text:
Biiftuu Bilisaa is a quarterly magazine published in Germany by the Union of Oromo students in Germany (UOSG / TBOJ) and distributed throughout the world in general and Oromia in particular. The magazine in our view section invite prominent activist, political leaders, academician and human right activist to give illustration and interview on the current issues regarding horn Africa in general and Oromia in particular. In this edition we have invited Baqqalaa Tafarraa a member of Oromo human right and relief organization (OMRHO) to enlighten us about the current human right situation in the Ethiopian empire and also asked him to enlighten us about UOSG/TBOJ and his involvement as he is the earlier member of TBOJ. We wish you a good read!
Gaaffi fi deebii Obbo Baqqalaa Tafarraa miseensa Ijaarsa Mirga Namoomaa fi Gargaarsa Oromoo/OMRHO/ waliin goone
Biiftuu Bilisaa: Obbo Baqqala duraan dursee akka isin of beksiftanin isin afeera.
Obbo Baqqalaa: Galatoomaa. Ani Baqqala Tafarraa Ayyaanaa jedhama. Umriin kiyya Bara 50 ergi qaxxaamure bubbulee jira. Fiigicha jiruuf jireenyaa cinaatti Godaanaa fi Liiban (Ijoollee kiyya) waliin Seera Oromootiin bultuu fi hinbulluu irratti wal falmaa bara lakkaawwachaa jirra.
Biiftuu Bilisaa: OMHRO eenyu?
Obbo Baqqalaa: Gaaffii keessan kana yeroon deebisu akka miseensa OMHRO tokkootti wan ta´eef jechonni “ nu”, “ raawwannee jirra” fi kkf argitu. Kana jechuun OMHRO jechuu akka ta´eetti haa hubatamu. OMHROn Jaarmolee Oromoo Mirga Dhala Namaa Waliigalaaf, keessumaa ammo rakkoolee bifa hedduu ummata Oromoo irra gahaa jiruuf, sagalee ta´uu dhaan biyya Alaa kanatti socho´an keessaa tokko dha. Kan inni bu´uureffame bara 2005 yoo ta´u kan inni seeraan galmaaye ammo bara 2006 dha.
Biiftuu Bilisaa: OMHROn Maal hojjeta?
Obbo Baqqalaa: Akkuma Seera OMHRO tti hojiin keenya irracaalaa hujii iyyaannoo ti. Iyyannoon keenya cuunfaatti:
Kaayyoo keenya keessaa tokko gargaarsa(hirpha) kennuu dha. Namoonni keenya biyyaa bahan hedduun reebichaa gosa adda addaatiin qaamaa hir´atanii biyyaa bahu. Ergi biyyaa bahanii booda gargaarsa waan hinqabneef tajaajila fayya hinargatani. OMHROn ammoo humni dinagdee isaa dadhabaa waan ta´eef akka hawwuutti obbolaa keenya bira dhaabbachuu hanqata. Akkasumallee ta´ee obbolaa keenya hanga tokkoof biyyoota jiran keessatti akka hakiimamaniif gargaarsa maallqa godhee jira.
Biiftuu Bilisaa: Ga'een keessan (kan Obbo Baqqalaa) dhaaba kana keessatti maalidha?
Obbo Baqqalaa: Ani Miseensota bu´uuressan keessaa tokko dha. Miseensummaa kiyya Waggaatti buusuu caalaa akka koreetti qooda ani hanga ammaatti qabu hinjiru.
Biiftuu Bilisaa: Walitti dhufeenyi isin dhaabota mirga dhalanamaaf hojjetan kan akka Amnesty internationalf kan kana fakkatan walin qabdan maal fakkata?
Obbo Baqqalaa: Jaarmolee Mirga Dhala Namaa irratti hojjetan kan akka Human Rights League, Oromia Support Group (OSG), AI, Human Rights Watch fi kkf waliin odeeffannoo waliif dabarsuu quunnamtiin jira. Kana cinaatti ammo kan dhimma refugee waliin walitti hidhata kallattii qabu UNHCR dha. Isaan kana waliin quunnamtii dhaamsaa qofa utuu hintaane qaamaan biratti argamudhaan rakkoo lammiin keenya biyya adda addaa keessatti dhamdhamu ibsinee jirra.Fuul duras akkasuma itti fufa.UNHCR gaaffilee hundaa yoo ta’uu baate kan qabatamaa ta’e irratti gargaarsa godhaniiru. Fakkeenyaaf nama Somalii Land keessaa utuu akka baqataatti Mandate Status qabuu qabamee biyyatti darbatamee hidhame hidhaa dhaa akka ba’uuf maatii isaa waliin akka Canadaa qubatuu falammii guddaa godhanii jiru.
Biiftuu Bilisaa: Oromon heddun kan akka Beqele Garba, Olbana Lellisaf kan kana fakkatan badi tokko malee sababa ilaalcha siyaasaa saanitin qofa mana hidhaati guuramanii akka malee rakkachaa jiraachunsaani nibeekama.Namoota mana hidhaati rakkachaa jiran kana gargaarudhaaf sochi akkami gachaa jirtu?
Obbo Baqqalaa: Gaaffiin kun gaaffii ijoo dha. Gaaffii akka uummataatti balbala hunda keenyaa rukutuu qabdu dha. Akka OMHROtti gabaabsinee yoo kenye waan hidhamtoota keenya ilaalchisee hanga ammaatti hojjenne seera malee hidhamuu isaanii ibsinee bakka adda addaatti iyyachuu qofa. Garuu gargaarsi isaaniif godhamuu qabu kana qofaa hinturre. Murteessaan humna dha. Humna ammo gamtaa fi tumsatu uuma. Yoo lammiin keenya biyya alaa jiru kuni human nuuf hintaane OMRHOn humna hinqabu. Lammiin keenya rakkoo adda addaa keessaa bahee biyya adda addaa keessa jiru yoo obbolaa isaa rakkoo keessa jiraniif hinbirmanne eenyutu birmachuu qaba? Biyyoota akka Itiyoophiyaa keessatti isa hidhame qofa utu hintaane maatii fi firri gaaddisa nama kanaa jalatti jiraataa turan hundi balaaguddaaf saaxilamu. Maatiitu diigama. Garuu kuni meeqa keenyaaf ifaa dha?
Biiftuu Bilisaa: Qotebulaan oromo heddun qee isarra, kosisarra dhiibamee yokaan dirqamee laftisaa abbaa qabenyaa biyya alarra dhufanitti gurguramaa jira. Gochaa sukannessa kana irratti sochiin isin gootan maal fakkata?
Obbo Baqqalaa: Qee fi kosii ufii irraa buqqisamuun ittifufinsa mirga ufii sarbamuuti. Kanaa ol ajjeechaa yoo ta´e malee hamaan hinjiru. Akka Jaarmayaa Mirga Namoomaatti rakkoo dinagdee, hawaasummaa fi siyaasaa buqqifamuun kuni fidu ilaalchifnee yaaddoo keenya mootummoota addaaddaatti iyaachuu dha. Kana ammo bifa iyyannoo fi workshop tiin bakka haalli kennetti ibsinee jirra.
Biiftuu Bilisaa: Yeroo qotee bulaan lafasarra dhiibame ka'u garam adeema yokan maaltu godhamaaf ?
Obbo Baqqalaa: hanga hubii keenyaatti inni isa buqqisu akka inni buqqa´u gara itti adeemu hinqabaanneef buqqisa. Akka warra biyya alaatti himamutti bakki tajaajila fayyaa, bishaanii fi manni qophaayee jirutti godaanu jedhamee himama. Hanga odeeffannoo keenyaatti garuu yookiin hanga guyyaa hanganaatti bakka deemtu deemi jedhama yoo hanga guyyaa jedhameetti hinadeemne tarkaanfii sanatti hidhatee dhufu eeggachuu dha. Mirgi ufii ammo bakkaa ni deemta jedhamu qabaachuu utuu hintane qee ufii irraa jiraachuu danda´uu dha.
Biiftuu Bilisaa: Haala amma jiru kanaan oromon dhiibbaa gurgurtaan lafaa irran ga'a jiru kana dura dhaabatte mirgasa sarbame kana deeffachu nidanda'a? Maal gochuu qaba jettu?
Obbo Baqqalaa: Gaaffiin kuni gaaffii warra Siyaasa gaggeessaniif dhihaachuu qabudha. Akka ijaarsa Mirga Namoomaatti waan nuti hojjennu hujii waraqaatiin iyyachuuti. Iyyaata waraqaatiin ammo uummata bilisa bahe jedhan hin dhageenye. Akka dhala namaatti ammo Namni garboomee hinhafu amantiin jedhu imaammata kaayyoo falammii Mirga Namoomaa walii- galaati waan ta´eef amantii kana qabna.
Gaaffii “ maal gochuu qaba jettu? ” jedhu kana deebisuun ulfaataa dha. Utuu waan gochuu danda´u qabaate uummanni kuni qee isaa irraa hinbuqqa´u ture. Inni isa buqqisus akka inni buqqa´u kun waagochuu hindandeenye beeknaan isa buqqisaa jira. Warra Mirga Namoomaa hojjetaniif siyaasni ulfaataa dha. Tarii warri siyaasa harkaa qabu deebii hindhabu!
Biiftuu Bilisaa: Motummaan wayyanee mirga dhala nama akka malee dhiita biyyota dhihaarra gargarsa gara dolara biliona sadi argataa jira. Kana jechuunimo akka afrikati gargaarsa isa guddaa argata jira jechudha kun maliifi dha jetu?
Obbo Baqqalaa: Deebiin gaaffii kanaa kana dha jechun nu rakkisa. Garuu utuu faayidaa hinqabaanne, keessumaa ammoo yeroo ammaa, biyyi callisee maallaqa namatti dhangalaasu jira nutti hinfakkaatu.
Biiftuu Bilisaa: Mirga ummata Oromo sarbamaa jiru kana ilaalchisee dhaabota siyasarra maaltu eegama jettu?
Obbo Baqqalaa: Waan isaan hundaa irraa eegamu illee guddaa/hedduu ture. Rakkooleen bifa hedduun uummata keenyarra gahaa jira jennee kanaan olitti ilaalle dhimma Siyaasaatti hidhata.Kan diinni uummata keenya hiraarsus maqaa jaarmolee Oromootiin ta´uun dagatamuu hinqabu. Akka ilaalcha OMHROtti sadarkaa duraatti isaanumtuu, Jaarmoleen Siyaasa Oromoo gola hundaa keessa jiran, akka Aadaa Oromootti afaan gaariitiin walitti dubbachuu dha. Yoo mirga dhala namaa akka mirgaatti waliif beekan gaarii dha. Akka ilaalcha keenyaatti Amantaan Siyaasaas qaama mirga dhuunfaa irraa gara fedhii gamtaatti guddachuu isaa mul´isa. Inni yaadaan walfakkaatu walfaana adeema. Xiiqiin walqabachuun hundaafuu bu`aa hinqabu. Humnaa fi qabeenya ufii duula waliirratti balleessuun bu´ aa hinqabu. Hujii diinnuu hojjetu maaliif hojjennaaf ?? Egaa akka hawwii ummata keenyaatti waan irraa eegamu tokko ta´uutu dha. Yoo kun amoo dadhabame waan uummata keenya kana caalaa saalfachiisu irraa uf qusachuun hunda isaaniirraa eegama jenna.
TBOJ (TBOA): Bu´uureffamuu, Kaayyoo fi Adeemsa Isaanii Akkasumas hariro ABO Waliin Qabu Ilaalchisee Gaaffif Deebin Obbo Baqqalaa Wliin Goone Akka Armaan Gadiitti Itti Fufnee Isiniif Dhiheessineerra.
Biiftuu Bilisaa:TBOJ/TBOAn yoom ijaarame yokan hundeeffame? Maalif ijaarame? eenyufatu hundesse?
Obbo Baqqalaa: Seenaa TBOJ fi TBOA ilaalchisee waan xaliilaan tartiiba bu´uureffamuu isaanii fi eenyufaa akka bu´uuressan irraa hubatamuu danda´u galmee hinargine.Galmeen hinturre jechuu miti.Galmee kanatu bakka waalta ta´e hinqabu. Mana namoota hedduutti faffaca´ee waan jiru fakkaata.Hanga har´aatis kuni furmaata argate natti hinfakkaatu.Kan TBOJ illee kanarraa adda miti. Gabaabumatti hir´ina waaltawuu (institutionalized) ta´uu dadhabuuti.Waajjirri TBOJ ykn TBOA bakka kana dha/ture jechuun hindanda´amu.
Cayaan seenaa QO keessatti bakka guddaa qabu kun bakka seenaa mataa isaa guutuutti irraa barbaadanii argantu hinjiru.Kanaaf namoonni hedduun seenaa Barattoota Oromoo kana akka adda addaatti himu.Namoonni yeroo sana qooda gudda qabanis kan maqaan isaanii hindhagahamne hedduudha.
Faakkeenyaaf Barreessaan TBOJ jalqabaa Ebla 20, 2006 biyya Jarmanii magaala Köln tti awwaalame. Kabbada Ambataa Sanyii jedhama. Namoonni maqaa Kabbadaa Habtee jedhuun isa beeku. Habteen abbaa Buddeenaa isaati.Waan inni mana Barumsaa isa galcheef maqa isaatiin waamamaa hafe. Abaabileen Kabbadaa bara Sahila Sillaasee, Akaakayyuun isaa ammoo bara Minilik akka Abbaa Duulaa naannoo har´a Shanoo jedhamutti utuu biyya isaaniif falmanii yeroo kufan Abbaa isaa Ambataa dhaan ammoo Haile Sillaaseetu lola Xaaliyaanii booda baqarraa ergi deebi´ee booda Finfinneetti fannise. Kabbadaan daa´imatu abbaa malee haadhaafi lammii haadhaa biratti guddate. Haati isaa Habteetti heerumte. Kabbadaan University Haile Sillaaseetti Seera baratee guyyaa eebbaa uffata Aadaa uffatee sababa dhaqeef Haile Silaaseen Degree isaa dhorkatee waggaa tokko booda kenneef; garuu akka ittin hinojjenne dhorke. Kanumaan Kabbadaan karaa Misir (Egypt ) biyyaa bahee Faransaayi dhufe. Faransaayitti Seeraan Degree isaa lammaffaa (LLM) fudhate. Itti fufuudhaan Philosophy baratee ergi xumuree booda biyya Jarman dhufe. Warra jalqaba TBOJ bu´uuressan keessaa tokkoo fi Barreessaa TBOJ isa jalqabaa akka ta´e Oromoonni yeroo sanaa waliin turan ragaa bahu.Warri isa waliin biyya Awrooppaa turan hedduun yeroo Itiyoophiyaatti galan Kabbadaan harka Habashaatti galuu hinfeene. Kanumaan lafeen isaa biyya ormaatti hafte.
Sababa ijaaramuu TBOJ fi TBOAf waan tokko ifaa dha. Sochiin akka barattoota Itiyoophiyaatti deemaa ture bakka tokko gahee toora siyaasa Empaayeritti irratti yaada luucayaa dhabuu dhaan adda bahuumsaa Barattoota bara sanaaf madda dha.Toora ykn kaampiilee siyaasaa gargar bahan kana cuunfaatti bakka sadiitti qooduun waan danda´amu natti fakkaata. Isaanis:
Waan kanaaf ragaa ta´an adeemsa sochii warraaqsa Empaayera Itiyoophiyaati. Baroota1960 keessa jalqabdoonni sochii empaayerichaa Barattoota University turani. Booda Barattoonni Kutaa lammaaffaa, sochiin Baalee fi kan Qoteebulaa bakka adda addaa akkasumas kan hojjettootaa dhufe.
Gara ijoo keenyaatti deebi´uuf barattoonni Oromoos hanga baroota 1970moota jalqabaatti irra caalaa akka qaama sochii barattootaatti Itiyophiyaatti socho´aa turani. Adeemsa keessa sochiin empaayerichaa sirnicha raasuunii fi fuulduree empaayeritti irratti yaadaan adda bahuun, gama Oromootiin ijaarsa mataa isaa qabaachuun murteessaa ta´uun hubatame jedheen amana. Egaa Bu´uureffamuu ABO(1974) yoo ilaalle kun ragaa dha.
Oromoon akka Jarmayaatti ijaaramuu jalqabuu isaa gara TBOJtti yoo bal´ifnus kanumatu mul´ata.TBOJ bara 1975 bu´uureffame.Warra bu´uuresan keessaa tokko kan ta´an Dr. Nagaasoo Gidaadaa. akkasitti kaa´u:
“…….................I arrived in Germany at the beginning of October 1974. The first Ethiopian I met in Bochum was an Oromo named Medhinu Litche. Litche had contact with Oromos living in the near bye cities..........It is through Litche that I came to know these friends. From October to December, we only met socially but informed each other about home situation. I used to get letters up-dating me on the developments a home. I shared the information with them. But towards the end of the year we decided to establish an Oromo Student’s Association. We decided to publish a journal in Qubee, with Oromo history and culture. Litche and the other friends informed their friends in Berlin and other cities of Germany. Those living in Berlin responded quickly. They organized themselves and sent a delegation to a meeting which took place in Bochum (in Litche’s residence) in January 1975. It was resolved that we establish the Union of Oromo Students Association in Germany (TBOG). Dr. Nagaasoon barruu kanaan olitti tuqame itti fufuu dhaan akkas jedhu:
" The first TBOG meeting also resolved that a message be sent to the annual meeting of the Union of Ethiopian Students in Germany to take place in April 1975 (Kassel?). In our message we said that the Oromo union is ready to work with any Ethiopian organization which recognized the independence of TBOG and was ready to help solve the Oromo National Question. Unfortunately the person we delegated to the UESG meeting did not appear at the meeting. Had he taken our message to the UESG meeting, I am sure some positive development could have happened.TBOG planned to hold a meeting in Berlin in August 1975 at the time when the annual meeting of Union of Ethiopian Students in Europe took place. Our aim was to announce the birth of TBOJ, our plan to establish TBOA and call on Oromo students to join us. The supporters of EPRP condemned us as narrow nationalists. The supporters of AESM (All Ethiopian Socialist Movement) met with us and asked us to join the Oromo Study Group organized under UESE Union of Ethiopian Students in Europe. We disagreed. TBOA was founded. The members of the Oromo Study Group founded the Tokkummaa Ijaarsa Barattoota Oromo Biyya Awroopaa (TIBOBA) in 1976. TIBOBA and TBOA met in Berlin and discussed on how to unite the two organizations. TBOA demanded that TIBOBA disband itself and that its members become members of TBOA individually. TIBOBA demanded that the two unions merge under a name to be negotiated upon and that a leadership be elected from members of the two organizations. No agreement could be reached and the two organizations remained apart................................" ) [ emphasis mine].
Egaa kana irraa waan hubatamu TBOJ Amajji 1975 kan dhaabate ta`uu isaa fi TBOAn ammoo Hagayya 1975 bu`uureffamuu dha. TBOJ tti aanee Dameeleen biyyoota kam keessatti akka dhaabatanii fi tartiiba isaanii warra jalqabarraa beeku qofaatu beeka.
Biiftuu Bilisaa: Walitti dhufeenyi yokan hariiroon TBOA/TBOJ fi ABO giddujiru maalture? Har'awo maal fakkata?
Obbo Baqqalaa: Hidhata TBOA fi ABO ilaalchisee Dr. Nagaasoon akkas jedhu: " Obbo Dima Noggo attended the 1977 TBOA Congress which took place in Berlin. He introduced the OLF to TBOA. TBOA then decided to be a mass organization of the OLF."
Waan xaliila ta´ee argamu kan TBOJ fi TBOA dhaabe ABO miti. Akka kanaan olitti Dr.Nagaasoon ibsanitti ergi TBOAn bu´uureffame booda bara 1977 keessa ABOn isaan quunnamuu dha. Kanaaf TBOA tu Cayaa ABO ta´uuf murteeffate malee ABOtu akka cayaatti TBOA ijaare miti. Akka “ Heera Tokkummaa Barattoota Oromoo Awurooppaa (TBOA) Kora 11ffaa irratti Hagayya 8 bara1985 London keessatti murtaawee fudhatamee fi Kora 18ffaa Hagayya 3,1992 Berlinitti wayyeeffametti„ hidhata TBOA fi ABO:
“ 2.2. Tokkummaa Barattoota Oromoo Awurooppaa(TBOA)Cayaa ummataa Adda Bilisummaa Oromoo(ABO), qaama warraaqsa bilisummaa Oromoti.
2.3. Tokkummaan Barattoota Oromoo Awurooppaa (TBOA) qaama miseensa Adda Bilisummaa Oromoo (ABO) ti.’’ Jedha.
Cayaan bara dheeraa seera kanaan ABO waliin hariiroo qabaachaa qooda guddaa Qabsoo keessatti gumaache kuni ABO irraa komii akka qabu yeroo hedduu dhiheeffataa ture; keessumaa ammoo bara 1992 booda. ABOn quunnamtii sirnaa fi dhaabbataa akka TBOA waliin hinqabne yeroo hedduu komatame. Akkaataa adeemsa qabsoo kanaa irrattis yeroo hedduu walgahii bakka bu´aan/bakka bu´oonni ABO jiranitti yaada ifaa ibsachaa ture. Garuu adeemsa keessa qeequmsi TBOA kun akka qeeqa ijaaraatti (constructive criticism) fudhatamuurra akka waan ABO hadheessuutti fudhatame.
Ergi Caasaan Jaarmayaa ABO (miseensaa)Konyaa, Kutaa fi Godinatti bu´uureffame ammoo Qondaallii fi Dabballeen hedduun “ TBOAn dirree ABO irratti ololli oofamudha „ jechuu eegalani. Dhaabichis rakkoo kana ilaalchisee gabaasaa isa gahuuf furmaata kennuu irratti fedhii hinagarsiifne. Qondaalota akkas cayaa kana ceepha´an kana waliin hariiroon hoggana ABO mirqaanawaa ture. Adeemsa keessa ammoo tikeetuma TBOAn bitee akka Bakka Bu´aan ABO Kora TBOAf ergamu gaafatuuf deebii hariiroo irratti hundaayetu dhabame. Haalli qoondaalota tokko tokko irraa calaqqisaa turan utuu gumgummii uumaa jiruu ABOn xalayaa guyyaa 7/01/2003 lakk.09/xal-abo/2003 barreesseen akka TBOAn qabxii “ TBOAn qaama miseensa ABO ti ’’ jedhu Heera-Seera keessaa haqu/baasu murteessee erge. Kuni waan tokko mirkaneesse. Ejjennoon dabballotaa fi qondaala dhaabaa ilaalcha dhuunfaa irraa waan madde utuu hintaane ejjennoo Dhaabaa ta´uu isaati.
Akkuma “ Ijoolleen fuula warraa, Niitiin fuula Abbaa Warraa ’’ jedhamu Qondaalli ABO duraan TBOA keessa turanii fi caasaa ABO keessatti dirqama qabanis sanaan booda TBOAf mararfannoo hinagarsiifne. Xumura irratti Dura Taa´aa TBOA ta´ee kan Kora TBOA illee waamuu dide miseensaa fi qondaala ABOti. Kanumaa iyyuu kan harkatti baatamaa ture.
Cayaan jibbamee "ati qaama kiyya miti " jedhame kun maaliif waggoota dhihootii as ammoo leellifamuu akka jalqabe namaaf hingalu. Waan jibban jibbuudha. Cayaa kanaarra ejjetamee waan bakka guddaa gahame fakkaachaa ture.
Miseensi leexaan guyyaa qondaala Konyaa ta´u, Qondaalli Konyaa guyyaa Qondaala Kutaatti ol siqu,inni Kutaa ammoo MGS tti yeroo siqu isa kaleessa waliin tureef kabaja qabaachuutu sirna ture. Kan sadarkaa adda addaatti mul´achaa ture garuu haala miseensolii cayaa walitti itichu utuu hintaane faallaa isaati.Utuu qabsichuu bakka gahe ta´e, dhamdhamni galii gumaacha hundaa ta´ee hubatamuu qaba ture.Afaan siyaasaatiin“ Riqaa yeroo yaaban isa harkaan qabatanirra ejjechaa, yeroo bu´an ammoo isa irra ejjetan qabachaa dha ’’ jedhama.
Adeemsa kana hundaa yeroo ilaallu TBOJ raafama kana keessaatti hintuqamne jechuu miti. Namni akka namaatti ni dogoggora. Jaarmayaanis akkasuma.Dogoggorri hojii keessa uumama.Guddinni jaalalaa fi mararfannoos jaamaa nama taasisuu mala. Jaalalli TBOA fi TBOJ ABOf qaban kanarraa adda miti. Badii hamaan yoo dogoggora irraa baruu dadhabani dha. Dogoggora adeemsa keessa hojjenneef ammoo warri keessaa qooda qabaachaa turre hundi akka qooda keenyaatti ufqeequun barbaachisaa dha.
TBOA fi Dameeleen isaa Awurooppaa keessatti ABO dura dhimma Oromoo beeksisuu irratti hangafummaa qabu. Kunis beekumsa (recognition) argachuu qaba. Dabbaleen TBOA akka diigamu gumaachan hedduun qoodni isaan seenaa TBO keessatti qaban yookaan hinjiru yoo jiraate ammoo murtooftuu dha. Waan itti hindhama´iin nama waan himararreef harkaa fi arraba xuriitiin TBOA fi TBOJ xureeffamani.
TBOA fi Dameeleen isaa qabsoof gumaachuu qofa utuu hintaane bifa hawaasummaa fi aadaaf gumaachi isaan qabaachaa turan guddaa dha. TBOAn galma Sabboonummaa ture yoo jedhame dhara miti. Namni keenya yeroo biyyarraa dhufu bakka dhaqu hindhabu ture. Har´a biyya ambaa kana keessatti kan akka Oromoo bifa hundaanuu ijaarsa jabaa hinqabne hinjiru. Kanaaf barbaachisummaan TBOJ belbeltuu dha.Ganna darbeef mana hinijaarani. Adeemsa darberraa barachaa isa fuula duraaf waan hidda qabu tokkoof hojjechuun gaariii dha.
Biiftuu Bilisaa: Haali Impa'era Itophi'aa keessa jiru gara hamaatti adeema waan jiru fakkata kanaaf qabsaa'otn oromoo shoora akkami taphachuu qabu jetu?
Obbo Baqqalaa: Haalli Impaayera Itiyophiyaa keessaa ummata Oromoof furmaata dhihootti qaba jedhanii herreguun hindanda´amu. Uummata qe´ee isaarraa buqqa´aa jiru kana yeroo ilaallu herregni dhaloota har´aa dheeraa ta´uu qaba. Kanaafis yoo sirnaan uf hinijaarre diinni abaarsaa, iyyanna fi Press release qofaan mirga namaa hindeebisu. Waan ganama jallate sirreessuun salphaa miti. Garuu yoo har´a hinjalqabamne borus jallaa kanatu karaarra taa´ee dhaloota dhufu eeggata.
Biiftuu Bilisaa: Dhumarratti ergaa dabarfachuu barbaaddan yoojiraate carran isiniif kenna
Obbo Baqqalaa: Maayii irratti, TBOJ yoo seenaa ganamaa hordofa ta´e duraan dursee waan jireenya mataa isaa ( its own survival) gaaga´u irraa uf tiksuu qaba. Yoo ufii tokkummaaa isaa Seeraa fi Heera isaa irratti hundaa´ee tikfate gamtaa dhaan waan kaan gochuu irraa waan isa dhorku hinjiru. Kana jechuun siyaasa irraa baqachuu jechuu miti. Akka ilaalcha kiyaatti ilaalchi siyaasaa amantii (religon) miti. Amantiin kan mata mataati. Siyaasa garuu gamtaa dhaan murteeffachuun ni danda´ama.Walabummaa ufii gurguruun isa darberraa baramuu qaba.Gumaachi QOf godhamu daandii tokkittii qofaan miti. Yoo kana ta´e TBOJ dhimma Oromoo irratti walaba ta´ee hirmaannaa isaa gumaachuun kabajaa malee hir´ina hinta´u. Aadaa gartummaa jaarmayaa siyaasaarraa gara dirree(forum) marii Oromoo hundaatti uf kaleessuun hammina hinqabu. Kuni miseensi TBOJ tokko akka miseensa jaarmayaa siyaasaa hintaane dhorkuu jechuu miti. Garuu bakka Cayaa kanaatti amalli nuti calaqqifnu heeraa fi seera Cayichaaf kan kabaja qabu Miseensi Cayaa yaadaa fi ilaalcha adda adda qabaatee hanga galii uummata Oromoo irratti waliifgaletti danqaan jira natti hinfakkaatu. Bakka yaadni luuccayaa hintaanetti kabajaan adda addummaa jiru waliif kabajuun haada ykn hidda Oromummaa tiksa. Walgidduutti mariidhaan ilaalcha adda addaaf yoo hiika hinkennine furmaanni murni siyaasaa tokko qofaatti ummata Oromoof fidu ni jiraata jedhanii abdachuun seeruma dimokraasii waliinuu faallaa dha. Yoo xiqqaate biyyi olaakeenya gama Bahaa Oromia fakkeenya nuuf ta´uu qabdi jedheen amana. Mariin waliigalteef haalduree dha. Waliigalteen ammoo Ijaarsaaf bu´uura. Ijaaraman malee falammiin biyya ufii deebifachuu abjuu dha.Yoo akka Oromootti jiraanne qofa QO fi hawwii ummata keenyaaf qabnu mirgisiisuu dandeenya.
Beekumsi Siyaasaa kabaja hangafummaa fi safuu hawaasa keenyaa cagaduu jechuu miti. Safuu yeroon jedhu ammoo qor-qlbiitiin (moral psychology)tiin haguugamnee waan imaammataa fi bu´uuraa (basic and fundamental principles) dagachuu jechuu miti. Aadaan Maqq-xureessiin dhihoo kana fuula fuulan adeemu tokkummaa keenyaaf waan yaadame natti hinfakkaatu. Qabsaawummaanis hujiitiin malee heddummina olola diigaatiin madaalamee hinbeeku.Waan har´a akka Ummataatti Oromoon argatee qabsoo isaatiin gonfatee jira jennu kana bakka har´a dhaabannu kanaa utuu hintaane bar-kurnee sadii fi afur duubatti deebinee yoo xiinxalluu dandeenye kabaja waliif qabaanna. Dhaabnni keenyaas nama dhaabicha keessatti sadarkaa adda addaatti qooda adda addaa gumaacheen as gahe. Har´a kaaniin bulguu kaaniin ammoo Dhala-Waaqaa fakkeessanii dhiheessuun dhugarraa fagoo dha. Ammoo warri waliin dukkana sana keessa ba´aa ulfaataa seena-qabeessa baate, warri waliin beela´e, warri waliin madaa waliif tajaajilee isa wareegametti biyyee uffise har´allee hanga tokko kabaja fi hambifannaa arrabaa waliif qaba. Aadaan Gadaa fi Aadaan Dimokraatawaa Oromoo arrabaan odeessinu jiruutti yoo hiikame qofa abdii fuulduraa nuuf ta´a.
TBOJ fi Miseensonni isaa haala ammaan tana keessa jirru akka dukkana cillimiitti ilaaluu hinqabani. Dukkana bakka irraa kaaneetu hamaa ture. Mul´ata dhaloonni yeroo sanaa jalqabetu har´aan nu gahe. Kana keessatti ammoo warra kanaaf adeemsa dheeraa kana keessa bakka bakkatti wareegame jaalalaa fi mararfannoo dhaan yaadachaa; warra lubbuun jiraniifis kabaja qabaachaa bakka dabee fi hir´ate jennu yoo sirreessuu dandeenye qofa bu´aa nuuf qaba. Wal xiqqeessuu yaaluun yoo rakkoo keenya daranuu hammeesse malee furmaata dhibee keenyaa hinta´u. Dhaloonni ammoo ilaalcha, daandii/adeemsaa fi galii mataa isaa qaba.
Waaqni fittee Arraba irraa nu tiksaa Dhugaa Ummata Oromoo hingatiin jenna !
Obbo Baqqalaa yeroo isaani nuuf kennudhaan dhiitama mirga namumma ummata oromof akkasumas hundeffama TBOA/TBOJ irra kase haga yero ammatti halani kessa jirurratti hubanno gudda nufkennusanif maqa qophesitota barulee Biftuu Bilisaaf TBOJn galata guda kenninaf.
Websites Links Associated with Oromia and the Oromo People
News and Current Affairs
Political Affairs
Human Rights
Oromo Communities


c: text/html

text:
Baarentuu Gadaa: Caamsaa20n
Caamsaa 20ni Guyyaa Bineessi Tokko Kufee Bineensi Caalu Aangoo Itti Qabate Malee Guyyaa Mirgi Ummattoota Itti Kabajamee Miti!
Baarentuu Gadaa | Caamsaa 27, 2014
Wayyaaneen caamsaa 20n guyyaa mirgi ummataa itti kabajame, guyyaa walqixxummaa fi dimookiraasiin itti dhugoome jettee erga hololuu calqabdee oolee buleera. Akkuma hunduu quba qabnu waggoottan 23n darabaniif “Caamsaa 20n booda gaafiin mirgaa fi walqixxummaa ummattoota deebi’e,e jira!?” jechaa turteetti, ammalleen holola kana oofaa jirti. “Ergan ani dhufee misoomni iddoo hundattuu dagaage, ummattoonni fedhii fi hawwii isaanii hunda guttataniiru?” jechaas turteetti, jechaas jirti. “Nagaa fi tasgabbiin, guddinnii fi jijjiramni caamsaa 2on booda Itiyoophiyaa keessatti dhalate har’a ddunyaarratti dorgomaa hin qabunis” hololuma ishiiti!. “Mirgi ilma namaa kan dhalootaa fi dimookiraasii biyya Itiyoophiyaa keessatti ergan ani hangootti bahee deebi’eera” jechuun karaa midiyaalee too’annoo ishii jala jiranii of faarsaa olti. Dhugaan waggoota 23n bara bittaa wayyaanee kana keessa Impaayera Itiyoophiyaa keessatti muldhachaa turee fi jiru garuu akkuma hunduu qaba qabnu faallaa kanaati.
Waggoottan 23n bara bittaa wayyaanee kana keessa kan Impaayeera Itiyoophiyaa keessatti wayyaaneedhaan raawwatamaa turee fi jiru haangoon waraanaa, tikaa fi siviilii hunda Tigroota dhuunfachiisanii ummattoota biyyattii keessattuu saba guddicha baha Afirikaa (Oromoo) qophxeessuu dha. Dhala Oromoo, hayyuu Oromoo xiqqeessuu akka gadootti ilaaluu, hidhuu fi dararuudha. Qabeenya biyyattii keessattuu qabeenya saba Oromoo daangaa malee saamanii gama Tigraayitti guurudhaan Tigraayi misoomsuu dha!. Mirga sabootaa humna qawweetiin ukkaamsanii saamicha dhuma hin qabnee fi yakka sanyii balleessuu gaggeessuu dha. Kan waggoottan 23n darban keessa dagaage biyyattii misoomsuu fi guddisuu osoo hin ta’in Tigraayiin badhaadhsanii saboota biraa addatti ummata Oromoo hiyyoomsuudha, qayee fi qabeenya isaarraa buqqisuu dha, biyya isaarra saboota biraa qubachiisuun biyya dhablee godhuuf yakka dalaguudha! Kan caamsaa 20n booda Impaayeera Itiyoophiyaa keessatti mumame nagahaa fi tasgabbii osoo hin ta’in hidhaa, dararaa fi ajjeechaa dha. Gooltummaa mootummaa (state terrorism) dha. Haqni biyyattii keessa jiru saboota obbolummaan baroota dheeraaf ollaa walii jiraatan gidduutti ibidda TPLF qabsiiftuun wal-waraansaa fi walitti bu’insa, ija shakkii fi diinummaatiin wal ilaaluudha! Dhugaan ummattoonnii biyyattii keessattuu sabni Oromoo caamsaa 20 bara 1991 booda beeku Itiyoophiyaa wayyaaneen bulaa jirtu keessatti namni gocha ishii mormee fi balaaleffate hidhamuu, dararamuu fi ajjeefamuu dha. Kan muldhachaa turee fi jiru sochii ummataa mirga umamaa fi dimookiraasiif taasifamu kamuu ennaa wayyaaneen weeraanaan dhaamsuu fi ugguruudha kaattuu dha!. Aadaan wayyaanee humna Tikaatiin eessa buutee namootaa dhabamsiidha!
Walumaa galatti dhugaan waggoottan 23 darbaniif ifatti Impaayeera Itiyoophiyaa keessatti muldhachaa turee fi jiru Ukkaamsaa, hidhaa, ajjeechaa fi abbaa biyyaa kan akka saba Oromoo biyyaa isaarraa baqachiisuudha.
Ummata Oromootiif Caamsaa 20ni wayyaaneen ittiin hololtu kun guyyaa bineensi tokko hangoo gadi dhiisee bineensi caaluu fi ilkaan hedduu qabu hangoo humnaan itti qabateedha. Guyyaa humni ukkaamsaa fi ajjeesaan tokko irree ummattootaatin bu’ee bineensi biraa shiraa fi humnaan hagoo dhunfatee ummattoota biyyattii keessattuu ummata Oromoo nyaachuu itti calqabeedha.
Erga wayyaaneen Caamsaa 20 bara 1991 shiraa fi humnaan hangoo qabattee as ummannii Oromoo kan yeroo kimiyyuu caalaa cunqursaa jala jira. Saamichi, hidha fi ajjeechaan, biyya abbaa isaarraa humnaan buqqifamuu fi hari’amuun irratti gaggeeffamaa jiraachuu kan quba hin qabne hin jiru!. Biyya abbaa isaarratti akka lammii lammaaffaatti jiraachaa jira. Dubbatu ni hidhama, ni ajjeefama, ni dararama.
Waggoottan 23 darabaniif Oromoon mirgaa fi bilisummaa wayyaaneen irraa hololtu argee hin beeku. Argachuu mitii nagahaan gabaa oolee galaa hin jiru. Ijoolleen isaa nagahaan barumuusa dhaqixee deebi’aa hin jirtu. Kan akka bahetti bakka buuteen isaa dhabamee hafu lakkoofsa hin qabu. Ajjeechaan, hidhaa fi dararaan waggoottan 23 bara wayyaanee kana keessa Oromoorratti raawwatamaa turee fi jiru sukanneessaa dha. Saamichi qabeenya ummata Oromoorratti murna wayyaaneetiin waggoottan 23n darbaniif raawwatamaa turee fi jirus akka Caamsaa 20n booda waraabechi caalu ummata Oromootti dhufe mirkaneessa!.
Bineensi kufaatii Dargii hordoftee hangoo humnaan qabate wayyaaneen yakka waggoottan 23 darbaniif Ummatta Oromoorratti dalagde dhiifnee dararaa yeroo ammaa kana ummata Oromoorratti; keessattuu ajjeechaa barattoota Oromoorratti tibba kana raawwachaa jirtu yoo ilaalle hangam akka wayyaaneen bineensa, bineensa caalau tate ifatti nama hubachiisa. Murna Faashistii hidhaa fi ajjeechaadhaan jiraachaa jiru tahuu dhugoomsa. Hololli guyyaa guyyaan, “ani abbaa dimookiraasiiti, abbaa misoomaati” jettee hololtus gocha ishii waliin yoo wal bira qabamee ilaalamu, holola dharaa tahuu mirkaneessa.
Murni akkanaa, murni Faashistiin; ummata “bulchaan jira?” jetturratti yakka sanyii balleessuu raawwachaa jirtummoo gama kamiinuu fakkii dimookiraasii fi misoomaa tahuu hin dandeessu!. Guyyaan murna faashistii tanaan akka guyyaa ummattoonni biyyattii mirgaa fi walqixxummaa isaanii itti gonfataniitti hololamu Caamsaa diigdamnis ummattoota biyyattii; keessattuu ummata Oromoo murna tanaandu’aa,dararamaa fi saamamaa jiru bakka bu’uu hin danda’u. maaliif jennaan Caamsaa 20ni ummata Oromootiif guyyaa bineensi tokko bu’ee binneensi caalu hango itti qabate malee guyyaa mirgii fi dimookiraasin isaa itti kabajamee mati!
COMMENTS
RULES FOR COMMENTING:
Gadaa.com values your inputs, and to maintain a positive environment of discussion, the following rules will be enforced for comments. When you click SUBMIT COMMENT below, you are agreeing to abide by the following rules.
1. Apply common-sense respect and courtesy. Feel free to express your thoughts within the limits of civility.
2. Personal attacks, offensive language and unsubstantiated allegations are not allowed.
3. By submitting your comments, you take all the responsibility, legal or otherwise, for your comments.
4. Comments are naturally short. Long comments may be removed; for long comments, feel free to submit them as articles to be posted on their own.
5. Gadaa.com reserves the right to remove comments that do not follow the rules stated here.
6. Frequent offenders of the above rules will lose future posting privileges.
How to Use the New Comment Section
1. One can sign in using social networking services (if using this, click on "Sign In With your preferred social networking service")
2. One can also comment as "Guest" (no log-in required; for this, click on "Pick A Name" AND check the "I'd rather post as guest" button.)
(ONLY NAME and EMAIL are required; no password needed if commenting as Guest.)
3. To SUBMIT comments for moderation, click on the "Arrow" sign.
Disclaimer: Opinions expressed in comments do not reflected the views of Gadaa.com unless explicitly stated otherwise by Gadaa.com; Gadaa.com IS NOT accountable for any thought and content of comments.
Comments are closed.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Beekan Gulummaa Irranaa jedhama. Lixa Oromiyaatti dhalate. Barnoota digirii jalqabaa Yunivarsiitii Jimmaatti xumuree isumaan barsiisummaaf Yunivarsiitii Amboo seenee barsiisaa turuun barnoota digirii lammataatiif Yunivarsiitii Finfinnee seene. Digiriisaa lammataa xumuree Yunivarsiitii Ambootti deebi’ee ammas takka barsisee digirii sadaffaa (dooktorummaasaaf) Yunivarsiitii Finfinneetti deebi’ee waggaa lammaffaa qabatee jira. Nama umuriin 29 yoo ta’u, yeroo ammaa kana kitaabota Afaan Oromoo 19 kan barreesseefi kitaabota 50 oliif gulaalaa kan ta’ee jiruuf dhaloota qubee keessaa barreessitoota hedduu of duukaa hiriirsee hojjechiisaa kan jiru Beekaniif SAFUUn akka armaan gadiitti gaaffiif deebii godheefi jira.
SAFUU: Maqaakeefi bakka dhalootakee yoo nutti himtewoo? BEEKAN: Beekan Gulummaa Irranaan jedhama lixa Oromiyaa, godina wallagga bahaa aanaa Nuunnuu Qumbaa jedhamuttan dhaladhe.
SAFUU: Mee haala guddinakee nuuf himi. BEEKAN: Ani ilma qotee bulaati. Rakkoo guddaa keessattan guddadhe. Abbaankoo dubartoota sadii qaba ture. Isaan keessaa haatikoo ishee sadaffaa yoo taatu, abbaakoof nama lama (dhiira tokkoof shamarraa tokko qofa) deessee boqotte. Ani ammayyuu haadha hinqabu. Abbaankoo garuu jira. Innis ijoollee 17 waan horeef carraa barnootaa nama muraasatu arganne. Kaan qonnaarra jiru; Sababa baay’ina keenyaa haata’u hinbeeku, waliigalteen nugidduu hagas mara hinjiru. Sababiinsaa lafarratti waan yeroo mara loltaan jiruuf. Kanaafuu ani hamman Yunivarsiitii galetti gidiraa gurguddaa dabarseera. Mana barnootaas karaatti kuteen ture. Sababa waliigalteen maatii keessa hinjirreef gargaarsa maatii maleen baradhe. Gabaa keessa foqoquun kan akka ashaboo, buna, loomiifi kan biroollee bitee gurguruun akkasumas midhaan garaagaraa kan akka KM 20 ol mataatti baadhee fiduun bu’aa isarraa argamuunan sadarkaa tokkoffaafi lammaffaa baradhe. Ergan Yunivarsiitii galees Kaameeraa ‘YAASHIKAA’ jedhamu namni naabiteetu, yeroo boqonnaakoo Yunivarsiitii Jimmaa keessa suuraa kaasee dhiqsiisee gurguruunan baradhe. Kaamerattiin ammayyuu jirti.
SAFUU: Barnootakeetti nama akkamii turte? Barnoonni siif maali? Mee gumaacha gama kanaan goote mudannoo qabdu faana nutti himi. BEEKAN: Giddu galeessan ture. Sammuu (potential) qaba; garuu sababan rakkina arraa kan ka’e ijoollummaatii ka’ee yaadniif yaaddoon naxuuxaa tureef, dandeettiin yaaduukoo yeroo yerootti gadi bu’aa deema ture. Ta’us qabsoo barnootaatiin kellaan hiyyummaa akka diigamu jala mureen beeka ture. Barnoonni humna dhokataa keessoo keenyaa karaa itti ifa goonudha. Barnoonni bifa lama qaba. Idilaawaafi miti idilaawaa. Barnootni miti idilaawaan maatiirraaf naannoorraa yeroo argamu, idilaawaan ammoo mana barnootaatii argama. Ilmi namaa kallattii hedduun barnoota gonfata. Maatiirraa, naannoorraa, mana barnootaafi muuxannoo/mudannoo jiruufi jireenyaa keessaa isa walitti qabame ta’uu danda’a. Uummanni Oromoo bara dheeraaf barumsa karaa miti idilaawaa ta’e waan dubbatamaa/oral ta’een muuxannoo bara dheeraa walitti dabarsaa tureera. Har’a garuu maddi beekumsa/barumsa irraa argatan baay’ataa jira. Isuma dur afaaniin darbaa ture sanatu gara barruutti dhufuu danda’e/a. Saayinsaawaa ta’eetu falaasamni keessaa waraabama. Qabeenyumti uummatichaayyuu falaasama!
Kanaan duras warri qoqqoodaniii bulchuun jiruu isaanii taate sun akka Oromoon baratee, dubbisee seenaa qoratee as hinbaafne ukkaamsaa turan. Oromoon barachuun dhukkuba sammuu isaanii ture. Bara Hayile Sillaaseen Oromoo cabsaa ture sanatti Habashichi ‘Akiliiluu Habte Woldi’ muummeen ministeericha yerosii Taaddasaa Birruutiin akkana jedha ture; “Taaddasa! Eega duula kana oogganuu jalqabdee asitti waa’een kee waanuma barnootaati. Barsiisuun gaarii. Garuu eenyuun akka barsiisuu qabnu siif gale hinfakkaatu. Fakkeenyaaf, Yoo [Oromoon] barate, qaroome galaanam bari; nuliqmsam! Nuti, beektaa jaarraa tokkoon saba kana boodatti hambifneeti kan bitaa jirru” jedha ture. Akiliiluun Taaddasaa Amaara se’e iccitii qabu sodaasaa isa isaaf hin oolle faana gadi jijjigse. Akka yoo Oromoon kun barate galaanummaasaa kanaan lafa kana dhuunfatu diinni Oromoo har’as taanaan beeka. Meeshaan guddaan barnoota jedhamu kun kan ittiin jireenyi dhuunfaa guddatu, intalli/gurbaan maatii hiyyeessaa ittiin hayyuu beekamaa; ilmi qotee bulaa bulchaa biyya guddaa ta’udha. Yaada kana kan jabeessu hooggantichi Afrikaa Kibbaa, Nelson Mandela, “Education is the great engine of personal development. It is through education that the daughter of peasant can become a doctor, that a son of mine worker can become the head of the mine; that a child of farm workers can become the president of a nation” jedha.
Namni barate oguma gadi fageenyaan yaaduu, jijjiirama amalaa, ofirra darbanii dhalootaaf yaaduu gonfachuu danda’a. Barumsaa keessatti obsa, naamusa, kabaja, cimanii hojjechuu, waliif yaaduufi waldanda’uutu horatama. Barnoonni jireenya dhuunfaarraa ka’ee, maatiis darbee hanga biyyaatti faayidaa hedduu qaba. Jireenyi dhuunfaa nama tokkoo gaafa guddataa deemu, hawwiin namni tokko biyya guddisuuf qabu keessasaatti guddataa deema. Kanaafuu barnoonni qaama dhuunfaa tokko dandeettii uumamaan namni qabu namaa qaruuf, amala qajeelaa ta’e horachuuf, mul’ata guddinaa akka argatuuf, jiruufi jireenya fuulduraaf qophaa’uuf, beekamtummaa argachuufi haala itti naannootti of madaqsanii waliin jiraataniif nama dhuunfaas ta’e guutuu biyyaa tokko gargaaruu danda’a.
Barnoonni hawaasa tokko akka inni of kabachiisee jiraatuuf, muuxannoo hawaasa biroo qooddachuuf, jireenya waliinii guddifachuuf, mirga ofiif falmachuuf, haqa jal’ate deeffachuuf, sodaa keessaa gara gootummaatti akka ce’anuuf daran gargaara. Barnoonni akka biyyaatti dirqama itti gaafatamummaa, hooggansaafi bulchiinsa gaarii horachuu, sabaafi sablammii garagaraa faana waldanda’anii jiraachuu, guddina kallattii hedduu gonfachiisuufi walirraa barachuuf balbala dorgommee hinqabnedha. Hawaasni barate mirga hiree ofiisaa ofiin murteeffachuu, of beekuu, waan naannoosaatti dalagamu beekee qooddataa ta’uu, namni ofiisaatti araaramee mul’ata qabu soroorfachuufi itti gaafatamaafi adaraa akka maatiif biyyaatti namarra jiru fiixaan baasuuf nama dandeessisa.
Karaa barnootaatiin odeeffannoon, ogumni, muuxannoon, walii galli jiruufi jireenya aadaa keessa jiruuf kan biroo addunyaarra jiran saffisaan addunyaarra tamsa’uu danda’a. Namni hinbaranne; dubbisuus barreessuus hindadeenye tokko gowwummaa hundumaaf saaxilamaadha! Namni barate mana foddaansaa addunyaa maratti qaa’u keessa jiraata jechuun nidanda’ama. Karaa foddaa sanaa guutuu addunyaa kanaa daawwachuu waan danda’auufi. Kanaafuu anaaf barnoonni meeshaa ammayyaa guddicha ittiin hiyyma cabsan, doofummaa awwaalan, garbummaa hunkuteessan, bilisummaa finiinsaniifi walqixxummaa dagaasanidha. Egaa gumaachaafi mudannoo isa jette ilaalchisee ammoo gumaachan taasise qaba; mudannoos qaba. Gumaacharra yoon ka’e, yeroon kutaa 9fi 10 baradhu naannaa dhalootakoo lixa Oromiyaa keessaa Kattaa iddoo jedhamtutti, mana citaa dhundhuma afur taatu tokko ijaareen dallaa mana jireenyaa keessa jirru keessatti barnoota barsiisuu jalqabe. Kanan barsiisus humni ibsaa lafa sana waan hinqaqqabneef faanosii tokko bitadheen isumatti gaazii naqadheen ganama abbooroo sa’a 11-12:30 suubiidhaan barsiiseen, isaan booda gara aramaafi hoiiwwan garaagaraatti bobbaana ture. Yeroo jalqabaaf nama 78 kan carraa barnootaa tasumayyuu hinarganne walitti qabee barsiisuun gara nama 40 ol ta’an gara daree kutaa lamaatti dabarsiiseera. Kanas waajjirri barnootaa aanichaa dhaga’eetu kitaabotaafi boronqii nagargaaraa ture. Waraqaan raagaa yeroo sana al lama naaf kennamellee amma naharka jira. Suuraa baratoota sanaas muraasa isaanii qabadheen jira. Yaadnikoo sunis gaafan mana barnootaa sadarkaa lammaffaaf gara Arjoo jedhamutti ani ol darbu ni dhaabate. Mudannoonkoos gaafa waajjira barnootaarraa namoonni deddeebi’anii na ilaalanii hojiikoo ajaa’ibsiifachuu jalqaban abbaankoo lafakoo mootummaa najalaa fudhachiisuufi jedhee anas barattoota sanas iddoo sanaa nu ari’ee akka nuti lammata deebinee wal hinbarsiifne nugodhe. Ijoollonni ani barsiisaa ture sunis namoota umuriin isaanii mana barnootaarra darbeefi jajjabo waan ta’aniif gurbaan kun ijoollee keenya hojiirraa fuudhee mana barnootaatti naquuf jedha jedhanii natti guguungumuu jalqaban. Ammallee humna dhabaaf malee mana barnootaa daa’immanii adda ta’e tokko utuun hundeessee baay’een dheebodha. Namni barate nama kamiifuu garba hinta’u!
SAFUU: Egaa akkuma amma namni baay’een beekutti, ati barataa, barsiisaafi barreessaadha. Mee kun akkamiin ta’e. BEEKAN: Mul’anni dhalootumaan uumaa biraa siif kennamu jira. Ani kutaa 7 ka’een akkan barsiisaa ta’u beekan ture. Yoo namni hawwakoo fuula duraa nagaafate, barsiisaa sadarkaa olaanaan ta’a jedha ture. Kunoo isas milkaa’eera. Sadarkaa olaanaarraa barsiiseera. Ammas kan kanarra caaluttan deemaa jira. Barreessuunis mul’atakoo ture. Mana barnootaa sadarkaa gadi aanaatti yeroon gaddutti walaloowwan garaagaraafi waanuma gara sammuukoo dhufe mara waraqaarratti barreesseen olkaa’aa ture. Waanan barreessaa ture sana baay’eesaa itti deebi’ee argachuu hindandeenye. Waan barreessan gara kitaabaatti dhufuu akka danda’u reefan dhiyoo kana hubadhe waan ta’eef. Amma garuu bokokni keessakootii futtaafachuu jalqabeera.
SAFUU: Hanga ammaatti kitaabota meeqa barressite yookaan gulaalte? Qabiyyeen isaaniiwoo? BEEKAN: Kitaabota 19 barreesseen jira. Kitaaba 9 kan ta’u ammoo xumuramee guaalliisaa qofatu nahafee jira. Kitaaba Afaan Oromoo shantamaa ol gulaaleen jira. Kitaabota barnootaa biroos qopheesseen jira. Baay’een kitaabota kanaa kan dhaloota qubee ammaatiin barreeffamanidha. Qabiyyeen kitaabotakoofi ani gulaalee akka waliigalaatti asoosamoota, kitaabota walaloo, kitaaba seenaafi kan barnootaadha. Keessumattuu kitaabotakoo harka caalaas sababa dhabinsa maallaqaatiin tola nama maxxanfatuufan kennaa ture. Kaayyoonkoo guddaanis maallaqarra utuu hintaane, qaawwaa ogbarruu Oromoo namudataa ture duuchuuf ture. Kanas kankoofi kan hayyoota gulaaleefi faana karumakoo qofaa kitaabonni gara kooppii 130,000 ol ta’an Oromoo biyya keessaaf alaa qaqqabanii jiru.
SAFUU: Dargaggoota hedduu of duukaa hiriirsitee jirta. Keessumattuu namni sifaana gaaf tokko gadi taa’ee haasa’ellee barreessaa ta’a jedhama; kun dhugaadhaa? Dargaggoonni kun eessa eessarraayii? BEEKAN: Barreessitoonni kun guutummaa Oromoiyaafi kanneen laga gamaallee jiru. Dhugumaaf taanaan namni ana waliin hiriyaa ta’u baay’eensa wa barreessa. Kanammoo ergan nama sana faana takka haasa’een booda yoo nama yaadaan bilchaataa ta’uusaa argadhe akka inni barreessuufan jajjabeessa. Beekumsi hammi qabnu akka ukkaafamee nu keessa taa’u ani hinbarbaadu. Hamma dandeenyu dhalootaaf qooduun bu’aa maleee dhiibbaa hinqabu. Keessumattuu dhaloonni amma ka’aa jiran kun hedduu nama boonsu. Oromiyaan hayyoota amma ka’aa jiran kanaan boonuu qabdi. Ijoollee kanaaf ogummaa tolaafi gargaarsa hayyuummaakootii yeroon qooduuf gammachuunkoo daangaa hinqabu. Qabeenyikoos isaanumadha.
SAFUU: Mudannoo yookaan gufuuwwan gama barruulee kana maxxansuutiin siquunnaman dubbistootaa keenyaaf qooduu dandeessaa? BEEKAN: Gufuun yookaan mudannoowwan hedduutu jiru. Muraasa isaanii yoon maqaa dha’e, kanneen akka rakkoo ilaalchaa tokko tokko (namni kitaaba afaan Oromoo bitus ta’e gurguru doorsifamuufi reebamuu), rakkoo mana maxxansaa Oromoo bal’inaan dhabuufi qaala’uu gatii maxxansaa, rakkoo raabsaan walqabate, rakkoo qeeqxota barruuwwan kanaa dhabuu, rakkoo imaammata afaaniifi sirna barnootaa faana walqabate, rakkoo deggarsaa dhabuu, dhaabbata giddu gala waa’ee afaan, seenaafi aadaa Oromoo qoratu tokko dhabuu, rakkoo waan hojjetamaa jiru kana miidiyaan fuudhee sabaan ga’uu dhabuu, rakkoo Oromoofi Oromoodhumti walhubachuu dhabuufi aadaan dubbisuu saba keenya gidduutti akka mucaa reefuu daa’imtuu ta’uuti.
SAFUU: Gufuuwwan kanaaf falli maali jettaree? mee kan irratti sirnoota mootummaa darbanii kan Tafarii (Obbo Hayile Sillaasee) hanga ammaatti kan jiruun nuuf dhugoomsi. BEEKAN: Egaa kana kanaf fala kan barbaaduu qabu uummata Oromoo mara. Afaan tokko duubaan kan dhaabatu hawaasa afaan sana dubbatudha. Har’a afaan Oromoo sadarkaa 1ffaa tii hanga dhaabbilee barnoota olaanaa biyyaalessaa keessatti barsiifamaa fi qoratamaa jira. Haa ta’u malee, afaan Oromoo sadarkaa abdi qabeessa irra yeroo ga’etti og-barruun isaa Ongee hamaatiin rakkachuun isaa nama rifachiisa. Kanarraa wanti hubatamu, afaan Oromoo yeroo ammaa kanas hamma ta’e guddatee haa jiraatuyyu malee gama guddina og-barruu afaanichaan yoo ilaalame ammas rakkooleen hedduu akka jiran nu hubachiisa. Hayyoonni ammas itti fufuun barreessuudha qabu; abbaan qabeenyaafi mootummaan ammoo cina isaanii dhaabatee haamileefi maallaqaan tumsuun barbaachisaadha. Warreen doorsisaafi sodaachisa garaagaraa namarratti dhiyyeessan ammoo danda’amnaan seeratti dhiyeessuudha. Seerriifi heerri biyya kanaa afaan saba kamiifuu mirga walqixxee laateera. Kana ilaalchisee heerri mootummaa biyya Itoophiyaa keewwaata 5 lakk 1 qooqni Itoophiyaa kamiyyuu mootummaa biratti beekamtii walqixxee qabaatu “All Ethiopian Languages shall enjoy Equal state recoginition” jedha. Dabalataanis Heerri Mootummaa Riippaabliika
Dimookiraatawaa Itoophiyaa keewwata 39 lakkoofsa 2 irratti akka ibsametti, Sabni, Sablammiin, uummanni Itoophiyaa kamiyyuu mirga qooqa isaatiin dubbachuu, barreessuu, qooqa isaa guddisuufi aadaa isaa ibsuu, babal’isuu akkasumas seenaasaa kunuunsuu qaba jedha waan ta’eef mirga heerri kun nuuf laateen diina afaan keenyaafi seenaa keenya akk hinkunuunfanne taasisu dura ciminaan dhaabbachuuti qabna. Dhimma rakkoo gama wiirtuu qorannoofi qo’annoo afaanii ilaalchisee ammoo humnasaa kan qabu mootummaadha. Kanarratti mootummaa naannoo Oromiyaa ijaarsa amma jalqabeefi waajjiroolee dhimma afaaniif seenaa Oromoo ilaallaturratti ogeeyyii hojicha gitan ramaduufi xiyyeeffannoo guddaa kennee hojjechuuti qaba. Barreessitoota ka’aa jiran kanallee sadarkaa biyyoolessaatti ijaaree jajjabeessuufi waajjiraalee meeshaalee barreessuuf gargaaraniin cinaa dhaabbachuu qaban jedha ani. Kanarraa kan hafe ammoo Oromoon abbaan afaaniifi seenaa falmachuudha qaba.Seenaafi waan galmaa’ee jiru akka nutti himutti, sirnoota darban keessa, keessumattuu Labsii bara 1944 hojiirra oole yoo fudhannee ilaalle, afaan Amaaraatiin ala afaan biroo akka ittiin hin baranne, ittiin hin hojjatamne, akkasumas akka ittiin hin dubbatamne dhorkamaa ture. Akkasumas afaan barnootaa, hojii mootummaafi og-barruu hundi afaan Amaaraa qofa akka ta’uuf kan murtaa’e ture. Bara eerame kanatti Afaan Oromoo qofa osoo hintaane Afaan sabaaf sab lammoota hundaa bara itti hacuucamaa turedha. Labsiin bara 1944tti ba’e kun afaan Oromoo afaan barnootaa, afaan hojiifi miidiyaa akka hin taane kan dhiibbaa irraan ga’aa ture ta’uu ibsa.
Egaa seenaan hiyyeesa hinqabuuti, yoo kan bara Tafarii dugduuba deebi’ee kaasuun barbaachises; Obbo Hayile Sillaaseen mooticha impaayera Itoophiyaa bara 1930-1974’biyya kana bulchaa turedha. Mootichi kun akkuma mootota impaayera biyyattii kanneen biroo aangoon waaqa biraa samii gadiitti daangaa malee akka isaaf kennametti kan amanu ture. Ilaalchi isaa kun immoo uummattota impaayeratti jalatti bulaniif quufa mormaa tahee ture. Keessattuu caasaan bulchiinsa isaa kan uummata Oromoo isa walakkaa impaayerattii tahuuf qabu itti fufiinsa aangoo isaaf gufuu itti tahee, dhumti isaa akka itti gabbaabbatu taatee sanuu kursii (teessoo) isa baataa turte waliin dabaree akka wal baataa hafan isa taasifte. Keessumattuu mootin kun uummata Oromoo kana akkuma uummata impaayerattii keessa jiraatan kanneen biroo salphaatti garboomsuun waan hin dandaa’mne ta’usaa erga hubatee booda tooftaalee ittiin uummaticha gita bittaasaa har’aafi garbummaa hidda isaatii jalatti barabaraan hambisu dursee baafatee ture. Kaayyoo isaa kana galmaan ga’achuudhaaf xiyyeeffannoon isaa inni duraa ogbaruu sabichaa balleessuufi ukkaamsuun saba hambaafi duudhaa, seenaa mataasaa hin qabne taasisuu ture. Ogbarruu Oromoo kana hundeen akka barbadooftu gochuufis mala gurguddaa sadii ol gargaarameera. Inni jalqabaa yeroo wareerraa Xaaliyaanii keessatti gaafa sabni Oromoo afaansaan dalagaalee hunda gargaaramuutti ka’u, labsii Afaan Oromoo eessattu akka hin dubbatamneefi afaanicha dubbachuun immoo seera mootichaa duratti yakkamaa kan nama taasisu dambii tumsiise.
Kun immoo manneen amantaa kam keessattiyuu afaanichi akka hin dubbatmneefi ambaan afoola sabichaa olkaa’amee akka dhaloota itti aanuuf hindarbine taasise. Qabxiin inni lammataa, mo’atamuu warra adii (1941)’n booda Sirni daldala garbaa impaayerattii keesaa dhaabatus, mootichi garuu bifaafi haalaa adeemsa gochichaa jijjiiruun uummata impaayeratti keessa jiru keessaa addaan qoodee gara uummata Oromoo irratti sirna gabrummaa haaraa diriirsuun Oromoofi Oromoo walnyaachise. Inni sadaffaan ammoo caasaa siyaasaa isaa kan Kiristaanummaa, Amaarummaaniifi Oromummaa doomsuu giddugaleessa godhate irratti hundaa’uun mootummaa giddugaleessa tokko hundeesse. Kunis duudhaa, safuu, aadaafi amantaa uummata Oromoo hudhuufi daran balleessuuf shira xaxamaa turedha. Dhimmi guddaa nama gaddisiisu ammoo uummatni Oromoo sirna bittaa kana jalatti kan mulqame mirga Afaan isaan barachuu qofa osoo hin taane, mirga Afaanuma kamiiniyyuu barachuu dhabuu isaati. Kunis uummaticha doofummaa keessatti hambisuun qabeenya namaafi uumamaa isaa bifa salphaan saamuufi garboomsuuf immoo haal duree tahuu danda’a jedhamee kan raawwatamedha. Dhukkubi sammuusaa inni guddaanis baay’ina uumma guddaa kanaati. Sirna nama nyaataafi garboomfataa abbaa irree Habashaa kana jalatti uummanni Oromoo akka galaa, lammii lammaffatti yoo ilaalamu uummanni Amaaraafi Tigiree garuu akka abbaa biyyaafi lammii biyyichaarratti murteesso ta’eetuu yaadama. Aadaa, duudhaafi Afaan Oromoon immoo akka mallattoo doofummaa, boodatti hafummaa, kan hin baranne, kan hin qaroomne, kana qofas osoo hin taane, qaroomuullee kan hin dandeenyeetti waan lakkaa’amuuf daa’imman Afaan Amaaraa barachuuuf dirqamaa turan . Har’as harcaatuu sum’ii kanaa keessatti kan argaman hindhabamne.
Ittifufees sirni bulchiinsa HayileSillaasee aangoo gadhiisuus barsiifata badaafi hammaataa kana lafa qabsiisee ilaalcha hawaasa impaayeratti keessa jiraatu immoo daba seenaan bokoksee Hantuuta Jawwee liqimsitee eegee baasuuf wixifattu godhee waan darbeef Oromummaa laaffisuu qofa utuu hin taane, lammiin Oromoo hedduun eenyummaa isaa akka wallaaluufi ogbarruufi duudhalee isaallee akka dagatuuf gumaacha hammeenyaa kana gumaacheera. Kun immoo lakkoofsi ogbarruu Oromoo maaliif baay’ina dhabee? dhalootni Oromoo hammana baay’atan maaliif fedhii og barruu Oromoo dubbisuu dhabaniifi afoolonni Oromoo yeroo ammaa maaliif akkuma afoola sabaafi sablammilee biroo haalaan baay’atanii maxxanuufi raabsamuu dadhaban kan jedhuu waan baay’ee nama yaachisudha. Keessumattuu dhaloota Qubee amma ka’aa jiranillee wayya malee Oromoon sum’ii jaraatiin laaqame hedduunsaa kitaaba Oromoofi aartii Oromoo baay’ee hin leellisan. Egaa dubbiin akkanaa Oromoorratti fe’amaa turte. Bara mootummaa Dargiis yoo ta’e afaan ofii barachuufii afaan ofiin barachun carraansaa hinturre. Mootummaa dargiis yoo ta’e, qaroowwan Oromoo hedduu dararsuufi dhabamasiisuu malee homaa hu hintolle. Gootota akka addunyaatti beekaman bara sana keessa dhabneerra.
Kanarraa kan ka’e Afaan saba guddaa kun bara dheeraaf hacuucamaa tureera. Kessumattuu labsiin bara Tafarii ture kun labsii Afaan tokko, biyya tokko, amantii tokko jedhu waan tureef ukkaamsaa guddaatu ture. Amma garuu kun waan xiqqoo furame fakkaata. Haata’u malee hayyoonni Oromoon sodaa bara duraa sanaan waan hidhamani jiran fakkaatu. Ammaan kana harcaatuun dhiibbaa tokko tokko jiraattus injifachuun waanuma danda’amudha. Hayyoota baay’eetu waa barreessee ammayyuu maxxansuu sodaatee jira. Warra akkasii kana seenaan isaan gaafata. Dhaloonni qubee amma ka’aa jiran garuu yoo sirriitti qabamaniif jijjiirama amansiisaa argamsiisaati jiru. Galaanni sodaachisaan kun olaantummaasaa mirkaneeffachuun mirkana.
SAFUU: Siyaasarratti ilaalcha akkamii qabda? gareenkees kami? Oromummaa yookaan sabboonummaa haala kamiin ibsita? BEEKAN: Barreessaan gartuu siyaasa kamiiyyuu miti. Giddu gala taa’ee waan haqaafi dhugaa ta’e loogii tokko malee barreessuutu irraa eegama. Egaa sadarkaa yaadaan ammoo gama haqaaf hojjetu cina hiriiruun dirqama sammuu taati. Haalli qabsoo guyyuu namni guyyaa guyyaatti keessa jiraatuyyuu siyaasadha. Namni siyaasarra bilisa ta’ee kan hinjiraanne yoo ta’es, siyaasa walqixxummaafi haqaa akkasumas jijjiiramaaf hojjetu nan ajaa’ibsiifadha. Gama Oromummaatti yoo deebine ammoo eenyummaan Oromoo Oromummaa isaati. Oromummaatu saba keenya saba biraa irraa adda godhee, Oromoo akka jedhamnu nu taasise. “Nuti Oromoodha.” kan ofiin jennu, yookaan Ormi “Isaan Oromoodha.” kan nuun jedhuuf Oromummaan keenya ibsituu eenyummaa keenyaa waan ta’eefidha. Kun ammoo kan itti dhalannedha. Kan Oromummaa isaatiin hinboonne garbicha, bitamaafi isa wallaalchifamedha. Amantii, kutaafi gosaan, gargar ba’uu malla. Oromummaan maqaafi qabeenyaa Oromoon marti waliin qabdudha. Namoonni tokko tokko humnumaan abashoomuuf yaalu. Isaan akkasii kun jiraatti warra raata’anii jiranidha. Afaaniifi aadaa ofii duubatti gatanii kan Ormaa leellisuu caalaa garbummaan hinjiru. Kanaafuu Oromummaan Afaan, aadaafi seenaa ofii jaallachuufii kunuunsuurratti kan ijaaramudha. Oromummaafi sabboonummaan dhuunfaarraa jalqaba. Yaada kana Baxter, (1996:101) “The Oromo will never become good Ethiopians before they become good Oromo” jechuun Oromoon dursee of akka beekuu qabu ibsa. Sabboonummaa kan jedhus yoo ta’e, Sabaan-boonuu kan jedhurraa dhufa. Saba ofiin boonuu jechuun saba biraa hacuucuu jechuu miti. Of ta’anii kan biraafis kabaja kennuudha malee. Oromummaafi sabboonummaa dagaagsuudhaaf ammoo dhiigni Oromummaa inni hidhaa jaalalaan walitti nama qabu xiyyeeffatamuu qaba. Sabni tokko tokkummaa qabaachuuf yookaan eenyummaa isaa waliin dagaagsee guddisuuf, dirqama kutaa tokko keessa jiraachuu hin qabu. Dirqamaan amantii tokko hordofuunis isa hin barbaachisu. Akkasumas dirqama ilaalcha siyaasaa tokko qabaachuun irra hin jiraatu. Amantii, kutaaniifi ilaalchi siyaasaa garaagarummaa bu’uuraa osoo hin taane, ilaalchaafi jireenya dhuunfaati. Sababa adda addaanis jijjiiramuu ni danda’u. Kanaafuu Oromoon dhugaatti Oromoorraa dhalate Oromummaasaa jabeessee qabateetu sabboonummaa ijaara!
SAFUU: Waa’ee barruuif galaalchaa Oromoorratti waan jettu qabdaa? Mee Afaan Oromoo isa ittiin barattee as geesserraa nuuf ka’i. Afaan Oromoo afaan uummata miliyoonota hedduun dubbatamu ta’ee osoo jiruu hacuuccaa fi cunqursaa waggoota danuu oliif humna koloneeffattootaan irra gaheen, akka ittiin hin baratamneefi hin hojjetamne godhamee akka baduufi afaan amaaraan akka liqimfamu gochuuf warra yaalamaa ture keessaa isa tokkodha. Haata’u malee qabsoo uummati Oromoofi ilmaan cunqurfamoo kan biroo waliin godhaniifi injifannoo bara 1991 argameen afaan Oromoo, Oromiyaa keessatti afaan barumsaafi hojii akka ta’uuf carraa yookaan hiree argate. Haala kanaan bara 1991 yeroo ABOn handhuura Oromiyaa Finfinnee seene irraa kaasee Qubee Afaan Oromoo barachuufi barsiisuun duula guddaatu godhame.
Kitaabonni barumsaa kumaafi kitilaan maxxanfamee manneetii barumsaaf raabsaman. Barruuleefi galaalchonni hedduun bahuu jalqaban. Barruulee yeroo sana dhalataniifi maxxanfamuun uummata bira gahaa turan keessaa, kanneen akka Qabee, Madda Walaabuu, Gadaa, Ichimaafi Biiftuun kan yaadataman yoo ta’an, galaalchota yeroo sana turan keessaa ammoo kan akka Bakkalcha Oromiyaa, Madda Walaabuu, Urjii, Coqorsa, Seyfe nebelbaal, Risaafi Irreecha kan jedhaman ni yaadatamu. Haa ta’u malee barruuleen kunneen akka jalqabanitti itti fufanii guddachuufi babl’achuu hin dandeenye. Hidhaafi dararama namoota waan kana hojjetan irraan gaheen qopheessitoonni galaalchotaafi barruulee kanaa hojii isaanii itti fufuu hindandeenye. Artistoonni yeroo sana kessa mul’atanillee gariin ni ajjeefamani kaan ammoo biyyaa baafaman. Naasisuufi sodaachisuu akkasiirraan kan ka’e gidduutti waa’ee barruu Oromoo kan iddoodhaa kaasu dhibee barruu Oromoof bara dukkanaatu ture. Yeroo ammaa kanammoo keessumattuu waggaa lamaa aaitti waan abdii namatti horu hedduun mul’achuu eegalaniiru. Kitaabonni dhibbaan lakaa’amanis amma gabaarra jiru. Barruuleen kanneen akka SAUU, SIIFSIIN, GADAA, ARSADIIFI kan biroonillee yeroo ammaa kana hawaasa keessa jiru. Dhiibbaan amma jiru akka yeroo darbee sana ta’uu baatus, ammas waan kan Oromoo ta’e kanarratti dhiibbaan taasifamaati jira. Kunoo ijoolleen barruu Oromoo gurguraa jiran reebamanii kaan hidhaa kaan ammoo doorsifamaati jiru. Haata’u malee kana booda waa’ee dhimma afaan Oromoo ukkaamsuurratti qaamni hojjetu Oromoo milyoonota 50 olitti tilmaamamu kana tuffachuu waan ta’uuf irraa of qusachuu qaba. Kana booda galaana guddaa kana dura goruun ittiin dhidhima buufamuuf yoo ta’e malee, haala kamiinuu luugama garbummaa jalatti deebisuun akka hinyaadamne diinni Afaan kanaa beekuutu irra jiraata.
SAFUU: Waa’ee barnoota dooktorummaa amma itti jirtuufi bu’aasaa nuuf himi.BEEKAN: Ani amma barataa waggaa lammaffaati. Carraa barnootaa argadhetti gammadeera. Afaan Oromoo sadarkaa dooktorummaatti banamuu dhabuusaaf gadda guddaa qabaadhus, Afaanuma Ingiliziitiin dhimma Afaaniif aadaa Oromooratti qorachuu eegaleera. Mata dureen qorannookootiis ‘DOCUMENTATION AND SEMANTIC ANALYSIS OF OROMO ORAL POETRY’ kan jedhudha. Mata duree kanaan waa’ee sabakootii argannoo guddaa tokko bira akkan ga’u nanbeeka. Waan Oromoon dubbatama afaaniin keessasaa ibsachaa tureefi jiru keessaan hiika dhokatoo barbaaduudha xiyyeeffannaankoo. Kanaafuu waggaa dheeraa nafudhatus gargaarsa Waaqayyoon galma nan gaha. Waa’ee maqaa dooktorummaa argachuuf utuu hintaane, waan dhokatee jiru ifa gochuu danda’uutu nama boonsa. Baay’een namaa waraqaa dooktorummaa harkaa qabaatus mataasaaf malee, sabasaaf utuu hinjiraatiin du’eera; kan jirusillee jira.
SAFUU: Oromoof dhaamsa akkamii qabda? Abjuukee fuula duraas tarii yoo nutti himtes gaaiidha. Mee kaayyoo barreessuuf ati ammas fuuladuraaf qabdu maal akka ta’e ifa nuuf godhimee. BEEKAN: Oromoon tokkummaan ijaaramuu qaba. Kutannoo, murannoofi obsi ammoo akka callee aadaatti morma nama keenyaatti rarra’uuti qaba. Keessumaa dhaloonni amma ka’aa jiru kun jijjiiramaaf banbanaadha. Kanaafuu hubannaan oogganamuu qaba. Abjuunkoo Oromiyaa dagaagdee ilmaanshee jalaa faffaacaate dachaafattee nagaafi tasgabbii guddaadhaan ijaaramte arguudha. Kaayyoo barreessuun walqabate ilaalchisee ammoo barreessitoota Oromoo dhokatanii jiran ifatti baasuu, jajjabeessuufi karaa agarsiisuu akkasumas ‘waldaa barreessitoota Oromoo addunyaa-International Oromo writers association’ hundeessuudha. Waldaan hundaa’u kun ammoo Afaanota addunyaa hedduu baratee ilaalcha, falaasamaafi duudhaa Oromoo addunyaatti akka agarsiisuu danda’uuf qabsaa’uudha. Dabalataanis Afaan Oromoo afaan mana barnootaa sadarkaa olaanootti gosa barnootaa kamiyyuu ittiin baratan ta’uu mirkaneessuufi biyya kana keessatti afaan hangafummaasaa mirkaneeffatu ta’uusaaf tumsaafi wareegama narraa eegamu mara taasisuudha.
SAFUU: Hayyoonni baay’een gaafa baratan jennu gara biyya ambaatti godaanu. Kanarratti yaada akkamii qabda? Kankeewoo kaayyoon gama kanaan maal fakkaata?BEEKAN: Namni kamuu biyyasaa nijaallata. Akki inni itti biyyasaa gadi lakkisee adeemus garaagara. Kaan garaafi kaan ammoo dararfameeti. Hata’u malee isa hayyoonni Oromoo baay’ee nuu baratan jennu kun biyya faranjiitti godaanan kana ani nan morma. Biyya ormaa taa’anii jireenya dhuunfaa qofa fooyyeeffachuurra saba ofii faana gidiraa arguutu filatamaadha. Waan mormamuu qabullee keessuma taa’anii mormuutu gaariidha. Hayyoota qaroo ta’an ofirraa dhabuun hiyyuma hiyyuma caaludha. Akkakootti ammayyuu mootummaan naannoo Oromiyaa hayyoota Oromoo Yunivarsiitii addunyaa kamirrayyuu barsiisaa jiraniif haala hunda mijeessee Yunivarsiitii Oromiyaa keessa jiru kanatti yoo dachaase, yeroo dhiyoo keessatti argannoowwan dhokatoo ta’aniifii guddina sadarkaa addunyaatti dhaga’amuu danda’u ijaan arguu dandeenya. Ani gamakootiin biyya Ambaa keessa barakoo guutuu jiraachuu hinfedhu. Barnoota dabalataa baradhee yoon deebi’e garuu nanjaalladha. Oromiyaarraa fagaadhee jiraachuu garuu hindanda’u. Gaman danda’en ammoo hayyoota ala jiranuu gara biyyaatti dachaasuuf carraaqqii dhuunfaakoo nantaasisa. ‘Waanuma abbaa dhibetu abbaaf dhibeedha’ jedhu mitiiree?
SAFUU: Lammiilee biroon afaan keenya barachuu qabu jettaa? yoon dogoggoruu baadhe yaalii akkasii Yunivarsiitii Amboo keessatti jalqabdee turte jedhama. Mee yaada kana gadi fageenyaan naaf ibsi. Mudannoon gama kanaan ati qabdu jiraa?
BEEKAN: Dhugaadha yaaleera. Ijasaas arguu jalqabeen ture. Kun akka L. A. tti bara 2011 ture. Jaarmiyaa lama jalattan dhimma kana qindeessee ture. Innis barsiisotaafi barattoodha. Innis ‘Afaan Oromoo for communication-afaan Oromoo waliigalteef kan jedhuufi Afaan Oromoo for health students-Afaan Oromoo barattoota waa’ee fayyaa barataniif’ kan jedhuun ture. Egaa kaayyoonsaa barsiisonni akka afaan keenya baranii ijoollee keenya gargaaraniif yoo ta’u, warreen fayyaa ammoo yeroo shaakalaaf hoospitaalota naannoo Ambootti ba’an afaan Oromoon saba Oromoo waan gargaaruu dadhabaniif ture. Barsiisota yunivarsiitii Amboo keessaa nama 48 galmeeffadheen yeroo hojii isaanii idilee alaa barsiisuu jalqabee akka baatii sadii barsiiseen jijjiirama gaarii irratti arguu jalqabeen ture. Barattoonni ammoo hamma iddoon nuhanqatutti galmaa’anii turan. Kana kanan jalqabee tureef waa gurguddaa sadiifi. Inni jalqabaa barattoonni Oromiyaa bal’oorraa gara Yunivarsiitootaa galaa jiran baay’ee heddumatoodha. Haata’u malee sabab ibsi daree keessaa sababa Afaan Ingilizii gahaa ta’e dubbachuu dadhabuu barsiisota yunivarsiitii tokko tokkoorraan kan ka’e ibsi kennamu marti Afaan warra Amaaraatti caalaa ture. Kana keessatti ammoo ijoolleen keenyaa keessumattuu dhaloonni qubee afaan Oromoon barannee as geenye kun miidhamoodha. Kanaafuu barsiisota lammii biraa ta’an kana yoon afaan kana sadarkaa waliigalteetiinillee isaan geessise ijoolleen keenya fayyadamoo ta’uu laata jedheeni. Inni lammataa ammoo mul’atikoo sun Yunivarsiitii biyya keenya keessa jiru marattillee akkasiin yoo barsiifame, waajjiraaleefiii dhaabbilee mara keessatti Afaan Oromoo haala ga’umsa qabuun yoo ciminaan barsiifame, tariiti Afaan keenya kun afaan biyya kanaa isa tokkoffaa ta’uurrayy darbee kan ardii Afriikaa guddichallee ta’a laata jedheeni. Inni sadaffaan ogeeyyiin fayyaa leenji’anii bahan kun haala salphaa ta’een hawasa keenya akka gargaaraniif ture. Haata’u malee mudannoo ta’en itti qaba ture. Ini jalqabaa sabumakootu afaan kenya halagaa maaf barsiifta jedhanii akka ani lammata hinbarsiifne kan na akeekkaschiisan turan. Inni lammataa ammoo gaafan barnootaaf Yunivarsiitii Finfinnee galu namni waa’eesa lafaa kaasu nidhibe. Ammas taanaan utuu haalli naamijaa’uu jiraate uummata Finfinnee keessa jiraatan kana Afaan Oromoo barsiisuuf fedhii guddaan qaba. Kana ilaalchisees kitaaba sadarkaasaa eeggate tokkon qopheessaa jira.
SAFUU: Dhaamsa akkam akkamii dhaloota kanaaf qabda? Mee kana booda Oromoon sirraa maal haa eeggatu? BEEKAN: Dhaloota amma ka’aa jiru kanaaf hagas mara dhaamsa dhaamuufiinuu waan barbaachisu miti. Humni amma ka’aa jiru kun waa’ee ofiisatii jala muree beeka. Halgaafi fira, diinaaf lammii gargar kan baafatedha. Dhaloota amma kana keessa lbooba mul’ataa kan akka abidda saafaa keessa isaaniitti guuranii kan yaa’aa jiran lakkoofsaan xiqqoo miti. Kanaaf ammoo iji amma bubu’uu eegale kun ragaadha. Akka saba cunqurfamaa tokkootti ammoo Oromoon hoj-mannee isaa waan xumurate hinfakkaatu. Aggaammii fuulduraaf tarkaanfiin jalqabaa kun bu’uura ta’us, waan ifa ta’erra waan dhokatee jirutu madaala caala… Oromoon Oromummaan isaaf gale tokko ciisee hinboqotu; nyaatee hingabbatu; biftis hinfurdatu… Dhaloonni haarawaan Oromticha borii, Oromummaatiif wabii ta’u kan danda’u seenaa Oromoo, nagaa Oromoo, hawaasa Oromoo, jireenyaafi jiruu Oromoo akka gaariitti qoratee, xiinxalee yoo galmeeffatee dhalootaa gara dhalootaatti dabarfatedha. Gama kanaan barreesitoonni qodni qaban guddaadha. Qodni isaanii kun wanti guddaa ta’uuf ammoo, rakkoo jiruufi jireenyi uumuuf osoo hinjilbeenffanne, yoo dhugaafi nagaa Oromoo, akkasumas dhugaa dhala namaatiif dalagu ta’e bu’aan isaan galmeessan hunde guddina hawwinuu ta’a. Namni waa barreessu akka aduufi ji’aa dukkana fageessee ifa tamsaasa. Guutummaatti uumaafi dhala namaaf waan tolu leellisee, wan badaa qeeqa; tulluu wallaalummaa diiga. Kana gochuun ammoo itti gaafatama guddaadha. Siidaa seenaa har’a dhaabaterra taa’ee dhaloonni borii gaara birmadummaa ijaara. Yoo seenaa hin hojjenne, seenaatu nurratti hojjeta. Kan afaaniin dubbannu caalaa kan barreessinutu sammuu qara; du’as dandamata. Oromoon tokkummaafi jaalalasaa cimsachuuti qaba. ‘Warra wal jallaatu dhiyaanni hin hanqatu’ jedha mammaaksasaatiinis. Tariiti sum’ii kaleessa halagaan sammuu dhalootaa keessa tamsaase sun numiidheera ta’a; har’a garuu haaromsa haaraa labsuu qabna. ‘utuma gubannuu kolfina jette akaayiin’ jedhu mitiiree…? gubannaan daangaarra darbe garuu…Waliin taanee utuu qabsoofne gaara hiyyumaafi garbummaa mara hundeedhaan garagalchuu dandeenya. ‘Moluu cabbii dandeesse bakakkaaf abdatu’ jedhan. Yoo bilchaataafi hangafarraa gorsa fudhanne, wallaalaan keenyas xiyya bilisummaa finiinsa. Beekumsiifi qilleensi galgala dhufa’ jedhu mitiiree? Beekumsi ammoo bishaanis miti lagaa hinwaraabamu; garuu muuxannoofi mudannootu walitti dhufee galaana beekumsaa hundeessee doofummaa dhidhima buusa…
Aartiin saba Oromoo barreeffama qofaan guddata miti. Inni weellisus, inni geerarus ta’e yeelalus, inni doyii barreessus ta’e inni oogganus, inni baratus ta’e barsiisu, kan qotus ta’e daldalaan gama gamasaatiin waan gumaachu qaba. Oromummaan kan waliiniiti ! Biyya tokkicha walitti qabna; innis Oromiyaa; maqaa tokkicha waliin qabna; innis Oromoo-dha. Waaqa tokkicha waliin qabna; innis gurraacha garaa garbaa leemmoo garaa taliilaati! Sirna ittiin bulmaataa guddicha qabna; innis sirna Gadaa-ti! Mee maali inni Oromoo gargar qoodu kun? yoo baay’ina keenya goomatame ta’e ammoo ammayyuu ganaa Afriikaarra dabarree addunyaa dhuunfanna! Kanaafuu ammallee kan Oromoon hirribaa hindammaqne yoo jiraate salphina guddaa keessa jira. Egaa akka nama dhuunfaa tokkootti anarraa Oromoon kan eegu ittuman jira. Barruulee sabakoo bakka bu’anii dubbatan hedduu isaanii gadhiiseen jira. Kitaaba kooppii kuma 40 oltu Oromookoof tamsa’ee jira. Dabalataanis Dargaggoota akkakooti ani gara barressuu kanatti fideen ammoo kitaabonni gara kooppii kuma 100 ol ta’an hawaasa Oromoo qaqqabanii jiru. Ammas qabsoon gama ogbarruun finiinaa jiru kun akka qaanqeensaa guutuu addunyaarratti xaxxaaxa’uutti qabsoon gama kanaan eegale kana ittuman fufa. Dargaggoota Oromoo murannoo, kutannoofi obsa qaban faana ammoo hanga dhumaatti waliin hojjechuukoo ittuman fufa.
SAFUU: Odeeffannoo gadifagenya qabu kana nuuf laachuukeef galatoomi. BEEKAN: Gumaacha uummata bal’aa kanaaf gochaa jirtaniif galata argadha!
Read more »


text:
Gooliin qaraa eegii tapha jalqabanii sekondii 32esso irratti Clint Dempsey Amerikaa galcheef. Gaanaan waan rifuun qaxi jettu fakkaattullee akkuma galii kinniisaa kaan dirree kubbaa miilaa USA baafattee namicha Amerikaa goolii eeguu kubbaan dhaanuutti dabarte.
Tanuma jidduutti taphataan Amerikaa dirree gama mirgaatii dura taphatu, Jozi Altidore adoo kubbaa Michael Bradley jidduu dabarseef dhaqqabachuuf fiiguu ribuun sarbaa bitaattii oli rifattee daqiiqaa 21eessoo tapha keessaa bahe.Yoosiyyuu USA-1-0 Gaanaa dura jirti.Innii bahee jennaan Aron Johannsson itti jijiiran.
Daqiiqaa 32essoo irralleetti taphataan Amerikaa goolii qaraa galche Clint Dempsey isalleen funnaan keesaa dhiitanii funuuna haqachaa dirree keessaa bahee akkuma taheefuu dhiiga haqachaa itti deebihe.
Taphattootii USA ta akka Kyle Beckerman fi Jermaine Jones kubbaa Gaanaa jidduu dabartee akka isiin gara gooli USAtti hin dhiyaannee dallaa sibiilaa itti tahan.
Akkanuma jechaa daqiiqaa 82eessoo irratti taphataan Gaanaa Andre Ayew kubbaa samoah Gyan gama itti kennee dhaqqabatee Gaanaa goolii galchee taphii 1-1 tahe.
Daqiiquma afuriin duubatti gurbaan Amerikaa ka ganna 20,ka guddoollee hin beekamne Brooks John kubbaa Graham Zusi gamaa dhiiteefitti kuruphatee goolii Gaanaa keessaa buuseef.
Adoo Gaanaan ammallee dabaltee wanti hamtuun akka bara 2006 fi 2010 isiin Amerikaa tolchitee kaanitti dabalama jedhani eegani taphii dhumatee.Namii Ameirkaa Waashington,DC jiru fi TV daawwatullee “U-S-A!U-S-A!” jechaa biyya isaa faarsaa karaatti baafate.


text:
(Qeerroo, Finfinnee, Amajjii 23, 2012) Magaalaa lixa Shawwaa Aanaa Baakkoo,koollejjii qonnaa Baakkootti gootowwan Qeerroon bilisummaa Oromoo waamicha gamtaa argatan irratti hundaayuun fincila diddaa gabrummaa haala qindaayaa fi jabaa taheen jalqaban.
Kunis barattootni koollejjii Baakkoo keessa baratan marti waamicha barattoota Oromoo naannoo biroo jiraniif godhanii fi dhadannoo isaaniin akka dhageessisanitti,mootummaan Wayyaanee gochaa ummata Oromoo irratti raawataa jiru dhaabuuf karaan tokkichi qabsaawuu fi diddaan dura dhaabbachuu waan taheef Oromoon hundi nu cinaa hiriira jedhanii jiru.
Barattootni baayinni isaanii 1300 ol ta’an galma keessatti walitti qabamanii sagalee isaanii erga dhageesisaniin booda alatti gamtaan bahanii diddaa cimaan hanga dhadannoo deemsisaa jiru.
Akkasumas Lixa Showaa,Aanaa Tokke-Kottaayee,mana barumsaa high school Gudaritti barattooti tokkummaan ka’uun barsiisota TPLF ergamanii jiraatan mooraa keessaa arhuun addattis nama miseensa OPDO tahe Alamaayyoo Olaanaa ergamaa diinati jechuun adaba cimaa irraan gahanii akka jiran gabaafama.
Sababaa kanaan humni Poolisa Wayyaanee mana Barnootaa kana marsee akka jiruu fi magaalaa keessa deemuun rasaasa dhukaasaa akka jiran beekama. Hanga ammaatti rasaasa hedduu dhukaasuun ummata rifaasisaa akka jiran beekama.Diddaan kun hanga ammaa itti fufee jiraachuu qeerroon Geedoo irraa gabaase.
Kana malees waraqaalee halkan edaa maxxanfamee buleen mooraa yuuniversity Finfinneetti naasuu fi rifannaa guddaadhaan waraanaa fi poolisi isaa dammaqsuudhaan waraqaalee maxxanfaman humna poolisaa fi waraanaan akka cicciramaa jiru qeerroon gabaase.
Sababaa kanaan humni waraana Wayyaanee uffata sibiilii dhufachuu fi of golguun heddummninaan mooraa seenanii jiru. Diddaan kun garuu akka hin dhaabbanne Qeerroon ibsee jira.
Qabsoon itti fufa! Gabrummaan ni kufa!


text: Akka amantaa kiyyatti, waan Qabsoo Oromoo mudate hundi isaa jabaannus, dhiisnuus kan nu hin hafneedha jedheen yaada. Humna waraanaa jabaa odoo qabaanneyyuu, bakka barbaannu ni geenya jedhee gaabbiin yaadee hin beeku. waan yeroo fi gaarii nu mudatan hunda irra osoo hin tarkaanfannee wayitti hin baanu jedheen amana. Odoo waan hanga har’aatti jiru haguugamee irra dabarree illee, yeroo Biyya keenya dhuunfannee jennu dhohee nu gaaga’uun isaa hin hafu. Namni wal bira dhaabbateef ykn wal ga’ii irra waan waliin taa’eef, ykn waliin sirbeef, keessa isaatii waliin jira jechuu miti. Yaada gara garaa qabaachuu mala. Namni wal irraa fagaatee taa’eef ykn jiraateef adda ba’e ykn gargara faca’ee jechuus miti. Yaada kana lameen waan keessa dabarreen mirkaneessu dandeenya. Waliin jirra odoo jedhamu gargar baanee argamneerra. Lakki waliin hin jiran odoo jedhamuu, kunoo Biyya keessaa fi alatti seenaa hojjanneerra. Hundumtuu yeroo fi haaluma isaa eeggata. haalaa fi yeroo wal simuu barbaachisa. Kana jechuun yeroo eeggachuuf jecha mugnee teenya jechuu miti. Hawwiin Nama keessaa baduu hin dandeessu. Inni dursuu qabu garuu hawwii keenya odoo hin taanee, waan hawwii keenya dhugeessinu irratti akkamiin akka hojjannu keewwachuudha.


text:
BOQONNAA KUDHA TOKKO
Waaqayyo Rakkinni Akka Jiraatu Maaliif Heyyame?
Rakkina addunyaarratti argamu kan fide Waaqayyodhaa?
Gaaffiin dhaaba Eeden keessatti ka’e maalidha?
Waaqayyo rakkina ilmaan namootaarra ga’aa jiru kan hambisu akkamitti?
BIYYA waraanaan hunkuramaa turte tokko keessatti waraanni suukanneessaan erga godhamee booda, dubartoonniifi ijoollee xixinnoon kumaatamaan lakkaa’amaniifi waraana sanarratti hin hirmaannes waraana sanaan erga ajjeefamanii booda, hundisaaniiyyuu boolla awwaalchaa mallattoo fannootiin marfame tokko keessatti awwaalaman. Tokkoon tokkoon mallattichaarratti gaaffiin: “Maaliif?” jedhu barreeffameera. Al tokko tokko namoonni dhiphina guddaa isaanirra ga’een gaaffii akkasii gaafatu. Namoonni yeroo waraanni, balaan, dhukkubni, ykn yakki namoota isaan jaallatan ajjeesu, manasaanii jalaa barbadeessu, ykn rakkinni hangana hin jedhamne yeroo isaanirra ga’u, baay’ee gaddaa gaaffii akkasii gaafatu. Haalli gaddisiisaan akkasii maaliif akka isaanirra ga’u baruu barbaadu.
2 Waaqayyo rakkinni akka jiraatu maaliif heyyame? Yihowaan humna guddaa, jaalalaafi ogummaa kan qabuufi murtoo kan hin jal’isne erga ta’ee, biyyi lafaa jibbaafi jal’inaan kan guutamte maaliifi? Waa’ee wantoota kanaa yaaddee beektaa?
3 Waaqayyo rakkinni akka jiraatu maaliif heyyame jedhanii gaafachuun dogoggoradhaa? Namoonni tokko tokko gaaffiiwwan akkasii gaafachuunsaanii Waaqayyorratti amantii akka hin qabne ykn akka isaaf ulfina hin qabne kan argisiisudha jedhanii yaadu. Haata’u malee, yeroo Macaafa Qulqulluu dubbistutti namoonni amanamooniifi Waaqayyoon sodaatan gaaffiiwwan akkasii akka gaafatanii turan hubatta. Fakkeenyaaf, Anbaaqom raajichi akkas jedhee Yihowaa gaafateera: “Balleessuu fi humnaan nama irratti ka’uu waanan arguuf, gargar ba’uunii fi lolli ka’aa waan jiraniif, maaliif wanta jal’aa na argisiifta? Maaliifis yommuu namni gad nama qabu cal jettee ilaalta?”—Anbaaqom 1:3.
4 Anbaaqom gaaffiiwwan akkasii gaafachuusaatti Yihowaan isatti dheekkameeraa? Lakki. Kanaa mannaa, gaaffii Anbaaqom garaa qulqulluudhaan gaafate Macaafa Qulqulluu keessatti akka galmeeffamu godheera. Kana malees, Waaqayyo sababii wantoonni kun itti ga’an ilaalchisee hubannaa sirrii ta’e akka argatuufi amantiinsaa akka jabaatu isa gargaareera. Yihowaan siifis akkasuma gochuu barbaada. Macaafni Qulqulluun, Waaqayyo ‘akka siif yaadu’ kan barsiisu ta’uusaa yaadadhu. (1 Phexros 5:7) Waaqayyo, hammeenyaafi rakkina sababii hammeenyaatiin ga’u nama kamiyyuu caalaatti jibba. (Isaayaas 55:8, 9) Erga akkas ta’ee, rakkinni biyya lafaarratti garmalee kan baay’ate maaliifiree?
RAKKINNI KAN BAAY’ATE MAALIIFI?
5 Namoonni amantii adda addaa keessatti argaman, rakkinni kan baay’ate maaliif akka ta’e geggeessitootaafi barsiistota amantiisaanii gaafatu. Yeroo baay’ee deebiin isaan argatanis, rakkinni kan ga’u fedha Waaqayyootiin akka ta’e, akkasumas balaawwan nama suukanneessan dabalatee wanti lafa kanarratti raawwatamu hundi wanta Waaqayyo duraan dursee murteessedha kan jedhudha. Karaan Waaqayyo itti waa hojjetu iccitii akka ta’e, ykn isaa wajjin samiirra akka jiraataniif jecha, ijoollee xixinnoo dabalatee namoota kaanirratti akka du’a fidu itti himama. Haata’u malee, akkuma kanaan dura barattetti Yihowaan waan hamaa hin hojjetu. Macaafni Qulqulluun: “Jal’inni Waaqayyo irraa, dabaa hojjechuunis isa hundumaa danda’u irraa haa fagaatu!” jedha.—Iyoob 34:10.
6 Namoonni rakkina biyya lafaarra ga’uuf Waaqayyoon kan yakkan maaliif akka ta’e beektaa? Yeroo baay’ee, Waaqayyoon kan yakkan biyya lafaa kana kan bulchaa jiru isadha jedhanii waan yaadaniifidha. Dhugaa barbaachisaa ta’eefi salphaatti Macaafni Qulqulluun barsiisu tokko hin beekan. Waa’ee dhugaa kanaa Boqonnaa 3rratti baratteetta. Biyya lafaa kana kan bulchu Seexanadha.
7 Macaafni Qulqulluun: “Guutummaan biyya lafaa immoo harka isa hamaa jala akka jiru beekna” jechuudhaan dubbata. (1 Yohannis 5:19) Kun dhugaa sitti hin fakkaatuu? Amalli biyyi lafaa kun argisiisu, amala qaamni hafuuraa ijaan hin argamneefi “guutummaa biyya lafaa wallaalchisu” argisiisudha. (Mul’ata 12:9) Seexanni jibbaan kan guutame, kan nama gowwomsuufi gara-jabeessadha. Kanaafuu, biyyi lafaa inni to’annaasaa jalatti argamus, jibbaan, gowwomsaafi gara-jabinaan kan guutamedha. Sababii rakkinni itti baay’ate keessaas inni tokko isa kanadha.
8 Sababii rakkinni itti baay’ate inni lammaffaanimmoo, Boqonnaa 3rratti akka ibsametti ilmaan namootaa dhaaba Eeden keessatti erga Waaqayyorratti ka’anii kaasee, gonkummaa kan hin qabneefi cubbamoota waan ta’aniifidha. Ilmaan namootaa cubbamoota ta’an warra kaanirratti aboo qabaachuuf carraaqqii gochuunsaanii waraana, cunqursaafi rakkina geessisaa jira. (Lallaba 4:1; 8:9) Sababiin rakkinni itti baay’achuu danda’e inni sadaffaanimmoo, balaa “yerooniifi walitti dhufuun” geessisuun hubamuudha. (Lallaba 9:11 1899) Addunyaa Waaqayyoon ala jiraatuufi isaaf hin bitamne keessatti, namoonni yeroo gadheetti iddoo hin taanetti argamuunsaanii rakkinaaf isaan saaxiluu danda’a.
9 Rakkoo ilmaan namootaarra ga’uuf sababiinsaa Waaqayyo akka hin taane beekuun keenya nu jajjabeessa. Waraana, yakka, hacuuccaafi balaawwan uumamaa ilmaan namootaa rakkina guddaadhaaf saaxilaa jiraniif kan yakkamu Waaqayyo miti. Haata’u malee, ammayyuu sababii Yihowaan rakkinni kun hundi akka jiraatu itti heyyame beekuu barbaanna. Inni Waaqa waan hundumaa danda’u erga ta’ee, humna rakkoowwan kana itti hambisuu danda’u qaba jechuudha. Erga humna akkasii qabaatee tarkaanfii kan hin fudhanne maaliifiree? Waaqni jaalala qabeessa ta’e kun sababii ga’aa hanga yoonaatti tarkaanfii itti hin fudhanne qaba jechuudha.—1 Yohannis 4:8.
GAAFFII BAAY’EE BARBAACHISAA TA’E TOKKOTU KA’E
10 Sababii Waaqayyo rakkinni akka jiraatu itti heyyame beekuuf, yeroo rakkinni itti jalqabe gara duubaatti deebinee ilaaluun nu barbaachisa. Seexanni, Addaamiif Hewwaan Waaqayyorratti akka ka’an yeroo godhetti, gaaffii baay’ee barbaachisaa kaaseera. Seexanni humna Waaqayyoorratti gaaffii hin kaasne. Humna Waaqayyoo homtinuu akka daangessuu hin dandeenye beeka. Kanaa mannaa, gaaffii kan inni kaase mirga Yihowaan uumamasaa bulchuuf qaburrattidha. Seexanni, Waaqayyo uumamnisaa wanta gaarii akka hin arganne kan barbaaduufi sobduudha jechuudhaan bulchaa gadheedha jedhee isa yakke. (Uumama 3:2-5) Seexanni akkas jechuunsaa, ilmaan namootaa bulchiinsa Waaqayyoorraa walaba ta’anii yoo ofiin of bulchan gaariidha jedhee dubbachuusaa ture. Kunis mormii olaantummaa Yihowaafi mirga inni uumamasaa bulchuuf qaburratti ka’edha.
11 Addaamiif Hewwaan Yihowaarratti ka’an. Kana gochuunsaanii: ‘Yihowaan akka nu bulchu hin barbaannu, wanta gaariifi gadhee ta’e ilaalchisee ofuma keenyaa murtoo gochuu dandeenya’ jechuusaanii ture. Yihowaan wanta kanaaf furmaata kan kennu akkamitti? Ergamoonnis ta’an namoonni, warri isarratti ka’an akka dogoggoraniifi karaan isaa garuu hunda caalaa gaarii akka ta’e akka hubatan gochuu kan danda’u akkamitti? Namoonni tokko tokko warra isarratti ka’an yeruma sana balleessee namoota garabiraa uumuu qaba ture jedhanii yaadu. Haata’u malee, Yihowaan lafti sanyii Addaamiifi Hewwaaniin akka guutamtu kaayyoosaa akka ta’eefi lafa jannata taatu keessa akka jiraatan kan barbaadu ta’uusaa ibsee ture. (Uumama 1:28) Yihowaan yeroo hundumaa Waaqa kaayyoosaa galmaan ga’udha. (Isaayaas 55:10, 11) Kana malees, namoota Eeden keessatti isarratti ka’an balleessuun gaaffii mirga inni uumamasaa bulchuuf qaburratti ka’eef deebii ta’uu hin danda’u.
12 Mee fakkeenya tokko haa ilaallu. Barsiisaan tokko barattootasaatti herrega tokko akkamitti hojjechuu akka danda’an itti hima. Haata’u malee, barattootasaa keessaa dandeetti kan qabuu tokko barsiisicharratti ka’uudhaan karaan barsiisaan kun herrega kana itti hojjete sirrii akka hin taane dubbata. Barataan kun barsiisaansaa ga’eessa akka hin taane ibsuudhaan, inni herregicha karaa sirrii ta’een hojjechuu akka danda’u falma. Barattoonni tokko tokkos yaadni barataan kun dhiheesse sirriidha jedhanii yaaduudhaan barsiisicharratti ka’u. Yeroo kanatti barsiisaan kun maal gochuu qaba? Barattoota isarratti ka’an kutaadhaa yoo ari’e barattoota warra hafanitti maaltu dhaga’ama? Tarkaanfii akkasii fudhachuunsaa, barataan barsiisaasaarratti ka’eefi warri isaa wajjin hiriiran sirriidha jedhanii akka yaadan isaan hin godhuu? Barattoonni kutaa keessatti hafan hundi, barsiisaan kun kan akkas godhe dogoggorasaa dhoksuufidha jedhanii yaaduudhaan barsiisaa sanaaf ulfina kennuu dhiisuu danda’u. Haata’u malee, barsiisichi barataan sun herregicha karaa kamiin hojjechuu akka yaade barattootatti akka argisiisu isaaf heyyame.
13 Wanti Yihowaan godhes wanta barsiisaan kun godhee wajjin kan wal fakkaatudha. Namoota dhaaba Eeden keessatti Waaqayyorratti ka’anii alatti ergamoonni miliyoonaan lakkaa’amanis mormii kana ilaalaa akka turan yaadadhu. (Iyoob 38:7; Daani’el 7:10) Haalli Yihowaan rakkoo uumame hiikuuf tarkaanfii itti fudhatu, ergamoota kana hundaa yeroo boodammoo uumamawwan yaaduu danda’an hundaa kan tuqu ture. Kanaafuu, Yihowaan maal godheree? Seexanni ilmaan namootaa akkamitti bulchuu akka danda’u akka argisiisu heyyameef. Kana malees, Waaqayyo ilmaan namootaas bulchiinsa Seexanaa jalatti akka wal bulchan isaaniif heyyame.
14 Barsiisaan fakkeenya keenyarratti caqasame barataan isarratti ka’eefi barattoonni isaa wajjin hiriiran akka dogoggoran beeka ture. Yaannisaanii sirrii ta’uusaa akka mirkaneeffatan heyyamuunsaa barattoota hafaniif faayidaa akka argamsiisus beeka. Barattoonni barsiisaasaaniirratti ka’an hojiinsaanii akka sirrii hin taane beekamuunsaa, barattoonni amanamoo ta’an hundi barumsa kana barsiisuuf ga’eessa kan ta’e barsiisicha qofa ta’uusaa hubatu. Sana booda, barsiisichi barataa isarratti ka’u kamiyyuu kutaa keessaa maaliif akka ari’u isaanii gala. Haaluma wal fakkaatuun Yihowaanis, namoonniifi ergamoonni yaada qajeelaa qaban, Seexanniifi warri isaa wajjin hiriiran hundi sirrii akka hin taaneefi namoonnis ofiin of bulchuu akka hin dandeenye arguunsaanii akka isaan gargaaru beeka. Isaanis akkuma Ermiyaas, dhugaa barbaachisaa ta’e kana sirriitti akka hubatan isaan gargaara: “Yaa Waaqayyo! Namni akeeka jireenya isaatii of harka galfachuu, karaa jireenya isaatiis ofii isaatiin geggeeffachuu akka hin dandeenye ani beeka.”—Ermiyaas 10:23.
YIHOWAAN RAKKINNI YEROO DHEERAADHAAF AKKA JIRAATU KAN HEYYAME MAALIIFI?
15 Haata’u malee, Yihowaan yeroo dheeraa hanganaatiif rakkinni akka jiraatu kan heyyame maaliifi? Wantoonni gadhee ta’an akka hin geenye ittisuu kan dhiisehoo maaliifi? Wantoota barsiisaan fakkeenyicharratti ibsame hin goone lamaan ilaali. Jalqabarratti, barataan isarratti ka’e furmaata ni ta’a jedhee yaadu akka hin dhiheessine isa hin goone. Lammaffaarrattimmoo, yeroo baratichi herrega kana karaa mataasaatiin hojjechuuf yaalii godhutti isa hin gargaarre. Haaluma wal fakkaatuunis, wantoota Yihowaan gochuurraa of qusate lamaan ilaali. Jalqabarratti Waaqayyo, Seexanniifi kan isaa wajjin ta’uu barbaadan hundi sirrii ta’uusaanii mirkaneessuuf yeroo yaalii godhan isaan hin dhowwine. Kun akka ta’u gochuufimmoo yeroo kennuun barbaachisaadha. Ilmaan namootaa seenaa waggoota kumaan lakkaa’amaniif dabarsanitti, ofiin of bulchuuf sirna bulchiinsa hundumaa yaalaniiru. Gama saayinsiifi wantoota garabiraadhaan guddina kan argisiisan ta’us, jal’inni murtoo, hiyyumni, yakkiifi waraanni yeroo kamiyyuu caalaatti babal’achaa adeemeera. Bulchiinsi ilmaan namootaa rakkinasaaniitiif furmaata akka hin kennine amma ifatti mul’ateera.
16 Lammaffaarrattimmo, Yihowaan yeroo Seexanni biyya lafaa kana bulchu isa hin gargaarre. Waaqayyo, yakkawwan nama suukanneessan akka hin geenye utuu ittisee, warra isarratti ka’an deggaruusaa hin ta’uu? Waaqayyo utuu akkas godhee, namoonni ilmaan namootaa rakkina tokko malee ofiin of bulchuu ni danda’u jedhanii akka yaadan isaan hin godhuu? Yihowaan tarkaanfii akkasii utuu fudhateera ta’ee soba deggaruu ta’a ture. Haata’u malee, ‘Waaqayyo matumaa hin sobu.’—Tiitoos 1:2.
17 Haata’u malee, ilmaan namootaa Waaqayyorratti erga ka’anii booda, jaarraawwan dheeraadhaaf rakkoowwan isaanirra ga’an ilaalchisee Yihowaatti maaltu dhaga’ama? Yihowaan Waaqa hundumaa danda’u ta’uusaa yaadachuu qabna. Kanaafuu, rakkoowwan ilmaan namootaarra ga’an hundaa balleessu ni danda’a. Akkuma kanaan dura barannetti, badiisni lafa kanarra ga’e sirreeffamuudhaan lafti kun gara Jannataatti jijjiiramti. Miidhaan cubbuun geessise amantii namoonni qajeeloon aarsaa furii Yesusirratti qabaniin kan balleeffamu yeroo ta’u, miidhaan sababii du’aatiin dhufes qophii du’aa ka’uutiin balleeffama. Waaqayyo Yesusiin gargaaramuudhaan “hojii Seexanaa diiga.” (1 Yohannis 3:8) Yihowaan wantoota kana hundumaa kan raawwatu yeroo sirrii ta’ettidha. Yihowaan dafee tarkaanfii fudhachuu dhiisuusaatti gammaduu qabna; sababiinsaas dhugaa baruufis ta’e isa tajaajiluuf carraa argachuu kan dandeenye inni waan obseefidha. (2 Phexros 3:9, 10) Hamma tarkaanfii fudhatutti garuu, Waaqayyo namoota garaa qajeelaadhaan isa waaqeffatan barbaadaa kan ture yeroo ta’u, namoota kanas addunyaa jeequmsaan guutame kana keessatti rakkina isaanirra ga’u akka mo’an isaan gargaaraa tureera.—Yohannis 4:23; 1 Qorontos 10:13.
18 Namoonni tokko tokko Waaqayyo, Addaamiif Hewwaan akka isarratti hin kaane godhee utuu uumeera ta’ee rakkoon kun hundi hin hafu turee? jedhanii gaafatu ta’a. Deebii gaaffii kanaa argachuuf, jalqaba kennaa guddaa Yihowaan sii kenne yaadachuu qabda.
KENNAA WAAQAYYORRAA ARGATTETTI AKKAMITTI GARGAARAMTA?
19Boqonnaa 5rratti ilmaan namootaa mirga filannaa gochuuf isaan dandeessisu qabaatanii akka uumaman ibsameera. Kennaan kun kennaa guddaa ta’uusaa hubatteettaa? Waaqayyo bineensota lakkoofsisaanii hangana hin jedhamne kan uume yeroo ta’u, bineensonni kun kan socho’an kennaa uumamaan argataniinidha. Namoonni konkolaataa shufeeriin gara barbaadetti oofu hojjetaniiru. Waaqayyo akkas godhee utuu nu uumeera ta’ee gammadoo ta’uu dandeenya turree? Matumaa gammaduu hin dandeenyu; kanaa mannaa, nama akkamii ta’uu, jireenya akkamii jiraachuu, hiriyyummaa akkamii akka barbaannuufi wantoota kanaa wajjin wal fakkaatanitti filannoo mataa keenyaa gochuu keenyatti ni gammanna. Namoota waan taaneef, mirga filachuuf nu dandeessisu argachuu barbaanna; Waaqayyos mirga akkasii akka qabaannu barbaada.
20 Yihowaan tajaajila dirqamaan dhihaatutti hin gammadu. (2 Qorontos 9:7) Wanta kana fakkeenyaan ilaaluuf: Abbaaniif haati tokko, mucaansaanii garaasaatii kaka’ee “Isinan jaalladha” utuu isaaniin jedheemmoo, dirqamee utuu isaaniin jedhee gammadu? Kanaafuu, mirga Yihowaan filannaa akka gootuuf siif kenneen akkamitti ittiin gargaaramuu qabda? gaaffii jedhu kaasuun barbaachisaadha. Seexanni, Addaamiifi Hewwaan mirga filannoo gochuuf isaaniif kennameen karaa sirrii hin taanen gargaaraman. Waaqayyoof abboomamuu didan. Atoo mirga siif kenname kanaan maal goota?
21 Mirga guddaa filannaa gochuuf argatteen karaa bu’a-qabeessa ta’een gargaaramuuf carraa guddaa qabda. Namoota miliyoonaan lakkaa’amaniifi Yihowaa cina hiriiranii wajjin ta’uu ni dandeessa. Namoonni kun, Seexanni sobduu akka ta’eefi carraaqqii inni ilmaan namootaa bulchuuf godhes akka jalaa fashalaa’e mirkaneessuudhaan, ga’ee mataasaanii kan raawwatan waan ta’aniif Waaqayyoon ni gammachiisu. (Fakkeenya 27:11) Atis daandii jireenyaa sirrii ta’e filachuudhaan kana gochuu ni dandeessa. Wanti kun boqonnaa itti aanurratti ibsama.
WANTA MACAAFNI QULQULLUUN BARSIISU
- Rakkoo biyya lafaarratti argamu kan fide Waaqayyo miti.—Iyoob 34:10.
- Seexanni, Waaqayyo uumamnisaa wanta gaarii akka hin arganne kan barbaaduufi sobduudha jechuudhaan mirga Yihowaan bulchuuf qaburratti gaaffii kaaseera.—Uumama 3:2-5.
- Yihowaan, Ilmasaa isa Mootii Mootummaa Masiihichaatiin gargaaramuudhaan rakkoowwan ilmaan namootaarra ga’an hundumaa ni balleessa.—1 Yohannis 3:8.
Gaaffiiwwan
1, 2. Yeroo har’aatti rakkoowwan akkamiitu namootarra ga’aa jira? Kunoo baay’eensaanii gaaffiiwwan akkamii akka gaafatan godheera?
3, 4. (a) Waaqayyo rakkinni akka jiraatu maaliif akka heyyame gaafachuun dogoggora akka hin taane kan argisiisu maalidha? (b) Hammeenyaafi rakkina ilaalchisee Yihowaatti maaltu dhaga’ama?
5. Ilmaan namootaarra rakkoon kan ga’u maaliif akka ta’e ibsuuf al tokko tokko sababii akkamiitu kennama? Haata’u malee, Macaafni Qulqulluun maal barsiisa?
6. Namoonni baay’een rakkina addunyaa kanarra ga’uuf Waaqayyoon kan yakkan maaliifi ?
7, 8. (a) Biyyi lafaa amala Seexanaa kan argisiisaa jiru akkamitti? (b) Gonkummaa dhabuun, “yerooniifi walitti dhufuun” rakkina namootarra ga’aniif sababii ta’uu kan danda’an akkamitti?
9. Yihowaan ilmaan namootaarra rakkinni ga’uusaa akka itti fufu heyyamuuf sababii ga’aa waan qabuufidha jechuu kan dandeenyu maaliifi?
10. Seexanni maalirratti gaaffii kaase? Akkamitti?
11. Yihowaan namoota Eeden keessatti isarratti ka’an yeruma sana balleessuu kan dhiise maaliifi?
12, 13. Yihowaan, Seexanni bulchaa biyya lafaa akka ta’uufi ilmaan namootaa ofiisaaniitiin akka of bulchan kan heyyame maaliif akka ta’e fakkeenyaan ibsi.
14. Yihowaan namoonni akka ofiin of bulchan heyyamuunsaa faayidaa maalii qaba?
15, 16. (a) Yihowaan rakkinni yeroo dheeraadhaaf akka jiraatu kan heyyame maaliifi? (b) Yihowaan yakkawwan nama suukanneessan akka hin geenye ittisuu kan dhiise maaliifi?
17, 18. Yihowaan miidhaa bulchiinsa ilmaan namootaafi dhiibbaa Seexanaatiin ga’erratti tarkaanfii akkamii fudhata?
19. Yihowaan kennaa guddaa akkamii nuu kenneera? Kennaa kana akka waan guddaatti ilaaluu kan qabnuhoo maaliifi?
20, 21. Kennaa guddaa filannaa gochuuf nuu kennameen karaa bu’a-qabeessa ta’een gargaaramuu kan dandeenyu akkamitti? Kana gochuuf fedhii qabaachuu kan qabnuhoo maaliifi?


text:
Dubbii Keessan—‘Eeyyee Achiis Lakki’ Jechuudhaan Ni Jijijjiirtuu?
Fakkeenya kana ilaali: Jaarsi miseensa Koree Hospitaalaan Wal Qunnamsiisuu taʼe tokko obboleessa dargaggeessa taʼe tokkoo wajjin tajaajiluuf Dilbata ganamatti beellama qabateera. Ganama sana obboleessi haati manaasaa balaan konkolaataa irra gaʼeefi gara hospitaalaatti geeffamtee jaarsa kanaaf bilbile. Obboleessi kun, jaarsa kanaan, doktoora dhimma dhiigaa wajjin wal qabaterratti isa gargaaruu dandaʼuu wajjin akka wal isa qunnamsiisu gaafateen. Kanaaf jaarsi gumii kun, maatii balaan irra gaʼe kana gargaaruuf, beellama obboleessa sanaa wajjin tajaajiluuf qabatee ture ni jijjiire.
Haala kanammoo ilaali: Hiriyoonni gaaʼelaa tokko haadha qeentee ijoollee lama qabduufi gumiisaanii keessa jirtu tokko galgala tokko isaanii wajjin akka dabarsituuf ishee afeeran. Haati kun yaada kana ijoolleesheetti yeroo himtu baayʼee gammadan. Hamma guyyaan sun gaʼuttis hawwiidhaan eeggachaa turan. Taʼus, guyyaan itti afeeraman gaʼuusaa guyyaa tokko dura, hiriyoonni gaaʼelaa sun wanti hin eegamne akka isaan mudateefi sagantaasaanii jijjiiruuf akka dirqaman haadha ijoollee kanaatti himan. Yeroo booda haati kun, sababii hiriyoonni gaaʼelaa sun sagantaasaanii itti jijjiiran beekuu dandeesseetti. Hiriyoonni gaaʼelaa kun haadha qeentee taate kana erga afeeranii booda, michoonnisaanii galgaluma isaan ishee afeeran sanatti isaaniin afeeran; isaanis afeeraa kana tole jedhanii fudhatan.
Kiristiyaanota waan taaneef waadaa seenne eeguu akka qabnu beekamaadha. Wanti nuti dubbannu ‘“eeyyee” achiis “lakki” jechuudhaan kan jijijjiiramu’ taʼuu hin qabu. (2 Qor. 1:18, NW) Taʼus, fakkeenyota olitti ibsaman lamaanirraa hubachuun akkuma dandaʼamu, haalli nu mudatu garaagara taʼuu dandaʼa. Haalli beellama qabanne akka jijjiirru nu dirqisiisu nu mudachuu dandaʼa. Phaawulos haalli akkasii isa mudatee ture.
PHAAWULOS NAMA JIJIJJIIRAMU AKKA TAʼETTI KOMATAMEE TURE
Dh.K.B. bara 55tti Phaawulos adeemsa misiyoonummaasaa isa sadaffaarratti Efesoon utuu jiru, Galaana Eejiyaan qaxxaamuree gara Qorontos, achiis Maqedooniyaa deemuuf karoorfatee ture. Maqedooniyaadhaa Yerusaalemitti yeroo deebiʼus, yeroo lammaffaatiif gumii Qorontos keessa jiru daawwachuuf, akkasumas kennaa isaan obbolootaaf kennan fudhee Yerusaalemitti geessuuf karoorfatee ture. (1 Qor. 16:3) Yaadni 2 Qorontos 1:15, 16rratti argamu kana nuuf mirkaneessa. Caqasichi akkas jedha: “Kun akka taʼu waanan amaneef, ayyaana Waaqayyoo siʼa lama akka argattaniif, dura gara keessan dhufuuf akeekeen ture. Utuun kutaa biyya Maqedooniyaa hin dhaqin dura, karaa keessan darbee isin argee, Maqedooniyaadhaa yeroon dhufus gara keessanitti deebiʼee, isin immoo gara kutaa biyya Yihudaatti yommuun darbu na gargaartu.”
Haallisaa Phaawulos kanaan dura karoorasaa kana obboloota Qorontos turaniin beeksisee waan ture fakkaata. (1 Qor. 5:9) Phaawulos ergaa kana erga barreessee yeroo muraasa booda, gumii Qorontos keessatti walitti buʼiinsi akka uumame maatii Kloʼeerraa dhagaʼee ture. (1 Qor. 1:10, 11) Kanaafuu Phaawulos karoorasaa jijjiiruuf kan murteesse ennaa taʼu, sana booda ergaa yeroo ammaa 1 Qorontos jedhamee waamamu barreesse. Ergaa kanarratti Phaawulos sirreeffama gochuu qabaniifi gorsa jaalalarratti hundaaʼe isaanif kenneera. Karoora karaa Qorontos darbee gara Maqedooniyaa deemuuf baafatee ture akka jijjiireefi dursee gara Maqedooniyaa achiis gara Qorontos akka deemu isaan beeksisee ture.
Obboloonni Qorontos ergaasaa kana yeroo dubbisan, “ergamoonni warra hundumaa irra caalan” jedhaman tokko tokko Phaawulos nama jijijjiiramuufi waadaasaa hin eegne akka taʼetti isa komatanii akka turan haalasaarraa hubachuun ni dandaʼama. Phaawulos namoota kanaaf deebii yeroo kennu, “Akeeka kana, ‘Hin dhibu’ jedheen salphaatti baafadhee ree? Yookiis akeeka koo yeroon baafadhu akkuma namni biyya lafaa kanaa tokkichumaan ‘Eyyee’ jedhee, yommusuma immoo ‘Waawuu’ [“Lakki,” NW] jedhuttan akeekkadhaa ree?” jechuudhaan isaan gaafateera.
Yeroo sanatti Phaawulos dhimmicha akka “salphaatti” ilaalee turee laata? jennee gaafanna taʼa. Gonkummaa! Jechi “salphaatti” jedhamee hiikame yaada kan jijijjiiramu jedhu dabarsa; kunis nama hin amanamneefi waadaa seene hin eegne argisiisa. Gaaffiin Phaawulos ‘Akeekakoo yeroon baafadhu akkuma nama biyya lafaa kanaattin akeekkadhaaree?’ jechuudhaan gaafate, Kiristiyaanonni Qorontos keessa turan Phaawulos karoorasaa kan jijjiire, nama hin amanamne waan taʼeef akka hin taane akka hubatan isaan godhee taʼuu qaba.
Phaawulos komiin isarratti kaʼe soba taʼuusaa akkas jechuudhaan cimsee dubbateera: “Akka amanamummaan Waaqayyoo dhugaa taʼe, akkasuma dubbiin ani isinitti dubbadhu ‘Eyyee,’ ‘Waawuu’ [“Lakki,” NW] jechuudhaan kan garagaggalu miti.” (2 Qor. 1:18) Phaawulos karoorasaa kan jijjiire yaada gaarii obbolootasaa Qorontos turaniif qabuun kakaʼee akka taʼe beekamaadha. Akkuma 2 Qorontos 1:23rratti ibsame, Phaawulos karoora gara Qorontos dhaquudhaaf baafatee ture kan jijjiire faayidaasaaniitiif jedheeti. Garasaanii deemuusaa dura rakkina gumiisaanii keessatti uumame sirreessuudhaaf yeroo akka argataniif jedheeti. Hawwiinsaa kunis milkaaʼeera; Phaawulos yeroo Maqedooniyaa turetti, ergaan inni warra Qorontosiif barreesse akka gaddaniifi garaasaanii akka geddaratan isaan kakaasuusaa Tiitoosirraa waan dhagaʼeef baayʼee gammadee ture.
WAAQAYYOOF “AMEEN” JENNA
Phaawulos nama hin amanamneefi waadaa gale hin eegne akka taʼetti komiin isarratti kaʼe, karaa hojii lallabaas akka inni hin amanamne argisiisuu dandaʼa ture. Haataʼu malee, Phaawulos waaʼee Yesus Kiristos isaaniif lallabuusaa warra Qorontosiin akkas jechuudhaan yaadachiiseera: “Yesus Kristos, ilmi Waaqayyoo, inni Silwaanosiin, Ximotewosii fi anaan isin gidduutti lallabame, ‘Eyyee’ fi ‘Waawuudhaan’ [“‘eeyyeedhaan’ achiis ‘lakkiidhaan,’” NW] gara hin gaggalle; isa bira yeroo hundumaa ‘Eyyeetu’ jira.” (2 Qor. 1:19) Yesus Kiristos, inni Phaawulosiif fakkeenya taʼe nama itti hin amanamne turee? Lakki! Yesus jireenyasaa keessattis taʼe tajaajilasaarratti yeroo hunda dhugaa dubbata ture. (Yoh. 14:6; 18:37) Wanti Yesus lallabe hundi dhugaafi kan itti amanamu taanaan, Phaawulosis kan lallabe ergaa walfakkaataa waan taʼeef lallabnisaa kan itti amanamu ture jechuudha.
Yihowaan ‘Waaqa matumaa hin sobnedha.’ (Tit. 1:2) Wanta Phaawulos ittaansuudhaan barreesserraa yaada kana ni hubanna: “Abdiin Waaqayyoo hundinuu karaa Kristos ‘Haa taʼu’ jedhamanii in raawwatamu.” Yesus yeroo lafarra ture amanamummaasaa akka gaariitti eeguunsaa, abdii Yihowaan kennerratti amantii akka qabaannu nu godha. Phaawulos itti fufuudhaan, “Kanaaf nus karaa isaa [Yesus] ‘Ameen’ jennee Waaqayyoof galata in galchina” jedheera. (2 Qor. 1:20) Yesus “Ameen,” jechuunis wabii keenya isa abdii Yihowaan kenne hundumtuu akka raawwatamu nuu mirkaneessedha!
Akkuma Yihowaafi Yesus, Phaawulosis yeroo hunda wanta dubbate ni raawwata ture. (2 Qor. 1:19) Phaawulos nama jijijjiiramu, jechuunis nama ‘akka nama biyya lafaa kanaatti’ waadaa seenu hin turre. (2 Qor. 1:17) Kanaa manaa, ‘hafuuraan geggeeffameera.’ (Gal. 5:16) Hariiroo namootaa wajjin qaburrattis, wanta gaarii isaaniif hawwa ture. Eeyyeensaa dhuguma eeyyee ture!
EEYYEEN KEE DHUGUMA EEYYEEDHAA?
Yeroo harʼaa namoota akka seera buʼuuraa Macaafa Qulqulluutti hin jiraanne biratti, waadaa seenuun, yeroo rakkinni xinnoon isaan mudatu ykn wanti caalaatti isaan barbaadan uumamummoo waadaa galan cabsuun baramaa taʼeera. Hojii wajjin haala walqabateenis, iddoo itti waliigalteen mallattaaʼe jiruttillee, “eeyyee” jechuun yeroo hunda “eeyyee” jechuu miti. Namoonni baayʼeen gaaʼelli waliigaltee namoota lama gidduutti raawwatamuufi hamma dhumaatti itti fufu akka taʼetti hin ilaalan. Lakkoofsi namoota wal hiikanii dabalaa deemuunsaa, namoonni gaaʼelli waliigaltee yeroodhaaf godhamuufi yeroo barbaadanitti dhiisanii deemuun dandaʼamu akka taʼetti akka yaadan argisiisa.
Atoo ilaalcha akkamii qabda? Eeyyeen kee dhuguma Eeyyeedhaa? Akkuma jalqaba mataduree kanaarratti ilaalle, sababii nama hin amanamne taateef utuu hin taʼin, wanti humnakee ol taʼe waan si mudateef beellamakee jijjiiruuf dirqamuu dandeessa. Haataʼu malee, akka Kiristiyaana tokkootti waadaa seente eeguuf wanta sii dandaʼame hunda gochuu qabda. (Far. 15:4; Mat. 5:37) Akkas goota taanaan, namoonni kaan, nama amanamaa, waadaa seene eeguufi yeroo hunda dhugaa dubbatu godhanii si ilaalu. (Efe. 4:15, 25; Yaq. 5:12) Namoonni kaan yeroo hunda amanamaa taʼuukee yoo hubatan, waaʼee Mootummaa Waaqayyoo ennaa isaanitti himtu dhagaʼuudhaaf caalaatti fedhii qabaatu. Kanaafuu, yeroo hunda Eeyyeen keenya dhuguma Eeyyee taʼuusaa haa mirkaneeffannu!
^ KEY. 7 Phaawulos 1 Qorontos erga barreessee yeroo muraasa booda, karaa Xroʼaas gara Maqedooniyaa kan deeme yommuu taʼu, 2 Qorontos kan barreesses Maqedooniyaattidha. (2 Qor. 2:12; 7:5) Yeroo boodammoo Qorontosiin deemee daawwateera.


text:
Gaafii WBO – Walaloo
Makiyyaa Abdullahi tiin | Ebla 23, 2012
Bilsummaa tiyya maaf narraa fagaattee?
Naaf himi naangallee bakka itti dhokattee
Ummanni Oromoo xiqqaa fi guddaanii
Sumaaf maraatanii suma abjuunsaanii
Yoo akka fadhiisaanii qaata sirkatanii
Yoo akka qabsoodhaa lubbuu if kennanii
Jaalaluma keetiif marti machaa’anii
Eega siif maraachuu if quba hin qaban
Yoo qabeenya taatees numa arjoomanii
Namuu akka humnaattu waan dandeytii saanii
Bilsummaa tiyya maalree rakinnikee
Kan nurraa fagaatteef kan booyu sabni kee
Yaa bilisummaatoo ibsituu dukkanaa
Suma arkachuudhaan gabrummaarraa baanaa
Sumaan nama taanee adunyaatti beekkamnaa
Biyya abbaa keenyaa sumaani deeffannaa
Kan sitti nugeeysuu karaan kami laataa?
Barbaada keen deemaa maaf narraa fagaattaa?
Hallayya moo dirree dahoo moo labbaadhaa
Natti himi HAWWII too fagoo moo dhihoo dhaa?
Maaf dhagaan samiirraa anarratii hin roobnee
Du’akoon filadhaa yooniin sinarkannee
Beelaa fi dheebuudhaaf an harka hin kenninee
Qabsoo ittiin jiraa if booda hin deebinee
Alaa fi mana koo ilmaan koo facaasee
Suma arkachuufiin qawwee lafaakaasee
Baddaa fi gammoojjii Oromiyaa keessaa
Si barbaadaan deemaa roobaa caama keessaa
Maaliree rakkinni afaansaa wallaalee
Ni beeytaa naaf himi ani naaf hin gallee
Bilisummaa tiyya garaa hin jabaatinii
Addeesii naaf himi tokko nan dhoysinii
Akkanaa akkasii an namunoo je’u
Ittiin fuuf qabsoo if booda deebi’uu