text:
Milkaa’inna Ol’aanaa
Torbaan darbee kaayyoon keenya maal akka ta’e murteessinee turre. Kaayyoo keenya erga murteessine booda milkaa’inni keenya maal akka ta’e tarreessinee jirra. Rabbiin qofa gabbaruun karaa milkaa’innaa fi gammachuu hundaa bana. Teepha fi sakallaa gabrummaa namarraa kaasun faaya bilisummaa fi gammachuu namatti dira. Salphinni kan nama haguugu yommuu Rabbiin ala wantoota biraatiif gadi jedhanii fi bulaniidha. Rabbiin qofa gabbaruun rizqii (soorata) ni bal’isaa malee hin dhiphisu. Osoo sooranni namaa xiqqaa ta’eeyyu keessi isaa gammachuun kan guuttameedha. Namoonni yeroo baay’ee soorataaf dhiphachuun kaayyoo guddaa uumamaniif dagatu. Kuni immoo milkaa’inna fi gammachuu ganda lamaanitu akka dhaban isaan taasisa. Jireenya addunyaa tanaa garmalee jibbanii hundeema tan dhiisaniis miti. Akkasumas garmalee jaallatanii hundeema itti maxxananiis miti. Madaala kaa’ufii barbaachisa.
Salafoota keessaa Bilal ibn Sa’ad akkana jedha:
“Yaa namoota taqwaa (Rabbii sodaattanii)! Akka baddaniif osoo hin ta’in marsaa tokko irra gara marsaa biraatti darbuuf uumamtan. Dugda abbaa keessanii irraa gara gadaamessa haadha keessanitti dabarfamtan. Ergasii gadaamessa irraa gara jireenya tanaatti, ergasii jireenya tanarraa gara awwaalchaa, sana booda awwaalcha irraa gara Dhaabbanaa (Walgahii guddaa Guyyaa Qiyaamaa) ergasii walgahii kana irraa gara jireenya zalaalamii (yeroo hundaa turutti) takkaa Jannata takkaa immoo Jahannamitti dabarfamtu.” 1
Kanaafu jireenyi tunii marsaa keessa dabarru taate osoo jirtuu kaayyoo keenya ol’aanaa ta’uu dandeessi ree?
Umar bin Abdul-Aziiz akkana jedhe:
“Jireenyi tunii iddoo jireenyaa dhaabbataa keessanii miti, jireenyi tuni akka dhumattuu fi namoonni ishii akka gadi lakkisan Rabbiin barreesse jira. Namoota meeqatu wanta xiqqoo fi badu ijaaranii fi tolchan. Jiraatota meeqatu haalli jireenyaa itti tole garuu yeroo muraasan booda gadi lakkisanii deeman. Kanaafu Rabbiin rahmata isiniif haa godhu, wanta gaarii isin bira jiruun imalaaf qophaa’a. Siinqii gahaa qopheeffadhaa. Dhugumatti siinqiin hundarra caalu taqwaa (sodaa Rabbiiti). Addunyaan tuni mu’iminaaf (nama amaneef) iddoo jireenya dhaabbataa yookiin biyya isaa waan hin taaneef, haalli mu’iminaa haala lamaan keessaa haala tokko irratti ta’uun wanta isaaf maluudha. Yookaa akka nama alagaa (gariibaa) biyya ormaa keessa jiraatu ta’a. Yaanni isaa guutun gara biyya ofii deebi’uuf siinqi (galaa) qopheefata. Yookiin immoo mu’iminni keessumma iddoo murtaa’a (dhaabbataa) hin jiraanne ta’a. Halkanii guyyaa gara iddoo jireenya dhaabbataa ofiitti deebi’uuf adeema.”2
Dhugumatti namni mu’imina ta’ee addunyaa tana keessatti akka nama alagaa yookiin keessummaa ta’a. Namni biyya ormaa jiraatu waa hojjate biyya ofitti jireenya gaarii jiraachu barbaada. Keessummaanis nama tokko bira bule gara biyya ofitti deebi’uuf carraaqa. Mu’iminaaf biyyi ykn iddoon jireenya dhaabbataan Jannata. Gara biyya ofitti deebi’uuf wanta humni isaa danda’ee guutu qopheefata.
Abdullah ibn Umar (radiyallahu anhumaa) akkana jedha:
“Ergamaan Rabbii (SAW) ceequ kiyya qabuun akkana jedhan,
“ كُنْ فِي الدُّنْيَا كَأَنَّكَ غَرِيبٌ، أَوْ عَابِرُ سَبِيلٍ ”
”Addunyaa keessatti akka nama alagaa yookiin akka karaa deemaa ta’i.” Abdullah ibn Umar akkana jechaa ture,”Yoo galgalefatte ganama hin eegin. Yoo bariisifatte, galgala hin eegin. Dhukkubbii keetiif fayyaa kee qabadhu, du’a keetiif jireenya kee qabadhu. (kana jechuun dhukkubbii fi du’aan dura fayyaa fi jireenya keetti fayyadamuun hojii gaarii hojjadhu.)” (Sahiih Al-Bukhaari)
Ibn Rajab akkana jedha,”Jalqaba Rabbiin Aadamii fi Hawwaa Jannata keessa kaa’e. Ergasii achii ni baafaman. Garuu isaanii fi sanyiin gaggaariin isaanii mana jalqabaa kanatti akka deebi’an waadaan isaaniif galame jira. Kanaafu, manni jireenyaa dhugaan (dhaabbataan) kan mu’iminaa Jannata. Addunyaa tana keessatti, mana isaatirraa fagaate akka nama alagaati. Kanaafi, mu’iminni mana jalqabaa sanatti deebi’uuf yeroo hundaa dharra’a.”3
Jamaal Zarabozo akkana jechuun maalummaa ‘Alagaa (gariiba)’ ibsa,” Namni alagaan gara biyya ofii deemu barbaada. Bakka jiru kanatti (hojii malee ta’uun) yoo beelan of ajjeesse yookiin imala ofiitiif galaa qopheefachuuf aarsa kafalaa osoo jiruu bakka amma jiru kana jiraachuf humna dabalataa yoo baase gara biyya ofii deebi’uu akka hin dandeenye namni alagaan ni beeka. Dhugaadha, qalbiin mu’iminaa addunyaa tanatti tan maxxantee miti. Garuu gara mana jireenya dhaabbataa isaa deebi’uuf addunyaa tana keessatti hojjachuu akka qabu hubachuu qaba. Kanaafu, nama amaneef kuni iddoo hojiiti- kaayyoo ofii gahuuf ni hojjata. Hojiin kuni amantii dhugaa fi hojii gaggaarii dirqamaa yookiin jaallatamaa ta’an of keessatti kan hammateedha. Kuni dhugumatti mana jireenya dhabbataa isaa gahuuf siinqi (galaa) isa gargaarudha. Garuu hojii isaa keessaa gariin addunyaa tanaan kan wal qabatuudha. Nama alagaa haa ta’uyyuu malee addunyaa tana waliin hidhata qabaachu qaba. Mataa ofiitii fi maatii ofii gargaaru qaba. Wanta gaaritti ajajuu fi wanta badaa irraa dhowwuun dirqama isarra jiru. Namootaf mararfachuu fi tola isaanii oolun dirqama isaati. Kanaafu,inni addunyaa tana keessatti alagaa ta’ee osoo jiruu waan gaarii addunyaa tanaaf ni gumaacha. Haa ta’uu malee, addunyaa tana kaayyoo ol’aanaa godhachuun ishiif kan hojjatu miti. (Addunyaa tana fayyadamuun kaayyoo ol’aanaa ofii gaha.)”4
Al-Hasan al-Basri akkana jedha, “Mu’iminni (namni dhugaan amane) addunyaa tana keessatti akka gariibaa (alagaati). Salphinna ishiitiif hin gaddu. Yookin immoo kabaja ishiitif hin dorgomu. Inni kaayyoo tokko qaba, namoonni immoo kaayyoo biraa qabu.”(5)
Ammas mu’iminni addunyaa tana keessatti akka nama karaa deemaa ta’uu akka qabu Ergamaan Rabbii (SAW) nuuf dhaamanii jiru.
Ibn Hajar akkana jedha,”Akkuma karaa deeman gahuumsa isaa gahuuf wanta isa barbaachisu caalaa hin fudhanne, mu’iminnis gahuumsa dhumaa (Jannata) gahuuf wanta isa gargaaru caalaa addunyaa tanaaf haajaa hin qabu.” (6)
Jamal Zarabozo ammas akkana jedha, “Kanaafu, mu’iminni addunyaa tana baay’isee walitti sassaabutti fedhii guddaa hin qabu. Sababni isaas, wantoonni akkanaa adeemsa isaa akka itti hin fufnee fi salphatti akka hin deemnef gufuu itti ta’uu. Wantoota addunyaa tanaatti yoo harkifamee fi maxxane, mu’iminni adeemsa (imala) irra jiraachu isaa ni dagata. Gahuumsa isaatti dhiyaachu dhiise qabeenya addunyaa tanaa osoo kuusu fi garmalee itti maxxanuu tarkaanfii isaa itti aanu akka hin tarkaanfanne isa taasisa. Adeemsa fi gahuumsa dhumaa isaatif siinqi qopheefachuu dhiise bakka amma jiru jiraachuf wantoota addunyaa tanaa walitti kuusaa jiraa jechuudha.
Karaa biraatin wanti karaa deemaan hundii beeku qabu tokkotu jira. Wanti sunis, karaa irraa akka hin banne yookiin hin gorredha. Karaa deeman mu’iminaa Gooftaa isaatin wal-qunnamuuf yeroon dheeraa ta’uu danda’a. Karaa irratti wantoota baay’eetu duubatti isa harkisa. Fakkeenyaf sheyxaanni mu’imina karaa irraa jallisuuf garmalee carraaqa. Kanaafu, mu’iminni adeemsa irra jiru kallatti sirriitti deemuf qajeelcha fi gargaarsa Rabbiin irraa yeroo hundaa barbaadu qaba. Xiqqooma daandii kana irraa jallachuun isa balleessu danda’a. Ergasii dhumni isaa tasa isatti dhufuun carraa gara daandii sirriitti deebi’u gonkumaa hin argatu. Rabbiin haala sodaachisaa kanaaf mu’imintoota dammaqsun raka’aa hunda keessatti “Gara daandii sirrii nu qajeelchi.” Jedhanii akka Isa kadhatan isaan qajeelcha. “(7)
Hanga ammaa eessa deemaa akka jirru ifa isinii ta’aa jira fakkaata. Addunyaa tana keessa yeroo hundaa hin jiraannu. Wanta hojjachuu qabnu addunyaa tana keessatti erga raawwanne booda guyyaa tokko ishii keessaa ni godaanna. Gaafin guddaan godaanu osoo hin ta’in kaayyoo ol’aanaa fi gahuumsa keenyaf maal qopheessinee?
Akkuma torbaan darbe jenne kaayyoon keenya ol’aanaan Rabbiin gabbaruun jaalala Isaa argachuuf yoo ta’u milkaa’inni nama kana hojjateef immoo Rabbiin isarraa jaallachuu, ibidda irraa baraare jannata isa seensisuudha. Jireenyi duniyaa tanaa gowwoomsituu fi xiqqoo akka taate fi ibidda irraa baraaramanii Jannata seenun milkaa’inna guddaa akka ta’e Rabbiin haala kanaan ibsa.
“Lubbuun hundi du’a ni dhandhamti. Mindaawwan keessanis guutumaatti kan argattan Guyyaa Qiyaamati. Namni ibidda irraa fageeffamee Jannata seensifame, dhugumatti milkaa’eera. Jireenyi duniyaas meeshaa gowwoomsaa qofa.” (Suuratu Ali-Imraan 3:185)
Mu’iminni ibidda irraa baraarame Jannata erga seenee booda milkaa’inna kana caalutu jira. Innis Jaalala Rabbiti. Mootii fi Gooftaan aalamaa (addunyaa) hojii kee sirraa yoo jaallate, dallansuu Isaatirraa yoo baraaramte, milkaa’inni kana caalu eessa jiraa? Rabbiin (subhaanahu wa ta’aala) akkana jedha:
“Rabbiin mu’mintoota dhiiraatii fi dubartootaf Jannata laggeen ishee jala yaa’an, achi keessatti kan hafan ta’anii fi manneen gaggaarii Jannataa qubsumaa keessa jiran waadaa galeefi jira. Garuu Jaalalli Rabbiin irraa ta’e kana hundarra caala. Kunii MILKAA’INNA GUDDAADHA. “ (Suuratu At-Tawbaa 9:72)
Kanaafu milkaa’inni ol’aanan tokkoffaan dallansuu Rabbii jalaa bahanii jaalala Isaa argachuudha. Milkaa’inna kanaa fi kanneen lamaan hafan galmaan gahuuf xiqqaate xiqqaatu ulaagaaleen lama guuttamuun dirqama ta’a. Isaaniis, dhugaan amanuu fi hojii gaarii hojjachuudha. Yeroo baay’ee Rabbiin warroota milkaa’oo yommuu kaasu, Qur’aana keessatti “Warroota amananii fi hojii gaarii hojjatan…” jechuun mindaan isaanii maal akka ta’e ibsa. Namni amanee hojii gaarii yoo hin hojjatin, imaanni isaa qullaa ta’a. Akkasumas hojii gaarii hojjate yoo hin amaniin hojiin isaa akka dhukkee (daaraa) bittinaa’a. “Amanne jirra salaata salaatun hin barbaachisu, Rabbiin hojii gaarii keenya irraa maal godha?…”warronni jedhan dhugumatti of gowwoomsaa fi karaa sirrii irraa bahaa jiru. Osoo oyrutti midhaan hin facaasin callaa isaa abdatu. Akkasumas, warroonni tokkichumaa Rabbitti osoo hin amaniinii fi hin dhugoomsin, “Hojii gaarii hojjanne.” jedhanii boonan, kasaaraa malee wanta biraa ta’uu hin danda’u. Haala isaanii Rabbiin haala kanaan ibsa:
“Sila warra hojiin isaanii akkaan honga’oo ta’e isiniif himnuu?” Jedhiin.
Isaan warra odoo dalagaa tolchinee hojjannaa yaadanuu addunyaa keessatti hojiin isaanii jalaa badeedha.
Isaan sun warra keeyyattoota Gooftaa isaanitii fi wal-qunnamtii Isaatti kafaranii dalagaan isaanii baddeedha. Kanaafu, Guyyaa Qiyaamaa madaala isaaniif hin dhaabnu. Isaan sun waan kafaranii keeyyatoota Kiyyaa fi Ergamtoota Kiyyas qishnaa (baaco) godhataniif galanni isaanii jahannami.” Suuratu al-Kahf 18:103-106
Warroonni milkaa’oon eenyu fa’a akka ta’an itti aanse Rabbiin dubbata.
“Dhugumatti, isaan amananii fi hojii gaggaarii hojjatan, Jannanni Firdaws iddoo simannaa isaaniif taatee jirti. Ishee keessa yeroo hunda jiraatu. Ishee irraa jijjiramuu hin barbaadan.” Suuratu al-Kahf 18:107-108
Kanaafu Rabbitti fi Guyyaa Qiyaamatti kafaruun (amanuu diduun) kufaati guddatti nama geessa. Warroonni kafaran ‘Hojii gaarii hojjachaa jirra.’ jedhanii yaadu garuu hojiin isaanii akka jalaa badaa jiru quba hin qaban. Sababa kanaan hoonga’oo fi kasaartoota ta’u.
Amanuu fi hojii gaarii hojjachuun immoo milkaa’innaa fi gammachuu guddatti nama geessa. Dhugaan amanuu yommuu jennu ‘Tokkichummaa Rabbitti amanuu, Malaykoota Isaa, Kitaaboota Isaa, Ergamtoota (Rusuloota) Isaa, Aakhiraa (jireenya boodaa) fi al-qadar ‘itti shakkii tokko malee amanuudha. Kunniin utubaalee imaanati.
Utubaalee imaanaa jahan kanniin qalbii keessatti sirritti hidda qabsiisu barbaachisa. Hidda yoo hin qabatin namtichi asi achii daaqun dukkana jireenya keessatti kufa. Yeroo hundaa beekumsa barbaadu fi Rabbiin irraa qajeelcha fi gargaarsa kadhachuun qalbii keessatti gadi dhaabun ni danda’ama.
Ulaagan lamaffaan milkaa’inna guddaa itti argatan hojii badaa irraa fagaatanii hojii gaggaarii hojjachuudha. Hojiin gaariin hojjatamuu Rabbiin biratti fudhatama argachuuf ulaagaalee lama guutu qaba. Isaaniis;
Rabbii qofaaf jedhamee kan hojjatamuu fi Sunnaah (karaa) Ergamaa Rabbii (SAW) waliin kan wal simatu ta’uu qaba. Hojii hojjatamuu sirrii ta’ee garuu jaalala Rabbii argachuuf yoo hin ta’in hojiin suni fudhatama hin argatu. Fakkeenyaf, namtichi sadaqaa kennu jaalala Rabbii osoo hin ta’in faaru fi jaalala namootatiif yoo sadaqaa kenne, hojiin isaa kuni Rabbiin biratti fudhatama hin argatu. (Ilaali suurat al-Baqaraa 2:264,al-kahf 18:110,al-Maa’un 107:6)
Akkasumas, hojiin hojjatamuu Jaalala Rabbii argachuuf ta’ee garuu karaa Ergamaa Rabbii (SAW) waliin kan wal-simatu yoo hin ta’iin, hojiin suni namticha hin fayyaddu. Fakkeenyaf, yommuu salaatu, zikrii godhuu, fi kkf hojjatu sunnaah Ergamaa Rabbii dhiise bida’aa (wanta haarawa amantiitti dabalamee) yoo hordofe ykn ragaa malee fedhii lubbuu hordofuun yoo hojjate , hojiin suni Rabbiin biratti fudhatama hin argattu. Ragaaf, Ergamaan Rabbii (SAW) akkana jedhan:
مَنْ أَحْدَثَ فِي أَمْرِنَا هَذَا مَا لَيْسَ فِيهِ فَهُوَ رَدٌّ ””
“Dhimma (Amantii) keenya kana keessatti namni wanta isa (amantii) keessa hin jirre haarawa uume, wanti suni fudhatama hin argatu.” Sahiih al-Bukhaari
Dhugumatti bida’aan wanta garmalee sodaachisaa fi namni hundi kan of eegu qabuudha. Namni cubbuu irraa tawbachuu danda’a. Garuu sheyxaanni bida’aa waan itti bareechisuuf, hojii kana dhiise tawbachuun itti ulfaata.
Guduunfaa
Garam akka deemaa jirru murteessine. Tuqaa gahuumsa keenyas barree. Milkaa’inna tarreessinee kana galmaan gahuuf carraaqqi addaan hin cinne barbaachisa. Carraaqqin yoo hin jiraatin milkaa’inni hin jiru jechuudha. Addunyaan tuni iddoo jireenya yeroo hundaa keessa jiraannu miti. Yeroo muraasan booda du’aan asirraa deemna. Karaa dheeraa deemnu kanaaf galaa (siinqii) qopheefachu nu barbaachisa. Siinqin suniis sodaa Rabbii (taqwaa) qabaachu, hojii gaarii hanga humna keenyaa hojjachuu, hojii badaa immoo guutumatti dhiisu ykn irraa fagaachudha. Ilma namaa ta’uu keenyaf waan dogongorruuf yeroo hundaa Rabbiin irraa araarama, qajeelcha fi gargaarsa kadhachuun daandii sirriitti akka deebinu nu taasisa.
Akkaataa kaayyoo keessan itti murteessitan beekuu barbaaddu? Yoo akkas ta’e, kitaaba “Yaadaa fi Milkaa’ina” jedhu dubbisuu dandeessu. Waa’ee kitaabaa fi akkaataa itti bitamu linki kana irraa ni argattu: https://sammubani.com/2021/10/23/yaadaa-fi-milkaaina-kitaaba-guutuu/#.YXZQ_p5BzIU
Kitaabilee wabii
1 fi 2 “Life is A Fading Shade fuula 14-15 Arabic Adduniya zillu zaa’il
3,4,5,6 fi 7 Commentary on the Forty Hadith of An-Nawawi jildii 2ffaa fuula 1268,1269, 1271


c: text/html

text:
Oromia (Wanbara): Systematic discriminations, cultural Genocide against Oromo people in Wenbara Zone. Naannoo Benishangul godina Matakkal keessa Oromoo 200,000 ta’utu mirga afaan ofiitiin barachuufi hojjachuu akkasumas of bulchuu dhoowwamee jiraata jira. August 31, 2017Posted by OromianEconomist in #OromoProtests, Because I am Oromo, Uncategorized.
Tags: #OromoProtests, Africa, Genocide against the Oromo, Metekele, Oromia, Oromo, Wanbara Oromo
1 comment so far
Naannoo Benishangul godina Matakkal keessa Oromoo 200,000 ta’utu mirga afaan ofiitiin barachuufi hojjachuu akkasumas of bulchuu dhoowwamee jiraata. Warri gaafi kana kaasan heddutu Maakkalawwi, Qilinxoofi Qaallittiitti hidhamee hiraarfamaa jira. Waayee Wanbaraa guutuutti dubbisuuf as tuqaa.
Wanbaraa

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Kan Addi Bilisummaa Uummata Tigray (ABUT) ‘Humna Ittisaa Tigiraay’ jedhee waamuu fi mootummaan federaalaa immoo ‘qaama gurmuu shororkeessaa’ ittiin jedhu waraana bilisummaa Oromoo waliin hojjechuuf walii galtee irra kan ga’e,humna uummataa fi biyya bowwaatti darbaa jirutti duuluuf jechuu dhaan mootummaan naannoo Tigraay ibsa baaseen beeksisee jira. Ibsi sun uummata Affaar irra miidhaa ga’e jedhame qaama walabaa waaltaa sadarkaa addunyaan akka qoratamu gaafate jechuun Mulugeta Atsbeha Meqelee irraa gabaaseera.
Ibisi maqaa mootummaa Tigraayiin ba’e kun humnoonni naannoo sanaa waraana bilisummaa Oromoo waliin ta’uun qabsaa’uuf walii galuu isaanii mul’inatti ibseera. Ibsi sun itti fufee biyyaa fi uummata gara bowwaatti oofaa kan jiru humna badiisaa garee Abiy Ahimed jechuun kan waame mootummaa federaalaatti duuluuf akka ta’e ibsee jira.
Walii galteen kunis adeemsa biyyattii itti aanu kan milkaa’e taasisuuf akkasumas kanneen biro waliin wal ta’uuf malee saba isa kam irratti iyyuu kan qiyyaafate miti jedha ibsichi. Saboonni kanneen biroonis walii galtee kana akka deggeran gaafateera. TPLF fi kan mootummaan Shanee jedhee waamu WABOn paarlaamaa dhaan shororkeessota jedhamanii ramadamuun ni yaadatama.
Waajjirri muummicha ministeeraa dhimma kana ilaalchisuun kaleessa ibsi kennee jira. Prezidaantiin naannoo Oromiyaa Shimellis Abdiisaas uummati Oromoo TPLFn akka deggeru dadammaqiinsi godhamuun madaa kaleessaa irraanfachuu dha jedhan.


text:
Bulchiinsa naannoo Amaaraa keessatti hidhaa gaggeeffamaa jiruun Gaazexessoota irratti qiyyaafatamuu kan ishee yaaddesse ta’u yunaaytid isteets beeksiiftee jirti. Dubbii himaan ministrii hajaa alaa Amerikaa Need Praayis dhukaasa dhaabinsii itti fufuu isaaf galateeffatanii kan wal waraansaan bututee biyyatti kaabaaatti gargaarsa dhala nama gama erguunis foyyeen akka jiru ibsuun walabummaa preesiis eegsisuun karaa hundaa eegamuu qaba jedhan.
Walabummaan yaada ofii ibsachuuf carraan jiru dhiphaachuun, walabummaa Midiyaa Itiyoophiyaa keessaa kan ilaaleen akkaan yaaddoo qabna jedhanii kunis dararuu, hidhaaa Gazexxesoota dabalatee gaggeeffamu hojii ooguuma midiyaa fi rogeeyyii dabalata jedha Praayis. Mootummaan Itiyopphiyaa fi aangawoonni bulchiinsa nannoo seeraan buluu kabajsisuun namoota hidhaa keessa jiraniif eegumsii seeraa akka taasifamuu jabeessinee gaafanna jedhan.


text:
Eebila 11/2014 (TOI) – Hospitaalli Ispeeshaalaayizdii Koompireheensiiv Raayyaa Ittisa biyyaa Ogeeyyii fi dhaabbilee fayyaa dirree waraanaarratti raayyaa ittisa biyyaa tajaajilaniif beekkamtiin laateera.
Saganticharratti Hospitaala Ispeeshaalaayizdii Koompireheensiiv Raayyaa Ittisa biyyaatti ajajan Hospitaala Bishooftuu Birgaadeer Jeneraal Tagany Lataa, ogeeyyii fi dhaabbileen fayyaa adda addaa miseensoota raayyaa ittisa biyyaa adda waraanaatti miidhaan irra ga’eef tajaajila wallaa’ansaa laataa turu himaniiru.


text:
Prezdaant Erdogaan daaw’annaa hujii Jarman keesatti guyyaa sadihiif geggeessaa ture raawwachuun dura, Sabtii kaleessaa gara Lixa Jarman imaluun magaalaa Kolonyi keessatti Masjiida haaraya eebbisiise. Masjiidni walakkaa magaalaa Kolonyitti ijaarame kun guutuu Awurooppaa keessatti guddinaan tokkoffaa yoo tahu, gargaarsa mootummaa Turkiyaatiin kan ijaarame tahuun beekameera.
Muslimoota Jarman miiliyoona shan tahan keessaa miiliyoonni sadi lammiilee biyyattii hidda dhaloota Turkiyaa qaban tahuu gabaasni arganne ni addeessa.
Prezdaant Erdogaan daaw’annaa hujii Jarman keessatti geggeessaa ture kanaan, magaalaa Barliin keessatti hoggantuu biyyattii Chancellor Angela Markel waliin bal’inaan kan mariate tahuu DW’n gabaase. Mariin hoggantoota lamaanii hariiroo diinagdee fi daldalaa cimsuu irratti kan xiyyeefate akka tahee fi waldhabbii dippilomaasii jidduu isaanii tures mariidhaan furuuf kallattii kan kaayatan tahuu gabaasni kun ni mul’isa.


text:
Masjiidni guddaan Hawaasa Oromoo kutaa Minnesota magaalaa Minneapolis keessatti argamu, kan Towfiq Islamic Centre jedhamu sababa hin beekamneen gubachuu gabaafame. Balaa eda Salaata Ishaa’ii booda muudate kanaan, lubbuu fi qaama namaa irra miidhaan gahe kan hin jirre tahuus beekamee jira.
Gamoon Masjidichaa gama tokkoon kan gubate tahus, carraaqqii cimaa humni ittisa balaa Ibiddaa magaalattii godheen Masjiidichi kan dandamate tahuus odeeyfannoon ni addeessa.
Ka’umsa balaa kanaa ilaalchisee poolisiin magaalattii qorannoo geggeessuun haawaasa kan beeksisu tahuu ibsuullee odeeyfannoon OIC irraa argame ni mul’isa.


text:
LibreOffice 7.3 Help
Adds new files to the selected theme.
Akaakuufaayilii ida'uu barbaadde fili.
Faayiloota jireessaa tarreessa. Faayiili(oota) ida'uu barbaadde fili, ittaansuudhaan Ida'ii cuqaasi. Faayiloota mara tarree keessaaida uuf, Mara Ida'ii cuqaasi.
Galeeloo faayiloota kan ida'uu barbaadde qabate hundeessi, ittaansuu dhaan TOLE cuqaasi.
Fayilii(oota) filataman ammeetti ida'a.
Faayiloota mara tarree keessaa gara dhamsa ammeetti ida'a.
Duraagii faayilii filatamee agarsiisa yookiin dhoksa.
Duraargii faayilii filatame agarsiisa.


text:
Maqaa saboota ollaa keessattuu maqaa olloota daangaa Oromiyaan dahatee sirni gita bittuu Wayyaanee uummata Oromoo irratti loltoota bifa addaan biyyoota awuroophaa faana waliin ta’uun leenjifate itti bobbaaseen Oromoon kumoota hedduun lakkaahaman ardaa isaanirraa buqqaa’anii jiru. Ilmaan Oromoo garraamiin kun badii tokko malee rakkoo daangaa irraan xuxxuuqqaa jirus utuu quba hinqabaatin Sumaalee bakkoota Jijjigaaf, Wucaalee keessa dararaa hamaan irra dhaqqabeera. Dararaa gara jabeenyaa hamaa kanaan uummatni keenya kumootaan qabeenyaa isaanii mara dhabanii kan deemaan cinatti miidhaa suukaneessaan irra dhaqqabee jiraachuu dubbatu. Lammiilee Oromoo manaaf qabeenya isaanii dhabanii Oromiyaatti baqatan keessaa , gurmuu gara Oromiyaa Lixaatti qubsiifamanii jiran akka arginee haasofsiifnetti. Ilmaan Oromoo waan tokko wal dhabdee takka utuu gurraan hindhaga’in dararaa hamaan irra dhaqqabee jira jedhu. Daraaraawwan suukanneessoo kanneen keessaa keessattuu
Dhiira qaama hormaataasaa, muruu, dubara harmaa irraa muruun kaanimmoo baajajjitti hidhanii harkisanii , kaanimmoo Billaan morma ciranii kaanimmoo rasaasaan ajjeesanii nu daraaran jechuun bifa akka malee nama gaddisiisuun bilbilaan nuuf himanii jiru. Dararaa kana akka malee mufachiisaa ta’uu isaa yoo nuuf himan garaa akka malee nu madeessuun dararaa akkanaan miidhamuu lammiilee keenyatti xiiqiif aarii hamaa keessa nu galcheera. Ilmaan Oromoo qaqqaaliin kunneen harka qullaa qe’ee isaanii gadhiisanii bahuu cinatti lubbuu keenya malee humaa hinqabnu. Maatiin gartokko du’ee kan du’arraa hafanis wal argaa akka hin jirre dubbatan. Haala deggarsa adeemaa jiruus gaafannee jirra.Yaada deggarsaa Akkam feggaramaa jirtuu ka jedhu akka nuuf kaasanitti marii irra akka jiramuu nuuf himan. Mariin sunis qubsuma lafaa kan kennisiisuuf ta’uu dubbatu. Haa ta’u malee maatii keenya ardaa isaa dhabee jiru kana qubsuma lafaa cinatti maatii isaanii irraa citanii biyya hormaatti hafan kanaan wal agarsiisuuf carraaquun hangafa. Akka iyyaafannetti ilmaan Oromoo buqqaa’an kunneen manneen barnootaa, kolleejjiiwwaaniifii waajjiroota mootummaa tokko tokko keessatti walitti qabamanii jiraachuudha.
Ilmaan Oromoo kunneen furmaataaf mala gaafanneen bifa garaa nama moogessuun falli tokkittii isaan qabaniif qaamni isaan itti iyyachuu danda’an mootummaa naannoo Oromiyaa alaan fala biraa akka dhabanillee dubbatu. Lammiilee konkolaataa gurguddaa 80 oliin maatii isaanii dhaban kanaaf habukaattoo jabaan dhibuunillee hammam akka nama gaddisiisu tilmaamuun nii danda’ama. Biyyoonni Ollaas ta’ee biyyoonni alaa keessaa kan dubbatuuf dhibuu nama hubachiisa. Isa kana shaffisaan gurra addunyaa cina gahuu dhabuun isaallee hammam akka hanqinni jiru nama agarsiisa. Yaadota Ilmaan nagaa ilmaan Harmee qe’ee isaanii dhabanii bilbilaan Jaal Michuu Lammii akkanaan haasofsiise…
Egaan qaamni odeessa kana dhaga’e kamuu Akka cina dhaabbatu gaafanna. Oromoon biyya isaa keessa jiraachuu dhabuu cinatti biyyoota naannoo isaallee jiraachuu akka hinqabne taasifamaa jira. Kanaaf firaaf falmaan keenya wal malee qaama biraa akka hintaane gamanumaan dhaamna.
Turtii nu waliin gootaniif ulfaadhaa
Gadaan gadaa Xumura garbummaati
Share this:https://www.gofundme.com/8bds2wgk
Like this:
Like Loading...
Related


text:
Prezidaant Doonaald Traamp Guatemala, Honduras fi El Salvador koolu galtoonni biyya isaanii gad dhiisanii seeraan ala Ameerikaa seenuu dhaabsisuu waan hin dandeenyeef gargaarsa alaa biyyoota kanaaf kennamu akkaan kan gad xiqqeessan ta’uu beeksisan.
Wixata har’aa yaada fuula twitter isaanii irratti kana kan maxxansan, ennaa koolu galtoonni kuma hedduutti laka’aman irra hedduun Honduras irraa ta’an hookkara fi hiyyummaa biyya ofii keessaa baqachuuf jecha kaleessa halkan magaalaa Mexico Tapachula jedhutti wal ga’uu dhaan gara Ameerikaatti yaa’uuf ennaa yaalanitti.
Traamp akka jedhanitti kan nama gaddisiisu poolisiin Mexico fi waraanni biyyattii warren Caravan gara daangaa gama kibba US-tti yaa’aa jiran dhaabsisuu hin dandeenye.
Yakkamtootaa fi warren giddu galeessa gama bahaa eenyummaan isaanii hin beekamin jara kanatti makamaniiru jedhan. kanas waarsiyyaalee daangaa fi waraanatti beeksiseera jedhan.


text:
Dubbiin Awwaannisaa Qur’aana keessatti ibsamtee?
Yeroo ammaa kana biyya keenya iddoo gara garaatti hoomaan Awwaanisaa oomisha qotee bulaa barbadeesutti jira. Miidhaan balleysee, miidhaa hamaatu oomisha midhaanii irra gahe. Naannicha tohatee iddoo tokko tokkotti humna namaatii ol tahuutu himama.
Qur’aanni daawwitii keenya! Haalota keessa jirruufi mudannu keessatti if ilaalla. Rakkoo keessa jirru akka keessaa itti baanu isaatu mala nuuf dhaha. Rabbiin guddaan waa’ee Awwaannisaa Qur’aanatti dubbatee jira. Rakkoo isaan mudachuu dandeenyuufi mala keessaa itti baanu dhaamsa nuuf dabarse.
Suuraa al A’araaf lakkoofsa 133 irratti akkas jedha.
فَأَرْسَلْنَا عَلَيْهِمُ الطُّوفَانَ وَالْجَرَادَ وَالْقُمَّلَ وَالضَّفَادِعَ وَالدَّمَ آيَاتٍ مُّفَصَّلَاتٍ فَاسْتَكْبَرُوا وَكَانُوا قَوْمًا مُّجْرِمِينَ
{Bishaan dachii isaanii lolaase, awwaannisa midhaan isaanii fixe, injiree isaan nyaattu, raachaa bishaan isaanii guuteefi bishaan isaan dhugan dhiiga itti goonee isaan qormaatne(isaanitti ergine). (Isaan garuu) san boodaas boona itti fufan.}
Ummata keenya! Duba kun dhaamsa salphaa miti. Awwaannisni waan Rabbiin ummata isatti Kafare ittiin qormaataa ture. Daangaa Rabbii cabsuu haa eeggannu. Sababa nuti badii hojjanneef hoongeen lafa bu’uu mala. Gama Rabbii haa deebinu. Rahmata isaa haa kajeellu.
Nuuralhudaa
Soora Qalbii Muslimaa


text:
Qabsooftuun mirga dubartiitaa Sudaan, Amiiraa Osmaan Hamed, badhaasa dhaabbata “Front Line Defenders” jedhamuu, kan Falmitoota Mirga Namoomaa haala bala’amaa keessa jiranii badhaafamtee jirti.
Ogummaam injiinara kan taate, qabsooftuun mirga namoomaa umuriin afurtamoota keessaa kun, waggoota kurna lamaa lamaaf mirga dubartoota Sudaaniif ka falmaa turte yoo tahu, bara kana, fonqolchi mootummaa ka maayyii kanaa Sudaan keessatti geggeessamuutti aanees hidhamtee turte.
Badhaasa “Human Rights Defenders at Risk” jedhamu ka bara 2022 kana falmitoota mirga namoomaa biyyoota biroo – kan Afgaanistaan, kan Belaaruush, kan Zimbaabuwee fi kan Meksiikoos fudhatanii jiran.
Dhaabbatichi “Front Line Defenders” jedhany, magaalaa Dubliin keessatti sirna badhaasicha geggeesse irratti “Osmaan, ergama ishee irraa hin mittiqne. Itti-fufinsaan, dimookiraasii, mirga namoomaa fi mirga dubartootaaf falmite” jechuun labse, yeroo badhaasicha kenneef.
Fiddoo yokaan surree uffachuu isheetiif bara 2002 kan himatamte turte Amiiraa Osmaan Hamed, bara 2013 immoo hijaaba uffachuu diduu isheetiif hidhamtee akka reebamtullee doorsisamtee turte. Yeroo sanatti deggersa falmitiita mirga namoomaa argattee turte.
Bara 2009 ammoo dhaabbata "No to Women Oppression" jedhamu, kan seeraa hacuuccaa mirgaa sudaan keessa turee fi bara 2019, yeroo Omar Hasan Al-bashiir taayitaa irraa fonqolchame haqame – kan “Public Order Law” jedhamu momuun qabsaa’u hundeessite. Prezidaant Bashiiriin taayitaa irraa buusuuf mormiiwwan geggeessama keessatti dubartoonni hirmaattota adda duraa turan.


text:
Muddee 29, bara 2014 Akka Lakkoofsa Itiyoophiyaatti Mootummaan Itiyoophiyaa hooggantootaa fi miseensota dhaabbilee siyaasaa shakkamanii to’annoo seeraa jala turan himannaa isaanii addaan kutuun manneen hidhaa keessaa gad lakkisuun isaa ni yaadatama.
Himannaan namoota shakkamanii to’annoo seeraa jala turanii kanneeni addaan kutuun ka barbaachise marii biyyaaleessaa hunda galeessa ta’e aggeessuuf akka biyyattii qophii jalqabameef yaadameeti jechuun, Mootummaan ibsa kenne.
Hiikamuun namoota siyaasaa kun gama seeraan akkamitti ilaalama? Marii biyyaaleessaa taasifamuuf deemuuf hoo furmaata akkamii fidee dhufa?
kan jedhurratti gabaasaan keenya Mitikkuu Fiqaaduu ogeessoota seeraa lama dubbisuun waan qindeesse qabna. Hordofaa.


text:
% % Contributor: % Transliterator: % Credits: % Editor: Anurag Shankar (anurag@astro.indiana.edu) % % sukhake saba saathii dukhame.n na koii mere raama, mere raama teraa naama hai saachaa duujaa na koii jiivana aanii jaanii chhaayaa jhuuThii maayaa jhuuThii kaayaa phira kaahe ko saarii umariyaa paapakii gaTharii Dhoii naa kuchha teraa naa kuchha meraa ye jaga jogiivaalaa pheraa raajaa ho yaa ra.nka sabhiikaa a.nta ekasaa hoii baaharakii tuu maaTii phaa.nke manake bhiitara kyuu.n na jhaa.nke ujale tanapara maana kiyaa aur manakii maila na dhoii %
This site is maintained by
Navin Kabra. Please send comments and suggestions to
The ITRANS Song Book is maintained by Anurag Shankar and a team of volunteers. Please send new songs, corrections etc to .


text:
Deeggarsa gibiraa naga- qabeessa, eegamaa, salphaafi bilisaa.
Doolaara akka laayyootti-hin arganne caalaa eegaatii, gibira 2020 keessan guutuuf deeggarsa bilisaa argadha.
Amajjii 20 irraa – Ebla 18, 2021 tti, oggeessoonni gibiraa leenji’aniifi IRS mirkanaa’an gibira keessan guutuuf deeggarsa naga- qabeessa, eegamaafi %100 karaa onlaayiniitiin kennuuf ni argamu. Oggeessoonni keenya seera gargaarsa haaraa keessa jiru dabalatee, waa’ee seeroota gibiraa haaraafi liqaawwan jiran waan beekaniif, deebii keessa dabaluufi maallaqa keessa caalaa akka eeggattan isin taasisu danda’u. Akkasumas maallaqa ka’umsa hojii iyyachuufis gargaaruu dandeenya.
Kanneen ITIN qaban dabalatee, deeggarsi gibiraa kan bilisaa nama hundaaf ni argama.
Akka haala gaariin gibirawwan keessaniin isin gargaaruu dandeenyuuf, wantoonni beekuu qabda muraasni akkasumas filmaatawwan dabalataa, garuu ammo kan isin gargaaran, sanadawwan walitti qabu qabdanii fi kanneen argaman kunooti:
Wanti Gochuun Isin Barbaachisu
- Waraqaa eenyummaa suuraa qabu
- Suuraa oofee waraqaa eenyummaa keessan fuula keessan biratti qabachuun of kaaftan
- Kaadirii Nageenya Hawaasummaa ykn sanada ITIN
- Galmeewwan galii kamiyyuu (W-2, 1099-R, kkf)
Sanadawwan Biraa akka Filmaataatti Dhiyeessuu Qabdan
- Deebii gibiira bara darbee
- Ibsa Inshuraansii Fayyaa Lafagabaa (1095-A)
- Ibsa Kunuunsa Daa’imaa
- Ibsa Injifannoowwan Tirgaa
- Ibsa Kanfaltii Barnootaa
Haalawwan Salphaa Gibirri Bilisaan ittiin Galfamu
Nama isin gargaaru wayi qabaadhaa
Tajaajilawwan qophii gibiraa bilisaan karaa viidiyoon argadhaa. Oggeessoonni gibiraa IRS-mirkanaa’an isin waliin hojjachuun fageenya irraa deebii gibira keessanii qopheessuudhaan karaa elektironikaatiin isiniif galchu. Seensi naga-qabeessii, eegamaan sanadawwan barbaachisan akka feetaniif salphaa isiniif taasisa.
Ofii keessaniin galchaa
MyFreeTaxes.com waliin, ofii keessaniin bilisaan gibira keessan galchu ni dandeessu. Tajaajilli kunis akka eenyummeessa uummattan, guutanii fi ofiin gibira keessan galchitan isin gaafata.
Deeggarsaaf bilbilaa
Odeeffannoo fi deeggara attamiin bilisaan gibira keessan akka itti galchitan dabalatee, lakkoofsa afaan barbaaddaniin argachuuf 2-1-1 irratti bilbilu dandeessu.
Gaaffiilee Beekamoo MyFreeTaxes.com
Gabaasni Gibira Galii salphaan maali?
Gabaasni galii gibiraa salphaan MyFreeTaxes koo uwwisu: Galii W-2, galii bu’aa murtaa’aa, galii hiramaa, baasiiwwan barumsa barattootaa, galii hoji dhabdummaa, kuufamoota maallaqa barumsaa barataa, dhala liqaa barataa, iyyata hir’ifama bu’uuraa, Kuufamoota Gibira Galii Argamee, baasiwwan kunuunsa ijoollee fi maxxantootaa dabalata. Tarreeffamni guutuun unkaawwan dabalamanii asitti argamuu danda’u: MyFreeTaxes.com/Support
Hanqinoonni tajaajilootaa maali dha?
Gabaassonni galii gibiraa hedduun kanneen bal’ina mata-dure keessatti argamanii fi iddoowwan qaaman argamuu barbaachisanitti bilisa ta’an, hundi isaanii softweerii bilisaa keessatti hin hammatamne, fakkeenyaaf galii ofiin hojii uummachuu (1099-MISC), dhala liqaa yeroo dheeraa, Gibiroota Qabeenyota Dhaabatoo, Hir’ifamoota biroo adda foo’amuu danda’an, Kaffaltiiwwan Qaama Sadaffaa (1099-K), HSA, fi kanneen biroo hedduu. Yoo unkaawwan gibiraa kanneen qabaattan, tooftaa kanaan galfachuuf sirna ol guddate bitachuu qabdu. Haa ta’u malee, yoo MyFreeTaxes.com fayyadamtan kaffaltiin kan isiniif hir’ifamu ta’a. Tarreeffamni guutun wantoota softiweerii bilisaa keessatti dabalamanii MyFreeTaxes.com/Support irratti argamuu danda’a.
Qabenyoonni biroon bilisaan argachuu danda’u maali dha?
Filannoowwan jiran kanneen biroo abuuruu dandeessu:
- Ogeessa gibiraa keenya waliin Qophii Gibira Virchuwaalii Bilisaa: Gibiroonni keessan karaa virchuwaalii garee Bilisaan Gibira Qopheessu keenyatiin qopheessiffadhaa. Odeeffannoo dabalataa filannoowwanorg irratti jiru ilaaluuf gara fuula kana darbsaa.
- Sarara Interneetii Irraan Galfachuu: Karaa sagantaalee Iyyannaa Bilisaa (Free File) IRS, tooftaalee dabalataa iyyannaa bilisaa argachuu dandeessu. Odeeffannoo dabalataa fi bal’inaaf gov/FreeFile daawwadhaa.
MyFreeTaxes.com irraan guutuf maaltu na barbaachisa?
Kan isin barbaachisu:
- Account banachuuf teessoo iimeelii
- AGI kee sirrii sarara 7 unka 1040 gabaasa galii gibiraa 2019 kee (enyummaa kee mirkaneessuuf) irra jiru
- SSN namoota gabaasa galii gibiraa irra jiran hundaaf
- Galmeewwan gibiraa hunda
- Lakkoobsa akkaawuntii baankii fi lakkobsaa raawutiingii (kallattiin kuusuu/liqiif)
AGI 2019 koo hin beeku. Maal gochuun qaba?
Yoo ammallee galagalcha gabaasa galii gibiraa 2019 keessan qabaattan, Sarara 7 irratti argachuu dandeessu. Yoo bara darbe gibiroota keessan iddoo Qophii Gibiraa Bilisa United Way of King County’tti galfattanii turtan, iimeelii freetax@uwkc.org irratti ergaa akkasumas garagalcha gabaasa galii gibiraa bara darbee isinii kennuu akka dandeenyuf lakkoofsa bilbilaa keessan dabalaa. Yoo bara darbe nu biratti hin galchine ta’e, IRS.gov/get-transcript galagalcha gabaasa galii gibiraa waggaa darbee argachuu irratti isin gargaaruu danda’a.
Yeroon gabaasa galii gibiraa koo galchu namni wayii sadarkaa sadarkaadhan bilbilaan na gargaaruu danda’aa?
Yoo gargaarsa barbaaddan, karaa sirna beellama qabsiisuu keenyatiin garee ogeessota Qophii Gibiraa Bilisaa naannootin akka guutamu gochuu dandeessu, odeeffannoo dabalataa filannoowwan GetYourRefund.orgirraatiif, fuula kana gadi dabarsaa.
Namni United Way of King County qabu tokko akka koo ta’ee odeeffannoo kiyya MyFreeTaxes.com irratti guutuu ni danda’aa?
Akka tasaa ta’ee, United Way of King County odeeffannoo fi galmeewwan gibiraa keessan bakka keessan bu’ee MyFreeTaxes.com itti hin galchu. Gibirri keessan karaa virtualii, garee ogeessota Qophii Gibiraa Bilisa ta’e kan naannootiin karaa sirna beellama qabsiisuutiin akka hojjetamu yoo barbaaddan, odeeffannoo dabalataa GetYourRefund.orgirratti argachuuf, fuula kana gadi dabarsaa.
Ani IRS.gov/FreeFile dhaf ulaagaa nan guutaa?
Namni galii $72,000 gadii argatu kamuu sagantaa Faayila Bilisaa IRS fayyadamuun galfachuu ni danda’a.
Gaaffilee GetYourRefund.org beekamoo
GetYourRefund.org akkamitti hojjeta?
GetYourRefund.org sadarkaalee salphaa muraasan karaa ittiin gibira keessan virchuuwaalii guuttan kenna:
- Qophii galii gibiraa karaa virchuwaalii bilisaan kennamu argachuuf “KaffaltiiKeeDeebi’uArgadhu dhan Iyyadhu (File with GetYourRefund)” cuqaasaa.
- Proofaayila GetYourRefund uummadhaa, gaaffilee seensaa deebisaa akkasumas suuraalee ragaalee gibiraa keessan ol fe’aa.
- Beelama keessan yeroo qabsiisaa.
- Yeroo beellama keessan:
- Bilbila fudhannaa ogeessota gibiraa keenya keessaa tokko irraa siniif bilbilama.
- Ogeessota gibiraa keenya keessa tokko gabaasa galii gibiraa keessan isiniif xumuura.
- Yeroo lammaffaaf, bilbilli Ogeessota gibiraa keenya keessa tokko irraa akka mirkaneessitanii fi xumuurtaniif isiniif bilbilama.
- Karaa iimeelii gabaasa galii gibiraa keessan mallatteessaa.
Hanqinoonni tajaajilootaa maali dha?
United Way carraa wal qixaati, dhiyeessaa fi namni isteetii Washington keessa jiraatu kamuu, tajaajiloota Qophii Gibiraa Bilisa United Way argachuu danda’u. Haa tau malee, gabaasonni galii gibiraa muraasi tola ooltota keenyaaf wal xaxoodha. Fakkeenyaaf, gabaasa galii gibiraa galiiwwan isteetota biroo keessatti argamanii qopheessuu hin dandeenyu.
Gabaasota galii gibiraa Lakkoofsa Eenyummaa Gibira Kaffalaa Nama Dhuunfaa (Individual Taxpayer Identification Number, ITIN) qabuu raawwachuuf, Express Credit Union waliin miiltoo uumnee jirra akkasumas iyyannoowwan ITIN fi haaromsawwan karaa Express Credit Union bilisaan ni kennina.
Tajaajiloonni nuti HIN kennine tarreeffamanii jiru:
- Gabaasonni galii gibiraa isteetii (isteetiin waashingiton, gibira galii isteetii hin qabu, kanaafuu, gabaasni galii gibiraa hin barbaachisu). Yoo naannoo gabaasni galii naannoo barbaachisu hojjettan ta’e, com bilisaan ol galfachuu dandeessu).
- Yoo 1099-B ni qabdu ta’e (daldala irraa itti fufu, yoo aksiyoona bittan/gurgurtan).
- Yoo mana keessan gurgurtaniif yookaan gara liqeessatti deebi’eef
- Yoo galii kiraa fudhattaniif.
- Yoo ofii keessaniin of qacartanii fi baasii $25,000 ol qabaattan, kisaaraa walii galaa qabaattan, yookan yoo faayidaa mana jireenyaa keessan akka baasii daldalaatti hir’isuu barbaaddan.
- Yoo miiltoo naannoo galmoofte taatan.
GetYourRefund.org irratti guutuf maaltu isin barbaachisa?
GetYourRefund.org bilbila harkaa, taabileetii fi kompiitara deeskitooppiidhan kan argamu dha. Akka arginetti namooti baayyeen gaaffilee dhiyaatan kan xumuuranii fi haala salphaan kan keessa darbani dha. Sin barbaachisa:
- Account banachuuf teessoo iimeelii
- Suuraa kaardii eenyumma (namoota gabaasa galii gibiraa irra jiran kamiifuu)
- Suuraa keessan osoo waraqaa eenyummaa keessan qabattanii jirtanuu kaatan
- Lakkoofsa Wabii hawaasummaa yookaan kaardii ITIN (akkasumas namoota gabaasa galii gibiraa irra jiran hundaafuu))
- Galmeewwan gibiraa hunda
- Lakkoofsa akkawuntii baankii fi lakkofsa raawutiingii (akka filannootti, kallattiin kuusuuf/liqiif)
Hubachiisa: IRS GetYourRefund.org, United Way of King County fi miiltoowwan biyyaalessaa hojiiwwan nageenya fi ulaagaalee qophii gibiraa virchuwaalii irratti haaromsawwan barbaachisoo gochuuf waliin hojjetu.
Yoon gargaarsa GetYourRefund.org biraa argachuu barbaadeef akkamiin argachuu danda’a?
Meeshan haasawaa hojjettoonni gargaarsa maamilaa United Way of King County gaaffilee deebisuuf irratti argaman, fuula kana irratti argama.
Mallattoo haasawaa fuula marsaaritee kana irra jiru cuqaasuun, gargaarasa namaa argachuu dandeessu.
Itti dabalataan, miseensonni maamila deeggaran maarsariitii armaan gadii irratti nii argattu GetYourRefund.org. Akkasumas, gargaarsa dabalataatif iimeelii Hello@GetYourRefund.org erguu dandeessu.
Dhiibbaan kaffaltii diinagdee hoo?
Akkaataa Seera Gargaarsa Koroonaa vaayirasii, Gargaarsa Yeroo Hatattamaa fi Wabii Diinagdeetti (Coronavirus Aid, Relief, and Economic Security, CARES), gibira kaffaltoonni ulaagaa seeraa guutan kan gabaasota galii gibiraa bara 2018 ykn 2019 tif galchan, kaffaltii dhiibbaa diinagdee nama dhuunfaatiif hanga $1,200 tti, kan warra walfuudhanii hanga $2,400 tti fi tokkoon tokkoon ijoollee ulaagaa guutaniif hanga $500 kennamu battalumatti argatu. Kaffaltoonni gibiraa muraasni kanneen gabaasota galii gibiraa isaanii hin galchin, kaffaltii dhiibbaa diinagdee argachuuf, gabaasa galii gibiraa salphaa galchuu isaan barbaachisa.
Kaffaltiin dhiibbaa diinagdee dabalataa, jalqaba bara 2021 tti $600 nama dhuunfaaf, $1,200 namoota wal fuudhaniif, $600 ijoollee ulaagaa guutaniif raabsamaa ture. Maatileen haalota walmakaa qaban, amma kaffaltii dhiibbaa diinagdee lachuufuu ulaagaa ni guutu.
odeeffannoo haara’aaf IRS.gov/EIPdaawwadha.
Odeeffannoo baankii keessanii haareffachuu yookan haala kaffaltii dhiibbaa diinagdee keessan beekuu barbaadduu? Gara IRS.gov/coronavirus/get-my-payment deemaa
Deeggartoota keenyaan galatoomaa:


text:
Prezidaantiin Yunaayitid Isteetis Doonaald Traamp, biyyi isaanii walii-galtee waa’ee godaansaa fi naga-eegumsaa isaa baay’ee barbaachisaa tahe – jedhan, Meksiikoo wajjiin mallatteessuu ishee dubbatan.
Qabiyyeen walii-galtee kanaa maal akka tahe waan ifatti dubbatan hin jiru.
Har’a madda oduu CNBC irratti waa’ee kanaa ennaa dubbatan, “uummata hedduu Ameerikaa giddu-galaa irraa gara Yunaayitid Isteetisitti godaanu to’achuuf, walii-galteen amma mallatteessame kun meeshaa gaarii dha” joedhanii, Yunaayitid Isteetis, waggoota digdamaaf walii-galtee akkanaa Meksiikoo irraa akka eegaa turte hubachiisan.
Tahus, aangawoonni Meksiikoo fi Yunaayitid waliigaltee kana dubbatan, qabiyyee walii-galtichaa akka ifatti hin ibsine walii-galan – jedhu – Traamp.


text:
Iiraan sagantaa Niwukilarrii waraanaa gabbisuu addaan kutuudhaaf bara 2015 keessa biyyoota miseensa dhaabbataa mana maree Nageenyaa shananii fi Jarman waliin walii galtee mallatteessite hordofuun, Ameerikaan qoqqobbii Iiraan irra keettee turte kaasuun isii ni yaadatama. Traamp taayitaa eega qabatee booda, walii galteen 2015 sun bu’aa kan hin qabne, akkasumas Iiraan qofa kan fayyadu waan taheef waliigaltee haaraya barbaachisa jechuun ibsaa ture.
Iiraan gama isiitiin wixinee walii galtee bulchiinsi Traamp akka haarayaatti qopheesse fudhachuu kan didde yoo tahu, kanuma hordofuun May darbe Ameerikaan walii galtee jalqabaa keessaa bahuu beeksiste. August darbe ammoo Ameerikaan diinagdee Iiraan irratti xiyyeefachuun Baankota biyyattii irra qoqqobbii marsaa jalqabaa keette.
Guyyaa kaleessaa ammoo mootummaan Ameerikaa November 5, 2018 irraa jalqabee, qoqqobbiiwwan kanaan dura Iiraan irraa bulchiinsa Obaamaatiin kaafame hunda deebistee kan keettu tahuu beeksiste. Qoqqobbiin marsaa lammaffaa kun gurgurtaa Boba’aa, bittaa meeshaalee Xiyaaraa, Traanspoortii Markaboota fi kanneen biroo irratti kan xiyyeefatu tahuun beekamee jira.
Ameerikaan alatti biyyoonni Shanan waliigaltee Iiraan waliin mallateessanii turan qoqqobbii Ameerikaan amma Iiraan irra keette kana balaaleffatanii jiru. Biyyoonni Shanan kunniin Briteen, Faransaay, Ruusiyaa, Chaayinaa fi Jarman. Ministeerri Inerjii Ruusiyaa Alexander Novak ibsa guyyaa har’aa Financial Times kenneen, “qoqqobbiin Ameerikaa kun seeraan ala waan taheef, Ruusiyaan daldala boba’aa Iiraan waliin qabdu cimsitee itti fufti” jedhe. Haaluma walfakkaatuun Briteen, Faransaay, Jarmanii fi EU’n ibsa guyyaa kaleessaa baasaniin murtiin Ameerikaa kan isaan mufachiise tahuu ibsuun, walii galtee bara 2015 kabajuu isiitiif daldala addaa Iiraan waliin geggeessuuf kan karoorfatan tahuu beeksisan.


text:
Teknolojii Chaayinaa
Rabbiin ilma namaa waa heddu badhaasee, waa hedduun qananiise. Waan Rabbiin ilma namaa badhaase keessaa wanti sammuu gahaa hin jiru yoo jenne soba hin taatu. Lubbu qabeeyyiin biroo waan ilmi namaa qabu kaawwan hunda ni qaban jechuu dandeenya. Garuu ilmi namaa Aqlii addaa tan faaydaa guddaa isaaf qabdu badhaafame. Sammuu kanatti fayyadamee waan gaaris waan hamtuus dalaguu dandaya. Sammuu kana waan gaariif yoo itti fayyadame namoota biroo ni fayyada. Yoo hammeenyaaf fayyadame ammoo uumama biraatiifis rakkoodha. Kanaaf meeshaa waraanaa qofa laaluun gahaadha. Boombiin ilmi namaa oomishe, namas bineensas, naannos barbadeessaa jira. Sammuun namaa akkuma itti fayyadamanitti faaydaa fi miidhaa qaba. Barruu tanaan lammiileen Chaayinaa badhaasa Rabbiin isaan badhaase sammuu ajaa’ibaa kanatti fayyadamanii waan isaan dalagutti jiran isinii dhiheesina.
Geejjiba faalama qilleensaa hir’isu
Yeroo ammaa addunyaan faalama qilleensaatiin miidhamaa jirti. Faalamni qilleensaa kun ammoo hedduminaan biyyoota guddatan keessatti mudataara. Isaanuma keessaa bahaa isaanuma dararutti jira. Kanaaf yeroo heddu biyyoota Eeshiyaa keessatti namoota afaan isaanii haguuganii deeman agarra. Oomishaalee warshaa keessaa hir’isuun ulfaataadha. Waa oomishuu dhabuun guddina biyya saniirratti dhiibbaa fida. Kanaafuu haala faalama qilleensaa kana hir’isuun itti dandayamurratti hojjachaa jiru. Kana irratti ammoo Chaayinaan biyyoota hunda dursuurratti argamti. Baraas dhihoo kana Chaayinaa keessatti Awtobisiiwwan elektirikaan dalagan oomishuun dalagaa guddaa taheera. Akka Bluumbarg gabaasetti, torbaan shaniin Chaaynaan Awtobisiiwwan elektrikaa 9500 tahan oomishti. Addunyaa tanarra Awtobisiiwwan miliyoona 3 ol tahan akka jiran ni himama. Hedduun isaanii gaaza gosa garagaraa fayyadamu. Kanneen keessaa 400,000 kan tahu Awtobisii elektrikaan dalaguudha. Awtobisii eliktrikii hagana baay’atu keessaa Dhibbeentaa 99 kan tahu Chaayinaa keessatti argama. Ameerikaan guddina diinagdeetiin sadarkaa duraa irratti argamtu, Awutobusii Elektrikaan dalagu 500 qofa qabdi. London keessa ammoo Awtubusii 200 hin caalletu jira. Chaayinaan lakkoofsa kana bara 2025 gara 600,000 ol guddisuuf karoorfattee hojjataa jirti. Ameerikaan ammoo yeroo sanitti Awutobisa elektrikaa 5000 fayyadama jettee karoorfatteerti.
Fooqii Qonnaa
Bulchiinsa addaa Chaayinaa kan taate kutaa Hong Kong keessatti lakkoofsi namaa haalaan dabalutti jira. Kun ammoo hanqinni lafaa akka mudatu taasiseera. Ilma namaa baay’ataa dhufe kanaaf bakka qubannaa kennuudhaaf fooqiiwwan dhedheeraa ijaaruun dirqama. Ammaan tana kutaan Hong Kong fooqiin guutamee lafti qaalawee jira. Ummata haalaan baay’ataa jiru kana sooruuf lafa guddaa barbaachisa. kun ammoo hin argamu. Kanaafuu hanguma jirtu qusachuun dirqama. Tahullee ta jirtu san irratti qofa oomishuun fedhii lammiilee guutuun waan hin dnada’amneef, warri Hong Kong akkuma mana jireenyaa fooqiin ijaaran, lafa qonnaatis fooqitti deebisaa jiran. Lafa hektaara 0.25 tahurratti kuduraalee kilograama 150,000 caalu oomishuurratti argamu. Kana jechuun lafa kanarratti osoo qamadii oomishanii, ummanni kun lafa hektaaraa ruubii irratti kuntaalaa 150,000 oomishaa jiran jechuudha. Walumaa galatti lafa xiqqaarratti fooqii dhedheeraa ijaaruun biyyee fooqii garagaraa irratti naquun qotanii midhaan oomishutti jiru. Bishaanii fi aduun akkasumas qilleensi karaa teknoljiitiin isaan dhaqqaba.
Hoteela Roobotii
Chaayinaan bara 2019 Hoteela guutumaan guututti Robootiin tajaajila itti kennu jalqabsiistee jirti. Hoteelli Kun kutaalee ciisichaa 300 qaba. Eega hoteela san seentanii booda harka keessaniin waa tuttuquun isinirraa hin eeggamu. Waan barbaaddan dubbachuu qofa. Wanti isin barbaaddan yeroma san isiniif guuttama. TV banachuu yoo feetan, ifaa dhaamsuu yoo barbaaddan, arraba keessan qofaan dubbachuutu isinirraa barbaadama. Sistamiin addaa kutaa keessan keessa jiru waan hunda akka fedha keessaniitti isiniif guuta. Wanti roobootiin dalaguu hin dandeenye nyaata bilcheessuu qofa. Saniif namoota ramadamantu jira. Haa tahu malee nyaatas yoo barbaaddan, kutama ciistan keessaa nyaata akkanaa fedha jettanii himachuu dandeessu. Daqiiqaa muraasa keessatti roobootiin isiniif ramadame waan isin barbaaddan kutaa nyaataatii fuudhee isin biraan gaha.
Iddo makiinaa dhaaban (Automated Parking)
Akkuma baay’ina ummata isii, Chaayinaan lakkoofsa makiinaatiinis tokkoffaa taatee jirti. Makiinaan heddummaate kun ammoo eddoo dhaabbatu (parking) barbaada. Parkingiin lafa heddu fudhata. Makiinaawwan walirraa fagaatanii dhaabbachuu qabu. Haga dandayameen balbala banuuf akka mijaahutti walirraa fagaatu. Kun ammoo iddoo heddu fudhatee, hanqina jiru hammeessaa jira. Kanaaf biyyoonni hedduun Automated parking system fayyadamaa jiru. Chaayinaan ammoo teknolojii kana haalaan ammayyeessuun rakkina kana furtee jirti. Wanti hundi Roobotiidhaan dalagama. Isin makiinaa keessan fiddanii bakka tajaajila kanaaf qophaaye irra dhaabdanii biraa deemtan. Kana booda roobootiin isin irra dhaabdan makiinaa keessan fuudhee bakka barbaadee isinii dhaaba. Roobootiin kun makiinaa keessan fuudhee eega bakka dhaabbatuun gahee booda, cinaa tokkoon lafarraa ol rarraasee dagaletti irkisee dhaaba. Yoo namni biroo makiinoo biroo fidee dhufe ammoo, makiinaa isaa makiinaa keessanitti irkisee dhaaba. Makiinaan lameen akka wal hin tuqne of eeggannoo guddaatu godhama. Booda yeroo haajaa teessan fixattanii deemuu barbaaddan, bakka duraan makiinaa keessan dhaabdan dhayxanii mallattoo itti garsiistan. Daqiiqaa muraasa keessatti makiinaa keessan fidee isin dura dhaaba. Haala kanaan ammaan tana Chaayinaan lafa duraan parkingiif fayydamaa turte keessaa parsantii 70 ol kan tahe hambifachuu dandeessee jirti.
Qophii Abu Ibtisam


text:
Bulchiinsa naannoo uummattoota Itiyoophiyaa gama kibbaa keessatti bulchiinsii godiina silxee namoonni 79 kanneen bataskaannii gubamuu keessaa harka qabu jedhamuun shakkaman hidhmuu isaa beeksisee jira.
Baatii Ebla dabree dhumatti magaalaa Waraabee nannoo isaatti gochi kun rawwatame. Dubbii himaan godiina Sanaa Kedir Abdallaa RSA akka ibsanti, shakkamtoonni kanneen biroon hin qabamiin jiru.
Kanaaf jecha shakkamtoota hafan to’annaa jala olchuuf bulchiinsii naannoo hojjataa akka jiru fi amantoonni Musleemaa Gondar keessatti ajjeefamuu mormuun bataskaana sadii guban jedhan.
Bulchiinsii sabakaa naannoo jiru garu Hadiyyaa fi silxee keessaatti bataskaana shantu gubamee jedhu jechuun Yonaataan Zabdiwoos Hawaasaa irraa gabaasee jira.


text:
Godiina Baalee aanaalee gammojjii keessaa tokko kan ta’e Daarim keessatti jiraattoota humnootii bulchiinsa naannoo shaniin haleelaman shan keessaa tokko lubbuun darbuu jiraattonni ni dubbatu.Angawaan aanaa kana mirkaneessanii jiru.
Godiina Gujii keessattis Dilbata kaleessaa Liyyu Haayil haleellaa gaggeesseen mada’anii hospiitaala Nagallee kan geeffaman keessa a diigdama ta’uu akkasumas tokko hospitaala geeffamaa ituu jiru lubbuun darbuu beekamee jira.kanneen kaleessaa mada’an dabalatee waluumaa galatti mada’anii hospitaala Nagalleetti yaalamaa ka jiran digdamii torba ta’u hojii gaggeessaan hospitaala Nagallee Obbo Gizaachoo Roobee ibsanii jiru.
Gama kaaniin Haarargee bahaa aanaa cinaaksan bakka Daarim jedhmtuttis jimaata darbee haleellaan gaggeeffamee lubbuu nama tokko darbee ibsamee jira.
Gabaasa guutuu caqasaa


text:
LibreOffice 7.3 Help
Barreessaa keessatti, naannoo wantoota OLE, itti suuqii, safakawwan/taattootaa, saxaatoo, fi goodayyaawwanii handaaraa qindeessu nidandessa. Maqaan baafataa fayyadamatu wantaa filatame irratti hundaa'a.
Wantaafi handaaraa qindeessu barbaadu fili.
Sajoo Handaara irratti kamshaa Wanta - OLE ykn kamshaa Goodayya foddaa banuuf Handaarotaa cuqaasi.
Akkaataa handaara durmurtaawaa tokko cuqaasi. Kun akkaataa handaara wanta ammee
Select the object for which you want to define a border.
filadhu.
Gosa wanta filattee maqaa isa dhugaadhaan bakkabuusi (maqaa wantaa).
Naannoo Hiika Fayyadamaa irratti teessuma waliinii qarqaraawwan warra akka mul'atu barbaaddu fili. Filannoon qarqaraa akka ceetuuf durargii qarqaraa keessa cuqaasi.
Naannoo Sarara keessaa, akkaataa handaaraa filatamaniif, akkaataa sarara ykn halluu fili. Ijaarsi kun sararoota handaaraa mara warra akkaataa handaaraa filataman keessatti dabalaamaniif fayyada.
Qarqara handaaraa hundaafuu, ejjatoota dhuma lachan irradeebi'i.
Select the distance between the border lines and the page contents in the Padding area.
Jijjiirraa Fayyadamuuf, Tole cuqaasi.


text:
Raayyaan Ittisa Biyyaa daangaa humna waraanaa Sudaaniin qabame bilisa gochuuf gahuumsa qabaachuufi qophii barbaachisu hunda taasisuu beeksiseera. Ministeerri Raayyaa Ittisa Biyyaa haala nageenyaafi haleellaa humni …Read More »
Godaantoota Libiyaa Keessatti Rakkatan Gargaarraa
Godaantoota Libiyaa keessatti danqamanii jiran Amerikaa kaabaa fi Awurooppaa dabalatee biyyonni nagaa qaban eeguumsa akka taasiisan gareen Doktooroota Daangaan hin uggurre gaafatee jira.Kana malees kanneen …Read More »
Gammoojjii fii baadiyyaa qofa osoo hin taane magaalota keessa galaa jirra
BBC Afaan Oromoo Waraanni bilisummaa Oromoo (WBO) kan mootummaan ‘ABO-Shanee’ jechuun paarlaamaan shororkeessummaan faraje, erga bulchiinsa Abiy Ahimad waliin wal waraanuu eegalee amma waggoonni sadii …Read More »
Intensified arrests in Arsi zones, Oromia region under pretext of connections with OLA
In these zones, people who do not support the government’s political views, youths who are not youth of the change(not supporters of the government), members …Read More »
Cunfaa imala galatoomaa Jawaar Mohamadii fii Baqqalaa Garbaa
Cunfaa haxeerarrii dubbii obboo Jawaar Mohammadii fii obboo Baqqalaa garbaa imala galatoomaa Minisoottaa ffaa imala kana keessa waan hedduutu jira Sadarkaa Sochii qabsoo Oromoo irra …Read More »
Bulloon nagayaan Ameerikaa seene
Simannaa Obboo Jawaar Mohamed yeroo Ameerika Minisottaa galu godhameef. Oromoon haala miidhagaan bahanii yeroo bulloo simatan…Read More »
Jawaar Mohamed haala Oowwaan simatame
Rogeessi siysasaa fii miseensi KFO Obboo Jawaar Mohamed nagayaan gara magaalaa isaa ta dur seene.Read More »
Ummanni Oromoo jechoota Abiyyi dubbateen sobamuu hin qabu
M/Minsteeraa ta’uu kootu hafa malee Ummanni Oromoo waan isaaf malu dhabuu hin qabu. Ummanni Oromoo baayyinni isaa 35% ta’ee fi biyya kana keessatti sochii ijaarsa …Read More »
Dhoohiinsa boombii magaalaa Deesstti lubbuun namoota shanii babarte
Naannoo Amaraa Magaala Dasee Bulchiinsa Boombaa Wuhaa jedhamu keessatti dhohiinsa boombii qaqqabeen lubbuun namoota shanii darbuu poolisiin hime. Boombii kana kan dhoosan hidhattoota to’annoo jala …Read More »
KFOn Alaa Manaan Hojitti Jira
Paartiin keenna KFOn guyyaa har’aa Waxabajjii 4/2014 ALI. caasaalee godinaa dhiibbaan waggoota lamaaf jalaa diiggamanii laaffifamanii turan deebisee ijaarutti jira. Caasaalee godinaa deebisee ijaaruun guyyaa …Read More »


text:
Furmaata Dargaggeessa Badee
Torbaan darbee dargaggoonni akkamitti fi maaliif karaan akka jalaa bade eerre turre. Har’a immoo Insha Allah, nama karaan jalaa bade akkamitti akka karattı akka deebi’uu danda’u ilaalla. Dhugumatti, ilmi namaa sababa adda addaa irraa kan ka’e dukkana jireenyaa keessatti baduun jireenya gadadoo gaggeessu danda’a. Namni tokko jireenya ofii moo’atuuf, gammachuu fi milkaa’inna argatuuf gaafilee armaan gadii deebiisuuf tattaafachuu qaba. Isaaniis:
- Ani Eessarraa dhufee?
- Maaliif as jiraadhaa?
- Garam deemaa jiraa?
Gaafilee sadan kanniin erga deebisneen booda gaafiwwan armaan gadii itti dabaluun waa’ee jireenya teenya ni qoranna.
- Imala kiyya eessarraa jalqabuun qabaa? Yookiin ka’uumsi kiyya eessaa?
- Akkamitti imala (adeemsa) kanarra deemuu danda’aa?
- Ga’uumsi kiyya eessaa?
Gaafilee sadaan dhumaa kanniin barruu ‘Fiixee Gaarummaa irra Ijjachuuf’ jedhu jalatti ilaalle jirra. Kanaafu, yeroo lama irra deebi’uun hin barbaachisu.
Amma gaafiwwan sadan jalqabaa haa ilaallu.
‘Ani eessarraa dhufee?’- Takkuu gaafii kana of gaafannee beeknaa sila? Eessarraa akka dhufne sirritti qoranne beeknaa sila. Namni gaafi kana sirritti yoo deebisee gaafileen itti aanan lamaan salphoodha. Gaafiwwan kunniin hundee jireenyati jechuun ni danda’ama. Namni gaafiwwan kanniin deebisuu dadhabe jireenyi itti dukkanoofti. Eessarraa akka dhufne yoo beekne maaliif akka uumamne ni beekna. Maaliif akka uumamne erga beekne garam akka deemaa jirru ni barra.
Garuu eesarraa dhufnee? Maalirraa uumamne? Gaafii kanaaf deebii gahaa essarraa argannaa? Sammuu keenya fi kitaabni namni kamu barreesse deebii quubsaa nu kennuu hin danda’an. Kanaafu, maddi deebii kana irraa argannu murteessadha. Namni eessarraa akka dhufe ykn maal irraa akka uumame, maaliif akka uumame fi garam akka deebaa jiru deebii gahaa fi ifaa kan nuu kennu Kitaaba Rabbii kan ta’ee Qur’aana haa banannu.
“(Rabbiin) kan waan hundaa uumama isaa miidhagse fi uumama namaas dhoqqee irraa jalqabeedha. Sana boodas sanyii isaa mi’oo bishaan laafaa ta’e irraa godheedha.
Sana boodas isa wal qixxeesse ruuhii (uumaa) isaas isa keessatti afuufe. Dhageetti, argaa fi qalbii isiniif taasise. Xiqqooma galateefattu.
“Sila yeroo (duunee) dachii keessatti banne, dhugumatti uumaa haarawaa ni uumamnaa?”jedhan. Dhugumatti isaan qunnamtii Rabbii isaanitti kafaroodha.” Suuratu As-Sajdah 32:7-10
Keenyatota kana keessatti ilmi namaa maalirraa akka uumame haala ifa ta’een kaa’a. Namni maalirraa akka uumame osoo beeku lamuu deebifamu (kaafamu) gana (itti kafara). Copha bishaan dhiira fi dhalaa san irraa ofii of uumee moo Rabbitu isa uume? Copha bishaan san irraa eenyutu gara dhiiga ititaatti jijjire, ergasi gara muraa foonitti ergasi muraa fooni san irraa lafe, lafee san immoo foone itti uwwise? İja, gurra, qalbii fi qaamonni garagaraa eessaa dhufan? Bishaan copha san irra harki lamaan, qubbiin dheerinni isaanii wal taran, lukni isaa eessaa dhufan? Rabbiin (subhaanahu wa ta’aala) akkana jechuun ilma namaa gaafata.
“Sila isaan odoo wanti isaan uume hin jirree uumaman moo isaanumatu uumtootaa?
Yookiin samii fi dachii uumanii? Lakkii, isaan hin dhugoomsan.” Suuratu Ax-Xuur 52:35-36
Namoonni bishaan cophaa kana irraa akkanumatti argaman moo ofii of uuman? Namtichi qaama saalaa keessatti bishaan cophaa erga dhangalaasen booda wanta gadaamessa keessatti adeemsifamu dubartinuu mataan ishitu quba hin qabdu. Ilmi namaa Rabbii akkanatti bishaan copha kanarraa lukaa harka, gurraa ija, qaamolee keessaa alaa lakkawamee hin dhumne uume akkamitti didaa? Akkamitti itti kafaraa? Erga du’een booda lamuu hin kaafamu jedhe akkamitti mormaa? Rabbii akana jedha:
“Sila ilmi namaa akka Nuti bishaan saalaa irraa isa uumne hin arginee? Yeroma san inni mormaa ifa bahaa ta’ee argama.
Fakkeenya Nuuf godhee, uumama isaa dagachuun, ‘Lafeen erga bututteen [booda] eenyutu ishii jiraachisa?’jedha.
‘Isa yeroo jalqabaa ishee uumetu jiraachisa.’ jedhi. Inni uumama hundaa beekadha.” Suuratu Yaasin 36:77-79
Copha bishaani irraa uumamu isaa dagatee, ‘lamu hin jiraachifamu’ jedhe ilmi namaa morma. Mormii akkam fokkatu, kan ragaa fi deebii quubsaa hin qabne! Guyyaa itti du’uu kan hin beekne lamuu deebifamu dhabuu akkamitti beekee? Akka yaada keenyattu, wanta hin jirre uumutu salphaadha moo wanta erga uumame booda bade deebisutu salphaadha? Wanta hin jirre haarawa uumuu caalaa wanta bade deebisanii uumutu salphaadha. Garuu Rabbii waa hundaa irratti danda’aa ta’eef kuni ulfaatadha wanti jedhamu tokkollee hin jiru. Wanta hundaa uumu fi kan bade deebisuun Isaaf salphaadha.
“Rabbiin wanta gaarii tokko hin uumu wanti Inni irraa uumu sakiifa (yartuu,gatiin isaa gadi bu’aa, faaydi kan hin qabne) yoo ta’e malee. Abbaa ilma namaa kan ta’e Aadamiin dhoqqee irraa uume, sanyii isaas bishaan saalaa ajaaya san irraa uume. Midhaanis erga biyyee keessatti torteereen booda biqilcha. Killee irraayis erga tortortee ajoofte booda caacutiwwan akkas babbareedan baasa. Ilma namaas yommuu lamuu kaasu lafeema torterte ykn bututte kanarraa deebisee kaasa.
Ilaalchi gara albuuda dadhabaa osoo hin ta’in gara Dandeetti Uumaa ta’uu qaba. (Gara dandeetti Rabbii ilaali malee gara albuuda dadhabaa kana jechuun lafe bututte ilaalun lamuu hin kaafamu jechuun hin shakkin, hin dhama’in.) ” Muntaqin nafsi min Talbiis Iblis fuula 72 irraa fudhatame.
Rabbiin (subhaanahu wa ta’aala) akkana jedha:
“Namni maal irraa akka uumame haa ilaalu.
Bishaan utaalaa irraa uumame.
Jidduu dugdati fi qomaati kan bahu.
Inni (Rabbiin) isa deebisu irratti Danda’aadha.
Guyyaa iccitiwwan ifa bahan.
(Gaafas) humnas ta’ee tumsaan isaaf hin jiru.” Suurat Ax-Xaariq 86:5-10
Kanaafu, Rabbiin maalirraa akka uumamne akka ilaallu itti nu affeera. Maalirraa akka uumamne ilaalun kaayyoo kamiif akka uumamnee fi garam deemaa akka jirru nutti akeeka. Yommuu copha bishaan saalaa ilaallu, Guyyaa Qiyaama kaafamne wanta hojjataa turreef akka gaafatamnu nutti akeeka. Akkanumatti kaayyoo malee dachii tana keessatti hin uumamne.
Ammas Rabbiin (subhaanahu wa ta’aala) akkana jedha:
“Sila namni akkanumaan dhiifamu yaadaa? Sila inni bishaan saalaa kan dhangalaafamu irraa hin turre? Ergasii dhiiga ititaa ta’ee, [achi nama godhee] uumee guute. Isa irraas cimdii lama dhiiraa fi dhalaa taasise. Sila [Rabbiin akkas godhe sun] du’aa jiraachisu irratti danda’aa mitii?“Suura Al-Qiyaama:36-40
Dhugumatti lamu jiraachisuu irratti Rabbiin dhibbaan dhibbatti danda’aadha.
“Uumamni keessani fi kaafamni keessan akka lubbuu tokkittii malee hin taane. Dhugumatti Rabbiin Dhaga’aa, Argaadha.” Suura Luqmaan:28
Rabbiin taphaafi miti kan nu uume. Kaayyoo guddaaf nu uume. Kaayyoon sunis;
“Jinnii fi ilma namaa akka Ana qofa gabbaraniif malee hin uumne.” Suurat Az-Zaariyaat 51:56
Hojii hojjatan hunda, yaada fi miiroota Rabbii qofaaf yoo godhan jireenyi hundee madaallamaa irratti ijjaarramti. Ilmi namaa kan dhiphatuu fi rakkoo adda addaa kan arguuf sababa inni daangaa Rabbii darbuu fi Rabbiin ala wanta biraa gabbaruufi. Fedhii isaa, sheyxaana, namoota, addunyaa fi kan kana fakkaataniif gabra yeroo ta’uu jireenya daraara gammachuu hin qabne gaggeessa. Rabbii qofa gabricha ta’uun immoo sansalataa kanniin namarraa hiiku fi ba’aa namarraa buusun bilisummaa fi gammachuu dhugaa nama gonfachiisa. Namni hanga fedhe bilisummaa argadhe jedhe haa lallabuu qalbiin isaa Rabbiif gabra yoo hin ta’in gonkumaa bilisumma dhugaa hin arganne.
Kanaafu, deebii quubsaa gaafi tokkoffaa fi lammaffaaf hin argannee ree?
Gaafiin sadaffaan, gahuumsi keenya eessaa? Garam deemaa jirraa? Yoo sirritti itti xinxallinee deebiin quubsan keeyyatoota Qur’aana armaan olii keessatti kennamee jira. Gara deemaa jirru duunee kan bannu osoo hin ta’in lamuu kaafamuun hojii hojjataa turreef gaafatamna, hundii keenya gara Rabbii deebina. Osoo Guyyaan Qiyaama (Kaafamaa) jiraachu baate, silaa jireenyi tuni kaayyoo malee tan uumamte taati. Cunqursaa fi cunqurfamaan adabbii fi haqa isaanii osoo hin argatin akkanumatti kan hafan ta’aa ture. Rabbiin (subhaanahu wa ta’aala) madaala haqaa dhaabuf Guyyaan Qiyaama akka dhuftu taasise.
“Dhugumatti Qiyaaman dhufaa jirti. Akka lubbuun hundii waan hojjatte mindeefamtuuf jecha ishee dhoksuuttin dhihaadha. Namni isheetti hin amaniin, kan fedhii isaa hordofe ishee irraa si hin garagalchin! (Yoo isa hordofte) ni baddaa.” Suuraa xaahaa:15-16
Yoom? Gaafi jedhuuf immoo Rabbi qofatu beeka. Tasa namarratti dhufti. Rabbiin rahmata Isaatiin namoonni akka amananiif mallatoolee Guyyaa Qiyaama agarsiisan baay’ee mul’isee jira. Namni uumama ofii, uumama ardii fi samii, mallatoolee Guyyaa Qiyaama agarsiisan iratti yeroo fudhate yoo xinxalle, Guyyaa Qiyaamatti amanuu fi itti qophaa’u irraa wanti duubatti isa harkisu tokkollee hin jiru.
Mallatoolee Guyyaa Qiyaama keessaa muraasni;
- Amanamummaa fi haqummaa dhabamuu fi qalbii namoota irraa haaqamuu
- Dubartoonni uffatanii garuu kan hin uffanne argamuu- cittuu uffataa ofirra keette waan uffatte fakkaatti. Garuu tan hin uffanne qullaa deemtudha. Wanti dur hin jirre kunoo amma argame.
- Sagaagalummaan babal’atuu
- Ajjeechan baay’atuu fi kkf dha.
Mallatoolee Guyyaa Qiyaama gurguddoo keessaa
- Masiih Dajjaal dhufuu
- Nabii Iisan (nageenyi isarratti haa jiraatu) bu’uu
- Ya’juuji fi Ma’ajuuj bahuu
- Aduun dhihaan bahuu fi kkf dha. Namni mallatoolee Guyyaa Qiyaama bal’innaan beeku barbaadu, kitaaba The End of The World By Muhammad Al-Ariifi dubbisuu danda’a.
Guyyaa Qiyaamatti amanuun uutubaalee imaana keessaa tokkodha. Mallatoolee baay’ee osoo arganuu Guyyaa Qiyaamatti kafaruun yookiin amanuu diduun, yakkaa fi adabbii guddatti kan nama geessudha. Rabbiin Olta’e akkana jedha:
“Isaan Aakhiratti (Jireenya Boodatti) hin amanne immoo adaba laalessaa ta’e isaaniif qopheessinee jirra.” Suura Al-Israa 17:10
Namni guyyaa Qiyaamatti yoo hin amaniin addunyaa keessatti akka fedhe ta’uun of balleessa. Yaanni “Boru kaafame hojii kootif adabama yookiin badhaafama”jedhu sammuu isaa keessa waan hin jirreef, akka fedhetti badii hojjachuun jireenya isa dhiphisa, gaddaa fi aaritti of darba. Rakkoo addunyaa tana keessatti isa muudatuuf garmalee aarun abdi kuta Guyyaa Qiyaama mindaa sabrii waan hin abdanneef. Hawwii fi abdii ofii meeshama addunyaa tanatti gabaabsa, wanti inni ijaan hin argine baay’ee fi gudddaa akka ta’ee gadi fageesse hin yaadu. Wantuma ijaan arguu qofa irratti xiyyeefata. Aakiraa immoo ni dida.
Namni guyyaa Qiyaamatti amanu immoo tasgabbii fi nageenyi itti dhagahama. Rakkoo fi daraara addunyaa tana keessatti yommuu muudatu mindaa sabrii fi adabbii Guyyaa Qiyaama yaadata. Daraaran addunyaa tanaa adabbii guyyaa Qiyaamatin wal bira yommuu qabamuu baay’ee xiqqaadha. Kanaafu daraara addunyaa tanaa irratti sabbaruun itti hin ulfaatu. Hojii gaariis yommuu hojjatuu mindaan guddaan boru akka isa eeggatu ni abdata. Hojii badaa irraas qaamota ofii eega boruu waan itti gaafatamuuf. Kuni hundii jireenya isaatti gammachuu fi tasgabbii itti facaasu.
Guduunfaa
Gaafilee tuutaa armaan olii of gaafachuu fi deebii quubsa argachuuf tattaafachuun jireenya keessatti akka gammadanii fi milkaa’an nama taasisa. Namni maalirraa akka uumame yoo dagate, maaliif akka jiraatu fi eessa deemaa akka jiru ni wallaala. Gaafilee kanniin deebii gahaa argachuun jireenya keessatti kaayyoo ifaa fi murtaa’a akka qabaatan nama taasisa, dhama’iinsa fi dukkana irraa nama baraara. Akka gudunfatti Rabbiin Olta’e copha bishaanii irraa nuu uume. Kana eenyulle ganuu hin danda’u. Yoo Rabbiin hin uumin eenyutu uume ree? Namni tokko mataa ofiitin copha bishaanii irraa nama guutu miidhagaa ta’uu danda’aa? Uumama keenya irratti xinxalluun maaliif akka uumamne deebii nuu laata (kenna). Rabbiin erga nuu uume taphaaf kan nuu uume osoo hin ta’in hanga addunyaa tana irra jiraannu Isa qofa gabbaruuf. Hundii keenya yeroon addunyaa tana irra turru yoo dhumatte gara Rabbii deebi’uun wanta hojjataa turreef herregamna. Nama amanee fi gaarii hojjateef Jannani qubannaa isaati. Kan kafaree fi badii raawwate immoo Jahannam teessoo isaati. Kaayyoo guddaa kana galmaan gahuuf Rabbiin wantoota dachii keessa jiran akka nu tajaajilan nuuf uume. Rooba samii irraa buusun midhaanii fi fuduraalef kuduraale garagaraa dachii irraa biqilchuun nu nyaachise.Rabbiin Olta’e akkana jedha:
“Mee waa’ee bishaan dhugdanii san naaf himaa. Sila duumessa irraa isintu buuse moo Nutu isa buuse? Odoo feenee ashaboo [kuraawaa] isa taasifna. Sila maaliif [Rabbiin] hin galateefanne?” Suuratu Al-Waaqi’a (56):68-70
Kanaafu, namni mallatoole kana hunda osoo arguu akkamitti Rabbitti kafaraa? Wanta fundura isaatti dhufu osoo hin beekin lamuu kaafamuun hin jiru jedhe kaada. Walumaagalatti, bishaan saalaa dadhabaa irraa uumamne, Isa qofa akka gabbaruuf Rabbiin nuu uume, dhumarratti immoo gara Isaa deebina. Rabbiin Olta’e addunyaa fi sheyxaanni akka nu hin gowwomsine fi kaayyoo keenyarra duubatti akka nu hin deebisne haala kanaan nu akeekachiisa.
“Yaa namoota! Dhugumatti waadaan Rabbii dhugaadha. Kanaaf, jireenyi addunyaa akka isin hin gowwomsine. Gowwomsan (sheyxaanni) waa’ee Rabbii akka isin hin gowwomsine.” Suuratu Faaxir 35:5
Hiikni Keeyyatoonni Qur’aana armaan olii, ‘Hiika Qur’aana Kabajamaa Afaan Oromooni’ fi Muhsin khan English translation irraa fudhataman.


text:
Governor Iowa Kim Reynolds coronavirus hir’isuuf seera kaahame hir’isuu jiruu
Governor Iowa Kim Reynolds coronavirus hir’isuuf seera kaahame hir’isuu jiruu.
Akka conference har’a ganamaatti, Reynolds Jum’aa sa’aati 8:00am irraa jalqabe businasnii kan akka mana nyaata, mana dhugaati fi mana tiyaatiraa harka 100% ni banama jedhaniiru.
Garuu umanni addaan fageenya akkuma eeganittii ta’uu qabaa.
Pooli daaki, bakka oltii ummata nama guddaa yeroo kaluuti nibanama jedhaniiru.
Reynolds akka jettiti virusichaan qabamun gadxiqqaachu jira, akkasumas qorannoo gochuun gudachu jira jedhan. Ummata Iowa harka 16 keessa harki tokko qoranno godheera. Akka manni fayyaa himmeeti harki guddaan magaala Woodbury county ta’uu gabaasan.
Irra guddaan hojjataan fayyaa akka jedhe namoota umriin isaani 65 oli fi dhukubaa biraa qaban ammas mana akkaa ta’an himan. Yoo virus qabamte yookin qabamu shakitan bulti 14 mana taa’u qabdan.
Kutaa Iowa keesati namni covid-19 qabame nama 22,600 yoo ta’u namni du’e 631 dha, Akkaata odeefanno website coronavirus har’a 4pm iraa arganati. Magaala Woodbury county nama qabame 3,000 ol gabaaste akkasumas duuti 38 gahera. Magaala Dakota County keessati namni du’e 30 gaheera.
Yeroo jalqabaatif erga lola addunyaa lamaffaa booda (World war 2) Iowa state fear hin argamu sababa covid-19 kuni ummata yaachisef, erga ji’a guutu itti yaadan booda, itti gaafataman board filannoo guyaa kanna dhumaratti murteese.
Department qabeenya uumama Iowa qaama bishaan irraa fi naanno bishaani akka irraa uf eegan himan.
Kunis erga du’anii guyyaa sadi booda, jidduu Sanbataa fi Wiyxatati. DNR akka himanitti Iowa kesatti wanni namni 5 ajjeecha umameef deebi kan kennan yoo ta’u. kunis kan walqabatu namni 2 Sioux land irrayi, 1 Browns lake kaluu Salix kan birraa ammo Kellen’s Ponderosa ala LeMars keessayi.
Akka gabaasni waliigalee mul’isuti irraa caalan midhamtoo jacketi jiruu ykn life jackets akka hin uffatin mul’isa.
Summaraaf pooli baay’en kan cufaman yoo ta’u. DNR akka himeti ummanii qabbana soquuf qaccee lagaati yaa’u kan jiran dha jedheera. Akkasumas ummanni addaan fageenya ufii akka eegan nama biraa irraa yaadachisan fi akka nama baay’e gurmuu dhan walhingene nama 10 gadi akka ta’u himan.
Gareen dalagtotta magaala Sioux City keessati bakka gugguurdaa bishaani cabee sirreedhuf dalaguu jirani.
Takkoo karaa intersection 7 ffaa fi kun karaa Water Street, kan biraa ammo karaa Orpheum theater biraa kan argamauudha.
Basimenti Orpheum fi mana kitaaba keessati gabaasni bishaani keesa jirachu hime.
Des Moines ti hirriri black Lives Matter kan bahee statehouse akka seera jijiira godhan gaadatani gafataan.
Seera baastonni seera poolisa fooyyeessuf cannabis akka murteesani fi hidhaan dargagoota akka dhaabatu barbaadu.
Seera baasan seera poolis foyyeesu irratti haaasawa gochuu jiru garuu murtiin hin kenamne.


text:
Paartiin safuutti cichu kan Briteen Boris Joonsen filannoo hoogganaa haaraa ta’uuf dorgoman injifatanii muummee ministeera biyyattii ta’uuf jiru.
Jonsen ministrii dhimma alaa Briteen Jeremy Hunt-n sagalee dhibba irraa harka 66 fi 34n injifaatan.
Biyyattii ajaa’iba kana ni tokkoomsina, gara fuula duratti tarkaanfachiisna jechuu dhaan erga injifachuu isaanii labsanii booda miseensota paartii isaaiitti himan Jonsen.
Birteen gamtaa Awrooppaa keessaa ba’uu ishee hamma Okoloolessa 31tti kan labsan ta’uu waadaa seenanii barnoota, caasaalee mootummaa fi waaltaa poolisii fooyyessuu dhaan biyyattii tokkoomsuun kan cimsan ta’uu illee dubbataniiru.
Joonsen roobii borii qabee Teheersaa Maay ennaa isaan aangoo gd dhiisan sirnaan bakka ba’uuf jiru. Tajaajila gaarii isaan paartii fi biyya isaaniif gumaachaniif illee galateeffataniiru. Prezidaant Doonaald Traam as Washington irraa Joonseniin baga gammaddan ittiin jechuu dhaan hoogganaa gaarii ta’uuf jiru jedhan.


text:
Oromiyaa keessatti bakkawwan har’a hiriirri itti geggeessame keessaa tokko - Harargee Lixaa, aanaa Doobbaa, magaalaa Biyyoo-Karaabaa ti.
Hiriirichi, waaree sa’aa ja’a irraa jalqabee haga waaree booda sa’aa sagalii fi walakkaatti geggeessamuu isaa ka nuuf ibse – hirmaataan hiriirichaa fi jiraataan magaalaa Doobbaa – qonnaan-bultoota kumaan lakkaawaman tu hiriirichatti jedha.
Hiriicha bittimsuudhaaf, jalqaba poolisoonni araddaa namoota reebuu fi rasaasa dhukaasuu isaanii, booda immoo humna dabalataa – poolisoota Oromiyaa fi ka Federaalaa waammachuu isaanii dubbata – jiraataan magaalaa Biyyoo Karabaa kun.
Himannaa jiraattota aanaa Doobbaa, magaalaa Biyyoo-Karabaa kanaaf deebii argachuuf – aangawoota Godinaa Harargee Lixaa fi kan aanaa Doobbaatti deddeebisnee deebii argachuu hin dandeenye.
Gama biraatiin godina Gujii aanaa Gooroo-Doolaa magaalaa Har-Qalloo keessatti baratonni har’a hiriira mormii dhageesisanii jiru.Gaaffiin barattoota kanaas hojii warqee qotanii baasuu kan Sheek Alaamuddiin gaggeessan haa dhaabatuu, kanneen hidhaman haa hikaman, gaaffiin keenya deebii haa argatu, kanneen jedhanii fi kanneen biroo ta’uu barattonni ibsanii jiru.
Maanguddoota barattoota waliin hiriiruun gaaffii isaanii aangawootaaf ibsuuf turan aangawoonni “wal geenya” jechuun erga barattoota irraa adda baasanii booda humna Federaalaa nutti waamuun nu reebsiisan jedhu barattonni. Mgaalaa Har-Qalloo eegumsaa fi muddamsa jabaa jala kan jiru ta’uunis ibsamee jira.
Hiriira kana ilaalchisee, aangawoota Mootummaa Godinaa Gujii dubbisuuf carraaqqii goone iyyuu, haga ammaa hin arganne.
Gama biraatiin, jiraattonni Godinaa Shawaa Lixaa, magaalaa Jalduu akka jedhanitti – “Haga barattoonni fi Oromoonni kaan hidhaman hiikamanitti, haga kanneen ajjeesamaniif gumaan ba’utti hin barannu” jechuudhaan kanneen kamisa dabre kana hiriira mormii bahanii turan – barattoonni manneen barnootaa sadarkaa tokkoffaa fi lammaffaa magaalattii keessaa, Har’a illee “gaaffiileen keenya deebii hin arganne” jechuudhaan, manneen barnootaa isaanii gad-lakkisanii bahan.
Barattooti tun Gurrandhalaa,7,2016 walgahanii mana barnoota isaaniitti himan. Manii barumsaa deebii kenna jedhullee deebii quubsaa hin kennine jedhan jiraattotii tun.
Rakkoon jedhaman deebii argachuu dhabnaan hardha mana barumsaa dhiisanii bahan.Tana irratti gama bulchiinsa naannoo deebii argachuu hin dandeennee.
Gama bulchoota aanaa Jalduu keessaa bulchiinsa mana barumsaa fi bulchiinsa poolisii aanaa irraa deebuu argachuuf yaallee hin taane.


text:
Dr. Aweetuun waggaa 62 dura magaalaa Dambii Dolloo keessatti dhalachuu isaanii kan ibsan obboleettiin isaanii Aaddee Eebbisee Siimeessoo obbooloota isaanii 12 keessaa nama 3ffaa ture jedhu. Barnoota isaanii hanga kutaa 4tti magaalaa Dambii Dolloo keessatti kan baratan Dr Aweetuun abbaan isaanii Obbo Siimeesso Deengaa paarlaamaa mootii Haayle Silaaseef waan filatamaniif jecha gara Finfinnee tti waan jijjiramaniif jecha Dr, Awweetuun hanga kutaa kudha lamaatti Finfinnee keessatti baratan jedhu aaddee Eebbiseen.
Sana booda gara jalqaba baroota 197o ta keessa barnootaaf gara Amerikaatti kan imalan Dr. Awweetuun barumsas eega xumuranii boodas waluumaa gala waggaa 32 Amerikaa keessa jiraatan jedhu.Sana booda harka caalaa isaa biyya keessa isa hafee immoo Amerikaatti deddebi’a ituu jiranii torbanneen afur dura Dr. Awweetuun kufanii wal’ansa fayyaa argachaa eega turanii booda Jimaata Darbee Hagayya 17 du’an boqotanii sirni awwaalcha isaanii dhuma torban darbee xumuramu ibsamee jira.
Ameerikaa keessatti Dr Awweetu waliin wal baruu isaanii kan ibsa Dr. Solomoon Ungaashe akka jedhanti nama baratee fi dandeetti addaa qabu of –biraa dhabne jedhan.Nama gadda isaa kolfaan dabarsu, nama hundumaa akka itti dhiyaateetti keessumeessuu danda’uu nama akka Dr Awweetu argachuun salphaa hin ta’u jedhan Dr. Solomoon.
Gabaasa Guutuu Caqasaa


text:
Prezidaantiin Yukireen Volodymyr Zelenskyy kamisa har’aa waamicha gargaarsaa Jarmaniif dhiyeessuu dhaan, paarlaamaa Jarmaniif haasaa dhageesisaniin,walabummaa fi gabrummaa jidduutti ededa haaraatu ijaarmaa jira jedhan.
Kanaaf ededi kun immoo guyyaa guyyaan akkuma boombiin tokko Yukireen irratti darbmaa deemuun, akkuma tarkaanfiin tokko fudhatamuu dhabuun guddataa adeema jechuu dhaan Zelenskyiin haasaa viisiyoo dhageessisaniin dubbataniiru. Gaazii uumamaa Raashiyaa deddeebisuuf yaadamee kan turee fi kan yeroo ammaa rarraasame projektii ujummoo lamaa Jarmaniin deggeruu isee qeequu dhaan, Jarmaniin nageenya Yukireen irra yaaddoo dinagdee ofii dursiti jedhan.
Gara keessanitti fuula deeffanna. “ Ujummoon kun lolaaf qophaa’uu ta’uu isinitti himna jedhan Zelenskiin.
Magaalaa marfamte kan Yukireen gama kibaa Mariiupool keessa kan jiru mana tiyaatiraa siiviloonni dhibbaan laka’aman dahatanii jiranii fi Raashiyaan samii irraan haleellaa raawwatte jechuun Yukireen beeksiste keessaa tattaaffiin lubbuu oolchuu itti fufee jira. Kampanii teeknooloojii hawaa Maxar jedhamuun kan gad dhiisame suraan saatelaayitii naannoo sanaa akka mul’isutti, barreeffmni ijoolle jedhu afaan Raashiyaan lafa mana tiyaatira sanaa ala jiru irratti barreeffamee argama.


text:
Galaana Fitnaa-Kutaa-3ffaa
Tooftaalee fitnaa itti ittisan yookiin hir’isaan torbaan lamaan darban keessatti ilaalle jirra. Ammas kutaa dhumaa ni ilaalla.
7.Jama’atti hidhachuu fi maxxanuu– jama’atti (hawaasatti) maxxanuun badii baay’ee irraa nama eega. Namni yommuu adda fiigu, akkuma jeedalli hoola addatti argatte nyaattu, diinnis nama kana nyaata. Gurmii fi walta’iinsan diina injifatan. Rahmata Rabbii keessaa tokko ummata Islaama kana jallinna irratti isaan walitti hin qabu. Hanga ummanni Islaama jiru haqni ni jiraatti. Hanga ajajni Rabbii dhufu gareen haqa qabatanii fi ishii irratti obsanii yeroo hundaa ni jiraatu. Jama’aa akka qabannu Ergamaan Rabbii (salallahu aleyh wa sallam) itti nu ajaju.
“Huzeeyfa ibn Yamaan akkana jedha: Namoonni Ergamaa Rabbii (salallahu aleyh wa sallam) waa’ee keeyrii (wantoota gaggaarii) gaafatu turan. Ani immoo akka natti hin buune sodaachun waa’ee sharrii (badii) isa gaafachaa ture. Akkana jedheen,’Yaa Ergamaa Rabbii! Nuti wallaalummaa fi badii keessa turre. Ergasii Rabbiin wanta gaarii kanaan nu qananiise. Keyrii kana booda sharriin ni jiraa?’ Innis ni jedhe,’Eeti.’ Anis nan jedhe,’Sharrii kana booda keyriin ni jiraa?’Innis ni jedhe,’Eeti. Garuu isa keessa Dakhan (badii dhokataan xiqqoon) ni jira.’ Anis nan jedhe,’Dakhan isaa maaliidhaa?’ Innis ni jedhe,”Namoota qajeelcha kiyyaan ala waan biraatin namoota qajeelchantu dhufu; hojii isaani ni agarta, ni jibbitas.” Anis nan jedhe,’Keyrii sana booda sharriin ni jiraa?’ Innis,’Eeti. Namoonni muraasni ni jiru namoota balbala Jahannamitti kanneen waaman. Namni waamicha isaani awwaatef, Jahannamitti isa darbu.’ jedhe. Anis nan jedhe,’Yaa Ergamaa Rabbii amaloota isaanii nu ibsi.’ Innis ni jedhe,”Isaan dirra keenya irraayyi. Afaan keenya dubbatu.” Anis nan jedhe,’Yoo kuni na dhaqqabe maalitti na ajajjaa?’ Innis ni jedhe,”Jama’aa (hawaasa) Muslimoota fi Imaama (hogganaa) isaanii qabadhu (itti maxxanii).“ Anis nan jedhe,”Jama’aan Muslimoota fi imaamni yoo hin jiraatin hoo?’Innis ni jedhe,”Garee hunda isaani irraa fagaadhu osoo hundee mukaa cininteeyyu; osoo ati haala kanaan jirtu hanga duuti sitti dhuftu.” (sahih Al-Bukhaari fi Sahiih Musliim)
Wanti guddaan gara Funyoo Rabbiiti fi karaa qajeela Isaatti namoota dhiibu salaata jama’aa irratti argamuudha. Hojii gaggaarii fi taqwaa (soda Rabbii) irratti wal gargaaru waan ta’eef. Yoo hundeen fitnaa hin buqqa’in, salaanni jama’aa dararaa fitnaa ni hir’isa, Muslimoota obbolummaa, tokkummaa Aqiida isaani fi jaalala fi walii mararfachuu jiddu isaani jiru yaadachiisa.
Yommuu Usmaan ibn Affaan (RA) marfamee Ubaydallah ibn ‘Adi ibn Khiyaar, gara isaa deemun akkana jedheen: Ati hogganaa ummataati. Wanta sitti bu’ees ni beekna. Garuu hogganaan fitnaa imaam ta’uun nu salaachisaa jira. Kana danda’uun nutti ulfaate jira.’ Usmaanis akkana jedhe,’Wanti hundarra gaarii namoonni dalagan salaata. Kanaafu namoonni wanta gaarii yoo hojjatan atillee isaan waliin hojjadhu. Garuu yoo isaan wanta badaa hojjatan, badii isaanii irraa fagaadhu.”
Ibn Hazm akkana jedha: Ibn Umar (RA) al-Hajjaji fi Najdaah duubatti salaata ture. Tokko khawaarija, kan biraa immoo akkaan badaa uumamtooti. Ibn Umar akkana jechaa ture,”Salaanni gaarummaadha. Nama na waliin ishii keessatti hirmaate hin ilaalu (xiyyeefannoo itti hin kennu).”
Naafin akkana jedha: Yeroo fitnaan Ibn al-Zubaayr, Khawaarij fi Khashabiyyah dhalate Ibn Umarin akkana jedhame,”Osoo wal ajjeesanuu isaan waliin salaattaa?’ Ibn Umaris ni jedhe,’Nama Hayya ala-Salah (Gara Salataa koottu) jedheef, nan awwaadha. Nama Hayya alal Falah (Gara milkaa’innaa koottu) jedheef nan awwaadha. Garuu nama ‘Koottu obboleessa Musliima kee ajjeessi qabeenya isaa jalaa fudhu.’ Jedheef ‘Lakki’ jedha (gonkumaa hin awwaadhu).
Al-Hasan akkana jedhe,”Salaanni Mu’iminaa munaafiqa duubatti salaatu isa hin miitu, akkasumas salaanni munaafiqaa mu’imina duuba dhaabbate salaatu isa (munaafiqa) hin fayyaddu.”
Ergamaan Rabbii (salallahu aleyh wa sallam) akkana jedhan:
“ مَا مِنْ ثَلاَثَةٍ فِي قَرْيَةٍ وَلاَ بَدْوٍ لاَ تُقَامُ فِيهِمُ الصَّلاَةُ إِلاَّ قَدِ اسْتَحْوَذَ عَلَيْهِمُ الشَّيْطَانُ فَعَلَيْكُمْ بِالْجَمَاعَةِ فَإِنَّمَا يَأْكُلُ الذِّئْبُ الْقَاصِيَةَ ”
“Namoonni sadii ganda yookiin baadiyaa kan salaanni isaan jiddutti (jama’aan) hin salaatamne keessa hin jiraatan, sheyxaanni namoota kanniin irratti moo’annaa argatu malee. Jama’atti maxxanaa; dhugumatti jeedalli hoolaa [adda deemtuu tuuta hoolotaa irraa fagaatte] nyaatti.” (Sunan An-Nisaa’i fi Abu Dawud)
Yeroo ammaa baay’ee nama dinqisiisa. Wal tuffii fi jibba irraa kan ka’ee namoonni waliin salaatu irraa dheessu. Osoo gorsa Usmaan, Ibn Umarii fi Al-Hasan kanniin fudhanne, maaltu nu dhiphise badii namtichi hojjatuuf? Namni yommuu jama’aa irraa dheessu dhiyootti salaata dhiisa. Jama’aan humnaa fi tokkummaadha, addaan faffaca’uun immoo dadhabinnaa fi adabbiidha.
‘Ali (ibn Hazm) akkana jedha ‘Al-Mukhtar, ‘Ubaydallah ibn Ziyad fi al-Hajjaj duubatti salaatu irraa sahaboota keessaa nama namoota dhoowwu hin beeknu. Namoota sadiin kanniin caalaa namni badaan hin jiru. Dhugumatti Rabbiin akkana jedhe jira:
“Toltuu fi sodaa Rabbii irratti wal gargaara; badii fi daangaa darbuu irratti wal hin gargaarinaa. Rabbiin sodaadha. Dhugumatti Rabbiin adabni Isaa cimaadha.” (Suura Al-Maa’ida 5:2)
Kanaafu imaamni nu salaachisu badaa jechuun salaata jama’aa dhiisu hin qabnu. Yommuu jama’aa irraa fottoqnu, dhama’iinsa fi jallinatti kufna. Akkuma shekhul Islaam Ibn Taymiyya jedhan: “Jama’aan Rahmata fi Jaalala Rabbii fiddi,tolaa, badhaadhinnaa fi milkaa’inna addunyaa fi aakhiraa fiddi. Fuulli namaa ni ifa. Bu’aan fottoquu immoo azaaba (adabbii) fi abaarsa Rabbii namatti fiddi. Fuulli ni dukkanaa’a.” Kanaafu jama’atti haa maxxannu.
8.Hojii gaggaarii hojjachuu– Bakka fitnaa fi balaan buutu namoonni baay’een oduu hordofuu waliin ko’oomuu fi garmalee fedhiin isaani akka ibiddaatti qabata. Dabalataan, taa’umsi isaani dubbii,’Kana dhagaye, arge, akkana yaada, osoo kana ta’ee silaa gaariidha, osoo kuni jalqaba dhufe yookiin kuni osoo tursiifame silaa daran gaarii ta’a fi kkf’ kan guuttameedha. Oduun isaan waliin ko’ooman kuni Ibaada jaallatamaa irraa xiyyeefannoo isaani garagalcha yookiin tarii immoo ibaada waajiba akka dhiisan taasisa. Salaata yeroo isaa duubatti harkisuu fakkeenyaf halkan mormii irra bulanii salaata subii osoo hin salaatin isaan jala darbuu danda’a. Ergamaan Rabbii (salallahu aleyh wa sallam) gara hojii gaaritti akka fiignu nuu dhaamu:
“ بَادِرُوا بِالأَعْمَالِ فِتَنًا كَقِطَعِ اللَّيْلِ الْمُظْلِمِ يُصْبِحُ الرَّجُلُ مُؤْمِنًا وَيُمْسِي كَافِرًا أَوْ يُمْسِي مُؤْمِنًا وَيُصْبِحُ كَافِرًا يَبِيعُ دِينَهُ بِعَرَضٍ مِنَ الدُّنْيَا ”
“Fitnaan akka cittu halkan dukkanaa (isinitti dhufuun duratti) gara hojiiwwan gaggaaritti ariifadhaa. (Yeroo fitnaa kanatti) namtichi mu’imina ta’ee bariisifata, kaafira ta’ee galgaleefata. Yookiin immoo mu’imina ta’ee galgaleefata, kaafira ta’ee bariisifata. Amantii ofii wanta (gatii) xiqqoo addunyaa tanaatti gurgura.” (Sahiih Musliim)
Hadiisa kana ilaalchise Al-Hasan Al-Basrii akkana jechaa ture,”Namtichi dhiiga, kabajaa fi qabeenya obboleessaa haraama (dhowwamaa) taasise bariifata. Galgala immoo halaala (hayyamamaa) taasisa. Akkasumas, dhiiga, kabaja fi qabeenya obboleessa haraama taasise galgaleefata, ganama immoo halaala taasise bariisifata.”
Kanaafu fitnaan dhufuun dura hojii gaggaarii hojjachuun qarummaadha. Rabbiin osoo namoonni magaalatti hojii gaggaarii hojjatanuu hin balleessu. Sababa badii raawwachuu fi daangaa Rabbii darbuutin fitnaan baay’een kan dhalatu.
Yeroo fitnaa mu’iminni nafsee ofii haqa waliin yoo hin ko’oomsin soba waliin ko’oomti.
Al-Hasan Al-Basrii akkana jedha: “Nafsee tee! Yoo haqaan hin ko’oomsin sobaan si ko’oomsiti.”
Nama hojii gaggaarii hojjatu Rabbiin gonkumaa hin salphisu.
Ergamaa Rabbii (sallallahu `alayhi wa sallam) irraa akkana jechuun gabaafame,”Namni toltuu hojjatuu badii hamaa irraa ni eeggama.” (al-Silsilatu al-sahihaa lakk. 1908)
Yommuu fitnaan dhuftu Xalq ibn Habiib akkana jechaa turee,”Taqwaa (sodaa Rabbii) horachuun ofirraa eegaa.”
Rabbiin (subhaanahu wa ta’aala) obsaa fi salaatan gargaarsa Isarra akka barbaannu itti nu ajaja.
“Yaa warra amantan! obsaa fi salaatan gargaarsa barbaadaa. Dhugumatti Rabbiin warra obsan waliin jira.” Suura Al-Baqaraa:153
Sababni isaas, salaanni dhimma tokko irratti gadi dhaabbannaa (sabaata) akka qabaatan garmalee nama gargaara.
Rabbiin (subhaanahu wa ta’aala) Ergamaa Isaa yommuu jajjabeessu haala kanaa dubbisa:
“Dhugumatti waan isaan jedhaniin qoomni kee rakkachuu ni beekna. Gooftaa kee faarsun Isa qulqulleessi. Warra sujuudan irraas ta’i. Hanga dhugaan (duuti) sitti dhuftutti Gooftaa kee gabbari.” Suura Al-Hijr 15:97-99
Rabbiin Ergamaa Isa gara salaata fi zikrii akka fiigu ajaje yommuu qomni isaa wanta diinni amantii jedhuun dhiphattu. Dhugumatti kana keessa bal’inna qoomaa fi rakkoo keessaa bahuutu jira. Kuni qajeelcha Ergamaa Rabbiiti; yommuu dhimmi tokko garmalee nama dhiphisuu gara salaata dheessu.
Saabit irraa akkana jechuun gabaafame: Yommuu Ergamaan Rabbii (sallallahu `alayhi wa sallam) rakkoon cimaan Isa tuqu, maatii ofii waamun ‘Salaataa, salaata!’jedhaan. Saabit,”Yommuu dhimmii tokko Ergamtoota Rabbitti bu’uu gara salaata fiigu.”jedha.
Dhuma dirree waraana Yarmuuk mootiin Roomaa loltoota isaa kanneen injifataman akkana jedhe gaafate,’Isin irratti salphinna! Waa’ee namoota loltaniini natti himaa. Akkuma keessan isaan dhiirotaa mitii?’ Isaanis “Eeti yaa mootii.” jedhan. Innis ni jedhe,” Eenyutu lakkoofsan caala, isin moo isaanii?” Isaanis ni jedhan,”Bakka kamittu nutu lakkoofsan isaan caala.” Innis ni jedhe,”Maarree maaliif injifatamtan?” Isaan keessaa jaarsi guddaan akkana jedhee deebise,”Halkan salaataa waan bulaniif, guyyaa soomaa waan olaniif, waadaa waan guutanii fi wal jiddutti haqaan waan hojjataniif nu injifatan.”
Haala kanaan dhiironni seenaa keessatti injifannoo galmeessanii darban. Kan ammaa immoo salaata irraa dheesse baay’innaa fi meeshaa waraanatiin osoo of tuulu injifatame, salphinnaaf harka kenne.
Nuti hoo eessa jirraa? Yommuu rakkoon nu tuqu gara salaata fiigu dhiisne dallansuu fi oduu faaydi hin qabnetti fiigna. Waa tolchuu dhiisne balleessatti fiigna.
Walumagalatti rakkoon (fitnaan) bu’uun duratti gara hojii gaaritti haa fiignu, hojii badaa irraa haa dheessinu. Yommuu rakkoon nutti buutu immoo gara salaata fi zikrii haa fiignu. Kaafironni fi namoonni imaanni isaani laamsho ta’e yommuu garmalee isaan cinquu gara itti fiigan waan hin qabneef gara lubbuu ofii galaafachutti fiigu. Silaa osoo gara Rabbii deebi’anii fi salaatanii dhiphinni isaani irraa ka’aa ture. Yaa nama Rabbiin irraa fagaatee! Eessatti dheessaa?
9.Du’aayi (Rabbiin sodaa fi abdii waliin kadhachuu)- Rabbiin kadhachuu fi itti warwaachun karaa rakkoo fi gadadoo keessaa itti bahaniidha. Rabbiin (subhaanahu wa ta’aala) akkana jedha:
“Dhugumatti [Ergamtoota] gara ummattoota siin duraatti erginee jirra. Akka isaan [Nutti] warwaataniif hiyyummaa fi dhukkubaan isaan qabne jirra. Maaliif yeroo adabni keenya isaanitti dhufu [Nutti] hin warwaatinii? Garuu onneen isaani ni gogde. Sheyxaannis waan isaan dalagaa turan isaaniif miidhagse.” (Suura Al-An’aam 6:42-43)
Al-Hasan al-Basrii akkana jechaa turee: Hajjaaj ibn Yuusuf (motummaa abbaa irree yeroo sanii) adabbii Rabbiiti. Adabbii Rabbii harka keessaniin dhiibuf hin yaalinaa. Garuu dirqamni isin irra jiru Rabbii of gadii qabuu fi Isatti warwaachudha. Rabbiin akkana waan jedheef:
“Dhugumatti Nuti adabaan isaan qabne jirra. Isaan Gooftaa isaanitiif of gadi hin qabne; Isattis hin warwaanne.” (Suura Al-Mu’iminuun 23:76)
Yeroo fitnaa sammuun ni hadooddi, nafseen ni dhamaati, wanta hojjattu hin beektu. Haala kana keessatti namoonni baay’een meeshaa waraana guddaa Nabiyyoota fi namoota gaggaariif yeroo darban keessa ta’e dagatu. Meeshaa waraanaa guddaan kuni Du’aayidha.
Ergamaan Rabbii (salallahu aleyh wa sallam) akkana jedhan: “Namni hundarra dadhabaan nama du’aayi [gochuu]irraa dadhabeedha.”
Abu Hureyraan (RA) akkana jechaa turee:”Fitnaan ni dhufti tan ishii irraa homaa si hin baraarre du’aayi akka nama bishaanin nyaatamu hedu yoo goote malee.”
Dhugumatti du’aayi yoo hin godhinii fi Rabbiin irratti hin hirkatiin fitnaa yeroo ammaa kana keessaa wanti nu baraaru tokkollee hin jiru. Na kadhaa isinii awwaadhaa osoo jedhu akkamitti Rabbiin irraa garagallaa?
“Gooftan keessan ni jedhe “Na kadhaa isiniifan awwaadhaa. Dhugumatti warroonni Ana gabbaruu irraa boonan salphattoota ta’anii Jahaannam seenuf jiru.” Al-Gaafir 40:60
Du’aayi gochuu yommuu jalqabnu, wanti nuti jalqaba Rabbiin kadhachuu qabnu araarama. Tokkotu akkana jedhe ‘Cubbuu keetin balbala du’aayi ofirratti cufte, du’aayin tiyyaa fudhatama hin argattu akkamitti jettaa?’ Kanaafu badiin nuti raawwannu du’aayin teenya akka hin qeebalamne taasisti. Rabbii of gadi qabuu fi Isarraa araarama kadhachuun, balbala milkaa’innaa fi injifannoo bana. Seenaa keessatti Nabiyoonni fi namoonni gaggaariin yommuu injifannoof dheebotan akkana jechuun Rabbiin kadhachaa turan:
رَبَّنَا اغْفِرْ لَنَا ذُنُوبَنَا وَإِسْرَافَنَا فِي أَمْرِنَا وَثَبِّتْ أَقْدَامَنَا وَانصُرْنَا عَلَى الْقَوْمِ الْكَافِرِينَ
“Gooftaa keenya! Badii keenyaa fi dhimmoota keenya keessatti daangaa dabriinsa keenya nuuf araarami; faana keenyas gadi dhaabi; ummata kaafiroota irrattis nu tumsi (gargaari).” (Suura Ali-Imraan 3:147)
Haala kanaan akka Isa kadhannu Rabbiin itti nu ajaaja.
Gudunfaa
Tooftaalee fitnaa jalaa ittiin baanu hanga ammaa ilaalaa kan turre kana fakkaata.
- Obsa qabaachu
- wal-danda’uu fi walii mararfachuu
- Jarjaruu dhiisu
- Odeefannoo mirkaneefachuu
- Arrabaa ofii eegu
- Fitnaa irraa fagaachu fi dheessu
- Jama’atti hidhachuu fi maxxanuu
- Hojiiwwan gaggaarii dalaguu
- Du’aayi gochuu fi Rabbitti warwaachu
Kitaaba wabii


text:
Badhaasa Wal-dorgommii Marsaa 1ffaa
Wal-dorgommiin badhaasa qabu kuni kan adeemsifamu yaadannoo Artist Haacaaluu Hundeessaaf walaloo barreessuu yommuu tahu, hirmaataan dorgommichaa marsaa lamaan calalamee, calallii 2ffaa irratti sadarkaa 1-3 yoo argate badhaafama.
Ulaagaa Dorgommiifi Sadarkaa Badhaasaa:
1. Walaloo dhama qabu, kan yaadannoo Haacaaluu Hundeessaaf yaadannoo tahuu danda’u, fuula 1-2 kan hin caalle barreessita. Erga ummanni walaloo kee jaalatee sifilatee booda, kaadhimamaa badhaafamaa taata.
2. Kaadhimamaa badhaafamaa erga taateen booda, obsaan eeggachuun gulaallii/calallii 2ffaatti darbuu kee mirkaneessitee filatamuu kee eeggachuun badhaafamta.
3. Dorgomtoonni sadarkaalee sadiitti qoodamuun Qarshii 10,000 kan badhaasa kanaaf qophaaye badhaafamu;
- A. Sadarkaa 1ffaa – 5,000
- B. Sadarkaa 2ffaa – 3,000
- C. Sadarkaa 3ffaa – 2,000
4. Sirni badhaasa kanaa gulaallii marsaa duraa, sa’aatii 48 keessatti xumurama. Gulaallii marsaa 2ffaa immoo website irratti vote’dhaan waan filatamuuf torbaan tokko tura. Sirni badhaasaa Waxabajjii 23, 2014 (Waxabajjii 30, 2022) raawwatama. Hirmaattonni obsaan eeggadhaa, badhaafamaa, carraa gaarii!