text:
Abdii Boruutiin
Gara dhimma mata duree kanaa otuu hin seenin dura, Habashaa fi kan sammuun habashoome kanan jedhu gabaabinaan ibsuun yaala. Jechi “Habashaa” jedhu karaa adda addaatiin waan ibsamuuf ykn hiikamuus; waayeen kunis mormisiisaa ta’uu waan danda’uuf, asitti bal’inaan ibsuu hin barbaadu. Akkan barruu kana keessatti itti fayyadamutti garuu, “Habashaa” kanan jedhu gabaabumatti, warra nu gabroomsan ykn/fi ammallee gabrummaa kana keessa akka turru warra barbaadani jechuu kooti. Kan sammuun habashoome kanan jedhu ammoo, warra gabrummaa Habashaa jalatti kufanii; sirna kana keessatti karaa adda addaatiin ayidoolojiin isaanii jijjiiramee; eenyummaa isaaniillee dagatan ykn gaafii keessa galchani dha. Kun Oromoo qofaa otuu hin taane, saboota Habashaa dhaan gabrooman hundaayuu ilaala. Barruun kiyya kan xiyyeeffatu garuu Oromoota rakkoo akkanaa qabanitti ta’a.
Akka waliigalaatti dhugaan hubatamuu qabu tokko, namni hin dammaqini fi eenyummaa ofiitti hin amanne, bilisummaa uummata ykn saba tokkoof yookaanis walabummaa biyya tokkoof dhiisii mirga ofiitiifillee falmuu hin danda’u. Of baruun eenyummaa ofii beekuu fi itti amanuun; seenaa fi aadaa ofii baruun; walumaagalatti dammaqinsa qabaachuun bu’ura mirga ofiitiif falmuu ti jechuu dha. Oromoo ta’uun qofaa gahaa miti. Oromummaa fi Sabboonummaan yoo hin bilchaanne fi hin guddanne, maaliif akka qabsoofnu beekuu fi qabsoo kana keessattis gahee taphachuun ykn qooda gumaachuun rakkisaa ta’a. Oromummaa fi Sabboonummaa guddisuun ammoo dammaqinsarraa madda. Oromummaa fi Sabboonummaan meeshaa qabsoo bilisummaa Oromoo (QBO) ti yoo jedhame, kun waan dhara ta’uu miti. Isaan kanaan bilchaachuu fi isaan kana guddisuutu qabsoo kanallee cimsuu fi galii hawwamutti geessuu danda’a.
Qabsoon bilisummaa Oromoo yoo jalqabu, keessumaayuu Addi Bilisummaa Oromoo (ABOn) sochii kana yoo eegalu, hojii karaa lamaa dalagaa akka ture eenyuyyuu jalaa waan dhokatu natti hin fakkaatu. Karaan tokko diinaan falmuu yoo ta’u, karaan biraa ammoo, uummata keenya dammaqsuu fi akka of baran; akka mirga ofiitiif falman taasisuu dha. Haala baay’ee ulfaataa fi walxaxaa ta’e kana keessatti wareegama guddaa kaffaluu dhaan Oromummaa fi Sabboonummaan akka guddatu taasise jechuu dha. Egaa, jijjiiramni bara 1991 argame qabsoo hadhaawaa sana keessa dabree akka ta’e seenaatu ragaa ta’a. Injifatnoolee gurguddoon, kan akka Qubee Afaan Oromoo fi Oromiyaa addunyaatti beeksisuun hafee, Oromoon of baree eenyummaa ofiitiin boonuu danda’uunuu akka injifatnoo guddaa tokkootti ilaalamuu qaba. Oromootni hunduu kanaan boonuu qabna. Bu’aaleen kun ammoo kadhaa dhaan otuu hin taane, dhiiga fi lafee ilmaan Oromootiin argaman.
Gaafii guddaan ani asitti kaasu: Yeroo ilmaan Oromoo mirga keenyaaf jedhanii lubbuu isaanii dhaban, bu’aalee isaan nuuf argamsiisanitti fayyadamnee; eenyummaa keenyaaf quuqamuu dhiifnee; har’allee gabroomsaa keenyaaf meeshaa ta’uun sababni isaa maali? kan jedhu dha. Gaafiin biraa ammoo: Oromummaa fi Sabboonummaa keenyatu hin bilchaatin moo rakkoo ayidoolojii qabna? kan jedhu ta’a. Deebiin gaafiilee kanaa waan fedhes ta’u, kan sammuun habashoome, akka ilaalcha kiyyaatitti, farra qabsoo kanaa ti. Diina caalaa kan qabsoo kana gaaga’u, kan sammuun isaa hin bilisoominii dha. Namni tokko bilisummaa uummataa fi walabummaa biyyaatiif kan dubbachuu danda’u kana bira dabrees kan qabsaa’uu danda’u yoo mataan ykn sammuun isaa bilisa ta’e fi qulqullaaye qofaa dha.
Nama sammuun bilisa hin taane ykn hin bilisoomne yoon jedhu garuu kun karaa lamaan ilaalamuu ni danda’a. Inni tokko kan homaa hin dhaga’in fi hin beekne yoo ta’u, nama akkanaa barsiisanii akka of baru fi dammaqu taasisuun ni danda’ama. Wallaalummaa dhaan ykn otuu hin beekin waan mirga uummata Oromoo faallessu yoo dalage, kun yakka hin qabu. Inni biraa ammoo, otuu barumsa, beekumsa fi dammaqinsa qabuu; garuu sirna gabrummaa kana keessatti ayidoolojii qabsoo kana wajjin hin deemne waan qabuuf, sababa kanaan faallaa qabsoo bilisummaa dalaga. Ayidoolojii akkanaatu akka eenyummaa ofiillee dagatu ykn gaafii keessa galchu isa taasisa jechuu dha. Namni eenyummaa ofii dagatu fi isa kanaaf dursa hin kennine ammoo, tajaajiltuu diinaa ta’ee hafa. Isa kanatu yakka guddaa dha; isa kanatu farra qabsoo bilisummaa Oromoo ti. Gaafiin deebii argachuu qabu garuu, “Maddi sababa kanaa maali?” kan jedhu dha.
Deebii quubsaa fi amansiisaa argachuuf xinxala bal’aa godhuu fi gadi fageenyaan qorachuun barbaachisaa ta’ullee, sababoota tokko tokko tuquun ni danda’ama. Isaan kanas gabaabinaan ibsuun yaala. Sirna gabrummaa Habashaa bar-dhibbee tokkoo ol nurra ture fi jiru kana keessatti wanti ayidoolojii namaa jijjiiran waa baay’eetu hojjetaman.
Tokkoffaa, waan hojjetaman keessaa inni hangafnni tokko amantii meeshaa godhatanii; isa kanaan akka dhimma keenya dagannu taasisuu dha. Sirna kana keessatti ammoo kan gahee guddaa taphate fi furtuu ta’e, amantii Ortodooksii Kristaanaa ti. Asirratti wantin hubachiisuu barbaadu, amantii kanarraa jibba qabaadhee ykn/fi olola irratti oofuuf otuu hin taane, kan dhaga’ame, argame fi ragaallee qabu waan ta’eef, dhugaa lafa jiru kana ibsuufi. Kan dur godhaamaa turellee yoo hafe, har’allee dhugaan kun dhokachuu hin dandeenye; hawaasa keessatti mul’achaa waan jiruuf dhokachuus hin danda’u. Wanti hubatamuu qabu garuu amantiin kamiiyyuu, yoo siyaasaaf meeshaa hin godhamne, qulqulluu ta’ee jiraachuu fi kabajas argachuu qaba. Amntiin Ortodooksiis akka amantii tokkootti akkanumatti ilaalamuu qaba. Sirna gabrummaa Habashaa kana keessatti kan mul’achaa fi calaqqisaa jiru garuu fallaa kanaa ti.
Akkan ofii kiyyaa argee fi hubadhetti, diina caalaa har’a kan qabsoo bilisummaa keenyaa kanaan morman Oromoota karaa amantii kanaan sammuu isaanii habashoomsani fi eenyummaa isaaniillee gaafii keessa galchanii dha. Keessumaayuu Oromootni yeroo dur, jechuun yeroo mootummaa Haila Sillaasee fi mootummaa Darguu biyyaa bahn, har’allee sammuu’uma dur sanaan yaaduu isaanii ti. Jijjiiramni bara 1991 QBOn fide ija fi gurra isaanii waan seene hin fakkaatu. Kan baay’ee nama gaddisiisu ammoo, “Oromoo” jechuu dhiisanii jecha diinni fi alagaan nuuf moggaasaniin qaanii tokko malee of yaamuu isaanii ti. Kun dammaqinsa dhabuu dha moo diina fi alagaa gammachiisuufi? Sabani isaanii waan fedhes haa ta’u, ani warra akkanaa diinaan addaan baasee hin ilaalu. Diina caalaa isaantu farra QBO ti yoon jedhe dhara hin ta’u.
Lammaffaa, gahee guddaa kan taphate fi taphachaa jirus Afaan Habashaa (Afaan Amaaraa) ti. Asirrattis sirna gabrummaa Habashaa kana keessatti ayidoolojiin hangam sammuu namaa akka jijjiire hubachuun nama hin rakkisu. Warri nu Oromoo dha ofiin jedhan ykn dhuguma dhalootaanis Oromoo ta’an, Afaan abbaa fi haadha isaanii otuu jiruu; kana dubbachuun tuffii ykn har’allee qaanii itti fakkaatee, Afaan alagaa kanatti fayyadamuu isaanii ti. Asirrtti wantin hubachiisuu barbaadu, Afaan alagaa dubbachuun farraa QBO ti jechuu kiyya akka hin taane dha. Warri Afaan gabroomsaatiif kabaja fi dursa kennan kun, Qubee Afaan Oromoo QBOn dhalche kanallee akka qoosaatti ilaalu. Akka waan ofii isaaniitiif Oromoo hin taa’inii, qubee keessan kana jedhanii qoosuu barbaadu. Baratanii itti fayyadamuun hafee, akka Qubeen teenya jiraattuu waan barbaadan hin fakkaatu. Oromummaa fi Sabboonummaa akka dhiphinaatti ilaalu. Waan gabroomsaan isaaniin jedhe dabarsanii lallabuu barbaadu. Bilisummaa Oromoo fi walabummaa Oromiyaa akka tapha ijooleetitti ilaalu, itti qoosu. Akka isaanitti himametti, tokkummaa Itoophiyaatiif mudhii qabatanii mormu. Galgalaa fi ganama isuma kanaaf sagadus.
Afaan Amaaraa haasa’uun ykn dubbachuun; sirba Afaan Amaaraa dhaggeeffachuun; fiilmii (diraamaa) Afaan kanaan hojjetame ilaaluu fi isa kana qofaa dinqifachuun; kitaabota Afaan kanaa dubbisuun; aadaa Amaaraa ol kaasuu fi kan biraa gadi qabuun; amantiin Ortodooksii addunyaa kanarratti amantiilee hundaa caalaa qulqulluu akka ta’e godhanii olola afarsuun; kan biraa tuffachuun; walumaagalatti eenyummaa Habashaatiif ol aantummaa kennuun hammayummaa ykn baranee ta’ee isaanitti mul’ata jechuu dha. Diina caalaa kan Sabboontota Oromoorratti qeeqa tuulan jara kana dha. Jaarmayoota fi qabsaa’ota keenya jidduutti rakkoon yoo uumamu, kan dafanii quba ol qaban wara akkanaa ti. Bakkee Oromummaan itti calaqqisutti argamuu akka du’aatti jibbu. Bataskaana Ortodooksii fi bakkee ciinni Habashaa jirutti kan dursanii argaman garuu isaani.
Sadaffaa, kan biraa ammoo fuudha fi heerumsaan Habashaa wajjin walitti makamuu dha. Akka teessoo lafaa Oromiyaatti, sirna gabrummaa kana keessatti rakkoo guddaa kan nutti fide tokko waayee fuudha fi heerumsaa kana. Asirrattis wantin hubachiisuu barbaadu, Oromoon karaa kanaan alagaa wajjin walitti hin makamin jechuu kiyyaa miti. Kun mirga abbaa fedhee ti. Abbaan fedhe kan jaalate fuuduu ykn heerumuu ni danda’a; kun mirga ilma namaa ti. Haa ta’u malee, karaa kanaan Habashoota wajjin walitti makamuun keenya qabsoo keenyatti gufuu akka ta’e ykn ta’u waan nama mamsiisu natti hin fakkaatu. Har’a yoo waayeen QBO ka’u, Oromootni fuudha fi heerumsaan Habashoota wajjin walitti makamani fi jidduutti ijoollee godhatan, wanti isaan dafanii dubbatan, yoo Ormiyaan fottoqxe (akka Habashootni isaaniin jedhanitti) yookaanis yoo Oromiyaan walaba taatu ijaaramte (akka Sabboontotni Oromoo jedhanitti), ijooleen keenya akkam ta’u? jechuu dhaan; waan hin taane sababa godhanii qabsoo kanatti gufuu ta’uu barbaadu. Erga qabsoo kana dura dhaabbatani, isaan kunis akka farra QBOtti wanti hin ilaalmaneef sababni waan jiru natti hin fakkaatu.
Barruu kiyya xumuruu dhaaf, egaa, har’allee QBOn kan xiyyeeffatu diina qofaatti otuu hin taane, keessa ofiituu qulqulleessuunuu qabsoo biraa ti jechuu dha. Har’as akkuma kaleessaa uummata keenya barsiisuu fi dammaqsuurratti; Oromummaa fi Sabboonummaa guddisuurratti beekumsa fi dandeettii keenya akkasumas yeroo keenya fixuun dirqama ta’uun isaa hin oolu. Yoo kuni hin taane ammoo, baay’ina keenya himachuu qofaan gahaa hin ta’u. Aynaa Oromummaa fi Sabboonummaatu murteessaa dha. Dura rakkoolee nu keessa jiraniif furmaata barbaadnee; sana booda tokkummaa keenya ijaaruu qabna jechuu dha. Tokkummaan Oromummaarratti hin hundoofne ammoo tokkummaa dhugaa ta’uus hin danda’u. Hanga kun hin milkaa’initti diinaaf saaxilamuu fi diinaaf meeshaa ta’uun keenya waan dhaabbatu hin ta’u. Yoo haalli kun akkanumatti itti fufe ammoo, bilisummaan achi fagaachaa akka deemu waan nama mamsiisuu miti. Mana keenya qulqulleessuun dursa (priority) argachuu qaba.
Galatoomaa!
Abdii Boruu: aboruu@gmail.com


c: text/html

text:
Sababoota Jaalala Daangaa Darbe
Wantoonni jaalala daangaa darbeetti nama geessan baay’eedha. Namni sababa yoo beeke miidhaa hojiin isaa itti fiddu irraa fagaata. Namni tokko jireenya keessatti milkaa’uuf sababa fi bu’aa wanta hojjatu beeku ykn tilmaamu qaba. Sababa (cause) jechuun hojiin sun akka raawwatamuuf wanta nama kakaasudha. Bu’aa (effect) yoo jennu immoo firii hojii san irraa argamuudha. Firiin sun miidha ykn faayda ta’uu danda’a. Kanniin sirritti yoo hin beekin jireenyi teenya gara hin qabdu.
Haaluma kanaan wantoonni jaalala daangaa darbetti nama kakaasan (sababoonni) ni jiru. Akkasumas, firiin (bu’aan) jaalala daangaa darbe irraa dhalatuus ni jira. Torbaan darbe miidhaa jaalala daangaa darbe irraa dhalatu ilaalle turre. Har’a Insha Allah sababoota jaalala Daangaa darbee (Al-Ishqu) ilaala.
1.Rabbiin irraa garagalu– namni yommuu Rabbiin irraa garagalu balballii fitnaa (qormaata) hundii itti banamti. Jireenya kana keessatti daandii lamatu jira. Isaanis daandii Rabbii qajeelaa kan ta’ee gammachuu fi milkaa’innatti nama baasu fi daandii sheeyxaanaa jallataa kan ta’ee gaddaa,cinqii fi rakkinatti nama geessudha. Namoonni daandii lamaan kanniin keessaa tokko filachuun irra adeemu. Daandii Rabbii filatee fi hojii gaggaari kan hojjatee jireenya gammachuu jiraata. Namni yommuu Rabbiin irraa garagalu sheyxaanni fedhii jaalalaa itti bobeessun baditti isa darba. Namni Rabbii ajajamuu fi qalbiin isaa jaalala Rabbitin guuttamte, jaalalli wantoota biraa isa hin miidhu. Namni yommuu Rabbiin dhiise wanta biraa jaallatu, wanta jaallate saniif gabra ta’a. Dubartiif, maallaqaaf, dhiira fi kkf gabra ta’a. Kanaafu gubaa jaalala jalaa bahuuf namni tokko gara Rabbii haa deebi’u.
2.Miidhaa jaalalaa wallaalu- namni miidhaa jaalala daangaa darbee hin beekne ykn shakke, dhibee kanatti kufuun ofii fi namoota biroo miidha. Kanaafu yoo dhibee jaalalaatin rakkatte, miidhaa isaa beeki. Barruulee ‘Machaa jaalalaa fi Zinaa-Daandii Badii “ irraa deebi’i dubbisi.
3.Hojii malee taa’u (duwwaa)– kuni sababa irra guddaa gara jaalala daangaa darbetti nama geessudha.
Aristootil akkana jedha: “Jaalalli daangaa darbe wallaalummaa ifa bahe, qalbii duwwaa daldala yookiin oomisha waliin hin ko’oomne (biizi hin taane) itti bu’a.”
Ibn Al-Qayyiim (Rabbiin Rahmata isaa haa godhu) akkana jedha:” Jaalala suuraatiin (fakkiitin) namni qoramu nama qalbiin isaa jaalala Rabbii irraa duwwaa taate fi Rabbiin irraa garagalteedha. Qalbiin jaalala Rabbiiti fi Isa qunnamuuf dharra’uun yoo guuttamte, dhukkubni jaalala irraa ka’a. “
Ammas akkana jedhi,”Nama tokkoof wanti hundarra badaa ta’e (miidhaa itti fidu) hojii malee ta’uu fi (qalbiin isaa] duwwaa ta’uudha. Lubbuun takka duwwaa hin teettu. Kana irra, namtichi wanta ishii fayyaduun yoo hin ko’oomsin, wanta isaa miidhun isa ko’oomsiti. Kuni shakkii hin qabu. ”
Kanaafu mataa keenya hojii gaggaari hojjachuun yoo of hin ko’oomsin, nafseen teenya wanta faaydi hin qabne waliin osoo fiigdu fi dharraatu jireenya keenya keessaa gammachuu haaqxi.
Gubaa jaalalaa jalaa bahuuf haala kanaan of ko’oomsu dandeenya. Qalbii fi qaamni keenya hojii hojjachuu qabu. Keessattu qalbiin yoo ona (duwwaa) taate, iddoo walgahii badii hundaa taati. Yommuu karaa irraa deemnu, konkolaataa keessa teenyu, hojii humnaa hojjannuu, arrabaa fi qalbii teenya zikriin haa leenjisnu. Hojii humnaa bu’aa nuu buusu osoo hin tufatin hojjachuu qabna. Namni yommuu beekumsaan, oomishummaan fi daldalaan of xamade yeroo gubaa jaalalaatin guubatu hin qabu.
4.Sab-qunnamtii (social media)– sab-qunnamtiin wanta sobaatin nama amansiisu fi yaada namaa jijjiruun badiin inni raawwatu hangana hin jedhamu. Hawwii sobaatin isaan guutun boollo baditti isaan unkura ykn shigida. Tv, interneetin, gazeexa, kitaabonni asoosamaa fi kkf wantoota badii agarsiisun ibidda jaalala isaanitti qabsiisu. Namni badii kana hordofuu ibidda jaalalaatin halkanii guyyaa gubatuu malee bu’aan inni argatu tokkollee hin jiru. Gariin sammuu bashanansiisuf diraama fi filmii ilaalla jedha. Onneen ibidda jaalalatiin gubataa akkamitti sammuun boqonnaa argatti? Nama tokkotu yeroo umriin isaa gara waggaa 14 fi 17 jiddu ta’uu filmii fi diraama ni ilaala türe. Garuu yeroon booda filmii fi diraaman kunniin ibidda jaalalaa itti qabsiisa akka jiran yommuu hubatu, dafee irraa dheesse, gara Rabbii deebi’i. “Wanta fokkuu kanniin ilaalun maaltu keessa kiyya na gube” jechuun hojii gaariin of ko’oomsutti fiige.
5.Jaamaa akkeessu- namoota keessaa nama seenaa fi oduu jaalalaa dubbisutu jira. Yookiin immoo weeddu fi sirba jaalala dhageefatu. Meeqa kamtu sirba jaalala osoo dhageefatu keessa ofii ibidda jaalalaatin osoo gubu sammuu ofii hojiin ala godhe.
Gariin namaa namoota naannoo isaa miidhaa fi gadda jaalalli isaanitti fide haala kitaabatin ykn walaloon facaasan arguun innis isaan akkeessu eegala. Wanta isaan itti kufan innis akka itti kufee fi gubaa jaalalaatin rakkataa akka jiru cal’isuu dhiisu namootatti ifa baase odeessa. Meeqa kamtu kitaaba asoosama jaalalaa barreessun ofillee jaamse namallee jaamsa. “Caaltu fi Caalan akkana ta’anii, bakka kanatti wal arganii, akkana waliin raawwatanii fi kkf..” osoo jedhe odeessu waraqaa, qalama, sammuu fi qabeenya qisaasessa. Kan asoosama kana dubbisus wanta achi keessatti barraa’e akkeesun hojii irra oolcha. Ergasi hadhaa wanta raawwate ni dhandhama. Yookiin immoo gochoota filmii keessatti adeemsifaman akkeessun gubaa jaalalaatin of miidha.
Ilma namaatif gubaa irratti gubaa dabaluun hanga isaan rakkisu osoo wanta gaarii gummachefi maal qabaa. Wanta badaa facaasu irra cal’isuunu gumaacha guddaadha. Hanga kana waliin yeroo ofii gubu seena abbooti Oroomo, jechoota isaanii, aadaa isaanii osoo walitti sassaabe dhalootaf bu’aa guddaa buusa.
6.Hubannaan jaalala (al-Hubb) fi jaalala daangaa darbee (al-Ishq) miicciramu- sababoota gurguddoo ibidda jaalala qabsiisan keessaa tokko hubanna jaalalaa micciruudha. Gariin namaa jalaalli yoo nama san hin jaamsin fi jallinatti yoo hin dabarsin, ‘Kuni jaalalaa miti’ jechuun yaada. Namni jaalala daangaa darbeetti kufee bakka gaarii, mararfannaa fi gaarummaa galmaan akka ga’e godhanii yaadu. Namni jaalala daangaa darbetti kufuu dhiise jaalaluma nagaha nama jaallate, “Kuni nama uumamni isaa goge, miirri isaa duwwaa fi cabbii ta’e, wanta gaarii irraa qullaa ta’e.”jechuun yaadu. Jaalalle yoo hin qabaatin nama duubatti hafaa jechuun arrabsu. Namni dubbii kanaa fi kkf yommuu itti darbamu dhagahu, akka isaanii ta’uuf carraaqa. Ergasi ibidda jaalala harkaan qabata.
Eeti namni tokko jaalala (al-hubb) yoo hin qabaatin miirri isaa akka cabbii ta’a, qalbiin isaa ni gogdi, wanta gaarii irraa fagaata. Haa ta’uu malee jaalalli saalaa faalla qofarratti yoo daangefame wallaalummaa fi hubannaa isaa micciruu ta’a. Hiikni jaalalaa bal’aa, yaadrimee waligalaa kan qabuu fi wantoota baay’ee kan of keessatti hammateedha.
Meeqatu jaalala saalaa faallatiin osoo machaa’u jaalala namoota biroo dagate. Jaalalli saala faalla akka tuqaa takka galaana jaalalaa keessa jirtuuti. Namoonni kunniin jaalala haadha abbaa, obboleessa obboleetti, ijjoollle fi firoota dagachuun jaalala saala faallaa waliin maraatu. Jaalalli beekumsaa, qulqullummaa ofii eegu (iffaa), gootummaa, jaalalli amala gaarii, jaalalli bilchanna sammuu isaan irraa dhokate jira. Hanga qaama hormaata wanta badaa irraa tiiksu gaarii ta’ee, beekumsa caalaa mi’aaya ta’e eessa jiraa? Namni qulqullummaa ofii eegu jireenya mi’aa fi gammachuu jiraata.
Dhugumatti jaalalli hundarra caalee, kabajamaa ta’ee, faaydi kan qabu, miidhagaa ta’ee, guutu ta’e, isaan irraa dhokate jira. Jaalalli suni Jaalala Rabbii ol’aanuti. Jaalalli faarfamaan hundi jaalala kana irraa burqu.
7.Dubartoonni qullaa yaa’u- wantoota ibidda jaalala qabsiisan keessaa tokko dubartiin saalfannaa tokko malee qullaa deemudha. Qalbii namaa keessatti ibidda jaalala bobeessun ilma namaa qorti. Furmaanni kanaa ija irraa gadi qabachuu fi gara Rabbii fiigudha. Sheyxaanni dubartoota akkanaatin nama qoruun gabra nama godhata. Karaan sheyxaana jalaa ittiin bahaniin gara Rabbii yoo deebi’anii fi Isaa ajajamaniidha.
8.Ija gadi furuu– ibiddi jaalala kan jalqabu ijji yommuu wanta miidhaga fuula duratti dhufe ilaaltudha. Ijji daawwiti qalbiiti. Namni ija ofii gadi füru baditti tirataa jira. Yommuu namni ija ofii gadi füru, fedhii qalbii isaa gadi lakkisaa jira, fedhiin isaa akka feete akka taatu hayyamaa jira. Ergasii gaabbi fi gadda itti fufaa ta’e dhandhama. Yommuu wanta fedhii isaa itti hoo’isu arge, wanta san irraa obsuu hin danda’u. Karaa wanta san ittiin argatus hin qabu. Kuni laalaa fi adabbii isaati. Warroota filmi wal-qunnamtii saalaa ilaalan keessi isaanii gubaa hamaan gubata. Yookaa wanta ilaalan san hin argatan yookaa immoo obsa hin qaban. Gubaa irratti gubaa ofitti dabalu. Osoo ija ofii gadi qabatanii adabbii fi laala kana hunda ni dhandhamu?
Dhugumatti akkuma Hadiisa keessatti dhufe, ilaalchi xiyya sheyxaana summooftedha. Xiyyi kuni qalbii keessa deemun wanta summiin namarratti hojjatu hojjata. Namni summii yommuu obaafamu yookaa haqqisee jireenyi isaa baraaramti yookiin immoo ni du’a. Haaluma kanaan yommuu namtichi wanta nafseen isaa feetu ilaalu, yoo dafee ija isaa irraa hin garagalchin, summiin xiyyaa argitu (ijaa) qalbii keessa seenun baditti isa darbiti.
İlaalchi akka qaanqee citaa gogatti darbamteeti. Qaanqen yoo hunda hin gubin cinaa isaa ni gubdi. Namni ija ofiitin wantuma arge ilaalus qalbiin isaa ni gubatti.
Jariir ibn Abdullah akkana jedha: “Waa’ee mil’annaa tasaa ilaalchise Ergamaa Rabbii (SAW) gaafadhe. Innis ija tiyya akka irraa garagalchu itti na ajaje.” (Ahmad, At-Tirimizii fi Abu Dawudtu gabaasan)
Imaam ibn Al-Qayyim akkana jedha,”Mil’annaan tasaa mil’annaa jalqabaa niyyaa (yaada) tokko malee (dubartii) irra buutudha. Yoo qalbiin ittii hin hawwalin (sirritti itti hin yaadin) saniif hin adabamu. Ija itti rakkisuun mil’annaan lammataa yoo itti deebise garuu cubbuu raawwate jedhama. Ergama Rabbii (SAW) mil’annaa tasaatin booda dafe ija isaa akka irraa garagalchu itti ajaje. Ilaalcha ofii akka itti hin fufne. İtti fufiinsi irra deddeebi waan ta’uuf.”
9.Qilqilii (sagalee jeequmsaa) bilbilaa– wantoota ibidda jaalalaa bobeessan keessaa inni tokko bilbila. Shamarri duran kabajamtu, tan eenyullee itti hin dhiyaanne eeggamtu tan taate, cimtuu (siriyeesi) wanta badaan tan hin shakkamne turte. Mana keessatti qulqulluu fi sodaatamtu turte. Abbaan fedhe itti dhufe ishii hin tuffatu (hin daffaru). Yeroo ammaa hoo akkamii?
Yeroo ammaa garuu tan bilbilaan tufatamtu malee wanta biraati miti. (Eeti tan Rabbiin rahmata godheef cimtuun intala ammas ni jirti.) Garuu tan bilbilaan tufatamte haasawa dheeraa nama argite waliin osoo bilbilaan haasoftu adabbii hin yaannetti kufti. Namni gadheen bilbilaan dubbii mi’eesse osoo ishii watawatu isarraa jaalalaan qabamuun isatti dabalamti. Dubbiin asitti hin dhaabbattu. Shamarreen tuni watwataa isaa dhageefachuun fedhii isaa guuttif. Ergasi namtichi kuni fedhii isaa erga guuttateen booda salphinna ishii irratti uwwisee biraa deema.
Yaa obboleetti koo! Fesbuuki, whatsapp, viber fi kan kana fakkaataniin of hin gowwomsin. Dhiirri har’a si jaaladha jedhe sitti fiigu siif yaade osoo hin ta’in fedhii ofii guuttachuufi. Osoo siif yaade fuudhaa heerumaaf si barbaada. Garuu niyyaan isaa kan biraati.
Dhiira qofa miiti kan bilbilaan nama jeequ. Dubartiinis dhiira waliin bilbilaan dubbii jalqabuun ibidda jaalala itti qabsiisti. Dubbii ishii itti mi’eessun badii meeqa keessatti isa dabarsiti. Yaa obboleessa koo, ati fuudhaf qophii yoo hin ta’in, yeroma ishiin bilbilaan chaati (tapha) sitti jalqabdu, addaan kuti, bilooki ishii godhi. Yoo akkana hin godhiin laalaa baay’ee dhandhamta, hirriba dhabda. Dhugumatti dubartoonni akkanaa dhiiratti taphatanii, taphatanii dhumarratti kasaarsanii biraa lixu. Kanaafu yaa obboleesso, qaruute ta’i. Dubartima argite waliin bilbilaan hin haasayin, si jaanjessititi.
Sababni bilbilaan wal jeequ kuni kan burqu Rabbiin sodaachu dhiisu, miidha kanaan dhufuu madaalu dhiisu, suuraalee (foto) interneeti irratti mul’atutti ija rakkisuu fi kkf dha.
Gudunfaa
Akkuma duratti jenne sababa fi bu’aan jireenya keessatti wanta addaan hin baanedha. Sababoota ibidda jaalala qabsiisan erga beekne, jaalala too’achuuf ni salphata. Karaa biraatin namni sababoota armaan olii kanniin beeke yoo irraa fagaate jaalala salphatti ni to’ata. Insha Allah, hanga torbaan dhufu mata duree dawaa jaalala walitti deebinutti turtii gaarii. Assalamu aleykum warahmatullahi wa barakatuhu
Kitaaba wabii
al-ishq fuula 31- 54

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Alamgana “Godinna addaa nanawa finfinne guyaa har’a kana fakkatti.”
Barattooni university madda walaabu lubbuu Barattoota teenna kan university gara garaa keessatti sababa lammiin keenna daangaa irratti du’u hin qabu jette hiriiraa irratti dhumteef, akkasumas uummata daangaa irratti lubbuu dhabaniif akkanatti gadda itti dhagaame magaalaa Roobee keessatti ibsataa
“Godinna addaa nanawa finfinne guyaa har’a kana fakkatti.”
#Alamgana “Godinna addaa nanawa finfinne guyaa har’a kana fakkatti.”
She’s survived one assassination attempt
For trying to protect her community’s land
She’s not giving up.
Nonhle Mbuthuma is one of millions of women rising today. Rise with her. #W4R18 ✍🏽✍🏾✍🏿 pic.twitter.com/u6lNl1PQd7
— Amnesty International (@amnesty) December 5, 2018
ኦነግ ሳይፈልግህ ቀርቶ ሳይሆን አንተ የኦሮሞን ጥያቄ ከመመለስ መግደልን እንደ መልስ ስለያስከው ነው። ስልጣኑን የምትለቀው ያሰብከው ስላልተሳካ እንጂ በኦነግ ማሰባሰብ አያዋጣም
Ittafaa Oro
Qoosaa_TPLF
Warri TPLF bulchaa Oromiyaa DaawudIbsaa nuuf filaniiru.
Daawud Ibsaa erga jaallattanii dursa piresdaantii Oromiyaa osoon taane piresdaantii Tigraay godhaa muudadhaa.
Qabna hayyoota qabsaa’ota haqaa kan akka ProMararaaGuddinaa
BaqqalaaGarbaa fa’a gootota mana hidhaatti sabaaf aarsaa kaffalaa turan.
Dr. Abiyyii
Lammaa Magarsaa fa’as hooggansa ciccimoodha
Oromiyaa Harmeekoo
Bara sana
Bara kolfanii taphachuun dharraa
Bara lubbuun jiraachun carraa!
Adem Misoma
!!!!!!!!!!!!!!!!
Hiriira mormii duguuggaa sanyii !!
Qabsoon shammarranii ni jabaate. ittii fufee
Mee Akkaaf Bakkaa Ummanni Keenan Jiraatu Laala…
Docmentary Gabaabduu Qabsoo Qeerroo irratti Afaan Amaaraatiin Sher Godhaa
የቄሮ ትግል አጭር Documentary ይከተታሉ።ቄሮ ህይወቱን መስዋዕት ከፍሎ በአመጠው ነፃነት ከእንቅልፈቻው የበናኑ እና ከ150 ዓመት የአንድን ናፈቂዎች ይህን ውጤት መቀልባስ አይችልም


text:
Biyyoota Afrikaa Bahaa,Keenyaa,Itoophiyaa gama Kibbaa,Taanzaaniyaa gama Kaabaa, Ugaandaa,Suudan Kibbaa faatti bokkaa guddaatti roobuufiitti jira.
Bokkeennii kun manneen hedduu balleessee,horii hedduu fixee nama kuma hedduu baqachiise. https://www.youtube.com/watch?v=ZK-sK13IJx4
Bokkeen kun akka ogeeyyoti raaga qilleensa Amerikaa NOAA, National Oceanic and Atmospheric Administration jedhanitti torbaan kanalee jabaatee rooba.
Bokkaan kun Keenyaa gama Kaabaatii godina Marsabeeti guddoo roobe Solooloo, Waldaa, Waajir fi TUrkaana faati guddoo miidhaman.
Aabba Galma Dabbasoo nama ollaa Keenyaa Waldaa keessa jiru “lolaan kun horii guddaa guurratee,namii tarbeetti oli baqachuutti jira, jedha.
"Bokkeenii eda cophaa bulee ammallee ittuma jira.Waan akkanaatuu takka arginee hin beennu,mirgaa bitaan bisaan nu marsanii keessa jirra.”
Afrikaa gamii Bahaa Fulbaana haga Muddee keessa bokkaa Hagayyaa argata.
Dr. Waasilaa Thiaw, NOAA keessatti itti gaafatamaa damee biyya alaati.
Akka innii VOA Afaan Oromootti himetti Itoophiyaa gama Kibbaa keessaa naannoon Onkololeessa keessaa bokkaa Hagayyaa hin arganne ammaayyuu bokkaa mm120 roobeefitti jira jedha.
"Harka 625 caalaa roobeef.Bokkaa akkanaa arginee hin beennu.”
Bokkeen kun akka Dr.Waasilaan jedhetti qilleensa garba Paasifik gama Bahaatii fi gama Dhiyaatiin jijjiirametti dhufeen.
Bisaan garba Paasifik gamii Bahaa akka malee jalaan qabbanaa'an,gamii dhiyaa ammoo akka malee jalaan oowwan. Oowwii kun Indii gama Bahaatii bubbee fuudhee qilleensa oowwaa Indii gama Dhiyaatti geesse. Qilleensa kanatti bokkaa guddaan dhufe."
Bokkeen guddaan kun torbaan kanallee waluma gula rooba. NOAAn ammoo akka jecha Dr.Waasilatti rakkoo bokkaan guddaan dhufuun warra dubbiin laaltutti waluma jalaan hima


text:
Gaaffii
Haatii manaa abbaa manaa isheef bitamuutu irra jiraataa?
Deebii
Bitamuun walitti dhufeenya gaa’ilaa keessatti dhimma faayida qabeessa. As ifa kan ta’ee abboomiin kitaaba qulqulluu jira: “Haati manaa akkuma gooftaa Yesusiif abboomamtu abbaa manaa isheetiifis ha abboomamtu!Krstoos mataa waldaa kristaanaa akkuma ta’e abbaan manaas mataa haadha manaati, Kristoos fayyisaa waldaa Kristaanaati waldaan immoo dhagna isaati, waldaan kristaanaa harka Kristoos jala akkuma of galchitu, haatii manaaf waan hundumaatti harka abbaa manaa isheetti jala of haa galchitu” (Efe. 5:22-24).
Cuubbuun gara biyya lafaa osoo hin galiin dura illee, mataa ta’uun abbaa manaa qajeelfama ture (1Xim. 2:13). Addaam duraan durseetti kan uumame, Heewanis kan uumamte kan Addaam “gargaartuu” akka taatuufi dha (Um. 2:18-20).Waaqayyoo aboo guddaa biyya lafaa irratti hundeesseera: mootonni haqa hawaasa gidduutti akka mirkaneessanii fi eegumsa akka godhan, paasteeronni hoolota Waaqayyoo akka geggeesanii fi akka nyaachisan, abbaan manootiin haadha manooti isaanii akka jaallatanii fi akka kunuunsan, abbootiinis ijoollee isaanii akka hifatan. Dhimma hundaa irratti, bitamuu gaaffata: lammiin mootummaaf, hoolootni tikseef, haatii manaa abbaa manaaf, mucaan abbaaf.
“Bitamuun” hupotasso, kan jedhu jechi Girikii yeroo hiikamu gochamichi bifa itti fufeenya qabuu dha. Kana jechuun Waaqayyoof, moototaaf, paasteeriif, yookaan abbaa manaaf bitamuun gocha yeroo tokkoo qofa miti. Inni amala itti fufiinsa qabuu dha, kunis garee amalaa kan ta’u.
Duraan dursee, sirritti, Waaqayyoof bitamuuf itti gaaffatamuummaan nurra jira, kunis isaas kan ittiin abboomamnu karaan qofaan (Yaq. 1:21, 4:7). Akkasumas tokkoon tokkoon amanaa gadi of deebisuun kan guutame, kan biroon bitamuuf qophaa’aa kan ta’e jireenya qabaachuutu irra jiraata (Efe. 5:21). Ramaddii maatiif waa’ee bitamuu, 1Qor. 11:2-3 jedha, abbaan manaan Kristoosiif bitamuun akka irra jiraatu (Kristoos Waaqayyo abbaadhaaf akka godhe) haatii manaa abbaa manaa isheef bitamuutu irra jiraata.
Har’aa addunyaa keenyaatti hubannaa wal dha’ee baay’eetu jira, gaa’eela keessatti gahee abbaa manaa fi haadha manaa kan ilaalate. Gaheewwan kitaaba qulqulluu illee akka ta’utti hubatamee osoo jiru, baay’een isaan dhiisuu filataniiru, kan dubartootaa “birmadummaa” falmuu yaada jedhuun, bu’aa isaan murna maatii adda adda baasuu geesiseera. Biyyi lafaa karoora Waaqayyoo osoo hin fudhannee kan nama ajaa’ibsiisuu miti, sabni Waaqayyoo garuu gammachuudhaan karoora sana kabajuutu irra jiraata.
Bitamuun jecha gadhee miti. Bitamuun kan gadaantummaa yookaan bu’aa gad aanaa callaqisiisuu miti. Kristoos dhaabataatti fedha abbaaf mataa isaa bichisiseera (Luq. 22:42, Yoh. 5:30), faayidaa mataa isaa homaa utuu hin hir’isiin.
Kan addunyaa hubannaa dogogoraa dhaabuuf, dubartiin abbaa manaa isheef waa’ee bitamuu isheeti, kan itti fufu gadi qabnee hubachuutu nurra jiraata Efe. 5:22-24, 1)haatii manaa nama tokkoof mataa ishee ha bitu (abbaa manaa isheef), dhiira hundumaaf osoo hin taane. Seera bitamuutti dubartiin hawaasichi bakka jiraatu biratti kan dheeratu miti. 2)haatii manaa fedha isheen abbaa manaa isheef bitamuutu irra jiraata, Yesuus Kristoosiif dhuunfaatti abboomamuun. Isheen abbaa manaa isheef ni bitamti, Yesuusin waan jaallatuuf. 3)haatii manaan abbaa manaa isheef fakkeenyi bitamuu ishee waldaan kristaanaa Kristoosiif akka isheen gootu kan jiru dha. 4)waa’ee dandeetti haadha manaa, kennaa, yookaan faayidaa homaa wanti jedhame tokko hin jiru, dhugaa abbaa manaa ofii isheef bitamuu, bifa kamiinuu kan gadaantummaa yookaan faayidaa gadaanaa kan qabduu dha kan jechisiisu miti. Dabalataanis bitamuuf abbomiin isaa argisiiftuu homaa kan hin qabne, “wanta hundumaatti” kan jedhuu irraa kan hafee, hubadhu. Kanaaf, abbaan manaan haadha manaa hanga bitamtuufitti qormaataa wali galaa yookaan qormaata ga’umsaa darbuun irraa hin eegamu. Tarii isheen isa caalaa karaa baay’eedhaan kan fooyoftee dhugaa ittiin taate jiraachuu danda’a, ta’us garuu isheen abbomii gooftaa duuka bu’uu ni filatti, “jecha malee” amala ishee qulqulla’e qofaan (1Phex. 3:1).
Bitamuun deebii uumamaa ta’uutu irra jira, geggeessaa jaallatamaa. Abbaan manaa haadha manaa ofii isaa yeroo jaallatu, Kristoos waldaa kristaanaa akka jaallate (Efe. 5:25-33), bitamuunis deebii uumamaa ta’a, haatii manaa abbaa manaa isheef. Ta’us garuu, jaalalli abbaa manaa homaa yoo ta’e yookaan yoo hir’atee haati manaa akka bitamtuu abboomamteetti, “gooftaadhaaf akka ta’u” (Lakk. 22). Kana jechuun Waaqayyoof bitamuu ishee _ karoora isaa fudhachuu ishee _ abbaa manaa isheetiif akka bitamtu ishee godha. “Gooftaaf akka ta’utti” kan jedhuu wal dorgomsiisaan haadha manaadhaaf kan inni yaadatuu kan itti gaaffatamtuu taayitaa olaanaa qabaachuu isheeti. Kanaaf iyyuu dirqama tokko iyyuu hin qabdu seera mootummaa yookaan seera Waaqayyoo eeguu dhiisuudhaaf, abbaa manaa isheetiif maqaa“bitamuutiin” mataa ishee sirrii fi seera qabeessaa fi Waaqayyoon wantoota ulfeessaniif ni bitamsiifti. Dhugumatti wantoota akka malee ta’aaniif hin bitamtu_sirri yookaan seera qabeessa kan hin taaneef yookaan Waaqayyoon kan hin ulfesineef. “Qaleelfama “kan bitamuu” fayyadamuu yaaluu, akka malee fayyadamuu sirri gochuudhaaf, qulqulluu sagalee isaa miciruudhaaf seexana beeksisuu dha.
Efe. 5 irratti kan jiru haati manaa abbaa manaaf bitamuu, abbaan manaa matayyaa yookaan bitaa akka ta’uu hin hiyyamne. Abboomiin isaa akka jaallatuu dha (Lakk. 25), innis Waaqayyo duratti itti gaaffatamummaatu irra jira abboomi isaa raawwachuudhaaf. Abbaan manaa aboo isaa ogummaadhaan, of kennuudhaan, fi soda Waaqayyootiin, isaafis deebii akka kennutti raawwachuutu irra jiraata. Haatii manaa abbaa manaa isheetiin yeroo jaallatamtu, waldaan kristaanaa Kristoosiin akka jaallatamte, bitamuun rakkisaa hin ta’u. Efe. 5:24 ni jedha, “Waldaan kristaanaa Kristoosiif akkuma bitamtee, akkasuma immoo haatii manaa wanta hundumaatiin abbaa manoota isaaniif bitamuutu irra jiraata.”Gaa’ila irratti, bitamuun ulfinaa fi kabaja abbaa manaadhaaf ejjennoo kennuuti (Efe. 5:33) akkasumas inni kan dadhabee xumuruu dha. Innis karoora Waaqayyooti, maatiin akkamitti hojjechuun akka irra jiraatu.
Tarreessan Maatihoos Heener barreesseera, “dubartiin kan uumamtee cinaachaa Addaam irraati. Mataa isaa irraa hin uumamne, isa irratti akka bittuuf, yookaan miila isaa irraa hin uumamne, isaan akka irra ejetamtuuf, ha ta’uu malee cinaacha isaa irraatti, isaan wal qixa akka taatuuf, ciqilee isaa jala taatee akka eegamtuuf, laphee isaa cina taatee akka jaallatamtuuf.” Efe. 5:19-33 kan jiruu abbaa manaa fi haadha manaadhaaf kan kennamee abboomiin kan akkuma sanaan akka haala barreefamichaatti hafuuraan guutamuu of keessatti dabalata. Amantootni hafuuraan guutaman waaqeffannaa keessa kan jiranii dha (5:19), galataan kan guutaman (5:20), kan bitaman (5:21). Phaawulos sarara yaada kanaa duukaa bu’eera, jireenya hafuuraan guutamee fi haadha manootaaf oolcheera lakk. 22-24 irratti. Haatii manaa abbaa manaa isheetiif bitamuun kan irra jiraatu, dubartootni waan gad-aantoota ta’aniif miti (kitaabni qulqulluun sana raawwatee nu hin barsiisuu),ha ta’uu malee Waaqayyo walitti dhufeenya gaa’ilaa akka sana akka ta’u waan godheef.
English
Haatii manaa abbaa manaa isheef bitamuutu irra jiraataa?


text:
Baraak.Obaamaa guyyaa 10n duubatti hujii pirezidaantummaa biyyaan bulchaa bahee fixataa hardha galgala nagaa dhaamata.
Ganna saddeetiin duratti ummata Chikaagoo naannoo Grant Park keesatti walti bahe durattii fi umamta Amerikaa miliyoona hedduu ka TV daawwatu duratti bahee abdii labse.
Abdii tanatti abbaa kiyya Keenyaa fuudhee Ameikaatti glache,abdii sunitti akka ani pirezidaantii Amerikaa tahu qalbi na kaase jedhee abdii labse, pirezidaanti Obaamaan.Barii sun deemuma deemee ganna saddeeti tahe.Gannii saddeettan Obaamaan Amerikaan bulchaa bahe dhumachuuf bultii 10 qofatti hafe.
Pirezidaantii Obaamaan galgala kana TV irratti bahee ummata Amerikaatti nagaa dhaamatee nama itti aanu,pirezidaantii Amerikaa 45essoo Doonaldi Tiraampii baallii dabarsa.
Akka bulchiinsii mootummaa Amerikaa White House jedhutti nagaa dhaamitii tun ta egeree Amerkikaa ta egerii durattiin deemtu.
Obaamaan akkuma durii abdii labsee itti gaafatama fudhate ammallee abdii labsee nama itti aanutti dabarsa.
Akka gorsituun bulchiinsa Obaamaan olaantuun Valeri Jaareti kalee jettetti Obaamaan waan ganna 8n dabaran bulchiinsii isaa hojjate gabaabsee dubbata.
Tana maleellee akka ummatii Amerikaa mirga seerii kennefiitiin ufii qabsaahu gaafata. Obaamaan edana akka saati Amerikaa 9PM irratti,aammaa jalqabdee saatii torbaan duubatti nagaa dhaamata.
Nagaa dhaamachaa tana godina isaa Chikaagoo moohannaa keessaa labsate keessaa dubbata. Magaalii ammoo McCormick place galma wal gahahii Chikaagoo keessa.
Obaamaan guyyaa 10n duubatti bara hujii fixatu kun dubbii galgala dubbatuuf Chikaagoo dhaqaa achiin duubatti haga bara hujii ufi fixatutti DC hin bahu.Yoo bara hujii fixatellee haga intaltii isaa maandhaan Maliyaan mana barumsa sadarakaa lammeessoo fixatutti DC taaa.
Hagasitti ammoo Waashingiton DC keessatti biiroo kireeffatee keessattuu akka paartiin isaa, Demokiraati humna jabeeffattu tolchuuf waan hedduu hojjata jedha.
Doonaldi Tiraampi ka pirezidaantii Amerikaa tahuuf deemu Ammajii 20 guyyaa 10n duubatti kakatee biyya bulchuuf deema.Tiraampi nama gosaan nama jibbuu,ka baqataa biyya alaaa jibbuu,ka nama tuffatu,ka dureessa qofaaf dhaabate jedhanii hiriirii itti bahaa bahe.


text:
ODUU AMMEE! AMBOOtti guyyaa har'aa Mormiin Cimaatu gaggeeffamaa jira! ~ Daandii guutumatti Cufameera! ~ Sochiin geejjibaa guutumatti daabateera! ~ Manneen dalda laa, Suuqiin, Baankiin, Mannaraa, Waajjiraaleen Mootummaa guutumatti cufameera! "Hanga hidhaa, ajjeechaa, Mirga Abbaa biyyummaa keenya kabajamu qabsoo itti fufnu" Qeerroo Amboo irraa!
ODUU AMMEE!! Breaking NEWS!!Dhukkubni Koroonaa Vaayrasii (Corona Virus) 4kiloo galeera! ... Hoogganaan biiroo barnoota Oromiyaa guyyaa har'aa (Corona Virus) qabamuun beekameera! ... Har'a garuu warri aangoo fi qawwee harkaa qabu maqaa Amboon daldalaa jiru.
Oduu guyya har'a kutaa Iowa waa'ee dhukuba Korona virus irraa. Kutaa Iowa kesatti dutii 2 galmoyte jirti, sababa dhukuba karona virus tin. Kun walii galati kutaa Iowa keessa namni 3 du'uun isaa himameera. Guyyaa jimaata manni haakima Iowa namni 56 dabalataan qabamuu himamee. Walii galatti namni dhukuba Kanaan qabame 235 gahaniiru.
VOA Oduu Afaan Oromoo Guyyaa har'aa 9/Nov/2017 - YouTube VOA Oduu Afaan Oromoo Guyyaa har'aa 9/Nov/2017: pin. ODUU VOA AFAAN OROMOO GUYA April,2,2017 - YouTube
Oduu guyya har'a kutaa Iowa waa'ee dhukuba Korona virus irraa. Kutaa Iowa kesatti dutii 2 galmoyte jirti, sababa dhukuba karona virus tin. Kun walii galati kutaa Iowa keessa namni 3 du'uun isaa himameera. Guyyaa jimaata manni haakima Iowa namni 56 dabalataan qabamuu himamee. Walii galatti namni dhukuba Kanaan qabame 235 gahaniiru.
Abbaa Duulaa Gammadaa Fedhiidhaan Aaangoo Gadii Lakkisee Obbo Abbaa Duulaa Gammadaa Af-yaa'ii mana maree bakka bu'oota ummataa guyyaa har'aa hojii isaa gama Federaalatiin fedhiidhaan gadii dhiisuu isaa gaazexaa Addis Standard gabaasaniiru.
Hiriira hawaasa Oromoo biyya Ameerika guyyaa ar'aa Welcome to bilisummaa Online, your source of news and information about Oromia bilisummaa online, bilisummaa , bilisummaa ,Oromo news, oromia,oromiyaa news,Oromia music,Oduu Oromoo,Oromoo - oduu gaafa aafrikaa, Ethiopia, Oromoo, Oromiyaa, aadaa, afaan, seenaa, Harargee, Arsii, Wallagga
OMN ODUU GUYYAA magaalaa finfinnee irraa dabuu


text:
LibreOffice 7.1 Help
Maadheelee wal cinaa filachuu dandeessa, achiin gara maadhee baaqqeetti maki. Faallaan, maadhee guddaa kan makaa maadheelee baaqqeetiin uumamee ture fudhattee, gara maadhee baaqqeetti hiruu dandeessa.
Man'eewwan hangii galtee man'eewwan makaman ofkeessaa qabutti yammuu gargalchitu, hangiin galtee jalqaba ni bittinnaa'a, ittaansee man'eewwan gargalchaman ni maxxanfamu. Man'eewwan garagalchaman man'eewwan makaman yoo tahan, haalata makiinsaa akkuma qabaniin taa'u.
Maadheelee wal cinaa fili.
Choose Format - Merge Cells - Merge Cells. If you choose Format - Merge Cells - Merge and Center Cells, the cell content will be centered in the merged cell.
Qaree man'ee addaan hiramu keessa kaa'I.
Choose Format - Merge Cells - Split Cells.


text:
OMN: MARII HAWWAASA SALAALEE -FICHEE-WAJJIN TAASIFAME KUTAA 1FFAA (MUDDE 4, 2018)
Ativistooni Oromoo Oromoo Osoo Oromoon dhuma jiru misoma lalaba JiruSirbaa Shukkar kana waliin turaa mee!!
Sababa polisiin oromiyaa hiriira bahe kan balaaleffate mootummaan naannoo oromiyaa yeroo hammaa kana shira daangaa hin qabne polisii oromiyaa irratti xaxaa jiraachuun dhagahame.
Maqaa haaromsa jedhuun sanqalleetti naqee polisoota gara dhihaafi boorana irraa dhufan hidhaatti naquuf murteesseera.
Qeerroon oromoo fi ummanni oromoo hundi akka polisii oromiyaafi kora bittineessaa oromiyaa bira dhaabattan isiniin jenna.


text:
Siiraa-Lakk.18.1
Azaa fi rakkisuu sahaabota Nabiyyii (SAW) qunname–kutaa 2
3-Rakkoo Ammaar ibn Yaasir, Abbaa isaatii fi haadha isaa irra gahee
Abbaan Ammaar, Yaasir hundeen isaa Makkaan keessa osoo hin ta’in gosa Yaman irraa Banu Anas jedhamtu keessaayyi. Yaasiri fi obboleeyyan isaa lamaan Haaris fi Maalik obboleessa isaanii barbaaduf gara Makkaa dhufan. Haarisi fi Maalik gara Yaman ni deebi’an, Yaasir immoo Makkaan keessa jiraataa ta’uun ture. Innis Abu Huzeeyfah ibn Al-Mughiirah gosa Makhzuum irraa ta’e waliin ni gamtoome. Abu Huzeyfaanis gabritti isaa maqaan ishii Sumayyah bint Khayyaax jedhamtu Yaasiritti heerumsiise. Ishiinis Ammaarin ni deessef. (Akka gadaa duritti gabrittin daa’ima yoo deesse, daa’imni kunis gabricha ta’a). Abu Huzeyfaan Ammaarin bilisa erga baase booda homaa osoo hin turin ni du’e. Ergasii Islaamni ni dhufe. Yaasir, Sumayya, Ammaari fi obboleessi isaa Abdullah ibn Yaasir Islaama keessa seenan. Kan isaan bilisa baase bani Makzuum irraa waan ta’eef maatiin Yaasir erga Islamaawanii booda, Banin Makhzuum adabbii gosa adda addaa isaan irratti roobsu jalqabde. Yommuu aduun walakkaa samii irra geessee garmalee hoo’itu gara ashawaa gammoojitti isaan baasun azzabu. Ergamaan Rabbii (SAW) yommuu isaan azzaban isaan biraan darbuun akkana jedhuun, “Obsa yaa maatii Yaasir, dhugumatti bakki isiniif waadaa galame Jannata.” Abu Jahl gara Sumayyah dhufuun akkana ishiin jedhee, “Jaalala isaatiif malee Muhammaditti wanta biraatiif hin amanne.” Sumayyanis jecha isarratti jabeessite waqqaste. Abu Jahlis, qaama hormaata keessa xiyyaan waraanun ishii ajjeese. Sumayyaan (radiyallahu anhaa) Islaama keessatti nama jalqabaa shahiida taatedha. Wanta garmalee qaali ta’e, jireenya ishii ni wareegde. Haala kanaan Sumayyaan wareegamaa fi gootummaa guddaa karaa Rabbii keessatti goote dabarte. Kuni dubartoota Muslimaatiif fakkeenya gaarii kan ta’uudha. Ishiin erga duute booda abbaan manaa ishiis Yaasir adabbii cimaa jalatti du’e.
Ergamaan Rabbii (SAW) maatii Yaasir gargaaru fi adabbi jalaa baraaruf dandeetti hin qabu ture. Maatiin barakaa qabu kuni dhaloota dhufuuf fakkeenya gaarii akka ta’uuf wanti inni gochuu danda’uu, Jannataan isaan gammachiisu, obsa irratti isaan jajjabeessu fi isaaniif du’aayi gochuu qofaadha.
Ammaar immoo haadha fi abbaa isaa booda yeroo dheeraa adabbii gosa adda addaa itti baadhatu jiraate jira. Inni garee dadhabdootaa maatii isaan eegu fi isaan irraa dhoowwu hin qabne keessatti ramadama. Qureeshonni namoota dadhabdoota kanniin akka amanti isaanii irraa duubatti deebi’aniif, walakkaa guyyaatiin ashawaa garmalee hoo’a ta’e irratti isaan azzabu (adabu). Ammaar hanga wanta jedhu hin beekne gahuutti azzabamaa ture. Mushrikoonni isa azzabuuf yommuu qaban hanga nabiyyii (SAW) arrabsuu fi sanama isaan gabbaran wanta gaariin faarsutti gadi isa hin dhiifne. Yommuu Ammaar gara Nabiyyii (SAW) dhufu, Nabiyyiin haala badaa fuula isaa irraa yommuu argan maal akka ta’e gaafatan. Ammaaris ni jedhe, “Sharriidha. Rabbiin kakadhee mushrikoonni gadi na hin lakkisne (na azzabu hin dhiisne) hanga waa’ee kee ilaalchisee wanta badaa dubbadhuu fi sanama isaan gabbaran immoo wanta gaariin kaasutti malee.” Nabiyyinis (SAW) ni jedhan, “Qalbii tee akkamitti argattaa?” (Kana jechuun yommuu isaan dirqamaan kana si jechisiisan qalbiin tee haala akkamii keessa jirtii?). Ammaaris ni jedhe, “Iimaanan tasgabboofte jirti.” Nabiyyinis ni jedhan, “Yoo isaan deebisan atillee deebisi.” (Kana jechuun qalbiin tee iimaanan tan tasgabboofte yoo taate, lubbuu tee baraaruf wanta isaan dirqiin si jechisisan jedhi.) Dhugummaa Ammaar wanti mirkaneessu Aayan Qur’aana ni buute:
“Qalbiin isaa iimaanan tasgabboofte osoo jirtu nama dirqisiifamee malee, amanuu isaa booda namni Rabbitti kafaree fi kufriif qoma isaa bal’ise, Rabbiin irraa dallansutu isaan irra jira, isaaniif azaaba (adabbii) guddaatu jira.” Suuratu An-Nahl 16:106
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa haala fokkataa nama erga amanee booda kafaree dubbata. Namni kafare kuni haqa erga argee booda irraa jaame, erga dhagahee booda duudaa ta’e, erga qajeele booda jallinnatti deebi’e. Kufriif qoma ofii bal’isee. Kana jechuun kufritti ni gammade. Namoota akkanaa, Gooftaa Rahiim ta’e irraa dallansu cimaa ta’etu isaan irratti bu’a. Akkasumas, azaaba garmalee guddaa fi cimaa ta’etu isaaniif jira. Sababni erga amananii booda akka kafaran isaan taasise, “Aakhirah caalaa jireenya addunyaa waan jaallataniifi” Suuratu An-Nahl 16:107
Addunyaa gabaabdu fi biliclicii ishii dharra’uun, kheeyri Aakhirah immoo dhiisun Islaama irraa duubatti deebi’an. Yommuu isaan iimaana irra kufrii jaallatan, Rabbiin qajeelcha isaan dhoowwate, isaan hin qajeelchu. “Dhugumatti, Rabbiin namoota kaafira ta’an hin qajeelchu.” Erga amananii booda gara kufriitti deebi’un amalli isaanii kufrii (waakkachuu fi haqa fudhachuu didu) kan ta’e Rabbiin hin qajeelchu. [1].
Garuu namni kana keessa hin seenne, nama qalbiin isaa iimaanan tasgabboofte osoo jirtuu, jecha kufrii akka dubbatu dirqisiifameedha. Kana jechuun qalbiin isaa iimaana irratti kan gadi dhaabbattee fi hin jijjiramne taatee osoo jirtu arraba qofaan jecha kufrii irratti dirqisiifame san yoo jedhe, kuni homaa rakkoo hin qabu. Garuu iimaama (hogganaa) namoonni baay’een hordofan yoo ta’e, jecha kufrii osoo dubbatu baate isaaf wayya. Kanaafi, imaamu Ahmad waa’ee Qur’aanatiif yommuu qoramu, namoonni isa waliin jiran, “Jecha kufrii kana jette maaliif lubbuu tee hin baraarre” jedhaniin. Garuu inni namoonni isa hordofan baay’ee waan ta’aniif jecha kufrii dubbachuu didee adabbii irratti obse. Sababni isaas, namoonni isa hordofuun jecha kufrii jedhu. Kuni immoo miidhaa guddaa fida. Gama biraatin, namni hordoftoota baay’ee kan hin qabne yoo ta’e, jecha kufrii jedhee lubbuu ofii baraaru danda’a. Garuu qalbiin isaa iimaanan tan tasgabboofte ta’uu qabdi. Akka fakkeenyaatti, Ammaar ibn Yaasir fudhachuu dandeenya. Qalbiin isaa iimaanan tan tasgabbooftedha. Lubbuu ofii baraaruf jecha kufrii irratti dirqiisifame arraba qofaan dubbate. Kuni homaa rakkoo hin qabu. “Qalbiin isaa iimaanan tasgabboofte osoo jirtu nama dirqisiifamee malee“
Namni erga amanee booda kafaree fi qalbii isaatiin kufrii jaallatee fi itti gammade, adabbiin isaa xiqqaa miti. Akka nama Islaaman booda peenxe ta’ee. Rabbiin subhaanahu wa ta’aala kana irraa nu haa tiiksu. Namoota akkanaa adabbii isaanii itti fufuun ni jedha:
“Warri suni kanneen Rabbiin qalbii isaanii, dhageetti isaanii fi argituu isaanii irratti cufeedha. Isaan sun gaafiloota. Aakhiratti isaan kasaartota akka ta’an shakkiin hin jiru.” Suuratu An-Nahl 16:108-109
Yommuu isaan kufrii filatan, qalbii, dhageetti fi argituu isaanii irratti Rabbiin ni cufe. Kheeyrin isaanitti hin seenu, wanti isaan fayyadu isaan keessatti hin lixu. Gaflaan isaan haguuge.[2] Gaflaa jechuun wanta tokkotti xiyyeefannoo itti kennuu dhiisudha. Erga amananii booda waan kafaraniif, ammas Aakhiratti wanta mindaa guddaa isaaniif argamsiisuu fi adabbii jalaa isaan baasu xiyyeefannoo itti kennanii waan hojjachuu dhiisaniif, “Aakhiratti isaan kasaartota akka ta’an shakkiin hin jiru” Kasaaru jechuun wanta tokko dhabuu fi balleessudha. Namoonni kunniin yommuu mindaa guddaa dhabanii fi nafsee ofii adabbiif saaxilan kasaaraa guddaa kasaaranii jiru. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa kufrii kasaaratti nama geessu fi kasaaraa Guyyaa Sanii irraa nu haa tiiksu.
Sababni aaya tana daran ibsuu barbaanneef, namni rakkoo Bilaali fi Ammaar dabarsan ilaaluun iimaana irratti akka jabaatufi. Namoonni kunnin rakkoon isaan qunname garmalee haa guddatuyyuu malee taakku takka Islaama irraa duubatti hin deebine. “Nama osoo rakkoon hin qunnamin Islaama irraa duubatti deebi’e, adabbiin isaa akkam ta’inna ree laata?” jedhee namni tokko gaafachu danda’a. Aayaanni armaan olii adabbii kana ni ibsu. Kanaafu, kuni dargaggoota keenyaf qabeenyaa fi hasaasa peenxetin gowwoomun akka of hin kasaarsine yaadannoo fi akeekachiisa cimaa ta’a.
Kitaabban wabii:
[1] Tafsiiru Sa’dii-fuula 523
[2] Madda olii
As-Siiratu Nabawiyyati–fuula 153-154, Alii Muhammad Sallaabi, Noble Life of The Prophet [English] 1/399-401


text:
Poolisiin Dirree Dhawaa shakkamtoota torban tokko dura jeeqamaa fi mormii uumamee ture kakaasan, qabeenyaa mancaasan ittiin jedhee to’annaa jala oolche shakkamtoonni 155 har’a mana murtiitti dhiyaataniiru.
Shakkamtoonni kun buufata poolisii yeroof keessa turan ykn mana sirreessaa ta’uun mooraa hin beekamne keessatti hidhamuun isaanii mormii kaasisee jira.
Manni murtii bulchiinsa Dirree Dhawaa ka sadarkaa duraa ijoollee umuriin isaanii 13 fi 14 ta’an sadii fi shakkamaa akkaan dhukkubsate wabii dhaan gad dhiisee kanneen hafan Guraandhala 4 fi 5 akka dhiyaatan beellama keennee jira jechuu dhaan Addis Chekkol gabaaseera.


text:
Obbo Shifarraaw Shugguxee fedhii isaanii dura teessumaa Sochii Dimokraatawaa Ummata Kibba Itiyoophiyaa irraa gadhisuu isaanii dhaabati oduu Faanaa beeksisan jedha.
Walgahii hatattamaa gaggeessu irratti gaaffii aangoo gadhiisuu dhiyeeffatanii fudhatama argachuu ibsan.Akkuma Kanaan dura teessummaa jaaramayichaa fi koree hojii raawwachiiftuu gadhiisu.
Dura teessummaa jaarmayichaa irrraa kan ka’an ta’uus miseensa koree gidduu galaa ta’uun kan itti fuufan ta’u beeksiisan.
Bakka Obbo Shiferraaw Shuguxee walgahiin hatattamaa kun immoo aaddee Muferiyaat Kamil filatee jira.Addee Mufariyaat Kamil afaan yaa’ii paarlaamaa ta’uun hojjataa kan jiran ta’uun ni yaadatama.


text:
Ergama mana hojichaa galmaan ga’uu keessatti caasaaleen Abbaa Taayitaa Eegumsa Naannoo, Bosonaa fi Jijjiirama Qilleensaa Oromiyaa sadarkaa sadarkaan jiran duudhaalee fi amantaa cimaa qabaachuu qabu. Haaluma kanaan, Abbaa Taayitaa Eegumsa Naannoo, Bosonaa fi Jijjiirama Qilleensaa Oromiyaa duudhaalee mana hojichaa keessattii calaqqisuu qaban kan armaan gaditti kaayaman jedhamee yaadama. Isaanis:
- Iftoominaa fi itti gaafatamummaan hojjachuu
- Itti quufiinsa maamilaaf hojjachuu
- Jijjiiramaaf hojjachuu
- Hirmaachisummaa
- Beekumsa hawaasaa kabajuu
- Miira Garee (Team Sprit)
- Naannoo kunuunsuu aadaa godhacuu


text:
Ibsaa Kee Ol Kaasii Ibsadhuu
“Namoonni hojii kee isa gaarii arganii abbaa keessan isa Waaqa irraaf ulfina akka kennaniif ifni keessan akkuma kanatti namoota duratti haa’ifu!” Mat. 5:16 Nuti ijoollee tasaa miti Waaqayyo akeekaan jireenya biyya lafaa kana keessa nu kaa’e. Jireenyi ilma namaa tasa hiiika tokko malee ardii kana irra hin kayyamne. Macaafa Qulqulluu irraa akkas jedha; “Ani Waaqayyo kanan si uume, gadameessa haadha kee keessatti kanan si tolche, kanan si gargaarus…” (Isa. 44:2). Akka dubbii kanaatti as dhufaatiin keenya Waaqayyo biraati. Jechuun, tasuma akka waakkoo lafa kana irratti margine otuu hin ta’in, Waaqayyotu akeeka tokkoof yaadee bareechee akka bifa isaatii fi fakeenyaa isaatti nu uummate. (Seera Umamaa 1:2). Akeeki isaas akka namni bifaa fi fakkaatti Waaqayyoo uffate kun gabaabatti itti gaafatamuumaan lafa kana guutuu fi fedha Waaqayyoo tajaajiluuf. Egaa jireenyi tokkoon tokkon keenyaa Waaqayyo duratti gati jabeessa, darbees hiikaa fi kaayyoo qaba. Tarii yeroo garaa garaatti shaakalli nuti qabnu, kan naannoon keenya nutti himus jireenyi keenya kan hiika hin qabne itti galliin isaa kan hin beekamne nutti fakkeessuu danda’a ta’a. Biyyi lafaa kan cubbuun mo’ame, yoom iyyuu gara badiisaa, gara hirrina hundumaatti nu ofuu irraa of hin qusatu. Nutis yoo dhubbii kana dhugeefane, jireenya akeekaa fi kallattii hin qabneen oofamna taane, hammam Waaqayyo irraa fagaannee akka baajajaa jirru nu agarsiisa. Nuti gatti jabeyyidha Waaqayyo waa’een keenya ka isa dhibu, yeroo nuti ilami namaa irraa baqannee cubbuun iji keenya jaamaa dukkana jireenyaa keessa jooraa turre, otuu akka ilmaan badiisaatti nu hin lakkaa’in nu barbaacha gara keenya dhufe. Laaqii fi dhibee keenya hundumaatti hirmaachuun ol kaasee nu dhaabe. Tarii dubbii kana yoon fakeenyaa ibse gaarii ta’a. Aantee keenya ka caffeen nyaate tokko, yoo furuu feene caficha wajiniin laqnee olfanna malee, alaala dhaabannee hidhii hin xuunnu. Waaqayyo akkasuma nu ijoolee uumaa harka isaa caffee cubbu fi badiisaa keessa nu olfachuuf ofii isaati gadi dhufee dhiphina keenyatti hirmaatee. Akka kanatti egaa Waaqayyo harka keenya nu qabee nu fure, birmaduu guutuu nu baasse. Kanaaf ara’a hundumti keenyaa gammachuun sirbinee farsinaa, Waaqayyonis galateefanna. Foramuun keenya garu dhuma fayyisuu Waaqayyoo miti. Fayyini keenyaa Waaqayyotti deebi’uun keenyaa duwwaan xumurama otuu hin ta’in dhugaattii kallattiin waaqayyoo wajjin, amantiin abdii fayyisuu, birmaduu fi jaalala dhugaan guututti deddebi’uu dha. Kunis nuuf jireenya biyyaa lafaaf immo dhuga ba’umsa ka garaa Waaqayyoo isa jirenyaa nuuf kenne agarsiisiidha. Nuti Sogiddaa lafaa fi ijoollee ifaati Waaqayyo inni dhugaa ta’e, inni ifa hundumaa ta’e, dhugaa fi ifaa isaa gutuun gara keenya dhufe jireenya dukkana keessa gara ifaa fi jireenya araaratti nu bafate. Torban kana boodaa yeroon jiru akka amala biyya kanaatti yeroo itti Waa’ee dhalchuu gooftaa keenya Yesus Kiristoos ayyaanefannuudha. Yeroo kana akkuma arginu yeroo ifaati. Kun tasuma wanta ta’e miti. Kan inni dhugaa ba’u ifti gara ilmaan namootaa dhufuu isaati. Sagaleen Waaqayyoo waa’eedhufaatii Yesuus yeroo dubbatu, “ Sabini dukkana keessa jiraate ifa guddaa isaa arge, warri gooftummaa du’aa jala jiraataniifis ifni ba’ee”jedha. (Isa.42:6, Mat 4:16) Ifti kun kara keenya dhufuun egaa hedduun keenya ka ar’a gooftummaa du’aa, gooftummaa gadantummaa, gooftummaa sodaa, gooftummaa cubbuu, fi kkf jalaa baanee birmaduun abdii Waaqayyootti qabamnee jiraannu. Waaqayyo cubbuu keenya nuuf dhiisuun oftii nu qabate duwwaa otuu hin taane ijoollee ifaa nu godhate. Sagaleen Waaqayyoo akkas jedha; “Ani saba koo warra hin ta’iniif ibsaa, fayyinas gara biyya lafaa hundumaan akka geessitus si godheera” jedha. (H.Erg. 14:47, hiika GO) Kanaafitu gooftaa kenyaa Yesuus Kiristoos “Isin soogidda lafaa ti… Isin ifa biyya lafaati” nun jedha. (Matt. 5:14). Waaqayyoon haagalatu ! Nuti ijoollee tasaa ka jireenyi keenya hiika hin qabnne, ka kaayyoo fi maa’ii hin baafne miti. Nuti ijoollee Waaqayyoo isa hundumtu keessaa madde dhimmaa ol aanaa maa’essuuf as lafa kana irraa kayamneedha. Nuti soogidda biyya lafaati. Jireenya, abdii, birmaduu, qajeelummaa, nagaa fi jaalala karaa kiristoos badhaafamnetti qabamnee jiraachuun biyya lafaa, naannoo keenyaa, jireeenya obbollota kenyaa fi hawwasi keenya motummaa du’aa jalatti kufee tortoree akka hin banneef soogiddessuu fi haaressuuf Waaqayyoo akeekaan ofitti nu qabate. Darbees ibsaa jireenyaa, ka inni araara isaatiin laphee keenya keessa nuuf kaa’e ol kaasnee qabachuun kallatti abdii Waaqayoo isa gaarii fi dhugaa ta’e akka agarsifnuuf Waaqayyo nu fo’ate. Obboleetti ko obbolessa ko jireenyi kee akkami ? Ibsaa kee olfuutee baachaa jirtaa? Naanoon kee, hawasii ke, maatiin kee soogidda jireenyaa ka dhugaa fi birmaduu Waaqayyoo si irraa mi’eeffatuu lata? Jireenyi nuti itti waamane jireenyaa hiikaa fi kaayyoo hin qabne ka akka dha’a galaanaa asii fi achi dha’amnu miti. Jireenyaa abdii Waaqayyoo keessa dhugaan deddebi’anii fi abdii sanatti jiraataniti, jireenyaa kallatti agarsiisuu fi meeshaa fayyinaa fi geddaramsaa ta’uuti. Tokkoon tokkon keenya Waaqayyo kanaaf nu barbaade, gara keenya dhufe. Dhugaa dubbii Waaqyyoo isaa dhugaatti qabamnee akka jiraannu meeshaa hojee isaa isa gaarii akka taanuuf Waaqayyo nu haagargaaru. Amen. Lb. Dr. Gemechu Olana, Barrefame


text:
Bitooteessa,05, 2016 Abbaa Urjii tiin: Intifaadaan jecha afaan Arabaa ti. Hikkaan, sossooha waa ifirraa hurgufuu jechuu dha. Sossoohinsi kuniis, kan akka sareen bishaan …Read More »
Oromiyaa fii Algeeriyaa Madaala Seenaa Gabrummaa fii Wal’aansoo Bilisuummaa
Haalli dhiheenya kana Oromiyaa keessatti deemaa jiru onnee ummataa keessatti abdii bilisummaa tan Wayyaanee keessatti naasuu guddoo uumee jira. fincilli diddaa gabrummaa tiif kaabaa-kibbaan, …Read More »
Seenaa Gabaabduu Obbo Aammad Sheekh Usmaan Qawwee
(Abbaa Abdii) Baha Oromiyaa keessatti iddooleen seena qabeessa tahan heddu. Lola diddaa gabrummaa tiif Calanqo, harshifiif Goda Wanjii, magaalaaf Biyyoo Kharaabaa warra maqaan dhawamu. …Read More »
Seenaa Gabaabduu Obbo Araarsoo Boruu
(1952 – 2015) Qabsoon bilisummaa ummata Oromiyaa, arra, sadarkaa if duuba hin deebine geeysee jirti. Akkanumaa waliin, bahaa-bu’ii amna isii keessatti warra dhaabbiin rooraatuu …Read More »


text:
Ergaa gammachiisaaJireenya bara baraa qabaadhuu?
Araara argadhuu? Waaqayyo biraa akkamittan araara argadha?
Kiristaana lammffaa dhalate ta'uu jechuun maal jechuudhaa?
Seerawwan hafuura arfan maal faadhaa?
Waaqayyoon duratti akkamittan sirrii ta'aa?
Yesus gara waaqaatti kan nama geessu karaa tokkichaa?
Yeroon du'u gara jannataa akkan dhaqu akkamiinan beekuu danda'aa?
Du'a booddee jireenyi jiraa?
Yesus Kiristoos akka fayyisaa dhunfaa keetiitti fudhachuun maal jechuudha?
Karoorri fayyinaa/ karaan fayyinaa maalii?
Anaaf amantaan sirriin maalii?
Gara fayyinaatti karaan warra Roomaa maali?
Kadhannaan cubbamaa maalii?
Kiristianni maali?
Akkamittan kristaana ta'uu danda'aa?
Akkamittan mucaa Waaqayyoo ta'uu danda'a?
Akkamittan kristaana ta'ee jijjiramuu danda'a?
Gara samii deemuun akkamitti gara ga'umsa bara baraa koo amansiisaa ta'uu kan danda'amu?
Akkamittan fayyuu danda'a?
Yesus ni fayyisa jechuun maal jechuu dha?
Akkamittan gara si'oolotti deemuu dhiisa?
Kadhaan fayyinaa maalii dha?
Sadarkaawwan gara fayyinaatti nu geessan maalii dha?
Amantiin dhugaan maalii dha?
Yoo duute eessa dhaqxa?
Eenyuutu fayyuu danda'a? Namni hunduu fayyuu danda'aa?
Ani amma amantii koo Yesuus irra godhadheera...amma sanatti aanseewoo?
Ergaa gammachiisaa


text:
Ergaramni baqattoota Oromoo irratti gahaa jiru kun kan yeroo takkaa fi lamaa osoo hin taane,irra deddeebi’uun kan godhamaa jiru.Qaamni isaaniif dhimmamus hanga arraatti waa hin argamne.Dhaabbiileen dhimma Baqattootaaf falmina jedhanis furmaanni isaan kennan tokko hin jiru.Yeroo gochaan suukanneessaan baqattoota irra gahu harka maratanii taa’uu malee isaanii dhimmamu hin agarre. Baqattoonnis carraa biraa waan hin qabneef jiruu qarree afaanii tan wabii hin qabnetti harka ifii kannatanii jiraachuu itti fufan.
Addatti garuu dhimmi baqattootaa kan biyya Keeniyaa(Kenya) kan hammaachaa deemu malee kan furmaata argatuu miti.Keeniyaan biyya baqattoonni Oromoo kumaatamaan lakkaawwamu keessatti argaman yommuu tahu;Baqattoonni Oromoo biyya san jiraatan jiruu garam-gorraa jiraachuun jiruu if jiraachisan. Garii dhoortoo namoonni biyyoota sadaffaa irraa isaaniif erganiin jiruu ifii ooffatu.Sanumaanuu nagaya argatanii jiraatanii hin beekan. Poolisii fi waraana biyyattiin saamamaa,dararamaa fi hidhamaa jiraatu.Poolisiin Keeniyaa Baqataa tokko yeroo qabu kan maallaqa qabu yoo kafale gad lakkisan.Kan hin qabne garuu kiishni isaa sakatta’amee yoo keessaa argatan fudhatanii gad lakkisu. Yoo hin qabaanne mana hidhaa geeffamuun himannaa inni irraa quba hin qabne itti banuun hidhama.Yeroo hidhaman kanneen maallaqaan bahan maallaqni isaan qaban kan dhortoo isaaniif ergamu,kan harkaa fi afaan bira hin dabarre irraa agabanii poolisii biyyattiin saamamu.
Gochaaleen akkanaa kun kan irraa addaan citu osoo hin taane kan jabaachaa deemu.Kana hunda obsanii waan godhan dhabanii jiraatu.Mootummaa biyyattii irratti yoo gochaan shororkeessitootaa tokko raawwatame;jalqaba kan isaan irratti fuulleeffatan baqattoota.Baqattoonni shororkeessitoota osoo hin taane, roorroo alagaan irratti raawwatamte tan lubbuun jiraachuu isaan kutte dheefa warra baqate.
Yeroo ammaan tanaa garuu rakkoon mootummaan Keeniyaa(kenya) baqattoota irraan gahaa jiru,kan ifaan ifatti jibbinsa baqattootaaf qaban mul’isuudha.Kan hidhamanii hidhaa jiran hanga hin qabu. Kan harka lafa jalaan mootummaa biyya irraa baqataniif dabarfamee kannames hedduudha.Kanneen osoo hin hidhamin hafanis manaa gad bahuu dadhabanii mana keessatti beelaa fi dheebuun agabuun jiraachutti jiru.Dhaabbanni Dhimma Baqattootaa (UNHCR)maqaaf baqattootaaf haa dhaabbatuu malee gara saniin furmaanni laatame tokkolleen hin jiru.
- Xumura irratti haalli baqattootaa kun kan daran hammaachaa kan jiru waan taheef,Oromoonni biyyoota garaa garaa keessatti argamtan yeroo callisanii laalan waan hin taneef,namuu bakka jiruu gurmuudhaan bakka imbaasii KENYA argamtuu fi qaama dhimma baqataaf falmutti akka iyyattan kabajaan isin gaafadha.Galatoomaa!


text:
Namoota seenaa Uummata Oromoo keessatti seenaa dalaganii darban kaasanii mariyachuun bu’aansaa waa hedduudha… Har’aaf ….. SEENAA GABAABAA SHAALAQAA GARBII BULTOO…qabadhee dhiyaadheera…kaanis irrumaa jalaan itti fufu… …Read More »
Kitaabootni Afaan Oromoo eessatti gurgurama?
BEEKSISA KANA BOODA KITAABA AFAAN OROMOO IDDOO BITANNU DHABNE JETTANII NUKOMATTUU LAATA? AKKAAKUU KITAABOTAA AFAAN OROMOO 100 OL TA’AN IDDOO ISINITTI ARGACHUU DANDEESSAN HAALA KANAAN …Read More »
S I I F S I I N—Barruu Oromiyaa keessa caf’ jedhee guute….
Bu’aa Ba’ii Maraa Dabarsinee kunoo SIIFSIIN jildii 7ffaa saba Oromoon geenyee jirra. Dabalataanis, Jildii 8ffaa hojjennee xumuruurratti argamna. Qabiyyeewwan utubaa sadii gurguddoo jalatti kan …Read More »
Tooftaa wal dorgommii filannoo ti moo waan dhugaa hojiirra oolu?
Abdii Boruutiin Barruu gabaabaa kana akkan dhiyeessu kan na godhe, filannoo impaayara Itoophiyaa keessatti ta’uuf deemu ilaalchisee barruu tokko dubbisuu kooti. Barruun dhiyoo …Read More »


text:
Kibxata kaleessaa marii gaarii Iraan fi biyootii addunyaa irratti human guddaa qaban gaggeessan kun walii galtee Nukleera bara 2015 tolfameetti lubbuu horuuf garee hojjatu hundeessuuf walii galan.
Kunis biyyonni lameen gara walii galtee Nukleeraatti yoo ni deebi’uu ta’e yaaluuf, kunis Iraan sagantaa Nukleeraa qabdu akka dhaabbuuf yoo walii galtee Yunaaytid Isteetesiis ugguura akka irraa kaaftu kan jedhu of keessaa qaba.
Maanguddonni Awuroopaa aangawoota Iraa fi Amerikaa kanneen Viyeenaa keessa jiran gidduu deemaa jiran.


text:
Ibsaa Jireenyaa-Lakk.6
Keessa Dargaggootaa fi shamarranii wanta hurgufu
Jireenya dargaggummaa fi shamarrummaa keessatti wanti tokko keessaa namaa hurgufa. Wanti suni maal akka ta’e beektu? Nama jaallatan fuudhu ykn itti heerumuuf yaadda’uudha. Tarii nama tokko jaallachuun namni biroo yommuu kaadhimummaaf (nikahaaf) sitti dhufu didu dandeessa. Ergasi, namni ati jaallatte suni takkaa du’aan addunyaa irraa boqachuu danda’a takkaa immoo si diduun nama biraa fuudhu danda’a/ itti heerumu dandeessi. Yeroo kanatti falli kee maali ree? Halkanii guyyaa dhiphachuu fi gaabbun furmaata ta’uu danda’aa? Kuni gonkumaa furmaata hin ta’u. Mee akka furmaatatti qabxiilee muraasaa haa eerru:
1. Qadaa wal qadaritti amanu- kana jechuun wanta Rabbiin dursee murteessetti amanuu fi fudhachuudha. Tarii namni suni gubbaa yommuu ilaaltu naaf gaarii jettee yaadu dandeessa. Garuu gara fuunduraatti jireenya kee balleessu danda’a, qalbiin ilma namaa garmalee waan jijjiramtuuf. Kanaafu, wanta Rabbiin (subhaanahu wa ta’aalaa) dursee namaaf murteesse fudhachuu fi irratti obsuun furmaata jalqabaa ta’a. Dhuma wanta tokko ilmi namaa beeku waan hin dandeenyef. Akkasumas, ani dhiirsa gaarii /niiti gaarii hin argadhu jechuun abdii kutuu dhiisudha. Tarii yoo obsite Rabbiin nama ati jaallatte caalaa nama gaarii siif fidu danda’a.
2. Addunyaa tana keessatti wanta jaallattu yommuu dhabdu qormaata akka ta’e beekun obsi. Namni qormaata irratti obsu, milkaa’inna sadii fi ajrii (mindaa) lakkoofsa hin qabne argata. Milkaa’inni sadan: (a) Jallinna irraa baraaramuun qajeelinna argachuu, (b) Gaddaa fi dararaa irraa baraaramuun rahmata Rabbiitin gammachu argachu. Tarii namni ati jaallatte kuni gaddaa fi dararaaf sababa siif ta’uu danda’a. Kanaafu, tarii isa/ishii dhabuun dararaa irraa baraaramu dandeessa. (c) Addunyaa fi Aakhiratti bakka ol’aanaa gahu. Yommuu hadhaa obsa liqimsitu dhumarratti jireenya mi’aawa dhandhamta.
Qaamni akkuma meeshaa qara qabuun yommuu waraanamu madaayu, qalbiiniis yommuu cubbuun (dilliin) waraanamtu madaa hamaa madoofti.
Mallattoon madaa qalbii karaa adda addaatin beekun ni danda’ama. Isaan keessaa; ibaadaa irraa mi’aa barbaadame argachuu dhiisu, hojii gaarii hojjachuu irraa duubatti harkifachuu, keessi namaa jeeqamu, gaddi fi dhiphinni namatti baay’achuu, halkan hirriba dhabuu, namoota ykn maatii waliin yommuu jiraatan hariiroon isaan waliin qaban laafu, of jibbuu fi kkf. Madaan qalbii madaa qaamaa caala. Kanaafu, qorichi qalbii madoofte maali ree? Qorichi ishii: badii irraa dheessu, hojii gaggaarii hojjachuu, istighfaara baay’isu (araarama Rabbiin kadhachuu) fi beekumsa barbaadudha.
MILKAA’INNA IRRAA KUFUU
Jireenya gabaabdu tana keessatti namni hunduu wanta tokko hojjachuun milkaa’inna guddaa addunyatti agarsiisu barbaada. Wanta gaarii xiqqoo yoo hojjate namni akka isaaf beeku barbaada. Wanta milkaa’inna irraa duubatti nama harkisanii fi kuffisan keessaa tokko “Osoo Bu’uura sirritti gadi hin dhaabin gara fuunduratti fiigudha.” Namoonni gariin beekkamtii argachuuf wanta xiqqoo hojjachuun addunyaan hundi akka isaan beekan fedhu. Kuni immoo isaan miidha. Akkuma Arabni jettu, “Man tasaddara qabla awaanihi tasaddara li hawaanihi (namni yeroo isaatin dura [jarjaree] fuundaratti bahe, salphinna isaatiif [jarjare] fuundarratti bahe.)” Kana jechuun namni osoo beekumsa ykn dandeetti isaa sirritti hin cimsin namoota hogganuuf ykn namoonni akka isa beekaniif isaan fuunduratti bahe, dhumarratti ni salphata.Naannoo keenya irra dhugaa kana hubachuun nama hin dhibu. Ammas akkana jedhamee jira: Hubbu zuhuuri yaqsimu zuhuura (Beekkamaa ta’uu jaallachuun dugda kuta). Kanaafu,namni tokko beekkamtiif ykn hoggantummaaf gara fuunduraatti fiigun dura sirritti of ciimsu fi bu’uura isaa sirritti ijaaru qaba. Beekkamti fi qabeenyi tuni akka fixeensa ganamaa akka ta’an haa beeku.
Rabbiin (tabaaraka wa ta’aalaa) Qur’aana keessatti ni jedha, hiikni isaa: “Galaa guduunfadhaa; dhugumatti caalaan galaa (siinqi) taqwaadha. Yaa warra sammuu qabdan Anuma sodaadhaa.“Suuratual-Baqarah 2:197 Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa warroota hajjii deeman imala isaanitiif galaa akka guduunfatanii fi galaa malee akka hin imalle ajaje. Ergasii,galaa (siinqi) Aakhiraa isaanitti beeksise. Galaan sunis Taqwaadha. (Taqwaa jechuun wanta Rabbiin itti nama ajaje hojjachuu fi wanta Inni irraa nama dhoowwe dhiisun adabbii irraa of eegudha.) Akkuma namni karaa deemu tokko galaa yoo hin guduunfatin gahuumsa isaa gahuu hin dandeenye akkasuma namni gara Rabbii fi ganda Aakhiraa imalu (deemu) taqwaa irraa galaa yoo hin guduunfatin gahuumsa isaa gahuu hin danda’u. (Dhugumatti siinqin (galaan) hunda caalu galaa taqwaati. Siinqin addunyaa tanaa karatti dhumachuu dandeessi. Siinqin taqwaa immoo Jannata zalaalamitti nama geessa.) Rabbiin aayaa tana keessatti galaa zaahiraa (ifaa) fi galaa dhoksaa dubbate. Galaan zaahiraa- nyaata ykn maallaqa yoo ta’u, galaan dhoksaa (keessaa) immoo taqwaadha. Kuni miidhaginna Qur’aanati. Wanta mul’atu fi hin mul’anne wal qabsisuun ergaa guddaa dabarsa.Rabbiin warra taqwaa irraa galaa guduunfatan nu haa taasisu. (madda: Bidaa’u Tafsiir-1/170, Imaamu Ibn Al-Qayyim)
Barbadaa Dallansuu Qabbaneessuf
Yeroo tokko tokko nama waliin wal loluun garmalee aarta ykn dallanta. Halkan hirriba dhabuu dandeessa. Barataa yoo taate barnoota kee dhiistee yaada nama saniitiin sammuu kee ko’oomsita. Keessa keetti gubaan ni dhagahama. Falli kanaa maal ta’inna laata? Muxannoo namoota birooti fi miira dallansu too’achuuf tooftaa ani itti fayyadamu mee isiniif haa qoodu. Yommuu dallanu ykn nama tokkotti aaru,sheyxaanni yaada nama saniitiin akka of ko’oomsu na taasisa. Fakkeenyaf, salaata irratti sirnaan akka hin xiyyeefanne yaada nama sanitiin nama xamada. Yeroo kanatti falli kiyya takkaa, “A’uzubillahi mina sheyxaani rajiim (Sheyxaana abaarramaa irraa Rabbiin tiikfama)” irra deddeebi’e jechuu takkaa immoo suurat an-naas (qul a’uuzu birabbi naas) irra deddeebi’e qara’uudha. Tooftaan kuni naaf yoo ta’u dide, nama saniif du’aayi gochuudha. “Yaa Rabbii! anaa fi nama san qajeelchi, nuuf araarami.”jechuudha. Yeroo kanatti dallansu fi aarin ni qabbanaa’a. Yoo kunillee dide wudu’a sirnaan godhatanii, kushu’aan salaata salaatuf tattaafachudha. Yoo kunille dide hirriba rafuudha. Hirribni yoo nama qabuu baate qaama dhiqachuunis hanga tokko barbadaa dallansuu ni qabbaneessa.
Wanti garmalee sammuu namaa dhukkubsu maal akka ta’e beektu? Sammuun namaa kan bowwaafattu fi nageenya kan dhabdu karaa lamaani.Isaaniis: (1) Hojii badaa fi faaydi hin qabne hojjachuu fi (2)hojii gaarii hojjachuu dhiisudha. Namni yommuu hojii badaa hojjatu qalbiin isaa tasgabbii dhabdi, mataan isa/ishii ni bowwaafata. Akkasumas, zikrii Rabbii irraa garagaluun yommuu hojii faaydi hin qabne waliin of ko’oomsu, sammuun ni dhukkuba. Kanaafu, hojii gaarii addunyaa fi aakhiratti bu’aa namaaf buusu waliin of ko’oomsun nageenya sammuu akka argatan nama taasisa.
Al-Fudayl ibn Iyaad akkana jedha: “Amaloonni lama qalbii gogsuu. Isaanis; baay’isanii dubbachuu fi baay’isanii nyaachudha.” Arraba ofii qabuu fi too’achuun hundee wantoota gaggaarii hundaati. Namni arraba ofii irratti too’anna argate, dhugumatti dhimma ofii sirnaan too’ate.
Hariiroo Gaa’ila Duraa????
Rakkoolee gurguddaa yeroo ammaa dargaggootaa fi shamarran gubaa jiru keessaa tokko fuudhaa heerumaan dura hariiroo haraamaa uumudha. Dargaggeessi tokko shamara takka ni jaallata. Ergasii hariiroo uumuf tattaafata.Waa’ee ishii ni yaada. Ergasii telefoonan ykn interneetin qunnamuuf ni carraaqa. Ergasii hanga zinaa gahuu danda’u. Dhugumatti kuni waxmadii sheyxaanni ittiin nama adamsuudha. Bilbilaan waliin haasawu, ergasii qaaman wal arganii badii adda addaatti seenu. Hariiroo yommuu uuman, uzriin (sababni) isaan fayyadaman keessaa tokko “Gara fuuduraatti wal fuuna.” jedhu. Dhugumatti, namoonni fuudhaa heeruma dura hariiroo haraamaa uumanii ergasii wal-fuudhan harki caalan isaanii wal hiiku. Kanaafu, furmaanni kanaa maali ree?
1.Hariiroo haraamaa uumu irraa of qabu- hanga fuudhaa heerumaa obsuu.
2. Yommuu sheyxaanni telefoonan ykn interneetin ishii/isa dubbisi jedhe namatti hasaasu, hasaasa isaa dhagahu dhiisu. Dargaggeessi fi shamarreen takka telefoonan walqunnamanii haasawu yoo itti fufan, dhumarratti rakkoo fi hadhaa cimaa dhandhamu. Sababa hariiroo haraamaa uumutiin jireenyi isatti/ishitti dhiphatti.Namoota meeqatu salaata dhiise. Yommuu kana ilaalan akka hariiroo haraamatti hin dhiyaanne nama taasisa.
3. Gara fuunduraatti wal fuuna jechuun hariiroo haraamaa uumun of gowwoomsu fi ofitti taphachu akka ta’e beeku. Namoonni wanta akkanaa yaadan baay’een isaanii wal fuudhun dura addaan bahan ykn erga wal fuudhanii booda wal hiikanii jiru.
4. Wanti Rabbiin bira jiru Isaaf ajajamuun malee akka hin argamne beeku. Gara fuunduraatti niiti gaarii fuudhun ykn dhiirsa gaaritti heerumun maatii gaarii ijaarun qananii Rabbiin irraa ta’eedha. Qananiin kuni kan argamuu wanta Inni dhoowwe irraa yoo fagaatanii fi wanta Inni itti ajaje yoo hojjataniidha. “Zinatti hin dhiyaatinaa” jechuun nu akeekachiisa. Zinaadhaan maatii gaarii ijaarun ni danda’amaa? Gonkumaa hin danda’amu. Kanaafu, namni tokko jireenya gaarii kan jiraatu zinaa fi wanta zinatti nama geessu irraa yoo dheessedha.


text:
Ji’oota muraasa darbee keessaa konkolaata dhunfaa Laand Krusar jedhamu Finfinnee irraa gara Jigjigaatti ituu adeemaa jiru Bordoddee keessatti seeraan ala maallaqa deddebisaa akka jiru baramee to’anna jala ooluu mootummaan naannoo Oromiyaa beeksisee jira.
Namoonni lama jechuun Obbo Haabaannee Arabnur fi Obbo Ahmad Mahammad doolaara Amerikaa 541,771.00 seeraan ala deddebisaa akka turan waan bira ga’ameef manni murtii olaanaa kan godina Haarargee Lixaa lameenuu mata mataatti hidhaa jabaa waggaa saddeetii fi adaba qarshii kuma dhibba tokko akka baasan murtii adabaa kennee jira.
Dolaarri qabamees Oromoota sababaa walitti bu’iinsa daangaan bulchiinsa naannoo Somaalee keessaa manaa fi qe’e ofii irraa godaanaiif herrega baankii banameetti akka galu manni murtii olaanaan Harargee Lixaa Murteessuu isaa mootummaan naannoo Oromiyaa beeksisee jira.


text:
Muraa gulaalaa
Dirqaalaalee
Afaanii fi qubeessuu jiran, murfisa fi waa dhugoomsaa cita muraalee kan muraa filatamee ifteessa. Cita muraalee dursa isaaniitiin qindeessuu dandeessa.
-
Tarree Afaan keessaa afaan filadhu.
-
Mata duree Qubeessuu, Murfisa fi Waa dhugoomsa jalatti muraalee hunda kan afaan kanaaf kakaafaman asxeessa.
-
Amma cita muraa tokkoo ol kan naannoo tokkotti jiran qabdutti, citni muraalee kan qubeessuu fi waa dhugoomsuu tartiiba tarreeffamaniin hojjetamu. Tartiibicha qabduulee Ol Deemsisi fi Gad Deemsisi fayyadamuudhaan jijjiiruu dandeessa.
-
Murfisa jalatti cita muraa tokko qofatu kakaafamuu danda'a.
Afaan
Afaan muraa ifteessa.
Badheelee filannoo LibreOffice keessa jiran hundaaf, kan armaan gadii raawwata:
Galfatni afaanii of duraa mallattoo filannoo yoo to'annoon qubee afaan kanaaf kakaasame qaba.
Ol deemsisi
Dursa muraa sanduuqa tarree keessatti filatamee sadarkaa tokkoon guddisa.
Gad deemsisi
Dursa muraa sanduuqa tarree keessatti filatamee sadarkaa tokkoon xiqqeessa.
Duubatti
Jijjiirraa ammaa sanduuqa tarree keessaa gaabbuuf as cuqaasi.


text:
कमल_हासन 20 गर्म और सेक्सी छवि
बॉलीवुड हॉलीवुड नई गैलरी बनाए
कमल_हासन
0 पसंद
कमल_हासन
0 पसंद
कमल_हासन
0 पसंद
कमल_हासन
0 पसंद
कमल_हासन
0 पसंद
कमल_हासन
0 पसंद
कमल_हासन
0 पसंद
कमल_हासन
0 पसंद
कमल_हासन
0 पसंद
कमल_हासन
0 पसंद
कमल_हासन
0 पसंद
GDPR Compliance
kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan كمال_حسن kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan কমল_হাসান kamal-haasan kamal-haasan 卡馬爾哈森 kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan Kamal_Haasan Kamal_Haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan Kamal_Haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan कमल_हासन kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan ಕಮಲ್_ಹಾಸನ್ kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan Kamal_Haasan Kamal_Hassan_(pelakon) കമലഹാസൻ kamal-haasan kamal-haasan कमल_हासन kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan Kamal_Hassan kamal-haasan kamal-haasan KaMaл_XacaH kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan கமல்ஹாசன் కమల్_హాసన్ kamal-haasan Kamal_Haasan KaMaл_XacaH کمل_ہاسن kamal-haasan Kamal_Haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan


text:
Mararoo misiroon dhaammattu
***********************
Oromoon aadaa, seenaafi eenyummaasaa haala addaddaatiin ibsata. Keessumaa aadaasaa haala bareedaafi hawataa ta’een karaa addaddaatiin ibsata. Aadaa Oromtichaa tarreessuun hanga urjii lakkaa’uu ulfaatullee akka fakkeenyaatti aadaa nyaataa, uffannaa, fuudhaafi heerumaa, ayyaaneeffannaa, walgargaarsaafi kanneen biroo kaasuun ni danda’ama.
Kanneen keessaa aadaa fuudhaafi heerumaa yoo ilaalle hawaasni sabichaa hundi haala walfakkaatuun ga’ilasaa raawwata. Kaan naqataan, kaan hawweedhaan, kaan sabbatamariidhaan kaan ammoo butiidhaan mana dhaabbata(warrooma). Asirratti aadaan Oromitichaa inni jaallatamaafi kabajamaan naqataan walfuuchuu ta’uusaati.
Eegaan akka aadaa Oromootti sirna fuudhaafi heeruma naqataatiin gaa’elli kan raawwatu fedha gurbaafi intalaarratti yookiin fedha maatiisaanirratti ta’uu danda’a. Kana keessattis kennaan barbaachisu intalaafi maatiisheetiif ni kennama. Maatiin lameeniis waliigalanii cidha beellamatu.
Yommuu guyyaan cidhaa torbanitti galus intalli kennamtuu hiriyootashee waliin weedduu eegalti. Kunisa hanga guyyaa cidhaatti galgala galgala ittuma fufa. Haaluma walfakkaatuun karaa gurbaatiinsi hiriyootaafi obbolootasaatiin ni weeddifama. Wedduun cidhaa gama lameenin taasifamu kunis arrabsoo, jajuufi mararoo kan of jalatti qabatu ta’a nutis barreeffama keenya har’aatiin mararoo wayita cidhaa weeddifamu ilaalchisuun barreeffama kitaaba ‘Wiirtuu Jiildii torbaffaa” irraa argannee isiniif dhiheessina.
Mararoon damee afoola Oromoo keessaa isa tokko yoo ta’u, gama dhiiraatiinis ta’e kan dubaraatiin walaloo humna garaa nama raasu kan qabuudha. Haalli dalagaasaas (ittiin sirbamu) ta’e ergaansaa miira namaa kan kakasuufi yaada gaddaa namatti naqee kan nama boosisuudha. Yeroo baay’ee mararoon dubaraa meeshaa aadaa dibbeedhaan waa’ileeffamee waan dhihaatuuf daran miidhagaadha.
Akka irranatti eeruuf yaalametti sirna fuudhaafi heeruma naqataa keessatti intalliifi gurbaan kan walfuudhan fedhii maatiisaaniitiin yookiin fedhii waliisaaniitiin ta’uu danda’a. Yeroo baay’ee garuu keessumaa gama dubaraatiin fedhiinshee eegamaafi hinturre (amma haalonni jijjiramaa jiraatan iyyuu).
Maarree dubarri tokko osoo isheen hinbarbaadin yommuu heerumsiisan komeeshee mararoodhaan ibsatti. Kana garuu kan ibsattu fuulaa fuulatti osoo hintaane guyyaa kennaa hiriyyootashee waliin dhoksaadhaan gara boroo naanna’anii weeddisu. Akka armaan gadiitti:-
Heennaan haama yaa kaloo,
hin afiin ajjeerradhu,
seenaan dhaama yaa haadhakoo,
hinrafiin dhaggeeffadhu,
yoo rafteef qalbeeffadhuu… jechuudhaan quuqqaa garaashee haaloota sadirratti hundaa’uu ibsachuu jalqabdi. Haaloonni quuqqaa kunneenis utuu umrii malee heerumuu, fedhiin ala horiidhaan jijjiiramuufi walcaalchiisu ta’uu danda’a. Mee kanneen tokko tokkoon haa ilaallu.
1. Umurii malee heerumuu:- Dubarri tokko sababa umrii malee ishee heerumsiisaniif akkana jettee komeeshee ibsatti.
A) Harmi koo hinbaanee, ni quuqxe malee,
Yaa aayyoolee koo,
Laanni koo hingeenyee, Yaa aayyoolee koo,
na quufte malee,
ulee geeshee muruu,
maaf na laatta haadha koo, anoo beekee hinbuluu.
B) Yaa abbaayyee koo,yaa aayyolee koo,
Maaltu maal ta’ee, kan badii ta’ee,
Cabaawoo hintuffannee,
Darbaawoo hindubbanne,
Yaa ayyoolee koo iddoo ciisakoo
gumbii dhaabbadhuu
Cabaa irbaatakoo dilbii kaawwadhuu,
Dibaa mataakoo samaa kaawwadhu.
C) Yaa obbolee koo,
Gadi bahaati, gorbatti siiksaa,
Guyyaa kennaa koo torbeetti hiiksaa,
Gaafa torbee koo kurnootti hiiksaa
Gaafa kurnookoo malli funyoo koo. jettee komee maatiisheerraa qabdu ibsatti.
Walaloo kana keessatti intalli akka heerumaaf hingeenye tokkooffaa harmashee waabeeffachuudhaan ibsatti. Aadaa Oromoo keessatti mallattoo ta’uudhaan waan ibsu qaba. Durba tokko “harmishee hin baane” yoo jedhamu xiqqoo ta’uushee agarsiisa. Harmiishee ba’ee qomarraa yoo mul’atu garuu geessuu ta’ushee mul’isa.
2. Fedhiin ala horiidhaan jijjiramuu:-
kanas akka armaan gadiitti ibsatti.
A) Waddeessa qe’ee murmurtuu hinseenee,
Murmurtaniiree guddiftuu ijoollee?
Haasooftuu qe’ee gurgurtu hinseene,
Gurgurtaniiree?
Ani ji’an se’e laftoo halkanii
Ani jiran se’e nattoo maltanii.
B) Yaa ayyooleekoo
Yommuun ani xinnoo, siree dhodhooftee, uruuruu jetta,
Amma maal goonaan, barcuma haaxoftee, qarshii lakkooftee, gurguruu jettaa?
Yommuu na biraa dirribee jettaa,
Dirribiin dhufnaan dirribee gattee
dirrib koo jettee,
Horiidhaaf jettee dhalakee gattaa?
Qarshii qiraacii darbattee keess-
aa, guchuma keessaa,
Dhalli bilaatii ergattee teessaa, dull-uma keessa
Walaloon kun heeruma bittaafi gurgurtaatti fakkeessuun ibsa. Akkuma beekamu gurgurtaa keessatti horiin yookiin meeshaan gurguramu tokko eenyuutti, meeqaaniifi yoom akka gurguramu murteessuuf yaada kennuu hindanda’u. Intalli mararoo kana weddiftuus heerumni kanarraa adda akka hintaane addeessuudhaan warra gurgurtaa gaggeessan sana komatti fedhiin osoo hinta’iin horiif jecha haala kanaan ishee kennuunsaanii gurgurtaarrayyuu darbee du’a akka itti fakkaate himatti.
Haa ta’u malee aadaa Oromoo keessatti dubarri hundi haala kanaan heerumti jechuu miti. Garuu fedhiisheerra qabeenyi dhiiraa akka caalu geeraraan yommuu ibsamu ni mul’ata. Fakkeenyaaf caalmaa abbaa horii mul’isuuf akkanaan geeraru.
Naqamtee Kumsaatu caalaa,
Kumsaa Mooriitu Caalaa,
Naqatee durba fuudhuuf,
Abbaa horiitu caalaa,
Naqamtee Kumsaa Morii,
Na qabde gumjaan horii, jechuun kan geeraran kanumaafi.
Eegaan burqaan komee durba tokko fedhiidhaan ala horiidhaan jijjiramuu yoo ta’u inni sadaffaan ammoo walcaalchiisuudha.
3. Walcaalchiisuu:- Aadaa Oromoo keessatti yeroo hedduu ijoollee dubaraarra dhiira caalsifachuun ni calaqqisa. Yommuu dubartiin tokko dhiira deessuufi dubara deessullee gammachuun namonni mul’isan walqixa miti (amma amma jijjiramoonni jiraatan illee). Yommuu weedduu da’umsaa weeddisan illee akkan armaan gadiitti dhiira caalchisuun weeddisu turan.
Awwaaree jalli awwaara’ee,
Abdiisaa situ ayyaana’e,
Kan mutaan lilma sii ta’e,
Kan mucaan ilma sii ta’e.
Jechaa abbaa mucaatiif gammachuusaanii ibsu. Yommuu dubarrii dhalatte garuu baga ayyaanoofte hinjedhan.
Kana malees dubarrii heerumtee kan ormaa taati, dhiirimmoo yoo fudheellee qe’ee warrasaatti hafa jedhanii waan amananiifis akkana jedhu:-
Haadha farsoo naqxee,
Ilka maa hin naqanne,
Ilki cabee badaa,
Ilma lafee namaa,
Isatu namatti hafaa.
Eegaan dubarri Oromoo walcaalchisa kana waan beekaniif akka armaan gadiitti mararoosaanii dhaammatu.
A) Guduruu sirbuu gemboo daaddisuu,
Nuun duruu jibbuu obboo caalchiisuu
Obboon garaadha nutii halagaadha,
Obboon kan isaanii nummoo maal saanii?
B) Hindaaqqoon dhaltee qooxii jalattoo
Obbolee dhiiroo
Nan suuqqattanii kootii jalattoo
Kootiin kan keetii ani maal keetii? Jechuudhaan dhalootumarraa kaasanii ishee akka lagaatti akka ilaalaniifi obboleeshaa warra dhiiraa ofitti akka aansaa turan dubbatti. Kana malees obbolaan dhiiraas isheef osoo ho’uu dhiisanii heerumaaf dabarsanii kennuusaaniif ni komatti.
Walumaa galatti, haalli dubarri heerumuuf jettuu mararoodhaan yaadashee ibsattu garaagara ta’uullee qabiyyeensaa walirraa fageenya qaba jennee hin amannu.
Dubbistoonni keenyas naannawa keessanitti dubarri naannawaa keessanii heerumuuf jettu akkamiin mararoo akka dhaaaammattu yoo nuf ergitan ni keessummeessina.
*********************************


text:
Godina Haadiyaa Magaalaa Bonooshaatti Sagantaan Muhaadaraa guddaan geggeeffame
Naannoo Sabaa fi sab-lammoota Ummattoota Kibbaa godina Haadiyaa aanaa Shaashoogoo magaalaa Bonooshaatti sagantaan Da’awaa guddaan geggeeffame, sagantaan kun dargaggoota fi hawaasa muslimaa magaalichaan kan qophaa’e.
Kaayyoon sagantaa kanaa immoo Masjiida Nusraa kan magaalichaatti ijaaraamuuf dhagaa bu’uuraa ka’uuf yoo ta’u, hawaasni muslimaa lakkoofsaan hedduu ta’e, akkasumas ulamaa’onni fi du’aatonni iddoo garagaraa irraa dhufan argamuun qooda fudhatuu odeeyfannoo ni addeessa.


text:
Karaalee Rahmata Rabbii itti argatan
Rahmani Rabbii (subhaanahu wa ta’aalaa) bal’aa wantoota hundaa haguugudha. Garuu akkuma yeroo darbe jenne rahmanni Isaa gosa lama. 1ffaa-rahmata waligalaa uumamtoota hundaa haguuguudha. Kuni qananii qaamaa kanneen akka nyaataa dhugaati, uffata, geejjibaa fi kkf. 2ffaan immoo rahmata addaa kan ta’eedha. Kuni namoota Rabbii Guddaa Olta’etti amananiif qofa kan ta’uudha. Kanneen akka iimaana, beekumsa, dukkana keessaa gara ifaatti baasu, tasgabbii qalbii, rizqii halaalaa, adabbii addunyaa fi Aakhirah jalaa isaan baraarun ganda qananii tan taate Jannata isaan qubsiisu fi kanneen biroo. Rahmanni guddaan namni barbaadu rahmata lammataa kana. Wanti asi gaditti hasoofnus akkaata rahmata lammataa kana itti argataniidha.
Kutaa kana abuurun dura seera hin jijjiramne kana dagachuu hin qabnu: “Al-Jazaa’u min jiinsil amal (Jazaan gosa hojiitiin)” Kana jechuun namni jazaa (mindaa) isaa kan argatu hojii inni hojjate irratti hundaa’eti. Waan gaarii yoo hojjate jazaan isaa waan gaarii ta’a. Waan badaa yoo hojjate, yoo dafee badii san hin haaqin, jazaan isaa waan badaa ta’a. Rahmata Rabbii jalla wa’alaa argachuun mindaa guddaa milkaa’innatti nama baasudha. Kanaafu, mindaa kana akkanumatti taa’ani kan argatan osoo hin ta’in hojii hojjatantu jira. Kanaafi, Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa namoota hojii isaan irraa eeggamu hojjachuun rahmata Isaa kajeelan akkana jechuun faarse:
“Dhugumatti warri amananii fi warri godaananii karaa Rabbii keessattis qabsaa’an, isaan sun rahmata Rabbii kajeelu. Rabbiin akkaan araaramaa, rahmata godhaadha.” Suuratu Al-Baqarah 2:218
Akkuma aayah armaan olii tana irraa barannu, namoonni kunniin hojii hojjachuun rahmata Rabbii addaa kajeelu. “Nuti godaanu fi karaa Rabbii keessatti qabsaa’u hin dandeenyu. Kanaafu, rahmata Isaa akkamitti kajeellaa?” jechuun of gaafachu dandeenya. Abshir, Rabbiin karaalee rahmata Isaa itti argatan baay’ee Kitaaba Isaa keessatti fi arraba Ergamaa Isaa (SAW) irratti akeeke jira. Mee isaan keessaa muraasa haa ilaallu.
1-Al-Ihsaan–Haala waligalaatiin yoo ilaalle, Ihsaana-jechuun toltuu hojjachuu fi haala namarraa barbaadamun toltuu san bareechisuu fi sirnaan hojjachuudha. Rabbiin olta’aan ni jedha:
“Dhugumatti rahmanni Rabbii warra toltu hojjatanitti dhiyoodha.” (Suuratu Al-A’araaf 7:56)
Ihsaanni gosa lama: 1ffaa-Ibaada keessatti ihsaana. Osoo Isa arguu baataniyyu akka waan Isa arganitti Rabbiin gabbaruudha. Kuni ibaada akka bareechisanii fi sirnaan hojjatan nama taasisa. 2ffaan immoo gabroota Rabbiitti tola ooludha. Kan akka rakkataa gargaaru, wallaala barsiisu fi qajeelchu. “[Warri toltu hojjatan] Ibaada Rabbii bareechisanii sirnaan hojjatu, gabroota Rabbiitiifis tola oolu. Akkuma namni baay’isee namoota hunda caalaa toltuu sirnaan hojjatuun, akkasuma hunda caalaa rahmata Gooftaa isaatti dhiyoodha. Gooftaan isaas rahmata Isaatiin isatti dhiyoodha.”[1]
“Rabbiin warroota toltuu hojjatan namoota hundarraa adda baasun rahmanni Isaa isaanitti dhiyoo akka ta’e ni beeksisa. Sababni isaas, rahmanni tola Rabbii irraayyi. Tolli Isaa warroota toltuu hojjataniif ta’a. Sababni kanaa, al-jazaa’u min jiinsil amali (mindaan gosa hojiitiin). Akkuma isaan hojii isaaniitin tola oolan, Rabbiinis rahmata Isaatiin isaanitti tola oole.
Namni toltu hojjachuu irraa fagaate immoo rahmanni akkasuma isarraa fagaata. Toltuun hundarra caalu iimaana, tawhiida, gara Rabbii deebi’uu, Isarratti hirkachuu, akka waan Isa arguutti kabajaa fi sodaa guddaan Isa gabbaruudha. Akkuma Rasuulli (SAW) jedhan kuni sadarkaa guddaa ihsaanati: “Akka waan Isa argituutti Rabbiin gabbaruudha. Osoo ati Isa arguu baatteyyuu dhugumatti Inni si arga.” (Sahiih Muslim 8) Kuni ihsaana erga ta’e, rahmanni Rabbii nama toltuu bareechise hojjatuutti dhiyoodha. Rabbiin ni jedha:
“Sila mindaan toltuu toltu malee ni jiraa?” Suuratu Ar-Rahmaan 55:60)[2]
Kana jechuun mindaan nama ibaada Gooftaa isaa tolchee fi bareechise, gabrootaa Isaa fayyade, Gooftaan isaa mindaa bareedaan, milkaa’inna guddaan, qananii yeroo hundaa turaani fi jireenya nagahaatiin isatti tola oolu malee wanta biraa ni ta’aa?[3] Warroota toltu hojjatan Rabbiin addunyaa tana keessatti isaaniif rahmata gochuun, Aakhirattis rahmata Isaatiin Jannataan isaan badhaasun tola isaanitti oola.
2-Beekumsaa fi hojiin Qur’aana hordofuu– Rabbiin subhaanahu wa ta’aala ni jedha:
“Kuni Kitaaba Nuti buufne barakaa kan qabuudha, kanaafu akka rahmanni isiniif godhamuuf isa hordofaa, Rabbiinis sodaadhaa.” (Suuratu Al-An’aam 6:155)
Qur’aanni guddaan rahmata guddaa Rahmaan
gabrootaaf rahmata ittiin godheedha. Namni rahmata kana fudhate dhugumatti
kennaa hunda caalu fudhatee fi wanta barbaadamu fi kajeellamu guddaan milkaa’e
jira.
Qur’aanni guddaan kuni, kheeyri fi beekumsa baay’etu keessa jira. Beekumsi biroo isarraa kan waraabamuu fi barakaan isa keessaa kan baafamuudha. Kheeyrin (wanti gaariin) homaatu hin jiru kan itti waame fi kakaase yoo ta’e malee. Ogummaa (hikmaa) fi faayda kheeyri san hojjachuutti nama kakaasu ni dubbata. Sharriin wayitu hin jiru kan irraa dhoowwe fi akeekachisee yoo ta’e malee. Sababoota sharrii san irraa akka dheessan nama taasisanii fi adabbii cimaa sharri san irraa dhalatu ni hima.
Wanta Qur’aanni ajajuu fi dhoowwu hordofaa. Kana jechuun wanta Qur’aanni ajaju hojjadhaa, wanta inni dhoowwe irraa immoo fagaadhaa. Hundee fi damee amanti keessanii Qur’aana irratti ijaaraa. Ajajoota isa keessa jiran faalleessu irraa Rabbiin sodaadhaa. Yoo kan isa hordoftan taatan, rahmanni isiniif godhamuun ni kajeellama.
Karaan hundarra caalaan rahmata Rabbii itti argatan Kitaaba kana (Qur’aana) beekumsaa fi hojiin hordofuudha.[4] Beekumsaan yommuu jennu Qur’aana barachuu fi qo’achuun wanta isa keessa jiru hubachu fi odeefanno inni beeksisutti amanuudha. Hojiin yommuu jennu immoo wanta inni itti ajaju hojjachuu fi wanta inni dhoowwe irraa fagaachudha. Namni yoo akkana godhe, rahmata Rabbii (subhaanahu wa ta’aala) argata. Namni rahmata Rabbii khaassah (addaa ta’e) yoo argate, addunyaa tana keessa dhiphinna, gaddaa fi adabbii adda addaa irraa baraaramun tasgabbii argata. Aakhirattis adabbii cimaa irraa baraaramun Jannata seena.
Malaaykonni akkana jechuun warroota amananii gara Rabbii deebi’anii fi karaa Isaa hordofan du’aayi akka godhaniif Rabbiin nuuf hima: “Hamtuu irraas isaan eegi. Namni Ati hamtuu (adabbii) irraa eegde, dhugumatti Guyyaa san rahmata isaaf gootee jirta. Suni isumatu Milkaa’inna guddaadha.” (Suuratu Ghaafir 40:9)
Karaa Isaa (Rabbii) hordofuun Qur’aana fi Nabiyyii (SAW) hordofuudha.
3-Qur’aana dhageefachuu-Rabbiin olta’aan ni jedha:
“Yeroo Qur’aanni qara’amu, akka rahmanni isiniif godhamuuf gara isaa dhageefadhaa, cal’isaas.” Suuratu Al-A’araaf 7:204
Garaagarummaan dhageefachuu fi cal’isuu jidduu jiru: Cal’isuun dubbachuu dhiisun ykn dhageefachuu irraa wanta nama ko’oomsu dhiisun gubbaa (zaahira) irraa wanta ta’uudha. Qur’aana dhageefachuun immoo gurra itti kennu, qalbii dhiyeessu (xiyyeeffannoo itti kennu) fi wanta dhagahan itti xinxalluudha. Yeroo Kitaabni Rabbii qara’amuu namni dhimmoota lamaan kanniin qabate, dhugumatti kheeyri baay’ee, beekumsa guddaa, iimaana itti fufaa fi haaronfamaa, qajeelcha dabalamu fi amanti sirritti arguu argata. Kanaafi, Rabbiin rahmanni Qur’aana dhageefachu fi cal’isuun akka argamu taasise. Kuni kan agarsiisu namni Qur’aana hin dhageefannee fi hin cal’isne rahmata irraa qooda ni dhaba. Kheeyrin baay’een isa darba.
4-Salaata sirnaan salaatu, Zakaa kennuu fi Rasuulaf (SAW) ajajamu. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Akka rahmanni isiniif godhamuuf salaata sirnaan salaataa, zakaas kenna, Ergamaafis ajajamaa.” Suuratu An-Nuur 24:56
5-Istighfaara (Araarama Kadhachuu)– Rabbiin baay’isanii araarama kadhachuun karaa rahmata Isaa itti argataniidha. Rabbiin Olta’aan ni jedha:
[Nabii Saalih ummata isaatiin akkana] jedhe: Yaa ummata kiyya! Maaliif toltuu dura hamtuu (adabbii) jarjarfattuu? Akka rahmanni isiniif godhamuuf maaliif Rabbiin araarama hin kadhannee?” Suuratu An-Naml 27:46
6-Du’aayi- kuni sababa guddaa rahmata Rabbii bal’aa namaaf fiduudha. Sababni isaas, “hunda caalaa rahmata kan godhuu irraa rahmanni ni kajeelama.” Rabbiin Tabaaraka wa ta’aalaa du’aayi warroota sammuu qabanii akkana jechuun kaasa:
“Gooftaa keenya! Erga nu qajeelchitee booda qalbii teenya hin jallisin, Si biraayis rahmata nuuf kenni. Dhugumatti Ati akkaan Kennaadha.” Suuratu Aali-Imraan 3:8
Kana jechuun rahmata guddaa kheeyri itti nu qunnamsiistu fi wantoota babbadoo irraa ittiin nu tiiksitu [nuuf kenni]. Dhugumatti, Ati kenni Kee bal’aa, tolli Kee baay’ee, arjummaan Kee uumamtoota hunda waliin gaheedha.”
Gabaabumatti, du’aayi baay’isanii gochuun Rabbii guddaaf of gadi qabuu fi dadhabbinna ofii agarsiisu of keessaa waan qabuuf, rahmata Isaa akka argatan nama taasisa. Mee ilaali nama tokko yoo baay’istee kadhatte, namni suni yoo qalbiin isaa hin gogin dhumarratti wanta isarra barbaaddu argachuun kee hin oolu. Rabbii Tokkicha fakkaata hin qabne baay’isanii kadhachuun karaa rahmanni Isaa itti namaaf banamuudha.
7-Taqwaa (Rabbiin sodaachu)– Ni jedha:
“Mu’mintoonni (warri amanan) obboleeyyani, kanaafu gidduu obboleeyyan keessanii tolchaa. Akka rahmanni isiniif godhamuuf Rabbiin sodaadhaa.” Suuratu Al-Hujuraat 49:10
Rabbiin sodaachu (taqwaa) jechuun wanta Inni itti ajaje hojjachuu fi wanta Inni dhoowwe dhiisudha. Namni wanta Gooftaan isaa itti ajaju hojjatu fi wanta Inni dhoowwe dhiisu, carraan rahmata (mararfannaa) Gooftaa isaa itti argatu baay’ee guddaadha. Namni wanta Gooftaan isaa itti ajaju hin hojjannee fi wanta Inni dhoowwu hin dhiisne, carraan rahmata waan gaarii ittiin argatuu fi waan badaa ofirraa ittiin ittisu argachuu baay’ee xiqqaadha. Kanaafi, namoonni Rabbiif hin ajajamne hanga yeroo murtaa’e badii isaanii erga itti fufanii booda qabaa hamaa qabamu.
8-Uumamtootaaf rahmata gochuu- sababoota gurguddoo rahmatatti nama geessan keessaa tokko uumamtootaaf rahmata gochuudha. Namni xiqqaa fi guddaaf, mixii boolla ishii keessatti mararfatuuf, sinbirre mana ishii keessatti rahmata godhuuf namoota hunda caalaa qalbiin isaa Rabbitti tan dhiyaattedha. Abdullah ibn Amr akka gabaasetti, Ergamaan Rabbii (SAW) akkana jedhan: “Warra rahmata godhan, Rahmaan rahmata isaaniif godha. Dachii keessa kan jiruuf rahmata godhaa, samii ol Kan jiru rahmata isiniif godhaati.” Tirmizii 1924
Usaamah bin Zayd akka gabaasetti Ergamaan Rabbii (SAW) akkana jedhan: “Gabroota Isaa keessaa warroota rahmata godhaniif qofa Rabbiin rahmata godha.” Sahiih Al-Bukhaari 1284, Sahiih Muslim 923
Abu Hureyraan akka gabaasetti Ergamaan Rabbi (SAW) akkana jedhan: “Namni rahmata hin goone, isaaf rahmanni hin godhamu.” Sahiih Al-Bukhaari 5997, Sahiih Muslim 2318
Namni uumamtoota irratti jabaatu, hawaasa birattis jibbamaadha. Namoonni akkaata isaan keessumeessaniin nama keessumeessu. Namni garaa jabaataa yoo ta’e isaaniis isarratti jabaato ta’u.Garaa kan laafu fi rahmata godhuu yoo ta’e, isaanis isaaf rahmata ni godhu. Dhugumatti, uumamtootaaf rahmata gochuun rahmata Rabbii guddaa akka argatanii fi qalbiin namaa akka tasgabbooftu taasisa. Namni uumamtootaaf rahmata hin goone, rahmata Isaa irraa ni fagaata, adabbi cimaafis of saaxila. Namni namootaaf rahmata hin goone kana beeku qaba: namoota irratti garaa jabaachu fi isaaniif mararfachuu dhiisun wanti isaaf dabalamu hin jiru. Inuma yoo isaaniif mararfachu dide, wanta gaarii baay’ee dhaba. Ammas, isaaniif garaa laafu fi mararfachuun wanti isarraa hir’atu hin jiru. Inuma yoo isaaniif mararfate wanta gaarii baay’ee argata.
Guduunfaa
Namni rahmata Rabbii addaa yoo argate, addunyaa tana keessatti dukkana keessaa gara ifaatti baha, tasgabbii qalbii argata. Aakhiratti immoo adabbii garmalee hadhaawaa fi cimaa jalaa bahuun Jannata qananii seena. Karaaleen rahmata kana itti argatan muraasa haala kanaan tarreessun ni danda’ama:
- Tola oolu fi hojii bareechisanii hojjachuu (Al-Ihsaan)
- Qur’aana hordofuu
- Qur’aana xiyyefannoon dhageefachu
- Rabbiin sodaachuu
- Salaata sirnaan salaatu, zakaa kennu, nabiyyii (SAW) hordofuu
- Istighfaara (araarama kadhachuu) baay’isuu
- Du’aayi baay’isuu
- Umamtootaaf rahmata gochuu (mararfachuu)
Kitaabban Wabii:
[1] Tafsiiru Sa’dii 328
[2] Asmaa’ul Husnaa wa sifaatu ulaa -fuula 31-32 AbdulHaadi bin Hasan
[3] Tafsiiru Sa’dii 980
[4] Madda gadii
Asmaa’ul Husnaa wa sifaatu ulaa– 33-39, AbdulHaadi bin Hasan


text:
Tafsiira Suuratu Qaaf-Xumura
Kunoo Suuratu Qaaf, boqonnaa bareeddu osoo ilaallu as geenye. Dhugumatti boqonnaan tuni shakkii fi dhama’iinsa baay’ee saaqxi. Gaafi, “Namni erga bututee daaraa ta’e booda ni kaafamaa?” jedhuuf deebii gaha deebisti. Namoota qorachuuf jecha du’aan booda kaasun dirqama erga ta’ee wanta qorannoo fi murtiif barbaachisu ni ibsiti. Har’a kutaa xumuraa suuratu Qaaf ni ilaalla.
“(41)-Guyyaa lallabaan iddoo dhiyoo irraa lallabuu dhageefadhu. (42)-Guyyaa dhugaan iyyansa dhagahan, suni Guyyaa [qabrii keessaa] bahiinsaati. (43)-Dhugumatti Nuti ni jiraachisna, ni ajjeesna, deebiin dhumaa garuma Keenya. (44)-Guyyaa dachiin isaan irraa babbaqaqxu, ariitidhaan [ishii keessaa ol yaa’u]. Suni walitti qabuu Nurratti salphaa ta’eedha.” Suuratu Qaaf 50:41-44
Guyyaa lallabaan namootatti dhiyoo ta’ee lallabuu lallaba isaa dhageefadhu. Namoonni akka walitti qabamaniif malaykaan ni lallaba. Lallabni kuni namoota hunda dhaqqaba.
“Guyyaa dhugaan iyyansa dhagahan.” Kana jechuun afuuffi lammataa xurunbaan afuufamu haqa shakkiin keessa hin jirreen Guyyaa dhagayan. Akkuma namni rafe hirriba keessaa dammaqu Guyyaa iyyansa kana dhagayan namoonni du’anis ni jiraatu. “suni Guyyaa [qabrii keessaa] bahiinsaati.” Guyyaan lallabbi fi Guyyaan iyyansa dhagahan guyyaa qabrii keessaa bahuuti.[1]
“Dhugumatti Nuti ni jiraachisna, ni ajjeesna, deebiin dhumaa garuma Keenya.” Kana jechuun dhugumatti, Nuti jiraattoota ni ajjeefna, warra du’anis ni jiraachifna. Qorannoo fi jazaaf Guyyaa Qiyaamaa gahuumsi hunda isaanii garuma Keenya.[2] Ergasii namni hundu wanta hojjateef qoratame mindaa ykn adabbii argata.
“Guyyaa dachiin isaan irraa babbaqaqxu, ariitidhaan [ishii keessaa ol yaa’u].” Rabbiin jabaan guddaa ta’ee rooba qaamni uumamtoota hundaa qabrii isaanii keessatti ittiin margu samii irraa buusa. Akkuma sanyiin midhaanii bishaaniin margitu, qaamni isaaniis ni marga (ni biqila). Yommuu qaamni guutuu ta’e, Rabbiin Israafilin xurunbaa akka afuufu ajaja. Innis ni afuufa. Ruuhin qaawwa xurunbaa keessa kaa’amte jirti. Yommuu Israafil xurunbaa afuufu, ruuhin achi keessaa bahuun samii fi dachii jidduu balaliiti. Rabbiin Jabaan guddaa ta’e ni jedha: jabeenyaa fi guddinna Kiyyaan kakadhe! Dhugumatti, ruuhin hundi qaama duraan keessa jiraachaa turtetti ni deebiti.” Kanaafu ruuhin hundi qaama ishiitti ni deebiti. Akkuma summiin bofaa qaamatti lixu, ruuhinis qaamatti lixxi. Ergasii dachiin isaan irraa baqaqxi. Isaanis ariitidhaan ajaja Rabbiitiif deebii deebisuun ka’anii gara iddoo qorannootti fiigu.[3]
“Gara Lallabaatti fiigaa, kaafironni ni jedhu, “Kuni Guyyaa garmalee ulfaataa ta’eedha.” Suuratu Al-Qamar 54:8
“Suni walitti qabuu Nurratti salphaa ta’eedha.” Kana jechuun iddoo qorannootti walitti sassaabun Nurratti baay’ee salphaadha.
“Nuti wanta isaan jedhan hundarra beekna. Ati isaan irratti abbaa irree miti. Kanaafu, nama wa’iid (zaacha) Kiyya sodaatu Qur’aanan gorsi.” Suuratu Qaaf 50:45
Rabbiin irratti sobuu, aayata Isaa kijibsiisuu fi si arrabsuu irraa wanta mushrikoonnii kunniin jedhan hunda caalaa beekna. “Ati isaan irratti abbaa irree miti “ kana jechuun Yaa Rasuula! Islaama akka fudhatan isaan hin dirqisiistu. Ati ergaa geessu qofaaf ergamte.
“Kanaafu, nama wa’iid (zaacha) Kiyya sodaatu Qur’aanan gorsi.” Kana jechuun nama adabbii namoota Na faallessaniif waadaa galee sodaatu Qur’aanan gorsi.[4] Namni adabbii Rabbiin waadaa galee sodaatu, Qur’aanan ni gorfama. Namni hin amannee fi hin sodaanne immoo hin gorfamu.
Guduunfaa
Dhugumatti, suuran (boqonnaan) tuni namoota du’aan booda kaafama mormanii fi shakkaniif deebii gahaa deebisti. Ragaalee ciccimoo dhiyeessun nama amansiisti. Du’aan booda kaafamuun haqa gurguddaa hafuu hin qabne keessaa tokkoodha.
Suuraan tuni wantoota afur gurguddaa irra naannofti:
1ffaa-Du’aan booda kaafamuun haqa akka ta’e amansiisuu
2ffaa-Qorannoo fi jazaaf hojii fi dubbii namootaa beekuu fi galmeessu.
3ffaa-Du’aan booda namoota kaasu, qorannoo fi jazaa raawwachuu.
4ffaa-Seenaa keessatti namoota dhugaa armaan olii mormanii fi kijibsiisan balleessu
Dubbii fi hojiin namootaa tokkon tokkoon erga galmaa’e Guyyaa Murtii hojii isaanii irratti hundaa’e ni qoratamu, ni mindeefamu. Kanaafu, namoonni bakka lamatti qoodamu. 1ffaa-namoota Jahannamiin seenan, 2ffaa-namoota Jannata seenaniidha.
Suuran tuni amaloota garee lamaan kanniini ni dubbatti.Mee haa ilaallu:
Amala nama Jahannam seenu:
✏Baay’isee kan kafaruu. Kana jechuun Rabbii olta’aatti, Ergamtoota, kitaabban, malaykota Isaatti, Guyyaa Qiyaamaa fi qadaratti hin amanu. Keeyyattootaa, mallattolee fi ragaalee Rabbii ni kijibsiisa.
✏Haqa Rabbii olta’aa irraa dhufe osoo beeku faallessa.
✏Wanta gaarii (kheeyri) dhoowwa. Mataa ofiiti hin hojjatu, namootas waan gaarii irraa dhoowwa. Haqni Islaamaa isaan keessa babal’achuu irraa ni dhoowwa.
✏Namoota irratti daangaa darba.
✏Amanti haqaa ilaalchise namoota shakkisiisa.
✏Rabbii gaditti wanta biraa gabbara (waaqefata).
Amala nama Jannata seenu:
✒Gara Rabbiitti baay’isee deddeebi’a, tawbaa ni baay’isa.
✒Daangaalee Rabbii subhaanahu ni eega. Wanta Inni itti ajaje ni hojjata, wanta irraa dhoowwe ni dhiisa.
✒Rabbiin dhoksaa fi kophaatti ni sodaata.
✒Qalbii tawbattu fi gadi of qabduu taateen Rabbii olta’aa qunnama.
Alhamdulillah Rabbil aalamiin. Tafsiirri suuratu Qaaf asirratti xumurame.
Kitaabban wabii:
[1] Ma’aariju at-tafkuri wa daqaa’iqu at-tadabburi 3/134-135
[2] Tafsiiru Qurxubii-19/465, Tafsiiru Muyassar-520
[3] Tafsiir Ibn Kasiir-7/24
[4] Zaadul Masiir-1346, Tafsiiru Qurxubii-19/467, Tafsiiru Xabarii-21/478