text:
SEENSA
Barruu kana keessatti seenaa, Finfinnee yaada baayyee gababdu irraa dubbadheen yaadan ka’efattin darba. Kun seensaaf seenaa, Finfinnee isin yaadachisuuf male seenaa, Finfinnee wali gala miti. Yoo seenaa, Finfinnee barressun jalqabame kitaaba gudda tokko ta’u danda’a. Tarii bar-tokko barreffamu mala. Amma garuu rakko siyaasaa fi dinagdee ishe hudhe irraan waa xiqqo dubbadha.
Finfinneen haandhura Oromiyaati. Bara 1886 ykn dhufaati ilman garbboomfattu; Miniliki dura SIRNA GADAA MACCAA FI TUULAAMA tin hogganama turte. Finfinneen wiirtuu Maccaa fi Tuulaamati. Akkasumas magalaa Gudditti Oromiyaati. Bakka harra masaraa biyyoleessa/galmii, Miniliki itti ijaarame ilmaan, Abisiniyaa bara dhufaa darbaa irra ta’ani impayeera Itiyoophiyaa afaan qawween tiksaan sun galmaa Abba Gadaa Tuufaa Muunaa ture. Warri, Abisiniyaa dha beelaa fi lolan biyya isanirraa godaanani dhufaan. Lolaa fi afaan qawween, Finfinnee dhuunfatan. Sababiin isaas humnoota biyyota alaatin lenji’ani, meeshaa jabanaa bara sana hidhachiifamani jaarmiyaa siyasaa fi amantiitiin ijaaramun hoggansaa fi hoggana wal-ta’a qaban. Sadarkaa sanatti, Oromoon sirna Gadaa yoo qabatellee haggansa, hogganaa fi jaarmiyaa wal-ta’aa, Oromoo guutuu hammatu dhabuun sababii dadhabina keessa qabu ture. Deggersa humnoota alagaa dhabunis shora olana qabaatera. Abbotin Gadaa Oromoo ballina lafaa fi lola guyya guyyaa irratti godhamurraan kanka’e sirna Gadaa fi bulchiinsaa gosaa gosaatti, Oromiyaa addan qoqqoaddatan. Kun immo kufaatii hamma harra, Oromoon keessaa dhidhitachaa jiruuf saaxile. Laalaa sana waan ofirra qabnuuf harra gosa, amantii fi naannoon ijaaramuun bu’a isarra balaa/gaga’ama isatu caala jenne ifatti dubbacha jirra. Qabsoo waggota shantamaan goonee kana keessattis kanumatu mirkana’e. Harralle sadarkaa Qabsoon Bilisummaa Oromoo/QBO galma ishetti dhi’acha jirtutti gosummaa fi naannumman of-duuba deebisa jira. Kufaati keenya kaleessaa of booda yommu millannu fi dadhabina keenya yommu qorannu gosummaa fi naannumman gufuu keessaa, Oromoo ture dha. Harraas dhibdeen guddaan keessa, Oromoo isuma kaleessa sana. Ilmaan garbbomffattu, Habashaa dadhabina keessa keenya kanattii daraan injifannoo gudda argatan. Harras rakko sana irra aanu dadhabne.
Miniliki Abba Gadaa Tufaa Muunaa afaan qawween akkuma injifateen, Oromoota; Abichuu fi Galaan ajjessu, harka muruu, jilba muruu, ciqilee muruu fi lafarra buqqisu hojii godhate. Lafa isaan irraa dhabamsiifaaman irra immo ilmaan, Abisiniyaa qubsiisu jalqabe. Kun Finfinnee qofaa osoo hin taane guutuu, Oromiyaa keessatti bifa wal-fakkataan itti fufe. Lafa Galmaa Abba Gadaa diiganitti galma mootummaa, bakka galma Qaalluu diiganitti immo mana sagadaa/ Bataskanaa ykn Orthodox dhaabbatan. Bataskanoonni, Finfinnee keessa jiraan heeddun isaani galma Qaalluu fi Odaa Oromoo irratti ijaaraman. Galmi bulchiisa mootummaa fi waajjiroonni dur-dur ijaamani immo Dirree Muudaa, Irrechaa, Gumiigayoo, galma Caffee fi galmaa Abba Gadaa irratti ijaaraman. Guutummaa impaayeeraa Itiyoophiyaa keessatti haluma wal-fakkataatu hojjetama ture/hojjetama jiras. Akka qoratootni seenaa bara Sanaa barreessanitti, Miniliki, Oromoo kitila shan fixe. Isaan keessa gosti, Oromoo Abbichuu fi Galaan warra gosti isaani dugugga sanyii, Oromoo sanan dhabame keessa warra gosti guutun dhabamedha.
Finfinneen 1886 tti, Minilikiin dhuunfatamte. Minilik gaara Inxooxxoorratti bataskaanaa fi galmaa mootumma ijarrate ture. Kan inni gaara Inxooxxoo filateefis tooftaa lolaaf daahanno fi teessuma mijataa waan qabuf. Saabaabiin isaas, Miniliki, Oromiyaa guutumman guutuutti hin dhuunfatin jira. Kanaaf Abboti Gadaa Oromoo wajjin lola dhawata geggessaa jira. Miniliki bulchiinsa siyaasaa hoggana haatii warraa isaa ,Xaayituu Butul immo Bataskanaa hogganti turte. Kanaaf lafa harkii, Minili ga’etti bataskanni, qeesonnii Abisiniyaa fi ilmaan Habashaa lafa qabatu. Kanaaf ilmaan Habashaa kuma dhibbotaan lakka’amantu, Finfinnee dabalate,Oromiyaa keessa qubsifame. Oromoon immo kitilaan biyyasarratti ajjeffame/ajjefama jiras.
Humnoonni fashisti,Xaaliyaani 5 Waxabajji 1836 tti Finfinnee dhuunfatan. Galmii Dhaabbata Tokkummaa Afirikaa/ DHTA ykn Organisation of Africa Unity /OAU’n 1963 keessa Finfinneetti hundeffame. Bara 2002 tti DHTA gara Tokkummaa Afirikaa/TA ykn African Union/AU tti jijjirame. Waal-ta’an hoggansa isaas, Finfinnee ta’e akka itti fufu murta’e. Yerooma wal-fakkataatti United Nations Economic Commission for Africa waal-ta’a hoggansa isaa, Finfinnee godhate. Akkasumas 1965 tti Finfinneen Council of the Oriental Orthodox Churches taate.
Akka lakkofsa ummata 2008 taasifametti ummata magalaa Finfinnee 3,384,569 tu lafa 5,165.1/km2 (13,378/sq mi) irra jirata.
Lakkofsi ummata magaala Finfinnee/MF keessaa baayyinni ummata Oromoo barabaraan gadi adeema. Kan ilmaan Habashaa immo guyya guyyaan dabala adeema. Kunis kaayyoo fi tarsiimoo dhan itti yaadame hojjetama jira. Kaayyon ani barru kana barressuuf ka’e enyutuu Finfinnee keessa qubatee jiraa fi Oromoon akkamittin ilalamaa ykn of ilalaa jira, Finfinnee keessatti yaada jedhurra ka’a. Kanaaf amma gara ijoo dubbin ka’ettan ce’a.
Heerri Adda Bilisa Baasaa Ummata Tigirayii/ABUT dhimma afaan hojii MF hin dubbatu. Hata’u iyyu male MF afaan Amaraan hojjeta. Akka Heera ABUT “MF bakka teessoo mootummaa Federaalaa fi itti waamamni ishees mootummaa federalaaf” jedha. Akka bu’a qoranna obbo Milkeessaa Miidhagaa kora Hayyota Oromoo, Fulbaana 2016 Yunibeersiitii Finfinnee keessatti geggeffame irratti ibsetti “ummati Oromoo %19.51, ummati Amaraa %47, ummati Guraagee %16 Finfinnee keessa jiraata”. Baayyiinni ummata Oromoo Finfinnee keessa jiratu baayyina ummata, Jibutii fi Komoroo wajjin wal-qixa. Ummati Oromoo MF keessa jiratu bayyiinni isaa ummata Jibuutii fi Komoroo wajjin wal-qixa kun wagga 130, Finfinnen, Habashootaan dhuunfatamte keessatti mana baruumsaa tokko, gazeexaa fi barrulee gaggabdu tokkolle MF keessa hin qabu.
Magaalonni Oromiyaa keessa jiraan heedduun isaani bakka qubsuma waraana, Miniliki turan. Adeemsaa keessa ummati itti galuun maagala ta’e. Akka bu’a qoranna Ob.Milkeessaa tti “ baayyinni ummati Amaraa magaala Finfinnee 1910 keessa %20 gadi ture, baruma kana keessa ummati Oromoo MF keessa jirataa ture Afaan Amaraa hin beeku ture, 1958 keessa ummati Oromoo %18 titti gadi bu’e, 2007 tti ammoo %20 ta’e”. Adeemsii akkasi kun sirna siyaasaa gita bittu alagaa wajjin deema. Biyyota garbumma jala turaan keessatti gochi akkasi kun mullatera. Abban biyya dhabame ykn sab-bicuu ta’ee giti bittu immo humna murtessaa/balla ta’e jechudha. Harrralle waanti ABUT guutuu Oromiyaa keessatti lola kallatti hunduumaan ummata Oromoorratti adeemsiisaa jiraanif kaayyoon isaa kanuma.
Hubachisia: barruu koo kan Qabsoo Bilisummaa Oromoo fi Wal-xaxiinsaa Gaanfaa Afirikaa jedhu 4 bitootessaa 2017 marsaaritii Ayyantuu.net irratti maxxanfame irratti kaartaa asi gadii kana fayyadameen ture. Hata’uyyuu malee ergaa kaartaan kun dabarsituu dubbistootni waan hubataan natti hin fakkannef. Kanaaf akka armaan gadittin ibsa na caqasa.
Kaartaa tokkoffaa
Kaartaa tokkoffaa. Magariisi akka ambeebatti gargar cicitte mullatu, Oromiyaa ABUT meeshaa cunquursaa Oromoo; Dhaabbata Dimookiraasii Ummata Oromoo /DHDUO tin bulchaa jiraanidha. Oromiyaan balloon gaanfa qabdu irratti sararaamtee jirtu immoo ishee ABO’n dhiigaan tarareedha. Ilmaan Abisiniyaa guutummaa impaayeericha keessa dhangala’aani dinaagdee biyyichaan duroomani jiru. Kana cinattii aadaan, Afaani fi seenaan isaani lellifamu bira taree saboonni kibbaa sadarkaa Afaani fi seenaa isaani moggatti dhiisaani Habashumma fudhatan bira ga’a jiru. Kanarra ka’uun, Itiyoophiyaan, Oromiyaa addan kutee impaayericha dhuunfate akka jiru kaartaan kun mullisa.
ABUT Oromiyaa yoo xiqqate bakka lamatti ciruu fi Oromoo sab-bicuu gochurratti halkaani fi guyya hojjecha jiru. Wagga shantama olif, Sumalootni, Sumaliyaa gudditti ijaaruuf qabsa’a jiru. Harra hoggansa wal-ta’aa tokko jalatti hogganamu yoo dadhabaan ille biyyi, Sumaliyaa fi Sumaleen addunyarratti beekamaniru. Biyyotini hallu diimaa dibamaan akka biyya Sumaliyaatti of beeku. Garuu gariin isaani, Itiyoophiyaa fi Kenya keessa jiratu. Mohammed Said Barren humna itti dhabe male bara 1977 tti, Sumaliyaa guddiitti kana ijaaruuf lola Baha Oromiyaarran jalqabe. Harras Lolli ABUT Baha Oromiyaarraan geggessa jiraanif duubbee siyaasaa sana qaba. Kanas taarsiimoo siyaasaa fi Oromoo sab-bicuu tti deebisuutu duuba jira. Akka bulchiisaa DHDUO harratti yoo Master pilani Qindawa Magaala Finfinnee/MPQMF dhugome Oromiyaan ishee magarisa sana taati. Ilmaan Abisiniyaa impayeericha keessatti saba guddaa/murteessaa ta’u. Gaafa sana yoo dimokiraasii dhan impaayericha bulchaan yaaddoo hin qaban. Sababiin isaas isaantu humna murtessa qaba waan ta’ef. Humnaan ukkamsaani barabaraan bitu akka hin dandenyee inuma beeku. Kanaaf dimookirasii dura waantii isaan gochuuf akekkataan impaayeericha keessatti dinagdee, aadaa, Afaan, sabummaa, amantii fi humna waraanan akka of-duuba hin deebinetti of ijaaruu fi Oromoo immo sab-bicuu fi lamsha’aa taasisudha. Amma karoora bara fagoo kana of-duratti egeree/ilmaan isaanif hojjecha jiru. Qabsa’onni ABUT ofi dullomaniru garuu waan hunduumaa ilmaan isaanifi fi dhalootaaf hojjecha jiru Yeroo hundumaa dhadannoon isaani ‘matakati’ jedha. Dadhannoon, Abbayi Walduu ummata Tigiraayif dhadate “hamma dhaloota saditti humni angoo siyaasaa nu harka fuudhu hin jiru” jedhe abdachiise Adollesaa 2016 tti.
Kaartaa lamaffaa
Kaarta lamaffaa. Kaartaa lamaffaa kanarratti dhaamsaan dabarfachuu barbaade akka kanatti fufe jiru ta’a. Wa’ee MPQMF armaan olitti ibseera. Ammo abjuu fi adeemsa Sumaliyaa guddiittin isinitti hima. Kaayyoo fi akeekii lola Sumaloota 1977 tti Baha Oroomiyaatti jalbee fi amma ABUT tin utubame adeemsifaama jiru barruu kiyya duraa irratti ibsera. Amma garuu, sumaliyaa guddiittin lafarratti yoo dhugoomtee maal akka inni, Oromiyaa fi Oromoo godhu isinitti mullisun carraqa. Lollii MPQMF fi Sumaliyaa guddiiti Oromoo irratti jalqabe akka jiru ijaa keenyaan arga jirra. Akka TVO DHUO hogganamu gabasettii “lolli kun jalqabe torbaan lama keessatti, Oromootaa kuma soddama/30,000 lafaa fi qe’ee isaanirra buqqise” jedha. Kun isa DHDUO amane gabase qofa. Akka OMN gabasetti immo “Oromoonni dhibba afuri/400 oli ajjefamaniru” jedha. Lolli kun akkuma itti fufeetti jira. Hata’uyyuu malee amma ammatti humni ykn mootumman maaliif kana gootu jedhe ABUT seeraanis ta’ee jaarsummadhan gafate hin jiru. Yaadumtissalle waan jiru natti hin fakkatu. Yeroo baayyee hayyoonni fi qabsa’onni, Oromoo “erga ABUT angoo siyaasaa irra kufee booda seeraan gaafanna” jedhu. Kun dubbi midhaan hin qabne dha. Erga kufeeti inniyyu kufe essaa ti? eenyuun eenyuun gaafattaa?. Ammoo erga kufee gaafachuun bu’aan isa maali?. Silallee harra akka inni darbee hojicha itti hin fufnef naasiisuufis ta’e adabuuf yeroo sirrin amma. Waldaan Abboti Seeraa Oromoo Hagayya 2016 tti ABUT kufuutif kerkera jira kanaaf angoo siyaasaa fi bulchiinsa biyyatti irratti maariyanna jedhe jaarmiyaalee siyaasaa fi waldalee Hawwasaa fi amantii Oromoo, London, Biritaniyaatti waame ture. Isa duras ta’e isa booda garuu achii buuteen isaani hin bekamu. Nama dhuunfaati kaasee hanga jaarmiyaa siyaasaa biyya alaa fi saba-himatti cuftinu yeroo sochiin tokko biyya keessa dhowu angoo siyaasaa qooddachuu fi wal-ta’iinsa/tokkummaa Oromoo irratti hojjechuuf dammaqu. Isa duras ta’e isa booda immo QBO hin yaadatan. Adda Bilisummaa Oromoo/ABO fi hoggana isarratti dhaaga holola darbatu. Namoonni gariin ABO fi hoggana isa hamachuu fi abaruu hojii qabsoo godhataniru. “Namoonni of keessaa miya’a ykn waan gaarii hin qabne yoo nama biroo hadheessan waan miya’an of see’u” jedhe obbo Leencoo Lataa. Gababaatti yoo, Sumaliyaa guddiittii fi MPQMF milka’ee, Oromiyaan ishe magariisa Dhiha fi Kibba sana qofa taati. Oromiyaa ABO’n dhiigaa fi lafee qabsa’oota, Oromoon taararee sun lafee/skeleton qofa taati. Dimshashumatti kaartaa kana lamaan iarratti waantin jechu barbaade kanuma.
FINFINNEE HARRAA
Akka bu’a qoranna Ob. Milkeessaa tti 1997 tti gandoota baadiyaa 23 tu bulchiinsa MF jala gale. Ummataa gandoota kana keessa jiraatan keessa %70 ol, Oromoodha. Gaafa gandoota baadiyaa 23 bulchiinsa MF jala galchaan dhimmotni aadaa, afaanii, mana baruumsaa, enyuumma fi buufata fayya/hospitala tokko ille ilaalcha keessa hin galle. Bara 2003 tti immo sunu hafe bulchiinsa gandoota baadiyaa fi lafaa naannoo sana akkuma jirutti dhunfatan. MPQMF maqaa ittin wali gala giddugalessa, Oromiyaa seeraan dhuunfatan male bulchiinsii fi ummati, Oromoo naannoo sanarra buqqifamera. Kaan immo ammayyuu buqqifama jira. Dhugaa lafarra jiru yoo ilalle bulchiinsii MF daangaan isaa asi ykn achi waanti jedhamee beekamu hin jiru. Yo kara Baha ilalle hamma Bushooftu ga’utti, Finfinneen ballatera. Kanaa immo ummatatu irra qubate jira osoo hin taane, lafa gudda investeroota, Tigireetu diilloo itti ijarratte jira hamma, Adaama ga’utti. Kara Kaabatiin yoo ilaalle bulchiinsii MF, Kotobeetii kaase, Walloo fi Tigirayitti geesurran daangaa hin qabu. Kara Dirre Xiyaraa; Boolerraan yoo caqsne bulchiinsii MF gandootaa baadiyaa keessa darbe, Tulluu Diimtuu ga’e Yerar/Garjiiitti deebi’a. Karaa, Sulultaan immo, Suluulta darbee laftii heedduun dhuunfatamera. Karaa Dhihaatiin immo, Burayyu darbee, Holoota darbeera. Lafti kun cufti 1997 kaasee maqaa investment; daraaraa omishuu, warshaa dhaabuu, gumurukii fi kk fadhaan samame. Yeroo sanatti qotee bulaan naannoo sanaa mormuuf yaale ture. Garuu deggersa ykn sagalee dhabe faca’e. Barataan ture bara sana nan yaadadha baratootni, Hamboo fi Calliyyaa, Mandii fi Dambii Dollotti mormi jalqabani turan. Garuu humni waraana guddan itti gadi dhiifame torbaan tokko kan hin calle keessatti ukkamsani. Dammaqinsii ummata Oromoos sadarkaa harra kanarra hin geenye ture. Harra lafa bara sana saaman seera qabeessaan itti fayyadamuu irratti ABUT nu fixa jira.
Akka qorannaa Ob.Milkeessatti “MF keessa olma da’immani kuma tokko/1000 ol, mana barumsaa sadarkaa tokkoffa dhibba saddetti/800 ol, mana barumsa sadarkaa lamaffaa dhibba lamaa/200 fi qopha’inaa dhibba fi kudhan/110 jira”. Kana kessaa manni barumsaa Afaan Oromoo hin jiru. Gaafa gandota baadiyaa digdami sadi/23 ofitti dabalaan sana mana baruumsaa, buufata fayyaa fi tajaajila bu’aralee hawwasaa adda addaa wajjin dhuunfatan. Sun cuftinu Amariffatti jijjirrame jechudha. Akka bu’a qoranna biiroo barnoota MF baasetti “mana baruumsaa konyaa, Gullallee, Aqaaqii, Yakkaa, Kolfee, Boolee fi Qallittii keessatti Afaan ittin barsiifamuu Afaan dubbatamu gadi waan ta’ee fi barsiisoonnii fi baratootni wal-hubachu dadhabani jedhe” ture. Ta’us furmati hin laatamin hafe.Akka bu’a qoranna ob. Milkeessatti ammoo “mannen barnoota, Oromiyaa keessa jiraan %8.5 Afaan Amaraatin barsiisu”. Yeroo Fincilli Xumura Garbumma/FXG, Burayyuu keessatti geggeffama ture ABUT saboota Afaan Amaraa dubbatani mana baruumsaa as jiruu kana ijoollee keessanif Afaan Amaratti jijjirra jedhe gowomsa ture.
MF keessaa Raadiyoonii FM kudhan/10 tu jira. Ja’a/6 kan dhuunfaati. Afur/4 immo kan mootummati. Gazeexaa kudha torbaa/17 fi magazinii digdamii tokko/21 tu MF keessa dalagaa jira. Hata’uyyu malee, Afaan Oromoon kan dalaguu tokkolle hin jiru. Saba-himaaleen kun cufti QBO irraa yaaddoo fi sodaa waan qabaniif aadaa, seenaa, Afaani fi enyummaa, Oromoo dhabamsiisutu dalagalee isaani duubaan calaqqisa. Innis mirga bicuu heerrii federeala, Oromoof kennulle hin kabajan. Inumayyu faallaa isaa yeroo isaan hojjetan arga jirra. Gariin saba-hima maqaa dhuunfaan ijaaraman kana harkaa duubaan ABUT hoggana. Kanaaf holola isaani ittin geggeffatu. Fkn FM Zamin kan qoondaala ABUT; Mimmi Sibaatuu ti.
Qabsa’oonni, Oromoo gameyyin 1960 keessaa jalqabani QBO bu’uressuu fi qooda irra fudhachaa turan. Harra ijoolleeni fi akakayyuun isaani Afaan Oromoo hin beekan. Qabsoo abban isaani fi akakayyuun isaani itti dhiigaa turan beekuun hafnaan Afaan Oromoo hin beekan. Yeroon mana baruumsa ture ijoollee dhiigaan, Oromoo ta’ani garuu aadaa, seenaa, Afaani fi enyummaa, Oromoo hin beekne heeddun arge. Irra heeddun isaani maatiin isaani qabsa’oota turan. Keessattu bu’uressitootaa fi hoggantoota Maccaa fi Tuulaama akkasumas ABOti. Kana yeroon jedhu maatii qabsa’oota biyya Hambaatti dhalatani guddatan dabalate. Akkan MF keessatti hubadhetti namoonni akkasi kun immo QBO akkuma alagaan ilaluutti ilaalu. Waanti nuti harra dhiigaa fi jirru kun dhalootatti hin darbu yoo ta’e gatii hin qabu. Namootni tokko tokko akkas jedhu “akakayyuun koo, Oromoo dha garuu, ani Afaan Oromoo hin beeku”. Kaan immo akkas jedhu “maatiin koo Oromoo dha garuu, anii Afaan Oromoo hin beeku” jedhu. Jechoonni kun warra, Oromoo facasuuf irratti hojjeta jiru heddu gargaraa jira. Isaanis akkasuma jecha nu seenaa jiru.
6 Hagayya 2016 gaafa Hirira guddicha magaaloota dhibba lama/200 keessatti hirirtootni ba’ani sagalee isanai dhagessiffachaa fi wareegama turan. MF keessattis iyyama ABUT malee yeroo duraatif hirirri geggeffame ture. Sochi FXG geggeffame keessa inni MF adda ture. Sababiin isaas humnaa tikaa fi poolisii caalaa kan hirirtoota karaa dhowatee konkolaachiiftoota MF ti. Yommu hiriirtootni wal-ga’u jalqabani kaasani konkoolachiiftooni daandii cufaani xurrunbaa ittin korii kararraa ari’aani afuufuu jalqaban. Sana boodaa daandii dhorkatan. Hirirtootni dhibba saddetti/800 ganama sa’a 7:00 dura Hulluqa Kormaa ga’an. Daandii konkoolachiiftootni waan dhorkatanif dandii miillaan namni lama irra deemurratti hirirani sagalee mormii isaani dhaggesisuu jalqaban. Battalumatti hirirtoota dandii qallo dheeraarraa faca’ani jiraan, Agaziin tokko tokkon isaan to’ate. Waan nama aja’ibu immo yommuu, Agaziin dhukasaa fi reebicha jalqabu danidiin sila cufaame xurrunbaan iyyisifamu tokko utuu hin hafiin naannoo sana baallee baasee waan barrise fakkata. Tarii konkaalaachiiftootni suniyyu humna tikaa ABUT ta’u malu. Garuu akka sochii gaafa sanatti utuu hirirrii sun cimee itti fufe ta’e, hirirri sana mormu biroon waan qopha’a ture natti fakkata. Hirirtootni gaafa sana qabamani reebamani fi hidhaman akka natti himaanitti “mana namoota dhuunfaa Afaan Tigirinya dubbatani keessatti, namoota uffata sivil uffatantu nu reebee” naan jedhani. Namni “guyya sadiin magazina nama dhuunfaa keessatti hidhamen reebame” nan jedhes jira.
BOOLEE, LAAFTOO FI QOSHEE
Bara 2015 keessa saamicha lafaa gandaa qotee bulaa Boolee Bulbularratti bifa addaa/ humnaa waraanaa fi tikaan ABUT tin jalqabe. Ganda qotee bulaa,Warra Gannuu keessatti mannen jiraatoota heddu diiguun namoota gariin ajjessani, gariin immo madessani, kaan immo hidhan. Utuu baayyee hin turiin, Oromoota ,Boolee Bulbulaa keessaa afoosha qabani namoota soddomi sadi/33 afoosharra qabani akkuma jiranitti mana hidhatti darbani. Ajjechaa Warra Gannu tti ABUT rawwateen wal-qabate sochiin MF keessatti dho’uuf kaanan yeroof dhaabani turani. Guyyota murasa booda immoo Laftootti humna tikaa isanitin lolan/humnan mana jiratootaa diiguu fi ajjessu jalqaban. Asittis mormii fi dura dhaabbanna gudda isaan hin egnetu isaan mudate. Humnoonni tikaa fi ajajoonni isaani isaani irra ajjeffaman. Namoonni heddunis wareegaman. Bulchaan Konya, Laaftoo fi ajajaan polisii aanaa sana irra ajjeffame. Saba-himaleen garagaraas gabasan. Kanaaf ammas utuu hin jaallatani of-booda deebi’an. Hata’uyyu malee manoonnii diigamani fi namoonni ajjeffaman akkuma sanatti hafan. Yeroon kun yeroo FXG, Oromiyaa keessa belbela jiru waan ta’eef ABUT heddu rifatani turan. Sababiin isaa QBO Shaggar seennan isaanif akka dhumate beeku. Lafoota irratti waranni geggeffamu kun immo investeeroota biyya keessaa fi alatti dursee gurgeramera. Kanaaf muddama jiran. Bitootessaa 2017 tti ammo gandaa “Qoshee” jedhamu keessatti sochiin adda dhaga’ame. Lafatu sigigate namoota dhibbaa fi afurtama/140 nyaate. Saba-himan ABUT dursee taatee sana lafa kosiin itti gatametu sigigate jedhe gabase. Kanaaf saba-himaleen cuftinu lafa kosiin itti gatametu sigigate jedhani gabasan. Garuu dhugaan jiru utuu laftichi hin sigigaatin dura laftichi gurgrame ture. Ummata laficharra jiratuunis irra ka’a jedhame qajeelfami kenname ture. Ummatichi lafa dhaquu waan hin qabneef callisema ta’a ture. Battala isaan hin yaadinitti balaan kun irra ga’e lubbun namoota sana darbe. Doozeeriin reeffaa namoota barbaaduu mana namoota sanas diigaa deema. Akkataa itti ABUT itti dubbicha afarsuu barbaaduus waan duubaan harka keessa qabu fakkata. Guyya tokko boooda baratoota, Yunibeersitiin gargarsa namooma godha jechuni fi Alamuddin saba-hima ABUT gadi ba’e kitila afurtama/K 40 kenna jechun sun na shakkisise. Balaa sana booda namoota naanno sanatti hafaan godansisaan. Silaas kan barbaadaama jiru laficha waan ta’ef.
Muxannoo wagga 26 ABUT irra arga jirurra enyunu hata’u dantaa isanif jecha ajjesuuf garaan isaani hin seesu. Gaafa galma, Miniliki seenan angoo irrati qabsa’ootaa fi hoggantootni gameyyin meeqaa akka wal-fixaan mudanno dhiho Ayyalomfa qabna. WAREEGAMTOOTNI IRRECHAA IMMOO BARABARAAN YAADATAMU. Ani dhumaati namoota dhibba fi afurtama/140 qoshee sana keessa ABUT harka qaba jedhen amana. Kanaaf dhumaati fi balaa sana cufaaf ABUT itti gaafatama.
MAQAA GANDOOTA FINFINNEE
Bara 1970 moota keessa gaafa QBO eegaltu, isa jalqaba qabsa’onni maqaa isaani jijjirratan. Fkn Yohannis= Leencoo, Abdur Karim= Jaarraa tti jijjirratan. Qabsa’onni maqaa Amaraa, Arabaa, Israa’eel qabaata turaan cufti maqaa Oromootti jijjirratan. Sana booda maqaa lafa Oromoo, maqaa Oromootti deebisan. Fkn Addis Abeba= Finfinnee, Asebe Tefer = Ciroo fi kkf dha. Battaluma sanatti qubee Saaba/Amaraa dhiisaani Qubee Afaan Oromoo Afaan hojii jaarmiyaa, barnootaa godhatan. Osoo akaksitti QBO belbela jirtu 1991 jijjiramni ta’e. Sana booda Heeraa fi Mootumman duraan ture jijjirame. Hata’uyyu malee heeraanis ta’e labsii dhan hagganni ykn mootumman maqaa MF deebisee ykn moggase hin jiru. Garuu ummati Oromoo sagalee tokkon wal-ta’ee Addis Abeba lagate. Finfinnee jedhe waan waamef harra alagaanis, Finfinnee jedhe waama. Akkuma kana maqaa gandoota, Finfinnee keessa yoo maqaa Oromoon itti moggafaten sagalee tokkon wal-taane waamu jalqabne gaaf-tokko alagaanis utuu hin jaallatin fudhachu mala. Isa jalqaba garuu osoo nama bira hin dirqisisiin ofirra ha jalqabnu. Lagadhu/didii maqaa alagaan gandoota, Finfinneef moggase.
1. Adaamii………………………………………….Semen mezegaja, semen hotel
2. Agamsa………………………………………….Anuarmesgidi,Merkato
3. Alloo riqichaa…………………………………Ingiliz embassy
4. Awwaroo………………………………………..Aware
5. Baabuu…………………………………………..Addisu Kera
6. Baddaa Ejersaa………………………………..Res Kesa –sefer
7. Birbirsa gooroo…………………………………Georgis, Piasa
8. Burqaa……………………………………………Yeka Mikael
9. Caffee Araraa……………………………………..Yeketet 12
10. Caffee muudaa…………………………………..Lideta
11. Caffee Tumaa……………………………………..Sidist kilo
12. Calcallii………………………………………..Sar bet
13. Laga Harree…………………………………… ..Lagahar
14. Caffee annani…………………………………….Meksiko
15. Daalattii ……………………………………….Aret-kilo
16. Dabbasoo…………………………………………Goteraa, Wallo sefer
17. Dachee Gorbaa…………………………………….Addis-ketema
18. Dhummugaa………………………………………..Ginfille
19. Didimtuu…………………………………………Shehojale
20. Dolloo buddenaa…………………………………..Bekilobet
21. Dooqaa Booraa…………………………………….Hayahulet
22. Fichee…………………………………………..Talian-mishig
23. Garbii…………………………………………..Sengatera,ambeta,mekelakia
24. Golboo…………………………………………..Gofa, Kera
25. Haadaa ammaa……………………………………..Tele,Geraji,cerqos
26. Harawwaa…………………………………………Kacha fabirika
27. Harbuu…………………………………………..Shola
28. Heexoo…………………………………………..Behita
29. Hulluqa Kormaa……………………………………Ras Birru Sefer, mesqel adde bebah
30. Hurrumaa…………………………………………Ferensahi/France
31. Hurufa Bombii…………………………………….Jenmeda
32. Hurufaa Raaree………………………………….. Ras Geneme sefer, Addisu Mikael
33. Jaajjaa…………………………………………………..Bihere-tsige
34. Kormaa ykn Raaroo…………………………………Res Tesema sefer,tikur anbesa,immigration
35. Labuu………………………………………….. siga meda, tataki
36. Laftoo…………………………………………. Bunna bordi
37. Lumee……………………………………………Yosef sefer/Yosef betekiristian
38. Madaaroo…………………………………………Ayer tena
39. Malkaa Ooboshee ………………………………… Bambis
40. Mardee…………………………………………..Aroge ayar marefia
41. Muujjaa………………………………………….Shiro-meda
42. Qaalee…………………………………………..Asko
43. Qarsaa…………………………………………..Shereten, Hilten, Xiyibet
44. Qirxii…………………………………………..Belah Zeleke-menged
45. Sammu gulaalaa……………………………………Meta daricha
46. Sokoorruu………………………………………..Meselemia,Amanuel,koasmeda
47. Sulula Garbii…………………………………….Tekileheyimenot
48. Tulluu Daalattii………………………………….Aret kilo betemengist
49. Tulluu dheertuu…………………………………..Gofa betemengist
50. Tulluu ejersaa……………………………………Hana Mariam
51. Waayyuu………………………………………….Kechene-medenialem
52. Waddessaa………………………………………..Cherchir godena
FINFINNEE 1974 BOODA
Bara 1974 booda adeemsi siyaasaa impayeera Itiyoophiyaa hundee dhan jijjirame. Abban lafummaa fi sanyalumma, Amaraa mormii guddatu mudate. Kanaaf sabummaan adda adda baba’ame ijaramun jalqabe. Sana booda siyaaasaa sabumma irratti hunda’etu beekamti argate/fudhatame. Sadarkaa kanatti saboonnii fi ummatootni maagaala joonji siyasaan rukutaman. Sababiin isaas jiraatootni magaala sabumma tokko hin qaban. Gariin isaani haadhan saba bira, abban saba bira irra dhalatan. Kaan immo haadha mana ykn abba manatiin saba biradha. Kanaaf siyaasaa sabumma irratti hunda’e fudhachun waan isaan diiguuf sabumma caalaa biyya lellisutti fulleffatan. Gochii akkasi hedduminan magaalotta, Oromiyaa keessa jiraan keessatti mullata. Magaaalonni, Amaraa fi Tigirayi keessa jiraan rakko kana hin qaban. Magaalotni, Amaraa keessa jiran, Amaraa dha. Kan Tigirayis ,Tigireedha. Oromiyaan garuu sabootaa fi ummatoota, Oromoo hin taaneetu dhuunfate jira.
Finfinneen uumama isheetin lafa dhaloota, Oromoo yoo taate ille harra garuu ummatootni keessa jirataan saboota biroodha. Oromoon MF keessatti sab-bicuu fi iyyessa ta’e jira. Oromoon qe’ee isaa irratti iyyessaa fi alagaa ta’e bulaa jira. Alagaan, Finfinnee keessatti duroomee, abba biyya of godhe bulaa jira. Oromoon MF keessatti shakkamaa fi sodaatama jirata. Finfinneen haandhuura, Oromiyaa taatee garuu saboonni ishee keessa jiratan, Oromoorraa soda fi yaaddoo qabu. Kanaaf gaafa QBO finintu jaraatootni MF yaaddootu isan qabata. Callisani osoo hin taane muxaanno irra ka’an qabu. Innis: Addi Bilisa Baasa Ummata Eritiriyaa/ABUE gaafa guutummaa, Eritiriyaa dhuunfate ummatoota, Asmaraa keessa jirata turan kuma jaataama/60,000, Tigiraayi keessatti akka koositti dhangalaasan. Beleshangul ummata Oromoo Asoosaa keessa jiratu konkoolaata biyyoo guuruun akka biyyootti, Mandii fi Begiirratti dhangalaafte. Jiraatootni MF sodaa kana waan qaban natti fakkata. Heeddun isaani ilmaan nafxanyootaa waan ta’anif jibbinsa, Oromoos qabu. Kanaaf dhaabota maqaa tokkumma, Itiyoophiyaan ijaaraman humna isaani guutu deggeru. QBO ykn ABO immoo akka diinaa isaanitti ilaalu. Halli kun immo ABUT daraan fayyadera. Dhugaa dubbachuuf jiraatootni MF ABUT gararra jibbu. Garuu dhaaba itti chichani/amanani deggeraan immo hin qaban. Qabsooni fi jaarmiyaaleen biyyatti keessa jiran tumsa fi deggersaa ummata magaala hin argatin jiru ammalle.
Bara 1974 as jiraatootni magaalaa jaarmiyaa siyaasaa cimaa deggeran hin arganne. ABUT 2005 dura xiyyeffanna isaani jiraatoota magaalaa fi saboota wal-makaa irra ture. DHDUO bu’a tooftaa qabsoo sanati. 2005 asi garuu xiyyeffannan ABUT jiraatoota baadiyaa giddu galeffate socho’a jira. Dhaabonni maqaa tokkumma, Itiyoophiyaan qabsa’aan immoo ABUT faana deemu. 2005 dura akkuma ABUT xiyyeffannan isaani jiraatoota magaala ture, isa asi immo jiratoota baadiyaa giddu galeffatan. Fkn qabsoo Kaaba Itiyoophiyaa; Amaraa fi Wal-qayiti fakkenya ga’adha.
QBO’n gaafa jalqabes ilmaan qotee bulaa qaroodhan MF keessatti 1973 hanga 1976 tti socho’a ture. Bara 1976 hnaga 1991 immo Gobollee fi Yaabus keessa nanna’a ture. Bara 1991 immo, Finfinneetti ol deebite. Bara 1992 biyya hambaatti gadi ba’e. Bara 1993 booda bu’uressitooni fi hoggantootni muraatoo fi jajjabon dhugaatti qabsichaaf mana ba’an ni wareegaman. Qabsa’onni qubaan lakka’aman qabsicha dandamachiisuuf biyyota ollaa keessatti dhamati guddadhan qabsicha deebisaani gadi dhaabun biyyatti ol deebisuuf ijjibatan. Sadarkaa kanatti ABUT heddu of ijaare, biyyota dhihas firoomfate. Waraannii fi humni tikaa isaani biyyota Dhihaan leenjii fi hidhanno humna isaani olitti argatan. Kanaaf qabsa’onni, Oromoo dura dhaabbachuuf duubbees waan hin qabneef marfama hamaa keessatti hadhaa qabsoo dhandhaman. Kana keessatti hoggantootni fi ajaajootni heeddun wareegaman. Kana cinatti diigamsi keessaa fi foxxoqinsi isaan mudate. Hamma harratti diigamsii fi foxxoqiinsii akkuma itti fufeetti jira. Sadaarkaa kanatti qabsoo qara lama ykn sadii kan marfama keessatu geggeffama jira. Kanaaf 1992 booda QBO fi MF deebi’ani wal-argachu hanqatan. Jiraatootni MF fi QBO halaalatti oduu/ maqaa dhan malee wal-hin barin jiru. Qabsoon biyyatti keessatti geggeffamu immo deggersa jiraatoota Magaala argate male milka’u hin danda’u. Bara 1991 dura qabsoon hidhanno milkii fi deggersaa jabaa qaba ture. Kanaaf deggersa jiratoota baadiyaatin galma ga’e. Qabsoo hidhanno keessatti sagalee murteessa kan qabu jiraatoota baadiyaa ture. Qabsoo jaarraa 21ffaa keessatti immo murteessan jiraatoota maagalaati . Kanaaf QBO wagga tokkof utuu wal-irra hin citiin deemte deemte, Sabbataa, Burayyuu, Suluultaa, Galaan, Sandafaa, Laga Xaafoo geessee of-irra deebite. Akka wareegaama, gootummaa fi cichoominaan belbela turten, Finfinnee ol seente ta’e dhumate ture.
Gaafa QBO, Finfinnee marsite mootummoonni Gaanfa Afirikaa heeddu rifatan. Sababiin isaas seenaa haaratu Afirikaa keessa jalqaba jira. Afirikaa keessatti abbaa Irree fi Garbomfataan hidhanno malee kufaani hin beekan. QBO’n ABUT Gaanfa Afirikaa sodaa fi yaaddoo tokko malee to’ate jiru lafaan ga’uuf raasuu isa yommuu argan.
- Albashir; mootummaan Sudaan Kaabaa hidhamtoota siyasaa biyya isa keessa jiran cufa akka gadi lakkisu waada seene
- Salbakir; mootumman Sudaan Kibbaa mormitoota isaa wajjin ararame
- Sumaliyaan nama mootummaa nuuf ta’a jedhan filatan, nama ABUT barbaadu didan
Museevini; mootumman Ugandaa yaaddoon lafa qaqqabu egale
Saba himaan biyyota Dhiha QBO dhaga’u hin feene akka CNN, Bloomberg,China fi kkf gabasuu egaalan
Mootummoonni Dhiha wagga 30 kadhatamani sagalee, Oromoo dhaga’u didaani balbala banana simachu egalan
Halli kun kan nutti agarsiisu QBO galma mootumma/ MF tti dhi’achu isheeti. Waggota dheeraaf baadiyaa keessa gaafa isheen turte namni gurra kennef hin turre. Oromoon dhaga’u hin feeneyyu heeddutu ture. Anga’oonni DHDUO fi qoondaaltootni ABUT tokko tokko dhiifama gaafachuu fi gaabbuu egaalan. Qabsa’onni Oromoo gameyyin abdii kutaatani manatti gagalani turaanis mana gadi baba’u itti fufan. ABUT waan takka godhee fi yaadee hin beekne ifatti/mullinatti seeraan waraana ummatarratti labse. Labsiin sun immo enyummaa isani isaan of- keessatti dhokfatani raroo hoolaa uffatani biyyota Dhihaa gowomsa turan bineensumma isaani saaxile. Kanaaf akka dura jaalala fi amantii mootummota anga’oota Dhiha biratti qaban harra hin qaban. Kun cuftinu jiraatootni magaala sagalee fi humna murteessa qabachu isaniti. Sababiin isaa addunyaan harra addunya odeffannoti. Odeffaano dabarsuu fi fudhachuuf carra gudda kan qabu immo jiraatoota magaalati. Odeefaannoon harra akka rasaasaati. Kanaaf ABUT rukutta odeefannotin jonja’e. MF magaala guddiitti Afirikaa, bakka iddo bu’onni biyyota Gamtoman/ BG ykn UN jiru, Saba-himaan biyyota Dhiha jiru, Dipilomastotni fi ummatootni biyyota alaa jiraan waan ta’eef sagalee fi dhageetti gudda qaba. ABUT wagga 26 QBO baadiyaa fi biyya ollatti ukkamsa turulle amma garuu Finfinneetti marsitetti.
QBO FINFINNEE SEENSISU
Akka furmaatatti kanan heeru QBO Finfinneetti ol-galchu dha. Kunis kan ta’u malu tooftaa fi tarsiimoo qabsoo fi yeroon gaafattun masakamu ta’a. Kanaas akkas ta’u qaba ykn kanatu gaarii dha jedhe gabaa kana keessatti akkan dubbadhuf narra hin egdan jedhen abdadha. Hata’u iyyu malee amman booda jiraatoota magaala irratti xiyyeffachun dirqama ta’a. Kana yeroon jedhu jiraatootni baadiyaa hin fayyadan jechu akka hin taane isinif gala jedheen yaada. Qabsoon amantii, kutaa, gosaa, korniyaa hunda hin hiramchiifne tuulla cidii dha. Hammam guddatu ille bu’a hin qabu. Tooftaa fi tarsiimoo jiraatootni magaala, Oromiyaa fi kan biroo itti QBO deggeran mala dha’un barbaachisa natti fakkata. Hammi ummati Oromoo hidhanno malee qabsa’uu qabu caala qabsa’era. Utuu ummati, Oromoo MF keessatti murteessa ta’era ta’e qabsichiyyu xumurame wagga tokkoffa isa kabajaa jirra ta’a. Hubannaa fi beekumsa jiraatootni MF QBO tif qaban heeddu dhugarraa fagoodha. Karaa ittin isaan hubachiisaan mala dha’uun hojii aritiin hojjetamu qabudha. Akka ummati Oromoo biyya isaa keessaa saboota biroo ari’uuf hin teenye qabsoo dhan agarsiifnerra. Garuu ammayyu wal-ta’insa haqaa fi galmee irratti hunda’e walin hin qabnu. Gargar fageenyaa fi uumamni magaaloota, Oromiyaa keessa jiranis yoo addan nu fageesseelle wal-ta’iinsaa qabsoorratti hunda’ee tokko qabaachuu dandeenya. Innis akka si gaditti caqasi.
- ummatoota Oromiyaa keessa jiraataan cufaaf odoo isaan nun gaafatin lamumma Oromiyaa kennuufi. Yoo didanis mirga guutu qaban
- Dirqama lammiin Oromoo tokko qabu akka gitaa fi humnaa isanitti itti kennu
- Sagalee isaani ta’u, hawwachuu, misoomaa, Saba-himaa fi hojii hawasaa keessatti of eggannodhan hirmachisu
Rakkini fi dhiibbaan isanirra ga’u akka lammi biyya keenyarra ga’etti fudhanne deggeruu fi gargaarsa namooma gochufi qabna
Yoo QBO tif hirisuu hin danda’amu illee ta’e tumsa godhachuf halkaani fi guyya irratti hojjechu. Kunis qabsoodhan dhugoma.
Hubachiisa: akka lammii biyya keenyatti ilalla jechun immo mirga hiree keenya nu murteessu jechu akka hin taane quba qabadhu. Mirga guutuu qabu jechuunis mirga nam-tokke isaan qabsa’aa jiranif jechudha. Garuu mirgi isani kan saba isani giddu galeffate/waalteffate jechu miti. Gabaaba dhumatti mirga nam-tokkee/individual right jechudha. Mirga sabumma ,Oromiyaa keessatti, Oromoo qofaatu qaba.
Bilisummaan Oromoo: kabajamu mirga saboota cunquurfamoo fi Oromiyaa keessa jirataniti.


c: text/html

text:
Uummata Itiyppiyaa dhibba irraa harka 97 kan bakka bu’an amantiin ijoon torba kan keessatti argamu gumiin waaltaalee amantii Itiyoopiyaa sabatiinsa dhabamuu baatilee fi ture dhaabsisuu akkasumas adeemsa nageenyaaf yaalii gama isaa gochuuf hojjetaa turuu ibsee jira.
Walitti bu’iinsa turetti aansuu dhaan jibbiinsa uumamee wal wajjin deemuun rakkisaa akka hin taane gochuuf yaalii gochaa jira.
Mootummaan Itiyoopiyaa nagaan bakkatti deebi’uu ibsee jira. Gumiin waaltaalee amantii biyyattii garuu dhimmi ijoon nagaan bu’uu qaba jechuun yaadachiise.
Paappaasiin waldaa orotodoxii Itiyoopoiyaa abuna Maatiyaal illee isuma kana calaqisan.
Prezidaantiin waldaa Mekane Yesuus luba Waaqsiyuun Iddoosaas araara sanaaf ta’a kan jedhan ennaa dubbatani adda addummaa yaadaa qabnu yaada gabii qabuun yoo ilaalle wal wajjiin jiraachuu, nagaa fi guddinni keenya akka saffisu gumaacha jedhan.
Prezdantiin Mana marii walii gala dhimmootii Islaamummaa Shek Muhamed Amin Jamaal walitti bu’iinsaa fi jibbiinsa dhiifama gochuu dhaan hambisuu nu irra jira jedhan.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Plicní Nagaan Dhuftan! Akeki Aarsaa Kakuu Haaraa oduu gammachisaa isa fayyina nama hundumaaf ta’e, wangeela gooftaa keenya Yesus Kristos, labsuu DHA. Diree kana irratti barrulee, lallaba, qorannaa Macaafa Qulqulluu, akkasumas barnoota addaa addaa kan sagalee fi faakiin utubame maxxansuuf yaadaa qabna. Maxxansiin kun akka isin jaalalatti, ajjajamuutiif tajajila akka aarsaatti Waaqayyof dhiyessitan, namas Akka jaalala Waaqayyootti tajajiltan fiixaan baasuf Akka ta'u ni abdanna. Až addaa addaa dirree … Dubbisu ITTI fufaa | Pokračovat ve čtení →
Jalqaba Jecha mana jedhu durée jako yoo věci jako irraa fudhannee ilaalle: Mana jechuun kan namni, horiin, yookiin meeshaan keessa jiraatu jenne fudhachuu ni dandeenya. Yeroo Jecha mana jedhu kanatti qulqullummaa jechi jedhu dabalame, akkuma beekamu hikaan o ISAAA je jijjirama. Mana qulqulummaa jechunis Wanti qulqulluun přehlédnutí národní ka'amu yookin ve sloupci ve sloupci jiraatu jechuudha. Manni qulqullummaa kun immoo itti gaafatummaa fi abbummaan kan Waaqayyo o Akka ta'e waliin … Dubbisu ITTI fufaa | Pokračovat ve čtení →
Waaqayyo obvykle ISAA biyya garbumma keessa nesrov Hip nedávejte. Ammas nemůžu dočkat. Saba isa isa waliin ta'un vypadá Druh. Ammas přezkoumána. Saba isaa irra immo amanamumma barbada. Sabni isa amaname Waaqayyoof akka hojjetu—akka waaqesu. Maree: Bara jreenya keetti geggessan Waaqayyo siif godhe maal fakkataa? Gegg Essa fi garummma uvnitř siif godhe Kanaf kan SII IRRA eegamuu Watermaal Jetta? MEE ITTI YAADII: Waaqayyo Inni Jaalala ta'e Waaqayyo … Dubbisu ITTI fufaa | Pokračovat ve čtení →
Namooni amantiitti qabamani Hin jiraane, maaliif Waldaa Kirstiyanaa Hin dhaqtaan ykn maaliif Waldaa Kristiyanaa baqaatu jedhan yeroo gafatamani: "Wal-falesuutu bayyata", "Gaatii hin qabuu." "Achitti Maal Akka hin jen argamu dhaqiin tilmamuun je dada'ama" jedhu. Yesus Inni nuti seena Luuqaas bareese keessatti arginu bludy namooni jedhan Kanan stěny hin fakkatu. Naan inni hojjechuuf deemu salphati Hin tilmamuu. Namooni velmi kontinent, "Waaqayyo namoota gaarii hojjetan ni jaallata" jedhani yaaduu … Dubbisu ITTI fufaa | Pokračovat ve čtení →
Wa’ee ijooleewaan keenya namooni biroon waan bayye beeku ni danda’u. Namooni isaani waliin baratan, waliin hojjetan, eenyuma isaani amma ta’e beeku namaa birattis himu ni danda’u. Eenyuma isaani siriitti gad-fagesaani beeku fi himu garuu hin danda’an. Nutu siriitti isaan beeka. Namooni bayyen waa’ee Yesus amma ta’e beeku. Beekums isaani garuu gad-fago miti. Dhugaa guutuu hin beekan. Kanafu nama gaarii, barsiisa ciimaa, humni Japan tento ittin mul'ate, Spojené národy … Dubbisu ITTI fufaa | Pokračovat ve čtení →
Biyya klidu keessa stěna biyya klidu miti.mp3 15Isa hamaattii Akka ISAAA eegduuf Malee, biyya uklidnit keessaa Akka ISAAA baaftuuf si hin kadhadhu. 16Akkuma snadno biyya klidu hin Ta'in, isaanis biyya klidu hromady. 17Dubbiin kee dhugaa DHA, dhugichaan Isaan qulqulleessi. 18Akka ATI biyya lafaatti ergite, Ahmed akkasuma biyya lafaatti ISAAA ergeera. [Yoh. 17:15-18] Duuka buutooni Ježíš Kristos (Kristi'yaanoon) namoota zklidnění biyya keessa wamamani dhiifamu … Dubbisu ITTI fufaa | Pokračovat ve čtení →
Naan dura Jaalalii služby Akka ta'e Macaafini Qulqulluun dhuga nuuf ba'a. Jaalalii eenyuma Waaqayyo iyyu Akka ibsuu caafata qulqullu'aa keessatti "Waaqayyo jaalala Naan ta'eef, namni cena jaallatin, Waaqayyoon hin beekne " (1 Yoh. 4:8) jedhame caafameera. Wal-dhabdeen Waan jaalala dhorkan ykn ittisan keessa isa jalqaba ti. Haa ta'u iyyu muže, Wal-dhabdeen Waan dhokkfamu směrem fesisne, jireenya keessatti národní hafne dhuga jireenya Hin. Dubbin Inni cimaan Wal-dhabdeen dhibamu isa osoo … Dubbisu ITTI fufaa | Pokračovat ve čtení →
Dhuga-fi baatuun Mama Naan argee dhaga'e důležité DHA. Máma Naan Naan argee fi dhaga'e namaa dhoksuu je ndmiti keenya je komana. Naan poddajný pod míru Idhu ARGE tokko důležité pro Chitti gafatama dhiise badisa ga'uf qaba. Podle mírové Naan gaarii ARGE tokko poddajného dhoksu Immo velmi gaarii hirmachu namaa poddajná Hin barbane DHA. Maree: Qoricha poddajná dhukufate tokko fayyisu Yoo bekte Maal goota? Lata IMMO sanaf Nama je jeden dhoksita? Namni … Dubbisu ITTI fufaa | Pokračovat ve čtení →
Magarsa začal – K dosažení Koo Hin Irranfatu – Lencaa.mp3 Magarsa Baqala vení Leenca qaraniyo angafa Zakladatele, který Yesus mootii Lalisa saaroon mootii Během Automobilové závody Daawitii Mootota keessa Akka která surového Jírů akkikee Ati ulfeefamii waaqaa analýza ulfaadhu nebo illee Ulfaadhu představivost učí učit, ulfadhu ale illee /4 1. Hin sagadinuu waaqota ormaaf, (Mootii gudda ulfinni kee) Hin sagadinuu kan du'aniif, (Mootii gudda ulfinni kee) Okres kan SII … Dubbisu ITTI fufaa | Pokračovat ve čtení →
Gooftichi Dhuguma Du'aa Ka'eera Luqaas 24:13-35 Lafa-gafa Nutt Nutt Abdi kutanetti roomine addemnu-Waaqayyo Nutt mul'ata. Humna fayyisu ISA spinální agarsiisa. Abdi keenya haaressa. Kayyo fi geedara Akkeka keenya. Maree: Abdi GAFA kutanna dostávat Waaqayyo sflf ga'e beeka? Mee dhugaa nuuf ba'i. MEE ITTI YAADII: Maaliif Gooftan yeroo dhume irratti, Abdi dhumate irratti mul'ata mul'ata? Nuti arifate Immo, isatu yeroo dhumate irratti mul'ata? Bučet lachanu ta'u danda'aa? SEENSA: … Dubbisu ITTI fufaa | Pokračovat ve čtení →
Jak čas Inno byly poskytnuty, Ka'eera! Luqaas 24:1-9 Nuti Ježíš isa isa Du'a ka'ee jiraataa argaane. Isatu jireenya nuuf ta'e. Yeroo du'a zatímco ka'u Goofta itti yaadanu kanatti attamitti Yesus Inni jiraataan jireenya naproti nuuf ta'e waliin xixalla. Maree: Utuu Yesus dhimma kee keessa cena gaalle ta'e maaltu ta'a Výdaje? Guyya har'a akkata Ježíš jireenya kee kana itti geedare, akkata Inni itti nestabilita, která moofa'e itti haareesse dhugaa … Dubbisu ITTI fufaa | Pokračovat ve čtení →
Je to opravdu o grace.mp3Dubbin isa Dubbi Ayyaana ti Rom 4:13-25 Dubartiin Tokko Waan kiitabaa amanti ishe Irra dubistuu Tokko galuuf Dinan namicha geggessa amanti ishe ta'e Bira dhaqixe waa'ee Waan isheen dubbisa jirtu Akka ibsuuf gaafate. Namichi IMMO "Ani qubee hin beeku. Garuu yoo ati hub dubbifite dhugaa Inni agarsiisu naan hubadha "ittin jedhe. "Ati viz sprej Ille surového beekne, attamitti dhugaa Inni agarsiisu hubachuu dandessa?"hází … Dubbisu ITTI fufaa | Pokračovat ve čtení →
Jedná se o nás too.mp3 Kristos Waaqayyotti Nu Araarsuuf Dhipate 1 Phexros 3:18-22 Yeroon buď yeroo Waldaan Kristiyaana the'ee dhiphina goofta keenya Yesus Chitti yaadu DHA. Haala kuřecí keessatti gaafiin Nuti z Malu gaafachuu keessa Pokud Inni, "Yesus maaliif dhiphae? Yesus maaliif dhiphachuuf muž ...?"Jedhu dali. Sagaleen Waaqayyo gaafii kanaf Debbi ga'aa nuuf Kenna. Maree: Nama biraaf Jecha gatii bafte beekta? Podle mírové ATI gatii bafte hidhamu, … Dubbisu ITTI fufaa | Pokračovat ve čtení →
Tesfaye Ayano Tiin Yesus oolmaa namoota baayee Irra Akka qabuu beekamaadha. Garuu oolmaa ISAAA, jak šel do deebifnuuf? AKKA Yesus jedhe Warri Ani oolmaa skočil Irra, Na Warri jaallatan sagalee obsadil hojii irra oolchu jedhe (1Yoh.5:2-5). Qayyoo Kanaaf přijímat žádné Keen, Keen beekumsa, Keen lubbuu, qabeenya zájem, dhaloota Ing jaalladhu jedhe (Mat.22:37). Warri Yesusiin jaallatan lubbuu isanii ta'e, qabeenya, beekumsa isanii, jste isanii kenuuf dubbatti Hin jedhan. Kanaaf … Dubbisu ITTI fufaa | Pokračovat ve čtení →
Tesfaye Ayano Tiin Namni Ilmicha Ganu Abbacha waliin firooma hin qabu. 1Yoh.2:22-23 Ilmichi eenyuu? Yesu Kristos. Abbichi hoo? Waaqayyo Abbaa Yesus, V keenyas! Eegaa nyní Warri Yesus gooftaa ta'u isatti amanu obboloota Yesus jechuudha? Eeyyee Warri gooftaa Yesuustti amanan obboleewwan Yesusii DHA. Akkamitti obboleewwan ta'un danda'amaa? Mee (Yohannis 1:12-13) Haa dubbifanu. Warri Yesus gooftaa ta'u isatti, ilma Waaqayyo ta'u isaatti amanan abboon ijoollee Waaqayyo ta'un isaanii ni … Dubbisu ITTI fufaa | Pokračovat ve čtení →
Nejde o us.mp3 Wiirtun Waaqayyo Malee Nu Miti 2 Qorontos 4:1-6 Naan gaarii yeroo nuuf ta'u, Naan spinální Chitti Chitti yaadnee dhamane tokko yeroo nuuf rawwamatamu, attamitti Simana dowload? Ne dostatečně namni biraan itti yaadee, Chitti dhama'e tokko yeroo guutuuf baatu IMMO attamitti velmi dhiima je banaa? Madii gaaruumma služby Waaqayyo. Nisa iraa gaariin Naan je ndinu nuuf Akka ta'u sagaleen Waaqayyo nuu barsiisa. Maree : Waaqayyon amanachuu, … Dubbisu ITTI fufaa | Pokračovat ve čtení →


text:
”Sirni Federaalizimii maqaadhaaf malee harka lafa jalaatiin qawween uummata bulchaa jira.”
Waggoota lamaan darbanii qabee mootummaa jiddu galeessaa Itiyoophiyaa irratti, hawaasni mormii isaanii haala adda aaddaatiin dhageessisaa jiru. Keessattuu mormii Naannoolee Oromiyaafi Amaaraa keessatti gaggeefameen badinsi lubbuufi qabeenyaa hedduu qaqqabeera.
(VOAAfaanOromoo) — Cabaarratti buqqa’aa akkuma jedhamu sana, qe’eerraa buqqaafamuun Oromoota kumaatama hedduu daangaa naannoolee Oromiyaa fi Somaalee walqabatee uumameen rakkinni biraa dabalame.
Akka keessa beektoonni jedhanitti, mootummaan jiddugalaa rakkinoota turaniif atattamaan furmaata kennuu dhabuun, oolee bulee badiinsi cimaan akka qaqqabuuf gumaateera jedhu.
Rakkinni gama walitti bu’iinsa naanoolee Oromiyaafi Somaaleetiin jiru yeroof kan qabbanaa’e fakkaatuus, ammallee lakkoofsi namoota buqqaafamaa jiranii guyyaa guyyaan dabalaa akka jiru odeeffannoon Waajjira Komunikeeshinii Mootummaa Fedaraalaa irraa bahee mirkaneessee jira.
Ittigaafatamaan waajjira dhaabaafi miseensi koree hojii raawwachiftuu ADWUI Obbo Shifarraaw Shuguxee BBCtti akka himaniitti, bakkeewwan rakkinichi uumametti daandiiwwan gurguddoo humna ittisaafi poolisiin to’achuun rakkinicha qabbaneessuun danda’ameera.
Isaan kana yaa jedhan malee, rakkinni daangaa waggoota dheeraa lakkoosfise kun maaliif hanga harraatti fala dhabee? Erga rakkinichi uumamee boodas mootummaan jiddu galaa hanga badiinsi kun hundii raawwatamuutti maaf callisee ilaale? gaaffillee jedhan ammalleen namoota hedduun ka’aa jiru.
Itti aansuun ammoo, afi yaa’iin mana maree bakka bu’oota uummattotaa, Obboo Abbaa Duulaa Gammadaa itti gaafatamummaa gadhiisuuf iyyata galfachuun dhagahamuunsaa gaaffii biraa kaaseera.
Dhimma kanaafis Obbo Shifarraan deebii yoo kennan, osoo yeroon isaanii hinxumuramiin gadan dhiisa jechuun kan hinbaramiin yoo ta’ees, kun sirna ADWUIn hordofu bakka walbuusuun kan walqabatedha jedhaniiru.
Abbaa Duulaan sababii ittigaafatamummaa isaanii dhiisuutiif gara fuuladuraatiin ibsa yaa jedhan malee, haaluma gama walitti bu’iinsa Oromiyaafi Somaaleef deebii motummaa jiddu galaatiin kennameen muufachuunsaanii akka hinollee baayyeetu dubbata.
Walumaa galattiis haalonni erga waggoota lamaatiin asii biyyattii keessatti iddoowwan garaa garaatti raawwatamaa jiranis, kan dadhabbii gama mootummaa jiddu galaatiin jiru agarsiisuudha jechuun dubbatu taajabdoonni siyaasaa tokko tokko.
Mormiiwwan maal fakkaatu?
Naannoo Oromiyaa eddoowwan garaa garaatti mormiiwwan biyyattii raasan hedduun taasifamiiru. Ammalleen bakka garaa garaatti abiddii mormii kun akka gutummaatti hindhaamiin dhagahamaa jira. Ka’umsi mormii Oromiyaas inni duraa sababii bosonni Cilimmoo abbaa qabeenyaa dhunfaatiif kennamuutiin kan walqabate ture. Kunis mirga abbummaa lafaa qonnaan bulaa ofi keessaa kan qabu ta’uu dubbatama.
Akkuma beekamu, qonnaan bulaan Oromoo kumaatamaan lakkaa’amu sababii babal’ina misoomaafi industiriitiin lafa baroota dheeraaf jiruufi jireenyi isaa irratti hundaa’e akka gadilakkisu taasifameera. Kanaaf tures, hedduun hojiirra olmaa maastar pilaanii Finfinneefi aanaalee Oromiyaa naannooshee mormuun kan cichanii dhaabbataniif. Hedduunis sababa sanaan lubbuusaanii dhabaniiru.
Kanaafis xinxaltoonni siyaasaa sababii kaasan qabu. Rimeen sirna federaalaa inni dhugaa hojiirra ooluu dhabuusaatu rakkoolee kanneen maddisiise jedhu. Akka yaada xinxaltoota kanneenitti, osoo federaalizimiin dhugaan biyyattii keessatti hojjata ta’ee, bu’aalee amma mul’atan caalaa tasgabbiifi misoomni, akkasumas walkabajni naannoolee jidduutti dagaaga ture.
Joon Maarkaakiis oggeessiifi xinxalaan saayinsii siyaasaa, ”sirni federaala Itoophiyaa uummata callisiisuuf malee aangoo qooduuf miti. Aangoo fi qabeenyaan ammas kan jiru to’annoo mootummaa jiddugalaa harka. Innis kana qooduufis ta’ee waliin itti fayyadamu hayyammuuf qophaa’aa miti. Adeemsi akkasii kun ammoo booda keessa gaarii hinta’u,” jechuun ibsaniiru.
Obbo Mulaatuu Gammachuu, itti aanaa ittigaafatamaan dubbii himaa paartii Madirak gama isaanitiin, motummaanis sirna ittiin uummattoota ofiin ofi bulchaniifi qabeenyaafi oggansa itti hirmaatan uumuu hindandeenye jedhaniiru. Akka isaan jedhanittis, sirnichi maqaadhaaf malee harka lafa jalaatiin qawween uummata bulchaa jira.
Hir’ina Dimookraasii
Ogeeyyiifi xinxaltoonni siyaasaas maddaafi furmaata rakkoolee siyaasa wayita ammaa biyyattii keessatti mul’achaa jiru kallattii adda addaatiin ilaalu.
Jeneraal Abbabbaa T/haayimaanot, ajajaan humna qilleensaa duraanii, ”biyyi qormaanni hinmudanne hinjiru,” jechuun qofa haala biiyyattiin amma keessatti argamtu bira hintaran. Yaada Joon Maarikaakiis bilisummaa fi gaaffii ofiin of bulchuun barbaacha irraa madduudha jechuun kaasaniin walii galu.
Uummattoonni hanga gaaffiin isaanii deebiin qabatamaa argatuttis yeroo yeroon gaafficha kaasuun isaanii waan hinolleedha. Kanaafis akka fala olaanaatti, kan Obbo Mulaatuufi Jenaraal Abbabbaan kaa’ame, marii hawaasaafii waliin mari’achuudha. Kanaafuu, ADWUIn kan uumamee rakkina cimaa siyaasaa ta’uu amanee fudhatu malee, biyyattiin carraa olaanaatu jala darba,” jedhaniiru.
Gaaffiin amma dhiyaachaa jiru, qaamoolee mootummaan akka diinaatti ramadanamiin osoo hintaane uummataan. Garuu gaggeessitoonni ADWUI gaaffilee ka’an ukkaamsuu malee deebii kennuu hindandeenye. Kanaafuu tarkaanfii humnaa fudhachuu filaniiru,” jedhaniiru.
Ibsaa diimaa
Dura taa’aan paartii EDEPA durii Obboo Lidatuu Ayyaaleew gama isaanitiin, rakkina amma jiru haala adda ta’een hubatu. Biyyattiin osoo to’annoo paartii tokkoo jalatti argamtuu, rakkoon akkanaa kun uumamuunsaa balaa qabaata. ”Osoo paartileen siyaasaa imaammata adda addaa qaban sirnicha jalatti filannoo mo’achuun kan naannoolee garaa garaa bulchaa jiran ta’ee maaltu nu baasa ture,” jechuun yaaddoo qaban ibsaniiru.
Sababiidhuma rakkina siyaasaatiin mormiifi jeequmsi itti fufuun biyyattiin sadarkaa balaatti adeemaa kan jirtu ta’uu dubbatu Obbo Lidatuun. Kana malees ”dhalataan Amaaraa dur ani lammii Itoophiyaati jechuun beekamaa tures, wayita ammaa lammummaarra sabummaatti itti cimaa dhufeera.” jedhaniiru.
Gama biraatinis mudannoon lammiilee bilisaan naannoolee biyyattii garaa garaa keessatti socha’uun akka hinhojjannee, hinbarannee fi hin jiraanne taasifamu, naannoo jiraatan irraa akka buqqa’an taasifamuun mataansaa haala siyaasa biyyattii irratti hiikkaa mataasaa akka qabaatu dubbatu xinxaltoonni siyaasaa tokko tokko.
Kanaafuu maaltu ta’u malaree?
Mormiiwwan gurguddoo ka’anii turaniif deebiin mootummaan kenne labsii yeroo atattamaa baasuufi namoota baay’inaan gara mana hidhaa guuruu ture. Tarkaanfiin sunis rakkinicha hanga tokko qabanneesse malee furmaata akka hinkenniineef oggeeyyiin siyaasaa BBCn dubbise kunniin ni dubbatu.


text:
Aangawoonni Somaaliyaa keessaa, hojjetoota Jaarmayaa Fayyaa Addunyaa shan garee Al-shabaabiin akka butamanitti shakkamu barbaaduu itti fufanii jiran.
Magaalaa Luuq keessatti ajajjaa waraana Somaaliyaa ka tahan – Koloneel Deeq Abdii-kaliif akka jedhanitti, hojjetoonni sun kaleessa otuu mana isaanii jiranii, namoonni meeshaa hidhatan dhufanii dirqsiisuun konkolaataatti naqanii gara gammoojjiitti geessan.
Kan magaalaa Loogitti dhihoo jirtu – gandi Magaanii, kaleessa waaree booda sa’aa afuritti hidhattootaan haleelamte. Hojjetoota WHO shan isaan butanii deeman deebisuuf barbaadaa jirra – jehhan – Koloneel Kaliif.
Hojjetoonni shananuu lammiwwan Somaaliyaa yoo tahan, talaalii Pooliyoo, ka Sagantaa Jaarmayaa Fayyaa Addunyaan geggeessamaa jiru keessaa hojjetan.
Jaarmayichi Addunyaa haga ammaatti waa’ee kanaa hin baasne.


text:
Demokrasii Itiyoophiyaa fi Itgaafatama Gocha 2007 irratt qooqa yartuu
(H. R. 2003)
Nammi tokkoo waa’ee Mirga Ilmoo nama Chartara ST (UN), konvenshinootaa fi kovenantoota irratt hundaawee dubbata yoo tahe demokraasiinis itgaafatammis Itiyoophiyaa irra eegamuu hin qabu. Mirgi fi walabummooti noolaa abba tokkee kan dhitamu abbicha qofa irratt akeekkatee osoo hin tahin saba inni keessaa bahes ni dabalata. Empayerichi sabootaa fi sabummaa hedduu kan garri caalaan saanii kolonii tahan of keessaa qaba. Habashaa biyyi haadhoon bulcha demookraatawe qabaattee hin beektu. Angoon ni boji’ama malee hin badhaasamu.Caffeen Amerika shakala hin beekamne tokkoo alaan itt fe’uu yaala. Erbaala kana keessatt barreesich yaa’a HR 2003 jala darbee, dhimma inni baasuuf kan irra ilaalee darbe hubachuu yaala. Tumichi Onkololess 2, 2007 Manaa Senatef darbe kutaa 8 qaba.
Yaa’icha
Tumaan tokkoo dabarsuuf haa tahu ittisuuf kanneen deggeranii fi ittiin mormaniin ifaajjee guddaan tolfamuu qaba. Jalqabanii fixachiisuun jabinaa fi itt cicha gaafata. Yoo dhiibbaan alaa hin jiru jedhamellee miseensi hundi akka akeeka tokkott waliigalu gochuun giixirsaa dha. Waan HR 2003 Itiyoophiaa ilaalutt kanneen yaadanmal/theory ormi hundi mootummaa tahuuf argata jedhutt aManan, sababa kamiinu keessa seenuun hin barbaachisu jedhu. Kanneen imperial Itiyoophiyaa, kan Amaarri malbulchaa fi hawaasoman olhaantummaa itt qabataa ture, akka ujuutt ilaalanis jiru. Ityoophiyaa isaan ni jaallanna jedhanii fi deggeranis sana. Bulchi empayerii amma jiru akka deggertoota ujuu sana gad qabaa jirutt amanu.
Kanneen biro Ityoophiyaa kan beekan gara bulcha ammaa qofaani. Jarri kun qabsoo ABUT tolche kan ofiitti ilaaluu. Kaan saanii akka Mallas demokraasii hojiirra itt oolchaa jirus ni dinqisiifatu. Jarri duubaa kun dabballoota Tigreen kan salphaatt gowwomfamani. Kan amma Mana keessatt diriirfame fakkaatti isaan uummatanii ala jalaa taha. Kanneen waa dafanii hubatanis jiru. Isaaniif haxaarummaa fi hamaa bulchichaan tolfamaa jiru baruun yeroo itt hin fudhanne. Egaa tumicha dabarsuuf wayyabi miseensotaa kan ilaalcha fi muuxannoo adda addaa qaban amansiifamuu qabu turan jechuu dha.
Waa’ee dhiitama mirga nama Itiyoophiyaa keessaa jiruu irratt, ilaalcha adda addaa jiru walitt fiduuf ragaa amansiisaa dhiiheessuun barbaachisaa dha jechuu dha.
Manich dhiibbaa keessaa qofatt hin dangahamu. Angoti alaa kan itt baha tumichaa duukaa bu’an jiru. Kanneen kan bulcha mirga nambiyyaa dhiituun michoomuun, maqaa biyya keenyaa balleessa jedhan akka tumichi darbu barbaadu. Kaan michuu, nama walbeekanii fi dantaa bulchichaan jala tuqaman qabu taha. Sanati dabalamanii Habashooti ala jiraatan sagalee guddaa kan murna kufe bakka bua’n jiru. Jarri kun bahanii dhaabbachuun, hiriira nagaa gochuu fi namoota miseensota Caffichaa jala buusuun hamma nuffisiisutt dhiibba guddaa tolchu turan. Kanneen biraa tajaajilli bulchichi FATf tolchu balleessaa hunda irraa dabarsu qaba jedhu. Tumaan akkasii gara malbeekiin karaa ijaaraa taheen ifajjee tolfamu balleessa jedhu. Jarri akkasii malbeekota (diplomats) kanaan dura bulchichi foyya’aa jira jedhanii sobaa bahan dabalata. Bulchi Itiyoophiyaa kallacha mormii tumichaati. Dhiibbaa dandahamu hunda iddosota irratt tolchuuf horiin gargaarsaan argame kumoota hedduun lakkaawamu qisaasamee jira.
Tumichi darbuuf qaabatticha rogaan dhiheessuunii fi hamaan FATiitt wanti mootummaan Itiyoophiyaa balleessu fiduu dandahu bu’aa fi wareega dhiibbaan alaa fidu irra ulfatee argamu qaba. Mallas akka waan michooti saa tajaajila kenne ilaalanii waan halle irra darbaniifitt fudhataa ture. Garuu iddoosoti ormaa akka ilaalchisa kun dogoggoraa tahe barsiisan. Dhitama ilmoo nama kan maqaa biyya saanii xureessuu dandahuun mormuu irratt yaada tokkoo akka qaban agarsiisan. Haa tahu malee michoomaaf jedhanii qeeqa itt hin hammeessine.
Murticha
Tumaa HR 2003 Itiyoophiyaaf jedhame Onkoloolessa 2, 2007 Manaan Senatett darbee kan laallu, wal harkisi tuqaman sun jiraachuu osoo hin dagatini. Miseensoti Kongres wayyabi tokkummaa fi gilgilummaa daangaa biyyoota michoota saanii ST (UN) keessa jiranii kan kan fudhatani. Biyyichi dabaan haa ijaaramuu bultiin saa badaa haa tahu dhimma saanii miti. Ityoophiyaan miseensa STiti. Kirstaanotaan bulfamtis. Kanaaf ilaalchi Itiyoophiyaaf qaban kan dursee uumamee. Oromiyaan Itiyoophiyaa yk Habashaa irra guddaa fi dureessa. Biyya sabhedduu fi dhugeeffannoo hedduu kan Kiristinaa fi Moslemanni tarii lakkooffaan walqixee tahani. Lachanuufu Oromummaan taasisa hundaa olitt isaan tokkomsu. Oromoon waan hunda caalaa itt roorrifamee, hunda caalaa barbadeeffamani fi mirgi saanii macalaqfame tahaniif maqaan biyya saanii tumaa mirga ilmoo nama ilaalu keessatt ni kaha jedhanii eeguun akkuma ture.
Garuu du’i, hidhaa Qaallitti keessatt tahellee kennata 2005 waliin qabsiifameetu. Guraarsaa fi dantaa dhabuu mootummaan kan kahe Oromoo hedduun naannaama sana hidhaama sana keessatt lubbuun saanii dabarteetti. Waldaan noola empayera keessaa guddichi tokkoo Maccaa fi Tuullammi jigfamee hoogganootii fi miseensoti yerooma sana hidhamanii turani. Sunis kan tahe bulchi Oromiyaa Finfinnee Adaamaatt darbuun mormitan jedhamuuni.
Yeroma sanas baratooti Oromoo dabaan mormuun yaada ifsannaan barumsa irra ari’amuu irrayyuu hedduun hidhamanii turan.
Ajjeechaan fixakaakuu gad hin taane ammallee Oromiyaa keessatt gaggeeffamaa jira.
Garu yeroo tumicha keessatt maqaan Ogaadeen al afur ka’uu fi duuti kennata 2003 wal qabate ijoo dubbii tumichaa tahu, gabaasii American Human Rights Watch, Amnesty International fi dhaabota mirga ilmoo nama hedduun osoo jiru maqaan Oromiyaa al tokkollee hin dhahamne. Kan kun kaheef tumicha waan addaan itt xiyyeeffate akka qabuuf sunis Oromiyaa akka hin dabalane agarsiisuuf. Oromoon waan itt hin wacneef dubbiin saa irraanfatamee laata?
Kan hunda caalaa hubaman Oromoo osoo tahanii maaliif dubbiin Habashaa caalmaa argate? Kan inni aluma tokkoon beekamutt kahe Oginni (oil) Oromiyaa keessatt hanga yoonaa hin argamne Ogaadeen keessatt argamuu dandahuu saatiif moo Ogaadeeniin rakkina Somaliyaa irra fageessuuf yaalameetu? Oromoon Hawaasa addunyaa, akka sirna FAT irra hubannoo argachuuf maal tolchuu qabu? Sun gaaffii Oromoon of gidduutt alanfachuu qabani. As irratt barreessan kun badiisa Ogaadeen irra gahaa jiru xiqqeessuuf yk dhumiisa deggertoota Qinijjit ishoo jechuuf akka hin taane baramu qaba.
Ogaadeenooti erga qabamanii jalqabee, guyyuu dhiittaa ilmoo nama hamaa fi salphisaan akka gidramaa jiran beekamaa dha. EPRDF mormitoota Habashaaf erga seenee jalqabee hileefii hin beeku. Garuu gaaffiin jiru maaliif gidiraan orma kumkuma afurtamaa olii ammayyuu akka hin jirrett ilaalama kan jedhu? Kun gaaffii deebiin saa yoo beekame taatoo hundaaf dhimma baasuu. Tumicha ilaalchisee, yoo kan irratt akeekkatame dhiibbaa itt tolfamuuf sarme, yeroo bulchi seraa diriiru Oromonis bu’aa harcaatuu keessaa argachuu abdachuu dandadha.
Tumichaaf Dantaa Oromoo
ABOn bara 1992 erga sona cehumsaa keessaa bahee ministerota dantaa alaa biyyoota Lixaa irra naannahee balbala itt rukutaa bahe. Hankaaka demokraasii fi haala hamaa olka’aa jiru ilaalchisee hunda birati iyyata galmeeffatee ture. Yeroon fala itt barbaaduun barbaacisaa tahuu amanuun, akka isaan mudaa kanaaf gamtaa hin agarsiifne gaafatee ture. Garuu isaan sana dhiisanii waliin hojjetanii naalchuuf waadaa seenan. Ammas waggaa kudha shan duubu karaa sirrii irra waan jiraniif obsaa jedhamaa jirra. Kanneen waan demokraasii fi mirga ilmoo nama ilaalu irratt, guddinni guddaan agarsiifameera jedhanii addunyaatt ugganii himuu yaalanis jiru.
Kanneeniif guddina jechuun hawaasa dimshaashatti of jala qalchuun gamtaa addunyaa luugama hin qabneef karaa haxaawuu jechuu dha.
Sunis ukkaamsaa of ifsuu fi press dabalata. Yaadi akkasii bulcha abbaa hirree afeeree, akka ormi bulchoota saa irratt too’annoo hin qabanne fi bulchootis jiraachuuf yeroo hundaa baraara angoo alaa irratt akka hirkatan tolcha. Biyya keessatt haalli badaa jira yoo jedhamu faallaa saa, akka karoorfameett waan deemeef haa tahuu, karaa alaa tolaa jira jedhama. Kanaaf malee hawaasii sabgidduu jiruu ofiitt qaana’anii, horiin, meeshaa lolaa fi gorsaa kennaniif irra kutuuf EPRDF nama meeqa fixuu qaba laata? Dhaaboti Oromoo gowwomfamanii maqaa, walabummaa fi waan qaban hunda aarsaa baasanii kiyyoo hin bane of galchanii laasha’an jiru. Jecha Oromoo tokkoo dhahuun nigaha, “Kan sangaa koo qalatee nyatee waliin barbaadaa waanan oleef argachuu hin dandeenye.”
Mootummaan amma, Osaamaa bin Laden osoo as hin bahinii jalqabee, shororkaan bulchaa ture. Hanga daangaa hin cehinitt shororkeessi finnaa angota alaan ni jajama. Garuu sochiin sabbonotaa biyya keessaa hunduu, shororkeessituutt galmeeffama. Gooltuun qeyee hanga humna biyyaa daangaa ceesisee bakka gaafatamutt hiriirsuu dandahett, fira duulichaatt fudhatamuu dandeessi. Akkasitt shororkeessituun nagaa taatee cubbuu naannaa irra faloo yoo baatu, shororkeessamaan shororkeessituu tahae cubbama. Lubbuun tokkoo fi dantaan sadarkaa addunyaatt tuqame, kumoota bosona empayera Itiyoophiyaa keessatt badan caalaa baasa. Empayerri Itiyoophiyaa gargaarsa imperiyalistootaan bu’uurfame. Ammas aangooti addunyaa waan akka jirutt tursuun, eegduu qarqaraa kan lola shororkaa fi oginaaf dhimma itt bahamu goona jedha kan jiran fakkaata. Erga koloniyalism shakala hamaa tahuun addunyaan labsamee walakkaa jaarraa ol tahee jira. Garuu inni kan empayera Itiyoophiyaa akka eebba dhokatee as baheett ilaalamuu hin olle. Yero hundaa kan himamu biyya ofiin bulaa dullacha tahuu malee akka biyya hanga hardhaatt kolonii qabu tokkicha tahett hin himamu.
Oromoon orma nagaa jaallatu, qabanaawaa dha, garuu jireenyaa saanii hamaa kaleessaa haalli irraanfachiisaa hin jiru. Bara duula ittisaa afoo dilormaan saanii walakkaatt gad cabee. Yeroos gocha hamaa harka loloneefataatii muuxatee. Ajjeecha, badiisa, fafannaa, guraara, fi hidhaa yeros jalqabame ammalee biraa hin hafne. Kumkumootatu gaaboota Habashaa fi Gabra Diimaa gamaa kan Awuroopaa dabalatutt gurguraman. Yeros yartuutu argee injifataaf harka rukutee. Amma baaquleessaa iyyaatiif haa galatu gaaga’amaanis dhagahamaa jira. Sunis tahee ammallee Oromoon dilormaa wayyaba tokkichaa. Kanaaf akka cunqursoota saanii osoo hin tahin, Oromoon demookraasii leellisuu.
Taasisi wayyabaa kun kan badhaasisan osoo hin tahin haala empayeraa kan adabsiisan keessatt ni calaqisu. Loltuu lafoo kan adda dilii isaan hin laallett du’an keessaa dilormaan Oromoo wayyabaa. Busaa, tubarklosis, AIDS fi kkf dhibee atombadii mootummaan nama lafarraa fixaa jiraniin dhumuuf wayyaba. Gibira baasuutt isa wayyabaa. Laftii fi qabeenyi saa akeeka saamichaaf irratt xiyyeeffatan keessaa wayyaba. Sunis tahee humna homishaa godinichaa keessaa guddicha. Finnaa empayeritt kan gateettiit baatanii jiran isaani.
Akka Saneetarri tokkoott, Habashaan “guddina dhiibbaa dhistuu Islaamaa godinaa keessaa quucarsuu fi hankaaksuuf dallaa ittisaa” tahu. Kan sana jechisiisuu dandahan bitamtoota Oromooti, sana dandeessisuuf Oromoon barbarian garboomee hafuu hin qabu.
Dilormaan Oromoo tuta qondaalotaa keessatt isa bucuu dha. Tajaajila fayyaa argachuutt isa bucuu dhaa. Waan gumaache keessaa kan maayii baasuuf deebisee argachuuf isa bucuu dha. Daldaluutt, lafa qabaachuuttii fi tajaajila barumsaa argachuuf isa bucuu dha. Akka sabaatt of bulchuuf qooda gahaa hin qabu. Bara mootummaa cehumsaa 1991/92f malee akka orma tokkooti bulcha empayeritt keessatt qooda fudhatees fedha agarsiisees hin beeku. Bitamtooti yero hunda qaxaramanii dantaa gooftolii saanii koloneeffatoo tajaajilan jiru.
Sun Oromoo finnaa empayer Itiyoophiyaa keessatt bucuu malbulchaa keessaa tokkoo tolcha. Holola halagaa keessatt akka gosoota Habashaa keessaa tokkoott fudhatama. Dhugaan saa garuu tuuta garboome kan moototaan akka barbachisutt asii fi achi darbatamu.
Maqaa investmantiin qabiyyee abaabilee saarraa buqqifamaa jira. Oyiruun nyaataan kumoota deggera ture amma madaba daraaraa tahee jira. Oromoon kan barbaaduu nyaata kan beela’ee garaa ittiin guutu malee daraaraa sanduqa boojituu saa ittiin gabbisu hin turre.
Abbaan biyya halagaaf namoota saa alaa dhufaniif bakka gad dhiisifamaa jira. Shakalichi dharraa koloneeffataa haa baasu malee abbaa biyyaaf gadaadoo guddaa dhala jira. Tumichi waa’ee dhuunffessaa faa dubbata (kutaa 5/ c/2) garuu waa’ee buqqaa Embaasii Ameerikaa Finfinnee argamu irra maayila kudhanii ol hin taane irratt argamuu kanaa hin kaasu. Fedhi Oromoo humnaa fi qabeenya saanii irratt abbaa tahuu fi mirga hiree saanii ofiin muteeffachuu beekamuu, beekaa irra darbamaa jira. Dhuunfatis maalii? Diinagdeen gabaa Oromoo waan qabu hunda dhabeef maal baasaa? Waa’ee yaadanmalii fi akeeka diinagdee irratt dubbachuuf duran bilisummaa fi nagaan jiraachuu qaba. Dantaa Oromoo irra darbuun hunda hubuu dandaha.
Dhimmi HR 2003 akka jedhamett, “gadjabeessa nagaa fi araaraa, ulfina ilmoo nama, demokraasii, Itiyoophiyaa keessatt bilisummaa diinagde jajjabeessuu fi mijjeessu” dha. Yeroo hin yaadamnee kaasee akkataa bulchaa dhaalmaan argate geeddaruu waan gaafatuuf tumichi mootummaa amma jiru irra hedduu gaafachuu taha. Hojii gaggeessituun mootummaa FAT sirnicha caalaa qayyabata. Akka geeddaramu osoo hin gaafatin akka jirutt dhimma itt baha. Kanaaf Gochi Manicha shakala dhamasisaa taha. Badiisa ilaalaa calisanii darbuu irra seexaa saanii hanga tokkoo qulqulleeffachuu gargaareera taha. Dameelee hundi yoo dabarsanillee tumichi fedha Oromoon hiree saa ofiin murteeffachuu dhugoomsuuf hin gargaaru. Kennat karaa irra cehee 2005iin kakaafame.
Kennati sun dorgommee murnoota Habashaa gidduutt angoo qabachuuf tolfamu ture. Murnoota koloneeffatoo keessaa abbaa hirree tokko baasee kan biraa buusuuf gargaaruu dandaha ture. Waan demokraasii ilaalutt garuu karaa ganda Habashaa bahee hin beeku.
Oromoo bilisoomsuun wayyaba bilisoomsuu dha. Wayyaba walba qofa kan maadaallii bilisummaa fi demookraasii gidduu eeguu dandahu. Furmaati tokkichi waan humnooti imperiyaalisti “walharkatt qabiisa Afrikaa”n borcan taliilessuu dha. Empayerri Itiyoophiyaa diigamee kan keessatt hidhaman hundi bilisomuu qabu. Ofiin jiroo yk ofiin jiroota fedha ormaa walaba irratt hudaawe dhaabbachuu qabu. Ayyanni Chartarri ST angoo 1.2 akeekaa hiree ofii ofiin murteeffachuu sabootaa fi nagaa bakkallee sana ture. Sun demokraasii dhugaati. Furmaati biraa waliin dhaha fi dantaa ango qabeessoo si’anaa tajaajiluu qofa taha. Haala Itiyoophiyaa keessa jiru kan jijjiruu barbaadu dura finnaa empayera haaluu qaba. Kun tahuu baannaan yaadi kamuu akka moo’ummaa biyya tokkoo keessa galanii borcaniitt lakkaawamuu dandaha. Dogoggora sirreessuuf aaboo seera malee jaarraa tokkoo oliif qabame jijjiruun barbaachisaa dha. Motummicha akka michuutt fudhatanii hariiroo qabaniin dhaadachuun yakka inni tolche fudhachuu alatt hin laalamu. Isa caalaammoo dantaa cunqurfamoo keessa galanii borcuun Tumichi dantaa biyya moo’aa tokkoo keessa lixe jedhamuu gadi miti.
Xumura
Xumuruuf, miseensoti Kongres danqaraa meeqa irra darbanii sagalee tokkoon dhiitama mirga ilmoo nama Itiyoophiyaa keessa jiru balaaleffachuu saaniif galteeffamuu qabu. Amma dhiibba hunda caccabsanii didhaan tumicha fiixaan baasuu Senate fi Presidantii irratt hafa. Bu’aa seeran bulmaata humni FAT caalaa qayyabatu hin jiru. Waa’ee dantaa ofii hammaa baasee ilaaluu fi rakkina sadarkaa addunyaatti qunnamuun walitt yoo ilaalamu waa’een Oromoo durfannoo saa tahuu dhiisuu ni dandaha. Garuu rakkoon empayera Itiyoophiyaa yoo gaaffiin Oromoo deebii argate malee furamuu hin dandahu.
Mootummaan Itiyoophiyaas michuu nama baasuu hin tahu. Ammaaf addunyaan qabattee kana irratti kanjiruuf jedhe callisuu filatee jira. Oromoon hanga yoonaa humna riphaa qabutt dhimma hin bane. Hoogganooti tokkoo tokkoo humna saanii ol kan jala dhaabbatan fakkaata, kanaaf jalatt kufanii akeeka lafa kaawwatan gatan taha. Hanga gaaffiin Oromoo deebii asiif achi hin jenne argatutt qabsoon kumooti itt dhuman gonka hin dhaabbatu. Kaasaan qabsicha qabsiise furamu malee dantaa kamiinu godinicha keessatt nagaan gaggeesuun ni dhiba.
Oromoon hardha atoma dhabina dhaabaf haala badaa keessa jiru taha. Waan yeroon irra barbaadu yoo laalame rakkina saaniirra haanuun yeroo dheeraa irra hin fudhatu. Si’ana filmaata hedduutu jira. Waccabbarri empayeritt keessa jiru hawwaan Oromoo Habashaatt hin jijjiu. Irbuun sobaa fi kakaan, bulcha Habashaa halkan tokkott hin demokraatessu. Oromoon hanga isaan jijjiramanitt bara baraaf hin eegu. Goleett waan galfamaniif cabsatanii bahuu qabu. Yoo rakkina isaanii furuuf hin tahin illee, HR 2003 irra Oromoon bu’aa harcaatuu ni argatu taha.
Honor and glory for the fallen heroines and heroes; liberty equality and freedom for the living and nagaa and araaraa for the Ayyaanaa of our forefathers!
Ibsaa Guutama
October 2007
Ibsaa Guutama is a member of the generation that drew the first Political program of the OLF.


text:
Muddee27,2013
Diddaan barattootaa Impaayera Itoophiyaa keessaa mootummaa wayyaanee irratti jabaachaa kan dhufe barattootni Yuunivarsiitii Hawaasaa Civil Engineering waggaa 5ffaa baratan sagalee diddaa dhageessisan. Mootummaan wayyaanee imaammata barnootaa jijjiiruun barattootni keessumaa barattootni Oromoo wayita eebbifamanitti hojii dhabdummaan rakkisuu irraan darbee humna waraanaa isaa gabbifachuuf itti deemu barattootni gamtaan dura dhaabbatanii jiran. Muummee barnootaa Civil Engineering tahe Civil and Urban Engineering tahuu qaba kan jedhan jala deemtotni mootummaa wayyaanee qacarrii barattootaa irratti dhiibbaa uumuuf tahuu hubachuun barattootni diddaa dhageessisanii jiran. Yuunivarsiitii Arbaamincii fi Haramaayaa keessattis diddaa wal fakkaataan dhalachuun mootummaa wayyaanee fi imaammata ishee barattootni gamtaan fashalsuu irratti argamu.


text:
Waliin gahinsa bishaan dhugaatii qulqulluuf hirmaannaa humnoota misoomaa murteessaa ta'uu ibsame
omiyaa, hirmaannaa hawaasaa bara darbee cimsee rakkoolee dhiyeessiifi dandeettii turan maqsuun uwwisa bishaan dhugaatii qulqulluu naannichaa 85 % irraan gahuudhaaf birrii biiliyoona 2 ol ramadee hojjetaa akka jiru beeksise.
Biirichatti Bakka Bu’aan Abbaa Adeemsa Hojii Dhimmoota Kominikeeshinii Ob. Tashoomee Waaqjiraa Gaazexaa Oromiyaaf ibsa kennaniin, karoora, KGT waggaa shaniitiin uwwisa bishaan dhugaatii baadiyyaafi magaalaa dhibbaa dhibbaa waliin gahuudhaaf hudhaaleen jiran adda bahaniiru.Ilaalchi hamaan hirmaannaa hawaasaatiin bishaan dhugaatii qulqulluu argachuun ni danda'amaa?Jedhu gaggeessaa,ogeessa,raawwataafi hawaasa bira tureera.
Rakkoo kana furuudhaaf hojii ilaalcha qaruu biirichi raawwateen hirmaannaa humnoota misoomaa sadeeniin bishaan dhugaatii qulqulluu argachuun akka danda'amu hojii qabatamaa bara 5005 keessa hojjetameen mirkaneessuun akka danda'ame bakka bu'aan kun hubachiisaniiru.
Rakkooleen dhiyeessii waliin wal qabatanis: biiroon dafee caal-baasii baasuu dhabuu, bahee boodas geejjibni lafarra harkifachuun,meeshaalee tajaajila dhaabaniif meeshaa jijjiirraa hatattamaan dhiyeessuu dhabuun akka jirutti ta'ee,dandeettiin kana raawwatu dhabamuun bal'inaan turanniru kan jedhan Ob.Tashoomeen, rakkoon kun furmaata akka argatuuf Dhiyeessiitiinis biirichi,qophii karooraa keessatti caal-baasii baaseen paampiiwwan harkaa 2000 ta'an marsaa duraaf galanii qoodamaa kan jiran yommuu ta'u,dablataanis dhiyaachuu irratti akka argaman ibseera. Akkasumas,dandeettiin raawwachiisummaa hojjettootaafi ogeessotaa akka cimuuf leenjiiwwan garagaraa kennamaa akka ture biirichi dabalee eereera.
Kana bu'uura godhachuudhaan,bara kana uwwisa bishaan dhugaatii naannoo Oromiyaa %71.3 jiru %85 irraan gahuudhaaf piroojekti bishaan dhugaatii baadiyyaa 180 fi kan magaalota 28 haaraa ijaarsisuuf akka mootummaatti qorannoon xumuramuusaa Ob. Tashoomeen dubbatanii,walumaagala, bajata Mootummaan Naannoo Oromiyaa ramadeefi bajata MDG, dhaabbilee mit-mootummaa kanneen akka sagantaa Wash, Unicef birrii biiliyoona 2.09 oliin piroojektoota kuma 15 ol hojjechuuf karoorri qabamee hojiitti seenameera.
Sadarkaa biiroofi godinaatti, piroojektoonni sagantaa MDGfikanneen biroodhaan otoo hin xumuramiin as darban xumursiisuudhaafis xiyyeeffannoon kan itti kenname yoo ta'u, boolla gadi fagoo 241 qotuufi suphaa elektiroomekanikaalaa 1020 hojjechuuf karoorfameera.Kana malees, sagantaalee deeggarsa dhaabbilee adda addaa kan akka Unicef, IDA,IDC,AfDB fi sagantaa Washn bishaan dhugaatii baadiyyaa guutuuf piroojektoonni bulaniifi haaraa ijaaraman akka milkaa’aniif qophiin marti xumuramuusaa bakka bu’aan kun himaniiru.
Hirmaannaa hawaasaa bara 2005 keessa finiinaa dhufeen hojiin gaariin hojjetamuusaa Ob. Tashoomeen eeranii, bara kanas kana itti fufsiisuudhaan hirmaannaa hawaasaatiin burqaa ijoo 4614 ijaaruu, boolla harkaa sadarkaa maatii 15,382 fi boolla harkaa sadarkaa hawaasaa 4,303 hojjechuuf karoorfameera.


text:
Jawar Mohammed
Amma ammoo wixineen kun qaama dhimmi ilaallatutti dhihaatee osoo hin ragaasifamin qaamni hawaasaa adda adda irratti mari’ata jedhan.
1. Qaamni dhimmi ilaalu jedhanii duuchuun maaf barbaachise? Innoo beekamaadha. Paarlaamaa federaalaati.
2. Qaamota hawaasaa adda yeroo jedhan eenyu baanan?
Dura gooftolii isaanii sodaatanii waan marqamaa akkasii gadi baasan. Amma ammoo ummata sobuuf battisaa jiran.
Mariin jedhame kun dhugaa kan tahu yoo taate;
1. Wixineen sun saffisaan hardcopy fi softy copy isaa haa faca’u.
2) Yunivarsitiilee hundatti barattoonnifi hayyonni marii banaa miidiyaanis dabru haa godhan.
3) Ummanni Oromiyaa guutu sadarkaa hundatti ifatti dhiibbaa takka malee marii haa godhu. Marii kana hayyoonni Oromoo, miseensota Caffee Oromiyaa fi miseensonni paarlaamaa federaalaa Oromiyaa bakka bu’anii jiran waliin haa geggeessan. Mariin kunis censorship tokko malee miidiyaan haa dabru
4) Caffeen Oromiyaa marii kanatti aansee walgahii isaa irratti falmaa ( debate) godhee wixinee san keessaa waan hin taaneef darbee kan ta’uuf dabalee raggaasisee federaalaaf haa ergu. Mariin kunis kallattiin TVOn haa dabru.
5) Paarlaamaa biyyattiitti falmiin banaadhaan irratti wl haa mormi. Mormiin kunis kallattiidhaan EBC fi TVOn haa tamsaafamu.
Kuni guutamnaan dhuguma ‘qaamni dhimmi ilaallatu’ irratti mari’ate jenna. Sanii achi tapha.


text:
DEˈUWAN HANIDABAA
Hayttay Siyennaagee Harata Tamaarissennaadan Tana Diggibeenna
Taani 1941n tawu layttay 12 gidiyo wode xammaqettaas. SHin 1946 gakkanaashin Geeshsha Maxaafaa tumaa loytta akeekabeykke. Hegaadan waanidi hanidee? Ane ta taarikiyaa inttessi yootays.
TA AAWAYNNE ta aayyiyaa 1910 heeran Jorjjiyaa biittan Tbilisi giyo katamaappe Kanaadan deˈanawu biidosona; biidi Kanaadan arggo baggan Siskachiwan Peli giyo heeran goshshanchati deˈiyoosan guutta keettan deˈidosona. Taani 1928n yelettaas; usuppun naatuppe wurssettay tana. Aaway taani yelettanaappe usuppun aginappe kase hayqqiis; qassi ta aayyiyaa taani guutta naatettan deˈishin hayqqaasu. Ta bayra michiyaa Luusa hegaappe daro takkennan, iyyo layttay 17 gidiyo wode hayqqaasu. Hegaappe simmin, ta aayee kaalo ishay Niiki tana, ta ishanttanne ta michontta dichanawu ekkiis.
Taani tuchiyo wode issi gallassi, goyiyo paratuppe issuwaa goynaa oyqqishin nu soo asay beˈiis; he paray sanggisettibeenna. Paray tana qakkennaadan eti hirggido gishshawu dagammidi taani goynaa yeddanaadan yootidosona; shin taani yeddabeykke. Eti taappe guyye baggan deˈoosona; taani eta waasuwaa siyabeykke. Taani qohettabeennaagee ufayssiyaaba; shin taayyo hayttay siyennaagaa nu soo asay he gallassi eriis.
Nu soo asaa laggee hayttay siyenna hara naatuura taani tamaaranaadan yootido gishshawu, ta aayee kaalo ishay Niiki Siskachiwan giyoosan, Sasketun kataman hayttay siyennaageetu timirtte keettan tana mazaggafissiis. Taani nu soo asay deˈiyoosaappe daro haakkidi deˈiyaasaa baas; qassi he wode taayyo ichashu laytta gidiyo gishshawu, keehi yayyaas. Taani nu soo asaa oychana danddayiyoy baala gallassaananne timirtte keettay gorddettiyo wode xallaana. Wurssettan, taani malaata qaalaa tamaarada hara naatuura kaaˈiyoogan ufayttaas.
GEESHSHA MAXAAFAA TUMAA TAMAARIYOOGAA
Ta bayra michiyaa Meriyena 1939n, Biil Danyelchuka gelaasu; eti ta michiyo Fransisonne tana dichanawu banttakko efiidosona. Nu soo asaappe Yihoowa Markkatuura koyro gayttiday eta. Timirtte keettay gorddettiyo wode, eti Geeshsha Maxaafaappe ay tamaaridaakko bantta danddayido keenan taassi yootidosona. Eti malaata qaalaa erenna gishshawu, etaara haasayiyoogee metiyaaba. SHin taani ayyaanaabaa wozanappe dosiyoogaa eti akeekidosona. Eti oottiyoobaynne Geeshsha Maxaafay yootiyoobay maayettiyoogaa taani akeekido gishshawu, eti sabbakanawu biyo wode etaara baas. Daro takkennan, taani xammaqettanawu koyaas; Masqqala 5, 1941n, ollaappe kessido haattay kumido ganddan Biili tana xammaqiis. Haattay keehi irxxa!
Timirtte keettay gorddettin 1946n taani soo simmido wode, Amarkkan Ohayo giyoosan, Kilevlande kataman gita shiiquwaa shiiqida. He shiiquwan koyro gallassi tamaariyoobaa akeekanaadan tana maaddanawu ta michontti kayan kayan masttooshaa xaafidosona. SHin naaˈˈantto gallassi, hayttay siyennaageetussi yan malaata qaalan wokkaaliyoogaa erada taani keehi ufayttaas. Hegaa gishshawu, taani shiiquwan ufayttaas; qassi Geeshsha Maxaafaa tumaa geeshshada akeekidoogan garamettaas!
TUMAA TAMAARISSIYOOGAA
He wode, naaˈˈantto Alamiyaa Olay biron wuriyo gishshawu, asay ba yeletido biittaa keehi siiqees. Taani gita shiiquwaappe simmada timirtte keettan ta ammanuwawu exatanawu murttaas. Yaatiyo gishshawu, banddiraa siraataa bonchiyoogaanne nu biittaa mazamuriyaa malaata qaalan yexxiyoogaa aggaas. Qassi taani baalaanne haymaanootiyaa siraataa bonchiyoogaa aggaas. Timirtte keettaa asati hegan ufayttibookkona; qassi yashissiyoogaaninne worddotiyoogan ta qofaa laamissanawu malidosona. Hegee tanaara issippe tamaariyaageeti wocamanaadan oottikkonne, taani etayyo markkattanaadan maaddiis. Tanaara tamaariya Lari Andrasofi, Norman Ditrikinne Aymal SHinayderi wurssettan tumaa ekkidosona; qassi eti ha wodiyan ammanettidi Yihoowawu haggaazoosona.
Hara katamaa biyo wode, taani hayttay siyennaageetussi ubbatoo markkattays. Leemisuwawu, Montiryaalen hayttay siyennaageeti shiiqiyo sohuwan, makkalanchatu citaa yame gidida Edi Tager giyo yelagawu markkattaas. I hayqqana gakkanawu Kubeeke kataman, Laval giyoosan deˈiya malaata qaalaa gubaaˈiyaa yame gididi deˈiis. Geeshsha Maxaafay yootiyoobay tumakkonne eranawu Beeriyaa asaagaadan keehi pilggida Kiwan Ardanazi giyo yelagaarakka taani gayttaas. (Oos. 17:10, 11) Ikka tumaa ekkiis; qassi hayqqana gakkanaashin gubaaˈe cima gididi Ontariyo giyoosan, Otuwa kataman ammanettidi oottiis.
Taani 1950n Vankover giyoosan deˈanawu baas. Taani hayttay siyennaageetussi sabbakiyoogaa dosikkonne, Kris Spayser giyo, hayttay siyiyo maccaaseesi ogiyan markkattidoogaa mule dogikke. A maxeetiyaa konttiraatiyaa gelaasu; qassi taani Gari giyo i azinaara gayttanaadan koyaasu. Hegaa gishshawu, taani eta soo baas; baada qofaa xaafi xaafidi bessiyoogan adussa wodiyawu tobbida. Hegaappe simmin etaara gayttabeykke; shin amarida layttappe guyyiyan, Ontariyo giyoosan, Toronto kataman issi gita shiiquwan eti tanaara gayttin keehi garamettaas. Gari he gallassi xammaqettiis. Tumay awan woy awude xaphuwaa yeddanaakko nuuni erenna gishshawu ubbatoo sabbakana koshshiyoogaa he hanotay tana hassayissiis.
Guyyeppe, taani Sasketun katamaa simmaas. Jenonne Joˈano giyo, hayttay siyenna ba mentte macca naata taani Geeshsha Maxaafaa xannaˈissanaadan oychida issi aayeera taani yan gayttaas; eti taani tamaarido, hayttay siyennaageeti tamaariyo timirtte keettan tamaaroosona. Takkennan, he naaˈˈu macca naati eti tamaariyoobaa banttanaara tamaariyaageetuussi yootidosona. Wurssettan, eta kifiliyaappe ichashu naati Yihoowa Markka gididosona. Etappe issinna Yunes Kolano. Taani hayttay siyennaageetu timirtte keettan tamaariyoogaa wurssiyo laytti Yunesiira koyro gayttaas. He wode, a taayyo karameellaa immada nuuni laggetana danddayiyaakkonne oychaasu. A guyyeppe ta macho gidido gishshawu, tana keehi maaddiya asa gidaasu!
I aayyiyaa, Yunesa Geeshsha Maxaafaa xannaˈiyoogaa erido wode, timirtte keettaa dilekteree a xannaˈennaadan ammanttanawu malanaadan oottaasu. Yaatin, i a xannaˈiyo xuufiyaa ippe wotti ekkiis. SHin, Yunesa aggennan Yihoowabaa qoppanawu murttaasu. A xammaqettanawu qoppido wode, i aawaynne aayyiyaa iyyo, “Neeni Yihoowa Markka gidikko, nu sooppe kiyana koshshees!” yaagidosona. Yunesiyyo layttay 17 gidiyo wode, a sooppe kiyaasu; kiyin heeran deˈiya Yihoowa Markka gidida issi keetta asay a bantta son deˈanaadan oottiis. A aggennan xannaˈada, guyyeppe xammaqettaasu. Taani o 1960n machaas; shin i aawaynne aayyiyaa nu bullachaa yibookkona. Gidoppe attin, daro layttappe guyyiyan, eti nu ammanuwaanne nuuni nu naata dichido hanotaa nashshiyoogaa doommidosona.
YIHOOWAY TAWU KOSHSHIYAABAA KUNTTIIS
Nuuni hayttay siyenna aawanne aayo gidikkonne, hayttay siyiyo laappun attuma naata dichida. Hegee metiyaaba, shin nuuni etaara haasayanawunne tumaa eta tamaarissanawu eti malaata qaalaa eranaadan oottida. Gubaaˈiyan deˈiya ishanttinne michontti keehi maaddidosona. Leemisuwawu, nu naatuppe issoy Kawotettaa Addaraashan iitabaa haasayiyoogaa issi aaway nuuyyo xaafidi yootiis. Nuuni sohuwaara hegaa giigissida. Ta naatuppe oyddati, Jemisi, Jeri, Nikolasinne Istefeni, bantta maccaasatuuranne bantta soo asaara ammanettidi Yihoowawu haggaaziiddi deˈoosona. Oyddu naatikka cima gididi haggaazoosona. Hegaa bollikka, Nikolasinne a machiyaa Deboora, Birttaaniyaa macara biiruwan malaata qaalan birshshiyoogan maaddoosona; qassi Istefeninne a machiyaa SHanena, Amarkka macara biiruwan malaata qaalan birshshiyaageetu yame.
Nu bullachaa gallassaa 40tta layttaa bonchanappe issi agina kasetada, Yunesa kansseriyaa sahuwan hayqqaasu. He metiya wode ubban a keehi mino gidada deˈaasu. Dendduwaa hidootan a ammaniyoogee o minttiis. Taani o zaarettada beˈana wodiyaa yeemuwan naagays.
Usuppune 2012n, taani kunddin cunˈˈiyaa meqettay meqqido gishshawu, taayyo maadoy koshshiis. Yaatiyo gishshawu, ta attuma naatuppe issoynne a machiyaa deˈiyoosaa baas. Nuuni haˈˈi Kalgari giyo Malaata Qaalaa Gubaaˈiyaa yame; taani yan cima gidada haggaazays. Taani malaata qaalaa gubaaˈiyaa yame koyro gididoy he wode. Ane qoppite! Taani 1946ppe doommada he laytta ubban Inggilizetto qaalaa goˈettiya gubaaˈiyaa yame gidiyo gishshawu, ayyaanaaban waanada mino gididanaa? Yihooway aaway baynna naata naaganawu gelido ba qaalaadan tawu oottiis. (Maz. 10:14) Bantta dosan xaafidi bessiyoogan, malaata qaalaa tamaariyoogaaninne bantta danddayido keena ubban wokkalidi tana maaddida ubbaa galatays.
Odettiyaabaa akeekanawu issi issitoo danddayabeenna gishshawu woy hayttay siyennaageetu hanotaa akeekiya asi baynnaba milatiyo gishshawu, taani azzanidonne hidootaa qanxxido wodee deˈees. SHin, he wode, PHeexiroosi Yesuusawu, “Godau, nuuni ookko baanee? Neeyyo merinaa de7uwaa qaalai de7ees” giidoogaa qoppaas. (Yoh. 6:66-68) Ta wodiyan deˈiya, hayttay siyenna hara ishanttunne michonttudan, danddayancha gidana bessiyoogaa akeekaas. Taani Yihoowanne a dirijjitiyaa naagana bessiyoogaa tamaaraas; qassi hegaadan oottiyoogan taani keehi goˈettaas! Taayyo haˈˈi ta qaalan ayyaanaaban daro qumay deˈees; qassi Amarkka malaata qaalaa gubaaˈe shiiqotuuninne gita shiiqotun shiiqiyoogan ufayttays. Nu gita Xoossaa Yihoowawu, haggaaziyoogan taani ufayssiya deˈuwaa deˈays.


text:
Arif Ali of RSO (Radio Sagalee Oromiyaa) narrates “Sirna Abbaa-Irreetirraa Gara Dimokraasii,” which is the Afan Oromo translation of Gene Sharp’s “From Dictatorship to Democracy.” The book was translated to Afan Oromo by Jawar Mohammed, Dr. Abdulsamad Mohammed and Boruu Barraaqaa in April 2011.
Note that this will be the permanent page (playlist) for the narration. Stay tuned for more parts of the narration on this very same page …
For more on Nonviolent Struggle (videos, literature, books and other resources), visit Gadaa.com’s Resource on Nonviolent Struggle page.
Credits/Tags: Abdulsamad Mohammed, Arif Ali, Boruu Barraaqaa, Jawar Mohammed, Oromo Struggle, Radio Sagalee Oromiyaa
8 Responses to "Sirna Abbaa-Irreetirraa Gara Dimokraasii"
-
wow! I really love the way read Afaan Oromo. I never heard a very talented reader with beautiful voice like you! Keep it up Arif, you are the best and you should work on media such as VOA. Thank you for taking your time in teaching us this valuable
-
Dr. Abdusamad Mohamed, Yusuf Jawar Sirgaj Mohamad, Boruu Barraaqaa fi Arif Ali, Hojii Bonsaa Hojjettan Kanaaf Fayyaa taha! Barumsi kuni bayyee barbaachisaa waan ta’eef itti nuuf fufaa jedha.Baayisee isin galatoomfadha.
-
Very professional! Job well done!! keep it up!
-
Mootummaa abbaa irree irraa gara dimokrasiitti cehudhaaf hojii inni hojatu kamiyyuu xiinxalanii siyaasaa wal deeggarsa qabuun irratti qabsa’uun baay’ee murteessaadha.keessattuu sabni oromoo mootummaa abbaa irree bara dhufaaf darbaa biyyuma isarratti isa gabroomsu jalaa bahee biyya isaa oromiyaa waba baafatee irra jiraachuudhaaf harka wal qabatee dimokraasii dhugaa fiduudhaaf qabsa’uun murtteessan jidha.
-
Dr. Abdulsamad Mumad Yusuf, Umriin tee haa dheerattu. Horii Buli. Afaan Oromoo miidhaysitee qabsoo saba kenyaa akkanatti nuu dhiheesuu keetiif galata qabda. Addaan hin dhaabni itti nuuf fufi. Kan dubbisu Arif Ali hedduu muuxannoo qabda. Bayyee jabaadha. Itti fufi atiis. Galatoomaa!!!!
-
Durse nagayye tiyya tan onnerraa burqite isiniif hageysu jachaa haala breedaa qabsoon oromoo ittiin deemu qabdu nuuf tilmaamuu fiinuuf akeeku keysaniif galata gudda gabdani fayyaa dahaa keysaa huu dr.abdusamad irgaa ati dabarsite qofa oso hintahin akki ati afaan oromo kan yaroo ammaan tana namoota hanga tokko male hibeyne saniin mi’eysitee afaanuma kanaa huu akkanatti jiraachisu keetiif galanni kee honga hiqabu jabaadha jajabaadha akkanumatti itti nuuf itti fufaa fayyaa dayaadha.
-
Dhugaa Rabbii wanti isin hojjattan bayyee nama boonsa. Sagaleen ati itti dubstu bayyee namatti mi’aawa. itti fufi.
-
Oromiyaa worri jirru akkamiin kitaaba kana argachuu dandeenya?
Comments are closed.


text:
Thursday, July 20, 2017
MORMIIN GIBIRA HUMNAA OLIII EESSA GAHE? GARAMITTI DEEMUU MALA?
MORMIIN GIBIRA HUMNAA OLIII EESSA GAHE? GARAMITTI DEEMUU MALA?
(Jawar Mohammed irraa)
Gibirri daldaltoota irratti humnaa ol fe'amuun erga dubbii kaasee torban lama dabree jira. Daldaltoonni dura gibirri kaffaluu qaban kan bara dabreetin yoo walbira qabamu dachaa hedduun dabaluu isaatiin komii isaani gara waajjira galiiwwanii dhiheessan.
Komiin isaanii garuu dhageettii waan hin argatiniif gara mormiitti jijjiramuu eegale. Daldaltoonni Calanqoo hiriira bahuun mormii kana eegalan. uummanni Gudar ammoo diddaa hojii dhaabuu labsate. Gincii, Ambo, Walisoof magaalonni naannoo sanii itti aanan. Naqamteetti cehuun magaalaan cal taate. Mormiin kun guyyaa har'aa gara Gimbii, Dambi Doolloo, Mandiifi Najjoo cehe. Takkuma takkaan Oromiyaa walgahaa jira. Gibirri kun hanga ammaa kan ifatti daldaltootatti ibsame Oromiyaafi magaalaa Finfinneeti. Finfinneen duubatti haa harkifattuu malee har'a naannoleen muraasni suuqiilee isaanii guutuu guutuutti cufachuun mormichatti dabalamanii jiru.
- Gara mootummaatiin hanga ammaatti yaadni amansiisaa ta'e hin dhiyaanne. Gibirri inumaatuu hin daballeefi dabaluun sirriidha yaadota jedhan wal dhoofsisaa jiran. Sababa labsii muddamaatiifi tarkaanfii humnaa fudhatamaa tureen uummanni guutuutti cabee jiilee harka kennee jira jedhanii waan jala muranii turaniif mormiin kun ni ka'a jedhanii gonkumaa hin shakkine. Kanaafuu, miira rifatuufi hamaa keessa bu'anii jiran. Har'a boru nurraa dhabbata jedhanii abdachaa turan. Ammas 'oolmaa boruu ilaallee tarkaanfii itti aanu murteessina' ejjannoo jetturra jiran.
- Dhimmi gibiraa waan nama hundaa lafee tuqu waan taateef akka laaftuutti akka mootummaan hawwutti addaan waan dhaabbatu miti. Magaalonni dura hojii dhaaban hojiitti deebi'uun abdii kenneefi ta'a, garuu dogongoranii jiran. Qabsoo nagayaa keessatti qoqqobbiin diinagdee biyyi guutuun bifa takkaan gabaa lagachuunis ta'ee dabaree dabareen gochuun lamaanuu bu'aa buusa. Kan bakka takkaa sun dhiibbaa yeroosiifi qara qabu ( immediate and sharp) uumuun mootummaa harka kan kennisiisu yoo tahu, kan dabareen godhamu waldura dhaabbannaa dheeressuun dhawaataan dhiibbaa guddataa deemu uuma. Keessattuu haala mootummaan tun keessa jirtuun kan walharkaa fuudhinsaa kanatu irraa ishii miidha. Sababni isaas olola biiyyi tasgabboofte jechuun ummataafi faranjii amansiisuuf duulaa jiran fashaleessa. Guyyaa tokko magaalaa lammaan takkas yoo cufatte, odeeffannoon isaa miidiyaan waan bahuuf isaan cinqaa deema. Dheerachuun sun immoo magaalonni haara galfachaa sirnicha dagachiisaa akka deeman isaan gargaara. Tooftaan walharkaa fuudhuun dheeratee deemuu kun gaafileen biraa ka'uun duula kanarratti qaamni hawaasaa biraas akka itti dabalamu karaa waan banuuf hammasuma dhiibbaa dabalaa dhufa. Kanaafuu magaalonni guyyaa addaa addaa diddaatti seenuun kun waan ishii gargaaru yoo itti fakkaate mootummaan dogongortee jirti. Kana jechuun ummanni bifa harca'een haa deemu osoo hin taane daldaltoonni akkuma wal mari'atanii waliigalaniin guyyaa isaanif tolu murteeffachaa deemuun faayidaa qaba.
Odeeffannoo hanga ammaa nu gaheen guyyaa sadan as aanu diddaan kun daran babal’achaa akka deemuuf karoorfame akeeka. Kunis Jimaanniifi Sanbattan lamaan guyyaa gabaa waan ta'eef tarkaanfiin diddaa fudhatamu dhiibbaa cimaa qabaata.
- Ammaaf mootummaan tooftaa mee bullee ilaalla ( wait and see ) jedhu hordofaa jirti. Tooftaa kana garuu guyyoota sadeen tokko ol obsitee turuu hin dandeessu. Ofiif jecha gaaffilee uummataa kana deebisuun ishii waan hin oolle. Akkuma gubbaa kanatti tuqne bubbuluun humna ummataa harcaasa jettee haa abdattuu malee dhugaan jiru tooftaan amma ummanni eegale kan humna isaa qosachaa kan mootummaa laaffisaa deemuuf isa dandeessisuudha. Muuxannoo waggoota lamaan dabranirraa horames laafaa akka hin taane hubachuun barbaachisaadha.
-Guyyoota itti aananitti magaalonni akkuma qophii fixataniin itti dabalamaa haa deeman. Magaalonni dursanii eegalan gaafa humni laaffate haara galfachuun tooftaa sirriiti. Naamusni, bilchinni tooftaa ittiin filatan ( wise tactical selection) fi tokkummaan adeemsaa barbaachisaadha. Guyyoonni sadeen itti aanan hedduu murteessaa waan ta'aniif magaalonni hanga ammaa hin hirmaatin saffisaan qophii xumuratanii tarkaanfii fudhachuun dhiibbaa dabaluufi haamilee waliif kennuuf murteessaadha.
Subscribe to: Post Comments (Atom)