text:
1Nenoo, nena xaissennan de7ishin xaissiyaagoo, neeyyo aayye7ana! Nenoo, nena aatti immennan de7ishin, aatta immiyaagoo, neeyyo aayye7ana! Neeni xaisuwaa aggido wode nena xaissana; neeni aatta imuwaa aggido wode nena aatti immana. 2Abeet GODAU, nuna maara; nuuni nena naagoos; maallado maallado nuussi wolqqa gida; metuwaa wodekka nuna ashshiyaagaa gida. 3Ne cenggurssai dadaadan guummiyo wode asai baqatees; neeni nuna maaddanau dendda eqqiyo wode, kawotettati laalettoosona. 4Gonddoi shiiqiyoogaadan, intte omoodoi shiiqana; boolee dirbbiyoogaadan, asai a bolli dirbbana. 5GODAI bollan de7iyo gishshau, xoqqu xoqqu giis; i Xiyoone suure pirddaaninne xillotettan kunttana. 6I intteyyo intte wodiyaa minttiyaagaa, intte kumetta atotettaa, aadhdhida eratettaanne eraa gidana; GODAASSI yayyiyoogee au aqo gidana. 7Be7ite, eta gooba asati ogiyan waassoosona; sigatettaassi kiittidoogeetikka mishettidi yeekkoosona. 8Aaho ogeti onidosona; ogiyaara kanttiyaagee aggiis. I ba maacettido maachchaa koliis; katamatakka kariis. Asaakka wudibeenna. 9Biittai azzaneesinne labbanees. Liibaanoosi yeellatidi melees; Saaroona giyo aradda dilbbai mela bazzo gidiis. Baasaane giyo deriyaaninne Qarmmeloosa deriyan de7iya mittatu haittai qoqqofettees. 10GODAI kawotettatussi hagaadan yaagees; "Ha77i taani denddana; ha77i taani bonchchettana; ha77i taani xoqqu xoqqu gaana. 11Intte utulaa shahaaridi, suullaa yelideta. Intte shemppiyo shemppoi inttena miya tama. 12Asai taman xuugettida booqintta mala gidana; qassi qanxxettidi, taman eexxida aguntta mala gidana. 13Inttenoo, haahuwan de7iyaageetoo, taani oottidoogaa siyite; matan de7iyaageetoo, taani wolqqaama gidiyoogaa akeekite" yaagees. 14Xiyoonen de7iya nagaranchchati yayyidosona; Xoossaasa gidennaageeta kokkorssai oiqqiis. Hegaa gishshau, eti, "Miya tamaara de7anau danddayiya uri nu giddon oonee? Eexxiiddi de7i aggiyaabaara de7anau danddayiya uri nu giddon oonee?" yaagoosona. 15Xillotettan hemettiyaagee, suurebaa haasayiyaagee, suure gidenna ogiyaara beettiya go77aa ixxiyaagee, mattaayiyaa ekkanau ba kushiyaa yeddennaagee, suuttaa gussiyoobaa siyennaadan, ba haittaa tucciyaagee, iitabaa xeellennaadan, ba aifiyaa qilimmiyaagee, 16he urai xoqqasan de7ana. I baqatidi attana sohoikka mino zaalla qato gidana; a oittaikka au imettana; i uyiyo haattaikka paccenna. 17Intte aifeti kawuwaa a puulaara be7ana; haakkidi de7iya biittaakka be7ana. 18Intte wozanai, "Qoodidaagee awan de7ii? Giiraa yiggi xeellidaagee awan de7ii? Adussa gimbbeta qoodidaagee awan de7ii?" yaagidi yashshiya benibaa qoppana. 19Intte qareti bainna asata, intteyyo gelenna haasayaa haasayiya asatanne inxxarssai deddotiyo asata hagaappe sinttan be7akketa. 20Nuuni nu baalaa bonchchiyo Xiyoone katamaa be7ite! Woppu giidi de7iyoosaa, a xishee shodettenna, a wodoroikka duuxxennanne qaaxxenna dunkkaane malaa, Yerusalaame katamaa inte intte aifiyan be7ana. 21SHin GODAI nuussi he sohuwan ba gita wolqqaa qonccissana. He sohoi aaho shaafatunne goggiya haattatu mala gidana. Laaggiyo wolwoloi a bollaara baanau danddayenna; gita markkabeekka yaara kanttanau danddayenna. 22Aissi giikko, GODAI nu daannaa; GODAI nuuyyo higgiyaa immidaagaa. GODAI nu kawuwaa; i nuna ashshana. 23Ne wodoruwaa qaxiballoi dol77ees; markkabiyaa tuussaa a sohuwan mintti oiqqanau woikko sharaakka xagaaganau danddayenna. He wode daro omooddidi ehiidobai shaakettana; harai attin, wobbetikka omooduwaa omooddana. 24Xiyoonen de7iya ooninne, "Taani harggais" yaagenna; yan de7iya asaa nagarai atto geetettana.
Copyright
Learn More


c: text/html

text:
Dorgommiin Guutuu Itoophiyaa Sadeessoon torbaan lamaaf Adaamaatti taphachaa bahan Wiixata dabre dhumatte.Tana irratti Oromiyaan akka naannootti warqii 94,meetii 92 fi nahaasa 92 guurrattee tokkeessoo taate.Dorgommii baranaa sadeessoo tana;Arsii,Adaamaa fi Bishooftuutti taphachuutti jiran.Dorgommii sadarkaa olompikiitiin qopheessan jedhan tana irratti atileetota kuma 4000 tahanitti naannoolee gara garaati dhufee dorgomuutti jira.
Oromiyaan haga ammaatti akka jecha obbo Taammiraati Baqqalaa,Qindeessaa Dorgommii tanaatii fi Daarektera Olompikii Itoophiyaatti,dorgommiin tun waan naanno jajjabeessaati.
Gama kaaniin ammoo Itoophiyaan nama bisaan daakatee biyya bakka bu'ee dorgommii Olomikii London ta bara 2012 dhaquuf Mulualem Girmaa dabalee nama sadii qopheeffatte.Mulualem nama ganna 23ti,eegii dorgommii jalqabee ganna shanitti badhaasa warqii 45 argate.
Gama dhibiin ammoo dorgommii kubbaa miilaa Spanish Premier League,La Liga irratti Barceloonaa fi Real Madriditti moohachaa yaahuutti jira.
Mee mP3 tana irraa Qophii Ispoortii hardhaa fi torbaan dabree caqasaa.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Wixata darbe Bitooteessa 21 bara 2016 daandiin Finfinnee ka’e gara Asoosaatti geessu cufamuu isaa hordofee barattotaa fi Barsiisoonni hedduun hidhamuu isaanii jiraattonni ibsanii jiru. Kanneen hidhaman keessaa kaan galgaluma gaafa Sanaa gadhifamuu isaanii fi barattonnii fi barsiisonni 17 buufata polisii magaalaa Mandii irraa eessa akka geeffaman hin beennu jedhu Jiraattonni .
Maatiin jarreen kanaa nyaata kan geessan ta’us dhabuu isaanii fi eessa akka dhaqan yeroo gaafatanittis waajirri polisii hin beeknu jechuun akka gara manaatti isaan deebise ibsan. Garuu Itti gaafatamaan waajiira polisii Mandii Inspektar Sandaabaa Iddoo biraa waaniin jiruuf dhimmi kana kan ilaaleen odeeffannoo hin qabu jedhan.
Gama kaaniin lafa gabaa Mandii keessatti godoon daldalaa walakkaa kan gubame ta’uun ibsameera. Bulchiinsi magaalaa gubachuu isaa amanee sababaan isaa hin beekamin jira jedhan. Namoota qabamanii iddoo biraatti geessaman jedhaman mootummaatu barbaada malee waan biraatti hidhata hin qabu jedhan bulchaan magaala Mandii Obbo Saamueel Senbataa. Shamarran 14 fi dhiiroonni 4 hidhamanii gaafuuma sana gadhiifamuu mirkaneessanii jiru. Mootummaan ammaan dura lafa gabaa sana gara naannoo staadiyoomitti geessuuf akka jiru yeroo ibseetti uummanni mormii dhageesisee ture gabasa jedhu Obbo saamueel dhara jedhu.


text:
Leellisaa, ilmii Deessisaa gurbaa ganna 25ti. Dhalootaa fi guddinnii Shawaa Bahaa naannoo Oromiyaati.Haajii Adiloo fi nama hedduutti leenjisee asiin gahe. Leellisaan nama Itoophiyaan maratooniif abdattu jabaa keessaa tokko.
Ganna lamaan duratti gaafa maratoonii Boston,USA keesatti bombiin tokkaatee nama hedduu fixxe sunillee isatti maratoonii moohe.Maratoonii baranaallee isatti moohe.Yemane Tsegaay lammeessoo, atileetiin Keenyaa Wilson Chebet ammoo sadeessoo.
Yoo namii 33,000 dorgommii tanaa karaatti baafatellee atileetota hedduun cinaachaan wal qabee fiiga.Fiigichii oowwee dhuamchuu gahee jennaan ciniinnatee warra waliin dorgomu awwaara itti qotee bira dabre.
Leellisaan Maratoonii Ebla 20,2015 Boston dorgoman (2:09:17) moohe. Itoophiyaan dorgommii tanaaf nama saddeeti qopheessite.
Gama dubraatiin Karolaayin Rotich, atileetii Keneyaa (2:24:55), Maare Dibaabaa,atileetiin Itoophiyaa lammeessoo Buzunesh Dhaabaa ammoo sadeesso taate.
Gama kaaniin ammoo taphataan kubbaa miilaa Barseloonaa beekamaan Li’oneel Meesii haga Barseloonaa taphachuu jalqabee ta kalee (Ebla 19,2015) waliin goolii 400 galche.
Gooli tokkotti inni tapha kilabiin isaa Valenshiyaa waliin taphattee 2-0 moote irratti tokko dabalee dhibba afur geetteef.
Meesiin goolii 400essoo galfatee jennaan adoo goolii duuba maree gammachuun utaalu mucucaatee akka hamaa jigee wasaasan fuudhan.
Seenaa La Liigaatti namii haga isaa goolii galchee hin jiru.Meesisin nama ganna 27, abbaa ilmaati (Taahigoo Meesii)lakkoofsa 10 keeyyate dura taphata.Mindaan isaa ganna dare innii argatu Euro miliyoona 20ti. Niitii isaa maqaan Antonella Roccuzzo diqqeennaa wal guddifatani amma ijoollee walti dhalan.
Zinadidin Ziidaatii fi Ronaaldoon Eboolaa Afrikaa gargaaruuf horii walti qabuufiitit jiran
Tapahtaa Biraazil ka durii,Ronaaldoo Ronaldo Luís Nazário de Lima fi tapahtaan kilabii Faransaay ka durii Zinaddiin Ziidan Afrikaa irraa Eboolaa ittisuuf tapha kubbaa miilaa taphatootii hedduun itti dhufan qopheessan.
Jarii kun biyya Afrikaa gama Dhihaa Seraaliyoon,Giinii fi Laayberiyaa hori walti qabuuf dorgommi tana qopheesse.
Dorgommii UNDP Sagantaan Misoomaa Tokkummaa Mootummootaa qopheesse kun sagantaa beelaa fi hiyyuma diqqeessuuf dorgoman.
Tapha biya tanaa horii waati qabuuf dogoman kana taphataa Cheelsii beekamaa Dider Diroogbaa,taphataa Dutch ka durii Clarence Seedorf fi leenjisa Biraazil ka durii Cafu faatti itti dhufaa jedhanii eegan.
UNDP sagantaan akkanaa kanaan gaafa Hayitiitti laftii chochoote nama kuma hedduu fixxellee akkuma horii walti qabaniif
Dorgommiin waancaa Awurooppaa FA CUP jedhan kilabootii 736 jalqaban amma Aston Viillaa fi Arsenaalitti walti hafe. Viillaan tapha baranaa marroo 14 taphattee irratti Liver Pooli 2-1 mootee asi geette.
Guyyaa 10 duubatti ammoo Arsenaaliin walti marti.Arsenaal armaan durattuu Viilaa 3-0 fi 5-0 moote.Jari kun lamaanuu Ebla 29,2015 waancaa FA argachuuf taphata.


text:
Muummichi-ministaraa Roobii gara waareetti, kan duruu baratame gabaasaa baatii jahaa ennaa Paarlaamaa biyyattiif dhihaatan kana dubbatan. Gabaasaa isaanii sana keessatti kan isaan dura itti fuuleffatan waa’ee dinagdee biyyattii ture. Biyyi isaanii amma illee daandii guddinaa shaffisaa irra akka jirtu kan dubbatan Muummichi Ministaraa Melles, gara fuul-duraattis dinagdeen biyyattii walii-galatti dhibba irraa harka kudha-tokkoo oliin akka guddatuuf jiru hubachiisan. Garuu, gatiin ol ka’uun yokaan qaala’uun qormaata guddina - jedhan kana dura dhaabatu tahuu eeranii “Mootummaan miyaa’uu yokaan qaala’uu gatii kana to’achuuf tarkaanfii fudhateen, gatiin mi’aa tasagabbaa’uu , achi boodas, sadarkaa sadarkaadhaan gad-bu’uu jalqabee jira” jedhan.
Haala kanaan guddinni dinagdee biyyattii kan itti fufinsa qabuu, amansiisaa fi nagaa tahuu ka dubbatan - Muummichi-ministaraa Ertiraa Gam biraan kan nageenya biyyattii jeequ humna ala irraa dufu keessumaa ka Mootummaa Ertiraan bobbaasamuu fi biyya keessaa immoo humnoota farra-nagaa fi ergamtoota isaaniin ka dhiibamaa jiru jedhan.
Eega gabaasaan Obbo Melles dhihaatee booda ka gaaffii dhiheessan Bakka bu’aan paartii mormituu Paarlaamaa san keessa jiran Obbo Girmaa Sayifuu yakka Obbo Melles dubbatan sana waan fudhatan hin fakkaatu,
Akka ilaacha isaanii fi ilaalcha paartii isaaniitti tarkaanfiin ammma fudhamaa jiru kun yeroo waggaa tokko dura, seerichi farra-shororkeessummaa bahe “Mootummaan, waltajjii polotikaa dhiphisuuf dhimma itti ba’uufi” jechuun yaaddoo ibsanii turanii turan ka mirkaneesse tahuu dubbatan.
Obbo Melles garuu, yaada kana hin fudhanne. Kanneen “shororkeessota jedhamanii himataman irratti ragaaleen dhihaatan ragaalee sirrii fi hin shakkisiisne” jedhu.


text:
1Yesuusi enttako, "Taani hinttew tuma odays; Xoossaa kawotethay wolqqara yeyssa be7onna hayqqonna issi issi asati hayssan de7oosona" yaagis. 2Yesuusi usuppun gallasappe guye, baara Phexiroosa, Yayqoobanne Yohaannisa ekkidi, entta xalaala gita deriya bolla kessidi entta sinthan laamettis. 3Iya ma7oykka phoolis; sa7an ma7o meecciya oonikka geeshshanaw dandda7onnayssa mela daro booxis. 4He heedzu tamaareti, Eliyaasinne Musey Yesuusara odettishin be7idosona. 5Phexiroosi Yesuusa, "Asttamaariyaw, nuuni hayssan de7eyssi nuus lo77o; nu heedzu shaqarata issuwa new, issuwa Muses, qassi issuwa Eliyaasas shaqarana" yaagis. 6Iyaranne hankkotara daro yayyida gisho I ay giyakkoka eribeenna. 7Hessafe guye, shaaray yidi entta kammin shaarappe, "Hayssi ta dosiya, ta Na7aa, I geyssa si7ite" giya qaalay yis. 8Ellesidi entti yuushshi aathi xeelliya wode Yesuusappe attin haraa oonakka bantta matan be7ibookkona. 9Entti deriyappe wodhdhishin, Yesuusi enttako, "Asa Na7ay, hayqoppe denddana gakkanaw, hintte be7idabaa ooddeskka odoppite" yaagidi kiittis. 10I kiittidayssa entti, "Ero" gidi, "Ha hayqoppe denddo geyssi woygusee" gidi, bantta giddon odettidosona. 11Entti zaaridi, "Higge asttamaareti, 'Eliyaasi koyrottidi yaanaw bessees' ays goonaa?" yaagidi oychchidosona. 12Yesuusi zaaridi "Eliyaasi koyrottidi yidi, ubbabaa giigisees; yaatin, ays Geeshsha Maxaafay, 'Asa Na7ay daro waayettana ixettana' yaagi gidi oychchis. 13Shin taani hinttew odays; Eliyaasi yis; qassi iyabay Geeshsha Maxaafan xaafettidayssada, asay iya bolla bantta koyidabaa oothidosona" yaagis. 14Yesuusi, Phexiroosi, Yayqoobinne Yohaannisi hankko iya tamaaretakko simmidi yaa wode daro asay entta yuushuwan eqqidaysatanne higge asttamaare gidida guutha asati enttara palameyssa be7idosona. 15He daro asay Yesuusa be7ida wode malaalettidi, ellesidi iyaakko woxxi yidi, iya sarothidosona. 16Yesuusi ba tamaaretakko, "Enttara ay palameetii?" yaagidi oychchis. 17He daro asa giddofe issi uray zaaridi, "Asttamaariyaw, ta na7aa bolla odetethi diggiya tuna ayyaanay de7iya gisho iya neekko ekkada yas. 18Ha tuna ayyaanay iya oykkiya wode ubban, iya shocci yeggees; iya doonara gopponttoy yees; qassi achche garccisees; asatethayka minnees. Iyappe ha tuna ayyaanaa kessana mela, ne tamaaretas odas, shin kessanaw dandda7ibookkona" yaagis. 19Yesuusi zaaridi enttako, "Ammanonna ha wodiya asaw! Taani hinttera awude gakkanaw daane? Qassi hinttena awude gakkanaw dandda7anee? Na7aa taakko haa ekki yiite" yaagis. 20Entti na7aa iyaakko ehidosona; he tuna ayyaanay Yesuusa be7ida mela na7aa kokkorssis; na7ay sa7an kunddidi, doonara gopponttoy toofu gishin gonddorettis. 21Yesuusi he na7aa aawakko, "Hayssi ne na7aa oykkoossappe ay mela wode gidanee?" yaagidi oychchis. Na7aa aaway, "I guuthan de7ishin oykkis. 22Iya wodhanaw daro wode tamaninne haathan yeggees, shin ne dandda7ikko, nuus qadhettarkii, nuna maaddarkii" yaagis. 23Yesuusi iya, " 'Neeni dandda7ikko gay?' Ammaniya ooddeskka ubbabay dandda7ettees" yaagis. 24Ellesidi na7aa aaway ba qaala dhoqqu oothidi, "Taani ammanays, shin gujja ammananaada tana maaddarkii" yaagis. 25Yesuusi asay dari dari beyssa be7idi, tuna ayyaanaa, "Ha tullenne muume ayyaanaw, ha na7aappe keya gada nena ta kiittays; qassi nam77antho iyan geloppa" yaagis. 26He tuna ayyaanay waassidi, na7aa daro kokkorssidi, iyappe keyis. Na7ay hayqqida daanin, daro asay, "Na7ay hayqqis" yaagidosona. 27Shin Yesuusi na7aa kushiya oykkidi denthin, na7ay denddi eqqis. 28Yesuusi soo gelidayssafe guye iya tamaareti, "Nuuni he tuna ayyaanaa kessanaw ays dandda7ibookko?" yaagidi Yesuusa dumma oychchidosona. 29Yesuusi zaaridi, "Hessa melay woosappenne xoomappe attin haraban keyanaw dandda7enna" yaagis. 30Entti he bessaafe denddidi, Galiilara aadhdhidi bidosona; Yesuusi ba de7iyasuwa oonikka erana mela koyibeenna. 31I ba tamaaretakko, "Asa Na7aa, asi asas aathi immananne wodhana; I heedzu gallasappe guye, hayqoppe denddana" yaagidi tamaarssees. 32Shin enttaw I geyssi gelibeenna; qassi iya oychchanawukka yayyidosona. 33Entti Qifirnahoome katamaa bidi soo gelidayssafe guye Yesuusi enttako, "Ogen ay odetteetii?" yaagidi oychchis. 34Shin entti, "Nu giddon ubbaafe aadhdhanay oonee?" yaagidi palamida gisho si77i gidosona. 35Yesuusi uttidi, tammanne nam77u tamaareta xeegidi, "Oonikka sinthe aadhdhanaw koykko, ubbaafe guye aadhdhidi, ubbaas aylle gidanaw bessees" yaagis. 36Issi guutha na7aa ekkidi, entta giddon essis; he guutha na7aa idimmidi enttako, 37"Hayssa mela guutha naytappe issuwa ta sunthan mokkiya oonikka tana mokkees; qassi tana mokkiya oonikka tana kiittidaysaka mokkeesippe attin ta xalaala mokkenna" yaagis. 38Yohaannisi, "Asttamaariyaw, issi asi ne sunthan tuna Ayyaanata kessishin nuuni be7idi, nu bagga gidonna gisho iya diggida" yaagis. 39Shin Yesuusi, "Oonikka ta sunthan Xoossay oothiya malaatata oothidi, ellesidi ta bolla iitabaa odettanaw dandda7ey baynna gisho diggofite. 40Nubaa ixxonna uray nu bagga. 41Taani hinttew tuma odays; hintte tayssata gidiya gisho oonikka hinttew ta sunthan halo haathi uyanaw immikokka, ba woytuwa ekkana. 42"Tana ammaniyaa ha guuthatappe issuwa balethiya oonikka, gaachcha wogga woxa ba qodhen qachchidi, abban wulliyako iyaw lo77o. 43- 44Ne kushey nena balethikko, qanxa hola. Neeni nam77u kushera to7onna gaanname taman yegetteyssafe, duuxa kushera de7uwa geloy new lo77o. 45- 46Ne tohoy nena balethikko, qanxa hola. Neeni nam77u tohuwara gaanname taman yegetteyssafe, wobbe gidada de7uwa geleyssi new lo77o. 47Ne ayfey nena balethikko, wooca kessa hola. Neeni nam77u ayfiyaara gaanname taman yegetteyssafe, issi ayfiyaara Xoossaa kawotethaa geleyssi new lo77o. 48Yan entta miya guxuney hayqqenna, tamaykka to7enna. 49"Yarshshoy maxinen geeyeyssa mela asi ubbay taman harqettana. 50Maxiney lo77o, shin I mal77onna ixxiko, zaaridi waati mal77ethanee? Hinttenan maxiney de7o. Yaanidi issoy issuwara sarotethaan de7ite" yaagis.
Copyright
Learn More


text:
FUUDHAAF HEERUMNI OROMOO SIMBO QABEESSADHA/
Mararoofi Mararfannaa
***********************
Oromoon aadaa, seenaafi eenyummaasaa haala addaddaatiin ibsata. Keessumaa aadaasaa haala bareedaafi hawataa ta’een karaa addaddaatiin ibsata. Aadaa Oromtichaa tarreessuun hanga urjii lakkaa’uu ulfaatullee akka fakkeenyaatti aadaa nyaataa, uffannaa, fuudhaafi heerumaa, ayyaaneeffannaa, walgargaarsaafi kanneen biroo kaasuun ni danda’ama.
Kanneen keessaa aadaa fuudhaafi heerumaa yoo ilaalle hawaasni sabichaa hundi haala walfakkaatuun ga’ilasaa raawwata. Kaan naqataan, kaan hawweedhaan, kaan sabbatamariidhaan kaan ammoo butiidhaan mana dhaabbata(warrooma). Asirratti aadaan Oromitichaa inni jaallatamaafi kabajamaan naqataan walfuuchuu ta’uusaati.
Eegaan akka aadaa Oromootti sirna fuudhaafi heeruma naqataatiin gaa’elli kan raawwatu fedha gurbaafi intalaarratti yookiin fedha maatiisaanirratti ta’uu danda’a. Kana keessattis kennaan barbaachisu intalaafi maatiisheetiif ni kennama. Maatiin lameeniis waliigalanii cidha beellamatu.
Yommuu guyyaan cidhaa torbanitti galus intalli kennamtuu hiriyootashee waliin weedduu eegalti. Kunisa hanga guyyaa cidhaatti galgala galgala ittuma fufa. Haaluma walfakkaatuun karaa gurbaatiinsi hiriyootaafi obbolootasaatiin ni weeddifama. Wedduun cidhaa gama lameenin taasifamu kunis arrabsoo, jajuufi mararoo kan of jalatti qabatu ta’a nutis barreeffama keenya har’aatiin mararoo wayita cidhaa weeddifamu ilaalchisuun barreeffama kitaaba ‘Wiirtuu Jiildii torbaffaa” irraa argannee isiniif dhiheessina.
Mararoon damee afoola Oromoo keessaa isa tokko yoo ta’u, gama dhiiraatiinis ta’e kan dubaraatiin walaloo humna garaa nama raasu kan qabuudha. Haalli dalagaasaas (ittiin sirbamu) ta’e ergaansaa miira namaa kan kakasuufi yaada gaddaa namatti naqee kan nama boosisuudha. Yeroo baay’ee mararoon dubaraa meeshaa aadaa dibbeedhaan waa’ileeffamee waan dhihaatuuf daran miidhagaadha.
Akka irranatti eeruuf yaalametti sirna fuudhaafi heeruma naqataa keessatti intalliifi gurbaan kan walfuudhan fedhii maatiisaaniitiin yookiin fedhii waliisaaniitiin ta’uu danda’a. Yeroo baay’ee garuu keessumaa gama dubaraatiin fedhiinshee eegamaafi hinturre (amma haalonni jijjiramaa jiraatan iyyuu).
Maarree dubarri tokko osoo isheen hinbarbaadin yommuu heerumsiisan komeeshee mararoodhaan ibsatti. Kana garuu kan ibsattu fuulaa fuulatti osoo hintaane guyyaa kennaa hiriyyootashee waliin dhoksaadhaan gara boroo naanna’anii weeddisu. Akka armaan gadiitti:-
Heennaan haama yaa kaloo,
hin afiin ajjeerradhu,
seenaan dhaama yaa haadhakoo,
hinrafiin dhaggeeffadhu,
yoo rafteef qalbeeffadhuu… jechuudhaan quuqqaa garaashee haaloota sadirratti hundaa’uu ibsachuu jalqabdi. Haaloonni quuqqaa kunneenis utuu umrii malee heerumuu, fedhiin ala horiidhaan jijjiiramuufi walcaalchiisu ta’uu danda’a. Mee kanneen tokko tokkoon haa ilaallu.
1. Umurii malee heerumuu:- Dubarri tokko sababa umrii malee ishee heerumsiisaniif akkana jettee komeeshee ibsatti.
A) Harmi koo hinbaanee, ni quuqxe malee,
Yaa aayyoolee koo,
Laanni koo hingeenyee, Yaa aayyoolee koo,
na quufte malee,
ulee geeshee muruu,
maaf na laatta haadha koo, anoo beekee hinbuluu.
B) Yaa abbaayyee koo,yaa aayyolee koo,
Maaltu maal ta’ee, kan badii ta’ee,
Cabaawoo hintuffannee,
Darbaawoo hindubbanne,
Yaa ayyoolee koo iddoo ciisakoo
gumbii dhaabbadhuu
Cabaa irbaatakoo dilbii kaawwadhuu,
Dibaa mataakoo samaa kaawwadhu.
C) Yaa obbolee koo,
Gadi bahaati, gorbatti siiksaa,
Guyyaa kennaa koo torbeetti hiiksaa,
Gaafa torbee koo kurnootti hiiksaa
Gaafa kurnookoo malli funyoo koo. jettee komee maatiisheerraa qabdu ibsatti.
Walaloo kana keessatti intalli akka heerumaaf hingeenye tokkooffaa harmashee waabeeffachuudhaan ibsatti. Aadaa Oromoo keessatti mallattoo ta’uudhaan waan ibsu qaba. Durba tokko “harmishee hin baane” yoo jedhamu xiqqoo ta’uushee agarsiisa. Harmiishee ba’ee qomarraa yoo mul’atu garuu geessuu ta’ushee mul’isa.
2. Fedhiin ala horiidhaan jijjiramuu:
kanas akka armaan gadiitti ibsatti.
A) Waddeessa qe’ee murmurtuu hinseenee,
Murmurtaniiree guddiftuu ijoollee?
Haasooftuu qe’ee gurgurtu hinseene,
Gurgurtaniiree?
Ani ji’an se’e laftoo halkanii
Ani jiran se’e nattoo maltanii.
B) Yaa ayyooleekoo
Yommuun ani xinnoo, siree dhodhooftee, uruuruu jetta,
Amma maal goonaan, barcuma haaxoftee, qarshii lakkooftee, gurguruu jettaa?
Yommuu na biraa dirribee jettaa,
Dirribiin dhufnaan dirribee gattee
dirrib koo jettee,
Horiidhaaf jettee dhalakee gattaa?
Qarshii qiraacii darbattee keess-
aa, guchuma keessaa,
Dhalli bilaatii ergattee teessaa, dull-uma keessa
Walaloon kun heeruma bittaafi gurgurtaatti fakkeessuun ibsa. Akkuma beekamu gurgurtaa keessatti horiin yookiin meeshaan gurguramu tokko eenyuutti, meeqaaniifi yoom akka gurguramu murteessuuf yaada kennuu hindanda’u. Intalli mararoo kana weddiftuus heerumni kanarraa adda akka hintaane addeessuudhaan warra gurgurtaa gaggeessan sana komatti fedhiin osoo hinta’iin horiif jecha haala kanaan ishee kennuunsaanii gurgurtaarrayyuu darbee du’a akka itti fakkaate himatti.
Haa ta’u malee aadaa Oromoo keessatti dubarri hundi haala kanaan heerumti jechuu miti. Garuu fedhiisheerra qabeenyi dhiiraa akka caalu geeraraan yommuu ibsamu ni mul’ata. Fakkeenyaaf caalmaa abbaa horii mul’isuuf akkanaan geeraru.
Naqamtee Kumsaatu caalaa,
Kumsaa Mooriitu Caalaa,
Naqatee durba fuudhuuf,
Abbaa horiitu caalaa,
Naqamtee Kumsaa Morii,
Na qabde gumjaan horii, jechuun kan geeraran kanumaafi.
Eegaan burqaan komee durba tokko fedhiidhaan ala horiidhaan jijjiramuu yoo ta’u inni sadaffaan ammoo walcaalchiisuudha.
3. Walcaalchiisuu: Aadaa Oromoo keessatti yeroo hedduu ijoollee dubaraarra dhiira caalsifachuun ni calaqqisa. Yommuu dubartiin tokko dhiira deessuufi dubara deessullee gammachuun namonni mul’isan walqixa miti (amma amma jijjiramoonni jiraatan illee). Yommuu weedduu da’umsaa weeddisan illee akkan armaan gadiitti dhiira caalchisuun weeddisu turan.
Awwaaree jalli awwaara’ee,
Abdiisaa situ ayyaana’e,
Kan mutaan lilma sii ta’e,
Kan mucaan ilma sii ta’e.
Jechaa abbaa mucaatiif gammachuusaanii ibsu. Yommuu dubarrii dhalatte garuu baga ayyaanoofte hinjedhan.
Kana malees dubarrii heerumtee kan ormaa taati, dhiirimmoo yoo fudheellee qe’ee warrasaatti hafa jedhanii waan amananiifis akkana jedhu:
Haadha farsoo naqxee,
Ilka maa hin naqanne,
Ilki cabee badaa,
Ilma lafee namaa,
Isatu namatti hafaa.
Eegaan dubarri Oromoo walcaalchisa kana waan beekaniif akka armaan gadiitti mararoosaanii dhaammatu.
A) Guduruu sirbuu gemboo daaddisuu,
Nuun duruu jibbuu obboo caalchiisuu
Obboon garaadha nutii halagaadha,
Obboon kan isaanii nummoo maal saanii?
B) Hindaaqqoon dhaltee qooxii jalattoo
Obbolee dhiiroo
Nan suuqqattanii kootii jalattoo
Kootiin kan keetii ani maal keetii? Jechuudhaan dhalootumarraa kaasanii ishee akka lagaatti akka ilaalaniifi obboleeshaa warra dhiiraa ofitti akka aansaa turan dubbatti. Kana malees obbolaan dhiiraas isheef osoo ho’uu dhiisanii heerumaaf dabarsanii kennuusaaniif ni komatti.
Walumaa galatti, haalli dubarri heerumuuf jettuu mararoodhaan yaadashee ibsattu garaagara ta’uullee qabiyyeensaa walirraa fageenya qaba jennee hin amannu.
Dubbistoonni keenyas naannawa keessanitti dubarri naannawaa keessanii heerumuuf jettu akkamiin mararoo akka dhaaaammattu yoo nuf ergitan ni keessummeessina.
*********
Beekan Erena
Latest posts by Beekan Erena (see all)
- MIL’UU WAYYAANEE-Yaazoo Kabbabaa Hordofaatiin-Wayyaaneen maaf kana gooti? - January 22, 2017
- G U G S I IF A R D A A -AKKA T A PH A AA D A A O R O M O OTTI Beekan Gulummaa Irranaa Amajjii 2017 - January 21, 2017
- THE SECOND OROMO LEADERSHIP CONVENTION: For Immediate Release: 1/20/2017-Houston, Texas, March 10-12, 2017 - January 21, 2017


text:
Duraan Prezidaantii Mana-murtii Muummichaa Oromiyaa ka taranii fi amma Liigii Mirga Dhala-namaa Gaanfa Afrikaa, Waajira UKf kan hojjetan ObbO Tashaalee Abarraa akka jedhanitti, kaayyoon walga'ii kanaa inni duraa haala mirga dhala-namaa Gaanfa Afrikaa, keessumaa kan Itiyoophiyaa yeroo ammaa hammaataa dhufe - jedhan irratti odeeffannoo qabatamaa wal-jijjiiruu fi hubannoo tokko qabaachuu, ka lammataa immoo dhaabbatoonni mirga dhala-namaa naannoo sanatti fuuleffatanii hojjetan akkaataa walitti-dhufanii gamtaan hojjetan irratti haala sirna qabu tokko miijessuu dha. Jaarmayicha Mirga dhala-namaa ka sadarkaa Addunyaa, Amnestii Internaashinaal dabalatee hoogganoonni jaarmayaalee ka biroo illee konferensii kanatti hirmaatuu dubbatu, Obbo Tashaaleen.
Qophii guutuu waa'ee konfernsii kanaa MP3 tuquun dhaggeeffadhaa.


text:
Dorgommii Kubbaa miillaa addunyaa irratti hirmaachuuf dhiyeenya gara Bootswaanaatti imalanii kan turan taphattoonni kubbaa miillaa Ertraa kudhan dadhata siyaasaa isaan gaafatan mootummaan Bootswaanaa eyameefii kan ture ta'uun ni yaadatama.
Taphattoonni kun akka lakkoobsa Itiyoopiyaatti Onkoloolessa lama bara 2008 garee Bootswaanaa waliin erga taphatanii booda xayyaara gara biyya isaaniitti geessu yaabuu diduu dhaan dahata siyaasaa gaafatan.
Abukaatoon isaanii lammii Bootswaanaa Diik Biifoordiin fi qabsaa'ota mirgaa lammiiwwan Eertraa lama Iyyaasuu Andemaariyaam Habtemaariyaam fi Dr. Adaanee G/Masqal waahillil keenya Saaleem Solomonhaasofsiistee jirti. Lammiiwwan Ertraa sun Afriikaa kibbaatti kan argamu dhaaba sochii dimokraasii fi mirga namaa Ertraa bakka bu'uu dhaan Afriikaa kibbaa fi Bootswaanaa keessa taa'uu dhaan taphattoota kanaaf falmuuf jiru.
Kaleessa gaazexaan Bootswaanaa mootummaan yaada isaa jijjiire jechuun gabaasee ture. Garuu gabaasi sun dogoggora jechuun gareen mirgaaf falmu irraa kanneen taphattoota kanaaf falman dubbataniiru. Gaazexeessaa Afriikaa kibbaa "Africa Review" jedhamu waliin gaaffii fi deebiin geggeessames irratti ragaan sirrii hin taane attamiin akka darbe gaafataniiru.
Abukaatoon taphattoota kanaa akka jedhanitti duraan mana hidhaatti geessaman. Manni hidhaa sun bakka yakkamtoonni keessatti eegamaniif shiboo elektrikiin kan marfame ennaa ta'u sa'aatilee 24 kaameeraa dhaan eegama. kan isaan yeroo ammaa keessa jiraatan garuu mooraa baqattootaa kan fakkaatu bakka Dukwi jedhamu yoo ta'u eegumsas qaba jedhan.
Taphattoonni kun gara biyya sadaffaatti akka darbaniif yaalii godhamaa kan jiru ta'uu abukaatoon isaanii ibsaniiru. Ministerichi murtii haqaa fi naga eegumsa Bootswaanaas iyyata sana kan simatan ta'uu sabaa himaaf mirkaneessaniiru.
የ


text:
Mootummaan Itiyoophiyaa gargaarsa misoomaaf arjoomtoota biraa argatee,mormitoota siyaasaa ittiin Ukkaamsuuf gargaarama jechuun, gareen mirga dhala namaaaf falmuu Human Rights Watch gabaasee jira.
Gabaasaan garee Human Rights Watch baase kun akka jedhuti, jiraatonni gandeen baadiyyaa keessaa yoo miseensoota paartii mormituu ta’an mootummaa biraa tajaajiila liqaa maallaqaa, gargaarsa sanyii midhaan facaafatanii,gargaarsa nyaataa fi bakka dahannaa hin argtan.
Garee "Human Rights Watch" jedhamuuf qorataa kan ta’an Been Rowulins, "angawonni mootummaa Itiyoophiyaa Qonnaan bultootaa fi Jiraatoota gandeen baadiyyaa bira dhaqanii maaliif Paartii deggertan bira demtanii gargaarsa hin gaafatan?" ittin jedhu, jedhan
Paartiin Itiyoophiyaa bulchaa jiru hawaasa adunyaatti iyyatee eega gargaarsa argatee booda garuu bu’a ofiif oolfata kan jedhan Mr Rowuliins adunyaa irratti biyyoota gargaarsa misoomaa guddaa argatan keessaa Itiyoophiyaan tokko tahuu dubbatan. Bara 2008 biyyoota gargaarsa arjomuun beekaman kan akka yunaaytiid steetes, Briteen fi jarmanii irraadoolaara Biliyoona 3 argatte.
"Mootummaan Itiyoophiyaa cunqursaa hamaa gageessuun, akkuma naamuusa warraa chaayinaa ykn Maa'ootti namoota maatii shan shaniin gurmessee dura ta’aa itti ramaduun, akka inni gara dura-ta’aa gandaatti gabaasu sana boodaas, sadarkaa sadarkaan haga oliitti gabaasuutti qindeessee jira" jedhu Mr.Roowulins.
Yunivarsitii Oslo keessatti professara waa’ee mirga-dhala namaa kan ta’an Kjetii Tronvoll immoo, gargaarsi misomaa haala gaariin Itiyoophiyaa keessatti hojii irra oole jedhu. "Tajaajilli hawaasummaa kan akka eegumsa fayyaa, barnootaa babal’ata jira, ijaarsii daandilee mallaqa misoomaaf argameen hojjataman" jechuudhaan kun hojii gaarii tahuu eeran.
Kana jechuun garuu, mirga siyaasaa cunqursuun callinsaan ilaalamuu qaba jechu miti kan jedhan Tronvoll, biyyonni gargaarsa arjoomanis haala rakkisaa keessa jiru, Sababiin isaas mootummaan Itiyoophiyaa kallattiin mallaqa argame sagantaa misoomaa irra oolchaa hin jiru jedhan.
Gabaasa guutuu MP3 tuquun dhaggefadhaa


text:
OSFNA, (Oromo soccer tournament of North America,) maqaa waldorgommii Ispoorti Federeshinii Hawaasa Oromoo Amerika Kaabaati.
Dorogmmii tana bara 1996 kialbii jahaan Kanadaatti jalqabanii amma guddattee 22 taate.Dorgommii kubbaa miilaa OSFNA bara 2015 kialbii MN Oromo United (OU) Kilabii Minisootaa, 11 Stars moo’ee waancaa fudhate.
Taphi daqiiqaa 120 dhumatee jennaan dhiittaa adabbii(Penalty) kennaniifii Oromoo United 3-2 moote.
OU-n tana waliin marroo lama wal faana waancaa fudhatte. Gareen Awustiraaliyaa sadeessoon afreessoon ammoo kialbi Madda-Walaabuuti.
Dorgommii OSFNA 2015 Awstiraliya fi Kanaadaa waliin kilabii 22 dhufe Hagayya-1-Hagayya 8, 2015, istaadiyoomii James Griffin keessatti tapahte.
MN Hagayya 1-8,2015 torbaan Oromoo(Oromo Week) jedhanii qophii bashannanaa,ispoortii,marii fi qophii aadaa hedduu achitti tolchan.
Dorgommii ispoortii keessaa fiigcha maqaa atileetiksi Abbebee Biqilaatiin qopheessan,wal dorgommii kubbaa miilaa dubraa faatti jira.
OSFNA,dhaabi ispoortii Oromoo Amerikaa Kaabaa bara 1996 hujii jalqabee barana Huseen Ejeroo waggaa lmaaaf perezidantii filate.


text:
CLICK HERE TO LISTEN (AS TUQAA)
–
Qophii Diinqa Oromoo’ kanaa olii kana keessaatti dhiibbaa gaarii barumsi uummata Oromoof taasisurrattan gaaffiifi deebii hayyuu Oromoo kana faana taasise. Kaayyoon qophii kanaas beekumsa alaafi keessaa walitti fiduun dhaloota ija banachiisuudha.
–
QOPHII ‘DIINQA OROMOO’’
Dibaba Amele fi Beekan Gulummaa
–
- Dibaba Amele’ eenyudhaa? Eessatti dhalatte? Eessa jirtaa?…mee hidda dhufteekeeti akka ilma Oromootti naaf himi…
- Mee haala itti barumsa gadaanaakee baratte naaf himi (akkamiin of barsiifte? Qotteetta?, aramteettaa,..daldaltee? Laga/ godoo bulteettaa?
- Barnootaaf iddooati kennitu iddoo akkamiiti? Mee digiroota/duubee barnootakeeti tokko tokkoo natti himi (maal maalirratti xiyyeeffatte?) maaliif akka kana murteessite?
- Muuxannoofi mudannoo digirii kana argachuukee keessatti simudate naaf himi.
- Mee hawwiikee waan raawwachuufi ta’uu barbaaddu nuuf himi
- Center of Excellence’ …dhaloota qaroo umuu
- Wisdom Africa…(Ogummaa Afriikaa keesa jiru)
- Ambassador of peace (Qunsulaa Nagaa-nama nagaa labsu)
ogummaa…jaalala..obsa (kanan kadha)
- Gumaacha ati gama barnootaan sabakee biyya Oromiyaa keessa jiran jajjabeessuuf ati gochuu barbaadduufi taasisaa jirtu naaf himtaa?
- Qarooma /Falaaasama Oromoo/abboota keenyaa warra kutaa tokko utuu hinbaratiin dubbatan akkamiin barnoota warra dhihaa/hambaa kanaan walqabsiifta?…akkamiin walsimsiisuun danda’ama?
- Dhaamsa akka waliigalaatti ati dhalootaaf qabdu mee dabarfadhu
GALATOOMAA!!
–
Beekan Erena
Latest posts by Beekan Erena (see all)
- JAALALLI DHUGAAN KANAA?Dubartoota Gammachiisuuf Dhiirri Wantoota armaan gadii kana gochuu qaba jedha Obbo Gammadaa Olaanaa-Xiinxalaa, dubbisaa, waliif daddabarsaa!! - January 16, 2017
- JAALALLI DHUGAAN ISA KAMI?-AMALA moo FUULA waliin jiraatta?-Lati Hirpa Hunde - January 16, 2017
- DUBBISUUN DIRQAMA:XUMURA ABBOOTII IRREE:Gaafii Ummataa waliin Dhahanii Bira Darbuuf Yaaluun Essanuu Nama Hin Gahu!Baarentuu Gadaa Irraa/// - January 16, 2017


text:
Hoogganaan garee mormituu Sudaan kibbaa Dr. Riyaak Machaar Finfinneetti kaleessa kan argamu mana jireenyaa isaanii irraa ibsi isaan kennan New Yoork fi Washington irraa erga deebi’anii ka jalqabaa ti. Baatii Hagayyaa keessa kan mallatteessine walii galteenyaan nageenyaa hojii irraoolaa hin jiru rakkoon isa mudate jedhu Machaar.
Kana ilaalchisuu dhaan New Yoork keessatti kan geggeessamee fi wal ga’ii muummicha barreessaa tokkummaa mootummootaa Ban Ki Moon-n qophaa’e irratti ibsa kennuu isaanii illee ibsaniiru. Dhimmi inni ijoon immoo lola dhaabinsi hojii irra ooluu dhabuu isaa ti. Akka isaan jedhanitti kutaa Ikwaatooriyaa keessatti guyyaa tokkoof illee lollil dhaabatee hin beeku.
Lola dhaabinsi sun kan hin kabajamne walii galteen nageenyaa mallatteeffamee lola dhaabinsi dhaabbataan erga beeksisamee qabee ti. Yabaloowwan waraanaa Nile irra turan ni yaadattu.
Yabaloowwan waraanaa kun akka socho’an kan taasisame yeroo walii galteeffametti. Salva kiir naannolee ofii hin to’annetti waraana itti dabalaa akka hin ergine haa taasisamu jechuu dhaan sagalee keenya ol kaasinee dhageesisne. Eenyu illee nu hin dhaggeeffanne. Waraanni itti fufe. Erga Sanaa qabee Ikwaatooriyaa keessatti itti fufee jira.
Gama biraan immmoo Waraanni Sudan kibbaa akka jedhutti angawaan SPLA James Kabila konyaa Maridi baatilee lamaan darban keessa namoota ukkaamsanii butaa turan jechuun himatan. Waraanni biyyattiis bakka gareeleen hidhatan kana bira ga’uu dhaan guyyoota afur dura namoota shantama baraaree jira jedhan.
Namoonni kun jedhan Jumaan uukkaamsamanii kan butaman mana jireenya isaanii keessaa ti. Kaan isaanii poolisoota ennaa ta’an kaan immoo hidhamtoota waardiyaalee mana hidhaa ti. Kanneen kunis to’annaa ripxe loltootaa kanneen naannoo Maridi jala turan. Kanneen siivilota ta’anis maatii isaaniitti makamaniiru jedhan.
Juman namooni siyaasaa kanneen aannoo walii galtee nageenyaa baatii Hagaya keessa prezidaant Salva Kiir fi hoogganaa garee mormituu Riyaak Machar waliin mallatteeffame akka kabajan waamicha dabarsuu dhaan haalli Iqwaatooriyaa gama dhiyaa keessaa hamaa ta’uu akeekkachiisan.
Guyyaa guyyaatti yabaloowwan waraanaa gara naannoo Sanaa dhufan yeroo ja’a deddeebi’uu dhaan waraana keenya Ikwaatooriyaa kaabaa fi gama dhiyaatti argamu haleelu jedhan.
Walii galteen nageenyaa sun mallatteeffamee guyyootii 45 keessatti Sudaan kibbaa dhiisanii ba’uun kan irra ture loltoonni Ugaandaa amma iyyuu achuma jiru. Kanaaf Riyaak Machaar kun gufuu nageenyaa ka biroo ta’uu dubbatu.


text:
WASHINGTON, DC —
Onkolooleessi baatii dhukkuba kaansarii harmaa jedhamuun beekama.Sababiin isaas baatii kana keessa dhukkuba kaansarii harmaa kan ilaaleen uummanni hubannaa dabalataa akka argatu gochuuf hojii dadamaqisaa hedduutu Yunaaytid Steetes keessatti gaggeeffama.
Dubartoonni hedduun waggaa waggaan Dooktoroota bira dhaqaniii ituu harma isaanii ilaalchisanii kaansarii harmaa qabaachuun isaanii ituu hin baramiin turuun falmii guddaa kaasisee jira.
Kanneen keessaa tokko Zulimaa Palaasiyoo jedhamti.Kaansarii Harmaa qabaachuun koo beekamu isaa ji’a tokko dura ogeessi fayyaa meeshaa sonoo graam jedhamuun harma koo ilaalanii fayyaa dha naan jedhanjette.
Yeroo biraa Qorannaa gaggeeffameen garu kaansariin harma ishee keessaa argame iddoo tokko qofa otoo hin taane sadii ture.
kaansariin harma ishee qabate sadarkaa 3ffaa irra ga’eera garu qaama ishee keessa hin facaane.
Kanaafis yeroo ammaa macaacurri ykn seeliin kaansarii qaama ishee keessa hin jiru.
Gama kaaniin dhukkubii sukkaaraa biyyoota Afrikaa uffee sahaaraa gadii keessatti hammaataa kan jiru ta’uun ibsameera. Namoonni baayyeen dhukkuba kana qabaachu isaanii iyyu hin beekan.
Kutaa kana keessatti namoonni dhukkuba sukkaaraan qabamuu isaanii baruuf qorannaan gaggeeffamu dhibuu akkasumas wal’ansa ga’aa argachuuf rakkoon maallaqaa guddaa waan ta’eef namoonni dhukkuba sukkaaraan qabaman lakkofsaan dabalaa jira.


text:
Mormiin Oroamiyaa keessaa bifa adda addaatiiin itti fufuu isaa fi tarkaanfiin humnoota mootummaatiin fudhatamu, du’uu, madaa’uu, hidhamuu fi dhabamuu namoota hedduuf sababaa tahe, jechuun dubbatu – jiraattonni Godinaalee adda addaa irraa Raadiyoo Sagalee Ameerikaaf ibsa kennan. Kamisa dabre irraa jalqabee, Godinaa Horroo Goduruu Wallaggaa, aanaa Guduruu keessatti barattoonnii fi jiraattonni hiriira geggeessuu isaanii fi humnoonni poolisii kora-bittimmeessaa Oromiyaa fi humnoonni waraana federaalaa tarkaanfii achii booda fudhataniin namoonni hedduun madaa’uu dubbatu.
Gaaffiin uummataa “Maaster Pilaaniin Finfinnee ifatti labsiin haa haqamu! Obbo Beqqelee Garbaa fi Dajanee Xaafaa dabalee namoonni hidhaman haa hiikaman! Mootummaan Cehumsaa nuuf haa hundeeffamu!” kanneen jedhanii fi ka biroo tahuu ka dubbatan, jiraattonni aanaa Guduruu, Kamisa ennaa barattoonni hiriira mormii ba’anitti mooraan buufata poolisii kora bittimmeessaa gubachuu isaa illee dubbatu.
“Beg Irbaataa” ka jedhamu – lafa horsiisa horii, mootummaan Yunivarsitii Wallaggaaf kennes ibiddaan gubachuu dubbatanii jiran. Mormii kanaan wal-qabatee, namoonni Siisaay Dessaalenyi Amsaaluu fi Haacaaluu Dessaalenyi Mulugeetaa jedhaman bakka Jimaatee jedhamutti rasaasaa waraana federaalaan dhawamanii madaa’uu isaanii fi Caalaa Darrabuu fi Tegenyi Amsaaluu kanneen jedhaman immoo magaalaa Shuuxee keessatti saanjaan waraanaman, jedhu.
Hoogganaan dhimma nageenyaa aanichaa , Haacaaluu Batoo, himannaa jiraattotaa kanaaf akka deebii kennan gaafatamanii, “kashalabboonni lafa qonnaa mootummaa gubuu fi uummatni itti yaa’ee dhaamsuu malee, hiriira mormii geggeessames namoota madaawan” jedhaman kanas waanan qulqulleeffadhee beekun hin qabu, jedhan.


text:
Durii mana barmusaatti fiigaa dhaxxi fiigaa galti,gaafas ijoollee dubraa ta amala akkanaa qabdu maan jedhanii natti dheekkaman jetti.
Barii amma akkuma duriitii miti,Belaaynesh biyya isiiin fiigicha itti jalqabde dorgommii naannolee Oromiyaatti Wallaggaa fulaa buutee dorgomti amma naannoo isii qofaa mitii nama addunyaattu daawwatan.
“Haga ammaatti badhaasa hedduu argadhe, medaaliyaa, konkolaataa[Corolla 2010] tokkoo fi hedduu.”
Belaayneshiin ganna 20n tun, nama dorgommii Olyompiki Londoniitti fiigicha km10tiif filatamuu hin ooltu jedhanii abdatan.
Yoo qara dorgomtu sun km 5nillee hin dorgomti amma sun bira dabartee oli guddatte.
Durii fiigicha akkuma taphaa jalqabde,matiin hagii tokko tana jaalachuuf baatullee deemuma deemtee nama waan hedduuufuu abdatan taate.
“…Asi gahuu kootiif lammata dhaladhe natti fakkaata.”
Yoo ani dubbise sunittuu baddaa Buraayyuu keessatti leenjiaa irra jirti,haga dorgommiin geettuutti dorgommii isiin humna qabu cufaan itti qopheeffadhaa jettetti fuula dura jira.
Mee waan Belaaynesh jettee MP3 irraa caqasaa.


text:
Muumichi ministeeraa H/Maariyaam Dessaaleny kibxata darbe gaaffii fi deebii TV Itiyoopiyaa waliin geggeessaniin rakkoo inni guddaan ilaalcha nuti aangoo mootummaaf qabnu jedhan. Biyyi kun dinagdee kaapitaalisitii hundeesaa jirti waan ta’eef sirni kun aangoo mootummaa haala inni ittiin ilaaluu fi hojii irra itti oolchu yoo hin jijjiiramne, adeemsi keenya gufuun kan guute ta’a jechuu dha jedhan. Rakkoo jiru furuuf mul’inatti mari’achuun illee murteessaa Murteessaa dha jedhan
Martinuun keenya garaa tokko taanee yaada tokko qabaannee keessa deeba’uu dhaan gad fageenyaan haaromsamuu fi sirraa’uu qabna jennee murtii kan itti dabarsinee jedhanii obbo Haaila Maariyaam. Ejjennoo fi murtii IHADEG kana ilaalchisee dura taa’aan paartii Federaalistii dimokraatawaa Oromoo Dr. Mararaa Guddinaa, waggoottan 25n darbaniif jijjiiramni faarsaa turan hojii irra hin oolle jedhan.


text:
1"Hegaappe guyyiyan nuuni, GODAI tana azazidoogaadan, Zo7o Abbaa efiya ogiyaa oiqqidi, guyye simmidi, bazzo biida; hegan metootiiddi, deretiya Eedooma biittan daro gallassaa yuuyida. 2"Hegaappe guyyiyan, GODAI tana hagaadan yaagiis; 3'Ha deretiya biittaa yuushshai intteyyo gidana; guyye simmidi, huuphessa baggi biite. 4Asaa neeni hagaadan yaagada azaza; "Eedooman de7iya intte ishantta gidiya Eesawa naatu biittaara intte kantteeta. Eti intteyyo yayyana; shin intte keehi naagettite. 5Taani eta biittaappe tohoi yedhdhiyoosaa keenaanne intteyyo immenna gishshau, etaara ooyettoppite; aissi giikko, taani deretiya Eedooma biittaa laata oottada Eesawassi immarggaas. 6Intte miyo qumaanne uyiyo haattaa, etappe miishshan shammite" yaagada azaza' yaagiis. 7"GODAI intte Xoossai intte oottidobaa ubbaa anjjiis; intte ha gooba bazzuwan hemettiyo wode, inttena naagiis. Ha oitamu laitta ubban GODAI intte Xoossai inttenaara de7iis. Aibanne intteyyo pacissibeenna. 8"Hegaa gishshau, nuuni nu ishantta gidiya Eesawa naati de7iyo Eedooma biittaara kanttidi biida. Qassi Eelaatanne Eexiyooni-Gaabira giyo katamatuppe denddidi, Maxine Abbaakko gattiya ogiyaa aggidi, Moo7aaba bazzuwaara aadhdhida. 9"GODAI tana hagaadan yaagiis; 'Taani eta biittaappe aibanne intteyyo immenna gishshau, Moo7aaba asaara ooyettoppite woi eta oloppite; aissi giikko, Eera katamaa taani laata oottada Looxe zaretussi immarggaas' yaagiis" yaagiis. 10(He biittan kase minonne cora gidida, qassi Anaaqe zaretudan adussa gidida Eemeta geetettiya asati de7idosona. 11Eti Anaaqetudankka Rafaayeta geetettoosona. SHin Moo7aaba asai eta Eemeta giidi xeesees. 12Hoora biittaa asai qassi kase Eedooman de7iis; shin Israa7eelati laattanaadan GODAI etau immido biittan eti oottidoogaadan, Eesawa zareti Hoorata eta biittaappe shoddidosona; qassi bantta sinttappe eta xaissidi, eta sohuwan uttidosona.) 13Muusee, "GODAI nuna, 'Ha77i denddite; denddidi Zareeda SHaafaa pinnite' yaagin, nuuni Zareeda SHaafaa pinnida. 14Nuuni Qaadeesa-Barnneppe denddidi, Zareeda SHaafaa pinnana gakkanaashin de7iya wodee hasttamanne hosppun laitta; he wode GODAI etayyo caaqqidoogaadan, olau gakkida he yeletaa attumaageeti ubbai wuridosona. 15Dunkkaanidosaappe eti muleera dim77i giidi xayana gakkanaashin, GODAA kushee eta bolli de7ees. 16"Olau gakkida attuma asai ubbai muleera xayidoogaappenne asaa giddoppe haiqqi wuridoogaappe guyyiyan, 17GODAI tana hagaadan yaagiis; 18'Eera ogiyaara hachchi intte Moo7aaba biittaa kantteeta. 19Intte Amoona asatu biittaa gakkiyo wode, eta qaaserettoppite woikko etaara ooyettopite. Aissi giikko, Amoona asatu biittaappe aibanne taani intteyyo laata oottada immikke. Taani he biittaa Looxe zariyaayyo laata oottada immarggaas' yaagiis. 20(He biittai kase yan de7iya asai xeesettiyo sunttan Rafaayetu biittaa geetettidi xeesettees. Qassi Amoonati eta Zaamizuumeta giidi xeesoosona. 21Etikka Anaaqetudan adussa, minonne cora dere; shin GODAI eta xaissin, Amoonati eta biittaa laattidi uttidosona. 22GODAI Eedooman de7iya Eesawa zaretuyyo oottidoogaadan, etayyookka oottiis; hegeekka i he biittan de7iya Hoorata xaissin, Eesawa zareti eta biittaa laattidi hachchi gakkanaashin uttidosona. 23Gaaza gakkanaashin de7iya heeratun de7iya Aaweta gidikko, Kafttoora giyo biittaappe yiida Kafttooreti eta xaissidi, eta sohuwan uttidosona.) 24"Qassikka GODAI nuna hagaadan yaagiis; 'Denddite; denddidi Arnnoona SHaafaa pinnite. Be7ite, Amoore biittaa asa gidiya Haseboona Kawuwaa Sihoonanne a biittaa taani intte kushiyan aattada immaas; a olidi a biittaa laattiyoogan doommite. 25Hachchippe doommidi saloppe garssaara de7iya asai ubbai intteyyo yayyanaadan taani oottana; eti inttebaa siyiyo wode ubban, yashshan kokkorana' yaagiis. 26"Hegaappe guyyiyan, Qidemoota Bazzuwaappe Haseboona Kawuwaa Sihoonayyo saro qaalaa kiitettiyaageetu bolli hagaadan yaagada kiittaas; 27'Nuna ne biittaara kanttissarkkii! Nuuni wogga oge xallaa oiqqidi baana; appe ushachchi woi haddirssi simmokko. 28Nuuni miyo qumaunne uyiyo haattau miishshaa qanxxana. Nu koyiyoogee ne biittaara kanttanaagaa xalaala. 29Eedooman de7iya Eesawa zaretinne, Eeran de7iya Moo7aaba zareti nuna kanttissidoogaadan, GODAI nu Xoossai, nuuyyo immiyo biittau Yorddaanoosa SHaafaa nuuni pinnana gakkanaashin, oge xallaara nuna aatta' yaagaas. 30"SHin Haseboona Kawoi Sihooni nuna kanttissennan diggiis. Aissi giikko, GODAI intte Xoossai hachchi intte be7iyoogaadan, a intte kushiyan aattidi immanau a wozanaa minttidi, a morgge zozza oottiis. 31"Hegaappe guyyiyan GODAI tana, 'Be7a, Sihoonanne a biittaa taani neeyyo imettaa doommaas; ha77i xoonada, a biittaa laatta' yaagiis. 32"Yaatin, Sihooni ba asaa ubbaa ekkidi, Yahaaxa giyoosan nunaara olettanau denddiis. 33SHin GODAI nu Xoossai nuuyyo a aatti immiis; immin a, a attuma naatanne a asaa ubbaa nuuni worida. 34He wode nuuni a katamata ubbaa omooddidi, mule katamatakka, an de7iya attuma asaara, maccaasaaranne naatuura xaissida; aibanne ashshibookko. 35Eta mehiyaanne nuuni woraajjido katamatuppe omooddidobatu xallaa nuuyyo ekkida. 36"Arnnoona Zanggaaraa gaxan de7iya Aaro7erappenne he wombbaa giddon de7iya katamaappe doommidi biidi Gala7aade biittaa gakkanaashin, nuuyyo minnida issi kataminne de7ibeenna. GODAI nu Xoossai eta ubbaa nu kushiyan aatti immiis. 37SHin nuuni Amoona zaretu biittaakko, hegeekka Yaabooqa SHaafaa doona ubbaakko, deretiya biittaa katamatukkonne GODAI nu Xoossai nuuni baanaadan azazibeenna soho ubbaakko shiiqibookko.
Copyright
Learn More


text:
Abraham Tesfaye Gudina
30 oct. 2013;
Johannesburg – South Africa!…
(Adaraa keessan erga dubbistaniitiin booda, hiruun/share gochuun hiriyoota keessaniitiin ga’uu hin dagatinaa)
Deggertoota Guddinaafi Dagaagina Hog-barruu Oromoo, Maamiltoota kitaabilee koofi Dinqisiifattoota koo maraaf. Hundumaa dursuun, Nagaan koo kabajaa bakka jirtanitti isin haa ga’u.
Itti aansuunis, akkuma beekamu, Kitaaba koo 3ffaa – Kitaaba Asoosamaa IMAANAA IMALTUU Maxxansa 3ffaa fi, Kitaaba koo 4ffaa fi haaraa kan taate – Kitaaba Walaloo SINGIGGOO maxxansi 1ffaa, jimaata darbe mana maxxansaatii ba’anii, akkuman ammaan duratti irra deddeebi’uun beeksisaa ture, Irreecha‘rrat gurgurtaaf dhi’aachuuf gara Magaalaa Bishooftuut geessamuut utuu jiranii, Kellaa sakatta’insaa kan yeroo seensa Magaalaa Dukam irra dhaabate‘rrat qabamanii, Poolisii Magaalaa Dukamiin to’annoo jala oolfamuu‘saaniifi, sababuma kanaatiin, akka yaadametti Irreecha‘rrat gurgurtaaf dhi’aachuu hanqachuu‘saanii beeksisan Jimaata galgalaafi Sanbata Xiqqaa sa’a booda facebook irrat post godhe(maxxanse)‘rraa akka hubattan abdiin qaba.
Mudannoo aduu sanaa, bilbilaan akkan hordofaa turret kana fakkaata. Jalqaba‘rrat taaksiin kitaabota koo kanneen feete Kellaa sakata’insa yeroo kan seensa magaalaa Dukami‘rra dhaabate yeroo geessetti, akkuma konkolaattota biroo sakatta’insaaf toora qabattee dhaabatte… dabareen sakatta’amuu yommuu ishee ga’ettis, balballi taaksittii sakatta’insaaf baname… Kitaabotni koppii 4000 (SINGIGGOO 2000, IMAANAA IMALTUU 2000) hidhaa-hidhaa koppii 100-100n turanis, hidhaan isaanii ciramee ilaalame; eenyummaan abbummaa kitaabichaas gaafatame. (Kitaabicha faana kan turan Abbaa kiyyaafi Mucaa adaadaa kiyyaa yoo ta’u, abbaan kiyyaaf bakka bu’iinsa seeraa guutuu kenneefii waanan jiruuf, an achi jiraachuu baadhus bakka koo bu’ee deebii kennuu ni dand’a ture).
Haaluma kanaatiin, Kitaaba koo dabalatee, abbaan kiyyaafi mucaan adaadaa kiyyaa to’annoo jala oolanii gara Waajjira Poolisii Magaalaa Dukamit geeffaman. Kitaabni koos ija Poolisii Dukamiitiin qeeqame… abbaan koos, kan silaa kabajaafi galatni maluuf ija shakkii yakkaatiif saaxilame. Kitaabichis waan garaa-garaa qaba jedhame; silaas kitaabni waan garaa-garaa of keessaa hin qabne waraqaa duwwaadha malee maali? Haa ta’u malee, abbaan koo kanaan utuu hin mufatin, gaaffii gaafatameef deebii quubsaa dha jedhee itti amanu itti hin dognoomne – isaan itti hin quufini‘yyuu malee.
Anaan waanti na ajaa’ibee darbe tokko, waa’ee kitaaba IMAANAA IMALTUU ti. Waggaa sadiitiin dura, Biiroo Aadaafi Tuurizimii Oromiyaatiin kaadhimamee, akka Oromiyaatti barreessaa dargaggoo angafticha jedhamee, sadarkaa tokkoffaa qabadhee, sadarkaa Federaalaat badhaafamuu kootiif shoora guddaa kan taphate Kitaaba IMAANAA IMALTUU Poolisoonni Dukam akka Irreecha’rratti hin gurguramneef dhorkan kanaa dha. Isaantu gurra dhaga’u dhabeef malee, kitaaba kana ilaalchisee xalayaa deggersaa Ogganaan Biiroo Aadaafi Tuurizimii Oromiyaa naaf kenne ragaaf dhi’aateera. ( Rakkoon dhalate kun dhalachuu akka malu dursee qeeqee waanan tureef, abbaan koo qabatee akka deemu dursee himeefiin ture.) Sirna eebba kitaaba IMAANAA IMALTUU magaalaa Gimbii‘rrat geggeeffame irrattis, Waajjirri Bulchiinsa Zoonii Godina W/Lixaa deggersa barbaachisu gochuun kan na waliin ta’es, xalayaa kana‘rratti hundaa’uun ture.
Waa’ee Kitaaba SINGIGGOO ilaalchisees yoo ta’e, SINGIGGOON kitaaba Walaloo walaloowwan 70 of keessaa qabuufi, kitaaba, kitaaba koo kan 2ffaafi Kitaaba Walaloo EKERAA HARAMAAYAA jedhu an waggaa saddeetiin dura gabaa‘rra oolche kan of keessaa qabuu dha. Walaloon EKERAA HARAMAAYAA jedhu, walaloowwan kitaabicha keessa jiran keessaa walaloo dheeraafi walaloo jalqaba‘rratti argamuu dha(Walaloo kana dubbisuu kan danda’anis kanumaaf ta’uu hin oolle). Walaloo kana kanan berreesse, barataa Yuniversiitii Haramaayaa ta’ee kampaasii cina Haroo Haramaayaa jiru keessa yommuun ture gaafa ta’u, walaloo kana barreessuuf kan na kakaases waa’ee goguu haroo Haramaayaa ti. Walaloon kun bifa kitaabaatiin ba’uun duratti, qophii Gumiin Aadaafi Hog-barruu Afaan Oromoo Yuniversiitii Haramaayaa galgala tokko dhi’eesse‘rratti dhi’aatee, ergaa an walalicha keessaan dabarseetiin, hayyoonni Oromoo Yuniversiiticha keessatti argaman, marii paanaalii atattamaa qopheessuun, waa’ee gogiinsa Haroo kana‘rratti marii bal’aa adeemsisaniiru. Haa ta’u malee, akka Poolisiin Magaalaa Dukam dubbisee hubatetti, walaloon EKERAAN HARAMAAYAA jedhu kun, ergaa qaamota farra nageenyaafi misoomaa kan of keessaa qabuufi kan barattoota jeequmsaaf kakaasu ta’ee argame.
Kitaaba koo lamaan to’annoo jala oolchaman kanneen lamaan irratti, Abbaan alangee Mana Murtii Magaalichaa, yeroo yartuu sana keessatti dubbisee akka yaada laatu yommuu gaafatametti, Kitaabni kun qabamuun seera akka hin ta’iniifi Irrecha‘rrat yoo gurgurame hammeenya kan hin qabne ta’uu himee, jechootni kitaabicha keessatti dhimma itti ba’amanis jechoota ciccimoofi ergaan’saa salphaatti kana jechuun nama dhibu ta’uu ibsee, kitaaba kanatti hiika kan laachuu danda’u isaan utuu hin taane hayyoolii Oromoo durii akka ta’es hubachiiseeraan. Qaamni kana ilaalcha keessa galchee kitaabota qabaman lakkisu garuu hin argamne.
Yaa kabajamoo dubbistoota barreeffama kanaa, jiruufi jireenya biyya ambaatiin utuun hin daangeffamin, inaaffaa an guddinaafi dagaagina hog-barruu Afaan saba kootiif qabuuf jecha qofa, yeroon ga’ee dirqama lammummaa koo ba’achuuf tattaafachaa jirutti, qaamni Oromoo ta’ee Oromoofan dalaga jedhu tokko, silaa kan cina koo dhaabatee amilee natti horuu qabu , kitaabni koo saba Oromoo Irreecha kabajuuf wal ga’e biratti akka hin gurguramneef danqaa ta’uun‘saa hedduu na gaddisiiseera. Sababuma kanaatiin, kisaaraan amilee inni qarshiitti hin tilmaamamne akka jirutti ta’ee, kisaaraan qarshii 120,000 olitti tilmaamamu ana’rra ga’eera.
Haa ta’u malee, kan gufatee kufe tokko ”gufadhe” jedhee of duuba deebi’uu utuu hin taane, bakka gufatee kufee ka’ee, dhukkee(awwaara) of irraa dhadha’atee deemsa‘saa itti fufuu qaba amantaa jedhun qaba. Eeyyeen, bara jireenya ofii guutuu dukkana abaaraa dukkana keessa deddeebi’aa jiraachuu‘rra, hanga humna ofiitti, haftee dungoo‘yyuu haa taatu, ishuma qabsiifatanii dukkana ofi‘rraa qolachuu wayya.
Namticha rooba keessa deemuun, “Gorii dheessii darbi” jennaan, “Bokkaan dhimma‘saa rooba, an dhimma koon deema” jedhe jedhan. Eeyyeen, Namni kamuu, Lolli kamuu, seerri kamuu, haalli kamuu… kamuu… kan kitaaba barreessuufi maxxansuu‘rraa boodatti na deebisu hin jiru.
Egaan Saba ko, Kitaabota koo to’annoo jala oolan lakkisiisuuf adeemsa seeraa kanan adeemuu yaalu ta’uu koo isin beeksisaa, torban muraasa gidduutti dachaa baay’ina koppii kitaaba qabamanii akkan irra deebisee maxxansiisu waadaa isiniif seenaan, koppii muraasa hafteefi har’a irraa eegaltee gurgurtaaf ooltee jirtu argattanii akka dubbistan kabajaanin isin gaafadha.
KITAABOTA KOO SADAN:
1) KUDHAAMA JAALALAA
2) IMAANAA IMALTUU fi
3) SINGIGGOO
GUUTUMMAA OROMIYAATTI BAKKA BU’UUN KAN RAABSU, DUUKANA KITAABAA ELELLEE (Abbaan qabeenya dukaanichaa Hiseenee Mekuriyaa. Lakk bil +251911641066) YOO TA’U, TEESSOON: FINFINNEE, CINA BUUFATA ATOBUSA KUTAA BIYYAA; DAANDII GARA MESSAALEMIYAA KEESSU‘RRA; GAMOO – ONE PLANET JALA DHA.
Kanneen kutaa biyyaa‘rra jiraattan, manneen kitaabaa naannoo keessanitti argamanitti yoo himattan, isaan isiniif dhi’eessuu malu.
Saba ko, anii… dungoodha – dungoo ofii bobaatee kaaniif ifa laattu. Ofii boba’aa kaaniif ifa ta’uuf dhama’uun koo‘mmoo ifa koo keessatti gubattanii ifa akka taataniif malee… lakki anoo ji’a waaree ustee waarii deemtuuf ifa ida’uuf miti.
Lammii ko, anii… qabeenya keeti – qabeenya dhuunfaa kee. Si‘rraan dhaladhe; siifan dhaladhe; siifan jiraadha; duutni kiyyallee sumaaf haataatu. Isan baradhe qofa miti: maaliif akkan baradhe, eenyuuf akkan baradhes nan beeka.
Saba ko sin ganu. Yoon si ganes, siifillee ganamuun waan haarawa miti; ana garuu… lafeen gootota darbanii qoree ta’ee na haa qoru; gufuu ta’ee daandii jireenyaa‘rratti na haa gufachiisu; na haatakaalu; na haa kuffisu.
Lammii ko, fedha koo malee ifni koo yoo dhaamte garuu na‘n komatin. Waaqni ati amanatte‘mmoo ifa dhaamte ifaan bakka siif haa buusu!
Abraham Tesfaye Gudina
30 oct. 2013;
Johannesburg – South Africa!


text:
Mootummaan Yuunaaytid Isteets maadhee Itoophiyaa gama kibbaa kessaa qabu kan Xayyaaronni nam-maleeyyin sochii farra shororkeessuma kutaa sanaaf itti gargaaramaa turan cufuu isaa beeksisee jira.
Finfinne kan jiru Embaasiin Yuunaaytid Isteets VOA dhaaf har’a akka ibsetti humni waraanaa amman booda madheen kun bakka jiru Arbaa Mincii keessa hin jiraatu. Madheen Yuunaaytid Isteets kun bara 2011 kan baname yeeroo ta’u sochii hidhattoota Islaamaa kan Al-Shabaab hordofuuf xayyaara nam-maleeyii gara Somaaliyaatti bobbaasuuf itti Yunaayitid Isteets itti gargaaramaa turte.


text:
Amajjii 11,2014 Ittaanaa Guuttataa
Yeroo amma kana sabni keenya rakkoo lakkofsa hin qabnee ulfaataa dhaan akka gogaa dhiifame jira.
Ijolleen keenya abdii borii mana hidhaatti naqamaniiru, isaan kan immo biyya hambaatti baqatanii faca’aniiru,lafti keenya Mootummaa waayyanneen gurguramaa jira namni keenya garuu biyyaasa keessaatti galaa, karaa deemaa ta’eera, Kan biroon bal’aa beelaaf saxilamee kan nyaatuu dhabee dararamaa jira,
Motummaan Waayyaanne garuu lafa keenya gurgure ittiin duurooma jira.
Sabni keenya mirgasaaf falmachuu,dubbachuun motummaa wayyaanee biraatti badii guddaa ta’ee bara isaa guutuu itti murta’ee mana hidhaa keessaatti reebamaa, ajjeefamaa ,kolaafama jira.
Kan Rabbii uumaaman nu badhaasee qabeenyi keenyaa hormaaf ta’ee ittiin akka barbaadan jirataniiyyuu nu haacuucuuf cunqursuun nu bira hin hafne.
Kanaf yaa lammi koo yeroon kun yeroo harka wal qabannee diina keenya irratti xiyyeeffannuu haa ta’uu. Cuunquursaa dinaa kun yoo toofta itti ofirra dhabamsiifnu tokko hin malluu ta’ee waantoonni nuti argaa jirruu kun hedduu suukanneessa dha. Kan namaa ta’uuf hin ta’aan akkuma jedhan waan nu eegatuu kana dhabamsiisuuf kan eegnuu hin qabnu. Harmeen keenya kan isheen itti boosuu ijoolleen ishee nuyi.
Motummaa Waayyaaneetti yeroo waan hunduu dalga itti galee jiruu waan ta’eef ilmaan Oromoo sochiwwaan addaa addaa gochaa jirtan hunduu walitti dhufuun saba keenya badii malee rakkoo wayyaaneen irraan ga’aa jiruun saxilamaa jiruu furmaata karaa dandeenyuun ta’uufiin dirqama lamuumma keenyaa akka baanuu isiiniin jedha.
Eegeereen Oromiyaa kan Oromoo ti.
Galatoomaa!


text:
WASHINGTON,DC —
Fiigichii nafa namaa diriisuu qofaa mitii herrega mataa namaa ballisaa jedha gabaasii dhiyoo bahe
Akka gabaasii saayintistootii USA gabaasa dhiyoo tana baasan keessatti jedhanitti namii dargaggummaan,gaafa gannii 20 keessa utaalchaa (fiigicha), bisaan daakuu fi biskileetii ooofuu amaleeffate herregii mataa dabalaaf deema.
Qorattootii yuniversitii MN nama 3000 ganna 25 qoratanii gabaasa kana baasan.Akka qorannoo tanaatti namii yoo fiigu nafii isaa qilleensa Oksijiinii jedhan haga guddaan fudahchuu barata.
Oksijiiniin oksijiinii baata,hiddii dhiigaa qilleensa sun argannaan akka dansaa direeree dhiigaa karaa banee onnellee fayyaaletti uuma.
Onneen fayyaalettin ammoo herrega mataatti namaa dabalaa jedha gabaasi kun.Tanaaf sipoortii fayyaa namaatii faaydaa qabdi jedha.
Gama kubbaa miilaatti yoo deebinuma ammoo dorgommii waancaa kubbaa miilaa addunyaa jalqabuuf guyyaa 59 hafe.
Biyyaa 32 malaa fi maltee,jabeennaa fi qarooma kubbaa miilaa bara hedduu walti qopheeffachaa bahan Biraazil irratti wal agarsiifatan.Kana keessaa shan ta biyya Afirkaati; Aljeeriyaa, Naayjeeriyaa,Gaanaa,AyvooriiKosti fi Kaameruun.
Akka maanajerii kilabii Chelsii ka durii,Avram Grant
jedhutti biyyootii Afrikaa shana tun moohamanii galuu dhiisii isumaa moohacha dhufanii gara biyyoota walti hafanitti oli bahuu dandahaniiyyuu jedha.
Keessumattuu akka manaajera kanaatti Ayvoorii Kosti,Gaanaa fi Naayjeriyaan yoo qalbiilleen jabaatan warra oli bahee moohannaaf walti hafuu keessaayyuu tokko tahuu dandahan. Milkaahaa jenneen!


text:
Dubbiin akka mata dureetti dhiyaate kun hiikni isaa mormisiisaa ta’uu mala. Maaliif yoo jedhame, manni hidhaa amma jiru tokko yoo diigame, kan biraa haaraan ijaaramuus waan danda’uuf, isa haaraa kana keessattis hidhamuun waan ooluu miti; kanaaf kun hiikkaa hin qabu kan jedhutti waan nama geessuufi. Dhugaa dhas; dubbiin akkuma namni ilaalu fi hubatutti hiikamuu danda’a. Kan ijaaramee jiru keessattis ta’ee kan gara fuulduraatti haaraa ijaaramu keessatti warra hidhamuuf garaagarummaa hin qabu. Bareedee ijaaramullee manni hidhaa manuma hidhaati. Haa ta’u malee, wantan dhimma kana kaaseef sababan qaba. Yeroo baay’ee warri bilisummaa sabootaatiif ykn uummatootaatiif qabsoofna jedhan, “Impaayarri Itoophiyaa tun mana hidhaa sabootaa ti” jedhu. Akkuman dursee ibsuu yaale, imaayarittiin mana hidhaa sabootaa taate tun, hanga diigamtee sabootni achi keessatti hidhamanis walaba hin taanetti; deebitee haaromtee kan ijaaramtullee yoo taate, manni hidhaa manuma hidhaa waan ta’uuf uummatootnis deebi’anii keessatti hidhamuun isaanii hin oolu. Dhugaa kanatu akkan mata duree kana kaasu na taasise.
Maarree, namni waayee mana hidhaa tokkoo beeku, manni hidhaa kan biraa tokko fooyya’ees kan ijaaramu yoo ta’e, warra hidhamuuf jijjiirama akka hin qabne akkamitti hubachuu dagata? Ani akkan ilaalu fi yaadutti, impaayarri Itoophiyaa tun sirna ishii diiguu qofaa otuu hin taane, sirnas ta’ee teessoodhumti ishiituu hundeedhaan yoo diigame malee sabootni achi keessa jiran bilisummaa dhugaa waan argatan natti hin fakkaatu. Uummatni biyya ofii keessatti tuffatamaa; qabeenyi isaa saamamaa; ijoolleen isaa hidhamaa, dararamaa, ajjeefamaa waggaa dhibba tokkoo ol gadi-aantummaa keessa jiraachaa ture fi jirus, akkamitti lammii biyyattii dhiigaan ijaaramte tanaa ta’ee jiraachuu danda’a? Akkamitti eenyummaa ofii dhiisee kan namni biraa ittimaxxansuuf deemu fudhata? Uummatni Oromoo kan har’allee jaarraa 21ffaa keessatti biyya ofii keessatti dararamaa jiru waan irra gaye fi gayaa jirus hundaa hirraanfatee; Oromummaa dhiisee Itoophiyummaa ni fudhata jedhanii yaaduun gamnummaa dha moo ofis uummatas gowwoomsuu dhaa? Har’a yeroo Oromummaa fi Sabboonummaan guddachaa dhufan kanatti uummata keenyaan kana sii wayya jchuun booddeen isa maala akka ta’u hubatuu?
Warri bilisummaa sabootaatiif qabsoofna jedhanii asii fi achi fiigan, beekaniituma xiiqiidhaan yookaanis aangoo qabachuuf hojii sabootaaf jijjiirama hin fidne kan dalagan yoo ta’e malee, dhugumatti manni hidhaa kun otuu hin diigamne sabootni achi keessa jiran bilisa bayuu hin danda’an. Karaa tokkoon, natu sii beeka fi si bulchaan algaa uummata Oromoorraa hafuu qaba jechaa; karaa biraatiin garuu kan siif ta’u nutu beeka; kana siif wayyaa isa fudhadhu jechuun waan walfaallessuu dha. Hiree ofii kan murteeffatu uummaticha bal’aa dha malee, namni tokkooyyuu murteessufii hin danda’u. Ana kan naaf hin galle, warri Itoophiyaa diimookraatessinee; achi keessatti mirgi uummata Oromoo kabajamuu danda’a jedhan, filannoo kana uummata bal’aa Oromoo gaafataniiti moo akkuman duraan jedhe nutu siif murteessa jechuufii? Oromummaa yookaanis lammii Oromiyaa dhiisiitii Itoophiyummaa fudhadhu jechuun isaanii dammaqinsa uummata keenyaa tuffachuu hin fakkaatuu? Sadarkaa bilchinni Oromummaa fi Sabboonummaa har’a irra gaye wallaalaniiti moo numatu beekaa dha, numatu waa siif godhuu danda’a jechuudhaan oftulummaa agarsiisuu dhaa?
Jaarmayootni Oromoo, kan duraan ijaaramanii jiranis ta’ee kan yeroo ammaa haaraa labsame, kan impaayarittii tana diimookraatessinee bilisummaa Oromoo fidna jedhan, hunduu sadarkaa Sabboonummaa uummata keenyaa keessumaayuu kan dhaloota haaraa (dhaloota Qubee) waan hubatan natti hin fakkaatu. Keessumaayuu warri biyya alaa jiran hammuma uummata bal’aa Oromoorraa fagaatanii jiran sana, sammuudhuma bar-kurnee lama duraatiin waan yaadan fakkaatu. Dammaqinsi uummata keenyaa fi guddinni Oromummaa achuma dhaabbatee baakkeedhuma dur sanatti hin hafne. Yaadni fi ilaalchi uummatni keenya qabu kan biraa ti. Har’a warri baratan hafanii kan barumsa hin qabnellee, qonnaan bultootni Oromoollee waan isaan yaadani fi dubbatan baay’ee nama dinqa. Jaarmayaa amma haaraa labsame Adda Diimookraatawa Oromoo (ADO) ilaalchisee, akka yaada fi ilaalcha kiyyaatitti, kun har’a otuu hin taane otuu bara 1991 dura ijaaramee turee, tarii sammuu namootaa jijjiiruu danda’a ture. Har’a laafullee kan sammuu fi onnee Oromoo keessa jiru ABO qofaa dha jedheen amana. Har’a uummatni keenya kan barbaadus akka mooraan QBO cimu malee jaarmayaa haaraan akka ijaaramuu miti.
Akkuman kanaan duras irra deddeebi’ee ibsaa ture, abbaan fedhe karaa itti amanuu fi danda’uun qabsaayee uummata keenya gabrummaa jalaa baasuu kan danda’u yoo ta’e ani akka ilma Oromoo tokkootti kanarraa rakkoo hin qabu. Karaa itti amanuun yoon jedhu garuu tooftaa fi tarsiimoo barbaadutti fayyadamee qabsoo kana cimsuu ni danda’a jechuu kooti malee kaayyoon gootonni keenya itti wareegamaniif dagatamee projektiin hin milkoofne haa yaalamu jechuu kiyyaa miti. Itoophiyaa diimookraatessuu jechuun mana hidhaa jiru diiganii kan biraa haaraa ijaaruu jechuu dha. Hidhamtootaaf (sabootaaf) garuu, hanga walaba ta’anii, waan ofiif barbaadan sana hiree ofii ofumaan murteeffachuu hin dandeenyetti; hanga waan siif ta’u nutu siif beeka jedhanii isaaniif murteessuun yaalamutti; wanti jijjiiramu waan argamu natti hin fakkaatu. Kun ilaalcha fi amantaa kiyya dha. Haa ta’u malee, ammas gaafiin kiyya: Warri Itoophiyaa diimookraatessinee bilisummaa Oromoo argamsiisuu dandeenya jedhan, kaayyoo kana walsaamuu dhiisanii; erga maqaa Oromootiin ijaaramanii fi socha’anitti humna, qabeenya fi dandeettii gara gara hiruurra; humnootni Oromoo ilaacha tokko qaban akka jabaatan maaliif tokkummaa kaayyoo hin ijaarre? kan jedhu dha.
Gaafii walfgakkaataan kun warra walabummaa Oromiyaatiif qabsoofna jedhanis ni ilaala. Isaaniis taanan akkasuma gara garatti hiramanii humna ofii dadhabsiisuurra maaliif tokkummaa kaayyoo hin uumne? Maqaadhuma bareedaa uummatni Oromoo jaalatu qabatanii jijjiirama tokko otuu hin fidin taa’uun isaaniifis ta’ee uummata keenyaaf bu’aan argamu hin jiru. Kanaaf, tokkummaan kaayyoo gama hundaanuu barbaachisaa dha. Yoo kun hin taane; yoo jijjiiramni tokko hin mul’ane, ammasa gara fuulduraatti gareeleen ykn jaarmayootni haaraan uumamuun isaanii waan dhaabbatuu miti. Kun ammoo uummata keenyaaf afaanfaajjii guddaa uuma. Jaarmayaan tokko hojiidhaan kan biraa caalee argamuun barbaachisaa dha; garuu akkuma makmaaksi Oromoo “Namni mana tokko ijaaru citaa wal hin saamu” jedhu, kaayyoo qabanis walsaamuun bu’aa hin qabu. Waan waliin ijaaruu barbaadan sana yoo tumsa waliif ta’anii walumaan ijaaran xumuruu danda’u.
Dhumarratti, jaarmayaa haaraa ijaarame ADO ilaalchisee, gaafii fi deebii Radio Marii Obboo Leencoo Lataa waliin godhe dhaggeeffadheen wanti tokko na dinqe. Akka ilaalcha kiyyaatitti, deebii Obboo Leencoon gaafiilee dhiyaataniif kennan dhugumatti quubsaa miti. Kan nama dinqu dubbii waliin dhayuu isaanii ti. Walabummaan Oromiyaa barbaachisaa miti jechuuf aggaamanii; deebi’anii ofqusachuudhaan “dirqii miti” jechuun ejjannoo sirrii ta’e hin agarsiisu. Erga hin oollee, erga Itoophiyaa diimookraatessuun kaayyoo ifaa isaanii ta’ee, maaliif guutumaa guututti barbaachisaa miti jechuu sodaatan? Ofqusachuu maaltu fide? Warra har’a miseensota Koree Hojii Raawwachiistuu jedhamanii ramadaman keessa warri kanaan dura Adda Walabummaa Oromiyaa (AWO) jedhanii jaarmayaa ofii dhaabbatanii turan, ilaacha fi kaayyoo sana hundaa dhiisaniiti walabummaan Oromiyaa hin barbaachisu ykn dirqii miti jedhuu? “Buddeenni gaariin eeleerratti beekama” jedha Oromoon. Walabummaan Oromiyaa haa hafuu, mee uummata keenyaa gabrummaa jalaa baasuu kan danda’an yoo ta’e, jabaadhaa Waaqni isin haa gargaaru jechuun barbaada. Garuu manni hidhaa tokko akkuma jiruitti yoo diigame malee, haaromees yoo ijaarame deebi’anii keessatti hidhamuun waan oolu natti hin fakkaatu.
Galatoomaa!
* Abdii Boruu: aboruu@gmail.com


text:
Wanni sabni ittiin beekkamu keessa tokko afaani. Kana hubachuun, diinni Afaan Oromoo dhabamsiisuuf ijibbata gudda godhe. Ijibbaanni diinni godhaa ture, arra namatti mul’achuullee baatu yaroo isaa sanitti, haalaan cimaa ture. Afaan Oromoo kan arra mana barnootaatti ittiin barsiifamu, waggaa 25 dura, afaan du’aaf deemu ja’mee, jachoota isaa seenaaf harshif galchinaan, kuusaa jachootaa akka qopheessaniif, Dargiin koree jaareefii ture.
Garuu, Afaan Oromoo du’a oolee, sakaraata keessa turerraa bayyannacuun, hawwii diinaa fiixa bahuu hanqise. Duuba, ijibbaanni Afaan Oromoo ajeesuuf diinni godhe, akka laafatti qaxara hin caphne. Hawwii diinaa kolaasuu fii guddinni Afaan Oromoo iddoo amma jiru akka gayuu godhuurratti wareegama barabaachisu warra kennantu jira. Isaan keessa hayyuun angafummaan maqaan dhawamu Sheekh Bakhrii Saphaloo ti. Isatti aansee, guddina Afaan Oromoo tiif qooda himanaa olii gumaachuun, seenaa guddina afaanichaa keessatti qooda dinqifamee kan galmeesse, Sheek Mahammad Rashaadi.
Sheekh Mohammad Rashaad, abbaa isaa Kabiir Abdullee Kabiir Mummayyaa fii haadha isaa Faaxumaa Shurraa Aammad irraa, odoo Xaaliyaan biyya teenya hin seenin waggaa lama dura, bara 1934, Baha Oromiyaa, kutaa Bareentumaa, konyaa Cercer, baadaa Habroo, aanaa Gubbaa Qorichaa, naannoo Laga Arbaa, ganda maqaa akhaakhoo isaa, Khabiir Mummayyaan moggaafame-tti nama dhalate.
Sheekh Mahammad Rashaad, barnoota amantii Islaamaarraa waan abbaan beeku akka baratee fixeen, itti fufuuf, gama Hirnaa sossoohe. Hirnatti, Sheekh Aliyyii Dabruu biratti, Fiq’hii (barnoota seera amantii Islaamaa) keessaa Baafadlii fii Umdaa, akkasumatti ammaas, Tawhiida (barnoota tokkummaa Waaqa)-rraa hamma tokko barate. San booda, Dhidhiibama dhaqee Sheekh Aammad Sheekh Maammad Jaldii iratti Zubad barate. Eegas ganda isaaniitti deebi’ee Sheekh Ibraahim Bakhaarratti Toowshiiha barate. San booda Qe’eerraa fagaachuun Kortoo dhaqee Sheekh Abuubakar Usmaan Odaa ykn Sheekh Bakh’rii Saphaloo irratti, ilmii Manxiqa (seeralugaa jiddu gala afaan Arabaa) fii Herrega eega baratee booda gama Fadis sossoohe. Fadisitti Sheekh Yuusuf Aammad Bareedaa irratti Minhaaj Nawawiyyaa (Qaceelfama seera amantii Islaamaa kan Imaam Shaafi’ii) xumure.
Akkanatti waan barnoota amantii Islaamaarratti rarraa’aa kan naannoo san jiru xumuree, kan biyya alaa itti dabalachuuf, ilma indooyyee ykn haboo isaa, Usmaa’il Alii waliin, bara 1951, Biyyee Dareerraa sossoohan. Karaa Jijjigaa tiin Zeeylaa dhaqan. Achirraa halkan, dukkana dahoo gaodhachaa, miilaan Jibuutii seenan.
Akka Jabuutii gayaniin, walqabatanii safaaraa Xoophiyaa dhaqanii, biyya Arabaa deemanii barachuuf baasaboora akka kennaniif gaafatan. Namichi Safaaraa, “Yo isin biyyaarra fagaattan, eentu boqqolloo nuuf qota?” gaaffii jettu dhiheesseef. Sheekni oomisha boqqolloo tiif warri biyyatti hafan ni gayaniin, namicha amansiisuu ijibbaatullee, waan fedhan irraa argachuu hin dandeenye. Garuu, baasaboora dhabuun abdii if dura deemuu hin kutachiifne. Waraqaa eenyummaa malee, harka qullaa, galaa malee, doonii gama Yaman deemtu yaabbatan. Abbaan doonii, akkuma warri ammaa godhutti, Sheekhaa fii ilma indooyyee odoo lafaan hin gayin, xarafa malkaa, baharuma keessatti buuse. Achii, heera malee, dambaliin odoo if duuba harkisuu, bishaan mudhii gayu keessa dhiibachaa, warri uffanni, daboon, tan ifiifuu bakka meeqatti erbamte irratti cicciramte, lubbuu qarqara Ganda Dabaab ja’amtuun gayan.
Dabaabrraa bikka ka’aniif gayuuf, miilaan karaa Ta’iz sossoohan. Ta’izzirraa karaa Zabiidiin Mansuur keessaan Hudeeydaa qaxxaamuranii, warri amnitti miilaa akkaa gara dhoorkite, magaalaa timjii biyya Su’uudii, tan Jiizaan ja’amtu gayan. Jiizaanirraa Hijaaz keessaan dabranii Xaa’if seenan. Yaroon karaa kanarra deemaa turan Bona ture. Biyya gammoojjii tan lafti isii Bona hanqatee Ganna ibidda tuftu, guyyaa nama dhokochaa, odoo halkan dukkana keessa tiratanuu, aman miilaa kan ji’a sadihii tiin Xaa’if gayan. Xaa’if irraa makiinaa yaabbatanii, baatii Eblaa tan bara 1951, Makka seenan.
Akka biyya Sa’uudii seenaniin, wanni Sheekni dura godhuu barbaade, Hajii dha. Odoo Soomana furnoo goggoyduu bishaan Zamzamiin jiifatee furuu, Hajjii isaa godhe. Akka Hajjii fii ziyaaraalee barbaadu mara raawwateen jalqaba bara 1952, karaa Ordon (Jordaan) sossoohe. Akka achi gayeen Qudis dhaqee Beetul Maqdas ziyaare. San booda miilaan karaa biyya Shaam (Suuriyaa) sosoohe.
Dimishq (Damaskes) magaalaa muummittii Shaamitti, Sheekni barnoota biyyaa baheefitti deebi’uuf hiree arkate. Mana barmootaa kan Fathul`islaam je`amutti, barnoota waggaa shanii booda, raga Muftumma`aa fudhate. Sheekni oduma baratuu imaama masgiidaa tahe. San malees, masgiidotarra daddeemee kuxbaa guyyaa Jim’ataa godhu jalqabe. Haala kanaan, baroota jaha Shaam eega jiraate booda, bara 1957 keessa Suuriyaarraa karaa biyya Lubnaan sossoohe. Magaalaa Beeyruutitti markaba karaa biyya Misraa deemu yaabbatee, Iskindiriyaan Qaahiraa seene. Karaalee dila irra deemee fii naannoolee qubate keessatti haala isa mudate mara, Sheekni seenaaf sirritti galmeessee jira.
Qaahiraa akka dhaqeen, Universitii Azhar, Kulliyyaa Usuuliddiinitti (Koolleejii Hundee Amantii)-tti barnoota jalqabe. Waggaa afurii booda, bara 1962tti, barnoota isaa sadarkaa ool’aanatti gaggeessuun, ragaa caalinsaa harka Bokkuu biyyaa Jamaal Abdulnaasir irraa fuudhate.
Sheekh Mahammad Rashaad, Masrii keessatti Oromoota biyya san keessa turan waliin warra hiriira diddaa Mootummaa Hayla Sillaase bahan keessaa tokko. Gaafasitti, Hayle Sillaasetti hiriira bahuun hafee, dura dhaabbachuu yaaduunuu raajii dha. Warri hiriira sanirra qooda fudhatan keessaa kanneen biyyatti deebi’an, basaasota mootummaatiin adamamanii hidhatti guuraman. Warri isaan keessa ajjeefamaniis jiru. Haalli kuni, Sheek Mahammad Rashaad keessaa, hawwii biyyatti deebi’ee waan barate barsiisuu sammuu baase. Kanaaf akka barnoota fixateen Qaahiruma keessatti barsiisu jalqabe. Isaa haala kana keessa jiru, Soomaaleen bilisoomte. Gaafana, hojjataa Universitii Azhar tahee, biyya Soomaaleetti amantii Islaamaa barsiisuuf, ji’a Adooleessaa kan bara 1963 magaalaa Bur’oo dhaqe. Achitti, barsiisummaa malees, Masgiida guddaa magaalaa sanii keessatti Jim’ata-Jim’ata kuxbaa gudhutti seene. Eega bara sadi akkasitti ture booda, dandeeytii afaanii kan qabuun hajjataa mootummaa Soomaalee tahe.
Wanni Sheekni naannoo sanitti Oromoof hojjate keessa kan jalqabaa raadiyoona biyya sanii keessaan sagantaa Afaan Oromoo jalqabsiisu. Bara 1965 raadiyoon soomaalee Afaan Oromoo tiin dabarsuu kan jalqabe tattaafata Sheek Mahammad Rashaad godheeni. Sheekni sagantichi maqaa afaan Gaallaa akka qabaatu fedhe. Garuu diddaa alagaa fii nama keenyaarraa itti xixxeen maqaa afaan Qottuu tiin dabruu jalqabe. Sheekni Qottuurraa Gaallaa filatee kan qabsoo godheef waaltina sabaa uumuu dhaaf ture. Akka Sheekni galmeessetti, bara 1968, gaafa Jeneral Kabbadaa Gabree, ajajaan waraana mootummaa Hayle Sillaasee, biyya Soomalee dhufe, yaadaa fii komii Ziyaad Barreetiif dhiheesseen sagantaan afaan Qottuurraa gama afaan Gaalla’aa-tti geeddarame. Sheekni haala kanarraa akkaan gammade. Gammachuu isaatiis akka aramaa gadii kanatti walaloon galmeesse.
Kan Gaallaa didu takkaayuu diinumaa
Takkaayuu galtu’uu tanaaf isaan moroma
Takkaa ni hin laalinii taariikha isaatii
Takkaa wahiif fedha baduu maqaati
Yaa lammii too dubbii too dhagayaa
Maqaafii afaaniin harka tokko tayaa
Namni afaan keetii inni shanyii teetii
Qoqqottee hin gaafatin maali gosti teeti
Maqaa gosaa dhiisaa ka dhiyoo argame
Isa dur qabdhaa kan akkaan barame
Maqaan durattii isaa walitti qaba
Gosa sabaa hundaa taarikaas ni qaba
Hujiin dinqifamaan Sheekhaa kan sagantaa raadiyoonaatti aanu, qubee Afaan Oromoo ti. Sheekni hayyoota afaan Soomaalee tiif qubee moggaasan keessa tokko. Gaafa karoora san fiixa baasaa ture, hawwii fii manaamni isaa sagantaa san keessaan afaan isaa guddisuu dha. Hawwii isaa kana, bara 1973, kitaaba Furaa Afaan Oromoo ja’u harfii Laatiniin barreessee maxxansuun hujiirra oolche. Haatahu malee, akkuma gaafa sagantaa raadiyoonaatti, ammaas, warra maqaa kana dura dhaabbataniin hujiin isaa balaaleeffatamee, maqaan kitaabicha, Furaa Afaan Abbootti akka geeddaramu godhame. Garuu, bu’urri inni gaafas afaanichaaf lafa kaaye, sab-boonota booda ka’aniin fudhatamee, qubeen Laatiin Afaan Oromoo tiin wal simatan. Yo if duuba deebi’amee laalame, wanni inni gaafas godhe, guddina Afaan Oromoo tiif asaasa cimaa tahe.
Sheek Mahammad Rasdhaad, bara 1965 irraa hamma 1984 raadiyoona Soomaalee keessaan amantii fii seenaa odoo barsiisuu, haala amantiin Islaamaa naannoo Gaafa Afrikaa itti seente akka qoratuuf jilaa waliin karaa biyya alaa ergame. Qormaata kanaaf biyya Yaman, Iraaq, Kuweetii fii Su`uudii dhaqe. Akka dalagaa ergameef rawwateen Sheekni Maqdisho`otti deebi’uu irraa oolee, biyya Su`uudii qubachuun kitaabbaan Afaan Oromootti barreessuu fii kan Arabaa-rraa kan Oromo`ootti garagalchuu hujii godhate.
Sheekh Mohammed Rashaad, barreessuu fii afaan Arabaarraa garagalchuu jidduu, kitaabban 23 Afaan Oromoo tiifii sabaaf gumaache. Isaan malees, hiikkaa hadiisa afurtamaa kan Nawaawii Afaan Oromootti garagalchea. Sheekni, kitaabbaan amantii malees, Tooftaa Riphee Loltuu, Seenaa gaafa Afriikaa, Geerarsa Oromoo, Taarika Aammad Giraanyi, Qubee Afaan Oromoo tii fii Akkaataa Qubeen Afaan Oromoo itti kaayaman nama barsiisan nama barreesse.
Hujiin guddoon Sheekh Mahammad Rashaad ittiin beekkame Qur’aana Afaan Oromootti hiikuu dha. Qur’aana afaan tokkoon hiikuun hujii haalaan guddoo ti. Warri waan akkanaa godhu, dandeeytii malees, warra tin’isa diinaggee fii hamilee tan mootummaa ykn garee if duubaa abdatu. Sheekh Mahammad Rashaad garuu, gargaarsa malee, kophaa isaa hujii guddoo tana nama hojjate. Gaafa hujii baroota meeqaantam irratti dhama’e maxxasuuf dhiheesse, kan mudate, galatoomii odoo hin taane, dura dhaabbii dha. Warri dura dhaabbataniis alagaa ykn Araboota odoo in tahin Oromoota. Jara san maqaa dhawuunilleen barbaachisu baatu seenaaf galmeeffachuun dirqama sabaa ti. Sababni jarri dhiheesse tokko afaan kuni qur’aana ittiin hiikuuf gayaa miti kan ja’u. Sheekh Mahammad garuu, qabsoo godheen jara irra aanee, hiikkaan isaa sagaleen kaasetatti waraabamee, ummata isaatiif tola akka hiramu godhe. Akkuma kaaseenni hujiirra ooleen, hiikkaa barruun basuuf irratti hojjachuu jalqabe. Duuba, kanaas gaafa xumure, akkuma kan sagaleetti, warrummaan Sheekkotii Oromoo ti ifiin ja’an dura dhaabbatan. Haa tahu malee, Sheekni akkuma kan sagaleetti, dura dhaabbii barruutiis injifatee, akka maxxanfamee saba harka seenu godhe. Sheekni kan kana hunda godheef, maqaa ittiin argachuuf odoo hin taane, lammii isaa irraa wararrii wallaalaa dhabamsiisuu fi.
Sheekni waan afaanii fii aadaan tahan nama ganamaan akkaan hubate. Kanaaf, Afaan Oromoo afaan waan hunda ittiin hojjatamu tahuu mirkaneessuuf waggaa shantam caalaa ijibbaata adda hin citin godhe. Jaalalti Sheekni guddina afaan isaatiif qabu himanaa oli. Jaalala isaa kana walaloo isaa keessati akkanatti ibse.
Yaa Afaan Oromoo Rabbii si guddisee
Nama siin dubbatu sumaaf heddummeesse
Adunyaan si beekaa anilleen si wallaaluu
Karaa keetiin malee nu alaa hin gallu
Ormi adunyaa dhaa yoo dubbii kee kaase
Afaan muuziqaa dhaa je’ee ti si faarse
Yaa Afaan Oromoo yaa kan zalaalamii
Kan sii je’ee du’e hammamii hammamii
Mee akkamiin si gannaa nuti siin mul’annaa
Odoo ati baddee matumaan dhabamnaa
Karaa kan kee kanaan harka tokko taanaa
Sumaan gurgurannee wal irraa bitannaa
Yo nu karaa banne siin karaatti deebinaa
Yoo nu dhukkubsanne sumaan wal gaafannaa
Yaa Afaan Oromoo mee akkamiin si gannaa
Salaamtaa jaalalaa siin walii erginaa
Yaa Afaan Oromoo yaa haadha guddinaa
Har’aa fi borullee nuti siin mul’anna
Gooytaan haa guddisu warra si mul’isuu
Dachee haa seensisuu warra si saph’lisu
Namni si saph’lise rakkatuuf jiraataa
Gaafa tasaa geessee biiluu tee irraa baata
Akkuma olitti ibsametti, Sheekh Mahammad Rashaad nama barnootaa ti. Hayyuu Afaan Oromoo, Soomaalee fii Arabaa ti. Amantii malees, Falsafaa, taligaa haala namaa, heera taliga`aa, Ilminnafsi, Joograafii fii barnoota miya lolaa nama barate. Sheekni barruu leexaa malees nama yaada isaa walaloon qarqabu. Haala kanaan, walaloota jaalalaa, jaalala biyaa, hamilee namaa dammaysanii fii kakaasan heddu barreesse. Kitaabban haala kanaan afaan Arabaa fii Oromoo tiin barreesseen Majistraa ykn Maastreet fudhate. Haaluma saniin, dandeeytii isaa kanaan Universitii Engilzirraa Dooktaraa ykn PhD gonfate.
Sheekh Mahammad Rashaad, haala armaa olii kanaan odoo hifaata malee saba isaa tiif hojjatuu, jiruu baqaa tan waggaa shantamii fii saddeetitti booda, bara 2009itti biyyatti deebi’e. Eega biyyatti deebi’ees, akkuma duritti waan itti amanu ifatti dubbachuu irraa if duuba hin deebine. Haaluma kanarraa kan ke’e, yaroo gabaabduu dura, warra Ahbaash ifiin ja’an, kanneen mootummaan Wayyaanee meeshaa godhattee deemmatuun balaaleeffatteen, mana adaamaa keessatti duraan kennameef irraa arihamee, Dirree Dhawaa qubachuu dirqame.
Sheekni, ergarama jiruun baqaa tiifii umriin muddeen odoo yaratuu, Ebla 25, bara 2013, umrii waggaa torbaatamii sagaliitti, magaalaa Dirree Dhawaa keessatti aakhirame. Ogummaa baratanii fii hayyummaa horaniin dantaa mataa isaanii gatanii, waan dhimma sabaa if dura oofaa warri hojjatan, yarumaa hundaa, qoma lammii isaanii kessatti jaalala addaa qabaatu. Awwaalcha Sheekhaa irratti kumaatamni Oromoo akka argamu kan godhe kana. Sheekh Mahammad Rashaad haala takkaa argamee ykn dhagayamee hin beekkamnetti awwaalame. Inni awwaalamuus, maqaan isaa abad baduuf hin jiraatu. Sab-boonummaa fii murannoo ajaa’ibaatiin faayamee, qoonni guddina amantii Islaamaa tii fii Afaan Oromootiif gumaache, lammii dhufaa jiruun kan dinqifamu taha.
Waaqni Jannataan haa qananinu!
Abdurashiid Abdurahmaan (Abbaa Urjii)
Waxabajjii 02, 2013
Torontoo, Kanadaa
Hub: Seenaan Sheekhaa kuni, Guyyaa Yaadannoo isaa kan Magaalaa Torontootti qophaaweef, barreeffama isaa keessaa kan dubbuuyfame.


text:
WASHINGTON,DC —
Haawwan Oromoo ijoollee guddisuu,haadha warraa tahanii jiraachuu qofaa mitii haadha biyyaallee tahanii mataa duulaatii haga mata tikaa yaahuunillee hinuma beekaman.
Seenaan Oromoo duruu afaaniin waan dubbataniif hujiin nama jajjabaa fi qaroo akkanaa guddoollee hin mullatuu fa.Warra dubbii fi hujiin isaa hardhallee qalbii Oromoo keessaa hin badin keessaa tokko,Akkoo Manooyyeeti.Akkoo Manooyyee nama bara kuma hedduutii asitti akkanuma waan isiin jettee fi hojjatte jedhan haasahan.
Akkoo Manooyyee bara isiitti nama laafaa hin jaalattu jedhan,bara tokkoo fa waaqaa fi lafa jidduutti mana naa jaaraa,taffii subba(qalqalloo) miyyuu naa qabaa,waan fardaa gadii harree olii naa fidaa fa jettee jedhan.
Waaqaa fi lafa jidduutti mana jaaruuf abbaatti utubaa dhaabataa ati utubaa nuu dhaabii jedhaniin,taffii subbaa tokko fiduuf ammoo udaan harree walti guuranii turraan taffii tahan,waan harree olii,ka fardaa gadii ammoo Harree-Diidaa qabanii itti geessan.
Akka jecha Obbo Jaatanii Abbikuusee,I/G/B/Aadaa fi Tuurizimii Godina Booranaatti Akkoo Haatii Mannooyyee,dubbiin jaartii tanaa nama qaroomsiti,waan isiin hajajjje sun guutuuf namii itti yaadee waan itti baha.Dubartootii Oromoo ta hujii akkanaatiin faarsan hedduutti jirallee jedha.
“Dubartiin akka Akkoo Haamanooyyee ta seenaa jajjabaan beekan,ka mataa duulaa turan Adii Duuloo Willee,Buruurii Canaa Aaraa,Booree Nyuukkee,warrii kun warra akka jabaa,raagaa,qaroo fi waan heduun faana yaahan ka barrssinee…kaahuutti jirru.”
Dr.Gammachuu Magarsaa,nama seenaa fi Seera Gadaa Oromoo barreessuun beekamu.
“Haatii Manooyyee taatee,Haadha Weecee taatee,Hayyuu Suufaa Gorfeee taatee…seenana Oromoon afaaniin walti dabarsuu …akka innii dubartii isaa jabeeffatee … akka Oromoon raaga,qaroo qabu argina.”
Dr.Gammachuu fi haatii warra isaa,Dr.Anniisaan durii durii tahee,seenaa dubartoota Oromoo walti qabanii harkaa qaban.
Woma taateefuu lafii Akkoo Haamanooyyee itti gatan jedhan,Qileen Akkoo Manooyyee,gara Nageellee,gara Diida Liiban jirti.
Bara waan ufii afaanuma ufiitiin barreeffatan kanatti ammoo seenaa jara jajjabaa akkanaa akkuma durii kaan afaanumaan dubbatamee lafatti baduu hin malle.


text:
Raadiyoo Moqadishoo keessatti maadhaffateef Daayreekteera kan ta’e Abukar Hassan Mohamoud magaalatti keessatti ajjefamuun beekamee jira. Gazexxesonni somaaliyaa keessatti eega baatilee dhiyeenya kanaa as ajjefamuun kun sadaffaa ta’uu isaa ti.
Gaazzexeessaan booda kana magaalaa MOQDISHOO keessatti rasaasaan tumamee ajjeesame kun Direkteera Dhaabbata Raadiyoo Somaaleweyin jedhamuu kana, hidhattoota eenyummaan isaanii hin beekamiin tu manaa isaa aanaa WAAJIR jiru keessatti ajjeese jedhu namoonni ijaan argan.
Raadiyoon SOMAALEWEYIN Raadiyoo Dhuunfaa MOQDISHOO KAABAA keessa maadheffate.
Gabaasaa Guutuu MP3 tuquun dhaggefadhaa


text:
Xiinxala Hojiiwwan Marsaalee Hawaasummaafi Mirga Abbummaa[Abbeentaa]………. Abdisa Bencha Jaratiin
Daba walirratti hin Hojjannu, walirrattis hin hojjatinaa……
Oromoon Dargaggoota, Hayyootaa fi Beektotaa hedduu, kanneen Dandeettii garagaraatiin badhaafaman qaba. Yeroo ammaa Gara Marsaalee hawaasummaatiin Beekkumsa hangana hin jedhamne nuuf laachaa jiru. Dadhabbiifi nuffii tokko malee, Kafaltii tokko malee Ganamaa galgala Kallattiin[Online] irratti inumaayyuu, warri biyya keessaa BAASII INTERNEETAA kan akka ABIDDAA nama gubu sana hunda danda’anii waan beeknu sabaaf qoodna jedhanii, Lammii Barsiifna jedhanii osoo waan tokko nutti hin qusatin dhama’aa jiru.
Fakkeenya Muraasa warra biyya keessaa:
• Gara Fayyaatiin Dr.Gurmeessaa, Dr.Dhiinsaa, Dr.Hiikaa, Dr.Nuraddiin….
• Gara Walalootiin: Lataa , Ximqataa , Lalisee, Galane, Galana, Aboma…
• Barreeffamaafi Odeeffannoo: Moti Abelti, Oroliyaanaa D, Tamasgeen A, Lalisaa I, Abdii L…
• Gama Teekinoolojiitiin: Arsicha Kofale, Jote Tulu, Sanyii Abdiisaa, OROMO ICT… fi kkf kanneen maqaan hin dhahamin muraasni hojii boonsaa hojjachaa jiru
Kana qofaa miti, Warra Diyaasfooraa Maqaa dhayuu wanti dhabeef, Baasiidhaa akka keenya Gubachaa hin jiran jedheeti malee, Wanti barreessuuf deemu nama hunda ilaallata.
Maarree, Ijoollee Hojii sammuu irratti Qabsoofte kanneen, Akka Gammachuun Hojjatan Barbaadduu moo akka isaa hojii kana dhiisanii harka maratanii taa’an barbaaddu?
EEYYEEN, Filannoo 1ffaa: Yoo isaan akka Gammadanii hojii kanatti cimanii waan hojjachaa jiran caalaa cimanii akka nu tajaajilan barbaaddan, MAXXANSAALEE[Post] isaanii yeroo arginu, yoo garagalchinee ofii maxxansinu hojii Abaluuti jennee eeruu Aadaa haa godhannuu. Kana Gochuun Faayidaa sadi qaba:
• 1ffaa) Hojiin Nama kanaa akka beekkamu taasisa
• 2ffaa) Namni hedduu hojii isaa baree nama kana hordofuu eegala
• 3ffaa) Nama kanatti Itti Gaafatamummaa hojii isaa jabaatee hojjachuu horata, kunimmoo murannoo duraan qabu caalatti dachaan akka dabalu godha.
Filannoo 2ffaa: Dhimma isaati, ana maaltu na dhibe, Ani kan inni hojjate garagalchee, kiyyuma fakkeessee maxxanfadhee Namootni hojii kana ilaalanii Anuma haa eebbisanii, anuma haa jajjabeessanii, Anuma haa galateeffatanii, Ofumaa Beekaa ta’ee Kabajaafi Galata ittiin argadhee ittiin beekkama warrootni jedhan, Ammas kanumatu godhamaa jira waan ta’eef Gochi akkasii garii mitii dhiisaa, Filannoo ani isiniif dhiheesse kana isa 1ffaa irra jirutti fayyadamaa, Yoo dadhabdan immoo, #SHARE godhaatii hiriyyoota keessanni gahaa jechuun WAAMICHA OBBOLUMMAA, WAAMICHA SABUMMAAfi Waamicha OGUMMAA isiniif kan dhiyeessu ani Obboleessa keessan, Ogeessa ICT ABDIISAA BANCAA JAARRAAti.
Gorsa koo kan hojiirra oolchuu dhabuun immoo miidhaa fiduu danda’u keessaa muraasni:
• Abbaan hojii osoo beela’u, kara adeemtuun sooratti, ‘Like, Comment fi Share’ n hirbaataafi Hamilee namoota marsaa hawaasummaa kana gubbatti waa hojjatuuti.
Fkn: Barreessaaa tokkotu, walaloo barreessee Facebook isaa irratti maxxansee, ‘like 15 fi comment 2’ argate, Walalooma sana Namni biraa gargalchee osoo jecha tokkollee hin jijjiirin, osoo madda isaa hin eerin, Facebook ofii irratti maxxanse. Walaloon kun asitti [like 15,800, Comment 2750] argate. Abbaan walaloo keessaan(inbox)dhaan maaliif yoo xiqqaate maddasaallee hin eertu, jedhee gaafannaan, ‘Waraabessi waan halkan hojjatu beekaaf, Guyyaa nama dheeysa” akkuma jedhamu, barreessaan[Abbaa walaloo] ni uggurame[block] godhame. Kana mee, Barreeffama maaliif maxxansite hin jenneen, Madda maaliif eeree, namootni barreeffama sana dubbisa, Bareessaa kana baranii hojii bareedaa akkasii namni kun hojjatu maaliif akka hordofan hin goone?
Kanarraa ka’uun Barreessaan[abbaan hojii] namaaf hojjadhaa jechuu, hamilee cabuu, abdii dhabuu fii kkf keessa seena
• Namni beekkamuu qabu, kan namni irraa baratu, kan Cinqamee sabaaf hojjatu, ykn dhimma waldhaansoo jiraanyaafi Hojii sabaatiin sakaalamee waan jiruuf, saa’aa waan hojjateefi sabaaf ta;u qabatee dhufetti olbahee hojiisaa kaa’ee warri bahu UKKAANFAMEE, DHOKFAMEE, Warri Interneeta bilisaa qofa waan fayyadamuuf saa’aa 24 sararra[oline] turee hojii akkasii barbaadee ittiin beekkamuuf dhama’u, Osoo iddoo dandeettiin isaa hin geessin, dandeettii sabni irraa eegu osoo hin qabaatin beekkamuuf jarjaran, Xaarii dadhabbii Faayidaaa hin qabne gochaa jiraachuu hubachuu qabu. Hordoftoota Kumaafi kitilaa ol horannee, hojii hordoftootni nuirraa eegan yoo gumaachuu dadhabne, salphina. Namni tokko nama tokko kan hordofuuf waan irraa barbaadu waan qabuuf. GAAFA MIRGI ABBEENTAA Hojiirra oole maal ta’uuf, Dandeettii waliin hin dhalatin eessaa fiduuf?
• Barreessitootni keenya hedduu hojii ani itti dadhabee kan biraa ittiin beekamu maaliif hojjanna jedhanii hanga hojiidhaabuu gahanii jiru.
• Kan biraas hedduutu jira…
TARKAANFII: Warroota Gorsa Obbolummaa koo dhageeffatee warroota hojiirra Oolcheef Galata koo dhiyeessaa namoota didanii, amma s amala ofittummaa(salfish) namoota agarsiisan immoo malli salphaan jira. innis Yeroo ammaa Abbeentaan[Mirgi Abbummaa] seeraan kabajaamiif Marsaaleen Hawaasummaa hunduu kan hojii isaanii wajjiin deemu kan qabaniidha.
Hubadhaa, wanta nuti barreessinee maxxansinu suuras haata’uu barreffama, suursagalee Hojii eenyuu akka ta’e ifatti beekkama.
Mee Seera Marsaa Hawaasaa guddicha Facebook ilaalla: Yoo Namni tokko qabiyyee nama tokkoo hayyama nama sanaatiin ala maxxansee Abbaan hojichaa ykn qabeenyaa Facebookitti himate, TARKAANFIILEE fudhataman:
• Hatattamaan Qabiyyee sana Facebook irraa mi dhokfama ykn ni balleeffama, Nama maxxanse Ajajni ofeeggannoo dhumaa barreeffaman ni laatamaaf
• Ammaf Deddeebi’ee hojii nama biraa irra deddeebi’ee maxxansa taanaan, Namni kun Eenyummeessaa[Account] isaa irratti maxxansuu akka hin dandeenye Mirgi, Maxxansa Facebook irraa fudhatama, Gaafas Maxxansuun hafee ija qofaan akka dubbisutu hayyamamaaf.
Maarree Nama Qabiyyee hojii keessanii hayyama keessan malee maxxanse Akkas Gochuu Barbaadduu?
kinoo Hidhaa kana cuqaasuudhaan #tartiiba isaa hordoftanii erginaan tarkaanfiin ni fudhatama.
-Oromo Protest
https://www.facebook.com/help/contact/937027619679465
Yoon Dogoggore Na-Ofkolchaa
Horaa Bulaa Deebana
Barreefama: Abdisa Bencha Jara
Design: Gammadaa Olaanaa
Suuraa: Google fi Abdiisaa Balaachoo #AbdiPictures
Beekan Erena
Latest posts by Beekan Erena (see all)
- FAYYISAA LEELLISAA, ILMA OROMOO KUTANNOO QABUUFI SABASAAF QUUQAMUDHA-Yaazoo Kabbabaa Hordofaatiin - January 17, 2017
- JAALALLI DHUGAAN KANAA?Dubartoota Gammachiisuuf Dhiirri Wantoota armaan gadii kana gochuu qaba jedha Obbo Gammadaa Olaanaa-Xiinxalaa, dubbisaa, waliif daddabarsaa!! - January 16, 2017
- JAALALLI DHUGAAN ISA KAMI?-AMALA moo FUULA waliin jiraatta?-Lati Hirpa Hunde - January 16, 2017


text:
Goonder,magaalaa Metemmaa keessaa Tigree kuma hedduutti baqatee Humeraatti gale
Akka jarii Metemmaa keessaa baqate jedhutti walumattu Tigree 8,000 tahanitti Suudaniin qaxxaamuree Humeraatti gale ammallee nama hedduutti baqaaf karaa jira jedhan.
Jari kun paartii bulchiinsa mootummaa naannoo Amaaraa EPDM faallee rakkoo nama baqatee faluu didanii adoo arganuu itti dhiisan jedhee himate.
Bulchaan magaalaa Metemmaa obboo Isheetee Melkee ammoo rakkoon tun Hagayya 25 jalqabde jedha.
"Ijoolleen kahimaatti walti dhufee rakkoo wayii uume qabeenna heddutti miidhame.Jarii nagaa eegu itti dabalamee nagaa eeguu irratti nama haga shaniitti lubbuu dhabe.Dhaabbilee haga 80 tahan irrallee miidhaatti gahe.”
Akka warrii baqate kun jedhutti “naannoo Amaaraa keessatti asi achi wantii Tigree jedhan jiraachuu hin malle Tigrinyaa asitti haasahuun hin taatu jedhanii rakkoo nutti fidan,”jedhan.
Jarii Tigree saamee horii isaaniillee saame jedhan akka warrii saaman jedhutti milishaa qawwee qabdu.
“Waan tokkollee harkatti hin qabannee ufumaan baqadhee bahe.Wayaa tokkollee harkaa hin qabuu Suudanitti gale.Suudanitti nu simatanii achii Humeraatti dabarre. Nyaataa dhugaatii fi fulaa bultiillee nuu kennaniin akka dansaa jirra.Yoo laftii nagaa taate ammallee achumatti deebina," jedha jarii baqate.
Akka bulchaa aanaa Metemmaa jedhitti ammoo ammoo dubbiin Tigree Metemmaa baqachiifte dubbii saba sun qofa achii baasuuf dhuftee miti.
"Wannummaan akkanaatuu hin jirtu.Jari nuu gaafanelleen ijoolllee kahimaa dubbiin hin galiniiftti tana tolchee nuu jedhan.Jarii nuu gaafannu ka rakkoo nutti fide ummataamiiti jedha.Adoo ummatii rakkoo tana hambisuu baate hagana caala hammaatiyyu.Ummatumatti warra rakkoon irra geettellee nutti irraa hambisaa jedhee waadaa gale. Qabeenna isaaniillee deebisuuf faluutti jirra.”
Dhalattoota Tigraay naannoo Amaaraatii baqatan kana koree naannoo Tigraay keessatti qabusiifutit jira.Koree tana itti gafatamaa biiroo Qonna Tigraay obboo Hayilee Asfihaati.Akka innii jedhutti jara kana beekuma beekaa waan jarii Tigree taheef achii baasan.
Jarii kun akka jecha itti gaafatamaa kanaatti oduu Ginbooti 7, Facebook fi ESAT irraa kahee isaan lola.
Akka jecha isaatti jari akkana nama fixu kun seera Itoophiyaan bultun Feeraalsizlimi jissuu alaabaa Minilik ka durii deebisuu fedha.
Akka itti gaafatamaan paartii Guutummaa Tokkummaa Paartilee Amaaraa obboo Adaanee Xilahun jedhutti rakkoon nama Tigree naannoo Amaaraa jiraachaa bahe irra geette tun waan gosa tokko balleessuuf bahee miti.
Sabii kun lamaanuu Amaaraa fi Tigree akka jecha obboo Adaaneetti warra waliin jirachaa bahe ka akka sabaatti rakkoo walti fiduu miti.Warra nagaa hin jaalannetti Amaaraatti Tigree fixeef bahe jedhu dubbataa jedha.
Dhalattootii Tigree dhiyoo tana Metemmaa baqatanii Humeraa gahan haga guyyaa lamaatin duraatti nama 2010.Ji’a diqqaan duratti ammoo rakkoo dhalatteen ammoo nama 5000 tahutti rakkoo akkanaa baqatee naannoo Tigraayitti gale jedha itti gaafatamaan Biiroo Qonnaa naannoo Tigraay, obboo Hayilee Asfaahi.
Rakkoo naannoo Metemmaatti Tigree baqachiifte kana Solomoon Abaatee bulchoota Federaalaa hedduu bilbilee deebii quubsaa argachuu hin dandeenne jedha. Waan warra baqatee fi bulchootii jedhan asi irraa caqasaa.


text:
Gamtaa paartilee mormituu kan Itiyoophiyaa salganiin waltajji Masqalaa irratti Muddee ja’a fi Torba bara 20014 gaggeeffamuuf kan ture walgahiin uummataa fi hiriirrii mormiidanqamuu isaa beekamee jira.Hogganoonni paartilee hedduu fi kanneen biroon polisotaan qabamuu isaanii fi sababaa reebichaa irra ga’een kanneen qqamnii isaanii miidhame akka jiran madden ibsanii jiru.
Kanneen hidhaman keessaa nyaata lagachuun mormii qaban dhageesisaa kan jiran akkasumas kanneen wal’ansaaf gara mana yaalaatti geessaman dawaa dhukkubbi itti dhagesisuu irraa salphisu malee wal’ans biraa kan hin arganne ta’uun ibsamee jira.
Dhimma kana kan ilaaleen waajiira dhimmootii Komunikeeshinii mootummaa Itiyoophiyaa keessatti minister de’etaa kan ta’an Obbo Iwnetuu Bilaattaa deebii kennaniin hogganoonni mormituu hiriira ba’uuf kan gaafatan ta’uus iddoon itti ba’uuf gaafatan waltajjiin Masqalaa garu hojiin ijaarsa daandii baaburaa fi misoomnii ka biraan irratti gaggeeffamaa waan jiruuf hin ehamamneef jedhan.Mormitoonni garu achuumatti ta’u qaba jedhan jedhu.
Gama kaaniin Itiyoophiyaa keessa kan jiru Embaasiin Amerikaa lammiwwan isaaf beeksiisa baaseen baatii caamsaa dhufu filannoo Itiyoophiyaa keessatti gaggeeffamu dursee guutummaa biyyatti keessatti mormii siyaasaa gaggeeffamuu mala jedha.Hiriira kana irratti jeeqama mudachuu maluu maqaa dhahuun naannoo haalli nageenya isaanii yaaddeessaa dha ittiin jedhe fi of-eeggannaan akka barbaachisu hubachisee jira.


text:
Oromiyaa keessatti barnootni Afaan Oromootiin kennamuu eega jalqabee, Fulbaana fuul-dura keenyaa waggaa digdama guutuuf jira. Dhaloota yeroo sana barnoota jalqaban yokaan barattoota sadarkaa Tokkoffaa turan keessaa yeroo ammaa, Dooktoroota, Injiinaroota, Hayyoota Seenaa, Hayyoota Dinagdee, Barreessotaa fi ogeessota toora beekuma adda addaa kanneen tahan hedduu dha.
Kanneen keessaa tokko haasofsa kan amma Yunivarsitii Amboo keessatti barsiisaa, qorataa fi barreessaa waa’ee hog-barruu fi afaan Oromoo ta’ee jiru, Misgaanuu Gulummaa Irranaa ti.Kan umuriin isaa digdamii saddeet illee hin guutiin, Misgaanuun, kitaabota shan barreessee maxxansiisee jira.
Hog-barruu fi Afaan Oromootiin, digirii isaa tokkoffaa, Yunivarsitii Jimmaatti, ka lammaffaa immoo Yunivarsitii Finfinneetti barate. Kitaabonni isaas qorannaa hog-barruulee fi malawwan waa barreessuutti ka fuuleffatan. “Yeroon barataa Yunivarsitii turetti, rakkoo kitaabota wabii nu mudataa ture tu akkan kanatti fuuleffadhu na taasise” jedha. Gara fuul-duraatti, karaa qorannaa fi barreeffamaa aadaa fi Afaan Oromoo sadarkaa Addunyaatti beeksiuuf illee mul’ata qaba. Sadarkaa hog-barruun Oromoo irra jiruu fi amala waa dubbisuu Oromiyaa keessaa irrattis ilaalcha isaa nuuf ibsee jira.
Gaaffii fi deebii guutuu MP3 tuquun dhaggeeffadhaa


text:
Saturday, December 25, 2010
Hawaasti Oromoo SA FDG Kabajate
(Madda Oduu ABO, MOA, Adelaide, Sadaasa 27, 2010) Hawaasti Oromoo Adelaide, South Australia, keessa jiraatan gaafa 20/11/2010 guyyaa Yaadannoo Fincila Diddaa Garbummaa sirna oo’aa fi haala mijaawaa kabajachuun gabaasame.
Akka gabaasaa MOAtti qophiin gootota ilmaan Oromoo kanneen diddaa garbummaa irra otuu jiranii wareegaman yaadachuuf qophaa’e kun akkuma aadaa Oromootti eebba maanguddootaan baname.
Itti aansudhaan Dura Taa’aan Waldaa Hawaasa Oromoo South Australia-OCASA- erga keessummoota Migrant Resource Centre-MRC SA fi Community Somali irraa argaman galateeffatanii booda haasawa godhan keessatti akka Oromoon mootummaa mataa ofii, Oromia, qabaachaa ture garuu jaarraa 19 keessa kaasee sirna bittaa gabroonfataa gurrachaan hiraarfamaa, fi saamamaa akka jiru ibsan.
Oromoon erga mirga isii samamtee as takkaa otoo qabsoo hin gudhiin haya jettee gabrummea jalatti akka hinbuliin kan ibsan Ob Ibraahim, “ammalle wanni asitti walitti nu fide kun itti fufiinsa qabsoo sanaa ti,” jedhanii jiru.
Itti aasnsee abbaan jaarmayaa hawaasa Oromoo J/Kadir Ibrahin FDG maaliif akka kabajamuu eegale yeroo ibsu, “ABOn akkuma qabsoo Oromoo bakka tokko tokkotti finiinaa ture bakka tokkotti fidee jarmiyesse, finciloota diddaa garbummaa bakk adda addaatti adeemaa tures gamteessee akkaataa qabsoo Oromoo itti millkeessu irratti hojjachuu eegale,” jedhee jira.
“ABOn qabsoo fincila diddaa garbummaa yeroo labsutti, ummati Oromoo dhaamsa dhaaba isaa kana dhagahee waliin hiriiruun isaa dhaabni sun hagam ummata Oromoo biratti kabajaaa fi marartoo akka qabu ibse,” kan jedhe J/ Kadir, ammas qabsoo Oromoo milkeessuu irratti dhalooti haaraan waan yeroon gaafatu maraan birmachuu fi qabsoo egere isaan eeggatuuf of qopheessuu qabu,” jedhee dhaamee jira.
Ayyaana kana irratti keessummoota argaman keessaa bakka bu’aan hawaasa Somaali illee ayyaana kana irratti argamuu isaatiif gammachuu itti dhagayame erga ibsaniin booda muuxannoo waljijjiiruufis hawaasa Oromoo irraa kanneen uffannaa aadaa Oromoo calaqqisu uffatanii hirmaatan lama akka walgeettii hawaasa isaanii irratti argaman afeeranii jiru.
Jaarmiyaa dhimma qubattootaa South Australia, MRCSA, irraa keessummaan argaman Aadde Michelle S M Dieu dhaamsa dabarsan keessatti waldaan Hawaasa Oromoo SA qophii kana irratti isaan afeeruu isaatiif erga galateeffatanii booda, hawaasti Oromoo akkuma kanatti fakkeenya gaarii ta’uun walijaaree haadholii, fi dargaggoota akka jajjabeessuu fi barsiisu dhaamanii jiran.
Guyyuma kana keeysa ayyaana Edaatis kan kabajatan yoo ta’u, maayii irratti Waldaya dargagoota Oromoo kan kubbaa miilaa, ‘Oromo United Football Club Of South Australia O.U.FC.SA’ jedhamu ijaarrachuun kan labsatan ta’uun beekamee jira.
Posted by Oromo Community Association SA at 3:54 AM
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Galanni Giiftii Keenyaa Dubroo Maariyaam jalqabatti qulqulluu Efreem, nama Soriyaatiin, Afuurri qulqulluu isaaf ibseetu Barreeffame, kana boodas gara Afaan Gi’iziitti deebi’ee yeroo Hedduuf biyya keenya keessatti tajaajila kadhannaa Mana Kiris taanaa Ortodoksii keessatti kennaa tureera, ammas itti tajaajilamaa jira. Yeroo booda garuu, gara afaan Amaaraatti jijjiiramee hojiirra ooleera. Fedhiin amantoota afaan Oromootiin barachuu, dubbisuufi kadhachuun yerootii yerootti dabalaa waan dhufeef Yeroo jajaqabaaf bara 1990 A.L.I tti gar afaan Oromotti jijjiiramee Dhiyaate.
Bara 1996 A.L.I tti ammo yeroo lammaffaaf Keessa deebi’amee sirraa’ee maxxanfame. Fedhiin kitaaba kadhannaa kanaaf jiru waan dabalaa dhufuuf yeroo addaddaa maxxanfamee raabsameera.
Hojiin jijjiirraa kitaaba kanaa Kanaan rawwata jechuu otoo hin ta’iin, yaada dubbistootarraa argamum fuldurattis keessa deebi’amee ni hojjetama. \n \n (Maxxansa bara 1996, 2004,fi 2006 kan gulaale Waasihuun Amanuu dha.)
Eebbi haadha keenyaa Dubroo
Maariyaam bara baraan nu Wajjin
haa ta’u. Ameen.
M/K/O/T/I/Q/Q/M/B/D/
Waldaa
Qulqullootaa.


text:
Hiriira mormmii Oromiyaa kessattii torban sadii dura jalqabee itti fufaa jiru laalchisee dhabni mirgaa dhala namaatif falmmu Amnesty International kaleessa ibsa baaserratti tarkkanfiin mootummaan fudhachaa jiru kan gara jabenyaa fi hammenyaan guutamee ta’uu isaa fi kun immoo rakkina jiruuf furmaata akka hin taane ibse.
Amnesty International-tti damee Ameerikaatif daayreektara dhimmoota hariiroo mootummaa kan ta’an Obbo Adootii Akiwey wajjin ibsaa kana lalchisse Salem Solomon gaafi fi deebi tasistetti.