text:
Haaluma kanaan Mudde 01, 2015 Lixa Harargee naannoo Baddeessaa Ona Gammachiis keessaa bakka Siree jedhamutti waraana wayyaanee haleeluun 5 yeroo irraa ajjeesu, 7 ol ammoo madeessuun gabaafameera.
Waraanni Bilisummaa Oromoo Godina Bahaa tarkaanfii isaa itti fufuun Mudde 02,2015 Lixa Harargee naannoo Daaroo Labuu bakka Jiddoo Galamaa jedhamutti murna waraana wayyaanee rukutuun 4 yeroo irraa ajjeesu, kanneen 6 ol ta’an ammoo akka madeessee fi qawwee kilaashii 3 hidhannoo guutuu waliin akka irraa booji’e Ajaji WBO Godina Bahaa hubachiiseera.
Kun kanaan osoo jiruu gama Bahaan ilmaan Oromoo waraana wayyaanee keessa jiranii fi kanneen dhalootaan Oromoo hin taane, sirnichaaf waardiyaa dhaabbatanii jiran gidduutti walitti bu’iinsi uumamuu oduun walqabatee nu gahe ifa godha.
Bifuma kanaan Mudde 01,2015 Baha Harargee keessaa naannoo Dirre Dhawaatti dhihoo, karaa gara Jibuutti geessutti kan argamu bakka Shinniilee jedhamutti qubsuma waraana wayyaanee tokko keessatti loltootni dhalootaan Oromoo ta’anii fi kanneen biroo gidduutti waldhabbiin uumamuun dhukaasa walitti bananii akka wal ajjeesanii fi wal madeessan oduun kun ni hubachiisa.
Maddi rakkoo kanaas loltootni wayyaanee dhalootaan Oromoo hin ta’in ilmaan Oromoo waraanicha keessa jiran ilaalcha sabummaan, FDG deemaa jiruun walqabsiisanii shakkuu fi gara Jibuutiitti baduuf yaadaa jirtu ittiin jechuu irraa akka ta’e ibsameera.


c: text/html

text:
Caamsaa 21/2014(TOI) – Godina Jimmaatti sagantaa ashaaraa magariisaa bara kanaan biqiltoota adda addaa miiliyoona 128 dhaabuuf qophiin taasifamaa jiraachuu waajjirrii qonnaafi qabeenya umamaa godinicha beeksise.
Itti gaafatamaan waajjirichaa obbo Eliyaas Indiriis TOI tti akka himanitti aanaalee godinichaa hundatti bakki biqiltoonni dhaabaman qophaa’aa jira.
Haga ammaatti boolli biqiltoonni keessa dhaabaman miiliyoonni 35 qophaa’uu himuun, hojiin kun itti fufee jiraachuu himaniiru.
Kununsa qabeenya umamaafi haala jijjirama qilleensaa ittisuu keessatti gahee olaanaa waan qabuuf sagantaa ashaaraa magariisaa kanaf xiyyeeffannoon kennamee hojjetamaa jiraachuus himaniiru.
Sagantaa kanaan ganna kana bakki biqiltoonni irra dhaabbaman lafti heektarri 70 qophaa’uus eeraniiru. Sagantaa kanarratti hawaasni bal’aan kan hirmaatu ta’uus himaniiru.
Biqiltoota kanaan dura dhaabamanis hawaasniifi ogeeyyiin kununsaa jiru jedhaniiru.
Jiraatoonni godinichaas sagantaa ashaaraa magariisaa kanaan bilqiltoota ganna kana dhaabuuf duulaan boolla biqiltuu qopheessaa jiraachuu himaniiru.
Sagantaa ashaaraa magariisaa kanaan mukkeen adda addaa qofa osoo hin taanee muduraalee adda addaas mooraa isaanii keessa dhaabuuf qophaa’uu himaniiru.
Bilqiltoota bara darbe dhaabanis kununsaa jiraachuu himaniiru.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Damee Booruun
Gurrandala 1974 fi Gurrandala 2018 jidduu waggaa afurtamii afur keessatti mootota Habashaa sadii wal jalaa booda akka mataan halayyaa seenaa jiran agarra.” Gamni orma irraa barata, gowwaan immoo ofii irraa iyyuu hin baratu” akuma jedhan tokko tokkoon isaanii seenaa fokkataa fi yakkama fudhatanii gara boola isaanii seenaa jiru. Maxxansaa gabaaduu kana keessatti seenaa mootota kana xinxaluuf bakkaa fi yaroo hin qabu. Haa tahu male bara lammeen olitti kaase kana wal bukkee kaaseen ilaaluu yaala.
Bara kudha saglii fi jaatamaa fi torbaatamaan keessa sochiin bartoota Itopiyaa haala cimaan gageefamaa ture. Sababa kanaan Mootumaan Haaiyle Selaasee bartoota ajjeessuu , hidhuu fi dararuu irraa booda hin jenne. Garuu Gurrandhla 1974 sochiin bartootaa fincila uummataan wal qabatee didaan jabaachuuirraa kan ka’e prime minister namni ture Akiluu Habteweld aangoo irraa darbame. Mootummaan Haayile Selaase namicha barnoota guddaa qaba jedhamee beekamu Indaalkaachew Mekoonin prime minister haaraa godhee mude.
Indaalkaachewnis namoota bebbeekama tahan warra akka Obbo Bulchaa Damaksaafaa biyyaa Ameerikaa irraa waamee kabinee haaraa qopheefate. Didaan uummataa garuu itti caalaa deeme. Rakinni guddaan bara sana jiru lafan wajjin wal qabataa dha. Bara Mootummaa Haayile Silaasee kan saamamuu danda’u lafa malee waan biraa hin jiru. Akka hara’a kana qabeenyi horii, warshaa, albuudaa fi investment hin turre. Kanaafuu sirnichi Sirna Abbaa Lafaa jedhamee beekama. Lafni biyyaa sana keessa jiru hunduu warra abbaa lafaan dhunfatamee jira. Biyyaa sana keessatti dhugaa, seeraa fi heera kan qabu warra abbaa lafaa qofa. Harka kennaa malee dhimmi raawwatamuu danda’u tokko iyyuu hin jiru.
Qotee bulaa lafa wajjin gurguruu fi lafa irraa buqisaanii darbuun hojii warra abbaa lafaa ti. Uummatni bal’aan hiyyeessa tahe dararame. Beelli namoota milliyoona hedduun lakkawwamu yaroo fixxu warri mootumaa irra jiru dhima isaanii hin ture. Haalli kun uummataa fi sirna mootummaa kanaa dugdaa fi garaa godhe.
Fincila Gurrandala 1974 adda duran kan bartoota wajjin dhaabbate uummata Finfinnee keessa jiraatu ture. Uummatni kutaa biyya Itopiyaa keessa jiru hunduu wal jalaa booda didaa kana keessaa qooda fudhachuun fincilli biyyaa guutuutti akka dagaagu tahe. Dhuma irratti poolisonni bartoota tumaa turanii fi humni waraanaa uummata wajjin dhaabachuun fincilli uummata akka gulantaa ol aanatti tarkaanfatu godhe.
Furmaanni barbaachisu jijjirama sirnaa mootumaa malee jijjirama namaa hin ture. Sirna tortore hundeedhaa buqqisanii gatuu malee nama itti giddaruun hiikaa hin tahne. Indalkaachoon amma aangoo yaroof qabate irraa darbamuutti , “maaloo afuuraa naa keennaa, waan hunda na qajeelcha” jedhee galgalaa fi ganama uummata kadhachaa ture. Uuummtnis namaumaa isaa jibbee utuu hin taane rakkina biyyi sana keessa jiru hiikuuf akka dandeetti hin qabaannne waan hubateef fincila didaa mootummaa itti mudde.
Utuu rasaasni tokko hin dhukanii Mootumaan Haayile Selaassee mataan gombifame. Indaalkachewn mootummaa haaraa fudhatee cubuu guddaa dalguuf ayyaana yaroo haa dhabu malee mootummicha kufaatii jalaa olshuuf fedhii guddaa akka qabu agrsiiseera. Gaafa warri Mootummaa Haayile Selaasee keessatti yakka guddaa hojjetan du’aan adabaman Akililuu Habteweld fi Indalkaachew Mokoonnin guyyaa tokko nama jatama wajjin ajjefamanii boola tokko itti oowalaman. Lachuu Mootummaa Haayile Silaases kufaatii irraa hin olshine. Ofis gaaga’ama kana fakkaatu irraa ooluu hin dandeenye.
Seenaa kana hundaa warri akka Abaayee Xehayi hinuma beeku . Garuu har’a aagoon isaan macheessee , sooromuun isaan raatesse , of tuullumaan bokokkanii xaaxa’uuf waan jedhenii kan darbe miti kan keessa jiran iyyuu hubachuuf rakkina akka qaban agara. Naannoon hundi wal qixa guddachuuf reenfa Abaayee Xahayi irra tarkanfatamuu qaba. Barbaanan EPRDF illee ni maca’a malee naannoon hundi wal qixxa guddachuu hin qabu jedheenama dhaadatu dha.
Fincilli uummata Gurrandala 2018 seenaa mootummaa Itophiyyaa keessatti yaroo lamaffaa prime minister aangoo irraa darbee jira. Obbo Hayilemariyam Dasalegni ergaa TPLF deemuu malee aangoo tokko illee akka hin qabne nama hundatu beeka. Kanaafuu guyyaa tokko uummatni akka inni aangoo gad dhiisu gaafatee hin beeku. Ofiif iyyuu aangoo hin qabne maal gad dhiisuu danda’a? Prime minisreeumaa isaa kan irraa molqe TPLF. Ajaja TPLF fudhatee waan ishee dubadhu jette dubbachuuf dirqamee fedhii koon aangoo gad dhiiseera jedhee himate.
Akkuma Mootumaa Haayile Selaasse sana prime minister haaraa yoo muddatte yaroo bitchuun ni danda’ama laataa jette akka TPLF wixxifachaa jirtu ni agarra. Keessattu OPDO keessaa nama tokko yoo prime minister gootee Fincila Didaa Garbummaa Uummata Oromoon gaggeefaamaa jiru bakka jirutti akka dhaabdu abjuun itti mul’ata. OPDOn diaspora Obbo Lammaa Magarsaa fi Dr. Abyi Ahmad kaadhimaa godhaniif dhiyyeefachaa jiru. Akkuma Indalkachew Mokoonon TPLF wajjin boola tokkotti awwaalamuuf yoo tahe malee prime minister kamuu TPLFf umurii dabaluu akka hin dandeenye jala muree isaan hubachiisuun fedha.
TPLF ijaarsa faashitii kan dhiiga dhalamaa dhugee jiratu. Haammeenya dhala namaa irratti ni hojjetamaa jedhamee yaadamuu kan hin danddenye uummata dhalagu. Ija namaa baasuu, gurra namaa kutuu , qeensa namaa buqqisuu , ilmoo dhiiraa kolaasuu , dubartii gamtaan gudeeduun hojii isaanii. Abbaa barbaadan tumuu, hidhuu, waxxaluu fi ajjeessuun harka isaanii keessa jira. Daa’ima, jaarsa , jaartii fi dubartii ulfaaf naasuu hin qaban. Jarri kun nama irraa dhalatan jechuu nama shakisiisa. Bineensi iyyuu yoo nama bare garaa namaa laafa.
Nama TPLF wajjin dhaabbatuu fi wajjin hojjetu miti namni TPLF dhabamsiisuu irratti hin hojjenne iyyuu fara uummata hundaa ti. Impaayera Itophiyyaa keessatti uummata gamtaan TPLF hin fixxinne hin jiru. Dhiiga Uummata Ogaden, Gambeelaa, Sidamaa, Geda’o, Koonso, Amharaa fi Oromoon harka dhiqatee jirti. Ammas caalatti dhiiga uummata keenyaa dhangalaasuuf of qophii guddaa qabdi. Uuummtni hunduu waliin dhaabbannee diina Waaqnii fi Lafi jibbe kana of irraa kaasuu qabna. Yoo deebitee bayyaannatee balaa’aa takkaa agarree fi dhageenyee hin beekne nu irraan gahuuf deemti. Uummatni gamtaan irree tokkoon ka’ee waraanni moo’u tokko illee biyya lafaa irraa hin jiru. Ykn afaan keenya qabannee bitamuu ykn of irraa muxuxxifnee darbuun yaroon isaa amma.
Namootni buggeen odduu malee waan tahu tokko illee beekne nama tokko irrattis tahe uummata irratti gaagama barbaachisaa hin taane waan fidduu danda’u haasa’u. Yaroo kana keessatti maaliif namni Oromoo tokko hojii TPLF hojjechuuf jedhee lubbuu isaa dabarsee akka kennu tilmaama? Prime misiter kudha shan wal jalaa boodaa haa muudamu Fincilli Xumura Garbummaa amma TPLF angoo irra darbu hin dhaabbatu. Warri TPLF baraaruuf jedhee muudama ishee fudhatu akka ishee wajjin boola tokko itti awwalamuu bareechee beekuu qaba.
Bara kana uummatni Finfinnee keessa jiraatu sodaaf haa tahu jalalaaf TPLF marxxifatee taa’aa jiraachuun uummata itti marsee jiru akka garaa hameessaa jiru dagachuu hin qabu. Gaaf tokko uummatni Finfnnee marsee jiru kun Ibsaa, bishaanii fi midhaan yoo irraa kute TPLF wajjin daaraa araabuuf akka deeman hubachuun ni baraachisa. Uummatni Mootummaa Haayile Selaasee aangoo irraa darbuu irratti seenaa guddaa qabu maaliif akka mootummaa nama nyaataa Wayaanee kana ammatee akka taa’u namaaf hin galu. Fincila uummata irraa qooda fudhachuun kan qabamuu yaroon isaa amma akka tahe wal yaadachiisuun hin badu.
Gadaan Gadaa Bilisumaa TI!
Injifannoo Ummata Oromoof!


text:
Siiraa-Lakk.6
Sanyii Nabiyyii (Salallahu aleyh wassallam (SAW))
Kutaa darbe keessatti waa’ee gosa Qureesha yommuu ilaallu sanyii Nabiyyi tuttuqne turre. Sanyiin Nabiyyi sanyii hawaasa keessatti kabajamtu fi beekkamtu taatedha.Mee amma gaabbinnaan sanyii Nabiyyi haa ilaallu:
Imaamu Al-Bukhaarin sanyi Nabiyyi haala kanaan tarreessa (hubadhu: “Ibn” jechuun “ilma”)
Muhammad ibn Abdullah ibn Abdul-Muxxalib ibn Haashim ibn Abd-Manaaf ibn Qusayy ibn Kilaab ibn Murrah ibn Ka’ab ibn Lu’ayy ibn Ghaalib ibn Fihr ibn Maalik ibn Nadr ibn Kinaanah ibn Khuzaymah ibn Mudrikah ibn Ilyaas ibn Mudar ibn Nizaar ibn Ma’ad ibn Adnaan” Sahiih Al-Bukhaari 3851
Adnaan sanyii Ismaa’il (aleyh salaam) irraayyi. Namoota Adnaani fi Ismaa’il jidduu jiran maqaan isaanii sirnaan hin qabatamne ykn hin galmoofne. Galmeessitoonni seenaa fi warri sanyii lakkaa’u Adnaan sanyii Ismaa’il ibn Ibraahim ta’uu irratti wali galanii jiru.
Seenaa keessatti namoonni sanyii kabajamtu irraa ta’an kabajaa fi sadarka guddaa hawaasa keessatti qabu. Haala waligalaatin yommuu dubbannu, namni sanyii kabajama irraa ta’e mirga hoogganuu fi aangoo qabaachu hin dhoowwamu. Garuu namoonni nama sanyiin isaa gadi aanaa ta’e mirga hogganaa ta’uu, mootii, Pireezadanti fi kan biroo ta’uu ni gaafatu. Nabiyyiin (SAW) Nabiyummaaf waan qopheefameef, Rabbiin subhaanahu sanyii kabajamtuun isa badhaase. Kanaafu, namoonni akka ergaa isaa fudhatanii fi hordofan haala mijeessef.
Dhugumatti, Nabiyyiin (SAW) sanyii hundarra caaltu fi kabajamtu qaba. Inni sanyii Ismaa’il fi Ibraahim irraayyi. Akkasumas, deebii du’aayi Nabii Ibraahim (aleyh salaam) godheeti. Nabiyyiin (SAW) akkana jedhu: “Ani kadhaa abbaa kiyyaa Ibraahimii fi gammachiisa Iisaati.” (al-Haakim 2/600) Nabii Ibraahim yommuu Ka’aba ijaaru,”Yaa Rabbii isaan keessaa nabiyyii baasi” jechuun kadhate. Nabii Iisaaniis, ilmaan Israa’ilin, “Ana booda Nabiyyiin ni dhufa” jedhee gammachiise. (Ilaali Suuratu As-Saff 61:6)
Sanyiin kabajamtuu fi gaarii ta’uun nama dhimmoota gadi aanoo fi faayda hin qabne irraa oli isa kaasa. Dhimma ol’aanaa fi sadarkaa guddaatti akka xiyyeefatu isa taasisa. Ergamtoonni fi warroonni Islaamatti waaman sanyii isaanii qulqulleessuf garmalee carraaqu. Namoonnis qulqullinna kanaan isaan beeku, isaani ni faarsu, akkasuma dhugummaa isaanii ni amanu.
Abdullah ibn Abdul-Muxxalib Aamina bint Wahab fuudhu
Abdul-Muxxalib ijoollee kudhan qabaa ture. Isaan keessaa Abdullah nama kabaja ofii eeggatuu fi jaallatamaa ture. Abbaan Abdul Muxxalib dubartii Qureesha keessatti kabajamtu taate, maqaan ishii Aamina jedhamtu isatti heerumsiise. Aaminaan intala Wahabiti. Wahab sayyidi (hogganaa ykn bulchaa) gosa Bani Zuhrah ti.
Aaminaan erga Nabiyyi ulfoofte booda Abdullah osoo homaa hin turin du’e. Abdullan eessumoota isaa Madiinaa jiran Bani Adiyy ibn Najjaar jedhaman biratti awwaalame. Inni gara Sooriyaa daldalaaf deeme. Osoo deebi’aa jiruu duuti isaa Madinaatti isa dhaqqabde. Sanyii barakaa qabdu of duubatti dhiisee du’e. Akka waan akkanaa isaan jedhameeti, “Jireenya keessatti ergamni (mission) kee xumuramee jira. Garuu Daa’ima qulqulluu kana Rabbiin ogummaa fi rahmata Isaatiin ni kunuunsa, ilmaan namaa dukkana keessaa ifatti akka baasu ni qopheessa.”
Dhaloota Nabiyyii (SAW)
Nabiyyiin (SAW) guyyaa Wiyxataa ji’a Rabbi’al Awwal irraa guyyaa 9ffaa keessa dhalate. Barri kuni bara arbaa (Aammul Fiil) jedhamuun beekkama. Asitti ji’a Rabbi’al Awwal keessa guyyaa meeqaffaa akka dhalate hayyoota jidduu garaagarummaatu jira. Gariin guyyaa 9ffaa jedhu, gariin immoo guyyaa 12ffaa jedhu.
Bakki itti dhalate immoo Makkaan keessa mana Abi Xaalib. Aaminaan erga deesse, gara Abdul-Muxxalibitti erguun, “Daa’imni siif dhalate” jetteen. Innis dhufee ni ilaale. Baadhatee gara Ka’abatti ni seenen. Dhaabbate Rabbiin kadhachuu fi Isa faarsu jalqabe. Ergasii, “Muhammad” jechuun moggaase. Maqaan kuni maqaa addaa ture. Araboonni maqaa kana ni ajaa’ibsifatan. (Muhammad jechuun Faarfamaa (kan namoonni faarsan) jechuudha.)
Dubartoota Nabiyyii(SAW) Harma Hoosisan
Erga Nabiyyiin (SAW) dhalate booda dubartiin isa kunuunsaa fi baadhataa turte Umm Ayman jedhamti. Umm Ayman Habashaa irraa yommuu taatu, gabritti Abbaa Rasuulaa (SAW) turte. Haadha isaa booda dubartiin jalqabaa Nabiyyi (SAW) harma hoosistee Suwaybah jedhamti. Ishiin gabritti Abu Lahab turte. Abu Lahab abbeeraa Nabiyyiiti. Suwaybiyyan Nabiyyi dura Hamza bin Abdul Muxxalib hoosiste, Nabiyyi boodas Abu Salamat bin Abdul Asad Al-Makhzuumi hoosiste jirti. Ishiin yeroo muraasaaf Nabiyyi erga hoosiftee booda Abdul Muxxalib baadiyaa irraa dubartii harma hoosistu barbaade. Akka aadaa Araba duriitti daa’imman isaanii baadiyyatti akka guddatan filatu. Sababni isaas Baadiiyaa keessa qilleensa qulqulluu mijaawa ta’ee fi amala gaarii baadiya horatu. Akkasumas, afaan Arabaa qulqulluu makaa hin qabne baadiya irraa baratu. Ammas, badii magaalaa keessatti raawwatamu fi dhibee irraa ni fagaatu.
Haliimaa As-Sa’diyyah
Haliima As-Sa’diyyah dubartii baadiyaa nabiyyi guddisuuf gara baadiyaatti fudhatteedha. Erga Nabiyyiin (SAW) dhalatee booda dubartoonni harma hoosisan gosa bani Sa’d irraa gara Makkaa dhufan. Haliimaan dubartoota tanniin keessa takka turte. Dubartoonni harma hoosisan mindaa waan fedhaniif daa’ima abbaa qabu barbaadu. Nabiyyiin abbaa waan hin qabneef dubartoonni isa fudhachuu didan. Haliimaan daa’ima abbaa qabu barbaadde erga dhabde booda daa’imuma abbaa hin qabne kana (Nabiyyii (SAW)) fudhachutti dirqamte. Garuu sababa daa’ima kanaatiin barakaan guddaan jireenya ishii keessatti dhangala’e. Seenaa mi’aawaa barakaa nabiyyi (SAW) itti dhandhamte nuuf himti. Seenaa ishiin odeessitu mee xiyyeefannoon haa dubbisnuu:
“Garee dubartoota jalqabaa waliin harree tiyya bifti ishii magariisaatti ykn adiitti dhiyaattu yaabbadhee bahee. Ana waliin abbaa manaa kiyyaa Al-Haaris bin Abdul Uzza ture. Inni ijoollee Sa’ad bin Bakr keessaa tokko, ergasii gosa Bani Naadirah keessaa tokko ta’e. Harreen teenya waan madoofteef dhiigni irraa gadi jiga. Ana waliin gaalaa dullatti taatetu jira. Wallaahi (Rabbiin kakadhe)! Copha aananii homaatu hin buustu. Barri bara hoongeti. Namoonni hanga dadhaboo fi qaqal’atanitti garmalee beela’an. Anis ilma qabaa ture. [Beela irraa kan ka’ee] halkan hin rafu. Anis wanta garaa isaa itti gab godhuun homaa harkaa hin qabu. Garuu rooba ni abdanna. Hoolota qabnaa turre, kanaafu rooba ni kajeella.
Yommuu Makkaan dhufnu, nu keessa eenyullee hin jiru Ergamaan Rabbii (SAW) kan itti dhiyeefame yoo ta’e malee. Hundi keenyaa isa fudhachuu ni jibbine. Ni jennes: Inni yatiima (abbaa hin qabu). Abbaatu dubartii guddistutti arjoomaa fi tola oolaa ta’aa. [Mucaan abbaa yoo hin qabaatin], haati, abbeeraan ykn akaakayyun isaa maal nuuf godhuu?” Hiriyyoonni dubartootaa na waliin dhufan hundi daa’ima hoosisan fudhatanii jiru. Ani mucaa abbaa hin qabne kana malee kan biraa yommuu dhabu, gara isaatti deebi’e isuma fudhe. Wallaahi, sababni ani fudheef isaan ala kan biraa waan dhabeefi. Abbaa manaa kiyyaan n jedhe, “Rabbiin kakadhee! Ijoollee Abdul-Muxxalib keessaa yatiima kana nan fudha. Tarii Rabbiin isaan nu fayyada. Osoo homaa hin fudhatin hiriyyoota dubartootaa kiyya waliin hin deebi’u.” Innis ni jedhe, “Sirrii hojjatte.”
Anis isa fudhee gara bakka qubannaatti deebi’e. Galgaluma iddoo qubannaatti fide irraa jalqabee harmi kiyya aannaniin guuttame. Aannan kanaan isaa fi ilma kiyya obaasee dheebuu baase. Abbaan manaa kiyya gaala dullatti of duukaa finne tana bira dhaabbachuun qaqqaba. İshiinis gur’uun ishii aannaniin kan guuttameedha. Inni ishii ni elme. Aannan kanaan dheebu na baase, innis dheebu bahe. Ni jedhe, “Yaa Haliimaa! Wallaahi lubbuu barakaa qabdu akka argannee beektee jirta! Rabbiin wanta nuti hin abdanne sababa nafsee tanaatin nuuf kennee jira.” Halkan kheeyri (gaarii) ta’ee quufnee ni bulle. Duraan daa’ima keenya waliin halkan hin rafnu turre.
Ergasii ani fi hiriyoonni dubartootaa koo gara biyya keenyaatti deebi’uuf ganamaan adeemsa (imala) jalqabne. Harree tiyya yaabbadhee isa (nabiyyii(SAW)) of waliin qabadhe. Rabbii Harka Isaa lubbuun Haliimaa jirtuun kakadhee! Harreen tiyya warra imalaa ni dursite, hanga dubartoonni akkana jedhaniitti: “Nuuf qabi. Sila tuni harree ati yeroo jalqabaa manaa ittiin baatenii?” Anis ni jedhe, “Eeti”. Isaanis ni jedhan, “Yommuu dhufnu madooftee dhiigni irraa jigaa ture. Amma maal argatteetiin [akkanatti saggaartii (deemtii)]?” Anis ni jedhe, “Wallaahi! Mucaa barakaa qabu ishii irratti baadhadhe.”
Adeemsa keenya itti fufne. Rabbiin guyyaa hundaa waan gaarii nuuf dabalu itti fufe. Yommuu mana keenya geenyu, biyyattiin hoongen tan rukutamteedha. Tiiksen teenya hoolota bobbaasani ni dachaasu. Hoolonni Bani Sa’ad yommuu beela’an, hoolonni teenya immoo quufanii fi aannan gur’uu isaanii guutee dacha’u. Elminees ni dhugna. Namoonni ni jedhu, “Hoolonni Haaris abdul-uzzaa fi hoolonni Haliimaa maal argatanii? Quufanii fi aannan gur’uu isaanii guutee dacha’u. Garuu hoolonni teessan beela’anii dacha’u. Ee badii keessan! Bakka tiiksen isaanii itti bobbaasanitti isinillee bobbaasaa.” İsaanis ni bobbaasu. Garuu akkuma duraanii beelofte dachaati. Hoolonni tiyya immoo akkuma duraanii quuftee dachaati.
Nabiyyiin guddinna ijoollee biroo hin guddanne guddata. Guyyatti guddinna waggaa guddata. Waggaa lama yommuu guutuu Anaa fi abbaan manaa kiyya gara Makkaa deemnen. Ni jennes, “Wallaahi! Nuti isa guddisuu osoo dandeenyu, gonkumaa isarraa addaan hin baanu. “ Yommuu haadha isaatti dhufnu, ni jenne, “Wallaahi! Daa’ima isa caalaa barakaa qabu gonkumaa arginee hin beeknu. Dhugumatti nuti, dhukkuba daddarbaa Makkaan keessatti babal’ate isaaf sodaanna. Dhibee keetirraa hanga fayyitu, isa dhiisii [gara mana keenyaatti] deebinaani. Hanga nuuf hayyamtu ishii kadhachuu itti fufne. Ergasii ni deebineen. Ji’a sadii ykn afur nu waliin ture. Isaa fi obboleessi isaa (ilmi kiyya) dawoo manneenitti ilmoolee hoolotaa fi re’oota keessatti osoo taphatanuu, obbolleessi isaa fiigaa dhufee akkana nun jedhe, “Obboleessi kiyya Qureesha irraa ta’e, namoonni lama uffatta adii ofirraa qaban itti dhufuun qabanii ciibsan. Ergasii garaa isaa ni tarsaasan.” Anaa fi abbaan isaas (abbaan manaa kiyya), fiigaa gara isaatti baane. Kan dhaabbatu ta’ee isa argine. Biifti isaa jijjiramee jira. Yommuu nu argu, nutti fiigee booye. Nutis qabne ofitti hammanne: “Abbaa fi haati tiyya siif haa wareegaman, maal taatee?”jenneen. Innis ni jedhe, “Namoonni lama natti dhufanii gadi na ciibsan. Ergasii garaa kiyya ni baqaqsan. Waan tokko keessa godhan, ergasii akkuma duraan turetti deebisan.” (Hubachiisa: Asitti “Obboleessa” yommuu jedhu harma dubartii takkaa kan hodhaniidha. Abbaan osoo gargar ta’eyyu harma dubartii takkaa yoo hodhan, ijoollen kunniin obboleeyyan waliif ta’u.)
Haliimaan itti fufuun ni jetti: Abbaan manaa kiyya ni jedhe, “Ilmi kuni wayiin akka tuqametti arga. Maatii isaatin wal qunnamsiisi. Wanti isaaf sodaannu isarratti argamuun dura gara isaanii deebisi.” Nutis baadhanne gara haadha isaatti finne. Yommuu argitu dhimma keenya ni jibbite. Akkana jette, “Isin gaafachuun dura maaltu akka deebistan isin taasisee? Isa fudhachuuf garmalee fedhii guddaa qabduu turtan.” Nutis ni jenne, “Homaayyu miti. Rabbiin hoosisni isaa akka xumuramu murteesse jira. Wanti arginus nu gammachiise. (Kana jechuun fayyaan isaa nu gammachiise jira.) Ishiinis ni jette, “Dhimma wayi qabdu. İnni suni maal akka ta’e natti himaa.” Hanga ishitti himnu nu hin dhiifne. Ishiinis ni jette, “Lakki! Rabbiin kakadhee, Rabbiin kana isatti hin hojjatu. Ilmi kiyya dhimma guddaa qaba. Oduu isaa isinitti himuu sila? Garaa kiyya keessatti isa baadhadhee jira. Wallaahi, ba’aa isa caalaa narratti salphaa ta’e gonkumaa baadhadhee hin beeku. Yeroo isa ulfaa’e na irraa ifni morma gaalaa Busraa (ykn gamoo Busraa) ibse natti agarsiifame. San booda yeroo da’uumsaatti isa ni dahe. Wallaahi akka daa’imman biroo bahanitti inni hin baane. Harkaa isaatiin lafatti hirkatee, mataan isaa gara samii olka’ee bahee.” Ishiinis ni fudhatte, nutis ni deemne.(Musnad Abi Ya’alaa 13/93, Lakk. 7163, Xabarani fil Kabiir-24/212, Lakk.545) [1]
Barnoota Asirraa Baratamuu
1-Baraka Nabiyyii (SAW) jireenya Haliima keessatti qabu-Barakaa jechuun guddachuu fi baay’achuudha. Haliimaan erga Nabiyyi(SAW) ofitti fudhatte jalqabee, jireenya ishee keessatti barakaan kuni ifa ta’ee jira. Harmi ishii duraan aannan hin qabuu ture. Erga Nabiyyi(SAW) ofitti fudhattee booda, harmii ishii aannaniin guuttame. Ilmi ishii halkan isaan hin raffisuu ture. Erga Nabiyyi ofitti fudhattee nagahaan rafuu jalqaban. Hoolonni ishiitii fi abbaa manaa ishii quufanii fi gur’uun isaanii aannaniin guuttame galgala galu. Kuni barakaa guddaa Rabbiin sababa Nabiyyitiin isaan keessa kaa’edha.
2-Rabbiin gabrichaaf wanta hundarra caalu fi barakaa qabu filachuufi- Rabbiin subhaanahu Haliimaaf mucaa yatiima kana filateef. Ishiinis fedhii malee ni fudhatte, sababni isaas, kan biraa hin arganne. Kheeyriin kheeyri hunda caalu wanta Rabbiin filateedha. Bu’aa filannoo kanaa akkuma fudhatteen mul’achuu eegale. Namni wanta Rabbiin murteesse fi filatetti tasgabbaa’u fi gammaduu akka qabu kuni Musliima hundaaf barnoota guddaa ta’a. Wanta darbee fi Rabbiin hin murteessineef gaabbu hin qabu. Seenaa kana irraa jecha gamnummaa akkanaa guduunfu dandeenya:
Wanta ati filattee fi feetu caala wanta Rabbiin siif murteessetu caala. Kanaafu, gammachuun wanta Inni siif murteesse fudhadhu xumura irratti wanta gaarii argitaati.
3-Fayyumma qaamaa, qulqullummaa nafsee fi qarummaa sammuu keessatti bu’aa Baadiyyaan qabu– Sheykhu Muhammad Ghazaali ni jedha: Koola uumamaa keessatti akka gammadanii fi qilleensa bilisaatti akka fayyadamaniif Ijoollee baadiyyatti guddisuun, uumamni isaanii akka qulqullaa’u, kutaaleen qaamaa fi miironni akka dagaaganii fi yaanni akka hiikkamu taasisa.” Garuu yeroo ammaa wanta nama gaddisiisuun ijoolleen teenya mana walitti maxxanan keessatti kan itti oggorameedha. Qilleensa qulqulluu fi gadi fagoo hin harganan. Shakkii hin qabu, rakkinni sirna narvii (dhiphinni sammuu) yeroo ammaa namoota muudataa jiru sababa uumama irraa fagaatanii fi meeshaalee teeknolojii keessatti taraniifi. Ammas baadiyatti guddachuun afaan ofii sirnaan akka baran nama taasisa. Nabiyyiin (SAW) yeroo ijoollummaa baadiyyatti guddachuun Arabiffa qulqulluu akka dubbatanii fi dubbiin isaanii akka qajeelu gargaare jira.
4-Laphee baqaqsu irraa faayda hubatamu
Yommuu nabiyyiin (SAW) Haliima bira ture sanitti laphee isaa baqaqsuun mallattoo nabiyyummaa isaa kan agarsiisudha. Waa’ee laphee baqaqsu ilaalchise Imaamu Muslim Anas bin Maalik irraa hadiisa kana gabaase jira. Anas ni jedha: “Ergamaan Rabbii (SAW) osoo ijoollee waliin taphatu Malaykaan Jibriil itti dhufuun isa qabee lafarra ciibse. Qalbii isaatirraa qoma tarsaase ol baase. Ergasii qalbii keessaa alaqa (dhiiga ititaa) baasee akkana jedhe, “Kuni sirraa qooda sheyxaanati.” Ergasii qabee warqii keessatti qalbii bishaan Zamzamaatin dhiqee bakka isaatti deebise. Ijoolleen gara dubartii harma isa hoosistuu fiigaa dhufanii “Muhammad ajjeefame jira.” Jedhan. Biifni isaa kan jijjirame ta’ee gara isaatti fiigan.” Anas ni jedha, “Ani mallattoo hodhaa laphee isaa irratti nan argaa ture.” Sahiih Muslim 162
(Qalbii baasee ergasii dhiqee itti deebisuun akka waan hin danda’amneetti hin yaadin. Yeroo ammaa hospitaala keessatti garaa tarsaasun (opreeshinii goochun) meeshaalee qaamaa ni jijjiru ykn ni qulqulleessu. Inumaa qalbii (onnee) nama biraa itti galchuu. Afaan saayinsitiin kuni “Transplantation” jedhama.)
Dhugumatti, qalbii qooda sheyxaanaa irraa qulqulleessun ganamaan nabiyummaaf haala mijeessu, sharrii fi Rabbiin ala wanta biraa gabbaruu irraa eegudha. Qalbii isaa keessa tawhiida qulqulluu malee hin seenu. Taaten armaan olii kaayyoo isaatiif oolee jira. Nabiyyiin (SAW) badii gurguddaa gonkumaa hin hojjanne. Yeroo san Qureesha keessatti sanamni (bocni dhagaa waaqefatamu) garmalee haa baay’atu malee nabiyyiin gonkumaa sanamaaf hin sujuunne.[2]
Maddoota
Siiratu Nabawi– fuula 157-160, Abul Hasan Nadawi,
Rahiiqal Makhtuum (The Sealed Nectar)- fuula 56, (English),Safi’u Rahmaan Mubaarakpuri
[1] As-Siiratu Nabawiyyati–fuula 44-51, Alii Muhammad Sallaabi, Noble Life of The Prophet [English] 1/77-87
[2] Maddoota olii


text:
Gabaasa Qeerroo Finfinnee irraa
Mootummaan Wayyaanee barattoota saayinsii fayyaa (medical science) baratan muummee barnoota gargaraatin Yuunivarsiitiwwan garagaraa irraa bara 2005 A.L.Htti eebbifamaniif yeroo gargaraatti muummen addaan qoodee leenjii hojii duraa kennaafii jira.Mootummaan Wayyaanee barattoota hojii qabattachuu dura imaammataa fi tarsiimoo keenya beekuu fi beektanii fudhachuun dirqama keessan jedhee torbee darbe Onkoloolessaa 22,2013 irraa kaasee magaalaa Finfinnee kutaa magaalaa Garbii(sangaa taraa) hoteela Waabee Shabaleetti barattoota muummeewwan barnootaa afur irraa Yunivarsiitii gargaraatii eebbifaman walitti qabee guyyoota afuriif leenjisaa turee jira. Muummewwan barnootaa kunniinis; Midwife, Optometry , Anaesthesia fi Saaykaatirii yoo ta’an ajandaan inni irratti leenjisuuf waame akkaataa hojiin itti hojjetamuu fi waa’ee seektara fayyaa ture. Haata’u malee haalli kun jijjiramee mootummaan Wayyaanee guyyaa walakkaaf waa’ee fayyaa irratti mariisisaa eerga turee booda fedhii barattootaa malee dirqamaan waa’ee siyaasa isaa itti lallabaa ture. Mata dureewwan inni irratti leenjisaa ture;
1. Ijaarsa sirna dimokraasii
2.Misooma fi bulchiinsa gaarii
3-Hidhaa haaromsa laga abbayyaa
4.Midiyaa bilisaa(free press)
5.Haala ijaarsa impaayeera itoophiyaa
6.Dipiloomaasii biyyoota ollaa kanneen akka Eertiraa, Keeniyaa, Somaale ,Jibuutii fi Suudan wajjin qabu cimsuu akka qabu
7.Dhaabbilee siyaasa kanneen shororkeessitoota jedhee paarlamaan isaanii moggaase waliin namni tokko hidhata qaba yoo ta’e dhiifamni akka hin godhamneef kan jedhu irratti leenjii jedhee kennaa tureera.
Barattoonni leenjii irratti argaman dhimma kana irratti leenji’uun nu hin barbaachisu jedhanii gaafannaan hirmaachuun fedhiidhani garuu namni leenjicha hin fudhanne akka hin qacaramne jalamuranii dubbatan. Barattoonni immoo hojii qabachuu waan fedhaniif kan garaa garaatu beeka jechuun waltajjicha isaanii hangadhumaatti irratti hirmatanii jiru. Mootummaan wayyaanee gama tokkoon siyaasa barbaadan deeggaruun mirga jedha gama kaanin immoo hojjetaan mootummaa kamiiyyuu imaammata keenyatti amanee fudhachuun dirqama jedha. Leenjii kana irratti mootummaan Wayyaanee qabxiiwwan itti aananii kaa’aman kana akka ibsa ejjannootti lafa kaa’ee jira;
Leenjifamtoonnis dhimmoota isaan leenjisan irratti leenjisan kana akka hin fudhanne argisiisuf gaaffillee armaan gadii gaaffatan;
1.Nuti hidhaa laga abbayyaafis ta’ee dhimma misoomaa kamiifuu mindaa keenya irraa saantimni tokko akka muramu hin eyyemnu.
2.Mootummaan kun yoo democracy hordofa ta’e free press babal’isuu qaba.
3.Miidiyaan itoophiyaa kaabineen hoogganamuun isaa hafee nama biraan hoogganamuu qaba.
4.Miidiyaan itoophiyaa oduu hawaasaf dabarsu kamiiyyu ragaan deeggaree erga dhugoomsee booda ummata qaqqabsiisuu qaba.
5.Diinagdeen Itoophiyaa dhibbeentaa 11.6 guddate jechuu eerga jalqabdanii waggaa shan lakkoofsistanii jirtu kun dhugaa osoo ta’e maalif hin dabalu ykn gadi hin bu’u, dhibbeentaa kana yommuu baastan ikonomistoonni addunyaa irratti hirmaatanii jiruu?
Walumaa galatti kaayyoon leenjichaa siyaasa Wayyaanee gara ummataatti fiduu fi ummata gara siyaasichaatti fiduudha. Leenjiin kun torbee kanas haaluma walfakkaatun torbeewwan lamaan kanas muummewwan barnoota gargaraa waliin itti fufa.Wanta baay’ee nama gaddisiisu mootummaan wayyaanee kaabinoota isaa yommuu leenjisu durgoo guyyaa tokkotti dhibba shan herreegaf garuu warra amataa irraa hin qabneef guyyaan dhibba tokko herreegaf. Maluma hantuunni beektu adurreenis beekti jedhuu mitiiree , leenjii kana irratti namni tokko siyaasa Wayyaanee kana amanee fudhachuuf fuula isaa waan gara isaanii naannesse hin fakkaatu. Yoomiyyuu kaayyoo qabnu galmaan gahuuf boodatti hin jennu jedhu barattootni wal gayicha irratti argaman.
INJIFANNOON UMMATA OROMOOF!!!
GADAAN GADAA BILISUMMAA!!!!
Share this:https://www.gofundme.com/8bds2wgk
Like this:
Like Loading...


text:
Ajjeechaan Karrayyuutti Abbooti Gadaa dabalatee jumala uummataa keenyarratti rawwate Duula Oromoofi duudha isaa balleessuuf PP’n rawwatteedha!
Ibsa Qeerroo Bilisummaa Oromoo!
Sirni Afaan Qawween uummataa Oromoo bulchaa jiru Bilxiginnaan erga angoo biyyatti humnaan qabate agaami inni Oromummaa baleessuuf rawwachaa jiru yeroo yeroon dabalaa akkuma dhufen Uummata Oromoos gatii guddaa kaffalchiisutti argama.
Duudhaafi Aadaa sabaa tokko yoo cabsan salphatti Uummaticha cabsun niidanda’ama PP’nis tooftaa kanaan Uummata Oromoo cabsuuf tarkanfi hadha’a uummaticha irratti fudhachuutti jira.
Uummata Oromoo yeroo adda addatti kutaan gargar qooduuf murni PP waan hin goone hin qabu sanatti milka’uu waan hanqateef Abbooti Oromoo Aadaafi sirna Oromoon qabu dhaloota dhaalchiisutti argaman garaa jabeenya guddaan ajjeessun Duudha , Aadaa Fi Eenyummaa Oromoo balleessuuf akka ta’e Ajjeechaan Karrayyuutti Abbooti Gadaa (Abbaa Bookuu) dabalatee dargaggoota bor Gadaa Micheelle dhaluun Gadaa fudhachuuf abdataman irratti rawwate argisiiftu guddadha.
Sirnoonni yeroo hundaa Oromoo birratti gaddan yaadataman kanneen akka Miniliik, Hayilee Silaasee, Dargii fi EPRDF Duudhaa fi Aadaan Oromoo eenyummaan Oromummaa akka baduuf waan hin goone hin qaban.
Sirni daandii abbootti irree hordofu PP’nis gocha sirnoonni mootii kanneen akka Miniliik fi fakkattoonni isaa Oromoo irratti rawwachaa turan dabale rawwachuutti argama.
Ajjeechan Mudde ,12021 Giddu Gala Oromiyaa Konyaa Shaggar Bahaa Aanaa Fantalleetti Oromoota Karrayyuu irratti rawwate gadda Onnee namaa cabsudha. Aggami Oromummaa , Duudhaa, Aadaa Oromoo balleesuuf sirni fashistii Koloneel Abiyii Ahmadin uummata Oromoo irratti rawwatedhas jenne amanna.
Abbootti Gadaa Karrayyuu irratti xiyyeefachun ajjeechaan rawwatame sirna Gadaa Oromoo ajjeessuf abjuu PP’n qabu kan argisiisudha. Oromoonni Karrayyuu sirnooti dhufa darban osoo ajjeeffamu saamamuu Aadaafi duudhaa isaatti cichuun tikfate kan har’a ga’edha.
Oromoota Karrayyuu duudhaa Oromummaaf wardiyaa ta’an irratti tarkanfii Murni PP fudhate gadi jabeesine balalleefanna,duras niidhabbanna.
Yeroo amma kana Oromiyaan kallatti hundaan dhiigaa kan jirtu yoo ta’u murni PP fi Finxaleeyyii naannoo Amaaraa waltumsun Oromoota Walloo, Wallaggaa, Gujii ,Karrayyuu fi Lixa Shaggar Noonnoo irratti gocha sukkaneessa rawwachuutti argama.
Gochii garaa jabeenya Uummataa Oromoo Wallaggaa, Lixa Shaggar Noonnoo, Gujii, walloo fi Karrayyuu irratti rawwataa jiru bor Oromiyaa guutuu keessatti rawwachuuf deema kanaaf Uummanni Oromoo kan durii caalaa dammaqe tokkummaa isaa eegatee Qabsoo isaa finiinsuun garbummaatti xumura akka godhu Qeerroon Bilisummaa Oromoo Waamicha dhiyeessa.
Qabxii eejjannoo argaman gadiis baasna.
1,Oromoofi Oromiyaaf yeroon kun yeroo jirachuuf jirachuu dhabu waan ta’ef Uummanni Oromoo kallatti hundan ofqopheesu qaba.
2, Qeerroon Bilisummaa Oromoo kan durii caalaa ijaarsaa isaa ciimsachuun dirqama dachaa irra jiru ba’achuuf tokkummaan falma isaa dhumaaf ofqopheessu qaba.
3, Uummanni Oromoo biyya alaaf keessa tokkumman kan durii caalaa Waraana isaa WBO tumsun dirqama Oromummaa isaa akka ba’atu jenna.
4, akkuma yeroo adda addatti Waamicha gocha turre Ilmaan Oromoo Rayyaa Ittisa Biyyaa keessaa, Poolisii Federaalaa , Humna Addaa Oromiyaa, Poolisii Idileefi tika PP keessa jirtan yeroon itti gara sabaa keessani goorun Gaddafi gadadoo keessaa sabaa keessan baastan malee yerootti sirna kuffe jiru PPf wardiyaa taatan miti. waan ta’ef osoo yeroon hin darbiin Uummata keessanitti deebi’a WBO waliin Qabsoo Bilisummaa Oromoo akka tumsitan dhaamna.
Dhuma irratti Oromoota Karrayyuutti Waraana Bilxiginnaan jumlan ajjeeffamaniif gadda nutti dhaga’ame ibsa Maatii, Firoota, hiriyyaa,fi uummata Oromoo balladhaaf jajjabina hawwina!
Injifannoon Uummataa Oromoof !
Qeerroo Bilisummaa Oromoo !
Mudde 3 ,2021
Finfinnee Oromiyaa!


text:
Gurraandhala 25/2014 (TOI)- Pireezdaantiin FDRI Saahilawarq Zawdeen boqochuu Abunee Marqooreewoosiif gadda itti dhaga’ame ibsaniiru.
Pireezdaantiitti ergaa fuula miidiya hawaasa isaaniin ibsaniin, Abunee Marqooreewoos gara waaqaasanii deemaniiru, gaddaa oonneerraa natti dhaga’ameef maatisaanii fi uummattoota Itoophiyaa maraaf ibsuun barbaadaa jedhaniiru.
Guyyaa kaleessa hospitaala waaniin tureef haalli fayyaa isaanii na yaaddeesse ture, waaqni lubbuusaanii jannata ha boqachiisuu, kabajaan ni gaggeessinas jechuun ibsaniiru.
Haaluma walfakaatuun Kantiibaan Magaalaa Finfinnee aadde Adaanech Abeebees boqochuu Abunee Marqooreewoosiif gadda itti dhaga’ame ibsaniiru.
Aadde Adaanech ergaa gama miidiyaa hawaasumaa isaaniin dabarsaniin boqochuu Abunee Marqoorewoosiif gadda itti dhaga’ame maqaasaanii fi maqaa uummata magaalaa Finfinneen ibsuu eeraniiru.


text:
Muummichi ministeeraa Dr. Abiy Ahmad sirna hindeeffama mootummaa ce’umsaa Suudaan irratti hirmaachuuf Kaartuum seene
Jilli mootummaa Ityoophiyaa muummicha ministeeraa Dr. Abiyin durfamu hara ganama magaalaa Kaartuum kan seene yoo tahu, qondaaltota mana maree waraanaa Suudaan fi hoggantoota gamtaa mormitoota Suudaanitiin simannaan ho’aan godhameefii jira.
Manni maree waraanaa yeroo ammaa Suudaan bulchaa jiruu fi Gamtaan Mormitootaa Declaration of Freedom and Change (FDFC) jedhamu, walii galtee qoodiinsa aangoo yeroo ce’uumsaa isa xumuraa Sabtii har’aa ni mallatteessan jedhamee eegama. Sirna mallattoo kana irratti muummicha ministeera Ityoophiyaa Dr.Abiy Ahmad dabalatee hoggantoonni biyyota biroo, akkasumas qondaaltonni Gamtaa Afrikaa fi Dhaabbata Mootummoota Gamtoomanii kan argaman tahuu odeeyfannoon ni addeessa.
Humni waraana Suudaan prezdaantii duraanii Umar Albashiir fonqolchuun taayitaa eega qabatee booda, wal dhabbiin gareewwan siyaasaa fi waraana biyyattii jiddutti uumamee ture jaarsummaan akka xumuramu gaheen mootummaa Ityoophiyaa fi Gamtaa Afrikaa ol’aanaa tahuun ni beekama.


text:
Ibsa Suuratu Al-Qiyaamah-Kutaa 6
Yeroo darbe haala nama du’ee ilaalle turre. Har’as itti fufuun du’aan dura hojii fi amala nama kaafiraa qorannoo fi jazaatti isa geessu ni ilaalla.
“(31)–Hin dhugoomsine, hin salaanne. (32)-Garuu kijibsiisee garagalee. (33)-Ergasii boonaa gara maatii isaa deeme. (34)– Badin siif haa ta’u! Ammas badiin! (35)-San boodas badiin siif haa ta’u! Ammas badiin!” Suuratu Al-Qiyaamah 75:31-35
Aayaata tanniin keessatti haala nama kaafira badii isaa itti fufee fi Guyyyaa murtii dhuma isaa haala gabaaban ibsa. Nama kana irratti murtii dabarsuuf ragaaleen gahaan ni ibsaman. Namni yakka hojjatee yommuu mana murtiitti dhiyaatu, keewwata kamii fi adabbii akkamittiin akka adabamu ni ilaallamaa miti ree? Guyyaa Qiyaamaa murtiin nama kaafiraa kana irratti darbu keewwattoota lama of keessaa qaba:
Keewwata (Article) tokkoffaa:
Keewwanni tuni seera inni cabsee fi badii inni hojjatee ittiin adabamu of keessatti qabatti. Aayaata armaan olii keessaa keewwata tana kan agarsiisu: “Hin dhugoomsine, hin salaanne. Garuu kijibsiisee garagalee. Ergasii boonaa gara maatii isaa deeme.”
Qorannoo isarratti adeemsifame, wanta kitaabni hojii isaa mirkaneesse, ragaa kutaaleen qaama isaatii fi Malaykoonni kabajamoon dhiyeessan irratti hundaa’e, wantoonni armaan gadii isarratti mirkanaa’anii jiru:
1ffaa-Gooftaa isaa irraa Ergamaan mu’jizaa (raajii) fi mallattoolee ifaatiin gargaarsifamuun isatti dhufee jira. Akkasumas, Ergamaan Qur’aana ragaalee dhugaa eenyullee jalaa dheessu hin dandeenyee of keessatti qabate isatti fidee jira.
-Garuu namni kuni waamicha Rabbii fi Ergamaa Isaatiif hin awwaanne (deebii hin laanne). Waamichi kuni waamicha namni kufrii keessaa gara iimaanatti bahuun qalbiin isaa ittiin jiraattu fi azaaba jalaa nagaha ittiin bahuudha.
-Ammas namni kuni Rasuula (Ergamaa) hin dhugoomsine, Qur’aanaa fi ragaalee of keessatti qabates hin dhugoomsine. Oduu Guyyaa Murtii, du’aan booda kaafamu, qorannoo fi jazaa hin dhugoomsine. (Asitti “hin dhugoomsine” jechuun “hin amanne” jechuudha.)
“Hin dhugoomsine” kana jechuun waamicha amanti haqaa (Islaamaatiif) hin awwaanne, wanta Ergamaan Rabbii (SAW) fidetti hin amanne. (Qur’aanaa fi Guyyaa Qiyaamaa ilaalchisee odeefannoo Qur’aanni of keessaa qabutti hin amanne.)
2ffaa- Gooftaa isa uumee fi kunuunsuuf, jireenya addunyaa keessatti wanta inni barbaadu hunda kan isaaf dhiyeessu fi laaffiseefif “Hin salaanne.” Isaaf salaatu fi Guddinna Isaatiif gadi jechuun Gooftaa isaa gabbarrii (ibaadaa) shirkii irraa qulqulluu taate hin gabbarre. Mindaa guddaa fi gammachuu zalaalamii argachuuf gabbarrii galataa Gooftaa isaa hin gabbarre. Ammas, adabbii ibidda Jahannam sodaachuun Gooftaa isaa hin gabbarre.
3ffaa-Erga hin dhugoomsinee fi hin salaanne, yoo dhama’ee fi shakkiin isa bira jiraate, gadi dhaabbachuun shakkii kana oofuuf ragaalee hin barbaanne. Kana irra, faallaa kana hordofe. (Takkamaan kijibsiisee garagalee deeme.)
Yaada kamiyyuu ilaalchisee dhaabbata sadiitu jiru, lamaa miti.
1-Dhugoomsu (itti amanuu), 2-Kijibsiisu, 3-osoo hin dhugoomsini fi hin kijibsiisin dhaabbachu (hin dhugoomsanis, hin kijibsiisaniis)
Namni tokko osoo itti hin xinxallin “Yaada” tokko na biratti fudhatama hin qabu jechuun kijibsiisun isarra hin jiru, hanga ragaa qabatamaa fi fudhatama qabu barbaade yaanni kuni soba ta’uu mirkaneessutti malee. Dirqamni isarra jiru, hanga isa biratti takkaa ragaan mirkaneessu madaala kaasu takkaa immoo ragaan dhabamsiisu madaala kaasu mul’atutti dhaabbachuu fi ragaa barbaadudha.
Garuu kaafirri of tuulu, badii hojjatu fi fedhii lubbuu hordofu kuni faallaa wanta Ergamaan Gooftaa isaa ittiin dhufe qabate. Wanta itti amane ilaalchise ragaa Gooftaa isaa biratti akka uzrii (sababaatti) dhiyeefatu osoo isa bira hin jiraatin Ergamaa Gooftaa isaa faallesse.
Kanaafu, Ergamaa Rabbii ni kijibsiise, Qur’aana Rabbii Injifataa, Ogeessa ta’e irraa bu’es ni kijibsiise. Odeefannoo Guyyaa Murtii fi wanta Ergamaan Gooftaa isaa irraa fide hunda ni kijibsiise. Adabbii akeekachiifame akka salphaatti ilaale.
Haala isaa fincilaa kana ilaalchise jechi Rabbii olta’aa ni agarsiisa: “Garuu kijibsiisee garagalee.”
Kuni kan agarsiisu namni kuni gadi dhaabbannaa jiddu-galeessaa gadi dhaabbachuun haqa hin qoranne. Kana irra, faallaa kana hordofuun takkamaan kijibsiise garagalee deeme. Ergaa Gooftaa isaa irraa dhufe yoo shakke dirqamni isarra jiru gadi dhaabbate itti yaadu fi ragaa barbaadudha. Garuu inni kijibsiisee garagalee deeme.
“kijibsiisee” kana jechuun Ergamaa Rabbii (SAW) ni kijibsiise, wanta Gooftaa isaa irraa fide hunda akka kijibaatti ilaale.
“Garagalee” haqa irraa wanta isatti dhufe fudhachuu dide, dugdan naanna’uun garagalee deeme, ni fagaate. Amanuu waan dideef, kufrii waan fudhateef, fedhii qullaa fi hasaasa sheyxaanaa waan hordofeef Gooftaa isaa faallessuun garagalee deeme.
4ffaa- Erga kijibsiisee fi garagalee deeme of tuuluun isaa qoma isaa keessa guute. Of jajaa fi boonaa gara maatii fi namoota isaa deeme.
Yatamaxxaa- kana jechuun kan of jajuu, of tuuluu, haqa faallessuu fi mormuu isaatiif of ol guddisu, nafsee fi sammuu isaa kan dinqiisifatu ta’e harka isaa lamaan diriirsa. (Jecha gabaaban yatamaxxaa jechuun of jajuu fi boonudha. Jechi yatamaxxaa jedhu, hundeen isaa “ceem’uu irraa kan ka’e diriirfachuudha.” Namni kuni nama gara haqaatti isa waamu irraa ni ceem’a. Of jajuu irraa kan ka’e akka waan dugda isaa diriirsuu fi micciiruti.)[1]
Keewwata (article) lammaffaa:
Keewwanni tuni immoo adabbii isarratti murteefamu of keessatti qabatti. Kana aayan tunniin lamaan ni agarsiisti: “Badin siif haa ta’u, ammas badiin! San boodas badiin siif haa ta’u! Ammas badiin!”
Keewwata tokkoffaa keessatti nama kaafiraa fi faajira (badii gurguddaa hojjatu) irratti murteessuuf wanta barbaachisu erga dubbate booda keewwanni lammaffaan jecha ajaa’ibaatiin murtii isatti dabarsuuf ni dhufti. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa akkana isaan jedha:
“Badiin siif haa ta’u, ammas badiin! San boodas badiin siif haa ta’u! Ammas badiin!”
Kana jechuun osoo lubbuun jirtuu badiin siif haa ta’u, yommuu duutus badiin siif haa ta’u. San booda Guyyaa kaafamtus badiin siif haa ta’u, yeroo ibidda seentus badiin siif haa ta’u.[2] (Asitti jechi“awlaa” hiika “badii” jedhu qaba.)
Hiikni biraa aayah tanaa: azaaba (adabbii) zalaalamitiin murtiin si irratti mirkanaa’e. Murtii kana hojii irra oolchun sitti dhiyaate.[3] (Asitti jechi “awlaa” jedhu hiika “dhiyaachu” qaba.)
Guduunfaa
Namni kaafirri haqa Gooftaa isaa fudhachuuf fedhii hin qabne, amaloonni fi hojiiwwan armaan gadii irraa mul’atu
✏Qalbiin haqa Gooftaa isaa irraa dhufetti hin amanu.
✏Gooftaa isaatiif gadi hin jedhu. Kana irra,
✏Haqa ni kijibsiisa
✏Osoo haqatti hin xinxalliin takkamaan qaaman garagalee deema. Sababni kanatti isa geesse,
☛Gooftaa isaatiif gadi jechuu fi Ergamaa hordofu irraa of tuuluu, nafsee fi sammuu ofii dinqisiifachu, abboota wallaalummaa fi jallinna irra jiran akkeessudha. Kanaafu, namni yakki armaan olii irratti mirkanaa’e, adabbii Gooftaa isaatiif of saaxila.
Kitaabban wabii:
[1] Tafsiiru Qurxubii-21/431
[2] Madda olii fuula 439
[3] Ma’aariju tafakkuri-2/511-514 (aayaata tanniin ibsuuf barreefamni baay’een kitaaba kanarraa fudhatame)


text:
Gareen Deebii Hatattamaa Waldaa Hakiimota Oromiyaa jedhamuu fi damee Waldaa Ogeessota Fayyaa Oromoo ta'e, ogeeyyii fayyaa qindeessuudhan Irreecha Hora Harsadee fi Hora Finfinnee - Sambattan dhuftu magaalota Bishooftuu fi Finfinnee keessatti karoorfaman - irratti tajaajila yaalaa hatattamaa kafalttii malee kennuuf qophaahaa jira.
Yunversitii Finfinnee Damee Peediyaatriksii fii Fayyaa Ijoolleetti Profesarii Qarqaaraa, akkasumas Miseensi Koree Eddugalaa Waldaa Ogeessota Fayyaa Oromoo, Dr Sisaay Camadaa, gareen kun Biiroo Eegumsa Fayyaa Oromiyaa akkasumas ka Finfinnee wajjin qindoominaan akka hojjatu ibse.


text:
Kaaba Shawaa godina Antsookiyaa, aanaa Gamzaa fi bulchiisa godina hawaasa Oromoo Arxxummaa Faarsi waliin kan wal daangessu ganda Ageremaariyaam Maacaraa fi Diimtuu Coqorsaa irratti walitti bu’iinsa umameen yoo xiqqaate namoonni lama du’anii shan madaa’uu akka hin oolle odeeffannoon gamasii argaman ni mul’isu. Walitti bu’iinsa sanaaf qaamni tokko isa kaan himata.
Antsookiyaa Gemzaatti itti gaafatamaan waajjira kominikeeshinii mootummaa obbo Geetinnet Baahiruu, dheengadda galgala sa’a kudha tokkotti walitti bu’iinsi uumame lubbuu namaa galaafatee qaama namaa fi oomisha irraan miidhaa dhaqqabsiise jedhan.
Bal’ina ganda sanaan ennaa ilaalamu, miidhaa dhaqqabe tarreessuun yeroo gaafatas jedhan. Yeroo ammaa nageenyi hangi tokko jiraatus gam lamaanuutii dubbiif wal barbaaduun jiraachuu garuu hin dhoksine.
Ittiin ka’umsi walitti bu’iinsa kanaa sanyii isa hanga ammaatti ture miti. Hanga har’aatti oomisha irrattis, beeladaalee irrattis walitti bu’iinsi ni jira. kun garuu humni qindoominaan jiru kan itti seene dha. Waan dhoksinu hin qabnu jedhan.


text:
Laga Abbayyaa: Itoophiyaafi Masriin Ameerikaatti kan walga'an mariif malee waliigalteef miti jedhame
Atakaaroo waa'ee ijaarsa pirojektii humna ibsaa Hidha Haaromsaa Guddicha Itoophiyaa irratti uumame giddu seentummaa Ameerikaatiin furuuf fedhii Masiriin agarsiisaa turte Itoophiyaan kuffistee turte.
Tibba darbe Ministirri Muummee Itoophiyaa Abiy Ahmadiifi Pirezidaantiin Masirii Abdul Fattaa al-Siisii Raashiyaa magaalaa Soochii keessatti walarganii turan.
Walargeesaanii sana booda Ministirri Muummee Abiy marii dhimma hidha haaromsaarratti taasifamu keessatti qaamni sadaffaan yoo hirmaate rakkoon hin jiru jedhanii turan.
Ammas Itoophiyaafi Masiriin Sadaasa gara dhumaa magaalaa Waashingitan DC keessatti marii waliigalteef karaa saaqa jedhamee yaadamu ni gaggeessu jedha gabaasi Ministeera Dhimma Alaa Masirii.
Ameerikaas ta'e Raashiyaan biyyoota sadeen Itoophiyaa, Masiriifi Sudaan walii galchuuf fedhii qaban agarsiisaa jiru.
Akkaataa Ministeerri Daldalaa Ameerikaa waamicha dhiyeesseen Ministiroonnii Dhimma Alaa biyyoota sadeenii xumura ji'a Sadaasaa irratti Ameerikaatti walarguuf walii galaniiru.
Haata'u malee walgeettiin isaanii mariidhaaf malee walii galtee dhumaarra ga'uuf akka hin taane ibsameera.
Dhimma kanarratti Ministirri Dhimma Alaa Itoophiyaa ganama kana ibsa kan kenne yoo ta'u dubbi himaan ministeerichaa Obbo Nabiyaat Geetaachaw bakka buutonni biyyoota saddeniiyyuu walga'ii Waashingitan irratti akka argaman mirkaneessaniiru.
Koreen teekinikaa walga'iisaa itti fufee akka gaggeessu Itoophiyaafi Masiriin walii galaniiru.
Ejjennoon Itoophiyaa ''mariin waliigaltee ammallee ganaadha'' kan jedhuudha jedhan.
''Dureewwan biyyoota lameenii koreen teekinikaa mariisaa akka itti fufu, rakkoon yoo jiraatemmoo waliin dubbatanii akka furan walii galaniiru,'' jedhan.
Marii waliigalteetti deemuun dura biyyoonni lameen nama isaan gidduu seenee waliif galchu ni barbaachisaa?
Mariin waliigaltee kunoo maal maal irratti kan xiyyeeffatu ta'a? kanneen jiran irratti walii galamuu qabas jedhaniiru.
Isa boodawoo qaamni walitti fidee marii araaraa mariisisu itti gaafatamummaa akkamii fudhata? kan jedhu waliin murteessuun, qaama mariisisu waliin filachuu feesisa jedhan.
Haaldureewwan kanneen irratti osoo walii hin galin gara waligalteetti deemuun hin danda'amu.


text:
Yommuu Sodaa fi Rakkoon Cimu-Kutaa 4
Wanti Qalbii keessatti dhokate yommuu ifatti bahu fi Mu’minni (namni dhugaan amanee) fi munaafiqni addaan baafaman
Tarii namni jireenya keessatti yaadaa fi amantii badaa dhoksuu danda’a. Keessumayyuu, munaafiqonni kufrii dhoksuun iimaana mul’isu. Garuu Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ilmaan namaa iddoo qormaataa waan kaa’ef isaan qoruun gaarii fi badaa, nama dhugaati fi kijibaa addaan baasu malee hin dhiisu. Ni jedha:
“Hanga gaarii irraa badaa adda baasutti Rabbiin [haala] isin irra jirtan irratti mu’mintoota kan dhiisu miti.” Suuratu Aali-Imraan 3:179
Yaa warra Rabbii fi Ergamaa Isaa dhugoomsitanii fi shari’aa Isaatti bultan, hanga gaarii irraa badaa adda baasutti, mu’minaa fi munaafiqni walitti makamuun haala amma jirtan kanarratti Rabbiin isin hin dhiisu. (Kunis isin qoruun ta’a.) Kanaafu, munaafiqni mu’mina dhugaa irraa adda bahee beekkama.[1]
Duulli Khandaq/Ahzaab qormaata cimaa mu’minni fi munaafiqni ittiin adda bahuun beekkamaniidha. Wanti mu’mintoota keessa jiru ifatti bahe. Haala isaanii akkana jechuun ibse:
“Yommuu mu’mintoonni Ahzaab (garee diinaa gamtoome) argan, “Kuni wanta Rabbii fi Ergamaan Isaa waadaa nuuf galaniidha. Rabbii fi Ergamaan Isaa dhugaa dubbataniiru.” Jedhan. [Kuni] amanuu fi harka kennuu malee waan biraa isaaniif hin daballe.” Suuratu Al-Ahzaab 33:22 (Ibsa Aayah tana bakka ishiitti ni ilaalla.)
Yaanni badaa fi shakkii qalbii munaafiqoota keessa jirus ifatti bahe. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa dubbii fi haala isaaniis akkana jechuun ibse:
“(12)-Yeroo munaafiqonnii fi kanneen qalbii isaanii keessa dhukkubni [shakkii] jiru, “Rabbii fi Ergamaan Isaa gowwoomsaa malee homaa waadaa nuuf hin seenne.”jedhan, [yaadadhaa]. (13)-Yeroo isaan keessaa gareen wayii, “Yaa warra Yasrib! Iddoon turtii isiniif hin jiru, kanaafu [gara manaa] deebi’aa.” jedhan. Ammas, Osoo [manneen isaanii] qullaa hin ta’in “Manneen keenya qullaadha.” jechuun isaan keessaa gareen wayii Nabiyyii hayyama gaafatu. Isaan dheessa malee homaa hin barbaadan.” Suuratu Al-Ahzaab 33:12-13
“Yeroo munaafiqonnii fi kanneen qalbii isaanii keessa dhukkubni [shakkii] jiru, “Rabbii fi Ergamaan Isaa gowwoomsaa malee homaa waadaa nuuf hin seenne.” jedhan
Rabbii olta’aatti maganfadha. Namni dubbii akkanaa akkamitti dubbataa? Garuu-Rabbiin kanarraa nu haa tiiksuti- qalbiin isaanii kufrii ykn shakkii irratti dachaafamtee jirti. Sababni isaas, namoonni qalbii isaanii keessa dhukkubni jiru isaan bira shakkii fi amantii dadhabaatu jira. Munaafiqota bira immoo kufriitu jira. Kanaaf, ni jedhan: “Rabbii fi Ergamaan Isaa gowwoomsaa malee homaa waadaa nuuf hin seenne.”
Rabbiin guddaan qulqullaa’e! Rabbii fi Ergamaan Isaa wanta nama gowwoomsu waadaa isiniif seenu, isin irratti sobuu? Kuni gonkumaa wanta hin danda’amneedha. Kana irra, Rabbii fi Ergamaan Isaa haqa malee waan biraa waadaa hin galle. Garuu ilkee kanniisaa erga dhandhamanii booda malee dammii hin argamu. Ifaajeen waan hafuu hin qabneedha. [Hojii itti ajajaman hojjachuu] itti fufuun dirqama. Osoo kuni jiraachu baate silaa namni dhugaa nama sobaa irraa adda hin baafamu ture. Mu’minni kaafira irraa adda bahee hin beekkamu ture. Kanaafu, qormaanni waan hafuu hin qabneedha.
Rasuulli sallallahu aleyh wassallam sahaabota isaatiif injifannoo waadaa galee ture. Mu’mintoonni kanatti amanani jiru. Munaafiqonni fi warroonni qalbii isaanii keessa dhukkubni [shakkii] jiruu immoo dubbii kana ni dubbatan: “Rabbii fi Ergamaan Isaa gowwoomsaa malee homaa waadaa nuuf hin seenne.” Rabbiin kakadhe! Kijibanii jiru. Rabbii fi Ergamaan Isaa haqaa fi dhugaa malee waadaa hin seenne.[2]
Faallaa kanaa mu’mintoonni (warri dhugaan amanan) akkana jedhan: “Kuni wanta Rabbii fi Ergamaan Isaa waadaa nuuf galaniidha. Rabbii fi Ergamaan Isaa dhugaa dubbataniiru.” (Suuratu Al-Ahzaab 33:22)
Duula Ahzaab kana keessatti munaafiqni nifaaqini isaa ifatti bahe. Namni qalbii isaa keessa shakkiin jiruu immoo haalli isaa ni dadhabe, iimaanni isaa dadhabaa fi haalli keessa jiruu garmalee dhiphisaa waan ta’eef hasaasa nafsee isaa keessatti arge ni hafuurse. Namoonni biroo ni jedhan, akkuma Rabbiin nutti himu: Yeroo isaan keessaa gareen wayii “Yaa warra Yasrib! Iddoon turtii isiniif hin jiru, kanaafu [gara manaa] deebi’aa.” jedhan, [yaadadhu].
Munaafiqoota irraa gareen biraa mu’mintoota waamun akkana jedhan: Yaa warra Yasrib dirree lolaa kasaaraa (itti moo’ataman) keessatti bakki dhaabbannaa fi turtii isiniif hin jiru. Gara mana keessan Madiinaa keessatti argamutti deebi’aa. Yasrib maqaa durii Madiinaati.
“Iddoon turtii isiniif hin jiru” kan jedhaniif duula irraa dheessu waan barbaadaniifi. Lola keessatti Nabiyyii (SAW) waliin turuu hin barbaadan, Isaan munaafiqoota waan ta’aniif. Munaafiqni lola irratti obsa hin qabu. Inumaa loluu hin barbaadu.
Jecha isaa, “Yaa warra Yasrib!” jedhu keessaa sabboonummaa fi gosummaa wanta akeekutu jira. Sababni isaas, maqaa iddoo jireenyaatin isaan waame. “Yaa obboleeyyan keenya!” ykn “Yaa Muslimoota” hin jenne. Kana irra, “Yaa warra Yasrib” jedhe. Sababni isaas, inni sabboonaa waan tureef isa bira amantiin sababa isaatiif loluuf hin jiru.
Ammas, Osoo [manneen isaanii] qullaa hin ta’in “Manneen keenya qullaadha.” jechuun isaan keessaa gareen wayii Nabiyyii hayyama gaafatu. Isaan dheessa malee homaa hin barbaadan.” Suuratu Al-Ahzaab 33:13
Munaafiqota irraa gareen biraa gara mana isaanitti deebi’uuf “Manneen keenya qullaadha.” Jedhanii ragaa dhiyeefachuun Nabiyyi hayyama gaafatu. “manneen keenya qullaa” jechuun manneen keenya diinota irraa kan eeggamanii miti, diinota irraa wanti manneen keenya eegu hin jiru. Garuu manneen isaanii akka isaan jedhanii miti. “Isaan dheessa malee homaa hin barbaadan.” Kana jechuun namoonni kunniin lola irraa dheessu malee fedhii homaatu hin qaban. Manneen kan eeggamaniidha. Madiinaa irratti wanta sodaatamu caalaa isaan (manneen) irratti hin sodaatamu.[3]
Osoo akka Kafaran Gaafatamanii Yoosu kafaruu
“Osoo gama hundaan isaan irratti seenamee ergasii fitnaa gaafatamanii, silaa ni raawwatu turan. Ishii irraa waa xiqqoo malee homaa hin turan.” Suuratu Al-Ahzaab 33:14
Kana jechuun osoo diinonni gama hundaan Madiinaa seenanii, ergasii munaafiqota kanniin fitnaa gaafatanii, silaa yoosu deebii deebisuuf. Asitti fitnaan, kufrii keessa seenudha ykn shirkiidha. Osoo gareen gamtooman Madiinaa keessa seenun akka kafaran munaafiqota kanniin gaafatanii, munaafiqoonni yoosu kafaru (Islaama irraa duubatti deebi’u). Sodaa fi rifannaan xiqqoolee osoo ta’ee iimaana irratti gadi hin dhaabbatan. Sababni isaas, munaafiqonni namoota duniyaa malee wanta biraa hin barbaannedha. “Ishii irraa waa xiqqoo malee homaa hin turan” kana jechuun fitnaa irraa yeroo xiqqoo malee homaa duubatti hin harkifatan. Yoosu kafaru.[4]
Kuni munaafiqonni hangam lugna (dabeessota) akka ta’an agarsiisa. Akkasumas, iimaanni qalbii isaanii keessatti hidda qabate hin jiru. Osoo iimaanni hidda qabatee, silaa kufriif yoosu deebii hin deebisan, ni didu turan. Ammas, munaafiqonni addunyaa malee wanta biraa hin barbaadan. Nama addunyaa qofa barbaadu malee namni Aakhiratti amanu ni kafaraa???
“Dhugumatti, kana dura akka dugda hin garagalchine Rabbiif waadaa galanii turan. Waadaan Rabbii gaafatamaa ta’eera.” Suuratu Al-Ahzaab 33:15
Munaafiqonni kunniin duula khandaq dura yoo lola irratti argaman akka hin dheessinee fi yommuu gara qabsoo (jihaadaa) waamaman akka duubatti hin hafnee harka Ergamaa Isaa irratti Rabbiif waadaa galanii jiru. Garuu isaan waadaa isaanii ni ganan (ni diigan). Aakhiratti Rabbiin kana irratti isaan qorata, waadaa kana irraa isaan gaafata. Waadaan Rabbii kan irraa gaafamuu fi irratti qoratamu ta’ee jira.[5]
“akka dugda hin garagalchine” kana jechuun diina isaanitti dugda akka hin garagalchine. Hundemaa yommuu diinan lolan fuulan itti garagalan. Yoo diinatti dugda garagalchan, kuni hiika lola irraa dheessu qabaa jechuudha. Kanaafu, munaafiqonni kunniin yeroo diinotan wal qunnaman dugda akka itti hin garagalchinee (lola irraa hin dheessine) waadaa seenan. Garuu isaan waadaa isaanii ni diigan.
Guduunfaa
✒Addunyaan tuni iddoo qormaataa waan taatef lolas ta’i dhibees ta’i wanta biraas ta’i qormaanni nama dhugaati fi nama sobaa addaan baasu argamuun waan hin hafneedha.
✒Yommuu fitnaan (qormaanni cimaan) dhufu, wanti keessi namaa jiru ifatti baha. Kanaafu, namni dhugaa fi sobaa addaan baafama.
✒Namni dhugaa iimaana irratti gadi dhaabbata. Namni sobaa immoo iimaana irraa duubatti deebi’a.
✒Namni dhugaa waadaan Rabbii dhugaa akka ta’e amanuun obsa. Namni sobaa immoo waadaa Rabbii akka sobaatti ilaalun abdi kuta.
✒Waadaa Rabbii keessaa: addunyaa tana keessatti namoota qoru, namoota obsan gargaaru fi injifannoo kennuufi, karaa bahiinsa isaaniif gochu, lakkoofsa malee mindaa isaaniif kennu, daandii qajeelaatti qajeelchu fi kanneen biroo.
Kitaabban wabii:
[1] Tafsiiru Muyassar-73
[2] Tafsiiru Al-Qur’aanil Kariim-Suuratu Al-Ahzaab-Ibn Useymiin-fuula 110-111
[3] Madda olii, Tafsiiru Muyassar-419
[4] Al-Misbaahu Al-Muniir fii zahziib Tafsiir Ibn Kasiir-1120, Tafsiiru Muyassar-419, Tafsiiru Al-Qur’aanil Kariim-Suuratu Al-Ahzaab-Ibn Useymiin-fuula 123-125
[5] Tafsiiru Muyassar-419


text:
Hokkola Sammuu! Xilaahuun: Afaan keessan yeroo jalqabaatiif raadiyoonii keessa gale san raadiyoonii cabsee jira jedhama.Seenaa:…
Asoosama
-
-
…Shamarran shan toora tokkoon dhaabbatanii dibbee rukutanii weeddisu. Dargaggoon shan fuuldura isaanii tooran jalaa fuudhu.…
-
AsoosamaOg-barruu
Addunyaa tanarratti nuti ilmi namaa wanti ta’e tokko yoo nuqunnamu wantuma san qofatu qooda tahee nuuf kenname seena.
-
… Namoon isii bira taa’ee mararfata. Maalummaa, eennummaa, jabina, qarummaasii hubata. Laalee waa irraa…
-
… Oromoon aadaa bareeda qaba. Firri fira ofii ofitti qaba. Wal-hormaannis dhaalan dhawaata darbaa dhufe,…
-
Asoosama Gabaabaa *Naadiree* Kutaa 1ffaa Hawwiifi dhugummaan walitti osoo hin galin hafanii wanti yaadaniifi wanti…
-


text:
Seenaa fii Sheenaan akkuma jechaa fii qubeen walitti dhiyaatan hikkaa fii gochaanille walitti hidhata qabu.Umaa keessatti wanni kaleessa dabre hunduu Seenaa ta’u. Seenaan dabru hunduu Sheenaa nuwajjiin jiraatu dhiisee dabra. Seenaa keessatti dogoggorri ilmi namaa dalagu hunddi sheenaa jireenya isaa guutuu isa wajjiin jiraatu hanbiseefi dabra. Kanaafi seenaa irraa baratanii sheenaan waxalamaa jiraachuu irraa ufi baraaruun osoo wanni hunduu seenaa hinta’in dura ta’uu qaba.
Mee haalli gubbatti lafa kaayame kan seenaa oromoon gabrummaa jalatti kufe wajjiin waliitti qabsiifinne haalaallu.
Minilik qawwee warra dhiyaa irraa argateen oromoo meeshaa ammayyaa hinqabnnetti duulee gabrummaa jalatti galiffate. Seenaan akka ibsutti mooyamuu oromootiifi sababa guddaa kan ta’e qawwee minilik osoo hinta’in waliifi dirmmachuu dhabuu oromoo akka ta’e fakkii loloota jajjaboo Anolee fii Calanqotti geggeeffame yaadachuun nidanda’ama. Arra akaakilleefi abaabileen keenya osoo lubbuun jiraatanii maal qaba osoo bara san waliifi dirmannee walii fi tumsinee jedhanii akka sheenaan gubatan mamiin hinjiru.
Bara mootummaa hailasillases oromoon Baalee sadarkaa oli’aanattii finqilee hanga motummaan xayyaaraan tumutti geggessa ture, oromoonni tuulamaas namoonni akka Agarii tulluu fii Taddasaa biruu fii akkasumma akka dhuunffattis ta’e murnaatti oromiyaa bakka adda addaatti ummanni keenya motummaa irratti fincilaa akka turan seenaan galmessee jira. milkaayuu dhabuu qabsoo saniifi arra namoonni sun hunduu osoo lubbuun jiraatanii maaliifi gamitaan duuluu dhabinne jedhanii sheenaan akka hubaman mamiin hinjiru.
Bara Dargii ilmaan oromoo qaqqaron hundi jaarmayoota siyaasaa bara sanaa kan akka Maison,Icat,Eprp,Emldh,Mlrd fii kan kana fakkaatan keessatti faffaca’anii beekkumsaa fii dandeetti isaanii akka alagaan itti dhimma bayaa ture Obbo Hayaile fidaa fii Tafar bantii fa’a akka fakkiittti tuquun seenaan galmeessee jira. Osoo arra obboleeyyan sun lubbuun jiraatanii tokko ta’anii moora tokko keessaa diina dura dhaabbachuu dhabuu isaaniitiifi sheenaa wajjiin akka jiraatan shakkiin hinjiru.
Silaafuu wanni kaleessa dura ta’e hunduu seenaa jennee eega keenne barri wayyaaneelle amma seenaa ta’ee jira. Jaarmaynni TPLF eega ufi cimsee jabaate ufitti abdaten booda fuula gama biyya keenyaa yeroo deeffatu tokkummaa isaa jabeeffatee sabaa fii sablammoota biyya Ethiopia keessaallee humnna daranuu isa cimsu ijaarrataa finfinnee yeroo dhuunffatu Ormoon dhaabota shaniin isaan simate. Hangamillee manguddoon oromoo hayyoonni oromoo artiistonni oromoo waldayaan hangafittichi akka Maccaa fii Tuulamaa kan manguddoonni akka Alamuu Qixxeessaa fa’a halikanii guyyaa tokko nuuf ta’aa ilmaan keenya diina dura dhaabbadhaa jedhanii kadhatanis ummata oromoo fii manguddoo oromos hoongessuudhaan tokko ta’anii diina rukutuun hafee ufiifi qawwee walitti garagalichuudhaan lubbuu oromoota hedduu galaafachuu isaaniillee arratti seenaa ta’ee galmaayee jira. Arra garuu hoogganoonni gadaa sanii kan lubbuun jiranis ta’ee dabran osoo gaafatamanii haala dabre sanirraa sheenaa namarraa hinbaane wajjiin akka jiraatan mamiin hinjiru. Dogoggorri seenaa yeroo tokko rawwatan sheenaa bara hunda nama wajjiin jiraatu uume dabra kan jedheefis kana.
Mee bara ammaa kana ammoo bara fincila qeeroo jennee haalaallu. Filcilli qeerroo qabsoolee hanga ammaa sirnoota dabran hunda keessatti raawwatame irraa waan hedduu adda isa godhe keessaa inni guddaan tokko ummanni keenya seenaa irraa baratee bayaa dhiyatti kaabaa kibbatti da’ima,dardara, mangudoo, barataa, hojjataa, qotee bulaa, fii daldalaa osoo hinjedhin waliifi dirmachuun diina dura dhaabbachuu issaati. Ummanni keenya gabrummaa bara dheeraa kana jalaa ufi bilsoomisuufi tokkummaadhaan dhabbatee qabasaawe seenaa sheenaa hinqabnne galmeessaa jira.
Gaafiin guddaan amma jiru carraa qeerroon oromoo lubbuu isaanii guyyaa guyyatti itti wareeguudhaan mootummaa wayyaanee burkutteessaa jirttu kana milkeessuufi dhaabonni siyasaa oromoo garaagarummaa isaanii dhiphisanii seenaa kaleessaa irraa baranii tokkummaa ummanni keenya ,hayyoonni keenya ,qeerroon abbaan qabsoo kanaa ta’e kadhachaa jiru kana dhagayanii seenaa sheenaa hinqabnne galmeessan moo? Akkuma seenaa dabree oromoos salphisanii sheenaa bara baraan itti gubataa jiraatani keessatti ufi dhiisan.
Arra yeroon ijjooleen kaleessa dhalatan harka qullaa diina dura dhaabbatanii lubbuu isaanii wareegan maqaa dhaabaa tarriffannee nuhunduu abbaa sochii kanaa ufi fakkeessufi wixxiffanna. Mee yaa oromoo arra osoo motummaan tokko sochii kana irratti oromoo haasofisiisuu barbaanna jedhee eenyuun dubbisan jennaan laata? Moo lakki nuti bakka shanii jaha jirraa nuhundaa dubbisa jennaan? kanummalle gatii keessa galchinee walitti dhufinnee Agoobara yeroo tokkolle ummachuu dhabuun keenya dogoggorraa Seeanaa kaleessaa irraa homaa barachuu dhabuu keenyaa fi ragaa guddaadha
Akka dhaamsa qeeroo irraa hubannutti gaafiin isaan dhabonni siyaasaa oromoo tokko ta’aa qaama sochii kanaas ta’aa akkasummas egeree ummata keessanii irrattis falaa fii mala dhayaa jedhu. Keessatti dhaamssi isaanii “yaa soqida ufiif jedhii mi’a yookaan dhagaa taatee darbamittaa” dhaamsa jedhu ufi keessa qaba. Kanaafi dhaabonni siyaasaa oromoo ummanni keenya akka dursinuufi nu’eegee nudadhabinaan amma booda nuhordofaa waan jedhu fakkaataa ,nihordofiinna moo tokkominne yoo xiqqaatte walcinaa yaanee ibda dhiiga ilmaan keenyaa qabsiiffamme kana irratti tumsa taanee milkiin xumurree seenaa sheenaa hinqabnne galmeesin.
A.Jundi


text:
Shaampiyoonaan Ispoortii Aadaa Oromiyaa Ambootti Dorgoman Jimmaatti Shaampiyoonaa tahe
Ispoortii fi tapha aadaa Oromoo kana nama 60 dhiyaatutti irratti wal dorgomee ispoortii aadaa sadarkaa biyyaalessaatti geggeeffamuuf filatamaniiru.
Ispoortiin Aadaa Oromiyaa 23ffaan torban tokkoof magaalaa Ambotti geggeeffamaa ture.
Shaampiyoonaa godinaaleen 12 fi bulchiinsi magaalotaa saddeet tahan gosoota tapha 10n irratti hirmaataa turan kana taphoota aadaa hedduu mo’uun Godinni Jimmaa haala walii galaan qabxii 52 argachuun Shaampiyoonaa ispoortii aadaa bara kanaa taheera.
Godinni Shawaa Lixaa ammoo qabxii 32.2 lammaffaa yoo bahu gosoota ispoortii aadaa 10n hirmaachuun waancaa aragateera.
Qopheessaa gaarii barichaa jedhamuunis waancaa biraa argateera.
Godinni Gujii ammoo qabxii 32n sadarkaa sadaffaan yoo xumuramu wallaansoo dhiiraatiin fi dubartootaan dorgomameen iddoo dursummaa fudhate.
Tapha Qilleetiin waancaaf kan qaqqaban Godina Shawaa Kaabaa fi Bulchiinsa magaalaa Holataa yoo tahan, Godinni Shawaa Kaabaa 5 fi 1n injifachuun abbaa waancaa tahe.
Saddeeqa abbaa goolla 18 fi Xiyyaan dhiiraa fi dhalaanis Godinni Wallagga Bahaatti moo’e.Gugsii fardaatiin ammoo Shawaa Lixaatti moo’e.
Miseensi koree hojii raawwachiiftuu Federeeshinii Ispoortii Aadaa oromiyaa obbo Diimaa Abarraa VOAtti akka himanitti “ispoortiin aadaa kan ittiin eenyummaa ofiillee beeksisan waan taheef waggaatti yeroo tokko yookaan lama agarsiisuurra akka inni tapha torban torbaniin isteediyoomiiwwan Oromiyaa irratti mullataniif ni hojjanna,” jedhan.
Atileetotii 58n filataman akka Koomishinarri koomishinii Ispoortii Oromiyaa, Naasir Huseen jedhutti ammaa jalqabanii leenjiitti biyyolessatti seenan.


text:
Oromia keessatti lakkoobsii namoota dhukkuba KOOVIID- 19n qabamnii fi du'anii dabalaa kan jiru ta'uu itti aanaa hoogganaan biiroo fayyaa Oromiyaa Obbo Darajjee Abdannaa ibsanii jiru.
Mallattoon dhukkubichi agarsiisaa ture jijjiramuun immoo dhukkubaoota biraa irraa adda baasuuf iyyu daran rakkoo uumuu isaa ka dubbatan Obbo Drajjeen Oromiyaa keessatti walii galaan namoonni dhukkuba KOOVIID - 19n qabaman 32,615 ga'u fi kanneen dhukkubichaan du'an 372 ta'u kan ibsan. Finfinneetti aanee lakkoobsa guddaa kan galmeesisaa jiru Oromiyaa dha jedhan.
Oromiyaa keessaa immo dhukkubichi heddumiinaan kan keessatti argamees Shawaa Bahaa, Godiina Arsii fi magaalaalee Oromiyaa kanneen Finfinnee marsanii jiran ta'u dubbatan.
Talaalii vaayrasii Koronaa ittisu Oromiyaa keessatti ilaalchii duraa kan kennameef hojjattoota tajaajiila eegumsa fayyaa 48,000 akkasumas namoota umriin 65 caalaa fi kanneen dhiibee adda addaa duraan qaban 10.000 walii galaan 58,000 talaalamuu ibsan.Talaaliin biyyatti seenee kan walii galaatti gara Miliyoona lamaa ta'uus ibsanii jiru.
Gabaasa Guutuu Caqasaa


text:
Waaraana Tigraay: Waywaannaa haadholiifi daa'imman Walloo Kaabaatti waraanaan buqqa'an
Waraana Itoophiyaa Kaaba Tigraayitti eegalee naannoo Amaaraa Walloo Kaabaafi naannoo Afaaritti babal'ateen namoonni kumaatamaan lakkaa'aman qe'ee isaanii gadi dhiisanii baqachuuf dirqamaniiru.
Kanneen naannoo lolli itti gaggeeffamaa jirutti hafan beela dabalatee rakkoo fayyaa adda addaaf saaxilamaa jiraachuutu himama. Haata'u malee naannolee kana bilbillis ta'e intarneetiin waan hin dalagneef haala keessa jiran sirnaan hubachuun rakkisaadha.
Naannoo Amaaraatti namoonni qe'eerraa buqqa'an hedduun kan jiran Kibba Walloo magaalaa Dasee fi naannawa ishiiti.
Wayita ammaa magaalattii keessa buufataalee buqqaatota 14tti dabalataan manneen barnootaa keessallee namootni kuma 100 ta'an qubatanii jiru.
Isaan keessaa irra hedduun daa'imman haadholii reefu dahanii fi haadholii ulfaati.
Buufataalee buqqaatota kana keessatti ji'a tokko darbe qofa keessa haadholiin 118 dahuu isaanii itti gaafatamtuun waajjira fayyaa godina Walloo Kaabaa Aadde Salaamaawiit Ayyaaleewu BBC'tti himaniiru.
Haadholii kana keessaa tokko magaalaa Haaraa irraa kan buqqaate Aadde Aayyaal Sammawudha. Aayyaan haadha ijoollee sadiiti. Achuma magaalaa Haaraatti dhalattee guddattee, bultiis ijaarratte.
Daa'imashee afraffaa ganna kana deesseef qophii erga eegaltee bubbuulteetti. Waraanaan qe'eerraa buqqaatee daa'imni ishii dawoo buqqaatotaa keessatti akka dhalatu abjuunuu yaaddee hin beektu.
Dahuuf torban muraasni yoo hafan qe'een ishii dirree waraanaa taate. Isheenis ijoollee sadi waliin qe'ee fi qabeenya ishii gattee Dasseetti baqatte.
Haaraa hanga Dassee karaa garii geejjibaan garii miilaan imaltee Dassee kan geesse Aayyaal, maallaqa harkaa qabdu karaatti waan fixxeef dawoo buqqaatotaa mana baruumsaa 'Qidaamee Gebeyaa' jedhamu keessa qubatte.
Guyyoota saddeet booda ciniinsuun ishii qabee, buufata fayyaa dhiyeenya jirutti daa'ima ishii afraffaa deesse.
Dahuumsa booda gara mana barumsaa 'Qidaamee Gebeyaa' deebite. Firri fi ollaan ishii kunuunsu hin jiru. Ijoollee ishee waliin rakkina keessatti kuftee jirti.
Daa'ima ishee reefu dhalatte qabattee kutaa tokko keessa namoota 30 waliin kan jiraattu Aayyaal, erga deesse guyyoonni 15 darbaniiru.
"Allaah galatni isaa hin badiin, waan kanarra hamaa nurraa haa qabu," jetti. Haalli keessa jiran rakkisaa ta'ullee lubbuu ijoollee ishee oolchuu akka carraa gaariitti fudhatti.
"Nyaata gahaa hin argannu, nama 30 waliin wal dhiibaa jiraanna waan ta'eef fayyaan koos ta'e kan ijoollee kootii na yaaddessa. Gargaarsi nuuf kennamaa jiru gahaa miti, hanga har'aa maallaqa xiqqoo nu hafteen abbaan warraa koo na gargaaraa ture. Amma garuu waan qabnu waan fixanneef yaaddootti kufneerra."
Alamtshahaay Makonnin ammoo Aanaa Habruu irraa buqqaatee daa'ima ishii jalqabaa dawoo buqqaatotaa keessatti deesse.
Yuunivarsiitii Waldiyaa Kaampaasii Marsaa keessa hojjechaa kan turte Alamtsahaay, abbaan warraa ishiis hojjetaa mootummaa waan ta'eef galii argataniin jireenya gaarii jiraachaa akka turan himti.
Waraanni magaalaa Marsaa yoo gahu Alamtsahaay dahuuf guyyoota muraasatu ishee hafe ture.
Waraanichi dafee furmaata argata jettee waan yaaddeef waan dahuumsaaf qopheeffataa turte osoo hin fudhatiin abbaa warraa fi haadha ishii dhukkubsattuu waliin gara Dasseetti baqatte.
Dassee geessee guyyaa sadaffaatti dhiira deesse.
"Wanta na mudate yoon yaadu imimmaantu na qaba. Daa'ima koo jalqabaa waan ta'eef haalaan itti qophaa'aan ture, waan qopheesse tokkollee osoon hin fayyadamiin kunoo harka namaarratti kufe," jetti.
Amma nama mana gandaa keessa jiraatu tokkotti maxxananii nama sagala ta'anii jiraatu.
"Nyaata gahaa waan hin arganneef harmi koo naaf cobuu dide, daa'imni koos beela'ee boo'ee najalaa miidhamaa jira," jetti.
***
Iyyaruus Taaddasaa ammoo mucaa ishee ganna 8 waliin Waldiyaa irraa buqqaate. Ulfaa yoo taatu dahuumsaaf guyyoota muraasatu ishee hafa.
Dawoo buqqaatotaa magaalaa Dassee jiran keessaa tokko kan ta'e mana barumsaa Daawudoo keessa kan jiraattu Iyyaruus, nama ishee gargaaru tokkollee akka of biraa hin qabne himti.
Sababa dhiibbaa dhiigaa qabduuf daa'ima ishee duraa baqaqsanii suphuun kan deesse Iyyaruus daa'ima lammataas ciniinsuun dahuu akka hin dandeenye itti himamee ture.
Guyyoota shan booda hospitaalaatti baqaqsanii suphuun dahuuf jirti. Bakka turtu waan hin qabneef kutaa namoota 37 waliin keessa jiraattutti deebiti.
Dahumsa boodaaf qophii qabdu gaafatamtee, "homtuu hin jiru, akkanumaan jiraanna. Nyaatuma gosa tokko nyaanna, kan jiraannus warra dhukkubsatan, jaarsaa fi jaartii, daa'imman waliini, kunuu yaaddoo tokko," jetti.
Haadholiin kun warra Dassee dhaqqabuu danda'an keessaa muraasa, kanneen achi gahuu hin dandeenye hedduun maal keessa akka jiran baruun rakkisaadha.
"Jiddugaleessaan godina Kaaba Walloo keessatti ji'a tokkotti haadholiin 6000 ni dahu ture. Amma warra 118 asitti dahaniin alatti warri kaan akkam akka ta'an quba hin qabnu," jedhu itti gaafatamtuun waajjira fayyaa godinichaa Aadde Salaamaawiit Ayyaaleewu.
Godina Kaaba Walloo keesatti hospitaalonni jaha, dhaabbileen fayyaa dhunfaa hedduun fi buufataaleen fayyaa haadholiif hordoffii ulfaa fi dahumsaa kennaa turan finciltoota Tigraayiin barbadaa'anii tajaajilaan ala ta'aniiru jedhu Aadde Salaamaawiit.
Haadholii deessuun alatti namoonni lubbuun turuuf dirqama qorichoota adda addaa fayyadaman "amma lubbuun jiru jechuuf nu rakkisa," jechuun maal keessa akka jiran akka quba hin qabne dubbatu.
Godinicha keessa dhukkubsattoonni dhibee sukkaaraa kuma 18 ol, qoricha HIV kan fudhatan namootni kuma 20 ol akkasumas kanneen TB yaalaman 1145 akka jiran himu.
Mootummaan federaalaa fi kan naannoo Amaaraa humnooti Tigraay magaalota naannoo Amaaraa fi Affaar to'annoo isaanii jala turan keessatti namoota nagaa ajjeesuu dabalatee dhaabbilee fayyaa fi kaan saamuu fi barbadeessuun himatu.
Humnooti Tigraay garuu haleellaa namoota nagaa irratti qiyyaafate kamuu akka hin raawwanne waakkatu.
Qaamoliin lamaan dhukaasa dhaabanii deeggarsi namoomaa kanneen rakkoo keessa jiran akka sirnaan dhaqqabu dhiibbaan hawaasni idil-addunyaa godhu itti fufeera.


text:
Hagayya 13,2015 Finfinnee
Godina Shaggar Lixaa aanaa Qarsaa Malmaa ganda Hagaroo Waliboo jedhamu keessatti waldhabbiin dargaggoota Oromoo fi milishoota Wayyaanee jidduutti ta’een FDG ka’uu Qeerroon gabaase, Hagayya 12,2015 sochiin Qeerroo jabaachuu irraatti hidhattooti Wayyaanee manneen uummataa irra deemuun jiraattota reebanii hiraarsuun ijoollee keessan fidaa isaantu mootummaaf bitamuu dide sababaa jedhuun namoota hedduu qabanii reebaa jiru,keessatti namni guddaan Obbo Birraa Badhaasoo jedhmu bulchitoota gandaa fi hidhattootaan reebamuu irraa miidhami guddaa irra gahee jiraachuu Qeerroon gabaasa. Kana malees mana jireenya uummataa irra deddeemuu fi sakatta’uun qabeenya uummataa saamaa akka jiran odeessi nu gahe addeessa. Haalli kun hammaachuu irraan hanga ammaa diddaan dargaggootaa fi jiraattota naannoo itti fufee bulchitoota Wayyaanee haalaan yaaddessee akka jiru beekama. Kana malees Shaggar kaabaa Kuyyuutti har’a waraqaan qabsoo faffacaate.
- Wayyaanen farra Oromooti Lafti ummata samamun haa dhaabbatu
- Wayyanen saamtuu fi hattuudha
- Qonnan bulaan lafa isa irra hin buqqa’in
- Manni qonnan bulaa diigamu hin qabu
- Oromon lafa isaa buqqa’un haa dhaabbatu.
Jedhame waraqaan daandii irratti faffaca’ee jiraachuu qeerroon addeessa. Poolisooni naannoo dhimma kana qorachuu fi yaada uummata baruufis
qorannaa adeemsisu jirti. Gaaffin uummata kan mirgaa yoomu kan hin
dhabbannen itti fufee jira.


text:
Hundeenshee tulluuwwan qulqulluurraati (Faar 86: 1)
Dn. Dajanee Gasheetiin
Jecha kana kan dubbate Waaqayyo kennaalee hedduun kan isa eebbise, mootii Israa’eel kan ture Raajicha Daawiiti. Kennaawwan hedduu inni ittiin ebbifame keessaa tokko kennaa raajii dubbachuu ture. Bakka kanatti kaayyoon inni itti raajii kana dubbateef, Waaqayyo Dubroo Maariyaam foonsheerraa foon, lubbuusheerraa lubbuu fudhachuun Tokkoomaaf (Tawaahidoof) ishee filachuusaa hubachiisuufi. Raajichis wanta qabatamaan mul’atu Tulluu Tsiyoonitti fayyadamuun, tulluu iccitii kan taate waa’ee Qulqulleettii Dubroo Maariyaam dubbateera. Barnoota kana keessatti Dubroon Maariyaam tulluu qulqulleettii tulluuwwan qulqullootarraa argamte ta’uushee baranna. Akka fedha Waaqayyootti, maaliif akka tulluutti fakkeeffamtes ni mari’anna. Sagalichis akkas jedha:
Bu’uuronnishee tulluuwwan qulqullootarraati. Dunkaanota Yaa’iqobirra Waaqayyo balbaloota Tsiyoon jaalata. Yaa magaalaa Waaqayyoo waa’ee kee wanta dinqiitu dubbatame. …Namni haadha keenya Tsiyoon isheetiin jedha; ishee keessattis namni dhalate; Inni Ol Aanichi ofumasaa ishee hundeesse (Faar. 86: 1-5).
Sagaleen armaan olii waa’ee iccitii Tulluu Tsiyoon nu hubachiisa. Jechi Tsiyoon jedhu hiika afuuraa hedduu qaba. Kanaaf, icciticha hubachuuf maalummaa Tsiyoonirraa eegaluu qabna.
Tsiyoon jechuun maali?
Tsiyoon jechuun hirkoo, gaaddisa yookaan kan itti baqatan jechuudha. Jechi kun jalqaba tulluu dheeraa biyya Filisxeem keessa jiruuf kenname. Tulluu kana Daawwiit Iyyaabuusonni daannoo taasifatanii kan turan irraa fudhachuun ijaaree magaalaa guddittiisaa taasifate (2 Saam 5:6-9). Kanaafis, Tsiyoon magaalaa mooticha guddaa Israa’eel jedhamte. Mootichi Daawiit Taabota Kakuu Waaqayyoos bakka duraan jiraachaa turerraa fidee magaalittii keessa kaa’e. Sababa kanaaf, Taabotichis Taabota Tsiyoon jedhame (2 Saam. 6:1-23). Jechi Tsiyoon jedhu isa booda babal’achuun magaalaa Iyyaruusaaleemii fi Uummata Israa’eel hunda bakka bu’uun dubbatamaa tureera.
Tulluun kun hiika kallattiin biyya yookaan lammiilee Israa’eel agrasiisus, iccitii afuuraa hedduu qaba. Iccitii inni guddaanis haadha jireenyaa, bu’uura fayyinaa, gonfoo ulfinaa fi abdii dhala namaa kan taate Dubroo Maariyaam agarsiisuusaati.
Dubroon Maariyaam Tsiyoon jedhamti.
Akka armaan olitti ibsinetti, Tsiyoon jechuun hirkoo fi gaaddisa itti baqatan jechuudha. Qulqulleettiin Maariyaamis gaaddisa yookaan hirkoo lubbuu fi foonii, akkasumas hirkoo qulqullootaa fi cubbamootaa waan taateef Tsiyoon jedhamti. Magaalittii biyya lafaaf hiikni Tsiyoon jedhamu kan kenname sababoota adda addaafi. Innis, namoonni badii hojjetan magaalittiitti baqachuun, murteen sirriin achitti itti murtaa’aa ture. Akkasumas, warri dhugaa qabanimmoo magaalittii keessatti murteen haqaa isaanii murtaa’aa tureera.
Haaluma wal fakkaatuun, Dubroon Maariyaam ilmi namaa cubbuu Addaamii fi Heewaan hojjetaniin kabaja fakkeenya Waaqayyoon uumamee fi mucummaa Sillaasee dhabee ture sababasheetiin deebisee waan argateef Tsiyoon (gaaddisa) jedhamti. Waaqayyo foonsheerraa foon lubbuusheerraa, lubbuu fudhachuun Nama ta’ee gatii cubbuu nurra jiru guyyaa Jimaataa aarsamuun fannoorratti nuuf kaffale(nurraa haqe). Jannataa fi Mootummaa Samiittis nu deebise. Kanaaf, Giiftiin keenya gaaddisa ibidda adabbii jalaa itti boqonnee fi bultii duraan dhorkamnee turre kan itti deebinee arganne waan taateef, Tsiyoon dawoo (gaaddisa) hunda keenyaa jedhamti.
Namoonni tokko tokko jechi Tsiyoon jedhu “Qulqulleetti kan taate Giiftii keenyaaf raajamuusaa akkamitti beekna?” jechuun shakku. Akkuma armaan olitti ibsinetti, Tsiyoon magaalaa teessoo mooticha guddaa kan Israa’eel fi bultii Waaqayyoo akka jedhamtu hubanneerra. Mootittii Dachee fi Samii (Faar. 44: 9) kan taate Giiftiin keenya qulqulleettii Maariyaamis magaalaa Waaqayyoo fi Tsiyoon haadha hunda keenyaa jedhamti. Sababa kanaafis “ Namni haadha keenya Tsiyoon isheetiin jedha; ishee keessattis namni dhalate” jedhameera(Faar. 86: 5). “Namni keessatti dhalate” kan jedhame, foonii fi lubbuu isheerraa fudhachuun kan Nama ta’e Uumaa Samii fi Dachee Gooftaa keenya Iyyasuus Kiristoosi. Kanaaf, Dubroon Gooftaa keenyaaf deessuu haadhasaa yoo taatu, hunda keenyaaf immoo haadha afuuraa nuu taati. Qulqulleettiin Maariyaam guyyaa Jimaataa fannoo jalatti karaa abbaa keenya qulqullicha Yohaannis abbaa Wangeelaa “Kunoo haadha kee” jechuun nuu kennamteetti (Yoh. 19: 27). Giiftiin keenya Yohaannis,isa hunda keenyaaf abbaa afuuraa ta’uuf yoo haadha taate, shakkii tokko malees haadha hunda keenyaati jechuudha.
Tsiyoon haadha Waaqayyoo ta’uusheef shakkiin hin jiru. Kitaabni Qulqulluun haqa afuuraa kana sirritti nu hubachiisa. Faarfatichi Daawiit akkas jechuun raajii dubbateera: “Ani garuu mootii kiyya tulluu qulqulluu Tsiyoonirrattan muude” (Faar. 2: 6-7). Tulluu Tsiyoonirrattan muude jechuunsaa, Mootiin Dachee fi Samii Gooftaan keenyaTsiyoon kantaate Dubroo Mariyaamirraa dhalachuusaa hubachiisa. Tulluu jechuunsaas kabaja qabduun dubartoota hundaa ol, hojiisheetiin immoo hirkoo hundaa kan taaterraa dhalachuusaa hubachiisa.
Haati keenya Tsiyoon Deessuu Waaqayyoo qofa osoo hin ta’iin, bultiisaa bara baraaatis. Abbaan keenya Daawiit dhugaa kana “Waaqayyo Tsiyooniin waan filateef…kun bara baraan bultii kooti. Waanan filadheeruuf isheerran bula” jechuun dubbateera (Faar. 131: 13-14). Waaqayyo kan jedhame Gooftaa keenya Iyyasuus Kiristoos yoo ta’u, bultiinsaa bara baraammoo Dubroo Maariyaami. Namni Tsiyoon kan jedhamte “Dubroo Maariyaam miti” jechuun shakkuu fi mormu yoo jiraate dogoggoreera. Sababnisaas bultiisaa bara baraa kan taate Dubroo Maariyaam qofa waan taateef. Hiika kallattiin tulluun Tsiyoon bultii Waaqayyoo bara baraa ta’uu hin danda’u. Sabanisaas Dachee fi Samiin ni darbu (Maar. 13: 31) jedha Kitaabni Qulqulluun. Gooftaan keenya garuu foonii fi lubbuu Dubroorraa fuudheen waggaa soddomii sadii fi ji’a sadii lafarra deddeebi’e. Inni foonichaan du’ee, du’a moo’uun ka’e; foonichaanis mirga abbaasaa taa’e. Foonichuma uffateenis deebi’ee dhufa. Kana hubachiisuufis ergamoonni guyyaa Gooftaan keenya gara mirga abbaasaatti ol ba’e “Akkuma gara Samiitti bahuusaa argitan akkasumattis deebi’a” jechuun kan dubbatan (Hoj. 1: 11). Kunis foon Giiftii keenyarraa fuudheen kan tokkoome (Tawaahidoon kan kabajame), foonichumaan deebi’ee dhufa jechuusaaniiti. Kanaaf, haati keenya Tsiyoon bultii bara baraa Waaqayyooti.
Bu’uurri haadha keenyaa eenyu?
Daawiit abbaan faarsaa “bu’uurrishee tulluuwwan qulqullootarraati” jedha (Faar. 86: 1). Tsiyoon jechuun hiika iccitiitiin Giiftii keenya Dubroo Maariyaam agarsiisa yoo jenne, “bu’uurrishee tulluu qulqullootarraati kan jedhummoo maali?” jechuun gaaffiin gaafatamuu ni mala. Kitaabni Qulqulluun “mukti gaariin firii gaarii buusa” jedha (Maat. 7: 17). Dubroo Maariyaamis gaarii abbootii gaariirraa argamte, qulqulleettii abbootii qulqullootarraa dhalattee fi kabajamtuu abbootii kabajamoorraa dhalatte. Kaanaaf, burqaanshee tulluu qulqullootarraati jedhe.
Giiftiin keenya sanyii abbaa amantaa kan ta’e Abrihaamii fi laphee Waaqayyoo kan jedhamu Qulqullicha Daawiit jalaa akka argamte kitaabni ni mirkaneessa. Ragaa ifa ta’es Maateewoos abbaan wageelaa keewwata waa’ee dhaloota Gooftaa keenyaa barresserratti lafa kaa’eera. Innis
“Kitaaba dhalootaa Iyyasuus Kiristoos Ilma Daawiit, Ilma Abrihaam “ jechuun Gooftaan keenya qomoo Daawiitii fi Abrihaamirraa dhalachuusaa hubachiisa (Maat. 1:1). Dubroon Maariyaam immoo intala Daawiitii fi intala Abrihaam jedhamti.
Raajichi Isaayyaas “Hundee Isseeyirraa uleen ni baha; jalasheeraas daraaraan firii kenna” (Isa. 11: 1) jedha. Iccitiinsaas uleetti kan fakkeeffamte qulqulleettii Maariyaamirraa Firii Jireenyaa kan ta’e Gooftaan daraaraa (habaabootti) fakkeeffame dhalachuusaa hubachiisa. Asirratti uleen Firii Jireenyaa argamsiifte Dubroon sanyii Isseey yookaan qomoo Daawiitirraa dhalachuushee nu hubachiisa. Kanarraan kan ka’e, qulqulleettiin Maariyaam Mootittii intala mootichaa jedhamti (Faar. 44: 9). Sanyii Abrihaamirraa dhalachuu isheemmoo qulqullichi Phaawuloos jecha ifa ta’een barreesseera. Sagalichis “Sanyii ergamootaa qabate osoo hin ta’iin, sanyii Abrihaam qabateera” (Ibr. 2: 16) jedha. Duukaa bu’ichi “Sanyii Abrihaam qabateera” jechuun haati keenya qomoo Abrihaam jalaa bahuushee nu hubachiisa.
Waaqayyo Gooftaan duraan dursee Kakuu Moofaa keessatti abbaa keenya Abrihaamiin “Horteewwan biyya lafaa hundi siin eebbifamu” (Uum. 12: 3) jedheet ture. Kunis Abrihaam bu’uura eebbaa ta’uusaa hubachiisa. Eebbi kun kan dhugoome Heewaan Lammaffaa, burqaa eebba addunyaa fi sababa fayyinaa kan taate Dubroo Maariyaamiini. Giiftiin keenya qulqulleettii Maariyaam addunyaa dogoggora Heewaaniin abaaramteef sababa fayyinaa taateetti. Heewaan cubbuun gara addunyaatti akka galuuf sababa taate. Ilmashee Qaayen obboleessasaa Abeel yeroo jalqabaaf xoofoo du’aa dhamdhamsiises deessetti. Heewaan du’a gara addunyaatti simatte jechuudha. Heewaan lammaffaa kan taate Dubroo Maariyaam garuu, mallattoo qulqullummaa fi amanamummaa taate. Yeroo addunyaan hundi cubbuutti jilbeeffate, Dubroon qulqulleettii taatee fundura Sillaaseetti argamte. Giiftiin keenya Addaam lammaffaa kan ta’e, du’aa fi Diyaabiloosiin kan moo’e Gooftaa keenya deesse. Kanaaf, Dubroon haadha jireenyaa jedhamti. Abaarsi Heewaaniin gara addunyaatti seene sababasheetiin gara eebbaatti jijjiirameera. Sababa kanaaf, horteewwan biyya lafaa hundi isheen eebbifaman. Uummatoota hunda Dhiigasaa fannoorratti dhangalaaseen araara kennuufiin tokko taasise (Eefe. 2: 16) Tokkichi Ilma Waaqayyoo Tokkoomaan (Tawaahidoon) isheerraa dhalate. Qorichi biyya lafaa Ilmashee waan ta’eef, Dubroon eebba addunyaa taateetti. Kanaaf, waadaan Abrihaamiif Waaqayyo gale isheen raawwate jechuudha.
Walumaa galatti, Dubroon abbootii qulqullota kanarraa waan argamteef bu’uurrishee tulluu qulqullootarraati jedhamte.
Maaliif tulluutti fakkeeffamte?
Haati keenya qulqulleettiin Maariyaam hundee gaariirraa kan argamte kabaja qabeettii, qulqullootarraa kan argamte qulqulleettii ta’uushee hubanneerra. Kabajni Giiftii keenyaas adda kan ta’e. Waaqayyo, namootaa fi ergamoota fuuldurattis jaalatamtuu fi filatamtuudha. Kabaja addaa fi guddaa ta’e qabaachuusheerraa kan ka’es tulluutti fakkeeffamteetti. Sababni isheen tulluutti fakkeeffamteefis hedduudha. Isaan keessaa gurguddoowwan sadan ilaalla: 1) Tulluun bakka lafaarraa ol fagaatee mul’atu qaama Dacheeti; Ayyaanettii Giiftiin keenya Dubroo Maariyaamis kabaja uumamootaa ol ta’e qabdi. 2)Tulluun dhagaachaa fi wantoota jijjiirama uumamaaf dafanii hin saaxilamnerraa uumama; Dubroo Maariyaamis kabaja haadhummaa fi yoomar-dubrummaa hin jijjiiramne qabdi. 3) Tulluun yeroo rakkoo kan itti baqatan dawoo baqaati; Dubroo Maariyaamis addunyaan gaaddisa haadhummaashee jalatti kan godaante dawoo yookaan gaaddisa hundaati.
Kabaja addaa Giiftii keenya Maariyaam
Giiftiin keenya Dubroo Maariyaam Deessuu Waaqayyoo, Teessoo yookaan magaalaa Uumaa Dachee fi Samii fi yoomar-Dubroo waan taateef, kabaja addaa qabdi. Dubartoonni kaan haadha yoo ta’an, dubra ta’uu hin danda’an; dubra yoo ta’animmoo, haadha ta’uu hin danda’an. Dubroon Maariyaam ayyaana hedduun eebbifamtee fi surraa Waaqayyoon guutamte garuu, haadhummaa fi yoomar-dubrummaa tokko taasiftee qabachuun bara baraan eebbifamteetti. Waaqayyo foonsheerraa foon, lubbuusheerra lubbuu fudhachuun Tokkoomaan (Tawaahidoon) nama ta’e. Gooftaan Iyyasuus Kiristoos Dhugumaan Waaqa, dhugumaanis nama yoo ta’u; isheenimmoo dhugumaan haadha Waaqayyoo;deessuu Waaqayyoo,haadhaa fi Dubroo barabaraa ta’uun kabaja addaa qabdi.
Dubroof kabaja addaa kan kennee fi akka kabajamtu kan taasise Waaqayyo Gooftaa Ofumasaati. Kitaabni Qulqulluun “Inni Ol Aanichi Ofumasaa ishee hundeesse” (Faar. 86: 5) jedha. Kana jechuun, Inni dubartoota keessaa ishee filatee kabaja addaan akka kabajamtu taasisuusaa mirkaneessa. Bakka biraattis Raajichi Daawiit “Ol Aanichi bultiisaa qulqulleesse; Waaqayyo ishee keessa waan jiruuf hin raafamtu” (Faar. 45: 4-5) jedha. Kunis, Waaqayyo Gooftaan bultiisaa kan taate Dubroo dubartoota hunda keessaa kabaja addaan qulleessee uumee Tokkoomaaf (Tawaahidoof) ishee filachuusaa hubachiisa. Kabjni isheef kenname yoomuu akka hin dabarre mirkaneessuuf “… gidduushee waan jiruuf hin raafamtu” jechuun dubbate. Dubratoonni kaan yeroof dubra yoo ta’an, booda garuu haadha ta’uunsaanii dirqama; fooniin dubra ta’anis, yaadaan dubra ta’uu hin danda’an. Dubroo Maariyaam garuu yaadaan fi fooniin akkasumas, yaaduun, gochaan fi dubbachuun barabaraan Dubroodha. Kennaawwan gurguddoon kunneenii fi kan akka duumessaa baay’atan isheef kennaman biroon dubartoota keessaa adda ishee taasisu.
Ulfinni maqaasaaf haata’uuti, kan Waaqayyo irraa dhalate osoo hin ta’iin, bakki Inni dhaabbateyyuu kabaja guddaa qaba. Fakkeenyaaf, yeroo Waaqayyo Museef Tulluu Siinaarratti Tsillaatii seerota kurnan qabu kennuuf mul’ate, “Kabajni Waaqayyoo Tulluu Siinaarra taa’e” jedha (Deeb. 24: 16). Erga tulluun Waaqayyo irratti mul’ate kabajaan guutama ta’ee, Dubroo Maariyaam, deessuun Waaqayyoommoo kabaja guddaa hunda caaluun guutamuunshee shakkii tokkollee hin qabu.
Nutis Giiftii keenyaan yaa ulfina qabeettii haadha Waaqayyoo kabajnii fi ulfinni siif haa ta’u jennee kan ishee faarsinu, sagada kabajaa kan isheef sagannuu fi araarashee qulqulluu kan ishee gaafannu kanaafi. Sababnisaas, kan Waaqayyo ishee eebbisee fi haadhummaaf ishee filate eenyuullee gadi ishee qaqqabuu waan hin dandeenyeefi (Room. 8:33). Fakkeenyaaf, Harree Gooftaan keenya Iyyasuus Kiristoos guyyaa Hoosaa’inaa ittiin Iyyaruusaaleem seeneef, uummanni magaalittii kunuunsa guddaa taasisaniifiiru (Maat. 21: 1-8). Egaa harreen Gooftaan irra taa’e kabaja akkasii yoo argatte, Dubroon ayyaanaan guutamte, Waaqayyo Gooftaa Hoomaa ji’a sagalii fi guyyaa shan garaatti baatte akkam kabaja caalu qabaattiree?
Haati keenya Dubroo Maariyaam kabaja addaa qabaachuushee raajota Kakuu Moofaa fi duukaa buutota Kakuu Haaraan qofatu dubbate miti. Ergamaan samii sooraan Kakuu Haaraa Qulqullichi Gabri’eelis haala nama ajaa’ibsiisuun ishee gammachiiseera. Ergamichi “Ati dubartoota keessaa kan eebbifamte” jechuun lubbuun, fooniin fi yaadaan eebbifamuun surraan (grace) guutamtee haadhummaa Waaqaaf filatamuushee ibsa. Kabajnii fi surraan Giiftii keenyaa kan Suraafeelii fi Kiiruubeel ni caala. Qulqulleettii ta’uusheetiin obboleettii ergamootaa jedhamti. Waan Waaqayyo deesseef, kabajaan garuu ergamoota ni caalti. Kiiruubeelii fi Suraafeel Gooftaa kabajaaf teessoo Inni ulfinaan irratti mul’atu baatu. Durboon Maariyaam garuu bultiisaa dhugaa fi Deessuu Waaqayyoo waan taateef, ergamoota ni caalti. Walumaa galatti, kabajnishee uumamootaa ol, Waaqayyoo gadi kan ta’e.
Fakkeenyaaf, ergamoonni Teessoo Sillaasee baatan akkatti fuuldurasaa dhaabatan Isaayyaas akkasitti ibsa: “… tokkoon tokkoonsaaniis kaattuu(koochoo) jahaa qabu ture. Kaattu (koochoo) lamaan fuulasaa haguuggata ture; kaattuusaa lamaan miilasaa haguuggata ture; kaattuusaa lamaan ni balali’a ture” (Isa 6: 2). Kaattuu yookaan koochoosaanii lamaan fuulasaanii haguuggachuun, fuula Kee ilaaluun nuuf hin malu jechuusaaniit. Laboobbii (koochoo) lamaan miilasaanii haguuggachuun, fundura Kee dhaabbachuun nuuf hin malu jechuusaaniit. Koochoo lamaan balal’uunsaanii deeman deeman iccitiin Kee bira hin gahamu jechuusaaniiti. Qulqulleettiin Dubroo Maariyaam garuu barbadni Waaqummaa yeroo garaashee keessa bule, ishee hin gubne; yeroo harkaan qabatte, qomatti ammattee fi dugdatti marxifatte (baatte)ishee hin gubne. Kanaaf, Dubroon kabajamtuu hundaa oliiti.
Garaanshee barbadaan keessa bule, harkishee barbadaa ammate fi dugdishee Isa marxifates kabaja guddaa qabu. Waa’ee kabaja Giiftii keenya Dubroo Maariyaam kan dubartiin tokko dubbatte xiinxaluun qofa gahaadha. Isheenis Wangeela Luqaas 11: 27 irratti “Garaan Si baattee fi harmoonni Ati hoote eebbifamtoota” jechuun kabaja Giiftii keenyaa ibsitteetti. Dhugumaanis garaan Gooftaan ergamoonni fuuldurasaatti sodaan rom’an keessa bule eebbifamaadha. Harmi Gooftaan addunyaa uumee sooru, sooratee guddate eebbifamaadha. Hidhiin Giiftii keenya Dubroo barbadaan osoo hin gubiin dhugachaa guddise eebbifamaadha. Harki Waaqayyo akka killeetti addunyaa ammatee tiksu baatee guddise eebbifamaadha. Dugdishee Gooftaa marxifatee guddises dugda Suraafeelii fi Kiiruubee caalaa kabaja guddaa qaba.
Kanarraa kan ka’e, Manni Kiristaanaa keenyaa Giiftii hunda keenyaa kan taate Dubroo Maariyaam rifeensa mataasheerraa hanga qeensa miilasheetti faaristi. Ulfina guddaas isheef kenniti. Sagada kabajaa isheef ta’us sagaddi. Nuti yeroo Dubroof sagada kabajaa sagannu hin shakkinu; dogoggora akka raawwannettis itti hin qaanofnu. Sirumaayyuu fedha Waaqayyoo fi ergaa Kitaaba Qulqulluu raawwachuu keenyatu nutti dhagahama. Kitaabni Qulqulluun “Bakka miillisaa dhaabatetti ni saganna” jedha. Kanaaf, bakka miilli Gooftaa ulfinaa dhaabatetti yoo sagaduu qabna ta’e, bultiisaa bara baraa, Deessuusaa fi Teessoo Waaqa Israa’eel kan taate qulqulleettii Maariyaamiif sagada kabajaa sagaduun dogoggora miti. Sabanisaas Kitaabni Qulqulluun “kabajni kan ta’uufiif kabaja kennaa” waan jedhuufi (Room. 13: 7).
Qulqulleettiin Maariyaam kabaja Yoomaraa (yeroo maraa)qabdi
Armaan dura tulluun dhagaachaa fi wanta akka salphaatti hin jijjiramnerraa uumamuusaa hubanneerra. Kunis, fakkeenya kabaja Qulqulleettii Maariyaam yoomar-dubrummaa fi haadhummaa yeroon hin daangofnee fi baraan hin jijjiiramne qabaachuushee nu hubachiisa. Tokkichi Ilma Waaqayyoo yeroo isheerraa dhalate Waaqummaansaa hin jijjiiramne; tokkoomuun (tawaahidoon) Nama dhugaa fi Waaqa dhugaa ta’e malee. Akkasumas, isheen yeroo Isa deesse chaaphaan dubrummaashee fi kabajni haadhummaashee hin jijjiiramne. Giiftiin keenya osoo hin ulfaayiin, yeroo ulfooftee fi erga ulfooftee boodas yoomar-Dubroodha. Haaluma wal fakkaatuun, isheen osoo hin dayiin, yeroo deessee fi erga deessee boodas Dubroodha. Kanaaf, isheen kabaja addaa qabdi jenna.
Kabajashee ilaalchisee abbaanshee Daawiit “Maqaa kee bara baraan yaadachiisu” (Faar. 44: 17) jedha. Kunis dhaloonni dhalootatti dabarsuun, Giiftiin keenya gonfoo ulfinaa, bu’uura fayyinaa, Deessuu Uumaa keenyaa ta’uushee kallattii arfaniin yaadachaa jiraachuusaanii ifatti ibseera. Haati keenyas ofumashee “kana booda dhaloonni hundi yaa eebbifamtittii naan jedhu” (Luq. 1: 48) jechuun dhaloota dhufaa darbaan bara baraan kabajamuushee hubachiisteetti.
Kabaja yoomar-dubrummaashee ilaalchiseemmoo Raajichi Hizqi’eel raajii ifa ta’e dubbateera. Innis balbala Mana Qulqullummaa, Waaqayyo qofti seenee bahe bara baraan cufamee jiraatutti fakkeessuun dubbateera (Hiz. 44: 1-2). Manni Qulqullummaa harki namaa ijaaree kakuulee lamaan keessattuu osoo hin banamiin jiraate hin jiru. Iccitiinsaa garuu Mana Qulqullummaa harki namaa ijaare osoo hin ta’iin, Deessuu Waaqayyoo fi Mana Qulqullummaasaa bara baraati. Cufamee jiraachuunsaas dubrummaanshee kan bara baraa ta’usaa hubachiisa. Kanaaf, chaappaan dubrummaa Giiftii keenya Maariyaam bara baraan kan hin jijjiiramnee fi yoomar-Dubroo ta’uushee nu hubachiisa.
Qulqulleettiin Dubroo Maariyaam tulluu yeroo rakkoo itti dheessani (baqatani)
Tulluun bara baqaa kan itti baqatanii fi balaa nama mudate jalaa kan itti dheessan qaama Dachee ta’ee lafarraa ol fagaatee kan argamu dawoo rakkinaati (Uum.19: 30). Qulqulleettiin Maariyaamis sanyii ilma namaa keessaa dhalattee cubbuun Addaam kan itti hin dabarre abdii dhala namaa hundaa taatee fundura Waaqayyootti surraan guutamtee waan argamteef, tulluutti fakkeeffamti. Kana ilaalchisuun Raajichi Isaayyaas “Gooftaan Hoomaa Waaqayyo osoo sanyii nuu hin hambifne ta’ee, akka Sadoom kan taanu, Gomoraas kan fakkaannu ture” (Isa. 1: 9) jechuun cubbuu Addaamirraa walaba ta’uun bu’uura fayyina keenyaa ta’uushee hubachiisa.
Bu’uurri fayyinaa Giiftiin keenya Dubroo Maariyaam cubbuu jalqabaarraa itti fayyine qofa osoo hin ta’iin, cubbamoota kan taane nuyiif hanga dhufaatii Waaqayyootti fundura Ilmasheetti nu araarsitis. Hiikaalee maqaashee keessaa tokko “dura bu’uun kan Mootummaa Samiitti nama galchitu jedha”. Kunis, Dubroo Maariyaam waadaa araaraa Sillaaseerraa isheef kennameen ilmaan namootaa fundura Waaqayyootti araarsuun mootummaa Waaqayyoo akka dhaalaniif gargaarti jechuudha. Raajichi Daawiit ilmaan namootaa araarashee gaafachuuf akka fundurashee marsan ibseera. Sagalichi “dureeyyiin biyya lafaa uummatoonni fundura kee marsu” (Faar.44: 12) jedha. “Fundura kee marsu” jechuunsaa “araara kee si gaafatu” jechuusaati. Kanaaf, Dubroo Maariyaam bu’uura fayyinaa addunyaan cubbuu jalqabaarraa akka fayyinuuf sababa taatee fi cubbamoota kan Ilmasheetti araarsitu jechuudha.
Kanaaf, Tsiyoon gaaddisa foonii fi lubbuu keenyaa kan taatee fi abdii addunyaa maraa araarashee gaafachuu qabna. Waaqayyos waa’ee qulqulleetti haadhasaaf jedhee boqonnaa foonii fi fayyina lubbuu akka nuu kennu Isa kadhanna. Kabajni Waaqayyoof, Deessuu Haadhasaa fi kabajamaa Fannoosaaf haa ta’u. Ameen!


text:
Bu’aa Ba’ii Maraa Dabarsinee kunoo SIIFSIIN jildii 7ffaa saba Oromoon geenyee jirra. Dabalataanis, Jildii 8ffaa hojjennee xumuruurratti argamna. Qabiyyeewwan utubaa sadii gurguddoo jalatti kan haguugame SIIFSIIN dhaloota haaraa haala qarshii madaalawaadhaan dubbisiisuurratti argama. Dargaggoonni hedduunis gurguratanii ittiin bu’aasaatiin buddeena nyaatanii jiru. Xiyyeeffannoon keenyas 1ffaa, Kalqa Ogbarruu Oromoo (Asoosama gaggabaaboo, walaloowwan, baacoo gaggabaaboo, haqawwaan ajaa’ibsiisoo…), 2ffaa, Afoola uummata Oromoo (Oduu durii, baacoo, hibboo, mammaaksa, tapha ijoollee, faaruu seenaa, ateetee, dhiichisa, mirriga, tabaallii,faaruu waaqaa, oduu duriifi kkf….)f I sadaffaan Beekumsa waliigalawaa (seenaa goototaa, seenaa artistootaa, seenaa namoota akka addunyaatti jiraniifi dhaloonni irraaa waa hedduu baratu, gorsawwan dhimmoota qonnaafi haala muuxannoo waljijjiirraa daldalaafi kkf) kan uummanni keenya irraa muuxannoo gonfatu baay’ee xiyyeefata taasifatee hojjechuurratti argama.
Qopheessitoonni Barruu Siifsiin warreen Armaan gadiiti!
1.Alembirhaan Fiixee Ciibsaa-Dayirektera Olaanaa
Teessoo: 0911782685
chibsaf@yahoo.com
2. Beekan Gulummaa Irranaa – Gulaalaafi Barreessaa olaanaa Barruu SIIFSIIN.
Teessoo:
Beekan Gulummaa Irranaa Mardaasaa
PhD Candidate, Documentary Linguistics and Culture
Addis Ababa University
Email: beekanguluma@gmail.com
beekangulummaairranaa@gmail.com,
Skype name: hayyuubeekan
Face book. facebook.com/beekan,guluma or
beekan.guluma@facebook.com
Cell Phone. +251(0) 0939508211
+251(0) 911074437
3. Dassalenyi Kabbadaa Qananii-Gargaaraa Gulaalaa Olaanaa
Teessoo
0911940875
desalegn@ayaana.net
desalengnkebede4@gmail.com
4. Darasuu Abdiisaa Bayyanaa –Dezayinerafi ‘Layautera’ olaanaa.
Teessoon:
0919370922
beekaabdii@gmail.com
deresu@ayaana.net
4 . Dassalenyi Kabbadaa Qananii-Gargaaraa Gulaalaa Olaanaa
Teessoo
0911940875
desalegn@ayaana.net
desalengnkebede4@gmail.com
SIIFSIIN’ Barruu Uummataa Dhaabbata Maxxansaa Ayyaanaatiin Qophaa’udha
Kaayyoon keenya warreen gurguddoonis:
• Aadaa Dubbisuu uummata Oromoo Dagaagsuu
• Afaan Dhalootaatiin Barreessuufi Dubbisuu Jajjabeessuu
• Aadaa, Seenaafi duudhaa Oromoo Guddisuufi Babal’isuu
• Uummata Oromoof Carraa Hojii Uumuu
• Barreessiitoota Oromoo jajjabeessuufi barruulee xixiqqoo harkaa fuudhee maxxansuufiin jajjabeessuu,
• Odeeffannoowwan mala ammayyaa kan qote bultoonni keenya irraa baratan qopheessuu
• Odeeffannoowwan ispoortii (Beekumsa Addunyaa) tokko tokko saba Oromoon gahuufi kkf.
Dubbistootaafi leellistoota barruu keenyaa kan taatan yaa uummata Oromoo; Yeroo ammaa kanatti dhaabbanni keenya itti gaafatamumaansaa murtaa’e kun barruu 130, 000 ol maxxansee saba Oromoof raabsee jira. Yeroo ammaa kanas daangaasaa Oromiyaa bal’oofi biyya ambaa keessatti dagaagsuun barruuwwan hayyoota harkaa funaanee dorgomsiisuun deebsiee hawaasichumaaf kan dhiyeessaa jirudha. Haaluma kanaan, kaayyoofi mul’ata dhaabbanni kun qabatee ka’e cina dhaabbachuun saba keessaniif hojjechuu kan barbaaddan, oomishaafi dhhaabbata keessan ispponsera nuuf ta’uun beeksifachuu dandeessu. Dabalataanis, barruuwwan hawaasa kana barsiisuu danda’an ergachuun akka dhaamsi keessan saba keessan bira isiniif ga’u yoo barbaaddan teessoo armaan gadii kana akka nuuf gargaaramtan kabajaan isin gaafanna!!
Dhaabbata Maxxansaa Ayyaanaa
(Kan Mirgisaa Seeraan Murtaa’e)
Lakk. Bil. +251 113201 772
Email: siifsiinayaana@gmail.com,
Face book: www.facebook.com/siifsiinmagazine
Dubbisuun Hundee Qaroominaafi Misoomaati!!
SIIFSIIN BARRUU UUMMATAATI!
AFAAN SABA GUDDAA GUDDAADHA!!!
DH A A M S A K E E NY A G U D D A A !!!!
1. Barruu keessan kana barruu ergaa sabaa qabdu nuuf erguudhaan tumsaa..
2. Miidiyaalee garaagaraarratti akka nuuf beekamuufi uummanni keenya waa’ee barruu kanaa beeku nuuf taasisaa..
3. Namoonni bay’inaan fuutanii bu’aa maallaqaa irraa argachuu barbaaddan teessoo keenya Finfinneetiin nu hubadhaa…
4. Barruuwwan haaraan maqaa haaraatiin barruu keenya faana dorgomaa ta’u akka hundaa’uuf hayyoonni Oromoo wal ijaaraati muuxannoowwan keenyas akka isiniif qoodnuuf nugaafadhaa..
5. Barruun Oromoo uummata Oromoo bakka bu’ee akka dubbatuufi kan ittiin maallaqa argatan qofa utuu hintaane, kan ittiin seenaa galmeessanii darban ta’uu nuuf hubadhaa…
6. Uummanni keenya dubbisuurra akka jiru hindagatiinaa…
7. Yoo barru barreeffattan, gorsa dhimma maxxansaarratti barbaaddaniifi haala itti dhaamsa keessan dhaloota haaraan geessanirratti muuxannoo feetan bilisaan kan isin gargaarru ta’uu keenya nuuf beekaa…
8. Ormi dhufee aadaafi afaan keenya akka nuuf hinguddisne beekaa…itti miidhamnullee itti cichinee afaan keenya dagaagsanna!!!
*****TEESSOOWWAN KEENYA ARMAAN OLII KANA GARGAARAMUU HINDAGATIINAA!!!!!
Dubbisa gaarii


text:
Hoggana Dhaabbata Dimokraatawaa Uummata Oromoo (OPDO) keessatti jijjirraa aangoo Guraandhala 22 bara 2018 gaggeeffame kan ilaaleen Kamisa kaleessaa Televiaiyoona OBN irratti ibsa kan kennan prezidaantiin mootummaa bulchiinsa naannoo Oromiyaa Obbo Lammaa Magarsaa waa’ee qooda mootummaa Federaalaa keessaa qabaanuu yeroo ilaalluu kan Oromiyaa dagatamuu hin qabu jedhan.
Jijjirraan aangoo gaggeeffame inni tokko isa Kaan caalee ykn gad ta’e otoo hin taane kamtuu caalaatti bu’aa qaba? kan jedhu ilaalamee tooftaaf ta’uu ibsan. Dhiibbaa tokko malee amantaa guutuun jijjirraan aangoo kun gaggeeffamuu ibsanii dhiibbaan hojjachuun tuffii uummataaf jiru agarsiisa jedhan.
Bakka silaa yaadame dhaqqabuuf takaallaan akka jiru yaadachisanii ammas yoo ta’e shiraa fi dabni hin jiru jechuun hin danda’amu jedhu. Knaaf jecha hogganni tokko ta’ee jabaachuu fi waan hin hojjatamiin hafan hundumaa xumuruun milkaa’inaaf hundee ta’u hubachiisan.
Saba kabajaa fi ulfiina nutti horee beekamtii nu kenne sana abdannee hojjenne, boris akkasuma jechuun prezidaant Lammaa Magarsaa ibsanii jiru.