text:
Nama akkanatti ummata keenya fixaa jiru kana beekuu fi gocha isaa galmeessuun barbaachisaa dha. Yeroon seeratti dhiyaatee adabamu fagoo miti!
Seenaa Yohaannis Fiixee (1975-2019) gabaabaatti.
Yohaannis Fiixee jedhama. Kan inni dhalate abbaasaa Obbo Fiixee Yaadataa irraafi haadhasaa Aadde Alamiituu Daaqaa irraa bara A.L.H 1966 (ALO bara 1975) tti Godina Qellem Wallaggaa Aanaa Yamaalogii Walal Ganda Awusaa Saasii Bakka Masaraa jedhamtu keessatti dhalate. Abbaan Yohaannis ijoollee 17 qaba. Yohaannisis abbaa isaatiif mucaa dhiiraa 2ffaa yammuu tahu hangafoota durbaa lamaafi dhiira tokko of fuulduraa qabaachuudhaan ofiisaatii 4ffaa irratti dhalate. mucaa Umriin isaa barnootaaf yoo gahu mana barumsaa kutaa 1-4 Ganda Heellanche jedhamutti kan barate yoo tahu kutaa 5-8 Mana barumsaa Gomoritti akkasuma kutaa 9-10 immoo Aanaa Haawwaa Galaan magaalaa Gabaa-Roobii mana barumsaa barumsaa Gooticha Oromoo Buraayyuu tti baratee xumure.
Barnoota isaa akkuma xumureen fedhiifi hawwii yuuniversitii galuu qabaatus sababa abbaan isaa Oromummaa isaa qofaaf jibbamee saroota wayyaaneetiin ariyamee waan biyyaa baafameef maatiifi obboloota isaa warra quxusuu guddisuufi barsiisuu akka dirqamaatti fudhatee barnootatti nagaa dhaame.
Achumaan niitii fuudhee maatiis horatee abbaa ijoollee 4 ture. Dhiira 3 dubara 1 maqaansaaniis
1.Biqiltuu
2.Eebbisaa
3.Damee
4.Qananiisaa jedhamanii waamamu.
Yohaannis hojii daldalaafi qotiisaa irratti bobba’uudhaan maatii abbaasaafi ijoollee isaa jiraachisaa ture. Erga guddatee jalqabees roorroofi cunqurfamuu saba isaa irra gahu argee akkuma abbaa isaa balaaleffachuu jalqabe. Balaaleffachuu qofa utuu hin taane yeroo adda addaatti qaamota mirga saba Oromootiif falman waliin dhoksaafi mullinatti falmii hadhaa’aa geggeessaa ture.
Yohaannis nama garraamii,arjaafi gara laafessadha. Maatiin inni irraa dhalate maatii Oromummaadhaaf quuqamaniifi hanga har’aattis Oromummaa isaanii qofaaf maatii gidiraa guddaan irra gahaa jiruudha. Cunqurfamuun isaanii kunis Yohaanisitti waan booree galcheef obsee ilaaluun itti ulfaate. Kanumarraa ka’uudhaan dhoksaatti dhaabota bilisummaa Oromoo kanneen akka ABO waliin tahuun bulguu dhiiga uummata keenyaa dhugaa ture biyyeetti dabalaa ture.
Yohaannis gara laafessa tahuu isaarraan kan ka’e nama kamiinillee kabajaaf ulfinaan simata ture. Yeroo harka basaastotaatti kufee dabarfamee harka saroota wayyaaneetti kennamaa tures Oromummaa isaatti utuu hin qaana’in ija jabinaan falmataa ture. Mana hidhaatti reebichi hamaan,dheebuun,beelli, daaruun isa dadhabsiisuu hin dandeenye. Haalli garagaraa utuu isa hin jilbeeffachiisin hanga wareegametti lubbuu isaa kennee qabsa’aa ture. Bara fincilli diddaa garbummaa akka malee ho’ee finiinettis wayyaaneef utuu hin gugguufin qeerroo hiriirsee falma jabeessaa tureera.
Hojiin isaa kun jela deemtota wayyaaneefi buchulloota isheetti mata-dhukkubbii hamaa ta’ee taa’uuf ijaajjuu waan dhorkeef Yohaannisitti sababa dharaa barbaadanii hiisisaafi rakkisaa turan. Qeensa miillaa isaa kan miillaa mirgaaf bitaa tumanii erga irraa caccabsanii booda kana booda afaansaa qabaatee ta’a jedhanii yaadanis inni lafuma dhukkubsatee taa’utti falmachuu hin dhiisne ture.
Hawaasa keessa jiraatu biratti yohaannis baay’ee jaallatamaa akkasuma arjoominaafi garraamummaa waaqni isa badhaaseen ilmaan namootaa faaraa tolaadhaan ilaalaa. Kanaanis isa xiqqaarraa hanga isa guddaatti hundumtuu onneesaarraa isa jaallata.
Baroota 1985 hanga 2003 tti yeroo garagaraatti dararaa mana hidhaatti isa mudateen nan sodaadhe jedhee hin teenye. Maatii isaa waliin gammadee, jireenya isaattis bashannanee jiraachuu utuu danda’uu garuu bilisummaa sabasaa,maatii isaa, ilmaansaatiif jecha qannoo dhiisee falmachuu filate.
ABO deggertanii nyaataaf dhugaatii dhiyeessitanii qallabaa jirtu himata jedhuun Abbaasaa Obbo Fiixeefi Haadhasaa Aadde Alamiituu,obboloota isaa dhiiraaf durbaa hunda walitti qabuudhaan reebicha dabalatee hidhaan maatii Yohaannisiin boqonnaa dhowwachaa ture.
Gidiraan gidiraa dabalachuudhaan itti hammaataa adeemus Yohaannis dullaa wayyaaneetiif gad-hin jenne. Ittuma fufuudhaan qabsaa’ota ABO kan akka Jaal Baqqalaa Caaliifi Jaal Dimbaashaa Lemmoo jedhaman biratti tooftaa dhukaasa adda addaa baratee isaanuma waliin dhoksaatti bosona bowwaa kan naannoo gaara walalitti argamtu keessatti socho’aa ture. Waggaa 25 oliif isaaf maatiin isaa rakkoo hammana hin jedhamne arganis gidiraa kamiin iyyuu keessatti maatii goototaa turan.
Utuma kanaan jiruu bara 2018 erga dhaabni ABO gara biyyaa seenaniis ifatti Abbaa Duulaa naannoo masaraa ta’uudhaan uummata Oromoo naannicha jiraatuuf harka mirgaa ta’ee falmaa cimaa taasiseera. Deggersa qofa utuu hin taane sodaa tokko malee jajjabee ta’ee wayyaanee garaashee gubaa ture.
Haaluma kanaan gaafa guyyaa 29-9-2019 galgala sa’aatii 11 irratti maalif ABO deggerta sababa jedhuun loltoonni raayyaa ittisa biyyaa mana isaatti marsuudhaan haadha manaa isaafi ijoollee isaa reebanii erga caccabsanii booda obboleessa Yohaannis Nabiyyuu Fiixee jedhamus hidhanii Utuu daa’imoonni xixxiqqoon garaa nama nyaattu “abbaakooo abbaakoo” hin ajjeesinaa jettee watwaattuu gara jabeenyaan rasaasa jahaan qaama isaa tumanii galaafatan.
Yohaannis lubbuun darbus, seenaan isaa, hojiin isaa bara baraan dhaloota biratti kabajaan yaadatama. Lubbuun isaa qabbana keessa haa jiraattu. Gumaan goota kanaa Bilisummaa Oromootiin baha!
Qabsaa’aan ni kufa; qabsoon itti fufa!!
Odeeffannoo: Tarkaanfii Ijibbaataa OPDO Tibbanaa
“Baadiyyaa Bakka Hundaatti Walgahi Uummataa Dirqamaan Kan gaggeessaa jiru Rayyaa itti Biyyaati. Waraanni ulee fudhatee akka Waraanaa Dargi reebee walgahi nama yaasaa jira.
Haala Komaandi Lixaa fi Kibba Oromia.
Yeroo Darbe Komaandi postiin Leenji Hoggansa Bulchiinsa Sadarkaa Gandaa Guutuu Oromiyaatti Leenji Guyyaa 10niif Dhimma Caasaa Gandaa deebisani ijaaruu irrati Ganda tokko irraa nama saddeti(8)filani leenjisani hojiitti bobbaasani turan.
Haata’u malee namoonni kun utuu waan itti leenji’an kana hojiirra hin oolchin achumaan dhiisani hafan. Namoonni leenji’a kun dubbii hamtuu kanaan Uummata keenya dararaa dabalaataa keessaa hin galchinu jechuun didan.
Dabaalataan haala yeroo keessaa hin gallu jedhani baayyeen isaani hojicha didan; kaan hidhaman; kaan immoo hojicha dhiisani magaalaatti galani ta’aa jiru.
Haata’u malee#Tibbana immoo OPDOn tarkaanfii ijjibbaataa fudhannee ammas deebifnee tooftaa jijjiirree ammas Bulchiinsa Ganda deebiifnee ijaarraa jedhani Walgahii Sadarkaa Aanaatti waamanii maree eegalani jiru.
Haaluma kanaan namoota bara mootummaa TPLF (Wayyaanee) Muuxannoo hoggansaa Caasaa Gandaa qaban Caasaa OPDO Moofaa Kaabinee Gandaa Durii fi Caasaa milishootaa durii kan yeroo amma hoji dhiisani Uummatatti makamani baadiyyaa keessa jiraachaa jiran Deebisani Caasaa Gandaatti filaa jiru.
Tooftaan kana Aanaalee akka Godina Qellem jalaa Aanaa jiran hunda jalatti tooftaa kanaan deebisaani Caasaa durii filaa jiru. Kana malees G.W.Lixaa Gimbi jalaas aanaalee akka Gulisoo,Haaruu,Hoomaa ,Ayira,Mandi,Qondaalaa,Qiltu kaarraa,begi.Najoo,Lataa etc.dhaa Caasaalee gandaa bara wayyaanee basaastummaan nama hiraarsuu fi dararuutiin muuxannoo hoggansaa gandaa cimaa qaban dirqamaan Uummanni walgahi bahee deebisee akka filatu godhani hojjetaa jiru.”


c: text/html

text:
“Dubbiin Taphaa Miti: Ibsa Ijjannoo Qeerroo Oromoo irraa kenname!
“Sabboonummaan Oromoo gootonni Oromoo Oromummaaf jedhanii lubbuu deebii hin qabne wareegudhaan hardha akka masaraa seenan isaan goote MM Dr.Abiyyin akka waan gadi xiqqaachuutti ilaallamuun sirna nafxanyaa deebisuuf sabboonummaa Oromoo irratti maqaa “Zaranyaa” jedhuun naafxanyoota wajjiin itti duulun tuffii guddaa Oromoo irraa qaban ifatti kan agarsiisuudha. Ummanni Oromoo erga Sirni #Atseewwanii diigamee takkaa akka baranaatti qophiin masaraa mootummaa keessatti qophaa’efii ifaan ifatti arrabsamee fi xiqqeeffamee hin beeku.
MM akkuma qabsoo qeerrootin aangoo dhuunfateen sabboonummaan Oromoo Oromoo xiqqeessitee saba guddaa gandatti galchite jechuun duula sabboonummaa irratti eegale yeroo yeroon naafxanyoota of cinaa hiriirsisuun itti fufee jira .Hardha ummanni Oromoo gaaffin isaa naaf deebi’a jedhee yeroo eeggachaa jirutti gaaffin Oromoo biyya diiga jedhamee ilaallamaa jira
Ibsa ijjannoo
1). Gochaan masaraa mootummaa keessatti ilmaan Oromoo irratti ifaan ifatti duula gaggeessuu naafxanyootaa fi leellistoota sirnichaan gaggeeffame gochaa saba Oromoo guddaa tuffachuu fi xiqqeessuu irraa madde waan taheef cimsinee balaaleffanna.
2). Qaamonni baajata ramaduun masaraa Mootummaa keessatti qophii Oromoo ittiin arrabsan qopheessanii naafxanyaa Oromoo irratti duulchisanii fi wajjiin Oromootti duulan hundi ummata Oromoo bakka bu’uu hin dandahan.
3). Dr. Abiyyii Ahmad irra deddeebidhaan gochaa diinummaa duula sabboonummaa Oromoo fi tuffii Oromoo irratti gaggeessaa jiruu fi naafxanyootan Oromoo arrabsiisaa jiru hatattamaan akka dhaabu ni hubachiisna.
Hanga ammaatti gocha Oromoo xiqqeessu irra deddeebidhaan gochaa tureef yoo ummata Oromoo kan abdatu tahe ifatti dhiifama gaafachuu qaba.
5). Itoophiyaan duraanii kan MM.Dr Abiyyii fi naafxanyoonni deebisuuf dhaadatan kana booda deebitee ummata Oromoo irratti hin dhaabbattu. Itoophiyaan kaleessaa diina ummata Oromoo waan taatef ummata Oromoo bakka hin buutu.
6). ODPn ummata Oromoo bakka bu’a jettee deemti taanaan hatattamaan gocha diinummaa duula sabboonummaa Oromoo irratti hooggantoonni ishee banan akka dhaabsistu cimsinee akeekkachiisna.
7). Sabboonummaan Oromoo “Zaranyaa” taanaan nuti sabboonummaa keenya gannee naafxanyaa tahuu irra “Zaranyaa” taanee sabboonummaa keenya jabeeffannee sabaa fi sablammoota wajjiin walkabajnee jiraanna.
8). Qaamonni masaraa mootummaa keessatti qophii Oromoo ittiin xiqqeessan baa….”
Via: Tsegaye Ararssa
OBN መስከረም 05፣ 2012 ገፅ ለገፅ

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Gaaffii: intalti kiristaana turte islaamoytee yoo heerumte nama tokko wokkalattee , heerumni kun maal jedhama. ?
Deebisaa: namni dhalaa kiristaanaa fuudhuu feetuun ati dura islaamummaa irraa waan beeytu if ilaali?. arkaana islaamaa shanan irraa maal beeyta? iimaana irraa maal beeyta?. halaal irraa maal beeyta? haraam irraa maal beeyta? ihsaana irraa maal beeyta? dura iflaali hirrina kee ka qabdu guuttadhu achi booda intala kiristaanaa takka ta diinii irratti isii tiysitu fuudhi . jaahilli tokko ka maqaa islaamaa baadhatu , kan beekkumsa hin qabne intala kiristaanaa takka fuudhuun eega islaamoytee intaluma san islaamummaa irraa baqachiisuudha. Intala san yoo fuudhuu feete eega islaamoytee, isii sii jecha osoo hin taane rabbumaaf jecha islaamoyte nikahaan duratti abbaa isii yoo kiristaana tahe akaakoo, obboleessa, adeera laalla. Jara kana keeysa namni islaamaa yoo jiraate isatu hidha. Yoo karaa abbaatii namni tokko hin jirre karaan itti aanu karaa qaadiiti . bakka qaadiin hin jirre yoo taate uulamaa’ii gurguddoo worreen rabbi sodaatan, imaamman masgiidaa fa’a wokkalattee heerumuu ni dandeessi insha allah
Dr. Liwaa’ul Isalam


text:
Ka godinaalee addaa Oromiyaatti maaster Pilaanii Magaalaa Finfinnee mormuudhaan, hiriirri barattootaa fi jiraattotaan baatiilee lamaaf godinaalee Oromiyaa adda addaa keessatti geggeessamaa ture har’a illee hin dhaabanne.
Dhaabbatni Dimookitaatawa Uummata Oromoo, maaster pilaanichi dhaabate. Ammaa booda hojii irra hin oolfamu – jechuun ibsa baase iyyuu, hiriirtonni garuu “kun mormii dhaamsuuf toftaa gowwoomsaa mootummaan baafate. Yoo dhuguma maaster pilaanichi haqame tahe – maaliif barattoonni fi uummatni kaan kumaan lakkaawaman sababaa mormii sanaaf hidhaman hin hiikamne. Ajjechaa, hidhaa fi reebichi maaliif itti fufe?” jechuudhaan balaaleffataa jiran. Wallagga Bahaa, magaalaa Naqamtee keessatti, Haragee Bahaa, aanaa Jaarsoo, magaalaa Anannoo Mixxee keessatti barattoonni mormii itti fufuu isaanii dubbatu. Shawaa Kaabaa, aanaa Dagam, Ganda Yaayyaa Haroo keessatti immoo dargaggoonni ayyaana Cuupphaa yokaan Ximqataa irratti sirbaan mormii dhageessisuu isaaniitiin hidhamuu fi reebamuu isaanii dubbatu – jiraattonni.
Ka magaalaa Asallaa jiru - Yunivarsitii Arsii, Mooraa Fayyaa keessatti immoo barattoonni lama, halkan dabre, qaama eenyumman isaa hin beekamiiniin waraanamanii, mana dhiqataa biratti gatamuu isaanii fi gara hospitaala magaalattii geessamanii haala du’aa fi jireenya gidduutti ka wal’aanamaa jiran ta’uu dubbatu – barattoonni.
Dhimma kana bulchiinsa Yunivarsitii Arsii irraa adda-baachuuf, Prezidaantii Yunivarsitichaa, Dr. Tolaa Bariisootti bilbillee telefoona nuuf hin kaasne. Diiniin Mooraa Fayyaa ka Yunivarsitichaa – Dr. Leecoon immoo, akka dhimma sana ilaalchisuun walga’ii irra jiran fi yeroo sanatti ibsa nuuf kennuu hin dandeenye nutti himan.


text:
To search the site please enter a valid term
New Search
If you are not happy with the results below please do another search
Nu argadhaa!
L.S.P: 80078
Finfinnee
Itiyoophiyaa
Toora Intarneetii: www.eotcmk.org/ao
Barreeffamoota haaraa
- “Ragaa Baatoota Koo taatu.” H.D.B. 1:8
- Amma garuu Kiristoos warra du’an hundaaf angafa ta’ee du’aa ka’eera” (1ffaa Qor. 15: 12-32)
- Caamsaa 11 Yaadannoo Boqonnaa Qulqulluu Yaareed
- “Seera Kiristoos raawwadhaa!” Gal 6:2
- “Amma garuu Kiristoos warra du’an hundaaf angafa ta’ee du’aa ka’eera” (1ffaa Qor. 15: 12-32)
- Gidiraawwan Fannoo
- Gidiraawwan Fannoo
- Gidiraawwan Fannoo
- Tibba Gidiraa /Jimaata/
- Beeksisa
Hojii kee hojjadhu! (Eebbifamoo Abbaa Gorgorewoos)
Tokkoon tokkoo namaaf Waaqayyo hojii kenneera. Hojii sana hojjachuun immoo gahee abbaa ti. Odoo danda’e, hojii isaa sana gufachiisuun immoo hojii diyaabiloosii dha. Dhugaan jiru, akkuma Waaqayyo hojii kana siif kenneen, seexanni immoo si gufachiisuuf yaala. Waan gar-malee namatti miidhagu sii fiduuf carraaqa. Abdiiwwan fooniitiin si sossobuu danda’a. lolaa hamii gar-malee dhangalaasa. Barreessitootni akka si gaafataniif, namootni bebbeekamoos hammeenyaan akka sirratti dubbatan ittiin fayyadama. Philaaxoos, Heeroodsi, Hannaa, Qayyaafaa fi k.k.f. hundumtuu sirratti ijaaramu. Ati garuu, murtii cimaan inaaffaa Afuurawaa hin worraaqneen dhumarrattis; “Akkan hojjadhuuf hojii naaf kennite xummure. Amantaa koos eege.” jechuuf hanga dandeessutti kaayyoo jireenya kee fi galma uummamteef sana duuka bu’i.
Eebbifamoo Abbaa Gorgorewoos 2ffaa
Duree Phaaphaasota Shawaa 1932-1982 B.A


text:
[SQ, amajji 27,2018] Godina Iluu Abbaabooraa aanaa Daarimuu irraa gaaffii “Karaan nuuf haa hojjetamu, bishaan nuuf haa galu” jedhanii gaaffii dhiyyeessan qofaaf qabamanii hidhaman.
Mootummaan abbaa irree wayyaanee dargaggoota Oromoo iraarsuuf duuba kan hin jenne, namoota gaaffii mirgaa gaafataniifi aantummaa uummataa qaban hidhuu itti fufteetti. Haaluma kanaan yeroo darbe dargaggoota gaaffii misoomaa gaafatan mana hidhaatti naqxeetti. Dargaggoonni kunniin maqaan kan nu dhaqqabe
1. Caalii luuccee
2. Sulee umar
3. Yaasin Jamaal
4. Salamoon Mabiraatee
5. Maammudee Muzammil
6. Huseen Fiqaaduufi
7. Abbush Darajjee akka ta’an maddeen keenya Daarimuu irraa SQBOf himaniiru.
[SQ, amajji 27,2018] Haaromsa Gadaa Hullee irratti balaa konkolaataa uumameen miidhaan hawaasarra dhaqqabuun dhaga’ame.
Akkuma beekamu torban kana keessa haaromsii Gadaa Maccaa kan Odaa Hullee lixa Oromiyaa Jimmaa keessatti geggeeffameera. Uummata bakka haaromsa Gadaa irraa galaa jiru kanarratti balaa konkolaataa dhaqqabeen namoonni 70 ol miidhaa qaamaa sasalphaafi ulfaataaf saaxilamuu maddeen ibsan.
[SQ, amajji 27,2018] Mana Hidhaa Qiliinxoo Keessatti dhukkubsataa kan jiru Eliyaas Kifluu gargaaruuf jecha Dilbata darbee Amajjii 21 bara 2018 qophiin tokko magaalaa Finfinnee keessa kan jiru galma giddu gala aadaa Oromiyaa keessatti gaggeeffamee jira.
Weellesaa, ogeessa kaameeraa fi Dizaayinii uuffata aadaa Oromoo baasuun kan beekamu Eliyaas Kifluu mana hidhaa keessatti fayyaan isaa dhibamee dhukkubsataa akka jiru ammaan dura mana murtii duratti dhiyaachuun dubbataa ture. Kanaafis jecha wal’anssa fayyaa argachuuf akkasumas mucaa isaa deggeruuf jecha qophiin kun gaggeeffamuun ibsamee jira.
[SQ, amajji 27, 2018] Magaalaa Waldiyaa keessatti borumtii ayyaana cuuphaa irra mormii ka’een walqabatee tarkaanfii humna eegdota nageenyaan fudhatameen lubbuu hedduun baduun ni beekama.
Ajjeechaa raawwatame kana haaluudhaan Mootummaan namoota torbatu du’e haa jedhu malee, lakkoofsi namoota du’anii fi miidhamni irra gahee akka sana caalu maddeen ni dubbatu. Maddeen akka nuuf ibsanitti, namoota du’an kana keessatti maanguddoonniifi daa’imman akka hammataman beekameera.
Akkasuma Kaaba biyyattii Raayyaa Qobboo Keessatti uummanni qabeenyaa mootuummaa barbadeessaa kan jiruuf mootummaanis dhukaasaa jiraachuutu himame.
[SQ, amajji 25,2018] Godina Booranaa Moyaaleetti namoonni ajjeefamanii, kuun madaa’uun beekame.
Tibba darbe keessa kutaalee Oromiyaa hedduu keessatti dirgimmiin ispoortii geggeeffamaa tureera. Dorgommii kana irratti balaa Moyaaleetti uumameen miidhaan uummatarra ga’eera. Dhukaasaa fi reebicha dhakaa dargaggootaa dorgommii ispoortii sadarkaa godinaatti gaggeefamaa ture mo’achuun gammachu isaanii ibsachaa turanirratti raawwatameen lubbuun namootaa darbuufi kaan ammoo miidhaaf saaxilamu, maddeen himaniiru.
Balaa uumame kanaan humni ittisaa mootummaa wayyaanee ilmaan Oromoorraan miidhaa gurguddaa geessiseera.
Miidhaan kan raawwatame warra jeeqaa turan irratti osoo hintaane “dargaggoota dorgommii ispoortii sadarkaa godinaatti adeemsifamaa ture mo’achuun geeba qabatanii magaala keessa sirbaa turan” irratti kan jedhan maddeen isaanis konkolaataa ittiin deemaa turan keessatti dhakaadhaan rukkutamuu isaaniitu himame.
Maddi rakkoo kanaas kan jalqabe dhalattoonni naannoo Soomalee dargaggoota naannoo Oromiyaa sirbaa turan irratti dhagaa darbachuu isaaniiti jedhan.
Erga dargaggoota Oromoorratti dhagaan darbatamee miidhaan sasalphaan dhaqqabee sana booda ture miseensootni raayyaa ittisa biyyaa dargaggoota naannoo Oromiyaa irratti dhukaasa kan banan.
Namoonni torba ta’anis dhakaa fi rasaasaan miidhaa qaamaaf saaxilamu isaanii gabaasaan keenya dubbataniiru.
“Oromiyaa keessatti uummanni Oromoo Lafa gammachuu itti ibsachuu danda’an dhabanii akka jiran hojiin mootummaa wayyaanee guyyaarraa mullataa jiru ifoomseera.”
Gama biraatiin ammoo itti gaafatamaan waajjira dhaabaa aanaa Moyaalee obbo Turaa Mallichaa miseensoota raayyaa ittisa biyyaatiin walgahii irraa fudhatamanii kaampii keessa hidhaarra kan bulan odeeffannoon nuti arganne addeesseera.
“Dhimmichi rakkoo raayyaan ittisa biyyaa gartummaan uumeedha” kan jedhan Itti Aanaa Bulchaa Aanaa Mooyyalee Obbo Hassan Mallichaa, raayyaan ittisa biyyaa nama tokko ajjeesee namoota shan madeessuu isaa madda odeeffannoo keenyaa BBC Afaan oromootti himaniiru.
“Tarkaanfii irra deddeebiin raayyaan ittisa biyyaa uummata nagaa irratti fudhachaa tureen yeroo garaa garaatti namoonni afur ajjeefamuun beekameera.
Qaamoleen ajjeechaa kanneen raawwatanis seerratti akka dhiyahataniif uummanni gaafachaa turullee, hanga ammaatti qaamoleen kunneen seeratti akka hin dhiyaanes maddi oduu keenyaa ibseera.
[SQ, amajji 75,2018] Fincilli diddaa uummata Amaaraa Kan Itti Fufe Yoo Ta’u Raayyaa Qobboo Keessatti Tarkaanfii Uummanni Fudhateen mana Hidhaa cabsuun Hidhamtoota Heddu Bilisa Baasanii Jiru.
.


text:
Waajjirri ABO Godina Jimmaatti baname! Dhiibbaa guddaanis irratti godhame!
[SQ, Gurraandhala 16,2020] Waajjirri adda Bilisummaa Oromoo godina Jimmaa magaalaa Jimmaatti guyyaa har’aa Gurraandhala 16,2020 banamee jira.
Waajjirri guddichi godinichaa kun kanaan dura yeroo garaagaraatti yaalii banamuuf taasisaa ture hundaan milkaa’uu dadhabuun hanga guyyaa har’aatti dhiibbaa qaama mootummaa isa mudataa tureen, takkaa miseensota Waajjirichaa hidhuu fi takkas caccabsuuf doorsisa hamaa hogganoota waajjirichaa irra gahaa ture damdamatee guyyaa har’aa haala onnachiisaan banamuu danda’e.
Baniinsa waajjira ABO kana irratti uummati Oromoo kumootaan lakkaa’aman kan argaman yoo ta’u, hogganootiin olaanoo ABO itti aanaa Hayyu Duree ABO jaal Araarsoo Biqilaa akkasuma miseensotni Shanee Gumii Gumii Sabaa ABO: Jaal Ibsaa Nagawoo fi Jaal Toleeraa Adabaa dabalataan miseentiin gumii sabaa ABO’s bakka sanatti argamanii waajjiricha eebbisiisanii jiru. Dabalataan paartilee siyyaasaa Oromoo keessaa tokko kan ta’an paartiin kongreensii Oromoo (KFO’n) sagantaa kana irraa qooda fudhatanii jiru. Wellistoonni Baandii Gadaa, Akkasuma jaal Suutee Baarentoo miseensa Hawwisoo WBO fi kaanis sagantaa kana irratti argamuun qooda fudhatanii jiran. Miidiyaan Oromoo ONN fi raadiyoo Sagalee Qeerroo Bilisummaa Oromoo bakka kanatti argameera.
Sagantaan kun eebba maanguddoon erga eegalee booda “Hiree Oromiyaa alagaan akka murteessu hin hayyamnu.” Kan jedhan gaafatamtuu waajjira ABO godina Jimmaa, akkasuma miseensa gumii sabaa ABO jaal Faaxumaa Adam haasaa baniinsaa taasisanii jiru. Itti fufanii uummataaf kan himan jaal Faaxumaan “Hunda caalaa kan nagaa biyya kanaa jaallatuufi hawwu Adda Bilisummaa Oromoodha. Mariifi konkolaachisaan keenya uummata keenyadha. Karaan gara bilisummaatti geessu xurree gootowwan keenya irratti kufan karaa ABOti” kan jedhan dhaamsa uummataa himaniin “Bakka quphanan argannaan, bakka ciisaniif bakka itti diriirfatan abbaatu bal’ifata.” Kan jedhan gaafatamtuun waajjira godina Jimmaa Jaal Faaxumaa Adam MGS ABO akka uummati qabsoodhaan waan kanaan olitti dagaagfatu dhaammatan.
“Amma ifa xiqqoo arganne. Jabaannee qabsoofnaan ifa kana ballifanna, laaffannan ammoo dukkanaan dhuunfatamna” yaada jedhu uummataa kan hiran Itti aanaan HD ABO jaal Araarsoo Biqilaa, uummati Oromoo tokkummaa isaa dagaagfatee qabsoo isaa galmaan akka gahu uummatatti himan. Tokkummaa Oromoo jechuun Bilisoomnus garboomnus walumatti, waliif dirmachuu fi waliin qabsaa’uun murteessaa ta’uu dubbatani jaal Araarsoon “humnoota tokkummaa uummataa diiguuf tattaafatan mormannas” jedhan.
“Nuti federaiziimii kan jaallaannuuf hiree Oromiyaa guutuutti Oromoon akka dhuunfatuu fi Xoophiyaa bulchuu keessattis Oromoon qooda akka qabaatu kan deggarutu federaliziimii waan ta’eefidha. Kanneen hiree kana jibban Federaalizimii balleessuutti jiru. Isa kana hinfudhannus” jedhan jaal Araarsoo Biqilaa Itti Aanaan Hayyu Duree ABO
Dargaggootaaf dhaamsa dhaamaniin “Qeerroo garaaf dantaaf bitamu utuu hintaane qeerroo dhugaaf bitamu nu barbaachisa. Qeerroo dhugaadhaaf bitamu ta’aas” kan jedhan jaal Araarsoo Biqilaati. Dhimma filannoon wal qabatee wayiita yeroon isaa gahe irratti haasofnas jedhan jaal Araaarsoon. “Nuti Oromiyaa nii fottoksina kan jedhu heera keenya irraa hinqabnu. Hiree isaa uummati haa murteeffatu. Waan isaa ta’u uummatni haa murteeffatu jenne. Warreen akka waan ABO’n biyya diiguutti lallaban dubbii ‘Oromiyaa fottooksuufi’ jedhu eessaa akka fidan hinbeeknus” jedhan waltajjii kana irratti Itti aanaan HD ABO jaal Araarsoo Biqilaa
Bakka baniinsa waajjira ABO kanatti kan argaman hoggana ABO olaanaa keessaa tokko MSHG-GS ABO jaal Ibsaa Nagawoo “Fira baayifachuuf malee diina baayisuuf qabsoo hingoonu. Isinis fira baayifachuu irratti hojjedhaa!” Jechuudhaan Oromoo yaaddoo saboota kaanii salphisuuf nageenyaan sabaaf sablammoota cunqurfamoo akka ofitti qabuuf dhaamani, gamnaaf bilchaatoo ta’uu akka qabnus irra deddeebiin dubbatan.
Akkasuma barataa Oromoo ilaalchisees “Barattoonni Oromoo gaafa addi bilisummaa Oromoo mo’e, miilli isaanii Oromiyaa keessaa hinba’u! Kanaafuu barataan keenya uummata keenya nuu dammaksaa” jechuudhaan barataan akka Oromoon ABO waliin hiriiruuf gahee isaa bahachuu akka qabu dhaaman
Dhimmaa paartilee Oromoo irratti kan dubbatan jaal Ibsaan “Barcumni Oromoo 178 paarlamaa keessa jiru akka qaama biraaf hinlaatamneef dhaabbilee Oromoo waliin mariitti jirra. Mariin kun hinxumuramne” Jedhan
“Gufuu nu mudataa jiru ilaalchisee, akkamiin bira dabarra kan jedhuuf Oromoon sammuudhaan cimee socho’uu qaba. Waldorgommii diina waliin goona; malee walitti deebinee wal qoccoluun hinfeesisu” kan jedhanis jaal Ibsaa Nagawooti.
Aangoon kan uummataa ta’uu kan mirkaneessu yaadni Jaal Ibsaa Nagawoo “Uummatni Oromoo aangoon isaa quba isaa irra jiraachuu beekuu qaba. Oromoon humnoomuu qaba. Uummata keenya waan humneessuu danda’u irrattis nii hojjenna!” Jedhan. “Mootummaan uummata keenya irratti gufuu ta’uu hinqabu. Gufuu ta’a taanaan of irratti gufuu ta’uu isaa beekuu qaba.” Kan jedhan miseensi shanee gumii gumii sabaa ABO jaal Ibsaa Nagawoo Dhumarratti “Oromiyaan haa jiraattu, Oromiyaan nii jiraatti! Tokkummaan Oromoo nii jabaatas” jedhanii jiranu.
Haasaa isaanii keessatti kan yaadatan keessaa goota Jimmaan biqilchee qabsoo Bilisummaa irratti wareegame Suuraa Maahhammad Xaayib maatiin gooticha kanaa jaal Ibsaa Nagawoo laatanii jiran. Maatiin kun suuraa kana kan kennaniif kaayyoof akeeka Maahhammad Xayib irratti kufe galmaan nuu gahaa kan jedhu akka ta’e waltajjii bal’aa kana irratti ibsatan. “Mohaammad hinduune jira” dhaadannoo jedhus maatiin kun lallabatan.
KFO’n dubbii isaan har’a baniinsa waajjira ABO godina Jimmaa ilaalchisuun “Dhabbileen Oromoo waan waliin dhabne malee waan irratti wal dhabne hinqabnu. Dhaabni Oromoo ABO’n hangafa dhaabbilee siyyaasaa Oromooti” kan jedhan hogganooti KFO bakkichatti argaman; “Aarsaa gurguddaa kaffallee as geenye.” Jechuun “Waajjirri ABO banamuu isaaf gammachuu guddaa qabna. Baga gammaddan baga gammadne” jedhanii gammachuu qabaniif himan. Jabeessan hoggannoonni KFO kun yaada bu’uuraa isaan dubbatan, “waajjirri kun kan waloo keenyaati mana keenya waan ta’eef baga gammadne jenna malee baga gammaddan hinjennus” jedhan.
Caasaan ABO Godina Jimmaa ona Limmuu Kossaa Jaal Faaxee hoggantuu waajjira ABO godichaaf suuraa gootiitti Aster Gannoo laatanii jiran. Asteer Gannoo shamarran warraaqsa afaan Oromoo dagaagsuu keessatti qooda bahataanii darban keessaa tokko.
Akkasuma suuraa Daraaree Kumarraa barattuu kutaa 12ffaa Godina Jimmaa ona Saqqaa Coqorsaatti Fincila Diddaa Garbummaa irratti wareegamtee! Kennaa waajjira ABO godina Jimmaa ta’uudhaan jaal Faaxeetti laatameera.
Dabalataan kennaan hogganoota olaanoo dhaaba keenyaa itti aanaa HD ABO jaal Araarsoo Biqilaa, MSHG-GS ABO jaal Toleeraa Adabaa, MSHG-GS ABO jaal Ibsaa Nagawoo fi miidiyaa uummataa ONN’f bullukkoon kennamee jira.
Baniinsa waajjira kanaa irratti rakkooleen baay’inaan mudatan akkuma godinicha keessatti caasaa ABO irra dhiibbaan gahaa ture kan hindhaabbanne, barattoota Yuunibarsiitii Jimmaa sagantaa kana akka hinirmaanneef caasaan mootummaaf bulchiinsi Yuunibarsiitii Jimmaa walii galee barataatti balbala cufanii akka gadi hinbaane dhorkaniiru. Kana malees onoota magaalaa Jimmaa jala jiran keessaa uummati imala taasisee waraana mootummaan dhorkamee of irra deebi’uus sagalee Qeerroo Bilisummaa Oromoo odeeffateera.
Gabaasi kan Sagalee Qeerroo Bilisummaa Oromooti.


text:
Oduu Gaddaa: Odeeffannoon argannee namni gaditti argitan maqaan ishee Hayaat Diinii jedhamti.
Odeessi nu gahe Hayaat Diinii namoota bara darbe Lola Liyyuu Ayilii daangaarraan Oromoota Baha jiraatan irratti banamee hedduun buqqaa’an keessaa nama tokko turte. Dubartiin Oromoo kun ijoollee 3 fi abbaa manaashee waraana Liyyuu Ayilii sanaan duraa ajjeefamanii ofii lubbuu baafattee gara Sandaafaatti baqatte. Lola sana keessatti yakka gudeeddii fi yakkoota reebicha hammaataa irratti raawwataa turuu himani. Waraanni Liyyuu Ayilii bifa saalfachiisaa fi suukessaa ta’een guddeeddi jaallataa irratti raawwatee dhibee isheen fayyuu hindandeenyeef saaxile. Sanas deggarsa Qeerroof uummata Oromoo Sandaafaatti taasisaniin Xuqur Anbassaatti yaalamaa turte. Boodarra duuti injifatee addunyaa kanarraa guyyaa dheengaddaa Bitootessa 27 godaantee jirti. Akka gabaasa argannetti maatii mana tokkootu mana isaanii cufee waraana Liyyuu Ayilii kanaan ajjeefamee addunyaa kanarraa godaanee.
Uummata Oromootiif jajjabina hawwina! Rakkoo kana ofirraa qolachuu akka qabnuufis bakka maraa uummatni keenya gochaa kana akka balaaleffatu dhaamaa, yakka saamicha waraanni Liyyuu Ayilii waraana mootummaan deggaramee saamicha uummata Gujiirraan gahaa jiruuf manneen uummataa gubaa jiru uummatni akka balaaleffatu dhaamna!
Injifannoon uummata Oromoof
Harargee bahaa Aanaa
dadar magaalaa soqaatti
Muhaadaraaf akkuma
dhayneen Mudannoo
dhiiga nama boochiftu
Madaa #wayyaaneen#
Nukeessatti hanbiste
Iddoolee miidiyaan hin
Gahin waan arra arkine.
Afaan abbaa keenyaarraa
Dhagayaa daawwadhaa.
Araaraf galtanii Onnee hin buusinaa!
Irbuu irbuu waadaa sabaaf galuu kakuu kakuu caaluu irbuu galletti haa cichunuu haalli ammaatullee duubatti hin deebinuu
Jedha WBO Gaachanni sabaa.
Jaallan Zoonii kibbaa!
#Akeekkachiisa.
Godina w/b/ona Eebantuu ganda lalisaa bakka saqalaa jedhamuuf.
Bakka kanatti kora bittinneessaan maqaa eegumsa kaambii warra daandii hojjetanii jedhuun deebi’ee qubatee jira.
#Garuu kaayyoon WBO adamsuudha.kunis uummataan wbon eessa jira eenyutuu deggera jedhanii doorsisaa jiraachuun beekameera.
#*isin namoonni jara kana bira deemtanii namoota quuqama oromummaa qabaniifi haaloo dhuunfaa irraa qabdan keessa haaloo keessan ba’uuf dhugaa irraa ejjettanii maqaa xureessaa jirtanfi mandara gandichaa keessa deemtanii olola qabsoo bilisummaa laamshessu oofaa jirtan eenyu akka taatan tokkoo tokkoo keessan bira ga’ameera.isin ammaa kaastanii gocha diinummaa kana irraa of hin deebistan taanaan maqaa keessan QBO akka dabarsinu gamanumaan dhaamsa dabarsuu barbaanna. Ammas callistee hojii idilee kee maaf hin hojjetanne Xawalwaallee.
Gadaan gadaa xumuraa garbummaa tti!!
Jaal Dr.Taaddasaa (Fidoo) Eebbaa sabboontota Oromoo warra dura ABO bu’uuressanii fi gadi dhaaban keessaa isaan tokko.
Jaal Dr.Taaddasaa (Fidoo) Eebbaa hanga har’aan tana dadhabe, ifadhe, umriinis na deeme jedhanii qabsoo irraa, mirga Oromoof falmuu irraa, bilisummaa leellisuu irraa hin dhaabbanne. Kaayyoo ganama itti irbuu seenan irraa hin maqne.
Jaal Dr.Taaddasaa (Fidoo) Eebbaa hanga guyyaa har’aatti illee kaayyoo kana fiixaan baasuuf bakka ABO isaan erge hundatti bobba’anii dirqama dhaaba isaanii raawwataa jiru. Nagaa fi fayyaa haa kennuuf, umrii haa dheeressu.


text:
Mee Caqasaa Dhugaa lafa jirtu!! Maanguddoonni, abbootiin Gadaa fi qeerroon kaabaa fi lixa Oromiyaa kaleessa waajjira ODP fi ABOtti argamuun yaaddoo ibsataniiru.
Bakka buutonni kanneen lolli akka dhaabbatu, waraanni ummata keessaa akka dacha’u, waliigalteen ABO fi mootummaa hojiitti akka hiikamu, waliigaltichis ummataaf akka ibsamu gaafatan.
ODP irraa Dooktar Girmaa Amantee fi Dooktar Alamuu Simee, akkasumas Koomiishinara Koomiishinii Poolisii Oromiyaa Alamaayyoo Ijjiguu fi namoota biroo argatanii mariisisaniiru.
Hoggansa ABO irraa ammoo miseensa Shanee Gumii ABO obbo Jabeessaa Gabbisaa fi namoota biroo waliin mari’atan.
Bakka buutonni kanneen preezdaant Lammaa Magarsaa fi hayyu duree ABO obbo Daawud Ibsaa guyyaa biraa arguuf beellama qabataniiru.
Maddi: OS
Dr Abiyyii Akkana jaanii Oromo qodun Rakkisamitii Dinonnikenyaa


text:
Gaaffii: Ziyaaraan qabrii abbaa ziyaaran akkamii? Qabrii abbaa zihaaruun ni taati akkasuma irratti salaatuun ni taatii? As wr wb jettee itti qaraatee du’aahii gooteefii biraa galtaa salaanni itt salaatan kun ammoo salaata akkamii?
Deebisaa: Salaata jechuun salaatul janaazuma. Yoo ati dhaqabattee salaatul janaazaa irratti hin salaatin qabrii abbaa keetii kama namni awwaalee gale torbaanittuu haata’uu, ji’attuu haa ta’uu, ati yeroma dhufte salaatul janaazadhuma dhaabattee irratti salaatta salaata aadaa kaanii miti.
Sheik Alii Jimmaa


text:
Hoomaan awwaannisaa Godinoota Oromiyaa gama Kibbaa fi Kibba Bahaa keessatti muudate miidhaa hamaa dhaqqabsiisaa jiraatuu ibsame
Hoomaan awwaannisaa kun Godinoootaa Baalee, Arsii Lixaa, Gujii, Gujii Lixaa fi Boorana keessatti kan babal’ate yoo tahu, biqiltuu lafa heektaara kuma hedduu kan barbaddeessaa jiru tahuu odeeyfannoon ni addeessa. Homaan awwaannisaa kun naannoo kibbaa Godinoota Sidaamaa fi Geedi’oo keessattis kan muldhatee ture tahus, duula bulchiinsi godinoota lamaanii geggeessaniin gara Godinoota Oromiyaatti kan goodaane tahuu ibsame. Haaluma kanaan aanaalee Oromiyaa ollaa Siidaamaa kanneen akka Warqaa, Kokkosaa fi Bosona Harannaa keessatti miidhaa guddaa dhaqqabsiisaa jira.
Biiroon Qonnaa Oromiyaa akka jedhutti ammoo, hoomaa awwaannisaa kana too’achuuf bifaa aadaatiin fi hammayyaatiin hojiin bal’aan hawaasa hirmaachisuun hojjatamaa jira. Biiroo Qonnaa fi Qabeenya Uumamaa Oromiyaatti daayrektarri eeggumsa biqiltuu obbo Dajanee Hirphaa “Hammi hoomaa awaannisa godinoota kanneen keessatti mul’atee akka malee baay’ataa akka jiruu fi gara aanolee biroottis babalidhataa waan jiruuf qaama dhimmi ilaalu waliin qindoominaan hojjataa jirra” jedhe.
Biiroon Qonna Oromiyaa itti dabaluudhaanis, hoomaan awaannisaa kun aanaalee fi godinaalee birootti akka hin babal’anneef, hawaasni bifa aadaatiin ofirraa ittisuuf dammaqinaan eeguu qaba jechuun akeekkachiise. Kunis naannoo hoomaan awwaannisaa mul’atetti aara itti aarsuu fi sagalee guddisanii dhageessisuun naannicha irra baqachiisuun kan danda’amu tahuu ibsame.
Homaan awwaannisaa kun jalqaba naannolee Tigraay, Affaar, Amaaraa, Somaalee fi Oromiyaa gama Bahaa keessattis miidhaa kan dhaqabsiise tahuun ni yaadatama.
Gamtaan Mootummoota Afrikaa Bahaa akka jedhutti ammoo, homaan Awwaannisaa waggoota 25 dabran keessatti isa hamaa tahe kun, yeroo ammaa Ityoophiyaa, Keeniyaa, Somaaliyaa, Jibuutii fi Eeritraa keessatti kan babal’ate akka tahee fi ammas gara Suudaan Kibbaa fi Ugaandaatti babal’achuu mala jechuun akeekkachiise. Dhaabbanni Qonnaa fi Nyaata Addunyaa FAO’n gama isaatiin, hoomaan awwaannisaa Baha Afrikaa keessatti babal’ate midhaanii fi biqiltuu lafa heektaara kuma dhibbaan lakkaahamu barbadeessaa jira jedhe. FAO’n itti dabaluudhanis, weerarri awwaannisaa rakkoo beelaa naannicha keessa ture daranuu hammeessaa jiraachuu beeksie.


text:
Daayirikdterri waaltaa dhimmoota dhukkuboota daariqaa kan US Dr. Anthony Fauchii, sababaa vaayiresii koronaan lakkoobsi namoota Ameerikaa keessaa du’ani kan gabaasame 81,000 ol ta’uu kaleessa beeksisaniiru.
Yoo magaalaalee fi kutaaleen biyyaa ariifatanii dinagdee banu ta’e daafoon isaa hamaa ta’uu akeekkachiisan.
Faauchiin kaleessa boordii senetii akkaataa US weerara kanaaf deebii kennite qoratuuf akka ibsanitti, vaayiresii koronaa tiin keessumaa naannoo magalaa New York keessatti sirnaan uttuu hin laka’amin mana keessatti kan du’an hedduu dha jedhanii lakkoobsa hagamii akka ta’e garuu dubbachuu irraa of qusataniiru.
Faauchiin walumaa gala weerarri kun baatii Fulbaanaa hanga Sadaasaa yeroo jiru gidduutti ni hammaata jedhanii, garuu biyyattiin hangasitti isa ammaa caalaa furmaata ni argiti jedhanii kan abdatan ta’uu dubbatan.
President Donald Trump daldalaawwanii fi bulchaawwan kutaalee biyyaa addunyaa irraa dinagdee beekamaa kana akka deebisanii akka banaman tuttuqaa turan, garuu bulchaawwan kutaalee 50 keessaa xiqqoo qofaatu suuqileen hangi tokko fi waajjiraaleen haala murtaa’aa ta’ee fi of eeggannoo dhaan akka hojii jalqaban ajajan.
Faauchiin akka jedhanitti US keessaa talaalliin vaayiresii koronaa sadeeti qophaa’ee jira, yoo itti milkoofne xumura baatii Fulbaanaa ykn jalqaba baatii gannaa irra adda baafanna jennee abdanna jedhan.


text:
Gaafii: Yoo an jaartii tiyyaan wajji rafe guyyaa Ramadaanaa ka isii hin tuqin hirribuma nagayaa calla waliin rafe maal qaba?
Deebisaa: Yoo isii hin tuqin humaa hin qabu, dubartii ufii ramadaan keessa waliin rafuun ni ta’a guyyaa ramadaanallee taanaan, halkan ramadaan qunnamtii salaallee godhuu ni danda’a. Guyyaa Ramadaana ammoo ka qunnamtii saalaa hin goone nagayumaan wajjiin rafuun rakkoo hin qabu. Ulamaan gariin wanni jedhan yoo ka uf amantu taatee jedhan. Ayishaan Rasuula ﷺ irraa yoo himtuu; Rasuulli Rabbii ﷺ Ramadaan keessa dubartii isaaniitiin ni taphatan humaa rakkoo hin qabanii jennaan, miswar ibnu makramaa isinuma ta’uu oolaaree haadha teenya Ayishaa jedheeni, anuma jetteeni. Garuu Rasuulli Rabbii akka keessaniitiiree jetteen, onnee ufii harkaa qabaa jetteen. Kanaafuu namni onnee ufii harkaa hin qabne hin taphatin dubartootaan wajjiin hin rafiin, ittillee hin dhihaatin jedhan dogongoru malaa Ramadaana keessa. Guyyaa takkatti namni dogongoree dubartii isaa wajjiin rafe guyyaa ramadaana sooma ji’a lama guutuutu irraa fedhaama. Ka bultii 59 soomee ka bultii takkattii irraa hafte ammallee ji’a lama dhibii irraa fedhama. Bultii jahaatama walitti aansee soomutu irra jiraataa kanaafuu guyyaa takkattii kasaaranii guyyaa jahaatama kafaluun jajjabduu irraa oolutu barbaachisa. Garuu nama aqlii qabu nama ilmii qabu dubartii isaa silaa ni beekaa yoo akkanumatti dubartii isaa wajjiin rafee ka ka’u taate, ka harkaa uf qabu taate humaa rakkoo hin qabu inshaa Allaah.
Sheikh Alii Jimmaa


text:
Biyyonni Afrikaa martinuu sodaa vaayrasii Koronaaf jecha qorannaan gaggeessan jabeessaa yeroo jiran kanatti namnii yeroo jalqabaaf vaayrasii kanaan ardii Afrikaa keessatti qabame labsamuuf jira.
Waaltaan ittisaa fi to’annoo dhukkubootaa kan Afrikaa vaayrasiin kun Afrikaa seenuun hamaa ta’u akeekkachisee jira.Addunyaa irratti namoonni kuma jaatamii afuur vaayrasii Koronaan qabamuun mirkanaa’ee yeroo jiru kanatti biyyonni Afrikaa hojjattoota eegumsa fayyaa leenjisuuf muddamaa jiran.
Angawoonnii akka jedhanti dirreelee xayyaaraatti qorannaa gaggeessuun biyyoota Afrikaa 54 keessatti laaboraatorii qorannoo qindeessuuf yaalaa jiru.
Waajiira haadhoo gamtaa Afrikaa Finfinnee jiru irraa dhaabatii kun oduu gabaastotaaf ibsa har’a kenneen biyyonni 16 caalaan ofii isaanii vaayrasii Koronaa jiraachuu qorachuu danda’uu.Torban tokko booda immoo laaboraatoriin dabalataa 20 banamuuf jiru.
Naayroobii Keniyaa keessatti yeroo ammaa leenjiin ogeessoota fayyaa kan gaggeeffamaa jiru yoo ta’u kunis buufa Donii fi Dirree Xayyaaraa irratti qorannoo gaggeessuuf ta’uun ibsamee jira.
Bakka lamatti hirmauun biyyoota 40 caalaa keessatti leenjiin kun akka itti fufuu ibsamee jira.


text:
Following is the lyrics of 'Kabhee Kisee Ko Mukammal Jahaan' song from hindi movie 'Aahista Aahista'.
Kabhee kisee ko mukammal jahaan naheen milataa Kahee jameen to kahee aasamaan naheen milataa Jise bhee dekhiye wo apane aapamei gum hai Jubaan milee hain magar humajubaan naheen milataa Buzaa sakaa hain bhalaa kaun wakt ke shole Ye ayesee aag hain jis mein dhuwaan naheen milataa Tere jahaan mein ayesaa naheen ke pyaar n ho Jahaa ummeed ho is kee wahaa naheen milataa
Want to suggest any changes to the lyrics of 'Kabhee Kisee Ko Mukammal Jahaan' from 'Aahista Aahista'? Please do so in the comments section below:.


text:
Dr. Warqinah Gabayyoo Barreessaa Olaanaa Mootummoota Misoomaa Baha Afrikaa (IGAD) ta’uun muudame. Dr. Warqinahn baatii torba dura aangoo Ministeera haajaa alaa Ityoophiyaa gadi lakkisuun Sadarkaa Itti aanaa barreessaa Dhaabbata Mootummoota Gamtoomaniitti, hogganaa Waajjira Naayroobii tahee muudamuun isaa ibsamee ture. Haata’u malee muudamni Dr.Warqinah Gabayyoo sun sababa hin beekamneen eega haqamee booda, Dura taa’aan IGAD kan yeroo ammaa Dr. Abiy Ahmad hoggantoota biyyoota miseensa IGAD waliin mari’achuun iddoo ammaa kanatti kan muude tahuu odeeyfannoon argame ni addeessa.
Keeniyaan muudamni Dr.Warqinah kun adeemsa seeraa kan hin eeggatin jechuun jalqaba mormitee kan turte tahus, booda irra komii dhiheessite kaasuu isiitiin guyyaa kaleessa sirni aangoo wal harkaa fuudhuu kan geggeeffame tahuu gabaafame.
Haaluma kanaan Dr. Warqinah Gabayyoo kaleessa waajjira IGAD magaalaa Jibuutii keessatti argamutti, barreessa olaanaa IGAD duraanii Ambaasaaddar Injinar Mahbuub Mu’allim irraa aangoo kan fudhate tahuun beekamee jira.


text:
Gaafii: Bakka abbaan hin jirretti, takkaa abbaan addunyaa irraa yoo deeme, ilmi haadha isaa heerumsiisuu ni danda’aa?
Deebisaa: Yaa gabrittii Rabbii, namni dhalaadhaaf rahima ta’u nama kudha tokko. Kudha tokko keessaa cimaan jajjabaan nama shani. Nama shan keessaa ka irraa duraa Abba; ka itti aanu nama abbaan itti dhaammate; ka sadeessaa akaako; ka afreessaa ilmoo isiiti; ka shaneessaa obboleessa; ka jaheessaadhaa adeera. Tanaaf jecha ilmoon haadha heerumsiisuu ni dandeessi. Akkuma san obboleettii teenya UmmuSulaymi haadha Anas ibnu Maalik, ilma isiititu nikaaha godhe. Akkuma san UmmuSalamaalle ta Nabiin keenya ﷺ fuudhe isiillee ilmatu kenne. Bikka abbaan hin jirre, bikka obboleessi hin jirre, bikka namni biraa hinjirretti namni ilmoo qabu wanni hangas takka tolaatuu hin jirtu.
Dr. Liwaa’ul Islaam


text:
Ibsa Qeerroo Bilisummaa Oromoo: Qabsoo ijibbaataa gaggeessuudhaan uummata keenya kabachiifna!
Ibsa Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Gurraandhala 29,2020
Finfinnee Oromiyaa
Qabsoo Oromoo maseensuuf aggaammii godhamu mara irra aanuuf, duula qabsoo Oromoo goksuuf tattaaffii mootummaa abbaa irree taasisaa jiruun qabsoo Coollagsuuf yaalan kanatti humna horree dagaagsuuf dirqama Oromummaa qabna. Kana hubachuun ammas taanaan gama keenyaan gama Qeerroo Bilisummaa Oromoon humnoota qabsoo Oromoo gufachiisuuf barbadeessuuf dalagan hundeen dhabamsiifnee aarsaa qabsoo keenyaaf kaffalaamaa tureef gumaata Bilisummaa saba keenyaaf arjoomuuf qabsoo itti fufsiifnee jirra.
Hogganni dhaaba keenya ABO qabsoo karaa nagaatti amanee erga biyya isaa Oromiyaa galee as, daandii fi imala qabsoo karaa nagaa shaffisiisuun biyyattii gara nagaaf boqonnaa haaraatti imalchiisuuf gahee irraa eegamu bahataa osoo jiruu; qabsoo karaa nagaa gaggeessuuf haldureewwan irraa eegamu xumurataa osoo jiruu, akeekni hogganoota ABO hidhanii kaan adamsuu irratti fuulleffachuun sochii qabsoo karaa nagaa danquu hadiida abbaa irrummaa gabbisuuf sochii adeemamaa jiru ta’uu kan hubanne kanatti daangaa tolchuuf qabsoo ijjibbaataa gaggeessuuf duubatti kan hinjenne ta’uu beeksifna.
Biyyattii gara jeequmsaaf hokkora hinmalletti ofuudhaan, shira mootummaan xaxaa jiru dura dhaabbatee uummati qabsoo isaa tikfachuudhaan bilisummaaf mirga abbaa biyyummaa isaaf akka falmatu gaafanna. Nageenya biyyattii tiksuuf dirqama olaanaa kan qabu mootummaan, dirqama isaa bahachuu dhabuurraa gara ofiifuu biyyattii jeequutti fuulleffannoon dalagaa waan jiruuf uummati keenya tokkummaa waggootaaf qabaataa ture sana tikfatee qabsoo isaa fi hoggana qabsoo isaa eeggachuudhaaf dirqama irraa eegamu bahachuu akka qabu dhaamna. Dhaabni keenya ABO’n dhaaba uummata Oromoo fi abdiif gaachana isaas uummaticha taasifachuun guutummaan guutuutti dhaaba uummata isaa Oromoo abdatu waan ta’eef aggaammii ABO irratti adeemaa jiru qolachuuf Oromoof dhaabbileen Oromoo dirqama isaa akka bahatu gaafanna.
Hoggantoota fi gorsitoota harra mana isaanii sakkata’an Buufata Poolisii Finfinne Sadaffaatti hidhaman kanneen:
1. Dr Shigux Galata, Gorsaa olaanaa Adda Bilisummaa Oromoo
2. Jaal Abdii Raggaasaa, Miseensa Shanee Gumii Gumii Sabaa Adda Bilisummaa Oromoo
3. Jaal Mikaa’el Booranaa, Miseensa Shanee Gumii Gumii Sabaa Adda Bilisummaa Oromoo
4. Jaal Gamteessa Boruu, Gorsaa dinagdee Adda Bilisummaa Oromoo
5. Jaal Kennasaa Ayyanaa, Miseensa Gumii Sabaa Adda Bilisummaa Oromoo
Konkolaachiftoota fi Wardiyoota hoggaanoota kanneenii
1. Tesfayee Makkoo
2. Abdul Karim Abdulrahman
3. Mu’ee Raayyaa
4. Solomoon Tashoomee jedhaman halkan edaa Gurraandhala 29,2020 waraanni mootummaa mana isaaniitti marsuudhaan yaalii ajjeechaa irratti gaggeessuun guyyaa har’aa seeraan ala mana hiraarsaatti darbataman. Gurraandhala 24,2020 ammoo Hoganoota, Miseensota, Qondaalotaa ABO Baalee fi Arsii keessa sosso’an qaamni mootummaa qabanii hidhan. Guyyaa kana jechuun Gurraandhala 24,2020 kan qabaman:
1. Jaal Hundee Daraaraa Miseensa Gumii Sabaa ABO fi Gaafatamaa ABO Godina Baalee
2. Jaal Abdii Sabakoo Shanan Gadaa/Yilmaa Bariisoo gaafatamaa Damee Siyaasaa Godina Arsii Lixaa,
3. Jaal Injifannoo Muhaammad gaafatamaa jaarmaa godina Arsii Lixaa,
4. Jaal Gammadoo Leencoo/Ayyuub gaafatamaa siyaasaa ABO Ona Nageellee Arsii qabanii hidhan. Baalee dhuma keessaa miseensa olaanaa ABO jaal Abdii (Qararam) Mohaammad dabalatee namootii hedduun qaama mootummaan dhiyeenya adamsamanii hidhamanii jiru. Kun waan dhiyeenyaaf jabinaan namoota qabsoo karaa nagaa ABO gaggeessaa jiran yoo ta’u, ilmaan Oromoo kumootaan lakkaa’aman mana hiraarsaatti darbatamanii jiran.
Gochaa ajjeechaa fi hidhaa bifa addaan nu Oromoo irratti raawwataa jiru, aggaammii hoggana qabsoo keenya dhabamsiisuuf diinni Oromoo itti jiru dura dhaabbachuuf Oromoon marti dirqama qabaachuu isaa cimsinee hubachiifna. Qabsoon Oromoo har’a utuu hintaane kaleessumaa qabee hoggana isaa hoggana ABO utuu hinqusatin itti dhabaa kan as gahe; haalli amma adeemaa jiru ciminaan qabsoo keenya tikfachuuf gahee keenya akka baahannu kan nu taasisu ta’uu Qeerroon Bilisummaa Oromoo uummata Oromoo bal’aa hubachiisa.
Falli ajjeechaa fi hidhaa Oromoo irraa dhaabu inni murtaa’aan warraaqsa ta’uu kan amannu, daandii nagaaf naamusa seera biyyattii eeggateen uummata keenya dhabama irraa oolchuuf qabsoo keenya jabeessinee gochuu akka qabnu uummata Oromoof himna. Furtuun nageenya Oromoo harka saba keenya Oromoo kan jiru, Tokkummaa isaa jabeeffatee uummati Oromoo; ajjeechaaf hidhaa irratti adeemaa jiru bakka maraa bahee akka balaaleffachuu qabu dhaamna.
Nuti Qeerroon Bilisummaa Oromoo lubbuu tokkittii qabnu qosannaa malee saba keenyaaf laachuun Qabsoo ijibbaataa gaggeessuudhaan uummata keenya kabachiifna! Uummatni keenya Oromoonis qabsoo fi qabsaa’ota isaa tiksuuf nu cina hiriiree gahee isa irraa eegamu akka bahaatu guutuu saba Oromoo maraaf dhaamna.
Injifannoon Uummata Oromoof
Ibsa Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Gurraandhala 29,2020
Finfinnee


text:
Bara kana misooma Bunaa irratti xiyyeeffannoon hojjetamaa akka jiru Dooktar Girmaa Amanteen himan.
Duullii Buna dulloomee gamashuu godina Jimmaatti eegalamee jira.
Buna Oromiyaa keessatti argaman keessaa %30 Buna dulloomaniidha.
Bunni dulloome ammoo oomishtummaan isaa xiqqaa ta’uu fi dandeettiin dhukkuba dandamachuu gadi aanaadha.
Mootummaan naannoo oromiyaa misooma bunaaf bara kana birrii miiliyoona dhibba 1 fi miiliyoona 20 ramaduun hojiitti galuu isaa ibsameera.
Keessattuu buna gamashuu fi sanyii filatamaa bunaa qopheessuu irratti xiyyeeffannoon kan hojjetamu ta’uu himameera.
Ogeeyyii waliin ta’uun hojiin buna dulloomee gamashuu fi kan buqqa’uu qabu buqqisuun sanyii haaraan bakka buusuu xiyyeeffannoon hojjetamaa jiraachuu Sadarkaa Itti Aanaa Preezdaantii Mootummaa naannoo Oromiyaatti hogganaan seektara misooma baadiyyaa Dooktar Girmaa Amantee dubbataniiru.
Qonnaan bultoonnii fi daldaltoonni naannoo Oromiyaa buna bituun gabaa giddugaleessaa fi biyya alaatiif kallattiin akka dhiheessaniif Birrii biliiyoonni 15 liqiin baankii irraa akka dhiyaatu godhamee jira jedhan.
Kana keessaa Birriin biiliyoonni 7 dhiyaachuun hojiitti galamuu isaa fi daldala seeraan alaa hambisuun gatiin bunaa akka fooyya’u hojjetamaa jiraachuu Dooktar Girmaan ibsaniiru.
Akkasumas, Oromiyaa keessaatti giddugala buna qulqulleessuu fi sadarkeessuun kallattiin biyya alaatti ergu Magaalaa Gimbii, Jimmaa, Bulee Horaa fi Dirree Daawaatti hundeessuuf hojjetamaa jiraachuus Dooktar Girmaan himaniiru.
Buna oromiyaa kallattiin biyya alaatti erguuf Investaroonni biyya Chaayinaa Paarkii Indastirii Jimmaa keessatti waarshaa bunatti sona dabalan akka dhaabaniif walii galamuu isaa ragaan Biiroo Qonnaa fi Qabeenya Uummamaa Oromiyaa irraa arganne ni mul’isa.


text:
Breaking news ! hatattamaan lubbuu lammiilee balaa irra hanbisuuf waliif daddabarsa.
## Oduu ammaa NISSA (waajjiiraa tika mootummaa keessa nu gahee)
##hatattamaan lubbuu lammiilee balaa irra hanbisuuf waliif daddabarsa.
##Oromoon hunduu odeeffannoo kana argachuu qaba.
## Humni adda mootummaa Impaayera Itiyoophiyaa ajjeechaa sukkaaneessaa raawwachuuf leenjii xumuree guyyoota afur dura magaalaa guddittii finfinneetti akkasumaas magaalootaa adda addaa keessaati bobbasuu maddi odeeffaannoo keenyaa NISSA keessa nu akeekaan..
Humnoonni kun tarkaanfii lammiiwwaniirratti fudhachuuf tooftaa namoota kadhatanii jiraataniif bakkee bulan hin qabnee fi daandiiwwan magaalootaa irra jiraachaa jiraan fakkeessuudhaan bobbasaaniruu.
Humni adda kun guyyaa kallattii lammiileen daandii irra jirtan hundumaa sa’aa 8.00 galgalaa akka lakkoobsaa biyyaatti daandii irraa funaanuu dhaan namootaa leenjii fudhaatan saamichaa,hidhaa fi ajjeechaa sukkaneessaa, fudhataan kanaan bakka buufamu.
Daandiiwwan magaalaa finfinnee halkan sa’aa 8:00 booda humnootaa NISSA bobbaasee kanaan dhuunfatamuu.
Halkan guutuu kadhataa fakkaachuun lammiilee daraaruu f tarkanfii adda addaa fudhachuuf qophii erga eegalanii guyyootaa afur darbeera.
Jiraattoonni, miseensoonni dhaabilee siyaasaa akkasumaas hoggantooti dhaabaa moormitootaa ofeeggannoo cimaa akka taasifamuu dhaamsi maddaa odeessaa kana irraa nu gahee ni addeessaa.
Namootaa daandii jirtan fakkaachuun halkan konkoolaataa Taaksii,konkoolatootaa dhuunfaa , mana jireenya fi baakkootti namoonni baayinnaan hin jireetti isiin dubbisuuf yaalan irraa akka ofeeggatu dhaamsi darbeera.
Mootummaan impaayera Itoophiyaa siyaasaan uummataa amansiisuu dadhabuurraa jiraattoota magaalaa irraatti haaloo bahuuf murtoo fudhatee dhaa. PP filannoo bara kana gaggeeffamuu jeequumsa baakkootti adda addaatti babaldhisuu dhaan biyyiitti nageenya fi tasgabbii dhowwatani filmaataa uumamaatti abdiin eegaa jiruu dabsuuf tattaafii taasifamuu ta’uu sabaaf sablamoonni hubannoo gahaa qabachuu qabu.
Jeequmsaaf ajjeechaa mootummaan qinda’ee uummataa gooluuf keekameera uummattoonni ijaarsaa cimsuun nageenyaaf tasgabbii naannoo tikfachuun dirqamaa yeroon gaafatuudhaa.
Walumaagalatti mootummaan deeggarsaa uummaata hin qabnee abbaa irrummaatti ofi jijjiraa. Mootummaa amma jirusi abdii kutannoof uummaata biraatti fudhatamaa dhabuurraa kana ka’ee qabsaawootaa haqaaf lammiilee biyyaa sanaa akkuma sirnaa dhufaa darbaan dhiigaa dhangalaasuuf qophii xumurarra jiruu.
balaa uummatootaa qindeeffamee qolachuuf tokkummaan,ijaarsaa cimsuun, nageenyaaf ittisaa ummataa namootaa ofi keessaa muuduudhaan ofi ittisuun murteessaa dhaa.
Tooftaa namootaa harka qalleeyyii keessaatti jireenya injifachuu dadhabuu dhaan lammilee dandii irraa jiraachaa jiran fakkeessuun lammiilee ajjeesuuf karooraa kaahamee doomsuuf dammaqinsa hojeechuuf wal tiksuun dirqamaa oromoo hundaatti.
ማነዉ ዘረኛ?
Safuu dha kaa! የአማራ ሴቶች የአማራ ወሸላ አንሶሽ ነው ወይስ ይላል? አማራው Professor #ሞጣ_ቀራንዮ
ገጣሚ ሕሊና ደሣለኝ Hilina Desalgn “የማጀት ስር ወንጌል” መንጋ እና ውሻ ተብለን ተሰደብናል ጠቅላይ ሚንስትሩም አጨብጭበዋልና ይወረዱልን ያስባለ ግ


text:
( Ogeessa irraa kan naaf ergame)
A. Manni maree ministeerotaa har’a imaammata afaanii irratti marii’atee raggaasise. Wanti ragga’e wixinee seeraatii miti. Wanti ragga’e wixinee fooyya’insa heeraatii miti. Wanti ragga’e sagantaa siyaasaa paartii bilxiginnaa irra kan jiru imaammata afaanii biyya kanaati. Wanti sun ammoo Afaan Amaaraa kutaa 1ffaa kaasee hanga kutaa 12ffatti akka kennamu dirqisiisa. Afaan Oromoo fi afaanonni sablammootaa kutaa 1ffaa hanga kutaa 8ffaa qofatti daangessa. Afaan hojii federaalaa gara fuulduraatti afaan jaha akka ta’uuf ni qabsoofna sagantaa siyaasa Bilxiginnaa irratti jedhu san akka imaammata biyyaatti kallattii kaayan. Afaan hojii federaalaa labsuuf wixinee seeraa baasuun parlamaatti erguun qofaatii miti. Dubbii heeraan walqabatudha. Wixinee fooyya’insa heeraa afaan hojii raggaasisuun fooyya’insa heeraa gaafata. Mana maree federeshiniif ergama. Manni Maree federeshiinii Naannolee saglaniif erga. Manni Maree naannolee hunda keessaa 2/3ffan mirkanaa’ee ol deebi’uu qaba. Manni maree federeeshinii fi paarlamaan waliin taa’ee raggaasisuun heerri fooyya’ee nagarit gazexaan baha. Hojiirra oolmaaf labsii ykn dambiin mana maree ministeerotaan qophaa’ee paarlamaan bahu qaba. Koree olaanaan hojiirra oolmaa isaa gabaasu ni hundaa’a, parlamaaf gabaasa. Hojjettoonni mootummaa federaalaa yeroo ce’umsaa jedhamee afaanota jedhaman kana baratu (yeroo ce’umsaatu kennamaaf)—adjustment period jedhama. Kanaaf waan hin fakkaanneen uummata Oromoo fi sablammoota hin burjaajessiinaa.
B. Afaan hojii federaalaa jaha goona jedhani.
Oromoon kan inni wareegama itti kaffaleef afaan isaa lammilee Toophiyaa
maraan baratamee akka dubbatamuufi. Eenyummaa fi kabaja waan ta’eef.
Afaan hojii jaha afaan federaalaa goona yoo jedhan, afaan jaha kuni
hundi lammilee Toophiyaan hin baratamu. Afaanuma takkatu, Afaan Amaaraa
qofa ta’a jechuudha. Daa’imti Amaaraa tokko afaan Amaaraa irratti
dabalataan afaan shan barachuu hin dandeessu. Daa’imti Oromoo tokko
Afaan Oromoo irratti afaan shan dabalataan barachuun hin danda’amu. San
irratti Ingliffis jira. Afaan torba ta’a. Hin danda’amu. Kanaafuu, afaan
hojii jedhamee labsameetu, afaan hojii afaanuma tokko ta’a (Amaariffa),
kaaniif turjumaana/astorgaami/translatora dhaabuuf jechuudha.
Hojjettoonni federaalaa afaanuma Amaaraan hojiitti fufu jechuudha.
Qacarrii irrattis Amaarinyaan dirqii ta’uun itti fufti jechuudha.
Turjumaanaaf miti Oromoon kan wareegameef. Yoo silaa afaan hojii
biyyattii lama ta’ee labsame (bilingual nation), lammileen biyyattii
hundi afaan lamaan kana barachaa guddatani. Aadaa fi eenyummaan afaan
kana lamaan ol guddatu ni jira. Mootummaa federaalaa keessatti Oromoon
silaa hiree isaa ni argata. Kanaaf, gaaffiin Oromoo qara dabarfamuu kan
barre gaafa afaan jaha jedhan sani. Saboonni lakkoofsaan hagoo tahan
mirga turjumaanaa argachuu qabu. Garuu Oromoo turjumaanaan
keessummeessuuf yaaluun gaaficha dhorkuudha. Gaaffii Oromoo irratti hin
taphatiinaa! Yoo wallaaltan isin gargaarra. Yoo daba taate ammoo Oromoon
hin gowwomsamu.
Gaaffiin Afaan Oromoo ololaan kan du’u miti. Afaan saba guddaa kun afaan hujii federaalaa ni ta’a. Afaan Oromoo kutaa 1ffaa hanga kutaa 12ffaatti itti fufa. Afaan Amaaraa kutaa 5ffaa hanga 10ffaa kennamuun itti fufa. Afaan Oromoo ajjeeftee afaan biro kaasuun hin danda’amu. Imaammanni afaanii sagantaa paartii bilxiginnaa kan paartiiti malee kan uummataa ta’uu hin danda’u.


text:
Gaafii: Niitii karaa halaalatiin warra isaanii iraa fuudhee anillee biyya araba keessatti dalagaa isiinillee ni dalagdii horii isii san nyaachuun ni danda’amaa?
Deebisaa: Ee ni danda’ama humaa rakkoo hin qabu. Yoo bakki isiin dalagdu sun bakka halaalaa, dalagaa halaalaa, ka masiyaan Rabbii keessa hin jirre taate. Garuu dhiirsaaf niitii ka horachuu qabu dhiirsa. Dhiirsatu dirqama qaba. Yoo ammoo innillee dalagee isiilleen dalagdee walitti ida’atanii waliin jiraatan rakkoo hin qabu. Garuu intalti bakki isiin dalagdu bakka kabajaan isiillee itti eeggamtu, bikka dhiiraaf dhalaan walitti laaqamnillee hin jirre yoo taate humaa hin qabu.
Sheikh Abdurahman Shariif


text:
Gaafii: Ganda keenya keessa ijoollee darasaa takkatu jira. Ijoollee saniin gaafan biyya Arabaa dhaqe birrii kuma lamaan isinii ergan je’een. Garuu ammoo jarri sun cuftinuu bikka san irraa yaa’anii jiru. Ummata kanaaf waan kana akkamitti erga?
Deebisaa: Yaa gabrittii Rabbii, nama khayrii jaalatu Rabbi si haa godhu. Garuu Muslimni hogguma hunda waan baallama godhe ni guuta. Ati wanni sirra jiru, jarri bakka fedhellee addaan faca’ee haa jiraatuu, biyyatti maallaqa nama tokko bira kaayii jarreen saniif yeroo agarte kenniif je’i. Takkaahuu ammoo yoo ka biyya dhaqxu taate, gaafuma dhaqxe san waan baallama gooteef guuti.
Dr. Liwaa’ulislaam


text:
Pireezdaantii Mootummaa Naannoo Oromiyaa Obbo Shimallis Abdiisaa dabalatee hoogansi olaanoon naannichaa guyyaa har’aa mooraa Waajjira Pireezdaantii Mootummaa Naannoo Oromiyaatti dhiiga arjoomaniiru.
Yeromaa kanatti Pireezdaantii Mootummaa Naannoo Oromoiyaa ibsa miidiyaaf kennaniin ajandaan guddaan yeroo ammaa dhukkuba vaayresii koronaa ta’uu irraa kan ka’e haadholiin da’uumsarratti argamaniifi namoonni sababa balaa umaamaa fi namtolcheetin miidhamaa jiran gargaaruuf dhiiga arjoomun murteessaadha jedhan.
Akka Naannoo Oromiyaatti guyyaa har’aa irraa eegalee duulli arjooma dhiiga kan itti fufu ta’uu ibsuun hooggansi Naannoo Oromiyaa ofiifis hirmaachuun uummanni arjooma dhiiga kennuun lubbuu namootaa haabaraaru jechuun waamicha dabarsaniiru.
Waajjira Dhimmoota Koominikeeshinii Mootummaa Naannoo Oromiyaarraa odeefanne.


text:
Haga bara 2012 wolumaa gallati horii 450 oli ta'u binnee hiyyeesa hanqifataa maatii 450 oli ta'uu qoodneera.
Interviwu guyyaa 12.04.2013 sagalee Afaan Oromootiin goone as tuqaa dhaggeefadha'a
Guyyaa gaafa 26.07.2010 Godina Arsii Lixaa, Aanaa Siraaroo gabayaa magalaa Rophii guyyaa hojja keessat gumaata Norway keesaa maatiif froottan hiriyyaa kenna irra gara matii harka qadheeyiif hanqifaa ta'aniif ergameen nannoo qarshii 13 000 tiin re'iniif hooloota wolii gallat 45 binnee maatii hanqifataa ykn hiyyeesa 45 qooduu kenna hennaa ibsinu gammachuu gudda'an!
Ebba mangudootaa vidio kana banaa laala'a akkasuma dhageefadha'a!
Guyyaa 22.06.2009 Godina Arsii Lixxaa, Aanaa Siraaro'o, gabayaa Roophii jedhamtu keessat gumaata Norawy keessaa argame gara nannoo birrii 7000 tiin hoolootaaf re'iin wolumaa gallat 37 binnee maatii 37 hanqifata'a qoonneera! Vidiyoon kun hennaa san woraabameeraa laalaa mee!
Guyaa 11.05.2009 gabayaa san keesatt raaddan, jiboolee, re'iin, hoolootaaf harriin wolumaa gallat horii 108 nannoo birrii 53000 tiin binnee hiyyeesa hanqiftataa ganda 4 irraa filchiifnee maatii 108 qoonnee turre! Gabaasa guutuu dubbisuuf as tuqa'a!
Guyyaa 30.08.2008 Aanaa Siraaro'o Magalaa haaraya jiddugaleetii anichaa kan Lokkee Hadda jedhamu keesat gumaata Hawaasni Oromoo Australia Viktoria irraa ummata beelaayeef nannoo doolara 3000 gumaache ture san hennaa hujii irra olchinee ebba abbootiniif hawwootiin keenna Oromoota kana gumaachaniif erganii turan keesaa issa gabaabaa kana vidiyoo Ebba 1faa fi 2ffaa kana irraa dhaggeefadha'a! Akkasuma gabaasni guutuu gumaata sanii asi tuqaa dubbisa'a
Ebba 1faa
Wolii gallat wogootii darban 3 kana keessat hiyyeesa hanqifatee horii 365 binnee maatii 365 qoonneera!
Kanatti dabalatee gumaata Hawaasni Oromoota Australia tiif Woldaan Hawaasa Oromoota Minnesoot (WHOM) ummata Aanaa Siraaro'o kan beelaan midhameef gumaachanii midhaan worqii jedhamu binnee qoonne san hinyaadanna!
Maddi Misooma Rooba’a urga hujii misooma Aanaa Siraaroo keesatt hujjatuu jalqabee turullee bifa kanaanijaarame seensa bara 2008 keessati.
Maddi Misooma Rooba’a kun akka seera biyya Norway irrat hundayee maqaa ”Roba Utviklingsfond” jedhamuungalmaayeeti kan hujii misoomaa kana deemsisaaru.
Akeekni Madda misooma Rooba'a kun inni firrisaan Oromiyaa, Arsii Lixxaa, Aanaa Siraarookeessat hujiimisooma bifa adda addaa irrat saganteefatee dalaga.
Projektoota qabnu keesaa manniin barnootaa, egumsa fayyaa, qilleensa nannootiif hujii qonnaa fakaatan!
- Mannii barnootaa laalchisee, akkuma hanqinna qabaataniin daree dabalataa, mana libreerii (mana kitaaba keessat dubbisan), mana finccaanii kanfakaatan ijaara.
- Egumsa fayya'a laalchisee, Hawwootiif abboottii moodeela ykn fakkeenna ta'u danda'an fillanneebarumsa wa'e egumsa fayya'a, wa'e nyaata madaalaa, qullqullinna, mana finccaanii da'ot qotachuukanfakaatan oggeesoota nanno irrat hirmaachiifnee akka leenjisan goona
- Qilleensa nannoo laalchisee, naannoo san munni waan hinjirreef, biqiltuu bifa adda addaa kan nannoosanit biqilchanii guddatuu danda'u ogeeyii qorachiisaa biqiltuu bifa adda addaa offii dhaabnee ummanninanno'ollee akkasuma maniin barnootaa kan Aanaa san keessat argaman akka dhaabanii guddisankakaafna, hamilee isaaniillee jajjabeesina.
- Hujjii qonnaa laalchisee, qotee bula'a fakkeena mishaa ta'u danda'an haga tokko filachu'un leenjiimidhaan nyaata bifa adda addaa akka qotanii lenjisu'uf sagantaa qabna.
Madda ka irraa argannu, namoota dhuunfaatiif warshalee adda addaa irraa yoo ta’u qaama mootummaallee gaafachuuf sagantaa qabna.
Maddi Misooma Roobaa kun ka geggeefamuun koree fedhii offiitiin off kennaniin. Biyya Norway keesatis ta’e Oromiyaa keesat namni minda’an ramadamee hinjiru. Kana jechaan gummani karaa adda addaa irraa argame martuu akkuma jiruun akeeka isaa saniif ola.


text:
‘Amnesty International’ Ityoophiyaatti; deeggartoonni Paartii mormituu hidhamaa jiraachuu ibse
Dhaabbanni mirga namoommaaf falmu Amnesty International ibsa guyyaa har’aa baaseen, mootummaan Itiyoophiyaa hiriira iddoo garagaraatti deeggartoonni Paartilee mormitootaa godhan gufachiisaa jira jechuun qeeqe. Haaluma kanaanTorbaan kana keessa qofa naannoo Oromiyaa iddoo garagaraatti deeggartoonni ABO 78 hidhamuus mirkaneeffachuu isaa ibse.
Hidhaa fi doorsisni deeggartoota paartiilee mormitootaa fi Aktivistoota irratti raawwatamu biyyattiitti deebi’uun kan yaaddesse tahuus dhaabbatichi dubbate.
Biyyoota baha Afriikkaa fi kibba Afrikkaatti Daayrektera dhaabbatichaa kan ta’e, Deprose Muchena, hidhaan jumlaa Aktivistoota paartii mormituufi deeggartoota paartiilee mormitoota irratti raawwatamu ammaas deebi’uun Itiyoophiyaa keessatti yaaddessaa tahee jira. Hidhaa fi doorsisni filannoo bara 2020 keessa geggeeffamu duratti raawwatamu kun, mirga yaada ofii ibsachuuf fi gurmaawanii socho’uu irratti dhiibbaa guddaa uumuu danda’a” jedhe.
Dhaabbatichi iddoowwan “hidhaa fi doorsisni itti raawwatamaa jiran” jechuun kaa’e jidduu, naannoo Oromiyaa, magaalaa Finca’aa dabalatee godina Gujii lixaa fi godina Horroo Guduruu magaalaa Shaambuu tahuus ibse.


text:
Maallaqni deeggarsaa maqaa Lammiilee naannoo Soomalee irraa buqqifamaniitiin baankii seene birrii 1,107,433,879 gahuun ibsame.
(Biiliyoona tokkoof, miiliyoona dhibba tokkoof torbaafi kuma dhibba afuriif soddomii sadihiif, dhibba saddeetiif torbaatamii sagal)
Deeggarsi lammiilee Oromoo naannoo Soomalee qe’ee fi qabeenya isaanii irraa buqqifamuun iddoo adda addaatti qubsiifamaniif godhamu cimee itti fufee jira. Hanga ammaatti meeshaalee adda addaa kan ummanni gumaachaa jiruun alatti birriin 1,107,433,879.49 (Biiliyoona tokkoof, miiliyoona dhibba tokkoof torbaafi kuma dhibba afuriif soddomii sadihiif, dhibba saddeetiif torbaatamii sagal) baankiitti galii tahuu gabaasni Biroo dhimmoota Komunikeeshiinii Mootummaa Naannoo Oromiyaa irra bahe ni mul’isa.
Deeggarsi lammiilee kanniin deebisaanii ijaaruuf waliitti qabamaa jiru biyya keessaa fi biyya alaatis cimee itti fufee jira.


text:
Habashaan alaabaa yoom irraa kaasee dhaabbachuu (j)calqabe? Toophiyaan yoom ijaaramte?
Gabaabumatti:- Habashoonni alaabaa isaaniitiin “Baandiraa” jedhanii waamu. Darbanii darbanii “Sedeq Alamas(?)” ni jedhu. Maqaan baandiraa jedhu kun Afaan Laatiiniiti. Attamitti Habashaan afaan halagaa kana kan ofii godhatee dhimma itti bahuu calqabe?
Hammas gabaabumatti:- Bar-dhibbee 16ffaa keessa innaa Portugaalonni nama “Grany Ahmed” jedhumu loluuf gargaarsa Habashaaf jedhanii gara Gondar dhufan sana, maqaan kun isaan wajjin dhufee Habashaa biratti baramee jedhama. Achumaan masaraa Gondar sanas ijaaranii deeman.Habashoonni garuu masaraa kana “nutu ijaaree” jedhu. Kan ofii hin qabne, kan gooftaa isaatii dhaadata jedhu mitii.
Haalluu Baandiraa Habashaa: Magarisuu (Arenguwadee),Keelloo(Bicaa) fi Diimaa(Qayyi) dha. Haalluwwan kun, seenaa bataskaana isaanii wajjin hedduu waliitti hidhamee jira. Suuraan, huccuu fi akkasumas daatuun bataskaana Habashaa marti, haalluwwan kanaan caalaatti kuulamanii hojjetamu.Taabonni Habashaa innaa bahuu fi galu, huccuun haalluu baandiraa kanaan kuulame, Taabota isaanii sana irra qabamee ykn uffifamee laga bu’a, lagaa debi’ee gala. Innaa balbala bataskaanaa ol-seenee galu, hoolaan itti qalama. Qeessiin Taabota sana baatu, dhiiga hoolaa kana irraa tarkaanfatee gala. Kana waanan ijaan argeen himaa jira.
Seenaan Nugusoota Habashaas seenaa bataskaana isaanii wajjin addaan waan hin baaneef, nugusoonni isaaniis baandiraadhuma kana irratti asxaa garaa garaa uumanii dhimma itti bahaa turan. Har’a dha illee kanumaan jiru.
Haalluun alaabaan kanaa seenaa nugusootaa Habashaa ,warra dhalootaan Nugusa Solomon wajjin hidhannaa qabna jedhanii fi bataskaana isaanii biratii beekama.
Eegga “Ye Adwaa Xoorinneetti” jedhamu irratti, niitiin Axee Minilikiin, Etegee Taayituu Buxul kan jedhamtu, dhirsa ishii dirqisiiftee Xaaliyaanota irratti duulchiftee mootee galtee booda, akkaataan taa’umsa halluu baandiraa Habashaa jijjiirame. Haalluun diimaa jalatti gadi bu’ee, magariisuun gararraatti ol-bahee, keelloon walakkumatti hafe.
Asxaa Baandiraa Habashaa
Bara 1897-tti, baandiraan kun attamitti haa taa’uu fi asxaan(emblem) isaa maal haa ta’uu irratti Habashoonni egga walii galanii booda, asxaan isaa fuduraan “St. George = Qiddus Giyorgis” ta’ee, duubaan ammoo Leenca Mootii Yuhudaa akka ta’u irratti walii galanii akka kana gad jirutti kaawwatan.
Maalif asxaa kana filatan? Gaafa ayyaanni Goorgisii sanaa kabajamu “humna Qiddus Goorgisiitiin moonee injifannoo argatane” jedhanii waan amananiif filatan. Kana jechuun, “Amajaajota keenya moone” kan jedhu mirkaneessa jedhuu isaaniiti. (“Qidus Goorgis” kan jedhamu, dhalootaan nama Giriikii yoo ta’u, lotuu Girikii keessatti ajajaa shantamaa ture).
Asxaan kun kan muldhisu, innaa “Qiddusiin” sun, farda yaabbatee amajaajota (diinota) isaa lafatti asii gadi waraanee ajjeesu mirkaneessa. Barri kun, bara Habashoonni Xaaliyaanii mohan duwwaa otoo hin taane, bara isaan ummatoota kibbaa, Oromoo dabalatee, 90% waraanan mohanii itti dhuunfatan ture.
Baandiraa Axee Minilik, Lola Adowaa boda, isa fuula duraan asxaa Giyorgisii qabu. Duubaan leenca Yuhudaa qabu
Amantii, jaalalaa fi marartoo “Qiddusii” Goorgisii kanaaf qaban ifatti baasuuf jecha, mana sagada Ortodoksii (Orthodox Church), Finfinnee walakkaatti, iddoo Maarama Birbirsaa jedhamutti maqaa “Qiddus” kanaan ijaaranii jiru. Itti aansaniis, siidaa Axee Minilki, innaa inni fardaa Oromoo yaabbatee Oromoo irra gulufaa jiru kan mudhisus achumatti dhaabbatan.
Akka gaazexaa kana irrati baheetti, gararraan isaa Arenguwade, walakkaan Bicaa, gajjallaan Qeyyi, ta’ee, tarree galee akka taa’u godhame. Isa dura maqaan haa beekamu malee, seeran tumamee, gaazexaa irratti labsamee jiraachuu isaa hin agarre.
Baandiraan kun, sirna Nugusa Haayilesillaasee keessatti caalaatti yoo beekamu, har’a ammoo mallattoo warra “Rasteferian” ofiin jedhanii Hayilesillaaseetti amananiin uffatamaa jira.
Mootonni Habashaa, hidda sanyii dhaloota isaanii, mootii Yuhudaa kan ture, Nugusa Solomoon kan jedhamutti of hidhu. Asxaan mootummaa Solomoon (emblem) leenca turee jedhama. Isaanis “ qaccee Solomoon” waan ofiin jedhaniif leencaa filatan.
The Conquering Lion of the Tribe of Judah,Haile Sillasie I, Elect of God
“Leenca Qaccee Yuuda, Hayilesillaasee Duraa (I), Muudamaa Waaqaa”
Asxaa Dargiin baandiricha irra kaayee keessaa, guddisee kan muldhatu, siidaa Aksumii fi urjii guddaa tokko duwwaadha. Isaan kaan, maal akka ta’anii fi maal akka addeessan baruun nama dhiba.
Bifti haalluu baandiraa Habashaa bara Wayyaanee TPLFs hin jijjiiramne. Haalluu fi taa’umsi isaa akkuma turetti taa’ee, jijjiirraa asxaa duwwaa irratti godhame. Seenaa Ol-aantummaa Habashaa fi mallattoo gooftummaa isaa har’a illee finniinsaa jira. Seera Wayyaanee keessattis, akka kanaa gadiitti tumamee jira.
Article 3: The Ethiopian Flag
(1) The Ethiopian flag shall consist of green at the top, yellow in the middle and red at the bottom, and shall have a national emblem at the center. The three colors shall be set horizontally in equal dimension.
(2) The national emblem on the flag shall reflect the hope of the
Nations, Nationalities, Peoples as well as religious communities
of Ethiopia to live together in equality and unity.
(3) Members of the Federation may have their respective flags and emblems and shall determine the details thereof through their respective legislatures.
Akkaataan taa’umsa haalluwwaniis iddoo dur turan irraa hin siqne.Akkuma mootota duraanii, Waayyanee TPLFs asxaa isaa duwwaa jijjiire. Seerri Tumaa Wayyaanee (Constitution) inni bara 1995 s kanuma mirkaneessee kaayee jira.
Guyyaan, “Ye Baandiraa Qan” jedhmee kabajamuu calqabe kun, mootota Habashaa duraan turan biratti hin beekamu. Isaaniif baandiraan galgalaa fi ganama waan farfamuuf, seera kophaatti baasuun isaaniin hin barbaachifne ture. Wayyaaneen garuu, seera tumte bira tartee, Mallasaan eegga du’e asis, footoo isaa wajjin iddoo hundaa dhaabuudhaan biyyi akka itti hirreenfatu goosisaa jirti. Gochi kun marti, baandiraa sana kan jibbisiisu yoo ta’e malee, kan leellisiisu ta’ee argamaa hin jiru.
Baandiraan Arenguwaadee, Bicha, Bayi ta’ee jiru kun, alaabaa killilootaa biraa (Tiraay irraa kan hafe kaan garbootaa,) caalee akka balali’u godhamee jira. Maaliif inni warraa biraa caalee akka balali’u godhame? Deebiin isaa garbummaa fi gooftummaa keessa waan jiruuf, achuma kesatti beedii argata jenna.
Wayyaanee booda kan dhufu ammoo, asxaa attamii qabatee akka dhufu tilmaamuun ni danda’ama? Kan Minilik? kan Haayilesillaasee? Kan Dargii? Moo,kan kan biraa ta’a?
Eegga Biyya Oromoo gutummatti garboomfatanii booda, “Ye Itiyophiyaa Baandira”, kan jedhamu akkuma kanaa olittii kaawuu yaaletti, seera isaanii keessattii tumatanii uummata Oromoo irratti fe’an. Otoo “baandiraan ol-bahaa ykn gadi-bu’aa jiruu maaliif deemta? Maaliif hin dhaabanne?” farda irraa maaliif hin buune? jedhamee Oromoo meeqatu foolisiin magalaa keessatti qabamee adabame? Ijoollee meeqatu mana barumsaatti dhaaname? reebamne?
Garbummaan eegga uummata Oromoo irra dhihaa-bahatti, kibbaa-kaabatti guutummatti diriiree booda, uummata Oroomoo biratti, baandiiran kun hiikaa attamii/maaliii argate? Hiikaa bilisummaa? kan birmadummaa? kan misoomaa? kan tokkummaa? kan abbaa biyyummaa? Moo kan garbummaa, hiyyummaa, doofummaa, gadadummaa, hamlee cabsaa fi cabsummaa ti? Oromoon, Oromummaa fi Toophiyummaa addaan baasee baratee jiru, kana deebisuuf waan itti rakkatuuf hin jiru. Kan itti rakkachaa jiru, kan handhuurii isaa “imiyyee Itiyoophiyaa” irraa cituu didee itti rarra’aa jiru duwwwaa dha.
Haalluun alaabaa kanaa, falaasama, aadaa, amantii, seenaa, qabeenyaa fi ilaacha uummanni Oromoo uummaa fi uumama wajjiin qabaacha turee fi har’a illee irra jiru nuu mirkaneessa. Kan ummanni Oromoo bareedina isaatiif jedhee filate otoo hin ta’iin, kan jiruu fi jireenya ummata Oromoo keessatti ilaalcha waloon qaban waloon finiinsu ta’uu isaa nuu mirkaneessa.
Si’a kana keessa, seenaan uummata Oromoo inni dhugaan kuufamee jiru, ilmaan Oromootiin barreeffamanii gadi hahaa jira.Calqaba bar-dhibbee kudha-jahaffaa keessa(1522), innaa biyyi Oromoo karaa kaabaa Portugaalonnii fi Habashoonni, karaa bahaa ammoo Turkoonni Biyya Oromoo irratti duula hamaa deemsisaa turan sana, mootummaan jiddu-galeessa Oromoo Madda Waalaabuu jira ture. Bara kana, motummaan kan Gadaa Birmajii.
Abbaan Gadaa Birmajii bara sanaa Walaabuu Jiloo jedhama. Gootota maqaani isaanii Abaayyii Baabboo (Abbaa Duulaa) fi Jirmoo Horaa (Abbaa duulaa) jedhaman alaabaa kana qabachiisee akka diina biyya isaa qabachaa jiru kana irratti bobbaase, hayyuun Aadam Tiinnaa Jaarraa fi hayyuun Muusaa Haajii Aadam Saaddoo jedhaman, barroo “Seenaa Oromoo fi Madda Walaabuu” (Mudde/December 2011) jedhanii maxxansiisan keessatti ifa godhanii jiru. Heduu galatoomaa jennaan.
Akkaataan taa’umsa haalluu kanaa, akka ilaacha bara sanaatti innaa ibsan: gararraan, Gurraacha; jidduun; Adii, gaggallaan; Diimaa ture. Maaliif akkasitti akka taa’es, barreessitoonni kun wabii manguddoota oolanii bulan irraa argataniin gargaaramaa, barroo isaanii keessatti seenaa abbaa biyyuummaa uummata Oromoo fi seenaa gootota Oromoo dhaloota hammaaf ifa godhaniiru.
Waraanni Abbaa Duulaa Abbayyii Baabboon hoogganamu, maqaa “Booroo” jedhamu jalatti gumaaye. Kan Jirmoo Horaan hoogganamu ammoo maqaa “Barii” jedhamu jalati gurmaaye. Duulli waaraana kanaa eebba jarsoolii, yuubotaa fi dubartootaani geggeeffame. Dubartoonni siqqee (sinqee) fi bulbulaa dammaa, kan buqqee elellaanii fi calleen jifaaraman keessatti naqamee jiruu qabatanii eebba qenan. Eebba dubartoota kanaa keessaa, akka Obboo Aadamii fi Obboo Muusaan barressanitti, mee isaan kana akka fakkeenyaatti haa fudhanu:
- Bulbula diimaa sitti dhibaase. Ija diimtuu sibaase —
- Wantteen teessan diinatti hangaasuu gannaa haa taatuu
- Kotteen fardoota keessannii bakaakkaa roobaaa itti haa taatu
- Bishaann lagaa aannan isinii haa ta’u.
- Midhaan mukaa baksaa isinii haa ta’u.
- Diinni keessan raafuu bonaa haa ta’u.
- Jiruun keessan cidha haa ta’u.
- Kan diinaa awwaala haa ta’u, kkkf jechuudhaan miila hooggantoota waraana kanaa irratti dhibaafatan.
Ummanni Oromoo, durii kaasee sirna Gadaatiin of ijaaree birmaduummaan jiraachaa ture. Alaabaan haalluuwwan gurraacha, diimaa fi adiin jifaaramee jiru kun, seenaa eenyuummaa fi maalummaa mootummaa Gadaa Oromoo mallatteessa. Ummata Oromoo bira iyyuu taree, hundeen isaa kan uummatoonni Kuush marti wal-faana qabaachaa turan ta’uu ni mala.
Otoo kun ta’ee jiru, ilmaan Habashaa fi jaleewwan isaanii, “kan dur hin ture, kan har’a Toophiyaa ittiin balleesuuf uumame“ jechuu isaanii itti fufanii jiru. Kun akkuma jirutti ta’ee, “Oromoo yemibaal hizb yellem“ jedhanii jiru miti? Biyyi “Oromiyaa” jedhamus hin jiru jedhanii irra deddeebi’anii nutti himaa jiru. Malli karaa kana tilmaamame deemsisuu dinnaan, hamma ammoo “Oromoo fi Amaarii Obbolaa dha, Goojjam keessati dhalatan” jechaa mala doofaa fi gowwaan illee fudhachuu hin dandenye baafatanii dibbee rukucchaa jiru.
Baandiraan Habaasha, Biyya Abbaa Gadaa Oromoo eegga qinnyii ager godhate irraa kaasee, bullukkoo fi wandaboo uummata Oromoo irraa saamee, dabaloo fi bututtuu isaa itti uffisee taa’aa jira.Bar-dhibbee dhuma 19ffaa irraa kaasee, uummaanni Oromoo dabaloo fi bututtuu Habashaa kana uffatee deegaan jiraachaa jira.
Hamma Axee Minilik dhufee, humna qawween Toophiyaa har’aa kana Oromoo irratti ijaaretti, Biyyi Toophiyaa jedhamtee waamamtu hin turre. Haa ta’u malee, uummanni „Habashaa“ jedhamuu fi biyyi isaanii „Abyssinia” jedhamtu akka turte seenaan ni beeka. Isaan garuu seenaa kana otuma beekanii wallaalaa seenaa ofii ta’aa jiru. Otoo gara mana kuusaa barroo (libraries) London, Romaa ykn Paaris dhaqanii, waa dubbisanii barachu danda’u ture.
Uumama Toophiyaa ilaalchisees, maqaan Toophiyaa jedhamuu, Afaan Griikii ta’uu isaa fi ummatoota bifa guraacha qaban, warra Afrikaa keessatti argamaniif kan kenname ta’uu isaa ni haalu. Isaan “Bayibila” wajjin uumamee nuu kennamee jedhani itti sagadu. Dhugaan jiru garuu, otoo Biyya ajajaa Haamsaa Alaqaa Giyorgis itti dhjalate, boodaa kan Qiddus Giyorgis jedhame (kan isaan itti sagadan) dhaqanii gaafatanii, dhugaa jiru barachuu danda‘u ture. Rakkoon jiru ammoo, Habashoonni namoota dhugaa barbaadan otoo hin ta’iin, faallaa dhugaa dhaabachuu fi seenaa dabsuuf warra uumaman waan ta’aniif, iddoo dhugaan jiru hin dhaabatan, dhaqaniis hin dubbatan, hin gafatan.
Seenaan haalluu Baandira Habashaa, seenaa Qidus Mika’el, Qidus Gabr’iel, Qidus Giyorgis, Soostuu Sillaasee, zewud, zufan, nuguse-nägest kkf ta’ee otoo jiruu, “mallattoo birmadummaa uummata Toophiyaa, isa waggaa 3000 qabu jedhanii qaani tokko malee barreessanii odeeffatu. Uummanni Oromoo fi kan Oromoo wajjin garboome hundi, akka isaan wajjin uumametti hololaa jiru. Otoo kan Oromoo ta’eera ta’e, uummanni Oromoo baandiraadhuma Habashaa kana qabatee waan mirga isaatiif hin falmineef hin jiru ture. Mirga Oromoo kan sarbe waan ta’eef, uummata Oromoo biratti laguu ta’ee jira.
Namni, Oromoon akka sabaattii jiraachuu isaa haale, attamitti seenaa saba kanaa, alaabaa saba kanaa, araddaa saba kanaa baruuf fedhii qabaachuu danda’a? “ Sabni Oromoo jedhamu hin jiru”, eegga jedhani booda, biyyi “Oromiyaa” jedhamu hin jiru jechuuf waan saalfataniif hin qaban. Biyya sana egga hin beeknee, daangaa biyya sanaa baruuf waan dhama’aniifis hin qaban. Seenaan uummata Oromoo har’a injifannoo gad-hahaa jira. Seenaan warra dhugaa qabuu isaaniin awwaalaa akka jiru hubatanii, otoo of qajeelchuu danda’anii garidhaa jennaan.
Nagaan fi Bilisummaa Wajjin,
Tufaa Nadhabaasaa


text:
Gaaffii: – hoggaan salaatatti seene harka maradhee allahu akbar jedhee tuma taa’a moo faatihaa nin qara’a?
Deebisaa: atii fi fakkaataan keetiis wonni beekuu qabnu waa hunda dura suuratul faatihaan tuni salaata keessatti waajiba moo arkaanaa addaan baradhu , arkaanni waa kudha afuri , kudha afran keessaa tokko faatiha namni “man lam yaqra’a bi faatihatil kitaabi” namni faatihaa hin qara’in salaatni isaa hin jiru jechutti jira , tanaaf jecha allaahu akhbar hogga jettee hidhatte booda faatihaa tee qara’uun sirratti dirqamaa beekkadhu duuba, haalli imaamni bakka bu’ee sirraa dhaabbachuu danda’u imaama ruku’atti jiru fiigaa yoo dhufte allaahu akhbar dura jettee ta rukniidhaa ta lammaffaa allaahu akhbar jettee jilba qabatta, bakka san qofatti mirga qabda ati
Dr. Liwaa’ul Isalam


text:
Amajjii 4,2015 Magaalota Oromiyaa mara keeysatti yeroo kana waraqaan garagaraa bittimfamaa jiru. Halkan Amajii 3/2016 Wallagga lixaa magaala Gimbiitti waraqaa bittimfame buleen loltooti Itiyophiyaa Wayyaanee nagaa dhabdee bulte. Magaala Gimbiitti waraqaan bittimfame Barnootni Bilisummaa Booda kan jedhu guutumma magaalattii keessatti kan faca’e bule yoommuu taahu har’a waraanni Wallagga lixaa irra buufatee jiru daran olii gadi kaata oole.
Wallagga lixaa, Qellem Wallaggaa, wallagga bahaa fi Horroo Guduruutti FXG har’a barattoota, hojjetoota mootummaa fi qonnaan bulaa dhaan jabaatee oole, Qellem Wallaggaa aanaa Anfillootti qonna bulaan, barataan wal tahun haleellaa waraana wayyane irratti banen aanaa Anfilloo keessa baasee jira.Wallagga bahaatti maagaala Sibuu Siree mana barumsaa sadarkaa 2ffaatti itti fufee oole.
Loltooti Wayyaane guyyaa har’aa Oromiyaa keessatti akka maraatuu tahuun oolte. Daandiin konkolaattotaa magaalota hedduu keeysatti addaan ciccitee oolee. Dhaabbilee barnoota yuuniversitii keeysattis FXG haala onnachisan ganama irraa kaasee itti fufee ooleera.
Yuuniversitii Adaamatti barattootni hedduun lakkaawaman humna waraana Wayyaaneen qabamani ukkaamfamani jiru. Dhukaasa wayyaaneen barattoota irratti banen barataan lubbuun darbes kan jiru yoo tahu ammatti maqaan isaa kan hin gabaafamne Qeerroon mooraa yuuniversitii Adaamaa irra gabaasee jira.


text:
Sagantaan marii Daa’iilee Islaamaa fi Barsiisota kiristaanaa jiddutti Aanaa Adaamii Tulluu keessatti gaggeeffame
Sagantaan marii kun Godina Shawaa Bahaa Aanaa Adaamii Tulluu ganda Urgoo macaafaa jedhamu keessatti geggeeffame. Mariin kun daa’ilee beekkamoo Ustaaz Xaalibuu Ridallaah, Ustaaz Qamar Huseen fi barsiisota amantaa Kiristaanaa jiddutti kan geggeefame yoo tahu, marii kana hordofuun namoonni 20 gara Amantaa isaanii kan dhalootaa Islaamummati deebi’uun beekameera.
Haaluma walfakkaatuun torbee darbes sagantaa Da’awaa godina Booranaa keessatti godhamee ture irratti, aanaa Dubuluq ganda Horsiisee Buula Raanchiitti namoonni 50 Islaamummaa qabatuun ni yaadatama.


text:
Mormii Maaster pilaanii Finfinnee irratti, guutummaa Oromiyaa keessatti eegalamee ture, cimninnaan itti fufee wayta jiru kanatti, ajjeechaan barattoota Oromoo irratti raawwatamaa jiru daran hammateera.
Haaluma kanaan godina shawaa kibba lixaa aanaa Tolee magaalaa Baantuutti hiriira mormii gaggeeffameen, barataan kutaa 10ffaa Dajanee Sarbeessaa, rasaasaan ajjeefamuusaa barattoonni OMNtti himan.
Haaluma walfakkaatuun barataan biraa godina Wallaga lixaa anaa Gullisoo magaalaa Calliyaatti barataan Karrasaa Caalaa jedhamu, kaleessa rasaasaan dhahamee waldhaanamaa kan ture ta’ullee, har’a ganama garuu lubbuunsaa dabrtee jirti.
Dhukaasa Gullisootti barattoota Oromoo irratti banameen, Barataan Guutuu Abarraa jedhamu kaleessa ajjeefamuu isaa gabaasuun keenya kan yaadatamudha.
Godina Shawaa kibba lixaa aanaa Tolee Magaalaa Baantuutti, reeffi barataa ajjeefamee, konkolaataa polisoota feedaralaatti fe’amee gara Finfinneetti geeffamuun isaa beekamee jira.
Wayta ammaa magaalaan Baantuu dirree waraanaa fakkatti jedhameera.
Baha Oromiyaatti ammoo, guyyaa har’aa barattoonni mana barnoota sadarkaa lammaffaa Haramayaa fi, jiraattonni magaalatti hiriira bahuun mormii isaanii dhageessisaa oolanii jiran.
Achuma Harargee Bahaa magaalaa Calanqootti barattonni hiriira mormii geggeessaniin poolisoonni Oromiyaa barattoota bittinsuu isaanii himame.
Erga barattoonni addaa bittinfamanii booda, poolisoonni Fedralaa hedduumminnaan magaalattii weeraruun beekamee jira.
Magaalaa Baddannottis barattoonni mana barumsaa Sadarkaa lammaffaa hiriira mormii bahutti aansee, humnootiin poolisi addaan bitteennessuu fi ummata magaalatti sochii dhoorgaa jiraachun gabaasni nu gahe ni mul’isa.
Barattoonni Yunivarsitii Dirree Dawaa ammoo ganama kana hiriiraaf yeroo bahaa jiranitti, poolisoonni federaalaa moraa cabsanii seenuun, haleellaa hamaa irraan gahuu barattoonni OMNitti himanii jiran.


text:
OBN Caamsaa 15, 2012- Naannoo Kibbaatti qonna gannaatiin omisha Kuuntaala Miiliyoona 100 fi Miliyoona 34 omishuuf karoorfaame hojjatama jiraachu Pireezidaantii Ittii Aanaan Mootummaa Naannoo Sabootaa, sablamootaa fi Uummattota Kibbaa Obbo Riistuu Yiirdaaw beeksisan.
Naanniichatti biiqiltuu Biiliyoona 1.5 dhaabuuf hal dureen taasifama jiras jedhniru.
Qonnaan bulaan weerara vaayirasi koroonaa irraa of eeguun hojii omishtummaa qonnaa guddisuu fi hojii misooma eeguumsa naannoo irratti akka cimaniif waamichaa dhiyyeessaniru.
Dhiibbaa weerarri vaayirasii koroonaa gessisuu irraan kan ka’e hir’inni guddinaa omishaa akka hin mudannee tattaaffii gochuun barbachisaadha jedhan Obbo Riistuun.
Bara kana kara adda ta’en misooma qonnaa guddisuun barbaachisaadha kan jedhan obbo Riistuun, keessattuu qotee bulaan naannichaa qabeenya uumamaa sirnaan omishuuf jabaachuu akka qaban hubachisaniru.
Akka mootummaatti omiishtummaa qonnaa dabaluuf karoorfamee hojjatama kan jiru yoo ta’u milka’ina kanaaf lafti hin qootamiin faayidaa irraa akka oluuf hojiin hojjatama jiras jedhaniru.
Akka gabaasa TOI akkaataa gorsaa ogeeyyiin qonnaa kennanin teeknoolojjiiwwaan omiisha dabaluuf gargaaran qonnaan bulaan akka haalan fayyadamuuf carraqqii taasifaama akka jirus himaniru.
Bara omisha kanatti midhaan kuntaala miliyoona 100 fi Miliyoona 34 walitti qabuuf karoora karoorfaame galmaan gahuuf sadarkaa naannootti koreen qindaa’ee hanga hojjaattoota buufata misoomaatti waligalteedhaan hojjatama akka jirus himan Obbo Riistuun.
Sochii misooma Magariisummaa bara darbee Ministira Muummeen jalqabamee bara kanas itti fufsisuudhaf biiqiltuu Biiliyoona 1.5 dhaabuuf qophiin taasifaama akka jirus beeksisaniru.
Iddoo hundattu qonnaan bulaan iddoo biqiltuun dhaabamuu filachuu fi eela baasuudhaan qophaa’a akka ta’u hubachisaniru.
Ogeeyyiin qonnaa sadarkaa garagaara irratti argaman hawaasni misooma eeguumsa naannoof akka tattaaffi taasisaniif obbo Riistuun hubachisaniru.


text:
Barattooti Oromoo Yuuniversitii Jimmaa gaaffii mirga Oromoo karaa nagaa gaafachuuf jecha Iyyannoo marsaa jalqabaa baatii eegala Ebla 2014 irratti bulchiinsa mooraa Yunversitii Jimmaa fi Bulchiisa Jimaatti dhiheeffatanii turan,Iyyannoo dhihaateef deebiin dhabamuu irraan FDG kaasuun hiriira bahan. Ammos marsaa 2ffaaf iyyannoon barattoota Oromoo Yuniversitii Jimmaan Waxabajjii 15,2014 qophaawee gara waajjira Bulchiinsa Yuuniversitii Jimmaatti erga galeen booda mooraa Yuunivarsiitii Jimmaa arfan mooraa Main Campus, mooraa Agriculture, mooraa science and Technology fi mooraa Business and Economics fi barattootni Oromoo kolleejjii barsiisota Jimmaa fi bakkoota adda addaatti bal’inaan raabsame.
Guutummaa qabiyyee Iyyaatnoo barattoota Oromoo Yuuniversitii Jimmaa akka armaa gadiiti.
———————————————————————
IYYANNOO BARATTOOTA OROMOO YUNIBARSIITII JIMMAA
Waxabajjii 15,2014 Barattoota Oromoo Yuuniversitii Jimmaa
Abdiin saba bal’aa saba Oromoo yoomiyyuu numa ilmaan Oromoo qofadha. Gaaffii mirgaa karaa Nagaa Gaafaneef deebiin Mootummaa fi bulchiinsa Yuunibarsiitii Jimmaa irra nuuf kenname hidhaa, reebicha, barnoota irra arii’amuu yoo ta’uu ajjeechaan baldhaan Oromiyaa keessatti gaggeeffamaa jira. Yeroo amma kanatti Oromiyaan dachee gaddaa kan ilmaan ishee nagaan qe’ee irratti ajjeefamaa jiran ta’uun baay’ee nu gaddisiisera. Akeeka mootummaan ta’ee jedhee duula duguddinsa Sanyii (Genocide) uummata keenya irratti gaggeessa jiru jabeesinee balaaleffanna. Yeroo amma kanatti Guutummaa Oromiyaa fi dhaabbileen barnoota Olaanoo Yuunibarsiitoota Oromiyaa keessa jiran irra hanga manneen barnoota sadarkaa tokkoffatti halli Oromiyaa keessaa kan itti aanu kana fakkata:
- Mooraan Dhaabbilee barnoota gara mooraa waraanatti jijjiramee, waraanni guddaan mootummaan EPRDF qabu mooraa Yuunibarsiitota Oromiyaa keessa qubsiifamuun galgalaa ganama afaan qawween doorsifamaa akka jiraannu ta’ee jira.
- Mootummaan basaastoota heddumina qaban mooraa Yuunibarsiitoota fi Magaalota gurguddoo Oromiyaa irratti bobbaasuun yakkootni akka ajjeechaa itti fufinsaan uummata keenya irratti gaggeeffamaa jira. Addatti sabboontotni Oromoo adamsamanii ajjeefamaa jiru. Oromiyaa keessa lubbuun jiraachuun yaaddessaa ta’aa jira.
- Mootummaan sirna baruu fi barsiisuu laamshessee baajata barattootaf ramadame illee tajajila waraanaaf akka oolu taasifatera.
- Barattootni Oromoo qaroo fi abdii biyyaa ta’an balleessa tokko malee gaaffii karaa nagaa dhiyeessaniif rasasa mootummaatiin akka baala harcafamuun galgalaa ganama ajjeechaan ijoollee Oromoo irratti gaggeeffamaa jira, ilmaan Oromoo kumaan lakka’aman jumlan hidhatti guuramanii jiru. Hedduun barnoota irra arii’amaniru.
- Gaaffii mirgaa karaa nagaa fi dimookiraasii gaafanneef hanga har’atti deebiin isaa ilmaan Oromoo dhibbootaan lakka’aman rasasa mootummaan nurratti dhukaasaa jiruun ajjeefaman, kumootaan kanneen lakka’aman hidhatti darbaman, dhibbootan kanneen lakka’aman barnoota irra arii’amanii jiru.
- Gabaabumatti haalota kana irra Uummaatni Oromoo mootummaa bakka isa bu’uu fi mirga isaa kabachiisu kan hin qabne ta’uu eenyuu iyyuu haaluu hin danda’u haala kanaaf yakkii fi dugugginsi sanyii har’a Oromiyaa keessatti gaggeeffamaa jiru raga guddaadha.
Yeroo amma kanatti rakkoon ulfaataan kana fakkaatu Oromiyaa fi uummata Oromoo irratti gaggeeffamaa utuu jiruu mootummaan abbaa irree EPRDF /TPLF’n durfamu OPDO dawoo godhachuun karaa tokkoon yakka Ddugugginsa sanyii uummata keenya fi nu abdii boruu ajjeesaa, gama biraatiin immoo ilmaan leellistoota sirna cunqursaa habashaa (nafxanyaa) dhabbilee barnoota Olaanoo Yuunibarsiitota Oromiyaa keessatti bakka bu’aa gamtaa barattoot (president) kan bara dhufuuf jecha barattoota Oromoo bakka bu’anii akka filamaniif karaa OPDO akka OPDO’n dhiyeesitu qajeelfama kennameen shirri guddaan mirga barattoota kumatamaan lakkaawamanii sarbuun barattoota Oromoo irratti shirrri gaggeeffamuuf qophiin xummurame jira. Haalli kun Yuunibarsiitii Jimmatti karaa OPDO presidenti barattootaf kan qophaa’ee jiru barataa dhalootan Amhaara ta’e barataa Darajjee Garremoo Ratta, afaan Oromoo dubbachuu qofa malee barreessu illee hin beekne Oromoodha jechuun president gamtaa barattootaf kan OPDO’n qopheesite ta’uun saaxilamee jira. Guutummaa Iyyaanoo Kanaa:- IYYANNOO BARATTOOTA OROMOO YUNIBARSIITII JIMMAA.430.12 edited


text:
Waldaan Ogeeyyota Fayyaa Oromoo Addunyaa https://iohpa.org/ akka pirezidaantiin isaa Dr Obsaa Hassan jedhetti hujii isaanii guddoon gama fayyaatin ummata barsiisuu,gama fayyaatiin qorannoo akka akkaa tolchanii ummatti himuu.
Waldaan kun dhiba vaayireesii kornaa kana irratti ee ogeeyyota Oromiyaallee mi’a isaan vaayireessii kana irraa namaan wallaaniin bituuf haga doolara kuma 100 walti guuruuf hujiitti jira.
Horiin kun waan akimiin namaan wallaantuun gloves,mask,wayaa akimiin naqattu,waan kophee akimiitti kaayanii fi waan gara garaatiin gargaaruuf horii walti guuruufiitti jiran.
Haga ammaatti doolara kuma 63 caalaa yaayyuu walti guuraniif akka Dr Obsaan jedhetti.
Mi’a gargaarsaa kana akka Dr Obsaan jedhetti Biiroo Fayyaa Oromiyaa waliin tahanii ogeeyyota fayyaa Oromiyaa jiranii ergan. Akkuma bitanin geejjiba xuyyuuraatiin erguuf kurfoo jiran jedhan.“Akka ummata biyya tokkootti waliin dhaabachuun barbaachisa.”
Damee Waldaa Ogeeyyota Fayyaa Addunyaa Oromiyaa jiran waliinilee hujii tana hojjachuuf horii kana waltii guurtuutti jiran.
Dr Obsaan Hospitaal Mercy, MN jiru keessa hojjataa.