text:
Gaara Nyiragongo: Volkaanoon dho'e jiraattota biyya Kongoo halkaniin qe'eerraa buqqise
Mootummaan Rippablika Dimookiraatawaa Koongoo magaalaa Baha biyyattiitti volkaanoon dho'ee jennaan lammiilee balaarraa baraaruuf sagantaa lammileen bakka biraa geessuu ifoomse.
Volkaanoon Gaara Nyiragongoo dhihoo magaalaa Gomaa jiraattota miiliyoona 2 qabdutti dho'e halkaniin sirriitti mul'ata ture. Tullichi dhagaa baqee yeroo tufu halkan diimatee mul'ateera.
Taatee kanaan kan rifatan jiraattonni magaalichaa miilaan dabalatee baqatuutti jiru.
Volkaanoon magaalaa Gomaarraa 10km fagaatu yeroo xumuraaf bara 2002 dhohee namoota 250 galaafateera, 120,000 immoo mana dhabsiise.
Lammiileen biyyattii yaaddoon magaalichaa baqatan firaashaafi kaan waan qaban qabatanii labsii mootummaa dura daangaa Ruwaandaa daangessutti baqataa jiru.
Qondaaltonni Ruwaandaa akka ibsanitti hanga yoonaa lammiileen Koongoo 3,000 ta'an gara isaaniitti baqataniiru. Miidiyaan mootummaa biyyattii kunneen mana barnootaafi galma kadhannaatti akka dahoo argatu jedhan.
Kaanimmoo lafa ol ka'aa Lixa magaalaa Gomaatti baqataniiru.
''Jeequmsa guddaa keessa jirra,'' jechuun jiraataan Zacharie Paluku jedhamu AP'tti hime. ''Hunduu sodaateera, ummanni baqataa jira. Maal akka hojjechuu qabnu hin beeknu.''
Dhaqaan baqe yookiin laavaan gaararraa yaa'e kallattii Kibbaan magaalaa Gomaatti dhangala'uun naannawa buufata xiyyaaraa gaheera.
Bakkeewwan hedduu magaalattiitti ibsaan badeera. Daandiin guddaa magaalaa Gomaa gara magaalaa Beniitti geessu laavaan liqimfameera.
''Fooliin salfarii jira. Fagoorra ibiddi laboobu tulluu keessaa bahu ni mul'ata,'' jechuun jiraataan Carine Mbala jedhamu AFP'tti hime.
Volkaanoon kuni Paarkii Biyyaalessaa Virungaa keessatti argama. Qondaalli paarkichaa hojjettotaaf ergaa erganiin balaa bara 2002 mudateen akka walfakkaatuufi namoonni naannawa buufata xiyyaaraa jiran hunduu ''dafanii akka bahan'' ajajaniiru.
Duratti, Ministeerri Odeffannoo Paatriik Muyaay Tiwiitara gubbaa akka barreessanitti mootummaan ''tarkaanfii atattamaa'' fudhachuuf mariirra jira.
Ummanni akka tasgabbaa'u kan gorfame yoo ta'u gariin immoo odeeffannoo gahaa akka argachaa hin jirre himan.
Nagaa kabachiistonni UN biyyattii jiran, Monusco, magaalaa gubbaa balali'uun hubachaa akka jiran beeksisan.
Gaarri Nyiragongo volkaanoowwan riphaa hin taane keessaa tokko yoo ta'u sochiin isaa garuu To'annoo Volkaanoo Giomaatiin [Goma Volcano Observatory] sirriitti hin to'amne komiin jedhu jira.
Kunis, erga Baankiin Addunyaa himannaa malaammaltummaan deeggarsa dhaabeeti.
Caamsaa 10 To'annoon Volkaanoo Goomaatiin sochiin naannoo Gaara Nyiragongo dabaluu gabaafameera.
Waggaa darbe Daarektarri to'annoo kanaa Kaacho Kaarume waggoota dhihootti dhohuu mala jechuun akeekkachiisuun BBC'tti himanii turan.
Badiin guddaa volkaanoo kanaan dhaqqabe bara 1977 yoo ta'u, yeroos lammiileen 600 ol lubbuu dhabaniiru.


c: text/html

text:
Haala Libiyaa keessatti gaggeefamaa jiru irraa kan ka'e baqatanii ba'uuf sodaaf nageenyaa akka jiru ibsamaa jira.
Keesumaa baqatonni biyya alaa kanneen Tripolii fi magaalaalee ka biroo keessa jiraatan sababaa uummanni mootummaa cina gortanii nu waraantan jechuun isaan jibbuuf jecha, haalli jiru baqattotaaf daran hamaa dha jedhu.
Kanneen gara daangaa Tunisiyaa seenuuf carraa argatan keessaa tokko akka ibseetti, Tripoolii keessaa Awutobusaan daangaa Tunisiyaa seenu danda'u isaa dubbate. Achitti dhaabni baqatootaa (UNHCR) haga danda'ame gargaarsa kennaa akka jiru ibse.Waan fedhe ta'uus sodaa nageenyaa qabnuuf Tripoolii irraa Tunisiyaa wayya jedha.
MP3 tuquun dhaggefadhaa

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
LibreOffice 7.4 Help
Haalawwan, himamsaawwan yaayabamoo, warra ati mul'annoo dirreewwan fi kutaawwan galmee kee keessaa to'achuudhaaf, fayyadamuu dandeessudha. Fakkeenyawwan itti aanan akkuma dirrewwaniif tahan, kutaawwaniifis ni tahu.
Akaakuuwwan dirree itti aananiif haalaawwan murteessuu ni dandeessa:
Barruu otoola: barruu A, yoo haalichi dhugaa tahe, yk barruu B, yoo haalichi soba tahe, mul'isa.
Barruu dhokataa: qabiiyyee dirrichaa, yoo haallichi dhugaa tahe, dhoksa.
Keewwata dhokataa: keewwaticha, yoo haalichi dhugaa tahe, dhoksa.
Rikoordii kaamiyyuu fi rikoordii ittaanaa: rikordiiwwan kuusadeetaa itii seenuu to'ata.
Karaa salphaan haala tokko ittiin murteessan, kallattiin sanduuqa Haala tokko keessatti, gatiiwwan itti aanan fayyadamuudhaan, himamsa yaayyaa barreesuudha.
Yoo sanduuqa Haalaa duwwaa dhiiste, haalichii akka bakka hin geenyetti fudhatamma.
Yammuu haalataa tokko qindeessituu, foormulaa tokko qindeessuufiis, wara maqaan saanii ogeejjiiwwan dorgii, dalagalee herregaa fi xiinannoon, dhangiiwwan lakkoofsaa, gegeedaramaawwan fi seranaawwan miseensa tokkicha faayadamiif.
Yammuu haalataa tokko qindeessituu, gegeedaramaa Akaakuu kanaan gaddiitti fayyadamuu nidandeessa:
Amaloowwan galmee irratti Gegeedaramaawwanii LibreOffice durmurtaawaa isa xiinannoo fayyadamuudhaa.
Gegeedaramaawwanii maamiloo, isa dirree "Gegeedaramaa Qindeessi" waliin uumame
Gegeedaramaawwan deetaa fayyadamaa irratti hundaa'an
Gegeedaramaawwan qabeentoota dirreewwan kuussa deetaa irratti hundaa'an
Himannoo haalaa keessatti, gegeedaramaawwan keessaa; kuniis, Lakkoofsa fuulaa fi boqonnaa fayyadamuu hindandeessu.
Fakkeenyootii kanaan gaddii gegeedaramaa "x" jedhammu fayadammu:
Ogeejjiiwwan dorgii diraa waliinii fayyadamuudhaaf, ogeejjamaawwan mallattoo waraabbii dachaadhaan daangeeffamuu qabu:
Ogeejjiin dorgii "wal-qixa" haala tokko keessatti mallattoo wal-qixaa lamaan (==) bakka buufamuu qaba. Fakkeenyaaf, yoo gegeeddaramaa "x" gatii isaa 1tti yoo murteessite, haalicha akka x==1 galchuu dandeessa.
You can include user data when you define conditions. To change your user data, choose LibreOffice - PreferencesTools - Options - LibreOffice - User data. User data must be entered in the form of strings. You can query the user data with "==" (EQ), "!=" (NEQ), or "!"(NOT).
Gabateen itti aanan, gegeeddarama deetaa fayyadamaa, akkasumas hiika sanii tarreessa:
Fakkeenyaaf, keewwata, barruu, yk qubduraa gooree fayyaadamaa irraa kutaa tokko, kan akka "LM", dhoksuuf, haalicha: qubduraawwan_fayyadamaa=="LM" galchi.
Haalawwan kuusdeetaatti seenuuf yk dirreewwan kuusdeetaa murteessuu nidandeessa. Fakkeenyaaf, qabiiyyee kuusdeetaa tokko haala tokko irraa mirkaneefachuu, yk dirreewwwan kuusdeetaa himamsawwan yayyaa keessatti fayyadamuu nidandeessa. Gabateen itti aanuu, kuusdeetaa haalawwan keessatti fayyadamuudhaaf, fakkeenya dabaalataa muraasa tarreessa:
Addaddummaa buuliyaanii, NOT "!" fi ogeejjii dorgii, "!=" (NEQ)gidduu jiru yaadadhu.
Yeroo dirree kuusdeetaa haala tokko keessatti waabeffattu, unkaa Maqaakuusdeetaa.Maqaagabatee.Maqaadirree fayyadami. Maqaawwan kana keessaa tokko arfii ogeejjii tahe tokko kan akka mal'attoo mallaattoo hir'inaa (-) qabaate, maqicha golbee arfakkuu keessa kaa'i, fakkeenyaaf Maqaakuusdeetaa.[Maqaa-gabatee].Maqaadirree. Maqaawwan dirree keessatti edda, gonkumaa hinfayyadamin.
Haala dirree duwwaa dhoksu tokko uumuuf barbaadduu malta, fakkeenyaaf, yoo dirreen COMPANY, rikoordiiwwan deetaa murtaawoo dhaaf, duwwaadha tahe.
Sanduuqa Hidden Paragraph filadhuutii, haala itti aanu barreessi condition: Addressbook.Addresses.Company EQ ""
yookiin isa itti aanu barreessi
Yaadannooteessoo.Teessoowwan.Kuubbaaniyaa MITI
Yoo kuusdeetaan dirree COMPANY duwwaa tahe, haalichi dhugaa tahee keewwatichi dhokataa taha.
To display hidden paragraphs on the screen, choose , and clear the Hidden paragraphs check box.
Fakkeenyawwan warri itti aanan,yoo dirreewwan haala tokkotti qabsiifaman kamiyyuu irratti hojjisiifamani, dirree barruu otoolaa fayyadamu. Caasima inni haaloowwaniif fayyadu, akkasumas Barruu dhokataa, Keewwata dhokataa, Rikoordii kamiyyuu yk dirreewwan Rikoordii ittaanaadhaaf nifayyada.
Saagi - Dirreewwan - Kabirroo filadhuutii, kana booda, caancala Dalagalee cuqaasi.
Tarree Akaakuu keessatti, "Barruu Otoolaa" cuqaasi.
Sanduuqa Otoola keessatti, "fuulaa == 1" barreessi.
Sanduuqa Kana Boodaa keessatti, "Fuulaa tokko qoofatttu jira" barreessi.
Sanduuqa Kana Booda keessatti, "Fuulaa tokko qoofatttu jira" barreessi.
Saagi cuqaasitii, kana booda Cuficuqaasi.
Saagi - Dirreewwan - Kabirroo filadhuutii, kana booda, caancala Jijjiiramoota cuqaasi.
Tarree Akaakuu keessatti, "Jijjiirama Qindeessii" filadhu.
Sanduuqa Maqaa keessatti, "Bu'aa" barreessi.
Sanduuqa Gatii keessatti, "Bu'aa" barreessi.
Saagicuqaasi.
Caancala Dalagalee cuqaasitii, kana booda, "Barruu Otoolaa" tarree Akaakuu keessaa cuqaasi.
Sanduuqa Otoola keessatti, "Bu'aa" barreessi.
Sanduuqa Kana Boodaa keessatti, "Galtiin quufssaa mitii" barreessi.
Sanduuqa Yookinii keessatti, "Galtiin quufssaa dhaa" barreessi.
Saagicuqaasi.
Qabiiyyee kan gegeeddaramaa "Bu'aa" gulaaluudhaaf, dirree gegeeddaramaa lama-cuqaasi.
Fakkeenyi kutaa jalqabaa iddoo dirreewwan galmee keessaa "Maqaa Jalqabaa" fi "Maqaa Abbaa" gidduu jiru yammuu saagu, fakkeenyi kutaa lamattaa immoo, barruu qabeentoota dirree tokko irratti hundaa'anii saaga. fakkeenyi hini kun maddii deetaa teessoo LibreOffice waliin galma'ee barbaada.
Saagi - Dirreewwan - Kabirroo filadhuutii, kana booda, caancala Kuusdeetaa cuqaasi.
Tarree Akaakuu keessaa, "Dirreewwan Makiinsa Ergannoo" cuqaasi.
Sanduqa Database selection keessaa, yaadannoo teessoo irra lama-cuqaasiitii, "Maqaa Jalqabaa" cuqaasi, kana booda, Saagicuqaasi. kanuma "Maqaa Abbaa" tiif irra deebi'i.
Galmicha keessaa, dirreewwan laman gidduu qaree ka'itii, kabalaa iddoo dhiibitii, kana booda, qaaqa Dirreewwanii tti deebi'i:
Caancala Dalagalee cuqaasitii, kana booda, "Barruu Otoolaa" tarree Akaakuu keessaa cuqaasi.
Sanduqa Haala keessatti, "Yaadannooteessoo.teessoolee.maqaajalqabaa" barreesssi:
Sanduqa Sanabooda, keessatti, iddoo tokko barreeessiitii, sanduuqa Yookinii duwwaa dhiisi.
Yeroo ammaa kana qabeentoota dirree Maqaa Jalqabaa irratti hundaa'uun, barruu galchuu dhaaf haala fayyadamuu nidandeessa.
Qaaqa Fields keessaa, caancala Dalagaalee cuqaasi.
Sanduqa Akaakuu keessaa, "Barruu otoola" cuqaasi.
Sanduqa Haala keessatti, kana barreesssi: Yaadannooteessoo.teessoolee.maqaajalqabaa == "Guddataa"
Sanduuqa Gatii keessatti, "Obbo" barreessi.
Sanduuqa Yoohintaanekeessatti, "Hello" barreessi.
Saagicuqaasi.


text:
Oromoonni Walloo 9 milishoota Naannoo Affaarii fi Amaaraan ajjeefamuu
Lola hidhattoota Naannoo Affaarii fi Naannoo Amaaraan Oromoo Walloo irratti guyyoottan sadeen darban bifa haarayaan banamee jiruun, Oromoonni Walloo sagal (9) Ona Harxummaa Fursee keessatti ajjeefamuu; kanneen baay’inaan sanaa ol ta’an ammoo madeeffamuu.
Jimmaa: Uummanni Oromoo maqaa leenjiin dararamaa jiraachuu
Shanee fi Juuntaa waliin balleessina jedhamuun, leenjii Gaachana Sirnaan moggaafame akka leenji’aniif, Uummanni Oromoo hidhattootaa fi dabballoota MKII’n, Konyaa Jimmaa fi Bunnoo Beddellee keessatti dirqisiifamaa jiraachuun wal-qabatee, keessattuu, Maanguddoonnii fi Hawwan Oromoo gidirfama hamaa madachaa jiraachuu.
Uummanni Oromoo galma qabsoo isaa kan Walabummaa biyya isaa, Oromiyaa mirkaneessuuf; Bilisummaa isaa dhugoomsuu fi Mootummaa Birmaduu Oromoo fi Oromiyaa gad-dhaabuuf taasifamu irratti fuuleffachuun, karaa maraan WBO tumsuu fi hidhachiisuun, ofiis hidhachuun, impaayera kolonii afaan qawween ijaaramte afaan qawween diiguun biyya (Oromiyaa) walaboomte gad-dhaabbachuuf irree tokkoon qabsaa’uun akkaan barbaachisaa ta’uu dhaammanna.


text:
Uummatni Sidaamaa of danda’ee akka bulchiisa naannootti akka ijaaramu qaamonni hojjetan murtii gama tokkoo qofa hojii irra oolchuu irraa akka of qusatan Boordiin Filannoo Biyyaalessaa Itiyoophiyaa hubachiisee jira.
Gochaan kunis, bu’ura seeraa kan hin qabaanne tahuu beeksisee jira.
Boordichi filannoo, ibsa barreeffamaan kaleessa galgala facaasee keessatti, Gaaffii akka bulchiisa naannootti ijaaramuu uummatni dhiheesse, baatiilee shan keessatti refrendemii yokaan sagalee uumataatiin kan hojii irra oolchu tahuu dubbate.
Gaaffii sana, akka seerri ehamutti qabadheen jira – kan jedhu – Boordiin Filannoo Biyyoolessaa Itiyoophiyaa, dhimmi sana raaw’achiisuuf si’achi baatiilee ja’a akka qabutti dubbateyyuu, uummata Sidaamaa akka bulchiisa nannootti ijaaruuf qaamonni gaaffii dhiheessan garuu, guyyaan Boorii – jechuun – guyyaa kudha-tokkooffaa, baatii kudha-tokkooffaa, waggaa kudha-tokkoffaa irra kan oolu, gaafa Godinaan Sidaamaa Bulchiisa Nannoo itti tahu, jechuun labsanii jiran.


text:
Sunan Al-Fixrah fi Gosoota Bishaanii
Sunan Fixraan amala uumamaati. Namni yommuu sunan fixraa kana hojjate uumama Rabbiin namoota irratti uume fi isaaniif jaallateen ibsama. Abu Hureyraan akka gabaasetti Ergamaan Rabbii (Sallallahu aleyh wassallam) akkana jedhan: “Wantoonni shan fixrah irraayyi: Kittaanachuu, rifeensa naannawa qaama hormaataa haadu, afkarroo muruu, qeensa (kottee) ciruu fi rifeensa bobaa buqqisuudha.” Sahiih Al-Bukhaari 5891
Hadiisa biraa keessatti sunan fixraan dabalataa waan dhufaniif sunan fixraan shan qofa jenne daangeessu hin dandeenyu. Sunan fixrah armaan oli fi kan biroo haala armaan gadiitiin gabaabsinee dhiyeessu dandeenya:
1. Kittaanachu-kana jechuun gogaa caafi qaama hormaataa haguugu muruudha.
2. Istinjaa’a- qaama hormaataa bishaanin dhiquu
3. Al-Siwaak (rigaa)- ilkaan rigachuu
4. Kottee muruu- kottee qubbiin harkaa fi lukaa muruu. Namoonni gariin kottee ofii akka cifaa ykn qoffee allaatti rarraasani adeeman. Kuni wanta isaan irraa bareedu miti!
5. Af-karroo maqasuu- af-karroo jechuun rifeensa funyaani fi hidhii jiddutti argamuudha.
6. Areeda gadi-dhiisu- areeda guddisuu- Namoonni gariin areeda ni haadu, afkarroo immoo ni guddisu. Kuni wanta sunan al-fixrah faallessuudha. Wanta isaan irraa fokkatuudha. Areeda guddisuu fi afkarroo haadun wanta namarraa bareedudha.
7. Rifeensa naannoo qaama hormaata irra jiru haadu- namni rifeensa qaama hormaata yoo hin haadin qaamni isaa/ishii ni ajaa’a. Kanaafu, namni guyyaa afurtamarra dabarsuu hin qabu.
8. Rifeensa bobaa buqqisuu ykn haadu-rifeensa bobaa yoo hin buqqisin ykn hin haadin qaamni namaa garmalee ajaa’a. Kanaafu, namni dafee rifeensa kanniin ofirraa buqqisuu ykn haadu qaba.
9. Bakka qubbeen wal-qunnaman (finger joint) dhiquu- bakka qubbiin akka fedhan gara fuunduraa fi duuba itti sochoosu danda’an dhiquu
10. Bishaanin afaan lollo’achuu (lulluqachuu) fi funyaan bishaanin dhiqu
Ragaa kanniini ilaali: Sahih Muslim 261
Argite! Bakka Islaamni qulqullinnaaf kenne. Namni Musliima ta’ee of qulqulleessu fi suuraa bareedan ummata keessa deemu qabaa malee wasaka (xuraawaa) ta’ee deemu hin qabu. Qulqullinna qaamati fi qulqullinna qalbii yeroo hundaa eegun isarra jira.
Gosoota Bishaanii
Bishaan bakka lama gurguddaatti qoodu dandeenya:
1-Bishaan Qulqulluu– kuni bishaan hundee uumamaa isaa irratti turuudha. Bishaan kuni bishaan lafa keessaa burquu ykn samii irraa bu’uudha. Rabbiin olta’aan akkana jedha: “Isaan isin qulqulleessuuf samii irraa isin irratti bishaan buusa.” Suuratu Al-Anfaal 8:11
Kana jechuun Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa bishaaniin isin qulqulleessuuf duumessa irraa bishaan buusa.
Gosa bishaani kana keessa bishaan laggeenii, cabbii fi galaanaa ni seenu.
Bishaan wanti qulqulluun hammaan xiqqaa ta’een yoo walitti makamee fi maqaa bishaani keessaa kan hin baasne yoo ta’e, isaan of qulqulleessun ykn wudu’achuun ni ta’a. fakkeenyaaf, bishaan baay’een raacitiin (lixii xiqqaan) yoo walitti makamee, kanaan of qulqulleessun ni ta’a. Hadiisa Ummu Haanin gabaaste keessatti: “Ergamaan Rabbii (SAW) fi [haati manaa isaa] Maymunaan meeshaa tokko irraa gabatee hafteen lixii keessa jiru keessatti dhiqatan.” Sunan An-Nasaa’i-241
Garuu wanti qulqulluun bishaanitti makamuun maqaa bishaanii keessaa yoo baase, kan akka shaayi, kanaan of qulqulleessun hin hayyamamu. Baalli shaayi yommuu bishaanin walitti makamuu maqaan isaa ni jijjirama. Shaayi ta’a. Kanaafu, shaayin of qulqulleessun ykn wudu’achuun hin ta’u.
2-Bishaan Najisaa- kuni bishaan najaasaan itti makamee fi amaloota bishaanii sadan keessaa tokko jijjireedha. Amaloonni kunniinis: fooli, bifaa fi dhandhama. Bishaan najaasan walitti makamuun foolin isaa ykn bifti isaa yookiin dhandhamni isaa yoo jijjirame, najisa ta’ee jira. Itti fayyadamuun hin hayyamamu. Hadasa fi xurii hin qulqulleessu. Fakkeenyaaf, fincaan bishaanitti yoo makamee fi foolin ykn bifti ykn dhandhamni bishaani yoo jijjirame, bishaan kuni najisa. Ittiin wudu’achuu fi of qulqulleessuun hin ta’u.[1]
Murtii Bishaan itti fayyadamanii
Bishaan xahaaraa keessatti itti fayyadaman, kan akka bishaan qaama nama wudu’atu fi nafa dhiqatu irraa bahuu, qulqulluu fi wanta biraa kan qulqulleessuudha, yoo amaloonni sadan hin jijjiramin. Hadasa ni kaasa, najisa ni oofa. Amaloonni sadan kunniin fooli, bifaa fi dhandhama.
Ragaan bishaan itti fayyadaman qulqulluu ta’uu agarsiisu: “Yeroo Nabiyyiin (sallallahu aleyh wassallam) wudu’atan sahaabonni bishaan wudu’a isaa irratti wal loluuf dhiyaatu.” Sahiih Al-Bukhaari 189[2]
Gabaabumatti, bishaan itti fayyadaman yoo foolin ykn bifti ykn dhandhamni isaa hin jijjiramin qulqulluudha.
Kitaabban wabii:
[1] Sahiih Fiqhu Sunnah-1/103-104, Abu Maalik
[2] Fiqhu Muyassar fii daw’il kitaabi wa sunnati-fuula 4


text:
Caamsaa 24/2014(TOI) – Biiroon Ispoortiifi Dargaggoota Magaalaa Finfinnee kitaabilee kuma 3 ol dargaggootaafi maatii ispoortiirraa walitti qabuun Mana Kitaabaa Abirihootiif guyyaa har’aa gumaacheera.
Biiroon Ispoortiifi Dargaggoota Magaalaa Finfinnee kitaabilee qabiyyee garaa garaa qaban Mana Kitaabaa Abirihootiif gumaacheera.
Kitaabilee kunneen keessaa kuma 2 ol dargaggoota irraa kan walitti qabame yoo ta’uu, kuma 1 ol immoo maatii ispoortiifi hojjettoota biirichaarraa kan walitti qabame ta’uu himameera.


text:
Olompikii Tookiyoo 2020 dorgommii gufachisaa dhiirootaan Lammeechaa Girmaa Itoophiyaaf meedaaliyaa meetii argamsiise
Meetira 5000 dubartootan immoo Gudaaf Taggay Itoophiyaaf Meedaliiyaa Naasaa argamsiifteetti.
Finfinnee, Adooleessa 262013 (TOI)- Olompikii Tookiyoo dorgommii fiigichaa gufachisaa dhiirootaa meetira 3000’n atileet Lammeechaa Girmaa Itoophiyaaf meedaaliyaa meetii argamsiiseera.
Lammii Moorookoo kan ta’ee atileet Soofiyaan Al Baakaalii dorgommicha wayita injifatuu lammiin Keeniyaa atileet Kiing Beenjaamiin ammoo 3ffaa ba’uun xumureera.
Lammeechaa Girmaa Itoophiyaaf meedaaliyaa meetii jalqabaa kan argamsiisee yoo ta’u, Geetinnaat Walee ammoo dorgommichaa 4ffaa ba’uun xumureera.
Dorgommii meetiira 5000 dubartootan Gudaaf Taggay Itoophoyaaf meedaliyaa naasaa argamsiifteetti.
Fageenya kana atileet Siifan Hasan meedaliyaa Warqee Nezarlaadiif argamisiifteetti.
Fageenyuma kanaan Atileetiin Keeniyaa immoo keeniyaaf meetii argamsiifte.


text:
Deeggarsi kiraayii yeroo COVID-19 ni jira
Yoo yeroon kiraa darbe yookiin sodaa dirqiin gadi dhiisuu isin muudate, filannoowwan sadi qabdan.
- DEEGGARSA KIREESSUU. Dhaabbileen biyya keessaa deeggarsa kireeffamu dhiyeessuu irratti gargaarsa ni kennu. Odeeffannoo akkaataa itti tajaajilli gaafatamu ofii yookiin karaa Kireessaa keessanii dhaabbilee kutaa bulchiinsaa isinitti dhiyoo keessatti argaman qunnamuun beekuu dandeessu.
Tarree dhiyeessitoota deeggarsa kireeffamuu: https://www.commerce.wa.gov/serving-communities/homelessness/eviction-rent-assistance-program/
Yoo umriin kireeffataa wagga 25 gadi ta’e, Sagantaa dhiyeessa deeggarsa kiraa kan ijoollee fi dargaggoota baraaruuf naannootti argamu qunnamuudha. Tarree: https://www.commerce.wa.gov/serving-communities/homelessness/youth-and-young-adult-eviction-rent-assistance-program/
- SAGANTAA FURMAATA DIRQIIN GADI- DHIISISUU. Ati yookiiin kireessaan keessan buufata waldhabdeen itti furamu kan kutaa bulchiinsa keessa jiraattaan keessatti argaman qunnamuu ni dandeessu. Buufataaleen kunis waldhabdee dirqiin gadi dhiisisuun walqabatan furuuf gargaarsa ni kennu. Tarree:org/locations
- SAGANTAA ABUKKAATTOO SEERAA. Kireeffattoonni gargaarsa hawaasummaa fudhatan yookiin galii baay’ee gadi aanaa — $25,760 waggaatti dhuunfaan yookiin $53,000 maatii afuriin – wayita dhimmi dirqiin gadi- dhiisisuu seeraan ilaalamaa jiru kaffaltii tokko malee bilisaan abbaa seeraa wajjin hojjechuu ni danda’u. Sarara Calallii Ittisaa Dirqiin gadi-dhiisisuu 855-657-8387 irratti bilbiluun yookiin karaa marsariitii org/apply-online irratti galmaa’uu ni dandeessu.
Dabalataan Abbaa Alangee waliigalaa irraa baradhaa
Office of the Attorney General (Biiroon Abukaatoo Waliigalaa) dhimmoota seeraa dabalataa fi odeeffannoo imaammata waa’ee sagantaa kanaa afaanota baay’een akkasumas dhimmoota kireessaa-kireeffataa kan biroo karaa marsariitii atg.wa.gov/landlord-tenant ni kenna.
Odeeffannoo baasiiwwan biroo argachuuf gara 2-1-1 bilbilaa
Karaa marsariitii wa211.org yookiin gara 2-1-1 bilbiluun nama odeeffannoo kaffaltii namoonni wantoota akka anniisaa, nyaataa, tajaajila interneetii fi kkf. raawwatan beekuu.
Last Updated 2021-10


text:
Qilee irraa asdeebi’aa (Ezekiel Gebissa irraa)
Shororkeessummaan siyaasa keessatti dhima tokkollee baasee hinbeeku. Biyya keenyattis baratamuu hinqabu. Kanaafuu, Dr Dalasaa gad dhiisun waan nama gammachiisudha. Silumayyuu butamuun irra hinturre. Dhaadanaan qondaaltoti mootummaa eegalan tooftaa siyaasaa shororkeessummaa gadi ta’u miti. Innis dhaabachu qaba.
Amma dhimmi guddaan muddama toftaan siyaasaa dogongoraa ta’e qaamni siyaasa Oromoo lamaan uuman keessa seenne jiru laaffisuuf maaltu haahojjetamu isa jedhudha. DHDUOn ABO balleessuu tooftaa godhate ka’eera. Maqaa ol antuumaa seeraatiin waraana bobaafatee haleella irra jira. Garuu kana gochuu hindanda’u. Isa kana muuxannoo mootummoota Dargii fi ADWUI irraa barachuun nidanda’ama. Hoggantootnii ABO-Shaneen gama isaaniin lola yeroon irraitti darbeen geggesuu dhan, dhabilee siyaasa Oromoo hundi nu ballesu male dhimmi bira hin qaban jedhanii hedachuudhaan, gidiraa uummataa irra dhaabatanii bu’aa siyaasaa argachuu fedhu. Kun barbaachisaa miti. Yoo waregama baasuun barbachiselee baasuu dhaan ummataaf loltoota isaani bararu malee siyaasa DHDUO fi kara banuun tasa hin barbaachisu ture. Kana giddutti ummatni akka miidhamu gochaa jiru jarri lamaanu.
Amma muddama siyaasa jiru kana laaffisuuf sadarkaa sadarkaadhaan akkaataan itti laaffifamu jiraachuutu barbaachisa. Rakkoon amma jiru rakko siyaasaa makaa kan biraa hinqabnee waan ta’eef hoomaa waraanatiin furmaatni argamuu homtuu akka hinjirre, jiraachuus akka hindandeenye gamini lameenuu hubachuu qabu. Kanaaf, furmaata siyaasa barbaachuu qabu.
1. ABO-Shaneen waliigaltee mootummaa waliin seene kabajuuf murannoo agarsiisuu qaba. Loltoonni WBO obboloota isaanii Oromoo waraana mootummaa keessa jiranitti dhukaasuun hiika hinqabu. Tarkaanfii labsa addatti lola dhaabuu dursee ija-jabinaan fudhachuutu irraa eegama.
2. Wayita ABOn tarkaanfii kana fudhatu waraanni mootummaa immoo opereeshinii irra jiru adda kutuudhaan loltoonni ABO leenjiif akka gara mooraa seenaniif carraa kennuu qaba. Haala waliigaltee irra ga’ameetiin loltoonni ABO Humna Addaa Oromiyaa (Special Forces) ta’anii ijaaramuuf carraa argatu. Yaada kana, Obbo Lamma Magarsaa mangudooni yeroo itti dhiheesan fudhatanii malateesaniiru.
3. Ajejaan waraan ABO sadarkaa gadii akkuma sagantaa BBC Afaan Oromoo irratti waadaa seene hooggantoota siyaasaa ABOf abboomamuudhaan, akkasumas loltoonni isaa Humna Addaa Oromiyaa ummata naannoo ittisan ta’anii akka ijaaraman ilaalcha keessa galchuudhaan, loltoota ofii gara mooraa leenjii seensisuu qaba.
4. Koomishiniin Waloo Mootummaa Naannoo Oromiyaa (MNO) fi ABO keessa bahee ijaaramee jirus hojii irra oolmaa dhimma armaan olitti caqafamee tu’achuu qaba. Gaafa barbaachisaa ta’es qaamni sadaffaan jaarsolii biyyaa, abboota amantaa, abboota gadaa fi namoota bebbeekamoo ofkeessaa qabu ijaaramee hojiitti hiikamuu waliigaltee akkasii kana tu’achuu qaba.
5. Aangawoonni MNO gama isaaniin sababoota bishaan hinfuune eeruu dhiisanii godinaalee Oromiyaa lixaa daawwachuudhaan uummata jajjabeessuu qabu. Yaadni sodaa lubbuu isaaniif daawwannaa dhiisan jedhu sababa amansiisaa miti, waan fudhatamaas miti.
6. Caasaan bulchiinsaa naannoolee kanneenii deebi’ee ijaaramuu qaba. Uummanni naannoos yoo motummaan isaan waliin mari’atee namoota isaan fedhan bulchitoota taasisee remade ni fudhata.
7. ABOn gama isaatiin rakkinoota gara duraa jiran maqasuuf jecha, hooggansa haaraa uummachuu dabalatee, waan danda’ame hunda raawwachuu (fakkenyaaf partiiwwan Oromoo biroo waliin wal ta’uu ykn walitti baquu) qaba.
Rakkoon kun yoo hinfuramin biyyattiin waldhabdee hinbarbaachifne keessa seenuu malti. Lolli yeroo kanatti uumamu immoo ce’umsa amma eegalame kana ni gufachiisa, caccabiinsa jaarmiyaalee motoomaa (state) ni ariifachiisa, balaa kufaatii motoomaa dhalchuus nimala. Adeemsa karaa kanaa irratti qaamni injifataa ta’ee ba’u hinjiraatu. Qilee irraa asdeebi’aa. Diddan utaalaa itti seenaa. Ammas kanumatti jirtu. Garuu achi keessaa asdeebi’uun hinjiraatu. Kan hin hubbatu kessan rabbitu beeka


text:
Qabsoo Ofirratti Amantaa fi Kan kaleessaa irraa Barannee, kan Boruuf Maal Gochuu Qabna jennee of gaafachuu!
Dhaabni siyaasaa tokko tarsimoo fi galii gara garaa qabaachuun waanuma jiru. Dhaabbileen siyaasaa yeroo tokkotti eddumatanii ijaaramuu ni malu. Karaa biraatiin ammoo dhaabni siyaasaa tokko yeroo tokkotti akka malee beekamaa fi fudhatamaa ta’uu danda’a. dhaabni siyaasaa kun dhimmoota irratti of ijaare irraa ka’ee deeggarsa sabaa, addunyaa fi miseensa eddu qabaachuu mala. Dhaabilee siyaasaa jiran keessaa eddu muldhataa fi tarkaanfataa ta’a. Gaaffii fi galiin isaaniis akkuma baayyina isaanii garaa garummaa ni qabaata. Siyaasa keessatti dhaabbileen baayyatanii waanta ijaaramniif jecha hundi isaanii galii lafa kaayyatan hojiirra oolchu jechuu miti. Karaa biraatiin hundi isaanii aangoo siyaasaa yeroo tokkotti qabatanii biyya ykn saba bulchuun hin danda’amu. Sababbiin eddu ka’uu ni mala.
Isaan keessaa:
• Haalli qabatamaa fi waltajjiin dhaabbileen siyaasaa keessatti ijaaraman jijjiramuu
• Dhaabileen siyaasaa ilaalcha gara garaa qabaachaa turan adeemsa keessa walitti dhihaachuudhaan kaayyoo tokko jalatti walitti baquu
• Haala jijjirama naannoo fi addunyaa wajjin kan wal simu tarsimoo fi toftaa siyaasaa,maddisiisuu dadhabuu irraa waltajjii qabsoo keessaa moggaafamaa ykn dhabamaa deemuu
• Dheerina qabsoo keessa dhaloota duraa irraa gara dhaloota haarawatti sirnaan hoggana dabarsuu dadhabuu
• Dhaabni siyaasaa, keessa isaatti sirna demokraatawaan masakamuu dhabuu fi shakkiidhaan wareeraa jiraachuu
• Galii fi fayidaa dhaaba ofii dagachuun tajaajiltuu alagaa biraa ta’uu
• Kaayyoo dhaabaa (galii) irratti diinni akka baayyatu gochuu
• Adeemsa siyaasaa addunyaa fi biyyaa keessaa of qophxeessaa fi of irratti amantaa hogganummaa dhabaa deemuu
• Toftaa diinni ta’e jedhee qoqoduuf dhimma itti bahu hubachuu dhabuun, diina dhiisanii saba akka sabaatti diineffachuu fi qabsoo saba biraa dagatu (diineffatu) ooffachuu fi kkf…. Kaasuun ni danda’ama.
Haalonni kun yeroo kamuu kan jiraatanii dha. danqaaleen qabsoo keessatti nama mudatan edduu dha. danqaaleen haalli yeroo namatti uumuu fi diinni ofii namatti tolchu sirnaan gargara baasanii hubachuun eddu gaarii dha. falli kan argamu danqaalee qabsoon qabdu bilchinaan yoo hubachuu danda’an duwwaa dha.
Qabsoo keessatti danqaaleen kumaatamni yeroo tokkotti nama mudatuu malu. Danqaa qabsoon qabdu hundaaf yeroo tokkotti falli argamuu ykn kennamu hin jiru. Danqaaleen qabsoo jiran hundi isaanii, walqixa gahee hin qaban. Hunda keessaa danqaan ijoon jiraachuun dirqama. Hoogganni siyaasaa tokko kana sirnaan hubachuuf bilchina hoogganaa gaafata. Hoogganni danqaan qabsoon qabdu bilchiinaan xiinxalee hin hubanne gara fala hundaaf kennuutti deema. Kun ammoo yeroo fi qabeenya qisaasuun ala bu’aa hin qabu.
Akka seenasaatti eegan ammana jedhee gara qabsoo saba keenyaatti deebi’a. qabsoon sabni oromoo gochaa jiru haqaa fi dhugaa qabu argachuuf. Haqaa fi dhugaa qabaachuun garuu yoo sirnaan hin hoogganamne bu’aa hin fidu. Qabsoon keenya inni duraa haqa kan qabu ta’uu isaa sabni akka sabaatti hubachuu qaba. Haqa ofii hubachiisuun mataa isaatiin qabsoo hadhawaa gaafata.
Haqaa fi dhugaa oromoon qabu daandii sirrii qabsiisuun ammoo, bilchina hooganoota siyaasaa gaafata. Haqaa fi dhugaa oromoon qabu, dhaabbileen siyaasa oromoo bifa gara garaan hubatu. Galii fi tarsiimoon siyaasa dhaabbilee oromoo garaagarummaa qaba. hundi isaanii haqaa fi dhugaa oromoon qabu irraa ka’anii, galii siyaasaa mataa isaanii maddisiisanii jiru. Galiin siyaasaa dhaabbilee oromoo kun galma gahuu kan danda’u garuu, tarsimoo fi toftaa galii isaanii galmaan gahuuf wixinatanii fi ijaarsa ummtaa isaan filatan irratti murta’a. dhuma irratti garuu murtee oromoo kan gaafatu ta’a. murtee oromoo jechuun olola dhaabbileen siyaasaa oofaniin otoo hin taane, haqa qabeessummaa fi daandii dhugaa ta’uu isaa ummati xiinxalee kan deeggarsa kennu jechuu dha. Haala kana keessatti dhaabbileen siyaasaa oromoos yaada walfakkataa qaban adeemsa keessa walitti siqaa fi wal tumsaa deemuun dirqama ta’a.
dhaabbileen siyaasaa wal tumsuu fi walitti baquun roga lama irraa dhufa. Tokkoffaan humnaa fi qabeenya qaban walitti fiduudhaan dhugaa fi haqa oromoon qabu galmaan gahuuf, akkasuma tarsiimoo fi muldhata harawaan, qabsoo gara fuunduraatti tarkaanfachiisuuf kan akeekkatee edha. Inni lamataa ammoo, dhimma egeree oromoo fi qabsoo sabaa xiinxaluudhaan otoo hin taane, dhimma garee ofii tifkachuuf jecha ykn kan dura dhimma qabsoof otoo hin taane dhimma fayidaa gareef garaa garummaa qabaachaa turan, ammas isuma tifkachuuf jecha wal tumsuu ykn walitti baquutti deemu.
Adeemsi akkasii kun kan maddu ykn dhufu dhiibbaa fi jijjirama siyasaa mooraa qabsoo oromoo keessatti guddachaa fi gabbachaa dhufu irraa madda. Haalli akkasii kun qabsoo oromoo gara fuunduraatti tarkaanfachiisuuf gahee guddaa qaba. Dhaabbileen siyaasaa kana dura mooraa qabsoo oromoo keessatti baayyachaa fi ilaalcha gara garaa qabaachaa turan gara waltajjii tokkootti deemuun mataa isaatiin fayidaa guddaa qaba. mooraan qabsoo oromoo calalamaa fi qulqula’aa deema. Kanaaf wal tumsuun kun roga fedhe irraayyuu haadhufuu fayidaa qaba.
Amma mooraan qabsoo oromoo galii siyasaa ifa ta’e lama qaba. innis haqaa fi dhugaan oromoo kan mirkana’u walabummaa oromiyaa milkaneessuu duwwaan dhugooma kan jedhuu dha. inni lamataa ammoo, haqaa fi dhugaan oromoo kan mirkana’u, Biyya ummaanni Oromoo itti fufinsaan badhaadhaa, qaroomaa fi bilisummaa wayyabummaan isaa keessaatti mirkanawe, mirgi dhaala nama, murnaa, sabaa fi sab-lammoota wal qixa itti dhugoomaa deemu Itiyoophiyaa jiraaruu kan jedhuu dha. galiin lamaan kun tarsimoo fi toftaa mataa isaanii kan gaafatanii dha. lachuu yoo ilaalame dhugaa fi haqi oromoon qabu dhugoomuu qaba kan jedhuu dha. haata’uutii garuu, garaa garummaan jiru akkamitti dhugoomuu qaba kan jedhu irratti addaddummaa baldhaatu Jira. kun jiraachuun isaa fafa tokko iyyuu hin qabu. dhuma irratti murtee kan kennu ummata oromoo ti. Galiin kun lameenuu sababaan isaan lafa ka’amiif ni jira. xiinxalaa fi hubannoo dhaabbilee siyaasaa abbaa yaada galii kanaa ta’an sababa gahaa qabu. sababa qaban barsiifachuu fi akkamitti akka hojiitti hiikuuf deeman qabatamaan muldhussun dirqama dhaabbilee siyaasaa ti.
As irratti hubatamuu kan qabu garuu galii lamaan kana duuba oromoo miliyoonatu jira. galiin lamaan kun wal dura dhaabbachuu irra bakka waliif tumsan, malaa fi fala barbaaduun bilchina gaafata. Akka amma muldhachaa jiru kanatti olola dharaa fi injirree uumanii walirratti ololuun eessanuu nama hin gahu. Mo’achuun diina oromoo irratti xiyyeefachuu qaba malee wal mo’achuuf dhama’uun wal takaaluun ala, bu’aa hin qabu.
Akka amma ilaalaa jirrutti olola rakashaaf jecha maqa balleessii fi injirree uumanii ololaan of muldhisuu yaaluun bilchina dhabuu keenya muldhisa. Karaa biraatiin alagaa gargaarsifatanii harkaa fi luka namoota kanaa naaf hidhaa jedhanii olola irraa tolfachuu yaaluun bubbulee abbaadhuma olole sana miidha. Sababbiin isaa jabina irraa kan maddu otoo hin taane, of irratti amantaa dhabuu irraa kan dhufe waan ta’eef. Tarii namoota dhuunfaa yeroof rakkisuun ni danda’ama ta’a. garuu bifa kamiinuu yaadaa fi muldhata namootiin qaban sana, fuunduratti tarkaanfachiisuuf dhoorkuun hin danda’amu. Seenaan ammoo akkuma kana duraa ni bubbula malee dhugaa baha. Ammas irraa baratamuu kan qabu nama dhuunfaa balleesuudhaan ykn miidhuudhaan yaada namootaa ukkamsuu, akka hin dandeenye beekuun gaarii dha. fagoo too hin deemne adeemsuma waggaa 20n mooraa qabsoo oromoo keessatti namoota dhuunfaa irratti raawatame ammam akka gaga’ama fide irraa baruun bilchina gaafata. Falli bilchina qabu fala siyaasaa malee, nama dhuunfaa miidhuun ykn olola dharaa irratti oofuun fayidaa hin qabu.
Kanaaf mooraa qabsoo oromoo diina irratti akka xiyyeefatu gochuuf falli jiru maree fi garaa garummaa walii beekanii waliif kabajuu dha. rakkina gadaantummaa fi of irratti amantaa dhabuu irraa kaanee, murtee dogongoraa irra gahuun deebi’ee abbaa murtee sanaa miidha. Seenaa irraa barachuun beekumsa.
Ani akka ilaalcha kiyyaatti mooraan qabsoo oromoo galii siyaasaa lama qabaachuun isaa rakkoodha jedhee hin fudhadhu. Sirumaa hojachuu fi bilchinaan qabsoo oromoo keessatti hirmaachuuf kan nama kakaasuu dha. haalli akkanaa kun ammoo dhimma siyaasa oromoo keessa duwwaatti kan uumame miti. Addunyaa mara keessa kan jiruu dha. siyaasi oromoos mooraa addunyaan ala miti. Gareen ykn namni dhuunfaan addunyaa keessaa of qophxeesse yoo jiraate itti makamuun kan isaa ta’uu qaba malee, galiin siyasaa oromoo tokkoo fi tokko duwwaa ta’uu qaba jedhanii maraatuu ta’uu hin qaban.
Ilaalchi kiyya warra walabummaa oroniyaa malee falli hin jiru jedhan, bifa kamiinuu ija diinaan ilaaluu ykn olola dharaatiin isaan yakkuuf qophii hin qabu. garuu garaa garummaan isaan wajjin qabu bifa amansiisaa ta’een hubachiisuuf yeroo hunda nan hojadha. Ilaalcha kiyyaan adda ta’anii, muldhata galii biraa qabu qabachuun anaaf guddina siyaasaa ti. Malaa fi tarsiimoo ittiin muldhata isaanii galmaan gahuu danda’an ummata oromoo amansiisuu dandeenyaan qabsoo oromoof fayidaa guddaa dha. haata’uuti garuu kanamalee yaada ykn galiin biraa akka mooraa qabsoo oromoo keessa jiru of amansiisuu qabu. akkamitti galiin lamaan kun wal tumsuu akka qaban maree fi ilaameedhaan gabbifachaa deemuun ni danda’ama.
Fedhii fi hawwiin kiyya ummati oromoo haqaa fi dhugaa qabu goonfachuu qaba kan jedhuu dha. kallattiin kun itti dhugoomu danda’u ammoo, karaa Biyya uummatti Oromoo itti fufinsaan badhaadhaa, qaroomaa fi bilisummaa wayyabummaan isaa keessaatti mirkanawe, mirgi dhaala nama, murnaa, sabaa fi sab-lammoota wal qixa itti dhugoomaa Itiyoophioyaa haarawaa ijaaruun ni danda’ama jedhuu dha. muldhata kana irratti abbaa fedhe wajjin bilchinaan mari’achuun ni danda’am jedheen yaada. Oromoota muldhati isaanii walaummaa oromiyaa malee karaan hin jiru jedhan wajjin wal tumsuun ni danda’ama kan jedhun yaada qaba. innis diina waloo qabaachuu keenya, fi haqaa fi dhugaan oromoon qabu mirakana’uu qaba kan jedhu irratti waanta baldhaa wajjin hojachuun ni danda’ama. Kana hojachuu kan dandeenyu garuu ilaalcha siyaasaa jibbiinsaa keessaa baanee waanta waloon wal tumsuu dandeenyu irratti ija banannee yoo hojachuu dandeenye duwwaa dha.
Karaa biraatiin,kan kaleessaa irraa barannee, kan boruuf maal gochuu qabna jennee of gaabafchuu qabna. Kan kaleessaa irraa waanta lama baranna.
Tokkoffaan kufaatii fi dogongora kaleessaa irraa barumsa guddaa argachuu dandeenya. Inni lamataa cimina kaleessaa irraas guddina baranna. Ciminnii fi dadhabbinni kaleessaa seenaadhuma kaleessaa wajjin wal qabata. Kan amma jirruuf garuu akka hanqinoota turan irra hin deebinee fi ciminoota argaman akka gabbifannu nu affeera. Seenaa kaleessaa faarsuu ykn himuu dawwaan dhalooti amma jirru kun jiraachuu hin dandeenyu. Dhalooti amma jirru kun seenaa mataa keenyaa hojachuudhaan seenaa kaleessaa gabbisuu qabna. Seenaa kaleessaa himuu fi faarsuun qofti rakkoo keenyaf fala hin ta’u. Dhalooti amma jiru kun seenaa kaleessaa faarsaa jiraachuun hojii isaa ta’uu hin qabu. Seenaa mataa keenyaa hojachuutu nurraa eegama. Dhaloota “otoo” jechaa jiraatu ta’uu hin qabnu.
Hanqinootaa fi ciminoota kaleessa turan irraa barannee seenaa dalaguu qabna. Seenaa kaleessaa waanti kaafnuuf irraa barachuu duwwaaf ta’uu qaba. Waltajiin ykn haalli kaleessa seenaan keessatti hojjatame yeroo ammaa jijjiiramee jira. Waltajjii fi haala jijjiirame keessatti ammo seenaa kaleessaa faarsaa ykn hawwaa jiraachuun hin danda’amu. Haalaa fi waltajjii jijjiirame wajjin qabsoo keenya guddisaa fi gabbisaa gara injifannootti tarkaanfachuu qabna. Tooftaa fi tarsiimoon qabsoo keenyaa haala addunyaa fi naannoo keenyaa wajjin kan wal simate ta’uu qaba. Kaayyoo kaleessaa otoo hin dagatiin akkamitti bira gahuu dandeenya kan jedhu bilchinaan ilaaluu qabna.
Keessumaa hoogganootiin qabsoo bilummaa gaggeessaa jiran kana irratti dadhabbina guddaatu muldhata. Ummataa fi qabsoo kan sirreessuu qabu hooggana. Hoogganni yeroo hunda kan fuulduratti ta’uuf deemu dursee beekuu barbaachisa. Hoogganni QBO kan kaleessa irraa baraa egeree Oromoof abdii ta’uu qaba. Hooggana jechuun kan ummati biraa arguu hin dandeenye dursanii beekanii iraatti hojachuu fi hojachiisuu dha. Hoogganni yeroo hunda haala addunyaa jijjiramaa jiru hordofee haala qabsoo bilisummaa ummata isaatiif ta’u mijjeessu qaba. Yaada haara halaa addunyaa waliin tarkaanfatu maddisiisuu fi hojii irra oolchuu qaba. Hoogganni adeemsa moofaa durii haaromsuudhaan hojiitti jijjiira. Hoogganni dhugaan, kan kaleessaa irraa barateetu, waltajjii ykn haala yeroo wajjin kan deemu wajjin jiraata. Ija isaa tokkoo waltajjii haala yeroo keessa jiraachaa ija isaa kan biraan ammo isa boruu ilaala. Hoogganni ija isaa isa ardhaa fi isa booruu irraa fuudhee isuma kaleessaatiin jiraatu hooggana miti.
Haalli QBO keessa yeroo amma ajirus kanuma. Hooggana haala kaleessaan jiraachuu barbaaduu fi hooggana kan hardhaa fi boruutiin hoogganuu barbaadu jidduu wal dhibdee guddaatu jira. Hoogganni kan darbe qofa ilaalaa jiraatu waltajjii ammaaf barbaadamaa miti. Haala kaleessaa kan yaadannuuf irraa barachuuf duwwaa ta’uu qaba malee ittiin haala amma keessa jirru masakuuf ta’uu hin qabu.
Hanqinoota ykn dogongora kaleessa turan maaliidha jennee ija banannee ilaaluu qabna. Hunda dura hanqinoota mooraa QBO keessa turan adda baafnee irratti waliif galuun barbaachisaa dha. Hanqinoota kaleessa mooraa qabsoo bilisummaa Oromoo keessa turaniif sababa barbaachuu irratti yeroo fi humna keenya fixuu hin qabnu. Jaalannus jibbinus hanqinootiin eddu mooraa qabsoo keenyaa keessa turanii jiru. Amma gochuu kan qabnu mooraa qabsoo keenyaa keessa hanqinoonni turan moo hin tuure bifa jedhuun mataa wal dhukkubsuus hin qabnu. Ija banannee yoo ilaalle hanqinoota gurguddaatu ture. Hunda dura isaan kana ofitti fudhannee akkamitti sirreeffachuu fi irraa barachuu akka qabnu of amansiisuu qabna. Dhaabni ykn namni hanqinoota isaa irraa barachaa deemu yeroo hunda fuulduratti tarkaanfata. Muldhata guddaa qaba. Dhaabni ykn namni hanqinoota isaa irraa hin baranne yeroo hunda bakkuma ture taa’a ykn duubatti sigigaata. Kanaaf hanqinootiin keenya kaleessaa kan irraa baratamanii fuunduratti tarkaanfatamu ta’uu qaba. Kana gochuuf murtee gootummaa gaafata.
Hanqinoota keenyaa kaleessaa irraa waanti baratamuu qabuuf, fuunduratti tarkaafachuuf ta’uu qaba. Kan fuunduratti nu tarkaanfachiisaan keessaa dhaabbileen siyaasaa Oromoos ta’ee ummata Oromoo walumaa gala dhimma kaleessa turee fi egeree keenya boruu irratti ilaalcha luucca’e qabaachuun barbaachisaa dha. Sagantaa siyaasaa, tarsiimoo fi tooftaa qabsoo keenyaa haala yeroo wajjin akka tarkaanfachuu danda’utti sirreessuu qabna. Kan kaleessa jedhamaa ture waltajjii kaleessaa keessatti. Yeroo sanatti kan galma gahan milkii argatanii jiru. Kan galma isaanii hin geenye ammoo waltajjii amma keessa jirru wajjin wal simanii karaa galma gahan mala dhahuun barbaachisaa dha. Bilchinas ni gaafata. Kanaaf kallattii fi galii qabsoo keenyaa wal simsiifnee sirreeffachaa deemuun diina keenya mo’achuu dha.
Diinni keenya yeroo hunda hanqinoota kaleessa keessaa baanee akka yaadaa fi ilaalcha harawaatiin qabsoo keenya finiinsinu hin barbaadu. Yeroo tokko tokko diinni keenya kan kaleessa jechaa tuurre akka gadi hin dhiifneef yeroo nuuf falmu argaa jirra. TPLF tarsiimoon kaleessa itti fayyadamaa turre yeroo ammaa akka qabsoo keenya hin gargaarre otoo beekuu akka isa irratti cichinu nu kakaasa. Kana mala gara garaatiin gargaarama. Dhaabbilee dhimmoota kaleessaa duwwaa farsaa jiraatan akka mooraa qabsoo bilisummaa Oromoo keessatti gadi of dhaaban gargaara. Karaa biraatti qabsoon keenya eenyu wajjin tokkummaa ykn tumsa uummachuu akka qabdu yeroo nuuf murteessuf yaali godhu argaa jirra. Diinni keenya kana hunda waanti inni godhaa jiruuf yaadaa haaraan mooraa QBO keessatti akka hin biqilleef shira uumee dha. TPLFn ummati Oromoos akka ilaalcha haarawaa fi qabsoo isaa waltajjii yeroo wajjin akka hin haaromsine danqaa itti uumaa jira. Gochaa diinaa kanatti dammaquu qabna. Qabsoon keenyas haala yeroo wajjin of jijjiiruu of haaromsaa deemuu qaba. Kana gochuu keessatti gahee nurraa eegamu bahuun barbaachisaa dha. Yaada haarawaa fudhachuuf of qopheessuu duwwaa otoo hin taane yaadota harawaa maddisisuu fi gabbisuu keessatti dirqama keenya bahutu nurraa eegama.
Egeree keenya kan murteeffatu Oromoo ta’uu qabna. Diina keenya irraa murteen Oromoof malu yeroo kamuu madduu hin danda’u. Kallattii fi karaa nubaasu nutu beeka. Kallattii nubaasu otoo argaa jirruu, of irratti amanummaa dhabuudhan ykn kaleessa akkas jennee harra yoo jijjirre namni maal nuun jedhaa jechudhaan karaa irraa maquu hin qabnu. Kaleessa kan dubbachaa turree fi wareegama itti kaffalle waltajjii ammaa kanaan nu gahee jira. Qabsoon keenya kaleessaa injifannoo cululuqaa Oromoo goonfachiisee jira. Injifannoo argaman tifkachaa fi gabbifachaa egeree keenya boruuf ammoo xurree haarawaa saaquu qabna. Kanaaf egeree keenya diina keenya irraa tasa eeggachuu hin qabnu. Galii keenya isa yeroo dheeraa ilaallee akkamitti isa bira gahuu akka qabnu mala kallattii eddu qabu baafachuu qabna. Malli keenya hundi kan Oromoo humneessuu fi aangessu ta’uutu irraa eegama. Kana guutuu keessatti gumaachi dhaabbilee siyaasa Oromoo fi ummata Oromoo maraa murteessaa dha. Kana gochuu dandeenyaan diina keenya yeroo gabaabaa keessatti irra aanuu dandeenya.


text:
Arjentiinaan waan Maradoonaan bara 1986 yoo biyyitii isaa Ingilaandi waliin taphatte jecha Hand of God,kubbaa harkii waaqaatiin tuqan jettu kaan tolchee golii galfatee,qaabachaa,akka waancaan Laatiin Amerikaa hin baane tolchuuf ardii ufi fulaa buutee taphatti.
Jermeniin ammoo biyya Awurooppaa ta jalqabaaf Laatin Amerikaa moohatte tahuuf taphatti.
Guyyaan 30 kaan amma ya guyyaa lamatti deebihe.Baaddiyaa Oromiyaatti haga karaa karaa biyya guddatteeti namuu woma sun odeessa.Nugusaa haga perzdaantii bahe daawwata.
Ka keessa galu galu akkuma itti galee galee ka walti hafe caphaa hidhachaa,bututa dhidhiibachaa,okkolaa,xullubaa dorgommii itti aantu ufi qopheessuutti jira.
Dorgommii waancaa kubbaa miilaa addunyaa Biraazilitti itti jiran ta gooliin 167 itti galte,sanbata dhufu Biraail istaadiyoomii Maracana keessatti dhumatti.
BiyyA 32 Biraaziltti wal sukkuumaa bahee Arjentiinaa fi Jermeniti walti hafe.
Dorgommii baranaa woma hedduun qaabanna, taphataa Urugay ka Luis Suarez gaguma jedhee tapha irratti aka kbineensa nama kutate ji’a afur tapha irraa dhaban,nugusa kubbaa miilaa ta durii Biraazil taphaan jaanjessanii waan isiin gadaa abbaa shanii keessattia argitee hin beenne biyyaa fi biyyee isii irratti gooli torba itti guuranii dhukkee irraa kaasanii dorgommi aadunyaa keessaa baasan.
Nama Gaanaa dorgommii addunyaa daawwachuuf dhufee kumaa oli miila dhufneen malee ka galuun hin qamnu jedhu fakkaatee Biraazilitti harka kennate fa. Taphattoota akka Ronaaldoo fi Meesii faan haga silaa eganii kaan goolii hedduu galchu dhaban fa.
Woma taateefuu waancaa kubbaa miilaa ka baranaa Awurooppaa fi Laatin Amerikaatti walti hafe.Arjentiinaa fi Jermeniitti walti hafe.Argentiinaa fi Jermeniin tana waliin ganna sadeessoof waliin taphachuuf Jermenitti walti dhufan.1986,1990 fi barana 2014.
Jermeniin dorgommii barana iratti goolii 17 galfate argentiinaan saddeeti.Jermeniin walumattu biyya golii 233 galfattee addunyaa irraa tokkeessoo.Bara 1986 Argentiinaa West Jermenii 3-2 moote bara 1990 ammoo West Jermeniin Argentiinaa 1-0 moo’e.
Sadarkaa FIFAtiin Jeremniin sadarkaa kubbaa miilaatiin addunyaa keessaa lammeessoo Arjentiinaan shaneessoo.Jermeniin Thomas Muller ka goolii shan galcheef abdatti Arjentiinaan Meesii gooli afur galcheef eegatti.
Arjentiinaan Meesiin waan Diyaago Maradoonaa biyya tanaa baheen abadatti. Maradoonana ka bara 1986 gaafa Ingiliiz walin taphatan kubbaa harka waaqaatti keessa jiran jedhan harkaan tuqatee goolii galfateen qaabatan.
Barilleen sunuma guiyyaalleen sunmaa, Sanabata.Gaafa Maradoonaan akkana goolii galchee maqaan isaa addunyaatti yaamamu Meessii daahima caraqa,ganna tokko.
Amma Meesiin dhiiraa amnaa duulaatii waan hedduun eegatan.Meesiin,nama ganna 28ti lakkoofsuma Maradoonaa 10 keeyyatee tapahta.
Latin Amerikaan takkuma dorgommii waancaa adudnyaa biyya isiitti qopheessan moohamtee hin beettu.
Jermeniin Arjentiinaan mootee biyya Awurooppaa ta Laatin Amerika biyyaa fi biyyee isii irrattti moote ta qaraa tahuuf ,Arjeentiinaan ammoo biyya Awurooppaan biyyee isii irrati moote ta qaraa dhabuuf taphatti.
Awurooppaa fi Laatin Amerikaan ya dorgommii walti baafatan.Namuu caphaa hidhachaa, buqqadhaa fi tumama nafaa dhidhiibachaa, taphaa kophii jira. Biraazilii fi Nezerlaandis bori,Waxabajjii 12,2014 Istaadiyoomii Estádio Nacional de Brasiliatti sadarkaa sadeessoo argachuuf tapahtan.
Arjentiinaa fi Jermeniin ammoo iftaan Adoolessa 13,2014 Istaadiyoomi Maracana keessatti tapahtan. Jari kun Meesii,Maradoonaa,Muller qaabachaa oduu Istaadiyoomii Estadio Do Maracana dhuftu waluum eeganna.


text:
Iluu
Aanaan Iluu aanolee naannoo Oromiyaa keessaa tokko yoo ta'u Godina Shawaa Kibba Lixaa keessatti argama. Iluun karaa dhihaa Daawodhaan, karaa kaabaa Shawaa Dhihaatin, fi karaa bahaa Laga Awaash kan Alam Ganaa irraa adda baasun daangeffamtee argamti. Magaalonni aanaa kana keessa jiran Dabra Gannatii fi Tajii dha.
Bara Hagayya 2006tti, Iluun lolaa miidhaa guddaa geessiseen rukutame. Aanaa kana keessatti - Sabbata, Awaas, fi Ejeree dabalatee - namoonni 14,790 yoo miidhaman namoonni 2,052 ammoo qe'ee isaanirraa buqqa'an.


text:
Koroonaavaayirasii: Mallattoowwan weerara Covid marsaa sadaffaa akeekan Itoophiyaatti mul’atan
Itoophiyaatti mallattoon marsaa sadaffaa weerara Covid-19 mul'achu agarsiisan mul'achuu Institiyuutiin Fayyaa Hawaasa Itoophiyaa beeksise.
Ibsi dhaabbatichi baasen akka mul'iseetti, lakkoofsi namoota koronaavaayirasiin qabamaa turan torban sadiin dura baayyee gadaanaa ture. Ammatti garuu dabalaa jira jedhe.
Tibba namoonni qabaman gadaanaa tureetti guyyaatti namoonni 70 vaayirasichaan akka qabaman kan galmaa'aa ture yoo ta'u, Adooleessaa 29 garuu namoonni 476 qabamuun mirkanaa'e.
Lakkoofsi kunis erga marsaan lammaaffaan xumurameen booda olaanaa ta'un galmaa'eera jedhe dhaabbatichi.
Kana malees namoota saamuda kennuuf deeman 100 keessaa 1-2 kan qabaman yoo ta'u, erga Adoolessaa 29 as dachaa sadiin guddachuun namoonni 100 keessaa qabaman gara 7tti ol guddateera jedhe.
Akkasumas torban sadiin dura namoonni kutaa dhukkubsataan haala cimaan dhukkubsate keessa ciisanii wal'aanaman jiddugalaan 124 kan ture yoo ta'u, ergasi dachaan dabaluun gara 228 guddachuun ibsame.
Ragaaleefi qorannoowwan biyyoota garaa garaa akka mul'isaniitti, marsaa sadaffaan Covid-19 mudachuun barameera.
Kanaafis akka sababaatti kan eeramu vaayirasii Covid-19 Delta jedhamu yoo ta'u, Itoophiyaa garuu gosti vaayirasii kanaa jiraachun hinmirkanoofne.
Ta'us, weerarri marsaa sadaffaa mudachuuf mallattooleen agariisan mul'achuu eegaluun ibsameera.
Itoophiyaatti erga marsaan lammaffaa weerarichaa xumurameen booda hanga tokko hawaasaa keessatti of dagannaan mul'achaa jiraachuufi marsaa sadaffaan mudachuuf mallattoon argamaa akka jiru himame.
Dhaabbatichi qajeelfamoonni Covid-19 to'achuuf bahan akka kabajamaniifi talaallii fudhachuun hawaasni of eegganoo akka taasisuuf akeekkachiseera.
Itoophiyaatti hanga ammaatti namoonni 279,629 vaayirasichaan qabamunsaanii kan mirkanaa'e yoo ta'u, kanneen 4,581 ammoo sababiidhuma dhibee kanaatiin lubbuu isaanii dhabaniiru.
Waliigalattis biyyattiitti namoonni miliyoona sadii oli qorannoo Covid-19 kana taasisaniiru.
- KALLATTIIN: Odeeffannoo kallattii - lakkoofsa Covid-19 addunyaarratti
- SALPHAATTI ADDA BAASUUF: Mallattoowwan koronaavaayirasii maal fa'i?
- KORONAAVAAYIRASII: Gaaffilee keessaniif deebii
- MAAL GOCHUUN QABA: Walirraa fagaachuufi adda of baasanii turuu
- WANTOOTA SAGAL: Waa'ee koronaavaayiras nuti hin beekne
- QUBA QABDUU?: Wal-qunnamtii saalaa fi Koronaavaayiras


text:
Dhugumatti namni Rabbiin kan sodaatu fi Muslima ta’ee du’uuf hundee amanti isaa yoo beekee fi hojii irra oolchedha. Hundeen amantii arkaana iimaanati. Arkaanni iimaana kunniin qalbii keessa yoo hin jiraatin, namni amanti sirrii hin qabuu jechuudha. Kanaafu, bu’uura kana irratti xiyyeefachuun Muslima hunda irratti dirqama. Namootas itti waamun nama beekumsa qabu irratti dirqama. Kana yaada keessa galchuun hundeewwan iimaana jahan kitaaba kana keessatti haala salphaa fi nama hawwatuun ibsamanii jiru. Iimaana jechuun maal jechuudhaa? Garaagarummaan iimaanaa fi Islaama maali? Hundeewwan (arkaannni) iimaana maal fa’aa? Haalli sirriin amanan maalidhaa? gaafilee kanaa fi kan kana fakkaataniif kitaaba kana keessa ni argattu. https://sammubani.files.wordpress.com/2020/05/hiika-iimaanaa-fi-hundeewwan-isaa.pdf
Kutaa darbe irraa itti fufuun hiika iimaanaa bal’innaan haa ilaallu.
Itti Haa fufnuu
Alhamdulillah Rabbil Aalamiina! Ji’oota torbaa ol waa’ee iimaanaa ilaalle turre. Barnoota guddaas akka irraa argattan abdii qabna. Ji’oota kana keessa iimaanni maal jechuudha? Garaagarummaan Islaamaa fi iimaaanaa maal akka ta’e, arkaana Iimaanaa jahan ilaalle turre. Tarii dubbistoonni hundi kanniin hunda hin dhaqqabne ta’a. Amma haala wali galaa ta’een waa’ee iimaanaa ni guduunfina.
Dabalata Dubbisi
Kutaalee darban keessatti waa’ee iimaanaa fi Islaamaa ilaalle turre. Iimaana jechuun qalbiidhaan dhugaan amanuu fi wanta qalbiin amanan san dubbii fi hojiin dhugoomsudha. Fakkeenyaf namni “Rabbii olta’etti amanee jira” jedhu, Rabbii fi wantoota Rabbiin beeksisetti amanuu, wanta Rabbiin itti ajajee dubbachuu fi hojjachuu, akkasumas wanta irraa dhoowwe dhiisun isarraa eeggama.Yoo kana hojjate namni kuni iimaanaa qabaa jechuudha. Bal’innaan waa’ee iimaanaa hubachuuf kutaalee darban irraa dubbisuun gaarii ta’a. In sha Allah, har’a kan ilaallu barbaachisummaa iimaanati fi akkamitti qalbii keessatti hidda akka qabsiisaniidha. Read more
Kutaa darbee keessatti hiika iimaanaa ilaalle turre. Caalatti ifa gochuuf har’as fakkeenya waliin ni ilaala. Fakkeenya waliin ilaalun salphatti waa’ee iimaanaa fi Islaamaa akka hubatan nama gargaara. Fakkeenya kanatti seenun dura mee garaagarummaa fi wal-fakkeenya Islaama fi iimaana jiddu jiru haa ilaallu. Read more
Baay’een keenya waa’ee iimaanaa ni haasofna. Iimaanaa dabalachuuf ni carraaqna. Garuu ma’anaa (hiika) isaa ni beeknaa? Dhugumatti, iimaanaa jechuun maal jechuudhaa? Iimaanni qalbii qofa irratti daangeefamu danda’aa? Namni hiika iimaanaa madda sirrii irraa yoo beeke fi hojii irra oolche, jireenya gammachuu fi mi’aawa jiraata. Sababni isaas, namni mi’aa iimaanaa argate, jireenya tasgabboofte jiraataa. Mi’aa iimaanaa dhandhamuuf hiika isaa beeku fi hojii irra oolchuf tattaafachuu qabnaa miti ree? Har’a yoo Rabbi fedhe, madda sirrii fi hayyoota Islaamaa beekkamoo wabii godhachuun hiika iimaanaa beekuf ni tattaafanna. Kanaafu imaanaa jechuun maal jechuudhaa?
Read more
Dhugummaan (haqiiqan) wanta tokko karaa sadiin beekkama. Takkaa karaa afaanitiin fakkeenyaf “aduu”, takkaa immoo karaa shari’aatiin fakkeenyaf “iimaana, Islaama”, takkaa immoo karaa aadaatin fakkeenyaf “qabuu”. Hiikni shari’aan jecha tokkoof kennu takkaa hiika afaanitiin walitti galuu danda’a takkaa immoo garagara ta’uu danda’a. Hiikni shari’aa hiika lugaa (afaanii) caalaa hiika bal’aa kennu danda’a.Kanaafu kana irratti hundaa’un hiika iimaanaa karaa lamaan ilaalu dandeenya.
Kutaa darbee keessatti iimaanni maal akka ta’e ilaaluf yaalle turre. Hojiin gaariin kamiyyuu fudhatama argachuu fi mataa isaati gaarii jedhamuuf bu’uura (foundation) irratti gadi dhaabbatu isa barbaachisa. Bu’uurri kuni yoo hin jiraatin, hojiin hanga fedhe gaarii haa fakkaatu Rabbiin biratti fudhatama hin argatu. Bu’uurri kuni yoo jiraate immoo hojiin gaariin hanga feete haa xiqqaattu lafa hin buutu, Rabbiin biratti fudhatama ni argatti. Bu’uura kanaan iimaana jennaan. Gara afaan keenyatti yommuu deebisnu, wanta Rabbii fi Ergamaan Isaa beeksisan dhugoomsu fi dhugaan itti amanuudha. Iimaanni amanti qofa osoo hin ta’in hojiis kan of keessaa qabuudha. Read more
Akka lugaa Arabiffaatti iimaana jechuun tasdiiq (dhugoomsu) fi dhugaan amanuudha. [1] Akka shari’aatti immoo imaanni dubbii qalbii fi arrabaa, hojii qalbii fi qaamaa kan of keessatti hammateedha. Dubbii qalbii yommuu jennu wanta Rabbiin beeksise dhugoomsu fi dhugaan itti amanuudha. Fakkeenyaf, Jireenya fi tokkichummaa Rabbitti amanuu, Qiyaamatti amanuu fi kkf. Hojii qalbii yommuu jennu immoo kanneen akka jaallachuu, iklaasa qabaachu (niyyaan Rabbiif ta’uu), obsuu, Rabbiin irratti hirkachuu, galata galchuu, sodaachu fi kkf. Read more


text:
[ SQ-Bitootessa 20/2021]
Sab-Quunnamtiin ummataa ABO jaal Battee Urgeessaa waaree booda mana hidhaa magaalaa Buraayyuutti hidhamtoota Siyaasaa Oromoo hidhamanii jiran gaafachuuf konkolaachisaa Gafarsoo jedhamu waliin kan deeman achumatti humna tikaan qabamanii hidhamuu SQ mirkaneeffateera.
Jaal Battee Urgeessaa konkolaachisaa Dhaabaa Gafarsoo jedhamuu fi konkolaataa Dhaabaa waliin akkuma gaafachuu deemaniif qabamanii hidhamuun mitkanaayeera.
Bal’aan odeessa keenyaa akka arganneen qabannee dhiyyaanna.

Dooyyoo Bidoo, Ibsaa Gabbisaa Iluu and 382 others
5 comments
93 shares
Like
Comment
Share


text:
Kan yaada guutummaa biyyaa hawate – dorgommii barcuma mana-maree murtii seeraa yokaan Senetii Yunaayitid Isteetis lamaaf, kutaa Joorjiyaa keessatti marsaa lammataaf geggeessame eega injifatanii booda Dimookiraatonni Mana-maree Bakka-bu’ootaa yokaan Koongiresii fi Mana-maree Murtii-seeraa Senetii keessatti sagalee yayyabaa yokaan irra-aanaa argatanii jiran.
Kan yeroo dheeraaf bakka Rippaablikaanonni itti injifatan taatee turte, Joorjiyaa keessatti dimookiraatonni injifatanii, manneen maree Yunaayitid Isteetis lameen keessatti irra-aantummaa argachuun waan eegamu hin turre.
Joorjiyaa keessatti seneetara gurraacha isa jalqabaa tahuuf ka jiran Lubni Raafaa’el Waarnook, Rippaablikaantittii Keelii Loofler injifatanii barcumicha fudhatan.
Miseensi dimookiraatii Joon Osoofis, Rippaablikaanticha Seneetar David Perduu injifatan.


text:
Abdii Boruutiin
Duraan dursee, projektii guddaa akkanaa kana dhugoomsuuf Sabboontotni Oromoo kan asii fi achi dhama’aa turtan fi jirtan; kan beekumsa, dandeettii fi qabeenya keessaniin meediyaa kanarratti hojjechaa turtani fi jirtan; akkasumas uummatni Oromoo kan projektii kana yaadaa fi qabeenyaan gargaaraa jirtan, meediyaan kun milkiidhaan xumuramee as bahuu isaatiif baga gammaddan baga gammadne jechuun barbaada. Gammachuu kiyya ibsuu qofaa otuu hin taane, dhaamsi ani carraa kanaan uummata keenyaaf dabarsuu barbaadu: dhalachuu meediyaa kanaatti gammaduu qofaan bu’aa hin fidu. Meediyaa walaba ta’ee, uummata keenya tajaajiluuf deemu kana karaa danda’amu hundaan bira dhaabbachuu fi guddifachuun; akka inni yeroodhaa gara yerootti bareedaa deemu godhuun dirqama ilmaan Oromoo ta’uu qaba jedhee waanan amanuuf, hundi keenyaa ilma nuuf dhalate kana guddifachuu qabna; gargaarsa nurraa eegamus gumaachuu qabna.
Akkuma meediyaalee fi marsaalee intarneetaa gara garaarratti dhaga’amaa fi argamaa jiru, duulli walumaagalatti uummata Oromoorratti, keessumaayuu ammoo Sabboontota keenyarratti godhamaa ture fi jiru yeroorraa gara yerootti babal’achaa akka dhufee ni hubatama. Ilmaan nafxanyootaa, yaadni fi hawwiin isaanii sirna dulloomaa durii sana deebisuuf qofaa otuu hin taane, bu’aalee qabsoon bilisummaa Oromoo hanga har’aatti galmeesse kanaayuu dhabamsiisuu fi kana birallee dabranii jiraachuuma uummata Oromootuu dhabamsiisuuf halkanii fi guyyaa hojjechaa akka jiran waan hubatamuu danda’u dha. Sochiin isaanii kun gabaabumatti karaa lamaan ilaalamuu danda’a. Yoo Oromoon waliigaltee dhabee, qabsoon bilisummaa keenyaas akka laaffatte hubatan, tuffii nuuf qabanirraa kan ka’e duula nurratti cimsu. Oromoo gargar hiruuf tooftaalee adda addaatti fayyadamu. Karaa biraatiin yoo ilaalame ammoo, yoo sochiin Oromoo xinnoos haa taatu cimuu argan, inaaffaas haa ta’u sodaa qabanirraa kan ka’e, akkasuma duula cimaa nurratti gaggeessu jechuu dha.
Yeroo diinotni uummata Oromoo tooftaalee adda addaatiin duula nurratti gaggeessaa jiran kanatti; yeroo isaan seenaa dhugaa hin taaneen uummata afaanfaajjessaa jiran fi seenaa saba Oromoo xureessaa jiranitti, meediyaan walaba ta’ee, dhugaa jiru uummata keenyatti himuuf; uummata sagalee hin qabneef sa’agalee ta’u uumamuun barbaachisaa ta’e kanatti, OMN dhalachuun isaa dhugumatti kun seenaa saba keenyaa keessatti boqonnaa haaraa dha yoon jedhe waan dhara ta’u natti hin fakkaatu. Hawwii fi abdiin ani qabu, meediyaan kun rakkoolee fi gufuulee isa qunnaman irra aanuudhaan, uummata keenya bal’aa Oromiyaa keessa jiran bira gahuu akka danda’u dha. Kan seenaa dhugaa ta’e fi haala dhugaa ta’ee beekuu fi hubachuu qabu caalaatti uummata biyya keessa jiru fi kan sagaleen isaa ukkaamamee jiru dha. Uummatni biyya ambaa jiru xinnaatullee odeeffannoo dhugaa ta’e argachuu danda’u. Kan biyya keessa jiru garuu, sagaleen isaa ukkaamamuu qofaa otuu hin taane, olola diinaattiin afaanfaajja’aa waan jiruuf dhugaa jiru beekuu hin danda’u jechuu dha.
Akkuma beekamu, qabsoo bilisummaa keenyaa kana keessatti waa baay’ee dhageenye, waa hedduu agarres. Oromoon walii hin galtu; Oromoon tokkummaa hin qabdu; Oromoon waan jalqabde hin xumurtu ykn bakkaan hin geessu fi kkf dubbatamaa ture dubbatamaa jiras. Kun olola fi tuffii gama diinaa fi namoota keenya irraallee dhufuu dha. Karaa biraatiin ammoo, rakkoo Oromoon qabu tokkos (emotional) natti mul’ata. Innis yoo wanti tokko oo’u fi bu’aa argamsiise, hamileedhaan isa duuba hiriiruu; yoo inni qorre ykn laaffate ykn bu’aa tokko argamsiisuu dadhabe, fuula irraa garagalfachuu dha. Akka yaada fi ilaalcha kiyyaatti kun sirrii miti; ta’uus hin qabu. Ilmi namaa yeroo gammachuu qofaa walbarbaadee; yeroo rakkoo walirraa dheessuun gaarii miti jechuu kooti. Walumaagalatti wantin jechuu barbaade yookaanis akka dhaamasaatti dabarfachuu barbaadu, meediyaan dhalate kun (OMN) akka hawwamu fi eegamutti bareedaa ta’uu danda’a yookaanis ammoo jalqabarratti rakkooleen took tokko isa qunnamanii, akka eegametti argamuu dhiisuu mala. Kanaaf, rakkoon isaa rakkoo keenya akka ta’u hubannee karaa danda’amu hundaan tikfachuu fi jajjabeeffachuu qabna.
Qbsoo bilisummaa saba ykn uummata tokkoo keessatti, meediyaan walaba ta’ee uummata isaa tajaajilu baay’ee murteessaa dha. Uummatni seenaa dhugaa ta’e hin beekne; kan odeeffannoo gahaa ta’e argatee, dhugaa fi dhara jiru addaan baafachuu hin dandeenye dhimma ofiii hubatee; mirga ofiis beekee, ka’ee kanaaf falamchuu hin danda’u. Keessumaayuu ammoo, ummatni Oromoo kan mootummoota Habashootaa dhufaa dabraniin seenaa dhugaa hin taaneen afaanfaajja’aa ture fi jiru, kan olola diinaatiin guutamaa ture fi ammas jiru, meediyaa walaba ta’ee dhugaa isa biraan gahu qabaachuun ykn argachuun baay’ee baay’ee murteessaa dha. Meediyaa jabaan uummata isaa tajaajilu dhalachuun qabsoo uummata keenyaa kanallee tarkaanfii guddaa tokko gara fuulduraatti akka deemsissu waan nama mamsiisuu miti. Kanaaf, warri OMN irratti hojjechuuf jirtan, keessumaayuu dhalootni qubee, kan meediyaa kanarratti uummata keenyaaf tajaajila kennuuf deemtan, gaheen isin qabsoo kana keessatti taphattani fi qoodni isin gumaachitan bakkee guddaa waan qabuuf, dirqama Oromummaa kana akka baatan mamiin hin jiru. Waaqayyoo/Rabbii Ayyaanni Oromoo isin haa gargaaru, jabaadhaa!
Sochiin “Oromo First – Community Engagement” bu’aa guddaa argamsiisaa waan jiruuf; OMN illee projektii sochii kanarraa madde waan ta’eef, ittifufunn sochii kanaa baay’ee barbaachisaa dha. Sochiin kun, xinnaatee yoo xinnaatlleee, Oromoo walitti fiduuf; kan walitti mufatee walirraa fagaate walitti dhiyeessuuf; Oromoo tokkoomsuuf; akka walbira dhaabbatan taasisuuf,… qooda guddaa waan gumaachuuf, biyyoota hundattuu godhamuu qaba, ittifufuus qaba jedheen amana. Karaa biraatiinis, OMN jabaatee, sagantaaleen isaas bareedaa yoo ta’an, caalaatti uummata keenya harkisuu waan danda’uuf, uummatni keenyas akka isa bira dhaabbatani fi cimsan taasisuu danda’a. Kanaaf, hojiin OMN dalagu asirratti hedduu murteessaa dha. Dumarratti, “Ani yoomiyyuu dura Orommo” dha jechaa, Sabboonaa keenya Obboo Jawaar fi akkasumas warra isa wajjin hojii cimaa dalagaa turani fi jiran, kan projektii isanii kana dhugoomsuuf tattaaffii walirraa hin citne godhaa turani fi ammas itti jiran hundaa galateeffachuun barbaada. Galannii keessan bilisummaa Oromoo ti. Injifannoon xumuraa kan uummata Oromoo akka ta’u shakkiiin hin jiru.
Galatoomaa!
Abdii Boruu: aboruu@gmail.com


text:
Tawbah-Kutaa 2ffaa
Jireenya keessatti namni dadhabaa waan ta’eef fedhii isaatiin qoramuun daandii qajeelaa irraa daba. Daandii qajeelaa irraa yommuu dabuu rakkoo baay’een isa muudata. Rakkoolee kanniin keessaa: jireenya keessatti gammachuu fi kabaja dhabuu, sooranni isaa itti dhiphachuu, sodaa fi gaddaan guuttamuudha. Namni daandii haqaa irraa erga jallatee adabbiif of saaxilee booda, karaan adabbii kana jalaa itti bahuu danda’u tawbadha.
Hiikkaa Tawbah fi istighfaara
Jechi Tawbah jedhu jecha taaba jedhu irraa kan horsifameedha. Taaba jechuun “deebi’e” jechuudha.
Akka shari’aatti “Tawbah jechuun ajaja Rabbiitti buluu diduu fi badii hojjachuu irraa gara Isaaf ajajamuu fi qajeelcha Isaa qabachuutti deebi’uudha.[1]”
Jechi Istighfaar jedhu maxxantuu isti- fi xumura “ghafara” jedhu irraa kan ijaarrameedha. Maxxantuun “ist-“ jettu hiika “barbaadu, gaafachu, kadhachuu” qabdi. Ghafara jechuun “araarame” jechuudha. Kanaafu, ist- fi ghafar yommuu walitti dhufan hiika “araarama barbaadu” qaba. Kanaafu, Istighfaara jechuun araarama barbaadu ykn kadhachuudha.
Araarama jechuun Rabbiin dogongora namaaf dhoksuu, badii namarraa haaqu fi gara fuunduraatti nama adabu dhiisudha.[2]” Nama du’een “Rabbiin isaaf haa araaramu” yommuu jennu, Rabbiin badii isa irraa haa haaqu, adabbii irraa isa haa baraaru jechaa jirra. Rabbiin rahmata isaaf haa godhu yommuu jennu immoo “Rabbiin adabbii irraa isa baraarun Jannata isa haa qubsiisu” jechuu keenya. Kanaafu, namni Rabbiin irraa araarama barbaadu wantoota sadii barbaadaa jiraa jechuudha. Isaaniis:
Rabbiin badii isaaf dhoksuu, wanta badaa badii san irraa dhalatu isarraa haaqun nama qulqulluu isa taasisu fi Aakhiratti adabbii jalaa isa baraarun Jannata seensisuudha.
Gabaabumatti tawbah jechuun badii irraa buqqa’un gara Rabbii olta’aaf ajajamuutti deebi’uudha. Istighfaara jechuun araarama kadhachuudha. Namni tokko “Ani tawbadhe” yommuu jedhu hojii fokkuu san dhiisun hojii gaggaarii hojjachuutti qajeele jechuu isaati. Istigfaarri immoo hojii badaa hojjataa turan san Rabbiin akka namaaf dhoksu, qalbii namaatirraa haaqu fi akka nama hin adabne itti warwaachu (garmalee kadhachuu) dha. Allaahumma-ghfirlii (Yaa Rabbii naaf araarami) yommuu jennu “Yaa Rabbii! Badii ykn hanqinna kiyya naaf dhoksi, badii san narraa haaqi, badii saniif na hin adabin” jechaa jirra. Kanaafu, tawbah fi istighfaarri badii namarraa qulqulleessu. Rabbiin Subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Namni hamtu hojjate yookiin lubbuu ofii miidhee ergasii Rabbiin araarama kadhate, Rabbiin araaramaa, Rahmata godhaa ta’uu arga.” Suura An-Nisaa 4:110
Namni hamtuu namoonni biroo ittiin rakkatan hojjatee yookiin wanta badaa hojjachuun lubbuu ofii miidhee ergasii gara Rabbii isaa deebi’un araarama yoo kadhate, Rabbiin isaaf araarama, rahmata isaaf godha. Kana jechuun hanqinnaa fi wanta fokku badii isaatirraa dhalate ni haaqa, isa hin adabu, gara fuunduraatti wanta gaarii akka qunnamu (milkaa’u) isa taasisa.
Wal fakeenyaa nama tawbatuu fi fakkiiwwan armaan olii jidduu jiru mee haa ilaallu. Fakkii armaan olii keessatti namni jalqabaa xuriidhaan kan faalameedha. Xurii kana ofirraa qulqulleessuf bishaanii fi saamunaa ykn hoomo fayyadamu qaba. Haaluma kanaan, namni badii hojjatus qalbiin isaa xurii badiitin ni faalamti. Kanaafu, badii qalbii isaa xureesse ofirraa qulqulleessuf tawbah fi istighfaara fayyadamu qaba. Ammas, fakkii armaan olii keessatti xuriin kuni uffataa fi qaama isaatirra yoo ture, isa miidha. Dhibeewwanii fi miidhaa garagaraatiif isa saaxila. Kanaafu, namni kuni dhibee fi miidhaaf saaxilamuun dura bishaaniin of qulqulleessu qabaa miti ree? Haaluma kanaan, badii hojjachuu yoo itti fufan, dhibeewwanii fi adabbii garagaraatiif saaxilaman. Kanaafu, dhibee fi adabbii garagaraatiif akka hin saaxilamne, tawbah fi istighfaaran of qulqulleessu qabanii miti ree? Akkasumas, nama xurii ofirraa qabu kanatti namoonni itti dhiyaachu ni jibbu. Garuu yoo of qulqulleesse fi of urgeesse namoonni itti dhiyaatani waliin deemu. Haaluma kanaan, nama badii adda addaa hojjatu namoonni itti dhiyaachu ni jibbu. Garuu yoo tawbah fi istighfaaran of qulqulleesse fi hojii gaggaariin of urgeesse, namoonni ni jaallatu.
Fakkii armaan olii keessatti nama lammataa yommuu ilaallu, uffanni isaa qulqulluu adiidha. Haaluma kanaan, namni badii irraa yoo qulqullaa’e, qalbiin isaa ni qulqulloofti. Uffanni kuni akkanumatti adii fi qulqulluu ta’ee hin turu. Guyyaa tokko xuriin ni tuqa. Kanaafu, namni qulqullinna uffata kanaa eeguf bishaaniin miicu qabaa miti ree? Haaluma kanaan, qalbiin namaas qulqulluu taate yeroo hundaa hin turtu. Sababa adda addaa irraa kan ka’e, namni badii ni hojjata. Kanaafu, qalbii xuriin badii irra bu’e karaan itti qulqulleessan tawbah fi istighfaara. Ammas, wanti fakkii lammataa armaan olii irraa hubannu, namni kuni akkuma uffanni isaa xuraa’un irra deddeebi’e bishaaniin miica. Tarii guyyaa sadii sadiin ykn torbaan torbaaniin miicu danda’a. Haaluma kanaan, yommuu qalbiin xurii badiitiin faalamtu, irra deddeebi’anii tawbah fi istighfaaran qulqulleessan.
Ammas, wanti guddaan hubannu tokko ni jira. Uffanni yommuu oomishamu qulqulluu ta’ee oomishama. Adeemsa keessa xuriin tuquun xuraa’a. Ergasii bishaaniin miicun qulqullinnatti deebisan. Haaluma kanaan namni yommuu dhalatu “Fixrah” (uumama qulqulluu) irratti dhalata. Uumamni qulqulluun kunis Rabbitti amanuu fi Isaaf ajajamuudha. Qur’aana keessatti:
“Karaa haqaatti dabuun fuula kee amantiif sirreessi. Fixrah Rabbii kan Inni namoota hundaa irratti uume [qabadhaa]. Uumama Rabbii jijjiruun hin jiru. Santu amanti qajeeladha. Garuu irra hedduun namootaa hin beekan.” Suuratu Ruum 30:30
Adeemsa keessa namni badii hojjachuun qulqullummaa isaa keessaa baha. Kanaafu, gara qulqullummaa isaatti karaan itti deebi’u tawbaah fi istighfaarani. Namni akkuma gara uumama qulqulluutti deebi’uun sadarkaa fi kabajni isaa olka’aa adeema. Faallaa kanaa, akkuma inni uumama qulqulluu irraa dabaa fi fagaataa adeemun, adabbii fi sadarkaa salphinnaatti dhiyaataa adeema.
Faaydaalee Tawbah fi Istighfaara
1-Tasgabbii fi Milkaa’inna argachuu
Akkuma fakkeenya armaan olii keessatti hubachuuf yaalle tawbah fi istighfaarri faaydaa baay’ee qaba. Wanti guddaan ilmi namaa jireenya keessatti barbaadu tasgabbii fi milkaa’inna. Wanta tasgabbii fi milkaa’inna naaf fida jedhe yaadu hunda ni hojjata. Wanta isa dhiphisu irraa immoo ni dheessa. Tarii namni gammachuu yeroo gabaabaa argachuuf baditti kufuu danda’a. Ergasii sababa hojii isaatiin tasgabbii dhaba, halkan hirriba malee bula. Jireenyi isatti hadhoofti. Kanaafu, karaan adabbii kana keessaa bahuun tasgabbii fi milkaa’inna itti argatu tawbah fi istighfaara. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Yaa mu’imintoota! Akka milkooftaniif hundii keessanu gara Rabbii tawbadhaa.” Suuratu an-Nuur 24:31
Yaa warra amantan! Adabbii jalaa bahuu fi wanta gaarii argachuun akka milkooftaniif hundi keessanu tawbadhaa. Kana jechuun dhugaadhaan gara Rabbii deebi’uun araarama kadhaa. Namni hanga fedhe hojii gaarii haa hojjatu hanqinni isa keessatti ni mul’ata. Ammas hanga fedhe hojii badaa irraa haa fagaatu, xiqqaatus guddattus badii ni hojjata. Kanaafu, hojii isaa qofaan milkaa’u waan hin dandeenyef yeroo hundaa tawbah fi istighfaara isa barbaachisa. Yommuu gara Rabbii deebi’uun araarama kadhatu, Rabbiin subhaanahu wa ta’aala wanta hanqate itti guutaaf, dogongora fi hanqinna isaa ni dhoksaaf, adabbii isarraa deebisa, waan gaarii kennaaf. Haala kanaan, gabrichi ni milkaa’a.
Namni gara Rabbii hin deebinee fi araarama hin kadhanne immoo kana hunda dhaba. Adabbii cimaaf of saaxila.
2-Tawbah fi Istighfaarri karaa humna, qabeenya fi ijoollee itti dabalataniidha
Namni hunda jireenya keessatti humna, qabeenyaa fi ijoolle barbaada. Qaamaa fi sammuun cimaa ta’ee argamuu fedha. Akkasumas, qabeenya baay’ee fi ijoolle gaarii ni hawwa. Ummanni Aad ummata badii akka shirkii hojjachuun beekkamaniidha. Nabiyyiin isaanitti ergamee Huud jedhama. Nabii Huud (AS) badii isaanii kanarraa deebi’un Rabbii Olta’aa araarama akka kadhatan isaan gorse. Yoo isaan kana godhan, humni akka isaaniif dabaluu fi roobni roobuf isaan gammachiise. Qur’aanni akkana jechuun gorsa isaa nuuf hima:
“Yaa Ummata kiyya Gooftaa keessan araarama kadhaa, ergasii gara Isaatti tawbadhaa. Bokkaa walitti dhaabbataa godhee isiniif ergaa. Humna keessan irrattis humna isiniif dabalaa. Yakkamtoota taatanii irraa hin garagalinaa.” (Suuratu Huud 11:52)
Ammas, Nabii Nuuh (AS) ummata isaa akka tawbatanii fi araarama kadhatan gorse. Bu’aa kanarraa argataniis ni himeef. Barnootaa fi gorsa akka nuuf ta’uu Qur’aanni akkana jechuun seenaa isaa nuuf hima:
“Gooftaa keessan araarama kadhaa; dhugumatti Inni Akkaan Araaramaadhaa” jedheen. Rooba baay’ee deddebi’aa isin irratti erga. Qabeenyaa fi ilmaanis isiniif dabala. Ashaakiltii isiniif godha; laggeenis isiniif taasisa. Maaltu isiniif jiraayyi Guddinna Rabbii hin sodaannee? Dhugumatti marsaa marsaan isin uumee jira.” Suuratu Nuuh 71:10-14
Ummanni Nuuh ummata Rabbii Guddaa isaan uumee dhiisanii taabota gabbaraniidha. Rabbii guddaa dhiisanii dhagaa gabbaruun immoo uumama qulqulluu (fixrah) keessaa nama baasun salphattoota keessaa akka ta’an nama taasisa. Nabii Nuuh isaaniif mararfachuu fi adabbii jalaa akka bahaniif “Badii hojjattan irraa buqqa’atii gara Gooftaa keessanii deebi’uun araarama kadhaa, dhugumatti Gooftaan keessan nama gara Isaatti deebi’ee fi araarama kadhateef baay’isee fi yeroo hundaa Kan araaramuudha.” jedheen. Tawbachuu fi araarama kadhachuun adabbiin akka namarraa deebi’uu fi waan gaariin akka namaaf dhufu sababa waan ta’eef, Nabii Nuuh waan gaariin isaan gammachiise. “Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa rooba baay’ee wal duraa duuban isiniif roobsa. Qabeenyaa fi ilmaanis isiniif dabala. Ashaakilti kuduraa fi muduraa qabuu isiniif godha. Laggeenis isiniif taasisa.” jedheen
Dhugumatti kuni seera Rabbii hin jijjiramneedha. Namoonni yommuu badii hojjatan karaa adda addaatin isaan adaba. Fakkeenyaaf, hoongee itti buusa. Yeroo hoonge namoonni gara Rabbii deebi’uun Isa kadhatu. Ergasii rahmata Isaatiin isaaniif ni roobsa.
Rabbiin subhaanahu wa ta’aala Nabiyyiin namoota hundatti akkana jechuun akka labsuu ajaja:
“Rabbiin malee waan biraa hin gabbarinaa. Dhugumatti ani Isa irraa akeekachiisaa fi gammachiisaadha. Gooftaa keessanis araarama kadhaa, ergasii gara Isaatti tawbadhaa. Inni hanga beellama beekkameetti qananii bareedaa isin qananiisa. Abbootaa tolaa hundaaf tola (mindaa) isaa ni kennaaf. Yoo garagalan, ani adabbii Guyyaa Guddaa isin irratti sodaadha.” Suuratu Huud 11:2-3
Amantii guutuu Rabbiif qulqulleessaa, wanta biraa Isa waliin hin gabbarinaa. Ani (Nabii Muhammad (SAW)) Rabbiin irraa akeekachiisaadha. Kana jechuun nama badii hojjatuuf adabbii cimaa irraa isa akeekachisa. Akkasumas, ani “gammachiisaadha” Kana jechuun namoota Rabbiif ajajaman addunyaa fi aakhiratti mindaan gaariin akka isaaniif jiru nan gammachiisa. Badii hojjattaniif Rabbiin araarama kadhaa, umrii hafe keessan keessattis wanta Inni jibbuu irraa gara wanta Inni jaallatutti deebi’aa. Hanga beellama beekkamaatti (du’aatti) qananii bareedaa isin qananiisa. “Abbootaa tolaa hundaaf tola (mindaa) isaa ni kennaaf.” Kana jechuun namoota tola hojjataniif tola Isaa irraa akka mindaatti wanta isaan jaallatan ni kennaaf, wanta isaan jibban isaan irraa deebisa. Yoo wanta ani itti isin waamu fudhachuu diddanii irraa garagaltan adabbii Guyyaa Guddaa isiniif sodaadha. Guyyaan Guddaan kunis guyyaa Qiyaamaa ilmaan namaa guutuun walitti qabamaniidha. Guyyaa san adabbii jalaa kan bahuu nama Rabbiif ajajamaa fi araaramaa Isa kadhataa tureedha. Sababni isaas, tawbachuu fi araarama kadhachuun adabbii gara fuunduraatti nama qunnamu jalaa akka bahan nama taasisa. Faaydaleen tawbah fi istighfaara itti fufa
Guduunfaa
➦Tawbah jechuun badii irraa buqqa’uu fi gaabbuun gara Rabbiif ajajamuutti deebi’uudha.
➦Istighfaara jechuun Rabbiin araarama kadhachuudha.
➦Araarama jechuun Rabbiin dogongora namaaf dhoksuu, badii namarraa haaqu fi gara fuunduraatti nama adabu dhiisudha.
➦ Namni Rabbiin irraa araarama kadhatu, Rabbiin badii isaa akka haguuguuf, wanta badaa badii san irraa dhalatu akka isarraa haaqu fi gara fuunduraatti akka isa hin adabne Isatti warwaata.
➦ Badii hojjachuun keessa namaa jeeqa, jireenya namatti dhiphisa, salphinnii fi gaddi akka namatti dhagahamu nama taasisa. Yoo badii hojjachuu itti fufan, gara fuunduraatti adabbii cimaaf nama saaxila.
➦ Kanaafu, kana hunda ofirraa kaasu fi adabbii ofirraa deebisuuf karaan tokkichi tawbaah fi istighfaara. Kana jechuun badii irraa buqqa’uun gara Rabbii deebi’anii araarama kadhachuudha.
➦ Jireenya tana keessatti qananiin guddaan namni yeroo hundaa tawbatuu fi araarama kadhatu argatuu, qalbii isaa keessatti tasgabbii argachuu, wanta darbeef gadduu fi wanta dhufuuf sodaachun isarraa ka’uudha.
Kitaabban Wabii
[1] Al-Imaanu haqiiqatuh, khawaarimuh, nawaaqiduh inda ahli sunnati wal jama’a.” (Fuula 600, Abdullahi ibn AbdulHamid Al-Asariyyi,)
[2] Commentary on the Forty Hadith of An-Nawawi jildii 2 fuula 1312
Al-Akhlaaqu Islaamiyyat wa ususuhaa– Jiildi 1 fuula 681-… Abdurahman Hanbakah
Tafsiir Qurxubuu, Tafsiir Sa’diyy fi kanneen biroo


text:
Tawbah-Kutaa 9ffaa
Namni jireenya dogongoraa jiraacha erga turee yommuu ifti beekumsaa isaaf ifu tawbachuun jireenya gammachuu jiraachu barbaada. Akkuma ifti beekumsaa isaaf ifuun hojiin isaa badaan garmalee isatti fokkataa adeema. Tawbachuun wanta isa darbe bakka buusuf carraaqa. Ibaada adda addaatin of ko’oomsun garmalee hojjata. Garuu, yeroo tawbatuu fedhiin cimaan inni argate akkanatti itti hin fufu. Fedhii cimaa booda laafinni ni dhufa. Kanaafu, namni yeroo kanatti maal gochuu qabaa? Gaafii fi deebiin armaan gadii kanaaf furmaata ni ta’a jedheen abdadha.
Tawbah fedhii guddaan jalqabanii ergasii laaffisuu
Gaafii: Namni yommuu tawbatu humna guddaan jalqaba. Akkana jedha: “Dhugumatti, sheyxaanni akka laaffisu na ajaja.” Kanaafu, gochoota ibaada baay’ee hojjata. Ergasii fedhiin cimaan isaa ni qabbanaa’a. Akkanas jedha, “Rabbiin nafsee takka humna ishiiti ol hin dirqisiisu.” Ergasii hanga bakka duraatti deebi’u gahuutti gochoonni ibaadaa ni laafu.
Gaafin kiyya: kanaaf gorsa akkamii kennuu dandeessuu? Humna cimaan jalqabuu qaba moo hanga achirratti gadi dhaabbatu sadarkaa sadarkaan jalqabuun yeroo muraasaan booda itti dabalaa adeemu qabaa? Yookiin immoo jecha, “Yommuu bubbeen tee bubbistu, saamudha.” jedhu hordofuu qabaa?
Deebii
Alhamdulillah
Qananiin qajeelinnaa fi tawbah qananiiwwan gurguddaa Rabbiin olta’aan Muslima irratti ooludha. Muslimni qajeelinnaa fi tawbaa kanaan haala ofii jijjiruun gara Rabbii Olta’aa ittiin dhiyaatudha. Akka aadaatti, namni tawbate wanta yeroo badii fi jallinnaa keessatti isa jala darbe bakka buusuf gara Rabbiif ajajamuutti fedhii fi humna cimaan garagala. Kuni wanta uumamaa nama dhugaan tawbate hunda qunnamuudha. Nabiyyiin keenya (SAW) haala kanaa fi fedhii cimaa booda qorriinsaa fi hir’inna dhufuu dubbatanii jiru. Kunis wanta uumamaati. Garuu balaan guddaan nama tawbate irratti bu’uu danda’u: Fedhii cimaa booda qorriinsii fi hir’inni kuni itti fufuuun haala duraan tureetti deebi’uudha. Kanaafu, dhimma kanatti xiyyeefannoo kennuun barbaachisaadha. Namni tawbate fedhiin cimaan isaa kan laafu ta’uu yoo arge, tarkaanfi jidduu galeessaa fudhachuu fi sunnaah qabachuun isarra jira. Ergasii humnaa fi nashaaxaan itti fufuu danda’a. Sababni isaas, zeeroo irraa jalqabuu irra jidduu irraa itti fufutu caala.
Abdullah ibn Amr (radiyallahu anhumaa) akka gabaasetti, Ergamaan Rabbii (SAW) akkana jedhan: “Hojii hundaafu fedhii cimaatu jira. Fedhii cimaa hundaafu laafinnatu jira. Nama fedhiin cimaan isaa gara sunnaah kiyyaa ta’e, dhugumatti inni milkaa’e. Garuu namni yommuu laafu, kanaan ala wanta biraa filate dhugumatti inni bade.” Ibn Hibbaan sahiiha isaa (1/187) keessatti gabaase.
Abu Hureeyraan akka gabaasetti, Ergamaan Rabbii (SAW) akkana jedhan: “Dhugumatti wanta hundaafu fedhii cimaatu jira. Fedhii cimaa hundaafu laafinnatu jira. Yoo namtichi sirrii hojjatee fi madaallamaa ta’e, isa abdadhaa. Garuu yoo [namoonni] gara isaatti quba akeekan, isa hin lakkaa’inaa.” Jaami’a At-Tirmizii 2453
Mubaarakfuuri (Rabbiin rahmata isaaf haa godhuu) akkana jedha:
Jechi Nabiyyi, “Hojii hundaafu fedhii cimaatu jira. .” kana jechuun Kheyriis ta’ii sharrii, nashaaxaa fi dharra’uun wanta tokkotti futuu (fedhii guddaan hojjachuutu) jira.
“Fedhii cimaa hundaafu laafinnatu jira.” Kana jechuun, namni tokko [fedhii cimaa booda] dadhabaa, laafaa fi kan ceem’u ta’uudha.
“Yoo namtichi sirrii hojjatee fi madaalamaa ta’e.” kana jechuun namni fedhii cimaa qabu, haala madaallamaan yoo hojjate, fedhii cimaa keessatti daangaa darbuu fi fedhiin yommuu laafu [wantoota isarratti dirqama ta’an] hanqisuu irraa kan fagaatu yoo ta’e, “isa abdadhaa.” Kana jechuun akka milkaa’u isarraa eegaa. Sababni isaas, wanta madaallamaa qabatee itti fufuu ni danda’a. Hojiin hundarra Rabbiin biratti jaallatamaa ta’e, itti fufaa kan ta’eedha.
“Garuu yoo [namoonni] gara isaatti quba akeekan” kana jechuun ibaadaa fi zuhdii isaatiin beekkamaa ta’uuf yoo carraaqee fi ergasii beekkamaa ta’uun kan namoonni quba itti akeekan yoo ta’ee, “isa hin lakkaa’inaa.”
“isa hin lakkaa’inaa” jechuun, inni agarsiifataa waan ta’eef, nama addaa akka ta’etti hin lakkaa’inaa, namoota gaggaarii irraa akka ta’e gootanii hin yaadinaa…” Tuhfat al-Ahwazi, 7/126
Muslimni daangaa darbuu fi hanqisuu irraa fagaachuuf madaallamaa ta’uu qaba. Innis, karaa jiddu-galeessaa irra deemudha. Boodarra hifatee akka hin dhiisneef, ibaadaa fi Rabbiif ajajamuu keessatti garmalee daangaa darbuu hin qabu. Akkasumas, ceem’uu fi haala salphaan ilaalun dhiisu hin qabu. Ibaadaa dhiisuu kan itti fufu yoo ta’e, boodarra gonkumaa kan itti hin deebine ta’uu danda’a. Daangaa darbuu fi wanta tokko guutumatti dhiisun/hanqisuun amala badaadha. Namni dhimma tokko keessatti madaallamaa ta’e, daandii qajeelaa hordofa. Namni daandii qajeelaa hordofe, wanta Rabbiin jaallatuu fi itti gammadu ni gaha.
Abu Hureeyraan (radiyallahu anhuu) akka gabaasetti, Ergamaan Rabbii (SAW) akkana jedhan: “Isin keessaa eenyullee hojiin isaa isa hin baraaru.” Isaanis ni jedhan, “Atillee moo sila, yaa Ergamaa Rabbii?” Ni jedhe, “Rabbiin rahmataan yoo na haguuge malee anallee [hojiin koo na hin baraaru]. Kanaafu hojii gaarii sirnaan hojjadhaa, madaallamaa ta’aa. Waaree duraa fi waaree booda, akkasumas, halkan irraa kutaa ta’e Rabbiin gabbaraa. Yeroo hundaa karaa madaallamaa hordofaa kaayyoo keessan ni geessaniiti.” Sahiih Al-Bukhaari 6463
Haafiz ibn Hajar (Rabbiin rahmata isaaf haa godhuu) ni jedha: Jechi isaa, “Saddiduu” kana jechuun wanta sirrii ta’etti xiyyeefadhaa. (Wanta sirrii ta’ee hojjadhaa).
Jechi isaa “qaaribuu (madaallamaa ta’aa)” jedhu hiikni isaa: ibaadaa keessatti daangaa darbuun ofitti hin jabeessinaa. Gochi kuni gara hifannaatti isin geessun hojii akka hin dhiisne.
Hadiisni kuni ibaadaa keessatti madaallama ta’utti nu kakaasa. Jechoota yeroo imalaa garagaraa agarsiisan fayyadamuun haala nama ibaada godhu ibse. Sababni isaas, gabrichi bakka gahuumsa isaa gahuuf akka nama karaa deemuti. Gahuumsi isaas Jannata.
“Yeroo hundaa karaa madaallamaa hordofaa” kana jechuun karaa jiddu-galeessaa qabadhaa.” Gabaabbinnaan Fath al-Baari, 11/297 irraa
Gabaabumatti, hadiisota darbanitti akka xinxallituu fi hiika isaa akka hubattu si affeerra. Namni tawbate shukrii gochuu (galata galchuu) akka qabu yaadadhu. Galanni guddaan tawbaa irra yeroo hundaa turuudha. Kunis kan ta’u, ibaada hojjachuu itti fufuuni. Kana beeki: Rabbiin biratti hojiin hundarra jaallatamaan, osoo xiqqaa ta’eeyyu, kan yeroo hundaa hojjataniidha.” Al-Bukhaari fi Muslimtu gabaase. Humna cimaan jalqabuun takkamaan hin dhaabin. Kana irra, Rabbiif ajajamuu keessatti madaallamaa ta’i. Kuni dandeetti kee irratti hundaa’a. Akkuma nafsee tee keessatti nashaaxaa (fedhii cimaa) argituun Rabbiif ajajamuuf itti fayyadami. Akkuma laafinnaa fi hifannaa argituun gara jiddu galummaatti (madaallamaatti) deebi’i. Rabbiin dhimma kee akka siif laaffisu fi dubbii, hojii fi amala hundarra gaarii ta’etti akka si qajeelchu ni kadhanna. Rabbiin hundarra beeka.
Guduunfaa
➦ Namni yommuu imala tawbaa jalqabu, madaallamaa ta’uuf carraaqu qaba.
➦ Namni fedhiin isaa cimaa yommuu ta’u, Qur’aanaa fi sunnaatti qajeele, inni ni milkaa’a. Fedhiin isaa yommuu laafu immoo Qur’aanaa fi sunnaan ala wanta badaatti kan qajeelu yoo ta’e, ni bada.
➦Ibaadaa keessatti fedhiin isaa yommuu laafu, tooftaalee lamaan armaan gadii fayyadamu danda’a:
1ffaa-Gara Qur’aana fi sunnaah qajeelu
2ffaa-Wanta badaa hojjachuu fi yaadu irraa of qusachuu.
Yommuu fedhiin isaa gadi bu’u, sheyxaanni wanta badaatti isa kakaasa. Yeroo kanatti takkaa jabeenyaa qaama hojjachuu, takkaa immoo hojii gaggaarii addunyaa keessatti nama fayyadu hojjachuudha. Yommuu sheyxaanni wanta badaatti si kakaasu fi hojii gaarii dirqamaa akka dhiistu sitti hasaasu, gonkumaa tole isa hin jedhin. Keessumattu, salaata akka dhiistu yommuu sitti hasaasu, gonkuma tole hin jedhin.
➦ Fedhiin yommuu laafu dogongorri guddaan namni erga tawbatee booda hojjatu, hojii gaggaari akka salaataa dhiisu fi hojii badaatti deebi’uudha. Kuni immoo tawbaan erga of qulqulleessanii booda xuriitti deebi’uudha. Kanaafu, akka kuni hundi hin uumamneef madaallamaa ta’uuf carraaqu qaba.
➦ Madaallamaa jechuun wanta tokko humna ol hojjachuun daangaa darbuu dhiisu fi wanta itti ajajaman hanqisuu dhiisudha.
➦ Fakkeenyaf, Namni salaata shanan sirnaa fi yeroo isaa eegee yoo salaatee fi salaata dabalataa hanga humna isaa yoo salaate, inni nama karaa madaallamaa hordofuudha. Garuu namni sirnaan kan hin salaanne fi yeroo isaa kan hin eegne yoo ta’e, haqa salaataa waan hanqiseef karaa madaallamaa hordofaa hin jiru. Faallaa kanaa, namni salaata dabalataa humna isaa ol salaatu, osoo hirribni isatti jiruu salaata leyli nafsee ofii dirqisiisuun salaatu, daangaa kan darbe ta’a.
➦ Osoo akka gaaraatti ol hin bahin, osoo akka sululaatti gadi hin bu’in daandii jidduu galeessaa (madaallamaa) hordofuun milkaa’innatti nama geessa.
Wabii:
https://islamqa.info/en/answers/70314/enthusiasm-when-one-first-repents-followed-by-slackening-off
islamqa.info/ar


text:
Prezidaant Doonaald Traamp hanga dimokraatonni bulchiinsa isaanii irra dogoggora barbaaduu dhaabanitti seera ilaalchisee waliin hojjechuu nan dhaaba erga jedhanii booda white House fi kongresii gidduutti mariin kaleessa geggeessamuuf ture hafee jira.
Kanneen kutaa marii sana keessa turan akka jedhanitti Traamp seera tumtoota harka fuuchuus haa ta’u marii dimokraatotaa waliin waajjira isaaniitti waamameef gad ta’uuf tole hin jedhin hafan.
Afaan yaa’iin mana maree bakka bu’otaa Naansii Peloosii illee Traamp balleessaa isaanii dhoksuu fedhu ittiin jechuu isaaniitiin qeeqanii jiran.
Kan aariin isaanii mul’inatti irraa beekamu Traamp daqiiqaa sadii booda bakka sanaa deemuu dhaan gara “Rose Garden” dhaqanii tuuta oduuf ibsa kennaniin ani waanan dhokse hin qabu jedhan.
Dimokraatonni marii ganamuma sana geggeessaniin waa’ee prezidaantiin aangoo irraa bu’uu barbaadu jechuun mari’atan jechuun qeeqaan.


text:
Prezidaantiin Yunaayitid Isteetis Joo Baayidenii fi haati warraa isaanii giifti dureen Jill Baayiden bakka gamoon jireenyaa hangi tokko jige Sufside, Florida kamisa har’aa daawwataa jiran. Gareen baraarsaas halkan edaa barbaacha dhaabee jira.
Prezidaantii fi haati warraa isaanii har’a xayyaara prezidaantummaa Air Force One koru dhaan White House irraa har’a ka’anii buufata xayyaara sadarkaa addunyaa Mayaamii qubatanii jiran. Kantiibaan konyaa Mayaamii-Dade Daniella Levine Cava tuuta oduuf ibsa kennaniin barbaachii fi tattaaffiin baraarsaa maaliif akka dhaabate ibsanii jiran.
Ganama barii sababaan hojii dhaabuuf dirqamneef gamoon dhaabatee hafe haalli isaa yaaddessaa waan ta’eefi jedhan. Hojjettoonni baraarsaa kanneen dursanii birmatan nageeny isaanii akka eegamu waan dandeenye mara ni goona jedhanii, akkuma haalli isaa amansiisaa ta’een hojii itti fufna jedhan Levine Cavan.
Hoogganaan dhimmi ittisaa konyaa Miami-Dade Alan Cominsky tattaaffii balaa qabu kan halkanii fi guyyaa namoota tarii caccabaa sana jala lubbuun jiru barbaachuu tuqanii, barbaachisummaa taattaaffiin baraarsaa sun dhaabateef ibsaniiru.
Angawoonni naannoo roobii kaleessaa akka ibsanitti lakkoobsi namoota balaa sanaan du’anii ijoollee lama dabalatee 18 guutee jira. Levine Cava lakkoobsa boodanaa ergaa tweeter maxxansaniin, kanneen du’an dabalatee lakkoobsi namoota achi buuteen dhabamee 145 ga’era jedhan.
Dubbi imtuun White House Jen Psaki aklka jedhanitti prezidaantii fi giifti dureen maatiiwwan namoonni balaa suukaneessaan duraa du’anii daawwatuuf jiru, akkasumas garee baraarsaaf dursee birmate illee galateeffataniiru. Bakka gamoon sun jige dhaqanii daawwachuu ilaalchisee hanga yoonaa hin mutaa’in jira, garuu daawwannaan isaanii angawoota naannoo gamasii waliin akka qindaa’u prezidaantiin ibsuu isaanii beeksisanii jiru.
Biilsi gamoo 12 qabu walakkaa isaa Waxabajjii 24 jiguun isaa ni yaadatama.


text:
Kilabiin tun (Leicester City) maqaa the Foxes jedhamulleen hin beekamti magaalaa Leicester keessa jirti.
Bara 2013-2014 dorgommii English Premiere League (EPL) keessatti oli guddisan.
Achii kaatee barana waan ganna 132 keessatti argattee hin beenne yoo jalqabaatiif Chaampiyoonaa bara 2015-2016 taate maqaan istaadiyoomii isii King Power Stadium.
Tapha sanbata guddaa dabree, Caamsaa,1,2016 irratti Tottenham Hotspurii fi Chelsiin 2-2 walqixxee bahaniin milkooftee moote.
Carraa isiitti moosise malee silaa Leyisterii fi Tottenhaamiiyyuu tapha lama lamatti hafaaf taatullee Tottenhaam sadarakaa lammeessoo argachuuf qabxii sadii qabaachuu malte.Kilabiin (Leicester City) bara dabre keessaa diqqumaa EPL keessaa hin bahin tun shaampiyoonaa waan taateef $miliyoona 222 dhiyaattu badhaafamte.
Eegii Leyister shaampiyoonaa taateen duubatti dhaabbileen hedduun maqaa kilabii tanaatiin beessisa (commercial) baafachuutti jiran.
Namii Facebook fi Tiwitteriin kilabii tana jaalatu %500 dabaleef.
Tana keessaa namii %16.7 Aljeeriyaa.Gurbaa Aljeeriyaa kialbii Leicster keessa taphatu, Riyad Mahrez ka barana Player of the Year (PFA) taphataa baranaa beekamaa jedhamee badhafametti kilabii tanaa jaalala dabale.
Manaajerii kilabii tanaa nama Xaliyaanaa, Claudio Ranieri.Eegii kilabiin tun mooteen duubatti namii kilabii tana jaalatu %2,293 dabaleef.
Abbaan Kilabiin tanaa dureessii Taaylaandi biliyineerii beekamaa Vichai Srivaddhanaprabha kilabii isaa tana caala guddifahcuuf waadaa ufii galeef.
Woma taateefuu Leyister waan ganna 132 keessatti argattee hin beennee barana Shaampiyoonaa English Premiere League taatee gammachuun lafa dhiituutti jirti.
Akkuma isiin shaampiyoona taateen diqqaa fi guddaalleen gammachuuf karaatti baafate.


text:
https://www.facebook.com/dursa.abadir/videos/2088618144563650/
Ibsi hayyuu duree dhaabichaan kenname waliigaltee dhaaabnisaanii otoo biyyatti hin galiin mootummaa wajjin taasise ibsuun jalqaba.
”ABO fi mootummaan Itoophiyaa injifannoo wareegamaan dhufe kana gara sirna dimokiraasii amansiisaa ta’etti ceesisuuf Eertiraatti waliigallee turre,” jedhu Daawud Ibsaa.
Dhimmoota Waliigaltee
Waliigaltee waraana dhaabuu,
Waraanni mootummaa, humni tikaa fi poolisiin garee mootummaa qofa deeggaraa ture; seera kabajanii gartuu mara ija walqixaan akka tajaajilan taasisuu.
Akkasumas waraanni ABO caasaa nageenyaa mootummaatti akka dabalamaniif.
Oromoota mootummaa waggoota 27 darbanitti achi buuteen isaanii dhabame barbaadamanii bu’aansaas akka uummataaf ifa ta’u.
Namootaa fi gartuu waggoota dheeraaf mirga namoomaa sarbaa turan seeran akka gaafataman.
Cehumsa kanarratti hundi keenyaa qooda qabaannee cehumsa kanaafis tumsa gama keenyaa akka taasifnu, kan jedhan turan.
Bu’uura waliigalteewwan kanaan Addi Bilisummaa Oromoo gara biyyaa galuu dubbattu Obbo daawuud.
Leenjii Loltoota WBO
Waraanni Adda Bilisummaa Oromoo leenjii fudhatee caasaa nageenyaatti akka dabalamuuf koreen waloo hundaa’ee ABO waraanasaa 1300 mooraa Ardaayittaa galchee jira jedhu obbo Daawud Ibsaa.
Haa ta’u malee dhimmoota waliigaltee taasifameen alatti raawwatamaniiru jedhaman Obbo Daawud ibsaniiru. Isaanis:
Waraana leenjii fudhatu gareen lamaanuu waliin akka too’atuuf waliigalamus, angaa’onni ABO Ardaayittaa deemanii waraanasaanii akka haala irra jiran hin to’anneef dhorkamuu.
Mooricha keessatti karaa waliigalteen ala ta’een siyaasni paartii tokkoo barsiifamuu,
Qabiinsi waraana isaanii mooricha keessatti akka hidhamtootaatti malee akka waraana leenjii fudhatuutti ta’uu dhiisuu,
Leenjiiin kennamu jalqabi fi dhumnisaa beekamuu dhabuu,
Kanaan alattis mootummaan waraana ABO gara lixaa jirutti waraana guddaa bobbaasuun lolli akka eegalu gochuu.
Dabalanis, ”Lixaan alattis mootummaan naannolee akka Salaalee, Baale, Bujii, Eebantuu fi kutaalee Oromiyaa biroo keessatti waraana baneera,” jedhan Obbo Daawud.
Mootummaan waliigalteen karaa guutuu ta’een hojiirra akka hin oolleefis karaa waraanni keenya jiru Moyyaalee fi Lixa Oromiyaatiin lolli akka ka’u taasiseera,”
Paartiin ODP ibsa baaseen waraanni labse karaa kamiinuu fudhatama kan hin qabnee fi waliigaltee keenyaan faallaa kan ta’edha jedhan obbo Daawud.
ABOn ce’umsi kuni karaa nagaa qabeessa ta’een akka milkaa’uu fi waliigalteen mootummaa waliin seenne karaa guutuu ta’een akka hojiirra ooluuf mootummaan waraana bobbaase deebi’uu qaba.
Kanaan alattis mootummaan waraana kana bobbaasuu itti fufee nageenyi akka hin jiraanne kan godhu yoo ta’e uummannij fi warri waraanni itti bobba’e ofirraa qolachuuf ni dirqamu jedhan.
‘Mootummaan nagaa buusuu fedha taanaan, gama keenyaan qophiidha’
Gama biraatin tibba kana magaalaa Finfinnee keessatti miseensonni ABO fi Oromoonni humna tikaatiin butamaa jiru.
Kanaafis mootummaan namoota karaa sirrii hin taaneen hidhaman kana yeroo gabaabaa keessatti akka gadhiisuuf gaafataniiru.
Tibba darbe anga’oota Beenishaangul Gumuz ajjeesuun ummanni akka buqqa’uuf ka’umsa kan ta’e waraana ABO ti jedhamee karaa mootummaatin kan ibsames dhugaa miti jedhan.
Maqa balleessiin waan hunda gara ABOtti fiduun sababa godhachuu itti fufuu kan mul’isu ta’uu eeran obbo Daawud Ibsaa.
”Gochi amma mootummaan itti jiru hojii ABO dadhabsiisuuti,” jedhaniiru. Haa tahu malee, mootummaan nagaa buusuu fedha taanaan, gama saaniin qophii tahuus himaniiru.


text:
Bunni addunyaa irratti beekamaa ta'e Afrikaadhaa dhufe.Biyoonni Afrikaa tokko tokko carraa daldalaa gama kanaan jiruun fayyadamu.Namnii kamiyyuu kan dhama bunaa beeku daldalli Bunaa murtaa'aa akka hintaane hubata.
Waashingiton keessatti ganama ganama manneen bunaa tajaajila bal'aa kennu.Maamiloonillee bunuma argan hinbitan.Kan bitan buna addaati.Bunni kunillee gatiin isaa qaali yoo ta'u hundeen dhaloota isaallee Itoophiyaadha.
Waggoottan lamaan dabran keessa daldalli bunaa gabaa biyya alaa irratti guddachaa jira.Kan sadarkaa qulqulina isaa eeggatelle kaampaanif dhihaachaa jira.Buna kana fiduun hagas mara salphaa illee miti.Bunnii Aggaarodhaa buufata Baaltimooriin United States seen.


text:
Daandiin eegalame kuni tooftaa ciccimaan utubame, dhaabbilee siyaasaa hundaan irratti hojMiseen taanaan shakkii tokkoon maletti kan nugayu Finfinneedha
………………………….
Miseensonni senetii Ameerikaa 13 senetar Maarkoo Ruubiyoo (paartii R.) fi senetar Ben Kaardiin (paartii D.) durfaman wixinee labsii seeraa Itoophiyaan mirga namaa akka kabajjuu gaafatu dhiyeessan. Itoophiyaan humnatti dhimma bayuudhaan ummata hiriira nagaa bayan, gaazexeessitootaa fi dhaabbilee hawaasaa ukkaamsiti jedha wixineen labsichaakuni.Labsiin senetaroota Ameerikaan dhiyaate kuni gargaarsi mootummaan Ameeikaa Itoophiyaaf laattu irra deebi’amee akka xinxalamu MinisterriHaajaa Biyya-alaa Ameerikaa Joon Keeriif waamicha dhiyyeessa. Mootummaan Itoophiyaa affaan qawween ummata doorsisuu, ajjeesuu fi hidhuu akka dhaabu; akkasumas ajjeechaan hanga ammaatti raawwatame qaama walabaan akka qoratamuu fi kanniin yakka hoojjatan seeraaf akka dhiyaatan gaafatawixineen kuni.Senetar Maarkoo Ruubiyoon, ‘Itoophiyaa keessatti namoonni nagaa mirga isaaniif dubbachuu qofaaf ajjeefamu, hidhamu, doorsisamu,’ jedhe. Itti fufuudhaanis,
‘Dararaa mootummaan Itoophiyaa ummata isaa irraan gayuu fi tuffii inni mirga dhala-namaaf qabu ni balaaleffadha. Bulchiinsi Obaamaa haala mirga dhala-namaa fi akkaataa fooyya’iinsa siyaasa Itoophiyaaf xiyyeeffannaa guddaa laatuu akka qabu gaafadha,’ jedhe.’Gara jabeenya humnoota tika nagaa Itoophiyaatti baay’ee rifadhe,’ jedhe senetar BenKaardiin. Kanniin maatiin irraa dhumeefis gadda isaa dabarseera, senetar Kaardiin.Dhiigni Oromoo dhangala’uun, lammiin keenna kumaatamaan mana hidhaatti gatamuun hedduu keennaaf gaddisiisa ta’us, wanti abdachiisaan garuu dhiigni isaanii bilisummaa Oromoof bu’aa abadachiisaa argamsiisaa jiraachuu isaati. Labsii fi balaaleffannaangaree senetaroota Ameerikaas qaamuma injifannoo kanaati.
Yeroo dabres Paarlaamaan Awurooppaas labsii cimaa baasuu fi ergaa balaaleffannaa cimaa dabarsuun ni yaadatama.Injifannoon keessumattuu kallattiin dippiloomaasiitiin argamaa jiru kuni bu’aa dhiiga gootota Oromoo ufii du’anii saba isaanii jiraachisuu, uffi hidhamanii saba isaanii bilisoomsuudhaaf muratanii gatii qaalii hanga lubbbuutti gayu kaffallaniin. Hawwiin isaani kangalma gayuu fi kana caalu kan argamuu malu yoo qabsoon kuni osoo addaan hin citin injifannoondaran babal’ataa fi anniisaa isa barbaachisu argataa yoo deeme qofa.Takkaa takkaa lubbuu Oromoo galaafatamtuu filammii mana hidhaatti dararamu irraa qabsoon Oromoo waan guddaa fayyadamuu qabdi. Kanagodhuu irratti shoorri hoogganoonnii fi hayyoonni Oromoo taphatan guddaa ta’utu irra jira. Yeroo dargaggoon Oromoo lubbuu fi jireenya isaanii kennaa jiranii fi kennuudhaaf qophii ta’an kanatti angawoonni sa’aa, beekumsaa fi maallaqa isaanii qusachuun, akkasumas waan xixiqqoo irratti uflamaanii ilkaan walitti ciniinnachuun madaallii kamiinuu sirrii hin ta’u.Ammas kan ifa ta’uu qabu, faaydaa qabsoo karaa nagaa, oduudhaan osoo hin taane, qabatamaan argineerra.
Kallattiin kuni daran jajjabeeffamuu,xiyyeeffannaan isa babaachisu itti laatamuu, tooftaan addaddaan geeddaramuu, hunda caalatti milkaayinaaf wareegamni barbaachisu itti kaffalamuu qaba. Daandii eegalame kuni tooftaa ciccimaan utubame, dhaabbilee hundaan irratti hojjatama taanaan shakkii tokkoon maletti kan nugayu Finfinneedhaan.Waan hunda caalatti hidhamaa, ajjeefamaa fi gidiramaa qabsoo tana xumuraan gayuuf hundi waadaa woliif seenuu qabna. Kuni taanaan gufuun nu kuffisu, humni daandii irraa numaqsutokko hin jiru. Yeroo kamuu caalatti Oromoo dhaabate huni jilbiiffachisu tokko kan hin jirre ta’uu isaa baatii dabran qabatamaan nutti argisiisanii jiru. Osoo lubbuun jirru kana arguu danda’uun waan guddaadha.Guutummaa labsii senetar Ruubiyoo fi Kaardin miiltoo PDF kana banaa dubbisaa.


text:
The Oromo people are the largest indigenous population in the Horn of Africa, but throughout history their native tongue has been under threat of …Read More »
African language revived through children’s textbooks
A native African language has been brought to the pages of children’s textbooks for the first time by a Melbourne teacher. Read MoreRead More »
Oromo TV: Afaan launch in Minnesota part I and II
AFAAN FI AADAN OROMOO HAA TUMSINUU..
Kitaaba #Afaan #Oromoo kan ijoolle(#Dabballee) guyya hardha magaalota adunyya hunduu gabaa iraa ooluf deema. Maal ree bakka jirtan maratti kitaaba Afaan #Oromo kana bituu dhan …Read More »
Afaan Publication: Toltu Tufa Met Large Audience in Washington DC
Gaafiif deebisaa addee Toltuu Tufaa
OROTV OSLORead More »
Toltuu Tufaa, Porojeektii Afaanii fi Eennummaa Oromoo Addunyaatti Guddisuuf Jalqabde, ‘Afan Publications’ Eebbisiisuutti Jirti
WASHINGTON,DC— Gaafa tokkoo manii barumsaa tokko ijoollee cufaan afaan keessaniin suuraa kaasaa,wa barreessaa kootta jedhe,jennaan daahimii tokko dadhabe maaliif akka dadhabe gale maatii isaa gaafate. …Read More »
Afaan Ofii barachuun manarraa eegala
Keessumaa biyya Alagaatti alagaa fuudhanii irraa dhalanii daa’ima ofii afaanii fii aadaa ofii barsiisuu jechuun sabboonummaa fii cichummaa gaafata. Keessuma dhalli Oromoo Ka abbaa …Read More »
Afaan Ofii barachuun manarraa eegala.
Keessumaa biyya Alagaatti alagaa fuudhanii irraa dhalanii daa’ima ofii afaanii fii aadaa ofii barsiisuu jechuun sabboonummaa fii cichummaa gaafata. Keessuma dhalli Oromoo Ka abbaa fii …Read More »


text:
Guyyaan har’aa Guyyaa Barattootni Yunversiitii Walaayittaa Soddoo hawwii dhaan eeggachaa turani dha.sababni isaas Guyyaa Sabaaf Sablammii Nyaatanii dhuganii Gammachuu dhaan dabarsuuf guyyaan kun erga qabamee bubbuleera.Guyyaan Hawwiidhaan eegaa turanis ga’ee Guyyaa har’aa Sabaaf Sablammiin hundi uffata aadaatiin babbareedanii Sirba naannoo isaaniitiin shubbisaa Dirree Yunversiitii walaayittaa keessatti wal ga’an.
Barattoonni Oromoo Yunversiitii kana keessatti baratan garuu Guyyaa Saboota birootiif guyyaa Gammachuu fi Guyyaa addaa ta’e kana irratti Gadda laphee nama cabsuun guutamanii miillaa hanga Mataatti uffata Gaddaa uffachuu dhaan Bakka Gammachuu kana irraa siqanii taa’uu dhaan Haala qabatamaa Biyya kana keessa jiru bifa sagalee fi Mormii hin qabneen ibsaniiru.dhugaadha Sabni biroo Guyyaa Sabaaf Sablammii jedhamee murteeffame kana yoo Sirbe,yoo Nyaatee dhuge,yoo Gammade dhugaa qaba.Rakkoo fi Saamichi hagas mara Gammachuu nama dhorku qaama kamiinuu irra hin geenye.
Barattoonni Oromoo garuu guyyaa saba birootiif guyyaa gammachuu ta’e kana haala qabatamaa uummanni Oromoo Biyya kana keessa itti jiraatu ibsan.uummanni Oromoo Heeraa fi Seera biyyattiitti fayyadamee akka warra kaanii mirga Walabaan jiraachuu hin arganne,Hiree mataa isaa ofiin murteeffachuu hin dandeenye,Rasaasa qawweetiin ati hin beektu anatu siif beeka jedhamee hidhamee jira,Biyyuma isaa irratti Lafti isaa saamamee Warra abbaa yerootiif waardiyyaa ta’ee jira,shororkeessummaa dhaan yakkamee mana hidhaa keessatti dararamaa jira,biyya isaarraa ari’amee Gammoojjii fi Galaana keessatti dhumaa jira,Guyyaa Saafaatiin badii malee Irbaata Rasaasaa ta’aa jira……. Osoo kun hundi jiruu akka Saba kaanii Guyyaa kana Barattoonni Oromoo Sirbaa fi Gammachuu dhaan dabarsuu qabuuree??
Bifa Laphee nama Cabsuun Guyyaa kana kan dabarsan Barattoonni Oromoo Yunversiitii Walaayittaa Sooddoo Oromoo qofa miti Namoota Laphee qulqulluu qaban hunda biratti Gadda Guddaa uuman.Gadda Barattoota kanaa Hidhii xuuxuudhaan jijjiiruun kan hin danda’amne ta’us Barattootni muraasni sabaaf sablammii garaa garaa keessaa ba’an Barattoota kana Jajjabeessuuf Yaalaniiru.”…Uummata Oromoo nutu bakka bu’ee jira anatu Mirga isaa kabachiisaaf…” jedhanii halkaniif Guyyaa kan dhaadatan Mootummaa Naannoo Oromiyaa biratti garuu Barattoonni kun Ergamtoota Siyaasaati,shororkeessitoota dha,Booreessitoota Nageenyaa dha,Farra Misoomaati……….
Kan dubbatu dhabamus Suuraan ni Dubbata!!