text:
Godina Baalee Aanaa Sawweenaa Ganda Qunnii
Jiruun addunyaa Faraqaadha. Guyyaan tokko gammachu, guyyaan tokko gadda. Barri tokko quufa. Barri tokko beela. Yoo gandi tokko gammachuun ililchu, gandi biroo ammoo gadda hamtuun liqimfama.
Bakki kun Godina Baalee Aanaa Sawweenaa Ganda Qunniiti. Ummanni asitti argitan kun baatii muraasa dura ummata jiruu qananii keessa ture. Ganda isaanii keessatti gammachuun ilmaan guddifataa jireenya isaanii gaggeeffataa turan. Gaafa yeroon tolteef jiruu gaarii jiraataa turan. Har’a yeroon jijjiiramtee waraana liyyuu poolisiitiin qubsuma isaanii irraa buqqifamanii jiruu tana mudatan. Kun qubsuma isaaniiti. Maatiin heddu ilmaan ofii wajji asitti baqatee as jira.
Ummanni keenya kan shira Diinaatiin qe’ee fi qabeenya isaa irraa buqqifamuun gammoojii Baalee keessaatti qubsiifame, waan nyaatu dhabee rakkoof saaxilamutti jira.
Jiilli Ustaazootaan hogganamu dhiheenya kana ummata keenya kan rakkoo hamaa kanaaf Saaxilame ilaaluuf gara Gammojjii Baalee imalee jira. Ummanni Keenyaas magaaloota adda addaatti ustaazoota keenya haala bareedaan Simate.
Akkuma beekamu daandiin biyya keenyaa waa hedduuf mijjjaawaa miti. Imalli gammiijjiitis ulfaataadha. Wayta karaa dheeraa imalanii dhufan rakkoo hedduutu karaa irratti isaan mudate.
Namni hawaasa kana laalee qalbiin hin rifanne hin jiru. Waan kana irra deddeebinee miidiyaalee hawaasummaa irratti waan argineef, waanuma laaftuu nutti fakkaachutu mala. Guruu dubbiin yoo bira gahanii argan waan addaati. Waan qalbii nama raasu. Waan imimmaan namarraa roobsu.
Namni Rakkate wan hin taane hin qabu, lubbuu ofii fi maatii ofii baraaruuf tarkanfii hamma seena. Warri dhihaa amantaa isaanii kan baxiilaa kana babaldhifatuuf rakkoo ummanni keessa jiru dahoo godhatuun ka’u, maqaa deggarsa isiinii gona Ijjoolee Isiiniif guddisna jedhuun, waggoota dheeraaf ummata keenya irraa da’imman maqaa guddifachaa jedhuun fuudhanii amantaa isaaniitti galchaa turuun beekamadha.
Duuba har’a nuti quufnee, ummanni keenya sabaaba hubannoo dhabuu fi rakkoo keessa jiruu kanaaf tarkanfii birootti yoo seene, Boru nuti hundi Adunyaa fi aakiratti gaabbii hamaa keessa galla. kanaaf hanga humni keenya danda’uun ummata keenya bira haa dhaabbanuun dhaamsa keenya.
Ustaazota keenya kabajamoo qaalii, Karaa dheeraa kana gammoojjii ulfaataa keessa imaltanii lammiilee keenyaaf deeggarsa gotanis, Rabbiin ifaajee teessan firdawsiin isinii haa deebisu, addunyaafi aakirattis isin haa milkeessu isiniin jenna. Akkuma ija ummataa taatanii kabajaan jirtanitti, Rabbiin umrii keessan guutuu jireenya kabajaa isin jiraachisee kaatimaa isin haa tolchu isiniin jenna.


c: text/html

text:
Maanguddummaa dura ta’aa Gamtaa Afrikaa kan yeroo ammaa fi prezidaantii Ripaablikii Demookraatawaa Kongoo Feeliiks Antuwaan Shiseekeediin hidha laga Abbayyaa kan ilaaleen Mariin Kinshaasaa keessatti gaggeeffame milkaa’iina malee hafee jira.
Waa’ee marii kanaa kan gaafataman dubbii himaan barreessaa duree Tokkummaa Mootummootaa Steefan Duyaarich akka jedhanti adda addummaa qaban irratti wal danda’uun akka barbaachiisu hin hubanne.
Walii galtee qabatamaa irra ga’uuf gamnii hundi yaalii isaanii jabeessanii akka itti fuufan jaarmayaan isaanii waamicha akka dhiyeessu Duyaariich ibsanii yaalii dura ta’aan gamtaa Gamtaa Afriikaa Shisiikeediin godhaniif dinqiisiifannaa isaanii ibsanii jiru.Yaalii gama hundaan ta’uuf Tokkummaan Mootummootaa qophii ta’u irra deebi’uun kan mirkaneessan yoo ta’u atii kana dhiisii ani immo kana nan dhiisa deemsii jedhu barbaachisaa ta’u hubachiisanii jiru.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Seena Oromoo keesati jabana xibbaa-xibboo jedhame kan beekamu bara sirni gadaa laafatee gadaan lagati gale,bara abbootiin gadaa aangoo irra umurii isanii turfachuuf yaalii gochaa turan,bara Oromoon diinati duulu dhiisee walii isaa loluu jalqabe,bara beekan walaala ta’e,bara walaalan beeka ta’e,bara jaarsii ijjoollee ta’e,bara ijjoollee jaarssa ta’e,bara gootii dabeessa ta’e dabeesii immo goota ta’e fi bari safuun bade bara xibbaa-xibboo jedhamee beekama.
Egaa Oromoo haala kana irra kan ka’e tokkumaan isaa laafee halagaan booji’amee gita bita habashaa jalati kufe.Giti bittootii habashaa kunis akka Oromoon Oromumaa isaa walaalu,akka afaan isaa lagatee kan hormaa dubatu fi habashaaf garba ta’e jiraatu ta’e.Haa ta’u garu haalii kun akka wari gita habashaa itti yaadan ta’u hafee gootootin Oromoo bilisumaa saba isaanii deebisaanii goonfachuuf qabisoo bilisumaa geggesuu jalqaban.Haala sabin Oromoo aadaa isaa ,afaan isaa fi safuu isaa dhiisee keessati qabisoo bilisumaa Oromoo geggesun baayyee rakkissa ture.Haala kana irra kan ka’e sochiin yeroo gara-gara gootoota oromoo geggefama ture osoo bakkan hin ga’iin fashalaa ture.
Jalqaba bara 1970 keessa yeroo jalqabaa fi sochii bilisumaa Oromoo bifa jaarmiyyan maqaa ABO jedhu mogafachuun saganta siyaasa qopheefate qabisoo hidhannoo jalqabe.Haali kunis yeroo biraa caala kan nama jajabeesuu fi Oromoo kan waalteese ture.Akkuma bara Haile Silaasee keessa waa’ee Oromoo fi falmuun cubbu gudda ta’e jaginnoota heddu galaafate, bara dargii keesatiis maqaa Oromoon qabisaa’uun bala gudda qaba ture.Kanaafiisi qabissoon bilisumaa Oromoo bara dargii keesati geggeefama ture haala rakkisa fi dhokissa guddan geggefama ture.Bara dargii keessa qabissoon ABOn geggeefama ture Oromoota heddu fi keesumaa ture.Dargiin guyya tokko illee Oromoon na lola jira jedhe yeroo inii itti dubate hin jiru.Kunis kan ta’ef sabin Oromoo hubannoo ga’a waa’ee qabissoo kana akka hin arganee fi ture.Dargiin qabisoo ABOn geggefama ture maqaa waanbadee fi shiftaa itti kenne waama ture.ABOn egaa haala rakkissa akkasii keesati dargiin wal-falmaa ture.
Haa ta’u garu bara 1991 Seena Oromoo keesati kufaatii dargiin wal-qabatee carran guddan argame.Bara 1991 ABO mootumaa ce’umissa seenuun carraa argame kanati gargarame akka sabini Oromoo Oromumaa isa baru,akka Oromoon afaan isaan dubatu ,akkasuma illee daanga Oromoo Oromiyaa jedhamitee akka beekamitu godheera.Haa ta’u garu ABOn mootumaa ce’umissa kana keessati dhiiba guddan waan irra ga’e fi mirgoota armaan olii saba Oromoo goonfachiisee mootumaa ce’umissa keesa ba’u dirqameera.
Egaa akkuman armaan oliti ibisuu yaalee ABOn mootumaa ce’umissa seenuun isaa carra gudda saba Oromoo fi akka argamisiisee eenyuu iyyuu haaluu hin danda’u.Keesumaa haala saba Oromoo bara dargii keesa ture namooti siriiti adda baafachuu danda’aniif namootii yeroo kana keessa qabisoo irra turan bareechanii beekuu.Haala ABOn ittin dirqame mootumaa ce’umissa keesa ba’esi namootii yeroo kana qabisso kana irra qooda fudhachaa turanii fi haalii qabisoo kun keessa ture beekan hubachuu danda’u.Haa ta’u garu yeroo kana kaasee namootiin dhimmi isaa illaalu caala namootiin haala qabisoo kana gadi fageenyaan hin beekinee ABO irrati qeeqa fi olola geggesuu jalqaban.Keesumaa namootii hubana siyaasa ga’a hin qabine waan hooganttootii Wayanee fi OPDOn itti himitu duwa dhaga’un maqaa ABO fi hogganttoota ABO xureesu jalqaban.
Namootiin guyya tokko qabisoo kana irra qooda hin fudhanee fi seena qabisoo Oromoo illee hin beekine mana mashataa fi mana caatii ta’anii ABO isa mana isaanii dhufee Oromumaa isaanii isaan barsiise irrati ololuun jalqabame. ABOn mootumaa ce’umissa keesa ba’uun irra hin ture ,abaluutu nu gurgure deemee,abaluutu moora nu gashe fi kan kana fakkatu diina irraa isaa dhagaa’an deebisanii Oromoota hubannoo siyaasa ga’a hin qabine abdii kutachiisuun hojjii guyya guyya ta’e.Ololi kunisi moora qabisoo keessa seenuun akka wal-shakii fi wal dhibideen qabisaa’oota gidduti dhalatu godhe.Keesumaa Oromoon biyya ambba bakka gara garati argaman olola kana babalisuuf qooda gudda qabu.Hanga harratis hojjii akkasii irra osoo ofi hin qusatiin itti fufanii Oromoo addan baasuu fi wal jibisiisu hojjii isaanii godhatanii jiru.Haa ta’u garu wagga digidama darbe calissanii ta’anii nama irrati ololuu irra kan hafe ofii isaaniif injifannoo ABOn argame irra dhaabatan qabissoo kana finiinsuuf tataafii isaan godhan hin mulatu.Biyya alaa ta’anii jireenya mijataa jiraachaa nami bira bilisummaa akka manati isaaniif fiddu barbaaduu.Oromiyaa ishee nami bira itti wareegame keessa bashananuu barbaadu.Ofii isaaniif immo maalaqan illee qabisoo bilisumaa kana jabeesuu fi fedha hin qaban.
Qabisoon kami iyyu bu’a fi bahii heddu keessa darbuu ni danda’a.Haalii ABO mudatees kana ala mitti.Bor haalii jijiramu ni danda’a.Haa ta’u garu wali irrati ololuu fi hamillee wal buusuun hojjii diinummaa malee hojjii ijjarssa mitti.Keesumaa haala qabisoo keenya yeroo amma irra jiru, kan jabana xibba-xibboo waliin wal fakkata.Yeroo itti Oromoon safuu walaalee jiruudhaa.Hundumitu waan hojjetu waan walaale fakkata.Harra tokko maqaa tokko bixillee asi ba’a,bori immo isa tokkotu as ba’a.Oromoo bakka dhaabatu walaale jira.Beeka fi wallalan walii walaalameera.Goota fi lunisi walaalameera.Hundumituu karaa mata isaa deema malee tokkumma kan fedhu hin jiru.
Jaarsii Oromoo nama araarsuu yeroo itti dhibeedha.Safuun badeera, hundumitu akka itti dhufe haasa’a akka itti dhufe olola.Haali akkasii immo eessan nu hin ga’u.Giddu kana dhaabii Oromoo ODF jedhamu hoggonttoota ABO duraniin bu’urefamee asi ba’uun isaa hangam harras wal-dhibidee fi wal –hubana ga’an akka Qabissoo bilisumaa Oromoo giddu hin jire agarsiisa. Haala kana hunduma kan fide wal-dhaga’u dhabuu fi olola wal- irrati oofuudha.Osoo wal-dhageenyaa ta’e waggoota digidama darban kana keessat bilisumaa keenyaa goonfachuu ni dandeenyaa ture.Kanaafiisi maaloo wal haadhageenyuu!!Wal haa gorfanuu!!Wali irrati qabisaa’uu dhiisinnee diina irrati haa qabisoofiinu!!Harca’uu dhiisinnee tokkumaa keenyaa haa jabeefanun jedha.
I.U.OF
QANNOO WAAQJIRAA IRRA


text:
Harargee Biyya Tokkummaan Itti marge
“Harargee magaalaan Awwadaay jaarsummaa Ajaaiba goot, Akkuma beekkamu Caaltuu saanii jaarsummaaf gara harargee imaluun ni yaadatama.marii harar xumuranii magaalaa jiddu gala qabsoo Awwadaay dhufan. qeerroon kotteen jaarsummaa dabaan nu keessa ejjechuu hin qabdu jechuun lafa hanqisan.Achii baqattee gara haramaayaa dhaqanii achitti mariif jaarsota ofitti waaman.makiina federaalaan marsanii duraaf duuba bu’anii jaarsolii Awwadaay garas geysanii achitti mariirra turan.kun kan tahe kaleessa.Eda halkan immoo qeerroon warra jaarsumma jedhee haramaayaa oole san saree itti qalte tarkaanfii ajaa’ibaa irratti fudhatanii jir, Akkasuma daandii isaan saaqaniis deebisanii bakka 8 tti cufanii jiru.”
qeerroo Awwadaay irraa


text:
Beejiing andaara andaara galaana Atlaantik kan Afriikaa irratti buufata doonii guddaa ykn doonilee xayyaarota baatan kan keessummeessu buufata humna galaanaa guddaa hundeessuu waan barbaaduuf yaaddoon waraanaa Chaayinaa irraa hammaataa adeeme jechuu dhaan ajajaan waraanaa gameessi Yunaayitid Isteetis kan Afriikaa beeksisanii jiran.
Jeneraal Stefen Townsend Associated Presiif akka ibsanitti, Caayinaan waaltaa humna galaanaa hundeessuu yaaduu dhaan, Moritaaniyaa dhaa hanga Naamiibiyaa kibbaatti kan jiran biyyootii Afriikaatti dhiyaattee jirti.
Kun dhogomnaan Chaayinaan Atlaantik ykn garba paasifik orratti maadhee doonii waraanaa hundeessuu dhaan humna galaanaa ishee babal’ifachuuf ta’a jedhan.


text:
Ergaa Muummichi biyyoota dhiibbaa Itoophiyaa irratti taasisaa jiraniif dabarse.
Biyyoonni “Mootummaan amma jiru kun nuuf hin ta’u, jijjiiramuu qaba” jedhan akka jiran quba qabna. Biyyoota kanneeniif dhaamsi qabnu, “hanga biyyi keenya cimtee itti fuftetti dhimmi namoota aangoorra jirruu sadarkaa lammaffaatti kan ilaalamudha. Haa ta’u malee mootummaa ergamaa, dantaa ummata Itoophiyaa hin kabachiisne ta’uu mannaa yeroo tokko qofa miti yeroo dhibba jijjiiramni mootummaa akka ta’u filanna. Faayidaa waan hin qabneef. Kan faayidaa qabu nu waliin waliigaltanii jiraachuudha. Kanaan ala karaan jiru hin baasu.”
MM Dr. Abiyyi Ahmed


text:
Browsing Tag
Nageenya
Yeroo ammaa karaa lamaan kaardiin bilbilaa nu jalaa hatamuu danda'a. kuni akkamitti ta'a? Furmaatni isaa hoo? Qabxiilee asii gadii laman sirnaan hubadhaa. 1. Moosaajii/Appii maallaqa hatu karaan kun telegram irratti kaardii bilbilaa!-->!-->!-->!-->!-->…
Passwordi facebook keessanii yoo dagattan maloota ittiin argachuu dandeessan
Baay'een keenya jecha darbii (password) facebook yoo daganne lakkoofsa bilbilaa keenya irratti 'reset code' akka ergamu gochuun passwordi haaraatti jijjiirranna. Haa ta'u malee yoo 'reset code' SMS dhaan ergamu nuuf dhufuu dide ykn SIM!-->…
Pattern ykn Password’n mobaayilaa akkamiin hojjata?
Akkuma beeknu pattern mobaayila keenyaa tuqaalee sagal jiran walqunnamsiisuudhaan uumama. Yeroo kanatti yoo xiqqaate tuqaaleen afur walqunnamuu qabu, akkasumas tuqaa tokko al lama irra deebiin filachuu hin dandeenyu. Pattern'n itti!-->!-->!-->…
Karoota sadiin passwordi Facebook keessanii isin jalaa itti hatamu
Warri Facebook namaa hatu maloota ijoo asii gadii 3'n keessaa tokko faayyadama. isin ammoo sadeenuu sirritti hubadhaa irraa of tiksaa. 1. Mala Hawaasummaa (Social Engineering) Malli kun salphamatti dadhabina keessanitti faayyadamuun!-->!-->!-->!-->!-->…
Bilbila keenya osoo namatti hin kennin dura waan beekuu qabnu
Iccitiin dhuunfaa keenyaa akka hin mul'anneef bilbila keenya osoo namatti hin kennin dura of eeggannoo barbaachisu taasisuun ni gorfama. keessaafuu yeroo ammaa kana nama bilbila keenya nu harkaa fuudhu hunda amanuu hin qabnu. sababni isaa!-->…


text:
Finfinnee Oromiyaa
Biyya Oromiyaa dhuunfachuuf halagaan erga humna adii alaa irraa gargaarsa meeshaa argachuu qabe ka’ee uummata Oromoo akka arge ajjeesee, saamee, Hidhee hidhaan sakaalaa yoona gahe. Ilmaan Oromoo martuu uummanni Miliyoonni 60 tti siqu yeroo hidhaa keessa jirrutti, kanneen mana hiraarsaa Qaallittii dabalatee kaawaan keessa jiran warra kallattiin hidhame. Akkasuma nuti kanneen maqaaf uffannee, dhiqannee yaana jennus hidhaa keessa waggoota hedduu lakkoofsiisaa jirra. Har’a mirga waan feete hojjechuu, waan keen fayyadamuu dhabdee hidhamteetta. Kana keessa waggoota dhalli namaa obsuu hindandeenye keessa obsinee tarre.
Har’aa sirni Habaashootaan durfamu sirni Wayyaanee ykn TPLF nagaaf tasgabbii nu sarbee, mana hiraarsaa kallattiif mana hiraarsaa alkallattii keessatti nu gate. Qaamaaf xiinsammuu nu hidhe. Kana ofirraa fonqolchuuf addatti balaaleffannaa uummata keenya ardaarraa buqqisanii beelaaf gadadoo rakkinaan fixaa jiran balaaleffachuuf karooraa Qeerroo Bilisummaa Oromoo baafate akka jirutti ta’ee mormiin FXG ammaa jalqabe.
Mormiin kun gaafa eegale, goolii keenya fuulduraaf karaa irra deemnu mara kan ilaallee itti galledha. Daandichis ilma Oromoo sababa tokko malee mana hiraarsaatti gidirfamaa jiru kamiinuu maqaa Oromummaa qofaaf kan hidhameef sagalee taanee addunyaatti lallaabuufiin, Utuu siyyaasaan akkasuma amantaan hinqoodiin mana hidhaatii baafachuu ture. Kun martuu akkuma akeekametti akeekaaf kaayyoon olitti nuuf socho’aa jira. Hidhamtoota siyyaasaa ammas mana hidhaa keessatti kumootaan lakkaa’amaniif ilmaan Oromoo Kaampii amaaressaa keessatti dararamaa jiraniif ilmaan beelli ajjeesuuf jedhutti dhukaasa banamu mormachuuf akkasuma ajjeechaa har’a Jimmaaf Haramayaatti raawwate balaaleffachuun sagalee uummata keenyaaf haa taanu. Ajjeechaan, hidhaan ammallee hanga har’aattuu nu biraa hinafne.
Maayirratti waan baaneef waan kaaneef beeknaa akka sa’aa nu harkisuu hindanda’u qaamni kamuu. Kanaaf qaama kamiinuu kan hingowwomfamneef qabsoo FXG hiriira mormii hanga Bilisummaa keenya mirkaneeffannutti, uggurtii gabaa qaamota nu saamanirraa hanga nurra buqqaa’anitti kutuu akka itti fufnu gadjabeessinee uummata keenyaaf himna. Sochiin ammaa hanga Abbaa Biyyummaa haqaa gonfannutti hindhaabbatu!
Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Finfinnee Oromiyaa
Gurraandhala 13,2018


text:
Sirni cunqursaa humnaaf aangoosaatti fayyadamuun humna qawween biyya bulchaa jiru yakka duguuggaa ilmaan Oromoo irratti raawwachaa ture ammas naga,e osoo hin jedhin Ilmaan Oromoo Oromummaa isaaniif quuqamanii Irratti duula duuguuggaa sanyummaa raawwachuu itti fufee jira.
Oromoo sababii ta,an duwwaafis Yakkamaa taasisuun Magaalaalee Oromiyaa bakkoota garaa garaa keessaa butuudhaan achi buuteen isaanii dhabamaa jira.
Erga labsiin hatattamaa golee oromiyaa mara keessatti labsamee kaasee mootummaan faashistii wayyaanee fxg uummanni oromoo finiinsaa jiru humna isaa ol itti ta,uun waan itti ulffaateef waan qabee gad lakkisus walaalee jira.
Kanummarraa ka,uudhaanis hidhaa dararaa fi ajjeechaan baratoota oromoo mooraa yuunversiitii wallaggaa keessa jiran irratti jumlaan raawwachaa jira.
Sadaasa 14/11/2016 Yuunversiitii wallaggaa keessaa baratoonni oromoo oromoo lama sababii ta,an duwwaaf moorichaa keessaa butamuudhaan achi buuteen isaanii dhabamaa jira.
Kanumaan wal qabatees baratoonni torbee kana keessa mooraa yuunversiitii wallaggaa keessaa butamanii dhabaman
1,Fayyisaa Gaarii
Kaninninni dhalatee guddate godina wallagga bahaa Naannoo gabaa jimaataa jedhamutti.
Gosa barnootaa inni barachas jirus siivil injiineriingii waggaa 2ffaa .
2,Gammachuu Biraanuu.
Gosa barnootaa inni baratu Baawoloojii waggaa lammaffaa
Bakki dhaloota isaa godina wallagga bahaa Naannoo gabaa Jimaataa jedhamtutti.
Bifuma wal fakkaatuun mooraa yuunversiitii wallaggaa keessatti jala deemtonnii fi bitamtoonni mootummaa faashistii wayyaanee waliin ta,uun mooraa yuunversiitichaa keessatti gita hojii irratti uummata oromoo sanyii fi gandaan qoqqooduun guutummaa mooraa kanaa keessatti walitti bu,iinsa uumuuf yaalii jabaa gochaa akka jiran saaxilamee jira.
Mooricha keessaas namoonni yakka kana raawwachaa jiranis
1,Rabbirraa Aseffaa Kelqay
Hojiinsaa mooraa yuunversiitii wallaggaa keessatti dura ta,aa poolisoota moorichaati.
2,Darajjee Alemayew
Hojiin idilee isaa deeninnatii moorichaati.
Bitamtoonnii fi Jala deemtonni maqaan isaanii armaan oliitti eeraman kun mooraa yuunversiitii wallaggaa keessatti adda durummaan uummata oromoo gidduutti gosaa fi sanyiidhaan qoqqoodanii gita hojii banaa mooraa yuunversiitichaa hunda irratti ramaddii geggeessaa fi geggeessaa turanii jira.
Namoonni kun Lamaan mooraa yuunversiitichaa akka waan ofii isaaniin dhaabbataniittis of ilaaluudhaan gita hojii irratti yeroo ramaddii geggeessan nama dhalootaa naannoo tokkoo fi sanyii tokkoo duwwaa qoqqooduudhaan gita hojii irrattii ramadaa akka turaniif ammas hojii isaanii kana akkuma itti jiran bira ga,amee jira.
Sababuma kanaan wal qabatees hojjetoota guutummaa mooraa yuunversiitii wallaggaa keessa jiran peersentii 100 keessaa 85 ol qomoo fi naannummaan namoota mooricha keessatti gita hojii irratti ramadamaniidha.
Kanumaan wal qabatees mooricha keessatti uummata oromoo giddutti walitti bu,iinsi uumamaa akka jiru saaxilamee jia.
dur irraa kaasee hanga ammaatti gocha kana kan raawwachaa jiranis jaladeemtota fi sanyii manzeeti.
Mootummaan wayyaanee olollii fi siyyaasnisaa uummata oromoo bukkeetti fudhatama dhabuurraan kan ka,es hundeen siyyaasa isaa guutummaatti irraa mulqamuun bososee jira.
Hundeen bulchiinsa isaa fi faaruun jala deemtota isaa unkutaa,ee sochii dadhabuun wirriiqqachaa jira.
Uummanni oromoos sodaa tokko malee fxg haalan guutummaa golee oromiyaa mara keessatti waan finiinsuu itti fufaniifis kufaatiin mootummaa wayyaanee akka saffisu ta,ee jira.
Share this:https://www.gofundme.com/8bds2wgk
Like this:
Like Loading...
Related


text:
Eenyutu Dogongoraa Jira?
Damee Boruu:10/27/2019
OPDOn kan handhuuramte namoota sab boonummaa Oromoo qabaniin utuu hin taane diinni Uummata sab boonummaa Oromoo ittiin cabsuu aboomuuf akeekkatee ijaarate akka tahe xiqqaa fi guddaan Oromoo akka hubatuu fi fudhate mamii hin qabu. Kana jechuun namani sab boonnummaa Oromoo qabu miseensa OPDO hin tahu jechuu miti. Akka ijaarsaatti OPDOn meeshaa diinaaf dhimma baasu qofa. Qajeelfamni OPDO uummata Oromoo facaasuu fi mancaasu akka taate jala murree, yaroo dhumaaf irratti tumnee bira darbuu qabna.
Dogongorri tokkoffaan warra qabsoo bilisummaa saba Oromoof dhaabbanne jennu OPDOn gara bilisummaa haa tahu gara sirna ilaa fi filaamee nu ceesifti jennee fudhachuu dha. Qeerroo fi Qarreen Oromoo harka qullaa dhiiga isaanii dhangalaasanii lafee isanii caccabsanii waraana Wayyaanee injifatanii biyya bulchuu OPDOf imaana laatachuun akeeka karaa irraa maqe. Kan wagga 27 Wayyaaneef meeshaa tahee Uummata Oromoo dhiiga dhugaa ture OPDO tahuu utuu beeknuu maaliif aangoo badhaasuun barbaachisaa tahe? OPDOn gararrummaa Wayyaanee jalaa gara garrumma nafxanyaatti nu ceesisuuf dhamaa jirti.
OPDOn har’a abbaa aangoo taatee horii uummatan namoota bittee Uummata Oromoo gandaan, lagaan amanitin gargar qoodee aangoo irraa turuuf hammeenya takkaa argamee fi dhagamee hin beeknee halkanii fi guyyaa dalagaa jirti. Qeerroo fi Qarreen Oromoo kaayyoo fi akeeka qaban biratti naamusa warraaqsaa qabu. OPDOn garuu warra fallaa Qeerroo fi Qarree Oromoo tahan ijaarratee qabsso uummata keenyaa booresuuf socho’aa jirti. Qeerroo fi Qarreen Oromoo ilkee (hadhaa) OPDO kana of keessaa buqqisuu qabu.
Inni lammaffaa Kononeel Abiyi utuu inni gaaf tokko dagatee ani Oromoo dha hin jedhiin “ilmi Abbaa Gadaa Masaraa Miniliki”seenee jechuun waan sammuu nama nyaatu. Sana irra darbee Jawwar Mohammed namni ilmaan Oromoo kabajaa fi abdii guddaa irraa qabu Oromoon bilisoomee jira jechuun yakka nama leeyaasisuu fi nama rifachiisu ture. Dantaa mataa ofiif guutachuuf jecha dogogoruuf haala hubachuu dadhabuu irra kan ka’e dogongoruun walii adda. Ijoolleen Oromoo qabsoo bilisummaa kana keessatti dhalatanii guddatanii bilisummaan maal akka tahe hin beekan jechuun nama rakkisa.
Inni sadaffaan dhugaa dubbachuu fi dhugaaf dhaabbachuun qaqallachuu irra darbee dhabamaa jira. Sirni Gadaa uummatni keenya ittiin boonuuf kan wiirtu tahe dhugaa dubbachuu fi dhugaa dhaabbachuuf soba lagachuu dha. Bara kana OPDOn horiidhaan warra Abbaa Gadaa iyyuu Abbaa Garaa gootee waan ofii barbaadu hojjechiisaa fi dubbachiisaa jirti. Uummatni Oromoo haala kana hatattamaan akka dhaabbatu gochuu qaba. Dhaloota boruuf gonaadisaa keenyee darbuu hin qabnu.
Kononeel Abiyi kan kunuusisee guddifate Habashoota. Yaroo humni Wayyaane buqqa’uu Obbo Lamma Magarsaa Muumicha Ministeera akka taane shirri kan irratti raawwatameef waan sab boonummaa Oromoo qabuuf. Innis akkauma OPDO hundaa Impaayeraa Itoopiyaa ni jaalata ture. Waan sab boonummaa Oromoo qabuuf akeeka nafxanyootaa bakkaan gahuu akka hin dandeenye waan hubataniif aangoo isa dhowwatan. Sunuu xiqaatee Kononeel Abiyi immoo bulchaa Oromiyaa tahuu iyyuu irraa mulqe.
Kononeel Abiyi gaafa aangoof muudamu kan nan hojjedha himate bareechee hojjechaa jira. 1) “Haatii koo yaroon ijoollee ture Mootii taata” nan jettee ture jedhe. Muumicha Ministeerummaa bira kutee “Mootii” tahuuf of qopheessaa jira. 2) “Hawwiin koo akeeka Miniliki bakkaan gahuu dha” jedhee waltajii irratti himate. Utuu oolee hin bulle namni milliyoonaan lakkawwamu bakka qubatu dhabee beelaa fi dhukkubaan dhumaa jiruu maalqa milliyoona hedduu lakkawwamu baasee Masaraa Miniliki haarofatee jira. Warra Mootii tahuu isaaf gufuu tahu jedhee yaadu tokkon of jalaa carabaa itti fufeera.
Kononeel Abiyi nama sobdee fakkeessitu akka tahe namni hin habatne hin jiru. Jeneraal Saaree Mokonoon kan ajjeesise isa. Gaafa Jaarsi Abbaa isaati jedhan (inni abbaa koo jedhee hin beeku) boqotan manaxarii isaa guraachaa kan gaafa gaaduu fi gantuu (spy) tahee ilmaan Oromoo mana amantii wangeelaa irratti hojjechaa turee ija isaa dhokfatee xonoqaa ture. Garuu gaafaa Jeneraal Saareen du’e akka dhaa’ima haati irraa duutee furrii harcaasaa boo’aa ture. Namni akkasi boo’uuf kun maal haa tahu jedhee jeneraala akkasi jaalatu kana ajjeessa jennee akka yaadnuuf fakkeessaa jira.
Utuu akka irratti qopheessee deemeen milkaa’eef Jawwar Mohammed ajjeessamee jiraatee kan nama hundaa dura ‘yaa obboleessa koo si nyaatanii” jedhee Ruashaa irraa boo’aa dhufu isa. Waan fakkeessuu beekuuf na irra fokkisa jedhee hin yaadu. Akkuma namoota Jawwaar duraa ajjeefamanii warra badii kana fakkaatu hojjete qorannee uummataa ifa goone jedhee deema.Sana booda waan qoratamuus, kan uummataa ifa tahus hin jiru. Waan guyyaa tokko dura mana parlamaa keessatti dubbate akeeka Jawwariif qabu ifatti isa saaxila. Utuu dhiiga boo’ee iyyuu karaa koo irraa hin fudhadhu.
Qabsawwaan Oromoof amma har’a hin kan galleef waa’ee RIB fi Masaraa Miniliki. Namni Masaraa Miniliki gallee RIB akka ashkaree ergachu akka danda’u bareechee kan beeku nafxanyoota qofa. Biyya lafaa kana irratti RIB uummata isaa hin ajjeessu. Kan kakuu seenuu daangaa fi uummata biyya isaa eeguuf malee mootummaa eeguuf hin ture. Kan Impaayeera Itoopiyaa adda. RIB jedhu kan uummata biyya isaa fixxu tahee agarra. Warri nafxanyaa kan Masaraa Minilki galuuf gagabaa jiran waan haala kana hubatanii jiraniif. Har’a huduu Kononeel Abiyi jala gugguufanii Masaraa Minilki galuuf ayyaana argatanii jiru. Kononel Abiyiin irraa darbanii dhuufachuuf halkan tokkotu isaan gaha. Garuu isa meeshaa godhatanii humna Oromoo cubsuun waan dursuuf isa eegaa jiru.
Kononeel Abiyis tahe nafxanyoonni Oromoo fi uummata Impaayeera Itoopiyaa Milliyoona jaatama fixanii yoo aangoo Itopiyyaa tokko gochuu argatan dhima isaanii miti. Obbo Jawwaar baga Rabbi ayyaanni Uummata Oromoo lubbuu kee olshe. OMN ijaa fi gurraa Uummata Oromoo tahee jira. Akka nama tokkotti uummatni kee dhiiga isaa siif dhangalasaa jira. Cubbuu fi haqa si irraa qaba. OPDO dhiisii Uummata bal’aa Oromoo wajjin dhaabadhu. Yoo boru Kononeel Abiyi bakka Diyaaqoni Dan’eel Kibreti kootu Masaraa Minilki gali siin jedhe hin fudhatiin. Dhiigni Uummata Oromoo Boranaa, Gujii, Walloo fi Wallagaa amma har’aa dhangalaa jiru hunda keenya mararuu qaba. Uummatni Oromoo gaafa tokko tahe dhaabbate Waraana Wayyaane isa nama nyaatu haarka qulaa of irraa buqisee jira.
Har’a uummatni keenya gaachana isaa WBO of bira qaba. Qeerroo fi Qarreen Oromoo mana hidhaa seenuu irra dhagala seenutu nu baasa. Bakka WBOn hin geenyetti gurmoofne diina jalaa dhaachuu wayya. Meeshaa waraana karaa dandeenyuun saamane of irraa ittisuun nu barbaachisa. Ilmaan nafxanyaa Kononeel Abiyiin of dura qabanii uummata keenya lafa irraa haxaa’uuf qophii guddaa qabu. Badii kana irraa dandamachuuf of qixxeessuun dirqama keenya. Kaayyoo fi akeeka qabsoo keenyaa deemuu malee namni tokk yaroo barbaadu kaa’aa yaroo barbaadu taa’ee kan jedhuu yoo kan deemnu tahe gaagama guddatu uummtaa fi biyya keenya irraa gahuu danda’a. Amma diinni of ijaaree lafa irraa nu haxa’u yaroo kenuuf hin qabnu.
Gadaan Gadaa Bilisummaa Ti!
Injifannoo Uuummata Oromoof!


text:
2 Comments
-
Hi all,
Warrii ibessa gotan gallaatooma!!
Akkaa illaaleecha kootii: motumaan Ethiopia akkaa Far’on garaa jabaataa jira, kun immoo kuffaatii issaa bayee mudamessaa jechudha. Yerroo ammaa kana motummaan ummaataa hirraaresuu irraa garaa ummaataa walliin wallii galu irraatii demu qabaa ture. Hidhamitootaa hikuu qabaa ture. Hogantootaa hiku qaba ture. Garu kana godhaa hin jiru.Kunii hundinu wanii agaresisu kuffaatii issaatii. Kanaaf: Ummaatii Oromo/Qeerroon qophii, wan ammaa ta’ee kunnii akkaa ittii hindebineetii marrii cimmaa fi ijaaraamuu cimmaa godhun garii dha. Ammaas ijjaaraamuu ijjaaraamuu cimmessun barebaachisaa fakkaataa.
2. Umaatoot Oromo kessaa jiraachaa jirraan hundumaa sirrittii to’aanoo godhun barebachissaa ta’uu mallaa. Tofetaa dinnaa ammaa kana, hallaan beekuun fi xinxalluun barebaachisaa ta’uu mallaa.
3. Yoo midhaamiin cimmee immoo bakkaa ummaan issiin areguu/laalu danda’uuttii Fkn, addababayii, sentraa magalaa irraatii walliitii dhufaannii midhaa jiruu addunyaatii agaressiissuun barebaachisaa ta’uu mallaa.
Waqayoon issiin walline ha ta’uu. Civil Disobedience Wins!!!
-
Hi all,
Ayyantu editara kessanif garii hawinaf!!!
Akkam jiretu? Mallif mumichi ministera Suddan demee yeroo mudamaa kana kessatii,
1. Qareshi barebadaa moo humena barebacha? waa hundafu Oromon/Qeerroon hala siriitii lalluun garii fakkataa.
2.Hojaan hojaataamu motuumaa irraatii bayeechuun ni laaleema jiraa. Kanaf wan ummaanii Oromo jedhuf debii kenun malaa garii fakkata.
3. Hogaanii Oromo/Qeerroo, yadaa, nama tokko, group tokko mottii, wajiraa tokkoos mottii, yanii immoo dhugaa, mirga fi denta ummataa Oromotii.
Waqyoo issin wallin ha ta’uu, Civil Disobedience Wins!!!


text:
Indii fi Afrikaan ganna sadiin durratti New Delhiitti marii taahanii akka egerii waliin hojjachuu dandahan irratti mari’atan.Mariin dhiyoo tana Finfinneetti teette lammeessoon tunillee faana marii sunii dhfutee bulchootii Afrikaa akka Indii waliin hojjachuu dandeettu irratti mari’atan.
Akka muummeen ministera Indi,Manmohan Singh kora Finfinneetti taahe irratti jedhanitti biyyitii isaanii $b5 Afrikaa kennitee akka isiin ganna sadeen dhufaatti ufiin wallaantu faluu feeti.Daldala qofaa mitii akka Afrikaan misoomaa fi gama barmusaalleen ufi dandeettu tolchuuf.
Muummee minsitera biyya tanaalleen tanumatti Afrikaatti imatuu fide.
Afrikaan waan addunyaa keessaa qooda qabaachuu malaniin cufaa hin qabdi,tanaafuu biyya addunyaan guddinnaa eegattu tahuu dandeetti.Tanaaf ammoo Afrikaan qalbii haaraa qabaachu malte.Gama barmusaa fi waa akkanaatiin wallaanuuf ammoo liqee $miliyoona 700 kennina.”
Gama kaaniin Indiin hujii karaa baabura Itoophyaa –Jibuutii hojjachuuf ammo gargaarsa $kuma 300 kennuuf waadaa galte.
Indiin biyya doolara biliyoona hedduu baaftee lafa Afrikaa ta namii waan heduduuf abdatu keessatti hojjachuutti jirtu keessaa tokko.
Mee oduu tana MP3 irraa nuu caqasaa.


text:
Irree fi Gaachanni Ummata Oromoo WBOn Godina Kibba Baha Oromiyaa Keessatti Tarkaanfii Hidhattoota Wayyaanee Irratti Fudhateen 9 Ol Hojiin Ala Godhe; Meeshaalee Waraanaas Booji’e. Hidhattootni Diinaa 5nis WBOtti Harka Kennatan.
(SBO – Sadaasa 14,2015) Humnaa fi qabeenya qabu irratti hundaawee mirga abbaa biyyummaa fi bilisummaa ummata Oromoo mirkaneessuuf qabsoo of irratti hirkannoon falmaa diina irratti godhu finiinsaa kan jiru gootichi WBO, godinaalee Oromiyaa adda addaa keessatti tarkaanfilee diinaa fi lukkeelee diinaa irratti fudhatu daran cimsuu irratti argama.
Haaluma kanaan abdii fi gaachanni ummata Oromoo WBOn Kibba Baha Oromiyaa Godina Baalee keessa sossohu tibbana diina irratti tarkaanfii laalessaa fudhateen injifannoo boonsaa galmeessee jira.
Haaluma kanaan Humni Addaa WBO Risaa jedhamu Sadaasa 10,2015 Godina Baalee Ona Gooroo Baqaqsaa bakka Qalqalcha Bultii Tafarii jedhamutti ganama barii sa’aa 5:00 irratti humna diinaa ummata dararuu fi sochii WBO danquuf bobbaa irra ture haxiidhaan haleelee loltoota 5 yeroo irraa ajjeesu, 4 ol ammoo madeessuun meeshaalee waraanaa adda addaa irraa booji’uun dantaa qabsoo bilisummaa Oromoof akka oolche Ajaji WBO Godina Kibba Baha Oromiyaa beeksisee jira.
Humni Risaa tarkaanfii boonsaa kana fudhate diina irraa qawwee AKM-47 5, boombii harkaa F1 jedhamu 20, boorsaa waraanaa kan dugdatti baatamu 5 mi’a qabu waliinii fi meeshaalee biroo diina irraa booji’uun bu’aa qabsoo bilisummaa Oromoof akka taasise beekuun danda’ameera.
Kana malees Humni Addaa WBO (Risaan) Godina Baalee Ona Gooroo Baqaqsaa bakka Qalqalcha Bultii Tafarii jedhamutti wayta tarkaanfii kana fudhatetti sabboontota Oromoo hidhattootni wayyaanee maqaa ABO fi WBO gargaartu, nu rukuchiistu jedhuun qabanii deemaa turan keessaa tokko akka harkaa baases oduun kun ni hubachiisa.
Hidhattoota wayyaanee tarkaanfii humna addaa WBO Risaan haleelaman keessa turan keessaa 5 (shan) hidhannoo isaanii guutuu waliin WBOtti akka harka isaanii kennatan Ajaji WBO Godina Kibba Baha Oromiyaa mirkaneessee jira.
Tarkaanfiin diinaa fi lukkeelee diinaa irratti fudhatamu jabinaan kan itti fufu ta’uus Ajaji WBO Godina Kibba Baha Oromiyaa hubachiisee jira.
Xumura irratti Oromoota dabalatee ilmaan ummatoota cunqurfamoo sirna wayyaaneef meeshaa ta’uun qabsoo bilisummaa fi mirga isaanii deebifachuuf ummatootni kun taasisaa jiranitti gufuu ta’anii jiran hidhannoo isaanii sirna wayyaanee diina ummatoota cunqurfamoo empaayerattii ta’ee jirutti nannessuun xumura sirna gabrummaa isaa akka shaffisan WBOn hiree kanaan yaamicha isaa haaromsee jira.


text:
Keewwata – 15 Namni kamiyyuu mirga lammummaa argachuudhaa ni qaba. Namni kamiyyuu mirgi lammummaa isaa garmalee hin mulqamu; akkasumas mirga lamummaa isaa geeddaruus hin dhorkamu.
Month: December 2019
Mee nannoo isiin jiraatanitti, sirni gaa’illi ittin rawwatamuu maal fakkataa? Akkuma saba bal’aa qabnuu aadaan fudhafi heeruma Oromiyaa keessatti karaa adda addan akka raawwatamuu beekamaa dha. Mee har’a sirna gaa’ila nannoo tokkotti argee isiif qooda. Sirnichii kan jalqabu guyyaa gurbaan warra intalaatti jarsoolee sadii hanga torbaa ta’an ergachuun jalqaba. Garuu guyyaa jalqabaa jarsolee deeman gara … Continue reading Sirna Fudha fi Herumaa!
Abdii hin kutatan: Yoo kufaan ka’uu akka danda’an beeku.Waan gaarii fi cimina ofii isaannii kan irraa nama biraa arguu danda’u: Hir’ina isaani irratti osoo hintaane waan qabna irratti xiyyeeffatu.Hiriyoota gaarii ta’an nannoo isaanitti qabatu:Wa’ee dogoggora darbeef deddebi’anii yaadanii of-hin dhiphisan, garuu irraa baratu.Kufaati isaani dhoksuuf hin dhama’man, akka baruumsa argataniitti yaadu.Murtoo murteessuf ofdubaa hin garagalanYeroo … Continue reading AMALOOTA NAMOOTA MO’ATOO
Guyyaa tokko gondan sadii karaa deeman turan. Isaan waliin hasa’aa turan. Osoo dinni tokko nutti dhufee akkami mo’aana jedhanii yaada turan. Daqiiqa muraasa booda arba tokko argan. Gondaa kunnen yaada isaani irratti kennu jalqaban. Gondaan tokkoffaan akkas jedhe, Arba kana haa ajjeefnuu, nuti salphaatti ajjjesuu dandeenya jedhe. Gondaa inni lammaffaan immoo, millaa arba kanaa yaa … Continue reading Tapha
KEEWWATA – 14 Namoonni hundi, manneen murtiifi qaamolee seeraa fuulduratti walqixa ilaalamu. Namni kamiyyuu, himati yakkaa ykn civiilii yeroo isarratti murtaa’u, qaama abbaa seerummaa seeraan hundeeffame, aangoo kan qabuufi bilisa ta’e bira dhiyaatee murtii seeraa loogii hinqabneefi ifa ta’e argachuuf mirga qaba. Hawaasa demokraatawaaf barbaachisoo kan ta’an naamusa gaarii, nageenya ummataa, ykn tasgabbii biyyaalessaa eeguuf … Continue reading Mirga namota idil- Addunyaa/ united Nations/ irraa kanfudhatamee KEEWWATA 14
Safuun seera miti Safuu maal cabsituu Imaanaa abbootii Maalidhaaf dagattu Safuun iddoo qabdii Qomoo koo keessaatti Fudhatamaas qaba Waaqayyoon biratti Safuu maal cabsitaa Dhiiroo akkanatti Sabni koo Oromoon Safuu addaa qabaa Safuun oromoota Biyya kaminittuu Fudhatama qaba!!!


text:
Mootummaan naannoo Affaar hidhattoonni naannoo Somaalee dhalattoota nagaa naannoo Affaar irratti haleellaa raawwatan jechuun himate. Haleellaa sanatti aansuu dhaan daandiin Finfinnee dhaaf Jabuutii wal agarsiisu yeroo murtaa’eef cufamee akka ture ibsamee jira.
Haleellaan sun raawwatamuun kan ibsamei,, Affaarii fi Somaaleen gandeen isaan kan kooti jechuun irratti wal falman sadii keessaa tokko kan taate Unduufoo irratti. Naannoon Somaalee humnootii nageenya federaalaan eegumsi akka godhamuuf kan murtaa’e gandeen sadii keessaa, hidhattoonni naannoo Affaar ganda lama irratti haleellaa raawwachuu dhaan dhalattoota saba Somaalee dhibbaan laka’aman ajjeesuu isaanii fi mootummaan federaalaas eegumsa isa irraa eegamu waan hin ba’iniif gara ganda sadaffaatti poolisii naannoo erguu isaaf gandattii irratti haleellaa raawwaachuuf kan turan hidhattoota Affaar of irraa deebisuu isaa ibsee jira.
Naannoon Somaalee itti dabaluu dhaan sabaa himaan falmii Affaarii fi Somaalee gidduu jiru madaala eeganii gabaasaa hin jiran jechuun qeeqee jira. Mootummaan naannoo Affaar guyyaa kaleessaa ibsa baaseen, naannoon Somaalee waraana natti bane jechuun himate. Naannoon sun ibsa sanaan, roobii ganama sa’a 11 irraa jalqabee naannoleen lamaan kan irratti wal falman gandeen keessaa Unduufoo fi naannoo iseetti haleellaa raawwatameen horsiisee bulaa miidhaan ga’uu beeksiseera.
Mootummaan naannoo sanaa ibsa kenneen miidhaan hagamii akka dhaqqabe tuquu baatus, kan ijaanan arge jedhan ogeessi ittisa balaa naannoo Affaar obbo Kadir Ahimed, namoonni 50 ol ajjeefamaniiru jedhan.
Naannoon Affaar ibsa isaa keessatti “Juntaa gama bahaa” jechuun kan ibse humna poolisii addaa Somaalee, TPLF waliin wal ta’ee haleellaa na irratti raawwate jechuun himate. Naannoon Somaalee garuu himannaa sana haaluu dhaan, Hundufoo keessatti walitti bu’iinsi uumamuu amanee, kan haleellaa raawwachuuf dhufan warreen Affaari jedhee jira.
Gandeen falmisiisoo sadan keessatti irra deddeebi’uun walitti bu’iinsi uumamaa kan ture yoo ta’u, muummicha ministeeraa dabalatee hoogganno federaaalaa sadarkaa ol aanaa jaarsummaan jidduu seenuu fhaan kan walitti araarsan hoogganni naannoon Affaarii fi Somaalee, walitti bu’iinsi gandeen kana keessaa dhiiga dhangalaasise waan dhaabate hin fakkaatu


text:
Oduu Ammee
“Qabsoon hidhannoo kana booda barbaachisa miti. Rakkoon keessoo ABO ture kora sabaatiin furameera” #Jaal_Qajeelaa_Mardaasaa
“Rakkoo keessoo keenyatti uumamee tureen filannoo biyyaalessaa marsaa 6fa Waxabajjii 14 bara 2013 adeemsifamerratti hirmaachuu baannus filanichi adeemsifamuun barbaachisaa ta’uutti amanna” jedhan
Hayyuduree Ittaanaan ABO Jaal Qajeelaa Mardaasaa.
Jaal Qajeelaan ibsa Wixata darbe Gaazexaa Bariisaatiif kennaniin akka jedhanitti, ABOn yeroo kaadhimamtoota dhiyeeffachuu danda’utti rakkoo keessa ture. Boordiin Filannoo Biyyaalessaa Itoophiyaa rakkoo addicha keessatti uumamee turerraa ka’uun filannoo biyyaalessaa marsaa 6farratti nu hinhirmachisuu baatus filannichi adeemsifamuun barbaachisaa ta’uutti amanna.
Nuti waggoota dheeraaf biyya keessa waan hinturreef filannoorratti hirmaannee hinbeeknu. Utuu filannoo biyyaalessaa baranaarratti hirmaanneerra ta’ee muuxannoo irraa argachuus ta’e bu’aa buusuu dandeenya ture jedhu.
Filannoo kanaratti hirmaachuu dhabuun ABOf miidhaa guddaa ta’us filannoon ta’uu dhabuurra adeemsifamuusaatti amanna kan jedhan Jaal Qajeelaan, haala rakkisaa keessatti adeemsifamus nagaan xumuramuunsaa waan guddaa ta’uu eeru. Yeroo rakkoon nageenyaa kutaalee biyyattii adda addaatti uumametti dhiifnaan dur yeroma nagaadha jedhamuyyuu yeroo filannootti walitti bu’iinsa guddaatu ture.
ABOn haqinasaa guuttachuudhaan filannoo ittaanurratti of qopheessee dhiyaata jedhan.
Rakkoon ABO keessa ture kan nama dhuunfaati malee kan jaarmiyaa miti kan jedhan Jaal Qajeelaan, jaarmiyichi sirnaan akka hinhojjenne kan taasise namoota waan ta’aniif caasaan hoggansaasaas diigamuu eeran.
Rakkoo keessoosaanii furuufi ABOn akka jaarmiyaatti akka ittifufuuf korri sabaa (yaa’iin waliigalaa) ALA Bitootessa 13 2021 Finfinneetti adeemsifamee Jaal Biqilaa Araarsoo hayyuu duree ABO ta’uun filatamuu eeraniiru. Seerri ittiin bulmaata addichaas akka seerri biyyattiifi Boordii Filannoo Biyyaalessaa Itoophiyaa barbaadutti fooyya’ee boordichaaf ergamuu ibsaniiru.
“Boordichi seera ittiin bulmaataa ABO fooyya’eefi hogganaa haaraa addichaa filataman waan hinfudhanneef Mana Murtii Olaanaa Federaalaatti iyyannee nuu murteesseera” jedhu.
“ABOn caasaasaa sirnaan guuttatee sochiinsaa gara fuulduraa karaa seera qabeessaan ittifufa. Rakkoonsaa kan furamu kora sabaatiin waan ta’eef rakkoon addichaa furameera jennee amanna. Namootni rakkoo qaban garuu fudhachuu dhiisuu ykn irraa hafuu danda’u” jedhan.
Waa’ee miseensota ABO hidhaa jiraniis mootummaafi qaama dhimmichi iaallatu gaafachuudhaan hordofaa jirra kan jedhan Jaal Qajeelaan, qaamoleen dhimmichi ilaallatu (poolisoonni) dhimmasaanii mana murtiitiin qabamee akka jiru ibsuufii eeraniiru.
Miseensotasaanii hanga sadarkaa aanaatti hidhaman hordofanii hiiksisuuf tattaafachaa jiraachuus ibsanii, kanneen balleessa qaban yoo jiraatan adda bahee akka beekamuuf gaafachaa jirra jedhan.
Gorsaan Hayyuduree ABO Jaal Ibsaa Nagawoo gamasaaniin akka jedhanitti, rakkoo hogganaa ABO duraanii, Jaal Daawud Ibsaafi hoggantoota ABO haaraa gidduutti uumamee ture yeroodhaan furamuu dhabuun filannoo biyyaalessaa baranaarratti akka hinirmaanne isaan taasiseera.
Dhumarratti garuu manni murtii hoggantoota ABO haaraa filatamaniif murteessuufiin beekamtii kan kenneef ta’uufi korri sabaa adeemsifatanis fudhatamummaa argachuu eeran.
ABOn erga yaa’ii waliigalaa adeemsisuun hoggansa haaraa filatee booda yeroon filannoo daran waan walitti dhiyaateef filannoo biyyaalessaa marsaa 6farratti hirmaachuu hindandeenye kan jedhan Jaal Ibsaan, “Hayyudureen duraanii ABOn filannoo biyyaalessaa marsaa 6farratti akka hinhirmaanne gochuufi rakkoo hoggantoota addichaa gidduutti uumame ture dafnee furuu dadhabuun filannicharratti akka hinhirmaanne nu taasiseera” jedhu.
Nuti karaa nagaafi seera qabeessaan qabsoo keenya ittifufna kan jedhan Jaal Ibsaan, “Kanneen karaa seeraan alaa qabsaa’anis addicha keessa turan. Filannicharratti hirmaachuu dhabuun keenya rakkoolee keessoo keenyaatiin waan ta’eef qaama quba ittiqabnu hinqabnu. Filannoocharratti hirmaachuu dhabuu keenya nu gaddisiisus murtee ummataa garuu ni kabajna. Filannoon biyyaalessaa marsaa ja’affaa haala rakkisaa keessatti adeemsifamus filannoowwan kanaan dura adeemsifamanirraa adda” jechuun ibsan.
“Paartiileen morkattootaa filannicharratti hirmaatan mo’amanis filannichi haqa qabeessa ta’uu ibsaniiru. Nutis filannichaan ala taanee filannichi haqaqabeessa miti jechuu hindandeenyu. Filannochi biyyattiidhaaf jalqabbii gaariidha” jedhan.
Gara fuulduraatti ABO jaarmiyaa dimokraatawaafi gurmuu dargaggootaafi kutaalee hawaasaa maraa ta’ee filannoo marsaa ittaanurratti hirmaachuuf jabaannee hojjenna kan jedhan Jaal Ibsaan, akkasumas paartii biyyaalessaa ta’ee miseensota sabootaafi sablammoota biroo of keessatti hammatee socho’uufis kan tattaafatu ta’uu eeran.
Qabsoon hidhannoo kana booda barbaachisa miti kan jedhan Jaal Ibsaan, paartiinsaaniis isaanis karaa nagaatiin qofa qabsaa’uun jalqabbiin amma jiru akka cimuuf kan hojjetu ta’uu beeksisaniiru.
Gaazexaa Bariisaa Adoolessa 17/2013


text:
Meeshaan Qorannoo Laabiraatoorii COVID19 Magaalaa Mattutti hojii eegale.
Waxabajjii,8/2012 Meeshaan Qorannoo Laabiraatoorii COVID19 Magaalaa Mattutti hojii eegaleera. Hooggansi olaanoon Godina Iluu Abbaa Boor bulchaa Godnichaa inj. Girmaa Raggaasaan fi Perezedaantiin Yuunivarsiitii Mattuu Dr Indegenaa Abbabaa durfamuu wiirtuu qorannichaa daawwachaataniiru. Meeshaan qorannoo namoota COVID19 shakkamanii Godina Iluu Abbaa Boor Hospitaala Riferaalaa Kaarlii Mattuutti tumsa Mootummaan taasiseen galee jira. HospitaalichattiRead More →


text:
Siiraa-Lakk.2
Jaarraa 6ffaa keessaa haala Amantii Addunyaa
Kutaa darbe irraa itti fufuun haala amanti addunyaa jaarraa 6ffaa keessa ture ilaalla. Jaarraa kana keessa amantiwwan gurguddoo fi kitaabban durii ilmaan namaa dukkana keessa ni baasan jedhamanii yaaddaman, namoota fafee fi munaafiqotaaf taphaa fi baacoo ta’e jira. Biiftuun Islaama guddoon dhooyun dura dhalli namaa marsaa seenaa keessatti marsaa sadarkaa gadi aanaa keessa jiraataa turan. Dhimmoota amantii, diinagdee, siyaasaa, hawaasummaa fi jireenya isaanii guutuu keessatti jeequmsa guddaan rakkachaa turan. Wallaalummaan amantii fi yaada isaanii kan too’ateedha. Doofummaan, fedhiin qullaan, akka fedhan ta’uun, badiin, of-tuuluu fi cunqursaan amaloota jaahilliyah (wallaalummaa) ifa bahanii fi addunyaa namoota too’atan ta’anii jiru.
Amantiwwan samii irraa bu’an jireenya namoota keessatti bu’aa fi dhiibbaa homaatu kan hin finne ta’aniiru. Sababni isaas, kitaabban samii bu’an kanniin keessa micciruu fi jijjiran argame jira. Namoonni fedhii ofiitiin wanta kitaaba keessa hin jirre itti dabaluun ykn irraa hir’isuun kitaabicha jijjiran. Amantiwwan yeroo san babal’atanii fi sababa adda addaatin gatii dhabuun ilmi namaa dukkana keessa akka turuuf sababa ta’an mee muraasa isaanii haa ilaallu:
1-Yahuudaa- Amantiin yahuudaa kuufama waaqefannaa fi akkeessaa malee lubbuu tan hin qabne taate jirti. Amanti sanyii malee wanta biraati miti. Adduunyaaf ergaa guutuu baadhachuu, sabootaaf waamicha gochuu fi dhala namaatiif mararfannaan ishii keessa hin jiru. Amanti tana sababa ummata yahuudan ittiin olloomtee fi bulchiinsa jala turteen dhiibbaan guddaan irra gahe jira. Yahudoonni ummata ollaa kana irraa aadaa fi akkeessaa wallaalummaa isaanii fudhachuun amanti ofiitti makan. Barreessitoonni seenaa Yahuuda waa’ee kana ni amanu. Galmee hiikkaa Yahuudaa (Jewish Encyclopedia) keessatti wanta akkana jedhu dhufe jira: “Taabota waaqefachuu irratti nabiyoonni dallanuu fi dheekkamuun, taabota waaqefachuun nafsee Israa’elota keessatti akka lixe agarsiisa. Amantii dhugaa irratti hin hundoofnee fi shirkii ni fudhatan. [Kitaabni Yahuudaa] Talmudis yahuudan taabota gabbaruutti maxxanuu isaanii ragaa baha.” (Jewish Encyclopedia, Vol.XII, Page 568-69)[1]
Nabii Muhammad (SAW) ergamuun dura amantiin yahuuda sadarka gadi aanaa irra gahee jira. Kitaabban samii bu’an kan yahuudan harka qabduu garmalee micciramanii fi jijjiramanii jiru. Sababa kanaan, waa’ee Rabbii ilaalchise yaada sobaa of keessaa qabu.
2-Kiristaanummaa-Kiristaanummaanis yeroo jalqabaa irraa kaasee micciruu warroota daangaa darbaniin, hiikkaa wallaaltotaatiini fi Roomanota taabota waaqefataniin qoramte. Micciruun, jijjiramni fi hiikni badaan Kiristaanummaa keessatti argame tuulaa guddaa barsiisni Iisaa (aleyh salaam) jalatti awwaalamee ta’ee jira. Rabbiin tokkichoomsu fi hojii Isaaf qulqulleessuun duumessa gurraacha furdaa kana duubatti dhokatee jira.
Gochoonni shirkii baay’een Kiristaanumma keessatti argamanii jiru. İsaan keessaa adda dureen silaasen qajeelcha bu’uuraa Kiristaana ta’ee jira. Iyyasuus (nageenyi isarratti haa jiraatu) namoota gara Rabbii Tokkicha gabbaruutti waamaa ture. Garuu waaqa baay’ee waaqefachuun (polytheism) namoota inni itti ergame keessatti kan lixe fi hidda qabateedha. Kanarraa kan ka’e, Iyyasuusin booda amantiin waaqa baay’ee waaqefachuu maqaa kiristaanummaatin babal’ate jira. Namni Kiristaanaa tokko lubbuun isaa yoo wareegame, namoonni biroo nama kanaaf amala waaqaa kennuuf, siidaas isaaf ni dhaabu. Namoonni isaan qiddaase jedhaniin Kiristaanotaa fi Gooftaa jidduutti akka araarsitootatti ilaallamu.
Barreessan Kiristaanaa tokko waa’ee silaasee ilaalchisee akkana jechuun dubbata:”Dhuma jaarraa afraffaa irraa jalqabee amantiin silaase addunyaa Kiristaanaa fi yaada namoota keessatti kan gadi lixee fi akka amantii waligalaa ta’uun itti fufe. Akkaataa amantiin silaase kuni itti dhufee fi guddatee hanga walakkaa jaarraa kudha saglaffaatti malee hin beekkamu ture. (Kana jechuun Kiristaanummaa keessatti amantiin gooftaan sadii garuu tokko ykn silaase jedhamu akkaata itti jalqabamee fi guddate hin beekkamu ture. Iccitiin isaa beekkamu fi ifa bahuu kan jalqabe walakkaa jaarraa 19ffaati (bara 1850 booda).”[2]
Akkuma yeroo ammaa arginu Kiristaanumman ilma namaatiif ibsaa dukkana keessaa itti bahan ta’uu hin danda’u. Sababni isaas, hundee fi bu’uurri amanti diigamee fi wal dhayee jira. Hundeen amantii Rabbii Tokkicha gabbaruu fi Isatti waa qindeessu dhiisudha. Kiristaana keessa waa’ee Rabbii, Tokkichummaa Isaa fi amaloota Isaa ilaalchise wanti ifaa hin jiru. Wanta namaaf hin gallee fi sammuu namaa dhamaasutu keessa guute. Namni haala sirrii ta’een Rabbii isa uumee yoo hin beekinii fi itti hin amanin akkamitti dukkana keessaa ifatti bahuu danda’aa? “Rabbiin Gooftaadha, Iyyaasusis gooftaadha, Gabra’elis gooftaadha, garuu hundi isaanitu tokko” yommuu jedhan, kuni sammuu namaa hin dhamaasu? Kuni uumama Rabbiin ilma namaa irratti uumee fi sammuu sirrii waliin deemu waan hin dandeenyef yaanni silaase kijiba ta’uun ifaan ifatti beekkama. Garuu akkamitti kiristaanonni kijiba ifa bahe kana akka dhugaatti ilaalun itti amananii? “Afalaa ya’aqiluun (sila hin hubatanii)?” Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Gabbaramaan keessan Gabbaramaa tokkicha. Isa malee haqaan gabbaramaan hin jiru, [Inni] akkaan mararfataa, rahmataa godhaadha.” Suuratu Al-Baqarah 2:163
Kana jechuun Gooftaan keessan Gooftaa Tokkicha. Inni hiriyyaa, gargaaraa, fakkaataa fi dorgomaa hin qabu. Dhugaan kan sodaatamu, jaallatamu, garmalee kabajamu, sagadamuufi qabu, waa hundaa irraa kadhatanii fi kajeelan Isa malee hin jiru. Iyyasuus gooftaa miti. Sababni isaas, Iyyasuus (nageenyi isarratti haa jiraatu) ilma namaa waan ta’eef nama fakkaata, dachii fi samii hin uumne, mataa isaatinu uumamaadha. Uumamaan Uumaa waan hundaa uumuu ta’uu danda’aa? Makhluuqni (Uumamni) dachii fi samii booda uumame uumaa ykn gooftaa samii fi dachii ta’uu danda’aa? Kanaafu, Rabbiin Gooftaa keessan Tokkicha kan ta’eedha. Fakkaataa hin qabu, dachii, samii fi wantoota isaan keessa jiran hundaa kan uumedha. “Iyyasuus gooftaadha” yoo jettan, mee wanta Iyyasuus uumee nutti agarsiisaa? Samii, dachii fi ilmaan namaa uumee jiraa? Rabbiin waliin uumee jira yoo jettan, Rabbiin Tokkicha gargaaraa, fakkaataa fi hiriyyaa kan hin qabneedha. Qur’aana keessatti: “Jedhi ‘Faaruun Kan Rabbi ilma hin godhatiniiti, Kan mootummaa keessatti shariika (hirmaataa) hin qabnee fi dadhabbinna irraa ka’e gargaaraan kan Isaaf hin jirreeti.’ Guddisu Isa guddisi.” Suuratu Al-Isra 17:111 (Rabbiin shariika Isa waliin qooda fudhatuu fi gargaaraa Isa gargaaru hin qabu. Inni waan hundaa irratti Danda’aadha. Guddisu Isa guddisi-jechuun amaloota gaggaarii Isaa beeksisuu fi maqaalee Isaa gaggaariin Isa faarsun kabaja guddaan Isa kabaji.) Wanta kaafironni jedhan irraa Rabbiin qulqullaa’e olta’e.
3-Majuusaa-Jalqaba jaarraa 6faa irraa eegalee amantin Majuusaaa jedhamu kan babal’ateedha. Majuusaan wantoota uumamaa keessumayyuu ibidda waaqefachuun beekkamu. Manneen ibiddi itti waaqefatamu bakka adda addaatti ijjaarramanii jiru. Manneen kanniin keessatti namoonni ni sagadu, qajeelfama jabaa hordofu. Garuu alatti waan fedhan hojjatu. Kanaafu, isaanii fi namoota amanti hin qabne jidduu garaagarummaan homaatu hin jiru jechuudha. Itti gaafatamtoonni Majuusaa guyyaatti si’a afur aduu waaqefachuun isaan irratti dirqama godhame ture. Kanarratti dabalate addeessa, ibiddaa fi bishaan waaqefatu. Ibiddi gonkumaa akka hin bannee fi bishaaniin wal tuquu irraa akka eegan dirqamni isaan irra kaa’ame.
Majuusaan Iraan yommuu sagadan gara ibiddaa garagalu. Mootiin dhumaa Yazdajird jedhamu gaafa tokko aduun kakatee akkana jedhe, “Ani Aduu gooftaa guddaa taaten kakadha.” Hordoftoonnis dhugaa isaanii mul’isuuf aduu waaqefatu. Wanti Majuusaa jaarraa fi gadaa hunda keessatti tokko godhu, gooftota lamatti amanuudha. 1ffaa- Ifa ykn gooftaa kheeyri, 2ffaan immoo “Dukkana” ykn gooftaa sharriiti.
4-Budihizim– Amantiin kuni immoo Hindi fi jiddu gala Eeshiyaatti hordofamaa ture. Hordoftoonni Budihizim iddoo deeman hundatti taabota baadhatanii deemu. Iddoo kamuu yoo qubatan siidaa ni hojjatu, fakkii ni kaasu.
5-Barhamanizim-Amanti Hindi isa duraaniti. Amantin Barhamizim hundee amanti Hindu’izimiti. Wantoota waaqefatan baay’ee qabaachun amanti beekkamedha. Shakkii tokko malee Hindu’izimi fi Budihizimin amanti taabotaati. Wantoota baay’ee gabbaru (waaqefatu).
6- Jaahilliyah Arabaa– Araboonni gadaa durii amanti Ibraahimitti amananii fi lafa isaanii keessa Manni Rabbii qulqulluun dhaabbate, yeroo Nabiyyiin (SAW) ergamuu hedutti taabota (sanama) waaqefachun qoramanii jiru. Sababni isaas, gadaan isaanii gadaa nabiyyummaa irraa waan fagaatef. Arabiya keessatti sanamni garmalee baay’ate. Shirkii keessatti ol deemun Rabbii gaditti gabbarama baay’ee godhatan. Gosni hundi sanama ofii qabu. Inumaa hanga manni hundi sanama gabbaru godhatan gahan. Ka’abaa keessaa fi naannaawa ishiitti gara sanama 360 ture. Dhagaa filatanii waaqefatu, urjiilee, Malaykootaa fi Jinnootas ni waaqefatu turan.
Naannawa Nabiyyin (SAW) ergamuuf hedutti namoonni addunyaa galaana taabota gabbaruu keessatti taranii jiru. Miseensi amantii hundaa-Kiristaanumma, Yahuudaa, Budihizm, Barhama fi Jaahiliyyah Arabaa- kamtu irra taabota akka qulqulleessu fi ol guddisu arguuf waan wal dorgomaa turan fakkaatu. Akka waan dirree farda gulufsiisan irratti wal dorgomaniiti.
Ergamaan Rabbii (SAW) babal’inna wallaalumma yeroo sanii gaafa tokko dubbii isaanii keessatti akkana jechuun ibsan:
“Dhagayaa! Gooftaan kiyya wanta har’a kana na barsiise irraa wanta isin wallaaltan akka isin barsiisu na ajaje jira: Qabeenyi hundi Ani gabrichaaf kenne halaala. Gabroota Kiyya hundaa hunafaa’a gochuun uume. (Hunafaa’a jechuun uumamaan gara Rabbii Tokkicha gabbaruutti qajeelu fi shirkii irraa fagaachudha.) Garuu sheyxaanonni itti dhufanii amantii sirrii isaanii irra dabsan, wanta isaaniif halaala godhe haraama isaan irratti godhan. Wanta Ani ragaa irratti hin buufne akka Natti shaarrakan (qindeessan) [sheyxaanonni namoota] ni ajajan.” Rabbiin gara namoota dachii keessa jiranii ni ilaale. Arabaa fi Araba kan hin taane hundaa ni jibbe, haftee warra kitaabaa keessaa malee. (hafteen warra kitaaba kunniin warra Tokkichumma Rabbitti amananii fi Isa qofa gabbaranidha.)” (Sahiih Muslim 2865)
Hadiisni kuni dhalli namaa karaa adda addaatin akka jallatee fi karaa sirrii irraa akka bahe agarsiisa. Kan akka Rabbiin waliin waan biraa gabbaruu, shari’aa Isaa achi darbuu, fooyyessitoonni amantii samii irraa bu’anii baduu fi ummata jallinna keessatti dhiisudha. Kanaafu, hadiisa armaan olii irraa Islaamni amanti haqaa ilmaan namaa hundi irratti uumaman akka ta’ee fi amantiwwan biroo baaxila akka ta’an hubanna. Sababni isaas, Islaamni amanti Rabbi tokkicha gabbaru irratti ijaarramee fi shirkii (Rabbiin waliin waan biraa gabbaruu) garmalee dhoowwudha. Amantiwwan biroo immoo Rabbii gaditti waan biraa gabbaru irratti waan hundeefamaniif baaxila. Baaxila jechuun wanta dhugaa (haqa) irratti hin hundeefamnee fi faayda hin qabneedha. Rabbiin qofa gabbaruun (tawhiinni) haqa hundarra caaludha. Rabbiin ala waan biraa gabbaruun (shirkiin) immoo baaxila baaxiloota hundaa caalaa badaa ta’eedha.
“Jedhi, ‘Haqni dhufe, baaxilli dhabame. Dhugumatti baaxilli dhabamaa ta’eera.’” Suuratu Al-Israa 17:81
[1] Siiratu Nabawi– fuula 60, Abul Hasan Nadawi
[2] Madda olii-61
As-Siiratu Nabawiyyati–fuula 15-18, Alii Muhammad Sallaabi [Arabic]
Noble Life of The Prophet [English] 1/25-28


text:
Humni Gonkumaa Furmaata hin tau!
Obbo Odaa Gadaa, Ireland Irraa!
Siyaasni Itoophiyaa isa akka koo achitti dhalatee guddate mitii isa takkaa biyyaa sana deemee hin argineyyuu hedduu yaaddessaa jira. Manootni hedduun biyyaa kana rakkina dinagndee fi hawwaassummaa ishee midiyaa irraa dhaga´ani hedduu gaddu. Kana irratti yeroo biyyi kun rakkoo siyaasaa, bulchiinsaa fi nageenyaa itti dabalanii dhaga´ni hedduu isaan dhiba. Sakkoon biyya sanaa fi rakkoon uumatoota biyya sana jiraani mana akka koo achi jiraatee beekuuf hedduu cimaa dha. Rakkooleen himamanii hin dhumne xinnaa fi guddaan godaa hamma gubbaatti biyyattii liqmsee jira. Rakkoon kun magaalaa fi baadiyyaa yookaan saba kana fi saba sana utuu hin jenne hundaa hudhee dhalootaa gara dhalootaatti darbaa jira.
Biyyi Itoophiyaa jedhamtu akka biyyaatti garuu biyya badhaatuu dha. Biyya bunni jalqaba itti argame, biyya haala qileensaa qonnaa fi horsiisaaf mijuu tau adda addaa, qabeenya albuudaa fi humna namaa biyya sanaaf miti kan biyya biraafuu bu´u qabdi. Haa tau malee utuu data biyyota addunyaa ilaallee Itoophiyaan warra iyyeeyyii jedhaman biyyoota lama sadii keessaa ishee tokko dha. Itoophiyaan barnootaan, dinagdeen, tajaajila nagaan biyya baayyee rakkoo guddaa qabu dha. Waan qabeenyaa fi guddina ittin madalaan hundaan gara gadii jirti. Kana malees rakkoo hawaasaa kan ta´an kan akka dafanii du´uu, dhukubaa fi iyyummaan uummatni ishee hedduu digraa keessa jiru dha.
Rakkooleen kun eessaa maddu? Kun gaaffii sirrii eenyuyyuu gaafatu dha. Gaaffiin kun kan warra biyya sana jiraatani lammiiwwan biyyatti qofaan gaafatani miti. Gaaffii kana warri ollaa biyya kanaa jiran Itoophiyaan akkam ooltee akkam bultee jedhanii iyyaafatu. Warri biyyi isaanii guddate kan rakkoo biyya isaan gara guddaa irra bahani kan akka warra Awuroophaa, Ameriikaa fi Chaanyaallee gaaffii kana sababa addaa addaaf gaafatu. Warri kaan dhimma isaaniitiif yoo gaafatani warri kaan immoo dhimmuma uummata biyyaa kanaa yaadda´anii dhimma kana ordofu. Dhimma kana hunduu haa orfodani malee, hunduu haa iyyaafatani malee kan akka lammii Itoophiyaa tokkoo dhimamee, cinqamee galgalaa fi ganama qo´atuu fi iyyaafatu hin jiru.
Anis jireenyaan biyya sana irraa fagaadhuyyuu, tarii deebi´ee achi jiraachuuf yoo carraan hin jiraanneeyyuu yeroo hundaa waayyeen biyya ani itti dhaladhee guddadhee kanaa anas maatii koos ni cinqa. Yeroo hundaa maaltu tae, maaltu dhabale, maal wayya jechuun keenya hin hafne. Namni waan baayyee jaallachuu danda´a garuu kan hamma biyya ofii laphee namaatti dhihaatu hin jiru. Biyya yeroon jedhu tabbaa, dachaa, diree, bishaanii, nyaata, aadaa, afaan, uummataa fi haala jireenya uummatchaa dabalata. Biyyi waan hedduu of keessa haa qabaatu malee kan laphee namaatti dhihoo jiru immoo uummata dha. Jireenyi uummata sanaa nageenyi, guddinnii fi abdiin uummata sanaa nagaa fi tasgabbii biyya sanaatti hidhata.
Yoo nagaa fi tasgabbiin hin jiraanne rakkoo hedduutu itti aana. Du´a, baqachuu, hidhaa, beela, fi gidiraatu irraa fi jalaan wal guuree uummata sana irratti fe´ama. Yoo nagaan hin jirre nagaan hin hin dhufu! Nagaa humnaan eeguun humna biraa fidha. Bakka seeraan utuu hin taane humnaan nagaa eegan, bulees humna biraatu bakka bua. Yeroo biyyi tokko humna qabeessa tokko biraa gara hunda qabeesaa biraatti dabartuu seerrii bakka hin qabu. Bakka seerri bakka hin qabnetti immoo nagaan hin argamu. Seenaa biyya Itoophiyaa yoo ilaallee kan hubannu baroota dheeraaf abbaa hunaa tokko biraa gara abbaa humnaa tokkootti daddarbaa dhufuu isaati. Abbaan hunmaa maqaa seeraatiin kakata malee seeraa hin beeku. Yeroo hundaa seeratti kolfa, abbaa seeraatiin gowwaa jedha. Amma abbaan humnaa isa caalu dhufutti kan seera tumee daaku abbaa humnaa kana dha. Abbaan humnaa inni dhufu kan sana caalu malee kan wayyu hin tau. Seera mootummaa haaraa, humna haaraa, maqaa haaraa, jechoota haaraa, bulchiinsa isaaf tolu haaraa fidhee dhufa. Uummatni fi seerri silayyuu humna dhabeeyyii waan ta´aniif kan ittiin mariatuyyuu hin jiru. Kanaaf jedhee abbaan humnaa kun abbaa humnaa biraa dhala. Seeraa mootummaa kan uumus kan diigus abbootii humnaa kana dha. Silaa utuu seerrii fi uummatni humna qabaatani kan diigu kan jijjiiru uummata fi seera turan. Jarri kun bakka abbaan humnaa jirutti naafoo dha. Ijas afaanis hin qabani. Dubbachuu hin danda´ani, dubbatanis dubbii dha.
Rakkoon biyya Itoophiyaas rakkoo abbaa humnaa tokko irraa gara abbaa humnaa biraatti ce´uu ti. Kanuma dhihoo yoo fudhane Dargiin humnaan dhufe humnaan kufe. DHDOUn humnaan dhufe humnaan kufe. Partiin Badhaadhinaa humnaan dhufe. Kanuma dhihoon jedhe malee Dargii kaasnee yoo gara boodaatti demne warra abbaa humnaa malee warra abbaa seeraa hin arginu. Keesumaa haala biyyi Itoophiyaa jedhamtu kun ittiin ijaaramteen wal qabatee Minilik abbaa humnaa taee seenaan beekama. Biyya ijaaruun badiis rakkoos hin qabu, rakkoon biyyi sum akkamiin ijaaramtee dha. Ijaarsi biyyaa fi ijaarsi mootummaa wal fakkaata. Lachuu yoo humnaan ijraaranii seeraan utuu hin taane humnaa eegina jedhan, humnatu jara lachuu diiga.
Muummichi Ministeera Dr. Abiy Ahmed maraanmartoo humnaa kana waan galeef natti fakkaatee ture. Yeroo gara calqabaa humnaan biyyaa eeguun akka hin danda´amne, nagaan humnaan akka hin argamne, seera malee karaa sirriin akka hin jirre gadi fageenyaan haasa´aa turan. Kana irraa kan kae kan eenyuu haaluu hin dandeenye waan gurguddaa hojjetanii turan. Wal diddee seeraan hiikuu, haasaa fi mareen rakkoo furuu, seeraan mormanii mouu fi mo´amuu kanaa fi kana kan fakkaatani irratti haasa´a fi godhaa turani. Obbo Lammaa Magarsaa yeroo sana “Gooftaan Keenya Uummata dha” jedhanii ol aantummaa seeraa fi uummataa haasa´aa turani. Yeroo sana ana dabalatee, hedduun manaa biyyattii kanaaf adduun dhugaa baate jedhanii abdii fi hawwii isaaniin gulufanii turrani. Yeroo sana uummatni abbaa seeraa ti, abbaa mirgaa ti jedhamee ture. Namootni kana akka amanan kan godhe keessa tokkoo fi inni guddaan karaan Dr Abiy fi gaareen isaan ta´itaatti ittiin dhufan warra isaaniin duraa irraa amma tokko waan adda ta´eef ture.
ADWUIn humna Qeerroo fi qabsoo uummatoota biraan dhiibamee taa´itaa haa qabatu malee gareen amma ta´itaa irra jira warra uummatni irratti ka´ee of irraa dhiibaa ture keessa turani. Haa tau malee gareen kun hammi tokko gaaffii uummataa fudhachuun of jijjiiranii gara aangootti dhufani. Yeroo sana humni isaanii dhuguma uummata ture. Aantee uummataa waan dafanii fudhataniif dhugumaa warra humnaa utuu hin taane warra uummataa fakkatanii turani. Haa tau malee boodana keessa dubbiin akka yaadamee fi akka abdatame hin taane.
Paartiin Badhaadhinaa akka simbirroo Kuukkuu jedhamtuu ta´e. Kuukkuun hanqaakuu ishee mannee simbiraa biraa keessatti dhokattee hanqaaqxi. Haati mannee sun haammattee ho´ina kenniteefii hanqaaquu Kuukkuu sana ijoollee ishee waliin yaafti. Cuuciin Kuukkuu garuu yeroodhuma dhaltee jalqabdee cuucii simbirroo warra kaan sana tokko tokkoon mannee keessaa gad daddarbattee kophaashee mannee keessatti hafti. Haati simbirruu sun ilmoo Kuukkuu kana itti rakkattee raammoo funaantee diina irraa eegdee guddifti. Yeroo xinnoo booddee ilmoo kanshee utuu hin taan dhala alagaa tauu barti. Yeroo sanatti humna ishee, ilmaan ishee fi yeroo ishee dhabedeetti. Kanaafi jettee mannii biraa, jireenya biraa lafaa kaastee jalqabdi. Yoo of hin eegne rakkoon darbe ammas itti deebi´uu ni danda´a. Gadhee lama kabalu jedhe Oromoon, yoo dadhabduu taate malee of irraa ittisuu ni dandeessi. Yeroo baayyee mannee isaanii bakka dhokataatti ijaaratu. Kanaafuu mana ishee isa itti aanuu bakka dhoksaa ta´etti ijaarratti.
Uummatni Itoophiyaa yeroo amma kana akka haadha simbraa Kuukkuun dogoggoree sanaa irra jira. Eeyyeen dhugaa dha ilmoon Kuukkuu sun simira sana haadha koo jettee hin fudhatu. Akka firaattuu hin ilaaltu. Simbirri sunis Kuukkuun addaan baateetti, lamatta walitti hin deebi´ani. Partiin Badhadhinaa akka ilmoo Kuukkuu sana jedhee ammaaf hin amanu. Eeyyeen dhugaa madaala hedduun Partii Badhadhinaa (PB) abbaa seerummaa qabu ture irraa gara abbaa humnaa ta´aa jira. Akka kanaan itti fufnaan akkuma Kuukkuu sana uummataa waliin adda galu. Garuu PBn ammallee carraa ittiin gara bara jalba isaatti deebiu isa dandeessisu hedduu qaba. Paartiin Badhaadhisaa gara abbaa humnaa irraa gara abbaa seeraatti deebiuun isaa rakkoo biyya sanaa furuu keessa isa guddaa fi isa jalqabaati. Yoo kun tae uummatni Itoophiyaa maraammartoo humnaa keessaa bahee heeraa fi seera qofaan buluu jalqaba jechuu dha. Kana jechuun immoo abbaan humnaa waan hin jirreef abbaa humnaa kan biraa kan isa diiguuf ijaaramu hin jiru jechuu dha. Haala kanaan biyyattiin gara seera qabeettii fi dimokraatoftuutti deemti. Hundaa kan murteessu seeraa fi saba qofaa waan tauuf humni bakka hin qabu. Seerri uummataa fi seerri mootumaa uummataa gadii fi humnaa oli ta´a. Seerota kana kan jijjiiru humna utuu hin taane uummata qofa ta´a. Kun immoo uummataaf waan mirgaa if humna kennuuf hunduu yaaddoo, shakkii fi sodaa malee wal qixxaatee waan seerri kennuuf qabatee waliin jiraata. Humni kun dhufee seera kana diigee mirga na sarba jedhu hin yaadda´u. Bakka bu´ootni inni filatu seera eeguu fi hojii irra oolchuuf malee seera jijjiiruuf akka hin taan beeka, seerri kan jijjiiramu uummata qofaan waan ta´eef. Kun hawwii fi abdii uummatoota Itoophiyaa hundaa ti.
Paartiin Badhaadhinaa yoo seera fi uummataaf waamamaa yoo tae yookaan yoo tauu fedhe, keessumaa biyyatti Itoophiyaa jedhamtu sana akkuma waadaa seene yoo ceesisuu barbaada tae abbaa umnumaa dafee dhaabee gara uummataatti deebiuu qaba. Akka amma bahee fi bahaa jiruun itti fufnaan uummatni Itoophiyaa akka haadha simbira sanaa fala biraa barbaaduun isaa hin hafu. Kun immoo maraammartoo humnaa sila jennu keessatti nu deebisa. Kun akka hin taanee mootummaan, Paartiilee fi humnaatni siyaasaa biyyaattii hundi warreen asii gaditti tuqaman kana dafee sirreessuu qabu.
Yaada koo yeroon xumuru, asii olitti yaada gurguddaa fi hedduu barbaachisaa ta´anitu kae. Rakkoon biyya keenya jeeqaa ture fi ammas jeeqaa jiru seeraan hutuu hin taane humnaan deebii kennuu yaaluu dha. Akka seeraanis hin deemne seera fi sirni uummatni filate waan hin jirreef rakkooleen sun bulchiinsa tokko irraa gara bulchiinsa tokkootti akka darbu taee jira. Rakkoolee kana furuun al-tokkoon akka hin danda´amne beekamaa dha. Darabeen hiikuudhaaf garuu rakkoo isa rakkoo warra kaaniif bu´ura ta´an adda baasanii jara bu´uura ta´an kana dura hiikuun itti-adeemnsa (approach) gaarii ta´a. Kanaafuu akka yaada koo ti rakkoon siyaasaa, rakkoon alaabaa, rakkoon daangaa, rakkoon ofiin of bulchuu, rakkoon wal-irratti ka´uu fi wal-irratti duuluu hunduu kan bu´uureffaman rakkoo sirna uumataan filame qabaachuu dhabuu irraa ti. Rakkoon kun rakkoo uummata mirga dhuwwatu waan taeef abbaan humnaa as bahee akka fedhe godhuu carraa kennaaf. Sirna uummataa waan hin jirreef seera uummataan seeramee, seera uummataan eegamus hin jiru. Bakka sirni uummataa fi seerri uummataa hin jirreetti sirna abbaa irree fi seera abbaa irree eegu qofaatu jiraata. Kuni immoo akkuma kanaan olitti ilaalle abbaa humnaa tokko irraa gara kan biraatti nu geessa. Kana waan ta´eef nagaa fi tasgabbiin waliin jiraachuu, wal-amanuu fi biyya tokko ijaaruu fi eeguu kan dandeessisan hunduu rakkoo keessa galee biyya sana gara ciramuutti geessuu danda´a. Baraa bara humnaan garanaa fi garasitti wal arkisaa fi wal-rakkisaa jiraachuu irra al-tokko dhaabbannee mari´annee gara nu baasuu danda´utti waliin deemuun gaarii dhan jedha. Akka yaada kootti mootumaa fi dhaabbolleen siyaasaa jiran gara filannootti deemuun dura dursanii sirna mootumaa kam akka tauu malu, waaee alaabaa fi daangaa naannoowwan gudduu jiruu, akkasumas lakkoofsa uummataa fi baayy´ina namootaa bakka isaan bu´u sagalee uummataatiin (Referendom) akka sagalee kennee murteessu godhuu qabun jedha.
- Haala siyaasaa biyyattii keessatti deemaa jiru sirreessuu—waaee seeraa fi humnaa akkasumas uummataa yeroo haasofnu waaee siyaasaa tuquun hin hafne. Rakkoo yeroo ammaa kana biyyatti qabatee gara hin taanetti deemaa jiru keessa inni guddaan rakkoo morkattoota siyaasaa irra gahaa jiru dha. Rakkoon waraanatti nu geese illee rakkoo kana keessa tokko dha. Yeroo amma kana dhaaba morkatoota siyaasaa kan morkattuu cimaa tauu danda´an rakkoo guddaa keessa jiru. Rakkoon ABO, KFO, ONLF, fi kaan irra gahaa jiru akka siyaasaatti kan fudhatamu miti. Seera eegisfina, seera cabsitani fi kan kana fakkaatuun miseensota dhaabotaa kanaa hidhuun, ajjeesuun fi dararsuun, keesumaa waajjiroota isaanii cufuu fi saamuun ifaadhumatti abbaa humnummaa ti malee seera eegsisuu akka hin taane beekamaa dha. Abbaan humnummaa tokko abbaa humnummaa biraa dhala, kun immoo biyya sana eessattuu hin ceesisu. Kanaaf miseensota mormitootaa hidhaa hiikuun dirqama ta`a. Fuuldura dhaabilee kanaa uumatnii fi uummatni qofaan akka murteessu uumataaf dhiisuu dha. Warra dhuguma yakkaan shakkaman yoo jiraatani wabii cimaan gadhiifamanii, akka biyya keessaa hin baanee goadhamnii hojii isaanii akka itti fufan godhuun beekumsa guddaa ta´a. Yoo yakkamoota ta`anii dhugaan gaafa bahu jarris murtoo isaanii argachuu danda`u.
- Mirgoota uummatni kanaan dura qabsoon argatani eeguu-Uumatoonni Itoophiyaa bara dheeraaf gidiraa abbaa humnaa jalatti dararamniiru. Gadi faageenyii fi bifti isaa garaagara haa tau malee kan cunqursitoota abbaa humnaa jalatti hin dararamni hin jiru. Kanaaf jecha yeroo yeroon qabsoo geggeessaniin mirgoota akka abba lafaa, mirga afaanii fi bulchiinsa ofii, mirga sabummaa fi aadaa ofii guddisuu, mirga dhala namummaa uumanaan qabani kanaa fi kana kan fakkaatani argatanii jiru. Kana argachuuf immoo lubbuu ijoollee isaanii kan bakka bu´a hin qabne kaffalanii, jireenya isaanii itti wareeganii, itti madaa´aniitu malee tola waan argame miti. Kanaafiyyuu uummatni mirgoota kana akka waan tola dhufee tokkoo akka laayyootti hin ilaalu. Mirgoota uummatootni argatan kana humnaan irraa fuudhuu yaaluun abbaa humnaa biraa dhala.
- Seera Mootumaa Biyyattii eeguu fi kabajuu-Seerri Mootummaa biyyaatti (Constitution) amma jiru kun uummatootni Itoophiyaa mirgoota dhiigan argatan keessa isa tokkoo fi isa guddaa dha. Namootni yaada salphaa qaban Seerri Mootummaa kun kan TPLF fi ABOn fidanii dhufan fi kan tolaan argame jedhanii haasa´u. Garuu dhugaan jiru TPLF fi ABOn gaafii uummataa qabsoon gaafatamaa ture deebisan malee kan mataa isaanii hin turre. Gaaffii kana keessaa tokko sabaa fi sablammiiwwan biyyatti mirga ofiin of bulchuu ture. Gaafii kana deebisuuf Dargiinuu gara dhumaa jala “Astedader Akkabaabii” jedhee kan akka Gambeellaa, Tigraay, Dirree Dawwaa uumee ture. Sun garuu gaaffii isa uummatni gaafachaa jiru dhoksuuf kan godhame ture. Sana booddee qabsoo ijoolleen Oromoo, Tigrey, Amhaaraa fi warri kaan hunduu kara karaa godhaniin lammiiwwan biyyatti mirga ofiin of bulchuu amma tokko argatanii jiru. Kana keessa aadaa, afaan fi duudhaa ofii guddifachuun akkam mirgaatti Seera Mootumaa kana keessatti mirkanaa´ee jira. Seera Mootumaa kana ni diigna, Seerri kun baduu qaba warri jedan akka waan badii guddaatti, yakka guddaatti utuu gaafatamuu qabanii cal jedhamanii ilaalauun yaaddoo guddaa fidaa jira. Seeraa amma jiru yoo jijjiiruun babaachise uummata ´Referendum´ godhamee jijjiiramuu qaba. Seerrii Mootummaa warra bakka bu´oota uummataatiin jijjiiramuu hin qabu. Kun akka hin taaneef Seerri kun Seeraa Mootummaa kanatti dabalamuu qaba. Mootummaan biyyattii warra midiaa adda addaa irratti bahanii yakka Seera Mootummaa kana irratti deemsisan seeraan gaafachuu fi sirreessuu qabas.
- Sirna Federaalizmii akka ijaatti eeguu-Sirni Federaalizmii sirna qopha galeessa miti. Sirna bulchiinsaa adda addaatu jira. Biyyootn hunduu sirna haala uummata isaanii ilaaluun sirna bulchiinsaa tokko filatu. Akkuma beekamu Itoophiyaan sabaa sablammii 80 olitu keessa jiraata. Sabootni kun hunduu waan hedduu waliin haa qabaatani malee afaan aadaa fi duudhaa garagaraa qabu. Kana hundaa walitti cafaqanii haala tokkoon bulchun waan hin taaneef sirna garaagarummaa jiru eegee tokkummaa fi wal-qixxummaan waliin jiraachisu barbaachisaa taá. Kana kan falu immoo sirna Federaalizmii ti. Dhugaa dha haala itti hojii irra ooluu fi haala namootni adda addaa itti simatani rakkooo uumuu danda´a. Haa tau malee sun seera mootummaa cimaa taeen tinnisamee hojii irra oolchuun gaarii ta´a. Rakkoon kan jiru sirna sana keessa utuu hin taana akka itti simannuu fi hojii irra oolchunu dha. Kanaaf sirna kana akka sirna filmaata hin qabneetti eegamuu qaba. Yoo naaf hin tau jedhe uummata gaafatanii uummatni akka jijjiiru godhuu dha. Haala amma jiruun uummatni kam akka fedhu kana sana jechuun ni rakkisa ta´a. Kana hiikuuf filmaata biyyatti dura kan dursuu qabu uummatni Itoophiyaa sirna kamiin buluu akka fedhu ifaa ifatti filachuu qaba. Kana malee humnaan dhiiguun abbaa humnaa biraa dhala.
- Yakkamitoota uummaata walitti naqan to´achuu fi seeratti dhiheessuu-Biyya kana keessatti yeroo dheeraa kaasaa uumatni tokko isa biraa maqaa moggasuun arrabsuu fi hiraarsuun kan itti fufe dha. Haa tau malee mootummaan biyyatti kamuu seera baasee kana to´achuu kan yaale hin jiru. Namootni adda addaa miidiyaa mootummaas ta´e kan dhuunfaa irratti asi bahanii uummatootta, ooggana uummatoottaa, bulchiinsa yookaan naannoo uummatootaa, seeraa si sirna biyyatti akkasumas afaanii fi aadaa uummatoota kaanii yeroo arrabsani yeroo maqaa balleessani kan gaafatu hin jiru. Madala hedduun garuu gochaan jara kanaa yakka yammu tau garuu ragaa tokko waan fedhan haasa´anii namas, sabas yakkanii salphisu. Rakkoon kun kan maraammartoo arrabsoo uumu qofaa utuu hin taane uummattootni biyyatti akka nagaan waliin hin jiraanne, akka tokkummaa fi wal-qixxummaa hin yaadne kan uumuu waanteef badii guddaa kan fudu dha. Keessumaa arraabosuun Oromo fi Amhaaraa, Amhaaraa Tigree, Tigree fi Oromoo, Akksumas Amaaraa fi uummatoota kaan hedduu gidduu deemu waan seeraan hordofamee warri balleessan seeraan adabamuu barbaachisu dha. Seeraanan jedhe, humnaa miti. Humni abbaa humnaa biraa dhala.
- Mirga of bulchuu fi biyya bulchuu seeressuu fi sirreessuu-Biyyi keenya kun hamma hará abbaa humnaatiin bulaa turte. Akkuma beekamu abbootiin humnaa bakka biyyatti adda addaa irraa walitti haa dhufan malee abba humnaa tokko jalatti qabamnii ergamu turan. Kanaafis humna abbaa humnaa qabatanii bakka deemanitti humnaan bulchaa turani. Kana booddee kun cabuu qaba. Kana partiin amma biyya bulchaa jiru akka waadaa seene sanaan itti fufee abbaa humnaa balleessee humna uummataaf kennuu qaba. Uummatni Itoophiyya hunduu wal-qixa kan jennu yoo akka haala isaaniitiin naannoo isaanii ofiin biyya isaanii immoo wal-qixxumaan waloon bulchuu danda´ani dha. Uummatni tokko naannoo kamuu haa jiraatu naannoo sanatti filuu fi filamuu mirga guutuu qabaachuu qaba. Kan dabarsuu fi kuffisu uummata inni bakka bu´u dha malee humna kamuu tau hin qabu. Fakkeenyaaf aanaa Oromiyaa keessa tokko ganda 30 qaba haa jennu. Ganda lama keessa saba Amhaaraatu jira haa jennu. Aanaa kana bulchuuf yoo namani 30n ganda ganda irraa dhufuu qaba ta´a ganda Amaaraa lamman sana irraa Amaara lamatu dhufuu qaba. Akkanatti ganda isaaniitti of bulchuu dandau jechuu dha. Garuu aanaa sana irraa namani shani gara zoonii deema yoo ta´e warri Amaaraa sun dorgomuu dandauu qabu, garuu carraa zoonii deemuu dhabuu ni dandau. Sana kan murteessu uummata aanaa sanaati. Zoonii gara naannootti, naannoo gara federaalatti akkuma kanaan filuun sirrii ta´a. Fakkeenya biraa irratti aanaan tokko Oromiyaa keessatti yoo guutummaan Amaara ta´e kan bulchu warra achii filamee tau qaba. Sana jedhuun naannoon sum naannoo Amaaraa tae jechuu miti. Fakkeenyaaf Zoonii Oromoo kan Amaara keessa jiru akka fakkeenyaatti fudhachuu dandeenya.
- Lakkoofsa warra naannoo fi federaala irratti filamuu wal-qixxummaan (proportionaly) murteessuu– Uummatni Itoophiyaa hunduu wal-qixa. Wali- qixxummaan kun kan murtaa´u fi kan ittiin mirkanaa´u keessaa tokko akkam haala uummata isaatiin mootummaa naannoo fi federaalaa irratti qooda fudhachuu isaanii ti. Uummatni tokko humna qaba, afaan isaa dagaageera, aadaan isaa beekamaa dha, baayyina qaba, miidiyaa qaba jedhamee kan filamu yoo tae dogoggora dha. Rakkoo dinagdee irraa kan kae bakka bu´oota baayyee federaalatti galchuun hin dandaa´amu ta´a. Haa tau malee sabaa fi sablammiiwwan 80 jiru jedhaman sana hundaa keessa yoo xinnaate nama tokko federaalaa keeessa bakka bu´aa akka qobaat godhuun ni dandaa´ama. Bakkoota hedduutti namoota 50,000tu nama tokko parlamaatti filata. Kun saboota warra akka Oromoo fi Amaaraa biratti rakkoo hin qabu. Uumatoota walii galli lakkoobsa isaanii 50,000 hin tane biratti garuu rakkoo ta´a jechuu dha. Boordiin filnnoo kana seeraan hiika itti barbaaduu qaba. Garuu kun karaa wal- qixxaataa (Fair) taeen murtaauu qaba. Uummatni tokko baayyate jedhamees xinnaate jedhamees haala adda taeen ilaalamuu hin qabu. Garuu boordiin filammoo lakkoobsa uummataa kan dinadgee irratti hundaa´ee murteessu sun haala wal-qixa taeen uummatoota hundaaf hiramuu qaba. Kun walii-gala feederaalaa qofaatti utuu hin taane naannoo uummatootni biroo keessa jiraatani kan akka Kibbaa, Zoonii uummani heedduun keessa jiraatani kan kaa Finfinnee irrattis hojii irra ooluu qaba.
- Duula naannoon tokko kan biraa irratti godhu gonkomaa dhabbachuu qaba– akka seeraatti naannoon lama sadarkaa bulchiinsaa wal qixa irra jiru. Garuu yeroo darbe bulchitoonni naannoo Tigray naannoolee biroo kan akka Oromiyaa fi Amhaaraa irratti hedduu dalagaa turani. Sun sirrii miti yoo jenne hará kan godhamaa jirus sirrii miti. Haala amma jiruun naannoon Amhaaraa humnaan naannoo Tigray qabatee irratti dhaabachaa jira. Naannoo Benshangul guzi yeroo hedduu hedhattoota Amhaaraan weerarame kan jedhus ni dhaga´ama. Kun gonkumaa seeraa fi sirrii mitii. Abbaan humnaa abba humnaa biraa dhala. Kun immoo un hin ceesisu. Yoo Amhaaraan mirga qabaate seeraan gaafachuu qaba. Luther akkas jedhe ture.
- “Injustice anywhere is a threat to justice everywhere.” Martin Luther. Hiikni isaa dabni bakka taee, daba bakka hundaa ti. Jedha.
- Uummatni dangaa irra jiru garamitti akka buluu fedhu haa filatu–Itoophiyaan biyya tokko dha. Kanaaf uummatni tokko asitti buli yookaan achitti buli jechuun rakkoo uumu ta´a. Yoo uummantin gidduu naannoo lamaa jiru kun mirga naannoo uummachuu hin danda´u ta´e, gara tokkotti fedhii isaatiin filchuu qaba. Fakkeenyaaf rakkoon Raayyaa, Qimaantii, Tsegedee fi kan biroo gaaffii uummataa ´Referendum´, gara Tigray yookaan gara Amhaaraatti ofii filachu dandauu qabu. Naannoon Tigray akka godhe yoo sirrii hin taane kan amma Amaaraan godhaa jirus sirrii miti. Humni abba humnaa kan biraa dhalcha.
- Waa´een alaabaa biyya sanaa ifaa ifatti kaa´amuu fi seeraan eeguu qaba- Alaabaan biyya tokkoo fi mallattoo guddaa dha. Abaalaa fi Kaartaan biyya tokkoo waan hedduu wal irraa ergifatu. Biyyi tokko kan beekamtu lamman kanaani. Garuu uummatni alaabaa biyyaa irratti fi daangaa irratti walii hin galle waliin biyyi ijaarrachuu ni rakkata. Haala amma jiruun Itoophiyaan alaabaa humnaan kaa´ame malee alaabaa seeraan eegame hin qabdu. Naannoo tokko tokkotti alaabaa seera hin qabne kan filatani yeroo tau naannoo kaanii immoo kan dhaba siyaasaa jaallatanii akka alaabaa isaaniitti filatu. Haala kana irraa kan kae alaabaan tokko ta´e saboota kana biratti fudhatama daba jira. Waan uummatni hin jaallanne tokko itti feuun hin dandaámu, gaariis hin tau. Kanaafuu waaee alaabaa biyyaa kana qo´annoon godhamee kan hundaa walitti fiduu danda´u fi kan fudhatama argachuu dandau akka alaabaa biyyaatti kaa´amuu qaba. Sana booddee alaabaa filatame sana eeguun dirqama ta´a. Kana biratti dhaabni siyaasotaa fi naannooleen alaabaa filatani godhachuu dandau. Haatau malee kan alaabaa federalaan wal-fakkaatu akka hin qabaanne seeraan dhowwamuu qaba.
- Gaaffiileen uummattaa xiyyeeffannaa kennameefii deebii argachuu qaba- Uummattootni biyyattii hundaa gaafii garaa garaa gaafachuu malee deebii argachuun hin mul´atu. Kan nama dhibu garuu gaaffiin uumatootaa kun waanuma mirga isaanii malee kan uummata biraa yookaan namaa biraa tuqu miti. Gaafii daangaa, gaaffii afaanii, gaaffii ijaaramuu, gaaffii misoomaa, gaaffii abbaa mirgummaa kana kana kan fakkaatani dha. Fakkeenyaaf uummatni Oromoo abbaa mirgummaa Finfinnee irratti qabu seeraan ilaalamee hin beeku. Gaaffiin warra Agew, fi Qimaant akka gaaffii uummataatti fudhatamee hin beeku. Tiruun bilte lafee taate akkuma jedhamu, uummatni gaaffiin mirgaa gaafatee heebii seeraa dhabe deebii humnaan barbaaddachuun isaa hin hafu.
- Siyaasini biyyattii gara siyaasaa seeraan deggerameetti deebiuu- Haala amma jiruun biyyaattiin akka biyya tokkootti turuun yaaddeessaa fakkaata. Baayyinni dhaabota isaayaa rakkoo tokko yoo tau, yaadaa addaa addaa qabatanii uummatatti yeroo dhihaatani uummatni fedhii siyaasaa dhabuu danda´a. Kun rakkoo chimaa keessa kan biyyattii galchu ta´a. Kanaafuu akka kanaan olitti ibsametti hunda dura uummatni biyya sanaa sirna kamiin akka waliin jiraachuu fedhu dursee murteessuu qaba. Erga sirni uummatni ittiin waliin jiraatu murtaaee booddee dhaabotni siyaasaa fuula sirna kanaan hin ijaaramine seeraan diigamuu qabu. Kan biraas yeroo ijaaraman sirna uummatni filate kana kan hordofani tauu qabu. Fakkeenyaaf yoo uummatni Itoophiyaa hark caalaan federalizimii filate dhaabni siyaasaa federalizimii hin hordofine hin seeraan ayyamanu jechuu dha. Hamma uummatni sirna ittiin bulu filatutti dhaabotiin siyaasaa sagantaa siyaasa isaanii harka guddaan (Fakkeenyaaf harka 75% wal -fakkaatani) seeraan akka walitti makaman godhamuu qabu.
- Siyaasni biyyattii biyya tokko ijaaruu qaba-Erga uummatni sirna ittiin bulu filatee, sirna sana irratti hundaa´anii dhaabotni siyaasaa ijaaraman hundi biyyaa tokko ijaaruu irratti hojjechuu qabu. Uummatootni biyyatti sirna isaanii ofii isaaniin filachuun rakkoo siyaasa biyya sanaa hedhuuf furmaata kenna. Yeroo amma kana garuu uummatnis taee dhaabotiin siraayaa tokko tokko waan biyya tokko ijaaraa jiran hin fakkaatani. Kun rakkoo biyyattii keessaa isa guddaa taee jira. Rakkoon biyya tokko ijaaruu dhabuu kun kan dhalatu rakkoo mirgaa, rakkoo daangaa, rakkoo alaabaa, rakkoo sirnaa fi seera bulmaata biyyatti tuffachuu fi eeguu dhabuu irraa kan dhalate dha. Kana yeroo amma humnaan gara fedhii ofiittii dhiibaa jiraachuun argamaa jira. Kun immoo waan eessanuu nama geessisu miti. Uummatni mirgaa if bilisummaa fedhu, amma sana argatutti hin rafu. Kanaafu bu’aan fedhii uummataan ala deemaa jiru kan dhalu yoo jiraate dua, badii qabeenyaa, yeroo gubuu fi rakkina dha qofaa dha. Martin Luther ammas akkas jedhee ture. “You can kill the dreamer, but you can’t kill the dream.” Hiikni isaas “Abbaa mul’ataa ajjeesuu ni dandeessa ta’a; garuu mul’ata ajjeesuu hin dandeessu.” Jechuu dha.
Yaada koo yeroon xumuru, asii olitti yaada gurguddaa fi hedduu barbaachisaa ta´anitu kae. Rakkoon biyya keenya jeeqaa ture fi ammas jeeqaa jiru seeraan hutuu hin taane humnaan deebii kennuu yaaluu dha. Akka seeraanis hin deemne seera fi sirni uummatni filate waan hin jirreef rakkooleen sun bulchiinsa tokko irraa gara bulchiinsa tokkootti akka darbu taee jira. Rakkoolee kana furuun al-tokkoon akka hin danda´amne beekamaa dha. Darabeen hiikuudhaaf garuu rakkoo isa rakkoo warra kaaniif bu´ura ta´an adda baasanii jara bu´uura ta´an kana dura hiikuun itti-adeemnsa (approach) gaarii ta´a. Kanaafuu akka yaada koo ti rakkoon siyaasaa, rakkoon alaabaa, rakkoon daangaa, rakkoon ofiin of bulchuu, rakkoon wal-irratti ka´uu fi wal-irratti duuluu hunduu kan bu´uureffaman rakkoo sirna uumataan filame qabaachuu dhabuu irraa ti.
Rakkoon kun rakkoo uummata mirga dhuwwatu waan taeef abbaan humnaa as bahee akka fedhe godhuu carraa kennaaf. Sirna uummataa waan hin jirreef seera uummataan seeramee, seera uummataan eegamus hin jiru. Bakka sirni uummataa fi seerri uummataa hin jirreetti sirna abbaa irree fi seera abbaa irree eegu qofaatu jiraata. Kuni immoo akkuma kanaan olitti ilaalle abbaa humnaa tokko irraa gara kan biraatti nu geessa. Kana waan ta´eef nagaa fi tasgabbiin waliin jiraachuu, wal-amanuu fi biyya tokko ijaaruu fi eeguu kan dandeessisan hunduu rakkoo keessa galee biyya sana gara ciramuutti geessuu danda´a.
Baraa bara humnaan garanaa fi garasitti wal arkisaa fi wal-rakkisaa jiraachuu irra al-tokko dhaabbannee mari´annee gara nu baasuu danda´utti waliin deemuun gaarii dhan jedha. Akka yaada kootti mootumaa fi dhaabbolleen siyaasaa jiran gara filannootti deemuun dura dursanii sirna mootumaa kam akka tauu malu, waaee alaabaa fi daangaa naannoowwan gudduu jiruu, akkasumas lakkoofsa uummataa fi baayy´ina namootaa bakka isaan bu´u sagalee uummataatiin (Referendom) akka sagalee kennee murteessu godhuu qabun jedha.
Nagaan turaa!
Odaa Gadaa, Ayerlaand irraa.


text:
Hidhata al-Qaida kan ta’e al-Shabab haleellaa sanaaf itti gaafatama fudhachuu dhaan weerara waraana kenyaatiin Somalia keessatti ta’een ajjeefamuu musliimotaa ijaa ba’uufi jedhee jira.
asgiida Jumia kan Nairobi jiru irraa hayyuu Islaamummaa kan ta’an Abdullahi Galkayo akka jedhanitti karoorri shrororkeessotaa kun amantii waliin wal hin argu jedhan.
Islaamummaan maal akka ta’e beektaa? Islaamummaan amantii nagaa ti. Maqaa dhumti Islaama jedhu iyyuu nagaa jechuu dha. Ilbiisa illee ajjeesuun si irra hin jiru. Yoo nama ajjeefte guutummaa addunyaa ajjeeftee jedha amantiin Islaamaa jedhan.
Kaayyoon shororkeessotaa uummata Keenyaa addaan qooduuf yoo ta’e jedhan Galkayon itti hin milkoofne.
Gama biraatiin imoo lammiiwwan Ameerikaa hidhi dhalata Somalia kanneen kutaa Minnesota keessa jiaatan al shabaabiif namoota fuluun yaaddoo yeroo dheeraa qabee jiruu jedhan.
Gareen lammiiwwan Ameerikaa hidda dhalata Somalia Ka Joog jedhamu tuuta oduuf Minneapolis keessatti ibsa kenneen haleellaa gareen shororkeessota al shabab galma gabaa Nirobi irratti raawwate namoota balleessaa hin qabaanne galaafate balaaleffatee jira.
Akka gabaasa jiruutti kanneen haleellaa geessisan hagi tokko Minnesota irraa ta’uu ibsa garuu hin mirkanaa’in jira.
Akka angawoonni US jedhanitti garuu erga bara 2007 qabee lammiiwwan Ameerikaa hiddha dhalata Somalia ta’an kanneen 20-40 ta’an gama Somaliatti imaluu dhaan al shababitti makamanii kaan isaanii achitti du’an.
Hoogganaan garee Ka Joog Mohamed Farah akka jedhanitti lammiiwwan Somalia kanneen Minnesota fi naannoo addunyaa jiraatan irra jireessi shororkeessummaa hin deggeran.
Hawaasi martinuu ofii namoota gaarii hin taane of keessaa qabu. knaaf ilaalchi lammiiwwan Somalia gaarii ta’an kanneen guutummaa keessa jiraataniif jiru akka hin banne mirkaneeffachuu qabna.
Waaltaa lammiiwwan Somalia kan Minneapolis keessa jiruuf directora kan ta’an Abdirizak Bihi akka jedhanitti ilmi obboleessa isaanii Burhan Hassan bara 2008 keessa masgiida naannoo jiru keessaa al Shabaabiin filatame.
Gareen kun lammiiwwan Somalia kanneen hawaasa US keessatti tuffatamne jedhanii yaadan irratti fuuleffate. Bihin akka jedhanitti erga ilmi obboleessa isaanii garee sanatti makamee booda maatiin isaa balaa al Shabab dhaqqabsiisaa jiru angawootatti beeksisaniiru.
Erga sanaa qabee daraggoonni naannoo sanaa faallaa shororkeessummaa akka dhaabbataniif tattaaffiin godhamaa jiru milkaa’ee jira. Ilmi obboleessa Bihi kan bara 2009 Somalia keessatti ajjeefame garuu carraa kana hin arganne.


text:
LibreOffice 7.2 Help
Yommuu geessituu galmee Barreessaa keessaa AjajaCtrl-cuqaasi gootu, iyyaafataan saphaphuu kee teessoo saphaphuu gaafatameen banama. Yoo hantuutee hin fayyadamtu tahe, qaree keessa geessituu qubachiisiiti baafata halqaraa Shift+F10 tiin bani, achii Geessituu Bani fili.
Galmeewwan Barreessaa keessaa, garakeessa geessituu bakka halle cuqaastee barruu mul'atu gulaaluu ni dandeessa.
If you leave the hyperlink by positioning the cursor elsewhere, only the visible text changes.
Arfii eddoo sududaan arfii isa dhumaa hordofuun galchuun geessituu yoo dhiifte, OfiinSirreessaan yoo dandeessifame URL galtee akka barruu mul'ataa waliin wal fakkaatutti jijjiira.
Gosoota galmee hundaa keessaa, geessituu gulaaluuf qaaqicha Geessituu banuu ni dandeessa. Jalqaba qaree garakeessa geessituutti yookiin sududaan fuuldura geessituutti qindeessii, achii kabala Walta'inaa irraa sajoo Geessituu cuqaasi.
Dirqala 1: Akka gubbaatti ibsame, Qaaqa Geessituu bani.
Open the Styles window.
Sajoo Akkaataalee Arfii bani.
Akkaataa arfii "Geessituu Intarneetii" yookiin "Geessituu Intarneetii Imaalame" mirga cuqaasiitii, Fooyyessi fili.
Qaaqa keessaa, amaloowwan haaraa filiitii, TOLE cuqaasi.
Hyperlink buttons must be edited in Form design mode.
Select menu or choose and enable the Form Controls toolbar, click on the Design Mode icon and click on the button. The button handles shows.
Open context menu and select.
Edit the property in the control dialog box.


text:
Taammanaa Bitimaa irraa
WALALOO
Dubbiftoota barreeffata kanaa jaalatamoo fi kabajamoo, amma kutaa isa xumura kana keessatti walaloo: “Somaan Gotaa Urgaayee” jedhamu sanituu isiniif dhiyaata. Walaloon kanaa gadatti isiniif dhiyaate kun: “Walaloota Uummata Oromoo” kanneen kanaan dura Oromiyaa Watajjii irraa walitti qabeeyyu keessaa kan fuudhame. Barreeffama kana kutaalee dabran lamaan keessatti waan massaanii (babnii) fi ka’umsi walaloo kanaa isiniif dhiyaatee tureef, amma as irratti irra hin deebiyamu.
Namtichi Saayiluu Dufaayee jedhamu kun wanneen inni akkuma magaalaa Amboo gayeen, Oromoonni akka hin goonee fi duukaa hin buune dhoowwutti ka’e keessaa inni tokko: “ulee qabattanii hin deeminaa” jechuu isaati. Warri walaloo kana baase: “uleedhuma ati nu dhoowwitu sanaan sitti kaana! Somaa sitti marree sitti urgeessina” jechuu isaanii-ti. Eekaa, inni meeshaa waraanaa qabeenya Oromoo fi leecalloo Oromiyaatiin bitame: qawwee, taankii fi roopphilaa waraanaa faa qabatullee Oromoon isa hin sodaannee waan qabu, shimalaan dura goruuf kutate jechaa dha. Saayiluu Dufaayee kun diddaa uummataa irraan kan ka’een, Ambo irraa gara Naqamteetti akka dabarfameeyyu kutaa dabre keessatti tuqameeti ture. Booda immoo achi irraa gara bulchaa godina Arsii tahuun gara Asallaatti dabre. Ennaa Waldaan Maccaa-Tuulamaa magaalaa Dheeraatti yaa’ii isaa gaggeeffate san, inni akka korri kun hin godhamneef hedduu dura dhaabachaa, dabreeyyuu foolisiin dhoowwisiisaa ture. Kutannoo cimtuu Oromoonni Arsii fi miseensonni waldaaa kanaa agarsiisaniin yaa’iin sun fiixaan-bawuu dandaye. Erga yaa’iin sun xumurameellee namoota achii galan irratti foolisii ergee gara namoota afurii galaafachiisee ture. Namni kun jibbii fi hammeenyi inni uummata Oromoo irratti qabu hedduu hamaa ture. Warraaqsa bara 1974 booda nomoota 60 Dargiin ajjeefaman keessaa isa tokko ture.
Yaa Saayiluu Dufaayee
Somaan, somaan gootaa urgaayee
Saayiluu yalma Dufaayee
Somaan, somaan gootaa urgaayee!
(*inni kun Buufata!*)
1) Somaa Gindabarat
Arooressa Walisoo
Qabattee hin baatuu
Yoo dhufe innisoo!
*Buufata!*
2) Yaa Kuttaaye hin jettuu
Yaa Abeebe hin jettuu
Kuttaaye isa Koluu
Abeebe isa Koluu
Ammas taanaan durii
Innoo diinaan toluu!
*Buufata!*
3) Yaa Waliso hin jettuu
Waliso isa Dandii
Walisoo isa Boddaa
Yoo baalageen quufte
Yoo roorroon hammate
Ka’ee itti-hordaa!
*Buufata!*
4) Maaf yaa Bacho hin jenne
Bacho goodaa Qarsaa
Gaaf sarageen quufte*
Gaaf roorrisaan goobe
Ka’ee itti-marsaa!
*Buufata!*
5) Jabbilee Walisoo fi ijoollee Kuttaayee
Waayee-shiin dhageenyee Saayiluu Dufaayee
Biyya Sadan Liiban somaatu baroodaa
Beeljotu gadoodaa**
Walirraan dheensituu aadaa-shiitiin oodaa!
*Buufata!*
6) Asiin buutus garbaa
Achiin buutus garbaa
Jabbilee Oromoo
Yaa duchiiftu arbaa!
*Buufata!*
XUMURA DUBBII
Barreeffamni kutaalee sadiitti qoodamuun dhiyaate kun hamma tokko wayyee hacuccaa fi roorroo uummata Oromoo irratti gabroomfattoota Habashaatiin adeemsifamaa ture nuuf addeessa. Hamma tokkos diddaa fi fincila uummanni kun adeemsisaa ture nutti agarsiisa. Diddaa fi fincilli akkanaa kun godinoota Oromiyaa fi gosolii Oromoo maraan kan adeemsifamaa ture. Haatahu malee, barreeffamuun uummataaf hin dhiyaanne. Dhugaa, kun hojii fi dirqama Oromoota waa baratan ija-banatee ilaalaa jiru. Kunis qaama qabsoo saba keenyaa tahuu isaa akeekkachuu fi beekuun irratti xiyyaaffannee adeemsisuu qabna. Amma uummanni Oromoo karaa maraan cimee, tokkoomee, hidhatee garuma fuuldurraatti tarkaanfachuu malee, filmaata biraa hin qabu. Uummanni Oromoo birmadummaa, sabni Oromoo bilisummaa, biyyi Oromoo, Oromiyaan walabummaa ofii humna ofiitiin deebifatanii akka gonfatan abdiin kiyya daran guddaa dha!
============ Hubachiisota Miiljalee ============
* “saragee” = “wanbadee“, “kashalabbee“, “gandalabbee” jechuu dha.
** “beeljoo” = qawwee “beeljigii” jedhamu kan Biyya Beeljigii-tti (“Belgium“) hojjatamuun booda gara biyya keenyaa seene.


text:
Bakar Waaree
Bakar Waaree kan dhalate Aanaa Jaarsoo bakka amma aannaa Jarsoo aradaa burqaa miixe (Laga Mixee) jedhamutti. Bakar Waaree gumii bultumaa kan Raabaa fi Doorii Baarentummaa kan Addeellee maadheftattee Fugug bulchu keessatti qondaala guddaa Birmajii yeroo sanaa ture. Keessattuu dhaddacha mooraa Fugug kan teessuma man-bultii gorguddoo kudha lamaan Alaa: Nuunnu, Meettaa, Diiramu, Goollo, Buubbu, Abbay, Galaan Abbaadho, Ere, Kaako, Arroojjii, Gutayyu keessatti haala sochii siyaasaa fi hawaasummaa irrattii adda durummaadhaan murtii fi hoggansa kennaa ture.[1]
Bakara Waaree, seenaa qabsoo Oromoo keessatti waan hedduun yaadatama. Keessayyuu, Oromootni Oromiyaa Bahaa keessa jiraatan ijoolleen Qalloo afran (Afran Qalloo) jachuuniis Daga, Oborraa, Baabbile, Ala fi ijoollen Anniyaa Sadachaa fi Kodheellee waraana weerartoota nafxanyaa ofirraa ittiisuuf godhamu irratti hogganaan waraana Oromoo (murtii guutoo) eenyu akka tahuu eega marii godhatan booda abbaan duula kan isaan hogganu akka Bakar Waaree ta'u filatan.
Mariin kun kan taasifame eega ergaan miila qallaa Abbaa Gadaa yeroo sanii Wadaay Galmoo Kormoosoorraa mooraa Fugugitti isaan ga'ee booda ture. Fillannoo kanarrattis sooreeyyiin beekkamoon gosoota bakka bu’an kan argaman yoo ta'u isaaniis Anniiyyarraa Hargaaya, Afran Qalloorra Wedaay Galmoo Kormoosoo, Orfoo, Katabee Wadaay Dugaa fi Mareenyi yoo ta'u kana keessahiis Hargaayaa fi Wadaay Galmoo Amiir Abdulaahii waliin ta'anii haala walii gala waraana kanaa akka hogganan gaafatan. Ta'us Amiir tole hinjenne. Sababniis yeroo sanatti Amiir abbaasaa kan deeggarsa Oromoo qabu mootummaa Ijiipti waliin angoorraa fonqolchee gara angooti dhufuunsaa yeroo xiqqoo waan ta'eef haala waliigala waraana sanii hogganuu hindandeenye.[1]
Lola Calii Calanqooirratti gaggeeffame irratti, gootichi hogganaa waraana oromoo Bakar Waaree gootummaa isaarraa kan ka’e miilasaa kan irraa cite osoo ifin dhagahin hanga lolli goolabamuuf gahutti kan ture ta'uu isaatu himama. Miilli isaa eessatti fi akkamiitti akka irraa cite wanni beekkamu waan hinjirreef achi buuteensaa hinbeekkamu. Warri Harargeetiis akka maakmaaksaatti jecha kana itti fayyadamuun waan tasa badee hinargamne takka “Achi buutee miila Bakar Waaree” jadhanii himu.
Yaadannoo gooticha kanaatiifiis siidaan yaadannoo fardasaa waliin siidaa yaadannoo wareegamtoota Calanqoo kan dhiheenya kana eebbifame keessatti ijaarameefii jira. Gama kaaniin tulluun fuul dura iddoo siidaan itti ijaarame gamatti argamtu durumarraa Tulluu Bakar Waaree jadhamuun beekkamti. Waraanni Murtii Guutoo kan isaan hogganamuutu achirra qubatee ture jadhama.
Seenaa dhaloota bakar waaree Yoo katabamu haatisaa eenyu akka taate hin eeramne maalif?== Wabii == adaadan sato hin eerane maalifi
- ↑ 1.0 1.1 SEENAA BAKAR WAAREE, dhihootti kan baname: Adoolessa 28, 2016


text:
Lolli Afgaanistaan dhumatuu isaa fi loltoonni Yunaayitid Isteetis waggoota 20 dura biyyattii gad dhiisanii ba’uutti aansee, angawoonni waraanaa Ameerikaa gameeyyiin gaaffii isaan mudachuuf jira.
Ministriin ittisaa Lloyd Austin, dura taa’aan hoogganaan waraanaa Jeneraal Mark Milley fi hoogganaan waaltaa ajajaa Yunaayitid Isteetis Jeneraal Kenneth Mckenzie koree tajaajila waraanaa kan senetii duratti dhiyaachuu dhaan waa’ee duulli Afgaanistaan keessaa xumuramuu fi karoora farra shorokeessummaa ilaalchisee deebii kennuuf jiru.
Pentaagoon duulli Afgaanistaan dhumachuu isaa sirrii dha jedhee kan falme yoo ta’u, uummanni 120,000 ennaa Tliban biyyattii to’atetti gamasii baasuuf tattaaffii ta’e illee ibsee jira.
Buufata xayyaara kaabulitti jeeqama uumameen miseensonni waraanaa Yunaayitid Isteetis 13 fi lammiiwwan Afgaanistan 169 du’uun illee ibsamee jira.
Bulchiinsi Baayiden tattaaffii Afgaanistaanii ba’uuf kaoora inni baase akkasumas murtii inni ergama gamasii xumuruu, haleellaa samii irraan raawwachuun siivilota 10 galaafatee ilaalchisee gaaffiin dhiyaateef antgawoonni deebii kennuuf jiru.


text:
Gaddaaf gadadoon uummata keenya Oromoo irraa hanga kaafamutti FXG guutuu Oromiyaa makate hindhaabbatu!
Ibsa Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Adoolessa 16,2018
Finfinnee Oromiyaa
Uummata Oromoo waanjoo garbummaa jalaa baasuuf rakkoo gita bittaa habashaan irra gahu jalaa baasuuf qabsoo hadhooftuu gochaa turre ittis jirra. Qabsoon Qeerroo nagaa gaanfa Afrikaaf abdachiisaa ta’us mootummaan nagaa uummata keenya eeguuf rakkoo saba keenya furee uummata Oromoo irraa dararama kaasuu irratti qabsoorra jira. Har’a araddaa Oromoo wayiita abiddaan gubamee, qabeenyaaf manni uummaata Oromoo gubataa jirutti, rakkoo keenya nuu furuuf tattaafatuurra gaachana uummataa kan ta’e Qeerroo adamsuuf Waraana Bilisummaa Oromoo WBO sakatta’uu kan jedhuun ittuu nageenya uummata Oromoo hammeessaa kan jiru Mootummaan EPRDF rakkoo karaa nagaa furamuuf haasa’ames goolii ofumaa uumuun dhabama gochuurratti karoora ABO balleessuu irratti bobbaa bal’aa taasisuutti fuulleffannoon hojjetaa jira. Uummata nagaa uummata Oromoo manaaf qabeenyasaarraa buqqaasuun hanqatee manaaf qabeenyasaa waliin gubuu irratti mootummaan EPRDF kan fuulleffate, nagaa uummataa eeguurra nagaa caasaa isaa eeguuf karaa dabaa socho’uun mootummaa kan nama gaddisiisu ta’uu Qeerroon hubachiisa.
Akeeka uummata keenya maqaa Liyyuu Ayiliin lafaaf qabeenyasaarraa buqqaasuuf hojiin hojjetamaa jiru kan nama gaddisisu ta’ee utuu jiruu, uummata Oromoo Lixa Oromiyaa, Giddu Gala Oromiyaa, Kaaba Oromiyaa, Kibba Oromiyaa irratti waraana humnaan ol bobbaasuun “WBO sakattaana!” ajandaa jedhuun goolii uumee nagaa uummataa booreesse, mirga uummata sarbee kan jiru mootummaan, yakkasaa fokkataa waggoota 28 Oromoo irratti raawwate hanga dhaabutti qabsoo itti fufnee jiraachuu beeksisaa; guutummaa Oromiyaa keessatti Jimaata as adeemurraa ykn Adooleessa 21,2018 irraa qabnee sagalee Mormii guutuu Oromiyaa keessatti FXG fincila Xumura garbummaa kan dhageessifannu ta’uu uummataa Oromoofis Qeerroo Bilisummaa Oromoofis akkasuma waayillaan qabsoo keenyaaf ibsuu barbaanna.
Haaluma kanaan yakka Cinaaqsan, Baabbilee, Mi’eessoo, Keessatti yakka dabaa daguuggaa sanyii nurratti fudhataamaa jiru nii balaalefanna! Akkasuma dararama uummata keenyarra maqaa WBO sakattaa’uu jedhu dhahatee adeemu kan balaaleffannu ta’u hubachiisna. Qabxii gadii kanas kan guutummaa Oromiyaa keessatti dhageessifannu ta’a.
- Manaaf ardaa keenyarratti nu ajjeesanii nu gubuun haa dhaabbatu! Mana jireenya nurratti gubuun haa dhaabbatu! Nu qaluun haa dhaabbatu!
- Ajjeechaan nurraa haa dhaabbatu!
- ABO dhabamsiisuuf duulli nutti banamee, yakka daguuggaa nurratti raawwachuuf jedhu nurraa haa dhaabbatu!
- WBO’n irreef gaachana keenya!
- Mootummaa Ce’umsaa nageenya keenya mirkaneessu nuuf haa dhaabbatu!
- Sirni nu ajjeesaa waggoota dheeraa jiraate sirni EPRDF guututti haa diigamu!
- Jijjiirraa sirnaa barbaanna!
- Lafaaf qabeenyaa keenyarratti shororkaa’uun nurraa haa dhaabbatu!
- Nageenyi uummata Oromoo haa mirkanaa’u!
- Waraanni Liyyuu Ayilii haa diigamu!
- Abdii Illee Seeratti haa dhiyaatu!
- Yakkamtoonni seeratti haa dhiyaatan!
- Olaantummaan seeraa haa mirkaanaa’u!
- Qawween hinbullu!
Dhaadannoo jedhuun guutuu Oromiyaa keessatti itti fufee kan adeemu ta’a.
Maayii irratti Gaddaaf gadadoon uummata keenya Oromoo irraa hanga kaafamutti fincilli xumura garbummaa (FXG) guutuu Oromiyaa makate hindhaabbatu! Waan ta’eef ilmaan Oromoo bakka maraa Oromoota maqaa Liyyuu Ayilii jedhuun dararamaa jiraniif kanneen sakattaa WBO jedhuun qe’eensaanii goolamaa jiruuf dhaabbachuun sagalee ta’uufiin jaalala Oromummaaf qabdan aantummaa sabaa akka agarsiiftan isinitti dhaammanna! Bilisummaa namni namaa hinlaatu abbaatu itti cabee, itti dhiigee gonfata!
Injifannoon Uummata Oromoof
Gadaan Gadaa Xumura Garbummaati!
Ibsa Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Adoolessa 16,2018
Finfinnee Oromiyaa


text:
Booruu Barraaqa
Garaagarummaa gurguddaa hiriirota Oromiyaa fi Gondaritti tahan gidduu jiru:
1. Oromoon dallaa sodaa cabsee ji’oota dheeraaf lubbuu isaa wareeguudhaan warra Gondariif fakkeenya tahe.
2. Wayyaaneen OPDO kan tuffattuu fi ANDEM kan sodaattu waan taheef Oromiyaatti nama danuu fixxe, Gondaritti garuu titiisa illee irraa kaasuu sodaatte.
3. Naannoo Amaaraa keessatti dhaabni ANDM karaa ifaas karaa dhoksaas ummata waliin dhaabbata, Oromiyaatti garuu dhaabni OPDO dabballoota sadarkaa gadii Oromummaaf quuqaman muraasa irraa kan hafe hoggansi isaa olii farra Oromoo ti.
4. Hiriirri Gondar magaalaa guddoo 2ffaa naannichaa keessatti jiraattota magaalaa irra-guddaa yoo hirmaachisu, kan Oromiyaa garuu magaalota aanaalee (baadiyyaa) keessatti liqimfamee hafuun hanga barbaadamu dhagahamuu dhabe. Magaalaan beekamaan Oromiyaa kan seenaan keessatti hojjetame Shaashamannee qofa.
5. Hiriirri Gondar hanga ammaatti zoonii san keessatti qofa kan beekamu yoo tahu kan Oromiyaa garuu guutuu naannichaa kan waliin gahe dha.
6. Gaaffiin warra Gondar yoo dhimmi Walqaayit furame kan dhaabbachuu malu fakkaataa ture, Amma garuu ”Olaantummaan TPLF haa dhaabbatu” kan jedhu dabalachaa jira. Gaaffiin kun gara kutaalee Amaaraa birootti ni babal’ataa fi hin babal’atuun hanga ammaatti ifaa miti. Kan Oromoo garuu hundee gaaffii mirga siyaasaa fi dinagdee gadi fagoo waan qabuuf mirgqqoota qunxuramee itti darbamuun kan dhaabbatu miti.
7. Hiriirri Gondar bajata guddaan kan itti bahe (humna siyaasaa jabaa wahiitiin akka qindaahe) tahuu alaabaalee fi dhaadannoo bal’inaan hiriira irratti mul’atan irraa hubatama. Kan Oromiyaa garuu hanqina maallaqaa fi qaama siyaasaa duubbee jabaa tokko malee onnee qofaan kan geggeeffamaa jiruu dha.
Kana irraa kaanee mee of keessa haa laallu.