text:
Yeroo Oromoon tokkummaa jaarmayaalee siyaasaa gaafataa fi eeggataa jiru kanatti aktiivistoota keenna jiddutti yaadaan wolitti bu’uu fi gargarbayuu dhagayuun hedduu nama rifachiisa. Hunda caalatti garam imalaarra nama jechisiisa. Tokkummaa jaarmayaalee iddoo deeman hundatti hafarsaa garuu ufii wolcaccaabuun aktiivistootaa, akka ilaalcha kootti, abshaalummas, hayyummaas miti. Isaan maal akka jedhan isaanumatu beeka.
Aktiivistoonni kenna waan arganii fi dhagayan, yookaan aabjuu isaanii nutti haa himan miti Oromon kan hawwu. Hamilee Oromo kaasuu fi qabsoo tana fuullessuuf namoonni dandeetii ciccimaa qaban, garee cimaa Oromoon abdatuu fi diinni yoo argu rifatu, uumanii socho’utu isaan irra ture. Kana godhuuf dirqama woljalaachuus hin qaban ture. Garuu isaan waljaalchuus ta’ee garee cimaa uumanii woliin hojjachuu hin feene ykn hin dandeenne.
Oromoon dayaaspooraa, adda durummatti jaarmayaaleen siyaasaa, tokkummaa afaanii malee isa dhugaa ammaatti hin arganne. Yaalii tokkuumaa dhugaa uumuuf taasisuttis hin milkoofne. Tokkumma argachuu fi balbala bilisummaa fundura dhaabachutti akka bara kanaa kaloofnee hin beeknu garuu. Yeroo waan cufti abadachiisaa ta’aa dhufan kanatti qaawaalli gara duubaan nutti baname; wanti hunda rifachiisu aktiivistoota keenna irraa argame. Akkuma barame dogoggorri gufuu wol-afotti tarreessuu fi wolkuffisuu itti fufee jira. Hunda caalatti kan nama gaddisiisu, namoota tokko tokko abdii kutachiisuu, hawwii fi murannoon hoogganoonni ykn qaroon Oromoo tokkummaa dhugaaf qaban mormaa ol ta’uu isaati. Jaarmayaan ykn hoogganni fedhiin tokkummaa dhiiga isaa seente, yaaddoon tokkummaa dhabuu hirriba dhabsiiste jiraachuu isaa gama kootiin erga shakkuu eegalee bubbuleera. Aktiivistoonni keenna obsa wolii fixachuu fi dirree irratti bayanii dhagaa wolitti darbachuun jarreen teenna bakka eegaa turre irraa fagoo dhaabchuu fi gama nu hoogganuutiin hir’ina gurguddaa qabaachuu nutti agarsiise. Kan Oromoo raajiidha!
Tokkummaa hoogganootaa isa Oromoon hundi (xiqqaa gudddaan) hawwuu fi aabjatu kana maalumatu dhugaa ta’uu isa hanqise? Maalumatu tokkummaa Oromoo duumessa bonaa taasise? Kanaaf deebiin, fedhii fi murannoo ol’aantummaa wolirratti mudhifachuufi, mootummaa anaa fi isin irratti mirkaneeffachuun alatti, bitaa fi mirgas ilaalee sababa biraa arguu dadhabe. Yoo arbi woldhiitu kan jiddutti miidhamu marga jedhama. Fiigicha wolmoo’achuu fi ol’aantummaa wolirratti gonfachuuf jaarmayaaleen siyaasaa fi aktiivistoonni keenna godhaniin Oromoon yoo miidhamuu fi qabsoon isaa yoo akkas danqamu arguu caal wanti nama madeessu hin jiru. Abdii hin kutannu garuu.
Xayyaarri nama 200 baadhatu balaliisaa lamaa fi gargaartota biraa qabatee socho’a. Qabsoon Oromoo tan abdiin ummata miliyoona 40 irratti rarraate hangamuu haa beekuu, haa hayyoomuu; ammas hangamuu haa qaroomuu gareen tokko (sanuu namoonnummaan wolbeekanii fi wolitti kalaayan ijaaraniin) geggeessuu hin danda’u. Oromoo duduba jaarraa hedduuf itti badee keesaa gareen tokko qofti harkisee hin baasuu. Ammas namni tokkoo lamni qabsoo xaxamtuu tana gara xumuraatti hin furguggeessu. Milkaayinni qabsoon tanaa deeggarsa nama baratee miti kan hin barannees, isa firaa mitii yoo argame kan alagaas nu barbaachisa. Qabsoo tanaaf namni hundi akka waa gumaachu taasisuu fi haala mijeessuu nu feesisa. Yeroo qabsoo hadhaayaa geggeessinu kanatti namni tuffatamuu fi yaanni dalgatti gatamu jiraachuu hin qabu. Ammas gareen ykn namni tokko qabsoo xaxaa hedduun gaadi’amte tanatti xumura ni godha aabjuu jettu keessaa bayuu qabna. Dhugaan jirtu, fudhachuudhaaf qophoofne taanaan, hundi karaa danda’amuun qabsoo tana keessaa qooda fudhachuu fi irratti hirmaachuu; hayyuun beekumsa, sooressi maallaqa keessa buufachuu qaba. Kuni akka dhugoomuuf hooggana wori ufiin jedhan namoota simachuuf harka badhisuu fi haala hunda mijeessuu qabu.
Sa’aa kanatti diinni yaadaa fi gorsa beektota isaa hunda wolitti qabataa, faranjiis maalaqaan bitataa, qabsoo Oromoo akkamitti dhaamsinaa irratti halkan fi guyyaa mari’ata. Nurra aanuudhaaf tarsiimoo addaddaa baafata. Nuti Oromoon kan itti jirru anatu beeka, anuu ni gayaa fi tiyya malee hin taatuu irra. Ganna 25 rakkoo kana keessaa turrus ammas achii bayuu dadhabuun keenna baay’ee nama gaddisiisa. Qabsoo Oromootti xumura laatuuf beekumsaa fi muuxxannoon murna tokkoo gayaa miti. Amalli qabsoo geggeessinuu fi Woyyaanee beekumsa fi muuxxanoo hayyoota Oromoo hundaa wolitti fiduu gaafata. Tarsiimoon ciccimaa fi tooftaa gabbataan ittiin diina moo’annu kan madduu qabu sammuu hayoota Oromoo heddu keessaa malee yaada namoonni muraasni burqisiisaniin miti. Sababni isaas yaadaa fi tooftaan siyaasaa nama muraasaa, madaallii kamiinuu isa hayyoonni heddu yeroo fudhatanii, irratti mari’atanii maddisiisan caaluu hin danda’u. Kan nu baasu hayyoonni yaada addaddaa irratti mari’achuu fi isa caalmaa qabu iftoominaan fudhachuu qofa.
Ummanni qaroo meeqa qabu ija takkaan wanti tiratuufis hin jiru. Qabsoo tana irratti raayyaa hayyootaa bobbaasuun hawwii hundaati. Waan akka salphatti ta’uu miti garuu. Sababni isaas woliin hojjachuu mannaa woldiinsuun, wolkabajuu irra wolxiqqeessuun, qooda qabsoo woliif hiruu mannaa kan dhuunfaa taasifachuun, iddoo woliif laatuu irra bakka woldhabsiisuun, wolhirmaachisuu mannaa dhiibanii wolbaasuun waan aadeffatamaa dhufeef. Yoo kana hunda goonu alagaan akka nutti kolfuu fi nu tuffatu jaarmayaalee fi aktiivistoonni keenna?
Hundi aktiivistoota Oromoo uf kennaniiti kan hojjatan. Hundi gahumasa fi dandeettii cimaas qabu. Namoota beekumsaan wolgitan jiddutti addaaddummaan yaadaa yoomuu ni dhalata. Rakkoo kana kan furu woldhagayuu fi wolkabajuu: akkasumas kaayyoo guddicha socho’aniif irraa ija kaasuu dhabuudha. Qabsoo Oromoo keessatti hoogganootaa fi aktiivistoota keennaa mitii namni guyyaa tokkos waa hojjate kabajaa isa barbaachisu argatuu fi maqaa isaa galmee seenaa keessa buufatuu qaba. Nama Oromoof hojjatu gaafa nutti tole ol kaasna, gaaf waa hirátan ija balleessina, mataa cabsina. Kunis hafuu qaba.
Qabsoon xaxaa heddu fi diina Woyyaanee fakkaatu qabdu hubannoo fi murannoo namoota muraasaan fiixa akka hin baane amanuu fi fudhachuu qabna. Dhugaanis danqamtu, namna keenna jennuuf harka rukunna. Kuni sirri hin turre. Kan godhuun nurra ture fi jiru hayyoonni Oromoo (jarmayaalee fi aktiivistoonni) osoo hin jaalatin, dirqiin woldanda’anii woliin akka hojjatanniif dhiibbaa barbaachisu hunda godhuu qabna. Namna nama keenna jenneuu duruunfannee harka rukutuun sabicha jaalannu dukkanatti dhiibuu akka taé hubatamuu qaba.
Oromoo waa diinsuu fi waa xiqqeessuu haa dhiisnuu. Nama guyyaa tokko nu deggare galateeffachuu, isa nuuf hojjatu ammachuu qabna. Yaadaan woldhabaniif qofa kabajaa wolirraa mulquun hafuu qaba. Bal’inaan mari’achuu fi yadaan, dhugaa fi ragaa irratti hundaayanii, wol’afoo dhaabachuu irraa tasrsimoo fi tooftaan gabbataan madda. Tooftaa fi tarsiimoo gabbataa maddisiisuu hundi hin dandaú. Kanaaf hayoonni kenna yoomuu caalatti kan nu barbaachisaniif.
Wanti qabsoo tanaaf faaydaa hinqabne yoo jiraate yaadaan wol afoo dhaabachuu osoo hin taane waanuma hunda irratti harka woliif rukutuudha. Yaanni gabbataan kan maddu marii fi yadaan wol-afoo dhaabachuuu irraa malee cal jedhanii harka wolii rukutuun miti. Waanuma hunda irratti tole jechuu fi harka wolii rukutuun rakkoo gudddaadha. Har’a, qabsoo itti jirru akka lafarra harkifattu ykn fashaltu taasisa. Boruuf ammoo aadaan gadheen hidda isaa akka nukeessatti gadi fageeffatuuf haala mijeessa.
Jaalalaa fi fedhiin osoo hin taane, hawwiin qabsoo Oromoo bakkaan gayuu hunndi akka woliin hojjataniif dirqa. Namoonni beekumsa qaban waa heddu nu gaafatu, yaadaanis nu afoo dhaabatu; kuni rakkoo hin qabu. Yaanni gabbataa fi tooftaan bilchaatann kan maddu bifa kana qofaan. Anatu caalaa fi tiyya malee hin taatuun ganda jaarmayaa fi aktiivistoota Oromootii baduu qabu. Woyyaanee irra aanuu kan dandeennu irree Oromoo tokkoomee fi sochii aktiivistoota gamtoomeen. Kun akka ta’uuf dhiibbaan Oromoo barbaachisaadha. Dirree abbaan murtee hin jirretti aktiivistoonni yoo gadi lakkifaman akkuma fedhanitti goolii wolitti galchu; bakka lamaa saditti wolqoodaa wolbutuchu. Nuti Oromoon abbaa murtee akka taane hubachuufi yoo rakkoon uumamu tasgabbeessuuf hojjachuu qabna.


c: text/html

text:
Parlaamaan Bulchiinsa Kaatalaan jum’aa kaleessaa Ispeen irraa walaba bayuu erga labsee booda, muummichi ministera Ispeen Mariyaanoo Rahoy seeneetii biyyatti walgayii ariifachiisaa yaame. Haaluma kanaan Seeneetiin Ispeenis, muummicha ministiraatiif bulchiinsa Kaatalaan akka diiguuf taayitaa guutuu kenneef. yeroo muraasa booda Mr Rahooy paarlaamaa naannichaa jigsuudhaan Bulchiinsi Kaatalaan kan diigame ta’uu labse.
Mr Rahoy, Kaatalaan kallattiidhaan mootummaa jiddugalaa Ispeen jalatti kandeebite tahuu ibsuudhaan,Pirezidaantii Bulchiinsa kaataluniyaa Karles Puigdemontii fi Itti aanaa isaa, akkasumas Hooggaanaa Poolisii naannichaa taayitaa irraa ari’uu beeksise. Itti aantuun muummee ministra Ispeen Ms Soraya Saez De Santamaria ammoo kallattiidhaan Kaatalaan akka hooggantuuf muudamte. Dabalataanis mootummaan Ispeen Naannichatti filannoon December 21/2017 akka geeggeefamuuf kan karoorfate tahuu gabaasni BBC ni mul’isa.
Gama biraatiin ammoo deeggartoonni fi marmitoonni magaalee Barcelaanaa fi Maadriid keessatti hiriira bahaniiru. Pirezidaantiin Kaatalaan Karles Puigdemontii akka jedhetti, gochi Maadriid fudhatama kan hinqabne; Kanaafuu ummanni Kaatalaan tasgabbaayuun murtii isaa irratti cichuu qaba jedhe.
Comments
Loading...

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Weerara Liyyuu Poolisiin Naannoo Somaalee daanga Oromiyaa keessatti raawwate hordofuun, lubbuun nama hedduu darbuu fi lammiileen miliyoonaan lakkaa’aman immoo qe’ee fi qabeenya isaanii irraa buqqifamuun rakkataa jiraatuun beekamaadha.
Dararaa fi ajjeechaan ummata keenya irratti raawwatamu kun dhalattoota Oromoo biyya alaa jiran irrattis raawwatamaa jira. Dhalattoonni Oromoo biyya Jibuutii magaalota adda addaa keessa jiraatan dhalattoonni Somaalee gocha gara jabeenyaa fi ajjeechaa kan isaanirratti raawwataa jiran tahuu nuuf himan.
Akka namni kun nuuf himetti, “magaalaa Humbuli jedhamtu kan ani keessa jiraadhutti, dhalattoonni Somaalee nama keenya kan afaan Oromoo haasawu yoo argan, tumaa fi gocha gara jabeenyaa nurratti raawwatu. Iddoowwan akka Hermus, Bilakabir fi Balbalaa jedhamuttis gocha Sukkanneessatu araawwatamaa jira. Imbaasiin Itoophiyaa fi qaamota nageenyaa biyya sanittis iyyaannoo dhiheefannus nama nu dhagahuu argatuu hin dandeenye” Jedhe. Namni bilbilaan yaada isaa nuuf hime kun akka jedhutti, yeroo ammaa dhalattoonni Oromoo Jibuutii keessa jiraatan, manaa gad bahanii dalagatuuf soda guddaa keessa akka jiranii fi namoonni hedduun mana keessatti beelaa fi rakkoon dararamaa jiraatuu nuuf hime.


text:
Weerarri Liyyuu Poolisiin naannoo Soomalee godina Harargee Bahaa aanaa Cinaaqsan keessatti raawwatu guyyaa har’aa itti fufuun namootni afur ajjefamanii lama ammoo kan madayan tahuu gabaasni arganne ni ibsa. Aanicha keessatti haleellaa liyyuu poolisitiin guyyoota afran dabran keessatti qofa namootni 17 akka ajjeefamanii fi 25 ammoo kan madaayan tahuun beekame.
Gama biraatiin ammoo Bulchiinsa Naannoo Kibbaa Magaalota walqixxee fi Hawaasaa keessatti walitti bu’iinsa uumameen lubbuu namaa fi qabeenyi kan bade tahuu gabaasni naannicha irraa argame ni mul’isa. Magaalaa walqixxee keessatti walitti bu’iinsa Saba Qabeenaa fi Guraagee jiddutti uumameen lubbuun namaa fi qabeenya heddu irratti miidhaan cimaan gahee jira. Walitti bu’iinsi guyyaa dheengaddaa jalqabame har’as kan itti fufe tahuu ganaasni arganne ni mul’isa.
Haaluma walfakkaatuun naannoo Kibbaa Magaalaa Hawaasaa keessatti guyyaa dheengaddaa ayyaana waggaa haaraya Ummata Sidaamaa irratti mormii jalqabame hordofuun tarkaanfii humnoonni mootummaa fudhataniin namoonni heddu miidhamanii jiru. Mormii guyyaa hardhaa Magaalaa Hawaasaa keessatti geggeeffame irratti loltoonni makkalaakayaa dhukaasa baniin lubbuun namaa dabruun beekamee jira.


text:
Hoogganaan Kooriyaa Kaabaa – Kim Jong Un, waa’ee dugdee Kooriyaa meeshaa niyuukilaraa irraa walaba gochuu mari’achuu fedhii agarsiisuu isaanii Yunaayitid Isteets mirkaneeffattee jirti, jedhu aangawaan bulchiinsa prezidaant Traamp tokko.
Kooriyaa Kaabaa, baatii dabre keessa waa’ee walga’ii kanaa eega dhiheessitee booda, hoogganichi biyyattii - Kim Jong Un kallattiidhaan prezidaant Traamp wajjiin walga’uuf fedhii qabaachuu mallattoo qabatamaa agarsiisuun kun ka jalqabaa ti.
Traamp, baatii Caamsaa dura, Kim Jong Un wajjiin walga’uu akka fedhan dubbatanii jiran. Garuu, ajandaa fi iddoo marii isaanii dabalee waa’een marii hoogganoota lameenii waan bal’inaan ibsame hin jiru.
Aangawoonni Yunaayitid Iseets akka jedhanitti, aangawoota Waashington fi ka Piyoong-yaang gidduu wal-quunnamtiin iccitiidhaan deemaa jiru ni jira.


text:
[SQ,sadaasa,18,2017]
Mattuu Yuunibarsiitii keessatti Fincila barattoonni Oromoo diddaa Mootummaa Wayyaaneef akkasuma peresedant moorichaa akka isaan bulchuu hibdandeenye hiriira mormii gochaa turuusaanii gabaafamaa ture. Gaaffii haqaa barattootaa gara dabarsuuf ta’e jedhee walga’ii barattoota Oromoo hinmakatin saboota Ethiopia kaawwan mara waliin waltajjii taa’uusaas gabaasni yeroo darbe gabaasaa turre ifa godha. Walga’ii sanarratti saba Oromoo jechoota hadhaahaan arrabsaama akka tures ifaadha. Waltajji barattoota Oromoo hinmakanne kun, Gaaffii barataa Oromoo jallisanii gara jeequmsaaf waldhabdee saboota birootti akka naannahuuf leenjii barattoota saboota biraaf kennaa turan.
Leenjii sanarratti barattoota saboota biraa yoo kan peresednt moorichaa aangoo lakkise barnoota dhiisnee baana jedhaa jechuun ofumaa uumanii saboota biroo mooraa Yuunibarsiitii keessatti akka barataa Oromoon waldhabaniif qindaahuusaa gaabaasni har’aa ifa godha.
Gaaffiin barataa Oromoo kabajamuu mirga namoomaaf dimokiraasii akkasuma Bilisummaa sarbame akka argatuuf uummatasaaf ijaaf gurra ta’ee falmaa kan jiru males, mirga jiraachuu saba biroo kan cunqursu akka hintaane marruu beeka. Akeeka amma mooraan Mattuu Yuunibarsiitii barattoota Oromoo ittiin adabuuf baafataa jiru kan balaaleffatamuu ta’uu Qeerroon Bilisummaa Mattuu Yuunibarsiitii dhaamsa dabarsan.
Akka dhaamsa Qeerroo Bilisummaa Oromoo Yuunibarsiitii kanaatti “Gaaffiin keenya gaaffii haqaati, gaaffii saboota biroo mirga isaanii sarbuu miti. Ajjeechaa seeraan alaaf lafaaf ardaa keenyaarraa maatii keenya Oromoo buqqaasuun haa dhaabbatu ka jedhudha malee saba cunqurfamoo impaayera biyyattiif kaawwan kan balaaleffatu miti” jechuun nuu gabaasanii jiru
“Waanta’eef barattoonni Oromoo Oromoon moorichaa akkasuma mooraa biroo jirtan saboota biroo mirga isaanii utuu hibsarbin akkuma duraatti Fincila Xumura garbummaa dhuma garbummaarran geenye lubbuu keessaa haruuf diddaa sirna garboonfataaf balaaleffannaa shiroota mootummaa haa dhageessifannu” jechuun dhaamsa dabarfatan


text:
Hama Ittisuuf
Yeroo darbee keessatti waa’ee hamaa fi jette jette ilaalchise irratti mari’achuun keenya ni yaadatama. Yeroo baay’ee hamni miidhaa baay’ee akka geessu hubanne irraa fagaachuf hin carraaqnu. İnuma akka madda gammachuutti fudhanna. Namoota lakkoofsa isaani baay’ee xiqqaatu hojii fafee kana irraa fagaata. Hama ittisuuf tarkaanfiwwan fudhachuu qabnu maal fa’aa?
1.Cimanii hojjachuu- Hojii malee taa’un hundee badiiti fi dhiphinnaati. Sammuun hojii gaarii hojjatee of bashanansiisu barbaada. Garuu yoo hojii dhabee akka ibiddaa of gubee fixa,ni cinqama. Hojiin sammuuf boqonnaadha. Namni dafqa ofiitin xaare of bulchuu boqonnaa sammuu yoo argatu kan osoo homaa hin xaarin hate fi sobee jiraatu immoo jireenya cinqii fi daraara jiraata. Yoo dalagaa gaggaarin of ko’oomsine(of hiine) cubbuu hojjachuuf yeroo hin qabnu, halkan hirraba gaarii rafna. Nama boqonna sammuu fi tasgabbii argatu taana.
Namni yoo hojii malee taa’u, hojii badaa hojii godhata. Hojiin badaan hojjatu hojii gaarii itti fakkaata. Diinagdeen duubatti akka hafnu wantoota sababa ta’an keessaa tokko cimne hojjachuu dhiisu fi dubbiin keenya hojii keenya caaludha. Baay’isne fi cimne hojjachuu dhiisne baay’isne haasofna. Namtichi bakka hojii yommuu deemu hojii irratti xiyyeefachu dhiise, hanqinnaa namaa irratti xiyyeefachuun hamataa fi kabajaa isaa cirataa kan oolu yoo ta’ee, hojii maalii hojjate jedhama ree? Hanga oduu faaydi hin qabne irratti yeroo ofii gubuu hojii osoo hojjate mataa ofiiti fi biyyaaf bu’aa akkam bareedu buusaa turee? Yoo wanta hojjatu dhabee kitaaba dubbisuun, sammuu fi jireenya ofii jijjiruu hin danda’uu?
Namni oduu baay’isuu firiin inni buusu garmalee xiqqaadha. Bakka kamuu yommuu deemtu cimte yommuu hojjattu, yeroo itti nama hamattu hin qabdu.
Kanaafu cimte hojjachuun hama irraa of tiiksi. Hanqinna namoota irratti mitii hanqinna fi hojii kee irratti xiyyeefachun jireenya kee foyyeessi.
2.Hanqinna ofii irratti xiyyeefachu– Namni hanqinna ofii dagatee hanqinna namoota irratti yommuu xiyyeefatu qilee baditti of darba adeema. Amala bofaa isa bira jiruu dagatee amala tiisisaa nama irra yommuu barbaadu, hangam akka of miidhaa jiru ni hubannaa miti ree? Kana jechuun summii ofi dagatee xurii namoota yommuu hordofuu miidhan isaa baay’ee guddaadha. Hanqinnaa kee irratti yommuu xiyyeefattu, of too’ataa adeemun jireenya kee fooyyesita. Hanqinna namaa irratti yommuu xiyyeefattu immoo namoota too’achu fi sakatta’uuf humni ati hin baasne hin jiru. Wanta si hin fayyannee fi hin galchineef sammuu kee dhiphista, yeroo kee gubda.
Shaakala
a.Hanqinna keetif of komadhu/ajiifadhu– yommuu hanqinna keetif of ajiifattu, jireenya kee foyyeessaa adeemta. Garuu of ajiifachuu dhiiste, hanqinna namoota irratti yoo xiyyeefate, gadda malee wanti ati argattu hin jiru. Fakkeenyaf, yommuu wanta badaa dubbattu, ‘Maaliif kana dubbadhe? Eenyu gammachisuuf? Wanta dubbadhef namni sun osoo dhaga’ee hin mufatu? Fi kkf” jechuun of komadhu. Ammaan booda jechoota akkanaa hin dubbadhu. Arraba kiyya eegun qaba.jedhi.
Yommuu hojii gaarii osoo hin dalagin haftuu,”Osoo maal hojjadhu, hojiin kuni na jala darbee? Osoo maal hojjadhu salaanni na jala darbaa? Oduudha moo salaatatu caalaa? “jechuun yommuu of ajiifattu jijjiramaaf gara funduraatti tarkaanfataa adeemta. Namoota biroo osoo hin ta’in mataa kee too’ataa adeemta.
b.Hanqinna nama biraa yommuu argitu hanqinni/badiin kee kan isaa caaluu akka danda’u yaadadhu– namoonni hanqinna xiqqoo nama irratti yommuu argan, hanqinna ykn badii ofii kan gaara ga’u irraanfatanii foon namaa ciratu. Mataa ofii gonkumaa dogongora kan hin raawwanne godhanii ilaalu. Yommuu hanqinna yookiin badii nama tokko argitu, “Ilaali mee badiin kee hangam guddaa akka ta’ee? Rabbiin ifatti osoo baase hangam salphachuu akka dandeessu yaadadhu. Achi dhiisi wanta si hin galchine irratti maaltu si dhiphise. Too’ataa taate namoota irratti hin ergamne. Ofiyyuu hin too’anne nama too’attaa? ‘Qaallun ta ofiitu hin beektu ta ormaa raagdi’ jedhe Oromoon. Hanqinna teetu hin beektu ta ormaa odeessitaa?” jechuun nafsee tee ajiifadhu/waqqasi.
3.Hasanaanni kee nama sanii kennamu akka danda’u yaadachu– yeroo kamiyyuu yommuu nama miidhuf deemtu, mataa kee miidhaa akka jirtu yaadadhu. Ammaaf faayda xiqqoon sitti mul’achuu danda’a garuu boodde irratti miidhaa fi rakkoo yeroo dheeratif si saaxila. Namoota meeqatu haqa malee qabeenya namoota osoo saamanu boodden isaani kasaara fi salphinna ta’ee. Namoota meeqatu maqaa fi kabaja namaa osoo xureessanu boodde isaani salphinnaa fi xiqqeenya taate. Kuni adabbii addunyaati. Adabbiin aakhiraa hoo maal ta’inna laata?
Akkuma ati hanqinna namaa dhoksituun Rabbiin hanqinnaa kee dhoksa. Fuggisoo kanaa akkuma atii hanqinnaa namaa ifa baastun Rabbiin hanqinna kee ifatti baasun salphatta.
Namni addunyaa kanatti badii raawwatu fi murtii haqaa malee akkunamatti jiraate yommuu du’u, murtii jalaa miliqee jira ni jedhamaa? Guyyaan qiyaama kan dhaabbatuuf zaalimtoota (miidha raawwatoota) adabuu fi hojii gaarii hojjatoota badhaasufi. Meeqa kamtu seenaa keessatti badii fi hacuuca meeqa raawwate adabbii malee addunyaa keessaa baha. Kan hacuucamees murtii haqaa osoo hin argatin du’a. Kanaafu murtii haqaa dabarsuu fi mirga sarbamee deebifachuuf Guyyaan Qiyaama ni dhaabbatti. Kanaafi namni Guyyaa Qiyaamatti yommuu amanu nama miidhuf harka ykn arraba hin hiixatu/hin diriirsu. Guyyaa qiyaamatti amanuun ilma namaa amala horii irraa gara amala namummaatti olkaasa. Namtichi hojii kamifiyyuu of too’ataa fi of eeggataa adeema. Kuni jireenya madaalawaa fi gammachuu akka jiraatu isa taasisa. Namni guyyaa Qiyaamatti hin amanne immoo hojii fedhee yoo hojjate homaa itti hin fakkaatu.
Haaluma kanaan yommuu arrabaan nama miidhuf adeemnu, hojiin keenya nurratti galmeefamaa akka jiru ni hubanna. Kana yommuu hubannu arraba keenya daangaa qabsiisuuf carraaqna. Yommuu nama miitu, namtichi Guyyaa Qiyaama sirraa kafalachuu akka danda’u hubadhu. Hojiin gaariin hojjataa jirtuu mataa keetif osoo hin ta’in nama saniif hojjataa akka jirtu hubadhu.
عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ” أَتَدْرُونَ مَا الْمُفْلِسُ ” . قَالُوا الْمُفْلِسُ فِينَا مَنْ لاَ دِرْهَمَ لَهُ وَلاَ مَتَاعَ . فَقَالَ ” إِنَّ الْمُفْلِسَ مِنْ أُمَّتِي يَأْتِي يَوْمَ الْقِيَامَةِ بِصَلاَةٍ وَصِيَامٍ وَزَكَاةٍ وَيَأْتِي قَدْ شَتَمَ هَذَا وَقَذَفَ هَذَا وَأَكَلَ مَالَ هَذَا وَسَفَكَ دَمَ هَذَا وَضَرَبَ هَذَا فَيُعْطَى هَذَا مِنْ حَسَنَاتِهِ وَهَذَا مِنْ حَسَنَاتِهِ فَإِنْ فَنِيَتْ حَسَنَاتُهُ قَبْلَ أَنْ يُقْضَى مَا عَلَيْهِ أُخِذَ مِنْ خَطَايَاهُمْ فَطُرِحَتْ عَلَيْهِ ثُمَّ طُرِحَ فِي النَّارِ ” .
“Abu Hureeyraan akka gabaasanitti Ergamaan Rabbii(SAW) ni jedhan’ Hiyyeessi eenyu akka ta’ee ni beektu?’ Isaanis (sahaabonni) ni jedhan ‘Hiyyeessa jechuun nama nu keessaa dirhamas qabeenyas hin qabne.” Ergamaan Rabbiis ni jedhan ‘Dhugumatti ummata kiyya keessaa namni hiyyeessi nama Guyyaa Qiyaama salaatan, sooman, zakaan dhufuudha. Garuu nama kana arrabse, kana maqaa xureesse, qabeenya kanaa haqa malee nyaate, dhiiga kanaa jigse, kana rukute. Nama kanaaf hasanaata(mindaa hojii gaarii) isaatirraa ni kennamaaf, nama kaanifis hasanaanni ni kennamaf (Namoota inni miidhef hasanaanni isaa isaanii dabarfamee kennamaaf). Cubbuu isarra jiruuf harka osoo hin kafaliniin duratti hasanaanni isaa yoo dhumatte, cubbuun namoota sanii isaan irraa fuudhame isa (namticha kana) irratti fe’ama(kaa’ama). Ergasii ibiddatti darbama.” (Sahih Muslim)
Kanaafu yoo har’a namoota miidhu irraa of hin qabiin, boruu dhuma hamtuuf of saaxilaa jirraa jechuudha. Yeroo baay’ee jechoota afaani baatu wayittu hin lakkoofnu. Garuu fuulli namoota baay’ee ibiddatti akka gonbifamaniif sababa kan ta’u arraba. Wanti nu jennu hunduu ni katabama.
Shaakala- nama yommuu hamattu ykn maqaa xureessitu hasanaata kee nama saniif dabarsite kennaa akka jirtu yaadadhu.
Gaaf tokko namni tokko Hasan Al-Basritti dhufuun,”Na hamatte jirta.”jedheen. Hasan Al-Basriinis “Bakka hasanaata kiyyaa itti too’attu (na jalaa fudhattu) hin geenye” jedheen.
Ammallee nama tokkotti ‘Ebaluu si hamate.” jechuun itti himame. Namtichi kuni temira qunnaa tokko waliin ergaa akkana jedhu ergeef,”Hasanaata kee akka kennaatti naa kennu kee dhaga’ee jira. Tola narratti oolte si deebisu barbaade. Garuu dhiifama, guutumaan guututti si kafalu dhabuu kootif.”
4.Zikriin of ko’oomsu– arrabni zikriin hin leenjifamiin oduu faaydi hin qabneen sakaalama. Yommuu arraba zikriin leenjistu, dubbii kee ni mi’aawa, of eeggachaa dubbatta. Arrabni fi qalbiin zikrii Rabbii irraa duwwaa yoo ta’an sheyxaanni wantoota faaydi hin qabne itti tuula. Ergasii nageenya fi tasgabbi dhabsiisa.
Shaakala
Yommuu bakka kamuu deemtu arrabni kee zikrii akka godhuu leenjisi. Fakkeenyaf yommuu uffata miiccitu, nyaata bilcheessitu, konkolataa irra teetu fi kkf hojjattu, jedhii
لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ، وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ، لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ، وَهْوَ عَلَى كُلِّ شَىْءٍ قَدِيرٌ
La ilaha illal-lahu wahdahu laa sharika lahu, lahu-l-mulk wa lahu-l-hamd, wa huwa’alaa kulli Shey ‘in qadir (Rabbiin malee kan haqaan gabbaramu hin jiru. Inni Tokkicha, shariika hin qabu. Taaytan(mootummaan) hundi kan Isaati, faarun hundi kan Isaati. Wanta hundaa irratti Inni danda’aadha.)
Yookiin zikriwwaan biroo kitaaba Husnul Muslim jedhurraa argachuu dandeessa. Yommuu zikrii gootu qalbiin tee tasgabbiin guuttamti. Garuu zikrii irraa yommuu fagaattu sheyxaanni yaadota faaydi hin qabne fi hawwii sobaatin sammuu kee dhiphisa. Zikrii irraa fayyadamuuf hiika wanta jedhanii beekun arrabaan jedhaa qalbii keessatti immoo xinxalluudha. Arraba qofaan ta’ee qalbiin quba tan hin qabne yoo taate faaydan zikrii nutti hin mul’atu. Garuu jalqaba arraba zikriin leenjisuudha. Suutuma suutan qalbiis itti leenjisudha. Zikriin hunda caalu Qur’aana, isatti maxxanii.
5.Dubbii namatti fiduu keetiif atillee hin gammaduu nama saniis hin gammachiistu– yeroo baay’ee namoonni akka nutti gammadaniif dhagaan nuti hin fonqolchine hin jiru. Nama gammachiisuf waa baay’ee raawwanna. Haa ta’uu malee xaarin keenna bu’aa kan hin buusne ta’ee hafa. Nama gammachiisuf jenne ofii fi nama san baditti darbina. Yommuu hama namatti fiddu, namtichi/dubartittiin yeroo saniif sitti gammadu danda’a/dandeessi. Ergasii garuu jibba qalbii keessatti kuufataa adeemti. Yommuu hama namatti fiddu ni jibbamta. Namoota biraa dhiisi ofumaayyu of jibbita. Namni waan sitti hin gammanneef osoo dubbachuu baadhe jechuun gaabbita.
Shaakalaa- yommuu dubbii namatti fiddu, dubbii kee keessa faaydaa fi miidhaa isaa madaali. Miidhan isaa kan caalu ykn faaydas miidhas kan hin qabne yoo ta’ee cal’isi. Kabaja namoota biroo kan tuqu yoo ta’ee, hin dubbatin, cal’isi.
Sheyxaana Rabbitti mangafadhu- yommuu sheyxaanni wanta badaa akka dubbattu si wasawasuu (hasaasu) “A’uzu billahi mina sheyxaani rajim” jedhi.
Namoota irraa fagaachu– namoota oduu malee wanta biraa hin beekne irraa fagaadhu. Oduuf yommuu walitti qabaman, ati biraa deemte kitaaba yoo dubbistu yookiin hojii gaarii yoo hojjattu, nageenya fi tasgabbii akkamii argattaa?
Suuta jechuu- dhugumatti ilmi namaa jarjaraa ta’ee uumame. Yeroo baay’ee wanta tokko galmaan gahuuf ni jarjarra. Ergasii miidha isaa ni dhandhamna. Yommuu dubbii namarraa dhageenyu osoo sirritti addaan hin baafatin, namoota birootti dabarsuuf muddamna. Ergasii ibiddaa gaabbitin of gubuudha. Kanaafu jireenya madaalamaa fi gammachuu jiraachuf afaanin hin jarjarin. Dubbachuun dura itti yaaduf carraaqi. Dhugumatti dubbachuun dura itti yaadun wanta takkaan galma gahuu miti. Warraaqsa fi qabsoo barbaachisa. Akkuma armaan olitti jenne ofi ajiifachu fi arraba daangaa qabsiisun kan galma gahuudha. Beekumsa barbaadun kanaaf furmaata ni ta’a. sababni isaas akkuma beekumsi dabaluun arrabni wanta hin taane dubbachuu irraa gabaabbataa, sammuun bilchaata adeema. Dubbachuun dura itti yaadun bilchinna sammuu agarsiisa.
Miidhaa hamaa beeku– yommuu nama hamattu tasgabbii fi nageenya akka dhabduu, hariroo fi jaalalli akka baduu, jeequmsi fi jibbi akka uumamu beekun arraba kee hama irraa ittisuu dandeessa.
Hama irraa towbachuuf
Hanga ammaa hundii keenya namoota baay’ee hamanne jirra, maqaa fi kabaja isaani xureessine jirra. Boru bakka qabeenyi fi ijjoollen nama hin fayyanetti qabamuun dura har’a ba’aa keenya ofirraa buusu dandeenya. Karaan ba’aa kana ofirraa buusnu towbaa dhugaa gochuudha. Yeroo baay’ee tawbaa yommuu jedhamu afaanuma qofaan ‘Astagfurallah’ jedhanii hojii badaa ofii itti fufuu akka ta’etti yaaddama. Kuni yaada dogongoraati. Tawbatte (gara Rabbii dhugaan deebite) taanan hojii badaa kee dhiisu qabda. Ta’uu baannan uffata miicani osoo hin uffatin dhoqetti darbuun, ammalle ergasi miicun, ammalle ergasii dhoqqetti darbuun faaydi ni qabaa sila yeroo fi humna ofii gubuu malee? Kanaafu tawbaan teenya fuudhatama argachuuf ulaagale (sharxii) armaan gadii guutu qabna.
- Hatamtamaan cubbuu san dhiisu
- Rabbirraa araarama kadhachuu
- Cubbuu san waan hojjataa tureef gaabbiin(nadam) itti dhagahamuu
- Cubbuu sanatti lamuu akka itti hin deebine murannoo fi kutannoo qabaachu.(Lamuu itti hin deebi’uu jedhe kutannoon cubbuu san dhiisu.)
- Cubbuun inni dalagee namoota irratti yoo ta’e nama sanii wanta jalaa fudhate deebisuufii yookiin araarama gaafachu.(kaasaa kafaluufi).
Yommuu nama hamattu obboleetti/obboleessa kee araarama gaafadhu osoo dhimmicha itti hin beeksisin. Garuu araarama isa/ishii irraa gaafachuun miidha kan geessu yoo ta’ee, isaaf/ishiif du’aayi gochuun gahaadha. Namoonni tokko tokko yommuu “Akkana akkanatti si hamadhe, naa araarami”jettuun garmalee aarun miidhaa guddaa geessu danda’u. Kanaafu isaani du’aayi gochuun ni gaha jedhu aalimonni Islaama.Fakkeenyaf “Yaa Rabbii araaramiif” jechuu dandeenya.Garuu du’aayi teenya onnee irraa haa taatu,tan arrabaa qofaa hin ta’in.
Alhamdulillah waa’ee hamaa ilaalchisa asirratti xumurama. Maalota armaan olitti fayyadamuun hama xiqqaate xiqqaatu hir’isuun ni danda’ama. Insha Allah torbaan mata duree biraatin hanga walitti deebinutti Assalamu aleykum wa rahmatullahi wa barakaatuh.


text:
Sababoota Jaalala Daangaa Darbe
Wantoonni jaalala daangaa darbeetti nama geessan baay’eedha. Namni sababa yoo beeke miidhaa hojiin isaa itti fiddu irraa fagaata. Namni tokko jireenya keessatti milkaa’uuf sababa fi bu’aa wanta hojjatu beeku ykn tilmaamu qaba. Sababa (cause) jechuun hojiin sun akka raawwatamuuf wanta nama kakaasudha. Bu’aa (effect) yoo jennu immoo firii hojii san irraa argamuudha. Firiin sun miidha ykn faayda ta’uu danda’a. Kanniin sirritti yoo hin beekin jireenyi teenya gara hin qabdu.
Haaluma kanaan wantoonni jaalala daangaa darbetti nama kakaasan (sababoonni) ni jiru. Akkasumas, firiin (bu’aan) jaalala daangaa darbe irraa dhalatuus ni jira. Torbaan darbe miidhaa jaalala daangaa darbe irraa dhalatu ilaalle turre. Har’a Insha Allah sababoota jaalala Daangaa darbee (Al-Ishqu) ilaala.
1.Rabbiin irraa garagalu– namni yommuu Rabbiin irraa garagalu balballii fitnaa (qormaata) hundii itti banamti. Jireenya kana keessatti daandii lamatu jira. Isaanis daandii Rabbii qajeelaa kan ta’ee gammachuu fi milkaa’innatti nama baasu fi daandii sheeyxaanaa jallataa kan ta’ee gaddaa,cinqii fi rakkinatti nama geessudha. Namoonni daandii lamaan kanniin keessaa tokko filachuun irra adeemu. Daandii Rabbii filatee fi hojii gaggaari kan hojjatee jireenya gammachuu jiraata. Namni yommuu Rabbiin irraa garagalu sheyxaanni fedhii jaalalaa itti bobeessun baditti isa darba. Namni Rabbii ajajamuu fi qalbiin isaa jaalala Rabbitin guuttamte, jaalalli wantoota biraa isa hin miidhu. Namni yommuu Rabbiin dhiise wanta biraa jaallatu, wanta jaallate saniif gabra ta’a. Dubartiif, maallaqaaf, dhiira fi kkf gabra ta’a. Kanaafu gubaa jaalala jalaa bahuuf namni tokko gara Rabbii haa deebi’u.
2.Miidhaa jaalalaa wallaalu- namni miidhaa jaalala daangaa darbee hin beekne ykn shakke, dhibee kanatti kufuun ofii fi namoota biroo miidha. Kanaafu yoo dhibee jaalalaatin rakkatte, miidhaa isaa beeki. Barruulee ‘Machaa jaalalaa fi Zinaa-Daandii Badii “ irraa deebi’i dubbisi.
3.Hojii malee taa’u (duwwaa)– kuni sababa irra guddaa gara jaalala daangaa darbetti nama geessudha.
Aristootil akkana jedha: “Jaalalli daangaa darbe wallaalummaa ifa bahe, qalbii duwwaa daldala yookiin oomisha waliin hin ko’oomne (biizi hin taane) itti bu’a.”
Ibn Al-Qayyiim (Rabbiin Rahmata isaa haa godhu) akkana jedha:” Jaalala suuraatiin (fakkiitin) namni qoramu nama qalbiin isaa jaalala Rabbii irraa duwwaa taate fi Rabbiin irraa garagalteedha. Qalbiin jaalala Rabbiiti fi Isa qunnamuuf dharra’uun yoo guuttamte, dhukkubni jaalala irraa ka’a. “
Ammas akkana jedhi,”Nama tokkoof wanti hundarra badaa ta’e (miidhaa itti fidu) hojii malee ta’uu fi (qalbiin isaa] duwwaa ta’uudha. Lubbuun takka duwwaa hin teettu. Kana irra, namtichi wanta ishii fayyaduun yoo hin ko’oomsin, wanta isaa miidhun isa ko’oomsiti. Kuni shakkii hin qabu. ”
Kanaafu mataa keenya hojii gaggaari hojjachuun yoo of hin ko’oomsin, nafseen teenya wanta faaydi hin qabne waliin osoo fiigdu fi dharraatu jireenya keenya keessaa gammachuu haaqxi.
Gubaa jaalalaa jalaa bahuuf haala kanaan of ko’oomsu dandeenya. Qalbii fi qaamni keenya hojii hojjachuu qabu. Keessattu qalbiin yoo ona (duwwaa) taate, iddoo walgahii badii hundaa taati. Yommuu karaa irraa deemnu, konkolaataa keessa teenyu, hojii humnaa hojjannuu, arrabaa fi qalbii teenya zikriin haa leenjisnu. Hojii humnaa bu’aa nuu buusu osoo hin tufatin hojjachuu qabna. Namni yommuu beekumsaan, oomishummaan fi daldalaan of xamade yeroo gubaa jaalalaatin guubatu hin qabu.
4.Sab-qunnamtii (social media)– sab-qunnamtiin wanta sobaatin nama amansiisu fi yaada namaa jijjiruun badiin inni raawwatu hangana hin jedhamu. Hawwii sobaatin isaan guutun boollo baditti isaan unkura ykn shigida. Tv, interneetin, gazeexa, kitaabonni asoosamaa fi kkf wantoota badii agarsiisun ibidda jaalala isaanitti qabsiisu. Namni badii kana hordofuu ibidda jaalalaatin halkanii guyyaa gubatuu malee bu’aan inni argatu tokkollee hin jiru. Gariin sammuu bashanansiisuf diraama fi filmii ilaalla jedha. Onneen ibidda jaalalatiin gubataa akkamitti sammuun boqonnaa argatti? Nama tokkotu yeroo umriin isaa gara waggaa 14 fi 17 jiddu ta’uu filmii fi diraama ni ilaala türe. Garuu yeroon booda filmii fi diraaman kunniin ibidda jaalalaa itti qabsiisa akka jiran yommuu hubatu, dafee irraa dheesse, gara Rabbii deebi’i. “Wanta fokkuu kanniin ilaalun maaltu keessa kiyya na gube” jechuun hojii gaariin of ko’oomsutti fiige.
5.Jaamaa akkeessu- namoota keessaa nama seenaa fi oduu jaalalaa dubbisutu jira. Yookiin immoo weeddu fi sirba jaalala dhageefatu. Meeqa kamtu sirba jaalala osoo dhageefatu keessa ofii ibidda jaalalaatin osoo gubu sammuu ofii hojiin ala godhe.
Gariin namaa namoota naannoo isaa miidhaa fi gadda jaalalli isaanitti fide haala kitaabatin ykn walaloon facaasan arguun innis isaan akkeessu eegala. Wanta isaan itti kufan innis akka itti kufee fi gubaa jaalalaatin rakkataa akka jiru cal’isuu dhiisu namootatti ifa baase odeessa. Meeqa kamtu kitaaba asoosama jaalalaa barreessun ofillee jaamse namallee jaamsa. “Caaltu fi Caalan akkana ta’anii, bakka kanatti wal arganii, akkana waliin raawwatanii fi kkf..” osoo jedhe odeessu waraqaa, qalama, sammuu fi qabeenya qisaasessa. Kan asoosama kana dubbisus wanta achi keessatti barraa’e akkeesun hojii irra oolcha. Ergasi hadhaa wanta raawwate ni dhandhama. Yookiin immoo gochoota filmii keessatti adeemsifaman akkeessun gubaa jaalalaatin of miidha.
Ilma namaatif gubaa irratti gubaa dabaluun hanga isaan rakkisu osoo wanta gaarii gummachefi maal qabaa. Wanta badaa facaasu irra cal’isuunu gumaacha guddaadha. Hanga kana waliin yeroo ofii gubu seena abbooti Oroomo, jechoota isaanii, aadaa isaanii osoo walitti sassaabe dhalootaf bu’aa guddaa buusa.
6.Hubannaan jaalala (al-Hubb) fi jaalala daangaa darbee (al-Ishq) miicciramu- sababoota gurguddoo ibidda jaalala qabsiisan keessaa tokko hubanna jaalalaa micciruudha. Gariin namaa jalaalli yoo nama san hin jaamsin fi jallinatti yoo hin dabarsin, ‘Kuni jaalalaa miti’ jechuun yaada. Namni jaalala daangaa darbeetti kufee bakka gaarii, mararfannaa fi gaarummaa galmaan akka ga’e godhanii yaadu. Namni jaalala daangaa darbetti kufuu dhiise jaalaluma nagaha nama jaallate, “Kuni nama uumamni isaa goge, miirri isaa duwwaa fi cabbii ta’e, wanta gaarii irraa qullaa ta’e.”jechuun yaadu. Jaalalle yoo hin qabaatin nama duubatti hafaa jechuun arrabsu. Namni dubbii kanaa fi kkf yommuu itti darbamu dhagahu, akka isaanii ta’uuf carraaqa. Ergasi ibidda jaalala harkaan qabata.
Eeti namni tokko jaalala (al-hubb) yoo hin qabaatin miirri isaa akka cabbii ta’a, qalbiin isaa ni gogdi, wanta gaarii irraa fagaata. Haa ta’uu malee jaalalli saalaa faalla qofarratti yoo daangefame wallaalummaa fi hubannaa isaa micciruu ta’a. Hiikni jaalalaa bal’aa, yaadrimee waligalaa kan qabuu fi wantoota baay’ee kan of keessatti hammateedha.
Meeqatu jaalala saalaa faallatiin osoo machaa’u jaalala namoota biroo dagate. Jaalalli saala faalla akka tuqaa takka galaana jaalalaa keessa jirtuuti. Namoonni kunniin jaalala haadha abbaa, obboleessa obboleetti, ijjoollle fi firoota dagachuun jaalala saala faallaa waliin maraatu. Jaalalli beekumsaa, qulqullummaa ofii eegu (iffaa), gootummaa, jaalalli amala gaarii, jaalalli bilchanna sammuu isaan irraa dhokate jira. Hanga qaama hormaata wanta badaa irraa tiiksu gaarii ta’ee, beekumsa caalaa mi’aaya ta’e eessa jiraa? Namni qulqullummaa ofii eegu jireenya mi’aa fi gammachuu jiraata.
Dhugumatti jaalalli hundarra caalee, kabajamaa ta’ee, faaydi kan qabu, miidhagaa ta’ee, guutu ta’e, isaan irraa dhokate jira. Jaalalli suni Jaalala Rabbii ol’aanuti. Jaalalli faarfamaan hundi jaalala kana irraa burqu.
7.Dubartoonni qullaa yaa’u- wantoota ibidda jaalala qabsiisan keessaa tokko dubartiin saalfannaa tokko malee qullaa deemudha. Qalbii namaa keessatti ibidda jaalala bobeessun ilma namaa qorti. Furmaanni kanaa ija irraa gadi qabachuu fi gara Rabbii fiigudha. Sheyxaanni dubartoota akkanaatin nama qoruun gabra nama godhata. Karaan sheyxaana jalaa ittiin bahaniin gara Rabbii yoo deebi’anii fi Isaa ajajamaniidha.
8.Ija gadi furuu– ibiddi jaalala kan jalqabu ijji yommuu wanta miidhaga fuula duratti dhufe ilaaltudha. Ijji daawwiti qalbiiti. Namni ija ofii gadi füru baditti tirataa jira. Yommuu namni ija ofii gadi füru, fedhii qalbii isaa gadi lakkisaa jira, fedhiin isaa akka feete akka taatu hayyamaa jira. Ergasii gaabbi fi gadda itti fufaa ta’e dhandhama. Yommuu wanta fedhii isaa itti hoo’isu arge, wanta san irraa obsuu hin danda’u. Karaa wanta san ittiin argatus hin qabu. Kuni laalaa fi adabbii isaati. Warroota filmi wal-qunnamtii saalaa ilaalan keessi isaanii gubaa hamaan gubata. Yookaa wanta ilaalan san hin argatan yookaa immoo obsa hin qaban. Gubaa irratti gubaa ofitti dabalu. Osoo ija ofii gadi qabatanii adabbii fi laala kana hunda ni dhandhamu?
Dhugumatti akkuma Hadiisa keessatti dhufe, ilaalchi xiyya sheyxaana summooftedha. Xiyyi kuni qalbii keessa deemun wanta summiin namarratti hojjatu hojjata. Namni summii yommuu obaafamu yookaa haqqisee jireenyi isaa baraaramti yookiin immoo ni du’a. Haaluma kanaan yommuu namtichi wanta nafseen isaa feetu ilaalu, yoo dafee ija isaa irraa hin garagalchin, summiin xiyyaa argitu (ijaa) qalbii keessa seenun baditti isa darbiti.
İlaalchi akka qaanqee citaa gogatti darbamteeti. Qaanqen yoo hunda hin gubin cinaa isaa ni gubdi. Namni ija ofiitin wantuma arge ilaalus qalbiin isaa ni gubatti.
Jariir ibn Abdullah akkana jedha: “Waa’ee mil’annaa tasaa ilaalchise Ergamaa Rabbii (SAW) gaafadhe. Innis ija tiyya akka irraa garagalchu itti na ajaje.” (Ahmad, At-Tirimizii fi Abu Dawudtu gabaasan)
Imaam ibn Al-Qayyim akkana jedha,”Mil’annaan tasaa mil’annaa jalqabaa niyyaa (yaada) tokko malee (dubartii) irra buutudha. Yoo qalbiin ittii hin hawwalin (sirritti itti hin yaadin) saniif hin adabamu. Ija itti rakkisuun mil’annaan lammataa yoo itti deebise garuu cubbuu raawwate jedhama. Ergama Rabbii (SAW) mil’annaa tasaatin booda dafe ija isaa akka irraa garagalchu itti ajaje. Ilaalcha ofii akka itti hin fufne. İtti fufiinsi irra deddeebi waan ta’uuf.”
9.Qilqilii (sagalee jeequmsaa) bilbilaa– wantoota ibidda jaalalaa bobeessan keessaa inni tokko bilbila. Shamarri duran kabajamtu, tan eenyullee itti hin dhiyaanne eeggamtu tan taate, cimtuu (siriyeesi) wanta badaan tan hin shakkamne turte. Mana keessatti qulqulluu fi sodaatamtu turte. Abbaan fedhe itti dhufe ishii hin tuffatu (hin daffaru). Yeroo ammaa hoo akkamii?
Yeroo ammaa garuu tan bilbilaan tufatamtu malee wanta biraati miti. (Eeti tan Rabbiin rahmata godheef cimtuun intala ammas ni jirti.) Garuu tan bilbilaan tufatamte haasawa dheeraa nama argite waliin osoo bilbilaan haasoftu adabbii hin yaannetti kufti. Namni gadheen bilbilaan dubbii mi’eesse osoo ishii watawatu isarraa jaalalaan qabamuun isatti dabalamti. Dubbiin asitti hin dhaabbattu. Shamarreen tuni watwataa isaa dhageefachuun fedhii isaa guuttif. Ergasi namtichi kuni fedhii isaa erga guuttateen booda salphinna ishii irratti uwwisee biraa deema.
Yaa obboleetti koo! Fesbuuki, whatsapp, viber fi kan kana fakkaataniin of hin gowwomsin. Dhiirri har’a si jaaladha jedhe sitti fiigu siif yaade osoo hin ta’in fedhii ofii guuttachuufi. Osoo siif yaade fuudhaa heerumaaf si barbaada. Garuu niyyaan isaa kan biraati.
Dhiira qofa miiti kan bilbilaan nama jeequ. Dubartiinis dhiira waliin bilbilaan dubbii jalqabuun ibidda jaalala itti qabsiisti. Dubbii ishii itti mi’eessun badii meeqa keessatti isa dabarsiti. Yaa obboleessa koo, ati fuudhaf qophii yoo hin ta’in, yeroma ishiin bilbilaan chaati (tapha) sitti jalqabdu, addaan kuti, bilooki ishii godhi. Yoo akkana hin godhiin laalaa baay’ee dhandhamta, hirriba dhabda. Dhugumatti dubartoonni akkanaa dhiiratti taphatanii, taphatanii dhumarratti kasaarsanii biraa lixu. Kanaafu yaa obboleesso, qaruute ta’i. Dubartima argite waliin bilbilaan hin haasayin, si jaanjessititi.
Sababni bilbilaan wal jeequ kuni kan burqu Rabbiin sodaachu dhiisu, miidha kanaan dhufuu madaalu dhiisu, suuraalee (foto) interneeti irratti mul’atutti ija rakkisuu fi kkf dha.
Gudunfaa
Akkuma duratti jenne sababa fi bu’aan jireenya keessatti wanta addaan hin baanedha. Sababoota ibidda jaalala qabsiisan erga beekne, jaalala too’achuuf ni salphata. Karaa biraatin namni sababoota armaan olii kanniin beeke yoo irraa fagaate jaalala salphatti ni to’ata. Insha Allah, hanga torbaan dhufu mata duree dawaa jaalala walitti deebinutti turtii gaarii. Assalamu aleykum warahmatullahi wa barakatuhu
Kitaaba wabii
al-ishq fuula 31- 54


text:
Macaafa qulqulluu maaliif dubbifna/maaliifis qayyabanna?
Gaaffii: Macaafa qulqulluu maaliif dubbifna/maaliifis qayyabanna?
Deebii: Macaafa qulqulluu dubbisuun nurra jiraata:- Sababii isaa sagalleen Waaqayyoo nuuf waan ta’eef. Macaafni qulqulluun akkuma jiruutti “Waaqayyo kan itti afuura baafatee dha” (2ffaa Ximoo 3:16). Karaa biraatiin immoo sagalleen Waaqayyoo nuuf isa guddaa dha. Gaaffii heedduu qaba falaasamootni kan isaan kaasaan: Waaqayyo karaa sagallee isaa nuuf deebise kaayyoon jireenya isaan maalii dha? Eessaan dhufa? Du’a booda jireenyi in jiraataa? Gara mootummaa Waaqayyootti akkamittiinaan galuu danda’aa? Biyyii lafaa maaliif isa hamaadhaan guutamtee? Isaa gaarii gochuudhaaf maaliifaan wall’aansoo ittiin qabaa? Isaan kana keessaa “guddaa” dabalataan gaaffiin:-Macaafni qulqulluun gorsa hojii irra oolu heedduu laata:- Naannoo warra akkanaa cinatti maal kan inni barbaadu gaa’ellii milkaa’aan akkamitti jiraachuu danda’aa? Akkamittaan hiriyaa gaarii ta’uu danda’aa? Akkamittaan maatii gaarii ta’uu danda’aa? Milkaa’ummaan maalii dha akkamittaan isa argachuu danda’aa? Akkamittaan jijjjiramuu danda’aa? Wantii guddaan jireenyaa isa kamii dha? Gaabbiin osoon duuba hin ilaalin akkamittaan jiraachuu danda’aa? Jireenya irratti kan akka tasaa ga’aan ta’ii waan dhugaa irraa fagaatee akkamittaan mo’ichaan darbaa?
Macaafa qulqulluu dubbisuudhaaf qayyabachuun nurra jiraata sababni isaa innii walummaa galattii waan mirkaa’aadhaa fi dogogora malee wanta ta’eef. Macaafni qulqulluun adda kan ta’ee dha “Qulqulluu” jedhamanii kan waamaman macaafoota keessaa akkasumas innii barnoota safuu kan kennuu dha “anatti amanaa kan jedhu miti”. Caalaadhumatti isa akka qoruuf dandeetti qabna. Inni kan inni sodaachisuu dhibbatti kan lakkaa’aman tarreefama raajii qoruudhaan:- haala seenaa inni galmeessee sakkata’uudhaan akkasumas inni kan inni ittiin wal bira qabee dhugaa saayinsaawwaa sakkata’uudhaan. Macaafni qulqulluun dogogora qaba kan jedhan gurii isaanii dhugaa akka hin dhageenyeef waan cufameef. Yesuus al tokkoo gaaffatee ture:- isa kamtuu salphata: “cubbuun kee siif dhiifameera” yookaan “ka’ii siree kee fudhadhuutti deemi”. Kana irraas cubbuuf araara gochuu akka danda’uu mirkaneessa (wantii nuttii ija keenyaan arguu hin dandeenye tokkoo) naaficha fayyisuudhaan (naannoo isaa kan jran ija isaaniitiin mirkanessuu kan dandanda’an). kanumaan kan wal fakkaatu nuuf wabiin kennameera, kunnis sagalee Waaqayyoo dhugaa ta’uu isaa, naannoon kan hafuuraa yeroo hubachiisuu, qaama miiraa keenyaan hubachuu kan dandeenyuu, mataa isaa dhugaan teesisuudhaan bakkawwan sanatti hubachuu dandeenya, fakkeenyaaf dhugummaa seenaa, dhugummaa saayinsii fi dhugummaa raajii.
Macaafa qulqulluu dubbisuuf qayyabachuun nurra jiraata, sababni isaa Waaqayyo waan hin jijjiramneef akkasumas uumamni ilma namaa waan hin geddaramneef, inni nuuf bu’a qabeessa, akkuma yeroo barreefame sanaa. Qaroominni yeroo jijjiramuu, uumamni namaatii fi fedhi isaa ni geggedarama. Seenaa macaafa qulqulluu ni argana, fuulicha dubbisuu yeroo jalqabnu, innis walitti dhufeenya tokko tokkoonis ta’ee hawaasicha yeroo hasoofsiifnu, “aduu gaditti wanti haaraan hin jiru” Macaafa lalabaa 1:9). Ilmi namaa walummaa galatti jaalalaa fi boqonnaa iddoo dogogoraa hundumaa barbaachuu isaa itti fufeera, Waaqayyoo gaariidhaa fi uumaa keenya simboo qabuu dha- gammachuu isa dhumaa akka nuu fiduu nutti hima. Sagalee isaa mul’atee, macaafa qulqulluu, baay’ee bu’a qabeessa, kanas Yesuus waa’ee isaa yeroo dubbatuu, “namni nyaata qofaan hin jiraatu, dubbii afaan Waaqayyoo keessaa ba’uun malee” (Maati 4:4). Jecha biraatiin immoo, jireenya guutummaatti jiraachuu kan barbaannuu yoo taane akka Waaqayyoo hiyyameetti, kan Waaqayyoo sagalee barreefamee dhaga’uudhaaf xiyyaafannoo itti kennuutu irra jiraata.
Macaafa qulqullu dubbiisuu fi qayyabachuun nurra jiraata sababi isaa baay’een barumsi sobaa jiraachuu isaatiin macaafni qulqulluun ulee safartuu nuu laata, dhugaa dogogoratti adda baasu akka dandeenyu. Innis Waaqayyoo maal akka fakkaatu nutti hima. Waa’ee Waaqayyoo fakkii dogogoraa yoo qabaanee inni waaqa tolfamaa yookaan waaqefannaa waaqayyoolli sobaa. Inni wanta hin taane tokkoo waaqessuu dha. Maacafni qulqulluun sirriidhummatti akkamitti mootummaa Waaqayyootti akka galuu nutti hima, innis gaarii ta’uudhaan yookaan cuubbamuudhaan yookaan karaa biraa waan goonuun miti (Yoha. 14:6, Efe 2:1-10, Isaa 53:6, Roome 3:10-18, 5:8, 6:23, 10:9-13). Sarara kana irratti sagaleen Waaqayyoo kan inni nutti argisiisuu Waaqayyoo hammam akka nu jaallatu dha (Room 5:6-8, Yoha 3:16). Kanaafis kana barachuudhaan deebiin isaa isa kan jaallataniif kan laanu (1ffaa Yoha 4:19).
Macaafni qulqulluun Waaqayyoon akka tajaajiluu gahaa nu godha (2ffaa Xiimo 3:17, Efe 6:17, Ibi 4:12). Cubbuu keenya irraa akkamitti akka fayyinu akka beeknuuf nu gargaara, ajaja isaa isa dhumaas (2ffaa Ximii 3:15). Sagalee Waaqayyoo irratti xiyyaafachuu fi barnoota isaas kabajuun fiixaan ba’umsa jireenyaa fida (Iyyas. 1:8, Yaq 1:25). Sagaleen Waaqayyoo jireenya keenya keessatti cubbuu akka ilaaluu nu gargaaraa, isas akka of keessaa baasuu dandeenyu (Faar 119:9-11). Innis jireenya keenyaaf geggeefama nuuf laata, barsisoota keenya caalaa ogeeyyoolli akka taanuu (Faar 32:8, 119:99, Fakk 1:6). Macaafni qulqulluun waggoota jireenya keenyaa wantoota biratti akka nuyii in balleesine nu gargaara, innis dhumma hin qabuu (Maati 7:24-27).
Macaafa qulqulluu dubbisuudhaa fi qayyabachuun kan nama harkisuu fi “kiyyoo” waan darbee akka ilaaluuf nu gargaara, gara miidhaa “qabduu” qormaata cubbcuutiin, kanaafis dogogora kan biro irraa barachuu ni dandeenya, ofii keenya akkana of gochuu irra kan caalu. Shaakala barsiisaa guddaa dha, haa ta’uu malee cubbuu irraa gara barachuutti yeroo dhufuu, innii barsiisaa hamaa fi sodaachisaa dha. Dogogora biro irraa barachuuf baay’isee in caala. Kan nuyii irraa barannuu amallii macaafa qulqulluu hedduun jiru, tokko tokkoo kara sirrii ta’ee fi alta’aa ta’een argisiisuudhaan tajaajilu, jireenya isaani keessatti yeroo heedduu, fakkeenyaaf Daawiti , Gooliyaadiin yeroo mo’atee kan inni nu barsiisuu Waaqayyo wanta kamiin caalaa akka caaluu dha, kan nuyii ittiin wal’aansoo qabuun nu gaaffatu (1ffaa Saamu 17), yeroo Bersaabee wajjin sagaagila raawwachuudhaa fi qormaatatti yeroo kenname kan inni argisiisuu cubbuu keessaa kan argamuu gammachuu yeroo kan yeroo dheeraa rakkoo sodaachisaa akka qabuu dha (2ffaa Saamu. 11).
Macaafni qulqulluun isa dubbisu qofaaf kan ta’u macaafa miti. Inni macaafa qayyabannaadhaaf ta’uu dha, hojii irra akka ooluuf. Kana yoo ta’uu dhaa baatee innii akka midhaan osoo in halanfatiin liqimfameeti, fi isa boodas akka tufuu- nyaata kamiin iyyuu faayidaan osoo irraa hin argamin. Macaafni qulqulluun sagalee Waaqayyooti. Innis akkuma seera uumamaa kan hidhuu (kan dirqisiisu) dha. Barbaaduu dhiisuu dandeenya, haa ta’uu malee sana kan goonu murtoo mataa keenyaatiin, akkuma seera harkisa lafaa yoo hin barbaanes akkuma kana. Innis baay’ee baayisee guddifamee ilaalamuu hin danda’uu, macaafni.
English
Macaafa qulqulluu maaliif dubbifna/maaliifis qayyabanna?


text:
Dhaabbilee barnoota olaanotti baruu barsiisun akka hin gufanne hunduu ga’eesaa ba’achuu qaba- obbo Dammaqaa
Finfinnee, Onkololeessa 2,2011(FBC)- Haalli baruu barsiisuu dhaabbilee barnoota olaanoo bara barnootaa 2011tti nagaa akka ta’u qindoominaan hojjetamuu qaba jedhan itti aanaa muummee ministiraa obbo Dammaqaa Makoonnan.
Obbo Dammaqaan bakka buutota dhaabbilee barnoota olaanoo addaddaa fi bakka buutota hawaasaa lakkoofsan 1500 ta’an waliin Waajjira Muummee Ministiraatti mari’ataniiru.
Haalli baruu barsiisuu dhaabbilee barnoota olaanoo bara kanaa nagaa fi tasgabbaa’aa akka ta’u hunduu ga’eesaa ba’achuu akka qabu itti aanaa muummee ministiraa obbo Dammaqaa Makoonnan dhaamaniiru.
Hirmaattonnis maddoota rakkoodha jedhanii fi kallattii furmaataa kaasaniiru.


text:
Sadarkaawwan gara fayyinaatti nu geessan maalii dha?
Gaaffii: Sadarkaawwan gara fayyinaatti nu geessan maalii dha?
Deebii: Akkuma amantii Musiilimaa abboomota shanan sana raawwachuudhaan fayyuun ni danda'ama jedhamee akka amanamu hundumaa namootni baay'een karaa fayyinaa barbaadaa jiru. Karaa musilimaatiin abboomoota shanan raawwachuudhaan fayyinni akka argamu amanu. Sababni isaa sadarkaa sadarkaadhaan adeemsa keessa fayyina argachuu kristaanoota heedduudhaan fudhatama waan qabuuf fayyinni adeemsa keessa argamu yaadni akkanaa dogogora. Katoolikiin Roomaa hirbaata qulqulluu torba/sacraments/ seera akkasi qabu. Manni amantaa kristaanoota adda addaa bishaaniin cuuphamuu qalbii jijjirannaa ifa ta'e cubbuu irraa deebi'u, afaan haaraan dubbachuu k.k.f gara fayyinaatti kan geessan godhanii dabalanii amanu. Kitaabni qulqulluuun garuu fayyinaaf karaa tokko qofatu jira. Ajajaan eegduu mana hidhichaa Phaawuloosiin yeroo gaaffate "Gooftaa Yesusitti amanni atii fi manni kees ni fayyu." (HoE. 16:30-31)
Fayyina kan ta'u duraa booda tartiibaa raawwachuun miti. Eeyyeen kristaanni cuuphamuu qaba, eeyyee kristaanni cubbuu irraa deebi'uu qaba. Eeyyee kristaanoonni jireenya isaanii Waaqayyoodhaaf abboomsisuudhaan dabarsani kennu qabu. Haa ta'u malee isaan kun tartiiba duraa boodaa fayyina ittiin argatan miti. Bu'aa fayyina argachuuti. Sababa cubbuu keenyaatiif haala kami illee fayyina argachuu hin dandeenyu. Karaa 1000 hordofuu dandeenya garuu gahaa ta'uu hin danda'an. Kanaaf Yesus bakka keenya du'uun kan irra ture. Nuyi raawwanee Waaqayyoof gatii keenya baasuu hin dandeenyu ture yookaan mataa keenya cubbuu irraa qulqulleessuu hin dandeenyu ture. Waaqayyo qofa turee fayyina keenya dhugoomsuu kan danda'u akkasumas kan godhe. Waaqayyo mataan isaa sadarkaa duraa boodaa kan simatu hundumaa fayyina qopheesuudhaan raawwate.
Fayyinni dhiifama cubbuu argachuu adeemsa sadarkaan argamu miti. Yesus Kristoosiin fayyisaa godhee fudhachuudhaan hojii fayyinaa hundumaa akka nuuf hojjete amanuudhaan kan argamuu dha. Waaqayyo kan nu gaaffatu waan tokko qofa innis Yesus Kristoosiin fayyisaa dhuunfaa goonee fudhachuu fi isa qofa karaa fayyinni bara baraa argamu godhannii amanuu dha. Kristaanummaan kutaa amantaa biraa irraa kan adda godhu isa kana. Warri kan biraan hundumtuu fayyina argachuudhaaf dirqama sadarkaa isaan hordofuu qaban kan isaan jedhan qabu. Amantaan kristaanummaa kan inni simatu Waaqayyo karaa fayyinaa hundumaa raawwateera. Akkanumatti amanta qofaan akka nuyi simanu nu waameera.
Sababa waantota bakka kanatti dubbisteef Kiristoosiif waanta murteeffatte qabdaa? kana taanaan, maaloo, kolbaa isa “An har’a Kiristoosiin simadheerra” jedhu tuqi.
English
Sadarkaawwan gara fayyinaatti nu geessan maalii dha?


text:
Prezidaantiin Siiriyaa, Bashaar Alasaad, abboota-siyaasaa Raashiyaa waliin walga’ii geggeessan irratti ennaa mul’atan waan haleellaa sanaan rifatan hin fakkaatan turan. Namaoota siyaasaa Raashiyaa prezidaant Alasaad wajjiin walga’an keessaa tokko – Dimitrii Sabliin, hoogganichi Siiriyaa kan haleellaa sanaan hamleen isaanii hin cabiiin tahuu eeran. “Haleellichi daran Siiriyaa tokko taasisa” jechuu isaaniilee dubbatan.
Gama biraatiin, haleellaa keemikaalaa prezidaantiin Siiriyaa, Bashaar Alasaad, biyya ofii keessatti geggeesse- jedhame adabuutti ka fuuleffate haleellaan gamtaa biyyoota gama dhihaa eega Siiriyaa irratti geggeessamee booda, akka Raashiyaan yaalii araaraa godhamutti hirmaattu Faransaay dhidhiibaa jirti.


text:
Humni qabsoo Oromoo golgoleessitoota ykn garboomsaa nii luuccesse malee hinbarbadeessine
Qalbeessaa Dhangi’aa
Onkoloolessa 10,218
Naqamtee Oromiyaa
Qabsoon keenyaan ykn qabsoo Oromoon Wayyaanee barbadeessine utuu hintaane nii luuccessine jennee ilaalla. Sababaan caasaan Wayyaanee har’as achuma jiruka! Caasaan Wayyaanee aanaa irraa hanga godinaatti uummata luuganii lafee qorqaa dhiiga nu dhugaa turan bakkuma jiru.
Sadarkaa ilaalcha siyyaasaan yoo ilaalle nii riphan jenna malee, badaniiru jechuu hindandeenyu. Humni riphe tokko waa lamaafi
1. Hojii isaa saffisiisuuf dhoksaan waa xaxuuf riphee hojii diigumsa Oromoo, hojii naaffisa qabsoo ABO irratti bobba’ee jira ta’a. Qabsoon Adda Bilisummaa Oromoo tikfamuu baannaan humni riphee jiru kun dhoksaatii wal sooree irreesaa jabeeffachuu mala. Gaafa irreesaa jabeeffatee nutti bahe nu dhabamsiisuuf aanja’uufii mala. Kanaaf humna riphee jiru kanaan yoo ati duuteetta jennee tuffanne hojii keenya hojii qabsoo laaffisuutti nu geessa. Kun ammoo akeekaaf kaayyoo ABO nurkatti akka dhabamu taasisuu mala.
Falli kanaa yeroo kamuu diina ofii tuffachuurraa fagaachuu. Diina ofii guddaas sodaachuu miti, gadi buufnees xiqqeessinee ilaalurra jala buunee shira isaanii caqasaa qabsoo keenya kunuunfachuutu akka Oromootti nu kabachiisa.
2. Diinni keenya riphe kun tarii humni laafeera ta’a. Humni laafe kun ammoo yeroof akka boquu gadi cabsatu haalli siyyaasaa nii taasisa. Qaamni humni isaa laafe humnikoo laafeera jedhee abdii muraa? Lakki. Sirriitti Cumboo siyyaasaa wal sooree jabaachuu isaaf tattaafata. Mudhii walii hidhee lafa jala wal qabata. Qaama humnasaa laaffise sana fakkaatee qaama faallaasaa sana keessa seenee soorrata siyyaasaa qaama isa miidhe sanaa nyaatee qaamuma sana balleessuu irratti hojjeta. Qaama isa dhabamsiisuuf hojjetu sana ta’uurratti fuulleffata. Mirga qaama barbaade keessa seenee booreessuu lafa jalaan walii laata. Kanaaf Addi Bilisummaa Oromoo of haa tiksu! Qabsoo isaa ammoo Oromoon marti akka tiksuu qabun dhaama.
Elaa ammas nan jedha dubbiin Wayyaanee injifattan jedhu akka nama dhuunfaatti naa hinliqinfamu. Wayyaanee nii luuccessine, wayyaanee humna ishee laaffisne, Wayyaanee mudhiisheerraa sabbata humna ta’uuf sabbata siyyaasaa hiikne. Humni luucca’e gaafa irra fiignee dabarru goomboobee ka’uuf carraa bal’aa qaba. Humni diinaa Luucca’e jira yoo jenne hundeen akka ciccirru hojii manaa walii laanna. Kanaaf humna Wayyaanee balleessinee jirra utuu hintaane luuccessinee jirra. Humni kunis riphee jira. Ka’uuf baduu gidduutti argama. Yoo ka’e nu fixa, yoo bade ammoo garboomfataaf dhuma.
Qeerroof
Haqa walitti himnuu? Elaa qaama tokko duubaaf keessa addaan baaftee ilaallaan ati gowwaadha. Saantima keessaaf duubaa garaagara baaftee ilaallaan wal’aalaa jedhamta. Maxinoo irraaf jala lamatti qooddee ilaallaan jargiiffa/gowwaa jedhamta. Wayyaaneef caasaa Wayyaanee kaleessaa addaan baafnee kan ilaallu taanan nutu gowwaadha. Caasaa Wayyaanee tima kana keessa teenyee, caasaa Wayyaanee ilkaansaa keessa foon Qeerroof qabsaa’otaa jiru kana Wayyaanee irraa addaan baafnee ilaallaan nuti gowwoota siyyaasaati. Wayyaaneen jirtii? Eeyyee Oromiyaa dhuunfatanii jiru ammayyuu. Garuu; riphaniiru of dhoksanii uummataaf qabsaa’ota keessa dhokatan. Kanaaf qabsoon keenya hanga dhumaatti sobaaf sossobbii irraa walaba ta’ee itti fufuu qaba.
Injifannoon Uummata Oromoof
Gadaan Gadaa Xumura Garbummaati
Qalbeessaa Dhangi’aa
Naqamtee Oromiyaa
Onkoloolessa 10,2018
Dhiimma hidhannoo WBO ilaalchise Marii Hoogganoota ABO Miseensota Shanee Gumii Gumii Sabaa J/ Toleera Adabaa, J/Ibsaa Nagawoo fi J/Atoomsaa Kumsaa Waliin goonee turre laalaa gaffillee gariif deebi’ii ni taha.
Tamsaasa kallatti ONN : jiila ABO Magaalaa Arjootti simannaa taasifame
♦ [African proverb] ♦
What do you think this proverb means?
You can also send us a proverb you want to inspire others with. pic.twitter.com/z4GGQwM3Qd
— africanews (@africanews) October 10, 2018


text:
Netaanyaahuun dhimma Sooriyaa irratti Puutin waliin mari’achuufi
Finfinnee, Fulbaana 27,2011(FBC)-Muummeen ministira Israa’el Beenjaamin Netaanyaahuun yeroo dhiyootti dhimma Sooriyaa irratti mari’achuuf preezdaantii Raashiyaa Vlaadmer Puutin waliin beellama qabatan.
Netaanyaahuun kana kan him waltajjii kaabinee irratti yoo ta’u, guyyaa beellamaa himuu irraa of qusatanii jiru.
Gama biraanis Puutin waliin bilbilaan waliin haasa’uun haala Sooriyaatti nageenya waaraa fiduu danda’an irratti mari’achuu ibsaniiru.
Naannichatti waldhabbee jiru furuuf dureewwan lamaan wal arguun iddoo olaanaa qaba jedhameera.
Iiraan karaa Sooriyaatin meeshaalee waraanaa hidhattoota Hizboollaf ni dhiyeessiti jechuun Israa’el naannichatti eegumsa cimaa taasisaa jirti.
Madda: CGTN


text:
Jireenya koo keessatti cubbuu akkamiinan moo’uu danda’a?
Gaaffii: Jireenya koo keessatti cubbuu akkamiinan moo’uu danda’a?
Deebii: Macaafni Qulqulluu cubbuu irratti moo’icha argachuudhaaf yaalii taasfnu irratti nu gargaaruudhaaf maddaalee adda addaa gara garaa dhiyeessa. Jireenya kana keessatti, guutummaatti cubbuu keenya guutummaan moo’icha argachuu hin dandeenyu, (1 Yohaannis 1:8), garuu inni galma keenya ta’uu danda’u. Gargaarsa Waaqayyootii fi qajeelfama sagalee isaa hordofuudhaan, yeroo yeroodhaan garuu cubbuu irratti moo’umsa argachuudhaan caalaa Kiristoosiin fakkaachuu dandeenye.
Kan Macaafni Qulqulluun caqasu cubbuu moo’uudhaaf tattaafii taasfnu irratti kan deeggarsa nuuf kennu inni jalqabaa Hafuura Qulqulluudha. Waaqayyo Hafuura Qulqulluu nuuf kenneera kanaaf jireenya kiristaanummmaatti nuyi moo’icha argachuu dandeenye. Waaqayyo Galaatiyaa 5:16-25 irratti hojii foonii firii hafuuraa wajjin waliin madaala. Keeyyata sana keessatti nuyi hafuuraan akka deddeebinu waamamneerra. Amantoonni hundinuu Hafuura Qulqulluu qabu, keeyyatni kun garu nuyi geeggesa isa fudhachuudhaan Hafaara Qualuudhaan deddeebi’uun akk nubarbaachisu nutti hima. Kana jechuun jireenya keenyaan foon hordofuu manna yeroo hundumaa kakkaafamuu Hafuura Qulqulluu foo’achuudha.
Hafuurri Qulqulluun garaa garummaan inni hojjechuu danda’u jireenya Pheexroos keessatti mula’ateera, kan utuu Hafuura Qulqulluudhaan utuu hin guutamin dura si’a sadii Yesusiin ganee kan ture-kan amma du’uutti illee Kiristoosiin akka hin ganne dubbatee kan ture. Hafuura Qulqulluun erga guutamee booddee garuu, gaafa guyyaa ayyana shantamaffaa Yihuda tudaratti jabinaaf ija jabummaadhaan dubbate.
Akkauma kakaa’uumsa Hafuura Qulqulluu ukkamsuun akka nurra hin jirre yaallu hafuuraan deddeebi’utu nurra nurra jira (akkuma 1 Tasaloonqee 5:19 irratti dubbatu) akkasuma bakka sanaa Hafuura Qulqulluudhaan guutamuutu nurra jira (Efesoon 5:18-21). Namni tokko akkamiin Hafuura Qulqulluudhaan guutamaa? Hunduma dura, inni filannoo Waaqayyootii akkuma Kakuu Moofaatti illee akka ture. Hojii isaa akka fiixaan baafamu barbaadeef namoota dhuunfaatti filatee Hafuura Qulqulluun jara guuta (Seera Uumamaa 41:38; Seera Ba’uu 31:3; Seera Lakkoofsaa 24:2; 1 Saamuu’el 10:10). Efesoon 5:18-21 fi Qolaasaayiis 3:16 keessatti ragaan jira Waaqayyo warreen sagalee isaatiin of guutan akka Hafuura isaatiin guutu. inni kun gara isa nugargaaru isa lammataatti nu geessa.
Sagalee Waaqayyoo, Macaafni Qulqulluun, Waaqayyo hojii gaarii hundumaaf akka nu qopheessuudhaaf sagalee isaa akka nuuf kenne dubbata (2 Ximooteewoos 3:16-17). Maal amanuun akka nurra jiruudhaa fi akkamiin akka jiraachuun nurra jiru nu barsiisa, yeroo nuyi karaa dogoggoraa filannu nutti muli’sa. Ibrootini 4:12 sagaleen Waaqayyoo jabaadhaa fi jiraataa akka ta’e, keessa keenya lixee lafee fi ribuu addaan baasee hanga waraanutti jabaa akka ta’ee cubbuu keessa lubbuu keenyaa fi amala hundeedhaa akka buqqisu nutti hima. Faarfatichi waa’ee isaa - Faarsaa 119 keessatti humna jijjiiruu danda’u gad fageenya dubbata. Diinota isaa moo’uu irratti furtoon gargaarsa isaa akka hin daganne garuu bakka sanaa halkanii fi guyyaatti afaan isaa keessaa akka hindhabamne akka isaafis abbuumamu isatti himamee ture. kan inni rawwate, yeroo Waaqayyo isa abboomeme illee akka abboommii loltuutti isatti hin dhaga’amne, inni kun moo’ichaaf lola isaa isa biyya kakuuttiif furtoo ture.
Macaafni Qulqulluun nuyi mataan keenya illee yeroo heedduu akka salphaatti kan ilaallu kan nu gargaaru dha. Akka mallattootti baannee gara waldaa dhaquun yookiin guyyaatti yeroo kadhannaa keenyaa irraa dubbisuun yookkiin guyyaattii boqonnaa tokko irraa dubbisna, garuu isa yaadatti qabachuu, afaaniin dubbachuu rakkina qabna yookiin jireenya keenyaa wajjin akka walfudhatu hin goonu; cubbuu inni nutti mul’isu himachuu yookiin kan inni nutti mul’iseef Waaqayyoon galateeffachuu hin dandeenye. Yeroo inni gara Macaafa Qulqulluutti dhufu, yeroo heedduu akka nama nyaata gar malee nyaachuun dhukkuba irra bu’ee taana. yookiin immoo hafuuratti akka jiraannu amma nu gargaaru irraa fudhanna sagalicha irraa nyaachuudhaan (garuu fayya qabeessa akka taanuudhaaf kiristaana gaariitti gudate ta’uudhaaf amma nuu ga’u irraa hin nyaannu), yookiin calluma jennee nyaanna garuu akk inni jireenyaa keenyaa wajjin walii galee nyaata hafuura irraa argannutti yeroo kennineefii sammuutti hin qabannu.
Guyyaa guyyaatti sagalee Waaqayyoo qo’achuu fi sammuutti qabachuu hin amaleeffanne taanaan isa sana hojjechuudhaaf jalqabuun barbaachisaadha. Amma waanta isa irraa argatte barreessitutti sagalicha dhiisuu dhiisuu amala taasifadhu. kaan kadhatawwan gara Waaqayyoottii taasfamee galmeessu,haala naannaa isaanitti dubbate irraattii geeddarumsaaf akka jara gargaaru gaafachuun. Macaafni Qulqulluun jireenya keenya keessatti meeshaa hafuurri itti gargaaramuudha (Efesoon 6:17), kutaa mi’a waraanaa Waaqayyoo akka diinota keenya ittiin morminuudhaaf nuuf kenne keessaa isa barbaachisaa fi murteessaadha (Efesoon 6: 12-18).
Loliisa keenya isa cubbuu irrattiitiif kan gargaaru inni sadaffaan inni barbaachisaan kadhata. Dabalataanis, inni kiristaannonni yeroo baay’ee kan jarri afaanumaan ittiin oftuulan kan baay’ee immoo itti hin gargaaramne garuu waanta gargaaru dha. Yeroo walga’aii qabna, yeroo kadhataaf wal geenyus qabna kanaaf kana kan fakkaatan. garuu kadhata akkaataa waldaan isheen ganamaa itti fayyadamtetti itti hin gargaaramnu (Hojii Ergamootaa 3:1; 4:31; 6:4; 13:1-3). Phawoloos irra deddeebi’uudhaan wara jara tajaajilaa tureef akka kadhataa ture caqaseera. Kadhata ilaalchisee Waaqayyoo abdii dinqisiisaa nuuf kenneera (Matewoos 7:7-11; Luuqaas 18:1-8; Yohaannis 6:23-27; 1 Yohaannis 5:14-15), Phaawlosis qophii lola hafuuraa keessatti barbaachisummaa kadhannaa dabaleera (Efesoon 6:18).
Jireenya keenya keessatti cubbuu moo’uudhaaf kadhannaan akkam barbaachisaadha? bakka dhaabaa Geetesemaanee keessatti Pheexroosiif jecha Yesus qabna, ganuu Pheexroos dura, Yesus yeroo kadhatu Pheexroos rafaa ture. Yesus isa damaqse, “Qoramatti akka hin galleedhaaf dammaqaa, kadhadhaa! Hafuurri illee dhimmaadhaa foon garuu dadhabaadha” (Matewoos 26:41). Nuyi akkuma Pheexroos, waanta gaarii ta’e hojjechuu barbadna garuu ciminni maal akka ta’e beekuu hin barbaadnu. Waaqayyoo barbaachuu itti fufuuf, balbala rukutuu, isa gaafachuu itti fufuuf, akeekkachiisa isa hordofuutu nu barbaachisa innis cimina nu barbaadnu nuuf kenna, (Matewoos 7:7). kadhannaan akka hojii tolchaa miti.
Kadhannaan salphaadhumatti nuyi kan daangaffamnee ta’uu keenyaa fi Waaqayyo immo humni isaa daanga maleessa ta’uu isaa beekuudhaan cimina sanaaf gara isaatti deebi’uudhaan kan ofii keenyaa hojjechuu barbaadnu hojjechuu utuu hin taane akka nu hojjennu kan inni barbaaduu hojjechuudhaa (1 Yohaannnis 5:14-15).
Waldaa keessatti akka cubbuu moonuudhaaf kan nu gargaaru keessaa inni afuraffaan walitti dhufeenya amantootaaati. Yesus yeroo bartoota isaa erge, lama lama taasisee isaan erge (Maatewoos 10:1). Mishineroonni Hojii Ergamootaa keessaa ala tokko kophaa ta’anii deemanii hin beekan, garuu gurmuudhaan lama yookiin isaa ol ta’uudhaan deemu. Yesus walitti qabama obbolootaa akka hin dhiifne garuu yericha jaalalaa fi hojii gaariidhaaf akka wal jajjabeessuudhaa n akka itti gargaaramnu nu abbooma Ibroota 10:24). cubbuu keenya akka walii keenyatti himnu nutti hima (Yaaqoob 5:16). barreefamoota Ogummaa kan jedhamanu kan Kakuu Moofaa keessatti, sibiilli akkuma sibiila qaru namnis nama biraatti akka qaramu nutti himameera (Fakkeenya 27:17). lakkoofsa keessattis ciminatu jira (Lallaba 4:11-12).
Kiristaanonni heedduun cubbuu nama hin gadhiisne moo’uudhaaf michuu itti gaafatamummaan isatti dhaga’amu qabaachuun bu’aa guddaa akka qabu baraniiru. Nama siiwajjin haasa’u kan biraa, kan sii wajjin kadhatu, si jajjabeessu, kan si ifatu illee qabaachuun bu’aa guddaa qaba. Hunduma keenyaaf qoramuun beekamaadha (1 Qorontoos 10:13). Michuu itti gaafatamummaan isatti dhaga’amu qabaachuun yookiin gareen itti gaafatamummaa fudhachuu danda’an cubbuu jabaa illee moo’achuudhaaf jajjeebessa baay’ee cimaa lakkoofsa gararraa fi kaka’umsa nu barbaachisu nuuf kennuu danda’a.
Alii alii moo’umsi cubbbuu irratti dafee dhufa. yeroo kan biraa, moo’ichi baay’ee suuta jechuudhaan dhufa. Waaqayyo akkuma nuyi waantota nu gargaaran itti fayadamne jireenyi keenya yeroo yerootti jijjiirama akka fidu waadaa nuuf galeera. Cubbuu irratti moo’umsa argachuudhaaf hojii keenya itti fufuu qabna sababni isaas inni abdii isaatiif amanamaa akka ta’e beekna.
English
Jireenya koo keessatti cubbuu akkamiinan moo’uu danda’a?


text:
Dhukkuba kale yoo jennu dhukkuboonni kalee hedduun kan ka’umsaan, mallattoon, yaalaanis wal hin fakkaanne hedduun waan jiraniif altokkotti hundaibsuun hin danda’amu. Kanaaf dabaree dabareedhaan akkan …Read More »
DR. GURMEESSA HINKOOSAA EENYU DHA LAATA?
DR. GURMEESSA HINKOOSAA EENYU DHA LAATA? GAMMADAA OLAANAATIN Uummanni Oromoon hayyoota hedduu Oromiyaaf furmaata ta’aan akka cirracha garbaati qaba. Hayyoonni Oromoo fi Oromiyaan qaban ammoo …Read More »
Dhukkubni KINTAAROOTII (hemorrhoids) maalii ?mallattoon isaahoo ? furmaata akkamiitu kennamuufii danda’aa?
Dhukkubni kintaarootii kan dhufu hoggaa hiddootni dhiigaa naannoo qaama bobbaatti argaman hamma barbaadamuu ol baballachuun (dilated )dhiiga of keessatti kuufatanidha. Dhukkubni kun yoo xiqqaate nama …Read More »
Ethiopia Detects Cases of H1N1 ‘Swine Flu’ Virus
By TesfaNews, The Ethiopian health ministry today confirmed that it has detected a new case of H1N1 (or Swine Flu) virus in the capital Addis …Read More »
(OBS qophii fayyaa ) akkamitti kansariin firraa tiiysana…
Eboolaan maali? Akkmitti nama qaba? Akkamitti ifirraa eegan….Dr. Abdulsamed Mohammed Yusuf
Eboolaan maali? Eessaarra dhufe? Akkamitti dhufe? Akkamtti nama qaba? Akkamitti firaa eegan? Guuttuu waayee kanaa baruuf gaafiif deebisaa RHO Dr. Abdulsamed Mohammed Yuusuf waliin taasiseRead More »
E B O L A
Dhukkuba hamaa nurraa qabi “Ebola” Addunyaan dadhabdee sihi abbaan falaa Dallansuma teetii dhibdee mitii balaa Irraa nu baraarii nu baasi mee jalaa! Gurra namuu gahee …Read More »
What is EBOLA?
There is currently an Ebola outbreak putting all of us at risk. Pls help educate all around u by sending this msg to all your …Read More »
jaalala haadhaa hubachuu yoo feete seenaa dhugaa kana obsaan dubbistu malee bira hin dabriin.
den 28 februari 2014 kl. 23:06 jajjaboo-sabaatiin Seenaa dhugaa jaalala haadhaati fi mucaa isii: Ummaan tiyya ija tokko qadi(iji tokko dhaamee jira). Ija tokko waan …Read More »
Trauma of Ethiopia’s needless baby deaths – Kate Garraway reports
February 24, 2014 (Mirror News) — Daybreak’s Kate Garraway visits Ethiopia and sees firsthand the heart break of needless baby deaths. Emotion: Kate holding Zewdit’s …Read More »


text:
Kaarbon daayi'oksaayidii
Kaarbon daayi'oksaayidiin kuniin kompaawondii keemikaalaa kan atamii kaarben tokko fi ooksijiinii (oxygen) lama of keessa qaba. Yeroo baayyee foormulaa keemikaalaa isaa CO2 tiin beekkama. Kompaawondiin kuniin atimosfeerii lafaa keessatti xiqqaatee persentii tilmamaan 0.038% ta'uun yoo jirattu, kunii immo giriinhaawos gaaz(greenhouse gas) bayyee barbachisaa dha. Akkatta jajjabo(solid) isaa keessatti cabbii goggaa jedhame beekkama. Innis kutta gudda marsaa kaarbonii ti.
Chemical fi physical properties[edit | Lakkaddaa gulaali]
Kaarbon daayi'oksaayidiin gaazii qalama hin qabne yoo ta'u, yoo bayyinan gara keessatti afuuran fudhatamee (kunis waan hamma ta'e dha sababis rakko asphyxiation fiduu danda'a), dhandhama hamma afaan kessatti fi warranumma funaan fi qoonqo kessatti fiduu danda'a. Kunii immo kan dhufuu yoo gaaziin kuni mucous membrane fi gorora keessatti walitti makame, kaarboniik asidii jajjaba hin tanee ummu dha. Namii tokko dhugatti carbonate ofii kessa qabu (dhugaatii lallaafaa fi bishaan horaa/amboo) dhugee deeffachuu yoo yalle, waani akkana itti dhaqabu danda'a.
Rukkinni(density) gaazii kanaa tempireecharaa fi dhiibaa ummamaa keessatti hanga 1.98 kg/m³ yoo ta'u, kunii immo rukkina qilleensaa harka 1.53ttin caala. Molokiyuuliin Kaarbon daayi'oksaayidii (O=C=O) boondii harka lama lama ofii keessaa qaba, akkasumas fakkiin isaa dagale tokkoon (linear) dha. Dipole elektiriiki hin qabu. Akka ooksidaayizdi (oxidized) ta'etti (ooksijiinii of keessaa qabutti), gaaziin kun waantoota biraa wajjin dafee walitti hin makamu, akkasumas kan gubachu danda'u miti.
Dhiibbaa atmosferra sirrii (1 atm) fi tempireechara −78.5 °C irratti, Kaarbon daayi'oksaayidiin osoo dhangala'ootti hin jijjiramiin akkatta jajjaboo irra gara akkaataa gaaziitti akkataa sablimeeshin(sublimation) jedhamuun yokan gaazii irra gara jajjabootti akkata dippooziishin(deposition) jedhamuun jijjiirama. Akkatan jajjaboo isaa maqaa cabbi goggoga (dry ice) jedhamee beekkama. Kaarbon daayi'oksaayidiin dhangala'oo ta'e kan umamuu yoo dhiibbaan (pressure) 5.1 atm caalu dha. Qabxiin sadii isaa dhibaa 416.7 kPa irratti -56.6 °C yoo ta'u, akkasumas critical point isaa 7821 kPa irratti 31.1 °C dha.


text:
Ayhuudonni Itophiyaa (Beta Israa’el ykn Falaashaa) dhibba heddutti laakkawaman magalaa Iyyaarusaleemitti hiriira nagaa guddaa geggeessan. Sababni hiriirichaa loogii sanyii, gara jabeenna poolisiifi gadi qabiinsa isaan irratti raawwatu mormuudha. Hiriirri kan geggeeffame fundura waajjira Muummicha Ministera Biyyatiititti.
Beta Israa’eloonni naannoo Israa’el hundarra dhufan hiriiricha irratti hirmaataniiru. Namoonni hiriira kana irratti argaman rukuttaafi loogii poolisiin biyyattii isaan irratti yeroodhaa yerotti raawwatu mootummichi akka dhaabu gaafataniiru. Aarii Beta Israa’el akka haarawaatti kan danfise as kaluu kana miseensi woraana biyyattii adiin tokko isa Beta Israa’el irratti rukuttaa hamaa yoo qaqqabsiisu viidiyoon mul’achuu isaati. Beta Israa’eloonni loogii sanyii saahuu isaan mudatuun alatti gama diinagdeetiinis haala hamaa keessa jiraatu.
Hiriira kana irratti hookkara ka’een namoota heddu irra miidhaan gaye. Akka gabaasni adda addaa agarsiisutti namoonni 15 madoo ta’aniiru.
Ummanni Beta Israa’el sanyii Ayhuudaa qaban jedhaman gara Itoophiyaatti akkamitti dhufan kan jedhuuf yaada gurguddaa lamatu jira: hariiroo mooticha Salamoniifi mootitii Saabaa jidduu ture irraa uumaman isa jedhuufi isa baqaan gara Itoophiyaatti dhufan jedhu.
Yeroo kanatti Beta Israa’el kuma 120 ol ta’antu Israa’el keessa jiraatu jedhamee tilmaamama. Irra jireessi Beta Israa’el kanniinii Itoophiyaa irraa gara Israa’eliti kan deebifaman bara 1977 – 1979 jidutti ture. Mootummaa Israa’el ture kan garasitti isaan fe’e; mootummaan Itoophiyaa balaa irra isaan buusaara jechuudhaan.
Beta Israa’elootaaf Israa’el keessatti jireenyi salphaa hintaane. Rakkoo aadaa, afaanii, qilleensaafi diinagdee jabatu isaan mudate. Akka Ayhuudota isaan biyyoota Awurooppaafi Ruusiyaa irraa Israa’elitti godaananii akka salphatti ufjijjiranii ummata isaan dura Israa’eli quphatetti makamanii jiraachuun isaniif hinaanjine. Hedduun Beta Israa’elootaa ammas afaan Amaaraa dubbatu, aadaas isuma qabatanii deeman jala tiratu. Hunda caalatti kan rakkoof isaan saaxilaaru gurraacha ta’uu isaaniiti.


text:
Mobile Oomisha Duraa[#Original] ta’uu akkamitti beekuu Dandeenya: OROMO ICT
Mobile Oomisha Duraa[#Original] ta’uu akkamitti beekuu akka dandeenyu.
Yeroo hedduu Mobile yeroo bitachuu barbaaddan Ulaagaalee barbaachisaa ilaaluu qabdaniifi Oomishni Mobile tokkoo Oomisha duraa ykn Xabboo[Original
Haata’uu malee Maloota kanaan duraa sana caalaa malli SALPHAA fi SIRRIIn kan asii gaditti tarreeffaman kana ta’uu irra geenyee jirra.
• Device Status isaa #OFFICIAL Jechuu qaba.
• Lakkoofsi Oomisha Mobile Sanaa[IMEI] kan Lakkada Gabaabaa ykn *#06# dhaan nuuf dhufu Lakkoofsa IMEI Mobile sanaa kan #STATUS keessa jiruun yoo wal fakkaate qofaadha.
Tartiibni Kana ittiin beekuu dandeessaniin akka armaan gadiitti ta’a:
• 1ffaan, Mobile keessan Baafata[Menu] seentanii—>>Q
• Jalqaba IMEI qafoo sanaa mala *#06# jedhuun ilaalaatii, Lakkoofsa[IMEI]
Maloota kanaan Mobile isa sirrii bitachuu dandeenya.
Maxxansa kana #SHARE gochuun Namootni hedduun akka fayyadaman godhaa. ..
HORAA BULAA DEEBANAA
O R O M O I C T
[sgmb id=”1″]


text:
Waa’ee Hayyu duree ABO Daawud Ibsaa kana beektuu?
Daawud Ibsaa Ayyaanaa bara 1999 irraa hanga tibbana karaa nagaa qabsoo gaggeessuf mootummaarra waamicha dhiyaateef simatanii gara biyyaatti deebi’anitti hayyuu duree ABO tahuun tajaajilaa turan.
Daawud Ibsaa Godina Horroo Guduruu Wallaggaa Aanaa Horroo Bulluq ammaa ona Abuuna jedhamtu keessatti dhalatanii guddatan.
Barnoota sadarkaa jalqabaa Magaalaa Shaambuutti erga baratanii booda barnoota sadarkaa lammaffaaf gara Finfinnee deemuun mana barumsaa Jeneraal Wiingeetitti barataa turan.
Jeneral Wiinget keessattis barataa cimaa akka turan hiriyyaansaanii Mana barumsaa Wiingetii eegaluun hanga qabsoo hidhannootti waliin turan Dr. Dagafaa Abdiisaa Tuuchoo BBC’tti himaniiru.
Daawud Ibsaa bara 1970 hanga 1971tti Yuunivarsiitii Finfinnee, Yuunivarsitii Haayilesillaasee I jedhamuun beekamu galuun osoo barataa jiranii mormii barattootaa yeroo sana finiinaa turetti makamuun qabsoo gochaa akka turan himama.
Achittis waldaa baratoota Oromoo jedhamutti makamuun Haayilesillasee mormuu itti fufan.
Bara 1974-1976tti ammo duula ‘Idget be hibret’jedhamutti makamuun hawwaasa tajaajilaa tureera.
- Qophiin simannaa ABO Finfinneetti muddama uume
- Imala deemsa miillaan ABO simachuuf Wallagga irraa Finfinneetti jalqabe
- ‘Gaaffii Oromootu ABO dhalche’
Hundeeffama ABO fi Daawud
Bara 1973 Addi Bilisummaa Oromoo cunqursaa bara dhibbaa uummata keenyarraa kaasuu qabnu jechuun magaalaa Finfinnee keessatti akka hundeeffame Dr Dagafaan dubbatu.
Yeroo sana adda durummaan akka Baaroo Tumsaa, Qees Guddinaa Tumsaa, Jaarra Abbaa Gadaa, Leencoo Lataa, Diimaa Nagoo fi Magarsaa Bariifaa namoota ABO hundeessan turani jedhu Dr. Dagafaan.
As keessatti baratoonni Yuunivarsiitii Oromoo hedduun hirmaataa akka turan Dr. Dagafaan BBC’tti himaniiru.
Daawud Ibsaas isaan keessaa isa tokko ture jedhu.
Bara 1977 akka duula ‘Idget be hibret’ irraa deebi’een Daawud miseensa Koree Giddu Galeessaa ABO tahuun filataman.
Haa tahu malee yeroo sana taayitaarra kan ture mootummaan Dargii hanga bara 1979tti waggota lamaaf mana hidhaa galche.
Akkuma mana hidharraa bahaniin bara 1979 -1980tti gara Yuunivarsiitii Finfinneetti deebi’uun barnoota Istaatiksii itti fufe.
Haa tahu malee qabsoon karaa hidhannoo jalqabame cimee akka itti fufuuf barnoota Istaatiksii wagga Arfaffaa irraa addaan kutuun bara 1980 leenjii waraanaaf gara Sudaan imalan.
Leenjii waraanaa boodas gara lixa Oromiyaa Wallaggaatti deebi’uun qabsoo itti fufan.
Bara 1981 ji’oota muraasaaf gara Eertiraa deemuun leenjii waraanaa dabalataa fudhatanii ajajaa waraanaa ABO lixaa tahuun qabsoo hidhannoo mootummaa Dargii irratti jalqaban itti fufan.
- ”Rakkoo nageenyaa Lixa Oromiyaa harka keessaa hinqabnu”
- Badhaasotan argadhe keessaa inni kun adda – Alii Birraa
- ‘Baandii Gadaa deebisnee ijaaruuf jirra’
Nyaataan summaa’uu
Mootummaan Dargii waraanni kallattii hedduun waan irratti cimeef tarkaanfii hamaa fudhachuuf Oppireeshini gaggeessuu jalqabe jedhu Dr. Dagafaan.
Haala Kanaan bakka loltoonni ABO buufatanii fi nyaatan qorachuun wallaga Lixaa naanno Begiitti dhiyoo jirtu tokkotti summii nyaatatti makuun akka kennamuuf taasisan jedhu.
Yaadichi kan nama yeroo sana naannoo Begii fi Gidaamii bulchaa tureeti jedhu.
Namni summii akka kennuuf dirqisiifame loltoota sagal Daawud Ibsaan hogganu keessaa obboleessa isa tokkooti jedhu.
Daawud Ibsaa akkuma xiqqoo nyaataniin nama eegumsarra jirurraa dabaree fuudhee akka ol galee nyaatu taasise jedhu hiriyyaan Daawud Dr. Dagafaan.
Namootni torba bakkuma tokkotti yerooma sana yommuu du’an, isaan baala waanuma arge nyaatanii dabalataan namootni bishaan obaasuun akka lubbuun oolan Obbo Daawud BBC’tti himaniiru.
Guyyaa sana Tottobaa Waaqwayyaa Yuunivarsiitii Finfinnee kiiloo jaha, Yohaannis Dinqaa Yunivarsiitii Haramaayaa, Adam Mahaammad fi Suleyman Mahammad, Taaddasaa Shorroo kan jedhaman namootni torba bakka Sonkaa jedhamtutti akka dhuman Obbo Daawud ni dubbatu.
Hidhaa karchallee
Yeroo sana qondaaltotni mootummaa Dargii odeeffannoo irraa arganna jechuun hospitaala Dambidoolloo galchuun erga yaalsisanii booda magaalaa Finfinnee mana hidhaa karchallee jedhamutti galchuun achitti darara guddaa irraan gahan jedhan Dr. Dagafaan.
Kun bara 1981 A.L.A yoo tahu hanga bara 1986tti mana hidhaa Karchallee turuun deeggarsa obbolaan haadha warraa Leencoo Lataa aadde Kuwee Kumsaa taasisaniin mana hidhaatii miliquun ammas waraana ABOtti makamani jedhu.
Daawud bara 1988 irra deebiin koree gidduu galeessaa fi hojii raawwachiistuu ABOtti filamuun hanga 1991tti kutaa waraanaa ABO hogganaa turan.
Booda erga wal dhabdeen bara mootummaa ce’umsaa uumamee ammas gara qabsoo hidhannootti deebi’uun Eertira buufata waraanaa godhachuun qabsoo itti fufan.
Bara 1999 Hayyu Duree ABO tahuun filamuun hanga guyyaa karaa nagaa jilasaanii guutuu waliin biyyatti deebi’anitti hidhannoodhaan qabsoo gaggeessaa turaniiru.
Fulbaana 15 bara 2018 jilli ABO guutuun biyya alaa jiru gara biyyaatti deebi’uun uummata miiliyoonotaan simannaan tasifameeraaf.
Daawud Ibsaa harmee isaanii waggaa 36 booda yommuu ijaan argan.
ራያ እንኳን መሬቱ ሰማዩም የኦሮሞ ነው።
Kun #FINFINNEE irraatti!


text:
Mootummaan Wayyaanee afaan qawweedhaan erga aangootti olbahee kaasee hidhaa, ajjeechaa, biyya irraa arii’uu fi darara dhala namaaf hin malle barattoota Oromoo irratti gaggeessaa as gahe. Barattootni Oromoo dhiibbaa mirga namummaa fi Dimokiraasii Uummata Oromoo irratti gahaa ture dura dhaabbachuun wareegama qaalii kaffalaa turan. Mootummaa wayyaanee abbaa irreef murtiin dabaa hidhaa fi ajjeechaan QBO duuba kan deebisu itti fakkaachuudhaan itti fufinsaan daba daangaa hin qabne gaggeessaa as gahe.
Gaaffii abbaa biyyummaa barattootni Oromoo gaafatan dura murtii hidhaa fi ajjeechaa dabaan dhaabbachuun kan beekamtu wayyaaneen barattoota Oromoo Yuunivarsiitiilee keessaa mana hidhaatti guurte irratti murtii dabarsite. Sabboontota Barattoota Oromoo 21 kan Yuunivarsiitii Dirree Dawaa keessaa baratan irratti himannaa dharaa kan bane abbaan irree Wayyaaneen mana murtii sadarkaa 1ffaatti murtii hidhaaf dabarsuun murtii dabaa itti murteessite. Barattootni kunneen ji’a jaha guutuuf mana hidhaa mootummaa Wayyaanee gidduu galeessaa Maa’ikelaawwii fi Dirree Dawaa gidduu naannessuudhaan rukkuttaa hamaa irraan kan geessu yoo tahu ammas murtii hidhaa waggaa fi qarshii 500 eegalee hanga waggaa shanii fi qarshii 500tti itti murteessitee jirti. Barattootni kunneen
- Barattuu Daraartuu Abdataa Araarsoo
- Barataa Mootii Baanjuu Ayyaana
- Barataa Dheeressaa Simee Qumbii
- Barataa Dassaaleny Beeksisaa Imaanaa
- Barataa Abdii Birraa Baqqalaa
- Barataa Gadaa Baanetaa Gannaalee
- Barataa Leencoo Teediroos Dheeressaa
- Barataa Darajjee Tasfaayee Mokonnin
- Barataa Ifaa Geetachoo Obsaa
- Barataa Amaanu’eel Ittafaa Sirneessaa
- Barataa Baacaaa Bazzuu Baaldaa
- Barataa Dassaaleny Korsaa Saaphinee
- Barataa Taagel Gulummaa Olqabaa
- Barataa Milkeessoo Qaaqoo Galaalchaa
- Barataa Musaa Umar Tusaa
- Barataa Yeroosan Shallamoo Qabataa
- Barataa Miliyoon Olqabaa Gootaraa
- Barataa Gaaddisaa Asfaaw Rattaa
- Barataa Taaddalaa Baqqalaa Tolosaa
- Barataa Oliyaad Bulbulaa Sambatuu
- Barataa Abdusalaam Huseen Gannaa
Bilisummaa haala olaanaadhaan ni balaaleffata. Murtiin hidhaa fi ajjeechaa waayyaaneen darbu hanga bilisumaa Oromoo fi Walabummaa Oromiyaatti kan itti fufu tahuu uummatni Oromoo beekuu qaba.
Kanaafis Uummatni Oromoo waanjoo garbummaa bara baraan jabaachaa dhufe kana of irraa buusuuf bakka jiruu Fincila Diddaa Garbummaa gaggeessuu akka qabus Qeerroon Bilisummaa waamicha dabarsa. Addatti ji’i Sadaasaa ji’a FDG tahuu hubachuudhaan Uummatni Oromoo bakka jiruutti FDG wal irraa hin citnee fi mootummaa wayyaaneetti xumura godhu gaggeessuuf duuba akka hin deebine quba qabaachisna.
Injifannoo Uummata Oromoof!!
Gadaan Gadaa Bilisummaati!!
Qeerroo Bilisummaa
Sadaasa 5, 2014
Finfinnee


text:
Mootummaan Ameerikaa torbee dabre keessa waajjira Dhaabbata Bilisummaa Falasxiin(PLO) kan magaalaa Washingitan keessatti argamu cufuuf akka tahe beeksisee kan ture yoo tahu, bulchiinsi Falasxiin gama isaatiin waajjirri isaanii yoo kan cufamu tahe, hariiroo fi walqunnamtii Mootummaa Ameerikaa waliin qabu hunda kan addaan kutu tahuu akeekkachiise. Kanuma hordofuun Jum’aa kaleessaa waajjirri haajaa alaa Ameerikaa ibsa baaseen yaada waajjiricha cufuu guyyoota 90 kan tursiisu tahuu beeksise.
Bulchiinsi Traamp yaada waajjira PLO cufuu jedhu kan murteessee ture, mana murtii yakka addunyaa (ICC)n, yakkoota Israa’eel raawwatte akka qoratuu fi mootummaa yahuudotaa irratti himanaan akka banamu, Bulchiinsi Falasxiin gaafachuu isaa hordofuun akka tahe gabaasni arganne ni mul’isa.


text:
Addi Dimokraatawaa Oromoo (ADO), Addi Bilisummaa Oromoo (ABO), Kallachi Wolabummaa Oromoo (KWO) fi Addi Bilisummaa Oromoo Tokkoomee (ABO-T) ajjeechaa, saamichaa fi weerara ‘Liyyuu Poolisiin’, humna mootummaan Woyyaanee bobbaase, Oromoo irratti raawwatame Oromoon hundi afoo akka dhabatuu gaafatan. Jaarmayaaleen kunniin gochi badii Oromoo irratti raawwatamaa jiru sadarkaa yaachisaa ta’e irra gayuu ibsanii, hatattamaan dhaabachuu qaba jedhaniiru.
Oromoo ajjeesaa fi lafa irraa buqqisaa kan jiru humna Woyyaaneen bobbaafte kan maqaa ‘Liyyuu Poolisii’ jedhu baafatee fi golgaa wolitti bu’iinsa daangaa jedhu uffateedha, akka ibsa jaarmayaalee kanaatti. Rakkoon amma mul’ataa jiru kuni wolitti bu’iinsa jiraattota dangaa Oromiyaa fi naannoo Somaaleen wanti isa jechisiisu tokko hin jiru. Kan geggeeffamaa jiru, akka jarmayaalee kanatti, woraana Woyyaaneen Oormoo irratti labsisteedha. Oromoon kan qajeelatti hubachuu fi gootummaan fundura dhaabachuu qaba.
Weerarri Oromoo irratti baname balaa sanyii duguuggii geggeessisaa fi Oromoo lafa fi qabeenya isaa irraa buqqisaa jira, jedhu jaaramayaaleen kunniin. Weerarri kun bal’inaan kan geggeeffamaa jiru Baha Oromiyaa irraa Qumbi, Cinaaqsan, Miidhagaa Lolaa, Gursum, Mayyuu Mulluqqee, Baabilee, Carcar/Gumbii Bordodde dha. Godina Baale Daawwee Saarii, Sawweena, Madda Walaabuu fi Raayituu yoo ta’u, weerarri wolfakkaatu Gujii Idalloo fi Liibanii , akkasumas Boorana Moyyaalee fi bakkoota biraa hedduu keessatti deemaa jira. Seenaa isii keessatti, Oromiyaan weerarra kana fakkaatu bara 1970’moota keessa, yeroo Ziyaada Barreen Somaaliyaa bulchaa tureedha kan argite.
Weerara Oromoo fi Oromiyaa irrattii baname kana ummannii fi jaarmayaaleen Oromoo akka ufirraa faccisan jaarmayaaleen afran kunniin gaafataniiru. Bifuma wolfakkaatuun, jaaramayaaleen kunniin waamicha mootummaa Woyyaanee, hawaasa addunyaa, mootumma naannoo Somaalee fi ummata Itoophiyaa hundaaf dhiyeessanii jiru.


text:
Ambo (magaala)
Ambo magaalaa Oromiyaa gara dhihaatti aanaa Amboo keessatti argamtu. Magaalaan Amboo naannoo Oromiyaa godina Shawaa Dhihaa kessatti argamti. Magaalaan kun Finfinneerra gara dhihaattii Kiilomeetira 125 fagaattee argaamti. Ol ka’iinsi lafaa naannoo Amboo meetira 2101 yeroo ta’u laatiitiyuudii fi loongitiyuudiin ishii 8059’N 37051’E ta'a.
Ambo waan baayyedhaan beekkamti. Kana keessa tokko hora (mineral water) Ambotti. Warshaan hora kanarraa Bishaan Amboo oomishu magaalaa Amboorraa kiilomeetira 5 fagaatee argama. Kan biraa dhagaa mana ijaarsaaf oolu dhagaan Amboos achumatti argama. Manneen naannoo sana baayyeen kan ijaarraman dhagaa Amboo kanaani.
Ambo bishaan oo’aa(hot spring) lafa keessa burqu qabdi. Bishaan oo’aan kun bashannanaafis ta’ee fayyaa ofii eeguuf tajaajila guddaa kenna. Ambo naanno ishiitii iddoowwan turistii harkisan baayye qabdi. Kana keessa Finca’aa Gudar, Fincaa’aa Hulluuqaa, Haroo Wancii, fi kkf kaasuun ni danda’ama.
Ambo keessa Yuunivarsiitii tokkoo, manneen barnootaa sadarkaa lammaffaa lamaa fi manneen barnoota sadarkaa tokkoffaa baayyetu jira. Manni Barumsaa Sadarkaa 2ffaa Amboo mannen barnoota gurguddo Oromiyaas ta’e biyyattii kessa jiran keessa tokko.
Akka lakkoofsa uummataa bara 2005tti, magaalaan Ambo uummata 49,421 qabdi. Uummanni magaalaa Amboo Oromummaa kan labsanii fi deeggartoota Adda Bilisummaa Oromoo(ABO) akka ta’an dubbatama. Kanaafis akka ragaatti kan kaafamu Mana Barumsa Sadarkaa 2ffaa Amboo keessatti baratoonni yeroo baayyee mormii mootummaarra qaban ibsaa turuu isaaniiti.


text:
Zikrii fi Du’aayi Salaataa
Salaanni utubaalee Islaama shanan keessaa tokkoodha. Salaanni wal-qabsiistu Gooftaa fi gabricha jidduu jirtuudha. Wal-qabsiistun tuni yoo citte gabrichi Gooftaa isaatirraa citaa jechuudha. Gooftaa isaatirraa fagaachun diina isaa kan ta’e sheyxaanatti hiriyyooma. Tuni hiriyummaa akkam fokkattee! Salaata dhiisun kasaara fi hoongoo akkamii!! Rabbiin (subhaanahu wa ta’aala) akkana jedha:
“Yaa warra amantan! Qabeenyi keessanii fi ilmaan keessan zikrii Rabbii irraa isin hin dagin. Namoonni kana dalagan isaanumatu hoonga’oota.” Suuratu Al-Munaafiqun 63:9
Zikrii jechuun yaadannoo Rabbii yommuu ta’uu salaata, Qur’aana qara’uu fi hojii irra oolchu, hajjii fi kkf of keessatti qabata. Rabbiin yaadachuun arrabaa fi qalbiin kan hojjatamuudha. Qalbiin wanta arrabni jedhu itti xinxalluu fi hubachuu qabdi. Hubachuu fi xinxalluuf wanta arrabaan jedhan beekun baay’ee barbaachisadha. Namoonni baay’een salaata irraa mi’aa kan hin arganneef tarii hiika wanta arraaban jedhan san beeku dhiisu danda’u. Yoo hiika isaa beekaniyyuu qalbiin isaanii wanta biraatin ko’oomu dandeessi. Mi’aa fi faayda guddaa salaata irraa argachuuf har’a du’aayi fi zikriwwan salaata keessatti jennu fi hiika isaanii beekuf mee haa carraaqnu. Suuratu Al-Faatihaan hiika bal’aa fi gadi fagoo waan qabduuf har’aaf bira darbinee guyyaa biraa beellama itti qabanna, In shaa Allah. Har’a zikriwwaan gaggabaabo hiika isaanii waliin ilaalla. Du’aayiwwanii fi zikriwwan kunniin kitaaba Hisnul Muslim kan gara Afaan Oromootti hiikame irraa fudhataman. Rabbiin mindaa isaanii dachaan haa kafaluuf.
1.Du’aa’ii salaanni ittiin banamu
((سُبْحانَكَ اللَّهُمَّ وَبِحَمْدِكَ، وَتَبارَكَ اسْمُكَ،وَتَعَالَى جَدُّكَ،وَلاَ إِلَهَ غَيْرُكَ)
Subhaanaka Allaahumma, wa bihamdika tabarakasmuka wa ta’aalaa jadduka wa laa ilaha ghayruk
“Yaa Rabbii faaruu keetii wajjinin si qulqulleessa; maqaan Kee bu’aan (toltii) isaa baay’ate, ulfinni keetis olta’e, Si malee dhugaan gabbaramaan biraa hin jiru.”
Hiikan kitaabicha haala armaan olii kanaan hiike. Akkuma inni hiiketti dhiisun filadhe. Hanqinna keenyaf Rabbiin nuuf haa araaramu.
Hiika jechootaa: Subhaanaka (Ati Qulqulloofte), Allaahummaa (Yaa Rabbii), wa (fi) bihamdika (faaruu kee wajjiin), tabaaraka (bu’aan ykn toltii isaa baay’ate), ismuka (maqaan kee), ta’aalaa (olta’e), jadduka (ulfinni ykn kabajni kee) laa (hin jiru), ilaha (dhugaan gabbaramaan), ghayruka ( si malee kan biraa).
Maxxantuun ‘ka’ dhumarra jirtu maqdhaala abbummaa ‘Kee ykn ramaddii lamaffaa ‘Si ykn ati’ agarsiisti.
2.Du’aa’ii rukuu’aa
((سُبْحانَ رَبِّيَ الْعَظِيمِ))
“Subhaana Rabbiya-l aziim”
“Rabbiin kiyya guddaan qulqullaa’e.” (si’a sadii jedhi)
Hiika jechoota: Subhaana (qulqullaa’e) Rabbiiya (Rabbiin kiyya), al-Aziim (guddaan).
Du’aayi lammataa
((سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ رَبَّنَا وَبِحَمْدِكَ، اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِي))
“Subhaanaka Allaahumma Rabbanaa wa bihamdika, Allaahumma-ghfirli”
“Yaa Rabbii! Gooftaa keenya faaruu Kee waliin qulqulloofte. Yaa Rabbii! naaf araarami.”
Hiika jechoota: Subhaanaka (ati qulqulloofte), Allaahumma (Yaa Rabbii), Rabbanaa (Gooftaa keenya), bi(waliin) hamdi( faaruu), ka(kee), ighfir (araarami), lii (naaf).
Yeroo rukuu’a keessatti kana jennu maaltu nutti dhagahamaa? Itti yaadu qabna. “Yaa Rabbii guddinna Siif malu guddatte, hanqinnaa fi hir’inna hundarraa qulqulloofte.” Jechaa jirra. Yommuu ruku’aaf gadi jennu Rabbii guddaaf gadi of qabaa akka jirru beeku qabna. Nuti hanqinna baay’ee akka qabnu fi dadhabdoota akka taane, Rabbiin immoo kana hundarraa qulqulluu akka ta’e itti yaadu qabna. ‘Yaa Rabbii hanqinna, dadhabinna, badii kiyya naaf araarami’ jechaa jirra.
3.Du’aayii yeroo rukuu’a irraa ol-jedhan
((سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ))
Sami’Allahu liman hamidah
“Rabbiin nama Isa faarseef dhaga’e.”
Hiika jechoota: Sami’a (dhaga’e), Allahu (Rabbiin), li (-f) man (nama), hamidahu (Isa faarse)
((رَبَّنَا وَلَكَ الْحَمْدُ، حَمْداً كَثيراً طَيِّباً مُبارَكاً فِيهِ))
Rabbanaa wa lakal-hamdu, hamdan kasiiran xayyiban mubaarakan fiihi
“Rabbii keenya faaruun keeti. Faaruu baay’ee, gaarii, barakaan isa keessa jirun [Si faarsa].”
Hiika jechoota: Rabbanaa (Rabbii keenya), lakal-hamdu (faaruun keeti), hamdan (faaruu), kasiiran (baay’ee), xayyiban (gaarii), mubaarakan (barakaa kan qabu), fiihi (isa keessa).
Hubachiisa: wal-qabsiistun Arabiffaa ‘wa’ hiika baay’ee waan qabduuf qajeellotti Afaan Oromootti hiikanii seer-luga afaanicha eegun ni ulfaata. Yeroo tokko tokko wal-qabsiistun (wa) qajeelotti hiikamu dhabuun hiika hima hin jijjiru ykn ergaa isaa hin diigu.
4.Du’aayii sujuudaa
((سُبْحَانَ رَبِّيَ الأَعْلَى))
Subhaana Rabbiya-l-A’alaa
“Rabbiin kiyya ol ta’aan qulqullaa’e.” (Si’a sadii jedha)
Hiika jechootaa: Subhaana (qulqullaa’e), Rabbiya (Rabbiin kiyya), al-A’alaa (ol ta’aan)
Yommuu fuula keenya dachii irratti gadi finnee du’aayi armaan oli jennu, qulqullummaa fi olta’iinsa Rabbii ni hubanna. “Rabbiin hanqinna, dadhabinnaa fi hir’inna hundarraa qulqullaa’e, ol ta’e” jechuun qalbii teenya keessatti xinxallu qabna. Kuni jaalalaa fi kabaja Rabbii qabnu dabala.
5.Du’aa’ii jidduu sujuuda lamaanii
((رَبِّ اغْفِرْ لِي، رَبِّ اغْفِرْ لِي))
“Yaa Rabbi naaf araarami! Yaa Rabbi naaf araarami.”
Du’aayi lammataa:
اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِي، وَارْحَمْنِي، وَاهْدِنِي، وَاجْبُرْنِي، وَعَافِنِي، وَارْزُقْنِي،
“Allaahumma-ghfirlii warhamnii, wahdinii, wajburnii, wa’aafinii, warzuqnii”
“Yaa Rabbi naaf araarami. Na mararfadhu. Na qajeelchi. Na tolchi, Nagaa na godhi. Na soori.”
Hiika jechoota: Allaahumma (Yaa Rabbii), ighfirlii (naaf araaramii), warhamnii (na mararfadhu, rahmata naaf godhii), wahdinii (na qajeelchii), wajburnii (na tolchi, haala kiyya miidhagsi), wa’aafinii (nagaa na godhi), warzuqnii (na soori).
Hubachiisa: ‘gh’ qubee lama osoo hin ta’in qubee takkatti ‘ghayni’ arabiffaa kokkee keessatti dubbifamtuudha. Jechoonni armaan olii kunniin aliif hin dubbifamne qabu waan ‘wa’ maxxanfataniif ykn jechi biraa dursee waan dhufeef.Osoo wa maxxanfachuu ykn jechi biraa dursee dhufuu baate, silaa aliifni ni dubbifamti. Fkn, irhamni jenna.
6.Tashahhuda
التَّحِيَّاتُ لِلَّهِ، وَالصَّلَواتُ، وَالطَّيِّباتُ، السَّلاَمُ عَلَيْكَ أَيُّهَا النَّبِيُّ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَكَاتُهُ، السَّلاَمُ عَلَيْنَا وَعَلَى عِبَادِ اللَّهِ الصَّالِحِينَ. أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ وَرَسولُهُ
At-tahiyyaatu lillaahi was-salawaatu wax-xayyibaat, as-salaamu ‘aleyka ayyuhan-Nabiyyu wa rahmatu-llahi wa barakaatuhu. As-salaamu ‘aleynaa wa ‘alaa ‘ibaadillahi-ssaalihiin, ash-hadu an laa ilaha ill-Allah wa ash-hadu anna Muhammadan ‘abduhu wa rasuuluhu.
“Kabajaan, salaatonni (ibaadaan adda addaa) fi dubbiin gaggaariin hunduu kan Rabbiiti. Yaa Nabiyyicha! Nageenyi sirra haa jiraatu; Rahmanni Rabbiitiifi barakaan Isaas. Nageenyi nuufi gabroottan Rabbii gaggaarii irra haa jiraatu. Dhugaan gabbaramaan Rabbiin malee akka hin jirre ragaa nan baha. Muhammadis gabricha Rabbiifi Ergamaa Isaa akka ta’e raga nan baha.”
Hiika jechoota: At-tahiyyaatu (kabajaan), Lillaahi (kan Rabbiiti), salawaat (salaatonni, ibaadan adda addaa), ax-Xayyibaat (dubbiin gaggaariin), As-salaam (nageenyi), aleeyka(sirra), Ayyuha (yaa!), Nabiyyu (Nabiyyii), rahmatullahi (rahmanni Rabbii), barakaatuhu (barakaan Isaa), aleeynaa (nurratti), alaa (irra), ibaadillahi (gabroottan Rabbii), Saalihiin (gaggaarii), Ash-hadu(ragaa nan baha), An (akka), Laa (hin jiru), ilaha (dhugaan gabbaramaan), illa (malee), Allaah (Rabbiin) (Laa ilaha ill-Allah -Dhugaan gabbaramaan Rabbiin malee hin jiru)
Wa (fi,-is,), ash-hadu(ragaa nan baha), anna (akka), abduhu (gabricha isaa), rasuuluhu (Ergamaa Isaa (Rabbii)).
7.Tashahhuda booda Nabiyyii (saw) irratti salawaata buusuu
اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ، وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ، كَمَا صَلَّيتَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ، وَعَلَى آلِ إِبْرَاهِيمَ، إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ، اللَّهُمَّ بَارِكْ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ، كَمَا بَارَكْتَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ وَعَلَى آلِ إِبْرَاهِيمَ، إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ
Allaahumma Salli alaa Muhammadin wa ‘alaa `Aali Muhammadin, kamaa salleyta ‘alaa ibraahiima wa ‘alaa aali ibraahima innaka Hamiidun Majiid. Allaahumma baarik, ‘alaa Muhammadin wa ‘ala aali Muhammadin, kamaa baarakta alaa ibraahima wa ‘alaa aali Ibraahiima, innaka Hamidun Majid.
“Yaa Rabbi akkuma Ibraahiimiifi maatii Ibraahiim irratti Rahmata buufte Muhammadiifi Maatii Muhammad irratti Rahmata buusi; Ati faarfamaa guddaa waan taateef. Ammas akkuma Ibraahiimiifi maatii Ibraahiim irratti barakaa buufte Muhammadiifi Maatii Muhammad irratti barakaa buusi; Ati faarfamaa guddaa waan taateef.”
Hiika jechoota: hiikni jechoota haarofti baay’en waan hin jirreef hiika isaatirraa akka hubattan nan abdadha. Garuu muraasni isaanii: kamaa(akkuma), aali (maatii), ‘alaa (irratti).
8.Tashahhuda erga xumuranii boodaa du’aayi salaama baafachun dura godhamu
اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنْ عَذَابِ جَهَنَّمَ وَمِنْ عَذَابِ الْقَبْرِ وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ فِتْنَةِ الْمَسِيحِ الدَّجَّالِ وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ فِتْنَةِ الْمَحْيَا وَالْمَمَاتِ
Allaahumma innii a’uuzu bika min ‘azaabi jahannam, wa min ‘azaabil-qabri, wa a’uuzu bika min fitnatil-masiiḥid-dajjaal, wa a’uuzu bika min fitnatil-maḥyaa wal-mamaat
“Yaa Rabbii! ani dhugumatti adabbii jahannamii fi adabbii qabrii irraa Sittin maganfadha. Mokkorii (fitnaa) Masiih Addajjaal, akkasumas mokkorrii jireenyaa fi du’aa irraa sittin maganfadha.”
Hiika jechoota: Innii (dhugumatti ani), A’uuzu (nan maganfadha, nan eeggama), bika (sitti, siin), min (irraa), Azaab (adabbii), Jahannam (ibidda aakhiraa), qabr (qabrii, bakka namoonni itti awwaalaman), fitnaa (mokkorrii, qormaata cimaa), Masiih Addajjaal (Masiih sobaa kan yeroo Qiyaaman dhiyaattu dhufu; ummata gara kufritti jallisuuf ‘Ani Gooftadha’ jedhe of waamudha), mahyaa (jireenya), mamaat (du’a).
Du’aayi dabalataa
((اللَّهُمَّ أَعِنِّي عَلَى ذِكْرِكَ، وَشُكْرِكَ، وَحُسْنِ عِبادَتِكَ))
“Yaa Rabbi si yaadachuu, si galateeffachuufi ibaadaa kee gaaromsuu keessatti na gargaari.”
- Zikriwwan salaata booda godhaman
((أَسْتَغْفِرُ اللَّهَ ،أَسْتَغْفِرُ اللَّهَ ،أَسْتَغْفِرُ اللَّهَ، اللَّهُمَّ أَنْتَ السَّلاَمُ، وَمِنْكَ السَّلاَمُ، تَبَارَكْتَ يَا ذَا الْجَلاَلِ وَالْإِكْرَامِ))
Astaghfirullah, Astaghfirullah, Astaghfirullah, Allaahumma Antas- Salamu, wa minkas-salaamu, tabaarakta yaa zal-Jalaali wal-Ikraam
“Rabbiin araarama kadha, Rabbiin araarama kadha, Rabbiin araarama kadha,Yaa Rabbii Ati As-Salaam. Nageenyi si biraa argama. Yaa abbaa Guddinaafi Kabajaa khayriin Kee baay’ateera.”
Hiika jechoota: Astaghfirullah-Ani Rabbiin araarama kadha. As-Salaam ( Madda nageenyaa yookiin hanqinnaa fi hir’inna hundarra qulqulluu kan ta’e) (hiikni kuni https://sunnah.com/nasai/13/160 irraa fudhatame). Minka (sirraa yookiin si biraa), salaam (nageenya), tabaarakta (khayrin ykn tolti kee baay’ate), yaa (Yaa), zaa (abbaa-owner), Jalaal (guddinna), ikraam (kabaja).
Dabalataan
سُبْحَانَ اللَّهِ – Subhaanallah- Rabbiin qulqullaa’e (si’a x33)
الْحَمْدُ لِلَّهِ – Alhamdulillah- Faaruun kan Rabbiiti. (si’a x33)
اللَّهُ أَكْبَرُ – Allahu Akbar- Rabbiin waan hundarra guddaadha (Allah is the Greatest) (si’a x33)
Ergasii zikrii tana haa jedhu:
لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ، لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ))
Laa ilaha ill-Allah, wahdahu laa shariika lah, lahul mulku wa lahul hamdu, wa huwa alaa kulli shey’in qadiir
“Dhugaan gabbaramaan Rabbiin malee hin jiru. Inni tokkicha hiriyyaa hin qabneedha. Mootummaan kan Isaati. Faaruunis kan Isaati. Inni waan hundaa irratti Danda’aadha.”
Hiika jechoota: Laa ilaha ill-Allah (Dhugaan gabbaramaan Rabbiin malee hin jiru), wahdahu (tokkicha), laa (hin qabne), shariika (hiriyyaa), lahul (kan isaati), al-Mulk (motummaan), al-hamdu (faaruun), huwa (inni), ‘alaa (irratti), kulli (hundaa), shey’in (waan, wanta), qadiir (danda’aa).
Xinxallii
Yommuu subhaanallah jennu maaltu nutti dhagahamaa, maal hubannaa? Arraba qofaan subhaanallah jenna moo qalbii keessatti wanti hubannu ni jiraa? Namoonni baay’een xinxallii malee of dagatoo ta’anii zikriiwwan kanniin jedhu. Osoo itti xinxallinee faaydaa guddaa arganna. Jalqaba yommuu subhaanallah, Alhamdulillah, Allahu akbar jettu suuta jedhi, hin ariifatiin. Yommuu subhaanallah jettu haala kanaan xinxalli (Rabbiin hanqinna, dadhabinna, hir’inna kam irraayyu qulqullaa’e. Namaan wal fakkaachu irraa qulqullaa’e. fakkaataa qabaachu irraa qulqullaa’e. Dhugumatti Inni fakkaataa wayitu hin qabu.”
Alhamdulillah yommu jettu immoo Faaru fi galanni hundi kan Rabbiiti; sifaanni (amaloonni) fi maqaan Isaa hundi guutudha, miidhagoodha) Qananii fi tola narratti oole hundaaf Galanni Isaaf haa galu.
Allahu Akbar yommuu jettu immoo keessa keetti sodaan kan dhagahamu ta’uu qaba. Rabbii waa hundarra guddaa ta’e akkamitti hin sodaatamnee? Yoo irra deddeebite Allahu akbar jettu keessi kee ni hollata. Isa jalaa akka hin baane ykn hin miliqne siif gala. Wayitti Isa fakkeessun akka hin danda’amne ni hubatta. Sababni isaas, Inni waa hundarra guddaadha, fakkaataa fi wal-qixxaata hin qabu.
Namoonni Rabbii (hanqinna hunda irraa qulqullaa’e fi olta’etti) fakkaataa yommuu dhiyeessaniif dhugumatti daandii sirrii irraa jallataniiru. Samii, dachii fi wantoota isaan lamaan jiddu jiru kan uume akkamitti fakkaataa qabaataa? Akkamitti ilma horataa? Rabbiin keenya qulqullaa’e, olta’e, guddinna Isaaf malu guddate. Ammas irra deebine subhaanallah, Alhamdulillah, Allahu Akbar jenna.
Kitaaba wabii
Hisnul_muslim Hiikan gara Afaan Oromoo: Gaalii Abbaaboor Abbaaguumaa (Fuula 22-43)
Kitaaba keessatti madda Hadiisota waan dhiyeessef, lamuu asitti dhiyeessun irra deddebii ta’a. Kitaaba kanaa fi kan biroo buusuf linkii tana tuquu dandeessu. https://islamhouse.com/or/main/
Alhamdulillah. Dogongoraa fi hanqinna keenya Rabbiin nuuf haa araaramu. Namni dogongora koo ykn fooyya’iinsa natti akeeke gammachuun irraa fudha.
Barruu tana dawnlod gochuuf linkii tana tuquu dandeessu: ZIKRII FI DU’AAYI SALAATA