text:
﴿بِسۡمِ ٱللَّهِ ٱلرَّحۡمَٰنِ ٱلرَّحِيمِ﴾
112:1
﴿قُلۡ هُوَ ٱللَّهُ أَحَدٌ١﴾
قُلْJedhi,هُوَInniٱللَّهُRabbii,أَحَدٌTokkicha.
Jedhi “Inni Rabbiidha, Tokkicha”
112:2
﴿ٱللَّهُ ٱلصَّمَدُ٢﴾
ٱللَّهُRabbii,ٱلصَّمَدُOf danda’aa, wanti hundu Isarratti kan hirkatu.
Rabbiin Of danda’adha, wanti hundu Isarratti kan hirkatudha
112:3
﴿لَمۡ يَلِدۡ وَلَمۡ يُولَدۡ٣﴾
لَمْhinيَلِدْdhalleوَلَمْhin,يُولَدْ dhalanne.
Inni hin dhalle, hin dhalannes.
112:4
﴿وَلَمۡ يَكُن لَّهُۥ كُفُوًا أَحَدُۢ٤﴾
وَلَمْhinيَكُنjiruلَّهُۥIsaafكُفُوًا – أَحَدُۢtokkollee -qixxaataa (fakkaataa)
Qixxaatan (fakkaatan) tokkollee Isaaf hin jiru.
“Jedhi “Inni Allaah dha, Tokkicha” kana jechuun Inni Tokkicha hiriyyaa, fakkaataa, dorgomaa, gargaaraa fi qixxaata hin qabneedha. “Tokkicha” kana jechuun Zaata fi sifaata Isaatiin Tokkicha. Hanga baay’atanii lama ykn sadii ta’anitti Isaan kan wal-qixxaatu gonkumaa hin jiru. Wantoonni uumaman karaa adda addaatin wal fakkaachun lama, sadii ykn sanii ol ta’uu danda’u. Ilmaan namaa amaloota baay’ee wal fakkeessu waan qabaniif sanyii tokko irraa kan bahanii fi wal fakkaataniidha. Garuu Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa karaa hundaan Tokkicha fakkaata hin qabneedha. Tarii Tokkichummaan Isa qofaaf akka ta’uuf, Rabbiin wantoota uumee cimdii taasise.
Boqonnaa tana keessatti Rabbiin Tokkicha akka ta’e ibsuun jallinnaa fi dogongora warra gooftaan lama ykn sadii ykn sani ol jedhan ifa baasa. Rabbiin Tokkicha akka ta’ee fi lama akka hin taane suurah biraa keessatti akkana jedha:
“Rabbiinis, ‘gabbaramoota lama hin godhatinaa. Dhugumatti, Inni Gooftaa tokko qofa. Anuma qofa sodaadhaa.’jedhe.” (Suurah An-Nahl 16:51)
Rabbiin Tokkicha fakkaataa hin qabneedha. Isa waliin waan biraa gabbaruun gooftaa lama hin godhatinaa. Inni Gooftaa Tokko qofa. Kanaafu, Isa sodaadhaa. Kana jechuun osoo Isatti homaa hin shaarrakin (hin qindeessin) wanta Inni ajaje hojjadhaa, wanta Inni dhoowwe irraa fagaadhaa.
Ammas dogongoraa fi jallinna warra Gooftaan sadii jedhan akkana jechuun ibsa:
“Isaannan ‘Rabbiin sadaffaa sadeeniti’ jedhan dhugumatti kafaranii jiru. Gabbaramaa Tokkicha malee haqaan gabbaramaan biraa hin jiru. Yoo waan jedhan kanarraa hin dhoorgamin, dhugumatti isaan irraa warra kafaran adabbii laalessaatu tuqa.” Suuratu al-Maa’ida 5:73
Kuni Kiristaanota Rabbiin sadaffaa sadeeniti ykn sillaasee jedhaniif deebii kennameedha. Ab, wald, manfas qudduus gooftaa ta’u jechuun yaada dogongoraa fi fokkuu Rabbii Tokkicha fakkaata hin qabne irratti odeessu. Rabbiin Tokkicha fakkaata hin qabneedha. Akkamitti fakkaataan Isaan wal-qixxaatu Isaaf ta’aa? Dhugumatti isaan gooftaan sadii walitti dhufuun gooftaa tokko ta’e ykn sillaase jedhan haqaan kafaranii jiru. Kana jechuun Rabbitti dhugaan hin amanne. Rabbiin Tokkicha fakkaataa hin qabne ta’ee osoo jiru akkamitti fakkaataa Isaaf gochuun sadii jedhuu? Akkamitti Uumaan uumamtootaan wal fakkaataa?
“Gabbaramaa Tokkicha malee haqaan gabbaramaan biraa hin jiru.” Gooftaan haqaan gabbaramu Rabbii Tokkicha malee kan biraa hin jiru. Sababni isaas, amalootaa guutuu kan qabu fi hanqinna hunda irraa qulqulluu kan ta’e Rabbiin malee hin jiru. Kan wantoota hunda dhabama irraa argamsisee, ergasii too’atu fi jiraachisu Rabbiin malee hin jiru. Kiristanoonni Iyyasuusin gooftaadha jedhanii yommuu waaqefatan, dogongoraa fi jallinna guddaa keessa jiru. Sababni isaas, Iyyasuus (nageenyi isarratti haa jiraatu) amaloota guutuu gooftaa isa godhu hin qabu. Akkasumas, hanqinna irraa qulqulluu kan ta’ee miti. Yommuu Kiristaanonni Iyyasuusin waamanii fi kadhatan, inni wanta isaan jedhan hin dhagahu, deebii isaaniif hin deebisu. Rakkoo isaan irraa hin oofu. Iyyasuus kan dhalate, kan rafu, kan dhuguu fi amaloota namaa biroo kan qabuudha. Kanaafu, akkamitti Rabbii Guddaa wanta isaan jedhanii fi keessa jiran hunda beeku fi dhagahu dhiisanii Iyyasuusi isaan hin dhageenyi fi hin beekne kadhatu?
“Yoo waan jedhan kanarraa hin dhoorgamin, dhugumatti isaan irraa warra kafaran adabbii laalessaatu tuqa.” Kiristaanonni Rabbiin sadaffaa sadeeniti ykn sillaase jechuu yoo hin dhiisin Aakhiratti adabbii garmalee cimaa ta’etu isaan qunnama. Haala kanaan Rabbiin Tokkicha fakkaataa, dorgomaa, qixxaataa akka hin qabne ifa godha.
Allaahu–ssamad– Rabbiin Of danda’adha, wanti hundu Isarratti kan hirkatudha
Akka lugaatti jechi “As-Samad” jedhu hiika baay’ee qaba. Hayyoonni hiika armaan gadi itti kennanii jiru:
Ibn Abbaas ni jedha: As-Samad jechuun haajaa fi gaafiwwan isaaniitiif kan uumamtoonni hundi itti qajeelanii fi irratti hirkataniidha.” Ammas ni jedha, “Bulchaa bulchiinsaa Isaa keessatti guutuu ta’e, Kabajamaa kabaja Isaa keessatti guutuu ta’e, Guddaa guddinnaa Isaa keessatti guutuu ta’e, obsaa obsa Isaa keessatti guutuu ta’e, Beekaa beekumsa Isaa keessatti guutuu ta’e, Ogeessa ogummaa Isaa keessatti guutuu ta’eedha.”
Abu Waa’il ni jedha: As-Samad jechuun bulchaa aangoon Isaa daangaa ol’aanaa irra gahee [fi Isaa ol bulchaan biraa kan hin jirreedha].
Ammas hiika as-samad ilaalchise akkana jedhame jira: Of danda’aa homattu hin hajamneedha. Guutuu hanqinna wayiitu hin qabneedha. Yeroo hunda turaa gonkumaa hin banneedha.
Ammas akkana jedhame jira, As-Samad jechuun homtu Isa keessaa kan hin baane, kan hin nyaanne fi hin dhugneedha.
Hiika As-Samad armaan olitti kenname irraa ka’uun Rabbiin gonkumaa wanta biraatiif abbaa ta’uu hin danda’u. Akkasumas, wanta biraa irraa dhalatu hin danda’u. Wanti dhalatu kan isa dhalu isa barbaachisa. Garuu Rabbiin of danda’aa homattu hin hajamneedha. Uumamtoonni haajaa hundaaf gara Isaatti kan qajeelaniidha. Wanti wanta biraa dhalu garaa qaba. Garaa kana keessaa wanti suni baha. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa As-Samad waan ta’eef homtu Isa keessaa hin bahu. Kanaafi itti aanse ni jedha: “Hin dhalle hin dhalannes.”
Wanti dhalatu tokkollee hin jiru kan du’u yoo ta’e malee. Wanta du’u tokkollee hin jiru kan dhaalamu yoo ta’e malee. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa hin du’u, hin dhaalamu.
Tokkichi As-Samad ta’ee fi amalootaa guutuu hunda kan qabu, kan Isaan wal dorgomu, Isa fakkaatu fi wal-qixxaatu gonkumaa hin jiru. Niiti Isaan wal qixxooftu hin qabu, dorgomaan Isaan morkatu hin jiru. Rabbiin fakkaataa, dorgomaa fi morkataa qabaachu irraa qulqulla’ee. Kanaaf ni jedha: “Qixxaatan (fakkaatan) tokkollee Isaaf hin jiru.”
Keeyyanni, “Hin dhalle hin dhalannes.” jettu, Kiristaanota, Yahuudota fi mushrikoota Rabbiin ilma qaba ykn gooftaan dhalate jedhaniif deebii gahaa taati. Rabbiin wanta namoonni kunniin jedhan irraa qulqulluudha. Inni hin dhalle, hin dhalannes. Ilmoo hin qabu. Sababni isaas, Inni Tokkicha fakkaataa hin qabnee fi Of Danda’eedha. Ilmi yoo dhalate abbaa fakkaata. Garuu Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa fakkaata hin qabu. Kanaafu, Rabbiin ilma qaba jedhanii dubbachuun Inni fakkaataa qaba jedhanii dubbachuudha. Kuni immoo kijiba (baaxila) guddaadha. Rabbiin kanarraa qulqullaa’e olta’e.
Sababni suuraan tuni itti buuteef mushrikoonni Makkaa gara Nabiyyi dhufuun sanyii Gooftaa keeti nutti himi waan jedhaniif. Sifaanni (amaloonni) lamaan gaafi isaan gaafataniif deebii gahaa ta’u. Isaaniis:
1ffaa– Tokkichummaa Khaaliqa jalqabaa fi xumura hin qabnee, yeroo hundaa jiraataati. Tokkichummaa Isaa keessatti shariika, hiriyyaa fi qixxaataa hin qabu. Tokkicha kan ta’e sanyii qabaachu hin danda’u.
2ffaa- Khaaliqni jalqabaa fi xumura hin qabnee, yeroo hundaa jiraataa ta’e As-Samad ta’uudha. Zaatni Isaa hundee tokko irraa kan bahee miti. Akkasumas, zaatni biraa zaata Isaatirraa hin bahu.
Rabbiin Tokkicha, Of Danda’aa hin dhalle hin dhalanne, fakkaataa kan hin qabneedha.
As-Samad kan hin jijjiramne yeroo hundaa turaa kan ta’eedha. Wanti Rabbiin ala jiran hundi ni jijjiramu. Takkaa gara sadarkaa oliitti ol bahu, takkaa immoo gara sadarkaa gadiitti gadi bu’u. Wantoonni hundi haala kam keessattu fiixe guutuu dhaqqabu hin danda’an. Sababni isaas, amaloonni guutuu ta’an hundi amaloota Rabbii Tokkicha, Of danda’aa yeroo hunda turaa ta’e qofaafi.
Madda: https://sammubani.com/2019/06/15/tawhiida-2/#more-10699


c: text/html

text:
Akeekaa fi Kaayyoo Qeerroon Irratti Wareegame Waggaa Sadii Oliif Waan Kallattii Isaa Irraa Dabsameef Diddaa Keenya Haaromsinee Itti Fufna.
Ibsa Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Gurraandhala 5,2021
Qabsoo diddaa gabrummaa baroota dheeraaf qabsaawoti qaalii itti kitimanii amna dheeraa wareegami hedduu itti kafalamee dhaloota Qeerrootti dabarfame Qeerroon Bilisummaa fi dimokraasiif barootaaf erga qabsaayee mootummaan abbaa irree EPRDF hunkuteessee balleessuun injifannoo haa argamsiisu iyyuu malee sirni EPRDF baduun boodatti mootummaan PP waadaa hin jirre seenee qabsoo Qeerroo butachuun akeekaa fi kaayyoo Qeerroon irratti wareegame dabsuun waggoota sadan darban keessa Oromiyaa biyya dararaa fi jeequmsaa akkasumas hiyyummaa taasisee nagaan galanii bahuun dhibee ummanni Oromoos ta’e jiraattoti Oromiyaa hiraara waraana PP jala galanii jiru. Qeerroon itti dadhabee wareega kafaluun qabsicha bakkaan gahe jedhamu biyya keessaa adamfamee hidhamee jira, Hogganootii fi qondaaloti dhaabota siyaasa Oromoo nagaan bahanii galuun dhibee hiraarfamuun caalattis hidhaatti guuramanii dararfamaa jiru.
Haala kanaan Hiraarsaaf gadadoo saba keenya irratti kan Waraanni dhaabbataadhaan waggaa sadii oliif raawwataa jirutti daangaa gochuuf murannoon qabsootti seenne. Paartiin PP erga biyyattii dhuunfatee, aangoo waraanaaf fi tikaa akkasumas diinagdee biyyatti of harka galfatee as guutuu Oromiyaa keessatti ummata Oromoo qabsoo irraa gufachiisuuf jecha Oromoota kumoota hedduutti tilmaaman ajjeesee jira. Yakka waraanaa waggaa sadii oliif uummata keenya irratti banuudhaan, uummata meesha maleeyyii baadiyyaa fi magaalaalee Oromiyaa keessatti gara jabinaan miidhaa seenaa biyyattii keessatti kan sarkaan olii ta’e raawwataa jira.
Milishootii fi waraanni PP miidhaalee ummata Oromoo irraan gahan keessaa sadarkaa hidhaa fi ajjeechaa akkasumas qe’ee irraa buqisuun golee fi araddaalee hin dhaqabiin hin jiru. Uummata meesha maleeyyii irratti waraanni waggaa sadiif labsamu seenaa dhuma addunyaa keessatti ta’ii ta’ee hinbeeknedha. Labsii Komaand Post waggoota sadiif dhaabbataan itti fufee jiru kanaan manneen Oromoo dhibbootaan lakkaa’aman waraana humna biltsiginnaa kanaan gubatee barbadaa’eera. Qabeenyaan abiddaan irraa gubate tilmaama gara miliyoona hedduu kan ta’udha.
Dargaggooti qaroo, qondaalonniif hogganoonni dhaabbilee siyaasaa Oromoo badii tokkoon alatti mana hiraarsaatti gidiramaa jiran. Wanti daranuu nama mufachiisu manni murtii sirnichaan dhuunfatame illee bilisaan erga lakkisee humna waraanaan tohatamee roorroo hamtuuf uummati saaxilame. Gocha seera biyyatti irra ejjetee, dararaaf uummata keenya kalaale mormina. Gochaan sarbamiinsa mirga namoomaa daangaa akka godhatuuf deebii gahaa tokkummaadhaan qaamota shiftoomanii uummata rakkisaa jiraniif kennuuf qabsoo fincilaa har’a eegale kanatti seennee jirra.
Gochaa kana akka dhaabuuf obsa guddaadhaan gaaffii paartileen siyaasaa fi dhaabbileen mirga namaamoo dhiyeessaniif cinaatti gatuun hanga har’allee irree isaa uummata keenya irraa kaasuu diduu qaamolee biyya bulchina jedhan kanaa nu dallansiisuun qabsootti seennee jirra.
Murtii fincilaaf Qeerroo kan kakaase gocha gara jabinaa qaamolee PP ta’uu akka nuu hubatamu ibsaa, murna biyya jeeqaa jiran, kanneen meeshaa waraanaan dhadatanii mirga ummattootaa ukkaamsaa jiran dura dhaabbachuuf jecha Qeerroon Bilisummaa bifa haaraan qabsoo isaa eegalee jira.
Walumaa galatti mootummaan maqaa PPn waraana waggaa sadii oliif uummata keenya irratti waraana bane hidhaa fi ajjeechaan hiraarsaa jiru guutuutti mormuun nagaa dimokraasii fi walqixxummaa sabootaa mirkaneessuuf qabsoo keenya itti fufuuf murteessine.
Injifannoon uummata Oromoof
Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Gurraandhala 5,2021

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Onkoloolessa 15, 2016 Hawaasni Oromoo Nezerlaand qabsoo bilisummaa Oromoon Oromiyaa keessatti geggeeffamaa jiru irratti marii badhaa taasise. Mariin kuni kan taasifame magaalaa Amsterdam itti. Oromoonni marii kanarratti argaman kanniin qabsoo irratti wareegaman yaadatani; akkasumas ajjeechaa fi gidiraa mootummaa Woyyaaneetiin lammii isaanii irratti raawwatamaa jiru balaaleffataniiru. ‘Labsii yeroo muddamaa’ jechuudhaan sochii bal’aa ukkaamsaa fi saamichaa Woyyaaneedhaan
Hawaasni Oromoo Nezerlaand Ebala 16, 2016 Guyyaa Gootota Oromoo bifa oo’aadhaan magaalaa Amstardaamitti kabajate. Guyyaa kana hawaasni wolitti dhufuudhaan gootota qabsoo Oromoo irratti wareegaman yaadateera. Akkasumas dhaloota ammaa isa harka duwwaa Woyyaanee afoo dhaabbatuufis diniqisiifannaa fi kabajaa qabu ibsateera. Guyyaa Yaadannoo kanaa irratti qabsayonnii fi hayyoonni Oromoo seenaa guyyaa kanaan wolqabsiisanii haasawa nama barsiisuu fi hamilee


text:
Breaking News: Oduu Ammee
=========================
Guyyaa har’aa,27-12-2015, Oromiyaa bakka adda addaa keessatti Fincilli Diddaa Gabrummaa Kan marsaa lammaffaa haala ho’aa ta’een beellama Fincilli diddaa gabrummaa guyyaa boruu,28-12-2015 godhamu deemu dursee taasifamaa akka jiru ibsame.
Keessattu Fincilli Univarsitii Ambootti guyyaa kaleessaa jalqabe Shororkeessitoota motummaa wayyanee kan maqaa AGAAZII jedhamuun waammamu heelakooptraan barattoota Yunivarsitii Amboo marsuun isaa barattoota Oromoo Yunivarsitoota 34 keessatti argaman dallansiisee akka barattoota Yunivarsitii Ambootif birmatan kakaasera.
Karaa biraa hogganootni KFO abbaa quba Shani 7 Baqqala Garbaa, Dajanee Xaafaa, Dassitaa Diinqaa fi kkk dabalatee kadhimamtoota fi miseensootni Dhaaba KFO jedhama seera malee mana hidhaatti guurramani bishaan danfisani qaama isaanirratti naquun akka belbelani boqonnaa dhabaa jiran hidhamtoota akka malee miidhamuun taa’uu hin dandeenye, dhaabbachuus hin dandeenye, ciisuus hin dandeenyee fi dubbachuullee hin dandeenye ijaan arguun keenya waan meeqaf akka nu kakaasaa jiru hunda keenyaafu ifaaf bilisa waan ta’eef dubbii dheeressuun nu hin barabaachisu. Incinniitti Fincila ho’aa jirun walqabatee namootni 102 akka hidhaman himama.
Wallagga Bahaa, Wallagga Dhihaa, Shawaa Dhihaa, Shawaa Kaabaa, Walloo KAMISEE, Harargee Lixaa fi Bahaa, Arsii Lixaa fi Bahaa, Gujii fi Borana, Ilu Abbaa boora fi Asoosarratti qophiin FDG guyyaa boruu godhamuuf karoorfame mootummaa wayyaanetti mataa dhukkubbii qoricha hin qabne ta’eet jira. FDG maalif wayyaanee boqonnaa dhoowwee jettanii yoo kan gaafattan ta’e deebiin kunoo akkasi.
Wayyaaneen waggaa 24 dura QUMXAA fi BARABAASSON Oromiyaa Seentee turte:
1. Naannoon Tigraayii ammaan tana Faabrikaa 54 qabdi
2. Nannoo Tigraayii buufata Xayyaaraa Idul-Addunyaa 5 qabdi
3. Janaraalota 60 amma biyya keessa jiran keessa Jeneraalotni 59 Tiigredha.
4.Abbooti murtii mana murtii olaanaa 54 keessaa 50 Tiigredha.
5.Yeroo ammaa Miliyenarootnni 22,000 kan FinFinnee keessatti fooqii Tarree galxhanii ijaaraa jiran Hundi Tiigreddha.
6. Itoophiyaa keessatti biliyeeneroota 10 argaman keessa ALLAAMUDDIN malee sagal Tiigredha. Azab Masfin fi Intalti Mallas Zeenaawwi sadarkaa lammaffaafi torbaffaarratti argamu.
7. Yeroo ammaa Oromoon Miliyoona shanii ol ta’an kan digirii fi Dippiloomaman eebbifaman hojii hin arganne. Garuu Tiigreen Miliyoonni 5 kan digirii fi dippilomaa hin qabne hojii dhabanii hin beekan.
Kana argaa Oromoo yoo callifne lafarraa nu balleessani borurraa qabnee Fincila marsaa lammaffaa kana yaa fininisinuun dhaamsa lammuummaati.
#MasterPlanHafusAmmaBoodaWayyaaneenHinBullu
#WeSayNoToNotOnlyToMasterButToWoyaneToo
Falls Church, Virginia (09/20/2022) – As previously reported by OLLAA, on August 30, 2022, an attack was perpetrated by Amhara…
Mekfira Hussein told Sahan Journal in early 2022 that her experience with hunger as a…
Baruumsi bu'ura jireenya ilma namaati. Barnoonni bu'ura waa hundaati. Manni barnootaa naannoo kee jiraachuu jechuun…
The Conflict Testing Ethiopia’s Nobel-Winning Leader
For several months, Ethiopia has witnessed an escalation of threats on various fronts, both internal…
In a sign of growing concern in Washington about the Civil War in Ethiopia, the…


text:
Ibsa THBO-ULFO: Hagaya, 2016 Baroota 15 dura, qabsoo bilisummaa Oromoo qindoomina dabrees hanniisaa itti horuudhaf, humna qabsaawotaa mooraa…
Addi Bilisummaa Oromoo (ABOn) seenaa miseensota isaa sirriti beekaa.Kan waan gaarii hojjataan saba isaaniii biraatti kabajaan beekamuu. Worrii waan gadhee…
Ibsa GQM–ABO irraa dhimma “Tokkummaa Jaarmayoolee fi Gurmuulee ABO” Caamsaa 27, 2015 irratti labsa bahee ilaalchiisee Akkuma beekamuu fi…
I F L O /A I B O + ULFO/THBO Gumaan jaallan wareegamanii walabummaa Oromiyaatiin deebi'a Akkuma beekkamu Sooreeysi QBO…
27/02/2015 060/01//2015 Gara Oromiyaa midea Netwok Dhaabbiilee siyaasaa kan bilisummaafii walabummaa Oromiyaa tiif qabsaawaniif. -Gootota…
Injifannoo dhiigaafii lafee jaallan wareegamaniitiin lafaafii mirga hagoo irratti argame, wareegamaan tiyfachuun abdiifii dambooba hegeree walabummaa Oromiyaati!!! xumura bara 2014…
Ibsa koree dandamachiiftuu IFLO ilaalchisee ibsa dhaaba ULFO irraa kenname. Addi Islaama bilisummaa Oromiyaa IFLOn dhaabbiilee siyaasaa hangafoota…
Waan hin barreeyfamin Dubbisanii sodaa hin jirre Uumuudhaan Mooraa Qabsoo A.I.B.O (I.F.L.O) Shoorakeessuuf yeroon isaa dhumee jira. Ibsa Koree Dandamachiiftuu…
The current ruling party of Ethiopia has intensified yet again its war of ethnic cleaning on the Oromo people. Lately,…
TOKKUMMAA HUMNOOTA BILISUMMAA OROMIYAA (THBO) UNITED LIBERATION FORCES OF OROMIA (ULFO) Guyyaa: Caamsa 10/04/2013 BILISUMMAA UMMATAATIIF FI WALAABUMMAA OROMIYAATIIF…


text:
Wanti waaqni nu umeef bilisaan akka addunyaa kana irraa jiraannuf. Garuu namni humna walii wal irrattii ilaalachuun dantaa mataa ofii mo’achiisuuf jechaa bilisummaa dhunfaa namoota biro sarbaa jiraata. Kun immoo foon keenya gabbaruuf foona nama bira kutachuudha.
Namni ni imala. Imala isaa keessaattii gufuun essaattii akka isaa dhoftuu hin beekuu akkasumas eddo buluuf enyuun waliin akka bulus hin beeku. Waa malee miti kan kana dubbadheef oromoon dura waan barbaduu sana dubbachuuf waan dubbi san fakkatuu kaasuun isaa dirqama.
Nuti kan jiraannu biyya halagaa keessa tahus. rakkoolee ummata keenna irra gayan hundaaf wabii taanee dhaabbachuu hin dhiifnu. aartii oromoos ni guddisna. dhakaa tokkoon sinbira lama jedhama mitiiree?
Fiilmiin AMAANAA kuni Yaadannoo baratoota Oromoo kana biyyaa keessati qabsoo bilisummaa Oromoo fuula duraa tarkaanfachiisuun mirga uummata Oromoo kabachiisuf lubbuu isaani darsaani keenanif Haa tahuu.
Kunooti Fiilmii Amaanaa Qalbiin Daawwadhaa!!
Eebbi Fiilmii kana handhuura magaalaa guddittii biyya Noorwee, Osloo tti ta’a.
Bakka: Sofienberg menighet
Guyyaa: Sadaasaa 22, 2014. (sanbata diqqaa)
Sa’aa: 13:30 irraa kaasee.
– Agarsiisa uffata aadaa Oromoo.
– Galgalaa aadaa fi Bashannanaa
Odeeffannoof nuu bilbilaa.
+4794423363


text:
Sila ITti Hin Xinxallanii?-Kutaa 2
Sinbira Halkanii
Sinbirri halkanii balaliitu hoosistuu taate hantuuta fakkaaattudha. Sinbirri halkanii akka allaatti haa balalitu malee akka allaatti killee hin buustu, akkasumas, qaamaa fi koola ishii irraa baallee hin qabdu. Koolli ishii akka gogaati. Fakkii armaan gadii irraa ilaalun ni danda’ama:
Caalatti suuraa sinbira halkanii kana ilaaluf, “Bat bird” jechuun Google irratti barbaadun ni danda’ama.
Sinbirrii tuni halkan tan balalitu yommuu taatu, ijaarsi qaamaa ishii ijaarsa sirnaan ijaarramee fi wal qabate gara Khaaliqa wanta hundaa sirnaan hojjatee fi uumee agarsiisuudha. Sinbira tana ilaalchise wanta hayyoonni beelladotaa fi bineensota qorannoon argatan muraasaa isaa haa ilaallu:
★Hoosistoota keessaa balali’uu kan danda’uu sinbira halkanii qofa. Bocaan hantuuta fakkaatti, ilkaan ni qabdi. Dhaluun ilmoo ishii ni hoosifti.
★Ilbiisota adamsuun nyaatti. Lamaan isaanitu haa balali’anii malee sinbirri halkanii qilleensa irratti ilbiisa qolti. Ariitii ajaa’iba ta’een qilleensa keessa balali’uun ilbisoota qabdi.
★Koolli ishii gogaa haphii yommuu ta’uu, harkaa fi luka keessatti deebisti. Yoo hin balali’in koolli bullokkoo ta’aaf. Fakkii armaan gadii irraa ilaalun ni danda’ama:
★Sinbirri halkanii halkan ni hojjatti guyyaa immoo rafaa oolti. Iddoo jireenyaatiif bakka dukkanaa kan akka godaa filatti.
★Ijji ishii dadhabaadha. Lafa irra gahuun deemu yoo dirqamte, ni shunquuqxi. Ergasiis, hanga caafi wanta tokko irraa geesse qilleensa keessatti of darbitutti balali’uu hin dandeessu. Yommuu qilleensa keessatti of darbitu, qilleensi karaa koola ishii kanaan ishii baadhata.
★Dhimma ajaa’ibaa sinbira halkanii keessaa inni biroo, ijji ishii dadhabdu sirritti hin arginee fi halkaniin kan balalitu haa taatuyyu malee, dhaaba manaa olka’etti, utubaa dhaabbatetti, haada hidhametti, damee mukaa bubbeen sochoostutti hin buutu. Halkan ariiti guddaan balaliti garuu wantoota dhaabbatan kanniinitii hin buutu (hin gaccaatu).
Qorattoonni gariin sinbira halkanii walitti qabuun gola funyoon (tushaan) baay’een diriirfame hidhame keessatti gadi furan. Sinbiroowwan kanniin keessa takkattilleen tushaa diriirfame kanatti hin buune. Ergasii ija ishii haguuganii akka balaliitu taasisan. Ammas, tushaa baay’ee kana keessatti takkattilleen hin buune. Qorattonnis, sinbirri halkanii argituu ijaatin ala meeshaa biraa akka qabdu ni beekan. Meeshaan kuni akka wayitti hin buune ishii eega.
Qorattoonni sinbira halkanii tana qorannoo irratti hojjachuuf garmalee hordofanii dhugaa baay’ee nama ajaa’ibsiisu irra gahan. Sinbirri halkanii tuni sagalee akka dhikkisaa akka baastu beekanii jiru. Sagaleen ishiin sakandii takka keessatti deddeebistu gara si’aa 100,000 dhiyaata. Sagaleen kuni dhageetti namaati oli. Sababni isaas, namni sakandii takka keessatti wanta sagaleen isaa si’a 20,000 deddeebi’uu ol dhagahuu hin danda’u. Yommuu wanta tokko adamsiitu sinbirii halkanii dhikkisa sagalee kana ergiti.
Ergasii dhikkisi sagalee gara alaatti gadi furtee fi awwaata (echo) ishitti deebi’uu wal bira qabuun sammuu fi sirnii dhageetti ishii fakkii wanta naannawa ishii jiruu kaasa. Kuni sinbira halkanii wanta adamsitu san, iddoo fi gosaa isaa akka beektu ishii gargaara.
Amma haa gaafannu, sinbira halkanii tana eenyutu sagaleedhaan wanta ishii fuundura jiru akka beektu taasisee? Rabbiin wanta hundaafu bocaa fi suuraa isaaf malu kennee ergasii qajeelche, hanqinna hundarraa qulqullaa’e!
[Muusaan Fira’awnaan] ni jedhe: “Gooftaan keenya wanta hundaafu uumama isaa Kan kenneef ergasii qajeelchedha.” Suuratu Xaahaa 20:50
Bixriiq (Pengu’in)
Giloobi dachii irratti heemisfeera kibbaati allaattin maqaan isaa bixriiq (pengu’in) jedhamu ni jiraata. Pengu’in allaattidha garuu balali’uu hin danda’u. Bishaan ni daaka garuu qurxummii miti. luka lamaanin dhaabbate deema garuu namaa miti. Fakkii isaa haala armaan gadiitiin ilaalaa:
Allattin kuni ummata ta’anii waliin jiraatu, wal gargaaru. Hawaasni isaanii guddaan iddoo jireenyaa addaatti walitti qabamanii qubatu. Iddoo cabbii qorraa ta’ee jiraatu.
Mee hayyoonni waa’ee beelladaa fi bineensota qoratan allaatti kana ilaalchise wanta jedhan muraasa isaa haa kaasnu:
♠ Koola lama qaba garuu koolli kuni akka balali’uuf isa hin gargaaru. Kana irra koola lamaan kanniin bishaan keessa daakuuf itti fayyadama. Qurxummiin soorata isaa waan taateef koola lamaan kana fayyadame ariitin bishaan keessa daakun qurxummi adamsa.
♠Iddoo namoonni mana itti ijaaran irraa fagaachun iddoo cabbii keessa jiraata. Naannoo cabbiin itti baay’atu heemisfeera kibbaa keessa jiraata.
♠Hawaasni allaatti kanaa bakka bal’aa addaa keessa jiraatu. Bakka kanatti wal hooranii baay’atu. Soorata isaanii bishaan keessatti argatu. Qurxummii caalaa bishaan keessa daaku. Qurxummii caalaa bishaan keessatti gadi lixu. Qurxummi irraa ni nyaatu, ilmoolee isaanitiifis fuudhanii galuun.
♠Hawaasni pengu’in garee gareen ta’anii deemu. Garee tokko keessaa pengu’ini lakkoofsi isaanii kumaatamatti lakkaawamatu jiru.
♠Fagoo irraa yommuu ilaaltu pengu’iniin nama xiqqaa akka ta’etti yaadda. Dugda isaa irratti fooxaa gurraacha ofirra buusee jira, qamisiin isaa immoo adii fuunduraan mul’atuudha. (Kana jechuun allaatti kana gara dugdaatin yommuu ilaalan fooxaa gurraacha waan uffate fakkaata. Fuunduraan yommuu ilaalan qamisii adii waan godhate fakkaata.) Wal duraa duubaan miila kaasun tasgabbiin deema.
♠Pengu’inin dhaltuun killee takka ykn lama buusti. Killee tana hammachuun caacutin akka baatu itti gaafatamummaa kan fudhatu kormaadha. Iddoon jireenyaa cabbii garmalee qorraa waan ta’eef killee rifeensan haguugun miila isaa irratti hammata. Hanga ji’a lamaa hammachuu itti fufa. Fakkii armaan olii irra ilaali.
♠Yommuu killeen dhootee caacutin haarofti baatu, haati ishii dhufuun bakka abbaa qabatte kunuunsiti.
♠Dhimma ajaa’ibaa allaatti kanaa keessaa tokko, yommuu killee tana hammatee kunuunsu ni dadhaba. Fuundura isaa ollaan killee hin hammannee yoo jiraate, killee isaa itti siiksa. Ollaan kunis killee isaa hammatee kunuunsa. Dhugumatti, wal gargaarsa hawaasummaa nama dinqiisisuudha.
♠Wal gargaaru hawaasummaa wanta agarsiisan keessaa kan biraa, pengu’in gurguddoon soorata ishii adamsuuf gara galaana deemti. Ilmoolee ishii akka eeganiif garee pengu’ini hanga ta’e of duubatti dhiiste deemti. Ilmooleen xiqqooleen tunniinis hiriira galanii tasgabbiin dhaabbatu. Qajeelcha warra isaan too’atu fudhachuuf eegu.
♠Wanti ajaa’ibaa biroo, pengu’inin galaana keessa osoo daakanu yoo danbaliin isaan fageesse bakka fagootti darbe, mana isaanitti osoo karaa hin badin ni deebi’u. Saayintistoonni kuni akkamitti ta’e jedhanii yaada kennuuf ni dhama’an. Dhugumatti, kan akkanatti isaan qajeelchu eenyudhaa? Rabbiin wanta hundaafu bocaa fi suuraa isaaf maluu kennee ergasii qajeelche, hanqinna hundarraa qulqullaa’e!
[Muusaan Fira’awnaan] ni jedhe: “Gooftaan keenya wanta hundaafu uumama isaa Kan kenneef ergasii qajeelchedha.” Suuratu Xaahaa 20:50 (Kana jechuun wanta hundaafu suuraa isaa ni kenne, kutaaalee qaamaa hundaaf boca fi haala isaaf malu ni kenne. Wanta jiru hundaafu uumama ykn amala isaaf adda ta’e ni kenne. Ergasii hojii irraa wanta isaaf uumetti qajeelche.) Mee ilaali suuraa, bocaa fi amala sinbira halkanii fi pengu’in. Suuraan, bocni fi amalli isaan lamaani gargar kan ta’eedha. Kanaafu, suuraa, bocaa fi amala adda addaa irratti Kan uumee ergasii wanta isaan fayyadutti kan qajeelche Rabbii Tokkicha olta’aadha.
Wabii:
Baraa’hiin wa adillatul Iimaaniyyata-fuula 400-404, Abdurahmaan Habanka
https://www.wikizeroo.org/index.php?q=aHR0cHM6Ly9lbi53aWtpcGVkaWEub3JnL3dpa2kvQmF0 https://www.britannica.com/animal/penguin


text:
Ibsa Suuratu An-Naba’i-Kutaa 3
Ajaa’iba Qur’aanaa ilaaltee ni fixxaa?
Yeroo garii adabbiin si akeekachisaa,
Yeroo biraa mindaan si gammachiisaa
Akkana gochuun isaa
Badii irraa si deebisuuf
Karaa qajeelaatti si qajeelchuf
Gahuumsa dhumaa kee tolchuuf
Keessaa alli kee tole Jannata akka seentuf
Kuni Jecha fakkaataa hin qabnee
Rabbal aalamina irraa kan dhufee
Sirritti qoradhu ni argitaa ajaa’iba baay’ee
“(31)-Warra Rabbiin sodaataniif milkaa’innatu jira. (32)-Ashaakiltiwwanii fi inaba. (33)-Dubartoota harma guntuttuu hiriyyaa ta’antu jira. (34)-Geeba (xoofoo) guutamtuu. (35)-Achi keessatti dubbii faaydi hin qabnee fi kijibsiisuu hin dhagahan. (36)-Mindaa Gooftaa kee irraa ta’e, kennaa gahaa.” Suuratu An-Naba’i 78:31-36
“Warra Rabbiin sodaataniif milkaa’innatu jira.” kana jechuun imala qormaataa tan taate jireenya addunyaa keessatti namoonni Rabbiin sodaatan (muttaquun) Guyyaa Qiyaamaa injifannoo, bu’aa fi sharrii irraa nagaha bahuu argatu.
Muttaquun (muttaqoota) jechuun: namoota wanta Rabbiin dirqama isaanirratti godhee hojjachuu fi wanta Inni dhoowwe dhiisun adabbii Isaa irraa of eeganiidha. Wanti guddaan dirqama isaan irratti godhee keessaa iimaana, Isa qofa gabbaruu fi hojii gaggaarii akka salaata, sooma fi kkf. Wantoota Inni dhoowwe keessaa kufrii, shirkii fi hojii babbadoo biroo kan qaamaan, qalbii fi arrabaan wal qabatan.
Milkaa’u jechuun wanta badaa jibban jalaa nagaha bahuu fi wanta gaarii jaallatan argachuudha. Warri Rabbiin sodaatan (muttaqoonni) ibidda jalaa nagaha bahuun Jannata waan seenaniif warra milkaa’edha. Itti aanse iddoo milkaa’innaatti (Jannata keessatti) maal fa’a akka argatan tarreessa:
“Ashaakiltiwwanii fi inaba. Dubartoota harma guntuttuu hiriyyaa ta’antu jira. Geeba (xoofoo) guutamtuu.”
Ashaakilti jechuun lafa mukkeen firii buusan qabdu kan dallaan (haxiriin) itti haxirameedha.
Inaba jechuun firaafiree baay’ee mi’aayudha. Amaariffaan wayn, ingiliffaan grape jedhama. Bifa adda addaa qaba. Fakkii armaan gadi irraa ilaalun ni danda’ama:
Kawaa’ib heddumminnaa “kaa’iba” ti. Kaa’iba jechuun dubara harmii ishii guuttamee geengawaa (naannawaa) ta’ee fi olbahe.
Atraab jechuun immoo umriin wal qixa kanneen ta’aniidha. Kanaafu, “wa kawaa’iba atraabaa” jechuun shamarran harmi isaanii guuttamee geengawa (naannawaa) ta’uun olbahee fi umriin isaanii wal-qixa kan ta’eedha. Jannata qananii keessatti Rabbul aalamiina warra Isa sodaataniif uume.
Ka’as jechuun geeba (meeshaa dhugaati) khamriin (farshoon, daadhiin) keessa jiruudha. Kanaafu, ka’asan dihaaqaa jechuun geeba khamriin guuttamee fi nama dhuguuf wal duraa duubaan dhangala’uudha.[1]
“Achi keessatti dubbii faaydi hin qabnee fi kijibsiisuu hin dhagahan.” Kana jechuun Jannata keessatti dubbii faaydi hin qabne fi sobaa hin dhagahan. Akkasumas, tokko kan biraa hin kijibsiisu. Warri addunyaa tanaa khamrii (farsoo) yoo dhugan dubbii faaydi hin qabne fi badaa dubbatu. Garuu Jannata keessatti khamriin qulqulluu nama hin macheessine waan taatef warri Jannataa dubbii faaydi hin qabnee fi soba hin dubbatan, hin dhagahanis. Jannani ganda qananii faalama hundarraa qulqulluu waan taateef, dubbiin faayda hin qabnee fi tokko kan biraa kijibsiisun achi keessatti hin malu (hin ta’u). Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Achi keessatti dubbii faaydi hin qabnee fi wal yakkuu hin dhagahan, nagaha nagahaa waliin jechuu malee.” Suuratu Al-Waaqi’a 56:25-26
Jannata keessatti eenyullee badii hin hojjatu. Kanaafu, wal yakkuun hin jiru. Akkasumas, Jannata seenun dura qalbii isaanii keessaa jibbaan, wal hinaafu fi amaloonii badaan hundi ni qulqullaa’a. Kanaafu, wal arrabsuun, wal hamachuu fi soba dubbachuun hin jiru. Hundi isaanitu obboleeyyan wal jaallattanii fi wal kabajan ta’anii jiraatu.
“Mindaa Gooftaa kee irraa ta’e, kennaa gahaa [mindeefamu].” Asitti jechoota sadii haala badhaasa warra Rabbiin sodaatanii ibsan haa ilaallu: Jazaa’an (mindaa), Axaa’an (kennaa), hisaaban (gahaa, herregamaa)
Mindaa jechuun sababa hojii tokko hojjataniif wanta namaaf kennamuudha. Kennaan immoo wanta dabalata fi akkanumatti namaaf kennamuudha. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa warroota Isa sodaataniif hojii hojjataniif mindaa ni kennaaf. Garuu hojiin isaanii qofti Jannata waan isaan hin seensifneef mindaa isaanii isaaniif baay’isuun tola Isaatiin kennaa guddaa isaaniif kenna. Wanti Inni isaaniif kennu, jireenya isaanii keessatti isaan kan gahuudha. Kanaafu, sababa hojii isaanitiif mindaa ni kenneef. Tolaa fi rahmata Isaatiin mindaa kana isaaniif guddisuu fi baay’isuun kennaa ni kenneef. Hojii gaarii takka isaaniif baay’isuun mindaa kudhan ykn dhibba torba ykn san caalu kennaaf. Tola Rabbiitiin hojii takkaaf mindaa kudhan ykn dhibba torba ykn san caaluu argachuun niyyaa fi qulqullinna hojii irratti hundaa’a. Namni hojii isaa keessatti niyyaan isaa qulqulluu ta’ee fi haala guutuu fi sirrii ta’een hojjate, mindaan isaa akkasuma guddaadha. Kanaafu qananiin Jannataa isaaniif mindaa, kennaa fi gahaadha.
“(37)–Gooftaa samii, dachii fi waan jidduu isaanii jiru, mararfataa Kan ta’e [irraa mindeefaman]. Isatti dubbachuu hin danda’an. (38)-Guyyaa Ruuhi fi Malaaykonni hiriiran dhaabbatan, kan Rabbiin isaaf hayyamee fi wanta sirrii dubbate malee isaan hin dubbatan. (39)-Suni Guyyaa Haqaati. Kanaafu, namni fedhe gara Gooftaa Isaatti [karaa] deebii qabata. (40)-Dhugumatti, Nuti adabbii dhiyoo isin akeekachiisne, Guyyaa namni waan harki isaa lamaan dabarsan argu fi kaafirri, “Yaa hawwii kiyya! Osoo biyyee ta’ee [hafee] maal qabaa!” jedhuudha.” Suuratu An-Naba’i 78:37-40
“Gooftaa samii, dachii fi waan jidduu isaanii jiru, mararfataa Kan ta’e [irraa mindeefaman].” Kana jechuun kennaa guddaa kana Kan isaaniif kenne Gooftaa isaanii kan ta’e samii, dachii fi wantoota isaan keessa jiran hunda kan uumee fi qindeessedha. Akkasumas, Inni Ar-Rahmaan kan ta’ee, rahmanni Isaa waan hundaa dhaqqabee fi haguugeedha. Hanga qananii guddaa argatan kana argatanitti isaan kunuunsun ni guddise, isaaniif ni mararfate.
Itti aanse Guyyaa Qiyaamaa Guddinna Isaatii fi guddinna aangoo Isaa ni ibse. Guyyaa san uumamtoonni hunduu ni cal’isuu, homaa hin dubbatan. “Isatti dubbachuu hin danda’an.” Kana jechuun hayyama Isaatiin ala eenyullee dubbii Isa waliin jalqabuu hin danda’u.
“Guyyaa Ruuhi fi Malaaykonni hiriiran dhaabbatan, kan Rabbiin isaaf hayyamee fi wanta sirrii dubbate malee isaan hin dubbatan.” Wantoota Guyyaa Murtii adeemsifaman keessaa tokko Ruuhi (Malaykaan Jibriili) fi Malaaykonni biroo cal’isanii fi hiriira galanii Rabbiin fuundura dhaabbatu. Rabbiin azza wa jalla gabroota Isaa jireenya addunyaa iddoo qormaataa kaa’amanii turan ilaalchisee qorannoo akka dhaabuu fi murtii akka dabarsuuf hirira galanii dhaabbatu. Guyyaa san eenyullee nafsee ofiitif ykn nama biraatiif jedhee Rabbiitti waa dubbachuu hin danda’u, akka dubbatu yoo isaaf hayyamee fi dubbii sirrii dubbate malee. Ulaagaalee lamaan kanaan malee eenyullee dubbachuu hin danda’u:
1ffaa-Akka dubbatu Rabbiin isaaf hayyamuu
2ffaa-Wanti inni dubbatu sirrii ykn dhugaa ta’uudha.
“Suni Guyyaa Haqaati.” Kana jechuun Guyyaan Qiyaamaa wanta argamuudha, shakkii hin qabu.[2] Hiikni biraa, Guyyaan Qiyaamaa Guyyaa dhugaa sobni itti hin makamneedha. Sababni isaas, Gaafa san dhimmoonni hundi harka Rabbii jiru. Rabbiin irraa dhugaa malee wanti biraa hin ta’u. Faallaa kanaa, guyyaa jireenya addunyaa keessatti namoota iddoo qormaataa kaa’aman irraa sobni baay’een ni argama. Jireenya tana keessatti Rabbiin isaan qoruuf fedhii bilisaa waan isaaniif kenneef, fedhii qullaa dhugaan wal faalleessu qabu.[3] Garuu Guyyaa Qiyaamaa haqa ykn dhugaa malee homtu hin ta’u. Namoota hunda jidduutti haqaan murteefama.
“Kanaafu, namni fedhe gara Gooftaa Isaatti [karaa] deebii qabata.” Kana jechuun Guyyaan Qiyaamaa fi wanti isa keessatti adeemsifamu haqa ykn dhugaa ta’uu erga beektanii, namni fedhe dhugaan amanuun, tawbachuu fi hojii gaggaarii hojjachuun karaa Gooftaa isaatti isa geessu qabata. Ibsi biraa, dhugaan amanuun, tawbachuu fi hojii gaggaarii hojjachuun Gooftaa isaa biratti iddoo deebii haa qabatu. Iddoon deebiin kuni Jannata qananii yeroo hundaa keessatti gammaduudha. Kheeyri fi sharrii irraa wanti Guyyaa Guddaa kana adeemsifamu isiniif ifa ta’ee jira. Kanaafu, namni fedhii qabuu iddoo gahuumsa isaa haa filatu.[4]
(Akka lugaatti, ma’aab-hiika, “deebii, iddoo deebii” qaba. Akkuma beekkamu Aakhiraan du’aan booda gara itti deebi’aniidha.)
“Dhugumatti, Nuti adabbii dhiyoo isin akeekachiisne, Guyyaa namni waan harki isaa lamaan dabarsan argu fi kaafirri, “Yaa hawwii kiyya! Osoo biyyee ta’ee [hafee] maal qabaa!” jedhuudha.”
“Dhugumatti, Nuti adabbii dhiyoo isin akeekachiisne,” Yaa namoota azaaba Guyyaa Qiyaamaa kalaaye fi dhiyaate isin akeekachiisna. Guyyaan Qiyaamaa dhufuun isaa waan mirkanaa’ef dhiyoodha. Wanti dhufu hundi dhiyoo waan ta’eef.[5] “Kullu maa huwa aati fahuwa qariibun” jedhama. Kana jechuun “Wanti ni dhufa jedhame hundi dhiyoodha.”
Akeekachisuu jechuun wanta sodaachisaa beeksisuudha. Rabbiin warroota daangaa darbanii fi kijibsiisan akeekachisuu irraa wanti hubatamu, yakka isaanitiif du’aan dura yoo hin tawbatin, adabbii cimaa fi laaleessaa isaaniif qopheesse beeksisuudha.
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa adabbiin kuni du’aan booda erga kaafamanii Guyyaa Qiyaamaa haa ta’uu malee dhiyoo akka ta’e ibse. Sababni isaas, nama hundaafu jireenyi addunyaa gabaabdudha. Namoonni erga du’anii booda nafsee isaanii keessaa hamma yeroo hubachuun ni haaqama. Yommuu kaafaman, du’aa fi kaafama jidduu guyyaa ykn cinaa guyyaa malee akka hin turree isaanitti dhagahama.[6] (Namni du’e akka nama rafee waan ta’eef hamma qabrii keessa ture hin beeku. Namni hirriba cimaa sa’aati dheeraaf rafe, hangam akka rafe hin beeku. Sa’aati saddeet osoo rafeellee sa’aati takka waan rafe isatti fakkaata. Namni du’es osoo waggaa miliyoona tureellee yommuu kaafamu qabrii keessa yeroo gabaabaf waan ture isatti fakkaata.)
“Guyyaa namni waan harki isaa lamaan dabarsan argu…” kana jechuun adabbiin dhiyoon kan ta’u Guyyaa namni addunyaa qormaataa keessatti wanta hojjatee dabarse arguudha. Gaariis ta’ee badaa, wanta duraanis ta’ee kan boodaa hundi isaaf dhiyaata. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Guyyaa lubbuun hundii toltuu irraa waan hojjattee fi hamtuu irraa waan hojjatte [ishii fuunduratti] dhiyaatee argitu [yaadadhu]. Osoo jidduu ishiitii fi jidduu isaa (hamtuu hojjattee) fageenyi dheeran jiraate jaallatti. Rabbiin Of irraa isin akeekachiisa. Rabbiin gabrootaaf mararfataadha.” (Suuratu Aali-Imraan 3:30)
Guyyaa Murtii namni badii hojjate dabarseef garmalee gaabbuun, “Osoo anaa fi badii kana jidduu fageenyi dheeraan jiraate ykn garmalee osoo badii kanarraa fagaadhe maal qaba!” jechuun hawwa. “Rabbiin Of irraa isin akeekachiisa” kana jechuun adabbii Isaa isin sodaachisa. (Tafsiir ibn kasiir-2/336)
Namni wanta hojjate, dubbatee fi itti amane hunda galmaa’e ni argata. Wanta jireenya isaa keessatti hojjatu guutuu galmeessun salphaadha. Yeroo ammayyaa kana keessatti viidiyoo fi oodiyoon namni hojjate, hojii fi gocha namni waggaa baay’ee dura hojjate galmeessanii kaa’u. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa wantoota hundaa uume, hojii ilmaan Aadam hunda galmeessu irratti danda’aadha. Kanaafu, Guyyaa Murtii namoonni hundiinu wanta hojjatanii dabarsan ni argu.
“kaafirri, “Yaa hawwii kiyya! Osoo biyyee ta’ee [hafee] maal qabaa!” jedhuudha.” Kana jechuun Guyyaan Qiyaamaa Guyyaa kaafirri “Osoo kaafamu baadhee fi zalaalamii biyyee ta’ee hafee maal qaba” jechuun hawwuudha. Namni addunyaa keessatti Rabbii olta’aatti hin amannee fi Isaaf hin ajajamnee yommuu adabbii cimaa arguu, osoo biyyee ta’ee fi uumamuu baatee hawwa.
Wanti kaafironni addunyaa irratti ittiin qoosan, Guyyaa Murtii immoo wanta ittiin gaabban ta’a. Addunyaa irratti akkana jechaa turan, “Sila nuti duunee biyyee fi lafee erga taane ni kaafamnaa?” (Suuratu As-Saaffaat 37:16) Guyyaa Qiyaamaa immoo “osoo biyyee ta’e hafe maal qabaa!” jechuun gaabbu.
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa kufrii, shirkii, shakkii, nifaaqa fi sharrii hundarraa akka nu eegu kadhanna. Alhamdulillah Rabbil aalamiin tafsiirri suuratu An-Naba’i asirratti xumuramee jira.
[1] Ma’aariju tafakkuri-15/27, Tafsiiru Ibn Kasiir 7/466[2] Tafsiiru Xabarii-24/52[3] Ma’aariju tafakkuri-15/30[4] Tafsiiru tahriir wa tanwiir-30/54-55, akkasumas tafsiiru xabarii-24/53[5] Tafsiiru xabarii-24/53, Tafsiiru ibn kasiir 7/468[6] Ma’aariju tafakkuri-15/31


text:
Addi Bilisummaa Uummata Tigraay, Mariin Araaraa Gamtaa Afrikaan hoogganamu yoo itti fufe haal-duree tokko malee akka fudhatu eega beeksisee booda, wal-waraansi Itiyoophiyaa Kaabaa keessatti geggeessamu kan itti fufe tahuun himamaa jira.
Waraansichi itti fufuu isaa fuula Twiiter isaanii irratti kan ibsan dubbi-himaan TPLF Obbo Getaachew Raddaa, magaalaa Maqalee irratti haleellaan diroonii geggeessamuu himanii jiran. Halellichi Yunivarsitii Maqalee, mooraa Addi Haqqiitti ka xiyyaafate tahuu kan ibsan yoo tahu, miidhaa dhaqqabe ilaachise garuu homaa hin dubbanne.
Haleellaa kana ilaalchisee gama mootummaa Itiyoophiyaa tii deebii kenname hin jiru.


text:
Ministiriin Dhimma Alaa Yunaayitid Isteetis Antony Blinken Ruwaandaa keessa kan jiran yoo ta’u, kunis daawwannaa biyyoota sadii Afrikaa irratti taasisan irratti bakka dhumaa yoo ta’u, achitti tarsiimoo haaraa Waashingitan biyyoota Afrikaa uffee Sahaaraa gadii waliin akka “michoota walqixaatti” bobba’uuf qabdu ibsaniiru.
Blinken gara Ruwaandaa kan dhufan naannoo Haroowwan Gurguddoo Afrikaaf yeroo addatti rakkisaa ta’etti yoo ta’u, biyyi xiqqoo giddu galeessa Afrikaa kun mootummoonni lamaan finciltoota wal morman deeggaru jechuun biyya hollaa Koongoo waliin wal dhabdee keessa jirti.
Walgahii Kamisa darbe pirezidaantii Ruwaandaa Pool Kaagaamee waliin taasisaniin, Blinken waldhabdee jiru salphisuuf tattaaffii taasifamu irratti ni mari’atu jedhamee eegama.
Ministeerri Dhimma Alaa akka jedhetti Blinken hacuuccaa biyyoota ollaa dabalatee yaaddoo dimokiraasii fi mirga namoomaas ilaalchisees mari’achuuf jiru.
Kibxata darbe Koongootti aangawoota waliin erga wal arganii booda, Blinken akka jedhanitti, lola kana dhaabuuf tattaaffii Afrikaan durfamu Yunaayitid Isteetis ni deggerti.
Ruwaandaa fi Koongoon lamaan isaanii iyyuu himannaa gareewwan finciltootaa deeggaruun himataman kan haalan yoo ta’u, aangawoonni Ruwaandaa gabaasa yeroo dhiyootti ogeeyyiin Tokkummaa mootummootaa dhiyeessan “dhimma dhugaa irraa yaada maqsuufi” jechuun fudhatama dhabsiisan.


text:
Mudde 12/2015 Goototni Barattootni Oromoo Yuunibarsiitii Jimmaa Warraaqsa Biyyoolessaa Oromiyaa FDG jabeessuun itti fufan, Mooraa Yuunibarsiiti Jimmaa Arfan keessatti warraqsii jabachuun itti fufe. Guyyaa kaleessaas itti fufuun akkuma warraaqsa finiinsuu egalaniin
hoomaan waraanaa yeroo moora Main Cumpasitti barattotatti seensifamu, Barattootni mooraa gadi lakkisuun Magaalaa Jimma keessatti walitti qabamuun sagaalee dhaadannoo dhageesisuu itti fufan . Humnootni tikaa Wayyaanee fi loltootni abbaa irree barattoota Oromoo irratti gaazii
Summa’aa dhukaasuun qabanii hidhaatti guuruu irratti argamu.kanneen ukkanfamuun qabaman keessatti barattootni dubaraa fiigaanii jalaa ba’uu hin dandeenye akka heddummatan hubatame jira. Kanneen keessa
1. Kibbee Lamuu Barattuu Muummee Ispoortii waggaa 3ffaa
2. Zannabach …Barattuu muummee Herregaa waggaa 2ffaa
3. Magartuu…Barattuu muummee Ispoortii waggaa 3ffaa
4. Bashaatuu…Barattuu muummee Ispoortii waggaa 3ffaa. Kanneen
Shammarran Oromoo kun yeroo qabamanitti gootummaan dhadachaa fi tokkummaa jechaa akka qabaman barattoota kaan irraa beekamee jira.
Gootonni Shamarran Oromoo Universitii Jimmaa Irraa Guyyaa Har’aa Qabaman Gootummaan Dhadachaa fi Faaruu Tokkummaa Faarsaa Mana Hidhaa Seenan.
Mudde 12/2015 Goototni Barattootni Oromoo Yuunibarsiitii Jimmaa Warraaqsa Biyyoolessaa Oromiyaa FDG jabeessuun itti fufan, Mooraa Yuunibarsiiti Jimmaa Arfan keessatti warraqsii jabachuun itti fufe. Guyyaa kaleessaas itti fufuun akkuma warraaqsa finiinsuu egalaniin


text:
Sarara Bilbilaa Odeeffannoo COVID-19
Waa’ee COVID-19 gaaffiilee yoo qabaattan, 1-800-525-0127 irratti bilbiluudhan 7 irratti cuqaasaa. Isaan yeroo deebisan, tajaajiloota hiikaa afaanii argachuudhaf afaan keessan dubbadhaa. Sararri bilbilichaa kan hojjatu Wiixata 6 a.m. hanga 10 p.m. fi Kibxataa hanga Dilbataa (akkasumas guyyoota ayyaana waggaa kabajaman) 6 a.m. hanga 6 p.m. dha.
Manaa bahuu kan hin dandeenye fi talaallii COVID-19 kan barbaadan?
Galma'udhaaf karaan sadii jiru. "(Ingiliffaan) yookan sarara gargaarsaa COVID-19 1-800-525-0127 bilbiluun 7 gadi qabaa
- Talaallii Koronavaayirasii (COVID-19)
-
Waa'ee talaalliiwwan COVID-19 irratti odeffannoo ammaa fi bal'aa argachuudhaf, maaloo toora internetii afaan keessaniin daawwadhaa: Odeeffannoo Talaallii COVID-19:
- Mallattoolee dhukkubaa, mallattoolee fi ittisa COVID-19
-
Mallattooleen dhukkubaa COVID-19 ijoon kanneen armaan gadiiti:
- Ho'insa qaamaa yookin qorruu, qufaa, hafuura kutuuu yookin harganuu dadhabuu, dadhabbii, dhukkubbii maashaa yookin qaamaa, bowwoo mataa, foolii yookin dhandhama nyaataa dhabuu, dhukkubbii qoonqoo, funyaan cufuu yookin dhangala’aan karaa funyaanii bahuu, ol deebisuu yookin hoqii fi albaatii.
- Yoo isin mallattoolee akeekkachiisaa hatattamaa COVID-19 armaan gadii argitan gara 911 bilbilaa.
- Hafuura baafachuu dadhabuu
- Dhukkubbii ykn dhiibbaa laphee dhaabbataa
- Tasa jaanjessuu
- Deebisuu dadhabuu
- Hidhiiwwan ykn fuula cuquliisa
- Gareewwan kamtu balaa irra jiru?
- Ga'eessota umuriin isaanii guddaa ta'an, namoota umurii hundaa kan haalota fayyaa armaan gadii qabanii fi dubariin ulfa taate dhibee hamaa COVID-19 tif balaa caaladhaf saaxilamuu malu.
- Dhukkuba Koroonaavaayirasii Haaraa (COVID-19) (Ingliffa qofa)
- COVID-19 dha moo qofaadha?
Ani akkamittan ofii fi maatii kiyya eeguu danda'a?
- Talaallii fudhadhaaa akkasumas ulaagaa yeroo guuttan talallii dandeetti dhukkuba ittisuu dabalu fudhadhaa.
- Yoo dhukkubsattan mana turaa.
- Yeroo bakka wal geettii namni itti baay’atutti deemtan haguuggii afaanii fi funyaanii fayyadamaa akkasumas faana ja'a (meetiroota lama) namoota biroo irraa fagadhaa.
- Namoota baay'ee fi iddoowwan sirriitti qilleensan hin afarsamne deemuu irraa of qusadhaa.
- Harka keessan irra deddeebi'uudhan dhiqadhaa ykn sanitaayizerii harkaa fayyadamaa.
- Yeroo qufaatanii fi haxxiffattan ciqilee keessaniin ykn sooftiidhaan haguugaa.
- Fuula, afaan, funyaan ykn ija keessan tuqinaa.
- Fuulota mana keessanii qulqulleessaa.
- Yoo isin mallattoolee COVID-19 qabaattan, ogeessa fayyaa keessan wajjiin haasa'aa. Yoo isin ogeessa fayyaa kan hin qabne taatan, wiirtuu eegumsaa hatattamaa ykn wiirtuu fayyaa hawaasaa dhiyoo keessan jiruu dubbisaa. Inshuraansii yoo hin qabdan ta’e, qajeelcha fayyaa naannoo keessan dubbisaa.
- Qorannoo COVID-19 Taasisuu
-
Waa'ee qorannoo COVID-19 taasisuu irratti odeffannoo ammaa fi bal'aa argachuudhaf, maaloo toora internetii afaan keessaniin daawwadhaa: Odeeffannoo Qorannoo COVID-19:
- Adda of Baasuu fi Kophaa Turuu:
-
Jechootni kunniin maal akka ta’an caalmaatti baruudhaaf, akkasumas yeroo hangamii akka adda yookan kophaa of baastan baruudhaaf maaloo fuula Herregduu Adda of Baasuu fi Kophaa Turuu ilaalaa.
- Fayyadama haguuggiiwwan afaanii fi funyaanii
-
Haguuggiiwwan afaanii fi funyaanii namni COVID-19 dhan qabame yeroo dubbate, qofa'e ykn haxxifate vaayirasiin gara qilleensatti akka hin gadhiifamne hir'isa. COVID-19 dhan qabamuu fi mallattoolee salphaa qabaachuu ykn hooma dhabuun ni danda'ama. Haguuggii afaanii fi funyaanii fayyadamuun COVID-19 osoo hin beekin namoota birootti akka hin dabarsine ni ittisa. Dhukkubni isiniif salphaa ta'e nama biraa ajjeessuu ni danda'a.
Kanneen armaan gadii gorsoota haala fayyadama haguuggii afaanii fi funyaanii irratti kennamani:
- Haguuggin afaanii fi funyaanii afaanii fi funyaan keessan haguuguu fi cinaawwan lamaan fuula keessaniitti sirriitti ta'uu qaba.
- Haguuggii afaanii fi funyaanii godachuudhan qabattoo gurra irratti godhamuu fayyadamuudhan baasaa, akkasumas fuldura haguuggii afaanii fi funyaanii ykn fuula keessan hin tuqinaa.
- Guyyaa itti fayyadamtan hunda haguuggiiwwan afaanii fi funyaanii adeemsa fayyaa gataa ykn haguuggii fuulaa miicaa, akkasumas harka keessan irra deddebi'uudhan dhiqadhaa.
- Daa'imman umurii lamaa gadi ta'an haguuggii afaanii fi funyaanii tasumallee godhachuu hin qaban. daa'imman umuriin isaanii 2 hamma 4 ta'e yeroohaguuggii afaanii fi funyaanii godhatanitti hordoffii ga’eessotaa qabaachuu qabu.
- Ajajootni haguuggii afaanii fi funyaanii namoota haalota fayyaa muraasa qabaniif hojiirra hin oolu. Yoo isin yaaddoo qabaattan, wanta isiniif hunda caalaa baay'ee gaarii ta'e baruuf doktora keessan dubbisaa.
- Kuusawwanii fi iddoowwan namoonni baay'een jiran haala of eeggannoo qabuun daawwachuu
-
Ofii keessanii fi namoota biroo eegudhaf manaa bahuu keessaniin dura, yeroo baatan ykn erga baatanii booda wantooni ilaalcha keessa galchuu dandeessan baay'een ni jiru.
Bahuu keessaniin dura:
- Yoo danda'ame, yoo dhukkubsattan gara kuusaa ykn iddoo namoonni baay'een jiran hin deeminaa. Miseensi maatii ykn hiriyaan keessan mi'a kka isiniif fidan gaafadhaa.
- Kuusan nyaataa, qorichootaa fi mi'oota biroo sarara irraan gara mana keessanii akka isiniif fiddan ajajuu ilaalcha keessa galchaa.
- Sagantaawwan addaa mirkaneessaa. Kuusawwan namoota umuriin isaanii 65 ol ta'anii fi haalota fayyaa murta'aa ta'an qabaniif sa'aawwan hojii addaa kennuu danda'u. Yoo danda'ame, yeroowwan namoonni baay'een hin jire gara kuusaa deemuu itti yaadaa.
- Mana keessanii bahuu keessaniin dura harka keessan dhiqadhaa.
Yeroo manaan ala taatan:
- Haguuggin afaanii fi funyaanii, afaanii fi funyaan keessan akka haguuguu taasisuun fayyadamaa.
- Isinii fi namoota biroo gidduu hiriira kaffaltii irrattilee yoo xiqqaate tarkaanfii ja'a (meetiroota lama) fagaadhaa.
- Qufaa fi haxiffannaa keessan haguugaa.
- Fuula keessan hin tuqinaa.
- Yoo bittaadhaf baatan, qabannoo harkifamtuu ykn guuboo bittaa qulqulleessuf saanitayizerii harkaa ykn qulqulleessituu farra ilbiisota dhukkuba fidanii fayyadamaa.
Yeroo gara manaa galtan:
- Haguuggii afaanii fi funyaanii huccuu keessan miicamuu fi of eeggannoon olkaa'amu adda baasaa fi haguuggii afaanii fi funyaanii keessan kan gatamu taanan gataa.
- Harka keessan dhiqadhaa.
- Shaakkalliiwwan nageenyummaa nyaataa gaggeessaa. Oomishoota nyaataman farra ilbiisotaatin hin tuqinaa. Kuduuraalee fi Muduraalee akkuma barame dhiqaa.
- Gorsoota bittaa kuusaa nyaataa fi dhugaatii COVID-19. (Ingliffa qofa)
- Namoota balaa guddaa dhibee hamaa qaban
-
Namoonni balaa olaanaa dhibee hamaa qaban of eeggannoo dabalataa godhuu ni danda'u.
- Gorsa yeroo barbaaddan ogeessa fayyaa keessan qunnamaa. Kilinikoonni muraasni qunnamuudhaf "Poortaaliiwwan dhukkubsataa" fayyadamu, akkasumas baay'een isaanii hojjettoota bilbiloota deebisanii fi gorsa kennan qabu. Haa ta’u malee, hojiin isaanitti baay'achuu akka danda'u hin hir'anfatinaa.
- Qorichoota yeroo baay'ee isin barbaachisan tarreessaa, akkasumas dukkaanni qorichaa ykn ogeessi fayyaa keessan akka dhiyeessa dabalataa kan qorichoota ajaja ogeessa fayyaa akka qaban beekuf gaafadhaa. Qorichootaa ykn gargaartuuwwan nyaataa biroo isin fudhattan galmeessuu itti fufaa akkasumas haalota amma keessa jirtan akka ajajamtaniin hordofaa.
- Talaalliiwwan gorfaman hunda irratti odeeffannoo haaraa argadhaa. Ulaagaa yeroo guuttan talaallii COVID-19 fi kan dandeettii dhukkuba ittisuu dabalu fudhachuu keessan mirkaneeffadhaa. Dhiyeessitoota Talaallii dhiyoo keessan jiran argachuuf as irratti cuqaasaa.
- Yoo isin kophaa turuun ykn adda of baasun isin barbaachise nyaataa fi oomishoota qulqullina dhuunfaa gahaa ta'e qabaachuu keessan mirkaneessaa.
- Nama isin gargaaruu danda'u tokko adda baasudhaan isin akka fayyaa taatan mirkaneessudhaf bilbila keessan irratti akka bilbilan gaafadhaa. Namni kuni yoo isin fayyummaan isinitti dhagahamuu baate isin daawwachuu akka hin qabne hubachuu isaa/ishee mirkaneessaa.
- Fayyaa keessan hordofuudhan barbaachisaa yoo ta'e gargaarsa fayyaa gaafadhaa.
- Ulfa, daa'imman fi COVID-19
-
Yoo isin amma ulfa taatan maal beekuu akka qabdan
- Namoonni amma ulfa ta'an ykn dhiyootti ulfa ta'an namoota biroo wajjiin yeroo ilaalaman balaa olaanaa dhibee hammaataa COVID-19 qabu.
- Namoonni ulfa ta'anii COVID-19 dhan qabaman balaa olaanaa yeroon dura dursanii dhaluu (daa'ima torbanoota 37 dura dursanii dhaluu) fi daa'ima du'e dhaluu qabu, akkasumas rakkoowwan fayyaa wal-xaxaa yeroo ulfaa birootif balaa olaanaa qabaachuu danda'u.
- Namoonni ulfa ta'an ykn yeroo dhiyoo ulfa ta'anii fi namoonni isaan wajjiin tuttuuqqii qaban COVID-19 dhan qabamuu irra of ittisuuf sadarkaawwan kanneen hordofuu qabu.
- Talaallii fi humneessituu fudhadhaa.
- Haguuggii afaanii fi funyaanii godadhaa.
- Namoota biroo irraa tarkaanfii 6 fagaadhaa, akkasumas iddoo namoonni baay'een jiranii fi haala gaariidhan qilleensan hin afarsamne deemuu irraa of qusadhaa.
- Namoota birootti akka hin dabarsine ittisuuf qorannoo taasisaa.
- Harka keessan irra deddeebin dhiqadhaa, akkasumas yeroo qufaatanii fi haxxiffattan ciqilee keessaniin ykn sooftiidhaan haguugaa.
- Mana keessan wal irraa osoo hin kutin qulqulleessaa akkasumas farra ilbiisotaatin qulqulleessaa.
- Fayyaa keessan guyyaa guyyaadhan hordofaa.
- Ulfa ta'uu keessan irratti yaaddoowwan kamiyyuu yoo qabaattan, yoo dhukkubsattan ykn yoo COVID-19 dhan qabameera jettanii yaaddan battalumatti ogeessa fayyaa keessanif bilbilaa.
Ulfa fi Talaallii COVID-19
- Talaalliin COVID-19 namoota ulfa ta'aniif, harma hoosisaniif, amma ulfa'uudhaf yaala jiran, ykn gara fulduratti ulfaa'uu danda'aniif ni gorfama.
- Ragaan waa'ee nageenyummaa fi bu'a qabeessummaa talaallii COVID-19 yeroo ulfaa dabaleera. Deetaan bu'aawwan talaallii COVID-19 fudhachuu balaawwan yeroo ulfaa beekaman ykn gahuu danda'an kamiyyuu akka caalu agarsiisu.
- Namoonni ulfa ta'an yeroo ulaagaa guutan talaallii COVID-19 dandeettii dhukkuba ittisuu dabalu fudhachuu qabu.
- Talaalliwwan COVID-19 namoota ulfa ta'an ykn daa'imman isaanii dabalatee dhibee COVID-19 hin fidu.
- Yeroo ammaa kana ragaan talaalliiwwan COVID-19 dabalatee talaalliwwan kamiyyuu rakkoo dhala godhachuu dadhabuu dubartoota ykn dhiirotaa akka fidan agarsiisu hin jiru.
- Ulfa kan taatanii fi waa'ee talaallii COVID-19 irratti gaaffilee dabalataa qabduu? Dhiyeessitoota eegumsa fayyaa ykn MotherToBaby ogummaan isaanii gaaffilee keessan bilbilaan ykn chaatiidhan deebisuuf kan argamaitti himaa. Tajaajilli iccitii bilisa ta'e Wiixata-Jimaata, 8 a.m. hanga 5 p.m. ni argama tamsaasa kallattiitin chaatii gochuudhaf MotherToBaby (Haadha irraa gara Daa'imaa) daawwadhaa ykn imeelii ergaa ykn gara 1-866-626-6847 tti bilbilaa (Ingliffaa fi Ispaanish qofaan argama).
Yoo isin COVID-19 qabaattan daa'imman haaraa dhalataniif eegumsa gochuu
- Daa'imman haaraa namoota yeroo ulfaa COVID-19 dhan qabaman irraa dhalatan baay'een yeroo dhalatan COVID-19 hin qaban.
- Daa'imman haaraa dhalatan kan COVID-19 dhan qabaman baay'een mallattoolee salphaa qabu ykn hooma hin agarsiisne, akkasumas fayyaniiru. Gabaasonni daa'imman haaraa dhalatan muraasni dhukkubbii COVID-19 hamaa akkka agarsiisan ibsa.
- Yoo isin COVID-19 dhaf kophaa turaa kan jirtan taatanii fi daai'ma haaraa dhalate qabaattan, yeroon kophaa turuu keessan hanga dhumutti of eeggannoowwan duurfamanii godhafaman hordofaa:
- Mana turaa akkasumas namoota maatiidhan ala ta'an irraa fagaadhaa.
- Miseensota maatii hin qabamne biroo irraa kophaa turaa (of fageessaa), akkasumas iddoowwan namoota biroo wajjiin itti fayyadamtan keessatti haguuggii afaanii fi funyaanii godadhaa.
- Nama kunuunsa kennuu fayya qabeessa kan ta'ee fi kan guutumaan guututti talaallii fudhatanii fi balaa olaanaa dhukkubbii hamaa hin qabne daa'ima haaraa dhalateef/tteef kunuunsa akka kennu godhaa. Yoo kan danda'mu ta'e, kunuunsa kennaan biraa daa'imaaf kennuu akka danda'u aannan keessan baasaa. Foormulaadhan yoo nyaachisaa kan jirtan ta'e dhiyeessan kunuunsaa fayya qabeessaa ta'e akka qopheessu taasisa.
- Yeroon kophaa turuu keessan dhumuu isaatin dura daa'ima haaraa dhalate keessan kunuunsun dirqama yoo ta'e, yeroo daa'ima keessan nyaachistan ykn baattan haguuggii afaanii fi funyaanii godhachuu dabalatee of eeggannoowwan duurfamanii godhaman kan gorfaman hordofaa.
- Daa'ima haaraa dhalate keessan mallattoolee COVID-19 qabaachuu isaa hordofaa.
- Ulfa, Da'umsaa fi daa'ima keessan COVID-19 qabamuun isaa/ishee shakkame ykn mirkanaa'ef kunuunsa gochuu (Ingliffa qofa).
- Ragaan yeroo amma akka agarsiisutti aannan harmaa vaayirasii gara daa'immaniitti dabarsuuf carraa akka hin qabu. Qorannoowwan yeroo dhiyoo namoonni talaallii COVID-19 fudhatan farraa ilbiisota dhukkubaa fidan ittisan kara aannan harmaatin gara daa'ima isaanii akka dabarsan agarsiisu. Yoo isin COVID-19 qabaattanii fi harmaa hoosisuu filattan:
- Harma hoosisuu keessaniin dura harka keessan dhiqadhaa
- Yeroo harmaa hoosistanii fi daa'ima keessan irraa tarkaanfii 6 keessatti yeroo argamtan haguuggii afaanii fi funyaanii godhadhaa.
Sararri ho'aan gargaarsa Maatii nama ulfa taate ykn maatiiwwan haaraa kamiyyuufu ykn jalallee isaanii gargaarsii fi odeeffannoon fayyaa sammuu isaan barbaachisuuf ni argama. Gara 1-888-404-7763 bilbilaa, Wixata- Jimaata 9 a.m.- 4:30 p.m. (Ingliffaa fi Ispaanishii qofaan argama). Sararri Ho'aan keenya hojjattoota hawaasaa, ogeessa fayyaa eeyyama qabu ykn maatii dhiphina/yaaddoo daa'umsa booda isaan qunnameen kan guutameedha. Bilbiloonni sa'aawwan boda taasifaman hanga danda'ametti dafanit deebi'uu. Bilbilaa, ergaa barruu ergaa ykn warmline@perinatalsupport.org irratti imeelii nuuf ergaa.
- Mataa keessanii fi maatii keessaniif kunuunsa gochuu
-
Washington Listens (Washington ni dhaggeeffata): Waa'ee dhiphina COVID-19 tin dhufe nama tokkotti haasa'uun yoo isin barbaachise gara Washington Listens 1-833-681-0211 irratti bilbilaa. Yeroo hundaa Wiixataa hanga Jimaatati 9:00 a.m. irraa hanga 9:00 p.m ti fi dhumtorbee irratti 9:00 a.m. irraa hanga 6:00 p.mtti TTY itti namni waliin haasoftan tokko ni jira akkasumas tajaajiloonni afaan argachuu ni jiru. Akkasumas fayyummaa sammuu fi miiraatif qabeenyota dabalataa asitti argachuu ni dandeessu (Ingliffa qofa).
- Haala dhukkuba daddarbaa amma kanaa irrattii fi gorsoota dabalataa odeeffannoo miidiyaa amanamaa, ejensiiwwan fayyaa uummataa fi naannoo, akkasumas toora interneetii fayyaa uummaataa irraa haaromfama jiruu argachuudhaf odeeffannoo argachaa turaa.
- Qabeenyota hawaasaa kanneen akka lakkoofsota bilbilaa, toorota internetii fi akkaawuntiiwwan miidiyaa hawaasaa jiran tarreessaa. Manneen barnoota, doktoroota, dhaabbattoota fayyaa uummataa, tajaajiloota hawaasaa, wiirtuuwwan hawaasaa sararawwan bilbilaa fayyaa fi rakkoo sammuu dabaluu dandeessu.
- Miseensota maatii fi hiriyoota wajjiin bilbilaan ykn karaa tajaajiloota sarara irraatin qunnamaa.
- Wantoota fayyaa murteessoo dhiyaatan (kan akka saamunaa, sanitaayizerii alkoolii irratti hunda'aan, sooftiiwwan, termometirii, qorichoota ho'ina qaamaa hir'isanii fi meeshalee qorannoo COVID-19 manatti taasifamuu) qabaadhaa.
- Dhiyeessa qorichoota isinii fi miseensonni maatii keessan osoo adda hin kutin fudhatan qabaachuf yaalaa.
Miseensota maatii umuriidhan isinii gadi ta'an gargaaruu
- Hiriyoota fi maatii isaanii wajjiin bilbilaan, ergaa barruutin, imeelidhan ykn miidiyaa hawaasaatin hasa'uun gargaarsaa fi qunnamtii itti fufiinsa qabu gaafadhaa.
- Yoo oduun kan isaan dhiphisu ta'e boqonnaa fudhachuu hin hir'anfatinaa. Daa'imman keessan odeeffannoo internetii ykn maddoota odeeffaannoo biroo irraa argachuu malan ibsuufi itti haasa'aa.
- Daa'imman gaaffilee akka gaafatan jajjabeessudhanii fi haala yeroo ammaa akka hubatan isaan gargaarun deeggaruu irratti xiyyeffannaa godhaa.
- Miirawwan isaan qaban haasa'uun kabaja kennaafii.
- Miirawwan isaanii suura kaasudhan ykn gochoota birootin akka ibsatan gargaaraa.
- Akkuma barame akka itti toluu fi obsa dabalataa kennaafii.
Gochoota maatii
Maatiin keessan kophaa kan turaa jiran ykn adda of baasan ta'anis, kuni yeroo gabaabadhaaf ta'uu isaa yaadadhaa.
Yeroo ciisichaa, nyaata fi sochii irratti sagantaa maatii dhaabbataa taasisaa.
Daa’imman keessaan carraa barnoota fagoo manneen barnootaa isaanitiin ykn dhaabbilee birootin kennamu irratti hirmtaatu taanan, hiriyoota isaanii wajjiin hawaasummaa akka qabaatan haala mijeessaa.
Miirawwan kan akka kophumma, nuffuu, sodaa dhukkubaan qabamuu, Yaaddoo, dhiphinaa fi sodaa deebiiwwan baramoo haala nam dhiphisisuu kan akka dhukkuba daddarbuu ta'uu isaanii beekaa.
Maatiin keessan wanta nama koffalchiisuu fi gochoota hiikaa qaban kan sonoota maatii fi addaa wajjiin deemuu akka godhan gargaaraa.
- Qabeenyota dabalataa
-


text:
Fulbaana 22, 2016
Waan muummichi ministeeraa Itoopiyaa H/Maariyaam Dassaaleny mormii Rio irratti ani agarsiisee fi gara Ameerikaa dhufuu dhufuu koo irratti jedhe argeen jira. Baay’ee na hin dinqine. Sababni isaas, namni yeroo hunda namaan durfamu tokko akkuma ofii isaatti nama ilaala waan ta’eef. Ani yeroo hundumaa dhimma mataa kootiirrattan hundaa’a. Namni kamiyyuu akka isaa kanatti gara dukkanaatti yoo kan na oofan ta’e, hin deemu. Ofan danda’a jechuu kooti.
Anatu gara Rio erge jedhee dubbatee ture. Atileetota waliin gaggeessaa godheefin tures jedha. Ani gonkumaa masara mootummaa isaanii seenee nyaadhes hin beeku. Gaggeeffamees hin beeku. Nama fira koo ajjeese waliin hin nyaadhus, hin dhugus. Ragaadhaaf suurri atileettonni gaafa sana ka’an keessaa suuraa koo barbaadee mirkaneeffachuu ni danda’a. Atileetota kan waamee gaggeesse, pirezidaantii biyyatti ture malee, gonkumaa isa miti. Kan biraa yaa hafuutii, ofiifuu irratti waan hirmaate natti hin fakkaatu. Akka aadaa fi safuu Oromoo ani dhaalee ittin guddadhetti namni guddaa ta’e tokko, keessumattuu namni gadaa of harkaa qabu, hin sobu. Hin soba jechuudhaafu nan qaana’e. Sababnisaas, ani ilma safuu fi duudhaa Oromoo dhaalee guddatedha.
Egaa kaa dubbiin akka H/Maariyaam jedhu sanaa miti. Waanti inni jedhe arrabsoo dha. Hojii isaanii kan dursu yeroo mara arrabsoo fi maqaa namatti baasudha. Fayyisaan dandeetti akkanaa hin qabu miseensota ABOtu akka inni mormii agarsiisu godhe jedhee ture. Duraan dursee nabeekaa dandeetti koo? Akkamiin namadaalee laata?
Kan biroo, anaan miseensota ABO miti akkan sagalee uummata koo dhageessisu kan nataasise. Eenyummaa kooti. dhiittaa mirga namummaa biyyaa sana keessa jiruuti. akka fakkeenyatti hiriyaa koo Kabbadaa Fayyisaa hidhamee ji’a osoo hin guutiin gaafa guyyaa Fulbaana 3/2016 rukutamee,hidhamtoota biraa waliin mana hidhaa keessatti ibiddaan gubataniiru. Kan hafan immoo dararaa mootummaan Itoophiyaa haala gaariin dhandhamachaa jiru.
Kana ABO miti kan dhaqee natti agarsiisee. Miidhaa ummata koo irra ga’u argaa dhaga’aan guddadhe. Anaanis na dhaqabe jira. Ani ABO hin deeggarus hin jibbus. Sababnisaa, ani nama siyaasaa miti, atileeti dha. Uummata koo nan jaalladha.
Yeroo kamiyyuu uummata kootif du’uuf qophiidha. Yeroo baay’ee hidhamtoota deddeebi’een gaafachaan ture, mana hidhaa qilinxoo fi mahaakkalaawwitti yoon seenu maqaa koo galmeessen seenee gaafachaan ture. Kanaaf maqaa koo achii argachuu dandeessu. Rakkina biyya sana keessa jiru sirrittin beeka jechuu kooti.
Dhugaadhaf yoo ta’e, gara biyya USA kan nafide uummata Oromoo fi firoottan Oromooti malee ABO miti. Maqaa ABO deegartan jedhuun namoota heddu hidhaa fi ajjeessa turaniiru. kana booda uummata Oromoo gowoomsun dhaabbateera. Ani intalashee (ashaangulliitii) miti riimootin hin socho’u akkasaa. Akka nama tokkootti ofan danda’a. Ofittan amana. Osoo amma dhugaa dhoksuuf fiigu dhugaa mul’isuuf fiigee, biyyattii keessatti dhiigni namaa akka galaana hin lola’u. Kanaafuu ani akka H/Maariyaam kan namni natti kenne hin dubbisu . Ani ergamtuu miti. Ergaa gaggeessuf oliif gadi kaadhee,hin beeku, gara fuula duraas hin kaadhu.
Fayyisaa Leellisaati.
Baruumsi bu'ura jireenya ilma namaati. Barnoonni bu'ura waa hundaati. Manni barnootaa naannoo kee jiraachuu jechuun…
The Conflict Testing Ethiopia’s Nobel-Winning Leader
For several months, Ethiopia has witnessed an escalation of threats on various fronts, both internal…
In a sign of growing concern in Washington about the Civil War in Ethiopia, the…
NAIROBI, Kenya — Once home to one of Africa's fastest-growing economies, Ethiopia is struggling as…
On September 11, 2022, the Government of Tigray External Affairs Office released a statement indicating their willingness…


text:
Haasaan Obbo Lammaa Magarsaa jidduu kana godhe ijoo marii tibbanaa tahee alaa manattis irraa dubbatamaa jira. Sababni isaa ifa. Hogganaan dhaaba OPDO tokko ifatti ummanni Oromoo gabrummaa jala jiraachuu yeroo dubbatu dhagahuun isaa waan hin eegamne fi haaraa waan taheefi. Lammaa fi OPDOn haasaa akkanaa maalif eegalan? Wayyaaneen hoo maalif itti dhiifti? Qabxiilee kanniinirratti kana jechuun barbaada:
1) Sabboonummaa Oromoo xiqqeessuudhaafi xureessuun Oromoo injifachuun akka hin danda’amne waan hubataniifi. Tooftaan Oromoo xureessuufi xiqqeessuu waan kufeef amma tooftaa filatan, Oromoo faarsuun erga firoomfatanii booda deebisanii too’achuufi.
2) Yeroo dheeraaf Wayyaaneen Hogganoota jibbaafi ilaacha farra sabboonummaa Oromoo qabaniin fayyadamaa turte. Tooftaan sun waan kufeef amma namoota sabboonummaa Oromoo hubataniifi afaan sabboonummaa dubbachuu danda’an as baasan. Yoo hogganoonni haaraan kun haasawa bira darbanii tarkaanfii qabatamaa fudhachuutti cehan humna waraanaa waan harkaa qabnuuf ni rukanna jedhanii daguun eeguuf murteessan.
Waa haalleefuu waan Obbo Lammaan dubbate keessaa waan tokkorratti waa jechuun fedha. Obbo Lammaan xiyyeeffannaan guddaan isaa dargaggoo Oromoo diinaggeen humneessuu akka tahe haasaa isaa yeroo adda addaa irraa ni hubanna. Diinaggee irratti fuulleeffachuun kun qalbii dargaggoo gaafii siyaasaa irraa gara diinaggeetti deebisuun warraaqsa kana dhaamsuufi xiinxalli jedhu dhihaataa jira. Sirri ta’uu mala. Akkasuu ta’ee siyaasaan haa hafuuti yoo dhugaan rakkoo diinaggee kana furuuf barbaade akkaataan amma itti deemaa jiran bu’aa barbaachisaa san akka hin buufne beekuu qaba.
Rakkoo hoj-dhabdummaa yeroof furuuf maallaqa itti facaasanii jiruu yeroo gabaabduu (temporary employment) kumaatamaan uumuun ni danda’ama taha. Hiyyummaa hiddaan buqqisuuf garuu sababa hiyyummaa sanii hiddaan buqqisanii gogsuu barbaachisa.
Hubannoon dogongoraa inni guddaan Ummanni Oromoofi Oromiyaan hiyyeeyyiidha yaada jedhu dha. Lakki ummanni kun ni hiyyoomfame (impoverished) malee uumaan hiyyeessa (poor) miti. Kan hiyyoomfames weerara, saamicha, imaammatafi tarsiimoo alagaatiini. Ammatti OPDO fi Lammaan sirna alagaa Oromoo hiyyoomsu guutumatti haa fonqolchan jennee gaafachuun of hin sobnu. Haaluma keessa jiranittuu tarkaanfiilee madda hiyyuummaa kanatti caama buusaniifi akeeka hojii uumuu kana gargaaran fudhachuu danda’u.
Mootummaan naannoo Oromiyaa rakkoo hoji-dhabdummaa kana sirnaan furuudhaaf hunda dura qabeenya Oromiyaan qabdu guutumaan guututti dhuunfachuu danda’uu qaba.
Qabeenya Oromiyaa yoo dhuunfate hawwii imaammataa hiyyummaa hirdhisuu galmaan gahuudhaaf, imaammata bilisa ta’eefii baajata ni qabaata jechuudha. Itoophiyaan galii waggatti argattu keessaa yoo xinnaate 60% Oromiyaa irraa dhufa.( Warshaaleen biyyattiin qabdu harki 80% Oromiyaa keessa, meshaan alatti ergamu kan akka bunaa 70%, jimaa 100%, albuuda 85%, loon, kal’ee kkf). Faallaa kanaatiin ammoo baajatni Oromiyaan mootummaa federaalaa irra agattu ( budgetary subsidy) kan Itoophiyaa guutuun yoo walbira qabamu 28% caalee hin beeku.
Kana jechuun Oromiyaan madda galii Itoophiyaa taattus qabeenya kana dhuunfachaa hin jirtu. Fakkeenyaaf galiin mootummaan Oromiyaa naannoo san keessaa ofiif fudhatu gibira qonnaatifi daldala xixiqqaati. Kun ammoo galii waggaatti Oromiyaa keessaa argamu irraa yoo guddate 25% taha. Kana jechuun galii waggatti Oromiyaa keessaa argamurraa 75% federaalatu fudhata jechuudha.
Akka seera feederaalizimiitti baajatni naannolee waan lama gurguddaa irratti hundaaye qoodama; baay’ina ummatataatifi gumaata galii naannoon biyyattiif galchuudha. Akkuma statistics mootummaa saniittuu Itoophiyaa keessaa ummanni 35% Oromiyaa keessa jiraata ( dhugaan garuu 50% akka hin hanqanne namuu beeka). Diianagdee biyyatti keessaa ammoo harki 42% Oromiyaa irraa dhufa jedhanii amanu jarrinuu. Maarree shallaggii kamiini Oromiyaan ummata 35%, galii 42% qabaattee gaheen baajata federaalaa 28% kan ta’uuf? Wanni ani asitti kaasuu barbaade qabeenyi Oromiyaa dhuunfannaa mootummaa naannoo Oromiyaa jala waan hin jirreef, hanga wanti kun hin jijjiramnetti Lammaan faan hamma fedhanis yoo wixxifatan rakkoo hoji dhabdummaa furuuf madda galii argachuu hin dandayan.
Dhimma diinaggee biyyatti sanii yeroo haasayamu wanni yeroo baay’ee hin dubbatmane isa kana. Wayyaaneen karaa lamaan Oromiyaa irraa galii argatti. Karaan tokkoon diinaggee Oromiyaa daldaltoota Tigree harka itti galchanii jiran. Kunis daldala naannoo Oromiyaa sadarkaa qabeenya paartii ( EFFORT) akkasumas daldaltoota dhuunfaatiin too’achiisanii jiran. San qofaa miti. Bu’uraalee misoomaa Oromiyaa keessatti jaaraman kontiraanni kubbaaniyyaalee Tigreetiif akka kennamu gochuuni. Karaan lammataa ammoo akkuma armaan olitti tuqame kan mootummaa federaalaa dahachuudhaan maddeen galii ( warshaalee, oyyruu qonnaa, albuudaa kkf) Oromiyaa keessa jiran kallattiidhaan too’achuun galii sassaabbatani. kana jechuun mootummaan federaalaa maddeen galii gurguddoo Oromiyaa keessaa too’chuun bulchiinsa naannoo Oromiyaa hagabsee fudhata.
Bara 1995 yeroo caasaan federaalaa dhaabbatu warashaaleen gurguddaan (kan akka warshaalee sukkaraa, simintoo, huccuu, dhugaatii), qonni midhaanifi bunaa babal’oon, lafti albuudaa, hoteelonni kkf ‘qabeenya ummanni Itoophiyaa waliin hore waan ta’eef naannoo tokkoof kennamuu hin qabu jechuun federaala jala galche. Hubadhaa qabeenyi mootummaa (state owned enterprises) kan federalaaf kennaman dhibbentaan 80% Oromiyaa keessaa, muraasni Kibbaa, xiqqoon wayii naannoo Amaaraati. Galii Oromiyaa irraa waggatti galu keessaa enterprise mootummaa federaalaa jala galan kun harka 40% akka tahe ni tilmaamama.
Mootummaa federaalaan kan too’atummaa kubbaaliyyaalee mootummaa qofaa miti. Kubbaniyyaalee dhuunfaa ( private limited Companies LLC, Kobbaaniyyaalee waloo ( share companies) akkasumas kubbaaniyyaalee biyya alaa ( foriegn companies) cufa kan gibira galii irraa guuruu mootummaa federaalaati. Labsii heera mootummaa cabsu baasuun kubbaaniyyaaleen biyya keessaafi alaa mootummaa federaalaa jalatti akka galmaayan gochuudhaan aangoo heeraan mootummaan naannoo Oromiyaatif kenname hoongessanii ofiif too’tan. Bifa kanaan gibirri Oromiyaan guurtu kan qonnaan bulaafi enterpirsii xixiqqaa qofatti daangeffame. Galiin Oromiyaan gibira kanarraa argattu dargaggootaaf hojii uumuu dhiisi mindaa hojjattoota mootummaatuu kaffaluu hin danda’u.
Kubbaaniyyaalee mootummaa fi dhuunfaa kanarraa Oromiyaan gibirumallee waa takka hin argattu. Akkuma namuu beeku kan biraa dhiifnee hojjataanuu naannoo biraatirraa fidama. Afaan hojii isaanii afaan Oromoo miti. Hubadhaa kubbaaaniyyalee kana dhuunfachuudhaaf mootummaan federaalaa bu’ura seeraa tokkollee hin qabu. Sirna federaalizimii keessatti fi akka heera mootummaa Itoophiyaatti mootummaan federaalaa goojjoo naannoleen walitti baasanii jaarratani. Buusii naannoleetin ijiraama.
Wantoota gurguddoo bu’ura seeraatin kannamaniif kanneen akka raayyaa ittisa biyyaa, maallaqa biyyolessaa (national currency) maxxansuu, dantaa alaa qajeelchuu akkasumas daladala alaa too’achuun alatti qabeenya naannoolee dhuunfachuuf bu’urri seeraa aangoo kennuuf hin jiru. Akkuma beekamu kubbaaniyyaalee kana erga dhuunfatee boodaa mootummaan federaalaa maqaa piraayvetaazashiiniitin gurgurataa jira. Kana gochuuf garuu aangoo heeraa tokko hin qabu. Qabeenyi mootummaa Oromiyaa keessa jiru, kan mootummaa naannoo Oromiyaati. Kanaaf qabeenya akkasii gurguruu, kireessuu, girbira guuruuf aangoo kan qabu Oromiyaadha.
Bara 1995 as mootummaan federaalaa seerota qabeenya Oromiyaa suduudaan saamuudhaaf dandeessisu hedduu baafate. Kana keessaa labsiileen gibiraat, kan liiziifi invastimantii warra hangafaati. Bifa heera mootummaa cabsuun kubbaaniyyaaleen dhuunfaa galiin isaanii guddaa ta’e gibirri isaanii mootummaa federaalaatiif akka galu labsiin bahe bu’ura federaalizimiifi heera mootummaa federaalaa kan diiguudha. Akka seera federaalizimitti kubbaaniyyaan tokko galii hamma fedheetuu yoo qabaate gibira galii mootummaa naannoo saniitiif kenna malee mootummaa federaalaafi miti. Seerri liizii kan mootummaan federaalaa lafa naannolee ‘moogiziitiidhaan’ akka bulchu kennus shira bu’ura heeraa hin qabneedha. Akka seeraatti lafti kan ummataati, mootummaan ummata bakka bu’ee bulcha. “Mootummaan” sun garuu mootummaa naannoti malee kan federaalaatii miti. Mootummaan federaalaa seeraan lafa taakkuu takkas hin qabu. Sababni seeera liizii kanaaf dhihaachaa ture “naannoleen invastaroota hawwatanii keessummeessuuf gahuumsaafi qindoomina hin qaban” kan jedhuudha. Dadhabinni akkasii osoo jiraateyyuu humna naannolee ol guddisuudha malee aangoofi mirga heeraan laatameef mulquun gonkumaa sirrii ta’uu hin danda’u. Sababni dhugaa garuu lafa Oromiyaa akka fedhanitti gurguratanii galii ofii guddifachuuf Mootummaa Naannoo Oromiyaa laafiisuuf yaadameeti.
Kanaafuu Obbo Lammaafaan yoo dhuguma hidda rakkoo hoji-dhabdummaa dargaggoo Oromoo hir’isuudhaaf fedhii qabaatan, tarkaanfiin dura fudhachuu qaban qabeenya Oromiyaa keessa jiru harka mootummaa naannootti galchuudha. Kubbaaniyyaalee kanniin harkatti galfachuun hojii uumuu keessatti Mootummaan Naannoo Oromiyaa waan lama fayyadama. Gara tokkoon gurgurtaafi gibira kubbaaniyyaa kanneenirraa galii naannoo ol guddisuun bajata hojii uumuuf isaan dandeessisu argatu. Har’a birri biliyoona 6 qofaan hojii miliyoona tokko uumna jedhanii wixxifatan. Kubbaaniyyaalee kana osoo dhuunfatanii garuu maallaqa eerame kana dacha dachaan waggatti irraa galfatan.
Faaydaan lammaffaa kubbaaniyyaalee kanniin too’achuun kan gargaaru, kubbaaniyyaaleen sun lammilee Oromiyaa keessa jiran sadarkaa jalaa hamma gubbaatti akka mindeessan gochuun dargaggootaaf hojii haaraa uumuu danda’u. Akkasumas invastaroonni biyya keessaafi alaa mootummaa Oromiyaa jalatti akka hojjatan gochuun galiin Oromiyaaf akka galu gochuu qofaaf osoo hin taane tarsiimoon isaanis dantaa ummataatin akka wal simatu dirqisiisuuf fayyada. Haaluma kanaan lafa Oromiyaa keessaa guututti yoo too’atan miidhaa qonnaan bulaarra gahu hirdhisuuf, dargaggootaaf lafa kennuuf akkasumas invastaroonni bifa ummata naannoo fayyaduu danda’uun akka hojjatan gochuuf isin dandeessisa.
Walumaagalatti rakkoo hoji-dhabdummaa Oromiyaa keessatti muldhatu sababni guddaan tokko qabeenyi naannichaa alagaadhaan dhuunfatamuu isaati. Akka afaanii (afaaniin dubbatan) kana onnee yoo qabaatan heerumaafi seera amma lafa jirutti fayyadamuun qabeenya Oromiyaa dhuunfaa mootummaa naannoo Oromiyaa jala akka galu falmachuu danda’u. Caffeen Oromiyaa labsiilee mirga ofiin of bulchuu (autonomy) heera mootummaa federaalaatiin kaayame diigan hunda labsii mataa isaatiin haquu danda’a. Kun aangoo Caffeeti. Murtii Caffee kana miseensonni Oromiyaa bakka bu’anii mana marii bakka bu’uutaafi federeeshinii keessa jiran sadarkaa federaalaa geessuun falmachuu danda’u. Pirazidatichiifi kaabineen naannoo qajeelfama baasuudhaan kubbaaniyyaaleen Oromiyaa keessa jiran suduudaan biiroolee naannichaatiin akka too’ataman gochuu danda’an. Akkuma Lammaan jedhe aangoon guyyaa muraasaafis taatu harka nama gallaan jijjirama hamma tokkoo fiduun ni danda’ama.
Kun garuu daadhannoon qofa osoo hin taane murannoo gochaan muldhatuun agarsiifamuu qaba. Afaaniin qofa osoo hin taane tarkaanfii qabatamaatiin asitti mirkanaa’uu qaba. Tarkaanfilee armaan olii kana fudhachuun akka dhuunfaafi dhaabaatti gaaga’ama (risk) akka qabu shakkiin hin jiru. Qabatamaan hojjachuuf yoo murannoon jiraate aarsaaf of qopheessunis jiraachuu qaba. Lammaafi OPDOn aarsaa kana fudhatanii dhaadannoo afaanii kana hojiitti ni jijjiiranii laata? Ana natti hin fakkaatu; garuu haatee bareeddii jennaan….akkuma jedhan ittuu dhufnaa ni agarra.
Hammasiifuu wanni irra deddeebinee ummata keenya yaadachiifnu wabiin mirga siyaasaafi diinaggee isaa, qabsoo isaa qofaa ta’uudha.


text:
OMN:Oduu Mudde 03,2015 Godina Wallagga Lixaa aanaaa Gullisoo Magaalaa Calliyaatti Mormii Master pilaanii Finfinnee baratoota bahan keessaa barataan tokko rasaasaan ajjeeffamuu Koomishiniin Poolisii Oromiyaa amane.
Reebichaa fi ajjechaa bakkeewwaan birootti raawwate garuu salphisanii ilaaluun to’anna jala olchuu isaanii himan.
Mormiin Master pilaanii Finfiinnee bifa haaraan Manneen barnootaa fi Yunivarsitoota keessatti torbee darbe irra deebi’e ka’e irratti gama Mootummaa Itoophiyaatiin//hanga ammatti ibsii ifatti osoo hin kennamin kan ture yoo ta’u, har’a garuu to’anna jala ooleera jechuun koomishiniin poolisii Oromiyaa ibsa kenne.
Koomishinarri Koomishinii poolisii Oromiyaa Ibrahim Haajii akka miidiyaalee biyyattitti akka himanitti Yuunivarsitootaa Haromayaa fi Maddaa Walaabuu akkasumas Godiinaalee Shawaa Lixaa fi Wallagga Lixaa keessatti mormii Master pilaanii baratoonni kaasaniin wal qabatee lubbuu namaa fi qabeenyi barbadaa’uu himan.
Roobii kana Godina Wallagga Lixaa aanaaa Gullisoo Magaalaa Calliyaatti Mormii Master pilaanii Finfinnee baratonni bahan irratti barataan tokko ajjeeffamuu Koomishinarri Poolisii Oromiyaa kun amananiiru.
Rakkoon ka’e kunis qamoota misooma biyyatti hin feeneen akka ka’e kan dubbatan Aangawwaan poolisii kun dhaabbiilee barnootaatti fayyadamuun agandaa qaban raawchuu warra barbaadaniin qindaa’e jedhanii jiru.
Mormiin Godina Wallaggaa Lixaatti gahe gaggeesumma farreen nageenyaatiin waan ta’eef naannichatti hojiin ol aantummaa seeraa kabachiisuu itti fufa jechuun sodaachisaniiru.
Haa ta’u malee Mormii torbee tokko oliif itti fufee jiru kanaaf Deebiis ta’e yaada furmaata utuu hin kennin qaammota biraa qofaa balaaleffachuun darbaniiru.
Ajjechaa fi hidhaa humnoota mootummaa meeshaa hidhatanii jiraniin baratoota irartti raawwate eenyu akka itti gaafatamummaa fudhatu waan jedhan hin qaban.
Yunivarsitti Haromayaatti ajjeechaa barata tokkoo irartti raawwatee fi hidhaa raawwachaa jirus utuu hin tuqin darbuun isaanii taajabameera.
Alamaayyoo Qannaatiin.
Falls Church, Virginia (09/20/2022) – As previously reported by OLLAA, on August 30, 2022, an attack was perpetrated by Amhara…
Mekfira Hussein told Sahan Journal in early 2022 that her experience with hunger as a…
Baruumsi bu'ura jireenya ilma namaati. Barnoonni bu'ura waa hundaati. Manni barnootaa naannoo kee jiraachuu jechuun…
The Conflict Testing Ethiopia’s Nobel-Winning Leader
For several months, Ethiopia has witnessed an escalation of threats on various fronts, both internal…
In a sign of growing concern in Washington about the Civil War in Ethiopia, the…


text:
Itoophiyaa dabalatee, galiin biyyoonnii buna oomishaan argatan gadi bu’aa ta’uu fi gaatiin bunaa abootii qabeenyaa gurguddoo muraasan han murtaa'u ta’uu yaa’iin Finfinnetti torbaan kana dhimma bunaa irratti godhame eeree jira.
Buna Naanoo Oromiyaatti argamuu gabaa addunyaati han dhiheessu Waldaa Qonaan Bultoota Oromiyaa Buna Oomishaniiti. Itti aanaa dura ta’aan waldaa kana, Obboo Dasaalany Jennaa akka jedhanitti Itoophiyaa keessatti bunni harkii 95 qonaan bultootani han oomishamuu yoo ta'uu, harki 5-7 immoo warra iddoo qonnaa gurguddaa qabaniini.
Obboo Dasaalany walii-galteen fi mariin oomishtoota, warra buna biyyaa alaatti ergaanii fi warra biyya keessatti buna gurguruu irratti boba’an hirmachisu gochuun barbaachisaa dha jedhanii, dhaabni oomishtoota bu’aa argachiisurratti xiyyeeffatu barbachiisuu dubbatan.
Yaa’ii kanarratti namoota argaman keessaa, dura ta’an Dhaabata Oomisha Buna Daawwii jedhamu obboo Warquu Addoo gabaan bunaa harka namoota muraasaa jira jedhanii, “oomishtoonni bunaa waan argachuu qaban hin argatan. Kun immoo akka isaan hojii kanarraa fagaatan godhaa, oomisha bunaas gadi buusa. Kanaafuu dhaabaanii bunaa han sadarkaa addunyaa dhimma kanaratti hojjachuu akka qabun yaadachiisa" jedhaniiru.
Karaa biraatin, naannoo ummata Kibbaatii dhaabni oomisha bunaa, Amaaroo Gaayoo irraa Aadee Haannaa Toomaas, oomishtoonnii fi warri buna gara biyya alaa ergan warra buna bitu wajjin kallattiidhaan wal-qunnamuun akka oomishtoonni bu’aa argamurraa fayyadaman godha jettee, kun ta’uu dhabuun isaa galii argamu akka xineesuu dubbatti.


text:
Finfinnee, Fulbaana 20/2022 - Komishiniin Ogeessota Mirgoota Namoomaa Idil addunyaa Itoophiyaa irratti xiyyeeffatu (ICHREE) gabaasa argannoowwan jalqabaa isaa Mana Maree Mirgoota Namoomaa Dhaabbata Mootummoota Gamtoomaniif dhiheesseen, “sarbamni, kan akka ajjeechaa seeraan ala, gudeeddii, miidhaa saalaa, fi fi ummata nagayaa akka mala waraanaatti beelessuun Sadaasa 3,
Finfinnee, Fulbaana 20/2022 - Dhaabbata Mootummoota Gamtoomaniitti Qindeessaa Dhimmoota Namoomaa (UNOCHA) gabaasa haaraa Fulbaana 19, 2022 baaseen rakkoon namtolchee fi uumamaa naannolee Itoophiyaa adda addaa keessatti mul’atu fedhii namoomaa olaanaa ta’e daran dabalaa jiraachu beeksise. Akkuma Karoora Deebii Namoomaa (HRP) bara 2022 keessatti ibsameen, namoonni
Finfinnee, Fulbaana 19/2022- Haalli mirga namoomaa buqqaatota naannoo Tigraay fi naannoo Amaaraa Tigraay daangessan irraa buqqa’anii buufata buqqaatotaa Jaarree Walloo Kibbaa irraa gara Giddugala Leenjii Poolisii Federaalaa Awaash Torba geeffaman deebii hatattamaa kan barbaadu ta’uu Komishiiniin Mirgoota Namoomaa Itoophiyaa ibsa dheengadda baaseen beeksise. Kana malees


text:
Walgahii addaa ABO galma Miliniyemitti
ABO walgahii addaa galma Miliniyemitti gaafa Amajjii 12, 2020 yookaan ALItti. Amajjii 3, 2012tti qopheessee jira.
Walgahii addaa kana irratti ABOn sagantaa isaa gama siyaasaa, dinagdee, nageenyaa, hawaasummaa fi qophii filannoo 2020 irratti bal’inaan ummata Oromoo, ummatoota Itoophiyaa fi addunyaaf ibsa ni kenna.
Jaarmiyaaleen siyaasaa Oromoo, jaarmiyaaleen sabaa fi sablammootaa, hayyoonni Oromoo fi keessummoonni hedduun ni hirmaatu.
Kottaa hirmaadhaa
Koree Qopheessituu


text:
Qur’aanni kalaama (haasawa) Rabbal aalaminaa akka ta’ee fi qulqullummaan isaa hanga ammaatti akka tiikfame yeroo darbee ilaalle jira. Namoonni namoota daandii haqaa irraa jallisuuf halkanii guyyaa carraaqan, Qur’aana jijjiruu akka hin dandeenye yommuu beekan, namootatti shakkii naquu hojii ofii godhatan. Namoota qofa osoo hin ta’in sheyxaanni keessaas shakkii namatti naquuf halkanii guyyaa namatti hasaasa. Kanaafu, Qur’aanni jecha ykn haasawa Rabbii ta’uu isaa akkamitti beeknaa? Karaa baay’een beekna. Mee isaan keessa muraasa isaanii haala armaan gaditiin haa guduunfinu. Read more
Qur’aanni kalaama (haasawa) Rabbii, Nabiyyi Muhammad (SAW) irratti buufame fi isa dubbisuun akka ibaadatti kan ilaallamuudha.
Qur’aana keessatti yeroo baay’ee maqaa Qur’aanaa agarsiisuuf jechoonni lama irra deddebi’amanii mul’atu. Isaanis; Qur’aanaa fi Kitaaba. Lugaa Arabiffaa keessatti “Qur’aanni” hiika “dubbisuu” qaba[1]. Kuni kan agarsiisu Qur’aanni qubeewwan walitti fiduun arrabaan dubbifamuu kan danda’amuudha. Karaa biraatin “Kitaaba” jechuun wanta galmaa’e fi barraa’edha.[2] Read more
Wahyiin Qur’aanaa fi hadiisota sirrii Ergamaa Rabbii irraa gabaafaman akka of keessatti qabatu kaasne turre. Ergamaan Rabbii (SAW) ofirraa kaasanii waan hin dubbaneef waa’ee amanti ilaalchise wanti dubbatan, hojjatanii fi mirkaneessan wahyii Rabbiin irraa isaanitti bu’eedha. Ragaan kanaa: Read more
Qur’aanni Jecha Rabbii olta’aati. Dhala namaa dukkana keessaa gara ifaatti baasuf Rabbiin (subhaanahu wa ta’aala) jecha Isaa kan ta’e Qur’aana jaarraa 14 dura Nabii Muhammad (SAW) irratti buuse. Namoonni kana ajaa’ibsifachuun Rabbiin akkamitti Nabiyyi irratti kitaaba kana buusee? Sila akka amma arginu kanatti waraqaa irratti barreesse buuse moo akkamitti buufamee? In sha Allah har’a akkaata buufama Qur’aanaa gabaabbinnaan ni ilaalla. Asii gaditti waa’ee wahyii fi buufama isaa ilaalla. Qur’aanni wahyii keessaa tokko waan ta’eef akkataa buufama isa hubachuun nama hin dhibu. Barreefama keessatti “Ergamaa Rabbii (SAW)” yommuu jedhu Nabi Muhammad (SAW) akka ta’e haa hubatamu. SAW jechuun Salallahu Aleyh Wassalam (nageenyi fi rahmanni Rabbii isarratti haa jiraatu) jechuudha. Read more


text:
Doonaald Traampii fi Prezidaantiin Chaayinaa – Shii Jiinpiiing, ka kutaa Flooriidaa jirtu – magaalaa bishaan qarqaraa Paalm Biich keessatti walga’anii jiran.
Prezidaant Shiin kaleessa galgala kan achi galan yoo tahu, mariin isaanii cufataan geggeessamu kun, daldala Yunaayitid Isteetsii fi Chaayinaa, isa Yunaayitid Isteets kasaaraa keessa jirtutti fuuleffachuuf jira.
Waa’ee Kooriyaa Kaabaas mari’achuu hin oolan.
Prezidaantichi Yunaayitid Isteets – Traamp, yeroo filannoo Prezidaantummaa geggeessaa turanitti gama daldalaa fi dhimmoota maallaqaa irratti akka Chaayinaa dura dhaabbatan deddeebisanii dhaadataa turan iyyuu, amma garuu, Prezidaantii Chaayinaa sirna how’aadhaan simatan.
Yeroo Prezidaant Shii Jiinpiing dhufanitti, hiriirawwan asxaalee simannaa fi hawwii gaarii qabatan karaa gamaa fi gamana dhaabatanii simatan iyyuu, mormitoonni haala qabinsa mirga dhala-namaa Chaayinaa balaaleffatanis hiriiranii turan.


text:
Oromo Resistance songs 2015
Dinne!
Ya’aa Obolessoo, motummaan Tigree ni kuftii shakkii tokkoo mallee, ejennoo kettiif Oromoon sittii gamadaa jabadhuu! Ni moonnaa!
Dubbiin Akkana
Oromo appreciate your determination and courage! Oromoon murannoo fi soda dhabuu kettiif ba’ee si dinkiseffattaa!
Hin Hafu!
“Hin Hafu! jeettee atu, Oromoon Billissaa ba’uun hin hafu, moottumman Tigroottaa kuffuun ishii hin hafu, Oromoon aba biyyaa ta’uun hin hafu! Jabadhuu!
Barataa Biyaa Koo Baromassa Kutan
“Billissummadhaa gafiin baratootaa kegnaa jettee bari” nu’ii hunduu billumma barbannaa, nuuf jiradhuu


text:
Kaaba Itiyoophiyaa keessatti hidhattoota mootummaa fi hidhattoota Tigraay gidduutti roobii har’aa lola jalqabameef walii galtee lola dhaabinsaa baatii shaniif ture cabsite jechuu dhaan gareen lamaan wal yakkaa jiran.
Lolli haaraan kun kan baname walitti bu’iinsa hamaa baatilee 21f ture dhaabsisuuf marii geggeessuu yaaliin ta’u fooya’ina waan hin argamsiisiniif gareen lamaan wal himataa jiran.
TPLF roobii har’aa jalqaba humnoonni mootummaa fi michoonni isaa kallattii Tigraay kibbaatiin haleellaa hamaa raawwachuu isaanii ibse. Tajaajijlli kominikeeshinii mootummaa garuu TPLF jalqaba haleellaa raawwachuun walii galtee sana diige jechuun himatee jira.
Filmaata nagaa mootummaa Itiyoophiyaan dhiyaate hedduu boodatti dhiisuu dhaan TPLF ganama sa’a 11 irraa jalqabee Tigraay kibbaa keessatti haleellaa raawwate jechuun ibsa baaseen beeksisee jira.
Itiyoophiyaa gama kaabaa seenuuf daandiin jiru murtaa’aa waan ta’eef himannaa garee wal himatanii dhuunfaan mirkaneessuun hin danda’amne, garuu Kibba Tigraay naannolee Amaaraa fi Affaar wal daangeessan irratti waraanni geggeessamuu gabaasaaleen ibsanii jiran.
Dubbi himaan TPLF Geetaachoo Redaa Naayiroobii kan jiru AFPf ibsa kennaniin har’a ganama haleellaa sana kan jalqaban har’a ganama sa’a 11tti ture. Nutis qabiyyee keenya irraa ittisaa turre jedhan.
Fuula Twitter isaanii irratti akka ibsanitti qabiyyee keenya adda waraanaa kibbaa jiru irratti waraana Itiyoophiyaa fi hidhattoota naannoo hollaa Amaaraan haleellaa hamaan raawwatameera jedhan. Lola dhaabinsi baatii Bitootessaa keessa tolfamee hojiin gargaarsa dhaabolii addunyaa Tigraay
keessatti deebisee akka jalqabamu taasisuu dhaan walitti bu’iinsa hamaa Sadaasa bara 2020 jalqabame akka dhaabatu taasisee jira.
Gama biraan ambaasaadder Reedwaan Huseen ergaa Twitter maxxansaniin, Xiyyaarri qabeenyaa kan diinota seenaa biyya keenyaa kanneen wal walii keenya finciluu dhaan biyya keenya laaffisuuf fedhii addaan hin cinne qabaniin beekaman ta’e tokko, meeshaa waraanaa fe’ee Maqaleetti utuu buusu rasaasaan rukutamee akka kufe ibse raayyaan ittisa biyyaa ibseera jedhan.
Dhuma irratti muummichi barreessaan tokkummaa mootummootaa lolli kun eegaluun kan isaan rifachiise ta’uu ibsaniiru.
Lolli ETHIOPIA keessatti deebi'ee jalqabuun isaa baay'ee na rifachiise, na gaddisisa. Waamichi koo guddaan, waaraanni hatattamaan akka dhaabatuu fi mootummaa fi TPLF gidduutti kan jalqabame mariin araaraa deebi’ee akka itti fufu, gargaarsa namoomaaf karaan akka saaqamuuf tajaajilli uummataa bakkatti akka deebi’u jedhan.


text:
Hogganaa Milishaa kan Yunaaytid Isteets siviiloota ajjeesee jechuun uggura irra keesse humnootii isa qabuuf yaalii godhan waliin dhukaasa banameen ajjeefamuu aangawoonni Libiyaa beeksisanii jiru.
Angawoonni kun Kibxata kaleessaa akka jedhanti, Waraannii mana jireenyaa Mohammad Al-Kaanii kan magaala Beengaazii keessaa seenuun siviiloota ajjeesuu yakka irratti dhiyaate sanaaaf ajaja akka hidhamuuf ba’e itti kennuuf turan.
Angawoonni Libiyaa fi Yunaaytiid Isteetes akka jedhanti, waggaa dabree namoota magaala gama dhiyaa taatee Tarhunaa kan Tripoolii irraa gama kibba dhiyaatti fageenya kilo meetra 65 irra jirtu keessatti ajjeefamanii hedduun isaanii bolla guddaatti awwalaman sanaaf Al-Kaaniin itti gaafatamaa dha jedhu.


text:
Baarentuu Gadaa Irraa//
Duraan Dursa Baga Ayyaana Irreechaa Bara 2017tin Nu Gahe!
Akkuma beekamuu fi hunduu quba qabutti Sirna irreechaa kun weerara
minilikiirraa kaasee amma kufaatii Dargiitti akka aadaa Oromoo
ganamaa fi dhuudhaa Oromoottichaatti kabajamaa hin turre, asii fi
achitti dhoksaan kabajamaa ture, sirnoonni Oromoo weeraranii bita
aturan kun aadaa, duudhaa, afaan, seenaa fi eenyummaa Oromoo
balleessuuf waan danda’an hundaa raawwachaa waan turaniif sirna
irreechaa addabaabaayii bahanii kabajuuf baayyee rakkisaa ture.
Haa ta’uutii Qabsoo walirraa hin cinne ummanni Oromoo dhaaba isaa
ABO waliin taasiseen abbootiin irree kun kufaanii ummanni Oromoo
guutuu ta’uu baatuus aadaa fi duudhaa isaa darbees afaanii fi seenaa
isaa kabajechuu eegale. Kan kufaatii dargii hordoftee shiraa fi
afaan qawweetiin aangoo humnaan qabtte wayyaaneen garuu deebitee
ukkaamsaa eegalte, afaaniin aadaa, seenaa fi afaan saboota aguddisaan
jira jettus dhugaan qabatamaan jiru garuu akka aadaan, seenaa fi
afaan ummattootaa hin guddanne dhiibaa taasisuudha. Keessumaa irreechi
Oromoo bakka Oromoo kaabaa kibbaa, bahaa lixaa irratti wal gahu waan
ta’eef kan soda guddaan itti bule wayyaaneen waggoota hedduuf akka
irreechi kun hin kabajamnee fi namni irratti hin hirmaanne danqaa
hedduu taasisaa turte. Sirni Guddaan kun akka aadaa fi dhuudhaa
Oromootti akka hin kabajamanee fi Oromoon fedhutti hin gaggeeffamne
iddoo siyaasa ishii itti hololattu taasisuuf carraaqaa turte.
Haa ta’uutii ayyaanni irreechaa kun guyyaarraa gara guyyaatti bakka
tokkotti karaa Oromoo fi jaalattoota Oromoo fiduun kabajamaa jira,
galanni kan sabboontootaa, galanni kan qabsaawoota dhiiga isaanii
dhagalaasanii kanaan nugahanii haa ta’uutii Oromoon itti boonaa jira.
Wayyaaneen guddachuu sirna kanaa fi ummata Oromoo biratti jaalatamuu,
Oromoo walitti fiduu isaatti inaafurraa kan kaate waggaa waggaan
shiroota adda addaa uumtee, uffata namarraa yaasuurraa eegaltee akka
namni bakka irreechaa hin dhaqqabneef uggura adda addaa keechuus,
sirnichi dagaagaa ummanni Oromoo fi jaalattoonni aadaa isaa
guyyaarraa gara guyyaatti sirnicha caalaatti miidhagsaa , namoonni
miliyoonaan lakkaawwaman irratti hirmaachaa turaniiru.
Keessumaa hayyoonnii fi abbootiin gadaa Oromoo Sirna Kana Hambaa
addunyaa taasisuuf jabinaan rartti hojjecha aturaniiru, hojjechaas
jiru. Mootummaan wayyaanee garuu mootummaa shiftaa, mootummaa
saamichaa waan ta’ee fi waan ummata Oromoorraa hin rafneef akkuma
hunduu quba qabu uffata namarraa baasuu faaya nama saamuu , akka bakka
irreecha hin dhaqane nama danquu bira darbee bara darbe jechuunis
bara 2016 waraana isaa bobbaasee ajjeechaa jumlaa sukanneessaa ta’e
nama nagahaa, harka qullaa jirurratti raawwateera.
Daa’imti, manguddoon, dhiiraa dubartiin dhibbootaan lakkaawammanis
kuun rasaasaan , kuun bishaanitti namuun, kuun hallayyaa seenuun
dhumaniiru.
Dhugaa kanammoo Dhaabbnni mirgna namaaf falamu human raayi wochillee
osoo hin hafin gabasa kanaan duras, tibba kanas ibiddatti biinzina
naquu jedhuun baaseen ragaa baheera.
Egaa sirni akkanaaa kun irreecha dhufu irrattis waan walfakkaataa
hin raawwatu jedhanii eeguun rakkisaadha. Ammumaanuu kunoo
abbootiin Gadaa waliin wal mormii seeneera.
Abbootiin gadaa nuti waraana sirnichaa nageenya keessannan tikasa
jedhee numarsee nugooluu hin barabaannu, irreechi aadaa, irreechi
ofii isaatiifuu nageenya, nageenya keenya ammoo akka aadaa Oromootti
Fooleedhaan eegsifanna jechaa jiru, Wayyaaneen ammo karaa dubbi
himaa ishii ergamticha Nagarii Leencoo jedhamuu lakkii anumatu
hidhataa taankii qabu bobbaasee isin eega jechaa jira.
Maal akka irreecha barnaa irratti akeekkate ammo ishii fi ishii
qofatuu beeka. Haa ta’uutii ummanni Oromoo maaliyyuu dhufu akka
irreecha isaarraa hin hafne, akka aadaa, fi duudha aisaa dhugoomnfatu
haalli Oromiyaa keessa jiruu fi qophiin abbootii gadaa ifatti
mirkaneessaa jira.
Uumanni Oromoo keesumaa qeerroon Oromoo hundumaa akka dhufaatii saatii
deebisuuf qophii ta’uun mirkana.
Mootummaan wayyaaneen kun sirna abbaa irreeti, sirna humrii isaa
dheereeffachuuf waggoota 26n darban ummata Oromoo fixaa tureedha,
sirna saamichaati.
Sirna akkanaa kanarraa ammo yomiyyuu nageenyi hin eegamu, Oromoon
eegaas hin turre. Amma wayyaaneen jiruttis yoomiyyuu nageenyi hin
jiraatu. Amma kan ta’aa jiru umkmanni Oromoo nurraa bu’I jecha ajira
wayyaaneen ammo lakkii gateettii keerraa hin bu’u jettee ajjeechaa
raawwachuudha.
Sirni kun sirna hamaa fi sirna dhiiga bareeda. Kan biraa haa hafuutii
ajjeechaa bara darbe irreecharratti raawateefillee yoo ummatatti
qoosu afiifi hallayyaa bu’anii dhuman jedheeti siida afakkeessii lafa
irreecharraa fageessee dhaabe. Kun qoosaadha. Gongumaa ajjeechaa inni
raawateef kan bakka hin buunee dha.
Har’a Oromoon wayyaaneerraa siidaa hin eegu, Oromoon wayyaaneen yoom
nurraa baaii eegacha ajira. Qabsoon gaggeeffamaa jirus kanumaa fi.
Kun ammoo amma dhugoomutti sobaa fi sossoba kamiinuu kan duubatti
deebi’u hin jiru.
Irra deebidhaan irreecha gaarii irrecha milkii fi injifannoo nuuf haa
ta’u jenna@!


text:
Birraa Gammadii hundeessaa fi abbaa qabeenyaa Vision Entertainment’tiiti. Innis waahila isaa Gammachuu Abirahaam jedhamu waliin ji’oota 11 dura Ameerikaa bulchiinsa Portilaandi irraati kan hojii kanatti seenan.
Aadaan ummata Oromoo bal’aa fi guddaa ta’ee osoo jiru muuziqaalee hojjataman guddinnaa fi bal’inna ummatichaa kan bakka bu’anii miti jedha Birraan.
Fakkeenyaaf godinni tokko rukuttaa muuziqaa tokkoo ol qaba, kuni immoo haalaan irratti hin hojjatamne kan jedhu Birraan haalota kanniinitu akka hojii kanatti seenu na godhe jechuun Curate Oromia’tti himeera.
Birraan akka jedhutu ummanni Oromoo waggoota 100 oliif gabroomuunsaa aartii ummaticha sadarkaa guddaarra akka hin geenneef sababa ta’eera jedha.
“Aartiin Oromoo haala rakkisaa keessa ture. Aartistoonnis dararaa hamaa keessa darbaniiru, albamasaanii bakka itti gurguran hin qaban ture. Manneen muuziqaa biyya keessaas sirbasaanii sababa siyaasaatiif bituurraa dheessu turan. Aartistoonni Oromoo qabsaa’oota, fakkeenya qabsoo Oromooti,” jedha.
Haalonni kunniin hundi ammoo muuziqaan Oromoo sadarkaa guddaarra akka hin geenneef sababa biraati jedha Birraan.
Gama kaaniin ummanninuu aartii ofii guddisuurratti hanqinna akka qabus dubbata. Yeroo dhihoo asitti garuu muuziqaalee Afaan Oromoo YouTube irratti namoonni baay’innaan daawwataa akka jiranii fi muuziqaalee gaggaarii ta’an dhaggeeffattootaa fi daawwattoota bira gahaa dhufuusaanii hima Birraan.
Jaallattoonni muuziqaa Oromoo al tokko tokko muuziqaalee Afaan Oromootiin hojjataman qabiyyeesaaniirratti, waraabbii akkasumas muuziqaalee hedduunsaanii wal fakkaatu jedhaa yoo qeeqan ni dhagahamu.
Kun maal irraa kan ka’e jennee Birraa Gammadiin gaafannaan akkas nuun jedhe: “Kun rakkoo gabrummaa fi miidha keessa turuurraati. Aartii jiruu fi jireenya ummata tokkoo ibsa. Hanga ammaa ummanni fi aartistiin Oromoo carraa argatee baay’innaan waa’ee gammachuu, jaalalaa fi bashanansiisu sirbuuf carraa hin arganne.
Dabalataan immoo aartiin Oromoo hedduminnaan siyaasarratti irkata. Kunniin wantoota guddinna aartii Oromoof danqaa ta’aniidha.Inni biraa ammoo, dhageeffataanillee waan gaariirratti xiyyeeffatuurra wantoota xixiqqoo gaarii hin taanerratti xiyyeeffanna.”
Chaanaalonni YouTube muuziqaa fi aartii Oromoo yeroo adda addaatti namootaa gabaafaman (report) godhaman arguun yaadannoo yeroo dhihooti. Vision Entertainment erga hojii eegalee wanti akkanaa isin mudatee beekaa gaafii jedhuuf Birraan akkas jedha: “Hamma ammaatti nu hin mudanne.
Nuti mootummaa Ameerikaarraa hayyama LLC qabna. Yoo haalli akkasiis jiraate mana murtiitti himannee mirga keenna kabachiisuu ni dandeenna.
Inni kuun ammoo YouTube seera mataasaa ‘Community Standards’ jedhamu qaba. Yeroo muuziqaan tokko nu bira dhufu jechoota muuziqicha keessa jiran ‘Community Standards’ cabsuu fi cabsuu dhabuusaanii mirkaneessina. Jechoota muuziqaa san keessan jiran YouTube hin hayyama jiraachuu fi jiraachuu dhabuusaanii ni ilaalla.”
Gara fuulduratti Vision Entertainment gama filmii Afaan Oromootiin, baandii fi istiidiyoo guddaa sagalee fi suur-sagalee sadarkaasaa eeggate Finfinneetti hundeessuuf karoora akka qabu Birraa Gammadii dubbateera.
Gama kaaniin indaastirii muuziqaa Oromoo gama hundaan guddisuu fi sadarkaa muuziqaaleen idil addunyaa bira gahan gahuuf dhaabbannisaanii jabaatee hojjataa jiraachuu himeera.


text:
Guraandhala 13 fi 14 naannoo shaashamanneetti humnootii mootummaa fi namoota hidhannoo qaban gidduutti walitti buu’iinsi ka’uu isaan namoonni hedduun du’uun waan gabaafameef utuu gamasitti hin imalin dura of eeggannoon akka godhamu mootummaan Briteen lammiiwwan isaa akeekkachiisee jira.
Naannoo Gambeelaa ka Sudan kibbaa waliin wal daangessu Dima, Goge fi Etang kanneen fakkaataniif daangaa sudan kibbaa irraa fageenya kiiloo meetera 10 irraa akka fagaatan illee lammiiwwan isaa akeekkachiisee jira.
Naannolee Oromiyaa keessattis yeroo dhiyoo qabee hookkarri ka’e lubbuu namaa galaafataa daandiinis cufamaa jira. Gamasitti illee utuu hin imalin dura haala jiruuf odeeffannoo akka argatan bakka jamaan itti wal ga’ee jiruuf naannolee mormiin itti geggeeffamu irraa illee akka fagaatan mootummaan Briteen lammiiwwan isaaf akeekkachiisa kenneera.
Waggaa waggaatti lammiiwwan Briteen kuma 20 ta’an Itiyoopiyaa kan daawwatan ennaa ta’u daawwannaaleen kunis rakkoo malee geggeessamaa kan ture ta’uu marsariitii mootummaa Biriteen irratti ibsi maxxanfame kun beeksisee jira


text:
Midhaa polisiin dhaqqabsisaa jiru mormuun Naayjeriyaa keessatti mormiin gaggeeffamaa yeroo jiru kanatti hokkara ka'een qabeenya mootummaa saamuun itti fufee jira.
Weerara vaayrasii Koronaa ittisuuf jecha waan hundumtuu cufamee yeroo tureetti gargaarsa nyaataa fi kanneen biroo kuufamanii turan saamamanii jiran.
Kibxta kaleessaa immoo galma guddaa magaalaa Abujaa keessaa kan mootummaan waan adda addaa keessa tuuluu keessaa Ruuza, Sukkaara, Ashaboo fi nyaata biroo saaman.
Saamiinsii wal fakkaataan Sambata darbee gaggeeffamuun gabaafamee jira.
Gabaasa Guutuu Caqasaa


text:
Durbi gaafa heeruumtu siqqeen maatii isheen qophaa'eetu kennamaaf kan jedhan ogeettiin aadaa aaddee Baanguu Qawweetti dubrtii irra midhamni yoo ga'uus dubartonni naannoo jiran siiqqee isaanii qabatanii iddo tokkotti wal ga'uun iyyannaa isaanii dhagesisu jedhan.
Roobnii yoo dhibees dubartonni siinqee kana qabatanii ba'uun waaqa yoo kadhatan ni rooba kan jedhan aaddee Baanguun dubartiin yeroo duutuus siinqee fi boraatii ishee cabsu jedhan.
Aaddee Baanguun biyya keessaa fi biyya alaa keessa adeemuun waa'ee aadaa siiqqee barsiuun beekamu. Guutummaa gaaffii fi deebii kanaa MP3 tuquun dhaggefadhaa


text:
[SQ, Bitootessa 11,2018]
Mootummaan gorboonfattuu Wayyaanee akkuma barattoota Oromoo irratti dararaa jallataa raawwataa turte, barataa Oromoo reebuun hidhuu ajjeesuu akkasuma barnootarraa ari’uu hojii idilee taasifataa turtetti itti fufte. Haaluma kanaan Mooraawwan Yuunibarsiitii keessatti madaallii qorumsaan alatti, tilmaamaan qabxii barattootaa laachuun itti fufuun mooraawwan tokko tokko keessatti barataa Oromoo addaan baasanii qabxii jalaa gadbuusuuf yaadamuun “F” laachuun waan argaaf dhagaa’aa turre jibbiinsa Oromoof qaban mul’ifataa jiru. Haaluma kanaan barattoota Mooraa Yuunibarsiitii Jimmaa damee barnootaa Computera barataa jiran, barattoota Waggaa lammaaffaa daree tokko guutummaatti gosa barnootaa statics “F” laatamuu akka qabaniif Heeddiin murteessee dabarse jechuun nuu gabaasan. Rakkoo barattootni geessisaniif sababaa “F” kennisiisuuf gaafannee turre. Sababi guddaan jedhu, “barsiisonni koorsicha barsiisaan mooraa Guddaa ykn main campus kan turan yoo ta’u, deddeebi’anii qorumsaa kennuuf tibba sana magaalaan diddaaf daandii cufee waan jiruuf kanneen mooricha keessaa akka qoraniif qorumsa itti laatanii galan. Akkuma qorumsaaf seenanii barattootaa waraqaa kennanitti tartiibumaan barattoota Oromoo qofatti mallatteessuu jalqabe. Barsiisaan barattootatti mallatteessuus jibbiinsa saba Oromoo kan qabu ta’uu nuuf himanii, barattootni waanuma micciirraa godhatan qofaaf ilaalee itti mallatteessuun tarree dhumaan nama 7 ergaan takkaa mallatteesse. Sana booda kilaasiin martii ka’ee qabatee barsiisicha rukutee daree keessaa baase. Waraqaa ittiin qoramaa jiranis butatanii bahani. Kilaasichi daree lamatti hiramee qoramaa waan tureef martuu qorumsa addaan kutanii bahan. Sababa kanaan akka barattoota sana hundasaaniitti ” F” kennan barsiisota isaaniif xalayaan barreeffame” jechuun Sagalee Qeerroo Bilisummaa Oromoof gabaasan. Gochaan akkanaa barattoota Information Technology barataa jiran kanneen barana eebbifamaa jiran irras dhaqqabee jiraachuu gabaasan.