text:
Halkan edaa finciltoonni Huusii Misaa’ela Baalastikii Yaman irraa gara magaalota Sa’udii kan dhukaasan yoo tahu, humni ittisa qilleensa Sa’udii misaa’ela torba qilleensa irratti kan fashaleesse tahuu beeksise. Misaa’ela Sadi kan gara magaalaa Riyaad dhukaafamee eega fashaleeffameen booda, misaa’ela caccabeen namni lammii masrii tokko kan du’e tahuu dubbii himaan waraana gamtaa Arabaa Koloneel Turkii Al-maliki beeksise.
Kolonel Turki Al-maliki akka jedhetti misaa’elli gara magaaloota Abhaa, Jiizaan fi Najraan dhukaafames , haaluma walfakkaatuun qilleensa irratti kan fashaleeffame tahuu ibse. Gareen Huusii gama isaatiin akka jedhetti, haleellaa gamtaan waraana Arabaa Yaman keessatti gaggeessaa jiru haloo bayuudhaaf misaa’ela Baalastikii gara magaalota Sa’udii dhukaasuu addeesse.
Halkan edaa finciltoonni Huusii Misaa’ela Baalastikii Yaman irraa gara magaalota Sa’udii kan dhukaasan yoo tahu, humni ittisa qilleensa Sa’udii misaa’ela torba qilleensa irratti kan fashaleesse tahuu beeksise. Misaa’ela Sadi kan gara magaalaa Riyaad dhukaafamee eega fashaleeffameen booda, misaa’ela caccabeen namni lammii masrii tokko kan du’e tahuu dubbii himaan waraana gamtaa Arabaa Koloneel Turkii Al-maliki beeksise.


c: text/html

text:
Halkan halkan barattoota kutaa cisichaa isaanii ykn doormii Keessaa qabanii essa butee dhabamsisuun dhaabachuu qaba, kan jedhan barattonni kun, gochaan kun eega labsii yeroo hatattaamaa as itti fufee jira jedhu. Barattoota haala akkasiin qabuun mooraawwan Yunivarsitii Jimmaa adda addaa keessatti kan gaggeeffamaa jiru ta’uu fi barattonni kudhan ta’an barnootaaf maatii isaanii biraa gara Yunivarsitichaa eega dhufanii booda yeroo ammaa achi-buuteen isaanii dhabamuu dubbatu.
Baatii Fuulbaana darbe ayyaana Irrechaa Bishooftuu irratti namoonni dhumuu kan ilaaleen barattoonni Yunivarsitii Jimmaa hiriira mormii ba’anii akka turan yaadachisuun yeroo sanatti bararttoonni basaasaa Mootummaa ta’an Vidiyoo waraabuun aangawootaaf waan laataniif sana irraa ilaaluun nama qabu, jedhu – barattoonni kun. Gama kaaniin mooraa yunivarsitii Jimmaa guddicha keessatti barsiisaa kan ta’an - Dr. Faqaaduu Asaffaa torban darbe eega qabamanii fudhatamanii as eessa buteen isaanii dhabamuu ibsanii jiru.
Angawoonni yunivarsitii kanaa har’a walgahii irra akka jiran kan ibsame yoo ta’u barattoonni kaleessa galgala hiriiranii gaaffii akka dhiheessanii turan qaamni bulchiinsa yunivarsitichaa mirkaneesse jira.
Kana cuqaasuun gabaasaa guutuu dhaggeeffadhaa

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Monthly Archives: December 2019
“What did OLF do in the past several decades?”
REFLECTION ON THE PAST 50 YEARS!
By Giftii Wako
The question that is becoming popular these days. For some it is pure ignorance and for others it is a way of discrediting the accomplishments thus far. I felt it was necessary to reflect, assess, and share.
You know how modest some of us are in terms of explaining our professional/personal achievements and take them for granted? The same goes with OLF! Let’s not be modest with this one! Time to reflect and celebrate the successes including the major milestones of this great organization that most of us proudly associate ourselves with and is a symbol of our eenyummaa!
The information below was gathered though an informal chat and text exchanges with a few individuals.
- The people who created OLF were the ones who led the movement that toppled Haile Selassie (1974). These same people drafted the historical land reform declaration that gave the land back to Oromo farmers.
- Before OLF was created, Oromo people were referred to as Gallas. It was through undying devotion and the sacrifice OLF paid that our people proudly started calling themselves Oromo or Oromoota (plural). It took years to educate them self-determination and convince Oromos to call themselves Oromo rather than Galla, an abusive slur used mostly by Amharas. Galla was a derogatory term used to refer to pagan, savage, uncivilized, uncultured, enemy, slave or inherently inferior (Melbaa,1999).
- OLF created the current federal system and the constitution that gave the Oromiyaa statehood that we are all proud of today. The map of Oromiyaa that we see today was possible through this constitution.
- OLF enabled the Oromo language to become one of the widely spoken languages in the horn of Africa.
- Qubee became an Oromo alphabet and is widely and effectively used today. The new generation can speak in Afaan Oromoo in Oromiyaa regions and can read and write in Qubee.
- Our flag, the symbol of our identity and the emblem of our struggle, became extremely popular and the people proudly associate themselves to it. OLF played a significant role in making this happen regardless of all the resistance from every corner in the country.
- It is by the sacrifice of our OLF heroes and heroines that the name Oromo became known on the world stage.
- OLF played pivotal role in reviving Oromo culture/heritage including Oromo music and art.
- OLF made Oromos to be known to the rest of the world via Oromo study journals and OSA, “The Oromo Studies Association is a non-profit, multi-disciplinary organization established to promote and foster scholarly studies in all fields pertaining to the Oromo people.” (OSA, 2019)
- OLF challenged fake Ethiopiawinet narratives which were built for decades.
- OLF drafted education curriculum in Afaan Oromoo in Oromiyaa region.
- Oromiyaa National Anthem was created by OLF.
“If there is no struggle, there is no progress”
#OLF_last_50_years_milestones
Maal Nuu Wayya
Kumkumme sirbaatiin
Baatii Sadaasa 2019 keessa Oromiyaa deemee baatii tokko tureen deebi’e. Bara 2018 yeroo hogganni ABO biyyatti deebi’u waliin eemalee, Dhiha Oromiyaa naannoo tokko tokko daawwadheen ture. Deemsa koo yeroo ammaa fi isa bara dabree wal bira qabee haala jiru xiinxaluu yaaleen jira. Wanneen gurguddaan shan argeen jira:
1. Mirqaannii fi abdiin bara 2018 ture sun bakkaa ka’ee jira.
2. Oromoon yaadaan burjaaja’ee (confused) ta’ee jira.
3. Gartuun Lammaa ykn Lammaa Team jedhamu diigameera.
4. Mootummaan aangoo irra jiru farra Oromoo taheera.
5. Dr Abiyi Ahmed ifaa ifatti ilmaan Nafxanyaan dhuunfatamee jira. Mee isaan kana tokko tokkon haa ilaallu.
Akka mootummaan Wayyaanee bakkaa ka’een abdii fi hawwiin ture mootummaa miidhaa fi cunqursaa ture akka hin deebinetti kaasuu tu dhalata, dimokraasii dhugaatu bakka qabata, Oromoon lammata hin miidhamu kan jedhu hawwii ture. Karaa nagaan siyaasaa gaggeessuun ni danda’ama kan jedhutu abdatamaa ture. Sun waggaa tokko keessatti dhabamee jira. Abdiin duraan ture amma hin jiru. Sirna bulchiinsa biyyichaa isa bara Wayyaanee otoo hin taane kan bara mootii moototaa Hayile Sillaasee fi Miniliktti deebisuun MM Dr Abiy marxifatee hojjataa jira. Oromoo kan ati hawwaa turte bakka hin jiru, buttuun ykn cululleen fudhateetti. Mudhii kee jabeeffadhu.
Oromoon yaadaan burjaaja’uun hubadhee jira. Mootummaan aangoo irra jiru kan Oromoo ti warri jedhan amma iyyu jiru. Oromoo inni kaan ammoo mootummaan kun miidhaa nurraa gahaa jira keenya miti jedhaa jira. Akka sabaatti mootummaa kana irratti Oromoon ejjennoo tokko irra gahee hin jiru. Dhaaboti siyaasaa Oromoos mootummaa farra Oromoo tahe kana irratti ejjennoo cimaan gad bahanii dubbachuu haala isaan dandeessisu keessa hin jiran. Waraana Bilisummaa Oromoo didee bosonatti hafe iyyuu galchuu dhaaf tattaaffiin godhamu hin dhaabbanne. Dhaaboti siyaasaa Oromoo filmaata tarii godhamu maluuf of qopheessuu irratti humnaa fi qabeenya isaanii dhangalaasaa jiru. Kanaaf yaadi Oromoo burjaaja’ee jira
Sochiin diddaa gabrummaa ummatni Oromoo, Qeerroo fi Qarreen durfamee mootummaa Wayyaanee irratti gaggeese, wareegama ulfaataa booda, mooraa EPRDF keessaa gartuu Lammaa jedhamu as baase. Gartuun kunis akka as baheen gooftaan keenya ummata keenya jedhee aantummaa ummataa qabaachuu isaa labse. Ummatni Oromoo shakkii qabuu wajjin Team Lammaa kanatti imaanaa kenne. Gartuun kun gaaffii siyaasaa ummatni Oromoo qabu fiixa baasee injifannoon xumura jedhamee abdatame. Gartuun Lammaa kun yeroo jalqabaa waan aantummaa ummata Oromoo qabu of fakkeessuun yaalii godheen yaada ummata Oromoo hatuu danda’ee ture. Akka buleen garuu mootummaan maqaa Oromoo qabu jedhamu farra ummata Oromoo tahuu isaa of saaxilaa dhufe. Garee Lammaa keessa sabboontota jiran Obbo Lammaa dabalatee bakkaa kaasuu dhaan moggeessee tapha siyaasaa ala godhuun garee ykn Team Lammaa kana diige. Kan kana godhe ammoo Dr Abiy dha. Har’a gareen Lammaa kan ummatni Oromoo imaanaa itti kennate hin jiru, diigameera.
Mootummaan Itophiyaa har’a jiru farra ummata Oromoo ti. Kun mootummaa Federaalaa fi Naannoo Oromiyaa dabalata. Waan gara biraa dhiifnee kan barattoota Oromoo university naannoo Amaaraa keessa jiran irratti raawatamaa jiru ilaaluun ni gaha. Barattooti Oromoo naannoo Amaaraatti ramadaman guyyuu du’aa yeroo jiran mootummaa Federaalaa seeraa fi sirna eegisuu irra jiru, mootummaan naannoo Oromiyaa ammoo lammii isaa miidhaman bira dhaabbatee nageenya isaaniif wabii ta’uun irra eegamu homaa godhaa hin jiran. Mootummaan Naannoo Amaaraa barattoota isaa Oromiyaa keessa jiran fe’atee yeroo fudhatu, kan Oromiyaa garuu homaa godhaa hin jiru. Tarkaanfii fudhachuu dhiisuun MNO kun akka Oromoon mootummaa isaaf dhaabbatu, falmu, wabii tahuuf hin qabne mirkaneessa.
Bulchitoota biyya Itophiyaa qabatan keessaa kan akka Dr. Abiyi Oromoo afaanfajjeessee fi dogoggorse jira hin fakkaatu. Bara Dargii Tafarii Bantii yeroo aangoo irra ture Oromoo nama keenya jedhee of hin daganne. Bara Wayyaanee Dr. Nagaasoon Prezidaantii dha jedhee of hin daganne. Bara ammaa kana garuu Oromoon gareen aangoo of harkaa qabu kan keenya jedhee garaa hiruun mul’atee jira. Dogoggora guddaa dha. Dr. Abiy nama gaararraa, gamaa fi gamana fakkaatu dha. Yeroo Oromoo bira dhaqu, “isin naaf hin hubannee, an malaan Oromoof hojjadhaan jira” jedha. Warra habashaa bira dhaqee ammoo an “ Itophiyaa ishee durii deebisuuf hojjadha” jedha. Gidduu lamaan fiigaa turee ‘Andinati Park’ waan jedhamu oggaa tolchu Minilik nama Oromoon farda isaa Goorgis biratti arguu jibbu, bifa haaraan tolche gad nuu baase. Nafxanyaan dhuunfatamuu isaa mallattoo isa jalqabaa ture.
Otooo kun sammuu ummata Oromoo jeeqaa jiruu, paartii haaraa PP jedhamu tolche jedhee labse. Dhibdee fi shakkii kan uume Partii haaraa tolchuu osoo hin taane akeekaa fi sagantaa paartiin kun lafa kaawwatee dha. PP n kan dhaabbatee maqaa sabootaan dhaabbileen ijaaraman diigamanii, sabaan of ijaaruu, naannoon sabaan of bulchan hafee Itophiyaan ishee dullatti durii deebisanii lubbuu itti horuuf kan akeekkatee dha. Akeeki kun ammaa hawwii fi fedhii ilmaan Nafxanyootaa ti. Oromoo! nama siidaa Minilik ijaaruu irraa waanti ati eegdu hin jiru. Kanaaf Dr. Abiyi ilmaan Nafxanyaan dhuunfatameera, Oromoo abdii kutadhu kan jennuuf.
Ganama Warra Amaaraan Maaltu Deemaa jira?
Warri Amaaraa ifaa ifatti Itophiyaa nutu bulchuu qaba, olaantummaan Amaaraa deebi’uu qaba jedhanii labsaa jiru. As irratti Itophiyummaa fi Amaarummaan wal maka. Nafxanyooti Oromiyaa fi kibba keessa jiran maqaa EZMA fi ABN jedhamuun of haa gurmeessan malee akeeki isaanii Itophiyaa ishee durii deebisuu dha. Isheen durii sun ammoo kan Amaarri olaantummaa itti qabu, kan Afaan Amaaraa kan mootummaa fi barnootaa tahu, amantiin ammoo Ortodoksii duwwaa tahu dha. Sochiin sabooti mirga isaanii kabajchiifachuuf godhan waan isaan yaaddesseef, biyyuma Amaaraa keessatti sochiin saba Agawu fi Qimaant waan itti dhoheef dhabamuu keenya waan jedhu irraa sochii ijibbaataa godhaa jiru. Amaara bakka jirutti hidhachiisaa fi ijaaraa jiru. Meeshaan lolaa hagana hin jedhamne Oromiyaa seenee fi seenaa jira. Oromoo humnaan cabsinee of jelatti bulchina jedhanii abjootaa jiru. Sagantaa bal’aa yeroo dheeraa fi gabaabaa baafatanii sochii eegalanii jiru. Oromootti haablee qarataa jiru. Yoo sagantaa isaanii milkaaweef Oromo fi Oromiyaa irratti balaa guddaatu as deemaa jira. Waan eessa geessi jedhanii tuffatanii bira dabran utuu hin taane Oromoon of ittisuuf ammaa irraa marii jalqabuu qaba.
Egaa Oromoof Maaltu Wayya?
Mee dhugaa tokko waliif haa himnu. Oromoon yeroo ammaa dhaaba balaa isatti gaggaammatame irraa ittisuuf ifa bahee qabsoo godhu, hoggana kennu hin qabu. Maaliif kana jetta jechuu dandeessu. Mootummaan amma aangoo irra jiru dhaabota mormitoota tahan hundaa kottaa galaa karaa nagaa qabsoo siyaasaa gaggeessaa jedhee biyyatti galchee tohannoo isaa jalatti dhuunfatee jira. Sochiin dhaaboti maqaa Oromoo godhan mootummaa Itophiyaan tohatamaa jira. Akka isaan achi hin fagaanne horii haga tokko itti kennee, garii ammoo boordii filannoo beekumsa kenneefii akka haala jiru irratti hin xiyyeeffanne godhee jira. Akkasumas Qeerroo fi Qarreen burjaajii fi dawwaawu keessa jiran. Mootummaan Dr. Abiy qabsoo Oromoo qabbaneessuuf shaaxira hojjataa ture amma harkatti dhumataa jira. Garuu Qeerroo fi Qarreen kanati bayyanatii haga qabsoo isaanii fininsatti yeroo haga tokko ni fudhata taha. Oromoon balaa isatti aggaamamee jiru hubatee dafee maarshii isaa geeddaruu, afaan mi’aawuu MM sobamuu dhiisee qabsoo isaa hatattamaan itti fufun furmaata ni fida.
Dhaaboti siyaasaa Oromoo filannoo ni godhama jedhamutti of dagatanii qabsoo gosa kaan dagachuu hin qaban. Filannoon ni godhama jedhamaa jirus walabaa fi haqa ni taha jedhanii eeguun of gowwomsuu dha. Filannoof of qopheessuun itti fufu illee shira mootummaan godhuuf malu yaadaan qabuun barbaachisaa dha. Shira paartii haaraa PP jedhamu dura dhaabbachuuf dhaaboti siyaasaa Oromoo walii isaanii giddutti tokkummaa qabaachuun filmaata kan hin qabnee dha. Mata mataatti dorgomnee mo’anna kan jedhu tasa kan hin baafne tahuun hubatamee akkaataa waloon dura dorgomamu irratti hatattamaan wal hubannoo irra gahuun barbaachisaa dha. Balaa humnaan Oromoo miidhuuf warri Amaaraa sagantaa qopheeffataa jiran dura dhaabbachuuf akka Oromummaatti, akka qaama tokkootti, of gurmeessuu, wal hidhachiisuu, wal leenjisuu fi hoggana sadarkaa sadarkaan tolchuun fardii dha.
Xumuruuf
Garrii mootummaan Dr. Abiy itti deemaa jiru faallaa waan Oromoon qabsoo godhee kumaan itti wareegamee ti. Daran iyyuu isa bara Wayyaanee fi Dargii bira taree kan bulchiinsa Minilik fi Hayile Sillaasee deebisuuf mallattoo agarsiisaa jira. Dr. Abiy sabboonummaa Oromummaa copha tokko illee hin qabu. Inni nafxanyaan dhuunfatamee farra Oromoo ta’ee jira. Isa inni gad bahee afaan Oromoon jechoota tokko tokko darbatuun gowwomuu hin qabnu. Oromoon waan irraa eeggatu hin jiru. Qabsoon Bilisummaa Oromoo hoggansa dhabee afaanfajjii keessa jira. Har’a ifa bahee dhaaba mootummaa Dr. Abiy irratti kan qabsoo godhu Oromoo barbaachisa. Dhaaboti siyaasaa Oromoo biyya keessatti karaa nagaa siyaasaa irraa hirmaataa jiran kana godhuu hin danda’an. Kana beekuun Oromoo akkuma mootummaa Wayyaanee diddaa isaan hundeedhaan buqqise, mootummaa kanas bakkaa kaasuuf har’a-bor osoo hin jenne qabsoo isaa finiinsuun irraa eegama.
Horaa Bulaa
Injifannoon Ummata Oromoof
Kumkummee Sirbaa
OSG Report 51: Human Rights Abuses in Ethiopia: return to 1992
The killings and detention of OLF supporters since December 2018 is similar to 1992-3 when thousands were killed and scores of thousands detained and tortured.
The current silence about killings and other abuses is eerily reminiscent of that time, when foreign powers propped up the regime of Meles Zenawi and ignored widespread atrocities.
This report is a summary of information received by OSG since June 2019.
OSG’s reporter in Norway has forwarded social media and other reports, including a report from Gadado, an organisation of human rights defenders in Ethiopia, prominent in sending information in the 1990s.
This report includes information about 64 extra-judicial killings and the arbitrary detention of over 1400 Oromo.
Most were suspected supporters of the Oromo Liberation Front, which officially returned to Ethiopia in September 2018 and is now a legal political party, registered for the 2020 election. Another 150 were reported killed in Sidama zone, SNNPR.
Once again, an Ethiopian leader is awarded international recognition while troops under his control are committing atrocities which contravene human rights law and would be classed as war crimes in a state of conflict.
Attached is the latest report – it makes very sad reading.
OSG Report 51- Human Rights Abuses in Ethiopia


text:
Oromia (WBO): Irree fi Gaachanni Ummata Oromoo Waraanni Bilisummaa Oromoo Godina Bahaa Tarkaanfii Waraana Wayyaanee Irratti Fudhateen Loltoota Diinaa 40 galaafate. June 28, 2016Posted by OromianEconomist in Uncategorized.
Tags: Irree fi Gaachanni Ummata Oromoo Waraanni Bilisummaa Oromoo Godina Bahaa Tarkaanfii Waraana Wayyaanee Irratti Fudhateen Loltoota Diinaa 40 galaafate., Oduu Tarkaanfii WBO, Oromia, Oromo, WBO
trackback
WBOn Godina Bahaa Keessatti Waraana Gabroomfattuu Wayyaanee Rukutee Balaa Irraan Gahe.
(SBO/VOL – Waxabajjii 26,2016) Irree fi Gaachanni Ummata Oromoo WBOn Godina Baha Oromiyaa Lixa Harargee Onoota Odaa Bultumii fi Gammachiis keessatti waraana wayyaanee ummata hiraarsuu fi sakattaa WBOf bobba’e rukutee loltoota diinaa 40 ol hojiin ala taasiseera.
Haaluma kanaan Waxabajjii 21,2016 humni WBO Godina Lixa Harargee Ona Odaa Bultum keessaa bakka Araddaa Gaaleeysa jedhamee beekamutti waraana diinaa ummatatti roorrisuuf bobba’e haxiidhaan rukutee 7 irraa ajjeesee, 11 madeesseera.
Diinni tarkaanfii irratti fudhatametti aaruun marraa lammaffaaf bakka qubsuma isaa Burqaa irraa WBO barbaachaaf bobbaa godhaa akka jirus beekuun danda’ameera.
Waraanni Bilisummaa Oromoo (WBO)n sochii isaa itti fufuun Lixa Harargee Ona Gammachiis keessaa bakka Kuyyuubboo jedhamutti humna diinaa kan sochii irra ture rukutuun lolli jabaan geggeeffameera. Lola kana irratti waraana diinaa irraa 9 ajjeefamanii 13 ol ammoo madeeffamaniiru.
Tarkaanfii humna isaa irratti fudhatametti haloo ba’uuf mootummaan wayyaanee naannoo san keessaa ilmaan Oromoo 7 ta’an isintu WBO nu rukuchiisa, isintu odeessa keenya kennaaf jechuun ukkaamsee dhabamsiisee jira.
Walumaagalatti loloota kanneen irratti loltootni wayyaanee 16 yeroo ajjeefaman, 24 ol ammoo madeeffamuu fi mi’ootni adda addaa diina irraa booji’amuu Ajaji WBO Godina Baha Oromiyaa ifa godhee jira.
Comments»
No comments yet — be the first.


text:
Jijjiirama qilleensaa EL NINO faana dhufee fi bokkaan baranaa saatii eegatanitti hin robin nama hedduu beelesse.
Akka mootummaan jedhetti namii ariitiin gargaarsa eegatu miliyoona 8 fi kuma 200 ture amma dabalee miliyona 10 fi kuma 200 tahe.
Akka itti gaafatamaa Koree Ittisa Balaatii fi Qophaahinaa,Mitikkuu Kaasaa kora rakkoo tana irratti dubbachuuf Finfinenetti taa’e irratti jedhetti baranaa aanaalee 430 rakkinna gugurdaa sadii keessa buuse.
“Warrii gargaarsaa abdannu guddoollee nu gargaaruutti hin jiru.Jarii nu eegannuu kun ufiifuu rakkoo Jiddu-Gala Bahaatti harkaa isaan qaba.Horiin warriin waadaa nuu gale doolara miliyoona 163 qofa.Silaa horiin nu nama miliyona 8 fi kuma 200 qofaa gaafanne doolara miliyoona 596 fi kuma 400.”
Ji’a 12 dhufaatti gargaarsa nama miliyoona 10.2 gaafatan akka jecha obboo Mitikkuutti qarshi Itoophiyaa biliyoona 20 oli. Tokkummaan Mootummootaa Itoophiyaa nama miliyoona 15 ariitiin gargaarsa eegataa jedhe.Taatullee akka obboo Mitikkuun jedhutti Tokkummaan Mootummootaa waan gara garaa ilaalee mala muree namii gargaarsa eegatu hagasillee gahuu dhabuu dandaha.
Woma taateefuu nama miliyoona 10 fi kuma 200 Itoophiyaatti ariitiin gargaarsa eegata jedhan keessaa akka gabaasa Save The Children jedhutti miliyoonii jaha ijoollee.
Save The Children Itoophiyaan bona akka baranaa ganna 50 keessatti argitee hin beettu jedha.Itoophiyaan ammallee warra isii gargaaruuf waadaa gale irraa waan hedduu eegachuutt jirti


text:
“Ajjeechaan Oromoo Irratti Geggeessamu Haa Dhaabatu!” Jedhu, Oromoonni Yunaayitid Isteetsii fi Briteen Keessatti Hiriira Bahan
- VOA
WASHINGTON, DC — Dargaggoonni Oromoo as naannawa magaalaa WASHINGTON DC fi naannawa ishee jiraatan -- hiriira mormii barattoonni Yuniversitiilee fi manneen barnootaa Oromiyaa ka biroo geggeessan deggeruudhaan, Har’a ganama, as Waashington DC ka jiru Embaasii Itiyoophiyaa fuul-duratti hiriira bahanii jiran. Kutaa Chikaagoo, magaalaa Chikaagoo keessatti – akkasumas biyya Briteen - magaalaa London keessattis Har’a Oromoonni hiriirri mormii wal-fakkaataa geggeessanii jiran.
Kanaas caqasuu feeta ta'a
-
-
-
-
-
-
30-09-2022
Himannaa ABUT fi Deebii Kenname


text:
Radion Marii tamsaasa isaa ammaa kana keessatti Walgahii ODF Washington DC keessatti hawaasa Oromoo waliin gaggeesse qabatee dhihaatera. Walgahiin ODF DC keessatti gaggeesse kun gaaffilee …Read More »
Manni hidhaa sa’udi Afaan Oromoo nama barsiisaa jira baayyina yeroo ummanni achi kheysatti hidhamu irra
Ambar,ambar jechuun jecha afaan ingliffaa irra fudhatame tahee namber jechuudha, haa tahuu malee ambarri mana hidhaa kheysa isa tokko. Tan ambaraa rabbumatti dhiisu kheysaafu nama …Read More »
SBS: Interview with Dr. Dima Nogo, Vice-President of ODF, on the Role of ODF in Ethiopian Politics
Dr. Dima Negewo, Vice President of the Oromo Democratic Front (ODF) talks about the establishment of the organization and the role of ODF in Ethiopia …Read More »
Ibsa dhaaba ULFO/THBO irraa kenname.
Bilisummaa Ummataa fii Walabbummaa Oromiyaatiif kan Qabsaawu Hogganni dhaaba ULFO/THBO haarayni, jiddu galeeysa hoggana qabsoo biyya Ambaa hin godhatu. Falmaan abbaa biyyummaa oromiyaa jiddu galeeysa …Read More »
Guyyaa gootota Oromoo Ilaalchisuun, Dhaamsa ABO Irraa Kenname.
Danbaliin Jijjirama ABO, Imaanaa Jaallan Keenya Wareegamniif Galmaan Gaha! Uummati Oromoo maraa fi qabsa’otiin adda bilisummaa Oromoo guyyaa gootota keenyaa kan yaadannu, imaanaa isaanii galmaan …Read More »
Ethiopian Muslims staged protest rallies in several cities throughout Ethiopia
Biyya Ethiopia Qulqullinni Daandii Dhibuu Irraan Balaan Konkolaataa Ummata Gaaga’aa Jira
Gabaasa Oduu Gaddaa: Godina Jimaatti Ebla 10/2013 Balaan Konkolaataa qaqqabee irraa kan ka’ee namoonnii hedduun lubbuun wareegaman. Konkolaataan ‘Salam Bus” Jedhamuu Magaalaa Jimmaa irraa gara …Read More »
Migrant voices – Ethiopians in Yemen describe kidnapping and torture
Exhausted survivors of the Gulf of Aden crossing wait for help on a beach in Yemen SANA’A, 11 April 2013 (IRIN) – Record numbers of …Read More »
“Hiree Murteeffannaa Dura Uummatni Oromoo Bilisoomuu Qaba,” Dubbi-himaa ABO
Namoo Daandii Dhaabni siyaasaa haaraan hogganootaa fi miseensota ABO duraanii of keessaa qabuu fi Obbo Leencoo Lataan hoogganamu eega hundeessama isaa fi kaayyoo …Read More »
Sooreessi Jaal Jaarraa Abbaa Gadaa Maal Dhaammate?…
Sooreeysi Jaarraa Abbaa Gadaa dhaamsa ummata Oromotif khayee Dubartoota, Barattoota, Daldaltoota, Qotee bultoota fi Manguddoota akkasuma Barsisoota Lammii Oromoo tahan maraaf dhaamsa mayyi yeroo gabaaba …Read More »


text:
Kanaafis Abbootiin Gadaa waaq nutti araaram jedhanii waaqa kadhataa, achumaanis falataallee jiru. Abbaa Gadaa jiloo Mandh’oo, Korma qallee dhukkuba waaq nurraa dabarsi jennee yaayyu kadhannee jedhan. Qorattoonni seenaa Oromoos dhibeen akkasii ganda Oromoo keessatti mullataa akka ture himanii, yeroo kana Oromoon waan fala jedhe hedduu kaayaa ture jedhan.
Akka Dhugeeffanna Aadaa fi Duudha Oromootti dhibeen qorsa hin qabne, balaan cimaan lubbuu namaa baasu ka mudatu yeroo ‘namni safuu cabsu, karaa waaqirraa goru, hamtuuf gurra kennuu jedhee amana Oromoon jechuun dubbatu qorattoonni aadaa fi seenaa Oromoo quba qaban. Obbo Caalaa Soorii Abbaa caffee Gumii Tokkummaa Abbootii Gadaa Oromooti; Yuubas.
Yoo dubbatan Obbo Caalaan, yoo roobi bubbee fi bakakkaan biyya miidhu, dhukkubi fala hin qabne dhufu abbootiin gada daba nami uume jedhame ilaallatu; ‘Waatu Dabee, namatu cubbuurraa fagaachuu dide, uumaa fi uumamatu waldhabee akkas ta’e’ jedha Oromoon waan ta’eef jedhu. Yeroo kanas jedhu Obbo Caalaan Oromoon ‘Ya waaq nu deebis jedhee waaqa kadhataa jedhan; kadhaan isaa kun of callaaf miti, ollaa bitaa fi mirgaa, mukaa fi bineensa akkasumas biqila lafarraa maraaf kadhataaa jechuun dubbatan yoo hibboon akkasii kun mudatu.
Giddu Gala Aadaa Oromoo keessatti Diireketerri Daayrektoreetii seenaa fi aadaa Obbo Alemaayyeehu Hayilee ‘llee wanni akkasii dhalachuun kun waan himu qaba jedhee amana Oromoon jedhu. Qorataan Seenaa Oromoo Obbo Alemaayyoon, wanni kun ‘dheekkamsa, bara hamaas jedhamee beekama, horiin ni dhumti, namnis dhibee fala hin qabneen lubbuu darbuullee dubbatu yeroo akkasii keessa.
Hayyoonni kun yoo dubbatan, kanaan durallee balaan wal fakkaatu, hammi isaa gar gar tahus dhaqqabee akka ture, abbootiin Gadaa, warri gadaan bulus falaan akka jelaa darbe dubbatu. Obbo Caalaa Soorii waan bara hamaa darbe yoo dubbatan yoo abbootiin keenya nuuf himan barri namni dhiphatee ture ‘Bara Shaanquxeeti’ jedhan. Bara kana akka barana Kooronaan bu’e kana dhibeen hamaan bu’ee, horiis namas fixe jedhan. Yeroo kana Oromoon tulluutti bahee akka kadhatellee dubbatan.
Aab Jaatanii Diida Roobaallee nama Gadaa Oromoo qoratu. Boorana keessatti bara Gadaa hedduu dhibeen akkasii mullatee nam hedduu lubbuu baasee jedhu.
Aab Jaataniin dabalanii bara Abbaa Gadaa Liiban Jaldeessaallee dhukkubi Tiittee Gurraachaa jedhan dhufee, horii hedduu ajjeese, san booda nami waan nyaatu dhabe beelli itti bu’ee jedhan. Obbo Jaataniin waan jedhan, bara Boorana keessaa nami hedduun hobba’e kan nami hafe wal barbaadee, balbalaan wal lakkaayee sanyii walii hambisee jedhan.
Bara balaan biyyaaf dhufe kana garuu Oromoon baras jiraatan kaan falataa kaan ammo mala hedduu dhahanii akka of oolchuuf yaalaa turan Obbo Alemaayyehu Haylee ni dubbatu.
Akka Obbo ALemaayyoon jedhanitti, Abbootiin Gadaa yeroo dhukkubaa kana mala dhahuu fi hawaasa gurmeessuurratti qooda guddaaa qabu. Tokko warra qabameef qorsi akka barbaadamu duula baasu, kaan ammo amala dhukkuba kanaa qorachiisu; yoo ka akka Golfaa faa namaa namatti dafee darbu
ta’uun barame dafanii nama dhibame adda baasanii yaalchisu. Kanarra darbee, manaan godaanuunillee, qe’ee dhukkubi itti mullatellee ibiddaan gubanii qe’ee fagaachuun akka jirullee dubbatan.
Bara Kooronaan dhufee biyya dhiphisaa jiru kanas Abbootiin Gadaa Oromoo kaan falataa jiru, kaan ammoo gumiin waaqa ka kadhataa jiranis jiru.
Jilo Mandh’oo Abba Gadaa Gujii’iiti. Isaanis dhibee kooronaa kana ilaalchisee yoo dubbatan dheekkamsa Waaqaatii jedhan. Kanaafis bara Gadaa kiyya wanni kun waan mullateef Korma Qalee ‘Fala’ Faladhe jedhu.
Jaatanii Diida qorataan Seenaa Oromoo dur Gadaan Raaga qabdi turtee jedhan. Raaga cimaan Areero Booseroo, kallattiin waan dhibee Kooronaa kana maqaa dhahee raaguu baatus, dhukkubi alaa manatti nama galchu, magaalaa keessaa gara baadiyyaatitti nama hadhu dhufuu akeekee ture jechaan VOA’f himanii jiran.
Harra Gadaan Ayyaantuu fi warra argaa dhageettii malee raaga hin qabdu, Aab Jaataniin waan jedhan garuu dhiyoo fuulduratti Gadaan warra Raagaa kana ofitti deebifachuuf jira, bakki warraallee iddoo ofiitti deebi’aa jedhan.
Kanas tahe san harra Eebla bara 2020 bara kura Jaarsoo Booranaa, Jiloo Mandh’oo Gujiitii, Goobana Hoolaa Tuulamaa, Hawaas Roobaa Karrayyuutii baallii Gadaa harkaa qaban kana Golfaa Sombaa ka fakkaatu Kooronaan addunyaarraa nama miiliyoona sadii ol qabee kuma dhibba lama ol galaafatee jira. Akka Ministeera Fayyaa Itiyiyoophiyaattis erga dhukkubi kun biyyattii keessatti mullatee as nami sadii lubbuun darbee, dhibechaan ka qabaman namni 126 ammoo adda baafamanii jiru.


text:
DRC: Paarkii Bineensota Bosonaa keessaa boba'aa baasuufi
Mootummaan Dimooookraatik Ripaabliik Koongoo Paarkiiwwan bineensootaa biyyooleessaa daanga'an lama, Viruungaa fi Saloongaan keessatti barbaacha boba'aa eegaluuf murteesse.
Murteen kun quuqamtoota naannoo irraa qeeqni hamaan isa mudateera. Quuqamtootni kunneen, boba'aa barbaaduuf hojiin hojjetamu bineensota bosonaa badiif saaxila, ciramni bosonaas ho'a addunyaa dabala jechaa jiru.
Akka murtee mootummaa biyyattiitti tokko shanaffaan parkii Viruunga barbaacha boba'aaf ni cirama.
Paarkiin kuun dahoo Arbaa, balaan lafarraa baduu kan isaan qunname maawuunteen Goorillaa fi qamalee gosa bonoobooti.
Paarkiiwwan lameen Unescotti hambaa Addunyaa ta'anii kan galmaahan yoo ta'u, paarkiin biyyoolessaa Saloongaan lafa bosona roobaa Amaazonitti aanee addunyaa irratti kan lammataa ta'e Koongoo keessattii lafa sq km 36,000 uwwisa.
Mootummaan biyyattii kutaa biyyattii kamuu keessatti barbaacha boba'aaf hayyama kennuuf aboo qabaachuu eeruun bineensota bosonaa haala balaarra hin buusneen kan hojjetamu akka ta'e beeksiseera.
Kutaalee paarkii Viruungaa aardii Afrikaa keessatti dahoo bineensotaa tuttuqaarraa ittifame isa duraanii bakka garaa garaatti qooduun hojii eegaluuf qophiin xumuramaa jiraachu kaabineen beeksiseera.
Bara kan gara jalqabaatti paarkiin hawwata tuuristootaa ta'e kun butamanii fudhatamuu dawwattoota Briteenii 2 fi ajjeefamuu eegduu paarkichaa tokko booda hanga bara 2019 akka cufamu ta'eera.


text:
Nama dhukkuba Sombaan qabame irratti qorannaa arifachisaa kan daqiiqaa 100 qofa fudhatu gaggeessuun mala dhukkubichi jiraachu fi jiraachu dhaba isaa baruun itti danda’amu kan argate tahuu Jaarmayaa Fayyaa Adunyaa(WHO)n beeksisee jira.
Jarmayaa kana irraa Mario Raviglione akka jedhanti,qorannaan haaraan kun argamuun namoota dhukkuba sombaa irra dawaan fayyuu dadhaban kanneen miliyoona heddu ta’aniif abdii waggoota darban 20 ykn 30 keessatti hin argamiin kenna.
WHO keessatti kutaa dhukkuba somabaa irrati hojjatuuf ka qindeessaa ta’an Dr.Karin Weyer akka dubbataniitti, biyyonni Afrikaa hangi tokko meeshaa haaraa kanaan qorannoo gaggeessu jalqabanii jiru.Biyya dhukkubi HIV/AIDS itti hammaatu kan akka Afrikaa kibbaa keessatti, namonni dafanii dhukkuba sombaan qabamuu isaanii baranii dawaa fudhachuu waan jalqabaniif, lakkofsii namoota du’anii gad cabuu danda’ee jira jedhu, Dr.Weyer
Karoorri jiru meeshaan kun biyyoota kan biroo kan akka Lesootoo, Itiyoophiyaa, Swazilaand fi Ugaandaa akka hedduminaan dhaqqabu gochuu dha.
Meeshaa haaraan kun dhuma irratti, biyyoota adunyaa dhukkuba sombaan akka hamaatti midhaman 27 keessatti raabsamuuf jira.
Gama kaaniin immoo talaaliin farra dhukkuba Busaa haaraa kan dhukkubichi Tiruu namaa otuu hin seeniin dura ittisuu danda’u hojjachuuf, gamtaan tokko carraaqaa jira.Jaarmayaan fayyaa adunyaa akka tilmaameetti bara 2008 keessa, adunyaa irratti namoonni miliyoona 200 fi miliyoona 47 dhukkuba Busaan kan qabaman yoo ta’u Afrikaa keessatti immoo dhukkuba kanaan seekondii 45 keessatti daa’ima tokkoo tu du’a.
Bokee ykn Biinniin dhukkuba Busaa daddabrsituu yeroo nama hidditu, dhukkuba kana hidda dhiigaa namaa namaatti naquun sana booda dhukkubichi tiruu lixa.Akka Tiruu hin seenne ittisuun danda’amnaan, dhukkubichi lafa itti wal horuu dhabee dhukkuba ta’uu hin danda’u, kanaaf iddoon itti ittifamuu qabu ituu tiruu hin seeniin dura ta’uu qaba jedhu hayyonni saayinsii.
Tallaalii haaraa hojjatame kun dargagoota Afrikaa kanneen biyyoota Afrikaa Uffee Sahaaraa gadii keessa jiran kuma 16 irratti yaalamee, dhibba irraa harka 50 bu'aa quubsaa argamsiisee jira.Biyyoota Afrikaa kanneen Uffee Saharaa gadii, sababaa dhukkuba Busaan dinagdeen isaanii laamsha’eef talaaliin haaraan kun dhukkuba kana dursee ittisuun, lubbuun namoota 900 silaa waggaa waggaatti dhumuu male tajaajiila fayyaa fi dinagdee akka argatu gargaara jedha akeeki jiru..
Tallaaliin dhukkuba Busaa ittisuuf kennamu kun,akkuma talaaliwwan ka biroo da’immaniif erga dhalatanii booda kennamanitti kennamuufiif jira.
MP3 tuquun guutummaa gabaasaa kanaa dhaggefadhaa.


text:
Prezidaantii Ivory Coast ta'anii filatamuun isaanii kan beekkannaa sadarkaa addunyaa argate humnootiin Alasan Wataaraa presidentii biyattii kan yeroo ammaa aangoo irra jiran Larurent Baagboo aangoo irraa buusuuf falmii isa dhumaa geggeessaa jiran.
Ka muddama sana daranuu hammeesse ka biraan immoo ka duraan, maatii isaanii waliin EmbasiiI Afriikaa Kibbaa biyyattii keessaatti dahata Polotikaa gaafatanii turan Hoogganaan waraana Baagboo Philip Manguu, deebi’anii waraanichatti makamuu isaanii ti.
Dhiibbaa isa xumuraa gochuuf oduun jedhu yeroo dhagahamaa jiru kanatti, haleellaan kun kan hin oollee tahuun isaa waan mirkanaawe miti ka jedhan Jaarmayaa Eurasia jedhamu irraa xiinxaltuu dhimma Afrikaa Aan Fraa'ufi ripxe loltoota gidduutti attamiin haala kana tarkaanfachiisuun akka itti danda'amu ilaalchisee walii galtee hagi tokko akka jiru nu hubanna jedhan.
As Yunaaytiid Isteetes keessa ka jiru Jaarmayaa “AnsaariiI Africa Center” - jedhamu irraa xiinxalaan ka biraan - Peter Pham-s yaada kanatti walii-galuudhaan “Haleellaan geggeessamu kam illee, hookkara hamaa tahuuf deema.
MP3 tuquun gabaasa guutuu caqasa.


text:
Monthly Archives: January 2013
Dorgommii Kubbaa Miillaa Kibba Afirca Guyyaa Lammataa Irrattis Qeerroon Seenaa Guddaa Galmeessan.
Aside
Amajjii 31,2013 Kibba Afirca
Dorgommii Kubbaa Miillaa biyyoota Africa Amajjii 2013 keessa kibba Africa keessatti gaggeefamaa jiru irratti gootonni Qeerroon Oromoo alabaa ABO stadiyoomii kubbaa sanii keessatti balaliisuun eenyummaa ummata Oromoo fi biyya Oromiyaa aduunyaatti beeksisuu irratti seenaa guddaa hojjetanii jiru. Guyyaa jalqabaa alaabaan ABO aduunyaa irratti muldhate sanitti biyya Ethiopia keessatti hordoftooti kubbaa miillaa sanii karaa TV Ethiopia warri hordofaa turan alaabaa ABO dirree kubbaa keessatti balali’u ilaalaa turan.Haalli kun Absahootaa fi warra Wayyaanee haalaan yoo rifaasise iyyuu Oromoota Oromiyaa jiran ammo guddoo gammachiisee jira.Qeerroon manneen barnootaa fi magaalota adda addaa jiran akkuma TV irratti arganiin sirboota warraaqsaan magaalaa fi kolleejjota howwisaa bulanii turan.
Haalli kun daran kan riifaasise mootummaan Wayyaanee gaafa guyyaa dorgommii lammataa namni alaabaa ABO qabatee akka dirree kubbaa san akka hin seennee fi akka dhorkamu jechuun mootummaa kibba Africa itti iyyachuun beekamee jira.Haala kanaan namni itti ramadamee Qeerroo Oromoo alaabaa baatanii Stadiyooma san seenan akka dhorkaman qoqqobbii irra kaayan, warri kaameeraan waraabanis akka hin waraabne qajeelfama akka itti darbu ta’e.Gara alaabaan ABO jirutti qabanii akka hin waraabnes itti himame. Kun kana haata’u malee Qeerroon kanaaf hin abboomamne alaabaa Oromoo miidhagduu san ol qabachuun seenan yeroo kana warri itti ramadaman dhufanii dhorkuu yaalan. Garuu Qeerroon “ Nuti seeraan bakka kana dhufne waan ta’eef baqataa seeraati” jechuu dhaan waraqaa isaanii itti agarsiisan.Amma illee namtichi dhorguuf yaalii guddaa goonaan “maaliif dhiibbaan kun nurratti ta’aa?ykn maaliif dhorkamnaa? Yoo nu dhorku ta’e warri tapha kana qopheesse warri CAF yoo dhiibbaa kana nurraa gahee ta’e akka nuu himan barbaadna yeroo san gaazexessitoota yaamnee itti himnee akka isaan dhiibbaa nurratti godhan adduunyaatti himnee sirnaan baana” ittiin jedhan.
Yeroo kana namtichiis “lakkisaa nuti discriminate isin hin goone, CAF illeen akkasuma discriminate hin goonne” jechuudhaan falmaan itti jabaannaan ofirraa lakkise. Warri kaameraas hanga kaasan kaafatan. Qeerroonis Injifatnoon eenyummaa Oromoo fi Oromiyaa aduunyaatti beeksisaa oolan.
BIRROOLEEN MAAL TAATE?
Aside
Gammachiis Naadoo irraa
Birrooleen maal taate maaliif qara ilaalte,
Naasuu tokko malee dallaa keessaa baatee,
Barcuma ulfinaa of jalaa darbattee,
Bakka isheef hin malle qe’ee halagaa galte.
Tarii nagaa miti isheen waa rakkatte,
Gaaf tokko deebiti yaada naanneffatee,
Jennee mari’atnee irratti walii gallee,
Ilmaan abbaa tokkoo wal qooduuf hin malle.
Dhiiginni dhiiga hin dheessu waliin dhalatanii,
Marabbaa fi jaalala yoo dhabuuf baatanii,
Maal maatii ishee dhiiftee maaliif qara ilaaltii,
Masaraa ulfinaa maliif diiguuf yaaltii?
Dachii Taaddee Birruu kan Elemoof Baaroo,
Galma hunda keenyaa fi qe’ee Guuree Faaroo,
Kan gootaan marfamte darbiin nuti dhaalle,
Maaliif nyaapha hafeertii moo seenaa irraa laallee?
Galma abbootii gadaa fii dachii kumatamaa,
Masaraa booranaa fii ardii barantumaa,
Seenaa raga bahaa biyya goota hundumaa,
Tasa hin gurguramuu eenyuun jijjiiramaa?
Akkan hin shakkineef nama hormaa miti,
Qaamaan nuu wajjini fedhiin fagoo jirti,
Bu’aa lubbuun fidnee halagaaf sharafti,
Maalummaa ishee gantee maaliif jijjiiramtii?
Waadaa waliif seennee nu lachuu gaaf tokko,
Nuti foon tokkicha ilmaan abbaa tokkoo,
Maaliif hin furannu waliin teenyee raakkoo,
Maal abaarsa qabnaa waan dur bara rakkoo?
Kan keenya raajii dha hamtuu nu mudatee
Maal yoo nu baraareef Rabbitti hin guddatee?
Yaadaan wal dadhabuun jira marraa tokko,
Gargar baana hin seene fira gaafa rakkoo,
Erga na tuffattee hormaaf taatee fakkoo ,
Bakka feete dhaqi karaan dudda indaqqoo.
Nuti duute seene isheen muuxateettii,
Haala ilaallattee mormiif dhihateettii,
Carraan suma tokkoo duraan milkoofteettii?
Moo ofiisheef raatoftee nu joonjessuu fetii?
Gochaan ishee inni duraa barumsa naaf tahee,
Hallan dabarsine seenaadhaaf ol kaa’ee,
Ani diiguu hin beeku ijaaruun bobba’ee,
Kan hojii koo hin dhabu waan Rabbi naaf kaa’e.
Bra baayyee joorte ittis dadhabdeettii,
Badii isheen dalagdes kan dagatan mitii,
Tarkaanfii fudhachuuf mataa nama hiitii,
Kan nuun nu mudate rakkoo salphaa miti.
Hormi nu gaafata mal taate hin maraattee?
Akkamittiin diigdi masaraa ofii jaarate ,
Jaallewan ishee duriif mala akkamii dhaamte,
hin yaadin baatee galli waa’ee taatee?
Kan ishee seenaaf dhiifnaa baayyee nutti cophxee,
Waa hundaan nu miitee yeroo keenyas gubdee,
Waa sirrachaa hin jirtu kan darbe irraa bartee,
Erga nuuf hin taanee dhiisaa baga dhaqxee.
Mee sana itti dhiifnee waan harraa dubbannaa,
Nama ofii isaa ganautti maalumaaf dhiphannaa,
Akka wal fakkannuun waliin mari’atnaa,
Lammii dhumaa jiruuf ol kaanee dirmannaa.
Kanan wal mufadheen amma wal hubadhee,
Hamataa fii goomataas hunda adda baafadhee,
Kan saba koo dursee dhiifama wal gaafdhee,
Barumsa irra argannaas sirriitti abdadhee.
Imimmaan jaalalaa baayyeen dhangalasee,
Gargar baanee turuun gar malee na aarsee,
Hojii isaa haa argatuu kan gargar nu baasee,
Walitti nu deebisee Rabbi koo naannessee.
Tokkumaan Oromoo ammas haa dagaaguu,
Jalalli saba koo yoomuu haa bargaaguu’
Nu riqicha taanee lammii koof haa darbuu,
Sabinni koo gaaf tokko bilisummaa haa arguu.
Natti hin dallaninaa waan taheen dubbadhee,
Kanan yeroo dheeraa baayyee itti dhiphadhe,
Kun nu hin baasu jedhees baayyedhan iyyadhee,
Harra carraa argadheen saba kootti himadhee.
Amma milkahuufii bara baayyeen jooree,
Adeemsa koo keessas fira bayyeen horee,
Ililliin facaafne ija godaeeraa,
Hayataan dhihannee isa wal hafeerraa.
Oromiyaan dhiiga ilmaan isheen bilsoomti !!
Injifatnnoon uummaa Oromoof!!
Gammachiis Naadoo: abdii.bori@yahoo.com
Qeerroon Oromoo Afrikaa Kibbaa Seenaa Boonsaa Galmeessan
Aside
Goototi Dargaggoota Oromoo Afrikaa Kibbaa keessa jiraatan, seenaa Uummata Oromoo keessatti yeroo jalqabaaf alaabaa Oromoo fi Saba Oromoo adduunyaatti beeksisan.
Dargaggooti Oromoo kunneen dirree taphni kubbaa miilaa biyyooti Afrikaa keessatti gaggeeffamu argamuun hojii seenaan hin daganne hojjetanii jiru.
SBO Amajjii 30 Bara 2013
Aside
Oromo TV: OYA Oromo Folk Dance Show with Presentations by Children
Aside
Diddaan Barattoota Yuuniversitii Jimmaa Mootummaa Wayyaanee Daran Yaaddeessuun Gabaafame
Aside
Amajjii 29,2013 Jimma
Amajjii 27,2013 Godina Jimmaattii diddaan baratootaa Yuunivarsiitii Jimmaa fi Ummataa godina Jimmaa yeroo irraa gara yeroottii jabaachaa deemuun Mootummaa abbaa irree EPRDF yaaddoo cimaa keessaa galchee kan jiruu ta’un hubatameera. Bulchiinsii Mooraa Yuuniversiitii Jimmaa sodaa warraaqsaa Qeerrootiin kan raafamaa jiruu guyyaa kaleessaa Koree gamtaa baratootaa Yuuniversiitii Jimmaa walitti qabuun maloo baratootaa nuuf sossobaa mooraan Yuuniversiitii Jimmaa fi kanneen kaanis dirree siyaasaa waan taeef mootummaa miidhaa jira jechuun barattoota sossobachaa jiran illee itti hin milkoofne.
Sochiin Qeerroo fi hordoftotni amantaa muslimaa yeroo yeroon sirna abbaa irree irraatti gaggeessaa jiran ammas cimee itti fufaa jira, Mootummaan Wayyaanees sochii eebbifamaa mirgaa ofii falmaachuuf karaa nagaa godhamuu kana danquuf yeroo yeroon Mooraa Yuuniversiitii Jimmaa fi Magaalaa Jimmaattii humna waraaanaan bobbaasaa kan turee, ammas humna waraanaa haaraa guyyaa kaleessaa hoomaa waraanaa mooraa Waraanaa 44ffaa jedhamuun beekamuu fi kan magaalaa Jimmaa keessaatti argamuu keessaa qubsisaa jira, baay’inaa loltotaa irraan kan ka’ee guyyaa har’aa Loltotaa Isaa Waan irraa ciibsuu waan dhabeef firaashii/firaashaa/[waan irraa ciisaan] mooraa kolleejjii barsiisotaa jimmaa keessaa gara mooraa waraanaa 44ffaatti konkolaataadhaan guuraa ture qeerroon gabaasa. Goototni Baratootaa Oromoo Yuunivarsiitii Jimmaa Hoomaan waraanaa sochii falmaa bilisummaa gaggeessaa jiruu danquu hin danda’uu! jechuun dhamatan.
Haala kanaan Ummaannii Godinaa Jimmaa fi Magaalaa Jimmaa biyyaa dimokiraasiin hin jirree keessaattii maqaa filaannoon nutti akka ka’uu hin barbaadnu jechuun kaardii filaannoo hin fudhannuu jechuun kaardii filannoo fudhachuu diduun diddaa qaban agarsiisaa jiru,
Magaalaa Finfinnee Keessatti Waraanni Wayyaanee Uummata Guraarsuu Itti Fufe
Aside
Amajjii 29,2013 Finfinnee
Mootummaan Wayyaanee aangootti erga ol bahee bittaa umrii isaa dheereffachuuf tooftaan itti fayyadamu keessaa inni guddaan
Addunyaatti sirna Dimokiraatawaa mulisuu yaaluu dha.Wal gahii Gamtaa
Afrikaa Impaayera biyyattii keessatti taaamaa jiru irrattis uummatni
mirga isaa kaasee ykn dubbatee abbaa irrummaan kiyya saaxilama soda
jedhuun loltooti Wayyaanee naannoo Finfinnee keessatti ummata jeeqaa jirti. Yeroo ammaa kanatti uummata nagaa karaa irra deemu qabanii sakatauu fi namoota afaan Oromoo dubbatan hordoffii itti gochuun karaa irraa dhaabanii waraqaa eenyummaa gaafataa akka jiran beekama.
Hojjettoota mootummaa osoo hin hafiin namooti hedduun guyyaa lama keessatti kan hidhaman yeroo tau kanneen 20 ol hidhaman keessaa warri maqaan isaanii armaa gadii keessatti argamu.
1. Poolisii Federaa Zalaalam Eggazuu
2. Dargaggoo Margaa Hamsaaluu hojii dhabaa kan tahe
3. Obbo Kaffaalee Fiqaaduu daldalaa Markaatoo(huccuu kan daldalu)
Haala kanaan rakkoon geejibaa magaala Finfinnee keessaa ammas daran jabaatee kan itti fufe yoommuu tahu uummatni gaaffiilee mirgaa dhiyeessuun
wayyaanee yaaddoo guddaa keessa buusaa jira.
Gabaasa Haala Sochii Dargaggoota Oromoo fi Kubbaa Miillaa 2013
Aside
(Gabaasa Jaarmiyaa ABO Africa Kibbaa) Hiree argamee fi danda’ame hundatti fayyadamuudhaan Qabsoo teenya leellisuun, baaksisuun fi jabeessuun dhala Oromoo hundarra jira.Keessattuu kana ilaalchisee miseensonni, qondaaloota ABO fi jaarmaya Caayaalee ABO waan guddaatu irraa eegama. Kana of irratti hubatuudhaan jaarmayni ABO Afrikaa Kibbaa jiru dorgommii Waancaa Kubbaa Miilaa Afrikaa kan bara kana achitti deemaa jiru irratti qoodaa fi dirqama qabsoo beeksisuu fi leellisu kan isaanirra jiru bifa qindoominaatiin bahataa jiru.
Dorgommii Waancaa bara kanaatiif kan dabarte Itophiyaaniis ajaa’iba agarsiisuuf dhaadachuu fi of dhaadhessuudhaan garee kubbaa biyyoolessaa garas bobbaasuu dandeesse. Bobbaa kanarratti qindoomina godhameen mootummaan aadaa fi naamusa Sportiin ala bahuudhaan taphattoonni fi daawwattoonni akka muummicha ministeraa Mallas Zenaawii dhaadhessan ajajaa fi dirqamni itti kennamee akka ture keessa beeytoonni saaxilanii jiru. Kana ilaalchisee daawwattoonni akka T-shirt suuraa M/Zeenawii uffatanii fi dhaadannoolee isa faarsan qabatanii akka qabanitti yaadame. Taphattoonni ammoo kaniteraa(qomee) jalaan uffatan kan suuraan M/Zeenawii irra jirtu akka uffatan. Abbaan goolii galche yeruma sanatti T-shirti isaa kan gubbaa ofirraa saaqee suuraa Zeenaawii sana mul’isuudhaan akka gammachuu isaa agarsiisu kan jedhu ajajni kenname.
Yeroo ammaan tanaa kana jaalalaa fi jibbansi ummanni isaaniif qabu kan hin hubanne aangawoonni Wayyaanee dirqama naamusa spoortiin alaa kana kennanillee taphattoonni kun aadaa sportiin ala kun dhimmi siyaasaa sportii keessa galuu isaa daangaan ala kan mul’isu waan taheef hin goonu jedhanii, taphattoonni harkatti didan. “Namuu gara firaa jennaan foon harree daaraa keessatti kufe” jedhu, ajaja kenname kana taphattoonni hundi yemmuu falmanii didan taphattoonni dhala Tigraay namni shank an garee kubbaa biyyoolessa Itophiyaa keessa jiran yaada kana fudhatanii turan. Haa tahu malee mootummittiin haala jiru kana sodaatuu fi ofirratti amantaa dhabuudhaan sagantaan Mallas dhaadhessuu kun akka haftu taasifame.
Kun akkas tahee, eega Afsrikaa Kibbaa gehamee fi taphne jalqabees wanneen mudatanii fi tahan hedduutu ture. Alaabaaleen dirree kubbaa sana keessatti yeroo gareen kun taphatu mul’ate danuu akka ture. Magaalaa keessallee namuu alaabaa isa ilaaltu fannisuu, makiinaarratti maxxansuu fi uffatuudhaan deeggarsaa fi mormii qaban mul’ifamaa ture. Alaabaaleen Abysinia/Itophiyaa tan Wayyaanee, tan H/Sillaasee fi tan mormitootaas mul’atanii jiru. Tamtu tan Itophiyaati kan jedhu gaaffiidha. Kan morman keessaa tan garri lameen diimtuu jidduun magariisaa fi booruu ganamaatiin faayamte alaabaan ABO fi Oromoos hiriira galtee turte. Kuniis tattaaffii miseensotaa fi jaarmaya ABO kan achi jiraniin godhame. Naannoo gool biratti dhihaatuudhaan akka balaliitu taasifamee ture. Kun waan guyyaa dorgommii duraa hojjatamee dha.
Guyyaa dorgommii lammadaa Embasiin Wayyaanee biyya san jiru kanarraa baaraguu fi rifatuudhaan mootummaa biyyasiitti iyyattee alaabaaleen biraa keessattuu tan ABO akka hin balaliifamne gochuuf tattaafatame. Kanaaniis poolisa naannoo miseensonni jaarmaya keenyaa jiran irratti ramaduudhaan eeguun seennaa irratti akka qabatanii hin seenne tattaafatuu, warra kaameraas waa nyaachisuudhaan akka kaameraan garasitti hin xiyyeeffanne taasisuuf tattaafatamaa ture. Waan ajaa’ibaa poolisnilleen kan dura dhaabbataa ture bakkuma miseensonni jaarmaya keenyaa jiraniin qofa ture. Kan warra Habashaa fuuldura humtuu hin turre. Haa tahu malee qondaalotaa fi miseensoonni kana hundaa bira kutanii alaabaa Oromoo balaliisuu itti fufaa oolan. Dhumarratti jaala alaabaa Oromoo poolisoonni fi namoonni biyyasii horataniin alaabaa kennuufiin, brochure dhaabaas kennuufiin diinummaa osoo hin tahin firummaan akka Oromoo fi isaan jidduu jiraattu gochuun, maalummaa Oromoo fi ABO ummata biyyasiituu hubachiisuun danda’amee jira.
Jaarmaya ABO S/A


text:
Lammiileen Lubnaan qaalayiinsa jireenyaa fi malaamaltummaa biyyattii keessatti babal’ateen wal qabatee ji’oota afran dabran mormii geggeessaa jiraachuun ni beekama. Kanuma hordofuun muummichi ministeera biyyattii kan duraanii Sa’aad Hariirii October dabre aangoo eega gadi lakkisee booda, biyyattiin danqaa siyaasaa fi diinagdee keessa turte.
Paartiileen siyaasa biyyattii muummicha ministeeraa haaraya filatanii mootummaa hundeessuuf yaaliin kanaan dura godhan yeroo heddu kan fashalaaye tahus, guyyaa kaleessaa barsiisaan Yunivarsitii Beeyruut Professor Hasan Diyab muummicha ministeeraa tahuun muudamuu waajjirri Prezdaantii Lubnaan beeksise. Haaluma kanaan Kaabineen mootummaa biyyattii ministeerota 20 qabu kan hundeeffame tahuus odeeyfannoon ni addeessa.
Waajjirri Prezdaantii biyyattii mootummaan haarayatti hundaayuu sirna masaraa biyyoolessatti geggeeffameen eega ibsee booda, Professor Hasan Diyab haasaya godheen “muummicha ministeera tahee akka tajaajilu akkuma gaafatameen, adeemsa seeraa hordofee kaabinee haaraya hundeessee jira” jedhe. Itti dabaluudhaanis xiyyeeffannoon mootummaa haarayaa gaaffii lammiilee biyyattii ijoo tahan keessaa diinagdee fooyyessu fi malaamaltummaa too’achuuf dursi kan kennamu tahuu hime.


text:
Aanaan Daaboo Hannaa zoonii Bunnoo Baddellee keessatti argama. Haanaan Daaboo Hannaa (Daaphoo Hannaa) duri utuu bulchiinsi ADWUIn hin dhufin dura bulchiinsa kutaa Biyyaa Wallaggaa duraanii keessatti, konyaa Arjoo keessatti dulaa ture. Aannan Daaphoo galanta Dhidheessaa fi Daabana jedhamuun marfamee kan argamu yoo tau, lagni Dhiidhissaa karaaa Bahaa, Baha Kaabaa fi Baha kibbaa aanaa kana marsee Aanaa Baddalee fi Zoonii Baha Walleggaa n kan daangessu yummuu tau lagini Daabanaa immoo gara Dhihaa fi Kaaba Dhiihaa Aanaa Dhaaphoo Annaa Deeggaa fi Makkoo gidduu yaauun daangessaa. Aanaan Chawaaqaa Aaanaa Daaphoo Hannaa gara Dhihaan dhaangessa. Aanaan Chawwaqaa hamma lammiiwwan Oromoo harar dhufanii irra qubatanitti qaama Aanaa Daaphoo Hanna kan tureef gandoota akka Hayya Sokoruu of keessati qabatu kan ture dha.
Aanaan Daphoo laggeewwan kan akka Urgeessaa, Yaabowwaa, Daammii fi kan biroo kan aanaa sana keessa burqanii leggaawwan Daabanaa fi Dhiidheessatti dabalamuun gara laga Murmuritt (Nile)i dabalau.
Uummatni Aanaan Daaphoo irra caalaan qotee bulaa yommuu tau Xaafii, Boqqolloo, bisingaa fi gosa minaannii kan biroo kan akka Nuugii, Baqeelaa kkf hedduuminaan oomsa. Kana malees horii kan akka Saáa Hoolaa fi Reetttii horisee jireenya isaa kan ittiin fooyyeefatu kan akka Dammaas ni oomsuun gabaalee kan akka Beddelee fi Arjootti dhiiheessa.
Aanaan Daaphoo Hannaa walumaa gala magalaa Konee dabalatee gandoota 16 kan qabdu yo tau lakkofsi uummata Aanaa kanaa akka lakkoofsa bar 2007 ALO godhametti 41,285 oli dha. Akka ragaan bara 2007 ALO agarsiisuatti uummata Aanaa Daaphoo keesaa %61.66 amantoota Kirsitaanaa Ortodooksii; %29.13 o amantoota Kirsitaan Wangeelaa fi %7.51 immoo amantoota musiliimaa turani. Akka tilmaama Mootumoota Walii-galaniitti (UN) lakkoofsi uummataa Daaphoo Hannaa bara 2020 kanatti 57,638 taá
Hidda latinsa Uummata oromoo Daaboo Haanaa.
Gosa Maccaa keessaa ijoolleen obboolaan sadan Sayyoo, leeqaa fi Tummeen gara Lixa Oromiyaatti babal’atan. Oromoo maccaa kana keessaa Sayyoon gara Wallagga Lixa yoo babal’atu, Leeqaan Wallaga Baha qubate. Tummeen gara Iluu Abbaa Booritti babal’ate. Bu’uurummaa kanan Tummeen ijoollee afuur qaba jedhama. Isaanis Noonnoo, Sibuu, Bunnoo fi Daaphoo jedhamanni beekammu. Kana keessa Bunnoo fi Daaphoon karaa Arjoo irraan laga Dhidheessa ceánii warra dhufani dha.
Akkumma armaan olitti ibsameetti Bunnoo fi Daaphoon ilmaan Abbaa tokko ti. Haa ta’uu male Annaan garu ilmaa Bunnoo isaa angaafa dha. Bu’uurummaa kanaan gosni Annaan kun warraa Bunnoo irraa gara Daaphootti babbalatee dha jedhama. Akka manguddon seenaa beekan irraa argammeetti yeroo ammaa sanyiin uummata oromoo kun Daaphoo fi Bedellee keessa bakka tokko tokkootti maqaa Annaattin moggaffamme jira.Iddoo yookaan bakka sanaattif mogasaa maqaa bira dabalataani keessa jiraacha jiru. Isaanis Beddelle keessa bakka Annaa Qaree, Annaa Waraabuu, Annaa Dikaa fi Daaphoo keessa Annaa Dhaayee jedhamaanii babballatanii keessa jiraachaa jiru. Kanumaa irraa ka’ee Daaphoo fi Annaan walitti dhufee mogaasa maqaa Daphoo Annaa jedhame.
Sababbaa qooqaa fi sagaleessuu irraan kan ka’ee yeroo ammaa maqaan Daaphoo fi Annaa gara maqaa Daaboo Haannaatti jijjiramee wamammaa jira. Bu’uuruma kanaan oromoon Daaboo/Daaphoo Haannaa hidda latiinsa Maccaa ta’ee gosoota xixiqaa kan akka Cooraa, Arjoo, Guduruu fi Jimmaa taee bakka adda addaa nannoo dhihee keessatti argamuu. Kanneen keessaa Daaboon yookaan Daaphoon gosa bal’aa yoo ta’ee ilmaan shaan yookaan balbala shan qaba. Isaanis Dheekkoo, Dhaayee, Wacaalee, Teemoo, fi Tuulama dha. Kana irraa kan kaes Shanaan Daaphoo jedhamee beekama. Shanaan Daaboo kun yeroo ammaa gandoota kudha shanaan keessatti babbalataani jiraachaa jiru. Dabaalataniis gandootni tokko tokkoo maqaa gosa kanaan moggafamanii ittiin wamaama jiru. Fakkeenyaaf Temo Dheekkoo, Teemoo Lookoo, Hannaa Daayee, Wacaalee, Tuulama Digajaa fi kan kana fakkaatani dha. Walumaa galatti maqaan mogaasni Daaboo Haannaa kan dhufee maqaa gosawwaan oromoo akka ta’ee manguddootni Aanaa Daaboo Haannaa ragaa ni bahu. Madda (Seenaa Oromoo Hanga Jaarraa 16ffaa, fuula 153, ogeessa Seenaa Anteeneh Isheetuu akka barreefamee fi Fuula Feesbuukii Adaa fi Turizimii Aanaa Daaphoo irraa akka gargamee irra deebiin qubeeffametti ).
Seenaa Hundeeffama fi Dhufaatii Maqaa Magaalaa Konee
Magaalaan Konee magalaa tokkocha aanaa Daaphoo Hannaa keessatti argamu dha. Koneen magalaa Beddelee irraa gara Kiiloometra 36 kan fagaattu yoo tau daandiin konkolaataa karaa Liillootiin karaa isa Beddellee irraa gara magaalaa Naqamtee deemuu irraa ganda Sabaasabaattii jedhamitutti irratti kara magalaa Konee dhaqa. Daandiin kun kan konkoolataa xixxiqaa fi kan miaa fi kan uummataa deemsisuu dandaá.
Gaaffii magaalaan konee haala kamiin hundeeffamte; akkaasumaas moggaafamte jedhuuf maanguddoonni seenaa beekan akka jedhanitti uumama yookiin sababa hundeffamaa fi moggaasa magaalaa Konee kan ta’e gabaa Konee ti jedhama. Teessoon gabaa Konee bakka har’a jirtu kan turtee osoo hin taane bakkaa bakkatti jijjiiramaa kan dhufee fi moggaasa maqaa garaa garaa qabaachaa har’a kan geessee dha. Haaluma kanaan bara 1938 tii eegalee gabaan Gubbee Qallaa gara gabaa Koneetti jijjirame. Kanumma irraa ka’uun magaalaan Konee maqaa har’a ittiin waamama jirtu argatte.
Moggaasi maqaa magaalaa Konee akkumaa moggaasaa maqaa aanicha yeroo fi adeemsa wal fakkaatu qaba. Haa ta’u malee, moggaasni maqaa Konee kun kan dhufe maqaa namicha Baatee Konii Waaqoo Baqoo jedhamuun handhura magaalatti kan taatee bakka amma Konee jedhamtu jirataa kan ture dha. Baatee Konii sanyii yookaan balbala Teemoo keessaa isaa tokko dha. Kanumarraa kaasuun namichi Konii jedhamu yeroo jalqabaaf as jiraataa waan tureef maqaan magaalaa Aanaa Daaboo Haannaa yeroo ammaa kana Konee jedhamtee waamamti. Madda :-Waajjira Aadaa fi Turiizimii Aanaa Daaphoo Hannaa madda seenaa irraa fuuduun Feesbuukii isaanii irratti akka barreessanitti.


text:
Dhugumatti namni Rabbiin kan sodaatu fi Muslima ta’ee du’uuf hundee amanti isaa yoo beekee fi hojii irra oolchedha. Hundeen amantii arkaana iimaanati. Arkaanni iimaana kunniin qalbii keessa yoo hin jiraatin, namni amanti sirrii hin qabuu jechuudha. Kanaafu, bu’uura kana irratti xiyyeefachuun Muslima hunda irratti dirqama. Namootas itti waamun nama beekumsa qabu irratti dirqama. Kana yaada keessa galchuun hundeewwan iimaana jahan kitaaba kana keessatti haala salphaa fi nama hawwatuun ibsamanii jiru. Iimaana jechuun maal jechuudhaa? Garaagarummaan iimaanaa fi Islaama maali? Hundeewwan (arkaannni) iimaana maal fa’aa? Haalli sirriin amanan maalidhaa? gaafilee kanaa fi kan kana fakkaataniif kitaaba kana keessa ni argattu. https://sammubani.files.wordpress.com/2020/05/hiika-iimaanaa-fi-hundeewwan-isaa.pdf
Kitaaba kana keessatti: Hiika Islaamaa fi Laa ilaah illallah, ulaagaalee Laa ilaah illallah, akkaataa tawhiida hojii irra oolchanii fi hiika shirkii ni argattu. Buusuf: https://sammubani.files.wordpress.com/2020/02/hiika-islaamaa-fi-laa-ilaah-illallah.pdf
Islaamni osoo of hin tuulinii fi Rabbiin waliin osoo homaa hin gabbarin (hin shaarrakin) Rabbiif harka kennu, gadi jechuu fi masakamu waan ta’eef amantii Nabiyyoota hundaati. Nabiyyoonni hundi osoo of hin tuulinii fi Rabbiin waliin waan biraa hin gabbarin (hin shaarrakin) Rabbiif harka kennanii jiru. Yommuu Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa Nabii Ibraahimiin (aleyh salaam) akka Isaaf harka kennuu fi ibaadaa Isaaf qulqulleessu ajaju Qur’aana keessatti haala kanaan arganna:
Itti haa fufnu
Bismillah jennee imala jalqabnaa
Itti Haa Fufnu
Laa ilaah ill-Allah jennee ragaa baana
Muhammadan rasulullah jennee itti guuttannaa
Hiika Laa ilaah ill-Allah beekuf Mawlaa gargaarsifannaa
Ikhlaasaa fi sadaada akka nuuf kennu Isa kadhannaa
2ffaa- Dhugummaa Ergamaa Rabbii (SAW) Eenyummaa, amalaa fi adeemsa isaatiin agarsiisu
Dabalata dubbisi
Kutaa darbe keessatti ragaalee Ergamaan Rabbii dhugaa ta’uu itti agarsiisan ilaaluuf yaalle turre. Tuqaalee afur keessaa kan jalqaba ilaalleerra. Innis haqiiqa ergaa inni fide itti xinxallu fi hubachuudha. Har’a immoo eenyummaa, amalaa fi adeemsa isaa qorachuun inni dhugaan Ergamaa Rabbii akka ta’e dhugoomsun ni danda’ama. Eenyummaa Ergamtoota Rabbii osoo qoranne, amala fi adeemsa isaanitiin eenyullee isaaniin wal dorgomuu hin danda’u. Amalli isaanii guutuu fi adeemsi isaanii karaa sirrii irra kan ta’eedha. Sababni isaas, Rabbiin dogongoraa fi badii hojjachuu irraa isaan eegee jira. Ergamtootan ala haala nama kamiyyu yoo qoranne hanqinni wayi isa biratti ni mul’ata. Hanga fedhe nama amala gaarii qabu, gamnaa fi sadarka ol’aanaa irra jiru haa ta’u, cinaa tokkoon dogongorri wayii irraa hin dhabamu.
Dhalli namaa erga addunya tana irra dhufee booda karaalee gammachuu fi tasgabbii ittiin argatuun halkanii guyyaa barbaada. Daa’ima xiqqaa irraa kaase hanga jaarsa dulloomaa gahuutti ilmi namaa hundii tasgabbii adamsa. Garuu tasgabbii kana eessaa argachuu danda’aa? Akkuma bishaanii lafaa waraabu danda’aa? Eeti, osoo bishaan kuni samii irraa bu’uu baate silaa wanta bishaan jedhamu hin argatu ture. Bishaan samii irraa buusun lafa keessa kan tursiisu Rabbii olta’aa akka ta’e hundii keenyaa ni amanna. Tasgabbii fi gammachuun namni hunduu dheebotu qalbii irratti buusun qalbii keessa kan tursiisu Rabbiin malee ni jiraa? Osoo tasgabbii fi gammachuun akka fedhii keenyatti bakka tokkoo kan waraabbamu ta’ee silaa hundi keenyaa ni waraabbannaa turre. Garuu tasgabbii fi gammachuu qalbii namaa irratti kan buusu Rabbii Tokkicha. Eeti, wanta qaali garmalee barbaadamu kana Rabbiin akkanumatti cal’isee nama hundaa irratti hin buusu. Ulaagaalee itti buusu kaa’ee jira. Ulaagaaleen kunniinis iimaanaa fi hojii gaggaarii hojjachuudha. Iimaana keessaa Rabbitti shakkii tokko malee amanuun bu’uura amantiitii fi jireenyati. Read more
Dhalli namaa jireenya keessatti keessa ofii faayun jireenya gammachuu fi milkaa’innaa gaggeessu barbaada. Salphinnaa fi xiqqeenya irraa baraaramuun fiixee kabajaa fi sadarka ol’aana irra gahuuf namni kamiyyuu ni hawwa. Kana galmaan gahuuf hundi keenya karaa adda addaatiin ni carraaqna. Garuu baay’een keenya wanta yaanne kana galmaan osoo hin gahin ni hafna. Sababni kanaa maal akka ta’ee beeknaa sila? Sababni kanaa guddaan karaa sirrii gammachuu, kabajaa fi fiixee milkaa’innatti nama geessu hordofu dhiisudha. Namni tokko addunyaa tana keessatti kabajamee fi gammachuun jiraachuuf lubbuu (nafsee) ofii beeku qaba. “Ani eessaa dhufee? Eenyutu na uumee? Maaliif addunyaa tana keessa jiraadha? Eessa deemaa jira? Hanqinni ani qabu maalii?” jechuun of gaafata. Kuni hundii gara kaayyoo guddaa tokkotti isa dhiiba. Innis, “Gooftaa isaa beekudha.” “Man arafa Rabbahu arafa nafsahu (namni Rabbii ofii beeke lubbuu ofii beeke)” jedhan gamnoonni. Sababni kanaa, namni akkuma Rabbii ofii beekuuf carraaqun, eessa akka jiruu fi maaliif akka jiraatu beekaa adeema. Kuni immoo fiixee milkaa’innaa fi gammachuu inni gonkumaa hin yaannetti isa geessa. Read more
Dhugumatti Rabbii ofii beekanii itti amanuu fi itti buluun burqaa gammachuu eessattu hin argamneedha. Aarifoonni (warroonni Rabbiin sirritti beekan) gariin akkana jedhu, “Jiraattonni addunyaa tanaa wanta garmalee mi’aayaa (gaarii) ta’ee osoo hin dhandhamin addunyaa tana gadi dhiisanii deeman.” Wanti garmalee gaariin (mi’aawan) suni maali? jedhamanii yommuu gaafataman, isaaniis akkana jechuun deebisan, “Rabbiin beekuu fi jaallachuudha.” Dhuguma jedhan, namni akkuma Rabbiin beeku fi jaallatuun tasgabbiin qalbii isaa keessa diriira. Yommuu namoonni dhiphinnaa fi sodaan gubatan inni immoo jireenya gammachuu jiraata. Read more
Kutaa darbee irraa itti fufuun Gooftaan keenya eenyu akka ta’e ni ilaalla. Namni addunyaa irraa gara Aakhiraatti erga godaane booda gaafin jalqabaa inni gaafatamu, “Man Rabbuka (Gooftaan kee eenyu)” kan jedhuudha. Namtichi nama dhugaan Rabbitti amanee fi itti bule yoo ta’e, Gooftaan kiyya Rabbii anaa fi wanta hundaa uumedha jechuun deebisa. Nama Rabbitti kafaree ykn munaafiqa yoo ta’e immoo, “Ha, ha! ha!..laa adrii (ani hin beeku)” jedha. Kanaafi, Rabbitti amanuun hundee amantiiti. Akkuma yeroo darbee jenne Rabbitti amanuun wantoota afur of keessatti qabata. Isaan keessaa tokkoffaa ilaalle jirra. Har’a immoo lammaffaa ni ilaalla. Read more
Kutaalee darban keessatti waa’ee iimaanaa fi Islaamaa ilaalle turre. Iimaana jechuun qalbiidhaan dhugaan amanuu fi wanta qalbiin amanan san dubbii fi hojiin dhugoomsudha. Fakkeenyaf namni “Rabbii olta’etti amanee jira” jedhu, Rabbii fi wantoota Rabbiin beeksisetti amanuu, wanta Rabbiin itti ajajee dubbachuu fi hojjachuu, akkasumas wanta irraa dhoowwe dhiisun isarraa eeggama.Yoo kana hojjate namni kuni iimaanaa qabaa jechuudha. Bal’innaan waa’ee iimaanaa hubachuuf kutaalee darban irraa dubbisuun gaarii ta’a. In sha Allah, har’a kan ilaallu barbaachisummaa iimaanati fi akkamitti qalbii keessatti hidda akka qabsiisaniidha. Read more


text:
Hegeree Oromiyaatiin
Makka Al-Mukkarramaa fi Masjiid Al-Haraam . Ful-bana 11/2015
Wiisha guddaa lafa haramaa keysatti kufeen namni 87 du’ee namni 201 kan biraa madaawun isaanii gabaafame jira.
Akka ibsi Polisii Magaalaa Makkaa irraa kenname ibsutti namonni du’anii fi madaawan kan dabalu malan tahuu isaani ibsi polisi makka irraa bahe kuni dabale addeyse jira.
Sababni kasaaraan guddaa kuni itti dhufuu dandeyef bokkaa guddaa fi qillenssa hamaa naanno kana mudateen kuni kan tahu dandye tahuun gabaafame jira.
Kaantiibaan magaalaa makkaa amiir khaalid al-feysal sababa kasaraan kun itti dhufe daddaffiin akka qoratamu qabu dhaamani jiru.
Mekfira Hussein told Sahan Journal in early 2022 that her experience with hunger as a…
Baruumsi bu'ura jireenya ilma namaati. Barnoonni bu'ura waa hundaati. Manni barnootaa naannoo kee jiraachuu jechuun…
The Conflict Testing Ethiopia’s Nobel-Winning Leader
For several months, Ethiopia has witnessed an escalation of threats on various fronts, both internal…
In a sign of growing concern in Washington about the Civil War in Ethiopia, the…
NAIROBI, Kenya — Once home to one of Africa's fastest-growing economies, Ethiopia is struggling as…


text:
ADWUI: BAQSUU MOO DIMOKRAATESSUU WAYYA? Jawar Mohammed October 17, 2019Posted by OromianEconomist in Uncategorized.
Tags: Jawar Mohammed, Oromian Current Affairs
trackback
ADWUI: BAQSUU MOO DIMOKRAATESSUU WAYYA?
Tibba dabre kana walgahii ‘Maddamar’ ilaalchisee Bishooftutti guyyoota lamaaf adeemsifame irratti hirmaadhee ture. Walgahii kanarratti barruulee dhiyaataniifi haala itti adeemsifamee irratti illaalchaafi gorsan qabu battalatti himeen jira. Kan hafes barrudhaan warra dubbiin ilaallatuuf nan erga. Ammas dhimma tokko kan fuulduree sabaafi biyya keenyaaf akkaan murteessaa ta’e irratti yaada, yaaddoofi gorsa dhiheessuun barbaada.
Xumura walgahii kanaa irratti MM Abiy Ahmad argamuun haasaa goolabbii taasasinii jiru. Haasaa kana keessatti dhimmi keessa keessa dubbatamaa ture tokko mirkaneessanii jiru. ADWUI’n diigamee paartiin haaraan akka dhaabbatu. Kana jechuun dhaabni amma gamtaa jaarmayoota saba irraa ijaaramaniin biyya bulchaa jiru diigame dhaaba qeenxee ( unitary) ta’een bakka buufamuuf qophiin akka xumurameedha. Tarlkaanfiin kun ODP, Oromoofi Itoophiyaaf faaydaa qaburra miidhaatu caala yaada jedhun qaba. Kanas akka armaan gadiittin tarreessa.
RAKKOO BU’URAA
Jaarmaa ADWUI/EPRDF fi EPP amma dhaabachuu hedu jidduu garaagarummaa gurguddaa lamatu jira. Kan duraa EPRDF tumsa ( alliance/ coalition) yoo ta’u amma tumsi sun walitti baqee/ diigamee/ gara dhaaba qeenxee tokkotti jijjiirama. Kan jechuun dhaabbileen EPRDF irraa jaarame kanneen akka ODP, ADP diigamanii ( dIssolve) dhabamu. Hin jiraatan jechuudha. Garaagarummaan lammataa EPRDF keessatti miseensummaan gareedhaan / sabaani. Kana jechuun jaarmaalee dursee saboota irraa ijaaramantu walitti dhufee tumsa tolfate. Kana jechuun dura akka sabaatti gurmoofteet san booda tumsa walii jaarratta. Kara biraatiin ibsuuf EPRDF keessatti miseensummaan gareen/ sabaan yoo ta’u EPP keessatti dhuunfaa/ matayyaani. Fakkeenyaaf Gammadaan dhaaba Oromoo ODP jedhamutti miseensa ta’eet san booda ODPn EPRDF keessatti Gammadaa bakka bu’a. Gammadaafi Tolaa, Hagos fi Gidey, Difaabachew fi Caanneen dura akka sabaatti ijaaramaniit, jaarmaan sun dantaa isaanii EPRDF keessatti bakka bu’aaf.Dantaa isaaniis akka Oromo, Tigreefi Amaaratti EPRDF keessatti falamatu. Amma garuu Gammadaa, Gidey fi Caanneen suduudaan miseensa EPP ta’u. Achittis dantaa dhuunfaa malee kan waloo bakka hin bu’an. Sababnis akka duritti waloon gurmaa’anii bakka bu’ummaa sabaa fudhatanii waan hin dhaqneef. Gammadafi Tolaan dantaa dhuunfasa isaa malee kan sabaa gareen dhiheessuu hin danda’u.
Jijjiramni EPRDF irraa gara EPP godhamu kun falmaa siyaasaa biyya kana waggota 50f unkuran keessaa gara tokko gora…gara ejjennoo dhaabbileen siyaasaa Amaaraa yeroo dheeraaf qabatamnniitti. Gaafa sirna cunqursaa irratti qabsoon eegale irraa kaasee akkamitti yoo gurmoofne sirna diomokraatawaafi walqixummaa uumna kan jedhu ijoo falmiiti. Akkamitti gurmaayuutu wayya kan jedhu kanaaf yaada lamatu dhiyaachaa ture. Gareen tokko, ummanni biyya kanaa akka walootti cunqurfame. Waloon yoo gurmaa’ee socho’e mirgaafi dantaa waloo san deeffachuu danda’a jedha (There is collective repression. Solution to be sought through collective action towards collective emancipation.). Yaadni lammataa, Itoophiyaa keessatti namoonni gareen/ sabaan osoo hin taane dhuunfaadhaan cunqurfaman, kanaafuu sabaan osoo hin taane dhuunfaadhaan walitti dhufanii jaaramuun mirga namuutuu eegsisuu danda’u kan jedhuudha. Kanneen keessaa qabsoon Oromoo isa duraa fudhattee as geesse. Akka sabaatti cunqurfamne. Akka sabaatti gurmoofnee, akka sabaatti bilisoomna. Yoo tumsa barbaanne ummata cunqurfamee akka sabaatti jaarame waliin guuza waliif baanee humna dabalanna kan jedhuudha. Saboonni cunqurfamoon biyya kanaa hundi yaada gurmaa’ina waloo kana fudhatanii soch’aa as gahan. Kan dhuunfaadhaan gurmaa’uu kana kan dhaadhessu warra Amaaraa ykn Amaarayee ture. Hanga ammaa…
Bu’urri ( foundation) sirna federaalizimii biyya kanaas mirga, dantaafi hariiroo waloo/ gareeti malee kan dhuunfaa miti. Heerri Mootummaa biyyaattii ‘Nuti Sabaafi sablammoonni ummatoonni’ Itoophiyaa jedhee kan calqabu waa malee miti. Yaada ka’uumsaa sirnichaatu sani. Sabaafi sablammoonni boortaa qawweetiin weeraramanii humnaan oggolanii mirga ofiin of bulchii sarbamanii mootummaa Itoophiyaa jalatti galfamanii waan turaniif fincilan. Fincilanii sirna jiddugleessawaa ( centralized administation) diiganii, sirna naannoo isaanii akka ofiin bulchaniifi biyya ammoo waloon bulchan hayyamu, saboonni kun fedhiin walitti dhufanii jaaran jedha yaadni sirni federaalizimii kanaa. Kanaafuu paartiin biyyoolessaa saboonni osoo hin taane namoonni keessatti bakka buufaman yaada bu’uraa sirna federaalizimii biyya kanaa kan faalleessuudha. Kanarratti deebiin kennamaa jiru mootummaafi paartiin adda adda waan ta’uuf ( government and party will be separated) paartiin qinxee ta’us hojmaata bulchiinsa federaalawaa hin miidhu jedhu. Kun dhugaa miti. Biyya amma cehuumsarra jirtu dhiisii kanneen dimokraatawaa ta’anittuu aangoofi caasaa paartii biyya bulchuu kan mootummaa irraa adda baasuun ulfaataadha. Biyya keenyatti ammoo paartiifi mootummaan walitti hirkachuufi makamuu waggoota kurna as deemuuf ittuma fufu. Kanaafuu paartiin jiddugaleessawaa ( centralized) ta’e biyyatti gara bulchiinsa giddugaleessawaatti dhiibuun waan hin oolle. Akkasumas paartiin naannoo bulchu tokko paartii jiddugaleessaa irraa walabaummaa ( autonomy) yoo hin qabaannee bulchiinsa naannoo bifa of dandada’een ( autonomous) geggeessuu hin dnda’u. Autonomy paartii tokkoo autonomy bulchiinsa nnaannoof murteessaadha. Biyya kana keessatti Oromoon akka chaampiyoonaa mirga sabootaafi federaaliziitti laalala. Paartii bu’ura ofiin of bulchuufi federaalizimii faalleessu gaafa qabatee as bahu shakkiifi komaa hamaa kaasuun waan hin oolle.
Falmaan gareen gurmaa’uu moo dhuunfaadhaan jedhu kun kan Itoophiyaa keessaa qofa miti. Warra Lixaa keessas jira. Asiifi achittis warri cunqurfame ( saboonni, dubartoonni, hojjattoonni) gareen gurmaayuu filatu. Sababni isaas mirgi isaanii akka walootti waan sarbameef mirga san deeffachuuf ammoo dhuunfaadhaan humna waan hin qabneef waloon gurmaayanii guuza waliif bahuufi. Warri ol’aantummaa siyaasaafi diinaggee qabu ammoo dhuunfaadhaan/matayyaan gurmaayuu filata. Sababni isaa lama. Kan duraa akka dhuunfaatti qabeenyaafi aangoo guddaa waan qabuuf adeemsa siyaasaa irratti hiyyeessafi cunqurfamaa caalaa salphatti dhiibbaa gochuu danda’a. Kan lammataa siyaasni biyya tokko dhuunfaa qofaan kan gurmaa’amu yoo taate, hiyyeessaafi cunqurfamaan guuza waliif bahee jirbii wal taate arba hiitu waan hin taaneef, humna dureessaafi abbaan aangoon walgitu/morku horachuu hin danda’an. Haala kanaan siyaasaa biyyaa keessatti olaantummaan isaanii akkuma eegametti itti fufa jechuu dha. Kanaafuu atakaaroon mirga waloofi dhuunfaa, waloon gurmaa’uufi dhuunfaan jaaramuu dubbii haasaa qofaa /theory/ miti. Kan dantaati. Filannoon kee hawaasaafi sirna siyaasaa san keessatti gita diinaggeefi aangoo irra geesse irratti hundaa’a. Qabeenyaafi angoon ol’aantummaa yoo qabaatte dhuunfaan gurmaayuu filatta. Qabeenyaafi aangoon dhiibamtee yoo jiraatte waloon filmaata keeti.
OROMOOF
Kanarraa kaanee bakka amma Oromoofi Itoophiyaan keessa jirtutti waloon gurmoofnee dantaa teenya deemsifachuu moo dhuunfaadhaan/matayyaan socho’uutu nu baasa? Oromoon diinaggeefi siyaasaan gartuulee isaan dorgomaniin wal qixxaayee jiraa?” Gaafileen Oromoon qabatee ka’e, kan eenyummaa, abbaa biyyummaa, Afaaniifi diinaggee deebi’anii jiruu? Yoo deebi’uu baatan gurmaa’ina dhuunfaatiin deebisuu dandeenyaa? Ana natti hin fakkaatu. Oromoon har’as yoo tarii saamichi waggaa 150 sun irraa laaffateera tahe malee qabeenya isaa irratti abbummaa guutuu horatee, biyyattii keessatti dorgomaa hin taane. Akka hin taanef ammoo sirna, adeemsaafi caaseffama gitabittootaaf haala mijeessuuf tolfametu ammas akka diriiretti jira. Caaseffama kana jijjiiran malee diinaggeen dorgomaa tahuun hin danda’amu. Caaseffama shiraa kana diiguuf ammoo waloon socho’uun dirqama. Gaafii Finfinnees ta’ee kan Afaanis tattaaffii Gammadaafi Gammachuun mata mataan godhaniin osoo hin taane humna waloo Oromootin deebi’uu danda’a. Ammas taanaan Oromoon of diigee akka Itoophiyyaatti jaaramuun faaydaa argatu irra miidhaatu caala.
Adeemsi waloon jaaramuu irra dhuunfaan warra kaanitti makamuu kun miidhaa biraas qaba. ODP akka jaarmaattifi Oromoos akka sabaatti atakaaroo haaraya keessa galchuun humna nu harcaasa. Qoqqodamni bifa kanaa gaafa qabsoon dhalaturraa eegaltee nu miidhaa jirti. Fiigichi Oromoo baqaqsanii kan biraatiin walitti hodhuuf godhamu amma duras baay’ee nu miidhe, ammas hin milkaayu. Dura keessoo ofii cimsanii tokkummaan jaaraniit orma waliin guuza walii bahan.
Jaarmayoota sabaa diiganiii kan namoonni dhuunfaa keessatti miseensoman dhaabuun warra adeemsa seenaa keessatti ol’aantummaa ijaarrateef haala mijeessaaf. Kana jechuun ummatoonni seenaa keessatti cunqurfaman ( historically disadvantaged) jaarama haaraa kana keessatti kanuma haga ammaa qabanuu dhaban malee waan dabalatan hin qabu. Kan faaydaa irraa argatu tokkoffaa gartuu Amaaraati. Akkuma armaan olitti jenne Oromoon akka chaampiyoonaa sirna federaalizimiifi mirga sabootaatti beekama. Paartii biyyooleessaa bu’ura federaalizimii faalleessu kanaan gadi bahuun Oromoo kan hin fayyadne ta’uu qofa osoo hin taane saboota kaawwaniinis walitti nu buusa. Ammaahuu gara Kibbaafi bahaatii komiifi mamiin mumul’achaa jira.
ODPf
Walitti baquun EPRDF kun dhaabbilee hunda caalaa ODPf rakkoo cimaa qaba. Kan duraa ODPn ammaa/ OPDOn duraanii mooraa qabsoo Oromootti ija shakkiifi jibbiinsaan laalamti. Hamma tokko kan ummata biratti fudhama argatte erga hoggansa Obboo Lammaa Magarsaa jalatti qabsoo Oromoo dhugeeffattee sabboonummaa leellisuu eegaltee asi. Waggoota sadan dabre jaarmaan kun qola durii san muuxatee adda duree qabsoo Oromoo hamma ta’uutti maqaa ofii haaromsuu /rebrand/ of gochuu danda’ee ture. Amma yeroo akka dhaabaatti diigamtee matayyaan jaarmaa biraatti makamtu sabboonummaa Oromoo laaffisuun Itoophiyummaa leellisuuf dirqamte. Kun ammoo Oromoo irraa ishii fageessaa deema. Kunis ODP dhiibbaa gama lamaa itti fiduun garaa sabboontotaafi Itoophiyaanotaatti adda baqaqsa. Yoo tokkummaa eeggattee dhaaba ODP diigdee warra kaaniin walitti baqxe ammoo ammoo ummata ( constituency) ishii irraa adda baasee warra biraatti akka maxxantu godha. Kana jechuun maxxantummaa Tigree irraa gara maxxantummaa Amaaraatti ceeti jechuudha.
Kan lammataa miseensonni ODP hanga ammaa akka sabaatti jaaramanii waan jiraniif EPRDF keessatti akka dirra/block/ tokkoo socho’u. Kun ammoo akka dhaabaattis, akka naannoofi sabaattis dantaa ofii waloon dhiibuuf isaan gargaara. Erga walitti baqanii booddee namuuu dhuunfaan miseensa Koree Hojii Raaw’achiiftuu ykn Jiddu Galeessaa ta’a. Waloon socho’uun hin jiraatu. Rakkoon sadaffaa ishii mudatu filannoodha. ODPn akkanaanuu akka paartii waggoota 27f ummata miidhee waggaa 1 kana amaanaa cehumsaa itti kenname bakkaan gahuu dadhabde filannoo itti aanurratti moo’achuuf hireen ishii dhiphaadha. Gaaf baqxee Oromumaa ofirraa mulqite ammoo daranuu ummata keessaa tufamti. ODPn baqxe Oromiyaa keessatti filannoo dorgomtee moo’achuu dhiisii akka duriitti hatteetuu miliquu hin dandadeessu. Dhaabbilee Oromoo biroo waliin tumsa tolfachuufis ishii rakkisa. Sababnis dhaabni Oromoo kamuu kan dhaaba Oromummaa mulqatee waliin walitti dabalamuuf ummata sodaata. Warri ODPn ammoo erga Itoophiyaanomanii booda dhaaba maqaa sabaan socho’u waliin michoomuun warra kaan muufachiisa. Rakkoon biroo harca’insa humnaa uumamuudha.
Siyaasa cehuumsaa milkiin geggeessuuf dhaaba hogganu qofa osoo hin taane deeggartoota jijjirama hunda mooraa tokkotti walitti qabanii humna cimsachuu gaafata. ODPn humna namaa dandeettiifi fudhatama gahaa qabu akka hin qabne beekkamaadha. Yeroo amma kanatti ajandaa miseensotuma ishii afaanfajjeessufi diigu as baasurra kan humnoota jaarmaya ishiitin ala jiran Oromummaa jiddugaleessa godhattee hawwattee humna ishii ittiin cimsattu ture. Yaadni walitti baquu garuu Oromoota hanga amma ishii gargaaranis kan irraa dhiibuufi dhaabuma san keessaayyuu sabboontota kan moggeessuudha.
Walumaagalatti ODPn akka dhaabaatti walitti baquu kanarraa kasaaraa malee faaydaan argattu hin jiru. Kanaafuu yaadni ODP baqsanii dhaaba Itoophiyaa jaaruu kun dantaa Oromoos ta’ee kan ODP kan jiddu galeessa godhatee miti. Hawwiifi fedhii Muummicha Ministeeraa qofaadha. Siyaasaan uumaa ishiitti dalagaa walooti malee kan dhuunfaa miti. Mul’anniifi ciminni hogganaa barbaachisaa ta’us tarsiimoofi akeekni lafa kaayame dantaa hawaasa ( constituency ) isaa jiddu galeessa godhatee deemuu baannaan fagoo hin tarkaanfatu. Ba’aa itti ta’ee jabinuma hogganaa saniituu laamshessa.
Namni mootummaa kana keessa hoggansarra ture tokko dhiyoo tana osoo waa haasofnu akkana jedhe. “Imammanni, tarsiimoonifi seeronni biyya kanaa hundi nama tokko kan gubbarra jiru san jiddu-galeessa godhatanii bocamu. Namni sun ammoo akka waan hunda beekuufi waggaa 1000 jiraatutti yaadama. Bara TPLF waa hundi fedhiifi hawwii Mallasaa irratti tolfame. Gaafa inni du’u akkuma mana utubaan cabeetti wanni jaaramaa bahe hundi diigamuufi harca’uu eegale” jedhe. Yaadni ODP baqsuu kunis ciminaafi hawwii nama tokkoo kan jiddugaleessa godhate malee dantaa dhaabaa, sabaafi Oromiyaa kan ilaallate natti hin fakkaatu. MM Abiy Ahmad siyaasaa Oromoof haaraadha. Ummanni hanga kanaayyuu kan isa fudhate sababa Obboo Lammaa Magarsaatini. Jechootaafi gochoota erga aangotti dhufee deemsisuunis shakkiin guddaan irratti umamaa jira. Gaafa ODP irraa Oromummaa mulqee deeme shakkiifi hamiin dhugoomaa dhufa. Gaafas saba keessaa of baasa. Biyya sabdaneessaa keessatti Hogganaan ummata keessaa dhufe /constituency/ isaa wayyabaa of cinaa hin hiriirsine biyya bulchuu hin danda’u. Ummata keessaa dhufe /constituency/ isaa kana deebisee dhuunfachuuf humnaan hacuucuuf dirqama.Sun ammoo mukarra taa’anii jirma isaa qottoon of jalatti muruu dha. Mukni jiguu mala. Garuu kophaa miti. Abbichas qabateeti.
ADWUI/ EPRDF
Dhaabni ADWUI/EPRDF kun waggoota 28 darbeef biyya bulcheera. Kana jaarame adda durummaan dantaa TPLF deemsisuuf akka ta’e shakkiin hin jiru. Amma haaromuun ykn kan biraan bakka bu’uun dirqama akka ta’e wal nama hin gaafachiisu. Gaafa kuffisuurra cehuumsa kana dhaabnummaan kun akka geggeessu godhamus mudaalee isaa wallaallee miti. ADWUI/EPRDF kuffisuun biyya jigsuu fiduu mala jedhamee waan sodaatameefi. Abdiin ture ADWUI/EPRDF cehumsa kana yeroo geggeessutti ofis haaromsaa deemaadha. Kanaafuu tarkaanfiin ADWUI/EPRDF haaromsuuf godhamu sirriidha. Akkamittiin dhaaba kana haaromsuun barbaachisa kan jedhu garuu sirritti laalamuu qaba. Ka’uumsi isaa rakkoon EPRDF maali? kan jedhu laaludhaan tahuu qaba. ADWUIn Rakkoo bu’uraa 3 qaba. Kan duraa ol’aantummaa garee tokkoo jala jiraachuudha. Kan lammataa abbaa irruumaadha. Kan sadaffaa paartilee naannolee 4 bulchan malee kanneen hafan 5 alatti hambisuudha. Kan ol’aantummaa garee tokko sun jijjirama kanaanuu hamma tokko cabeera. Guututti sirreessuuf paartileen hundi akkaataa constituency isaanitin akka bakka bu’ummaa qabaatan ( proportional representation) gochuudha. Kan abbaa irrummaas amma akka haaratti as deebi’uu eegale malee wayyaayee ture. Furmaanni waaraa dirree siyaasaa bal’ate heeraafi seeraan taliganii filannoo bilisaatti cehuuni. Kan saboota moggaatti dhiibamanii sunis laafaadha. Paartileen naannolee shanan bulchan miseensomanii bakka bu’ummaa baay’ina ummata isaanitiin walgituun sagalee guutuudhaan akka hirmaatan taasisuudha.
Adeemsa ADWUI/EPRDF dimokratessuufi haaromsuu ( democratize & rebrand) bifa salphaadhaan godhamuu danda’u kana dhiisanii gara baqsuutti deemuun tumsa kanaafi dhaabbilee miseensotaafis balaa qaba. Miidhaa dhaabbilee miseensotaatiif qabu ODP akka fakkeenyaatti fudhannee laallee jirra. Yaadni EPRDF walitti baqsuu amma itti deemamaa jiru sabboonummaa sabootaa laaffisanii siyaasaa jiddugaleessummaa ( centrist ) gaggeessuudha. Garuu ammoo sirna federaalaa sabdaneessaa keessatti yeroo abbaan irrummaa jigee dirreen siyaasaa babal’atu sabbonnummaan ukkaamame ture ni dhooha. Kanaaf filannoo yeroo cehuumsaatti jaarmayaalee sabboonummaa dhaadhessantu hiree moohachuu qaba. Keessattuu gaafa dhaabbileen miseensota EPRDF maqaa sabaa ofirraa mulqan sareen sooqiddaan isaan nyaattu hin argamtu. Dadammaqiinsi ummataa cimaan waan jiruufi cehuumsaan humni mootummaa waan laaffatuuf dandeettiin filannoo hatanii injifannoo labsuu hin jiraatu. Yaaliin akkasii jeequmsa hamaa uumuudhaan kufaatii paartii biyya bulchuu yoo saffisiise malee aangoo hin haaromsuuf.
Partii walitti baqfamee amma uumamuuf yaadamu kana dhaabni ABUT/TPLF akka hin seenne beeksiftee jirti. Laaftutti yoo Ilaalan paartiin saba bicuu takka keessaa hafteef homaa hin uumamu fakkaachuu mala. Akkuma naannolee shanan ammaan duraa san ‘agar party’ jedhamtee itti fuftis fakkaachuu mala. Dhugaan akkas miti. Erga jijjiramni kun dhufee TPLF Maqaletti godaantee naannoo Tigray mootummaa federaalaa irraa fageessaa jirti. Wanti Tigraay fi mootummaa federaalaa walitti hidhu ADWUI dha. Gaafa kana keessaa baate wanti walitti hidhu sun cite jechuudha. Ishiinis baatee adabattee hin teessu. Dantaa jiddu galeessaa qabdu eegsifachuufi warra ishiitti roorrisu dadhabsiisuuf humnoota siyaasaa biroo waliin hariiroo cimsiti. Kana ammoo ifaafi lafa jalas ( clandestine) godhuun jeequu dandeessi. Gaafas mootummaan federaalaa Tigray akkamiin too’atee bulchuuf yaada? Akkaminis sochii TPLF humooota siyaasaa biyya keessaafi ollaa waliin gootu dandamachuun danda’ama. Humnaan jilbiifachiifnaan waan hin fakkaanne. TPLF dogongora hoggansi federaalaa raaw’ate fayyadamuun akka ummanni Tigraay hundi balaaf saaxilamee fakkeessuun bifa haaratti fudhatama cimaa horattee jirti. Kanaafuu aggaammii TPLF irratti godhamu kamiyyuu ummanni guutumaan guututti dura dhaabbata. Humna Raayyaa Biyyaan rukunnaanis hin ta’u. Akka odeeffamu osoo hin ta’in RIB ammas olaantummaan harka jaraa jira. Warra gubbaatu tuqame malee jiddugaleessi isaanuma. San qofa miti. Meeshaan waraanaa gurguddaan RIB qabu guututti sadarkaa jedhamutti Tigraay jira. Yaaliin baasuuf godhames TPLFin fashalaayee jira. Kanaafuu mootummaan Geetachoo Asaffaa qabuu dadhabe TPLF humnaan moo’adhee Tigray nan too’adha jechuun waan hin fakkaanne. Kanarra TPLF tumsa paartii biyya bulchuu keessaa baasanii waanuma qabuu hin dandeenyeef jala fiigurra, asuma keessatti dhiibbaa ishii hirdhisaa karkarsaa deemuutu wayya. Inumaatuu TPLF tumsa biyya bulchuu keessa turuun ishii miidhaarra faaydaatu caala. Maalif? TPLF jiraachuun dhiibbaa gara Amaaraan jiru walmadaalchisuuf fayyada.
Saboonni dura moggaatti hambifaman amma paartii baqu kanatti dabalamu jedhameera. Dansaadha. Garuu paartileen kun naannoolee yeroo dheeraaf cunqurfamaniifi saamaman irraa dhufu. Gaafiin isaanii paartii biyya bulchutti haa makamnuu qofaa miti. Naannoo isaanirratti walabummaan ( autonomous) bulchuufi sadarkaa federaalaatti qooda isaaniin malu arkachuudha. Dantaa kana lamaanuu kan eegsisuuf paartii akka sabaatti jaarratanii qaban osoo hin diigin tumsa ( coalition) biyya bulchu keessatti qooda isaanin malu fudhachuudha. Walabummaa isaaniis eegsisanii qooda federaalaas hirmaatu. Gaafa baqan garuu walabummaan akka naannotti qaban kan durii caalaa laaffata. Sadarkaa federaalaatti qondaalonni muraasi aangoon dabalamuufis humni dantaa saba isaniif falmachuu ( bargaining power) ni hirdhata. Kanaafuu dhaabni haaraan baqee EPP tahuuf deemu mirga ofiin of bulchuu saboota kanaa daran laaffisa malee ol hin guddisu. Kun ammoo saboonni yeroo dheeraaf nu waliin cunqurfamanii aantummaa keenya abdachaa turan akka nu komataniifi diinomfatan godha.
RAKKOO SEERAA ( constitutional crisis)
Wanti miseensonnifi hogganoonni ODP sirritti hubachuu qaban tokko gaafa EPRDF dhaamsa tumsaa irraa baqsuun gara dhaaba tokkotti jijjiramu, dura dhaabbilee miseensotaa seeraan diiguun dirqama. Hojamaata EPRDF fi dhaabbilee miseensaa akkasumas heera paartilee biyyatti irraa akka hubannutti, koreen hoji raaw’achiiftuufi koreen jiddugaleessaa dhaabbilee miseensota mari’atee yaada dhaaba diiguufi baqsuu kanarratti yoo waliifgale gara Yaa’ii Dhaabaaf ( General Assembly) dhiheessa. Yaa’iin qaama ol’aanaa dhaabaati. Yaa’iin yaadicha yoo fudhate dhaabni isaanii guyyaa sanirraa eegalee akka diigameefi hoggansis paartilee biroo waliin walitti baqee dhaaba haaraa akka jaaru aangawuu isaa beeksisuun boordii filannoo beeksisa. Gaafa murtiin dabre irraa kaasee dhaabni ODP jedhamu hin jiraatu jechuudha. Filannoo dabre kan sagalee wayyaba qabachuun bulchiinsa gandaa hamma Caffeetti mootummaa jaare Dh. D.U.O/ ODP ta’uun beekamaadha. Amma yeroo dhaabni sun seeraan diigamu hamma dhaabni haaraatti filannoon maanaa ummataa fudhatee mootummaa ijaaru as bahutti mootummaan banaa ta’a jechuudha. Banaa kana cufuuf bulchiinsa itti fufsiisuuf filannoo ariifachiisaa ( snap election) godhuun dirqama. Falli biraa moo mormitoota waliin waliif galanii mootummaa amaanaa ( caretaker government) jaaruudha. Filannoon ariifachiisaa gochuunis ykn mootummaa amaanaa jaaruun xaxaa guddaa qaba. Hubadhaa, dhaaba walitti baqe ijaaruuf kan diigamuu qabu ODP qofa osoo hin taane dhaabbilee naannoolee saglan bulchan cufa. Kana jechuun naannolee saglanittuu takkaa filannoo ariifachiisaa ykn mootummaa amaanaa jaaruun dirqama. San qofa miti. Sadarkaa federaalaattis rakkoo heeraatu uumamuu mala. EPRDF yeroo ammaa tumsa bulchiinsaa (governing coalition) dha. Jechuunis OPDO, ANDM, TPLF fi SEPDM mata mataan naannoo isaanitti sagalee wayyabaa moo’atanii federaalaatti sagalee argatan walitti dabaluun harka wayyabaa ya’enii mootummaa federaalaa bulchuuf aangoo fudhatan. Gaafa dhaabbileen diigaman irraa kaasee hanga dhaabni isaan walitti baqanii dhaaban haarayni filannoo moo’atuutti ammas sadarakaa federalaattis banaa bulchiinsaa ( vacuum) uumama. Kanaafu takkaahuu filannoo ariifachiisaa taasisuu ykn ammoo mootummaa amaanaa jaaruun dirqama ta’uuf deema. Kun ammoo xaxama ( complexity) fi gaaga’ama ( crisis) akkamii uumuu akka malu tilmaamuun nama hin dhibu.
FALLI
Adeemsi ODP baqsanii dhabamsiisanii paartii Itoophiyaatti liqimsiisuu kun dhaaba saniifi ummata Oromoos akka hin fayyadane, akkasumas paartii biyya bulchuufi biyya kanaafis faaydaa qaburra balaan akka caalu agarsiisuu yaaleen jira. Saboota moggaatti dhiibamanii naannoo ofiirratti mirga ofiin of bulchuu guutuu federaalatti ammoo qooda isaanin malu argachuuf hawwanis daran kan miidhu akka ta’e kaayeera. Maarree falli maali gaafiin jedhuuf ammoo:
Hunda dura ODPn waan ishii miidhuraa of qusachuun humna jabeeffachuudha. Tokkummaa keessoo dhaabaa cimsuun, sabboonummaa ummata ittiin hawwatte jabeeffachuu, humna namaa barateefi fudhatama qabu ( credable) ofitti dabalachuun jabaattee bahuu qabdi. Itti aansuun mooraa Oromoo keessatti walhubannoo ( consensus) uumuun siyaasaa Oromiyaa tasgabbeessuu barbaachisa. Kana keessaa akkuma ammaa Gaaddisa Hogganoota Oromo jalatti jalqabametti filannoon osoo hin dhufin dura mormitoota waliin bu’aan filannoo sanii kan hunda fayyadu ta’uu waliif galuu qabu ( negotiated election and power sharing). Kun ammoo Oromiyaa qofatti osoo hin taane dhaabni naannolee biroo bulchaniifi mormitoonni isaaniis akka raaw’atan jajjabeessuu feesisa. Kun filannoon kan tokko guutuu moo’atee kuun moo’amu ( absolute winners and losers) osoo hin taane kan namuu keessaa waa argatu akka ta’u godha. Kun ammoo jeequmsa filannoo duraafi boodaa hambisuuf fayyada.
EPRDF baqsuu osoo hin taane dimokraatessuutu wayya. Kana jechuun paartileen 4 amma keessaa jiran dabalatee kan naannolee shanan hafanii bifa bakka bu’ummaa ummata isaaniin walgituun ( proportional representation) tolchuudha. Hojmaataafi ilaalcha /ideology/ paartichaa fooyyeessuun akka sirna dimokraasii waliin deemu taasisuudha. Paartileen hundi akka baay’ina ummata bakka bu’anii ( proportional representation) akka hirmaatan gochuun dhaabbilee akka TPLF biraa mormii kaasuu mala. Mormiin akkasii kan dimokraasummaafi walqixummaaf diddaa isaan qaban waan saaxiluuf yaadaan moo’achuun salphaadha. Yeroo ammaa garuu yaada paartilee walitti baqsuu kana walabummaa ( autonomy) dhaabaafi naannoo sarba jedhanii waan dhiheessaniif mormiin isaanii Tigraay qofa osoo hin taane naannolee biroottis naatoofi deeggarsa argachaa jira. Kana dhabsiisuuf EPRDF baqsuu dhiisanii dimokraatessuuttii deebi’uun waa hundaaf fala gaariidha.
Fuulleffannaan ammaa paartii jiru diiganii, paartii haaraa lafaa kaasanii jaaruuf yaaluun xaxama hamaa keessa of galchuun yeroo, humnaafi leeccalloo qisaasurra filannoo itti aanu tokkummaan akkamitti injifanna kan jedhurratti fuulleffachuutu wayya. Kana gochuuf dhaabbilee Oromoo jiddutti waliigaltee uumuun Oromiyaatti filannoon hubaatii tokko malee akka geggeeffamu gochuu; naannoleefi saboota qabsoo keenyaaf firaa keessattis filannoon bifa walhubannaatiin akka geggeeffamu tumsa barbaachisufi gochuufiidha. San booda humnoonni walqixxummaa sabootaatti amananan filannoo nagayaa geggeeffatanii naannoofi federaalaattis sagalee wayyabaa argatu. Paartileen Oromoo sadarkaa nannootti aangoo waliif hiru; federaalaatti firoota qabsoo keenyaa waliin kaadhimamaa tokko dhiheeffatu. San boodas jijjirama heera mootummaas yoo barbaachise sagalee wayyabaa guddaa ( absolute majority) qabatanii itti deemuun fedhiifi dantaa sabaafi sablammootaa guututti cehuun danda’ama.
ODPn paartii qeenxee jaarutti deemnaan dantaa saba keenyaafi wabii umuufi sirna federaalizmii qabsoo ummatootaan jaarame tiiksuun mala biraa dhahuun dirqama. Gaaga’ama siyaasaafi xaxama heeraa mudtauu malu keessatti Oromiyaan jeequmsatti akka hin seenneefi cehuumsi akka hin gufanneef qaama furmaataa ta’uuf ammumaan qophaayuu qabu. Kana jechuun filannoon ariifachiisaan godhamuu malus ta’ee mootummaan amaanaa jaaramu hirmaannaafi hayyama mormitootaa waan gaafatauuf, hirmaannaan kun ammoo jeequmsa osoo hin kaasiin targabbiin akka hojjatamuuf of qopheessuun barbaachisaadha. Filannoo itti aanu irratti dantyaan sabaafi nageenyi biyyaa akka hin miidhamneefis , dhaabbileen siyaasaa Oromoo saffisaan agoobara takka jalatti deebi’uun( walitti baquunis ta’ee tumsa tolfachuun) tarsiimoo filannoofi bulchiinsaa bocachuun humna filannaa ( alternative force) bahuu qabu. Dhaaba akka haaraatti jaaramuwaliinis hariiroo akkami qabaachuu qabna kan jedhu gaaddis Hoggansa Oromoo keessatti mari’achuun ammumaan kallattii kaayuun feesisaadha.
GOOLABBII
Barruu kana keessatti hangan beekuufi yaada’u irratti hundaayuun qindeessuu yaaleen jira. Barruu kana ergan qopheessee ji’a darbeera. Barreessuu durattiifi boodas qondaalotaafi deeggartoota ODP mari’achiisera. Hogganoota paartilee miseensota EPRDF fi kanneen naannolee shaniis dubbiseera. Wanti nama ajaa’ibu namni yaada dhaabbilee sabaa diiganii baqsanii dhaaba qeenxee kana ijaaruu deeggaru qubaan lakkaayama. Garuu hedduun isaanii mormiif fedhiifi ejjannoo waan hin qabneef caldhisanii ilaaluu jiru. Waan dogongoraa tokko osoo arganii maaltu na dhibeen yookin hogganaa muufachiisuu diddaaf caldhisanii ilaaluun hoggansa san miidhuu malee fayyaduu miti. Yoo danda’an gorsanii karaatti wal deebisuu takkaahuu yaada qaban ifatti dhiheessanii sirreessuuf yaaluun bor gaabbii nama hanqisa. Kanaafuu anis waanin yaadu barruu kanaan dhiheesseera. Yaada kana ifatta maxxansuurra maaf keessaan hin hoggansaaf hin ergine gaafin jedhu ka’uu male. Yaada kana hoggansa dhimmi ilaalu kallattiin ibseefiin ture. Amma ammoo miseensi dhaabaafi ummanni keenya dhimmicha irratti hubannaa gahaa akka argatuuf biraan gahuun barbaachisaa ta’ee natti muldhannaanin maxxansuuf murteesse. Hoggansi ODP mariirra jiru dhimma kana bilcheessee akka laalu abdiin qaba. Waggota muraasa injifannoo itti goonfachaa deemne kana walgorsaa, fi walmormaas ta’u waldhaggeeffachaa as geenye. Waltuffachaafi gurra walirraa cufaa osoo deemnee as hin geenyu ture. Ammas gurra walii laachuuma santu fala natti fakkaata.
Jawar Mohammed
Onkololeessa 17, 2019
Comments»
- 1. How a musician’s killing exposed the media in Ethiopia - Ethiopia Insight - September 10, 2020
-
[…] the most critical voice against PP’s creation. A few days after PP was officially announced, he posted at length on his Facebook page a long article in which he argued how the PP could push back the […]
- 2. How a musician’s killing exposed the media in Ethiopia - Kichuu - September 10, 2020
-
[…] the most critical voice against PP’s creation. A few days after PP was officially announced, he posted at length on his Facebook page a long article in which he argued how the PP could push back the […]
- 3. Ethiopia, What Really Happen To The Oromo Singer Hachalu Hundessa? - The Daily Horn News - September 10, 2020
-
[…] most critical voice against PP’s creation. A few days after PP was officially announced, he posted at length on his Facebook page a long article in which he argued how the PP could push back […]
- 4. Ethiopia: How a musician’s killing exposed the media - Geeska Afrika Online - September 11, 2020
-
[…] most critical voice against PP’s creation. A few days after PP was officially announced, he posted at length on his Facebook page a long article in which he argued how the PP could push back […]
- 5. Ethiopia: How a musician’s killing exposed the media - Idman news - September 11, 2020
-
[…] the most critical voice against PP’s creation. A few days after PP was officially announced, he posted at length on his Facebook page a long article in which he argued how the PP could push back the […]


text:
Dooniin kun akka dhaabii Tokkummaa Mootummootaa, IOM jedhetti,nama 120 baatee bisaan irraa deemam hagii tokko haawwanii fi ijoollee.
Warrii qurxummii qabachuuf garba sun bira jirulleen nama 40 caala bisaan keessaa guuree du’a irraa oolche.
Liibiyaatti Onkololeessaa tokkoo jalqabee dooniin marroo 8 garba Mediteraaniyaan irratti nama hedduu hobbaase.
Nama kurnya hedduu ammo warra lafa eeguu fi warra qurxummii guurrataa achi jirutti argee bisaan keessa guuree lubbuu baase.
Dooniin dhaaba garaarsaa OPEN ARMS akka IOM jedhetti Kibxataa asi nama 200 balaa akkana keessaa baase.
Garba Medteriaan kana keesasati haga hin qamnetti bisaan keesatti dhuamchuutti jira.Ganna kana qofa jara jireenna wayyaa qabu Awurooppaa barbaada yaahu keessaa 900tti bisaan fudhatn,11,000 caala achi guuranii Liibyaatti raran