text:
Seensa
- Hiikoo heera mootummaa fi adeemsa itti aanu
2.1 yaada ka’umsaa
2.2 Aangoo qabachuu gumii Calaltuu
2.3 Adeemsa gumiin calaltuu heera motummaa hordofe
2.4 Hiikoo heeraa Mot. dubbii ijoo yaa’iichi ilaale
2.5 Sakatta’insa heeraa fi seeroota adda addaa
Ø Labsii yeroo Muddamaa fi yeroo filannoo…
Ø Bara hojii aangoo mootummaa ilaalchisee
Ø Itti gaafatamummaa mootummaa qabatu ilaalchisee
Ø Yeroon Filannoo itti aanu yoom akka ta’u ilaalchisee
Ø Daanagaa raawwatinsa Federaalaa fi Naannolee ….
Qabiyyee Barreeffama gabaabaa kanaa
- Qooda Paartilee morkattootaa
Ø KFO fi Gola Sabonummaa Finxaleyyii
Ø Adda Bilisa baasaa Ummata Tigirayi (ABUT)
Ø ABO Shanee
- Qooda Humnoota keessaa fi alaa
- Kallattiiwwan hordofuu qabnu irratti kan xiyyeeffate
- Seensa
Dhaabbanni Fayyaa Addunyaa Vaayireesiin Koronaa
yaaddoo fayyaa idil-addunya ta’uu erga ifatti labsee
booda
• Dhaabbilee hedduun cufamaniiru,
• Qophileen addaa addaa dheereffamaniiru ykn akka
addaan citan taasifamaniiru.
• Filannoowwan biyyoota addaa addaa keessatti
gaggeeffamuuf karoorfamaa turan sababa weerara
COVID 19n yeroo murtaa’eef/hin murtoofneef dabarsuuf
dirqamanii jiru.
• Biyyi keenyas filannoo biyyaalessaa marsaa 6ffaa
Hagayyaa 23/2012 gaggeessuuf murteessitee turte
weerarri COVID 19 gufuu itti ta’ee jira.
Seensa—- • Boordiin Filannoo Biyyoolessaa Sagantaa Filannoo
ba’een gaggeessuu akka hin dandeenye Bitootessa
24/2012 ifa godhee jira. Sababoota tarresse
ü Galmee filattootaa,
ü Fo’annaa namoota filannoo raawwachiisanii,
ü Leenjii fi bobbii namoota filannoo
raawwachiisanii,
ü Barnoota filattootaaf kennamuu
ü Meeshaalee galmee filattootaaf tajaajilaan
§ Yeroo qabame keessatti rabsuun akka hin danda’amne
wixinee yaada murtoo Mana Maree Bakka Bu’oota
Ummataaf dhiyesseera.
Seensa —– • Manni Maree Bakka Bu’oota Ummataas wixinee
yaadaa karaa Boordii Filannoon dhiyateef erga irratti
mari’atee booda
• Koree Dhaabbii Dhimmoota Seeraa, Haqaa fi
Dimokraasiif qajeelche
• Murtee Boordii Filannoo booda qorannoo
hayyootaa fi ogeeyyiin gaggeeffameen furmaanni
hammattoo Heera Mootummaa irratti hundaa’e
qoratamee dhiayate.
Yaadonni furmaataa dhiyatan;
ü Mana Mara Bakka Bu’oota Ummataa bittinsuu,
ü Labsii Yeroo Muddamaa Labsuu,
ü Heera Mootummaa fooyyessuu
ü Hiikoo Heera Mootummaa gaafachuu
Seensa===
• Yaadawwan furmaataa kanneen irratti Paartileen
morkattootaa irratti mari’ataniiru.
• Filannoo 2012 ilaalchisee Yaada paarileen
morkattootaa akka furmaataatti dhiyessan,
- Furmaanni Heera Mootummaa keessaa haa ilaalamu,
- Furmaata Heera mootummaa otoo hin taane mariin
siyaasaa haa eegalamu,
- Filannoon yeroo qabame keessatti haa gaggeeffamu,
- Mootummaan cehumsaa haa hundeeffamu kan
jedhan isaan ijoodha.
- Karaa biraatiin paariin Naannoo Tigraay bulchaa jiru
TPLF, sadarkaa naannootti filannoo gaggeessuuf
karoora isaa ifoomsee jira.
- Hiikoo Heera Mootummaa fi kallattii itti aanu
• Manni maree bakka bu’oota ummataa wixinee yaadaa
filannoon akka dheeratu gaafatu fudhachuun haala
filannichi ittii dheeratu danda’u irratti erga bal’inaan
mari’atee booda yaadawwan furmaataa bu’uura heera
mootummaa qaban afur akeekuun sagalee caalmaan
raggaasisee
• Koree Dhaabbii Dhimmoota Seeraa, Haqaafi
Dimokraasii filannoowwan dhiyatan afran erga haalaan
qoratee booda filannoo hiikoon heera mootummaa haa
kennamu jedhu filateera.
• Qaama hiikoo heera mootummaa kennuudhaaf aangoo
qabu Mana Maree Federeeshinii fi Gumii Calaltuu
Heera Mootummaatti qajeelche.
Hiikoo Heera—-
• Koreen dhaabbii kun qaawwa keeyyata Heera
Mootummaa 62(1) fi Key. 84(1) bu’uura godhachuun
keeyyanni 38/, keeyyata 58/, keeyyata 93/ bu’uura
godhachuun hiikoo heera mootummaa filannoo
dheeressuu dandeessisu karaa Mana Maree
Ferereeshinii akka kennamu gaaffii dhiyessee jira.
• Amala Heera Mootummaa irraa yoo kaanee ilaalle,
heerri mootummaa waa hunda karaa bal’ina qabuun
of keessatti ni qabata jedhamee hin yaadamu
• Hiikoon heera mootummaa kan barbaachisuuf
tokkoon tokkoon seerotaa heericha irraa maddan
yaada waliigalaa heera mootummaa bu’uura
godhachuun akka hojjiirra oolaan dandeessisuufidha.
Hiikoo Heera—-
• Kanarraa kaanee yoo ilaallu hiikoon heera mootummaa
gaafachuun seer-qabeessa ta’uunsaa wal nama hin
gaafachiisu.
• Haalli rakkisaa akkasii yeroo mudatu, yoo dhimmichi
kallattiin heera mootummaa keessatti hin caqasamne
ta’e biyyoonni ‘Qajeeltoo Dhimmoota Dirqisiisoo’
(Doctrine of necessity) tti dhimma bahuuun karaa
faayidaa ummataa fi biyyaa eegsisuun qaawwa heera
mootummaa keessatti uumame duuchuun/guutuun
hojiirra akka oolu godhu.
• Hiikoon heera mootummaa akka filannoo bu’uura heera
mootummaa qabu tokkotti haa dhiyatu iyyuu malee,
filannoo of danda’e ta’ee ilaalamuu hin qabu. Inumaayyuu, filannoo bu’uura heera mootummaa qabu
barbaaduun ykn sakatta’uun akka adeemsaatti
(Procedure) fudhatamuu danda’a.
Hiikoo Heera—-
• Kunis sababa inni ta’uuf hiikoon heera mootummaa
filannoowwan sadeenii fi kanneen biroo akka
filannootti dhiyachuu danda’an sakatta’uuf akka
nama dandeessisuuf malee mataasaatiin filannoo
filannoo dheeressu miti.
• Kanaaf, burjaajiin siyaasaa filannicha akkamiin
dheeressina jedhu ni jalqabame malee hin
xumuramne. Kana waan ta’eeff, ho’insi siyaasaa
dheerachuu filannoon wal qabate kana booda kan
dhufu ta’uusaa gamanumaa beekuun
barbaachisaadha
Hiikoo Heera—-
• Manni Maree Bakka Bu’oota Ummataa FDRE
sababa weerara COVID 19 filannoo
Biyyaalessaa marsaa 6ffaa ilaalchisee hiikoo
heera mootummaa gara Gumii Calaltuu Heera
Mootummaatti qajeelche;
• ka’umsaa fi Barbaachisummaa hiikoo
heera mootummaa,
• Adeemsaa fi Yaada murtoo Mana Maree
Federeeshini armaan gaditti dhiyaateera.
Kutaa tokko
2.1 Yaada ka’umsaa Hiikoo Heeraaf
Sababa ta’an
Yaada ka’umsaa…..
- Dhimmi kun kan inni Gumii Calaltuu Heeraa FDREf
dhiyachuu danda’e Manni Maree Bakka Bu’oota
Ummataa FDRE Eebla 28/2012 Heerri Mootummaa
FDRE keeyyanni 54(1), 58(3)fi 93 hiikoon heera
mootummaa akka itti kennamu waan gaafateefidha.
Qabiyyee gaaffichaa
• ‘‘… Keeyyanni 54(1) miseensonni Mana Maree Bakka
Bu’oota Ummataa wagga shan shaniin filatamu.
• Keeyyanni 58(3) ….. Barri hojiisaa xumuramuun dura
baatii tokko dursee filannoon haaraan ni
gaggeeffama. (at normal condition)
• Keeyyanni 93 Labsii Yeroo Muddamaa labsuuf
wantoonni dirqisiisoo kan akka weeraramuu biyyaa,
balaa uumamaa ykn dhibee fayyaa namaa irratti
miidhaa geessisu
Yaada ka’umsaa…..
• Yeroo qophii filannoofi yeroo filannoon
gaggeeffamutti wanti/haalli labsii yeroo muddamaa
akka labsamu dirqisiisu yoo mudate fi filannoon yoo
hin geggeefamne
A. Manni maree fi hojii raawwachiiftuun barri hojii
isaanii xumurame maal ta’a?
B. Haalli labsiin yeroo muddamaa akka labsamu taasise
erga maqfamee booda filannichi yeroo turtii hangamii
keessatti gaggeeffama?
C. Heerri Mootummaa gaaffilee kana oliif deebii hin
qabu waan ta’eef rakkoo nu mudate hiikuuf qaawwa
qaba waan ta’eef hiikoon akka kennamu…’’ kan
jedhudha.
Hiika heeraa fi Muuxanno Biyyoota Alaa
• Manneen Murtii Heera Hiiktuu biyyoota baayee kan
irratti walii galaniifi akka fakkeenyaatti kan heeramu
Manni Murtii Waliigalaa Ameerikaa jaarraa 19ffaa
keessa maalummaa heera mootummaa ilaalchisee
akkas jedhee ture.
• ‘‘… Heerri Mootummaa baroota dheeraa cehuu fi kana
keessatti ammoo waan dhalli namaa tolchuun
walqabatee rakkoowwan uumaman/mudatan irra
darbuuf ykn ce’uuf yaadamee kan wixinfamudha.’’
• Gumiin kun dhimma qabatee jiru irratti hiikoon inni itti
fayyadamee fi hojiirra oolche heerri mootummaa
sanada lubbuu hin qabne, sanada yeroo tokko qofa
hojiirra oolu qofa otoo hin taane kan itti funfinsa qabu,
sanada jiraataa ta’ee akka ilaalamuuf ragaa dha.
Kutaa lama
2.2 Gumichi gaaffii hiikoo heera mootummaa
isaaf dhiyate ilaaluuf aangoo qabachuu
ilaalchise
2.2 Aangoo qabaachuu Gumichaa—
- Heerri Mootummaa keeyyanni 84 keeyyata
xiqqaa 1 aangoo gumichaaf kenne keessaa tokko
bu’uura heera mootummaa qulqulleessuu dha.
• Heerri Mootummaa Keeyyanni 84 keeyyanni
xiqqaa 1 akka armaan gaditti dubbifama:-
• ‘‘Gumiin Calaltuu Heera Mootummaa
dhimmoota aangoo heera mootummaa
qulqulleessuu ni qabaata. Bu’uuruma kanaan
adeemsa qulqulleessuu keessatti hiikoon heera
mootummaa barbaachisaa ta’ee yeroo
argamutti wixinee yaada furmaataa Mana
Maree Federeeshiniif ni dhiyessa.’’
2.2 Aangoo qabaachuu Gumichaa—
- Qabxiin xiyyeeffannoon kennamuufi qabu tokko heerri
mootummaa keeyyanni 84(1)
• Afaan Ingiliziin barreeffame aangoo Gumii kanaaf kenne
‘the council of constitutional Inquiry shall have powers to
investigate constitutional disputes’ kan jedhu
• Haala keeyyata 84(1) Afaaan Ingiliziin barraa’eetti gumichi
aangoo heera mootummaa qulqulleessu kana qabaatu
yoo falmiin heera mootummaa ka’e qofa karaa jedhuun
hiikamee waan barraa’e fakkaata
• Hiika Afaan Amaaraan barraa’e
• የእጌ መንግስት ጉዳዮች ኣጣሪ ጉባዬ እጌ መንግስታዊ ጉዳዮችን የማጣራት
ሥልጣን ይኖረዋል.፡፡ በሚያደርገዉ ማጣራት መሠረት እጌ መንግስቱን
መተሪጎም ኣስፈላግ ሆኖ ሥያገኜዉ ለፈደረሸን ምክር ቤት በጉዳዩ ላይ
የዉሣኔ ሀሳብ ያቀርባል፡፡
2.2 Aangoo qabaachuu Gumichaa—
- Bu’uura Heera Mootummaa Keeyyata 106n
garaagarummaan hiikkaa Afaan Amaaraa fi
Ingilizii gidduu yoo kan jiraatu ta’e hiikkaan
Amaariffaa hiika isa dhumaa jedhamee
fudhatama.
• Hiika Afaan amareeffaa ‘‘Dhimmoota Heera
Mootummaa calaluuf aangoo ni qaba.’’kan
jedhudha.
• Aangoo gumii calaltuu heeraa jiraachuu fi
dhabamuu dhimmoota falmisiisoon kan hin
daangofne ta’uu heera mootummaa keeyyata
84(1) ifatti kaayeera.
2.2 Aangoo qabaachuu Gumichaa—
- Gaaffiin mana marichaan dhiyate
• ‘‘Qophiin filannoo duraa fi yeroo filannoon
gaggeeffamutti haalli labsii yeroo muddamaa labsisuu
yoo mudate ykn uumame, kanarraa ka’uun filannoo
gaggeessuun kan hin danda’amne yoo ta’e
• Manneen maree fi qaamni hojii raawwachiiftuu amma
hojiirra jiran barri hojii isaanii maal ta’uu akka qabuufi
filannoon yoom gaggeeffamuu akka qabu ifatti heera
mootummaa keessatt tumamuu waan dhabeefi.
• Waan ta’eef gaaffii karaa mana maree dhiyateef deebii
kennuuf tumaalee heera mootummaa fi
qajeeltowwaan bu’uuraa heera mootummaa
sakatta’uun hiika kennuu barbaachisa.’’
Aangoo qabaachuu Gumichaa—
- Filannoon waqtii isaa eegee waan hin
gaggeeffamneef, qabatamaatti qaawwa aangoo
uumamuu maluu fi bacancarrii waqtii filannoo irratti
uumamu akkamiin furama gaaffii deebii furmaata
bu’uura heera mootummaa qabu kennuuf dhiyate
waan ta’eef hiikoon heera mootummaa
barbaachisaadha
• Kana malees, dhimmi karaa mana marichaa dhiyate
dhimma qabatamaa heera mootummaa bu’uura
godhatee fi gumichi murtii ykn yaada murtii Mana
Maree Federeeshiniif akka dhiyessuu malee gorsa
seeraa akka kennuufi miti.
2.2 Aangoo qabaachuu Gumichaa—
- Dhimmi aangoo gumichaan waliin walqabatee ilaalamu kan
biroon Mirga Manni Maree Bakka Bu’oota Ummataa
gaaffii sana dhiyessuuf qaban kan ilaallatu dha.
• Heera mootummaa keeyyata 84(1) fi bu’uura labsii Gumii
Calaltuu Dhimmoota Heera Mootummaa hundeessuuf
labsame lak. 798/2005 keeyyata 3(2)C bu’uureffateetu.
• Bu’uura labsichaa keeyyata 3(2) Cn gaaffiin hiikoo heera
mootummaa kan dhiyatu sagalee manneen maree
federaalaa keessaaa tokko sadaffaan ykn miseensota
manneen maree naannoleen ykn karaa qaama
raawwachiiftuu mootummaa federaalaan ta’ee kan
naannoleenidha.
• Sababoota 1-6 ibsameen gumichi aangoo gaaffii dhiyate
calaluu qabaachuu Manni Maree Bakka Bu’oota Ummataa
FDRE gaaffii kana dhiyessuuf mirga qabaachuu isaa
mirkaneeffateera .
Kutaa sadii
2.3 Dhimma kana ilaaluuf adeemsa
Gumiin Calaltuu Heera Mootummaa
hordofe
2.3 Adeemsa Gumiin Calaltuu Heera Mootummaa hordofe
- Gumichi gaaffii hiikoo heera mootummaa dhiyateef murtoo ykn
yaada murtoo kennuun dura bu’uura labsii lak. 798/2005
keeyyata 9n qaamonni dhimmi ilaallatuu fi ogeeyyiin beeksisaa fi
waamicha ifa ta’e gochuun yaanni akka irratti kennamu
taasiseera.
• Haaluma kanaan barreeffamoota soddomii afur ogeeyyii heera
mootummmaa biyya keessaafi alaa dhimmicha irratti
calaqqisiisaan sakatta’eera.
• Waltajjii dhaabbilee garaagaraa fi ogeeyyiif qopheesseen
Caamsaa 8, 10 fi 13, 2012
• Waldaa Ogeeyyii Seeraafi Abukaattotaa waliin,
• Ogeeyyii heera mootummaa 10,
• Namoota yeroo heerri mootummaa ragga’e gahee qaban 4
• Boordii filannoo irraa, Ministeera Fayyaa irraa,
• Iniostitiwuutii Fayyaa Hawaasa Itoophiyaa,
• Waldaa Ogeessota Fayyaafi kaawunsilii saayinsii COVID 19
duraa(hearing) gaggeesseera. Adeemsi kunis karaa miidiyaalee
tamsaasa kallattiin ummanni akka hordofu taasiseera
2.3 Adeemsa Gumiin Calaltuu Heera Mootummaa hordofe…..
- Gumichi yaadota ogummaa barreeffamaan sassaabeefi
falmii duraa ogeessota irraa dhagahe keessatti yaadonni
baayeen calaqqisaniiru.
• Keessumaa sirna hiikoo heera Itoophiyaa keessatti
dhimma maalummaa hiikoo heera mootummaa,
• Gumichi aangoo hiikoo heera mootummaa calaluuf qabu,
• Manni Maree Bakka Bu’oota Ummataa FDRE mirga hiikoo
heera mootummaa dhiyessuu qabaachuu isaa
• Gaaffiin hiikoon heera mootummaa akka itti kennamu
dhiyateefi tumaalee heera mootummaa hiikni itti
kennamu irratti ogeeyyiin yaada qaban dhiyessaniiru.
2.3 Adeemsa Gumiin Calaltuu Heera Mootummaa hordofe…..
- Ragaa Namoota Heerri mootummaa yeroo wixinfamuu fi
ragga’u turan raga bahaniin
• labsii yeroo muddamaa yoo wal irra bu’e maal godhamuu
akka qabu gaaffii ka’ullee murteen otoo hin kennamiin kan
bira darbamee ta’uu isaa
• Carraan haalli kun itti uumamuu malu dhiphaa waan ta’eef
taatee akkasiif tumaa heera ka’uun hin danda’amu yaada
jedhun kan bira darbame ta’uu hubateera.
• Kana malees, heerri mootummaa yeroo wixinfamutti
qaawwan aangoo mootummaa akka hin uumamne of
eeggannoon olaanaan akka taasifame hubachiisaniiru.
• Heerri mootummaa sanada rakkoo hiikoo waan ta’eef
rakkoo amma nu mudate hiikuudhaaf kaayyoofi galma
heera mootummaa bu’uura godhachuun malli dhahamuufi
akka qabu ragaa bahaniiru
2.3 Adeemsa Gumiin Calaltuu Heera Mootummaa hordofe…..
- Ragaa dhaabbileen Fayyaa wajjiin walqabatan taasisan
• Ministeerrii Fayyaa, I.F.H.I. fi Kaawunsiliin Gorsaa
Saayinsii COVID 19 ragaa falmii duraa godhaniin
amala weerara dhibichaa fi tatamsa’ina isaa,
tarkaanfiiwwan ittisaa fudhatamanii fi dhiibbaa inni
filannoo irraan gahuu ibsaniiru.
• Dhibichi yeroo namni dubbatu, Qufa’uufi haxxifatuu
fi wal tuttuquun akkasumas namoota mallattoon
dhibee kanaa irratti hin mul’anneen kan daddarbu
ta’uu ibsaniiru.
• Itoophiyaattis faacaatiin dhibee kanaa dabalaa kan
deemaa jiruufi namoota seenaa imalaa hin qabne
hubamaa jiraachuun dhibeen kun hawaasa keessa
bal’achaa jiraachuu isaaf agarsiistuu ta’uu ibsaniiru.
Ragaa dhaabbileen Fayyaa wajjiin walqabatan taasisan—-
• Hanga ammatti qoriochas ta’ee kittibaanni dhibee
kanaaf waan hin argamneef filannoon tokkichi jiru
ofirraa ittisuu qofa akka ta’eefi hanga ammaatti
tatamsa’ina dhibee kanaa ittisuuf kan dadhabameef
tarkaanffiiwwan of eeggannoo addaa addaa
fudhataman irraa ka’ee akka ta’e hubachiisaniiru.
• Weerarri dhibee kanaa haaraa waan ta’eef yeroo
akkanaatti ni dhabamsiifama ykn ni bada jedhanii
dubbachhun kan hin danda’amneefi filannoon
namoota baayee sochoosuuf taatee tuttuqaan itti
baay’atu waan ta’eef weerara dhibee kanaaf haala
mijataa kan uumuu ta’uu ibsaniiru
2.3 Adeemsa Gumiin Calaltuu Heera Mootummaa hordofe…..
• Yaadaa Boordiin Filannoo Biyyoolessaa dhaga’uu
• Waa’ee waliigala filannoo fi yaaddoo weerara
Kooviid 19 ilaalchisuudhaan Boordiin Filannoo
Biyyoolessaa yaa’iif barreeffamaafi dhagahuun ibsa
bal’aa kenneera.
• Boordiin Filannoo gamaaggama haala yeroo irratti
taasiseen, weerara kooviidiif deebii kennuuf
tarkaanfileen fudhataman filannoo gaggeessuuf
rakkoo akka uumtu beeksiseera.
• Keessattuu galmeessuun filattootaataa,
galmeessuun kaadhimamtootaa, akkasumas kenniinsi
sagalee gargaarsa tekinooloojii gadi bu’aadhaan kan
raawwatamu waan ta’aniif.
2.3 Adeemsa Gumiin Calaltuu Heera Mootummaa hordofe…..
• Ragawwan adda addaa ilaalaman ykn
sakatta’amaniin
• Seeronni biyyittii sirrii kan jiran yoo ta’an,
• Yaa’ichi heera mootummaa balballoomii hundaafi
murteef akkasuma yaada murtee akka ka’umsaatti
gargaaramee jira.
• Heerri mootummaa dabalataan yaa’ii qorqortii heeraa
mootummaa labsii lakkoofsa 798/2005
• Itoophiyaan kan raggaasiste sanadoota mirgoota dhala
namaa addunyaawaa fi ardiilee fayyadameera.
• Yaadawwaan dhaabbilee mirgoota dhala namaa
addunyaawaa, seerootaa fi muuxannoo sirrii ta’an kan
biyyootaa adda addaa
• Qu’annoon dhimma kanarratti ogeessota wajjira
yaa’ichaatiin qoratamanii fi
Kutaa Afur
2.4 Hiikkoo heera mootummaa dhihaate
irratti dubbiiwwaan ijoo yaa’ichaa
2.4 Dubbiiwwaan Ijoo Yaa’ichaa—
Dubbiiwwaan ijoo deebii bu’uuraa argachuu qaban:
A.Dhalachuu weerara koovii 19 fi weeraricha ittisuuf,
to’achuufi dhiibbaa isaa hir’isuuf labsii yeroo
muddamaa labsameen, sababa labsii lakkoofsa
3/2012 angoon mana mareetiifi qaamolee hojii
raawwachiistuu barri hojii ilaalamee gaaffii manni
maree bakka bu’oota uummata RFDI dhiheesse,
manni mare bakka bu’oota uummataa deebisuuf
keeyanni heera mootummaa 54/1, 58(3) fi 93
akkamitti hiikamaa?
Kutaa Shan
2.5 Qorannoo Hiikoo heera mootummaa ija
Qajeelfama adda addan Qoratame
2.5 Qorannoo Heeraa taasifame
• Yaa’ichi dhimmoota qabatamaan qabate seera
raggaasifaman gara garaa, qajeelfamoota waliigalaa
heera mootummaa, kaayyoo heera mootummaa fi galii
akkasuma ija qajeelfama hiikoo heera mootummaa
gara garaatiin qorateera.
• Kan duraa heera mootummaa keeyyata 9 (3), 54(1),
58(3), 67 (2) fi 72(3) irratti filannoo, yeroo filannoo,
angoo turtii bara hojii mootummaa kan agarsiisaniidha.
• Lammaffaan, heera mootummaa keeyyata 93 gubbatti,
dhimmi dirqisiisaan yookiin haalli humnaan ol ta’e
biyyittii keessatti yoo dhalattu tarkaaffiiwwaan
fudhaman kan ilaallatuudha.
• Raggaasifamni heeraa mootummaa kun keeyyata
54(1), 58(3) waliin walittitti dhufeenya inni qabuu
bu’uura godhachuun hiikuun kan barbaachisuudha.
Raggaasfamoota heera mootummaa keeyyata 54 (1), 58(3) fi
93 hiikoo seeraa kallattii ilaalchisee
Akkaataa keeyyata 38 (1) tiin fialannoon taasifamu, hunda
galeessa, bilisa, kallattiidhaan kan raawwatamu,
sirraawaa fi kenniinsi sagalee iccittiidhaan kan
raawwatamu ta’uu qaba.
• Akkataa keeyyata heera mootummaa 58/3 tiin
“miseensonni mana maree bakka bu’oota uummataa kan
filamaniif waggaa shaniif. Barri hojii isaanii xumuramuuf
ji’a tokko durfamee filannoon haaraa taasifamee
raawwatama.” jedha
• Akkaataan tumaa lameen oliin keeyyata 93 dhihaate
wajjiin walitti hidhamuun yoo dubbifamanu iftoominni
irraa hir’ata.
• Kanaafuu, tumaalee seeraa kana hiikoo heera
mootummaatiin ifa gochuun barbaachisaadha.
Raggaasfamoota heera mootummaa keeyyata 54 (1),
58(3) fi 93 hiikoo seeraa kallattii ilaalchisee—-
• Heera mootummaa keeyyata 54(1) tiin sirni filannoo
qabiyyee fi yeroodhaan daangeffame akka jiru kan
murteessee jiraachuu yoo ta’u,
• Qabxiin bu’uura keeyyata 58(3) jalatti tumamte,
miseensonni mana mare bakka bu’oota uummataa
kan filaman bara hojii waggaa shaniif yoo ta’u,
• Barri hojii miseensota mana maree bakka bu’oota
uummataa osoo hin raawwatamin ji’a tokko duratti
filannoon haaraan gaggeeffamee raawwatamuun
xumuramuun akka irra jiraatu kan agarsiisuudha
Raggaasfamoota heera mootummaa keeyyata 54 (1),
58(3) fi 93 hiikoo seeraa kallattii ilaalchisee—-
• Murtee kanarraa wanti hubatamuun danda’amu, barri
hojii miseensota mana maree bakka bu’oota uummataa
waggaa shan ta’us, waggaan shanan kun akkuma
raawwateen kan laakka’amu ji’a tokko dura filannoon
haaraan gaggeeffamee wal harkaa fuudhiinsi angoo yoo
raawwatame qofaadha.
• Barri hojii mana mare haal duree adeemsifamuu
filannoo haaraa irratti kan hundeeffame malee, murtee
kophaa isaa akka hin taane barri hojii mana marichii
yeroo filanoo hordofee kan adeemsifamuudha.
• Haa ta’uutii malee waggaa shan jedhame kana keessatti
haalawwaan filannoon akka hin gaggeeffamne taasisan
yoo dhalatan bara hojii mootummaa maal ta’uu akka
qaba kan jedhu ilaaluun barbaachisaadha.
Raggaasfamoota heera mootummaa keeyyata 54 (1),
58(3) fi 93 hiikoo seeraa kallattii ilaalchisee—-
• Haala qabatamaa amma jiruun, weerara kooviid 19
addunyaa weeraree fi kanuma ittisuu fi to’achuuf labsii
yeroo muddamaa labsameen filannoo waliigalaa itti
aanaa gaggeessuun akka hin danda’amne mana mare
bakka bu’oota uummataatiin mirkaneeffameera.
• Akkataa heera mootummaa keeyyata 93 tti,
mootummaan labsii yeroo muddamaa labsuudhaan
weerara Koronaa Vaayrasii ittisuu fi to’achuuf mirgoota
heera mootummaa tokko tokko yeroodhaaf ugguree
dirqama nageenyummaa fi fayyaa waliigala uummataa
eegsisuu irratti argama.
• Haaluma murtee heera mootummaa kanaan, labsii
yeroo muddamaa bahee kanaanis mirgoonni
dimookiraasii filannoo wajjiinis wal qabatan tokko
tokkos ugguramaniiru.
Raggaasfamoota heera mootummaa keeyyata 54 (1),
58(3) fi 93 hiikoo seeraa kallattii ilaalchisee—-
• Kana waan ta’eefuu, heera mootummaa
keeyyata 54 (1) fi 58 (3) jalatti kan murame,
angoon bara hojii mootummaa idilee fi barri shan
kan filannoo itti gaggeeffamuu qabu hojiirra
oolfamuu hin danda’amne.
• Kanaafuu, hanaga weerarri Vaayirasii koroonaa
addunyaa irraa to’annaa jala oolee labsiin yeroo
muddamaa Koronaa kana ittisuu fi to’achuuf
labsame hanga kaafamutti, yeroo filannoon itti
aanu gaggeefamu dheereffamuu qaba; angoon
bara hojii mootummaas itti fufuu qaba.
Tumaalee heera mootummaa keeyya 54 (1), 58(3) fi 93 ija
qajeelfamaa fi kaayyoo heera mootummaatiin:
• Dhimmi kamiiyyuu kan heera mootummaa keessatti
kaafamee jiru hiika kan barbaadu ta’ee yoo argame,
• Hiikaan kan itti kennamu haala waliigalaa kaayyoo fi hafuura
tumaalee heera mootummaa akkasuma tokkon tokkoon
hiikoof dhihaatan kaayyoon tumaalee heera mootummaa fi
galma gahumsa barbaadamee fi gama rakkoowwaan
dhaabmsiifamuu barbaadameeniidha
• Heerri mootummaa dhalootarraa dhalootatti kan darbu,
gaaffiilee heera mootummaa fi dhimma kamiyyuu kan
deebisu nagaa yeroo dheeraa, dimookiraasii fi guddina kan
argamsiisuu danda’uu fi sirna federaalawaa heerri
mootummaa deeggaru gama kabachisiisuun mirgoota
lammiileetii fi dhuunfaas kan eegsisu ta’uu qaba
Tumaalee heera mootummaa keeyyata 54 (1), 58(3) fi
93 haala walii gala bu’uura mirgootaa fi gama
bilisummaa jiraniin yoo ilaalamu
• Seensa heera mootummaa, qajeelfamoota bu’uura gama ittiin
tuman, akkasuma tumaalee waliigalaa irraa hubatamuun akka
danda’amu, heerri mootummaa sanada mirgoota sabummaa
bu’uura kan godhate taasisuu isaati.
• Seerrii labsii yeroo muddamaa kaayyoon isaa guddaan
nageenyummaa biyyaa, fayyaa uummataa fi sirna heera
mootummaa eeguu fi qaawa uumame dhabamsiisee biyya gara
haala baramaa duraan turetti deebisuuf waan ta’eef qaawa
yeroo labsii muddamaa keessatti dhalate dhabamsiisuuf
jedhamee sadarkaa barbaadameen mirgoonni dimookoraasii
hedduun daangeffamuu danda’an. Kana kessa mirgi filuu
filatamu isa tokko dha
2.5.1 Labsii yeroo muddamaa fi yeroo filannoo
ilaalchisee:
• Yeroon filannoo dheerachuusaa ilaalchisee heera
mootummaa keewwata 54(1) fi 58(3) birqaba heera
mootummaa keewwata 93 tiin ilaaluun barbaachisaadha
• Weerara idil addunyaa vaayirasii kooviidi 19 fi kanuma
ittisuu fi to’achuudhaaf sababa labsii yeroo ariifachiisaa
baheen filannoon guutuu biyyaa yeroosaa eeggatee
gaggeeffamuu hin dandeenye. Kanaaf yeroon filannoo
addaa jiraachuu qaba.
• Hojii irra oolmaa heera mootummaa keeyyata 38 irratti
Key. 54(1) fi 58(3) ida’uun Filannoon Biyyoleessa yeroo
ka’a’ame keessatti geggeessuu waan hin dandeenyeef
gara fuula duraa dheerachuutu irra jiraata.
2.5.2 Bara hojii aangoo mootummaa
• Heerri mootummaa gosa ilchisee aangoo mootummaa sadiitiif
beekamtii kan kenna
• Tokkeffaa: barri aangoo mootummaa isa idilee keeyyata 54(1),
58(3), 67(2) fi 72(3)
• Inni lammaffaa, bara aangoo hojii mootummaa idileetiin gadi
kan ta’e keeyyata 12(3), 54(7) fi 60
• Inni sadaffaan, sababa hiikkoo heera mootummaa bara
aangoo hojii mootummaa idileetiin alatti dheeratedha.
• Filannoon waliigala biyyoolessaa 6ffaan sababa weerara
kooviidi 19 bu’uura heera mootummaa keeyyata 54(1) fi
58(3)tiin filannoon yeroo taa’eefii keessatti gaggeeffamuu
waan hin dandeenyeef hanga filannoon gaggeeffamee aangoo
dhaaba siyaasaa mo’atetti aangoo dabarsee kennutti itti fufa.
2.5.3 Itti gaafatamummaa mootummaa aangoo
qabatee itti fufuu ilaalchisee
• Mootummaan aangoon inni qabaachuu qabuu fi itti
gaafatamummaan isaa maal ta’uun akka irra jiraatu maali
dhimmi jedhu dhimma deebii argachuu qabudha. Yaa’iinis dhimmasaa kaayyoo waliigala heera
mootummaa fi galmoota milkeessuuf yaadeen
sakatta’eera
• Mootummaan bu’uura heera mootummaa keeyyata 9(2)
fi keeyyata 12(1)tiin hojimaatasaa ifaa fi sirna itti
gaafatamummaa uumu diriirsuudhaan sirna heera
mootummaa eegsisuu qaba
• Waan ta’eefuu, mootummaan dhimmoota dinagdee fi
siyaasaa biyya keessa jiran karaa qindaa’aa ta’een
hogganuudhaan seera baasuu, seera hiikuu fi
raawwachiisuuf aangoo isa dandeessisu qabatee itti
fufutu irra jiraata.
2.5.4 Yeroo filannoon itti aanu itti taasifamu
ilaalchisee
• Sadarkaa idil addunyaatti sababa weerara koronaatiin
biyyoonni 53 filannoo waliigalaa, naannoo, itti
guutinsaa ykn murtoo ummataa haqanii jiru. FKN Indii
fi Kanadaa
• Heerri mootummaa RDFI tumata akkanaa ifa ta’e waan
hin qabneef filannoon itti aanu yeroo hammamii
keessatti gaggeeffamuun irra jiraata? Yaadni jedhu
gaaffii deebii cimaa barbaadudha.
• Yaa’ichi filannoon kun yeroo akkamii keessatti
gaggeeffamuun akkarra jiraatu mirga filuu fi filatamuu
akkasumas bilisa, hunda kan ammate,
walqixxummaarratti kan hundaa’e,kallattiidhaan,
kenninsa sagalee iccitiidhaan filataan fedhiisaa bilisa
kan itti ibsu ta’uu dandeessisan yaada keessa
galchachuudhaa.
2.5.4 Yeroo filannoon itti aanu itti taasifamu
ilaalchisee……
• Weerarichi balaa fayyaa ummataa ta’uunsaa hafeera
kan jedhamu yoomidha gaaffii jedhuuf
• Yaa’iin hubachiistota dhiyeessee dhageessiseen
hoggantoonni hojii olaanoo fi ogeessonni fayyaa
talaalliin yommuu argamu ykn qorichisaa yommuu
argamu ykn argannoo saayinsawaa bu’uura
godhachuudhaani
• Yaada Hubachiistootaan amma sadarkaa irra jirruun
vaayirasichaaf qorichis ta’e talaalliin akka hin
argamnee fi yoom akka argamu ifatti waanti
beekame hin jiru.
•
2.5.4 Yeroo filannoon itti aanu itti taasifamu
ilaalchisee……
• Bu’uura heera mootummaatiin weerarichi yaaddoo
fayyaa ummataa ta’uu dhiisuunsaa eenyuun
mirkanaa’uu qaba?
• Dhaabbata Fayyaa Addunyaa, Ministeera Fayyaa RDFI
biyya keenyaatiin akkasumas, Inistituutii Fayyaa
Hawaasaa fi miseensota saayinsii fayyaa hawaasaa
kanneen biroo wajjin mari’achuudhaan
odeeffannoowwan bahan bu’uura godhateeti.
• Waan ta’eefuu odeeffannoo kana bu’uura godhachuu fi
qindeessuudhaan Ministeerri Fayyaa RDFI murtoosaa ykn
yaada murtoo mana maree bakka bu’oota ummataaf
akkataa key. 55(17) fi 55(18) yommuu dhiyeesudha.
•
2.5.4 Yeroo filannoon itti aanu itti taasifamu
ilaalchisee……
• Dhukkubichi yaaddoo fayyaa hawaasaa ta’uusaa yeroon
itti raawwatuu yeroo hangamii keessatti filannoon
gaggeeffamuu qaba?
• Heerri mootummaa akka waliigalaatti bu’uura keeyyata
60(3) tiin yeroo ji’a jaha hin caalle keessatti filannoo
waliigalaa gaggeesuun akka danda’amu tuma. Haala
idilee keessatti garuu yeroo labsii ….
• Bu’uura heera mootummaa keeyyata 102n yaa’ichi
Boordii Filannoo akka yaada itti kennu taasiseera.
• Boordiin Filannoos yoo ta’e (ብሆን) lama dhiyeessera.
• Inni jalqabaa ji’oota 10 keessatti, lammaffaatiin ji’a 13
akka itti fudhatu kaa’eera
• Yaa’ichis yaadoota yoo ta’an lamaniif haala qabatama
dhukubichaa yaada keessa galchuun Ji’a 9 hanga 12 akka
geggeefamu qabamee jira.
2.5.6 Yeroon filannoo dheerachuu fi barri hojii
aangoo mootummaa Federaalaa fi Naannolee
• Manni maree bakka bu’ootaa gaaffii dhiyeesse
filannoon dheerachuun hiikkoo heera mootummaa
dhiyaatee manneen maree fi aangoon qaama
raawwachiiftuu attam ta’a yaada Jedhu ta’uu isaa.
• Boordiin Filannoo biyyoolessa sababa wareera kooviid
19 filannoo guutuu biyyolessaa 6ffaa geggeesuu hin
danda’u jechuu isaa
• Labsiin yeroo hatattamaa mootummaa federalaa
guutuu biyyatti kan labsame ta’uu
• Yaa’ichi xiinxala keessa galchuun yaadni murtoo
filannoo federaalaa, naannolee fi manneen maree
irattis akksuma raawwatiinsa qabata.
Kutaa Ja’a
2.6 Yaada Murtoo
2.6 Yaada murtoo yaa’ii qulqulleessituu heeraa
• Gaaffii heera mootummaa 54(1), 58(3) fi 93 hiikuudhaan
murtoon akka itti kennamuuf akkaataa gaafatameen
yaadota murtoo itti aanan sagale guutuun dhiyeesseera.
- Labsiin yeroo hatattamaa Lakk. 3/2012 kaafamee
filannoon haaraan geggeefamee hanga aangoon wal
irra fuudhamuutti barri hojii M/M/B/B/U, M/M/
federeshinii, M/M naannolee fi qaamolee hojii
raawwachiiftuu federaalaa fi naannolee akka itti fufu fi
bu’uura heera FDRI keeyyata 84(1) murtoo dhumaa
akka itti kennu M/M/federeshiniif yaada dhiyeesseera
- Guyyaa labsiin yeroo hatattamaa Lakk. 3/2012 ka’uun
M/M/B/B/U raggaasise irraa eegalee ji’oota sagalii
hanga waggaa tokkoo gidduutti bu’uuruma heera RFDI
keeyyata 84(1)’tiin M/M/Federeeshinii murtoo dhumaa
akka itti kennuuf yaada furmaataa dhiyeesseera.
- Qooda Paartiilee Morkattootaa
3.1. KFO’fi Gola (Camp) Sabboonummaa Fiinxaalessaa
• KFO’fi namoonni siyaasaa paarticha keessa jiran
ejjetnoo filannoon geggefamu qaba jedhu qabu turan
• Ejjannoo isaanii kanaanis hiriirri isaanii ABUT wajjin
tokkodha.
• Faallaa kanaatiin mariin hayyootaa akka godhamuufi
filannichi akka dheeratu lallabaa warri turan
paartiileen akka IZEMA’s turaanii jiru.
• Erga filannoon dheerachuu irra bu’e immoo KFOn
yeroo ammaa yaada furmaata siyaasaa ajanda jedhu
qabatee dhufee jira.
KFO………
• Gaalee “furmaata siyaasaa” jettu tanas ta’e jedhanii
filannoo al-heerawaa ta’e haguuguuf kan dhimma itti
bahanidha
• Maddi furmaata siyaasaas haammattoo heeraa qofa
ta’uu qaba. Yoo kana hin taane yaadichi al-heerawaa
ta’uunsaa hin oolu.
• Marii siyaasaatiin aangoo mootummaa qabachuuf
osoo hin filatamin ummata bakka buune jedhanii
murtoowwan biyyoolessaa baasuun heera RFDI’tiin
ifatti kan dhorkamedha
• Gaaleen “furmaata siyaasaa” jettu tun maqaa
daabboo “Mootummaa Cehumsaa” ti.
KFO…..
• KFO’n yeroo kanatti yaada mootummaa cehumsaa jedhu
fiduu kan danda’e Sababoota lama qaba.
- KFO’ fi fakkaattonni isaa mootummaan dadhabaa waan ta’eef
jeequmsaa fi hokkaran filannoo mo’uu tarsimmoo godhatanii
socho’aa turan.
• Humni mootummaa ol’antummaa seeraa kabachiisuuf dabala
dhufu, labsiin Koviidf ba’e mootummaaf humna dabaluu fi
namni qalbiin isaa gara dhukkubatti waan deebi’eef humni
isaan waan xiqqate waan itti fakkateef yaada mootummaa
ce’umsaa jedhu kana filataniiru.
- Yoo mootumman ce’umsa jiraate humnoonni sabboonummaa
fiinxaalessaa irratti hundaa’an hedduu waan ta’aniif KFO’n
humnoota kanniin of cinaa hiriirsee olaantummaa siyaasaa
carraa itti aragachuu danda’u akka argatetti yaada.
KFO…..
• KFO ummata Oromootiifan qabsaa’a jedhu aangoo
argachuu qofaaf jecha ABUT wajjin waltumsuu fi
qindoomuu isaa ibuun ummata biratti fudhatama
dhabsiisuu
• Adeemsi KFO kun afaan siyaasaatiin yeroo ibsamu
“Mogolee Akilas”(dadhabina paartichi haaluma
salphaadhaan ittiin moo’amu) jechuudha.
•
• Gama birootiin yaadonni nuti KFO’fi fakkaattota isaatti
darbannu kamiyyuu kallattiidhaan gaaffii isaaniitiif deebii
kennuu irratti kan xiyyeeffatuufi ajandaa isaanii keessa
seennee akka daaknuuf kan nu saaxilu ta’uu hin qabu
• Gabaabumatti, gara fuulduraatti ummata dii-polatizaayiiz
gochuuf hojiiwwan hawwatoo xiyyeeffannaa isaa
dhimmoota kaan irra kaayyatu hojjachuufi tooftaa
komunikeeshinii diriirsuutu barbaachisa.
3.2. Adda Bilisa Baasaa Ummata Tigiraay (ABUT)
• ABUT barruulee “Wayyin” irratti gaafa guyyaa
Bitootessa 2011 maxxanse filannoo sadarkaa
naannootti akka geggeessu kaayeet ture.
Tarsimmichaatiin ABUT isaan ijoon
- Walitti makamuun ADWUI akka hin milkoofne gochuu
- Gamtaa humnoota federaalistii ofiin jedhan ijaaruu
- Filannoo biyyoolessaa geggeessuun yoo hin
danda’amne sadarkaa naannoo bulchaa jiruutti
filannoo geggeessuu
- Humnoota sabboonummaa fiinxaalessaa
mootummaa federaalaa mormu kamiyyuu wajjin
tumsa uumee mootummaa garagalchuu
- Kaayyoowwan armaan olitti tarreeffaman kunniin yoo
milkaa’uu baate “de facto state” hundeessuu
ABUT yeroo ammaa maalitti jira….
• Filannoo akka geggeessuu sadarkaa paartiitti, kaabinee
naannoo fi mana maree nannoon murteesse jira.
• Gama Mootummaa federaalaan maal godhamuu qaban.
- Kaayyoon isaanii mootummaa tuttuquun ummataa
waliin walitti buusuu waan ta’eef deebiin isaaniif
kennamu hariiroo heeraaf seeraa qofa eegee akka
deemu taasisuu
- Murtii filannoo geggeessuuf Boordii filannoof yoo
dhiyeessan murtii akka biyyati darbe iratti hunda’uun
boordiin filannoo akka deebii kennu gochuu
- Mana maree federeshiinitti yoo geessan manni maree
federeshinii akka deebii kennu gochuu
- Dhimmicha gara fuulduratti dhiibuunsochii al seerawaa
balaafamoo keessa yoo lixan maree fi bu’uura seeraatiin
mootummaan federaalaa deebii barbaachisu akka
kennu ta’a
Gama Mootummaa federaalaan maal godhamuu qaban…..
- Garee warra mootummaa ce’umsaa hundeessina
jedhan mallaqaan deggeeruu
- Garee humna faxilessoota ABUT dhoksan deggeru
kanneen akka naannummaa Walayitaa, Agawu fi
qimanti, akkasumas Naannoo Afar, Sumaalee, B.G fi
gambellaa keessa humna sochoosuu ijaaruun
jeequmsaa fi tasgabbii dhabsiisu ni danda’a.
- Gaaffii dhimma daangaa Naannoo Amaaraa fi Sudaan
Gidduu jiru babalisuun hanga deggersa waraanaa
kennuuf deemuu ni danda’a.
- Qorannoo Bal’aa kan barbaadu yoo ta’es dhimma
Hidha Haaromsaa irratti Gibxii wajjiin hidhata akka
kaban ni shakkama.
3.3. ABO-Shanee
• ABO-Shaneen jalqabumarraayyuu uumama biyyaa irratti
garaagarummaa guddaa qaba,
• Ummatni Oromoo adeemsa ijaarsa biyya keessatti
qooda waan hin qabneef biyyatiin diigamtee ijaaramuu
qabdi yaada jedhu qaba.
Kun immoo Sababiin dhiyatu sadan dogoggora
• Tokkoffaa, seenaa haaluu; lammaffaa, diigee zeeroo irraa
ka’ee ijaaruu; sadaffaa, ejjannoonsaa al-heerawaadha.
• ABO-Shaneen barii jijjiiramichaa irraa eegalee miila
lamaan kan dhaabatedha. Finfinnee fi Bosona
• Dheerachuu filannoo irratti KFO’fi ABUT wajjin
ejjannoo walfakkaatu kan qabu
• Haala adda ta’een ammoo KFO wajjin
mootummaan cehumsaa haa hundeeffamu
jedha.
3.3. ABO-Shanee……
• Tooftaaleen inni aangoo qaxxaamuraan qabachuuf
dhimma itti bahu qabsoo hidhannootiin hokkaraa fi
jeequmsa uumuu;
• Humna jijjiiramaa kana haala sanyummaa olaanaa
ta’een jibbisiisuu.
• ABO-Shanee aduu saafaatti nama ajjeessu
mootummaan olaantummaa seeraa kabachiisuu hin
dandeenye jedhu
• Yeroo mootummaan olaantummaa seeraa
kabachiisuuf yaalutti ammoo ummanni dhumaa jira,
• Dhiittaan mirga namoomaa qaqqabaa jira tooftaa
jedhu fayyadamuun dargaggoota miira sanyummaatiin
sochoosuu barbaada.
- Qooda Humnoota (Actors) Alaa
• Dheerachuu filannoo hordofuun gochawwan
humnoota alaa lama ni eegamu:- Isaanis
• keessa-seentummaa al-kallattii(indirect intervention)
fi dhiibbaa hololaati.
- Keessa-seentummaan al-kallattii irra guddaan
biyyootaa fi gareewwan biyyi keenya akka hin
tasgabboofne barbaadaniin kan uumamudha
- Humnoonni dhiibbaa hololaa uumuu barbaadan
ammoo dhaabbiilee biyyoota lixaa abokaattoo
demokiraasii godhanii of dhiyeessan ta’uu ni malu.
• Humnootaafi keessa-sentummaa isaanii bakka lamatti
qoodnee ilaaluu ni dandeenya.
- Qooda Humnoota (Actors) Alaa…. biyya Misiraa.
• Humni kun dheerachuu filannoo hordofuun biyyattii
keessatti tasgabbiin akka hin uumamne gochuu fi
humnoota aangoo qabachuuf falman maallaqaa fi
akaakuudhaan kan deeggartu ta’a.
Agarsiiftuwwan
- Mariin/dubbiin (negotiation) Hidha Haaromsaa irratti ture
akkaataa biyyi Misiraa eegdeen waan hin deemneef
- Biyyi Misir shakala waraana haala kallattiin biyya keenya
waraantu fakkatu agarsiisaa turuu ishee
- carraawwan hidha haaromsaa dhaabuu yookaan danquu
danda’an uumuufi fayyadamuu irraa boodatti hin jedhu
- Biyyi Misiraa armaan dura illee gocha akkasii irratti
hirmaachaa turuun
- Qooda Humnoota (Actors) Alaa…. biyya Misiraa.
• Biyyi Misiraa adda durummaan ABUT, Jawaarii (
Deggersa Mallaqaa) fi humnoota hidhatan (Deggersa
Mallaqaa fi Meeshaa)n qofaa fi waloon hojjachuu
• Jawaariifi qindoominni isaa sochiin humnoota
hidhatan wajjin taasisan jiraachuu malus sochii
hidhannoodhaan deeggarame gochuuf carraan isaa
dhiphaadha.
• ABUT’s yoo ta’e wayita kanatti mootummaa federaalaa
wajjin falmii waraanaa keessa gala jedhamee hin
eegamu
• Humnoota sochii hidhannoo keessa jiraniifi humni
isaanii dadhabaa dhufeef deeggarsa maallaqaafi
meeshaa waraanaa taasisuun akka jabaatan gochuu ni
dandeessi.
Lammaffaan dhiibbaa hololaafi humnoota lixaati
• Dhiibbaan hololaa kun qeeqaa fi baaltiiwwan
filannoon hin geggeeffamne jedhani
• Qeeqonni kun yaaddoo nageenyaa ta’uu baatanis,
ü Fudhatamummaa jijjiiramichaa xureessuudhaan
ü Fudhatamummaa dirree diippiloomaasi irratti qabdu
irratti dhiibbaa uumuu ni danda’a.
• Dhiibbaa fi tasgabbii dhabuu humnoonni alaa uumuu
danda’an dammaqinaan ofirraa qolachuu hojiiwwan
gurguddoo sadi raawwachuun nurra jiraata.
• Isaanis hojiiwwan nageenyaa, diippiloomaasii fi
siyaasaa fi ijaarsaa keenya cimsuudha.
- Kallattii Qabsoo Fuulduraa
5.1 Hojiiwwan siyaasaafi ijaarsaa kan yeroo kamiiyyuu caalaa cimsuu.
• Sadarkaa hoggansa olaanaarraa hanga miseensota keenya
guutuufi deeggartoota keenyaatti mariin ifa ta’ee tarreeffamuu
fi bilchina qabu akka geggeeffamu gochuudhaan;
• Tokkoffaa, dheerachuu filannoo wajjin walqabatee
ejjannoowwan siyaasaa, eenyummaafi hiriira humnoonni
siyaasaa uumaniin badiiwwan uumamuu danda’an irratti
ifoomina uumuu barbaachisa.
• Lammaffaa, filannichi maaliifi haala maaliin akka dheerate
irratti yaadota furmaataa heerarratti bu’uureffaman weerara
dhibee koronaafi hiikkaa inni Hidha Haaromsaa wajjin qabu
qulqullaa’ee akka hubatamu gochuun nurra jira
• Sadaffaa, yaadni furmaataa dhiyaate adeemsa akkamii keessa
akka dabree fi fuulduratti haleellaa humnoonni badii uummuu
danda’anirratti hubannoo guutuu horachuun irree
gamtoomeen fashaleessuu irratti dammaqinaan hojiiwwan
siyaasaa hojjachuutu nurra jira
- Kallattii Qabsoo Fuulduraa….
5.2. Sadarkaa qaamolee hawaasaa adda addaatti,
keessumaa hayyoota, dargaggoota, dubartoota, abbootii
qabeenyaafi namoota dhiibbaa uumuu danda’an,
lakkoofsa xixiqqaatti qoqqooduudhaan marii hiikkoo
qabu geggeessuun ejjannoo sirrii akka qabaatan gochuun
nurraa eegama.
5.3. Qonnaan bultoota, jiraattota magaalaa fi kkf haaluma
walfakkaatuun dhimmoota dheerachuu filannoo, COVID-
19’fi Hidha Haaromsaa wajjin walqabatan irratti haala
isaaniif gituun lakkoofsa xixiqqaatti qoqqooduudhaan
mariisisuu barbaachisa.
5.4 Hojiiwwan miidiyaafi komunikeeshinii keenya cimsuun,
miidiyaa idilee fi hawaasaa irratti hayyoonni beekumsa
gahaa, ilaalcha gaariifi muuxannoo qaban xiinxala
babal’aa akka kennan itti fufinsaan hojjachuu qabna
- Kallattii Qabsoo Fuulduraa….
5.5. Qaamolee nageenyaatiif, keessumaa poolisootaaf,
milishaadhaafi abbootii alangaatiif dhimmoota
dheerachuu filannoo, heerummaa, yaadota furmaataa,
weerara dhibee COVID-19, labsii yeroo hatattamaa, itti
fifuu mootummaa fi holola humnoota badii irratti
sadarkaa sadarkaadhaan iftoominni akka uumamuuf
mul’ata qulqulluuf qopheessuu
5.6. Hoggansi mootummaa fi paartii sadarkaa sadarkaan
jiru haala qindoomina qabuun ijaaramee akka socho’u
gochuu. Keessumaa, gareewwan misoomaa/ hundee
dhaabaa/seelii/ caasaa ollaa gandaa gaditti jiran
qabatamaatti lubbuu akka horatan gochuudhaan
dhimmoota hunda irratti hubannoo ifa ta’e uumanii
ergama lakkaa’anii kennuun akka raawwataman
gochuu.
Qabiyyeewwan ergama isaaniis:-
a. Weerara COVID-19 ittisuu
b.Olaantummaa seeraa haala guutuu ta’een
mirkaneessuu
c. Hojiiwwan misoomaa gannaa cimsanii hojjachuu
d. Hoggansaa fi miseensota adda duree ta’an sadarkaa
sadarkaadhaan horachuu
e. Hojiiwwan Filannoo
5.7. Dhimmoota wayitaawoo biyyaafi naannoo keenyaa
irratti ummanni abbaa ajandaa akka ta’u gochuudhaan
sochoosuudhaan COVID-19, olaantummaa seeraa,
hojiiwwan misoomaa gannaafi qor-qalbii filannoo
irratti qophii akka taasisan hojjachuu qabna


c: text/html

text:
Ameerikaan mana maree mirga namoomaa UN keessaa baate
Ameeerikaan mana maree Mirgoota Namoomaa Dhaabbata Biyyoota Gamtoomanii ''kuusaa siyaasa loogii'' ittiin jechuun miseensummaa keessaa of baafte.
Qaamni ''of jajaa fi fedha ofii tajaajilu Mirgoota Namoomaa irratti qoosaa jira'' jedhaniiru UN tti bakka buutuun Ameerikaa Nikkii Haleey.
Aadde Haleey waggaa darbes mana maree kanaan '' farra Israa'eel ta'uun loogii hammaataa qaba'' jechuun komattee miseensummaa biyya ishee keessa deebitee akka ilaaltu beeksiftee ture.
Bara 2006tti kan hunda'eefi waajira isaa Genevaa kan taasifate Manni Maree kun biyyoota qabinsa mirgoota namoomaattin gaaffiin irratti ka'u miseensa godhachuun qeeqamaa jira.
Murtoo Ameerikaan fudhadhatte kun Mana Maree sana keessatti sarbamiinsa mirgoota namoomaa addunyaa mararra jiru hordofuufi irratti hojjechurratti danqaa uumuu danda'a yaadni jedhu activistoota irraa ka'aa jira.
Aadde Haleeyin fedha Ameerikaan miseensummaa qaama kanaa kessaa bahuuf qabdu kan beeksisan, Ministira Haajaa Alaa Ameerikaa Maayik Pompe'oo waliin ibsa miidiyaaleef kennaniini.
Maayik Poopmpe'oon Mana Maree kanaan ''Falmataa mirga namoomaa dadhabaa ittiin jedhaniiru.
Barreessaa olaanaan Dhaabbata Biyyoota Gamtoomanii Antooniyoo Gutaarees, karaa dubbii himaa isaanii yaada dabarsaniin Ameerikaan miseensummaadhaan qama kana keessa osoo turtee bayyee barbaachaa akka ture himaniiru.
UN tti Komishinarri Komishinii Mirga Namoomaa Zayiid Ra'aad Al Huseen miseensummaa keessaa bahuu Ameerikaa '' kan nama aarsu, garuummoo oduu ajaa'ibaa miti' jedhaniiru. Israa'eel murtoo Ameerikaa kana deegarteetti.
Manni Maree Mirga Namoomaa UN maali?
Komishinii Mirgoota Namoomaa jedhamufii biyyoota qabiinsa mirgoota namoomaan dadhaboo ta'an miseenssa gochuun qeeqamuu akka bakka bu'uuf bara 2006 Dhaabbatni Biyyoota Gamtoomanii(UN) qaama ijaarameedha.
Biyyoota 47 kutaalee addunyaa garaagaraa irraa filatamantu waggaa sadi sadiif Mana marichaatti miseensa ta'u.
Komishiniin kun waggaatti si'a sadii kan wal gahan yoo ta'u biyyoonni qabiinsa mirga namoomaa irratti foyya'iinsa jiru irratti waltajjii 'The Universal Periodic Review' yaada akka kennan taasisa.
Ameerikaan Maaliif miseensummaa kessaa bahuuf murteessite?
Murtee alanaa kana duras barootaaf Ameerikaan qaama kana qeeqaa turte
Bara 2006ttis Ameerikaan miseensonni mana maree kanaa akkuma Komishinii isa duraa biyyoota qabiinsa mirgoota namoomaarratti rakkoo qabani jechuun miseensummaa diddeet ture.
Miseensa kan taates bara 2009tti bara bulchiinsaa Baaraak Obaamatti.
Bara 2013 tti Chaayinaa, Raashiyaa, Saawdii Arabiyaa, Aljeeriyaa fi Veetnaam miseensa wayita ta'uun filatamuun isaanii qeeqa haaraa quuqamtoota mirgoota namoomaarraa kaasiseera.
Israa'eel ammoo dubbii ijoo marii miseensota Mana Marichaa ta'uun dhimma Paalestaayin waliin jiru irratti maqaan ishee irra deddeebiin ka'a.
Kibxataa darbes Nikkii Haaleey Ameerikaan miseensummaa keessaa bahuun ishee ''qabiinsa mirgoota namoomaa irratti murannoo qabdu irraa boodeetti jechaa jirti jechuu akka hin taane ifatti akka beekmu kan brabaaddu ta'uu beeksifteetti.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Muummichi barreessaan tokkummaa mootummootaa Antooniyoo Gutereesh Keeniyaatti bilbiluu dhaan kan haaraa filataman prezidaant Wiiliyaam Ruuttoo waliin dubbachuu isaanii dubbi himaan isaanii Steefan Duyaariich galgala kana gaazixeessota Niw Yoork keessaaf ibsaniiru.
Muummichi barreessan boris ennaa filannoo prezidaantummaa dorgomaa kan turan Raa’ilaa Odiingaaf bilbilanii kan haasofsiisan ta’uu Duyaarich ibsaniiru.
Kaleessa ennaa ba’iin filannoo Keeniyaa beeksisame filannoo prezidaantummaa injifatamuun isaanii kan ibsame Raa’ilaa Odiingaa ba’ii filannoo sanaa simachuu dhabuu dhaan Abbaa murtiitti kan iyyatan ta’uu beeksisaniiru.
Muummichi barreessaan Gutereesh akkaataa lammiileen Keeniyaa filannoo geggeessan dinqisiifachuu isaanii ibsuu dhaan, adeemsi kun hundi bu’uura heeraa fi haqa jiruun saffisaan akka xumuramu abdii qabaachuu isaanii dubbi himaan isaanii Duyaarichi ibsaniiru.


text:
5
Amuaqunamusaa maridanoo qimannimu ufafa.
1-2Mi fasannai mi aukuanna Yisufa faiqí anaasee moomoosa narí faqa fimarusa niqafamaseenoo qufaqa kaqikaa amuaqunamusaa ooru narí faiqi namufaqa faiqí anaasee faqa fiqu fiqumma ooqu marifufanoo ufa maa qimaria amaana ufana qimanniminau.
Anoona asasirafa.
(Ruk 6:20-23)
3Faiqí moo fannoo nariara qinee qeeqara sia amanaikidee qimasee dadaaqi marifa dadaaqinaqa minannai kai andeeqasee marianauree qimarifa mifa uqanna anoona asasiranaki maridanoo. Innaaruna ququsara Anutufa amianinnanara asasidanoo.
4Noori runusee soofari mariasara foora marifa narí aaqaranara faqa faiqí aanaaseera faqa irisee oori runusee marifa mifa uqanna anoona asasiranaki mariannoo. Anutufa amiqi amiqirana amianinnanara asasidanoo.
5Reendeeni mariasa misa uqanna anoona asasiranaki marifaranoo. Anutufa narí innaarunai qumiasana nimianinnanara asasidaqa.
6Faiqí anaasee andeeqasee Anutuna iriranamau firaa iriranara aiqama irirana arusee uriqarara iriranee qimasee mi mau fimariasa misa uqanna anoona asasiranaki maridaqa. Anutufa misa dadaaqinaqa mi mau kai fifaranoo. Minara asasidaqa.
7Niqoonausara qimudaoo qimasee nifauee mariasa misa uqanna anoona asasiranaki maridaqa. Anutufa misara faqa qimudao̱o qimasee nifauama nimaqaaninnanara asasidaqa.
8Anaaqi faiqiara foora nisakadiki sia ikairi marisa misa uqanna anoona asasiranaki maridaqa. Anutufa narí oori faqa narí marirana faqa uqannifiqaaninnanara asasidaqa.
9Tinoo taanoo rirana uqeeraafaqa asooarana nimida faafaa qimariasa misa uqanna anoona asasiranaki marifaranoo. Anutufa misara qini faiqi namu fee qianinnanara asasidaqa.
10Anutuna iriranamau firana akiaqara narinausa misa firaa asasiranaki marifaranoo. Anutufa narí innaaruna ququsa nimianinnanara asasidaqa.
11Faiqí anaasee qini duqu saara inniara fidiaqaaidaqa naridaqa mandaikamma nimaqaidaqa oosana oosana mandainainara inniara unna qimarifaranoo. Miqifaqa innee anoona asasiranaki mariaqa. 12Qini ufa saara arirana akiaqara Anutufa innaarunnai firaa feefaurutia quqannimaqaifanoo maridanoo. Minara irisee sia noori runuaqa, firaaqoo asasiaqa. Sia inni kai narirafa maridanoo. Ooqai Anutuna tamummaqara fasiqauqa faqa miqi kaimmidaqa narimariqau.
Ooruku anoona faqa kaaqa qarana faqa mi ufafa.
(Mak 9:50; Ruk 14:34-35)
13Qinee sia fifau inni maa ufana qimannimidaqa. Innee qini ufa irimariasa maa maqa maaqanasaa oorukuara foora mariafanoo faiqí anaasee aiqama adiafaamma nimaqaanifeera. Innee qini maa ufana rukiaifaqa faiqí anaasee yai fee adiafaairana paqurifaree. Ooruku indeemariasa amiqira ooruku indasee maaqaki quqaidaqa. Manda ooruku indasee qafaafanoo mandaikifaqa doo aqusaafanoo madaapeekammidanoo. Innee qini maa ufana rukieeqa manda oorukuara foora marifara, manda oorukuara foora madaapeeki aqusaifaqa marifara.
14Innee qini ufa irimariasa maa maqa maaqanasaa qoomara foora mariafanoo. Maqusa moo fannoo aaqanasaa maridanoo faiqí anaasee aiqamausa arumundari qafaaqa sia kukeeqanoo maridanoo, akooqoo maridanoo. Innee qoomara foora miqikai iqa, kaaqa qaidaqa akooqoo mariafanoo, qaidaqa arumuki faqa kaaqa qeemariafanoo. 15Faiqí moo fannoo rambi qumbiseenoo sia kukeeqarannai quqaani, uqeeraraqoo quqaqainanoo aiqama maaqakinaasa faqa kaaqa qamannimaqaannoo. 16Innee miqi kai iqa rambi fooqaana niqoonausaki kaaqa qamannimaqaifaqa misa inni andeeqaranara qafamasee quandafinaqa inneeqa innaarunnai nikoonara susuiaqeera.
Mooseena sandufa kooroou ufafa.
17Innee iriaqa. Mooseena sandufa irimariafa faqa nikoona tamummaqara fasiqauqa ufa irimariana faqa, sia mina rukiararau qumidau. Mi ufafa anoonaikianifeera qinee qumidaqa. 18Simai, qini ufa iriaqa innaaaruna faqa maqa faqa firaa ainaina maridanoo. Mooseena sandufa faqa firaa ufa maridanoo sia dauni taikaannoo. Ati faqa kaqikaafa faqa sia uqanna taikaannoo kaqi uqanna mariannoo. Mooseena sandufa fifi inoo anoonaikinnaqoo miqoo innaaruna faqa maqa faqa mi sandufana faqa doo miqoo kai taikaannoo. 19Faiqí moo fannoo Mooseena sandufa aiqama muduka uqeeraidanoo ati kai rukiainafa faiqí moo aakapeenoo anee faqa miqiannee qinafa mifa innaaruna maqusa ureeqarafa mariannoo. Faiqí moo fannoo Mooseena sandufamau fidanoo naakapainafa mifa innaaruna maqusa uriqararafa mariannoo. 20Innee iriaqa Mooseena sandufa akoofasauqa faqa Farisai amaana ufa qimariasa faqa misa irirafa sia andeeqanoo maridanoo sia uqanna innaarunnai fifaranoo. Innee faqa inneeqa andeeqara oosana misa nimana kai ooreeqaqa maridaqa sia amana innaarunai fifaranoo. Inni andeeqara marirafa misaindi firaaqoo oorinaaqaramasee marinaqa innee amana innaaruna ququsaki fifaranoo.
Aanoo iranara Yisufa qimannimu ufafa.
21Yisufa kaqi qimannimidanoo qinau. Maasa Yuda maqannaasa qikeeku qikaaku ufa maaqimminoo maridanoo. Sia innee faiqí naruannee qimasee kuqa naruaqa. Ya fee faiqí moo fannoo faiqí naruannee qimasee kuqannarinafa kootai maridana ufa mareennaranoo. 22Mi ufafa miqimminoo marifaqa qinee minara maaqi qidaqa. Ya fee faiqí moo fannoo sia firaa ainaina kaifau koota maridanoofau, fifau narí akaqaafasaara aanoo inafa maqusai kootaki ufa maraannoo. Ya fee faiqí moo fannoo fifau narí akaqara furufara midanoo mifoo qinafa mifa firaa kootaki maridanoo ufa maraannoo. Ya fee faiqí moo fannoo fifau narí akaqara manda ufa qimamaqainafa karaambaiqa marinannai oonuraina ani idaki mara aquandoora. 23Yisufa moo ufa qimanniminau. Innee inneeqa Anutuna amira ainaina aandau fee ooni fee nana ainaina fee Anutuna amianauree qimasee amaana maqaki munuseeqa inniqa nikeeku nikaaku Mooseena sandufa afaqaidee qimasee imarundee iqa, Anutuna amianee qimaseenana aneenna akaqaafasaa faqa ani aqiranara irisee sia kaqi Anutuna amiaqa. 24Aandau aina mina quqaseeqa oonurandee inneeqa nikaqaafasaa faqa moodaaqoo ufa qimaseeqa reendeenamma finaqa doo miqoo kai aandau aina Anutuna qaindasaa quqaa.
25Yisufa moo ufa maaqi qimasee qimannimidanoo qinau. Faiqí moo fannoo aniara mandaikamma qimaqaannee qimasee ani kootai afiqee finana aanai munu dauni andeeqa taikeenana aqoondikia. Sia andeeqa taikainanoo ani mareeqeenoo kiapana munu amiannoo. 26Mifa ani mareeqee firisuaiqa aminanoo ani rumbaannoo. Simai, qini ufa iriaqa. Anee rumbaranaki marinanoo ani numoo akiaqa aiqama uqanna taikafinana mikari kai misa ani iduku aiseefaranoo.
Faiqí anaasee ummuarira ufa.
27Maasa Yuda maqannaasa qikeeku ufa maaqimminoo maridanoo. Innee sia moo fasiqa anaaqa ummuariaqa. Mi ufafa miqimminoo marifaqa qinee minara maaqi qidaqa. 28Faiqí moo fannoo sia anaasee mareennara kaqi afu kai qafainnara aaqoo kai oonu mafi irinnanara minara Anutufa doo ummuarammiaanoo qiannoo. 29Aneenna asauku uqannai afu aaqoo fannoo aana andeeqasee marinanookaqi runna ani mareeqeenoo kaqi runna mara ubeekaidanoo quqamaqainnana manda ainaina maraannee qinana mi aaqoo afuna aunusee dimbasa. Moodaa afu aaqoo taikafinanoo aiqama afaaqa kaqi marinanoo idaaqammiannoo. Aiqama afaaqa Anutufa idaki aqusainanoo manda mariannoo. 30Aneenna asauku uqannai asauku fannoo aana andeeqasee marifanoo kaqirunna ani mareeqeenoo kaqirunna mara quqamaqeenoo mandainaina maraanee qinana mi asaukuna ateeka aqua. Moodaa afaaqa ati taikafinanoo aiqama afaaqa kaqi marinanoo idaaqammiannoo. Aiqama afaaqa Anutufa idaki aqusainanoo manda mariannoo.
Faiqí anaasee minnisara ufa.
(Mat 19:9; Mak 10:11-12; Ruk 16:18)
31Maasa Yuda maqannaasa qikeeku qikaaku ufa maaqimminoo maridanoo. Faiqí moo fannoo narí anaaqa minnisaanauree qimasee sia fifau minnisaannoo. Papiqasaa maa anaaseefa qini qinaaqa mariuna doo minniseeqa miqi qimaseenoo mi papiqanasaa akara rumeeqeenoo mi anaaseena amiannoo. Amiseenoo doo aqiqaannoo. 32Mi ufafa miqimminoo maridanoo, qinee Yisusa minara maaqi qidaqa. Faiqí moo fannoo narí anaaqa aqiqee mariana sia ummuari mari anaaseena amiqimari anaaseena fifau aqiqee marifa mi fasiqafa narí anaaqa mareeqeenoo ummuariranaki quqaidanoo. Quqasaifanoo faiqí moo fannoo mi anaaseena maraifa mifa faqa ummuarammidanoo.
Ufa rukiarana faqa nimana aqiqaranara faqa mi ufafa.
33Maasa Yuda maqannaasa qikeeku qikaaku ufa maaqimminoo maridanoo. Faiqí moo fannoo Anutuna afusaa ainainiani qinafa kuqaa mi ainainna ia. Sia Anutuna afusaa unna qia. 34Mi ufafa miqimminoo maridanoo, qinee minara maaqi qidaqa. Sia Anutuna afusaa ufa afeekaikamandee asauku uqeeraaqa. Sia mi oosanna araaqa. 35Sia innaarunaira qimasee amana aqiqaa. Miqoo Anutufa ufaqira qaari miqoo ufiqinoo maridanoo. Sia maa maqa maaqanara qimasee nimana aqiqaaqa. Maa maqa maaqanakina Anutufa aiku ramaqai maqa maaqafa maridanoo, naaquqaani sia nimana aqiqaaqa. 36Sia Yeerusareeara qimasee nimana aqiqaaqa. Yeerusaree firaa karaambaiqa Anutuna maqusa maridanoo, qimasaida qimariana minnisaaqa. Inneeqa nikiaqa kikiqa ususaida nimana aqiqee mariana sia miqiaqa. Innee amanee inneeqa kai moo fannoo eekara nikiaqa auqida fee moo fannoo dunduqarira nikiaqa auqida fee, sia amana auqifara. Anutufa kaimmauqinau. Naaquqaani sia nimana aqiqaaqa. 37Minara innee eedoo qiaqeera eedoo kai qiaqa. Innee qaoo qiaqeera andeeqasee qaoo kai qiaqa. Anee moo ainaina kikiqa usinana aneenna amuqusa ookiqari mandainaina marinakiqari moo ainaina kikiqa ususee unna qiananoo.
Akiaqara akiaqara qira ufa.
(Ruk 6:29-30)
38Ooqeenaa Mooseena sandufa maaqi qimaqoofa marida qinee iridaqa. Faiqí moo fannoo moona afu dimbaqaifaqa, faiqí firaasa ufa qimasee mina aru fasiqana narí afu dimbeefara. Kafaa moo fannoo asaukusamu moo oori arifanoo afai rufidifaqa faiqí firaasa ufa qimasee aru fasiqana narí afai rufidifaranoo. 39Mi ufafa miqimminoo maridanoo, qinee Yisusa minara maaqi qidaqa. Moo fannoo mandaikammamaqainana anee sia kaifaa quandafi narí mandaikammamaqaa. Moo fannoo ani aapaasa arinana sia aanoo ia, sia qaoo qia, dinni faqa kai quandasainanoo dinni faqa aruani. 40Faiqí moo fannoo kootai ani afiqee munuseenoo kootammamaqaseenoo ani siuta raipaqu marainnana sia oori runua, moo faqa amiqirana raipaueeqee kaqi aabaa mina faqa amia. 41Faiqí moo fannoo qafee faqaa fee sundia fee kiapa fee aniara qini faqa qini ainaina faqa sia feefauru amianaura kaqi qifiqeenana moo maqusai munuqisaannee qinana anee oori quqaseenana sia feefauruara iriseenana oori runua, mi maqusana fiaaqaree moo maqusai eedoo qimasee munaisaa. 42Faiqí moo fannoo munnimma fee qamunna fee qinana kaqi amia. Sia qaoo qia. Faiqí moo fannoo ani moo ainaina ufaasu qimiannee qinana sia qaoo qia, kaqimmamia.
Namuqaara sia fidiaqaaiani, nimuqusiani.
(Ruk 6:27-28,32-36)
43Misa ufa maaqinoo maruna iridaqa. Inneeqa niqoondiara nimuqusaki nidiani. Inneeqa namuqaara fidiaqaamiani. Misa ufa miqimminoo marifaqa minara qinee iridaqa maaqi qidaqa. 44Inneeqa namuqaara faqa nimuqusaki nidiani. Innee qini ufa irinausa mina saara narifaqa misara faqa quandafi innaaru qiaqa. Anutufa misa amiqi amiqianifeera innaaru qimannisaaqa. 45Miqiqa kai Anutufara foora marifaranoo. Mifa Anutufa miqiranara kai mifa qifanoo suani fannoo aiqamausa Anutuna namuqaaki mariasa faqa aqoondiki mariasa faqa aiqamatinai kaaqa qamannimaqaidanoo. Miqiranara kai Anutufa qifanoo aaku ridanoo andeeqarausa faqa sia andeeqarausa faqa ainaina ummaqusaafanoo kambiqa nimaqaidanoo. 46Innee inni nidinausa kai nidinaqa innee naqimmasee Anutufa mina akiaqara maasa feefauru qimiannoo fee qifaree. Sia nimiannoo. Innee miqinaqa unna qira takisa maree mariasa naanna reemariasa mariafanoo. 47Innee inni nidirausara kai nidinaqa amana amana kai mariafanoo. Innee sia aanaamuru urinaaqaraida. Misa faqa narí aidi narí aidirana amana amana kai mariafaqa minara qinee inni qimannimiqa. Inni namuqaara faqa nimuqusaki nidiani sia aqoondiara kai nidiani. 48Inni innaarunnai nikoofa andeeqarana fiqararafa maridanoo. Sia namuqaa fee qidanoo, sia maana qini qiqoondi fee qidanoo aiqamausa amiqi amiqimannimaqaidanoo. Innee faqa miqi kai iqa mina aanna raaqeera qidaqa.


text:
Bulchiinsi Magaalaa Sulultaa weerara lafaa amantaa dawoo godhachuun raawwatamu irratti tarkaanfii malu kan fudhatu ta’uu ibse. Magaalichatti weerarri lafaa maqaa mana Amantaa Ortodoksiitiin raawwatamu itti …Read More »
Toophiyaan meedaaliyaa dabalatte
Dorgommii fiigicha meetira 3000 gufachiisa dubartootaa Roobii halkan fiigameen atileetiin Itoophiyaa Warquhaa Geetaachoo lammaffaa bahuun meedaaliyaa meetii, Maqidas Abbabaa ammoo sadaffaa bahuun nahaasa argataniiru. Dorgommii …Read More »
Baankota Toophiyaa fii qormaata barbaacha doolaara hajjii
Ahmaddiin Jabaliin Birriin Toophiyaa, Tyoophiyaan alatti daldalaaf/bittaaf gurgurtaaf fudhatama waan hin qabneef, daldala alatti gaggeeffamuuf maallaqaalee kanneen akka doolaaraa (yuuroo, paawundiifi kkf) biyyootaa adduunyaa biratti …Read More »
Raayyaa Ittisaa: Daangaa Suudaaniin nu jalaa qabame deeffachuuf dandeeytii gayaa qabna jedha
Raayyaan Ittisa Biyyaa daangaa humna waraanaa Sudaaniin qabame bilisa gochuuf gahuumsa qabaachuufi qophii barbaachisu hunda taasisuu beeksiseera. Ministeerri Raayyaa Ittisa Biyyaa haala nageenyaafi haleellaa humni …Read More »
Lammiin biyya tokkoo nagayaan biyya isaa keessa jiraachuun mirga qaba
Mana maree dhimmoota Islaamummaa Toophiyaa (ce’umsaa) irraa haleellaa namoota nagaa irra ga’aa jiru ilaalchisuun ibsa miidiyaaleef kenname Maqaa Rabbii akkaan mararfataa akkaan rahmata godhaa ta’eetiin …Read More »
Filannoo Ethiopiaa Baranaa
Tofik Abdullahiin Akkuma beekamu filannoon Ethiopia Bara 5tti al-tokko geggeeffama, haaluma …Read More »
Obboleewwan lama turan kan dukkana isaanii keessatti ibiddi itti lakkifame. Tokko lubbuun isaa dabrite, inni lammaffaa hospitaala jira.
Hookkarri lammiilee biyyoota Afrikaa biroo kanniin Afrikaa Kibaa keessa jiraatan irratti xiyyeeffate torbaan kana keessa babal’achuu isaati kan gabaafame. Lammiileen Itoophiyaa Afrikaa Kibbaa jiraatan kanniin …Read More »
Dr.Mararaa Guddinaa: Barataan digrii baatee dhagaa cafaqa..
→Dr.Maraaraa Guddinaa Ŕabbii fi umman si wojjiin haa dhaabbatu ← Please share and Like Posted by Jajjaboo Sabaa on Sunday, March 15, 2015Read More »
Abbaa Duulaa fii Sa’uudiin shamarraan Toophiyaa fii Oromiyaa akka araboota kaddaman waliigalan
President of the Ethiopian Parliament Abadolla Jamda confirmed the existence of agreements between the Saudi and Ethiopian governments to recruit domestic labor to work in …Read More »
“The University didn’t pay my salary since June while other employees were paid,” said Gudina
December 28, 2014, ADDIS ABABA (Sudan Tribune) – An Ethiopian opposition leader on Sunday dismissed reports alleging he has been fired from his job at …Read More »


text:
Kitaabni haaraan mata-dureen isaa “Jireenyaa fi Qabsoo ABO” jedhamu, ka miseensa hooggansa ABO duraanii, Obbo Abbaa Caalaa Lataan barreessame, torban darbe as Waashington Diisii keessatti eebbifamee jria.
Seenaa jireenyaa Obbo Abbaacaalaa fi qabsoo ABO isaan adda-durummaan itti hirmaataa baroota dheeraa dabarsanitti fuuleffatee barreeffame kitaabni kun. Namoo Daandii barreessaa kitaabichaa obbo Abbaa Caalaa Lataa fi namoota sirna eebba isaatti hirmaatan keessaa tokko tokko dubbisuun gabaasaa qindeesse caqasaa.


text:
Baha Afrikaa
Baha Afrikaatti biyyoonni argman lakkoofsaan kudhan. Isaanis Keeniyaa, Taanzaaniyaa, Yugaandaa, Ruwaandaa, Buruundii, Somaaliyaa, Jibuutii, Itoophiyaa, Ertiraa fi Sudaaniidha. Baha Afrikaa keessaa naannoo Gaafa Afrikaa kan daangeessan Keeniyaa fi Sudaaniidha.
Teessuma lafaa[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Haalli teessuma lafa biyyoota Gaafa Afrikaa bakka sadiitti qoodama. Isaanis naannoolee ol ka’oo (gaarreenii fi pilaatoowwan), lafa dakee fi sulullan fa’a. Naannooleen gaarreenii fi pilaatoowwanii irra caalaatti Itoophiyaa keessatti argamu. Biyyoota kanniin hafan keessattis dabranii dabranii ni argamu. Naannoon lafa dakee ammoo baldhinaan Somaaliyaa keessatti argama. Jibuutii fi Ertiraattis qarqara qaama bishaanii Galoo Galaana Eedanii fi Galaana Diimaatiin daangeeffamutti argama. Itoophiyaa keessatti naannooleen lafa dakee gara Kibbaa naannoo Booranaa, Baalee fi Harargee, naannoo Sulula Qiinxamaa Guddaan fi gara dhihaatti naannoo Laga Baaroo irraa hanga Laga Angarab jedhamutti baldhatee argama. Sululli Qiinxamaa Guddaan biyya Sooriyaatii ka’ee Galaana Diimaa keessa qaxxaamuree Itoophiya bakka lamatti addaan qoodee darbuun biyyoota kibba baha Afrikaa keessa dabruun hanga Moozaambikitti fulla’a.
Kana malees, naannoo biyyoota Gaafa Afrikaa daangessan qaamman bishaana’oo gurguddoon Garba Guddaa Hindii, Galoo Galaana Eedanii fi Galaana Diimaadha. Laggeen gurguddoon naannoo Gaafa Afrikaatti argaman Laga Abbayyaa, Laga Takkazee, Laga Marab, Laga Baaroo, Laga Waabee Shabalee, Laga Dawaa fi Laga Gannaalee fa’a. Naannoo kanatti harawwan uumamaa kanneen akka Hara Shaallaa, Hara Laangannoo, Hara Danbal, Hara Abjaataa, Hara Hawaasaa, Hara Turkaanaa, Hara Xaanaa fi kanniin biroo akkasumas harawwan nam-tolchee kanneen akka Hara Qooqaa, Hara Malkaa Waakkannaa fi Hara Fincaa’aa fa’aa ni argamu.


text:
Elektirooniksii
Elektirooniksiin waa'ee elektirikaal sarkiyuutii yoo ta'u kunis ruuqolee elektirkii ka'aa kan akka vaakiyuum tuubii, tiraanzisterii, daayoodii fi integireetid sarkiyuutii of keessaa qaba, kan sana wajjin walqabatu teeknoloojii walqabsisiistuu mugaas of keessaa qaba. Baayyinaan, meeshaalen elektirooniksii sarkiyuutii kan irra caala ykn guutummaan semiikondaakterii ka'aa kan ruuqota mugaan deeggarame of keessaa qabu qabata; sarkiyuutonni akkasii elektiroonik sarkiyuutii jedhama.
Amalli al-liniyaarii ta'uu ruuqolee ka'aa fi yaa'a elektiroonii too'achuu danda'uun isaanii asattoo dadhabaa guddisiisuu dandeechise, kanaafis elektriioniksiin baayyinaan odeeffannoo hujeessuu, telekoominikeeshinii, fi asattoo hujeessuu keessatti hojiirra oola. Meeshaaleen elektirooniksii akka iswiichiitti hojjachuu danda'uun isaanii odeeffannoo dijitaalaa hujeessuu dandeessisa. Teeknooloojiin walqunnamsiisaa kan akka sarkiyuuti boordii, teeknooloojiin elektirooniksii ittiin qarqaban (electronics packaging), fi maloonni walqunnamtii bu'uuraa kan biraa tajaajilli sarkiyuutii sanaa guutuu akka ta'u gochuun ruuqolee walitti makaman kana gara sirna hojjatuutti jijjiira.
Elektirooniksiin saayinsii fi teeknoloojii elektrikaalii fi elektiroo-makaanikaalii irraa adda; elektrikaalii fi elektiroo-makaanikaaliin waa'ee anniisaa elektirikii oomishuu, tamsaasuu, kuusuu, anniisa elektirikii gara anniisaa biraatti jijjiiruu, anniisaa bira gara anniisaa elektirkiitti jijjiiru of keessatti qabata; kan gochuufis motora, jenereetara, baatirii, iswiichii, riileyi, tiraanisfoormerii, rezisterii, fi ruuqota mugaa kan biraatti fayyadama. Saayinsoota kana lamaan gargar baasun bara 1906tti erga tiraayoodin, kan asattoo raadiyoo fi sagalee dadhabaa odoo meeshaa makaanikaaliitti hin fayyadamin ol guddisuu dandeessisiise, Lii Di Forestiin kalaqamee booda jalqabe. Hanga bara 1950tti, saayinsiin kun "raadiyoo teknooloojii" jedhama ture sababiinsaas iddoo inni itti hojiirra oolu inni guddaan tamsaastuu raadiyoo (radio transmitters), fudhattuu raadiyoo (radio receivers) fi vaakiyuum tuubii irratti ture.
Yeroo ammaa, meeshaaleen elektirooniksii baayyeen elektiroonii too'achuuf ruuqolee semiikondaakteriitti fayyadamu. Qorannoon meeshaalee semiikondaakterii fi teeknoloojii wal qabatuu damee fiiziksii falkaa-jajjaboo (solid-state physics) jedhama, elektiroonik sarkiyuutii rakkoo furuuf jecha sxaxuuni fi hojjachuun ammoo elektirooniksi injineeringi jedhama. Barruun kun elektirooniksi injineeriingii irratti xiyyeeffata.
Meeshaalee Elektirooniksii fi Ruuqota Isaanii[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Ruuqoleen elektiroonikii kan jedhaman qaama fiizikaala sirna elektiroonikii keessa jiru kamiyyuu kan elektiroonii too'achuuf ykn fiildii isaanii haala faayidaa sirna elektiroonikii san wajjin deemun jijjiiru danda'u hunda dha. Walumaa galatti ruuqoleen walitti kan qabatan yoo ta'u kunis piriintid sarkiyuuti boordii (printed circuit board) irratti baqfamuun qabsiifamaniiti; walitti qabsiifamun isaani kunis elektiroonik sarkiyuutii faayidaa addaa qabu (fakkeenyaaf ampilifaayerii, raadiyoo fudhataa ykn osileeterii) uumuufi. Ruuqoleen elektiroonksii baayyee beekkamoon kaappaasiterii, indaakterii, rezisterii, daayoodii, fi tiraanzisterii faadha. Ruuqoleen yeroo baayyee ka'aa (fkn tiraanzisterii fi taayiristerii) ykn mugaa (kaappaasiterii, indaakterii, rezisterii, daayoodii, fi tiraanzisterii) jechuun bakka lamatti qoodamu.
Seenaa Ruuqolee Elektiroonikii ][gulaali | lakkaddaa gulaali]
Vaakiyuum tuubii (Vacuum tubes or Thermionic valves) ruuqa elektiroonikii kan jalqaba kalaqame dha. Jijjiirama guddaa elektirooniksii irratti walakkeessa jaarraa 20ffaa kan duraa keessa dhufeef, vaakiyuum tuubiin sababa ture. Vaakiyuum tuubiin elektirooniksii ittiin gowwoomsoo tabachuu harkaa baasee raadiyoo, televizyinii, fonogiraafii, raadaarii, bilbila fageenya dheeraa fi wantoota biraa baayyee ilmaan namootatii kennisiise. Vaakiyuum tuubiin, hanga bara 1980n keessatti maayikirooweevii fi tamsaasa humna guddaa (high power transmission) akkasumas fudhattuu televizyiinii keessatti shoora olaanaa tabata ture. Erga yeroo sanaatii, meeshalen falkaa-jajjaboo gutummaan vaakiyuum tuubii dhaalan. Vaakiyuum tuubiin ammallee iddowwaan hojii addaa barbaachisu keessatti kan fayyadaa jiran yoo ta'u kunis kan akka ampilifaayerii RF humna guddaa, kaatood reyi tuubii, meeshaalee sagalee kan addaa, ampilifaayerii gitaaraa fi meeshaalee maayikirooweevii muraasa keessatti ni tajaajilu.
Ebla 1955ttii IBM 608, meeshaa IBM kan vaakiyuum tuubii tokkolle hin fayyadamane, gutummaan sarkiyuutii tiraanzisterii kan fayyadamu kaalkuleeterii jalqabaa ti; kunis kaalkuleeterii gurguraaf hojjatame kan tiraanzisterii qofa fayyadamu addunyaarratti kan jalqabaa ti jedhamee yaaddama. IBM 608, tiraanzisterii jermeeniyeemii 3,000 qaba ture. Thomas J. Watson meeshaaleen IBM sana booda oomishaman hundi saxaxasaanii keessatti tiraanzisterii akka fayyadaman ajaje. Erga yeroo sanaatii, kompitara keessatti loojik geetii (logic gates) fi meeshaalee moggaa (peripheral devices) hojjachuuf tiraanzisteriin qofatti fayyadu.
Gosa Sarkiyuutii[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Sarkiyuutii fi ruuqonni garee lamatti qooddamuu danda'u: anaaloogii fi dijitaala. Meeshaan tokko sarkiyuutii akaakuu isa tokko, ykn akaakuu isa kan biraa ykn makaa lamaanituu qabaachuu danda'a.
Sarkiyuutii Anaaloogii[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Meeshaalen elektiroonikii anaaloogii baayyeen, kana akka fudhattuu raadiyoo, waliitii fiduu sarkiyuutii bu'uraa muraasa irraa hojjataman. Sarkiyuutiin anaaloogii voolteejii odooo addaan hin citin walitti fufaa fi kan daangaa hin qabne kan fayyadamu yoo ta'u sarkiyuutii dijitaalli ammoo voolteejii muraasa kan lakkoofsaan beekkamaa ta'e fayyadama.
Lakkoofsi sarkiyuutii anaaloogii saxaxamee baayye dha, sababiinsaas sarkiyuutin kan ruuqa tokko qaburraa kaasee hanga sirna ruuqolee kumaatti lakkawwaman qabutti waan of keessatti qabatuuf.
Sarkiyuutiin anaaloogii yeroo tokko tokko sarkiyuutii liiniyaarii jedhama garuu bu'aawwan al-liniiyaarii ta'an kan akka miikserii, mojuleeterii, kkf fayyadamuu danda'a. Fakkenya sarkiyuutii anaaloogii gaarii keessaa muraasni ampiliifaayerii vaakiyuum tuubii fi tiraanzisterii, ampilifaayerii dalagaarra oolu fi osileeterii faa dha.
Yeroo ammaa sarkiyuutii guutummaan anaaloogii ta'e darbe darbee malee hin argamu. Yeroo ammaa sarkiyuutiin anaaloogii, saffisa fooyyessuuf jecha, tooftaa dijitaalaa ykn maayikiroopirooseserii fayyadamuu danda'a. Sarkiyuutii akkasii kun yeroo baayyee anaaloogii ykn dijitaalii odoo hin taane "asattoo makoo" jedhama.
Yeroo tokko tokko sarkiyuutii anaaloogii fi dijitaalaa gargar baasun ulfaataa dha; sababiinsaas hojii isaanii keessatti ruuqota liniyaarii fi al-liiniyaarii of keessa waan qabaniif. Fakkenyi gaarin kompaaraaterii (comparator) kan voolteejii fufaa ta'e fudhatu garuu akka sarkiyuutii dijitaalii baha sadarkaa lama qabu baasa. Akkanuma, ampilifaayeriin tiraanzisterii guddaa amala iswiichii agarsiisu kan danda'u yoo ta'u kanaafis bahaa sadarkaa lama qabu baasa.
Sarkiyuutii Dijitaalaa[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Sarkiyuutiin dijitaalaa sarkiyuutii elektirikii kan voolteejii sadarkaa muraasa qofa qabu dha. Sarkiyuutiin dijitaalaa haala fiizikaala ta'en Buuliyaan aljebraa bakka bu'uun beekkamaa dha, kanaafis bu'uura kompitara dijitaalaa ti. Injineroota baayyedhaaf, waa'ee sarkiyuutii dijitaalaa yoo dubbatan, jechi sarkiyuuti dijitaalaa, sirna dijitaalaa, fi loojikii jedhu wal gegeeddaranii fayyadamuun ni danda'ama. Sarkiyuutiin dijitaalaa baayyeen lakkoofsa lamee (binary system) kan sadarkaa voolteejii lama qofa qabu, "0" fi "1", fayyadama. Yeroo baayyee, loojikii "0"n voolteejii xiqqaa ta'ee kan "gadaanaa" jedhamuun bakka buufama, loojikii "1"n ammoo voolteejii guddaa kan "olaanaa" jedhamuun bakka buufama. Garuu, sirni tokko tokko faallaa kanaa ("0"n olaanaa ) fayyadamauu ykn karantii irratti hunda'aa. Yeroo baayyee, saxaxaan loojikii sanaa hiika kana sarkiyuutii tokkorraa sarkiyuutii biraatti saxaxa sanaaf akka mijatuuf jecha jijjiiruu danda'a. Hiikaan sadarkaa "0" fi "1" akkuma abbaan murteesse.
Loojikiin sadee (kan haala sadi qabu) qoratamee ture, kompitarri kan maddaas hojjatamee ture
Kompitaroonni, sa'aatin elektiroonikii, fi too'atoonnii loojikii saganteeffamu (kan hojii industirii keessa jiru too'atu) sarkiyuutii dijitaalaa irraa hojjataman. Hujeessitoonni asattoo dijitaalaa fakkeenya tokko.
Buu'ura irraa ijaarraman:
- Loojik geetii (Logic gates)
- Aaderii (Adders)
- Filiip-filooppii(Flip-flops)
- Kaawunterii(Counters)
- Rejisterii (Registers)
- Maltipileekserii (Multiplexers)
- tiriigerii (Schmitt triggers)
Meeshaalee bu'uuraa gurguddaa:
- Maayikroopirooseserii (Microprocessors)
- Maayikirookontiroolerii (Microcontrollers)
- Application-specific integrated circuit (ASIC)
- Digital signal processor (DSP)
- Field-programmable gate array (FPGA)
Wabii[gulaali | lakkaddaa gulaali]
- Sōgo Okamura (1994). History of Electron Tubes. IOS Press. p. 5. ISBN 978-90-5199-145-1. Retrieved 5 December 2012.
- Bashe, Charles J.; et al. (1986). IBM's Early Computers. MIT. p. 386.
- Pugh, Emerson W.; Johnson, Lyle R.; Palmer, John H. (1991). IBM's 360 and early 370 systems. MIT Press. p. 34. ISBN 0-262-16123-0.
- IEEE Dictionary of Electrical and Electronics Terms ISBN 978-0-471-42806-0
- Andrew R Hickey (May 15, 2008). "Crazy' Ant Invasion Frying Computer Equipment".
Liinkii Alaa[gulaali | lakkaddaa gulaali]
- Electronics at DMOZ
- Electrical and electronics web portal
- Navy 1998 Navy Electricity and Electronics Training Series (NEETS)
- DOE 1998 Electrical Science, Fundamentals Handbook, 4 vols.


text:
Dhaabbileen dirqama waliigaltee dhaabbilee mootummaa wajjin seenan hinbahatin caal-baasii bittaattii akka hinhirmaanne dhorkuu isaa abbaan taayitaa bittaa fi qabeenyaa mootummaa Addis Maaledaatti beeksiseera.
Abbaa taayitaa bittaa fi qabeenyaa mootummaatti daarikteerri koomunikeeshiinii Sexxeny Galaan Addis Maaledaatti akka ibsanitti; bara bajataa 2015 ji’oota lamaan darbanitti jechuunis ji’oota Adoolessaa fi Hagayyaa bara 2014tti manneen hojii mootummaatiif meeshaalee barreeffamaa fi kan biraa isaan barbaachisu dhiyeessuuf caal-baasii kan moo’atan yoo jiraatanis; dhaabbileen waliigaltee isaanii hinraawwatin ni jiru jedhan.
Daarikteerichi ittuma dabaluunis; manneen hojii mootummaa federaalaa afurii fi mana hojii naannoo Biiniishaangul Gumuzitti argamu tokkoof meeshaalee barbaachisan dhiyeessuuf waliigaltee raawwatanii waliigalticha raawwachuuf dhaabbileen fedha dhaban saddeet caal-baasii bittaa mootummaa kamittuu akka hinhirmaanne taasifamaniiru jedhaniiru.
Naasir Huseen, Siraaw Taaddasaa, Fu’aad Shariif, Beeksisa Boolee, Olyaad Majiidii fi hiryoota isaanii, Muhaammad Ahimad, Maxxansitoota Naasimii fi Dhaabbati fichisiisaa Seefdeelii; waliigalaan dhaabbileen saddeettan kan tarkaanfiin irratti fudhatamee fi yeroo itti aanutti adeemsa caal-baasii dhaabbileen mootummaa baasan kamittii akka hinhirmaanne dhorkamuun isaanii himameera.
Dhaabbileen kanaan olitti ibsaman kun waliigaltee caal-baasii ministeera ittisa biyyaa; koomishiina gumurukaa; ministeera tuurizimii fi isa jalatti kan argamu abbaa taayitaa qorannoo fi eegumsa hambaalee; yuunivarsiitii Baahir Daar; yuunibarsiitii Wallaggaa fi biiroo misooma bishaanii, jal’isii fi inarjii naannoo Biiniishaangul Gumuz waliin seenan waan hinraawwatiniif tarkaanfiin irratti fudhatamuu akka danda’e daarikteerichi eeraniiru.
Dabalataan waliigaltee manneen hojii mootummaa waliin taasisaniin dirqama isaanii kan hinbahatin labsii bulchiinsa bittaa fi qabeenyaa mootummaa lakkoofsa 649/2001 keewwata 2 irratti kan kaa’ame kan cabsanii dha jedhameera.
Caal-baasii bittaa mootummaa kamittuu akka hinhirmaanne taasisuuf abbaan taayitichaa keewwata labsichaa 76n tarreeffama dorgomtoota caal-baasichaa dhorkaman labsicha keewwata 15 keewwata xiqqaa saddeetii fi bu’ura qajeelfama raawwii bittaa keewwata 48 keewwata xiqqaa 5/4n; tarreeffama dhaabbilee murteen tarkaanfichaa irratti murtaa’e qaamolee dhorkichi isaan ilaalutti ni beeksisa jedhameera.
Kanaanis manneen hojii federaalaa hundaaf; yuunivarsiitota naannoleetti argaman hundaaf; kooleejota; giddugaloota; bulchiinsa naannolee fi magaalotaaf akka beekan ni taasifama jedhameera.
Haala wal-fakkaatuun abbaan taayitichaa bara bajataa 2014tti yeroo adda addaa manneen hojii mootummaa wajjin waliigaltee walqabataa ta’an hinraawwannu kan jedhan; raga dogongoraa kan dhiyeessan; akkasumas badii biraa kan balleessa dhaabbilee dhuunfaa 58 irratti of eeggannoo fi waggoota lamaa hanga sadiitti caal-baasii mootummaan baasutti akka hinhirmaanne tarkaanfii taasisu fudhachuun isaa ni beekama.
Dhaabbileen kun biiroo aadaa, aartii fi tuurizimii magaalaa Finfinnee; abbaa taayitaa daandiiwwan magaalaa Finfinnee; abbaa taayitaa bishaanii fi dhangala’aa magaalaa Finfinnee; koomishiinii hooggansa balaa abiddaa magaalaa Finfinnee; biiroo galiiwwan magaalaa Finfinnee fi dhaabbilee mootummaa kan biraa bulchiinsa magaalaa Finfinnee wajjin waliigaltee seenan kan hinraawwatin turan.
Kana keessaa dirqamaa waliigaltee bahuu hafuu yookaan waliigaltee raawwachuuf hayyamamoo kan hinta’in dhaabbileen daldalaa 47; kan hafan immoo kan sanada burjaajessan; dhiyeessii gatii ittiin moo’atan kan hindhiyeessin; icitii fi burjaajessuun yookaan sanada sobaa qabatanii kan argaman ta’uun himameera.
አዲስ ማለዳ Fulbaana 5 2015 No 66


text:
Barattoonni Oromoo 12 sababa sirba Afaan Oromoo sirbaniif Yuunivarsiitii Qabrii Dahaarii aryatamuun ibsame.
Sagantaa simannaa barattoota haaraa irratti Afaan Oromoo sirbineef tarkaanfiin kun nurratti fudhatame jedhaniiru.
Caamsaa 28 bara 2014 jechuun guyyoota 10 dura sagantaan simannaa barattoota haaraa mooraa Yuunvarsiitii Qabirii Dahaar keessa akka ture himu barattoonni OMN dubbise.
Sagantaa kana irratti barattoonni hunduu naannoo garaagaraa irraa dhufan bakka bu’uun akkaataa adda addaan keessummeeffamaa akka turan eeranii, waltajjii irratti sirboota sirbamaa turan hunduu dabareedhaan baratootni waliin sirbaa turan jedhan.
Dhuma irratti sirba Afaan Oromoo Yoosan Geetaahun “Bulloon Garmaamu tola” jedhu banamnaan barattoonni Oromoos akkuma barattootaa kaanii waliin sirbuuf yoo ol ka’aan, gidduutti muuziqaan akka cufame dubbatan.
Yeroo sanatti jeequmsi homaatuu hin turre kan jedhan barattoonni, ergasii garuu qaamoleen nageenya mooraa Yuunvarsiitiichaa fi gamtaan barattootaa, barattoota Afaan Oromoo sirban jechuun qofaatti ijoollee Oromoo to’achaa akka turan dubbatan.
Badii fi yakka tokko malees sababa sirba Afaan Oromoo waliin sirbine qofaaf barattoota Oromoo 12 qofaatti adda baasuun barnoota irraa aryachuu barattoonni himaniiti jiru.
Barattoota Oromoo to’ataman hedduu keessaa barattoota kudha lama qofaatti adda baasuun, borumtaa isaa jechuunis Caamsaa 29, 2014 xalayaa geggeessituu kennuufiin mooraa irraa aryatamuu barataan aryatame tokko nutti hime.
Waltajjii sana irratti muuziqaan Afaan Amaaraa fi Afaan Simaalee sirbamee akka ture kan himu barataan kun, kan Afaan Oromoo daqiiqaa tokkollee utuu hin sirbamin adda citee dhumarras barattoota waliin sirban hidhuun sababa maaliif akka ta’e gaaffii akka isaanitti uume himaniiru.
Qorannoo tokko malee murtii namoota muraasaatiin aryatamne jedha barataan kun.
Barattoota 12 aryataman keessaa barattoonni lama barattoota haaraa bara kana Yuunvarsiitii seenan ta’uu kan himu maddi keenya, barattoonni waggaa 3ffaa fi 2ffaas akka keessatti argaman dubbata.
Barataan waggaa 3ffaa Yuunvarsiitiicha irraa aryatame mana nama dhuunfaa keessatti guyyaa lamaaf erga hidhamanii booda Dilbata ganama hiikamuun gara Jigjigaatti ergamuu hima.
Barattoonni Oromoo kun yeroo ammaa daandii irra jiraachuu himanii, qaamni dhimmi ilaallatu furmaata akka kennuuf gaafaaniiru.
Dhimma kana irratti bulchiinsa Yuunivarsiitichaa dubbisuuf yaaliin goone ammaaf hin milkoofne.


text:
LABSA WALHUBANNOO
Labsi kun Tumsa ABO fi THBO utubamuu ilaalchisee waliigaltee dhaabota lamaan giddutti mallatteffame ibsuuf
kenname
Kaayyoo fi galiin qabsoo Oromoo mootummaa walaba dirmokraatawa repablika Oromiyaa ijaaruu ta’u irra deebibinee
mirkaneessuudhaan,
Kaayyoon waloodhaan qabnu sirna bittaa kolonii jaarraa tokko oliif Oromiyaa cunqursaa jiru diiguu fi bilisummaa mijuu
argamsiissu ta’u jabeesinee beekuudhaan;
Tokkuummaan saboontotaa, qabsoo finiinsuuf, bilisummaa Oromoo fi walabummaa Oromiyaa shaffisuuf murteessaa ta’u
hubatuudhaan;
Oromiyaa walaba taasisuuf kutannoo qabnuu fi fedhii sabni Oromoo biliisa of baasuuf qabuu fi qabsoo geggeessaa jiru
waliin madaaluudhaan;
Mootummaan Wayyaanee shororkaa fi haala suukanneessaa saba Oromoo irrattii deemsisaa jiru xiinxaluun;
Qabsoo bilisummaa dirree Oromiyaa keessattii deebifne dagaagsuuf murannoo dhaabni keenya lamaan qaban irratti wal-
tumsudhaan hojjechuuf fedhii jiru hubatuun;
Wareegama sabni Oromoo baasaa jiru fi injifannoolee hanga ammaa argaman kabajaa qabnu irraa ka’udhaan;
Dhaabbileen Oromoo waliif tumsu fi waliigalteedhaan hojjechuun kufaatii diina biyya keenya saamaa jiru shaffisuu fi ummata
Oromoo dandamachisuuf bu’a guddaa akka qabu beekuudhaan;
Tumsa THBO fi ABO gama tokkuummaa dhaaba tokkootti tarkaanfachisuuf hawwii guddaa gama hundaan jiru hubachuun;
Yeroo ammaa kana qindoomina gara tokkuummaa dhaabattii geessu irratti waloodhaan hojjechuuf walhubannaa jiru irratti
hundawdhaan:
• Labsa Walhubannoo kanaan har’a irraa eegalee Tumsa ABO fi THBO labsina;
• Koree Qindeesituu Tumsa THBO fi ABO kan hojii Tumsi kun hojjetu mara sadarkaa hundaatti hogganu utubamuu
hubachiisuudhaaf
• Hojii qabsoo bilisummaa Oromiyaa finiinsuu asuma irraa eegaluun shafisaa fi qindoominaan waliin hojjoomsuu
jalqabne;
• Waloodhaan hojjetaa gara caasaa dhaaba tokko diriirfatuu irratti akka haallii hayyameen yeroo gabaabduu
keessatti xumuruuf;
• Gurmuu Oromoo humneessuuf marii dhaabota Oromoo hafan waliin qabnu sio’minaan xumuruudhaan mooraan
qabsoo Oromoo akka dagaagu dhiibba dachaa gochuuf irratti waliif galle shaffisuuf
Oromiyaan ni bilisomti!
Kan mallatteeffame 10 Fulbaana 2016
Baruumsi bu'ura jireenya ilma namaati. Barnoonni bu'ura waa hundaati. Manni barnootaa naannoo kee jiraachuu jechuun…
The Conflict Testing Ethiopia’s Nobel-Winning Leader
For several months, Ethiopia has witnessed an escalation of threats on various fronts, both internal…
In a sign of growing concern in Washington about the Civil War in Ethiopia, the…
NAIROBI, Kenya — Once home to one of Africa's fastest-growing economies, Ethiopia is struggling as…
On September 11, 2022, the Government of Tigray External Affairs Office released a statement indicating their willingness…


text:
Daawwanaa isaanii Afrikaatti taasisaa kan jiraan ministirii dhimma alaa Yunaayitid Isteets Antoonii Bliken wixataa kaleessaa Afrikaa kibbaa Yuniverstii pritooriyaa keessatti hasaa taasisaniin barbaachisumaa dimokiraasii fi sodaa dimokiraasii ijaaruu irratti jiruu kaasuun isaanii gabaasameera.Blinken Egeree Afrikaa ilaalchisuudhaanis akkana jedhaniiru. “ barara 2050 Adduunyaa irra jirru kana namoottan waliin qooddanu harka Afur keessaa harkii tokko lammii Afrikaati. Isaan carraa Afrikaa qofa ittuu in ta’in carraa addunyaa kan tolchuu danda’anuudha. ” jedhaniiruu.
Blinken haasaa isaanii kana keessatti waa’ee miidhaa weerarri kooviid dinagdee irratii geesisee, waa’ee rakkina walwaranisii Raashaa fi Yukireen wabii midhaan nyaata irratti umee dubachuun isaanii, akka sumas waa’ee waltii bu’isaa hanqisuu, waa’ee oduu dharaa tooraa internaataa irraan tamsa’uu, waa’ee Sayinsii fi Tekinooloojii,waa’ee jijirama qileensaa fi Enerjii qulqulluu baldhinaan dubachuun isaan beekameeraa.
Haasaa tarsiimoo yunaayitid Isteets Afrikaa irratti qabduu irratii hundaa’ee taasifamee kana irratti kan hirmaattan barattonni Yuniversitii Piritooriyaas gaafii fi yaadaa dhiheesuun keessatii Yunaayitid Isteets fedhii Afrikaa dhageefachuu akka qabduu fi seenaa Afrikaa ilaaluu akka qabdu yaadachiisun isaanii gabaasmeera.


text:
ODUU AMMAA NU DHAQQABEE
Yeroo ammaa kana magaalaa Dirree Dhawaa keessaa miseensi kaabinee OPDO mana hidhaatti geeffamarra jiru. Akkasumas OPDOn WAlgahii Adaamaatti taa’ame Dhiitanii bahuusaaniis oduun naqaqqabeera. Har’a halkan keessaa naannoo sa’aatii 2/1/4/2014 Itti aanaan Prezedentii Oromiyaa Abdulaziz Hoteela Raas /Raas Hoteel DIrree Dhawaa boqotanii jiru. Maaliif akka deeme garuu naaf hin ibsamne.
Gama biraatis namota magaala haromaya jirurra odu arganeti namni bombi kaleysatin lubbun saani baate nam 11 kan madaan cimaan irra geyse hospitala jiran nama 70 jechun odun nu geyse
Jaallawwan Biyya Keesa jiraattan, Ofii post gochuu sodaattan akka asiitti nuuf ergitan kabjn isn gaafanna.
HAATI DHIIRA HINBOOTTU, GUYYAAN GAHEE


text:
(awashpost)
Gareen kuni maqaa Kallacha Walabummaa Oromiyaa (KWO) jedhee kan ufmoggaase kora dhaabichaa Adoolessa 30 – 31 Ameerikaa magaalaa Minisotaatti geggeeffateen ta’uus labseera. Gareen ABO Jijjiiramaa jijjiirraan maqaa dhaabichaa ammatti kan barbaachiseef Qabsoo Bilisummaa Oormoo kufaatiifi bacancara irraa dandamachiisuuf ta’uu ibsa isaa keessatti tuqeera.
Dhaabbanni KWO kallattiin qabsoo isaa saba Oromoo bilisoomsuufi walabummaa Oromiyaa mirkaneessuu ta’uus jala sarareera. Kanas kan dhugoomsu, akka ibsi ijjannoo KWO agarsiisutti, daandii qabsoo siyaasaafi qawweetti dhimma bayuun.
Kallachi Walabummaa Oromiyaa ibsa ijjannoo baase keessatti mootummaan Itoophiyaa bulchaa jiru heeraafi seera akka kabaju gaafatee, akkasumas hidhamtoota siyaasaa hundi haal-duree tokko malee gadi lakkifamuu qaban jedheera.
Ummanni Oromoo hundis tokkummaan ka’ee mirgaafi haqa isaa akka kabajsiifatuuf KWO’n waamicha godheera. Oromoon bilisummaa isaafi walabummaa biyya isaatiif qabsaayuu ykn socho’uu qabas jedheera. Kallattiin qabsoo Oromoo, akka ibsa KWO’tti, Oromoofi jaarmayaalee Oromoo jiddutti osoo hintaane kan diina irratti fuulleffate ta’uun akka irra jiru hubachiiseera.
Jaarmayaan Jeneraal Kamaaliin hoogganamu barbaachisummaa maqaa haarawaa eeruun alatti, maqaan haarofni Kallacha Walabummaa Oromiyaa jedhu kuni qabsoo bilisummaa funduratti tankaarfachiisuu irratti gummaacha maal akka qabaachuu malu ykn shoora maal akka taphachuu danda’u wonti ifatti kaaye hinjiru.
Addi Bilisummaa Oromoo Jijjiiramaa kana dura Itoophiyaa ol’aantummaan seerafi dimokraasii keessatti kabajame keessatti mirgi Oromoo nitikfama amantaa jedhu qabaataa ture. Kan qabsayuufis Oromiyaa walabaa uumuuf osoo hintaane Itoophiyaa federeshiiniin dhugaa keessatti mirkanaaye; kan mirgi Oromoofi saboota hundaa keessatti kabajamu uumuuf ta’uu irra deddeebi’ee ibsaa ture. Amma garuu ibsa dhaabichaa irraa kan hubatamu jijjiirraa maqaa qofo osoo hintaane dhaabbanni kuni jijjiirraa kaayoos fiduu isaati; Oromiyaa walaba uumuuf kan qabsaayu. Gama biraatiin, alaabaafi asxaan dhaabichaa geeddaramuuf dhabuu isaa wanti ibsi KWO akeeke tokko hinjiru.


text:
LibreOffice 7.4 Help
Dirqaalee kan sagantaalee LibreOffice akka caalaatti fayyadamtoota sirriitti arguu hin dandeenye yookiin rakkoo biroo qaban gaheenya kennan qindeessa.
Dirqaalee gaheenyaa qindeessa.
Galmee dubbisqofa keessatti qaree mul'isa.
Previews animated graphics, such as GIF images, in LibreOffice.
Barruu sochii fakkaatu kan akka dhangi'aa fi marfata LibreOffice keessatti duragarsiisa.
Addaadoon olaanaa qindaa'ina sirna dalagaa kan changes the system color scheme to improve readability. You can decide how LibreOffice uses the high contrast settings of the operating system.
Handaaronni maadhee fi gaaddidduuwwan hoggayyuu yeroo haalatni rukkina olaanaa kaka'e halluu barruutiin mul'atu. Halluun duubee maadhees ni dhiisama.
LibreOfficeyeroo halluun dubee sirnaa garmalee gurraacha'e gara haalata addaadoo alaanaatti dabarsa.
Bocquuwwan LibreOffice qindaa'inoota halluu sirnaatiin fayyadamuun mul'isa. Dirqaalli kun mul'isa argii qofa miidha.
Qindaa'inoota addaadoo olaanaa sirna dalagaa durargiiwwan fuulaa irratti raawwata.


text:
Find a copy in the library finding libraries that hold this item ganni dabree, lafti qooree, gaaraaf tulluun maanyaa hurree, haguugate firraa maree, mukkeen gaaraa daddaraaree, bishaan aoola. This app contains selected proverbs or sayings mammaaksa of the oromo nation, living in ethiopia. Tapha ijoollee oromoota sayyoofi naannoosheetti afoola oromoo keessaa. Baayyinni ummata oromoo, kan afaan oromoo afaan dhalootaa taheef, miliyoona.
Yeroo baayee yaada ifa tae hubachuuf kan rakkisuu miti. Full text of roomaa book of romans bible commentary, oromo version see. Download free adobe acrobat reader dc software for your windows, mac os and android devices to view, print, and comment on pdf documents. Afoola afaan oromoo haala kamiin guddisuu dandeenya afoolli. Afaan oromoappd wikibooks, open books for an open world. Mammaaksi afoola oromoo keessaa tokko yoo tau jechoota beekkumsaa fi ogummaa qaban of keessaa qaba. Afaan oromoo osoo abbaa itti gaafatamummaan irratti hojjatu qabaatee addunyaarraatti afaanota gurguddoo keessaa sadarkaa 20ffaa argata ture, guddina afaan oromoo kan quucarse mootummaa naannoo oromiyaati, afaan oromoo afaan hojii mootummaa federaalaa tauun dura afaan hojii waajjiraalee mootummaa naannoo oromiyaa tahuu qaba, ani, ati, isheen, inni, isaan, isin hundi keenya afaan jaalannu. Gahee baaroon guddinna afoola oromoo keessatti qabdu 1seensa. Pdf oromo oral literature written by eshete gemeda. Stanford libraries official online search tool for books, media, journals, databases, government documents and more. Afoolli bifa liitireecharii taee aadaa, seenaa, duudhaa, seenaa fi eenyummaa dhaloota darbee himaamsa afaaniitiin gara dhaloota itti aanutti ykn dhaloota dhufutti kan dabarsuudha. Afoola oromoo afaan oromo online marsariitii barnoota. Jan 04, 2018 8 jun 2017 download baacoo afaan oromoo 1. Our tool will automatically start to shrink the file.
From wikibooks, open books for an open world oromo. Walaloo afaan oromoo pdf download podcast player fm. Asoosama ichima jaalalaa pdf oliveira public communications. Into the magic shop pdf download asoosama afaan oromoo godaannisaapdf download cooking olive oil delicious recipes indian geography quiz questions with answersread and download asoosama afaan oromoo godaannisaapdf download free ebooks in pdf format grade 11 exemplar 2014 physical science limpopo final question paper of business. The proverbs mammaaksa collected here reflect diverse themes, such as, hope, compassion, patience, courage and others.
Kubee oromoooromo encylcopedia free download as pdf file. Keessattuu mallattoo tokkummaa, nagaa fi bilisummaa ummata oromoo kan tae aadaan sirna gadaa oromoo akka sirritti dagaaguu fi ilmaan oromoo hunda ammattu taasisuu. Oromoo godaannisaapdf download free ebooks in pdf format grade 11. Gadaa oromoo ijaaruu dhaabuu fi seenaa saba oromoo kan dabre qorachuu, barachuu, barsiisuu fi guddisuu. Oromo bible macaafa qulqulluu afaan oromoo bible is an offline oromo bible macaafa qulqulluu with kjv english bible. Download afaan oromo bible macaafa qulqulluu apk luu free all latest and. Ilmaan oromoollee aadaa bareeda sirna gadaa hubachuudhaan gaaddisa sirna.1261 881 554 109 1217 809 203 236 621 193 773 1040 585 1100 830 1028 481 378 1026 230 210 934 634 955 1305 432 373 697 1551 45 323 726 1252 335 381 634 75 1152 429 382 629 486 963 1317 330 391 426


text:
Qeerroon OPDO tti Qabsoos ta’e imaanaa laadhate hinqabu!
Qalbeessaa Dhangi’aa
Bitootessa 7,2019
Fuula miidiyaa irraan kan dhagaa’amuuf kan lallabaamaa jiru “OPDO’n imaanaa Qeerroo gante!” Yaadota jedhanidha. Yaadni kun soba, dogoggorallee. OPDO’n qaama Oromoo utuu hintaane gantuudha. Gantuutti imaanaan qabsoo hinlaatamu hinlaatamnes. Qeerroon Bilisummaa Oromoo imaanaa qabsoo WBO fi isa mataasaa harka jira malee galtuu, gantuu, Xawalwaalleetti guyyaa tokkoof qabsoon Oromoo hinlaatamne, laatamuus hinqabu. Qaamotni “qabsoo Oromoo, imaanaa Oromoo gante OPDO’n” jedhan dogoggoraniiru. Nuti kaleessayyuu, har’ayyuu boriyyuu galtuu akka OPDO tti imaanaa jennee qabsoo hinlaannu, akeekaaf naamusi qabsoo keenya, qabsoo jaallan hedduun itti wareegaman qabsoo ABO’s kana hinayyamu.
Warri imanaaa itti laadhatee marroo dabalataa ganamuusaa arge, “imaanaa koo gante OPDO’n!” jechuu danda’a. Garuu bakka keenya bakka Oromoo bu’anii “OPDO’n imaanaa Oromoo gante!” jechuun daba. Oromoon takkaa OPDO tti qabsoo isaa kennee taa’ee hinilaalle. Kanaaf sochiin baatii dabarsaa jirru kana Oromoota Lixa Oromiyaa, Jimmaa, Walloo, Gujii, Boorana biraa mul’ataa ture ragaadha.
OPDO’n gaafa qabsoon Oromoo ishee hudhee qabu, Oromoo taatee, qabsaa’aa taatee dhokattee lafa jala shira xaxaa nutti as baati, gaafa Oromoon muraasi harkaa reebuuf ammoo mul’attee Shira ishee saamicha ishee fi dararaaf hiraarsaaf ilmaan Oromoo irraa ifatti jalqabdi.
Addi Bilisummaa Oromoo, WBO’n akkasuma Qeerroo Bilisummaa Oromoo guyyaa takkaaf OPDO amanee, abdatees hinbeeku. Sababaan kaayyoo, akeekaa, ejjennoo, galma, fi mul’ata qabatee socho’u waan qabuuf sanarra adeemuuf ammoo irbuu jaallansaa waan qabuuf daddaaqama siyyaasaarraa walaba ta’ee amma waan abjoote sana bira gahutti qabsoo isaa itti fufee jira.
OPDO’n saba haaraa ijaaruuf hojjetaa jiru. Sabi kunis, kan ani Oromoo, Amaara, ani Tigiree, Ani Sumaalee jedhu utuu hintaane saba Xoophiyaa jedhamu uumuuf wixxifataa jiru. Kanaafis ganamaa galgala daangaa Oromiyaa akka feedhan qunxuranii gurgurataa oolu. Waa’een saamamuu lafa Oromoo fi Oromiyaa OPDO tti hindhaga’amu. Sababaan isaan biyya Oromiyaa jedhamu hinqabnu jedhu. Biyyi keenya Ethiopia, Anis Ethiopia dha ofiin jedhu. Hiddisaanis kaan Oromoo fi Amaara, Oromoo fi Tigiree, Argobbaa Fi Oromoo kanneen fakkaatan waan ta’eef gudeeda Oromoo keessaa bahanii ilma gudeedaa waan hintaaneef quuqqaa sabichaa hinqaban. Kanaaf OPDO libsuu ijaaf amananii qabsoo itti kennachuu dhiisii na bulchi jedhanii duuka haasaa jalqabuunuu hinfeesisu. Qeerroo Bilisummaa Oromoo guyyaa takkaaf qabsoo isaa OPDO tti laatee hinbeeku.
Maayii irratti Qeerroon OPDO tti Qabsoos ta’e imaanaa laadhate hinqabu. Qaamotni “OPDO’n imaanaa uummataa gante!” jettan ofii imaanaa itti laattan yoo ta’een ala Oromoonis ta’e Qeerroon durumaa falmaa jira takkaa imaanaa itti laadhatee hinbeeku. Nagaan Oromoo hanga OPDO’n lubbuun jirtutti boora’aadha. Kanaaf luka jalaa haranii galaana warraaqsaatti kuffisuun furmaata. Qabsoo lajalajeedhaan, har’a baanee bor galla taanaan, OPDO cabsinee yaallee fayyifna jechuudha. Lafeen cabee fayye salphaatti hincabu, OPDO cabsinee fayyifnee gaafa cabsuun nu barbaachise cabsuu dadhabuutti nu geessa. Kanaaf hanga Bilisummaatti nii qabsoofna!
Injifannoon uummata Oromoof
Qalbeessaa Dhangi’aa
Bitootessa 7,2019


text:
Chaayinaan Hospitaala siree kuma tokko qabu kan namoota vaayrasii Koronaan qabaman keessatti wal’antu har’a bantee jirti.
Chaayinaa qofa keessatti kanneen Vaayrasiin Koronaan qabaman kuma 17, 200 kan ga’an yoo ta’u hanga har’atti 361 du’aniiru.
Jaarmayaan Fayyaa Addunyaaakka jedhetti namoota kuma hedduu irratti qorannaan gaggeeffame ba’iin isaa eegamaa waan jiruuf lakkoobsii dhukkubsattootaa dabaluuf jira jedhanii eegu.
Vaayrasiin Koronaa hedduminaan Chaayinaa keessatti kan jiru yoo ta’u namoonni 150 biyyoota adda addaa 23 keessatti dhukkubsatanii jiru.
Angawoonni Chaayinaa vaayrasiin kun akka fin facaane gochuuf jecha sochii kutaalee biyyatti hanaga tokkoo keessaa ugguruun manneen barnootaa fi bakka uummanni itti heddumaatu cufanii jiru.
Dilbata kaleessaa Filiphiinsii lammiin ishee tokko yeroo jalqabaaf vaaayrasii kanaan du’uu beeksiiftee jirti.


text:
Aangawaan ol’aanaan ka Tokkummaa Mootummootaa, haala itti hojjetoonni gargaarsaa Sudaan Kibbaa keessatti rakkifamaa jiran balaaleffatan. “Hojjetoota gargaarsaa irratti hookkarrii fi doorsisni hojjetoota irratti gargaarsaa irratti oofamu, akka gargaarsi uummata garqaaramuu qabu gara miliyoona toorbaa hin dhaqqane danqaa itti tahe.” – jedhu.
Dhimma gargaarsa namoomaatti, gargaaraa barreessaa muummicha Tokkummaa Mootummootaa ka tahan – Maark Lowkuuk, baatiilee lamaan dabran keessatti qofa, Sudaan Kibbaa keessatti hojjetoonni gargaarsaa afur ajjeesamuu fi kudhan ka biroon qabamanii hidhamuu dubbatu.
Kas torban kana keessa Sudaan Kibbaa daawwatan – Lowkuuk, hookkaricha dhaabuufis tahe humnoonni gochaa kana raaw’atanii fi akka gargaarsi iddoo itti akeekame hin geenye danqan akka gochaa kana dhaaban gochuuf, qoodni mootummaanis tahe humnoonni hidhattootaa gumaachan baay’ee xiqqoo dha.