text:
Kiitetteeddawanttu Oosuwaa 17
Teselonqqen Denddeedda Walassaa
1Phawuloosinne Sillaase, Amppipholiisaannanne Apholooniyanna aadhdhiide, Teselonqqe yeeddino; Teselonqqen Ayihuda woosa golli de7ee. 2Phawuloosi bare dooyaadankka yaa geleedda; hewaan heezzu Sambbata gallassatuwan Xoossaa Maxaafatuwaappe asaanna haasayeedda; 3Kiristtoosi waayyiyaa akkanawunne hayquwaappe denddanaw bessiyaawaa unttunttoo billiide odiiddinne tuma gideeddawaakka unttuntta erissiidde, “Yesuusi ha taani hinttenttoo odiyaawe Kiristtoosa” yaagee. 4Unttunttuppe ittu ittuu yewuu tuma gideeddawaa akeekiide, Phawuloosannanne Sillaasenna gaketteeddino; hawaadankka, Xoossaassi goyinniyaa cora Giriike asaynne cora bonchchetteedda maccawanttu, Phawuloosannanne Sillaasenna gaketteeddino.
5Shin Ayihudatuu qanaatiide, itti itti oosuu bayinna iita asatuwaa qocaappe shiishshiide katamaa asaa walasseeddino; Phawuloosanne Sillaasa asaakko kessana mala koyyiide, Yaasoona golliyaa dooddeeddino. 6Phawuloosinne Sillaase unttunttoo beettennaan ixxina, Yaasoonanne itti itti ishatuwaa katamaa kaappatuwaakko afiide, “Hawanttu gadiyaa ubbaa metootheeddawanttu, hawaakka yeeddino. 7Yaatina Yaasooni unttuntta bare soyin wotheedda; hawanttu ubbay, ‘Yesuusa giyaa hara kaatii de7ee’ giide Qeesaare azazuwaa minissiino” yaagiide, kooshshaa dhoqqisside haaseyeeddino.
8Shiiqeedda asaynne katamaa kaappatuu hewaa sisiide metooteeddino. 9Kaappatuu Yaasoonanne haratuwaa waasiyan billeeddino.
Phawuloosinne Sillaase Beeriyaa Beeddino
10Ammaniyaawanttu Phawuloosanne Sillaasa sa7ay qammiyaawaani ellekka Beeriyaa yeddeeddino. Yaa gakkiide, Ayihuda woosa golle geleeddino. 11Beeriyaa asatuu Teselonqqen de7iyaa asatuwaappekka aadhdhi dooyetto wozanay de7iyaa diraw, “Phawuloosi geeddawe tumenttonne” yaagiide, ubba gallassi Xoossaa Maxaafatuwaa tamaariidde, qaalaa kumentha laamotaan akkeeddino. 12Hewaa diraw, unttunttuppe coratuu, Giriikatuwappe bonchchetteedda cora maccawanttunne cora attuma asatuu ammaneeddino.
13Shin Teselonqqen de7iyaa Ayihudatuu Phawuloosi Xoossaa qaalaa Beeriyankka odeeddawaa siseedda wode, Beeriyaa yiide, asaa aananna walasseeddino. 14Hewaappe guyyiyan, ishatuu ellekka Phawuloosa abbaa mataan yeddii aggeeddino; shin Sillaasenne Ximootoose Beeriyan atteeddino. 15Phawuloosa moyizzeedda asatuu Ateenaa gatheeddino; he asatuu Sillaasenne Ximootoose barenttoo danddayetteeddawaadan, ellekka barekko yaana mala, Phawuloosi kiitteedda kiitaa akkiide, Beeriyaa simmeeddino.
Phawuloosi Ateenaa Beedda
16Phawuloosi Ateenaan Sillaasanne Ximootoosa naagiidde, katamaan eeqay kumeeddawaa be7iide yiloteedda. 17Hewaa diraw, Ayihuda woosa golliyaan Ayihudatuwannanne Xoossassi goyinniyaa Ayihuda gidenna asatuwaanna palumettee; qassi ubba gallassi geyaan barenanna gakettiyaa asaannakka palumettee. 18Qassi Eppiqoroosappenne + Isxxo7ikiyaappe + yeedda itti itti eranchchatuu Phawuloosanna palumetteeddino; unttunttuppe ittu ittuu, “Ha toofiinay ayaa haasayanaw koyyii?” yaageeddino.
Haratuu Phawuloosa Yesuusabaanne hayquwaappe I denddeeddawaa barenttoo odiyaa diraw, “Ooratha xoossatubaa odiyaawaa malatee” yaageeddino.
19-20Phawuloosa oyqqiide, “Ha neeni tamaarissiyaa ooratha yewuu ayentto nuuna erissaarikkii? Ayissi gooppe, neeni nuussi oorathabaa odaasa; simmi hawe ayentto nuuni eranaw koyyeetto” yaagiide Phawuloosa Ariyosppaagoosa geetettiyaasaa afeeddino. 21Ateenaa asay ubbaynne hewaan de7iyaa immathatuu oorathabaa haasayiiddinne sisiidde peeshiyaawaappe attin, harabaan peeshikkino.
22Phawuloosi Ariyosppaagoosan de7iyaa shiiquwaa sinthan eqqiide, hawaadan yaageedda; “Ateenaa asatoo, xoossatuwassi ubbabaani hinttenttu darii yayyiyaawaa taani be7ay. 23Ayissi gooppe, taani hinttenttu goyinniyaawaa xeellaadde aadhdhishshin, ‘Erettenna Xoossaassi’ geetettiide xaafetteedda yarshshuwaa sa7aa qassi demmaaddi; hewaa diraw, ha hintte erennaan goyinniyaawaa taani hinttenttoo oday.
24“Alamiyaanne alamiyaan de7iyaa ubbabaa medhdheedda Xoossay saluwaanne sa7aa Goday, asay keexxeedda Geeshsha Golliyan de7enna. - 25Ayentto pacceedda asaadan, asaa kushiyaa I xeellenna; ayissi gooppe, I bare huuphew de7uwaa shemppuwaanne ubbabaa asaa ubbaw immeedda. 26Xoossay asaa zariyaa ubbaa itti uraappe medhdhiide, gadiyaa ubbaan wotheedda; I bare huuphew unttunttu de7ana wodiyaanne sa7aa kase zawayeedda.
27“I hewaa ootheeddawe unttunttu oyqqi oyqqi xeelliide, barena koyyiidde, ooni eri demmanawantteeshsha giyaawaana; gidooppenne, Xoossay nuuppe oossinne haako gidenna. 28Ayissi gooppe, hinttenttuppe itti itti eranchchatuu, ‘Nuuni A naanaa’ geeddawaadan, nuuni aani paxa de7eettonne qaaxetteetto. 29Simmi nuuni Xoossaa naanaa gideedda diraw, Xoossay asaa cinccatethaaninne qofaan worqqaappe woy biraappe woy shuchchaappe oosetteeddawaa malatee yaagiide, qoppanaw bessenna. 30Hewaa diraw, Xoossay asay eribeenna wodiyaa aatheedda; shin ha77i ubbasan asay ubbay nagaraappe simmana mala azazeedda. 31Ayissi gooppe, Xoossay wodiyaa keeri wotheedda; he wodiyaan bare dooreedda uraan sa7aan de7iyaa asaa ubbaa bolla xillo pirddaa I pirddana; asaa ubbaw hayquwaappe Yesuusa dentheeddawaan hewaa tumayeedda” yaageedda.
32Unttunttuppe itti itti asatuu hayquwaappe dendduwaabaa Phawuloosappe sisiide, A bolla qilliicceeddino; shin hara asatuu A, “Nuuni hawaa neeppe gujjiide sisana koyyeetto” geeddino. 33Hewaa diraw, Phawuloosi unttunttu giddoppe keseedda. 34Shin itti itti attuma asatuu Phawuloosanna gakettiide ammaneeddino; unttunttu gidduwan Ariyosppaagoosan de7iyaa pirdda golle daannay Diyoonaasiyoosi, Damaariiso geetettiyaa itti mishirattinna hara asatuu de7iino.


c: text/html

text:
Niyyaa
Niyyaa jechuun maal jechuudha?
Bakki Niyyaa eessa?
Akkamitti niyyatan?
Niyyaa malee hojiin fudhatama ni argataa?
عَنْ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ أَبِي حَفْصٍ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ قَالَ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ: ” إنَّمَا الْأَعْمَالُ بِالنِّيَّاتِ، وَإِنَّمَا لِكُلِّ امْرِئٍ مَا نَوَى، فَمَنْ كَانَتْ هِجْرَتُهُ إلَى اللَّهِ وَرَسُولِهِ فَهِجْرَتُهُ إلَى اللَّهِ وَرَسُولِهِ، وَمَنْ كَانَتْ هِجْرَتُهُ لِدُنْيَا يُصِيبُهَا أَوْ امْرَأَةٍ يَنْكِحُهَا فَهِجْرَتُهُ إلَى مَا هَاجَرَ إلَيْهِ”.
Ajaja Mu’imintoota kan ta’e Abu Hafsa, Umar ibn Al-Khaxxaab (Rabbiin isarraa haa jaallatu) akkana jedha; Ergamaan Rabbii (ﷺ) akkana kan jedhu dhagaye: “Dhugumatti hojiiwwan hunduu niyyaani. Nama hundaafu wanta niyyate qofatu isaaf jira. Nama godaansi isaa gara Rabbii fi Ergamaa Isaa taate, godaansi isaa gara Rabbii fi Ergamaa Isaati. Nama godaansi isaa faydaa duniyaa argachuuf yookiin dubartii fuudhuf taate, godaansi isaa gara wanta inni itti godaaneti.” (Sahiih al-Bukhaari fi Sahiih Musliim)
Hadiisni kuni tokko-sadaffaa beekumsaati jedhame. Hadiisni kuni hojiiwwan namni hojjatu hunda kan tuquudha. Hadiisa kana jechoota hayyootatin ibsuun dura mee niyyaan maal akka ta’e haa hubannu.
Niyyaa jechuun maal jechuudha?
“The meaning of niyyah can be described in English as: endeavor, intention, purpose, resolution, goal, aim, resolve, determination, and so forth.
Gara afaan keenyatti yommuu deebisnu niyyaa jechuun- yaada,fedhii, kaayyo, ijjannoo, xiyyeefannoo, karoora fi kkf. Niyyaan yaada sammuu namaatti dhufu qofa osoo hin ta’in, ijjannoo, fedhii fi kajeellaa wanta tokko hojjatuuti. Kanaafu, namni tokko wanta tokko hojjachuuf niyyaa yoo qabaate, wanti isa dhowwuu yoo hin jiraatin yookiin niyyaa yoo hin jijjirin wanta san ni hojjataa jechuudha. Fakkeenyaf, namni tokko guyyaa Wiyxataa soomu yoo yaade ergasii guyyaan Wiyxataa yoo dhufee fi soomu irraa wanti isa dhowwuu yoo hin jiraatin, garuu yoo soomu dhiise, niyyaa dhugaa hin qabu jechuudha.”(3)
Karaa biraatin niyyaan humna harkisaa (driving force) hojii tokko duuba jiru jechuu dandeenye. Wanti hojii san akka hojjatu isa kakaasu ykn harkisu niyyaa isaaf ta’a. Wanti kakaasu ykn harkisu gaariis badas ta’uu danda’a.
Bakki Niyyaa Eessaa?
“Akka Ibn Taymiyyaatti, bakki niyyaa arraba osoo hin ta’in qalbii akka taate hayyoonni irratti walii galanii jiru, jedha. Kana jechuun arrabaan dubbachuu fi wanta tokko hojjachuuf niyyachuun kan walfakkaatu miti. Kanaafu, dubbiin bida’aa (wanti haarofti umamee) fakkeenyaf kan akka ‘Raka’a lama salaatuf niyyadhe…’jedhanii arrabaan dubbachuun hiika hin qabu. Ergamaan Rabbii (SAW) dubbii akkana fayyadamanii waan hin beeknef.” (3)
Akkamitti niyyatan? (1)
Namni tokko qalbii ofii keessatti wanta hojjatu san niyyataa malee arrabaan ol baase, ‘Yaa Rabbii kana hojjadha jedhe dubbachuun wanta isaaf maluu miti. Sababni isaas, Rabbiin wanta qalbii keessatti dhokatu fi ifatte duubbatamu guutu waan beekufi.
“Yoo waan qoma keessan keessa jiru dhoksitaniis yookiin isa mul’iftaniis Rabbiin isa (waan san) ni beeka. (Inni) waan samii keessa jiruu fi waan dachii keessa jirus ni beeka. Rabbiin waan hundaa irratti Danda’aadha.”jedhi! Suuratu Aali-Imraan 3:29
Fakkeenyaf namtichi wudu’aaf (salaataf qaamolee dhiqamuu qaban dhiquuf) ni niyyata. Kan inni wuda’atuuf Rabbiif jedheeti. Ammas kan wudda’atu ajaja Rabbii hordofuufi ykn guutufi. Kanaafu kuni wantoota sadii of keessatti qabata.
- Niyyaa ibaadaa
- Niyyaa Rabbii qofaaf hojjachuu
- Niyyaa ajaja Rabbii guutuf yookiin tole jechuuf kan ittiin dhaabbatudha. Kuni wanta guutu niyyaa keessa jiruudha.
Haaluma kanaan salaata keessatti- jalqaba ni niyyatta. Salaata zuhriti moo asriidha moo maghriiba moo ishaa’idha moo salaata fajrii salaatta? (Arrabaan osoo hin dubbatin qalbii tee keessatti ‘Ani salaata kana salaata’jetta). Niyyaan lamataa immoo ati kan salaattu Rabbii qofaafi. Isaan alaafi miti, na argaaf yookiin na dhagayaaf hin salaattu. Yookiin salaata keetin akka faarfamtufii miti kan salaattu. Yookiin addunyaa irraa waa argachuufi miti kan salaattu. Rabbii qofaaf salaatta.
Sadaffaa ajaja Rabbii keeti guutuf niyyaa sammutti fidduudha. Fakkeenyaf, Rabbiin ni jedha “Salaatas dhaabaa, zakaas kennaa, warra rukuu’a godhan wajjiniis rukuu’a godhaa.” Suuratu Al-Baqaraa 2:43. Ajaja Isaa kana guutuf ni salaattaa jechuudha.
Niyyaa malee hojiin fudhatama ni argataa?(1)
“Dhugumatti hojiiwwan hunduu niyyaani. Nama hundaafu wanta niyyate qofatu isaaf jira.”
“Himoota lamaan kanniin jidduu garaagarummaa guddatu jira. Kan jalqabaa sababa yommuu agarsiisu kan lammataa immoo bu’aa agarsiisa.
Himni jalqaba hiikni isaa hojiin homaatu hin jiru niyyaan duuba jiru malee. Garuu niyyaan garaagarummaa guddaan gargar ta’u. Akka samii fi dachii addaan fagaatu. Namoota keessaa nama niyyaan isaa fiixe wanta ol’aanaa irra jiruudha (Niyyaan isaa guddaadha). Namoota keessaa nama niyyaan isaa kosii wanta gadi bu’aa keessa ta’edha. Inuma namoota lama kan hojii walfakkaatu hojjatan ni argita. Walumaan jalqabanii, walumaan xumuru, haaluma wal-fakkaatan hojjatu,dubbatu garuu jidduu isaanii fageenya samii fi dachiitu jira. sababni kana hundaa niyyaan garagara ta’uudha.
Kanaafu bu’uurri- hojiin homaatu hin jiru niyyaan waliin jiru malee. Garuu niyyaan garagaraa fi addaan kan fagaatanidha. Bu’aan kanaa immoo “Nama hundaafu wanta niyyate qofatu isaaf jira.”jedhe. Hojii gaggaarii shari’aa keessaa jaalala Rabbii fi ganda Aakhiraa argachuuf yoo niyyate, kana ni argata. Yoo addunyaa niyyate immoo argachuu yookiin dhabuu danda’a.”
Hojiin kamuu dhimma lama irratti kan ijaarramedha:(2)
- Gaarummaa keessaa (dhoksaa) fi
- Gaarummaa alaa (mul’ataa)ti
Hojiin kamuu dhimmoota lamaan malee fudhatama hin argatu. Niyyaan Rabbii qofaaf qulqulluu ta’uu. Kuni keessaan (qalbiin) kan walqabatuudha. Hadiisni Umar (Rabbiin isarraa haa jaallatu) kanaan walqabata: “Dhugumatti hojiiwwan hunduu niyyaani. Nama hundaafu wanta niyyate qofatu isaaf jira.” Kuni qalbiin wal-qabata. Hojiin kamiyyuu fudhatama hin argatu Rabbii qofaaf jedhame yoo hin hojjatamin.
Hadiisni Aa’ishaa (Rabbiin ishirraa haa jaallatu),Ergamaa Rabbii (SAW) irraa “Dhimma (Amantii) keenya kana keessatti namni wanta isa (amantii) keessa hin jirre haarawa uume, wanti suni fudhatama hin argatu.” (Sahih Al-Bukhaari) Haala alaa (mul’ataatin) kan wal-qabatuudha.
Warroonni beektota ‘Hadiisonni lamaan kunniin waa’ee amantii guutu kan of keessatti hammate’ jedhu. Hadiisni umar ‘Dhugumatti hojiiwwan hunduu niyyaani…’ safartuu ykn madaaltu keessaa (qalbiiti). Hadiisni Aa’ishaa ‘Dhimma (Amantii) keenya kana keessatti…’ immoo safartuu ykn madaaltu alaa (mul’ataati).”
Dhoksaa fi mul’ataa yommuu jedhu namoonni gariin ‘Kuni maal?’ jechuun xiqqoo dhama’uu danda’u. Dhoksaa yommuu jedhu hojii tokko hojjachuuf yaada ykn niyyaa nama kakaasu kan qalbii keessa jiru yommuu ta’u, mul’ataa yommuu jedhu immoo ‘Haala hojiin suni itti hojjatamu’ agarsiisa. Kanaafu,hojiin tokko Rabbiin biratti fudhatama argachuuf ulaagaalee lama guutu qabuu jechuudha. Tokko guuttame kan biraa yoo hir’ate hojiin sun fudhatama hin argatu. Ulaagaaleen kunniin:
- Qalbii keessatti ikhlaasa qabaachu (Rabbii qofaaf ta’uu qaba)
- Haalli hojiin suni itti hojjatamu immoo shari’aa waliin kan deemu ta’uu qaba.
“Ergamaan Rabbii kanaaf fakkeenya dhiyeessun akkana jedhan: Nama godaansi isaa gara Rabbii fi Ergamaa Isaa taate, godaansi isaa gara Rabbii fi Ergamaa Isaati. Nama godaansi isaa faydaa duniyaa argachuuf yookiin dubartii fuudhuf taate, godaansi isaa gara wanta inni itti godaaneti’ Kuni fakkeenya niyyaati.
Hojiin ifatti walqixaa fi walfakaatoo ta’uu danda’u. Garuu niyyaan addaan baafti. Namni godaanu jaalala Rabbii fi ganda Aakhiraa yoo barbaade, godaansi isaa kuni gara Rabbiiti fi Ergamaa Isaati. Hojiin isaa gaariidha. Garuu godaansi isaa bu’aa addunyaa argachuuf ykn dubartii fuudhuf yoo ta’e akka shari’aatti godaanaa miti. Godaansi isaa gara wanta inni itti godaaneti.
Imalli nama tokko biyya tokko irraa gara biyya biraa haaluma kanaani. Imalli isaa beekumsa barachuuf yookiin jihaadaf yoo ta’e wanta niyyatetu isaaf jira. duniyaa fi daldalaafis yoo ta’ee wantuma niyyatetu isaaf jira.”
Niyyaa fi Ikhlaasa (3)
“Niyyaan nama tokko gaarii yookiin badaa ta’uu danda’a. Garuu mu’iminaaf (nama dhugaan Rabbitti amaneef) kaayyoon niyyaa isaa, hojii san hojjachuuf kaka’uumsi isaa, Rabbii qofaaf kan qulqulleessu ta’u qaba. Iklaasni kutaa tawhiida qulqulluu Ergamtoonni Rabbii ummata ofii barsiisa turaniidha. Rabbiin Qur’aana keessatti akkana jedha;
“Rabbiin qofa gabbaruu, qajeelanii amantii Isa qofaaf qulqulleessu, salaata dhaabuu fi zakaa kennuutti malee homattu hin ajajamne. Kuni immoo amantii qajeeladha.” Suuratu Al-Bayyinah 98:5
Namni tokko hojii ibaadaa hojjachuun dura, hojii ibaadaa san Rabbii qofaaf hojjataa akka jiru mirkaneefachu qaba. Kaayyoo kana irraa yoo dabee takkaa shirkii guddaa (Rabbitti waa qindeessu) kan Islaama keessaa isa baasu hojjataa jira takkaa immoo gosa shirkii isa xiqqaa kan akka na argaa hojjataa jiraa jechuudha. “
Hojii tokko hojjachuuf fedhii fi dandeettin barbaachisaadha. Asitti fedhiin niyyaa bakka bu’a. Dandeettin immoo tarii beekumsaan,humnaan, qabeenyan yookiin aangoon ta’uu danda’a.
Aalima tokkotu akkana jedha, “Namni tokko dandeetti qabaate iklaasa yoo hin qabaatin, ni salphata. Akkasumas, iklaasa qabaate dandeetti yoo hin qabaatin, ni kufa, dadhabaa ta’a.”
In sha Allah torbaan kutaa 2ffaa hanga walitti deebinutti Assalamu aleykum wa rahmatullahi wa barakatuh. Dogongora yoo argitan, natti beeksisu hin dagatinaa.
Kitaabilee Wabii
1.Sharih Riyadu Saalihin– ibn Usaymiin (Jildii1, Fuula 13-19)
2.Al-Ifhaam fi sharih Umdatul ahkaam– Ibn Baaz (fuula 62-64)
3.Commentary on the Forty Hadith of Al-Nawawi– Jamal Zarabozo – (Jildii1,fuula 104 fi 107)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Seenaa Qinqanii[Virus] Coompuutaraa:- OROMO ICT
SEENAA QINQANII[Virus] Koompuutaraa
Yoo waa’ee Qinqaanii(virus) koompiitaraa yaannu; vaayiresiin kunniin waan dhiyeenya kana
Hattoota koompuutaraan(hackers) hojjatame jechuu dandeenya. Dhugaan jiru garuu
kanaa miti. Vaayiresiin akka namoonni hedduun yaadan dhiyeenya kana kan uumame
osoo hin taane bubbulee jira.
Vaayireesiin jalqabaa “Brain Virus” jedhamu bara 1986tti obboleewwan lamaan lammii
biyya Paakistaanii ta’an Amjad fi Basit Farooq uumame.
Vaayireesiin kun floppy disk dhaan kan faffaca’u. Innis wanta flooppicha irratti barraa’e jiru
qofa kan tuquu danda’u malee waan biraa miti.
Bara 1987tti vaayireesiin lehigh jedhamu yuuniversiitii lehigh kan biyya ameerikaa jiru keessatti
argame. Vaayireesiin kun vaayeresii jalqabaa miimoorii tuquu/attack gochuu
danda’uudha. Faayiloota yoo bantes ni tuqa jechuudha. Vaayiresiin kanumaan walfakkaatu “jerusalem virus” jedhamu baruma wal fakkaataa kanatti biyya Israa’el yuuniversiitii hebrew keessatti argame.
Bara 1988tti anti-virus jalqabaa kan brain virus balleessuu danda’u hojjatame. Baruma kana
keessatti Cascade virus kan jedhamu biyya Jaarman keessatti argame.
Xumura bara 1980 hanga jalqaba bara 1990tti vaayiresiileen kunneen badiinsa faayiloota
hedduuf sababa ta’uudhaan; dhaabbilee fi biyyoota heddu balaaf saaxilanii jiru. Sababa
kanaaf xiyyeeffannoon miidiyaalee addunyaa yeroo sanatti waa’ee balaa kanaa fi akkaataa furmaata itti barbaadan irratti ture.
Bara 1991tti antii vaayiresiin noorton jedhamu; kaampaanonni IBM, McAfee, Digital Dispatch fi Iris jedhaman wal ta’uun gadi dhiisan. Waggoonni muraasni darbanii, bara 2000 irratti vaayiresiin jalqabaa kan addunyaa tana marse jechuun danda’amu; biyya Filiipeensi keessatti uumame. Maqaan vaayiresii kanaa ILOVEYOU dha. Vaayiresiin kun koompiitaroota addunyaa kana irraa 10% toora internet fayyadamuun kan tuqee fi kisaaraa qarshii biliyoona 5.5$ kan geesiseedha. Vaayiresiin kun toora e-mail kan faffaca’u yoo ta’u, har’as kan jiruudha.
HORAA BULAA
OROMO ICT
[sgmb id=”1″]


text:
Onk..29/2017 Yuunibarsiitiin Odaa Bultuma Gubachaa Jira. Poolisiifi Waraanni Agaaziin Naannoo Sanatti kan argaman yoo ta’uu wayita balaan guddaan kun qaqqaba jirutti dhaabbatanii ilaalaa jiru malee qaamni dirmannaa tokkollee gochaa jiru hin jiru. Mootummaan Wayyaanee Waranaa of harkaa qabutti dhimma bahuun biyya shororkeessa jira. Qabeenyi barbadaa’aa jiru kun kan uummataati. Waan hedduu nama gaddisiisuu utuu Barattootni hirribarraa hin Ka’iin Kan Gubachuu Eegalee yoo ta’uu , Barattoota hedduurra midhaan qaqqabee jira. Yeroo ammaa Uummata Oromoo Magaalaa Cirootu dhaamsuuf Yaalii gochaa jira.
Via: Seenessaa Qeerroo
It seems the TPLF regime has declared war on the Oromo people! Which will not deter the Oromo people desire for freedom.


text:
Dirree kubbaa irratti taphataa kamtu caalaan, irra jireessatti Ronlaadoofi Mesii wolbira qabaa, falamii yeroo hedduuf adeemaa tureedha. Isa kanatu san caalaa, bifa wolnama hindhabsiisneen, yeroo heddu murtee dabarsuun nama rakkisa. Hangamuu rakkisaafi mormisiisaa haa ta’uu malee woggaa woggatti sadarkaa taphattotaa kan agarsiisan labsii heeddutu bayu. Sadarkaa taphataan tokko irratti argamu kanniin argisiisuuf carraaqan keessaa badhaasni taphataa tokkoffaa addunyaa (Ballon d’or) isa tokko.
Sadarkaan taphataan tokko irra jiru kan shallagamu ykn kaayamu tapha dirree irratti (gooliif meeqa galche, tapha akkamii argisiiseefi wancaa meeqa injifate) godhamu qofaanii miti. Dirreen alattis taphatoota jiddutti ol’aantummaa wolirratti argachuuf yaaliin godhamu jira. Madaalliin dandeettii, jaalatamiinsaafi fudhatamiinsa taphataa tokkoo ittiin agarsiifamu kan biroo ammoo, tarii inni guddichi, maallaqa meeqatu woggatti gara kiisa ykn baankii taphataa tokkootti dhangala’a isa jedhu.
Taphattoota galii isaanii irratti hundaayuun sadarka baasuun akka isa kaawwanii, falamiin eenyutu eenyeen caalaa, waan ilaalcha namootaa irratti rarra’uu miti. Maallqa kiisaa/baankii seene laakkayuu qofa gaafata. Dhumate.Taphataan tokko maallaqaan morkataa isaa caaluun waan agarsiisuufi dubbatu heddu qaba. Garuu, taphataan tokko maallaqaan isa kaan caale jechuun taphaanis shakkiifi mamii tokkoon alatti isa biroo irra aaneera jechuu miti. Kuni jaallatoota Ronaaldoofi mesiifis ifa ta’uu qaba.
Bifuma kanaan Forbes galii taphattoota kubbaa miilaa isa 2015 heerreguudhaan sadarkaa baasee jira. Akka ragaan Forbes wolitti qabe argisiiutti taphattoota kubbaa miilaa keessaa galii ol’anaa woggatti kan argatu Kiristiyaano Ronaaldoodha. Mesiin sadarkaa 2ffaa irratti kan argamu. Akkuma sochii dirree miilaa irratti godhan, asittis hedduu wolirraa fagoo hinjiran.
Akka ragaan kuni ifa godhutti woggatti mindaan Ronaaldoo USD miliyoona 50. Kan ispoonsara isaa Nike irraa argatuufi isa madda biroo irraa funaannatuun wolitti, dimshaashumatti Ronaaldoon, woggatti $ miliyoona 79.6 harkaan gayata ykn baankii seensifata. Bifuma wolfakkaatuun Mesiinis woggatti dimshaashumatti abbaa $ miliyoona 73.8 tiiti. Kana keessaa midnaan $ miliyoona 50 ol ta’a. Sadarkaa 3ffaa irra kan jiru Zilaataan Ibrahimovich woggatti doolaara Ameerikaa 39.1 harkaan gayata.
Kana irrattis, namoonniifi kubbaaniyoonni adda addaa beeksisa isaaniitiif Mesii irra Ronaaldoo kan filatan ta’uun yaanni ummata irraa sassaabame ifa godheera. Dandeettii kubbaa qofa osoo hintaane argaan isaas, fudhatamiinsa argannaa kanaaf, sababa ta’uu hinoolle jedhama. Isin maal jettu?
Sadarkaa taphattoota kubbaa miilaa
- Kiristiyaanoo Ronaaldoo
- Li’ooneel Mesii
- Zlatan Ibrahimovic
- Gareth Bale
- Neymar
- James Rodriguez
- Wayne Rooney
- Wayne Rooney
- Sergio Aguero
- Luis Suarez
Galii woggaa miliyoona (doolaaraan
- 79.6
- 73.8
- 39.1
- 35
- 31
- 29
- 26.9
- 25.9
- 24.9
- 21


text:
Qixxeessaa Lammii | Amajjii 12, 2018
QBO ABOn waggoota danuuf geggeeffamaa ture babal’atee humna qajalee dhaloota ammaa hortee ABO dhaqabuun jijjirama xixxiqqaa maddisiisuu erga jalqabee bubbulee jira. Keessummaa baroota sadan dhihoo dabranii as mootummaa nama nyaataa Wayyaanee afaan lafatti gobbisee warwaachisiisuu itti fufee jira. Oromiyaa irratti Oromoon abbaa ta’uu haa xiqqaatuu mallaattoo gara garaa lafa irratti argamsiisee jira. Bu’aalee qabsoo hadhooftuu fi wareegama qaalii ummata Oromoo addatti ABO gaafate irraa argaman kana daran gabbisuuf ammalee qabsoon hadhaawaan akka nu hafu dagachuu hin barbaacchiwsu.
Gaaffii guddicha saba bala’aa Oromoof deebisaa caccalaqqee bubuutuun wushaaluuf yaaluun hin barbaachisu. Nageenyi waaraan naannoo Oromiyaa guututti argamuuf gaaffiin Oromoo guutuun deebii argachuun dirqama bira taruun hin danda’amne. Labsiin mootummaan Wayyaanee kan warraaqsa QBO ykn Qeerroo Bilisummaa Oromoo ABOn ijaarameen darrate teessuma isaa cufamaa eega fixate booda baasaa jiru jaalatee osoo hin taane dirqamee akka ta’e beekuun barbaachisaadha. Ibsa ijjatnoo dhaadatnoon gabbifame gadi dhiise booda sodaa dhaba ummataa arginaan itti fufee mana hidhaa Maa’ikalaawiii magaalaa Finfinnee keessa jira ni hidha jedhee lallabuuf dirqamuu isaa warraaqsa ummataattu dhalche malee waan inni jaalatee godhee miti.
Manneen hidhaa hidhuu, diiguu, jijjiiruu fi haarahoomsuu irraa bu’aan argamu hin jiru. Kan badii dhala namaa irratti raawwatee badii qabu mootummaadha malee manneen hidhaa miti.Ffurmaatni waaraan kan argamu manneen hidhaa hidhuun osoo hin taane ilmaan namaa hidhuun dararuu dhaabuudha. Hidhaa fi ajjeechaan gaaffii ummataa hafnaan kan namoota tokkeetuu deebisuun dogongora guddaadha. Mootummaa hidhaa fi ajjeechatti amanu, mirga uumaa dhala namaa hin beekne ykn beekuu hin feene irraa borus nagaya kajeeluun gowwummaadha. Gaaffii ummataaf deebiin qabsaan kan argamu eega mootummaan kun gara gale booda.
Labsoota tasgabbeessaa gara garaa baasuun gara nyaattoo ummata irraa horachuuf kan godhaa jiru malee onneen itti amanee akka hin taane beekkamaadha. Hidhamtoota siyaasaa manneen hidhaatii gadi lakkisa henna jedhu namootuma dhageettii qaban qofa akka ta’e ifaadha. Dhalli namaa mana hidhaa keessatti ol naqamee unkuramee turee fi jiru cufti mirga isaa gaafachuuf kan hidhame waan ta’eef tokkollee manneen hidhaa keessatti hafuu hin qabu. Nama hagoo baasuun danuu fixuuf karoora bahe ta’uu ummatni biyyattii cufti beekuu qaba. Keessumaa addatti ummatni Oromoo kana akka gaaritti beekee qeeqaan eeguu qaba.
Dhalli Oromoo maqaa ABOn bara 1991 irraa hidhamee hidhaa keessa jiru cufti hiree kanatti abbaa ta’uu qaba. Mootummaa shoorarkeessaa shoorarkeessummaan dhala Oromoo bara dheeraa bulchiinsa irraa kana keessatti kumaatamoota dhibbaan hidhee dararaa tureef garaa laafuu fi dhiifama gochuun waan hin kajeelamne. Ilmaan Oromoo cufa manneen hidhaatii hiikuu qofa osoo hin taane gumaa jiruu fi jireenya isaanii kan balleesses mootummaan kun baasuu qaba. Akkasuma Oromoota harka isaan fixes gumaa lubbuu isaanii baasuu qofa osoo hin taane itti gaafatamuu qaba. Kana malees biyya akka Erteraa, dhaabota akka ABO, GINBOTI 7, Midiyaalee Oromoo kanneen akka OMN kan maqaa ABOn wal qabsiisee garee golesitootaatti paarlamaa ofii hijaarateen remadchiifatee hawaasa addunyaa biratti akka isaan fudhatama hin qabne ykn hin argatneef olola dharaa irratti ofee oofsisaa turee fi jiru cufaa dhiifama gaafatee qulqullumaa isaanii dirree baasee labsuu qaba. Warraaqsi ummataa waan hin jijjiire akka hin qabne amanee fudhachuun isaa tarkaanfiilee armaa olitti fudhachuu qabu kana erga fudhate booda adda baha malee mootummaa kana amanuun tasa hin danda’amu. Mootummaa waan dubbatuu fi waan hojjatu addaan hin beekne irra abdii kaahachuun har’a boru jijjirama nuuf fida jedhanii warraaqsa bilchaate irraa sokondii tokkoofis dhaabbachuun hin barbaachisu.
Lubbuun ilmaan biyyaa harka isaan badaniif gumaan kufaatii mootummaa kanaa ta’uu qofa osoo hin taane namootni hoogganummaan fixiinsa kana raawwatanii fi raawwachiisan adaba madaalawaa argachuu qabu.
Warraaqsi Qeerroon Bilisummaa Oromoo dhoose galma ni gaha!
ABOn haa lalisu!
Irree fi gaachenni Oromoo WBOn haa moohu!
Qeerroon Bilisummaa Oromoo waaru!
Qixxeessaa Lammii irraa


text:
Kaardii Wayyaaneen maqaa sab-bicuuleetiin taphachaa jirtu quba qabaadhaa
Jawar Mohammed
Kaluu tana akka Wayyaaneen maqaa ‘Somaalotaa’tiin ABO, Gimbot 7 fi kkf irratti duula ololaa bantee jirtu hubachuu hin haftani. Jarri kana keessatti qooda fudhataa jiru paartiilee maxxantuu naannoo Soomaalii (akkuma OPDO fi ANDM faa sirnicha deeggaruuf hiriira baatu) akka tahan hubachuu feesisa. Dhugaa dubbachuuf yoo tahe garuu kashlabboonni kun irra jireessatti kan fidaman Jibuutii, Somaaliyaa, Somaali Laand fi Keeniyaa faa irraati. Rakkoo sammuu kan qabu pirezdaantiin naannichaa jiraattota magaalaa Jigjigaa dirqisiisee hiriira baase. Kun hund garuu maaliif? Jalqaba irratti, sirnichi paartiilee maxxantoota isaa kan Oromiyaa fi Amaaraa keessaa irraa garaa murateera. Hiriironni deeggarsa sirnichaa kan Oromiyaa fi Amaara keessatti karoorfatamanii turan tarii gara hiriira mormiitti jijjiiramu sodaa jedhuun haqaman yookiin namatu bahuufii dide.
Garuu kana caalaa hammeenya rifaasisaatu jira. Kunis hammeenya kaardii maqaa sablammootaatiin hoggantoonni Wayyaanee lubbuu dheereffachuuf taphachaa jiranii ti. Torbaan lama dura, Siyyum Masfiniifi Abbaay Tsahaayyee gaaffii fi deebii tokko kennanii turani. Achi keessatti maqaa sablammootaa deddeebisanii kaasanii jiru. Kana gochuun kaayyoo lama qaba. Kan duraa, hawaasa addunyaa liberaalawaa kanatti waa himachuu barbaadani. Sab bicuun akka isaanii (Tigraay) wal tumsa saboota wayyaba akka Oromoo fi Amaaraatiin akka duguuggiin shanyii mudataanii jiru fakkeessanii addunyaa dogoggorsuu yookiin garaa laaffifachuu barbaadan. Tigraay qofa osoo hin taaane sablammoonni biyyattii biroonis lubbuun jireenya isaanii irratti doorsifni akka mudataa jiru addunyaatti himuu fedhaniiti.
Kan lammaffaa, karoora yeroo dheeraaf lafa jalaa qaban kan ‘tumsa sab-bicuulee’ jaaruu jedhu dhugoomsanii dhiibbaa humnoota Oromoo fi Amaaraa irraa itti dhuftu dura dhaabbachuu dha. Hogganoonni Wayyaanee yeroo qabsoo hidhannoo irra turanii qabee wanni itti amanaa turan, akka warra wayyabaan hin liqmfamneef tumsoota akkasii kan ofii keessatti guddatanii mul’atan sablammoota biro waliin tolfachuu dha. Kaartaan falamsiisaan gama dhihaan Tigiraayiin fuudhee Beenishangul-Gumuziin wal qunnamsiisee Gaambeellaa dhaqqabuu fi gama bahaan Affaarii fi Somaaliidhaan walitti fulla’e kan dogoggoraan tahe isinitti hin fakkaatin. Kun bara 1980oota irraa qabee waan irratti hojjetamaa yoona gahe dha. Dorgoommii dinaggee abbootii qabeenyaa Tigraay irraa kan ka’e yeroof fudhatama dhabu illee, sab-bicuulee magaalaa keessaas of cinaa hiriirsuuf yaalii godhaa turani.
Garuu Wayyaanee TPLF michuu sab-bicuulee Itoophiyaa keessaatii? Galmeen seenaa isaa kan himu LAKKII kan jedhu dha.
– Humni waraana Wayyaanee Soomaalota Itoophiyaa irratti duula duguuggii sanyii geggeessaa akka ture dhaabota mirga dhala namaa tahaniin ifatti galmaawee jira. Abdii Illeey namni jedhamu bitamaa isaanii kan hammeenya kana dhugoomsuuf haala mijeessaa ture.
– Humni waraanaa kun bara 2003 keessa Anywaakota naannoo Gaambeellaa fixeera, amma illee ajjeechaa naannoo san keessatti itti fufee jira.
– Bara 2002 warra Sidaamaa Looqee irratti fixee jia.
– Gandeen Koonsoo keessaa waytuma dubbannu kanattuu gubataa jirani.
– Warri Musrii jimlaadhaan ajjeefamanii jiru, kanneen qabaman akkuma suuraadhaan agarre sanitti akka bineensaatti hidhamanii jirani.
– Abbootii qabeenyaa Silxee fi Guraagee gabaa keessaa dhiibamanii bahuudhaan Tigrootaan bakka buufaman.
– Biyyi Affaar akka jirutti saamtota Tigraayiin fudhatameera. Hedduu dha….
Kana caalaa akkuma Oromoo fi Amaara irraa dura dhaabbannoon itti jabaataa dhufuun Wayyaanee TPLF diinummaadhaan ‘kaardii sab-bicootaa’ kana torbaanotaa fi ji’oota dhufan keessa fayyadamuuf deema. Kun kan tahu gargar cabiinsa sablammoota bicuu fi Oromoo/Amaaraa uumuudhaani. Kanaafuu waan armaan gadii kanatu taha jedhamee eegama:
– Diaspora keessatti hiriirota wal fakkaatoo dhaadannoo Oromoo fi Amaara xiqqeessu baadhatan/dhageessisan arguuf jirra.
– Duula miidiyaa wal falmii qabsiisanii fi haleellaa-haleellaan deebisuutu babal’achuuf jira.
– Actiivistootaa fi jaarmayoota Oromoo fi Amaaraa irratti haleellaa qaamaa qaqqabsiisuudhaan Soomaaliiwwan irratti nama duchiisuuf yaaluu faatu mul’atchuu mala.
– Daangaa naannolee gidduutti walitti bu’insaa qabsiisuu danda’u. Ammayyuu daangaa Benishangul- Amaaraa, Somaalii- Oromiyaa gidduutti haalli kun jiraachuu dhagahaa jirra.
– Yoo dura dhaabbatamuu baate, shirri itti jiramu kun rakkoolee yeroo dhihoo fi fagoo ummatoota biyyattii gidduutti uumuuf deema. Kanaafuu, tarkaanfiileen armaan gadii fudhatamuu qabani:
– Oromoo fi Amaarri kiyyoo duchiisaa akkasii keessatti kufuu hin qabani. Somaalii fi warra biroo irratti xiyyeeffachuun falmii gochuu dhiisuu feesisa.
– Aktiivistoonni, hogganoonni siyaasaa fi dhaabonni siyaasaa dogoggora jara kanaa saaxiluun qofa deebii haa kenninu.
– Wakiilonni sirnichaa Oromoo, Amaara, Soomaalii fi kkf of fakkeessanii xapha fokkataa taphachuu akka malan hin dagatinaa.
– Aktivistoonni bebbeekamoon fi hogganoonni siyaasaa shiftoota mindeeffamaniin haleellaa isin irra gahuu malu irraa of eeggachuu feesisa. Jaarmayaaleen hawaasaa fi amantii tikfamuu qabani. Yoo haleellaawwan mudatan, haalichi malaan toyatamuu qaba. Wakiilonni sirnichaa hawaasa Amaaraa fi Oromoo keessa dhokatan Somaalotaa fi warra kaan irratti haleellaa deebii kennuu akka malan shakkiin hin jiru. Kanaafuu hangamuu hammaatu, namtokkeelee Oromoo fi Amaaraa irratti haleellaan dhaqqabu yoo jiraate, deebiin kennamu kan hawaasawaa (communal) tahuu hin qabu. Namni wanjala akkasii hojjete adda baafamee seeratti dhiheeffamuudha qaba.
Toftaan dullachii fi qoqqoodanii bituu akkasii kun sirna abbaa irrummaa Wayyaanee TPLF dheeressuu hin danda’u.
::::
የህወሃትን የ minority ቁማር ጫወታ ይጠንቀቁ!!
*********
በቅርቡ ብዙዎቻቹ እንደተመለከታቹት፣ ህወሃት ሶማሊዎች ኦነግን ወይም ግንቦት ሰባትን በመቃወም ወጡ የሚል ፕሮፓጋንዳ እየነዛ ነው። መታወቅ ያለበት እውነት እንዲህ ዓይነቱን የህወሃት ድራማ እየተጫወቱ ያሉት ክልሉን አስተዳድራለው የሚለው አሻንጉሊት ፓርቲ አባላት ብቻም ሳይሆኑ፣ ከጅቡቲ፣ ከሶማሊያ፣ ከሶማሊ ላንድ እንዲሁም ከኬኒያ የመጡ ቅጥረኛ ነፍሰ ገዳዮች መሆናቸውን ነው። እብደት፣ እንዝላልነትና ስርዓት አልበኝነት የተጠናወተው የክልሉ የህወሃት ቅጥረኛ ፕሬዚደንት አብሲ ኢሌ፣ የቡና ቤት ሰራተኞች ሳይቀር በማስገደድ ሰልፍ አስወጥቷል ዛሬ። የህወሃት መንግስት ይሄን ለምን አደረገ? በመጀመሪያ ይሄ የሚያሳየው ህወሃት በኦሮሚያና በኣማራ ክልሎች ባበጃቸው ታዛዥና አሻንጉሊት የነበሩ ፓርቲዎችም ጭምር ሳይቀር መተፋቱንና ተስፋ መቁረጡን ነው። በነዚህ ሁለት ትልልቅ ክልሎች (ኦሮሚያና አማራ) ስርዓቱ የድጋፍ ሰላማዊ ሰልፍ ቢጠራም አንድም ወደ ተቃውሞ ይቀየራሉ በሚል ስጋት ሰርዟቸዋል ወይም ደግሞ ማንም ሰው ባለመገኘቱ የድጋፍ ሰልፎቹ ከሽፈዋል።
ጉዳዩ ግን ከዚህም በላይ ክፉ (sinister) እሳቤ ያለበት ነው። ጉዳዩ ህወሃቶች የሞት ሽረት ትግል (existential fight) የሚያደርጉበት የኣናሳዎች ፖለቲካዊ ቁማር ጫወታ አካል ነው። የዚህ ዓይነቱን ቆሻሻ ቁማር ካርድ ከሁለት ሳምንታት በፊት ስዩም መስፍንና አባይ ጸሃዬ በሰጡት ቃለ ምልልስ ላይ መዘውት ነበር። ይሄን ለማድረግ ሁለት ተልዕኮ ነበራቸው፥
የመጀመሪያው፣ ካለምዓቀፉ ዳተኛ ማህበረሰብ (liberal international community) ‘ትግሬዎች ላይ በሁለቱ ትልልቅ የኢትዮጵያ ብሄረሰቦች (ኦሮሞና አማራ) አጋርነት የዘር ማጥፋት ዘመቻ እየተካሄደ ነው’ በሚል የድረሱልን ጥሪ ለማስተላለፍ ነው የተፈለገው። ወያኔዎች ላለምዓቀፍ ዲፕሎማቶች ‘ትግሬ ብቻ ሳይሆን ሌሎች የሃገሪቱ አናሳ ቡድኖችም ጭምር ለጥቃት እየጠጋለጡ ነው’ በሚል ከፍተኛ አቤቶታና ውትወታ እያቀረቡ እንደሆነ ማወቅ ተችሏል።
ሁለተኛው ምክኒያት ግን ህወሃት ከትግሉ ዘመንም አንስቶ ሲሰራበት የነበረውና የኦሮሞንና የኣማራን የተባበረ ጫና (concerted impact) ለመቋቋም ሌሎች የሃገሪቱን አናሳ ቡድኖች አደርጅቶና ዶሚኔት አድርጎ ማንቀሳቀስ የሚለው ሸፍጠኛ ፖሊሲው ነው። ይሄ ከትግሉ ዘመን ጀምሮ ሲያራምዱት የነበረ ስትራቴጂ ነው። ትግራይን ከቤኒሻንጉልና በምዕራብ ታች ጋምቤላ ድረስ ወርዶ እንዲሁም በምስራቅ በኩል በኣፋርና ሶማሌ ላይ የሚያገናኘው ካርታ ተራ ስ ህተት ሳይሆነ ካ1970ቹ ጀምሮ ታቅዶ የተሰራበት ፕሮጀክት ነው። በትግራይ ልህቃን የኢኮኖሚ ስግብግብነት የተነሳ ባይሳካላቸውም፣ በከተሞች ውስጥ የሚኖሩ የተለያዩ አናሳ ቡድኖችንም ከጎናቸው ለማሰለፍ ጥረው ነበር ህወሃቶች።
በእርግጥ ግን ህወሃት በኢትዮጵያ የአናሳ ቡድኖች አጋር ነውን? ስራው የሚያሳየው ግን እንዳልሆነ ነው። ምሳሌዎችን እንጥቀስ፥
-የህወሃት ሰራዊት በሶማሊ ክልል ዘር ማጥፋትን ጨምሮ ዘግናኝ የሰብዓዊ መብት ጥሰቶችን ፈጽሟል። ይሄንን አሰቃቂ ወንጀል ደግሞ የሰብዓዊ መብት ተሟጋች ድርጅቶች በሰፊው የዘገቡት ሲሆን ያሁኑ የክልሉ ፕሬዚደንት አብዲ ኢሌ በቅጥረኛ ነፍሰገዳይነት እንደተባበረ እልፍ አእላፍ መረጃዎች አሉ።
-በ2003 በጋምቤላ ክልል በኣኙዋኮች ላይ የዘር ማጥፋት ጭፍጨፋ ያካሄደ ሲሆን፣ ይሄንኑ ዓይነት ጭፍጨፋ እስካሁንም ቀጥሎበታል።
-በ2002 ሎቄ ላይ ለሰላማዊ ሰልፍ የወጡ ሲዳማዎች ላይ ዘግናኝ ጭፍጨፋ አካሂዷል።
-አሁን በዚህ ወቅት እንኳን የኮንሶ ህዝብ ራስን በራስ ለማስተዳደር ስለጠየቀ ብቻ መንደሮቹን በእሳት እያጋየ ነው የህወሃት ሰራዊት።
-ሙርሲዎችን በገፍ ገድሏል፣ የተቀሩትን ደግሞ እንደ ጥንት ዘመን ባሮች አጠላልፎ በማሰር የሰው ልጅ በዚህ ዘመን ሊያየው በማይገባ ሁናቴ አስሮ እያሰቃያቸው ነው።
-የስልጤና ጉራጌ ነጋዴዎችን ከንግድ ስርዓቱ በማስወጣት በትግሬዎች ተክቷል።
-የኣፋርን መሬት ትግሬዎች መቀራመት ብቻም ሳይሆን ሲፈልጉም የሱማሌ ኢሳዎችና ሌሎች እንዲቀራመቱት አድርገዋል።
-ወዘተርፈ……
በምቀጥሉት ሳምንታትና ወራት የኦሮሞና የኣማራ አክቲቪስቶችና የነጻነት ቀንዲሎች የተባበረ ክንዶቻቸውን ማሰረፍ ሲቀጥሉ፣ ህወሃት የኣናሳዎችን ቁማር ካርድ ይበልጥ እንደምትመዝ ይጠበቃል። የዚህ ዓይነቱ አስነዋሪ ቁማር ደግሞ በኢትዮጵያ ባሉት ሌሎች አናሳ በሄረሰቦች እንዲሁም በኦሮሞና በኣማራ መካከል ቅራኔና ቁርሾ ለመፍጠር ያለም ነው የሚሆነው። በዚሁ መሰረት ወያኔ ከዚህ ቀጥሎ የተጠቀሱትን እኩይ ተግባራት ለመፈጸም ይችላልና እንንጠቀቅ፥
-በዳያስፖራም ሆነ በተወሰኑ ያገር ውስጥ አካባቢዎች ተመሳሳይ የሆኑ ኦሮሞንና አማራን ለማናደድ (offend) ያለሙ ሰልፎችን ሊያዘጋጅ ይችላል፤
-ተንኳሽና ቆስቋሽ ቃላትን በመጠቀም ፕሮፓጋንዳ የመንዛት ዘመቻው ሊጧጧፍ ይችላል፤
-በሶማሊዎችና በኣማራ እንዲሁም በኦሮሞ መካከል ግጭት ለመፍጠር፣ ግለሰባዊ ትንኮሳዎች እንዲሁም በተቋማት ላይ ሊደረግ የሚችል ጥቃት ሊኖር ይችላል፤
-በክልሎች የድንበር አካባቢዎች መፍጠር የጀመሩትን ግጭት ይቀጥላሉበታል። በኣማራና በቤኒሻንጉል እንዲሁም በኦሮሚያና በሶማሊ ክልሎች መካከል ህወሃት በቅርቡ የፈጠረችውን ግጭት ይበልጥ እንዲባባስ ልታደገው ትችላለች፤
እነዚ የህወሃት ሸፍጦች እንዲከሽፉ ተባብረን ካልሰራን፣ ኢትዮፕጵያ ውስጥ በሚገኙ ብሄሮች መካከል የማይሽር ጠባሳ ሊያሳርፉ ይችላሉ። ስለሆነም ይሄን ለመመከት የሚከተሉትን እርምጃዎች መውሰድ ይኖርብናል፥
-የኦሮሞና የኣማራ ተወላጆች በዚህ ዓይነቱ የህወሃት ወጥመድ ውስጥ ላለመውደቅ፣ ከሶማሊ ክልል ካድሬዎችና የኣብዲ ኢሌ ቅጥረኛ ነፍሰ ገዳዮች ጋር ውይይትም ሆነ ክርክር ወይም ማናቸውንም ዓይነት መሳፈጥ ማድረግ እንደማያስፈልግ መረዳት ያስፈልጋል፤
-ይሄንን ዓይነቱን ጉዳይ ለኣክቲቪስቶችና ለፖለቲካ መሪዎች ተውላቸው። እነሱ እንዳስፈላጊነቱ ያሳጧቸዋል (debunk)፤
-የስርዓቱ ቅጥረኞች እንደ ኦሮሞ፣ አማራ ወይም ሶማሊ በመምሰል ግጭት ለመጫር እንደሚተጉም ማስተዋል ያስፈልጋል።
-ወያኔ ነፍሰ ገዳይ ቅጥረኞችን ልታሰማራ ስለምትችል የታወቁ አክቲቪስቶች እንዲሁም የፖለቲካ መሪዎች በያሉበት መጠንቀቅ አለባቸው። በኦሮሞም ሆነ በኣማራ ኮሞኒቲዎች ውስጥ ያሉ የስርዓቱ ቅጥረኞች ሶማሊዎችን እንዲያጠቁና ግጭት እንዲፈጥሩ ሙከራዎች ሊደረጉ ይችላሉ። የኦሮምና የኣማራ ሰዎች ላይም ጥቃት ሊቃጣ ይቻላል። ምንም ሆነ ምን ግን ምላሹ የጋርዮሽ (communal) ሆኖ በሶማሊ ወይም በሌላው የኢትዮጵያ ኮሚኒቲ ላይ ያነጣጠረ መሆን አይገባውም። አካሄዳችን የዚህ ዓይነቱን የወንጀል ጥቃት የሚፈጽሙትን ግለሰቦች ነጥሎ በማውጣት ለህግና ፍትህ ማቅረብ መሆን ይኖርበታል።
የዚህ ዓይነቱ ያረጀና ያፈጀ የወያኔ ክፉ የከፋፍለህ ግዛ አባዜ የስርዓቱን እድሜ ሊያራዝመው አይችላም።


text:
Har’a magaalaa Amboo keessatti namoonni haga kudhanii humnoota waraana federaalaan rasaasaan dhawamanii ajjeesamuu fi namoonni kudha-shanii ol madaa’uu aangawoonni naannoo beeksisanii jiran.
Kaleessa immoo, Magaalaa Gudar keessatti namoonni afur raayyaa waraanaan rasaasaan dhawamanii madaa’uu jiraattonni dubbatanii jiran.
Gama biraatiin, ka magaalaa Finfinnee jiru – Ambaasiiin Yunaayitid Isteets, kanneen Finfinnee irraa gama Lixaatti argaman magaalaalee bulchiinsa naannoo Oromiyaa keessa jiran – Amboo, Baakkoo, Holataa fi naannawa isaaniitti mormiileen hookkara qaban geggeessamuu fi karawwan cufamuu hubachuu isaa beeksisee jira.
Hojjetoonni Embaasichaa, dhimma tokko tokkoo namaa irratti hundaawee, gara sana deemuun kan ehamamu tahuu ka dubbate – Embaasiin Ameerika, kanneen yeroo ammaa “Ambo, Baakkoo, Holataa fi naannawa sana jirtan, yoo socho’uu barbaaddan of-eeggannoo cimaadhaan tahuu qaba” jechuun akeekkachiisee jira.
Akkuma yeroo mraa, karoora of-eeggannaa dhuunfaa keessanii keessa deebi’aa ilaalladhaa, haala naannawa keessan jiru, kanneen akka qophiilee adda addaa of-eeggannaadhaan ilaalaa. Maddeen oduu naannoo irraa oduu haarawaa dhaga’amu hordofaa. Nageenya keessaniif of-eeggadhaa – jechuudhaan, lammiilee isaaf hubachiisa baase – Embaasichi Ameerikaa.
Qophii guutuu dhaggeeffadhaa


text:
Maqaalee Rabbii Keessaa Muraasa-Kutaa 2ffaa
Ilmaan namaa jireenya isaanii keessatti wantoota lama garmalee barbaadu. Isaaniis: gaddi jireenya keessaa akka hir’atu fi sodaan akka isaan irraa deemudha. Gaddaa fi sodaa jireenya keessaa hir’isanii nageenyaa fi gammachuu argachuuf jecha bakki isaan hin seenne hin jiru. Haa ta’uu malee, bakki baay’een isaan seenan bakka gaddaa fi sodaa isaanitti dabaluudha. Fakkeenyaf, namoonni maallaqa argachuuf garmalee hojjatu. Maallaqa baay’ee erga argatanii booda yommuu maallaqa irraa waa hir’atu ni gaddu. Yommuu maallaqni dabalu immoo akka isaan jalaa hin hatamnee fi hin banne garmalee sodaatu. Haala kanaan jireenya gaddaa fi sodaa jiraatu. Kanaafu, furmaanni kanaa maali ree? Furmaanni kanaa Rabbii olta’atti amanuu fi Isaaf buluudha. Nama Rabbitti amanee fi Isatti bule, Rabbiin gaddaa fi sodaa akka irraa kaasu waadaa galee jira. Akkana jedha:
“Lakki! Namni hojii gaarii osoo dalaguu fuula isaa Rabbiif kenne, mindaan isaa Gooftaa isaa bira isaaf jira. Sodaan isaan irra hin jiru, isaan hin gaddaniis.” suuratu Al-Baqara 2:112
Kiristaanonni fi yaahudoonni nama kiristaana ykn yahuudaa ta’e malee Jannata kan seenu hin jiru jechuun odeessan. Rabbiin oduun isaanii kuni sobaa fi raga kan hin qabne akka ta’e ni mirkaneesse. Lakki, dubbiin akka isin jettanii miti. Kana irra namni Jannata seenu nama hojii gaggaarii osoo hojjatu fuula Isaa Rabbiif kenneedha. Kana jechuun hojii isaa qulqulleessun qalbii isaatiin nama gara Rabbii garagalee fi qajeeledha.[1] Namoonni Rabbitti dhugaan amananii fi hojii gaggaarii hojjatan, mindaan isaanii Rabbiin bira isaaniif jira. Wanta darbeef hin gaddan, wanta dhufuufis hin sodaatan. Haala kanaan jireenya nageenya fi gammachuu jiraatu. Kanaafu, Rabbitti amanuu fi hojii gaarii hojjachuun bu’uura gammachuu fi milkaa’innaati. Karaalee Rabbitti shakkii tokko malee amanuu (yaqiina) itti jabeessinuu keessa tokko maqaalee fi sifaata Isaa qo’achuu fi itti xinxalluudha. Mee ammas, kutaa darbee irra itti fufuun maqaalee Rabbii olta’e muraasa isaanii haa ilaallu.
- Al-Khaaliq (Uumaa)
Wantoota hundaa kan uumee Rabbii tokkicha. Wantoonni naannoo keenyatti arginu hundi gara Khaaliqaa (Uumaa) akeeku. “Ani mataa kootin of uumuu hin danda’u. Uumaa na uumetu jira.” jechuun gara Gooftaa isaanii akeeku. Dachii fi samiin akkanumatti of argamsiisu ykn uumu hin danda’an. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“[Rabbiin] samiiwwan utubaa argitaniin malee uume. Akka [dachiin] isiniin hin socheenef gaarreen gadi dhaabbatoo dachii keessa kaa’e (gadi dhaabe). Lubbuu qabeenyi hunda irraa ishii (dachii) keessa facaase. Bishaanis samii irraa buufnee biqiltoota gosoota gaggaarii hunda ishii keessatti magarsine.Kuni uumama Rabbiiti. Kanneen Isaa gadi jiran wanta isaan uuman mee natti agarsiisaa. Dhugumatti, miidha hojjattoonni jallinna ifa galaa keessa jiru.” Suuratu Luqmaan 31:10-11
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa samiwwan torba garmalee gurguddatan, furdatanii fi bal’atan utubaa malee uume. Utubaa mul’atu hin qaban. Osoo qabaatanii silaa utubaan kuni ni mul’ata. Samiwwan kunniin dandeetti Rabbii qofaan iddoo isaanitti qabaman.[2] Samii hangana guddattu Rabbiin malee eenyutu uumuu fi qabuu danda’aa? Kuni Rabbiin jiraachu fi Tokkicha fakkaataa hin qabne ta’uu ragaa agarsiisudha.
“Sila gara samii gubbaa isaanii jirtu, kan uraa (qaawwa) homaatuu hin qabne akkamitti akka ijaarree fi miidhagsine hin ilaallee?” Suuratu Al-Qaaf 50:6
Hubannoo: Akkaatan Rabbiin subhaanahu wa ta’aala waa uumuu fi namni wanta tokko itti uumuu gonkumaa wal hin fakkaatan. Rabbiin wanta tokko uumuu yoo barbaade, “ta’i” jedhaan. Ergasii yoosu ta’ee argama. Garuu ilmaan namaa wanta tokko hojjachuu yoo barbaadan dafqa itti xuruuratu, meeshaa adda addaa fayyadamu, itti dadhabu. Rabbiin immoo kana hundarraa qulqulluudha. Meeshaa wanta jedhamu hin fayyadamu, wanti dadhabbi jedhamuus Isa hin tuqu. Kanaafu, Rabbiin olta’aan wantoota hundaa haala adda ta’een uuma. Kanaafi, irra deddeebinee aaya tana yaadachu qabna.
“Wanti Isa fakkaatu tokkollee hin jiru. Inni dhagahaa, argaadha.” Suuratu Shuura 42:11
Hojii Rabbii hojii namootatiin wal fakkeessu hin qabnu.
“Uumamni keessanii fi kaafamni keessan akka nafsee (lubbuu) takkatti malee homaayyu miti. Dhugumatti Rabbiin dhagahaa, argaadha.” Suuratu Luqmaan 31:28
Namoota dhaloota jalqabaa irraa kaase hanga dhaloota dhumaatti uumuu fi kaasun Rabbiin biratti akka lubbuu takkatti uumu fi kaasuti. Sababni isaas, Rabbiin wantoota hunda irratti danda’aadha, wanti Isa dadhabsiisu tokkollee hin jiru. Dabalataan hojiin Isaa hojii ilma namaatin wal hin fakkaatu.
- Al-Qadiir (Danda’aa)
Rabbiin subhaanahu wa ta’aala wanta hunda irratti danda’aadha. Wanta tokko hojjachuu yoo fedhe, fedhii Isaa wanti jalaa kuffisu hin jiru. Dandeettin Isaa dandeetti uumamtootatiin wal hin fakkaatu. Gariin uumamtootaa wanta tokko hojjachuu irratti dandeetti qabu, garuu wanta biraa irratti dandeetti dhabuu danda’u. Garuu Rabbiin olta’aan wantoota hundaa irratti danda’aadha. Dandeettin isaanii gufuwwan baay’een kan marfameedha. Garuu dandeetti Rabbii fuundura gufuun dhaabbatu tokkollee hin jiru. Mee Qur’aana irraa aayaataa (keeyyatoota) muraasa gara dandeetti Rabbii akeekan haa ilaallu:
Aaya tanaa ilaalchise ibn Kasiir ni jedha: “Rabbiin olta’aan iccitiwwaan hundaa, sammuu keessatti wanta dhokatee hundaa fi wanta ifa bahaa hunda akka beeku gabroottan Isaatti beeksisa. Wanta dhokataan gonkumaa Isarraa hin dhokatu. Beekumsi Isaa haala, battala fi yeroo hunda keessatti isaan kan marseedha. Akkasumas, beekumsi Isaa wantoota samii fi dachii keessa jiran kan marseedha. Wanti hanga firii xaafi gahuu ykn isaa gadi jiru dachii fi galaana keessatti Rabbiin irraa hin dhokatu. Inni “wanta hundaa irratti Danda’aadha”. Kana jechuun dandeettin Isa wantoota kana hunda keessa ni lixa. (Rabbiin wantoota hundaa beeku irratti danda’aadha.)
Kuni gabroottan Isaa akka Isa sodaataniif labsii Isarra ta’eedha. Wanta Inni dhoowwe fi isaanirraa [arguu] jibbu akka itti hin tarree isaaniif beeksisa. Sababni isaas, Inni dhimmoota isaanii hunda kan beekudha. Adabbii isaanii ariifachiisu irratti danda’aadha. Nama tursiisu yoo tursiise, yeroo kennaaf. Ergasii qabaa cimaa jalaa miliquu hin dandeenye qaba. Kanaafi, itti aanse akkana jedhe,
يَوۡمَ تَجِدُ كُلُّ نَفۡسٖ مَّا عَمِلَتۡ مِنۡ خَيۡرٖ مُّحۡضَرٗا وَمَا عَمِلَتۡ مِن سُوٓءٖ تَوَدُّ لَوۡ أَنَّ بَيۡنَهَا وَبَيۡنَهُۥٓ أَمَدَۢا بَعِيدٗاۗ
“Guyyaa lubbuun hundi toltuu irraa waan hojjatte fi hamtuu irraa waan hojjatte [ishii fuunduratti] dhiyaatee argitu [yaadadhu]; jidduu isheeti fi jidduu isaa (hamtuu) fageenyi dheeraan osoo jiraate jaallatti.” Suuratu Aali-Imraan 3:30
Kana jechuun Guyyaa Qiyaamaa nama hunda fuunduratti wanti gaarii fi badaa hojjate hundi ni dhiyeefama. Namni waan gaarii hojjatee dabarse ni gammada. Kan waan badaa hojjatee dabarsee immoo dallansuu fi gaabbin isaaf ta’a. Osoo isaa fi wanta badaa hojjate jidduu fageenyi dheeran jiraate hawwa.[3]
Kuni du’aan booda deebifamuu (kaafamu) ragaa Rabbiin dhiyeessudha. Rabbiin irratti du’aan booda namoota kaasun wanta ulfaatu miti. Samii fi dachii guddinni fi bal’inni isaanii garmalee guddatu Kan uumee akkamitti du’aa kaasu dadhabaa? Wanta guddaa hojjatu kan danda’u, wanta xiqqaa hojjachuun akkamitti Isa dhibaa? Namni sirritti hin xinxalline “Lakki, wanta guddaa tokko hojjatee, wanta xiqqaa biraa dadhabu danda’a” jedhee akka hin yaannef, “Inni waan hundaa irratti Danda’aadha” jechuun keeyyata (aaya) armaan olii xumure. Kanaafu, Rabbiin wanta hundaa hojjachuu fi uumuu irratti danda’aa ta’e, namoota du’an guyyaa Qiyaamaa kaasun Isa hin dhibuu jechuudha.
Hubannoo: Rabbiin waan hundaa irratti danda’aa akka ta’ee barree fi amanne jirra. Dandeettin Isaa dandeetti uumamtootaatin gonkumaa wal hin fakkaatu. Dandeettin Isaa guutuu fi wantoota jiran hundaan kan wal qabatuudha. Gargaarsa wayitu hin barbaadu. Garuu dandeettiin ilma namaa daangefamaa, hir’inna kan qabuu fi gargaarsa alaa kan barbaadudha.
Rabbiin wantoota hunda irratti danda’aa akka ta’e yoo beekne, Isarratti akka hirkannuu fi Isaan ala wanta biraa akka hin sodaanne nu taasisa. Sababni isaas, sammuu namaa kan harkaa qabuu fi akka fedhetti dhimmoota jijjiruu Kan danda’u Isa malee hin jiru. Nu nyaachisuu fi obaasu, wanta gaarii nuuf fiduu fi wanta badaa nurraa deebisu Kan danda’u Rabbiin malee hin jiru. Kana beeku fi hojii irra oolchun goota nama taasisa. Akkasumas, Rabbiin akka sodaannu nu taasisa. Yommuu badii hojjachuuf yaannu, Rabbiin badii saniif yoosu nu qabuu fi adabuu akka danda’u yoo beekne, badii hojjachuu irraa duubatti deebina.
Guduunfaa
✓Gaddii fi sodaan kan deemu dhugaan Rabbitti amanuu fi hojii gaggaarii dalaguuni.
¶Rabbiin subhaanahu wa ta’aala wantoota hundaa kan uumee fi too’atuudha.
✓Wantoonni addunyaa keessatti arginu hundi, “Ani akkanumatti of argamsiisu yookiin of uumuu hin danda’u. Uumaa na uumetu jira.” jechuun gara Uumaa isaanii akeeku.
✓Akkaatan Rabbiin subhaanahu wa ta’aala waa itti uumu akkaataa uumamtoonni waa itti uuman irraa addaa fi kan wal hin fakkaannedha.
¶Rabbiin wantoota hundaa irratti Danda’aadha.
✓Dandeettin Isaa guutuu ta’u kan agarsiisu keessaa tokko samii fi dachii uumuu, samii utubaa malee dhaabudha. ✓Samii garmalee guddattu tana uumuu fi utubaa malee dhaabun Rabbiin wantoota hundaa irratti Danda’aa akka ta’e agarsiisa.
✓Kanaafu, Rabbiin namoota du’an du’aa kaasu irratti Danda’aadha jechuudha.
Kitaabban Wabii
[1],[2]- Taysiral Kariimil Rahmaani fii tafsiiri kalaamil Mannaani- Abdurrahman Sa’diyy-fuula 56 fi 760
[3] Tafsiir ibn Kasiir- jiildi 2 fuula 31
In The Company of God- Shekh Salman Al-Awdaa


text:
Guyyaan har’aa guyyaa hundarra dheeraadha. Sababni isaas waan marsaan lafaa sekondii tokkoon duubatti harkifatuuf. Isa kanaan saayinsistoonni leap second jedhu. Leap year beektu. Dubbichi sanumaan wolfakakata.
Lafti yeroo yeroo baay’ee marsaa guyyaa guyyatti gootutti xumura laatuuf sekondii 86,400 isii irraa fudhata. Har’a garuu marsaan lafaa dheerina sekondii 86,401 qabaachuuf deema, jedha Dhaabbani Qorannoo Samii Ameerikaa (NASAn). Afaan biraatiin lafti guyyaa har’aa suuta nannofti jechuudha. Kanumaan wolqabatee sa’aan UTC (Coordinated Universal Time) agarsiisa guyyaa har’aa irraa gara kan borutti kan geeddaramu akka kana duraa 23:59:59 irraa gara 00:00:00tti miti. Guyyaa boruu agarsiisuun duratti sa’aan UTC kan mul’isu sa’aan 23:59:60 irra ta’uu isaati. Kuni kan argisiisu daqiiqaan dhumaa ta’n guyyaa har’aa sekondii 61 qabaachuu isiiti.
Jijjirraan sekondii tokkoo kuni erga bara 2012 isa jalqabaati. Geeddaramiinsi mul’ate kunis kompiitara irratti dhiibbaa xiqqoo kan qabu ta’uu isaati kan BBCn gabaase. Rakkoon kompiitaraan wolqabate hedduminaan mul’achuu kan malu naannoo ardii Eeshiyaatti. Worri Afrikaafi ardii biroo hedduu hinyaaddayinaa.
Marsaa lafaa sekondii tokkoon duubatti harkifachutti kan geesse humna harkisa lafaa, aduufi ji’a jidduu jiru ta’uu isaati kan NASAn dubbatu.


text:
Seera yakkaa haarofni Woyyaaneen baasuudhaaf tirtiraa jirtu keeyyata viidiyoolee, suuraa fi barreeffama ‘fincila, hookaraa fi wolitti bu’iinsa’ uumuu malu jettu intarneetii irratti gadi lakkisuun yakkaan nama kan adabsiisu ta’uu isaa mul’isu ufkeessatti ammateera. Seera kanatti dhimma bayuudhaan Woyyaaneen kan arguu hawwitu ajjeechaa isii addunyaan hinargitu, gidiraan isii gurra ummataa bira hin geetu. Jaarraa kanatti akkas yaaduun eebjuu malee waan biraa ta’uu hin danda’u.
Halkan tokkotti seera baasuu ni dandeetti, Woyyaneen. Kan woggoottan hedduuf godhaa turtes kanuma. Garuu, seera ummata ukkaamsuu fi dhiiga lammii isa saree hanqisuuf isiin baaftu kanatti Oromoo tole jedhee bulu argachuu biratti kan qormaanni cimaan Woyyaanee mudatu. Woyyaanee, kuni ammumaa sitti haa mul’atu!
Woyyaaneen kan beekuu qabdu namni ummata jeequudhaaf, akkasumas nagaa fi tasgabbii dhoorguudhaaf haa ta’u jedhee viidiyoo sobaa qopheessee, suuraa kijibaa kaasee fi dhara barreessee intarneetii irratti gadi lakkisu kan hin jirre ta’uu isaati; keessumattuu haala ammaa kana keessatti. Hanga ammaatti wanti Miidiyaalee Hawaasaa irratti gadi lakkifaman, hangamuu shororkeessaa fi rifachiisaa ta’us, hundi dhugaa lafa irra jiru kan calaqqisan; hundi badii Woyyaaneen rifaatuu tokkoon maletti ummata irratti raawwatte kan argisiisan. Manguddoo tumamu, dargaggeessa rasaasaan daandii irratti rukutamu, ummata akka hooritti kumaatamaan dallattti oofamu, mirgi ummataa afaan qawween yoo sarbamu argitanis woraabaa fi suuraa kaasaa intarneetii irratti gadi hin lakkisinaa jechuun maaliidha? Yakki yoo hojjatamu, ummatatti yoo taphatamu argaa fi dhagayaa bira darbaa jechuun maal irraa madda? Wanti Woyyaanee hundi maalala. Waa’een wixinee seera kanaas saniin adda hin ta’u.
Waan arganii fi dhagayan, isa dhugaa, intarneetii irratti gadi lakkisuun gocha seeraa kabajisiisuu fi naga waree argamsiisuu keessatti kan ilaallamuun irra ture. Gochi akkanaa biyya ambaatti humnoota seera kabajsiisaniif akka gargaarsa guddaatti kan ilaallamu. Gocha naga ummataa dhoorguun wolitti hidhuudhaan dogoggora guddaadha. Kan yakka ta’uun isarra ture gocha ummata ukkaamsuu fi waan arganii fi dhagayan akka hin gabaasneef uggura irra buusuu kana.
Woyyaaneen sagalee ummataa ukkamsuudhaaf fiigicha guddaa fi yaalii wolirraa hin cinne godhutti jirti. Yeroo addaddaatti bilbila kutti. Qunnamtii intarneetii addaan ciccirti. Miidiyaalee Hawaasaatti akka namni hin fayyadamneef namarratti cufti. Kuni hundi isii hanqatee gara viidiyoo gocha suukkaneesaa argisiisu, tankaarfi garjabeenyaa mul’isuu fi gocha Woyyaanee dirretti baasu inatrneetii irratti gadi hin lakkisinaa jedhuutti geette. Waaqni isii hin milkeessin!
Yoo lammiin ajjeefamuu, mirgi dhala namaa humna tikaan sarbamu viidiyoo woraabdanii intarneetii irratti gadi hin lakkisinaa, suraadhaan hin facaasinaa, barreeffamaan hin gabaasinaa jechuun yaada dhama’iinsaa fi abdii kutatiinsaa yoo ta’e malee waan biraa ta’uu hin danda’u. Dhaloota kana sodaachisaa bifa kanaan, seeraa fi labsii goggogaa akkanaan sodaachisuu fi falmaa mirgaa eegalan irraa duubatti deebisuun tasa hin danda’amu. Wanti danda’amu, ammas irra salphaa ta’e, jira. Ummanni viidiyoolee gocha suukkanneessaa mul’isan, suuraalee ummata dhumee argisiisan intarneetii irratti akka gadi hin lakkisne Woyyaaneen barbaaddi taanaan kan gochuu qabdu: gocha ajjeessuu, madeessuu, gidirsuu fi ummata nagaa dandii irraa guuraa mana hidhaatti geessuu dhiisuu fi ufqusachuu qofa. Kuni akkam itti fulfaata?
Adeemsi jaarraa 21ffaas tankaarfii fi tooftaa ammayyaa gaafata. Ummannii fi mootummaann biyya biraattis bifa kanaan nagaan wajjiin jiraata. Nageenni, misoomaa fi tasgabbiin haala kanaan sabata. Bakka kuni hin taanetti hidhaa sodaatee ummanni bara mara jilbiiffatee akka hin jiraanne beekamuu qaba. Wanti baatii shanan keessati mul’ate yoo Woyyaanee hin barsiisnee, ergaa cimaa dirqiidhaan ijaa figurra isii cabsee seenu yoo hin dabarsine, hirriba ganna 25 keessaa yoo isii hin kaasne, imaammata isii akka geeddartuuf yoo isii hin dirqisiisne, maaltu sammuu isii bana laata? Yoo didde haa raftuu itti dhiisaa, ammaa galaanni Oromoo isii dhidhimsaa.


text:
Bulchotii paartii biyya bulchitu ADWUI-n kora guyyaa 17 taa’aniin rakkoo biyya keessaa hedduuf fala barbaaduuf jedhanii ibsa baasan.
Rakkoolee tana keessaa tokko mana hidhaa Maaykelaawii cufanii,abbootii siyaasaallee hiikuuf labsan.
Tana namuu abdiin eegachuutti jira.”Ibsii isaan baasan gaariidha garuu nama hin baasan jedhanii hin baasenee eegaa jirra."
Kaan ammoo mootummaan nama siyaasaan hidhame hin qabu jedhee eegee ammoo akka qabu amanuunuun waan waan tokko jedha.
Mootumaan humnuma Maaykelaawwiin cufee,abbootii siyaasaallee hiikuuf qabuun lola daangaa Oromiyaatii fi Somaalee nama kuma dhibba hedduu baqachiisellee biyya irraa cufuu malee ka jedhulleen hedduu.
“Hangoo ammaan tana Maaykellaawiin cufuuf qabaate tana daangaa Oromiyaa; Mooyyalee haga Harargee Bahaa lubbuun namaa irratti baduutti jirtullee dhaabuu qaba.”
Namii ibsa paartii ADWUI akka akkaatti laala;hagii tokko waan namaan doorsisan jedhaa kaan ammoo waan abdiin eegatan qabaa mootummaan balleessaa ufi fudhachuun fkn dansaa jedha.
Gama kaaniin ammoo namii hagii tokko wanni obboo Abduulaa Gammadaa hujiitti deebi’eef waan gaafiin innii gaafate fudhatama argatteef jedha.
Warra dubbii tana keessa beenna jedhe keessaa nama Rooba jedhee Finfinnee yaada kana nutti hime. Abaan Duulaa waan jaha gaafate
1.Akka warra siyaasan hidhan gadi dhiisan
2.Akka mootummaan Federaalaalleen Oromiyaa waliin tahee Oromoo ka daangaa Somaalee irraa baqachiisan gargaaru
3.Warrii wal dhaba daangaa irratti nama ficcisiisee baqachiise seeraan gaafatamu
4.Faaydaan Oromoon Finfinnee irraa argattu mirkanaahuuf
5.Lammiin Itoophiyaan mirga seerii kenneefiin sodaan malee hujii irraa ooluuf
6.Waraanii Itoophiyaa keessaa gostii cuftii qooda walqixxee akka qabaachuu malte ka jedhu fa.Obboo Roobii dubbii ufillee keessa beekaa namilleen tauma jedhaa jedha.
“Tokko taanee warra biyya dura yaa’u ka akka obboo Lemmaa, Dr.Abdiyyi, obboo Warqinee fi obboo Abbaa Duulaa jabeessanii nuun deemuutti jiran caqsuu malle,” jedha Roobii.


text:
Mataan keenya fayyaa ta’uun karaa hedduu gaarii dha. Yeroo hedduu garuu, dhimmi mataa yoo dagatamu mul’ata. Hawaasa keenya keessattis, dhimmi kun akka gaariitti hubatamaa hin jiru..
Haata’uutii, waa’een fayyaa mataa waa hundaaf murteessaa dha. Namni mataan isaa fayyaa hin qabne, fayyaa guutuu hin qabaatu. Mataan keenya waan hojjannu mara qajeelcha. Kana waan ta’eef, yoo yeroo kamiyyuu mataa keenyaaf xiyyeeffannoo kennuun barbaachisaa dha.
Addunyaa irratti dhimmi Fayyaa Mataa akkaan hubannoo argachaa jira. Keessayyuu, dhimmi Dhibee Mataa waan hedduun waan walqabatuuf yeroon wal’aansa argachuun barbaachisaa dha. Kun bakka hedduutti himamaa fi beeksifamaa jira. Addunyaa irratti mallattoon hubannoo dhibee mataa ittiin dhaadgessan “Ribuu Magariisa”.
Ribuun Magariisaa Maal?
Ribuun Magariisaa dhimma fayyaa mataa hawaasa ittiin bariisuuf uumame. Bara durriitti mallattoon “Magariisaa” kun biyyoota garii keessatti akka mallattoo maraatummaatti fudhatama ture. Bara ammaa garuu mallattoon kun waa’ee fayyaa mataa ibsuuf oolaa jira. Mallattoon kunis bakka halletti kan ibsaa jiru, barbaachisummaa xiyyeeffannoo waa’ee fayyaa mataa ti. Kanuma waliin, namoota dhibee fayyaa mataa tajaajiluu fi ofitti qabuun akka barbaachisu barsiisa. Nama mataan dhukkubu, ofirraa fageessuun yookaan hawaasa keessaa baasuun dhibee san darna itti hammeessa. Gochaan akkasii immoo safuu namummaa miti.
Hawaasa akka Oromoo rakkoolee hedduu walxaxaa keessa jiraniif dhimmi Fayyaa Mataa kun immoo daran jabaa dha. Ummanni keenya rakkoo gabrummaa, waraana, hidhaa, shorokaa, hiyyummaa fi gadaddoo keessatti argama. Rakkooleen kunneen fayyaa waliigalaa irratti dhiibbaa guddaa qabaatu; mataan keenyas akak fayyaa hina rganne godhu. Kanaaf, dhimma Fayyaa Mataa irratti beekumsa, hubannoo fi muuxannoo jiru waliif qooduun hedduu barbaachisaa ta’a. Dhimmi Fayyaa Mataa kan callisamee bira darbamuu miti. Yeroo kamiyyuu kan iddoon gudda akennnamuufii qabuu dha.
Mataa keenay fayyaa gochuuf, hojiin nu eeggatu hedduu dha. Kan duraa garuu, mataan keenya akka wal’aansa barbaadu hubannoo qabaachuu dha. Yeroo kamiyyuu waanti wal’aansa hina rganne, dhibamaa adeema. Dhibeen gaafa hube immoo fayyisuun rakkisaa dha. Kanaaf, waa hunda dura, Mataa keenya wal’aanuu aadeffachuun barbaachisaa dha.
Wal’aansa Mataa
Dura akak beeknutti nama cabe yookaan miidhame qofaa wal’aanu. Garuu, kan hin cabnes, kan hin dhibamnes wal’aanuun, akka dhibeef hin saaxilamne godha.
Mataa keenyas akka addaddaatti wal’aanuu dandeenya. Inni duraa mataan keenya akka wal’aansa barbaadu hubachuu dha.Qabxiileena rmaan gadii kun mala ittiin mataa keenya wal’aanuu dandeenyuu dha.
- Hirriba gaarii argachuu
- Nyaata gaarii nyaachuu
- Sochii qaamaa gochuu
- Waan nu gammachiisu hojjachuu fi gochuu
- Namoota nagaa fi gaarumama nuuf kennan waliin hariiroo qabaachuu
- Ogeessa fayyaa keenya bira deemnee waa’ee fayyaa mataa keenyaa ilaalamuu
- Waan nu yaaddeessu nama nu gargagarutti dhihaannee waliin maryachuun hedduu nu gargaara.
Mataa keenya wal’aanuun wana guyyaa tokko jalqabamee dhiifamuu miti; yeroo mara aadeffatamuu qaba. Yeroo dhibamne qofaa wal’aansa fayyaa deemuu hin qabnu; yeroo fayyaa qabnus, mataa keenya kunuunsuuf dhibaahuu hin qabnu. Waa’ee fayyaa mataa irratti hubannoo qabnu guddifachuun barbaachisaa dha; akkuma jiruu fi jireenya keenya biroof tattaffannu fayyaa mataa keenyaafis xiyyeeffannoo kennuun barbaachisaa dha.
Fayyaan Mataa Murteessaa dha!!


text:
ABO tokkummaa Oromoof aarsaa akkamii baasaa ture, aarsaa akkamii baasaa jira? Tokkummaan OPDO’n baantuuf Oromoon fedhu tokkoo? Tokkummaa Oromoon fedhu tokkummaa akkamiitii? Akeekni ABO qophxeessuu irratti fuulleffannoon hojjetamaa jiru Oromoof galmamoo gufaata?
Finfinnee Oromiyaa
Xiyyoo dubbii/Areerrata
Seenduuba(seenaa duuba) kaleessaa akka hayyoonni barreessaa turanittis ta’ee akka dhagaa’aa guddanneetti rakkoon Oromoo garbummaa keessatti hanbise tokkummaa dhabuudha ka jedhu dhagaa’aa turre dhagaa’aas jirra. Tooruma kaleessaa gaafa faana dhoofnee ilaallu, Gendaa Buushan habashoota karaa lolaa cabsuuf lola jabaa labseera, akkasuma gootonni hedduun lixa Oromiyaa irraan Jootee Tulluun durfanii habshaa karaa lolaa cabse karaa waraanaa of keessaa baasuuf muratanii qabsoorra turan. Qabsoon Buushaan Mijuu irraa dhaalee, Gendaa Buushaan ilmi Buushan Mijuu Gootichi Sibuu karaa waraanaa gaggeessaa ture, ilma Morodaa Bakaree Kumsaa Morodaa sanyii warra Leeqaa Shanii warra waayyuu keessaa dhalateef liqimfamaa hinturre. Kumsaan habshoonni waraana hedduun nutti bobbaa’aa waan jiraniif nuti karaa waraanaa biyya keenya kabachiisuun nutti ulfaata karaa siyyaasaa injifannaa kan jedhu irratti amana. Gendaan mormakoo kutu malee utuun ilaaluu Qarree biyya koo ashakarii minilik hingodhu jechuun falma afaan qawwee kalattiin karaa gootummaa deebisuuf muratee, Waamaa irraa qabee hanga Baakkoo darbee ijaajjii gahutti loltoota habshaa lolaa ture.
Moggaasni maqaa magaalaa Lixa shaggara IJAAJJII jedhus akka Gendaa Buushan moggaasise seenaatu lafa kaha. Bara sanatti Kumsaa Morodaa hololaa garaagaraaf duula waraanaa Gendaa Ilma sibuu irratti banuun akka Leeqaaf Sibuun cabu taasiseera. Bara kanas hololli diina qabsoo Oromoo waraanni nu hinbarbaachisu holola jedhuun qabsoo Oromoo sigiksuuf rafaa hinjiran. Har’a holola Tokkumaa jedhuun gantuuf galtuun Oromoo irraa cooqaa utuu ooluu agarra. Qaamni Tokkummaa Oromoo diiguu barbaadus utuunni TOKKUMMAA jechuun ajandaa barbaadu ammo bo’ii dhumaa irratti lafa kahaatuu argaa jirra. Hundarra duulli ABO irratti adeemaa jiru duula Oromoo balleessuuf adeemaa jiru ta’uu ilmi Oromoo akka beeku asumaan himuu feena. Tokkuummaan Oromoon fedhu uummata Oromoo bahaaf dhihaa,kaabaa kibbaa amantaan utuu wal hinqoodiin waliin qabsaa’ee Bilisoomuun Faajjii Bilisummaa Oromoo dhaabbachuudha. Yoo barbaachise ammo saboota Kuush cunqurfamaa jiran ofitti dabalee qabsoo abbaa biyyuummaa galmaan gahuudha malee, tokkummaa gantuuf galtuu waliiniif Oromoon aarsaa kaffalaa hinturre kaffalaas hinjiru. Mee barruu har’aatti haa dabarru.
ABO tokkummaa Oromoof aarsaa akkamii baasaa ture, aarsaa akkamii baasaa jira?
Addi Bilisummaa Oromoo aarsaawwan gurguddaa kaffalee qabsoo isaa yoonaan gahate. Aaarsaawwan wareegama lubbuu qaqqaalii dhabiinsa hoggantoota ABO gameeyyii hedduun gaaga’ama hamaaf saaxilamaa turuu seenaa ABO kaleessaa irraa baranne. Seenaan ABO’n keessa darbeef keessa jiru gahaatti dhala Oromoo mara bira gahuu hanqatuun akka dhaloonni dagatee burjaaja’uuf daandii saaquu isaa asuumaan himnus akeekni dhugaan yeroof qaamolee ofittoon gufatuuf hojjetamu galma hanqatuun akka dhaloonni seenaa ABO haqaa baru cimsinee waan hubannuuf yaaddoo irraa hinqabnu. ABO qaama aantummaa Oromoo haalaan qabum.kan egeree Oromoof aarsaa Lubbuu kaffaluuf murteeffate malee qaama dantaa bubuutuuf dantaa dhuunfaaf qabssoo irra jiru miti. Diinni qabsoo Oromoos ABO dhabamsiisuuf atattaaffii guddaa gootulleen daandiin ABO haqa uummataa shororsuun haqa jallatte deebisee Oromoo bilisa baasuuf kan socho’u malee qaama Badii uummataaf ijaaramee badii uummataa barbaadu, ykn qaama ani jiraadhee Oromoon duubaan dhalatu ha badu jedhu miti. Kanaaf Oromoo balleessuuf akeekkatan balleessuun waan Habshootatti ulfaatee maqaalee garaagaraa ABO tti moggaasuu cinatti qabsaa’aa fakkeessanii Mooraa qabsoo Oromootti oofuun Oromoof qabsaa’ota Oromoo dhabamsiisanii lafa Oromiyaa jedhamtu balleessuuf amuummataa bulanii amuummataa oolu. Har’a qabsoon keenya roga Bilisummaa haqaa qabatee wayiita jirutti, qaamonni kaleessa nu fakkaatanii waan Bilisummaa Oromootti amana of fakkeessan dirqiin hojiin isaani akka saaxilamaa jiru argaa jira. Hundarra qabsoon ABO qabsoo Oromoo irratti utuu hintaane qabsoo diina qabsoo irratti taasisu kan Agaaziif ilmaan Manzee irratti fuullefatu ta’uu uummatichi cimsee beeka. Tokkuummaa oromoof aarsaa gurguddaa baasuu keessatti qoodni ABO bahataa tureef jiru olaanaadha.Ilma Oromoo haqaa dhaaba ABO keessatti miseensa ta’ee qabsaa’urraas kan eegamu ofii jiruu bareedaa jiraatee Oromoo balleessuuf utuu hintaane Ofii badus kaayyoo Oromoo tarkaanfachiisee darbuu kan jedhudha. Kanarraa ka’uun Tokkummaa itichuu keessatti qabsaaa’onni gameeyyii shiftaa Sumaaleen ajjeefaman kanneen akka Magarsaa Bariif waayiillansaa bakka Shinniigaa jedhamutti lubbuun taran isa hangaafaaati. Shiftoonni wayiita amantaan qoodanii ajjeesuuf jedhanitti amantaa isaaniirra eenyummaa waliin uumaamanii waliin socho’aa jiran Oromummaa qofaan dubbatanii aarsaa guddaa kaffaluun wareegamuu caalaa Tokkummaaf aarsaan ABO’n kaffale kan raageessu waan jiru natti hinfaakkatu. Aarsaan ABO’n tokkuummaa Oromoof kaffalu ammallee dabalaa bula malee hir’ataa miti.
Tokkummaan OPDO’n baantuuf Oromoon fedhu tokkoo?
Maqaa tokkummaa jedhu daldala siyyaasaaf OPDO alaaf keessaa utuu dhimma itti bahanii agarra. Qaamonni tokkummaa sabaaf hindhiigne afaaniin tokkummaa lallabaa uummata amantaaf gandaan ijaaruun matumaa wal hinsimu. Qaamonni Tokkummaa lallabaa uummata Oromoo diiganii jireenya qananii karaa qaxxaamuraa jiraachuuf carraaqaa jiran hedduun dhalataniiru. Qaamonni kunnen waan hundumaa dubbachuu dursanii kaayyoo gooree isaanii boodarra kahatanii jalqaba ykn moxobii dubbii isaaniirratti Tokkuummaan keenya yaada jedhuun jalqabu. Qaamota kanarraa Oromoon cimsee of eeguu qaba. OPDO’n Tokkuummaa uummanni waliisaaf lallabaa ture gara siyyaasa isheetti butachuun gantoota sabaa waliin tokkoomuu akka Oromoon qabuutti, akka ishees qaama ofii tasifattutti lallaabataa jiraachuu agarra. Qaamonni OPDO qabsoo Oromoo amaaraaf laachuu barbaadan Amaaara faana akka waan Oromoon tokkumma’uuf qabsaa’aa tureetti hololu.kun daba seenaati jechuun ilaalla. Bololleen uummataa har’uma jechoota qabsaa’aa hatuun dubbatteef hayyuu uummata Oromoo ta’uufis kaayyoof ejjennoo dabalatee Alaabaa Oromoo jijjiirsisuuf matuumaa hindandeessu. OPDO’n tokkuummaa Wayyaanee faanaaf ilmaan NiooMinilik faanaa baanu, Oromoon garuu waliisaaf tokkummaa’uu akka qabu walii dhaamaa tures ittis jira. Akeekni ejjennoo uummataa jijjiirsisuuf holola dharaan uummata faaluuf sochiitti jiramu kan gabaabbatu ta’uu himuu feena. Asuuman Tokkuummaan OPDOf ilmaanshee alaaf keessaa baantuuf kan Oromoon fedhu tokko akka hintaane hubachiisna.
Tokkummaa Oromoon fedhu tokkummaa akkamiitii?
Oromoon Tokkuummaaf gamtaa’ina ittiin diina lolu dhabee akka cabe cimsee beeka. Kanaaf; waliin ta’ee Bilisummaa isaa mirkaneeffachuun Oromiyaa biyyoota Afrikaa keessaa tokko taasifachuuf biyya mataasaa ijaarrachuuf fedhaaf ejjennoo daddaaqa hinqabne qaba.kanarraa ka’uun qaama qawween isa cabse qawween ofirraa akka kaasu amana, tokkuumma waliisaan akka Bilisoomuutti amana malee gaa’ela seeraaf heerri Oromoo dhorku halagaa waliin walitti eerume wal fuudhuun tokkummaa diina waliin matumaa hawwee hinbeeku. Kanarraa ka’uum tokkuumman Oromoon fedhu tokkummaa ejjennoo Bilisummaaf Walabummaa sana galmaan gahu malee tokkummaa ilma habashaa irratti dhiichisiisuuf habashaa waliin walitti dhufuu matumaa hinqabu.
Akeekni ABO qophxeessuu irratti fuulleffannoon hojjetamaa jiru Oromoof galmamoo gufaata?
Kanarraa ka’uun qaamoleen OPDO alaaf keessaa addatti qamoonni iskoolaarshiiph Wayyaaneen biyya alaattii bobbaafaman akeeka ABO cabsuu irratti ganamaa galgala hojjechaa jiraachuu agarra. Kanuumaan jechoota ABO fi maqaa ABO hinibsineen moggaasanii utuu abaaranii agarra. Akeekni OPDO’n alaaf keessaa ABO qophxeessuuf imalaa jiran isaanumaan kan galaafatu malee kan ABO matumaa hinsochoofne ta’uu Oromoon hubachuu qaba. Har’a akka waan ABO’n tokkummaa jibbee qabsoorraa jiruutti WBO fi Qeerroo Bilisummaa irratti duuluun akeeka ABO naaffisuuf qabame ta’us kun xiiqiif kutannoo qabsaa’otaa ta’uu asumaan himuu feena. ABO dhamsiisuuf ganamaa galgala duulli karaa aktiivistii warren ofiin jedhanii adeemu matumaa lafa qabataa utuu hintaane, akka Keelloo Gannaa ta’uu asumaan himna. ABO qophxeessuu duuba garbummaa hammaataaf Oromoo saaxiluutu jira, kanaaf akeekni jalqabaa ABO miseensaaf deggaraa dhorkatuun diganii dhabamsiisuu akka ta’etti hojjetamaa jira. Duulli maqaa ABO WBO xiqqeessuuf Shanee jecha jedhuun dhabamsiisuuf hojjetamaa jiru duula jabaa ta’us essayyuu gahuu hinda’au.
Hubadhaa! Qqmotni har’a WBO qeeqaan
Kaleessa; “WBO badeera , utuu jiraatee suuraaf Vidio nutty agarsiisu. WBO’n bade jira kaayyoosaatu jira”
“WBO’n maaliif hindhukaasu maaliif hinajjeesu?”
“WBO’n biyya hinjiru”fi jechoota haamilee uummataa tuqan barreessuun live garaa garaa irratti hojjechuun WBO’n utuu isaan hinwaamiin isaan waamanii arrabsuun irqinfachiisa turan. WBO’n gaafa hojiin uummata keesssatti mul’atu ammo maqaasaa xureessuun itti fufuun “sa’atii kanatti waraanni nu hinbarbaachisuuf…” waan garaagaraa itti moggaasuun xiqqeessuurra jiru. Akeekni akkanaa ABO kophxeessanii kophaatti hanbisuuf hawwuuf abdii kuatannaarraa maddeeti. Kun uummanni dafee itti dammaquu baannaan uummataaf balaadha.
Horaa Bulaa
Injifannoon Uummata Oromoof
Gadaan Gadaa Xumura Garbummaati!
Qalbeessaa Dhangi’aa
Finfinnee Oromiyaa
Adooleessa 6,2018


text:
1Ātēēraa kilē ōōw :takalaanti nkōō wōloo āmiikwaan aku ra takalaantiinoonēē kitya nyoo mā-irēy mpō :piich choo mēēnkēt Iriin. Kālē mii :chiich nkōō akwaan nyoo rwēēy nkōō cheepyooseetaa paapeenyiin. 2Ālāstookwaan keey nyuun ānō? Kātā kaakungʼwoonchook :ngʼālyoontoonoonēē aku kātā kyaa-oon :akwaan chiich nyoo ki-ir ngʼālyoon nyoo lēē nyoonēē. 3Mpō nēē mākumii tōkōl ārii ākoongʼo, ku kēēmii tōkōl nkōō Toomirmiir. Kyootilchaa ngʼal kēny chiichoonēē ki-ir ngʼaleechoochēē kilēē yoo kiikumii tōkōl. 4Nēē āruruuchi keey ārii ākoongʼo ākoomii :aneen nkōō akwaan nkōō Toomirmiir, akumiitō mpō kaamuuka nyēpō Kiptaayaantēēnyoon Yēēsu, ku maraat nkōō kaarinaa Kiptaayaantēēnyoon Yēēsu ātētō chiichoonēē ka-ir ngʼaleechoochēē kiwō wōloo mii :Syeetaani /sikeeluluuk pōōrtanyiin nyoo irēy ngʼōōki /ākēēsāru toomirmiiryeenyiin nkōō pērēētuu nyoo wārākēē :Kiptaayaan Yēēsu. 6Ma karaam alas keey. Moonkēt :akwaan kilē sēētēy :rāyiityō nyoo miningʼ ākōy kuyāmu piich tōkōl? 7Ā-istoorēē keey rāyiityoonoonēē pō kēny soomāngʼiisyēē sopoon nyoo rēēl nyoo kyoonyōōru kilēē paani kiima Kiriistō akipō achaan. Inyeentee ku waawaa keecha nyēpō kōrōs nyēpō Pasaka. 8Akanya nyuun kee-ama tuumi nkōō oor nyoo tiliil nkōō man kusiir kee-ama nkōō oortin choo kiipō kēny choo kiipō rāyiityō nkōō lēēluut. 9Paani kyaasirwaak parweenyuun, ku kyoomwoorwook kilē ā-istoorēē keey piich choo lēē kiptakaliis. 10Kii moomii :aneen nyuun āmwoorēy akipō piich choo toomō kusōwu Iriin choo lēē kiptakaliis, chēēmootiin, chōōr ntā ku choo kutunchinii kaanaamōōn. Ntā kyoomwooraa kilē ā-istoorēē keey pichoochēē, ku ākōy āpētēē ngʼwēny kilē wirwir. 11Kir nyoo kyoomwooraa ku kilē ā-istoorēē keey wōloo mii :chiich nyoo mwoorēy kilē :inyeentee ku chiich man nyēpō Iriin akutā kutākāloonēy, kimoo, ntā ku nyoo kutunchinii kaanaamōōn, kipseemseemyaan, kipōōkityoon ntā ku chōōriin. Kimoo-āmiisyō mpō nkōō chiich nyoo lēē nyoonēē. 12Māpootaa ārwoochi piich choo toomō kunāmchi keey ngʼālyoontoo Iriin. Iriin nyoo rwoochinii akwaaneek. Ku maraat nyuun :akwaan ārwoochi piich choo mwoorēy kilē pō Iriin aku-irēy ngʼōōki, kilēē paani mwoorēy :siruut nyuun, "Ā-istoorēē keey kipngʼōōkiyoon."
Copyrighted Material
Learn More


text:
Dubbiin Suudan Kibbaa tun tanaa garana jedhani garasiin caphxii,achi qaban achasiin gargar jiddi.
Suudaniin Kibbaa tun biyya ganna shaniin duratti Suudan irraa cittee baatee addunyaatti dabalamte.
Eegii sunii asittuu akka biyya bulchan irratti,akka qabeenna biyyitii qabdu waliin gahan irratti,waraana biyyitii qabaachuu maltee fi waan hedduu irratti wal dhabuutti jiran.
Wal dhabii kun duruu ganna kana keessatti nama kuma hedduu fixee miliyoona hedduu baqachiise.
Akkuma taateefuu addunyaan bulchoota malumaa fi maltee jabduun walti araarsitee amma silaa mootummaa tokko qabaachuuf walii galan.
Sunilleen hin taanee ammallee waraanii itti aanaa pirezidaantii fi pirezidaantii isaanii wal dhabee dhiyoo tana namii dhibba hedduu dhumate.
Amerikaan embaasii biyya sunii qabdu keessaa hojjatoota baafachuuf waranaa isii 40 achitti ergatte.
Akka hajajii waraana Amerikaa Afrikaa jiruu jedhutti waranii Amerikaa kun Juubaa hojjattotoa embaasii Amerikaa haga tokko biyyaa baasa.
Andiriwu Burneetti,Amerikaatti bakka bu’aa addaa Suudan Kibbaati.Amma ammoo oduu himaa minsitera haajaa alaati.Lolii Suudan Kibbaa kun akka hamaa deemuutti jiraa jedha.
“Lolii naannoo Waahuu,Liiyuu fi naannoo akka akkaa kun guddoo nu yaaddessa.Paartii Suudan Kibbaatii fi warrii qawweelleen akka wannii kun tahuu hin malle hinuma beeka. Akka ummatilleen hin rakkannee gargaarsa argachuu qabu hinuma beekaa tanaaf wal loluun isaani nu yaaddessiti.”
Jermenii fi Indiilleen nama biyyaa fi isaanii embaasii Suudan Kibbaatii qaban baafachuuf kurfo jiran.
Waraanii itti aanaa perezidaantii Suudan Riki Machaar akka oduu himaan isaa jedhutti lola kana dhaabuuf waraanaa isaallee achii baase taatullee raasaa seenee loluufii miti.
Akka oduu himaan kun jedhutti Machaar akka waraanii isaatii fi perezidaanti Suudan Kibbaa Salvaa Kiir wal hin aane seer jidduu kaahee akka jarii walti hin dabarre tolche.
Lola waraanii Suudan Kibbaa irratti wal hadhuutti jiru kun akka oduu Tokkummaa Mootummootaatti nama kuma 36 baqachiisee 7,000 kaambii Tokkummaa Mootummoootaatti qajeele.


text:
Muummicha Ministeera Lubnaan kan ture Sa’aad Hariirii, torbaan lama dura Sa’udii irraa taayitaa isaa gad lakkisuueega beeksisee booda, biyyoonni lamaan waldhabbii siyaasaa hamaa keessa seenuun isaanii ni yaadatama.
Sa’aad Hariiri guyyota sadihiin dura Riyaad irraa gara Faransaay imaluun prezadaantii biyyattii waliin kan walargan yoo tahu, Isniina kaleessaa ammoo Kaayiroo keessatti Prezdaant Abdul-Fattah Al-Sisi waliin eega mari’atee booda halakan edaa gara Beeyrut deebi’e.
Mootummaan Lubnaan muummicha ministeera biyya isaa Sa’aad Hariirii, Sa’udiin fedhii isaatiin alatti biyya isii keessatti uggurte jechuun kan himataa ture yoo tahu, mootummaan Sa’udii ammoo ni waakkate.
Sa’udiin gama isitiin Iiraan garee Hizbollahtti fayyadamuun dhimma biyyota arbaa keessa seenuudhaan naannicha jeeqa jirti jechuun kan himattu yoo tahu, kanuma hordofuun guyyoota lama dura gaaffii S’udiitiin dhabbanni gurmuu biyyoota Arabaa wal gahii ariifachiisaa yaameen Iiraan kan balaaleffate tahuun ni yaadatama.
Comments
Loading...


text:
Sardama Cabbiif Bu'uura
(Yeroo gannaatti lafa konkolaataa dhaaban laalchisee seera jiru "Winter Parking Basics." ka jedhu laali.)
Sardamni Cabbii Maali?
Yeroo cabbii hedduun bu'utti daandii fi bikka konkolaataa dhaaban guutummaatti haxaa'uuf jecha magaalaan Minneapolis, Sardama Cabbii labsa.
Sardama Cabbii jedhamee kan beekamu kun, seera ifatti lafa kaa'amee jiru fi gurmuu karaa haxaawaniif cabbii bu'e guutummaatti haxaa'uuf mirga kan kennu dha. Cabbii karaa irra jiru cufa haxaa'uuf akka mijeessutti konkolaataan karaa irra dhaabuun hin danda'amu.
Hubannoo dabalaa yoo feete Snow Emergency Parking Rules a lafa konkolaataa dhaabanii kan jedhu laali.
Konkolata ji’ota cabbiin bu’u keessa harkisamu irraa olchi (pdf)
Sardama Cabbii labsuuf eenyutu mirga qaba?
Akka Danbiin Magaalaa jedhutti, Ajajaan Poolisii fi Maandisi Magaalaa (Geggeessaa Hujii Uummataa) Sardama Cabbii labsuuf dirqama qabu. Erga warra dalaga irra jiran fi qondaalota nageenya uummataa eegan wajjin marihatanii booda kana tolchuuf aangoon kan isaaniiti.
Sardamni Cabbii kun yeroo (sa'a) meeqatti labsama?
Yeroo, baayyinni, dheerinni fi haalli qilleensa dhufaa jiruu erga tilmamamee booda murtiin labsii laalu fudhatama. Haa taatuu, hanga sa'a 6 w.b. tti yoo Magaalaadhaa Sardamni Cabbii hin labsamne tahe, telefoonaan tahe karaa oduu addaa addaa waan kana qorachuuf dirqamni hin jiru. Magaalaan Minneapolis sa'a 6 w. b. booda Sardama Cabbii hin labsu. Cabbiin bu'ee haalli isaa yoo feesisaa tahe, warri karaa haxaawan osoo Sardamni Cabbii illee hin labsamin galgala fi halkan san cabbii haxaa'uutti bobba'u. Haala akkanaatti, namuu ganama itti aanu fi guyyaa guutuu hanga sa'a 6 w. b. Sardamni Cabbii labsame fi hin labsamnee isaa qorachuu qabu.
Yoggaa cabbiin bu'utti guyyaa guutuu deddeebi'anii qorachuun hedduu feesisaa dha.
Yeroo tokko tokko, haalli isaa ifaa yoggaa tahutti Sardamni Cabbii guyyaa san labsamee seerri konkolaataa akkaataa itti dhaabanii galgala san yeroo 9 w. b. tii ka'ee hujii irra oola. Yeroo biraa immoo murtiin kan tahu takka tureeti.
Gaafa labsii Sardama Cabbii sa'a 6 w. b. dura bahuu hanqatutti warri karaa haxaawanii, cirracha fi ashaboo firfirsan dalaga isaanii itti haa fufan iyyuu malee uummataaf yeroo gahaan waan hin kennaminiif guyyaa san labsi Sardama Cabbii hin bahu.
Sardamni Cabbii Labsame fi hin Labsamnee isaa akkamiin ani Bara?
Yoo Minneapolis keessa jiraatta tahe ykn yeroo hedduu daandii magaalaa Minneapolis irra konkolaataa dhaabda tahe, haala qilleensaa laaltee Labsiin Sardama Cabbii baheera fi hin baanee baruun dirqama keeti.
Karaan kana itti tolchan hedduu dha.
Toorbelbeltuu sa'a 24 banaa taate kana bilbili:
Komputera irraa e-mail laali
Kan magaalaa kan taate E-Mail Snow Alert kana irraa ibsa dhimma labsii Sardama Cabbii fi seera lafa konkolaataa dhaabanii argachuu ni dandeessa.
Ammas kan magaalaa kan taate ( MinneapolisMN.gov) dhaqii laali.
Xurree Keebilaa 14, 79 ykn KBEM-FM (88.5 MHz) irraa soqi/caqasi.
Meeshaa sabquunnamtii ka akka -- raadiyo, televishena, gaazexaa irraas odeeffadhu.
Battala labsiin Sardama Cabbii bahetti, magaalaan Minneapolis toorbelbeltuu san, 348-SNOW (348-7669) dirree kompuuteraa fi xurree keebilaa 14 fi 79, ni haaressa, dhaamsa karaa e-mail alert warra galmaa'aniif ni dabarsa (bara kana dhaamsi gabaabaan warra karaa telefoona harkaa, karaa PDAs argachuu fedhaniif ni darba) akkasumas televiishena warra gurguddaa afran, dhaabiilee radiyoo 11 fi maxansitoota gaazexaa gurguddoo sadani tti ni dabra.
Snow Emergency Basics - Oromo
Last updated Jan 31, 2014


text:
Yuutuubii irraa Galii argachuuf Maloota shanan beekuun barbaachisu – BBC Afaan Oromootiin
Namoonni hedduu viidiyoo tolaan daawwachuuf Yuutubii filatu. Haa ta’u malee, dawwachuufi ittiin beekamuuf qofa osoo hin taane madda galiis erga ta’e tureera.
Isin walleewwanis ta’e fiilmii adda addaa ilaaluuf alatti galiin akka irraa argamu quba qabduu? Garuu akkamiin galii irraa argachuun danda’ama? Mee karaawwan shanan kana hubadhaa.
1. Beeksisawwan
Karaan jalqabaa namoonni Yuutubiirraa fayyadaman beeksisa irraati. Kunneenis viidiyoo daawwachuuf filattan dura kan mul’atan jechuudha. Isaan beeksisawwan itti kanfalamedha.
Yeroo viidiyoon beeksisaa si’a kuma tokkof ilaalamu, dhaabbanni Guugil abbaa Yuutubi qabu sanaaf qarshii kanfala. Kunis dolaara 1- 5 ta’uu danda’a.
Faallaa namoota kana yaadaniin garuu Yuutubiin booda kana waan galii guddaa argamsiisu ta’aa hin jiru.
Yeroo keessa beeksisni namoota viidiyoo bareechanii qixeessaniif hawwataa ta’aa hin jiru.
Kanaafis, booda kana hammi kanfalamu xiqqaateera. Miidiyaan Yuutubii mataan isaa qarshii beeksisaan argame walakkaa ni qooddata.
Haa ta’u malee, yeroo viidiyoon fe’ame haalaan daawwatame galiin isaa ni dabala. Yoo si’a miiliyoona daawwatame dolaara kuma tokko hanga shanii kanfalamuu danda’a.
2• Paatrewoon (Patreon)
Namoonni Yuutubii fayyadaman haala namni kaan hin beekneen qarshii horachuu danda’u. Kunis, miidiyaalee hawaasaa qarshii walitti qabuu danda’aniini.
”Jaalattes ta’u osoo hin jaalatin viivdiyoowwan daawwatta. Yoo baay’ee jaallatteefi nama sana qixeesse deeggaruu yoo barbaadde garuu viidiyoo tokkoof dolaara tokko ykn ji’aan dolaara tokko kanfaluu dandeessa,” jedha lammiin Ingilizii Yuutubiin beekamu Ivaan Edingar.
Namoonni Yuutubii haalaan fayyadamuun beekaman tokko tokko haala namoonni kanfalanii addatti viidiyoo daawwachuu danda’aan qixeessu.
3• Hidhaa hidhata qaban
Kuni keessumaa biloogaroota (namoota intarneeta irratti barreessan) dhimma faashinii fi bareedina akkasumas oomishaalee teknooloojii irratti yaada isaanii barreessaniif gaariidha.
Kanaan oomishaalee muraasa beeksisuu barbaadan Yuutubiirra maxxansuun yeroo cuqaasamu kallattiin gara websaayitii ykn gabaa intarneetarraa argachuu danda’anitti nama geessuu qaba.
Namoonni Yuutubii fayyadamuu beekaman kunneen oomisha akka beeksifamu isaan bira dhufu dursani madaalu.
Ibsa viidiyoo sana keessa hiituu (link) kaa’uun namni viidiyoo sana arge marti hiituu oomishi suni onlaayinii gurguramutti geessu akka argu godha.
Wanti guddaa garuu dhaabbileen oomisha isaaniin gurra horan fauyyadamtoota Yuutubiin beekamanitti fayyadamuun ummata hedduu biraan akka ga’u godhu.
4• Eeruu Oomishaa
Poostarii, faayaleen harkaa adda addaa, tiishartiiwwan, man’ee bilbilaa fi kaan fayyadamtoota Yuutubiif galii dabalataa fidu.
Yeroo namoonni kun oomishaalee kana fayyadamuun viidiyoo hojjetan beeksisa kallattii akka hojjechuuti. Fakkeenyaaf osoo tishartiitu beeksifama ta’e isa uffatani viidiyoo waraabamuu jechuudha.
Maqaan isaa isaaniif galii fiduu danda’a garuu takka takka hammi argatan guddaa ta’u dhiisuu mala.
Wanti hunduu nama Yuutubii sanarraa beeksisa hojjeturratti hundaa’a. Kunis, hordoftootaafi qoodinsa jiruutu murteessa.
Wanti biznasii garuu achiirratti hin dhaabatu. Karaan biraa jira.
5• Beeksisa Biraandii (Brand ads)
Akka Edingar jedhutti mallattoon oomishaa namoota Yuutubii fayyadamaniif galii argamsiisa.
Kun yeroo dhaabbileen namoota Yuutubii fayyadamuun gurra horanif qarshii hedduu kanfaluun viidiyoo hedduu akka hojjetan taasisanidha.
”Beeksisaaf kan kanfalturraa dachaa digdamaan kanfaltaaf. Dhugaa fakkaachuu dhiisuu danda’a, garuu dhugaadha.”
Kuni garuu yeroo takka takka qulqullina meeshichaa akka miidhuu danda’u hima.
Kanaafuu, isaaf wanti gaarii dhiyeessiin biraandii inni gaarii dhaabbileen gurra horatan namoota viidiyoo qopheessanirratti dhiibbaa osoo hin uumiin viidiyoo akka hojjetan gochuudha.


text: andtattoo, Wndtattoo, Wadtattoo, Wantattoo, Wandattoo, Wandtttoo, Wandtatoo, Wandtatto, aWndtattoo, Wnadtattoo, Wadntattoo, Wantdattoo, Wandatttoo, Wandttatoo, Wandtatoto, WWandtattoo, Waandtattoo, Wanndtattoo, Wanddtattoo, Wandttattoo, Wandtaattoo, Wandtatttoo, Wandtattooo, W andtattoo, Wa ndtattoo, Wan dtattoo, Wand tattoo, Wandt attoo, Wandta ttoo, Wandtat too, Wandtatt oo, Wqndtattoo, Wwndtattoo, Wsndtattoo, Wyndtattoo, Wxndtattoo, Wagdtattoo, Wahdtattoo, Wajdtattoo, Wabdtattoo, Wamdtattoo, Wanwtattoo, Wanetattoo, Wanrtattoo, Wanstattoo, Wanftattoo, Wanxtattoo, Wanctattoo, Wanvtattoo, Wand4attoo, Wand5attoo, Wand6attoo, Wandrattoo, Wandzattoo, Wandfattoo, Wandgattoo, Wandhattoo, Wandtqttoo, Wandtwttoo, Wandtsttoo, Wandtyttoo, Wandtxttoo, Wandta4too, Wandta5too, Wandta6too, Wandtartoo, Wandtaztoo, Wandtaftoo, Wandtagtoo, Wandtahtoo, Wandtat4oo, Wandtat5oo, Wandtat6oo, Wandtatroo, Wandtatzoo, Wandtatfoo, Wandtatgoo, Wandtathoo, Wandtatt8o, Wandtatt9o, Wandtatt0o, Wandtattio, Wandtattpo, Wandtattko, Wandtattlo, Wandtattöo, Wandtatto8, Wandtatto9, Wandtatto0, Wandtattoi, Wandtattop, Wandtattok, Wandtattol, Wandtattoö, Wendtattoo, Wanttattoo, Wanddattoo, Wandtettoo, Wandtadtoo, Wandtatdoo, Wandtattuo, Wandtattou


text:
Gabrummarraa Bilisummatti
Gabrummaa yoo jennu tajaajila namni tokko jireenya isaa guutuu nama tokkoof ykn wanta tokkoof wanti inni barbaadu hunda raawwachuudha. Gabrummaan damee adda addaa qaba. Isaanis Rabbii gabroomu, namni nama gabroofachuu,nafsee ofiiti fi sheyxaanaf gabroomudha. Har’a kan ilaallu gabrummaa nama osoo hin ta’in gabrummaa sanirra badaa ta’ee ilaalla. Furmaatas itti laata adeemna.
Rabbii gabroomun bilisummaa dhugaa yoo ta’uu nama,nafsee fi sheyxaanaf gabroomun immoo cunqursaadha. Sababni isaas Rabbii keessaa ala ilma namaa kan beeku qajeelfama itti bulmaata ilma namaatif ta’uu karaa Nabiyyoota isaatin buuse jira. Ilmi nama Rabbii qofaa gabromu akka qaban ibsa. Isaa yoo hin gabroomin gabrummaa armaan olii jalatti kufanii of miidhu. Ilmi namaa yoo Rabbiif gabroome bilisummaa dhugaa argata. Namaa yoo gabrooman nama sanii bu’aa buusanii mataa ofii immoo of miidhan. Akkasuma nafsee fi sheyxaanaf yoo gabrooman inumaa san caalaa qilee baditti of darban. Rabbiif gabromun immoo Rabbiif bu’aa buusuf osoo hin ta’in mataa ofii fayyaduu fi miidha garagaraa irraa of tiiksufii. Osoo ilmi namaa guutun Rabbiif gabroome taaytan(angoon) Isaa hin dabalamuuf. Akkasumas osoo ilmi namaa guutun Rabbii gabromu dide angoo isaatirraa wanti hir’atu tokkolle hin jiru. Kanaafu namatu Rabbitti hajamaa malee Rabbiin gonkumaa namatti hin hajamu. Rabbiin akkana jedha:
“Jinnii fi ilma namaa akka Ana qofa gabbaraniif(waaqefataniif) malee hin uumne.
Isaanirraa rizqii(soorata) hin barbaadu;akka Na nyaachisanis hin barbaadu.” Al-Qur’an 51:56-57
Akkuma armaan olitii tuttuuquf yaalle gabrumma bakka baay’etti qoodu dandeenya. Isaan keessaa:
Gabrummaa nafsee(lubbuu)- namtichi wanta nafseen feetu guutu jala yoo deeme, nafseef ni gabroma. Nafseef gabromun ilma namaa namummmaa isaatirraa isa baasa. Qilee gadi aantummaattti isa darba. Nafsee ofii wanta ishiin feeturraa gadi qabuuf hin carraaqu. Wanta ishiin jette guutu itti kenna. Haraama ta’ii halaala ta’ii isaa garagarummaan hin jiru. Namoonni wal akkeessuun fi waliin dorgomuun yookaa nafsee ofii miidhu yookiin immoo of fayyadu. Akka fakkeenyatti yoo fudhanne namoonni elektroniksi,uffata yookiin meeshaa mana tokko yoo wal harkatti argan,nafseen isaani wanta san akka argatan isaan dhiibdi. Wanta san argachuuf humna ofiiti ol idaa ofitti baachisu. Namarraa liqeefachuun wanta san bituun itti of tuulu. Duuban idaan itti fee’amuun dhumarrattii dhiphinnaa fi rakkoo keessatti kufu. Kuni hundii nafseef gabroomudha. “Akka ebaluun sirbaan morma nama dabsaa” jedhaa mitii ree Oromoon yoo mammaaku. Akka eebaluun godhaan/ta’aan jireenya rakkisa,gammachuu dhabsiisa.
Hundeen nafsee ofiitif gabromu wanta Rabbiin namaa kenne irratti gammaduu fi Isaa galata galchuu dhiisudha. Namni yoo wanta Rabbiin kenneef irratti gammade fi quufe, nafsee ofiitif hin gabromu. Namni haafayaan yoomuyyu hin quufu,hin gammadu. Nafseen isaa isaaf gooftadha. Asitti wanti irraanfatamuu hin qabne nafseen teenya wanta badas wanta gaariis ni hajamti/ni feeti. Abbichi wanta badaa fi gaarii addaan baase wanta isa fayyaduu hordofuu fi wanta isa miidhu immoo dhiisun dirqama isarratti kufeedha.
Furmaata– gabrummaa nafsee irraa bahuuf furmaanni duraa wanta Rabbiin namaa kenne irratti gammadu fi Isaa galata galchuudha. Haafayaniif wanti argamuu tokko hin jiru.. “Kan qooxaa irraa buusatti kan bobaa dhabde.” Jedhaa mitiree Amaarri. Rizqiin(sooranni) harka namaa osoo hin ta’iin harka Rabbii akka jirtu beekudha. Namni kana yoo beeke gammachuu fi bilisummaa dhugaa argata. Kan kana hin beekne yeroo hundaa gabra nafsee ofii ta’ee hafa. Beekkama ta’uuf lafaan of qu’uunis nafsee ofiitif gabroomudha. Hojii keenya keessatti iklaasni yoo hin jiraanne nafsee teenya wanta biraa barbaaddi. Namni nama gammachiisuf Rabbiin dallansiise dhumarratti Rabbiin namoonni namticha san akka jibban godha.Fedhii nafseetii yookiin namaa jedhe dhugaa/haqa irraa dheessa. Haqa yoo qabate akka waan isa miitutti fedhii nafsee jala deemun dhumarratti halaakama. Fedhii nafseetif jedhe meeqatu amantii ofii gurguraa jiraa! Aakiraa fi amantii zalaalamiif turu gurguratanii addunyaa badduu fi gabaabdu bitachuun gowwummaa fi gabrummaa akkamii! Kanaafu hojii keenya keessatti nafsee teenyaf akka hin gabroomne dalagaa teenya keessatti iklaasa horachuun barbaachisadha.
Gabrummaa sheyxaanaa– Sheyxaanni nama gabroomsu irra ilmi namaa nama gabroomsu wayya. Sababni isaas sheyxaanni wiirtu jireenya tan taate qalbii gabromsa,ilmi namaa immoo qalbii namaa gabroomsu irratti humna hin qabu,qaama gabroomsa. Sheyxaanni nama gabroomse jechuun badii guddaan namarratti küfe jechuudha. Gara fedhetti nama qajeelcha. Sheyxaanaf gabromun amala namummaa keessaa bahanii jireenya horiiti gadi jiraachudha. Sheyxaanni wanta fokkuu namatti bareechisuun nama gabromsa.
Yeroo ammaa kan gilobalayzeshini jedhamu kana keessa namoonni eege sheyxaana qabachun waliin fiigaa jiru. Sheyxaanni kaayyoon isaa inni guddaan ilma namaa addunyaa Aakiratti kasaarsudha. Dhiiraa fi dhalaa walitti naquun wanta fokkuu akka raawwatan godha. Gabrummaan sheyxaana yeroo amma dubartoota irratti küfe qullaa isaan oofudha. Akka meeshaatti beeksisa hundarratti itti fayyadamuu. Kabaja ofii ofirraa mulquun miidhaf saaxilamti. Osoo dubartoonni akkanaa Rabbii gabrummaa dhugaa gabroomanii kabaja ofii ofirraa mulqanii silaa sheyxaanaa hin gabrooman. Sheyxaanni gabroofatu irraa kan ka’ee gudeddaa fi miidhan qaamaa isaanirraa gahaa jira. Sheyxaanni qullaa deemu qaroominnaa fi faashinii itti fakkeesse hijaaba uffachuu immoo aadaa dubatti hafaa akka ta’etti itti mul’isuun salphatti isaan gabroomfate.
Dubartoonni gammachuu fi bilisummaa dhugaa kan argatan Rabbii tolee yoo jedhanii fi Islaama yoo hordofan qofaadha. Olola warra dhihaa dhageefachuu fi isaan hordofuun gabrummaa hamaa jalatti akka kufan isaan godha. Kana hubachuuf seenaa kaleessa ilaalun gahadha. Osoo Islaamni Arabootatti hin dhufiniin duratti dubartoonni awwaalamaa fi cunqursaan baay’een irra gahaa akka türe senan ni addeessa. Islaamni dhufnaan harqoota gabrummaa irraa kaasun qilleensa gammachuu fi bilisummaa dhugaa isaanitti afuufe. Har’as harqoota gabrummaa sun deebi’uun dubartoonni akkuma kaleessaa gabroofamaa jiru.
Gara interneetii yoo deebinuu immoo hojiilee sheyxaana meeqan akka guutamte mee haa ilaallu. Pornograafi(filmii wal-qunnamtii saalaa),dubartii qullaa,suuraale dhiiraa fi dhala garagaraa fi hojiiwwan fokkuu kana fi kana fakkaatan interneeti kan guutedha. Kan sheyxaana jala deemu fiilmi fi suuralee kanniin ilaalun yeroo fi qalbii ofii bakka hin taanetti guba. Suuraa saniis ilaalu wanta san waan hin arganneef yeroo hundaa dhiphinnaan of laamshessa. Dubartii san mataa keessa of oofun hirriba dhaba. Dubartii saniis yoo argate ishiif gabroma. Wanta ishiin jetten ala hin bahu.
Furmaata– furmaanni inni jalqabaa gabrummaa sheyxaanaa jalaa bahuu dukkana wallaalummaa keessaa gara ifa beekumsaatti bahuuf carraaqudha. Sheyxaanni ifa beekumsa kana namoonni argatanii gabrummaa isaa jalaa akka hin baane hulaa hundaa isaanitti cufa. Cubbuu hojjachiisu yoo danda’ee cubbuu isaan hojjachiisa. Yoo dadhabee immoo yeroo isaani wanta hin fayyannee irratti akka guban gochuun qilee wallalummaatti isaan hanbisa. Beekumsa sheyxaana ittiin lolan beekumsa ammayaa osoo hin ta’iin beekumsa diini(amantiiti). Namoonni gabra sheyxaana ta’uun nafsee ofii miidhaa jiran warroota beekumsa diini(amantii) dhaban yookin beekumsa san argatanii kan itti hin fayyadamnedha. Fokkuu inni namatti bareechisu irraa garagaluuf beekumsa amantii keenyaa nu barbaachisa. Beekumsaa fi sodaa Rabbii yoo hin qabaatin kottee isaa hordofanii dhumarratti halaakamudha/badudha.
Beekumsi qofti gahaa mitii. Rabbiin sheyxaanarraa akka nama tiiksu kadhachuudha. “Aalima tokkotu barataa ofiitin akkana jedhe,”Yommuu sheyxaanni wanta badaa akka hojjattuuf si sossobu maal gootaa?” Baratichis,” Itti qabsaa’a?” jedhen. Aalimtichis,”Yoo sitti deebi’e hoo?” jedhen. Baratichis ammas akkana jedhe,”Itti qabsaa’a.” Aalimtichi “Kuni immaa yeroo dheeraa sirraa fudhata. Osoo hoolota cinaa bira darbitu sareen hoolota eegu sitti dute karaa si dabarsuu si dhorge maal gootaa?” jedhen. Baratichis “Hanga sareen kuni dadhabuu itti qabsaa’e ofirraa ari’aa.” Jedhen. Aalimtichis “Kuni adeemsa dheeraa sirraa fudhata. Bakka kanaa osoo abbaa hoolotaa bira deemte silaa inni sirraa dhowwa.”jedhen. Kuni barnoota guddaa Ibn Jawziin gabaafamedha. “1
Sheyxaanatti mataa ofii qofaan itti qabsaa’un kan nama dadhabsiisu fi yeroo dheeraa fudhatuudha. Kanaafu kan sheyxaana namarraa dhorgu danda’u Rabbiitti iyyachudha. Badii sheyxaana Rabbitti mangafachuudha. Kanatu fala ta’a.
Furmaanni biraa immoo zikrii(yaadannoo Rabbitiin) of sakaaludha. Kan zikriin of sakaale gammachuu fi bilisummaa argate. Kan sheyxaanni isa sakaale immoo qilee gaddaa fi gabrummaatti of gate. Dhugaa kana hubachuuf naannoo ofii irra mil’achuun gahadha. Arrabaa fi qalbii ofii zikrii(yaadannoo) Rabbitiin of leenjisu,hojiiwwan gaggaarin of ko’oomsu fi beekumsa barbaadun gabrummaa sheyxaanaa jalaa bahuun ni danda’ama.
Gabrummaa sheyxaanaa jalaa bahuu jechuun gammachuu,nageenya,tasgabbii fi bilisummaa dhugaa argachuu jechuudha. Akkuma duratti jenne gabrummaa sheyxaana gabrummaa namaa caala. Boqonnaa sammuu nama dhabsiisa. Jireenya namatti dukkanessa. Karaan isaa yeroo hundaa karaa badiiti.
Gabrummaa duniyaa – “Namni duniyaaf kan gabromu jaalalli mallaqaa qalbii yoo hagugee fi jaalala Rabbii yoo caaledha. Namtichi qarshii argachuuf karaa kamittu fayyadama- karaa haraamatiin ta’ee karaa halalaatin ta’ee homaa osoo isatti hin fakkaatin walitti kuusudha.”2
Namoonni yeroo amma garmalee duniyaaf gabroomanii jiru. Tokkotu osoo waliin haasofnu,”Namoonni Dolaara hanganaa investii gochuu hedan” nan jedhe. Itti fufe “Qarshii hagana argachuun xiqqaa seete,ah…” Ani cal’ise gara kiyyatti itti kolfe. Kuni hangam qarshiif akka dheebotan namatti agarsiisa. Namoonni akkanaa osoo hanga fedhan qarshii argatanii quufne hin jedhan.
Asitti wanti dagatamuu hin qabne maallaqa argachuu akka baditii ilaala hin jirru. Maallaqni barbaachisadha. Haa ta’uu malee jaalalli qabeenya qalbii keenya hagugu hin qabu. Kaayyoo keenya guddaan galmaan gahuuf kan itti fayyadamnu malee qabeenya walitti kuusu akka kaayyoo keenyatti qabachuu hin qabnu. Qabeenyi jireenya keenya kan itti fufsiifnu, sadaqaa kennachu fi wantoota gaggaari ittiin hojjachuun kaayyoo keenya isa guddaa san galmaan gahuuf kan itti fayyadamudha malee gabra ishii kan taanu ta’uu hin qabu. Tokkotu osoo barreefama kana barreessaa jiru,”Qarshii silaa hin argattu maaliif yeroo hundaa barreefama barreessitaa?” nan jedhe. Anis “Barreefama kana barreessun qarshii kan caale wanti argadhu hin jiru?” jedhen. Innis maalidha nan jedhe. Anis “Jaalalli Rabbii fi Jannata kan caale maaltu jira? Qarshiin ni baddi, ni dhumatti jaalalli Rabbii fi Jannanii gonkumaa hin badan,hin dhumatan.” Jedhen. Itti fufe ani “Ati maaliif duniyaa tanarra jiraattaa?” jedhen. Inniis “Qarshii argachuuf” nan jedhe.
Mee haa hubannu namoonni kaayyoo ofii qarshitti yoo gabaabsan akkam nama jibbisisaa. Qarshiif jedhanii yoo jiraatan akkam nama gaddisiisaa! Sababa kanarraa kan ka’e namoonni duniyaa tanaaf gabromu. Ishii argachuuf kabaja ofii salphisan. Ishiif jedhanii sobuu fi nama gowwomsuu. Duniyaa gabaabdu,dhiphoo fi turtii hin qabne jedhanii aakiraa turtuu fi bal’oo dhabu. Eebade kan duniya tanaa gabra ta’e! Yeroo isaanii guutu duniyaa tanaaf yoo dabarsan gammachuu akkamii argatu? Jireenyi isaan nuffisiisti,ni jibbisiisti.
Furmaata– Rizqiin(sooranni) tan ardirra deemtu hundii harka Rabbii akka jiru beekudha. Rabbiin mixii gurraatti lafarra deemtu kan nyaachise akkamitti ilma namaa kabajamaa sooru dadhaba? Kana yoo jennu Rabbiin rizqii samii irraa robse nama hojjatuu fi hin hojjanne wal qixa soora jechu keenya miti. Rabbiin abbaa fedheef rizqii ni bal’isaaf kan fedhe immoo itti dhiphisa. Dalagaa isaatif namni Isa gaafatu hin jiru. Rabbiin gaafataadha malee gaafatamaa miti. Wanta hundaa ogummaa fi beekumsaan hojjata. Duniyaa tana argachuuf Hanga feene yoo haafoyne wanta ganama nu murteefameen ala hin argannu. Haafa’un qalbii namaa rakkisa,hirriba nama dhabsiisa,gaabbii fi yaaddoon nama cinqa. Yeroo hundaa “Ah akkamitti na jala dabartii?” osoo jedhu gaabbin of guba. Namni jaalala Rabbii qalbii ofii keessatti jaalala duniyaa caalchise immoo gaabbi fi yaaddo duniyaa dhabuutin of hin miidhu. Boru maaliin nyaadha,maalin dhugaa jedhe garmalee hin dhiphatu. Sababni isaas wanta danda’u hojjatee ergasii Rabbitti hirkata. Kan Rabbiin hin beekne immoo halkanii guyyaa boqonnaa malee hojjatuun of miidha. Tan na harka jirtu nan dhaba jedhe yaaddawa. Kuni gabrummaa akkam nama miidhu ree!
Yaada gudunfaa
Rabbiin ala namas ta’ii wanta biraatif gabra ta’uun xiqqeenyaa fi salphinna. Kan mataa ofii Rabbii gadi hin jenne wanta biraati gadi jedha. Gabrummaa irraa bahanii bilisummaa fi kabaja dhugaa argachuuf Rabbii tolee yoo jedhanii fi Islaama yoo hordofaniidha. Salafni tokko akkana jechuun kabajaa fi bilisumma argate walaloon ibsa:
“Wanti kabajamaa fi wuddii na godhe
Sihi yaa Rabbii! ajaja kee jala na galchite
Hordoftoota nabiyyanaa Muhammad(SAW) keessaa tokko na gootee “3
Dhuguma jedhe aalimni kuni. Namni yoo Rabbii ajajame kabajamaa fi jaallatamaa ta’a.Kan Isa dide immoo salphataa fi jibbamaa ta’a. Kana hubachuuf naannoo keenya irraa ilaalun gahadha. Kanaafu namni nageenya fi tasgabbii sammuu,kabaja,gammachuu fi bilisummaa dhugaa barbaadu Rabbii tolee jechuu fi Islaama hordofuun haa argatu. Gabrummaa nafsee,sheyxaana,namaa fi duniyaa jalaa bahuuf furmanni kana qofa.Kan biraa yoo jiraate nutti himaa! Barreefama koo dubbii Rabi’ ibn ‘Amir radiAllahu ‘anhu mootii Pershiyaatin jedhen xumura.” Rabbiin nama barbaade gabbarri namaa irraa gara gabbarri Isaa akka baasnuf, dhiphinna addunyaa tanaa irraa gara bal’inna addunyaa fi Aakiraa akka baasnuf,cunqursaa amantii sobaa irraa gara haqummaa Islaamatti akka baasnuf nu erge jira.”4
Hanga barruu biraatin walitti deebinutti Assalamu aleykum wa rahmatullahi wa barakatuh
Yoo si fayyade namoota biroos akka fayyadu sheeri godhi.
Wabii
1In The World of Jinn and Devils (page 181)
2,3&4 Enslavement of heart
sammubani@hotmail.com


text:
Horsiisee-bultoota Itoophiyaa miliyoona 2ol ta’an gargaarsi hatattamaa dafee hin dhaqqabu taanaan lubbuun isaanii balaa guddaaf saaxilamuun kan hin oolle taúu Dhaabbanni Mootummoota Gamtoomanii (UN) beeksise. Namonni gargaarsa hatattamaa barbaadan kunniin irra jireessatti jiraattota naannoo Oromiyaa (Boorana, Gujii fi Baale), Afaar, Somaalee fi kanniin bulchiinsa Naannoo Kibbaa irraa ta’aniidha.
Rakkoo uumame kanaan wolqabatee ijoollee fi barattoonni nyaata dhabiinsaan hedduu hubamaa jirachuun isaanii hubatameera. Akka ibsa UN kanatti lubbuu namootaa qofaa miti kan dararaa hamaadhaaf saaxilame. Beeyladaa fi qonnis hubamutti jiru. Haalicha daran kan hammeesse, akka UN jedhutti, dhabamiinsa bishaaniiti.
Baatii Amajji kana keessa woliigala namoota Itoophiyaa keessatti hanqina nyaataaf saaxilamanii fi kanniin gargaarsa hatattamaa barbaadan kan ifa godhu ta’uu UN hubachiiseera.