text:
Tafsiira Suuratu Al-Hadiid-Kutaa 3
Affeerraa (Waamicha) Gara Iimaanaa (Amanuu) fi Arjoominnaa
“Rabbii fi Ergamaa Isaatti amanaa, wanta Inni isa keessatti bakka buutota isin taasise irraas kennadhaa. Isin keessaa kanneen amananii fi arjooman, isaaniif mindaa guddaatu jira.” Suuratu Al-Hadiid 57:7
Yaa namoota! Rabbitti amanaa, tokkichummaa Isaa mirkaneessaa. Ergamaa Isaattis amanaa, wanta inni Rabbiin irraa fide ilaalchise isa dhugoomsatii hordofaa. “Wanta Inni isa keessatti bakka buutota isin taasise irraas kennadhaa.” Kuni hiika lama qaba: Hiikni tokkoffaan: hundemaa qabeenyi isin qabdan qabeenya dhuunfaa osoo hin ta’in kan Rabbiin isiniif kenneedha. Rabbiin qabeenya kana akka amanaatti isin bira godhe. Kanaafu, Qabeenyi kuni kan Isaa waan ta’eef, karaa Inni jaallatu keessatti baasu irraa duubatti hin harkifatinaa. Hiikni lamaffaan: Qabeenyi kuni duraan isin waliin hin turre, gara fuunduraattis zalaalamiif isin waliin hin turu. Kaleessa harka namoota biroo keessa ture, ergasii Rabbiin bakka isaanii akka buutan isin taasisee qabeenya kana isin dhaalchise. Yeroon ni dhufa yommuu qabeenyi kuni isin waliin hin turre. Kana irra, namni biraa isin irraa dhaala. Kanaafu, abbaa qabeenyummaa yeroo muraasaaf turu kana keessatti karaa Rabbii keessatti baasaa, Aakhiratti mindaa guddaa fi turaa badhaafamtuuti.[1] (Jecha gabaaban: Qabeenya Rabbiin isiniif kennee fi namoota biroo irraa akka dhaaltan isin taasise wanta Inni jaallattu irratti baasaa. Kan akka sadaqaa kennu, Masjiida ijaaru, Islaama babal’isuuf arjoomu fi kkf.)
“Isin keessaa kanneen amananii fi arjooman, isaaniif mindaa guddaatu jira.” Kana jechuun yaa namoota! Isin keessaa warroonni Rabbiitti fi Ergamaa Isaatti amananii fi qabeenya Rabbiin isaaniif kennee fi namoota darban irraa isaan dhaalchise karaa Isaa keessatti arjooman, isaaniif mindaa guddaatu jira. Mindaan guddaan kuni Jannata.[2]
“Akka Gooftaa keessanitti amantaniif Ergamaan osoo isin waamuu fi Inni waadaa keessan isin irraa fuudhee osoo jiruu, maaltu isiniif jiraa Rabbitti hin amannee? Kan amantan yoo taatan, [gara amantii ariifadhaa].” Suuratu Al-Hadiid 57:8
Kana jechuun yaa namoota! Osoo Rasuulli gara Tokkichummaa Rabbii fi ajajoota Isaatti isin waamuu fi Rabbiin kana irratti waadaa isin irraa fuudhee osoo jiruu, uzrii (sababa) maaltu isiniif jiraatiyyi Tokkichummaa Rabbiitti hin amanne, ajajoota Isaa hin hordofnee?[3]
Rasuulli (Ergamaan Rabbii) (SAW) ragaalee ifaatin osoo gara iimaana isin waamu, amanuu irraa maaltu isin dhoowwaa? Akka amantaniif ragaalee fi mallatoolee ifaa Nabiyyii (SAW) irratti buusee jira. Guyyoota keessaa guyyaa tokko Rabbitti amanuu yoo barbaaddan, amma amanuun waqtii hundarra mijaa’a ta’eedha. Sababni isaas, Rasuulli (SAW) wanta sirrii isin biratti ragaaleedhaan mirkanaa’etti waama. Akkasumas, ragaalee fi mallatoolee ifaa Gooftaa keessan irraa isinitti fidee jira. Kanaaf ni jedha:
“Inni dukkana keessaa gara ifaatti akka isin baasuuf Aayaata ifa ta’an gabricha Isaa irratti Kan buusudha. Dhugumatti, Rabbiin isiniif mararfataa, rahmata godhaadha.” Suuratu Al-Hadiid 57:9
Yaa namoota! Rabbiin dukkana kufrii, shirkii fi wallaalummaa keessaa gara ifa iimaanaa fi beekumsaa isin baasuuf keeyyattootaa Qur’aanaa ifa ta’an gabricha Isaa Muhammad (SAW) irratti Kan buusedha. “Dhugumatti, Rabbiin isiniif mararfataa, rahmata godhaadha.” Kana jechuun dhugumatti Rabbiin gabricha Isaa irratti isin qajeelchuu fi karaa sirrii isinitti agarsiisuuf aayaata ifaa buusun, Inni isiniif mararfataa, rahmata godhaadha. Isiniif mararfachuu fi rahmata gochuu irraa kan ka’e Ergamaa erge, Kitaaba buuse.[4]
Namoonni Iimaanatti, Arjoominnaa fi Qabsootti Dursan Mindaa fi Sadarkaan Isaanii Guddaadha
“Dhaalli samiiwwanii fi dachii kan Rabbii ta’ee osoo jiruu maal taatanii karaa Rabbii keessatti hin arjoomnee? Isin keessaa namni Baniinsa [Makkaa] dura arjoomee fi qabsaa’e [nama san booda arjoomee fi qabsaa’e waliin] wal hin qixxaa’u. Isaan sun warra san booda arjoomanii fi qabsaa’an caalaa sadarkaa guddaa qabu. Rabbiin hundaafu [mindaa] gaarii waadaa galee jira. Rabbiin wanta isin hojjattan hunda keessa beekadha.” Suuratu Al-Hadiid 57:10
“Dhaalli samiiwwanii fi dachii kan Rabbii ta’ee osoo jiruu maal taatanii karaa Rabbii keessatti hin arjoomnee?” Kana jechuun karaa Rabbii keessatti arjoomu irraa maaltu isin dhoowwaa? “Dhaalli samiiwwanii fi dachii kan Rabbii ta’ee osoo jiru.” Kuni hiika lama qaba:
1ffaa-Qabeenyi keessaan zalaalamiif isin waliin hin turu. Guyyaa tokko of duubatti dhiistu, ergasii Rabbiin ni dhaala. Kanaafu, wanti hundarra gaariin mindaan keessan Rabbiin biratti akka isiniif kuufamuuf mataa keessaniin qabeenya kana karaa Rabbiin jaallatu keessatti baasudha. Osoo qabeenyi kuni isin harkaa hin fudhatamin carraatti fayyadamaa. Qabeenyi harka keessan osoo jiru sadaqaa kennadhaa. Yoo wanta Rabbiin subhaanahu jaallatu irratti hin baasin, qabeenyi kuni gara Isaa deebi’a. Garuu isin mindaa wayitu hin argattan.
2ffaa-Yommuu karaa Rabbii keessatti arjoomtan hiyyummaa fi hir’inna sodaachu hin qabdan. Rabbiin samii fi dachii kan dhuunfateedha, kuusaan isaanii Isa harka jira. Inni wanta har’a isiniif kennu qofa osoo hin ta’in wanta boru isiniif kennu hunda dhuunfatee jira (harkaa qaba). Inni Kan akkana jedhuudha:
Jedhi, “Dhugumatti Gooftaan kiyya gabroota Isaa keessaa nama fedheef rizqii (soorata, qabeenya) bal’isa, [kan fedhe immoo] isatti dhiphisa. Wanta kam irraayyu wanta isin [karaa Isaa keessatti] arjoomtan Inni bakka ni buusa, Innis irra caalaa warra rizqii kennaniiti.” Suuratu Saba’a 34:39
Kanaafu, namni Rabbiin irratti hirkate, qabeenya karaa kheeyri keessatti Rabbiif jedhee ni baasa. Abbaa Arshii guddaa irraa hiyyummaan natti dhufti jedhee hin sodaatu. Rabbiin isaaf akka bakka buusu ni beeka. [5]
“Isin keessaa namni Baniinsa [Makkaa] dura arjoomee fi qabsaa’e [nama san booda arjoomee fi qabsaa’e waliin] wal hin qixxaa’u.” kana jechuun warroonni Makkaan banamuun dura arjoomanii fi qabsaa’an warroota kana hin hojjanne waliin wal qixaa miti. Kunis kan ta’e, Makkaan banamuun dura haalli Muslimota irratti baay’ee ulfaataa ture. Yeroo sanitti warra dhugaa (siddiqoota) malee eenyulle kan amanu hin turre. Makkaan erga banamte booda immoo Islaamni ifatti bahee fi namoonni diini Rabbii (Islaama) keessa baay’innaan seenan.Kanaafi Rabbiin olta’aan ni jedha: “Isaan sun warra san booda arjoomanii fi qabsaa’an caalaa sadarkaa guddaa qabu.” Kana jechuun warri Makkaan banamuun dura karaa Rabbii keessatti arjoomanii fi qabsaa’an, warra Makkaan banamuun booda arjoomanii fi qabsaa’an caalaa Rabbiin biratti sadarkaa guddaa qabu.
Sadarkaa warra kanaa yommuu dubbatu, namni tokko, ‘warra banamiinsa Makkaa booda arjoomanii fi qabsaa’an gadi xiqqeessuu fi qeequuf’ jedhee akka hin yaanneef, itti aanse akkana jedhe: “Rabbiin hundaafu [mindaa] gaarii waadaa galee jira.” Kana jechuun Rabbiin warroota Makkaan banamuun dura arjoomanii fi qabsaa’an, akkasumas, Makkaan banamuun booda arjoomanii fi qabsaa’an hundaafu Jannata waadaa galee jira. Sadarkaa fi mindaan isaanii wal haa caaluu malee, Rabbiin isaan hundaafu Jannata waadaa seenee jira. “Rabbiin wanta isin hojjattan hunda keessa beekadha.” Kana jechuun Karaa Rabbii keessatti arjoomu, diinotatti qabsaa’u fi hojii biroo isin hojjattan hunda keessa beeka, homtu Isarraa hin dhokatu. Niyyaa hojii keessan duuba jiru ni beeka. Guyyaa Qiyaamaa hojii hojjattan kanaaf jazaa isiniif kafala.[6]
Wanti asirraa barannu, Sahaabonni sadarkaa guddaa qabu. Sadarkaa isaanii Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa asitti fi bakka biraatti ni dubbate. Ammas, namoonni niyyaan isaan tolee fi hojii gaggaaritti dursan sadarkaan isaanii guddaadha.
“Rabbiif liqaa gaarii kan liqeessu eenyuu? Kanaafu, Inni dachaa isaaf taasisa, isaaf mindaa gaariitu jira.” Suuratu Al-Hadiid 57:11
Araboonni nama hojii gaarii tokko hojjateen, “Qad aqrada (liqeessee jira)” jedhu. Qard (liqaa) kan jedhameef bakka bu’aa deebifachu barbaaduuf liqaan waan bahuufi.[8] (Namni liqaa kennu wanti suni ykn san caaluu akka isaaf deebi’uu barbaada.)
“Rabbiif liqaa gaarii kan liqeessu eenyuu?” kana jechuun eenyutu osoo hin dhaadatinii fi hin rakkisin wanta Rabbiin bira jiru kajeeluun karaa Rabbii keessatti baasaa ykn arjoomaa? “Kanaafu, Inni dachaa isaaf taasisa.” Kana jechuun Rabbiin baasii inni baase kanaaf mindaa dacha dachaa isaaf godha. “isaaf mindaa gaariitu jira.” Kana jechuun isaaf Jannatatu jira.[9]
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa qabeenyi namoonni qaban kan Isaa ta’ee osoo jiruu ‘wanta karaa Isaa keessatti baasan’- “liqaa gaarii” jechuun moggaase. Sababni isaas, akkuma irranatti jenne, liqaa yommuu liqeessan wanti suni ykn san caalu akka namaaf deebi’u waan barbaadaniif namoota kakaasuufi. Ribaan (dhalli) dhoowwamuun dura osoo nama tokkoon “Har’a birri kudhan naaf liqeessi boru dhibba godhee siif deebisaa” jedhame ni liqeessa moo hin liqeessu? Dhugumatti ni liqeessa.
Namni qabeenya baasu liqeefataan waadaa kan guutuu fi tola oolaa ta’uu yoo beeke, nafseen isaa gammachuun qabeenya kana baasti. Qabeenyi isaa isaaf kan deebi’u ta’uu yoo beeke, nafseen isaa baasuf tole ni jetti. Kan liqaa isarraa barbaadu, qabeenya isaa kanaan isaaf daldaaluun dacha dachaa kan isaaf godhu ta’uu yoo beeke, liqeessuuf caalatti fedhii qaba. Ammas, liqaa isaaf dachaa gochuu waliin, liqeefataan of biraa mindaa biraa kan isaaf kennu yoo ta’e, dhugumatti mindaan kuni qooda guddaadha, mindaa bareedadha. Kanaafu, nama qalbiin isaa haafayuu fi doy’ummaan dhukkubsattee ykn iimaanni isaa dadhaba ta’e malee liqeessu irraa duubatti kan hafu hin jiru.
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa, “Rabbiif liqaa gaarii kan liqeessu eenyu?” yommuu jedhu, liqatti hajamee osoo hin ta’in nama liqeessuutti tola oolu waan barbaadefi. Akkasumas, namni guddinna mindaa akka beekufi.
Rabbiin subhaanahu namni yommuu karaa Isaa keessatti arjoomu, wanta inni arjoome caalaa dacha gochuun isaaf deebisa. Sadaqaa takka yoo kenne, mindaa isaa kudhan ykn dhibba ykn dhibba torba ykn san caalu isaaf taasisa.
Liqaan gaariin asittii fi bakka biraatti jedhame wantoota sadii kan guute ta’uu qaba:
1ffaa-Qabeenya badaa fi gatii hin qabne irraa osoo hin ta’in qabeenya gaarii fi qulqulluu irraa ta’uu. fkn, qabeenya halaalaa irra ta’uu. Midhaan yoo sadaqate, midhaan waagin dhayee fi shame osoo hin ta’iin midhaan qulqulluu fi gaarii ta’e sadaqachu.
2ffaa-nafseen isaa itti gammaduu fi jaalala Rabbii fi mindaa Isaa kajeelun qabeenya baasu ykn arjoomu. Na arga, na beekaa, na dhagayaa fi na faarsaa irraa fagaachu.
3ffaa– Dhaadachuu fi nama rakkisuu dhiisu.
Tokkoffaan qabeenyaan wal qabata. Lamaffaan nama baasun wal qabata, isaa fi Rabbiin jidduu wanta jiruun wal qabata. Sadaffaan immoo nama arjoomu fi nama qabeenya kana fudhatuun wal qabata.[10]
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Warroonni karaa Rabbii keessatti qabeenya isaanii baasan ergasii wanta baasan dhaadannaa fi rakkisuun hin hordofsiisne, mindaan isaanii Gooftaa isaanii bira isaaniif jira. Isaan irra sodaan hin jiru, isaan hin gaddanis.” Suuratu Al-Baqaraa 2:262
Namoonni kunniin Rabbiif jedhanii fi mindaa Isa bira jiru kajeeluun qabeenya isaanii karaa Rabbii keessatti ni baasu ykn ni arjoomu. Erga baasanii booda “ebaluuf akkas akkas godhe” jechuun hin dhaadatan. Ammas, dubbii fi hojiidhaan nama sadaqaa kennaniif hin rakkisan. Warri kuni mindaan isaanii Rabbiin bira isaaniif jira. Isaan waan darbeef hin gaddan waan gara fuunduraatti dhufuufis hin sodaatan. Sodaa fi gaddi yoo isaan irraa deeme, nageenyaa fi tasgabbii keessa ta’uu jechuudha. “Karaa Rabbii keessatti baasiin bahu wanta jaalala Rabbii ittiin kajeelanii fi mindaa Isa bira jiru ittiin barbaadaniidha.”[11]
Namni mindaa guddaa kana argachuuf sadaqaa isaa na argaa, dhaadannaa fi nama rakkisuu irraa qulqulleessu qaba. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Yaa warra amantan! Sadaqaa keessan dhaadannaa fi rakkisuun hin balleessinaa.” Suuratu Al-Baqaraa 2:264
Kitaabban wabii:
[1] https://www.englishtafsir.com/Quran/57/index.html#sdfootnote9sym, Tafsiiru Qurxubii-20/238
[2] Tafsiiru Xabarii-22/389, Tafsiiru Qurxubii-20/238[3] Tafsiiru Muyassar-538[4] Tafsiiru Xabarii-22/391
[5] Tafsiiru Sa’dii-989, Tafsiiru Ibn Kasiir-7/173, https://www.englishtafsir.com/Quran/57/index.html#sdfootnote13sym
[6] Tafsiiru Ibn Kasiir-7/173,Tafsiiru Xabarii-22/396 [8] Tafsiiru Qurxubii-20/244[9] Tafsiiru Muyassar-538, Tafsiiru Xabarii-22/397[10] Bidaa’u tafsiir-3/128[11] Tafsiiru Xabarii-4/655


c: text/html

text:
ABO Fi KFO Bishaan Isin jettan Haa Kennuu s Haa hojjatus Jiraatota Magaala Gimbii
Magaalii Gimbii erga bishaa qulqulluu dhabidee wagoota 13 darbanii jiru. Garuu wagoota 10 dura projakitiin boola qotee bishaan baasuu tokko hojjii jalqabee ture. Haa ta’uumalee naannon kun haccuucaa addaaddaatifi saxilamee jira bifuma oromummadhaan walqabateen jedhu jiraatonii.Mootumaan wayyanees ija abo fi kfo dhaan nu ilaala.
Gaafii tokko gaafachuu hin dandeenyuu mirgii keenya sarbamaa jira, ijoolleen keenyaa bishaan qulqulluu argachuu hin dandenyee, bishaan jarkaana tokkoo birr 20 binna isaayyuu qulqullinna hin qabu. Namoonii moo bitachuu hin dandenyee km dheera deeman bishaa lagaa warraabatuu kanaankan ka’ee dhukkubbii addaaddaatiin saaxilaminne jira jedhu.
Mootumaatis buliichiinisa aanaati dhimma kana humanuu ilee yeroo gaafa filannoon isanii gahuu sanatti proojakitii kana akka yeroo dhihoo keesatti xumuramee ummataaf tajaajila laatuutti himaama ture. Garuu gaafa filannoon boyyoollesaa dhumee isaniis angoo ofii harka isanii keessa ta’uu baranii proojakii kana addaan kutanii akka hojjatamee ummataafi tajaajila hin kenninee godhanii jiru. Erga fillanoon dhummtee bishaan fii ibsaa dhabinne dararamaa jira jedhujiraatonni.
Deebiin qaama mootummaa wayyanee irraa argachaa jiru, ABOn fi KRO dhufanii isiniif haa hojjatanii bishaan qulqulluu isin jechaa jirtanis isiniif haa hojjatanii maaf nu bira dhufitanii gaafii nuuf dhiheesituu jechuudhaan wajjira isaanii keessa nu baasuu jedhu jiraatonii Gimbii.
Kanumaan wal qabatee manneenii nyaata fi wajjiroonii waldhanaa tokko tokko cufamanii jiru tajaajila gahaa kennuu hin dandenyee rakkoo bishaanifii ibsa dhaan kan ka’ee. Jiraatonis ummata waamanii dhimma kana irrati marisisuuf tataafii godhanii illee itti hin milkoofinnee. Ammas jiraatonnii kun abdii hin murrannee akkuma isaan jedhan abo fi kfo akkaa angoo qabatee gaafii isaniitiif deebii kennuu ummanii yeroo amma kanati wal kakaasafii wal gurmeesaa jira.
Darbeesi moo wajiroota olaana guddaa irra kan jiran hunduu lamii Oromoo otuu hin taanee lamii ykn saba biraa itti muudanii jiru. Kanumaan kan ka’ee Oromoon waan tokko komii isaa dhaggeesifatee akka salphaati idhaafi ajjeechaadhan saaxilamaa jira. Ummata keessati kan gaafiiguddaa ta’aa jiru lamiin Oromoo otuu jiruu maaf saba bira akka bulichiinissa irrati ramadaniif deebii hin arganne.
Alemayehu Tilahun
– See more at: http://www.caboowanci.com/2016/02/07/abo-fi-kfo-bishaan-isin-jettan-haa-hojjatuu-jiraatota-magaala-gimbii/#sthash.LCrEiZyx.dpuf

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Abdii Boruutiin
Dhiyoo kana mata duree “Ob. Juneeddii Saaddoo Eenyu?” jedhuun gabaasa Obboo Ahmad Saayyootiin TVOMT irratti dhiyaate daawwadhee ykn dhaggeeffadheen ture. Yaadolee namootni dhimma kanarratti barreessanis ta’e kan bakkee adda addaatti dubbatamanis argee fi dhagyee jira. Yaadolee waliin mormantu wal bukkee waan deemaa jiran nattt fakkaata. Kanaaf, anis yaadan dhimma kanarratti qabu ibsuuf jedhee barreeffama gabaabaa kana dhiyeessuu barbaade.
Duraan dursee, dhimma kanarratti hunduu waan isaanitti mula’tu ibsuu fi yaada fi ilaalcha qabanis dhiyeessuuf mirga qabu. Haa ta’u malee, ani dhimma kana karaa lamaanan ilaala. Yeroo ammaa dhiyaachuun isaatis gaarummaas ta’ee badummaas qaba jedheen yaada. Akka waliigalaatti yoo ilaalame garuu, waan Obboo Ahmad dhiyeesse waanuma dhugaarratti hundaaye fi beekamus waan ta’eef, badii dalagame irraa barachuuf gorsa ta’a jedheen amana malee, waan akka ololaatti dhiyaate natti hin fakkaatu. Waanuma ta’eefuu, mee waayee kana karaa lamaan akkan ilaalu ibsuun yaala.
Akka hubannoo, yaada fi ilaalcha kiyyaatti, Obboo Ahmad waanuma addunyaa kanarratti ta’e fi kan seenaan ragaa ta’uu danda’u fakkeenyota gara garaatiin dhiyeessee; seena saba Oromoo keessattis waan ta’e fi ta’aas jiru waan ibseef, warri uummata isaaniirratti waan badaa dalagani fi dalagaa jiranis; akkasumas dalaguuf deemanis seenaa kanarraa akka baratan waan taasisuuf jecha gabaasni kun dhiyaate malee, waan ololarratti hundaaye natti hin fakkaatu. Kun ilaalcha dhuunfaa kiyyaa ti. Obboo Ahmadis ittisuufii miti. Kun karaa tokko, karaa ani dubbii kana ittin ilaaluu fi hubadhu dha. Karaa biraatiin yoon ilaalu garuu, dhimmi kun dhimma dhugaarratti hundaaye ta’ullee; Obboo Juneeddiinis waan badaa uummata Oromoorratti dalagullee; kanaafis ittigaafatama qabaatullee; yeroo gabaasni kun itti dhiyaate (timing) yeroo gaarii natti hin fakkaatu. Xinnoo waan muddamaan dhiyaate dha jedheen yaada. Maaliif yeroon kun yeroo gaarii hin taane? Muddamaan dhiyaate yoon jedhu hoo maal jechuu kooti? Gaafiilee kanaaf deebii gabaabaa kennuun yaala.
Innumtuu (Obboo Juneeddiin) sababaalee adda addaatiin, fakkeenyaaf qaaneffachuudhaan yookaanis waan itti amanee hojjechaa ture sanarratti hanga lubbuun isaa dabartutti irratti cichuudhaan of dhoksuu waan maluuf, gadi bayee dubbachuuf tarii fedhii qabaachuu baatus, otuu gabaasni kun uummataaf hin dhiyaatin dura Obboo Juneeddii ofitti dhiyeessanii wajjin dubbachuun ykn haasa’uun tooftaa gaarii ture jedheen yaada. Kun silaa karaa lamaan carraa bana ture. Tokkoffaa, Obboo Jundeeddiin gadi bayee waan ta’e hundaa uummata isaatti ibsuu fi achumaanis dhiifama gaafatee, xinnaatullee boqonnaa sammuu akka argatu carraa isaaf bana ture. Lammaffaa ammoo, innumtuu (Juneeddiin) waayee kana dubbachuuf fedhii kan qabaatu yoo ta’e, mootummaa Wayyaanee keessatti nama bakkee guddaa (taayitaa olaanaa) qabaachaa ture waan ta’eef (badii inni uummata Oromoorratti dalage akkuma jirutti ta’ee jechuu kooti) waan diinni godhaa ture fi jiru akka saaxilu fi hawaasota addunyaatti akka himu malaan ittifayyadamuun ni danda’ama ture.
Dhimma kana karaa biraatiinis yoon ilaalu ammoo, wallaalaa ofii gorfachuun; jallaa ofii qajeelfachuun; beekees ta’ee otuu hin beekiin, kan uummata keenyarratti badii dalage fi dalagaa jirus balaaleffachuu fi abaaruun barbaachisaa ta’ullee, yeroo ammaa yeroo tokkummaan Oromoo abdii namatti horachiisaa jiru kanatti, obsa dhabnee waan tokkotti muddamuun gamnummaa natti hin fakkaatu. Mee fakkeenyaaf haa jennuu, otuu Habashootni namticha kana (Juneeddii) ofitti qabanii dhimma ofiitiif itti fayyadamanii, hangam aararratti aara ofitti daballa? Nama uummata isaarratti balleessa hanga kana hin jedhamne dalage/dalagde seenaanuu isa/ishii hin hirraanfatu. Innuu otuu du’ee biyyee keessa hin seenin du’ee jira. Kan du’aan addunyaarraa boqate wayya. Kan jiruudhaan du’e nama du’a lama du’e dha. Kun waan wal nama mormisiisuu mit. Kanaaf, dhimma kana itti muddamuun yeroon isaa yeroo murteessaa natti hin fakkaatu jedha.
Amma garuu, akka natti mul’atutti, namtich kun karaa adda addaatiin waan of salphiseef; kanarratti dabalamee ammoo, erga inni baqatee Ameerikaa seene kanatti dafanii waayee kanaan isa simachuun, fedhiillee yoo qabaate, namtichi kun gadi bayee Wayyaanees waan saaxilu fi ofiifillee badii dalagetti amanee uummata Oromoo dhiifama waan gaafatu natti hin fakkaatu. Namtichi kun du’a lama du’ee jira; salphina hangana hin jedhemane keessa jira. Kan isaaf wayyu silaa, kan dabre dabree, yoo kutannoo fi hamilee qabaate, gadi bayee, akka aadaa hawaasa hammayyaa keessa jirutti, waan dalagamee dabreef uummata isaa dhiifama gaafachuu dha. Kana godhuunuu silaa gootummaa (jagnummaa) dha. Seenaa xuraaye sana hanga tokko xurii irraa dhiquu ta’a jedheen yaada. Gaafii guddaan garuu, Obboo Juneeddiin gara uummata irraa dhalateetti deebi’uudhaaf carraa kanatti fayyadamuu danda’a moo akkuma seenaa isaa xureesseetti dhuma lubbuu isaa eeggatee addunyaa kanarraa boqota laata? kan jedhu ta’a.
Gara dhimmichaatti deebi’uu fi cuunfuudhaaf, waan Obboo Ahmad Saayyoo dhiyeesse, akka ilaalcha kiyyaatti, kan barumsa ta’uu qabu dha. Biyya keessattis ta’ee biyya alaatti, warri dhimma saba ofii dhiisanii; fedhii ofii guuttachuuf alagaa fi diina jala deemanii; uummata ofii miidhan, booddeen isaanii salphina fi badii akka ta’u hubachuu qabu. Karaa kanaan yoo ilaalame, gabaasni kun qeeqamuu hin qabu. Gabaasni kun dhugaa uummata keenyatti himamuu qabu dhas. Warrumti diina tajaajilaa jiranillee, beekaniis ta’ee otuu hin beekin, kan balleessa hojjechaa jiran, dhugaa kana hubatanii barumsa irraa argachuuf isaan gargaara jedheen yaada, amanas. Namni seenaa badaa hojjete, yoomiyyuu maqaa badaadhaan yaamama; du’ullee abaaramaa jiraata; kan waan gaarii saba isaatiif dalage ammoo, du’ullee saba issa biratti jaalala fi kabaja guddaa argachaa; maqaa gaariidhaan yaamama. Yoomiyyuu seenaan isa hin dagatu. Dhumarratti, gaafii tokko kaaseen, barreeffama kiyya xumura. Seenaa impaayara Itoophiyaa tana keessatti, ilmaan Oromoo alagaa fi diina tajaajilaa, uummata ofii midhaa, boodarra garuu salphatanii hafuun ykn akkuma salphatanitti du’aan addunyaa kanarraa boqachuun; sana boodas seenaa badaadhaan yaamamuun eenyurratti dhaabbatina laata?
Galatoomaa!
Abdii Boruu: aboruu@gmail.com


text:
Prezidaantiin Somaaliyaa Abdullaahii Faarmaajoo, muummicha ministeeraa Huseen Rooblee yeroof hojii akka dhaaban ajajuun ibsamee jira.
Prezidaantichi, muummichi ministeerichaa hariiroo hojii prezidaantii waliin hin qaban jechuun qeeqanii murtii hatattamaa fudhachuutti jarjaru jedhan. Waajjirri muummicha ministeeraa hanga yoonaa deebii hin kenning jira.
Namoonni lamaan erga dhiyeenyaa as hojjettuun dhaaba tika nagaa biyyattii Ikraan Tahiliil Faaraah achi buuteen dhabamuu irratti wal falmaa jiran.
Dhaabi tika nagaa biyyoolessaa kan Faarahaan hojjettuuf akka jedhetti, harka Al-Shabaabitti kufuu isheef garee finxaaleyyii kanaan ajjeefamte. Al-Shabaab himannaa sana haalee jira. Farhaan erga Waxabajjii 26 qabee as buuteen ishee hin beekamin jira.
Roobleen manni murtii waraanaa dhimma kana akka qoratu ajajuu dhaan dhaaba tika nagaaf daayirikteera haaraa muudan. Prezidaantichi immoo tarkaanfii muummichi ministeeraa fudhatan fudhatama dhabsiisanii jiran.
Muummichi ministeerichaa komiishina qorannaa kan prezidaantiin dhimma kana akka qoratuuf hundeessan fudhatama dhabsiisuu dhaan, qaamni murtii haqaa mootummaa damee mootummaa sadarkaa ol aanaa irraa walaba ta’uu akka qabu heerri Somaaliyaa kan ajaju ta’uu beeksisan.
Farmaajoon ibsa kamisa har’aa kennaniin akka jedhanitti murtiin dhiyeenya muummicha ministeeraan fudhatame biyyattii rakkoo siyaasaa keessa buusa. Roobleen itti gaafatamaa isaanii kan filannoo fi nageenya ennaa filannoof qaban gara boodaatti dhiisan jechuun Farmaajoon itti dabaluun qeeqanii jiran.
Muummichi ministeerichaa murtii prezidaantichaan irra ga’ameef battala deebii hin kennine. Maddeen muummicha ministeerichaatti dhiyoo ta’an VOA sagantaa Afaan Somaaleef akka ibsanitti, Roobleen yaada isaanii yeroo dhiyootti uummata Somaaleef qooduuf jiru.


text:
OPDO/PP wajjiraa #ABO amma yoona banamee turee Oromiyaa hunda keesati cuufsisudhaf karoora gudaa baafatanii jiruu .
Kunis an taheefi #WBO bosonaa keessa jiruu sinituu dubba jirra jechuun dha soba harara’a (fake peaceful agreement) akka Jilli #ABO humnaan bosona keesa dhibaa dhan galchuu dhaf akka tahe beekamee jirra . Kunis OPDOn kayyoo nafixanyaa hojii irra oolchuu dhaf hojiti eegaltee jirti. Waan buraayyuu irrat tahees kanuma.
Kana booda wajiira ABO akka hin_banamnee jeequmsaa gudaa akka ABO irrat banamuu ajeechan jeequmsaa manna hidhaatii dararuun humnaa Oromiyaa poolisii ti keename jirra. Oromiyaan poolisii ergaa kana akkuma fudhateen hojii irra olchee jirra. OPDO an akka #Taayyee_Dandea #Addis_Arega #Alemu_Simee waan kana irrat eega hojii caalqabanij turani jeedhama.
Kan duuba jiruu garu Col/Abiy Ahammed fi Nafixanyaa akka tahee gafi hinqabuu jeedhu .
Shari waalif godha dhafat
Qeerroo bilisumma maal eegdha ?
Via Biqilaa Biyyaa


text:
Asoosama gabaaba
Post a Comment. October 22, Beekan Gulummaa Irranaa-Oromiyaarraa Onkololeessa 22, Utuu sammuufi maqaa guddaa qabuu waraabessi ilaalcha bineensota biroottillee fokkuu taate kun leencoomuuf halkaniif guyyaa sagantaa siyaasa jallinaa baafachaa ooltu kun guddaa isa yaachiseera.
Foolii gootummaatu irraa gilindisa malee haxxummaafii tooftaa gurguddaa uumanii bineensota biroo isa boolla buusan inni raawwatee hinbeeku.
Leenca kun gocha dararfamuu bineensota biraatu mudhiisaa akka mudhii durba reefuu kaadhimummaarra gahaa jirtuu isa qalliseera. Ukkaamsaa yaadaan kan muddame leenci yeroo mara bineensa qabsoo jireenyaa keessa jiraatudha. Garuu kanas raawwatee hinbeeku. Bineensota akka isaa isa waliin dararaman kanneen akka Qeerransaa, Arbaa, Gafarsaafi Qamalee yaadaan maqaa dhaha.
Garuu amala bineensota kanaatu isaaf hinmijatan! Nyaatee kan hinquufneefi bineensota biroof haa hafuu kan hinbeekne albaadhessi bineensaa kan waraabessa faana waliigalu bineensi tokko jira; innis Booyyeedha.
Booyyeen kun boriif haabuluu hinbeeku. Keessumattuu mammaaksa ofif mammaakkate qaba Booyyeen. Waraansa kallattii hundaanii kana dandeessee kan waa hunda utuu hinfilatiin saamtu booyyeen waraabessa faana kaayyoo saamicha bineensotaa qixuma qabu. Kanaafis waraabessillee mammaaksuma kana fakkaatu qaba. Furmaata isaas tokkummaan barbaaduuf mala dhahanii hinbeekan. Dubbatu dhageettii hinqabu. Kunimmoo caalatti isa aarsa. Maalifan hoomaakoo gurmeessee ofiifi fakkaattotakoo bilisa baasuuf kumbiikoo mirmirsee Booyyeefi Waraabessa raawwadhee hindhabamsiisuu?
Haala kanaan hundi isaanii rakkoo isaanii furuuf yaada mataa mataa isaanii yaadu. Garuu kan yaadu malee kan hojiitti hiiku hinjiru. Waraabessi hiriyaa harree kun hamma yoomitti nugarboomfataa jiraataree? Hundi isaanii yaadaan fagoo yaadu.
Arga yaadaan lalisa birraa argu; daraaraa birraa suufu; booqaa birraa simatu. Egereef abdii gaariin akka fuula isaanii dura jiru abdatu. Gaaffii yeroon deebisuudha jedhu ofumaa wal gaafatanii ofumaa yoo walii deebisan.
Abdiin isaanii kun yoomiif eenyuun akka dhugoomu hinbeekan. Garuu, gaaf tokko…jedhu. Aangoonis akka waan Waaqarra isaaniif laatamteetti baannatu. Yeroo isaan dhufan lafti kaatee jilbeenffatti; walitti naannooftee sirbiti.
Bosonni asiif achi raafamee isaan simata. Samiin fuulasaa ibsee gadi isaan daawwata. Simbirri waccee isaan bohaarsiti. Weenniin korriftee isaaniif jeekkarti. Qeerransi harqee fiixee mukaarra bahee gadi isaan ilaala. Gafarsi gaafa isaa ol qabee adeemaa ture dhokachuuf jecha mataan gadi jedhee bosona keessa asiif achi lulluka. Kan baqatu malee kan jala dhaabbatu hinjiru.
Kan onnee qabaatee dura dhaabatu hinjiru.Goodreads helps you keep track of books you want to read. Want to Read saving…. Want to Read Currently Reading Read. Other editions. Enlarge cover. Error rating book. Refresh and try again. Open Preview See a Problem? Afan Oromo Fiction by Mootummaa kabaa. Details if other :.
Thanks for telling us about the problem.
Return to Book Page. Tuli Feyisa Editor. Kitaabni Abjuu jedhamtu kun seena nama tokko irratti kan hundoofte taate, jireenya gammachuu, gadda, salphina, dhiphina fi ulfina kan ibsitu taha. Seena kana keessatti jaalalli ni qorama. Walumagalatti kitaabni Abjuu kallatti jireenya hundaa calaqqisti.
Kitaabni Abjuu kutaa sad Kitaabni Abjuu jedhamtu kun seena nama tokko irratti kan hundoofte taate, jireenya gammachuu, gadda, salphina, dhiphina fi ulfina kan ibsitu taha. Kitaabni Abjuu kutaa sadii 3 qabdi. Get A Copy. Kindle Edition16 pages.Garuu Seenaan bareedduu waan taateef kiyyoo itti si goona" jette. Sabi Oromoo saba Itoophiyaa keessatti baay'ina ummataan tokkoffaa irra jiru.
Comments on false information posted on this page can and will be taken into account and taken seriously. Asoosama gabaabaa.Otoo Isin Ta'e Maal Gootu
Guddina "Addis Ababaaf" Oromoon buqqa'ee baduu hin qabu! Asoosama Gabaabaa Kirkira Jaalalaa2 Kutaa 12ffaa. Asoosama Dead light 1th grade Writer blessing kemite Or bless abduramaan Elamon is full of three months, wait for the 10 year penalty to get out of prison.
Fulbaana, - pages. User Review - Flag as inappropriate. I need this book. Diraamaalee gabaaboo fi dheeroo Akkasumas fiilmi afaan Oromoo, Asoosama,Walaloo fi Sagantaalee garagaraa kanneen adda ta'an hordofuu fii daaw'achuu yoo barbaaddan.
WAA'EE jaalalaa wanti baay'een jedhameera. Dilbanni darbee, Buusaan bahe. Miilli biiftuu dhiha irraa gara bahaa deebi'ee gadi rarra'e. Asoosama gabaabaa Garaa garaa nyaate! There are also a number of wild animals that are found solely in Oromia, such as nyala, bush-buck special typered fox from. English - Oromo. The dirt boy was like a forest migration. Asoosama Afaan Oromoo Pdf Download. Seenaa Gabaabaa J. Asoosama Eenyummaa Gonfachiisu.Ani wayta san Yunivarsiitii Finfinnee, kaampaasii guddaatti barataa waggaa sadafaan ture.
Bartoota muudiin galeef jennee karra tokkaffatti suuraa keessan maxxansina. Tariis immoo jiinas buukii muudotaa irratis maqaa keessan barreesina, ammaaf garu maal si gargaaru? Kaballaa itti cufi na godhe. Sarara lamaan tokko yoon ibsuuf hamoommachuu eegalte.
“Kennaa Irreechati!” Asoosama Gabaabaa*
Maal akka ishii godhu wallaalee otoon yaaduu. Oduun ishii martuu waayee abalu abalu akkas godhee ti. Yeroo baayyee matimini dhiira, gochamni dubartii dha, gochi jaalala. Otoo sammuu oduu kana hunda ittiin funaantu beekumsa ittin funaantee waa meeqa barte. Buna nuuf dhufe suuta jennee dhuguu jalqabne. Haallii ishiin buna ittiin dhugduun mataa isaantin haala addaa qaba. Of ajjesaa orma jiraachisuu. Barattoonni adda addaa, muummee adda addaatii dhufanii achii wacu.
Ofi jette naaf yaa amanamtu, ofii jedheen ishiidha amanamaafi. Ofii jennee yoo walii amanamne wal amanna! Ibdoon yunvarsiitii Finfinneetti, barataa saayinsii siyaasati. Darbees, amma erga dormii tokko jiraachuu jalqabnee wagaa lammaffaadha. Yeroo kana keessa guyyaa tokko walti buunee hin beeknu. Ammas yaada kana kan kaase isuma. Garuu Ibdoon rakkoo tokko qaba jedhameet hamatama. Kanaaf inni sababan qaba jedha. Isaaf haccuuccaa, haxxummaa, yakka, saamicha fi kan kana fakkaatu qofatu kaabaa dhufa.
Gama biraan immoo hamma barbaachisuu ol humnatti amana. Ameerikaan addunyaa teenya irra akka feeteti kan burraaqxu waan humna qabduufi.
Ani shanaffa dha. Ergasii asi hunduu Garoo jedhaan. Karaa of-eeggachaa deeman nagahan gahan. Ibdoo yeroo baayyee adeemsa akkasii kanatu yaaddoo keessa isa galcha.
Walii galteef walii galtee dhabu. Walii hin galluuf walii galtee godhachuu. Walitti fiigu irra wal irraa fiigu. Garuu ribuu walii yaa gallu, yaa kakannu. Walii galtee kana Oromoo marti ayyana isaa irraa waan dhagahuuf gammaduu isaatuu oolaa? Barii akkuman daree jalqabaa baradhee baheen gara doormii yoon deemu, intalli tokko karaatti na argitee. Akkana taanan hangam hojachuu dandeenya?Asoosamni hujii Og barruu kalaqa ilmaan namaati. Asoosama jechuun dhara yookiin kijiba yookiin sobaa miti.
Balaqqeettii jiruu-jireenna ilmoo namaati. Gocha saba Oromoo, keessattuu sabboontota Oromoo irratti raawwatamu bifa seenaatiin barreessuun hin dhiba qofa uduu hin taane hin rakkisa.
An isa hin beeku. An ka beekuu fi barreesse garuu, sabboontota heddu bifa saniin dabran. Sabboontota lakkoofsa isaanii hin dhaqqabne, kanneen manneen hidhaa keessatti uduu gubatan, dabraniif maqaa Tolchaa Magarsaa jedhu kenne. Kana ammallee itti fufna. Waan Oromoon bara keenna diinaan taate, karaa arganne kamiinuu abbaa dhagayutti ima lallabna. Filannee Oromoo hin taane; filamneeti malee.
Hin gallu. Bilisoomuu dhabne jenneellee abdii hin kutannu. Kutaa tokkoffaati. Guyyaan Sambata galgala. Lafti waan dimimmifteertuuf ijji ija hin agartu. Hoteela Cilaaloo alaa manni guutu dha. Wonni hoteela san jiru irra caalaan diraaftitti sirba. Garii ammoo diraaftitu irraa sirba. Sirba hoteelicha keessaa dhiichisu dabalatee, iyyansi namootaa Shaashamannee guutuu waan maraache fakkaata.
Hoteela san keessatti, ka kutaalee baankonii fi siree malee ibsaan naannoo kaanii martinuu doomaa dha. Lallaafaa ajajatanii, namoota wocan keessatti lamaanumaan gad qabatanii qaaqan. Maayii irra bilbila isa tokkoo jiddumaan iyyitetu, lafaa isaan yaase. Goggogaa woyiiti.
ABJUU Asoosama Afaan Oromoo. Afan Oromo Fiction: Motuma Kaba (1)
Qahinni qaamaa ammoo dheeraa fakkeesseera. Arrii wowworaanteertu malee rifeensi mataa guutuu dha. Funyaan isaa dheeraan yoo laalan, waan dubbii suufu fakkaata.
Yaadannoo woyii kiisii fudhatee, minjaala gabaabduu isaan dura jirtu irra kaayee itti fufe. Itti fufe; odeessaan. Caalaa ka itti xiyyeeffatame garuu, namuma amma jennu kana. Fakkeennaaf; wol gahii irratti bulchaa aanaa gaafii hin taane gafachuu isaa…. Keeppii mataa qaba.
Xalayaa Hayyuu – /Asoosama/
Fuulli guutuun guututti mudhachuu baatullee bifaan magaala fakkaata. Qaamni ammoo hin yabbata. Haga ka dhufe odeessu ammoo hin dubbanne. Waanuma inni dubbatu gurraan guura. Haasaya fixatanii,waan barbaadan wol irraa fudhatanii, ka barbaachisus wolii kennanii, rikkardarallee jarumatti dhiisee, bahee lixe; namni odeeffannoo sun. Umriin shantama jala gaheera. Hin hifachiisa malee.
Waan sooshaalizmii yoo qaaqu, waan ufii isaatii uume fakkaata. Jannata sooshaalizmiin qabu fidee ummata afoo kaayuu malee homaa isa hin hafan ture.Abdiiwaaq Birmajii. Gidduu kana dhukkuboota qoricha dhabeef lamaan al takkatti qabameen dararamaa jira. Yoon kana jedhuu, anis dhukkubni koo isa kana, kanatuu dawwaa dhabee na rakkisaa jiraa jechuu barbaade miti.
Galata waaqa, hanga ammaatti mana yeroo jalqabaaf kireefadhe keessa hin baane. Ilmi isaani hangafti Dhugumaadha. Dhugumaan, umurii isaa dargagumatti akka manaa baheetti hafe.
Ibidda sana keessaa gooftan maccaa akka baaqella daanfa keessaatti naaf baase naa galche. Maal godharee gammachuun sun oole hin bulle! Fuudhi, bultii dhaabbadhu jedhee osoon kadhadhuu na dide. Bara mana bahee, eessa buuteen isaa dhabame. Lamaanu baratanii, hojii fi bultii qabatanii magaaluma Adaama keessa jiraatu. Aaddee Kumeen ilmaan isaani kophaa guddisan. Yeroo ammaa mucaa durbaa Leellisee jedhamtu kan intalti isaani deesse waliin jiraatu. Leelliseen mucaa waggaa kudhan hin caaleedha.
Naannoo ani dhaladhee guddadhetti, Oromoon nama umuriidhaan isa caalu maqaa ilmaa ykn intala hangafaa Abbaa ykn Haadha jecha jedhu dura aansee ittiin waama. Haadha Dhugumaatin akka gaaritti walii galla. Akka ilmaan isaanitti malee akka alagaattillee na hin ilaalan. Keessattu yeroo ayyaanaa waggaa akka tasa yoon ani dafee manatti galuu baadhelle nyaanii fi dhugaatiin manatti naaf ergama. Cororsaan gaafa ayyaana qillee isaan naaf laatan isa ani yeroo tiksee turee na yaadachiise.
Haati Dhugumaas isuma kana na yaadachiisan! Walumaagalatti, Haati dhugumaa nama gaariidha. Kanumatu egaa waggaa lama guutu haadha Dhugumaa waliin na tursiise. Dubbichi akkana; dhukkubni koo inni duraa yaala dhabee na dararaa jiruu, yeroon itti nama qabuu fi sadarkaan dhukkubbii isaa wal haacaaluu malee dhala namaa hundumaa inuma qaba. Magaala iftuu, ija gurguddatti.
Ilkaan ishee yeroo kolfitu aanan ayeetuu reefu elman fakkaata.Yaalii Ajjeechaa Dr. Abiy Ahmad irratti yaalame. Obboleettii haadha mana kootii ulfeesse. Alamuddiin malamaltummaan mootummaa Saudi Arabiyaatin hidhame. Baqqalaa Garbaa Wabiidhan Gadii Lakkifamuufi! Bishaan harkasheerra gadi dhiiftee lafaa ol kaatee faana lamaan sana otoo irra hin ejjetiin cinaasaa ejjechaa faana dhahuutti kaate.
Yommuu baala dabaaqulaa sana bira dabartee jettu ammas kan lafa qonnaa keessa miila guddaadhaan hodhoggeessee kutee fuudhe agarte. Haati Xuurii naasuu guddaadhaan liqimfamte.
Xuuriiniis yeroo haatisaa waamtu fiigichaan garashee dhaquu waan jaalatuuf fiigaa boroo manaan bahuuf yommuu jedhu,qiinaaxxii manaa kan galbii jirurraa saagaa sutaan asii ol sutame mataa Xuurii keessa waraane. Mataan kee si dhiigee? Mee gara godoo jabbootaa,sangootaa fi kan kottee duudaan itti galan sana hundaa fiigiitii ilaalimee,baniitii akka horiin hundu jiru ilaali jetteen.
Akka isheen jettetti mana sadansaa banee ilaale. Yommuu mana sadaffaa banee jedhu sangoota cimdii toorba Sangoota 14 keessaa sangaan tokko hin jiru.
Yeroo dhiyootti ittiin wal agarraa. Your email address will not be published. Notify me of follow-up comments by email. Notify me of new posts by email. Diraama Dheebuu About Us Nuqunnami. Afaan Oromo English Amharic. Gulaanta Yaalii Ajjeechaa Dr. Haadha Xuurii fi Xuurii. Waliif Hiraa:.
Shuumii Abarraa 4 years ago.


text:
***
Herd immunity, ittisa dhukkuba hawaasaa, ittisa dhukkuba Uummataa ykn ittisa dhukkuba gamtaa jedhamee waamama. Akka Gartuun Fayyaa Kutaa Minnesotaa jedhutti yeroo Uummatni lakkoofsa gddaan ykn lakkoofsa caalmiyaa yoo Talaali (vaccination) argatan ykn dhukkubsatanii yoo fayyan dukkubichaan deebi’anii hin qabamani yoo qabaman immoo yeroo dheeraa boddee ta’uu ni malaa.
Yeroo namootni harka calaan Talaali ykn ittisa dhukkubaa argatan namootni ittisa dhukkubaa kan hin qabne akka dhibee kanaan akka hin qabamne ni grgaara akkasumas dhukkubicha akka hin baballanne fi akka dhaabbatu ni gargaara.
- COVID 19 dhukkuba haraa waan ta’eef waa’ee ittisa dhukba gamtaa
(herd immunity) guutummaatti qorachuuf yeroon hin argamne.
- Namni tokko COVID 19 erga qabamee fayyee booda deebi’e dhukkubichaan qabamuun isaa hin bekamu.
- Yeroo tokko dhukkubsatanii erga fayyanii booda, lammaffaa yoo qabamani dhukkubnii namatti jabaata, ykn ni laaffataa hin beekamu.
- Namni yeroo tokko erga dhukkubsatee fayye booda, yeroo lammaffaa COVID-19 qabamuun ykn nama gara biraatti dabarsuu danda’uun isaa hin bekamu.
Talaalin (vaccination) qabaachuun namootni baayyeen ittisa dhukkuba gamtaa osoo hin dhukkubsatin argachuu akka danda’an ni gargaara. Garuu, Uummatni uumaa dhaan ittisa dhukkubaa akka argatan yoo itti dhiifamee hawaasa Minnesota hedduun ni dhukkubsatu ykn du’aaf illee ni saaxilamu. Talaaliin namootni osoo hin dhukkubsatin ittisa akka qabaatan ni gargaara.
Dhaamsi Kun kan Gartuu Fayaa Minnesotati.


text:
Ajjeechaa Jamaal Kaashogjii irratti Tuurk bal'inaan ibsa laatte
Tuurk Gaazexeessaa Saawudii Jaamaal Kashoogjii, bataluma Qoontsilaa ol seene sana hudhame jechuun akkaataa itti ajjeefamera jettee amantu ilaalchiftee yeroo jalqabaaf ifatti ibsa laate
Ibsi kun waa'ee ajjeechaa Onk 2 Istaanbul, qoontsilaa Saawudii keessatti taasifame ilaalchisee gabaasa midiyaaleen ta'aa ture hordofee kan kennameedha. Tuurkiis hanga yoonaatti ragaa hindhiheesine.
Akka itti gaafatamaan abba alangaa Irfaan Fiidaan jedhanitti, walgahiin qondaaloota Saawudii gita isaanii ta'an waliin taasisanis ''bu'aa qabatamaa hinargisiifne''.
Walgahii kana ilaalchiftees Saawud Arabiiyaan yaada hin laanne.
Akka ibsi Tuurk jedhutti: ''Akkuma durfamee karoorfametti, Jamaal Kaashoogjii akkuma qoontsilaa waligalaa kan Saawudii Araabiyaa galeen hudhamuun ajjeefame''.
Itti dabaluunis, ''akkuma durfamee irratti saganteefametti'' reeffi isaas kukkutamee barbadaa'eera, jedha ibsichi.
Namni lammi Saawudii Kaashogjiin dhaabbata maxxansaa Ameerikaaf kan hojjetuufi geggeesitoota biyya isaa qeequun kan beekamuudha. Reeffi isaa ammayyu hinargamin malee, Tuurk, Ameerikaafi Saawuud Araabiyaa dabalatee qoontsila sana keessatti akka ajjeefame irratti waliigalu.
Akkaataa itti ajjeefame ilaalchise garu, hanga yoonaatti waligalteerra hingeenye.
Walgahii dhihoo godhame keessatti maaltu ta'u?
Abootiin alangaa gama lamaanuu wayita walitti dhufanitti Tuurk gaafiilee sadii dhiheesitee turte:
- Reeffi Kaashoogjii eessa jira?
- Karoorsuu ajjeechaa Kaashoogjii ilaalchisee odeeffannoo haaraa yoo qabaatan?
- Qaamni ''naannoo sana isaanii waliin hojjetu'' eenyu?
Angaawaan Saawudii maqaansaa akka hin himamne barbaadan tookko Rooyiteersitti, reeffi Kaashogjii huccuun maramee '' qaama naannoo sanatti waliin hojjetan'' itti kennuun gatameera, jechuun himaniiru.
Akka Tuurk jettuutti, jiilichis gaafii dhihaateef guyyaa Roobiirra deebii barreefamaan kennaniiru.
Saawuudiinis, deebiin gaaffii kanaa qorannoo waloon geeggeefamurraa qofa kan argamu ta'a jechuun dubbatteetti. Waa'ee jiraachuu 'qaama waliin hojjetanii' ilaalchisee ifatti deebi hinlaatiin akka hafanis beekameera.
Tuurk maal jette?
Ajjeechaa kana ilaalchisee Tuurk Sawudii fulaa fuullatti qeequurra of qusataa jirti.
Haata'u malee, paartii aangoorra jiru AK keessatti hangafni dubbi himaa kan ta'an tokko akka jedhanitti ajjeechaan kun ajaja angaawaa olaanaa malee kan raawwatu miti jechuun dubbataniiru. Sawudiin garuu maatiin moototashee akka harka keessa hinqabne dubbatti.
Torban darbe keessa Pirezidaantiin Tuurk mootii Sawudii Salmaan waliin akka dubbataniifi qorannoo ajjeechaa kanarratti akka waliin hojjetan ibsaniiru.
Du'a barreessa kana ilaalchisee ragaa sur-sagalee akka qaban angaawaan Tuurk kan maqaan isaani hindhahamiin tokko midiyaatti kan himani kan turan ta'us, hanga yoonaatti waanti gad-dhiifame tokkoolle hinjiru.


text:
Yeroo adda addaatti haala hin barataminiin bulchiinsa Itoophiyaa irraa gammachuu akka hin qabne kan agarsiisaa turan President Keniyaa Uhuru Kenyatta, Waltajjii #IGAD irratti ifatti jechoota jajjabaa walitti darbachuudhaan ifatti walitti bu’anii akka turan Miidiyaalee adda addaa dabalatee Amb.Birhaanuu Tsaggaayee mirkaneessanii turan.
Gama President Keeniyaa Uhuruu keenyattatiin yeroo adda addaa qeeqni adda addaa MM.Dr.Abiy Ahmed irratti kahaa ture keessaa ‘Nageenya kutaa Gaanfa Afrikaa kan jeeqaa jiru Itoophiyaa akka tahe, Hanqinni bulchiinsaa ammoo kanaaf akka sababa taheefi President Eritrea Isayyas Afworki waliin MM.Abiy IGAD diiguuf hojjachaa jiru’, kanneen jedhaniifi kkf yommuu tahu qeeqa kana bu’uureffachuun waltajjii IGAD irratti Bulchitootni lamaan qaamaan hanga ija walitti diimmeffachuu gahamee ture.
Dabalataanis Haalli nageenya Daangaa biyyoota lameenii sodaa hamaa keessa seenaa kan dhufe yommuu tahu, guyyaa dheengaddaa Lola keessoo Biyya Somaaliyaa mootummaa fi Naannoo Juubaa Land giddutti gaggeeffamaa jiruun Itoophiyaan Mootummaa Somaaliyaa Pre.Abdullah Farmaajoo deeggaruudhaan, Keeniyaan ammoo Juuba Laand deeggaruudhaan dhukaasa walitti banuutu gabaasuun keenya ni yaadatama.
Kanumarraa kahuudhaan Biyyootn lameen yeroodheeraaf hariiroo gaarii waliin qaban kunneen sodaa nageenyaa guddaa keessa walseensisaa jiraachuun ifatti kan muldhachaa dhufe yoo tahu Mootummaan Itoophiyaa yeroo ammaa haala uumame Jaarsummaan fixuudhaaf jilli Finfinnee irraa ergame Keeniyaa, Naayiroobii seenuu miidyaaleen adda addaa gabaasaa jiru.
Jarsummaa kanaaf kan ergamanis Jila MM.Itoophiyaa duraanii Obbo Hayilamariyaam Dassaalany tahuunis mirkanaayeera.


text:
BREAKING NEWS: Waraana wayyaanee keessa jiran namni 4859 hidhannoo guutuu waliin wbotti harka kennuun mooraa qabsoo oromoof gabbina mooraa diinaaf immoo salphiina
Raayyaan ittisa biyyaa dhalootan oromoo ta’an waamicha harmee oromiyaan gooteef dhaga’anii zoonii kibbaatti nama 359 zoonii dhiyaatti immoo namni 4500 WALUMAAGALATTI guyyoota sadan darban kanatti zoonii lamaan kanatti ilmaan oromoo waraana wayyaanee keessa jiran namni 4859 hidhannoo guutuu waliin wbotti harka kennuun mooraa qabsoo oromoof gabbina mooraa diinaaf immoo salphiina. ijoolleen oromoo kun galata qabduun dhaamsa oromoo hundaa ti!!!
NEWS ODUU VOA AFAAN OROMO AMAJII 15,2019
Oromia Qeerroo Media
Amajji 15,2019] “Ajajaan Waraana Bilisummaa Oromoo Zoonii Kibbaa Jaal Goollicha Dheengee jedhama” jedhan miseensotni Waraana Bilisummaa Oromoo Zoonii Kibbaa
Ajaajaan waraana Zoonii Kibbaa Jaal Goollicha Dhengee baatii muraasa dura SBO irratti ibsa laataa turuun kan yaadatamudha. Ajajaa Waraana Bilisummaa Oromoo WBO zoonii kibbaa Eeliyaasi kan jedhamuu dubbii dharaa ta’uu miseensotni WBO zoonichaa sagalee Qeerroo Bilisummaa Oromoo tti himaniiru.
Qophii keenya guyyaa boriitiin dhimma kana irratti qophii qopheeffanne isin biraan geenya.
Ajajaan Waraana Bilisummaa Oromoo Zoonii Kibbaa Jaal Goollicha Dheengee jedhama Abbootin Gadaa Oromoo Nama Eeleyaas ykn Mikaa’el booran jedhamu kana esaa fidee lata ? – https://t.co/feyRMn36jX
— Kichuu (@kichuu24) January 16, 2019
Artisti Umar Suleeymaan turti BBC Afaan Oromoo waliin godhe
BBC warrii ololaa oftaanii kana dubissaa


text:
Torbanneen sadan darbaniif halellaalee boombii walitti-aansee geggeessuun namoota fixee, uummata magaalaa Oostin ka kutaa Teksaas shororkeessaa ka ture – namni tokko har’a ganama ennaa poolisoonni qabachuuf itti dhihaatan, konkolaataa isaa keessatti boombii of irratti dhoosuun of galaafatee jira.
Hoogganaan Poolisii magaalaa Oostin– Biriyaan Maanlii akka jedhanitti, qondaalonni magaalattii – nama umuriin 24 kan maqaan isaa Antonii Koondit jedhamu ennaa marsanitti Boombii of irratti dhoose.
Gabaasni kun irra deebi'amee gulaalamee jira. Bakki haleellan itti dhaqqabe Hiyusten odoo hin ta'in Oostini. Maxxansa duraa irrti dogoggora uummameef nu-ofkalchaa. Sireesinee jira.


text:
Walgahii ministeerotaa Dhaabbata walta’iinsaa fi Misooma diinagdee isa biyya Faraansaay keessatii deemaa ture irrati kan hirmaatan Ministeerrii dhimmaa alaa Yunaayitid Isteets Antonii Bilinken walga’iichii dhimma irratii maryachaa ture keessa waa’een vaayiresii Koroonaa, waa’een haala jijjirama qileensaa fi itti fayyadama tekinoloojii ammaayaa ijoo akka ta’an dubbataniiru.
Ergaa walga’ichii guyya hara’a xumuramee booda Antoonii Biliinken Ministeeraa dhimma alaa Itaaliyaa Lu’iijii Di Maa’iyoo, ministeera dhimma alaa Speeyin, Josee Manu’eel Albaares fi itti aantuu presidaantii fi ministeera dhimma alaa Kolombiyaa Maartaa Luciyaa Raamireez wajiin dhuunfaadhaan marii taasisuun isaanii gabasameera.
Dubbi himaan miisteera dhimaa alaa yunaayitid Isteets Niid Praayis akka jedhaniitti Antoonii Bilinken dhimma filanno Sadaasa dufu Liibiyaa keessatii taasisamuu fi , waa’ee rakkinaa siyaasaa fi namoomaa Itiyoophiyaa keessa jiru irratii Ministeera dhimma alaa Itaaliyaa wajjin marii tasisaniiru.
Sochii namoottan afgaanistaanii baasu keessatti gahee Itaaliyaanii fi Ispeen taphataniif Antoonii Bilinkeen galata dhiheessu isaanii gabaasameera.


text:
COVID-19: Oromo
Odeeffannoo Waa’ee KOVID-19 (COVID-19)
Daandii Bilbilaa
Gargaarsa uffataa, maallaqaa, nyaataa, wallaansaa fayyaa, meeshaalee wallaansaa fi qoricha (qorsa ykn daawaa) argachuuf daandii gargaarsaa Hennepin Kaawuntii kan namoota KOVID-19 (COVID-19) hubamanii bilbiluun gargaarsa argachuun ni dandaa’ama.
Mudannoo loogii ykn qoodamsaa gabaasuuf daandii gargaarsaa Damee Mirga Namoomaa Minnesotaaf bilbili:
- 1-833-454-0148
- 8:00 w.d. (a.m.) to 4:30 w.b. (p.m.)
- Wiixataa hanga Jimataa
Marsariitii (Weebsaayitii)
Odeefannoon waa’ee KOVID-19 (COVID-19) fuula-marsariitii Seattle King County irra Afaan Oromoon jira
Maxxansaalee
Dirree Hawaasaa
Maxxansaaleen dirree hawaasaa Hennepin Kaawuntii dhaa akkasuma odeeffannoo afaan garaa-garaatti hiikaman ni dhi’eessu. Kara kana nu quunamaa:


text:
Muddee 9, 2015 Godina Bahaa wallaggaa Aanaawwaan Heebantuu, Giddaa Ayyaanaa, Haroo limmuu, Limmuu Galiilaa, Diggaa saasiggaa,Guutoo Giddaa(Ukkee), fi Gatamaatti Goototni Barattootni Oromoo Mana Barumsaa Sadarkaa 1ffaa,2ffaa fi Qopha’ina Uummata Waliin Walitti Dhufuun Warraaqsaa FDG jabeessuun finiinsan . Gaaffiin mirga abbaa Biyyummaa, Kabajamuu Mirga Namummaa fi Mirga Dimookiraasii Gadi jabeessuun Gaafatan, Karoorri Master Pilaanii Finfinnee fi Labsiin Magaalota Oromiyaa haqamuu Qaba jechuun Mormiin uummataa haalan
jabaatee itti fufee Olee!! Daandiin konkolaataa Magaalaa giincii fi Olaankomii keessatti uummataa fi Qeerroo dargaggoota Oromoon cufame. Goototni Uummatni Oromoo fi Qeerroon dargaggootni Oromoo Waarraaqsaa FDG , Hanga bilisummaatti jedhu jabeessuun Warraaqsii Jabaan Oromiyaa keessatti gaggeeffamaa jiru daran jabaachuun Aanaawwan Heebantuu, Giddaa Ayyaanaa, Haroo limmuu, Limmuu Galiilaa, Diggaa saasiggaa,Guutoo Giddaa(Ukkee), fi Gatamaa tti Goototni barattootni manneen barnoota sadarkaa 1ffaa hanga qophaa’inatti jiran irraa uummata waliin walitti dhufuun daandiin konkolaataa Bakkoota hedduutti cufuun warraaqsaa finiinsuun MOOTUMMAAN DHUKAASEE NU AJJEESAA JIRU NU HIN BULCHU JECHUUN Ofiin of bulchina malee mootummaan akka diinatti qawween reebee nu ajjeesaa nu bulchuu hin danda’uu, hanga gaaffiin GAAFFIIN MIRGA ABBAA BIYYUMMAA FI BILISUMMAA KEENYAA NUUF KABAJAMEE, mirgi dimookiraasii fi namummaa nuuf eegamutti takkaa warraaqsaa FDG irraa hin dhaabbannu jechuun Warraaqsaa FDG itti fufinsaan gaggaassaa jiru. Dhaadannoowwaan arman gadii dhageesisuun Warraaqsii haalan jabaate.
Kana malees Muddee 8/2015 Godina Lixa Shaggar Aanaawwan Adaa’aa Bargaa Magaalaa Incinnii fi Mogor fi Aanaa Meettaa Roobii Magaalaa Shinoo keessatti Uummatni Baadiyaa fi Magaalaa fi Barattootni Manneen Barnootaa Sadarkaa 1ffaa,2ffaa fi Qopha’ina Walitti Dhufuun Warraaqsaa FDG jabeessuun finiinsan . Daandiin Konkolaataa bakkoota hedduutti Cufuu uummatni Gaaffi isaa jabeessuun Gaaffiin mirga abbaa Biyyummaa, Kabajamuun Mirga Namummaa fi Mirga Dimookiraasii nuuf Haa Kabajamu, Karoorri Master Pilaanii Finfinnee fi Labsiin Magaalota Oromiyaa haqamuu Qaba jechuun Mormiin uummataa haalan jabaatee itti fufee oolee!!


text:
Tafakkur
Haag Fiish
Qaamman bishaanii keessa gad fagaannee yoo deemne, uumamaalee ajaa’ibaa heddu argina. Uumamaaleen akkaan sodaachisaa fi haalli isaa hundi namaa hin galle heddutu jiru. Har’aafis uumama tokko isin daaw’achiisuuf deema. Waaahee uumama kanaa viidiyoo daawwachuu yoo barbaadde. gama jalaatiin siif jira.
Qurxummiin kun Haag Fiish jedhama. Qurxummiin kun lafee duydaa takkallee hin qabu. Cinaa Qaama isaa irraa Qaawwa xixiqqoo qaba. Qaawwi xixiqoon kun dalagaa lama qaba. Tokko ittiin harganuuf, tokko ammoo dhangala’aa diina ofirraa ittisuun baasuuf tajaajila. Qurxummiin kun tooftaa addaa badhaafamee jira. Dhangala’aan qaama isaa keessaa bahu wanti xiqqoon, bishaan naannoo isaa jiru gama dhangala’aa wal harkisuutti jijjiira. Qurxummiin biroo yoo Haag fiish kana adamsuuf dhufe, yeroma san tufee biraa baqata.
Dhangalaan Qaama isaa keessaa bahu yoo bishaanitti makame, bishaan haala Kanaan jijjiira. Wanti suuraa irratti argitan kun Plaastikii osoo hin taane, dhangala’aa qaama qurxummii kanaa keessaa bahee bishaanitti makame.
Afaan isaa ammoo akkaan nama sodaachisa. Afaan akkanaa ni qaba jedhanii yaaduunuu ulfaataadha. Boolla afaanii xiqqoo keessaa, ilkaan ajaa’ibaa kan raqa du’e daqiiqaa takka keessatti achi buutee isaa dhabamsiisu gad baasa. Qurxummiin kun Irga hin qabu. garuu waan lafee fakkaaturra ilkaan qara qabu heddu qaba.
Qurxummiin kun Qaawwa funyaanii takka qofa qaba. Isiidhaan raqa du’ee bishaan keessa jiru fuunfatee bakka inni jiru beekuu danda’a. qurxummiin kun akka qurxummiilee biroo koola qabaatuu dhabus, garuu bishaan keessa saffisaan daakuu danda’a. qurxummii du’e argannaan akkuma bira gaheen afaan isaa dalagaa jalqaba. Hagfiishonni birootis raqa kana hafuuraan barbaadanii itti dhufu. Raqa kanarraa foon jiru hunda quuncifachuu jalqabu.
Hag fiishota heddutu qurxummii du’e kanarratti rarra’ee jira. Bineensi biroo dhufee akka isaan hin saamneef, dhangala’aa isaanii bishaan keessatti dhangalaasu. Kana booda Daqiiqaa muraasa keessatti, raqa san lafetti deebisan. Soorata akkanaa itti deebi’anii argachuuf ammoo, ji’oota heddu eeguun dirqama itti ta’a.
Qurxummiin kun Onnee 4 qaba. Inni tokko dalagaa ijoo dalaga, kan hafan sadan ammoo onnee san gargaaran. Qurxummiin kun karaa lamaan hargana. funyaanii fi Qaawwa gogaa irratti argamuunis ni hargana. Waa arguu irratti laafaadha, fuunfachuurratti garuu jabaadha
Akkaataan itti adamsu akkaan nama sodaachisa. Garuu raqa du’e qofa sooratuun isaa qulqullina bishaaniitif faaydaa guddaa qaba
VIIDIYOON DAAWWADHU


text:
Siyaasa Oromoo: Qondaalli ABO Abdii Raggaasaa eenyu, maaliif hidhaman?
(BBC Afaan Oromoo) — Ajajaan duraanii waraanaa fi qondaalli olaanaa ABO Obbo Abdii Raggaasaa ajjeechaa qondaala mootummaan shakkamuu isaanii abukaatoon isaanii BBC’tti himan.
Qondaalli kuni torban lama dura Guraandhala bultii 29 to’annoo jala kan oolan yoo ta’u, guyyaa kaleessaa yeroo lammaffaaf Wiixata Bitootessa 16 mana murtii magaalaa Buraayyuu argamutti dhiyaataniiru.
Ajjeechaa itti-gaafatamaa waajjira bulchinsaafi nageenyaa magaalaa Buraayyuu Obbo Solomoon Taaddasaa fi yaalii ajjeechaa namoota biroo isaan waliin turan irratti raawwateen shakkamuu fi namoota biroo sadii waliin mana murtiitti dhiyaachuu abukaatoon isaanii Dr Tokkummaa Dhaabaa BBC’tti himaniiru.
Poolisiin qorannoon isaanii walxaxaafi yeroo bal’aa kan fudhatu ta’uu eeruun yeroo dabalataa gaafachuus himaniiru.
Komiin ifa aduu argachaa akka hin jirre, akkasumas maatii fi abukaatoo isaanii waliin wal arguu akka hin dandeenyellee Obbo Abdiin mana murtiif iyyatan sirratee qorannoon isaanii guyyoota 11 jidduutti xumuramee akka dhiyaatu manni murtii ajajeera jedhan.
Obbo Abdii Raggaasaa eenyu?
Akka obboleessi isaanii quxisuu wayita ammaa Kaanaadaa jiraatan, Milkiisaa Raggaasaa, BBC’tti akka himanitti Obbo Abdii Raggaasaa godina Shawaa Lixaa Dirree Incinniitti bara 1969 dhalatan.
Maqaan dhalootaa isaanii Takluu ture, booda gaafa qabsootti seenan maqaan Abdii jedhu moggaafameef.
Barnoota sadarkaa duraa mana barumsaa Dirree Incinniitti, sadarkaa lammataa ammoo Ambotti baratan.
Barnoota sadarkaa lammataa erga xumuranii booda Kolleejji Poolisii galuun Sandaafaatti barnoota ‘Intalajansii’ ykn tikaa baratan.
Bara mootummaa Dargii waggaa tokkoof ministira haajaa alaa keessa qondaala tikaa ta’anii dalaganii turan.
Yeroosuma sagantaa barnoota al-idileetiin yuunivarsiitii Finfinnee galanii muummee barnoota saayinsii siyaasaa barachuu eegalan.
Osoo qondaala mootummaa Dargii ta’anii hojjetaa turanii Adda Bilisummaa Oromoo waliin qunnamtii uummachuun, namoota ijaaruu dabalatee hojii adda addaa hojjetaa turan jedhu obboleessi.
Bara 1991 kufaatii mootummaa Dargiin booda guutummaan guutuutti ABO’tti makamuun hanga ABO’n chaartara keessaa bahuutti qondaalaa tikaa ABO ta’uun tajaajilaa turan.
‘Zoonii Kibbaa jechuun Abdii Raggaasaa jechuudha’
Bara 1992 ABO’n chaartara keessaa bahuun dura Waraanni Bilisummaa Oromoo zoonii Dhihaa gama Wallagga akkasumas zoonii Bahaa gama Harargee keessa socho’aa ture.
ABO’n chaartara keessaa bahuu hordofuun loltoonni TPLF zooniiwwan lamaan kanarratti xiyyeeffatee waraanaa fi hogganoota ABO adamsuu eegale.
Hoggannoonni dhaabichaa gariin ajjeefamanii, gariin ammoo yoo hidhaman gariin ammoo gara biyya ollaatti baqatan.
Haaluma kanaan Obbo Abdii Raggaasaa bara 1993 biyyaa bahanii gara Naayiroobii imalani akka namni yeroo dheeraaf dirree qabsoo isaan waliin turan tokko BBC’tti himanitti.
Erga ABO’n chaartara keessaa bahe bakki waraanni ABO itti gadi of dhaabe Zoonii Kibba lafa Booranaa iddoo Solooloo jedhamutti.
Zoonii Kibbaa kana gadi dhaabuu keessatti ammoo Abdii Raggaasaa nama shoora olaanaa taphate jedhu namni kun.
Namni bara 1993 jalqaba zoonii Kibbaa saaqee bara 1991-92 hogganaa waajjira ABO Nageelle Booranaa kan ture nama Mulugeetaa Baqqalaa Hirphaa jedhamudha.
Namni kun baruma san kan wareegaman. Ergasii booda Abdii Raggaasaa, Olqabaa Lataa fi namoonni kaan gara Soloolootti imaluun Zoonii Kibbaa qubatanii leenjii eegalan.
“Waraanni kun hidhannoos, waan nyaatuufi uffatus osoo hin qabaatiin hamilee itti horee hogganaa waraana kana jiraachisedha” jedhu namni dhihootti isaan beekan kuni.
”Biyya keessatti qunnamtii uumuun, waraanni deeggarsa akka argatu, akkasumas bobbaa loltoota mootummaa irraa aanee akka jiraatu nama taasisedha. zoonii kibbaa jechuun Abdii Raggaasaa jechuudha” jedhu.
Oromoo Booranaa naannoo daangaa Itoophiyaafi Keeniyaa jiraatu biratti Abdiin nama gootummaan beekamuufi daran jaalatamudhas jedhu.
Bara 1998 kora hatattamaa ABO’n Moqadishuutti godhateen miseensa gumii sabaa ta’anii filataman.
1998 hanga 2004 miseensa gumii sabaa ta’anii Zoonii Kibbaa turan. Bara 2004 kora sabaa sadaffaa Eertiraa Asmaraatti taa’amerratti miseensa Shanee Gumii [Hojii Raawwachiiftuu] ta’uun filaman.
Bara 2005 gara Eertiraa imaluun hanga 2018 ajajaa waraana Bilisummaa Oromoo ta’anii hojjetaa turan.
Bara 1999 wayita dirree qabsoo zoonii Kibbaa jiran dhukkuba sombaa daran dhukkubsatanii sadarkaa du’aaf of eeguurra gahanii turan.
Yeroos qullubbii adii qorichaaf ta’ullee bitachuuf humna dhabne, qoricha aadaa Booranaa lafa jalaa qotamu Awaachoo jedhamuun akka wayyaa’an himu jaalli qabsoo isaanii gaafas waliin turan.
Ergasii dhukkuba sanarraa guutummaatti akka hin fayyineefi bara 2018 osoo gara biyyaa hin deebi’iin ji’oota muraasaaf wal’aansaaf gara Faransaay deemanii turan.
Maatiin isaanii ammallee achuma Faransaay jiru.
Amalaan nama akkamiiti?
Baay’ee nama hojiiti jedhu Obbo Milkisaan waa’ee obboleessa isaanii angafaa yoo dubbatan.
“Yeroo qe’ee dhufu walitti qabee hojii nu hojjeechiisa ture, taa’uu hin danda’u” jedhu.
“Dallaa nu ijaarsisaa, midhaan qonnaan bultoota naannoo keenya jiranii osoo hin hafiin maaliif hin aramne jedhee nu aramsiisa ture” jedhu.
Nama firoota isaa waliin hariiroo jabaa qabuufi nama firas walitti qabudha jedhu.
“Nama hojiiti malee nama guddoo mul’achuu barbaadu miti. Gara miidiyaatti bahanii haasa’uu, of mul’isuu waan jedhu kana hin jaalatu.”
Jaalleen qabsoo isaanii waggoota dheeraa akka waliin turan nutti himanis, “Abdiin akkuma maqaa isaati” jedhu.
“Qabsaa’ota birattis, hogganoota birattis nama jaalatamu, akka hogganaa waraanaatti lolee kan lolchiisu, ajajuu qofa osoo hin taane hojjetee kan hojjechiisudha” jedhu.
Mootummaan Itoophiyaa hogganoota ABO durii kaasee addatti barbaachaa ture keessaa tokko Abdii Raggaasaati jedhu namni kun.
“Humna leenjiifi hidhannoo addaa qabu bobbaasee, akkasumas karaa Imbaasii Itoophiyaa Naayiroobii jiruu yeroo adda addaa hidhuuf yaalii gochaa ture” jedhu.
Hidhamuun isaanii kunis sanumaan wal qabata jedheen yaada jedhu namni maqaan isaanii akka hin eeramne nu gaafatan.
Erga qabsoo nagaaf jecha gara biyyaa deebi’ee “hariiroon inni waraana waliin qabu hin jiru” kan jedhan namni kun, haa ta’u malee hojiilee dhaabaaf wayita Oromiyaa keessa socho’aa ture humna nageenyaan hordofamaa turuu dubbatu.
Osoo qabsoo nagaatti hin deebi’iin ajajaa waraanaa waan tureef, isa yeroo saniin yoo himatan malee erga qabsoo nagaatti deebi’ee duuba hojii waajjira banufi nama ijaaruu irratti hojjetaa ture jedhu obboleessi isaaniis.
“Erga biyyatti deebi’ee booda itti gaafatamaa hojii ijaarsaa fi jaarmiyaa kan godina jiddugaleessaa ta’uun dhaabni ramadee hojjetaa akka turan quba qaba” jedhu.
Hidhamuu mala kan jedhu shakkaan ture, of eeggadhu jedhees itti himeen ture. “Qabsoo filatanii sodaachuun hin ta’u” nuun jedhe jedhan.
Obbo Abdiin mana murtiitti yeroo dhihaatan kanneen itti shakkaman keessaa ajjeechaa qondaala nageenyaa magaalaa Buraayyuun alatti waraana araara mootummaa fudhachuu dhabuun bosonatti hafe waliin ammallee hidhata qabdu jedhamaniiti.


text:
Koomishiinii mirga namooma Ioophiyaa ajensii mootummaan Itoophiyaa mirga namaatiin jabeessuu fi rakkoo jirtuun qoratu.Koomishiinii kun ufumatti hirkatee hujii itti dhugeeffate hujii qajeeltu jedhe hojjata.
Dhiyoo tanallee rakkoo fi jeequmsa ijjeechaa weellisaa Oromoo beekamaa Hacaaluu Hundeesssaa duuba dhufte jedhellee qorate baase. Akka koomishineer Daani’eel Beqqelee dhiyoo tana gaazexeessitoatti himetti hujiin isaan hojjatan ta paartii tokkolleen gargaaruuf hojjatanii miti.
“Hujii qajeeltuu, qulqullitti hojjanna.Waan mootummaa nu qajeelchu ykn dhaabbileen dhibiin karaa nu agarsiisan hin qamnu.Seeraa fi qajeelfama dhaaba mirga namoomaa qofaan hojjannaa shakkiillee hin qamnu. Tanumaaf dhaabbilee fi mootumootilleen hujii teenna ilaalanii gorsa keennallee fudhatan.”
Akka jecha isaatti dhaabbilee fi qaamii gara garaa ammoo hujii isaanii siyaasaan fakkeessa.Qorannoo isaaniif taatu deeggaranii taan ammoo falman tun woma jiraati akka jecha isaatti.
Koomishiinii kun dhiyoo tanallee qabiinsa mirga namaa Itoophiyaa qoradhe jedhe miidiyaatit gadi baase.
Waan jedhan keessaa mirga dhabiiti mannene hidhaa Itoophiyaa keessaa mumullataati. Itoophiyaa fulaa hedduutti warra akka hidhaa bahan manneen murti hajajan ammallee hidhaa jiraatti jira. Warra wabiin bahu dhowwatanitit jira akkii manneen hidhaa itti jiran waan nama yaaddessaati jedha.
Manneen hidhaa magaallan naannolee namii keesatti miidhametti jira jedhee gaazexeessitotatti home koomishineera Daaniheel Beqqelee. Akka jecha isaatti manneen hidhaatii keessaa wannii wayyaahe hedduutti jira. Taatullee rakkoolee mootummaan wal falamaa,mari’achuu isaanii mirkanse dhaabii kun.
Haataatuu ammoo Itoophiyaa keessa gama kanaan waan wayyaahe hedduutit jira akka gabaasa koomishiinii mirga namaa Itoophiyaatti.


text:
Hoggantoonni Biyyoota Gamtaa Afrikaa Karooraa Traamp dhimma Baha Jiddu Galeessaa ilaalchisee baase kan hin deeggarre tahuu ibsan
Hoggantoonni Afrikaa “karoora nageenya Baha Jiddu Galeessaa” maqaa jedhuun, wixinee prezdaantiin Ameerikaa Doonaald Traamp Israa’elii fi Filisxeem ilaalchisuun dhiheesse kan hin deeggarre tahuu ibsan. Hoggantoonni biyyoota Gamtaa Afrikaa Kora 33ffaa irratti hirmaatan akka jedhanitti, karoorri nageenyaa kun faayidaa fi nageenya lammiilee Falasxiin kan hin eegsifne waan taheef fudhatama hin qabu jedhan.
Dura taa’aan Komishiinii Gamtaa Afrikaa Muusaa Faqii Mahaammat ibsa kenneen, karooricharratti sadarkaa idil addunyaatti mariin irratti kan hin geggeeffamin qofa osoo hin taane, Karoorichi mirga lammiilee Falasxiin kan hin eegsifne tahuu beeksise.
Muummichi Ministeera Falasxiin Dr. Muhammad Shatiyyi ammoo Alhada kaleessaa hirmaattota korichaatiif haasaya godheen “Gamtaan Afrikaa karoora nageenyaa maqaa jedhuun labsii Ameerikaan baste, heera addunyaa kan cabsee fi Falasxiinota kan hin hirmaachisin jechuun kuffisuu isaatiif, maqaa ummata Falasxiiniin galatoomfachuu barbaada” jedhe. Dr. Muhammad Itti dabaluudhaanis, hanga Biyyi Falasxiin walaba taate magaalaa guddoo Al-Qudsi waliin hundeeffamtutti gamtaan Afrikaa qabsoo Falasxiin deeggaruu akka itti fufu gaafate.


text:
Maatiin amantii Mormoon hordofan kan Yunaaytid Istees tokko keessaa yoo xiqqaate ijoolleen 6 fi dubartoota 3 Meeksikoo gama kaabaa keessatti ajjeefamuu ministeerri nageenyaa kan Meeksikoo fi maatiin jaraa ibsanii jiran.
Kanneen ajjeefaman kun maatii Le Baron lammii Amerikaa leellistoota hawaasa amantii Mormoon waggaa 10 dura naannoo daangaatti hundeesse Sanaa ta’u aangawaa nageenyaa kan Meeksiskoo fi maatiin jaraa dubbatan.
Miseensoonni maatii tokkoo kun konkolaataa sadiin daandii baadiyyaa kan kutaa daangaa irra jirtu Chihuahua fi Sonora gidduu ituu deemaa jiranii haleellaan irratti baname jedhu miseensoonni maatii hedduun.
Angawaan nageenyaa maatiin kun imala irra akka turan mirkaneessanii garu jaarmayaa kutaa sana to’achuuf gocha yakkaa rawwachuuf socho’aa jiru hin beekan ta’a jedhan.
Polisii fi waraanni Meeksikoo mucaa maatii sana jalaa bade tokko barbaachaa akka jiran ibsamee jira.
Prezidaantiin Amerikaa Traamp giti isaanii kan Meeksikoo gareelee hidhatan kanneen baala sammuu darreessu deddebisan akka faana dhahaniif gaafatan.


text:
Erga baatii sadii as yeroo duraaf duula na filadhaa prezidaant Traamp gaggeessn irratti lakkoobsii namoota argamanii xiqqaatee jira.
Kanaafis sababaan jedhan Traamp, Midiyaa oduu sobaa kan ittiin jedhan komatan.Isaantu waa'ee vayrasii Koronaa gabaasa sodaachisaa dhiyeessee jechuun himatanii hiriira mormiin qabanis akka uummanni hin argamne gochuu maluu jedhan.
Sambata dabree galgala Tulsaa Oklaahamaa keessa ka jiru staadiyomii namoota kuma 19 qabachuu danda'uu keessatti kan argaman walakkaa irraa xiqoo caalu jedhamee jira.
Kunis duula na filadhaa Prezidaantummaa marsaa lammataaf Traamp gaggeessanif tumsa gochuuf ture.
Prezidaant Traamp torban dabree namnii Miliyoona Tokko irratti argamuuf galmaa'ee jira jedhanii turan.
Kanneen duula filmaata Traamp keessa jiran uummanni kuma 12 meeshaa sakata'iinsaa keessa darbuu seenuu isaanii beekna jedhu.


text:
Finfinnee
Finfinneen magaalaa guddoo mootummaa naannoo Itoophiyaa fi akkasuma barcuma Gamtaa Afrikaati.
Seenaa ganamaafi Moggaasa[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Maqaan Finfinnee jedhu jecha 'Fin' fi 'Finnee' jedhurraa kan dhufe yommuu tahu maqaa bishaan danfaa Hora handhuura magaalittii keessatti argamuun kan moggaafamteedha. Finfinneen maqaa seeraan beekamti argatee fi maqaa seenaan durii jalqabee itti waamamtuudha. Maqaan ishee kan biroo Shaggar yoo tahu, jaalalaa magaala kana irra qabani fi bareedina isii irraa ka'uun kan moggaafameedha.
Finfinneen qubsuma gosa Oromoo damee Booranaa ilmaan Tuulamaa kan qe'ee tufaa Munaati. Tuulama keessaa gosti guddoo fi Hangafaa kan taate Galaantu irra jiraachaa ture. Qarqara kibba tulluu Cuqqaalaa irraa ka’ee Hawaas (Hawaash) cehuun hanga walakkaa Finfinneetti tamsa’ee jira. Gosti kun balbala baayyee of jalatti kan gabu yoo ta’u hanga Wallootti diriiree jira.
Inni Lammaffaan Oboo Tuulamaa immoo Galaan irraa gara kaabattii Caffee Doonsaa irraa kaasee hanga Qarree-Gowwaa jedhamuttii diriiree kan jiru yoo ta’u, naannoo Finfinnee kan qubatee, ilma hangafaa Oboo kan ta’e gosa Gumbichuu yoo ta’u hanga kaabaa Finfinnee naannoo Caancotti jira. Oboon gosa gurguddaa 7 qaba. Yeroo ammaas Torban Oboo jedhamuun yaamamu.Ilmaan Oboo Finfinnee keessa warra jiran lamaan keessaa Gullallee Oboo fi Gullallee Beeroodha. Gullallee Oboo Finfinnee irraa kaasee gara kaabaa fi kaabaa dhihaatti diriiree hanga baha laga Mogoritti yoo ta’u gara kibbaatti immoo Galaan keessa gadi seenee jira.
Inni sadeessoon immoo Eekkaa Oboo kan jedhamu Galaan irraa gara Kaabaa fi Gullallee irraa gara bahaatti laga Qabbanaawaa (Qabbannaa) irraa kaasee Finfinnee gara bahaa dhuunfatee hanga daangaa Gumbichuutti deema. Ilmaan sadii qaba.
Lafti Finfinnee jedhamu kun bara Minilik keessa itti godaanuun qubsuma waraana fi maatii nafxanyootaa erga taate booda gara magaala guddiitti Empaayerittitti jijjiramee. Oromoonis bakka kana irraa buqqifamee gara kutaa adda addaatti faca’uuf fi gosoota naannoo sana jiranitti makamee ture.
Ittii aanee Empaayerittii kan qabatees, bara Hayila Sillaasee, Shaggar babal’achaa deemuun, Oromoota buqqisee godaansisuu itti fufe. Fakkeenyaf bakki Gootaraa jedhamuu fii Fabrikaan Simmintoo ture sun bosaana dukkanaawaa fii Leenci keessaa baroodaa akka ture jaarsoleen dubbataa turan. Baruma bittaa H/Sillaasee kana naannoon Finfinnee kun “mannaggashaa Awuraajjaa” jedhama. Finfinneen kantiiban haa bultu malee, Awuraajjaa kana jala turte, awuraajjichis akkuma qaamaa Finfinneetti ilaalama ture.
Babal’ifannaan mootota habashaa bara Dargiis itti fufuun sirumaa hanga Km 125(kiiloo meetira) ta’a jedhamee odeeffamaa ture, Oromoota buqqiisuun bara dargiisi itti fufee ture. Dabalataanis Shaggar karaa kibba Dhihaatin jahan(6n) Bachootin daangeffama. Kan jechuun warra Finfinnee/Shaggar keessaa gadi dhiibamanii, naannoo Sabbataa fi naannoo Furii turan dabalatee jechaadha. Jahan Bachoo jechuun ilmaan jahan Bachoo-Tuulamaa hore jechaadha. Fakkeenya Meettafi Subba sadeen (3n)fi kkf.
Amma Bara wayyaanee buqqifamuun Oromoo itti hammaatee, Sababni isaa misooma maqaa jedhuun gurgurtaa lafaa irraa argamu maallaqa waan barbaadaniif, warra qabeenya qabanitti lafa maqaa liizii jedhuu hanga waggaa 99ti kontiraata gurguruuf waan ta’eef. Karoora Wayyaanee “Ammisti Amata Pilaan” jedhuu inni jalqabaa ganda qonnaan bulaa Oromoo naannoo Shaggar 27 Finfinneetti dabalee karoorfatee ture. Karoora waggaa shanii inni lammaaffaan immoo, gara Onaatti (waraadaaletti) cehee karoorfate. Karoorri waggaa shanii inni 3ffaa fi amma keessa jirruu fii dhumaa jiru kun immoo gara Zoonitti cehee, gara Onaa (waradaalee) jahaa Finfinneetti dabaalee ture. Amma lafti zoonii kana keessaa guguramee, Oromoon buqqa’ee dhumee jennaan, Maqaa “Zoonii addaa” jedhuu irraa haqanii qaama Finfinnee taasisuun, karoora waggaa shanii isa itti aanu qopheefachuuf ture. Kanaaf Karoorri waggaa shanii wayyaanee inni ittii aanuu kan karoorfamu “Zoonii Addaa” irraa gara “Kutaa addaa” jedhamaa.
Qe'ee Finfinnee[gulaali | lakkaddaa gulaali]
- Caffeen Tuulamaa kan bulaa turte gooticha Oromoo Tufaa Munaan ta`uu
- Birbirsa fi Manni Gullallee kan bulchaa ture Qajeelaa Dooyyo
- Teechoo kan bulchaa ture Guddataa Araddoo
- Boolee Kan bulchaa ture Shubu Ejersaa
- Boolee Bulbulaa kan bulchaa ture Soraa Lomee
- Kolfee kan bulchaa ture Axale Jatanii
- Qaraniyoo/Dalattii kan bulchaa ture Jamo Dabalee
- Jarsaye kan bulchaa ture Galatee Ashate
- Yakkaa kan bulchaa ture Abeebee Tufa
Karra Shanan Finfinnee[gulaali | lakkaddaa gulaali]
- Karra Qirxi – karra gara kaaba geessu
- Karra Qoree – karaa Jimmatti geessu
- Karra Allo- Karaa Walloo/Daseetti nama geessu
- Karra Qaallu/Qaallitti- karaa Bsiooftuutti nama geessu
- Karra Gafarsaa- Gara dhiyaatti nu geessu
Ona bulchiinsa Finfinnee[gulaali | lakkaddaa gulaali]
- Ona Caffee Tumaa
- Finfinnee – Hora saawwan gullallee fi galaan araabaa turan amma bakka Filwuha jedhamu ssana.
- Hurufa Boombii- Bakka maqaan ammaa jaanmedsaa, Embasii Egypt, Hospitaala minilik, bakka qubtuma waraanaa isaanii godhatan dha.
- Dirree Caffee Araaraa- Bakka amma Yuniversity kilo jaha/sidist kilo/, Hospitaala Yakkaatiti 12 jedhamu dabalatee fi naannoo isaa jiru dha.
- Dhummuggaa – bakka amma Ginfillee jedhamu irra ture.
- Keelloo Masqalaa- Bakka amma kilo yuniversity kiiloo Afur jiruu, parlaamaa, Bataskaana qiddist Maramii, fi qiddist Sillasee, bakka amma baasha waldeechilot jedhamu, fi bakka amma xiyyit beet jedhamu.
- Tulluu Heexoo Diimtuu – bakka amma masaraan mootummoota habashaa jiru, taboti gabrelii jiruu, buufata polisaa 6eessa fi bakka baahitaa jidhamu.
- Dhaka Araara – Bakka amma fit berr, bakka police garaj jedhamu, bakka amma hooteelli sharaatan jiru, bakka etege mask jedhamu, fi bakka amma hoteelli hilton jiru.
- Qarsaa- kun ammoo bakka amma kasanchis jedhamu irraa kaasee haga xizzit bet jedhamutti ammata
- Awwaaroo- bakkuma amma awwaaroo jedhamu dha
- Hulluuqo kormaa- bakka amma bataskaanni esxifanos jedhamu jiru, bakka amma masqal addababay jedhamu, fi bakka amma raas birru safar jedhamu ammata.
- Hora finfinnee- bakka amma filwuha jedhamee beekamu, bakka mana masaraa mootummaa isa lammaffaa fi awwaaree dabalata.
- Dolloo Biddeena – bakka amma baqlo beet,gotaraa fi walloo safar jedhamu
- Dabaso – bakka amma lagahar mashulakiyaa jedhamu.
- Haada Amma – bakka amma teelee Garaje, bataskaana carqos jedhamu jiru kana turan.
- Ona birbirsa yaa´i goroo
- Waddeessa – bakka amma pizassaa, charchar godanaa, fi araadaa giyorgis jedhamu kana
- Maarama Birbirsa – bakka amma bataskaanni gorgis jiru
- Ona qarsaa
- Hurufa Raaree – bakka amma buufati konkolaataa dhaabbatu, bakka amma raas ganamee safar jedhamu fi addisuu mikaêl dabalatu dha.
- Sokorru – Bakka amma hospitaala Amanu´el jiru, bakka amma dhaabbii midhanii(ehil baranda), masalamizaa, fi kuas meedaa jedhamu ammata.
- Sulula garbii – Bakka amma taklahymanot fi cid tara jedhamee beekamu ture,
- Garbi – bakka amma sangaa tara fi ambaxxa makkalakayaa jiru sana dha,
- Qarsaa – bakka amma markaatoo jedhamu, amerikaan gibbii, fi masgiida Anuwaar isa gudda fi naannoo isaa dabalata.
- Baro Kormaa – bakka amma gollaa mika´el, ras tasamma safar, hospitaala xiqur ambassaa, fi bakka waajirrii dhimma daangaa cehuu (imegrashin) jedhamu ammata.
- Dache Golbaa – bakka amma addis katamaa jedhamu kana
- Ona gullallee ykn mana Gullallee
- Adaamii- bakka amma bataskaanni rufaa´el jedhamu jiru, sameen mazagajaa, fi sameen total jedhamn fi naannoo ishee ammata
- Didiimtu – bakka amma shogolee jedhamee beekamu ammata.
- Qaallee – Bakka amma askoo jedhamu
- Fiichee – Bakka amma dahannoo xaliyaani ykn xaliyaan mishig jedhamu.
- Kattaa – ammas kattaa jedhaama
- Burayyuu – Bakka amma burrayyuu, fi gafarsaa jiru dha,
- Harbuu Irreechaa – bakka amma raas hayiluu safar jedhamu
- Ona Abbichu
- Burqaa Ejeree – Bakka amma enxooxxoo kidana mirat jedhamu, fi bakka amma Imbasiin faransaay irra qubatee fi naannoo isaa.
- Baddaa Ejersaa – Bakka amma Iyyasuus ras kaasaa safar jedhamu
- Huruma – Bakka amma Imbaasiin Faransaz, Xalizaani fi bataskaanni Aabboo jedhamu jiru ammata
- Ona xiixaa (enxooxxoo)
- Haxxee laalii – bakka amma shiroo meedaa fi enxooxxoo maramiin jiran fi naannoo isaa ammata
- Muujjaa – bakka amma shiroo meedaa jiru keessatu itti waamama.
- Waayyuu – bakka amma qacanee madanalam jedhamu ture
- Karaa Qorxii – bakka amma balay yallaqaa mangad jedhamuu fi samen bar jedhamu ammata.
- Ona ekkaa
- Burqaa Qorichaa – Bakka amma yakkaa mika´el xabal, laga qabbana, fi lga daadhii jiran dabalata
- Karaa alloo riqicha – Bakka amma Imbasiin engiliz, Imbasiin Jarmany, fi Imbasiin Raashaa jiran dabalata.
- Harbuu – bakka amma gurd shoolaa jedhamu dha
- Kotabee – Ammas kotabee jedhama
- Doqaa Booraa – Bakka amma haya hulat mazoriyaa jedhamu dabalata
- Ona Boolee
- Garjii – Ammas garjii dhumaan beekama
- Bulbulaa – Ammas Bulbulaa dhan beekama
- Warra ganuu – Ammas warra ganuun beekama
- Ona Teechoo
- Golboo – bakka amma Marqos, warshaa qadaaddi (qorkii), qaallitti, qeeraa, gofaa jedhaman ammata.
- Lumee – bakka amma bataskaana yooseef jiru kana dabalata
- Laaftoo Tumtuu – bakka amma bunnaa bord jedhamu ammata
- Jaajaa – bakka amma biheere tsigee jedhamu ammata
- Tulluu ejersaa – bakka amma hannaa marizaam jedhamu ammata
- Tulluu dheertuu – bakka amma gofaa beetamangist jedhamu ammata
- Baaboo – bakka amma addisuu qeeraa jedhamu dabalata
- Sammuu Gullallee – bakka amma meettaa darichaa jedhamu ammata
- Ona Caffee Annanii
- Caffee muudaa – Bakka amma manni murtii ol aanaa jiru (lidataa) ammata
- Harbuu – Bakka amma meksikoo, mana barnoota tagbaara id jiru, mana adabaa finfinnee, bakka saar bet jedhamu, bakka geejjaa safar jedhamu, mana barnootaa dajjaa baalchaa, bakka oomisha dhugaatii wazin xajji, bakka oomisha kokaa kollaa dabalata,
- Harawaa – bakka amma oomishini haadaa jiru ( qaacaa fabrika) jedhamu dabalata.
- Ona Jaarsayu
- calcali – bakka amma sar bet jedhamu dabalata
- Mardee – bakka amma arogee awropilan marefiza, midir xor, ganda tolasaa, fi raphii jedhaman ammata
- Bakkanniisa – bakka amma makkaanisaa jedhamee waamamu dha.
- Ona Kolfee
- Daalattii – bakka amma qaraniyoo jedhamee waamamu,
- Labu – bakka amma siga meeda, taxaq xor safar jedhamu ammata
- Xaro – bakka amma axanaa taraa fi faxino darash jedhamu
Weerara Finfinnee[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Hawaasin warra Amaaraa Manze jalqaba jaarraa 18ffaa tti babal'achuu jalqabee, bara Sahle Sellassie, jechuun akaakayyu Menelik mootummaa dhaabbate. Sahle Sillaseen Motomaa Manzee ykn Shawaa bara 1813 amma 1847tti waggaa 34 bitee. Waggaa-waggaatti si'a lama ykn sadii Oromoota ollaa isaa turan weeraraa kan ture Sahle Sellaaseen, akkuma bare bara 1843 keessa Finfinne weerare.
Namtichi Major W. C. Harris jedhamu, mootummaa Inglizii irra Sahlee Sillaaseetti ergamee, baatii 18fi Sahle Sillaasie wajjiin yeroo turetti weerara Sahle Sellaaseen Oromoo irratti geggeessaa ture dukaa deeme argee, hubatee, macaafa "The Highlands of Aethiopia (1844)", jedhamu barreesse. Harris kitaaba isaa keessatti kutaa Bobbaa boojii fi Saaminsaa (saamichaa) jedhu jalatti wa’ee Finfinne yeroo gabaasu "tikeen saanii, balaa itti dhufaa jiru hin beekne; hidhatani hin baane; nagaan loonsaani tiksata jiru; inni kaani maasi-isaa keessaa hoji-isaa hojjetataa jira; maatiin isaanii weeddisaa mana bira dalagatu; aduu dhihuuf deemti, laafaf mukni ifaa shee gammaachuu gudaan waan calaqsani fakkaata. Garuu osoo aduun hin seenin, badii guddaan biyya kanairra diriisuuf, warri akka bineesaa nama nyaatani kumaataman itti dhangala’a jiru" jedhun ture. Sahle Sillaaseen Nafis abbaa iisaatiin yeroo gabaabaaf erga mar'atee booda, gara waraanasa isaatti galagalee, "Waaqin abbootii keenya, nu ha jabeessu!" jedhee ibidda fi meesha waraanaan akka Oromo irratti bobba'an ajaje.
Warranni Amaaraa, otoo Oromoon hinbekini akka galaanaa ganda Oromoo irra dhangala'e. Oromoota lubbusaanii baasuuf baqatan ari'aa, midhaan ga'ee ala jiru barbadeessaa, loon ala dheedaa jiru ooffachaa biyyaa Oromoo balleessuu eegalan. Ibiddi isaan mana fi qabeenya naannoo weeraran kanatti qabsiisanii fagoo mul'ata ture. Aarri manaaf midhaan gubatu gama-gamatti lafaaf waaqa kan dukkaneesse ture.
Yeroo gabaabaaf erga boqotanii booda biyya Ekkaa [Yakkaa] Oromoo, kan duraan barbadeessanii dabran keessa, bobbaasaanii itti fufan. Sa'aa 14 farda fi gaangoon gara maaylii 50 erga deemanii booda waraanichi boqotuuf dachaa Yakkaa keessa buufate. Fardi fi gaangoon hiikaman midhaan ga'ee ala dhaabbatu keessa gad-dhiifaman. Loon kuma hedduun lakkaawwamu, karaa dheeraa oofamee kan dhufe walitti qabanii erga iddoo tokkotti itisani booda, Sahle Silaaseen gammachuu guddaan halkan sanaf bakkaa bulu qabate.
Wae’ee lafa bulti waraana Amaraa yaggu katabu Harris akkana jedha: Sagaleen lafa bultii isaaniti halkan gutu dhaga’amu waan raajitti: Karaa tokko sagalee loon Oromoo goolamee, iyyaaf booyicha durbaa fi dubartii Oromoo booji’aan itti roorrisaa jiruu yaggu ta’u; kara gara biraa moo kanatti makamee kan gurraa nama dhuuchu, abidda marsee, fooni dheedhi hoori saame nyaachaa 'fukkaraa' fi 'qarartoo' waraani Amaaraa godhaa bulee dha. Sagalee kanatti dabalame hirriba kan nama dhorgu, abidda gamaaf gamatti mandaroota Oromootti gubaa jiru halkan gutuu biyya akka gucaa ibsaa bulusaati jedha.
Waggaa 40 caalaa Saahile Sillaaseen Oromoo sama turee bara 1847 keessa ni du'e. Achii booda kan ilma isaa kan Hayilee Melekot tu itti aane. Innis Oromoo hadamsee samuu itti fufe..Garuu bara dheera hin jiraanne. Bara 1855 ni du’e. Waggaa kudhan booddee ilmi isaa Minilik nugusa shawwaa ta'e. Saahile Sillaaseen deebi'e deddeebi'e Ormoo ha wareeru malee, biyya Oromoo qabachuus ta'e keessa turuu hin dandeenye. Qawwee Oromoon hinqabane haa qabatuu malee, Oromoo mo’ee of jallatti bulchuu hindandenyee. Eega kan Saahile Sillaaseen dadhabe Miniliki raawwachuu danda'e. Oromoo weraree saamuu qofaa utuu hinta'in, biyya Oromoo koloneefachuu danda'e.
Oromiyaatti mootumaa isa babaldhisaa, Minilik jalqaba bara 1881 dhufee qarree Inxooxxoo irratti teessoo ijaarate. Achi qubachuunsaa lammii Oromoo kan humna Amaraan hin cabin naannoo sana waan jiraniif loltuu isaanirraa of eeguuf ture. Hata'u malee gargaarsa ganntuu lammi kan akka Goobanaa qabatee wagga yartu booda Oromota nannoo Finfinne mo’u danda’e.
Egaa kana booda, Minilik Inxooxxoo dha gad bu’e magaalaa isaa Finfinne irratti ijaarachuu kan danda'e. Lafa Oromoo balabatoota Habashaa fi loltuu isaaf hiree, bara baraan magaalaan babal'achaa dhuffe. Ilmaan Oromoo kan kumaatamaan lakkaawaman qe'ee isaaniiti akka buqa'an godhaman. Lammiin Oromooo qe'ee isaaniitii buqa'an hedduun gara kibba deeman. Kaan gara lixaatti godaanan.
Wa’ee Finfinnen Menelikiin qabamuu, Oromoo tokko 'Inxooxxoo dhaabatani' jedhee kan aarii isaa geerarsaan dhageessise dhaloota dhalootatti darbee jira. Geerarsisaa akkas jedha:
Inxooxxo dhaabatanii Caffee gadi ilaaluun hafe Finifinnee loon geesaani Hora obaasuun hafe Tulluu Daalattii irraatti Yaaiin Gullallee hafe Gafarsattii darbanii Qoraan cabsachuun hafe Hurufa Boombii irraatti Jabbiilee yaasuun hafe Bara jarrii dhufani Loon keenyas indhumani Eddaa Mashashaan dhufee Birmadummaanis hafe!
Teessuma lafaa[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Finfinnee kan argamtu lafa olka'aa 2200 m fi naannoo magariisatti argamti.[1] Gara gajjallaa Mount Entoto fi laga Awash argama. Gara gadi aanaan ammoo kan jiru naannoo Bole International Airportiti. Finfinneen Kibbaan qixa galaanaatiin 2326m fi 3000m gara Entoto Mountains Kaabaatiin kan olka'u.
Qoqqoodama bulchiinsa magaalaa Finfinnee[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Bulchiinsi magaalaa Finfinne kutaalee bulchiinsa Magaalaa 10tti qoqqoodamtee bulaa kan jirtuudha. Kutaa Magaalaa 10 fi Aanaale 106 qabdi.[2][3]
Kutaa maagaalaa[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Kutaalee magaagalittii 10 armaan gadii tarreefamaniiru.
Wabii[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Geessitu alaa[gulaali | lakkaddaa gulaali]
- ↑ "NGA: Country Files". Earth-info.nga.mil. Archived from the original on 4 May 2012. Retrieved 5 May 2012.
- ↑ "Finfinnee city website (site map, see the list in "Sub Cities" section)". Addisababacity.gov.et. Archived from the original on 3 July 2013. Retrieved 11 December 2013.
- ↑ "Article at unhabitat.org (map of Finfinne, page 9)" (PDF). Archived from the original on 24 April 2011. Retrieved 11 December 2013.
- ↑ "Addis Ketema page (Finfinne website)". Addisababacity.gov.et. Archived from the original on 14 December 2012. Retrieved 11 December 2013.
- ↑ "Akaky Kaliti page (Finfinne website)". Addisababacity.gov.et. Archived from the original on 16 October 2013. Retrieved 11 December 2013.
- ↑ "Arada page (Finfinne website)". Addisababacity.gov.et. Archived from the original on 11 January 2013. Retrieved 11 December 2013.
- ↑ "Bole page (Finfinne website)". Addisababacity.gov.et. Archived from the original on 25 November 2013. Retrieved 11 December 2013.
- ↑ "Gullele page (Finfinne website)". Addisababacity.gov.et. Archived from the original on 5 November 2013. Retrieved 11 December 2013.
- ↑ "Kirkos page (Finfinne website)". Addisababacity.gov.et. Archived from the original on 3 December 2013. Retrieved 11 December 2013.
- ↑ "Kolfe Keranio page (Finfinne website)". Addisababacity.gov.et. Archived from the original on 3 December 2013. Retrieved 11 December 2013.
- ↑ "Lideta page (Finfinne website)". Addisababacity.gov.et. Archived from the original on 3 December 2013. Retrieved 11 December 2013.
- ↑ "Nifas Silk-Lafto page (Finfinne website)". Addisababacity.gov.et. Archived from the original on 4 January 2013. Retrieved 11 December 2013.
- ↑ "Yeka page (Finfinne website)". Addisababacity.gov.et. Archived from the original on 3 December 2013. Retrieved 11 December 2013.
- ↑ "Oromia zone". oromiyaa.gov.et.
- ↑ "sirni hundeeffama Godina Baalee Bahaa". obnoromia.com (in oromo).


text:
”Diina waloo waan qabnuuf, dhimma waraanaa irratti wal deeggaruuf TPLF waliin wal taaneerra,” jechuun ajajaa olaanaan Waraana Bilisummaa Oromoo Kumsaa Dirribaa BBC’tti himeera.
(BBC Afaan Oromoo) — Oromoon TPLF waliin walitti dhufeenya akkami akka qabu ifadha kan jedhu Kumsaan, yeroo TPLF dhaabota kaan waliin tahuun Itoophiyaa bulchaa ture uumanni Oromoo wareegama guddaa kaffalaa akka ture hima.
“Erga wareegama guddaa kaffalee haalicha jijjiree immoo, wareegama sana caalu argamee hin beekne, nameenyaa isaa xiqqeessetu isa mudate. Kanaaf diina waloo qabnu irratti waliin qabsaa’uuf wal tahuuf dirqamne,” jedha.
Mootummaan Itoophiyaa TPLF fi WBO (kan ABO-Shanee jedhuun) ‘diina Itoophiyaati, biyyattii diiguuf waliin hojjechaa turan’ jechuun irra deddeebiin himaa ture. Gareen lamaan dhaabbilee shororkeessitooti jechuunis paarlaamaan mootummaa federaalaa labseera.
Humnootni TPLF ji’oota sagal darbaniif mootummaa Itoophiyaa waliin waraanarra jiru. WBOn ammoo humna riphee lolaa Lixa Oromiyaa, Kibbaa fi Gidduugaleessa naannichaa keessatti mootummaa lolaa jirudha.
Waggoota dheeraaf diina walii kan turan TPLF fi WBOn mootummaa Itoophiyaa kuffisuuf gama waraanaan wal tumsuuf waliigaluu fi tumsa gama siyaasaan godhamuf mariin itti fufee akka jiru mirkaneessaniiru.
Hogganaan TPLF, Dr Dabratsiyoon G/Mikaa’el, gama isaatiin WBO waliin haasaan taasifamaa jiraachu mirkanneessuu Rooyitars gabaaseera.
Dubbii himaan TPLF Geetaachaw Raddaa, akkasuma ”waliigaltee tokkorra gahuuf hojiin hojjetamaa jira,” jechuun Rooyitarsitti himaniiru. Dabaluunis ”egeree Itoophiyaa irratti warreen gahee qaban waliin hojjechuun waan haaraa miti,” jechuunis dubbatan.
Seen-duubee WBO fi TPLF
ABO fi TPLF seenaa siyaasa Itoophiyaa keessatti erga hundaa’anii dhaabota umurii dheeraa qabanidha. Waraanni Bilisummaa Oromoo damee waraanaa ABO tahuun qabsoo mootummaa Dargii irratti gaggeessaa ture.
TPLF akkasuma mootummaa dargii irratti qabsoo cimaa gaggeessuun akka kufu gochuu keessatti shoora ol aanaa taphateera.
Qaamolee lameen erga mootummaan dargii kufee mootummaan ce’umsaa yeroo hundeeffamus qunnamtii qabaachaa turan.
Garuu bara 1991 wal dhabdee gidduu isaaniitti uumameen ABO’n mootummaa Chaarteraa keessaa yommuu bahu, ol aantummaa siyaasaa fi humna waraanaa biyyaatti kan of harkaa qabu TPLF gaaga’ama hamaa waraana ABO fi hoggantoota isaa irraan gaheera.
Ergasii ABOn biyyaa bahuun mootummaa adda durummaan TPLFn hogganamu irratti qabsoo hidhannoo gaggeessaa ture.
TPLF aangoo siyaasaa harkaa qabu bara 2018tti ture fincila uummataan dhabee, MM Abiy Ahimad aangootti erga dhufaniin booda, wal dhabdeen mootummaa giddugaleessaa waliin qabu bal’achaa dhufuun Sadaasa 04, 2020 gara waraanaatti seene.
MM Abiy aangootti erga dhufuun booda gara biyyaa deebi’uun gara qabsoo nagaatti kan gale ABO irraa cabuun qabsoo hidhannoo gaggeessuuf bosonatti kan hafe WBOn waggoota sadan darbaniif mootummaa waliin waraanarra jira.
Mootummaan Itoophiyaa ABO-Shanee jechuun kan waamu WBO ergamtoota TPLF jechuun irra deddeebiin himata.
Waggoota sadan darban gareewwan lameen waliin ta’uun Lixaa fi Kibba Oromiyaa keessatti ajjeechaa fi miidhaa gara garaa uummata nagaa irraan geesisa turan jechuun himata.
Gareewwan lamaanuu amma dura hariiroo qabaachuus ta’e, lammilee nagaarraatti ajjeechaa fi miidhaa geesisuu haalaa turan.
”Oromoon madaa qaba”
Uummanni Oromoo uummata biyyattii kaan waliin bulchiinsa TPLF mormuun qabsoo hadhawaa gaggeessaa turuun akka dhaabni kun aangoo gidduugaleessaa irraa ka’u gochuun ni beekama jedha maqaa qabsoo ‘Jaal Marroo’ jedhamuun kan beekamu Kumsaa Dirribaa.
”Oromoon madaa qaba. Yeroo fudhannee baay’ee irratti mari’annee haala rakkoo furuu danda’uun, ammoo faayidaa Oromoon barbaadu sharafuu karaa hin dandeenyeen yeroof TPLF waliin diina waloo waliin qabnu kuffisuu irratti bifa waraanaan waliin hojjechuu irratti wal hubannoorra geenyeerra,” jedha.
”Gootummaa si barbaada. Murtii fudhachuu si gaafata. Kana dura hariiroo hin qabnu. Ammas gargaarsa irraa barbaannu hin jiru, hin jiraatus.
“Siyaasa keessa taphatu jira. Siyaasni yeroo haaloo hin qabnetu jira. Diinni dhaabbataas tahe firri dhaabbataan adunyaarra hin jiru. Yeroo ilaaluu fi yeroo waliin tarkaanfachuu barbaada,” jechuun akkamiin akka diina isaanii kan ture TPLF waliin dhaabbachuuf waliigalan irratti dubbate.
Wal amantaa gidduu isaanii jiru irratti kan gaafatame Marroon ”egaa inni kun kan yeroon furu taha” jedha.
“Barri 2021 bara 1991 tahuu dhiisuus, tahuus danda’a. Dammaqinsi uummatni Oromoo haala siyaasaa har’aa fi haala qabsoo TPLF bara 1991 fi isaa as jiru irratti adda. Haala siyaasaa biyyattii amma jiru irraa siiqanii ilaaluurra itti siqanii waliin hojjechuutu caala jenne murteesine” jedhe.
Mootummaan Itoophiyaa qaamoleen lamaan akka waliin hojjechaa turaniif biyya nagaa dhowwatan himataa ture. TPLF deeggarsa leenjiif meeshaa waraanaa WBOf gochaa akka tures himaa ture. ”Sadarkaa sanarra har’ayyuu hin geenye,” jedha Marroon.
“Mootummaan Itoophiyaa meeshaa waraanaa eessaa fi eenyurraa akka fudhannu nuuf hin eeyyamu. Garuu dhugaan jiru gargaarsi [TPLF] irraa fudhannus gaafannuus hin jiru,” jedha.
Hariiroo isaanii irratti gaafatamee tibbana ji’a tokkoof walakkaa kan tahuf waliin dubbataa turuun kanarra geenye jedhe.
Waliigaltee isaanii kana irratti bal’inaan dubbachuu kan hin barbaanne Marroon, ”ammatti waliigalteen jiru dhimma waraanaa irratti. Isaan Tigiraay keessatti, nuyi Oromiyaa keessatti wal hubachuuf wal taane,” jedha.
“Fuulduratti gama siyaasaan akkamiin waliin hojjechuu dandeenya kan jedhu irratti marirra jira. Sun fuulduratti kan baramu taha,” jedhe.
Kaayyoon qabsoo WBO maali jedhee gaaffii BBC’n dhiyeesseef ”Uummanni Oromoo cunqursaa jalaa bahee mirga hiree murteeffannaa ofii isaa akka murteeffatuufidha” jedha.
WBOn gidduu kana Lixa Oromiyaa, Gidduugaleessa, Kibba, Bahaa fi Kaaba Oromiyaa keessatti duula gaggeessa jiraachuus himeera.
Waamicha karaa nagaa rakkoo furachuu ilaalchisee kan gaafatame Marroon, “karaa gaaffii sabaa fi sab-lammii deebisuu danda’uu fi mirga uummata keenyaa kabachiisuu danda’u taanaan ni simanna,” jedha.
“Garuu yeroon isaa waan itti darbee fi mootummaanis fedha waan qabu miti,” jechuun deebise.


text:
Saamichaa Lafa Qotee Bulaa Oromoo Maqaa Mana Waliin Jireenyaa (Kondomiiniyeemii) jedhuun Qofaan Raawwatamee jiru haala kana fakkaata.
Hojiin Ergamtuu Wayyaanee OPDO, Oromiyaa samsisuu, Ajjeesisuu, hiisisuu fi Ergamtee Buluu Malee Mirga Oromoo kabachiisuuf Aangoo tokko illee hin qabdu!!
Qonnaan Bultootni Oromoo Naannawaa Finfinneetti Argamaan Maqaa Manneen Waliin Jireenyaa(Kondominiyeemii) jedhuun Lafa qonnaa fi Lafa jireenya isaanii Walumaagalatti 7,000 Heektaara olitti kan Lakka’amu irra Buqqifamuun Jireenya waardiyyummaa fi Hojii guyyaa hojjechuun jiraachuuf saaxilaman!! Fakkeenyaaf Maqaa Kondominiyeemii qofaan :
1. Burraayyuutti Manneen kondomiyeemii lafa qotee bulaa hektaara 570 olii irratti ijaaramee jira,
2. Karaa Kibbaa Naannoo sabbataatti manneen Kondomiyeemii lafa qotee Bulaa Oromoo Heektaara 1000 olirratti ijaarame argama,
3. kibbaan Bakka Jamoo jedhamutti lafa qotee bulaa hektaara 1400hk lafa Oromoo irratti Manneen kondominiyeemii ijaaramanii argamu.
4. Kaaba Bahaa Finfinneetti immoo Laga Xaafootti:
A. Mana Jireenyaa(Real State Rooppak) jedhamu lafa qotee bulaa kan abbootiin qabeenyaa Wayyaanee dhalootan tigree ta’an Laga Xaafootti qotee bulaa irraa kaasuun ijaarratte lafa Heektaaraa 200hk irratti, ijaarratan .
B. Laga Xaafootti mana jireenyaa (Real State CCD) jedhamuun kan beekamuu lafa qotee bulaa irraa kan fudhatame Keektaara 416 Lafa Qotee Bulaa Oromoo irraa fudhachuun ergamaa Wayyaanee Dr Massalee kan jedhamu barsiisaa yuunibarsiitii Finfinnee kan ta’ee fi nama Master Pilaanii Finfinnee hojjechuu keessatti harka guddaa qabutu Real state irratti ijaaree jira.
C. Ammas Xaafootti Manneen kondominiiyeemii bakka Abadoo jedhammutti block 36,000 kan ijaaramee jiruu , dHagaa bu’uraa ergamaa Wayyaanee OPDO Mulaatuu Tashomeetu ka’ee amma Ijaaramee lafa Qotee bulaa heektaara7000 qabatee argama.
D. Ammas Lagaa Xaafoo , Bakka Hayat jedhamutti Manneen Kondominiiyemmii lafa Qotee Bulaa hetaera 650 irratti ijaaramee kan jiru,
5. Bahaa Finfinneetti kan Argamu Diimtuu bakka jedhamutti Manneen Kondominiyeemii Block 45,000 kan ta’ee Lafa qotee bulaa 750hektara irratti ijaaramee kan jiruu,
6. Akkasumas baha Finfinnee bakka Marii CMC, Hayat jedhamanitti Manneen Kondominiyeemii lafa qotee bulaa Heectaara 1400 irratti ijaaramanii argamu.
7. Xuraawwaan Magaalaa Finfinnee Keessa Ba’uu immoo qilleensa Summeessuun ilmaan Oromoo, Hawwaan Oromoo, Daa’immaan Oromoo fi beelladootni Oromoo illee dhumaa jiraachuun ibsame jira. Dhiyeenya Kanaa Xuraawwaa hedduun Guuramee Naannoo Sandaafaa Bakkeetti guuramaa utuu jiruu Qilleensa summeessuun ilmaan oromoo sadii battalatti wareegamanii jiru.
Abbaan Lafaa Dhabee Lafasaa Qotatee Waan irra jiraatu, Wardiyaa dhaabatee bulaa, Hojii guyyaan jiraata. Jiruun Garbummaa waan hundumaa Caalaa Boqonnaa namaaf hin kennituu, Kanaafuu Oromoo Gara Lafa kee fi Qe’ee keetti deebi’ii lafa kee fi Qe’ee kee irratti du’ii falmadhu!!
Kanneen Maqaa Liizii, fi Investimentii , Warshalee adda addaan Saamichi rawwatamee jiruu fulduratti fakkeenya waliin isiniif dhiyeessina!!
Injifannoon uummata Oromoof!!
Ibsaa Nagaasaatiin


text:
(Oduu, Oromedia, 17 Okoloolessa 2014) — Yeroo garaa garaatti Itoophiyaa haarosuuf fedhii akka qabu ibsaa kan jiru, Dr Diimaa Nagoo, torbee kana keessa Finfinnee deemuun dhagayam.
Maddi keenya Finfinnee irraa akka gabaasetti, Dr Diimaan Finfinnee erga gahee booda qondaltoti OPDO waliin walarguun beekame.
Turtii haga ammaa keessatti namoota hagoo isaanitti dhiyaatan waliin dhimma qabsoo Oromoo biyyatti deebisuu fi karaa nagaa hojjachuu irratti haasaáa jiran.
Mariin ammaaf ifatti himame jiraachuu baatus, warri dhimmicha quba qaban akak ibsanitti, Dr Diimaan haala ummati Oromoo keessatti argamu hubannaa gahaa hin qaban.
Yeroo mootummaan Itoophiyaa filannoo bara dhufuuf qophiitti jiru kana, Dr Diimaan Finfinnee deemuun isaa paartii dhiyeenya kana tolfatan ODF galmeessisuuf akka taétti dubbatamaa jira.
Oduun gara biraa ODF filannoo bara dhufu Itoophiya akeessatti gaggeeffamu irratti hirmaachuuf iyyannoo galfatu illee haga yoonaatti boordii filannoo irraa deebii hina rgatiin akaka jiru amdeen gabaasan.
ODF galee akak dorgomuuf fedhii guddaa qabaatu iyyuu, warri TPLF garuu shakkii waan irraa qabaniif hayyama kennuun dura ODF qorachuu fi duubbee isaanii xiinxaluutti akak jiran keessa beektoti Oromidaf ibsanii jiru.
Oduun walqabatee nu gahe akak ibsutti, Dr Diimaan Finfinnee kan deeme sirna awwaalcha amaatii isaa kan Aadde Tsahaay Tolasa irratti argamuuf jedhameera.
Seenaa qabsoo Oromoo keessatti waantita faallessaa dhiyeenyatti yaadataman keessaa tokko Dr Diimaan “ABOn kan hundeeffame warra Itoophiyaa irraa adda taúuf malee walabummaa Oromiyaaf hin turre,” jedhan.Hunda caala kana anma dhibu immoo, Ob Leencoo Lataa bara 1990moota gara jalqabaa keessa Ob Ibsaa Guutamaan hiiksisa’ jedhanii Finfinneen bahuu dha. Yeroos ana keessatti immoo waraanni ABO kuma 20 manneen hidhaa keessatti gidirfama jiraachuun kana yaadatamuudha.
Source: Oromedia