obboleyyan kiyya! Fadliin sooma tan argamtu yoo namni soomu sirnaan soomedha. Sooma keessan eegu fi daangaa isaa tiiksuuf carraaqaa. Kana irratti hanqinna keessaniif gara Rabbii deebi’uun araaramaa kadhaa. Yaa Rabbii sooma keenya eegi. Shafa’aa nuuf taasisi. Nuuf, haadhaf abbaa keenyaa fi Muslimoota hundaaf araarami. Nageenyi Rabbii Nabiyyi keenya Muhammad, maatii Isaatii fi sahaaboota isaa irratti haa jiraatu.
Kitaabilee wabii
1.Sahiihu Fiqhu As-Sunnaah- Abu Maalik-jildii-2ffaa, fuula 87-88
2. Majaalisu shahru Ramadaan– ibn Useymiin fuula 14-18
Torbaan hanga kutaa lamaffaan wal arginutti hin fagaatina.


text:
Abbootiin dubara kanaa , magaalaa Imbalalaa keessa, lafa gabaa gaaddisaalee xixiqqoo jala taa’anii ijoollee isaanii durbaa eegan. Ijoollee durbaa 219, waggaa lamaan kana, mana-barnootaa isaanii, kan hawaasa Chibook keessaa garee Shororkeessotaa Naayijeeriyaa – Bookoo Haraamiinukkaamsamanii fudhataman keessaa, haalli warra ijoollee durbaa afurii kana fakkaata. Butiinsi ijoollee kanaa Bokoo-Haraamiin geggeessame, gochaa gara-jabinaa isa baay’ee hamaa ture. Guutummaa addunyaa irraa balaaleffannaa guddaa hordofsiisee, biyyoota michoota Naayijeeriyaa irraa illee barbaacha ijoollee durbaa kanaaf gargaarsa birmachiisee ture.
Humnoonni waraanaa fi aangawoonni siyaasaa Naayijeeriyaa, yeroo baay’ee akka ijoollee kana argachuu fi baraaruu danda’an waadaa seenaa turan.
Namni Yaawaalee Duuniyaa jedhaman kun, waa’ee dhabamuu mucayyoo isaa durbaa ennaa yaadu, akka nama lagdaan qabee ka qaamni isaa ollatu ta’uu dubbata.
Iddoon ijoolleen durbaa sun waggaa lama dura irraa butamanii fudhataman, manni-barnootaa sadarkaa lammaffaa ka mootummaa manca’ee, caccabaa lafa tuulame qofa lafa sana irraa mul’ata. Manni-barnootaa sun akka deebi’ee ijaaramuuf jecha, bakka sanaa jigsame. Garuu, haga ammaatti hin ijaaramne. Chibookii fi magaalaaleen naannawa sana jiran mana-barnootaa malee hafan.
Dhabinsi mana-barnootaa rakkoo magaalattiin qabdu keessaa tokko qofa. Hidhattoonni Bokoo Haraam naannawa sanatti deddeebi’uu itti fufanii jiran. Bara 2014 keessa illee yeroo gabaabaaf Chibookiin weeraranii turan. Baruma kana baatii Amajjii keessas, of-wareegdonni lafa gabaa magaalattii keessatti namoota 10 ajjeesan.
Uummata Chibook, keessumaa, maatiilee ijoollee durbaa sanaa irratti haalli mu’ataa jiru suukanneessaa dha. Waldaa Warra ijoollee durbaa jalaa ukkaamsamanii sanaaf dura-taa’aa ka ta’an Yaakubuu Inkeekii – eega ijoolleen durbaa isaanii jalaa fudhatamanii as, haadhaa fi abbaan ijoollee sanaa, walumaa-galatti namoota 18 tu du’e.
Imbalalaa keessatti maatiileen ijoolleen isaanii jalaa butamanii fudhataman, wal-arguudhaan wal-jajjabeessuu yaalan.
Jooseef Saandaa namni jedhamu ennaa hiriyoota isaa fi waahiloota isaa hojii waliin ta’u, waa’ee mucayyoo isaa dhabamtee sana yaaduu keessaa of baasuu akka danda’u, ennaa qofaa isaa ta’u garuu, yaadi isaa waa’ee ishee qofa akka ta’e dubbata.
Maatiileen ijoollee durbaa sanaa irra-jiriin naannawa sana irraa dheessanii jiran. Garuu, magaalaa guddoo kutaa sanaa Mayidguurii keessa qubatanii jiran. Haalli ijoollee durbaa isaanii maal akka ta’e beekuu dhabuun akkuma sammuu isaanii dhiphisetti jira.


text:
LibreOffice 7.4 Help
Yoo addaan fageenya barruu miiljalee fi ibsoota dabalataa dabaluu barbaaddee,akkaataalee keeyyataatti handaara gararraa fi handaara gejjellaa dabaluu dandeessa.
Miiljalee ykn ibsa dabalataa keessa cuqaasi.
Choose View - Styles.
akkataalee keeyyataa foyyeessuu barbaadddu mirga cuqaasi,fakkeenyaaf,"Miiljalee", fi Foyyeessi fili.
Caancala Handaarotaa cuqaasi.
Naannookeessaa, sajoo cuqaasi.
Naannookeesaa, sarara tarree keessatti cuqaasi.
Saanduqa keessaa"Adii" jedhu filadhu. Yoo duubbeen fuulaa adii ta'in hafe, halluu duubbeetti baay'ee dhiyaatu filadhu.
In the Padding area, clear the Synchronize check box.
Gatii saanduqootafi keessatti galchi.
TOLEE cuqaasi.


text:
Kaayyoo
Assalaamu aleykum warahmatullahi wabarakaatuh (Nageenyi fi Rahmanni Rabbii isin irratti haa jiraatu) bakka jirtanitti. Baga Nagahaan gara Sammubani.com dhuftan.
Dhalli namaa jireenya keessatti gammachuu guutuu argachuuf halkanii guyyaa battisa. Gammachuu guutuu argachuuf gaafilee sadaniif deebii gahaa barbaada. Takkaa gaafiwwan kanniin deebii gahaa argachuun gammachuu fi tasgabbiin jiraata, takkaa gaafiwwan kanniin guutumaan guututti sammuu keessaa darbuun haaluma jireenyi isaaf taatetti jiraata. Takkaa immoo gaafilee kanniin deddeebise of gaafachun dhiphinnaa fi dhama’iinsaan jiraata. Gaafileen kunniin:
1ffaa-Ani duraan dachii tanarra hin turre. Kanaafu, eenyutu dhabamarraa na argamsiisee ykn na uumee?
2ffaa- Kaayyoon itti uumameef maalii? (Kaayyoon jireenyaa maalii?)
3ffaa- Garam deemaa jiraa? (Erga du’ee gahuumsi kiyya eessaa?)
Dhugumatti gaafiwwan sadan kanniiniif deebii gahaa fi quubsaa argachuun gammachuu fi tasgabbiin jiraachuudha. Sababni isaas, gaafiwwan sadan kunniin ka’uumsa, gahuumsaa, adeemsa ka’uumsa fi gahuumsa jidduu jiru murteessu. “Eessarraa kaatee eessa deemaa jirtaa? Ka’uumsa fi gahuumsa kee jidduu maalii fi akkamitti jiraattaa?” jechuun gaafii namaaf dhiyeessa.
Kaayyoon peejii fi website kanaa gaafilee sadan kanniiniif deebii gahaa itti kennuun ilma nama gara qajeelummaa,gammachuu fi milkaa’innaa qajeelchudha. In sha Allah jireenya dhiphinnaa,nuffisisaa fi gadadoo keessaa gara jireenya bal’innaa, gammachuu fi tasgabbii qabuutti ceesisudha.
Malli sirriin gaafiwwan kanniiniif deebii itti argatanii fi ummata itti qajeelchan Qur’aana fi Sunnaah Ergamaa Rabbii(SAW) dha. Dhugumatti malli/karaan kun karaa tokkicha gaafilee xaxamaa armaan olii itti furanii fi gammachuu fi milkaa’inna addunyaa fi Aakiraa addaan hin cinne itti argataniidha. Mala kana fayyadamuun:
- Qalbii duute jiraachisa
- Jireenya dukkanooftu ibsa
- Dhama’iinsa fi haala wal xaxaa irraa nama baraara
- Gaddaa fi aari keessaa nama baasa
- Gammachuu fi milkaa’inna addaan hin cinnetti nama geessa.
Imalli dheeran kuni humna keenya qofan bakka kan gahu osoo hin ta’iin gargaarsa Rabbiitin. Insha Allah kaayyoo kanarraa namni kamuu duubatti nu hin deebisu. Milkaa’inni hunduu Rabbirraayi.
Dogongora kamuu yoo argitan na beeksisu hin dagatinaa. Keessattu jechi kiyya Qur’aana fi sunnaan kan wal faallessu yoo argitan dogongora kiyya akka ta’e beekun na sirreessu hin dagatinaa. Websaayitin kun dhaaba siyaasa yookiin garee kaminuu kan wal qabatu miti. Ummatuma tajaajiluuf kan banameedha.Waa’ee websaayiti kanaa ilaalchise shakkii yookiin gaafi yoo qabaattan gaafachu dandeessu.Torbaan torbaanin guyyaa Sanbata ykn Dilbata barruuleen haarofti asitti ni maxxanfamu. Qunnamtiif:
Email: sammubani@hotmail.com
facebook page: http://www.facebook.com/jireenyabadhaatu
Walii raabsuun ergaa gammachuu walii dabarsaa
Jibril Abdalla- Itti-gaafatamaa fi barreessaa websaayiti
sammubani.com websaayiti keessan kan beekumsaa fi ifa itti argattaniidha.


text:
Dhaabbanii Mootummaaota Itiyoophiyaatti itti gaafatamtuu dhaabata dhimmaa baqattootaa adduunyaa gaafiifi deebii hin eeyyamamne taasisaniiru jechuudhaan ojii akka dhaaban taasisamuu isaa gabaasinii AFP ibseeraa.
Akka gabaasichii Jedheetti, nammi Moowuriin Achi’engi jedhaman hojii dhaabannii boqonaa bulchiinsaa akka bahan kan taasifaamee dhimaa haalaa Tgiraay keessa jirun walqabatee yaada qajeelfama IOMn ala kennaniin haanga’ootaa mootumoota gamtoomanii qeequu isaaniitiif jedhameeraa.
Moowuriin Achi’eng torban darbe gaafii fi deebii nama Jeef Persi jedhamuu, nama dhimmaa Tigraay irrati Mootumaa Itiyoophiyaa degeree waan hedduu bareesaa jiruu wajjin taasifete keessatti haaga’oonni Mootumootaa gamtoomanii warren TPLFn deggaranu gara moggaatti na dhiibaa jiru jechuu ishetiif akka ta’e gabaasameera.
Afrikaa bahaa fi gaanfaa Afrikaatti daarekteera IOM kan ta’an Mohaammed Abdiikeer akka AFPti himanitti gaafii fi deebiin Moowuriin taasisan dudhaa fi qajeelfama amala gaarii dhaabichaa wajjin kan wal hinsimanneedha jedhaniiru.


text:
LibreOffice 7.4 Help
Borrote qixaawor kaa'laancho hanafanno. Tenne qixxaawo daddalunna keeru sokkara horoonsira dandaatto.
LibreOffice Keerunna daddalu sokkara akeeku qixxaaawubba ledo daanno, kaa'laanchu irkonni umikki hasattonni woyeessa dandaatto. Kaa'laanchu deerru deerrunni bortajete qixaawo masaganno nna batinye ofollate nna akeeku doorubba shiqishanno. Balaxilachu doorootto qineessooti kaiminni gooffino borro hiittoonni shiqqannoro lawishsha aannohe.
Kaa'laanchu giddo, eubbakki nna doorubbakki ayee yannarano soorra dandaatto. Qolteno eote qoola woy wo'ma baala kaa'laanchu qoolla kubba dandaatto, hiittee doogonni (woy gadetenni) qineessubba heleellete giddo gattanno.
Daddalu borro kalaqittoro, bortajekkira ledate addi addi miilla, duucha yannara umu borrubbara hasiissannokkire lawishshaho hajate xuruura doora dandaatto. Umu borro dooro doorittoro, daddalu borrora baxxitino miilla amaddino borrubba kaa'laanchu hasaawi giddo diheedhanno.
Alibiidi qaafora dooroottoha la"attora fajjannohe. xaa qineessubba suuqantanno.
xaa qineessubba nna aananno qoolira suuqanno.
Doorshubbakki garinni, Kaa'laanchu haaroo bortajete qixxaawo kalaqanno nna isono harde disikera suuqanno. LibreOffice noo qixxaawubba kaiminni haaroo bortajubba kalaqanno "umiweelo X" su'ma (X aantaano kiiro riqiwaanno) nna iseno loosu qarqarira leellishanno.
LibreOffice kaa'laanchu giddo muli qineessubba doorantino bortaje qixxaawo kaiminni suuqanno. Hakkurino aantanno yannara kaa'laancho baqqisatto wote gadete qineessubba aantanno yannara kaa'laancho baqqisate gede ka'lanno.


text:
Hogganaan dhaabata enerjii atomikaa kan Tokkummaa Mootummootaa akka jedheetti, gareen tokko warshaa Nukleera Yukreen isa Zaaporeziyaa keessaa kan to’annaa Raashaa jala amma jiru daawwachuuf qajeelaa jira.
Iddoon kun Raashaan eega Yukreeniin weerartee as naannoo daangaa adda waraanaa jira. Dhaabata eneerjii Atomiikaa kan addunyaaaf daayreekteera walii galaa kan ta’an Raafaa’eel Marinoo Grossi Twitarii irratti akka barreessanti, garee kan hogganaa kan jiran yoo ta’u, gara dhuma torban kanaatti warshaa Nukleeraa sana dhaqqaba.
Yukreenii fi Awuroopaaf warshaa nukleeraa guddaa ta’e kana nagaa ta’u isaa hubachuu fi eegumsa gochuufii qabna jedha Grossiin.
Dhaabatii sadrkaa addunyaa kun akka jedhutti, imalli isaa ka duraa midhaa warshaa kana irra ga’e xiinxaluu yoo ta’u, nagaa fi nageenya isaaf caasaan jiran hojjachuu isaanii ilaaluu fi hojjattonni achii keessaa haala attamii irra akka jiran hubachuun, eegumsii taasifamuufii qabu hatattamaan akka argatan gochuu dha.
Raashaan weerara baatii 6f Yukreen irratti gaggeessite kana keessatti warshaa kana kan to’attu yoo ta’u, garu kanneen warshaa sana keessaa hojjataa jiran, injineeroota Yukreen ta’uun ibsamee jira.
Raashaan Dilbata kaleessaa naannoo warshaa kanaatti haleellaa Rokeetaa fi meeshalee gurguddoo kan gaggeessite yoo ta’u, angawoonni yukreen immo midhaa guddaan dhaqqabuu gabaasan.
Prezidaantiin Yukreen Volodmiyeer Zeleenskii Dilbata kaleessaa galgala uummata isaaniif haasawaa dhageesisaniin, baatii ja’a keessatti lafa Raashaan qabattee kan Yukreen keessaa deebisnee qabanna jechuun dhaadatan.
Zeleenskiin akka jedhanti, torban kana waan baayyee hojjachuuf akka jiran, mootummootaa fi biyyoota Yukreeniin deggeranti iyyachuu itti fuufna jedhan.Kunis Raashaa irra uguura haaraan akka irra ka’amuuf hojjachuu of keessaa qaba.


text:
Jaarmayaan fayyaa addunyaa akka gabaasetti bara 2008 keessa uummanni miliyoona 7.6 sababaa dhukkuba kaansariin du'an. Waggaa waggaanis namoonni miliyoona 13 ta'an haaraa dhukkuba kanaan qabamu. Jaarmayaan kun akka jedhutti warri kaansariin haaraa qabamanis haa ta'u warri dhukkuba kanaan du'aa jiran 3 keessaa harki 2 biyyoota guddataa jiran keessatti argamu.
Aadaan sochii qaamaa ykn spoortii hojjechuu lafa hin baratamnetti furdinnis hammaatee kanneen tamboo xuuxanii fi dhugaarii alkoolii dhugan dabalaa yeroo jiran kanatti kaansariif saaxilamuun dabalaa deema. Kunis keessumaa magaalaalee biyyoota guddataa jiran adda addaa keessatti faca'ina kaansarii hammeessa.
Gama kaaniin ijoolleen durbaa biyyoota guddataa jiran keessa jiraatan dhukkuba kaansarii afaan gadameessaan (Servical Cancer) akka hin qabamneef talaalii ittisu argachuuf jiru. Kaansariin Afaan gadameessaa miidhu kun Hiyumaan Paapiloomaa vaayras ykn HPV jedhamuun kan dhufu yoo ta'u kan daddarbus quunnamtii saalaan ta'uun ibsamee jira.
Addunyaa irrattis sababaa kaansarii kanaan daqiiqaa lama keessatti dubartii tokkotu du'a. Waggaa waggaan dubartoota kuma 200 fi kuma 75tu dhukkuba kanaan dhuma. Kanneen keessaa harka 85 kan ta'an biyyoota guddataa jiran keessa jiraatu. Talaaliin kaansarii afaan gadameessaa ittisuuf kannemu ijoollee durbaa umuriin isaanii waggaa 9 fi 13 gidduu jiraniif kennama.
Gamtaan Gaavii Alaayaans jedhamu talaalii farra kaansarii kana kennuuf shamarran biyyoota guddataa jiran 8 filate. Biyyoota Afriikaa uffee sahaaraa gadii keessaa Gaanaa, keeniyaa, madagaaskaar, maalaawwii, Nigeer, Seeraaliyoon fi Taansaaniyaa akkasumas biyyoota Eshiyaa keessaa laaoos ta'uun baakemee jira.


text:
Muummichi ministeeraa Abiy Ahimed mootummaan isaanii tarkaanfii seera eegsisuu naannoo Tigraay keessatti fudhateen namoota nagana hin miidhamne jdhan. Waraanichi bifa itti gaafatamaa fi of eeggannoo qabuun hojjeta jedhan. Hoogganoonni IEWHAT gama isaaniin dilbata galgala Aksum keessatti xyyaara waraanaa dha’anii kuffisuu dubbatan.
Muummichi ministeerichaa gaaffii miseensota paarlaamaa biraa dhiyaateef ennaa deebisan, haleellaan samii irraan geggeessameef duulli ka biroon haala milkaa’ina qabuun geggeessame jedhan.
Muummichi Ministeeraa itti fufuu dhaan hoogganoonni IWEHAT ija keennya duraa dhokatanii hin jiran jechuu dhaan yeroo ammaa naannoo magalaa Agere Selaam jiru jedhan.
Gama biraan hospitaalli Meqelee keessaa meeshaalee wal’aansa fayyaa kan madoo ittiin wal’aanan itti hanqachuu isaa hojjettoonni gargaarsaa dilbata kaleessaa beeksisaniiru.
Telekominikeeshinii fi tajaajilli interneetii torbanneeniif addaan cite jira. Kun immoo gaazixeessonnii fi hojjettoonni gargaarsaa miidhaa dhaqqabe akka hin gabaasne rakkisaa taasisee jira.
Kanneen kurna kumaan laka’aman biyya hollaa Sudaanitti baqataniiru. Gabaasaalee ka biroon akka jedhanitti hookkara jalqaba baatii kanaa ka’een kumaan kan laa’amu du’uu beeksisaniiru.


text:
Baruumsi bu’ura jireenya ilma namaati. Barnoonni bu’ura waa hundaati. Manni barnootaa naannoo kee jiraachuu jechuun carraa guddaadha, keessattuu Univarsitiin ganda kee jiraachuu jachuun hiree ajaa’ibaati. …Read More »
Galmee seenaa: DANDEETTII IJOOLLEEN OROMIYAA WAA DUBBISUUF QABDU
Jawaar Siraaj Muhammad / Hagayya, 2011 Barnoonni, hawaasa kamiifuu bu’ura guddinaati. Hireen barnootaatis mirga namoomaa kan bu’uraa waan taateef namayyuu hiree tana argachuu qaba. Ija …Read More »
Barnoonni bilaasha gama intarneetiin kennamu (MOOCs) qalbii namoota hedduu hawataara
Gosa barnoota kamuu hordofuuf dandeettii, fedhiifi intarneetii qabaachuu qofa gaafata Barnoonni gama intarneetiin kennamu (Massive Online Courses-MOOCs) yeroo dhihoo as hedduu babal’ataatiin kan dhufe. Gama …Read More »
Dhaamsa Ariifachiisaa Dhimma Filannoo fi Dhimma Hawwaasummaa Uummata Oromoo Irratti!!
Abo Waanufii ====================== Filannoo Akka Biyyoolessaatti Bara 2015/2007 Ji’oota muraasa booda adeemsifamuuf jedhu Sababa Godhachuu dhaan Godina Shawaa Kaabaa Aanaa Warra Jaarsoo keessatti Bakka Bu’aa …Read More »
Barnoota qubee Afaan Oromoo kutaa duraa
Kutaa jalqaba baruumsa qubee Afaan Oromoo Suuraa fii barruun barachuuf as tuqi..Read More »


text:
Sirna Gadaa, Heeraa fi Seera Oromoo irratti, Qorataa Sirna Gadaa tokko waliin marii Taasifame
Qabiyyeelee ijoo kurfii keenya kanaa:
Ajjeechaa Suukanneessaa, maanguddoo Oromoo Obbo Huseen Adam Umar jedhaman irratti, guyyaa kaleessaa (Caamsaa 9, 2020) Konyaa Qeellem Wallaggaa, Ona Hawwaa Galaan keessatti loltoota MKIXn raawwatame;
- Yeroo ammaa kana, Uummanni Oromoo Abbaa Gadaa qaba jechuun ni danda'amaa?
- Abbootiin Gadaa fi Maanguddootni si'ana jiru jedhaman akkamitti ilaalamu?
- Gadoomuu fi Gadaa mo’uu gidduu garaagarummaan jiru maali?…
Gaaffilee kana fakkaatan biroo danuu kaasuun, marii Obbo Mohammad Kadir – Qorataa Sirna Gadaa kan ta'an – waliin taasifame;
Ijaarsaa fi Sochii Qeerroo Bilisummaa Oromoo ilaalchisuun, Qarree Oromoo kan Magaalaa Walisoo tokko waliin marii taasifame;
Guutuu kurfii keenyaa dhaggeeffadhaa.


text:
Jump to content
Help:Contents/Fayyida Barrefamotta Bita Jalla
- Maniin akka asiin walitti qabatte - Kunii fuula baname tokko wajiin maliin akka walit-qabatee jiruu ilaluuf nama qarqara. Fakkenaf fuula Ionizing Radiation jedhuu kessatti X-rays kan jedhutti jiraa, innis semayawi dha, kunii jechuun immoo fuuli X-rayiiff qopha'e ni jiraa jechuu dha. Kanaaf fuuli X-rays, fuula Ionizing Radiation jedhamuun walitii qabaterra jechuu dha. Akkasumas yoo fuula X-rays biraa dhaqtanii Ionizing Radiation kan jedhuu ni jiraa. Kanaafu kara lachuun fuuli kuni lameen walit-qabatanirra. Fuuleen biraa Ionizing Radiation wajiin kara lamaan walitti qabataan salphatti ilaluuf, fuula kana bananii Mannin akka asiin walitti qabatte kan jedhuu tuqii. Haa ta'u malee fuuli tokko yoo garaa tokko qofaan walitii qabatee jiratee ta'ee, Maniin akka asiin walitti qabatte kan jedhuu yoo tuqnu, fuula sunii hin agaruu. Fakkena fuula Ionizing Radiation jedhuu kessatti, DNA kan jedhuutti jiraa, garuu fuula DNA irratti Ionizing Radiation kan jedhuu hin jiruu, kanaafu fuuli lameen kuni kara laman walitti hin qabanee, kara tokkon qofa. Kanaafu fuula Ionizing Radiation jedhuu banee, yoo Maniin akka asiin walitti qabatte tuqne, DNAn kessatti hin argamuu.
- Jijjirama walitti dhihatu - Kunii jijjirama fuula kana irratti tasifame fi jijjirama fuula fuula kanaan walit-qabatanni irratti tasifamee agarsisaa. Fakkenaa:- Fuula Nile wajiin, fuleen Gallana Mediterraniani fi Afrikaa jedhamanii walitti qabamanii argamu. Haa ta'u malee fuleen laman kana irratti jijjirami waan tasifamef, jijjirami kunii akka jijjirama fuula Niletiis fudhatama, maniif? yoo jetaan fuleen kuni walit qabatanirra. Kana ilaluuf Nile bana jijjirama walitti dhihatu kan jedhuu tuqaa.