text:
Itti gaafatamaan quunnamtii uummataa kan semayawi paartii duraanii obbo Yoonaattan Tesfaayee har’a mana hidhaatii gad lakkisamuun dhaga’amee jira. Obbo Yoonaattan attamiin akka gad lakkifame akka tasaa waan ta’eef ibsuuf kan isa rakkisu ta’uu beeksise.
Yoonaatan Tesfaaye mana hidhaa Ziwaay keessatti kan itti murtaa’e hidhaa waggaa sadii fi ji’a ja’aa xumuruuf utuu eegaa jiru har’a gammachuun hin eegamin isa mudateera. Har’a akkuma tasaa ba’i naan jedhan, Nama ba’i naan jedhes gaafannaan deebii ga’aa hin arganne, waaqaaf haa galatu maatii koo waliin amma wal argeen jira jedha.
Hiikamuuf baatileen lama ta’u kan isaa hafu ta’uu kan ibse Yoonaattan torbanneen hanga tokko dura gaabbee dhiifama gaafatee mallatteessee akka ba’u itti himamus balleessaa waan hin qabaanneef mallatteessuuf tole hin jedhin hafuu isaa ibsee jira. Seeraan ala hidhamuun keenya hafee dhiifama gaafadhaa jechuun waan nama qaanessu jechuu dhaan kanaanis hamma ha’raatti Ziwaayiin akkan turu ta’eera jechuu dhaan odu gabaasaa keenya Meleskaachoo Ammhaaf ibsee jira.


c: text/html

text:
DR Koongoo: Daa'imman 400,000 ta'an beela hamaaf saaxilaman
Dimokiraatawaa Rippabilika Koongoo keessatti daa'imman 400,000 beela hamaa qaqqabeen du'atti dhiyaataniiru jedha Mootummoonni Gamtoomanii.
Maatiin kumaan lakkaa'aman naannoo Kaasaa'i keessa jiraatan hir'ina midhaaniifi bishaaniif erga bosonatti baqatanii ji#oota hedduutu lakkaa'ameera. Baayyeen ammallee beelaan lubbuun darbeera.
Naannoon Kaasa'i kun DR Koongoo keessatti baayyee badhaatuufi naga qabeettii turte, garu bara 2016 erga jeequmsi uumamee rakoon itti hammaate.
Dhaabbata Mootummoota GamtoomaniittiJaarmiyaan Gargaarsa Daa'immanii (UNICEF) lubbuu Kaasa'i na baraaruuf deggersa Dolaara miliyoona 88 gaafataa jira.
Gabaasni hospitaalota biyyattii sadii keessaa argame akka mullisutti, daa'immanni hanqina nyaataa hamaatiin rakkaachaa jiru. Daa'immani heddduunis lubbuun darbeera.
"Daa'imman Kaasa'i keessa jiran hanqina nyaataan lubbuun darbaa jira; hedduun ammallee nama iyyatuuf hin qaban, bosona keessattis dagatamaniiru".
Wldhabdeen uumamee rakkoo fide maal ture?
Namoonni lola ture baqatan, mandaroota isaanii barbadaa'anitti hin deebine, sababiin isaas midhaan nyaataaf ta'u hin jiru, hin facaafannes.
Akka tilmaama UNICEF'tti namoonni miliyoona afur ta'an Kaasa'i keessa jiraatan gargaarsa barbaadu.
Dhaabbatichi akka jedhutti wiirtuu itti nyaata dhiyeessuu ol guddisuu, ogeessota fayyaa leenjisuufi daa'imman dirqamaan loltummaan hirmaatan gargaaruu isaa itti ol guddisuu barbaada.
Gareen moromitootaa mootummaa morman bara 2016 keessa erga mootummaan dursaa mormitootaa kan aadaa isaanii kan ta'e Kamiinaa Nisapuu beekamtii dhowwatee nama biroo kan isaanii kaawwatanii jalqabame.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Itiyoophiyaa keessatti hundumaa kan of-keessaa qabuu fi walii galtee guutuu biyyaa argamsiisuuf kan hojjatu koreen tokko baatii Guraandhala darbee Amerikaa keessatti hundeeffamee yeroo ammaa biyya keesssatti sosso’aa kan jiru ta’uun ibsamee jira.
Walitti qabaa koree kanaa kan ta’an Dr. Bezaabih Damissee akka jedhanti paartileen biyya keessaa gara Amerikaatti imaluun eega mari’atanii booda wixineen lafa ka’amee hojii irra ooluu kan jalqabe yoo ta’u prezidaantii Itiyoophiyaa Dr. Mulaatuu Tashomaa biraa deggersa argachuun isaa ibsamee jira.
Ibsa kana har’a kan kennan jaarmayaa Tokkummaa Guutuummaa Itiyoophiyaa, paartii Ye Itiyoophiyaa Raa’iyyI, Gamtaa Dimokraatawaa Uummata Omoo fi Semaayaawii paartii turan.Fuurmaata waariinsa qabu fi hundaaf bu’a qabeessa ta’e paartii biyya bulchaa jiru dabalatee kanneen karaa nagaan qabsa’anis ta’e kanneen karaa biraan qabsa’an kan hirmaachisu ta’uun ibsamee jira.
Yeroo ammaa deggersa mummicha ministeeraa Dr. Abiyyi Ahmed biraa deggersa argachuuf xalayaa kan ergaa jiran ta’u beeksiisan.


text:
Guddina dinagdee kan Itiyoopiyaa gama lakkoobsaan kan waaltaalee addunyaa wakuub ennaa ilaalamu addaan yeroo isaan baasu argama. Waggoota kudhanii oliif yeroo hanga tokkoof guddinni ol aanaan galmeessamuu isaa kan simatan waaltaaleen sadarkaa addunyaa gama tilmaamaan garuu lakkoobsa ofii isaanii himaa jiraachuun waanuma baratameef kan eegamuu dha.
Barana garuu keessumaa yeroo hongeen mudatee jirtutti walitti lakkoobsi nuti lafa keenye walitti dhiyaate jedhu muummichi ministeeraa Itiyoopiyaa Haayilamaariyaam Dassaaleny.
Wal ga’ii manni maree bakka bu’ootaa bajata federalaa kan waggaa itti aanuu raggaasise irratti kan argaman muummichi minsiteerichaa guddinni dinagdee itti fufuu isaa dubbatan. Gareen IMF irraa dhufe haala raawwatiinsa dinagdee walii galaa Itiyoopiyaa kan bara 2008 gamaaggamuu isaa illee dubbataniiru.
Hongeen uumames dhiibbaa inni dinagdee irratti fiduu isaa qorachuu isaa illee ibsaniiru. gareen IMF kunis ba’ii gamaaggama isaa kan isaan beeksise ta’uu illee dubbatanii jiran. Kana irraa ka’uu dhaanis tilmaamni inni keenyaa fi kan isaanii walitti dhiyoo ta’uu hubanneerra jedhan.
Manni maree akka beekutti tilmaamni keenyaa fi kan IMF yeroo hedduu kan wal hin simne ta’us waggaa barnaa garuu haala nama ajaa’ibuun tilmaani keenyaa fi kan IMF haala inni walitti dhiyoo ta’e arguuf yaalii goonee jirra. Kunis kan ta’eef sababaan rakkoo hongee isa hamaa jedhameetu nu mudate.
Hongeen EL NINOn wal qabate kunm misooma qonnaa keenyaa irratti dhiibbaa inni fiduu danda’u illee gamaaggamameera. Hunda irra caalaa garuu raawwatiinsi dinagdee keenyaa kan baranaa dameen industirii fi dameen tajaajilaa guddina dhibba irraa harka 7 galmeessuu isaanii IMF gabaasa isaa irra kaa’ee jira. Guddinni qabxii torbaa kun biyyoota hedduu keessatti damee qonnaa utuu hin dabalatin guddina saffisaa jedhamee kan fudhatamau jedhan.
Damee industirii fi tajaajilaan qabxii torba galmeessuu danda’uun keenya daandii sirrii irra jiraachuu keenya mul’isa jedhan obbo Haayilamaariyaam. Muummichi ministeerichaa akka jedhanitti hongeen sun dhiibbaa guddaa kan inni dhaqqabsiise damee qonnaa keenyaa irratti. Akkuma Kanaan oomishi waggaa darbe oomishame waggaa isa duraa irra hanga tokko gad bu’uu isaa martinuu keenya walii gallee jirra jedhan.
Oomishi yeroo arfaasaa garuu guddina dhibba irraa harka torbaa argarsiisuu isaa tuqanii jiru. Walumaa gala dameen qonnaa dhibba irraa harka sadii guddachuu isaa ibsaniiru. ba’ii damee maraa kan ta’e dinagdeen biyyaas guddina ol aanaa galmeessisuu isaa obbo Haayilamaariyaam dubbatanii jiran.
Walumaa gala dinagdeen keenya dhibba irraa harka 8.5 oliin guddachuu akka danda’u hubachuun danda’ameera. Rakkooleen kun jiraatan iyyuu carraa biyyi keenya qabdu bal’inaan waan fayyadamneef jecha dhibba irraa harka shanii ol guddatee kan hin beekne dameen industrii fi tajaajilaa, barana dhibba irraa harka torbaan ol guddateera. Inni kun immoo ba’ii ol aanaa jedhamee fudhatamuu danda’a jedhan.


text:
Finfinneen “Dantaa Addaa” Osoo Hintaane Qaama Dachii Dhaloota Oromiyaati
Ibsa Qeerroo Bilisummaa Oromoo Irraa Kenname.
TPLF mata-duree ‘’Bu’aa Addaa Ummatni Oromoo Finfinnee irraa argachuu qabu”jedhuun torban kana wiixinee tokko labsuun isaa ni yaadatame. Wiixineen kun karaa haqaa dantaa sabni Oromoo Finfinnee irraa argachuu qabu heeruuf kan yaadamee osoo hintaane, ijibaata TPLF bara angoo bittaa isaa dheereffachuuf saganteeffate ta’uu isaa Qeerroon Bilisummaa Oromoo jala harriqee hubachiisuu fedha.
Finfinneen qaama dhaloota Oromiyaati. Oromiyaa irratti abbaan Ummata Oromooti. Ummatni Oromoo bulchiinsa biyya isaaf eyyama ilmaan TPLF argachuu isa hinfeesisu. Finfinneen Maqalee ykn ammoo Aduwaa miti. Finfinneen wiirtuu Oromyaa, jiddu-galeessa buufata Ilmaan Oromooti. Finfinneen dachee akaakilee fi abaabileen keenya baroota dhufaa darbaaf irratti wal horaa jiraataan, qee uuman nu badhaaase malee daangaa ijoolleen Tigiraayi waraqaadhaan sarartee nuuf qooddu miti. TPLF dhimma Oromoo fi daangaa Oromiyaa irrati murtee tokkoyyu kennuuf angoo itti hinqabdu. Nuti Qeerroon Bilisummaa Oromoo biyya abbootiin keenya dhawaataan nutti dabarsan eegachuuf, kunuunsuu fi taliiguuf mirga fi dirqama guutuu itti qabna.
Bulchiinsa Finfinee ilaalchisee wiixineen TPLF ololaa jiru kun itti –fufiinsa sagantaa isaa biyya Oromoo qoqqoodee bara angoo isaa dheereffachuuf abbalaa jiru sana mirkaneessa. TPLF daangaa Oromiyaa cicciree ummata Oromoo sab-guddeessa irraa gara sub-xiqqeessaatti jijjiiruuf saganataa siyaasaa ifaa fi dhokataa ta’ee geggeessaa as ga’uun isaa dhugaa dirree irraa calaqqisu. Daangaalee Oromiyaa golee maraan dhiibaa fi dhiibsisaa ture, ittis jiru. Ummatoota Sabni keenya biyyaa isaa fi ollaa keessatti nagaan waliin jiraataa ture dantaa siyaasaa mataa ishaaf jecha walitti buusaa, lubbuu fi qabeenya hedduu barbadeesaaa fi barbadeessisaa as gesse. Shiroota Wayaaneen TPLF raawaataa ture fi jiru kana irratti ummatni Oromoo guutuu guutuutti waan dammaqeef “Finfinnee” akka toftaa siyaasaa haarawaatti imaammatee abju’achaa jirti. Abjuun isaa kunis tasa hojiitti hiikamu hindanda’u. Finfinneen yoom iyyuu qaama Oromiyaati! Mootonni TPLF Finfinnee bal’isuus ta’e dhiphisuus hindanda’an.
Wiixineen Wayyaaneen baafate kun mirga abba-biyyummaa Ummatni Oromoo Finfinee irratti qabu kan sharafuu qofa osoo hintaane jiruu fi jireenya ummata keenya naannoo Finfinnee jiraatuu irratti balaa guddaa kan akeekudha. TPLF maqaa wiixinee kanaan “Master plan” ummatni keenya dhiiga ilmaan isaatiin wagga lama dura tarsaasee gate sanatti deebifte lubbuu horuuf wixxifachaa jiraachuu isaa mirkaneessa. Akkuma armaan dura godhaa turte maqaa invesitimeentii fi guddina magaalaan ummata keenya lafa isaa irraa buqqiftee miseensota fi abbootii waraanaa isaa irra qubachiisuuf muddamaa jiru. Saba keenya lafa-dhabeessaa fi jiru-dhabeessa godhee ergachaa jiraachuf imaammataa jiru. Oromoo deegsuun ofii duuromuu, nu salphiftee ofii kabajaan jiraachuu karoora qaban keessatti isa dhokataa dha. Wiixineen isaaniie kun kan har’aa qofa osoo hintaane, imaammata TPLF bara-baraan biyyatti keessatti ‘duroomsaanii fi mootomsanii” jiraachisuu, kan isaan bara dheeraa dura herratan sana calaqqisa. Qeerroon Bilisummaa Oromoo shira kana irratti erga dammaqee bubbuleera. Wareegama Bilisummaan saba isaa irraa barbaadduf lubbuu isaa gumaachaa tureera, gara fuul-duraattis gumaachiuf qophiidha.
Balaa ummata keenya irratti TPLF wiixinatte kana dandamannee, tokkummaa saba keenyaa fi daangaa biyya keenya kabachiisuun darqama lammmmaa nuti ilmaan Oromoo waloodhaan qabnudha. Diina mirga nuti umamaa fi seeraan qabnu nu sarbe kana injifannee biyya sabni keenya angoo siyaasaa guutuu itti qabu ijaarrachuuf gamtaan sosso’uun dirqama.
Kanaafuu, Qeerroon Bilisummaa Oromoo waamicha armaan gadii kana Uummata Oromoo guutummaaf, dhaabota/humnoota Siyaasa Oromoo fi Waldaalee Hawaasa Oromoo maraaf dabarsuu barbaada:
- Yaa Uummata Oromoo! Wiixineen TPLF sobee itti fakkeessaaf baafte kun abba-biyyummaa ati uumamaan Finfinne irratti qabdu seeraan si sarbuuf shira xaxamaa jiru ta’uu isaa hubadhu! Finfinneen lafa ati dhafaa-darbaan irra jiraatte, qee’ee akaakayyuu fi abaabayyuu keetiiti. Lafa dhalootaan qabdu kana irratti eenyu iyyuu mirga kee seeraan daangessuu hindanda’u. Kanneen mirga ati uumaamaa fi seeraan qabdu daangessanii, bara-baraan si acuucaa jiraachuf abbalan hunda irratti ilmaan kee Qeerroo Bilisummaa Oromoo waliin hiriiriiti qabsoo roga hundaa geggeessi! Gaaffiin ati Finfinnee irratti qabdu mirga siyaasaa guutummaa biyyaa Kee Oromiyaa irratti gonfachuudhaan qofa deebi’a.
- Uummatni Oromoo lafa kee Magaalaa Finfinnee keessatti Afaan, aadaa, duudhaa , eenyummaa fi hawwaasummaa kee guddiffachuun mirga akka “addaatti” of-irroo qee’ee kee dhuunfatee jiruun siif qoodamu osoo hin ta’iin, haqa ati uumamaan qabdudha. Ololli TPLF “mirga addaan Finfinnee irratti” ummata Oromoof murteesse jette lallabaa jirtu kun tuffii isheen akka sabaatti siif qabdu calaqqisa. Tuffii kanatti maayyii gochuuf bakka jirtu maratti Shira Wayyaanee dammaqii of irraa tiksi. Ofi ijaarii Fincila Xumura Gabrummaa ilmaan kee Qeerroon Bilisummaa Oromoo geggeessaa jiru cinaa muratnoodhaan dhaabbadhu! Wareegama fedhe gaafatullee guyyaan ati Bilisummaadhaan biyyaa keessa jiraattu fagoo miti.
- Erga angoo siyaasaa biyyatti qabatee TPLF ilmaan Oromoo irratti dalagaa diinummaa raawwataa jira. Kumaatamoota ajjeessitteetti, kumaatamootaanis bakka-buutee dhabsiifteetti. Kanneen baroota dheeraaf mana hidhaa keessatti gidirfamaa jiran lakkoobsa hinqaban. Ammallee gochaalee kanaan si sodaachiftee bara-baraan si saamaa jiraachuuf saganteeffataa jirti. Gochaan ishee kun sodaa osoo hintaane xiiqii sitti horee biyya abbaa keetii dhuunfachuuf tokkummaa kee jabeeffadhuu diina kana of irraa qoladhu! Ilmaan kee jabeessii akka isaan mirga isaanii falmatan dammaqfadhu. Maatii wareegamtootaa fi hidhamtoota keetii humna qabdu hundaan tinnifadhu! Beekaa kee dhaggeeffadhu, walaalaa kees gorfadhu! Hirree tokkichaan diina mirga si sarbaa jiru kanatti fuullefadhu!
- Jarmiyaalee Siyaasaa Oromoof: Ummatni isin ‘ni qabsoofnaaf” jechaa jirtan balaa hedduu keessa jiraachuun isaa ifaadha. Yeroo akkaan rakkisaa kana keessatti atattamaan ummaticha balaa kana jalaa baasuuf yoo hincarraqiin seenaan isin gaafachuuf jira. Sochii ummatni keenya of-ittisuuf godhaa jiru itichitanii dhimma waloo irratti tokkummaadhaan akka bobbatan Qeerroon Bilisummaa dhaamsa lamummaa isiniif dabarsa. Qabsoon Ummatni Oromoo mirgaa fi bilisummaa isaa gonfachuuf itti-cichaa jiru, daangaan Oromiyaa, Afaan Oromoo fi dhimmi Finfinnee dhimma waloo dhaabota siyaasaa keenya mara ilaallatudha. Dhimmoota kana irratti waliigaltee fi tokkummaadhaan akka bobbatan Qeerroon Bilisummaa kabajaan isin gaafata. Garaa-gartummaa xixxiqqaadhan xaxamanii yeroo belbeltuu kanatti ummata ofii qaqqabuun hanqachuun badii dhalootni dhufu haa hafu hinjenne dalaguu waliin wal-gita. Kanaafuu, dhaaboleen siyaasaa Oromoo martinuu akka dhuunfaa fi akka walootti ummata keenya baraaruuf saffisaan akka bobbatan Qeerroon Bilisummaa kanajaan isin gaafata.
- Waldaalee Hawaasaa fi Dhaabbatoota Sub-Qunnamtii Oromoo hundaaf: Ummatni Oromoo isin malee ambasaadaroota addaa kan hinqabne ta’uu hubattanii, rakkinaa fi gidiraa isa irra gahaa jiru biyyoota keessa qubattan hundaa beeksisuu dalagaa keessan isa angafa akka godhattan Qeerroon kabjaan isin yaadachiisa. Waladaalee Hawaasaa fi dhaabbatoota Sub-qunnamtii Oromoo jaarmolee keessan keessatti nagaan akka jiraatuuf akkasumas harki diinaa lo’aa isin jidduu seenuun Tokkummaa keessan akka hindiigneef yogguu of-eeggannoo jabaa qabaachuun waajiba. Qeerroo Bilisummaa wareegamaaf of qopheessee bobba’aa jirus waan humni keessan danda’e maraan gargaaruu irraa akka of hinqusatne waamicha qabsoo isiniif dabarsina.
Tokkummaadhaan yoo bobbaanee fi numuu bilisummaa saba isaaf wareegama irraa eegamu yoo gumaache saba keenya roorroo jalaa baasnee biyya keenya guutuu guutuutti gonfachuu ni dandeenya!
Finfinneen Qaama Oromiyaati
Injifannoon Ummata oromoof
Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Waxabajjii 30, 2017
Finfinnee,Oromiyaa


text:
Gamtaan Awurooppaa hookkara Yunivarsitiilee hedduu keessatti mul’ataa jira – jedhuu fi walitti-bu’insawwan naannoolee biyyattii adda adda addaa keesssatti geggeessamaa jiru, keessumaa ka bifa sab-lammummaa qabataa deeme ilaalchisee yaaddoo jabaa qabaachuu isaa ibsa har’a baaseen beeksisee jira.
Naannoo daangaa Oromiyaa fi bulchiinsa naannoo Somaaliyaa-Itiyoophiyaa walitti-bu’insawwan uumamanii lubbuu namaa hedduu balleessee fi qabeenyaa hedduu barbadeesse – dhimmoota yaaddessoo sana keessaa tokko tahuu ka dubbatu – ibsi Gamtaa Awurooppaa, maatiilee namoonni isaanii jalaa ajjeefamaniif gadda isaa ibsee jira.
Gaaffiilee fi mormii uummataa karaa nagaa furuudhaaf, malli tokkichi, marii siyaasaa qaamawwan mara hirmaachise geggeessuu akka tahe ejjennoo keenya itti fufnee hubachiisna – jedha – Ibsi Gamtaa Awurooppaa kun.
Gochaalee hookkaraa geggeessaman mara irratti qorannaa walaba tahe geggeessuun barbaachisaa tahuu hubachiisee, muummichi-ministaraa Itiyoophiyaa – Hayilemaariyaam Dessaalenyi, mootummaan isaanii kan ajjeechaalee dhiheenya geggeessaman qoratu gurmuu qorattootaa dhaabuu isaa beeksisuun isaanii tarkaafii baay’ee gaarii akka tahe dubbata.
Humnoota poolsii federaalaa fi ka bulchiisota naannoo lameenii dabalee, akka gochaa nageenya lammiwwan maraa miidhu irraa of qusatanii fi nageenya isaanii mirkaneessan gaafata – Gamtaan Awurooppaa.
Dhimmoota wal-mormsiisoo tahan karaa nagaa furuuf, malawwan itti wal-dhibdee furan kan heera biyyattii keessattii keessatti tumamanii jiran akka hatattamaan hojii irra oolfamanis gaafatee jira.


text:
Waldhaansoon doohaa lolaati, Mammaaksi duudhaa dubbiiti, Jabbileen biifa kormaati, Gaggabni seensa du’aati.
Qixxeessaa Lammii Irraa
Jechoota kana sababa malee miti kan dhimma itti bahe. Maaliif jedhamuun hin oolamu. Deebiin gabaabaadha. Namni of hin fakkaatne nama biraa fakkaachuu hin danda’u. Namni of hin qeeqne nama biraa qeequu hin danda’u. Haalli yeroo ammaa murna yartuun dhimma qabsoo sabaa irratti hundaawamee odeeffamu maal akka fakkaatu kan hin hordofin malee kan hordofee fi quba qabu akka gaaritti beeka.
Namootni qabsoo sabaa irratti namoota bara dheeraaf rakkatan ta’e jedhanii itti bobba’anii maqaa balleessan of fakkaataniiti malee nama biraa fakkaatanii waa jechuu akka hin dandeenye kan hubatan natti hin fakkaatne. Dhimma qabsoo irratti yaada fedhe kennachuu kan danda’u guyyaa tokkoofis yoo ta’e nama itti ifaajee beeku ta’uu qaba. Waldhaansoon namootni dhimma qabsoo hin beekne qabsaawotaan qabuu fedhan tolaaf osoo hin taane lola barbaadaniiti. Oromoon har’a nama waliin lolu hin beekne, kan obboleessa isaan ololuuf dheekkamu yoo jiraate doofaa diinaan ergame qofa.
Gootummaan bakka itti of ilaalan qabdi. Diinni gootummaan dura dhaabbatan lafa guutee osoo jiruiu jagnummaan qabsaawota sabaa irratti argisiifatuuf lafa dhiitan wallaalummadha. Namoonni face book fi paltalk irratti yaa’anii waan ummata Oromoo walitti hammeessu facaasani eenyuun akka fakkaatan beekuun nama hin dhibu. Ilmaan Mallas waan inni barsiisee itti bobbaase raawwatu. Hojii fi haasofni isaaniillee kan abbaa isaanii irraa adda ta’uu hin danda’u. Oromoon Oromoo arrabsuun xiqqeessu hin jiru. Badiin jiraatu sirreessuu irratti duula bahee qajeelcha malee afaan nyaaphaa ta’ee waan nyaaphni dhala Oromoo irratti raawatu raawwatuun eenyu akka ta’an namatti hima.
Wayyaaneen ABOn goolessaadha, Dhiphoodha, Oromoo malee saboota biroo akka diinaatti ilaala, biyya diigee kan Oromoo hin ta’in fixuuf qabsaawa. Ummata isaatuu dhaaba fixee lafaa dhabamsiisuuf jiraatu jechuudhaan doohii gara garaa hojjattee bara bulchiinsa isii kana guutuu keessatti ummata biratti jibbisiisuuf waan hin godhin hin qabdu. Dhugaan dhara, dharti dhugaa ta’uu hin dandeettu. Tattaaffiin isii cufti gaafa fashalu OPDOn gaafa hooqamte ABOdha jedhutti kaate. Suuta suutaan Oromoon cufti shoorarkeessaadha jechuudhaan balaa daangaa hin qabne ummata meesha maleessa irratti geesite. Kun hundi ta’ee osoo jiru har’a diina kaayyoo guddicha lafa kaa’anii sababni hoggana ABO reebaniif maaliif? gaaffii jedhuuf deebiin namootni waan kana raawwachaa jiran warra wayyaanee harma hodhanii fi dhiiga Oromummaa hin qabne qofa akka ta’an ifatti mul’atu.
Qajeelfama wayyaanee qabatanii hooggana ABO irratti bobba’uun kaayyoo fi akeeka TPLF duudhaa itti godhuuf akka ta’e hubatamuu qaba. Sabaan nama du’e ragaaf qabata. Salphataan nama salphisuuf tattaafata. Fakkeessuun garuu mirkaneessuu miti.Ololli baay’ate dhugaa fakkaachuu danda’a. Dhugaa ta’uu garuu hin danda’u. Dhimma keessa hin beekne irraa waa dubbachuun dhala namaa biratti silaa qaanyii guddaadha. Rabbii fi nama birattis maqa balleessii jibbamaa nama irratti oofuun galgalli isaa maal akka ta’e namni hin beekne hin jiru. Farreenii fi diina du’aaf gagabe deebi’ee ni jiraaraa fi abdachuu fi sodaachuunis dammaqiinsa dhaba. Wayyaanee afaan boollaa irra jirtu boollatti darbanii biyyee irra gara galchuu dhiisanii Oromotti duuluu maaltu arge?
Namni abbaa loluun, abaaru, balaaleffatu, jibbuu fi jibisiisu hin beekne ofii hin beeku. Namni of hin beekne waa nama beeksisa jedhee lallabuun ammoo doofummaa ofii gabayaa baasuudha. Mi’a nama irraa hin gurgramne namni gabayaa baasee irra dhaabbatu hin jiru. Ololli yeroo ammaa ABO maqaa balleessuuf halkanii guyyaa hafarfamu cuftuu shaqata yeroon irra dabre. Kan bitatuu mitii kan mil’atuu hin jiru. Ummatni Oromoo asii achi eenyuunuun hin gowwoomfamu. Waan dhugaa ta’ee fi hin ta’in tolchee beeaka. Qaroo sobuun gadoo dabalachuudha. Kanaaf namootni akka dhuunfaa fi murnaattis yeroo gamataan diina keenya irratti bobbaanu kana keessatti garaa garummaa hin barbaachifne uumuudhaan umrii gabroomsaa ummata keenya irratti dheeressuu barbaaddan gocha fokkataa kana irraa osoo of qusattanii irra isiniif wayya jedha.
Ummatni Oromoo bifa walii galaan dhaabni isaa ABO akka ta’e dhalattuun ganna 2 waan haasoftu dhagahuu hin ooltan. Hoogganni ABOs haa laafuu haa jabaatuu dhala Oromooti. Kan laafe jabeeffachuun kan jabaate daran jabeeffachuun mirgaa fi dirqama saba Oromooti. Haa dhaa fi abbaadhaan ilma keessan jibbaa ajjeessaa/moggeessaa firri jedhee ilma irratti warra isaa gorsu hin jiru. Osoo garseelee warruu irraa hin fudhatu. Kanaaf kun hubatamuu qaba. Fira mufate tahan karaa ittiin araaraman barbaadachuudha malee karaa ittiin obboleessa ofii dhabamsiisan irratti hin bobba’amu.
ABOn 1,2,3 miti. ABO tokkicha. Hoogganni isaas akkasuma tokkicha. ABO moofaa, haaraya, qajeelaa, dabaa, tarkaanfataa, harkifataa jechuun maqaa hin jirre qabatanii ceehuun gowwummaadha. Bakka dhugaan jirtu Rabbii fi ummatni Oromoo bal’aanis ni beeka. Dhugaa ukkaamsanii dhara ol kaasuuf halkanii guyyaa boqonnaa dhabuun gochaa diigamsaa raawwachuun ammoo boru itti gaafatama seenaa jalaa nama hin baasu. Ol barartee, gadi barartes allaatii buuti lafa, duuti lafa akkuma jedhamu olola fedhan dhaaba kana irratti oofanillee ABOn ABOdhuma.
Wayyaaneen dhala Oromoo hojjachiifachaa baate cufaa akka inni itti waa diiguu fi saba diigu qofa barsiifte malee akka inni of ijaaruu fi saba isaa ijaaru tasumaa hin barsiifne. Namni waan baratee ittii hojjataa muuxeffata hojjata waan ta’eef bakka gahe hundatti dandeettiin isaa kan ittiin madaalamu waa diiguudha. Warra ogummaa kana diina irraa horatanii qaphxii ol aanaan eebifamanii bahan ijaarsaaf abdachuun kajeeluun fayyaalummaadha. Ragaan hara’a ummatni keenya osoo OPDOn jirtu dhumaa jira, lafa isaa irraa buqqifamaa jiira. Ummata keenya fixuu fi lafa isaa irraa buqqaasuu duubaan silaa jiraachuu baattee qaata dirmattee wanti bahe adda baha ture.
Ummata dhumaa jiru, lafa dhabaa jiru dhiistee waa’ee qarsii, misoomaa, dhimma hoji dhabdummaa hennaa odeessitu dhagahamti. Lafa hin jirre, ummata hin jirre irratti miseemaa fi guddiin haasawamu dhiiroo kan gosa kamiitii? Of diiguu fi ummata diiguu irratti ogummaa ol aanaa wayyaanee irraa waan horataniif muuyxannoo qabaniin ummata keenya fixuu fi ficcisiisiisuu, lachee irraa saamuu fi saamsisiisuu itti fafanii jiru. Diqaalotni Mallas kan biyya keessaa fi alaas hojiin isaanii walitti hidhataa waan ta’eef ummatni Oromoo namoota akkasii kanaaf gurra laachuu/beekkomsa kennuufii hin qabu.
Waldhaansoon doohaa lolaati. Weerarri lafaa quba qabeenya Wayyaanee fi funya buta OPDOn Somoolotni har’a ummata keenya banan kun isaanis marroo isaanii ummata Oromoo gabrooffachuuf akka danda’anii fi hin dandeenye irratti of ilaaluufiidha. Mammaaksi duudhaa dubbiiti. Akeekaa fi kaayyoo Wayyaanee kana jabeessanii yoo qabachuu fi hojjitti hiikuu baatan gocha hamaa duraan ummata keenya irratti raawataniifuu itti gaafatamuun isaanii akka hin hafne waan beekaniif fe’aa Wayyaaneen ummata keenya irratti fe’atte sirritti irratti duudhachuu qabna jechuudhaan gocha hammeenyaa kana raawwachaa jiru. Kanaaf Somaalotnis ilmaan wayyaanee waan ta’aniif jabbileen biifa kormaatii, Wayyaanee gaggaba seensa du’aa irra geettee jirtu tana baffachiisftee jireessuuf boqonnaa malee duula wal irraa hin citne ummata keenya irratti banuun beekkamaadha. Kun hundi hudhaa Ummatni Oromoo hudhee harkaa isii qabu of irraa fursiiisuuf jecha mala wayyaaneen ta’e jettee uummateedha.
Kanas ta’ee kan biraa haala ummatni keenya diina fuula hundaa itti jiruun hudhamee qabamee dhidhiitaa jiru kana keessatti Oromoon Oromotti duula banuun fayyaa miti. Fayyaa qabaatu haa dhaabbatu fayyaa qabaachuu baatu haa itti fufu. Ummatni keenya eenyummaa namoota akkasii gochaa akkasii sana itti fufuu fi irraa dhaabbachuu isaaniitiin irra deebi’ee adda akka baafatu abdiin qaba.
Oromoon tokko, Oromiyaan takka. ABOn tokko, Hooggannis tokko. Yaadni kun yaada ummata Oromoo walii-galaati jedheen amana.


text:
Godinaa Horroo-guduruu Wallaggaa, magaalaa Shaambuu keessatti Jimaata dabre kana dargaggoon tokko ajjeesamuu irraa kan ka’e, Sanbata irraa jalqabee haga kaleessaatti mormiin cimaa tu geggessamaa.
Qeerroo dabalatee, uummatni magaalaa Shaambuu fi naannawa ishee, Sanbata dabre irraa jalqabee haga Wixata kaleessaatti, gabaa lagachuu fi karaa cufuudhaan mormii guddaa geggeessuu isaa, jiraattota magaalattii, bakka-bu’aa paartii mormituu fi bulchiinsa Godinaa Horroo-guduruu Wallaggaa tu VOAf ibse.
Godinichatti, bakka-bu’aan Kongiresa Federaalawa Oromoo, Obbo Dagabaas Waaqwayyaa, “mormiin sun kaka’uu isaaf sababaan guddaan dargaggoon Olii Margaa jedhamu, Jimaata dabre halkan ajjeesamuu isaa ti” jedhu. Gabaasaa guutuu dhaggeeffadhaa.


text:
Walgahiin Hoganootaa ADO
Walgahiin Hoganootaa ADO waxabajjii 29 hanga Adolessa 3 bara 2013tti gaggeeffame milkee yaamameef guutuun xumuramuun isaa hubatame Waxabajjii 29 hanga Adolessa 3 bara 2013tti kan gaggeeffame walgahiin Koree Hoji Raawwachiiftuu fi Koree Gidduu ADO dhimmoota jajjaboo sochii Adda Dimokiratawaa Oromoo irratti marii bal’aa gaggeesse. Walgahiin kun erga ADOn bu’ureeffame isa jalqabaa waan ta’eefis, hojii dhaabichaa baatii sadan darban kana keessa raawwataman, kan saganteeffamanii jiranii fi akeeka hojii fuula duraa irrattis gamaaggama bal’aa gaggeesse. Addi Democraatrawaa Oromoo (ADO)n akka dhaabaa haaraa yaadaa fi sagantaa siyaasaa haaraa qabatee ka’eetti, kayyoo isaa kana bakkaan gahuuf kan dan- deessisu, qajeelfamoota dhabichi ittin hojjetu, caasaa…


text:
Naayjeeriyaan biyyoota Aafrikaa bara kana filannoo biyyoolessaa geggeessan keessaa isii takka. Akka karooraa yeroo dheeraa dura baafamee irratti hojjatamaa turetti filannoon biyyaattii Gurraandha 14, 2015 geggeffama ture. Amma garuu guyyaan filannichaa gara Bitootessaa 28itti jijjiirameera. Sababni isaas namoota filannoo irratti hirmaataniif wobii nageenya guutuu kennuun ammatti hindada’amu kan jedhu ta’uu ibsi Boordiin Filannoo Naayjeeriyaa addeessa.
Boordiin Filannoo Naayjeeriyaa gorsa angawoota nageenyaa wobii godhachuudhaan kan guyyaa filannoo geeddaruuf dirqame. Itti gaafatamaan Boordii Filannoo Prof. Attahiru Jega jijjiirraa guyyaatiin wolqabatee dhiibbaan mootummaa irraa isa dhaqqabe kan hinjirre ta’uu eere. Akka dubbii Attahiru Jegatti murtiin kuni kan dabre yaada gorsitoota nageenya irratti hundaayeti. Paartiin biyya bulchaa jiru Pepole’s Democratic Party (PDP) labsicha boordii gammachuun simateera. Labsichi garuu namootaa mooraa mormitootaa jiraniifi taajjabdootaaf kan liqimfamu hintaane. Inumaa garee mormitootaa baay’ee aarseera. Ta’us, paartileen mormitootaa deeggartoonni isaanii jeequmsa kaasuu irraa akka ufqusatan waamicha dhiheessaniiru.
Itti-gaafatamaan paartii All Progressives Congress (APC) John Odigie-Oyegun tankaarfiin boordiin fudhate mufachiisaafi kan guddina dimokraasii biyyattii danquudha jedheera. Ministerri Haajaa Biyya-alaa Ameerikaa John Kery iin guyyaan filannoo kuni jijjiramuun isaa hedduu kan isa mufachiise ta’uu ibse. Itii dabaluudhaanis, ‘Siyaasni dhimma boordii filannootti harka naqachuun waan fudhatama hinqabbne,’ jedhe. Mootummaan dhimma nageenyaa eeruudhaan adeemsa dimokraasii danquun sirrii akka hintaanes dubbate, John Keryiin.
Fialloon biyyoolessaa isa bara kanaa irratti dorgommiin cimaan kan jiru perezidaant Goodluck Jonathan-PDP fi bakka bu’aa paartii APC kan ta’e Muhammadu Buhari jiddutti. Akka yaanni namoota irraa sassaabame argisiisutti garaagarummaan wolmorkitoota kanniin lamaan jidduu jiru dhiphaadha. Ta’us garuu, Muhammadu Buharin waaxiqqoon dursaaa jiraachuu isaafi injifachuu nimala waan jedhutu calaqqisa. Egaa sodaa paartiin mormitu angoo niqabatti jedhu ta’uu hinoolu jedhama kan akka mootummaan harka Boordii Filannootiin guyyaan filannoo akka geeddaramu godhe. Guyyaan boodatti harkifatuun perezidaant Goodluck Jonathanifi paartii isaa PDP nifayyada jedhama.
Sababa Boko Haraamiin wolqabatee Naayjeeriyaa keessa yeroo ammaatti rakkoo nagaafi tasgabbiitu mudhata. Rakkoon kuni irra jireenyaan kan calaqqisu gama kaaba baha biyyattiitti. Bokoo Haraam nannoolee biyyattii gara biroo keessattis, keessumattuu bakka namoonni heddu wolgahanitti, yeroo addaddaatti rukuttaa raawwataa ture. Balaa filattoota irra Bokoo Haraam qaqqabsiisuu malu hiri’suuf woraanni biyyattii naannoo heddu keessatti bobba’ee jira. Filannoon akka nagaafi tasgabbiin geeggeefamu godhuuf ammas yeroon kan isa barbaachisu ta’uu dubbatu angawoonni naga biyyattii.


text:
Dullacha Dullachaan Bakka Buusuun Akeeka Ummataa Miti!
Baarentuu Gadaa Irraa, Caamsaa 12, 2018
Dhiitee bariitu ulee ittiin ummata mirga isaaf falmatu reeban gateettii irra buufatuun, diinaaf ijaa fi gurra tahuun kan sosso’an hedduu tahuu seenaa QBO irraa hubachuutu danda’ama. Kanneen ejjannoo diinummaa fi jibbiinsaan masakamanii beekaas tahe wallaalchaan, dantaan bitamuuiis tahe sodaa irraa diina waliin hiriiruu, diinaaf hojjatuu fi odeessa dabarsuufii filatan baay’atuun haa jiraatu malee ummata mirga isaaf falmaatuuf murteeffatee ka’e jilbeenfachiisuu hin dandeenye.
Qabsoo bilisummaa keessatti jaarmayaa baayifatuu irra tokko jabeeffatuun wareegama hin barbaachifne hambisa. Ilmaan saba tokkoo wal dura hin dhaabu. Akeekaan ykn tooftaan adda bahanii wal fendeguu xiqqeessa. Irree fi humna qoodee diinaaf hiree hin kennu. Kun waan beekamuuf kanneen dantaa matayyaan hin sobamne, dantaa ummataa hunda irra caalsifatan, qaawwaa akkanaa hanqisuuf hedduu hojjatan. Kan anaaf jedhuu filatuuf kun hin fudhatamuuf.
Ummatni Oromoo gabroomuu hubatanii walabummaa isaa akka gonfatuuf jecha jireenya ofii lagatanii diina dura dhaabbatuun kan lolan hedduu tahuun hin falmamu. Kana keessatti garuu ummataaf jecha bahuu fi ofiif jecha bahuun Waaqaa fi lafa tahuu ilaallatuu feesisa. Akeeka alagaa bakkaan gahuuf hiriiruun ammoo
hundaan olitti ummata gabroome biratti jibbamaa dha. Hawaasa kamuu biratti kan ummata dura dhaabbatu abarama dha. Kan dabre irraa baratuu hanqatanii dogoggora kaleessaa irra deddeebi’uun tarree namaa keessaa baasee beeyladaatti herregsiisa.
Wallaalummaan itti jabaattee ykn beekaa ummata ofiin olitti alagaaf dursa kennuun maayii irratti gatamuu akka dhalchu guyya guyyaan mul’ata.
Addunyaa kana irra bubbuluu qofaan waan hedduu dha kan baratamu.
Abbootiin keenya qarummaa kan horatan, sirna bulchiinsaa fi waliin jireenyaa fakkii tahu kan tolfatan mana barumsa dhaquun hin turre.
Gaaddisa taa’uun kan tahuu fi hin taane irratti mari’atuun sirna dimokraatawaa boonsaa ummatan. Kana kan dagatan hedduun namootaa, digrii kijibaa tarrisuun beekaa of taasisuu kajeelan. Duris ittiin nama sobuu fi beekaa of fakkeessuuf walitti qabatan malee daree seenanii barnoota fudhatuun kan argatan akka hin tahiin gochaan isaaniituu ragaa irratti baha. Barnootni hin barbaachisu jechuu miti.
Kan baratamu garuu beekumsaaf tahuu dhabee maqaa fi fakkeessiif qofa tahuu isaatu taajjaba uuma.
Hawaasa kamuu keessatti kan ofitti farroomu jira. Kan gabroomfataaf jilbeenfatu, ofirraa diina caalsifatu, kan har’aa qofa malee bor hin ilaalee, kan ummataa hafee maatii isaafuu hin yaadne kan durii irra bara Wayyaanee heddummaate. Raata’aa fi kan gad-aantummaan itti bule, dhugaa itti fakkaatee ololaa fi seenaa kijibaa gabroomfataan of dagate, of tahee mul’atuu irra gabroomfataa fakkaatee argamuu akka filatus ifatti mul’ata. Kanneen akka dhala namaatti yaadan, walabummaa fi bilisummaan jiraachuun mirga tahuu beekan, mirga irraa hir’ifame qabsoon guuttatuuf wayta sosso’an, kanneen gooftaa isaanii fakkaatanii jiraatuu filatan, gabrummaa fudhatuu irraa, tuffii fi salphina jalaa of baasuuf warraaquu lagatu. Kun seenaa kolonii hedduu keessatti mul’ateera. Kanneen akkanaa wayta gabroomfatan mo’ametti dachiitu ittiin gara gala. Hiree argameen kanneen gooftolee isaanii waliin baqatuu danda’an, hanga har’aatti seenaa xuraawaa hojjataniin abaaraman. Ilmaan isaanii seenaa xuraawaa abbootii isaanii dhaalanis har’allee mataa ol qabatanii jiraachuu hin dandeenye. Biyya itti baqatanittis lammii 2ffaatti ilaalamuu jalaa hin baane. Abbootiin isaanii ofiif xiqqaatanii ilmaan isaanii xiqqeenya dhaalsisan. Tuffii har’a irra gahaa jiruuf abbootiin sababa tahan. Seenaa gantoota ummataa hundaatu akkana.
Seenaan sirna gabroomfataa irraa dubbifamu kun har’allee Oromoo keessa jira. Wayyaanee lolla jedhanii dhaadataa manaa bahanii hanga dhaadatan gahuu dadhabuu irraa booji’amanii Wayyaaneef loluu fudhatuu dhaan ummata isaanii irratti duuluu murteeffatantu diina irra qabsoo bilisummaa Oromoo irraan miidhaa hin tuffatamne geessisan. Ilmaan guddifachaa Wayyaanee harma hodhuun guddatanis miidhaan geessisanii fi geessisaa jiran laayyootti hin ilaalamu. Kanneentu qe’ee abbaa isaanii fi ummata isaaniitti diina qajeelcha. Diinda dura bu’anii karaa agarsiisuun akeeka isaanii kan milkeessan kanneen akkanaa ti.
Ergamtootni ajjeesuu ajjeesisuu, hidhuu fi hiisisuu keessatti qooda ol aanaa kennanis hanga dirqama itti kenname guutanitti aangoo bubuutuu fi garaa isaanii guuttatuun akka jiraatantu haayyamameef. Kanaaf fakkeenya duraa kan tahu OPDO dha.
Oromoon sodaataa, doofaa fi jilbeenfataa akka isaanii itti fakkaatee kanneen diinaan olitti Oromoo irratti bookkisanii fi dhaadatan guyyaa dirqama isaanii akka barbaachisaa tahetti bahatuu dadhabanitti kan gataman tahuu OPDO irra kan gahaa turee fi jiru irraa arguutu danda’ama. Kan yeroon shira Wayyaanee hubatuun irraa fagaatan, akkasumaa shira diinaa irratti dammaqanii ummataaf falman keessa jiraatuun kan hin haalamne tahus waggoota kurnootaan lakkaa’amu keessatti illee shirri diinaa galuufii didee kan ummata isaanii irratti labsii du’aa fi dhumaatii dabarsuuf harka ol kaasan mul’atuun ummata Oromoo qofa osoo hin taane alagaa fi gooftolii isaan biratti osoo hin hafiin isaan taajjabsiise. Nyaara haaddattee, safuu fi hooda hin beeknee waan tahaniif garuu itti hin dhaga’amu. Hangamuu jireenyaa fi aangoof bololuun jiraatullee, xiqqoo cancala itti gochuu dhabuun dhuguma taajjabsiisa. Kanneen akkanaa ummata biratti kan namoomaa bahan, lubbuun keessa jirtiif munyuuqan, kan jiraatti du’an, reeffa sosso’oo tahuutti hubatamu. Ilmaan isaanii jalatti ajjeefaman illee homaatuu kan hin dubbanne, “tarkaanfii sirrii fudhatan” jechuun eebbisu herrega namaa keessa seensisuun akkamiin danda’ama?
Ofiif wallaalanii ummatas akka wallaalaatti ilaaluun of xiqqeessuu taha. Keessumaa dhaloota har’aa ija duriin ilaaluun salphinaaf of afeeruu dha. Ummatni Oromoo waggoota dheeraaf bilisummaa isaaf qabsaawe. Walabummaa biyya isaatiif dhiiga isaa dhangalaase. Wareegama baaseen qabsoo isaa sadarkaa har’a irra jiruun gahe. Kun boodatti deebi’a jedhee kan yaadu ykn boodatti deebisuuf kan ifaaju, kan garaaf buluu fi dantaan isaa jalaa cittu qofa.
Walabummaa Oromiyaa fi bilisummaa ummata Oromoo hanqisuun gonkumaa hin danda’amu. Galatni kan ilmaan Oromoo fi qabsaawota bilisummaa haa tahu! Kanneen eenyummaa isaanii beekan, bilisummaa fi walabummaan maal akka tahe hubatan miliyoonotaan diinaan kokkee wal qabaa jiran.
Kanneen hin barihu sehuun gateettii ummataatti ol bahanii jireenya isaanii guuttataa turan aduun itti dhiteetti. Bakka Wayyaanee of buusuun ummata Oromoo gabrummsuu fi cunqursuuf yaaduunis ilaalcha dullacha sirreeffamuu qabu dha.
3 January 2015: General Samora Muhammad Yunis, chief of staff of Ethiopian national defense forces, strongly criticized Ethiopian opposition groups for disregarding values of Ethiopian national interests.
Major General Seara Mekonnen talks about defense force and Eritrea, August 5, 2014


text:
Jaakoob Gedleyihlekisa Zuumaa jaarsa ganna 75ti. Bara 2009 jalqabee marroo lama pirezidaantummaa Afrikaa Kibbaa tahee filatamee hujiitti jira.
Namii kun pirezidaantii biyya tanaa 4essoo.Hujii tana durii Taamboo Mibeekii irraa fuudhe.Zuumaan paarti Afica National Congress(ANC) durii Nelson Maandellaa yayyabetti filate.
Horii mootummaatiin mana haareffate,horii miliyoona hedduu balleessee, seera malee hojjatee jedhanii eegii himachuu jalqabanii ya turan.
Nama kana amma dubbiin guddoo itti oowwaa deemuutti jirtii waan hedduun himachuutti jiran.
Tanumaaf jedhanii paartiin Afrikaa Kibbaa bulchitu Africa National Congress akka itti gaafatamaan guddaan paartii tanaa Gwede Mantashe jedhutti Muddee dhuftu keessa bulchaa haaraa filatama.
Paartiin tun kora Muddee dhuftu teettu irratti bulchaa haaraa fialtti taatullee ebelutti filatama hin jenne.
Akka itti gaafatamaan guddaan paartii tanaa jedhetti pirezidaanti Zuumaaa dubbiin itti owwitee guyyaan itti gabaabachuutti jira.
Akka oduu himaan ANC ZIZI KODWA jedhetti keessattu eegii waan pirezidaantiin Afrikaa Kibbaa dhossaan maatii dureeyyii Indii Guptaas faan walii galanii mootummaa Afrikaa Kibbaa irraa faaydaa argachaa bahe jedhan gadi baheen duuba dubbiin itti oowwite.
Oduu himaan kun paartiin isaanii hujii akkanaatii obsaa hin qadu jedhee akka koomishiinii dubbii tana qoratu yayyabamu gaafate
“Amalii bulchiinsii ammaa akkuma bulchiinsa egerii itti gaafatama qabu qamna. Yoo paartii ANC maqaan bade ykn ammoo horii ummataa balleessan jedhani himatan dubbiin tun nuu cufa tuxxi.Rakkoo faluutti jirra. Tun hujii namii guddaan hojjate.Nu seera hamaa akkanaa hin qamnu.Amala hammeennii akkanaa kun paarti miiti.”
Itti gaafatamii pirezidaantiin Afrikaa Kibbaa Jaakoob Zuumaa ANC keessaa qabu barana dhumata.Akka itti gaafatamaan olaanaa paartii ANC Gwende Mantashe jedhetti adoo barii pirezidantumaa Zuumaa bara 2019 keessa hin dhumatinii nama kana moggaatti baasanii hujii tana irraa fuudhan.
ANC,paartii Nelson Mandellaa yayyabe tana horii ummataa nyaatanii balleessuu, seera malee hojjachuuf waan hedudun himatan.


text:
Daily Archives: December 22, 2017
መውረድ ወይስ መዋረድ?
መውረድ ወይስ መዋረድ? By Demilew Almaw በኢትዮጵያ ታሪክ ውስጥ የሕዝብን ጥያቄ ተቀብሎ በክብር ከሥልጣን የወረደ ንጉሥም ሆነ መንግስት አልታየም:: አለመታየቱንም ለማስረዳት ወደ ሁዋላ ሂዶ ያለፉትን ነገሥታትንና መንግስታትን አወራረድ ማውሳት አያስፈልግም:: ምክንያቱም ሁሉም እስከመጨረሻዋ ዕድል ድረስ ቆይተው ፍጻሜአቸውን ማበላሸታቸው ለኢትዮጵያ ሕዝብ… Read More »
Dhaamsa Gabaabduu Uummata Oromoo Hundaaf
Uummaatni Oromoo haala raafamaafi gaaga’ama, yakka duguuginsa sanyii mootummaan abbaa irree Wayyaanee EPRDF/TPLF biyyatti keessatti gaggeessaa jiru roga hundaan of irraa qolatee gabrummatti xummura godhee Bilisummaatti jiraachuuf yeroo kamiyyuu caalaa dammaqinsa guddaa gochuun dirqama. Kanaafuu haala yeroo biyyaattiin keessa jirtuufi… Read More »


text:
Aaaaaaaaaannu Oree Munangal Sattham
Empeeru Suntharalingam. Enakku Vayasu 51 Aakuthu. Itthanai Varusham Raanuvatthula Irunthuddu Ippatthaan Voluntary Retirement Vaangikiddu Vantheen. Eennuthaanee Keekkureenga EmPondaddi Maaradaippu Vanthu Setthuddaa Athanaala Kudumpa Soolnilai Enna Intha Mudivu Edukka Vachiduchi. Enakku Rendu Pasanga Mootthavan Raaju Avanukku Kalyaanamaaki 4 Varusamaakuthu Oru Aampilaipillai Irukku. Ennoda Moottha Marumaka Peeru Sarasu. Paakkurathukku Namma Kushpuvaaddam Pushdiyaa Iruppaa. Kadaisipaiyan Peeru Moortthi Avanoda Samsaaratthoda Peeru Suthaa, Aalu Olliyaa Irunthaalum Mulainga Rendum Theengaa Kanakkaa Summaa Kummunnu Irukkum. Athula Mayangithaan Empaiyan Avalai Kalyaanam Pannikiddaanaa Irukkum. Rendu Pasangalum Thanikkuditthanam Poyiddaanga Naanmaddum Thaniyaa Ennoda Veeddula Irukkeen. Vaaraavaaram Sani, Naayiru Kilamai Ennoda Makanunga Veeddukku Poyiduveen. Ennoda Marumakaloongalai Summaa Sollakkoodaathu Mama Mamannu Avvalavu Aasaiyaa Kavanichukkuvaanga.ippadiyee Irukkumpothuthaan Oru Naal Raaju Engayo Veela Irukkunnu Veliyee Poy Irunthaan. Ennoda Moottha Marumaka Sarasu Enakku Saappaadu Podduddu Irunthaa Appo Avaloda Kulanthai Ala Aarampichathu Udanee Ava Kulanthaya Paakka Ullee Odipoyiddaa. Naanum Saappiddu Mudichiddu Peran Enna Pannuraannu Paakkalaamnnu Ninaichukiddee Ullee Poneen. Angee EmPeran Ammakiddee Paalkudichiddu Irunthaan. Appothaan Emmarumakaloda Mulai Alakappaatthu Piramichipoyi Ninnuddeen Summaa Koddaanguchiya Kavutthu Vacha Maathiri Kummunnu Irunthuthu. Naan Engee Paakkureennu Therinju Sarasu Maaraappaala Thannoda Mulaya Maraichukiddaa. Athappaattha Udanee Enakku Rompa Avamaanamaa Pochu, “Amma Sarasu Thayavu Senju Ennai Thappaa Ninaikkaathammaa 25 Varushamaa Armyla Irunthuddeen, Ippo EmPondaddiyum Uyiroda Illa Athaan Ennoda Manasu Konjam Sapalappadduchi, Ennai Mannichidummaa” Nnu Keedduddee Avaloda Kaalla Vilapponeen.avalo “Mama Enna Kaariyam Pannureenga, Unga Nilamai Enakku Puriyuthu, Ungalai Paatthaa Paavamaatthaan Irukku Aanaalum Unga Makanoda Pondaddiya Ippadipaakkurathu Thappu Athunaalatthaan Naan Antha Maathiri Senjen,paravaaillai Mama Empurusanthaan Enakku Uyir Antha Uyirukku Uyir Koduttha Neengalum Enakku Mukkiyamthaan Athunaala, Innaiyila Irunthu Naan Ungalukku Marumaka Maddum Illa Manaiviyum Kooda, Unga Ishdampola Neenga Enna Paakkalaam Anupavikkalaam”nnu Solliddee Thannoda Maaraappa Edutthu Kilee Poddaa. Avaloda Vennaiya Uruddi Vacha Maathiri Iruntha Mulainga Meelee Oru Thiraadsai Maathiri Mulaikaampu Irunthuthu. Athappaattha Udanee Ennoda Thuppaakki Thookka Aarampichithu. Itha Kavanicha Emmarumaka ” Orunimisham Irunga Mama Kolanthaya Thoddilla Podduddu Vanthudareen”nu Solliddu Kolanthaya Thoddilla Podduddu Vanthaa. Vantha Udanee Naan Avalai Pinpakkamaa Irukki Kaddi Pidichiddee Avaloda Mulaingalai Kasakka Aarampicheen Appo Athula Irunthu Paalvalinji Ennoda Kaiya Nanaikka Avalo Kaama Pothaiyil Munanga Oru Valiyaa Avalai Appadiyee Thookki Kaddillee Poddeen.methuvaa Avaloda Kaampukalai Varudiyapadiyee Avaloda Uthadukalil Mutthangoduttheen Piraku Enathu Naakkai Avaloda Vaayil Viddu Avaloda Echila Urinjineen. Engaloda Muttha Vilaiyaaddu Konja Neeram Needitthathu. Ennoda Thalaya Kila Irakki Avaloda Mula Kaampukalai Vaaya Vachu Urinjineen. Ava Kulantha Kudicha Paaloda Micham Ennoda Vaaya Niraichathu.”sssssss Mmmmmmmmmmmm Mama Neenga Urinjaratha Nirutthaatheenga”nnu Solliddee Ennoda Thanda Pudichi Aaddinaa.naa Avaloda Kaikkum Ennoda Thandukkum Idaiyila Iruntha Lungiya Uruvi Erinjen. Poravu Ennoda Ellaa Dirassayum Kaladdi Veesi Ammanamaa Ninneen. Kaddil Meela Ukkanthuddu Ennoda Kaddukkoppaana Udampa Paattha Emmarumaka “Mama Unga Thala Maddum Konjam Naraikkalanaa Innum Neenga Vaalipan Thaan”nnu Solliddee Thangiddee Ilutthu Enthanda Umpa Aarampichaa. Piraku Thannoda Mulaikalai Pilinju Athul Valinja Paala EmPoolu Meela Peeyichi Adisaa “Mama Ungaloda Lingatthukku Ennoda Paalaapisheekam Eppadi Irukku”nnu Keedduddee EmPoolu Meela Valinja Avaloda Paala Avalee Sappinaa.appuram Empooloda Sivantha Moddula Thannoda Naakkaala Kolam Poddaa, Enakku Ennayee Maranthu Pochu. Appadi Orusukam. Sarasuvoda Vaayjaalam Thaangaama EnThandu Thanniya Avaloda Vaayila Kakkuchi. Atha Appadiyee Ayskireem Maathiri Rasichi Saappiddaa. Piraku ” Mama Enakku Kon Ayskireem Koduttheengalla Ippo Naan Ungalukku Kap Ayskireem Kodukkareennu Solliddee Thannoda Diras Ellaatthayum Avutthu Podduddu Kaala Virichiddu Vaanga Vanthu Nakkungannu Solliddee Thannoda Koothiya Rendu Viralaala Virichu Enakku Kaamichaa.avaloda Palaachulaya Paatthathum Marumakalee Umpalaachulayila Theena Ootthi Nakkunaa Innun Deesdaa Irukkumnnu Sonneen.athukku Ava Theen Ethukku Mama Neenga Nakka Nakka Athuvee Oorum Paarunga”nnu Solli Ennoda Thalaya Thannoda Pundayila Vachu Alutthinaa.naanum Ennoda Naalu Inja் Naakkaala AvaKoothiya Valikkaama Ottheen. Ennaakku AvaKoothiyila Meelayum Kilayum Poyiddu Vanthathu Appo Avaloda Munangalum Athikamaayiduschi. Enga Iva Podura Sattham Veliya Keeddudumonnu Payanthu Poyi Ennoda 8 Inja் Poola Avavaayila Marupadiyum Viddu 69 Posishanla Padutthukiddeen. Ippadiyee Oru Patthu Nimisham Naanga Maarimaari Umpikkiddom.ennaakku Podda Aaddatthila Avalukku Thayiru Pongi Valinjathu. Atha Appadiyee Sappi Saappiddeen. Ennoda Poola Vaayila Irunthu Edutthuddu” Enna Mama Kap Ayskireem Eppadinnu Keeddaa” Soopparmaa Un Atthayoda Ayskireem Kooda Ivalavu Deesdaa Illammaa”nnu Sonneen.athukku Ava ” Mama Seekkiram Ungaloda Kon Ayskireema Ennoda Kap Ayskireemla Vidungannu Kaala Virichu Kaaddinaa. Naanum Ennoda Viraicha Sunniyoda Sivantha Moddai Avaloda Pilavula Vachu Theeycheen, Piraku Methuvaa Alutthi Ullee Viddeen Ennoda Thadi Ullee Nulaiya Sarasu Munanga Aval Uthadukalai En Uthadukalaal Kavvi Suvattheen.mella Mella Ennoda Thadiya Alutthi Ullee Nulaittheen . Oru Kulanthaya Petthirunthaalum Emmarumakaloda Koothi Rompa Daiddaa Irunthathu. Methuvaa Ennoda Veekattha Athikapadutthi Avala Okka Aarampicheen. Mmmmmm Aaaaaaaaaannu Oree Munangal Sattham Antha Roomukkulla Ethirolichathu. Ullee Veliyeennu Ennoda Sunni Aaddam Poda Naanga Rendu Peerumee Sorkattha Paatthom. Ennoda Sunniyum Avaloda Koothiyum Oree Neeratthula Pongichu Ennoda Thanniya Avaloda Karpappai Vaasalla Viddeen.konja Neeram Appadiyee Avameela Padutthu Irunthuddu Rendu Peeru Onnaavee Patroomula Kulichaோm. Naanga Kulichu Mudikkavum Kulantha Thookkam Kalainji Elunthirukkavum Sariyaa Irunthathu. Engaloda Uravu Emmakanukku Theriyaama Thodarnthukiddu Irukku.


text:
Gaaffiin Oromoo jijjiiramuu hinqabu, akkaataa hojjennutu jijjirama barbaada
Mekbib Gebeyehu Biqila tin, Gurraandhala 5, 2018
Sabni Oromoo Jijjirama gudda akka fiduu dandahu hunduu beeka. Jijjirama barbaachisu kana fiduuf garuu akkatan itti hojjetamaa jiruu jijjiramuu qaba. Kuni hintahu taanaan lubbuun wareegamaa jirus tahe humnifii qabeenyi bahaa jiru qophaasaa waan barbadamu bira nama hingeessu. Warri nubitani akekkaa sanii jijjiraniru. Waan jechuu barbaadani otoo hintahiin waan nuti jechuu barbaadnnu jedhanii yeroo mohacaa jiru.
Yeroonsaa yoomiyyuu caalaa hamaadha. Firaafii diinaa gargar baasuuniyyuu gaaffii cima taheera, kunumtuu humna Oromoo gargarbaasaa laata hanjedhuu yaddoon jira. Kana moonee keessaa hinbaanu taanaan balaan dhufu guddaa taha.
Yeroonsaa baa’ee gafata. xinxxaallee, waan darberraa barannee ishee hafte fixaan baasuurratti hojjechuun murtessaadha. Hojiinsaa laayyoo miti, garuu dandeenya. Hundikeenya akka kana gochuu dandeenyu amanu qabna. Humnifii qabeenyi amma bahaa jiru caala otoo hinbaahiin, namootni hara du’aa jirani caalaa otoo hindu’iin, hin hidhamiin waan Oromoo barbaadu bira gessisuun dandahama.
Yeroonsaa yeroo afaanin dubbatani otoo hintahiin yero beekumsa, qabeenyaafi humna ofi qindeessaani hojjettanidha. Yeroo ani moha jedhamu otoo hintahiin yeroo nuti moona jedhamudha. Yeroonsaa haala qobsson Oromoo uumee kanattii dhimma bahanii roorroo ofirraa darbatanidha. Haallisaa kanaaf mijaahaadha, sabni ka’eera.
Dur dur yeroo “ijoolle turre” when objective and subjective conditions fulfil” jechaa turre. Kana jechaan yoo inni bitu bituu dadhabu, yoommoo inni bitamu bitamuu didu jechaadha. Obbo Bqalaa garbaa “hin bitamnuufii” kan jedhan kana ture. Kunoo hara yerro akkasii keessa jirra, wayyaaneen akka duritti Oromoo bituu hindandeenye; Oromonis bitamuu dideera. Warra haala kana fidee, kanarratti lubbuunsaani dabarsani, qerroo, hoggantootaaf qabsawoota Oromoo galatni haa gahu.
Haalli haaraaan kuni rakkoo haaraas uumeera. Firaafii diina offii baruun rakkisaa taheera. Fakkenyaaf OPDOn hara maal keenya kan jedhu gaaffin ka’aa jira. Kana deebissuf namoonnii tokko tokko akkaataa OPDOn itti dhabbatte eessattii/eenyu dhaabe, maalif kan jedhurra kaasu. Kanuma wajjin walqabate akkataa OPDOn ijollee Oromoo maqaa ABO tiin waggoolii 26 darbban kana ajjeesaa, hidhaa turtte ibssu. Warrii kanimmoo waan hara OPDOn dubbatturaa kau. Kuni duwwann firaafi diina gargar baasuuf gahaa miti. OPDOn waan darebe gaabbitee hara gara Oromootii deebihuu dandeessi, Lammaanfaa kan dubbatanis Onneesanirraa burqa kan jedhans baa’achaa jiru.
OPDOn dur gaaffin Oromoo deebii argateera jechaa turte. Hara garuu akka deebii hin argganne, abban biyyumma mirkanahuu akka qaba nutti himaa jiru. Kanuma otoo jedhanii roorroon Oromoorra gahu ittuma cimaa jira. Oromoon qeheesarraa kan buqqa’ee yoomiyy’uu caala hara, ammallee qeheesattii hideebine. Gaafii Oromoon waggoolii dheeraa itti du’e, hidhame biyyaa bahe dhiisanii waa’ee suusii saani. Qeerroo keessa lixani diigaa jiru. Alaaba ABO qabatani jedhani qeerroo mormme mana hidhaatii darbatu.
Gootonni Oromoo kan akka Baqala Garbaafaa dhukufsatanii ogeessalle yoo arguu dhowatamani callisanii ilaalu. Gootonii Oromoo harkki sani akka hattuu hidhamee akka sangaa gabaaf dhiyaatee yoo naannessani homaa hingodhani. Kuni akka hamleen gootoha Oromoo cabuuf akka tahe eenyyfuu ifaadha. Dubbin baa’eedha!!
Kuni akkas otoo tahuu OPDOn mirga Oromoof lolti jechuun nama rakkisa. Mirggi saba Oromoo mirga Oromoo tokkorra jalqaba. Namni hara gootota mana hidhaatii dua jiraniif hindhaabbanne, kan warra isaan hidheef hojjetu saba Oromof dhabata jechuun dubbii walaluu ykn nama gowwomsuu yaaluu fakkaata.
kana jijjiiruu qabna. Kunis yoo ijaarsa (adda ijaarsolii) cimaa qabaannee lolledha. kara nagaas, karaa waraanaas. Akka amma deemnutti, netti/media dhaan bokkisaa Oromoon akka waan barbaadu bira gahu gochuun abjuudha (mediatti dhimma hinbaanu jechuu koo miti). Haala biyya sana keessa jirutti kuni akka hintaane afaan koo guuteen dubbadha (I know nothing is precluded in politics). Ijaarsi muteessadha.
Yeroo amma Oromia walaba taate/oromia Ethiopia wajjin jiraattu jedhaanii mataa of dhukkufsuun bu’aa hinqabu. Yaadni akkasii han gargar nama baasu malee han walitti nama fidu miti. Murtee akkasii saba jaalanna jennu, saba saba Oromoof haa dhifnu. Yoo achi geenyu haala yeroonsaa kennu keessatti marihanna. Mee dura re’een foon haa taatu jedhu miti. Kuni Oromoon mirgasaa arggachuusaa wajjin walqabata.
Yeroonsaa yeroo waldandddeetti fii waliigaltee uumnee ijaarsa/adda ijaarsoli cimaa jallatti of qindeesinudha. Kunis ijarasa tokko tahuu hinqabu, tokkummaa ijarsolii adda addaa tahuu dandaha.
Ijaarsi /adda ijarsolii akkasii:
- Yaada Oromoo baa’een irratti walii galeeratti han hojjetuu, sagantaa baasee qindeessa.
beekumsa, muxannoo fii qabeenyya jiruu walitti fidee qabsoo kana kan gara funduraatii oofuf hala mijaahaa uuma
- Oromoon motummaasaa haa dhaabatu/Ethiopia keessa haa jiraatu/Ethiopia haa bitu han jedhu dhiisee Oromoon mirgasaa ofiisaa haa murteffatu, nutimmoo akka Oromoon mirga kana argatuuf ogargaarra jechuu taha
- Kara nagaa/waraanaa kan jedhurratti yeroosaa balleessuun akka gatii hinqabne baree kara hundaanuu wara loluuf kabaja laachuu, qixxummaadhaan ilaalu qaba. “haa dhuf malee bishaan gingishaattu” jedha Oromoon. Han namni barbaaduu bilisumma malee akkamitti dhufe? eenyu fide? Kan jedhu miti.
- Anatu humna qaba, qabsawota/beektota baa’ee najalatti of ijaramanii jiru han jedhu of keessaa basuu qaba. Ijaarsi kophaasaa mohuu dandahu hara hinj
- Hammi jiru xinnaanis tahe guddaanis bua’aa fida kan jedhutti amanee hunduu akka humnasaatt keessatti qooda akka fodhatuuf carraa kennuu qaba
Yeroonsaa yeroo isa drbbe ilallee irra barrudha. “History repeats itself” jedhameera, Eeyye seenaan deddeebiti.
- Bara 1977 Meison ijarsa cimaa akka tahe of agarissuuf waan qabu hunda hiriira baasee ture. Irreesaa agarsisee Dargii sodachisuuf yaaleeti. Keessisaa garuu hoffa ture, ijaarsa cimaatu hanqate. Otoo oole hinbuliin dargiin hunda sani fixxe.
- Seenaan akkasi 1991 tii deebihee tahee ture, yeroo Oromoon gullalleetti lafa dhipisee sana, yero ”yoo itti fincoofne lolaan ishe fodhatee deema jedhame sana. Waan tahe waalitti himuun yeroo ballessuudha. Keessa keenyatuu hoffa ture. Waan barbaachisurraa waan hibarbaachisnerratti yerootu bade of ijaarurraa wal eebisuu baa’ifne. Yeroo gullalletti lafa dhipisaa turre, otoo of ijaaruurratti humnafi beekumsa qabnu hojirra ooshinee jiranne yoona bu’aa gudda fida ture.
- Haras waan nu yaadachiisutu jira. OPDO baa’ee amanu hinbarbaachisu. Keessumayyuu qeerroon of saaxilurra of eeggachuu qaba. Hiriira bahuun baheessa, garuu hiriiras akkaa bahamee of ijaaruu irranfachuun rorroo Oromoo dheeresuudha.
Nagaan


text:
Ministirri haajaa alaa Yunaaytid Isteets Reekis Tilarsan Itoophiyaa dabalatee biyyoota Afrikaa shan dawwachuuf deemu. Kaayyo imala isaanii laalchisee dhimmota Afrikaatif, itti aannaa ministirri dhimmoota alaa Yunaytid Isteets, ambaasaddor Doon Yamamoton gaazeexessitootaf Kibxata kaleessaa ibsa kennaniiru.
Dawwannaa Itoophoyaatti godhaniin wal-qabatee gaafiwwan ka’eef irratti deebii kennaniin, biyyattin ministira muummichaa haaraa filachuuf qophiirra waan jirtuuf bulchiinsi itti aanu mal fakkatinna an jedhu dubbii ijoo mariif karoorfaman keessa ta’uu beeksisan.
Imalli isaanii kuniis harraa qabee amma Bitootessa 13 yeroo ta'u Itoophiyaa dabalatee biyyoota Afrikaa shanitti goruu.
Gabaasa guutuu dhaggeeffadhaa


text:
Of wareegaan tokko Naayjeeriyaa Kaaba gama bahaa magaalaa Mubi keessatti masjiida argamu cinatti boombii ofitti dhooseen yoo xiqqaate namoonni 20 ol du’anii jiran.
Balaa kanaaf itti gaafatame kan fudhate hin jiru, garuu haleellaan sun haleellaa Booko Haraamiin raawwatamaa ture fakkaata.
Kanneen biroon kudhanii ol ta’an illee haleellaa walakkeessa guyyaa raawwatame kanaan miidhaan irra ga’ee jira.
Kanneen ijaan argan akka jedhanitti nama boombii hidhate tokkotu dhuka’aa isaa masjiida sana cinatti erga dhoosee booda, ka biroon namoota sagaaaf wal ga’an cinatti dho’ee jira. Namoonni kun gara lafa gabaa naannoo sana jirutti baqatan.


text:
Siiqqee Dhugaatiin (2012/05/27)
“Ana hiite malee, kaayyoo koo hidhuu hin dandeessu!” kan jedhu sagalee shamarran Oromiyaa ti. Sagalee akkanaa kana dachee Oromiyaa keessaa dhagayuun, haraan tana waan nama raajuu miti. Namni waan Oromoon itti jiru hin beekne, tarii, “kun maal?” jedhee gaafachuu mala ta’a. Haata’uutii, kanneen waan naannoo isaaniitti ta’aa jiru beekuuf yaalii godhan, waan biyyi Oromoo, Oromiyaan, keessatti argamu beekuuf yeroo hedduu isaanitti hin fudhatu.
Har’a murna abbaa irree Mallas Zeenaawwiin kan durfamu mootummaan Itoophiyaa, tattaaffii qabsoo ummata Oromoo ofirraa qabbanneessuuf duula maraaleessa gaggeessa jira. Kallattiin duula Mallasaas sabboonumma Oromoo cabsuun akak Oromoon jilbeeffatu taasisuu dha. Kun immoo murna murnaan kan raawwatamu waan ta’eef, dhimma san keessatti roorroo fi miidhaan dubartoota Oromoo irra gahaa jiru addatti kan ilaalamuu dha. Tarkaanfiileen hammeenyaa kun immoo har’as bal’inaan fudhatamaa jira. Sababa kanaan, dubartoonni Oromoo tarkaanfiilee farrummaa mootummaan Wayyaanee isaan irratti fudhataa jiruun cunqursaa dachaaf saaxilamanii jiran. Inni duraa imaammata gartuu Wayyaanee TPLF kan sanyummaa fi abbaa irrummaa bu’ura godhateen haleellaa ummata Oromoo waliigalaa irratti banameen gaaga’ama qabeenyaa, qaamaa qalbii fi lubbuu dhaqqabaa jiru keessatti adda dureen miidhamoo ta’uudha. Gama biraatiin, ammoo mootummaan Wayyaanee dubartummaa isaanii akka hanqinaatti dhimma bahuun gochaalee farra mirga dhala namaa, faallaa safuu Oromoo cabsan, kan dubartoota Oromoo irratti addatti qiyyaafateen gidiramaa jiraachuu dha. Bifa kanaan, dabartooti Oromoo, jireenya gabrummaa ummatni Oromoo jiraatu keessatti addadurummaan gidiraa keessa jiraatu.
Baroottan digdamman darban keessatti, miidhaa fi roorroon ummata Oromoo irra gahaa jiru, dubartoota Oromoos caalatti miidhaa jira. Dubartoonni Oromoo hedduun duula hidhaa gartuu Wayyaaneef saaxilamanii, dhaabbilee barnootaa keessaa, bakkoota hojii fi maatii isaanii biraa qabamanii manneen hidhaatti darbatamu. Manneen hidhaa keessatti loltoota Wayyaaneetiin gidiraan gara jabinaan guutume irratti raawwatama. Reebichaa fi toorcharii, akkasumas dirqisiisanii gudeeduun tarkaanfii loltootaa fi poolisoota sirna Wayyaaneetiin manneen hidhaa garaa garaa keessatti dubartoota Oromoo irratti fudhatamuudha.
https://oromedia.wordpress.com/2012/05/27/booree-shamarran-oromiyaa/


text:
Viidiyoowwan
Oduu biyya keessaa
Hanqina daabboo maagalicha muudate furuuf bittaan Qamadii kuntaala miliyoona 2 raawwatamuufi
Finfinnee, Caamsaa 13, 2010 (FBC)- Hanqina daabboo magaala Finfinnee muudate furuuf bittaan...
Ispoortii
Andres Ineestaan turtii waggaa 22 booda Baarseloonan adda bahe
Finfinnee, Caamsaa 13, 2010 (FBC)-Taphataan sarara gidduu Ispeen Andres Ineestaan tapha kaleessa...
Fayyaa
Foobiyaa
Finfinnee, Caamsaa 13,2010(FBC) – Sodaan garmalee yookin foobiyaan maalin namatti dhufa?
Oduu Idila Addunyaa
Rippablika Dimookraatawaa Kongoo Ibolaan keessatti ka’etti talaalliin kennamuu jalqabuuf jedha
Finfinnee, Caamsaa 13, 2010 (FBC) Rippablika Dimookraatawaa Kongootti hojjattoonni fayyaa...
Haala gabaa
Buufati Xiyyaaraa Danbidolloo tajaajila balalii idilee bor jalqaba
Finfinnee, Caamsaa 12, 2010 (FBC) Buufati Xiyyaaraa Danbidolloo bor tajaajila balalii idilee...
Teeknolojii
Walga’iin Hogganaa Feesbuukii fi Gamtaa Awuroppaa cufaatti geggeffama jedhame hawaasi akka hordofu ibsame
Finfinnee, Caamsaa 12, 2010 (FBC) Walga’iin Hogganaan Fesbuukii Mark Zukarbarg dhimma...


text:
Ganna afur walti qophaahan.Jabaa akka sibiilaa walti filatan.Biyya 32 walti hafe shan Afrikaa.Shanan tun ulfinna Afrikaa baatanii addunyaatiin gadi bahan.
Dorgommii Waancaa Kubbaa Miilaa Addunyaa Raashiyaatti taphatan guyyaa 66 qofatti hafe.Hagii tokko takkuma asi hin geenne hagii tokko duruu dorgommii akkanaatiif jedhee addunyaa irra mara.
Afrikaa keessaa Masrii Morookoo, Nayjeriyaa,Tuniiziyaa fi Senegaal.Jara kana waan hedduuf eegatan.
Masrii: Biyyitii Afrikaa Kaabaa gama dhihaa tun marroo torba shaampiyoonaa Afrikaa taate.Taatullee ganna 28n duubatti awaarana dhadhawattee waancaa kubbaa miilaa addunyaatti deebite.
Ijoollee isii ta alaa qabdu,kilabii alaa keessa taphattuuf ka akka Mohamed Salah fi hedduu guurrattee dhufti. Manajeri isii Hector Cuper nama isaa 23nuu qixeeffachuutti jira
Morookoo
Morookoolleen warra Afrikaa fulaa bu’ee Raashiyaa dhaqu keessaa tokko. Ganna 20n duubatti barana milkoofte.Nama abadattu hin hambifatten.
Manaajera Faraansaay Herve Renard itti qaxaratte. Namii kun garee tana maluma nama guddaatiin oli guddisuutti jira.Tanumaan Waancaa kubbaa miilaa Afrikaa bara 2012 irralleetit Ayvori Kosti moote.
Afrikaa keessaa biyyitii qaraa waancaa kubbaa miilaa addunyaa baranaatii dabrte Naayjeriyaa.Shaampiyoonaa waancaa Afrikaa Cameroon, Zambia fi Aljeeriyaa mootee asi geette.
Tuniiziyaa
Ta dhibiin ammoo Tuniiziyaan waancaa kubbaa miilaa addunyaa kanaaf dabruuf baranama warra waliin taphatteen takkuma hin moohamne. Ganna 12 eegatte. Baranallee DRC, Liibiyaa fi Giinii mootee dorgommii dabarte.
Senegaal:
Senegaal humnumaa fi qalbi bara 2002 keessaa dorgommii waancaa kubbaa addunyaa ka biyyitii 8 walti hafan irratti Faransaayiin moote suniin dhufuutti jirti. Gaafa isiin Faransaan moote sun namii bakakee harkii afaanti goge.
Hardhallee Liver Pool irraa Sadio Mane faan dhufattee waan mataan dhaabdu hedduu qabdi.Biyyootii addunyaa 27 hafanilleen waan jedhaniif hedduu qaban
Awustiraaliyaa:Isiin ammoo ta baranaa waliin maroo afur Waancaa libbbaa miilaati dabran Iraan marroo shan.
Denmaarki: Biyyitii naannoo Iskaandineeviyaa keessa qubattu tun biyya Awurooppaa keesaa kubbaa miilaatiin guddachuutti jirtu barana waancaa addunyaatii dabarte keessaa tokko.
Ayislaandi: Biyyitii diqqayyoon addunyaan wal hanqattee garba keessa qubattu ta ummata 330,000 qofa qabdulleen biyya barana waancaa addunyaatii dabrte keessaa tokko.
Akka diqqeenna laalan kanaanitii dorgommii kubbaa miilaa baranaa irratti biyya hedduu caccarsatitee mootee asi gette.Bara 2016 keessa dorgommii waancaa Awurooppaatiif dabruuf Ingilaandi dhukkeessitee moote.
Biraazil: Biraaziliin bara tokko nugusua kubbaa miilaatiin beekan waancaa kubbaa miilaa addunyaa bara 2014 irrati dhiiticha ijoollee Jermenii irraa dandamachuu dadhabdee 7-1 irraa galchan taanilleen warra barana dorgommii dabre keessa tokko. Biraazil barana ammoo ardii isii keesaa ta qaraa dorgommii tanaa dabarteeyyuu isii.Jermenii gaafas isii moote taan 3-0 lafaan dhooftee dabarte.
Serbiyaa: Biyyitii diqqoon bara 2006 keessa bilisoomtee Awurooppaatti dabalatmte tun eegii cittee baatee asitti tana waliin marroo lama waancaa kubbaa miilaa addunyaatiif dabrte.
Panaamaa: Diqqayyoon ardii Central America tun haga dhalattee baranuma waancaa kubbaa miilaa addunyaatii dabarte.
Woma taateefuu dorgommii guyyaa Waxabajjii 14,2018 jalqaban tana nama kuma kurnya hedduutti bahee daawwata miliyoona hedduutti TV laala.Ilaa fi gurrii addunyaa dorgommii waancaa kubbaa addunyaa barana Raashiyaatti tapahtan jala jira.
Koromtoon kubbaa miilaa addunyaa dirree Raashiyaatti walii yaatee waan wal tolchitu wal tolchuuf bultii 66 qofatti ala jira.