text:
Sunday, June 28, 2009
Diraamaa Mooraa Shanee Keessatti Adeemaa jiru.
Jijjiiramni mooraa ABO keessatti tahe hedduu Oromoo gammachiise, akkasuma kan aarses hedduu dha. Kanneen aaran irra caalaa mooraa ABO keessatti rakkoon uumamuu osoo hin taane bakki [aangoon] isaan dhaaba keessatti qaban gaaga'ama keessa seenuu dha. Hunda caalaa murna kana yaaddessu, qabsoon Oromoo hooggana dhabuu fi ummata Oromootti kabajaa horuu dhabuu osoo hin taane waan Oromoo keessatti tahu hundaa irratti abbaa tahuu tahuu dadhabuu dha.
Jijjiirama sababoota akka uumamu godha keessaa qabsoon hidhannoo ABO gaggeeffamu laaffachaa adeemuu, dhibdee jaarmayaa baroota dheeraaf qabsoo Oromoo xaxeef qaamni hooggana ofiin jedhaa ture furmaata akeekuuf dandeetti itti dhabuu fi qabsoo ummata Oromoo biyyatti gad-utubuu osoo hin taane baqatti galchuu ture. Hoogganni ture [shaneen] qabsoo Oromoo rakkoo keessa akka jirtuu wallaaluu, kanneen bara irra barratti salphinaa fi qaanyiin ummata keenya irratti humna tahuu dhabuu isaa irraa isa mudattu itti dhagahamtu yaadota kaasaniif deebii laachuu dadhabuu fi akka nama raatuu waan biyya Oromoo keessattis tahe mooraa qabsoo keessatti deemu hubachuu dadhabuu dha.
Qaamni booddessan kun akkuma gaaffileen dhaabni kun dadhabaa jira, akkaataa itti hojjannu jijjiirree hojii fi hojjataa walitti fidne ABO humna taasisuu qabna jettu dhihaatu baaragee waan qabatu dhabe. Kan isa baaragse hunda caalaa akkuma dura tuqe Oromoo hoogganuuf muratnoo fi dandeettii itti dhabuu fi gaaffiilee dhihaatan kan hubachuu hanqatuu irraa ture. Kan isaan hubatan, ABO fi WBOn biyya keessaa dhiibame ummata isaa qabsaawuuf irraa fagaatee akka baqataatti gammoojjii Eritrea keessatti rakkoon waadamu, qabsaawaa ummata isaaf gaachana tahee lolu tahuu hanqate, ofiifuu harka namaa kan eeggatu tahuun qabsoma itti fakkaata ture.
Gaaffii dhaaba kana akkanatti xaxama keessa seene keessaa baafnee humna taasifna jedhu kanaaf beekkomsaa fi dandeetti dhabuu irraa qaanyii isaan mudate haguuguuf jecha oromoon dhibdee ABO Sakaalee, akka nama dhukkubni AIDS qabee bara irraa baratti dhaaba kana huqqisaa adeeme irratti akka hin haasofne summii gandummaa facaasuu eegalan. Kanneen dhaaba keessatti hubatnoota siyaasaa addunyaa, naannoo fi ogummaa lolaa qaban dhaaba kana jijjiiruu danda'anii fi Oromoonis jala deemuu danda'u maqaa xureessuutti gadi jedhan.
Oromoon akka waliin hin mari'anne gochuuf, Oromoota naannoo bahaa Oromoo Arsii qabsoo isin bara dheeraa irratti dhumaa turtan isin irraa dhunfate, kan dhihaatiin ammoo Oromoon Arsii isin balleessuuf deema jechuun osoo "church" hin hafin qe'ee keessa bobba'anii summii facaasuu fi gandummaan wal gurmeessuu eegalan.
Gaaffiin silaa ummata Oromoo keessatti ka'uu male Qabsoo keenya maaltuu sakaale?, akkamitti kana keessaa bahuu dandeenya osoo tahuu qabu, dhugaa dabsanii akka dhibdee Oromoo irratti hin mari'atamne gochuudhaan Oromoo giddutti morka diigaa, baddu hin baddi malee eenyuutu ganda [gosa] akkasii gadi jira jedhu dagaagsan. Waldorgommiin tahaa jiru Oromoof irra hojjachuuf of kennuu fi of ijaaruu osoo hin taane wal-balleessuu irratti xiyyaafate. Akkaataan shaneen itti deemtu hedduu gaaga'aa tahuu ji'oota sadi dura xalaayaa Odaa xaseetiin barreeffamte dogoggoraan murna isaan wal ijaarree aangoo irraa fudhanna jedhan gahuu dha. Dubbiin isaa akkana ture. Akkuma gubbaatti kaase nu warri ganda kanaa of ijaarree dhaaba kana dhuunfanna, kan qabsoo irratti dhume ganda keenya, gandi akkasii loluu hin beekan gubbaa irra taa'uu malee olola jedhuun bobbaan jalqabame. Bobbaan kun babal'atee walqunnamtiin bakka hundatti diriire. Duula kana USA keessatti gaggeessa kan ture Odaa Xasee ti. Haala deemu irratti nama kanaadaa jiru [Yeddii]-dhaaf xalaa barreessa. Qabiyyee xalayaa tanaa keessaa kan nama qaanessuu fi murna shanee keessattis jeeqama uume yaada " Arsii fi Wallaga" wal haa nyaattuu nuti lafa jalaan sirriitti of ijaarree dhaaba dhuunfannaa kan jedhu keessatti argama. Yaadni kun haaraya tahuu dhabus kan rakkoo uume murna kaan isaan aangoo irraa mulquuf deeman dogoggooraan email ergame Denmark harka obboo Gannatii Gahuu dha. Erga guyyaa sanaatti hanga ar'aatti qaanyii irraa gadi bahee nama dubbisuu dadhabuu fi mana "paltalk" halkan guutuu irraa bookkisaa bulu irraa agabamfamuu dha. Murna isaa kan akka Tamaam Yuusuf faa hedduu akka dallansiisee fi hojii isaan bara dheeraa lafa jalaan hojjataa turan kan saaxil baasee dha.
Hunda caalaa sochii bifa kanaa tokkumaa Oromoo kan gaaga'u fi mooraa qabsoo keessatti kan ibidda qabsiisuu akkasumas wali irratti amantii kan hanqisuu dha.
Gama birootiin ammoo Murna Abbaa Caalaa fi Daud gidduu wal dhabbiin cimtuun akka deemtu himama. Sababni isaan jarreen kun lameenuu maadheen isaan qaban ganda irratti [Horroo fi naannoo dhihaa horroo ala] kan hundaa'e tahuu, erga walitti murna jijjiiramaa waliin waldhabbiin dhalate booda hooggana tokko [Daud Ibsaa] jalatti humni kun lameenii dhuunfatamuu dadhabuu fi karaa siyaasatiin dhaaba keessatti murni Abbaa Caalaa humna dhablee taasifamuu dha. Keessatti namni Onnee jedhamu Itti gaafatamaa Murna Shanee Kutaa USA tahuu fi dabballootni Abbaaan Caalaa waggoota dheeraaf kunuunsa ture bakka dhabuun akkasuma, gosa ittiin qabachuuf jecha Dr. Taaddasaa dhiibuudhaan Tamaam Yuusuf bakka buusuub ibidda hin dhaamne qabsiise. Haalli kun akkanaan itti fufu fotoqa biraa akka uumu tilmaamuun nama hin dhibu. Hunda caalaa garuu murni Shanee kun aangoo irra turuuf shirri xaxaa ture lammiin Oromoo dhibdee qabsoo mudatte irratti haasa'uu akka lagatuu fi haawaasa Oromoo gara Somaalessuutti oofuu gaaga'ama dhaloota hedduu fudhachuu malee ummata Oromoo irratti haguuguu danda'a.
Kanaaf jaarmayoota Oromoo giddutti nagaa buusuu dadhabnus, wal-hubachuun ammaaf ulfaatus, wal irratt ablee qarachuun bu'aa namtokkee, kan murnaa fi kan sabaa guutuu akka gaaga'u hubatnee bakka jiruun qabsoo Oromoo hacuucamte ukkaamama keessaa baasuu irratt fuula yoo deebifanne bu'a qabeessa.
Waaqni Oromoo nu waliin Haa dhaabbatu
Roobaa Bultum
Jijjiirama sababoota akka uumamu godha keessaa qabsoon hidhannoo ABO gaggeeffamu laaffachaa adeemuu, dhibdee jaarmayaa baroota dheeraaf qabsoo Oromoo xaxeef qaamni hooggana ofiin jedhaa ture furmaata akeekuuf dandeetti itti dhabuu fi qabsoo ummata Oromoo biyyatti gad-utubuu osoo hin taane baqatti galchuu ture. Hoogganni ture [shaneen] qabsoo Oromoo rakkoo keessa akka jirtuu wallaaluu, kanneen bara irra barratti salphinaa fi qaanyiin ummata keenya irratti humna tahuu dhabuu isaa irraa isa mudattu itti dhagahamtu yaadota kaasaniif deebii laachuu dadhabuu fi akka nama raatuu waan biyya Oromoo keessattis tahe mooraa qabsoo keessatti deemu hubachuu dadhabuu dha.
Qaamni booddessan kun akkuma gaaffileen dhaabni kun dadhabaa jira, akkaataa itti hojjannu jijjiirree hojii fi hojjataa walitti fidne ABO humna taasisuu qabna jettu dhihaatu baaragee waan qabatu dhabe. Kan isa baaragse hunda caalaa akkuma dura tuqe Oromoo hoogganuuf muratnoo fi dandeettii itti dhabuu fi gaaffiilee dhihaatan kan hubachuu hanqatuu irraa ture. Kan isaan hubatan, ABO fi WBOn biyya keessaa dhiibame ummata isaa qabsaawuuf irraa fagaatee akka baqataatti gammoojjii Eritrea keessatti rakkoon waadamu, qabsaawaa ummata isaaf gaachana tahee lolu tahuu hanqate, ofiifuu harka namaa kan eeggatu tahuun qabsoma itti fakkaata ture.
Gaaffii dhaaba kana akkanatti xaxama keessa seene keessaa baafnee humna taasifna jedhu kanaaf beekkomsaa fi dandeetti dhabuu irraa qaanyii isaan mudate haguuguuf jecha oromoon dhibdee ABO Sakaalee, akka nama dhukkubni AIDS qabee bara irraa baratti dhaaba kana huqqisaa adeeme irratti akka hin haasofne summii gandummaa facaasuu eegalan. Kanneen dhaaba keessatti hubatnoota siyaasaa addunyaa, naannoo fi ogummaa lolaa qaban dhaaba kana jijjiiruu danda'anii fi Oromoonis jala deemuu danda'u maqaa xureessuutti gadi jedhan.
Oromoon akka waliin hin mari'anne gochuuf, Oromoota naannoo bahaa Oromoo Arsii qabsoo isin bara dheeraa irratti dhumaa turtan isin irraa dhunfate, kan dhihaatiin ammoo Oromoon Arsii isin balleessuuf deema jechuun osoo "church" hin hafin qe'ee keessa bobba'anii summii facaasuu fi gandummaan wal gurmeessuu eegalan.
Gaaffiin silaa ummata Oromoo keessatti ka'uu male Qabsoo keenya maaltuu sakaale?, akkamitti kana keessaa bahuu dandeenya osoo tahuu qabu, dhugaa dabsanii akka dhibdee Oromoo irratti hin mari'atamne gochuudhaan Oromoo giddutti morka diigaa, baddu hin baddi malee eenyuutu ganda [gosa] akkasii gadi jira jedhu dagaagsan. Waldorgommiin tahaa jiru Oromoof irra hojjachuuf of kennuu fi of ijaaruu osoo hin taane wal-balleessuu irratti xiyyaafate. Akkaataan shaneen itti deemtu hedduu gaaga'aa tahuu ji'oota sadi dura xalaayaa Odaa xaseetiin barreeffamte dogoggoraan murna isaan wal ijaarree aangoo irraa fudhanna jedhan gahuu dha. Dubbiin isaa akkana ture. Akkuma gubbaatti kaase nu warri ganda kanaa of ijaarree dhaaba kana dhuunfanna, kan qabsoo irratti dhume ganda keenya, gandi akkasii loluu hin beekan gubbaa irra taa'uu malee olola jedhuun bobbaan jalqabame. Bobbaan kun babal'atee walqunnamtiin bakka hundatti diriire. Duula kana USA keessatti gaggeessa kan ture Odaa Xasee ti. Haala deemu irratti nama kanaadaa jiru [Yeddii]-dhaaf xalaa barreessa. Qabiyyee xalayaa tanaa keessaa kan nama qaanessuu fi murna shanee keessattis jeeqama uume yaada " Arsii fi Wallaga" wal haa nyaattuu nuti lafa jalaan sirriitti of ijaarree dhaaba dhuunfannaa kan jedhu keessatti argama. Yaadni kun haaraya tahuu dhabus kan rakkoo uume murna kaan isaan aangoo irraa mulquuf deeman dogoggooraan email ergame Denmark harka obboo Gannatii Gahuu dha. Erga guyyaa sanaatti hanga ar'aatti qaanyii irraa gadi bahee nama dubbisuu dadhabuu fi mana "paltalk" halkan guutuu irraa bookkisaa bulu irraa agabamfamuu dha. Murna isaa kan akka Tamaam Yuusuf faa hedduu akka dallansiisee fi hojii isaan bara dheeraa lafa jalaan hojjataa turan kan saaxil baasee dha.
Hunda caalaa sochii bifa kanaa tokkumaa Oromoo kan gaaga'u fi mooraa qabsoo keessatti kan ibidda qabsiisuu akkasumas wali irratti amantii kan hanqisuu dha.
Gama birootiin ammoo Murna Abbaa Caalaa fi Daud gidduu wal dhabbiin cimtuun akka deemtu himama. Sababni isaan jarreen kun lameenuu maadheen isaan qaban ganda irratti [Horroo fi naannoo dhihaa horroo ala] kan hundaa'e tahuu, erga walitti murna jijjiiramaa waliin waldhabbiin dhalate booda hooggana tokko [Daud Ibsaa] jalatti humni kun lameenii dhuunfatamuu dadhabuu fi karaa siyaasatiin dhaaba keessatti murni Abbaa Caalaa humna dhablee taasifamuu dha. Keessatti namni Onnee jedhamu Itti gaafatamaa Murna Shanee Kutaa USA tahuu fi dabballootni Abbaaan Caalaa waggoota dheeraaf kunuunsa ture bakka dhabuun akkasuma, gosa ittiin qabachuuf jecha Dr. Taaddasaa dhiibuudhaan Tamaam Yuusuf bakka buusuub ibidda hin dhaamne qabsiise. Haalli kun akkanaan itti fufu fotoqa biraa akka uumu tilmaamuun nama hin dhibu. Hunda caalaa garuu murni Shanee kun aangoo irra turuuf shirri xaxaa ture lammiin Oromoo dhibdee qabsoo mudatte irratti haasa'uu akka lagatuu fi haawaasa Oromoo gara Somaalessuutti oofuu gaaga'ama dhaloota hedduu fudhachuu malee ummata Oromoo irratti haguuguu danda'a.
Kanaaf jaarmayoota Oromoo giddutti nagaa buusuu dadhabnus, wal-hubachuun ammaaf ulfaatus, wal irratt ablee qarachuun bu'aa namtokkee, kan murnaa fi kan sabaa guutuu akka gaaga'u hubatnee bakka jiruun qabsoo Oromoo hacuucamte ukkaamama keessaa baasuu irratt fuula yoo deebifanne bu'a qabeessa.
Waaqni Oromoo nu waliin Haa dhaabbatu
Roobaa Bultum
Posted by Roobaa Bultum at Sunday, June 28, 2009 No comments:
Subscribe to: Posts (Atom)


c: text/html

text:
Saturday, December 12, 2015
Artistii Sabboonaa Addisuu Karrayuu: Qarriffaa Kee Buqqifna Wayyaane – Wallee Haaraa
Gumaachi sabboontota Artistoota Oromoo QBO keessatti baasaa jiran ifatti mullachaa fi firii argamsiisaa ka jiru yoo thau, keeysattu wallele fi hojiiwwan aartii isaan yeroo muraasaa as ummata Oromoo tiif dhiyeessaa jiran hamlee qabsoo Qeerroo Oromoo fi Fincila Diddaa Gabrummaa uummati Oromoo finiinsaa jiruuf akka galaa guddaatti fayyadaa jiraachuun isaa wal nama hin gaafachiisu.
Kanaaf, sabboontota artistoota keenya jajjabeessuu fi gara hojii ol-aanaa kan akka weellistoota Afriikaa Kibbaa duraanii sirna Cunqursaa fi Apartid kuffisuu keeysatti qooda guddaa qabaataa turani akka Miriam Makeba, Charles Neblett (Founding Member of Freedom Singers), akkasumas Simon Ivascu, (Freedom Singers), fi Mavis Staples (We’ll Never Turn Back) akka hojjetanii sagalee iyyaa fi haqa ummata isaanii addunyaaf muli’san bira dhaabbachuun baayyee barbaachisaadha!
(
Subscribe to: Post Comments (Atom)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Gabaabinaan yaada faayida yeroo kanaaf qaba jedhu kennuu ni yaala. yoo madaala kaase ittifayyadama.
Yeroo ammaa baratootni gaaffii kaasani qabsa'a jiru.Ummatnis hirmachaa jira. Haata'u male gara mootummaatin hiikni adda addaa itti kennama jira. Kanaafu adeemsi gaaffii baratoota of-eegannoo fi bilchina qabaachu qaba. Kana jechuun:-
- Ka'umsa irraatti qabatani kan ka'ani waa'ee pilaani lafa magaala Finfinnee fi waa'ee dhimoota Oromoo adda addaati.
- Yeroo gaaffii isaani eegalan hayyama mootummaa irraa gaafacha turani, garuu hin milkoofne.
- Hayyama kan gaafatanis mirga heerri mootummaa kennu irratti hunda'ameti.
- Hayyama waan dhorkamaniif yaada moormii dhiyeeffachuuf hiriira bahani.
- Garu Poolisii federalaatin tarkafiin irratti fudhatameera (Ajeechaa, Reebinsa, Hidhaa, Doorsisaa fi Hadamsuu fi kkf).
- Edda tarkanfiin irratti fudhatamee booda garu aanga'ooni Oromiyaa gara yunversiitootatti bobbafamaniru.
- Aanga'ootni kunis ummata marii'achisa jiru.
- Baratootnis ta'e Ummatni mariif yeroo dhiyaatan tattaffi seera qabeessumma argachuuf yaalii gochaa turan akka kaasan (akka hin dagane gorsi fi qophiin godhamu qaba)
- Marii kana irratti argamu kan qaban :-
- A/ Komishineerii poolisii Federalaa
- B/ Komishineerii Poolisii Oromiyaa
- C/ Hooganaa Waraana Federalaa (MG Saamoraa)
- D/ Af-yaa'ii Bakka bu'oota ummataa /Abbaaduulaa
- E/ Perezedaantii Oromiyaa
- F/ Heera mootummaa Federalaa, ta'u akka qabuu
Gaaffileen ka'u qaban:-
- G/ Jeneraalota Oromoo Raayyaa ittisa federaalaa keessa jiran
- Gaafilee hiriira nagaaf bu'ra ta'an
- Heera mootummaa fi tarkaanffin fudhatame wal-faallessu isaa
- Oromiyaan ofiif of bulchaa jirti jechaa Poolisiin federalaa afeerra eenyuutin tarkanfii akka fudhacha jiru fi gaheen Oromiyaa maal akka tahee
- Poolisii fi humni sekuriiti fi Humni ittisa federalaa mootumma naannolee keessa akka barbaade yeroo barbaadetti kan seenu yoo tahee Yeroo Oromoo fi Somaaliin Itiyoophiyaa akkasumas Afaarii fi Somalii giddutti i walitti bu'ansi ta'ee wal fixan maaliif calisani akka ilaalaa turan ture
- Humni Poolisii fi sekuriiti fi Humni ittisa federalaa Oromoo qofa irraati tarkaanfilee fudhachuuf qofa kan dhaabbatedha yoo tahee Oromiyaan akka diinaatti moggasuu akka qabdu, fi kkf irratti baratootnis tahe ummatni qopha'ani kaasu qabunii.
- Kondominiyeemii magaala finfinneetti ijaarame kan galma'ee argachuu danda'e fi argachaa jiru ulagaan itti fayyadame Jiraata magaala finfinnee kan tahee fi ragaa jiraata kan dhiyeefatu qofa kan jedhudha.Oromoon duranu magaala finfinee keessa mana ijaarate waan hin qabneef ragaa jiraata magaala finfinnee hin qabu. Sababaa kanaan mana kondominiyeemiif carra hin qabu. Mana kondominiyemiif carra kan argatan:-
A) Warreen duraanu magaala finfinne qabatani jiraacha jirani fi firoota isaani kaabaa fi kibbaa akkasumas dhihaa fi Lixaa irra firoota isaani yaamani Jiraata magaala finfinnee ta'u isaani mana isaanitti galmeesisani ragaa jiraatumma akka argatantaasisunidha.
B) Yoo xiqatee mana isaanitti namoota 70 hanga 150 galmeesisani mana kondominiyeemi akka argatan gochuun osoo Oromoon mana tokko hin argatin isaan magaala finfinnee keessatti shanyii isaani hundaaf mana kenisisuun finfinneen Kontiineriin ishee akka guutamu gochuun dabalatan lafa barbaada jiru. Oromoon ammas duwwa jira.
C) Kantiibotni maqaa Oromootin aangoo qabatani jiran hanga hojjetaa mana galmee araddaa (qabale) tokko fi waardiyaa aradda tokko lammii isaani fayyadu hin dandeenye. Namootuma biroof mallateessa oluu irra kan hafe oromoo magaala seensisuuf kayyoo fi humna hin qabani.
- Lafa magaala Oromiyaa keessa jiru Oromoof kennu mannaa Liiziidhaan abbotii qabeenya Oromoo hintaaneef qoodu filatani.Kanaafis akka isaani tolu Gaazexaa Addis Zemen jedhamun akka beeksifamu godhama.
- Sagantaa amma 40/60, 10/90 fi 20/80 jedhuun Finfinnee fi magaalota keessatti mana ijaaruuf galmeen gageeffames ulagaalee kanaa oitti ibsame waan hordofuuf Oromoon fayyada akka hin taane beekamu qaba.
- Oromiyaan Osoo Filannoon bilisa tahee gageeffame iyyu magaalota Oromiyaa keessa jiran guyyaa adii dabarsitee akka kenitu qophaa'aa jirti.
Reasons:- *Lack of strategy
* Lack of authority
* Lack of discussion with each other
* Separation strategy by zone,Religion and so onDhimmi kun sirritti bal'inaan edda qopha'ee booda websaayitii irratti maxxansuu qofa osoo hin taane aanga'ootaa oromiyaa karaa gahuu danda'u irratti hojjetamu qaba.
Ummatni Oromoo akka irratti hojjetu hubachifamu kan qabu fi xiyeeffanna gudda kan barbaadu:-
- Kitaaboota afaan Oromoon Qopheessu
- Mana maxxansaa Oromoota baayinaan hundeessu
- Mana gurgurtaa kitaaboota afaan oromoo caasaa isaa finfinnee irra hanga aanaalee fi Godinaaleetti magaalota hundatti diriirsu
- Uffata aadaa Oromoo Iddoo gurgurtaa isaa hanga magaaloota hunaattii diriirsu


text:
Abune Pheexiroos (Magarsa Badhaasa) Eenyu Ture? Dhuguma innii Oromoo dha?
Posted by MADDA WALAABUU PRESS on 2/09/2016
Guraandhala 09, 2016
Oromticha Qulqulluu Jaarraa 20ffaa- Wareegamaa Qulqulluu Abune Pheexiroos
“Gammachuu cubbuudhaan argamu irra uummata Waqaayyoo waliin gadadoo arguu filate” Ibroota 11:25
Bara 1875 Fichee Salaaletti maatii qote bulaa irraa dhalatan. Warri isaanii irraa dhalatanis gama abbaatiin warra Badhaasaa Guddaa jedhaman gama haadhaatiin ammoo warra Jaalee Masoo jedhamu. Maqaan isaanii jalqabaa Magarsaa akka ta’e himama. Ijoollummaadhanis gara kawaala Debre-Libaanos deemuudhaan baruumsa amantaa yeroo gabaabaa keessatti haala nama dinqisiisuun xumuruu danda’anu. Sana boodas yeroo sanatti iddoo hayyootni amantaa jiru gara kaaba Itoophiyaa, Gondar, akkasumas Gojjam fi Walloo deemuudhaan baruumsa afuurawaa qo’atanii turan. Bara 1900, Walloo iddoo Amaara Saayintitti waggoota sagaliif barsiisa nama turanii dha. Bara 1909 ttis sirni moloksummaa kawaala Dabra-Libaanositti raawwatameefi ture. Kawaalaa Gabr’ieelii Baatuu(Zuwaay) dabalatee iddoo gara garaatti naanna’anii barsiisa turan.
Godina Arsii Aanaa Zuwaay(Baatuu) Dugdaa Hora Danbal irratti kan argamtu godaambaa afuurawaa Debre Tsiyoonitti/Tullu Guddootti/ wangeelli isaan harkaan barreessan uffanni isaan uffataniifi Masqaliin isaan qabatachaa turan ammayyuu ni jira. Tullu Guddoon bara mootuu Yoodit Tabotni Tsiyoon waggaa 40 iddoo itti dhokattedha. Bara 1919 ammoo gara Finfinnee dhufuudhaan bataskaana Maarqoositti tajaajilaniiru. Phaaphaasota Itiyoophiyaadhaa bara 1921 yeroo jalqabaaf gara Masrii, Aleksaandariyaatti ergamanii muudaman keessaa tokko turan. Bara 1928 yemmuu Xaaliyaanin biyya keenya gabroomfachuuf manneen kiristaanaa gubaa, namoota ajjeesa turanitti qabsaa’ota mirgaa kadhannaadhaan gargaaraa turan.
Keessumattuu gara Salaalee deemuun qabsaa’ota Salaales kakasanii akka diinan morman shoora guddaa taphataniiru. Booda garuu diddaa bittaa gabrummaa Xaaliyaanii kanaan harka Xaaliyaanotaatti kufan. Erga qabamani boodas gara Giraaziyaanii Dhiyaatanii, abbootni murtee Xaaliyaaniitiin adabbii du’aa irratti murteessan. Isaanis “Ana irratti wanta barbaaddan raawwadhaa; ijoollee koo irratti garuu homaa hin raawwatinaa” dubbii jedhu dubbatan ture. Xaaliyaanotni uummatni akka Xaaliyaaniif bitamu nuuf ajajaa maaloo jedhanii gaafatan. Isaan garuu uummata walitti naaf qabaa jechuudhaan erga uummatichi wal gahee booda “An egaa warra gita bittoota kanaaf akka hin bulle nama keenya dhiisaati lafa kanayyuu hidheera” jedhanii gara kuteenyan dubbachaa turan.
Murtiin du’aa kunis hatattamaan guyyaa walakkaa keessatti akka raawwatu ta’e. Yemmuu kiisii isaanii keessa baasanii sa’aatii ilaallatan sodaan tokkollee irratti hin muldhatu ture. Haa ta’u malee abbaan murtii inni murtii du’aa isaan irratti kennaa ture yemmuu murtii dubbisu ni hoollata ture. Isaan garuu murtiin du’aa kun homaa itti hin fakkaatne. Yemmuu ajjeefamuuf ka’anittis fannoo baafatanii uummata eebbisan. Kitaaba Qulqulluu harkaa qabanis ni dhungatan. Namoota murtii du’aa irratti dabarsaniifis ni kadhatuuf ture. Gamoon jala dhaabatanis barbaadamee fuula isaanii ummatati garagalchanii dhaabachiisan. “Fuula kee akka uffisan ni barbaaddaa?” jedhamanii gaafatamnaan ‘kuni hojii keeti’ jedhaniin nama isaanitti haasawuun.
Naannoo addaba’aaba’ii Birbirsa Goorootti(Piyaassatti) gamootti hirkisanii dhaaban. Yeroo kana loltoonni saddeet qopheedhan eegaa turan saddeettanuu yeroo tokko qawwee itti dhukaasan; garuu dhukaasa saddeettaniinuu du’uunsa shakkan. Yeroo kana du’uuf dhiisuu isaanii adda baasuuf hakimni waamame. Akka lubbuun keessa hin baane mirkaneesse hakimtichi. Sana boodas itti deebi’anii shugguxiidhan yeroo sadi mataatti dhukaasanii ajjeesan. Yemmu kuni hundi ta’u koloneelli isa ajjeesisaa ture sun uummatni dirqamaan akka harka dhawu/rukutuuf taasisaa ture.
Reeffa isaanis namni akka hin agarreef Finfinneedhaa baasanii bakka namni hin agarretti awwaalan Xaaliyaanonni. Ummati Finfinnees guyyaa sana guutummaan boo’afii oole. Siidaan yaadannootis bara 1938 Finfinneetti iddoo isaan wareegamanitti dhaabteef. Manni amantaa ortoodoksi bara Paatiriyaarikii Shanaffaa Abune Phaawuloos, waggoota 60 booda wareegamaa Abune Pheexirosiif aangoo qulqullummaa laatte. Jaarraa si’anaa kana keessas mana amantaa Ortodooksii Tawaahidoo Itiyoophiyaa keessatti aangoo qulqullummaa kan argatan isaan qofadha. Taabotni maqaa isaaniitiin moggafames Salaaletti argama. Abbaa dhugaa ta’uudhan yemmuu warri biyya bulchina jechaa turan guyyaa rakkoo kana uummata gatanii dheessanitti, isaan garuu ummata isaanii waliin du’uu filatan.
Siidaan isaanis Finfinnee Piyaasaa/Birbirsa Goorootti argama, yeroo gabaabaaf sababa misooma daandiitin ka’ee kan ture yoo ta’u Amajjii 29 bara 2008 iddoo isaatti kabajaan deebi’eera.Maddii oodeefanno: Sagalee Dhugaa Ortoodoksi
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Dhimma cufamuu kuusaa Kosii Sandaafaa ilaalchisee yaada xiinxalaa Siyasaa Obboo Jawar Mohammed irraa kename
Posted by MADDA WALAABUU PRESS on 7/25/2016
Adoolessa 25, 2016 | Fuulaa facebook Obboo Jawar Mohammed Irraa
Dhimmii cufamuu kuusaa Kosii Sandaafaa kun laayyotti laalamuu hin qabu. Magaalaan Finfinneen erga dhaabbattee kaasee Oromoo lafa isaarraa kaasaa, kan qarqara ishee jiru ammoo callaa isaatin jiraachaa isa ammoo dukkana hiyyummaa keessatti ukkaamsuun as geesse. Karoorri misooma magaalaa Finfinnee takkaahuu dantaafi fedhii ummata keenyaa of keessatt hammatee hin beeku. Jaaramuun Kuusaa Kosii kun ragaa as dhihooti. Qonnaan bulaa keenya osoo hin mari'achiisamin, pirojektiin kun faaydaan haa hafuu miidhaa akkamii ummata kanarraan gahuu mala waan jedhurratti qorannoon tokko osoo hin godhiin jaarame. Hojii eegalee ji'oota torba qofa keessatti xuriin kuusaa kanaa dachee jalatti gadi dhidhimuun kuusaa bishaanii ummanni ofiifi looniif itti fayyadamuun makame. Hanga ammatti namoonni dhibbaatamaan dhukkubaan miidhamani, loon hammana hin jedhamne dhuman. Fincila ummanni keenya godheefi tattaaffii ogeeyyota keenyaatin yeroo akka cufamu godhame.
Haa ta'uu garuu guyyoota lamaan kana Kantiibaan Finfinnee dirribaa Kumaafi geggeessaan waajjirra OPDO Bakar Shaallee qonnaan bultoota naannawa sanii walitti qabuun sobuufi sossobuuf yaalaa jiran. Ummanni balaa xurii kanaatiin qaamni ciccite, kan ijji jaamte, kan qaamni gargaraa hir'ate walgahee isaan eege. Qondaaltonnis akka waan ummataaf nahanii of fakkeessuun 'asii kaafnee bakka biraa isin qubachiifna, maallaqa isiniif kennina' jechuun yaalii sossobbiifi doorsisa ofitti makate gochutti seenan. Shira kana kan dhagayan manguddoon biyyaa Adaamaarraa hamma Wallisoofi Amboo fagaatan dirmachuudhaan dhufanii Kuusaan Kosii kun saffisaan akka cufamu ejjannoon itti himan. Ummata kana asirraa kaaftani bakki geessitan hin jiru, aanaaleen ollaa ofiifuu rakkina lafaa qabu, ummanni kun dhufee as hin qubanne, kosiitu ardaa isaa dhufe, kanaafuu kosiin haa ka'u jedhanii jiru. Dirribaafi Bakar kan Agaazii makiinaa kudhaniin eeggamaa dhaqan nama doorsisan waan dhabaniif diddaa ummataa kana gooftolii isaanitti gabaasuuf deebi'aanii jiran. Boruufi iftaan keessaa ammas gara qonnaan bultootaa akka deebi'an eeggama.
Ogeeyyin fayyaafi mahandisoonni pirojekticha beekan, sadarkaan Kuusaan kun ittti jaarame yaraa waan ta'eef balaan isaa yero yeroon dabala malee hin hir'atu, falli jiru tokkichi duuchanii cufuu qofa jedhanii jiru. Dabalataanis Kuusaan kun qaama Maasatar Pilaanii magaalaa Finfinneefi Godina Addaa ture. Waliigalteen sun haqamee waan jiruuf kuusaa kana too'achuuf magaalaan Finfinnee seera isii deeggaru hin qabdu.
Walumaa galatti kuusaan Kosii kun seeraan malee sadarkaa isaa kan hin eegatin, kan mirgaa ummtaa dhiibuu bira dabree lubbuu isaanitiifi gaaga'ama guddaa qabu waan ta'eef akka cufametti akka hafuuf falmaan cimaan godhamuu qaba. Yeroo ammaatti bulchiinsi Finfinneefi warri Oromoo irraa nyaatee deebi'ee irratti haguu barate Kuusaa kana bansiisuuf duula cimaarra jiran. Oromoon biyyaaf ala jiru yaaliin isaanii kun akka fashaluuf sagalee tokkoon falmaa cimsuu qaba. Yoo ammoo Wayyaaneen mormii qonnaan bultootaafi akeekkachiisi ekispoertootaa diddee gara banuu kan deemtu ta'e Finfinneen bakka kosii itti gattu qofa osoo hin taane bishaan dhugdus dhabsiisuudhaaf qophaa'uu nu barbaachisa.
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Saturday, February 1, 2014
Guyyaan WBO magaala guddoo Ameerikaa, Washington, DCtti sirna ho’aan kabajame.
Guyyaan Waraana Bilisummaa Oromoo(WBO) gaafa Sanbataa Amajjii 25, 2014 magaalaa guddoo Ameerikaa, Washington, DCtti sirna ho’aan kabajame.
Kabaji guyyaa WBO kun akka aadaa Oromootti eebba maanguddootaan kan eegalamee yoo ta’u, eebba kanatti aansuudhaan faaruun alaabaa Oromoo faarfameera. Itti aansuudhan sagantaaleen yaadannoo guyyaa kanaa waliin wal-qabataan barsiisoo fi hamileessoon walduraa duubaan qindessitoota Koynaa ABO Washington DC fi keessumoota kabajaa guyyaa kanaan dhiyaatanii jiru.
Akkuma kanaan, bakka bu’aan Konyaa ABO Washington, J/ Kabiir Abbaa Gumbul hasawa baniinsa sagantaa kanaa godhaniin ABO fi WBOn yeroo adda addaatti halawwan hagam hadhawaa fi abdi kutachiisoo isaan mudataa ture gootummaan keeysa dabruudhaan injifannoo qaqqaalii ka galmeessisaa turan ta’uurrayyuu guyyaadhumti har’a kabajnu kuniyyuu yaadannoo WBOn sadarkaa diinni ummata Oromoo gaachana keenya kana dhabamsiisuf irratti bobba’e if irraa qolachuudhaan sochii isaa gara injifannootti jijjiiree dirree waraanaa qulqulleeffate irratti yeroo calqabaaf goototi ilaaman Oromoo waloodhaan Amajjii guyyaa 1, 1980 akka guyyaa WBOtti kabajachuu eegalan yaadachuuf ta’uu ibsanii, guyyaa kana kan kabajannu gootota lubbu isaanii bakka bu’a hin qabne haqa ummata isaaniif kitimaa godhan akkasumas gootota yeroo ammaan tana diina koloneeffataa kuffisanii kufaa jiran faarsuuf ta’uurrayyuu injifannoolee boonsaa QBO tiif argamsiisaa jiraniif nuti lammiin Oromoo humna, dandeettii fi hamlee dhaan isaan bira dhaabachuun dirqama lammummaa ta’uu hubannee WBO cina hiriiruuf kan itti waadaa haaromsinee kanas hojiidhaan mirkaneessinu akka ta’e dhaamanii jiruu.
Guyyaa kanatti Obbo Abdii Boruu haala yakkaa fi dhiittaa mirga dhala Oromoo irratti yeroo ammaa gahaa jiruu fi isaan mataa isaanii irra gahe, akkasumas gochaa suukkanneessaa fi dhokataa hagana hin jedhamne mana hidhaa Wayyaanee kannnen akka Maa’ikelawwii fi Qaallittii keeysatti isaanii fi ilaam Oromoo irra gahaa jiru ragaa maqaalee ilaaman Oromoo tuquudhaan kan dhiyeessan yeroo ta’u Oromoon qe’ee isaa irratti ajjeeffamuun, reebamuun, jumilaan hidhamuun, lafa isaarraa buqqifamuun walumaa galatti gochaan faashistummaa murna TPLF/Wayyaaneetiin Oromoo irra gahaa jiru kan hambisuun danda’amu yoo ummati Oromoo tokkumaan fuundura dhaabbatee of irraa qolate ta’uu ibsani,i furmaati Oromoon akka ummataatti Oromiyaan akka biyyaatti jiraachuuf qabanus tokko taanee humna keenya jabeeffachuudhaan diina keenya akkaataa dhufaatii isaatti ofirraa deebisnee waaroo salphinaa jaarraa 21ffaatti keeyssa jirru keeyssaa if baasuu qofa akka ta’e jala muranii jiruu.
Itti aansuudhaan obbo Abarraa Tafarraa bakka bu’aan ULFO dhamsa dabarssaniin bu’aa bahiin qabsoon bilisummaa Oromoo keeyssa dabre rakkisaa ta’uu ibsanii, ilaalchota faallaa adeemsaa fi kaayyoo qabsoo bilisummaa Oromoo keeyssa riphanii turan miidhaa diigumsaa geeysisaa turuu ibsanii humnoonni mooraa bilisummaa Oromoo keeysatti hafan ammatti kan irraa eegamu tumsa tolfachuu osoo hin taane haal-duree tokko malee tokko ta’uu akka qabanii fi tokkummaan kunis hoggana tokko, jaarmiyaa tokko, caasaa tokko fi alaabaa tokko jalatti deebi’uu ta’uu hubachiisanii jiru. Kana gochuu hanqachuudhaaf sababi himatan tokkollee akka hin jirre tuqanii miidhaa gara jabinaa fi jireenya gadadoo Oromoon akka ummatatti keessa jiruu fi kan diinoti durii fi ammaa wal-ta’uudhaan qabeenya fi namuma keenyaan qe’ee keenya keeysatti nu ajjeessaa fi nu gubaa jiran tokko taanee wal-dhagayuudhaan irree keenya jabeeffannee yeroo dhumaatiif ifirraa hundeedhan buqqifnee gatuu qabna jedhanii jiru.
J/Abbaa Caalaa Lataa, MSG fi gaafatamaan Jaarmiyaa fi Siyaasaa ABO gama isaaniitiin hasawa godhaniin seenaa gaddisiisaa fi honnee lammii Oromo kamuu kakaasu qabsoon bilisummaa Oromoo keeysa dabartee yeroo ibsan, dirreen qabsoo Oromoo bikka hedduutti haala hadhaawaa keeyssa kan gaggalaa ture injifannootin irra aanaa kan as gahe yoo ta’u keeysattu dirree qabsoo lixaa irratti haala hamaa fi rakkisaa keyssatti diinni Oromoo miidhaa qaqqabsiisuu yaaletti dabaltee wareegama hoggantootaa fi haala gantummaa isaan mudate bira tarudhaan gara-kutannoo guddadhaan socho’anii humna isaanii dhabamuu irraa gara sadarkaa amasiisaa fi humna guddaa ta’uutti of jijjiiruu akka danda’an tuqanii, hojii bu’uuraa haarsaa qaqqaaliidhaan hundee jabaa irratti ijaaraman lammiin Oromoo marti keessattuu dhalooti haaraan waadaa abbootii haaressuudhan qabsoo Oromoo gara dhumaatti qaqqabaa jiru akka saffisiisanii bikkaan gayan hubachiisanii jiru. Itti dabalaanis, isaan akka qabsayaa Oromoo tokkootti jiruu fi jireenya dhuunfaa isaanii gaaffii haqaa fi ka bilisummaa ummata isaaniif dabarsanii haarsaa gochuudhaan sadarkaa amansisaa amma irra jiruun waan gayaniif dhalooti ammaa immoo wanta irra gayame irra tokkumaan ijaajjuudhaan wal-qeequu fi dura dhaabbachuu irra harka wal-qabatuun haarsaa qabsoon kun gaafatuuf if qopheeyisanii gaaffii Oromoo galamaan akka geessisan dhaamsa isaanii dabarsanii jiru.
Guyyuma kana galgala sagantaalee biroo konyaan ABO Wahsington, DC qopheessee ture keessaa caalbaasiin qomee (T-Shirt) suuraa J/Laggasaa Wagii ifirra qabuu caalbasiif dhiyaatee sabboontota Oromoon gatii guddaadhaan ka bitame yoo ta’u, sirna WBO dinagdeen gargaaruu fi bira dhaabbachuudhaaf geeggffame irratti qooda fudhattooti guyyaa WBO haala nama hamilchiisuu fi nama gammchiisuun gargaarsa maallaqaa godhaniiru.Dhuma irratti sagantaa gaaffii fi deebii geggeeffameen hirmaattoti kabaja guyyaa kanaa gaaffilee adda addaa waa’ee haala qabsoo bilisummaa Oromoo irratti keessummoota kabajaa guyyaa kanaa sadaniif dhiyeessaniin mariin geggeeffamee deebii quubsaanis keessumoota hunda irraa kennamuun sagantaan kabaja guyyaa WBO Washington, DCtti injifannoon xumuramee jira.
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Dargaggoonni heera mootummaa kabachiisuu qabu jedhame
- font size decrease font size increase font size
Finfinnee, Hagayya 11,2008(BDHKMNO) - Heera biyya dargaggoonni aarsaan har’aan ga’anii fi hirmaannaan guddisaa jiran eeguu qabu jedhame. Dargaggoonni magaalaa Finfinnee 2,000 ta’an bulchiinsa magaalichaa waliin haala yeroorratti mari’ataniiru. Waraqaan qorannaa nagaa fi tasgabbiin bu’aa buuse argisiisuu fi haala biyyattiin amma irra jirturratti xiyyeeffatu dhiyaatee mariinis irratti gaggeeffameera. Maricharratti biyyaa fi magaalattiitti hojiileen hojjetaman, kan hojjetamaa jiranii fi kallattiin gara fulduraas dhiyaatera. Magaalichatti waggaa waggaadhan carraan hojii namoota kuma dhibba 2f uumamuunis ka’eera. Jiraattonni magaalattii kuma dhibba 8 ta’anis mana jireenyaa argataniiru. Dargaggoonnis misooma galmaa’aa jiru fiixan baasuuf nagaa fi tasgabbii isaa eeggachuu akka qabu waltajjicharratti ka’eera. Dargaggoonni waltajjicharratti hirmaatanis bu’aan galmaa’aa osoo jiruu faallaa kanaa dhaabbachuun sirrii miti jedhan. Oduu haasa’amuun fudhatamanii hojii dagachuurraa of qusachuun rakkoolee jiran mariidhan hiikuun barbaachisaadhas jedhaniiru. Misooma galmaa’en cinaatti garuu fayyadamtummaa fi carraan hojii caalman uumamuu qabaan ka’eera. Muuxannoowwan kanaan dura jiran gabbisanii carraawwan hojii babal’isuun dansaa akka ta’es dubbatameera. Gaaffilee ka’an deebisaa dargaggoonnis mootummaa cinaa akka dhaabbatan yaamichi darbeera. Ejjennoo dhumarra baasaniinis nagaa biyyattii eegsisuuf waadaa galaniiru. Oduuwwan Biroo
Last modified onThursday, 18 August 2016 05:26


text:
Addunyaan har’a keessa jirru kun , tokko isa tokko liqimsee, bakka bal’ifatee kan itti jiraachuu barbaadudha yoo jenne, dhugaa irraa fagaachuu hin ta’u. haqi addunyaa …Read More »
Fira jennee walitti hin dhiyaannu, diina jennee walirraa hin fagaannu, waayeen keenya kun maali?
Abdii Boruutiin Oromoon yoo mammaaku: “Ibidda fira jedhanii itti hin siqan ykn harkaan hin qaban, waan nama gubuufi; diina jedhanii irraa hin fagaatan, waan isa barbaadaniifi” jedha. …Read More »
HUNDA DURA, BIYYAA FI UMMATA KIYYAAF !!!!!!
Y.G(2005) Namni ykn humni yk Biyyi tokko , Qabsoo gaaffii mirgaa wayita gaggeessu, bu’urri murannoo isaa mata duree har’aa kana ta’uu, kan haalu jira …Read More »


text:
Ebbisan waggaa digdama harra uttuu innii mana issa siree isaara rafuu, loltuun mootummaa kolonefata Habasha, warra gartuu haarra Tigrai’in gegefamuun rasaassa itti roobsani lubuu isa muchumaati kutan. Biyya akaakile isaati, diini daanga Oromiyya ceete dhufte dhiiga Oromoo hammaa haraati iddoo hundaati dangalaasa jirti.
Akkuma Oromoon hunduu beeku, kan diini kun ajjesu moo beeka, sooresa, artistoota, oladeema/ oladeemtu, kan ta’ani kunis aggaamsaa sanyii duguugu -targeted genocide jedhama. Imaammati gartuu Tigrai (TPLF) saba Oromoo doofaa, iyeesa taasisani achumaan akkuma namichii Waaqayyoo jibe sun Malas Zenawi wa’ee Oromo “saba lakkofsi issa bayyee xiqeesun salphadha” jedhe kakate, oladeemtota Oromo fixaa jiru. Kan TPLF hin beekin garu, akkuma Oromoo ajjecha deemtu, Oromoon tokko ta’ee kibba hamma kabaati dhi’aa hamma ba’aati kuno diina olachisa jira.
Alaaban ABO jaal Elemo Qilxuufa bara 1973 qabatanii diina offira buqisanii Oromiyya Republika taate dhaabuf bosona (Tullu Carcar) seenan kuno dachee Oromiyya hunda irrati Oromoon qabatee “Abban Biyyaa Oromoo dha” “hormii nun bulchitu” Biyya keenya walaba taate nutu bulcha jedhee alaaba isa qabatee yeroo diini saba harqa duwa haqa isaaf falmatu, isaa harka diinati ajjefame, awaalate Alaaba ABO awaala irra dhaaba jira.
Mirgga mulqammaan deebisanii gonfachuuf Haatif ilmi hiriira ba’aani, gaafa loltu’un diina rasaasa itti roobiste mucaase ajjeftu, haati Oromticha sanaa “gumaan ilma kiyya bilisuma Oromiyya hata’u” jettee Oromiyyaati kutanoo ishe dhaamte.
Ebbisan , “siifan lolaa Oromoo narra hingortu? https://www.youtube.com/watch?v=2B3F0DnH6m0
Jettee kan atti akka gaafiti saba keeti dhi’eesinan diini si nyaate, garuu arra waamichi kee qeerro sibooda dhalataniin kan gegeefamu sabi kee deebisa jira.
Jaali kee, Usmaayyoo Musa waggaa sadeet (1995-2003) mana hidha diina keesati dararammaa ture eega ba’ee, saba durati gaffa as ba’uu sii (Ebbisa Adunya fi Dhugumaa Ayyana) yaadachudhan walisa isa jalqabe. Kan Usmaayyoo gaafas walise keesa:
Garbummaa manna du’a filane
Saniif finchillee dagala seenne
Seenadhaaf duuna lubbu hinqusannee
https://www.youtube.com/watch?v=mC2s21z1CMI
Usmaayyoo Musa, darara mana hidha diina keesati irra gayeen lubbun isa dargagummaati qurxame. Lubuun artistota Oromoo kunif kan isaan fakatan darbuun, hiri’ota isaanif dhalota isaan booda dhufe ibidda sammuu itti naqe.
Isaan booda artistoti dhibaan laqahaman sagallee isaani kan fagoo nama hawatu, ergaan saani ani Oromoo mittii? maalifan walaabummaa kootif hin lolu? jedhee kan samuu qirqidu, xiiqii qabachiisu, tokko ta’ee akkan diina biyyaa isa qabate irraati mormuu kan godhee keesa isa tokko. Artistooni Oromoo wallaansoo walaabummaa Oromiyyaa ta’aa jiruuf aarssaa isaan baasa turan/jiraan seena saba issani keesati bo’oo olaana qaba.
Jaalan: Elemo, Ebbisa, Usmaayyoo fi kan walaabuma Oromoofi kuftanii, sabi keesan akka damaqee waanjjo kolonii ofirra darbatee, biyya bilisa taate (sovereign state) ijaarachuf tarkaanfi xumura irra ga’aa jira. Yoo isin lubuun jiraatani saba keesan arguu baatan ille hojjin keesan Oromoo karaa walabummaati luucessera. Qeeransi Oromoo diina isa Oromiyyaa irra ari’a jira (https://www.youtube.com/watch?v=7tr04nYSafw) akkuma Mulluu Baqqaalaa wallifte.
Jaalan, maqaan keesan bara barran seena Oromoo keesa hajiraatu.
Qabsa’aan hindu’aa qabsoon Oromiyya Walaabuman xumurama.
Alemayehu Kumsa, Ph.D.
Alemayehu.kumsa@gmail.com


text:
SIRNA ABBAA-IRREERRAA GARA DIMOKRAASIITTI
Waggoota dheeraadhaaf wanni akkaan na yaachisaa as gaye akkaata ummanni tokko sirna abbaa-irree ofirraa
ittisuufi dhabamsiisuu itti dandayani. Kuniis, hamma tokko, ilmi namaa cunqursaa akkanaa mudachuus, sarna
akkasiitin dhabamsiifamuus hinqabu yaanni jedhu na keessatti uumamuurraa dhalate. Amantii tuniis waa‟ee
barbaachisummaa bilisummaa ilma namaa, waa‟ee akkaagara abbootii irree (Arstootilirraa hanga xiinxaltoota sirna ukkaamsaatti) seenaa sirna abbootii irree (keessumattuu sirnoota Naaziitiifi kan Staaliinistootaa) dubbisuu kiyyaan daranuu na keessatti akka cimtu taate.
Waggoota dabran keessatti warra mooraalee hidhaa jumlaa (concentration camps) Naazii keessa hiraariin jiraateefi kanneen dandamatanii as gayan qunnamee dubbisuuf hiree argadheera. Norweeyitti warra bittaa faashistootaatiin mormeefi kanneen dandamate qunnameera; warra laboobamaniis waa‟ee saanii dhagayeera. Yahuudoota mooraa Naazii keessaa baafataniifi warra isaan dandamachiisees argee odeeyfadheera.
Shoorarkaa bittaa kooministootaa jalatti biyyoota adda addaa keessatti taate oduudhaan osoo hintahin kitaaboota garagaraa dubbisuudhaanin hubadhe. Shoorarkaan sirnoota kanaa maqaa cunqursaafi samicha jalaa bilisoomutiin waan irratti fe‟ameef baay‟ee nama gaddisiisa.
Kurneelee muraasa as dhihoo kana keessattiis warra biyyoota sirna abbaa-irree jalatti kufan kanneen akka Panama, Poland, Tibetiifi Burma waliin walqunnamee dhugaa waa‟ee sirna abbaa irree kanneenii hubadheera. Warra Tibet kanneen weerara kooministoota China dura dhaabbatee lole, warra Russia kanneen yaalii fonqolcha mootummaa ji‟a Hagayyaa bara 1991 keessa fiinxaaleyyii godhame cabse, Taaylaandota yaalii biyya isaanii gara bittaa waraanaatti deebisuuf godhamte karaa nagayaatiin fashalsiisan ilaalchisee amala hamaafi ajaa‟ibsiisaa sirni abbaa irree waan baay‟ee barachuu dandayeetin jira.
Qabsoon bittoota garajaboo kanarra aanuuf godhamteefi aarsaan kafalame gadda hadhaawaa haa uumu malee,
biyyoota ammayyuu balaa irra-hamaa jala jiraniifi mormii jajjabduun keessatti mul‟atu daaw‟achuun murannoofi gootummaan haawaasa biyyoota sanii nama jajjabeessa. Kanneen keessaa, Panama bittaa abbaa irree Noriega jalatti, ummanni Vilnius /Lithuania ukkaamsitoota Sooviyeet durii jalatti, Beijing murruqii addababayii Tiananmen irratti raaw‟atameefi balaa „Burmaa bilisa baate‟ keessatti waajjira humnoota demokraatawoorratti bakka Manerplaw jedhamutti raaw‟atame akka fakkeenyaatti kaafamu.
Takkee bakkoota gootoonni itti kufan dhaqee daaw‟adheera: awwaalaafi utubaa TV Vinius/Riga/ keessatti argamu, parkiilee namoonni itti rashanaman, Ferrara kaaba Italia keessatti bakka fashistoonni mormitoo murruq itti godhan, akkasumas, Manerplaw keessatti awwaala jimlaa reefki azeebban kichuutiin guutame arguu danda‟eera. Abbootiin irree hundinuu fixiinsaafi badiinsa nama suukaneessu dhiisanii dabruu isaaniiti hubanna.
Moyxannoofi yaaddoo tana keessaahis cunqursaa ittisuun akka dandayamu, ,murriqiin osoo hinjirre qabsoo milkii qabdu sirna abbaa irreerratti akka dandayamu, sirna abbaa irree cabsuufi hahhaarayniniis daaraa duraanii keessaa akka hin dhalanne ittisuun akka dandayamu abdii guddoo murannoo cimtuu qabdu arganne. Gaaga‟ama lubbuutiifi gadadoo ummataa hamma danda‟ametti gad xiqqeessuudhaan sirna abbootii irree cabsuuf karaalee qabsoo milkii qabdu gochuun itti dandayamu qajeellotti if eeggachaa itti yaaduu yaaleen jira.Waggoota baay‟eef waa‟ee sirnoota abbootii irree, sochiilee diddaa cunqursaa, warraaqsa garagaraa, ilaalcha siyaasaa adda addaa, sirnoota taligaa mootummaatiifi keessaafuu qabsoo malchiiftuu karaa nagayaatiin godhamtu qorachuudhaan waanin hubadherraahin ka’e.
Kitaabni kuniis qormaata kanarraa dhalate.
Bal’ina Kitaabichaa mallattoo ittaanu tuqaatii dubbisaa: FDTD_Afan_Oromo


text:
Aadaafi duudhaa gabbataan hawaasa tokkoo osoo irraanfatamanii hinbadiin tooftaalee adda addaatiin dhalootaa dhalootatti akka darbu gochuun barbaachisaadha. Tooftaalee kanneen keessaa tokko duudhicha ijoollee ofii barsiisuudha. Duudhaaleen kunniinis kanneen akka durdurii ykn oduu durii, hiibboo, mammaaksaafi kkf dha.
Duudhaa gabbataa ummanni Oromoo qabu keessaa tokko afoola. Afoola keessaa ammoo durduriin adda durummaan kan eeramuudha. Durduriin ykn oduun durii Oromoo biratti bal’inaan beekama. Durduriin yaroo baay’ee kan himamu ijoolleedhaafi. Ijoolleen jiruufi jireenya keessatti wantoota isaan mudachuu malan ilaalchisee hubannaa akka argataniifi akka qarooman gochuu keessatti dur druriin shoora guddaa taphata.
Kana malees ijoolleen waa’ee aadaa, amantiifi seenaa hawaasasaanii, akkasumas waa’ee bineensotaa, mukeeniifi dimshaashumatti uumamaafi qunnamtii uumama waliin qabaachiun isaanirraa eegamu dur durii keessatti akka ilaalaniifi akka baratan ni taasifamu.
Walumaagalatti durduriin sirna ijoolleen bashannanaa duudhaaleesaanii ittiin baratan akka ta’e hunduu kan irratti waliigaluudha. Oromoonis haala kanaan fayyadamaa aadaafi duudhaasaa dhalootaa dhalootatti dabarsaa akka dhufe kan seenaafi duudhaa Oromoo beeku hundi ni hubata.
Kanaafuu aadaa miidhagaan kun dagatamee akka hinhafne kan dhimmi isaan ilaalu hundi shoorasaa taphachuu qaba jachaa dur duriiwwan Oromoo biratti bal’inaan beekaman keessaa muraasasaa kan Waldaan Malkaa jedhamu qopheesseefi intarneetiirraa arganne akka armaan gadiitti isin dubbisiisna.
Leencaafi waraabessa:
Leencaafi waraabessatu waliin jiraatu turan. Leenci sangaa qaba. Waraabess immoo sa’a qaba. Isaanis dabareedhaan walii tiksaa turan. Guyyaa tokko, gaafa dabaree leencaa sa’aani waraabessaa dhalte. Leenci waatii dhalatte fudhachuu barbaadee dil’uu sa’attii fuudhee qaama sangaasaatti suuqee waraabessaan, “Kunoo sangaa kootu dhale” jedheen. Sana booda wallolanii bineensota jaarsummaa baafatanii bineensonni hunduu dhufanii qamaleen hafnaan guyyaa biraatti beellamatan.
Guyyaa beellamaa kanas qamuun akkuma amalashee turtee dhufte. Oggaa isheen dhuftu bineensonni kuun odaa jalatti walgahanii turan. Leencis qamaleedhaan akkana jadheen, “Jaarsummaa koo tuffatteeti moo maaliif turte” jedheeni. Qamuunis lakki gooftaa tuffadhee osoo hinta’in lafa tarsa’ee (baqaqee) tokko otoon suphuun ture jetteen. Leencichis, “Lafti ni suphamaa maaliif sobda”? jennaaniin isheenis deebistee, “Sangaan ni dhalaa”? jettee muka kortee jedhama.
Leencaafi jaldeessa:
Jaldeessatu haadha manaa leencaa jaallatee ani bareedaan kun sijaalladhe jedhee haadha manaa leencaatti hime. Isheenis tole jetteenii galtee, “Osoo ati jirtuu jaldu tortoraan sin jaaladha naan jedhe” jettee leencootti himti. Obbo leencoonis mala malee haadha manaasaatiin akkas jedheen. “Guyyaa tokko inni hinjiru jedhiitii marqaa marqii waami. Ani immoo baaxii manaarran taa’aa jedheen”. Isheenis marqaa marqitee jalduu waamte. Innis dhufee marqaa erga nyaatee booda, “Ana moo obbo leencoo keetu irra bareeda” jedhee haadha manaa leencaa gaafate. Isheenis situ bareeda jetteen. Booda osoo obbo leencoon amma sitti dhufee maal goota? jettee gaafatte. Innis, “Hinsodaadhu” jedheen.
Yeroo kana obbo leencoon baaxiirraa gadi bu’ee jalduudhaan, maal asii goota jedhee gaafannaan, “Rakkadheen kadhaa dhufe” jedheen. Ittaansee obbo leencoon funyaan kee kana maaltu akkana godhe? jedheen. Jalduunis ganamaafi galgala waaqa osoon kadhuun akkas ta’e jedheen. Leencoon deebisee ‘hudduu’ kee kana hoo maaltu akkana godhe? jedhee gaafate. Ganamaafi galgala mukarran foqoqa, isaatu akkas nagodhe. Harka kee kana hoo maaliif akkas ta’e? jedhee gaafannaan, ganama rirma galgala ammoo ija mukaa funaanuutu na luqqise jedheen jedhamaa.
Sardiidaafi lukkuu:
Bara durii sardiidaan ganamaan kaatee otoo nyaatashee barbaaddachaa jirtuu lukkuun warra tokkoos heddummatanii otoo nyaatasaanii barbaaddachaa jiranii kormaan hindaanqoo tokko iyye. Sardiidaan sagalee kana dhageessee sagalee keetu baay’ee natti tolee mee irra deebi’ii naaf jedhi jetteen. Kormaan lukkuus lukaan lafatti ejjetee ijasaa lamaan dunuunfatee osoo iyyuu sardiidaan utaaltee morma kormaa lukkuu qabatte.
Hindaanqonni kuun baqatanii gara manaatti deebi’an. Sardiidaan kormaa lukkuu fudhattee osoo fiigaa jirtuu kormaan lukkuu sardiidaadhaan akkas jedhe, “Osoo ati lallabdee lukkuulee hedduun deebi’anii waan dhufaniif iyyi” jedheen. Sardiidaanis tole jattee yeroo iyyitu kormaan hindaanqoo sardiida harkaa bahee muka irra bahe jedhama.
Warra gowwaa:
Abbaa manaafi haadha manaa gowwaatu biyya tokko keessa jiraataa turan. Guyyaa tokko karaa deemuuf galaa qopheeffataniiru. Galaansaaniis bassoodha. Osuma deemanii bishaan bassoo ittiin basseeffatan barbaacha gara lagaatti goran. Laga gahanii bassoo isaanii hiikanii bishaan guddaarratti firfirsan. Yeroonsaa ganna, yaroo lagni guutu waan ta’eef bassoosaanii jalaa fudhatee yemmuu deemu haati manaa bassicha qabuuf bishaan keessa lixxee deebi’uu dadhabde.
Abbaan manaas taa’ee ishee eegaa turee isheen deebi’uu didnaan, “Maalif bishaan keessaa hinbaatu jedhee” dhakaa itti darbannaan dhiigni ol faca’e. Yeroo kana abbaan manaa gowwaan sun, “Ana kophaatti dhiistee kophaashee bassoo barbareedhaan nyaattii” jedhee innis bishaanicha keessa seenee lubbuun warra lamaanii bishaaniin badde jedhama.
Qocaafi sinbirroota:
Guyyaa tokko qocaan beela’ee osoo karaa deemuu sinbirroota waamicha dhaquuf qophaa’anitti dhufe. Innis sinbirrootaa eessa deemaa jirtu? jedheen. Isaanis bakka dhaquuf jedhan ittihiman. Qocaanis maal ta’aree yoo na fudhattanii deemtan jedheen. Rakkoo hinqabu. Koochoo tokko tokko siif kenninee nu waliin deemta jedhanii akkuma jedhan kennaniifii osoo balali’aa jiranii maqaan kee eenyu jedhanii gaafatan. Innis maqaan koo ‘hunduma keessanii’ jedhee deebisef.
Erga bakka waamichaa gahanii booda ani waanan dubbii beekuuf isiniifin dubbadha jedheenii tole jedhaniin. Innis erga dubbatee booda dhangaan kun eenyuuf qophaa’e? jedhee gaafate. Isaanis hunduma keessaniif jennaan qocaanis dhageessanii maqaan koos hunduma keessanii. Dhangaan kun kan qophaa’e hunduma keessaniif waan ta’eef dhangaan kun anaaf qophaa’e jedhee sinbirroota irraa ari’atee qofaasaa nyaate.
Haata’u jedhanii sinbirroonni gara manasaanii galuuf koochoosaanii irraa buqqifatanii yeroo ka’an haadha manaasaatti akka ergaa himaniifiif akkas jedhee itti dhaammate, “Yemmuun balali’aa dhufu waan laafaa balbalarra kiyya dura naa hafi, yeroon achi gahun gadiitti of dhiisaa jedhe jedhaatii itti naaf himaa” jedhee itti himate. Isaanis ergaasaa jijjiiranii, “Waan qara qabu kan akka eeboofi aalbeefaa balbalatti gadi naaf baasii na eegi Isheenis qopheessitee eegdee irratti of gatte. Isaanis, “Cubbuun abbuma miiti” jedhanii mammaakan jedhama.
Leencaafi dhala namaa:
Bara durii leenci tokko osoo bosona keessa deemuu daa’ima saamtonni haadhaafi abbaa irraa ajjeesan tokko argatee gara mana jireenyaasaatti fudhatee gale. Sana booda lafeedhuma ofii nyaatuufi lafeefi waan dhugamu obaasee guddise. Mucaan sun erga guddatee booda dhala namaatti maxxanuu jalqabe.
Adeemsuma kanaan namoota wajjin yaada waljijjiiruu jalqabe. Achumaan, “Silaa ati ilmoo namaati, akkamitti bineensa bosonaa waliin jiraachuu dandeesse?” jedhanii gaafannaan anaaf abbaa kooti; reeffa abbaa koofi haadha koo jidduudhaa kaasee na fudhatee galee kan naguddise, abbaan koo kanan akka lubbuu kootti jaaladhu isuma. Kanaafuu, anis gara abbaa koottan galaa isinis nagaan naa bulaa jedheenii gara mana ‘abbaasaatti’ gale.
Mucichi guyyaa sana yaa galuu malee hanguma namaan walargu waa’ee leenca wajjin jiraachuusaarratti gaafiin dhiyaataaf. Deebiinsaas sanuma ta’ee osoo jiruu guyyaa tokko galgala warri ati yeroo hunda gara abbaa koottan gala jettee leencuma kana wajjin jiraachuuf deemta. Hanga ammaatti waan badaa tokkllee irratti argitee hinbeektuu? jedhanii gaafannaan waan gaaffiinsaanii itti baay’ateef deebii tokko kennuuf dirqame. Kunis fedhii namootaa guutuudhaaf jecha, yeroo na hammatee rafu bobaansaa natti xiraaya malee waan badaa tokkoyyuu irratti argee hinbeeku jedheenii; jedhaa nagaan bulaa, ani nan galaa jedhee biraa bahe.
Yeroo sanatti alli waan dukkanaa’eef namni hinargu, leencichi mana jala dhaabbatee dhageeffachaa ture. Erga mucichi bahee booda dura kaatee manatti galee eege. Erga mucaan galee, “Maal ilma koo eessa turtee dhufte? jedhee gaafate.
Mucaanis, “Asumaa osoon sanyii mukaa funaannadhuu natti galgalaaye,” jedheen. Achumaan, leencichis bakka mucaan ture waan beekuuf akkasumas waan inni jedhe hundumaa waan dhagaheef aaree eeboo manaa qabu fuudhee, “hoodhu na waraani!” jedhee mucaatti kenne. Achumaan mucaanis reeffa haadhaafi abbaa kootii gidduudhaa na kaastee naguddiftee ammaan na geessee. Aani ofan waraana malee akkamittan si waraana? jedheenii deebiseef. Achumaan mucaanis ajaja dirqamaa waan itti ta’eef, leencicha waraane. Leencichis erga waraanamee booda erga na waraantee hanga madaan koo fayyutti, wanta argatte mara natti funaanii na wal’aani jedheen.
Mucaanis tole jedhee, waanuma argate funaanee hanga madaansaa fayyutti wal’aane. Leencichis erga madaansaa fayyee booda ofitti waamee; ilaali, madaan ati eeboodhaan nawaraante fayye. Jechi ati gaafa sana mana fira kee teessee jette sun garaa kootii hinbaane. Ani guddisee si hinnyaadhu. Atis gara fira keetti. Anis bobaa koo xiraa’aa wajjin gara bosona kootii jedheenii gaggeesse jedhama.
Qoqqoodama Oromoo
Kanas ilaali: Qoqqoodama Oromoo
Ummani Oromoo bakka kudha lamatti adda
baha. Bakka dhiha baha irra eegalee hanga
bahaatti tuutni kun:
Ummani Wallaggaa ummata naannawa
dhihaa jiraatu ummanni kun naannawa
bishaanii jiraatan;
Oromoo Maccaa – Laga Dhedheessaa fi
Laga Oomoo gidduu, kibba Laga Gibee jiraatu.
Oromoo Tuulamaa – Handhuura Oromiyaa
naannoo Finfinnee jiraatu;
Oromoo Walloo – gara Kaabaa naannoo
Amaaraa godina addaa Oromiyaa , naannoo
Hara Ashangee, jiraatu; Oromoo Raayyaa fi
Oromoo Yajjuu jedhamu
Oromoo Ituu , nannoo Oromiyaa keessa Laga
Hawaas fi magaalaa Dirre Dhawaa jiraatu;
Oromoo Anniyyaa – kibba warra Ituu fi dhiha
Laga Erer jiraatu;
Ala Oromoo – magaalaa Harar fi Laga Erer
dhihatti, warra Ituu fi Anniyyaa gidduu jiraatu;
Oromoo Nole – magaalaa Dirree Dhawaa
bahatti kaaba magaalaa Harar;
Oromoo Baabbilee – qaama Oromoo bahaa
yoo ta’an, baha Laga Erer fi kibba Oromoo
Bahaa jiraatu
Oromoo Jaarsoo – Harargee Bahaa gara
bahaatti;
Oromoo Arsii – godinaalee Arsii , Baalee fi
haga tokko Shawaa Bahaa keessa jiraatu.
Oromoo Booranaa – Kibba Oromiyaa fi
kaaba Keeniyaa jiraatu.
Warra Qaalluu – Laga Hawaas fi magaalaa
Dirre Dhawaa gidduu jiraatu.
Oromoo Gujii – qaama Oromoo Kibba
jiraatuu yoo ta’an, ollaa Oromoo Booranaa
jiraatu.
Shariifaa Laga Hawaas fi magaalaa Dirre
Dhawaa gidduu jiraatu.
Jechoota Hayyootaa!!!
~ Hiyyeessa jechuun nama qarshii hiyyoome osoo
hin taane, nama sammuu hiyyoomeedha!
~ Beekaa jechuun nama dogoggora ufii ufittiJechoota Hayyootaa!!!
~ Hiyyeessa jechuun nama qarshii hiyyoome osoo
hin taane, nama sammuu hiyyoomeedha!
~ Beekaa jechuun nama dogoggora ufii ufitti
beekee, irraa sirraa’eedha!
~ Lukaan qixxeessuuf kophee muran malee,
kopheen qixxeessuuf luka hin muran!
~ Moo’uu jechuun 1ffaa bahuu qofa osoo hin
taane, jijjiiramas agarsiisuudha!
~ Barachuu jechuun barumsa keessa darbuu osoo
hin taane, barumsi nama keessa darbuudha!
~ Barumsa barattee yoo qoramtu, jireenya immoo
qoramtee baratta!
~ Nama si sobu wajjiin gammaddee kolfuu, irra
nama dhugaa sitti himu wajjiin gadditee boohuu
si wayya!
~ Namni carraa gaarii qabu osoo bishaan
galaana keessatti darbaniiyyuu, Qurxummii
afanitti qabatee keessaa baha!
~ Obsi guddaan dhagaa yoo affeelu, aariin
xinnoon bishaan bobeessiti!
~ Yeroo tokko tokko gammachuun guyyaa tokkoo,
gadda waggaa tokkootti jijjiirama!
~ Nama kabajuun mallattoo sodaa ykn
lugnummaa osoo hin taane, bilchina sammuu fi
dandeettii fageessanii yaaduuti!
~ Jireenya kee fooyyessuudhaaf yaaliidhaan
shaakala ati taasiftu keessatti kufaatiiwwan si
muudatan kufaatii osoo hin taane, akeektuu
galma gahiinsa yaalii keetiiti!
~ Addunyaa kana irratti Harreen akka namaatti
yaadu jiraatuu baatus, namni akka harreetti
yaadu hin dhabamu!
~ Akka addunyaatti yaadii, akka naannootti
hojjadhu!
~ Dhalli namaa wanta haara argannoodhaan yoo
uumu (kalaqu) kan nama gammachiisu yoo ta’u,
garuu ufii isaatii uumamuu (kalaqamuu) yoo
irraaffatu immoo kan nama gaddisiisuudha!
~ Kan nama qaanessu ba’aa guddaa sammuu
irratti baachuu osoo hin taane, sammuu hin
yaanne baachuudha!
~ Yoo rakkoon wahii si muudate rakkoo si
muudate saniif yaaduu osoo hin taane, akkaataa
rakkoo si muudate san keessaa itti baatu yaaduu
qabda!
~ Osoo dhugaan kophee hin godhatin, dharti
addunyaa naannofti!
~ Mucucaattee dugdaan yoo kufte balleessaan
kee ta’uu kan hin dandeenye yoo ta’u,
balleessaan kee ta’uu kan danda’u kuftee yoo
achitti hafteedha!
¤ Wal beekuu irra, walii beekuu wayya!
~ Bishaan kadhaan argame dheebuu nama hin
baasu!
~ Sareen yeroo hunda duttu akka hin birmanneef
uf gooti!
~ Kan nama nyaatu dukkana osoo hin taane,
wanta dukkana keessa jiruudha!
~ Irra caalatti kan dinqisiifatamuu qabu namoota
addeessa irra qophatan osoo hin taane, namoota
akkaataa isan addeessa irra ittiin qophatan
barsiisaniidha!
~ Addunyaan tun sirraa waan tokko eegdi waan
ta’eef, waan gaarii tokko hojjadhu!
~ Kaayyoo ufii galmaan gahachuuf dhama’uun
har’aaf dhandhamni isaa kuraawaadha malee,
boru firii fi dhandhamni isaa mi’aawaadha!
~ Nama shakkitu hin mindeessin, yoo mindeessite
hin shakkin!
~ Wanti calaqqisu hundi, warqii sitti hin
fakkaatin!
~ Jiraachuuf nyaadhu malee, nyaachuuf hin
jiraatin!
~ Waggatti jiruu dabali malee, jiruutti waggaa hin
dabalin!
~ Riqicha muka tokkoo irra osoo hin bahin dura,
gorora takka liqimsi!
~ Balbalti carraa takka yoo si jalaa cufamte yoo
ati abdii kutuu dhabde, tan biraa siif banamti!
~ Gatii yeroo beekuu yoo barbaadde, atileetii
maaykiroo sekondii tokkoof moo’amee badhaasa
meedaaliyaa warqii dhabe gaafadhu!
~ Bu’aa qabxii baruu yoo feete, barataa qabxii
0.5niif qormaata kufe haasofsiisi!
~ Aangoo qubaan si filaniin uf hin tuulin, qubaan
irraa si buusaniitii!
~ Beekkumsa qabduun hin boonin, kan si caala
beeku heddutu jiraatii!
~ Namni an beekaadhaa ufiin jedhu, wallaalaan
akka isaa hin jiru!
~ Hanga dandeessetti bara baraan jireenya kee
jijjiiri malee, akka barri wal sitti hin jijjiirre!
~ Barcumaa fi kabaja abbatu uf jalaan deema!
~ Bara rakkoo bishaantu muka namatti kora!
~ Waan garaan namaa baatu, Wadalli Harree hin
baatu!
~ Lafa fardi sangaan hin jirre, maxaanatu itti
arreeda!
~ Kan ati jechuu qabdu biyyi too maal naa goote
jechuu osoo hin taane, an biyya kootiif maal
godhe jechuu qabda!
~ Baay’ee haasahuu irra, baay’ee dhageeffachuu
filadhu!
~ Hojii guddaa karoorfame irra, hojii xinnoo
hojjatametu caala!
~ Bara jireenyaa kee keessatti yeroo dheeraa
taa’umsaan dabarsitu irra, yeroo gabaabduu
hojiin dabarsitutu bu’aa guddaa siif qaba!
~ Namni sabbata godhatanii mudhiitti hidhatan,
Bofa namatti ta’ee nama hidda!
~ Akkuma jaalalli jiru jibbis jira waan ta’eef,
icciitii yeroo jaalalaa haasoftan yeroo jibbaa
haasahuun wallaalummaadha!
~ Jaalalli dhugaa fageenya karaatiin hin
daangeffamu!
~ Jaalalli dhugaa furtuu jireenyati!
~ Jaalalli dhugaa ibsaa addunyaa fi gaaddisa
jiruuti!
~ Nama jaalalli dhugaa kuffiseef, guulli harkisa
lafaa itti hin gaafatamu!
~ Dhiira qawweef hin jilbiiffannetu, jaalala
dhugaatiif jilbiiffata!
~ Yoo nama taate fedhii keetiif osoo hin taane,
kaayyoo keetiif dursa kenni!
* Waan dubbiftaniif, galata guddaa qabdu!!!
# GALATOOMAA !!!
beekee, irraa sirraa’eedha!
~ Lukaan qixxeessuuf kophee muran malee,
kopheen qixxeessuuf luka hin muran!
~ Moo’uu jechuun 1ffaa bahuu qofa osoo hin
taane, jijjiiramas agarsiisuudha!
~ Barachuu jechuun barumsa keessa darbuu osoo
hin taane, barumsi nama keessa darbuudha!
~ Barumsa barattee yoo qoramtu, jireenya immoo
qoramtee baratta!
~ Nama si sobu wajjiin gammaddee kolfuu, irra
nama dhugaa sitti himu wajjiin gadditee boohuu
si wayya!
~ Namni carraa gaarii qabu osoo bishaan
galaana keessatti darbaniiyyuu, Qurxummii
afanitti qabatee keessaa baha!
~ Obsi guddaan dhagaa yoo affeelu, aariin
xinnoon bishaan bobeessiti!
~ Yeroo tokko tokko gammachuun guyyaa tokkoo,
gadda waggaa tokkootti jijjiirama!
~ Nama kabajuun mallattoo sodaa ykn
lugnummaa osoo hin taane, bilchina sammuu fi
dandeettii fageessanii yaaduuti!
~ Jireenya kee fooyyessuudhaaf yaaliidhaan
shaakala ati taasiftu keessatti kufaatiiwwan si
muudatan kufaatii osoo hin taane, akeektuu
galma gahiinsa yaalii keetiiti!
~ Addunyaa kana irratti Harreen akka namaatti
yaadu jiraatuu baatus, namni akka harreetti
yaadu hin dhabamu!
~ Akka addunyaatti yaadii, akka naannootti
hojjadhu!
~ Dhalli namaa wanta haara argannoodhaan yoo
uumu (kalaqu) kan nama gammachiisu yoo ta’u,
garuu ufii isaatii uumamuu (kalaqamuu) yoo
irraaffatu immoo kan nama gaddisiisuudha!
~ Kan nama qaanessu ba’aa guddaa sammuu
irratti baachuu osoo hin taane, sammuu hin
yaanne baachuudha!
~ Yoo rakkoon wahii si muudate rakkoo si
muudate saniif yaaduu osoo hin taane, akkaataa
rakkoo si muudate san keessaa itti baatu yaaduu
qabda!
~ Osoo dhugaan kophee hin godhatin, dharti
addunyaa naannofti!
~ Mucucaattee dugdaan yoo kufte balleessaan
kee ta’uu kan hin dandeenye yoo ta’u,
balleessaan kee ta’uu kan danda’u kuftee yoo
achitti hafteedha!
¤ Wal beekuu irra, walii beekuu wayya!
~ Bishaan kadhaan argame dheebuu nama hin
baasu!
~ Sareen yeroo hunda duttu akka hin birmanneef
uf gooti!
~ Kan nama nyaatu dukkana osoo hin taane,
wanta dukkana keessa jiruudha!
~ Irra caalatti kan dinqisiifatamuu qabu namoota
addeessa irra qophatan osoo hin taane, namoota
akkaataa isan addeessa irra ittiin qophatan
barsiisaniidha!
~ Addunyaan tun sirraa waan tokko eegdi waan
ta’eef, waan gaarii tokko hojjadhu!
~ Kaayyoo ufii galmaan gahachuuf dhama’uun
har’aaf dhandhamni isaa kuraawaadha malee,
boru firii fi dhandhamni isaa mi’aawaadha!
~ Nama shakkitu hin mindeessin, yoo mindeessite
hin shakkin!
~ Wanti calaqqisu hundi, warqii sitti hin
fakkaatin!
~ Jiraachuuf nyaadhu malee, nyaachuuf hin
jiraatin!
~ Waggatti jiruu dabali malee, jiruutti waggaa hin
dabalin!
~ Riqicha muka tokkoo irra osoo hin bahin dura,
gorora takka liqimsi!
~ Balbalti carraa takka yoo si jalaa cufamte yoo
ati abdii kutuu dhabde, tan biraa siif banamti!
~ Gatii yeroo beekuu yoo barbaadde, atileetii
maaykiroo sekondii tokkoof moo’amee badhaasa
meedaaliyaa warqii dhabe gaafadhu!
~ Bu’aa qabxii baruu yoo feete, barataa qabxii
0.5niif qormaata kufe haasofsiisi!
~ Aangoo qubaan si filaniin uf hin tuulin, qubaan
irraa si buusaniitii!
~ Beekkumsa qabduun hin boonin, kan si caala
beeku heddutu jiraatii!
~ Namni an beekaadhaa ufiin jedhu, wallaalaan
akka isaa hin jiru!
~ Hanga dandeessetti bara baraan jireenya kee
jijjiiri malee, akka barri wal sitti hin jijjiirre!
~ Barcumaa fi kabaja abbatu uf jalaan deema!
~ Bara rakkoo bishaantu muka namatti kora!
~ Waan garaan namaa baatu, Wadalli Harree hin
baatu!
~ Lafa fardi sangaan hin jirre, maxaanatu itti
arreeda!
~ Kan ati jechuu qabdu biyyi too maal naa goote
jechuu osoo hin taane, an biyya kootiif maal
godhe jechuu qabda!
~ Baay’ee haasahuu irra, baay’ee dhageeffachuu
filadhu!
~ Hojii guddaa karoorfame irra, hojii xinnoo
hojjatametu caala!
~ Bara jireenyaa kee keessatti yeroo dheeraa
taa’umsaan dabarsitu irra, yeroo gabaabduu
hojiin dabarsitutu bu’aa guddaa siif qaba!
~ Namni sabbata godhatanii mudhiitti hidhatan,
Bofa namatti ta’ee nama hidda!
~ Akkuma jaalalli jiru jibbis jira waan ta’eef,
icciitii yeroo jaalalaa haasoftan yeroo jibbaa
haasahuun wallaalummaadha!
~ Jaalalli dhugaa fageenya karaatiin hin
daangeffamu!
~ Jaalalli dhugaa furtuu jireenyati!
~ Jaalalli dhugaa ibsaa addunyaa fi gaaddisa
jiruuti!
~ Nama jaalalli dhugaa kuffiseef, guulli harkisa
lafaa itti hin gaafatamu!
~ Dhiira qawweef hin jilbiiffannetu, jaalala
dhugaatiif jilbiiffata!
~ Yoo nama taate fedhii keetiif osoo hin taane,
kaayyoo keetiif dursa kenni!
* Waan dubbiftaniif, galata guddaa qabdu!!!
# GALATOOMAA !!!


text:
Muhaammad Ergamaa Waaqaa isa dhugaatii? (Is Muhammad a true Prophet of God? Part one)
Sam Shamoun
Kutaa Tokkoffaa [Kutaa Lammaffaa]
(Qopheessadhaan kan Hiikame)
Barreeffamni armaan gadii kun Muhaammad ergamaa Waaqaa isa dhugaadha jedhanii warra amananiif amantiin isaanii sirrii akka hin taane qabxiilee agarsiisan ja’a qabatee jira. Musliimota barreeffama kana dubbisan yaadota kanneen of eeggannannoo fi kadhannaa keessa ta’anii akka dubbisan akkasumas kunneen dhugaa ta’uu fi dhugaa ta’uu dhabuu isaanii akka ilaalanii fi hubatan isaan ni gaafanna.
Dhugaa barreffama kana keessa jiruunis Gooftan keenya Yesus Kiristoos Musliimota dukkana keessaa gara ifa isaa ulfina qabutti akka isaan baasu ni kadhanna.
Yaada Guddaa Tokkoffaa
Muhaammad Adeemsa Raajota Isa Dura Turanii Akka Hordofu Dubbatee Jira
“Yaa isin warri amantan! Allaah fi ergamaa isaatti kitaaba inni ergamaa isaa irratti buusetti kitaaba inni isa dura gadi buusettis amanaa. Allaah fi ergamoota (Malaa’ikaa) isaa barreeffamoota isaa ergamtoota isaatis guyyaa dhumaas namni gane dogoggora (dhugaa) irraa fagaate ni dogoggore” 4:136
“Ergamtichi gooftaa isaa biraa kan isarratti bu’e ni amane. Amantoonnis (akkanuma) hundi isaanituu Allaahtti, Ergamoota isaatti kitaabota isaattis, ergamtoota isaa gidduutti tokkollee adda hin baasnu (kan jedhan yoo ta’an) ni amanan. Ni dhageenyes ni ajajamnes gooftaa keenya! Dhiifama (ni barbaanna) deebi’uunis gara kee qofa jedhan” 2:285
“Ergasiis gara kee amantiin Ibraahim qajeelaa yoo ta’u hordofi, inni warra Mushrikoota (Allaah waliin waaqa biraa kan waaqeffatan) keessaa tokko hin turre jechuu sirratti buusne” 16:123
“Isa gara kee bu’e sana jabeessii qabadhu, ati karaa qajeelaa irra jirtaati; innis (Qur’aanni) ofii keeti fi saba keetif ulfina guddaadha. Gara fuula duraattis isa irraa ni gaafatamtu. Ergamoota keenya isaan si dura ergine keessas (duuka buutota isaanii) al-rahmaanin ala kan biraatif akka bitaman goonee jirra yoo ta’e mee gaafadhu” 43:43-45
“(Murtii) kanaafis namoota waami, akka ajajamte sanattis qajeeli. Gara isaan goranis hin hordofin. Jedhiinis wanta Allaahn buuse hundattis nan amane. Isin jidduuttis wal qixxeessuf nan ajajame. Allaahn gooftaa keenya gooftaa keessanisi. Nuti hojiilen keenya nuuf jiru. Isisniifis hojiileen keessan isiniif jiru. Nutiif isin gidduutti mormiin hin jru. Allaahn nu jidduutti ni sassaaba. Deebinis gara isaa qofa” 42:15
“Isaan warra nuti kitaabotaa fi raajummaa isaanif kennineedha. Isaan (gantoonni Makkaa) saba isaan ganuu hin dandeenye dhugumaan qopheessinee jirra. (Raajonni) kunneen isaan warra Allaahn dhiifama isaanif godheedha. Karaa isaanitis duuka bu’i:- isa (Qur’aana) irratti gatii homaa isin hin gaafadhu. Inni addunyootaf abboommii malee homaa miti jedhiin” 6:89-90
“Gara keetitti kan buusne irraa shakkii keessa yoo jiraatte warra si dura kitaabicha dubbisan gaafadhu. Dhugaan gooftaa kee irraa siif dhufee jira. Shakkitoota keessas tokko hin ta’in” 10:94-95
(Kutaalee Qur’aanaa armaan olitti caqafaman irratti akkuma ifa ta’ee argamutti) Muhaammad kan itti himame qajeelfama isa dura ture akka hordofuu fi ergaa isaatis kitaabota qulqullaawoo isa dura jiran irraa akka mirkaneeffatu ture.
Kana jechuunis ergaan isaa ergoota raajota isa dura turan waliin wal fakkaachuu qaba jechuudha. Macaafni Qulqulluun kan nutti himu Yesus dhuma mul’atoota hundaa akka ta’eedha; kanaafuu raajonni isa booda dhufan hundi kan dubbachuu qaban angoo yookin maqaa isaatin ta’uutu irra jiraata; akkasumas wangeela isaa kan barabaraa labsuu qabu.
“Nyaata jireenna barabaraatiif jiraatu kan ilmi namaa inni Waaqni Abbaan chaappaa isaa isa irratti mallatteesse sun isinii kennuuf dadhabaa malee nyaata baduuf hin dadhabinaa.” Yohannis 6:27
“Waaqni nagayaa inni karaa dhiiga kakuu barabaraatiin Gooftaa keenya Yesuus, tissituu hoolotaa guddicha sana warra du'an keessaa kaase sun” Ibroota 13:20
“Maleekkaa biraas otoo inni samii walakkaa barrisuu nan arge; innis warra lafa irra jiraatanitti jechuunis saba maratti, gosa maratti, afaanii fi Sanyii maratti akka lallabuuf wangeela barabaraa qaba ture.” Mul’ata 14:6
“Anis isaaf sagaduuf jedhee miila isaa irratti lafa dhaye; inni garuu akkana naan jedhe; " Naa hin sagadini! anis hojjatumaa sii fi obboleeyyan kee warra Ye-suusiif dhuga-bahan wajjiin tajaajiluu dha. Waaqaaf sa-gadi; dhuga-bayiinsi Yesuusi hafuura raajiitii” Mul’ata 19:10
Muhaammad ergaa Kiristoos waan faallesseef akkasumas Ilma waaqaa ta’uu isaa waan ganeef ergaan isaa Waaqa biraa kan dhufe ta’uu hin danda’u.
“Nama akka Yesuus masiihii ta'e ganu malee sobduun eennu ree? Namni akkasii Kiristoosiin morma; Abbaa fi Ilmas ni gana. Namni Ilma ganu kamiyyuu Abbaallee hin qabu; namni waayee Ilmaa dhugaa bawu cuftinuu Abbaas qaba.” 1Yohannis 2:22-23
(Armaan olitti sagalee Waaqayyoo keessatti akkuma ilaalle) dhugumatti Muhaammad dhuma irratti sadarkaan inni irra gahe Waaqayyo sobaa gochuudha.
1Yohannis 5:9-13 “Dhuga-bayiisa namaa ni fudhanna; dhuga-bayiisni Waaqayyoo garuu kana caalaa guddaa dha; dhuga-bayiisni kun isa Waaqayyo waayee Ilma isaa dhugaa ba'e sanaatii. Namni ilma Waaqayyootti amanu kamiyyuu dhuga-bayiisa kana garaa isaa keessaa qaba; namni Waaqa hin amanne garuu waan isa Waaqni waayee ilma isaa dhugaa baye sana hin amaniniif inni Waaqayyuu sobduu godheera. Dhuga-bayiisni sunis isa kana; Waaqayyo jireenna barabaraa nuu kenneera; jireenni sunis Ilma isaa keessa jira. Namni Ilma sana qabu jireenya qaba; namni Ilma Waaqayyoo hin qabne immoo jireenya hin qabu. Yaada Xummuraa Isin warri maqaa Ilma Waaqayyootti amantan akka jireenya barabaraa qabaachuu keessan beettaniif ani waan kana isinii barreessa.”
Xumura Dubbichaa:- Muhaammad Waaqa Dhugaa Kan Sobu Waan Fakkeessef Raajii Dhugaa Ta’uu hin Danda’u
Yaada Bu’uuraa Lammaffaa
Macaafni Qulqulluun Akka Dubbatutti Xibaartummaa Fi Tolchi Raajii Waaqayyoo Isa Dhugaa Irratti Hojjechuu Hin Danda’u.
“//////////” Seera Ba’uu 23:23
“Namoonni torbaatamii lamaan sunis gammachuun deebi'anii, "Yaa Gooftaa, jinniiwwanilleen maqaa keetiin nuu ajajamaniiru" jedhan. Yesuusis deebisee akkana jedhe; "ani otoo Sheexanni ak-kuma balaqqeetti samii irraa bu'uu nan arge. Kunoo, ani akka isin bofaa fi torbaan qabaaf lafatti dhidhiittaniifi akka humna dii-naagmaras moo'attaniif aangooh isinii kenneera; wanni kamiyyuus isin hin miidhu. Garuu sababii maqaan keessan samii keessatti barreeffameef gammadaa malee sababii hafuuronni isinii ajajamaniif hin gammadinaa.” Luqaas 10:17-20
Muhaammad qorumsa kana darbuu hin dandeenye sababni isaatis xibaartuun Yihudii tokko xibaarummaa irratti hojjetee jiraati. Musliimonni akka dubbatanitti boqonnaaleen Qur’aanaa 113 fi 114 kan “mul’ataniif” Muhaammad abaarsa kana jalaa baasufi jedhu. Kana ilaalchisee hadisni kan galmeesse garuu:_
Ayishaan akka dubbattetti:- garbicha Allaah irratti xibaarummaan (digimtiin) hojjetamee ture kanaafuu niitolii isaa waliin qunnamtii saalaa osuma hin raawwatin akka waan raawwatee itti fakkeessa ture. (Suufiyaan kan dubbatetti immoo amala akkanaa kana agarsiisuun isaa xibaarummaan sun baay’ee ulfaataa ta’uu isaat agarsiisa jechuudha). Gaaf tokko innis akkas ajedhe,  .
Namichi inni duraa ‘isa irratti xibaartummaa kan hojjete eenyu?’ jedhee gaafate; namichi inni lammataa immoo ‘Labid Bin Al Asam kan jedhamu nama banii Zuraayiq irraa ta’eedha; innis dura-bu’aa Yihuudotaa fi nama fakkeessadha’ jedhee deebiseef. Namichi duraas ‘inni xibaarummaa sana hojjechuuf maal fayyadame?’ jedhee gaafate; kan lammataas ‘filaa rifeensi irra jiruudha’ jedhee deebise. Namichi duraa sunis ‘inni (filaan rifeensaa sun) eessa jira’ jedhee gaafate. Namichi kuunis ‘golga daraaraa muka teemira kormaa keessa ta’ee boolla daarwaan keessa dhagaa jala taa’ee jira’ jedhee deebise. Kanaafuu raajichi gara boolla sanaa deemee wantoota sanneen baasudhaan akkas jedhee dubbate:-  . (Sahih al-Bukhari, Volume 7, Book 71, Number 660; see also number 661)
Ayishanis akka armaan gadii jetteet dubbatte:_ raajichi yeroo tokko xibaarummaan itti godhamee ture kanaafuu wanta hingoone tokko akka waan godhee itti fakkaachaa ture. (Sahih al-Bukhari, Volume 4, Book 53, Number 400)
Yaadachiisa Qopheessaa
Waa’e jireenya keenyaa dhugumaan itti yaaduu qabna, sababni isaas amantaan nuti hordofnu sirrii ta’uu isaa beekuu waan qabnuufi. Raajichi amantaa Islaamaa eegale dhugumaan raajii dhugaatii? Jechuudhan gaafachuuf saalfachuu yookin sodaachuu hin qabnu. Barreeffamni armaan olitti argamuu fi kutaaleen itti fufanii jiran Muhaammad raajii dhugaa uumaa ta’uu fi ta’uu dhabuu isaa ni agarsiisu. Garaa bal’aadhan dubbisaa; amantaa Waaqa isa dhugaa hordofaa jirtuu? Yoo hin taane ta’e yaachisaadha. Qopheessichi kan gorsuu fi kan yaadachiisu dhugumaan akka itti yaaddaniifi. Waaqayyo karaa hafuuraa isa dhugaa akka isiniif ibsu kadhannaa keenya. Waaqayyo isin haa gargaaru, Amen.
Kutaa lammaffaa itti fifaa
Maddi hiikkaa Is Muhammad a true Prophet of God?
Islaamummaadhaf deebii, Afaan Oromoo Fuula Duraa


text:
Kutaa 1ffaa dabre keessatti afanfaajjii maqaa jedhuun Habashoonni magaalaalee Oromiyaa akka Jimmaa, Dirree Dhawaa fi Harar dhaaluuf geggeessaa jiran laaluuf yaallee jirra. Kutaa 2ffaa har’aa keessatti ammoo magaalaalee akka Adaamaa, Baatee fi Bushooftuu faa gaggabaabsinee laaluu yaalla.
‘የፍቅር ከተማ’ jedhanii? ‘Yaa Marqa si Afuufuun si Liqimsuufi’:- [Kutaa 2ffaa]
Posted by MADDA WALAABUU PRESS on 5/15/2015
Caamsaa 15, 2015 | Boruu Barraaqaa Irraa*
Kutaa 1ffaa dabre keessatti afanfaajjii maqaa jedhuun Habashoonni magaalaalee Oromiyaa akka Jimmaa, Dirree Dhawaa fi Harar dhaaluuf geggeessaa jiran laaluuf yaallee jirra. Kutaa 2ffaa har’aa keessatti ammoo magaalaalee akka Adaamaa, Baatee fi Bushooftuu faa gaggabaabsinee laaluu yaalla.
Kutaa 1ffaa dabre keessatti afanfaajjii maqaa jedhuun Habashoonni magaalaalee Oromiyaa akka Jimmaa, Dirree Dhawaa fi Harar dhaaluuf geggeessaa jiran laaluuf yaallee jirra. Kutaa 2ffaa har’aa keessatti ammoo magaalaalee akka Adaamaa, Baatee fi Bushooftuu faa gaggabaabsinee laaluu yaalla.
Magaalaan Adaamaa bar tokko baay’ina lakkoofsa ummata Amaaraa irraa kan ka’e, ‘ሁለተኛዋ ጎንደር’ hanga jedhamuu geessee turte. Inumaa akkuma Dirree Dhawaa iratti milkaahanitti Adaamaas Oromiyaa irraa muranii ‘bulchiinsa addaa’ godhachuuf hedduu tattaafatani. Mootummaan Wayyaanee OPDO Shaggar keessaa ari’ee Adaamaatti galchuuf waan karoora qabuuf dubbii tana fudhachuu dide malee silaa har’a Adaamaanis Dirree lammaffaa taatee Oromiyaa irraa citti ture. Booda kana garuu xiiqii mootummaa Wayyaaneef jecha ilmaan Oromoo OPDO keessa jiraan tarkaanfii mataa isaanii fudhatan. Ilmaan Oromoo OPDO keessaa kan sabboonummaan itti dhagahamu duula taasisan kanaan qubsumni ummata magaalaa Adaamaabifa isaa jijjiiraa dhufeera. Oromoon heddumminaan Adaamaa keessa qubachuu fi kanaanis wal qabatee hawwiin Habashoonni magaalaa kana dhunfachuuf qabaachaa turan gufuu mudachuun isaa waan haalamuu miti.
Haa tahu malee har’as taanaan Adaamaan maqaadhaan magaalaa Oromiyaa, sanuu akka magaalaa guddittiitti kan odeeffamaa turte haa taatu malee akkaan dhaalamtuu dha. Habashoonni Har’ayyuu maqaa Oromoo isa abbaa biyyaatiin ‘Adaamaa’ jedhanii waamuu didanii maqaa amantii kan Israel irraa dhufeen ‘ናዝሬት (Nazreth)’ jedhanii waamuutti cichanii argamu. Dhuunfata isaanii kanas haqa qabeessa fakkeeffachuuf jecha magaalaa Adaamaatiin ‘የፍቅር ከተማ’ jedhanii gurra nutti duuchuu barbaadu.
Bushooftuun magaalaalee Oromiyaa sulula guddaa keessatti argaman keessaa isii takka. Magaalaa kana wanni adda taasisu waan lamatu jira. Kan duraa wiirtuu ayyaana Irreecha Oromoo tahuu isii ti. Kan lammaffaa ammoo magaalaa horoota adda addaatiin wal daangessitee argamtu waan taheef yoo irratti hojjetamte magaalaa hawwata tuuristootaa fi investimentii guddaa kan tahuu dandeessuu dha. Habashoonni bara Oromoo cabsanii qabee magaalaa kana keessa heddumminaan qubachuu isaanii irraa kan ka’e eenyummaan Oromoo magaalattii keessatti mataa ol qabatee osoo hin mul’anne yoona gahe.
Habashoonni maqaa magaalaa kanaa kan hanga bara 1955tti ‘Bushooftuu’ jedhamee beekamaa ture haqanii ‘ደብረ ዘይት’ jechuudhaan maqaa amantiin wal qabatee baar gamaa dhufe baasaniif. Kaayyoon Habashootaa inni guddaan Oromoo Hora Harsadii irraa fageessuun lafa investimentii fi tuurizimiidhaaf kennataa tahe kana dhuunfachuu dha. Kanatti milkaawuuf jecha magaalaa kana ‘የፍቅር ከተማ’ jedhanii Oromoo afanfaajjessanii keessatti of ijaaruuf tattaafatu.
Kaartaa Oromiyaa isa kan mootummaa Wayyaanee keessatti ‘naannoo Amaaraatti Zoonii Oromiyaatti’ kan argamtu Baateenis akkasuma. Maqaan isii ‘Baatee’ fi ‘Baatii’ jedhamuun lamaaniinuu beekama. Habashoonni ባቲ jedhu. Baatees tahee Baatii lamaanuu hiikaa Afaan Oromoo kenna waan taheef heddu wal nama hin falamsiisu. Baateen akka biyya Oromoo taate kan wallaale hin jiru. Qubsumni ummata magaalattii marsee jiruus qubsuma Oromoo ti. Afaan Oromootu dubbatama. Magaalattii keessatti garuu warri mataa ol qabatee mul’atu Habashoota.
Walloon guutuu isaa dabalatee Baateen moodeela bareedina impaayerattii godhamtee bara dheeraaf faarfamaa jiraatte. Baateen fakkoo bareedina dhiiraa fi dubartii ti. Gabaa guddaa kan torbaan Wiixataa hunda namoota 20,000 caalaa hirmaachisu qabaachuun sadarkaa biyyaatti beekamti. Kana malees Baateen maqaa sirna muuziqaa biyyattii shanan keessaa isa tokkoo ti. Baateen biyya Amaaraa malee biyya Oromoo tahuun isii hanga dagatamutti Habashootaan faarfamaa yoona geesse. Kanaafuu Habashoonni ‘Baateen biyya keessanii mitiitii, usaa’ jedhamanii salphifamuu hin barbaadani. Kana irra dubbiin hamaan akka itti hin dhufneef jecha ‘magaalaa sabaa fi sablammoonni waliin keessa jiraatan የፍቅር ከተማ’ jedhanii Oromootti hurrii maruu yaalu.
Fiqirii’n Habashootni baanan kun jaalala dhugaa miti. Habashoonni afaan siyaasaa isaaniitiin gaafa ‘fiqir, fiqir’ jechuu baay’isan dubbiitu jira jechuu dha. Wallisaan isaanii Teddy Afro ‘ፍቅር ያሸንፋል፣ የፍቅር ቅኔ …’ jechuun yeroo hedduu sirbeera. Imimmaan naachaas ittiin booyeera. Garuu ‘ፍቅር’ Teediin baanu jaalala dhugaa miti. Kiniinaa summii kan dammaan dibanii nama liqimsiisani. Bardheengaddaa wallisaan maqaa dhawame kun maal gochuu yaalee akka harkatti fashale ni yaadanna. Nugusa isaanii ummata keenya gara jabinaan lafa irraa haxaawe Minilikiin nutti faarsuuf karoorfatee ‘የፍቅር ጉዞ’ jechuun Oromiyaa keessa naanna’ee sirbuuf yaalii godhee ture.
Yaaliin maqaa ‘የፍቅር ጉዞ’ jedhuun ekeraa wareegamtoota Oromoo irratti dhiichisuuf yaalemee diddaa sabboontota Oromootiin gufate sun hiikkaa ‘ፍቅር’ Habashootaa kanaaf ragaa tokko taha. Habashootaaf ‘ፍቅር’ jechuun ija kee qabadhu, sin gowwoomsaa dha. Ani abshaala taanaan ati gowwaa tahii yeroo hunda dugdatti na baadhuu dha. Gaaffii mirgaa nuti kaafnu akka waan dunuunfannee nama jibbineetti ibsuu barbaadu. Akka waan nuti jibba hundee hin qabneen lafaa kaanee isaan jibbinaan isaan garuu garaa nuuf baldhatanitti of ibsuu kajeelu. Gara-baldhina keenya fudhatanii kan ofii godhatanii himachuu hin qaanfatani. Jibba keessan nuti jaalalaan moohanna ‘ፍቅር ያሸንፋል’ jedhanii eebbifamoo of fakkeessanii nu immoo cubbamaa fakkeessuuf tattaafatu.
Wanni isaan beekuu qaban garuu ‘fiqiriin’ akkasii addunyaa siyaasaas tahee namoota dhunfaa gidduu hin jiru, jiraachuus hin danda’u. Jaala dhugaa jechuun kennanii fudhachuu, yookiis akka afaan isaaniitti ‘ሰጥቶ መቀበል’ dha. Jaalala hiryoomaa, jaalala dhiiraa fi dubartiis tahee jaalala siyaasaa keessatti seerri hojjetu seera kennanii fudhachuu ti. Kan waan namaa fudhachuu malee kan ofii kennuu hin beeyne, yookiis kennuuf fedhii hin qabne tokko maalummaa jaalalaa nutti himuu hin danda’u. Ofii isaafuu dura jaalalti maal akka taate baratuu qaba. Oromoon har’a haala waan akkasiitiin gowwoomfamu keessa hin jiru. Isaan caalaa abshaala tahuu isaa itti himuufis jechoota dhedheeroo hin dubbatu. ‘Yaa marqaa si afuufuun si liqimsuufi’ jedhee itti mammaakeetuma of irraa deebisa.
Dhimma Qubsuma Oromoo fi Magaalaalee isaa kana irratti barruu qorannoo irratti hundaawe biraatiin hanga walitti deebinutti, ammaaf nagayatti!
* Boruu Barraaqaa: gulummaa75@gmail.com
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Tuesday, November 26, 2013
Waraanni Wayyaanee maqaa sakatta’insa jedhuun baadiyyaa keessa bobba’e uumata saamuu fi humnaan gudeedduun yakka daangaa hin qabne hojjechaa jira.
Bara dhumaatii abbaa irrummaa isaa keessa mootummaan Wayyaanee waan hojjetu walaaluun bujaajjauu irraan darbee kadhaa biyyoottan alagaa irraa argamuun bittaa umrii isaa dheereffachuuf tattaafachaa ture. Haalli kadhaa fi saaminsaan dinagdee isaa guddisee uummata ittiin bitu wayita fashalu uummata Jumlaan hidhuu, sakattainsaan uummata nagaa rakkisuu fi doorsisuu akkasumas uummata nagaa ajjeesuu filannoo jabaa godhatee jira. Filannoowwan kanneen keessaa maqaa alshabab sakattaana dahoo kan godhateen uummata nagaa golee Oromiyaa mara keessatti doorsisaa fi sakattaa jabaa gaggeessaa jiran. Waraanni mootummaa wayyaanee sakattainsa kanaaf bobbaan kumaataman kan lakkaawaman yoommuu tahu sakattainsaan alatti darbuun afaan qawwee fayyadamuun qabeenya uummataa saamuu fi dubartoota gudeeduu irratti argamu.
Godina Shawaa kaabaa aanaa Alaltuu bakka Fiichee jedhamutti waraanni mootummaa Wayyaanee sakattainsaaf bobbae qabeenyaa ilmaan Oromoo saamee jira. Ilmaan Oromoo hojii isaaniitti bobbaanii jiran dhaabuun maallaqa baaftan fidaa jechuun humnaan irraa fudhachuu irratti argamu. Midhaan konkolaattotaan feamus hin dabarsitan jechuun ilmaan Oromoo rakkoo addaaf saaxiluu irratti argamu.
Qeerroon Godina kanaa diinni maaliif akkas nu godhee irra dura dhaabbanna jechuun uummatni waraana wayyaanee bobbae akka hin nyaachisne, hin obaasne homaa itti hin gurgurre taasisuun hojii waraana mootummaa wayyaanee fashalsuu irratti argamu.
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
afomia yosefShared publicly -
Lixa Shaggar Magaalaa Amboo Keessatti Warraaqsi Akkuma Finiinetti Jira
Waxabajji 23,2016 Har’a magaalaan Amboo daran dirree waraanaa fakkaattee jirti. Mormiin Wayyaanee wajjin eegalame itti fufuun barattoonni kutaa 11ffaa qophaa’inaa Amboo balaaleffannaa ajjeechaa uummata Shashamannee,du’a garajabumma mootumichi uummata oromoo...
Waxabajji 23,2016 Har’a magaalaan Amboo daran dirree waraanaa fakkaattee jirti. Mormiin Wayyaanee wajjin eegalame itti fufuun barattoonni kutaa 11ffaa qophaa’inaa Amboo balaaleffannaa ajjeechaa uummata Shashamannee,du’a garajabumma mootumichi uummata oromoo...
Waxabajji 23,2016 Har’a magaalaan Amboo daran dirree waraanaa fakkaattee jirti. Mormiin Wayyaanee wajjin eegalame itti fufuun barattoonni kutaa 11ffaa qophaa’inaa Amboo balaaleffannaa ajjeechaa uummata Shashamannee,du’a garaj...
1
Add a comment...


text:
Muddee 9, 2014 Mootummaan Wayyaanee EPRDF olola burjaajii maqaa ayyaana Sabaa fi sab-lammoota kabajna jechaa jiru irratti gootootni Qeerroo Oromoo dhabbilee barnoota ol aanoo fi uummatni mormii guddaan dura dhaabbachuun Wayyaanee Abbaa irree haala yaaddeessaa keessa buusan!
Muddee 7/2014 Goototni Qeerroon Oromoo Yuunibarsiitii Mattuu olola Wayyaaneen maqaa ayyaana sabaa fi sablammoota bifa dhoksaa ta’een galgala aduu dhihaan mooraa Yuunibarsiitii Mattuu galma keessatti kabajuuf yaalii akkuma gochaa jirtuun dabbaallootni Wayyaanee akkuma galma keessatti walitti qabamteen goototni Qeerroon barattootni Oromoo dhagaan galma ololtootni Wayyaanee keessatti walitti qabamte reebuun mooraa keessa arii’uun sagantaan ololaa Wayyaanee fashale. Biyya mirgi uummata fi lammiilee biyyatti keessatti sarbama jiru, biyyaa dhiigni uummata Oromoo irratti lola’aa jiru keessatti mirga uummataa kabachifne jechuun tuffii uummata biyyattiif Wayyaaneen qawweetti amanu qabudha, kafaafuu olola sobaa dibbee sobaa Wayyaaneen reebdu dhaabbatne dhaggeffachuu hin qabnu jechuun sagantaa Wayyaanee ifatti fashaleessan. Uummatni magaalaa Mattuu tarkaanfii goototni barattootni Oromoo fudhatan kana kan deeggaranii fi hedduu itti gammaduun kan cina dhaabbatan ta’uu ibsatan.
——————
Maqaa Ayyaana Sabaa fi Sab-Lammiin Kabajuun Alaabaan Mootummaa Wayyaanee (EPRDF) Yuuniversitii Madda Walaabuu Marsee Fannifame Guutummaatti Barattoota Oromoon Buqifamee Darbamuu Gabaasi Qeerroo Addeessa
——————
Gabaasa Qeerroo Yuuniversitii Madda Walaabuu, Muddee 8, 2014
Alaabaan Mootummaa Wayyaanee Kabaja Ayyaana Sabaa fi Sab-Lammii Mooraa Yuuniversitii M/Walaabuu Irratti Kabajamuuf Fannifame, Barattootaan Harcaafame, Mootummaan Wayyaanees Mufachuun Caasaa Isaa Mooraa Keessatti Walgayii Teesisaa Jira!
Muddee 6, 2014, irraa kaasee ayyaana sabaa fi sab-lammii jedhamee biyya keessatti habashootaa fi uummata kibbaan kabajameen mooraawwan barnootaa keessatti sochii Qeerroon taasiseen barattoota biratti hin kabajamiin darbuu isaa kan gabaasneedha, haata’u malee gabaasa har’a Muddee 8, 2014 nu qaqqabe mooraa Yuuniversitii Madda Walaabuu irraa, guyyaa kaleessaa jechuun Muddee 7, mooraa Yuuniversitii Madda Walaabu keessatti ayyaanni kun akka kabajamuuf caasaadhuma mooraa keessaa qabanii fi barattoota habashaan hucuu aadaa fi sirboota garagaraa kan dhageessisanii fi caalmatti ammo guyya har’a kana itti fufuudhaaf alaabaa Wayyaanee mooraa keessatti fannifame hunda mooraa Yuuniversitii kana keessa kan tamsaasan Qeerroo mooraa Yuuniversitii kana irraa gabaasni nu gahee addeessa.
Barruuleen Qeerroo mooraa keessatti faffaca’anii turan ayaanni sabaa fi sab-lammii uummata Oromoo akka hin ilaallanne jabeessee dhaamsa barattootaaf dabarsaa tureedha, haaluma kanaan barattootni Oromoo mooraa Yuuniversitii Madda Walaabuu halkan edaa alaabaa gabroomfataa Wayyaanee maqaa golgaa Ethiopian fannifatu guutummaatti mooraa Yuuniversitii Madda Walaabuu keessatti bittimfamanii fi rarraafamanii turan bakka hundaa irraa funaanuudhaan, alaabaa Oromiyaa qofa kan hambisan, alaabaan guyyaan kabaja ayyaanaa kun har’a itti fufuuf mooraa keessatti naanna’ee fannifame marti barattoota Oromoo funaanamee bakka buusan kan dhabame yoo tahu, sababa kanaan har’a ayyaanni mooraa kanatti kabajamuuf karoorfame kan hin milkaayin hafee fi alaabonni funaanaman eessa akka galee fi eenyus akka bakka fannifamee buuse beekamuu baatus dhimmi ayyaana kana ilaallatu hafee mootummaan wayyaanee caasaa isaa mooraa Yuuniversitii kanatti qabuu fi bulchaa yuuniversitii kanaa waliin marii guyyaa guutuu kan qabatanii oolan tahuu maddi gabaasa kanaa kan addeessudha, Wayyaaneen kan jedhu mooraa barnoota keessatti barattootni eenyun akka dursamaa, eenyuun akka ajajamaa jiran nuuf hin galle Yuuniversitiilee keessa dhaabni ABO galee diigumsa uumaa jira, biyya keessaas dhaabuma ofii hundeessine dhaaba maqaa Oromoon hundeeffame irraayyuu shakkii qabna, ABOn haala fedha isaan barattoota leenjifate mooraa barnootaa keessa facaasee jira, haalli kun guutummaatti hanga secca’amee qoratamee bira gahamutti barumsatti fufuun barattootaa dhaabbachuu qaba, qaama mooraa barnoota keessa seenee jiru qorachuu qabna, alaabaa
mootummaa fannoo irraa buusuun ulfina mootummaa fi biyyaa gadi buusuudha, kun tuffii keenya waan taheef kana irratti yeroo osoo hin kennin waan qoratamuudhaan bira gahamuu qabu bira gahuu qabdu jechuudhaan guyyaa har’aa mooraa yuuniversitii Madda Walaabuu keessatti walgayiin teesifamaa oole, alaabaan fannoo irraa harca’es bakki inni bu’e hin beekamne, kan cirames jira, kan gubates jira, mootummaan Wayyaanee kaan irratti hedduu mufatee akka jiru gabaasni qixa adda addaa irraa dhimma yuuniversitii kana keessatti raawwatameen tahee nu gahaa jira.


text:
Monday, March 30, 2015
Itti Baha Ayyaana Ergamtuu Wayyaanee OPDO fi Tattaaffii Filannoof Ummata Qabachuuf Taasifamu
Bitootessa 30, 2015
Mootummaan wayyaanee sochii diddaa gabrummaa ummanni Oromoo gaggeessaa jiru keessumaa ammoo FDG qeerroo-barattoota Oromootiin adeemsifamaa jiruu fi QBO daran finiinaa jiruun dhiphuu keessa seenuurraa kittillayyoota isaa olii-gadi ari’aa jira. Qondaalota dhaaba jalee isaa tahe OPDO ergama itti laachuun akka sababa garaagaraa golgaa taasifatanii ololuu fi shiruun kufaatii sirna isaa oolchaniif dhiitee-bariitee ayyaana, walgahii, konfaransii fi kkf kan jedhuun dhamaasaa jira. Karaa tokkoon rakkoo jalee isaa OPDO keessatti hammaataa jiru susuphuudhaan ummata Oromoo dhaaba gammoojjii Tigiraayi Daddabiititti bixxillate kanaan qabachuuf fiigaa, karaa kaaniin ammoo filannoo baanuuf deeggarsa ummataa argatee golgaa dimokraasiin aangoorra bubbuluuf lafa jalaan hojjechaa jira. Hawwiin isaa kun akka inni karoorfatetti milkaahaafii baatullee.
Ummata Oromoo diina innikkaa taasifatee duula irratti banuudhaan yakka hiriyaa hin qabnee fi seenaan hin irraanfanne irratti dalagaa kan jiru gartuun wayyaanee, karaa kaaniin ammoo ummatuma kana dhaaba jalee dantaa isaaf ijaarrateen of cinaa dhaabuuf duula bifa hedduu irratti gaggeessaa har’a gahe. Miseensonni dhaaba jalee sirnichaa OPDO, sabboonoo tahan shiraa fi hammeenya isaatti dammaquun qabsoo ummata Oromootti makamaa jiran guyyuu dabalaa deemuun ammoo mootummaa wayyaanee ittuu baaragsaa jira. Raafama OPDO mudate kana dhoksuuf, dandahamuufis irra aanuudhaan ergamtummaa itti fufsiisuun Ummata Oromootti bobbaafachuun duulli maqaa ayyaana DH.D.U.O. fi Diyaaspooraatiin akkasumas filannoo baanamuun qabsiisee gaggeessaa jira. Dhaabni maxxanneen gartuun TPLF/EPRDF ummata Oromoo ittiin qabachuuf ijaarrate OPDOn, hundeeffama koo waggaa 25ffaan kabajadha jechuun fiigichi itti jiru ergama gooftolii isaarraa itti laatame galiin gahuu kan akeekkatee dha.
Kabaja hundeeffama OPDO bakkoota adda addaatti raawwatame kanarrattis ummanni dirqamaan bahee akka OPDO fi sirna TPLF faarsuuf ajajamus ummatni diddaa jabaa agarsiisaa jira. Ayyaana kanaan qabatee ololli oofuuf saganteeffate diddaa ummataa dhalchaa jiraachuutti kan yaadda’e wayyaaneen, miseensotuma OPDO irraayyuu amantaa dhabuudhaan warreen KHR gartuu EPRDF fi dhaabbilee/PDOOLEE EPRDF hundeessan akkasumas deeggartoota dhaabbilee kanneenii walitti sassaabuun akka ummata ayyaanaaf bahee fakkeessuun hirmaachisuuf dirqameera. Kunis bakka hedduutti mul’ateera.
Ummanni Oromoo “Dhaabni ergamtuu diinaa tahe, OPDOn, Oromoodhaaf bu’aan buuse hin jiru, dantaa gabroomsaa guutuuf waan dhaabbateef siichillee bu’aan buusu homaatuu hin jiraatu.” jechuudhaan ayyaana hundeeffama OPDO irratti hirmaachuuf fedhii akka hin qabne iddoo hedduutti ibsuun dabballoota wayyanee qaanessseera; qaanessaas jira. Kanneen argaman muraasni ammoo dirqamaan ykn sababoota gara garaan ta’uun falamsiisaa miti. Malee jaalalaa fi kabajaan miti. Ummata sossobbii fi ololaan daguun akkasumas doorsisaan ayyaana isaa irratti baasuu akeekkatee kan qaanii haguuggate OPDOn shira biraa qopheeffateera.
Inni tokko bakka ayyaanni OPDO kabajamutti guyyuma sanatti tajaajiloota hawaasaa fi piroojektiilee adda addaa dur hojjetaman eebbisiisuu fi daawwachiisuu kan jedhuu dha. Bakkoota gariitti akkuma ayyaana kanarratti ittiin ololachuuf mijatuufiif jecha odoo hin xumuramin kan eebbaaf dhiyaatanis mul’ataniiru. Kanaafis eebba Galma Aadaa fi Seenaa Oromoo magaalaa Finfineetti ijaarameen qabatee olola lukkeen diinaa kun karaa miidiyaatiin hafarsaa bahe akka fakkeenyaatti kaasuutu dandahama. Kun ammoo ammayyuu hin dhaabbanne. Bakkoota akka Jimmaa, Amboo, Naqamtee fi iddoowwan birootti ammoo tajaajila hawaasaa golgaa taasifatuun ololuuf yaalan.
Miseensonni Koree gidduu dhaaba jalee wayyaane tahe kanaa waltajjiilee shiraaf qindeeffaman kanneen irratti argamuudhaan ummata wayyaanee cinaa hiriirsuuf wayta lallaban dhagahaman.
Dhimmi ayyaana OPDO kanaan walqabatee mul’ate biraan ammoo warreen iddoo ayyaanichi itti gaggeeffametti waltajjiilee dhuunfatan miseensotaa fi deegartoota dhaabota EPRDF (kan Tigree fi Amaaraa) sadanii tahuu isaanii ti. Warreen kun T-shirt maqaa OPDOtiin maxxanfame uffatanii ayyaanaaf bahuun akka waan OPDOn deeggarsa ummataa qabuu fakkeessuuf wayta dabballoonni OPDO fi qondaalonni TPLF haasaa taasisan harka rukutuu fi dhaadannoolee sirnicha leellisan dhageessisuu/hafarsuu akkasumas yaada laachudhaan miidiyaadhaan ololaniiru. Kana malees konkolaattota magaalaa Finfinnee keessaa ummata deddeebisan irrattis alaabaa OPDO maxxansuu fi fannisuudhaan akkasumas mallattoo Kanniisaa kaahuudhaan ummanni akka OPDO faarsuu fi wayyaanee filatuuf hojjetaa jiru. Jaleen wayyaanee hundeeffama isaa waggaa 25ffaa kabajuudhaan dahatee olola oofuu fi afanfajjii uumuun daddaaqama keessa isaa dhoksee ummata Oromoo of cinaa dhaabuuf, filannoorratti deggarsa argachuuf ji’ootaan durarraa kaasee duula gaggeessaa bahus dhumni isaa diddaa ummataa bakka bakkatti dhalchuu fi salphina uwwifamuu ta’aa jira.
Mootummaan wayyaanee yaaliin golgaa ayyaana OPDOtiin ummata Oromoo sobuuf taasise akka milkii argamsiisaafii hin jirre wayta hubatu olola filannootti fuula deeffatuun isa biraa ti.
Sirni abbaa irree filannoo fakkeessii waggoota 5 dura gaggeesserratti hidha laga Abbayyaa jedhu dabalatee ummataaf waa hedduu waadaa seenus kan dhugoomse tokkollee hin mul’anne. Keessumaa ammoo ummata Oromoo caalaattuu diinomfatee itti duuluun ajjeesuu, hidhuu, qayeerraa arihuu, saamuu fi hiraara adda addaaf affeeraa har’a gahe. Ummanni waadaa kijibaa bara-baraan hin dhugoomne kana nuffe, shira isaatti dammaquudhaan wayta deeggarsa waakkataa deemu ammoo Piroojektiilee xixiqqoo fi guguddoo gariii irratti xiyyeeffatuudhaan ni eebbifamu kan jedhuun dahatee ummata walitti qabee dabballoota OPDO amanamoo isaa tahan itti bobbaasuuf olola ooffachuuf saganteeffate.
Dabballoonni OPDO waajjira KG keessatti dalagaalee OPDO raawwatan ajaja kallattiin TPLF irraa itti kennamu raawwachuuf fiigaa ooluurraa hojiin OPDO laamsha’aa jiraachuu keessa beektonni ni addeessu. Miseensonni isaa sabboonoo tahan sochii diddaa garbummaa ummanni Oromoo gaggeessaa jirutti makamaa dhufuutti dabalee hojiin waajjira KG laamsha’uun OPDOtti qormaata dabalataa tahaa fi daranuu jeeqaa jira. Kunis maxxanneen wayyaanee kun caasaalee isaa akka barbaaddutti tohachuu dadhabuu fi miseensonni akka walshakkan taasisaa jiraachuutu gabaafamaara. Haalli kunis Poolisoota Oromiyaa dabalatee bakkoota hedduutti ifatti mul’ataara.
Gaaffii mirgaa ummanni gaafatuuf deebisaa sirnaa laachuurra lukkeelee bobbaafatee shira xaxuu fi tarkaanfii ukkaamsaatiin aangoorra bubbuluu aadaa kan taasifate wayyaaneen, kasaaraa dhaaba ergamtuu isaa OPDO mudate kanaaf fala kan jedhuun dabballoota isaatti hojii dabalataa laatee jira. Maqaa Tuutaa fi Liigiitiin walgahiidhaan akka ummata dhamaasaniif dirqama itti laatee jira. Kanaafis Liigii dubartootaa, dargaggootaa, qotee bultoota badhaasuu, Artiistota, Abbootii seeraa, IMX fi kanneen birootis golgaa taasifatuudhaan akeeka isaa kan Ummata Oromoo gabrummaa jala bubbulchuu milkeessuuf ergamtoota isaa fiigsaa jira.
Mootummaan wayyaanee maqaa leenjii, walgahii fi qophiilee adda addaatiin ummata walitti qabuun kan ololaa jiruuf filannoodhaaf duula na filadhaa gaggeessuuf tahuu ummanni waan hubateef, dabballoota isaa gaaffiin muddaa jira. “Kan kaleessa walgahii fi leenjiif nu hin yaamne wayta ammaa kanatti maaltu isin dirqisiisnaan walitti nu qabdan? jechuudhaan diddaa agarsiisaa jira. Dabballoonni OPDO akka ummatatti ololaniif bobbaafaman gaaffilee fi diddaa ummatarraa mudataa jiruun dhama’anii waan deebisan wallaaluun akka sirnichi yaadetti ummata of cinaa dhaabuu dadhabuurraa inumaayyuu walshakkuu fi wal jeequun hammaachuurraa gamaaggamaan mataa waldhukkubsuutti deebi’aniiru.
Kanas caasaa caasaa fi waajjiraalee isaaniitiin akka walgamaaggaman ajaja gooftaa isaanii TPLF irraa itti dabreen amanamummaa mirkaneeffachuuf wal nyaachaa jiru. Ololli golgaa ayyaanaa fi walgahii akkasumas liigii kan jedhuun qabatanii miidiyaa irratti hafarsuudhaaf qopheeffatanis hoonga’aa jiraachuun rakkoo caaluuf isaan saaxilaara.
Walumaagalatti egaa diinni ummata Oromoo mootummaan wayyaanees tahu jaleen sirnichi ummata Oromoo keessa bobbaafatuudhaan ittiin qabachuuf yaalaa jiru OPDOn, keessi isaanii bututaa fi raafamaa, shirri xaxaa jiranis saaxilamaa fi ummataan dura dhaabbatamaa dhufuun qabsoon haqaa akka irra aanu namatti agarsiisa. Miseensonni OPDO sabboonoon har’aan tana eenyummaa wayyaanee isa dhugaa hubachuun meeshaa taanee fedhii bilisummaa ummata keenyaa danquurra, lammii keenya haqa isaaf falmatu ajjeesisuu, hiisisuu fi saamsisuuf qooda gumaachinee diina gammachiisuurra bifuma dandeenyeen biyyaa fi saba keenyaaf gumaachina jechuun sochii QBO fi FDG cinaa dhaabbataa jiran dabalaa fi bal’ataa jira.
Kanneen murtii kanarra hin geenyes har’aa-boru wayyaaneen akka qodaa cabdee nutti fayyadamtee nu darbiti, yakka keenyaaf sabboontotaan adabbiin nurra gahinnaa yaaddoo jedhuun dhiphachaa akka jiranii dha keessa beektonni kan gabaasan. Namoota akkasiitiif dhaamsi dabarsinu dhaabbadhaatii sirriitti of ilaalaa; tarkaanfii gootummaa fudhachuudhaan qabsoo bilisummaa saba keessanii cinaa dhaabbadhaatii lubbuu dabartuun seenaa hin dabarre dalagaa. Lammii keessan yoom iyyuu irkoo fi gaachana isiniif tahuuf birmadhaatii diinaaf ergamuu lagadhaatii dirqma lammummaa keessan bahadhaa kan jedhuu dha.
Inifannoo Ummata Oromoof!
Sagalee Bilisummaa Oromoo (SBO)
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
- Yeroo Ammaa Hoomaan Waraanaa hanga sadarkaa Gandaa, Maayibaasii, Aanaalee Oromiyaa, Godinaalee, Magaaloota Oromiyaa, fi Oromiyaatti Qubsiifamuun Uummata Ajjeesuu Saamuu, hidhuu, reebuu, yakkaa gudeeddii fi yakka duguggaa sanyiituu ifatti rawwaachaa jira.
- Uummatni fi Qeerroowwaan sodaa Waraanaa qajeelfamaafi akeekaa wayyaaneen karaa waraanaa fi ergamtuu isaa OPDO dabarsuu hin fudhannuu jechuun akkuma wayyaanee irraatti fincilee jiruutti waadaa waliif galee wayyaaneen nurraa bu’uu qaba jechuun dideetti itti fufee jira.
- Waraanni Wayyaanee humnootaa Ittisa Uummataa Tarkaanfii waraanaa Agaazii fi Roorriftuu irratti fudhachuun meeshaa hiikkachuun miliqanii jiran adamsaa jiraachuun cinatti dargaggoota Oromoo fi sabboontoota homaa hidhannoo of harkaa hin qabne bakkootaa hedduutti Oromummaa qofaan yakkuun dhukaasanii ajjeessuu ittuma fufanii yakka duguuginsa sanyii balleessuu rawwachaa jiru.
- Oromiyaa Keessaatti Manneen Barnootaa Sadarkaa 1ffaa, 2ffaa fi preparatory Guutummaatti 80% Cufamanii jiruu, mooraan manneen barnootaa waraanaan marfamee biyyattiin Raafama Guddaa keessaa waan jirtuufii Waraanni Wayyaanee dhukaasee ajjeesaa waan jiruuf maatiin barattootaas ilmaan keenyaa waraannii waan fixaa jiruuf manneen barnootaatti hin erginuu jechuun mormii waraanaa wayyaaneef qaban ibsatani.
- Tarkaanfiin humna Ittisa uummataas Oromiyaa bakkootaa hedduutti itti fufee waraanaa wayyaanee yaaddeessa, madeessaa fi ajjeesaa jira!!
- Waraannii wayyaanee manneen uummataa tokko tokkoon irraa adeemuun Sakkatta’insa seeraan alaa gaggeessuun qabeenyaa saamuu, ajjeechaa, reebichaa, hidhaa fi Yakkootaa ulfaataa dalaguun hojii idilee godhachuun itti fufaniru.
- Ilmaan Oromoo Hojjettootaa Mootummaa, hojjettoota Proofeeshinalii, fi Kaabinoota a OPDO illee Dabalatee Waraanni Wayyaanee Itti taphachaa jiraachuu fi Kaabinoota OPDO illee qabeenyaa isaanii fi dubartoota isaanii irraa fudhachuun roorroon gita hin qabne waraanaan rawwatamaa jira. Addatti Hojjettootaa bakka sadiitti ramaduun sadarkaa armaan gadii kanaan qoqqoodduun shira daangaa darbee dalagaa jiru:
- Kanneen Shakkii Salphaa Irraa qaban (Weak black list)
- Kannee Diina jedhanii sirriitti itti amanan (Black list)
- Kanneen Mormitoota fi miseensota ABOti fi Sochii FXG hirmacha jiru jedhan
(Hard core) jedhanii adda baasanii waraanaan hiraarfama jiru.
- Aangawootni Ergamtuu Wayyaanee OPDO Kaabinoota mormii uummatan kufaniifi yakkamtoota fi kanneen Oromummaati shakkamaan aangoo irraa arii’uun Kanneen sirna faashistii kanatti amananiifi ergama wayyaanee fudhatan aangoottii baasuu fi buusaa jiraachuun ittuma fufanii jiru, kun gingilchaan Bishaan waraabuudha.
Har’a Oromiyaa keessatti sa’aa 12:00 booda socho’uun hin danda’amu.
Uummatan waraanaa ABO fi dabballoota ABO nama saaxilaa jechuun reebaa jiran. Kaan haadha manaa isaanii gudeedaa jirani. Haaluma kanaan biyya shororkeessaa jirti Waraanni Wayyaanee.
Injifannoon Uummata Oromoof!!


text:
Beeksisa
– Dhaabota Maqaa Oromoo qaban hundaa
– Hawaasa Oromoo bakkoota adda addaa
– Hayyotaa fi Beektoota Oromoo
– Jaarmayaa Dargaggootaa fi Hawwan Oromoo
– Jaarmaya Hawaasa Oromo fi Media Oromoo
Oromoon Bilisummaa fi Walabumaa Oromiyya Barbaduu hundi haala dure tokko malee wal dukka hiriruuf dirqisfamee jira. Hawaasa Oromoo bara 2008 kasee sababa gantoon wal dura dhaabanf wal dukka marii gegesuuf rakkacha turun isaa ni beekama. Haata’uu malee Kayyoo QBO waggoota 40 lubu qaqalii iti waregamee utuu ilaaluu diini samee Salfi tokko malee gugurata jira. Dhaabbilee Oromoo adda addumaa isaan dhissan Gantoota fi ergamtoota diina Saxiluuf murteefatan jiru. QBO Oromoo dhugga bakkan ga’uuf Hawaasa bakkka hunda ni marisisuuf deemna.


text:
Saturday, June 11, 2016
Itti Gaafataamaan Yunveresittii Rift-Valley Obbo Gololcha Baalii fi Dameen Barnootaa Abiyoot Nuguseen Ukkaanfaman.
Waxabajjii 10,2016 Diinii Yunveresittiichaa kan ta’e Gololcha Baalii fi itti gaafatamaan Damee Barnootaa fagoo Abyooti Nugussee humnoota tikkaa motummaa Woyyaaneetiin bakka hujii isaan irraa butaman akka fudhataman himamee jira. Itti Gaafatamtoon kuniin butamuu mallee hanga ammatti bakki geeffaman hin beekaminne .Barrissiisaa Caalchisaa Daamxxoo fi Abyyooti Nugussee kaleessa galgalaa ( wax.8 / 2016 ) Waajiraa isaniitii konkolataa gara garaatiin kan fudhataman yoo ta’u,
Obboo Gololcha Baalii ganama hardhaa waxabajii ( 9/2016) akkuma Waajiraa seeneeni faana seenanii akka butani deeman himamee jira. Obboo Gololcha Baalii Preesidaanti Baratootaa Oromoo Yunveresittii Finfinnee kan turee yoo ta’u yeroo hedduu deddebise hidhamaa turuun isaa niyaadatama.
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Godina Arsii Keessaa Manneen Daldalaa Ummataa Cufamaa Jiru.
Godina Arsii Magaalota hedduu keessatti mootummaan wayyaanee suuqota daldalaa bakkoota adda addaatitti namootarratti cufaa jira,gibira humnaa olii kaffaluu qabdu jechuun ummata rakkisaa jira,addaatti namoonni gocha diinaa kanaaf saaxilaman oromoota ta’uun dhagayamaa jira,magaalonni wanti kun keessatti ta’aa jiru Dheeraa, Asallaa, Kofalee fi Muneessa ta’uun barameera. Kanamalees Godina Arsii Aanaa Roobee Magaalaa Saddiiqaa keessaatti ummata nagayaa hidhuuf doorsisuun dhagayamee jira,Akkuma beekkamu guutuu Oromiyaa[Read More…]