text:
Eebbi Hawaasa Oromoo Tingvoll fi Møre og Romsdal’s(Norway) Sirna Ho’aadhaan Kabajaame
Ittaanaa Guuttataa Irraa 19 Onk 2013
Hawaasni Oromoo Tingvoll fi Møre og Romsdal’s (Norway) yeroo dheeraaf karaa marsaa interneeta kan beeksiisaa turan Sirni kabajaachuu ayyaana isaanii milkaa’ina argattee guyyaa gaafa 12 Onkoloolessa 2013 bakka galama Tingvoll Alder Senter jedhamutti waaree booda sa’aa 4:00 hanga sa’aa 11:00 tti bakka Saabboontoonni Oromoo , Lammiwwaan Norwayii fi sabaaf sab-lammiin addaa addaa kannen Eriteriyaa,Somalee,kongoo fi Keniyaan irraa dhuufan argamaniitti sirna ho’aadhaan kabajaamee oleera.
Oromoon aadaa,afaan fi seenaa nama boonsu qaba,biyya hambaa jiraannuus aadaa keenya guddisuu kan nu dangeessu hin jiru jechuun ,gara kuuteenyaan wal gurmeessanii baayyinni isaanii lakkofsaan nama torba kan ta’aa hawaasni Oromoo Tingvoll fi Møre og Romsdal’s (Norway) abjuun isaanii dhugoomee sirna kabajichaa irraatti kaka’uumsii fi ifajjee isaan taasiisaan namoota heedduu lammiwwan norwayii dabalattee guddaa ajaa’ibsiiseera.
Walgaa’iin kan eegalamee Gootoota Oromoo seenaan kan hin dagannee, lubbuun isaanii saba Oromoof wareegamtee daqiiqaa tokkoof yaadachuun yommuu ta’uu itti aansuun akka aadaa Oromootti manguuddoota nama sadiin eebbissuun sirni kabajiicha baname.
Sirna eebba manguuddootaatti aanssuun geeggeessaa sagantichaa kan ta’aan Obboo Badhaasaa Dalaassaa ,Itti gaafataamaan Hawaasa Oromoo Tingvoll fi Møre og Romsdal’s(Norway) Obboo Aadam Jaallatoo Sirna hundeeffama hawaasa Oromoo ilaalchiisee asawaa akka godhan afeeramanii,Aadaa fi seenaa Oromoon qabuu irratti gadi fageenyaan ibsa bal’aa keennaaniiruu. Aadaa fi seenaan Oromoo haala gaaragaranii dangeeffamaa kan turee fi dhibbaan irraa kan turee ta’uu isaa kan dubbatanii Obboo Aadam Dhibbaa fi daararama ilmaan Oromoo bakka addaa addaatti argamanii irra ga’aa jiruus mirga dhala nama kan eeguu aduunyaa ti beeksiisuun sochii keenya isa guddaa dha jechuun ibsaaniiru. Aadaa Oromoo guddissuuf qophii barbaachiisa ta’ee kan xumuraanii ta’uu isaanii kan dubbaatan Obboo Aadam,lammiwwan Norwayii , Sabboontoota Oromoo bakka gaaragartti argamanii wajjin hojeechuu dhaaf akka jiraan karooraa fi sagantaa gara fuuladuraatti qaban ta’uusaa dabalanii ibsaaniiru.
Ibsa isaaniitti aansuun Asawaa gabaabaa kan godhanii dhiyeenyaan Hawaasa Oromoo Tingvoll fi Møre og Romsdal’s wajjin kan hojjeetanii fi hundeeffamuu hawaasichaa keessaatti yaadaan,yeroo isaanii kennuu dhaan gumaachaa guddaa kan godhaan Aaddee Åshild Husby Bergem fi Itti gaafatamaa Bulchiinsa magalaa Tingvoll kan Ta’aan Obboo Peder Hanem ,Asawaa godhaaniin Hundeeffamuu hawasaa Oromoo Tingvoll fi Møre og Romsdal’s gammachuu itti dhaga’amee mullisanii yeroo kam caalaa iyyuu seenaa fi aadaa Oromoon qabuu akka hubatan dabalanii ibsaaniiru.
Impaa’eera Itiyoophiyaa keessaatti rakkoo Ilmaan Oromoo qabuu hubaachuu isaanii dubbatanii hawaasni Oromoo Tingvoll fi Møre og Romsdal’s Aadaa fi seenaa isaanii guddisuu keessaatti hirmaanna fi tumsa akka godhaanii bulchiinsi magaliicha Obb. Peder ibsa kennan kessaatti hubaachuun danda’ameera.
Mirgii dhala oromoo kabajamaa akka hin jirree fi daararamni guddaan ilmaan Oromoo irraa Impaa’eera Itiyoophiyaa keessatti irra ga’aa akka jiruu Obb. Mesfiin Tadaassaa ibsanii isa kana beeksiisuu fi irratti hojeechuun hawaasicha keessatti qooda isanii ta’uu isaa asawaa godhan irraa hubaachuun danda’ameera.
Itti gaafaatamtuu duubartootaa fi dargaaggootaa kan ta’aan Aaddee Tigist Jimaa Asawaa godhaaniin Impaa’eera itiyoophiyaa keesatti dargaaggoonii fi dubbartoonni Oromoo of ijaaruu fi aadaa guddisuu guddaa akka rakkisaa ta’ee ibsanii biyyaa walaaba taatee Norway keessaatti qoodnii duubartootaa fi Dargaagootaa aadaa guddiisuuf jaabattee itti fufuu qaba, kanarraattis jaabannee hojjeenna jedhaaniiruu.
Falmaattuu Aadam biyya itti dhalattee keessaatti yeroo keessaa godaanuun dirqama itti ta’ee afaan ishee (afan Oromoo) akka gaariitti dubbissuu hin dandeessuu turte kan jedhan maatiin ishee biyyaa hambaa kana keessaatti akka baraattuuf gaargaarsa ishee godhaniin milkooftee Waalaloo « Oromiyaa biyyaa koo» jedhuu dubbifteen namonni heedduun aja’ibsiifataniiruu.
Biyyaa hambaa keessaatti ijollee ofii afaan fi aadaa barsiisuuf hubaachiisuun ulfaata yoo ta’eeyyuu Falmattuun fedhii qabaanan waan ulfaatuu akka hin jirree gaafii dhiyeessineef irraa hubaachuu dandeenyeerra.
Gara dhumaattiis qophii irbaataa,fi bashaanana addaa addaa tiin qophiin guyyichaa kan goolabamee yommuu ta’uu «ijii waan argee soodaata, fedhii fi kaka’umsii jiraannan baayyachuu fi xiqqeenyii hawaasaa Aadaa keenya guddiisuu f kaayyoo keenyaas bakkan ga’uu tasa nu hin dangeessu» jechuun Hawaasnii Oromoo Tingvoll fi Møre og Romsdal’s(Norway) ergaa isaanii dabarfaataniiru.
Galatoomaa!!
itanaguteta@gmail.com
,,,
Posts navigation
::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::
October 18, 2013 (http://maddawalaabuupress.blogspot.no/2013/10/oromo-community-in-tingvoll-and-mre-og.html)
Oromo Community in Tingvoll and Møre og Romsdal, Norway Celebrated the Inaguration of the community on October 12, 2013
On October 12, 2013, Oromo Community of Tingvoll and Møre og Romsdal celebrated the inauguration of their Community at the Presence of more than 100 participants including Norwegians and different nations plus the Oromos living in Norway who came from different parts of Norway for this celebration. The community celebrated the occastion at a Tingvoll Aldershjem in the town of Tingvoll on Saturday 12 October 2013 starting from 4 PM to 11PM With different programs. The members of the Community worked hard to make this day historical and memorable day where Oromummaa is celebrated and enjoyed by all. Celebration began with “eebbaa” (blessings of Elders according to Oromo’s tradition and was followed by one minute silence for Our heroes and heroines. After the one minute silence the leader of the program Obbo Badhassa Dalassaa invited the community’s chairperson Obbo Aadam Jaalatoo for brief presentation about the Oromo People and the community. The chairperson of the community presented about Oromo people’s culture, Identity, country, tradition and history. He indicated Oromia (Oromo country) is the richest region in the Horn of Africa. He introduced well about the Oromo People specially to the audiances who haven’t heard much about the Oromo People before. Obbo Aadam Jaalatoo also presented about the Tingvoll and Møre og Romsdal Oromo community including their plan for the future and their need from the Norwegian community and authorities as well. The presentation of Obbo Aadam was followed by a speeches from the Contact person of the community Miss Åshild Husby Bergem and the Mayor of the Tingvoll muncipality Mr. Peder Hanem Aasprang made a speech to the audience. Both appreciates and praises the Oromo community there and wished more success in their Commitments and promised to help the Oromo community in their area. More over they also confirmed that they have got better understanding about the problems the Oromo people are facing in Ethiopian empire. The presentation by Mr. Mesfin Tadese about the human right violation in Ethiopian empire against the Oromo People was also part of the occastion. The Next speaker was Miss Tigist Jima, who is women and youth affair in the Community. She explained that the women and youth that lack freedom of Speech in Oromia, will be remembered while the Oromo women and youth in their community enjoy freedom in Norway as Oromo. The audience was entertained by walaloo(Poem) entitled Oromia biyya koo (Mother Oromia) by a 9 years old beautiful Oromo girl, Falmatuu Aadam that encouraged the Oromo community who lives outside Oromia to teach the Oromo Language and traditions to their children. The dinner invitation and Oromia coffee ceremony was part of the celebration which is followed by Oromo music and traditional Dances throughout the evening.
To read more about the Oromo Community in Tingvoll and Møre og Romsdal visit the following address: https://oromocommunityromsdal.wordpress.com/ See parts of the celebration below With Pictures and videos.
==========================================================================
12.AUGOST 2013
Eeba Hawaasa Oromoo Tingvoll fi Møre og Romsda
Kabajjamoota ummata Oromoo!
Duraan dursinee, maqaa KHG OCTMR-tiin, baga nagaan nuuf jiraatan isiniin jenna!!
Akkuma beekamu Hawaasa Oromoo Tingvoll fi Romsdal Norway (OCTMR) hawaasa yeroo dhiyoo keessa hundeefame ta’uun isaa ni beekama. Haata’uu malee, hanga hundeefamee asitti hujiilee hawaasa Oromoo boonssan hedduu dalaguti jira. Isaan dalagaman keesaa Aaadaa Saba Oromoo ummata biyya keesa jirutti argisiisuu, seenaa saba Oromoo barsiisuu fi Afaan Oromoo ijoollee biyya ormaati dhalatan barsiisuu dabalatee Gaafii mirga dhala namummaa kan sabin Oromoo sarbamee/dhabee jiru debisiisuuf gaafilee barbaachisaa ta’an qaama dhimmi ilaaluuf dhiyaasaa jira of-fuulduras haala cimaa ta’een kan itti fufunu tu’uu isaa ni beeksisfina. Kanaaf, Eebi Hawaasa Oromoo Tingvoll fi Romsdal Norway Fuulbaana 21.2013 waree-dura sa’aa 12:00 AM-11:00 Hlkan-qixee akka lak. EU-tti ta’uu isaa ni beeksina. Kanaaf, kootaa woliin haa kabajinuu! “Wolitti heddummatee jirbiin Arba hiiti” jedhuumiiree! Akkasumas waan dandeettan hundaan hawaasa kana jabeessuu irratti akka qooda keessan baatan abdii fi kabajjaan waamicha isinii dabarsina.
Galatoomaa!
Aadam Jaalatoo Fardoo
Dura ta’aa OCTMR.
Oromo-Norwegians Views & Reflections on the Current Engagement of the Norwegian Development Policy in Ethiopia
June 6, 2013 at 6:16 am · Gadaa.com
By Buttaa Duuloo
The Oromo community in Oslo and its surroundings has a long tradition of boosting the Oromo identity(Oromummaa) that highly empowers the Oromo nationalism to its host and to the wider society.
This community probably is one of the oldest Diaspora based Oromo communities in Europe. From its inception back in the late 1980s, the community has been demonstrating for civil rights and Oromummaa– as one of the ancient folks with rich culture at different occasions on different forums.
Among others, demonstration of what is going on back home in Oromia, Ethiopia, on May Day – the Workers solidarity day, the community protest against any form of bilateral and partnership agreements between the Norwegian government and the successive rulers of Ethiopia. The protest has been one of the major events that have been used as a platform for airing off Oromia and its situation.
The Oromo community has again freshly made a significant move by protesting against the lobby from the TPLF-led government in order to recruit potential stakeholders in the so-called Abbay Dam construction investment project. The Oromo community together with other concerned individuals has abandoned the scheduled meeting; as a result, the TPLF consulate in Stockholm has forced to halt the program.
Recently, the Development Fund of Norway has arranged an Ethiopian Week where the socio-economic and severe political situation is under the minority TPLF-led government. The focus of the discussion was on social policy whereby the Norwegian government endorses the so-called double digit economic growth in Ethiopia.
Participants were His Excellency Ministry of the International Development, Heikki Holmås, from the Socialist left party, and Peter Gitmark from the right-wing conservative party of Norway. All participants of the seminar were sharing the same views of the government opponent thereby requesting the Norwegian Ministry of International Development to demand the fundamental prerequisites to be fulfilled by the Ethiopian authorities before launching any sort of development partnership with it.
His Excellence the Norwegian Ministry of International Development, Heikki Holmås, was so humble and extended his informal discussion after the seminar as well.
Members of the Oromo Community, including the current leader of the Community, Mr. Gudeta Boki, and the regime’s survivor of torture and human rights activist Mr. Hussien Ahmed, have also made their points explicit with regards to the ongoing Oromos socio-political problems.
In general, the community leaders have explained their concern about the escalating human rights violations, ongoing unconditional imprisonments of Oromos and dismissal of Oromo students from colleges and universities, thereby winning the attention of the Minister – Heikki Holmås.
Finally, despite the Ministry’s office willingness to aid the minority-led government in Ethiopia, he was also touched by the serious human rights situations in the country. He has the view that poverty reduction could pave the way to a democratic society, and added that Norway’s engagement and current take is only to alleviate the extreme poverty in Ethiopia.


c: text/html

text:
*Malkamuu Jaatee, Waligayii hawaasa Oromoo irratti barruu dhiyaate,
Netherlands, The Hague, Hagayya 5, bara 2017
Seensa
Ijaarsi (jaarmiyaan) uummati ijaaratu gosti kamuu meeshaa dantaa waloo tiksuu dha. Jaarmiyaa sadarkaa olii keessaa motummaan isa tokko. Motummaan jaarmiyaa (meeshaa) bulchiinsaa ti. Jechuun, jaarmiyaa dirqamaa fi gaafatamummaa ofitti fudhatee uummataa fi biyya hogganuu dha.
Dirqamaa fi gaafatamummaan motummaa, feedha uummataan ijaaramee, warri gurguddoon: 1ffaa uummata ykn namoota daangaa beekamaa tokko keessa jiraatan sirnaan bulchuu, 2ffaa nageenya (jireenya, gammachuu, fi guddina) fi mirgoota namoomaa sab-lammii biyyichaa tiksuu, fi 3ffaa dantaa waloo kan uummataa eeguu (eegsisuu) fi guddinaa fi badhaadhina uummataa kunuunsu dha.
Uummatoota biyya lafaa kana irratti motummaa (sirna bulchiinsaa) ijaaratanii baroota dheeraaf ittiin hoogganamaa turan keessaa uummati Oromoo tokko ture. Sabni Oromoo baroota dheeraa irraa jalqabee sirna motummaa ittiin of-bulchu qabaachaa akka ture galmeen seenaa fi himi afaanii ni mirkanessu.
Uummati Oromoo bara durii irraa eegaluun qaroomina qabu jedhamanii uummatoota muraasa beekaman keessaatti argama. Kunis kan mirkanaawe sirna motummaa Gadaa (demokiraasii) fi sirna Waaqefannaa ijjaarachuudhaan ittiin hoogganamaa baroota kuumaatama lakkoofsisuun. Garuu baroota dhiyoo as, uummati Oromoo, tarree uummatoota motummaan jalaa diigamee fi rakkoolee gosa heedduuf saaxilaman keessaatti argama.
Waan kaleessa keessa turan yoo hin bekneef, amma eessa akka jiran hubachuu fi boori ammoo garamitti akka deeman beekuun rakkisaa dha. Kanuumaaf jeecha, galmee seenaa keessaa erga xiqqooshee xuxuqeen booda gabaabinaan sadaarkaalee qabsoon bilisummaa Oromoo keessa darbee fi bara ammaa sadarkaan QBO akkam akka fakkaatu ibsuu yaala.
Barruun kun hanga dandayameetti baayyee cunfamee kan qophaawee dha akka hundumaaf galutti. Lammiin Oromoo sadarkaalee adda addaa irratti argaman hundaa akka dubbisanii hubataniif hawwamee ti. Barruun siilaa kitaaboota hedduu ta`uu malu, kutalee sadiitti hiramuun gabaabinaan fuula 10 keessatti barrefame. Kutaa 1ffaa: Diigamuu motummaa Oromoo fi baballachuu motummaa Habashaa. Kutaa 2ffaa: Ijaaramuu jalqabuu uummata Oromoo. Kutaa 3ffaa: Guddina sochiilee qabsoo bilisummaa Oromoo
Kaayyoon barruu kanaa: “ergii motummaan Oromoo diigamee egalee haala akkamiin akka waggoota shantamaa ol (50 >) qabsoon bilisummaa Oromoo hirmaannaa uummata Oromoon geggefamaa jiru gabaabsee ibsuudhaan booda sadarkaalee guddina jaarmiyolee qabsicha hooggananii agarsiisuuf. ”
1. Diigamuu motummaa Oromoo fi baballachuu motummaa Habashaa
Kutaa 1ffaa kana jalatti diigumsaa motummoota Kuush irra ga`ee fi baballifamuu motummaa Habashaa ilaaluun gara kuutaa 2ffaa, (deebifamee ijaaramuu eegaluu uummata Oromoo), cee`ama.
1.1 Diigamuu motummoota Kuush fi baballifamuu motummaa Habashaa
Motummootiin warra Kuush bara dur-durii diigamuu kan jalqaban bara 350 akka lakkofsa Dhaloota Fayisaa Booda(DhFB) yeroo ta`u, kan digumsichi xummurame ammoo bara 1889 (DhFB) ture. Motummooti diigaman kun fakkenyaaf : Maroyyee, Agawoo, Daamooti, Sidamaa, Gadaa, fi kkf turan.
Motummaan warra Habashaa bara 400 Dhaloota Fayisaa Dura(DhFD) nannoo galaana diimaatti erga hundeefameen booda hanga 1000 (DhFB) huundee jabeefafaa adeemuun quphsuma Akksuum andhuura daldalaa fi siyaasaa godhate.
Bara motummootiin Kuush diigamaa turanitti (350 – 1889 DhFB) motummaan Habashaa suuta suutaa fi toftaa adda addaa fayyadamuun daangaa baballifachaa adeeme. Quphsuma Aksuum irraa ka´ee bara 1632 -1855 (DhFB) Gondor keessa maadheffachuun gara kibbaatti baballifamuu eegale.
Bara 1200 (DhFB) booda murni motummaa Habashaa quphsuma Shawwaa jedhamee beekamu irratti hundeefamuun jalqaba milkaawina baballifamuu motummaa Habashaa ti. Bara 1889 (DFB) tessumi motummaa Habashaa gara Finfinnetti dabarfamuun ammoo gutummaatti diigamuu motummoota Kuush mirkaneesse. Sirni motummaa Habashaa gutummaatti biyya Oromoo fi biyya Kuush kibbaa keessatti baballiifamun haaluma kanaan baroota dheeraa booda milkaaweef.
1.2 Caasaa motummaa Oromoo (sirna gadaa) diigame
Himi afaanii fi galmeen seenaa akka ibsutti caasaan motummaa Oromoo bara durii Gabate 1 keessatti ibsameera.
Shanachi (gartuleen 5n) sirna Gadaa, waggaa saddet-saddetiin, aangoo motummaa nagaan walitti dabarsuun waggaa 40 booda aangoo dhaloota ilmaaniitti kennuun Gadaa marsaa 1ffaa xummuru.
1.3 Caasaa motummaa Habashaa (sirna motii) diriirfame
Motummaan Habashaa baroota dheeraaf sirna mootiin hogganamaa ture. Bara dhiyoo asitti ammoo maqaa yeroo lama jijjirrachuun daangaa aangoo waraanaan baballifatee ture aangooma waraanaan tikfataa jira (Gabatee 2). Garaagarummaan sirnoota mootii, darguu, fi adda bilisummaa uummata Tigrayi (ABUT) gidduu jiru bifuuma jijjirrachuu malee, tarsimoon uummata Oromoo irratti qaban hin jijjramne. Ragaalee kana mirkanessan hedduu kessaa: dhiittaa mirga namoomaa fi saamicha lafaa ti.
1.4 Diigamuu motummaa Oromoo
Diigumsi motummaa biyya tokkoo, lammii motummicha jalatti hogganamaa turan dhiittaa mirgooti namoomaa sadarkaa gadii irraa jalqabee hanga sanyii duguggaaf saaxila.
Sababiin digumsa motummaa Oromoo qabxiilee gurguddoo armaan gadii kana sadan jalatti cuunfama: 1ffaa Sirni Gadaa laaffachaa adeemuu; 2ffaa Duula dinaa fi alagaa irraa banamee of irraa ittisuuf jaarmiyaa fi meeshaa waraanaa ga`aa dhabuu ; 3ffaa Motummaan Habashaa fi ol´aantummaan gita bittuu Habashaa gargaarsa alagaan aangawaa adeemuu.
Akkataa kanaan sirnni motummaa, aadaa, fi hawaasumma Oromoo diigamaa adeemuun suta sutaan kan Habashaan bakka buufamaa adeeme. Akkasumas, eenyummaan Oromoo fi saboota kiiba Itiyophiyaa duguggaa bifa kallattii fi alkallattiin geggefamuuf saaxilameera.
1.5 Sirna cunqursaa hamaaf saaxilamuu saba Oromoo
Jeequmsi fi gooliin waggoota 150 darban tarsiimoo siyaasa Habashaa irraa dhalatan guddachaa fi baballachaa adeeman. Motummaan gabiromfataan kun gara-jabeessaa fi duddubatti haafaa ta`uu ragaalee mirkaneessan hedduu keessaa tokko dhittaa mirgoota dhala namaa dangaa hin qabne.
Yakkootii motummaa Habashaan fuufinsaan raawatamaa jiran hedduu keessaa warrii ijoon: 1ffaa Akkuma bineensaatti adamsamee ajjeefamuu fi gabira ta`uun gurguramuu ilmaan namaa ; 2ffaa Qabeenyaan uummataa saamamuu fi biyyaa ariyatamuu ilmaan namaa; 3ffaa Akka dofaa fi dadhabaatti ilaalamuun tuffatamuu uummataa; 4ffaa lubbuu uummatoota miliyoona hedduu gar-malee galaafachuu; fi 5ffaa Uummatoota miliyoona hedduu buqqisuun jireenya hiyyummaa fi baqattummaa rogaalee danuuf saaxiiluu dha.
Uummati Oromoo motummaa-maleeyyi ta’uudhaan walabummaa sarbamee ittisa dhabuudhaan waluumaagalatti balaa gurguddoo sadiif saaxilameera: (1) Sanyii duguggaa (ajjefamuu miliyoonaan); (2) Sanyi eenyummaa Oromoo balleessuu (afaan, aadaa, fi seenaa Oromoo haquu), fi (3) diigumsa caasaa fi jireenya hawaasummaa Oromoo (sirna hawaasummaa fi siyaasaa Oromoo dhabamsisuu). Bara ammaa kana toftaa dhokataa motummaan kun tarsimoo fagenyaaf fayyadamaa jiru, “Saamicha qabeenya uumamaa geggessuun uummata miliyonaan lafa jirenyaa irraa buqisuun”, adeemsa yeroo dheeraa keessa bifa biyya Oromoo roga-malee gochuun dhabamsiisuu dha.
2. Ijaaramuu jalqabuu uummata Oromoo
Uummati Oromoo ofiin of ijaaruu jalqabuun hundee milkoomiina QBO ti. Jaarmiyoota QBO ijaaruun osoo wal irraa hin citiin bara 1960 irraa eegaluun itti fufeera.Hojii baayyee ittiin boonamuu dha.
2.1 Jaarmiyaa hawaasaa (1960 …)
Bara 1960 Waldaan Afran Qalloo (WAQ) hundeeffamuun hundee sochii qabsoo bilisummaa afaan fi aadaa Oromoo ta`ee mullate. Waldaan kun hawwisoota kanneen akka Biftuu Ganamaa, Urjii Bakkalchaa, fi kkf … argamsisuun wallistoota qaroo hedduu kanneen uummata dammaqsanii qabsoo bilisummaaf hiriirsan dhalche. Bara ammaa kana ammoo waldaaleen artistoota Oromoo sadarkaalee adda addaatti ijaaramuun QBO keessatti ballinaan hirmaachaa jiru.
Bara 1963 Waldaan Maccaa fi Tulamaa ijaaramee sochii barnotaa fi misomaa geggessaa tureen uummata Oromoo dammaqsuudhaan siyaasa qabsoo bilisummaa Oromoof hojii bu`uraa raawate. Sochiin sabbonummaa Oromoo baballachaa adeemuudhaan bara 1980 booda hawaasooti Oromoo sadarkaa adunyaatti ijaaramuu jalqaban. Yeroo ammaa kana lammiin Oromoo biyyoota keessa qubatan hundumaatti hawaasa Oromoo ijaaruu. Fakkenyaaf hawaasootiin Oromo Afrikaa (Keniyaa, Misir, Sudaan, Ugandaa, Kibba Afrikaa…); Asiyaa (Yaman, Sawudii, ….); Awuropaa (Ingilizii, Jarmanii, Norway, ….); Kaaba Amerikaa (Kaanadaa fi Ameerikaa); fi Osheniyaa (Awustraliyaa fi Newuziland) keessatti ijaaramuudhaan QBO tumsaa jiru.
Bara 1988 irraa eegaluun waldaaleen amantii ijaaramuu jalqabuudhaan gara sochii walitti hidhata amantii fi aadaatti guddachaa jiru. Jaarmiyooleen sochii kana keessatti hirmaachuu jalqaban kanneen akka waldaalee kirstaana Oromoo, waldaa Oromoo hordoftoota amantii islamaa, fi waldaa Oromoo hordoftoota amantii waaqefannaa ti.
2.2 Jaarmiyaa odeeffannoo (1960 …)
Uummata Oromoof karaa raadiyoo odeeffannoo tamsaasuun kan jalqabame bara 1960 keessa sagantaa radiyoo afaan Oromoo magalaa Moqaadishoo irraa darbuun ture. Kana booda bara 1970ta keessa sagantaa radiyoo Itiyophiyaa irraa qophiin afaan Oromoo jalqabame. Bara 1980ta keessa sagaleen bilisummaa Oromoo (SBO) hundeefamudhaan odeeffannoo QBO tamsaasuu jalqabeen uummata Oromoo dammaqsee barnoota siyaasaa hidhachiise. Bara 1990 booda ammoo sagalee hawaasa Oromoo fi sagantaa raadiyoo gosa hedduun karaa internetii darban baballachaa adeeman.
Bara 1970ta keessa barrulee (gaazexaa) kanneen akka Bakkalchaa fi Bariisaa ballinaan odeeffannoo afaan Oromoon barreessuu jalqaban. Bara 1990ta keessa ammoo barruleen akka Urjiii fi Seeyife-Nabalbaal odeeffannoo QBO uummata qaqabsiisaa turan. Jaarraa 21ffaa kana keessa ammo marsaalee internetii hedduu irratti odeeffannoo hedduun afaan Oromoon tamsawaa jiru.
Bara 1990 booda televisiyoona fayyadamuun afaan Oromoon odeeffannoon tamsaafamuu jalqabe. Sagantaan televisiyoon afaan Oromoo kanneen akka Oromo TV fi Televisiyoona Itiyophiyaa sagantaa afaan Oromoo gara jalqaba 1990 eegalan. Bara 2000 booda ammoo TV Gaddisa dhugaa, Midiyaa Oromiyaa (OMN) , Odeessa Oromiyaa (ONN), Tamsaasa Oromiyaa (OBS), fi Agarsiisa adda addaa karaa interneetii darban hundi odeeffannoo burqisiisaa jiru.
2.3 Jaarmiyaa waraanaa (1928…)
Nagenyaa fi qabeenyaa uummataa tiksuuf jaarmiyaa waraanaa jabaa qabaachuun bara durii irraa eegalee tarsimoo addunyaa kana irratti ballinaan hojii irra olaa jiruu dha. Tarsimoo haaraa miti, waanuma baratamee dha, sababii adunyaan kun sirna gabiromsaa kallattii fi alkkalattiin geggefamu jala jirtuuf. Waraana adunyaa 2ffaa booda ammo, balaa loola diinaa irraa uummataa fi biyya ittisuuf, jaarmiyaa waraanaa sadarkaa oliitti ijaarrachuun daran jabaatee kan itti fufee dha.
Bara 1870 – 1889 loola uummata Oromoo fi motummaa Habashaa giddutti geggefameen ergii uummati Oromoo injjifatamee, hidhannoo waraanaa hikkateen, booda deeibiyee hidhachuuf yaaleera. Garuu rorroo diinaa irraa kan uummata Orromoo ittisu jaarmiyaa waraanaa aango-qabeessa argamsiisuuf amma yoonaatti hin milkoofine.
Bara 1928 irraa eegalee uummati Oromoo akkaataa qindoomina hin qabneen finciila meeshaa waraanaan deggerame geggessuun diina (motummaa Habashaa) raasuu jalqabe. Fakkenyaaf sochii Walloo (fincila Raayyaa bara 1928 –1948), diddaa Harargee (fincila Carcar bara 1936 – 1950), fi riphee lolaa Arisii (fincila Baalee bara 1958 –1970).
Sochii riphee lolaa kan jalle (J.) Elemoo Qilxuu hundessee fi J. Mullisi Abbaa Gadaa fi J. Jaarraa Abbaa Gadaa jalqaban hundee jaarmiyaa waraana bilisummaa Oromoo (WBO) ti. Adeemsa WBO hundessuu keessatti ga`een (qoodi) J. Elemoo Qilxuu, J. Mullisi Abbaa Gadaa, fi J. Jaarraa Abbaa Gadaa seenaa QBO keessatti fakkenyummaa guddaa qabatee akka jiraatu galmee seenaa Gootolii Oromiyaa keessatti ibsameera.
Jaarraa Abbaa Gadaa waggaa 5 mana-hidhaa mootummaa Somaalee kessatti ergii dararamee ba`een booda J. Mulliis Abbaa Gadaa wajjin ta`uun bara 1970ta gara jalqabaa qabsoo hidhannoo sagaliin J. Elemoo hoggane itti fufan. Isaanis ona Bordoddee keessatti, sagalii J. Elemoo hoogganaa tureen, qawwee dhoksame argachuudhaan qawwee sadiin Gooballee seenan. Suuta suutaanis uummata dammaqsaa fi ofitti dabalataa adeemuun bara 1973 hunddefamu WBO argamsiisan.
2.4 Jaarmiyaa siyaasa walabummaa (1973…)
Jaarmiyolee siyaasa QBO gartuulee gurguddoo lamatti addaan qoodamu. Gartuun jalqabaa jaarmiyolee siyaasa walabummaa jedhamuun beekaman lakkofsaan 12 ta`u (Gabatee 3). Jaarmiyolee 12 keessaa kan hojii qabatamaa hojjechaa jiranu lama (2) hin caalan.
2.5 Jaarmiyaa barnootaa fi qorannoo (1973 …)
Bara 1973 irraa jalqabee ijaaramuun waldaalee barattoota Oromoo kanneena akka Tokkummaa barttoota Oromoo Awuropaa (TBOA) fi Tokkummaa barttoota Oromoo Kaaba Ameerikaa (TBOKA ) bu`ura waldaa qorannoo Oromoo (WQO) ti. WQO gara jalqaba 1980ta hundeefame. Seenaa fi aadaa Oromoo qorachuun barruuleessanii fi kitaabeessanii sadarkaa adunyaatti beeksisuu kessatti waldaaleen kun sadanuu qooda sadarkaa olii qabu.
2.6 Jaarmiyaa siyaasa feederaalummaa (1976…)
Jaarmiyolee siyaasa QBO gartuu 2ffaan jaarmiyoota siyaasa feediraalummaa jedhamu. Gartuun kun lakkofsaan gara 12 ta`u, garuu hojii qabatamaa kan hojjechaa jiran sadii (3) hin caalan (Gabatee 4).
2.7 Jaarmiyaa mirga namoomaa (1980…)
Moraa QBO keessatti jaarmiyaa walgargarsaa fi mirga dhala namaaf falmmu ijaaruun kan jalqabame bara 1980ta keessa waldaa gargaarsa Oromoo /Oromo Relief Association (WGO/ORA) hundeessuun.
Bara 1994 jaarmiyaan mirga dhala namaaf falmmu kanTuuta Tummsa Oromiyaa yookin Oromia Support Group (TTO/OSG) jedhamuu dhiittaa mirga namoomaa Oromiyaa fi gutummaa Itiyophiyaa keessatti motummaa Habashaan geeggefamu adunyaatti beeksisuu jalqabe.
Fakkenyummaa TTO/OSG hordoofuudhaan bara 2004 booda jaarmiyoleen mirga namoomaa hedduun yeroo adda addaa hundeefamaniru. Fakkenyaaf: HRLHA (Human right league of horn of Africa), MRHA e.V. (Menschen Rechte am Horn von Africa, afaan jarmanii ti) yookin Human Rights of Horn of Africa, OMRHO e.V.(Oromo Menschenrechts und Hilfsorganisation,afaan jarmanii ti) yookiin Oromo Human Right and Relief Organization (Ijaarsa Mirga Namoomaa fi Gargaarsa Oromoo), Oromia Support Group in Australia, fi kkf.
3. Guddina sochiilee qabsoo bilisummaa Oromoo
Kutaa 3ffaa kana jalatti Shanan Rogaalee QBO fi sadarkaalee guddina QBO ilaaluun booda warraaqsooti gurguddoon adeemsa QBO keesatti dhalatanii turan shirraa diinaan gara dabarfamuu mu`llisuudhaan warraaqsa 3ffaas maaltuu eeggata laata kan jedhu, gaaffii baanaan, agarsisuu dha.
3.1 Shanan Rogaalee qabsoo bilisummaa Oromoo
Bara 1870 irraa eegalee waraana motummaa Habashaan irratti labsame ofi irraa deebisuuf uummati Oromoo qabsoo bilisummaa geggessaa jira. Qabsoon bilisummaa Oromoo gara waggoota 150f geggefamaa jiru kun golee shan walitti hidhaman qaba. Isaanis: (1) qabsoo afaan Oromoo qaroomsuu fi guddisuu, (2) qabsoo aadaa Oromoo tiksuu fi kunuunsuu, (3) qabsoo seenaa Oromoo fi oromummaa ifatti baasuu, (4) qabsoo hawaasummaa fi dinagidee Oromoo dagaagsuu, fi (5) qabsoo siyasaa saba Oromoo aangoomsuu ti. Shanan rogaalee QBO martinuu wal tumsuun QBO galmaan ga`u, gargaarsa Waaqayyo biraa ta`een.
3.2 Sadarkaalee qabsoo bilisummaa Oromoo
Sadarkaaleen guddina yookiin adeemsa QBO sochiilee gurgguddoo shan (5) kan yeroon walitti hidamaniin beekama. Qabsoon bilisummaa Oromo sadarkaalee guddinaa sadii (3) keesa darbuun 4ffaa irra jira.
Bara 1ffaa [Facawinaan finciluu Oromoo (bara 1881 – 1960)]: Diddaa Annoolee fi Calanqoo; sochii afaan fi aadaa Oromoo kunuunsuu (bu`reefamuu hogga-barruu afaan Oromoo kan hogganummaa Hiikaa Awaaji fi Bakirii Saphaloon jalqabame); Fincila Raayyaa (bara 1928 –1948) fi Carcar (bara 1936 – 1950): sochii riphee lolaa Baalee (bara 1958 –1970); fi Sochii haawasummaa kan Guddinaa Tumsaa hoggane (bara 1970 – 1977).
Bara 2ffaa [Hundeefamuu jalqabuu jaarmiyaa QBO (bara1960 – 1973)]: Waldaa Afran Qalloo (1960); Waldaa Maccaa fi Tulamaa (1963); fi Adda Bilisummaa Oromoo (1973).
Bara 3ffaa [Ijaaramuu ABO fi WBO (bara 1973– 1992)]: bara diina irratti haleellaan qindoominaan geggefamee fi yeroo jalqabaaf bara qabsoon bilisummaa Oromoo sadarkaa adunyaatti beekame.
Bara 4ffaa [(Walmormii fi dorgommii jaarmiyolee QBO (bara 1992 –????)]: gara sadarkaa gamtaan QBO hogganutti jaarmiyolee siyasaa ceesisuuf bara 2000 irraa eegalee yeroo hedduu yaalamee hin milkoofine. Fakkenyaaf diigamuu tokkummaa humnoota bilisummaa Oromoo (ULFO) bara 2006.
Bara 5ffaa [(Waltumsuu jaarmiyolee QBO (????)]: Mullisuuf barii bilisummaa, Barichi hawiin eegama.
3.3 Adeemsa QBO guddina sadarkaa 5ffaatti ceesisuu
Sadarkaa 5ffaatti darbuuf haala dureen raawatamuu malan gabatee 5ffaa keessatti dhiyaatu.
Jaarmiyooleen QBO yoo qooda (ga`ee) ijaaraa (+) guumachuu irratti xiyyeefataniif QBO gara galma guddina sadarkaa 5ffaatti ceesisuun ni ariifata.
3.4 Warraaqsa 1ffaa fi 2ffaa baroota darban adeemsa QBO keessatti dhalatan
Warraaqsa bara 1973 dhoyee (sirna qabiyee lafaa fi caasaa bulchinsaa kan jijjire ture). Warraaqsi kun Fincila uummatoota baadiyaa fi magaalaa qindeesuu fi sagantaa walgargarsaa, barnotaa, fi misomaa karaa waldaa macaa fi tulamaa (1963 – 1973) qindaawe irraa argame. Garuu warraaqsichi kaayyoo QBO galmaan ga`uuf hin milkoofine. Maaliif? Sababii gurguddoo lamaan kanaaf: (1ffaa) aangoon waranaa dhabuu fi (2ffaa) jaarmiyoleen Oromoo sadarkaa ijaaramuu jalqabuu irra turan.
Warraaqsi bara 1991 dhoyee ammoo enyummaa sabootaaf beekkannoo kan kennee dha. Warraaqsi kun sochiilee riphee lolaa bara 1974 hanga 1991 baadiyaatti geggefame qindeessuu keessaan dhalate. Garuu warraaqsi kunis to`atamee kaayyoo QBO galmaan ga`uuf hin milkoofine. Maaliif? Sababii gurguddoo shanan kanaaf: (1ffaa) hanqina jaarmiyaa, (2ffaa) hirr’ina aangoo waraanaa, (3ffaa) gantummaa siyaasaa, (4ffaa) gartummaa siyaasaa, fi (5ffaa) sirni bulchiinsa jaarmiyolee hoogganumaa qindaawe dhabuu dha.
Warraaqsi lamanuun kun aangoo waraana dinaan hatamuun gara dabarfaman. Isa jalqabaaf maqaa Warraaqsa Soshaalistummaa fi kan itti aanee dhalateef maqaa Warraaqsa Dimookiratummaa jedhamantu kennaman. Afaan faajjii dhalchate kanaan diinni umurii motummaa dheerefateera.
3.5 Sochii qerroo bilisummaa fi warraaqsa 3ffaa
Gara dhuma bara 1990ta irraa jalqabee sochiin fincila diddaa gabirummaa moraa barnoota sadarkaa 1ffaa hanga Yuniversitii geggefamaa ture guddachaama adeeme. Sochiin barattootaa kun bara 2012 keessa bu`reefamuu jaarmiyaa qerroo bilisummaa Oromoof qooda guddaa gumaacheera.
Hundeefamuu qerroo bilisummaa Oromoo keessaan sochiin QBO gara sadarkaa waarraaqsa 3ffaa argamsisuutti guddachaa adeeme. Sochiin kun bara 2014 irraa eegalee warraaqsa Oromoo yookiin warraaqsa Xummura Fincila Diddaa Gabirummaa jedhamee beekama. Bara 2017 irraa eegaluun ammoo warraaqsa dinagidee jeechuun waamuunis mullateera.
Maqaa moggaasuu qofaan ga`aa miti. Kan darbe irraa barachuudhaan, warraaqsa yeroo dhiyootti dhalachuu malu kana to`achuudhaan galma QBO milkeessuuf, qophaawutu daran barbaachiisa mitii? Warraaqsa 3ffaa hogganuun QBO galma xummuraan ga`uuf, jaarmiyoleen QBO hunduu tarsimoo gamtaan qabsaawuu baafachuudhaan gara hojiitti hiikuun, baayye hawwama. Maaliif?
Xummura
Karaa kamiinuu ijaaramuun Oromoo qabeenyaa dha. Qabeenyaan kunis kanneen akka yeroo, beekumsaa, fi qarshii dha. Qabeenyaan kun yoo hubannaan hogganamaniif kaayyoo QBO galma xummuraan ga`uu keessatti qooda guddaa qabu.
Walta`insaan (qindoominaan) yeroo, beekumsaa, fi qarshii hogganuun adunyaa bittaa-gurgurtaa kana keessatti milkoomina daldala kamifuu murtessaa dha. Adunyaa walxaxe hoggaanuu milkessuuf jaarmiyaa gamtaawee ijaaruun furmaata ta`ee akkuma argame, adunyaa Oromoo kan uumamumaan walxaxaa ta`e hoogganuudhaan QBO galma xummuraan ga`uuf jaarmiyaa gamtaawe argamsisuun dirqama. Gartuu tokko qofaan milkaawuun hin abdatamu. Jechunis, qofa qofaa figuun ga`aa miti.
Hundeen guddinaa fi badhaadhummaa Oromoo bara dur-durii sirna Gadaa ture. Dhalooti ammaa kunii fi kan gara fuula duraa, furtuulee jaarmiyaa Oromoo bara dur-durii dubbisee akka bara keessa jiraatutti hikkatee gara hojiitti jijjiruudhaan kabajaa uummata Oromoo irraa dinaan fudhatamee jiru deebisuuf of qopheessun hedduu barbaachisa.
Sirnoota ilaalcha siyaasaa kanneen akka habashummaa, kominstummaa, fi kapiitaalistummaa hojii irra olchuuf carraaquun mooraa QBO jeequmsaaf saaxiilu hubachuudhaan: ilaalcha siyasaa siran Gadaa irratti hundaaween QBO hoogganuu eegaluun jaarmiyolee huunda irraa eegama. Sirnoota alagaa (Habashummaa fi Faranjjummaa) ergifachuu irraa maquun gara kan ofiin (Oromoon) bonuutti guddaachuu dha. Daandiin siyaasa walabummaa fi karaan siyaasa feederaalummaa gara galma bilisummaa uummata Oromootti geessu. Lamanuu yoo gamtoominaan hogganaman milkaawu.
Hoogganoti jaarmiyolee siyasaa, dhimma QBO, gara ballisanii fi fageessanii ilaaluutti guddachuuniis waan dhiyaate fakkaata. Jechunis, qabsoon bilisummaa Oromoo daandii bilisummaa uummatoota Itiyophiyaa fi Afrikaa ta`uuf akka adeemaa jiruus hubachuu dha. Akkasumas, rakkolee baayyee walxaxoo (Iyyummaa fi Goolii) kanneen Afrikaa fi Adunyaa qunnamaa jiranuuf qabsoon bilisummaa Oromoo furmaata argamsisuu keessatti qooda guddaa akka qabu hogganoota adunyaa beeksisuuf saganteefachuu barachuu dha. Addunyaa hojii daldalaan hogganamtuu dammaqinsaan ilaaluu dha.
“The future depends on what you do today (Mahatma Gandhi).” Bori hin beekne, qodaan bukoo ishee lama.
Ragaalee
- Bokkuu D. Dirribii, 2008. Ilaalcha Oromoo (Kitaaba Aadaa, Seenaa, fi Duudhaa Oromoo. Oromia Publishing LLC: Atlanta, Georgia, USA.
- Dibabaa I. Ish, 2009. Ye Oromoo taarik ke xinti iskee 1890 mecereshaa. P.O.Box 17906. Addis Ababa,
- Gudina Tumsa Foundation (GTF), 2001. The life and ministry of rev. Gudina Tumsa, general secretary of the Ethiopian evangelical church Mekane Yesus (EECMY). Mekane Yesus theological seminary Makanissa, April 18 – 21, 2001
- GTF, 2003. Witness and discipleship, leadership of the church in multi-ethnic Ethiopia in a time of revolution (The essential writings of Gudina Tumsa, general secretary of the EECMY (1929 – 1979). GTF, Addis Ababa.
- Hassan M fi Maatii D., 2008. Goota Oromiyaa. Oromia publishing LLC. Atlanata Georgia, USA.
- Hirphoo T., 1999. Abbaa Gammachiis, Oneesimos Nasib nama Biyya Oromoo, ergamaa wangelaa (1850 – 1931). Mana-maxxansaa Bolee, Finfinee.
- Jaatee M., 2016. Qabsoo bilisummaa afaan Oromoo.Waligayii marii afaan fi aadaa Oromoo irratti barruu dhiyaate. http://www.ayyaantuu.net/qabsoo-bilisummaa-afaan-oromoo-waligayii-marii-afaan-fi-aadaa-oromoo-irratti-barruu-dhiyaate/
- Malkamuu Jaatee, 2014. Bu`aa-ba`ii amna qabsoo bilisummaa Oromoo kaleessaa, har’aa fi borii . Kyagab & Sons graphics, Kampala, Uganda
- Taneter. Org, 2016. Ancient Kush or Ethiopia. www.taneter.org/ethiopia.html
- www.businessdictionary.com. Government definition. www.businessdictionary.com/definition/government.html
- www.importanceofphilosopy.com.The Necessity of Government. www.importanceofphilosophy.com/Politics_NecessityOfGovernment.html
- www.scaruffi.com. Piero Scaruffi, 2009. Wars and casualties of the 20th and 21stcenturies. http://www.scaruffi.com/politics/massacre.html

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Dubbi-himaan Ministrii Dhimma alaa Yunaayitid Isteets, Joon Kirbii fi Dhimmoota Afrikaatti itti-aanaa ministaraa Yunaayitid Isteets ka duran, Ambaasaadder Joonii Kaarsen, haala Itiyoophiyaa ilaalchisuun gaaffii Raadiyoo Sagalee Ameerikaa irraa gaaffii dhihaateef deebii kennaniin, muddamsi biyyattii keessatti dabalaa deemuu isaatti “Yunaayitid Isteets baay’ee yaaddoftee jirti” jedhu.
Prezidaantiin Itiyoophiyaa - Dr. Mulaatuu Tashoomee, Wixata dabre kana jechuun, gaafa Onkoloolessa kudhanii, ibsa paarlaamaa biyyattiif kennan keessatti, komeewwan hiriirtota mormiitiin dhihaatan keessaa haga tokko kannneen akka mirga abbummaa lafaa fi jijjiirraa haala filannoo akka deebii itti kennan dubbachuu isaanii, mootummaan Yunaayitid Isteets ka qalbeeffate ta’uu ka dubbatan – Dubbi-himaan Ministrii Dhimma-alaa Yunaayitid Isteets, Joon Kiribii, “Mootummaan yaadawwan sana akka murtiidhaan hojii irra oolchu jajjabeessina” jedhan.
“Mootummaan Itiyoophiyaa labsii yeroo hatattamaa dhuma trban dabree irra baase sana, keessumaa tarkaanfiilee yeroo hatattamaa, kan akka ajaja mana-murtii malee hidhuu, walabummaa haasaa daangessuu, walga’ii uummataa dhorkuu fi sochii sa’atiin ugguruu akkamitti akka hojii irra oolchuu yaadu akka ifa taasisu jajjabeessina” – jedhu – Dubbi-himaan Ministrii Dhimma-alaa Yunaayitid Isteets kun. trkaanfiileen kun keessumaa – sagaleewwan ukkaamsunii fi mirgawwan ugguruun --- bu’aa isaanii irra miidhaan isaan mootummichatti akka caalu dubbatu.
“Tarkaanfiileen sun sirna eegsisuuf yaadamanii ka fudhataman yoo tahe illee, sagalee walabaa ukkaamsuunii fi mirgawwan lammiwwan Itiyoophiyaa ugguruun toftaa ofiin of injifachiisuu, kan komeewwan dhihaatan furuu caalaa hammeessu” jedhan – Mr. Kiribiin.
Ka duraan Dhimmoota Afrikaatti Itti-aanaa Ministara Dhimma-alaa Yunaayitid Isteets turan – Ambaasaadder Joonii Kaarsen illee, dhimmuma labsii yeroo hatattamaa, Mootummaan Itiyooophiyaa waggoota 26 keessatti yeroo duraaf baase kana irratti, Raadiyoo sagalee Ameerikaaf ibsa kennanii jiran.
Itiyoophiyaan Afrikaa keessatti biyya baay’ee barbaachistuu fi biyyoota Afrikaa Uffee Sahaaraa gadii keessatti, Naayijeeriyaatti aantee biyya baay’ina uummataatiin sadarkaa lammataa irra jirtu – akkasumas, waggoota kurnan dabran kana keessa, biyya gama dinagdeetiin guddina jabaa agarsiistee fi gama naga-eegumsaan waahila gaarii Yunaayitid Isteets ta’uu ishee kan dubbatan – Ambaasaaddar Joonii Kaarsen, “Tasgabbii-dhabinsi dhiheenya kanaa keessumaa naannawa Finfinnee fi naannoolee Oromoo keessatti uumame kan nama rifaasisuu fi nama yaaddessu. Mootummaan labsii yeroo hatattamaa baasuun isaas, mootummichi waa’ee nagaa-dhabinsa dabalaa deeme to’achuu irratti yaaddoo qabaachuu isaa ifatti calaqqisa.” – jedhan.
Itti-fuudhaanis, humnoonni Itiyoophiyaa keessatti ilaalcha argachuu qaban akka ifatti mul’atan ka dubbatan – Dhimmoota Afrikaatti, Itti-aanaan Ministrii Dhimma-alaa Yunaayitid Isteets duraanii kun, “biyyattiin dimookiraasumaa ishee bal’isuu fi eegumsa mirga dhala-namaa fooyyessuun gara fuul-duraatti tarkaanfachuu qabdi” – jedhan.
“Dimookiraasummaa fi eegumsa mirga dhala-namaa babal’isuu itti fufuunnii fi gurmuulee siyaasaaf iddoo kennuun barbaachisaa dha. Dhimmoonni kun akkaataa bu’a-qabeessa ta’een hojii irra hin oolfaman taanaan, bu’aalee karaa dinagdee fi hawaasummaa biyyattiin argatte miidhuuf jira – jedhun” jechuun hubachiisan – Ambaasaadder Kaarsen.


text: Waxabajjii 18,2017/Godina Gujii Lixaa Aanaa Birbirsa kojowaa ganda Arusee Daarsaa keessatti ummanni.bishaan dhugaatii dhabee dararamaa jiraachuu maddeen keenya gabaasan.akka gabaasni achii arganne addeessutti Aanichatti Ummanni gandoota heddu keessaa bishaan qulqulluu dhabee dhibee adda addaatif saaxilamaa jira.haata’uu ergamtoonni wayyaanee OPDOn Kaabinoota ufii ummatatti gadi yaaftee ummatarraa maqaa bishaan isinii baafna jedhuun maallaqa saamaa fi saamsisaa jiraachuus maddeen keenya itti dabaluun addeessanii jiru.


text:
Tumsi Ummatootaa Bilisummaa fi Dimokraasii(TUBD), tumsa dhaabbilee siyaasaa Shanii ti. Dhaabbileen miseensota Tumsa Ummatootaa Bilisummaa fi Dimokraasii mirgoota dimokraasii fi bilisummaa Ummatoota isaanii dhugoomsuuf baroota 20 hanga 40 falmaa gaggeessaa jiru. Dhaabbileen ummatoota biyyattii keessaa 67% bakka bu’an kunneen, baroota kana keessas dandeettii fi gahumsa jaarmayaa fi leeccalloowwan qaban gabbiffatuun falmaa bilisummaa fi dimokraasii gaggeessan itti fufanii jiru.
Miseensonni TUBD Itoophiyaa keessatti Ummatoota isaanii jidduuttti caasaalee fi neetworkii bilisummaa fi dimokraasiif qabsaawuu isaan dandeessisu ummata isaanii jidduutti jabinaan diriirfatanii jiru. Falmaan miseensota tumsichaatis haala qabatamaa fi fedhii ummatoota qabsaawaafii jiraniirratti hundaa’udhaan bu’uura cimaa qabatee finiinaa jira.
Yeroo dhiyoo kana dhaabbileen miseensota Tumsa Ummatootaa Bilisummaa fi Dimokraasii qabsoo isaanii naannolee biyyattii qabsoo hidhannoo fi sochiilee ummataa itti adeemsisan keessatti waliin qindeeffataa jiru. Kanaafuu, warraaqsi ummatootaa guutummaa biyyattii keessatti shaffisa tilmaamaan ol taheen gaggeeffamaa jiru hanga ummatootni Itoophiyaa keessaa hundimtuu mirgoota dimokraasii fi bilisummaa isaanii goonfatanitti hin dhaabbatu jennee amanna.
Kaayyoon Tumsa Ummatootaa Bilisummaa fi Dimokraasii, ummatoota dammaqsuu fi ijaarudhaan sochiilee qabsoo, leeccalloo fi beekumsa dhaaboleen miseensa tumsichaa tahan qaban qindeessuun sirna abbaa irree TPLF aangoorraa qaarisuu fi sirna yeroo cehumsaa kabajaa mirgoota dimokraasii fi mirga hiree murteeffannaa ummatootaa irratti hundaa’e gadi dhaabuu akeekkate dhugoomsuu dha.
Tumsi Ummatootaa Bilisummaa fi Dimokraasii sirna siyaasaa haqa-qabeessaa fi mara hirmaachise hundeesuun kabajamuu mirgoota ilmaan namaa quuqqaa sabootaa fi sab-lammiilee Itoophiyaa hundaaf deebisaa laatuuf hojjeta. Kana malees, walhubannaa dhabiinsaa fi walitti bu’iinsa saboota fi sab-lammiilee Itoophiyaa keessaa jidduutti irra deddeebi’uun mul’atutti xumura gochuuf fedhii jiruu fi tattaaffii taasifamu milkeessuuf qabsaawa.
Itoophiyaa keessatti qabsoon hidhannoo waggoota kurna dabraniif gaggeeffamaa jiruu fi diddaan ummataa dhiyoo kanaa biyyattii jeequmsa akkaan hamaa keessa galchuu hundatu hubata. Mootummaan Itoophiyaa jeequmsa hamaadhaan liqimfamuu fi biyyattii bulchuu dadhabee daddaaqamaa akka jirus ifa dha.
Addatti fincilli Ummata Oromoo ji’oota Saglan dabraniif walitti fufiinsaan gaggeeffamaa jiruu fi kan dhiyoo kana naannoo Amaaraatti adeemsifamaa jiru akkasumas sochiileen saboonni fi sab-lammiileen biyyattii keessaa biroonis bilisummaa fi dimokraasiif gaggeessaa jiran sirna TPLF qarqara dhabamaatti oofaa jira. Sirnichi akka heera biyyattii fi seerota idil addunyaa fi naannootti ummatoota bulchuu dadhabuurraa lammiilee siviilii haala suukaneessaan jumlaan ajjeesuu akka furmaataatti fudhatuun haalicha daranuu hammeessuu irratti argama.
Tumsi Ummatootaa Bilisummaa fi Dimokraasii haala wayta ammaa kana gadi faginaan ilaaluun, saboonni fi sab-lammiileen Itoophiyaa hundumtuu TUBD cinaa hiriiruun falmaa gaggeeffamaa jiru fiixa baasuuf akka hojjetan waamicha dhiyeessa. Ummatoonni cunqurfamoo fi humnoonni tarkaanfatoon sirna Wayyaanee qarqara kufaatii jirutti xumura gochuun, sirna cehumsaa hirmaannaan qaamolee hundaa keessatti dhugoome milkeessuuf Tumsicha faana hiriiruun akka hojjetan dhaamna.
Ummatoonni Itoophiyaa fi humnoonni siyaasaa biyyattii martinuu yeroon murteessaan tarkaanfii qabatamaa itti fudhatan kan ammaa caalu akka hin jirre hubachuun Tumsa Ummatootaa Bilisumaa fi Dimokraasii waliin hojjechuun tarkaanfii sirna cehumsa dhugoomsuuf taasifamu keessatti qooda ijaaraa akka gumaachanis gaafanna.
Tumsi Ummatootaa Bilisummaa fi Dimokraasii mootummaan Cehumsaa bakka bu’ummaan ummatoota Itoophiyaa keessa jiran hundaa itti dhugoomee fi hegeree isaanii murteeffatuu dandeessisu akka milkaawuuf hojjeta.
Waan taheef, humnooni fi gareeleen siyaasaa jijjiirama dhugaa argamsiisuuf hojjetanii fi warreen ummata keenya bakka buuna jedhan marti Tumsa Ummatootaa Bilisummaa fi Dimokraasiitti makamuudhaani fi waamicha Tumsichaaf yeroon owwaachuudhaan konfaransii cehumsaa sirna mootummaa cehumsaa dhugoomsuutti geessu qindeessuuf akka of qopheessinu waamicha goona. Kunis ummatoota Itoophiyaa keessaa hunda kan fayyaduu fi nagaa, dimokraasii fi kabaja mirgoota namoomaa haqaa fi ummatootaan hawwamu dhugoomsuuf akka riqichaatti tajaajila jennee amanna.
Bilisumma fi Dimokraasiin Hundaaf!
Waajjira Pireeziidiyemii Tumsa Ummatootaa Bilisummaa fi Dimokraasii(PAFD)
Hagayya 20, 2016
For Amharic Version Click HERE
For English Version Click HERE


text:
Bilisummaa irra Faccisa
Yeroo qabsoon bilisummaa fi ofiinbulmaata keenyaa didhamu baanee balaa irra marsaa jiru faccisuun dirqama sabboonotatti Kanneen qara qabsoott ka’an yeroof mataa gad qabatan malee hin coollibne. Ammayyuu dhaloota haaraaf waa’ee ergamsa qabsoo bilisummaa Oromoo ABOn hogganamuu iyya’uuf dirqama qabu. Waan hardha ta’aa jiruun ababbaruu irra kan darbanin walbira qabanii ilaaluu yaaluun barumsa taha. Rakkinni qabsaawota ganama manaa yaase hardha ittuu caalee muldhata. Fallisaa kan qaban gad dhiisanii kan yaalamee fashale irra deebi’uu utuu hin ta’in kan qabaniti cichanii eenyummaa ofii mirkaneessuu dha. Ilaalcha dhaaboti maqaa Oromo qaban akka filmaataataat tarreessuun daaraa fi daakuu walbira qabu akka hin taane eeggachuu dha. Dargaggoon keenya hidhamaa dhumaa kan jiran Oromummaa fi malee Itiyoophiyummaan miti. Goototi keenya ilaalcha jedhaman ciiga’uu dha kan eenyummaa Oromoo hunda hubachise. Qabsoon bocii bordee miti, hoomisha secca’amaa, nammu wajjiin kufee ka’uuf murteeffatu. Shira halagaa doomsanii abbaawummaa hiree ofii of harkatt galfachuu dha.
Nigus Minilikii biyyoota kibba saa jiran akka weeraru Atsee Yohaannis irra ooffalcha argate. Minilk erga du’a Yohanisiin bakka saa Atsee tahe duuba ergamsa saa xumuree, “Nugusa Itiyoophiyaa fi biyyoota Gaallaa” ofiin jedhe. Minilik bakka Yohaannis bu’uu Tigroti Amaaran akka salphifamaniti fudhatan. Bakka saaniitt debi’uu yaaliin ergasii godhan ganna dhibba booda milkaawe. Erga jarri Zaagu’ee kufanii, angoon Habashaa lolaan malee nagaan walitt darbee hin beeku. Aadaan kun, kan demokrasii akkeessuu yaalan Dargii fi Wayyaaneen illee demokrata’uu dadhabsiise. Oromoon akka irraa ka’an nagaan gaafatanii deebii tolaa hin arganne. Kanaaf addati of ijaaranii sosso’uun Nafxanyaa Dullacha hundee raasani. Amma sana kan irraanfatan qabatee deebi’ee dagaaguuf lataa jira.
Haaloon gonfoon Yohaanis butamuu fi qabeenya kibbaa qoqqobamu ciipha’amuu saanii irrati dabbalee durbii wal dhabsiise; sunis addoota bilisummaa Tigraayi dhalche. Tigray miiltoo ulfina hin kennineefitt mufatee bilisa bahuu murteeffate. Akkasiti Wayyaanee lammafaan kutannoon kan lolatt bobba’e Tigrayiin bilisaa baase. Barcuma Yohaannis irraa saamame duwwatt yoo argu yaada jijjiirratee irra bahun empayera Itiyoophiyaa haaloon mo’uu eegale.
Gaaffiin sabootaa deebi’u malee nagaan bulchuun akka hin dandahamne Wayyaaneen muuxannoo irra kan barate fakkaata. Sanaaf aango 39, mirga sabootaa hiree sabaawaa ofii ofiin murteeffachu kan inni heera saati galche. Sun ejjennoo Habashaan, tokkummaa Itiyoophiaa kan hin tuqamne, “And Itiyoophiyaa wayin mooti”jedhu busheesse. Dhaabi Habashaa Oromiyaatt akka hiree saa ofiin murteeffatu dhiisu hin jiru. Dhaabota Oromoo mormituu jedhaman irra marsanii mirga ilmoo namaa bu’uuraa kana balaaleffachuun akka isaanitt galan godhanii jiru.
Habashaaf kolonoti haada jireenya saanii waan ta’aniif tolaan gad dhiisuuf fedha hin qaban. Tigray empayerii irra gargar of baasuuf duubbee qopheeffateera. Abo tasa argate hanga irra turuti, kan dandahu saammachuuf ilkaanii fi qeensa baafatee itt bobba’ee jria. Bultiin saa qubaan lakkaawamuu beeka. Al tokkoo gad dhiitamnaan qawween haa tahu demokrasiin itt deebi’uun abjuu badde taati. Taraan saanii illee Itiyoophiyaa Oromiyaa dabalatu yoo hin taane Habashaa qofa keessati si’achi itt hin tolu. Darabee itt haanus empayera kufaatii irra oolchuuf cunqurfamoota of fuldura hiriirsuun saanii birmachuun hin hafu. Jaarmiyaan Madrak jedhamu garee birmannaa keessaa tokkoo.
Nammi Habasha biyya saatii bahee hin beekne maqaa saatiin badiisa orma kibba irrati tolfama jiru hin beekuu. Olhaantummaa hololaan itt afuufamuun kooruu malee qabeenya saamamu keessaa hangas kan hin buufanne jiru. Mootummaa amma dhufe qofatu kibbaa kan samu biyya isaa ittiin misomsu irrati bobbahe. Waggaa digdama keessati warshootaa fi dhaabota barumsaa hedduu, ittisa elektrika, qabeenya bishaanii fi jalcaasa lakkofsa hin qabne kanaan dura hin beekne Tigrayif argamsiisee jira. Kaana irratt dabalanii abba tokkeen bulcha irra jiran akkuma nafxanyoota durii qabeenya saamichaan walirra tulaa jiru. Kanaaf aangoti Habashaa hundi empayera akka jiruti yoo eegan malee jireenyi bacarraa itti hafa.
Empayerri jiguun orma kibbaaf bilisummaa dhalcha. Empayerri diigamnaan biyyi hundi abbaatt gala. Giti bulchituu fedha saaniitin demokratummaa fudhachuu jechuun du’a ofitt muruu taha. Diduun miira ilmoo namaati. Empayeri wal caalmaa sabootaa irrati waan ijarameef demokrata’uu hin dandahu. Hanga yoonaa gurguddoon Habasha ijaaraman keessa deebi’anii sirreessuu hin feene. Kanaaf sabooti empayera jalati hidhaman hiree saanii murteeffachuun durfannoo kan tahu. Sanaafis kan wal fakkaataniin walii tumsuun malee qabsoon cuqurfamootaa kan dudda cabse angoti deebi’uu gargaaruun miti. Demokratik Itiyoophiyaa haa tahu Republik Oromiyaa bilisii jiga empayera malee mirkanaawuu hin dandahani.
Oromiyaan erga halagaa jalati kufte bakka hedduuti kukkutanii Xaqlaayi Gizaati” moggaasanii turan. Bara Hayila Sillaasee gara dhumaa gurguddoon Habasha maqichi akka kolonummaa hin calaqisne gochuuf “Astadaadar” (Bulcha) jedhamu qaba jedhani yaada darbachuu eegalan. Dargiin yaadicha fudhatee ergasii sanaan waamamu. “Qabeen geeddarameef dhammi itittuu hin tahu” akkuma jedhame, maqaa geedaruun hariiroo malbulcha, diinagdee fi howaasomaa kolonota fi koloneeffataa gidduu hin jijjiirre. Kukkutammi Oromiyaa eenyummaa waloo saanii irrati dhiibbaa qabaachuu hin hafne. Garuu qabsaawoti Oromoo wareegama guddaa itt baasuun osoo inni waliigalati hin haqamin bira gahani.
Ergasii Oromoon 1991 kaasanii daangaa Oromiyaa tokkoo keessati dhaalmaa badii irra hafe waliin gabbifataa jiru. Haala dhiigi goototaa warraaqxotaa jijjirsise kana kan hin qayyabanne tola argame se’uu dandahu. Kan hafe argamsiisufis haa tahu kan argatan eeggachuuf karaa gabaabaan hin jiru. Ilmaan Oromoo irraa wareegama caalaa gaafata sanaaf firaa fi diina walii maqfachuu qabu.
Sirna koloniii jalatt Oromoon jireenya gadadoo, salphinaa, carraa dhabeenyaa fi hawwa walabummaaf qaban walfakkaataa jala turani. Kanaaf dhimmi sadarkaa sabaawaati isaan wal dhabsiisuu hin turre. Kanaaf qabsoon qindaawee maqaa saaniitiin ka’e “biyya takkitti, saba tokkicha fi hiree tokkicha” irrati hundaawe malee Xaqlayi Gizatii yk empayera cimsuuf hin turre. Bara 1991 gosti jalqabaaf walitt dhufe akki inni gadoodaa jaalalaa fi ulfinaan wal yooyyefate sanaaf ragaa dha. Sana yoo argan qabsaawoti bilisummaan morman yaada saanii ni dhoffatanii.
Mirkaniin jiran hundi yoo walitt ilaalaman tokkummaa Oromoo wanti gaaffii jala galchu hin muldhanne. Qabsoon Oromo hanga yoonaa Xaqilayi Gizaatiitt gadi hin buune. Kanneen yaalanis hin milkofne; fulduratis maalifaan milkiin baasu hin muldhatu. Dhiigii gootota Oromo bahaa dhihaa, kibbaa kaaba fi gidduu qabsoo bilisummaa keessati qooda fudhatan jiyaa hundati faca’ee Oromummaa magarsaa jira malee bakka dhalataniti hin hafne. Hamajaajii Oromummaa guddaan malbulchesitota fakkeessitu dhaabota Oromoo keessa jirani. Ofittummaan kaka’anii hoduu sobaa facaasuun orma kana dhugeeffannoo fi Xaqilayi Gizatiin hawwachuu yaalani.
Haalli qabsoon Oromoo hardha keessa jiru kanuma jalqaba torbaatamootaa fakkaata. Baras Oromoo garri tokkoo “qabsoo gitaa” maqaa dhahachuun xurree ABO gad dhiisanii dhaabota Habashaa komunist ofiin jedhani tumsani. Isaan jalatis maqaa Oromoon jarmota qabu turan. Duubi saa gaarii hin turre. Akka hin taanett lubbuun bakka buusa hin qabnee qisaasame. Akeeki koloneeffataa kolonota saa hooggansa dhabsiisuu dha. It baqatanis irra baqatanis haxxeesaa hidhuufii hin dhiisu. Garri kaan sirna empayeraa cabsinee isa jalaaa Oromiyaa bilisa baafna jedhanii of ijaarani. Dhaabi saanii jalqabaa ABO ture. Hunduu mootiin Habashaan diina godhachuuf kan jiru ofumaa wal hiraarsaa bahani. Isa Oromoon “halagaa waliin nyaadhuu fira keett garagalii liqimsi” jedhu sana dagatani.
Ergasii ABO keessatis murnooti tuqaa bu’uuraa sagantichaan morman biqilaniiru. Ifaan gadi bahanii yaada jaallummaan heera haa fooyyeffanuu jedhanii Kora hunda haammatuti hin dhiheessine. Akka hoogganni tokkoo jedheti yaadi Itiophiyaa demokratessuu yaada yaraa waan tureef carraa ifa arguu hin qabu ture. Tahus akka seeraati beeksifamu malee lafa jala dhaaba jeequun sirrii hin ture. Yaadich heeraa alatt ifa ilaaluutt ka’ee. Heerarraa hamaa faccisuun mirga fi dirqama miseensaati. Eenyuu seeraa ol tahuu hin dandahu. Haalli suun shaffisa sochii bilisummaa irrati calaqisuun ifaa dha. Sunis caccabina fide. Kaasaa caccaba fide irrati wal amanuun waan dhibeef yaaliin dhinsuuf tolfame hin milkoofne. Demokratessitooti Itiyoophiyaa kun bakka adda addati marii hedduu gaggeessanii ergama saanii fiixan baasuuf karaa hedduu yaalani. Biyyatis hidda diriirfacuuf abbalanii turani.
Amma tooftaa addaatiin Itiyoophiyaa demokratessuufi bifa haaran murni tokkoo gad baheera. Si’ana dargaggoo Oromoo wayyaban deggaramuu baatanuu hirkoo argataniin wal gitna jedhanii kan of amansiisan fakkata. Namoota golgaa ABOn deebi’anii halagaa waliin Oromiyaa fottuu dharra’an, afaanii fi aadaa halagaa leellisaniif kun misirachoo dha. Nyaattubeen, nammi waan jette haa jettuu ana garaan achi nattii haajettu jette jedham.Kanaaf waa’ee ofiin bula Oromiyaa dubbachuun waca kaasu heduun nama hin dhibu. Yaadi addaa kun tolaa dhas haamaadhas kan jedhan jiraachuu danda’u. Oromoon haasaa nama hin dhowwu, kan gamnaas kan gowwaas walqixee dhaggeeffatee deebii kenna. Sodaa fi doorsisaaf bakka hin kennu.
Ilaalchan adda ba’uun ABOn hin eegalle. Fakkeenyaaf sochiin Eertraa, Tigray, Sudaan Kibbaa, Somalia, Filisxeem ni argamu. ABOn murna hedduuti gargar bahuun dhossaa miti. Dhaaboti Filisxeemis garagarummaa walii fudhatanii PLO ummachuun ni beekama. Gara garumaa ilaalcha addunyaa haa qabatan malee Philisxeemiin bilisa baasuun manii hunda saaniiti.
Miirri Oromo hundarraa adda. Hanga hangammeessa dudhaa saanii keessat safuu eeganii socha’aniti akka yaada ofiiti ijaaramuun hamaa hin qabu. Akeekkati saanii fira irrati utuu hin ta’in isa biyya abbaa saanii qabate irrati xiyyeeffamuu qaaba. Waan hundaafuu ilaalchan of takaalee laasha’uu manna obsaa fi wal danda’uun akka yaada saati of ijaaruu wayya. Sun halagaaf malee lammiif bu’aa hin qabu. Bilisummaa Oromo hankaaksuuf keetoliin ergamsa qaban jiraachuu dandahu. Hammasitt utuu imaammata Oromummaa calaqisu hariiroo nama sadafaa waliin qabataniif tolfatanii hundaafuu anjaa qaba.
ABOn Waggaa kana hunda waan gochuu dadhabe tooftaa jijjirree fiixan baafna kan jedhan maaf nammuu qeeqa kan jedhan jiru? ABO kan danqan keessaa tokko kanneen gargar bahuu amma jiru duuba jirani. Jechi Oromoo tokkoo “kanan sangaa koo bade argachuu dadhabe isa qalatee nyaatetu faana dhahuu na gargaaraa jiraa” jedha. Sanatt dabalee duubbeen kolonummaa, bilisummaaf dudhama dhabu, dabballooti ol haanoon caccisummaa dhabuu, ajjeefama yero malee hoogganoota hedduu fi karaa alatt baasu rakkachuun shaffisa dhabuuf kaasaa tahaniiru. Sunis tahe murna orma wayyabi hawaasaa dammaqina malbulchaa hin qabne keessaa bahee hamma kana gumaachuun seenaa kolonoma saba saa keessati hiriyaa hin qabu.
ABOn qabeenya Oromiyaatt dhimma bahuuf ta’ee diinni dhimma akka itt hin baane gochuuf gahaatt hin tattaafanne. Dhaabicha fi akkaata inni itt hojjetu haaromsuu dhabuunis danqaraa guddinaa ture. Taasisa hedduu, luuxxee galtuu fi dhiibbaa alaa ofirraa eeguu dhabuun si’aawummaa silaa keessaa maddee jijjiirama fiduu qanccarse. Furmaati, keessa deebi’anii mudaa jiru qorachuun sirreessuu male eegee qeensanii gara baaseti baqachuu miti. Kaayyoo jijjiiruun geedarama tolaa fiduu irra hamilee sabichaa fi jija hanga yoonaa galmeeffaman irrati miiddhaa fiduu dandaha. Kaayyoon bilisummaa mudaa hin qabu ture. Osoo dhaabichi dambooba, kutannoo fi dudhamaan dandeetii qabu hojiirra oolche tahee want halle adda tahuu mala ture. Dhoofsisi qabsoo keessati barbaachisuu hin oolu, dhoofsisis kennanii fudhachuu gaafata, garuu bu’uura kaayyoo kan tuqu tahuun irra hinjiru. Akeeka irrat daddaaquu fi wayti dhihaachuutt roga dhabuun ayyaan laallatummaa dha. Ayyaan laallatummaan miira jaamaa waan taatoon yeroof kan argatu itt fakkaate malee hamaa duubaan dhufu hin laalle.
ABOn kan dhalate Oromiyaa xaxaa kolonummaa jalaaa baasuuf ture. Boona sabaaf ergamsa saanii bakkaan gahuuf lubbuu gootaa meeqaatu bade. Abba tokkeen karaaa jijjiirrachuu ni dandaha. ABOn garuu kan dabaankufootaa waan taheef xurree saanii irra jerachuu itt fufa; yoo dadhabes maqaa saatiin du’uun ujuu sabichi dhahatu ta’ee hafa. Inni kaayyoo saatiin jiraateef dhaaboti Oromoo hundi jiraatani. Daddhabini hardha jira jedhamu jijoota dhiiga fi dafqa goototaan galmeeffaman irraanfachiisuu hin dandahu. Kanneen lubbiin jiran sana keessaa qooda qabanis ejjennoo saanii hardhaaf kan waliin hin duulleen salphifamuun safuu dha. Jannooti Oromo gaagaa hunda danda’anii ABO jala hiriiraniif sadarkaa hardha Oromummaan boonnee mataa ol qabannee deemnuu kan geenye. Nuti kan lubbuun jiru bakka isaan itt dhaabanii kaafnee bokkaa haa tahu hongee fiixan baasuun dirqama keenya.
Akka “nammi tokkoo irba tokkoo” jedhanitt Oromoon demokraasii irra anjaa qaba kan jedhan jiru. Demokrasiin “nammi tokkoo irba tokkoo” haa jedhu malee dorgommeen malbulchaa sabummaan osoo hin ta’in kennata yabboo golootaa irrati hundaawa. Waliinjiroon kennataas kan danga’amu lakkofsa dilormaa Oromoon wayyaba ta’uu dhiisuun malu irrati. Kan moototi biyya keessaa Oromoo facaasaa jiran qophii gara kanati godhamu tahuu dandaha. Kanaaf mirga Oromoo kabachiisuuf guddinni dilormaa saa gahaa miti. Kan dhimma baasuu akkaaata to’annaati. Furmaati Oromoon qabu mirgoota saa sabummaa gara hundaan mirkaneeffachuu qofa.
Kanneen bilisummaa Oromiyaaf qabsaawan Wayyaaneen mootota Habashaa kanaan dura turan caalaa yoo hammaate malee isaanii gadi miti jedhanii amanu. Dinni Oromoo waligalati sirna kolonii empayera Itiyoophiaa malee Wayyaanee qofa akka taheti hin fudhatani. Sana didhuuf jalqaba ijaarsa jabaa, hogganoota amanamoo fi daaya kaayyoo sabicha taliila qaban feesisa. Yoos qofa kan waa’een tooftaa, dhoofsisaa fi tumsaa dubbatamu. Ammaaf filmaati ifaa dha, bilisummaa Oromiyaaf qabsaawuu yk Itiyooophiyaa demokratessuu. Duulli bilisummaa Oromoo bira darbee empayraa mootii jijjiruufi Wayyaanee qofatt xiyyeefatu manii ABO miti.
Oromiyaan haala sodaa fi dorsisi hin jirre jalati, referendum gaggeeffamuun hiree see murteeffachuu qabdi. Qoodi kanneen bilisummaaf dhaabbatanii akka Oromoon ofiin buluu filatu kakaasu dha. Yoo saboota biraa waliin jiraachuu filate murtii saa mamii malee kabaju. Tumsi dhaabota Oromoo mitii waliin godhamu dura referandumii irrati kan hundaawe tahu malee kaayyoo sabichaa ganuu ta’a. Hanga sabi Oromo hiree saa murteeffachuun kan garaa saa filatutt qabsoon karaa hundaa itt fufa.
Oromoon walabummaan haa jiratu olloota saa waliin haa jiratu filmati dhumaa kan sati. Mirga hiree sabummaa murteeffachuu saa deggeruu garri hund ni himu. Sanati kan amanan hariiroon qaama sadaffaa waliin godhamu gufuu akka hin taane eegganoo barbaachisa. Sanaan wal taaanaan dhaaboti malbulchaa Oromoo dhugaatt walaba tahan gaaddisa tokkoo jalatt walitt qabamuu dandahu. Yaaliin THBO (Tokkummaa Humnoota Bilisummaa Oromoo) tolchuuf godhames sana. Yeroo malee waan ta’eef keessa hulluuquu hanqate taha. Ammas kan walii miiltoo ta’uu danda’an sagantaa tuqaalee irratt waliigalan haammatu baafatanii waliin hiriiruu dandahu. Sabboonaa dhugaa kaayyoo qabu tokkummaan hin dhibu.
Dhuma irrati, nafxanyootaa moofaa ha tahan qacceen saanii Oromiyaa akka gulummaa saaniti ilaalu. Sirni empayra demokrata’uu akka hin dandeenye mootummaan Wayyaanee fakkeenya guddaa dha. Qabsaawoti Oromoo yoo guddinni orma saanii akka dhimma baasuu barbaadan ijaarsa cimaa fi hoggansa kutataa fi dudhamaan gadi bahuu qabu. Yoo dilormaan guddaan akka Oromoo jaarmaa cimaa duuba jirate humni jala dhaabbachuu dandahu hin jiru. Qaammi sirnaan ijaaramee duubbee cimaa qabu nagaa fI araaraaf miltoo ta’uuf ulfinaa fi amanamummaa argata. Wal danda’uu fi obsaan of qabuun dudhaa Oromooti; kanaaf wanti hojjetu hundi kan safuuf bakka kennu tahutu eegama. ABOn ulfoo sabaa, bilisummaan gargar hin baafamne wan ta’eef dhimma biraaf hin butamu, hin liqeeffamu, hin gurguramu. Hamma nammi tokkoo kan kaayyoo ABOn qabatee ka’ef qabsaawu jiraatett kakkabeebsee maqaa saa dhimma itt bahuuf eenyuu mirga hin qabu. Sabboonoti yeroo afanffajii kana gad bahanii ruumicha marsaanii jiru irraa faccisuun jaalbiyyummaa dha. Kan dhofsifamu karaa kaayyoott geessu malee kaayyoo miti. Osoo kaayyoon bilisummaa hin mucucaatin sabboonoti hundi eeguu dhaabbatanii faajjii saa ol kaasuun mullatee, qilleensaa, onnee fi sammuu sabaawaa keessa akka balali’u gochuu dha.
Qabsoon bilisummaa itt fufa ofiin buluun ni dhufa!
Ulfinaa fi surraan gootota kufaniif; walabummaa, walqixxummaa fi bilisummaan kan hafaniif; nagaa fi araarri Ayyaana abboolii fi ayyoliif haa tahu!
Ibsaa Guutama
Caamsaa 2011
Ibsaa Guutama miseensa dhaloota saganta ABO isa jalqabaa baasan keessaa tokkoo.


text:
Ummatni Oromoo keessumaa waggaa lamaan darbanii as dargaggoo, shamarree, jaarsa, jaartii utuu hinjedhin tokkummaadhaan gaaffiilee, yaadaafi komiiwwan qabu dhiyeeffachaa jira. Mirgaafi faayidaa isaa kabajchiisuufis carraaqqii sabichi taasisaa jiru cimee itti fufeera. Oggantoonni mootummaa naannichaas gaaffiileefi komiiwwan ummatichi deebisuuf akkasumas mirgaafi faayidaasaa kabachiisuuaf carraaqqii cimaa taasisaa jiru.
Doktar Nagaasoo Gidaadaa gaafdeebii dhiyeenya kana Gaazexaa bariisaa waliin taasisaniin, “Tokkommaan Oromoo baranaa baay'ee nagammachiiseera. Ummaticha biratti tokkummaan kanaan dura hinjirre mul'achuu jalqabeera. Tokkummaa kana kan fide tokko irreecha baranaati. Ummatni Oromoo miliyoonaan ba'ee karaa nagaatiin of ijaaree abbootiin Gadaas sirna Gadaatiin ayyaanicha eggeessuun ayyaanicha karaa nagaatiin kabajee galuusaati. Ayyaanni Irreechaa baranaa ummatni Oromoo saba kabajamaafi beekaata'uu agarsiiseera.
Walitti bu'iinsi daangaa naannoo Oromiyaafi Somaalee Itoophiyaa gidduutti barana mudates karaa badaadhaan ta'us tokkummaa Oromoo cimsuu keessatti bu'aa buuseera.
Sababa walitti bu'iinsa daangaa naannolee lameen gidduutti uumameen lammiileen kumaootaan lakkaa'aman qe'ee ofiirraa buqqa'anii kaampii taa'aa jiru. Rakkooleen daangaan walqabatanii mudatan kunniin dafee furmaata argachuu qabu.
Rakkoolee gama kanaan jiran akka furamaniif lammiilee sababa daangaatiin qe'ee ofiirraa buqqa'an dafanii bakka jireenyaa akka argatan gochuun barbaachisaadha jechuun yaadasaani goolabu.
Natsaannat Taaddasaatiin


text:
Manni hidhaa Qilinxoo hidhamtoota balaa Ibiddaa irraa hafanii lubbuun jiru ittiin jedhe Kamiisa Fulbaana 08 bara 2016 ganamaa irraa eegalee Maatiitti himuu isaa kaleessa gabasnee turre.Ta’us garuu maatiin amma iyyu eessa butee namoota isaanii maqaan hin dubbifamne jedhan hedduu ta’uu Abukaatoo isaanii an ta’an Obbo Wondimmuu Ibsaa dubbatanii jira.
Hidhamtoota 180 oliif abukaatoo ta’uun kan dhabaatan Obbo Wondimmuun maatiin namoonni jalaa hidhaman kanneen lubbuun jiru jedhamuun maqaan dubbifameef 60 hin caala jedhu. Harkii caalaan amma iyyu mana hidhaa Qilinxoo deebi’aa gaafadhaa jedheen erge jedhu. Namni heddummaachuu irraa kan ta’e yeroo maqaan waamamuu dhaga’uu dhaban ta’e sababaa biraan waliin isaa hin beekamne jedhan. Sambata borii kaasee hidhamtoota maatiitti agarsisuuf waadaa waan seenameef hubatamuuf jira jedhu.


text:
Seensa
Seeminaara kana kan qindeesse koree hojii geggesitu ABO godina Awuropaa ti.
Seminarri hawaasa Oromoo godina Awuropaa Caamsaa 23 bara 2009 ganama kessaa saatii11:30 irraa egalee waaree booda haga saatii 20:00 itti biyya Beeljigii, magaalaa Antwerpen kessa itti geggefame. Seminaarri kun akka sirna aadaa saba Oromootti ebba manguddooliin ergii banameen booda mata duree gurguddoo gosoota shan (5) irratti xiyyeeffachuun hirmaattotaaf dhiyaate. Isaanis:
1ffaa. Deemsa Siyaasa Gaanfa Afrikaa fi Sochii QBO ABOn Hogganamtu irra itti ibsa kan kenne Jalle Dawud Ibsa, hayyu duree gumii sabaa ABOti;
2ffaa. Dhibdee Walabummaa Seeraa Impaayera Itoophiyaa irra itti ibsa kan kenne Jaale Tashaalee Abarraa, abbaa seeraati;
3ffaa. Garaagrummaa mooraa QBO keessatti dhalatan maddaa fi Furmaata isaa irra itti barnoota kan keenan Dr. Alamayyoo Birruu, ogessa Sayinsii Philosophaati;
4ffaa. Gufuulee ABO Mudatanii fi Bu’aa Galma’anii jiran irra itti ibsa kan kenne Jalle Dhugomsaa Dhugasaa, miseensa gumii saba ABO gadaa dabireeti;
5ffaa. Qooda Dubbartootaa QBO fi Tajaajila Hawaasaaf kan jedhu irra itti ibsa kan kennite, Jalle Angatuu Balchaa; fi
6ffaa. Adeemsa hojii waldaa gargaarsa Oromoo (ORA) irra itti Jaalle Lidiyaa Namarraa, miseensa gumii sabaan ibsi kennameera.
Mata duroota seminaara armaan olitti tuqaman kanneen irratti walduraa duuban jaallan qabsoo oromoo keessatti muuxannoo dheeraa qabaniin, hayyoota dhimma siyaasaa fi mirga dhala namaa naannoo gaanfa Afrikaa irratti deemaa jiruu fi ture irratti qorannoo geggessan, xiinxaltoota siyaasaa, fi ogeessota seeraan barnootaa fi ibsi gadi-fagenyaan kennamee jira. Hirmaattooti seminaara kanaas gaaffilee fi yaada ijaaroo dhiheessuun mariin ballinaa erga geggefameen booda yaada walhubannoo tokko irra gahuun dhuma irra itti murtii fi ibsa ejjennoo armaan gadhii dabarfachuun seminaarichi milkii fi injifannoo boonsaan xumuramee jira.
Ibsa Ejjennoo
Nuti miseensonni hawaasoota oromoo biyyoota Awuropa keessaa dhufne seminaara kana irratti hirmaachuun rakkoolee jireenya hawaasummaa, siyaasaa, fi dinagdee gaanfa Afrikaa keessa jiruu fi keessumattuu hacuuccaa mootummaan TPLF (Wayyaanee) saba Oromoo fi saboota Impaayera Itophiyaa keessa jiraatan irratti raawachaa jiru ilaalchisee ibsa hogganoota ABO, bakka bu'oota jaarmiyaalee mirgoota dhala-namaa ( human rights group), fi hayyoota siyasaa irraa kenname qalbii guutuu fi gaddaan dhaggeeffannee erga yaada waljijjiirree booda ummata Oromoo sirna gabronfannaa (kolonii) motummaa TPLF jalaa bilisomsuuf qabsoo hadhooftuu geggefamaa jiru tumsuu fi gumaata nu irraa barbaadamu gama hundaan kennuuf kutannee akka jirru ibsa armaan gadiin mirkaneessina.
-
Ummatni Oromoo wareegama qaalii gumachuun qabsoo bilisummaa biyya isaa Oromiyaa kessatti geggessaa jiruu fi haala hunda keessatti qabsoo bilisummaa ABOn finiinsaa jiru daran jabeessuuf waan qabsoon nu gaafatu maraan deeggarsa keenya cimsinee akka itti fufnu ibsina.
-
Wayyaaneen (TPLF) erga ol-antummaa meeshaa waranaan mootummaa Impaayera Itophiyaa bara1991 irraa eegalee dhunfatee jalqabee ummata Oromiyaa fi ummatooota cunqurfamoo kibba Itophiyaa irratti bifoota dhoksaa fi ifaan yakkoota dhittaa mirga namoomaa raawachaa turee fi jiruuf ni balaaleffanna!
-
Mootummaan wayyanee (TPLF) seraan ala ummata oromoo qe'ee fi qabeenya isaa irraa maqaa investmenti jedhuun beenyaa tokko malee buqqisee arihuun lafa qonnaa Oromiyaa dureyotaaf hiruun qotee bultoota Oromiyaa hiyyummaa hiriyaa hin qabneef saxiluun umurii sirna gabronfannaa isaa tikfachuuf toftaa fi tarsimoo dirirfatee jiruf ni baalalefanna!
-
Mootummaan wayyanee (TPLF) seraan ala lafa qonnaa Oromoo dhaabbilee sadarkaa addunyaatti ababoo daldalan (International flower companies) itti gurgurachuun bu`aa dinagdee argataa jiruun mooraa waraanaa gargaarsa mootumoota duromaniin ijaarate sana jabeeffachuun ummata Oromoo sababii gabrummaa kessatti ittisaa jiruuf ni balaalefanna!
-
Mootummaan wayyanee (TPLF) tarsimoo faallaa misoomaa fi egumasa qabenyaa umamaa Oromiyaa kessa itti dirirsee jiruun: fakkenyaaf bishaan laga Awash fi haroo Qoqaa summii fayyaa dhala namaaf balaa ta`eef saxiluu, bosona umamaa dhabamsisuu, xaa´oo yeroon itti darbee hojii irra olchuun lafa-qonnaa borqaayina yeroo dheeraatti jijjiruu, jireenya ummata Oromiyaa balaa beelaa fi dhukkuboota daddarboof saaxiluu, fi kkf haala dhokasaa fi ifaan saganteeffatee waan raawachaa jiruuf guddifnee balaalefanna!
-
Mootummaan wayyanee (TPLF) qabeenya biyya Oromiyaa saamuun galii dinagidee isaa karaa tokko jabeeffataa karaa biraan ammo ummati Oromoo akka tajaajila egumasa fayyaa, bishaan qulqulluu, midhaan nyaataa, barnotaa, fi misooma aadaa barbaachisaa ta`e akka hin arganne gochuun sadarkaa guddina hawaasummaa fi dinagdee Oromiyaa foyya´iinsa dhorkuun egeree saba Oromoo balaa hiyyummaa hiriyaa hin qabneef saxilaa waan jiruuf ni balaalefanna!
-
Oromiyaan gargaarsa hawaasummaa karaa jaarmiyaalee miti motummaa (NGO) akka hin arganneef labsii sochii hojii misoomaa dhaabbilee miti motummaa ugguruu (danqu) motummaa wayyanee (TPLF) seraan ala waan dabarseef ni balaalefanna.
-
Jaarmiyaaleen siyasaa qabsoo bilisummaa Oromoo hogganaa jirtan hundi garaagarummaa xixiqqoo giddu kessan jiru mariin furachuun mooraa qabsoo bilisummaa angessuudhaan ummata Oromoo roorroo sirna gabronfannaa mootummaa wayyanee (TPLF) jalaa bilisoomsuuf akka waltumsuun qabsoo finiinsitan waamicha keenya isinii dhiyeesina.
-
Lammileen Oromiyaa roorroo sirna gabronfataa mootummaa wayyanee (TPLF) jalaa gara biyyoota alagaatti baqachuun kooluu gallee jirru hundi keenya sadarkaa ijaarsa jaarmiyaalee hawaasotaa fi waldaalee Oromoo biyyoota ambaa jiran jabeeffachuun waan nu irraa barbaadamu maraan mooraa qabsoo bilisummaa Oromoo daran tumsuuf walqunnamtii cimaan sochoonee akka hojjennu waamicha Oromummaa irratti hundayee isinii dhiheessina.
-
Humnootiin siyasaa impaayera Itophiyaa hundi keessan waltumsuu fi gamtaan qabsoo fininsuun akka sabootaa fi ummatoota dhaabbattaniif injiftannoo gonfachisuun sirna gabronfataa jaarmaya wayyaanee (TPLF) jalaa bilisa baaftan waamicha isinii dhiyeesina.
-
Gochaa faashistummaa fi sanyii dhala-namaa ballessii mootummaan TPLF saba Oromoo, Ogaadeen, Anyuwaak, Sidamaa, fi saboota biroo irratti raawwateef Mallas Zenawii fi hordoftooti isaa tessuma mana murtii yakka
addunyaa (ICC) irratti dhihaachuun yakkoota dhittaa mirga dhala namaa fi waraanaa ajaja angoo motummaan raawatameef akka ol-antummaa seroota adunyaan adabamaniif karaa jaarmiyaalee hawaasota addunyaa deeggersi barbaachisaa ta'e akka qaamota dhimma kana raawachisaniif godhamu
maqaa ummata Oromoon iyyannoo keenya dhiyeefanna.
Injifatnnoon ummata oromoof !
Hirmaattoota seminaara Hawaasa Oromoo godina Awuroppaa
Beljigii, Antwerpen,
Caamsaa 23 bara 2009


text: Kan dhuma torban darbee as waashington DC keessatti gaggeeffame Kora waggaa kan waldaa qorannoo Oromoo ykn OSA irratti keessumoota aferamanii Finfinnee irraa dhufuun itti hirmaatan keessaa tokko Aaddee Tsedale Lemmaa Gammachuu tokko turan. Aaddee Tsedaaleen hadha qabeenyaa fi gulaaltuu olaantuu kan barruu “ Addis Standard” ta’uun beekamu. Mormii Oromiyaa keessaatti baatilee hedduuf gaggeefaman barruu kana irratti maxxanfamaa kan turan ta’uus akka mormiin suun jalqabameetti gabaasuu jalqabuu dadhabuu isaaniif sababaalee turan hirmaatoota kora OSAf ibsaniiru.


text:
Rashmi Jameela. pergola. July 01st , 2017.
Wrought iron furniture and structures like these offer many perks whether its for entertaining, to add a feature or focal point or simply to provide an outdoor space where you can sit and read a book. After reading this, you ought to feel a little more knowledgeable about which garden structure you require. Or, at least youll know whether you ought to type iron gazebo, arbour or pergola into Google.
arreemnn nnmmll hh rr oo ssssaattaa ddoollpphhnnss aann oo iillddffnnttll iiddoott hhtteeee ii hhyyaaeeiinn rrbbee hhnntthhyy cnnoo ee oo nnwwttaa hhyyaaeeii ii rruubbee.. YYoo iillll ffee uutt hheettnnddaaddttii iillllaa oo aa eellssttaakkffrr auuoo oossttoo tthee ccaaiioonnss fftthheey aarr oor ee nnmmll,,wwiihhyyuuhhvv ooggtt fr housands f oollrr ooss rroobbaall tthh ddgg..bb>>bb>>oo aann ttrrcc hh ooeeeettoo oouurr oo iihhtteehhll ffttee llccrrccffnccee ccllaa hhiicchhii eeyyffnn addggeett ffyyuu oo ssbbiiggttrraaeeee yyssme ttee nnmmll,,llkk iinn hhnnyyuuwwll uuooaaiiaall ooeett nnwwaaoottii,,aa nn larm iillbb rrssnn nnyyuu ooss,,wwiihhwwll ee oo nnww aaoott oorr ee wwhhchh mmaayy bbee ddgg aa,,rrbbii rr eeee oonneeyy..TTeeeellccrrccffnneeccllaa aa llyyaammjjrrrrlleeii oovvnn oorr rrbbee sstthh lleeccttriic ffeennce oollrr sstteebbss ggaaddee ooddffiieeaaddllttyyuu nooww bbuu tthee xxcc ooaaiinnwweeeeyyuu ee iss ssttaaeedd aattaannyy ttmm..bb> arreemnn nnmmll hh rr oo ssssaattaa ddoollpphhnnss aann oo iillddffnnttll iiddoott hhtteeee ii hhyyaaeeiinn rrbbee hhnntthhyy cnnoo ee oo nnwwttaa hhyyaaeeii ii rruubbee.. YYoo iillll ffee uutt hheettnnddaaddttii iillllaa oo aa eellssttaakkffrr auuoo oossttoo tthee ccaaiioonnss fftthheey aarr oor ee nnmmll,,wwiihhyyuuhhvv ooggtt fr housands f oollrr ooss rroobbaall tthh ddgg..bb>>bb>>oo aann ttrrcc hh ooeeeettoo oouurr oo iihhtteehhll ffttee llccrrccffnccee ccllaa hhiicchhii eeyyffnn addggeett ffyyuu oo ssbbiiggttrraaeeee yyssme ttee nnmmll,,llkk iinn hhnnyyuuwwll uuooaaiiaall ooeett nnwwaaoottii,,aa nn larm iillbb rrssnn nnyyuu ooss,,wwiihhwwll ee oo nnww aaoott oorr ee wwhhchh mmaayy bbee ddgg aa,,rrbbii rr eeee oonneeyy..TTeeeellccrrccffnneeccllaa aa llyyaammjjrrrrlleeii oovvnn oorr rrbbee sstthh lleeccttriic ffeennce oollrr sstteebbss ggaaddee ooddffiieeaaddllttyyuu nooww bbuu tthee xxcc ooaaiinnwweeeeyyuu ee iss ssttaaeedd aattaannyy ttmm..bb>
Transcription services: Definitely in high demand today. Doctors, specialists, hospitals, chiropractors and many more use outside sources to transcribe their files. Lawyers also require this type of assistance in legal transcription.
Usually, its required that the fence has to be at least 4ft high and has to feature a self-closing gate for safety purposes. But, you need to check in with the local codes to know for sure.
Recent Posts
Categories
Monthly Archives
About ▪ Contact ▪ Privacy Policy ▪ Terms of Service ▪ Copyright/IP Policy
Copyright © 2016-2030 ยท Home Design Ideas and Interior Inspirations. All Wrong Reserved.
Any content, trademark/s, or other material that might be found on this site that is not this site property remains the copyright of its respective owner/s. In no way does Title claim ownership or responsibility for such items, and you should seek legal consent for any use of such materials from its owner.


text:
Hunda’u Waldaa Kristiyaanaa Warra wangeelaa OROMO OSLO
Waldaan kun kan isheen jalqabddee bara 1996 mana dhunfaatti namoota yartuu “denomination” adda addaa keessa walitti dhufani kadhatani irran guddattee bara 2003 maqaa “Walda kristiyaanaa warra wangeelaa Oromo Oslo” jedhamun mootummaa Norway biratti galmofte.
Hundee Amantii WKWOO
- WKWOO Macaafa qulqulluu kakuu Moofaa fi Kakuu haaraa hundee dubbii/sagalee Waaqayyoo qulqulluu fi kan hingeeddaramne hundee jireenya Kiristiyaanaa ta’uu isaatti ni amanti.
- WKWOO, Dhuga ba’umsa amantii kan ergamootaa, kan Niiqiyaa fi kan Atinaatiyoos ni fudhatti.
- Kan hin geeddaramne beeksifannaa amantii Kan Augusberg ni fudhatti.
Kaayyoo /Ergaa WKWOO
- Waldattiin miseensota ishee akka dubbii Waaqayyootti karaa dhoksaa qulqulluu tajaajilti.
- Dhuga-ba’umsa amantii ishee cimsuudhaan hojii ishee bal’ifattee Oromoota Kiristiyaanota ta’anii biyyattii keessa jiraatan hundaa qaqqabuuf yaalii gooti.
- Waldoota Kiristiyaanaa biyyattii keessaa fi alaa akkasumas dhaabbolee misiyoonii wajjin walitti dhufeenya uumuudhaan ga’ee ergaa wangeelaa raawwatti.
- Afaan oromoo fi eenyummaa saba Oromoo dhaloota gidduutti akka eegamuu akkaataa ergaa ishee wajjin waliif galuun tattaaffii gooti.
- Dubbii Waaqayyoo irratti hundaa’uudhaan hiyyeessotaa fi dadhaboota bira ni dhaabatti, nagaa fi qajeelummaafis ni falmiti.
- Waldattiin kun karaa danda’ameen beektota Oromoo ogummaa adda addaa qaban kurfaa’anii waldaa, sabaa fi biyya isaaniif bu’aa akka buusaniif ni jajjabeessiti.


text:
Watch latest Ethiopian videos here and Share on with your friends
Faarfannaa Ortodooksii Afaan Oromoo (Simaalee Gooftaa) by D/n Abiiyyi Zallaqa.
2 Comments
- Boru edo
duraan dursee waaqni siyaaa eebbisu obboleessa keenya. mee jabaadhaa
jajjabaadhaa waaqni afaan hundumaa isumatu uumee, nutis afaan qabnaa afaan
keenyaan waaqa galateeffanna. jabaadhuu upload nuuf godhaa maaloo. Inni
kan biraa uummanni oromoo sirna durii keessa miidhamuun isaa ni beekama..
mootummoonni yeroo sanaafi amantaa kanaan qabatanii namoonni amaantaa kana
geeggeessan seexanaan gargaaraman sirna siyaasan laaqani turani. kanaafu
amantiif politakaan garaagaraa obbolaan koo… waaqni isaani haa eebbisuu
jabaadhaa afaan keenyumaan waaqa haa kadhannu.
- kebede tessema


text:
Hiikni amantaa sirrii hin taane maalii dha?
Gaaffii: Hiikni amantaa sirrii hin taane maalii dha?
Deebii: Jecha amantaa sirrii hin taane namoonni yeroo dhaga’an yeroo baay’ee kan isaan yaadan seexana waaqessuu kan walitti qabaman, horii aarsaa kan dhi’eessan, hojii hamaa irratti kan hirmaatan, warra bitaa isaanitti galan waaqa tolfamaa kan waaqessanii dha. Ta’us garuu amantaan sirrii hin taane kana hundumaa of keessatti qabachuu danda’a. Sirritti addunyaa irratti hiika bal’inaa qabuun shaakala waaqefannaa ofii isaa kan qabu seerrata amaantaati jechuu dha.
Yeroo baay’ee garuu amantaan sirrii hin taane kan inni hiikamu dhiphooti fi jechi isaa kan inni argisiisu amantaa Ortodoksiitiin ala kan ta’an amantaa sirrii kan jalqabaa barumsa kan waliin dha’anii dha. Qabiyyee hiika amantaa sirrii hin taane kristaanummaatiin “Tokko yookaan isaa oli kan ta’an bu’uura kan ta’an barumsa kitaabaa garee amantaa ganuu dha.” Barsiisni amantaa sirrii hin taane garee qabani dha, waa’ee amanuu yoo ta’e nama sana fayyina osoo hin argatiin dhiisa. Amantaan sirrii hin taane garee amantaati jedha ta’us garuu dhugaa barbaachiisoo amantii sanaa gana. Eegaa kiristaanummaan amantaa sirrii hin taanee tokko yookaan isaa ol kan ta’an kristaanummaa dhugaa bu’uuraa gana garuu ani kristaana jedhee labsa.
Yeroo ammaatti baay’ee kan beekaman lama barumsa amantaa sirrii hin taane fakkeenya ta’uu kan danda’an dhuga-baatoota joobaa fi Mormooni dha. Lammanuu nu kristaana jedhu garuu lammanuu Waaqummaa Yesus Kristoos fayyinni amantiidhaan akka ta’e ganu. Dhuga-baatooni Joobaa fi warri Mormoon kitaaba qulqulluu baay’ee kan isaan barsiisan wajjin kan wali galuu yookaan kan wal fakkaatu amanu. Ta’us garuu Waaqummaa Yesus Kristoos ni ganu fayyinni hojiidhaan akka ta’e amanu kunis amantaa sirrii hin taane jedhamanii akka rammadaman isaan taasisa. Dhuga-baatotni Joobaa baay’een warra Mormoonii fi amantaa sirrii hin taanee kan biroo safuu barsiisoota kan qabanii fi sirritti dhugaa qabanneera jedhanii namoota yaadanii dha. Akka Kristaanaatti abdiin keenyaa fi kadhata ta’uun kan irra jiru amantaa dogogoraa keessa kan jiran baay’een dogogora isaa akka hubatani fi gara dhugaatti gara fayyina Yesus Kristoos jiruutti akka dhufanii dha.
English
Gara Mana fuula Afaan Oromootti deebi’aa
Hiikni amantaa sirrii hin taane maalii dha?


text:
Hojjataa gameessii kan prezidaant Donald Traamp bara 2016 keessa abbaa alanagaa Raashiyaa waliin dubbatee jira oduu jedhu masaraan mootummaa Raashiyaa Kreemlin beeksisee jira.
Abukaatoon Raashiyaa kun mormituu Traamp kan turan Hilarii Klintan kan ilaaleen odeeffannoo ishee miidhu kennuuf waadaa seenanii turan jedhame jira. Kunis Traamp paartii Ripaablikaanootaa irraa injifatanii prezidaantummaaf akka dhiyaatan eega baramee booda.
Dubbii himaan Kreemlin Dimitri Paskov akka jedhanti abukaatoo maqaa dhaahaman hin beeku, abuukaatoo raashiyaa mara beekuu hin danda’uu akkasumas nama isaan Amerikaa keessaa qunnamanis faana hin dhawuu jedhan.


text:
Godina Wallaggaa Bahaa fi Lixa keessatti Hiriiraawwan Mormii Geggeessaman | Muddee 04, 2017
WAASHINGITAN, DIISII — (voaafaanoromoo) —Godina Walaggaa bahaa magaalaa Naqamtee keessatti har’a barattoonni hiriira geggeessuu isaanii nuuf ibsaniiru. Barattoonni kun gaaffii mirgaa kan qormaata COC jedhamuun wal qabate dabalatee gaafachuuf kan turan ennaa ta’u ennaa isaan hiriiruuf ka’anitti poolisiin itti bobba’ee gaazii imimmaansu biifuu dhaan barattoota kana bittimsuu nuuf ibsanii jiran.
Gama biraatiin hiriirumti wal fakkaatu godina wallaggaa lixaa aanaa Manasibuu magaalaa Mandii keessatti geggeessamee jira.
Hiriira kana kan geggeessan barattoota ennaa ta’an isaanis bakka adda addaatti hiraarfamni uummata Oromoo irratti raawwatu haa dhaabatu jechuun kan magaalaa Dambi Dolloo keessatti hidhaa fi reebichi uummata irratti raawwatamaa jira jedhan tuqaniiru. Hiriirri geggeessame abbootiin gadaa fi bulchaan magaalaa akkasumas jaarsoliin biyyaa bakka argamanitti gaaffiin barattootaa dhaggeeffatamee nagaan xumuramuu isaa ibsanii jiran.
Godina Wallaggaa Bahaa fi Lixa keessatti Hiriiraawwan Mormii Geggeessaman
Godina Walaggaa bahaa magaalaa Naqamtee keessatti har’a barattoonni hiriira geggeessuu isaanii nuuf ibsaniiru. Barattoonni kun gaaffii mirgaa kan qormaata COC jedhamuun wal qabate dabalatee gaafachuuf kan turan ennaa ta’u ennaa isaan hiriiruuf ka’anitti poolisiin itti bobba’ee gaazii imimmaansu biifuu dhaan barattoota kana bittimsuu nuuf ibsanii jiran.
Gama biraatiin hiriirumti wal fakkaatu godina wallaggaa lixaa aanaa Manasibuu magaalaa Mandii keessatti geggeessamee jira.
Hiriira kana kan geggeessan barattoota ennaa ta’an isaanis bakka adda addaatti hiraarfamni uummata Oromoo irratti raawwatu haa dhaabatu jechuun kan magaalaa Dambi Dolloo keessatti hidhaa fi reebichi uummata irratti raawwatamaa jira jedhan tuqaniiru. Hiriirri geggeessame abbootiin gadaa fi bulchaan magaalaa akkasumas jaarsoliin biyyaa bakka argamanitti gaaffiin barattootaa dhaggeeffatamee nagaan xumuramuu isaa ibsanii jiran.
Via: Lencho Haji


text: Guyyaan farra malaammaltummaa akka sadarkaa IQQOtti paanaalii marii geggeessuun kabajame. Kabaja ayyaanichaa irrattis yaadoleen mariifi gaaffileen adda addaa ka’uun bakka qaamoleen oggansaafi hojjattootni Inistiitiyuutichaa argamanitti kabajamee ooleera. Yaada hirmaattoota biraa ka’eenis malaammaltummaan rakkoo guddina biyya keenyaafi naannoo keenyaa waan ta’eef namoonni yakkicha irratti hirmaatan gama mootummaatiin tarkaanfiin gitu fudhatamuu akka qabu ibsuun sagantichi xumurameera. Guyyaan farra malaammaltummaa akka sadarkaa IQQOtti paanaalii marii geggeessuun kabajame. Kabaja ayyaanichaa irrattis yaadoleen mariifi gaaffileen adda addaa ka’uun bakka qaamoleen oggansaafi hojjattootni Inistiitiyuutichaa argamanitti kabajamee ooleera. Yaada hirmaattoota biraa ka’eenis malaammaltummaan rakkoo guddina biyya keenyaafi naannoo keenyaa waan ta’eef namoonni yakkicha irratti hirmaatan gama mootummaatiin tarkaanfiin gitu fudhatamuu akka qabu ibsuun sagantichi xumurameera.


text:
SINTTA HUUPHE YOHUWAA | YIHOOWA MARKKATI OONEE?
Yihoowa Markkati Ay Mala Asee?
Nu dirijjitee hara haymaanoote dirijjitetuura aybiininne gayttenna. Nu waanna biiroy Amarkkan deˈiyaaba gidikkokka, daro Yihoowa Markkati deˈiyoy hara biittatuuna. Hosppun miiloone gidiya Yihoowa Markkati 230ppe dariya biittatun Geeshsha Maxaafaa qofaa asawu yootoosona. Nuuni hegaadan oottiyoy, Yesuusi “asa ubbau markka gidana mala, kawotettaa wonggeliyaa mishiraachchoi sa7a ubban” odettanaadan azazido gishshataassa.—Maatiyoosa 24:14.
Nuuni awan deˈiyaaba gidikkokka, higgiyawu azazettoos. SHin polotikaara gayttidaagan oossinne exatokko. Nuuni hegaadan oottiyoy Kiristtaaneti ‘saˈaaba gidennaadan’ Yesuusi azazido gishshataassa. Hegaa gishshawu, nuuni polotikaara gayttidaban woy olan oossinne exatokko. (Yohaannisa 15:19; 17:16) Ubba, Naaˈˈantto Alamiyaa Olaa wode Yihoowa Markkati oossinne exatibeenna gishshawu, asay eta qachiis, barchiyaa bessiisinne issota issota woriis. Jarmanen kase qeese gididi oottida bitanee, “Bantta zoriyaa wozanaa gaasuwan Hitilere haaruwaa eqettidoogaa yootana danddayiyay eta xalla” yaagiis.
“[Yihoowa Markkati] keehi loˈˈo kanddoy deˈiyoogeeta. Yaaretenna hegaa mala asati polotikan xoqqa maatay deˈiyoogeeta gidanaadan koyoos; shin eta hegaa mala sohuwan mule demmokko. . . . Eti deriyaa haariyaageeta bonchoosona; shin asaa naatu meto ubbaa qaarana danddayiyay Xoossaa Kawotettaa xala gidiyoogaa ammanoosona.”
SHin nuuni asaappe shaahettidi dumma deˈokko. Bana kaalliyaageeta xeelliyaagan Yesuusi, “Sa7aappe kessana mala woossikke” yaagidi Xoossaa woossiis. (Yohaannisa 17:15) Hegaa gishshawu, ooso sohuwan, giyan, qassi timirtte keetti biishin nuna beˈana danddayaasa.


text:
Mootummaan waggaa darbe irraa eegalee haaromsa gadi fagoo taasisuudhaan rakkoolee hawaas-dinagdee, siyaasaa, bulchiinsa gaariifi sassaabdummaa kiraan walqabatanii mul'achaa turan furuu irratti xiyyeeffatee hojjechaa jira. Hojiilee hanga ammaatti raawwatamaniin bu'aalee jajjabeessoon galmaa'aa akkuma jiran rakkooleen utuu hinfuramin lafarra harkifatanis jiru
Caffeen Oromiyaa hordoffiifi to'annoo karoora hojii naannichaa ji'oota ja'an darbanii irratti taasiseen haaromsa gadi fagoon booda bu'aaleen jajjabeessoon galmaa'aan akkuma jiran rakkooleen hanga ammaatti furmaata quubsaa hin argannes jiraachuu adda baaseera.
Haaromsa gadifagoo naannichaatti hojiirra oolaa jiruun rakkooleen bulchiinsa gaarii sadarkaa adda addaatti qaamolee hawaasaa biraa ka’aa turan yeroo ammaa fooyya'iinsa agarsiiseera. Rakkoo hoji dhabummaa dargaggootaa furuuf sochiin taasifames jajjabeessaadha. Kenniinsi tajaajila haqaa sadarkaan jirus fooyya'iinsa agarsiiseera.
Rakkooleen bulchiinsa gaariin walqabatanii damee invastimantii irratti mul'achaa turanis bu’uura seeraan tarkaanfii barbaachisaan akka irratti fudhatamu ta'eera. Barsiisotni, hojjettootniifi jiraattootni magaalaa lafa mana jireenyaa akka akka argatan gariin ta'eera. Gaaffiiwwaniifi komiiwwan hawaasaaf hoggansaa hanga raawwattota hojiitti gurra kennuun furmaata fiduun jalqabameera. Kunimmoo haaromsa gadi fagoon booda jijjiramni hanga tokko naannicha keessatti mul'achaa jira jechuudha.
Haata'u malee jijjirama bu’uura sadarkaa hundaatti bifa walfakkaatuun jiraachuu dhabuun, gaaffiifi komii hawaasaa yeroon sadarkaa hundaatti hiikuu dhabuun, ijaarsi pirojektootaa harkifachuun, addaan ciccitiinsa ibsaa, daandiifi bishaan dhugaatii ammallee sadarkaa yaadameen hiikamuu dhabuusaatiin gaaffiifi komiin hawaasaa biraa ka'aa jira.
Kana malees hojii dhabeeyyii calaluu, gurmeessuufi bajeta hojiif barbaachisu adda baasuu, akkasumas hojiitti galchuu irratti qaawwi mul’achaa waan jiruuf komiin hawaasa biraa ka'aa jira.
Rakkoo mana jireenyaa furuuf qajeelfama mootummaan naannoo baasee godinaalee, magaalotaafi aanaalee hundatti bifa walfakkaatuufi qaama dhimmi ilaalu fayyadamaa taasisuu irratti harcaatiin ni mul'ata. Tajaajila haqa qabeessa kennuu irrattis ammallee rakkoon ni mul'atu. Haaromsi gadi fagoon sadarkaa hundatti karaa guutuu ta’een gaggeeffamuu dhabuufi hoggantoonni quuqama ummataa hin qabne tokko tokko ammallee ni mul'atu
Haaromsa gadifagoo kanaan rakkoolee bulchiinsa gaarii hawaasa mufachiisaa turan akkasumas gaaffiiwwaniifi komiiwwan hawaasaaf dhaggeeffachuun deebii akka argatan taasisaa jira. Hoggantoonni mootummaa sadarkaa sadarkaan jiranis hojiisaanii itti gaafatamummaafi iftoominaan akka hojjetaniif karaa saaqeera.
Walumaagalatti bu'aawwan haaromsa gadifagoon booda galmaa'aa jiran cimanii akka itti fufan taasisuuf hanqinaalee mul'atan furuun kallattiiwwan hojii ijoo gara fuulduraa ta'uun hojjetamuu qaba.


text:
Akka karoorii hawaasii Oromoo biyyoota alaa jiran baase agarsiisutti ji’a kana keessaa keessattu Hagayya 16-24,bara 2016 tokkummaa hiriira mormii biyyoota alaatti bahama.Hiriirii kun waan mootummaan Itoophiyaa Oromoo fi ummata gara garaa tolche jedhan himachuuf bahe.
Fakkeenna akka karroora hawaasii Oromoo addunyaa baafte jedhutti hardha, Waashingiton,DC,Naashville Tenesii,Noorwey Osloo, The Hague Nezerlandi,Jermenii,Adelaide,Perth Austiraaliyaa, Torontoo, Edmenden, Kanadaa faallee hiriiratti jira.
Hiriira kana haga guddaan hawaasa Oromoo naannoo isaaniitti qopheessa. Jarii hiriira bahe kun barreeffama akka akkaa,suuraa fi maqaa nama hedduu seera malee hidhame, ijjeefame jedhan qabatee rakkoo Itoophiyaa keessa jirtu jedhanii fi waan mootummaa Amerikaa rakkoo sun dhaabuuf tolchuu male jedhan bulchoota biyya jiraniitti himata.
Hiriira hawaasii Oromoo Waashingtiton,DC qopheesse ganama bulchiinsa mootummaa Amerikaa,White House duraatti jalqabee haga Ministirii haajaa alaa Amerikaa miilaan deemaa rakkoo jirtu himatee barreeffamalleen xalayaa bakka galafte.
Warrii Kanadaa Torontoo jriaatulleen naannoo Quens Park duratti hiriira bahe rakkoo himate.
Gaafiin isaaniilleen akka mootummaan Kanadaa akka jarii jedhutti dargaggoo biyya keessatti fixuutti jiran jedhan akka mootummaa Kanadaa quba qabaatu tolchuu.
Walumaattuu biyya alaa fulaa hedduutti dhiyoo tanaayyu hiriira mormiitti deemuutti jira haga tokko bilbilaan argachuu hin dandeenne.