text:
Madaa Hin Qoorin Horfuun Nagaa Barbaachaaf Hin Tahu
Onkoloolessa 5, 2018
(Oromo Liberation Front) –Madaa Hin Qoorin Horfuun Nagaa Barbaachaaf Hin Tahu Fulbaanni 15, 2018 seenaa Qabsoo Bilisummaa Oromoo keessatti guyyaa gammachuu ol’aanaa fi seena-qabeessa tahee dabruun ni yaadatama. Guyyaa sana Ummatni Oromoo fi firoottan Qabsoo Bilisummaa Oromoo miliyoona 6tti herregaman Hooggana Ol’aanaa ABO kan Hayyu-Duree Addichaa Jaal Daawud Ibsaatiin durfamu simachuudhaaf Godinaalee Oromiyaa hunda irraa Handhuura Oromiyaa Finfinnee irratti wal gahan. Hayyu-Dureen ABO Jaal Daawud Ibsaatis haasawa seena-qabeessa simannaa sana irratti taasisan keessatti ummata simannaa sanaaf bahee fi qaamotaa fi aangawoota mootummaa haala kana mijeessuu keessatti qooda qabaatan hundaa galateeffachuun ni yaadatama.
Ummatni Oromoo, Sabaa fi sab-lammootni biroo, akkasumas alagootni dhimma siyaasa Itoophiyaa irraa dantaa qaban hundi tahiinsa guyyaa sanaa irraa abdii fi gammachuu guddaa horatan. Kunis akkasumaan hin turre. Rakkoon siyaasaa, dinagdee fi hawaasummaa Impaayera Itoophiyaa furmaata waaraa argachuu kan danda’u yoo gaaffiin Bilisummaa fi kan mirgoota dimokiraasii ummatootaa (keessattuu ammoo Gaaffiin Bilisummaa Saba Oromoo) deebisaa quubsaa argate tahuun waan amanamuuf, nagaa fi haqaan waliin hojjechuu danda’uun ABO fi mootummaa Itoophiyaa murteessaa fi gara furmaata waaraa hundaan barbaadamuu kanatti kan geessu tahuu abdachuu irraahi.
Abjuun kun dhugoomee, Bilisummaan ummatootaa mirkanaawee, mirgootni dimokiraasii hundi hojii irra oolanii, nageenyi waaraan bu’ee arguun abdii fi hawwii, akkasumas, akeeka hundee Dhaabni keenya ABOn qabsaawuufi. Haa tahu malee jal-bultii simannaa seena-qabeessa sanaa irraa eegalee fedhii, jaalalaa fi deggersa Ummatni keenya Dhaaba isaa ABOf agarsiisu ukkaamsuudhaaf gochaaleen gaddisiisoon tokko tokko qaamota mootummaatiin raaw’atamaa turuu fi har’a illee kun akkuma itti fufetti jiraachuun kan nu yaaddessu tahuu ummata keenya hubachiisuu feena.
Miseensotaa fi deggertoota ABO tahe jedhanii sababa adda addaa itti barbaadanii hidhuu fi doorsisuun har’as hin dhaabbanne. Cimsaa Abdiisaa fi Mangistuu Waaqumaa dabalatee miseensotaa fi deggertoota ABO kanneen tahan lammiileen Oromoo 22 caalan yeroo ammaatti magaalaa Finfinnee buufata poolisii 3ffaatti hidhamanii argamu. Gama ABOtiin waa’ee kanaa hoogganootaa fi caasaalee mootummaa dhimmi ilaalutti hubachiisuudhaan akka yeroodhaan furmaatni godhamu gaafatamus hanga ammaatti furmaatni tokko illee dhabamuu fi akkanumaan mana murtiitti deddeebifamaa jiraachuun hedduu nu gaddisiisee jira. Kan hunda caalaa nama gaddisiisu ammoo shoororkeessummaadhaan himatamuuf abbalamaa jiraachuu fi simannaan ABO akkaataa itti qindeeffamee fi waa’ee leenjii dhimma kanaaf kennamee … kkf. qoratamuu isaanii ti.
Mootummaan Itoophiyaa EPRDFiin durfamu waggoota 27 ol dhiittaan mirga dhala namaa ummatoota irratti raaw’achaa ture balleessaa sadarkaa shoororkeessummaatti ilaalamu tahuu amanee karaa badiisaa sana irraa deebi’uuf ummataaf abdii kennuun isaa ni yaadatama. Haa tahu malee, osoo oolee hin bulin gochaa akkanaa itti fufuun isaa madaa ummata keenyaa kan hin qoorin jiru horfuu akka tahe hubatamuu qaba. Adeemsi akkanaa ammoo Mootummichaafis tahe ummata keenyaaf, akkasumas, nageenyaa fi guddina naannoo kanatti barbaadamuuf gufuu fi balaa yoo tahe malee bu’aa hin qabaatu.
Waan taheef, Mootummaan dhimma kana hatattamaan akka furmaata sirrii itti kennu gaafachaa haalli akkasii akka itti hin fufnes jabeessinee hubachiisna. Abbaa Qabsoo kan tahe ummatni keenyas jijjiiramni haala siyaasaa Itoophiyaa wareegama qaalii ilmaan isaatiin argame kun duubatti akka hin deebineef tiksuu qaba jennee amanna. Kana oggaa jennu, ijjiirama haala siyaasaa Itoophiyaa kan wareegama ulfaataa ummata keenyaatiin argame kana fiixaan baasuuf adeemsa hanga ammaatti deemame keessatti qooda hin tuffatamne kan aangawootaa fi qaamotni mootummaa kanaa gariin qabaachaa jiran xiqqeessuuf ykn. gatii dhabsiisuuf akka hin tahin hubatamuu qaba.
Injifannoo Ummata Oromoof !
Adda Bilisummaa Oromoo !
Onkoloolessa 05, 2018


c: text/html

text:
KMN: Dr. Etana Habte and Dr. Tsegaye Ararsa on current political crisis in Ethiopia (language Amharic)
#ODUU_AMMEE
KMN:- Caamsaa 13/2020
====================
Polisoonni ajaja mana murtiitiin hidhamtoota gadhiisan sadi hojiirraa dhaabsifaman!
Sabboontotni badii tokko malee godina Jimmaa aanaa Saqqaa Coqorsaa irraa hidhamanii turan guyyaa lama dura mata mataatti wabii qarshii 10,000niin hiikamuun isaanii ni yaadatama. Bu’uuruma ajaja Mana Murtii Godina JImmaa kan xalayaa kana irratti mul’atuun kennameen miseensonni polisaa sadi kan jara kana toyannoo jalatti eegaa turan hidhamtoota gadhiisan. Amma odeessi Saqqarraa bahu akka ibsutti polisoonni sadan sun kan maqaan isaanii Taarikuu, Dassaaleny fi Huseen jedhamu hojii irraa dhaabsifamaniiru. Badiin polisoota sadan kana hojiirraa dhaabsise maal akka tahee fi ajaja eenyuutiin akka tarkaanfiin kun fudhatme hin beekamne. Garuu hidhamtoota sana hiiksisuu irratti mana murtii godinaa fi kaadiroota aanaa Saqqaa Coqorsaa gidduutti wal hubannoon akka hin turin dubbatamaa ture. Polisoonni sadan hojiirraa dhaabamuun gabaafame kun ajaja mana murtiitiin hidhamtoota kana gadhiisan. Kana gochuu isaaniif akka yakkaman shakkama.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Daldalli Siyaasaa Tokkummaa Uummata Oromoofi Addatti Tokkummaa Qeerroo Dargaggoota Oromoo Cabsuuf Maqaa ‘Qeerroo Oromiyaa’ Jedhuun Gaggeeffama Jiru Atattamaan Dhaabbachu Qaba.
Ibsa Qeerroo Bilisummaa Oromoo Irraa Kenname.
Yeroo Uummatni Oromoo akka sabaattifi akka Jarmiyaatti wal hubannoofi tokkummaa isaa jabeeffachuun Qabsoo Bilisummaa Orommoo galii isaa isa dhumaa Bilisummaa isaa gonfachuufi walabummaa Oromiyaa mirkaneeffachuuf Carraaqiin inni mayyii gaggeeffama jiru kanatti farreen qabsoo bilisummaa Oromoofi farreen Uummata Oromoo kan ta’aniifi Addatti immoo dinni humna qabsoo Bilisummaa Oromoo kan ta’ee Qeerroo cabsuufi dadhabsiisuuf maqaa ‘Qeerroo Oromiyaa’ jedhuun daldala siyaasaafi shira diinummaa butatee gadi bahaa jiraachuun hubatame jira. Gabaabadhumatti Qeerroon Bilisummaa Oromoo yeroo Qabsoon Bilisummaa Oromoo galii isaa gahaa jiru kanatti shira siyaasaa humna uummata keenyaa cabsuuf aggamamaa jiruufi Oromoon walii isaatiin walitti deebi’ee akka walloluuf , ofii immoo Oromoo wal nyaachisaa bittaa umrii dheereffachuuf karaa dhaaba ergamtuu wayyaanee EPRDF/TPLF/OPDOfi humnoota tikaafi siyaasaa isaanitiin kan gaggeeffama jiru kana fashaleessuuf Ibsa gabaaba itti aanu kana dabarsuun kan akeekaafi kaayyoo diinaa fashaleessuu ta’uu hubachisa!!
1. Warri uummata Oromoo diiguu malee ijaaruufi itichuu hin beekne, warri uummata Oromoo gooluufi shororkeessuu malee bira dhaabbachuufi ittisuu hin beekne , warri uummata Oromoo hidhuu, ajjeesuu, dhiiga dhangalaasuu malee gumaa baasuufi mirga falmuu hin beekne har’a humna qabsoo bilisummaa Oromoo Qeerroo cabsuufi akeekaaf kaayyoo galii qabsoo bilisummaa Oromoo Qeerroon Bilisummaa Oromoo galmaan ga’uuf socho’u dura dhaabbachuuf shira diigumsaafi diinummaa butachuun maqaa ’’ Qeerroo Oromiyaa’’ jedhu maxxanfatani gadi bahaa kan jiran ergamtoota wayyaanee EPRDF/TPLF/OPDO fi caasaa tikaaf siyaasaa isaanii ta’uu hubachuun Qeerroon dargaggootni Oromoo, sabboontootni uummatni Oromoo ,barattootni Oromoofi qaamoleen hawwaasa Oromoo hundi irraa akka of eeggatuufi akeekaa farra tokkummaa siyaasaafi uummata Oromoo ta’ee gadi bahaa jiru kana dura akka dhaabbatnuuf waamicha ariifachiisa dabarsina!!
2. Nuti Qeerroon Bilisummaa Oromoo guyyaa akka jaarmiyaatti ijaaramnee kaayyoofi naamusaan masakamnee Sochii warraaqsaa Biyyoolessaa Oromiyaa kan baroota 2005, addatti akka Jaarmiyaatti bara 2011 hanga har’a 2018 (FDG-FXG)tti sochii keenyaan uummata keenyaa dammaqsuu, ijaaruufi waliin falmachuutti kaanerraa eegallee jaarmiyaa siyaasaa mirga uummata Oromoof falmu kam iyyuu dura dhaabbatnee hin beeknu , ABOn akka jaarmiyaatti nu ijaaree mirga uummata keenyaaf karaa nagaa akka falminuuf nu qajeelcha tureefi jiru yaada fafaafi farra tokkummaa ta’ees nu hin barsiifne. Kanaafuu Jaarmiyaaleen Siyaasaa Oromoo mirga Uummata Oromoof falmitan hundi shira maqaa ‘Qeerroo Oromiyaa’ jedhuun qabsoo bilisummaa Oromoo gufachiisuufi tokkummaa dargaggoota Oromoo lamshessuuf gadi bahaa jiru kana dura akka dhaabbatnuuf waamicha Oromummaa isiniif dhiyeessina, shira kanas akka dura dhaabbattan dhaammatna!! Kana cinatti kan hubatamuu qabu Qeerroon Bilisummaa meeshaa daldala siyaasa miti kan abbaan fedhee yeroo fedhetti daldala siyaasaaf ittin daldalu utuu hin ta’iin akeekaaf kaayyoof ijaaramee qaama bilisummaa Oromoofi walabummaa Oromiyaaf falmuuf hiriiredha!!
3. Madheen shira farra tokkummaa Qeerroo dargaggoota Oromoo maqaa ‘Qeerroo Oromiyaa’ jedhuun summii siyaasaan guutamee Waajjira Ispoortiifi dargaggoota Oromiyaa ofiin jedhu Wajjiira OPDO gidduugaleessa keessa gadi baha jiraachuu irra geenyetu jirra. Yeroo amma chaappaa maqaa ‘Qeerroo Oromiyaa’ fi ‘Fincila Xummura Garbummaa’ jedhu tolfachuun ittin uummata dogoggorsuufi waraqaa eenyummas kennaa jiraachuun mirkanaa’eera. Kana malees murni badii fi farri tokkummaa kun Oromiyaa bakkoota garaagaraatti caasaa tikaa wayyaanee waliin wal ta’uun mallaqaa maqaa Qeerrootiin dorsisanii uummatarra saamaa, abbootii qabeenyaa irraa maallaqaa deggarsa qeerroof jechuun guuraafi namoota dhuunfaa irratti xalayaa dorsisaa barreessuun maqaa Qeerroo xureessuufi jalaalaafi amantaa Uummatni Qeerroo Bilisummaa Oromoo falmatee falmachiise irraa qabu gatachiisuuf shira diinummaa dalagamaa jiru ta’uu hubachuun uummatni Oromoo hundi akka irratti dammaquufi irraa of eeggatuuf dhaamsa keenya jabeessuun dabarsina!!
4. Murni farraa tokkummaafi farra qabsoo bilisummaa Oromoo ta’e kun ji’ota darban kana keessa basaastoota ilmaan kaabineefi kaadiree Maqaa Leenjii dargaggoota jedhuun Aanaa tokko irraa nama
5. maqaa Qeerroo Oromiyaa jedhuun bajatni guddaan ramadameefi magaalaa Adaamaatti Leenjii siyaasaa mootummaa abbaa irreefi basaasummaa ittin humna uummata Oromoofi Qabsoo Bilisummaa Oromoo kan ta’ee Qeerroo ittin cabsan barsiisa akka turan yeroo yeroon ibsuufi gabaasa turuun keenya ni yaadatama. Haala Kanaan yeroo amma kanneen leenjiif Adamaatti maallaqa guddaa kanfalani shira qopheessa turan gara kutaalee Oromiyaa hundatti bobbaasuun olola maqaa ‘’Qeerroo Oromiyaa’’ jedhuun gadi bahaa jiru kun farraa uummata Oromoofi adeemsa farra Qabsoo Bilisummaa Oromoo amma irra gahee jiruu ta’uuhubachuun Uummatni Oromoo hundi balaaleffachufi fashaleessuu akka qabu dhaamna. Kanuma cinatti Qeerroon Bilisummaa Oromoo humna maqaa ‘Qeerroo Oromiyaa’jedhuun gadi bahaa jiru kana toftaa qabsoon fesisuu cufa fayyadamee kan cabsuu danda’u ta’uus ni mirkaneessina!! Injifannoon uummata Oromoof !
Gadaan Gadaa Xummura Garbummaati!
Qeerroo Bilisummaa Oromoo!
Adoolessa 25/2018, Finfinnee


text:
Garaagarummaa Jaalala fi hariiroo Haraamaa
Gaafi fi deebiin kuni websayiti www.islamqa.info irraa fudhatame. Ummata ni fayyada jechuun hanga danda’een gara Afaan Oromootti hiikuf yaale jira. Dubbisa gaarii!
Ani intala umriin koo waggaa 24 ta’eedha. Gurbaa tokko irraa jaalalaan qabame. Garuu bakka tokkotti wal qunnamuuf walii hin beellamnu. Jaalala qulqulluu nama amantii qulqulluu qabu jaalladhe.
Akka na fuudhu waadaa naaf gale. Haa ta’uu malee haalli inni keessa jiru rakkisaa waan ta’eef akka isa eegu na gaafate. Yeroo tokko caalaa waan naaf bilbile natti hin fakkaatu. Akka naaf hin bilbille itti hime. Sababni isaas, isa haa jaalladhuyyu malee naaf bilbiluun kuni sirrii akka hin taane natti dhagahame. Jaalalli keenya kallattiin deema akka jiru natti dhagahame. Innis wanta natti dhagahame kanaan walii gale, yaada kiyyas ni kabaje. Garuu oduu isaa akka beekuf yeroo baay’ee interneetin imeeli (xalayaa) naaf erga. Waggaa tokkoof hariiroo jaalalaa keessa turre. Nama kanaa fi maatii isaa nan beeka. Isaanis sirritti nu beeku. Rabbiif jedhe isa jaalladha, innis akkasuma na jaallata. Wanti rakkoo ta’e, namoonni heerumaaf na kadhatan natti dhufu eegalan, hanga amma gara namoota 8 ni gahu. Yeroo hundaa isaan ni dida mucaa (gurbaa) sanii waadaa waan galeef. Amma garuu dhama’e. Wanti ani hojjachaa jiru halaala moo haraamaa? Alhamdulillah, salaata dirqamoota ta’an hundaa fi salaata sunnaa nan salaata. Salaata halkaniis (qiyaam) nan salaata. Hariiroo jaalala kanaaf hojiiwwan gaggaarii nan dhaba jedhe sodaadha. Jaalalli kabajamaan qulqulluun haraamaa? Isa jaallachuun koo halaala moo haraamaa?
Deebii
Galanni Rabbii olta’eef haa galu.
Jalqaba irratti, Rabbiin akka si qajeelchu fi gammachuu siif kennu nan kadha. Shamarran akka teeti qulqullummaa ofii eeguf fedhii ol’aanaa qabanii fi dhimma isaanii keessatti daangaa Rabbii eegan lakkoofsa isaanii akka dabalu Rabbiin kadha. Dhimmoota keessaa garmalee barbaachisaa kan ta’e fi namoonni baay’een akka salphaatti kan ilaalan hariiroo miirati (emotional relationship). Sababa kanaan mallattoo fi daangaa Rabbii qulqulluu kan ta’e darbu. Rabbiinis rakkoo adda addaa kan nuti dubbisnuu fi dhageenyun isaan qora. Qormaata kana keessa Muslimoota hundaa fi nama qaroo maraaf barnootatu jira.
Wanti hubachuu qabdu saala lamaan jidduu walii barreessu fi wal qunnamuun balbala fitnaa (qormaata guddatti) nama geessudha. Dhimma kana irratti waxmadii sheyxaanatti akka hin kufne of eeggachu akka qaban ragaaleen agarsiisan shari’a (seera Islaamaa) keessa guute jira. Ergamaan Rabbii (SAW) yommuu dargaggeessa akkanumaan dubartii dargaggeetti ilaalu argu, dargaggeessi kuni gara biraa akka ilaaluf mataa isaa naannessu turan. Ergasii akkana jedhu:“ رَأَيْتُ شَابًّا وَشَابَّةً فَلَمْ آمَنِ الشَّيْطَانَ عَلَيْهِمَا ”Dargaggeessaa fi shamarre arge. Isaan lamaan irratti sheyxaana hin amanu. (Kana jechuun Sheyxaanni isaan hin qoru (hin mokkoru) jedhe hin amanu.)” (Al-Tirmizii 885, Sahiih al-Tirmizii keessatti Al-Albaanin haasan jalatti ramade jira.
Dargaggeessa kana waliin wal qunnamtii addaan kutuu keetif waan gaarii hojjatte jirta. Walii barreessullee akka dhiistu ni abdanna. Sababni isaas, walii barreessun balbala badiinsaa isa guddaa namoota yeroo ammaatif banameedha.
Kana jechuun nama murtaa’a tokko kan inni niiti akka isaaf taatu filate yookiin kan ishiin dhiirsa ishii akka ta’uuf filatte jaallachu fi yoo danda’ame fuudhun ykn itti heerumun haraama jechuu miti. Jaalalli qalbii keessatti hojjachuu qaba. Sababa beekkamuun yookiin hin beekkamneen qalbii namtichaa keessatti mul’achuu danda’a. Garuu jaalalli sababa walitti makamuutin yookiin ilaalutin yookiin haasawa haraamatin yoo ta’e, suni haraama. Haa ta’uu malee, sababa duraan wal baruutin yookiin sababa waa’ee nama sanii dhagayuutin jaalalli yoo uumame fi namni suni jaalala ofirraa deebisu yoo dadhabe, jaalala san waliin rakkoon homaatu hin jiru, daangaa Rabbiin kaa’e yoo eege fi darbuu yoo dhiise.
Imaam ibn Al-Qayyim (Rabbiin rahmata Isaaf haa godhu) akkana jedha:
“Sababa haraama hin taanen jaalalli yoo guddate, namtichi saniif hin komatamu (hin waqqafamu). Fakkeenyaf kan akka nama niiti ofii jaallate ergasii ishii dhiise. Garuu jaalalli kan isa waliin turu fi gadi isa hin lakkisne kan ta’e. Sababa kanaaf namtichi kuni hin komatamu. Akkasumas, dubartii takka tasa ilaale ergasii yoo ija ofii irraa naannesse garuu osoo inni hin barbaadin jaalalli onnee isaa keessa yoo qubate, jaalala akkanaatif hin komatamu. Garuu jaalala kana ofirraa ittisuuf tattaafachu fi ija ofii irraa garagalchu qaba. (Rawdat al-Muhibbiin fuula 147)
Sheykh ibn Usaymiin (Rabbiin rahmata Isaaf haa godhu) akkana jedha: “Namni tokko dubartii amala gaarii, imaana fi beekumsa qabdu dhagayuun fuudhaf ishii barbaadu danda’a. Yookiin immoo dubartiin takka dhiira amala gaarii, imaana fi beekumsa qabu dhagayuun isatti heerumuuf barbaadu dandeessi. Garuu wal-qunnamtiin isaan lamaan jidduu Islaamummaa keessatti fudhatama hin qabne rakkoodha, badii guddatti kan geessudha. Haala kana keessatti dhiirri dubartii qunnamu yookiin dubartiin dhiira qunnamuun ‘si fuudhu barbaada’ jechuun isaaniif hin hayyamamu. Kana irra, akka dubartii tana fuudhu barbaadu waliyyi (kan ishii guddisetti) himu qaba. Yookiin immoo, dhiira kanatti heerumu akka barbaaddu warra ishiitti himu qabdi. Akkuma Umar ibn al-Khaxxaab (Rabbiin isarraa haa jaallatu) intala isaa Hafsaa heerumaf Abu Bakari fi Usmaani (jara lachuu Rabbiin irraa haa jaallatu) kenneef. Garuu dubartiin qajeelloon dhiiricha yoo qunnamte, kuni wanta gara fitnaa (qormaata guddatti) nama geessudha. “[Liqaa’aat al-Baabil-Maftuuh (gaafi 26, lakk.13)]
Wanti si gorsinuu dargaggeessa kana waliin walii barreessu dhiisun baay’ee barbaachisadha. Dhuguma fuudhaf yoo si barbaade, karaa warra keetitiin fuudhaf akka si kadhatu itti himi. Haala qabeenya isaa ykn wanta biraa akka gufuututti (girdootti) ilaalu hin qabu. In sha Allah yoo namtichi wanta xiqqotti gammade fi quufe dhimmichi salphaadha. Rabbiin rahmata fi tola Isaatin nama of danda’u isa taasisa. Dargaggeessi kuni xiqqaate xiqqaatu waliyyi (nama si guddise fakkeenyaf kan akka abbaa) qunnamuun waliigalte fuudha heeruma shari’aa (ykn nikaha) raawwatu qaba. Waligalteen gaa’ilaa erga raawwatame booda mana tokkotti walitti dhufuun yoo ture homaa rakkoo hin qabu. (Kana jechuun nikaha erga raawwatani booda Intalli mana warraa yoo turte homaa rakkoo hin qabu.) Haa ta’uu malee kuni akka waadaa wal fuudhutti yoo ture fi walii barreessun yoo itti fufe, akka shari’aatittii fi jireenya qabatamaatti karaa dogongoraa balbala badii fi cubbuu banuudha. Rabbii ajajamuu fi daangaa shari’aan kaa’e eegun malee gammachuun akka hin argamne sirritti mirkaneessu dandeessa. Karaaleen hayyamamaan gahaadha, karaa haraamatin deemun hin barbaachisu. Garuu mataa keenyatti jabeessun sheyxaanni carraa argametti fayyadamuun nu gowwoomsa.
Heeruma tursiisuun kee miidha kan sitti fiduudha. Umriin kee deema fi haalli gurbaa kanaa foyya’aa hin jiru; isattis heerumaa hin jirtu nama biraattis heeruma hin jirtu. Heeruma tursiisuu of eeggadhu gara fuunduraatti si miidhati. Wanti hubachuu qabdu namoota fuudhaf si kadhatan keessaa dhiirri gurbaa kana caalaa amanti jabeessu fi imaanan isa caalu jiraachu danda’a. Akkasumas, gurbaa kanaa fi si jidduu caalaa jaalalli si fi nama san jidduu jiru guddaa ta’uu danda’a.
Rabbiin hundarra beeka.
Madda: https://islamqa.info/en/82010


text:
Filannon amma! Yoo waraqaa filannoo of harkaa qabaatte, hanga danda’ametti dafii deebisi. Waan yeroon gabaabbatee jiruuf, waraqaa filannoo keessanii poostaadhaan HIN ERGINA.
waraqaa filannoo keessanii qaamaan argamtanii waajjira filannoo kan waraqicha isiniif ergetti deebisuu dandeessu. Yoo qaamaan argamtanii deebisuu hin dandeeye taate, bakka filmaata dhayxanii filachuu ni dandeeysan.
kaardiin qaamaan utuu hinargamin sagalee kennuu Guyyaa Filannoo, Sadaasa 3 tti, Sa’aati 3:00pm duratti waajjira filannoo keetii ga’uu qaba.
Dursii kallattin dhaqii fili
Guyyaa 46 guyyaa filmaataa dursitee filannoo kee guyyaa filmaataa utuu achitti hin argamin filan gochuu ni dandeessa.
Waajira filmaataa ganda keetii beeki
Dursii karaa mana poostaa fili
Akkasumas waraqaan filannoo guyyaa filmaataa utuu achitti hin argamin filan karaa mana poostaa akka siif ergamu iyyachuu ni dandeessa. Waraqaa filannoo kee guyyaa filannoo dura deebisuu qabda.
Qajeelfama akkataa dursanii karaa mana poostaa filan
- Wagaa sana keessa yeroo kamiyyuu waraqaa filannoo karaa mnvotes.org tiin gaafachuu ni dandeessa.Qondaaltoti filannoo filmaataaf wantoota barbaachisan oggaa waraqaan filannoo qopaa’utti siif ergu (guyyaa isaa baruuf duuba isaa ilaali).
- Qajeelfama waraqaa filannoo waliin dhufe eeganaan dubbisi! Yoo unkaa hundaa sirriiti hin guunne ta’e waraqaan filannoo kee hin lakaa’amu.
- Yeroo isin sagalee keessan kennitanii fi waraqaa filannoo keessanii guuttanitti dhuga-baatuu isin barbaachisa. Dhuga-baatuun kunis nama filannoof galmaa’ee jiru ykn aangawaa mootummaa (notary) ta’uu danda’a. Dhuga-baatuun keessan poostaa kan mallattoo irratti mallatteessuu fi teessoo isaaniis caqasuu kan qaban ta’a. Sababa dhibee COVID-19 irraan kan ka’e, Filannoo Waliigalaa kan Sadaasa (Nov) 3,2020 tiif, filattoota galmaa’aniif ulaagaan dhuga-baatuu gaafatamuu hin barbaachisu.Filattoonni hin galmoofne garuu, jiraattota ta’uu isaanii mirkaneessuuf ammallee dhuga-baatuu isaan barbaachisa.
- Yoo filuuf hin galmoofne ta’e, iyyannoo ittin galmaa’an wantoota sikennaman keessatti argata. Galmaa’uuf, dhuga baatu keeti waraqaa eenyummaa qajeelfama keessatti tareefaman keesa tokko agarsiisi. Dhuga baatuun kee waraqaa eenyummaa
isa kamiin akka itti agarsiifte poostaa mallattoo kee irratti mulisuun dirqama
- Akkuma xumurtaniin, waraqaa filannoo fi unkicha karaa poostaa deebisaatii ergaa. Dabalataanis, waraqaa filannoo keessanii qaamaan argamtanii waajjira filannoo kan waraqicha isiniif ergetti deebisuu dandeessu.
Waraqaan filanno kee eessa akka ga'e duuka bu'i
Waraqaan filannoo utuu guyyaa filmaataa achitti hin argamin filan hundi yoo yeroon ga'e fi unkaan isaa qajeelaati guutame ni lakka'ama.
Waraqaan filannoo kee maal irra akka ga'e duuka bu'i akka inni achi ga'ee lakkaa'ame mirkaneeffadhu.


text:
Abbaa isaa obbo Daraaraa Godaanaa fi haadha isaa aadde Hawwaa Badhaasoo irraa bara 1906 Kibba Oromiyaatti, Baale keessaa naannoo Sawweena jedhamtutti dhalate. Yeroo san naannoo isaanii bakki barnoota ammayyaa itti baratan waan hin turiniif, barnoota amantii baratee, booddees barsiisaa ture.
Bara mootummaa Hayle Sillaasee keessa, cimina isaa ilaaluun aangoon kennaniifii Baalabbaata tahee naannoo isaa bulchaa ture. Haatahu malee, cunqursaa fi miidhaa nafxanyaan ummata isaarra geessisaa ture waan hubateef, cunqursaa kana jalaa ummata isaa baasuuf yaaduu eegale.
Walgahii Baalabbaatota kudha saddeet waliin magaalaa Gindhiir keessatti godhame irratti akka Nafxanyaatti gara galanii itti qabsaawan yaada kaase. Jarri garuu akka waan Oromoon Nafxanyaa ajjeesuu hin dandeenyetti waan fudhataniif sodaatanii yaada isaa kana harkatti didan. Inni garuu soda tokko malee gootummaadhaan akka Nafxanyaa ajjeesuun dandayamu itti agarsiisuuf sangoota isaa sagal gurguree, qawwee sadi bitachuun namoota saddeet tahanii Nafxanyaa adamsuu eegalan. Naannoo Sawweenaatti Nafxanyaa tokko ajjeesanii qawwee zinnaara guutuu waliin irraa hiikkatan. Reeffa nafxanyichaa ummatatti agarsiisuun, akka qawween Oromoo Nafxanyaa ajjeesuu dandeessu mirkaneesseef. San booda shiftaa jedhamee, gaara Goonii kan booda gaara Huseen Bunee jedhamutti waheloota isaa waliin galee qabsoo itti fufe. Warri laalaan gabrummaa itti dhagayamte Huseen Buneetti dabalamuun miseensonnillee huddummaachuu eegale. Qawween hedduun isaan barbaachise. Waraana isaa keessaa nama saddeet Somaaliyaatti ergee gargaasa qawwee Perezidaantii Somaalee yeroo sanii Aadam Addee gaafachuudhaan qawwee saddeet argatanii galan. Qawwee sadan jalqaba loon gurguree bitatee fi kan nafxanyicha ajjeesan irraa hiikkatan waliin qawwee kudha lamaan qabsoo itti fufan.
Bara 1970 tti Somaaliyaa dhaqee mootummaa Somaaleetti rakkoo Oromoo erga ibsee booda akka gargaarsa qawwee godhaniif gaafatee milkiidhaan qawwee hedduu argatee gaalatti fe’ee biyyatti gale. Qabsoo cimsanii naannoon biraallee akka waliin ka’anii qabsaawan waamicha qabsoo jabeessanii itti fufan.
Somaaleen maqaa Oromoo jedhu kana Oromoon akka ittiin hin waamamne dhiibbaa godhuun maqaa “Somaalee Abboo” jedhu Oromoof baasanii turan. Baqattoonni Oromoo Somaaliyaa jiran, maqaa Oromoof kenname, “Somaalee Abboo” kana balaaleffatan. Sababa kanaan mootummaan Somaalee baqattoota Oromoo magaalaa Muqdishootti walgahii waame. Itti aanaan perezidaantii Somaaliyaa yeroo sanii Jeneraal Muhammad Ali Samattar walgahicharratti argamuun baqattoota Oromoo lakkoofsaan namoota dhibba saddeet tahan keessaa nama tokko akka bakka buufatanii dubbisu gaafate; Ana jechuudhaan namni gaafa san bakka bu’ee generaaltichi gaafii gaafate Jen. Huseen Bunee ture. Afaan Soomalee sirriitti waan hin beeyneef Siraaj Haaji Isaaq turjumaana taheefii gaafiin inni gaafatame, “Nuti Somaalee Abboodhaan isin beeynaa yoomii as Oromoo taatan?” kan jedhu ture. Jen. Huseen Bunee deebii isaa kennuun dura gaafii gaafate; “Jecha Oromoo jedhu yoom dhageette ati?” jedheen. Jeneraaltichis “Bara 1962 dhagaye” jedheen. Jen. Huseen Bunee deebisee akkana jedheen; “Gaafni isin Oromoo dhageettan gaafa dhalattan, san dura isinuu rimaya turtan. Afrikaanota isin dura dhalatte Oromoon yoomii as jirti jedhaa gaafadhaa. Akka Oromoon gaafa ilmi namaa uumamu uumamte isinitti himanii. Ummata baldhaa lafa qabu, aadaa qabu, sirna gadaatiin bulu dhagayuu dhabuun keessan nama ajaa’ibsiisa!” Jeneraaltichi dubbii Jen. Huseen Bunee kanatti baayyee aaree walgahii xumure. Sababa kanaan waraanni Somaalee halkan Jen. Huseen Bunee fuudhee mana hidhaa lafa jalaatti hidhan.
Jen. Huseen Bunee mana hidhaarraa fuudhanii Perezidantii Somaaliyaa yeroo sanii Ziyaad Barreetti geessanii dubbisan. Ziyaad Barreen akka Jen. Huseen Bunee maqaa Somaalee Abbootiin yoo qabsaawe mana, makiinaa fi mindaa ol’aanaa godhaniif waadaa seeneef. Jen. Huseen Bunee garuu didee, biyya isaa bilisoomsuuf malee gurgurachuuf akka manaa hin bahin murannoon itti hime.
Ziyaad Barreenis gootummaa isaa kana xiinxalee, ajjeesuuf nama ummanni duuba jiru akka tahe waan hubateef waggaa sadi booda Jen. Huseen Bunee mana hidhaarraa bilisaan gadi lakkise.
Itti fufa….


text:
Konserti Irreecha Nagayaa, Onkololeessa 2, 2019 (Fulbaana 21, 2012 EC)
“Dhaabbatni DCT entertainment1 #Biroo_Aadaaf_Tuurizimii_Oromiyaa Fiigicha Irreecha Nagaa haala Oromoota mara wal-qixatti gammachiise qopheessuun isaa nii yaadatama; yeroo ammaa kana immoo #Koonsartii Irreecha Nagayaa qopheessee jira.
Weellistoota jaalatamoo fi jajjaboo kanneen akka Dr Alii Birraa, Jaamboo Jootee, Galaanaa Gaaromsaa, Jireenyaa Shifarraa, Leencoo Abduushukur fi weellistoonni biroos waltajjicha foolii Oromummaatiin urgeessu.
Yoom; Fulbaana 21/2012
Bakka;Galma Barkumee (Finfinnee)
Yeroo; Sa’atii 7:00 irraa eegala
Gatii Seensaa; Qarshii 100
Dirreen jaarraaf one
Qe’een ilmaan Tuulamaa
Qeerroof fi beektotasheen
Faayamee Kuulama!
Bakka gadhee hin dhaqiinaa
Lafa xiiqii hin hafiinaa!”


text:
Doonald Traamp Magaalaa AL QUDS magaalaa guddoo Israa’el gochuuf sochii eegale.
Prezdaant Donaald Traamp magaalaan Al-QUDS magaalaa guddoo Isra’eel ta’uu isii beekkamtii kennuuf kan qophaayaa jiru tahuu miidiyaaleen Ameerikaa kan gabaasa jiran yoo tahu, dhimma kana torbee dhufu keessa labsuuf akka qophitti jirus gabaasni arganne ni mul’isa.
Kanuma hordofuun Dhaabbanni Hamaas ibsa guyyaa har’aa baaseen, Prezdaant Traamp magaalaan Al-QUDS magaalaa guddoo Isra’eeliiti jechuun labsii qopheessaa jiruu fi Imbaasii Ameerikaa gara magaalaa Al-Qudsiitti jijjiiruuf karoora baase akka dhaabu akeekkachiise.
Hamaas ibsa isaa kanaan, “Karoorri Ameerikaa kun Magaalaa Alquudsi to’annaa Isra’eel jala kan galchuu fi Lammiilee Falasxiin magaalaa tana keessaa akka ari’aman kan godhu waan taheef biyyoonni Arabaa Ameerikaan karoora kana akka hin raawwanne godhuu qabu” jedhe.
Donaald Tiraamp yeroo duula naa filadhaa geggeessaa turetti, Imbaasii Ameerikaa kan magaalaa Telaviivitti argamu gara magaalaa Al-qudsitti jijjiiruuf wadaa galuun isaa ni yaadatama. Dhimma kana irratti immoo Arba’aa dhufu ibsa ni keenna jedhamee eeggama.


text:
Gudeeddaa fi Ajjeechaa Haadha Oromoo Ulfa irratti Magaalaa Danbii Dolloo keessatti Raawwatame | RSWO
Gudeeddaa fi Ajjeechaa Haadha Oromoo, Ulfa Garaa Qabdu irratti, Magaalaa Danbii Dolloo keessatti, RIXn Raawwatame;
Ajjeechaa Suukanneessaa Dargaggoo Oromoo, Amaanaa Daadhii irratti, Ona Kuyyuu keessatti Raawwatame;
Ajjeechaa Suukanneessaa Dargaggoo Oromoo, Yeroosan Abbosee irratti, Qeellem Wallaggaa keessatti Raawwatame;
Giddu-gala Oromiyaa, Kaaba Tuulamaa keessatti Ajjeechaa fi Dararaa Uummata Oromoo irratti Raawwatamaa jiru.
RSWO – Caamsaa 26, 2020


text:
By Dachaasaa Wiirtuu
Bilisummaa Amantee jedhama guyyaa har’aa Hagayya 23/2019 G/H/Guduruu magaalaa Shaambuu keessaa humna waraanaa mootummaan qabamee hidhamuu maatiin dubbatu.
Dargaggoo kun barataa yoo tahu yeroo boqonnaa isaattis ummata waliin waan gaarii ummata tajaajiluun kan dabarsu ture.
Hojii isaa kanaanis kabajaa fi jaalala ummata magaalaa shaambuu biratti argateera.
Namootni ummata biratti jaallatamu Humni tikaa qabanii dararuun jibbisiisuuf tahe jedhamee kan hojjetame tahuu jiraattotni magaalaa shaambuu dubbatu.


text:
Haga yoonaatti namootni waraana mootummaan naannoo AMBOO keessatti ajjeefaman 34 gaheera.
#Amboo #FreeOromia #OromoProtests #Justice4Oromo
Ajjeechaa Artisti keenya jaalatamaa, Hacaaluu Hundeessaa, Booda Oromooti 34 naannoo Ambootti waraana mootummaa Abiyyiin ajjeefamaniir. Isaan keessaa kannneen maqaan guutuu nu gahe 12:
1. Burtee Dhinsaa Abarraa, umurii 17, shamarree
2. Alamnash Isheetuu, umurii 23, shamarree
3. Salamoon Ta’innaa, umurii 22. dhiira
4. Daadhii Guutaa, umurii 18, dhiira
5. Bilisummaa Taakkuu, umurii 20, shamarree
6. Yinunee Daani’eel, Umurii 20, Dhiira
7. Daani’eel Qaabataa, Umurii 48, dhiira
8. Mahaaluu Lateeraa. umurii 24, dhiira
9. Burtee Damisee, umurii 21, shamarree
10. Masqalaa Guddisaa, umurii 23, dhiira
11. Deebisaa Guutaa, umurii, 20, dhiira
12. Daandanaa Shallamaa, umurii 19, dhiira
*Haga yoonaatti namootni waraana mootummaan naannoo AMBOO keessatti ajjeefaman 34 gaheera. Maqaa Oromoota 22 barbaaduutti jirra. Akkaa rganneen isin beeksifna.
Injifannoon Ummata Oromoof!!
እንኳን ዛሬ ነግቶ ይቅርና በጨለማውም ወቅት እጅ አልሰጠንም አትጃጃሉ አትድከሙ እያለች ጀግኒቱ ፋጤ አንያ። መቼም ጆሮ እንጂ የመስሚያ አቅል ጀሊሉ ነፍጓችኋል ለማንኛውም አድምጧት ቢገባችሁ።


text:
Jaguwaarandii
Jaguarondiin uumama kopha kopha jiraatu yoo ta’u, hunduu qubsuma mataa isaa tolfatee jiraata. Dhiirri tokko qubsuma akkaan bal’aa ta’e qabatee keessa jiraata. Kan dhalaa garuu akkaan xiqqaadha. Qubsumni dhalaa fi dhiiraa yoo walitti maxxane ykn ammoo ollaa walii yoo ta’an, warri kunniin lamaan akka jaarsaa fi jaartiitti waliin jiraatu. Walqunnamtii wal hormaataatiifis fagaatanii hin deeman. Rimayni Jaguarondii guyyaa 70 hanga 75ii tura. Dhalaan takkas haga ilmoolee afurii dhalti. Haadhoon Jaguarondii wayta dhaluutti dhihaattu, dursitee bakka itti dhaltu qopheessiti. Sanyiin gariin boolla qotti, gariin ammoo holqa mukaa keessatti dhalti, gariin ammoo marga akkaan tuucha’aa keessatti dhali. Kun hundi ilmoolee isaanii rakkina isaan mudachuu danda’urraa eeguudhaafi.


text:
Ji’a waxabajjii darbee keessaa kan taasifamee filannoon marsaa 6ffaa biyyoolesaa Itiyoophiyaa haalaa muddamaa ta’e keessaa kan taasifamee ta’us madaalliiwwan idilee adduunyaatiin akka taajabuu danda’an waldaaleen siivikii Itiyoophiyaa himaniiruu.
Komishiiniin mirga namoomaa Itiyoophiyaa fi walta’iinsaa dhabilee mirgaa namoomaa Itiyoophiyaatiin waltajjii qophaa’ee irratii filannoon baraan filannoowaan bara darbaan irraa adda ta’uu isaa akka ibsamee gabaasiin Malaskaachoo Amahaa ibseera.
Waltajii kana irratii bakka bu’oonii jaarmiyaalee miti mootummaa ykn siiviikii 5 gabaasaa isaanii kan dhiheesaniiru. Waldaa dubartootaa ogeessotaa seeraa Itiyoophiyaa irraa VOAn kan haasofsiisee Beeteliheem Deguu akka jedhanitti filanichaa bilisaan taajabuu danda’uun isaani fi waan taajaban bilisaan dhiheesuu dandaunn mataan isaa jalqabaa gaarii akka ta’e himaniiru.
Garee qindoomina waldaalee miti- mootummaa Itiyoophiyaa irra Obbo Biruuk Nagaash akka VOAti himaniti , filannoo baranaa irrati waldaaleen siiviikii gahee guddaa taphachuu isaanii dubbatanii,rakkoowan adda adda jiraatanus boordiin Filannoo Itiyoophiyaa filannchaa taasisudhaaf hojiin inni ojatee isaa kanaan duraa irraa adda kan ta’eedhaa jechuudhaan jajaniiru..
Jarmiyaa Gubaa’ee Mirga manoomaa Itiyoophiyaa jedhamu irraa Obbo Xibabuu Hayiluu akka jedhanitti filannoon marsaa 6ffa baranaa filannoo duraanii irraa haalaa fooyya’aa ta’een geggesamuu isaa himanii filannoo egereetiif muudanoo gaariin irraa argaachuun danda’meera.
Filannoon baraana, biyyatii keessaa yemmuu walitii bu’iinssi adda addaa jiruu tasifamuu isaatin alatti paartileen tokko tokkoo hirmaannaa irraa of qusachuu isaaniitiin kan ka’ee filannichaa irratii dhiibaa umuu isaa akka hirmatonii waltajjiichaa dubatan kan hime gabaasini Malaskaachoo Amhaahaa filannoo baranaa irrati namooni miiliyoonaa 40 ta’an hirmaachuu isaanii yaadachiiseera.


text:
Ejeree
Aanaan Ejeree aanolee naannoo Oromiyaa keessaa tokko yoo ta'u Godina Shawaa Dhihaa keessatti argama. Aanaan kun karaa kibbaa Godina Shawaa Kibba Lixaatin, karaa dhihaa aanaa Dandiitin, karaa kaaba-dhihaa aanaa Jalduutin, karaa kaabaa aanaa Meettaa Roobitiiin, karaa kaaba-bahaa aanaa Ada'aa Bargaatin fi karaa bahaa aanaa Walamaraatin daangeffamee argama. Magaalaa guddaan aanaa kanaa Addis Aalam jedhama.
Ka'umsa Laga Awaash kan ta'e Tulluun Warqee aanaa keessatti argama. Ji'a Hagayyaa bara 2006tti, lolaan aanaa kanarraan miidhaa guddaa geessise. Aanaa kana keessaa - Sabbata, Awaasii fi Iluu dabalatee - namoota 14,790 kan miidhaman yoo ta'u 2,052 kan ta'an ammoo qe'ee isanirraa buqqa'an.
Wabii[gulaali | lakkaddaa gulaali]


text:
Tokko Jennee, lama Jenna jedhuu Oromoon. Aariin abbaa ajjeeftu, ilmatti ceeti. “Abbaan kee eenyu?” jennaan “haati koo farda” jette gaangeen. Abdii olla, niitiin dhirsa heexoo obaafti. Adaamii olla agamsaa, imimmaan irraa hin qooru. Afaaniin maqanii, miillaan hooda dhaqu. Afaan leencaa, huubni hin kajeelu. Akka hiree malee, akka hiriyaa hin bulan. Arrabaan arraba hidhu. Bakka qeerransi … Continue reading Mammaaksota
Month: June 2018
Sooddoon Ilma Daaccii ,Ilma Tuulamaa damee Booranaa kan Ilma Oromooti. Tuulamni Ijoollee sadii qaba ture isaanis Daaccii, Bachoo fi Jillee dha. Yeroo mara namooti hedduun gaafa maqaa Sooddoo jedhu dhagayan akka qomoo biraatti kan ilaalan keessumaayyuu akka qomoo Guraageetti kan ilaalan hedduu dha. Sooddoon ijoollee sadii godhatee lafasaa maqaasaatiin moggaafatee irra jiraachaa ture. Sadan ijoollee … Continue reading SADAN SOODDOO
Namni gaariin ni beekama Gaarii hojjetee wareegama Aadaa isaa mararfata Jaarsa biyyaaf bakka laata Irree isaatiin lafa soqee Karaa barruu babbaqaqee Jireenya isaa fooyyeffata Egereedhaaf karoorfata. Sammuu duwwaatti of hin dhiqu Qoonqoof jedhee liqii hin dhaqu. Of bokoksee of hin jaju Iddoo hin taanes hin ijaajju! … Continue reading Nama gaarii
Biyyi addunyaa irraa yeroo jalqabaaf daldala garbaa mormitee akka dhaabbatu kan goote biyya - Ispeenidha Biyyi addunyaa irraa yeroo jalqabaaf adabbiin du'aa (death penality) akka hafu kan labsite biyya – Venezuweelaadha. Biyyi addunyaa irraa yeroo jalqabaaf qarshii waraqaa irratti maxxansiifte biyya – chayinaa (song dynasty) Biyyi addunyaa irraa yeroo jalqabaaf Teembira poostaa (post stamp) … Continue reading Kana Beektuu?
Dur, yeroo uumamni lafarraa kun uumamuu jalqaban, samii fi lafti walitti dhihoo turan. Karaa roobaatiin wal quanamanii walitti dubbachaas turan, yeroo sana roobnis bonaa ganna osso addaan hin kutiin roobaa ture. Guyyaa tokko gaangeen rooba kana jibbitee “maaliif yerro hundaa roobsita, rooba kana nurraa dhaabi” , jette. Kutuu didee itti fufe. Gaangeenis ol utaaltee dhiitte, … Continue reading Gaangeen Maaliif Maseente?
Ana malee jedhee Anuma faana kaadhee Kophaakoo gulufee Ofuma bira lufee Ofiif boodatti hafee Oliifgadi fiigee Fiigee fiigee fiigee Namni lammii malee Omaa ta’uun harge.
Eeboo darbataanii jinfuu hin qabatanii afuura kaleessaa har’a hin qusatanii silaa ganna darbeef mana hin ijaaranii boruuf yaaduu wayya har’a irra taa’anii.
Of hin bellamiin guyyaa boruutti Yeroon hormaa nama gantii har’is hin barfannee ganama ammuma kaadhu yaa ilma namaa. Boggaalaa Moosisaa
Eeboo darbataanii jinfuu hin qabatanii afuura kaleessaa har’a hin qusatanii silaa ganna darbeef mana hin ijaaranii boruuf yaaduu wayya har’a irra taa’anii.
Dur,duuti namatti dhaammatee, mul'atee dhufa ture, Gurbaa tokkotu niitii fuudhuuf abbaa fi haadha isaa waliin mari'ate. Haata'u malee, guyyaa fuudha isaa bulee akka du'u duuti itti dhaammatee ture. Osso hin fuudhiin dura yerro abbaa isaa mari'atu fuudhee bulee kan duuti itti dhufu ta'uu issa itti himnaan “homaa miti ati fuudhi malee anuu siifan du'aa” jedhaan … Continue reading Duuti Maaliif Mul’atee Hin Dhufu?


text:
kamal-haasan 20 ትኩስ እና የፍትወት ምስል
የቦሊዉድ የሆሊዉድ አዲስ ማዕከለ ፍጠር
kamal-haasan
0 እንደ
kamal-haasan
0 እንደ
kamal-haasan
0 እንደ
kamal-haasan
0 እንደ
kamal-haasan
0 እንደ
kamal-haasan
0 እንደ
kamal-haasan
0 እንደ
kamal-haasan
0 እንደ
kamal-haasan
0 እንደ
kamal-haasan
0 እንደ
kamal-haasan
0 እንደ
GDPR Compliance
kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan كمال_حسن kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan কমল_হাসান kamal-haasan kamal-haasan 卡馬爾哈森 kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan Kamal_Haasan Kamal_Haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan Kamal_Haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan कमल_हासन kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan ಕಮಲ್_ಹಾಸನ್ kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan Kamal_Haasan Kamal_Hassan_(pelakon) കമലഹാസൻ kamal-haasan kamal-haasan कमल_हासन kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan Kamal_Hassan kamal-haasan kamal-haasan KaMaл_XacaH kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan கமல்ஹாசன் కమల్_హాసన్ kamal-haasan Kamal_Haasan KaMaл_XacaH کمل_ہاسن kamal-haasan Kamal_Haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan


text:
Warraaqsa Bilisummaa Qindeessitan Sababaa Jedhuun Sabboontoti Oromoo Heddumminaan Hidhamaa Jiru.
Milishooti Gandaa Bakka Adda Addaatti FDG Deggeruun Muldhate. (QEERROO) Mootummaan Wayyaanee FDG dura dhaabbachuuf, uummata Oromoo hidhuu araada godhatee itti fufuun isaa beekame. Filannoon mootummaa …Read More »
“Namootni yertuun abdii ilaalchaa kutatan harka kennatannii biyyatti galan “
Ibsaa Nagawoo jiili Adda Dimokraatawaa Oromoo (ADO) Obbo Leencoo Lataatiin hoogganamu Finfinneetti deebi’uu ilaalchisee Bitootessa 19, 2015 | Face Book Ibsaa Nagawoo Irraa “Namootni yertuun abdii …Read More »
Ibsa Guyyaa Ayyaana WBO Ilaalchisee JTBO-ABO Yemen irraa kenname
Jaarmayaan Baqattoota Oromoo ABO Yemen Ammajjii 9-2015 Magaalaa Sana’aattii Hawaasa Oromoo Maraaf Waamicha Gochuudhaan Hirmaachisee Gaafa Ammajjii 9-2015 Sirna Hoo’aan Kabajee Ooleera Ayyaana Kana irratti …Read More »
Sadarkaa duraatti kan qabsoo Oromoof gumaacha godhe Macaa fii Tuulama
Gaafiif deebisa preezdaanttii ADO obboo leencoo Lataa waliin taasifam…seenaa qabsoo laalchiseeRead More »
Alaaba Oromoo Ibsiitu dukkanaa, guyyaa si dhabbannee gabrummarraa baanaa!!
Amajjii 1. Guyyaa yaadannoo WBO Torontoo KanaadaaRead More »
Ayyaana Guyaa WBO biyya Ayelaanditti Kabajamee oole.
Ayyaanni gootota Waraana Bilisummaa Oromoo (WBO) kan bara 2015 kaleess gafa 17/01/15 magalaa guddittii Ayerlaan Dabliin keessatti haala howwaa fi gammachiisaan kabajamee ooleera. Uummatinii Oromoo …Read More »
Ibsa Ijjannoo Godina ABO Jijjiiramaa Giddu Gala Baha Eeeshiyaa
Nuti Miseensonni Giddu Gala Baha Eeshiyaa Ayyaana Amajjii 1 , bara 2015 Guyyaa Waraana Bilisummaa Oromoo WBO dhaa Sababeeffachuudhaan Walitti DHufnee Haala Gaariidhaa fi …Read More »
Ayyaana WBO Amajjii 2015 Ireland
Dr. Diimaa Nagawoo: “Oromiyaan ta nama hundaati”
Ibsa ODF, ABO garee shanee: Gaafiif deebisaa Itti aanaa Obboo Leencoo Lataa Dr. Diimaa Nagawoo akkasumas gara kaaniin garee shaneee ABO irraa obboo Firoomsaa, dhugaasaa …Read More »


text:
IBSA TEESSUMA GUMII SABAA ABO.
(Bitootessa 20, 2021
Addi Bilisummaa Oromoo, Bitootessa 17 irraa hanga Bitootessa 20, bara 2021tti, ulfaatina haala yerootiin osoo hin daangeffamne,mana deggertoota dhaabichaa keessatti, teessuma gumii sabaa hatattamaa geggeeffatee, haallen: Ixoophiyaa, Oromiyaa, biyyoota ollaa, kan addunyaa, kan dhaabota siyaasaa biyya xoophiyaa fi qabsoo ummata Oromoo ABO’n durfamuu irratti marii fi gamaaggama bal’aa eerga geggeessee booda, ibsa armaan gadii baasuudhaan milkiin xumurateera. Miseensota Gumii Sabaa manneetii hidhaa biyya kanaa keessatti dararamaa jiran maraaf, bu’urri teessuma Gumii Sabaa kun dursa himameefii, dhimmoota murtii Gumii Sabaa barbaadan irratti yaada murtii qaban akka dhiyeeffatan illee taasifameera.
Filmaata karaa nagaa keessaa, Adda Bilisummaa Oromoo baasuudhaan, akkuma kaleessaa, hoogganaa fi mootummaa ofii fedhan ummata Oromoo irratti fe’uuf duulli hamaan yoo irratti geggeeffame illee, ABO fi qabsoo ummata Oromoo kallachummaa dhaaba kanaatiin geggeeffamu jiraachisuu fi babal’isuu irratti hojiin Adda Bilisummaa Oromootiin hojjetamaa jiru: miseensota, deggertoota fi ummata bal’aa Oromoo kan boonse ta’uu gamaaggama hojii darbee irraa hubatamee, kun, muratnoo fi cichoomina dachaadhaan jabaatee itti fufuu akka qabu teessummi kun murteesseera.
Haala qabatamaa ABO’n keessa jiru irratti gamaaggama geggeefameen, har’a: hoogganooti, qondaaloti, miseensoti fi deggertooti dhaaba kanaa kumootaan manaa hidhaa biyya kanaa keessatti dararamaa akka jiran gabaasaa dhiyaate irraa Gumiin Sabaa hubatee, isaan tun, hidhamtoota seexaa ykn ilaalcha siyaasaa qaban qofaaf kan dararamaa jiran ta’uu irraatti waliigaluudhaan, qabsoo karaa nagaatiin: dimookraasii, haqa, olaantummaa seeraa fi nagaa biyya kana keessatti milkeessuuf itti fufanii akka gumaachaniif, haal-duree tokko malee mootummaan daddaffiidhaan gadi dhiisuu akka qabu tessummi Gumii Sabaa kun jabeessee gaafata.
Seerri Paarileen Siyaasaa ittiin galmaahani fi hojjetan, labsiin lakkoobsa 1162/2019, dhaaboti Siyaasaa ulaagaa haaraa guutatuu akka qaban kan dirqu waan ta’eef, seera kanaa fi heera dhaabaa wal-fudhachiisuuf haa ta’u, hooggana hir’atan filannoodhaan guutatuuf (Heera ABO, Aangoo 19:10:Humni namaa hoogganaa yoo hir’ate, Gumiin Sabaa Kora Sabaa hatattamaa yaamee bakka hir’ate filannoodhaan akka guutamu taasisa), Gumiin Sabaa ABO, Waajjira Muummee dhaabichaa Finfinneetti Bitootessaa 16 irraa hanga Bitootessaa 18, bara 2020 teessuma geggeeffate irratti teessummi Kora Sabaa hatattamaa baatii Muddee,2020 geggeeffamuu akka qabu murteessee(Heera ABO, Aangoo 17:6: Heera kana
hordofuudhaan teessuma
Kora Sabaa kan hatattamaa yaamuu ni danda’a.), koree teessuma hatattamaa kana qopheessitu of keessaa filee(Heera ABO, Aangoo 20:4: Koreelee adda addaa yeroo barbaachisetti ijaaree, hojii isaanii murteesssee bobbaasuudhaan ittiin hojiilee dhaabaa waliigalaaa qindeessa; to’ata) dirqama itti kenneera. Haallen humna koree kanaa ol ta’een, yeroo baalamametti Kora kana qopheessuu yoo hin dandeenye illee, Bitootessa 17/2021, Kora Sabaa hatattamaa milkeessuuf sochii eegaluu Koreen Qopheessituu ibsa baaftee Boordii Filannoo Biyyoolessaa fi qaamota dhaabaa hunda quba qabaachifteetti. Ibsa baafte kanaan, miseensota Gumii Sabaa 8 ( Heera ABO, aangoo 19:5 Gumiin Sabaa ABO, miseensota 48 qabaata) dhaaba irraa adda bahan yaada fooyyessii yoo qabaatan akka gumaachaniif gaafatamanii yaada gumaachuuf fedhii dhabuu isaanii teessummi Gumii Sabaa tun ragaa waliin hubatee, haala ulfaataa kana keessatti, sochii koreen kun taasisaa jirtu ajaa’ibsiifateera. Itti fufuudhaanis, Koreen kun, haala aanjaa jiru qorataa fi kan hojjetamuu qabu hojjetaa kora kana milkeessuuf akka irratti hojjetu ajajeera.
Kora hatattamaa ABO qopheessuuf, Koreen Gumii Sabaatiin filamte kun sochii geggeessaa osoo jirtuu: heera, seera fi murtii ABO armaan olii faallessuudhaan, miseensoti Gumii Sabaa ABO saddeettan kun, gargaarsa mootoummaa guutuudhaan, waajjirri ABO’f dhowwaa, isaaniif hayyamamee, Bitootessa 13/2021 maqaa ABOtiin “Kora Sabaa”: hayyu dureen, hoogganooti dhaabichaa 40 fi miseensoti irratti hin hirmaanne geggeessuudhaan “hooggana filatne” jedhanii labsuun warra dhaaba irraa achi bahe kana qabatanii, ABO’n kan filannoo irraa hirmaate fakkeessuudhaan shira siyaasaa qabsoo fi mirga ummata Oromoo irratti taphachuuf kan karoorfame ta’uu gabaasaa gale irraa Gumiin Sabaa hubatee jira. Kanuma irraa ka’uun, gochaan akkasii daangaa darbe waan jiruuf, mootummaan biyya bulchaa jiru, dhimma ABO keessaa harka isaa akka dachaafatu Gumiin Sabaa gaafachaa, karroorri cubbu, bifa kanaan ummata Oromoo irratti diriire itti bahi isaa akka hin milkoofneef ummata bal’aa Oromoo fi caasaalee dhaabaa daran hiriirsuudhaan qajeelfammi ABO hojii irra akka ooluuf akka hojjetu Gumiin Sabaa ejjennoo fudhateera.
“Rakkoo dhalate” jedhamee itti gabaafame ilaalee, Muddee 19/2020 murtii dabarseen, J/Daawwud Ibsaa, hayyu duree ABO kan seeraa ta’uu Boordiin Filannoo Biyyoolessaa labsuun ni yaadatama. Murtiin kun, aangoo fi gaafatama heerri dhaabaa hayyu dureef kennu kan fudhatee ta’uun ifaa dha. Akkasumas, Boordiin kun, Kora Sabaa geggeeffatuuf qophii taasisuun, yeroo jaarmoti siyaasaa Filannoo Biyyoolessaaf qabaachuu qaban kan saamuu danda’u ta’uu isaa hubatuudhaan kora isaanii filannoo booda geggeeffachuu akka danda’an Amajjii 14/2013, lakkoobsa 1162/11/206 xalayaa barreesseen murteeessuun, dhaaboti siyaasaa Kora Sabaa geggeeffatuuf yeroon kennameef kan hin dabarre ta’uu kan agarsiisu;
Heera ABO (Aangoo25:3: Hayyu dureen ABO, hayyu duree Gumii Sabaa fi hayyu duree Koree Hojii Raawwachiiftuu taha. Aangoo 25:5: Hayyu dureen ABO, bakka bu’aa sirnaa dhaabichaa ti.
Aangoo 25:6: Walgahii Koree Hojii Raawwachiiftuu gidduutti, qajeelfama hojii isaa irratti hundeeffamee, hojii dhaabaa hordofa; walitti qindeessa. Aangoo 25:7: Hayyu dureen, miseensota Koree Hojii Raawwachiiftuu dameelee adda addaa irratti: ramada, jijjiira, hojii isaanii walitti qindeessa; ni to’atas. Aangoo 25:8: Hayyu dureen, gabaasaa hojii Koree Hojii Raawwachiiftuu, Gumii Sabaatiif, Hojii Gumii Sabaa ammoo Kora Sabaatiif dhiyeessa) kan jedhu;
Dhaabi siyaasaa kamuu, heera ykn seera ittiin bulmaataa baaafateen of bulcha; hojii isaa illee geggeeffata. Waxabajjii 8, 2019 Kora Sabaa geggeeffamee irratti heera ragga’een, gadaan(yeroo) Gumii Sabaa fi hayyu duree waggaa shan(Heera ABO, aangoo19:4:Gadaan (yeroon) waajjira Gumii Sabaa, hanga Kora Sabaa itti aanutti ta’a. Aangoo 25:2: Hayyu dureen, miseensota Kora Sabaa keessaa waggoota shaniif filatama) ta’uu kan tumame;
Labsii lakkoobsa 1162/2019, boqonnaa afreessoo: Mirgaa fi dirqama jaarmota siyaasaa, qabxii 75: Dhimmoota keessa isaanii irratti bilisummaa jaarmoti siyaasaa qaban, qabxii 1 fi 2 jalatti ( 75:1:Paartileen siyaasaa, heera isaanii keessatti: sirna, sagantaa siyaasaa fi heera ittiin raggaafatani fi fooyyessan, akkasumas, teessuma ittiin geggeeffatan heera isaanii keessatti murteessu. 75:2: akka heera isaaniitti, qaamota hoogganaa, hojii siyaasaa dhaabichaa: qajeelchan, murteessanii fi hojii irra oolchan jaarmoti siyaasaa ni qabaatu ) kan tumame;
Faallessuudhaan, Kora: heera, seera fi caasaa sirnaa dhaabaatiin ala yaamame irratti Boordiin Filannoo Biyyolessaa argamee tajjabuunii fi humni poolisaa, nageenya korichaaf bobbaafamuun, seera kabajanii kabachiisuu qaban cabsuudhaan dhimma ABO keessa harka naqatuu fi dirqama Paartii Badhaadhinaa bakkaan gahuuf hojii hojjetame akka ta’etti Gumiin Sabaa ilaalee, Boordiin Filannoo fi Waajjirri poolisaa,, ABO fi ummata Oromoo ifaatti dhiifama gaafatanii, fuulduratti dhimma ABO keessaa harka dachaafatuudhaan ABO’n heera isaatiin akka hojjetu itti dhiisuu ykn ammoo miseensa Paartii Badhaadhinaa ta’anii ABO waliin kallattiidhaan dorgommiif dhiyaatuu akka qaban qaamota kanatti himamuu akka qabu teessummi Gumii Sabaa sagalee guutuudhaan murteesse.
ABO keessatti, foxxoqa uumuudhaan, kan foxxoqe kana ammoo qaama seerawaa taasisuun, maqaa ABOtiin, qumaara siyaasaa paartiin biyya bulchaa jiru, mirga ummata Oromoo irratti taphachuu barbaadu ta’uu Gumiin Sabaa hubatee miseensotaa fi ummata waliin ABO”n jabaatee akka hojjetu waadaa haaromfatee jira. Filannoo Biyyoolessaa Dimookraatawaa ta’e geggeessuuf, haal-dureelee guutamuu qaban ABOdhaan gaafatame mootummaan guutuu diduudhaan dhiibee filannoo keessaa ABO waan moggeesseef, filannoo mootummaan umurii aangoo isaa dheereffachuu qofaaf qopheeffataa jiru irraa akka hin hirmaannee daangeffamuu Gumiin Sabaa sagalee guutuudhaan itti amanee fudhatee, kaadhimamaa maqaa ABOtiin filannootti dhiyaatu ABO’n akka hin qabne ummatni keenya beekee, murtiin dhaabaa hojii irra akka ooluuf dirqama isaa bahuu akka qabu Gumiin Sabaa jabeessee ummata bal’aa Oromoof dhaameera.
INJIFATNOON UMMATA BAL’AAF!
Related


text:
Abdii Boruutiin
Kutaa afraffaa – Qabsoo bilisummaa keessatti heddoominni jaarmayoota uummataaf bu’aa hin fidu
Akkuma beekamu fi amanamu biyyoota gara garaa keessatti dhaabileen siyaasaa adda addaa kan ijaaraman dhimma uummata isaanii karaa gara garaatiin galii dhaan ga’uufi. Kanaaf sagantaalee adda addaa baafatanii isaan kanas hojii irra oolchuuf waldorgommii godhu. Dhimmi uummataa kuni ammoo guddina diinagdee, jiruu gaarii, dagaagina sabaa fi kkf ta’uu danda’a.
Waayeen akkanaa kuni kan mul’atu saba ykn uummata bilisummaa qabuu fi biyya walaba ta’e keessatti. Dhaabileen wal dorgomanis guddina fi dagaagina saba sanaatiif malee bilisummaa fi walabummaafii miti. Biyya walaba ta’e tokko keessatti dhaabileen heddoomuun akka yaadni fi sagantaan babal’atu; akka waldorgommii cimaan godhamu fi kan sagantaa gaarii fi amanamaa qabu akka injifatu waan taasisuuf dhaabileen gara garaa jiraachuun barbaachisaa dha.
Uummata bilisummaa hin qabne fi biyya walaba hin taane keessatti garuu gaafiin ka’uu qabu tokko qofaa waan ta’eef deebiin inni barbaadus tokko’uma. Gaafiin kunis gaafii bilisummaa uummataa fi walabummaa biyyaa yoo ta’u deebiin isaas kan dhabe sana argachuu dha. Kanaaf dhaaba ykn jaarmayaa bilisa baasaa tokko barbaada. Jaarmayaan kuni ammoo sagantaalee adda addaa qabaatu illee kaayyoo fi galii booddee tokkoof qabsaa’a.
Sababa adda addaatiinis haa ta’u ykn akka tasaa ta’ee jaarmayoonni bilisummaa fi walabummaa dhaaf dhaabbatan yoo heddooman gaafiin isaan dhaabbataniif akkasumas galiin booddee hundaatuu waan tokko ta’uuf garaa garummaan jidduu isaanii jiru hin mul’atu. Jaarmayaa keenyatu caala, nu wayya, nutu dafee galii booddee dhaan ga’a jedhanii waliin mormuu, wal dadhabsiisuu fi humna qaban gara gara hiruu malee uummata dhaabbataniif sanaaf bu’aan argamu hin jiraatu. Sirumaa akka waan wal saamuu waan ta’uuf qabsoo dadhabsiisa. Waayeen qabsoo bilisummaa Oromoos kanuma.
Uummanni Oromoo uummata bilisummaa hin qabne fi biyyi keenyas biyya walaba hin qabne akka ta’e dhugaa har’a dhalatee miti. Kan addunyaan illee beeku yoon jedhe waanan dogoggore natti hin fakkaatu. Gaafiin uummata keenyaas gaafii tokko kan bilisummaa fi walabummaa biyya isaa ti. Jaarmayaan bilisa baasaa isaas tokko’uma ta’uu ykn tokkoomuu qaba. Jaarmayoonni amma har’aatti ijaaramanii jirani illee deebi’anii tokkoomuu qabu jechuu dha. Yoo kophaa kophaa deemna jedhani illee qabeenya fi humna wal saamuu fi wal dadhabsiisuu ta’a. Kuni ammoo dhugaa mul’achaa ykn argamaa ture fi jiru dha.
Akka ilaalcha kiyyaatti hundi isaaniitu galii booddee tokko akka barbaadanii fi mana booda waliin itti galuuf jedhan tokko ijaaruuf waan jiran natti fakkaata. Akkuma Oromoon jedhu “Namnni mana tokko ijaaru citaa wal hin saamu” waan ta’eef mana kana walumaan ijaaranii xumuruu qabu malee kopha kophaa ijaaranii fixuun rakkisaa dha. Kanaaf tokkummaan barbaachisaa ta’a.
Yoo gadifageenyaan itti yaadamu, kan namaa hin galle jaarmayoonni Oromoo kan gara garatti ijaaraman kun dhuguma gaafii uummata Oromoof deebii argachuufii laata? Dhiifama naaf godhaa, kaayyoo qabsaa’onni dhugaa dhaabbatani fi itti wareegamani illee gaafii keessa galchuu barbaadeeti miti.
Erga gaafiin uummata Oromoo tokko ta’e, erga deebiin isaa illee tokko’uma ta’uu qabu (kuni ammoo bilisummaa isaa fi walabummaa biyya isaa ti) gaafii kanaaf deebii argachuuf rakkoolee jiraniif furmaata waliin barbaaduu dha malee kophaa kophaa karaa gara garaa deemuun hiikni isaa maali? Bu’aa eenyuutiif jedhamee ti? Ani akka natti mul’atutti uummata Oromoof otuu hin taane diinaaf bu’aa fidaa jira. Rakkoon saba keenyaa fi dhugaan argamaa jiru nutti hin mul’atuu? Otuu arginuu, otuu dhageenyuu maaliif hubachuu dadhabnna? Akka makmaaksa Oromoo: “Ijji hin argiti malee hin hubattu” jedhuu tii? Sammuun keenya fudhachuu malee hin hubatuu?
Yoo rakkooleen saba keenyaa nutti hin mul’anne, sagaleen uummata keenyaa hin dhaga’amne, gaafii uummata keenyaaf deebii hin argannee, maaliif uummata Oromoof dhaabbanna jenna? Maaliif of sobnnee uummata kenyas dhugaa jiru dhoksina? Maaliif oduu duwwaa dhaan yeroo fi umrii fixna? Maaliif uummata keenya afaanfaajjessina? Maaliif maqaa qabsoo bilisummaatiin daldalamuun yaalama? Gaafileen ka’uu danda’an baay’ee dha garuu ammaaf asuma irrattan dhaaba.
Ani yeroo tokko tokko akkan yaadutti gara gara hiramuu fi jaarmayoota heddoomsuun kun fe’ii ofiitiif malee durumaanuu dhuguma uummata Oromoof jedhamee natti hin fakkaatu. Otuu uummata keenyaaf ta’ee, kan duraan ta’es ta’ee, kan dabres dabree har’a illee haalduree tokko malee walitti deebi’anii tokkoomuu tu isaani irra ture. Haaldureen illee yoo jiraate kun fe’ii fi dhimmaa ofiitiif yoo ta’e malee tokkoomanii qabsoo kana finiinsuun, gaafii uummataaf deebii argachuun haalduree waan qabu fi barbaachisu natti hin fakkaatu. Har’as akkuma kaleessaa daandii’uma sana irra deemuu wayya kan jedhan yoo ta’e, daandiin sun eessanuu akka nu hin ga’in fi gara fuulduraas eessanuu nu ga’uu akka hin dandeenye jaalannus jibbinus dhugaa kanatti amanuu qabna.
Gaafiin uummata Oromoo inni guddaan bilisummaa isaa fi walabummaa biyya isaa ti. Haa ta’u malee gaafii guddaa sanaa asittuu gaafiileen biroo kan hatattamaan deebii argachuu qaban baay’ee tu jiru. Namnni tokko yoo lubbuun isaa jiraatte bilisummaa hawwa. Biyya walaba taate illee argachuu kan barbaadu yoo biyyi sun jiraatte dha.
Har’a uummanni Oromoo yoomiyyuu caalaa mana hidhaa keessatti dararamaa, du’aa, ajjeefamee karaa irratti gatamee bineensaan nyaatamaa jira. Erga lubbuun isaa dabartee bilisummaan inni barbaade yoomiif? Lagoonni fi harooleen keenya summii waarshaalee keessaa ba’uun badaa jiru, lafti uummata keenyaa gurguramee dhumaa jira. Namoonni keenya illee akka gabra duriitti wajjin bitamaa fi gurguramaa jira. Gabaabumatti biyya keenya dhabaa jirra. Erga biyyi keenya gurguramtee fi summii dhaan akkanatti badaa deemtee walabummaa ishiitiif lallabuu duwwaan maal godha? Badiin dhuma hin qabne kan godhamaa jiru maaliif nutti hin mul’anne?
Yoo har’a tokkoomnnee, humnna horannee, harka walqabannee, irree tokkoon diina keenya ofirraa hin kaafnne badiin dhuma hin qabne akka itti fufaa deemu mamiin hin jiru. Oromiyaan – biyyi jaalatamtuun teenya – gabrummaa diinaa jala haa turtu malee qabeenyi fi bareedummaan ishii otuu hin hir’atin as geesse. Har’a garuu diinni duula godhaa kan jiru uummata keenya irratti qofaa otuu hin taane biyya keenya irrattis waan ta’eef bareedummaa ishii kana balleessaa jira.
Lagoonni fi haroolee keenya summii dhaan jijjiiramaa jiru. Bosonni keenya badaa jira. Lafti gaariin biyyee gaariin bifa jijjiirrachaa jiru. Kuni kan agarsiisu ammoo diinni yoomiyyuu caalaa uummata keenya hidhuu fi ajjeesuu bira dabree biyya keenya irratti illee duula balleessaa akkanaa godhaa akka jiru dha.
Karaa biraatiin ammoo Oromoo – uummanni sooressi – isarraa hafee kan alagaa dhaaf illee laachaa ture, kan beela argee hin beeknne har’a kunoo biyya isaa dureettii keessatti beelaan akka baala mukaa harca’aa jira. Oromiyaan illee biyya beela hin beekne sana tu har’a maqaa xureessaa kanaan yaamamaa jira. Rakkooleen keenya kan lakkaawwamanii dhumanii miti. Egaa kuni hunduu nu jalaa dhokatee? Otuu hin beekin hafnnee? Nuuf hin galle moo akka nuuf galu hin barbaadne? Oromoo, dhugaan ifatti bayee jiru– badii guddaan nurra gayaa jiraa maaliif cal jettanii teessu? Furmaanni kanaa maali?
Ammaaf kanan jedhu furmaanni tokkummaa ilmaan Oromoo ti. Tokkummaa qabsaa’otaa, gurmuulee fi jaarmayoota Oromoo ti. Hunda caalaa ammoo walitti deebi’anii tokkoomuu ABO ti. Kana jalatti walitt deebisanii tokkoomsuu WBO fi ciminsa isaa ti. Rakkoo uummata Oromoof furmaanni jiru waraana cimaaqofaa dha. Karaan biraa natti hin mul’atu.
Qabsaa’onni fi jaaramayoonni Oromoo ammoo kan walaba taatanii qabsoo kana keessa jirtan rakkoo uummataa fi biyya keenyaa kana hubachuu dhaan akkasuma illee dhugaa jirutti amanuu dhaan fe’ii fi dhimmaa keessan dhiisaati dhimma uummata keenyaaf dursa kennaa. Haalduree malee waliigaltee godhaatii tokkummaa dhugaa ijaaraa. Nutu jaarmayaa dhugaa ti, nutu dhugaa dubbata, nutu dhugaa qaba, karaa keenyatu gaarii dha, tooftaa fi tarsiimoo keenya wayya jettanii ammas, kan boodas akkuma duritti itti fufuun uummata keenyaaf bu’aa tokko illee hin fidu. Waliigaltee fi tokkummaa dhabuu keessan irraa bu’aa kan argate fi argatu yoo jiraate diina keenya qofaa dha. Yoomiyyuu caalaa uummanni keenya kan dararamu fi ajjeeffamu; biyya keenya irratti illee badiin godhamaa kan jiru diinni waliigalee fi tokkummaa dhabuu keessan argee ti. Oromoon yoo makmaaku “ofiifuu duuti maaliif of huuti”” jedhe. Akka alagaan akkana nuun hin jenne; akka duula diinaa dura duula keenyaan wal hin balleessine; akka dhukkubnni keenya hin cimne dafnee qoricha haa barbaadnu. Qorichi dhukkuba kanaa ammoo waliigaltee fi tokkummaa, tokkummaa, ammas tokkummaa dha. Galatoomaa.
Amma walitti deebinutt nagaan turaa.
Abdii Boruu: aboruu@gmail.com


text:
Godina Wallagga Qellem, Aanaa Anfilloo ganda Garjeedaa jedhamutti Muddee 21/2015 FDG uummataan dhoween uummanni poolisootaa fi kaabinoota wayyaanee irratti tarkaanfii fudhateen ganda Garjeedaa keessaa arga ari’een booda hidhamtoota tokko osoo hin hambifnee mana
hidhaa keessaa yaasee jira.
Akka gabaasni Qeerrroo nugahe ibsutti uummanni sirna wayyaanee of keessaa baasuu qabna jechun tokkummaadhaan barattoota waliin
poolisoota wayyaanee irratti tarkaanfii fudhate. Poolisoonnis sodaa uummataan dhukaasa banuun lubbuu isaaniin uummata jalaa baqatanii
bahan, uummanni hidhamtoota mana hidhaa keessa jiran erga yaaseen booda bulchiinsa mataa ofiin of bulchaa jira. Yeroo ammaa Garjeedi
bakki gabaa kamisaa fi sanbataa jedhamee waamamu toohannoo uummataa jalatti argamti. Manni hidhaa banamee hafe. Alaabaan biyya Itoophiyaa bakka bu’u gadi bu’ee jira. Yeroo kana fakkaattii fi ergamtuun Wayyaanee magaala Garjeedaa keessatti hin argamtu.
Oduu Injifatnoo:- Qellem, Anfilloo Gandi Garjeedaa Toohannoo Uummataa Jala Jirti. Poolisoonni Wayyaanee Reebamanii Gandicha Gadhiisan, Hidhamtootni Mana Hidhaatii Uummataan Gadhiifaman!
Godina Wallagga Qellem, Aanaa Anfilloo ganda Garjeedaa jedhamutti Muddee 21/2015 FDG uummataan dhoween uummanni poolisootaa fi kaabinoota wayyaanee irratti tarkaanfii fudhateen ganda Garjeedaa keessaa arga ari’een booda hidhamtoota tokko osoo hin hambifnee mana


text:
Wan qabsooyneef beekuu qabna,
Bakka irraa kaane beeku qabna
Bakka itti deemnu beeku qabna,
Galmi keenya Essa akka tahe beeku qabna
Kayyoo fi mulata keenya beeku qabna.
Namni bakka irra kaane hin beeyne bakka itti deemnu hin beeku,
Nuti saba of dandahe qabsawa ture malee saba of dadhabe Alagaatti hirkatu miti,wanti alagaatti nu irkaachiisu hin jiru,
Nuti saba ballaa of tahee tokkummaan fakeenya biyyaaf tahu male saba bicuu of diiguu miti,
Arra irra dhaabbanne hegeree boruutiis fakkeenyuumma gaarii dhaalchiisu qabna.
Oromoon kaleessa biiyya ijaaruuf qabsawa ture ,arraas biiyya ijaaruuf hojjachaa jiirra,kaleessas wan waliin dhabne qabnaaf qabsawaa turre malee wan irraatti wal dhabne hin qabnu,arraas akkuuma kaleessatti biyya ijaaruuf waliin qabsawu qabna malee wal sakallee ormaaf daboo tahuun saba guddaa kana xiqqeessuu hin qabna.
Kaleessas sabni ballaan kun maliif biyya hin gaggeesiineef qabsawaa turre male abalu masara haa seenuu jeenne miti,
Wan of harka qabnu yoo of harkaatti wallaalle wanti sii harka bahee nuuf hin deebi’u akkuma Eegee fi sheenaan gara boodati jedhamu sanaatti erga of harka baafne sheenawuu osoo hin taane osuuma nu harka jirtu jabafachu qabna.
Ormi nu jalate nuuf yaadeeti miti kan daboo sii olfaatu ,bu’aa Angoo kan beeku daboo sii olfaateeti karaa qaxxamuraan bakka bareetti debi’uuf siitti fayyadama jira atii hoo walalteeti moo maliifi???
Biyyoonni guddaatanis tan biyya teenya ergachaa turte wan tateef biyyii saba guddaa kanaan akka gaggeefamtu of taate jiraattu hin barbadaan ,mee yoo seenaa dabarsiine kan yaadaannu tahe ,biyyoonni dur qamadii nu deggaaraa turaan maliif yoo kan nuuf yaadan tahee qamadii nu gargaru osoo hin taane meshaa qoonnaa,xaa’oo,meshaa jalliisi fi kkf akka omiishnee of dandanyuu maliif meshaale akkasi maliif nu hin gargariin ? Eggaatumma qofa nu barsiisuun akka jilba cabsanne eggaatuumman isaan eggaannu nu godhuun akka kara barbadanitti isaan jalatti gad jeennee jiraannu qofa barbadu, biyyoota Afrika akka of taatee of dandeesse guddaattu hin barbadaan ,bara nuti of taanee jiraachu jalqabneetti duulli wanti cimuuf akka isaaniif sagannuufi,garu ammaan booda qamadiif jeecha birmadduummaa keenya dabarsiine hin keenniinu,kan ethiopiyaa jalatu dandii ethiopiyaan egalte irraatti gargaruudha.
Furmannii kanuma
Wan qabsooyneef beekuu qabna,


text:
Hiriira Dambi Doollootti geggeeffameen akka mariin araaraa humna hidhatee bosona keessa socho'uu fi mootummaa geggeeffamee araarri bu’u gaafatamee jira. Hiriirri nagaa kun kan uummatni fedhii ofiitiin bahe, jedhan Itti gaafatamaan Ijaarsaa fi Siyaasa Baadiyyaa Godina Qellam wallaggaa.
Hiriira kanaan qaamni bosona keessa socho'uu fi mootummaan araara buusanii akka nagaan godinichatti deebi'u gaafatamuullee himanii jiran - aangawichi.
Gama biraatiin n, hiriira Waraana Bilisummaa Oromoo bosona keessa socho'u balaaleffachuuf Laaloo Assaabii Innaangootti waamame irratti namoonni hiraachuu didan hidhaman jechuun namni maqaan isaanii akka hin himamne gaafatan tokko dubbatanii jiran.
Aangawaan aanichaa akka kanaaf deebii kennan gaafatamanii tole hin jenne. Gabaasaa guutuu caqasaa.


text:
Finfinnee, Amajji,20/2013(TOI)-Bara kana jallisii marsaa Duraatiin lafti heektaarri kuma 100fi kuma 34 qamadiin akka faca’e Ministeerri Qonnaa beeksise.
Ministeerichatti Daarikteerri Ekisteenshinii Obbo Garmaamee Gaarumaa akka jedhanitti Itiyoophiyaatti wagga waggaan qamadiin kumtaala miliyoona 45 hanga mil. 50 yoo oomishames biyyittiin kan itti fayyadamtu Kumtaala miliyoona 60 hanga kumtaala Miliyoona 65 jedhan.
Kana irraa ka’uun mootummaan wagga waggaan qamadii kumtaala miliyoona 15 hanga miliyoona 20 alaa galchuuf dirqamee jira jedhan.
kanaaf waggoottan sadan darbanitti mootummaan fedhii kana guutuuf qamadii biiyya keessatti oomishuun kan alaa galu hambisuuf hojjechaa jiraachuu himan.


text:
CPJ-n gabaasa baste keessati akka gaazexeessonni Dhaaba Raadiyoo fi TV Oromiyaa hujii irraa dhaababam soaa keessa akka jiran gabaase.
Akka baka bu’aan CPJ damee Afrikaa Bahaa jedhetti‘akka nu yaadnu yaaduu baannaan si hidhanii ykn waan siin hidhan sirratti barbaadan.
Gaazexeessitota hujii irraa dhaaban hin himnee xalyaa hujin irraa dhaabanillee itti hin kennine.Tom Rhode itti gaafatmaa CPJ damee Afirkaa Bahaati akkana jedhe.
“Kun waan nama yaaddessaati maal jennaan dhaabii RTOO kun abbaa barbaade hujii irraa hari’a.Nama 20 harihuun kun waan nama rifachiisaati.Hagii tokko bara hedduu hojjate.Ummata bal’an Oromoo kun oduu eessaa argata.”
Akka gaazexeessitonnii CPJ jedhanitti miseensoti mootummaa gugurdoo ka akka Obbo Bereket Simooni fi daarektera Faana obboo Woldu Yimsel faan gaazexeessitota ogummaa isaantiin osoo hin tahin ilaalcha qalbii siyaasaa isaanii gama tokkotti jallisuuf jedha gabaasni CPJ.
Gaazexeessitotaa fi hojjattoota 180 bakka 12 qoodanii kaadiree lama lamaan qoratan. Waan dansaa mootummaan hojjate jabeesitanii hin hojjanne fa jedhan jedhan.
CPJn gaazexeessitotii kun hidhaa ufuma irratti eegachaa jiraatan.CPJ Afrikaa keessaa biyyiti gaazexeessiota hedudun hidhmuun Eertiraa tokkoffaa,lammaffaan Itiyoophiyaan lammata.


text:
RSWO – Marii Hoogganaa WBO Godina Gujii Bahaa, Jaal MAGARSAA LAMMII Waliin Taasifne
Related
Related Posts
- RSWO | Marii Hoogganaa WBO Konyaa Kaaba-Lixa Shaggar waliin Taasifne
RSWO | Marii Hoogganaa WBO Konyaa Kaaba-Lixa Shaggar waliin Taasifne RSWO | Marii Hoogganaa WBO…
- RSWO - Marii I/A/Hoogganaa WBO Kaaba Tuulamaa, Jaal BOOREE LAMMII Waliin Taasifne
RSWO - Marii I/A/Hoogganaa WBO Kaaba Tuulamaa, Jaal BOOREE LAMMII Waliin Taasifne Bitootessa 28, 2019
- Sochii WBO ilaalchisuun marii Ajajaa WBO K/Gujii Bahaa, Jaal Magarsaa Lammii waliin taasifne | RSWO
Sochii WBO ilaalchisuun marii Ajajaa WBO K/Gujii Bahaa, Jaal Magarsaa Lammii waliin taasifne | RSWO…


text:
VOA
Dargaggonni Oromoo 16 Liibiyaa Keessatti Namoota Seeraan Ala Nama Deddebisaniin Iggitamanii Jiru. Isaan kana keessaa 8 Godinaa Baalee Dalloo Mannaa irra kanneen hafan 8 immoo Godinaa Wallaggaa Dhihaa Beeggii irraa imaltuu baqattummaa kana jalqabuu isaanii dubbatu. Isaan kana keessaa tokko shamarree dha. Sudaanii ka’anii gara Liibiyaatti qajeeluu isaanii yaadachisanii iddoo amma itti iggitamanii jiran garuu kana jedhama jechuu hin dandeenye. Tokko tokko akka nutti himanti jedhu magaalaa fageenya irraa jirtu ka Sifaa jedhamtu jedhan.
Kanneen isaan iggitanii jiran baqattoonni saddeettan mata mataatti Doolaara Amerikaa kuma shan akka baasnu kanneen biroon 8 immoo Dolaara kuma shanii fi dhibba shan akka baasannu nu gaafatan jedhu. Maallaqa gaafatamee kana hanga guyyaa murta’eetti hin laannu taanaan wanna nu irra ga’uuf deemu hin beeknu, guyyaa guyyaan nu reebu, dararaa nu irraan ga’u jedhu. Shamarree tokkittii sana haasoofsisuuf yaalle iyyuu reebicha irra ga’en midhamtee ciifti jedhan. Beelti nu fixee, reebichi hammaate. Kudha ja’an keenya keessaa lama fuudhanii ba’anii nutti hin deebisne, yaaddoo guddaa keessa jirra jedhu.


text:
Hagayya 06,2015 Amboo
Godina Amboo aanaawwaan garaagaraa godinicha jalatti argamaan keessatti uummaatni walga’ii bifa kamiin iyyuu mootummaan EPRDF/TPLF fi ergamtoota Wayyaanee OPDO’n gaggeessan irraa qooda fudhachuu lagatan. Mootummaan Wayyaanee maqaa sochii Qeerroo bilisummaa Oromoo fi Uummata Oromoo dura dhaabbachuu jedhuun, akkasumas uummata nuun mormaa jiruu hidhaa fi qarshiin adabuun dorsifnee bulchina jedhuun uummata Oromoo gooluu irratti kan xiyyeeffate butachuun gandoota baadiyaa hanga magaalaatti ”uummatni keenyaa walga’ii wayyaaneen haala kamiin iyyuu gaggeessituu kam irraa iyyuu qooda akka hin fudhannee” jechuun murtii qeerroon bilisummaa Oromoo dabarsee fudhachuun bakka hundatti walga’ii Wayyaanee kam irraatti hirmannaa hin goonu, jechuun dabballoota Wayyaanee bulchitoota Aanaa fi Magaalaa dura dhaabbachuun qaanessaa jiru. keessattuu diddaan walga’ii wayyaanee lagachuu kun aanoota akka Midaa Qanyii, Geedoo, Iluu Galaan Ijaajjii, Tokkee Kuttaayee Gudar, Xiiqur Incinnii, Amboo fi Magaalaa Amboo, Dandii,Giincii, Jalduu, Meettaa Roobii, Gindabarati, fi Adaa’aa Bargaa, irratti duulli walga’ii wayyaanee lagachuu jabaatee itti fufee jira.
Yeroo ammaa kana mormii uummatni karaa nagaa gochaa jiru kana irraa ka’uun tarkaanfiilee kanneen akka waajjira poolisii aanaatti murtii fi himata malee hidhuun dararuu fi qarshiidhaan adabuun gochaa diinummaa uummata Oromoof qaban ibsacha jiru.
Addatti immoo aanaa Midaa Qanyiitti keessatti barattoota Oromoo kutaa 9ffaa fi 11ffaa uummata kakaasaa jirtu jedhamuun Barattootni Oromo 12 waajjiraa Poolisii Aanaa Midaa qanyiitti humna poolisii federaalaa fi kora bittinneessaan qabamanii hidhaman. barattootni hidhaman kunis:
- barataa Tolasaa Tashoomaa
- barataa Badhaasaa Taakkalaa
3.barataa Warquu Takkalaa
- barataa Gammachuu Xuuqur
- barataa Dinqaa Xuuqur
- Barataa Shallamaa Guutamaa
- Barataa Guutamaa Caalumaa
- Barataa Caalasaa Tarfaa
- barataa Iddasaa Deesisaa
- barataa Mul’isaa Farajaa
11. Barataa Geetuu Tamee kanneen kessaatti argamaan uummata mootummaa keenya irratti kakkasaa jirtuu jedhamuun badii tokko malee hidhamanii dararamaa jiraachuu fi uummatni aangawoota wayyaanee seerri hin beekne maqaa Kumaad Post jedhamuun ijaaramee uummata goolaa jiraachuu ibsamera.


text:
Itoophiyaan yeroo baayyee mana sabaaf sab-lammii akka taatetti jajamti. Sabootni garagaraa hundi afaan, aadaa fi seenaa isaanii qabaachun daangaa biyyattii keessa jiraatu. Mootummaan ammaatis, Addi Dimookiratawa Warraaqsa Ummattoota Itoophiyaa (ADWUI), biyyoota dhihaan akka diimookiratawaa ta’etti jajamuun gargaarsa maallaqaa ool’aanaa argateera. Haata’u malee, dhugaan jirtu, wanta isaan jedhan kanarraa baayyee fagoodha. Seenessa kana keessattis, mootummaan Itoophiyaa barattoota Oromoo fi gumiiwwan maqaa Oromoo qabanirratti maal akka hojjechaa jiru muuxannoo dhuunfaa kootifi wantan ijaan argen isiniif qooda.
Sirni Dargii erga kufeen booda biyyattiin heera tumatte (constitution). Heerichis saba, sab-lammiifii ummatni biyyattii haal-duree tokko malee mirga hiree ofii ofiin murteeffachuu hanga foxxoquutti ifatti labse. Mirgi afaan ofiin dubbachuu, barreessuufi guddisuu akkasumas aadaa ofii beeksisuu fi ibsu fi seenaa ofiis eeggachuus eeggamera akkuma mirga mormii hiriira nagaa bahuu, iyyaataafi walitti qabamuu. Dabalataanis, namni kamiyyuu mirga yaada ofii bilisummaan sababa yookin faayidaa kamiifiyyuu qabu ibsachuu gonfachiisera.
Akkuma lammiileebiyyattiifii dhaabbata mirga dhala namaa; anis, dhamni waadaa mirgootni heeraniifi diimookiraasiin galaman Itoophiyaa keessatti haalan karaarraa maquun hubadha. Leenca waraqaarraa, tooftaa ittiin mootummichi namoota mirgoota kanneen fayyadamuuf yaalan-dhiphoota, tokkummaa diigdota, hundaa ol shororkeessitoota ittiin jechuun adamsee qabu qofa ta’an.
Biyyattii keessatti cabiinsa mirga namoomaa, garaagarummaan diinagdee, siyaasaafii hawaasummaa dhugaa guyyaa guyyaan arginuudha. Karaa tokkoofi kan biroonis tahu cabiinsi seeraa dhalootuma biyyattiirran jalqabee kan tureedha. Fincillis akkasuma uumama biyyaattii waliin kan turee dha.Waraannis lolame, seeronnis labsaman akkasumas sirnootnis jijjiiraman. Gaaffii mirga namoomaa gaafatamaniifii heeraa hojiitti hiikuun qabatama jiruun walsimsiisuf diddaan karaa nagaa adeemsifamaa tureera. Haa ta’u malee yeroo amma mootummaan warroota mirga namoomaa keessaattuu warreen mirga heerarra jiru gaafatanirratti xiyyeeffateera.
Yuunivarsiitiin bakka silaa barannee beekumsa arganneen saba keenya tajaajiluuf itti galle ta’uun hafee sababa sabaan Oromoo taanef qofaaf arrabsamni, sodaachifni, himatamuu, hidhaa, baqattummaa, mana barnootarraa ugguramuufi ari’atamuun wal’aansoo walqabuu ta’e. Wantoota ta’an kanneen akka armaan gadiitti kan waliin qooddannuu taa’a.
Gidirfamuu Barattoota Oromoo
Ani Yuunivarsiitii Saayinsii fi Teeknolojii Adaamaatti barataa eebbifamuuf jiruufi hayyuu duree Gumii Afaan, Aadaafi Seenaa Oromoo (GAASO) kan barattoota hangafoota keenyan hundaa’een ture. Gumii kanaaf namni kamiyyuu kan afaan, aadaa fi seenaa Oromoo jaallatuufi deeggaru sabaan, haalan, ilaalcha siyaasan, amantiin, gareen fi dudduubbee isaan osoo hin loogamin miseensa gumichaa ta’uun hirmaachuu ni danda’a. Haaluma Kanaan gumichi siyaasa, amantii, ilaalchaafi sanyummaa kamirraayyuu bilisa. Kaayyoon isaas afaan, aadaa fi seenaa Oromoo guddisuufi beeksisuudha.
Mootummaan Itoophiyaa barattoota Oromoo hundurratti xiyyeeffateera. Mootummichis kan isaan gidirsuufwaanuma yaadasammuu isaanii dubbataniif, mirga namoomafi kabajamuuheeraf falmaniifi.
Gumichi kun heera biyyaattii bu’ureeffatee kan hundaa’e ta’us, ergamtootni mootummaa akka walii galaatti barattoota Oromoo fi miseensotarratti fi keessattuu koreewwan gumichaarraatti xiyyeeffatan. Ergamaan mootummaa kanYuunivarsiitichaa na shororkeessaas ture. Yeroo baayyedhaafis koreen gumichaa, anas dabalatee, miseensa jaarmayaa biyya bulchuu ta’uu akka qabnuufi gumichis yeroo sagantaa qopheeffatu dursee akka isaan beeksisuu fi affeeruu qabus na akeekkachiise. Akka dambii ittiin bulmaata gumichaatti, gumichi akka isaan affeeruu hin dandeenye garuu sagantaa gumichaa hirmaachuufi akkuma nama kamiittuu miseensa ta’uun guddina afaan, aadaa fi seenaa sabichaaf gumaacha akka gochuu danda’anan itti hime. Kan namaajaa’ibu sagantaan takkallee isaan jala hin tarre! Hundurratti argamaniiru.
Ergamtootni mootummaa gumichi damee Adda Bilisummaa Oromoo(ABO) kan sabboonummaa Oromoo cimsuurratti hojjetuudha jechuun yakkan. Itti fufuunis asxaa Odaa cufamaa, maarkaroota (markers), kobbeewwan, afuuffee, balbii, abaaboo, facaaftuu (spray), dungoo fi golgaa(curtain) halluu diimaafi magariisa qaban galma yookin waajjira ittiin miidhagsuufi beeksisa ittiin barreesuf akka dhimma itti hin baane fardiitti nu ugguran.Wantoota kanneenin yoo galma ykn waajjira ittiin miidhagsitaniifi halluuwwan kanneenin yoo beeksisa yookin waamicha ittiin barreessitan halluu alaabaa ABO uumu jechuun nutti himan. Keessummoota affeeruu qabnus kanneen akka weellistootaa, walaleessitoota, sirbitootaa, manguddootaa, daldaltoota fi sabboontota Oromoo bebbekkamoo hangafii eenyutu affeeramaa, hin affeeramuu nuuf eerun qoqqubbaa nurra kaa’uu jalqaban. Wanta isaan nun jedhan kanneen guunnee argamuu dhabuun gumicha gaaffii tokko malee ergamaa ABO taasisuun cufsiisa.
Diddaaf Hidhamuu
Ani barnoota koo kan semisteera dhumaan hordofaa ture; gammachuun eebbaas Yuunivarsiitiicha keessa bakka maraa calaqqisa. Barattootni eebbatis barattoota warra kaanitti “nuuf seemisteera dhumaati” jechuun ykn bobbocha warra eebbifamuuf jiru ta’uu isaanii garsiisuu hojjetanii itti qoosu. Moora bakkee maratti barattootni suufii uffachuu, qophii qopheessuu, suura ka’uun gammachuun ji’oota muraasa quban lakkawan hafan lakkawu, hanga gawaanii eebbaa qoobiisaa waliin uffatanitti.
Muddee 29, 2011 obboroon hiriyyaa koo waliin ciree nyaachuuf kaaffetti hirirre; osoo gara mana dubbisaatti hin areeddin dura. Akka tasaa bakka amfiitiyaaterarratti,kan fuuldura galma nyaata barattooatatti argamutti, barattoota walitti qabamanitti dhufne. Maaltu akka taa’aa jiru garuu hin hubanne. Kanuma tuuta jidduu seenuu keenyaafi Pireesidantiin gamtaa barattootas dhufu argine. Barataan tokko Pireesidaantichi hooggantoota Yuuniveersiitichaa- itti aanaa Pireesidantii barnootaa( Academic vice President) fi itti gaafatama dhimma alaa Yuunivarsiitichaa akka waamu gaafate. Barataan kun hooggantootni kun barataa Eebbisaa-kan Yuunivarsiitichi barataa saba Tigray tokkon chaanaalii Tv Oromiyaa gara chaanal Piriimiyer liigii Ingilizii dabarsutti jijjiirurratti wal dhaban jechuun waggaa tokkof barnootarra adaberratti akkamitti murtii kana akka fudhatan akka ibsaniif barbaadaniiti. Murtee ugguramaa ilaalchisee barattootni al-loogummaa tahuusarratti itti waan hin quufnef Pireesidantii gamtaa barattootaa gaaffii gaggaafachuu itti fufan. Pireesidantichis poolisii mooraa tokko hooggantoota akka waamuf erge.
Hanga sa’aatii tokkof cinaatti poolisin mooras, hooggantootnis hin dhufne. Wayita kanatti barattootni baayyee mufachuun sagalee olkaasun: “argituu!tuffii isaanii wayita nu tajaajiluf as jiranitti moo hundi keenya waajjira isaanii deemne isaan qunnamuu qabnaa? Nuti haqa gaafanne, haqxi immoo raawwatamuu qofa osoo hin taane wayita raawwatamus muul’achu qaba”, jechuun quuqamaan dubbatan. Isaan kan gaafachaa jiran Yuunivarsiitichi murtii Eebisaarrratti dabarse kana akkamitti akka irra gaheefi iftoomummaadha; gaaffin gaaffii haqummaa qofa osoo hin taane kan iftoominaas.
Manneen barnootaa ergamtoota mootummaarraa bilisa, kan hundumti walabummaan itti barataniifi walqixxummaan itti ilaalaman ta’uu qaban.
Erga yeroo dheeraf hooggantoota eegnen booda, hiriira diddaa adeemsisuuf dirqamne. Nuti akkuma bakka teenyee jirruu olkaanen barataan tokko tuuta keessa “barataa hidhannoo hidhate” jechuun iyye. Barattootni nama hidhannoo kana barataa se’an garuu inni basaastuu mootummaa nurratti basaasuf nu jidduu lixeedha. Akka carraa tahee basaastichi shugguxii hidhatee jiru wayita olkahuuf jedhutti tasa lafa harkaa buute. Jidduu kanatti barataan jalqaba iyyee sun shuggixicha lafaa fuudhe basaasticha hanqisee. Basaastichi, baratichi shugguxii fuudhuu isaa erga mirkaneeffateen booda tuuta keessaa kotteet gad jedhe. Baratichi shuugguxicha fuudhe “akka hin baane! kuunnoo fiigaa jira” jechuun iyye. Nutis wanta dhageenyef argineen ni rifanne. Poolisin mooraa dhufeet, lakkoofsa shuggixichaa galmeeffatee fuudhee sokke.
Kuni akka nuti dhaadannoo: “nuti haqa barbaanna! Barattoota keenya baruumsarraa ugguuruu fi ari’uun haa dhaabbatu! Namoota hidhannoo hidhatan moora akka hin seenne!” jechuun hiriira jalqabnu nu taasise. Hiriirichas nagaan gaggeessine. Miidhaa hambisuufis namuus akka namattifi qabeenyatti dhagaa hin darbanne wal akeekkachisaa turre. Haata’u malee akkuma hiriira xumurreen poolisiin kanuma mooraa keessa didichu argine. Isaanis barattoota hiriira keessattis hirmaatan hin hirmaannes walitti qabanii haleeluu fi qabuutti fufan. Barattootni 53 qabamanii buufata poolisiitti hidhaman.
Guyyoota itti aananis barattoota qabuun itti fufe. Galmeen barattoota barbaadamaniipoolisiitti kennaman. Poolisii fi humni nageenyaa barattoota kanneen kaaffetti, mana kitaabatti, seensa balbala moorarratti fi doormiitti poolisii dallaa waliin wal tahuun eegaanii qaban. Barattootni hidhaman guyyaa sadi buufata poolisii keessa erga turan booda mana murtiitti dhiyaachuun himatni irratti baname. Ragaan sobaas qindaahee dhagahame. Himannaan isaanirratti banames barattootni akka jeequmsa kaasan kakaasuu, adeemsa baruuf barsiisuu gufachiisuu fi qabeenyaa Yuunivarsiitii barbadeessuu jedha. Shakkamtootnis akka ofirraa ittisan gaafatamanii ofirraayis ittisan. Manni murtiis loogummaan murtii balleessummaa itti muruun hidhaa baatii saddeet hanga waggaa lamaan akka adabaman murtii dabarse. Haa ta’uu malee, manni murtii ulaagafi akeekkachiisa itti kennuun ulaagicha yoo hin eegin akka qabamanii murticha dabre xumaran jechuun gad lakkise.
Amajjii 22, 2012 gad lakkifamuun barattootaa kun haalarratti kan hundaa’e tahus oduu agaat ture. Garuu bayyananni kun yeroo dheeraf hin turre. Hiraarfamni barattoota Oromoo itti fufe. Yuuniversiitichi murtii bulchiinsaa fudhachuun barattoota afur guutummattii baruumsarraa ari’uun digdamaa ol kan taa’an immoo ugguruun xalayaa itti laatee gaggeesse. Barattootni tokko tokko garuu erga haalota baayyee cimaa tahe dirqamanii mallatteessaniin booda deebi’anii turan. Haalotni kunneenis kan gabaasa Amneest Intenaashinal kan bara 2014 Sababa An Oromoo ta’eef (reportBecause I am Oromo) jedhuun kan hidhamtootni Oromoo duraa gaafatamaniin baayyee wal fakkaata. Hidhamtootni duraa kunis gad lakkifamuun isaanii “haalota seeran ala taa’an kan warra isaan qabe irratti hundaa’ee qophaa’edha” jedhan. Haalotni barattootni mallatteessuu qaban kunneenis: “ani jeequmsa keessatti hirmaadheera,kanaaf ammaan booda gumii afaan, aadaafi seenaa Oromoo ykn hiriira nagaa bahuu ykn waanuma taheef walitti qabamuu, walgahii siyaasaa ykn sochii barattootaa keessatti hin hirmaadhu; yeroo tokkotti nama lama ykn sad ykn namoota murtaa’an hin qunnamu. Haalota kanneen osoohin guutin argamuun baruumsarraa uggurama ykn guutummaatti ari’atama hordofsiisa kan jedhuudha.
Barattootni tokko tokko miidhaa ulaagicha osoo hin guutin hafuun qaqqabsiisu sodaachun baruumsa isaanii addaan kutuun baqqatummaaf dirqaman. Sodaan kunis gabaasa amneest internaashinal kan hidhamtoota duraaf gaaffiif deebii taasisee keessatti tuqamee ture. Innis: “…cimina haalichan wal simuu dadhabuu fi dhiibba inni jireenya isaanirratti qabuun, ykn beekanis tahe osoo hin beekin ulaagicha hir’isuun hordofsiisu sodaachun biyya akka gad dhiisan isaan dirqeera” jedha.
kan manni murtii barattootni akka barnootasaanitti deebi’an heeyyame Yunivarsitichi murtee gara lafiina hin qabnee kana qofaa isaa akka hin fudhatin ni shakkine. Barattoota guutummatti barnootarraa ari’aman keessaa tokko murticha mormuun yakkin ani dalage maal jechuun gaafa gaafatu, “barataa uggurameef boosse” jechuun deebisaniif. Barataan biraas kan haqame gaaffuma walfakkaatu gaafatee deebuma walfakkatu deebisaniif. Murtiilen kunniin bulchiinsa Yuunivarsiitii qofan kan laattame miti. Akkuma gabaasa amneestii armaan olitti eerametti, murtiileen ugguruu fi guutummatti haquu hooggantootni aanaa ykn nageenyaa, akkasumas gaggeessitooni siivilota naannoo fi tika federaalaa barattoota gara isaan yaadanitti luuccahu didan kana hooggantoota Yuunivarsiitii waliin waltahuun hordofuun murtii kana kan dabarsan tahuu ni calaqqisiisa. Si’a baayyees tikoota nageenyaa magaalaa Adaamaa, Godina Shawaa Bahaa fi Federaalaa hooggantoota kana waliin yoo sochoo’an ni agarra turre.
Jijjiiramni Waan Hin Hafne
Mootummaan Itoophiyaa barattoota Oromoo hundurratti xiyyeeffateera. Mootummichis kan isaan gidirsuufwaanuma yaadasammuu isaanii dubbataniif, mirga namoomafi kabajamuuheeraf falmaniifi. Haguma mootummichi isaan dhiibuu jabeessu umriin sirna bulchiinsa isaas gabaabbachaa deema. Warreen mootummaa kana utubuun faarsanif ifa tahuu qabus mootummaa gara jabinaan barattoota barnootarraa haqaa meeshaa guddaa-barumsa-biyyattii jijjiiru jalaa saamurraa jijjiirama siyaasaa, dinagdee fi hawaasummaa waarawaa fi tasgabbaa’aa irraa eeguun rakkisaadha.
Jijjiramnis waan hin hafneedha. Manneen barnootaa ergamtoota mootummaarraa bilisa, kan hundumti walabummaan itti barataniifi walqixxummaan itti ilaalaman ta’uu qaban. Oromoodhaf guyyaan ifaa tokko ni dhufa-guyyaa ifaa kan dukkana siyaasaa, diinagdee fi hawaasummaa keessaa itti baanu. Innis cichoomina qabsoo kan balbala diinaf addunyaa rurrukutuuni. Nuti yoo tokkoomne-qilleensi alaabaa teenya mirmirsu kallattii mararraa bubbisa!
Hubachiisa
Sababa nageenyaafi of eeggannootiif jecha maqaaleen namootaa seenessaas dabalatee kanseenaa kana keessaatti hammataman bira darbamaniiru.


text:
Kitaaba isaanii kan Songs of Exile jedhamu keessatti ijoolee Oromoo biyya Ormaa keessatti dhalatanii afaan warra ofii hin beekne waa’ee aadaa ofii hubannaa akka qabaatan gochuuf Afaan Ingliziin qopheesse jedhu Dr. Kuween.
Keessumaa Faaruun afaan oromoo kun Afaan oromoon barreefamanii hiiki isaas afaan ingliziin wal bira waan ka’ameef caalaatti hubannaa argachuuf gargaara jedhu.
Sidiin faaruu aadaa oromoo adda addaa of keessaa qabu Moggaafama Safuu jedhamu qabatee gabaa irra ooluu isaas Dooktoor kuween ibsanii jiru.


text:
Namni lola barbaaduuf jedhu sababa hin dhabu
Berhanu Hundee, Adoolessa 26, 2019
Bulchinsa/bittaa olaantummaa Wayyaanota jalatti uummatni Oromoo sababaalee adda addaatiin hidhamaa, reebamaa fi ajjeefamaa turus, sababni inni guddaan garuu ati miseensa ykn deeggaraa ABO ti jedhamee ti. Namni tokko deeggaraas ta’ee miseensa jaarmayaa kanaa ta’u baatus hanga jaarmayaan kun jirutti isa kana sababa godhatanii Oromoorratti duuluun waan barbaadameef qofa dha. Kanaaf egaa namni lola barbaadu ykn nama miidhuuf qophaa’u sababa hin dhabu kan jedhamuuf. Har’a hoo? Jijjiiramni dhufe; Oromoon Araat Kiiloo gale; Mootummaan ammaa Mootummaa Oromoo ti,… jedhamee yeroo odeeffamutti, haalli uummatni keenya keessa jiru isuma kan yeroo Wayyaanotaa sana wajjin walfakkaata. Bifa adda ta’een haa ta’u malee uummatni keenya har’as hidhamaa, reebamaa, ajjeefamaa, qabeenyi isaa barbadaa’aa jira. Kanaaf immoo sababni dhiyaachaa jiru ati miseensa ykn deeggaraa ABO Shanee fi WBO ti jechuu dhaani.
ABO Shanee wanti jedhamu kan biroorraa adda baasuuf yoo ta’e malee, “Shanee”n Koree Hojii Raawwachiistuu (KHR) ABO kan Obboo Daawudiin hogganamuu ti malee ABOn akkanatti ijaarame waan jiru natti hin fakkaatu. Yeroo Wayyaanotaas ABOn itti xiyyeeffatamaa ture fi WBOnis isaanuma duraan turanii fi har’a jiranii dha. ABO Wayyaanotni yeroo isaanii diina hangafa godhatanis kanuma Obboo Daawudiin hogganamu ture jechuu kooti. ABO isuma sanatu WBO ajajaa ture. Wanti har’a adda godhu yoo jiraate, ABOn ani waraana bosona jiru hin qabu; WBOs uummata Oromoo fi Abbootii Gadaatti dabarsee kenne jedhee ibsa baasuu dha. Kana godhuun immoo karaa nagaatii qabsaa’uuf jedhamee ti jedheen yaada. Miseensota WBO bosonatti hafan “Shiftoota” jechuun akkuma jirutti ta’ee, wanti ABO karaa nagaa filate kana maqaa “Shanee” jedhu ittimoggaasanii miseensota ykn deeggartoota isaa reebaniif sababni isaa maali?
Inaaffaa, sodaa, olaanummaa agarsiisuu fi tokkummaa biyyattii sababa godhachuu
Akkuma beekamu jaarmayaan biyya bulchaa ture fi ammas jiru tokkuma, innis AWDUI (EPRDF) dha. Garaagarummaan isaa duraan olaantummaa Wayyaanee jala kan ture yoo ta’u, har’a OPDOn ergamaa ta’ee Wayyaanota tajaajilaa ture sun bakkee (iddoo) furtuu ta’e hamma tokko argachuu isaa ti. Kana malees Wayyaanotni Maqaleetti galuu isaanii ti. OPDOnis maqaa haaraa moggaafatee, ODP haa jedhamu malee adeemsa siyaasaa keessatti amaluma durii sana qabatee waan deemu fakkaata.
Inaaffaa fi sodaan maaliirraa maddu?
Dhugaa haa dubbannu yoo jenne, karaa ayidoolojiitiinis ta’ee karaa kaayyoo qabsootiin yoo laalame ABO fi OPDOn tokko ta’anii hin beekan ta’uullee waan danda’an natti hin fakkaatu. ABOn deeggarsa uummata bal’aa Oromoo akka qabu waan nama shakkisiisuu miti. Isa kana diinas ta’ee firri sirriitti beeku. OPDO/ODPnis dhugaa kana sirriitti waan beekuuf, ABOn akka barbaadetti bilisaan socha’ee, uummata ijaaree, humna isaas caalaatti kan cimsu yoo ta’e, OPDOn/ODPn iddoo dhabuuf akka deemu sodaa qaba. Sodaan kuni immoo inaaffaa uuma. Inaaffaan yoo jiraate immoo, waan itti inaafanii fi sodaatan tokko laaffisuun ykn yoo danda’ame dhabamsiisuun dirqama ta’a. Waan ta’eef, miseensotas ta’ee deeggartoota ABO adamsuun barbaachisaa ta’a jechuu dha.
Olaantummaa agarsiisuu kan jedhu maal jechuu dha?
Jijjiiramni dhufaa jiru kun kan argame wareegama ulfaataa uummatni Oromoo itti kaffalleen ta’ullee, yeroo Wayyaanotni laaffatanii gara Maqaleetti dheessan sana, jaarmayaan mormitootaa cimaa ta’e, kan jijjiirama sana hogganuu danda’u waan hin turiniif, filannoon (option) jiru OPDO afaaniin uummata keenya sobaa fi sossobaa turte sanaaf carraa kennuu ture. OPDOnis isa kana hubatee, shufeera jijjiirama kanaa ta’uuf; humna hundaa harka isaatti galfachuuf, dura uummata Oromoo sossobuun MALA isa duraa ture. Kanaafuu, “Gooftaan keenya uummata Oromoo ti” jechaa uummata kana ofduuba hiriirsuuf yaalii guddaa godhaa ture. Uummatni Oromoos shira kana osoo hin hubatin yookaanis osuma beekuu carraa biraa dhabnaan obsaan isaan eeguu calqabe. Haala kana keessatti OPDOn AWDUI keessatti iddoo furtuu ta’e qabatee, MMs as keessaa bahe. Yeroo kana olaantummaan isaanitti dhagahamaa dhufe jechuu dha.
Karaa kanaan hojiin dalagame jajamuu qabullee; nutu namoota mana hidhaatii baase; nutu jaarmayoota mormitootaa akka biyyatti deebi’an taasise; nutu dirree qabsoo karaa nagaa fi diimookraasii babal’ise fi kkf jechaa; warra biyyatti deebi’anis bobaa isaani jalatti galchanii too’achaa; caasaa hundaa babal’ifachaa fi cimsaa dhufuun isaaniis olaantummaan akka itti dhagahamu waan isaan taasise fakkaata.
Tokkummaa biyyatti sababa godhachuun hoo?
OPDOn/ODPn erga amma haala isaanii mijeessani fi iddoo olaanaa akka argatan mirkaneeffatan booda, akkuma Wayyaanotnis jechaa turan, ODPnis waanuma Itoophiyaan tun isaan malee jiraachuu hin dandeenye fakkeessanii; akka waan abbaa itti ta’anii eeguu danda’an godhanii; dhimma Oromootiif dursa kennuu caalaa tokkummaa biyyattii tanaatiif xiyyeeffannaa kennaa jiru. Waan ofii balaaleffachaa diina fi alagaadhaaf garuu tumsa ta’uuf, kunoo warra sirna Federaaliszimii amma jiru kana diiguu barbaadanillee ofittiqabuudhaan waliin hojjechaa jiru. Gorsittotni MM illee humnoota farra-QBO ta’an keessaa akka ta’an himamaa jira. Humnootni kuni immoo diina guddaa ABO fi WBO waan ta’aniif, ODPn mooraa Oromoo tasgabbeessuurra humnoota kana gammachiisuun tooftaa siyaasaa waan godhataniif sababa kanaan miseensota fi deeggartoota ABO fi WBO maqaa biraa ittimoggaasuudhaan adabuun dirqama ta’e jechuu dha.
Haa ta’u malee, humni kamiiyyuu wanti hubachuu qabu, “Dhugaan ni qall’atti malee hin cittu” akkuma jedhamu, qabsoon haqaas har’aaf qormaatni itti baay’ata malee gaaf tokko galii isaa akka gahu shakkiin hin jiru. Akkuma kaleessi dabree har’a ta’e, har’is dabree boru ta’a. Kan humna qabus gaaf tokko laafee kufuun hin oolu. Waanuma argaa turree fi arguuf teenyuu dha.
Hanga walitti deebinutti nagaatti !!


text:
Itiyoophiyaa Keessa Rakkoo Cimaa Tu Jira; Furmaata Hatattamaa Barbaada, Jedhu – aangawaan Yunaayitid Isteets Biyyattii Daawwatan
Itti-aanaan Ministaraa Yunaayitid Isteets – Toom Maalinoowiskii, eega waggaa tokkoo fi walakkaa tii as, gara Fininnee dhufuun isaanii kun marsaa sadaffaa ta’uu isaa yaadatan. Yeroo deddeebi’an kanatti, mariiwwan geggeessan wayyaawaa dhufuu isaanii, daran babal’ataa fi hunda hammataa, daran ifa ta’aa dhufuu isaanii dubbatu.
Danqaalee guguddoo yeroo ammaa Itiyoophiyaa mudatanii jiran ilaalchisee yaada furmaataa mariiwwan kun gumaachuu danda’an agarsiisuuf kana dubbatan – Maalinoowiskiin.
Keessumaa marii isaanii marsaa duraa irrattti aangawoota Mootummaa Itiyoophiyaa waliin wal-falmii geggessan yaadachuun dubbatanii jiran.
Sanaa booda, Bulchiinsota naannoo Oromiyaa fi Amaaraa keessatti hiriirawwan mormii geggeessaman, badii lubbuu namaa fi qabeenyaa irra gahe illee ni yaadatan.
Faallaa kanaatiin immoo, haalli amma biyyattii keessatti deemaa jiru kan isaan yaaddessu ta’uu hin dhoksine – Maalinoowiskiin. Rakkoon amma Itiyoophiyaa keessa jiru, galii biyyattiin dhaqqabuudhaaf karoorfatte akka hambisuu danda’u yaaddoo qaban huabchiisan. Rakkoon kun biyyattii qofa otuu hgin taane biyyoota ollaa sanaa irratti illee dhiibbaa hamaa akka qabaatu ni beekna, jedhanii jiran – jedha – Melleskaachew Amahaa.
Gabaasa guutuu kana cuqaasuun dhaggeeffadhaa


text:
Oromia: Iyyi iyya dabarsi: Oromoon Walloo naa dhaqabaa jedhee lammiitt iyyataa jiraa June 20, 2019Posted by OromianEconomist in Uncategorized.
Tags: Kamisee, Oromoo Walloo
trackback
Iyyi iyya dabarsi: Oromoon Walloo naa dhaqabaa jedhee lammiitt iyyataa jiraa
Iyyi iyya dabarsi: Oromoon Walloo naa dhaqabaa jedhee lammiitt iyyataa jiraa. Amaarri goleett galchanii federaalaan dahachuun itt roorrisuu eegalanii jiru. Biyya keessan miti nu keessaa maal gootu faa jedhamuutu dhagahama. Seenaa fi seeraan Oromoon kan himatan caalaanu hafee jira. Seenaa hololaaf dur dur uumame irra deddeebi’uun waan isa tokkoo kan biraaf hin ragaasisuu. Oromoon Kaabaa, bara dhufee darbe hunda diina ofirraa qolata yoonaa gahanii. Yeroo isaan weeraran, dachaasanii golee saaniitt galchuun akka itt hin xiixne karoora baasanii bulchaanis turanii. Haaloo sanaati, namichi gargaarsa faranjiin aangoott ol bahe Teedros jedhamu arfan irraa ciruun rifachiisuu kan yaale. Faranjiin ka’iisa saa gargaare kufaatii saafis maqaa haa fudhatu malee, Maqadallaa irratt kan biyyoo nyaachisaniin Oromoo sana turani. Garaa laaffifachuuf faranjii hidhe yoo gad dhiisu, hogganota Oromoo hidhaa saa turan qalee qileett gad darbe. Haaloo bahachuun mootota isa duuba dhufaniinis, Oromoo irraa dhaabbatee hin beeku. Miseensoti EPRDFis sanuma itt fufaa jiru. ODPiin ummata maqaa saaf ijaarameef dhaqabuu mamuun, kakuu ADWUI waliin qabu kan mararfate fakkeesisa. Kun, Oromoo hafan didha kan galchuu dandahu tahuu hin hubanne taha. Dhugaa, nagaa, tukkummaa, walqixxummaa fi jaalallli Dr. Abiy lallabu qilleensa keessatt akka hin hafne ni sodaachisa. Kanaaf shaffisaan itt yaaduu feesisaa. Amaarri hanga daba kanaan dura hogganooti saanii raawwatan amananii, gumaa baasuun, nagaa, walqixxumma, bilisummaa fi obbolummaan Oromoo waliin jiraachuun barbaadna jedhanii waltahiinsa haaraa mallateessanitt araarri bu’uu ni rakkata. Kun tartiiba dudhaa kan waldhaban hordofan hundi beekanii. Gaaffii bu’uuraa hunda dura deebii barbaaduu. Gurguddoon Amaaraa hamma yoonaa aarii Oromoon bilisummaa gaafachuu saani si’anaaf qaban malee, abbootin saanii badii irraan gahaniif gaabbii hin agarsiisne. Dadhabbii fi kufaatii saanii hundaaf Oromummaa saa qofaaf ABO bakka deeman hundatt abaaru. Isaaniif ABOn mallatoo Oromummaa waliigalaati. Goototi saanii kanneen gara laafina malee Oromoott roorrisan, Tediros, Minilik fi Hayila Sillaaseen guyyuu afaanii hin buhani. Oromoo hedduun, awwaalaa baasee lafee saaniillee utuu gubee hin jibbu. Abiy akka ofiitt malee akka jarri barbaadanitt gaggeessuuf fedha waan hin agarsiifneef balaaleffachuu eegalaa jiru. Garuu Taabota meeqaa wareegan, kan hamma saa yeroo si’anaaf hin argatanii. Hayyooti saanii akka Daawwit Walda Gorgis faa mootummaan abbaa gonfoof kan itt haananii dhufan maaliif akka kufan qorachuullee hin dhimmamne. Abiy heera rarraasee Oromoo fi somaalee callisiisu yoo hin dandeenye taahitaa akka gaddhiisu gorsaa jiru. Gorsii Daawit W/Gorgis Amaartichi amma saddeettaman keessa jiru, haaraa mitii; Dargii fi qondaalota Itophiyaa hedduu galaafate Wayyaanee fi Shaabiyyaa injifannoon gahe. Inni ofii miliqee jireenya saa durii irra basha’aa jiraataa. Yaadi isaa yeroo waliin hin deemu. Qarooma utuu hin tahin mura honga’aa. Empayerri Itophiyaa bosose utuu argu, barumsaa fi muuxannoo qabuun saboota fi sabaawoti akkamitt walitt hafuu dandahuu faluu dhiisee empayera bututtuu walitt erbuuf hidhatee as bahe. Dhugaa inni dubate, Itophiyaan finnaa (state) hoongaate tahuu seetii. “Qinyi gizatoch” (Kolonooti) see erga didanii of soneessuu dadhabdee burjaaja’aa jirti. Sabooti isee keessa jiran akka Amaaraa, Tigray, Agawuu fi Qimaanti eenyummaa ofiin of dandahanii dhaabbachuuf tattaafataa jiruu. Itophiyaa dullattiin arraba isaa fi abdattu sirna Nafxanyaa akka isaa irratt qofaa hafaa jirti. Daawitii baddaa Habashaa irra gad yoo ilaalan kan bilisummaaf lolatu karisaa, kan kufaatii empayeraa jala gugatanii lafa saammatan jaalbiyyoota tahanii mullatu. Empayericha keessa karisummaanis “saranyummaanis” hin jiranii; kan mirga ofiif qabsaawanii fi sana ukkaamsuu kan yaalan qofa. Oromoon hardha qabsoo saaniitiin haala “Qinyii” (kolonii) akka itt hin deebi’amnett jijjiiranii jiru. Sana yoo tolchan mirgoota ilmaan namaa fi seera abbaa gadaa irra hin ejjenne. Isaan garuu akka harka badu tuttuqaa jiru. Garuu namoota nagaan jiraatan, keessa sodaa Oromoon isin fixuuf jedhuu facaasuun bakka yartuu dha hanga buqqa’ee baqatuun gahanii jiru. Sanaaf kashalabbee ofii malee Oromoo komachuu hin qabanii. Seenaa darbe dabaluuf, gurguddoon Amaaraa akkuma durii saanii “Nagaariit” (dibbee) dillissuun ni dhagahama. Godina Oromoo bulcha saanii jala jiruu fi olla tokko tokkott roorrisuu eegaluun argamaa jira. Oromoon amma dhiisee duruu mirga ofii tole jedhe gaddhiisee hin beeku. Kan baasu, Itophiyaa dullattii deebisanii kabeebsuu utuu hin tahin, seera fi sirna kanaan dura jallatan hunda sirreessanii, kakuu haaraa irratt walii galuun wal qixxummaa, bilisummaa fi wal kabajan nagaa fi gammachuun jiraachuuf ifaajja’uu dha. “Akka durii fi harka xuriitt hin hafan” jedha Oromoon. Kaleessi dhiitee seenaa tahaa, hardhi jalaan bariitee egeree ifsaa jirtii. Dubbiin Walloo bariisaa jarjarsiti malee dukkanni ni deebi’aa hin yaadamu. Oromoon iyyaati isaan caalaa yoo hin tane isaaniin gadi hin qabu. Inni akka durii Taaboti deemuu didee, qoolloo isinii harca’ee jira, lafa kennaafi jedhan sadarkaa Oromoon si’anaa irra jiru baruu dadhabuun sadarkaa guddina saanii qofa agarsiisa. Daa’immi Oromoollee muka irraa harkaan bocamuu saa beekti. Kanaaf gargar cita hariiroo akka hin taane beekoti Amaaraa itt haa yaadanii. Qabateewan si’ana galmoota magaalaa keessatt, irratt mari’ataman godina keenyaaf utuu hin tahin dureeyyii fi kanneen aangoo qaban qofaaf dhimma baasuu. Sana irraa bu’aa argachuuf rakkinni bu’aaraa nuti qabnu, Gaaffiin Sabummaa furmaata argatee tokkummaan addunyaa waliin dorgomuu jalqabuu dandahuu qabna. Sana maleee fedha xixinnoof utuu wal danqinu korporeeshinoota addunyaan akka hiratamnu abaraamuu dandeenya. Rakkina fedha xixinnoo furru malee waan gurgudaa dandahuun keenyas mamii qaba. Oromiyaan haa jiraattu
Comments»
No comments yet — be the first.


text:
Sagalee Qeerroo Bilisummaa Oromo, Ebla 26, 2018
“Maakalaawwin cufameera (Samsameera)” jedhamaa kan ture soba ta’uu saaxilamee jira.
[SQ, Ebla 26,2018] waa’ee mana hidhaa Maakalaawwi Qeerroon akka nuu gabaasetti “Ololli diinotaa fi harcaatuu farreen qabsoo Oromoo manni hidhaa wayyaanee fi sirna dargii duraanii MAA’IKELAAWWIIN” cufameera jechuun olola karaa miidiyaalee qabaniin fuuldura mana hidhaa kana irra waraqaa cufameera jedhu maxxansuun waan cufan fakkeessuun isaanii ni hubatama!
Akka odeessi maa’ikelaawwii argame agarsiisutti manni hidhichaa guyyaa har’aa kanachuu waraqaa saamsame jedhu irraa kaasuun tajaajila banaa ta’uun kennaa akka jiru beekameera
Ololli itti fakkeessitootaa kanneen qabsoo Oromootti danqaa uummuuf wawwaataniis ejjennoon EHIADEG afaan faajjessa ta’uu ni hubachiisa!” Jechuun Sagalee Qeerroo Bilisummaaf Oromoof gabaase”


text:
Doyyishsha
Dooyyishshu giddo tenne bido qiphisittoha ikkiro woy woriidi qacce qiniiti anga widoonni marte bortajete xullaallo giddo qiphisittoha ikkiro, bortajete giddo noo gawalo giddonni doodah dandaatto gede assannohe uduunni-gaxi daannohe. Hakka woyite ati alenna woro qollann worbichi bido borrote wirsa bortajete giddo sa’unna aante dagganno gawalora ofoshshiishate horoonsira dandaatto.
Alliidi ilka sai qooliwa woy uduunnichiwa galagalte goshooshate qiphisi.
Woriidi ilka sai qooliwa woy uduunnichiwa galagalte goshooshate qiphisi.
Gadetenni, wole ayee eono doora hoogitto geeshsha, worbichchu ilki bortajete giddo sai qooliwa woy aane daanno bortajete qooliwa kubbe sa"anno. Worbichu ilki qoolu aanaanni soroowatto ikkiro kolishshiranno wolu uduunnichiwa kubbite sa"atto ikkiro kayinni gordu kuuli dana amadanno.
Eo lowo geeshsha Dooyyishaanchu doorshi giddo noori ledo fiixoontanno. Qolteno wolootu kubbate gawalo doora dandaatto. Lawishsha ikkannorino qaagisaanote, hakkuno Qaagiissaano Qineessi yitanno bido dooyyishshaanchu giddo qineessa dandaatto. Uduunnicho konni woroonni noo doorshi giddonni dantdaattoDooyyishshu uduunni-gaxa: shae, borrote xiyyo, giraaficho, OLE uduunnicho, qoola, umishsha, qaagisaancho, misillannire, qorqorshu bare, kifile, maxaafimalaaaticho, doorsha, lekkaalli qaagishsha, qaagishsha, mashalaqqishaanchu eo, shaete afirmala, shaete kaphu afirimala.
Shaete afirimallara, bortajekki giddo leenshoonni baalu shaete afirimallawa kubbe sa"a dandaatto woy kapho ikkinohuwa calla kubbe sa"a dandaatto. Kaphu afirmalira, sorotenni kalaqaminohuwa calla kubbi. Sorote kalaqamino afirmaliwa pirograame kubbitanno (hakkuno ko'ore maqishshu soro ikkino afirmalaati).
Dooyyishshu Uduunni-gaxinni Loosa
Dooyyishshu uduunni gaxa bidosi uurrinshu goshooshami gaxisi giddo leellinshoonniwa qiphisse fani. Uduunn-gaxa dargisinni goshooshatenninna leellishialbaho qineessatenni tayisa dandaatto.
Aanasinni qolte soroowate hasirootto uduunni danira bido qiphisi. Aanchite "Sai uduunnichi" giddo mittoho woy "Aane daanno Uduunnichi" worbichi ilkira qiphisi. Kuri ilkuwa su'mi leellishannohu dooritto uduunnichi danaati. Borrote wirsi ofollannohu doorootto uduunnichi giddo baxihu aannaati.
$[Ofisesu'ma] bortajete giddo dooyyishshaho addinni assite doodhootto doorshikki garinni qineessi. Togo assate, Uduunne - Woyyeessidoori.Addi addi shae fiileeffatate mayino, kiiboordete eo woy uduunni-gaxu "Dooyyi" dargi hunda dooyyishate addi addi looso amadino. Konni garinni bortajete giddo "Aantinotewa/Sa'u Mashalaqqishaanchi Badaanchi "mashalaqqishaanch badaanchiwa kubba dandaatto.
Hasate Marro higi
Hasa marro higate bido ledo Dooyyishshu uduunni-gaxa y Hasi qolteno Riqiwi hasaawi ledo hanafoottota marro marro hige hasa dandaatto. Konne loosate, bido qiphisi. Gordu kuuli dani uurrinshu goshooshama gaxi aana xa loosu aana adhate Alba qolte hasa uurrissooti hattono Badhe qolte hasa uurrissooti. Xa worbichootu giddo mitto qiphisittoha ikkiro, hasa albaagge hasi hattonni riqiwi yaanno hasaawira albaagge lexxitanni hadhanno.