text:
WAAQOMSAA
Maatii Sabaatiin, Bitootessa 3,2008
Yaada Ka’umsaafi Itichaa (Brainstorming)
1 .Waaqeffannaan maal?
2. Waaqeffattoonni eenyu?
3. Waaqeffattoonni maalitti amanu?
4. Utubaan Waaqeffannaa maal?
5. Dirqamni Waaqeffattoota irraa barbaadamu maal?
6. GWA yayyabuun barbaachisaadhaa?
7. GWAf seera /dambii bulmaataa baasuun barbaachisaadhaa?
WAAQOMSAA: BARUMSA AMANTII WAAQEFFANNAA
SEENSA
Barruun kun akkaataa hundee amantii Waaqeffannaa fi mala ittiin barsiisamu irratti hubannoo waliif kennuuf kan qophaa’eedha.
Kunis dhimma jajjaboo afur irratti xiyyeeffata:
1. Waaqomsaa
2. Amantii
3. Amantii Oromoo ganamaa
4. Waaqeffannaa
I. Waaqomsaa:Barumsa Amantii Waaqeffannaa
A. Magalata Waaqeffannaa
Magalata Waaqeffannaa jechuun akkaataa barsiifannaa amantii Waaqeffannaa jechuudha.
Akkaataa Amantii itti barsifatan, babal’ifataniifi dagaagfatan kan ilaaluudha.
Amantiin cufti Argaa Dhageettiin dhimma waaqeffannaa barsiifataa turan; booda keessa barsiifanni isaanii garuu waaltina horatuu dide.Kanaaf, dubbii fi seerota jiran akkamiin akka waaltessan maryachuu jalqaban. Diddaafi mormii hedduu booda Argaa dhageettiin gara kitaaba amantiitti akka jijjiiramu godhame.Kanaaf, akka Waaqeffannaatti yoo ilaalle
1. Afoomsaa-barsiifannaa amantii Waaqeffannaa kan Afaaniin dhaloota tokko irraa dhaloota biraatti darbuudha.Kanaan, Argaa dhageetti, Laboobsaa, Atoomsaa, Qaallomsaa, Wayyoomsaa, Innoomsaa, Noolomsaa,Hoofomsaa, Mandoomsaa, Daanomsaa,Daanyomsaa, Daaniyoomsaa,Danfoomsaa,fi kkf jedhan.)
Garuu, barumsa kana afaaniin dhalootaa dhalootatti dabarsuun hanqina waaltummaa akka horatu gargaara; dafee jijjiirama; namuu akka fedhii isaatti akka jallifatu ta’a.Akka salphaatti babal’isuufi dagaagsuun hidanda’amu.
Mudaa: Waaltina dhaba
Babal’ina dhaba
Dagaagina dhaba.
2. Barroomsaa-barsiifannaa amantii kan barruufi kitaabaan darbuudha.
Faayidaa: Waaltinummaa argata
Babal’inummaa horata
Dagaagummaa argata.
Egaa maal haagoonu?
Akka ammaan dura ture kanatti akka adeemu warri fedhan , garuu,nijiran; sababa isaa seera uumaa-uumamaa barreessanii fixuun hindanda’amu; yoo nibarreessina jenne dhugaa waaqaa jal’isuufi dabsuu, dirbabsuu, ta’a jedhu. Dhugaa Waaqaa, seera uumaa-uumamaa yoo barreessine; hunda barreessinuun waan hindanda’amneef akka dirbaba’u ykn muraasa akka ta’u gochuu danda’a jedhu. Kun immoo fudhatama Waaqeffannaa nu jalaa laaffisuu mala yaada jedhuun qeeqaafi sodaa qaban ibsu. Garuu, filannoon jiru Waan Waaqaa keessaa isaan murteessoo ta’an barreessanii barsiisuudha; kanaan ala carraan jiru Argaa Dhageettiin barsiifachaa jiraachuudha. Akka dhaloota waan jalaa badeefi gaadi’ame barbaaddachaafi deebisanii guddifachaa jiran tokkootti, akka ammaan duraatti hafuun miidhaa olaanaa qaba; gaadii keessatti akka hafnu nu godha. Kanaaf, akkaataa Waaqeffannaan gaadii keessaa ba’ee deebi’ee itti guddatu irratti hojjachuun barbaachisaadha; murteessaadhas. Dirqama dhaloota Waaqeffannaan bulaniiti!! Daandii kana soqachuunis dirqama keenya ta’a….
B. Dagaagina Waaqeffannaa (Waaqiyaa)
Akkamiin Waaqeffannaa gara kanatti fiduu dandeenya?
Warri maal haataanu jedhan waan ta’an hindhaban!!
Waaqeffannaa bifa kanaan barsiisuufi babal’isuuf kitaabota kaawoo, qajeelfama, safuu, aadaa, fi kkf kan Waaqeffannaa soneeffachuu qabna. Amantichis akka wiirtuu tokko jalatti deebi’u gochuu qabna.
a. Kitaabota Waaqeffannaa/Qajeelchaa/ Daaniyaa
b. Galma Waaqeffannaa /Tokkoomsaa/GWA
a. Barumsa Waaqeffanna/Waaqomsaa/GWA
b. Tajaajila Waaqeffannaa /Namoomsaa/GWA
c. Addunyaatti beeksisuu/ Addunyoomsaa/GWA
Dhugaan kun akka bara kana waan tokko goonu, nu dirqe; Waaqeffannaa gaadii keessaa baafnee akka itti deebifnee dagaagsinu akka soqnu godhe; kaka’umsi Waaqeffannaa deebisanii dagagsuus akkanaan dhufe.
II. AMANTII
A. Yayyaba Amantii
Amantii baruuf, yayyaba amantii beekuu qabna. Yayyaba Amantii kan jennu, waan amantii keessatti gahee olaanaa qabaniifi amantii ijaaran shanan : Uumaa, Ayyaana, Uumama,Seeraa,fi safuu dha.
Maalummaa amantii hubachuuf rimaada:
1. Uumaa
2. Madda Uumama
3. Ayyaana
4. Seera
5. Safuu …beekuu qabna.
B. Barbaachisummaa Amantii
Kun dhalli namaa maaliif akka amantii tolfate? Amantiin maaf barbaadame? fi kkf kaasuun baruu dandeenya . Akkanaanis Oromoon maaf akka Waaqeffannaan qajeelfamuu fedhanii jalqaban baruu dha.
Addunyaa irratti waan akka amantiitti fedhii dhuunfaa, amala ofittummaa gaadi’ee qabu hinargamne.
Amantii, aadaa, afaan, seenaafi sabummaa (eenyummaa) addunyaa irratti dhimma hoo’aadha.
Amantiin ammallee madda gaarummaa, kana amalaafi naamusti dhala namaa keessatti kan qajeeluudha.
Humna namuu bira gahuu hindandeenye, kan namuu waan godhu mara ija isaa jalaa dhoksuu hindandeenye amananii, itti buluufi ittiin qajeelfamuudha.
Amantiin amantaafi gocha of keessaa qaba; amanuun isa jalqabaa malee, isa dhumaa miti. Jaatanii ittiin waan amanan san waarratan illee of keessaa qaba.
Wiirtuu amantii keessaa waan jajjaboo lama qabna: Waaqaafi dhala namaa ti. Akka Waaqeffannaatti, fakkeenyaaf, bantiin amantii Uumaafi Uumama ilaallata. Uumaan kan waan walaabuu kana keessa guutee jiru, uumama, mara isa uumeedha. Kanaaf, Waaqeffattoonni waa hunda caala Waaqa jireenya isaaniitti aanfatu; raajii Waaqaas waan beekaniif, isaan qajeelfamu.
Addunyaa irratti dhalli namaa maaliif caasaa amantii hundeeffate?
a. Didha…rakkoo….cubbuu… keessaa bahuu
b. Gaarummaa fedhuu
c. Kanneen Qaalluun dhugaa Waaqaa itti mul’isee eegalanis nijiru. (Ajaja Waaqaatiin ka dhalateedha.) Jalqaba Waaqeffannaa kan ilaaluudha.
d. Badii dhala namaan hojjatamu, kan ofittummaafi jibbinsaan guutame to’achuuf tolfatanis ni jiru. (Amala dhala namaa isa badaa dhokataa ittiin abboomuuf akka tolfametti fudhatama.)
e. Gurmuufi gamtaa horachuuf illee kan horatameedha.
f. Fedhii dantaa ofii ittiin guuttachuuf,madda dinagdee,kanneen godhatanis jiru.
g. Sodaachisanii ittiin of jala bulchuufi abboomuuf kanneen fakkeessanii jalqabanis nijiru.
C. DANAA AMANTII
Amantiin addunyaa kanaa danaalee sadiin akka maddan amanama.
1. Waafoo ( Polytheism): Waaqolii Danichaatti buluu
Ayyaanoti hundi Waaqa akka ta’anitti fudhachuudha.
2. Maaroo (Pantheism): Marti Waaqota ta’uu amanuu
Uumamni cufti waaqa akka ta’anitti fudhachuudha.
3. Waaqoo (Monotheism): Waaqa Tokkichatti buluu ti.
III. AMANTII OROMOO
Amantiin Oromoo (Waaqeffannaa) Akkamiin Jalqabe?
1. Waaqa
Waaqni Tolchaadha; Tiksaadha; Fayyisaadha. Tolchaan waa hundaa humna hunda nicaala. Waanti ofiisaan lubbuu horate tokkollee hinjiru. Raajiin walaabuu keessa guute cuftis ofiin of-hintolchine. Jijjiiramni walqabataa addunyaa kanaas akka waa cufti akka tasaafi carraan hinmul’anne ragaa baha. Walaabuu keessatti waantoti tarreeffamanii naqaman eegaafi qajeelchaa mataa mataasaanii niqaban.
Akka amantii Waaqeffannaatti goleen waa hundaa Waaqa Tokkicha, kan maqaan isaa dhibbaati. Maqaan Waaqaa hedduu ta’uu mala. Akka fakkeenyaatti, Rabbi, Uumaa, Kalaqaafi kkf maqaa Waaqni ummata Oromoo biratti ittiin beekamuudha. Maqaan Waaqaa hedduudha; hojiinsaas akkasuma himamee hindhumu. Raajiin Waaqaa hanga fedhe haa danatuyyuu malee, Waaqni tokkichuma, abbaa hinqabu; haadha hinqabu; hiriyaa hinqabu; fakkeenyas hinqabu.
Waaqni Uumaa waa hundaati. Waaqeffattooti hiikkaa Waaqaa ibsuurra raajiifi gochaasaa ibsuu filatu. Innoonis akkanatti lallabee jira.
“Waaqeffattooti fedhiifi hawwiin isaanii akka fiixa ba’uuf Waaqa abdatu. Abdiin Waaqeffattootaa Waaqa. Waaqni Uumaa waa hundaati. Waaqni ni’uuma malee ofiisaatii hinuumamu. Waaqni hindhalatu; durii jalqabee jira; gara fuulduraattis bara baraan ni jiraata. Waaqni humna; Waaqni jaalala; Waaqni abdiidha. Waaqa ijaan arguun hindanda’amu. Waaqni gaariidha; nagaadha.”
Utubaan Waaqeffannaa inni Yayyabaa Waaqa. Waaqeffannaan Waaqaan utubama. Waaqeffannaa keessatti waanti jalqabaas, waanti dhumaas Waaqa Tokkicha: Waaqni Beelii-Belel. Waaqaan duuba karaan nama hindabarsu.
Akka amantii Waaqeffannaatti waanti cufti Waaqaan ibsama; jiruufi jireenyi dhala namaas ta’ee uumamaa hundi Waaqaan qajeelfama. Waaqni waan hunda keessa jira; waanti hundis Waaqaan utubama. Obbo Walda Yohannis Warqinaa kitaaba “Daawitii” keessatti akka ibsanitti, fakkeenyaaf, Waaqni abdii Waaqeffattootaati.
“Ummanni Oromoo waan hojjatame tokko eebbisuudhaan fedha isaa mul’isa. Kan dhalate akka guddatu, kan hore akka baay’atuufi qe’eefi naannoon isaa nagaa ta’ee jiruu guutuu keessa akka oolee bulu, hawwiifi fedha guddaa qaba. Fedhaafi hawwii isaa kana fiixaan baasuudhaaf jedhee kan itti abdatu Waaqa. Abdiin saba Oromoo Waaqa. Ummanni addaddaa Waaqaaf maqaa addaddaa qaba. Fakkeenyaaf, Araboonni Allaah, Inglizoonni God, Xaaliyaanonni Hiyoo jedhanii waamu.
Akka amantii Oromootti, Waaqeffannaa, Waaqni kan waa hunda uumeedha; ofii isaatii hinuumamu; hindhalatu; kan durii jalqabee jiru, gara fuulduraatti kan bara baraan jiraatu, jiraachisaa hundaati. Kan ajjeesu isa; kan kennus isa; kan fudhatus isa. Waaqni humna; Waaqni jaalala; abdii dhala namaa hundaati.”
Oromoon akka dhugeeffatutti Waaqni Uumaadha; Bulchaa walaabuuti; Jiraataa fal’aadha; Gaaromsaadha; Qajeelchaa Daandii Dhugaadha; Baalchaa uumamaati; Beelii-Belel. Hiikkaan Waaqaa hedduu bal’aadha; maalummaa Waaqaa ibsuun beekumsaafi dandeettii dhala namaan duuba; Innoon:
“Waaqa hojiisaa malee arguun hindanda’amu. Raajiifi hojiin Waaqaa mul’ataadha. Akkaataan hojii isaa, garuu, dhokataadha. Dhalli namaa iccitii Waaqaa bira ga’uu hindanda’u. Waaqni gurraacha garaa cabbii, leemmoo garaa taliilaati. Isaan buluun isaan qajeelfamuun, akkasumas isa abdachuun jiruu guyyaa isiniif haata’u!” jedhee kan jalqabes dhugaa kana mul’isa.
Akka amantii Waaqeffannaatti Waaqni Uumaadha; Fullaasaadha. Waaqa dura waanti ture hinjiru. Waaqni ni’uma malee hInumamu. Waaqni waan uume cufa nibeeka; umamni, garuu abdiin Waaqa fudhata malee qabatee hinargu. Waaqni Uumaa, Bulchaa, Qajeelchaa, Baalchaa, To’ataa, Sirreessaa, Gaaromsaa waa hundaa ta’uusaa shakkii tokko malee fudhatanii ittiin qajeelfaman.
Waaqeffattooti Waaqa akka beekan waantoti hedduu ragaadha. Waaqeffattooti Waaqa beekuusaanii haasaa guyyuu keessatti, mammaaksa, Kadhannaa, Eebba, Weedduu, geerrarsa, ayyaana, faarfannaafi kkf jaatanii jiruufi jireenyaa keessatti mul’isan. Kunneen hundi Waaqeffattooti akka waa’ee Waaqaa haala salphaa fi ifaa ta’een dhalootaa dhalootatti daddabarsan gargaareera. Barruu tokko malee Waaqaafi raajii isaa akka laayyootti ibsaa fulla’uun danda’ameera. Waaqeffattooti cufti, Daaniyaan, waa’ee Waaqaa laphee isaaniifi qalbii isaanii keessaa qabu; waan itti dhalatanii itti guddataniif tolchanii beekan.
Waaqeffattooti haasaa guyyuu keessatti waa’ee Waaqaa afaaniin otuu hinkaasiin hinoolan. Dubbii isaanii keessatti, “Waaqa beeka; yoo Waaq jedhe, kan Waaq nicaala; Dhugaa Waaqaa, fi kkf” waan jedhu dhaga’uun aadaadha. Mammaaksa keessattis dubbiin Waaqaa hundeedha. Waaqaan dahatamee mammaaksonni mammaakaman: “Waaqaan duuba karaan nama hindabarsu; kan Waaqa abdate hindhabu; kan Waaqni uwwise hindaaru; Namni niyaada; Waaqni niguuta; Waaqni hinariifatu; lafa jedhe hinoolu; Ganamaan ba’aniif Waaqa jalaa hinba’an,” fi kkf dha.
(Madda Daaniyaa)
2. Seemaa (Seera uumaa-uumamaa)
Kun haala seenaa uumamaa kan ibsuudha; seera uumaa-uumamaati. As keessatti akkaataa Waaqni itti Uumama mara uume baranna;dhugaa Waaqaan akkaataa itti mula’achuu eegale ilaalla.
Amantii tokko keessattis waanti gaafatamuufi iyyaafatamu hedduu ta’us kan “Waaqni maal? Maaltu waan hunda uume?” jedhu yeroo baay’ee dursee kan ka’uu maluudha. Nama jiraachuu Waaqaa amaneef immoo gaaffiin ittaanee ka’u “Uumamni akkamiin dhufe? Seerri Uumaa-uumamaa hoo akkam?” kan jedhu kaasuu dha. Kanaaf, akka Waaqeffannaatti dhimmi guddaa waa’ee SEEMAA beekuudha. Seemaa jechuun seera uumaa-uumamaa kan akkaataa uumamni itti uumaman mul’isuudha.
As keessatti wanti himamu hedduu jiraachuu mala; adeemsa keessa kan gabbatu ta’us ammaaf akka ka’umsaatti Daaniyaa keessa kan jiru ilaalaa adeemuu dandeenya.
“ Waaqni jalqaba walaabuu uume. Walaabuun many’ee uumama maraati. Walaabuun bishaan ture. Waaqni walaabuu bakka lamatti qoode: Dacheefi Ruuda; Dacheen bishaan jalaati; Ruuda bishaan gubbaati. Dachee iddoo lamatti qoode: bishaaniifi lafa godhe.
Ruuda manyee lubbuu immoo bakka sadiitti hire: Aduu, Baatiifi Urjiidha.” (Daaniyaa 6400:27)
Akka amantaa Waaqeffannaatti Waaqni waa hunda dura ture. Waaqa dura kan ture hinjiru; Waaqni fedhii isaatiin waantota kaan tolche; waa tolchuu kan eegales Walaabuun yayyabuun ture. Walaabuun bishaan ta’ee uumame; Walaabuun kunis kan uumame akka bishaan madda waan hundaa ta’utti ture.”Waaqni kan walaabuun akka bishaaniitti kan uume bishaan madda jireenyaa ta’uu waan beekuuf ture.” (Abbaa Daffaar Ayyaantuu Macca Bahaa, 1997)
Akka Waaqeffattooti amananittis Walaabu madda waa hundaati. Kanaaf, Oromoon Walaabuu jalqabaan kan waamus HORA WALAABUU jedheeti. Horri Walaabuu kunis mil’uu Waaqaatiin bakka lamatti bahe: Dachee fi Ruuda ta’e. Akkanaan Waaqni waan jalqabaa kaawoo waa hunda uumuu isaa Yaayyaa Shanan tolchuun akeeka isaa marabbeesse.
Waaqni yaayyaa shaman erga uumee booda dhala namaa uume;Waaqni raajii isaas walaabuun bakka lamatti hiree, achiin kan bishaan gubbaa uumuun jalqabe. Bishaan gubbaa keessattis waantota sadii guyyaa sadii keessatti tolchee raawwate. ”Waaqni guyyaa jalqabaa waantota Ruuda keessaa kan duraan tolche, aduu mul’ise.Guyyaa kanaanis Aduu Lafaa ykn Adulaa jedheen. Halkan isaa immoo kan guyyaa lammaffaa galgala mul’ate ,innika(Baatii) tolche; Guyyaa baatiin baate kanas Innika jedheen. Achiin Urjii tolche. Guyyaa ittaanu immoo Bishaan Goodaa bakka lamatti qooduun dursee bishaan mul’ise; iddoo kana immoo duumessaan aguuge. Guyyaa shanaffaatti lafa mul’ise. Gaafa jahaffaa dhala namaa uume. Nama jalqabaanis Horo jedheen. Akkanaan waa hunda guyyaa 27 keessatti uume.”(Ob Doorii Nagawoo,2002)
Akka Oromootti namni jalqaba Oddoola Liiban keessatti namni uumame Horo dha. Ummati Oromoos yeroo achii dhuftee isaa ibsatu, Horotti galcha jechuudha. Dhugaan mul’ataa jirus Oromoon warra Waaqni jalqaba tolche keessaa tokko ta’uu mirkaneessaa jira.
”Starting from this time on, the oromo people traced their origin from Horo,the founding father. The Fossil evidences discovered in oromiya(lucy,diknesh,chaltu over 3.5 million year old which was discovered in oromia in 1980’5 and the newly discovered EDALTU the oldest fossil ever discovered only about 200km from Finfine are good emphasis to be added in my opinion) indicates the fact that humanity is originated in Eastern Africa(oromiya),thus,oromians beliefs are scientifically supported. The agricultural practice and their democratic law the GADA SYSTEM trace back almost two million years as well.”Oromummaa, Barumsa Gammachuu Magarsaa, Finfinnee, 2001)
3. Uumama (Nama, Ayyaana, Qaalluu, Ateetee, Siiqqee, Dhugaa, seera Waaqaa, Seera lafaa ,Horii, mukaa, naannoo, Bishaan, Bineensa, Allaattii, fi kkf)
Dhugaadha! Uumamni cufti waan Uumaa nidubbata! Lafti yoo goggogu waan himu qaba; mukti yoo lalisu waan raagu qaba; kan afaan isaanii beekutti waan himan qaban; waan mil’atan qaban; waan mul’isanis qaban. Anaaf hingalle malee, yeroo warri keenya moora dubbisiifatan, eker-dubbistuu dhaqanii waan jal’ate qajeelfatan ninargan ture; nindhaga’an ture. Moora an beekee hindubbisne, Ayyaantuun dubbisee mil’uufi mul’ii hima ture. Moorri nama hundaatti hinhimu; kanneen afaan isaa beekan, kanneen isa wajjin waliigalanitti garuu tolchee dubbata.
Daaniyaaf haatoluu, Dhugaa Waaqaa uumama irraa dubbisu danda’amu beekeera. Daaniyaa ergan dubbisee booda hunda caalaa waanan hubadhen qaba. Kunis, yeroo waa’een Waaqeffannaa ka’u gaaffii namooti hedduu kaasaniifi deebiisaati. “Bu’uurri amantii Waaqeffannaa maali?” Deebiin isaa kanneen uumama dubbisuu danda’aniif bu’urri amantii Waaqeffannaa Uumaafi seera Uumamaati; kitaabni amantii Waaqeffannaas Uumaafi uumama!
Uumamni cufti kitaaba amantii Waaqeffannaati. Kan dubbisuu beeke, uumama irraa Raajiifi Ogummaa Waaqaa dubbisa; Ol’aantummaa Waaqaa dubbisa; Hayyummaa Waaqaa dubbisa; Seera Uumaa Uumamaa dubbisa ; Seera walaabuu shanan dubbisa!
Daaniyaan immoo akkatti Waaqeffattooti uumama irraa waan Uumaa dubbifatan agarsiisa; akkatti icciitii Uumaa hiikanii beekan mul’isa; maaliif Waaqeffannaan akka gaadi’amee tureefi yoo maal ta’e gaadii keessa akka bahu mul’isa.
4. Gadaa (Siyaasa, Hawaasummaa, Dinagdee, Aadaa, Amantii..)
Hariiroo namaa-namaa-hawaasa-mootummaa-uumama, Hariiroo hawaasaa-hawaasaa-namaa-mootummaa-uumama,
Haphee-(seera, aadaa,afaan,safuu,seenaa,eenyummaa,daga)
As keessatti kan adda bahee beekamuu qabu, “ Dhalli namaa erga uumamee booda akkamiin lafa kana irratti walbulchaa ture? “isa jedhuudha. Waaqni erga uumee booda akkamiin walis ta’ee of jiraachisaa akka ture baruudha.Kana beekuun akkaataa aadaa, seera, duudhaafi jireenya hawaasa sanaa akka ittiin mil’annuuf nu gargaara.
Sirna Oromoo kan ilaallu immoo isa jalqabaafi isa dhugaa malee isa garbummaan maramee dhufe miti .Oromoon otuu garbummaa jalatti hinkufiin akkamiin akka bulaa ture ilaaluun immoo dhimma ijoo keenya ta’a jechuudha. Bara bulchiinsa garbummaan dura ture malee kan akkaataa Oromoon itti dhugaan bulaa ture, ragaa nuuf ta’un hinjiraatu. Garbummaa dura bultiin Oromoo akkam akka ture beekuufis Gadaa beekuu qabna. “ the pre-colonial Oromo society, the core of Oromo social, economic, political, philosophical, and spiritual life was a holistic institution known as Gada. “ Oromummaa, Gammachuu, 2001)
Akka Gadaatti waan jireenyaa mara lafa irratti tolchuuf aangoo kan qabu dhala namaati Dhalli namaa immoo haala kana kan tolfatu akkaataa Waaqni isa tolcheefi akka itti bulu illee isatti agarsiiseen ta’a. Gadaan waan sabni tokko akka mootummaatti qabaatee ittiin buluufi walbulchuu qabu tokko of keessaa qaba. Siyaasaa Gadaa fkn kaawoo akkamii qaba?
1. Waaqeffattooti marti akka Fedhiifi Seera Waaqaatti walbulchuu qaban.
2. Hundeen bulchiinsa Gadaa seera Uumaafi Uumamaati.
3. Olaantummaan bulchiinsa Gadaa heeraafi Seeraa ummataati; akka ilaalcha Waaqeffannaatti mootummaan Gadaa mootummaa ummataati. Olaantummaan bulchiinsa mootummaa Gadaas Heeraafi Seera uummataati.
5. Aangoon mootummaa Gadaa taayitaa siyaasaa Gadaa shananiin dabaree waljijjiiree walbulchuu qaba.
6. Bulchadureen Gadaa kamuu ergamaa ummataa malee gooftaa ummataa miti. Gooftaan namaas ta’ee ummataa Waaqa Tokkicha qofaadha
7. Bulchadureen kamuu ummata keessaa ummataan ummataaf filamuu qaba, fi kkf…
As keessatti waanti hubatamuu qabu:
Gadaan mootummaa Oromoo kan bara garbummaa dura tureedha.
5. Aadaa Dhugeeffannaa Oromoo
Aadaan dhugeeffannaa mala ittiin dhalli namaa uumaa, uumama, jiruufi jireenyaa ilaalu, hubatu, akkasumas dhugeeffatee jiraatuudha.
Aadaan Dhugeeffannaa Oromoos aadaa amantiifi marraaga/falaasama/ Oromoo of keessaa qaba.Kanaaf, Amantiin Oromoo mala ittiin Oromoon uumaa, uumama, jiruufi jireenyaa ilaalu, hubatu, akkasumas dhugeeffatee jiraatuudha.Marraagni isaa immoo akkaataa dhufaatii uumaa, uumamaa kan iyyaafatuudha.
Aadaan dhugeeffannaa oromoos aadaa amantiifi marraaga Kush duriiti; amantii addaddaaf illee madda akka ta’etti fudhatamaa jira.
Aadaa Dhugeeffannaa oromoo keessatti Gurraachi maal?
-Gurraachummaan:humna humnaa oliiti
-Gurraachummaan qulqullummaadha.
-Waaqummaadha.
IV. WAAQEFFANNAA: AMANTII OROMOO GANAMAA
A. RIMAADA WAAQEFFANNAA
Hariiroo Waaqaa-namaa-hawaasaa-uumama
Haphee (Ayyaana, Seera waaqaa, laguu,aadaa,seenaa,afaan)
Amantii Waaqeffannaa kan jennu isa kami? Kan bara garbummaa keessa ture moo kan bara garbummaa keessa tureefi jiru ykn isa bara garbummaa booda dhufeedha?
Ammaaf Oromoon akka namaatti gaafa uumamee kaasee Waaqa tokkichatti amanee ittiin bulaa akka ture hubanna. Yeroo sanaa kaasee Waaqa tokkicha jireenya isaatti aanfatee akka Waaqni isa qajeelchetti otuu jiraataa jiruu garbummaan itti dhufe. Kanaaf, Waaqeffannaan kan bara garbummaa dura tureedha. Ummati oromoos otuu garbummaa jala hingaliin dura amantii mataa isaa kan warraafi hundee isaa ganamaa keessaa maddeen qajeelfamaa ture.Hanga gaafa amantiin alagaa dhufee isa dhaaluttis amantii mataa isaatiin bulaa akka ture ragaaleen mul’isanis hedduudha.”Oromoon bara garbummaa jala hingaliin sana quufaafi sugaan jiraataa ture.Oromoon kan safuu gate, kan aadaa isaa dhabe, kan seeraafi heera isaa dhabe erga garbummaa jala galee booda. Amantii alagaas kan humnaan jireenya isaatti aanfachuu eegale, erga garboomee booda ture.Amantii isaa ganamaa keessatti Uumaan waa hundaa Waaqa akka ta’etti amana. Waaqa malee waan biraatti hinamanu. Dhugaan waaqaa immoo kan gara dhala namaatti mulate karaa Qaalluufi Qaallittii ture. Isaan waayyuu Waaqni akka isaan raajii isaa dhala nmaaf ibsaniif laduu qaallummaan isaan uumeedha.” (Ob Dhinsaa Leephisaa, Abbaa Joobir, Gaadee, Finfinnee, bara 1997.)
Haala kana qorannoon ammayyaas ragaa baha.“Before their adoption to Christianity at the turn of 19thc and Islam the oromo people practiced their own religion. They believed in the supreme being called WAAQA ,WAQAAYO or WAAQ ,which approximates the English word God. The manifestation of the power of Waaqa through Ayaana is told to the people through Qallu’s (men) or Qalliti’s (women).”
Oromoon otuu hingarboomiin dura amantii akkamii akka qabaataa ture illee hayyuun biyya hambaa, adiin tokko illee bara dheeraa dura akkanatti ragaa bahee jira.
“M.De Almeida (1628-46) had said; “the oromo’s are neither Christians, moors nor heathens, for they have no idols to worship” even if he misinterpreted Oromo religion. But for the oromo’s Waaqa is the creator of every thing, source of all life omni present ,infinite ,he can do and undo every thing ,he is pure ,intolerant of injustice ,crime ,sin and all false hood.”
B. LADUU Waaqeffannaa
Waaqeffannaan laduu Waaqni dhala namaatiif kenneen yayyabame. Waaqni gaafa nama uume, aangoo namummaa kan dhalli namaa ittiin dhugaa Waaqaa hubatee ittiin jiraatu wajjin uume.Laduun kun Laduu Namummaafi Laduu Seera Waaqaati. Dhalli namaa cufti laduu namummaa kana beekee, Laduu Seera Waaqaatiin qajeelfamee akka ittiin jiraachuu danda’utti uumame. Haata’uutii, dhalli nmaa marti aangoo kana cufa goonfachuu dhiisuu mala. Kun kan dhufe akkaataa dhalannaafi laduu fudhannaa dhala namaa irraa madda.
Waaqni waa mara innaa uume, ayyaanaafi laduu ayyaana dhalannaa wajjin itituun nama uume. Kanneen laduu namummaa kan ayyaana laduu Qaalluu argatan akkuma jiran kanneen laduu waayyuu fudhatanis immoo njiru.Uumamni cufti adduma addaan laduu namummaafi laduu ayyaanaa argatan.Waaqni uumama mara guyyaa 27 keessatti uumee raawwate.Dhalli namaas ayyaana guyyoota 27’n keessaa tokkoo isaatiin dhalata. Kanaafuu, laduun namummaa marti tokko ta’uu dhiisuu mala. Namuu aangoo ayyaanaa kan mataa isaatii qaba.
LADUU NAMUMMAA
Didhaan dhala namaa mudachaa jiru, kan naannoo isaa marsee jiru callaa miti; kan hunda caalu keessoo isaa kan dhuunfateedha. Namumaan namaa kan qajeelfamus waan keessoo isaatiin dhiibameeti; waan naannoo isaa jiruuf deebiin inni kennu kan yaadaafi qalbii akkasumas ayyaanaafi miira isaan sukkuumameedha. Kun immoo xiyya jireenyaa kan qajeelchu waan ta’eef, madda gaarummaa dhala namaa ykn madda badummaa ta’uu danda’ee jira. Kanneen keessoo isaanii qulqullummaan guutan hunda dura waan badii of keessatti waan ajjeesaniif madda gaarummaa ta’uuf carraa bal’aa qabu. Kanneen waan badaa keessoo isaanii guute ajjeesuuf gahooman, kanneen daandii Waaqaa irra jiraniidha. Isaan kun ofittummaa waan of keessaa baasaniif waan ofii fedhan argachuuf jecha waan nama biraa hin miidhan.
Bara seera Waaqaan bulan, Laduun namummaa utubaafi dagalee jiruufi jireenya dhala namaa ture. Bara seera Waaqaa irraa maquun dhufe, garuu,bara jinfuun namummaa jiruufi jireenya dhala nmaa kan biruu micirqisaa tureedha. Barri kun akka Waaqeffannaatti, bara Badii, bara cubbuu, bara Ofittummaa ti. Bara Hidhaa fedhii dhuunfaati. Namni hidhamuufi qajeeluu kan qabu, seera Waaqaan malee fedhii dhuunfaa isaatiin ta’uu hinqabu. Bara sobaafi bara waafummaati. Nama Waaqaan bulu of fakkeessuun, waafolii tolfatanii ittiin namaafi mana daaressan; nama kaan caala of boonsuufi of tuuluuf seera waaqaa irraa maqanii, seeraafi safuu kijibaan of kuulanii jiraatu; barri waafolii bara waaqa tokkicha lagatanii, waaqolii danichaan buluun itti aadomeedha.
Waaqni akka Qaalluutti mul’isetti , dhalli namaa kan gaarummaatti galu, yoo daandii gaarummaa filateedha. Keessoon dhala namaa yoo waan gaariin guutame , ayyaana qulqulluun guutama; yeroo kana ammoo keessoo gaarummaan guutamee qajeelfamuun waan gaarummaa qabuun nama baasa; waan gaarummaa qabu akka hojjataniif nama oofa; kanaaf, namni waan gaariin guutamuuf waan gaarii yaaduufi hojjachuu qaba; gaariin gaarii dhala; yoo namummaan waan gaarummaa qabuun guutame,dhugaan namummaas waan gaaiin jiraata. Gaarummaan fedhiifi hawwii namummaa gabbisa; waan Waaqaa heduumminaan akka argatan nama godha;
“If he nourishes his inner self with gaarummaa, his real Self will remain alive.Gaarummaa widens the interests of man and links him to the whole.”
Hundeen Laduu namummaa cufaa gaarummaa dha; Gaarummaan immoo baatee jaataafi yaadaa, kan dhimbiibbaa jaalalaa, marartoo, kabajaa,fi birmannaa dhugaa keessaa bahuudha.Gaarummaa kan ittiin mul’isan keessaa tokko jaalala, marartoo, kabajaafi birmannaadha. Gaarummaan kana malees, haphee uumaafi uumama waltaasisuufi walitti itichuudha; latiinsa cufa nagaafi araaraan kan waltaasisus gaarummaadha.Tokko heddoomee, hedduun immoo kan tokkoomu gaarummaa Laduu Namummaatiin. Gaarummaa jechuun egaa, dhugaa (Uumaa) tokkicha waa cufa, uumama, keessaan mul’atuudha. Kanaaf, namni tokko yoo addummanyaa uumama mara waliin walta’ee jiraatuu fedhe, dursee laduu namummaa isaa kan madda gaarummaa ta’e waliin walta’uu qaba.keessoo isaa laduu namummaatiin guutuu qaba. Nami keessoo isaa yoo laduu namummaa, keessoo isaa wajjin yoo walta’e, ayyaana Waaqaan guutama; madda gaarummaa ta’a; Laduu olaanaa gonfata; akkanaanis gaarummaan walaabuu keessa akka guutu gochuu danda’a. Didhaa dachee kanaas kan ittiin furan seera Waaqaan jiraachuudha; Waaqeffannaa dhugeeffannaa ofii godhatanii, ittiin jiruufi jireenya ofii qajeelfachuu qaban.
“All revelations are built on Gaarummaa. For Gaarummaa is the practical way of reflecting the oneness of the origin of every thing. Gaarummaa enforces the belief that the whole world is related and fuses the mirage of the separation. Gaarummaa means that there is only one reality that is manifested in everything. Therefore, if one relates himself to the world, he will be related to his divine self. If man relates himself to the Divine, Supreme Power, he will relate himself to the whole world. “AXXX
Akka walii galaatti Oromoonni ganamaafi durii, Waaqeffattoonni ganamaa, warri akka Daaniyaa, seera ganamaatti jiraatan didhaa addunyaa kanaa furuu danda’u. Akka kanatti Waaqeffannaa kan barsiisu kanneen:
1. Laduu Namummaan dhalli namaa akka waan badaafi waan hamaa irraa fagaatu godha; Seerri laduu namummaas dachee gaarummaafi badummaa qabdu, keessaa kan dhalli namaa ittiin cubbuu irraa fagaatuudha.Cubbuu baqachuu ykn lagachuun callaan gaarummaatti nama hinbaasu, gaarummaa hojjachiifi gaarummaa yaaduun tuujuba gaarummaarra bahan; akkanaanis gaarummaa ayyaanaa argatanii, ayyaana gaarummaan raagan.
2. Akka Waaqeffannaatti dachee irra jiraachuun daandii dagaagina ayyaanaati. Kun immoo kan dhugoomu, akka seera Waaqaatti jiraatanii, Laduu namummaan guutamuun ta’a; kana kan murteessu akkaataa qajeelfama jiruufi jireenya dhala namaati; nama ilaalcha gaarummaa qabuufi keessoo isaa madda Laduu Namummaa godhateef, jiraachuun gaarummaadha.
LADUU QAALLUU
Laduu Shanan
Laduu jechuun Qaalluu jechuudha; aangoo Qaalluuti. Qaalluu Waaqatu namaa kenna. Qaalluun dur ture, bifa amma Oromiyaa bal’oo keessatti beekamu miti. Sun Qaalluu Ayyaanaati. Sun maqaa Qaalluu jedhutti hatamee/fudhatamee ittiin hojjatamaa jira.. Oromoon addaan faca’uu yeroo argan galma ijaarratee akka raagaatti waa namaa himuu illee dabalatee aadaa, seera uumamaafi hooda Oromoo eeguun kan dhufe sun Qaalluu Ayyaanaati. Jara warra ayyaanaa malee Qaalluu hinjennu, Qaalluun sana irraa adda.
Qaalluun damee shan qabdi. Kunimmoo, Yayyaba Waaqaa wajjin walitti dhufa. Yayyabni uumamaa shaniin deema. Shanan quba harkaafi quba miilla, shanan qaawwa mataa, shanan ijaarsa qaama namaa (miilla lama, harka lamafi mataa), shanan Gadaa, shanan Gogeessaa, shanan Dibbee, Qaalluu shanan (laduu shanan). Kun ijaarasa Waaqaati.Waan Waaqni Uumetu yeroo hedduu shaniin deema. Oromoon uumama isaa keessaa Waaqa biraa akeeka wa’ii ta’uu mul’isa.
Oromoon Qaalluun jalqabaa Waaqaa bu’ee jedha. Akkamiin Waaqaa bu’ee yoo jedhan, namni beeku hinjiru, bu’ee arge male.Qaalluun jalqaba Waaqaa bu’es maqaa isaa Hurrantee Dagaa ykn Hurri Dagaa jedhama. Hiikkaan isaa kan Hurrii keessaa argame jechuudha. Hurriin duumessa irraa adda yeroo ta’u olii ni ifa; jirbii fakkaatee yeroo lafa uffisu duumessi lafarraa ol siqee dukkanaa’ee bokkaa qabatee kan deemuudha.
Qaalluu kana jalqaba kan argate warra ilmaan Waayyuu Banoo kan ta’an warra Waataati. Waata aloolaa bobba’e jechuun horiin isaanii bineessa bosonaa waan ta’eef kan akka kanniisa bosonaafi kkf barbaacha bobba’anii adeemsa keessa itti dhufan jechuudha. Adeemsa kana keessa hurrii qal’attee lafaa kaatee samiitti ol duumessatti dhaabattu arganii itti dhaqani. Culka (ifa) hurufa keessatti arganii kaasuuf yeroo itti hiixatan ni dhaban; hordofanii bira yoo ga’an qabuu dadhaban. Dukkana hurrii keessaa ifa kana itti bu’uu dadhabanii guyyaa sadii itti fixe. Waan silaa qabeenya wa’ii argatan itti fakkaatte. Amma waan humni Waaqaa keessa jiraatti hubatanii nuuf hintaane jedhanii gosatti himannaaf deebi’an. Gosti dubbii dhageeffattee hayyuufi manguddoo filtee ergitee dubbiin akkasuma taate. Ammallee irraa fagaattu ni argitaa, itti hiiqxu fuudhuu hindandeessu, isaan illee fala dhabnaan raagatti dhaqanii falli himameef raaga irraa.
LADUU SEERA
Waaqeffannaan laduu seera Waaqaatiin utubamee dagalfame; dhalli namaa amantii kana fudhates laduu seera Uumaa kanaan qajeelfama. Waaqeffattooti jireenya isaanii akkanaan qajeelfatanis gaarummaa argatan.
Akka Seera Daaniyaa, kan Jireenya Amantii Waaqeffannaa Bara Innoo
Ummanni Oromoos jireenya Waaqeffannaa kana kan jalqaban waan itti jiraataniifi argan irraa ka’anii turan. Jireenyi Waaqeffattootaas seera Waaqaan gaadi’amee qajeelaa ture.
C. Madda Waaqeffannaa
1. Argaa-Dhageettii
Haalleen kunneen keessa Waaqeffannaan akkamiin jalqabe? Ammatti Argaa Dhageettii irraa waa hedduu dhagahaa jirra. Hedduun isaanii afoola bara dheeraa himamaa ture irraa kan kan maddaniidha. Kaan immoo akkaataa amantiileen biroo itti jalqaban irraa kan fudhatamee kan Waaqeffannaa waliin walmakamee himamuudha.
2. Daaniyaa: Seera Waaqaa
-kan innoon itti bulaa ture; kan Qaalluu ilaalu
-Beekumsa Qaalluu irraa argameen kan yayyabame
a. Ammaaf, Jalqaba Waaqeffannaa irratti kan irra guddaatti fudhatama argate, akkaataa Seemaa keessa kaahame keessaa kan baheedha;
Daaniyaa keessatti SEEMAAN maala jedha?
1. “Namnis Dhugaa, Qajeelaafi Gaarummaa kanaan akka bulu abboome.”
2. “Namoota keessaas Ayyaantota muude. Ayyaantummaan dhalootaan akka argamu godhe. Ayyaantonnis hayyummaafi beekumsa Waaqaan guutamanii Waaqaafi nama gidduu ta’uun iccitiifi seera Umaa-uumamaa namaaf akka hiikaniif eebbise. Kunis akkanatti ibsame; “Dhalli namaa akka Waaqni ayyaana isaaf kenneetti kennaa garaagaraa waan Waaqaa namatti ibsu dubbata; waan Waaqeffannaa wajjin waliif galu dubbata; kan kennaa kanaan guutame jabaatee garaa qulqulluun haahojjatu!” Namni rakkates gara ayyaantotaa dhaqee eebba akka fudhatu, dhibeesaa akka hiikkatu, hiikkatees Daandii Dhugaa, Qajeelaafi Gaarummaa akka argatu abboome. Ayyaantummaanis mallattoo araaraafi nagaa ta’ee akka fulla’u mul’ise.
3. “Waaqni namooti akka amantii Waaqa Tokkichaa qabaatanii Fedhiifi Seera Waaqaatti bulan godhe. Namni akka namaatti jiraachuu akka qabu itti mul’ise. Akka namaatti jiraachuufimmoo amantii Waaqa abdatan ittiin dhugeeffatan, waanta abdatanis, “dhuguma ni ta’a,” jedhanii ittiin fudhatan kenneef. Amantiin Waaqa Tokkicha, Maqaa dhibbaas Waaqeffannaadha. Waaqnis, “Waaqeffannaan amantii walaabuu, isa dhugaati; amantii walaabuu isa Yayyabaatis; Waaqeffannaan amantii beelii-belel isa ganamaati,” jechuun Ayyaantota muudamanii dhalatanitti mul’ise.”
b. Kan biraan Qaalluu jalqabaa, INNOO, tiin akka dhala namaatiif ibsaamee ittiinis buluun jalqabame Abbootiin Amantii Waaqeffannaa nu himu.
Innoon Akkamiin Waaqeffannaan buluu jalqabe?
Gaaf tokko Innoon waa arge….seera Innoo jedham; warri kaan SEERA DAANIYAA jedhan.
D. Danaa Waaqeffannaa
Amantiin addunyaa kanaa danaalee sadiin akka maddan amanama.
4. Waafoo ( Polytheism): Waaqolii Danichaatti buluu
Ayyaanoti hundi Waaqa akka ta’anitti fudhachuudha.
5. Maaroo (Pantheism): Marti Waaqota ta’uu amanuu
Uumamni cufti waaqa akka ta’anitti fudhachuudha.
6. Waaqoo (Monotheism): Waaqa Tokkichatti buluuti.Kun kan Waaqeffannaati.
Uumaan waa hundaa tokkicha ta’uu fudhachuudh. As keessatti kan xiyyeen kennameef “UUmaan waa hundaa eenyu ?”gaaffii jedhuuf. Deebiin isaa Waaqa tokkicha. Yayyabni amantii Waaqeffannaas isa kana.
E. Yayyaba Waaqeffannaa
i. Seemaa
Seera uumamaa kan Uumaan uumama cufa ayyaana 27n guyyaa 27 keesstti tolche ilaala.
Uumamni cufti ayyaana mataa isaaniin akka tolfaman, sana booda waanti cufti haaluma sanaan uumamuu akka jalqabe. Yaayyaa Shanan: Hora walaabuu kan bakka lamatti: Bishaam Gubbaa (Ruuda) fi Bishaan Goodaa (Dachee) jedhaman irraa Yaayyaa Shanan: Aduu, Ji’a, Urjii, Lafaa fi Bishaan
Ayyaana 27
ii. Daayoo Yayyaba Waaqeffannaa
Maaliif akka Waaqeffannaa yayyabatan waanti beekamu jiraa?
Waaqeffannaan Uumaa tokko; Uumamoota hedduu beeka. Uumamoota kunneen kan Uumaa waliin qunnamsiisu immoo Ayyaanota hedduu jira.
1. Waaqa Tokkicha
2. Ayyaanotaafi Ayyaantota hedduu
3. Uumamoota hedduu
Just as the other African traditional religious practices , the Oromo religious thoughts coalesce ideas about a multiplicity of spirits and those about a single supreme being.
Ilaalcha Oromoo kana maaltu walqabsiisa?
-Uumaa, Ayyaana, Uumama,
– Nama, Safuu, uumamaa
The Oromo have their own unique worldviews founded on five conceptual bases: Ayaana (spiritual connection), Uuma or Uumee (Creator,Maker), Uumama (Creature/ nature), Seera Yayyabaa (Devine Law) and Safuu (ethical and moral code). They use these concepts integrally “to explain the organization and interconnection of human, spiritual and physical worlds” . Integrated as they are, the concepts guide the Oromo people’s view of the world at large.
iii. Utubaafi Dagalee Waaqeffannaa
1. Waaqaa , Abbaa Iccitii, Umaa hundumaa,
2. Qaalluu
Nama qulqulluu seera Waaqaa hiiku, namtti himu, kan Waaqaan muudame
Madda seerotaa, madda qajeelfamaati,
Waayyuu /Raaga, Dhaha Dhooftuu, Eker Dubbistuu, Mooralaaltuu/mortuu/, Maallima /roobistuu-caamsituu/,
3. Galma/Muudaa, Eebba, Kadhaa,Dalagaa,Hurruubaa, faguu,/
4. Abdaarii, Abbaa Daarii, bakka Ulfoo, Mijjirii, Malkaa Tulluu, Odaa (sacred place/
Ardulfoo qaba; bakka qulqulluu kan Ayyaana guutuu qabu, bakka itti Waaqa kadhatan
5. Aarsaa-Qumbii
6. Dhibaayyuu
7. Muudaa
8. Hammachiisaa
iv. Waaqeffannaan jalqabaa kaasee Yayyaba Amantummaa qabaa?
Waaqa, Ayyaana, Qaalluu, Galma, Ardaa, Jila, Muuda
v. Waaqeffannaan tajaajila ayyaantummaa kennaa turee?
Qaalluun maal hojjataa ture?
-muudaa,
-eebbisaa,
Abbaan Muudaa/ Haati Muudduu jalqabaa eenyu ?
Galmi Waaqeffannaa Jalqabaa Eessa ture?
Gadaafi Qaalluun waliin turan. Abbaa Gadaa kan muudaa ture, Abbaa Muudaa ti . Kanaaf, Taa’umsa Abbaa Muudaa duraa kan ture, Galma Odaa Mormor bara 6401 ALW dura tureedha; Afrikaa Kaaba Bahaa keessaa bakka tokko ta’uu qaba.
F. Ayyaana Waaqeffannaa
Dhaanquun jireenya Waaqeffannaa, Ayyaana Waaqeffannaa, kan bara darbee, kan bara ammaafi kan bara egeree kan safaru ta’ee bakka sadiitti qoodama.
a. Ayyaana ADII
Waan darbe, Ayyaana Ekeraan yaadachuu,
Kan boqote ayyaanaafi lubbuun akka jiraatu
Mil’uu Waaqeffannaa
Waaqeffannaa keessatti waan darbe akkatti beekan qaban;seenaa, afoola ykn argaa-dhageettii, Qaalluu,Waayyuufi kkf irraa waan darbe dubbisanii beekuu nidanda’ama.
Du’aan hingalu.
a. Ayyaana DIIMAA
Waan ammaa qaama, ayyaanaafi lubbuun akka jiraatu
Magoo …..Waaqeffannaa
Argaa-dhageettii, Qaalluufi Waayyuu irraa beekuunn nidanda’ama.
b. Ayyaana GURRAACHA
Waanti egeree immoo akkatti jiraatu, waaqa malee kan beeku hinjiru,
Mul’ii Waaqeffannaa
Kun Oromoon akkamiin akka Dhahaa beeku ykn waan egere ta’u hubatee waan qajeelfatu qajeelfata isa jedhu nu hubachiisa. Oromoon mala ittiin waan egeree ilaalee beeku hedduu qaba. Ji’a, mukkeen, raammoo. Allaatti, moora,..fi kkf irraa waan egeree dubbisuufi beekuun nidanda’ama.
Oromoon akkamitti waan egeree mul’ata? Oromoon maaliin waan egeree beekuu danda’a?
The Oromo are future-oriented people. Contrary to the views12 of some writers about the African conception of time, the Oromo are not only concerned with the past and the present but also with the future. For the Oromo the past is a powerful tool for critically evaluating why we are in the present situation. The future is a powerful one to enact change. What happened in the past and what is happening in the present affects their future concerns. In light of this, I will discuss how various happenings help the Oromo to envision and make valiant efforts to build their future., Through my fieldwork, I have confirmed the observation of Baxter (1970) that the Oromo’s concern of ancestors and genealogical continuity shows that they are concerned with the future.. Baxter’s observation in the pastoral Boran conveys this fact.
No man disposes of cows and camels, even his handhuuraa [a calf given to the son at birth] without consulting his brothers. A father of a herd is a trustee, and a man who imperils his herd would be treated as a potential suicide or murderer and restrained—”Fathers of herds”, like fathers of the land or lineage heads in many African agricultural societies, or trustees, and a herd on which future generations depend for subsistence is not at the free disposal of its living “owners”. A man has no right to endanger his descendants because, as their “father”, he is responsible for their welfare (Baxter 1970, 126).
G. HOOKKOO Waaaqeffannaa
Waaqeffattooti Eeenyu? Hookkoon Waaqeffannaa maal? Hookkoon hoo maal?Amantii kana akkamiin fudhatan? Kana immoo beekuuf aadaafi seera Oromoo, ilaaluu qabna. Hookkoo Waaqeffannaa beekuudha.
Utubaafi dagalee amantii sanaa beekuudha. Akka Waaqeffannaatti kun Hookkoo Waaqeffannaa Shanan;
1.1.1 Seera /Seera Walaabuu, Seera Yayyabaa, Seera Uumaa, seera Uumamaa, Seera Namaa,/
1.1.2 Seedaa
1.1.3 Aadaa
1.1.4 Laguu
1.1.5 Safuu fi kkf keessa kan bahee ittiin qajeelfamaniidha.
Akka Gadaatti namni tokko bifa lamaan Oromoo ta’a: Dhalootaan fi Moggaasaadha. Guddifachaan garuu, lammummaa kennuufii dhiisuu mala.
Kanaaf, Waaqeffannaa akkamiin fudhatu? Akkamiin Waaqeffannaa fudhatan? Akka Waaqeffannaattis namni tokko karaa lamaan Waaqeffannaa fudhatuu danda’a. Dhalannaa fi Muudaadha.
Sirna lamaan Waaqeffannaa fudhatan:
d. Hammachiisaa
e. Muuchisaa dha.
H. Kaawoo Waaqeffannaa
Waaqeffannaa keessatti waanti guddaa Kaawoo Waaqeffannaa beekuun, ittiin jiruufi jireenya matayyaafi gamtaa qajeelfachuu danda’uudha. Waaqeffattooti dhugaas Kaawoo Waaqeffannaa tolchanii erga hubatanii booddee ittiin jiruufi jireenya matayyaas ta’ee gamtaa gaaromsan. Kaawoo Waaqeffannaa keessaa Kanneen jajjaboo Waaqeffattooti dhugaan kudhaamachuu qaban akka armaan gadiiti.
Waaqeffattooti Dhugaa:
1. Waaqa Tokkichatti amanan.
2. Beekumsa Waaqaafi Humna Isaa qofaatti amanan.
3. Umamni Waaqaa cufti hiika-qabeessa ta’uu amanan.
4. Dhalli namaa umamoota kaan caalaa gulantaa olaanaa kan qabu ta’uu amanan.
5. Namni kamuu Waaqeffataa (Waaqeffattuu) ta’uun dhalachuu amanan.
6. Namni kamuu qulqulluu ta’ee dhalachuu amanan.
7. Namni kamuu dibaabee Waaqaa jalatti nageenyaafi fayyina isaaf hojjachuu akka qabu ni’amanan.
8. Waaqni Daandii Dhugaa namatti otuu hinmul’isiin, akka nama hinadabne ni’amanan.
9. Waaqni waantota uume mara keessaa kanneen caalan gaarummaa ta’uu ni’amanan.
10. Waaqa usanii amanuu qofaan dhiisuu otuu hinta’iin beekumsa Waaqeffannaa qorannaan gabbifachuu akka qaban amanan.
Irbuun fudhatamu maal akka ta’e illee beekuu qabna.
I. Faayidaa Waaqeffannaa
Maaf Waaqeffannaa barbaanna?
Faayidaan Waaqeffannaa Maali?
Amantii maaliif barbaanna?
Madda gaarummaa dhala namaati. Madda araaraati; madda nageenyaati; Gaachana nageenyaati
J. Didhaa Waaqeffannaa
Didhaan jireenya Waaqeffannaa keessatti nu mudachuu malu hedduu ta’uu mala. Kan nama dhibu immoo didhaalee jireenyaa kunneen Waaqeffannaa keessa jiraachuun ala dursinee waanti ittiin beeknu dhabamuu isaati. Ammaaf, mee didhaalee sadan tokko haa ilaallu:
Dakoo- Nama Waaqa Tokkichatti hinamanneedha.
Dawwee- nama aadaafi seera oromootti hinbulleedha
Dhiibbaa- Alagaafi dhiibbaa bara faana dhufuu malan..
Akka walii galaatti Didhaalee jireenyaa kanneen dhiibbaa addaddaan dhufan Waaduree kitaaba Waaqeffannaa: Daaniyaa, keessaa ilaaluu nidandeenya.
“…Waaqeffattooti bara kanaa dhibee baay’een marfamanii jiru. Isaan kaan “qaroomina” addunyaan liqimsamanii Daandii Waaqaarraa maqaniiru. Isaan kaanimmoo, aadaafi amantii alaalaan dhuunfatamanii adoodaniiru. Har’a waantoti qixa mararraa gad-bubbisan dhiibbaa qaamaafi sammuu babal’isaniiru. Gama biraan, kanneen Daandii Waaqeffannaa, isa dhugaafi isa qajeelaa argachuuf dhama’an hedduudha. Isaan kunneen waan Waaqeffannaa soqachaa jiran. Waan ta’eef, isaan kanaatti birmachuun dirqama Waaqeffattootaa, kan yeroofi kan sardaati.
Har’a, Waaqeffannaaf birmachuu dhiisuun maal miidha? Gaaffiin kun gadfageenyaan ilaalamuu qaba. Dhugaa dubbiif yoo ta’e, har’a Waaqeffannaaf birmachuu dhiisuun of-balleessuudha; egeree of-wallaalchisaa dhaloota ittaanuuf kaa’anii darbuudha; kuusaafi ragaa kaleessaafi har’aa owwaalanii darbuudha; dhaloota of-dhabaa dachaadhaan baay’isuudha; Waaqeffannaa egere daraaree sanyii godhachuuf bilchaachaa jiru bishaaniifi albuuda dhoowwatanii gogsuudha; dambalii amantii Waaqeffannaa balleessuuf dhangala’aa jiruuf daandii tolchanii Waaqeffannaa daran qancarsuudha; leelloofi dagaagina Waaqeffannaa quucarsuudha.
Waaqeffattooti biroommoo, beekumsa qabaatanis barumsa hinqaban; walirraa fagoo jiran. Dubbii Waaqeffannaa beekanis, of-keessaa baasanii dhaloota egereef gumaachuuf hir’ina qaban; kaka’umsas hinqaban; nindalaga yoo jedhanis waantota gufuu isaanitti ta’an hedduu keessa jiran. Kanaaf, waan alagaa leellisaa, kan isaanii tuffachaa jiraatan. Isaan kunneenitti birmachuunis dhimma belbeltoodha.
Haala naannoo keenya marsee jiru yoo xiinxalle, waantoti hedduu yaaddessoodha; abdii kutachiisaa fakkaatanis. Waaqeffannaa waan quucarsaniifimmoo, hedduu nama dhiphisan. Waaqeffattooti dhugaa, garuu, ba’aan hanga fedhe ulfaatuyyuu harka hinkennan; waanti isaan marsee jiru dukkanaa’aa ta’us, dukkanaan duuba ifni dhugaa, qajeelaafi mo’ataa akka guutee jiru ni’amanu; ba’aafi gufuu fedheyyuu humnaafi beekumsa Waaqaan akka mo’atan ni’amanan. Waaqnis waan dhugaafi waan qajeelaa akka fiixaan baasu qalbiifi garaa qulqulluun abdatan. Abdiifi amantaa jabaa waan qabaniif, yeroo fedhe iddoo fedhetti nimo’atan; waan isaan marsee, abdii isaan kutachiisuu kajeelu maras irra aanan.
Waaqeffattooti mammaaksa tokko qaban: “Maanguddoo amantii Waaqeffannaa beekan tokko dhabuun kitaaba Waaqeffannaa dhabuudha.” Dhugaadha, Waaqeffannaan amantii seera Waaqaa yaadaafi qalbii Waaqeffattootaa keessa jiruun qajeelfamuudha; safuun cufti golee maanguddootaa keessa jira. Dubbiifi dhugaan Waaqaa iddoo halle kan jiru ta’us, namni cufti hiikkachuu dhiisuu mala. Hanga angafa tokko dhabnu, kuusaa Dhugaa Waaqeffannaa dhabna. Kana jalaa baraaruufimmoo, falli isaa hedduu ta’uu mala. Kitaaba Daaniyaa, kan Dhugaa Waaqaan guutame, kan daandii jireenyaa namatti mul’isu, kan kaawoofi daandii Waaqeffannaa mul’isuufi kan waan Waaqaafi Waaqeffannaa calalee mul’isu soneessuun mala beelii Waaqeffannaa ittiin goobsaniidha. Kana jechuun, garuu, Waaqeffattoota ofittoo ta’an, kanneen yaadaafi qalbii dhiphoo ta’an, kanneen hubannoo xinnoon dhiita’anii of-tuulan leellisna jechuu miti. Waaqeffannaan waan akkasii nimorma. Waaqeffannaan amantii beekumsatti amanuudha. Kanaaf, Daaniyaan ijabanaa Waaqeffannaati; golee dhugaa, qajeelaafi gaarummaati; gumbii Fedhiifi Seera Waaqaati.” (Madda: Waaduree Daaniyaa)
K. Fala Didhaa Waaqeffannaa
Amma haala kana erga barree booda gara waan feenuutti akka deemnu beekamaa dha.Gara san yoo deemnu hoo maaltu nu mudata? Maal tu ammallee dagaagina Waaqeffannaa gaadi’uu mala? Gaaffilee jedhaniif mala dhahuu qabna. Didhaaleen Waaqeffannaa keessatti nu mudatan akkamiin akka fala argatan beekuun adeemsa keenyaaf bu’aa guddaa qabaata.
Hanga ammaatti haalli jiru Waaqeffannaaf mijuudha? Dhiibbaan jiru hoo maali?
Dhugaadha, sirnooti garboonfattootaa akka namuu waan isaa jibbee of tuffatee kan isaanii leellisuuf waan baay’ee gochaa turan. Sababa kanaan Waaqeffannaan akka amantii waafoo ta’eetti ilaalamaa jira? Iddoo kaanitti immoo maalummaa isaa wallaaluun akka waan maratti amanuu ykn maaroo ta’etti ilaalamaa jira. Sababa kanaan namoota baay’ee biratti itti qaana’uufi of dhoksuun mul’achuu mala.
Kanaan ala dhiibbaan keessaas ta’ee ala irraa illee kan amantii biraa irraa harka lafa jalaan dhufu illee hindhabamu.
Garuu waanti beekuu qabnu tokko nijira. Namuu niyaala malee waan Waaqaa balleessuu hindanda’u. Kanaaf, yeroo sirnooti meeqaafi meeqa marganii badan Waaqeffannaan gaadi’amuun ala baduu didee kan jiraate. Yeroo Waaqeffannaan gaadii keessaa bahee madda gaarummaa ta’uu isaa mul’ise immoo kan gara bade marti akka deebi’u duraan Raagamee jira. “Gaafa dhugaan deebi’e kanneen gara badan marti deebi’uuf walsaamu.”
Waaqeffannaanis amantii madda gaarummaa kan namaa, kan sa’aa, kan hawaasaa, kan biyyaa, kan sabaa, …walumatti kan uumama maraa waan ta’eef rakkoofi didhaan cufti akka ittiin hiikamu beekamaadha. Kanaaf, Waaqeffattoonni dhugaa, kanneen Waaqeffannaa gaadii keessaa baasanii dagaagsuuf hojjataaa jiran:
1. Waaqeffannaan yeroo gaadii keessaa bahee deebi’ee dagaagu didhaa dhala namaa, kan uumama maraa akka hiikuu danda’utti qabuudha.
2. Waaqeffannaan madda gaarummaa ta’uu isaa akka beekamutti hojjachuu,
3. Waaqeffannaan amantii Waaqa tokkichatti amananii ittiin dhibee ofii hiikkatan ta’uu isaa mul’isuu,
4. Waaqeffannaan amantii waa maraaf fala ta’uu danda’u ta’uu isaa amannee gara kuteenyaan irratti hojjachuufi kkf gochuu qabna.
Akka hayyuun tokko raga bahettis, “Waaqeffannaa provides a solution to the spiritual, personal and social needs. It offers a faith based on reason, free of superstition or the need for intermediaries between oneself and Waaqaa; it actively promotes racial humanity and harmony; and its economic guidelines encourage fair exchange between rich and poor, capital and labour based on the principle of gaarummaa Waaqaa.”AXX, 2008
Akka Waaqeffattootaatti dhibdee ykn didhaa jireenyaa akkamiin irra aanna? Odaa: hundasaa hiikuu akka malutti ilaaluu: fakkeenya muka ODAA…
ODAAn nagaafi fayyaa qabu bonaafi ganna nilalisa;yeroo mara gaaddisa qaba;yeroo mara galmaafo ardaa jilaa araaraafi nagaati. Kun immoo fakkeenya amantii Waaqeffattootaati. Maddi waan gaarii kanaa immoo Waaqa tokkicha: Uumaa waa mara beekumsaafi hayyummaa isaan yayyabe, Waaqa.Fakkeenyummaa kana immoo kan argannu, kitaaba Waaqeffannaa kan ta’e, Uumama irraa ta’a; beekumsaafi hayyummaa Waaqaa waan kana tolchus kan argannu, raajiiwwan Waaqni tolche dubbisuun ta’a; maddi gaarummaa keenya egerees akkum kale sanitti akkum har’aatti WAAQIYAA ta’uun fulla’a.Warri Uumama dubbisanii Waaqiyaan guutamanis kan nutty himan, “Gaarummaan akka Odaati!” jedhu. Gaarummaan hundee jabaa qaba;damee madda gaaddisaa ta’e qaba;sanyii yeroo yeroon gahee jireemya dhala namaa gaaromsu qaba;fala araaraafi nagaa qaba; madda ardaa jilaa ta’ee gargaara.
“Odaa tree is a blessed evergreen, giving shade and bearing delicious, fragrant fruit year-round, is a parable of a balanced Waaqeffattootaa. The source of this parable is the WAAQIYAA, which says, ‘An excellent life is like a good tree whose root is firmly fixed, and whose branches reach to Walaabuu; bearing fruit in all seasons by the permission of its WAAQAA’”
GALCHA DUBBII
WABII / Madda Beekumsaa/
1. Ayyaantota Oromoo/Qaalluu/Qaallittii
2. Argaa Dhageettii?Maanguddoota Oromoo
3. Uumama mara
4. Barreeffamoota Dhimma Amantiifi Waaqeffannaa addaddaa
5. Daaniyaa fi kkf


c: text/html

text: 1"GODAI intte Xoossai intteyyo immiyo biittan de7iya kawotettaa xaissiyo wode, qassi inttekka eta gooddidi, eta katamatuuninne eta keettatun de7uwaa doommiyo wode, 2GODAI intte Xoossai laata oottidi immiyo biittan de7iya katamatuppe heezzu katamata intteyyo dummayite. 3GODAI intte Xoossai intteyyo laata oottidi immiyo biittaa heezzu kessidi shaakkite. Yaatidi asa worida ooninne he katamatukko baqatanaadan ogiyaa giigissite. 4"Issi asi kase morkketetti bainnan de7ishin, erennan ba shooruwaa worikko, i he katamatuppe issuwau baqatidi, ba shemppuwaa ashsho. 5Naa77u asi mittaa qanxxanau woraa bin, issoi mittaa qanxxishin, tuutiyaappe aifee koletti wodhdhidi hinkkuwaa worikko, he woridaagee ha heezzu katamatuppe issuwaa baqatidi, ba shemppuwaa ashsho. 6Qosetti attiyo katamai issuwaa xalla gidikko, woxxidi eesuwan gakkanau ogee aduqqido gaasuwan suuttaa achchiyaagee suulliya hanqquwan denddidi, yedetti gakkidi, haiqqanau bessennaagaa woranau danddayees; aissi giikko, i ba shooruwaa woridoogee kase morkketettai de7iyo gishshaassa gidenna. 7Intte heezzu katamata dummayi wottanaadan, taani inttena hassayissidoogee hegaassa. 8"GODAI intte Xoossai kase intte maizza aawatuyyo caaqqidoogaadan intte zawaa aassikko, qassi intte maizza aawatussi immana giido biittaa ubbaa intteyyo immikko, 9ha heezzu katamatuppe hara heezzu katamata gujjeeta. Hachchi taani inttena azaziyoogaa ubbaa intte polikko, GODAA intte Xoossaa dosikkonne i inttena tamaarissido ogiyan minnidi de7ikko, ha biittai intteyyo imettana. 10Hegaa oottikko, GODAI intte Xoossai laata oottidi intteyyo immiyo biittan geeshsha asa suuttai gukkenna; qassi inttekka suuttaa gussiyo nagaraappe atteeta. 11"SHin issi asi ba shooruwaa ixxidi, zuggi naagidi a woridi, ha katamatuppe issuwau baqatikko, 12a katamaa cimati i baqatido katamaappe kiitti ehiissidi, haluwaa kiyanau a koyiyaagau aatti immona. 13Ayyo ainne qarettoppite; intteyyo ubbabai lo77o gidana mala, geeshshaa suuttaa gussiyaagaa Israa7eela giddoppe xaissite. 14"GODAI intte Xoossai intte laattanaadan immiyo biittan, beni asai essido ne shooruwaa biittaa zawaa shoddoppa. 15"Issi asa mooranchcha gaanau issi markka xalaalai gidenna. Naa77u woikko heezzu markkai markkattin, he mootoi pirddettanau koshshees. 16"Issi asi haraa wordduwan mootanau denddikko, 17he mootiyaageenne mootettiyaagee naa77aikka GODAA sinttan, qeesetu sinttaaninne he wode pirddiya daannatu sinttan eqqona. 18Yaatobare daannati he yohuwaa minttidi qorona; qorin he mootiyaagee ba ishaa wordduwan mootidoba gidikko, 19i he mootuwan ba ishaa qaxxayissanau qoppido qixaatiyaa bau qaxxayetto; hegaadan oottidi, hegaa mala iitaa intte giddoppe diggite. 20Yaatikko, hara asai hegaa siyidi yayyana; hegaa mala iita oosuwaa naa77antto oottenna. 21Hegaa mala iitaa oottidaagau ainne qarettoppite; shemppo woridaagee haiqqo; aife gishshaa aife; achcha gishshaa achcha; kushe gishshaa kushe; gede gishshaakka gede.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Oyutan suraltsagchdaa onoodor mongold surah gadaadad surah 2iin yalgaanii talaar yariltsii. Tanii bodloor ih surguulia mongold surj bolovsorson n deerruu? esvel yamar negen gadaadiin ulsad bolovsrol ezemshsen n deeruu? tanii bodol olon taltai baij bolno, ... zovhon bolovsrol talaas n bish mon amidarald tsaashdaa herhen noloolj boloh talaar ch bichij boloh yum. bicheerei
mon yagaad zaaval mongold gej yagaad zaaval gadaadad gej? gadaadad togsson hun mongold togosson humuus yalgaatai yu? tanii huvid ali n zugeer ve?
za bugdeeree saihan ene talaar yariltsii...


text:
WASHINGTON DC—
Qabsaa’ota bilisummaa Oromoo angafoota keessaa tokko ka ta’anii fi maqaa “JAARRAA ABBAA-GADAA” - jedhamuun ka baay’ee beekaman - ABDULKARIM IBRAAHIM HAMIID dhuma torban dabree irra YEMEN keessatti du’aan boqochuu isaanii beekamee jira.
Jaarraa Abbaa - Gadaa Baha Oromiyaa, naannoo Gaara-Mul’ataa ka jirtu - ganda Mudiir Gooroo keessatti dhalatan. Jarraa Abba Gadaa wajjin qabsoo keessa turre ka jedhan keessaa Araarsaa Biqilaa akka jedhantti xumuura qabsoo eegalanii ituu hin argin du’aan boqochuun isaa kan nama gaddisiisu ta’uus seenaa gaarii hojjatee darbe waan ta’eef uummata Oromoo biratti yeroo mara yaadatama.
Jaarraa Abbaa Gadaa biyyaa ba’ee jaallewwan qabsoo ka biroo wajiin Eden dhaqanii deebi’uun gara oromiyaatti seenuuf ituu yaalanii qabame. Sana booda waggoota shaniif mana hidhaa Soomaaliyaa keessa ture eega ba’e booda bara 1975 Moqadishoo keessatti wal argine qabsaa’aa turre kan jedhan obbo Galaasaa Dilboo ti.
Gazexxeessaa Jaafaar Alii gama isaan nama seenaa guddaa akkasii qabu Jaarraa Abbaa Gadaa waliin gaaffii fi deebii gageessuuf bara 2008 keessa yeroon carraa argadhe galfati isaan kennatan kan dhala isaanii otoo hin taane kan saba isaanii ture jedhe.
Jaarraa Abbaa Gadaa nama dhala namaa maraaf mararfannaa fi jaalala guddaa qabu jedhu Obboleessi isaanii Dr. Nasraddiin Ibraahiim.
Gabaasaa guutuu armaan gad caqasaa.


text: 1Yo7aataami, Akaazinne Hizqqiyaasi kaalli kaallidi Yihudan kawotido wode, Mooresheta katamaa asa gidiya Mikiyaasakko yiida GODAA qaalai hagaa; i be7ido ajjuutai Samaariyaabaanne Yerusalaamebaa. 2Inttenoo, asau ubbau, siyite! Qassi sa7aunne sa7an de7iya ubbatoo, hagaa ezggite! Ubbaa Haariya GODAI intte bolli markkattees; i ba geeshsha Beeta Maqidasiyan inttebaa haasayees. 3Be7ite, GODAI ba de7iyo geeshsha sohuwaappe yees; duge yiidi, deretu huuphiyan hemettees. 4Eessaa muqaaddai taman seeriyoogaadan, dereti a tohuwaappe garssaara seerana; eti keraappe zanggaarau duge goggiya haattaadan goggana. 5Hagee ubbai haniyoogee Yaaqooba zaretu mooruwaa gishshaassanne Israa7eela asaa nagaraa gishshaassa. Yaaqooba zaretu mooruwaassi gaaso gididai oonee? Eta katamaa Samaariyaa gidennee? Yihudaa asai goinniyo xoqqa sohoi awee? Yerusalaame gidenneeyye? 6Hegaa gishshau, GODAI hagaadan yaagees; "Taani Samaariyaa, dembban keelettida burcce shuchchanne woiniyaa turaa tokkiyo soho oottana. Qassi taani a shuchchaa burcciyaa duge zanggaarau olana; a baasuwaakka kalloyana. 7A eeqa misileti ubbai kinchchettana; a eeqa keettan oottiya shaaramuxatussi imettida shaaramuxaa kerai ubbai taman xuugettana; taani a eeqata ubbaa xaissana. Aissi giikko, he kerai ubbaikka shaaramuxidi demmidobaa gidiyo gishshau, ikka qassi simmidi, hara shaaramuxeessi imettana" yaagees. 8Hegaa gishshau, taani yeekkananne waassana; kallo xiirenne mela tohuwan hemettana; worakanaadan waassana; qassi yanchchaadankka aayyee gaana. 9Aissi giikko, Samaariyaa masunttai paxanau danddayennaagaa. He tuggai Yihudaa biittaa gakkiis; qassi ta asai de7iyo Yerusalaame katamaa penggiyaakka matiis. 10Gaate kataman de7iya nu morkketuyyo hegaa odoppite; eta sinttan mule yeekkoppite. Beeti-Ofira kataman buhiyan gonddorettite. 11Inttenoo, SHafiira kataman de7iyaageetoo, kallottidi yeellatiiddi, omooduwau biite. Xaa7inaana kataman de7iyaageeti yaappe kiyanau xalokkona. Beeti-Exeela katamai yeehoi de7iyo soho gidiyo gishshau, i intteyyo attiyo soho gidanau danddayenna. 12Metoi GODAAPPE Yerusalaame pengge gakkanaashin yiido gishshau, Marootan de7iya asai, "Lo77obai yanddeeshsha!" giidi naagiiddi daafuriis. 13Inttenoo, Laakisha kataman de7iyaageetoo, gaariyaa goochchiya parata waaxite. Yerusalaame asai nagaraa oottanaadan gaaso gididai inttena; aissi giikko, Xiyoone asaa nagarai koiro intte bolli beettiis. 14Hegaa gishshau, inttenoo Yihudaa asatoo, intte biiddi, Mooresheta-Gaate katamaa asaayyo imotaa immana. Akiziiba katamaa asaikka Israa7eela kawota cimmiyaageeta gidana. 15Inttenoo, Mareesha kataman de7iyaageetoo, GODAI inttena xooniyaagaa intte bolli ehaana; bonchchettida Israa7eela kaalettiyaageeti Adulaama gonggoluwan qosettana. 16Inttenoo, Yihudaa asatoo, intte siiqiyo naati intteppe omoodettidi baanau de7iyo gishshau, intte huuphiyaa meedettite; intte huuphiyaakka ankkuwaa huuphiyaadan bo77ayite.


text: 1GODAA galatite! Aissi giikko, i keha; aggenna a siiqoi merinaagaa. 2Xoossatu Xoossaa galatite! Aggenna a siiqoi merinaagaa. 3Godatu Godaa galatite! Aggenna a siiqoi merinaagaa. 4A xalaalai gita maalaalissiyaabaa oottees; aggenna a siiqoi merinaagaa. 5Ba aadhdhida eran i salota medhdhiis; aggenna a siiqoi merinaagaa. 6Biittaa haattaa bollan micciis; aggenna a siiqoi merinaagaa. 7Gita poo7ota medhdhiis; aggenna a siiqoi merinaagaa. 8Awai gallassi haaranaadan oottiis; aggenna a siiqoi merinaagaa. 9Aginainne xoolintteti qammi haaranaadan oottiis; aggenna a siiqoi merinaagaa. 10I Gibxxe biittan bairata woriis; aggenna a siiqoi merinaagaa. 11Israa7eela asaa Gibxxeppe kaalettidi kessiis; aggenna a siiqoi merinaagaa. 12Ba mino kushiyan, ba wolqqaama qesiyan hagaa oottiis; aggenna a siiqoi merinaagaa. 13Zo7o Abbaa shaakki yeggiis; aggenna a siiqoi merinaagaa. 14Israa7eela asaa he abbaa gidduwaara pinttiis; aggenna a siiqoi merinaagaa. 15Gibxxe kawuwaanne a olanchchata Zo7o Abban muukissiis; aggenna a siiqoi merinaagaa. 16I ba asaa kaalettidi, bazzuwaa kanttissiis; aggenna a siiqoi merinaagaa. 17Gita kawota shociis; aggenna a siiqoi merinaagaa. 18Erettida kawota woriis; aggenna a siiqoi merinaagaa. 19Ee, Amooretu kawuwaa Sihoona woriis; aggenna a siiqoi merinaagaa. 20Qassi Baasaane kawuwaa Ooga woriis; aggenna a siiqoi merinaagaa. 21Yaatidi eta biittaa ba asaa laatissiis; aggenna a siiqoi merinaagaa. 22Ee, ba ashkkaraa Israa7eela laatissiis; aggenna a siiqoi merinaagaa. 23I nuuni kauyyido wodekka nuna qoppiis; aggenna a siiqoi merinaagaa. 24Nuna nu morkketuppe ashshiis; aggenna a siiqoi merinaagaa. 25Mereta ubbau qumaa immees; aggenna a siiqoi merinaagaa. 26Saluwaa Xoossaa galatite! Aggenna a siiqoi merinaagaa.


text: 1He wode Yesuusakko asay yidi Philaaxoosi wodhidi entta suuthaara entta yarshshuwa walakkida Galiila asaabaa odida asati he bessan de7oosona. 2I hayssada yaagidi zaaris; "Yaatin he Galiila asati he iita hayqo hayqqida gisho Galiilan de7iya asa ubbaafe aadhdhida nagaranchcho daanoona? 3Gidenna! Gidoshin, hintteka maarotan simmona ixxiko, ubbay hessada dhayana. 4Woykko qassi Salihoome giya bessan gimbbey woddidi wodhida tammanne hosppun asay Yerusalaamen de7iya asa ubbaafe aadhdhida nagaranchcho daanoona? 5Gidenna! Shin hintteka maarotan simmona ixxiko ubbay hessada dhayana." 6Qassika Yesuusi hayssada gidi leemiso odis: "Issi uraas woyne gaden tokettida balase mithiya de7awusu. I iippe ayfe koyii yidi aykkoka demmibeenna. 7Gadiya goday woyne oosanchchuwakko, 'Ayfe demmanaw koyada heedzu laythi simerettada aykkoka demmabiikke. Hessa gisho, qanxa digga; ays biittaa melisay?' yaagis. 8"Shin oosanchchoy, 'Godaw, I yuushuwa oothada osha yeggana gakkanaw ha laythas aggarkii. 9Ha laythi ayfikko lo77o, ixxiko qanxa agga' " yaagidi zaaris. 10Yesuusi Sambbaata gallas Ayhude Woosa Keethan tamaarssees. 11He bessan tammanne hosppun laythi tuna ayyaani zokko kuunisida issi maccasiya de7awusu. Iya kuunappe denddoyssan suure eqqanaw dandda7ukku. 12Yesuusi iyo be7ida wode xeegidi, "Ha maccasete, ne harggiyafe paxadasa" yaagis. 13Ba kushiya I bolla wothin, iya sohuwara suurada eqqasu. Xoossaaka galatasu. 14Shin Ayhude Woosa Keetha halaqay yilotidi asaakko, "Ooso oothiya usuppun gallasati de7oosona. Hessa gisho, he gallasatan yidi paxiteppe attin Sambbaata gallas gidenna" yaagis. 15Goday, "Cubboto, hintte giddofe boori woykko hare Sambbaata gallas zadalope billidi haathe ushshanaw efonnay oonee? 16Yaatin, ha maccasiya Abrahame na7aa gidashe xalahen qashettada tammanne hosppun laythi kumethi de7idaaris Sambbaata gallas birshshetethi koshshennee?" yaagidi oychchis. 17I hessa odida wode eqetteyssati ubbay yeellatidosona. Shin asa ubbay I oothida malaalisiya ooso ubban ufayttidosona. 18Hessafe guye, Yesuusi hayssada yaagis, "Xoossaa kawotethay ay daanii? Iya aybira daaniso? 19Xoossaa kawotethay issi asi ba goshshan tokkida wola ayfe mela. I diccidi mithi gidis. Salo kafoti iya tashiya bolla shemppidosona. 20Qassi, "Xoossaa kawotethaa aybira daaniso? 21Issi maccasiya daro dhiillera walakkada munuqida guutha irshsho daanees" yaagis. 22Hessafe guye, Yesuusi Yerusalaame bishe I kanthiya ogiyan de7iya katamataninne gutatan tamaarssishe aadhdhis. 23Issi asi Yesuusakko, "Godaw, attanay guutha asa xalaalee?" yaagidi oychchis. Yesuusi enttako, 24"Si7ite, xuuntha wulaara gelanaw baaxetite. Daroti gelanaw koyoosona shin enttaw hanenna. 25Keethaaway denddidi wulaa gorddidaappe guye 'Nuus dooyarkii' yaagishe karen eqqidi xeessi oykkeeta. Shin I, 'Hintte ooneekkonne awuppe yidaakko ta erikke' gidi zaarana. 26He wode hintte, 'Neera wolla mida, uyida, nu dabaabankka tamaarssadasa' yaagana. 27"I zaaridi, 'Hintte ooneekkonne awuppe yidaakko erikke. Hinttenoo, geellato taappe haakkite' yaagana. 28Abrahame, Yisaaqa, Yayqoobanne nabeta ubbaa Xoossaa kawotethan be7ana, shin hintte karen wodhdhidi attiyaa wode hinttew yeehonne achche garccethi gidana. 29Asay dolohappe, wulohappe, pudehappenne dugehappe yidi Xoossaa kawotethan gibira bolla uttana. 30Hessa gisho, ha77i dethan guye gididayssatappe sinthe gidanayssati, sinthe gididayssatappe guye gidanayssati de7oosona" yaagis. 31He wode Farisaawetappe issoti issoti yidi, "Heroodisi nena wodhanaw koyaa gisho ha bessafe denddada ba gidosona. 32I zaaridi, "Bidi, he workkanaas hekko, 'Hachchinne wontto tuna ayyaanata kessana, hargganchchota pathana, heedzantho gallasan kuushsha bolla gakkana' yaagis giite. 33Hanoppe attin, nabey Yerusalaameppe karen hayqqanaw bessenna. Hessa gisho, hachchi, wonttonne wontti pee7in he bessaa baanaw denddas. 34"Yerusalaame, Yerusalaame, nabeta wodhiyare, neekko kiitettidayssata shuchchan caddiyare, kuttoy ba nayta ba qefiyappe garssan shiishiyada ne nayta ta qesiyappe garssan aappun toho shiishanaw koyadina, shin hintte ixxas gideta. 35Ta hinttew odays; hintte keethay kaysattana. Godaa sunthan yeyssi anjjettidayssa hintte gaana gakkanaw tana demmeketa" yaagis.


text: 1GODAI Muusa hagaadan yaagiis; 2"Neeni Israa7eela asaayyo hagaadan yaagada oda; 'Ooninne halchchennan nagara oottikkonne, GODAA azazotuppe issuwaa augaanne kanttikko, hagaappe kallidi de7iya wogaa naago. 3"'Qeese halaqai nagaraa oottikkonne he nagarai asaa mooranchcha kessiyaagaa gidikko, i ba oottido nagaraa gishshau, tilla bollaara de7iya mirgguwaa GODAAYYO nagaraa yarshsho oottidi eho. 4Ehiidi he mirgguwaa Xoossaa Dunkkaaniyaa pengge aattidi, mirgguwaa huuphiyan ba kushiyaa wottidi, GODAA sinttan shukko. 5SHukkin qeese halaqai mirgguwaa suuttaappe amaridaagaa ekkidi, Xoossaa Dunkkaaniyaa efo. 6Efiidi ba kushiyaa biradhdhiyaa suuttan naaqqi naaqqi kessidi, Xoossaa Dunkkaaniyaa magalashuwaa sinttan GODAA sinttan laapputoo dukko. 7Hegaappe guyyiyan, qeese halaqai amarida suuttaa ekkidi, Xoossaa Dunkkaaniyaa giddon GODAA sinttan sawiya ixaanaa cuwayiyo saaxiniyaa bolli de7iya kacetu bolli xokisso. Attida suuttaa qassi Xoossaa Dunkkaaniyaa geliyoosaa baggaara de7iya xuuggiyo yarshshuwaa yarshshiyoosaappe garssa baggaara de7iya sohuwan gusso. 8Nagaraa yarshshuwaassi shukettida ha mirgguwaa modhdhuwaa ubbaa, qantta ashuwaa maayida handdaa, 9naa77u kilahota, eta maayida handdaanne tiriyaa maayida handdaa kilahotuura issippe kessidi ekko. 10Issippetettaa yarshshuwau shuhettida mirgguwaappe ekkido modhdhuwaadan ekko. Ekkidi qeese halaqai xuuggiyo yarshshuwaa yarshshiyoosaa bollan xuuggo. 11SHin mirgguwaa galbbaa, a ashuwaa ubbaa, a huuphiyaanne, a tohota, qantta ashuwaa, tociyaa, 12mirgguwaa ashuwaappe attidaagaa ubbaa dunkkaanidosaappe kare kesso. Kessidi bidinttaa qoliyo wogaadan geeshsha gidida sohuwaa efo; efiidi yan mitta taman xuuggo. 13"'Israa7eela maabarai ubbai halchchennan nagaraa oottikkonne, GODAA azazotuppe issuwaa augaanne kanttikko, eti mooranchcha gididi qoodettana. 14Eti oottido nagarai erettiyo wode, nagaraa yarshshuwaayyo haniya mirgguwaa Xoossaa Dunkkaaniyaa sintti ehoona. 15He maabaraa cimati GODAA sinttan bantta kushiyaa mirgguwaa huuphiyan wottidi, he mirgguwaa shukkona. 16Hegaappe guyyiyan, qeese halaqai mirgguwaa suuttaappe guuttaa ekkidi, Xoossaa Dunkkaaniyaa giddo gelo; 17i ba kushiyaa biradhdhiyaa suuttan naaqqi naaqqi kessidi, magalashuwaa sintta baggaara GODAA sinttan laapputoo dukko. 18Qassi amarida suuttaa ekkidi, Xoossaa Dunkkaaniyaa giddon GODAA sinttan ixaanaa cuwayiyo saaxiniyaa bolli de7iya kacetu bolli xokisso. Attida suuttaa qassi Xoossaa Dunkkaaniyaa geliyoosaa baggaara de7iya xuuggiyo yarshshuwaa yarshshiyoosaappe garssa baggaara de7iya sohuwan gusso. 19Modhdho ubbaa ekkidi, yarshshiyoosaa bollan xuuggo. 20Nagaraa yarshshossi shukettida mirgguwaa oottidoogaadan ha mirgguwaakka ootto. Hegaadan oottidi, qeesee nagaraa atto giissiyo wogaa polana; asaikka nagaraappe maarettana. 21Hegaappe guyyiyan, mirgguwaa dunkkaanidosaappe kare kessidi, kase mirgguwaa xuuggidoogaadan akka xuuggo; hagee maabaraa nagaraassi yarshshiyo yarshsho. 22"'Asaa kaalettiya sunttatuppe issoi halchchennan nagara oottikkonne GODAI Xoossai a azazido azazuwaappe issuwaa augaanne kanttikko, he uri mooranchcha. 23I ba oottido nagaraa eridoogaappe guyyiyan, tilla bollaara de7iya issi deeshsha orggiyaa ekkidi eho. 24He deeshsha orggiyaa huuphiyan ba kushiyaa wotto; wottidi xuuggiyo yarshshoi GODAA sinttan shukettiyo sohuwan shukko; hegee nagaraa yarshshuwaa. 25Qeese halaqai nagaraa yarshshuwaa suuttaa giddo ba kushiyaa biradhdhiyaa naaqqi naaqqi kessidi, xuuggiyo yarshshuwaa yarshshiyoosaa bolli de7iya kacetun bolli xokisso; attida suuttaa qassi xuuggiyo yarshsho yarshshiyoosaappe garssa baggaara de7iya sohuwan gusso. 26Modhdho ubbaa issippetettaa yarshshuwaa modhdhuwaa yarshshiyoogaadan yarshshiyoosaa bollan yarshsho. Hagaadan oottidi, qeesee bitaniyaa nagaraa atto giissees; bitaneekka ba nagaraappe maarettana. 27"'He maabaraa asaappe issoi halchchennan nagara oottikkonne GODAA azazuwaappe issuwaa augaanne kanttikko, he urai mooranchcha gididi qoodettees. 28I ba oottido nagarai ayyo erettidoogaappe guyyiyan, tilla bollaara de7iya macca deeshshiyo ba nagaraassi eho. 29Ehiidi ba kushiyaa nagaraa yarshsho oottidi shukkiyo deeshshee huuphiyan wotto; yaatidi xuuggiyo yarshshuwaa yarshshiyo sohuwan nagaraa yarshsho oottidi shukko. 30Hegaappe guyyiyan, qeese halaqai he deeshshee suuttaappe ba kushiyaa biradhdhiyan ekkidi, xuuggiyo yarshshuwaa yarshshiyoosaa bolli de7iya kacetu bolli xokisso; attida suuttaa ubbaa yarshshiyoosaappe garssa baggaara de7iya sohuwan gusso. 31Modhdho ubbaa issippetettaa yarshshuwaassi shukkido mehiyaappe kessiyoogaadan, he deeshshee modhdhuwaakka qoridi kesso; kessi ekkidi, yarshshiyoosaa bolli wottidi, GODAASSI sawuwaa tonggu giya yarshsho gidana mala xuuggo. Hegaadan oottidi, qeesee he bitaniyaa nagaraa atto giissees; bitaneekka ba nagaraappe maarettees. 32"'He bitanee ba nagaraa yarshshuwaassi dorssa anqqaraa shiishshanau koyikko, tilla bollaara de7iya maccaaro eho. 33I ba kushiyaa he dorssee huuphiyan wotto; wottidi xuuggiyo yarshshuwaassi shukkiyo mehee shukettiyo sohuwan o shukko. 34Hegaappe guyyiyan, qeesee nagaraa yarshsho gidida he dorssee suuttan ba biradhdhiyaa naaqqi naaqqi kessidi, xuuggiyo yarshshuwaa yarshshiyoosaa bolli de7iya kacetu bolli xokisso; attida suuttaa qassi yarshshiyoosaappe garssa baggaara de7iya sohuwan gusso. 35Issippetettaa yarshshuwaassi shukettida anqqaraa modhdhuwaa qaaridi kessiyoogaadan, he dorssee modhdhuwaakka qaaridi kesso. Kessi ekkidi, yarshshiyoosaa bolli GODAASSI taman xuuggiyo yarshshuwaa bolli wottidi xuuggo. Hagaadan oottidi, qeesee he bitaniyaa nagaraa atto giissees. Bitaneekka ba nagaraappe maarettana.


text:
Free Addisuu Wayimaa MP4 Video Download
Far Addisuu Waayimaa Felloshiip Afaan Oromo University Adaamaatti Kan Garaa Naraasu Jaalala Keeti
felooshiippii afaan oromoo barattoota kiristaanaa yuuniversitii adaamaatti raawwatamedha.
Faarfataa Addisuu Waayimaa 2013 # Kaayyoo Faayidaan Machaa'e
Kaayyoo faayidaan machaa'e an hindhaga'u danda'ee.
Oromo Gospel Song addisuu Waayimaa 2015
oromo gospel song/ 2010. addisuu waayimaa.
Oromo Gospel Song New Dhagaa Jiraata Addisuu Waayimaa 2010
Oromo gospel song new.
Addisuu Waayimaa, Dirri Kee Naf Waraaname, Lakkoofsa 4ffaa
A story of the sucrifice of Jesus Christ by one of the renowned Oromo Gospel singer.
Addisuu Waayimaa- Homa Hin Dhabu
Touching Afaan Oromo Song.
Eenyudharee Goonnii By Addisuu Waayimaa
(FULL LYRICS) Barcuma jallootaa .... dhiiftee kan gombisuu... Maasii iddoo haarsaa kee... Jagna qulqulleessuu.. Abaaree gogsuudhaaf Jedhee Kan qaqqabuu.. Akk...
Oromo Gospel Song 2012 13 Addisuu Waayimaa
ADISU WAYIMA REMIX 2012/13.Faarfannaa hedduu namatti tolu.
Addisuu Waayimaa (wanti Calaqqisu Hundi Warqee Miti)
oromo gospel song.
Afaan Oromo Gospel Song.
This is simply breath taking. Yes!! God knows best for us!!
Far Adisu Wayima At Adama University Afaan Oromo Christian Fellowship
by desalegn tefera.
Oromo Gospel Song hin Irraanfadhu Ani Isa Miilanaa
Faarfataa Addisuu Waayimaa.Pictures: OROMO EVANGELICAL CHURCH OF COLUMBUS,OHIO.
Radio Warra Wangeelaa , Tamsaasa Hagayya 23,2014
Gaaffii fi deebii faarfataa Addisuu Wayimaa waliin godhamee kutaa 1ffaa fi qorannoo Macaafa Qulqulluu luba Dassaleny Mangashaan goshame hordofaa.
Oromo Gospel Song Best !!
Oromiffa Spiritual (christian) Song Addisu Waayimaa (eenyudharee Goonni) gumaatube
Addisu Wayima 2013 dilbiikoo.oromo Gospel Song
Here is another heart touching song of Addisu wayima, which is taken from his new remix album,2013.Stay blessed.
Oromo Christian Song By Addisuu Qana'aa-very Touching Song!
Oromo Gospel Song.


text:
WASHINGTON DC—
Lammiiwwan Ameerikaa kanneen hobomboleettii hamtuu gidduukanaan miidhaan irra ga’e kan gargaaraman ta’uu abdachiisan. Naannolee akka hamaatti hobomboleettii Sandy jedhamtuun dha’aman keessumaa kan akka Ny fi New Jersey keessatti tattaaffiin baraarsaa kaleessa eegalee jira. Yoo xiqqaate namoonni 40 ta’an balaa kanaan lubbuu dhabanii jiru Gabaasa margaret Basheer fi Adam Phillips NY irraa gabaasaniiru.
president Barack Obaman waajjira guddaa waldaa fannoo diimaa america kan washinton jiru irraa haasaa dhageessisaniin biyyattiin kanneen bubbee kanaan miidhaman cina ni dhaabbattee akka dandammatanifis ni gargaarti jedhan.
Keessumaa NY, New Jersey fi Connecticut kanneen uummanni miliyoonaan laka’aman ibsaa fi tajaajilli geejjibaa addaancite akkasumas daandiwwan manca’anii mukkeetiin jjigan keessatti gargaarsa guddaatu barbaachisa.
Magaalaa Ny keessaa bakka Queens jedhamu keessaa manneen jireenyaa 80 ta’antu miidhaan irra ga’e ykn ibiddi bubbee sanaan wal qabateen manca’an.
Bulchaan magaalaa Ny Michael Bloomberg akka jedhanttii uummati magaalattii miliyoona saddeetii ol ta’an hojii isaanii guyyuu akka duraaniitti itti fufuuf guyyoota hedduu fudhata. Daandiiwwan baaburaa lolaan irra danbala’iee baaburre geejjibaa illee miidhamaniiru. Jiraattonni NY kanneen kuma 750 ta’anis ibsaa dhabanii jiran.
Gabaasa guutuu


text: 1Tuupchēēnichuuch, kir nyoo mārēy :moonyuun nkōō kir nyoo āsooyaa Iriin ku /kēēsāru piichuuch chēpō Israayeel. 2Ānkēt aneen kilē tyāmēy :pichoochēē kuupaypaay Iriin, aku moosōwu nyuun kir nyoo mārēy :Iriin. 3Mēēnkēt :pichoochēē oor nyoo irēē :Iriin chiich kilēku nyēpō man aku kiikuutyam kilēku chēpō man nkōō oortineekwaak. Maacham nyuun kutuup araa Iriin nyoo irēy chiich kilēku nyēpō man. 4Kiichō kuusilta :Kiriistō ngʼātuut chēpō Muusa sikuchama :chiich aka tōkōl nyoo rānēy inyeentee. 5Kiimwooru :Muusa akipō man nyoo chōōnēē wōloo mii :ngʼātuut kilē, "Chiich nyoo keeran kutuup ngʼātuut, ku māngʼiisyēy kutuup keey nkōō ngʼātuutēchoochēē." 6Chiich nyoo /kiikēē-ir kupoyiit man āmu kātiirō keey Yēēsu kimamwa nkōō moonyiin kilē, "Wēētii :ngʼoo kipsēnkwēt kiwō kuumutu Kiriistō kuchō ngʼwēny, 7ntā kilē ngʼoo nyoo wēētii kuungʼēētēē Kiriistō wōloo mii piich choo kiikumēērō." 8Ara mwoorēy nee :siruut? Mwoorēy kilē, "Inkēt :inyēēn ngʼālyoontēē. Mii moongʼuungʼ akimii kuutiingʼuungʼ." Inkēt inyēēn mpō ngʼālyoontooni mii kēē-āmtootēy kilē maraat /kēētiirō keey Kiriistō. 9Nēē mwaaree :kuutiingʼuungʼ kilē 'Yēēsu ku Kiptaayaan,' akiiranee moongʼuungʼ kilē kiingʼeeta :Iriin meerat, /kēēsāruun 10āmu, rānēē :chiich moonyiin ngʼālyoon tākuchama, /ākēēsāru nēē mwaara :kuutiinnyiin kiyoo keeran. 11Mwoorēy :siruut kilē, "Mānāmēy :sōōrnān chiich nyoo tiirēē keey inyeentee." 12Moomii kilē ngʼoo :ngʼoo nēē kā Yāwuutyoon ntā kā mā Yāwuutyoon. Pō piich tōkōl :Kiptaayaan akuupēēruurēy piich tōkōl choo riirchinii inyeentee, 13āmu mwoorēy :siruut kilē "/Kusāruuy chiich aka tōkōl nyoo riirchinii Kiptaayaan." 14Ara oo, muuktooy ānō :akwaaneek kuriirchi Kiptaayaan nēē toomō kuuran? Muukēy kuuran Kiptaayaan kilē nee nēē toomō kuteer ngʼal akipō inyeentee? Ntā muukēy kuteera ānō ngʼaleek nēē moomii :chiich nyoo kāmwoochi? 15Akuumuukēy :piich kwaamtaata kilē nee nēē /mākiiyooytō pakwaamta? Mwoorēy :siruut kilē "Kāroomō kilē nee kēny kēēlyēn chēpō piich choo āpuuy lōkōōy choo kāroomēēn!" 16Mā :piich tōkōl nyuun choo rānēy lōkōōyichoochēē kāroomēēn. Mwoorēy :Isaaya kilē "Kiptaayaan, ngʼoo nyoo kiiran lōkōōy choo kiiteereeneech?" 17Ku mārēy nyuun /kee-amta lōkōōy chēpō Kiriistō sikuteer :piich, āmu yāpchinii :piich iit ngʼal sikuuran. 18Ātēēpaa nyuun kilē oo, toomō kiteer :piich chēpō Israayeel lōkōōyichu? Man, mwoorēy :siruut kilē: "Kiikuteer /kēē-āmtootēērēē ngʼaleechoochēē kāmooswook tōkōl chēpō ngʼwēny akiikuyāmu :lōkōōyichoochēē ngʼwēny tōkōl." 19Ātēēpaa kuureer kilē "Ara maasōwu :piich chēpō Israayeel ngʼaleechu?" Man kiisōwu amaacham kuuran. Kiimwooru :Muusa kilē: "Āpēēruuraa piich choo mā Yāwuutik siku-iraak ānyōōruu ngʼat koongʼ ākoonyāliisyō." 20Mwoorēy :Isaaya nkōō nyakanat kilē "Kinyōōrwoon :piich choo kii maawasan, ākoongʼuutyaa keey piich choo maateepaatan." 21Kimwooru nyuun :Iriin akipō piich chēpō Israayeel kilē, "Ākuurēy pērēētuus tōkōl piich choo mātēēroon aku kwiintoonēy."


text:
SBOn, Sagalee Ummata Oromooti!Y,G(2005) | Caamsaa 21, 2013
Seenaa Qabsoo Oromoo keessatti , SBOn bakka ol aanaa qabaachuu isaa kan haalu yoo jiraate, diina kufaatii Ummata Oromoo kan hawwu qofaadha. Seenaan yoomillee seenaadha. Seenaa kana keessatti, warri seenaa hojjatan , seenaa Ummata sanaa keessatti , bara baraaf yaadatamaa fi waamamaa jiraatu. Seenaa Qabsoo Ummata Oromoo keessatti , SBOn , sagalee Ummata Oromoo ta’ee ,mirgaa fi haqa Ummati Oromoo Biyya abbaa isaa irratti qabaachuu qabu Ummaticha barsiisuu irra taree, Sirnoonni dhufaa dabraan miidhaa Ummata Oromoo Irraan ga’an , Addunyaan akka hubattu taasisuu keessatti qooda ol aanaa gumaachuu, ragaa tarrisuun hin barbaachisu.
Seenaa Qabsoo Ummata Oromoo keessatti , Miidiyaalee walabummaa Oromiyaa fi Bilisummaa Ummata Oromoo irratti dubbachuu eegalan keessaa “sagaleen Bilisummaa Oromoo” isa Angafaa ta’uu seenaan ragaa ba’a. Seenaa Qabsoo Oromoo keessatti , Qabsoon Ilmaan Oromoo bifa gara garaan gaggeeffamaa ture, bifa gurmaa’iinaan akka gaggeeffamu taasisuuf ABOn ijaaramuun haqa. ABOn, Mirga Ummata Oromoo kabachiisuuf ykn Ummati Oromoo Biyya isaa qawween saamame, wareegama kafalee Birmadummaa Oromiyaa kabachiisuuf “waraana Bilisummaa Oromoo” akkuma gadi dhaabe, Ummata Oromoo sochii Qabsoo Bilisummaa Oromoo keessatti hirmaachiisuuf, waggaa 25n har’aa Sagalee Bilisummaa Oromoo yk SBO gadi dhaabe.
Sagaleen Bilisummaa Oromoo waggoota 25n dabran keessatti maalfaa hojjate ? jennee akka ragaatti waan hojjate dhiheessuun yeroo gubuu qofa ta’a. garuu Hojiilee seenaan hin daganne hojjachuu isaaf raga gabaabaa kaa’uun ni danda’ama. Innis Ummatichi Qabsoo Sabichaa keessatti qooda inni gumaachaa jiru ilaaluun ga’aadha. SBOn bara dargii wayita eegalu, Ummati Oromoo mana mana isaatti dhoksaan dhaggeeffachaa turuu, eenyu iyyuu jalaa dhokataa miti. Har’as seenaan kun hin jijjiramne.
Qabsoon Ummata Oromoo sirnoota hundaaf yaaddoo akkuma ta’e, SBOnis, mootootii Itoophiyaa hundaaf yaaddoodha. Yaaddoo waan ta’eefis, ummatichi akka hin dhaggeffanneef jedhamee. har’a Doolaara miliyoonaan lakkaa’amu dhangalaasanii, teekinolojii hammayyaan Ukkaamsuuf yaaluun, bu’aa SBOf raga guddaadha.
Adeemsa Sagalee Bilisummaa Oromoo waggaa 25 keessatti , bu’aa ba’ii keessa dabrame seenaan nu kaa’ee yoo kaafne , dubbannee kan xumurru miti. “Sagaleen Bilisummaa Oromoo” Gootoonni Oromoo har’a maqaa tarrifnee dubbachuu dandeenyu , wareegama qaamaa , qalbii fi jireenyaa kafalaniin har’a ga’eera . kaayyoo SBOn kaleessa itti banameef inni duraa Ummata dammaqisuudha. Adeemsa isaa waggaa 25 kana keessatti gama Ummata barsiisuun, haalaan itti milkaa’uu isaaf, ragaalee hedduu kaasuu dandeenya. Dhaloota kaleessa qabsoo Oromoo hundeessee fi dhaloota har’aa qabsoo abbootii isaa finiinsuuf of laate uumu keessatti, SBOn qooda ol aanaa gumaachee jira. Addatti , waggoota 21 dabran kana ABOn humnaan ega chaartara keessaa ba’en booda, Ummati Oromoo abdii osoo hin kutannee , qabsoo isaa akka itti fufu taasisuu keessatti SBOn gumaacha ol-aanaa qaba.
kanaaf ragaan qalbii Ummata Oromoo gama siyaasaan jiru kaasuun ni danda’ama. Har’a Ummatichi Dhaabbilee Siyaasaa Oromoo odoo hin eeggannee, ofii gurmaa’ee diina irratti tarkaanfii gara garaa fudhachuun , diina rifaasisaa jiraachuu qofaa odoo hin taane, injifannoo galmeessise kana karaa Sagalee Bilisummaa Oromoo akka gurra Ummatichaa ga’uuf ergachaa jiraachuun isaa, SBOn , Sagalee Ummata Oromoo ta’uu isaaf ragaa qabatamaadha. Galiin SBO Bilisummaa Ummata Oromoo garuu har’allee adeemsa irra jira. SBOnis har’a kan yeroo kami irra caalaa shiroota diinaa kumaantama isa mudatan keessaan , kaayyoo isaa galmaan ga’uuf, Ilmaan Oromoo muratoo ta’aniin tamsa’aa jira.
SBO adeemsa isaa waggaa 25 kana keessatti bu’aa ba’iin keessa dabre, salphaa miti. SBO dhabamsiisuuf shiroonni gaggeeffaman, lakkoofsa hin qaban. Adda durummaan , Sirnoonni itoophiyaa SBO dhabamsiisuuf shirri gaggeessan haalaan jabaadha. Itti aansee Biyyoonni ollaa , sirnoota Itoophiyaa Bulchaniin wal ta’anii miidhaan dhaqabsiisan , boruu seenaan kan dubbatuudha. Sadarkaa 3ffaa irratti, Ilmaan Oromoo dantaa ofiin ykn diinaan gawwamfamanii yeroo adda addaa SBO laamsheessuu keessatti dogoggoora seenaan boriif keesse hedduu raawwatan.
Wayyaaneen Qabsoo Ummata Oromoo bara baraaf dhabamsiisuuf, humnaanis ta’u hojiilee Dippilomaasiin , tattaaffii kana hin jedhamne taasiftee jirti, ammallee itti fufteetti. Wayyaaneen qabsoo sabichaa Galmee seenaa qabsoo sabootaa Addunyaa keessaa haqsiiftee, kan “Gooleessitootaa” keessa galchuuf , Doolaaraa Biliyoonaan dhangalaasuu , addunyaatu raga ba’a. akkasuma SBO ukkaamsuuf mootummaa chaayinaa irraa Doolaara Miliyoona 100 oliin, taakinolojii haaraa Biyya keessa dhaabsiisuu , waan ifatti argaa jirrudha. Kana malees, Biyyoonni ollaas ta’ee, kanneen fagoo jiran SBOf akka bakka hin laannee taasisuuf hojiileen Dippilomaasii hojjataman hedduudha. Biyyoota ollaan wal ta’anii , ABOf bakka akka hin laannee taasisuun SBOs dhabamsiisuuf hedduu ifaajjan.
Kan diinni Qabsoo Oromoo irratti hojjateen qixa, warri galfata seenaa Jaallawwan isaanii nyaatanis, SBO gufachiisuu keesstti qooda xurii seenaa ni qaban. Addatti ABOn humna dhabee SBO akka dhiisuuf shirri gama dinagdee dhaabaa laamsheessuu keessatti, Dogoggorri seenaa hojjatame salphaa miti. Ilmaan Oromoo seenaan bor isaan himattu kunneen , ABO ummata irraa adda baasuu keessatti qooda mataa isaanii gumaachanii jiran. Wayyaaneen SBO cufsiisuuf ifaajjii akkuma taasiftu, warri xurii seenaas, ABO Ummata irraa adda baasuuf , SBOn cufamu qaba jedhanii Biyyoota olla jilbeenfatanii kadhataniiru. Kun ragaa waliin seenaan dhalootaaf keessee jirti.
SBOn waggaa 25 booda maaliif hin babal’annee ? humna ga’aa maaf hin qabaanne ? guutummaatti Ummata bira hin ga’uu yk humna hin qabuu, maaliif hin fooyyofnee ? gaaffiileen jedhan ka’uu ni malan. Gaaffiilee kana qaamni haalu jiraachuu hin danda’u. dhaabni Qabsoo sabichaa hundeesse , humni SBO amma irra jiru ga’aadha jedhee kan fudhatu natti hin fakkaatu . miidiyaan adeemsa qabsoo saba tokko keessatti bu’aa inni qabu, Maanguddoonni keenya kan wallaaln natti hin fakkaatu. namnis ta’ee humni waan kana adda baafatee hubachuu barbaade, waan Qabsoon Oromoo keessa dabarte akka gaaritti yoo gilgaale deebii quubsaa argachuu danda’a. shirri keessaa alaan Dhaabas ta’ee SBO irratti hojjatame namni qalbeeffate , SBOn har’a ga’uu isaa dinqisiifata. Hanqinni hin jiru jechuu miti. Hanqinni jira jechuuf, ani waan kun akka milkaa’uuf qooda Oromummaa maalin gumaachee ? jedhanii of gaafachuun dursa argachuu qabaafan jedhe.
Seenaan seenaadha. Namni seenaatti amanu hanga jirutti , seenaan inuma itti fufa. Seenaan SBO waggaa 25f waliitti aansee gaggeeffamaa jiru ammallee itti fufa. Qoodi miidiyaa Qabsoo Addunyaa keenya keessatti argaa fi dhaga’aa guddanne, kan Oromoo irra ga’ee hin dhaabbatu. Bu’aa ba’ii isaan argan, nuutis argaa jirra. Cichoomiinaan akkuma keesssa dabranii milkaa’aan nuutis ni milkoofna. Isaan , jabaatanii – laafatanii deebi’anii jabaatanii milkaa’aniiru. Adeemsi kun nurra ga’ee hin dhaabbatu . nuutis jabaannee – laafannee deebinee jabaannee ni moona. SBOnis akkasuma . yoo xiqqaate , SBOn , Sagalee Ummata Oromoo ta’uu irra ga’uun isaa , hegaree Oromoof hundee ta’uu isaa mirkaneessa. Warri laafatan inuma harca’u. warri obsa dhabes, inuma micciiramu. Warri muratoon garuu itti fufu !!!!!!!!!!! kun seera UMAMAATII .


text: 1Kunyoo, ii, mbo ng'eetaabiya, kēēmāchē ōnkētē wōlēē tēē :bērurto nyēē kinyōōr :biikaab Yēyiin ām yēēmēētaab Maaketoonnya. 2Ānkoo /kikeetyem /kiinyāliilē bichoo, king'ērēkootiin. Ānkoo ki bānoon :bichoo, kileelach moonikwaa nyēē kiikooytooy mbo beesaanik chēē chaang' miisin. 3Kāāmwoowook kule kiinēmu :bichoo beesaanik chēē chaang' chēē kiimuuchē nto miisin kukeeytee chēē kiimuuchē. Māmii :chii nyēē kikērchinē koong' kōōnēmu beesaanichaa. 4Kisaayeech kule nto nyōōr bārooyinto nyēē kayeyee :nkicheek yiisyooni /kiikoochinē beesaanik biikaab Yēyiin ām Yēērusālēēm. 5Kiyey :bichoo kiy nyēē wōō nyēē kimākiisōōtyinē :acheek. Kiinēmchi keey :bichoo Mokoryoontēēt kurook, nto mii yoo, kōōnēmchēēch keey nkacheek kootyiich kiyēē māchē :Yēyiin. 6Kunyi kēēmwoochi Tiitō nyoo kisimkutoowu kāāruruukiisyēēng'woong' kuyēētyēēchook owaang'te yiisyooni karaam bo chamateet. 7Ōyēyē nyēē karaam tukuuk sōō ku tyaa: ōyēnchinē Yēyiin miisin, ōng'āloolē nyēē karaam, ōboontē kiirnātēēt, ōnēmchinē keey Yēyiin miisin, ānkōōchāmtēēch. Kunyi kurubta keey ng'aleechaa, ku māchāksē ōnēmchinē keey yiisyooni bo chamateet. 8-Māāmiitē ākērchook koong', nteenee āmāchē atyem ānkēt wōlēē wuu :chamateeng'woong' yoo /kākiikuykuuchiin āk wōlēē chāmtooy :alake. 9Ōnkētē wōlēē wuu :chamateetaab Mokoryoontēēnyoo Yēēsu Kiriistō. Ānkoo kitinyē :inee tukuuk kuyem, kucham kuyēk banan kubo akweek sukuyeyaak ōnyōōru tukuuk kuyem kubununēē bananta nyooto kinyōōru. 10Wōlēē ākāstooy ng'ālyoontooni ām wōlēē ōmiitē :akweek kumiitē kule: Kaykay owaang'te yiisyēēt nyoo kwōōtoowu kēnyiitkoonye, kuuyu kwōōbooyē :akweek taay osoot kule ōkooytē tukuuchoo ānkwōōbooyē mbo taay subak oyey kuu nyooto. 11Kunyi, otas taay ām yiisyoonoo sukuyityiin :wōlēē kyōōmāktooy kule oyeyte āk yoo koowaang'te yiisyoonoo kurubta keey āk wōlēē ōmuuktooy. 12Yoo chāmē :chii kōōkoochi Yēyiin tukuukyii, kukāsē :Yēyiin kiyēē kēēkooyto kurubta keey āk kiyēē boonto :chiichooto mēēbērē kiyēē māboonto. 13Wōlēē kēēmāktooy :acheek mēēbērē kule /kiityaakta alak ānkoo kānyikisyook akweek :ng'aleek, nteenee wōlēē kēēmāktooy ku kule kwooyēēch :biiko tukul. 14Yoo ōboontē :akweek tukuuk chēē chaang' kuu nyiitēnyi, ōyēētyēēchinē chuut, nto bēsyēēt nyoo boonto :nkicheek tukuuk chēē chaang', kuyēētyēēchook nkakweek. Yooto mākwooyēēch :kiy ake tukul 15kuu yoo /kikeesir kule: “Biiko choo kiiruruuch chēē chaang' mēēbērē kikēēytēē chēē kimāchē, nto choo kiiruruuch chēē ng'ēri mēēbērē kirārchi.” 16Ābirchinē Yēyiin kōōnkōy nyoo kiikoochi Tiitō mooyēēt nyēē wuu nyeenyuu ām wōlēē ōmiitē :akweek. 17Mēēbērē kicham baateey :Tiitō kiyēē kikēēmwoochi, nteenee miitē kuchōōnii wōloo ōmiitē ām ng'erekweek anku kacham :inee nkityōōniin. 18Kēēmiitē kiiyooku kuchōōnto keey ng'eetaabiya ake nyēē siltooy :biikaab Yēyiin tukul kubo wōlēē yēytooy :inee yiisyēēnyii nyoo bo āmtooyiisyēētaab lōkōōywēk chēē kāroomēch. 19Nto miisin kikwey inee :biikaab Yēyiin kule sikeebeete keey acheek sikēēriibē tukuuk chēē /kiiruruuchē. Kēēyēyē yiisyooni sikēēkoonyitēē Mokoryoontēēt ānkiiboorunēē muchasta nyēē kēēboontē kēēyēētyēēchi biiko. 20Kēēmāchē keetayee keey kēēyēyē kiyēē imuuchē kuyey kōōng'unyng'uunyiis :biiko ām wōlēē kēēriibtooy kiyi /kēērōōbu. 21Kyoomē booryēēt kēēyēyē kiyēē bo man āmēēbērē ām taayeetaab Mokoryoontēēt baateey nteenee mbo ām taayeetaab biiko. 22Kēēmiitē kiiyooku ng'eetaabiya ake kuchōōnto keey mbo Tiitō. Kiikōōboorwēēch keey :ng'eetaabiyaanaata ām kēēlwookik chēē chaang' kule boontēē mooyēēt yiisyooni ānku raat miisin, kuuyu imoong'tēēnook keey :inee kuyem. 23Tiitō ku choorweenyuu ānkēēyēchiintōōsii :tukwaay yiisyēēt ām wōlēē ōmiitē :akweek. Nto mbo ng'eetaabiya alak ku kikwey :biikaab Yēyiin kukwa ku biiko chēē koonyitē Kiriistō. 24Kunyoo, ōng'ērēkyi bichoo, sukukas :biikaab Yēyiin tukul chamateeng'woong' ānkōōnkēt kule kikēētinyē man yoo kikēēsilook :acheek.


text: 1Biniyaama zare gidiya Biikira na7ai SHebaa7a giyo issi shori bainna bitanee yan de7ees. He bitanee malkkataa punnidi, "Nuuni Daawitaara ekkiyo saami baawa! Isseya na7aara nuuni laattanabai baawa! Israa7eela asatoo, ubbaikka intte soo intte soo gelite!" yaagiis. 2Yaagin Israa7eela asati ubbai Daawita aggidi, Biikira na7aa SHebaa7aara biidosona. SHin Yihudaa asati ammanettidi, Yorddaanoosappe Yerusalaame gakkanaashin, bantta kawuwaa kaallidosona. 3Daawiti ba soo Yerusalaame simmido wode, kawo keettaa naaganau ashshido tammu baakkota ekki efiidi, issi keettan naagissi wottiis; etayyo koshshiyaabaa immiis; shin i etaara aqibeenna. Eti he keettan naagettidi, bantta haiquwaa gallassai gakkanaassi am77edan de7idosona. 4Hegaappe guyyiyan kawoi Amaasa, "Yihudaa asaa ubbaa heezzu gallassan taayyo xeesada shiishsha; yaatada neenikka ne huuphen etaara shiiqa" yaagiis. 5Yaagin Amaasi Yihudaa asata xeesanau biis; shin kawoi ayyo keerido gallassaappe gam77iis. 6Daawiti Abishaaya, "Ha77i Biikira na7aa SHebaa7i Abeseloomaagaappekka aattidi nuna qohana. Ne godaa ashkkarata ekkada neeni a paanaa kaalla. Hegee xayikko, i gimbbettida katamata demmidi nuuppe kessi ekkana" yaagiis. 7Yaagin Yoo7aaba asati, kawuwaa naagiyaageetinne mino olanchchati ubbai Abishaayaara Biikira na7aa SHebaa7a paanaa kaallanau Yerusalaameppe kiyidi biidosona. 8Eti biidi Gabaa7oonan de7iya wogga zaallaa gakkiyo wode, Amaasi etaara gaittanau yiis; Yoo7aabi olaa maayuwaa maayi uttiis; ba xeessan bisuwaa shoohuwaara aatti wottido qabattuwaa gixxiis. I sinttaukko tanggishin, he bisoi shoohuwaappe kessi ekkidi wodhdhiis. 9Yoo7aabi Amaasa, "Ta ishau, neeni saro de7ai?" yaagiis; yaagidi Yoo7aabi Amaasa yeranau ba ushachcha kushiyan a buuchchaa oiqqiis. 10SHin Amaasi Yoo7aaba haddirssa kushiyan de7iya bisuwaa be7ibeenna; hegaa gishshau, appe naagettibeenna. Yoo7aabi a uluwaa caddidi, a maracciyaa biittan zaaziis; naa77anttuwaa cadettennankka Amaasi sohuwaara haiqqi bayiis. Hegaappe guyyiyan, Yoo7aabinne a ishaa Abishaayi Biikira na7aa SHebaa7a paanaa kaallidosona. 11Yoo7aaba asatuppe issoi Amaasa ahaa matan eqqidi, "Yoo7aaba dosiyaageenne Daawitabaa gidiyaagee ooninne Yoo7aaba kaallo" yaagiis. 12Amaasi ogiyaa giddo ginan kunddidi, ba suuttan moorettidi zin77iis. Olanchchati ubbai yiidi, he sohuwan eqqidoogaa he bitanee be7iis; be7idosaarakka Amaasa ahaa ogiyaappe gaxi shooqau goochchi yeggidi, a bolli maayuwaa oliis. 13Amaasa ogiyaappe diggidoogaappe guyyiyan, Biikira na7aa SHebaa7a paanaa kaallanau olanchchati ubbai Yoo7aabaara biidosona. 14SHebaa7i Israa7eela zaretu ubbaa biittaara kanttidi, Aabeeli-Beetimaa7ika giyo katamaa gakkiis. Biikiratu biittaara kanttishin, asai ubbai shiiqidi a kaalliis. 15Yoo7aabaara de7iya asati ubbai gakkidi, SHebaa7a Aabeeli-Beetimaa7ika kataman yuuyi aadhdhidi dooddidosona. Eti katamaa gimbbiyan zemppissidi biittaa dooridosona. Qassi Yoo7aabaara de7iya asati ubbai gimbbiyaa qolanau bookkoosona. Eti bookkishin, 16katamaappe issi eranchcha mishiriyaa eta xeesada, "Siyite! Siyite! Biidi, Yoo7aaba xeegite. Taani ayyo yootiyoobai de7ees" yaagaasu. Yaagin i mishireekko bin a, 17"Neeni Yoo7aabee?" yaagada oichchaasu. Oichchin i, "Ee, tana" yaagiis. Mishiriyaa a, "Taani ne ashkkariyaa giyoobaa siya" yaagaasu. Yaagin Yoo7aabi, "Taani siyais" yaagiis. 18Mishiriyaa Yoo7aaba, "Beni wode asai 'Aabeela katamaappe ne oishau zaaruwaa demma' yaagees; hegan yohoi wurees. 19Israa7eela giddon saro de7iya ammanettiya asi nuna. Israa7eela biittan de7iya aaye katamaa neeni bashshanau malaasa. Neeni GODAA buzo biittaa aibissi xaissanau koyai?" yaagada haasayaasu. 20Yaagin Yoo7aabi o, "Hegee taappe haakko! Bashshiyoogee woikko xaissiyoogee taappe haakko! 21Yohoi hegaa gidenna; Efireema gezziyaappe Biikira na7aa SHebaa7a giyo issi bitanee Kawuwaa Daawita bolli ba kushiyaa denttiis. He bitaniyaa taayyo sheedhdhite; yaatikko, taani katamaappe baana" yaagiis. Yaagin mishiriyaa Yoo7aaba, "A huuphee gimbbiyaa xeeraara neeyyo olettana" yaagaasu. 22Hegaappe guyyiyan, mishiriyaa ba era zoriyaara asaa ubbaakko baasu. Hegaa gishshau, asai Biikira na7aa SHebaa7a qooriyaappe muucidi, huuphiyaa Yoo7aabayyo oliis. Yaatin, Yoo7aabi malkkataa punniis; punnin asai ubbai katamaappe kiyidi, ba soo ba soo biis; bin Yoo7aabi kawuwaakko Yerusalaame simmiis. 23Yoo7aabi Israa7eela olanchchatu ubbaayyo gadaawaa; Yoodaahe na7ai Banaayi Daawita naagiya olanchchatu halaqaa. 24Adooniraami wolqqan coo ootissiyoogeetu halaqaa; Ahiluuda na7ai Yoosaafixi hanidabaa xaafiyaagaa. 25Suusi waanna xaafe; Xaadooqinne Abiyaataari qeeseta. 26Yaa7iira katamaa asa gidiya Irikka Daawitayyo qeese.


text:
Kaayyoon Gumii Waaqeffannaa, Seenaa, Aadaa, Amantii fi Duudhaa Oromoo walitti qindeessuu, gurmeessuu fi haala ifaa fi qulqulluu ta’een dhaloota dhufuuf dabarsuudha.
Hanga ammaatti Amantii fi Aadaan Oromoo bifa adda addaan babarreefamaa ture malee bifa qindaaween walitti qabamee firaa fi alagaan akka baratamuu fi beekamu hin godhamne. Kanaaf marsaan marsaan kun dhimma kanarratti xiyyeeffachuun waan hojjetuuf guddina amantii fi aadaa Oromoof bu’aa cimaa qaba jedhamee amanama.
Waan ta’eef kanneen dhimmi na ilaala jedhu marti beekumsaa fi oguma qabuun yaadaa fi gumaacha marsaan kun barbaadduun akka utubdan kabajaan gaafanna.
GWA
Marabbaan kan Waaqaa ti!


text:
Kaayyoo ABO
Addi Bilisummaa Oromoo (ABO) jaarmayaa siyaasaa kiyyoo kolonii Habashoota jalaa bilisa bahuuf qabsoo bilisummaa ummatni Oromoo gaggeessu hogganuuf sabbontootaan bara 1973 keessa ijaaramee dha. ABO ijaaramuun hawwi ummata Oromoo jaarraa tokkoo kan qabsoo cimaa fi waaltaawe qabaachuu dhugoomse.
Akeeki hundee QBO mirga hiree murteeffannaa ummata Oromoo kan uumaman qabu mirkaneessuu dha. Mirgi hiree murteeffanna kun mirkanawuun cunqursaa fi saaminsa jaarraa tokkootti xumura godhee yoo danda’ame waltahiinsa siyaasaa walqixxummaa fi fedhii irratti hundaawe ummatoota kaan wajjin utubuu dha.
Mirga hiree isaa murteeffachuuf qabsoon ummatni Oromoo gaggeessu qabsoo haqaa fi mirgaa ti. Mirga bu’uraa isaanii deebifachuuf qabsoon ummatooti godhan chaartara Mootummoota Waltahanii keessatti kan barraawee dha. ABO kan qabsoo godhaa jiru cunqursaa jaarraa tokko dhabamsiisee ummatni Oromoo akka mirga kana gonfatu godhuu dha. Kaayyoo kana bakkaan gahuuf tattaafachuun ABO akeeka dimokraasii irratti kan bu’ura godhatee dha. Kunis ummatni Oromoo walabummaa gosa fedheen jiraachuu ykn ummatoota kaan wajjin tokkummaa siyaasaa ijaarrachuu keessaa murteeffachuuf mirga uumaman qabuu dha.
Bara 1991 aangoon biyya Itophiyaa bulchuu gita bittuu Amaaraa irraa Tigirooti fudhachuun mirgi ummata Oromoo fi ummatoota kaan akka kabajamu hin goone. Jijjiirran tahe kan kabeebsaa, qabsoo bilisummaa qabbaneessuuf kan godhamee dha. Qabsoo bilisummaaf ummatni Oromoo gaggeessu sirna cunqursaa mootummaa irratti kan xiyyeeffate malee ummata kam iyyuu kan hin ilaalle tahuu ABO irra deebi’ee mirkaneessa. Fedhii irratti hundaawanii, bu’ura ummatooti bilisa tahan tokkummaa siyaasaa ummachuuf godhan ijaaruuf ABO fi ummatni Oromoo murteeffatanii jiru.
Adda Bilisummaa Oromoo
L. S. Bosxaa 73247
Washington,DC 20056
Bil: (202) 462-5477


text:
WASHINGTON,DC—
Qaanqee Bara 2014 Ulfeessuuf Oli Facaasan
xQaanqee Bara 2014 Ulfeessuuf Oli Facaasan
Addunyaan akka lamatti bara lakkahatti. Akka henna Gregoriyanii fi akka henna Juliyaan fa.Biyyiti akka Gregoriyaan lakkahatu gannii haarahii Ammajii 1 jalqabdee Muddee dhumataaf.
Gammachuu ganna haaraa, 2014 simachuuf eda halkan walqixxee jalaqban ammallee biiroo fi hujiillee cufanii itti jiran.
Sidnii haga Dubaahiitti namuu ganna haaraa kana waan hedduun simata.Kaan muuziqaa itti gadi dhiisee,sirbaa bulaa kaan qaanqee waaqa keessaa oli facaasee,kaan manneen amantii ufiitti yaahee keessa oolee bule.
New York,Amerikaatti ammoo namii miliyoona tokko caalu naannoo Time Square, qophii ganna haaraa daawwachuuf itti dhuftutti hiriira galanii qophii gammachuu seenuuf eegachaa turan.
Qophii gammachuu ta ganna haaraa New York ta baranaa, haadhaa seeraa mana murti walii galaa Amerikaa,Sonia Sotomayoritti jalqbsiise.
Warrii Nashvillee Tennesii jirulleen ganna haaraa kana muuziqaan itti bantatee lafaan dhiitaa bule.Saayistitsiootii Amerikaa fi Jappaan ta laabratootii saayinsii Addunyaa, International Space Center
baga ganna haaraa geettan jedhanii viidiyoon ergaa dhaaman.
Ergaa gammachuu bara araa 2014
xErgaa gammachuu bara araa 2014
Moscow,Dubai,London faalleetti warra qophii ganna haaraa tanaaf dhufee waan nyaatan qoodaa namuu gammachuun ganna haaraa simate.
Warrii Jappaanitti ganna haaraa ka milkii tolchuuf soora aaadaa isaani itti nyaate. Filippinsii bubbeen garbaa fi galanaa ji’a diqqaan duratti nama hedduu irraa fixxe taanitti ammo nama 260 qaanqee fi baaruda rasaasaa laastikii gammachuu ta waaqa keessa facaasaniin madaahe.
Kep Taawon,Afrikaa Kibbaatti ammoo perzdanatii Mandeellaa qaabachaa ganna haaraa ulfeeffatan.
Dubahiitti ammoo,qaanqee kuma 400 waaqa keessa oli facaasanii ummata gammachiisaa ganna haaraan simatan.Ganna haaraatti namuu waan hedduun ufii fi nama ufiiti waadaa gale hormaataa,bultuma,fi kaayoon jalqabata.


text:
Dhukkabsachuu mummicha ministeera Itiyoophiyaa Mallas Zenaawii kan ilaaleen odeefannoo ga’aan mootummaa biraa hin kennamin hafuun marsaalee internetti addaa addaa yaada adda addaa akka calaqqisan karaa saaqee jira kanneen jedhan dhaga’amaa jiran.
Gama kaaniin immoo odeeffannoon kennamu of eegannaan ta’uu baannaan nageenya biyyaa sodaa irra buusuu mala kanneen jedhanis ni jiran.
Heerri Itiyoophiyaan ittiin bulaa jirtu garuu hojii mootummaan gaggeessu uummataaf ifa ta’ee akka qabu lafa kaa’ee jira.
Dhimmootii kanaa fi kanneen biroo ilaalchisee maree gaggeeffame MP3 tuquun dhaggefadhaa


text:
Raadiyoon Sagalee Ameerikaa kan itti hundeeffame waggaan toorbaatamaffaan as Galma Waajira Raadiyichaatti ayyaaneffamee jira.
Yeroo Waraansa Addunyaa lammaffaa naannoolee Naazii Jarmaniin qabatamanitti oduu tamsaasuuf jecha Mootummaa Yunaayitid Isteetsiin kan hundeessame Raadiyoon Sagalee Ameerikaa, “Here Speaks the Voice of America” yokaan “Kunoo Sagalee Ameerikaa tu isinitti dubbata” jechuun jalqababe - Afaan Jarmaniitiin.
Yeroo mara sa’aa kanatti oduu waa’ee waraanaa isiniif fidna. Oduun dhufu gaariis tahuu mala. Oduun dhufu hamaas tahuu mala. Garuu, oduu dhugaa isinitti himna, jedha taamsaani Raadiyoo Sagalee Ameerikaa ka jalqabaa. Raadiyooo danbalii gabaabaatiin Guraandhala tokko, bara 1942 tamsaasame. Gaazzexeessaan kana dubbate Wiliyaam Harlaan Haal jedhama.
Kan yeroo sana hala sanaan jalqabe Raadiyoon Sagalee Ameerikaa Har’a dhaabbata “Multimedia” yokaan Sabaa-Himaa Akaakuu-hedduu, ka sadarkaa Addunyaa --- kan afaanneen adda addaa afurtamaa oliin tamsaasamuu fi torban tokkotti uummata gara miliyoona dhibba tokkoo fi afurtamaan dhaggeeffatamu ta’ee jira.
Waggaa toorbaatamaffaa hundeeffamuu Raadiyoo Sagalee Ameerikaa ilaalchisuun, sirna ayyaaneffannaa kaleessa asitti geggeessame irratti ka dhaamsa isaanii Viidiyoodhaan ergan, Prezidaantiin Yunaayited Isteets – Baaraak Obaamaa “Yunaayitid Isteets daran cimtuu tahuu ishee fi Addunyaa irra daran haqi jiraachuu isaaf kan gumaache carraaqqii Raadiyoo Sagalee Ameerikaa ti” jedhan.
Ministarittiin Dhimma-alaa kan Yunaayitid Isteetsis, Hilarii Kilintenis, akkana jechuun ayyaana waggaa toorbaatamaffaa VOA Kaleessa kabajame kana irratti dhaamsa “baga gammaddanii”dabarsanii jiran.
Guutummaa qophii kanaa MP3 tuquun dhaggeeffadhaa.