text:
Haacaaluu Hundeessaa: ‘Walaloo artistootaaf wayita barreessullee maqaakoo hin fayyadaminaa jedha’
Weelluu isaatiin alatti Haacaaluun nama akkamii ture ka jedhu baruuf artistoota, hiriyootaafi maatii keessaa namoota itti dhiyeenyaan beekan BBCn dubbiseera.
Gaazexeessaan wayita ammaa biyya Siwiidin magaalaa Gotanbarg jiraatu Eebbisaa Naggasaa, Haacaaluu waliin walitti dhufeenya gaarii akka qaban himuun, ”ajjeechaa Haacaaluun booda miira hamaa keessan jira,” jechuun nutti hime.
Eebbisaan magaalaaa Gudaritti dhalatee guddatus, barnootasaa sadarkaa lammaffaaf gara magaalaa Ambootti wayita dhufu Haacaaluu waliin walbaruu dubbata.
Kutaa 11ffaa waliin barachuus kan dubbatu Eebbisaan, ”Mana barnootaatti kiiyboordii fidee, yeroo boqonnaatti nu bashannansiisa ture,” jedha.
Ambootti fincilli kahee Hacaaluun mana hidhaa yoo seenu, Eebbisaafi waahillan waliin barachaa turan barnootasaanii xumuruun yunivarsiitiirraa eebbifaman.
”Hiriyyaa kiyya gootichi rasaasaan galaafatame’
”Ennaa nuti yunivarsiitiidhaa baanu, inni ammoo mana hidhaatii bahe,” kan jedhu Eebbisaan, erga hojii gaazexeessummaa eegalees irra deebiin walitti siquu eegaluusaanii dubbata.
Ergasiis gaafa Eebbisaan fuudhu Hacaaluun waa’ela yookaan miinjeesaa ture
‘Walaloofi yeedaloo kennuun dargaggoota jajjabeessa ture’
”Haacaaluu wajjin namni daqiiqaa tokkoof taa’e, barnoota gaarii irraa fudhatee deema,” ka jedhu Eebbisaan Haacaaluun ”nama si kofalchiisuufi gaddakee si cabsudha,” jedha.
Hiriyootasaa yeroo qabsoo ijoollummaatti waliin dabarse nama hin irraanfannedha jedha.
”Ammuma Oromoo biratti fudhatama qabu, sabaafi sablammoota Itoophiyaa birattis fudhatama guddaa qaba.”
Dargaggoota ol dhufanis ni jajjabeessa kan jedhu hiriyaan isaa kun ”walaloofi yeedaloo kennuun dargaggoota jajjabeessa ture.”
Dargaggoota baayyeefis walaloofi yeedaloo kennuusaa kan dubbatu Eebbisaan ”sinumti guddadhaa malee maqaakoo hin fayyadamiinaa,” jedha.
“Mucaan koo dhugaa dubbate malee wanni balleesse hin jiru”
”Waahee Haacaaluu kana sana jedhee dubbachuu hin danda’u, miira hamaa keessan jira,” jechuun miira keessa galee dubbate Eebbisaan.
Sagantaa Yaadannoo Haacaaluu
Erga ajjeechaan Haacaaluu dhagahamee booda biyya keessaa fi alatti sagantaaleen jireenya Haacaaluu yaadachuufi hiriirawwan mormii garagaraa gaggeeffamaniiru, ammallee gaggeeffamaa jiru.
Hawaasni Oromoo Magaalaa Gotanbarg jiran lakkoofsaan xiqqoo tahanis, torban dabre keessa duungoo qabsiisuun Haacaaluu yaadataniiru.
”Haacaaluun waan itti wareegame sana galma gahuu qabna jechuun walitti qabamnee gadda keenya ibsanne.
”Sababuma Haacaaluutiin waliitti dhufeenya keenya cimsachuu qabna, faffaca’uun keenya nuun baasne, hawaasa jabaa tokko ijaaruu akka qabnu irratti waliigalle,” jedha.
‘Bakka Alii Birraa nuuf bu’a jedheen ture’
ALA bara 2010 Haacaaluu Hundeessaa wajjjiin wal baruu kan dubbatu weellisaa Habtaamuu Lamuu gama isaatiin Haacaaluun ”goota, hayyuu fi qaroo Oromootii” jedha.
“Bara jalqaba wal barreerraa eegalee fedha bilisummaadhaaf qaburraa kan ka’e ani akka kanatti hin danda’uu bosonatti galeen WBO’tti makamee waan narraa eegamu godheen wareegama naan jechaa ture” jedha weellisaa Habtaamuun.
”Asuma taa’ii sagaleen loli jedheen gorsaa ture. Sagalee sana torban sadii dura naa ergee, akkan aaruufi arifadhutti silaa yoona hin gahu ture naan jechaa tures” jechuun yaadata.
Bakka Artiist Alii Birraa bu’ee waggoota 50 fi 60’f hojii aartii hojjeta jedheen yaada malee akkanatti yeroo gabaabatti lubbuun isaa dabarti jedhee hin yaadne” jedhe.
Karchallee Amboo hanga Galma Barkumee – wallee fi qabsoo Haacaaluu Hundeessaa
Haacaaluun Finfinneef hedduu qabsaa’aa ture dhalootni kuniis kaayyoo isaa kana galmaan gahuu qabaa jedheera weellisaa Habtaamuun.
Haacaaluu Hundeessaa: ‘Hiriyaakoo, gootichi rasaasaan ajjeefame’
Ajjeechaan weellisaa jaalatamaa Haacaaluu Hundeessaa Itoophiyaatti jeequmsa guddaa kaasuun lubbuun namoota 160 olii darbeera
Haacaaluun irra caalaa waa’ee tokkummaafi jaalalaa weellisuun beekama. Dabalataan sirboota quuqama saba isaa Oromoo ibsan weellisuun jaalatamummaa guddaa horateera.
Ogeessi Kaameeraa BBC Amansiisaa Ifaa hiriyaa Haacaaluu kan taheefi sirba isaa badhaasa mo’achuu danda’e waraabeefi hojjateef erga du’aatii isaa dhagahee maal akka yaadaa tureefi haala guyyaa sanaa dubbateera.
‘Takka takka yeroon du’a Haacaaluu yaadu osoo inni jiraatee ani du’era tahen’ jedha.
Inni namoota hedduuf gootadha, uummata isaaf waan baay’ee buusa.
Yeroo hundumaa saba isaaf qabsaa’a, yeroo namootni siyaasaa, rogeeyyiin fi artistootni biyyaa baqatanii bahan Haacaaluun biyyuma tureeti dhimma namootni hedduun lafaa hin kaasne kaasuun falmaa kan ture.
Ajjeechaan Haacaaluu Hundeesaa, mootiin sirboota qabsoo Oromoo fi wallisaan dargaggeessa Oromoo beekamaaan guyyaa Wiixataa raawwatamee leeliftootaafi jaalattoota isaatiin dheekkamsa kaaseera.
Tibba murmii naannoo Oromiyaa fi Magaalaa Finfinneetti taasifamee wal qabatees, namoonni 80 ol ta’an ajjeefamuutuu himama..
Haacaaluun yeroo baayyee waa’ee jaalalaafii tokkummaa kan sirbu yoo ta’u, sirboonni isaa kaan ammoo waa’ee dhiibbaa ummata Oromoo irra gahuu ni kaasu.
Amansiisaa Viidiyoo Hacaaluu waliin waraabee badhaasa akka mo’aatee ture hima.
Oggeessi kaameeraa BBC Amansiisaa Ifaa, hirriyaa Haacaaluu kan bara dheeraa guyyaa Haacaluun itti ajjeefamee kaasee waan ture yaadata.
Waa’ee du’a HAaaluu wayitan yaadadhuu, maaliif inni hafe ani hinduu’iin laata jedhaan yaada.
Sababiinsaas Haacaaluun goota namoota hedduutti. Kanaafuu waan hedduu ummataa isatiif gumaachu qaba ture.
Yeroo hunda ummata isaatiin qabsaa’aa ture. Keessattu tibba artistoonni. roogeeyyiifi namoonni siyaasaa hedduun biyyaa baqatan sanattilleen Haacaaluun dhimmoota eenyuunuu kaasuu inbarbaaden kaasaa ture.
‘Haacaaluun hospitaala galeera’
Gaafa Wiixataa halkan sa’a 4:00 booda hiriyyootni koo baay’een naaf bilbilaa turan, kaan ammoo ergaa gabaabaa naaf barreessuun Haacaaluun maal tahe na jechaa turan
Namni tokkollee yeroo sana du’eera naan jedhe hin jiru. Garuu akka waa taheeru ifaa ture.
Hirriyoota keenya kan biraatiif bilbiluun yaalee, garuu eenyumtu bilbilasaanii hinkaasan. Booda garuu Haacaaluun hospitaala galeera jechuun ergaan barreeffamaa na qaqabee.
Booda keessa ammoo hirriyyaa kiyya reeffa Haacaaluu bira dhaabbatee bo’aa tureef argadhe. Hacaaluun galaafatameera.
Kanumaan konkolaataa koo qabadheen gara hospitaalichaatti qajeele. Karaa gaheen hiriyaa koo tokkoof yoon bilbilu gaddaan guutamee reeffa isaa cinaa akka dhaabataa jiru natti hime. ‘Haacaaluun rasaasaan rukutamee du’eera‘
Yeroon hospitaala bakka inni geeffame gahu nama baay’een achii iyyaa bohaa jira.
Namni tokko uffata irraa fuudhee yoo ilaalu laphee isaa irra rasaasaan kan dhahame kan fakkaatu madaan arge. Poolioonni fi hiriyoonni keenya baay’een achi jiru.
Maqaa isaa waameen iyyee boo’aa ture. Namni hundinuu ni iyya, ni boo’u. ‘’Kun dhugaadha jettanii natti hin himiinaa’’ Jechaama iyyaa boo’aa turre.
Sana booda reeffi Haacaaluu qorannoodhaaf gara hospitaala gara biraatti geeffame. Nuyi anbulaansii reffa isaa fuutee deemte duukaa buune.
Halkan guutuu achi turre. Gara barii sa’a 10: gara alaatti yoo baanu naannoo hospitaalichaa namni guuteera.
Hundinuu boo’aa achi ture. Erga biiftuun baatee reeffa isaa fuunee gara Amboo bakka dhaloota isaatti qajeelle.
‘Haacaaluun goota keenya’
Akkuma reeffa isaa gaggeessuuf qajeelleen jeequmsa hedduu argaan ture. Dhukaasnis ture. Poolisoonni gaazii imimmaanessituu dhukaasanii ture.
Buraayyuu gara km15 erga deemnee namoota kumaatama miillaa fi konkolaataan gadda isaanii ibsachuu dhufan waliin walitti dhufne. Gadda guddaa keessa turan. Oromiyaa bakka garaagaraa irraa halkan deemaa bulanii kan dhufan hedduudha.
Sirni awwaalcha isaas magaalaa Finfinneetti akka raawwatu gaafataa turan.
Konkolaataa koo keessa taa’ee ‘Haacaaluun goota keenya. Sirni awwaalchaa gootaaf malu magaalaa Finfinneetti tahuufii qaba’ kan jedhun dhagahaa ture.
Sirni gaggeessaa jalqabne achumatti dhaabbate. Booda imala gara magaalaa Finfinneetti duubatti deebinee jalqabne.
Sana booda mootummaan akkaataa fedha maatii isaatti magaalaa Ambootti awwaalamuu qaba waan jedheef reeffi isaa helikopteraan gara magaalaa Ambootti geeffame.
Gaafa Kamisaa sirna awwaalchaa isaaf daandiin waan cufameef Amboo deemuu hin dandeenye. Karaa foddaa televizhiniin hordofaa ture. Anaaf yeroo ulfaataa ture. Namootni baay’een awwalcha isaa irratti argamuu barbaadan akka hin argamne hubadheera.
Gaggeessaa xumuraa taasisuufiif isa waliin deemuu barbaadaan ture.
Akka aadaa keenyaatti awwaalchi namuma qarattiiyyuu nama xiqqoodhaan hin raawwatu. Kan goota akkasii dhiisiiti.
Yeroon kana daawwataa ture baay’ee gaddaan ture. Haadhakoo imimmaan osoo narra yaa’uu waameen ‘’har’a du’uun barbaadan’’ jedhe. Isheenis boo’aa turte. Ergasii hanga ammaatti boo’aan jira. Yeroo namootni na gaafatanis miiruma gaddaa fi bo’ichaa keessan jira.
‘Ammayyuu du’a isaa amanaa hin jiru’
Gaafa Kamisaa inni awwaalamu hiriyaa isaa waa mudachuu dhagaheen lakkoofsa bilbilaa Haacaaluu irratti bilbilaan ture. Waan uumame isa waliin haasa’uuf.
Torban tokko ajjeefamuu isaan dura bilbilaan waliin haasa’een ture. Sirba haaraa akka hojjechaa jiru natti himee ture. Akkan irratti hirmaadhus natti hime. ‘’Eessa jirta?’’ kan jedhu.
Sirbootni Haacaaluu siyaasa irratti qofa kan dhaabatan miti. Aadaa, eenyummaa, mirga namoomaa fi jaalalas of keessaa qabu.
Waa’ee gaffiif deebii OMN irratti taasisee ejjenno siyaasaa isaa irratti dubbatee irrattis waliin haasa’uuf barbaadaan ture.
Miidiyaa sana irratti waa’ee saba bal’aa Oromoo gama dinagdee fi siyaasaan dhiibamee haasa’ee ture.
Namootni mootummaa amma biyya bulchaa jiru irraa maallaqa fudhateera jechuun dubbataa turan.
Akkas jedhe, Eenyu iyyuu na bituu hin danda’u.’’
Finfinnee keessatti namoota baay’ee yaada isaatti walii hin galle waliin wal dhabaa ture.
Haa tahu malee lubbuu isaaf hin sodaanne ture. Yeroo baay’ee akkas jedha ture.
Namni saba isaaf du’u gootadha jedha ture.
‘’Ani nama kaan irraa adda miti,’’ jedhee yeroo tokko natti hime. ‘’Guyyaa tokko du’uu nan danda’a garuu du’a hin sodaadhu’’ jedha ture.


c: text/html

text:
Dhimma Oromoo abbummaa haalu fi mirgawwan biraan wal qabatee ka'u irratti dantaa ummata oromo kabajsisuuf ejjannoon keenna tokko jedhan dhaabileen siyaasaa Oromo: KFO, ABO fi ABO Tokkome.
Partiin Samaayawii gama isaatiin biyya nu hundaa gettu osoo qabnuu kiyya fi keetii mitii irratti wal dhabuun barbaachisaa miti, jechuudhaan Keessattu dhimmi kun ODP fi ADP ka’uuun ka tahuu hin malle akka tahe dubbata. Muktaar Jamaal hoogganoota paartiilee kanaa dubbisuun gabaasaa qindeesse qaba.
Guutummaa isaa caqasaa

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Giluukoosii
Glucose (Glc), kan jedhamu kuni monosaccharide (yokan simple sugar) yoo ta'u Biology kessatti akka Carbohydrate bayye barbachissa ta'etti ilallama. Celliin akka madda energy fi dallaga bayyee geggesufi kan itti fayyadamu Glucosii dha. Glucosiin waantotta photosynthesis jalla argamanii kessa guddicha yoo ta'u and akka cellular respirationiin prokaryotes fi eukaryotes kessatti jalqabu qarqarra. Maqaan kunni Afaan Greek glykys jedhamu irra kan dhuffe yoo ta'u, kunii jechuni immo mi'ahha jechu dha. "-Ose" jechuun immo gossa Carbohydrate akka ta'e ibsaa.
Isomerotni lamma kan aldohexose sugarii glucose jedhamani wamamu, haa ta'u malle kaneen kessa tokkichi (D-glucose) qofatti biology kessatti hojjatta. Gossi kuni (D-glucose) dextrose (dextrose monohydrate) jedhame wamama maqaan kuni immo food industry kessatti bayye fayyadatama. Mirror-imageiin (garagalli isaa) molecule kana L-glucose haa ta'u malee moleculeiin kuni Celliin hin fayyadatamu.
Glucosiin akka wanna adii (white substance) fi cabbi (solid crystal)tti argama. Akkasumas akka fesashi (aqueous solution)ttis ni argama.
The Fischer projection of the chain form of D-glucose Chain form: ball-and-stick model Chain form: space-filling model


text:
Akka abbootii seenaatti Kalanderiin Oromoo bara dheeraan duratti jiraachuun ragaa hedduutti jira.
Keenyaatti haftoo lafa jalaa ykn archelogicla findings ka akka “Namoratunga”jedhan argamuun, Boorannii seera gadaatiin guyyaa fi ji’a isaa lakkahatee ittiin jiraachuutti jiraachuu fi ragaan marsaa interneetii “Archaeoastronomy Africa http://library.thinkquest.org/C011842/africakenya.html” irratti bahee mata duree Borana-Oromo Caladner jedhu jalatti barreessuu dabalee ragaan garaa garaa akka oromoon Calanderiin ufiitn bara dheeraan duratti jriaachaa bahe mirkansa.
Profesor Asmeroom Leggesee nama diqqeennaan gadaa fi seera gadaa barachaa barreessaa guddate.Barreeffamii dhaabii qorannoo Hawaa fi Qilleensa Amerikaa NASA,National Atomespric and Space Agency Borana Caldender jedhee barreesse dhugaa tana mirkaneessaa jedhu.
Dr.Gammachuu Magarsaa Univesirty Finfinneetti barmusa Anthropolgyii barsiisaa,nama bulmaata gadaa Oromoo qorachaa beekamu.Akka Dr.Gammachuutti akkii Oromoon “Kaaladnerii” ykn guyyaa fi ji’a itti lakkahatu waan mala muranii mitii akkii Oromoon henna isaa itti lakkahatu ka Asiyaatiinuu wal fakkaataa jedhu.
Obbo Borbor Bulee ammoo jaarsa biyyaatii Booranaa Dubuluqi jiraata.Ji’a Booranaa 12eessoo Abraasaa irratti jila Abraasaa jedhanii Cooniif,qophii ganna haaraatiif namii cufti horii qaltaa ka dhabe ammoo buna qalatee namuu eebbifatee ganna haaraatti Ammajii jalqabutti seenaa jedhu.
Mee waan jara sadeenuu asiin duratti qophii ganna haaraa MP3 tana irraa caqasaa.


text:
SQ Sagalee Qeerroo Bilisummaa, Caamsaa 04 2019 Kibba Oromiyaa Godina Gujii Lixaa keessatti walin
ONN LIVE | Sagalee Qeerroo Bilisummaa Caamsaa 04 2019 Kibba Oromiyaa Godina Gujii Lixaa keessatti waraanni mootummaa yakka suukanneessaa uummata Oromoo irratti raawwachuu itti fufeera. | Kaaba Shaggar Godina Salaalee Aanaa Dagamitti humni nageenyaa mootummaa daa’ima waggaa 8 hidhe. | Lixa Oromiyaa Godina Wallagga Lixaa aanaa Mana Sibuu keessatti waraanni mootummaa uummata dararaa jira. | Walisoo keessaa dargaggoonni lama qabamanii hidhaman.
]


text:
Jalaantoo
Akkaataa fuulaa isa baafata xiqqaa keessatti filatteef, jalaantoo, ida'a yk irraa haqa. Jalaantoochi, fuulaawwan warra akkaataa fuulaa wal fakkaataa fayyadamanitti ida'ama. Galmee haaraa keessatti, akkaataa fuulaa "Durtii" qofatu tarreeffama. Akkaataawwan fuulaa warri biroon, erga ati galmicha keessatti faayidaa irra oolchitee booda, idaa'amu.
Jalaantoowwan, yeroo ati galmicha teessumaa maxxansaa keessatti daawwattu qofa, mul'atu (Mul'annoo - Teessumaa Maxxansaa aangeessi).
Mallattoon filannoo tokko, fuuldura akkaataawwan fuula warra jalaantoo qabanitti mul'ifama.
Jalaantoo tokko haquudhaaf, Saagi - Jalaantoo filiitii, ittaansuudhaan akkataa fuulaa isa jalaantoo qabu filadhu. Jalaantoochi, fuulawwan warra akkaataa fuulaa kana fayyadaman hunduma irraa, ni haqama.
Jalaantoowwan, akkaataawwan fuulaa warra galmicha keessatti fayyadaa jiran hunda, jalaantoowwan, itti ida'uuf yk irraa haquudhaaf, Saagi - Jalaantoo - Mara fili.
Jalaantoo tokko dhangeessuuf, Dhangi'i - fuula - Jalaantoo filadhu.


text:
BIYYAAF SABAA mitii QILLEENSINUU hin BILISOOMNE, . SILAA DHUGAA ta’ee, OMN akuma midiya EBC hula hunda seenee dhugaa jirtu waraabee UUMMATAAF gahaa ture.
Garuu immo WALGAHII biyyatti keessatti CABA OROMOO irrattii mari’atuun kutaa kutaa dabarsaa jiran hundi isaa bakka MIDAAYAALEEN akka VOA, BBC, ONN, OMN hin jirretti.,
Kanaaf WARRII DHUUNFAAN BILISOOMTAN BAGA BILISUMMAA argitan isiinin jechaa , uummata haqa isaa dhabeef falma keenya miidhamtoota ilmaan oromoo kutaa kam keessattu argaman waliin qabsoon itti fufa.
INJIFANNOON KAN UUMMATA OROMOTI
INUMAAYYUU DOKMANTARIIN GUDDAAN WBO ilaalchisee vidiyoon hojjatamee jiruu fii akka UUMMATA OROMOO wal nyaachisuuf deemamu dursanii nuuf himaa jiru.
Birhaanuu jullaa………
OPDON yoomillee sammuu diinnii hidhee nutti gadi lakkise irraa hin jijiramtu.
Absolutely right Dr. Solomon Ungashe
Déjà vu
When Dr. Merera Guddina was put behind bars, some of my Tegaru friends defended the arrest saying “nobody is above the law.” They used the same argument when Bekele Gerba and many others were arrested.
I am witnessing the same argument today. ODP supporters, and particularly those recruited from Oromo diaspora recently, are using the same argument defending the arrest of Chaltu Takkele Abetu and many others like her all over Oromia. This makes me wonder if these activists were really defending human rights during the TPLF era or just did not like the fact that Getachew Aseffa spoke Tigrigna. What makes Afaan Oromo speaking Getachew Assefa good and Tigrigna speaking one bad?
#Hoolaa Dhaggeeffadha!kanatu biyya Bulcha…. Maali jedhi Jeneeraal #Biraanuu_Julaa waa’ee WBO’n Wallagaa paarlaamaa Itoophiyaatti #Gowwaa kun? ktktktktkt
What ignorant is the so called general under the EPRDF mafia!
“Waraanni ABO wallagga keessa socho’u gaafa galu, uummanni yaa’ee simate, kabajaan sangaa qalee nyaachise, sangaan dhumnaan hoolaa qalaa jedhee dirqisiifnaan uummanni hoolaa qaleefii nyaachise, hoolaan dhumnaan hindaaqqoo qalaa jedhee dirqisiisee jennaan uummanni hindaaqqoo qalee nyaachise, hindaaqqoon dhumnaan waan qabdan fidaa jedhee dirqisiisuun uummata ajjeesuu fi saamuu jalqabe jedhe”
Jeneraal Birhaanuu Juulaa, I/A muummee ajajaa waraana waliigalaa Itoophiyaa, paarlaamaa fuulduratti wanti isaan waa’ee WBO dubbatan kun hunda dura uummata Oromoof, itti aansuunis Qeerroo fi Qarreef tuffii qaban kan agarsiisu fi aantummaan Oromoo xiqqoon tokkollee akka isaan keessa hin jirre kan mulisu dha. Utuu galeefii, isaanumayyuu hacuuccaa wayyaanee fi ergamaa Saamooraa Yuufus ta’uu jalaa baasee aangoo kanaan kan isaan gahe qabsoo saba kanaati, keessattuu Qeerroo fi Qarree WBO isaan itti ga’isan kana. Yaa Jeneraal, dubbiini siyaasaa akka qaba, akkuma namatti dhufetti hin dubbatan.
ABOn mootummaa ADWUI waliin hojjachuuf waliigalteen irra geenye qaama mootummaatiin danqameera, rakkoon mudachaa jira, waraanni narratti banameera jedhee himataa jira. Mootummaanis ibsa baasaa tureen ABOn akkaataa waliigalteetiin deemuu hin dandeenye, kanaaf iddoo hedduutti nagaan boora’eera, olaantummaa seeraa kabajichiisuuf tarkaanfiin fudhadha jedhaa ture. Kun rakkoo wal dhabdee siyaasaati malee rakkoo garaa miti.
Rakkoon rakkoo garaa utuu hin taane rakkoo siyaasaa akka ta’e uummanni Oromoos ta’e uummanni Itoophiyaa dur baree fixe. Jeneraal Biraanuun Eenyuun gowwomsuuf akkasitti paarlaamaa fuulduratti soba adii kana soba jamaa? Uummanni Oromoo shiftaa fi saamtota qallabuun aadaa isaa miti, dirqamee sodaatees horii itti hinqalu. Wallagga keessa kan jirus kanuma. egaa gadheen akkuma ishee nama setti.kana waggaa 27 ol wayyaanee waliin uummata oromoo saame saamsisaa tureef jiru wbo utuu hintaane Biraanuuf fakkaatoota akka isaa akka ta’ee uummanni oromoo sirriitti beeka.
Maqaa Olaantummaa seeraa kabajichiisuu fi nageenya mirkaneessuutiin Oromoo akka sabaatti salphisuu fi xiqqeessuun, qabsaa’ota saba kanaa tuffachuu fi shiftaa fi saamtotatti fakkeessuun maqaa balleessuun tooftaa wayyaaneen kaleessa ittiin hojjachaa turtee fi ittiin kisaarte dha
Qajeelaa.


text:
Dhimma Filannoon wal qabatee Guutummaa Oromiyaa keessatti Mootummaa fi Uummata gidduutti rakkoon uumamaa jira jedhu. Akkasumas Barattoota Oromoo Yunversiitii irra jiran sababa Garaa garaatiin akka Filannoo irratti hin hirmaanne waan godhamaniif Yeroo ammaa kana Barattoonni yunversiitii Bulee Horaa Mirgi Keenya haa kabajamu,Deebiin keenya Gaaffii haa argatu,….Jechaa Hiriira guddaatiin Mooraa gadhiisanii ba’aa jiru!!
Tags Barattoota filmaata Yunversiitii
Check Also
Ollaa: Oromo Legacy Leadership And Advocacy Association
IMPORTANT UPDATE: OLLAA is always seeking for opportunities to engage with Oromo communities around the …


text:
Tarkaanfii WBO Cibraa Soddom-Booroon mooraa waraana MKII irratti fudhatame
WBOn Zoonii Kibbaa, Cibraan Soddom-Booroo, Konyaa Gujii Bahaa keessa socho'u, mooraa Loltoota Mootummaa Koloneeffataa Impaayera Itoophiyaa Konyaa Gujii Bahaa, Ona Gumii Eldalloo, Ganda Malkaa Gubaa keessatti argamu irratti tarkaanfii fudhachuun, mooraa waraanaa sana dhuunfachuu.
Milishoonnii fi Poolisoonni Humna Addaa [Oromiyaa], akkasumas, Raayyaan Ittisaa Impaayera Itoophiyaa kanneen humna Mootummaa Naannoo Tigiraay (ABUT) waraanuuf kutaalee Impaayerattii garaagaraa keessaa gamasitti bobbaafaman hidhannoo isaanii gatanii, kaanis hawaasa naannootti gurguratanii baqachuun itti-fufee jiraachuu.


text:
Humnitii ibsee Itoophiyaa fi Keenyaan waliin hojjachuuf kophiitit jiran.Humnitii ibsee ta HEP, Hydro Electric Power jedhan kun KM 1,070 dheeratti. Itoophiyaa Walaaytaa Soodoo kahee haga Keenyaa magaalaa Suswa gaha. Suswaan tun Naayroobi irraa km 100 fagaatti.
Ibseen galtu tun akka daarketera kanaatti ganna 5n duubatti Itoophiyaatti manneen kuma dhibba hedduutti ibsee galchiti.Ganna 5n duubatti hujiin isii dhumatti.
Dhaabii biyya Faransaay tokkolleen hujii tanaa doolara miliyoona 118 kenna.
Keenyaan ammoo horii kennaniif irratti doolara miliyoona 88 dabalti Itoophiyaan ammoo doolara miliyona 32 baaftee ufiin dandeetti akka daarketera baankii Afrikaa damee Afrikaa obboo Gebreheelitti.
Gama kaaniin ammoo WORLD ECONOMIC FORUM, ykn ammoo mariin mala jrieenna ykn mala bulti addunyaa,kora isaa Afrikaa kibbaatti taahen Afrikaan ammallee guddinnaan addunyaa duubuma jirtii jedhee walii gale.
Akka dansaa guddachuuf qabeenna jiru waliin gahuu,mootummaa biyya guddisu qabaachuu, carraan namaan guddisan hedduun jiraachuu wayyaa jedhe.
Dhaabii World Economic Forum jedhan kun dhaaba dhuunfaatii akka addunyaan gama cufaanuu bifa dansaaqabaattu tolchuuf abbootii siyaasaa,abbooti daldalaa, jaarrolee biyyaa, dhaabbilee gara garaa dabalatee gannuma gannaan mala jireenna addunyaa irratti mari’atu.
Afrikaan Kibbaa biyya guddachaa dhuftee Afrikaa dhiisii addunyafuu fkn taatu jedhani kora qahee isiitti taahan.
Mee Qophii teenna MP3 tana irraa nuu caqasaa.


text:
Ka’umsi waan kanaas akka baqattoonni jedhanitti waajjirri Immigreeshinii biyya Sudaan waraqaa baqattoota kanaaf yeroon haaressuufii dhabuudha jedhan.
Obbo Mahaammed Abdullaahii Abubakar baqataa Oromoo Sudaan ganna 8 oliif jiraataniidha. Isaanis yoo dubbatan mootummaan biyya sudaan eenyummeessaa baqattootaaf kennamu akka baafannu ajajee ofumaa ammoo yeroon nuuf kennuu didaa jiraa jedhan. Kanaanis baqattootni hedduun soda poolisii hojii dhaabanii manatti rakkataa jiru jedhan.
Obbo Mohaammed dabalanii torbee darbe kana dubreen ulfaa lammiin Itiyoophiyaa takka bakka eenyummeessaa kana baafatanirratti kuftee lubbuun ishee akka darbellee himu.
Baqataan Oromoo Kaartuum jiraatu kaan ka waan baqattoonni keessa jiran VOA’f hime Ahmed Abbaa Giddiiti. Baqattoonni waraqaa eenyummaa jedhame baafachuuf hedduu carraaqanus waajjirri waraqaa kana namaa kennu danqaa uumeera jedha.
Ahmed dabalee eenyummeessaan kun lammilee Itiyoophiyaa fi Keeniyaa qofaaf kennamaa jedhe. Ammas warri eenyummeessaa kana baafachuu hin dandeenye ji’a shanii oliif waajjira Immigireeshinii Sudaanitti rakkataa jiruu jedha.
Ahmed baqattoonni magaalattii keessa jiraatan kumaan lakkaa’aman bakka hedduutti to’annoo jela oolaa akka jiranis dubbata.
Baqataan Oromoo kaan ka yaada isaa VOA’f hime ka maqaan akka dhahamu hin feenes dhiyeenay Kaartuum naannoo Omdurmaantti qabamee akka hidhame, sana boodas paawundii sudaan kuma 20 kaffalee akka bahe hime. Baqattoonni yaada isaanii nuu kennan dhaabbati baqattoota gargaaru UNHCR nuuf hin birmatuu jechuun komatu.
Baqattoonni Oromoo lameen; Mahaammed Abdullaahii Abubakar fi Ahmed Abbaa Giddii waraqaa jedhame kana haga paawundii kuma 6 kaffalanii akka baafatan dubbatu. Haati warraa isaan lameenuu garuu kaffaltii kana kaffaluu waan hin dandeenyeef waraqaa galmee dhabanii jedhu. Mohaammed yoo dubbatu, haati warraa isaa hojii buna Verndaa jelatti gurguruu sodaa poolisiif jecha dhiiftee jechuun dubbata.
Rakkoo baqattootni keessa jiran kana jaarmayaan baqattoota UNHCR gaafatameera. Dhaabbatichatti qindeessaan saba himaalee idil addunyaa ka tahanRoolaand Showeenbaawor, UNHCR ka damee Kaartuum banaa ta’uu, torbanittis guyyoota shaniif baqattoota gargaarsa fedhan akka gargaaru himan. Kanaanis jaarmiyichi baqattootaaf gargaarsa maallaqaa, ka galmee fi carraa barnootaa laachuu akka taasisullee himani.
Komii baqattoonni mootummaarraa galmee dhorkamne jedhuuf deebii yoo kennanis, seerri Sudaan galmee baqattoonni galmee kana akka gaafataman hin ajaju, poolisiin biyyattii waan seeraan alaa hojjetaa jiraa jedhan. Warreen kumaan lakkaa’aman ka mana hidhaa jiru jedhaman dhaabbati keessan akkamitti gargaara jechaan gaafatamaniis, UNHCR waajjira baqataa mootummaa sudaan waliin tahuun akkuma duraanii abukaatoo ergee mana hidhaa sakatta’ee baqattoota kana gad lakkisiisuu itti fufaa jechaan deebisan.


text:
Muddee 1, 2015 Goototni barattootni Oromoo Yuunibarsiitii Madda walaabuu Warraaqsaa FDG Golee Oromiyaa keessatti qabsiifame adeema dara
jabeessuun itti fufsiisuun Hanga Mastern planii Finfinnee Haqamuu fi Gaaffiin Mirga abbaa biyyummaa deebii argatutti warraaqsii keenya itti
fufa jechuun Xalayaaa Iyyannoo Gaaffii Uummata oromoo 11 ol qabate dhiyeeffachuun FDG finiinsaa jirachuu maddeen keenya gabaasan.
Goototni Barattootni oromoo Yuunibarsiitii Madda Walaabuu FDG Mooraa yuunibarsiitii Harammayyaa keessatti qabatee adeemaa jiru
jabeessuun sadaasa 30/2015 mootummaan wayyaanee sodaa keessa galuun Waraanaa Mooraa Yuunibarsiitii Madda walaabuutti ol naqee barattoota sodaachisuu fi ukkamsuuf yaalii guddaa godhullee Warraaqsaa FDG guyyaa har’aa Mooraa yuunibarsiitii Madda walaabuu keessatti Adeemsifamaa jiruu dhaabuu kan hin dandeenye ta’uu goototni barattootni Oromoo Yuunibarsiitii Madda Walaabuu ifatti beeksisuun Qabsoo
finiinsan.goototni barattootni oromoo yuunibarsiitii Madda Walaabuu GAAFFII ISAANII IYYANNOO dhaan qopheeffachuun waraqaa iyyannoo isaanii kan gaaffii mirga abbaa biyyummaa Oromoo fi Master Pilaanii Finfinnee fi Labsii Magaalota Oromiyaa mormuu dhiyeeffachuuf wayita hiriiranii jiranitti bulchiinsii Yuunibarsiitii madda Walaabuu gaaffii barattoota irraa fudhuu dhiisee waraana waan itti gadhiiseef barattootni Oromoo iyyannoo isaanii waraana Wayyaanetti dhiyeeffachuun Warraaqsa FDG jabeessuun itti fufuun Waraana wayyaanee isaan bittinneessee hidhuu, ajjeesuu fi reebuuf bobba’e dura dhaabbachuun falmachaa jiraachuun gabaafamera.Gabaasan kun Iyyaannoo barattoota Oromoo yuunibarsiitii Madda Walaabuu dhiyeeffataniin kan walqabatedha. ilmaan Oromoo hedhamanii fi waraana wayyaaneen Madeeffaman addabaasuun isiniif gabaasna, Gabaasan itti fufa…
Muddee 1/2015 Goototni barattootni Oromoo Yuunibarsiitii Madda Walaabuu Warraaqsaa FDG Golee Oromiyaa Keessatti Qabsiifame Cinaa Dhaabbachuun Diddaa Qabsiisaan
Muddee 1, 2015 Goototni barattootni Oromoo Yuunibarsiitii Madda walaabuu Warraaqsaa FDG Golee Oromiyaa keessatti qabsiifame adeema dara


text:
“Dubartoota malee Gadaan Guutuu hin ta’u!”kana jechuu waanti nama dandeessisu; jalqabarratti dubartoonni caasaa sadarkaalee gadaa keessa hin darbiin malee ilma deessee guddisuufi sirna gadaaf qofa osoo hin ta’iin kan biyya bulchuufi duulee biyya eeguuf geessisuun kan bakka gudda qabdudha.
Kanamalees, raawwii sirna gadaatiif dhangaafi meeshaalee adda adda kan qopheessuu dubartoota. Dhangaan qophaawwus qodaa shan jedhama, qodaan shan kunis; qorii, caccabsaa, cuukkoo kan qabatu yoo ta’uu, yeroo Abbaan manaa ishee gadaa qabatu foolleen akka hin abarreefi akka gadaan abbaa manaa ishee hanquu hin taaneef kan qophaawuudha.
Yeroo Abbaan manaa ishee gadaa qabatu, niitii (haati warraa) isaa ammoo uffata aadaa uffachuun meeshaalee Aadaa kana akka okoleefi gadii qabattee cina deemti. Okoleefi gadiin kunis, mallattoo hormaataafi kabaja looniif qaban kan mul’isudha.
Akka maanguddoonni jedhanitti, yeroo dhiirri gadaa qabatu obboleettiin shaashii mataa isaatti maruufiin seera jedhu. Kunis waa lama ibsa. Tokkooffaa; shaashii sana obboleessa isaanii gadaa qabateef mataatti maruun, hirmaannaa dubartootaa ykn qooda qabaachuu dubartoota kan mulisu you ta’u, gama biraatiin ammoo, isheenis ofkalteetti yookaan gadaa qabateetti jedhamee amanama.
Sababiin inni ol’aanaa gadaan dubartoota malee guutuu hin ta’u akka jennu kan nu taasise, jalqaba yeroo namichi gada qabatu sun akka haati warra isaa seera guutuufi qabdu gaafachuun seera qabaachuu ishee mul’isa.
Namichi gadaa qabachuuf jedhu sun, akka carraa ta’ee, fudhee kan hiikee ta’uu danda’a. Hiikees isheen jalaa baatee nama biraatti heerumuu dandeessi. Yookaan du’aan dhabuu danda’a. Hiikees dubartii biraa fuudhuu danda’a. Kanaaf seera kana kan guutuuf eenyuu? Akkamitti jechuun gaaffii uumuu mala.
Jalqaba, namichi gadaa qabatu kan hin fuune yoo ta’e, Kan seera guutuufi obboolettii ykn firaa aanteedha. Itti aansuun ammoo namichi gadaa qabachuuf jedhu kun fuudhee yoo jiraatee, haadha manaa isaatu seera kana guutaaf.
Yoo kan fuudhee hiike ta’e ammoo bakka isheen jirtu barbaadee akka isheen seera guuttuufiif nigaafata. Isheenis, seera kana guutuufiif dirqama qabdi. Seera Gadaatiin kennameef waan ta’eef. Namichi sun erga hiikeellee haadha manaa biraa kan fuudhe yoo ta’e, seera kana guutuufi kan danda’u haadha manaa ishee duraati. Sababiin isaas, haadha mana qarree, kan Rakoo itti qalan waan taateef. Angafummaafi safuun kan ishee duraati. Kanamalees, yoo kan jalaa duutee taatellee, jalqaba bakka awwaala ishee irra dhaabbachuun “Koottu seeraa naa guutii” jechuun yeroo sadii gaaffiin sagalee dhageessisa. Sana booda, haadha manaa boodarra fuudhee yoo qabaate yookaan obboleetti isaatti tumaa seeraa tumuun, seera kana akka guuttuufiif qopheeffata jechuudha. Kunis seera qabeessummaa ykn seera, sana guutuuf dubartoonni hammam barbaachisoo akka ta’an hubachuun nama hinrakkisu.
Dubartoota Sagantaa Eebbaafi Kadhannaa Irratti.
Sagantaan eebbaa raawwii sirna gadaa keessatti isa ol’aanaadha. Yaad-rimeen eebbaa waa lama ofkeessaa qaba. Inni jalqabaa Eebbaa jechuun, waan uummataaf barbaachisu waan akka tolu barbaadaniifi eebbisuun qaqqabsiisuu ykn badhaasuu ykn, waan uummataaf gaarii hin ta’iin ammoo, abaaranii balleessuuf yoo ta’u, Inni lammaaffa eebbiisuun, seera tumame mirkaneessuu jechuudha. Fakkeenyaaf, seera fooyya’ee bara waliin deemuu uummata akka tajaajiluuf baasaanii erga irratti walii galanii booda, tumaa seeraan mirkaneessu. Seera tumame kanas. “Haa eebbisnu, haa eebbisnu” jechuun mirkaneessu jechuudha. Kanaaf eebbisuun gama tokkoon, waan gaarii akka toluuf kan eebbisani qaqqabsiisan yoo ta’u, karaa gama biraatiin ammoo, seera tumame mirkaneessuu waliin wal qabata.
Dubartoonnis, sagantaa eebbaa kana irratti argamuun Aadaa ykn Seeradha. Dubartoonni argamanis, qixa abbootii gadaa dhabbaachuun eebba sana mirkaneessu. Dubartoota keessa kan argamanis tokko dubra qarree yoo taatuu; kan saalqunnamti hin eegaliintu filatama. kan biraa ammoo, jaartii cifiree kan jedhamtu kan saalqunnamtii dhaabdeefi laguu ji’aa hin argine ykn kan irraa dhaabbateetu filatama. kunis mallattoo qulqullummaa (sacred)ti.
Kanafuu, dubri qarreefi jaartiin cifiree eebba sirna gadaa ykn raawwii gada irratti argamuu qofa osoo hin ta’iin, kadhaa waaqaa irratti yeroo hongeen dheeratuufi bokkaan baduu, siiqqeefi caaccuu qabatanii yoo waaqa kadhatan akka waaqni dhaga’uufitu amanama.
Dubartoota Bulchiinsa Abbaa Gadaa To’achuu keessattti
Hirmaannaa dubartoonni Sirna Gadaa keessatti qaban kan calqqisiisu kan biraa, dubartoonni seera qabeessummaafi qajeelummaa bulchiinsa abbaa Gadaa hordofuu danda’uu isaaniti. Kunis karaa lamaani.
Tokkooffaa, seera haaraanis ta’e seerri fooyya’ee tumamu yoo jiraate, akka mirga dubartoota hin miineefi kan dubartoota fayyadamoo taasisu ta’uu addaan baafachuun, kan isaan miidhu yoo ta’e akka isaan miidhuu yaada isaanii ibsachuun akka seerichi fooyya’u gochuudhaaf hirmaannaafi mirga kan qaban ta’uu isaaniiti.
Lammaaffaa, jila sirni gadaa bobbaa’uufi, bakka Abbaan Gadaa deemee qubatee biyya araarsuufi jila geggeessu hundaatti haati manaa isaa akka waliin deemtuufi cina teessu seera qabaachuu isheeti. Sababiin isaas bakka jilaa sanaatti Abbaan gadaa dubartootaa biroo mil’aachuun akka qalbiin isaa gara biraatti hin hiramneefi sababa kanaanis, murtee sirrii fudhachuu keessatti akka rakkoon hin uumaamne yookaan, akka dalagaa isaa seeraan raawwatuuf ni to’atti jechuudha.
Kana egaa dubartoonni sirna gadaatiif hundeedha ykn lafee dugdaati kan akka jennu nu taasise.
Dubartoota Seera Waaqaafi Safuu Hawaasaa Eegsisuu Keessatti
Dubartoonni seerri Waaqaafi safuun hawaasaa akka hin cabneefi sababa kanaanis, ijaaramni hawaasaa akka hindiigamne, Hawaasa seera hinqabne akka hin taane to’achuu keessatti hirmaannaa daran ol’aanaa qabu. Fakkeenyaaf dhimmoota tokkummaa hawaasaa diiguu danda’uu jedhaman kanneen akka waldhabdeefi waraana gosaafi gosa gidduutti gaggeeffamu. Wantoota seera Waaqaafi safuu uummataa balleessu jedhaman kanneen akka Gaa’ila firaafi fira gidduutti ta’uufi kanneen kana fakkatan ni to’atu. To’annaan isaanis, yoo firriifi firri walfuudhee wal irraa hore, hawaasa haraamome kan jamaan, duudaaniifi namni qaama hir’uu keessatti dhalatu, kan abaarsiifi badisi Waaqaa nutti dhufa jedhanii amanan to’achuudha. Kana malees, yoo waraanni gosa gidduutti uumame, Siiqqee qabachuun, wal waamanii waraana sana gidduu yoo seenan battalatti lolli qabbana’a.
Maatii, qe’eefi hawaasa keessa jiraatan keessatti wanti haaraa yoo uumamu, safuun yoo cabu, dubartoonni wal waamanii Siiqqee qabatanii “maaloo kuni Safuudha. Takkaa wanti akkasi aayyoofi Aabboo keenya keessattuu mul’atee hinbeekuu.” Jechuun akka furmaanni hatattamaa itti kennamu Sirna Gadaa waliin wal cina ta’uun hojjatu.
Dubbiin hammatee furmaanni dhibamnaan, maatiifi waatii daa’ima harmaallee osoo hinjedhiin qe’ee gadii dhiisanii, galaana ce’uun muka jalatti walitti qabamu. Haala kanaan hanga furmaanni argamee Abbaan badii dalage adabamee, araarri bu’utti qe’eetti hin deebinu jechuun dhiibbaa (influence) godhu.
Dimshaashumatti, dubartiin jireenya guyyuu ilmi nama gaggeessu keessatti, hariiroo hawaasa gidduu jiru tumsuu keessatti, nageenya biyyaa eegsisuu keessatti, safuufi seera Waaqaa kabachiisuufi to’achuu keessatti gahee tilmaama hinqabne qabu yoo jedhame kan nama hin saalfachiifne.
Boonii Tasfaayee Guutaa
Mob.0920421133


text:
Kusaan oddefannoo yeroo gara yerotti foya’aa hammaan xiqaacha dhufeera, filaash diski , CD fi cloud storage kan baayyeen kessan dhimma itti baatan akka tahee ni amana.Kunis namoota bitataniif filanoo mijataa kennera. Kam qabdu? Kamis bitudhaaf yaadani? Harraaf kusaa odeffannoo jiran keessaa “Tirankseendii” ha ilaallu.
External storage (ShockProof)
Tirankseendi kan adda godhu keessa “shock observer ” kan jennu yoo akka tasa nurkaa kufe kan salphati hojin ala hin taanef kan rukkuttaa lafa wajjin umamu xuxee of kessatti hanbisuudhaan kusaa daata keenya hojiin ala tahuu olchudha.Warreen akka WD, Segate “Shock Proof” kana dabalatan waan hin qabneef tiraankseendi waliin wal dorgomsisuun kan yaadamu miti. US Millitary drop test madalamee kan sadarkaa qulqulinnaa guutedha.
Saffisa odeffaannoo gara komputerati dabarsu
Tirankseend dabalataan safisa oddeffanno itti dabarsu USB 3.1 waan fayyadamuuf akkaataa salphaan odeffannoo gara komputera kessanitti dabarasuu dandessu kunis dandetti komputera kessan irratti kan hundahuu yoo tahele oddeffannoo 5Gb/s kan dabarsu dandahudha.
Trancsend Elite
Dabalatan softiweeriin (mosaajiin) kun waan kessa jiruuf oddeffannoo keessan haala salphaa taheen qindeffachun tartiiba egsiftanii kahachuu ni dandessu,of eggannoodhaaf passwordii(lakkofsa darbiidhaan cufu ni dandessu.)
RecovRx
softiweeriin (mosaajiin) kun kan dabalataan kessatti argamu yommu tahee oddeffannoo baayyee kessaa kan barbadan haala salphaatiin akka argatan isin gargara dabalataniis , suuraa , muuziqaafi oddefannoo akka tasaa of duraa ballesitan akka argataniif isin gargara.
System Requirement
Kuusaan odeffannoo tiraankiseendi kuun Windows 7 , Windows 8,8.1 ,10 dabalataan Mac OSx 10 olitti kan jiran irratti rakkoo tokko malee kan hojetudha. Kan Windows xp ykn vista fayyadamtan yoo tahee garuu isiniif hin hojetu jechudha.
Kan kuusaa odeffannoo bitudhaaf kan karooristan yoo tahe tiraankseendiin fillannoo kessan jalqaba tahuu qaba jenne amana, sababni isaas namni akka kuusaan odeffannoo isaa salphaati hojiin jala tahu barbaadu jira jenne hin yaadnu, tiraankiseendinis qabxilee armaan olitti kaafnee hundumaa waan guutuf akka fillannoo kessan gaari tahuu ni amana. Kana dubisee barnoota irraa argadheera jettanni kana amantan yoo tahee hiriyootaaf firoota kessanniif qoodaa, essaa akka bituun isin irra jiru yoo gargarsa keenya feetaniif nu baressun nu qunamuu dandessu (Contact Us).


text:
Maayikil Joordaan
Maayikil Joordaan (Michael Jeffrey Jordan) (bara dhalootaa Guraandhala 17, 1963) kan jedhamu tabataa kubba kaachhoo (basketball) Ameerikaa kan amma taphachu dhabee dha. Ballinan taphatta kubba kaachhoo guddicha jedhame kan beekkamu Jordaan, dhaloota isaa keessatti taba nama dinqisissu kan tabatee fi akkasumas addunyaa keessatti baroota 1980 fi 1990 keessatti NBAn akka beekkamaa ta'u hojii guddaa hojjateera.
Hojii baayyee nama dinquu Yuunivarsiitii Karolaayinaa Kaabaa (University of North Calorina)tti erga hojjatte booda, garee NBA Chikaagoo Buulsi(Chicago Bulls) jedhamani bara 1984tti seene. Akkuma seeneen Joordaan taphataa beekkamaa liigii sunii ta'e, akkasumas qabxii fidu baayyee nama dinquuni daawwatoota dinqisisaa ture. Dandeettii qurrupachu qabu irra kan ka'e Slam Dunk Contests irratti foul line irra quruphatte slam dunk gochu waan danda'uffi Jordaan maqaa "Joordaanii Qilleensaa" (Air Jordan) fi "Qilleensummaa isaa" (His Airness) jedhamu argachu danda'era. Kan qofa osoo hin ta'in bekkamuma ittisuu yookan kubba deebisuu argateera. Bara 1991tti garee isaa Buulsi wajjin shaampiyonshiippii fudhachuu jalqabe, bara 1992 fi 1993tti walitti aansudhaan Buulsi shaampiyonshiippii fudhachu dandettera. Kuni immo mata duree yeroo sadii wal-gulla mo'achu (three-peat) jedhamu akka argatani warra tasiserra. Onkoloolessa 1993tti Joordaan kubba kaachoo dhiisee baseball taphadha yaada jedhuni ergaa ba'ee boodaa, bara 1995tti Buulsi deebi'ee warra wajjin shaampiyonshiippii saddi kan birra akka nyaatan warra taasiseera. Kunis bara 1996, 1997 fi 1998ttit. Seasonii bara 1995-96 jirru keessatti Buulsiin NBA keessatti tapha 72 mo'achuni rikardii qabachu dandettera. Joordaan ammallee bara 1999 ergaa NBA dhisee bodda debi'e Waashingiten Wiizaardisif bara 2001-03 taphachu danda'era.
Jordan ofiif badhaasa kanneen armaan gadii fudhattera:
- NBA MVP (Most Valuable Player) shaan.
- All-NBA first team designation kudhan.
- All-Defensive first team honors sagal.
- NBA All-Star game appearance kudhani afur.
- scoring title kudhan.
- stealing title sadii.
- NBA Defensive Player of the Year Award tokko bara 1988t.
Joordaan taba waggaa tokko keessatti tapha irratti keessatti giddu galeessaan 30.1 fi Playoffs kessatti giddu galeessaan 33.4 tapha tokko keessatti qabachuun riikardii qabatee argama. Bara 1999, Joordaan atileetii guddichaa Kaabaa Ameerikaa jaarraa 20ffaa jedhamuni ESPNiin badhaafame, kuni immoo Babe Ruthitt aanee Asoosheetid Pirees (Associated Press) irratti atileetii jaarraa kanaa (athlete of the century) jedhame filatamuun lammaffa irratti argama.
Joordaan daldalaaniis beekkamaa ture. Isniikeroota Nike's Air Jordan jedhaman gurguruun beekkama, isniikeroonni kuni bara 1985tti kan jalqabaman yoo ta'an hanga amma beekkamo dha. Joordaan bara 1996tti fiilmii Ispees Jaam (Space Jam) jedhamu irratti hojjachu danda'erra. Yeroo ammaatti kutaa kubba kaachoo Charlotte Bobcats jedhaman kan Karolaayinaa Kaabaatti argamani keessatti kuttan kan bulchu fi miseensa bulchiinsaa ti.


text:
Ibsa Gabaabaa HD ABO Jaal Daawud Ibsaa fi IA HD ABO Jaal Araarsoo Biqilaa
VOA Afaan Oromoo
Adda Bilisummaa Oromoo: Obbo Daawud Ibsaa akkamiin hojiitti deebi’an?
1 Hagayya 2020
(BBC Afaan Oromoo) — Hayyuu Dureen ABO Obbo Daawud Ibsaa torban tokkoo oliif manaa akka hin baane erga taasifamanii booda Jimaata, Adoolessa 31, 2020 waajjira galuun hojii eegaluu BBC’tti himaniiru.
‘Nageenya kee tiksuufi’ jedhamuun manaa akka hin bane taasifamuu kan himan Obbo Daawud, sararri bilbila moobayila isaaniis tajaajilaan ala taasifamee akka jiru himan.
“Poolisoonni federaalaa dhufanii nageenya keef jecha manaa akka hin bane. Naannoo kanas ni tiksina quba qabaadhu naan jedhan. Uffata isaanii irraa akkan hubadhetti poolisii federaalaati. Egaa anis nageenya tiksu jedheeman hubadhe.”
Adoolessa 24 irraa eegalee ammoo namni mooraa isaanii keessaa bahuu fi galuu akka hin dandeenye dhorkamuu himan.
“Nyaata bituuf konkolaachisaa tokkoof qofa akka eeyyaman natti himan. Gaafuma sana dabaluun tajaajila bilbila harkaa koo narratti cufan.”
“Qaamni nageenya kee eegna jedheefi sarara bilbila harkaa koo akka cufamu godhe quba wal qabaachuuf dhiisuu isaanii waanan bare hin qabu” jedhu.
“Nageenya kee tiksaa, eeggannoo cimaa gochaa manaa baate waajjira deemuun hojjechuu dandeessa” jedhamanii hojiitti akka deebi’an dubbatu.
Amma dura sodaa ykn yaaddoo nageenyaa qabaachuu gaafatamanii, “sodaan hin jiru jechuufis ni ulfaata” jedhan.
“Nageenya kee tiksina, sodaan jira erga jedhanii diduunis gaarii miti. Yoo nan baha jette waan uumamu hin beektu.”
Dhugumatti nageenya tiksuuf dirqama kan qabu mootummaadha kana jedhan namni siyaasaa gameessi kun du’a Haacaaluu booda namni hedduun yaaddoo nageenyaa akka qabu dubbatu.
“Anaaf garuu oduun akkasii haaraa miti, inuma odeeffama ture” jedhu.
Torbee darbee keessaa wayita Obbo Daawud manaa bahuu hin dandeenyeefi qunnamtiin isaaniis adda citee turetti miseensonni gumii sabaa ABO guyyoota lamaaf wal gahii godhatanii turan.
Wal gahiin hayyu duree itti aanaa dhaabichaa Obboo Araarsoo Biqilaan waamame kun miseensotaa fi deeggartoota adhaabichaa hedduu biratti ija shakkiin ilaalame.
Mootummaatu duuba jira, Obbo Daawud hayyu durummaa irraa kaasuufi kanneen jedhan turan. Miidiyalee fi namootni mootummaatti dhiyaatanis kana gabaasaa turan.
“Wan waajjiratti tahe guutummaatti hin beeku” kan jedhan Obbo Daawud, koreen seeraa dhimma dhaabaa irratti qorannoo gaggeessee murtii dabarsu kan kora sabaa irratti filatame dhimmicha qulqulleessaa akka jiru himan.
“Qorannoo gaggeessaa jiru. Murtii xumuraa irra yeroo geenyu kan beekamu taha. Hanga sanatti waa’ee kanaa yaaduu dhiisee miseensi hunduu hojii isaa hojjechuu qaba. Kun seera dhaabichaa waan taheef kana isaanumaaf dhiisna.”
“Ani quba hin qabu. Maaltu akka gaggeeffame dhugaasaa hin beeku.”
“Miidiyaaleen tokko tokko waan xiqqoo argatanii waan baay’ee nurratti odeessu. Kun waan haaraa miti. Olola ABO iirrati duulaa jiranidha.”
Yaaddoo hegeree
ABO erga chaartaraa bahee wagga 30 tahe kan jedhan Obbo Daawud waggoota kana keessa, mootummaa fi humnooti hedduun ABO’n akka dhaabaatti akka hin jiraanneef hedduu yaalaniiru jedhu.
“Humna baay’eetu yaale. Namni wareegamuu mala. Hedduun wareegamaniirus. Waggaa lamaan asiyyuu akkasuma baay’ee yaalamaa ture. Garuu dhaabichi jira.”
“Dhaaba kana [ABO] jechuun tulluu guddaa jechuudha Oromoodhaaf. Oromoon dhaaba kana ijaaree asiin geessiseera. Tulluu kana irra moccoranii madeessuun ni jiraata.”
“Adda Bilisummaa Oromoo jechuun kan hogganootaa miti, kan Daawud miti. Namni keessaa harca’uu, wal harcaasuun ni jiraata; kunimmoo adeemsa qabsooti,” jedhan.
“Bara Chaartaraa sana karaa dhihaa qofa hoggana keenya nama 10 oltu wareegame. Karaa Bahaas akkasuma. Garuu dhaabichi namoota hafaniin as gahe. Ammas namni hidhamuun miidhaa guddaa qaba. Har’a dhaabichi ammoo namoota muuxannoo fi beekumsa hedduu horatan hedduu qaba. Isaaniin itti fufa.
ABO’n erga qabsoo karaa nagaaf jecha biyyatti deebi’ee miseensonni fi hogganoonni isaa hedduun jalaa hidhamuu komataa ture.
Ajjeechaa Haacaaluu Hundeessaa hordofuunis hogganoonni olaanoo hedduun jalaa hidhamaniiru.
“Galmee keenya irraa kan qabnu erga Haacaaluun ajjeefameen as hoggansa bakka adda addaa namoota 103 oltu hidhaa jira” jedhan.
Hogganoonni kunneen hidhamuun miidhaa guddaadha jedhu Obbo Daawud.
“Muuxannoo guddaa kan qaban, kan uummata kanaaf bu’aa buusan, beekumsa kuufatanii kan jirantu hidhamee jira.”
“Ajjeechaa naannoo Amaaraa hordofees Oromiyaa keessaa miseensotaa fi hogganoota keenya funaananii hidhaa turan. Ajjechaa Haacaaluun dura ammoo namootni akka Abdii Raggaasaa, Amaan Filee, Kaayyoo Fufaa namoota baay’eetu hidhaa jira.”
Namootni hidhaa jiran kunneen akka gadhiifamaniif poolisi, boordii filannoo, fi waajjira abbaa alangaa akkasumas dhaabbata mirga namoomaaf falmutti, waajjira ministira muummees iyyata galfachuus himu.
Mootummaan namoonni hidhaman kunneen sababa miseensa paartii ta’aniif osoo hin taane yakkaan waan shakkamaniif hidhaman jechuun ibsaa ture.
Yeroo hedduu mootummaan ABO’n ammallee loltoota didanii bosonatti hafaniin hariiroo akka qabu himuun rakkoo nageenyaa uumamuuf dhaabicha komata.
“Kun olola waltajjii irraa qofadha, yoo ragaa qabaatan [dhaabicha] seera irratti nu haa gaafatan” jedhu.
“ABO’n deeggaraa baay’ee qaba jedhanii waan sodaataniif [filannoof] akka hin galmoofneef kanaan dhiibbaa gochaa turan” jedhu.
Nageenyaaf sodaannee hojii dhaabuufi hirriba dhabuun nu bira hin jiru jedhu Obbo Daawud.
“Biyya kana keessa erga jiraannee wabii nageenyaa nuti eeggannuu fi abdannu hin jiru. Ana dabalatee gaafa hidhaan dhufe hidhamuu gaafa ajjeechaas fudhachuuf qophiidha.”
ABO’n erga Chaartara keessaa bara 1992 bahee yeroo jalqabaaf filannoo Itoophiyaa irratti qabsoo karaa nagaan hirmaachuuf hojjetaa jira.


text:
Konkolaachistoonni konkolaataawwan gurguddoo 200 kanneen zayitii nyaataa fi sukkaara deddeebisan kan mootummaan to’atamu bakka sakatta’aatti danqamuu isaanii dubbatan.
Konkolaachistoonni kun zayitaa fi sukkaara dilaalaan alaa deddeebisaa turan. Ministriin daldalaa kanneen kun daldalaaf kana biyyatti galchuu danda’u jechuun eeyamee, booda irra immoo gurgurtaaf korporeeshinii mootummaatti gatii gad aanaa dhaan gurguruu qabdu ittiin jedhee jira.
Daldaltoonni kun immoo kana diduu dhaan konkolaataan isaanii magaalaa Dirree Dhawaa keessatti guyyoota 15f danqamuu isaa dubbatan. Sukkaarri baqee, zayitiinis dhangalaa’aa jira jedhaniiru. Konkolaachistoonnis maallaqa fixaniiru jedhanii jiran. Angawoonni dhimmi to’annaa meeshaalee alaa galanii immoo ajaji kan nuuf dhufe ministrii daldalaa biraa ti jedhan.
Gabaa irra kan jiru hanqina dhiyeessii sukkaraa fi zayitii nyaataa tasgabbeessuuf miinisteerri dhaldalaa Adoolessa 3 qabee kanneen kan akkasii alaa galchan dilaala male akka galchan eeyamee ture. Akkuma kanaan daldaltoonni kun Jabuutii fi Somaaliilaand irraa oomisha kana bitanii gara biyya keessatti galchuun raabsuu jalqabanii turan.
Guyyoota 15 booda garuu konkolaachistoonni biyya ka biroo kutanii dhufan yeroo yerootti keellaa gumruka Dirree Dhawaa keessa fe’umsa isaanii waiin akka dhaabatan dirqamuu isaanii daldaltoonni oomisha kana alaa galchan ibsaniiru.
Dhimma kana irratti ministriin daldalaa deebii akka kennaniif yaaliin godhe hin milkoofne jechuu dhaan Addis Chekol gabaaseera.


text:
Chyinaan kan US meeshaalee ishee gurgurtaa irra taarifa guddaa keesseef deebii kennuuf jecha meeshaalee US irra taarifa doolaara biyliyoona 50 kaa’uuf karoorfachuu ishee har’a labsitee jirti.
Trakaanfii Chayinaan fudhatte kun meeshaalee US biyya ishee seenan konkolaataa fi xayyaara dabalatee meeshaalee Ameerikaa 106tti taarifa dabala.
Ministeerri dhimma daldalaa Chaayinaa Ameerikaan meeshaalee biyya isaa irra taarifa keessee sa’aatilee 11 booda tarkaanfii ofii isaa fudhate.
Prezidaant Doonaald Traamp baatii darbe meeshaalee Chaayinaa dhaa galan irra taarifa doolaara biliyoona shantamaa kaa’uuf kan barbaadan ta’uu labsanii jiran.
Kibxata kaleessaa immoo bakka bu’aan dhimma daldalaa US meeshaalee hawaa dabalatee, meeshaalee wal’aansa fayyaa fi IT ykn teeknooloojii odeeffannoo toora meeshaalee 1300 tarreessanii jiran.


text:
komishinarri komishinii poolisii Oromiyaa Araarsaa Mardaasaa qondaaltota ABO akka mana murtii dhiyyeessu M/Murtii waliigala Oromiyaa ajaja dabarse.
Dhimma hidhamtoota siyaasaa Oromoo dargaggoo Lammii Beenyaafi Daawwita Abdataa ilaalchisee Manni Murtii Waliigalaa Oromiyaa komishinarii komishina poolisii Oromiyaatti ajaja dabarse.
Qondaalonni siyaasaa Adda Bilisummaa Oromoo dargaggoo Lammii Beenyaafi Daawwit Abdataa ajjeefamuu artist Haacaaluu Hundeessaa booda hidhamanii haga yoonaa mana hidhaa jiraachuun beekamaadha. Hidhamtoonni siyaasaa kun manni murtii mirga wabiin akka ba’an taasisee era ba’aniis poolisiin qabee hidhee ergasiis bilisaan akka ba’an manni murtii ajajus ajajni mana murtii hin kabajamne. Mana hidhaa sabbataarraa baafamanii gara magaalaa Mojoo erga geeffamanii haga yoonaatti mana murtiitti hin dhiyaatiin jiru.
Dhaddacha guyyaa har’aa ooleen manni murtii waliigala Oromiyaa dhimma hidhamtoota siyaasaa kanneenii irratti ajaja dabarseera. Galmeen har’atti kan buleef yoo komishiniin poolisii Oromiyaa hidhamtoota kanneen dhiyeessuu danda’eef eeguuf ture. Haata’u malee, komishiniin poolisii Oromiyaa hidhamtoota siyaasaa kanneen dhiyeessuu hin dandeenye, sababa hin dhiyeessineefis hin ibsine. Ajaja manni murtii gara komishinii Oromiyaatti barreesse kanarraa hubachuun akka danda’ametti, ajajani mana murtii poolisiidhaan kabajamuu dhabee mirgi lammiilee sarbamaa jiraachuudha.
Dhaddacha bitootessa 4/2013 ooleen hidhamtoonni siyaasaa kun akka bilisaan lakkifaman ajajni darbee galmeen cufamee ture. Murtii manni murtii dabarse komishinii poolisii Oromiyaatiin hojiirra ooluu dhabuun ibsameera. Ajajni mana murtii kabajamuu dhabee hidhamtoonni maaliif akka mana hidhaa tursiifaman itti aanaan komishineraa Girmaa Galaan qaamaan dhiyaatee maaliif akka ajaja mana murtii hin raawachiifne ykn hin raawwanne deebii akka kennu yeroo 4 beellamamee kan ture ta’us argamuu hin dandeenye. Itti aanaan komishineraa sababa hojiitiif biyya alaa deemeera jedhamee sababni dhiyaataa ture dogoggora ta’uufi biyyuma keessa turuusaa akka mirkaneeffate manni murtii waliigala Oromiyaa ajaja kanaan ibseera.
Hidhamtoonni kunniin iyyanni isaanii ilaalamaa waan jiruuf, komishiniin poolisii Oromiyaa qaamaan akka dhiyeessu beellamni adda addaa yeroo sadii kennamuunis ibsameera.
Ajajoonni ibsaman kun karaa komishinii poolisii Oromiyaa hojiirra waan hin oolleef, hogganaan mana hojii komishinii Poolisii Oromiyaa qaamaan dhiyaatee mirkaneessuun waan barbaachiseef ajaja dabarsuun barbaachisaa ta’uu manni murtichaa ibseera.
Haaluma kanaan, komishinerri komishinii poolisii Oromiyaa Araarsaa Mardaasaa hidhamtoota kanneen qaamaan dhaddachatti akka dhiyeessu ajajni darbeera. Akkasumas beellama itti aanu irratti komishinerichi qaamaan dhiyaatee sababa manni hojii inni hogganu ajaja mana murtii raawwachiisuu hanqateef akka ibsu ajajameera. Beellamni itti aanu gaafa 20/7/2013 (ALI)tti qabameera.
Related


text:
maddi rakkoo dhalatee guyyaa kaleessaa jidha ilmaan Oromoo #Axaayeetti gaggeeffachaa turan irratti sirbi Afaan Oromoo banamee Afaan Oromoon osoo dhiichisaa jiranii “isin buqqisna.
Afaan Oromoo nurratti hin dhiichistan” jechuun Humni addaa naannoo Amaaraa nama Oromoo tokko rukutanii ajjeesan. Uummanni Oromoo Walloo kan akka kanniisatti tuqaa hin jaallanne bakka jiruu walitti birmachuun Waajjira poolisiitti qajeele. Waajjira poolisii sana guutumatti barbadeessun poolisoota achi turan irratti tarkaanfii fudhatee addaan gale.
Guyyaa hardhaa bulchiinsi Naannoo Amaaraa fi Humni Addaa Naannoo Amaaraa qindaa’udhaan uummata Oromoo irratti duula akka bananiidha. Manneen jireenyaa ilmaan Oromootis gubaa jiru.
Gachaa mootummaan naannoo Amaaraa fi humni addaa Amaaraa raawwachaa jiru mootummaan fedraalaa hatattamaan dhaabsisuu yoo baate rakkoon dhalachuu dandahu hamaadha.
Oromoon Walloo waggaa 400 guutuu humna qawween of kabachiisee Oromummaa isaa tiikfatee as gahe. Hardhas lubbuu qaalii kaffalee Oromummaa lafee isaan tiikfachaa jira.
Walloo tuquun Oromummaa tuquudha. Wallo tuqamnaan Oromummaa fi Oromiyaatu tuqame. Kana beekkadhaa.
Related


text:
Cuunfaa Oduu Tarkaafii WBO Z/K Cibraa 30 Booroo
Irreef Gaachanni Ummata oromoo WBO Z/K keessaa Socho’u Tarkaafii laalessaa diina irratti fudhatu cimsee itti fufuun Ganama kan 30 /5/2021 Godina Gujii Bahaa Aanaa Gumii Eeldalloo Ganda Bulbul bakka sadii 1,Kaambi Magaala #Bulbul irratti 2, iddoo addaa #Boojjii Gambeelaa jedhamuufii 3, Iddoo Addaa #Lambarkii jedhamuttii Lola Cimaa Humna weerartuu Waraana PP fi WBO Zoonii Kibbaa #Cibraa_30_Booroo jidduuttii ganama keessaa sa’aatii(1:00 Local time) irraa jalqabee hanga galgala deemaa tureen WBO’n irraa aantii guddaan Injifannoo boonsaa galmeessaa jira. Haaluma kanaan Tarkaanfi bakka sadii kanaan diina irraa 15 battalatti yo ajjeesu 16 oli madoon hosphittaala bulbulii seenu Maddeen Hospitaalaa irraa qulqulleeffannee jirra
WBO Z/Ktarkaafii isaa cimsee itti fufuun Guyyuma kana Aanaa Gumii Eldalloo Ganda #Halluu iddooo addaa #Malkaa_Halluu jedhamuttii Ofi wallaaltota Waraana Mootummaa Garbonfataa Xoophiyaa Godina Booranaa irraa Walittii guuruun Duulaaf Karaa Liibanittii takkuuf yaalii goodhaa osoo jirtuu tarkaanfii bakka lamatti Gootichii Waraana Bilisummaa #Cibraan_30_Booroo fudhateen 7 du’aan 10 oli madoon adabuun bishaan Galaanaa Dhuguu dhowwee ofi duuba deebiseera!
Galgala keesa saa’ati 12:30 irrattis Diina reeffa awwaalacha jirtutti dhufuun Jajjabeen Zooni Kibbaa lama battalatti daara godheeraa!
Walumaa galatti WBOn Zooni Kibbaa Humni Addaa Cibraa 30 Booroo dhukaasa bakkoota 7tti diina irratti baneen Lola guyyaa guutuu Injifannoo boonsaan goolabeeraa!
#Injifannoon_Uummata_Oromoof!
Lolli Haga Abbaa Biyyummaa Keenya Mirkaneessinutti itti fufa.
Kufaatif Salphinni Baandotaaf!!!!!!


text:
Waajjira IHAADIIG irraa leenjii waa’ee “ MADDAMAR” kennuuf kanneen torban dabree magaalaa Meqelee imalanii jiran leenjii kenname irratti hogganni naannoo mormee jira.
Angawoota sadarkaa olaanaa fi giddu galeessaa kan Adda Bilisumma Uummata Tigraay (TPLF)leenjii kenname kun caasaa ADWUI kan hordofee miti akkasumas yaada gartuu tokkoo miseensootaa fi hogganoota ka biro irratti fe’uu fi naamuusa paartii kan cabsee jedhan.
Waan adda addaa irraa yaada walitti fudhuun yaadii isaa illee maal akka ta’e haala hin beekamneen eenyuuf akka qabsaa’uu hin ibsu jedha.


text:
Akka dhaabii gargaarsaa Doctors without Borders jedhutti milishootii Suudan Kibbaa hospitaala saamanii namallee siruma hospitaalaa keessatti fixanii, mi’aa hospitaalaallee gubanii balleessan.
Lafa akkana namii itti dhumate keessa tokko Malakalii achitti reeffa nama 14 arganii argan keessaa nama haga tokkoo siruma hospitaalaa keessatti fixan.
Malakaliin tun teessoo mootummaa godina Upper Nileti,lafa waraanii mootummaatii fi milishootii keessatti wal hadhan.
Jarii wal hadhu kun ji’a dabre keessa lola dhaabna jedhee Finfinenetti waalii galullee sun akka jedhanitti hin taane.
Itti gaafatamaan Tokkummaa Mootummootaa damee gargaarsa ilmaan namaa Toby Lanzar, godinii keessatti wal hadhan Upper Nile rakkoo hamtuu keessa jiraa jedhee laaluuf achi dabre.
Dubbii bulchootii Suudan Kibbaa siyaasaa irratti wal dhabanitti akkana nama walti kaasee waraana biyya isaaniillee lamatti baasee wal aasisa.


text:
Ozone
Ozone (O3) kan jedhamu molekula atomi-sadii qabu, kan atomotta oxygenaa sadii ofii kessa qabu dha. Kunis allotropeii oxygenaa yoo ta'uu diatomic O2 irra ofii danda'uun diqqatte argame. Ozoniin sadarka-lafa (Ground-level) irratti argamu qillensa kan hamessu fi akkatta qillensa basu fi galchu (respiratory system) binensotta kan midhuu dha. Ozoniin atmosferra gubba irratti argamu garuu cararii Ultraviolet jedhamu kan nama irratti midha dhaqabsu danda'u akka lafaa hin dhaqabne godhaa. Kuniis hamaa diqoon Atmosferra Lafa kessatti argama. Fayyadamtotta fi Industrii kessatti gochaa heduu qaba. Allotrope kemikalotta kessaa sayintistiin kan jalqaban bekkame Ozone yoo ta'uu, kuniis akka kemikala kompoundit kan gargara bafame bara 1840t namicha Christian Friedrich Schönbein jedhamun yoo ta'uu innis jechaa Greeka (ozein) irratti maqaa basef. Kuniis maqaa urgaa yeroo lightining jiruu dha. Urgaan yeroo lightiningii argamu kunii kan dhufuu jijjirama kemikalaa yeroo sunitii dafee ademsifamu irra malee ozoni irra kan dhufuu miti. Formulaan ozone, O3, hanga bara 1865faat hin murtefamne turee, bara kanatiis J.L.Soret namichi jedhamu murtessu yoo danda'uu bara 1867t immoo Schonbein namichi jedhamu dhugessu danda'erra.


text:
Dhaabbatni Mootummoota Gamtoomanii haalli Ityoophiyaa keessa jiru kan isa yaaddeesse tahuu beeksise
Dhaabbata Mootummoota Gamtoomaniitti Komishiiniin Mirga Namoomaa ibsa baaseen, ajjeechaa Artist Haacaaluu Hundeessaa irratti raawwatame hordofuun rakkoon biyyattii keessatti muudate kan isa yaaddesse tahuu beeksise. Akka ibsa komishiinichaatti, ajjeecha kana balaaleffatuun ummanni magaalaa Finfinnee fi Naannoo Oromiyaa keessatti hiriira bahuun dallansuu isaa kan ibsate tahuu ragaa akka qabuufi, kanuma hordofuun naannolee tokko tokkotti humnoonni mootummaa tarkaanfii humnaa ol fudhataa jiran akka dhaabanis gaafate.
Gama biraatiin ammoo mootummaan yeroo ammaa biyyattii keessatti Interneetii cufuu isaatiin haalli jiru guututti maal akka fakkaatu kan hin beekamne tahuu ibsuun, gochi kun mirga yaada ofii bilisaan ibsachuu fi mirga odeeffannoo barbaaduu, fudhachuu fi dabarsuu kan dhiibe tahuu ibse. Kun ammoo yaaddoo jiru daran hammeessa jedhe. Dhaabbatichi Mootummaan osoo hin turin tajaajila interneetii deebisuu qaba jechuunis gaafate.
Komishiniin mirga namoomaa UN ibsa baase keessatti, dargaggoota dabalatee qaamni hundinuu walitti bu’iinsi sabaa akka hin uumamne of eeggannoo akka godhan gaafate.
Dhuma irrattis maatiin Haacaaluu Hundeessa murtoo haqaa fi dhugaa argachuu qaban jechuun waamicha godhe.


text:
Dhugaan hin qallatti malee hin cittuu! Warri ABOtti shiraa turan wal saaxiluu jalqaban.
Abbaa Orma, (PhD), Bitootessa 12, 2019
OPDOn woggoota 28 darbani Oromoorratti duulaa, ajesisaa, samssisaa, qabso Oromo ABOn gaggeeffamu takaaluu halkaniif guyyaa tattaaffataa bahun isii Oromoo kamirraayyuu dhokataa miti. Amma gaafa qabsoon Oromoo diina caccabsee as bahutti, baabura qabsoo feermaataa issaa dhumarratti Araat Kiiloo jalatti eegdee yaabatee warra qabsaa’aa dhugaa qarqaratti dhiibdee qabsoo Oromoo Nafxenyaa Amaaraatti dabarsuuf tattaaffataa jirti.
Yaa Oromoo fira fi diina kee addaan baafadhuu qabsoo kee itti fufi. Warri WBO diiguu/balleessuu tattaaffatu fira qabsoo keetii miti diina qabsoo keetiiti male! Oromoo ta’eef hundi fira miti, alagaa ta’eef hundii diina miti. Warra afaan dammaan haqatee si gowomsaa jiruu addaan baasi .
Seenaa Gabaabduu
Akka ummanni Oromoo fi adunyaan guutuutti hubatutti, seenaan OPDO seenaa fokkisaa, seenaa gantuu, seenaa diinaati! OPDOn Dr. Abiy fi Lammaa seenaa sanarraa baqachuuf of ha moggeessanu malee hojin jaraa hojii OPDOrraa hamaa dha. OPDOn mirga Oromoo falmuuf hin ijaaramne. Sabni Oromoo dantaa mirga isaatiif jedhee OPDO hin utubneen. Tigreen sodaa ABO waan qabduuf ABO ittiin mormuu, Oromoo ittiin gowwomsitee qabeenyaa Oromoo ittiin saamuuf booji’amtoota waraana Dargii walitti qabdee gammoojjii Tigraay keessatti ijaarrattee Finfinnee Oromiyaa futee seente. Woggoota 28 darban keessa OPDOn kaayyoo ijaaramteef kana fiixaan baasuuf halkan fi guyyaa hojjetaa batee. Hata’u/ha’ita’u malee ABOn hin banne, hin badus. ABOn qabsoo Oromoo sagantaa ol aanaatti cessisee OPDOllee Tigree jalaa bilisa bassee.
OPDOn diina diinqa Oromoo argisiisuun, Oromoota qaroo ta’an diinatti saaxiluun lubbuu Oromoota kuma dhibbaan lakkaahamanu adduunyaa kanarraa dhabamsiifteetti. Ilmaan Oromoo daa’ima, jaarsa, shamarran, dargaggoota, barattoota, qoteebultoota, daldaltooti otuu hin hafin ajjeefamaniiru, maatiin jaraa diigameera, biyya ambaatti baqachuu galaanatti dhabamaniiru. Ilmaan Oromoo kumaatamaan mana hidhaatti dararamanii gariin ijaan jaamanii, kaan harka fi miila ciramanii, kaan sammuu tuqamanii, maatii fi Oromoo gadda hamaa kan sammuu nama tuqutti naqaniiru. Balballi Oromoo kan OPDOn hin gaddin jira jechuun nama rakkisa. Oromoota harka caalaa kan mana hidhaatti guuree OPDOdha malee TPLF miti. Oromoon “OPDOn hidhuu male hiikuu hin dandeessu” jedhuu. Qoteebulaa Oromoo kumaatamaan lakkaahamanu maqaa invastimantiitiin buqqiftee saba biraa qubachiifteetti kaanimmoo ofii gurgurattee ittiin soromteetti.
Waggoota darban 28 keessatti ilmaan Oromoo hedduun mana barumsaatii gaafa ari’aman afuura raafuu hin baafanne. Diina jala gortee ilmaan Oromo komataa baate. Gaafa Mallasaan magaalaa Oromoo kan akka Harar, Dirree Dawaa, jijjigaa, Finfinnee saba kaanii raabsu, waliin harka rukutaa turtte. Lafa Oromoo rukunii hundaan ciramee saba Somaalee, Affaar, baniishaangul, fi kkf dabarfamu cinaa dhaabbattee harka rukutaa turte. Naannoo Finfinneetti magaalota akka Aqaaqii, Dukam, Sabbataa, fi kkf. maqaa adda addaa itti moggaasuun oromiyaa jalaa bahuu galma kumeetti walgeessee sirbaa turte. Gaafa ilmaan Oromoo Carcaritti, calanqootti, irreecharratti, Finfinneetti dhiigni dhangala’u, OPDOn abukaatoo Tigree ta’uun Oromoo balaaleffataa turte. hardhammoo lafa qoteebulaarratti Amaara qobachiisuuf tattaaffataa jiru. Lafa qoteebulaa Oromoo dabarsanii kennuuf koomitee dhaabbatteetti. Maaliif lafa Oromoo hirachuuf koomiteen barbaachise? Maaliif lafti Oromoo mormii dhihaata?
Kan darbe hadhifnuu mee hardha OPDOn maalitti jirti?
Hardhas OPDn kaayyoo ganamaa TPLF ittiin ijaaree, ABO balleessuurratti xiyyeeffattee diina wajjin hojjetaa jirti. Garuu milkanahuu fi dhiisuusii kan murteessu qabsoo ummattaa Oromooti! Qabsoon ABO Oromoon addaan bahee gaggeesse hinjiru. Qabsoon ABO qabsoo ummata Oromooti. Murteesan qabsoo qeerroo fi qarree Oromootii. ABO balaaleffataa qeerroo mararfachuun of gowoomsuu dha!
Hardha gaafa qabsoon Oromoo ABOn waggaa dheeraa gaggeeffamaa ture, Oromoon jaarraa tokkoo oli itti wareegamee asiin gahe, qeerroo fi qarreen Oromoo, WBOn, saba Oromoo balaa hirmaachisuun TPLFn angoorraa darbee Maqaleetti galchu, OPDOn woggaa 28 Oromoorratti duulaa baate, ilmaan Oromoo ficcisiisaa baate baabura qabsoo fermaataa dhumarratti Araat Kiiloo jalatti eegdee yaabbattee warra qabsaa’aa dhugaa qabsoo fidan asiin gahan qarqaratti dhiibdee qabsoo Oromoo Nafxenyaa Amaaraatti dabarsuuf tattaafataa jirti.
Minilikiin faarfatti, H/Sillaasee faarfatti, siidaa H/Silaassee han’ura Oromiyaatti dhaabdi, lafa Oromoo Amaaraa dabarsitee hirti, aadaa fi afaan alagaa faarfatti. Sabboonumaa Oromoo balaaleffatti, Oromummaa baleessuurratti xiyeeffatti, hundarrammoo saba Oromoo gowwoomsuu yaaddi, hugna diinaa fayyadamtee Oromoo irratti lola gageessaa jirti.
Waan Oromoon dagachuu hin qabne OPDOn jalqabumaa kaasee kan ijaaramtee ABO dura dhaabbachuuf malee faayidaa saba Oromootiif miti. Otuu ABOn hin jirree OPDOn hinjiraattu. Har’as kaayyoon OPDO kaayyoo ganamaa ittiin ijaaramtee sana iddoon gahuu dha . ABO balleessuun faayidaa enyuuf akka ta’e waaqatu beeka.
Addi Bilisummaa Oromoo OPDO bilisa baasee mootummaa EPRDF Dr. Abiyiin hogganamu waliin walii galee biyya galee qabee OPDOn miseensotasii biyyaa ambaa galfattee waliin taatee shira ABOti shiruttii galuunsii hedduu irraa dubbatameera. Mee ji’oottan darban saddeettan keessatti maaltu ta’e isa jedhuu gababaatti waliin ha hubannu:
- Sochii ABOn nagaadhaan ummata Oromoo wajjin akka hin mari’anne danqaa uumuu
- Waajjira ABO ummanni Oromoo baneef cabsanii saamsisuun sochii ABO takaaluu
- Hogganoota ABO mana hidhaatti guuraa karaa biraatiin Mummichi ministeeraa sababa siyaasaatiin “namni tokkoollee mana hidhaa keessa hinjiru” jedhaa hidhamtoota Oromoo beekumsallee dhorkuu
- Maqaa ABO kijibaan xureessuu, ummata Oromoo saba fi sablammoota jaarraa dheeraaf waliin jiraateen walitti buusuu
- Oromoota gandaa fi amantiin qoodu. Fakeenya Muumichii ministeraa Dr Abiy Ahmad adunyaa fuulduratti bahee kijibaan Jimmaa, Arsii, fi Baalee Wallagaatti duula jechuun saba Oromoo addaan hiruu yaaluu.
- RIB boobbaasanii baankii saamsisuun WBO tu saamee jedhanii maqaa WBO, ilmaan Oromoo mirga isaatii falmuu bosona jiru xureessuu.
- RIB WBOrratti duulchisuu. Ganda Oromoo xayyaaraa lolaatiin gubuu.
- Dantaa siyaasaatiin Abbaa Gadoota addaan hiranii WBO mooraatti naquun akka bara 1991/92 ilmaan Oromoo ficisiisuu tattaafachuu
- Ilmaan Oromoo (WBO) karaa nagaatiin qabsaa’uuf biyyatti galaniirratti mooraa Ardaaytaa keessatti dararamaa hamma geessisuun rakkissanii daandiirratti facaasan
- Qeerroo/Qarree Oromoo lubbuu ofii wareegamanii isaanis aangoon gahan addaan hiruu fi kaan mana hidhaatti naquu
- Oromoota of dagatanii qabsoo Oromoo sirriitti hin hubanne gowoomsuun afaan faajjessuun mooraa qabsoo Oromoo addaan facaasuu yaaluu
- Partiilee Oromoo addaan baasuuf waldhabiinsa gidduu jaraa jiruu baballisuun mooraa qabsoo Oromoo laamsheessu irratti hojjachuu
- Aktivistoota/miidiyaa Oromoo/ Midiyaa Amaaraa fkk. ESAT diina Oromoo ta’an maallaqaan gargaaruu fi ummata Oromoo olola hamaa irratti oofsisuu.
- Nafxeenyaa ijaaruu fii fi mootummaa fedeeraalaa keessatti aangoo gurguddoo irra kaa’uun waan Oromoon jaarraa tokkoo ol itti qabsaahe balleessanii sirna cunqursaa habashaatti isa deebisuuf tattaafachuu
- Yeroo diinni Oromoo bitaa fi mirgaan qawwee hiratee Oromoo qehee isaarraa godaansisuu tora silaa irraa lolanu akka ummatni Oromoo diina ofiiraa hin lolle qawwee harkaa fuudhanii harka duwwaa diinaaf saaxiluu
- Diina kaleessa Oromoo adamsee ajjeesaa ture maqaa RIBtiin Oromoo Wallaggaa fi Boranaatti bobbaasanii ummata Oromoo minaan isaa, loon isaa, mana isaa irratti gubuun ummata keenya lafarraa daguugsisuu
- Aktivistoota maallaqaan bitanii WBO sobaan mooraa diinaatti naquun ilmaan Oromoo ficcisiissuuf karoorfachuu
- Nafxenyaa lafa qotee bulaa Oromorraa irratti daangaa Oromiyaa kiiloomeetra 25 ol seenanii qubsisuuf tattaafachuu
- Ummata Oromoo biyya malee, jiruu malee qullaatti hanbisuun deegaaf saaxiluu.
- Jijjiirama dhiiga ilmaan Oromootiin argame dabarsanii nafxenyaaf kennuun haadhasii saba keenya garbummaa garbummaatti dabarsaa jiruu.
Waallumaa Galaatii
OPDOn farra fi diina qabsoo oromooti malee fira qabsoo oromooti miti! OPDOn kan TPLFin ijaaramteef sababa tokko qofaafi . innis ABO danqanii ummata Oromoo harka wayaa jalaan TPLFn to’achiisuufi. Dirqama kanaan OPDOn diina ummata Oromoo wajjin ta’uun gargaaruu fi gadgaloo taatee waggoota 28n dabraniif ummata hiraarsaa, qe’ee buqqisaa baateetti. Kanumaaf OPDOn yakka ummata Oromoo irratti raawwatamaniif gaafatamuu baqachuu fi filmaataan ABOn moohamuu sodaan carraa argame hundaan ABO filmaata keessaa baasuuf hojjetaa jirti. Sodaa ABO filanno mo’a waan qabduuf waraanni ummata Oromoo irratti banamee, lubbuun ilman Oromo badaa jiruuf fi millionaan qehee sara buqqa’a jiruuf. Oromoota dhiha Oromiyaa keessa jiraatan irratti maqaa xureessan dhiheenya kana adeemaa jiru itti yaadamee, ABO kan ganda fi naannoo tokkoo fakkeessuun yakka raawwatamaa jiru seenaan hin irraanfatu
Ummanni Oromoo Maal Gochuu Qaba?
Yaa Oromoo yoo bilisummaa dhugaa barbaaddaa taate, yoo abbaa biyyummaa mirkaneeffachuu feete, yoo haqa kee argachuu feete, yoo mirga kee deebifachuu feete, hojiin inni jalqabaa, OPDO karaa sirriitti dhiibuu dinnaan balleessuu dha. Hamma OPDOn njirtutti Oromoon mirgas, biyyas hin dhunfatu.
OPDOn ati dhiiga ilmaan keetiin Tigree jalaa bilisa baaftee sirna Amaaraa filatee filattee offis ofis garbomstee garboomsitee garbumaatti sii si debisuuf deebisuuf tattaafataa jirti. Har’a achi OPDOn gowomuu dhisii dhiisii dhaaba kee fidee asiin sii si gahee gahe Adda Bilisummaa Oromoo (ABO) jalaatti jalatti hiriiri, Qeerroo fi Qarree kee cimsi, WBO kee cinaa dhabadhuu dhaabbadhu daandii bilisummaa jaarraa tokkoon oli irraa irra jirtutti fuffi fufi. Filannoon biraa hinjiru. Amma kan of gaaffachuu gaafachuu qabdu maaliif alagaanis, dinnis diinnis ABO keetti duula duulaa jira? Deebiin isaa iffaadhaa ifaa dha. Jibbaan ABOf qabanu malatoo mallattoo jibbaa sii siif qabanu fi jibbaa saboontummaa Oromooti oromootii qabanu. Sabboontummaa Oromoorratti duuluun duraa malattoo sabboontummaa Oromoo isa ta’e ABO irratti duuluu qabu. Adda Bilisumma Oromoo irratti duuluun dura WBO baleessuu qabu. Qoteebulaa Oromoo lafaraa haxahanii balleessuu, dura WBO balleessuu qabu. Wanti amma mootummaan EPRDF Dr. Abiyiin durfamu itti jiru kanuma. WBO balleessani, ABO diiganii, Oromummaa akka yakkaatti labsanii si balleessuuf deemu! Har’a WBO irratti waraana bobbaasudhaan meeshaa waraanaa gurguddaa Oromiyaa keessa oli fi gadi harkisaa jiru. WBO cinaa dhaabbattee waraana kana fashaleessuun dirqama Oromoo hundaati.
Gaaffiin Oromoon hundi akkasumas ummati ilaalcha qajeelaa qabu of gaafachuu qabu Addi Bilisummaa Oromoo (ABO) maaliif aangaawota Amaaraa, aangaawota Tigree, fi aangaawota Oromoota yartuu ta’aniin yakkamaa taa’aa kan jedhu. Keessattuu OPDO dhaan kan amma yakkamaa jiru gaaffii guddaa dha.
Dhumarratti, qabsoon ummata Oromoo waanjoo gabrummaa of irraa buusuuf jaarraa tokkoo ol itti jiru kun gargaarsa ormaa takkaa argatee hin beeku. Jalqabaa hanga ammaatti ummata Oromoo hirkoo taasifatee deemaa jira. Hanga ummani Oromoo aangoo humna siyaasaa dhugaa goonfatutti qabsoon kun itti fufa. Akka gartuun kanaan dura yeroo OPDOn TPLFn tiksamtuu harka rukutaa turan ammammoo mootummaan jiru mootummaa Oromooti nuun jechuu barbaadu. Oromoon bilisoomeera nuun jedhu. Warri kun warra bilisumman maal akka fakkaatu hin hubanne fi daallummaa siyaasaa isaan qaban waan agarsiisu. Ragaa tarreessuun utuu danda’amuu ammaaf, bira hadarbinu. Ragaanuu of himaa jira. Ummaanni bilisomoo Oromo hinfakatuu. Dhugaa dubachuu fi Dr. Abiy jalatti kan bilisoome nafxanyaa Amaarati. Oromoon bilisoomufi qabsooti jiraa!
Horaa Bulaa!


text:
Dubbiin bulchootii Suudan Kibbaa irratti wal dhabanii,waraanii lamatti bahee amma irratti wal hadhuutti jiran waan hedduu irraa dhufte.
Jara kana keessaa nama afuritti wabiin bahee amma nama afur himachuutti jiran.Wal dhaba kana Suudan Kibbaa tana irratti nama kuma hedduutti dhumatee kuma dhibba hedduutti baqatee biyyaa bahe.
Itti gaafatamtootii SPLM ta durii gugurdoon tun,Pagan Amum,Majak Agot,Oya’i Deng fi Ezeki’el Gatku’oth fa Muddee dabarte keessa mootummaa gara galchuuf hojajtan.
Abbaan alangaa addaa James Mayen, jara kana himate akka abbootin seeraa haga warrii 7n mootummaa gara galachuuf jedhanii jara kana waliin himatanii wabiin gadi dhiifaman deebihutti akka murtiin turtu gaafate.
Abbaan seeraa James Alala ammoo tana irraa hin fudhanne,dubbii isaanii laalee naqaashi isaan irratti dhiyaassanillee ya caqase.Naqaashiin kara kana irratti dhiyaatte akka warrii kun waraana jalqabde dubbate
Dubbiin bulchoota Suudan Kibbaa irraa kaate nama hedduu balaa irraa buufte.Rakkoo Suudan Kibbaa tana Finfinneetti fala itti barbaaduutti jiran.Amerikaa fi biyyitii hedduulleen akkanuma rakkoo isii faltiif.
Suudan Kibbaa,biyyitii Afirkaa haarahii tun bara 2011 keessa Suudan irraa cittee baatee biyya ufi dandeette taatee jirachuutti jirti.Ummatii isi akka lakkoofsa bara 212 keessa baheetti miliyona 10 fi kuma 84ti.
Perzdaantiin isii Salva Kiir Mayardit,teessoon mootummaa isii Juubaa,afaan isii Ingiliizi,maallaqii isii ammoo 'Pound.'


text:
Lubbuu Miseensotaafi Lammilee Keenyaa Miidhamuuf Mootummaan Itti Gaafatamummaa Fudhata Ibsa Kongireesii Federaalawaa Oromoo (KFO) Irraa Kenname
Paartiin keenya, Kongiresiin Federaalawaa Oromoo heera biyya kanatiin hundeeffamee kaayyoosa qabsoo karaa nagaatiin fiixaan baafachuuf kan socho’a jirudha. Imaammati, sagantaan siyaasaafi ejjennoon keenya hawwaasa biratti fudhatama waan qabuuf, bara 2005 irraa eegalee paartiin aangoorra jiru miseensotaafi deeggartoota paartii keenyaa maqaa shoroorkeessa jedhuun xureessee himanna irratti banuudhaan hiraaraa erga turee booda, kan du’an du’anii, kanneen baraaramanimmoo aarsaa.
Yeroo sanarraa jalqabee sirna diimookraasii diriirsuufi Itoophiyaa haaromte ijaruuf abdataa yoo turrellee, walakkeessa bara 2011-tii as tarkaanfii duuchaa Paartiin Bilxiginnaa fudhatuun, nama adamsuun, hidhuufi ajjeesuu isaa irraa kan ka’e caasaan hooggansaafi miseensoti KFO qaama ol’aanaarraa eegalee hanga sadarkaa daka ga’uutti jiran raawwii yakka tokko malee waan hidhamaniif, abddin keenya cooligeera; mirgaafi bilisummaa saba keenyaa kabachiisuuf qabsoo boqonnaa haaraas gaafateera.
Kaayyoon hidhamtootaa, miseensotaafi lammiilee keenyaa kan dhuunfaafi paartii qofaa kan hintaane ta’uu kan hubatan miseensotiifi lammiileen keenya, kunoo erga Kora Lagannaa Nyaataa eegalanii guyyootni kudha shanaan darbanii jiru. Lubbuun isaanii sadarkaa balaarra bu’urra ga’ee jira. Akkuma ibsa baasaafi iyyata garaa garaatiin addeessaa turretti, lammiileen kunneen nyaata erga dhaabanii turuurraa kan ka’e miidhaan guddaan qaamaafi saammuu isaaniirra gahaa waan jiruuf, gaaffilee armaan gadii mootummaafi uummataaf irra deebinee dhiyeessuuf dirqamneerra.
1. Miseensoti keenya yeroo amma Kora Lagannaa Nyaataa godhaa jiran, haalli isaan keecha jiran dhibee cimaafi lubbuu isaaniitiif yaaddoo cimaa waan qaqqabsiiseef, mootummaan tarkaanfii lubbuu baraaruu saffisaan fudhatee dirqamasaa akka bahu gadi jabeessinee gaafanna. Lammiileen kunneen deeggarsa wal’aansa fayyaa malu argachuu dhabuun lubbuun isaanii yoo miidhame mootummaan FDRI seeraanis ta’ee seenaadhaan itti gaafatama.
2. Mootummaan FDRI miseensotaafi lammiilee keenya himannaa sobaatiin hidhaman haal-duree tokko malee akka hiiku cimsinee gaafanna.
3. Guutummaan Ummattoota Itoophiyaa, keessattuu Sabni Oromoo akkasumas Hawaasi Addunyaa dhumaatii uummata biyya keenyaa irratti duumessaa’ee jiru tooftaa garaa garaatti fayyadamuun akka dhaabuuf dhiibbaa gochuun, mootummaan tarkaanfii badii fudhataa jiru akka dhaabu paartiin keenya qabsoo mirgaafi bilisummaa godhaa jiru akka dhugoomuuf cinaa akka dhaabbattaniifi akka deeggartan waamicha ulfinaa isiniif gooneerra.
Qabsoon Nagaa uummataan godhamu ni mo’ta!
Kongiresii Federaalawaa Oromoo (KFO)


text:
Afoola
Afoolli ( Afaan Ingiliish: folklore) jecha dhalootaa dhalootatti afaaniin darbaa dhufeedha. Ummatni duudhaa, aadaa, muuxannoo, mudannoo seenaa fi dhimma hawwaasummaa ogummaa bohaarsuu, dubbachuu fi weeddisuun dhaloota dhufuuf kan ittiin dabarsuudha. [1][2]
Faayidaa Afoolaa[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Afoollii seenaa, duudhaa, yaadaa fi beekkumsa hawaasaa dhaloota tokkoo isa birootti dabarsuun alatti tajaajila hedduu qaba. Isaan keessaa muraasni haala yeroo ibsuu, hir'ina jiru qeequu, honnachiisuu, boharsuu, barsiisuu fi miliqsuu dha.[1][3]
Akaakuu Afoolaa[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Gosoota afoolaa ummatni Oromoo bal'inaan fayyadamu kanneen armaan gadiiti.
- Hibboo
- Sheekkoo
- Oduu Durii
- Baacoo
- Cigoo
- Jechama
- Mammaaksa
- Eebba
- Geerrarsa
- Mirrisa
- Sirba
- Tapha ijoollee
- Faaruu loonii
- Faaruu jaalalaa
- Faaruu Ayyaanaa
- Walaloo


text:
#Eessajirta ? Saba Oromoof oolmaa ooluun gatii nama kaffalchiisa. Kana haala amma Jaal Dawwud Ibaa, HD, ABO keessa jiru irraa arguu dandeenya.
Dhugaasaa jiraachuun, haqaa fi inbjud, Kaayyoo jaallan sibiraa ligan baadhattee deemuun Xoophiyaa keessatti gatii guddaa nama kaffalchiisa keessattuu yoo Oromoo taate!
———————/////——————-
Eessa jirta ?
-Osoo Amaara taatee Mikaa’eelii ykn Maleekaa keenyatu bade jedhanii biyya balleessu.Maqaa keetiin bataskaana bananii siif sagadu.Iyyasus Kiristos jaarraa 21 ffaa keessa nuuf kenname jedhanii si waaqessu.Sababni isaammoo waan dhalli namaa namaaf hin oolle waan namaaf oolteef.
-Utuu Faranjii taatee,goota jaarraa 21ffaa jedhamtee addunyaa kun kaffaltee si do’atti.Kabaja guddaatu siif kannamee kunuunfamta.Sababni isaa dhala namaaf jettee jireenya namummaa kee waan dhiisteef.
-Osoo kan warra Afrikaa taatee,Maandeellaa keenyatu bade jedhanii waraana kaasu.Qaamni sijibbu hinjiru ture.Hundumtuu sijaallata ture.Paartiin biyya bulchus ofiisaaf jedhee sikunuunsa ture.
-Ati Oromoodha! Oromoon immoo goota isaaf gaafa inni du’u qofa bo’aaf.Yoo baayyate siidaa jedhee dhagaa walirra tuulaaf.
-Waan ati taateef,aarsaa ati kaffalteef,oolmaa ati oolteef gaafa ati duutu qofaa dubbata.
-Miidiyaaleen Oromoos gaafa ati jirtu sin barbaadan.Gaafa ati duutu isaaniif waan guddaadha ajaandaa oduu argatu.
-Aktivistiin,artistiin namoonni hawaasa biratti fudhatama qaban hundumtuu gaafa du’a kee qofa lafa dhiphisu.Amma garuu eessa jira jedhee namni sigaafatu dhabameera.
Gootni kun eessa jira ? Maaliirra jira ? Maal keessa jira ? Maaf jechuu dadhabne yaa firaa ?
Maxxansinee ykn share gochuun sagalee haataanuuf. Via Lati
Related


text:
Maqaa warra wareegamee muraasa!
#SHARE
godhaa Addunyaa biraan gahaa duguuggaa sanyii mootummaan kun ummata keenya irraan gahaa jiru
Aanaa harxummaa fursee irraa
1.Husseen Sa’idoo ykn Husseen Baale ganda faallee irraa matoorotti gale achumatti wareegames
2.Ahmad Mohammad Gilaal ganda dheeraa jalaa irraa caffaa diidotti wareegame
3.Umar Iggisoo ganda abbaayoo irraa kamiseetti wareegame
4.Umaroo Muhammad Muusee ganda Dalgoo irraa ganda cirritti wareegame
5.Ahimad Husseen Dinggoo ganda Habiyoo irraa caffaa diidotti gale
6.Abdallaah Umar Boruu ganda Habiyoo irraa caffaa roobititti galee cirritti wareegame
7.Ahmad Husseen Boruu habiyorraa
8.Hasan Hussenee ganda dalgoorraa cirritti wareegame
9.Umar Ahimad Adee ganda caakkaa irraa ganda diidootti galee achumatti wareegames
10. Mohammad Sa’id SheHasan ganda Coqorsoo irraa
11. Abduu Aliyyi ganda Coqorsoo irraa
Maqaa wareegamttota Aanaa jiillee dhummuuga gandaa Wasan qurqur irra!
1) Sayiid muhe gurachoo
2)Umar she musa gurachoo
3) hangudee hajii
4)Aliyyoo Mahammad Muusa
5)Hamme Mahammad Abbayi
6)She musaa Ibrahim
7)Shariif Ahimad
8) Faaxima qaalichaa
bakkii itt dhumaniis achuma
Aanaa jiillee dhummuuga gandaa baalcii irra
1)Wommado biyyaa
2)Hassan abbaa nuuru
3) Aliiyyii hamme she umar
Bakkii itti dhumanis Zuxxii
Poolisii Amaaraa nutu erge jedhe Abiy~kanaaf qe’ee Oromoo walloo kan barbadeesse isa jechuudha!
Related


text:
Waamicha Tumsa WBO – Jarmanii
Ilmaan Oromoo biyya Jarmani jirtan maraaf;
Obboleeyyan;
Ummatni hin lolanne bilisa hin bahu; biyyi humna ittisaa hin qabne bilisummaa isaa tikfachuu hin dandahu!
Gidiraa gabroomfataa jalaa bahuun hawwii qofaan hin dhufu! “Ana haa nyaatuun beela hin baasu” akkuma jedhamu, yeroo diinni ummata Oromoo, nafxanyoonni kaleessaa fi hardhaa, wal gurmeessanii Oromoo fi Oromiyaa dhabamsiisuuf duula dhumaa gochaa jiranitti, taa’anii wawwaachuuni fi hidhii xuuxuu qofaan daguuggaa sanyii jalaa ummata keenya hin baasu. Garaagarummaa siyaasaa cinatti dhiisnee hojii fi gochaan bilisummaa Oromiyaa fi birmadummaa Oromootaaf wanna dandeenyu haa gumaachinu! Yeroon isaa amma dha!
Ergaa kana waliin jiru dubbisaa, dubbisiisaa! Gaafa 28.11.2020, sa’aatii 18:30 (Berlin/Oslo) toora ‘zoom’n walitti dhufnee isaan bilisummaa Oromiyaaf lafee caccabsaa, dhiiga lolaasaa, Oromiyaa irraa gabrummaa cittee nutti hafte hundeen buqqisuuf beelaa fi dheebuu obsee diina kokkee qabaa jiruuf waan dandeenyu haa gumaachinu. Ergaa isaanii waliin haa dhageenyu; waamicha isaaniif haa owwaannu!
Injifannoo Ummata Oromoof!
WBO’n wabii Saba Oromoo ti!
Oromiyaan ni bilisoomti!
Nu qunnamaa, nuuf birmadhaa!
Koree Tinnisa WBO biyya Jarmanii
Tel.: +49176 7239 4390 e-Mail: meetii.t11@web.de
Tel.: +49176 6155 5242 e-Mail: tesfaye.regassa@o2online.de


text:
Mudde 15,2015 Dambi Doolloo
Uummatni magaalaa Dambi Doolloo Wallaggaa tokkummaan dhaabbachuun kaabinootaa fi loltoota Wayyaanee of irraa baasee bulchiinsa magaalaa tolfatee bule. Haala kana keessatti dhukaasaa fi lola loltooti Wayyaanee irratti bananiin namni 8 uummata irraa kan wareegaman yeroo ta’u ammo dhuma irratti injifatnoon kan uummataan xumuramee magaalittiin dhuunfatamuun alaabaa Oromoo dhaabbattee bulte, Har’a Muddee 15,2015 ammoo loltooti Wayyaanee humna guddaan magaalittiitti bobba’uun meeshaalee gurgurddaa dhukaasaa fi qabeenya uumataa miidhaa akka jiran gabaasi Qeerroo addeessa.
Ummanni Baadiyyaa kallattii 4 n waan qabu qabatee gara magaalaatti birmachaa jira.Dhiiraa dhalaa osoo hin jenne jaarsaa jaartii osoo hin jenne gara magaalaatti duuluun Wayyaanota of irraa baasuuf qabsoo guddaa gochaa jiru.


text:
Qabsoon Keenyaa Manii gahuuf jalqabe ifatti lafa kaahate sanatti iggitii gochuuf of qindeessuu barbaachisa!
Caalaa Hayiluu, Waxabajjii 3, 2020
Qabsoon manii hin kaayanne galma gahus kan abbaa itti wareegamee tahuu hin dandahu.
Oromoon erga gita bittaa Impaahera Xoophiyaa jalatti kufee gabrummaa hammaataf saaxilamee takkaa harka maratee hin teenye. Karaa halle cufaan dhidhittaataa ture sirnicha jalaa bahuuf. Keessattuummoo walakkaa jaarraa dhaa oliif bifa facahaa fi qindaahaa taheen qabsoo hadhooftuu sirna impaahera Xoophiyaa irratti gaggeessa tureera.
Erga ABOn bifa jaarmiyaan as bahee ijaaramee immoo gaaffii isaa fi kaayyoo qabsoo isaa qindeeffatteet qabsoo finiinsaa ture. Kaayyoon ABOn lafa kaahate sanaaf WBOn wareegaam hadhooftuu baasaa kunoot waggoota 40 caalaaf deemaa jira. Hardhas qaqqaaliiwwaan ilmaan sabaa kufaa fi kuffisaa jiru.
Oromoon saba tokko, biyya tokko Oromiyaa jedhamtu qaba, Oromiyaan biyya taatee sabni Oromoo bilisummaa fi walabummaan jiraachuuf qabsoon godhamaa ture. Kana sharafuu fi xiqqeessuun manii keenya yoo nu hanqise malee manii keenyan nun gahu.
Muudannoolee fi kufaatii seenaa keenya keessatti nu muudatan
Oromoon saba tokko, biyya tokko Oromiyaa jedhamtu qaba, Oromiyaan biyya taatee sabni Oromoo bilisummaa fi walabummaan jiraachuuf ABO ijaaramee qabsoon godhamaa ture. Kana sharafuu fi xiqqeessuun manii keenya yoo nu hanqise malee manii keenyan nun gahu.
Haa tahu malee yeroo yerootti jijjiirama xixiqqaa fi gurguddaa Impaahera Xoophiyaa keessatti tahaa ture keessatti qoonni ijoollee Oromoo bifa lama qabata.
- Warra jijjiiramni dhufee biyyattiin fedha uummataatiin ijaaramtee mootummaan uummataa akak ijaaranee uummanni nagaa fi dimookiraasii barbaadu argatu hawwanii fi kanneenimmoo jijjiirama hundee kan sabaa fi sablammoonni hiree ofii murteeffatan fedhanii dha.
- Warra ulaa banamte akka carraa dhuunfatti ilaallachuun keessatti hammatamanii gam-tokkoon fedha sabaa dubbachaa gama tokkoonimmoo sirnichi akka hundeen hin buqqaanee taasisanii ofii garuu yeroof riqicha nama biraa tahuun isa kaan Oromoo irratti yaabsisaanii ofimmoo ykn baduu ykn ergamaa bara baraa tahanii jiraachaa turanii dha.
Qaamotni kuni lamaan bara kaanis barreengaddaas, baranas jiru. Hanga isaan Oromoon sirriitti gingilchee garee dhugaa maachee warra fakkeessitoota ofirraa dhilee hin baasnettti gufuu ta’aa jiraachuun isaanii waanuma jiru. Warra lamaan kana keessaa inni duraa warra haqaan wareegama kaffalaa fi kaayyoo wareegamaniif sanallee fiixa baasuuf jalqabumayyuu qabsaahaa turanii fi kanneen yeroon akka galaanaa fuutee qabsootti dabaltes ni hammata.
Akka kanaan Mootii #Haylassillaasee kuffisuu keessatti qoonni Ilmaan Oromoo qooda leencaa yoo tahellee manii qabsoo isaanii maal tahuu akka qabu dursanii waan lafa hin kaahanneef warra lafa kaahatee ykn waanuma duraanuu qaban itti fufsiisuu barbaadantu wareegama ilmaan Oromootin muummee aangoo yaabbatee Oromoo deebisee dhiituutti taa’e.
#Waggoota17 guutuu Oromoo hin jirree meeqa argee, ammoo abdii kutachuu dhiisuudhaan akkuma qabsaahoota saboota kaaba Xoophiyaa #Shaabiyaa-EPLF, #TPLF fi kanneen biroo waliin ABO nis qabsoo Oromoo waaltessee wareegama hadhooftuu gochuun #Dargiin kufullee Oromoon ammas waan bubbuutuu haa argatuyyuu malee gaaffileen gooroo akka sabaatti lafa kaahate deebii argachuu dhabeet daranuu dararaa fi raarroo hamtuu jalatti kufe. Kunis hanqinootuma duraanii sana sirreeffachuu dhabuu fi dantaa sabaa dursuu dhabuu namootaatiin uumame.
Gaaffiin isaa deebi’uun hafee ilmaan boojuu of ijaaranii bakka qabsaahota dhugaa of buusuun waggoota 28 guutuu dhiiga Oromoo xuuxaa kan turte OPDOn takkaa Oromoof fira ta’anii hin beekan.
Haa tahu malee ammas qabsoo silaa maniin keenyaa mal akka tahe lafa kaahatamerraa maquun, namoonni gariin ofitummaa, #ego fi dantaa matayyaa isaanii injifachuu dhiisanii wan hundumaa saba kanaan odoo hin gahin Wayyaaneen bututtee aangoo gadhiiftullee, jarri ittiin bubbuluuf warruma kaleessa Oromoo ajjeesaa fi hidhaa ture sana qaama jijiiramaa gochuun as nutti baasan. Jarrri kuni afaan isaanii keessaa nadhiitu cobaa ture.
Uummata keenya burjaajessuu fi qabsoo oromoo gara dabarsuuf yeroo dheeraa itti hin fudhanne. hojiin isaanii waan biraa yoo tahellee madaa fi godaannisa Oromoo hooqudhaan qabsaahota haqa tahanii as bahan. #Diyaasporaa fi keessaan warri silumayyuu amni isaanii gabaabaa fi kaayyoo muummee lafaa hin qabne kan garuu humna hedduu qaban fudhatama akka argataniif jara akka waan qabsaahota dhugaatti fuudhanii samiirra baasan. Abdiin Oromootuu isaan tahuu nuuf himan. Jarri garuu toftaa abonboleetii fi warraaqsa uummata Oromo jalaa akkamiin baanaa fii akkamiin gowwoomsinee aangoo irra turraaf malee takkaa feeteen Oromoo sammuu isaanii keessa bulee hin turre.
Isa kana kan ragaa guddaa taasisu guyyaa TPLF xaxattee biyya abbaasheetti dachaatee waayee Xoophiyaa gattee daangaa #Tigraay guddoo tikfachuutti seentee, jarri #bulguu hamaa tahuun Oromoo nyaachuu eegalan. Oromoo caalaa diina hundee fi innikaa Habashaa firoomfachuu filatan. Oromummaa fi Oromoo cabsuuf duulaa haamilee fi eenyummaa Oromoo irratti baniinsisan, Xayyaaraan Oromoo tuman, hidhaa hamtuun kaambii loltutti Oromoo guuran akka #concentartioncamp warri Jarmanii ijoollee Jawushii godhan Oromoo goote jarri maqaa Oromootin aangoo dhuunfatte.
Akkuma kaleessaa dubbii fi gochanaanis Oromoo diinomfatan. Gaafas warra ”Qabsoo nutu hoogganaa jiraa fi Oromoon bilisummaa gonfachaa jira…”jedhaniin, nuti lakkaa yaa jarana qabsoon keenya manii hin geenye, qabsoo keenya finiinee manii gahuu qaba jechuun Qeerroon qabsoo itti fufnaan olola, ”diinatu qindeesse…” jechuun haamilee qeerroo unkuteessan. Yaa jamaa, maal taatan uummanni keenya hireesaa haa murteeffatu, Oromoon caba biraa cabuuf deemaa jara kana jalatti Oromoo hin qabinaa jennee iyyinus namni nu dhagahee abbaa kanaa nuun jedhe hin turre.
Warri gurra guddatuu fi harka dheeratu haqa Oromoo haqanqaalanii fedha matayyaa kan walakkaa Gadaa tokkollee hin dabarreef Oromoo okkolchiisan. ”Galaa rafaa, bilisummaan keessan dhugoomera, bilsummaa keessa dhamdhamaadhaa malee waan biraa dhiisaa…” jedhanii ajajan. Sabichis dhugaa itti fakkaatee, murna sagalee guddaa qabu kanneen amanee gabrummaa hamtuuf manatti dacha’ee dhamdhamuu eegale. bilisummaan jedhame garuu gitta bittaa haaraa fi gabrummaa barri itti darbee fi dulloomaa duubatti hafaaf saba keenya kan saaxile ture.
Egaa bilisumaman isaan nuuf labsan suni waggaa tokkoo mitii baatii baatii 6 gahuu hanqate.Osoo wanti hunduu Oromoo irratti kufee argaa jiranuu xisximbaa dhiisanii daranuu qabsoo Oromoo diiguu fi laamshessuu tarsimoo addaa godhatanii bobbaa eegalan. Qabsaahota Oromoo xiqqeessuu fi moggeessuu, ololaan irratti duuluu fi haamilee isaanii cabsuudhaan darabnii waraana bilisummaa Oromoo sabni kuni itti beela’ee,dheebotee ijaarrate micciraanii,kaanimmoo gowwoomsanii maqaa jaarsummaa fi abbootii gadaa jedhuun hiikkachiisanii boojuu taasisaan. Warra isaan amanee gales mana hidhaatti naqsiisanii summii nyaachisiisan. Daba guddaa kana osoo laalanuu dubbachuufirra ”#jijjiiramatu gufataati callisaa…” jechuun labsa biraa labsaa turan.
Kuni muudannoo waggaa lama keessatti keessa dabarre waan taheef madaansa ahin qoorre waan taheef hinuma kulkullaffanna.
Egaa qabsoo hadhooftuu Ilmaan Oromoo itti dhiiganii,lafee itti caccabsanii fi lubbuu qaaliwwan itti wareegamaniin TPLF bakkaa sochootullee Oromoon aangomee gaaffiin isaa akka inni gaafachaa turee fi qixeeffatee kaahatetti manii gaheefi abbaa itti hin taane. kuni seenaa keessatti madaa guddaa jechaa dha.
AMMA MAALTU DEEMAA JIRA?
Hayyee amma hunduu digirii 360 garagalanii mormitootaa ilmaan abbaa gadaa tahuusaanii nuuf himaa jiru. dagalees ol guddisanii akkuma duraanii sana mormituu jabaa tahuusaani argaa jirra. Darbaniiyyuu mootumma akana kuffisuuf tarsimoo nuuf baasaa akak jiranillee ni agarra. gama biraatin miidiyaalee xixiqoo fi gurguddoos dhuunfatanii shuffee guddaan akka shaffisaa jiranis sirriiti garra. Kanarrayyuu darbanii warri dursa WBO dhaan shanee fi shiftaa jedhee abaaree abaarsisaa ture, amma warra ”tinnisuu qabnaa fi deemneyyuu WBO waliin hirmaannee qabsoo gochuu qabna…” nuun jedhanis isaani. Baayyee gaaridha garuu akkamittiin isaan amannee duuba hiriirraa? Bakka isaan seenaa qabsoo Oromoo keessatti dhaabbachaa, baqachaa, fi akka ameebaa fi gaararraa jijjiiramaa as gahan osoo beeknuu akkamiin isaan amannee waliin dhaabachuu dandeenya?
Tarsimoon isaan nuuf baasan gatachiisaa fi abadachiisaa tahuusaa maaltu nuuf wabiidha? Akkuma kaleessaa wareegama ilmaan hiyyeessaa kumaa fi kitilaan booddee, bilisoomnerra dhaabbadhaa jechuu dhabuu isaanif maaltu wabii dha? Jarri kuni kaayyoo dhaabbataa fi muldhataa qabatanii hin beekan. Rakkoo xixiqqoo fi yagyagaa rakkoolee Oromoo dhaadhesssuu fi haasahuu malee, fedhanimmoo mootummaa kuni of jijjiiruu qaba jechuu malee egeree Oromo fi Oromiyaa irratti waan dhaabbataa itti amantu hin qaban. Oromoon hireesaa murteeffachuu afaaniin darbee darbee dubbataniyyuu haqaan gaafa dubbiin suni xiixee dhufe warri diina waliin Oromoo dura dhaabbatu jara tahuu hin shakkisiisu. Kanaafuu maaltu fala?
Oromoo Hooggantoota qabdaatii tamjiin sitti hin bu’in!
Oromoo abbaan barbaadee waan ati feeteu waan dubbatee fi irra deddeebi’ee waceef hoogana keet miti, amantees waliin deemuun sirra hin jiru. Hooggantoonni kee Bosonaa fi gaarreen Oromiyaa keessa diina waliin qabsoo hadhooftuu irratti kufaa fi kuffisaa jiru. walakkaan immoo Finfinnee keessa diina waliin kokkee wal qabaa jiru. kaanimmoo manneen hidhaa Nafxanyootaa keessatti si jalaa dararaamaa jiru siif fi haqa kee tiksuuf jedhanii.
Kanaafu qajeelfaamaa fi tarsimoo kan siif baasu jara tahuu qaba. Hunda caalaammoo ijoollee kee muratoo fi qaqqaalii kanneen lubbuu takkitttii jijjiirraa hin qabne siif wareeguf Bosonaa fi gaarreen kee keessati dheebuu fi beela waliin waldhaansoo qabaatii diina keetiin lolaa jiran amanuu qabda. Isaan dantaa uummata isaanii malee ofiisaanii dantaa dhuunfaa qaata gatan. Ati nagaa taanan, ati bilisoomtee, birmadummaa kee mirkaneeffannaan isaan fedha biraa hin qaban. Akka ati kana argattuuf garuu daqiiqaa daqiiqaan wareegama hadhooftuu kanfalaa jiru. Kanaafuu hooggantoonni kee dhugaa fi ati sirnan dhaggeeffachuu qabdu isaani. Gaafa qajeelfama isaaniitiin masakamne bilisummaa fi walabummaan Oromiyaa dhiyaachuu ishii hin dagatinaaa.
Nuti saba tokko, hiree tokkoo fi biyya tokko qabna;biyyi teenyammoo Oromiyaa dha. Oromiyaanis ni bilisoomti;akka bilisumaman dhiyaattuf immoo kaayyoo kana jalatti tokkummaan sochoo’uu gaafata. Xoophiyaa ushaalaa fi suphaa gaaffii Oromoo gaaffii Habashootan wal qixeessatii bilisummaan dhufu tasuma hin jiru.
Horaa bulaa deebanaa


text:
Manni Marii Ministerota Mootummaa abbaa irree Wayyaanee Sirna EPRDF/TPLF (ADWUI) Labsii yeroo Muddamaa Sirna abbaa irrummaa kufaatii irraa dandamachiisuuf deeggarsa tokko malee dirqamaan raggasisee bulchiinsa waraanaan uummata biyyatti addatti immoo Oromiyaafi Uummata Oromoo hiraarsa ture har’a labsii yeroo muddamaa kaasuu ibsa jira.
Wanti hubatamu qabu:
1.Labsichi duras nageenya uummataafi biyyaaf yaadamee utuu hin ta’iin Sirna EPRDF/ADWUI kufaatii irraa baraaruuf kan labsame ta’uu tasuma dagatamuu hin qabu.
2. Yakkotaa ajjeechaa, reebicha, madeessuufi saamicha labsii kana keessatti uummatarratti rawwatameefi nageenya uummataa bulchiinsa waraanaa kanaan boora’eef sirni EPRDF(ADWUI)n itti gaafatamumma fudhachuu qaba!!
3. Waraanni sirna EPRDF(ADWUI)n hogganamu kun Waraana itti gaafatamumma uummataa hin qabneefi waraana dhaaba siyaasaa mootummaa afaan qawween biyya bulchaa jiru qofaa bakka bu’uu waan ta’eef diigamuu qaba!!
4. Yakka ajjeecha waraanni Wayyaanee EPRDF godinaalee Oromiyaa garaagaraa Keessattu Boorana Moyaalee, Harargee Calanqoo, Hammarreessaa, Cinaaksaan, Gujii, Baalee, Walloo Baatee, Shaggar Lixaa Amboo, Giincii, Wallagga Dambii Doolloo, Naqamteefi bakkoota garaagaraatti jeneraalootni waraana wayyaanee ajaja dabarsuun guyyaa saafaa uummata Oromoo rukuchiisuun yakka duguuginsa sanyii uummata Oromoo irratti rawwatan seeraatti dhiyaachuun itti gaafatamuu qabu!!
5. Hundeen bu’uura gaaffii uummata Oromoo kabajamuu gaaffii mirga abbaa biyyummaafi bilisummaa uummata Oromooti. Gaaffiin uummatni Oromoo addatti Qeerroon Bilisummaa Uummata waliin hiriiree hiriirsisuun gaafachaa turefi jiruuf hanga ammatti deebiin hin kennamne gaaffii uummtni Oromoo waloon roga hundaan gaafata ture moggatti qabanii olola afaanfajjii umrii sirna garboomsaa dheeressuu qofaaf adeemsi maqaa haaromsa jedhuun rawwatama jiru rakkoo siyaasa biyyatti waliigalaafi gaaffii bu’uura uummatni Oromoofi Qeerroon bilisummaa gaafatuuf deebii hin ta’u. Gaaffii uummata Oromoo kan kabajamuu mirga abbaa biyyummaafi bilisummaa ilaalchisuun gaafatamaa jiruuf deebii kennuufi olaantummaa uummataafi olaantummaa seeraa kabajuun mirga hiree ofii ofiin murteeffachuu uummataaf kennuudha malee ofii aangoo afaan qawween tikfataa dhiigaa uumataa dhangalaasaa mirgaafi sagalee uummataa ukkamsuun jijjiramni dhufu tokkollee akka hin jirre hubachiifna!!
6. Gabaabaa dhumatti uummaatni Oromoo jaarmiyaalee siyaasaa Oromoo nuuf dadhabsiisa, murna murnatti hiraa biyyatti nuuf galchaa, kan biyya keessa karaa nagaa uummata keessatti qabsaa’uu caccabsaa dadhabsisaa, jaarmiyaa bilisummaafi walabummaa keenyaaf hidhatee falmaa jiruu irratti nuuf duulaa jedhee mootummaa abbaa irree ADWUI’f gaaffii dhiyeessee hin beeku. Isaan nu haa bulchan , “abbaan biyyaa Oromoodha”, “abbaan biyyaa ABO dha” dhaadannoo Sochii warraqsa Qeerroofi uummatati. Abbaan irree kana hundaafi gaaffiin uummata maal akka ta’ee utuu beekuu uummata Oromoo gama siyaasaan dadhabsiisuuf shirri siyaasaan uummata Oromoo irratti dalagamaa jiru dachaa ta’uun hubatamee jira, dhugaan lafa jirus kanuma ibsa. Kanuma waliin hanga gaaffiin bu’uura uummata keenya waliin taanee gaafata turreefi jirru gaaffiin bilisummaafi walabummaa Oromoofi Oromiyaa deebi’utti qabsoo haala yeroo irratti hundaa’een sochiin warraaqsa FXG daran jabaatee kan itti fufu ta’uu waamicha qabsoo dabarsina!!
7.Oromoo taatani Kaneene mootummaa abbaa irree gargaaruun jaarmiyaalee dhugaan uummataaf qabsaa’aan dadhabsiisuuf jecha bu’aa battalaa, fedhii murnaafi faayidaa bubutuu butachuuf jecha ajendaa siyaasaa qabsoo bilisummaa Oromoo, tokkummaa siyaasaa Oromoofi hawwaasummaa Oromoo dadhabsiisuuf sosocho’aa jirtan sagantaafi akeeka afaanfajjii uummataaf qopheessuurraa bakkuma jirtanitti akka dhaabbattani kabajamuu mirgafi bilisummaa uummata Oromoo kabachiisuu irratti adeemsa xiyyeeffateen uummata keessan cina akka dhaabbattan gadi jabeessuun hubachiifna!! Itti dabaluun shira siyaasaa uummata Oromoo irratti xaxamu irratti dammaquun yoo hin dhaabbatne kanuma waliin gaaga’ama siyaasaa Oromootti dhufuuf itti gaafatama seeraafi seenaa jala kan galtan ta’uu ni akeekkachifna!!
Kanaafuu uummatni Oromoo akka uummataattis, akka jaarmiyaattis tokkummaafi ejjennoo akeekaafi kaayyoo qabsoo bilisummaa Oromoo jabeessuun jaarmiyaaleen Qabsoo Bilisummaa Oromoo hundii adeemsa siyaasaa Oromoon qabu facaasuuf shira diinaan aggaamamu kamuu of irraa qolataa gaaffii kabajamuu mirga abbaa biyyummaa Oromoofi bilisummaa uummata keenyaa yeroo irraa gara yerootti gaafacha as geenye daran jabeessuun uummata Oromoo bilisoomsuufi Oromiyaa walabomsuuf yeroon qabsoo keenya irratti cichinee galiin ga’uuf carraaqnu amma ta’uu irra deebiinee dhaamsaafi waamicha keenya dhiyeessina!!
Injifannoon Uummata Oromoof
Gadaan Gadaa Xummura Garbummaati!!
Ibsa Ijo Dubbii Qeerroo Bilisummaa Oromoo!!
Waxabajjii 2/2018.
Kaafamuu Labsii Yeroo Muddamaa Wayyaaneefi Dhimmoota Haala Yeroo ilaalchisuun (Ibsa Ijoo Dubbii Qeerroo Bilisummaa Oromoo irraa kenname):
Manni Marii Ministerota Mootummaa abbaa irree Wayyaanee Sirna EPRDF/TPLF (ADWUI) Labsii yeroo Muddamaa Sirna abbaa irrummaa kufaatii irraa dandamachiisuuf deeggarsa tokko malee dirqamaan raggasisee bulchiinsa waraanaan uummata biyyatti addatti immoo Oromiyaafi Uummata Oromoo hiraarsa ture har’a labsii yeroo muddamaa kaasuu ibsa jira.


text:
Ramadaanaaf Haa Qophoofnuu
Ramadaanni nutti as dhihaatee jira. Baatiin Sha’abaan Eega seene torbaan guutuuf deema. Kana jechuun ammoo Ramadaana simachuudhaaf yeroo torbaan sadihii qofatu nuu hafe jechuudha. Kanaafuu yeroo nuuf hafte tana keessatti of qopheessuun barbaachisaadha. Qophii keenya kanaaf ammoo ammuma karoorfachuu jalqabuu qabna. Kaayyoon keenya jannata Rabbii argachuudha. Jannata san argachuudhaaf ammoo ibaadaalee ji’a kana keessa jiran hunda, kan waajibaa fi kan sunnaatis hojjachuudhaaf of qopheessuu qabna.
Soomana, Salaata, Qur’aana qara’uu, du’aa’ii heddummeessuu, Sadaqachuu, toowbaa godhuu fi dalagaaleen biraatis hedduutu nu eeggata. Kanaafuu, dalagaawwan kanniin akkanumaan usnee itti seenuu hin qabnu. Dursinee karoorfachuu qabna.
1. Niyyaa keenyaa haa haarawoomsinu
Ramadaana baranaa isa bara darbee irraa xiqqoo isii haa fooyyeessinu. Salaataa, zikrii, akkasumas du’aa’ii baay’isuudhaaf of haa qopheessinu. Wantoota yeroo namaa nama jalaa guban irraa fagaatuuf haa murteessinu.
2. Soomana
Rasuulli ﷺ Ramadaanni seenuu isaatiin dura ji’a Sha’baan keessa guyyaa heddu ni soomanu. Kunis yeroo Ramadaanni seene akka hin dadhabneef qaama ofii leenjisuudhaaf. Kanaafuu nutis guyyoota muraasa soomanuudhaan of haa qopheessinu.
3. Salaata
Salaatni ji’a ulfaataa kana keessaa nu jala darbuu hin qabu. Jama’aan salaatuun ammoo ajrii heddu argamsiisa. Sunnaanis akka waajibaatti laallama. Kanaafuu wantoota jama’aa irraa nu shaagaluu danda’an irraa haa hobbaafannu. Haajaa taraawiha irraa nu hambisuu danda’us haala itti haa goonu. Ji’a Ramadaanaa soomanuun taraawihaan wajji tola. Kanaafuu dalagaa yeroo taraawiiha dalagnu yoo qabaanne, haga danda’ameen gara biraa haa jijjiirru.
4. Qur’aana
Ramadaanni ji’a Qur’aanaati. Kanaafuu guyyaa ramadaanaa hedduu isaa Qur’aanaaf haa kenninu. Qur’aana yoo xiqqaate yeroo takka waliin gahuuf haa karoorfannu.
5. Du’aa’ii
Rasuulli ﷺ namoota du’aa’iin isaanii fudhatama qabu keessaa tokko, du’aa’ii nama soomanuuti jedhan. Kanaafuu ji’a kana keessa, yeroo suhuraa, yeroo ifxaaraa fi yeroo sujuuda keessaa du’aa’ii heddu godhuuf haa qophoofnu. Haga Ramadaanni seenuttis, du’aa’ii ergamaan Rabbii ﷺ akkasumas sahaabonni isaanii godhaa turan haa haffaznu.
6. Araarama
Ilmi namaa hundi badii dalaga. Irra gaariin namaa ammoo nama badii ofii irraa deebi’ee Rabbii isaa araarama gaafate. Araarama argachuudhaaf ammoo Ramadaanni ji’aa irra filatamaadha. Kanaafuu waan amma dura hojjanne hunda Rabbiin akka nuuf dhiisuuf jecha, jilbiiffannee itti boonyee araarama haa kadhannu. Ergamaan Rabbi ﷺ guyyatti yeroo heddu araarama gaafatan. Isaan badiin amma dura hojjatanii fi kan boodaatiis isaaniif dhiifame eega araarama gaafatanii, kan akka keenyaa kun hoo? Kanaafuu ji’a ramadaanaa keessa araarama irra deddeebinee gaafachuudhaaf haa karoorfannu. Yeroo itti haa goonu. Itti haa qophoofnu.
In shaa Allaah!
Yaa Rabbi Nama Ramadaana kana dhaqqabee Itti fayyadamu nu taasisi!


text:
Madagaskaar
Madagaskaar yookaan Rippabiliika Madagaskaar (maqaa durii immoo Rippabiliika Malagasii) biyya Odolaa yoo taatu kan argamtus Garba Indiyaa keessatti kunis qarqara kibba-bahaa Afrikaan. Madagaskaar addunyaa keessaa odola guddinaan afraffaa gubbaatti argamtu dha. Dhibbantaa 5 gosa biqiltoota fi bineensota addunyaa Madagaskaar keessatti argamu. Kan keessaa immoo parsentiin 80% Madagaskaar qofatti kan argamani dha. Kan keessaa kan beekkamani immo Liimar (Lemur) kan ta'an, foon nyattota(carnivous) kan ta'an keessaa Fossaa(bineena adurree fakkatu), akkasumas gosa simbira Madagaskaar qofa keessatti argamani sadii fi gosa Baa'obaab ja'a kan Madagaskaar qofa keessatti argamani of keessaa qaba. Nammi Madagaskaar kessa jiraatu Malagasii jedhama (Madagascan mitti) akkasumas afaan Madagaskaar Afaan Malagasii jedhama.