text:
Hooda Habashaa fi bilisummaa Ummataa
Bara duri moototi madda hooda ummata saaniirraa adda tahe ofii kennu turan. Maddoti akkasii moototaaf aangoo hin dangahamne akka kennuuf qaccee gubbaan hidhata qabutu jira. Akka sanatt hundee mootummaa Habashaa Solomonawaa akka tahe kan himu moor “Kibira Nagast” jedhamuu Masaritt akka uumame kan himamu. Moor kun moototi Habashaa hundeen saanii Mooticha Israa’el Solomoon irraa akka bu’e hima. Fuudhaa alatt meshebbelaan Mootichaa fi Mootittii Saabaa irraa yeroo iseen biyya tahe gara kibbaatii isa daawwachuu dhufte akka ilmi dhalate dubbata. Mootittiin Saabaa moorota dhugeeffannoo Baha Gidduu malee moor seenaa biraan dhahuu, yookaan biyyisee bakka kam akka tahe kan agarsiisu hin jiru. Kanaafi kan Afrikaa fi Arabiyaanis keenya kan jedhaniin. Moorota dhugeeffannoo keessatt Mooticha Solomoon waliin sagaggaluu see haatahu ilma godhachuun see hin himamne. Kanaaf Minilik I galmistaana Kopti fedha mootummaa Habashaarratt dhiibbaa dhaabbataa gochuuf kan uume malee akka himameti kan hin jirre jedhanii hedduun amanuu. Maqaan saa jalqabaaf mooricha “Kibira Nagast” jedhame irratt qofa kan mullate. Egaa want naannaa saa fi naannaa haadha sa jiru hundi hooda irra deddeebi’amee dhaloota daftaroota Habashaan himamee dha.
Hoodichi garee bulchituu Habashaa, soda gubbaa fi abootee sibiilan akka mo’an tajaajila bahe. Ummatichi nambiyyoota lubbuu ofii fi dantaa sabichaa irratt gonka mirga guutuu qaban hin turre. Gabbaarii gibiraa baaftuu fi bulchoota gaaffii malee tajaajiltu turan jechuu dha. Qeesoti, hoodichaa fi balaa yoo ciicatan gubbaa itt dhufuu dandahu sammuutt gad hudumuun yoo bulchoota,keessaayyuu mootichaa sarmuu didan cubbuu akka tahu sodachisaa turanii. Jaarra arfan darban keessa angoon mootii Habashaa nagaan tokko irraa kan biraatt darbee hin beeku. Moototi namoota mootii of godhaniin finqilchamu turan. Sodaa haaloo bahannaa gubbaa dhufuun,abba tokkoota xaranga’oo homaa hin sodaanneen malee sochiin ummataa bulchoota irratt godhaman hamma hin jirre turan. Sochooti 1960moota keessa Goojjam ture illee hammina Bulchaa Muumicha TSahaayuu Inqusillaasee irratt kan xiyyeeffate malee Mootii Moototaa hin laalu ture.
Moottoti seenaa saanii hundaa kaasee hanga finqilchamuu Hayila Sillaaseett akka cittuuwaaq tahanitt ilaalamu turani dhumaa want halle morma nama gahuun ummattooti daba irratt finciluun cubbuu tahuu ciicachuutt kahan. Dur Qeesii muummichi Alaksandariyaa fincila sooka’uu yk ummata mootii amanamuu irraa hiikuu dandahu turani. Sana ture galmistanni kan Iyyaasuutt tolche; ummata amanama isaaf qabanirraa hiikeen. Mooticha isa dhumaa finqilchuuf gidduu seenuu qeesii hin barbaachifne ture; diddaa abba tokkee utuu hin tahin warraaqsa waan tureef qeesichi muummichuu dorsifamaa ture. Sunis tahee ulfinni ummati Habashaa kanneen aangoo irra jiranii qabu ammalee cichee jira. Hooda hamma lafeett seene waan taheef salphaatt hin haqamu.
Waggooti sanaan dura geedarama hedduutu tahe. Saboota ofiin buloo hedduutu humnaan mootummaa Habashaatt dabalame. Sirna qabiyyee lafaa malee hamaan mootumma abbaa hirrumaa Habashaa akka jiruti kolonota irrati habaqalame. Tekinooloojii fi fedhi addunyaa dachaan guddachuu eegalan. Afrikaan koloneeffatoo halagaa gidduutt qircamte. Addunyaan lola waraan addunyaa lama godhe. Sanneen cunqurfamootii fi koloneefatamtooti addunyaa bilisummaa akka gaafatan jajjabeese. Haatahu malee ammayyuu dirree malbulchaa keessatt olantummaa abshaalota gurguddoo Habashaatu muldhata ture. Angoon ummata irraa ammallee fagoo jirtii. Utuu ummati Habashaa kan isaan dhugaan filatan qofa mallee eenyuu nun bulchu jedhanii ummatoota cunqurfamoota adduyaaf anjaa qaba ture. Haa tahu malee hamma isaan sana gochuu dandahanitt yk bulcha demokratawaa argachuuf lolatanitt eeguun jarri kaan bilisoomuuf hala duree tahuu hin dandahu. Finnaa demokratawe waliin waa’ee birmadummaa dhoofsisuun tuuta abbaa hirrootaa waliin gochuu irra salphata ture. Gaanfa Aftikaaf finnooti demokratawan jiraachuun misoomaa, walqayyabannoo godinaa fi bulcha akkaaf iggitii taha ture
Haala haaraan wal fudhachuu dadhabuun mootichi bakka gad dhiisuutu irra ture. Yoomallee jijjiirama taheef qooda guddaa kan gumaachan kolonoota tahan waan hin ijaaramneef aangoon isaanitt hin dabarre. Waraana biyya qabatee jirutu fudhatee gita haaraa itt naqee. Miseensoti gita dullachaa tokko tokko jijjiiramichaan mormuu yaalanii turani. Cunqurfamtooti loltuu waliin waan dhaabbataniif salphaatt macalaqfamuu dandahan. Abbaan lafaa hafan, salphaatti toora galfamanii akka sirna haaraaf kakuu seenan tolfaman. Bulchooti haaraan maddi aangoo gubbaa utuu hin tahin ummata jedhan. Garuu dhaadannoo haaraa “Itophiyaa tokko yk du’a” jedhu guddifachuun Dargiin empayeriif amanamaa akka tahe ummata Habashaaf mirkaneesse. Akkasitt hoodummaan durdurii Solomonawaa hanga tokko raawwate. Mootummaa haaraaf jala kaattuun saa bitaatt duufaa turan dhaalmaa saanii xaliila gochuun Maa’oo Zedongiin qiliwwisanii “Angoon malbulchaa afaan qawwee keessaa olbaha” jedhaa turan. Kan nafxanyaan durii qawwee fi qaxaamurroott dhimma bahe isaan kun afaan qawwee qofaan fedha saanii nama irratt fe’uuf deemu jechuu dha. Akeekuma kanatu hanga harraatt daddarbuun dhimma itt bahamaa jira.
Dargiin akkuma ofii dhufett afaan qawween dhiibamee aangoo irraa ari’ame. Kan bakka isaa bu’aniif akkuma angafa saanii digammii fi ulfummaan empayeraa kan hin dhoofisisamne jedhani. Kolonootaaf diigama saa gaditt gaaffii saaniif deebii tahuu kan dandahu hin jiru. Garuu imaammati fakkeessaa kan mirga ummataa beeku chartara keessa galfamee ture. Angoo hirmachuun durboota lamaan Amaaraa fi Tigraawaayi giduu dudhaan ture hin ulfeeffamne. Tigrayi bu’aa abba tokkootaa fi harcaatuu ummatichaaf argamuu dandahuuf samichatt kophaa bobbahe. Kaasaan mootota Habashaa finqlaachisaa ture ammayyuu deebii hin arganne. Dhabiisi waatattaa ummaticha biyya haadha, anjaa addaa Tigray dhabiisa jara kaaniin argateef malee ammayyuu itt fufa jiraa. Oromoo akkamiti durbii keenya irraa buufannaa irratt xiyyeefachuun gurguddoon Habashaa rakkina saba saaniitt ija duruufata jiru.
Waan kolonota ilaalu irratti qabeenyi saanii Tigraayiif jalcaasa akka commee margaa jiran, karaa, humna elektika, dhaabota fayyaa,humna ittisaa kkf ijaaruutt tattaafataa jira. Dhaaboti barumsaa hogganoota empayeraa egeree homishuuf adddatt kurfibarumsaa Tigray qofaaf dagaagaa jira jedhu. Kolonootaaf hagas waanti hojjetame hin jiru. Karoorri misa jalcaasaa nugusichaan diriire illee hin xumuramne. Moototi darban Xaliyanii dabalatee qabeenya fi tajaajila baafachuuf karaa ni ijaaru turanii. Sana keessaa hamma gahaa hin argatin malee Oromiyaan coccobduu hin dhabdu turte. Jarri si’anaa abbaan biyyaa iyyaatii fi gabaatt saaqaa salphaa akka hin arganneef homaa itt hin daballee. Hanga gabaa irratt dhuunfaa qabanitt gatiin hoomishaa akka cabu fi gatiin geejjibaa fi quunnamtii naannaa akka olkahu dirqisiisuu dandahu. Sun sochii qabeenyaa kolonotaa irratt humna dhuunfaa kennafi. Imaammati saamicha lafaa murnoota gomgomaa tahan horii lafarra oolchan eeggachuuf gara Wayyaanee goranii gadi qaba Oromiyaa fi olloota see dheeresuu ni gargaaru taha. Sunis sabooti bubbucuun tokko tokko kan durumaayyuu fittee irra jiran akka lafarra haqaman gochuu dandaha.
Moototi Habashaa goolii hin daangaa hin qabnneen ummata saanii gurmeessaa turan. biyyoota haaraa argachuun bokoka waggootiif keessaa turan hanga tokko afuura fudhachiisaniiru taha. Kan dandeettii qaamaa qaban saamicha koloneeffannaa keessatt akka qooda fudhatan carraan kennameefii ture. Bu’aa haaraa itt bahaniin, aangoo, lafa, dirree balla adamoo, bosona, bishaan, warqee fi qabeenya uumaa biraa fi hunda caalaa humna namaa tolaan basha’anii turan. Bulchootii fi jaleewwan saanii coraamaan masakamu malee beekumsa hin qaban turan. Lafi haaraan kan saanii tahee akka hafutt fudhatan malee deebi’anii firoota saanii ammayyuu “shuumata” xixxinnoo hacuucuucuunii dandahan harkatt dhiisanii bahan deebi’anii gadadoo saanii salphisuu hin yaadne. Abdii fi guddina sobaa addunyaa irratt argamsiisaniif laachuufii malee wanti dabalaniif hagas mara miti. Jarri sun Nafxanyaa digaloota jaarraa tookkoo oliif utuu hin facaasiin galfataa bahanii. Waanti saamichaan gurratan bar tokko abbaatt deebisuu akka dirqamuu dandahan takkaa sammuuti dhufee hin beeku. Gaafas bakka dhaqanii fi nammi itt dheessan akka hin jire beekuu. Kan saaman hundi bakka kuufatanii abbaa seerawaatt deebi’aa. Kana waan beekaniif yaaciin saa guyyaa tokko buluf gooltuu maraatuu tahuutt isaan oofaa jira.
Hoodicha gargar faca’aa jiru sadooti walitt suphuuf yaala jiru. Seenaa Kuush (Nubiyaa) durii Girikootaa fi moorota amantee Baha Gidduun dhahamee fi kan Habashaa dhiheenyaa walitt makuun ilaalcha addunyaa afanfajjeessuu barbaadu. Ammallee uumaan kolonummaa Itophiyaa innich dhugaan barreesota hin amanamne, malbulcheessoo fi malbeekotaan ukkaanfamaa jira. Itophiyaa akka waan “Hirmannaa Afrikaan” hin tuqamnee fi walabummaa see eegdee jiraatett himu. Garuu kan Itophiyaa kami akka jedhaa jiran hin himani. Yoo waa’ee Habashaa dubbatu tahe dhugaa tahuu dandaha. Habashaan “Hirmannaa Afriikaa” keessati qooda fudhatteetii. Kan kana haalu sammuu sanyeesituu qofa. Biyyooti bilisi Afar, Ogaadeeniyaa, Wala’ita, Sidaamaa, Kaficho, Oromiyaa fi biyyooti kibba biyya Habashaa jiran hundi gargaarsa miiltolee see koloneeffatoo biraatiin koloneeffatee turte. Yeroon seenaa godinichaa isa dhugaa kan Habashaas dabalatu barreessan ammaa. Dhugaan kun qaama qabattee harka duultu bilisummaa tahuu barbaachisa. Nammuu humna duubaa diinni hammma of wallaaldhalee donna fi bineensa tahuutt oofaa jiru baruu qaba. Amma empayerri Itophiyaa, ummata tokko kan biraaf jalee godhee tursuu waan hin dandeenyeef, kan inni tolu moor seenaa qofaafii.
Horeen Nafxanyaa jalqabaa Oromiyaa keessa jiran, miseensota hawaasichaa keessaa kan bashaan jiraachuu saaniin abbaa biyyaan irraa adda tahanii mullatan turanii. Lafaa fi waan inni baasu irratt abbaa turan. Qabeenyi, lafa irratt hundaawe sun labsa lafaa 1975n raawwate. Garuu hiddi handhuura saanii guutummaati Empayera irraa hin citne ture. Caalaan saanii cunqurfamoota labsichi dhufeef jedhaman caalaa amanamummaa qabu turan. Waliigalatt garuu warraaqsichaan hedduu rukutaman. Sun akka sana tahus finnaan kolonummaa maqaa fi ilaalcha jijjiirradhe jedhus balleessaa darbett kan gaafatamu isa malee horee Nafxanyaa kana miti. Badii tahe hundaaf aagii tufsiifatee kan dabe qajeelchuuf abbaawummaa isatu qaba. Horee Nafxanyaa yoo ni fedhu tahe Oromiyoo akka tahan nammi isaan haalu hin jiru. Garuu yoo isaan ammayyuu “kan abbooliin keenya dhiga itt lolaasanii, lafee saanii itt caccabsan” jedhanii dhaadatan tahe “madaa irratt soogidda dibuu” isa jedhan taha. Jara walqixxummaa fi qajeeltuuf dhaabbataniif garuu Oromiyaa walabaa fi bilisa irraa wanti sodaatan hin jiru. Oromiyaa keessatt waan dhalataniif hedduun saanii biyya biraa fi hariiroo wayyaa irratt hirkatan hin qabani. Oromiyaa walaba deggeruu haa tahu akka empayerri itt fufu, filachuun mirga saaaniiti. Yeroo rafan waan itt himamaa guddatanii fi waabariitt kan sammuu dhiqaman yoo laalamu halli jiru jijjiiramuun, walfaana akka Oromoon nama hin ciigaane waan itt hin himamneef sodaachisaa tahu dandaha. Jireenya saanii guutuu Oromoo namummaa baafame fi birdhataa malee isa dhugaa hin agarre. Inni dhugaa haaloof kan sardamu mitii, garuu jannaa fi garalaafessa; nagaa buusuun qooda jannaa fi ijoollee warra abbaa gadaati.
Kan qayyabatamuu qabu wareegammi cunqurfamooti godhan kan biraa darbanii cunqursuuf akka hin taane. Oromiyoo hundaaf, utuu lammii fi gocha darban hin laalin, nagaa, birmadummaa fi gammachuu argamsiisuufii. Horeen Nafxanyaa eegalaa wanti bitaa fi mirgaa itt afuufamaa jiru seenaa sobaa fi yoo kolonoti bilisa bahan waan hamaa irra gahuu dandahani. Kun holola kanneen dubbiin suduudaan hin tuqnee burjaajiin yoo dhalate keessaa waa arganaa lata jedhaniin jajjabaatee oofamaa jira. Qabsoon bilisummaa lammummaa irratt kan hundaawe utuu hin tahin gaaffii gadi qabaa halagaa jalaa bilisoomuu , qajeeltuu, birmadummaa fi walqixxummaati. Horeen Nafxanyaa akkuma Oromiyoo hundaa balleessaa ofiif malee kan abboolii saaniif hin gaafatamani. Waan lammumaa horee Nafxanyaa jalqabaa ilaalu irratt caalaa saaniif hooda abbooliin saanii Gondorii haa tahu Oromiyaa madaqfamanis Amaraa akka tahan fudhachiifamanii. Itt yaadamee Amaaraa fi Kiristinnaan Ortodoxii tokko jedhame. Nafxanyaa Oromoo fi Moslima fi Waaqeffannaa Oromoo abbaa biyyaa gargar baaasuuf inn nafxanyaan akka itt cuubamee, jara kaan ciigahu tahe. Gaaffiin Oromoo sanyeessaa tahuu fi dhiisuu saa yoo Habashaa dhugaa tahanillee utuu soda haxaawa lammiin hin baaragin ofumaa mirkaneeffchuu qabu.
Sana malee murna Oromoon Afrikaa keessaa lafa hinqabu jedhanitt makamuun eenyummaa ofii haaluu yk of jibbuu taha. Sanatt dabalee Minilik II illee an “Mootii Habashaa fi Biyyoota Oromoo” ti ofiin jedhe dhara jechuu taha. Nafxanyaa duraa dilormaa Oromoo walakaa ol, moo’umma, aadaa, afaan, eenyummaa sabummaa, fi dudhaa saanii garalaafina tokko malee mancaase. Sun hundi seenaaf yaadatamu malee dhaloota abbaawummaa itt hin qabne tuquuf miti. Haatahu maleehala amma jiru keessatt eenyuu kan hamajaajummaa sanaan itt fufee ummata kolonichaaf tuffii agarsiisu gocha yakka deggeruu saaf abbaawummaa fudhachuu jalaa hin bahu.
Seeraan bulummaa, demokraasii fi birmadummaan uumamu malee godinicha keessatt nagaa fi tasgabiin hin jiraatuu. Koloneeffataan nagaa fi tasgabii naannichaa irraa bu’aa argatu hin qabu. Seeraan bulummaa, demokraasii fi tasgabin qabeenya kolonootaatt saaqaa addaa hin kennuufi. kanaaf mirga hiree sabummaa ofii ofiin muteeffachuu kolonootaa kan walabummaa dabalatu, mirga demokraatawaa tahe, hin fudhatu. Kana irratt dabalee kanneen mirga ilmaan namaatt yeroo tahitaa irra jiran roorrisan dheekkamsa qajeeltuutt isaan saaxilaa. Kanaaf fedhaan tahitaa gaddhiisuun saanii waan hin yaadamne. Qabsaawoti marsaa hundatt daddaaquun furmaata hin tahuu; ejjennoo sirrii fudhachuu qofatu baasaa. Mirgi ilmaan namaa kan eenyuu namaa kennu utuu hin tahin Yaa’ii Addunyaan kan beekamee. Hardha humni Oromoo mirga sabaa kabachiisuuf jabaatee hin ijaaramne haa tahu malee sochiin walabummaa ummati godhu tasaawaan, ariitiin konkolaataa jira. Oromoo waahidhibnee hataatuu bu’uursituun Habashaa, jaallatee dhiiftee qabsoon walabummaa hin dhaabbatu. ABOn akka sagantaan saa ajajutt ABO tahee itt fufuuf walabummaa qofaaf ijaajjuu malee sanaa gaditt waanti tahu hin jiru.
Kan itt haanu akka hundi beekuuf murtoo ST (UN) 3070 30, Sadaasaa 1973tii: (furaan afaanii kan kanati)
Yaa’iin idilee ∙∙∙
1.Keessa deebi’ee mirga ummata kolonummaa fi olhantummaa halagaa jala jiran hin tuqamne kan hiree murteeffachuu, birmadummaa fi walabummaa akka murtoo Yaa’ii Idilee 1514 (XV) 14, Muddee 1960, 2649(XXV) 30, Sadaasa 1970 fi 2787 (XXVI) 6 Mudde 1971;
2. Akkasumas seerawummaa qabsoon ummatootaa bilisummaa kolonummaa fi olhantummaa biyya alaa fi gadiqaba halagaa jalaa bahuuf karaa jiru hundaan qabsoo hidhannoo dabalachuun tolchan keessa deebinee mirkaneessina:
3. Akka Chartera Saboota Tokkoomanii fi Konvenshinoota Saboota Tokkoomanii dubbiin laalutt mirga ummatooti hundii hiree saanii murteeffachuu fi walabummaaf qabanii fi gargaarsa jajjabeessaa, waatattaa fi gargaarsa biraa ummataa shakala guutu mirga saanii hin tuqamne kan hiree murteeffachuu fi walabummaaf qabsaawaa jiranii hundaaf akka godhan finnoota hundaaf waamicha goonaaf:
Ummatoota humna hoodaa moototaan sodaachisuun qaata dukkanaawe. Yeros imaammatooti moototaa xuraawoo hundi jecha “Moototi homaa hin balleessan” jedhuun golgamuun akka waan isaan burqaa qajeeltuu dogoggora hin qabneett dhiheefamu turan. Amma hoodi sun cabee hogganooti empayeritt olgaa dhaabbachuun humnni saanii qullaa tahe saaxilamaa jira. Imaammatoota saanii cunqursoo tahan hojii irra oolchuu irraa of fageessuu hin dandahanii. Mootota Habashaa duriif, dudhaan karaan itt waan tokko tokko qajeelfatan yoo jiraateyyuu, seeraan bulmaati dhimma saanii tahee hin beeku. Jarri ammaa karaa halle too’annaa jala oolfatanii waan jiraniif gocha saaniif isaanumatu abbaa dhaddachaati. Kanaaf Habashaa roorroo angoo irraa baraaruu fi ummatoota kolonii namummaa baafamuu fi badiisa irraa oolchuuf jarri baduu qabu. Tuuti addagee biyya bulchuun cubbuu dha. Wayyaaneen ulfina dabaanbulummaa ofiin dhihoo karaa bahaa qabata. Garuu gaaffiin bilisa baaftoti Oromiyaa deebisuu qaban itt haaneewoo kan jedhu?
Iyyi “Goolii” Wayyaaneef mala ittiin jara dhihaa keessaayyuu US irraa gargaarsaa fi hubannoo itt argatuu. Dhugaan saa isuma mootummaarra jiru malee, gooltuun biraa empayera Itophiyaa keessa hin jirtuu. Uumaa saa isa dhugaa dhossee shororkeessituu dha jedhee yeroo inni nama lakkoofsa hin qabne hidhuu fi ajjeesu mararfannoo akka kennaniif barbaada. Garuu jarri gooltuu utuu hin tahin Oromoo dha; mataa ol qabatanii akka hin deemnee fi ugganii qajeeltuu akka hin gaafanneef goolaani. Gargaarsa jajjabeesaa fi waatattaa argataniin akeeka ofii Oromoo gadqabaa jala jiraachisuu fiixaan baafachuuf imaammata gooltuu loluu jala gugatanii bobba’aa jiru. Sagalee Oromoo hin sarmineef faaluuf dhaaba malbulchaa Kallacha qabsoosaa tahe gooltuutt moggaase.
Gabaasii dhaboota mirga ilmaan namaa mootummaan Itophiyaa akka ummata ofiitt, keessaayyuu Oromoott roorrisu saxilaa jiru. Oromoon ummata seeraan buloo, nagaa jaallatoo fi dudhaa demokraasii qabanii. Dhugeeffannoo kamuu haa qabaatanii hanga yoonaa karisummaan Oromoo keessatt hin muldhannee. Yeroo nagaa fi araaratt dhufu duubbeen saanii Gadaa kan irraanfatame hin fakkaatuu. Amantooti hundi marsaa malbulcha sabichaa keessatt bakkaa fi qooda ofii beeku. Yaada cichaa hunda jala seenuu dura loltuu fi naga buusoo beekamoo turani. Ammallee “walitt bu’a qaroomaa”f utuu hin tahin, birmadummaa fi walabummaa biyya saanii, Oromiyaaf annisaa lolaa fi nagaa buusuu qabu. Qaroommi saanii hunda hammataa tahuun beekama. Miseensi amantee yk murna amantee kamuu Oromiyaa keessatt takkaa akka nambiyyoota sadakaa lammafaatt ilaalamanii hin beekanii; Habashaa keessatt garuu akka addunyaatt hodeessan utuu hin tahin yeroo hin beekamnee kaasee ciiga’amnii ifaa dhaa.
Duula maqaa faalaa wayyaaneen utuu hin
raafamin sun qayyabatamuu qaba. Oromoon gaaga’amtoota Wayyaaneeti malee cookkoo
saa miti. Oromiyaan biyya goototaati. Gooti yoomuu tapha walgitu fedha.
Jeequmsi kan hin hidhannee fi noola qubaa hin qabne irratt raawwatamuu hin qabu.
Sun ogummaa Wayyaaneen ittii leenjifame. Sana kan inni Oromoo irratt gochaa
Oromoon gooltuu dha jedhee caraanuu. Oromoon gooltuu dha jedhamuu kan dandahu
yoo gadqaba halagaa ofirraa faccisuun sana jedhame qofa. Sun waan fedhe haa tahu
Oromoon waraana halagaa irra buufatee jiru loluu hanga mirgi hiree ofii
murteeffachuu hojiirra ooluufitt itt fufa.
Ulfinaa fi surraan dabaankufootaaf; walabummaa, walqixxummaa fi bilisummaan kan hafaniif; nagaa fi araarri Ayyaana abboolii fi ayyoliif haa tahu!
Ibsaa Guutama
Muddee 2014


c: text/html

text:
Adeemsa kenniinsa haqaa Oromoo Gujii
Ogganaan Doorii Abbaa Doorii jedhama. Innis Raaba keessatti nama Abbaa Murtii ta’ee hojjetaa tureedha. Doorii jalatti Hayyuuwwaniifi Jaldhaabota hedduutu argamu. Adeemsa murtii kennuu kan geggeessan Hayyuuwwan yoo ta’an, hojiin Jaldhaabotaa naamusa eegsisuufi himatamtoota dhiyeessuudha.
Naannawa tokko tokkotti Dooriin dhimmoota yakka ajjeechaa kan hinilaalle ta’us, Gosa Hokkuu keessatti yakka ajjeechaa dabalatee, dhimmoota kamiyyuu sadarkaa Doorii kanatti ilaalamuufi furmaata argachuu danda’u. Kana keessatti dhimmoonni sadarkaa kanatti furmaata hinarganne sadarkaalee kenniinsa murtii hundaa eeggatee Abbaa Gadaatiif dhiyaata.
Gadaa: Sirna Gadaa keessatti aangoo olaanaa kan qabu Abbaa Gadaati. Of jalattis Hayyuuwwan, Jaldhaabotaafi Fagawwan qabata. Sirna kenniinsa murtii keessattis gahee olaanaa kan bahatan Hayyoota. Kana keessatti gaheen Abbaa Gadaa gabaasa murtii Hayyuuwwanirraa dhiyaatu qorachuu, karoorsuu yookaan akka sirratu gochuufi qaamolee isa jala jiraniif qajeelfama kennuurraa kan hafe abbaan gadaa kallattiidhaan adeemsa murtii kennuu hingeggeessu. Sadarkaa kanatti yakki ajjeechaafi dhimmoonni hedduun furmaata ni argatu. Sadarkaa kanatti Abbaan Gadaa dhimmoota humnaa ol ta’an, Yubni akka gargaaru gochuu danda’a. Kunis ta’ee furmaati hinargamne taanaan Gumii Bokkoof akka dhiyaatu ta’a.
Gumii Bokkoo: Gumiin Bokkoo waggaa saddeetitti yeroo tokko kan geggeeffamu yoo ta’u gosoota sadeen Gujiitti argaman, Abbootii Gadaafi oggantoota olaanoo sirnichaa, akkasumas oggantoota hawaasa biroo bakka bu’an kan hirmaataniidha. Yaa’ichis guyyoota 28f kan turu yoo ta’u, Annaa Sooraa, naannawa Me’ee Bokkoo jedhamutti kan geggeeffamuudha.
Sirnoota ijoo yaa’icharratti raawwaataman keessaas Baalli kennuufi fuudhuu, seera baaftonni olaanoon waan argamaniif akkaataa barbaachisummaaasaatti seera baasuu, waggoottan saddeettan darban keessatti dhaddacha sadarkaa hundaatti, dhimmoota furmaata hinargatiniifi humnaa ol ta’aniif furmaatiifi murtiin xumuraa nikennama.
Adeemsa kenniinsa murtiifi araara
Akkuma ummato Oromoo godinaalee biroo hawaasa Gujii birattis jaarsummaan bakka guddaa qaba. Jaarsummaan walitti bu’iinsi ni furama. Walitti bu’iinsi wayiita umamu rakkochi lubbuufi qabeenyarratti miidhaa geessisuun dura yookaan booda jaarsoliin gama lameenii murtii kennuun araarri akka bu’u taasisu.
Sababa gara garaatiin walitti bu’iinsi uumamee dhiigni dhangala’uu yookaan lubbuun baduun kan uumamu ta’e jaarsoliin of eeggannoofi sirna addaatiin walitti araarsu.
Akkaatuma ulfaatinaafi salphina dhimmichaatti, sadarkaa adeemsa murtii kennuu hundaa keessatti sirnoonni adda addaa ni geggeeffamu.
Himati jalqabaa kan ilaalamu dhaddacha murtii warraafi firaatiinn yoo ta’u, adeemsa kenniinsa murtiirratti hayyuuwwan naannawaa ni argamu. Sadarkaa kanatti dhimmichi furmaata hinarganne yoo ta’e, abbaan dhimmaa yoo dhimmasaa Abbaa Gadaatti dhiyeeffachuu barbaade oliyyannoof gara Abbaa Gadaa deema.
Abbaan dhimmaa kallattiidhaan ofiisaatiin Abbaa Gadaa bira deemee, “Rakkoo akkanaatu na mudatee furmaata naaf kennaa” jedhee dhimmasaa Abbaa Gadaatti himata. Hayyoonni eddii himata kana dhaggeeffatanii booda himatamaa maamsisu. Yoo himatamaan waamicha kabajee dhufuu dide Jaldhaabonni qabanii akka fidan taasisu.
“Namni dhugaa argate karaa moonaa argate” jechuudhaan akkaataa ulfaatinaafi salphina dhimmichaatti rakkoo jedhame qorachuun hanga danda’ametti murtii haqaqabeessi kennama. Beenyaan kan barbaachisu yoo ta’e beenyaa kaffalchiisu.
Yoo yakki ajjeechaa otoo ittihinyaadamiin akka tasaa raawwatame tarkaanfiin maatiin namni jalaa ajjeefame fudhatu, akka ajjeechaa beekaa (itti yaadamee) raawwatee hinhammaatu.
Ajjeechaan raawwatame itti yaadamee kan raawwate ta’ee, maatiin namni jalaa miidhame, haaloo bahachuuf manaafi qabeenyaa namichaa gubuufi firootasaa ajjeesuu danda’u. Yeroo kanattii adeemsi araara buusuu kan eegalu ta’a. Hanga danda’ametti qabeenyi biroon utuu hinmanca’iniifi lubbuun dabalaataa akka hinbaaneef, maatiin nama yakkicha raawwatee “Ani bade” jechuun, ajjeechaa umame rakkoo tasa mudate ta’uu, naasuufi gadda itti dhaga’ame ibsu. Jaarsoliinis hatattamaan gara maatii namni jalaa ajjeefameetti akka ergaman gaafatu. Isaanis “lubbuun ba’eera, nu araarsaa, maatii namni jalaa miidhamee nuuf qabaa” jechuun waan baratameedha.
Hayyoonnis, gara maatii namni jalaa miidhamee deemuun “Maatin abaluufaa…’balleessaa keenyaa; gaabbineerra’ jedhaniiru balleessaa biraa akka hinraawwanne” jedhuun. Maatiin namni jalaa ajjeefames “Tole! Qabamneerra. Kanaan booda dhaabneerra. Isinis waan murteessitan murteessaa” jechuun deebii kennu. Rakkoon uumamee tasgabbaa’uun adeemsi araara buusuu geggeeffamuu eegala.
Namni yakka raawwate qeensa qoratee, rifeensa haaddatee araaraaf qophaa’a. Araaraafis hoolaan ni bitama. Bakkiifi guyyaan araaraa murtaa’ee, ulaagaan barbaachisaan guutamuu eegala. Hoolaan qophaa’es naannawa horiifi namni ga’uu hindandeenye holqa yookaan boolla keessatti qaluun tiruunsaa maatii namni jalaa ajjeeffame harka kaawwama.
Namni yakka kana raawwatemmoo harkisaa lamaan dugda duubatti hidhama. Harka nama yakka kana raawwatee duubatti hidhuun, Harka Micciirricha jedhama. Namichi tiruu harkatti baateefi namni harki duubatti hidhame walcinaa akka dhaabbatan taasifama.
Sana boodas fuulasaanii walitti deebisanii akka ijaajjan gochuun inni harki duubatti hidhame (yakkamaan), gadi jedhee harka namicha namni jalaa miidhameerraa tiruu nyaata. Kana keessatti tiruun akka mallattoo firummaa deebi’anii hundeessuutti kan ilaalamuudha. Foon hoolaa inni hafe namoota gosa Gujiitiin ala ta’aniin fudhatama. Sababnisaas, “firri foon firasaa hinnyaatu” kan jedhu agarsiisuufi.
Sirni alatti geggeeffamu haala kanaan erga raawwatee booda, warri gumaa lamaan walqabatanii jalqaba mana namicha yakkicha raawwatee deemu. Maatiiwwan lameen akka walhinarginee golgamee daadhiin (bookni) dhiyaata.
Booka kanas warri gumaa lameen habbuuqqatanii walitti biifu. Sana booda jibichi qalamee nyaatama. Gara mana namni jalaa ajjeeffamees deemuun sirni walfakkaataan geggeeffama. Dhumarratti maatiiwwan lameen akka walhin lolle, walhin barbaanne jechuudhaan araarrifi nagaan bu’a.
Maddi: Kitaaba, Sirna Haqaa Aadaa Oromoo Gujii, Sidaamaafi Awwii Ministeera Aadaafi Tuurizimiitiin qophaa’e

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
“Too’anna Da’umsaaf Koriyaan Itophiyaa Gargaaruufi”
Oromoo waan tuqu qabaa laata?
Bara durii duriitii kaasee madaala uumaa, lafa, diinagdee fi kan dhimma itt bahanii eeguuf falli too’annaa da’umsaa shakalama ture. Sun madda qabeenyaa yaraa hirmachuu, fayyaa haadhaa fi ilmoo eeguu fi akka karoora fascistootaatt immoo qulqullummaa sanyii eeguuf gargaara jedhameetu. Jaalalli Oromoon ijoolleef qabu hammana hin jedhamu. Oromoon yeroo hunda ijoollee guddifachuuf qophee turani. Warri Oromoo naannichaaf akka galma qaallota jara lixaa bakka ijoollee hin barbaadamne itt gatanii ture. Ijoollee godhatanii fi guddifatan gidduu sanyiin haa ta’uu ogooman fanfanuun hin turre. Taadhomni eebba Waaq karaa Ateetee dhufutt amanama. Dhabduun taadhomuuf Ateetee yoo kadhattu kan ilmoo argatan karaa see Waaqa faarfatu. Ilmoon dhalachuun gammachuu addaa warraaf yoo fidu dhabduuf mararfannoo argamsiisa. Dhabuu, salleessuu kkf karaa Uumaan baayyina namaa itt to’atu keessaa hamma tokko. Namooti yeroo ilmoo guddisuuf hin qophoofne saala lagatu turani. Humnaan taadhoma dhaabuun hin beekamu ture.
Si’ana sabi Oromoo dhukkuba daddarbu, busaa, balaa uumaa akka bubbee roobaa, beela, dhukkuba taraa fi kkfnin dorsifamaa jiraa. Oromo garri caalu, Uumaan ilmoo abbaa barbaadu kennee kan hin barbaanne waan dhowwatuuf eenyuu hojii saa keessa seenuu hin qabu jedhu. Garuu hawaasi ammayyaan dilormaan (lakkoofsi namaa) hammaa bahuun lafaa fi wanti ittiin jiraatan hanqachuu danda’a jedhanii yaadda’aa jiru. Kanaaf mala adda addaa ittiin da’umsa too’atan, akka laguu, qaama ofii dhaggeeffachuu fi danqaa adda addaatt dhimma bahuu yaada kennuu. Hindiin addunyaa keesssaa biyyoota dilorma gudaa qaban keessaa isa lammafaa ture. Imaammati maseensaa Indiraa Gaandii waca guddaa akka kaasee fi dhuma irrati kufaatii seef kaasaa tahuun ni yaadatama. Karaa biraa mmoo utuu mootummaan keessa hin seenin dilormaan biyyoota hedduu misanii gadi guddachuun 0 % gad darbuu fi yartuu qofti “taadhoma bakka buusaa” kan jedhamu (dubartiin ilmoolee akka baayyinni dilormaa gadi hin buune qofa taasisu itt godhatan) keessa akka jirantu mullata. Hamma yoonaa imaammata warraa biyyoota misanii duuba madaala sanyii fi gitaa eeguuf dira’inni jiraachuu dhiisuu dhugaatt hin beekamu. Garuu kan Itophiyaaf mamii sirinyaa qabna.
Empayerri Itophiyaa bara hundaa to’annoo abba hirrootaa garajaboo jala akka turte beekamaa dha. Dilormaa kolonotaa garri caalaan Oromiyaa kan tahe gad cabsuuf mala hedduutt dhimma bahaniiru. Mootummaan amma jiru isaan irraa adda miti. Gochaa fi irra darbuun dilormaa Oromo yarsuuf mala adda addaa dhahe jira. Beekaa ajjeechaa seermalee fi lafarraa buqqisa qacceefixaa gad hin taanee hojii irra olchee. Ijoollee Oromoo loltummaan foo’ee yeroo lola saa garmalee, miinoo irraa oofuun ficcisiiseera. Oromoon dhaqanii dhumuuf kan guuraman fedha malee yk bu’aa bubuutuun sossobamanii ture. Naannaa beelli galett hedduun kan dhuman, yeroon dhaqabuufii dhabuuni. Oromoon magaalaa fi baadiyyaa qeyee saaniirraa buqqifaman biyyuma ofii keessatt kan qaban saamamanii karaarratt darbamuun bakka qubatan dhabanni. Bishaan saanii fi lafti saanii haddhaan faalamuun nagaa saanii fi kan horii saan irra hamaa geessiseera. Magaalaa mummitii Oromiyaa Finfinnee keessatt ulaagaan dorgomuu afaan Amaaraa beeku wan godheef ijoolleen Oromoo hojii argachuu hin dandeenye. Magaalaa muummittii keessatt waabarii ambaa waan hin argamsiifneef ijoollee Oromoo barumsatt saaqaa dhabsiiseera. Kurnan sadiyiif Oromoo akka nyaaphaa saa sadarkaa tokkoffaatt fudhachuun kan manca’uu yk sadarka saatt gadi buufamuu qabu jedhee fudhateera.
Oromoon badii irraa ooluu fi qabaa seermalee jalaa birmadoomuuf lolataa jiru. Kan qabatee gara saatiin olhaantummaa saa itt fufuuf lolataa. Kanaaf karoorri baafatu hundi gara sanatt kan geessuu tahuu akka qabu ifaa dha. Karoorri guddina dilormaa isaan wuxiname sanaan adda hin tahu. Karaan doofaa inni baayyina namaa gad cabsuuf baafate, ajjeechaa, qeyee buqqisa, hidhaa, biyyaa ariisaa fi guraaraan sangoomsi hin quufsineenii. Kanaaf guddina dandeettii saa ol kaafafatee lakkofsa Oromoo hamma danda’amutt quucarsuuf mootummoota alaa fi kubbaaniyyoota afeerrataa jira.
Oromiyaaan qabaa jala jirtii. Kan qabate hafee mootummaa ofii kennatanuu wan dhuunfaa fi warraa irratt amanuun rakkisaa dha. Mootummaa qabate hafee kan ofii kennatanuu dhimma dhuunfaa fi warraa kan akka too’annaa da’umsaa ta’ett e amanuun enyuufuurakkisaa dha. Yeroo sabichii roorroo ango qabeessaa, imaammata beekaa callisanii beela irra darbuu, AIDS, busaa fi dhibee biraan dorsifamaa jiru waa’ee too’annaa da’umsaa Oromiyaa dubbachuun gamnummaa miti, Sanatt dabalatee waraana isaan hin laalletti giddisiifamuun dilormaa saanii keessaa gara guddaa dhabaa jiru. Kooriyaan hamilata safuu tahe akkasii irratt tumsuufiin tolaa saa irra hamaa saatu caalaa. Bara mootii mootichaatii kaasee waajjirri karoofata warraa Shaggariin ture. Haadholii waa’ee fala akka laguu fi yeroo eeggachuu barsiisaa turani. Waa’ee danqaa fi farreenrimaa (contraceptives) biraas hubachiisaniiru. Kana irra darbee ogummaa alaa wanti barbaachiseef jira ta’aa. Karoori warraa Itoophiyaa hanga yoonaa dhimma itti hin bahin jiraatinnaa jedhamu fala maseensaa kan Koriyaan Kibbaa muuxannoo fi ogummaa itt qabu. Kanaaf hamaa haamilati kun fiduu dandahu sabboonoti dammaqanii hordofuu qabu. Dandeettii saa argannaan akka dargaggoo Oromoo keessaayyuu hidhamtoota 90% ol Oromoo tahan irratt hin shaakalle iggitiin hin jiru.
Oromoo murna taa’omaa keessa jiran deegaa haa tahuu badhaadhaa fedha abbaa irratt xiyyeefamee malee eenyuu surrii akka dhiqu itt dhiifamuu hin qabu. Kan Oromoon fedhu barumsa qajeelaa iyyaatii barbaachisaatt saaqaa baanuuf malee too’annaa dahumsaa miti. Addunyaa keessatt kan hubatamaa jiru akka warri baratee fi magaalawe lakoofsi ilmaan qabaatanii dangeeffama tahee dha. Maqaa warraa fi of tursuuf dharraan dudhaan ilmoof qaban amma hin mullatu. Gudddinni teeknooloojii hamma hin qabnee dubartii fi dhiira hojjetanii buluu carraaqaniif ilmoo qabaachuun baa’aa itt taha jira. Kanaaf qooda fudhannaa mootummaa malee dilormaan sadarkaa yaaddesutt 0% gad gara -0tt bu’aa jira. Kanaaf maseenummaa fafeessaa irra barumsa rogaa fi deettii du’a daa’imaa gadi buusuu irratt xiyyeeffachuun caalaa gumaachuu danda’a. Bulcha Itiyoophiyaa imaammata dilormaa irratt amanuun, waan walfakkaatuuf Hitilariin amanuu irra hin wayyuu. Kan beekamuu qabu akka bulchi Itophiyaa fedha Oromoo hin wakkalle. Gargaarsa argatu kamuu Oromoo qaamaa fi hamileen butuchuuf akka dhimma itt bahamu beekamuu qaba.
Waliigalatt deettiin guddina dilormaa Empayera Itophiyaa sadarkaa rifachiisaa hin geenye. Statistiksiin kenname madda amanamaa irraa argame yoo jenne biyyoota 233 keessaa kudha arfaffaa dha. Oromiyaan waan dilormaa gad cabsan akka balaa nama fi uumaan dhaqabsiisaniitt saaxilamtuu dha. Balaa caalaatt saaxiluun, dandeettii diigota akkasii ol kaasuufiin bulchi Itophiyaa fixaqaccee qaata oofaa jiru caalaaf jajjabeessuu ta’aa. Bakka moo’ummaan falmamaa jirutt gartokko goranii gargaaruun hangameessa kamiinuu qajeelaa hin ta’u. Oromo wayyabi kan fedhan filachuuf iyyaatiitt saaqaa hin qabani. Akka akeekaatti karoorri warraa akkaa,madala dilormaa eeguu qofaaf utuu hin ta’in nageenya dhalootaas waan gargaaruuf nammuu mormii hin qabu. Haa tahu malee kan dhimma itt bahan waan inni dhaqabsiisuu dandahu dursanii beekanii guddifachuuf fedhuu qabu. Sun jedhamus, halagaan Oromoof murteessuu hin dandahu. Kanaaf waliigalanii rimsama karoora warraa isaanii tahu keessa facaasuun qooda beekota Oromo, keessaayyuu cireessotaa fi qubqabsisotii Oromo walabaati. Mirga ilmoo namaaf kan falmanis dhimma kanaaf hiriirsuu dandahuun anjaa qaba. Naannaa karoora warraa mootummaa shaakalli badaan akka jiraachuu dandahu ummata dammaqsuu dha. Hamaa sabicha qabame irra marsaa jiruf kun hamaa dabalataati. Hundaafuu baraar haajennuu!!
Ulfinaa fi surraan gootota kufaniif; walabummaa, walqixxummaa fi bilisummaan kan hafaniif; nagaa fi araarri Ayyaana abboolii fi ayyoliif haa tahu!
Ibsaa Guutama
Hagayya 2014


text:
The following statement is from the Oromo Liberation Front (OLF); it’s in English and Afan Oromo.
—–
Daaw’annaan Obaamaa Gara Itoophiyaatti Saganteeffame Imaammata Sirna Dimokraasii Faallessa
Ibsa Adda Bilisummaa Oromoo
ABOn daaw’annaan Prezidant Obaamaan dhuma baatii Adoolessaa 2015-tti Itophiyaatti adeemsisuuf karoorfate, abbootii irree kan jajjabeessu, bittootni hacuuccaa fi saaminsa ummatoota irratti gaggeessan akka itti fufaniif kan hamilchiisu waan taheef jabeessee morma. Bara 1991 Itoophiyaa keessatti oggaa mootummaan Abbaa Irree Dargii qabsoo ummatootaan aangoo irraa darbamee Mootummaan Cehumsaa kan yeroo hundeeffamu waadaan U.S. irraa dhagahamaa ture yoo sirni dimokiraatawaan mirkanaawe malee gargaarsi gama Ameerikaa irraa hin jiraatu (“No dimokraasii, no cooperation,”) kan jedhu ture. Waadaa U.S. kana ifatti kan dubbatan I/A Gaafatamaa Haajaa Alaa U.S. oggasii Herman J. Cohen turan.
Kan yeroo sanatti caalmaa humna waraanaa qabutti gargaaramee aangoo mootummaa kan dhuunfate Wayyaaneen (EPRDF) yeroo waggaa tokko hin caalle keessatti farra dimokraasii tahuu isaa hojiidhaan mirkaneesse. Dhaabotni siyaasaa kanneen bilisummaa ummataa fi sirna dimokraasii dhugoomsuuf qabsaawan kanneen akka Adda Bilisummaa Oromoo oggasuma adeemsa farra dimokraasii Wayyaanee mormuudhaan irraa adda bahan.
Erga sanaa jalqabee waggoota 24 dabraniif sababaa adeemsa farra dimokraasii Wayyaaneen filateen hacuuccaan gama siyaasaa, dinagdee fi hawaasummaa ummatoota irra gahaa turee fi gahaa jiru kan salphaatti tarrifamee keessaa bahamu miti. Gabaasaan Dhaabbattootni mirga dhala namaa kanneen akka Amnesty International, Human Rights Watch, Human Rights League of the Horn of Africa, Country Report U.S. State Department mataan isaa … fi kkf. hedduun yeroo adda addaatti baasan, roorroo Wayyaaneen (EPRDF) ummatoota irraan gahu hundas tahuu baatu hanga tokko ni mul’isu. Haa tahu malee sunuu miidhaa suukanneessaa Wayyaaneen dhoksaadhaan goleelee biyyattii iddoo caasaan miidiyaa kamuu hin dhaqqabnetti (keessattuu goleelee Oromiyaa hunda keessatti) raaw’atu hedduu isaa kan hin dabalannee dha.
Walumaa gala warreen maalummaa Itoophiyaa isa dhugaa hin beekne yookaan osoo beekanii haalan, miidhaa mootummaa Itoophiyaatiin ummatoota irra gahu akka cabiinsa mirgoota murtaawootti dhiheessuu yaalan iyyuu, dhugaan jiru garuu, Itoophiyaa keessa hundeedhumaan bilisummaa Ummatootaatu guutuutti sarbamee jira. Waggoota 24 dabaraniif (akkuma sana duras godhamaa turetti) Ummatootni biyyattii dirqama murna aangoo irra jiru deggeruu fi filuu qawweedhaan irratti fe’ame baadhachuu malee mirga abbaa barbaadan deggeruu fi filachuu gonfachuun hafnaan yaaduunuu yakka guddaa itti tahee gidiraa hedduuf kan saaxilu akka tahe “Filannoo” Wayyaaneen dhiheenya kana gaggeesseetin 100% mohadhe jedhe caalaa ragaa biraa dhiheessuun hin feesisu.
Osoo imaammatni sirna dimokraasii jajjabeessuu kan U.S. nin hordofa jettu dhugaa tahee, yeroo ammaatti kan mootummaa U.S. irraa eegamu President Obaamaan akka Itoophiyaa daaw’atan saganteessuu osoo hin taane, murna Wayyaanee kan bilisummaa Ummatootaa guutuutti sarbee afaan qawweetiin ummatootatti akka fedhe roorrisaa turee fi jiru yoo xiqqaate ifatti balaaleffachuudhaan akka inni karaa badii kana irraa deebi’u gaafachuufaa tahuu male. Faallaa kanaa garuu U.S. dantaa yeroo kan mootummaa America qofa ilaaluudhaan gochaa Wayyaanee karaa badii inni hordofaa jiru irratti jajjabeessu raaw’achuu itti fufuun hedduu gaddisiisaa dha. Mootummaa akka poolisa addunyaatti of herreguu fi sirna dimokraatawaa hordofa ofiin jedhu irraa kan eegamus miti.
Akkuma beekamu jal-bultii “Filannoo” 5ffaa Wayyaanee dhiheenya adeemsifamee irratti aangawaan mootummaa Ameerikaa Wendy Sherman jedhamtu Finfinneetti argamuudhaan Itoophiyaa keessatti filmaatni adeemsifamu yeroo irraa gara yerootti wayyoomina argsiisaa deemuutti jira jettee ragaa bahuufiidhaan inni ammaa kunis dimokraatawaa akka tahu, iftummaa qabaatu, hunda hirmaachisuu fi nagaan kan gaggeeffamu akka tahu abdii qabna jechuudhaan filannoo doorsisa, hidhaa, dinniinaa fi hannaan geggeessuuf Wayyaaneen itti qophaa’aa ture eebbisteefii deebi’uun kan yaadatamuu dha. Kana irrattis dhaabbattoota mirga namoomaa hedduu fi jaarmayoota gara garaa irraa mormiin guddaan mudatee ture. Eebbi Wayyaaneen aangaawaa Ameerikaa kana irraa argates gochaa farrummaa filannoo irratti raawwatuuf karoorfate akka itti fufu onnachiisee haala addunyaa irratti mul’atee fi dhaga’amee hin beekneen dhibbaa-dhibbatti mo’atuu labsate. Daaw’annaan Prezidant Obbaamaa kan ammaa kunis kana eebbisuufiin alatti fayidaan biraa ummatoota Itophiyaa fi naannoo keenyaaf fidu hin jiru.
Daaw’annaan dhuma baatii Adoolessaatti saganteeffame kun, murna abbaa irree aangoo irra jiru caalaatti jajjabeessee, dhiittaan mirga namoomaa, preesii walaba ukkaamsuun, saamichaa fi roorroon ummatoota irra geessifamu biyyattii keessatti akka daran babal’atu kan taasisu dha. Hidhamtootaa Oromoo fi kanneen mirga falamatan biroo kuma kudhaniin lakkaawaman mana hidhaa keessatti akka tortoran irratti murtii gadi jabeessuu dha. Kana malees imaammatni Ameerikaan hordoftu kan dantaa ummatootaa fi mirga namoomaa herrega keessa galchu osoo hin taane dantaa Ameerikaa qofa kan dursu tahuu caalaatti hubachiisa.
ABOn daaw’annaan akkanaa abbootii irree kan jajjabeessu, bittootni hacuuccaa fi saaminsa ummatoota irratti gaggeessan akka itti fufaniif kan hamilchiisu waan taheef jabeessee morma. Hiree kanaanis mootummaan Ameerikaa karoora isaa kana akka irra deebi’ee ilaalu deddeebisee gaafata. Kanuma waliin dantaan Ameerikaas kan caalaatti tikfamuu fi iggitii qabaatu abbootii irree jajjabeessuudhaan osoo hin taane qabsoo haqaa ummatootni bilisummaa fi sirna dimokiraasii dhugoomsuuf gaggeessan deggeruu fi jajjabeessuudhaan akka tahe hubachiisa. Hundaan olitti ammoo daaw’annaan akkanaa abbootii irreef yeroof kan fayyadu tahus qabsoo ummatootaa kan boodatti deebisuu hin dandeenye tahuu hubachiisa. Seenaan qabsoo ummatootaa kan dhiheenyatti naannoo kanatti tahaa tures, ummatoota mirga isaaniif falmatuuf murteeffatan humni dhaabuu danda’u kan hin jirre tahuu mirkaneessan.
Injifatnoo Ummata Oromoof!
Adda Bilisummaa Oromoo
Adoolessa 4, 2015
Obama’s Planned Visit to Ethiopia is Incompatible with Claims of Democratic Principles of the U.S. Government
Statement from the Oromo Liberation Front (OLF)
The Oromo Liberation Front (OLF) strongly opposes the planned visit to Ethiopia of the U.S. President Barack Obama on the end of July 2015. As Ethiopia is one of the most brutal regimes of the world, OLF believes that such a visit will result in strengthening the dictatorial minority regime, will boost the regime’s confidence to strengthen its ruthless human rights violations, will give a green light to the regime to continue its repression, economic exploitation, and marginalization of various nations and nationalities of the country under its usual pretense of democracy. OLF also believes that a lasting national and security interest of the U.S. is better protected not by blessing and supporting such a well-known ruthless regime, but by being on the side of the people, supporting the struggle of the peoples of the country for freedom, democracy and justice by using its leverage through exerting the necessary pressure on the regime on power.
In 1991, when the dictatorial military regime of Mengistu Hailemariam was overthrown by the combined struggle of the oppressed peoples of Ethiopia and a Transitional Government was about to be established, a commitment given from the U.S. government to the Ethiopian people was an assurance of “no democracy, no cooperation.” It was the then U.S. Assistant Secretary of State for African Affairs, Herman Cohen, who gave such assurance in public. However, the TPLF/EPRDF group, which took over the government not only by using the military upper hand it had, but also using the blessing of the U.S. official Herman Cohen, demonstrated its anti-democratic nature in practice in a matter of less than one year. Several organizations which struggle for the right of their people, including the Oromo Liberation Front (OLF), opposed the tyrannical and authoritarian practices of the TPLF/EPRDF party as the dominant force and left the then Transitional Government of Ethiopia.
Today, 24 years have passed under the totalitarian TPLF/EPRDF regime erected and protected by the West, mainly the United States of America. It is impossible to enumerate the widespread political repression, economic exploitation, and monopoly of a minority regime in all sectors political, economic and social life. Among many other reports, the repeated reports of human rights organizations, such as Amnesty International, Human Rights Watch, the Human Rights League of the Horn of Africa, and including the Country Report U.S. State Department all shed light to the atrocities of the current Ethiopian regime committed on the peoples of the country, mainly on the Oromo people. Nonetheless, it has to be noted that all these and many other reports show only a small fraction of the repression and brutalities perpetrated by the regime. Most of the political killings, barbaric acts of torture, politically charged arrests, abductions and disappearances carried out by the regime are hidden and remain unreported. The OLF has ample evidence that most acts of ruthlessness committed on the Oromo nationals in several parts of Oromia are not reported at all.
Overall, although some knowingly or unknowingly deny or diminish the repressive nature of the current Ethiopian regime, the truth is that the basic democratic and human rights and freedom of peoples of the country is denied in Ethiopia. While Ethiopia has never seen democratic election in its history, the undemocratic and fake nature of so called “election” carried by the current regime has no parallel even in the Ethiopian standard. Over the last 24 years, the Ethiopian people have been forced to “elect” the TPLF/EPRDF party under the barrel of the gun. The 2015 so called “election” is a clear evidence that, for the people of the country, let alone electing whoever they want, any suspicion about electing the opposition parties the government conveniently put in the election drama has been a crime subjecting citizens to severe punishment. While the so called election drama and its result in which the TPLF/EPRDF declared 100% victory are officially over, as we speak, thousands of Oromo and other nationals are being hunted down and thrown into jail for suspicion of “electing” the few opposition who didn’t even win a single seat in the parliament.
If the U.S.’s claims of strengthening democratic process were true, what is expected of President Obama at the moment was not to plan an official visit to Ethiopia, but to use his leverage to put pressure on the minority Woyane (TPLF) regime to stop terrorizing its citizens, and hold democratic election by openly condemning the process and rejecting the results of the current sham election. It is disturbing that, to the contrary, the U.S. government, looking at the temporary benefit it may or may not get from alliance with the brutal regime and ignoring the suffering of the peoples of the country, is encouraging the regime towards committing more crimes and rewarding the regime for the endless atrocities it has already committed. This is not what is expected of a country which claims to be democratic and acts as the “police” of our planet.
It is to be recalled that, the U.S. Under Secretary for Political Affairs Wendy Sherman, appeared in Finfinnee (Addis Ababa) on one of the days leading to the regime’s “election” drama of 2015, and endorsed the election by suggesting that “Ethiopia had made great strides toward an open and inclusive electoral process.” She went on saying that the U.S. hopes the then upcoming election would be “free, fair, inclusive, and peaceful.” Her endorsement and blessing of the so called “election” as an official U.S. position came at a time when the regime was completing its preparation to run a sham election marred with harassment, arrests, intimidation, and several schemes of vote rigging. The irresponsible blessing and approval by Wendy Sherman of an election which is universally well-known to be full of fraud was condemned by many human rights and other international organizations. Clearly, the endorsement and blessing of this U.S. official has bolstered the confidence of the government to continue its crackdown on dissenting voices, blatantly harass the entire public, and finally, committed naked election fraud and now shamelessly declared 100% victory. The current planned visit of President Obama has no benefit to the peoples of Ethiopia or the region. To the contrary, it is another endorsement and blessing of an election which is very well known by the Ethiopian people and the entire world to be bogus.
The Oromo Liberation Front (OLF) earnestly appeals to the U.S. government to reconsider its position and cancel the planned visit to Ethiopia of President Barack Obama. The OLF would like to reiterate that, although such a visit of a U.S. President could temporarily seem to reinforce the confidence of the brutal regime on power, it will never reverse or pull back the struggle the oppressed peoples of the country are waging to gain their freedom. The history of the struggle of the peoples of the region confirms that no external force can reverse the just fight of people against dictators. Sooner or later, brutal regimes will disappear like a dust. It is only a matter of time.
Victory to the Oromo People!
Oromo Liberation Front
July 4, 2015


text:
Warraaqsa Oromoo
Oromoon ummata soda fi dorsisa jala Jaarraa oliif jiraatan. Sodaa fi dorsisaa jilbeenfachuun, salphina, roorroo fi du’a shaffisiisuun dammaqina suuta dhufe booda hubatame. Of ciicachuu, dhabina ofbara malbulchaawaa, ganaa fi hololli diinaa haleellaa jalqabaa irraa dafee dandamachuu dadhabuu Oromoott gumaachaniiru. Garuu barri cunqurfamoon addunyaa sirnoota roorrisoo irratt ka’an ni gahe. Yerosi kan Qabsoon Oromoo qaxxisummaa irra qaari’ee warraqaa tahee dhohe. Oromoon eenyummaa, seenaa, aadaa fi afaan saanii adda tahu mirkaneessaniif akka jecha koloneeffataa hin fudhanne labsatan. Haala duree malee walabummaan Oromiyaa akka beekamuu fi Republiki Oromiyaa walabi akka jiratu samanani. Maniin dhumaa hin gahamin malee, hariiroo Nafxanyaa dullachi lafa waliin qabu fi irra marsaa saa haqaniiru; hundu akka isaan of waamanitt Oromo akka jedhaniin tolchaniiru; afaan saanii afaan ambatt ittiin bahan malee golaatt kan hafu akka hin taane godhaniiru; Biyyi saanii Oromiyaan akka yaayyoo irratt muldhatu tolchaniiru; mirgi sabummaa hanga walabummatt koloneeffatan akka fudhatamu godhaniiru. Afaan Oromoo afaan hojii fi waabarii tahuutt dabalee bu’aa bubutuu hedduunis galmeeffamaniiru. Qabsoo warraaqaan manii abbalameef gahuuf itt fufa jira. As irratt warraaqsa jechuun haala hamaa jiru hundee buqqisanii haaraan bakka buusuu dha. Warraaqsi Oromoo sirna kolonii boqqisee haala Oromoon walabummaa birmadummaa fi walqixxummaan biyya ofii irratt abbaa tahe nagaa fi gammachuun naannaa saa waliin jiraatu fiduu dha.
Warraaqxoti Oromoo akkaasaa (kopii) sirna kamiiyyuu miti. Dhaalmaa Gadaa saanii irraa argataniin si’awanii, kanaaf warraaqxota Gadaati. Bara sochii tokkummaa Afriikaa fulduratt dhufanii wa’ee Garvee, Dubuwaa fi Nkrumaa akkasumas sochii warraaqoo bara sanaa fi kan jaarrota fagoo dhagahanii dinqisiifataa hudhanii daraara guutuu ta’an. Dharraan tokkommaa gurguddoo sammuun garbome utuu hin tahin kan ummatootaa Afrikaa eeggataa turan. Ummati tokko hawaasa ballaa keessatt qooda ofii dubbachuu kan dandahu yoo hacuuccaa jalaa of bilisomsee qofa jedhanii amanu. Warraaqxoti Oromoo gara sanatt akeekka baasu, kan farra kolonummaa fi hacuuccaa akaakuu kamiiyyuu tahe karoorfatan. Kan isaan ummatoota biraan tokkummaa akkamiin, nagaan waliin jiraachuu yaada kennachuu dandahan yoo birmaduu tahan qofa. Ejjennaan kun humna argataa waan dhufeef hankaaksituun kamuu duubatt deebisuu hin dandeessu. Akka warraaqaa addaanjiroo tokkoott sochiin bilisummaa Oromo akeeka Gadaa, mirga Ilmaan namaa, bulcha demokratawen kan of hidhachiise waan ta’eef utuu jijjiirama bu’uuraa tolaa hin argamsiisin duubatt hin deebi’u.
Oromiyaan amma dhugoomtuu sich tasa hin haalamne, hin jajallifamne yk hin biinxa’amne taateett. Habashaa fi kan sochii saanii Itophiyessuun haammatamuu fedhanii “dajjii xanna’aan” murnooti lammii hundi dirqiin makamuu qabu jedhanii amanu. Kana irratt kan isaan gargaaran Assimiladoon (Makoon) qaata bobba’an. Murnoota lammii sabummaa himatan jibbu. kanaafii Habashaa fi michuuleen saanii furaa “lammii” daddabsanii gosatt gad buusuu kan barbaadanQooqi “gosa” jedhu Oromoo iirraa ergifatan aadaa saanii keessa hin jirru. Oromoof “gosa” jecchuun murnataajalaa saba Oromoo, waggoota hedduu duuba, murnoota biraa kan miira waliigala qoddatan irraa dana xinnoo maqu misoomfatanii. Hundaaf seerri olanaan sabaa, seera fi shaakala gosaa hunda dursa. Kanaaf Oromoon gosa utuu hin tahin jirma gosoota hedduu kan ofiin Ilmaan Oromoo yk Oromoo jedhaniiti. Yeroo waa’ee lammii kaafnu madda sanyyii fi sabummaa akkasumas dhaalmaa afaanii fi aadaa waloo qaban jechuufii. Miiroti sun kan ummatoota finnaa sabaa yk fedhanii finnaa sabhedduu keessa jiraatan tahuu dandahu. Oromiyoon lammii adda addaa kan dhimmi waloon leellisaniif fedhaan tokkooman irraa unkeffamuu dandaha. Kanaaf saba Oromoo lammii hedduu of keessaa qabu mirga walabummaa haaluuf “gosatt” gad cabsuun barbaachisaa mitii.
Akkasitt malbulchooti waa’ee Itophiyaa fi kolonoota see irraaka’a dogoggoraan jalqaban dhugaa daddabsanii qayyabannoo waaraan ummatoota empayera Itoophiyaa gidduutt akka hin tolfamne godhaa jiru. Keessatuu yeroo sabaawaan Oromoon mootiin Habashaa akka itt empayrittii gaggeessu gorsan, dhugummaan waan kanaan dura lallaban hunda gaaffii jala galcha. Dhiheessaan akkasii gorsa Makiyaavelliin mootii Florensef “jaallatamuu irra sodaatamuu wayya” jedhee kenneef nama yaadachiisa. Maakiyavelloti Oromiyaa walabummaa ummata saanii irra jabina mootii empayeritt foo’atani. Kaayyoo, hawwa fi abjuu saanii ifsu irraa dheessuun, hordoftoota saanii karaa hamaa irratti dhiisuu akka tahe itt hin mullatuu. Akka kan darbe gaabbanii fuggisiisan irra kan marfame yk itt “dagamame” fakkaata.
Wanti isaan fuggisiisuu fedhan, seenaa ta’eera; Oromoon dhaloota caalaa si’aawaa fi teknolojiin fulduratt sokke afaan baraa dubbatuun boqonnaa haaraa eegaleera. Utuu akka sochooftuu qaraatt hin tahin akka madda iyyaafannoott hafanii sabichaaf caalaa dhimmi baasu turanii. Sana gochuun ijoo saanii dadhabaa saaxilanii qabsoo garaa qulqulluun itt bobbahan jedhamuun gidiraa argan hunda waan gatii dhabsisuu dandahu tolchani. Ammas tarsiimoo jijjiiruu, kan irra marfameef faloo baasuu, Oromummaa ututbuu fi kan bade sirreessuuf yeroon hin dabarre. OPDO jalqabanii murna hedduutu akka mormituu amanamtuutt finnaa empayeritt tajaajile. Dhaaboti saanii Oromummaa ciigahaniif taatoti hundu farra Oromooti jechuu hin dandeenyu. Isaanii dura amanamoo tahanii Oromoo hedduutu mootummaa Itophiyaa tajaajiluu yaalan; garuu akka isaan itt raawwatan hundi beeku. Kan mooraa ummataati deebi’uun wareegama boonsaa baasuun afaalla’aman. Muuxannoo nama biraatt dhimmi bahuurra ofuma karaa dadhabsiisaa hedduu irra marmaarame yaaluu filatanii milkii dhabuutt jirachuun saanii taliila. Mee kun qabsaawota dhugaa hundaaf barnoota tahe, keessa deebi’anii qorachuun yoo karaa wayyaa Oromummaan itt tajaajilamu dandahu jiraate haa laalanii. Of keessaas nagaa fi araaraa soquun dudhaa Oromooti.
Abbootiin Oromoo durattii horee isaan duubaaf aadaa malbulchaa firrisaa boonsaa tahe dhiisanii darban. “Aangoon dabaanbula fida, angoo hin dangahamne akka malee dabaanbulcha” utuu Lord Akton 1887 hin jedhin waggoota kumoota dura beeku turani. Kanaaf yeroo golli tokko angoo irra turu dangahuun mala roorroo aango qabeessa irraa dhufu ittiin to’atan diriirsanii turanii. Qooda mangodoos lafa kaa’aniiru. Kana fudhachuu hanqachuu dha kan malbulcheesitoota Oromoo tokko tokko foolachiisee hanga yoo diinni hin haammata tahe yaaluuf arreedchise. Garuu haammachuu utuu hin tahin yoo amma hin taane turee qaanessuu akka dandahu gaalchaanuu ni beekama. Misi uumaa sirna hawasaa jaarraan dura addaan bahe karaatt deebi’uu kan dandahu qabsoo warraaqaan malee sochi suuta fi daddaaqaan miti. Harkifachuu fi murteeffachuu dadhabuun, diinni akka sirna saa hacuuccaa qaratuu yeroo kennuufii qofatt gumaacha. Koloneeffataan kan qabsaawota Oromoo ciiga’u yaada saaniif utuu hin tahin eenyummaa saaniifii. Kan fedhaan itt dhaqan hafee maxxannooti saallee garaa dhaa isa waliin hojjechuuf mirga fi ulfina saanii gaddhiisu jedhe gonka hin amanu. Halagooti bakka inni jirutt bu’uura dhokataa qabu jedhe waan cicatuuf, haaloo darbe bahachuu fi waan inni akeekkate hankaaksuuf taha jedhee of hin gaddhiisuu. Murni Oromo akka nakkarii jabaatt fudhatamuuf duubbee cimaan dhahatu qabaachuutu irra jira.
Oromoon kan qayyabachuu qabu dhaaba jabaa warraaqaa tahee fi biyya ofii keessaa battala ittisa qabu hin qabaanne wareegammi saanii akka gatii hin qabne. Akeeki saanii waan fedhe haatahu, Jaalbiyyooti bara Xaaliyaanii sochii loltuu diinaa dangahanii turan akka Balayii Zallaqa, Garasuu Dhukki, Oliiqaa Dingle fi kanneen biroo hedduun karaa biyya ollaatt baasu fi iyyaatii gaha utuu hin qabaatin gochi saanii fakkeenya ofirratt hirkatanii mirgaaf lolachuu tahuu dandaha. “Yoo fedhi jiraate karaan jira” jedhama, dudhamaa fi onnee warraaqaan jiraannaan waatattaan itiin mirga offiif lolatan biyya ofii keessaa ni argama. Dandeettii jarmaa qabaannaan, kutannoo fi amanamummaan yoo jiraate kanneen gara diinaa turan illee hawwachuun ni dandahama.
Warraaqxoti namoota iyyaatii qaban kan dhaggeeffatan, dubbisanii fi dogoggora ofii fi jija kanneen biraa irraa barachuu dandahani. Namoota of kennan, arjaa sabicha oolchuuf lubbuu saaniif kan jaallatan hunda kennanii. Isaan namoota jaallewwan saanii haala hamaa keessatt hin dhiisnee. Addunyaa abboota jaalbiyyummaa akkasii qaban yartuu dhahuuf bara Warraaqasa English, Amerikaan, Fransee, Russiyaa fi Chaayina ragaa tahee jira. Warraaqsi Oromoo jara akkasii dilaa wareegama saaniin jija hedduu galmeessaniin guutame. Qabsicha hanga dhumaatt oofuuf Mooraa Walabummaa Oromoo keessa hanqinni jara akkasii hin jiru. Addunyaan “fedha dhaabbataa malee firrii fi hamajaajii dhaabbatan” akka hin jirre amana. Kan qabsaawaan Oromoo barachuu fi qayyabachuu qabu, Warraaqsi Oromoo yaa’a dhibantootii fi hamajaajiin keessatt wal jijjiiraa jiraatan tahuu it arganii. Fira horachuun kan dandahamu carraa irratt utuu hin tahin hojii ogummaan murteefatan irratti hundaawaa.
Qabsoon Oromoo dhawataa dhaloota hedduu gaafatu tahuu dandaha. Kana barachuun karaa dheeraaf sabbata jabeeffachuu gaafata. Keessaayyuu kanneen biyya lafa irratt faca’anii jiran ummata saanii waliin qunnamtii qabachuu fi ijoollee saanii iyyaatii walfakkaatan guddisuuf dirqama qabu. Sun Jaarmaa Dandamata Oromoo gafata; jaarmaa Oromoo kan hantuutaa sabootaaf dhimmaman of fakkeessaniin kan hinfalamne jedhuu dha. Akkasiti ilaallaan yeroo hunda lalisa Oromummaa fi qabsichaaf dhimmamuun itt fufa. Akka warraaqsichi jabaataa deemett miiddhaan diinni ummata irraan gahus hammaataa deema. Kanaafis Oromoo caalaan gidiramuuf deemu; caalaan hidhamuu, guraaraan fafachuu, caalaan hidhamuu, ajjeefamuu fi biyyaa ari’amuuf taa’uu. Qeyee hedduun manca’uu fi hawaasi hedduun buqqa’uuf deemu. Gaaga’mtooti hundi birmatamuufii qabu. Lmmiilee Oromoo gabra gama jiran caalaa birmannaa akkasii dhaabbataattt qindeessuu dandahu hin jiru. Tuttuqa yeroo yeroon uumamu qofaaf iyya dabarsuu yaaluun deebii hin tahu; dgargaarsi fi biyyaan qunnamtiin walirraa hin citne jiraachuu feesisa. As irrattis iyyaatii qabaachuun hunda caala.
Oromiyaa biyya walabummaa dhabe. Ofirroo fi daalicha qofatu akka akkasitt itt fufu kan abjootu. Nagaa fi araarri dhagaa golee akeekota Gadaa hawwaman keessaa tokko. Garuu godinaa sana keessatt qayyabannoo malirrattuu dhoofsisuu kan dandahan namoota bilisa qofa. Kanneen akka ollootaatt haa tahu akka biraatt nagaan jiraachuuf fedha qaban walqixxummaan taahanii waliin mari’achuu kan dandahan sabummaa walii mamii malee yoo walii fudhatan qofaa. Sanaa gaditt malbulcha haa tahu hoodi Oromiyaan ummata halagaa jedhaniin hacuucamaa akka jiraattuu qajeeltuu kan tolchu hin jiru. Kan dhima qaban hundi beekuu kan qaban akka Oromiyaa irra hafee empayerittiifuu mootummaa seerawaan si’ana hin jiru. Kan amma jira ofiin jedhu abbaa humnaati, afaan qawween qabatee isumaanof jiraachisaa jira. Tokko tokkoon ummata empayeritt keessa jiru biyya ofii irratt akka moo’aa tahe amana. Waa’ee seerawummaa saa himu kan dandahu ummata laalaan bulcha saa dhandhamate malee namooti kanumatu isinii taha jedhaniif seera qaba jechuu miti. Kanaaf kanneen mirga Waaq kenneefiif qabasawan booqaa gooltuu jedhu itt baasanii kan ummata gooliin bulchu eebbisuun dogoggora mertii yk duruunfatanii fedhi ofii sirrii haa tahu balleessaa deggeruu dha.
Oromiyaa qabatanii turuu qajeelaa tahu agarsiisuuf koloneeffatoon see mararfannoo argachuuf, nageenyaa Habashaa; jecha durii “laaqii Kiristinnaa garba Awwaamaa fi Moslima keessaa” jedhu fi seenaa qubsa ummataa dhahataa jiru. Sabi mataa fayyaa qabu kan nageenya Oromiyaa dorsisa hin jirreef koloneeffattuu Habashaaf aarsaa hatahu jedhu hin jiru. Dhugaan saa Oromiyaan eenyuufuu hammeenya hin qabuu. Kan Oromoo hamaa irra buusuuf gaagaa asii fi achii ofumaa uumu jala dhokatee sosso’aa jiru koloneeffataa dhaa. Gabaasi Dhaabota Mirga Ilmaan Namaa yeroo yeroon baasan kanaaf ragaa dha. Jarraa kana biyya Habashaa Muslimaa fi kan amantee gara garaa hordofan hedduutu jira. Biyya mootii durdur se’amaan jiraate “Prester John” jedhamuu mitii, amma kanneen dhugeeffannoo hedduu biyya muummicha malee laaqii baanan tahuun hafeera. Sanaan biyyoota biraan adda addummaan hin jiru. Biyyi addatt kan moslimaa yokan kan Kiristtinnaa jedhamu emapayera Itophiyaa keessa hin jiru. Yaada yeroon itt darbe akkasii kan gaggeessan jiraachuun nama gaddisiisa.
Kanaaf Oromiyaa biyyi dhugeeffattoota hedduu akka biyya dubbii dhistuutt qubaa itt qabuun akka mitii. Dhugeeffannoo hundi bu’uur oo’istuu qabaachuu waan dandahaniif cuqqaallii itt tolchuun abbaawummaa saba saaniitii. Yeroo haalli ofirraa ittisuu gaafatu jiruu fi bilisummaan dhiddhiitamu aadaan malbulchaa Gadaa fuulaan walitt bu’uun beekama. Ilmoo namaa fi naannaa uumaa kamittu goolii bifa kamiiyyuu uumuun safuu dha. Waa’een seenaa yeroo ka’u Oromoon dhaalmaa saa hundee bilisummaa tahe, haa jaallatu malee bara si’anaa waggootii kumaan darban keessa jiraachuu hin fedhdhu. Nokkorroon xurree sanaan yoo ka’e Oromoon namoota afaan Kushaawaa dubbatan si’anna, Nayilootota, Omotikoota fi Baantuwoota waliin Mediteraniyaani hanga Qixxeessoott qubattoota jalqabaa keessaa isa tokko. Waa’een qubsuma Oromoo kanneen dhiheenya dhufaniin yeroo ka’u waan kolfaati. Angoo, karaa fi mullina itti addunyaa gowwomsan waan qabaataa turaniif seenaa jajallisaa bahanii. Amma hunduu iyyaatiitt saaqaa waan argataniif yaadii fi barsiisi saanii qullaatt hafee hundi sobaa fi kan yeroon itt darbe tahanii argamanii. Hammam akka waa qayyabatan ilaaluuf nammuu waca saanii dhaggeeffachuu ni dandaha taha, garuu danfa waa’ee hin baafne kanaaf hubannoo kennuun yeroo balleessuu dha.
Oromoon ummata qaroo, lakkoofsaan dila, ummata naannaa fayyaa fi nagaa qabu jaallatuu; Oromiyaan kenna uumaan dureettii taate. Kaasaa seenaaf tahee ofbara malbulchaatii duubatt hafe turee. Yeroo ammaa qaxisaan haa tahu malee want halle jijjiiramaa jiraa. Kan barbaachisu akka sabaatt moo’ummaa saanii dhaban deebisanii gonfachuu fi akka ilmoo namaatt ulfina saanii argachuu dha. Filmaati saanii lama; waan gaafatu hunda baasanii olhaantummaa fi hacuuccaa halaga jalaa of bilisoomsuu yk akka gaddeebiitt Hagoosotaa fi AzbixootaanTsexargachotaan gadi ilaalamuu itt fufuu dha. Akka Oromoon jedhutt hobbaatii (dildhuu) dhala fakkaatee haadha jalaa kaafame malee ilmoon dhugaa sana hin filatu. Warraaqsi Oromoo filmaata isa duraaf dhaabbata. Soda fi dorsisa battala kamiiyyuu hin qabnen, ummata Oromoo angassanii fedha bilisaan filmaata sirrii godhachuu gargaara. Ummata kamuu, mirga fi bilisummaa filmaatota gidduu foo’achuu qabaachuu caalaa kan gammachiisu hin jiru. Manii sana rukutanii, kaayyoo kumkumootii kufaniif fiixaan baasuuf warraaqtota of kennan gaafata. Si’ana qooqoti warraaqsa”, “kaayyoo” fi “Oromummaa” jedhan ofirratt amanuu, kutannoo fi dudhama hangammeessa olhaana kaasaa ummatichaaf waan gaafataniif qabsaawota Oromoo hedduun lagatamaa jiru. Warraaqsi daddaaqinaa fi ejjennoo ammaa amma waltajjii hundatt jijjiirrachuu bakka hin qabu. Ilaachaa fi shaakala irratt kutannoo jijjiirama bu’uuraa fidu gaafata.
Ulfinaa fi surraan dabaankufootaaf; walabummaa, walqixxummaa fi bilisummaan kan hafaniif; nagaa fi araarri Ayyaana abboolii fi ayyoliif haa tahu!
Ibsaa Guutama
Bitootessa 2015


text:
Itiyoophiyaatti miseensoonni garee shoroorkeessaa ilaalcha dhaadheessitummaa amantaa Islaamaa babal’isuufi socho’uu kan kaawaarijaa jedhamuu too’annoo jala akka oolfaman humni farra shoroorkaa poolisii federaalaafi tajaajila ragaafi nageenya biyyaalessaa beeksiseera. Humni kun tooftaa shakkmtoonni dhoksaadhaan ittiin socho’an dhabamsiisuuf tarkaanfii fudhachaa akka jiru himeera. [...]
(Tuujubee Kuussaa) Kitaabonni Afaan oromoo Lama dhiyoo maxxanfamuun gabaa irra oolee jira. Barreessituun kitaaba kanaa Hawwii Gonfaa Jedhamti. Kitaabonni koo kun jetti Hawwiin kan ani ittiin quuqqaa garaa koo keessaa ittiin ibsadhe, hawaasa koof dhaamsa kan ani ittiin darbarseef eenyummaa koo illee kan ani ittiin beeksisuu yaale dhala koo lammataa fi miixannaa roorroo keessaa ka madde jette. [...]
(Malaskaachoo Ammahaa) Waajjirri karoora qindoomina misooma magaalaalee addaa naannoo Finafinnee ibsa gaazexeessota biyya keessaa fi biyyootii alaaf kenne irratti hoji geggeessaan waajjirichaa obbo Matwos Asfaw akka jedhanitti hojiin karoora misooma qindoome kanaa erga jalqabamee waggootii lama darbee jira. Akka karoora kanaatti hamma har’aatti kan turan karoorawwan ijoon magaalaa Finfinnee [...]
(Saamraawiit Girmaa) ALA Hagayya 18 bara 1918, kutaa baadiyyaa Afrikaa Kibbaa bakka Tiraansikee jedhamtutti daa’imni tokko dhalate. Abbaan daa’imichaa mucaasaaf maqaa ‘Rolihlahlaa’ (hundee muka guddaa dhiibuu) jedhu moggaaseef. Abbaan daa’ima kanaa ogganaa siyaasaa turan. Maqaansaas ‘Gadla Henry Mphakanyiswa’ yoo jedhamuu ilmasaa kana kan argatan haadha [...]
(Dr. Abdulsemed Mohammed) Afaan meeshaa walqunnamtiiti; mallattoo eenymmaatiisi. Akeeka barruu tanaatiif meeshaa walqnnamtii tahuu isaa haafuulleeyfannu. Meeshaa walqunnamtii hoggaa jennu moggaalee lama walitti fida; akka riqichaati isaan tajaajila jechuudha. Kanas bifa lamaan jechuunis: dubbiifi katabbiidhaan tajaajiluu dandaya. Dubbiin sagalee ykn qooqa qofaan gargaaramanii walitti dubbatanii [...]
(Mulunee Tolasaa) Obbo Aagawoo Dassuu dhalatanii kan guddatan Naannoo Saboota, Sablammootaafi Ummattoota Kibbaa, Godina Oomoo Kibbaatti. Dhalataa sablammii Tsamaay yoo ta’an, bakka dhalootasaaniirraa bahanii daandii dheeraa wayita deeman kan baranaa kun isa jalqabaasaaniiti. Ayyaana Saboota, Sablammootaafi Ummattootaa Saddeettaffaa Jigjigaatti kabajuuf Lixaa ka’anii Bahatti waan [...]
(Bayyanaa Ibiraahim) Yeroo tokko tokko “Ammayyummaa badaarra doofummaa gaarii woyyaa laata?” najechisiisa. Qaroominni seera uumaatiin mormu qarooma natti hinfakkaatu. Heerri uumaa gaafa ilmi namaa dachee kanarra jiraachuu eegaleen jalqabdee tumamte. Jijjiiramni yeroo, siyaasaa, hawaasummaafi mootummaas heera uumamaa jijjiiruu danda’a jedhees hinyaadu. Sababnisaas, qaroominni ilma namaa [...]
Naannoo Oromiyaatti baasii birrii miiliyoona 200fi miiliyoona 78 fi kuma 900’n jiddu galeessawwan aadaafi siidaan wareegamtootaa ijaaramaa akka jiran Biiroon aadaafi Tuuriizmii Oromiyaa beeksiseera. Hojiin ijaarsa jiddu galeessawwan kana dhibbentaan 30 hanga 98 akka raawwatame biiroon kun beeksiseera. Pirojektoota ijaaramaa jiran keessaa jiddu galeessi aadaa Oromoo Magaalaa Finfinneetti [...]
Ijaarsi manneen waliinii 40/60 saayiitii Booleetti manneen kuma 6 fi 500 ijaarun jalqabame. Manneen waliinii 40/60 kun abbaa darbii 7,9 fi 12 qabu saayiitoota Sangaa Tara, Kiraawun, Askoo, Daldalaa Miidhaanii fi Boolee Bulbulaatti ijaarsi isaa saffisaa akka jiru ibsame. Ijaarsi piroojektoota manneen waliinii kun Kontiraaktaroota sadarkaa dura fi giddugaleessa 45 fi gorsitoota 6’n kan [...]


text:
Ayyaana Haadholii
Carraa keenyas Yaadachu
Gidduu kana namooti Ameerikaa haadholiif yoo kennaa bitan, kardii erganii fi dubarti karaa dabarte hundaan “Happy Mothers’ Day” jedhan muldhatu. Guyyaa haadholiin kennaa saanii banuu fi akka itt tolett ayyaaneffachuuf dharraan eegatani. Guyyichi Eebla 11 oola. Jala bultiin saa garuu erga o’uutti kahee bubbulee jira. Sun maal nu qaabachiisa laata?
Dur ji’i Eebla ji’a dubartiin Oromo Ateetee haadholii saanii itt bulfatan yk facafatan ture. Erga biyyi sanii halagaan qabamuun burjaajoftee wanti halle gargar bahaa dhufe. Amantee halagaatu weerareen. Haa tahu malee halagan isaan qabate ji’a Ateetee akka kan ofiitti “Ginboot Lidata” jedhe dhibaafachuu fi Ateetees Maariyaamiin bakka buusuuf yaalutt kahe. Sun sirni saa Wadaja abboolii Oromoo, Ateetee fi tolcha harkaatt amanuun kan walmakate fakkaata. Shakalli saaniis amantee dudhaan ala waqtokkummaa kan bahe. Ateeteen Ayyaana aadaa kan Waaqa tokkichaaf hooqubaa itt galchan.
Oromoon sana biyyatt dhiisanii badiin biyya halagaa jiraatan waanti Ateetee isaan yaadachisu mataan bahee eege. Innis “Mothers’ Day” jedhani ji’uma kana kan ulfeefatani. Nama qorateef ji’i Eeblaa, addunyaan Oromoo, Oromoon durii addunyaa irratt dhiibba qabu agarsiisuu dandaha.
Ateeteen ayyana dubartiiti. Malattoon see callee dha. Calleen dubartii tokkoo nitii ilma angafaatti darbaa dhufe. Dhabduun kan itt dabarsitu hin qabdu. Kanaaf dubartii ilma deessu shan ililchamaaf. Callee haadhaa kan dabarsutu dhalate jechuu dha. Kanaaf dubartiin akka ilmoo godhatu Waaqaa kadhatti. Ilmoon dhiiraa qeyee warra dhalootaa dhalootatt dabarsuuf haa filatamu malee, ilmoo kamuu dhabduu dhabarraa oolchuun itt gammadama.
Ateeteen Ayyaana hormaati. Kan kadhatamu taadhomaa fi fayyaa dha. yoo Ateeteen geessu haadha ofiitu itt yaadatama. Ijoollee hundi waan haadhi itt facaafatu fiduuf, firris ollaanis. Dhangaa guddaatu qophaawa. Bulbulaa fi bordeetu (buqurii) dhugama. Qeeyeen warra Ateetee facaafatuu o’ee oola. Ateeteen tibba tokkoo keessa malee guyyaa murteeffame hin qabu. Garuu Facaasaa fi Arbiin kan leellifamu fakkaata.
Barreessan kun bara fi naannaa ayyaanni Ateetee itt lafe keessatt guddate. Ateetee jedhanii namooti magaalaa kan facaafatan garri caalan jara halagaa dhugeeffannoo Kiristinaa hordofani. Isaan Ateetee ayyanni irraan bu’u qabu. Isaan ni fagu, qalbii dhabanii qilleensaan haasawu. Ateeteen dubartii Oromoo sana hin qabu. Dubartiin walitt yaatee ni dalagdi. Ayyaanni irra hin bu’u. Weedduu galata Ateetiyyoo fi faarsaa deessuutu weeddifama. Dhabduunis akka argatu maganama. Ateeteen mararfannoon “Ateetiyyoo fi Ayyolee” jedhamaa oolti. Guyyaa kolfaa fi gammachuuti.
Biyya keessa jirru keessatti yeroo isaan “Ayyaana Haadhaa” ulfeessuun haadha saaniif kennaa fi dhaamsa gammachuu dhaamaniif nutis Ateetee haadholii Oromoo, facaafannaa saanii fi Callee saanii haa yaadannu.
Waa’ee Ateetee irratt barreessaan kun qormaata tolche hin qabu. Beekumsi saas daangahamaa dha. Kanaaf beekoti guyyaan Ateetee akkamitti akka ulfeeffamu, iseen facaafattu maal akka gootuu fi jettu, maatii fi abbaan warra akkasumas ollaan akkamitt akka simatu osoo nu barsiisanii of baruuf nu gargaara. Dhalooti ittaanu kan ittiin boonuu filmaata ofii qabaata. Kan dubartii Ateetee, kan dhiiraa Wadaaja akka jedhamu dhageenya. Hunda osoo wal barsiifnee waan ittiin boonnutt dabalanna. Osoo qabnuu dhabduu akka hin taane nu gargaara. Marraaga saa bu’uuraa baruun waan akka ormaatt dhabne tokkoo tokkoo nutt agarsiisa taha.
Ji’i atteetee dubaroo Oromoo hundaaf kan fayyaa, nagaa fi gammachuu, akkasumas Ayyaana haadholii darbaniif kan araaraa haa tahu. Haadholii darban ulfinaan yaadachuu fi kanneen egeree keenya mirkaneessan jajjabeessuuf Ateetee saanii yaadachuun itt haa fufu. Oromtittii ammayyaa irra gara sanatt hedduutu eegama.
Ateeteen haadholii milkiin haa baatu!
Ibsaa Guutama
Eebla 2008


text:
Daragaggoonni Oromoo Oromiyaa bakkoota garaagaraatti maqaa paartilee mormitoota waliin hiriirtan jedhuun doorsisuu fi hidhuun nagaa dhorkee goolaa jiraachuu gabaasonni Koree Sochii Fincila Oromoo (KSFO) bakkoota adda addaa irraa nu qaqqaban mul’isu.
Akka gabaasota nu qaqqabanitti, godina Arsii Lixaa kana akka Dodolaa fi Adaabbaa keessaatti gaafa guyyaa Bitootessa 31 bara 2015 irraa dargaggoonni hedduu kan hidhamanii fi doorsifaman ta’uun
gabaafameera. Dargaggoonni hidhamanii fi doorsifaman kanneen maqaa paartilee mormitootaan ABOf
hojjechaa jirtu sababa jedhuun kan hidhamanii fi doorsifaman ta’uus mirkana’eera. Dargaggoota maqaa paartilee da’eeffattanii ABOf hojjettu jedhaman keessaas;
1. Dargggoo Abdoo Mohaammad Kadiir
2. >> Bariisoo Husseen kanneen jedhaman yoo tahu; haaluma wal fakkaataan godina Harargee Lixaa aanaa Dabaa ganda oodaa jaalalaa jedhamu irrattis dargaggoota hedduu hidhuu fi gooluun daran hammaatee akka jiru gabaasonni gama san irraa nu qaqqabe addeessu. Akka gabaasa gama san irraa nu qaqqabetti dargaggooni hidhamnii argaman;
1. Dargaggoo Kadiir Ibsaa
2. >> Mohaammad-Jamaal Xaayeer
3. >> Saabiit Umer Abdiisaa
4. >> Abdulrahamaan Mohaammad Sayiid warreen jedhaman keessatti akka argaman gabaasonni bal’inaan nu qaqqaban mul’isu.
Daragaggoonni Oromoo maqaa paartilee mormitootaan dararamuun daran hammaatee itti fufe.
Daragaggoonni Oromoo Oromiyaa bakkoota garaagaraatti maqaa paartilee mormitoota waliin hiriirtan jedhuun doorsisuu fi hidhuun nagaa dhorkee goolaa jiraachuu gabaasonni Koree Sochii Fincila Oromoo (KSFO) bakkoota adda addaa irraa nu qaqqaban mul’isu.


text:
Tokkummaan Oromoo hunda dursu akka qabuu fi daandiin qabsoo bilisummaa Oromoo galmaan gahuu danda’u tokkummaa Oromoo jabeessuu duwwaa akka ta’e beektotti Oromoo waggaa dheeraaf akeekkachiisaa asi gahanii jiru. Guyyaan dhimmi tokkummaa irraa hin dubbatamni hin jiru. Sababni isaa oromiyaan kan bittaa alagaa jalatti kufteef tokkummaa dhabiinsaa fi toftaa qoqodanii bituu diinaa irraa waanta maddeef. Oromoon…
Sirni wayyaanee waliin dhahuun injifanoo isaa labsachaa jiru, har’as itti fufee dhaabbilee barnootaa keessatti qaanii malee sagalee barattootaa ukkaamsuun injifannoo isaa yeroo labsatutti mormiin jajjabaa isa mudataa jira. Akka kanaan dhaabbilee barnoota ol’aanoo Mattuu keessatti sagalee barattoonni kaleessa gaafa guyyaa 26, bara 2015 kennaniin qabxiin isaa injifannoo KFOn maxxanfamee otoo jiruu, dabballoonni magaalaa Mattuu dhaabbilee…
እንደሚታወቀው ኢትዮጵያ በኢህአዴግ ፓርቲ አገዛዝ መመራት ከተጀመረበት ጊዜ አንስቶ እስከዛሬ ድረስ የሕዝብ ፈቃድ የተጠየቀበት የሕዝብ አቁዋም የተከበረበት የሕዝብ ፍላጎት የተጠየቀበት በአጠቃላይ ሕዝብ ተፈሪነት ያገኘበት ወቅት የለም:: ኢህአዴግ በወታደራዊ ኃይል እየታገዘ በፖሊስ ሠራዊት እየተጠቀመ በምርጫ ቦርድ የቀኝ እጅ እየተረዳ በመንግሥት ገንዘብና ስም እየተገለገለ ሕዝብ ሳይመርጠው ተመርጫለሁ እያለ በጉልበት ሥልጣን ላይ እንደቆየ ይታወቃል:: ዛሬም ለአምስተኛ ዙር…
Adeemsi qabsoo bilisummaaf taasifamu bu’aa ba’iiwwan jajjabaa fi hadhaahaa kan qabu yoo ta’u; bu’aa ba’iiwwan kanneen keessaas, yaadaan wal dhabuu qabsaa’otaa, addatti hoogantoota gidduutti uummamu isa tokko ta’uun waan mamii qabu miti. Yaada xixiqqooniis ta’ee, yaada bu’uuraan walii galuu dhibuun qabsaa’ota gidduutti uummamuun seenadhuma qabsaa’ota adduunyaa kamuu keessatti mul’ataa turee fi har’as itti jirudha. Waan…
“gabaasi kun rakkoo tekinikaatiin yeroon maxxanfamuu dhabuu isaatiin dhiifama gaafanna” Sirni wayyaanee waliin dhahuun injifanoo isaa labsachaa jiru, har’as itti fufee dhaabbilee barnootaa keessatti qaanii malee sagalee barattootaa ukkaamsuun injifannoo isaa yeroo labsatutti mormiin jajjabaa isa mudataa jira. Akka kanaan dhaabbilee barnoota ol’aanoo Mattuu keessatti sagalee barattoonni kaleessa gaafa guyyaa 26, bara 2015 kennaniin qabxiin…
Press Statement Marie Harf Deputy Department Spokesperson, Office of the Spokesperson Washington, DC May 27, 2015 The United States commends the people of Ethiopia for their civic participation in generally peaceful parliamentary and regional elections on May 24. We acknowledge the National Electoral Board’s organizational efforts and the African Union’s role as the only international…
Tokkummaa Jaarmayoolee fi Gurmuulee ABO Bilisummaa fi Abbaa Biyyummaa Oromoo Dhugoomsuuf Tokkummaan Dhaabbilee Siyaasa Oromoo Murteessaa dha! (Download in .pdf) Qabsoon hadhooftuu bara dheeraa dhaloota irraa dhalootatti darbaa turte, wareegama qaqqaalii gaafatus , Ummanni Oromoo akka Oromootti, biyyi isaa Oromiyaan akka Biyyaattii sadarkaa dubaatti deebi’uu hin dandeenye irra gayamee jira. Gootota fi hayyonni mul’atoon ilmaan…


text:
"But of that day and hour no one knows, no, not even the angels of heaven, but My Father only. Therefore you also be ready, for the Son of Man is coming at an hour when you do not expect Him". Matthew 24: 36-44
Yesus itti dabalee, “Rakkina guyyoota sanaa booddee, achumaan biiftuun in dukkanoofti, jiinis ifa ishee hin laattu; urjoonni waaqa irraa in harca’u, humnoonni bantii waaqaaas in raafamu. Yommus milikkinni Ilma Namaa waaqa keessatti in mul’ata; yeroo sanatti sabni biyya lafaa hundinuu boo’uuf jiru; Ilmi Namaa immoo duumessoota waaqaa irra humnaa fi ulfina guddaadhaan dhufuu Isaa arguuf jiru.” (Maatewos 24:29-30) Gooftaan keenya Yesus Kiristos kana kan Inni jedhe gaaffilee bartoota Isaa irraa dhiyaateef yommuu deebii kennu ture. Gaaffiin dhiyaateefis ‘milikkinni dhufa Isaa, kan dhuma barichaa, fi yeroon isaa yoom akka ta’e’ kan gaafatu ture. (Maatewos 24:3) Gooftaanis milikkitootaa fi rakkina ta’uuf jiran (Maatewos 24: 5-28) erga bartoota Isaa hubachiisee booda kan Inni deebi’ee dhufuun Isaa yeroo hin beekamnetti ta’uu isaa beeksise. Garuu qophaa’oo akka isaan ta’an (Maatewos 24:44) isaan hubachiise. Fakkeenya kennee barsiise keessatti warra qophaa’anii fi warra hin qophaa’in gidduutti garaagarumma ta’u (Maatewos 25:1-13), akkasumas warra amanamanii tajaajilanii fi warra hin amanamne giddutti garaagarummaa ta’u (Maatewos 25:14-30) isaan barsiisee ture. Akkasumas fakkeenya biraa (Maatewos 24:45-51) keessatti immoo hojjetaa ija/haala/yeroo ilaallatee fakkeesuudhaaf hojjetu gatiin isaa maal akka fakkaatu barsiisee ture. Waa'ee deebi’ee dhufuu Ilma Namaa yeroo dubbannu, deebi’ee dhufuuf deemuun akka jiru beekamaa dha. Fakkeenyota Inni barsiise (olitti Macaafa Qulqulluu keessaa kan xuqaman) keessatti, deemuu Issaa dhirsa misirroo fuudhaaf deemee yeroo dheeraa ture yookiis nama biyya fagoo deeme tokkotti fakkessee dubbate. Innis akka deemuuf jala ga’e beeka ture; guyyaan murames akka jala ga’e akka gaariitti beeka.
Karaan adeemsa Isaas du’uudhaan jalqabame, jireenya barabaraan immoo bakka deemu sana ga’e. Haale Luuyaa! Inni bifa Waaqayyoo ykn ulfina Waaqayyummaa isa Abbaa Isaa wajjin wal Isa qixxeessu utuu homaatti hin lakkaa’in (Filiph 2:6-8) nuyi warra cubbamoof jedhee yakka keenya Of irra kaa’ee nuuf du’e; du’a keessaa iyyuu du’a warra saamtotaa, du’a warra yakkamoota, du’a nama abaaramee, du’a fannoo irrattii du’e. Jal’inaan itti murteeffamee gara fannootti yommuu Inni adeemaa ture kaan in kabalan, kaan in rukutan, kaan dhiiga Isaa lolaasan, kaan itti tufan. Fannoo gubbaattis kaan itti ga’isan, kaan in waraanan. Warri Isa duukaa bu’anii turan immoo in gaddan, abdiis kutatan – du’ee hafa se’anii. Lakkii, Inni du’ee hin hafne. Guyyaa sadii booddee angafa ta’ee warra du’an keessaas humna Waaqayyootiin kaafamee mirga Abbaa Isaa taa’e. (1qor 15:20 ) Waaqayyo Abbaan Inni karaa Kiristos nuufis Abbaa ta’e du’a keessatti Isa dhiisuuf hin turre, hin dhiifnes. Aangoon du’aa in caccabe; Yesus du’aa in kaafame. (Maatewos 28:6) Misiraachoo! Akkaataa hin mamsiifnettis bartoota Isaatti yeroo baay’eef mul’atee, guyyaa afurtamaaf lafa kana irra deddebi’ee iddoo ulfina Isaatti ol ba’e. (H.E. 1:3,9) Inni hamma bara-baraatti jiraata; du’a irratti, balbala iddoo warra du’anii banu irrattis gooftummaa qaba (furtuu balbala Si’olii fi du'aa qaba) (Mul 1 18) Akkuma abdachiise, Gooftaan keenya Yesus Kiristos iddoo nuuf qopheessuuf deemee ol gubbaa jira; eega iddoo jireenyaa nuuf qophessee gara mana Abbaa Isaatti (gara Abbaa keenyaatti) nu fudhachuuf deebi’ee in dhufa. (Yoh 14:2-3) Du’i Isaa kun nuyi warra maqaa Isaatti amanneef jireenya bara-baraa ta’e. Gammachuu Gooftaan keenya kun itti jiraatutti galuuf jenna. Eyyee, hubadhaa! Gooftaan deebi’ee in dhufa. Warra kaaniif in dhufa, warra kaanitti in dhufa.
Akkamiti dhufaa? Yesus inni gara waaqaatti ol fudhatame kun ulfinaan in deebi’a. (H.E. 1:11) Akkaataan dhufaatii Isaatii akka kanaan duraa gad deebi’uudhaan, dhiphinaa bachuuf, salphinaaf, akkasumas ari’atamuuf utuu hin ta’in ulfinaan biyya lafaatti firdii kennuuf ergamoota Isaa wajjin dhufa. (Maatewos 25:31-46) Dura biyya lafaa fayyisuuf, amma immoo itti faraduuf dhufa. Warra Isa eeggatan fayyisuu (Ibr 9 :28) fi jireenya bara-baraatti dabarsuuf (Yoh 3:16), warra Isatti amanuu didan immoo adaba bara-baraatti isaan dabarsuuf (Maatewos 25:46) dhufa.
Yeroo Inni dumessa irraan ulfinaan deebi’ee dhufu warri Isa waraanan, warri Isa dabarsanii kennan, warri Isa ajjeesanii fi ajjeesisan, warri Isa ganan isa arguuf jiru. (Mul 1:7,8) Yeros sagaleen angafa ergamootaa in dhaga’ama, malakanni Waaqayyoos in afuufama, nuyi immoo qilleensa keessatti Gooftaa simachuuf ol in butamna, yeroo hundaas Isaa wajjin in jiraanna. (1Tasal 4:15-18) Gooftaan keenya yeroo dhufuu harka duwwaa hin dhufu, garuu hundumaaf akka akka hojii keenyaatti gatii keenya nuuf fidee dhufa. (Mul 22:12) Akkuma dubbiin Waaqayyoo jedhu, gatii keenya fudhachuuf nu kessaa hundumtinuu adda addaan waan goone, waan dubbatne, waan hojjetne sababii isaa wajjin Waaqayyotti himuuf jirra. (Rome 14:12) Inni hatu, in ejju, inni ajjeesu (foonis haa ta’u maqaa namaa), inni waldaa keessatti wal fakkeessee jiraachuu barbaadu, inni namootaaf boolla qotu, inni namoota irratti sobaan dhugaa ba’u, inni of tuulu, inni namatti faradu, inni xixinnayyoota gufachiisu, akkasumas in kiristiyaanota ari’atu sababii isaa wajjin dhiyeeffata. Gooftaan inni abbaa firdii qajeelaa immoo warra akkasiif gatii warra jal’ootaa ykn gatii warra hin amannee kennaaf jechuu dha. Deebi ee dhufuu Gooftaa yoo yaadanne, hubannaa isaas yoo qabaanne garuu hojiin dalgaa kun hundumtu nuun hin hojjetamu. Firdiin warra jal’ootaas nu irra hin ga’u.
Akkuma barreeffame, guyyaa Gooftaan keenya Yesus Kiristoos deebi’ee dhufu eenyu iyyuu hin beeku. (2Phex 3:10) Yeroo nuun hin eegnetti akka nu irra hin baaneef yeroo hundumaa qopha’oo ta uu qabna. (Luq 12:40) Akka durboota warra gowwota shanii dhirsi misirroo sun irra ba’eetti (Maatewos 25:1-13) utuu nuti hin qophaa’in akka nu irra hin baane. Ibsaan keeny ifaa, dhadhaan ejersaa keenyas guutuu ta’uu qaba. Yookiis immoo akka namicha isa meetii kuma tokko fuudhee owwaalee gaafa namichi deebi’ee gaafatu bakka owwaalee baasee fidee akka hin taane. (Matewoos 25:24-30) Bu’aa qajeelinaan argame tokko utuu hin qabaatin akka hin argamne. Amanamummaatu nu irraa eegama. Bu’aa qajeelaa, ija gaarii agarsiisuu qabna. Mukni gaariin ija gaarii, mukni gadheenis ija gadhe akka godhatu Goftaan keenya Yesus Kiristos Maatewos 7:15-20tti nu hubachiisa. Mukti ija gadhee godhatu sun immoo muramee ibiddatti akka naqamu bakkuma kanatti in argina. Sagalee Misiraachoo isa nu bira ga’ee nutti kenname dhugaa ba’aa obsaan eeguun nu irraa eegama. Sagalee Waaqayyoo isa dhugaa kana yeroo dabarsinus rakkina keessa darbuutu jira, ajjeefamuutu jira (fooniin ykn maqaadhaan), saba hundumaa biratti jibbamuutu jira; namni jabaatee dhaabatu garuu in fayya (Mat 24: 9-14) Ulfini inni Waaqayyo nuuf qopheesse guddaa waan ta’eef yaada keenya isa waaqa irraatti hiinee isa waaqa irraa eegachuutu nuuf ta’a. (Qola 3:2-4 ) Isatu caala woo. Biyya lafaa kana irratti Kiristosiif jennee yoo miidhamne iyyuu gammaduu qabna.
Dimshaashumatti, Yeroo hundumaa qulqullumaadhaan fuula Waaqayyootti damaqanii argamuun barbaachisaa dha. Nuti qulqulluu ta’uu waan hin danda’iniif Inni qajeelota nu taasisuu fi qulqullaa'otatti nu dabaluu jaallate. Qulqullummaa isa Inni dhiga Isaatin nu argachiise sana eeggachuutu nu irra jira. Erga Kiristiyaanota taanee nuti duuka buutuu Yesus Kiristos. Isa fakkaachuutti guddachaa deddeebina ykn jiraanna. Kiristos immoo qajeelaa dha jal’inni keessa hin jiru; dhugaa dha sobni keessa hin jiru; jaalala jibbi keessa hin jiru; qulqulluu dha mudaa hin qabu; amanamaa dha waliin dha’uun biratti hin argamu; obasaa dha nuffuun bira hin jiru. Kan Ilma Waaqayyoo, Gooftaa keenya Yesus Kiristositti hin amanin jirus amanuudhaaf guyyaan isaa har’a. Guyyaan borii kan kee miti woo.
Inni deebi’ee in dhufa!! Qophoofteetta? Jireenya bara-baraa moo adaba bara-baraa? Filmaati isaa kan kee ti.


text:
Waayee gola dhangaa Jannataa
Marsaan kun Yaadannoo Sheekkootii teenya tan osoo dheeboonne, beelooyne hin ji'in, aaduu fii roobaa, cunqursaa fii gabrummaa sirna bulchiinsa habashaatiif otuu gad hin jedhin amantii kana baree barsiiseef yaadannoo haa tahu. Dhaloonni har'aa daandii isaan kaayaan irraa dabran dhalootaa itti aanutti dabarsuuf isa dabree baruu waan qabuuf, marsaan kun isa ar'aa si yaadachiisa...... Marsaan kun Darsii fii baruuma guyyaa guyyaan Sheekkootiin fii hayyoonni teenya biyyaa fii bakka garagaraa irraa dabarsan, keessumaa gara sarara " Paltalk" ruumii adda addaa irraa dabarsan kan akka "Mana Tokkummaa Muslima Oromoo" namoota hordofuuf yeroo itti dhabeef, hawaasaa oromoo kan addunyaarra fa'caniin gaya. Darsii fii baruumsa yeroo ati bakka hojii jirtu si darban bakki takkittiin ati irraa argatttu sarara haaraya DHANGAA.COM / dhangaa. com akkuma maqaa isaa bakka bashannana dunyaa akhiraa itti milkooytuudha.Nuti si tajaajiluuf qophiidha...iznii rabbiitiin
Konpiitara
Muhaadaraa
- Sh. Amiin Ibroo
- Sh. Alii Jimmaa
- Sh. Anwar Yuusuf
- Sh. Ahmed Haafizaa
- Sh. Ahmed Daammoootaa
- Sh. Abdii Husseen
- Sh. Ahmed Yaassin
- Sh. Abulmalik Muussaa
- Bar. Abdul Maliik
- Bar. Abdulhaafiz
- Sh. Bakrii
- Bar. Fu'aad Ibraahim
- Sh. Jaabir Abdallaa
- Sh. Jibriil Alii
- Sh. Jamaal
- Sh. Kamaal Iissaa
- Sh. Kabiiraa
- Sh. Kadiir Musxafaa
- Sh. Mohamed Amiin
- Sh. Mohamed Sanii
- Sh. Mohamed Aliyyii
- Bar. Mohamed Aliyyii Haajii
- Sh. Mohamed Waado
- Sh. Naasir Mohamed
- Sh. sulxaaan
- Sh. Yuusuf Idris
- Sh. Yahyaa Abdallaa
- Sh. Hassan Abdallaa
- Sh. Yuusuf Nuuree
- Sh. Abdusalaam Kadiir