text:
Hawaasummaa - ENA Afaan Oromoo
Hawaasummaa
Aadaa walgargaaesaa “Buusaa Gonofaatiin” ummanni loowwan kuma 16 ol walitti qabuun abbootii warraa ongeen miidhaman kuma 8’f deeggarsa taasiseera- Buusaa Gonofaa Oromiyaa
Jun 3, 2023 194
Caamsaa 26/2015 (TOI) - Aadaa walgargaaesaa “Buusaa Gonofaatiin” ummanni loowwan kuma 16 ol walitti qabuun abbootii warraa ongeen miidhaman kuma 8’f deeggarsa taasisuusaa Buusaa Gonofaa Oromiyaa beeksise. Deeggarsichi hawaasni akkaataa aadaasaatiin loowwan addaddaa walitti qabuun abbootiin warraa ongeen miidhaman bayyanatanii akka ofdanda’an kan taasise ta’uun ibsameera. Itti aanaa itti gaafatamaan biiroo Buusaa Gonofaa Oromiyaa daoktar Malliicha Loojee TOI’f akka ibsanitti, ongeen naannicha godinoota 10 keessatti mudatee ture loonii fi namarratti miidhaa geessiseera. Ongee damdamachuuf mootummaan hojii hojjeteen lammiilee ongeen miidhaman miiliyoona 3 tuqaa 9f midhaan nyaataa kuntaala miiliyoona 2 tuqaa 7 ol deeggarsa taasifamuu dubbataniiru. Deeggarsi midhaan nyaataa qaamoleen addaddaa taasisan kuntaalli kuma 180 ol miidhamtootaaf raabsamuus dubbataniiru. Yeroo ammaa bakkeewwan ongeen miidhaman bokkaan roobaa akka jiru eeranii, miidhamtoonni amma ofdanda’anitti deeggarsi nitaasifama jedhan doktar Maalliicha. Buusaa Gonofaan sirna ummanni Oromoo durii balaan uumamaa fi namtolchee wayita mudatu ittiin walgargaarudha. Akkaataa aadaa kanaatiin hawaasni yeroo darbe midhaan kuntaala kuma 100 ol sassaabee miidhamtoota godinaalee Booranaa, Baalee, Gujii fi Harargeef qaqqabsiisuu yaadachiisaniiru. Kana malees loon kuma 16 ol sassaabuun abbootii warraa ongeen miidhaman kuma 8 oliif deeggarsa taasisuu eeraniiru. Mootummaan iddoowwan ongeen itti mudatetti pirojektoota misoomaa egeree hojjechaa akka jiru ibsanii, hidhoonni hedduun ijaaramanii bishaan roobaa kuusuu jalqabuusaanii dubbataniiru. Gama biraatiin roobni roobuusaatiin qonnaan bulaa fi walakkaan horsiisee bulaan misooma midhaanii akka jalqabu mootummaan sanyii, tiraaktaraa fi xaa’oo dhiheessaa akka jiru ibsaniiru. Qonnaan bulaan misooma midhaaniirratti xiyyeeffatee nyaataan ofdanda’uuf cimee akka hojjetu deeggarsi taasifamu cimee itti fufa jedhan. Godina Booranaa baasii birrii biiliyoona 5 tuqaa 3 oliin jaarsi hidha bishaanii 18 kan hojjetamu yemmuu ta’u, rooba roobeen hidhoonni 12 bishaan kuusuusaanii eerameera.
Jiddugaleessi aadaa Qabeenaa eebbifame
Jun 3, 2023 36
Caamsaa 26 /2015 (TOI)- jiddugaleessi aadaa Qabeenaa waldaa misoomaa Qabeenaatiin magaalaa Walqixxeetti ijaarame sirna hoo’aan eebbifame. Af-yaa’ii mana maree naannoo kibbaa adde Faaxee Sirmoolloo dabalatee hooggantoonni olaanoo federaalaa fi naannolee sirna kanarratti argamaniiru. Kana malees sablammoonni naannoo kibbaa addaddaa, naannoleen Oromiyaa, Sidaamaa fi Hararii akkasumas jaarsoliin biyyaa argamaniiru. Walitti qabaan boordii waldaa misooma Qabeenaa obbo Kamaal Sulxaan akka ibsanitti, jiddugaleessi aadaa kun aadaa, seenaa fi afaan sablammii qabeenaa tursiisuuf qooda olaanaa qabaata. Jiddugaleessi kun godambaa, mana kitaabaa fi galma walgahii akka qabu ibsanii, dhaloonni hambaalee duudhaalee turan akka beeku kan dandeessisu kan qabate ta’uu dubbataniiru. Waldaan misoomaa kun hojiiwwan hawaasa fayyadamaa taasisuu dandeessisan mootummaan wal ta’ee hojjechaa akka jiru eeranii, fuuldura karoora tarsiimawaa hojiiwwan misoomaa addaddaa hojjechuuf dandeessisu baasuusaa ibsaniiru.
Namoonni yakka butii adde Tsaggaa Balaachoon shakkaman 11 to’atamanii qorannaan taasifamaa jira-Biiricha
Jun 2, 2023 237
Caamsaa 25 /2015 (TOI)- Namoonni yakka butii adde Tsaggaa Balaachoon shakkaman 11 to’atamanii qoratamaa akka jiran biiroon nageenyaa fi tasgabbii naannoo Sidaamaa beeksise. Itti gaafatamaan biiroo nageenyaa fi tasgabbii obbo Alamaayyoo Xiimootiyoos dhimmicha ilaalchisuun ibsa miidiyaaleef kennaniin oppireeshinii nageenyaa qindoominaan taasifameen nama shakkamaa Kanaan kan butamte adde Tsaggaa Balaachoo harkaa baasuun danda’amuu dubbataniiru. Caamsaa 15 bara 2015 hojii baatee gara manaa deemaa osoo jirtuu shakkamaan kun miiltoowwan isaa waliin ta’uun yakka butii raawwachuusaa ibsaniiru. Dhimmichi gurra poolisii erga gahee kaasee taaskfoorsii hundeessuun adde Tsaggaa Balaachoo shakkamaa harkaa buusuu fi yakkamtoota to’annaa jala oolchuuf yaalii fi hordoffiin qidoomaa taasifamaa turuu dubbataniiru. Kanaaf ammoo kaameeraan nageenyaa magaalaa Hawaasaatti dhaabame qooda olaanaa taasisuu ibsaniiru. Shakkamaan kun miiltoowwansaa waliin ta’uun adde Tsaggaa fudhatee kallattii dogogorsuuf Gujii bahaa Booree achii booda Ciroo, Shaafaamoo fi Alattaa Wandoo geessuun yaalii taasisise keessatti adde Tsaggaarratti miidhaan osoo hingahiin qaamni nageenyaa to’annaa jala oolchuuf qindoominaan hojjechuusaa dubbataniiru. Humni nageenyaa shakkamaa fi miiltoowwansaa qabuuf hawaasa naannawaa waliin ta’uun yaalii taasifameen miliquu akka hindandeenye yemmuu hubatan adde Tsaggaa Balaachoo gadlakkisuusaanii ibsaniiru. Poolisiin oppireeshinii amma ammaatti taasiseen dhimmichaan kan walqabatanii fi shakkamoota 11 to’atee qorannaa jalqabuusaa dubbataniiru. Adde Tsaggaa Balaachoo wayita ammaa nagaa akka taate obbo Alamaayyoon ibsanii, tasgabbooftee qorannoon fayyaa erga taasifameefii booda haqa akka argattu mootummaan naannichaa cimsee nihojjeta jedhaniiru. Adde Tsaggaa Balaachoo shakkamaa harkaa baasuuf yaali taasifame keessatti tajaajila nageenyaa fi odeeffannoo biyyaalessaa, poolisii federaalaa, humna nageenyaa naannichaa fi ummata galateeffataniiru.
Deeggarsi Namoomaa kaayyoo barbaadameef akka oolu qindoominaan hojjetamaa jira
Jun 1, 2023 309
Caamsaa 24/2015 (TOI) – Deeggarsi Namoomaa kaayyoo barbaadameef akka oolu dhaabbilee deeggartootaa waliin qindoominaan hojjetamaa jiraachuu Komishiniin Hoggansa Sodaa Balaa beeksiise. Komishinich ibsa dhimmicha ilaalchisee baaseen,Waliigalteen Piriitooriyaa lammiilee sababa waraanaan miidhamaniif deeggarsa namoomaa dhiyeessuuf haala mijataa uumuu himeera. Mootummaan Itoophiyaa Dhaabbata Mootummoota Gamtoonaanii fi dhaabbilee deeggartootaa biro waliin ta’uun lammiilee rakkoof saaxilamaniif deeggarsa namoomaa tumsaan dhiyeessaa jiraachuu ibseera. Qaamolee deeggarsa namoomaa kana kaayyoo barbaadameef ala oolchaan seeraaf dhiyeessuuf Mootummaan Itoophiyaa hoggantoota naannolee waliin xiyyeeffannoon hojjetaa jiraachuu mirkaneesseera. Deeggarsi namoomaa kun lammiilee miidhamaniif karaa sirrii ta’een akka qaqqabuuf hojmaanni to’annoo fi hordoffii diriiree hojjetamaa jiraachuu eereera.
Godina Shawaa Lixaatti ganna dhufu dubartiitaa fi daa’imman harkaqalleeyyii f tajaajila tola ooltummaa birrii miiliyoona 225tti shalagamu hojjechuuf qophiin taasifamaa jira
Jun 1, 2023 68
Caamsaa 24/2015 (TOI)- Godina Shawaa Lixaatti ganna dhufu dubartiitaa fi daa’imman harkaqalleeyyii f tajaajila tola ooltummaa birrii miiliyoona 225tti shalagamu hojjechuuf qophiin taasifamaa akka jiru waajjirri dubartootaa fi daa’immanii godinichaa ibse. Waajjirichatti dursituun garee sosochii dubartootaa adde Askaalech Qana’aa TOI’f akka himanitti, ganna dhufu dubartootaa fi daa’imman sababa addaddaatiin rakkoof saaxilaman tajaajila tola ooltummaandeeggaruuf qophiin taasifameera. Haala Kanaan godinichatti dubartootaa fi daa’imman baadiyyaa fi magaalaa kuma 176 fi 546 fayyadamoo taasisuuf yaadamee sochiin jalqabamuusaa himaniiru. Tajaajila tola ooltummaa Kanaan hojiiwwan tola ooltummaa birrii miiliyoona 225tti tilmaamamu tola ooltotaan hojjechuuf hojjtamaa jira jedhaniiru. Haala Kanaan ijaarsa mana jireenyaa dubartoota harka qalleeyyii 177, dubartoota qoraan dugdatti baatanii jiraatan 585’f gaarii fardaan harkifamu bituun deeggaruuf karoorfamuusaa beeksisaniiru. Kana malees dubartootaa fi daa’imman mana sirreessaa godina Shawaa lixaatti argamaniif uffannaa dabalatee deeggarsa addaddaa taasisuuf karoorfamuusaa dubbataniiru. Akkasumas dubartootaa fi daa’imman 184 daanddiirraa kaasuun akka bayyanatan taasisuuf yaadamuusaa dubbataniiru. Dabalataanis daa’imman barnootarra jiran kanneen nama isaan hingargaaran hinqabne meeshaa barnootaa guutuun akka baratan gochuunis akkanuma. Jiraataan magaalaa Amboo barataan kutaa sagalii Alamuu Mararaa waggaa darbe tola ooltotaan deeggarsa meeshaa barnootaa argachuusaa ibseera. Haala Kanaan barumsasaa xiyyeeffannaan hoordofuusaa dubbatee, tajaajilli tola ooltummaa cimuu qaba jedheera. Adde Amanush Nugusee gamasaaniin daa’imasaanii waliin mana diigamaa jiru keessatti rakkachaa akka turan yaadatanii, ganna darbe dargaggoonni manasaanii akka haaromsaniif ibsaniiru.
Qaama pirojektii ministira muummee Abiyyi Ahimad‘Gabataan biyyaaf’ jedhuu kan ta’ee fi riizoortii Halaalaa Keellaa pirojektii kilaastara Koyishaa jalatti misoome mootummaan naannoo kibba lixaa Itiyoophiyaa fudhate
Jun 1, 2023 88
Caamsaa 24/2015(TOI)- Qaama pirojektii ministira muummee Abiyyi Ahimad‘Gabataan biyyaaf’ jedhuu kan ta’ee fi riizoortii Halaalaa Keellaa pirojektii kilaastara Koyishaa jalatti misoome mootummaan naannoo kibba lixaa Itiyoophiyaa ifatti fudhateera. Mootummaan naannichaa Riisoortii kana maqaa ‘Halaalaa Keellaa’ jedhuun bulchuuf maaneejmantii loojiiwwan Paaraadaayiz, riizoortiiwwan fi hoteelotaa waldaa dhuunfaa ittigaafatamummaansaa murtaa’e waliin waliigaltee rra gaheera.
Itoophiyaan qorannoo ummataa fi dhimmootaa misoomaa walqabatoo karoora ishee keessatti hammachiisuun hojiirra oolchaa jirti
May 31, 2023 166
Caamsaa 23/2015 (TOI)- Itoophiyaan qorannoo ummataa fi dhimmoota misoomaa walqabatoo karoora ishee keessatti hammachiisuun hojiirra oolchaa jiraachuu Ministeerri Pilaanii fi misoomaa beeksise. Gabaasni qorannoo ummataa addunyaa 2023 Itoophiyaatti ifoomeera. Sagantichi mata duree “Lubbuu biiliyoona 8, filmaatawwaan dhuma hinqabne dhimma filannoo fi mirgaa” jedhuun qophaa’erratti kan ifoomeedha. Saganticharratti Deetaan miinistira Pilaanii fi Misoomaa Obbo Sandookaan Dabbabaan akka himanitti, Ityoophiyaan biyyoota addunyaa 14 keessaa biyyaa ummataa miiliyoona 100 ol qabdu keessaa ishee tokko. Mootummaan carraalee baay’inaa ummataa dabalanii fi rakkoolee jiran kan hubatu ta’uu eeruun galmoota misooma karoora waggoota 10 ajandaa Gamtaa Afrikaa 2063 waliin akka walsimu taasisfameera jedhan. Qorannoo Ummataa fi dhimmoota misoomaan walqabte karoora misoomaa biyyattii keessatti hammatamee hojiirra oolfamaa jiraachuu kaasaniiru. Waa’ee qorannoo ummataa irratti mari’achuu qofa utuu hintaane namni kamuu, keessumaa fayyadamummaa dubartootaa fi daa’immanii mirkaneessuun barbaachisaa ta’uu eeraniiru. Imaammata qorannoo ummataa fooyyessuu fi hojiilee biroo tumsitoota misoomaa waliin ta’uun hojiirra oolchaa jiraachuu kaasaniiru.
TOI odeeffannoo dhaqqabamaa taasisuu qofaa osoo hin taane ogeeyyii kominikeeshinii leenjisuu keessattis gaheesaa bahaa jira.
May 29, 2023 80
Caamsaa 21/2015 (TOI):- Tajaajilli Oduu Itoophiyaa odeeffannoo dhiheesuu qofaa osoo hin taane ogeeyyii kominikeeshinii leenjisuu keessattis gaheesaa bahachaa jiraachuu Hoji geggeessaan olaanaa Tajaajilichaa obbo Saayfee Darribee himan. Diraga hojii fi itti gaafatamummaa TOI'f labsiin kenname keessaa tokko leenjii ogummaa miidiyaa fi ogeeyyii qunnamtii hawaasaaf qopheessuudha. Haaluma kanaan Tajaajilichi kanaan dura ogeeyyii qunnamtii hawaa dhaabbalee adda addaa keessa hojjetaniif leenjii kennaa kan ture yoo ta'u ,guyyaa har'aas ogeeyyii qunnamtii uummtaafi kominikeeshii Ministeera Galiiwwaniif leenjii ogummaa kunnuu jalqabeera. Lenjichi marsaa lamaan guyyoota shaniif kan kennamu ta'uu sirna jalqabsiisa leenjii kanaarratti himameera. Sirna kana kan jalqabsiisaan hoji geggeessaan olaanaa Tajaajila Oduu Itoophiyaa Obbo Saayfee Darribee leenjin kun dhaabbileen lamaan carraa muxannoo waliif qoodu argatanidhas jedhaniiru. Dhaabbileen lamaanuu akka biyyaatti dameewwaan hedduu kan qaban waan ta'eef waajjiraalee bakka adda addaa jiran kana waliin qindoominaan hojjechuuf carraas kan uumu ta'uu eeraniiru. Leenjii yaad rimee leenji'aan qabatamaan kutaa hojii TOI keessatti akka leenji'aan himaniiru. Tajaajilli Oduu Itoophiyaa odeeffannoo dhaqqabamaa taasisuu qofaa osoo hin taane ogeeyyii kominikeeshinii leenjisuu keessattis gaheesaa bahachaa akka jiru himaniiru.
Yaa'iin Carraa Hojii Uumuu Afrikaa Itoophiyaatti geggeeffamuuf jira jedhame.
May 29, 2023 87
Caamsaa 21/2015(TOI) - Yaa'iin Carraa Hojii Uumuu Afrikaa Waxabajjii 30 hanga Adooleessa 2/2015tti Itoophiyaatti geggeeffamuuf jira jedhame. Walga'iin duraa foramichaa bakka dippiloomatoonnii, bakka bu'oonnii dhaabbilee idil addunyaafi qooda fudhatoonni biroon argamanitti Finfinnee Dhaabbaata Mootummoota Gamatoomanitti galma Komishiinii dinagdee Afrikaatti geggeeffameera. Deetaan ministira Hojiifi ogummaa obbo Nugusuu Xilahuun Afrikaatti humna namaa oomisha oomishuu danda'u guddachaa dhufe guddina dinagdee Afrikaaf akka carraatti itti fayyadamuun barbaachisaadha jedhaniiru. Mootummaan Itoophiyaa hojii dargaggootaaf carraa hojii uumuurratti xiyyeeffannnoon hojjechaa jiraachuu himanii, kanaafis karoora carraa hojii uumuu biyyaaleessaa hojiirra oolchuun akka fakkeenyaatti kan eeramudha jedhaniiru. Afrikaatti akkuma walitti hidhamnisa gama dinagdeen jiru cimsuuf hojjetamaa jiru carraa hojii dargaggootaaf uumuurrattis qindoominaan hojjechuu akka barbaachisu eeraniiru. Kanarratti Karoora waliin baasuufi hojiirraa oolchuuf kan dandeesisuu Adooleessa dhufu yaa'iin carraa hojii uumuu akka aardichaatti qophaa'e gahee olaanaa akka qabu obbo Nugusuun himaniiru. Yaa'ii Waxabajjii 30 hanga Adooleessa 2/2015tti geggeeffamu kana milkeesuuf mootummaan Itoophiyaa ciminaan kan hojjetu ta'uu himanii qaamoleen dhimmi ilaallatu biroonis deeggarsa barbaachisu akka taasisan waamicha taasisaniiru. Dhaabbata mootummoota gamtoomaniitti Itti aanaan eeggataa barreessaa olaanaa Komishinii Diinagdee Afrikaa Antooniyoo Peedroo akka jedhanitti, bara 2035tti lakkoofsi hojjettoota oomishaa Afrikaa miiliyoona 450 ni ga’a jedhamee eegama. Kanaaf biyyoonni baay’ina hojii barbaaddotaa saffisaan guddachaa jiruuf tarsiimoo bocuun filannoowwan carraa hojii uumuu Afrikaa keessatti fayyadamuu qabu jedhaniiru. Qaxanaan Daldala Walaba Ardii Afrikaa carraawwan gurguddoo keessaa isa tokko ta’uus mootummoonni kutannoon akka hojjetan dhaamaniiru.
Dargaggoonni qooda misoomaa fi ijaarsa biyyaarratti qaban cimsanii itti fufuu qabu -Biiroo dargaggootaa fi ispoortii Oromiyaa
May 26, 2023 142
Caamsaa 18/2015 (TOI)- Dargaggoonni qooda misoomaa fi ijaarsa biyyaarratti qaban cimsanii itti fufuu qaban Biiroon dargaggootaa fi ispoortii Oromiyaa ibseera. Konfaransiin dargaggootaa mata duree “dargaggootaa fi ijaarsa byyaa” jedhuun qophaa’e magaalaa Jimmaatti adeemsifameera. Itti gaafatamtuun biiroo dargaggootaa fi Ispoortii naannoo Oromiyaa adde Saamiyaa Abdallaa akka jedhanitti, jijjiirama aarsaa dargaggoonni keenya kafalaniin dhufe itti fufsiisuuf cimanii hojjechuutu barbaahisa. Dargaggoonni hirmaannaa misooma keessatti qaban cinaatti nageenya naannoosaa eeguun duudhaalee waliin jireenyaa fi walqixxummaa ummataa itti fufsiisuun gumaacha gochuu akka qaban ibsaniiru. Dargaggoonni naannoo Oromiyaa jiran gochaa misoomaa fi oomishtummaa keessatti agarsiisaa jiran adde Saamiyaan galateeffatanii ijaarsa biyyaa keessatti qooda bakka bu’aa hinqabne akka qaban dubbataniiru. "Seenaa kaleessaarraa kan nufayyadu irraa barannee nu mataan keenya seenaa caalu hojjennee dhaloota boruuf tursuu qabna” jedhan adde Saamiyaan. Dargaggoonni naannoo Oromiyaa araada addaddaarraa bilisa ta’uun bakka hinmalle ooluurraa ofqusatanii misoomaa fi ijaarsa biyyaa keessatti qoodasaanii akka bahan waamicha dhiheessaniiru. Bulchaan godina Jimmaa obbi Tiijaanii Naasir gamasaaniin dargaggoonni godinichaa fi nmagaalaa Jimmaa hirmaannaa qamadii jallisii bonaa, oomisha dammaa gaagura ammayyaa, horsiisa loonii, damee qonnaa fi addaddaarratti Qaban cimsanii itti fufsiisuu akka qaban dubbataniiru. Dargaggoonni Konfaransicharratti hirmaatan biyya eeguu, misoomsuu fi ijaaruuf qophii ta’uu ibsanii, dargaggoonni itti gaafatama irraa eegamu tokkummaan bahuuf qophaa’uu akka qaban dubbataniiru. "Sirna fooyyee dargaggootaaf mijatu Itiyoophiyaa keessa akka jiraatuu fi walqixxummaan, nageenyii fi misoomni akka dhufu hojjechuu mari’achuu fi itti gaafatamummaan hirmaachuun barbaachisaadha” jechuun ibsaniiru.
Dargaggoonni Finfinnee bara bajataa kanatti tajaajila tola ooltummaatiin mana namoota dadhaboo 765 haaromsaniiru
May 26, 2023 121
Caamsaa 18/2015 (TOI)-Waldaan dargaggoonni Finfinnee bara bajataa keessa jirru kantti baatii sagal keessatti tajaajila tola ooltummaatiin mana namoota dadhaboo765 haaromsuusaa beeksise. Tajaajilli tola ooltummaa dhalli namaa kafaltii malee boqonnaa sammuu argachuuf kaka’umsasaan hojii hojjetudha. Hojii kana namni kamiyyuu kan itti hirmaatu yemmuu ta’u, irra guddeessa dargaggoonni kan itti hirmaatanii fi walitti dhufeenyi hawaasummaa, tokkummaa fi jaalalli caalaatti akka cimu dandeessisuunsaa ammoo ibsituu kanaati. Baasii olaanaa mootummoonni hojii kanaaf baasan hambisuun dinagdee biyyootaa cimsuun alatti hojiin birrii miiliyoonaan lakkaa’amu hojjechuu hin dandeenye tola ooltummaan nihojjetama. Haala Kanaan dargaggoonni biyya keenyatti ilaalcha namoomaan kaka’anii hawaasaaf fedhiisaaniitiin gargarsa barbaachisu taasisan waggaa waggaan dabalaa dhufeera. Barreessaan olaanaa waldaa dargaggoota Finfinnee Yihuneny Mahaammad hojiiwwan bara bajataa 2015 baatii sagal darbe hojjetamanii fi tajaajila tola ooltummaa gannaa fi bonaa itti aanu ilaalchisuun TOI waliin turtii taasiseera. Dargaggoonni miseensa waldichaa ta’an hedduun walgargaaruun baatiiwwan sagal darban tajaajila tola ooltummaa gannaa fi bonaan mana namoota dadhaboo 765 guutummaa fi walakkaan haaromsuusaanii dubbataniiru. Dargaggoonni tola ooltotaa kunneen mana haaromsuun cinaatti hojii tiraafikaa, lammiilee bakkeewwan addaddaatii waldhaansaaf dhufan waldhaanuun, maaddii qooduu fihojiilee misoomaa addaddaarratti hirmaachuusaanii dubbataniiru. Keessumaa haaromsi manaa kun qaamolee mootummaa fi mitmootummaa, baasii waldichaa, maallaqa miseensarraa sassaabamee fi deeggarsa hawaasaatiin raawwatamuusaa ibsaniiru. Hojii kana baatii Waxabajjii bara 2015 irraa kaasee amma xumura bara bajataa kanaatti hojiiwwan tola ooltummaa addaddaatiin itti fufuuf hojiileen haalduree hojjetamaa akka jiran dubbataniiru. Hojiin tola ooltummaa kamiyyuu wayitiirratti hundaa’uu akka hinqabne ibsanii, namni humna qabuu fi itti gaafatamni itti dhadahamu hundi xiyyeeffannoo kennuufii qaba jedhaniiru. Dargaggoonni tajaajila tola ooltummaa kennuun cinaatti nageenya naannoosaanii eegsisuu keessatti adda duree ta’uun qoodasaanii bahuun akka irraa eegamu dubbataniiru.
Abbaan taayitaa miidiyaalee ItiyoTelevijinii Piraayimiif ofeeggannoo Xumuraa kenne
May 25, 2023 125
Caamsaa 17/2015(TOI)- Abbaan taayitaa miidiyaalee ItiyoTelevijinii Piraayimiif ofeeggannoo Xumuraa kennuusaa beeksise. Abbaan taayitichaa ibsa ergeen lakkofsi labsii miidiyaalee Itiyoophiyaa 1238/2013 miidiyaaleen qabiyyeewwan lammiilee jidduutti waliin jireenya diiguu fi kutaaleen hawaasaa addaddaa akka wal hin amanne taasisan tamsaasuurraa akka of qusatan dirqama akka kaa’u ibseera. Akkaataa heera mootummaa federaalaa, labsii miidiyaalee fi seeronni addaddaa Kanaan walqabatan miidiyaaleen keessumaa tamsaasa duudhaalee waloo diigan, waldanda’uun akka hinjiraanne sababa ta’anii fi lammiilee jidduutti walitti bu’iinsa kakaasan dabarsuurraa akka ofqusatan nituma. Televijiniin Piraayim yeroo dhihootii asitti oduuwwanii fi sagantaawwan tumaalee kana diigan tamsaasaa turuusaa hordoffii taasifneen mirkaneessineerra kan jedhe abbaan taayitaa kun akka ofsirreessu dubdeebiin kennamuusaa fi mariinis taasifamuusaa ibseera. Haa ta’u malee dogoggorasaa itti fufuusaa fi waliin jireenya lammiilee kan miidhan dhimmoota amantaa ofeeggannoo olaanaa barbaadan ilaalchisuun qabiyyee faallaa fi seera cabsan tamsaasuun lammiilee dhiphina hinmallee fi balaaf saaxiluuf deemaa akka jiru hubatamuusaa abbaan taayitichaa beeksiseera. Haala Kanaan Televijiniin Piraayim akkaataa biroodkaastara daldalaa daldalaatti dirqama walii galtee fi kaayyoo itti dhaabateetiin hojiin hinmalle ta’uu ibsuun gochasaarraa akka ofsirreessu ofeeggannoon xumuraa akka kennameef abbaan taayitaa miidiyaalee Itiyoophiyaa beeksiseera.
Manneen barnootaa Mooskoo keessatti afaan Amaariffaa barsiisuun jalqabamuufi
May 25, 2023 124
Caamsaa 17/2015 (TOI)- Akka lakkoofsa Awurooppaatt Fulbaana 2023 irraa kaasee manneen barnootaa Mooskoo keessatti afaan Amaariffaa barsiisuun jalqabamuuf akka ta’e beekameera. Tajaajilli oduu Ruusiyaa fi tajaajilli tamsaasa Raadiyoo Ruusiyaa Ispuutniik Intarnaashinaal marii walta’iinsa dinagdee Ruusiyaa-Afriikaarratti xiyyeeffate adeemsiseera. Mariin kun kan adeemsifame deeggarsa fandii paabliik dippilomaasii Aleksaandar Gorchaakoov fi jiddu galeessa deeggarsa namoomaa ta’uun ibsameera. Hayyoonni fi qorattoonni seenaa Ruusiyaa fi Yuunivarsiitiiwwan Afriikaa addaddaarraa walitti baba’anii fi hooggantoonni maree kanarratti argamaniiru. Daarektarri Inistiitiyuutii qorannoo Isiyaa Afriikaa Aleeksii Maasloov manneen barnootaa Mooskoo afur akka lakkoofsa Awurooppaatti Fulbaana bara 2023 irraa jalqabee afaan Amaariffaa fi Siwaahilii daa’imman barsiisuu akka eegalan eeraniiru. Sagantaa haaraa addaa Kanaan manneen barnootaa Mooskoo keessatti afaan Naayijeeriyaa Ruubaa haalli itti barsiisan mijachaa akka jiru himaniiru. Ogeeyyota guddina dinagdee Afriikaa hubatan horachuun nibarbaachisa kan jedhan daarektarri kun “Afriikaan Ardii ta’uurra darbitee eennyummaan aadaa, afaan, amantaa fi sabdaneessummaa addaddaa kan qabdu ta’uu hubachuun nibarbaachisa” jechuun ibsaniiru. Hirmaattonni maree kanaa walta’iinsa Afriikaa fi Ruusiyaan damee barnootaan qaban gabbisuun akka barbaachisu dubbataniiru. Invastimantii qonnaa dabalatee walta’iinsa addaddaa biyyoonni lamaan qaban cimsuu fi itti fufsiisuun akka barbaachisu kaasaniiru. Mareen kun qaama qophii ogeessotaa fi barnootaa Ruusiyaa, jiddugaleessa bahaa fi biyyoota Afriikaa jidduutti walta’iinsa haaraa uumuuf kaayyeffate ta’uu odeeffannoon tajaajila oduu Ruusiyaa fi tajaajila tamsaasa Raadiyoo Ispuutniik Intarnaashinaalirraa argame nimul’isa. Tajaajilli oduu Itiyoophiyaa fi Ispuutniik Intarnaashinaal Ruusiyaan baatii Fulbaanaa bara 2012 waliigaltee waliin hojjechuu isaan dandeessisu mallatteessuunsaanii niyaadatama.
Sadarkaa biyyaatti sosochiin sadarkaa manneen barnootaa fooyyeessuuf dandeesisu geggeeffamuuf.
May 23, 2023 144
Caamsaa 15/2015(TOI) :- Ji'oota lamaan dhufan keessa sadarkaa biyyaatti sosochiin sadarkaa manneen barnootaa fooyyeessuuf dandeesisu geggeeffamuuf akka jiru Ministirri Barnootaa Piroofesar Biraanuu Naggaa himan. Piroofesar Biraanuu Naggaan gabaasa raawwii hojii ji'a sagalii kan bara 2015 mana maree bakka bu'oota Uummataaf dhiheessaniiru. Gabaasa isaaniin sadarkaa manneen barnootaa fayyeessuun rakkoo baruufi barsiisuurratti jiru sirreessuuf hojiiwwaan adda addaa hojjetama akka jiru eeraniiru. Kanaaf ji'oota dhufaan lamaan keessa sadarkaa biyyaatti sosochii fayya'insa manneen barnootaa gargaaru akka geggeeffamu himaniiru. Sosochii kana keessatti qaamolee dhimmi ilaallatu hundi akka hirmaatan himaniiru. Sadarkaa biyyaatti manneen barnotaa kuma 48 jiraachuu himanii, manneen barnootaa kunneen sadarkaa isaan irra jiran qoratamuu himaniiru. Haala qorannoo kanaan manneen barnootaa hedduun sadarkaa barbaadamuu kan hin gunnee ta'uun hubatamuu ministirichi gabaasa isaaniin eeraniiru. Kanaaf sadarkaa manneen barnoota kana foyyeessuun barbaachisaadha jedhaniiru. Hawaasa hirmaachisuun birrii biliyoona 11.3'n Bu'uuralee misooma barbaachisan manneen barnootaaf guutuuf hojii hojjetameen manneen barnoota kuma 8 fi 702 suphamanii tajaajila akka kennaan taasifameera jedhaniiru.
Lammiilee Tajaajila Tola Ooltummaatti Hirmaachisuun Rakkoolee Hawaasummaaf deebii kennuuf xiyyeeffannoon Hojjetamaa jira-Itti aanaa ministira muummee fi ministira dhimma alaa Dammaqaa Mokonnin
May 23, 2023 134
Caamsaa 15/2015(TOI)- Mootummaan lammiilee Tajaajila Tola Ooltummaatti Hirmaachisuun jireenya kutaalee hawaasaa Rakkoolee Hawaasummaaf saaxilaman fooyyessuuf xiyyeeffannoon hojjetamaa akka jiru itti aanaa ministira muummee fi ministirri dhimma alaa Dammaqaa Mokonnin dubbatan. Ministirri dubartootaa fi dhimma hawaasummaa baankii addunyaa waliin ta’uun mata duree ‘Itiyoophiyaatti eegumsa hawaasummaa ijaarsa biyyaaf’ jedhuun yaa’iin guyyoota lamaaf turu adeemsisaa jira. Yaa’iin kun eegumsa hawaasummaa, misooma waaraa fi walitti hidhiinsa hawaasummaaf akkasumas qooda ijaarsa biyyaaf qaburratti hubannoo uumuuf kan kaayyeffatedha. Kana malees dhaabbilee mootummaa fi mitmootummaa, damee dhuunfaa fi deeggartoota misoomaa jidduutti gamtaa cimsuuf kan kaayyeffatedha. Itti aanaa ministira muummee fi ministira dhimma alaa Dammaqaa Mokonnin dabalatee hooggantoonni olaanoo,bakka bu’oonni dhaabbilee misoomaa idil Afriikaa fi idil addunyaa yaa’ii kanarratti hirmaachaa jiru. Itti aanaa ministira muummee fi ministirri dhimma alaa Dammaqaa Mokonnin akka jedhanitti, weerarri kooviid-19 fi dhiibbaawwan uumamaa fi nam-tolchee sadarkaa biyyaalessaatti walitti hidhiinsa hawaasummaarratti dhiibbaa olaanaa geessisaniiru. Itiyoophiyaatti rakkooleen wal fakkaatan qormaata ta’anii turuusaanii eeraniiru. Kanaaf mootummaan imaammattoota rakkoolee hawaasaaf deebii kennuu danda’an qopheessee carraa hojii bal’aa uumuurratti xiyyeeffatee hojjechaa jira jedhan. Kana malees lammiilee tajaajila tola ooltummaan gurmeessuun hojiiwwan hiyyuma hir’isanii fi oomishtummaa fooyyessanirratti xiyyeeffatee rakkoolee hawaasummaa furuuf hojjetamaa akka jiru ibsaniiru. Eegumsi hawaasummaa kabajamuu mirgoota namoomaa bu’uura kan kaa’uu fi hojii ijoo waliigaltee hawaasummaa mootummaa fi ummataa cimsu ta’uu dabalanii ibsaniiru. Akka Kanaan imaammattoota walitti hidhiinsa hawaasummaa cimsan bu’aqabeessummaa hojiirra oolchuun addunyaa kana hinjedhamne keessatti hojiileen faayidaa lammiilee kabachiisuuf jalqabaman cimanii itti fufuu akka qaban hubachiisaniiru.
Manni maree bakka bu'oota Uummataa yaa'ii idileesaa 21ffaa geggeessaa jira.
May 23, 2023 125
Caamsaa 15/2015 (TOI)- Manni Maree bakka bu'oota Uummataa yaa'ii idileesaa 21ffaa geggeessaa jira. Barana eebbifamtoota dhaabbilee barnootaa olaanoo mootummaa fi dhuunfaa kuma 240 ta’aniif marsariitiin qormaata kennuuf qophii xumuruu Ministirri Barnoota Pirofeesar Biraanuu Naggaa himaniiru. Bara 2015 sagantaa digirii jalqabaan kanneen eebbifamaniif qormaanni (”Blue Print”) akka qophaa’eef eeruun, wixineen qajeelfama tilmaamaa kaffaltii qormaata ba’iinsaa qophaa’uu Ministirri Barnootaa Pirofeesar Birhaanuu Naggaan gabaasa Mana Maree Bakka Bu’oota Ummataaf dhiyeessaniin ibsaniiru. Qajeelfamni hojiirra oolmaa qormaata ba’iinsaa qophaa’ee gara hojiitti seenamuu ibsanii, qajeelfamni tarsiimoo qormaatichaa fi sagantaa hojiirra oolmaaf qophiin xumuramuu himaniiru. Koorsiiwwan qormaanni ba’iinsaa irratti kennamu adda ba’uun, dameewwan barnootaa hundaatti qormaata eebbaan dura kennamaniif qormaanni moodelaa qophaa’uu himuu ragaan Mana Maree Bakka Bu’oota Ummataarraa argame ni mul’isa.
Yaa’iin Biyyaalessaa Eegumsa Hawaasummaarratti Xiyyeeffate Gamtaa Afriikaatti Adeemsifamaa jira
May 23, 2023 112
Caamsaa 15/2015(TOI)- Yaa’iin Biyyaalessaa Eegumsa Hawaasummaarratti Xiyyeeffate Gamtaa Afriikaatti Adeemsifamaa jira. Ministeerri dubartootaa fi dhimma hawaasummaa baankii addunyaa waliin ta’uun mata duree ‘Itiyoophiyaatti eegumsi hawaasummaa ijaarsa biyyaaf’ yaa’ii guyyaa lamaaf turu adeemsisaa jira. Yaa’iin kun eegumsi hawaasaa, misooma waaraa fi walitti hidhiinsa hawaasummaa akkasumas ijaarsa biyyaaf qooda qaburratti hubannoo uumuuf kan kaayyeeffatedha. Kana malees dhaabbilee mootummaa fi mitmootummaa, damee dhuunfaa fi deeggartoota misoomaa jidduutti gamtaa cimsuuf kan kaayyeffatedha. Itti aanaa ministira muummee fi ministira dhimma alaa Dammaqaa Mokonnin dabalatee hooggantoonni olaanoo,bakka bu’oonni dhaabbilee misoomaa idil Afriikaa fi idil addunyaa yaa’ii kanarratti hirmaachaa jiru. Qorannoowwan muuxannoon eegumsa hawaasummaa biyyoota alaa Itiyoophiyaa waliin walbira qabuun ilaalan akka dhihaatan ni eegama. Waltajjii Kanaan cinaatti egzibiishiniin dhaabbilee garagaraa damee kanaa agarsiisus banameera.
“Aadaan walgargaarsaa Buusaa Gonofaa caalaatti akka cimu nihojjenna”-Abbootii Gadaa magaalaa Amboo
May 22, 2023 113
Caamsaa 14/2015(TOI)-''Buusaa Gonofaan aadaa ummanno Oromoo durii kaasee wayita rakkoon isa mudatu ittiin walgargaaru waan ta’eef aadaa kana cimsuuf nihojjenna” jedhan abbootiin Gadaa magaalaa Amboo. Hooggantoonni bulchiinsa magaalaa Amboo, abbootiin Gadaa, haadholii Siinqee fi qaamoleen biroon bakka argamanitti hundeeffamni Buusaa Gonofaa waggaa tokkoffaa fi waltajjiin sosochii yaadatamee ooleera. Abbootiin Gadaa fi haadholiin Siinqee akka jedhanitti, Buusaa Gonofaan durii kaasee aadaa ummanni Oromoo rakkoon wayita irra gahu ittiin walgargaarudha. Aadaan Buusaa Gonofaa durii caalaatti akka cimu mootummaan naannoo Oromiyaa siri kun bu’ura seeraa akka qabaatu gochuunsaa murtii gaariidha jedhan. Abbaa Gadaa Laggasaa Baalchaa akka jedhanitti, aadaan Buusaa Gonofaa balaan uumamaa fi namtolchee namootarra wayita gahu garaagarummaa malee aadaa ittiin wal deeggaran waan ta’eef akka cimu nihojjenna jedhaniiru. Aadaan walgargaarsaa Buusaa Gonofaa akka milkaa’u faayidaa sirnichaa beeksisuun qoodasaanii akka bahan kan dubbatan ammoo haadha Siinqee Masarat Tolasaati. Itti fufuunis lammiilee rakkoon irra gaheef dafanii qaqqabuun rakkoosaanii qooddachuun deeggarsi namoomaa akka taasifamuuf qoodasaanii akka bahan dubbataniiru. Itti gafatamaan waajjira Buusaa Gonofaa magaalaa Amboo obbo Fayyeeraa Falamaa gamasaaniin, waggaa tokko darbe darbetti karaa sirna Buusaa Gonofaa lammiilee rakkoon irra gahe deeggarsi namoomaa akka taasifameef ibsaniiru. Magaalichatti Buusaa Gonofaa hundeeffamee waggaa tokko keessatti miseensota kuma 5 fi 113 horachuun akka danda’amee fi birrii kuma 425 fi 682 miseensotarraa sassaabuun akka danda’ame dubbataniiru. Maallaqa kanaanis magaalattiitti gandoota jaaha lammiilee rakkoof saaxilamaniif deeggarsi maallaqaa, nyaataa fi uffannaa taasifamuusaa ibsaniiru. Kantiibaan itti aanaa bulchiinsa magaalaa Amboo obbo Tasfaayee Degefaa gamasaaniin, lammiileen saba, amantaa, sanyii osoo hinjedhiin karaa Buusaa Gonofaa deeggarsa kan argatan waan ta’eef hawaasni magaalaa Amboo miseensa Buusaa Gonofaa akka ta’u gaafataniiru. Buusaa Gonofaa hundeeffamee waggaa tokko keessatti hojiilee hedduu raawwachuusaa ibsanii, milkaa’inasaaf cimanii akka hojjetan kan mirkaneessan ammoo itti gaafatamaa waajjira paartii badhaadhinaa magaalaa Amboo obbo Fitsum Abbabaati.
Sagantaan guddina daa’immanii umurii gara jalqabaa magaalaa Finfinneetti xiyyeeffannoon kennameefii hojjetamaa jira- Kantiibaa itti aanaa Jaanxiraar Abbaayi
May 22, 2023 103
Caamsaa 14/2015(TOI)- Bulchiinsi magaalaa Finfinnee sagantaa guddina daa’immaniif xiyyeeffannoo kennee hojjechaa akka jiru ibse. Kantiibaan itti aanaa bulchiinsa magaalaa Finfinnee Jaanxiraar Abbaayi hojii raawwachiisaa olaanaa Biig wiin Fiilaantirooppii doktar Kasaatebirhaan Admaasuu fi pirezidaantii Elmaa Fiilaantirooppii Roobiin Kaalder waliin waajjirasaaniitti mari’ataniiru. Waggoota sadan dhufan karaa sagantaa misooma daa’immanii jalqabaa Finfinneen daa’immaniif akka mijooftu gochuuf seerronni tarsiimoo, sagantaan guddinaa fi karoorri qophaa’uusaanii obbo Jaanxiraar ibsaniiru. Haala Kanaan waggooota sadan dhufa wantoonni daa’imman ittiin taphatan kuma 12 ta’an, jiddu galeessonni daa’imman itti kunuunfaman kuma tokko ta’an, mootummaa, hawaasaa fi damee dhuunfaatiin akka babal’ifaman dubbataniiru. Sagantaan misoom daa’immanii umurii gara jalqabaa daa’imman umriinsaanii amma waggaa 6tti jiran irratti kenniinsa barnootaa idileen duraarratti xiyyeeffatee akka hojjetu dubbataniiru. Sagantaa kana milkeessuuf hojjettoonni manarra deemanii maatiif gorsaa fi deeggarsa kennan kuma 5 qaxaramanii akka hojjetan obbo Jaanxiraar eeraniiru. Kanneen keessaa yeroo ammaa maatiiwwan kuma 2 fi 200 ol ta’an kolleejota ogummaa fi teekniikaa magaalaa Finfinneetti argaman hundatti leenjii baatii 3 fudhachaa jiru jedhaniiru. Hojii raawwachiisaan Biig Wiin Fiilaantroop doktar Kasatabirhaan Admaasuu magaalattiitti hojiin daa’immanirratti jalqabame kan dinqisiifamuu fi Itiyoophiyaa qofaaf osoo hinta’iin Afriikaaf illee fakkeenya ta’uu akka danda’u amantaa qaban ibsaniiru. Dhaabbatichi deeggarsi sagantaa misooma daa’immanii jalqabaaf taasisaa jiru cimsee akka itti fufu dubbataniiru. Pirezidaantiin Elmaa Fiilaantiroopii Roobiin Kaalder gamasaaniin, magaalichi gama sagantaalee daa’immanirratti jalqabe keessaa damee fayyaa fi jiddugaleessota kunuunsa daa’immaniin sochiin jalqabame ilaaluusaanii ibsaniiru. Bulchiinsi magaalaa Finfinnee sagantaa kana hojiirra oolchuuf kutannoo agarsiise dinqisiifachuusaanii odeeffannoon fuula marsariitii biiroo komunikeeshinii magaalaa Finfinneerraa argame nimul’isa.
Yaa’iin fayyaa addunyaa 76ffaa Siwiizarlaand Jenevaatti jalqabame
May 22, 2023 96
Caamsaa 14/2015(TOI)- Yaa’iin fayyaa addunyaa 76ffaa kan waggaa Siwiizarlaand Jenevaatti har’a jalqabameera. Yaa’iin fayyaa addunyaa baranaa mata duree”turtii dhaabbata fayyaa addunyaa waggaa 75ffaa, lubbuu baraaruuf, fayyaa hundaaf milkeessuu” (WHO at 75: Saving lives, driving health for all) jedhuun jalqabameera. Itiyoophiyaan jila ministira fayyaa doktar Liyaa Taaddasaan hoogganamuu fi hooggantoota mootummaa olaanoo federaalaa fi biiroolee fayyaa naannoo ofkeessatti qabateen bakka buutee yaa’ii kanarratti hirmaachaa jirti. Bakka bu’oonni damee fayyaa dhuunfaa garee jilaa kana keessatti galuunsaanii eerameera. Gareen jilaa Itiyoophiyaa waajjira ergamaa dhaabbataa Itiyoophiyaa Jenevitti argamu waliin ta’uun yaa’ii kanarratti hirmaachaa akka jiru ibsameera. Yaa’iin fayyaa addunyaa 76ffaa guyyoota itti aananiif kan adeemsifamu yemmuu ta’u dhimmoonni fayyaa fi fayyaan walqabatan kaafamanii nimari’atamu jedhameera. Kana malees biyyoonni miseensa dhaabbata fayyaa addunyaa hirmaattonni biroon yaa’ichaa fi kana cinaattis walgahiiwwan akka adeemsisan ibsameera. Xumurarrattis sanadoonni murtee addaddaa (resolutions) yaa’ii kanarratti dhihaatanii akka raggaasifaman odeeffannoon ministeera fayyaarraa argame ni eera. Yaa’iin kun osoo hinjalqabamiin dura magaalaa Jenevaa “Wook ze tookitti” fiigichi daandiirraa kan adeemsifame yemmuu ta’u Atileet gargaaruu Komishinaraa Daraartuu Tulluu dabalatee atileetonni biroo fi namoonni beekamoon argamaniiru.
©
Tajaajila Oduu Itiyoophiyaa
2015


c: text/html

text:
Saaraa Bernaar
Saaraa Bernaar (Sarah Bernhardt, Firaasiffa: c. 22/23 Onkoloolessa 1844 – 26 Gurraandhala 1923) taatuu waltajjiirraa fi aakterii fiilmii gara jalqabaati. Saaran "aakterii beekkamtuu addunyaa kanaa hunda kan caaltu" jedhamtee beekkamti. Bernaar watajjoota Firansirratti bara 1870n keessa beekkamtii argattte, kunis jalqaba bara Belle Epoqueti. Sana boodas battalumatti Yuurooppi fi Ameerikaa keessatti barbaaddamtuu taate. Saaran taatuu diraamaa cimtuu ta'uudhaan ummata biratti beekkamte, maqaa masoo "Saaraa waaqarra gadbuute" jedhus argatte.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ibsa Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Qabsoon Oromoo ifaajjiifii dhamaatii danuu booda sadarkaa har’aarra ga’eera. Qeerroon kaayyoo fi mul’ata abbaasaatti ciccee falmiirra jira. Saba walaba ta’ee dhalatee, walabummaansa irraa mulqameef qabsa’a. Aarsaa hedduus baaseera baasaas jira.
Qeerroo Bilisummaa Oromoo kobbortaa garbummaa sabasaarra ciruuf ifaaja. Nuffii fi sodaa tokko malee qabsoo hadhoofturra jira. Firaaf diina qabsoos bareechee Beeka.
Haala yeroo ammaa ilaalchisee, Yeroo nuti keessa jirruu nuuf Warqeedha. Nama dhuunfaa mormuufis ta’ee deggeruuf yeroo hin qabnu. Firii dhadhabbii keenya kaleessaa arguuf carraaqudha malee. Daandii eegalees qoree sakatta’aa deemu qabnas. Yeroon kun yeroo kam caalayyuu bilchina nu barbaachisa. Kanaaf ammoo Firriis diinnis miidhegsee beeka. Haqa haqaaqame deebisuuf daandii dheeraatu nu hafe.
Haala amma addunyaan illee qabsoo keenya deggaruuf nu cina dhaabbataa jirutti, qaamota yakkamoo hidhaa fi seeratti dhiyaachuu baraaramuuf afaanfajjiif “hiriiraan bahaa nu deggaraa!” jedhan deggaruun kan qisaasama yeroo cinatti harkifannaa Bilisummaaf qabsoo keenya ija addunyaa cinatti xiqqeessu ta’a jennee ilaalla; waan ta’eef Qeerroo Bilisummaa Oromoo gadjabeessee hiriira garboonfataa dhaadessuuf karoorfame ni morma.
Qaama yakkamaa yakka tokkoon alatti waggoota 28 guutuu nu ajjeesaa, nu kolaasaa sanyii nu kutaa, haamilee nu cabsaa, qaama nu hir’isaaf nu irratti daguuggaa shanyii raawwataa ture baanee dhaadessuuf si cina jirra jechuu nuti Qeerroo Bilisummaa Oromoo waan addunyaa kanarratti ta’ee hin beenne daba siyyaasaa Oromoo irratti deemuuf jiru kana ni mormina. Qaamota yakka ajjeechaaf gidiraa lafarraa nu buqqaasuu nu Oromoo irratti raawwataa turan deggaruun yakka seenaan nama gaafatu hojjechuu akka ta’ettis fudhanna.
Yakkamaa faana socho’uufis hojjechuufis Qeerroon akeeka uummatasaa Oromoo faalleessu kamiinuu kan hin hojjenne ta’uu gamanumaan dhaamna. Kanaaf gaaffiin Qeerroo Bilisummaa Oromoo addatti ammallee gaafatu wayiita babal’ataa jirutti qaamonni yakkamoon TPLF akkasuma ijaarsi isaaniin ijaaraman uummata keenya gowwoomsuuf akeeka dhokataan socho’aa jiran dura ni dhaabbanna.
Qeerroo Bilisummaa Oromoo rakkoo siyyaasaa biyyattii furuuf ibsa ABO’n irra deddeebiin Wayyaaneef qaamota dhimmichi ilalallatu bakka qaamni sadaffaa jirutti furuuf qophii ta’uu baase kan hojiirra oolfamu akka ta’u ni gaafata. Akkasuma gaaffiiwaan abbaa biyyummaa ABO dhaan hogganamee gaafataa turetti dabalee gaaffii Mootummaa Ce’umsaa gaafachuu, yakkamtoota manni seeraa biyyattii akka seeratti dhiyeessu gaafachuu, ajeechaa jumulaa nurratti raawwataa jiru akka nurraa dhaaban gaafachuu, qe’ee keenyarraa nu buqqaasuun nu dararuun akka dhaabbatuuf irra deddeebin ammoo kan jedhu qaamonni nurraan darara gahaa turan akka seeratti dhiyaataniif qaamota nagaa mana hiraarsaatti qaama hir’isaa turaniif akka beenyaan kaffalamu gaafachuu, Liyyuu Ayiliin mootummaan Wayyaaneen ijaaraman akka seeratti dhiyaatan gaafachuu itti fufna!
Waan ta’eef Qeerroon Bilisummaa Oromoo yeroon ammaa nuuf Warqeedha, nama dhuunfaa deggaruufis ta’ee mormuuf yeroo hinqabnu. Nuti sirna biyyattii keessatti Wayyaaneen direeree jiru akka diigamuuf kan nagaa biyyattii eegsisu akka bakka buufamu gaafanna. Yeroon nuti qabsoo Oromootti Xumura gochuuf hojjetaa jirru kanatti of ko’omsuun waan uummata keenya miidhu kamiin kan hin deggarreef kan irratti hin hirmaanne ta’uu hubachiisna. Hiriira halagaan waame kamirraayyuu qooda kan hin fudhanne rakkoo uummataa addunyaaf karaawwan hiriiraaf FXG addunyaaf beeksisuuf kan duubatti hin jenne ta’uu hubachiisa.
Injifannoon Uummata Oromoof
Gadaan Gadaa Xumura Garbummaati!
Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Waxabajji 20,2018
Finfinnee Oromiyaa


text:
Loltoonni Agaazii Magaalaa Amboo irratti haleellaa hammeesuun gabaafame.
Guyyoota lamaan dabran keessa poolisii fi hawaasni magaalaa Amboo Konkolaatota Sukkaara Kontrobaandii erga qabanii booda, loltoonni Agaazii hawaasa naannichaa irratti dhukaasa banuudhaan namoota heddu miidhan.
Kaleessa galgala irraa jalqabee ammoo waraanni Agaazii haleellaa baldhaa ta’e magaalattii irratti kan bane tahuu odeeyfannoon argame ni mul’isa. Keessumaayyuu ganama hardhaa loltoonni Agaazii kallattii hedduun gara magaalattii seenuun dhukaasa ummata irratti bananiin lubbuun namaa akka bahee fi namonni heddu ammoo kan madaayan tahuu gabaasni arganne ni mul’isa.
itti gaafatamaan dhimmoota Kominikeeshiinii magaalaa Amboo obbo Gaaddisaa Dassaalenyi DW akka himetti, “dhukaasa kan hawaasa irratti bane loltoota Agaaziiti, namoota 10 ajjeessanii 20 ol madeessan” jedhe.


text:
Gaafii: Nuti warri ala baanee waa carraaqnu kun khayrii dalaguu feena. Carraaqnee sadaqachuus ni feena. Garuu horiin keessan haraami nuun je’an. Ka masjiidaaf erginullee nurraa qeebaluu didan.
Deebisaa: Yaa gabrittii Rabbii, ta duraatii ati waan dalagdu sumaatu uf beeka. Yoo sigaggaalummaa ka hojjattu taate, yoo mallaqni kee ka ribaa ta’e, yoo faana laaltuu taate, waan Rabbiin jibbu yoo ta’e horiin kee haraami. Yoo hurkama kee taate ammoo, hurkaa kee itti fayyadamuu, nama fayyaduu, sadaqachuu, hajjiin dhaquu ni dandeessa. Namni horiin hurkaa keetii haraam siin je’u wallaalaadha. Nabiin ﷺ akki je’e irra caalaan dalagaa waan namni hurkee carraaqqatu. Horiin kee horii halaalii sadaqadhu.
Dr. Liwaa’ul Islaam


text:
Gaaffii: intala takka yoo namni butee fedhinnaan maletti hamtuu itti dalagan intala san maaltu irra jira?
Deebisaa: intalti dhalaa takka hoggaa butaniin takkaayuu bakka isiin mana dhayxutti hulaa itti cufatan haga dandahutti harka siif hin kennin odoo du’attillee geeyseeodoo haala san irrattillee ka duutu taatee , maal jedhe nabiin keenya ﷺ ‘man qutila duuna irdihii wo maalihii fahuwa shahiidun hadiisa abii daawud keessatti akkana jedhe nami tokko dhiiga isaa irratti , diin isaa irratti aqiidaa isaa irratti islaamummaa isaa irratti horii isaa irratti worra isaa irratti naamusa isaa eeggachuu irratti yoo du’ellee namni sun shahiida haga dandeessutti iyyiinsaan haa tahu, fedhinnaa jaalala itti hin mul’ifatin yoo haala sanitti hamtuu itti dalagan humnaan waa takka na dhiisutti hinjiruu , rabbii isii irratti shakkartee araarama kadhachuu taati malee iqaabni akka dhiira irratti jiruu isii irraa kufe jechu, akkuma san intalti dhalaalleenyoo kaatee gurbaa tokko masalan biyya oroppaa fi ameerikaa keessatti fa’a dhalaan shugguxii qabdi yoo dhalaan tun boojitee akka dhiirti dhalaa gootu san dhalaan ka dhiira gootu taatellee akkasuma haga dandahutti na ajjeesaa malee abadan ani zinaa hin godhu jedheetuma ifirratti haa lolu, gaafa immoo lubbuu isaa tana jaalalaaf harka kennuu , du’a irra jiruu filate rabbiin ni beeka niyyaa isaatii isa irratti humaa hin jiruu . rabbii isaatiif galata galchee araarama kadhatuu qofa malee wonni silaa nama dardaraa irraa homaa isa irra hin jiru
Dr Luwaa’ul Islaam


text:
“Harargee bahaa magaala Qarsaa lafa raaree tan qotee bulaan kumaa tamatti lakkaa wamu ganama horii irratti gadi bobaasu ani karameetriin hangana ja’ee hinbeekuu yooxiqaate lafa sana haxurasaatiin naanawuun miilaan daqiiqaa 40 olnamatti nifudhata garuu kan nama ajaa’ibu wanti OPDO ja’aniintun Abaa qabeenyaa tigree tokkof kananii inniis kuduraa irratti oomishee ganamaafi galgala makiinaa fi’ee magaala diree dhawaatti gurgurataatiin jira yeroo ammaatana dhiheenya kana haajaaf akkumaan achi dhaqettiin arge qotee bulaa achi jiru gagaafadhe duraan horii ganda kanaa hundi irratti bobahan achirra dheedan amahoo janaan horiin bakka dheedu hinqabu horiisanuu ofirraa gurgurre qoonqoosaa dadhabnee amma horii 2 qofaan qaba naan ja’e.duuba isin gaafa lafa kana fakaatu raaree tana kennan maaf califtaniin ja’een gaafadhe? yaaboo biyyti tanuma nama horii qabuuti namtichi tokkichaan san ganda ati agartu kana hunda kadubatee nyam nyam ja’e hidhatti guureeti ture wahuma goonu dhabneeti rabitti olkanine naan ja’e garuu lafti teenyaa kan hattuu iraabite ifiifuu hattuudhaa boru deebinee irrumaa fudhana tana shakii hinqabaatin naan ja’e anaa hedduu aaree akka waan rifatuutahe kana deebi’ee jaarsisan ana jajabeyse.hedduu hedduu haali kuni nama gadisiisa mee warra magaalaa qarsaasan qunnami lafa sana suuraa saatillee siif erguu nidandayanii.”
I joolee Qarsaa ni dubistuu mii, waan gottaan isinittii hin himu! Isiinuu ni bektuu!


text:
Taammanaa Bitimaa irraa
Raajii dha! Ani hardha ganama (gaafa 07. 11. 20) intarneetii “Ayyaantuu.org“ yommuun bane, laallee (“information“) guyyaa kanaa isa jalqabaa keessattin: “Ethiopian Parliament Dissolves Tigray Leadership” kan jedhu arge. Ani ennasuman ofumaan ofitti dubbachaa: “Leadership saba tokkoo paarlamaan biyya tokkoo bittimsuu, (dissolve) gochuu ni dandayaa? Ofiin jedhee of-gaafaddhe! Paarlamaan Itoophiyaa yookaan paarlamaan Afrikaa, dabreetuu Paarlamaan Addunyaa (UNO) mootummaa yookaan paarlamaa saba tokkoo “dissolve” gochuu ni dandayaayyii? Laallee tana “Reuters“-itu: “Ethiopia’s Parliament has voted to dissolve the government of the northern Tigray region, amid a dispute which has escalated into armed confilct“, jedheetoo dabarse. Mootummaan Itoophiyaa kan ammaas tayee, kan durii heera fi seera biyyaatti waan hin bulleef, gaafa fedhe abbaa fedhetti duuluun hojii isaa ti. Itoophiyaan impaayera dullattii qawween ijaaramtee, qawween eegamaa jirtu waan taateef, kun waan nama dhinqisiisu wayii hin tahu. Ammoo, kan sonaan nama dinqisiisu mootummaan dhiigaa fi lafee dhaloota qubeetiin taayitaa kore kun, muummichi ministeeraa “The Noble Peace Price” badhafame kun, kana gochuu isaatu nama raajeffachiisa! Ilmi Oromoo kun, eeyyee inni qeerroo fi qarreen Oromoo wareegama addunyaa tana maalalche gochuun, masaraa Tulluu Daalattii seensisan kun kanaa fi wanneen biroo kanneen hedduu nama dinqan dalagaa jiraachuu isaati. Inni hojii irra dalaga baay’ee beeka, jaalatasi! Inni otoo daangaa alagaa cabsee irra tarkaanfachuun Tigraayitti hin duuliin, dursee foonii fi dhiiga isaa kan tayaan Oromoo Wallaggaa, Oromoo Gujii fi Booranaatti duulee dhuulchise. Inni Oromoo dha malee, nama Oromummaattis, Gadaattis amanuu miti. Abjuun isaa inni duraasaa akkuma innuu jedhutti: “Toophiyaa bakka shiitti, “giloorii” shiitti deebisuu dha. Inni kan amanu “Waaqa-ittis”, “Allah“-ittis, “God“-ittis otoo hin taane, ekeraa Minilikii fi ekeraa Hayila-Sillaaseetti! Inni safuu fi safeeffata Oromoo raajeffatamaa san bututtuun maree, erga lagaa fi bosonatti darbatee daran bubbulee jira. Inni Itoophiyaa isaa kana bakka shiitti deebisuuf, akka duritti deebisee “giloorii” ishii gonfachiisuuf, Masaraa “Tulluu Daalattii keessatti nafxanyootaan marfamee, nafxanyootaan gorfamee takka Oromoo Lixaa fi Oromoo Kibbaatti duulee, duulchisee hojii suukaneessaa abbaan bideenaa isaa, Mallas Zeenaa-llee hin hojjanne, hojjachaa ammammoo uummataa fi saba Tigraayitti duulaa, balaliyaa (roopphilaa) waraanatiin gandeeni fi manneen barbadeessaa jira. Harra nafxanyoonni ijji isaanii jibba Oromoo fi Oromiyaatiin cufame, isa marsanii uummata Oromoo fi uummata Tigreetti isa duulchisaa jiru. Inni ammaan tana heeraa fi seeraan ala impaayerittii bitaa jira. Yeroon mootummaa isaa erga dhumee turee jira. Amma inni seera biyyattiitii ala biyya “bulchaa” jira. Kunoo, ijuma teenya duratti shiftoomuun, akka shiftaa tokkootti abbaa fedhetti, gaafa fedhe duulaa, akka fedhetti gandeeni fi manneen Oromiyaa fi Tigraay irbaata ibiddaa gochuu irratti argama. Inni durumaan seera malee, jaarmaa EPRD jedhamu diigee bittimsuun paartii PP jedhamutti ijaarratee, abbaa fedhe hidhaa, hiisisaa, abbaa fedhe taayitaa irraa buqqisaa, shiftaa fedhe siree mootummaa korsiisaa jira. Inni ija nyaatee, maal-naan-jedhuu manaa baasee darbatee, kan biraa hafee namoota isa sadarkaa kanaan gayan, kanneen akka Jawaar Mahaammadii fi Lammaa Magarsaa faa yookiin karchalleetti darbatee, yookiin immoo taayitaa irraa hari’ee, daaqonii fi gaanonii nafxanyaatiin marfamee sirna federaalaa kan uummatoota fi saboota cunqurfamootiin bu’ureeffame, diigee diigsisee sirna: “biyya tokko, saba tokko, afaan tokko, amantii tokko, alaabaa tokko” jedhamu deebisuuf halkanii-guyyaa dhama’a jira! Filmaata Itoophiyaa guutuutti mootummaan Abiyyi kun seera malee, humnumaan dabarsee jira. Mootummaan Tigraay garuu, naannoo isaatti filmaata kana adeemsee jira. Kanas warri abbootii irree, Dr. Abiyyi faa warri Tigraay akka waan yakka hojjataniitti lakkaawani. Mee amma warreen biroo isa kana akkamitti akka ilaalan, armaan gaditti haa mildhannu! “He (Dr. Abiyyi) unilaterally delayed the elections indefinitely and started arresting all the influential Oromo politicians. Abiy brutally crackdown the Oromo protests whilst he killed hundreds of innocent peoples and arresting thousands of Oromo civilians. The highest number ever killed in one instance in recent history.” Kana mara keessatti Abiyyi Aahimad kophaa isaa miti. Gocha yakkamaa kana Biyya Oromoo, Oromiyaa keessattis tayee, Biyya Tigeetti kana deemsisuuf inni ifumatti nafxanyoota moofeyyii fi nafxanyoota haareyyiin marfamee ti. Harra aangoon impaayerittii harka Abiyyi keessa qofaa otoo hin taane, baarruu nafxanyoota keessas galeeti argama. Garuu, nafxanyoota irraa waan saboota, sablammoota fi uummatoota koloneeffamaniif tolu eeguun, gaangeen dorrobdeettii ni dhalti jedhanii eeguu taha. Kanaaf, uummata Oromoos tahee, uummatoonni obbolaa isaa warri akkuma isaa Minilik faashitticha Afrikaatiin koloneeffamanii fi dabalees uummanni Tigree, harka walqabatanii mirga ofiitiif sochowuu malee, filmaata biraa tokkollee hin qabani! Uummanni Amaaraas akka uummataatti gabroofatamoo kanneen cinaa gora abdii jedhu qabna. Dabaleesoo, harra nafxanyoonni Amaartota Oromiyaa keessa nagaan jiratan irratti tarkaanfii tokko tokko fudhachuu irratti argamu. Isaan Amaartota kanneen jeeqanii Oromootu kana godhee jechuun maqaa Oromoo fi Oromiyaa xureessuuf hidhatanii ka’aa jiru. Kun gonkumaa waan tahuu hin qabne waan taheef, Oromoonni keessumaa qarree fi qeerroon uummata kamuu kan nagaa fi nageenyaan Oromiyaa keessa jiraatu akka hin tuqameef eeguu qabu! Nuti kana kan goonu namaa jennee, maqaaf jennee otoo hin taane, aadaa keenya raajeffatamaa sanii fi sirna Gadaa dinqisiifamaa sanitu nu dhoowwa! ============== // ==============


text:
Qur’aana kabajuu jechuun maal jechuudha? Yeroo heddu jecha kabajaa jedhu yoo dhageenyu, waan san qulqulleessanii kaayuu jechuu qofa nutti fakkaata. Mee dubbii Daa’iin tokko dubbate akka ka’umsaatti haa fudhannuu! “hedduun keenya Qur’aana kabajuudhaaf jecha Kitaabota hundaa ol goonee, mataa kitaabbanii irra goona. Kitaabonni hundi qur’aana jala kaayamuu qaban. Nutiis kabajaa Qur’aanaatiif jecha gubbaarra keennee biraa baana. Daa’imni keenya xiqqaan waan ittiin taphatu barabaacha osoo mana keeysa deddeemu, kitaaba gubbaan jiru kan fuudhuun namatti hin ulfaanne kana fuudhee ittiin taphachuu eegala. Yoo fedhe ni cira. Yoo fedhes lafaan tuma. Yoo nuti manatti deebinu waan kana arginee hedduu dallanna. Ammaas irraa fuunee kabajaa Qur’aanaatiif jecha meeshaa mana keeysa jiru hundaa ol fageeysinee keenna. Yeroo kana Qur’aanni ija teenyaafi ija daa’ima keenyaa duraahis ni fagaata. Nutiis achumaan irraanfanna. Qur’aana qara’uunis achumaan hafti. Kun kabajaa Qur’aanaatii miti.”
Qur’aana kabajuun kitaaba hundaa ol kaayuu qofaa miti. Qur’aana kitaabota gubbaa kaayuun sirrii miti jechaa hin jirru. Garuu kabajaan nuti qur’aanaaf kennutti jirru kitaabota gubbaa kaayuu qofa yoo taate qur’aana kabajutti hin jirru. Qur’aanni kitaabota addunyaa tanarra jiran keeysaa kitaaba addaati. Kabajaan isaaf goonus kabajaa addaa akka tahe beekuun barbaachisaadha. Maqaan isaatuu maqaa addaati. Jechi Qur’aana jedhu, jecha qara’uu jedhurraa argame. Gama afaan keenyaatti yoo deebisnu, dubbisuu jechuudha. Kanaafuu qur’aanni kitaaba dubbifamuu qabu jechuudha. Sanduuqa bareedaa itti tolchinee, takkaahuu shelfii kitaaba irratti guuran haala ajaa’ibaatiin hojjachiifnee keeysa kaayuu osoo hin taane, qur’aana Rabbi nuuf kenne kana irra deddeebinee dubbisuun barbaachisaadha. Kabajaan nuti Qur’aanaaf kenninus, qara’uufi itti dalaguudhaani malee, mana keeysa iddoo bareedaa kaayuu qofaan tahuu hin qabu.
Qur’aana kabajuuf qara’uun barbaachisaadha. Wayta qaraanu kana haala kamiin akka qaraanus beekuun barbaachisaadha. Akkuma dura dubbanne, Qur’aanni kitaaba addaatti, kabajni isaaf goonus kabaja addaati. Sunis qara’uufi itti dalaguudha. Haalli ittiin qaraanus haala addaa tahuu qaba. Kanaaf yeroo heddu qur’aana qara’uu qabna jenna. Yeroo qaraanu kana ammoo adaba hordofuu qabnu heddutu jira. San keeysaa tokko, yeroo qaraanu jarjarsuu dhabuudha. Qur’aana wayta qaraanu, harfii ykn qubee takka takkaan dubisnuuf ajrii arganna. Gariin namaa ajrii tana heddumeeffachuuf jecha, qur’aana guysaa qara’a. Kun ammoo qur’aana qara’uu hin jedhamu. Qur’aanni kitaabota yeroo dubbifamanis dhaamsa isaanii hubataa dubbisnu keeysaa isa tokko waan taheef, dhaamsa san hubachuuf suuta dubbisuun barbaachisaadha. Ergamaan Rabbii (SAW) akkana jedhan, “Namni Qur’aana qara’u guyyaa sadihii gad keeysatti guutuu isaa yoo buuse, dhaamsa isaa hubatuu hin danda’u”jedhan. Hadiisa kana Abu dawudtu gabaase. Kanaafuu muslimni tokko qur’aana yeroo qara’u yoo akkaan jarjarse, guyyaa sadihii gaditti fixuu hin qabu.
Hadiisa biraatiin Ergamaan Rabbii (SAW) Qur’aana guyyaa torba torbaan buusi jechuudhaan Abdallaah ibn Umar (RA) ajajanii jiran. Akkasumas Abdallaah ibn Mas’uud, Usmaan ibn Affaan fi Zayd ibn Saabit (Hundasaaniirraa Rabbi haa jaalatuu), qur’aana guyyaa torba torbaan buusaa akka turan hadiisa sahiihaatiin gabaafamee jira. Kanaafuu qur’aana ajrii heddu irraa arganna jechuudhaan guysuu irraa fagaachuu qabna. Dhaamsa Rabbiin keenya nuuf himaa jiru hubatuudhaaf, dirqama tasgabbiidhaan suuta jennee qara’uun barbaachisaadha.
Wayta qaraanu, of gad qabuu fi xiinxalluun barbaachisaadha. Qur’aana kana keeysatti, qajeela kan nutti dubbataa jiru Rabbii keenya. Rabbi kalaama isaa bareedaa saniin nutti haasawutti jira. Kanaafuu haasawa Rabbii kana of gad qabuun dubbisuu qabna. Wayta nama guddaan haasoynu, mataan lafa laalaa dhaggeeyfanna. Kunis kabajaa nama saniif qabnuuf jecha akka tahe ifaadha. Haasawa Rabbii keenyaatiif hoo, kabajaa akkamii kennuu qabna? Yeroo qur’aana qaraanu san xiyeeffannaa keenya hunda qur’aanaaf kennuu qabna. Jidduun nama waliin haasawaa, koflaa, akkasumas dalagaa biraa dalagaa qur’aana qara’uun dhaamsa isaa akka hin hubanne nu godhuu danda’a. Kana jechuun, fakkeenyaaf Televizhiina banannee, achirratti fiilmii takkaahuu tapha kuubbaa miilaa bannee, yeroo takka TV laalaa yeroo tokko ammoo gara qur’aanaa deebi’uun barbaachisaa miti. Xiyyeeffannaa guutuu qur’aanaaf kenninee qara’uutu gaarii taha. Bakka nama boochisutti kofluun, bakka nama sodaachisutti gammaduun akka hin mudanneef, hiikkaa isaatis barree xiyyeeffannaa itti kenninee qara’uun barbaachisaadha.
Qur’aana yeroo qaraanu, sagalee keenya haala gaariin bareechisuunis barbaachisaadha. Ergamaan Rabbii (SAW) “Qur’aana hogguu qaraatan sagalee keeysan bareechaa”jedhan. Hadiisa biraa keeysattis, “namni Qur’aana sagalee bareedaan hin qaraane, nurraahii miti”jedhan. Kanaafuu qur’aana wayta qaraanu, sagalee bareechisuunis barbaachisaadha. Dirqama sagaleen keenya ka abaluu fakkaatuu qaba jechuudhaa miti. Haga dandeenyeen sagalee bareedduudhaan qur’aana qara’uuf carraaquun, kabajaa nuti qur’aanaa mul’isnu keeysaa isa tokko. Hadiisa Abu Hureeyraan nuuf dabarse keeysatti Ergamaan Rabbii (SAW) akkana jedhan”Rabbiin waa takkallee hin dhaggeeyfanne, akka sagalee Nabiyyii, hogguu inni qur’aana bareechee qara’u dhaggeeyfatutti”jedhan. Kanaafuu qur’aana bareechanii, sagalee nama hawatuun qara’uun barbaachisaadha.
Ammaas Qur’aana hogguu qaraanu naa argaaf qara’uurraa of eeguu qabna. Bakka namni hedduun walitti qabametti, akka namni sagalee teenya dinqisiifatee nu faarsuuf yoo sagalee bareechinee qaraane, Ajrii qaraatii irraa argannu ni hoongoyna. Kanaafuu bikka akkasii sanitti if eegannaa gochuun barbaachisaadha.
Qur’aana Arrabaan qofa qara’uun gahaa miti. Waan qaraanu san dalagaa irra oolchuun barbaachisaadha. Qur’aanni qara’amuu qofaaf hin buufamne. Waan qur’aanni nu ajaje, dalaguu fi, waan inni nu dhoorke irraa fagaachuus qabna. Namni tokko waan takka naa dalagi nuun je’ee, hayyee jennee eega irraa fuuneen booda, dalaguu dhabuun nama saniin walitti nu buusa. Qur’aana Rabbiin nuuf buuse qara’aa, isatu karaa keenya jedhaa, isatti dalaguu dhabuunis Rabbiin walitti nu buusa. Kanaafuu Kabajaan biraa kan nuti qur’aanaaf goonu, qur’aanatti dalaguudha.
Walumaa galatti qur’aana qabannee duratti deemuudhaaf of qopheessuun barbaachisaadha. Nama qur’aanaan masakamee milkaayu tahuu qabna. Qur’aana qabannee, qur’aana qaraanee, dhaamsa isaatis dhageenyee, faallaa qur’aanaa deemuun haalaa amala muslima irraa barbaachisuu miti. Qur’aanni nyaataafi dhugaatii caalaa xiyyeeffannaa argachuu qaba. Abdallaa ibn Mas’uud amala warra qur’aana dhugaan qara’uu yoo dubbatu akkana jedhe, “Namni qur’aana qara’u; wayta namni hundi rafu, halkan walakkaa hirribaa ka’ee qur’aana qara’uu isaatiin beekkama; wayta namni nyaataa oolu, soomanaan ooluu isaatiin beekkama; wayta namni biraa koflu, booyicha isaatiin beekkama; wayta namni miidhagina addunyaatiif harka kennu, inni ammoo Aakhiraaf harka kennatee, qabeenya dachii tanaa irraa fagaachuusaatiin beekkama; wayta namni waan hin beekne useetuma haasawu, inni ammoo cal’isuu isaatiin beekkama; wayta namni boonaan of dhaadaa deemu, of gad qabuu isaatiin beekkama; wayta namni waanuma gale hundatti gammadu, gadda isaatiin beekkama”jedhe. Kanaafuu nutis dhugaan qur’aana qara’aa, haalaa amala warra qur’aana qara’uu haa dhaalluu.
Qophii Abu Ibtisam


text:
Gareen IS Bagdaadiin ajjeefamuu amanee gaggeessaa haaraa muudate
Gareen jihaadistii IS yeroo jalqabaaf du'a hogganaa isaa Abu Bakar al - Bagdaadii mirkaneessuun hogganaa haaraa muude.
Miidiyaan IS Telegiraama irratti akka beeksisetti Abu Ibraahim al - Hashemii si'achi hogganaa haaraa garee kanaa akka ta'e ibseera.
Dabalataanis, kaalifeeti garee kanaa akka ta'elle ibse.
Humni addaa Yunaayitid Isteet xumura torban darbe bakka jireenya al - Bagdaadii Kaaba Sooriyaa jiru irra gahuun haleellaa irratti raawwatanii ture.
Achiis al - Bagdaadiin bo'oo wayii keessa seenun of ajjeese.
Gareen IS gaafa kamisaa akka mirkanesseetti Dubbii Himaan garee kanaa Abu al -Hasan al - Muhaajirillee duula Kaaba Sooriyaa humna waraanaa Yunaayitid Isteetiifi humna waraanaa Kurdii waliin taasifamen ajjeefame.
Kuni egaa al - Bagdaadiin ajjeefamee sa'aatii tokko booda jechuudha.
Dubbii Himaan haaraa Abu Hamzaa al - Quraashi ta'eera.
Abu Ibraahim al - Hashemii al -Quraashi eenyu?
Maqaan Hasheemi jedhu humnoota nageenyaa biratti hin beekamu. Tarii maqaa yeroo duula gaggeessan ofitti baasan ta'u mala jedhamee amanameera.
Gareen IS waan nama kanaa waan dalataas ta'e suuraa isaa hin gadhiisne. Garuu, ''jihaadii keessa nama maqaa gaarii qabu'', jedhan.
Ibsi gareen kuni baase akka agarsiisutti Hasheemin nama yeroo dheeraaf waraana jihaadii Ameerikaa irratti gaggeessaa turedha.
Maqaa ''al - Quraashii'' dhahachuun immoo hogganaan haaraa gosa Nabiyyuu Mohaammad Quraayish irraa akka dhufe agarsiisa.
Kuniimmoo, hayyuuleen Sunnii kaalifeeti ta'uf ulaagaa barbaachisu akka ta'etti kaasu.
Osoo gareen kuni ibsa hin baasin dura gaazexeessituun BBC dhimma jihaadii gabaastu Minaa al - Lami ,''Gareen IS nama Quraashii hin taane yoo filate, tarii ammaan achi kaalifeetin akka hin jirre agarsiisa,'' jetteetti.
Maal akeeka?
Gareen IS bara 2014 Iraaqiifi Sooriyaa keessa bakka hedduu erga qabatee booda ''kaalifeeti'' - bulchiinsa seera shariyaa ykn Islaamaan bulu- hundeessuu isaa ifa taasie. Kanaanis, ummata miiliyoona hedduu irratti dirqama kaa'e.
Maqaa al - Bagdaadiis ''Kaalif Ibraahim'' jechuun musliimonni addunyaa mara irra jiran isaaf amanamoo akka ta'an ergaa dabarse.
Waggaa darbe bulchiinsi kaalifeeti dhabamsiifamus gareen IS garuu guutummaan guututti injifatame harka hin kennine.
Gareen kuni ammallee ''miseensota'' 14,000 - 18,000 Iraaqiifi Sooriyaa keessaa qaba. Kana keessa lammiileen biyya alaa 3,000 ta'an akka jiranis gabaasni Ameerikaa tibbanaa agarsiisa.
Ibsa Dubbii Himaan IS haaraa akka jedhetti erga al - Bagdaadiin du'ee booda manni maree garee kanaa shuraa jedhamu walgahuun Hasheemiif amanamoo akka ta'an ibsaniiru.


text:
Ityoophiyaa keessatti lakkoofsi namoota vaayrasii koroonaatin qabamuun mirkanaahee 105 gahe
Ministeerri Fayyaa ibsa har’a baaseen, Sa’aa 24 dabre keessatti qorannaa laabraatoorii namoota 659’f godhameen, namoonni 9 vaayrasii koroonaatiin qabamuun isaanii mirkanaa’ee jira jedhe. Namoota salgan vaayrasichaan qabaman jidduu 8 lammiilee Ityoophiyaa, tokko ammoo lammii Ikwaatooriyaal Giinii tahuu ibsame.
Namoota kanneen jidduu 6 dhiheenya gara biyya alaa warra imalanii turan akka taheefi, 3 ammoo namoota vaayrasichaan qabaman waliin tuttuqii kan qaban tahuu ibsi ministeera Fayyaa ni addeessa.
Namootni vayirasichi irratti argame Arfan isaanii jiraattota magaalaa Finfinnee, 3 ammoo Jibuutii irraa dhufanii Dirree Dhawaatti iddoo tursiisaa keessa kan turanii fi namni tokko ammoo jiraattuu Godina Jimmaa Aanaa Limmuu Kosaa akka taateefi, namoonni biyya alaatii dhufan kophattii bahanii akka tursiifaman osoo hin labsmin duratti, biyya Lubnaan irraa kan deebite tahuun beekamee jira.


text:
Kan albuudaan badhaate Pireezidaantiin Rippabiliika Dimookiraatawaa Koongoo Feeliks Tshisekedi Caamsaa 24 hanga 29tti Chaayinaa kan daawwatan yoo ta’u, walii galteewwan daldalaa ijoo hedduu gamaaggamuu fi mallatteessuuf pirezidaantii Shii Jiinping waliin ni mari’atu jedhamee eegama.
Wal ga’iin kun biyyoonni lamaan walii galtee bu’uuraalee misoomaa albuudaaf oolu doolaara biiliyoona $ 6 invastaroota Chaayinaa waliin sirnaan akka mallatteessaniif karaa ni saaqa. Daawwannaa kanas Ministeerri Dhimma Alaa Wixata har’aa ifoomsee jira.
Ibsi mootummaan Ripaablikii dimokraatawaa Koongoo akka muli’isetti, Tshisekeediin wal ga’ii kaabinee isaanii kan Caamsaa 19 irratti mootummaan isaanii gita isaanii kan Chaayinaa waliin walii galtee irra ga’e ilaalchisuun mariin akka geggeessamu qajeelfama kannanii jiran
Rippaablikiin dimoktaatawaa koongoo, addunyaa irraa albuuda koobaltii oomishuun biyya isee ijoo dha.


text:
Itti gaafatamaan dhimmootii Komunikeeshinii mootmmaa naannoo Oromoyaa Obbo Faqaadu Tasammaa Raadiyoo sagalee Amerikaaf akka ibsantti Mootummaan Federaalaas ta'e kan Oromiyaa Mormiin gaggeeffame bulchiinsa gaarii dhaba irraa madde jedhee amanuus deemsa ture kessaatti kanneen yakka adda addaa rawwataniin to'annaa jala jiran walaba ba'u jechuu miti jedhan.
Kanneen to'annaa jala turanii fi amma iyyu jiran dhimmi isaanii sadarkaa sadiitti qodamee akka iaaalame ibsanii akkuma to'annaa jala oolantti battaluma kan gadhiifaman, to'annaa jala turanii barnooti eega kennameefii booda kan gadhiifaman akkasumas amma iyyu to'annaa jala kan jiranii fi kanneen yakki rawwatan ragaan irratti dhiyaatee seeraan ilaalamaa jiran jedhu.
Akka kanaaniis dhiyeenya kana namoonni hedduun barnoota eega argatanii booda Xollaay keessaa gadhifamuu kan ibsan Obbo Faqaaduun lafa to'annaaf turantti dararaan irra ga'e tokko iyyuu hin jiru jedhu.
Humootii waraanaas ta'e aangawoota mootummaa walitti bu'iinsa Oromiyaa keessatti uumameen lubbuu galaafatan ykn yakka adda addaa rawwataniin to'annaa jala oolan yoo jiru ta'e kan gaafataman Obbo Faqaaduun gara fuula duraatti kan ibsamu ta'a jedhan.
Kan dhiyaanya kana miliqee ba'e waraabbii sagalee walgahii DH.D.U.O irratti Obbo Abba Dulaa Gammadaa akka dubbataniitti mormii Oromiyaa keessatti dhalateef sababaan dhaabbatoota siyaasaa adda maqaa dhahaman miti jedhanii rakkoon numa gidduu jira jechuun akka fakkkeenyaattis barattoonni Oromoo Digrii adda addaan eebbifamanii hojii dhabuun rakkataa jiran kuma hedduu ta'uu xuquudhaan , yoo hojii argatan illee waardiyyummaa ta'u ibsanii turan.
Obbo Faqaaduun waa'ee kanaa gaafatamanii kunis kan gumaache qabaatu iyyuu bulchiinsa gaarii dhaba waliin wal qabata jedhu.
Mata dureelee adda addaa irrati deebii kennaan gaaffii fi deebii kutaa lamaan dhiyeessinu irraa caqasaa.


text:
Qurxummiilee
Qurxummiileen bishaan karaa afaan isaanii fudhuchuun hafurkaanuun(giilii)isaanii keessatti oksjiinii bishaan keessa jiru kara ujummoo dhiigaa isaaniitti fudhachuun kaarbondaayioksaayidii qaama isaanii keessa jiru immoo bishaan waliin gara alaatti dabarsu. Irra jireessi qurxummiilee hanqaaquu buusuun walhoru. Qurxummiin dhalaa hanqaaquu bishaan keessatti buusti. Hanqaaquun kun immoo sanyii kormaa wajjiin bishaan keessatti walfudhatu. Kun immoo Walfudhaannaa sanyii qaamaan alaa jedhama. Qurxummiileen caasaa kolaa(fiinii)jedhamu qabu. Fiiniin bishaan keessatti kallattii haala salphaatti jijjiruuf, yeroo bishaan daakaan madaala qaama isaanii eeguufi saffisa sochii dabaluu yookiin hir’isuuf isaan garagaara. Hoo'inni qaamaa isaanii dhaabbataa miti. Yommuu Hoo'innin naannoo dabalu Hoo'inni qaama isaanii ni dabala, akkasumas yommuu Hoo'innii naannoo hir’atu Hoo'innii qaama isaaniis waliin ni hir’ata. Kanaafuu, Ektootarmoota (dhig-qorroo) jedhamu. Qurxummiileen onnee gola lamatti qoodame (oorikilii(go'aa) tokkoofi veentirikilii(ruurrii onnee ykn Dhoqonnee laataa) tokko) qabu. Fakkeenya qurxummiilee tilaapiyaa, shaarkiifi kan kana fakkaataniidha


text:
Paartiin Dimokraatawaa Amaaraa Obbo Tamasgen Xiruneh Prezdaantii naannichaa akka tahu kaadhime
Koreen Jiddu Galeessaa Paartii Dimokraatawaa Amaaraa ADP wal gahii guyyaa sadihiif geggeessaa ture kan xumure yoo tahu, Obbo Yohannis Buwayaalewu itti aanaa hogganaa paartichaa godhuun muudee jira.
Haaluma wal fakkaatuun Obbo Tamasgen Xiruneh taayitaa Prezdaantii naannichaatiif kan kaadhimame tahuun beekamee jira. Aangoo prezdaantichaa kana manni marii naannoo Amaaraa ni mirkaneessa jedhamee eeggama.
Obbo Tamasgeen Xiruneh kanaan dura daayrektara ejensii nageenya odeeyfannoo biyyoolessaa kan ture yoo tahu, akkasumas dhiheenya kana ammoo waajjira muummicha ministeeraatti gorsaa dhimma nageenyaa ture.


text:
Lammii Itiyoophiyaa kan taate Aaddee Freeweynii Mebraahtu “Gootittii bara 2019” jechuun Televiziyoonni Amerikaa beekamaan CNN torban dabree Doolaaraa Kuma Dhibba Tokkoo (100,000) badhaaseenii jira.
Freeweyniin gara studiyoo Raadiyoo Sagalee Amerikaa dhufuun gaaffii fi deebii gaggeesiteen yeroo ijoollummaa kooti jalqabee rakkoo na mudataa ture warri kaan akka isaan mudatu waan hin feeneef hojachaan ture jetti.
Shamarranii fi Dubartoonni yeroo “laguu ji’aa” rakkoon isaan mudataa ture yeroo ammaa iyyuu hin furamiin jira jechuun Freewayniin dubbatti.
Gama kaaniin Rakkoon kun shamarran ji’a ji’an guyyaa sadii ykn Afur barnoota isaanii irraa akka hafan gochuun milkaa’iina isaanii irratti danqaa ta’u barsiiftuu Bilqiisaa Musaa Oromiyaa irraa dubbatanii jira.
Kanaaf hawaasnii dhimma kanatti ilaalcha kennee gargaaruu akka qabu barsiiftuun kun hubachisanii jiru.
Gabaasa Guutuu caqasaa


text:
Afooshas tahee hojii daldalaa kan birootis nama Muslima hin tahin waliin gurmaayanii dalaguun ni taha. Waan aqiidaa nama islaamaa hin tuqne yoo tahe; Nama Muslima hin tahin waliin dalagachuun ni hayyamama. Haatahu malee waan haraamaa kan shari’aan hin hayyamamne kan akka Ribaa(Dhalaa), daldala farshoo fi kanneen biroo yoo qabaate waliin hojjachuun yokaan gurmaahuun hin tahu.
Sheikh Abdurrahmaan Shariif
===============
Deebisaa ulamaa biyya alaa
Qajeelfamni bu’uuraa, namni Muslimaa warra Muslima hin tahin waliin hojii daldalaa kanneen akka horii horsiisuu, qonna yokaan ammoo gurmaahina biroo kamiinuu hojjachuun ni dandahama. hanga hojiin sun waan haraamaa hin tahinitti, hamma walitti dhiheenyi namoota kanniin waliin qabnu dhimma duniyaa qofa tahetti waliin hojjachuun rakkoo hin qabu. Ulamaa’iin gariin akki jedhan, nama Muslima hin tahin waliin hojjachuun kan hayyamamu, yoo hogganaan hojii sanii Muslima tahe qofa jedhan. Kun dhimma amanamummaa waliinis kan walqabatuudha. Namni waliin hojjattu kan si hin ganne, kan hojii haraamaa keessa hin makne tahee, walitti dhiheenyi keessan dhimma duniyaa/biiznasii bira kan hin dabrineefi yoo ati hojii kana toohachuu mirga kan qabdu tahe ni hayyamama jedhan.
Irra caalaan garuu nama Muslima hin tahin waliin hojii daldalaa irratti gurmaahuu dhiisanii, kan Muslimaa waliin gurmaahutu irra caala. Kun qabeenya waliin dhimmoota amantaan dirqama godhe, safuu fi mooraalii amaantiin islaamaa nama ajaju hunda salphatti akka tikfattu si gargaara.
Shaykh ‘Abd al-‘Aziiz ibn Baaz (Rahimahu Allaah)
Guduunfaa
Dhimma duniyaa irratti nama amantii fedhe hordofu waliin hojjachuun rakkoo hin qabu. wanti of eeggannoo guddaa barbaachisu amanamummaadha. yoo wal amantiin jiraate, yoo hojiin hundi seera qabeessa tahe. yoo waan shari’aan islaamaa dhoorgu tahuu baate waliin hojjachuun hayyamamaadha. shari’aa Islaamaa keessa wanti nama Muslima hin tahin waliin hojjachuu dhoorgu hin jiru.


text:
Daily Archives: August 3, 2014
Barattooti Oromoo Yuuniversitii Adda Addaa Irraa Qabamanii Hidhaa Ma’ikelaawwii Galan Keessaa 11 Dararaan Jabaa Erga Irratti Raawatameen Booda Gadiifaman.
Aside
Gabaasa Hagayya 03,2014 ilmaan Oromoo balleessaa tokko malee sobaan mana hidhaa Wayyaanee Maa’ikalaawwii keessatti dararamaa turan keessaa barattootni 11 dararaan cimaa erga irraan gahamee booda hidhaa irra gadhiifamaniru.Kanneen kunis:-
- Falmataa Bayechaa Barataa Medicine waggaa 5ffa Yuniversiitii Jimmaa
- Eebbisaa Dhaabaa barataa sportii waggaa 3ffaa Yuniversiitii Jimmaa
- Nimoona Kabbadaa barataa barataa Seeraa waggaa 5ffaa Yuniversiitii Wallaggaa
- Mo’ibul Misganuu barataa laboratory waggaa 2ffaa Yuuniversiitii Wallaggaa
- Baqqalaa Gonfaa barataa water Engineering waggaa 3ffaa Yuunivarsiiti Wallaggaa
- Rattaa Dajjash barataa water engineering wagga waggaa 4ffaa Yuuniversiitii Wallaggaa
- Ararsaa Laggasaa barataa water Engineering waaggaa4ffaa Yuuniversiiti Harommayaa
- Ashannafii Margaa barataa engineering waggaa 2ffaa Yuuniversiitii Harammayaa
- Baraisii Jamaal barataa technica fi Ogummaa Magaalaa Dirree Dawwaa
- Abbuu(Guyyoo) Galmaa barataa kutaa 9ffaa Godina Boorana irra qabame umriin isaa wagga 14 kan ta’e..
- Alii Sheedoo barataa kutaa 9ffaa kan umriin isaa waggaa 15 ta’a Godina Boorana irra qabame kanneen keessatti argaman ilmaan Oromoo dararaan guddaa erga irrtti raawatameen booda mana hidhaa Ma’ikelaawwii keessaa gadhiifaman.


text:
Bataskaana Ortodoksii Tawaahidoo Itoophiyaatti Koree Ijoon Furmaata Rakkoo Bataskaanota Oromiyaa abbootiin 26 sinoodoosii sabootaa fi sablammootaan muudaman gara kutaa lallabaa itti ramadamanii deemanii hojii akka jalqaban murtaa’uu beeksise.
Kana malees hanga Sinoodoosiin Oromiyaa ifatti labsamutti bataskaanonni Oromiyaa keessa jiran itti waamamni isaanii Mana Lubummaa Biyya Lallabaa Oromiyaaf akka ta’u murtaa’uu himeeti jira.
Bataskaana Ortodoksii Tawaahidoo Itoophiyaatti Koree Ijoon Furmaata Rakkoo Bataskaanota Oromiyaa murtiin sinoodoosii miilanaa fudhatama kan hin qabne ta’uu beeksiseera.
Koreen kun ibsa baaseen namoonnni muraasni sinoodoosicha keessatti aangoo murteessaa qaban sinoodoosicha gara dabarsuun furmaanni akka hin dhufne taasisaniiru jedhe.
Muudamni ephiisqophoosotaa ni ragga’a jedhamee eegamaa ture fedhii namoota muraasa kanneeniin gufachuu eeree, ajandaaleen biroonis goolama namoonni muraasni sinoodoosicha keessatti aangoo qaban uumaniin maqfamuus himeeti jira.
Kanaanis rakkoon bataskaanattii ni furama jedhamee eeggame akkaan akka walxaxu taasisuu ibseeti jira.


text:
Gaafii: Ani biyya Makkaatiin jiraa aanaa hin qabuu,fira hin qabuu akkamitti hajjii godha?
Deebisaa: Yaa gabrittii Rabbii waa hunda dura wanni beekuu qabdu, dandeettiin dhalaa rahima qabaachu. Eega Makka keessa jiraattee dhalaa warra diin qabuu, ka amanamuu, ka bultii ijaaree qabuu wajjiin deemuu ni dandeessa. Warreen fagaatanii jiran akka Jiddaallee haa ta’uu, yookin akka madiinaa, akkuma san Riyaad lafa faffagoo akkanaa Rabbiin waajiba isaan irraa buuse. Walgeenyee yoo heddummaanne homaa hin qabu jechuun baaxili. Warra akkas isiniin je’u daliila isaanuma gaafadhaa.
Dr. Liwaa’ul Islaam


text:
Monthly Archives: July 2021
hubachuun akkuma danda’amutti ilmaan Oromoo hedduun, jagnoonni onneedhaan hin waakkatamne, kan silaa utuu biyya ofii Oromiyaaf lolanii gabrummaatti xumura gochuu danda’an lola isaan hin ilaallanne seenanii lolanii jagnummaa seenaa keessatti kan galata hin qabne agarsiisaniiru. Kanaaf ammoo lolli Adawaa, lolli Baadimmee, lolli Itiyoo-Somaaliyaa fi kkf ragaa guddaadha. Utuu sabni isaanii Oromoo fi biyyi isaanii Oromiyaan hacuuccaafi roorroo alagaa jala jirtuu humna Oromoo gabroomsee Oromiyaa saame waliin lolanii kan hidda gabrummaa Oromoo irratti jabeessan lakkoofsaan himuun hin dandahamu. Kana kan kaasneef seenaa barsiisuuf utuu hin taane, gochi akkasii ammas deebi’ee mana Oromoo waan seeneef Dhaloonni qubee seenaa darbe irraa baratee kan har’a keessa jiru xiinxalee kan boruuf akka seenaa hojjetuuf.
Akkuma hunduu quba qabu Sadaasa 4/2020 lolli Kaaba Itoophiyaa naannoo Tigiraay keessatti erga eegalee amma baatiin saddeet dhumaa jira. Lola kana keessatti humni Ertiraa, Somaaliyaa, kan Naannolee kaaniifi Gamtaan Emireetota Arabaas deeggarsa meeshaan qooda irraa fudhatanii akka turan gabaafamaa tureera. Lolli baatii saddeetiif ture kun lolichi eegalee guyyaa 15 keessatti PPn injifannoo labsatus, akka jedhametti lolichi xumuramee injifannoon hin argamne. Baatii 8 booda humni TPLF kan ‘daakuu ta’eera’ jedhame deebi’ee Maqalee to’atee bakkoota kaan kanneen to’annoo Naannoo Amaaraa jala galanii turan ofitti deebisuuf sochii lolaa itti fufee jira . Lola kana keessatti miidhaan guddaan akka qaqqabee fi ammas qaqqabaa jiru yakkootni duguuginsa Sanyii akka raawwatamuu hin hafne addunyaa guutuun sarbama Mirga Namoomaa cabuuf waakkataa lolichi akka dhaabbatuuf humni waraanaa naannoo Tigiraay keessatti duguuggaa raawwatu hatattamaan daangaa Tigiraay lakkisee akka bahuu qabus biyyootni Addunyaa waamicha gochaa turan ammas itti jiru.
Murni Abbaa Irree Abiyyiin durfamu kan ilmaan Oromoo Oromiyaa keessatti dabalatee saba Tigiraay irratti afaan Qawween duguuggaa Sanyii raawwatu ammas bifa haaraatiin lola moo’achuu hin dandeenyetti bifa addaan lola Mootummaan Naannoo Amaaraa fi Mootummaa naannoo Tigiraay lola fakkeessuun lolichi akka itti fufu godhee jira. Lolli kun naannolee lamaan kana gidduu qofatti kan geggeeffamu utuu hin taane, Raayyaan Ittisa Biyyaa kan aangoo PP qofaaf jiraatus irratti hirmaataa akka jiru beekamaadha. Hundaa ol kan nama gaddisiisu garuu naannoleen biyyattii keessa jiran akka naannoo Amaaraa waliin ta’uun lola kanarraa qooda fudhatan affeerraan taasifamee itti deemamaa jira. Kun heera biyyaa kan faallessu, waliin jireenya sabootaa yaaddoo keessa kan galchu, gaaga’ama siyaasaafi qisaasama dinagdee biyyattiif kan guddoo yaaddessudha.
Lolli yeroo ammaa naannoo Tigiraay irratti gaggeeffamu duula daangaa babal’ifannaaf Warri Abashaa gochaa turan ammas godhan malee olaantummaa seeraa kabachiisuuf lola taasifamu akka hin taane ilmaan Oromoo hubachuun lola kana irraas hatattamaan bahuu qabu jenna.
Akkuma ammaan dura karaa Activistoota Warra Amaaraa fi hoggantoota siyaasaa Amaaraa lola Tigiraay booda Oromiyaa diiguu tti ykn dhabamsiisuutti deebina jechaa turan ammas bakka ilmaan Oromoo qaroon ajjeefamaa hoggantootni siyaasaa fi hayyootni Oromoo hidhamanii achi buuteen isaanii dhabamee jirutti ilmaan Oromoo kamuu mirga ilmaan saba isaaf qabsaahuun nageenya lammiilee Oromiyaa mirkaneessuu kan qabu malee lola daangaa tokko irraa saba Tigiraay buqqisaa saba Amaaraaf kennuuf godhamu irraa dhaabbachuu qabu.
Saba keenyaa fi biyya keenya Roorroo jalaa baasuuf Mootummaa ummataa ijaarrachuu qofaani.
Saba keenyaa fi biyya keenya Roorroo jalaa baasuuf Mootummaa ummataa ijaarrachuu qofaani.
Ibsa Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Bilisummaa Oromoo hundeeffamu isaa irraa kaasee hanga ammaatti roorroo daangaa darbitee hidda dheereffattee fi lafa Oromiyaa daangaa ishee kabachiisuuf saba irraa dhalateef qabsoo abbaa biyyummaa isaanii mirkaneessuuf qabsoo Lammiileen Oromiyaa addatti immoo sabni Oromoo Dhaaba ABO jalatti ijaaramee qabsoo mirga Hiree murteeffannaaf falmatu waliin qabsaa’uun erga eegalee wareegama ulfaatu kaffalaa tureera ammas kaffalaa jira.
Qeerroon Bilisummaa Oromoo akkuma akeeka humdeeffameef qabsootti jiru ammas qabsoo saba isaaf godhu kallattii hundaan garboomsataatti Xumura gochuuf falmatti jira.
Labsii dhaabni keenya ABO fi KFOn ijaaramuu Mootummaa ummataa waggaa sadiif turu ilaalchisee labsii baasan Qeerroon Bilisummaa Oromoo ijaarsa MCBNOf waan isa irraa ergamuu fi akka milkaayuufis qabsoo isaa jabeessee itti ni fufa. Akkasumas warri akkuma kaleessaa Oromoo fi Oromiyaa garbummaa jalatti hanbisuuf carraaqan yeroo ammaa kanas labsii baafatanii akka MCBNO ijaarame hin milkoofneef murni pp qophiitti jiraachuu kan Odeessa arganne yoo tahu qaamni kamuu ijaarsa MCBNO dura dhaabbatu farra Ummata Oromoo fi Oromiyaa waan taheef ammumaan cimsinee kan balaaleffannuu fi dura dhaabbannu tahuu keenya ibsina.
Haala yeroo ammaa biyya keenya keessatti tahaa jiru ilaalchisee Qeerroon Bilisummaa Oromoo ibsa qabxiilee 17 armaan gadii baasee jira.
1. Qeerroon Bilisummaa Oromoo umurii gabroonfattootaa dheeressuuf dirmannaa tokko illee gochuu hin qabu. Garbummaa fi garboomsataatti Xumura gochuufis qabsoo keenya ni gaggeessina.
2. Qabsoon Oromoo Bilisummaa fi haqa Oromoo dhugoomsuuf eegalame haga yoonaatti galii isaa hin geenye. Garuu, qabsoo haga yoonaatti gaggeeffamaa dhufeen milkiileen boonsaan galmeeffamanii jiru. Sanatti xumura gochuun waamicha Yeroo ammaa gama dhaaba keenya ABO fi KFOn labsamee jiru MCBNO ijaaramee jiruuf gahee nurraa eegamu ni bahanna.
3. Qabsoo hanga bara 2018tti godhameen Qeerroon Oromoo kumootaan lakkaayaman kan wareegaman Yoo tahu gariin achi buuteen isaanii dhabamee jijjirama biyya Itoophiyaa keessatti akka dhufu godhaniin murni Maqaa Oromoon aangootti bahe Har’a Qeerroo kalee harka qullaa rasaasa dura dhaabbatee nagaa fi Tasgabbiin akka jiraatuuf wareegama baase hoggantootaa fi hayyoota dabalatee harmee ulfaa hanga daa’ima harma hootuutti hidhaatti guuree dararaa kan jiru yoo tahu qabsoon keenya hidhamtoota mana hidhaa irraa baasuu qofa osoo hin taane Mootummaa ummataa ummataan ijaaramee biyyaa fi lammiilee biyyaa tajaajilu arguu dha
DECLARATION ON THE ESTABLISHMENT OF OROMIA REGIONAL NATIONAL TRANSITIONAL GOVERNMENT
DECLARATION ON THE ESTABLISHMENT OF OROMIA REGIONAL NATIONAL TRANSITIONAL GOVERNMENT
First Announcement
Preamble
1. Introduction, the overall situation in Oromia
The Oromo people have been waging a continuous struggle with immense sacrifices for over a century to regain natural rights it has been denied, to free itself from subjugation, and to ultimately secure the right to self-determination. The human and material cost of the struggle for freedom, even after the birth of the Oromo Liberation Front (OLF) that rendered modern organizational and political shape to the Oromo people’s quest for freedom by mobilizing a unified course of action, was immense. With the unprecedented level of mobilization of the Oromo youth organized under the Oromo Qeerroo/Qarree (youth) and the Oromo populace in general around 2015, the human casualties and material costs of the struggle had skyrocketed to a tipping point. Thousands have paid the ultimate price with their precious lives while many more were left with permanent disabilities. Even though the human and material loss in this mass mobilization was concluded with a bitter-sweet victory, the fruits of the sacrifices paid by the Oromo Qeerroo were hijacked by visibly and invisibly conspired hands. The much awaited and hoped for victory was reversed taking an unintended course, leaving the sacrifices in vain.
The anticipated political reforms, resumption of dialogue around the institutionalization of true democratic order that would respect the rights of peoples to self-determination within the Federal Democratic Republic of Ethiopia (FDRE) failed miserably, – before moving an inch forward. Some cautious organizations that were skeptical of the reformists’ potential to effect a fundamental change in Ethiopia proposed an all-inclusive transitional government that could lay foundations for the said reform to bring about a lasting change as a point of departure from the outgoing old order. One among such political forces was the Peoples’ Alliance for Freedom & Democracy (PAFD), a coalition of many political organizations to which the OLF belonged as a senior founding member. When the call for a transitional arrangement of the alliance fell on deaf ears, ambitious political organizations, disenfranchised activists, and foreign powers with vested interests in Ethiopia commenced rallying around a group that sprang out of the embattled Ethiopian People’s Revolutionary Democratic Front (EPRDF). The new group, disguised as a dynamic force for change, headed by Prime Minister Abiy Ahmed placed itself at the helm of an undefined transitional terrain. It was amid such confusion that the country headed for the 6th national election in 2020. This chaos allowed the same functionaries of the old ruling party, the EPRDF, as legitimate rulers of the country without reaching at any fundamental consensus among the major political forces whose consent should have been vital to offer the slightest legitimacy to the new oligarchy.


text:
Netwoorkii 1G, 2G, 3G, 4G fi 5G jechuun maal jechuudha?
Hundi keenya Netoorkii 1G, 2G, 3G, 4G fi 5G yogguu jedhamu dhagahuu dandeenya. Garuu kanneen maalummaa fi faayidaalee netoorkii kanaa adda baasanii beekan muraasa. Addunyaa kanarra netwoorkii 1G – 5G jedhamutu jira. Dursa bara 1980moota keessa 1G irraa kan eegalame yemmuu ta’uu Har’a 5G irra gayamee jira. biyya keenya keessatti tajaajilli Netoorkii 2G fi 3G bal’inaan kan jiruudha. 4G’n immoo bakkoota tokko tokkotti argachuun ni danda’ama.
Maxxansa kana keessatti garaagarummaa Netoorkiwwan kana gidduu jiru waliin ilaalla.
Networkii 1G
Gosti networkii kanaa bara 1980 – 1990 ture. ariitiin isaa 2.4Kbps (Kilo byte/second) kan hojjatu biyya tokko qofaa keessatti ture. Gosa dambalii inni fayyadamu ‘Analog’ yoo ta’u, kan jalqaba biyya Ameerikaa (USA) keessatti hanqinoota gurguddoo sadii qaba ture. Isaanis: Qulqullina sagalee dhabuu, baatirii dafee fixuu fi nageenya amansiisaa dhabuusaati. yeroo ammaa gosti networkii kanaa addunyaa kanarratti baay’inaan hin argamu.
Networkii 2G
Tajaajilli networkii 2G biyya Finland keessatti kan jalqabe yoo ta’u, bara 1991 tti dambalii dijitaalaawaa fayyadamuun saffisa hamma 64kbps kan qabuudha. Kuniis SMS fI MMS message kan erguu danda’uu fi sagalee qulqullina fooyya’aa qabu kan dhageessisudha. Hanqinni isaa, dambalii guddaa barbaada. Dambaliin isaa bakka tokkotti yoo rakkoo godhate, bakka birootiis ni dadhaba, haaluma kanaan daataa baay’ee erguu fi fudhachuu hin danda’u.
3. Networkii 2.5G
Gosti networkii kanaa 2G fi 3G gidduutti kan argamu yoo ta’u, Email erguu fi fudhachuu kan dandeessisudha. Internetii ittiin fayyadamuus ni dandeenya. Saffisni networkii kanaa 64Kbps – 144Kbps dha.
Networkii 3G
Tajaajilli networkii kanaa bara 2000 keessa kan jalqabe yoo ta’u saffisa 144Kbps – 2Mbps qaba. Haaluma kanaan Email hammaan gurguddoo ta’an erguu fi fudhachuu kan danda’uudha. Wal ilaalaa bilbiluus (video calling) ni dendeessisa. akkasumas mobaayilarratti 3D gaming kallattiin taphachiisuu fi kallattiin TV ilaaluus ni dandeessisa. Hanqinni isaa sarara networkii kanaa diriirsuun ni ulfaata, bilbiloonni kana hojjataniis dambalii baay’ee kan fayyadaman bilbila gurguddoo fi qaalii ta’anidha.
Networkii 4G
Gosti networkii kanaa saffisa 100Kbps – 1Gbps yoo ta’u maqaan isaa kan biroon MAGIC jedhamee waamama. MAGIC jechuun:
M: mobile multimedia
A: anytime anywhere
G: global mobility support
I : Integrated wireless solution
C: customized personal services
Netoorkin 4G kun addunyaa dijitaalaa kana gara gulantaa fuul-duratti tarkanfachiisuf gahee guddaa kan taphateedha. yeroo ammaa hawaasni addunyaa harki caalu Netoorki 4G kana faayyadamu. Hanqinni isaa, baatirii baay’ee fixa. akkasumas sarara isaa diriirsuuf bilbila baay’ee cimaa gatiinsaa qaalii ta’e barbaachisa. (biyyoota sadarkaa gad aanaa irra jiraniif rakkisaadha) Garuu biyyoota gurguddatan keessatti Netoorkii akkuma salphaatti argachuun danda’amuudha.
Networkii 5G
Gosti networkii kanaa saffisa 1Gbps ol kan qabu yoo ta’u, baay’ee saffisa guddaadhaan waan hunda hojjata. Akkasumas altokkotti wantoota baay’ee qulqullinaan akka fayyadamnu nu dandeessisa. Haa ta’u malee netwoorkiin kun hanga barbaadame hojjatee hin xumurre. Tajaajillisaas yeroo ammaa addunyaarratti hin babal’anne. Netoorkin 5G kun jalqaba bara 2020 keessa kan eegale yemmuu ta’u Netoorkii hawwii guddaan eegamaa tureedha.


text:
Godinalee Oromoyaa bakkoo adda addaatti hiriirri mormii ABUT fi Shanee gaggeeffamaa jira - ENA Afaan Oromoo
Godinalee Oromoyaa bakkoo adda addaatti hiriirri mormii ABUT fi Shanee gaggeeffamaa jira
Finfiinnee, Onkololeessa 27/2014 (TOI)- Godinalee Oromoyaa bakkoo adda addaatti hiriirri mormii ABUT fi Shanee gaggeeffamaa jira
Jiraattonni, hojjetaan mootumaa akkasumas kutaan hawaasa garagaraa aanaa Bulee Horaa, Bulchiinsa Magaalaa Bulee Horaa fi Godina Gujii Lixaa hiriira mormii Magaalaa Bulee Horaatti gaggeessaa jiru.
Jiraattonni godina Arsii Lixaas hiriira balaaleffannaa murna ABUT fi Shanee gaggeessaa jiru.
Hawaasni aanaalee godinichaa 13 fi bulchiinsa magaalaa lama keessaa walitti bahan magaalaa Nageellee Arsiitti walgahuudhaan hiriira balaaleffannaa ABUT fi shanee akkasumas deeggarsa raayyaa ittisa biyyaatiif qaban mullisaa jiru.
Hiriira kanarratti dhaadannoowwan mormii garee shororkeessaa ABUT fi Shanee balaaleffatan dhaggeessifamaa jira.
Naannoo keessaan eegaa!
Gara adda waraanaatti duulaa!
Raayyaa Ittisa Biyyaa deeggaraa!
Maddi: OBN


text:
Dawaan waldhaansa dhibee Covid-19’f yaalii irraa ture bu’aa gaarii argamsiisuun ibsame.
Qorichi namoota vaayirasii koroonaatiin qabaman waldhaanuuf yaalii irra ture, namoota vaayirasichaan qabamanii dhukkuba cimaa sadarkaa du’aatiin gahuu malu keessa turan jidduu, dhibbeentaa shantamaa ol fayyisuu bu’aan qorannoo kilinikaalaa mul’ise.
Qorichi bifa Kiniinaatiin qophaayeefi jalqaba dhibee infuenzaa ittiin yaaluuf tolfame, kan maqaa molnupiravir jedhamuun moggaafame kun dhukkubsattoota dhiyeenya vaayirasichaan qabamaniif, guyyaatti si’a lama kennamaa akka ture ibsame.
Kaampaaniin Ameerikaa qoricha kana tolche Merck akka jedhetti, bu’aan qorannoo kanaa haalaan dansaa tahuu isaatiin, ogeeyyonni qorannoo kana madaalan qorannoo dabalataa osoo hin barbaachisin, qorichi hojii irra akka oolu gaafatanii jiru jedhe. Haaluma kanaan dawaan kun kana booda yeroo torban lama hin caalle keessatti, Ameerikaa keessatti namoota Vaayirasichaan qabamanii dhukkubbii cimaan muudate ittiin waldhaanuuf, hayyama argachuuf qophiin xumuramuu kaampaanichi hime.
Haaluma kanaan kiniinaan molnupiravir mootummaa Ameerikaa irraa hayyama yoo argate, qoricha farra-vaayirasii Covid-19 afaaniin fudhatamu isa jalqabaa taha.
Kaampaaniin Merck akka jedhutti, qorichi kun gosoota vaayirasii gara fuulduraatti of jijjiiraa adeemaniifillee ni fayyada.


text:
Iccitii Abukaatootaa kana beektuu Laata??! (criminal defense)
Uummata Oromoo Maraaf, Keessumaa Ammoo Maatii Sabboontoota Mana
Hidhaa Jiraniif!
Mootummaan Wayyaanee sabboontoota Ilmaan Oromoo Kumoota hedduun
lakkaawwaman Kaampilee waraanaa, manneen hidhaa biyyattii Danuu
keessattii fi Iddoolee dhoksaa hedduu nama itti dararan keechatti
hidhuun miidhaa qaamaa qalbii irraan gahaa tureera, ammas kanuma
jabeessee itti fufee jira.
Sirni Saamtootaa kun Ilmaan Oromoo Hidhee dararaa jiru kana keessaa
muraasa isaanii ykn kan lakkoofsan baayyee xiqqoo ta’an fakkeessiif
“Mana Murtiitti”idhiheessaa jira.
Namoonni manneen hidhaa adda addaa keessatti mankaraaraa jiranii fi
darbee darbee mana murtiitti fakkeessiif dhihaatan kun irra jiraan
isaanii ykn gutuumnmaa gutuutti karaa jechuun danda’amuun humna
ittiin Abukaatoo dhaabbatanii falaman hin qaban.
Irra jiraa isaaniif ykn guutummaatti kan hidhamtoota kanaaf Abukaatoo
dhaabu mootummuma isaan hidhe kana. Gaafii Ijoon as jira….. Dubbii
ijoon Abukaatoonni mootummaadhan hidhamtootaaf dhaabbatan kun eenyu
isaan kan jedhuudha…? Abukaatoonnii kun irra jiraan isaanii ifaa fi
dhoksaatti namootuma sirnicha waliin hidhata guddaa qabanii fi
Basaastoota Wayyaaneen bobbaaftudha.
Miseensa sirnichaa ta’an malee heyyamni hin kennamuufi. Hojii
basaasummaa guddaa sirnichaaf hojjetaa jiru.
Ilmaan Oromoo sabboontoota polisiin Reebee ykn tumee ragaa wayiituu
irraa dhabe maqaa abukaatoo dhugaa isaanii falamu fakkaatanii
iccitii sabboontoota tokko -tokko maqaa “Ani abukaatoo kee waanana
ta’eef iccitii kee na hin dhoksin” jedhuun raga adda addaa irraa
guranii wayyaaneef dabarsanii kennuun ilmaan Oromoo caalaatti akka
murtiin dabaa irratti murtaayee barootaaf manneen hidhaa adda addaa
keessatti manakaraaran ykn ajjeefaman ta’aa tureera, ammas akkasuma.
Kanaafuu Abukaatoonni antummaa ummata Oromoo qaban hin jiran jedhamuu
baatuus irra jiraan isaanii miseensoota wayyaanee basaastoota
sirnichaaqf hojjetan waan ta’eef of eggannoo cimaadhan itti
dhihaachuun baayyee barbaachisaadha.Yoo danda’ame ammoo Abukaatoo
Wayyaaneen basaasummaa leenjiftee namatti bobbaaftu dhiisanii osoo
Abukaatoota antummaa ummata Oromoo qaban, kan dhugaaf hojjetan
barbaadanii dhaabbatanii bareeda ykn dansaadha!