text:
Eegan Rabbi
faarsee ,Nabi Muhammadiifii , aalii isaatifii
Asaabaadhafii , warra karaa isaanii qabate
hundarratti rahmataafii nagaya buusee, kitaabni
kun sharhii arbakgiina nawawi`iiti .
Imaamunnawawiin ,yahgyaan ilmi sharafuddiin akki
je`e wanni nabi Muhammad ,ergamaa Rabbirraa nuu
odeffame, karaa heddu`uun: karaa aliyyii abii
xaalibiin ,karaa Abdullaahii mas`uudin, karaa
Mu`aaz jabaliin ,karaa Abiddardaa`in ,karaa ilma
umariin ,karaa ilma abbaasin , karaa anas ilma
malikiin , karaa abii hereyra aatin, karaa abii
sa`iidil khudri`itin, wanni karaa, jara
kanaatin , nabi Muhammadiraa nu gaye
إن رسول الله
r
قال : من حفظ على امتي أربعين حديثا من أمر دينها
بعثه الله يوم القيامة فى زمرة الفقهاء والعلماء
وفى رواية
بعثه الله فقيها عالما } وفي رواية
أبي الدرداء { وكنت له يوم القيامة شافعا وشهيداً
} وفي راوية ابن مسعود { قيل له أدخل من أي
ابواب الجنة شئت } وفي رواية ابن عمر { كتب فى
زمرة العلماء وحشر فى زمرة الشهداء } .
Ma`naan
isaa
: namni hadiisa kiyarraa ummata kiyyaaf
Hadiisa afurtama kan diinaa islaamaa nama
barsiisu tiyse qomatti qabatee takkaa kitaabatti
kaatee akka hin banne godhe guyyaa qiyaama`aa
Rabbin nama san jamaa`aa fuqahaadhatiifii
jamaa`aa ulaaa`iidhatiin wajji isa kaasa. Karaa
biraatin wanni odeefame nabi Muhammed Nageenyi
isarratti haa jirtuu nam san shafaa`aadhan
fuudha ammallee akka inni mu`mina taye raga`an
bayaaf jechu .


c: text/html

text:
Review Overview
Nuti, miseensonni Kora Bu’uressaa Adda Dimokiraatawaa Oromoo (ADO) sochii politikaa Oromoo haaraya dhugoomsuu keenya labsina. Sochiin haarayni kunis, kan haqa Oromoo fi saboota Itophiyaa maraaf falmu ta’a. Tarkaanfiin fudhanne kun seenaa qabsoo bilisummaa Oromoo keessatti boqonnaa haaraya saaqa. Kana qofa osoo hin taane, empayerummaa Itophiyaa hundeedhaan buqqisee sirna federalummaa demokraatawaadhaan bakka buusuu akeekkata.
Sochii Oromoo haaraya kana oggaa bu’uressinu hubannoota irraa kaanu qabna. Sunis, Itophiyaan eega gaafa dhalatte irraa kaaftee mana hidhaa sabootaa fi sablammootaa ta’uu isee ti. Kanaaf, yoomillee caalaa dararamuun, salphachuun fi saamamuun Oromoo fi saboota biraa irra gahaa jiru dhaabbachuun barbaachisaa dha; ni danda’amas. Injifannoo akkasitti akka inni gumaachuufi kan nuti sochii haqa saboota hundaaf falmu bu’uressineef.
Ejjennaan nuti haqa namootaa fi saboota hundaaf falmuudhaaf fudhanne kun waan irraa maddu ni qaba. Sunis, dabni (injustice) bakka fedhettuu raaw’atamu bakka hundattuu haqa gaaga’uu hubachuu dha. Waan ta’eef, haqaa orma biraa, keessattuu kan ollaa, dagatanii kan ofii qofaaf qabsaawuun faayidaa waaraa hin argamsiisu.
Ejjennaa kana fudhachuudhaan, qabsoon hiree murteeffannaa isaatiif Oromoon geggeessu kan haqa namootaa fi saboota hundaaf falmuudhaaf isa dandeessisu akka ta’utti hiikaa haaraya kenninaaf. Hiikaa haaraya kana maxxanfachuun keenyas kan akeeku, qabsoo hogganummaa Adda Bilisummaa Oromoo jalatti geggeeffamaa har’a gahe haaluu keenya akka hin taane hubachiisuu feena. Akeekni ammaan booda qabsoofnuuf milkiiwwan hanga ammaa galmaawan irratti ijaaruudhaan seenaa qabsoo bilisummaa Oromoo keessatti boqonaa haaraya saaquu dha.
Empayera taatee hanga har’aa gahuun Itopiyaa, qabsoo Oromoonii fi sabootni cunqurfamoon biraa mirga hiree murteeffannaa isaaniitiif geggeessan haqa ta’uu mirkaneessa. Bara 1991 hogganni empayerichaa murna tokko irraa gama biraatti jijjiirame malee sirni empayerummaa hunden hin jijjiiramne. (bakkuma jira).
Sirna empayerummaa kanas, yeroo jalqabaatiif dhumaatiifis, buqqisuun ni danda’ama jennee amanna.Sunis,sirna federalummaa sab-daneessaa (multi-national) kan dhugaatti demokraatawaa dhugoomsuudhaanmirkanaawa. Akeeka kana hojiitti hiikuudhaafis, yaadootaa fi sirna bulchiifamoota ambatti (citizenship) jijjiiraman akeekna. Gaafa jijjiiramni akkasii dhugoome irraa kaasee, Itophiyaan biyya-waloo kan mirgootanagummaa, fi eenyummaa saboota hundaa wal-qixatti kabajjee mul’iftutti jijjiiramti.
Ejjennaan nuti Itophiyaa akka fedireshena sab-daneessaa demokraatawaatti caasesuudhaan bulchiifamoota ambatti jijjiiruudhaaf fudhanne kun ejjennaa (warra) mootummaa har’a saba keenya cunqursaa jiruu ni faalleessa. Akkasumas, ejjennaa (namootaa fi murnoota) warra duraan saba keenya cunqursa turee ammas deebi’ee cunqursuudhaaf dharra’uu ni faallessa. Dabalees, ejjennaa humnoota mirga hiree murteeffannaatiif hiika biyya walaba dhugoomuu qofatti dhiphisan irraahis ni maqa.
Imaammatni mootummaan Wayyaanee akka party-tokkicha dorgomaa hin qabnetti of dhiheessuudhaan bara baraan aangoo irra turuudhaaf hordoftu waaraa akka hin taane amanna. ”Iggitiin tokkummaa warraaqaa demokraatawaan ana malee hin jiru” jechuudhaan dabni iseen demokraasii fi federalummaa irratti hojjatu bakka hin gahu. Federalummaa-demokraasii-maleessa hojii irra oolcuudhaaf carraaqqiin Yugoslavia duraanii keessatti kajeelamee dhiiga hedduu dhangalaasuudhaan akka hoonga gahe oggaa yaaddannu imaammatni Wayyaanees haala fakkaataatti geessuudhaaf akka malu sodaanna.
(Warri) Mootummoonni hanga bara 1991tti Itophiyaa bulchaa turan ammoo sirna isaanii kan garaagarummaa eenyummaa humnaan dhabamsiisuudhaan ummattoota hundaayyuu saba Afaan Amaaraa dubbatu tokkichatti galchuudhaaf tattaafachaa jiru. Tattaaffiin kun dhiiga dhangalaasuudhaan alatti hojiitti hiikamuu hin danda’u. Dabalees, sab-boonummaa ni belbelcha malee, sirna jaalalaa fi wal ta’iinsaan wajjin jiraachuu isaan dandeessisu hin mirkaneessu.
Murnootni Itophiyaa bulchuu irratti bakka wal jijjiiran waan irratti walfalman danuu qabu. Akkasis ta’e ummatoota biyyattii mara, saba keessaa maddanis dabalee, akka bulchiifamaatti malee akka ambaatti fudhachuu diduu irratti wal ta’u. Dhibdeen politikaa Itophiyaa mirga ambummaa qoodhuu diduu keessaa madda. Waan ta’eef, hanga har’aa warri biyyatti keessa jiraatu hundi akkaataa biyyattiin itti caaseffamtee bulchiifamtu irratti murtii dabarsuu hin dandeenye. Murtii akkasii dabarsuun ammoo hundee mirga ambummaa ti.
Humnootni hanga ammaa Itoophiyaa bulchuu irratti bakka wal jijjiiran, waan hedduu irratti wal ha falman malee, haal-duree dhalli saboota biraa guutuudhaan politikaa Itophiyaa keessaa qooda fudhachuudhaaf malan murteessuudhaaf akka waan mirga guutuu qabaniitti of fudhatu.
Haal-dureen mootummoonni warri duraan biyyattii bulchaa ture lafa kaa’uu mirga aadaa fi afaan saboota Amaara hin ta’inii haaluu dha. Ejjennaan isaanii kunis, mirgoota namoota kabajuudhaaf mirgoota saboota haaluun dirqii akka ta’uu akeeka. Warri Mootummaan amma biyyatti bulchaa jiru ammoo mirgoota saboota kan kabaju of fakkessaa mirgoota namoota fallessa. Ejjennaa jara kana lamaanii jabeessinee falmina.
Hegereen Oromoo, karaa ekonomy fi nagummaas, kan ummatoota Itophiyaa hafan wajjin hidhata qabaachuu amanna. Dabalee, walakkeessummaan qubsuma keenyaa fi gumaachii karaa diinaggee goonu, akka nuti qooda tokkeessaa fi demokraatessaa taphannu nu dirqa.
Ejjennaa Keenya:
1. Itophiyaan akka Federeshanitti Caaseffamuu Irratti
Ejjennaan irraa kaanu, tarkaanfiin bara 1991 booda Itophiyaa akka federeshana sabootaatti caasessuudhaaf fudhatame qajeelaa ta’uu dha. Fudhatamuun tarkaanfiin kanaa hammeenya ykn arjummaa . Mootummaan Wayyaanee keessaa hin maddine, jabaachaa adeemuu qabsoo Oromoon sabootni cunqurfamoon biraa mirga hiree murteeffannaa isaaniitiif gochaa turantu dirqii taasise malee.
ABOn Itophiyaa akka federeshan sab-daneessaatti caasessuudhaan daba empayerummaa keessaa maddan buqqisuun akka maluu irratti yaada dhiheessu irratti qooda murteessaa taphate. Garuu federeshana akkasii dhugoomsuun faallaa fedhii murna bicuu amma biyyattii bulchaa jiruu ta’e. Amma daba federeshana dhugaa hanqisan hundaa buqqisuudhaaf qabsoofna.
Federeshanni dhugaa mirgi of-bulchuu fi walii-buluun walfaana akka kabajaman dandeessisa. Akka amma jirutti garuu, sabootni Itophiyaa mirga of-bulchuus ta’e mirga waliin-buluu dhandhamanii hin beekan; dhiittaa Wayyaanee jalatti bulaa ganna digdamaa oliif jiraatan malee. Mirga of-bulchuu fi waliin-buluu hanqisuudhaaf, Wayyaaneen dursitee kittillayyoo filattee akka ummatni filmaata haqaa fi qajeelaa hin ta’iniin filan dirqiti. Ummatootni cufti filmaataa guutuutti demokraatawaa ta’een idda bu’ootaa isaanii akka filatan aanjeessuudhaan federeshanii dharaa kan mootummaa Wayyaanee kun akka hundeen jijjiiramu imaammatna.
2. Qabsoo Hiree Murteeffannaa Irratti
Maqaan Itophiyaa kan sirnaa Empayera Itophiyaa irraa gama Republika Ummataa Demokraatawaatti achi irraahis gama Republika Federaala Demokraatawaatti jijjiiramee jira. Oggaa jijjiirraan maqaa sirnaa kun mul’ate cufa, jijjiiramni politikaa adda addaa mul’atanillee mootummaan amma biyyattii dhaale akka empayera isaaniitti bulchuu hin dhaabne. Waan ta’eef qabsoon Oromoonii fi sabootni cunqurfamoon biraa mirga hiree murteeffannaa isaaniitiif gochaa jiran ammallee haqa.
3. Hojii Irra Ooluu Hiree Murteeffannaa Irratti
Nuti caasaa federeshanaa amma jiru irratti ijaaruu akeekkanna.
Ta’uus, hir’inoota tartiibaa fi kaayyoo of-bulchuu fi waliin-buluu gufachiisan qajeelchuudhaan demokraasii fi federeshanni wal-faana akka dhugooman taasisuudhaaf qabsoofna.
Tartiibni akkasiis mirgi hiree murteeffannaa sadarkaa-daneessatti hojii irra ooluudhaan guutama. Kanas jechuun sabootni cufti filmaata guutummaatti demokraatawaa ta’een idda bu’oota isaanii filatanii Gumii Heeraa ofii fi kan walootti ergachuudhaan dhugooma. Gaafa sirni akkasii hojii irra oole booda, sirni federeshan dharaa ammaa kan dhugaatiin bakka buufama.
4. Tokkummaa Irratti
Namootaa fi mootummootni nu malee kan tokkummaa Itophiyaa hubatuu fi tiksuudhaaf qophii ta’e hin jiru jedhan ni jiru. Nuti ejjennaa kana ni mormina. Hanga ammaa hawaasaan amboota aangomanii waan hin dhalatiniif tokkumman ammallee hin uumamne. Akkuma jaarraa tokko caalaadhaaf moyxaffatnee beeknutti, aadaa, seenaa fi afaan tokkicha qabna jedhanii lallabuun iggitii tokkummaa hin taane.
Imaammatni Wayyaanee kan ”nu malee tokkummaa warraaqaa fi demokraatawaadhaaf iggitiin hin jiru” jedhus ni haalla. Imaammatni akkasii bakka biraatti balaa guddaadhaan hoonga akka gahe waan beeknuuf. Akksumas misoomni osoo ummata hin hirmaachiifne kajeelamaa jirus madda tokkummaa kan biraa ta’uu hin danda’u.
Waan ta’eef, nuti tokkummaa abbaa-biyyummaa (constitutional patriotism) n heeraatiin utubamuu maddisiisuun irra filatamaa dha jenna. Abbaa-biyyummaan heeraa ummatootni dhaabota demokraasii isaaniitiif amanamaa ta’uudhaaf fi isas farreen keessaa fi alaa irraa tiksuudhaaf murteeffachuu isaanii keessaa madda.
5. Mirgoota Ambummaa (citecenship) Irratti
Bulchiifamoota Itophiyaa hunda gama amba aangomaniitti jijjiiruudhaaf, mirgootni ambummaa hundi quudhamuu fi kabajamuu qabu. Haallan mirgi waliin-buluu fi of-bulchuu wal faana barbaachisaa ta’an jalatti, ambummaanis sadarka-daneessatti gadi dhaabbachuu qaba. Jechuun, namni hundi sadarkaa biyya-ofitti fi kan federalatti mirga ambummaa qabaachuu qaba. Mirgootni kana dandeessisanis warra itti aanu ta’u:
• Mirgoota Civilummaa: Isaanis, birmadummaa fi iggitamuu eenyummaa namootaa, mirga birmadummaadhaan yaada ofii ibsachuu, birmadummaadhaan amantii fedhan hordofuu, seera duratti hundi walqixa ta’uu, fi sababa saalaa, sanyii, sabummaa fi lammummaatiif balfamuun dhorkaa ta’uu
• Mirgoota politikaa: Isaanis, mirga filuu fi filamuu fi akkasumas mirga walgahuu, ijaaramuu fi odeessa argachuu
• Mirgoota hawaasummaa: Isaanis, mirga walqixa carraa qabaachuu, mirga tajaajila fayyaa argachuu, mirga barnoota agachuu
• Mirgoota aadaa fi afaanii: Isaanii, mirga aadaa ofiitti boonuu, mirga seenaa ofii beekuu fi ittiin boonuu, mirga afaan ofiitiin barachuu fi ittiin tajaajila bulchiinsaa fi murtii seeraa argachuu
6. Qabeenya dhuunfaa fi mootummaa ilaalchisee
Mootumootni biyya Itoophiyaa olaantummaan bulchaa turanii fi jiran fedha dhuunfaa isaanii,bu’aa barbaadan argachuu fi waan yaadan tokko hojiirra oolfachuuf qabeenya dhuunfaa fi ummataa daangaa tokko malee itti gargaaramaa jiraatan. Haalli akkasii kun dhaabbollee fi qaamoolee mootummaa kan ta’an hunda ilaalchaa fi maalummaa isaaniitii alatti gara tajaajiltummaa wallootti jijjiruu barbaachiisa.
• Qaamni tajaajilla bulchiinsa uummataa harka paartii aanga’aa jalaa bahee, walaba ta’ee, haaromsamee ijaaramuu qaba.
• Humni waraanaa loogii tokko malee tajaajila keenuufi akka isa dandeessisutti, sirnaa fi seera ammayyaarrattii hundaawee jaaramuu qaba.
• Dhaabboleen eegumsaa hujii fi hirmaannaa siyaasaa lammiilee biyyaa to’achuu fi hordofuu irraa if qusachuu qabu. Lammiileen biyyaa sodaa fi bir’ata tokko malee dhaaba siyaasaa fedhan deggeeruu ykn hordoofuu danda’uun barbaachisaadha.
• Dhaaboleen sab-quunnamittii uummataa qaamaa walaba ta’ee jalatti ijaaramanii loogii tokko malee hojii beeyssisaa, barmootaa fi bashanannaa hunda walabummaan gaggeeyssuu.
7. Diinagdee fi Hawaasummaa ilaalchissee
Imaammati hawaasummaa fi diinagdee murna amma aangoo irraa jiruu rakkoo fi hir’ina hedduu if keessaa qaba. Abbaa biyyaa lafa handhuurri isaa itti awwaalamerraa buqqisuu fi ari’uu, hiyyummaatti dabaluu, lafiicha ammoo qusannaa fi akka maleetti dhimma itti bahuudhaan akka barbadaahuu gochuu, lammiilee biyyaa wallaalumatti dabaluu ykn sirni barnootaa akka gadadamuu gochuu, dhukkubaa fi gadadoo biyyaa dhaalchisuu, mirga dhugeeffannaa fi amantii mulquu ykn hanqisuun imaammata murniicha amma aangoo if harkaa qabuu ta’ee jira.
Addi Demoraatawaa Oromoo (ADO) rakkoolee armaa olii kana hundaa sirreessuuf hojjetta. Barnoota hammaayyaa babal’isee lamiilee hundaan gahuu, diinagdee fi misoomaa walqixxummaa irraatti hundaawe jajjabeessuu fi utubuu, mirgaa fi namummaa fi mirga lammiilee eeguu fi mirkaneessuu, sirna saynsii fi barnootta hammayyaa irratti hundaawanii lafa misoomsuu fi qilleensa uumamaa eeguu, imaammata fayyaa qajeelaa diriisuudhaan dhukkubaa fi gadadoo wayyeessuu fi dhabamsiisuu, akkasumas mirga amantii fi dhugeeffanaa lamiillee loogii tokko malee walqixattii eeguuf kan danddeessisu imaammata diriirsuu if hujiirra oolchuu.
8 Waahilootaa fi fakkaattota keenyaa hiriirsuu ilaalchisee
Ilaalcha, imaammataa fi akeeka armaa oliitti tarreeffaman kana warra yaadaa fi akeeka walfakkaataa qaban biraan gahuu fi hubachiisuun, itti aansees tumsa waliin ijaarrachuun rakkoo siyaasaa fi laamsha’umma yeroo ammaatti biyyaattii takaalee jiru irraa furgaasee Itoophiyaa gara fuulduraatti akka tarkaanffachiisuu hin shakkinu. Kanas bakkaan gahuuf humnaa fi dandeettii qabnu hunda qusannoo tokko malee wareeguu fi gumaachuun, akkasumas dhaabboolee fi qaamolee ilaalcha keenya kana fakkaatu qaban hunda hiriirsuu fi tumsuun biyyaattii haala amma jirtu irraa gara dimookraasii haqaatti tarkaanffachiisu irratti jabinaan hojjeenna.
Dhummarratti, humnoolee yaadaa fi ilaalcha nuti qabnu qaban hundi fi kan dimookraasii haqaa lammii isaanii gonffachiisuuf hawwan hundi dirmannaa akka nuuf godhan yaamiicha dabarsinaaf.
Yaamicha
Jaarmayoota Oromoo hundaaf
Cunqursaan jaarraa heedduu lakkaawatetti xumura itti godhuun irree tokkummaa gaafata. Garaagarummaa xixxiqqoo marii fi haasawaan furachuu danda’amu irratti humna keenna fixuu irraa of qusannee qabeenyaa fi yaada keenna tokkoomsinee akka injifannoon baanu ADOn waamicha isiniif godha.
Dantaa ummata Oromoo dursuudhaan addaa addummaa xixiqqoo mariin furannee humna, qabeenyaa fi yaada keenna tokkoomsinee akka injifannoo waaraan fullaanu waliin hojjachuuf qophii tawuu keenna irra deebinee ibsina.
Ummata Oromootiif
Laamsha’iinsa qabsoon amma keessa seenne keessaa ba’uuf mul’ata haaraa, mala qabsoo haaraa kan si aangessu qabannee kaanee jirra. Akeeka si angessuuf karoorfanne kana dhugoomsuuf murannoodhaan daran qabsoo keenya haa finiinsi.
Bilisummaa fi Haqni dhugaan Hundaaf!
Kora Bu’ureessaa ADO
Bitootess 27, Bara 2013

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Hojjataa gameessii kan prezidaant Donald Traamp bara 2016 keessa abbaa alanagaa Raashiyaa waliin dubbatee jira oduu jedhu masaraan mootummaa Raashiyaa Kreemlin beeksisee jira.
Abukaatoon Raashiyaa kun mormituu Traamp kan turan Hilarii Klintan kan ilaaleen odeeffannoo ishee miidhu kennuuf waadaa seenanii turan jedhame jira. Kunis Traamp paartii Ripaablikaanootaa irraa injifatanii prezidaantummaaf akka dhiyaatan eega baramee booda.
Dubbii himaan Kreemlin Dimitri Paskov akka jedhanti abukaatoo maqaa dhaahaman hin beeku, abuukaatoo raashiyaa mara beekuu hin danda’uu akkasumas nama isaan Amerikaa keessaa qunnamanis faana hin dhawuu jedhan.


text:
Prezidaantii Gamtaa barattoota Yunivasitii Haramaayaa fi miseensa koree hoji raawwachiisaa Gamtaa Barattoota Yunivarsitii Biyyoolessaa kan ture dargaggoo Abdurazaq Kadir yeroo ammaa as Yunaayitid Isteets keessatti argama. Yeroo gamtichaaf hojjetaa turetti humnoota tikaa mootummaatiin akka doorsisni irratti geggeessamaa turee fi otuu biyyaa hin ba’iin dura karaa itti harkaa ba’u ka falataa ture ta’uu dubbata. Akka hoogganaa Gamtaa Barattootaa Haramaayaatti, “komaandi poostii” mormnii barattootaa dhaamsuuf mootummaa Itiyoophiyaatiin hudeessame keessa akka jiru ka dubbate – Abdurezaaq, garuu, “yeroo barattoota irratti tarkaanfii fudhatanis tahe tarkaanfii fudhachuuf mari’atan akka ani walga’iitti hin hirmaanne natti himu.” Jedhe. Gara boodaa irra akka basaastonni isa akeekkachiisan illee dubbata.
Gaaffii fi deebii guutuu dhaggeeffadhaa.


text:
Qorsa Jaalalaa-Kutaa 1ffaa
Yeroo darban keessa baruulee jaalala barreessun keenya ni yaadatama. Barrulee kanniin keessatti hiika jalaala waliin mari’achuuf yaalle turre. Jaalalli fayyaas dhiibes. Yoo obbolaa lamaan ykn haadha fi abbaa manaa jiddu jaalalli dhugaa uumame walitti nyakkisuu,wal jibbuu,wal waanyu,wal sobuu fi kkf jidduu isaaniti ni ka’a. Sababa jaalalaatin walitti dhufeenya namoota lamaani ni cima. Qaroomini sababa jaalalaatin ijjaarrama. Tokkumaan hawaasaa kan ijjaaramu jaalalaani. Bakka jaalalli hin jirretti qaroominni,obbolummaan,tokkummaan jiraachu hin danda’an.
Karaa biraatin jaalalli dhukkuba. Mataan isaa dhukkuba osoo hin ta’iin qabiinsaa fi too’anna dhabiinsa isaatu dhibee isa godhe. Jaalalli keessa darbaan (Obsessive love) namoota dhuunfas hawaasas miidha. Jaalalli keessa yoo darbee gabbarrii ykn waqeefannaa ta’a. Nama ykn wanta san akka gooftatti ilaalu fi gabaruutu dhufa. Dhiirri ykn dubartiin takka nama tokkorraa jaalalaan yoo qabamee ykn qabamte halkanii guyyaa waa’ee isaa/ishii yaada/yaaddi. Jaalala kana gadi qabuu dhiise karaa haraamatan qabaneessu yoo yaale balbala badii ofitti banaa adeema malee furmaata barbaadataa hin jiru. Kanaafu jaalalli kunii daangaa darbee akka nu hin miine maal gochu qabnaa?
1. Ija ofii gadi qabachuu– ijji karaa sheyxaanni qalbii namaa seenuni. Yommuu dubartii takka ilaallu sheyxaanni boca ishii nutti miidhagsun qalbii keessatti akka haftuu fi yaadni keenya guutun akka ishiif ta’uu nu godha. Sadarkaan jalqabaa sheyxaanni ilma namaa gara badiitti fudhatu ijaani. Jalqaba ijji ni ilaalti. Ergasii waa’ee sanii ni yaaddi. Qalbiin erga bilcheessite booda qaamni hormaata yookaa ni mirkaneessa yookaa ni dida. Badiin osoo hin gudatiiniin duratti hidda isaa buqqisuun nageenya fi tasgabbiidha. Takka badiin hidda godhanaan buqqisuun ni ulfaata. Rabbiin dhibee kamifuu furmaataa fi qoricha malee hin buusne. Edisiyyuu taanan qorichi isaa wal qunnamtii saalaa seera maleessarra fagaachudha. Edisin namoota qulqullumma ofii eegan ari’ee qabee ajjeessa moo nama ofii harka itti kenne qabee galafataa? Dhugumatti, nama gulufee itti dhaqetu waxmadii isaa keessa gala. Rabbiin waa’ee ilma namaa keessa alaa isaa kan beeku akka badii kanaan hin halaakamne/badne furmaata kana lafa kaa’e.
“ Ija isaanii akka gadi qabatanii fi qaama saala isaanii akka eegan Mu’umintootatti (warroota amananitti) himi. Santu isaaniif irra qulqulludha. Dhugumatti Rabbiin keessa beekaa waan isaan dalaganitti.” Suuraa An-Nuur 24:30
Haa ta’uu malee yeroo amma ajaja Rabbii keenya kana dugda duubatti darbinee ija keenya wanta haraamatti bobaasna. Gatii ija keenya gadii qabachuu didneefis yerooma san ykn boodarra ni arganna. Fiilmii,gaazeexaa,interneeti.Tv fi kkf dubartii qullaa deemtu of keessaa qabanitti ija bobaasna. Gatii kanaas keessi keenya ibidda fedhiitin akka boba’u ta’a. Furmaanni ija ofii gadi qabachuu ta’ee osoo jiruu filmii fi Tv dubartii qullaa ilaalun furmaata akkamitti ta’uu danda’a? Ibidda bishaaniin dhaamsu osoo danda’amuu gaziin akkamitti ibidda dhaamsu danda’a? Kanaafu ija keenya filmii,diraamaa,Tv,gazeexaa,interneeti fi kkf kan wanta fokkataa facaasanitti ija bobaasun akka ibidda irratti gaazi dabalutitti. Keessa keenya nageenya fi tasgabbii nu dhabsiisu malee bu’aa fi furmaata tokko nu fiduu hin danda’a.Dargaggeessa tokkotu akkamitti filmii fi diraama akkamitti akka ilaalu dhiise haala kanaan ibsa.
“Yeroo kutaa 8 fi 9 jiruu filmii fi diraamaa nan ilaalan türe. Miidhan inni sammuu koo irraan gahaa türe hangana hin jedhamu. Halkan hirriba malee bulun,dubartii fi dhiira iskiriini tv keessatti ilaalaa turan san yoo yaadatan nageenya fi tasgabbii sammuu nama hin dhabsiisuree? Kutaa kudhan yeroo gahu hiika Qur’aana afaan ingilifaatin dubbisuu jalqabe. Ji’a sadii keessatti wanta fiilmii fi diraama jedhamuu akka hin ilaalle tawbadhe irraa garagalee.Lamuu filmii fi diraamatti hin deebi’uu jedhe of amansiise. Diraaman yommuu banamuu dafee gara kutaa kootti lixa. Kanattu gammachuu fi tasgabii qalbii kooti naa kenna. Fimii fi diraama ilaalun onne walitti suntursuu malee bu’aa tokko akka hin qabne naa galte.Alhamdulillah urga sanii filmii fi diraamatti hin deebine.” Kanaafu wanta haraama ilaalu irraa ija ofii gadi qabachuun qorsa jaalala isa jalqabaati.
2.Walitti makamuu– dhiira fi dhalaan walitti makamuun akka jeedalaa fi hoolata walitti makanii tiiksuti. Ibidda fedhii of keessatti danfisuu fi gubaa isaatin rakkachuudha. Saalli lamaan yommuu walitti makaman fedhiin lamaani ni kaka’a,ibidda keessatiin ni gubatu. Warri dhihaa yommuu saallli lamaan walitti makaman fedhii ni hir’isa jedhanii yaadu. Kanarraa kan ka’ee dhalaa fi dhirri akka horii wal keessa yaa’u. Sababa kanaan gudeddaa,ulfa seera maleessa,dhiibe garagaraatin haleellamuun itti baay’ate. “Saala lamaan walitti makuu jechuu yommuu dheebotan bishaan galaanaa dhuguu jechuudha. Bishaan soqiddaa akkamitti dheebu nama baasaa dheebu namatti dabaluu malee?”
Kanaafu qorichi jaalalaa inni lamataa saala faalla fuudhu ykn itti heerumu danda’an gaa’ilan duras boodas itti makamuu irraa fagaachu,dubbii hin taane fi hin barbaachisne waliin haasawu dhiisu,waliin kolfuu fi taphachuu dhiisudha. Sheyxaanni yoommu saala faalla waliin taphannuu fi kokolfinuu akka dammaatti nutti mi’eessa,inumaa san caalaa mi’eessa. Dubartii/dhiira fuudhu danda’an waliin yoo hin taphatin jireenyi gammachu akka hin qabne godhe nutti fakkeessa. Kaayyon sheyxaana inni guddaan kana osoo hin ta’iin suuta suutan zinaa/sagaagalumma akka raawwannuufi. Zinaa erga raawwanne booda rakkinnaa fi gadadoo garagaraatif nu saaxila. Eeti yuniversitii fi daree tokkotti walitti makamanii barachuun ni jira. Haa ta’uu malee barcumaa tokkorraa taa’uu dhiisu fi isaan waliin kokolfuu fi taphachuu dhiisun ni danda’ama. Hanga fedhe sheyxaanni nu haa wasawasuu/hasaasu saala faalla waliin taphachuu dhiisudha. Kana gochuun gammachuu fi boqonnaa sammuuti.
3.Chaati- Yeroo amma kana keessa sababa teknolojiin garmalee babal’ateen namoonni namummaa fi hamilee ofii dhabaa jiru. Kabaja ofii handaratti salphisaa jiru. Nama beekanii fi hin beeknetti qalbii ofii rarraasu. Ibiddi keessaa waan facebook chaatin qabannaa’u itti fakkaata. Yommuu saala faalla waliin chaati jalqabnu sheyxaanni araada nutti godhaa adeema. Isa ykn ishii waliin har’a chaati yoo hin godhiin hirribni hin jiru,garaachi nyaata hin fudhatu,hojii ofii qulqullinnaa fi yeroo gabaaba keessatti hojjachun hin jiru. Mee haa xinxallinuu miidhan chaatin namarraan gahaa jiru. Namoota interneetiif chaatin caatidha. Sababni isaas akkuma caatin yeroo gubuu chaatinis yeroo guba,oomisha xiqqaa oomishan,sammuu namaa jijjira ykn ni hadoocha.
Kanaafu yoo intala takka yookiin dhiira tokko waliin chaati jalqabde fuudhu fi heerumuf qophii yoo hin ta’in addaan kuti. Yoo chaati hin jalqabiin hadaara jalqabuuf hin yaadin dhiisun boodarra sitti ulfaatati. Nama san fuudhu ykn itti heerumu yoo barbaaddeyyuu chaatin hariiroo fi jaalala keessan laaffisa malee hin cimsu. Sababni isaas jechoonni gaggabaabon walitti darbattan guyyaa tokko summii taate hariiroo keessan balleesiti. Kanaafu qorsii jaalalaa inni sadaffaan chaatirraa fagaachudha. Chaatirra fagaachun boqonnaa sammuu,nageenya,tasgabbii namaa laata. Yeroo qusata. Hojii ofii qulqulinnaani fi yeroo gabaabatti xumuran.
4.Hiriyyaa badaa irraa fagaachu– hiriyyaan si tolchas si balleessas. Namni gaariis haa hojjatu badas namni hunduu akka isaa akka ta’u barbaada. Akkuma jedhamu dubartiin zinaa/sagaagalumma rawwattu dubartoonni hunduu zinaa akkuma ishii akka raawwatan barbaaddi. Hiriyyaanis yommuu ofii wanta badaa hojjatu namoota biroos walin qooda akka fudhatan humna qabuun itti harkisa. Namtichi inni itti harkisuu ofitti amanamummaa fi sodaan Rabbii laamsho/laafaa yoo ta’ee salphatti mataan gadi jedhaaf. Qilee inni itti of darbee waliin innis itti of darba. Seenan badii sababa hiriyyaatin dhalatuu lakkaawame hin dhumu. Seenaa asitti odeessun barreefama dheeressu fi irra deeddebii ta’a. Namni seenarraa waa barate jireenya ofii fooyyefata. Namni aaqilli/qaruuten bollo namtichi kaleessa itti küfe innis dhaqee itti hin kufu. Seenaa namticha sanii osoo beeku faana isaa hin dhahu.
Hiriyyaan suuta suutan sossobee karaa nama dabarsaa malee humnaan dhiibee wanta ofii dalagu nama hin hojjachiisu. Mee koottu jaalalle koo waliin shaayi dhugnaa siin jedha. Yoo tole jette isa hordofte shaayi si obaasa,waliin taphattan. Achii galgala ni galta. Ni rafta. Yeroo kana yaada akkamituu sitti dhufa? Deebii simaaf dhiisa. Tarkaanfi akkamii fudhachuu akka qabdu sheyxaanni sitti hasaasaa bula. Salphatti haala kanaan hiriyyaan karaa si dabarsa. Jalqabuma yeroo inni shaayi ykn wanta biraa jedhe si affeeru osoo didde salphatti si hin gowwoomsu.
Kanaafu hanga feene hiriyyaa keenya haa jallannu yoo inni wanta badatti nu harkise lakki jechuu qabna. Fedhii gabaabdu darbituuf jenne gammachuu fi nageenya zalaalami dhabuu qabnaa? Hiriyyaan keenya takka rakkanaan as garagalee nu hin ilaalu. Osoo dhibee Eedistiin qabamne Rabbii nu haa tiksutii nurraa dheessaa malee qalbii jaalalaatin nutti dhihaate nu hin kunuunsu. Marree maaliif wanti inni dalaguu guutu waliin dalagne boodarraa gaabbii fi rakkoof jireenya keenya saaxillaa? Yoo wanta badaa waliin dalaguu baanne hanga fedhe nutti haa aaru,funyaa haa dhaabu, lubbuu fi jireenyi keenya gocha inni itti nu affeeru caalaa wuddii/qaalii mitii maa? Kanaafu qorsii jaalalaa inni afraffaan hiriyyaa gara baditti nama waamu irraa fagaachu,bakka gadhe inni taa’urraa dheessudha.
5.Hojii gaggaarin of koo’omsuu(busy)- wareebessi horii adda deemu argannaan dhiise bira darba moo kuffifate nyaataa? Sheyxaannis nama hojii fi kaayyoo malee jiraatu qabee baditti darba. Wanta badaa akka yaadu fi hojjatuu isa kakaasa. Qabxilee armaan olitti tuqne akka hojjatu isa dhiiba. Abbichi yoo hojii gaariin of hin ko’oomsiin sheyxaanni gara hojii badaatti isa qajeelcha. Halkanii guyyaa faana dubartii akka hordofuu isa godha. Yaadni isaa guutun dubartitti/intala,dhiira saniif akka ta’uu isa taasisa. Namni hojiin gaggaari hojjatun of gadii qabe yeroo fi sammuu waa’ee sanii yaaduf hin qabu. Hojiin inni hundarra gaarii ta’ee immoo Rabbiitti dhiyaachuuf hojii dalagamuudha. Imaam ibn al Qayyim(Rabbii Rahmata isaani haa godhu) wantoota faaydi hin qabne bu’aa wayituu namaa hin buusne erga tarreessanii booda, wantoonni lamaan miidhan isaani kan daran badaa ta’an lafa kaa’an. Isaanis: yeroo fi qalbii qisaasessudha.” Qalbiin kan qisaasoftu yommuu jireenya boodaa(Aakiraa) irra jireenya addunyaa tanaa filataniidha. Yeroon kan qisaasoftu immoo hawwii addaan hin cinne qabaachudha. Badiin hunduu kan dhufu fedhii ofii hordofuu fi hawwii addaan hin cinne horachudha. Wantii gaariin hundii kan argamu immoo qajeelcha sirrii hordofuu fi qunnamtii Rabbiitif qophaa’udha.”
Namni hojii gaggaarin yoo of ko’oomse hiriyyaan itti dhufee gara baditti hin harkisu, filmii fi moovi hin ilaalu,chaatin sammuu ofii boqonnaa hin dhoowwu. Jaalalle uummadha jedhe hin yaadu. Sababni isaas jaalalle godhachuun yeroo isarraa guba,galma guddaa gahuu hin danda’u. Sheyxaanni salphatti isa hin gowwomsu. Qorsi jaalala inni shanaffaan isa kana. Qorsii jaalala kanaan kan xumuramuu mitii yoo Rabbii jedhe torbaan dhufu walitti deebina. Hangasii Assalaamu aleykum warahmatullahi wa barakaatuhi
Like www.facebook.com/jireenyabadhaatu


text:
Erga bara 2016 kaasee Libiyaa keessatti yakka waraanaa fi gocha gara jabinaatu dhala namaa irratti rawwatamuu qorannaa Tokkummaan Mootummootaa Wiixata kaleessaa baasee hubachiisee jira. Gama kaaniin ijoollee looltummaa irratti bobbaasuu gaggeeffamaa jira jedhe.
Dhimma Libiyaa keessaa qorachuuf kan hundeeffame gareen walabnii kaawunsilii mirga dhala namaa kan Tokkummaa mootummootaan kan hundeeffame akka jedhutti, godaantonni Awurooppaa dhaqqabuu fedhan bakka itti hidhaman keessatti dararaan akka irra ga'u, kana malees namoota seeraan ala nama deddebisan harkatti akka dararaman ibse.
Yeroo hidhaa keessa turfamanis, haallii achii keessa jiru sukanneessaa fi dararaan kan irra ga’u ta’u ibsee jira. Libiyaa keessatti yakkii waraanaa gaggeeffamuu isaaf amanuu haallii nama dandeesisuu akka jiran, kunis hidhaa keessatti hokkarri gaggeeffamuu keessumaa godaantoota irratti, yakki gara jabinaa dhaqqabuu agarsiisa jechuun qorannaan kun ibsa baaseen hubachiise.
Kana malees ijoollee looltummaaf funaanuu fi wal waraansa keessatti akka hirmaatan gochuu, akkasumas dubartoota bebbekamoo ta’an eessa butee isaanii dhabamsisuu fi seeraan ala ajjeesuun gagggeeffamaa ture jedha gabaasnii ba’e.
Gareen kun bara 2019 hundeeffame.


text:
Dhukkuba Iboola qorachuuf kan gargaaru laboratoiin tokko Sabbataa keessatti banamuun isaa ibsamee jira. Yeroo ammaa qorannaalee 100 geggessuuf meeshaan dandeessisu Afrikaa kibbaa irraa Finfinnee kan seene yoo ta'u meeshaaleen wal’ansa fayyaa Itiyoopiyaa keessa jiranis sadarkaan isaanii kan foyyeffaman ta’uu daayreekteerri Dhaabbata eegumsa fayyaa hawaasaa Itiyoopiaa Dooktoor Ammahaa Kabbadee beeksisanii jiru.
Itiyoophiyaan dhukkuba Ibolaaf saaxilamuuf carraan qabdu xiqqoo ta’uu kan ibsan Dooktoor Ammahaan dandeettiin of-irraa ittisuu dandeesisuu guddaan jiraachuu isaa hubachisan.
Of -eegannaa barbaachisu gochuuf jecha dirree xayyaaraa Boleetti imaltonni biyyatti ituu hin seeniin dura qorannaan akka irratti gaggeeffamu akkasumas kanneen lafoo karaa daangaa seenana yoo jiraatan jedhamees oogeessonni leenjii argatan bobbaafamuun ibsamee jira.


text:
Universitii Gonder mooraa Tewdroos keessatti har’a ibidda qabateen doormiin barattootaa gubachuu isaa barattoonni ibssanii jiru. sababaan ibidda kanaa maal akka ta’e hanga ammaa hin beeknu, nuti garuu baqannee bane jechuu dhaan barataan moora sanaa haala nuuf ibsaniiru.
Gama biraan naannoo dhuma Amaaraa godina Goojjam dhiyaa keessatti kan argamu universitii mooraa Injibaaraa keessatti barattoonni lammiiwwan Oromoo doorsisaa fi reebicha nu irra ga’aa jiruun lubbuu keenyaaf sodaa keessa jirraa jechuun himata jiran.


text:
Koroonaavaayirasii: Kooriyaa Kaabaatti lakkoofsi namoota koroonaavaayirasiin hubaman guyyaatti dachaan dabale
Kooriyaan Kibbaa lakkoofsi namoota vaayirasii koroonaan qabamnii guyyaa tokkotti dachaan dabale jette.
Akka qondaaloti biyyattii jedhanitti gaafa Jimaataa qabee namoonni 229 kan qabaman yoo tahu, lakkoofsi kun amma 433tti ol guddateera.
Hogganaan Itti aanaa Ministeera Fayyaa biyyattii Gaang Liip weerarri kun, 'sadarkaa hamaarra gahaa jira,'' jedhan.
Namoonnn vaayirasii kanaan hubaman hospitaalaafi gareewwan amantii naannoo kibba baha magaalaa Deeguu jiranitti geeffamaa jiru.
Hanga yoonaa Kooriyaa Kibbaatti namoonni lama dhukkuba kanaan du'aniiru. Lakkoofsi kun ni dabala yaaddoon jedhu jira.
Chaayinaatiin alatti Kooriyaan Kibba lakkoofsa hubamtootaa guddaa qabdi.
Chaayinaatti namoonni vaayirasii kanaan qabaman 76,288 yoo tahan, 2,345 immoo du'aniiru.
Waan Kooriyaa Kibbaatti mudate erga Chaayinaan namoonni vaayirasichaan qabaman hir'isaa jira jetteen booda dhagahame.
Hoggannaan Dhaabbata Fayyaa Addunyaa Dr Teedroos Adhaanoom Gabirayyasuus, lakkoofsi namoota vaayirasichaan qabaman dabaluun isaan yaaddessuu himuun, keesumaa biyyooti Afrikaa sirna fayyaa laafaa tahe qaban xiyyeeffannoo guddaa barbaadu jedhan.
Chaayinaan alatti namootni vaayirasichaan hubaman 1200 yoo tahan, biyyoti 26 immoo vaayirasichi namoota qabaman mirkaneessaniiru.
Aangoo'tni fayyaa Kooriyaa Kibbaatti namoonni 142 qabamuu gaafa Sanbataa himan, sa'aatii muraasa booda 87'n dabaleera.


text:
Baankiin Hojii Gamtaa Oromiyaa dhala irraa bilisa Majlisa waliin hojjachuuf walii galtee mallatteesse.
Nuuralhudaa October 1,2022
Hoggantoonni Mana maree dhimmoota Islaamummaa Itiyoophiyaa; hoggansa Baankii Hojii Gamtaa Oromiyaa waliin marii bal’aa eega taasisanii booda, dhimmoota heddurratti waliin hojjachuuf walii galtee mallatteessanii jiru. Marii kanarratti Majlliisa Federaalaa, Majliisa Magaalaa Finfinnee fi Majliisni Naannoo Oromiyaa kan hirmaatan yoo tahu, dhimmoota heddurratti gadi fageenyaan hoggansa Baankii hojii gamtaa Oromiyaa waliin mari’ataniiru.
Baankiin Hojii Gamtaa Oromiyaa amma duras dhimmoota heddurratti Majliisa gargaaraa kan ture yoo tahu, If duraafis tajaajila dhalarraa bilisaa (Coop Bank Alhudaan) Majliisa waliin hojjachuuf walii galtee irra gahee jira.
Hoggantoonni Majliisa Federaalaa, Majliisa Magaalaa Finfinneefi Majliisa Naannoo Oromiyaa kan marii kanarratti hirmaatan, Hoggansa Baankii Hojii Gamtaa Oromiyaa Galatoomfataniiru.
Nuuralhudaa
Soora Qalbii Muslimaa


text:
Ramaadiin magalaa gugurdoo Iraaqii keessaa tokko.Lafa qarii lafaa jirtu ta waan heduduf abdatan.Teessoo mootummaa Iraaqi, Baagdaad irraa km 100 fagaatti.
Magaalii tun ji’a torbaan duratti harka mootummaa Iraaqiitii baate.Iraaqi lola jabaa guyyaa afuriitiin Ramaadii harka ISIS deebifatte.
Iraaqi gargaarsa USA itti argattee loluma loltee Ramdaadii fudhatte.Ramdaadiin teessoo godina Anbaariiti.
Eegii Ramaadiin harka ISIS baateen duubatti muummeen ministera Iraaqii Haider al-Abadi lafa sun dhaqee laale.
Muummeen minsitera Iraaqii kun,Abaadiin barii 2016 bara Iraai keessaa Iraaqii haxaahanii baasan jedhee TV biyya isaanii irratti dubbate.
Waraanii Iraaqi asii achi akka jecha muummee ministera Iraaqiitti:"Mosul bilisoomsuuf yaahuutti jirra sun ammoo ISIS badii guddoo guddoo taati.”
ISIS bara 2014 jalqabdee Mosul loltee harkaa qabdi.Hujiin waranaa Iraaqi asii achi bombii karaa fi manneen keessatti awwaalan qulqulleessuu.


text:
Karoorri kun kan Qophaaye ji’a kana keessa. Karoora kana keessatti caasaan paartii gubbaadhaa hanga jalaatti maal godhuuf akka dirqamu bal’inaan ibsameera. Wantoota Karooricha Keessatti ibsaman keessaa muraasni kan asii gadiiti;
1ffaa Diinota Sadarkaa Tokkoffaaa Caasaan Gubbaa Hanga Jalaatti Akka Beekufii Hojii Basaasummaa Cimaa Isaan Irratti Akka Gaggeessu;
2ffaa Oromiyaa Keessatti Qaamoleen Akka Diina Sadarkaa Tokkoffaatti Eeraman ABO, KFOfi Jawaar Muhaammad. Qaamonni kunneen Guutumaan Guututti DIINA OROMOO akka tahan beekamee caasaan isaanii diigamuun dirqama akka tahe ajajni dabreera, karooricha keessatti;
3ffaa Caasaa Qeerroo hidhata isaanii sirriitti qorachuudhaan Qaama Nageenyaa Fayyadamuudhaan Doorsisuufii Akka sodaatanii waan hunda dhiisan godhuu;
4ffaa Gubbaadhaa Hanga Jalaatti namoota sochii godhan, miseensota paartii mormitootaa, eddoo isaan galan, mana isaan kireeffatan, hoteela isaan bulaniifii sochii isaanii hunda BASAASUUfii humna nageenyaa fayyadamuudhaan Doorsisuu;
5ffaa Abbootii Qabeenyaa Paartilee Mormitootaa deeggaran akka deeggarsa isaanii dhaaban dirqisiisuu, yoo didan immoo TARKAANFII irratti fudhachuu;
6ffaa Nama biyya alaatii galu kamiyyuu seensa irraa eegalee qunnamtii akkasumas hidhata isaa/ishee jala deemuudhaan qorachuu;
7ffaa Caasaa paartii gubbaadhaa hanga gandaaf gooxitti sirriitti ijaaruu. Kaabineen Godinaa aanaalee qoodatee akka irratti hojjatu. Kaabineen aanaa immoo gandoota qoodatee akka caasaa kana sirriitti diriirsu dirqama tahuu isaa beekanii akka socho’an godhuu;
8ffaa Hoteelota gubbaadhaa hanga jalaatti jiran guyyaa guyyaadhaan eenyu bulee akka bahe odeeffannoo dirqisiisanii abbootii hoteelaa irraa fuudhuu. Hojii basaasummaa hojjachuudhaan sochii hunda toohachuu; Walumaagalatti, PAARTII BADHADHINAAtiin alatti waan jiru kamiifuu balbala cufuufii Karoora bahe kana dhoksaadhaan caasaa paartii gubbaa hanga jalaatti mari’achiisuufii hojiirra oolchuu ~ kaameraaf bilbilli akka hin seenne dhoorkudhaan akka odeeffannoon tokkoyyuu Marsaa hawaasaa bira hin geenne godhuu kanneen jedhan ijoo karoora Paartiin Badhaadhinaa baafateeti. ——————Nuti Yaada Yaadan Qaama Moo’u Barbaanna, Mormitootas akka Morkattootaatti malee akka diinaatti hin ilaallu Inni Muummichi Ministeeraa Jedhaa turan kana ta’uu isaatii gaa?


text:
Ebla 25/2014(TOI) – Bosona Afrikaa dhaabbiin eeguu fi misoomsuun misooma magariisaaf murteessaa ta’uu Qorattoonni Afrikaa hubachiisan.
Fooramiin Misooma Bosonaa 15ffaa Kooriyaa Kibbaa Magaalaa See’uulitti gaggeeffamu irratti qorattoonni damichaa Afrikaa hirmaachaa jiru.
Fooramichaanis jijjiirama qilleensa uumamaa, haalli dubatti hafaan itti fayyadaminsa lafaa, babal’achuun, magaalaa qabiyyee eegumsa bosonaa Afrikaa hir’isaa jiraachuun himameera.
Misooma magaariisaa milkeessuufi jijjiirama qilleensa uumamaa ittisuuf bosona eeguun akka barbaachisu qorattoonni kunneen eeraniiru.
CGTN’tu gabaase.


text:
Mootummaan kun fala araaraa paartii mormituu waliin jalqaban ariifachiisuuf jara kana gadi dhiisee jedha. Jarii afran kun itti gaafatmaa paartii Bilisummaa Ummata Suudan Kibbaa ka durii Pagam Amum fa.
Akka perzdaantiin Suudan Kibbaa jedhutti gadi lakkifamuun jara afran kanaa araaraa jalqabame jajjabeessa.
“Tun gatii araaraati.Jara afran kalee bahee fi jara torbaan asiin duratti bahe walti dabaltee adoo waan dhibii dhiisii fannisanilleen tun lubbuu nama kuma hedduu ta badde hin deebistu.”
Mootummaan Suudan Kibbaa nama torba ka maqaa siyaasaatiin himate ragaa irraa dhabanii Ammajii keessa gadi lakkisan.
Suudan Kibbaa ta Suudan irraa cittee baate wal dhabii bulchoota isaani nama kuma hedduu fixee kuma dhibba hedduu baqachiisee fala hedduu itti barbaaduutti jiran.
Caamsaa 3,4, 2014 ammoo perzdanatiin isii Salvaa Kiir akka ummatii bahee Juubaatti waaqa kadhatee waraanii dhaabatu hajaje.


text:
Intalli akkaataa haatiishee abbaashee itti ajjeefte himun ni ta'aa?
Shamarree Chaaliiz Teeroon akkaataa haati ishee of baraaruuf jecha abbaa ishee kan araada dhugaatiin qabaman itti ajjeefte yoo himtu ''hin qaana'u'' jetti.
Taatuu kun umuriin ishee waggaa 15 turte wayita abbaan ishee machaa'uun bakka haadha ishee waliin dhokatanitti ajjeessuuf itti dhukaasaa ture.
Haa ta'u malee, ''rasaasni inni dhukaasee kammiyuu nu hinrukunnee ture. Kunis raajiidha. Garuu ofi ittisuuf jecha rasaasa dhukaasteen haati kiyyaa haalicha xumurte,'' jechuun midiyaatti himte.
Itti dabalunis, ''waa'ee taatee kanaa irra deddeebiin yoo himnus, kan haala akkasii keessa darbee nu qofaa akka hintaane hubanne.''
Chaaliiz dhalattee kan guddattee Afriikaa Kibbaa dhiheenya magaalaa Johaansbargiitti naannoo qonnaan bultootaa tokko keessatti haadha ishee Gerdaa fi abbaashee Chaarliiz irraayyi.
Abbaa ishee akka 'nama dhukkubsataa' tureetti kan ibsitu shamarreen tun, ''nama araada dhugaatiin qabame waliin jiraachuun haala baayyee abdii dhabeessa ta'eedha'' jechuun haala keessa dabarte himti.
"Araada waliin, jireenyaa guyyaa guyyaa jiraachuun baayyee cimaadha. Keessattuu taatee guyyaa tokkichaa qofa osoo hintaane haala jireenya akkasuu bara jireenyaa gutuu jiraachuun baayyee cimaadha,'' jetti.
Waa'ee taa'ee uumamee sana ilaalchisuun wayita dubbattuus, abbaan ishee baayyee dhugaatiin machaa'anii akka turan himti. ''Wayita qawwee qabachuun gara manaa dhufuttis ofiisa danda'ee adeemuyyuu hindanda'u ture.''
''Aniifi haati kiyya ammoo kutaa kiyya keessa dhukannee turre. Sababiinsaas karaa karraatiin nutti dhukaasaa ture.
"Kanaafuu lamaan keenyayyuu kallattii karraatiin akka karra cabsee hin seenneef gadi ciifnee karra dhiibuu yaallee turre.
"Waa'ee isaa dubbachuuf hin qaanneeffadhu, sababiinsaa yoo caalaa waa'ee akkasi dubbannee caalaa akka nuti qofaan haala akkasii keessa akka dabarruu nutti hindhagahamu.
"Akkan yaaduutti anaaf, kun seenaa araada waliin guddachuufi dhiibbaa arraadi namarraan gahu hima.''
Badhaafamtuu Oskaar kan taatee taatuun tun, waa'ee daarektarri filmii erga mana isaatti hojiidhaaf affeereen booda tuttuqqaa hintaane irratti raawwatees ni dubbatti.
Osoo mana isaatii hin bahiin duras iseetu dursitee dhiifama akka gaafatte himti- kunis akka baayyee ishe aarse himti.
Qabiyyeen qoccoollaa saalaa kunis dhimma isheen filmii Bombshell dhiheenya kanaa keessatti ittifte jirti.
Gochi qoccoollaa saalaa kunis '' miidhaa qaamaa qofaa miti. Akkasumas yeroo hunda gocha gudeeddii qofaa miti,'' jetti.
''Innis gocha miidhaa xin sammuu dubartoota irraa guyyaa guyyaan qaqabuudha. Kunis gama jecha afaanii, tuxuqaa qaamaa ykn hojii akka dhabduuf sdaachifamuudha.
"Dhimmoonni na mudataa jiran kan akkasiitti.''


text: Kitaaba asoosamaa HADHOFTUU kan Caalaa Haa hiluu tiin bareeffame magaalaa Stockholm/Sweden itti gaafa Guraandhala 28, 2015 sirna owwadhaan eebbisifame. Sagantaa kana irratti haala guddina Afaan fi Og-barruu oromoo ilaalchisee seeminarri beektota addaa addaatin kennamee jira. Akkasumas barreesitootni fi gaazexeessitootni biyya Sweden kan akka Martin Schibbye akka kessuummaatti qophii kana irratti argamanii jiru. Qophiin akkana kun guddina Afaan, Og-barruu fi Aadaa oromoo akkasumaas Oromummaan akka dagaagu gochuuf gummaacha guddaa kan qabu ture. Gurmuu Hawaasa Oromoo Sweden namoota qophii kana irratti argaman hundaa galata galcha.


text:
Porofeeser Mohaammad baasii Amerikaa ta haga dabartee fil liqee isii haga hin qmane ta dhaloota dhufu irratti tuulamuutti jirtu diqqeessee akka baqataan isiilleen seerii guutameef jiraatuu fi akka daariin Ameerikaa eegamuu dandeettu tolchuuf dorgomaa jedha.
Hujii gugurdoo akkanaa tanaaf dorgomuuf doolara miliyoona hedduutti itti bahaa horii kana argachuuf humna qabdaa jennaan,”humnitii tiyya ummata,jedha.”
Gama kaaniin hujii gugurdoo akkanaa tanaaf dorgomuuf namii hedduun nama beekuu malee namii hagam porofeesera Mohaammad beeka jennaan,hujii ummatii bu’aa irraa argatu hojjachuuf hujiitti nama beeksisaa namii addunyaa tana jijijjiire hedduun hujuma isaaniitti isa beessisee jedha porofeeser Mohaammad.
Namii dorgommii te tana irraa maan barata jennaan Amerikaan nama cufaa carraa wal qixxee kennitee abbaatti hamtuu fi toltuullee keessaa filatee waan fedhe tahuu dandahaa jedha profeesera Mohaammad.
Porofeeser Mohaammad ufuma fulaa bu’ee dorgoma malee paartilee Demokiraati ykn Rippaabilikaanillee keessa hin jiru. Koollejii Koolin jedhanitti barsiisaa damee barumsa Industrial Economy jedhaniiti.
Godinii Teksas profeeser Mohaammad keessaa dorgomu kun godina perzdaanti Buushii fi abbaan isaa perzdaantiif keessaa filataman ta haga guddaan paarti Rippaabilikaan itti moohan.
Filannoon Amerikaa ji’a shaniin duubatti Sadaasaa keessaa jlqabanii porofeesera Mohaammad qaata dorgommiittti jira.


text:
Gosoota Kufrii-Kutaa 2
6-Kufrii Arrabsuu fi itti qoosu
Kufrii irraa gosti kuni amanti Islaamaa guddaa kana irraa wanta tokkotti qoosun ykn gadi xiqqeessun ykn arrabsuun kufrii argamuudha. Ragaan kanaa:
“Yoo isaan gaafatte, dhugumatti [akkana] jedhu: “Nuti haasawatti kan seennu fi taphannu qofa turre.” Jedhi, “Sila Rabbiitti, keeyyattoota Isaatti fi Ergamaa Isaatti qishnaa (qoosaa) turtanii?” Rakkoo hin dhiyeefatinaa! Erga amantanii booda kafartanii jirtu. Isin keessaa garee tokkoof yoo irra dabarre, garee biraa immoo ni adabna, isaan yakkamtoota waan turaniif.” Suuratu At-Tawbah 9:65-66
(Kutaa kana gara fuunduraatti mata-duree “Rabbii olta’aa arrabsuu fi Isatti qoosu, Ergamaa Isaa arrabsuu fi itti qoosu” jedhu jalatti bal’innaan ilaalla. In sha Allah)
7-Kufrii jibbiinsaa
Kufrii irraa gosti kuni amanti Islaamaa jibbuun ykn murtiwwan isaa irraa waa jibbuun ykn Nabiyyi Islaamaa Muhammad bin Abdullah (sallallahu aleyh wassallam) jibbuun ykn shari’aa irraa wanta inni ittiin dhufee jibbuun, “osoo amantin kuni ykn Ergamaan kuni ykn murtiiwwan shari’aa kuni jiraachu baate” jedhanii hawwuun argama.
Sababni isaas, jibbuun faallaa ol guddisuuti. Ol guddisuu jechuun wanta tokko jaallachuun fudhachuu, isaaf masakamuu fi harka kennuudha. Jaallachuun sharxii Laa ilaah illallah keessaa tokko. Kanaafu, jaalalli sharxii ol-guddisuu fi sharxii Islaamaa keessaa tokko jechuudha. Amanti kana ol-guddisuu keessaa tokko isa jaallachuu, Rabbii olta’aa jaallachuu, Ergamaa Isaa amanamaa ta’ee Muhammad bin Abdullah sallallahu aleyh wassallam jaallachuudha. Akkasumas, shari’aa Isaa irraa wanta Rabbiin buuse jaallachuu, namoota Isatti amanan, Isa sodaatanii fi dhugaa ta’an jaallachuudha.
Jibbuun immoo kana hunda diiga. Kanaafu, jibbuun jaalala, fudhachuu, masakamuu, harka kennuu diiga. Diinummaa haqaaf qaban dabala. Rabbiin olta’aan ni jedha:
“Suni sababa isaan wanta Rabbiin buuse jibbaniif, kanaafu hojiiwwan isaanii jalaa balleesse.” (Suuratu Muhammad 47:9)
Ammas bakka biraatti ni jedha:
“Isaan erga karaan qajeelan ifa isaaniif ta’ee booda duubatti deebi’an, sheyxaanni isaan sossobee abdii isaaniif dheeresse. Suni sababa isaan, warroota wanta Rabbiin buuse jibbaniin “Dhimma muraasa keessatti isiniif ajajamna” jedhaniif. Rabbiin iccitii isaanii ni beeka. “Yommuu Malaykoonni fuula isaaniitii fi dugda isaanii rukutaa nafsee isaanii fudhatan [haalli] akkam ta’aa? Suni sababa isaan wanta Rabbiin dallansiisu hordofanii fi jaalala Isaa jibbaniif. Kanaafu, Inni hojiiwwan isaanii jalaa balleesse.” Suuratu Muhammad 47:25-28
Namoonni erga haqni isaaniif ifa ta’e booda, qajeelinnaa fi iimaana irraa gara kufriitti deebi’an, sheyxaanni kana isaaniif bareechise. Kana jechuun sheyxaanni Iimaana irraa duubatti deebi’u isaanif bareechise. Abdii sobaatin isaan gowwoomse. Dheerinna umrii isaaniif waadaa gale. “Isaaniif waadaa seena, isaan hawwisiisa. Sheyxaanni gowwomsaa malee isaaniif waadaa hin seenu.” (suuratu An-Nisaa 4:120)
Hanga kufrii keessatti lixanitti dheeressuun kuni sababa isaan namoota wanta Rabbiin buuse jibbaniin akkana jedhaniifi: “Dhimma muraasa keessatti isiniif ajajamna.” Dhimmi muraasni kuni ajaja Rabbii fi Ergamaa Isaa kan faallessudha. Rabbiin wanta namoonni kunniin dhoksan ni beeka. Kanaafu, Muslimni wanta ajaja Rabbii fi ajaja Ergamaa Isaa faallessu keessatti Rabbiin ala kan biraatiif ajajamuu irraa of haa eeggatu.
Yommuu Malaykoonni fuulaa fi dugda isaanii rukutaa nafsee isaanii baasan haalli namoota iimaana irraa duubatti deebi’anii akkam ta’inna laata? Adabbiin isaaniif malu fi argatan kuni sababa isaan wanta Rabbiin dallansiisu hordofanii fi wanta Isa gammachiisu jibbaniifi. Rabbiinis hojii isaanii jalaa balleesse. Kan akka sadaqaa, firummaa sufuu fi kanneen biroo.[1] Mindaa hojii hojjatanii hin argatan.
Hojiin akka nama jalaa baduuf sababa kan ta’u kufriidha.
Namni kufrii gurguddaa kanniin irratti du’e ibidda keessa yeroo hundaaf tura, hojiiwwan isaa hundi jalaa bada. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Isin keessaa namni amanti isaa irraa duubatti deebi’ee ergasii kaafira ta’ee du’e, isaan sun addunyaa fi Aakhiratti dalagaan isaanii jalaa badde. Isaan sun warra ibiddaati. Isaan achi keessatti hafoodha.” Suuratu Al-Baqarah 2:217
Yaa Muslimoota namni isin keessaa kaafirotaaf ajajamuun Islaama irraa duubatti deebi’e, ergasii kufrii irratti du’e, addunyaa fi Aakhiratti hojiin isaa jalaa bade. Ibidda Jahannamitti kan maxxanu, gonkumaa achi keessaa kan hin baane ta’a, yeroo hundaa achi keessa jiraata.
Guduunfaa
Kufriin amantii, dubbii fi hojii iimaana faalleessuu fi diigudha. Kufriin guddaan guutumaan guututti iimaana kan balleessu fi gonkumaa iimaana waliin bakka tokkotti ta’uu kan hin dandeenyedha. Akkuma iimaanni dubbii fi hojii qalbii, dubbii arrabaa fi hojii qaamolee of keessatti qabatu, kufriinis dubbii fi hojii qalbii, dubbii arrabaa fi hojii qaamolee of keessatti qabata. Gosoonni kufrii hanga ammaa tarreessine gosoota kufrii keessaa ijoo ta’anii fi kan qalbiin, arrabaa fi qaaman hojjatamaniidha. Gabatee armaan gadi keessatti iimaanaa fi kufrii wal bira qabuun gosoota kufrii armaan olitti tarreessine fi kan biroo haala wali galaatiin ni arganna.
Kutaa itti aanu keessatti ibsa aalimmani itti dabaluun wanta armaan olii kana ifa goona. www.sammubani.com guyyaa guyyaan daawwachu hin dagatinaa.
[1] Tafsiiru Muyassar-509, Tafsiiru Qurxubii-19/279, Tafsiiru ibn Kasiir-6/661,
Al-Imaanu haqiiqatuh, khawaarimuh, nawaaqiduh inda ahli sunnati wal jama’a-fuula 679-681, Abdullah bin Abdulhamid Al-Asarii


text:
Finfinnee, Hagayya 28/2013 (TOI) “ Kan Itoophiyaaf hojjete ni boqota malee hin du’u” jedhan Ministirri Muummee FDRI Dooktar Abiy Ahimad Dooktar Abiy Ahimad boqochuu Artiistii hangafa Alamaayyoo Asheeteen gadda itti dhaga’amee ibsaniiru.
“Biyya isaa baay’ee kan jaalatuu fi Biyya isaatiif onneerraa kan hojjetu Artisti Alamaayyoo Asheeteen boqochuu yeroon dhaga’u gaddi guddaa natti dhaga’ameera” jedhaniiru.
Torbee kana keessaa aartistoonni Dargaggoonniifii buleeyyiin Sirba Waa’ee Itiyoophiyaa Kan yeroo waliin walsimate akka baasaniif qindeessaa turuu isaanii quban qabas jedhan.
Hojiin isaa Itiyoophiyaa akka ol kaaseetti jiraatu jedhan.
Namni Itoophiyaaf Hojjete ni boqota malee hin du’u jechuun Dr. Abiyyi karaa fuula miidiya hawaasummaa isaaniin ibsanii jiru.


text:
Hoogganaan abbaa alangaa waliigalaa federaalaa Dr.Geedewoon Xiimotiwoos kaleessaa mana murtii ol’aanaa Federaalaa ramadii 1ffaa farraa shororkeessa fi dhimmota heeraa-motummaatti dhiyatanii, adabbiin balleessummaa itti muramuun himamee jira.
Dr. Geedewoon tajaajila wal'aansa fayyaa shakamtoota mana hidhaatti argaman kan obbo Jaawar Mohaammad, obbo Baqqalaa Garbaa fi obbo Hamzaa Boorana kan manni murtii olaanaa federaalaa murtesse danquun kan himataman tahuu, abbukaatoon himatoota Sagalee Ameerikaaf ibsanii jiran. Gabaasaa guutuu caqasaa.


text:
Uumamni kun Emperor Tamarin jedhama. Emperor Tamarin Sanyii qamaleeti. Sanyiilee qamalee xixiqqaa jedhaman keessaalle isa tokko. Uumamni kun biyyoota Ardii Ameerikaa Kibbaa kanneen akka Braazil, Peeruu fi Boliviyaa keessatti argama. Emperor Tamarin sanyiilee garagaraa lama qaba. Lameenuu achuma naannoo Ameerikaa kibbaa keessatti argamu. Jireenya isaaniitiif lafa bosonaattu mijaaha. Bosonni sunis bosona jiidhaa-oowwaa ta’uu qaba. Akkasumas eddoo bishaan hedduminaan jiru filata. Bosonni biyyoota Ameerikaa Kibbaa keessatti argamu, kan Amaazon jedhamus, uumamama kana heddimnaan of keessaa qaba. Lakkoofsi uumama kanaatis haalaan hedduudha. Haa ta’u malee manca’iinsi bosonaa dhiheenya kana naannawa biyyoota kanaatti mudataa jiru jireenya Emperor Tamarin kan if duraatif haalaan yaaddeessaa akka ta’e qorattoonni ni dubbatu. Ta’us ammatti lakkoofsi isaa sadarkaa gaarii irra jira.
Maqaa: Emperor Tamarin
Dheerinna: Seentimeetira 22 hanga 25
Dheerinna egee: seentimeetira 35 hanga 41
Ulfaatina: Giraama 220 hanga giraama 900
Umri: Waggaa 20
Qaama Emperor Tamarin
Emperor Tamarin uumama xiqqaadha. Dheerinni isaatis seentimeetira 22 hanga 25 ta’a. Eegeen uumama kanaa dheerinna qaama isaa ni caala. Avreejiidhaanis eegeen isaa seentimeetira 35 hanga hanga 41 dheerata. Ulfaatinni isaatis akkuma dheerinna qaama isaa xiqqaadha. Sanyiin irra xiqqaan graama 220 kan ulfaatu yoo ta’u, inni guddaa jedhamu ammoo haga graama 900 ulfaata. Kana jechuun Emperor Tamarin kiloo 1 hin guutu. Uumamni kun rifeensaa haalaan lallaafaa ta’e qaba. Bifti rifeensa isaa irra jireessatti daalacha yoo ta’u, kan garii ammoo daalacha keessa gurraachatuudha. Lapheerraa ammoo rifeensa gara keelloo dhihaatu qaba. Kotteewwan isaa bifaan gurraacha. Eegeen isaa dheeraan, bifa keelloo gara burtukaanaa dabu qaba. Wanti addaa uumamni kun qabu hanfarroo isaati. Hanfarroon isaa haalaan dheeraadha. Halluun isaatis adiidha. Maqaa isaa Emperor jedhus hanfarroma kana irraa argate. Hanfarroon isaa kun dheeraa qofa osoo hin taane tuucha’aadha. Mootiileen durii tokko tokko hanfarroo akkasii qabu. Kanumarraa ka’uun Emperor jedhanii itti moggaasan. Walumaa galatti Emperor Tamarin, qaama xiqqaa, hanfarroo fi eegee akkasumas qubbeen dhedheeraa qaba.
Soorata Emperor Tamarin
Emperor Tamarin jireenya isaa hunda muka gubbatti dabarsa. Hedduminaan gara lafaa hin bu’u. Muka irra jiraachuun isaatis diina heddu jalaa akka dhokatu isa gargaareera. Akkasumas sooranni isaa hundi mukuma irraa argama. Bineensota gosa lachuu sooratan keessatti kan ramadamu Emperor Tamarin firiiwwan fi baala biqiltootaa mukuma irra jiraaturraa argata. Uumamaalee xixiqqoo kanneen akka ciilalluu fi ilbiisota gargaaraatis achuma mukumarraa qabatee soorata. Haa ta’u malee yeroo wantoonni kunniin dhabamanii muka gubbaa argachuun ulfaataa ta’etti, gara naannawa bishaan jiraatutti gad bu’uun sanyiiwwan raachaa tokko tokkos ni soorata.
Haalaa fi Amala Emperor Tamarin
Emperor Tamarin guyya guyyaa sosocho’a. Qubsuma tokko keessattis miseensota haga 15 waliin gurmuu uumee jiraata. Qubsumni tokkos miseensota maatii tokkoo of keessatti qabata. Emperor Tamarin qubsuma isaa daangaa itti tolfatee jiraata. Diinni biraa akka gara qubsuma isaa seenu hin hayyamu. Haa ta’u malee Emperor Tamarin biraa fageenyarraa godaanee yoo dhufe ofitti simatuudhaan keessummeessa. Uumamni kun sagalee garagaraa baasuudhaan walii gala.
Walhormaata
Wal hormaata Emperor Tamarin keessatti ol aantummaan kan dhaltuuti. Akka uumamaalee hedduu Kormaan wal hin lolu. Dhaltuun kan hormaata waliin raawwattu ofumaa filatti. Tibba wal hormaataa tokko keessattis dhaltuun kormaa tokkoo ol (yeroo heddu kormaa lama) waliin wal qunnamtii raawwatti. Kanaafuu Abbaan ilmoolee isii Kormaa lama ta’uu danda’a jechuudha. Rimayni isiitis ji’a Afurii fi walakkaaf tura. Yeroo takkaanis ilmoolee lama dhalti. Ilmoolee kunuunsanii guddisuun dirqama miseensota qubsuma saniiti. Haa ta’u malee Kormaan lamaan, wal hormaata raawwatan sunniin dirqama guddaa qaban. dhaltuun kormaa tokkoo ol waliin wal qunnamtii waan raawwattuuf, guddisa irrattis kormaawwan sunniin dirqama ol aanaa qaban.
Guddisa Daa’immanii
Haati yeroo heddu ilmoolee duydatti baadhattee olii gad deemti. Yoo soorata barbaacha gara biraa deemuu barbaadde ammoo kormaawwan lamaan sanniin waamti. Waamichaaf ammoo mallattoo addaa fayyadamti. Arraba isii haalaan dheeressitee gad baasuun kormaalee sanniinitti akeekti. Akkuma nuti qubaan akeeknutti jechuudha. Arraba isii kana dheeressitee eega gad baafteen booda roga digrii 90 fakkaatu akka uumuuf ammoo dagalitti caafti. Kunis koottaa ilmoolee eegaa jechuudha. Kormaaawwan lamaan sunis fiigichaan gara dhaltuu sanii dhaqu.
Ilmooleen olii gad deemaa, akkasumas mukarraa mukatti utaalaa soorata barbaaddatuu waan hin dandeenyeef, haga haati bira jirtu haadharraa gad hin buutu. Kanaafuu waan itti dhiifattu qabaachuu qabdi. Sababuma kanaaf gaafa duraa Kormaa lama filattee waliin wal qunnamtii wal hormaataa raawwatte. Lama ta’uun isaaniitis sababaa ajaa’ibaa qaba. Sunis Yeroo hunda dhaltuun Emperor Tamarin lakkuu dhaluu isiiti. Akkuma hundi keenya beeknu ilmooleen haadharraa tole jettee hin buutu. Sababa kanaaf humna fayyadamuun dirqama ta’a. Kormaaleen lamaan sunniinis haadhatti dhaqanii, ilmoolee lamaan harkisanii irraa buusuun hammatu. Osoo silaa kormaan tokko qofa ta’ee, ilmoolee lamaan harkisee gad buusuun haalaan itti ulfaata ture. Haati ilmoolee ofii abbootii warraa lamaanitti dhiistee biraa deemtee, soorata isii barbaachisu funaannatti. Subhaanallaah! Mala kana eenyutu isaan barsiise?
Emperor Tamarin diina heddu qaba. Bofni, Allaattiiwwan gurguddoon, Sardiidaa fi Sanyiilen adurree daggala keessaa (Goofadanni) uumama kana adamsuudhaan sooratu. Kanaafuu Emperor Tamarinis muka gubbaa bahuun dhokatee jiraatuu yaala. Ilmooleen xixiqqoon gaafa ji’a tokko caalan soorata dabalataa sooratuu jalqaban. Ji’a sadih booda ammoo mucha gu’uun jireenya mataa isaanii jalqabu. Waggaa lama booda ammoo wal hormaata raawwachuu danda’u. Fedha Rabbiitiin Emperor Tamarin haga waggaa 20 jiraatuu danda’a.
Qophii: Abuu Ibtisaam


text:
Seenaa qabsoo Oromoo keessatti yakki inni guddaan, diina bira goranii lammii ofii miidhuudha. Salphinni hunda caaluus kanuma jechaa jiraanne. Har’arra dhaabbannee salphina lammaffaa galmaa’aa jiru argaa fi dhaga’aa jirra. Warra beekumsi hammayyaa isaan maraachaa jiruun seenaa xuraa’aa argaa fi dhaga’aa jirruudha. Beekumsi hammayyaa barcuma ho’iitu irra taa’anii baratan yoo baayyatee, arraba qofaa jabeessiti. Onnee kan jabeessitu muraasa. Warri seenaa Ummata isaanii fi dhugaa ummata isaanii keessa jiru dubbisuu fi dhugeeffachuu hin barbaannee, seenaa warra adii fi dimokiraatoota warra summiin machaa’anii waan isaan dubbatanii fi dalagaa jiran hedduu nama qaaneessa. Kana irratti barruu kiyya kutaa lammaffaa keessatti itti deebi’aa. Warra seenaa qeerroo hin beekneef ykn sochiin Elemoo faa’aa jalqabaa “sochii Qeerroo” jedhamaa akka ture warra hin beeknee, ykn warri sochii qeerroo jalqabaa dhalatanii har’aa umuriin ga’eessummaa irra jirtuu yoo waa’ee ka’umsa qeerroo wallaalnii Abbaa dhabsiisuuf yaalanii , obboleessummaallee itti of himuu sodaataniif ergaa waan qabduu kanan afeeraan. Dubbii biroof ammas, kutaa 2ffaatti itti deebina.dheeratus seenaadhaa obsumaan dubbisaa.
Ummanni Oromoo eega gabrummaa jalatti kufee, takkaa gabarummaa fudhatee hin teenye. Karaa isaa dandahame hundaan kutaalee Oromiyaa hedduu keeysatti mootummaa gabroomfataa dura dhaabbachaa turan. Fakkeenyaaf fincila ummanni Oromoo gaggeeysaa ture keeysaa garii yoo maqaa dhooyne sochiin fincila diddaa gabrummaa bara 1940-1942 keessa Oromoota Raayyaa fi Daawweetiin(walloo), bara 1960 keessa Oromoota Baaleetiin gaggeeffamaa turuu seenaan ni ibsa. Keessaahuu fincilli diddaa gabrummaa kan Oromoonni Baalee bara 1962 hamma bara 1968 keessa gaggeeysaa turan kan seenaan yoomuu dagatuu miti. Wareegamni isaan baasaniis seenaan ni yaadata.
Karaa Bahaatiin sochiin Afran qalloo Afaanii fi Aadaa Oromoo guddisuuf hujiin isaan hojjatan seenaan galmeesseera. Sabboontoonni sochii Afran qalloo gaggeeysaa turan mootummaa Hayla sillaasee fi mootummaa Dargiitiin hidhamuu, Ajjeefamuu fi biyya itti dhalatan tan akkaan jaalatan dhiisanii jireenya baqatummaa mudataniis danuudha. Karaa Oromiyaa jiddu galeeysaa fi dhihaatiin sochiin Waldayni wal-gargaarsa Maccaa fi Tuulamaa gaggeeysaa turees seenaa qabsoo Oromoo keeysatti bakka ol’aana qaba. Miseensoonni waldaya kanaa gariin mootummoota Haylasillaasee fi Dargitiin hidhamuu, ajjeeffamuu fi biyyarraa arihamuu mudateenii ture.
Ilmaan Oromoo bara sana Sochii karaa addaa addaatiin biyya keeysatti gaggeeysaa turan booda, ilmaan Oromoo yeroo san, sabboonummaan itti dhaga’amu, gara biyyoota ollaa akka Somaaliyaatti bahan. Biyya Somaaliyaa irraa gara biyyoota baha jiddu galeeysaa keeysatti wal-gurmeessuun sochiilee tokko tokko jalqabaniiti turan. Tattaaffiin isaan taasisaniis akkaataa itti ijaaramanii maqaa dhaaba siyaasaa tokko tolfatanii Adunyaaf labsan irratti marihataa turan. Dhaaba siyaasaa tokko maqaa isaa moggaasanii labsuurratti falmiitu isaan jidduu ture. Falmiin tuniis yeroo san keeysa mootummaan Somaalee lafa Oromoo qabatuuf jecha maqaa dhaaba siyaasaa WSLF (Adda bilisummaa Somaalee dhihaa) kan jedhamu isaaniif tolchitee turte. Akka kanaan maqaa dhaaba siyaasaa tokko tolfatanii ummatatti bahuurratti, dargaggoonni ykn Qeerroon Oromoo yeroo san waliif galuu hin dandeenye ture.rakkoon isaan gidduutti dhalattee maqaa maaliin akka socha’uu qaban irratti ture.
Yaadni isaanii bakka sadii ture. Maqaa Somlaaleetiin eegaluu.Maqaa Oromoo fi Oromiyaan socha’uu fi Maqaa Itoophiyaan socha’uu kan jedhu. Kaayyoon isaanii inni dhumaa garuu Bilisummaa Ummata Oromoo fi Walabummaa Oromiyaa ture. Yeroo san mootummaan somaalee illee rakkoo Ulfaataa irraan ga’aa turte waan ta’eef. Dhumarratti wanni irratti waliif galan nuti keeysa keenyatti maquma Oromootiin biyya seenuutu nu baasaa irratti wal ta’an.
Ammoo akkuma biyya seenneen maqaa Oromootiin qabsoo jalqabuu keenya labsina jechuun xumuratan.Gorsi mootummaa tokkon kennameefis, ammatti maqaa Oromootiin qabsoo eegaluu keeysan hin labsina. Eeguma biyya teeysan waan hunda guuttattanii seentanii warra biyya keeysa jiruuniis walqunnamtanii booda yoo isiniif ta’e wayya jedhaniiti gorsan. Bakki wal-gehii kana itti gaggeeyffatanii marihataa turaniis biyyuma sana keessatti ture. Barri isaa dhuma 1960 kessa ture.
Maqaa Oromootiin ijaaramuurratti eega harki irra caalu walhubatee booda mootummoota adda addaa dubbisanii gargaarsa akka Dookmeentii ittiin sochoo’an arkachuu, wajjira banachuu, leenjii waraanaatii fi meeshaa lolaa argatuurratti saganteeffatanii hojjachaa turan. Sagantaan hujii kan duraa akkataa dargaggoota biyya gala bahaa geeysanii itti leenjifatanirratti hojjachuu. Dargagoota Somlaaiyaa naannoo Moqaadishoorraa magaalaa Hargeeysaa fidanii nama xiqqo xiqqoon gara Yemanitti dabarfachaa turan. Hujii dargaggoota yk Qeerroo Oromoo dafanii carraa argametti dhimma bahuuf biyya Somaaliyaarraa gara Adanitti dabarsuurratti hojjatame cimaa ture. Hujii tana keessatti qoodni Obbo Elemoo Qilxuu, Obbo Huseen Suraa, Obbo Mahammad Umar, Injiinar Abdullaahii Luungoo fi Obbo Mul’is Gadaa ( Aadam Tukkaalee) warri keeysa beeku akka himanitti guddaa ture jedhan.
Osoo dargagoonni leenjiirra jiranii warri isaan hoogganu mootummoota gidduu gala bahaa adda addaa dubbisuun, Miha lolaa argamee ture Dooniidhaan Yeman buufata Adan fiduudhaan bakka tokkotti jabeeffatanii turan. Dargaggoonni ykn Qeerroon leenjirra turaniis toora nama 40 kan gehan leenjii isaanii xumuratan. Osoo leenjii fudhachaa jirani namni 4 kan hiddi dhaloota isaanii Somaalee ta’e isaan biraa gananii turan. Jarri isaan keeysaa gane kun mootummaa Somaaleeetiif iccitii leenjiirra turu dubbatan. Tanuma keeysa warri Embaasii mootummaa Ethiophiyaatiis sochii kana dhagayanii turan. Sana booda sagantaan bobbaa biyya seenuurratti shaffisaan karoora lafa kaayyatan. Akkaataan bobbaa Dooniin daangaa Baharaa kan biyya Jabuutii fi Somaaliyaa jidduu lafa banaa mootummoonni lamaan tooyachuu hin dandeenyeetti dhooysaan bu’anii, halkanuma hulluuqanii biyya seenuudha.
Humna dura leenjii fudhatee deemu kan hoogganu Obbo Jaarraa Abbaa Gadaa ( Abdukariim Ibraahim Haamid) ture. Gartuun dura leenjii fudhattee bobbaate yoo akka tasaa bobbaan isaanii duraa fashalte gartuun lammaffaa Obbo Elemoo Qilxuutiin akka biyya seenturratti baallammatanii turan. Akka kanaan gartuun duraa Lakkoofsaan nama 36 kan gehan baatii sadaasaa ( November) 17,1970 keessa bobbaa isaanii Edanirraa sochii jalqaban. Miha/meeshaa Lolaa kan mootummaa alaarraa gargaarsa argatanirraa, hamma biyya seensisuu dandahan fudhataniiti amna isaanii jalqaban.
Leenjii booda Oromiyaatti deebi’uuf, Imala Murna 1ffaa:-
Akkuma olitti ibsametti bakki isaan itti imaammatan daangaa Jabuutii fi Somaaliyaa jidduu qarqara baharaatti bu’uun, lafa banaa motummaaleen lachuu tooyachuu hin dandeenye keeysa halkanuma hulluuquun, daangaa dabranii biyya seenuudha. Haatahuu malee Dooniin deemaniin yk ittiin imalaa jiran, karaa irraa baddee baatii Sadaasa, (November) 19, 1970 halkan dogoggoraan bakka afaan baharaa ta Bul’haar jedhamtu tan Zeeylaa dur(Aftal) jedhamtu turte fi Barbaraa jiddutti arkamtutti isaan buufte. Meeshaa deemmataniin fudhatanii isaanii qubsumarraa fagaachuun odoo imalaa jiranii, akka tasaa waraanni mootummaa Somaalee lafoofii qilleensarraan isaan marsee, dhukaasa itti banan. Bakka sanitti nama maqaan isaa Obbo Ramadaan Husseen Kaliil jedhamuutu rukutamee achumatti lubbuun isaa dabarte. Dhukaasnis dhaabbate.
Kana booda , Hogganoota waraana Somaalee kanneen waraana san hooggananii fi Ajajoonni qabsaawoota bilisummaa Oromoo walitti dhihaatanii waliin haasawaniiti turan. Yeroo waliin haasawan waraanni Somaalee hayyama malee biyya teenya seentan jedhaniin. Isaaniis nuti lafa teeysanirratti dogoggoraan buune. Akeekni keenya biyya teenya seennee mootummaa gabroomfataa Hayala sillaaseetiin loluufii malee dhimma biro tokkollee hin qabnu. Isin ammoo obboleeyyan keenya waan taataniif akkaataa biyya teenya nagayaan seennurratti nu gargaaraa jedhaniin. San booda nama isaanirraa wareegame awwaallatan. kana booda hoogganoonni waraana somaalee qaama isaanii olii wajjiin Radiyoo telegramaan waliin dubbachaa turan. Dhumarratti biyya teenya hayyama malee waan seentaniif meesha qabdan lafa kaayaa jedhanii, ega harkaa fuudhan booda haala nama gaddisiisuun,Qabsaa’oota Oromoo hunda mana hidhaa geeysan. Mana hidhaa isaanii guddaafii beekkamaa kan tahe Mandheeratti hidhan. Karoorri bobbaa biyya seenuu Qeerroo ykn Dargaggoo kan duraa haala kanaan osoo hin milkaawin fashale.
Imala murna 2ffoo:-
Bara 1973tti murni lammaffaa kan J/Elemoo Qilxuutiin hoogganamu Qawwee AK 47 magaalaa Adanirraa biyya Eritrea naannoo Assab lafa qubsuma Affaar bakka Kiloomaa jedhamu geeyffatan. San booda, naannoo Kiloomaa tanarraa ka’uudhaan ummata Affaar keeysaan Harargee Baddaa Cacar nagayaan seenan. Humni Obbo Elemoo Qilxuutiin hoogganamtu baddaa Carcar keeysatti, ummata dammaqasuu fi bifa maadheetti ijaaruu jalqabaniiti turan. Abbootii lafaa kan ummata cunqurfamaa hiraarsaa turanirratti tarkaanfii fudhachuudhaan, midhaan isaan kuufataniI turan ummata beelaweef raabsaa turan.Yeroo sanitti sirni Abbaa lafaa ummata hiraarsaa waan tureef, ummanni naannoo sochii isaanitti hedduu gammadanii deeggarsa isaaniif qaban battalumatti itti agarsiisan.
Sochii isaan taasisan dhagayuun mootummaan Haylasillaasee guddoo rifate. Naannoo isaan keeysa sochoo’an socha’anis mootummaan Haylasillaasee qorachuu eegale. akkuma bakka isaan jiran odeeysa qabatamaa arkatteen booda, humna daddafee dhaqqabaa (Faxnoo daraash) jedhamu itti bobbaafte. Lola waraanaa mootummaa Hayle sillaasee waliin yeroo dheeraaf taasifamee irrattis, Ajajaan humna sanii Obbo Elemoo Qilxuu wareegame. Isa waliin miseensoota keeysaa kanneen akka Obbo Hundee Sheek Umar Aliyyee fi kanneen birootiis waliin wareegaman. Miseensoonni hafaniis miidhaa lolli kun irraan geheen ummata keeysa faffaca’an. Lola waraana mootummaa Haylasillaaseetii fi Waraana Bilisummaa Oromoo jiddutti ta’een, waraana mootummaa Haylasillaaseerraa namni hedduun ajjeeffamuu irraa , sirnichi humni lakkooysaan xiqqaa tahe kun akkamitti waraana keenyarra miidhaa guddaa kana geeysisa jechuun ajajoota isaa goolaa turuu seenaatu dubbata.
yeroo sanitti qawween Obbo Elemo faa’an hidhatanii lolaniin qawwee Awtomatika AK47 waan ta’eef, waraanni mootummaa Haylasillaasee qawwee akkasii ijaanuu arkanii hin beekan. Gartuun lammaffaa murannoo cimaan nagayaan eega biyya seenee booda wareegama qaalii kafaleen qaanqee bilisummaa tan duraa qabsisuun seenaa qabsoo bilisummaa Oromoo keeysatti iddoo ol’aanaa qabate jira. Obbo Elemoo Qilxuu akka seenaan ibsutti baatii Hagayyaa bara 1974 Carcar bakka Xirroo jedhamutti wareegame. Bobbaan gartuu 2ffaa kuniis wareegamuu Obbo Qilxuutiin sochiin jalqabamee ture yeroofiis ta’u dhaabbate.Sochiin Dargaggootaa fi Qeerroo garuu hin dhaabbanne.
Oromoonni biyya keessaa fi biyyoota ollaa keessa jiran wareegama qaalii ilmaan Oromoo kafalanitti gaddi guddaan itti dhagayamullee qaanqee bilisummaa kan isaan qabsiisanitti gammachuu guddaatu itti dhaga’amee ture.Maqaan yeroof dhokifatanii Obbo Elemoo Qilxuu faa’an biyya seenanii lolaniiniis maquma Adda Bilisummaa Oromooti malee maqaa birootii miti. Ummata Oromoo kan eega biyya seenan dammaqsaa turaniis maquma Adda Bilisummaa Oromootiin ture. Akka hubatamuuf, yeroo Obbo Elemoo Qilxuu humna hamma tokko fudhatee Oromiyaa dirree bahaa seenu, Addi Bilisummaa Oromoo magaalaa Finfinnee keeysatti bara 1973 keeysa qaata lafa jala dhooksaan ykn icctiin ijaaramee ture. Ijaaramuu ABO kana ilmaan Oromoo kanneen lakkooysaan xinnoo tahan biratti haa beekkamuu malee ifatti bahee hin beekkamne. Addi bilisummaa Oromoo beektoota siyaasaatii fi sabboontoota Oromoo biratti ifatti bahee beekkamuun isaa bara 1976 yeroo sagantaa siyaasaa isaa wayyeeyse ykn fooyyeeyse booda tahuu seenaan ni ibsa.
Marroo Lammaffaaf Dirree bahaa bifa haarayaan saaquu,
Dargaggoonni ykn humni Qeerroo dura biyya seenuuf osoo yaalanii qabaman, hidhaa waggaa 5 (1970-1975) booda, mana hidhaatii gadi lakkifaman. Waan nama Ajaa’iibuu fi Mana hidhaatii bahuu isaaniif sababaa KAN taheef, sochii Jaal Elemoo Qilxuu faa’an biyya keeysatti dhageeysisanii ta’uu isaati. Yeroo san, mootummaan Somlaaliyaa sochii biyya keeysaa dhageenyaan, maqaa Oromootiin eega sochiin eegalamte isaan kana mana hidhaa tursiisuurra, yoo nuuf hayyaman namoota kana hidhaa baafnee itti dhimma bahuu nuuf wayyina jechuun gadi dhiifte. Miseensoonni mana hidhaatii bahan irra caalaan isaanii, biyyuma Somaaliyaa keeysatti of dhooysanii jiraachaa turan. Murna waggaa shan mana hidhaa ture keeysaa Jaarraa Abbaa Gadaa magaalaa Maqdashootti Mul’is Gadaa waliin walarkanii waliin haasawaa turan. J/ Mul’is Gadaa yeroo Obbo Jaarraa Abbaa Gadaatiin walitti dhufan kana, J/ Mul’is bara 1974 yeroo Obbo Elemoo faa’an wareegaman biyya Eritiraa dhaqee, Dhaaba ELF biratti leenjii waraanummaa fudhateeti ture.
Obbo Jaarraa Abbaa Gadaa haala biyya keeysa turee fi jiru yeroo sanitti mana hidhaa turee waan baheef odeeysa guutuu hin qabu ture. Kan haala waliigalaa biyya keeysaa beeku Jaal Mul’is Gadaa waan tureef isa waliin odeeysa bal’aa wal-jijjiirratanii turan. Eega odeeysa bal’aa waliif dabarfatan booda, murtiin irra gehan biyya seenanii qabsoo hidhannoo eegaluu dha. Karaa kamiin akka biyya seenan qorannoo barbaachisu eega xumuratanii booda Somaaliyaa karaa Hargeeysaatiin biyya seenuu murteeffatan. Akka kanaa Jaarraa fi Mul’is Maqdashoo ka’anii konkolaataan Hargeeysaa gahan. Hargeeysarraa ka’anii, magaalaa Booramaa keeysa bahanii daangaa cehan. Eega daangaa cehan booda magaalaa xiqqoo Jaarraa jedhamtu keeysa bahanii Oromiyaa Karaa Bahaa naannoo Jaarsootiin biyya seenan. Jaarraa Abbaa Gadaa fi Mul’is akkuma biyya seenaniin maadhee biyya keeysa jirtu qunnamanii turan. Maadhee biyya keeysa jirtu eega qunnaman booda, dhooysaan magaalaa Dirree Dhawaa seenan. Magaalaa Dirree Dhawaa keeysatti miseensoota maadhee qunnamuun hooganoota ABO Fifinnee jiran waliin qunnamtii tolftan. Hoogganoota biyya keeysaa magaalaa Finfinnee jiraniin ega walqunnaman booda, haala jiru irratti yaada waljijjirratanii turan. Dhumarratti wanni irra gehan dafanii dirree seenanii qabsoo hidhanoo eegaluu.
Dhawaataan waan irraa hir’atee guuttataa namaas ofitti dabalaa deemuu irratti waliigalan. Qabsaawaan ni kufa qabsoon itti fufa akkuma jedhamu waggaa 2 booda bara 1976tti dhaabichi qabsoo hidhannoo bifa haarayaan qindeeffatee itti fufuuf jalqabee ture.Akka kanaan Jaarrra Abbaa Gadaa (Abdu Kariim Ibraahim Haamid) fi Mul’is Gadaa ( Aadam Tukkaalee) ta’anii sulula Goobeelle baatii July bara 1976 keessa seenanii nama xiqqoon qabsoo hidhnnoo eegalan. Bara 1984 kaasees Waraanni Bilisummaa Oromoo Dirree dhihaa, kibbaa fi gidduu galatti bakkoota gara garaatti mooraa isaa saaqqate. Qabsaawaan ni kufa qabsoon itti fufa jechuuniis kanuma. Qeerroon har’a diina akka ibidda saafaa guggubaa fi Ummata isaaf wabii ta’aa jiru, SEENAA ka’umsa akkasii qaba. Sochiin Dargaggootaa fi sabboontootaa bu’ura Waraana Bilisummaa Oromooti. Sochiin walii galaa Oromiyaa keessatti bifa adda addaan gaggeeffame, Dhaaba Gaachana Ummata Oromoo kan ta’ee ABOf hundeedha. Sochiin Barattootaa gama hundaa siyaasa Addunyaa kanaaf bu’ura. Keenyas akkasuma. Mirga saba tokko deebisuufis ta’ee kaasuuf hundeedha.
Dhalooti har’aas seenaa boonsaa kana itti fufsiisuuf falmaa hadhaawaa gaggeessaa jira. Sochiin Qeerroo Biyya keessaa fi addunyaa irratti gaggeeffamaa jiru bu’ura jabaa qaba. Kan abbaan fe’e lafaa ka’ee isa doorsiisuuf yaaluu miti. Dhalooti sochii qeerroo akka abidda saafaa finiinsaa jirus, kan yeroo fi haalaan mo’amee waadaa Ummata isaaf seene cabsuu miti. Imaanaa wareegamtoota isaa cabsuus miti. Qeerroon Seenaa Abbootii isaa Injifannoon akka Goolabu shakkiin hin jiru. Seenaan kun , Seenaa Qabsoo Ummata Oromoo akka Galaanaa bal’atu keessaa faldhaanaan amma qicachuuti. Seenaan yoomillee ta’u seenaadha. Dhalooti har’aa seenaa kaleessaa irraa haqa jiru hubatee of bara. Seenaan kun dhaloota har’aaf akka tolutti, Abbootii isaa caalaa socha’ee Bilisummaa isaa akka goonfatuuf kan dhihaateedha malee , guutummaa sochii bara Sanaa kan bakka bu’uu miti. Seenaa gabaabduu kana kanan irraa dhugeeffadhe , barruu seenaa qabsoo ABO irraa fi Jaal Araarsoo Biqilaa irraati. Galatoomaa !
=Nama saba ofiif Seenaa hojjatu nu haa taasisu !
=Nama Seenaa saba isaa himaa, katabaa fi Barsiisaa jiraatu nu haa taasisu !
=Nama Seenaa Ummata isaa salphisu nu hin taasisiin !
Seenaa kana dhaga’anii osoo hin taanee, Qaamaan jalqabaa kaasee hanga har’aatti sochii kana waliin ka jiran J.Araarsoo Biqilaa guddaan galateeffadha.
HORAA BULAA !!!
SEENAA Y.G(2005)


text:
Zikrii-Furtuu Milkaa’innaa-kutaa-1
Namni osoo dhimma zikrii sirritti itti xinxallee fi hojii irra oolche, furtuu fi wiirtuun milkaa’innaa zikrii keessa akka jiru ni arga. Zikrii jechuun maal jechuudhaa?
Akkuma hayyoonni Islaama hiikan zikrii jechuun Rabbiin faarsu, qulqulleessu fi amaloota guutun Isa wassafuu (ibsuu) irraa wanta arrabaa fi qalbii irra yaa’u (darbuu)dha. Fakkeenyaf, subhaanaAllah (Rabbiin qulqullaa’e) jechuun zikrii (yaadannoo) dha. Rabbiin ni jedha:
“Ana yaadadhaa, Anis isiniin yaadadhaa. Galataa Naaf galcha, Nattis hin kafarinaa.” Suuratu Al-Baqara 2:152
Ergamaan Rabbii (SAW) ni jedhan, “Fakkeenyi nama Gooftaa isaa yaadatu fi kan Gooftaa isaa hin yaadanne akka jiraataa fi du’aati.” Sahih al-Bukhari 6407
Namni Rabbii isaa yaadatu akka nama jiraatati. Namni Rabbii isaa hin yaadanne immoo akka nama du’eeti. Namni Rabbiin yaadatu qalbiin isaa jiraattudha. Namni Rabbiin hin yaadanne immoo qalbiin isaa duutudha.
Kanaafu, gabaabubatti zikrii jechuun arrabaa fi qalbiin Rabbiin yaadachuu fi faarsudha.
Faayda Zikrii
Beektonni gariin akkana jedhu: jiraattonni addunyaa tanaa wanta garmalee mi’aa ta’ee osoo hin dhandhamin jireenya tana keessaa bahan. “Wanti garmalee mi’aayin (gaariin) addunyaa keessa jiru maaliidhaa?” jedhamuun gaafatame. Ni jedhe, “Rabbiin jaalachuu, Isa beeku fi yaadachu (zikrii) dha.”
Kitaaba imam ibn al-Qayyim, al-waabil al-sayb jedhu keessatti faayda zikrii 73 ol tarreessa. Muraasa isaanii mee haa ilaallu.
1.Zikriin sheyxaana ari’a, ni ukkaamsa, ni cabsa. (Dhugumatti, namni yommuu Rabbiin yaadatu, sheyxaanni irraa fagaata. Yommuu namni Gooftaa isaa dagatu immoo, sheyxaanni isatti taphata.)
2.Zikriin Ar-Rahmaanin ni gammachiisa
3.Qalbii irraa dhiphinnaa fi gadda ni oofa
4.Qalbiif mirqaansu, gammachuu fi bal’inna fida.
5.Qalbii fi qaama jabeessa. (namni Rabbiin hin yaadanne qaamni isaa ni bututa, qalbiin isaa ni cabdi.) Zikriin soorata fida
6.Balbala guddaa Rabbiin ittiin beeku namtichaaf bana. Akkuma namtichi zikrii baay’isu, Rabbiin beeku ni dabalamaaf.
7.Qalbii daandi’aa’uu irraa qulqulleessa. Wantoonni qalbiin daandi’eessan lama. Isaanis: cubbuu raawwachuu fi gaflaa (Rabbiin dagachuudha). Qalbiin dandii kanarraa kan qulqullooftu waa lamaani. Isaanis; Rabbiin araarama kadhachuu fi zikriini.
8.Zikriin azaaba (adabbii) Rabbii fi gaabbi Guyyaa Qiyaamaa irraa nama baraara.
Rabbiin yeroo hundaa yaadachun Rabbiin kophatti isa dhiisu irraa nama tiiksa. Rabbiin yoo nama dhiise addunyaa fi aakhiratti akka gaddanii fi dararaman nama taasisa.
Rabbiin ni jedha:
“Yaa warra amantan! Rabbiin sodaadhaa. Lubbuun kamuu waan boruuf dabarfatte haa ilaaltu. Ammas Rabbiin sodaadhaa. Dhugumatti, Rabbiin waan isin hojjatan hundaa keessa beekadha. Akka warra Rabbiin dagannaan lubbuu isaanii isaan dagachiise hin ta’inaa. Isaan warraa finciltootadha.”Suuratu Al-Hashr (59): 18-19
Rabbiin warroota amanan akka Isa sodaatan ajaja, namoota Inni dhiisen akka wal hin fakkaanne irraa isaan dhoowwa. Namoota Isa sodaachu dhiisan adabbiin isaanii of dagachuu akka ta’ee beeksisa. Kana jechuun warroonni of dagatan of foyyeessu, wanta azaaba(adabbii) hamaa irraa isaan baraaru, wanta jireenya gaarii, mi’aa, qananii fi gammachuu zalaalamii isaan jiraachisu irraanfatan. Akkuma isaan Rabbiin dagatan Rabbiis isaan dhiise.
Faaydaa zikrii erga hanga kana ilaalle, mee amma sadarkaa fi ramaddii isaa haa ilaallu
Ammas, madaarija Saalikiin irraa imaam al-Qayyim sadarkaa zikrii haala kanaan ibsa.
Namoonni milkaa’on zikrii irraa siinqi (galaa) Aakhiraa qopheefatu, zikriin daldaalatu (Kana jechuun namni zikrii godhu ajrii (mindaa) argata. Kuni daldala kasaaraa hin qabnedha.) Yeroo hundaa gara zikrii deddebi’u. Qalbiin isaanii yommuu zikrii irraa adda baatu ona taati; gaddaa fi dhiphinnaan guuttamti. Zikriin meeshaa waraanaa sheyxaanaa karaa namatti cufuu ittiin waraananiidha. Zikriidhaan badii ofirraa deebisu, rakkoo ofirraa kaasu, muusiban isaanirratti laafti. Yommuu balaan isaan gaaddiseesu gara zikrii dheessu. Qalbii gaddite akka kolfitu fi gammaddu taasisa.
Hasan al-Basrii (Rabbiin rahmata isaa haa godhu) ni jedha: “Wantoota sadi keessa mi’aa (jireenyaa) barbaadaa. Isaanis: Salaata keessa, zikrii keessa fi Qur’aana qara’uu keessa.”
“Abdullaah bin Busr irraa akka odeeffametti: namni tokko “Yaa Ergamaa Rabbii sharii’aan Islaamaa narratti baay’attee waan ani qabadhu natti himi” jedhe. Ergamaan Rabbii (saw) ni jedhan: “Arrabni kee zikrii Rabbii irraa hin qoorin.” Jami` at-Tirmidhi 3375
(Kana jechuun dirqamoota amantii biroo kanneen akka salaataa dhiisi zikrii muraasa godhi jechuu osoo hin ta’in “Zikrii baay’isi godhi shari’aan Islaamaa siif salphata” Jechuudha. Namni akkuma zikrii baay’isu, hojiin isaaf salphata, balballi milkaa’inna isaaf banama.) Ragaan kanaa jecha Rabbii olta’eeti:
“Akka milkooftaniif jecha baay’innaan Rabbiin yaadadhaa (zikrii baay’isaa).” (Suuratu Al-Anfaal 8:45, Al-Jum’aa 62:10)
“Yaa warra amantan yaadannoo baay’ee Rabbiin yaadadhaa. Ganamaa fi Galgalas faaruudhaan Isa qulqulleessaa. Inni (Rabbiin) Kan rahmata isin irratti buusudha. Malaaykonni Isaas [akkasuma rahmataa fi araarama isiniif kadhatu] akka dukkana keessaa ifatti isin baasu. Rabbiin mu’imintootaf akkaan rahmata godhaa ta’eera.” (Al-Ahzaab, 33:41-43)
Kanaafu, namni yeroo hundaa Rabbiin yaadatu fi faarsu dukkana cubbuu, badii, kufrii, nifaaqaa fi kkf keessaa gara ifa Islaama, iklaasa, gammachuu fi milkaa’innaatti baha.
Zikriin sadarkaa ykn gosoota sadii qaba. Isaaniis;
A) Zikrii faaruu– fakkeenyaf, “Subhaanallah, Alhamdulillah, Laa ilah ilallah, Allaahu Akbar” jechuu
B) Zikrii du’aayi– Fakkeenyaf, “Gooftaa keenya! Lubbuu teenya miine jirra. Yoo Ati nuuf hin araaraminii fi rahmata nuuf hin godhin, dhugumatti nuti warra hoonga’an irraa taana.” Suuratu Al-A’araaf 7:23
C) Zikrii ri’aayah (eeggachuu)– fakkeenyaf, jecha nama Rabbiin yaadatu, “Rabbiin na waliin jira, Rabbiin na ilaala, Rabbiin ragaa bahaadha” fi kkf. Zikrii kana keessa fooyya’insa qalbii too’achu, Rabbiin waliin adaba tiiksu, gaflaa irraa of eegu fi sheyxaana fi nafsee irraa of eegutu jira.
Zikriin Nabiyyii gosoota zikrii armaan olii hundaa kan of keessatti qabateedha.
(Dhugumatti zikriin dhumaa kuni zikrii cimaadha. Yeroo baay’ee qalbii waliin kan wal qabateedha. Kophaa fi ummata keessatti, dukkanaa fi ifatti, Rabbiin na arga jedhe namtichi waan yaaduf, badii hojjachuu irraa ni dheessa. Fakkeenyaf, yommuu adda jirtu fi nafseen wanta badaa akka hojjattu itti si ajajju (fkn filmii wal-qunnamti saalaa ilaalu), ati Rabbiin na arga jechuun fedhii lubbuu tee daangessita. Kuni zikrii eeggachuu jedhama.)
Ammas zikrii gosoota sadan kanaan ala kan biraa itti dabaluun ni danda’ama.Innis, zikrii waan gaaritti ajajuu fi waan badaa irraa dhoowwu. Namoonni yommuu waa’ee Rabbii wal yaadachisan, waan gaaritti wal ajajanii fi waan badaa irraa wal dhoowwan, zikrii godhaa jiruu jechuudha. Kuni immoo wanta mindaa guddaa argamsiisudha.
Zikriin haala sadiin adeemsifama.Isaanis, i. Arrabaa fi qalbiin (sadarka hundarra guddaa), ii)Qalbii qofaan, iii)Arraba qofaan
Adaboota (naamusa) zikrii keessaa;
Bakki itti zikrii godhan qulqulluu ta’uu. Fakkeenyaf, mana fincaani fi naannoo koositti zikrii gochuu dhiisu. Namni zikrii godhuu afaan isaa qulqulluu ta’u,(rigaadhaan afaan isaa qulqulleessu), yoo danda’ame qiblatti garagaluu, wanta jedhu irratti xinxalluu fi hiika isaa beeku. Zikriin hunda caalu Qur’aana. Zikrii bartee godhuu fi addaan kutuu dhiisudha.
Beektonni Islaama nama wudu’a hin qabne, junuba ta’e, dubartii heeydi argite fi yeroo da’uumsa irra jirtu arrabaa fi qalbiin zikrii gochuu akka danda’an irratti walii galanii jiru. Fakkeenyaf “Subhaanallah, Alhamdulillah, Laa ilah ilallah, Allaahu Akbar” jechuu danda’u.
Kanaafu, bakki bakka koosi fi mana fincaani yoo hin ta’in eessayyu taane zikrii gochuu dandeenya jechuudha. Fakkenyaf, karaa irra yommuu deemnu, konkolataa yommuu yaabbannu, nyaata bilcheessinu fi kkf.
Guduunfaa
Rabbiin (subhaanahu wa ta’aala) ni jedha:
“Lubbuu kee keessatti gadi of qabaa fi sodaataa, sagalee osoo ol hin fuudhin ganamaa galgala Gooftaa kee faarsi. Dagattoota irraas hin ta’in.” suuratu Al-A’araaf,7:205
Kitaaba wabii
Fafirruu Ila Allah– fuula 99-109, by Abu Zarr Qalamuuni


text:
Mootummaan Naannoo Oromiyaa bara 2013 akka Lakkoobsa Itiyoophiyaatti naannicha keessatti manneen barnootaa pirojeektii “Ifa Booruu” jedhuun ijaarsiisaa ture bara kana, bara 2014tti hojii akka jalqaban Biiroo Barnoota Oromiyaati itti aanaa hoogganaa kan ta’an Obbo Efireem Tasammaa Sagalee Ameerikaaf Himaniiru
Qulqullinni barnootaa naannicha keessatti gadi bu’uun yeroodhaaa yerootti kan himamu yommuu ta’u Ijaraamuun manneen barnootaa kun kutannoo Mootummaan naannichaa qulqllina barnootaa mirkaneessuuf qabus agarsiisa jedhan Obbo Efreem.
Yuunivarsiitii Kotobee Metiroopolitiyaaniitti barsiisaa fi dareektara dhimma Akkaadaamii barsiisootaa kan ta’an Doktor Malkaamuu fi Yuniivarsiitii Finfinneetti barsiisaa kan ta’an Doktor Firdiisaa Jabeessaa immoo, mana barnootaa ijaarsisuun qofti gahaa miti, jedhu.


text:
Onkoloolessa 23/2014(TOI)-Waancaa ‘CECAFA’ umurii 20 gadii qopheessummaa Ugaandaatiin dorgomamaa jiruun kaleessa gareen kubbaa miilaa dubartoota Itoophiyaa goolii 5-0’n Eertiraa moote.
Tapha jalqabaa goolii 7-0’n Jibuutii mo’ataniin haatiriikii kan hojjatte Rede’eet Asressaahenyi, kaleessas goolii lama galchuun gahumsa gaarii agarsiifteetti.
Tuuristi Lammaa, Masaay Tamasgeenii fi Buzaayyoo Taaddasaa gooliiwwan sadan hafan Itoophiyaaf dabalaniiru.
Tapha biroo kaleessuma taphartameen qopheesituun dorgomichaa Ugaandaan goolii 13-0’n Jibuutii mo’achuun injifannoo 2ffaa galmeessaniiru.
Burundiin ammoo goolii 1-0’n Taanzaniyaa moote.Madda:-Federeeshinii Kubbaa Miilaa Itiyoophiyaa


text:
Telegram tajaajila isaa kafaltiin jalqabuuf
Ji’a darbe oduun Telegram sadarkaa kaffaltii qabu jalqabamuu akka barbaadamu jedhu interneetii irratti babal’achuu kan jalqabe yoo ta’u, guyyaa muraasa dura hundeessaan fi hoji gaggeessaan dhaabbatichaa Pavel Durov dhugaadhaan kun ta’aa akka jiru mirkaneessee jira.
Telegram Premium akkuma beekamu dhuma baatii kanaa eegaluuf jira. Yaaddoo jalqabbii kafaltii telegram kee dura garuu, amaloonni ammaa kan telegram bilisaan ta’an hundi bilisa ta’anii akka hafu. Kana qofa osoo hin taane, gara fuulduraattis amaloonni haaraan gara sadarkaa bilisaan tajaajila kennan dhufaa jiru.
Telegram Premium’n “namni kamiyyuu amaloota dabalataa, saffisaafi hammaa guddaa akka argatu” ni hayyama jedha Durov. Akkasumas “fayyadamtoonni Telegram akka deeggaran fi kilabii dursanii amaloota haaraa argatutti akka makaman ni hayyama”. Fayyadamtoonni Telegram Premium hin mallatteessine illee al-kallattiin faayidaa isaa tokko tokko argachuu ni danda’u, kan akka sanadoota dabalataa gurguddoo, miidiyaa fi istikaara fayyadamtoonni Premium irraa ergaman ilaaluu, ykn deebii Premium duraan ergaa irratti maxxanfame dabaluudhaaf tuquun deebii kennuu fi haala kana fakkaatuun.
Nagaan oolaa!


text:
Dhuma jia’a Sadaasaa irraa eegalee Oromiyaa keessatti hiriira nagayaa ummanni oromoo adeemsisa jiru deeggaruudhan gaafa Amajji 22-01-2016 magaala Stockolm keessatti hiriira guddaa gaggeefame. Hiriira kana irratti hawaasnii oromoo Sweden keessa jiran baaynaan irratti hirmaatani deeggarsa ummatta oromoo Oromiyaa keessatti mirgaa oromoo kabachiisuf gochaa jiran waan danda’an hundaan kan deeggaran ta’u hubachiisani jiran. Hiriira kan irratti hawaasni ummata Itoophiyaa Sweden jiran fi dhaaboleen siyaasaa adda adda haala adda ta’een baaynaan hirmaachudhaan deegarsaa isaani muldhisanii jiru. Hiriiri kana irratti miseensi Parlamaa Sweden, obbo Anders Österberg argamuudhan haasawa gochudhaan ummaan oromoo tis ta’e ummanni Itoophiyaa hundi gaffii mirgaa gaafachuun isaani sirrii ta’u isaa ragaa bahudhaan deegarsa kan godhan ta’u dubbatanii jiru.
Hiriira kana booda hawaasni oromoo Sweden mara walitti dhufan kun haalaa yeroo ammaa ummanni oromoo itti jiru irratti marii guddaa gaggeessudhan hawaasa oromoo Sweden jiraan sirritti wal ijaarudhaan ummaata Oromiyaa keessattii wareegama guddaa kafalaa jiru karaa danda’ame maraan deeggaruuf waadaa waliif galanii jiru.


text:
Mootummaan Naannoo Oromiyaa dhimma barnoota Afaan Oromoo irratti xiyyeeffannan kan hojjatu tahu ibse.
Dhimmi barnoota Afaan Oromoo, dhimma mariif hin dhiyaanne. Guddina afaanichaaf xiyyeeffannoo addaatin kan hojjetu tahuu Itti aanaan Prezidantii mootummaa naannoo Oromiyaa Obbo Shimallis Abdiisaa beeksise.
Ibsa Ministeerri Barnootaa caaseeffama barnoota biyyattii ilaalchisee kenneen wal qabatee, odeeffannoon Afaan Oromoo waliin deemu gonkuma qabatama jiru hin ibsu.
Dhimma barnoota afaanii irratti araaramni tokkolleen akka hin jirre ummanni keenya hubachuu qaba jedhe.
Angoon waajjira manneen barnootaa Sadarkaa 1ffaa bulchuu, Sirna barnootaa qopheessuu, qormaata kutaa 8ffaa qopheessuufi qabxii murteessuu, aangoo bulchinsa naannootiif kenname. Kanatti eenyulleen bu’uu hin danda’u. Barnoonni Afaan Oromootiin kennamu akkuma kanaan duraa kan itti fufu tahu ibse.
‘Mootummaan Naannoo Oromiyaa barnoota Afaan Oromoo guddisuuf hojii hojjetu daran baballisee, bakka kanaan dura hin dhaqqabinillee akka itti baratamu taasisuuf hojjechaa jira. Akkasumas Manneen barnoota dhuunfaa Naannoo Oromiyaatti kaarikulamii naannichaatiin ala hojjetan irrattiis mootummaan naannichaa barana tarkaanfii cimaa fudhatee kan sirreessu ta’us ibsame.


text:
Dhaamsi gareewwan jibba Diin Islaam qaban irraa Masjidoota Jarman keessa jiraniif ergame hawaasa Muslimaa sodaachise.
Dhaamsi gareewwan jibba Diin Islaam qaban irraa Masjidoota Jarman keessa jiraniif ergame hawaasa Muslimaa sodaachise.
Magaalota Jerman gara garaatti gareewwan ol’aantummaa ummata adii leellisan dhaabbilee Islaamaa fi Muslimaa jala bu’anii haleeluufi sodaachisuu daran kan hammeessan tahuun saaxilame. Gareewwan kanniin tohatamuu dhabuun ammoo Muslimoota yaachisaa dhufte.
Ganama kaleessa Masjida ‘Sehitlik’ kan magaalaa guddittii biyyattiitti argamuuf dhaamsi ‘Boombiin isin barbadeessina’ jedhu karaa Email-n itti ergamuu keessa beytoonni himan.
Itti gaafatamaan Masjidichaa Suleyman Kucuk, ji’a July dabre irraa kaasee dhaamsi wal fakkaatu isaan gahuu kaasan. Dhaamsichi Email warra maqaa ol’aanttumaa ummata adii leellisaniin kan “nsu@hitler.com”, jedhu irraa yeroo sadaffaaf itti ergame.
Bara 2018 keessa qofa Masjidoota magaalaa biyyattii gara garaatti argamanii fi dhaabbilee hawaasa Muslimaa irratti haleellaan 100 oltu gareewwan kanniinin raawwate. Yakka 83 ol, akkasuma arrabsoo fi dhaamsi sodaachisaanis ergamee jira. Yoo xiqqaate Muslimoota 54 irra miidhaan gahuus odeeffannoon ni ifoomsiti.
Jarman, biyyoota lixa Awrooppaa tahan jidduu Faransaayiitti aanuun biyya Muslimoota hedduu qabdu tahuun ifa.


text:
Addi Bilisummaa Oromoo Gocha Mootummaan Ta’e Jedhee Hidhamtoonni Siyaasaa Oromoo Dhukkuboota Daddarboodhaan Akka Hubamaniif Raawwachaa Jiru Balaaleffachaa, Hidhamtoonni Siyaasaa Marti Hatattamaan Akka Gadhiifaman Gaafata
Ibsa Adda Bilisummaa Oromoo- Bitootessa 16/2022
Gareen Biyya Itoophiyaa keessatti aangoo qabatee jiru, hooggantootaa fi miseensonni Adda Bilisummaa Oromoo yakka dalaganii osoo hin taane sababa ilaalchaa siyaasaa isaanii qofaaf hidhee dararaa jira. Kunis muddamaafi gaaga’ama siyaasaa biyyaattii mudatee jiruuf furmaata yeroo barbaaduuf jecha gocha yaada addaa maaliif qabaattanii raawwatamuudha.
Tibbana hooggantoonnii fi miseensonni gameeyyiin Adda Bilisummaa Oromoo baay’een isaanii dhukkuboota daddarboodhaaf saaxilamaa jiru. Kanaafis ragaa qabatamaan Mana Hidhaa Buraayyuu magaalaa Finfinnee keessatti argamuudha. Hidhamtoonni siyaasaa Oromoo mana Hidhaa Buraayyuu keessatti argaman dhukkuba tiruu B (Hepatitis B) dhaaf waan saaxilamaniif garmalee dhukkubsachaa jiru. Haaluma kanaan Jaal Battee Urgeessaa dhukkuba tiruu B (Hepatitis B) jedhamu kanaan qabamee baay’ee dhukkubsachaa jira. Jaal Batteen yeroo dheeraadhaaf waldhaaansa fayyaa dhorkamee waan tureef, dhukkubni isaa yeroo ammaa sadarkaa yaaddessaa irra ga’ee jira. Guyyoota muraasa dura erga inni baay’ee laafee mana hidhaa irraa wabiin gadhiisanii jiru. Kanaanis ogeeyyiin fayyaa haalli fayyaa isaa sadarkaa hamaafi yaaddessaa irra akka ga’e yoo ibsan iyyuu, dhukkubicha dandamachuun ni fayya jennee abdanna.
Hidhamtoonni Oromoo lama Jaal Kennasaa Ayyaanaa fi Jaal Gadaa Gabbisaa jedhaman Jaal Battee Urgeessaa waliin mana hidhaa tokko keessa kan turan yoo ta’u, kutaa hidhaa qilleensa ga’aa hin qabne kana keessattis walitti dhiyeenyaan waliin turan. Hidhamtoonni kunniin lamaanis guyyoota muraasa dura dhukkuba biraa dhukkubsatanii hospitaala deemuun erga qoratamanii booda, dhukkuba tiruu B (Hepatitis B) jedhamuun qabamuun isaanii mirkanaa’ee jira. Dhukkuba isaanii kanaaf hatattamaan waldhaaansa fayyaa argachuun kan isaan barbaachisu yoo ta’e iyyuu, Bulchiinsi Poolisii Buraayyuu garuu haga ammaatti mana hidhaatti isaan dararaa jira. Akkasumas hidhamtoonni Oromoo kanneen akka Jaalllan Abdii Raggaasaa, Mikaa’el Booran, Daawwit Abdataa, Gadaa Oljirraa, Gammachuu Ayyaanaa fi Lammii Beenyaa kutaa mana hidhaa kana keessa yeroo J/Batteen qabame waan waliin turaniif dhukkuba tiruu B (Hepatitis B) jedhamu kanaan qabamuu danda’u.
Addi Bilisummaa Oromoo hidhamtoonni siyaasaa kunniin hatattamaan gadhiifamanii waldhaansa fayyaa barbaachisaa akka argatan gaafata. Yeroo ammaa hidhamtoonni Oromoo kumaatamaan lakka’aman manneen hidhaa biyyattii keessatti bakka addaa addaatti argamanitti dararaamaa jiru. Hidhamtoota kunniin baay’ee isaanii irratti miidhaan qaamaa fi sammuu kan irratti raawwatame yoo ta’u, dhukkuboota daddarboodhaaf saaxilamaa jiru. Kunis shira hooggantoota Adda Bilisummaa Oromoo, akkasumas Dhaabicha dhawataan dhabamsiisuu fi kanaanis uummata Oromoo hooggana dhabsiisuuf yaadamee shira dalagamaa jiruu ta’uu hubatna.
Murni Paartii Bilxginnaa aangoo qabatee jiru hammeenyaafi dararaa uummata Oromoo irratti raawwatamaa jiruuf akka itti gaafatamu akeekkachiisna. Lammiileen Oromiyaa fi Uummattoonni Itoophiyaa murni aangoo qabatee jiruu kun hidhamtoota siyaasaa Oromoo akka gadhiisuuf dhiibbaa akka godhan waamicha goonaa. Akkasumas hawaasi Idil-addunyaa fi dhaabbileen mirga namoomaa idil-addunyaa gareen Itoophiyaa bulchaa jiru mirgoota hidhamtootaa, keessuma mirga hidhamtoonni waldhaansa fayyaa argachuuf qaban akka kabajuuf dhiibbaa akka godhan gaafanna.
Dhuma irrattis, Addi Bilisummaa Oromoo, Oromootaa fi Dhaabbilee Oromoo biyya keessaafi biyya alaatti argaman kanneen Jaal Battee Urgeessaa waldhaansa fayyaa akka argatuuf gumaacha isin irraa eegamu gootan galateeffachaa, hidhamtoota Oromoo biroo rakkoo kanaan wal fakkaatu keessa jiraniifis tumsa akka gootan gaafanna.
Injifannoo Uummata Bal’aaf!
Adda Bilisummaa Oromoo!
Bitootessa 16/2022
Finfinnee


text:
Uggura imalaa prezidaantiin Amerikaa Donaald Traamp mallatteessan danqaan seeraa isa mudataa jira.Imaltoonni kuma dhibba tokko kanneen gara Amerikaa seenuuf vizaa argatan sababa ajaja Kanaan danqamanii turan.Booda garu Abbaan seeraa ajajii kun akka hojii irra hin olleef waan murteesseef jecha yeroo ammaa seenaa jiran.
Kanaaf jecha gareen prezidaant Traamp murtii abbaa seeraa kana mormuun ol iyyannaa galafatee jira.Manni murtiin ol iyyannaa dhaggeeffatu irraa abbotiin seeraa sadii gam-lameen waliin gaaffii fi deebii gaggeessuun falmii ture kallattiin Kibxata Guraandhala 7 bara 2017 gama sabaa himaan uummanni akka dhaggeeffatu gochuun ni yaadatama.
Muurtiin kennanis har’a dhaga’ama jedhamee eegamaa jira.Dhimmi Imigreeshinii fi imalaa prezidaant Traamp mallatteessan akkasumas rakkoo inni uumamee irratti abukaatoo kan ta’an obbo Israa’eel Gobanaa seent pool Minisootaa irraa haasoofsiifnee jirra.
Kana cuqaasuun marii guutuu caqasaa