text:
Barakat Simoon: ''Inni eenyu akka ta'eefi argeenis hinbeeku, ani garuu Barakat Simooniin jedhama''
Lammii Eertiraa kan ta'an Obbo Barakat Simoon, maqaan isaanii barreessitoota adda addaatiin akka balaalleefamaa ture kan hubatan baayyee turaniiti. Fakkeenyaaf namoota ajjeessuun baqatanii bahuun biyya Farannsaayi akka jiraatan barreeffameera.
Obbo Barakat garuu kana hunda hojiikooti jedhanii hordofaa hin turre.
Barreeffamni booda keessa barraa'e garuu isa bira darbuuun obbooloottan isaa itti dabalaniiru. Yeroo kanattis namoonni baayyeen isa shakkuufi sodaachuu eegallaan ture, Obbo Barakat yaaddoo keessa galuu akka egalan BBC'tti himan.
Maatii isaanii lammii Eertiraa irraa Finfinnee naannoo Poppulaaree jedhamutti dhalachuun achumatti guddatan. Yeroo boqonnaa gannaa ammoo maatiisaanii waliin Eertiraatti dabarsu ture.
Barnoota isaaniis erga mana barnootaa Liisee Gabramaariyaamii xumuranii booda carraa barnootaa argachuun biyya Faransaayi deeman. Jidduun yeroo muraasaaf gara Itoophiyaatti deddeebii'an illeen jireenyasaanii erga Faransaayiitti taasifatanii waggoota 40 lakkaa'ameera. Haa ta'u malee sababii maqaa isaaniif rakkoolee hedduun mudachuu dubbatu.
Itoophiyaadhaa bahusaaniitiin dura wanti hedduun akka mudate ture kan himan Obbo Barakat, duula Gamtaa Guddinaaf (Idigat Bahibrat) tiif Wallagatti ergamee dhiisee gara Finfinneetti deebii'uun, magaalattii keessatti sochii Paartii Tokkummaa Ummata Itoophiyaa yeroo sanaatiif waraqaa raabsuun hojjataa akka turan ni yaadatu.
Akkasumas Obbo Barakat barreeffamoota paartichaa manaa manatti raabsaa turan. Ittaansees namoota maqaansaanii motummaa kaadaniiru jedhamuun tarreeffaman waajjiraaalee motummootaa keessaa hatuun balleessaa akka turanis ni dubbatu.
Yeroo tokko tokkoos hojii meeshaalee waraanaa dhoksuu ykn dadabrse warra barbaadameef kennuu raawwachaa akka turnis hindhoksine. Namoota isaan waliin turan keessaayis kan ajjeeffaman, kan badan akkasumas biyya gadhiisanii kan baqatan akka jiran ni yaadatu.
Obbo Barakat barnoota isaa sababii Duula Gamtaa Guddinaatiin adda kute ture itti fufuuf fedhii qaba ture. Yeroo sana ture maqaansaa tarree warra 'baqataniiru' jehaman keessa jiraachu kan hubate. Yeroo kanattis jedhu Obbo Barakat, ''Waraqaa hatuuf muxxannoo waanan qabuuf wajjira Araat kiilootti argamu dhaquun xalayaa maqaan kiyyaa keessa jiru fudhee kiisii kootti dhokfachuun bahe.''
Maqichi waan badeef yeroodhaaf gara Liiseetti deebii'uun barnoota isaa itti fufuun xumuru danda'e. Isaan boodas carraa barnootaa argateen gara Faransaayiitti imale. ''Waajiruman duraan dhaqee waraqata jalaa hate sanatu barnootaaf akkan biyyaa bahuuf akka naaf mallatteessanii dhaqee gaafadhe. Isaanis naa mallatteessuun biyyaa bahe.''
Barakat Simoon eenyuu?
Obbo Barakat Simoon isa moggoo isaanii Obbo Barakat Simoon Ministira Dhimmoota Komunikeshinii motummaa Itoophiyaa duraanii fi kan aammaan tana naannoo Amaaraatti mana sirreessaa keessatti argamaniin akka wal beekan gaaffannee, ''Eenyu akka ta'e hinbeeku, argeenis hinbeeku, ani garuu Barakat Simooniin jedhama,'' jechuun nuuf deebiisaniiru.
Obbo Barakat Simoon kana dura ministira Komunikeshinii itoophiya tureefi maqaansaa dhugaa 'Mabraatu Gabrahiwot' maqaasaa kan warasee anarraa akka ta'e barreeffamni bahee akka ture dhagaheera kan jedhan obbo barakat,sababii kanaafuu namoonni isa waliin akka walfakkeessan dubbata.
''Jalqab omaa hindhageenye ture. Maqaan isaas kan dhugaa natti fakkaata ture. Jalqaba kanan dhagahe, obboolaan kiyyaa Asimaraa jiran akkan ani motummaa Itoophiyaa waliin hojjataa jiru itti himamnaan ture. Waan isaa adda baafachuuf gara Asmaraatti imalee yoo na argan nama biraa akka ta'e hubachuun callisan.''
Booda keessa garuu waa'ee isaa inatarneetiin waan baayyee dubbisuu akka eegale hima. Maqaadhaan walfakkaachuun alatti Obbo Barakat waliin walitti na fiduunsaanii bitaa natti galee itt galusaa kan dubbatu Obbo Barakat, Seenaansaa ana waliin kan walitti fiduu omaa hinqabu,'' jedha. Barreessichi sababii maaliif akka narratti xiiyyeeffate hinbarre kan jedhu obbo barakat, ''keessattu wayita obbolaa kiyya lamaan abbaa waliin caqasuun barreesseetti kallattiin dhimmicha ana walin walitti hidhan. Ani garuu ministira Kominikeshiin hinturre.''
''Jalqab waan qoosaa jiran natti fakkaate ture,'' kan jedhu Barakat, booda keessa yoo irra dedeebii'amu na cinqaa dhufeera jedheera. ''Hiriyoonni waliin bardhee hundinu wayita bilbilaan wal agaruutti wanni inatarneetiin gadhiifamee ture ana akka ta'eetti amanu turan,'' jechun hima.
Barakat lammii Eertiraa fi eenyummaa waldhahe
Obbo Barakat haadha warraa isaanii waliin gara Itoophiyaa dhufanii Hoteela Laaliibalaa jedhamutti buluuf maqaasaanii yoo galmeessan, keessummeessaan naasuun itti dhagamu fuulasaa irraa akka hubatan ni yaadatu.
Barreeffamni waa'e isaa irratti gadhiifamees akka namoota soodaataniif shakkan akka taasisee hindhoksine.
Barreffamichis namoota ajjeesseera; baqatee bahuun Paariis jiraataa kan jedhuufaa kan qabate ture. ''Barreessan kunis kana eessaa fidee akka barreesse naaf hingalle. Kanan bahees karaa seeraatiin yoo ta'u, gonkumaa Paariis jiradhees hinbeeku. Maatii keenya keessatti nuti 10. Garuu maaf obbooleyyan kiyya 2 qofa filate aka dhiyeesse naaf hingalle,'' jedheera.
''Booda keessa yoo yaadu obboolaan kiyya eeraman kunnee qabsaa'oota turan. Akka obboleessa Barakat jedhamuufi kan Faransaayi jiraatu akka qaban hubateen booda walitti fiduun seenaa mataasaa kan barreesse natti fakkaata.''
Sababii kanaanis obbolaansaa Asimaraa jiraatan, ''obbolleessi keessan motummaa Itoophiyaa waliin hojjata, inni ganaadhaa fi komiiwwan biraa irra gahaa akka ture dubbatu.
Barakat maal hojjataa?
"Tarii Barakat Simoon kan biraas jiraachu malaa laata? Ani garuu Barakat Iyaasu malee Barakat Simoon kan biraa na mudate hinbeeku,'' kan jedhu obbo Barakat, sababii kanaan kan ka'ees walitti dhufeenyi namoota waliin qaban jalaa baduu hima.
Kanas yoo hubachiisu, ''Hiriyaan kiyya tokko firri jalaa du'ee jajjabeessuuf bilbilaaniif gonkumaa akka na hinbeekne ta'e. Anas dubbiin bitaa natti gale. Boodas Barakat Simoon dhugaa itti fakkaate akka ture natti hime. Hiriyoota kiyyaa baayyeeniis adda citeera.''
Namoota ajjeesseera jedhamuu kanneen irraa baqatan yoo yaadatuus 'nama aarsa' jedheera. Dubbiin yoo cimees, himannaan narratti banamu danda'a jechuun akka yaadda'aa turanilleen ni himu.
Obbo Barakat wayita ammaa kanattis biyya Faransaay magaalaa Naanti jedhamu keessa jiraachaa kan jiranii fi abbaa ijoollee sadiiti. Gaheessi waggaa 60 kan ta'an Obbo Barakati, oggummaa hakimii wallaansa beeladaatiin kiliinika ofiisaanii saaqqachuun hojjataa jiru. Soorama bahuuf 'xiqqoodhumatu na hafe' kan jedhan obbo Barakati, ijoolleen isaanii yunivarsitii galusaanii BBC'tti himaniiru.


c: text/html

text:
Mootumaan Wayyaanee guyyaa mooraan qabsoo bilisummaa Oromoo hundeedhaan gad jabaatee hitituu eegalerraa eegaltee uummata Oromoo afanffajjeessuu fi waliin dhooftee bara bittaa bulchiinsa ishii daran fardeeffachuuf yaaliin isheen hin taasisne hin jiru.Uummata oromoo bukkeettis fudhatama argachuuf jechas shiraa fi goyomsaa wayyaaneen hin goones hin jiru.
Diimokiraasii kijibaan lafa dannabsuun dhaloota qarame ofitti dammaksuudha.
Qalbeessaa Dhangi’aatin
Si’a tokko uummaticha maqaa amantiitiin daa’effattee gurmuushee daneeffachuun uummaticha gidduutti nagaa fi wal hunkuruu uumuudhaan bittaa bara saamicha ishee dheereffachuuf yaalii gooti.Karaa biraan ammoo kutaa ,gandaa fi naannoodhaan daa’effachuun uummata oromoo akka garboomsiffattee tohannoo saamichaa fi kijibaaf akka isheef tolutti nagaa uummatichaa faaluudhaan bittaa garbummaa ishee ittiin dheereffachaa jiraachaa turte.Karaa biraan ammoo uummatuma oromoo keessatti maallaqaan uummaticha walirratti ijaartee lukkee amanamaa uummaticha keessaa of jalatti bittaa maallaqaan goyoomsuudhaan ittiin uummaticha saaxilaa ,jiraachaa diinaa wayyaaneen ittiin uummata oromoo akka saaxiluuf isheef mijaa’utti leenjii maallaqaan of jalatti bittu kunneen uummaticha keessa oliif gadi naanna’anii uummaticha fakkaachuun kan dhiiga uummataa fi lafee uummatichaa caccabsanii nyaachaa jiraataniidha.Irra caalaatti lukkeeleen kunneen rakkoo uummata oromoof osoo hin jiraanne rakkoo maallaqaaf kan nagaa dhabanii fi uummatichaaf kan quuqaman of fakkeessuun iccitii uummatichaa tokko lamaan oliif gadi uummaticha keessa socho’uudhaan saaxiluun maallaqa isaanii ittiin daneeffachuun kan jiraataniidha.Gocha kanas sirni wayyaanee tooftaa inni ittiin maqaa diimokiraasii kijibaan uummaticha ittiin waliin dhahee bittaa garbummaa bara isaa uummata impaayera biyyattii irratti ittiin dheereffachaa ture keessaa adda dureen isaan kanadha(OPDO). Wayyaaneen egaa gocha diinummaa kana bara durii irraa kaasee kan inni ittiin uummata oromoo irratti fayyadamaa tureedha.Dhaloonni qubee lafaa ka’aa jiru garuu gocha hannaa fi kijiba mootummaa wayyaanee kana tolchee qorachuun bukkee waan ga’eef sirni wayyaanee dhaloota qubee balaaleffachuuf ijibaachuutti gadi taa’e.
Dhaloonni qaramee kan of ta’ee aadaa ,duudhaa fi seenaa mooraa qabsoo oromoo keessatti uummata isaa irratti raawwatamaa ture suufuudhaan qoratee sobaa fi kijiba wayyaanee adunyaatti erga mul’isuu eegalee wayyaanee naasuu fi kirkirffannaan ishee boquushee lafa ilaalchisee jira.Dhugaan dhaloota qubees sirna wayyaanee nagaa qaamaa ishee dhorkee bittaa saamichaa fi goyoomsaa ishee karaa ittiin dhaloota kana qabattu erga mala dhabdee ofumashiifuu nageenya dhorkamtee muddama keessa seentee jiraachuu eegalte.
Sirni wayyaanee kan hundeen bittaa garbummaa isaa afaan qawwee fi saamicha maallaqa uummata oromoo bilchaatee tolee kan gad dhaabbateef goyomsaa fi bittaa uummanni oromoo kaleessa tooftaalee garagaraa wayyaaneen ittiin uummaticha akka tohachuuf tolutti karaa warra seem biyyoota bakkee irraa humna qawwee fi gorsa fudhachuudhaan uummaticha ittiin gidirsaa tureedha.Gocha kijibaa fi tooftaa hannaaf tole kanammmoo dhaloonni qaramee lafaa biqilaa jiru kun kan suufee bira ga’e waan ta’eef wayyaaneen dhaloota kana karaa ittiin afanffajjeessu dhabuun diimokiraasii sobaan dhaloota kana goyomsuuf lafa dhiphisaa turee jira.Ammas tooftaa fi tarsiimoo isaa daqiiqaatii daqaaqaatti,sekoondii irraa gara sekoondiitti akka dhaloota ittiin garboomsuuf tolutti of jijjijjiiruusaarraa boodatti deebi’ee hin beeku.Tooftaan abbaa irrummaa isaa fi aangoon saamicha isaas erga dhaloota kanaan irratti baramerraa kaasee takkaa boqonnaa sammuus argachuu dhabuurraan dhaloota kana humna qawween bulchuufis yaalii wayyaaneen hin goone hin jiru. Tooftaa isaa bulee ka’ee jijjijjiruun dhaloota qubee goyoomsuuf ijibaachuusaas yoomiyyuu taanaan wayyaaneen hin dhaabneem.Sirni wayyaanee Garuu yaalii jabaa kan uummata oromoo ittiin lafarraa fixuuf gochaa ture keessatti hagam irra aanee beekaa jennee yoo wal gaafanne kun soba dhugaa irraa fagaateedha.Shiftummaan mootummaa abbaa irree wayyaanee kan inni ittiin beekamu keessaa arraba kukkuuluun akka waan uummata oromoof dhugaan of dhiphisaa jiruutti of dhaadhessuun beekama.Garuu uummata oromoof saboota cunqurfamoof guyyaa tokkollee oolmaa gaarii oolee hin beeku.Keessumaa Wayyaaneen osoo kan uummata oromoof gaddu ta’ee gaaffii dhugaan saboonni cunqurfamoo karaa nagaan gaafachaa jiraniif deebii quubsaa fi karaa seera qabeessaan gaaffii uummatichaa deebisa ture.Akkasumas osoo dhugaan kan uummata oromoof gaddu ta,ee hidhamtoota oromoo akkasumas beektota oromoo qaqqaalii mana hiraarsaa sirnichaa keessatti ol guuree badii tokko malee hin dararu ture.Addattimmoo mootummaa wayyaanee kan abbaa irrummaa isaa fi saamichaan biyya bulchaa jiraachuun isaa kan adda taasisu beektota oromoo hayyoota qaqqaalii #Dabbasaa_Guyyoo,fi artistootaaf qabsaa’ota qaqqaalii #Nadhii_Gammadaa, #Jireenyaa_Ayyaanaa faa badii tokko malee dhabama gochuun hojii falfalaa Budummaan wal fakkaatu irratti dalaguun as buutee isaanii awwaalee jira.
Dhaloonni kun ammoo kan gocha wayyaanee kana soqee saaxilee fi kan hundee jireenya ishee balleessuuf muratee boodatti hin deebineedha.Gootowwan qeerroon dhaloonni qubees Tooftaa fi kijiba diimokiraasii wayyaaneen ittiin uummaticha waliin dhahuun bittaa garbummaa ishee dheereffachaa turtes dhaloonni of ta’ee aadaa,seenaa fi duudhaa hawwaasichaa qoratee erga hubatees gocha diinummaa wayyaaneen kanaan dura uummata oromoo irratti raawwachaa turte saaxiluudhaan addunyaaf beeksisee nagaa fi tasgabbii kan dhorke waan ta’eef sirni nama nyaattuu wayyaanees gaaffii haqaa dhaloonni kun kaasaa jiraniif gara dabarsuudhaan haqaaquuf dirqamtee jirti.
Sirni nama nyaattuu wayyaanees dhaloonni qubee saamichaa fi kijiba ishee kana akka irratti baree saaxile waan hubatteef tooftaa fi tarsiimoo saamicha ishee karaa ittiin uummaticha kurkursitu bultee kaatee haa jijjiirtuyyuu dhaloota kana irra aanuu hin dandeenye.Nagaa fi tasgabbii kan durii caalaatti dhorkamuun muddama hamaa keessa seenuudhaan ofumasheen deebistee uummatichaa fi dhaloota qubee kana sossobuuf jala deemuuf filannoo daangaa hin qabne godhattee achii as baatee jirti.Caalmaattimmoo yeroo ammaa jala deemtonnii fi bitamtoonni sirna wayyaaneef dhadhaabbata ta’uun dhiiga ilmaan oromoo dhangalaasaa fi dhangalaasisaa turan diddaa jabaa kan walirraa hin cinne uummanni oromoo taasisaa jiruun rifaatuu hamaa keessa seenuudhaan uummata oromoo maqaa “haaromsa gadi fagoo hundeessinee turre keessatti fayyadamaa kan ta’e uummata oromooti” jechuun dhaadachuutti jiru.Sobni yoomuu dhugaa ta’ee hin beeku.Keessattu ergamtoonni OPDO f amanamoo ta,an kanneen akka lammaa magarsaa fi Addisuu araggaa holola kijibaa fi fakkeessii misoomaatiin uummaticha waliin hunkuruuf hidhatanii achii as ba’anii jiru.Jechi isaan ittiin uummata oromoo afanffajjeessuuf abjoochaa jiranis maqaa misooma sobaatiin arraba dhadhaa dibatanii uummata oromoo irratti bara bittaa garbummaa dabaluuf ijibaachuu irratti argamu.Uummanni oromoo kan isaaf ta’uuf hin taane tolchee beeka.Ajandaan ergamtoonni sirna wayyaanee qabatanii ittiin amma as ba’an kun keessumaa bitamtoonni OPDO akka waan uummata oromoof dhugaan dhaabbatanii of fakkeessuun uummaticha goyoomsuuf waliin dha’anii ammas uummaticha gidirsuu isaanii itti fufanii jiru.Murni OPDO kunneen yeroo ammaas maqaa misoomaa dhaadachuu malee dhimmi dhumaatii uummata oromoo itti dhaga’amaa hin jiru.Yeroo uummanni keenya daangaa isaa kaleessa dhiiga gootowwan oromoo qaqqaaliidhaan kaleessa sararame haalamuudhaan lafaa fi qabeenyaan isaa saamamaa jiru kanatti of fakkeessii misooma sobaa fi diimokiraasii kijibaan lafa dhiphisuun soba dhugaarraa fagaateedha.Uummanni oromoo yeroo ammaa rakkoo akkaan hammaataa ta’e keessa jira.Calmaattimmoo yeroo ammaa waraannii liyyuu poolisii Sumaalee kan uummata oromoof gara laafina tokko hin qabne humnaa fi aangoo murni wayyaanee kenneefitti dhimma bahuun uummata keenya daangaalee oromiyaarra jiraatan kaan miliyoonotaan ajjeesaa ,heedduu isaanimmoo kumaatama heedduudhaan lafaa fi qabeenyaa isaanii irraa booji’uudhaan biyyarraa godaansisaa jiru.Yeroo akkas uummanni oromoo lubbuudhaan dhumaa jiru kanatti maqaa misoomaatiin murni OPDOf amanamoo taa’an kijiba isaanii afuufaa oolu.Caalmmaattimmoo shammarran oromoo heedduun isaanii akka waraana poolisii somaaleedhaan gudeedamaa turan uummannii fi kanneen ijaan argaa jiran raga ba’u. waraana Liyyuu Ayiliitiin shammarran oromoo kumaatamaan lakka’aman waraana poolisii somaaleen kan gudeedamanii fi heedduun isaaniimmoo fedhiisaanii malee butamuun achi buuteen isaanii dhabamaa ture.Kun kanumaan osoo jiruu ilmaan oromoo haala akkaan nama rifaasisuun ajjeefamaa fi mana hidhaa sirna wayyaaneetti guuramuun kan durii caalaattiyyuu hammaatee jira.Mootummaan naannoo oromiyaa miidhaa uummata oromoof kan quuqamaa jiru of fakkeessee kan inni harka lafa jalaan uummata oromoo miidhaa jirutummoo caala. Egaa gochoonni diinummaa akkasii osoo uummanni oromoo filannoo hin godhatin dirqiin irratti raawwtamaa turan. Amallee kan durii caalaatti itti fufee jira.
Walumaa galatti Murni wayyaanee kun kan maqaaf biyyan bulcha jechuun uummata oromootti gurra duuchu hidhamtoota oromomoo karaa tokkoon mana hidhaatti dararaa karaa tokkoon maqaa of fakkeessii misoomaatiin uummata oromootti of kuuluuf kijibuuf, hidhamtooa muraasa baaseen of dhaadessuuf ijibbaata dhumaarra waan jiru fakkaata.Yeroo ammaa beektonni keenya hedduun kumoota dhibbootaan mana hiraarsaa sirna wayyaanee keessatti badii tokko malee dararaa ilma namaaf hin malle kan dhandhamaa jiru.Hidhamtoonni kunneen sababa dhugaan gaaffii abbaa biyyummaa uummata isaaniif gaafataniif duwwaaf ukkaamfaman.Gaaffii mirgaa gaafachuunis yakka isaanitti ta’ee murtii fi daangaa tokko malee mana hidhaa sirna wayyaanee keessatti reebichaa fi hidhaadhaan waxalamaa jiran.Mootummaan wayyaanees kanneen hidhamaa jiraniif kanneen dararamaa jiraniifis garaa laafuun hafee ittuu uummata oromoo irratti yakka duguuggaa sanyummaa labsaa jira.Sirni wayyaanee abbaa irrummaasaa caalmaatti kan inni mirkaneessaa jiruuf gaaffii uummataa gara dabarsuun haqaaqee gara jeequmsaatti deebisuu fi uummaticha irratti aangoo qabuun dhaadachuu isaati.Kun kanumaan osoo jirus yeroo ammaa poolisoonni liyyuu haayilii kan wayyaaneedhaan hidhachiifamanii uummata oromoo daangaarra jiran fixaa jiran osoo uummanni oromoo mootummaa isaaf falmu qaba ta’ee miidhaan hangana baayyatu uummata Oromoo irra hin ga’u ture.Mootummaan wayyaanee akka uummanni oromoo dhumaa jiru tolchee beeka hundasaaf kan haala mijeessee ajajaa tureef jirus isuma.Miidhaa fi ajjeechaa daangaalee oromiyaarratti raawwatamaa jiranis ijaan argaatuma oola.Garuu uummatichaaf daqiiqaa tokkooffillee gadduu hin dandeenye.Ittuu uummaticha irratti gibira humnaa olii fe’uu fi gabaa uummatichi itti fayyadamee jiraatu qaallessuudhaan jireenya uummatichaa gara hiyyummaatti gadi harkise.Keessumaa yeroo ammaa bittaan meeshaalee suuqiirraa akka uummanni oromoo hin jiraanneef kan sababa guddaa ta’aa jiran adda durummaan mi’i suuqqiirraa minyaa’uu isaati.Kanas mootummaan wayyaanee waraana humna uummatichaa ol ta’uu karaa maallaqaatiin kan inni uummaticharratti fe’ee ittiin uummaticha garboomsaa jiruudha.Egaa yakka hamaa hangana heeddummatu osoo uummanni oromoo argaa jiruu maqaan “Guddina misoomaa, Dimokiraasii haqaa” jedhan isa kami.
Uummanni oromoo dhumaatii hamaa keessa jira.Karaa tokkoon beelaan karaa tokkoon doorsisaa fi reebicha mootummaa wayyaaneetiin waxalamaa jiraata.Biyya abbaa isaa irratti kabajamuun hafee ittuu baqataa ta’ee jiraataa jira.Abbaan biyyummaasaa kabajamuun hafee caalmaattiyyuu akka baqataatti lakka’amuudhaan biyyaa fi lafa abbaa isaarra jiraata.Mootummaan naannoo oromiyaas gocha diinummaa uummata oromoorratti yeroo ammaa karaa garaa garaattiin raawwatamaa jiru yoo kan dhugaan uummatichaaf dhaabbate ta’e daddaffiidhaan rakkoo uummatichaaf furmaata barbaaduu qaba ture.Rakkoo uummatichaaf hatattamaan socho’ee deebii kan hin laanne taanaanis biyyittiin gara fuula duraatti gara yaaddootti adeemaa jirti.Hanga rakkoon uummataa furmaata hin argannettis ofumaa offakkeessii misooma sobaatiin gurra uummatatti duuchaa ooluun uummaticha diddaaf hammeessuudha.Hanga kabajamuun mirga abbaa biyyummaa uummata oromoo hin mirkanoofnetti maqaa misoomaa fi maqaa kijiba diimokiraasiitiin of dhaadhessuun caalmaatti warraaksa biyyaalessaa uummanni oromoo yeroo ammaa taasisaa jiru ittuu akka jabeessinu kan nu taasisuudha malee hoomtuu boodattillee akka nun deebisne jechuunis qeerroon godinaalee oromiyaa dhaammachaa jiru.
Labsiin yeroo kuddamaa halaaf seera biyyattii hineegne kan nurratti labsame har’a osoo hintaane bara 1992 bara ABO shira garaagaraan dhiibanii chaartera keessaa baasanidha. Kanaaf labsiin kun kan FXG dhaabu utuu hintaane, Mootora qabsoo ta’uun kan bobaa’aa jabaa ta’ee konkolaataa qabsoo keenya oofudha. Qabsoon keenya hanga Bilisummaatti. Maqaa Dimokiraasii kijibaa nutti adeemaa jirtuun filannoo miilanaa darbuuf kan karoorfatan tasumaa bakkaaf galma hanqatuusaa ammaan himuu feena.
Horaa Bulaa
Injifannoon Uummata Oromoof
Gadaan Gadaa Xumura Garbummaati!
Qalbeessaa Dhangi’aatin
Guraandhala 21,2018
Fibfinnee Oromiyaa

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Hiriira Nagaa, tooftaa haaraa fi moofaa
======#======
Hiriira kaleessaa fi har’a Oromiyaa keessatti geggeeffamee fi deebiin mootummaa ergaa maalii dabarsan?
1. Hojiin Abiy Ahimed caasaa fi qabeenya OPDO fi kan mootummaatti fayyadamuudhaan waggaa tokkoo fi walakkaa ol uummata Oromoo ‘internal diversity’ inni qabu (amantii, naannoo, ijaarsa hawwaasummaa, akaakuu diinagdee fi kkf) gara meeshaa lolaatti jijjiiree walitti deebisuudhaan Oromiyaa diiguuf akka bu’uuraatti fayyadamuuf ka’e akka fashalaa’e agarree jirra;
2. Oromoon ammas akkuma bara ABUT-ADWUI sana gaafa fedhe tokkummaadhaan ka’ee diina of irraa qolachuuf qophii akka ta’e agarree jirra. Gocha kanaanis aggaammii miillana Jawaar irratti aggaamame maqseera, Abiyyiin dabalatee Nafxanyoota naasiseera, firaa fi diinaaf ergaa ifaa dabarseera.
Isaan armaan olii kana lamaan hiriirota bara ABUT-ADWUI taasifaman waliin walfakkeessuu dandeenya. Garuu wanti haaraanis jira.
Mootummaan amma jirtu kun tooftaa moofaa, garuu bifa haarayaan hojiitti hiikamuudhaan mormii uummta Oromoo bifa milkaa’aadhaan ittiin fashaleessuu dandeessu qopheeffattee akka jirtu agarreerra, marsaa kana waan ittiin milkooftellee fakkaatti:
-Mootummaan ABUT-ADWUI duraanii hariiroo dalgaa (horizontal relations) ittiin Oromoo loltu ni haasofti malee hojiitti hiikuu hindandeenye. Sababiinsaa immoo gosoota amantaa fi saboota biroo Oromiyaa keessa jiraatan waliin lola hamaa waan qabduufi. Mootummaan amma jirtu garuu mootummaa Nafxanyaa waan taateef Nafxanyoota Oromiyaa keessa jiran biraa deggersa qabdi, amantii Oromiyaa keessa jiran keessaas hordoftoota Amantaa Ortodoksii Afaan Amaaraa haasa’anii fi Oromoo hindammaqin jiru waliin tumsa qabdi. Marsaa hiriiraa miillana Oromiyaa keessatti adeemsifame kana caasaan tikaa (intelligence) mootummaa jara kana ijaaree hidhachiisuudhaan, akkasumas poolisoota federaalaa fi RIB waliin akka waldubbisaa hojjetaniif caayaa tolchuudhaan bakka garagaraatti tarkaanfiiwwan farra-hiriiraa (conter-protest measures) hiriirtota Oromoo irratti fudhateera. Isa kanaaf haalli Adaamaa, Bishooftuu, Duukamitti dhalate ragaa guddaadha. Inni kun namoota tokko tokko biratti rifaatuu uumee irradeddeebi’anii FB kana irratti akka watwaataa turan agarree jirra. Rifaatuun namoota kanaa dhugaa qaba, tarkaanfiin sun keessoo Oromoo miidhuu waan danda’uuf. Hooggantootni paartilee siyaasaa fi jaarsoliin illee kanuma irra dhaabbatanii hiriira dhaabsisan. Mootummaan Nafxanyaa kun injifannoo yeroo gabaabaa argatteetti jechuu dandeenya.
Egaa mootummaa amma jiru haala kanaan mootummaa ABUT-ADWUI duraanii irraa adda baateetti. Yoo xiqqaate jarri duraa ni yaalti, ni odeessiti malee akkasitti milkooftee hinbeektu. Inni kun tooftaa moofaa bifa haaraadhaan hojii irra oole ta’uu agarra. Abiy Ahimadii fi hooggnaan damee tikaa Dammallaasha G/Mikaa’e maaliif tooftaa kana akka fayyadaman beekamaadha. (1)Ittigaafatamummaa loltoota mootummaa hir’isuudhaan humnoota Oromoo kessa jiraatan ijaaranii, hidhachiisanii ittiin Oromoo injifachuu akka danda’an ergaa dabarsuufi; (2) Oromoon ofitti amanamummaa lamuu ittiin hiriira ba’u dhabee sodaachuudhaan harka maratee akka taa’uufi.
Marsaa kana milkaa’an jechuun garuu yeroo hunda milkaa’u jechuu miti.
Akka isaan hinmilkoofneef garuu hojii jabaatu Qeerroo eeggata. Maal
fa’i:
(1) Dirreen siyaasaa Oromoo dur akka barbaadetti irratti hiriira ba’u, mootummaa waliin malee hawaasota tokkumaa isaa irratti ‘implication’ qaban waliin akka walitti hinbuunetti sochii taasisu akka jijjiirame hubatanii walhubachiisuu;
(2) Yoo poolisiin Oromiyaa haala amansiisaadhaan nagaa hiriirtotaa eega ta’erraa kan hafe akka duriitti harka duwwaa fi wabii eegumsaa malee hiriira ba’uun kaayyoo hiriirichaa milkaa’ina akka dhowwuu danda’u hubatanii walhubachiisuu;
(3) Diinni Oromoo kan durii irraa jijjiiramee akka jiruu fi lakkoofsaan dabalee akka jiru hubatanii walhubachiisuu. Inni dur jalaa-olee qofa mootummaa waliin qabsaa’an hafee bitaa fi mirgattis bifa qabatamaadhaan diinonni uumamanii akka jiran hubatanii walhubachiisuu.
Kun kan ta’u yoo carraan hiriiraa lammata deebi’ee dhufa ta’e qofa; lammata carraan kun jiraachuu hinbeeknu. Ni jiraata taanaan garuu wantoota kana ilaalcha keessa galchuun murteessaadha. #Abiy_Must_Go


text:
Hogganoonni Sa’udii gazexxeessaa Saudii kan Amerikaa keessa maadheffate Jamaal Khashoggii kan ilaaleen dubbachuu kan hin feene ta’u ministriin dantaa alaa Yunaaytid Isteetes Maayk Pompiyoo ibsanii jiru. Angawoonni Tarkii garu gazexxesichii qonsilaa Sa’udii kan magaalaa Istaanbul jiru keessatti basaastoota Sa’udiin ajjefamee qaamii isaa kukktamee jedhu.
Saa’udiin garu kana haaltee jirti.Gazexxesichi nagaan mooraa Qonsilaa keessaa ba’e jedhu.Robii har’a prezidaantii Tarkii Recep Tayyip Erdogan dabalatee aangawoota Tarkii waliin wal arganii jiru Pompiyoon.
Gazexxeessaan kun lubbuun jira moo ni du’e jechuun Gazexxeessan kan gaafateef Pompiyoon dhugaa jiru waan tokko dubbachuu hin fedhu. Isaanis akkasuma akka dubbatamu hin fedhan.Qorannaa gaggeessaa jiran guutummaatti xumuraan ga’uuf carraan akka kennamuuf fedhu.Kun sababaa qubsaa akka ta’e ittiin amana carraa kana argachuu qabu. Sana booda hundi keenya kan isaan hojjatan arginee madaaluuf jirra jedhan jedhan.
Hogganoonni Saudii eessa buutee gazexxeessaa Saudii kan Amerikaa keessa maadheffate Jamal Khashoggii kan ilaaleen ba’ii qorannoo gaggeeffame addunyaaf ifa goona eega jedhanii booda.


text:
Fakkeenya waliin Fokkinnaa fi Soba Shirkii-kutaa 2
Fakkeenya dadhabinna gabbaramtoota mushrikootaa
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa wantoonni mushrikoonni waaqeffatan uumamtoota hunda caalaa uumama baay’ee dadhabaa fi xiqqaa ta’e uumuu irraa dadhaboo akka ta’an, inumaa uumamni dadhabaan kuni osoo waa harkaa bute deebisu akka hin dandeenye ibsuuf fakkeenya ni dhiyeessa:
“Yaa namoota! Fakkeenyi dhiyeefamee jiraa dhageeffadhaa. Dhugumatti, kanneen isin Rabbii gaditti kadhattan osoo isaaf walitti qabamaniillee tiisisa tokko hin uuman. Yoo tiisisni wanta tokko isaan harkaa bute, wanta san [tiisisa] harkaa buusu hin danda’an. Barbaadaa fi barbaadamaaniis dadhaboodha. Kabaja dhugaa Rabbiif maluu hin kabajne. Dhugumatti, Rabbin Jabaa Injifataadha” Suuratu Al-Hajj 22:73-74
“Yaa namoota!” Waamichi kuni warra amananii fi kaafirotaafi. Warri amanan (mu’mintoonni) beekumsaa fi waa sirritti arguun isaaniif dabalama. Kaafirota irratti immoo ragaan ni dhaabbata. “Fakkeenyi dhiyeefamee jiraa dhageeffadhaa” Kana jechuun gurra keessan itti kennaa, wanta of keessatti qabate hubadhaa.[1] “Dhugumatti, kanneen isin Rabbii gaditti kadhattan osoo isaaf walitti qabamaniillee tiisisa tokko hin uuman.” Kana jechuun sanamoonni fi wantoonni biroo isin Rabbiin alatti gabbartan (waaqeffattan) hundi osoo walitti qabamanii tiisisa xiqqaa kana uumuu hin danda’an. Inumaa uumuu dhiisiti, “Yoo tiisisni wanta tokko isaan harkaa bute, wanta san [tiisisa] harkaa buusu hin danda’an.”
Mushrikoonni sanamoota isaanitiif shittoo fi nyaata dhiyeessaa turan. Yeroo muraasan booda tiisisni shittoo fi nyaata san irra qubata. Sanamoonni isaanii wanta tiisisni fudhate harkaa buusu hin danda’an.
“Barbaadaa fi barbaadamaaniis dadhaboodha.” Kana jechuun barbaadaan wanta Rabbii gadiitti gabbaramuudha, barbaadamaan tiisisa. Akkanas jedhame jira, barbaadaan: nama sanama waaqefatu, barbaadamaan: sanama.[2]
“Kabaja dhugaa Rabbiif maluu hin kabajne.” Kana jechuun yommuu Rabbiin waliin wanta tiisisa ofirraa ittisuu hin dandeenye gabbaran, guddinna Isaaf maluu ol hin guddisne. “Dhugumatti, Rabbin Jabaa Injifataadha.” Rabbiin wanta fedhe uumuu irratti Jabaadha. Mootummaa Isaa keessatti homtu Isa hin dhaqqabu, eenyullee mootummaa Isaa irraa waa harkaa butu hin danda’u. Yaa mushrikoota! Inni akka wanta isin gabbartanii kan tiisisaayyu uumuu hin dandeenyeti miti.[3] Rabbiin subhaanahu waan hundaa irratti danda’aadha, wantoota hundaa kan injifatuudha. Wantoonni namoonni Isaa gaditti gabbaran immoo tiisisaayyu uumuu hin danda’an. Inumaa tiisisa harkaa waa buusu hin danda’an.
Kanaafu, namni sanama tiisisa uumuu dhiisitii wanta isarraa bute harkaa buusu hin dandeenye akkamitti faayda naaf fida ykn miidhaa narraa deebisa jedhee waaqeffataa?
Fakkeenya nama isaan gabbare eegu dadhabuu
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa wantoonni namoonni Isaa gaditti gabbaran nama isaan gabbare eegu akka hin dandeenye ibsuuf mana sharariititiin wal fakkeessuun fakkeenya ni dhiyeesse:
“Fakkeenyi warra Rabbiin ala kan biraa awliyaa’a godhatanii, akka sharariitii mana ijaarratteeti. Dhugumatti, manni hundarra laafaan mana sharariititi. Osoo kan beekan ta’anii, [silaa awliyaa’a hin godhatanii turan].” Suuratu Al-Ankabuut 29:41
Fakkeenyi namoota Rabbiin alatti kan biraa gabbaramaa godhachuun gargaarsaa fi faaydaa irraa abdatanii akka sharariitii mana ijaarratteeti. Manni sharariitii hoo’as ta’e qorra ishirraa hin dhoowwu, miidhaa ishitti bu’us ishirraa hin deebisu. Sharariitiin wanta akka jirbii qaqal’aa mana godhatti. Manni kuni garmalee laafaa fi dadhabaa homaa ishirraa hin eegnedha. Haaluma kanaan, mushrikoota kanniinitti dallansuun Rabbii yoo bu’e, wantoonni isaan gabbaran homaa isaan hin fayyadan, adabbii Rabbii isaan irraa hin deebisan. Sanama mana sharariitiitiin wal fakkeesse. Akkuma manni sharariiti homaa ishirraa deebisuu hin dandeenye, sanamoonni isaaniis Rabbiin irraa isaan eegu hin danda’an.
Kana ilaalchise ibn Al-Qayyim ni jedha: “Rabbiin subhaanahu namoonni kunniin dadhabdoota akka ta’an ni dubbate. Kanneen isaan awliyaa’a (gargaaraa fi tiiksaa) godhatan immoo isaan caalaa dadhaboodha. Isaan dadhabinna isaaniiti fi awliyaa’a godhachuu irraa wanta niyyatan keessatti akka sharariiti mana ijaarratteeti, manni ishii mana hunda caalaa dadhabaadha. Fakkeenya kana jala, mushrikoonni kunniin yommuu Rabbiin ala kan biraa gabbaramaa godhatan duraan caalaa dadhaboo ta’u. Kan gabbaramaa godhatan irraa homaayyu hin fayyadamne dadhabinna malee. (Dadhabinna irratti dadhabinna isaaniif dabale.) Akkuma Rabbiin olta’aan jedhe:
“Humnaa fi kabaja akka isaaniif ta’aniif Rabbii gaditti gabbaramtoota godhatan. Haa dhoorgaman! Isaan gabbarrii isaanii ni mormu, isaan irratti faallaa ta’u.” Suuratu Mariyam 19:81-82[4]
Kana jechuun mushrikoonni akka isaan gargaaraniif, kabajaa fi humna isaaniif akka ta’aniif Rabbiin alatti wantoota biraa gabbaramtoota godhachuun gabbaran. “Nu gargaaru, kabajaa fi humna nuuf ta’u” jedhanii yaadun Rabbiin ala wantoota biraa gabbaru (waaqeffatu). Kan akka sanamaa. Dhimmichi akka isaan odeessanii miti. Wantoonni isaan waaqeffatan humnaa fi kabaja isaaniif hin ta’an. Kana irra, wantoonni isaan waaqeffatan kunniin gabbarri (waaqefannaa) isaanii Guyyaa Qiyaamaa ni mormu. Akkana jedhu, “Namoonni kunniin nu waaqeffataa hin turre.”
Fakkeenya armaan olii ilaalchisee wanta Sheykh Abdurahmaan As-Sa’dii jedhe itti haa daballu: “Kuni fakkeenya Rabbiin nama jabeenya, humnaa fi faayda irraa barbaadun wanta biraa Isa waliin gabbareef dhiyeessedha. Dhimmichi faallaa wanta inni yaadeti. Fakkeenyi isaa akka sharariitii hoo’a, qorraa fi balaa irraa akka ishii eeguuf mana ijaarratteeti. Manni hundarra laafaa fi dadhabaa ta’e mana sharariitiiti. Sharariitiin lubbu-qabeenyi dadhaboo ta’an keessaa tokko. Manni ishiis mana hundarra dadhabaa ta’eedha. Mana kana godhachuun dadhabbinna malee homaa ishiif hin daballe. Haaluma kanaan, namoonni kunniin Rabbii gaditti kan biraa awliyaa’a (tiiksaa fi gargaaraa) godhatan gara hundaan hiyyeeyyi fi dadhabdoota. Yommuu Rabbiin alatti awliyaa’a godhachuun ittiin jabeefamuu fi gargaarsa irraa barbaadan, dadhabinna irratti dadhabinna dabalatan, laafinna irratti laafinna dabalatan. Sababni isaas, kaayyoo isaanii baay’ee galmaan gahuuf isaan irratti hirkatan, ni hojjatan jedhanii yaadun awliyaa’a kanaaf ni dhiisan. Mataa ofiiti carraaqu ni dhaaban. Garuu awliyaa’an isaan hin gargaarre, kanaafu, karaa isaanitiin bu’aa homaatu galmaan hin geenye, isaan irraa gargaarsa homaatu hin arganne.
Osoo dhugaadhaan haala isaanitii fi haala wantoota awliyaa’a godhatanii beekanii, awliyaa’a isaan hin godhatanii turan. Isaan irraa qulqullaa’u turan. Gooftaa waan hundaa irratti danda’aa fi mararfataa ta’ee gargaaraa fi tiiksaa godhatu turan. Yommuu gabrichi tiiksaa fi gargaaraa Isa godhate fi Isarratti hirkate, Inni isaaf gahaadha. Qalbii, qaamaa, haalaa fi hojii isaa keessatti humna irratti humna dabalata.”[5]
Dhugumatti, namni Rabbiin ala wanta biraa gargaaraa fi tiiksa godhachuun gadi jedhuuf, sagaduuf, gargaarsa, jabeenyaa fi kabaja irraa kajeelu akka sharariiti mana godhatteeti. Akkuma manni kuni sharariiti homaa fayyaduu fi balaa irraa deebisuu hin dandeenye, nama kana irraayis wanti inni Rabbiin alatti gabbaru (waaqefatu) homaa isa fayyadu fi balaa isarraa deebisu hin danda’u.
Namni Muslima ta’ee Rabbii olta’aa gargaaraa fi tiiksaa godhate fi Isarratti hirkate, qalbii fi qaama isaa keessatti jabeenya argata. Namni Rabbii olta’aa dhiisee wanta biraatti rarra’e immoo qalbii fi qaama isaa keessatti dadhabbinna argata. Tarii yeroo muraasaf wanti suni jabeenya waan isaaf ta’u isatti fakkaata. Garuu yommuu balaan isatti bu’u, isarraa balaa kana deebisu hin danda’u. Qalbiin isaa tan cabdee fi keessi isaa dadhabaa ta’e taa’a.
Ammas, fakkeenya kanarraa wanti ijoon biraa barannu: sharariitiin jirbii qaqal’aa kana mana godhachuun yommuu itti rarraatu, addaan cite ishii waliin kufuu danda’a. Akkuma kana namni Rabbii olta’aan ala wanta biraa gabbarus wanti inni na fayyada jedhee itti rarra’u isaan cite kufa.
Faallaa kanaa, namni Muslimni Rabbii olta’aa qofa gabbaru immoo qabannoo jabaa addaan hin cinne qabata. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Namni xaaghuutatti kafaree Rabbitti amane, dhugumatti qabannoo jabaa addaan hin cinne qabatee jira.” Suuratu Al-Baqara 2:256
Kana jechuun namni xaaghuutatti amanu didee, mormee fi Rabbiin ala wanta biraa gabbaruu dhiisee Rabbiitti amanee fi Isa qofa gabbare, dhugumatti inni qabannoo jabaa addaan hin cinne sirritti qabatee jira. Xaaghuutni sheyxaana, sanama, taabota, raagdu fi wantoota biroo sobaan gabbaraman kan gabbaramutti gammade of keessatti qabata.
Kitaabban wabii
[1] Tafsiir Sa’dii-638
[2] Tafsiir Ibn Kasiir-5/442
[3] Tafsiir Xabarii-16/637
[4] Ash-Shirku fiil qadiimi wal hadiisi-fuula 1369, Abu Bakr Muhammad Zakariya
[5] Tafsiir Sa’dii-741


text:
La Liga dorgommii kubbaa miilaa kilaboota Ispainishiiti, Jimaata dabree asitti goolii 37tti gale.Tana keessa gugurdoon Barcelonan Getafe CF 5-2 moote,Espanyol ammoo Volladolid 4-2,Real Sociedad Granda 3-1 moohan.
EPL,English Premiere League,wal dorgommii kialbii Ingilishiitii tana irrattlleetti Jimaata dabree asitti goolii 30tti gale. Tapha guyyaa dheengaddaa irratti Mancity Fulham 4-2 Manunited West Ham 3-1 Newcastle,Crysatal Palace 3-0,Liverpool ammoo Cardil City 3-1 moohan.
Bundisliga dorgommii kilaboota Jaramaniiti guyyaa sadii keesatti goolii 19tti gale. Ligue1,dorgommii kilboota Faransaayiiti tana irralleetti guyyaa sadii keessatti goolii 19tti gale.
Serei A,tun ammoo dorgommii kilaboota Xaliyaanaatii,haga guyyaa dheengaddaatti goolii 28 gale.Tana keessaa Tornion kilabii Chivo 4-1,Roman Catania 4-0,Juventus Atlaantaa 4-1,Vernoan Lazio 4-1 moohan
Gama kaaniin ammoo taphattootii kubbaa miilaa Afrikaa bitatanii kilabii Awurooppaa keessa taphachuutti jiran torbaan kaan goolii galchan keessaa;Yaayyaa Tuuree,Adel Taarabat(Morocco) Shola Ameobi (Nigeria) Emmanule Adebayor(Togo)fa.Jarii kun kilabii keessa taphatu cufa goolii galche.
Gurbaan dhalootaan Toogoo ka akka Floyd Ayite,ka Burkina Faso ka akka Alain Traore,ka Tunisia ka akka Sami Allagui faalleen warra guyyaa dheengaddaa kilabii taphatuuti goolii galcheef keessaa tokko.
Gurbaan Saphir Taider dhalootaan Algeeriyaa ti,Sulley Muntaarilleen gurbaa Gaanaati jarii kun cuftii ijoollee Afrikaa ta tapha Kilabii Awurooppaatii kalee,guyyaa dheengaddaa fi guyyaa duraa keessatti goolii galchan keessaa tokko.
Taphatootii kubbaa miilaa adudnyaa tun warra dooalra miliyoona hedduutiin tapachifachuuf wal irraa bitatan.
Gama kaaniin ammoo taphataa kubbaa miilaa beekamaa,ka kilabii Uraagaay keessa taphacaa bahee Luis Suarez ya Liverpool Yuroo miliyoona 22 fi kuma 700 bitatte.Nmai kun bara 2006, biyya Netherlandsitti galee kilabii Groningen ta Eredivisie taphatee achii ammoo bara 2007 keessa Ajax taphate. Namii kun nama ganna 26ti Bara 2008-2009 keessa dorgommii 35 irratti goolii 33 galche.
Bara 2010-2011 ammoo walumattuu kilabii Ajaxi goolii 100essoo galcheefii warra gooli hedduu galchuun beekamu ka akka Johan Cruyff, Marco van Basten fi Dennis Bergkamp faatti dabalame.Gafa bara 2012 keessa haga tokko qofaa Liverpoolitti gale mindaan isaa yuroo 22.8.
Kilabiin Liverpool nama kana yuroo 22.7 kontoraata ganna 4fi ji’a jahaatii bitatte.Haga bara 2016 kilabuma tana keessa taphataa jechuu.Namii kun dhalootaan Urugay haa tahuu malee eegee kilabii Dutch,Ajax taphaa bahee achitti tapha 48 keesatti goolii 49 galche.Suarez lakkoofsa torba keeyyate fuul-dura taphata.
Gama kaaniin ammoo Manaajerii Chelsea Jose Mourinhoo ammoo taphattotoa lama bitachuuf kophii jira.Taphattootii lamaan innii Tottenham keessaa bitachuutti jiru;Vlad Chiriches fi dhalootaan Biraazil ka tahe Jose Paulinhoo fa horiin sossobachuutti jira.
Gama kaaniin ammoo atileetotii Oromiyaalleen dorgommii Guutu Oromiyaa Naqamteetti taphataniif qophii jiran.


text:
Submitted by Manager on Fri, 12/17/2021 - 15:36
Giddugaleessa Qorannoo Qonnaa Adaamii Tulluutti qorannoo qaama biqilaarraa biqiltuu gosa adda addaa qaama biqiltuurraa baay'isuurratti hojjetamaa jiru Jila Pir. Mootummaa Naannoo Oromiyaa Obbo Shimallis Abdiisaa durfamuun daawwatame.
Giddugaleessi kun waggoota lamaan darbanirraa eegalee biqiltuuwwan dhukkuba dandamachuu danda'an: Muuzii gosa sadii, buna gosa afur, anaanaasii, camcamee fi moosee qaama mukaarraa ogeessota qorannoo giddugaleessichaatiin baay'achaa jiru daawwachuun jajjabeessanii jiru.
Submitted by Manager on Fri, 12/17/2021 - 15:30
Hojii misooma qonnaarratti xiyyeeffannoon hojjechuun Midhaan nyaataatiin of danda'uun Dhiibbaa biyya alaarraa dhufu dandamachuuf hojiin Boonsaan hojjetamaa jira. Kab. Obbo Shimallis Abdiisaa PMNO.
Jilli Obbo Shimallis Abdiisaa PMNOtiin durfamu hojii misooma qamadii Bonaan gaggeeffamaa jiru G/Sh/Bahaatti argamuun daawwatan.
Qamadii jallisii marsaa jalqabaan lafa hektaara kuma 350 misoomsuuf karoorfame keessaa hanga ammaatti lafti hektaarri kuma 260 qophaa'uun kana keessaa hanga ammaatti kuma 153 faca'uu Obbo Abarraa Worquu Hog. BQO ibsaniiru.
Submitted by Manager on Fri, 11/26/2021 - 14:05
Submitted by Manager on Wed, 10/20/2021 - 12:33
OBN Onkoloolessa 7,2014-Hojii nuti midhaan Nyaataan akka of dandeenyuuf hojjechaa jirrukeessatti deeggarsi Qorannoon Qonnaa Fadis nuuf taasisaa jiru olaanaadhaa jedhan jiraattoonni Aanaa Mi'essoo.
Submitted by Manager on Tue, 09/07/2021 - 09:43
Biyya Dinagdeen of Dandeesse Ijaaruu Keessatti Qoodni Qorannoo Qonnaa Olaanaadha.
Biyya dinagdeen of dandeessee ijaaruufi badhaadhina fiduuf gaheen qorannoo qonnaa daraan olaanaadha. Kanuma mirkaneessuuf Giddugaleessonni qorannoo qonnaa IQQO hundi bonaafi ganna dhama’aa jiru. Giddugaleessi Qorannoo Qonnaa Beddellees hojii omisha Gannaa kanaan oyruu qotee bulaa fi buufata qorannoo irratti yaaliiwwan geggeessaa jiruun milkii gaariirra jira.
Submitted by Manager on Thu, 09/02/2021 - 14:29
Giddugaleessi Qorannoo Qonnaa Machaaraa Hojii Omisha Gannaatiin haala Abdachiisaarra Jira
Giddugaleessi Qorannoo Qonna Machaaraa hojii omisha gannaa bara kanaatiin milkii gaariirra jira. Giddugaleessichi qorannoowwan adda addaa geggeessuun teknoolojii fooyya’aa dhiyeessee jiruufi jireenya qotee/horsiisee bulaa jijjiiruu keessatti qooda olaanaa qaba.
Submitted by Manager on Fri, 08/27/2021 - 13:40
Giddugaleessi Qorannoo Qonnaa Booree hojiilee Qorannoon Milkaa’aa Jira.
Giddugaleessi Qorannoo Qonnaa Booree hojii omisha Gannaa bara kana geggeessaa jiruun milkaa’aa kan jiru yoo ta’u; akkasumas; teknoolojii ammayyaa’e kan jiruufi jireenya qotee /horsiisee bulaa jijjiiruu danda’an hedduu baasuu, madaksuufi raabsuun qooda isaa bahaa tureera.
Haaluma kanaan bara kanas teknoolojiiwwan adda addaa dhiyeessuun oyruu qotee/horsiisee bulaa fi buufata qorannoo irratti yaaliiwwan geggeessaa jiruun haala abdachiisaa ta’erra jira.
Submitted by Manager on Mon, 08/02/2021 - 09:30
Gamoon AGP-IIn Ijaaramaa Ture Eebbifame
@@@@@@@@@@@@@@@@@@
Giddugaleessa Qorannoo Qonnaa Beddelleetti gamoon deeggarsa AGP-IIn waggoottan sadan darbaniif ijaaramaa ture bakka qaamoleen hoggansaa Naannoo fi Federaalaa argamanitti Adoolessa 24/2013 eebbifamee hojii eegaleera.
Ijaarsi gamichaas qarshii miliyoona 7.3 kan ijaarame yoo ta’u; gamoo abbaa darbii tokkoo kan kutaalee biiroof oolan 34 qabudha.
Akkasumas; namoota milkaa’ina ijaarsa gamoo sanaaf gumaacha taasisan hundaaf beekamtiin kennameera
Submitted by Manager on Thu, 07/29/2021 - 16:00
BAGA GAMMADDAN; BAGA GAMMADNE
Inistiitiyuutiin Qorannoo Qonnaa Oromiyaa Madaallii Raawwii hojii Bara 2013 Sadarkaa Naannoo Oromiyaatti Geggeeffameen Qabxii Olaanaa Argate.
********************************************************************
Sirna madaallii fi badhaasaa ‘Oromia president award’ jedhamuun moggaafame kan bara 2013 eegalame irratti waajjiraalee kilaastara
baadiyaa jiran keessaa Biiroo Qonnaa fi Qabeenya Uumamaa Oromiyaatti aanuun sadarkaa 2ffaa ba’uun raawwii hojii olaanaa galmeessiseera.
Submitted by Manager on Wed, 06/30/2021 - 15:55
Gamaggamni Geggeeffamaa Ture Milkiin Goolabame
Gamaggamni raawwii karoora hojii bara 2013 guyyoota sadiif geggeeffamaa ture milkiin
goolabame.
Gamaggama kanarratti raawwiin hojii Giddugaleessota Qorannoo kudha torbaa
dhiyaachuun kan gamaggamaman yoo ta’u; raawwii gaariifi abdachiisa ta’es
gamaggamicha irratti dhiyaateera. Haaluma kanaan karoorri raawwii hojii bara 2013
Giddugaleessotaa milkaa’aa fi galma aggaammate bira kan gahedha.
Keessumattu bara kana keessa hojii omisha qamadii jallisiitiin bu’aan abdachiisa ta’e


text: Waggootii dhufan shaniif aangoo mummicha Ministeerummaan akka Itiyoophiyaa hogganan kan muudaman Haayle Maariyaam kaabinee isaanii har’a muudanii jiru. Miseensoota Kaabinee 26 keessaa irra hedduun aangoo ministeeraa duraan irra turaniin itti fufu. Gama kaaniin ministeeroonni duraanii kan aangoon jijjirameef kan keessa jiran yoo ta’u kanneen maqaan isaanii keessa hin jirre kan akka ministeera Bishanii Jallisii fi Eneerjii kan turan Obba Alamaayyoo Taganuu , ministeera maallaqaa fi misooma dinagdee obbo Sufiyaan Ahmed gonkumaa keessa hin jiran. Iddoo Obbo Alamaayyoo Taganuu Obbo Mootummaa Maqasaa muudamanii jiru. Kan haaraa aangoo ministeerummaaf muudaman kan akka Obbo Abdul Azizi Muhammad bulchiinsa naannoo Oromiyaa irraa Ministeera maallaqaa fi walta’iinsa dinagdee ta’uun muudamanii jiru. Kan waajirri haaraan banamee ministeerummaa duraan irra turan irraa kaafamuun ministeera Dargaggootaa fi Ispoortii ta’an Obbo Reedwaan Huseen ta’anii jiran.


text:
Bofti pireezidaantii Laayibeeriyaa Joorji Wiihaa waajjiraa baase
Pireezidaantiin Laayibeeriyaa Joorji Wiihaa erga bofti lama waajjira isaaniitti argameen booda mana taa'anii hojjechaa akka jiran BBCn mirkaneesseera.
Dubbi-himaan pireezidaantichaa Ismiiz Toobii gaafa Roobii gamoo Waajjira Dhimma Alaa iddoo waajjirri pireezidaantii argamu bofti gurraachi lama argamuu dubbataniiru
Hojjettoonnis hanga Ebla 22tti akka hin dhufne itti himameera.
Kunis wantoonni lafarra munyuuqaniifi nama sodaachisan gamoo san keessa baafamanii akka dhuman mirkaneessuufi jedhan dubbii himaan
Hojjettoonni bofti gara gamoo keessummaan simatamutti yeroo galuuf jedhu haleeluuf yaalaa turan.
''Bofti lameenuu ajjeefamaniiru,'' qaawwii isaan deebi'anii itti dhufan jira ture'' jedhan Toobiin.
Pireezidaantichi poolisiifi eegdotaan mana isaanii magaala guddoo biyyattii Monorooviyaa jirutti eegumsi taasifamaafi hojii isaanii hojjechaa jiru.
Toobiin gamoon Ministirri Dhimma Alaa qorichaan qulqulleefamuu jalqabeera jedhaniiru.
''Gamoon sun waggootii dheeraaf achi waan tureefi ujummoo dhangala'aan keessa yaa'u keessa bofti munyuuqu carraan jiraachuu guddaa dha'' jedhu
Bofti jiru argamee ajjeefamuu baatellee gaafa wiixataa pireezidaantichi gara waajjira isaanitti ni deebi'uu jedhaniiru dubbii himaan.


text:
Sababaa weerara Vaayirasii Koronaatiin manneen barnootaa cufamanii turan deebisanii banuuf, Ministriin barnootaa fi Instiitiyuutiin Fayyaa Uummataa, ka Ministirii Fayyaa mari’atee yaada dhiheesse irratti, Ministirichi barnootaa Biiroolee Barnootaa naannoo fi manneen barnootaaf Maaskii yokaan aguggii afaanii fi funyaanii akka dhiheessu ibsamee ture.
Amma garuu, Maaskiin jedhame waan yeroon dhihaatuu dhabeef, manneen banootaa banamuu hanqachuu isaanii dubbatu – Biirooleen Barnootaa naannoo Oromiyaa, Kibbaa fi Somaalee.
Gabaasa guutuu caqasaa.


text:
Muummichi ministeeraa Somaaliyaa Hamzaa Abdii Baaree itti aanaa ajajaa garee hidhattoota Islaamummaa al-Shabab duraanii ministeera dhimma amantaa ta’uun muudan.
Akka Mohaammad Dhaaysanee Moqdishoo irraa erge jedhutti Muummichi ministeeraa Hamzaa Abdii Baaree Kibxata kaleessaa magaalaa guddittii Moqdishootti gara guyyoota 40f marii dheeraa booda kaabinee isaanii ennaa beeksisan, ministiroonni haaraan fuuldura isaanii taa’anii argamu.
Barre akka jedhanitti Somaaliyaan nageenya dhabuu fi hongee yeroo dheeraa kan lammiilee Somaaliyaa gara miliyoona tokkootti hedaman qe’ee isaanii irraa buqqise dabalatee qormaata gurguddaa ishee mudateefs mootummaa hojii isaaf cicha qabu barbaaddi jedhan.
"Marii dheeraa pirezidaanticha, af-yaa'ii mana maree lamaa, miseensota paarlaamaa fi waldaalee siivikii waliin guyyoota 35 ol fudhateen booda, dhiiraa fi dubartoonni Somaaliyaa ministeera barnootaan cimoo ta’an hojii iftoominaa fi muuxannoo, haala yeroo biyyattii keessa jiru kan ilaalu danda’an filachuu kootti gammachuu guddaatu natti dhaga'ama jedhaan Barreen..
" Muummichi ministeeraa itti aanaa hogganaa garee hidhattootaa Al-Shabab kan turan Muktar Roboow ministeera dhimma dinagdee fi dhimma amantii gochuun muudaniiru.
Alii Abuu Mansuur jedhamuun kan beekamu Rooboo waggoota sadan darbaniif hidhaa ykn mana keessatti ugguramanii turan. Ministirri Raayyaa Ittisa biyyaa duraanii Abdukaadir Mohaammad Nuur taayitaa isaanii kan itti fufan yoo ta'u, Ahimad Mo'aliim Fiqii ammoo ministeera biyya keessaa ta'uun filatamaniiru. Dubartoonni hedduunis toora Kaabinee keessa seenaniiru. Isaan keessaa Khadijoo Mohamed Diriyee fi Khadijaa Al-Makhzoumii, Paakistaanitti ambaasaaddara Somaaliyaa duraanii turan.


text:
Fixiinsa bara 1994 keessa gosoonni Tutsii fi kanneen eegumsa gochuufii yaalan gosoonni Hutuu 800,000 olii itti dhuman qindeessan kan jedhaman Koloneela waraana Ruwaandaa duraanii kan turan Tiyoo-nest Bagoo-soraa sambata darbe hospitaala Maalii keessatti du’an.
Maanguddoon umurii waggaa 80 Bago-Sooraa yeroo sana Rwandaaf kan hundaa’e mana murtii yakka qoratu ka sadarkaa addunyaan yakka farra namoomaan balleessaan itti muramee hidhaan waggoota 35 itti muramee ture. Bara 1993 paartii prezidaantii Rwaandaa ka Juvenal Habiyari-mana keessatti Bagosooraan ministrii ittisaa keessatti daayiriktera Kaabinee ta’uun muudamanii dhimmootii waraanaa fi siyaasa biyyattii to’achuu qaban.
Erga Habiyaa-rimanaan bara 1994 keessa xayyaarri isaanii itti dhukaafamuun kuftee caccabuun aajjeefamanii booda Bagosooraan dhimma biyyattii to’annaa isaanii jala galchuu dhaan fixiinsa warreen Tutsii irratti raawwate ajajan jedhamuun qeeqaman.
Fixiinsa sanyii sana booda, Bagosooraan biyyaa baqachuun Kameeruun keessa maadheffatan. Bara 1996 keessa to’annaa jala oolfamuu dhaan bara 1997 keessa yakka ilaalchaaf gara Taanzaaniyaatti ergaman. Yakka ilaalchi isaanii bara 2002 jalqabuun hanga bara 2007tti ture. Bara 2008 keessa Bagosooraan hidhaa umurii guutuun adabamanis, ol iyyachuu dhaan yeroon hidhaa gad xiqqaateefii jira.


text:
Akkuma beekamu yeroo darbe Gaazexeessitoonni TVO Digdamaa ol ta’an “Uummata Gaaffii mirgaa gaafatuuf maalif Rasaasni deebii ta’a? akkasumas wanti hafe haa hafu malee waan hin fakkaanne oduu dharaa hin dubbannu.” waan jedhaniif hojii irraa ari’atamuun isaanii yaadannoo yeroo dhiyoodha.Abbaa Qabeenyaa “Rift Valley Unversiitii” kan ta’anii fi wanta gaarii Uummata Oromoof gochuu dhaan kan beekaman,keessumattu qophii uummata Oromoo ilaallatu sponsara gochuu dhaan kan beekaman Obbo Dinquu Dayyaasaa pirojektii “Sodare Entertaiment” jedhu qopheessuu dhaan hojjattoota TVO keessaa ari’aman hunda ofitti fuudhanii miindaa TVO kanaan dura kaffaluuf harka lamaan guddisuu dhaan qacaranii hojjachiisaa turaniiru.amma immoo bara haaraa kanatti Waan ajaayibaa tokko dalagaa jiru.
Projektii Soodaree Entertaiment jedhamu kana gara Saatalaayitiitti ol guddisanii Karaa Televiziyoonaan uummata Oromoo addunyaa irra jiru hundaaf Qophii bashannansiisaa barsiisan Gaazexeessitoota TVO irraa diktaatarootaan dhiibaman waliin qabatee nu biraan ga’uuf qophii Yaalii irratti argama!! miidiyaan kun Aadaa,Seenaa fi Afaan Oromoo guddisuu dhaaf kan xiyyeeffate dha!! namoonni tokko,tokko “Miidiyaan kun Miidiyaa Keenya OMN kuffisuu dhaaf kan dhufe dha.” jechuu dhaan holola gurra namaaf hin tolle yoo odeessitan mul’ata.OMN jechuun Miidiyaa salphaamatti wanta salphaa dhaan jigu miti.Miidiyaa Gootota Oromootiin Hundeen isaa sirriitti Jabaatee dhaabbate dha. nuti sabni Oromoo miidiyaa kanneen akka OMN hedduu barbaanna.
OMN’n qofaa ishee fedhii uummata Oromoo hunda guutuu hin dandeessu.garuu Miidiyaa si’a Jalqabaaf uummata Oromoo hundaaf Odeeffannoo dhiyeessuuf si’a jalqabaaf Saatalaayitii gubbaa baate ta’uun ishee Miidiyaa Seena Qabeettii ishee taasisa.Miidiyaan Haaraan Abbaa Qabeenyaa kan Ta’an obbo Dinquu Dayyaasaatiin dhaabbate “Oromia Broadcastin Service(OBS) fi OMN’aan keenya wal tumsuu dhaan Odeeffannoo uummanni Oromoo Jaarraa hedduuf dheebote dheebuu baasuuf ni carraaqu jedhamee eegama.OMN’aan biyya alaa irraa OBS ammoo biyya keessaa…Ajab Yaa Oromoo fuuldurri kee waan gaariin kan uwwifame dha!! kana booda yoo feetan OMN yoo feetan OBS wal jijijjiiruu dhaan dhimma uummata Oromoo irratti odeeffannoo argachuu ni dandeessu!!! si’a takka,takka TVO daawwachuunis gaarii dha .
waan hundaafuu obbo Dinquu Dayyaasaatiin baasiin baaftan dachaa ta’ee haa deebi’u,hawwiin keessan galma haa ga’u jenna!!! Cheers!!
Miidiyaa Oromia Broadcasting Service(OBS) argachuuf “ArabSat” irratti:-
Frequency- 11664
Symbol Rate-27500
Poloraization-Vertical
FEC-3/4,irratti Auto Search yoo gootan argachuu dandeessu!! Horaa bulaa!!
Mekfira Hussein told Sahan Journal in early 2022 that her experience with hunger as a…
Baruumsi bu'ura jireenya ilma namaati. Barnoonni bu'ura waa hundaati. Manni barnootaa naannoo kee jiraachuu jechuun…
The Conflict Testing Ethiopia’s Nobel-Winning Leader
For several months, Ethiopia has witnessed an escalation of threats on various fronts, both internal…
In a sign of growing concern in Washington about the Civil War in Ethiopia, the…
NAIROBI, Kenya — Once home to one of Africa's fastest-growing economies, Ethiopia is struggling as…


text:
Dhaabbati to’annoo fi ittisa dhukkuboota Yunaayitid Isteetis yeroo itti namni COVID-19n qabame qofaatti of baasu gad xiqqeessuuf itti yaadaa jira.
Qajeelfamni yeroo ammaa jiru namni vaayiresii kanaaf saaxilame guyyoota 14 qofaatti kan of baasu yoo ta’u angawaan dhaabbatichaa kaleessa akka jedhanitti yoo namni vaayiresii kanaaf saaxilame qoratamee vaayiresichi keessatti hin argamin yeroo inni qofaa turu akka gabaabbatu garuu hammamiif akka ta’e hin ibsine.
Mootummaan Yunaayitid Isteetis talaallii vaayiresii koronaa marsaa duraa hatattamaan raabsuuf irratti hojjetaa kan jiru yoo ta’u qajeelfama talaallichi itti raggaasisamu eegaa jira. Hoogganaan hojii dhimmi talaallii an mootummaa jeneraal Gustaave Pernaa tuuta oduuf kaleessa ibsa kennaniin talaalliin doosiin miliyoonni 40 kan kampanilee dawaa lamaan oomishaman hanga xumura baatii Muddeetti ni qophaa’u jedhan.
Ameerikaan addunyaa irraa baatii darbe eessa namoonni hedduun vaayiresii kanaan qabaman keessa jiran isee duraa taatee jirti. Guyyaa guyyaatti namoonni 170,000 haaraa vaayiresii kanaan qabauu torban darbe yoo gabaafamu guyyaatti namoota 1,500 ta’antu du’an. Hedduun immoo dhukkubsatanii wal’aansa argataa jrian.
Angawoonni CDC angawoonni kutaalee hedduu, sababaa soda vaayiresiin kun tamsa’a jedhuun uummanni guyyaa ayyaana galataa kabajuuf imaltuu akka hin deemne ykn maatii waliin heddumminaan akka walitti hin tuuchaane waamicha dhabarsaniiru.
Biyyoonni Awrooppaa hangi tokko utuu ayyaanni dhaloota Gooftaa Yesuus hin ga’in dura namoonni manaa akka hin bane uggura kaa’an laaffisuuf karoorsanii jiru. . Prezidaantiin Ferensaay Emmanu’el Makroon kaleessa akka beeksisanitti dilbata dhuftuu qabee suuqileen hangi tokko qofti akka banaman akkasumas weerara vaayiresii kana aka biroo ittisuuf namoonni manaa akka hin bane kan ittisan Muddee 15 qabee kan kaasan ta’uu beeksisan.


text:
Qorattootii yuniversitii MN nama 3000 ganna 25 qoratanii gabaasa kana baasan.Akka qorannoo tanaatti namii yoo fiigu nafii isaa qilleensa Oksijiinii jedhan haga guddaan fudahchuu barata.
Oksijiiniin oksijiinii baata,hiddii dhiigaa qilleensa sun argannaan akka dansaa direeree dhiigaa karaa banee onnellee fayyaaletti uuma.
Onneen fayyaalettin ammoo herrega mataatti namaa dabalaa jedha gabaasi kun.Tanaaf sipoortii fayyaa namaatii faaydaa qabdi jedha.
Gama kubbaa miilaatti yoo deebinuma ammoo dorgommii waancaa kubbaa miilaa addunyaa jalqabuuf guyyaa 59 hafe.
Biyyaa 32 malaa fi maltee,jabeennaa fi qarooma kubbaa miilaa bara hedduu walti qopheeffachaa bahan Biraazil irratti wal agarsiifatan.Kana keessaa shan ta biyya Afirkaati; Aljeeriyaa, Naayjeeriyaa,Gaanaa,AyvooriiKosti fi Kaameruun.
Akka maanajerii kilabii Chelsii ka durii,Avram Grant jedhutti biyyootii Afrikaa shana tun moohamanii galuu dhiisii isumaa moohacha dhufanii gara biyyoota walti hafanitti oli bahuu dandahaniiyyuu jedha.
Keessumattuu akka manaajera kanaatti Ayvoorii Kosti,Gaanaa fi Naayjeriyaan yoo qalbiilleen jabaatan warra oli bahee moohannaaf walti hafuu keessaayyuu tokko tahuu dandahan. Milkaahaa jenneen!


text:
Mobaayiloonni ammayyaa attamiin yaada qunnamtii saalaa dargaggoota Indiyaa faalaa jiru?
Viidiyoowwan dirqiin gudeeduufi fiilmiin qunnamtii saalaa ykn 'pornography' akka salphaatti moobaayiloota ammayyaan qoodaman barnooti waa'ee qunnamtii saalaa dhabamuutti dabalamee Hindiyaa keessatti rakkoo jabduu uumaa jira.
Gochi kun jeequmsi qunnamtii saalaan wal-qabatu biyyattii keessatti akka babal'atu taasisaa jira.
Jalqaba bara kanaa viidiyoon wayita dargaggooni saafelli gareen ta'anii shamarree tokko gudeeduuf yaalan mul'isu akka malee gama Whatsapp qoodamaa ture.
Viidiyoon kun wayita shamarreen kun gocha isaanii akka dhaaban dargaggoota kana "bhaiyya" (Afaan Hindiin Obboleessa) jette kadhattu, isaan ammoo kolfaa, itti qoosan mul'isa.
Viidiyoon sun akkuma nama hedduu bira gaheen, poolisiin wantichi kan raawwate ganda Kaaba kutaa biyyaa Bihaar keessatti ta'uu bira gahee dargaggoota sanas to'annaa jala oolche.
To'annaa jala ooluun dargaggoota kanaa gandaa magaalaa guddoo kutaa biyyaa Bihaar kan taate Paatnaa irraa fageenya imala konkolaataa sa'aatii afurii irra jirtu kana keessatti nama hedduu oriisise.
Manguddooti ganda kanaa dargaggoota gocha kana raawwatan osoo hin taane mobaayilii wanti sun ittiin qodame komatani.
Indiyaa keessatti viidiyoowwan qunnamtii saalaa hojjechuunis ta'ee namaaf qooduun yakka ta'ee tumameera.
Ta'uus garuu ijoollee xixiqqoo dabalatee namuu akka salphaatti viidiyoowwan qunnamtii saalaa argachuuf hiree qaba.
Mucaan dhiiraa ganna 16 ganda kanaa tokko viidiyoo yeroo dubartiin gudeedamtu mul'isu 25 ol arguu isaa BBC'tti himeera.
Hiriyoonni isaa moobaayilii isaaniin waliif qoodaa akka turanis ni dubbata.
"Ijoolleen dhiirotaa hedduun daree koo baratan viidiyoowwan kana waliin ilaalu, gaaf gaaf ammoo qofaas," jedha. "Namuu waan ilaaluuf homaa nutti hin fakkaatu."
Indiyaa keessatti dhiironni hedduu waa'ee qunnamtii saalaa akka kanaan baru jedhu ogeeyyiin.
"Barnoota waa'ee qunnamtii saalaa barachaa hin guddanne, waa'ee kana waliinis hin haasofnu" jetti ogeettiin fiilmii fi barreessituu Paaromitaa Voohraa.
Marsariitii ishee irratti namoonni waa'ee kanaa ifatti akka haasa'an jajjabeessaa jirti.
"Namoonni viidiyowwan qunnamtii saalaa dirqiin raawwatamu yoo argan, akki itti qunnamtiin saalaa raawwatamu sana qofa itti fakkaata, hayyamni dubartii gaafatamuu akka qabus hin yaadan" jetti.
Indiyaan namoota mobaayiloota ammayyaa fayyadaman miliyoona 400 ta'an qabdi. San keessaa walakkaan viidiyowwan kunneen kan irratti qoodamu Whatsapp fayyadamu.
Kaampaniin Whatsapp BBC'f yaada kenneen viidiyowwan dirqiin gudeeduu fi qunnamtii saalaa ijoollee hirmaachise Whatsap irratti akka waliif qoodamu hin hayyamnu jedha.
Eeruun yoo nuuf kenname nama sana ugguruu dabalatee tarkanfii saffisaa fudhanna jedhu. Qorannoo yakkaaf akka gargaaru bifa seera qabeessaan yoo gaafatamnes deebii ni kennina jedhan.
Mootummaan Indiyaa marsariitiiwwan fiilmii qunnamtii saalaa dirqii agarsiisan 800 ol ugguree jira. Seeraanis dhorkaadha.
Kuni garuu qofaa isaa furmaata hin ta'u jedhu hayyoonni.
Qunnamtiin saalaa fedha dhiiraafi dubartiin waan raawwatamu ta'uufi akkamiin raawwatamuu akka qabu lammileen biyyattii heduun barnoota hin qabanis jedhu.
Kana furuuf mootummaan bara 2009 sagantaa barnoota ga'eessotaa bocee waa'ee qunnamtii saalaa, koornayaa, dhukkuboota qunnamtii saalaan daddarbanii fi qoricha sammuu namaa hadoochuu barsiisuu eegalee ture.
Garuu guutummaatti hojiirra hin oolle. Manneen barnoota waan kana quba hin qabnellee jiru.


text:
“Waldhabdee babal’isuun aadaa Oromoo miti.”-Ibsa Koree Waaqeffanna Oromoo Addunyaa
(Waaqeffanna Oromoo Addunyaa, 9 Waxabajjii 2017) Koreen Waaqeffanna Oromoo Addunyaa dhimma lallaba Prophet Suraphel Demissie kan Waaqeffannaa fi Irreechaa xiqqeessu sirreessisuuf tattaaffii godhamaa jiru keessatti kanneen deeggarsa godhan dursee galateeffachuu barbaada. Aadaa, amantii fi eenyummaan Oromoo akka kabajaa argatuuf dirmannaa gootan haalaan dinqisiifanna.
Dhimma lallaba Prophet Suraphel Demissie kan Waaqeffannaa fi Irreechaa xiqqeessuufi salphisu sirreessuuf yaaliin gama keenyaanis ta’ee, gama qaamota deeggartoota keenyaan godhamaa jiru amma illee itti fufee jira.
Akkuma yaadatamu, dubbiin kun akka furmaata nagaa argatuuf gama keenyaan, gaaffiilee ifaa ta’e dhiheessine. Gaaffiilee dhiheessine keessaa hamma ammaatti deebii kan argate, Vidiyoo arrabsoo san marsaa isaanirraa haquu qofaa dha. Kun gaarii ta’us, gaaffiin keenya ijoo immoo, namichi lallaba isaa keessatti Waaqeffannaa fi Irreechaa xiqqeesse ummata Oromoo akk dhiifama gaafatu gaaffiin dhiheessine hin deebne; haga ammaattis dhiifamni kun hin gaafatamne.
Gama keenyaan, dhimmi kun kan ummata Oromoo waan ta’eef akka Waajjira Abbootii Gadaatti dhiyaatee murtii argatu gochaa jirra. Gadaa keessatti dhimma akkanaa kana ilaalan Abbaa Seeraafi Abbaa Alangaa dha. Dhimma kanas karaa Seeraatiin ykn murtii biraatiin akka itti fufnu kan murteessan warra Abbootii Gadaa ti. Kanaaf, dhimmi kun Waajjira Abbooti Gadaatiin xiinxalee hamma murtiin kennamutti eegaa jirra.
Haata’utii, sababa dhimma kanaatiin marsaalee addaddaa irratti walirratti duuluun itti fufee jira. Nuti, akka amanutti, dhimmi kamuu akka aadaa Oromootti karaan nagaan akka hiikamu barbaadna. Sababa kanaan waldhabdeen hawaasa gidduutti babal’achuu hin qabu. Hamma Waajjirri Abbootii Gadaa murtii tokkorra gahanii nu beeksisanitti, obsaan eeguun barbachisaa dha. Kanaaf, haga dhimma kana irratti ibsa biraa baafnutti namoonni dhuunfaadhaanis ta’ee gareedhaan walitti daddabruu irraa akka of qusatan jabeessinee dhaammanna;waldhabdee babal’isuun aadaa Oromoo miti.
Akkuma jalqaba irratti ibsine, dhimma kana laalchisee haga ammaatti deeggarsa saba keenyarraa arganneef hedduu galateeffanna.
Marabbaan kan Waaq!!
Koree Waaqeffanna Oromoo Addunyaa.


text:
Keyboard irratti qophinaan barreessuu barachuuf Marsaariitii filatamoo 2
Guyyaa jalqaba Kompiitara/Laptop faayyadamnu qubeelee Gabatee cuqoo (keyboard) irra jiran bakka isaan jiran dafnee baruuf rakkanna. Qubee, lakkoofsa fi symbol adda addaa bakka isaan jiran yoo barre dafnee qophinaan barreessuu barbaanna. Kanaas yoo dandeenye osoo Gabatee cuqoo (keyboard) hin ilaalin barreessuu hawwina. Kuni haaluma ilma namaati sadarkaa barbaadu irra yoo dhaqqabe sadarkaa itti aanu hawwa.
Yeroo amma Namni ogeessa kompiitaraa ta’e hojii qacaramuuf dandeeettiin barreessuu isaa akkam akka tahe ni gaafatama. ‘mee barreessi’ jedhamuunis Daqiiqaa 1 keessatti jechoota (word) meeqa akka barreessu ni qoratama. Atiis ogeessa kompiiataraa ta’uu karoora yoo qabaatte guyyaa hojii eegaluuf jettu, keessaafuu; online irratti qacarameen hojjadha jechuu hawwii yoo qabaatte qormaatni kun si fuul-dura jiraachuu yaadadhu.
Dhaabbileen tokko tokko dandeettii Ati barreessuu irratti qabdu osoo si madaalin kallattiin gara hojiitti si galchuu danda’u. Garuu adeemsa keessa Haalli Ati ittiin barreessitu qophina kan hin qabneefi baay’ee harkifataa yoo tahe osoo hin turin hojii kee irraa si gaggeessuu danda’u. Kanaafuu; maloota asii gadii faayyadamuun dandeettii qophinaan barreessuu kee akka gabbifattu si gorsina.
Marsaariitin 10fastfingers jedhamu Dafnee barreessuu barachuuf hedduu nu gargaara. Gara marsaaritichaa yoo galtan Daqiiqa 1 irraa gadi lakkaayun jechoota barreessuu qabdu siif baasee akka barreessitu si gaafata.
Gocha kana irra deddeebin raawwachun dandeettii daftee barreessuu kee gabbifachuu ni dandeessa. Yoo barbaadde maqaa keetin accountii uummachuun dorgomuullee ni dandeessa. Daqiiqa tokko keessatti Jechoota baay’ee barreessuu yoo dandeesse ‘TOP 50‘ jechuun Galmee keessa si galchu. Hanga Namni biroo dhufee si caalaa barreessu Ati galmee irraa hin buutu. Fkn suuraa asii gadiitin.
Namni lakkoofsa tokko irra jiru ‘APack‘ jedhama. Daqiiqaa tokko keessatti (WPM – Words per minute) Jechoota 230 barreessuu danda’ee jira. Ajaa’iba! kuni baay’ee guddaadha. Ati Jechoota Afaan Oromoo 230 daqiiqaa tokko keessatti barreessitee ni xumurtaa?! Seera Qubee Afaan Oromoo keessatti Jechootni baay’een lama lama (Double) ta’anii waan dhufaniif Jechoota Afaan English’n dorgomuun nurra hin jiraatu. Warra Engiliffa barreessun Nutiis Engiliffa barreessun dorgomuu qabna.
Marsaariitin lammaffaa Keybr kan jedhamuudha. kuniis akkuma isa jaqlabaa dandeettii Daftee barreessuu kee ni gabbisa. wanti adda isa godhu, Fkn yogguu gara Keybr seente Harka (Quboota) kee eessarra gochuu akka qabdu dursee si agarsiisa. itti aansun ‘Click to activate’ kan jedhu yoo tuqxe Jechoota Keyboard olirra tarreeffaman sana akka barreessitu si ajaja.
Marsaariitii Keybr irratti ofii keetif daftee barreessuu yaalii goota. inni daqiiqaa hanganatti xumuruu qabda siin hin jedhu. Daftee yemmuu barreessitu dogoggora yoo raawwatte Qubee dogoggorte sana Halluu diimaan barreessee si akeekachiisa. Bifa suuraa asii gadiitin.
Keybr irratti akkuma isa jalqabaa accountii kee uummachuun barreessitoota biroo waliin wal dorgomuu ni dandeessa.


text:
Qalbiin akka Tasgabbooftuuf Zikrii heddumeeysaa!
Amantiiwwan fuula dachee kanarra jiran keessaa, amantiin ajajoota Rabbii hojirra oolchuudhaan gammachuu addunyaatii fi Aakhiraa nama gonfachiisu Islaamummaa qofa.
Islaamummaan dawaa keessooti. Tasgabbii qalbiiti.
(ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ وَتَطْمَئِنُّ قُلُوبُهُم بِذِكْرِ ٱللَّهِ ۗ أَلَا بِذِكْرِ ٱللَّهِ تَطْمَئِنُّ ٱلْقُلُوبُ)
“Warroota Rabbitti amanan, qalbiin isaanii zikrii (faaruu) isaatiin tasgabboofti. Hubadhaa! yaadannoo Rabbiitiin qalbiin tasgabbii argatti.” Suuraa Arra’ad Aayata:28
Faallaa kanaa immoo’ addunyaa kana keessa ummata tasgabbii dhabuun dhukkuba dhiphachuutiin miidhamantu jiru. Rabbiin sababa dhiphachuu akkanatti ibsa
(وَمَنْ أَعْرَضَ عَن ذِكْرِى فَإِنَّ لَهُۥ مَعِيشَةًۭ ضَنكًۭا وَنَحْشُرُهُۥ يَوْمَ ٱلْقِيَٰمَةِ أَعْمَىٰ)
“Namni gorsa kiyya (fudhachuu didee) irraa garagale (addunyaa fi qabrii keessattis) jiruu dhiphootu isaaf jira. Guyyaa qiyaamaas nama ija hin qabne isa goonee (dirree walgeettitti) isa oofna.” Suuraa Xaahaa Aayata :12
Zikriiwwan Rabbiin ittiin yaadannu keessaa Zikriin halkan/galgala jedhamu isa armaan gadiiti!
أَمْسَيْنا وَأَمْسَى الْمُلْكُ للهِ رَبِّ الْعَالَمَيْنِ، اللَّهُمَّ إِنَّي أسْأَلُكَ خَيْرَ هَذَه اللَّيْلَةِ فَتْحَهَا ونَصْرَهَا، ونُوْرَهَا وبَرَكَتهَا، وَهُدَاهَا،
وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ شَرِّ مَا فيهِا وَشَرَّ مَا بَعْدَهَا
“Nuti galgaleessifanne. Mootummaanis kan Rabbii ta’ee galgalaaye. Rabbii Aalamaa kan tahe, Yaa Rabbi An si kadha. toltuu halkan kana keessa jiruu, Banaa isiidha, Tumsa isiidha, ifaa isiidhaa, Barakaa isiidhaa, Qajeelluma isiidhaa si kadha. Sittiin maganfadha hamtuu halkan tana keessa jiruufi hamtuu isii booda jiru irraa.”


text:
Jaarmayaan dhimma baqattootaa, ka Tokkummaa Mootummootaa Kaleessa ganama, magaalaa Tiriippoolii irraa gama Bahaatti, Kiiloo meetira dhiba tokko kan fagaattu – ulaa galaanaa, ka handaara magaalaa Al Khoms tti doonii godaantota fe’atee dhidhimeen, namoonni gara afutamaa tahan nyaatamuu beeksisee jira.
Namoonni 60 ta’an waardiyyoota andaara galaana Liibiyaa fi namoota qurxummii qabaniin baraaramuu jarmyaan baqattootaa kan tokkummaa mootummootaa beeksiseera.
Dubbi himaan jarmayaa baqattoota kan tokummaa mootummootaa Charlii Yaakslee VOAf akka ibsanitti UNHCR fi jaarmoliin ka biroon gargaarsa namoomaa fi gorsa yaada sammuu fi hawaasummaa kanneen miidhaan irra ga’ee baraaramaniif kennaa jiran.


text:
Akka pirezidaanti Tiraampi jedhetti Amerikaan lola Iraan kana durattu waan quba qabduuf bobmii Iraan tanaan nama Iraaqiitii fi waraanii Amerikaa tokkolleen womaa hin taane.
Iraan ijjeechaa jeneraala waraana isii Amerikaan Iraaqitti ijjeefteef haaloo bahuuf tana tolchite.
Ballsitic Misaayiliin isiin loluuniitit jirtu tun tun rokkeetti bombii mataa hedduu baattee km kuma hedduu irraa namaan lolan.
“Iraan Amerikaa dhabanasaa itti cuqqaalte” jedhe itti gaafatamaan amantii Iraan, Ayatollah Ali Khamenei.
Olaantummaan Amerikaan naannoo tanaa qabdu dhaabachuu malte jedhee dabaleef.
Akka pirezidaantiin Iraan,Hassan Rouhani jedhetti garaan biyya isaa yoo biyyiti isaa waraana Amerikaa cufaa jidduu gala bahaatii baafate.
Hajajaan waraana Iraan Amerikaan Iraaqi keessatti miila isaa waliin bombiin ijjeefte, Qassem Soleimani.
Bombiin Iraan teessoo waraana Amerikaa Iraaqi jiruun aateen namii womaa hin taane jedhe pirezidaantiin Amerikaa.Pirezidaanti Tiraampi Iraan amala isii tanaa ammallee hin adabnaa jedhe.
“Bulchoota Iraan fi ummatii isii jireenna egree dansaa qabaattan feena.Biyya dhibiillee waliin akka nagaan jiraattan gammachuun jiraattan feena.US warra nagaa fedhu cufaa waliin hojjachuu feeti,”jedhe Tiraampi.
Hajajaan waraanaa Iraan Amreikaan torbaan dabre ijjeefte kun akka pirezidaanti Tiraampoi jedhetti bara 2003 jalqabee Iraaqitti waraana Amerikaa hedduu fixuun beekan.


text:
Kibxata torban dabee irraa jalqabee kan walga’ii isaa geggeessaa ture – manni-maree ADWUI Dr. Abiyyi Ahimed dura-ta’aa paartichaa akka tahan murteessuu isaa akkuma kaleessa dhageessan beeksisee jira.
Muummichi-ministaraa Itiyoophiyaa duraanii , Hayile-maariyaam Dessaalenyi taayitaa isaanii gad-lakkisuuf iyyata dhiheenya galfatan eega raggaasisee booda, Dr. Abiyyiin dura-teessummaatti filate – manni-maree ADWUI. Dhaabonni mormitootaa fi xinxaltoonni hoo waa’ee filatamuu Dr. Abiyyi maal jedhu? Guutummaa qophii keenyaa dhaggeeffadhaa.


text:
OMN: Areerotti Oromoonni 13 wareegama
(Areeroo Oromiyaa, Sad 24,2017) Godina Booranaa aanaa Areerotti lola geggeeffamaa jiruun ilmaan Oromoo kudha sadii wareegamanii jiru. Namoonni 23 ol madaayuu jiraattonni dubbatan.
Sadaasa 24 bara 2017tti Gootonni Oromoo daangaa biyya abbaa isaanii kabachiisaa osoo jiranii namoonni kudha sadii wareegamaniiru. Namoonni 23 ol ammoo madaayuun himame.
Kun kan ta’e lola qindaayaa Loltoonni Wayyaanee fi poolisoonni Abdii Illee godina Booranaa aanaa Areeroo irratti geggeessaniin.
Akka jiraattonni jedhanitti haala ammaa kanaan waraanni kana fakkaatu kana dura nu muudatee hin beeku. Kan guyyaa hardhaa adduma jedhan.
Humni addaa poolisii naannoo Somaalee meeshaa waraanaa hamayyaawaa hidhachuun kan duula nurratti jalqaban.
Aanaa Areerotti kallattiiwwan sadiin kan humni kun nu weerare. Biramannaa ummatichaatiin humna hidhate kana dura dhaabbachutti seenan.
Battalumatti namoota sadii nurraa ajjeessan. Nutis fala biraa waan hin qabneef mirgi ufirraa ittisuu dirqama nutti ta’eera.
Haaluma kanaan weerartoota kudha saddeet ajjeefnee jirra jedhan.Erga kisaaraan jabaan isaan muudatee booda raayyaa ittisa biyyaa wayyaaneen ajajamutti iyyatan. Isaanis birmataaniifii jiru.
Nyaaphni kun lamaan waliin ta’uudhaan lola nurratti eegalan. Haga gabaasa kana qindeessinetti battaluma lolli itti geggeeffametti namoonni kudhan loltoota Wayyaneetiin ajjeefamanii jiru. Humna addaa poolisii naannoo Somaaleetiin ammoo kan ajjeefaman namoota sadii jedhan.
Walii galatti aanaan Areeroo goota kudha sadii dhabdee jirti. Gootonni biyya abbaa isaaniirratti aarsaa kafalan yoomiyyuu hin dagataman.
Namoonni 23 ol yoo madaayan manniin yaalatti waldhaanamaa akka jiranillee namni qaamaan lolarratti hirmaatan ni dubbatu.
Hawaasni Booranaa irr-caalaan isaanii horsiisee bultoota. Hawaasa nagayaa loon isaa tikfatu itti duulanii haala gaddisiisaa ta’een ajjeesaniiru.
Aanaan Areeroo wayta ammaa dirree waraanaa fakkaatti kan jedhan namni nuti dubbifne qaamni isaaniif birmatuu fi isaaniif dubbatu dhabamuun gadda ol’aanaadha.
Lolli guyyaa hardhaa aanaa Areeroo irratti geggeeffame kun kallattii sadiin jedhan.
Bakki kunniin Kubii Dhuuntii, Bonqooraa fi Dirree Diimaa ta’uun beekkameera.
Humni addaa kallattiiwwan kana maraan duula yoo nurratti eegalan nutis ufirraa ittisuun weerartoota kudha saddeet ajjeesuu namni kun dubbatan.
Hawaasa jireenya isaatiin wal dhaansoo bahaa jiraatu bifa kanaan itti duualanii laffarraa hobbaasuun baaayyee nu mufachiiseeraa, nu gaddisiiseeras jedhan.
Mootummaan Wayyaanee ummata Oromoo lafarraa fixuuf karoora bara dheeraa akka qabus namni kun dubbatanii jiru.
Erga ajjeechaan gara jabeennaa hawaasa keenya muudateen booda poolisiin Oromiyaa dhufaniiru kan jedhan namni kun ta’us humna gahaa hin qaban. Kan isaan ajaju qaama nu hobbaasaa jiru waan ta’eef jedhan.
Haala gaddisiisaa ta’een hawaasa aanaa Areeroo irratti duula qindaayaa geggeeffamaa jiru ilaalchisuun qondaalonni aanichaatis mufii isaanii dhageesisaa akka jiran namni kun nutti himaniiru.
Akka jecha nama kanaatti humni addaa poolisii naannoo Somaalee guyyaa kaleessatis aanaa Liiban weeraruun daa’ima loon tiksu ajjeesuun loonis saamuu dubbataniiru.
Kan kana mi’eeffatantu guyyaa hardhaa aanaa keennatti duula kana Wayyaanee waliin nurratti geggeessan.
Karoorri weerartootaa kun aanaalee godinoota Booranaa fi Gujii weeraruu qofa osoo hin taane haga walakkeessa daangaa Oromiyaatiif amoommataa jiran.
Dhumarratti akka namni kun jedhanitti bulchiinsi Oromiyaa wayta ammaa afaan mi’eeffachuun haasayuu malee ummata Oromoo daangaarratti dhumaa jiruuf birmannaan taasisan hin jiru.
Osoo isaan Finfinnee taa’anii haasayanii ummanni keenya ajjeefamuu, qabeenyi jalaa saamamuu fi daangaan abbaa keenyaa guyyaa adiidhaan weeraramaa jira.
Kanaaf dhuguma ummataaf dhaabbatan taanaan hawaasa keenya dhumaa jiru bira dhaabbachuun isaanirraa eeggama jedhan.
Godinoota Booranaa fi Gujitti aanaaleen hedduun xiyyeeffannaa humna addaa poolisii naannoo Somaalee jala galaniiru.
Areeroo haga Liibanitti, Dugda Daawaa haga Sabbaa Boorutti, Adoolaa haga Shaakkisotti, Mooyyalee haga Caalmuqitti duulatu nurratti labsame.
Ajjeeachatu nutti hammaate. Namoota keenyatu haala gaddisiisaa ta’een qe’ee fi qabeenya isaarratti hobbayaa jira.
Rakkooleen kibba Oromiyatti geggeeffamaa jiru iyya reebuu dhabde taatee jirti.
Kanaaf ummanni Oromoo godinaalee biroo keessa jiraatu akka isaaniif birmatu gaafataa jiran.
(Usmaan Ukkumee)


text:
Maqaalee Rabbii (Subhaanahu)-Kutaa 7.5
D. Aasaara (Bu’aa) Maqaalee Rabbii “Mootii (Al-Malik)” fi “Qabaataa (Al-Maalik)” itti amanuun argamuu
Kutaa darbe keessatti hiikni maqaalee Al-Malik fi Al-Maalik maal akka ta’an ilaalle jirra. Al-Malik Mootii yommuu ta’u, Al-Maalik immoo Qabaataa ykn dhuunfataadha. Namni dhugaadhaan hiika Mootii fi Qabaataa yoo hubate, dukkanni baay’een isarraa saaqama. Mootii fi Qabaataan haqaa eenyu akka ta’e yoo beeke, eessarraa akka dhufe, maaliif akka jiraatu, akkamitti akka jiraatu fi gahuumsi isaa eessa akka ta’e beeka. Sababni isaas, Mootiin Haqaa kan isa argamsiisedha, namni maaliif akka jiraatu fi akkamitti akka jiraatu ibsuuf ergamtoota Kan ergee fi Kitaabban buusedha. Ammas, gahuumsi nama hundaa eesse akka ta’e ni beeksise. Namni kana hunda kan hubatu Mootiin maal akka ta’e yoo beekedha. Mee amma bu’aalee maqaa kana beeku fi itti amanuu irraa argamu muraasa isaa haa ilaallu.
1-Ajajamuu, harka kennuu fi Isaaf of gadi qabuu– Akkuma kutaa darbe keessatti jenne Mootii jechuun kan ajajuu fi dhoowwu, mindaa kennuu fi adabuu, wanta fedhe kennuu fi dhoowwatuudha. Ammas, Mootiin aangoo ol’aanaa kan qabuudha. Maalik jechuun immoo qabaataa ykn wanta tokko kan qabuudha. Rabbiin subhaanahu wa ta’aala Qabaataa (Maalik) fi Mootiidha. Akkuma beekkamu mootiin wanta tokko yoo qabaate fi too’ate aangoo ajajuu fi dhoowwu, mindaa kennuu fi adabuu, wanta fedhe kennuu fi dhoowwachuu horata. Akkasi miti ree? Mee amma haa xinxallinu, Mootiin wanta tokko yoo ofii hojjate fi argamsiise, wanti suni kan isaa ta’aa miti ree? Wanta hojjate fi argamsiise kana irratti aangoo qabaa miti ree? Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa samiiwwan torban, dachii fi wantoota isaan keessa jiran hunda Kan argamsiisee fi uumedha. Wantoonni Inni argamsiise fi uume kunniin hundi kan Isaa ta’u. Kanaafu, Aangoo isaan ajaju fi dhoowwu, mindaa kennuu fi adabuu, wanta fedhe kennuu fi dhoowwachuu qaba. Wanta fedhe mootumma Isaa keessatti hojjachuu danda’a. Amaloota kanniin kan qabu Mootii jennaan.
Namoota Kan uumee Rabbii Tokkicha. Namoota kan uume Isa erga ta’ee Mootiin Haqaa isaanii Rabbiidha jechuudha. Qur’aana keessatti:
Jedhi, “Gooftaa namootaattin maganfadha. Mootii namootaa [kan ta’e], Gabbaramaa namootaa [kan ta’e],” Suuratu An-Naas 114:1-3
Namni tokko, Mootiin Haqaa namoota hundaa Rabbiin ta’uu yoo beeke fi amane, haqa Mootiin isarraa qabu beekun galmaan gahuuf carraaqa. Akkuma duratti jenne Mootiin namoota ni ajaja, ni dhoowwa. Kanaafu, dirqamni lammilee irra jiru Mootiif ajajamuudha. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa samii, dachii, namoota fi wantoota biroo Kan uume Isa waan ta’eef, kan Isaan dhuunfatee fi Mootii isaaniiti.
Wantoota armaan olii gaafi fi deebii A fi B jidduutti adeemsifameen ifa gochuu dandeenya:
A: Maaliif Rabbiif ajajamtaa?
B: Rabbiin Mootii kiyya waan ta’eefi. Mootiin kan ajajuu fi dhoowwu waan ta’eef dirqamni nama irra jiru Mootiif ajajamuudha. Dabalataan, namni Mootiif ajajamee fi wanta Isa gammachiisu hojjate, Mootiin mindaa guddaa isaaf kenna.
A: Maaliif wanta Inni dhoowwe dhiistaa ykn irraa fagaattaa?
B: Rabbiin Mootii samii, dachii fi wantoota isaan keessa jiran hundaa waan ta’eef, nama mootummaa Isaa keessatti waan badaa hojjatee fi Isa faallesse adabbii cimaa adaba. Kanaafu, namni qaruuteen adabbii Mootii jalaa bahuuf wanta Mootiin haqaa dhoowwe irraa ni fagaata, wanta Inni itti ajaje ni hojjata.
A: Rakkooleen yommuu sitti bu’an maaliif harka kennitaa?
B: Mootiin mootummaa Isaa keessatti wanta fedhe kan hojjatuudha. Rakkoo yoo natti buuse takkaa badii ani hojjadheefi, takkaa immoo ana qulqulleessu fi fooyyessuufi, takkaa immoo ana qoruufi. Wanta hundaa ogummaa fi beekumsaan waan hojjatuuf, Mootiin haqaa wanta hojjatuuf hin gaafatamu. Dubbiin erga akkana ta’e, murtii Isaatiif harka kennuu fi obsuudha.
A: Ibaadadhaan maaliif Isaaf gadi jettaa?
B: Akkuma beekkamu Mootiin kan gadi jedhaniifi. Namoonni durii mootii namaatiif ni sujuudu, gadi jedhuuf, ni sodaatu. Garuu kuni Islaama keessatti dhoowwadha. Mootiin haqaa Rabbiin waan ta’eef Isa malee eenyufillee gadi of hin qaban, hin sujuudan, garmalee hin sodaatan. Kanaafu, Rabbiin Mootii haqaa waan ta’eef, Kan sujuudaniif, of gadi qabaniif, sodaatan, faarsanii fi kajeelan Isa qofa. Rabbiin subhaanahu wa ta’aala ni jedha:
“Murtiin Rabbi qofaafi. Isa malee homaayyu akka hin gabbarre ajajee jira. Kuni amanti sirriidha. Garuu irra hedduun namootaa hin beekan.” Suuratu Yuusuf 12:40
2- Kitaabban, Ergamtootaa, fi Guyyaa Qiyaamaatti amanuu–Mootiin kan ajajuu fi dhoowwu, mindaa kennuu fi adabu erga ta’ee, karaaleen wantoota kanniin itti raawwatu jiraachu qabu. Akkasi miti ree? Ilmi namaa addunyaa tana keessatti Rabbiin ilaalu waan hin dandeenyeef, karaan hundarra gaariin isaan itti ajajuu fi dhoowwu Ergamtoota erguu fi kitaabban ajajoota Isaa of keessaa qaban buusudha. Qur’aana keessatti akkana jechuun nuuf hima:
“Wahyiin yookiin girdoo duubaan yookiin ergamaa ergee hayyama Isaatiin waan fedhe itti buusun yoo ta’e malee Rabbiin isa dubbisuun namaaf kan ta’uu miti. Dhugumatti, Inni Ol’aanaa Ogeessa.” Suuratu Ash-Shuuraa 42:51
Kana jechuun bifa (karaa) sadiin malee bifa biraatin Rabbiin ilma namaa hin dubbisu. Isaanis:
Karaa 1ffaa: Wahyiin- Rabbiin olta’aan wanta fedhe qalbii Ergamaa irratti darbuun nama filate ykn Ergamaa Isaa dubbisa.
Karaa 2ffaa: Girdoo duuban Ergamaa Isaa dubbisuudha. Fakkeenyaf, Rabbiin Nabii Muusatti dubbatee fi waame jira. Garuu Nabii Muusan Rabbiin arguu hin dandeenye.
Karaa 3ffaa: Rabbiin Ergamaa Isaatti ykn nama filatetti Malaaykaa erguudha. Kana jechuun Malaaykan Rabbiin irraa ergaa fuudhun Ergamaa Rabbiitti geessa. Fakkeenyaf, Malaaykan Jibriil ergaa Rabbiin irraa fuudhun Nabii Muhammad (SAW) itti geessa.
Ergamtoonnis haala kanaan ergaan ykn kitaabni Rabbiin irraa yoo isaanitti bu’e namootatti geessu. Kanaan ala namoonni, “Maaliif nuti Rabbiin hin agarre ykn kallattin maaliif nu hin dubbisne?” jechuun gaafi kaasan, gaafin isaanii gaafi haqa irraa fagaate fi daangaa darbeedha. Mee itti xinxalli, mootiin biyya tokko bulchu nama hundaa tokkoon tokkoon bira deeme wanta ajaju fi dhoowwu itti himu qaba moo ajajoota isaa akka namootatti geessaniif ergamtoota ergaa? Eeti, karaan salphaan ergamtoota erguun ykn xalayaa barreessun ykn beeksisa baasun namootatti ajajoota isaa geessudha.
Rabbiin Guddaan olta’e Mootii haqaa waan ta’eef namoota keessaa ergamtoota filachuun ergaa Isaa namootatti akka geessan taasise. Ergaan kuni ajajoota Isaa, wantoota Inni dhoowwe, seerota, odeefanno gheeybi (ijaan hin mul’anne) fi kan biroo of keessatti qabata. Kanaafu, namoonni ergaa Mootii isaanii irraa dhufe itti buluu qabuu miti ree? Namni kana yoo beeke, Ergamtoota fi Kitaabban Rabbitti akka amanu fi itti bulu isa taasisa.
Ajajuu fi dhoowwu booda wanti sammuu namaa keessatti dafee dhufu qorannoo fi jazaadha. Namni wanta tokkotti erga ajajamee fi wanta tokkorraa erga dhoowwame booda, qoratamee jazaa argachuu qabaa miti ree? Wanta itti ajajamaniif mindaan yoo hin jiraatin, wanta irraa dhoowwamaniif adabbiin yoo hin jiraatin, bu’aan ajajuu fi dhoowwu maali ree? Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa Mootii haqaa waan ta’eef namoota erga ajajee fi dhoowwe booda dhumarratti isaan qorachuun jazaa isaaniif ni kafala. Garuu iddoo fi Guyyaan qorannoo fi jazaan kuni itti adeemsifamu murtaa’a ta’uu qaba. Namni tokko yoo qaxaramee, jiiyni mindaa itti kafalamu osoo hin gahiin mindaan ni kafalamaafi? Yeroo murtaa’e keessatti hojii isaa erga hojjatee booda mindaan ni kafalamaaf.
Rabbiin Mootii Ogeessa waan ta’eef Guyyaa fi iddoon mindaa nama hundaaf itti kafalu dursee murteessee jira. Guyyaa kanaan Guyyaa Qiyaamaa ykn Guyyaa Murtii jennaan. Iddoon immoo dirree wal-qixxaa’a bakka namoonni hundi walitti qabamaniidha. Dhugumatti kuni ogummaa fiixe ol’aanaa irra gaheedha. Namni hundi yeroo isaaf kenname keessatti wanta hojjatu hojjate dhumarratti bakka tokkotti walitti qabee qorachuun jazaa isaaniif kafaluun ogummaa cimaadha. Qur’aana keessatti:
“Lubbuun hundi du’a ni dhandhamti. Mindaawwan keessanis guutumaatti kan argattan Guyyaa Qiyaamati. Namni ibidda irraa fageeffamee Jannata seensifame, dhugumatti milkaa’eera. Jireenyi addunyaas meeshaa gowwoomsaa qofa.” (Suuratu Aali-Imraan 3:185)
Kanaafu, Rabbiin Mootii Haqaa ta’uu namni yoo amane, Guyyaan Qiyaamaa akka jiru ni amana. Sababni isaas, Mootiin haqaa mindaa namoota gaggaarii Isaaf ajajaman hin balleessu, akkasumas, namoota badii fi zulmii raawwatan osoo hin adabin hin dhiisu. Mootiin Haqaa cunqursaa fi cunqurfamaa jidduutti osoo hin murteessin akkanamutti ni dhiisaa? Kanaafi ni jedha:
“Sila Nuti taphumaaf waan isin
uumnee fi gara Keenyatti kan hin deebifamne ta’uu ni yaaddu?
Rabbiin Mootii haqaa ta’e olta’e. Isa malee Kan haqaan gabbaramu hin jiru. Inni Gooftaa Arshii kabajamaati.” Suuratu Al-Mu’minuun 23:115-116
Maqdhaala Guddinna agarsiisu fayyadamuun Rabbiin olta’aan ni jedha: Yaa namoota! Akkanumatti kaayyoo tokko maleef waan isin uumne isinitti fakkaataa? Ni nyaattu ni dhugdu, ni bashannantu ergasii osoo isin hin ajajinii fi hin dhoowwin akkanumatti isin dhiifnaa? Ammas Guyyaa Murtii gara Keenyatti deebifamtanii osoo isin hin mindeessinii fi hin adabin akkanumatti waan isin dhiifnu seetu (yaaddu)? Rabbiin Mootii Haqaa ta’ee yaada akkanaa irraa qulqullaa’e olta’e.
3-Rizqii fi haajaa biroo Isarraa barbaadu–Mootiin waan hunda kan harkaa qabuu fi too’atu, wanta fedhe kan kennuu fi dhoowwatu erga ta’e, namni haajaa barbaadu Mootii Dureessa ta’e kana kajeela. Rakkoo keessaa akka isa baasu, soorata akka isaaf kennu Isatti hajama. Akkasi mitii ree? Akkuma duratti jenne, Maalik jechuun Qabaataadha. Rabbiin Qabaataa fi Mootii waan ta’eef mootummaa Isaa keessatti nama fedheef wanta fedhe kenna, nama fedhe immoo ni dhoowwata. Samiin, dachii fi wantoonni isaan lamaan keessa jiran hundi kan Isaati. Mootii waan ta’eef wantoota kanniin hundarratti aangoo fi too’annaa qaba. Qur’aana keessatti:
“Isaan ‘Hanga addaan bittinaa’anitti namoota Ergamaa Rabbii bira jiran irratti hin baasinaa’ kanneen jedhaniidha. Kuusaawwan samiiwwanii fi dachii kan Rabbiiti. Garuu munaafiqonni hin hubatan.” (Suuratu Al-Munaafiquun 63:7)
Munaafiqoonni yommuu gamtoominnaa fi tokkummaa sahaabota Nabiyyii (SAW) argan, “hanga addaan bittinaa’anitti namoota Ergamaa Rabbii bira jiran irratti qabeenya keessan hin baasinaa” waliin jedhan. Akka yaada munaafiqotatti, osoo qabeenyi isaaniiti fi baasiin isaan irratti baasan jiraachu baate, silaa Muslimoonni Islaama gargaaruuf bakka tokkotti walitti hin qabamanii turan. Kuni yaada dogongoraa munaafiqonni odeessanii fi nama ajaa’ibsiisudha. Isaan namoota amanti balleessuu fi Muslimoota rakkisuuf carraaqan ta’anii osoo jiranu akkamitti yaanni isaanii kuni sirrii ta’aa? Nama dhugaa dhimmootaa hin beekne irraa malee yaanni akkanaa hin bahu. Kanaafi ni jedha: “Kuusaawwan samiiwwanii fi dachii kan Rabbiiti” Nama fedheef rizqii ni kenna, nama fedhe immoo ni dhoowwata. Nama fedheef sababa rizqii itti argatu ni laaffisaaf nama fedhe irratti immoo ni jabeessa. Kuni hundi fedhii fi ogummaa Isaa irratti hundaa’a. “Garuu munaafiqonni hin hubatan.” Kanaafi jecha jedhan san kan jedhan. Akka yaada isaaniitti kuusaan rizqii harka isaaniitii fi fedhii isaanii jala jira. (Kuusaan samii fi dachii harka Rabbii akka jiru hin hubatan.)[1]
Wanti aayah tana ibsa waliin asitti kaafnef dhimmoota lamaafi.
1ffaa-Namoonni qabeenya qaban, kuusaan rizqii harka isaanii osoo hin ta’in harka Rabbii akka jiru beekun of tuulu fi of dhaadachuu irraa akka of qusataniif. Yommuu qabeenya irraa waa namaaf kennaan, kuusaan (kaaznan) kan isaanii akka ta’ee yaadun jecha munaafiqota akka hin jenne. Namoonni gariin yommuu qabeenya namaaf kennaan, “Ebaluun anatu akkana godheefii bakka kana gahe. Qabeenya kiyyaan guddate…” jechuun dhaadatu.
2ffaa-Kaaznan (kuusaan) samii fi dachii harka namaa osoo hin ta’in harka Mootii Haqaa akka jiru beekun, Isa kajeelu. Nama yoo kajeelte fi wanta barbaaddu siif kenne, sirratti of tuule gadi si xiqqeessa. Garuu Mootii Haqaa kuusaan qabeenya hundaa harka Isaa jiru yoo kajeelte fi kadhatte, kabajni sitti dhagahama. Eeti, Yaa Rabbii rizqii naaf hiri jedhanii Isa kadhachuu fi kajeelu waliin hojii hojjachuunis ni barbaachisa. Rizqiin sababaan waan walitti hidhameef. Gabaabumatti, Rabbiin Mootii Haqaa waan hundaa harka qabu fi too’atu ta’uu namni yoo beekee fi amane, waan hundaa Isarraa kajeela, rahmata Isaatirraa abdii hin kutu. Mootiin wantoota baay’ee kan qabuu fi aangoo kennu fi dhoowwachuu waan qabuuf, dhugumatti rizqii Isarraa kajeelun gabrootaaf gabra ta’uu irraa nama bilisoomsa.
[1] Tafsiiru Sa’dii-fuula 1019-1020


text:
Mootummaan Yunaaytid Isteetes hangii tokko eega cufamee kamiisa har’a guyyaa 6 guute yoo ta’u danqaa prezidaant Traamp fi Demokraatoota kongreesa giddutti mudatee furatanii walii galuu inni jedhu amma iyyu waan fakkaatu hin taane.
Traamp Dolaara Biliyoona 5 kan ittiin Amerikaa fi Meeksiskoo giddutti edeeda ittiin ijaaruu naa kennaa jechuun gaafatan. Demokraatonni immoo kana mormuun Doolaara Biliyoona 1.3 nageenya daangaa eegsisuuf siif laanna jedhan.
Traamp dhaamsa Twitarii kamiisa har’a ganama barreessaniin Demokraatonni nageenyii daangaa gama kibbaa barbaachisaa ta’u isaa hubatanii laata jechuun gaafatan.Yeroo waajirri mootummaa cufaa jiru kanatti mindaa kan hin baafamneef jara Demokraatootaa kana jedhan.


text:
Dhukkubi Gifiraa Itiyoophiyaa keessaatti babal’ataa ka jiru ta’uu, Ministirii Eegumasa Fayyaa Federaalaan gabaasamaa jira jechuun jarmayaan gargaarsa dhala nama kan Tokkummaa mootummotaa ykn OCHAn torban darbe gabaase.
Bulchiinsa Naannoo Uummatoota Kibbaa keessatti namoonni 1016, Oromiyaa keessatti namoonni107 dhukkuba kanaan qabamuu kan gabaase OCHAn, gara Godina Shawaa Lixaa Amboo fi Godiina Harargee Bahaa Kombolchatti babal’ataa jira, jedhe.
Maalummaa dhukkuba Gifiraa baruun uummanni of eeggannoo barbaachisu akka godhuuf jecha gaaffiin kan dhiyaateef Dr Tolawaaq Qajeelaa Hospitaala Xiqur Anbessaa keessatti ogeessa dhukkuboota daa’immanii akka ibsaniiti,Giifirri dhukkuboota nama irra namatti daddabran keessaa tokko yoo ta’u,Vaayirasiin dhukkuba kana fidus karaa jiidha funyaan keessaa fi afaaniin daddabra, jedhan.
Da’immaan yeroo heddu dhukkuba irraa dandamachuuf qaami isaanii dandeettii waan hinqabneef jecha dhukkuba Gifiraaf kan saaxilaman ta’uu ibsanii nama Gifiraan qabame battalumatti gara mana yaalaatti geessuun barbbachisaa ta’u kan ibsan Dr. Tolawaaq, lubbu namaa galafachu kan danda’u ta’uulltt hubachiisan.
Mallattoo dhukkuba Gifiraa agarsisuu keessaa ho’ii qaamaa dabaluun, qufaan, qaama irratti shifeen yaa’uun hanga tokko yoo ta’an, ijoolleen dhalatanii waggaa tokko keessatti talaalii idlee kennamu hundumaa akka argatan gochuun, dhukkuboota akkasii dursanii faccisuuf ka gargaaru ta’uu dubbatan.
Guutuummaa isaa gaaffii fi deebii gaggeefamee irra dhaggeeffadhaa.


text:
Filannoo nagaa, walabaa fi haqaa biyyattii keessatti geggeessuf qaamonni dhimmi ilaallatu martinuu waliin akka hojjetan dura teessuun boordii biyyoolessaa yaadachiisaniiru.
Boordiin filannoo har’a Onkoloolessa 23 sambata darbe akka lakkobsa Itiyoopiyaa paartilee morkattootaa waliin marii geggeesseen, keessumaa paartileen hangi tokko haalli nageenya yeroo ammaa filannoo geggeessuu hin dandeessisu jechuun yaada dhiyeessaniif dursee walii galteen biyyoolessaa irra ga’amuu qaba yaadawwan jedhaniif dura teessuun boordichaa deebii kennaniiru.
Itti dabaluu dhaanis paartilee hanga tokko biraa rakkoo nageenyaa walii galaa ilaalchisee gaaffii ka’eef, dhuguma rakkoolee kanaaf furmaati akka barbaachisu eeranii, rakkoolee nageenyaa kallattiin filannoo waliin wal qabatan hiikuuf garuu, qaamni tokko sadarkaa biyyoolessaas ta’e, sadarkaa naannoleetti caasessuuf karoorri jiraachuu aadde Birtukaan Miideksaa ibsaniiru.
Sadarkaa biyyoolessaattis ta’e naannootti ta’uu danda’a. sadarkaa hundumaatti waltajjiiwwan walii galtee qopheessinu kan hoogganan itti gaafatamtoota waajjiraalee naannole kan ofii keenyaa ta’u. Akka naannoleetti immoo akkaataan ijaarama isaa maal ta’uu qaba? Hirmaattonnis eenyuun ta’uu qabu? Ka jedhu jira. Sababiin isaas akkaataa bulchiinsa seeraa ykn eegumsa nagaa sirnaa walii galaatti dabalee bakka maratti rakkoo sana furuuf kan gargaaran jiru. Bakka tokko tokkotti jaarsolii ta’uu danda’u, hoogganoota amantii ta’uu maluu, miseensota hawaasa sivilii ta’uu malu. Sana ilaaluu dhaan ulaagaa ofii isaa danda’een, miseensonni isaanii adda baafamu jechuu dha jedhan.
Yeroo ammaa biyyattii keessa rakkooleen siyaasaa furmaata hin argatin waan jiraiif boordichi dursee rakkoolee kana furuu qaba gaaffii jedhuuf aadde Birtukaan gaaffiin kun aangoo sirnaa kan boordii filannoo keessatti hiin haammatamu jedhanii, haa ta’u malee qopheen filannoo geggeessamaa utuu jiruu paartileen waltajjiilee sirnaa mara irratti mari’achuu akka qabanii fi barbaachisaa dha jedhan. waltajjii akkasii qindeessuuf garuu boordichi wal ta’iinsa kan agarsiisu ta’uu yaadachiisaniiru jedha Meleskachoo Ammahaa Finfinnee irraa.


text:
Gootota Awadaay Adoolessa 31,2016
Mootummaan Wayyaane gaaffii uummata kara nagaatiin gaaffii abbaa biyyummaa dhiyeessaa jiruuf dirree waraanaa gochuun uummmatarratti dhukaasni wal irraa hincinne banamee jria. Godina Harargee fi Arsii lixaatti baatii 8f kan wal irraa hin cinneen itti fufee jiru Kaleessa Adoolessa 30 fi 31 FXG itti fufuu irraan dhukaasni guddaan uummata irratti banamee jiraatuun Qeerroon kan gabaasu yoommuu tahu har’s itti fufuudhaan namootni 26 ol kan rukutamanii fi namootni 7 ol ajjeefamuun kan gabaafame yoommuu tahu ummanni dhukaasa meeshaaf osoo booda hin deebihin FXG itti fufanii mirga isaanii falmachaa jira.
Halkan kanas FXG godina Harargee lixaattis itti fufuudhan wal qabatee akkasuma naannoo Arsiiittis uummanni FXG itti fufuudhaan waajjiraleen OPDO fi Manneen jireenya kaabinoota hedduus gubataa akka jiru gabaafamee jira.
Halkan kana aanaa Awwaaddaayi dirree waraanaa tahuudhaan humni waraana agaazii jedhamu sun weeraree jira. Dhaadannoon uummataa ammas itti fuduudhaan
Oromiyaa qabsoo keenyaan bilisa ni baasna
Ajjeefamnus haga dhunmutti mirga keenyaaf falmachuu hin dhiisnu
FXG hanga bilisummaatti deebii hin qab
Gumaa ajjefamanii ni baasna
Dhiigni dhangala’e bilisummaa mirkaneessa
Oromia shall be free
Jechuun halkan sa’a 3 kaasuun FXG itti fufuun uummanni bahee godina Harargee bahaa ona Awwaadayitti jabaatee jira. Injifannoo gurguddaanis galmaawaa jira.


text:
LibreOffice 7.4 Help
Choose - Load/Save - General.
Yeroo hundumaa garagalcha dilbii uumi mallatteessi.
Yoo dirqalli Yeroo hundumaa garagalcha dilbii uumi filatame, yommuu faayilicha fooyya'aa ammaa ol keessu faayilichi fooyya'aa durii galoolee dilbii keessatti olkaa'ama.
You can change the backup directory by choosing - LibreOffice - Paths, then change the Backups path in the dialog.
Garagalchii dilbii galmicha waliin maqaa wal fakkaatu qaba, garuu dheertoowwan .BAK dha. Yoo ukaankaan dilbii faayilii akkasii durumaan of keessaa qaba tahe, ofeeggannoo malee irratti barreeffama.
Choose - Load/Save - General.
Adda addumma yeroo filiitiiBooda Odeefannoo OfumaaBaffataa ol kaa'i mallatteessi.
Ajajaan kun yommuu halakuu galmee ammaa bakka buusuuf odeeffannoo barbaachisaa ol kaa'a. Dabalataan, yommuu halakuu LibreOffice iin galmeewwan banaa hundaaf odeeffannoo OfumaaBaffataa ofumaa olkaa'uuf yaala, yoo danda'ameef.


text:
(Amajji 10,2019 Finfinnee Oromiyaa) Qabsoo karaa nagaatiin waraana uummata keenya Oromootti bobbaa’ee humna halagaan waggoota dheeraaf ajjeechaa, ukkaamsaa, reebichaa fi hidhaa dabalatee saamichaaf wantoota dhibii nurraan gahaa ture afaan rasaasaa jala dhaabbachuun faashina Qawween uummata bituu, faashina Qawween biyya tokko bulchuu, faashina Qawween biyyatti keessaa dimokiraasii balleessanii abbaa irrummaan waggoota dheeraa jiraachuuf hawwuu fashalsuun akka dandaa’amu agarsiisnee jirra.Qaamni “Abbaa Irreen ta’a!” jedhee dhaadatu yoo jiraates karaa nagaatiin qabsoofnee akka nurratti abbaa irree ta’uun hindandaa’amne agarsiisuuf qophiidha.
Qabsoon keenya humnoota qabsoo uummataa gaggeessaniis ta’ee, humnoota akka garbaatti sirna tokko suphuuf maqaa jaarmiyaan jiran kan ajaja qaama biraa fudhatanii uummata isaanii hacuucuuf ijaaraman jabeessuutiin rogeessinee isinis humna isaaniin gaggeessuu, humna isaaniin ajajuu, humna isaaniin bulchuu qabdu jechuutiin isaaniinuu dammaqsinee mogolee ta’uufiitiin, halagaas irraa jifataa aangoo bulchiinsaa olaanootti ol fiduun keenya, akkasuma paartilee mormituuf afuura aara galfii ta’uutiin ofii aarsaa qaamaa qalbii, aarsaa dhiiga dhangalaa’uu, lubbuu darbuu, qaamaa hir’achuu kaffallee humnoota cunqurfamoo impaayeera biyyattiif uummata cunqurfamoof ifaaf bilisatti riqicha ceesisu dimokiraasii haqaa ta’uu Qeerroon Bilisummaa Oromoo mirkaneessinee jirra.
Gatiin aarsaa Qeerroo Bilisummaa Oromoo hidhaarraa gara hidhaatti darbuuf dararama irraa gara dararamaatti, du’arraa gara du’aatti dabarsuun mirga paartii siyyaasaa barbaade dhorkamuuf sobaan yakkamaa taasifamee adamsamuu ta’uun guddoo nama gaddisiisa nu onnachiisee humna abdataa turreerraa abdii nu kuchisiisees jira. Har’a maqaa olaantummaa seeraa jedhuun jaarmiiyaa Qeerroo Bilisummaa Oromoo fi miseensota ABO qabanii hidhuun olaantummaa seeraa utuu hintaane, olaantummaa abbaa irrummaa ta’uu Qeerroon Bilisummaa Oromoo nii amana. Olaantummaan seeraa uummata nagaatti dhukaasanii ajjeesuutiin, Abbootii Gadaa hidhanii dararuun, maanguddoo hidhanii mankaraarsuun, hoggantoota paartii mormituu hidhanii hiraarsuun, Nu Qeerroo Bilisummaa Oromoo hidhanii jeequmsa maddisuun nagaa hongeessanii mirkana’a utuu hintaane olaantummaan seeraa, heeraaf seera biyyattii mootummaan akka mootummaatti kabajee, mirga uummataaf mirga paartilee mormituus tiksee kan mirkaanaa’u malee mirga paartilee mormituu sarbaa olaantummaa seeraatu mirkanaa’e utuu hintaane olaantumaa seeraatu cabe jennee amanna akkasidhas. Biyyattiin ammoo lafa jaarmiyaan mootummaa humnoota waraanaa mootuummaa irraa qabanii qaamotni tikaaf kanneen biroon olaantummaa seeraa cabsanii jiranitti, humna olaantummaa seeraa cabseen Olaantummaan seeraa hinmirkanaa’u. Qaamotni kun nagaa uummataa waan booreessaniif nagaa argattee jirti biyyi, nagaa argachuuf jirtis jechuun hindada’amu.
Gochaa mootummaan maqaa olaantummaa seeraa jedhuun maanguddoota keenya, Abbootii Gadaa keenya dabalatee nu Qeerroo Bilisummaa Oromoo fi miseensotaaf deggartoota ABO akkasuma hoggantoota ABO irratti fuulleffatee hidhaa raawwataa jiru Olaantummaa Seeraa kabachiisuu utuu hintaane; Olaantummaa seeraa cabsanii, Oromummaa balleessuuf Adda Bilisummaa Oromoo ABO dhabamsiisuuf kan hojjetaa jiru ta’uu hubachuudhaan uummatnis kana akka hubatu Qeerroo Bilisummaa Oromoo nii hubachiisa.
Waan ta’eef maqaa Olaantummaa Seeraa dhahachuun, dahoo olaantummaa seeraa jala gugatanii akkuma waggoota 27 hidhaaf hiraarsaa nurratti adeemsisaa turan humna kaleessaa nu basaasaa ture tika mootummaa EPRDF kaleessaa nutti bobbaasanii badiisaa kaleessaaf gaafachuunuu hafee, waraana kaleessa nu ajjeesaa ture nutti bobbaasanii badiisaa kaleessaaf seerri gaafachuu dhabe, nu qabsaa’ota karaa nagaa yakkamaa taasisuu hindanda’u; akkasuma gochaan sobaan yakkanii adamsanii ni hidhuu mirgoota namoomaa keenya sarbuu ta’uu hubachuutiin doorsisaaf hidhaa akka nurraa dhaaban ammas gadjabeessinee mootummaa nii gaafanna.
Qeerroo Bilisummaa Oromoo yeroo sirni EPRDF kallattiin Qawween dhaadataa tureyyuu karaa nagaa qabsaa’aa ture, har’as karaa nagaa qabsaa’aa utuu jirruu adamsanii nu hidhuutti fuulleffachuun yakka qofa utuu hintaane Olaantummaa Seeraa cabsuu waan ta’eef mootummaanis ta’ee qaamotni mirga sochii keenyaaf mirga lubbuun jiraachuu keenya dhorkuuf hidhannoon nutti bobbaafamanii mana jireenyaa keenyatti nutti dhufanii doorsisaaf hidhaa nurraan gahaa jiran akka nurraa dhaabbatan gaafanna.
Kana ta’uu hubatuutiin uummatni keenya, uummatni nuti aarsaa kaffalleefii isa waliin kufnee kaanee, ajjeefamaa gidirfamaa sadarkaa abdatamu kanarraan geessifne firii fuulduraas akka argatuuf qaama nu adamsuutiin akka isaaf (uummataaf) hindubbanne nu godhuuf bobba’eef qaama nageenya keenya booreessuf nu hidhuutti fuulleffate kana nu cina hiriiree akka balaaleffachuu qabu cimsinee gaafanna.
Injifannoon Uummata Oromoof
Ibsa Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Amajji 10,2019
Finfinnee Oromiyaa


text:
Torbaan darbee yommuu fitnaan (qormaata, rakkoon…) buutu akkamitti akka too’atan tutuquuf yaalle turre. Har’as itti fufuun tooftaalee fitnaa itti too’atan mee haa ilaallu.
– dhugumatti ibiddi fitnaa yeroo baay’ee kan qabatuu fi babal’atuu sababa oduu sobaa fi jette jettee raabsunii. Namoonni baay’een wanta dhagayanii fi jedhan osoo addaan hin baafatinii fi hin mirkeenafatiin namoota birootta dabarsuuf ariifatu. Kunii immoo badii badii irratti dabaluun jireenya darara, dhiiga namoota baay’ee dhangalaasa. Yommuu namoonni akkuma argan oduu osoo hin mirkaneefatiin namoota birootti dabarsan, ajaja Rabbitti buluu fi tolee jechuu dhiisanii fedhii lubbuu ofii qofa jala fiigu. Namoota akka dhagaa jabaatan ni argita. Of dinqisiifachuun ana malee beekaa fi hayyuun hin jiru jedhu. Namoonni biroo isaan biratti wallaaladha. 4.Oduu mirkaneefachuu Read more
6. Sobuu fi wal amanuu dhiisu – Wal amanuu fi iftoominni bu’uura maatii tokkoti. Maatii tokko keessatti wal amanuu fi iftoominni yoo dhabamee, walitti bu’iinsaa fi addaan bittinaa’utu dhufa. Haadhaa fi abbaan yoo kan wal soban ta’an,ijjolleenis sobaa isaanirraa barachuun hawaasaa fi biyya irratti miidhaa guddaa dhaqabsiisu. Sobaan qabeenya ummataa saamu. Kana dhiisati qabeenya abbaa fi haadha ofii sobaan hatu. Read more
u- Bombiin yommuu halkanii guyyaa ummata Musliima irratti roobu, shakkii fi dhama’iinsi nama haguuga. Tokko qabeenyan yoo machaa’u gariin immoo boombii fi beelan dhumu. Gariin baay’iinna qabeenya irraa kan ka’ee haalaa dhabuun daangaa Rabbii darbuu fi ilma namaa cunqursu gariin immoo wanta nyaate uffatu dhaba. 4.Daraara ummataa Musliima irra gahaa jir Read more
Insha Allah har’as dhukkuba qalbii fi qoricha ishii itti barbaaduf ni carraaqna. Yommuu namni dhukkuba qaamatin qabamuu ‘Ah, na dhukkube, gara mana yaalaa na geessaa, ogeessa natti barbaadaa…’jedhaa mitiree? Kan dhukkuba qalbiitin qabamee hoo maal jedhinna laata? Yeroo baay’ee dhibeen qalbii namatti hin beeksisu. Gadaa dhaloonni itti bade kanatti dhukkuba qalbii namni ofirratti beeke fayyisuuf carraaqu Insha Allah dhugumatti inni nama qaroo fi milkaa’uf carraaqudha. Jijjirama yeroo jedhamuu ‘Keessaa gara alaati’ moo ‘Alaa gara keessati’? Baay’een keenya jijjirama fiduuf ‘alaa gara keessatti’ carraaqa jirra. Kana jechuun keessa keenya osoo hin jijjiriin alaa fi naannoo keenya jijjiruuf carraaqna.
Read more
Yeroo darban keessa dhibeewwan qalbii tuttuuquf yaalle turre. Muraasa isaani maqaa dhoofne turre. Qalbiin yeroo hundaa karaa adda addaatin dhukkubsatti. Garuu qaamni yeroo hundaa kan dhibamu osoo hin ta’in yeroo muraasa. Namni dhibee qalbiitin du’ee dhumni/ga’uumsi isaa nama sodaachisa akkuma kutaa 1ffaa keessatti jenne. Namni dhibee qaamatin du’ee yoo qalbiin isaa qulqulluu taate malkaa’inna ol’aanaa galmaan gaha. Aalimoonni tokko tokko akkana jedhu,”Dhibeen qalbii azaaba(adabbii) Rabbiiti, dhibeen qaamaa immoo rahmata Rabbiiti.” Sababni isaas dhibeen qaama cubbuu namarraa haaqa, dhibeen qalbii immoo cubbuu/badii namatti dabala. Qalbiin namticha yoo dhibamte namtichi cubbuu irratti cubbuu biraa hojjata. Kanaafu qalbii teenya qulqulleessuf carraaqun bu’uura milkaa’inna fi gammachuu jiruu fi jireenya keenyati.
Read more
Qalbii ofii qulqulleessun maaliif barbaachise? Dhukkubni dhukkaba caalu dhukkuba qalbii akka ta’ee sirritti hubanne jirraa sila? Baay’een keenya qalbii teenya irraanfanne jirra. Xurii adda addaa irraa ishii qulqulleessu dhiisne addunyaa qofa jala fiigaa jirra. Galaana duniyaa tana jala lixne jirra. Gaafi qalbii ofii qulqulleessun maaliif barbaachise kan jedhutti yoo deebi’u, qalbii ofii qulqulleessun furtuu milkaa’innaati,tuqaa ka’uumsa jijjiramaati. Namni xurii akka munifiqummaa, of tuuluu, jibbaa, waanyoo, fi kkf irraa of qulqlulleessuf carraaqu dhugumatti ni milkaa’a.
Read more