text:
Magaalaa Qobbootti gatiin biddena tokko birrii 50 galuunsaa ibsame
Mana maree bakka bu’oota ummataanshororkkeesaakan jedhamee ABUT naannoo Amaaraa Godina Walloo kaabaatii kan argamtuu magaalaa Qobboto’aachuu isaatiin gatiin biddena tokko birrii 50 galuu isaa jiraattonni magaalatti ibsan.
Giddu kana naannichaa buqqa’aanii gara magaalaa Dasseejiraattonni dhufan akka jedhaniitti ABUT ergii naannicha to’atee jalqabee midhaanjiraatootaagutuummaangutuuttisaamuu isaatiin amma biddena tokko birrii 50tti akka gurguramuufiinamootiin bakka sana jiran beelakessa jiraachuu isaanii ibsaniiru.
Biddena birrii 10 ture birri 50n binne kan jedhan jiraattonnikuun biddeen gatiin isaa kan dabaleebiddeniichabituun kan danda’amuudaldaltoota naannoo Tigiraayii dhufanii Qobboqubataniraa qofa ijaata’eefdha jadhaniiru.
Addis Maaladaan jiraatoota irraa kan hubatee jiraattonni naannichaa mahaalaqasaamamaniihafeef waan fixaniifii meeshaa tokkontokkon isaa irratti dabaliin gatii humnaa oliimul’achuu isaatiin nyaata isaanii guuyyaaguuyyaabituudadhabuuisaaniitiidha.
Giddu kana Qobbotii gara magaalaa Dassee kan dhufee dargaggoo MaahidarTaaddasajadhamuu gatiin biddeen tokkoo birrii 50 ta’uu isaa kan dubatee yammu ta’uu kan nuu dinqisiisuu qabuu biddeen tokko birri 50 ta’uu isaa ittuhinta’iingatiima kanaan iyyu argamuu dadhabuuisaatii jechuudhaan haala yaachisaa jiru ibseera.
Ibsaan ergii badee baatii lama ta’eera kan jadheeMaahidar dhalattonni Tigraayi magaalaa Qobbotti sochii daldalaajalqabaniin meeshaa tokko tokko irratti dabaliin gatii taasifamee shaamaan birrii 10niin bitamaa turee birrii 60 zayiitiinlitra tokko birrii 120 ture birrii 390 kibriitiin birrii 4 ture birrii 13 daabboonbirri 2 ture birri 10 ta’uu isaadha kan inni ibse.
Itti dabaleesbaatriin harkaa birri 160 akka ta’eefiidhagaanbaatrii tokko birrii 50 ta’uu isheetiin dhalattonni naannichaa wayita hirinnii ibsaa akka isaan mudateeibseera.Ummatadu’a irraa hafee ta’e jadhaniisaamiichii dinagdee itti taasiifamaa jiraachuu isaatiin olnamnnii gara caaluu birrii waan hinqabneefbituu waan hindanddenyeefbeelaafiidukkanaafsaaxileera jedheera.
Addis Maaladaa walin turtii kan taasisan ogessi fayyaa kan biraa AyyanaBalaayjadhaman bidden tokko birri 50 oliin gurguramaa kan ture yoo ta’es amma rakkoon dhiyeessii jiraachuu isaa ibsaniiru.Itti dabalaniis gatiin daakuu kiiloo tokko birri70n akka gurguramuuibsanii kan daldaluudanda’uusdhalataaTigraayiiqofaadhajedhaniiru.Daakuukuntaala tokko birrii kuma lamaan gurguraa kan turan dhalattonni naannichaa maaliif gatii gad buu’aadhaangurgurtan jadhamanii hojii daldalaa isaanii irraa akka hari’amaniifii dhalattonni Tigraayiisdaakuufirnnnokuntaala tokko birri kuma 7n gurguraa jiraachuu isaanii ibsaniiru.
Jiraattonnii naannichaa baabuuradaakuu magaalatti turan lamaan miidhaan dheedhii kiloo tokko birrii 26n daaksiisaakan tureefi babuurawwankuun baatii lamaa durabuqqifamanii fudhatamu isaaniitiin daakuungabaaf dhiyaatu Maqaleetii kan dhufuufiidaldalttootadhalatootaTigraayi magaalaa Qobbo jiran qofaan kan gurguramuu ta’uu ibsaniiru.
Ittii dabalaniis gareen ABUT shororkeessaa jedhamee kuun gaarii of fakkeesuudhaafummatichaafdhiyeesiin jira yoo jadhaniisdhugaan isaa garu wanti hundi mi’a ta’uu isaatii. Kanatti dableeswantiindhugaadhaan dubbachu danda’uu Qaammee 4 irraa jalqabee sochiin daldalaacufamuuisaatiiniifiidhiyeesiinakaakuukamiiyyu jiraachuu dhabuu isaatiin dhalattonni naannichaa beela irra jiraachuu isaaniiti jechuudhaan ragaa ba’aaniiru.
Jiraattonni Magaala Qobbotii buqqa’anii Dasseetti argaman akka ibsaniitti yoo ta’ee Namootiin naannoo ABUT to’ateetti hafan baatii lamaa jalqabee beelaanadabamuu isaaniitti dabalee ABUT aleellaa Qaammee 4 bara 2013 gessiseen lamiileen nagaa 600 olajjeefamaniiru jadhaniiru.
Ajjeechaanraawatameemaangguddolii humna hinqabnneekan of kessatti qabatee yammu ta’uu bakka Sanyoo Gabaa jadhamuutti miidhaa qaqqabeen hojjattonni humnaa iddo garaa garaatiidhufaniif qonnaan bulttonnii magaalatti ajjeefamuu isaanii Namootiin naannicha turan ijaan argan dubbataniiru.
Baatii lama guutuu dubbannee kan nu dhaga’uudhabnnee kan jedhan jiraattonniikuunnamootiidu’a irraa hafaniibeela irra jiraniif yoo xinnaateewaldaan fannodiimaanilleeqaqqabuufii qaba jechuudhaan hubachiisaniiru.
አዲስ ማለዳ 15 Fulbaana 2014 No 14


c: text/html

text:
OMN: Oduu Guyyaa Onk. 22, 2018-Oromiyaa-Ambo Hotel…
#Ethiopia Hotel AMboo keessa jiru, ababa gabaa lagannaa fincila garbummaa bara 2015-kaasee ture snaaf qoqqobbiin irra kaa’amnaan gurguramuuf jecha gabaaf dhiyaateera. Miliyoona 1.7 irraa amma gar amiliyoona 50 seeneera. Abbaan qabeenyichaa obo Taakkalaa jedhama. Kanaf gurguraa jira. Garuu balaa cimaa deemaa jira.
1. #Hootela guddaa #Ethiopia Hotel jedhamu kan magaalaa #Amboo jiru sana ana bitaafi sanatu bitraadhaan hokkorri gara lubbuuti adeemu adeemsifamaa jira.
2. Gurmuun sadan kun a. Gurmuu namoota 31 ta’anii maccarraa ijaaramanii waliin bituuf qindaa’an 2. Obbo Dinquu Dayyas 3. Dr. Rundaasaa Asheetee Hundee (Nama amma biyya Amarikaa jiraatu gidduutti. Uummanni Amboo harki caalaan akka Rundaasaan oolfatu kan barbaadanidha. Rundaasaanis manichaaf qabdii kennee kan ture shiraan jalaa galagalchan
3. Kanafis jilli Network’ Jawar Siraj’n ijaaramee obbo Dinquu Dayyasiif looguuf ijaaramee dhaqee abbaa dhimmaa sana doorsisu ergamee jira. Har’a walgahisaa goosifateera
4. Obbo Dinquun kana dura maallaqa warra buqqa’aniif waadaa seenes ta’e waan waadaa seenaa ture tokkoyyuu akka hojiirra hin oolchine beektuu laata? Iccita kanaafi Namicha kaadiree olaanaa Obbo Zalalem Jamaanee jedhamu hiisisuu keessaattis ta’e gubboofi Dinquu Dayyas haala inni itti Security olaanaa Wayyaanee #Getachoo Assafaa faana dalagaa ture qindeefannee walitti deebina.
#Dinquu Dyyaasaaf kabajaan qaba; keessumaa dargaggoota tokko tokkoof carraa mana barumsa atola kennuusaaf; yakkoi fokkisaan namni amanuu hindandeenyemmoo jira. #TIM ati sooressa yokan ati hiyyeessa jedhee waan looguuf hinqabu. Gaafan shira jiru baasuu eegale hunduu ajab jettu..
Gabaasa hunda qindeeffannee walitti deebina. Hangasitti waa’ee #Hootela Amboo kana ammaaf dhaabaa. Dinquun Dayyaas bitatullee haala hamaatu aggamameera. Waan fedheefuu, Dinquun Ambooti Yunivarsiitiis ijaarsisee wan qabuuf, guutumama Itoophiyaafi Oromiyaa hunda keessaas waan qabuuf mana sana dhalootee magaalichaa nama ta’e Dr. Rundaasaa Asheetee Hundeetiif dhiisuun bu’aa gurguddoo lama qaba. 1. Diyaasfoorota biyya faranjiitti investimentii hojjetan kana gar abiyyaatti nuuf galcha. 2ffaa ammo Dr. Rundaasaan nama barateefi hayyuu dinagdee waan ta’eef kalaq hedduu dabalee gubboo kennuun utuu hintaane, haqaan dargaggoota qaree uummata sanaaf bu’aa jabaa fiduu danda’a.
Maqaa namoota shira kana keessa jiranii, ka’umsasaafi namoota gubboo nyaatan hunda maqaafi suuraa isaanii faanan siniif balballoomsa. Akka namni hunduu irraa abratuuf.
Via: Beekan G Erena

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Breaking News: People are demanding Abiy Ahmed must step down.
Ethiopia: ሰበር – ዶ/ር ዐቢይ አህመድ አሁን የሰጡት መግለጫ – “ከሰላማዊ ትግል ውጭ ማንም እኛን ማንበርከክ አይችልም” | Dr Abiy Ahmed
Amma Jawaar hidha jira. Ammatti Oromo central command tokko hin qabu. Kun waan yeroo dheera na yaachisa turee dha. Humni keenya bakka bakkatti faca’ee jira. Ammaaf akkasittiin deemu dandeenya garu yoo rakkoon kun jabaate umuriin isaas dheerate maal goona? Najat Hamza faa mee step up godha. Najaat kanan jedheef waanan murannoo Fi ajjenno isee beekuufani. Warri biraanis Warri dhageetti impartial ta’e qabdan amma yeroon isin itti qaawwa keenya duuchitani. Falmiin keenyaaf akka fuula adda qabateera. Wal dhageenye waliin ajjenne ijifannoon irra aanna. Mootumma Abiyi mootumma naftenya waan dandeenye hundaan itti qabsaawu qabna. Enough is enough!
The end of Abiy Ahmed’s rule is here.
Ethiopians all over the world are demanding Abiy Ahmed must step down.
Abiy Ahmed, step down! It is over!


text:
#OromoProtests
Barreessaan: Saphaloo Kadiir
Ashamaa Harka fuune sabboontoota ilmaan oromoo akkam jirtu? Waa jajjabaattanni? Eeyyee! Jabaachuudha kaa wanni guddaan. Mee dhaamsa gabaabaafi hatattamsiisaa tokkoon isiniif qaba hanga xumuraa na faana bu’aa. Eega dubbiftan booda ammoo hiriyoota keessan maraaf ‘share’ gootanii dabarsuun quuqama sabummaati.
Yeroo ammaa kana ilmaan oromoo mormii saaminsa lafaa maqaa master pilaaniitiin wayyaaneen nurratti aggaamamee jiru balaaleeffachuudhaan ilmaan oromoo kan dhiigni oromummaa itti dhagayame idil addunyaarratti fincila diddaa gabrummaa finiinsaa jiran. Akkuma argaa jirru sabboontoonni oromoo biyya keessa jiran Finfinnee qofa osoo hin taane Oromiyaan guutuun master pilaaniifi saaminsa wayyaanee jalaa bahuu qabdi jachuun yeroo kamuu caalaa waan harka wal qabatan fakkaatu. Kun waan guddaafi abdachiisaa dha. Fincila baranaa kana finciloota kanaan duraa irraa wanni adda taasisu baayyeetu jira. Isaan keessaa ijoofi hangafni hiriirri mormii kun idil oromiyaa keessatti hanga liphuutti wal gahee finiinuu isaati.
Kan biraa ammaas sabboontoonni ilmaan oromoo onne qabeeyyiin lukkeelee miidhaa ilmaan oromoo irratti fudhatu mara jala bu’anii tarkaanfii boobsaa irratti fudhachaa jiraachuu isaati. “Tokko du’ee tokkon nyaatu, wal gaggalaafanna taati!” waan ja’an fakkaatu. Eeyyee! Tarkaanfiin akkanaa kun eenyullee taanaan akka harka isaa ilmaan oromoo irraa adabaan sassaabatu taasisuu daran kan nu boonsuu dha. Haaluma kanaan ilmaan oromoo walabummaa biyya isaanii jaalataniifi oromummaaf hadoodan marti gara fincilichatti makamuun mukulkula qabsoo wajiijuun itti fufaa jiran.
Qabsoo jalqabamte tanaan sirna duguuggaa sanyii ganna 25 oliif nurratti raawwachaa tureefi jiru, sirna nama nyaataa wayyaanee kana yaaddeessuu hin oolle. Kanaaf sirni wayyaanee yeroo ammaa fincila barattootaafi dargaggootaan jalqabamee gara hawaasa bal’aa makamaa jiru kana baayyee sodaachuun akkuma aadaa isaa diraamaa sobaa hojjachuu jalqabee jira. Diraamaa Wayyaanee (OPDO’n) hojjattee biyyaan burjaajeessitu kun tooftaafi adeemsa baayyee kan qabu yoo tahu san keessaa tokko maqaa dhaabbilee siyaasaatiin ilmaan abbaafi saba tokkoo wal shakkisiisuun walitti buusuudha. Kana malees gochoota suukanneessaafi nama gubu ifumaaf hojjachuun quba dhaabbiilee siyaasaa qulqulluufi seena qabeeyyiitti qabuun maqaa isaanii xureessuun ummataafi isaan duuydaa garaa godhuuf yaaluudha. Dhaabni siyaasaa oromoo kan wayyaaneen yeroo hedduu xureessuuf kuftee kaatu hangafni ABO akka tahe namuu ni beeka. Kana booda garuu eenyulleen diraamaa xurii wayyaaneen namaan faaltu kana hin amanu. Hin fudhatuusi.
Filmii sobaa baayyee dhaaba siyaasaa Oromootti fakkeessuun Wayyaaneen (OPDO’n) ifumaaf raawwattee, gocha diinummaa hojjattee maqaa ABO (Adda Bilisummaa Oromoo)tti fakkeessuun dhaaba jaalatamaafi hangafa laphee ilmaan oromoo keessatti dhiigaan barreeffame, ABO (WBO) xureessuuf yeroo mara xibaartu keessaa tokko, gocha hamaa, suukanneessaafi duguuggaa sanyii bara 1984 keessa OPDO /WAYYAANEEN/ Oromiyaa bakkoota garagaraa kan akka Baddannoofi iddoo hedduu keessatti ofuma isiitiif raawwachuun qaanii takka malee maqaa ABO’tiin dokmantarii adda addaa qindeessuun ummata oromoo ittiin afanfaajjeessaa turanii dha. “Namni fokkatu hin qaanfantu” ja’anii mitiiree? Ani ammoo maakmaaksa kana jijjiiree “Dhaabni fokkotu hin qaanfatu” ja’een Wayyaanee/OPDO’ti maakmaake.
Wayyaaneen (OPDO) dhara dhugaa fakkeessuun, qaanii malee nyaara haaddattee, ija soogiddaan dhiqattee dhagaan daabboo jechuun humaa isii hin dhibu. Isiif salphaadha. Salphaa qofa osoo hin taane muuxannoo yeroo dheeraa itti qabdiisi. Dhaabbiilee sabqunnamtii akka TV fi Raadiyoo ololuma akkanaa afuuf ifiif dhaabbatettiis fayyadamuun diraamaalee sobaa kana maqaa misoomaa, nageenyaafi waan oromoof quuqamu fakkaatee ittiin dhaadheessaa tureeti jira. Odeeffannoo cubbuutiifi diraamaa sobaa adda addaa kan tahe ja’anii hawaasa biraan gahan kanaan namoonni baayyeen kan dogoggoruufi hubannoo sobaa qabatu tahuus garuu ummanni bal’aan Oromoo kan hin amanne tahu beekuu dhabuun isaanii garuu nama ajaa’ibsiisa. Haa tahuu garuu yaada jallaan sammuu ummataa booreeysuun, sodaafi shoorarkaa onnee hawaasaa keessatti uumuun hanga tokko akka waan isaaniif fiinxa baheetti umrii dheereeffachuu danda’uun xiqqollee taatu isaaf fala fakkaachuu hin oolle. ‘Haqni ni qal’ata malee hin citu’ maakmaaksa jadhu waan hin beekneef tahuu hin oolu.
Wayyaanee/OPDO’n ‘Aanan adii dha’ yoo ja’aniin ‘Lakkii diimaadha’ siin jatti. Tarsiimoo ‘kijibii amansiisi’ jettu waan qabaniif, yeroo hedduu waan wal hin fakkaanne kootaafi maammuddii walitti erbuuf shorooyxi. ABO qofa osoo hin tahin wayyaaneen dhaaba siyaasaafi ilmaan Oromoo kan dhugaan sabboonummaafi quuqama saba isaanii qaban mara maqaa gosa gosaa itti moggaaftee farrajuun hojii isii jalqabaati. Mootummaan nama nyaataan Wayyaanee/OPDO kan jecha dimokraasii jedhu dhagahuu malee takkaa hiikkaa isii hin beekne, dhaabboolii oromoo isaan faallaa tahe mara farra misoomaa, farra nageenya, farra dimokraasi, shoorarkeessitoota, …kkf jechuun maqaa hin jirre itti maxxansuu yaalti. ABO’n dhaaba duguuggaa sanyii raawwate waan taheef carraa deebi’ee ummata Oromoo bulchuu hin qabu jattee yeroo minnaagdu mul’atti wayyaaneen. Wayyaanee (OPDO’n) ifiif dhaaba misoomaati ifiin jechuun wayta bulga’aniis ni mul’atu. Nama gaddisiisa! Wayyaaneen waggoota 10’niif dachaan guddanne jettee osoo dhara afuuftuu bara tokkotti ummanni isiin bulchitu beelaan gaaga’amaa jira. Guddinni waggaa 10 dachaan dabalaa ture akkamitti waggaa tokkoof nama eewaluu dadhabaa? Akkuma dimokraasiin isaanii xalayaarra malee qabatamaan hin jirre, guddinni isaaniitiis lafa irra akka hun jirre beekkamaadha. Mootummaan maal naan ja’anii hin beekne wayyaaneen kana mara yoo haqqiftu waanuma ummanni oromoo tole dhugaa keetii jachuun irraa fudhatu seetii laata?
Yeroo wayyaaneefi jaartiin isii OPDO’n (Obbodu’oo) “ABO’n gocha suukanneessaa duguuggaa sanyii raawwatte” jechuun olola gurraacha addeessitee hafarsuuf yaaltu kana mee gaafuma takka gaafadhaa. “Eega gocha san ABO’n kan raawwate tahee isin kan waraabame san eessaa argattanree?” Jannee yoo gaafanne deebii hin qaban. Soba dirree taa’u ija jabinaan dhugaa fakkeessuuf yaaluu malee deebii akka hin qabne karuma salphaan mirkanfachuus dandeenya. Wayyaaneen/OPDO’n dhamaate takka takka ammoo “dokmantii ABO isaanuma harkaa buufanne” jachuun deebii dharaa laatu. Kun garuu warroota seenaafi adeemsa qabsoo oromoo hin beekne tokko tokko yoo tahe malee ummata oromoo bal’aafi warra diraamaa wayyaane kana gad fageenyaan beekan kanneen biraa gonkuma hin dogoggorsiisu. Garuu yoo dhugaa jiru kan walitti himnu tahe, wareegamtoonni qabsoo bilisummaa oromoo dhugaan gaggeessaa turan irra caalaan isaanii kan kufan mataa isaanii caalaa dokmantiilee isaanii diinaaf dabarsuu diddaaf kan lubbuu if balleessan tahuun beekkamaadha. Qabsaa’oonni oromoo beekkamoon wayta garagaraa yoo tasa diinaan sardaman, mataa isaaniifi dokmantiis waliin boombii ofitti dhoosanii lubbuu isaaniifi ragaalee isaan harka jiru waliin kan if barbadeessaa turan akka tahan namuutu ni beeka. Inumaatuu ragaa akka viidiyoo guddaa san dhiisii, seenaa Haaji Aadam Saaddoo yaadachuun ni gaha. Haaji Aadam xalayaa xiqqoo ragaa muraasa qabdu alaanfatee garatti liqimsuun “Wanni garaa nu bahe garatti nu deebitee, amma waan barbaaddan nu godhuu dandeessan” jadheen jara habashaatiin. Maalayyaa dokumantii guddaa vidiyoo gahu?
Mootummaan wayyaanee jaalalaafi fedhii ummanni oromoo ABO’f qabu duriis sirritti beeka. Kanaaf ABO cuqun dibee hawaasa oromootiin wal jibbisiisuuf if butuchaa ture. Tooftaa garagaraatti fayyadamee ABO ummata oromoo keessaa baasuus garuu, tooftuma kamittuu fayyadamee dhiiga ilmaan oromoo keessaa ABO baasuu takkaa hin dandeenye. Jaalala ummanni ABO’f qabu kan dur beeku daran ammoo barana ifaafi ifatti mirkaneessaniif oromoon. Gaafa ayyaana Irreecha baranaa irratti hawaasni oromoo miliyoona 5 caalu argamanitti hundi isaanii jibba wayyaaneef qabaniifi jaalala ABO’f qaban hasaasanii osoo hin taane lallabanii, dhiichasanii, leellisanii sodaa tokko malee himaniif. Sanirraan dabree yeroo ammaa fincila master pilaaniin wal qabatee guutuu oromiyaa keessatti baratootaafi ummanni oromoo bal’aan “ABO malee..” jechaa dhiichisuu qofa osoo hin taane alaabaa ABO walakkaa oromiyaatti fannisuun jaalalaafi hawwii isaanii mirkaneessaafi jiran kanattiis, wayyaaneen ammallee maqaa ABO xureessuufi akka waan ummanni jibbaa irraa qabuutti odeessuun isaa hin oolle. Haatahuu malee yoo kana odeessu qilleensi afaan isaa seenuu ala dubbiin isaa gurra oromoo seenuu hin dandeenyeef. Kana kan hubate mootummaan wayyaanee dubbiin maqaa ABO’tiif olola sobaa hafarsuuf yaale kan isarraa hin fudhatamneefi tooftaa qammante tahuu waan bareef mata duree diraamichaa jijjiiruuf dhiheenya kana yeroo biraa caalaa wixxifachaa ture. Amma immoo roga amantiitiin ummata walitti buusuuf yaalaa jira wayyaaneen.
====== Itti Fufa=======
Barreessaan: Saphaloo Kadiir
Muddee,2015
E-mail: ak23873@gmail.com
DIRAAMAA WAYYAANEETIIN FINCILLI SABA BAL’AA HIN GUFATU, HIN DHAABBATUUS!!
(Kutaa 2ffaa.)
Barreessaan: Saphaloo Kadiir
Wayyaanee/OPDO’n diraamaan golga godhattee obboleeyyan ittiin wal shakkisuufi ilmaan abbaa tokkoo duugdaa garaa walitti goodhuun fincila ilmaan oromoo fashaleessuuf yaaddu keessaa kan biraa amantiidha. Tooftaa amantiitiin Diraamaa wayyaaneen soba dhugaa fakkeessitee ummataan burjaajeessuuf yaaltu keessaa tokko yoo laalle, amantaa muslimaati. Kanumaan wal qabatee dokmantii Tv isaanii irratti bara 2011 mata duree ‘Aqildaamaa’ jedhuunifi bara 2013 ammoo mata duree “Jihadawi Harakat” jedhuun fakkeessanii dhiheessaa turan yaadachuun gahaadha. Filmiin lamaan kun akka wayyaaneen yaaddetti bu’aa galmeessisuufi hin dandeenye. Wayyaaneen akka waan muslimni mootummaa islaamaa biyyattii keessatti ijaaruuf deemuu, akka waan muslimni biyyatti tana akka Iraaq, Israa’el fi Filisxeem’fatti uuda ibiddaa taasisuuf deemuu fakkeessuun, akka waan muslimni itoophiyaa akeekaafi kaayyoo akka alshabab, alqaa’idaa, Bokko Haraamiifi kkf qabanii godhuun akka waan biyyattiin hawaasa muslimaatiin shoorarkooytee garba dhiigaa tahuuf deemtuu fakkeessee filmii sodaachisaafi buttuu (horor) hojjachuun qalbii ummataa shakkii addaa keessa galchuun if bir’achiisee umrii isaa dheerachuuf yaale. Ummata muslimaafi hawaasa amantii biraa hordofaniis walitti gufachiisuuf yaalaa ture. Hin milkooyneef. Ammallee diraamaa biraa fidee masgiida Anuwaar guddaa finfinneetti ibidda qabsiise. Garuu mootummaa shoorarkeessaa dachiin marteen, gita bittaan mootummaa wayyaaneen kun yoomillee diraamaan akkanaa akka fiinxa hin baaneef osoo beekuu maaliif akka if dararee ummatallee shoorarkeessu namaaf hin galu. Lubbuu namaa galaafachuun, qabeenya hawaasaa barbadeessuun, ummata walitti buusuun umrii aangoo dheereeyfachuuf tattaafachuun isii kun maraatuu yoo tahe malee hiikkaa biraa hin qabu.
Wayyaaneen amma diraama isii gara amantii naanneeffachuu mallattoolee nuuf mirkaneessan keessaa kaleessa gaafa mudde 11, 2015 masjiida Anuwaar irratti boombii darbuu isaati. Sanuu wayyaaneen ifumaaf masjiidicha gubuun qaama yakka raawwate barbaadaan jira jechuun kijibuu jalqabe. Guyyaa kaleessa gaafa Mudde 11, salaata jum’aa booda masjiida Anawaar guddicha Finfinnee irratti boombiin darbatamee qabeenyaafi namarrattiis miidhaa cimaan gahuun beekkamaadha. Namni 16 madaawanii hofpitaala jiraachuu himama. Eenyuutu gube? Wayyaaneetu gube. Wayyaaneen ammoo shorarkeessitoota, finciltoota oromoo dhiheenya kanaa waliin walitti hidhee, ‘oromoon gaaffiin isaani finfinnee waliin wal qabata waan taheef isaaniitu gube ja’ee cubbuu dubbachuuf if qopheesfaa jiraachuun isaa waan shakkii qabuu miti. Diraamaa isaa kan dharaa saniin yrroo gabaabatti qopheessee ummataan xaxuun ifaa hafan qabu. Garuu dhugaan jiru nuti oromoon osoo carraan argamee wanti handhura finfinnee keessaa gubnu fi fonqolchinu hangafni siidaa Minilik’faadha malee masjiidaa miti. Oromoon amantii tokko irraallee dhiba hin qabu. Finciltoonni oromoo siyaasaa biyyattii irraa aarii qaba malee amantaa miti.
Garuu wayyaaneen jibba hamaa amantii muslimaa irraa qabdu qofa osoo hin taane, adeemsaafi muuxannoo gochoota hamaa akkanaarratti qabduus beekuun salphaa dha. Wayyaaneen jibba amantii muslimaa qabaachuu qofaaf osoo hin taane, umrii aangoo isii dheereeffachuufiis muslimootuma jiddutti qondoo jibbaa habaqaaltee akka isaan waliif hin galle taasisuufi. Mootummaan wayyaanee humnaafi murannoo hawaasa muslimaa waan beekuuf yeroo garii hawaasuma muslimaa maqaa adda addaatiin diigee walitti buusuun akka shoorarkaawan taasisuu fedha. Gaafa garii ammoo hawaasa amantii muslimaa hordofan kan amantii biraa qaban waliin walitti dallansiisuuf warraaqa. Muuxannoo gochoota hamaa wayyaaneen masjiidaafi naannoo masjiidaatti uumuun hawwii dharaa dhugoomfachuuf qabdu keessaa tokko yoo kan yaadannu tahe, shoorarkaa bara 2005’ni (1987 A.L.H) yaadachuun gahaadha.
Bara 2005 mootummaan wayyaanee masjiida Anuwaaritti walitti bu’iinsa uumuun ulamaa muslimaa, abbootii amantaa, sheekoota, dargaggeeyyii muslimaa, imaamoota masjiidaafi hordoftoota amantaa hedduu hidhuun, reebuuniifi gocha suukanneessaa meeqa irratti raawwachuun isaanii yaadannoo seenaa yeroo dhihooti. Gaafasii jalqabee dubbi barbaad mootummaan wayyaanee imaamoota masjiidaallee ifiif hawaasaaf filuu qofa osoo hin taane amantaan tanaafi tanaatu sirriidha tana hordofaa jechuun, amala anaatu siif beekaa isaatiin hawaasa muslimaa zaliil godhaa ture. Hawaasni muslimaa ammoo kan fudhatu hin taane. Kanaafiis sababa barbaadee hawaasa muslimaa shoorarkeessuuf akka saree maraattee olii gad fiigaa ture. Qabsoo hawaasni muslimaa karaa nagayaatiin godhu kallattii jijjiiree ummata nagayaa humnaan macalaasuuf hedduu tattaafatuus, garuu osoo akka hawwe hin milkaa’in karooraafi wixiineen isaa tan cubbuu jalaa fashalooytee hafte. Kana boodaas dadhabe ja’ee abdii muree hin teenye. Basaasa, dabballeefi tikoota isaa danuu koofiyaafi imaamata biteefi mudawwar itti kaayee kara masgiidaa dhangalaasuu jalqabe. Masgiida qofa osoo hin tahin gara awwaliyaatiis erguun akka basaasaniifi walitti bu’iinsa uuman taasisuuf harka naqachuu yaaluus koreewwan hawaasa muslimaatiin qaanqeen shira isaa jalaa dhaamte. Kana booda ammaas mala biraa diriirfachuu jalqabe, mootummaan wayyaanee kan akka gaararraatti torba if jijjiiru.
Kanaan milkaa’uu dhabnaan ammaas tooftaa jijjiiratee naannoo unmanni muslimaa sagalee isaa dhageessisuuf itti walitti qabamu maratti qaamuma isaatiin konkolaataa gubuu, alaabaa gubuufi kkf fayyadamuun muslimootaatu kana godhe jechuun tarkaanfi hadhaawaa fudhachuuf yaalii godhaa ture. Ummanni muslimaa jallina mootummaan wayyaane hojjatu waan beekuuf of eggannoo sirrii godhaa waan tureef osoo hin milkaa’in hafuu danda’ee ture. Osoo kun kanaan jiruu shoorarkaa waggaa afur dura basaastuufi dabbaloonni isaa muslima fakkaachuun ‘goolii gurraacha’ uumaniin lubbuun dargaggoota danuu baduun, kumaatamni mana hidhaatti darbamuufi gochoonni baayyeen muslimoota irratti raawwatamaa turuun ni beekkama. Dhiheenya kana ammoo hawaasa muslimaa sababa adda addaa itti barbaade ‘xalayaa shoorarkeessummaatu sibiratti argame’, goolii uumuuf sossoo’aa jiraachuu kee ragaatu sibiratti mul’ateefi kkf jechuun hidhuu dabalatee tarkaanfii adda addaa irratti fudhachuun daran hammaatee jiraachuu odeeffannoon ni ibsiti. Keessattuu torbaan kana keessa eega fincilli ummata oromoon finiinuu jalqabe kana poolisoonni xiyyeeffannoo addaa naannoo masjiida Anwaariifi masjiida Nuur’itti godhuu akka jalqaban ragaatu ifoomsa. Ragaa kana maraafi muuxannoo diraamaa mootummaan wayyaanee hojjatuus yoo xinxallu tarkaanfiin masjiida Anuwaar irratti fudhatamees hojii wayyaanee tahuun ifa galeessa. Kan gara goru dhabe afaanfajjawaan mootummaa wayyaanee fincila mormii hawaasa oromootiin malli harkaa baduun mata duree diraamaa isaa gara amantiitti jijjiiruuf yaade masjiida irratti gocha cubbuu raawwatee jira. Eeyyee! Raawwatee jira. Kun waan nama mormisiisuu miti. Hawaasni muslimaas tahee barattoonni fincila kaasaa jiran boombii eessaa fidanree? Kan ibidda guutuu harkaa qabu wayyaanee qofa. Kanaaf isa malee eenyulleen gocha akkasii hin raawwatu.
Eegaa kabajamtoota keenya asirratti wanni beekuu qabnu guddaan fincilli keenya kan duraan deemaa jiru daran finiinee itti fufuu qaba malee qabbanaa’uufi dhaabbachuu hin qabu. Inumaatuu kana booda hawaasa muslimaatiiniis tumsi dabalamee daran humna dabalachuu qaba. Mootummaan wayyaanee hoongoo namaafi sa’aaf hin tolle tahuu daa’imni barana dhalateehu himana malee beeka. Gadaan isaa dhumatee kan jiru tahuu ifaafi ifatti mallattoowwan mul’isan danuudha. Haatahuu malee namni galaanni fuudhe hoomacha qaqqabata akkuma ja’amu san mootummaan wayyaaneetiis galaanni fincila ilmaan oromoo isa fuudhuu waan beekeef gubaatii Anuwaar masjiid kanaan wal qabsiisee gara keenya quba as laachuun hin oolamu. Nuti garuu dhimma akkanaatiif gurra hin qabnu. Hawaasni muslimaas kana sirritti beeka. Nama waan nyaatu beekan waan hagu hin gaafatan ja’a oromoon. Akkasiitii oromoos tahee hawaasni muslimaa idil itoophiyaa waan wayyaaneen taate tolchanii beekan. Walumaagalatti, ilmaan oromoo ololaafi soba diraamaa wayyaaneetiin gufachuu osoo hin taane, bifa haareyaan mormii isaanii hanga ummata bal’aatti gad buusuun qaanqee xiqqoo daandi bilisummaa ibsuuf billiq jatte tana daran bobeeysuun akka dachii guutuun walaq jattu taasisuuf if qopheessuu qaban jechuuniin ergaa koo xumura.
Galatoomaa!!
Oromiyaan ni bilisoomti, gadaan kan bilisummaati!!
……
Saphaloo Kadiir
Mudde 12, 2015
#Oromoprotests.


text:
Maqaalee Rabbii (Subhaanahu)-Kutaa 10.1
Al-Haadi
Jireenya keessatti namni dukkanaa fi dhama’iinsa adda addaa keessatti tara. Dukkana fi hurrii jireenyaa tana keessaa bahee ifa keessa deemuuf ibsaa isa barbaachisa. Akkasi miti ree? Kanaafu, ibsa kana eessaa argata ree? Eeti, namoonni karaa fi mala nama jalaa bade namatti himuun hanga ta’e nama qajeelchu danda’u. Garuu jireenyaa fi dhimma guutuu keessatti humna qajeelchu hin qaban. Kanaafu, eenyutu jireenyaa fi dhimma guutuu keessatti nama qajeelchu danda’a ree?
Kan jireenyaa fi dhimma guutuu keessatti nama qajeelchu danda’u, waa’ee dhimma saniitti fi haala namaa guutuu ilaalchise beekumsaa fi dandeetti guutuu kan qabu ta’uu qaba. Wanti beekumsaa fi dandeentti hin qabne nama qajeelchu danda’aa? Dhugumatti qajeelchi beekumsa irrattti kan hundaa’edha. Fakkeenyaf, karaa irra osoo deemtu karaa irraa yoo jallatte, namni waa’ee karaa kanaa hin beekne si qajeelchu danda’aa? Si dhamaasaa malee si hin qajeelchu. Dhimmaa fi haala guutuu namaa kan beeku Rabbii olta’aa tokkichadha. Kanaafu, dukkana, dhama’iinsaa fi hurrii jireenyaa keessaa gara ifaatti Kan nama qajeelchu fi baasu Isa qofa. Kanaaf, maqaalee gaggaarii Rabbii keessaa tokko “Al-Haadi” kan jedhuudha. Har’a maqaa kana hiika isaa waliin ni ilaalla.
A-Hiika Al-Haadi
Maqaan Al-Haadi (الهَادِي) jedhu xumura, “hadaa (هَدَى )” jedhu irraa kan fudhatameedha. Jecha “hadaa” jedhu kana irraa jechoonni “hudaa, hidaayah” jedhamanis horsiifamanii jiru. “Hadaa” jechuun “qajeelche” jechuudha. Jechoonni “hudaa, hidaaya” jedhaniis hiika, “qajeelcha, qajeelinna, qajeelchu (guidance)” jedhu qabu.
Kana booda “Al-Haadi” jechuun “Qajeelchaa, Kan namoota fi uumamtoota biroo qajeelchu” ta’a. Rabbiin subhaanahu Al-Haadi dha. Kana jechuun gabroota Isaa gara wanta isaan fayyaduutti fi wanta isaan miidhu ofirraa deebisutti isaan qajeelcha. Wanta isaan hin beekne isaan barsiisa. Akkasumas, uumamtoota biroo gara fooyya’iinsa isaanitti Kan qajeelchudha. Akkamitti soorata akka barbaadatanii fi wanta isaan miidhu ofirraa deebisan isaan qajeelcha.[1] Hiika wali gala haala kanaan erga ibsinee mee hayyoota irraa caalatti haa dhageenyu:
Aalimni Az-Zajjaaj jedhamu akkana jedha: “Al-Haadi” uumamtoota Isaa gara Isaa fi Gooftummaa Isaa beekutti Kan qajeelchudha. Karaa qajeelatti gabroota Isaa kan qajeelchudha. Akkuma Rabbiin olta’aan jedhe:
“Rabbiin gara Ganda Nageenyaatti waama, nama fedhes gara karaa qajeelatti qajeelcha.” (Suuratu Yuunus 10:25)
Gosoota Qajeelinnaa
Imaamu ibn Al-Qayyim (rahimahullahu) ni jedha: Beeki qajeelinni gosa afur qaba[2]:
1ffaa- Al-Hidaayatul Aammah (Qajeelcha wali galaa)– kuni qajeelcha uumamtoota hundaa of keessatti hammatuudha. Gosti kuni jecha Rabbii olta’aa keessatti akkana jechuun dubbatame:
[Muusaan Fira’awnaan] ni jedhe: “Gooftaan keenya wanta hundaafu uumama isaa Kan kenneef ergasii qajeelchedha.” Suuratu Xaahaa 20:50
Kana jechuun wanta hundaafu suuraa isaa ni kenne, kutaaalee qaamaa hundaaf boca fi haala isaaf malu ni kenne. Wanta jiru hundaafu uumama ykn amala isaaf adda ta’e ni kenne. Ergasii hojii irraa wanta isaaf uumetti qajeelche.
Kuni qajeelcha beelladotaa fi bineensotaa gara wanta isaan fayyadu argachuu fi wanta isaan miidhu ofirraa deebisuuf fedhii ofiitiin socho’aniidha. Akkasumas, lubbu-dhabeeyyi wanta uumamaniifitti qajeelchu of keessatti qabata. (Fkn, aduu, ji’a fi kkf Rabbiitu qajeelcha.) Akkuma beelladonni fi bineensonni qajeelinna isaaf malan qaban, wantoonni lubbuu hin qabnes qajeelinna isaaniif malutti qajeelfamu.
Haaluma kanaan, kutaaleen qaamaa hundi qajeelinna isaaniif malu qabu. Luka deemsaf qajeelche, harka qabachuu fi hojiif qajeelche, arraba dubbiif qajeelche, gurra dhageettiif qajeelche, ija wanta mul’atu ifa baasuf qajeelche, kutaalee qaamaa hunda wanta uumamaniif qajeelche. Daa’imni ykn ilmoon yommuu dhalatu gara harma ykn mucha qabachuutti qajeelche. Kanniisni gaara, mukkeen fi gaagura keessa akka qubatuu fi damma dammeessu ni qajeelche. Sadarkaalee qajeelinnaa Inni umamtoota qajeelche Isa malee kan lakkaa’u hin jiru. Inni Gooftaa aalamaa ta’ee toltuun Isaa baay’atte. (In sha Allah ajaa’iba qajeelcha gosa kanaa beelladota fi allaatti irraa muraasa isaanii kutaa itti aanutti kan ilaallu ta’a.)
2ffaa–Qajeelcha ibsuu fi agarsiisuu– kuni daandii wanta gaarii fi wanta badaa barsiisu, karaa nagaha itti bahanii fi itti badan addaan baasuu of keessatti qabata. (Jecha biraatin, qajeelinni gosa kanaa wanta gaarii fi badaa, karaa baditti nama geessu fi milkaa’innatti nama baasu ibsuu fi barsiisuudha. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Karaa lama isa qajeelchine (hadeynaahu)” Suuratu Al-Balad 90:10
Kana jechuun karaa gaarii fi badaa ilma namaatiif ibsine. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa karaan gaariin Isatti nama geessu fi karaan jallataan baditti nama geessu maal akka ta’e Ergamtoota erguu fi kitaabban buusun ibsee jira. Haraamaa fi halaala, gaarii fi badaa, hojii bareedaa fi fokkuu adda babaasee namootaaf ibsee jira. Ummata Saalih, Samuud jedhaman ilaalchise Rabbiin olta’aan ni jedha:
“Samuudinis qajeelchinee jirra, garuu qajeelinna irra jaaminsa filatan.” (Suuratu Fussilat 41:17) Kana jechuun Nabii Saalih irratti keeyyattoota fi ragaalee ifaa buusun karaa qajeelaa isaaniif ibsinee jirra. Garuu isaan karaa qajeelaa kana dhiisanii jaaminsa filatan. Asitti jaaminsi kufrii fi jallinna. “Kufrii fi jallinna” ibsuuf jecha “jaaminsa” jedhu fayyadame. Sababni isaas, namni jaamaan adeemsa isaa keessatti qajeelcha nama karaatti isa qajeelchuu yoo dide, ni jallata.[3]
3ffaa–Qajeelcha tawfiiqaa (qunnamsiisuu fi milkeessu), haqa akka fudhatanii fi itti gammadan qoma banuu fi bal’isuudha- qajeelchi gosa kanaa wanta Rabbiin buusetti amanuu, hordofuu fi hojii irraa oolchu of keessatti qabata. Garaagarummaan qajeelcha kanaa fi gosa 2ffaa jidduu jiru, qajeelchi gosa lamaffaa keeyyattoota, ragaalee, karaa haqaa fi sobaa ibsuu fi addaan babaasudha. Qajeelchi gosa 3ffaa kuni immoo keeyyattoota fi ragaalee ibsame kanninitti akka amanan, hordofanii fi hojii irra oolchan taasisuu fi dandeesisuudha. Qajeelcha gosa kanaa ilaalchise Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Dhugumatti, iftii fi kitaabni ifa ta’e Rabbiin irraa isinitti dhufeera. Rabbiin nama jaalala Isaa hordofe karaalee nageenyaa ittiin qajeelcha, hayyama Isaatiin dukkana keessaa gara ifaatti isaan baasa, gara karaa sirrii isaan qajeelcha.” Suuratu Al-Maa’ida 5:15-16
Kana jechuun Qur’aanni dhimmoota amantii fi addunyaa irraa wanta namoonni itti hajaman ibsu Rabbiin irraa isiniif dhufee jira. Rabbiin subhaanahu Qur’aana kanaan nama niyyaan isaa jaalala Rabbii argachuu fi wanta Inni jaallatu hojjachuu fi hordofuu ta’e karaalee adabbii Isaa jalaa nagaha itti ta’an qajeelcha. “hayyama Isaatiin dukkana keessaa gara ifaatti isaan baasa” Kana jechuun dukkana kufrii, shirkii, jallinnaa fi wallaalummaaa keessaa gara ifa Islaamaatti hayyama Isaatiin isaan baasa. Asitti hayyamni Isaa qadaada kufrii fi cufaa shirkii qalbii irraa kaasun iimaana jaalachisuu fi karaalee nagahaa akka argan isaan dandeesisuudha.[4] “gara karaa sirrii isaan qajeelcha.” Karaan sirrii fi qajeelaan kunis Islaama. Islaamaan ala amantiin biraa Rabbiin biratti fudhatama hin argatu. Sababni isaas, Islaamni amanti Rabbiin qofa gabbaruu (tawhiida) irratti hundeefameedha. Amantiiwwan biroo immoo shirkii (Rabbiin waliin waan biraa gabbaru) irratti kanneen hundeefamaniidha. Tawhiinni haqa, shirkiin immoo soba (baaxila) hundee hin qabneedha.
Rabbiin olta’aan ala eenyullee qalbii namaa kan qajeelchu hin jiru. Tarii namni qajeelcha gosa 2ffaa hojjachuu danda’a. kana jechuun karaa haqaa fi sobaa namaaf ibsuu danda’a. Garuu gosa 3ffaa hojjachuu hin danda’u. kana jechuun qalbii keessa iimaana seensisuu fi hojii gaggaarii akka hojjatu taasisu hin danda’u. Kan kana godhu Rabbiin qofa. Kanaafi, Qur’aana keessatti qajeelcha gosa 2ffaa agarsiisuuf Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa Nabiyyiidhaan (SAW) akkana jedhe:
“Dhugumatti ati gara karaa qajeelaatti qajeelchita.” (Suuratu Ash-Shuuraa 42:52) kana jechuun ati karaa qajeelaa isaaniif ibsita, addaan baastaf.
Nabiyyiin qajeelcha gosa sadaffaa hojjachuu akka hin dandeenye agarsiisuuf immoo Rabbiin subhaanahu akkana jedheen:
“Dhugumatti, ati nama jaallatte hin qajeelchitu, garuu Rabbiin nama fedhe qajeelcha. Inni hunda caalaa warroota qajeelan beeka.” Suuratu Al-Qasas 28:56
Aayanni jalqabaa karaa qajeelaa irra deeman itti agarsiisuu fi ibsuu ilaalchise dubbatti. Kuni namni beekumsa qabu karaa namatti ni agarsiisa. Akkasi miti ree? Aayanni lammataa immoo akka amanan taasisuu fi karaa qajeelaa irra oofu ilaalchisee dubbatti. Nama tokko karaa qajeelaa erga ibsiteefi booda akka amanuu fi karaa kanarra deemu gochuu dandeessaa? Akka amanuu fi karaa qajeelaa kanarra deemu gochuu kan danda’u Rabbiin qofa. (Mee akka fakkeenyaatti, namni tokko osoo karaa irra deemu, karaa qajeelaa gahuumsa isaa ittiin gahu si gaafata. Ati karaa kana yoo beekte, “karaan qajeelan bakka ati yaadde siin gahu kana” jette ni ibsitaaf. Kanaafu, ati haala kana keessatti, karaa qajeelaatti nama qajeelchitaa jechuudha. Garuu, namni kuni karaa ati itti akeekte irra deemu yoo dide, dirqamaan karaa kanarra isaa oofu dandeessaa? Faayda isaatiif waan ta’eef, karaa qajeelaa kanarra akka deemu isa dirqisiisuu hin dandeessu. Kanaafu, haala kana keessatti, yoo inni karaa qajeelaa irra deemu dide, ati isa hin qajeelchutu jechuudha.)
4ffaa-Gahuumsa qajeelcha armaan oliiti-kunis gara Jannataa fi ibiddaa qajeelchudha. Gara Jannata qajeelchu ilaalchisee warri Jannataa yommuu qananiin isaaniif guuttamu akkana akka jedhan, Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa beeksise jira:
﴾ ٱلۡحَمۡدُ لِلَّهِ ٱلَّذِي هَدَىٰنَا لِهَٰذَا وَمَا كُنَّا لِنَهۡتَدِيَ لَوۡلَآ أَنۡ هَدَىٰنَا ٱللَّهُۖ لَقَدۡ جَآءَتۡ رُسُلُ رَبِّنَا بِٱلۡحَقِّۖ ﴿
“Faaruun hundi Kan Rabbii kanatti nu qajeelcheti. Osoo Rabbiin nu qajeelchu baatee, silaa nuti gonkumaa hin qajeellu turre. Ergamtoonni Gooftaa keenyaa dhugaadhaan dhufanii jiru.” Suuratu Al-A’araaf 7:43
Gara ibiddaa qajeelchu ilaalchise immoo akkana jedha:
“Warroota miidhaa hojjatan, fakkaattota isaaniitii fi wanta isaan Rabbii gaditti gabbaraa turan walitti qabaa. Gara karaa Jahiim isaan qajeelchaa.” [malaaykotaan jedhama]. (Suuratu As-Saaffaat 37:22-23)
Warroonni miidhaa hojjatan namoota kufrii, shirkii fi badii gurguddoo hojjachuun nafsee ofiiti fi namoota biroo miidhaniidha. Jahiim maqaa ibiddaati. Rabbiin rahmata Isaatiin ibidda irraa nu haa tiiksu.
Guduunfaa
☝Rabbiin subhaanahu Al-Haadi (Qajeelchaa) uumamtoota Isaa gara wanta isaan fayyadutti qajeelchudha, ammas miidhaa akka ofirraa deebisan Kan isaan qajeelchudha. Wanti guddaan nama fayyadu Rabbii olta’aatti amanuu fi Isaaf ajajamuudha.
Qajeelchi gosa afur qaba:
1ffaa-Qajeelcha wali galaa- kuni qajeelcha uumamtoota hunda of keessatti hammatuudha. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa uumamtoota erga uumee booda gara wanta isaan fayyadutti ni qajeelcha.
2ffaa-Qajeelcha ibsuu fi itti agarsiisu- kuni wanta gaarii fi badaa, karaa qajeelaa fi jallataa, haraamaa fi halaala ibsuu fi addaan babaasudha. Kunis kan ta’u, Ergamtoota erguu fi kitaabban buusuni.
3ffaa-Qajeelcha qunnamsiisuu fi milkeessu-kuni haqa akka fudhatanii fi itti gammadan qoma banuu fi bal’isuu, akka amananii fi hojii irra oolchan dandeesisuudha.
4ffaa-Qajeelcha gara Jannataa fi Jahannam qajeelchu-kuni Guyyaa Qiyaamaa ta’a.
☛Qajeelchi gosa tokkoffaa beelladota, bineensota, namoota, lubbu-dhabeenyi fi umamtoota biroo hunda of keessatti qabata. Qajeelchi gosa 2ffaa Muslimas ta’i kaafira ta’i, namoota fi jinnoota of keessatti qabata. Qajeelchi gosa 3ffaa immoo haqatti amanuu fi hordofuu waan ta’eef warroota amanan (mu’mintoota) of keessatti qabata. Tarii kaafirris yoo amanee, qajeelcha kana keessa seenun karaa sirriitti ni qajeelfama. Qajeelchi 4ffaan gahuumsa waan ta’eef, warroonni amananii fi hojii gaggaarii hojjatan gara Jannataa qajeelfamu. Warroonni kafaran immoo gara Jahannam qajeelfamu. Namni qajeelcha gosa sadanii keessa darbee Guyyaa Qiyaamaa Jannatatti qajeelfamuuf yeroo hundaa Rabbii olta’aa irraa qajeelcha kadhachuu isa barbaachisa. Akkasumas, dhimmoota amantii fi addunyaa keessatti wantoonni nama dhamaasan baay’ee waan ta’aniif yeroo hundaa Isarraa qajeelcha kadhachu barbaachisa. Sababni isaas, dhimmoota hunda takkaan takkaan Kan beeku Rabbii Tokkicha waan ta’eef Kan nama qajeelchu Isa qofa.
Kitaabban wabii:
[1] Walillahi asmaa’ul Husnaa fad’uuhu bihaa– lakk.65; AbdulAziz bin Naasir Jaliil
[2] Madda olii, Fiqhu Asmaa’il Husnaa-fuula 115-117
[3] Ma’aariju tafakkuri wa daqaa’iqu tadabburi-12/486
[4] Tafsiiru Sa’dii-fuula 248, Tafsiiru Xabarii-8/265, Tafsiiru Qurxubii-7/386


text:
Mootummaan Fedeeraalaa kan Itiyoophiyaa sochii waraanaa Tigraay keessatti baatilee 8f gaggeessaa ture battalumatti dhaabuu isaa eega labsee guyyaa tokko booda, caasaan qunnamtii Tigraay keessaa kan hin jirre ta’u kan ibsan hojjatonni gargraarsa dhala namaa, loola dhaabinsii tolfamee hojii irra oolee namota haala beela fakkaatuu keessa jiiran kuma dhibba hedduun dhaqqabuun ni dand’ama jedhanii abdataa jiran.
Loola dhaabiinsii battalumatti labsamee kun waan inni hordoofsisuu fi dhiibbaa inni qabaatu ifa miti jechuun dubbii himaan Tokkummaa Mootummootaa Steefan Juriik oduu gabaastottaaf kibxta kaleessaa ibsan.
Hojiin gargaarsaa jaarmayonni gaggeessan sababaa wal waraansaan guyyoota dhiyeenya kanaan danqamee akka ture, garu haala nageenyaa fi haallii ittiin dhaqqaban qoratamee kan itti fufuu ta’a jedhu.
Dirreen xayyaaraa Maqalee fi daandileen cufaa waan ta’eef jecha, karaa kamiin gargaarsii Tigraay seenuu akka danda’uus, waahiloota keenya kan nageenyaa fi hayyoota gargaarsa loojastikaa waliin dubbanna jedhan.
Koreen sadarkaa addunyaa kan fannoo dimaa sochii isaa Magaala Maqaleen ala gaggeessuu yeroof kan dangeesse yoo ta’u haalli garamitti deemaa akka jiru itti dhiyeenyaan hordofaa jira.
Tigraay keessa haallii jiru kan yeroo fedheetti akkaan jijjiramu danda’uu akka ta’e fi Maqalee keessatti nagaa kan fakkaatuu ta’u kan ibsan dubbii himaan jaarmayaa kanaa kan kutaa Alyona Syneenko Naayroobii irraa yoo ta’an hojjattoota keenya Tigraay keessaa qunnamaa jirra jedhan.Suqiileen banaa, namoonni daandilee irra kan adeeman yoo ta’u caasaalee qunnamtii fi intarnettiin hin hojjatu jedhan.


text:
Akaam, galatoomi caqasuu dhaaf, kuni Oduu Siouxland Public Miidiyaa Oromiffan Anii Fatiya.
Gorsa SDC fi FDA gorsa kennan irrati hundaa’e Ogeessoni fayyaa State Siouxland sadii keessati argaman hundaa talaali corona virus Johnson fi Johnson Vaccine fayyadamuu dhaabani jiru. Tarkaanfin kunis kan dhufe dubartiin jaha dhiigni isaani itituu erga qunnamee namni tokko eega due booda. Namnii tokkos Nebraska keessati argamee jira.
Governor Pete Ricketts akka jedheti ijoole baqqatoota kaahudhaf mootumman federala kan gaafate akka irrati dide himani Jirani. Itti gaafatamtooni republica united State keessati yeroo baaye ijoole maati ykn fira kaluutti irkachuuf wayta deemanatti ijoolen “sponsors” kan argattan kan jedhee Biden baase akka walii hin gallee himan.
Statement kunis kan dhufe erga guyyaa Gov. Kim Reynolds gabaasa walfakkaatu baste boodadha.
Deparmantiin polica Sioux City “show of force” hordofuudhaf seera jijjiirani jiran.
Gabaasni kaluu kana deparmanti nageenya Iowa ti kabahe akka mullisuti ogeessoni Iowa kan bara 2020 kan fayyadaman baaye dabaliinsa argamsiise jira. Wagga tokko keessati parsantii 83% jijjiirama mullisee jira.
Deparmantiin police Sioux City April 1st irraa jalqabee force incident akka laale toohatu taha. san dura, case dhan kan turee qofa gabaasani turan.2019, 68 shuufeeranno officer irraa siiqudha, 2020 keessa lakkiifsi kara 78 ol guddate jira.
Barsiifni Siouxland public Media akka gad dhiiseti, akka jijjiiramni kunuu dhufuuf kan qarqaare akka tae himani jiran.haa tau malee, poolisoota national standardidhaaf , community serive dhaff, transparency, fi accountability eegudhaf.


text:
Taatewwanii
Fuula cancala Taatewwanii , maakiroo taatewwan muraasa unkaa keessatti argamanitti ramaduu dandeessisa.
Taatee maakiroo waliin koronyeessuf, jalqaba maakiroo ajajoota weyta taateen uumaman hojirra oolan mara qaban barreessi. Kana booda maakiroo kana gara taatee firoomtuu qabduu ... karaa taatee walgitaniitin cuqaasun ramadi. Qaaqa Maakiroo Ramadi jedhu bana, iddoo maakiroo filuu dandeenyutti.
Gochoonni asiin gadii kun tokkoon tokkoon ijaarame, jechuun isaa qaaqota keetitti fayyadamuu gocha depict godhuu dandeessa.
-
Ergaa dogoggoraa agarsiisa
-
Adeemsa haquu dhugoomsuu (kuusaalee deetaatiif),
-
Ulaagaalee gaafataa
-
Weyta kuusaa deetaa olkeessu naqa mirkaneessi
Fakkeenyaaf, fedhii "haqa dhugoomsuu" kan akka "Dhugumatti dhimmamaa XYZ haqxaa?" weyta kuusaa deetaa haqnu dhimmamuu dandeenya.
Mudatootni qaaqa Mudatootaa keessatti agarsiisaman kallattiin gulaalamuu hin danda'an. Furtuu Del dhiibuun mudata tarree keessaa haquu dandeessa.
Tarreewwanii fi ibsamoonni asiin gadii kun taateewwan unkaa keessatti argaman hunda gara maakirookoronyeessa.
Deebi'ee fe'amuu Dura
TaateenDeebi'ee fe'amuu dura argaman unkaan deebi'ee fe'amuu dura. Qabiyyeen deetaa hanga ammattti hin haaromfamne.
Dogoggorri argame
Taateen Dogoggorra argame kaka'aa ta'a yoo weyta madda deetaa fayyadamnu dogoggorri argame. kun unkaawwan, sanduuqota tarree fi sanduuqota makaa fayyadama.
Gocha kuusaa booda
Taateen Gocha kuusaa boodaa argaman kuusaa ammeen sududaan jijjiirame booda.
Gocha kuusaa dura
Taateen Gocha kuusaa dura argaman kuusaa ammeen jijjiiramne dura. Fakkeenyaaf, maakiroon koronyate dhugoomina qaaqa keessaa eeguu danda'a.
Haaromsa dura
Taateen haaromsa dura kan argamu qabiyyeen too'annoo kan jijjiiraman gara madda deetaa dhimmamaan barreeffaman dura. Maakiroon koronyate kan danda'u, fakkeenyaa, gocha "SOBA" deebisu kana ittisuu.
Eega haaromfamee
Taateen haaromsa dura kan argamu qabiyyeen too'annoo kan jijjiiraman gara madda deetaa dhimmamaan barreeffaman dura
Durtii haaromsaaf
Taateen Durtii haaromsaaf argaman unkaan haaromfamne dura. Maakiroon koronyate kan danda'u, fakkeenyaa, gocha "SOBA" deebisu kana ittisuu.
Unkaan ni haaromfama yoo amaloonni asiin gadii tokko guutame:
-
Dhimmamaan qabduu (HTML) akka qabduu haaromsa ibsame dhiiba.
-
Kuusaa haaraa fi duwwaan unkaa gara kuusaa deetaatti koronyate keessatti uumame. Fakkeenyaa, kuusaa dhumaa keessatti, qabduuKuusaa ittaanaa dhiibamuu danda'u.
Haaroomfama booda
Taateen Haaroomfama booda kan argaman eega unkaan haaromfamee booda.
Haqiinsa dhugoomsuu
Taateen Haqiinsa dhugoomsuu argaman akkuma deetaan unkaarraa haqameen. Fakkeenyaaf, maakiroon koronyate dhugoomina qaaqa keessaa eeguu danda'a.
Jijjiirraa kuusaa booda
Taateen Jijjiirraa kuusaa boodaargaman eega qareen kuusaa ammee sududaan jijjiramanii booda.
Osoo hinfe'amin
Taateen Osoo hinfe'amin argaman unkaan osoo hinfe'amin booda ; sunis, madda deetaa isaa irraa adda ba'a.
Osoo hinfe'amin dura
Taateen Osoo hinfe'amin dura argaman osoo unkaan hinfe'amin dura; sunis, madda deetaa isaa irraa adda ba'a.
Weyta fe'amu
Taateen Weyta fe'amu argaman eega unkaan sududaan fe'amee booda.
Yeroo deebi'ee fe'amu
Taateen Weyta deebi'ee fe'amu argaman unkaan sududaan deebi'ee fe'ame booda. Qabiyyeen deetaa duruu haaromfame.
dabarfamuun dura
Taateen Dabarfamuun dura kan argaman unkaan deetaa ergamuun dura.
jijjiirraa kuusaa dura
Taateen Jijjiiraa kuusaa dura argaman qareen kuusaa ammee jijjiiramin dura. Fakkeenyaa, maakiroon koronyate gocha kana "SOBA" deebisuun ittisuu danda'a.
ulaagaalee guuti
Taateen Ulaagaalee guutuu argamanweyta unkaan fe'amuu deemu ulaagaalee guutamuu qaban. Fakkeenyaa, madda deetaa unkaa ajaja SQL asiin gadii ta'a:
IDDOO maqaa=:maqaa IRRAA * FILI
Asitti :maqaan ulaagaa weyta fe'amu guutamuu qabudha. Ulaagaan ofumaan unkaa maatii irraa guutama yoo danda'ame. Yoo ulaagaan kan hin guutamne ta'e, taateen kun ni waamama akkasumas maakiroon koronyate ulaagaa guutuu danda'a.


text:
Yuniversitiin Haro-Mayaa yuniverstii biyyitii qabdu keesaa tokko.Akka ijoolleen achii dubbifne jedhanitti ijoolleen achi barattu eegii barumsa dhaabanii ji’a tokko aaluutti jiran.
Wannii warrii gaafate akka barattootii jedhanitti akka barattootii Har-Mayaa ka qabaman hiikaman,akka waraanii mootummaa yuniversitii keessaa bahuu fi akka wannii hedduun qajeeltuuf gaafatan.
“Guyyaa Roobii laaqana irratti akka hin nyaanne ijoollee dhoorkaa turan. Ijoolleen bakka tokkotti wal gettee maaliif nyaata nu dhoorkattuu namnii hidhameeyyuu nyaata hin dhoorrgamuu jettee yoo ijoolleen wal geettu poolisiin federaalaa ijoollee ari’atanii aaraa bombii darbuudhaan ijoollee baayyee doormiitti dhaanuun miidhan.”
Akka ijoolleen tun jedhanitti tana keessa nama 32 akka malee miidhame ka ilkaan caphanii fi matan dhoofamelleen hedduu“ isaan keessaa namnii afur hospitaala Hararitti wallaanamaa jira hagii tokko hospitaala Hiywet Faanaa jira.”
Aara bombii tana doormii dhiiraa ta “amel” jedhanii fi ka dubraa ka “Wiig” jedhanitti darbatan.
Ijoolleen hidhaman jedhan tana haga tokko yuniversitii keessaa haga tokko ammoo yo jari boqonnaaf maatii isaaniitti galuuf karaa qaban.
Waraanii mootummaa akka ijoolleen jettutti ijoolleen doormii(manneen bultii barattootaa) irra deemee humnaan barnootaatti oofuu fedha.
Bulchiinsii ijoolleen hidhaman guyyaa shan keessatti gadi dhiifsan jedhullee haga ammaatti hin baane jedhan.
Ijoollee tana haga tokko Hararitti hidhanii haga tokko Dirree Dhawaatti hidhan.
Tana maleellee barattootii tun akka waraanii mootummaa yuniverstii keessaa bahuf gaafatanillee.
“Nuuti mooraa barnootaa keessa jirraa malee mooraa waraanaa keessa hin jirru kanaaf waraanii federaalaa,poolisii federalaa jedhamu kun nurraa haa bahuu jechaa jirra,” jedhan.
Waan ijoolleen himatte tana bulchootallee gaafachuuf jennee bilbillee ufi jibbaanne.