c: text/html

text:
Gareen wal gargarsaa dhaabbata namoota sadarkaa sadii qaba. Gareen wal gargarsaa “CLA” fi Tiinaatti. Gareen kun miseensotaa 15-20 dhiiraa fi dhalaan wal makaadha. Walii galattii namoota 15-20 namoota wal beekan fi haalli jireenyaa isaanii wal fakkaatu, akkasumas haalli galii isaanii wal fakkatu waliin ta’uun garee wal gargarsaa tokkoo kan qabaniif, seera mataa isaanii kan qabanidha. Miseensonnii garee wal gargarsaa kun kan xiyyeefatan namootaa harka qalleeyyii ta’an irraatti. Gareen baayyeen dubartoota qofa. Miseensonnii torbee torbeetti qussannoo xiqqoo qusaatu. Kunis saantima shantama irraa jalqabaa. Dhaabbataan qussachuun kaappitaallii ykn hangi maallaqa isaan qusatanii akka guddatu taasisa. Liqii dhala xiqqoodhan maallaqaa liqeeffachuun wantoota akka barnootaattif, baasii eegumsaa fayyaa, baasii muuddamaa yeroo ariifachiisaa isaan barbachisuuf, mayikiroo interpirayizii hundeessuuf ykn babbal’isuuf isaan gargaara.
Garichi ofiin kan of bulchuu yoo ta’uu garuu haala mijeessuu barbaachisuuf qussannoo miseensotaa irraatti kan hundaa’udha. Miseensonnii tokko tokkoo qusannoo isaanii haalaan kan qussatan fi carraa liqaa argachuu karaa garee wal gargarsaa kan argatanif jireenya isaanii keessaatti waan qabatamaa fidanii jiru.
Gareen wal gargarsaa dhaabbilee daldala dhuunfaafi garee adda addaa wajjiin hojjata. Gareen wal gargarsaa kaayyoon isaa hiyyuummaa hir’isuun, haala jireenyaa foyyeessuu, dubartoota jajjabeessuu fi hirmaannaa uummataa dabaluudha.
Akka qorannoon ibsutti gareen wal gargarsaa kun warreen garee keessa hin jirre waliin yeroo waliin madaalaman gammoojjummaa damdamachuu, keessatti warri garee wal gargaarsaa keessa jiran ga’ee ol aanaa tabachu isaanii qorannoon ni agrsiisa.
Gareen wal gargaarsaa dhuunfaa dhaabbata milkaa’aan gama hiyyuummaa hir’isuu, tajaajila leenjii fi gorsaa, balaa hir’isuu fi qonnaa baramaa gosa addaa adda, dagaaggina sochii daldalaa, fayyaa fi qulqullinaa, beeksisufu barnoota fi dandeettii biroo irraatti akka qabu mirkanaa’eera.
Walumaagalattii gareen wal gargarsaa dhuunfaa kun dabalataanis hojiiwwaan lubbu qabeeyyii deeggaruu, ol guddisuu fi hiyyuumaa hir’isuuf irraatti dabalee hojjata jira.
Gareen yunivarsitii Taftiis akka argatteetti gareewwaan wal gargarsaa dhuunfaa hundi kan gabaasan hir’inni nyaataa sababbiiwwaan miidhaan baduu, garee of dhaabaan caalaa abbootii warraa muraasni beelaaf saaxilamuu akkasumaas beeyladonnii muraasni waan du’anif kanneen hafan gurguruun dirqamame. Qorannoon akka mul’isutti gareen wal gargarsaa dhuunfaa keessaattu miseensonni garichaa yeroo dheeraaf keessaa turan caalaatti gogiinsaa damdachuuf abbootii warraa kana ni dursu. Gareen qorattoota biraa akka gareen wal gargarsaa dhuunfaan goginsaa yeroo dheeraa turuu damdamachuuf tooftaalee kanneen akka qonnaa yeroo gabaabaa fi oomisha gosoota gara garaa akka fayyadaman ibsaniiru.
Qorannoon muraasni akka adda baaseetti soorata addaa addaa ,baayinaa fi qulqullinaan gareen wal gargaarsaa keessattuu gareen seeraan hundaa’an fi lenjii jijjirama qilleensa baramaa fudhatan. Gareen qorattootaa nyaataan of danda’uu gaanfa Afrikaa akka argatanitti gareen wal gargarsaa dhuunfaa dandeettii nyaataan of danda’uu isaanii yeroo abboottii warraa bira qabamee ilaallamuu dhibbentaa 30 hanga 50 garaagarummaa qaba.
Aadaan qusannaa kan dabaluu garee wal gargarsaa dhuunfaattin yoo ta’uu kunis dhunfaa galii isdaanii dabaluu fi itti yaadanii akkata barbadamuun waan karoorfatanif. Qorannoon akka addaan baheetti waliin ta’aanii qusaachuuf liqaa dhala gad aanaa qabu argachuun abbootii warrattif yaalaaf, ijoollee isaanii ittiin barsiifachuuf, akkasumas liqqeeffatanii qarshii yeroo dheeraa keessatti deebi’u argachuuf isaan gargaara. Tarkaanfiin hawwasummaan rakkoo of irraa ittiisuu fi haalli bulchjiinsaa faayinansii mijaata ta’e jiraachuun namoonni harka qalleeyyiin yeroo goginsii mudaatu akka liqaatti hin liqilmfamneef gargaara. Gareen ofiin of gargarsaa miseensonni isaanii karaa madda galii argamsiisuu haaraa kana irra fayyadamaniiru.
Godina Walayitaattii gareen wal gargarsaa 4 seeraan hundeeffaman dhibbaa dhibbaa miseensonnii isaanii guyyaatti yeroo sadii soorachuu akka dand’an kan gabaafamee yoo ta’uu osoo garee waliin wal gargarsaa kanatti hin dabalamin garuu guyyaatti yeroo tokko soorachuun iyyuu itti cimaa kan turee fi gargarsaa nyaataa eeggachaa akka turan dubbatu. Godinaa sidaamaatti immoo akka gabaafameetti miseensonnii garee wal gargarsaa kun erga miseensotaa garee kanaa ta’anin booda qulqullinii, gosti fi baayinnii soorataa guyyaatti sooratani kan dabale ta’uu gabaaafameera.
Naannoollee lammeenittuu miseensonnii garee wal gargaarsaa kunneen adeemsii nyaata itti argatanii fi sooratan dabaluun isaa gaabafmeera. Gareen wal gargarsaa dhuunfaa kun miseensonnii isaanii balaaf rakkina dhufu damdamachuu akka danda’anif gargareera. Miseensonni garee wal gargarsaa dhuunfaa kun warren miseensa garee kanaa hin taanee caala balaa tasa dhufuuf of qopheesu. Kunis karaa qonnaa addaa addaa fi omisha gosa garaa garaa omishuun caalaatti of qopheessu.
Gareen wal gargarsaa dhuunfaa kun uumamaan balaa gahuu malu ittin hir’isaan fi dhiibbaa jijjirama qillensaa fidu to’achuu, akkasummas gareen leenjii qonnaa adda addaa lafa qonnaa oyiruu organikii ta’ee qabaniif akkata jijjirama qilleensa barama madaqanii muuxannoon, gorsaa fi baayiinni soorataa dabaluu irratti foyyee guddaa qabu. Madaalliin gaggeefamee akka agarsiiseetti abboottin warra hawaasaa wal fakkaatu keessa jiraatan ta’ee kanneen miseensaa garee kanaa hin ta’iin harka caaluu balaa kanneenif saaxilamoodha. Gareen wal gargargarsaa kunnen dandeettiin isaan nyaataan of danda’uu irrraatti qaban yeroo warreen kaan biraatti ilaalaman dhibbentaa 30 hanga 50 garaagarummaa qabu.
Gareewwaan wal gargarsaa dhunfaa kunneen balawwaan tasaa mudachuu danda’an irraas dafanii bayyanachuuf saxilamummaan isaan gama ittisa balaa akkasummas tarkanfii ittisaa fudhataniin warren kaan caala foyya’insa olaana qabu. Kunis hawaasa waliin jiraatan keessaatti karaalee akka miidhaan nyaataa kuusuu fi raabsuu, warren gargarsaa barbadanif gargarsaa hawaasummaatti hirmaachisuuf waliin geesisuu irraatti liqa yeroo gabaabaa kan dhala irraa bilisa ta’e dhiyeessuu keessaattu yeroo dhiphinaa fi rakkoon fayyaa mudaaten dafanii damdachuun hedduu isaani garee keessa jiran foyya’oodha. Kana malees balawwaan hawaasattii dhufuu malu ittisuu fi bal’inaan addaa baasuuf qabeenyaa dhabbata hawwasichaa kanneen akka karaa tolchuu fi lubbuu qabeeyyii kununsuun jajjabesuu, omishaa gosa adda addaa fi jijjirama qillensa baramaa qonna wal simatu qotuu jajjabessuu wajjin wal qabata.
Akka mala dhawaan ibsuutti ( theory) gareen wal gargarsaa kun umna gama too’annoo balaa hawaasatti dhufuu irraatti qabu cimaa kan ta’ee fi karaa hariiroo hawwasichaa cimsuun hanga gandaatti akka mul’atuu ni taasisa.
Sababbii qusannoo garee isaanittin tokkon tokkoon miseensotaa garee wal gargarsaa carraa liqaa dhallii isaa gad aanaa ta’ee fi hunda isaanii hirmaachisuu danda’uu argachuu qabu.
Kana malees akka dabalatattii akkataan liqaan itti kennamu, dandeettii nama liqeeffatuu, kaayyoo liqaan kennamuuf , qabatamaa haala jiruu irraatti hundaa’ee kan kennamuu fi haalli kunis haala jiruu bu’uraa godhatee kan jijjiramuudha. Hallii kun immoo miseensonni garee wal gargarsaa keessaattuu dubartoonnii suuqqiiwwaan xixxiqqoo akka banatan, beeyladaa akka horsiisuu danda’an, mana shaayii banachuu akka danda’an, kuduraa fi muduraa omishuu akka danda’an, beeyladootaa furdisuu akka danda’an, biddeena tolchaanii gurguruu akka danda’an, dhugaatii naannoo isaanitti beekamu qopheessuun gurguruu akka danda’an, mana nyaaata xixxiiqqoo banachuu akka danda’an, moorawwaan yunivarsitii naannoo isaanitti argamu keessaatti wantootaa addaa addaa hojjachuu akka danda’an, miidhaan dheedhii daldaluu akka danda’anif, soorata daandii irraatti bifa salphaan qophaa’an kanneen akka chiipsii qopheesuu akka danda’anif carraa banaaf.
Argannoon qorannoo heddu akka mul’isuutti gareen wal gargarsaa dhuunfaa misensaa isaanii gogiinsaa akka damdamataanif yoo gogiinsii mudatees dafanii akka damdamachuu danda’an daran gargaara. Kanamalees gareen wal gargarsaa ta’uun bu’aan inni gama qabeeya qabuu fi saaxilumman balaa tasaa mudatuuf qabu hir’isuun madda galii isaanii ol kaasuun hiyyuumaa hir’isuu keessaati gahee olaanaa qaba.
Gabaabummaatti hordoffii madaalliin gaggeefamee irraa bu’aan argamee akka mul’isuutti nyaataan of danda’uuf miseensa garee wal gargarsaa ta’uun barbachiisaadha. Kun immoo kan mul’isu nyaata of danda’uun irraatti gareen kunneen warren miseensa hin taanee caala harka hedduu foyyeedha. Dabalataanis gareen kanneen keessatti hirmaachuun hiyyuumaa hir’isuu fi dhaabbiidhaan qusachuuf akkasummas carraa liqaa argachuuf gareen uumamee faayinansii isaanii cimsachuu deegarsa keessaa bahuun saaxilummaa balaaf qaban gad buusuf heduu barbachiisadha.
Walumaagalatti qorannoowwan cimsanii akka agarsiisanitti qabeenya lubbu qabeeyii akka dagaaguuf fayyadamummaan irraa argamu qabu akka guddatu hariiroo hawaasummaa isaanii akka cimuuf, carraa liqaa faayinansii madda galii uumuu argachuuf mana ijarachuuf meshallee dhaabbii mana keessatti bitachuuf carraa ifaan walin mari’atanii murteesuu balabl’isuuf gareen kun fayidaa olaanaa qaba. Kunis ifaatti kan mula’tu fayyadamtonnii garee kanaa irra caalaan dubartoonii fi abboottin warraa faayinansiin isaanii sadarkaa gaarii irraa gahuu isaatti. Sababbii kanaf carraan balaaf saaxilamuu isaanii gad aanaa yoo ta’uu carraan qabeenya dhabbata isaanii gatii gad anaatti gurguruu isaan mudatus gad anaadha.
Lakkofsi garee wal gargarsaa dhuunfaa Tirfandiin waliin hojjatanii 20,000 gaheera.
Qorannoo dhiimmawwaa
Hawwiin hojii dhabduuf haadha manaa kan taatee jiraachaa turte. Waggoota muraasa dura garee wal gargarsaa dhuunfatti dabalamte. Yeroo sana Hawwiini fi abban manaa ishee mana kiraa keessa jiraachaa turan. Yeroo garee wal gargarsaa dhuunfaa kanatti dabalamtuu abbaa mana isheetti hin himne turte. Yeroo jalqabaa yaadni isaa fi ishee kan wal hin fakkanee ta’uus, boodarra garuu torbanitii saantima shantama hanga qarshii tokkotti akka qussatu heyyamuu fi eegale. Hawwiin dargaggeetii fi garee kana keessaatti muxannoo kan hin qabne turtee. Miseensonnii muuxannoo dheeraa qabaniif bilchaatoo ta’an yeroo yeroon kan ishee gorsaa turaanif booda irra barreesituu garee taasisuun ishee filatan. Hawwiin qarshii 1000 liqqeefatee horii furdisuu jalqabde. Sana booda suuqii xiqqoo bantee wantoota mana keessatti yeroo muraasaf fayyadaman gurguruu eegalte. Liqa yeroo jaha fudhatte. Dhuma irratti liqaan guddaan isheen fudhattee birii 5,500 ture.
Waggaa laman dura abbaan mana ishees garee wal gargaarsaa kan warra dhiiraatti dabalamee ture. Erga garee kanatti dabalameen boodaas dhiyeenyaa kana qarshii 30,000 liqeeffate. Qusannoo isaa ol guddisuun qarshii 90,000 liqeefate. Liqa dhumaa fudhatanin maashinii sibiila bayyaduu fi mashinii bilookeetii tolchu bitatan. Maatiin kun yeroo ammaa mana lama qabu. Gaarii fardaan harkifamuu sadiin guyyaa guyyaan itti hojii isaanii mijeefatan qabu. Yeroo ammaa kana tilmaamni qabeenyaa isaanii waliitii qarshii miliyoona 1.5 ta’a.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Birbirsa Goorotiin
Qabsoon Oromoo kan eegale gaafa Oromoon diinan tuqame irraati. Kuni weerara gara garaa jarraa 15ssoo keessa Gadaa irratti aggaamame qolachuuf Gadaa haaromfatee human ta’ee as baahuu san duras qabsoo diina ofirraa ittisuu heddutu godhamaa ture.
Kan as dhiyeenyaa yoo laallemoo Saahila Sillaasen Oromoo Tuulamaa irratti yeroo adda addaa aggaamii gochuu ture akkasumasa Tewodiroos ummata Oromoo Walloo irratti dhiibban gochaa ture qabsoo cimaa gaafachaa ture. Qabsoon jaarraa 18ssoo irraa jalqabamee godhamaa ture kan injifannoodhan xumurames, moo’atamuudhan xumurames jira.
Ka’umsi barreeffama gabaabduu tanaa qabsoo Oromoon gaggeessaa ture san hundaa duubatti deebinee gamaggamuuf osoo hintaane akkuma ka’umsaatif. Ijoon barreeffama gabaabduu tanaa qabsoo keenya waggaa shanan dabre kana bara 2018 keessa Wayyaanee kufisuudhan yeroo goolabamu akkaataan itti akeekamee fi xumurri qabsoon suni itti godhame dogoggora ta’uu ibsuufi. Dogoggora san amanuu diduudhaf ammallee sababa kufaatii isaa tarreessurra dogoggora san amananii fala barbaadutu karaadha.
Qabsoon Qeerron gaggeessaa ture bara 2017 dhumarra yeroo wayyaanen moo’amtee xumura irra gahu filannoo lamatu ture. Innis qeerron qabsoo itti fufee mootummaa san kuffisee mootummaa cehumsaa human haaradhaan ijaaruf fi mootumumti jiru suni akka of fooyyessee itti fufu gochuudha.
Namoonni hedduu mootumman Wayyaanee yakkamaafi nama fixaa ture waan tureef guututti diigamee mootummaan cehumsaa dhaabbatee yakkamtoonni mootummaa san gaggeessaa turan (TPLF, OPDO, ANDM kkf) seeratti haa dhiyaatan, moraalii ittiin mootummaa san itti fufsiisan hinqaban kan jedhu ture. Haata’u malee namoonni dhageettii qaban harka wayaa jalaatin mootummaa san waliin quunnamtii horachuudhan mootummaan kun yoo guututti diigame biyyattiin gara waraanaa jijjiiramtii, wal fixuutu dhufaa olola jedhuun carraa jiru cufan. Osoo yaanni lameen walbira qabamee sirnaan mariinillee hingodhamin carraan cufame.
Yeroo san carraan mediyaa dhiphaa ta’ee sagalee warra kana mormee ifatti dhagahamuu baatus namni hedduun mootummaan EPRDF guututti jiguu qaba malee suphamuu hinqabu yaada jedhu dhiyeessaa turan. Yeroo sanitti qabsoo akka guutuu biyyaatti qeerroo itti dhumaa ture, qabsoon diyaasporaan maallaqa ofii itti cuunfe, qabsoo ummanni Oromoo lubbuuf qabeenya ofii itti wareege kan ummataa ta’uu hafee kan nama muraasaa taatee mul’atte. Kan namni tokko lameen mediyaatti bayee karaa akeeku taatee ijaarama dhabdee hoongote.
Egaa gaafin amma jiru:
- Biyyattii diigamuu irraa haftee?
- Biyyattiin waraanni irraa oolee?
- Oromoon waan qasaa’ef argatee?
Gaafii hedduu tarreessun nidanda’amu. Gaafin kunillee kan bara 2017 mootummaan cehumsaa haaran haadhabatu jedhamee mormaa turame malee amma waan wanni martuu ifa bayeef waan booda namaaf ifee miti.
Oromoon akka ummataatti qabsoo godhe keessaa kan bara 2015-2018 gaggeesse lubbuu qaalii itti kaffale, waan qabu itti fixate, qabeenya ofii itti fixate. Egaa osoo gaafa san mootummaan EPRDF diigamee mootummaan cehumsaa haaran dhaabbatee Oromoon carraa hedduu qabaayyu. Ijaaramuus baatu humni fi hamilee gaafas jiru Oromoon kan olaantummaa qabu ture.
- Silaa Wayyaanef OPDO yakkamtoonni kan biyya bulchan osoo hintane seeraf dhiyaatan ture. Har’a garuu ofii yakkamtoonni biyya bulchaa kan qabsaaye mana hidhaa taa’a
- Biyyattiinis diigamuuf waraanni kan har’a jiru kana caalaa hinta’u ture. Hara Oromoon human isaa facaasanii, qabsoo Oromoon itti dhume Nafxanyaan abbaa mirgaa itti ta’ee qabsoo sadarkaa bara Minilik sanitti deebisuuf ifaajaa jiran. Oromoonis ammas akka haaratti qabsoo eegaluuf dirqame.
- Yeroo san addunyaanis Oromoo dhageessee turte. Dhaaboliin Oromootis ijaarama cimaas dhaban kan har’a irra jiran kana caalaa waldhageetitu ture, namnis safuu waliif qaba ture. Hamileen qabsoo Oromoo guddaa ture. Har’a garuu dhaabolii siayaasaa Oromootis bittineessanii kaan mana hidhaa galchanii carraa jiru hundaa Nafxanyaadhaf kennan.
Akkaatan qabsoon Oromoo itti akeekame kufaatii guddaa Oromoorran gahe. Heddus tarreessun nidanda’ama. Kufaatii kana keessaa bahuudhaaf immoo dogoggora hojjetame kana ifatti amananii karaa walakeekun, dogoggora darberraa barachuun hedduu barbaachisaadha. Dogoggorri guddaan garuu dogoggorre jedhanii of foyyeessuuf ifaajuu dhiisanii ammallee yoo xiinxala sababa cehumsi kuni gufateef tarreessudhaaf ummata burjaajeessuu yaalan.
Ummanni Oromoo haqa qaba. Irkaachuunis isa hinfeesisu. Ummanni Oromoo sirna Nafxanyaa (mootummoota kaabaa) jalatti mirgi isaa hineegamu. Ummanni Oromoo qabsoo ofii kan ofirratti irkaateef of danda’e gaggeessee, diina ofiirraa gaggeessee abbaa biyya ofii ta’uuttu isa baasa. Dogoggorri jiru ammallee dogoggora ofii irraa barachuurraa akkaataa qabsoon itti xumurame akeeka dogoggoraa kahameerraa ta’uu amanurraa sababa biraa tarreessuf yaaludha.
Oromoo qabsoon kee bara 2018 akeeka dogoggoraatin waan goolabameef ammas gabrummaa caalutti kufte. Kana jalaa ka’uudhaf walgorfachuuf wal sirreessuu feesisa. Ifatti dogoggora jirus aadaa walqeequu guddifachuu qabna. Yoos qabsoon keenya fiixa baha.


text:
(Ezel Oromia-Fulbaana 20, 2019) “Walii Galan Alaa Galan”
Ibsa Eegdota Warraaqsa Oromiyaa
Ummannii Oromoo Qabsoo barootaaf taasisaa ture keessatti, Tokummaa isaa cimsachuun Injifataa ta’eera. Ammas haaluma wal fakkaatuun Bilisummaa fi Walabummaa gonfachuuf jabinnaa fi tokkummaa isaan falmachaa jira.
Ummatni Oromoo Harqoota gabrummaa jaarraa tokkoof walakka oliif irraa ture of irraa kuffisee mirga abbaa biyyummaa isaa deebisee gonfachuuf, bilisummaa diinaan sarbamee deebifachuuf, walumagala hiree ofii murteeffachuuf wareegama qaqqaalii baasaa tureera. Keessummattu qabsoon bifa adda addaatiin deemaa ture bifa tokkummaa Oromoo tiksuu fi qindoomina qabuun erga hoggansa ABOtiin eegale asillee wareegama ulfaataa baasee jira; rakkoolee adda addaa fi bu’a ba’i hedduu keessa darbee as gahe. Waggoota shanan darban keessa qabsoon hirmannaa ol aanaa ummata Oromoo bal’aa addatti ammoo Qeerroo fi Qarree Oromoon deemaa ture kan lubbuu kuma hedduu itti wareegamee fi qaamaaf qabeenya hedduu itti dhabeen akka diinaaf hin jilbiifannee fi tokummaan isaa humna diinaa laafisuu danda’u diinatti agarsiiseera.
Jijjirmani dhufee Bilisummaan ummataa osoo abdatamuu waggaa tokko booda garuu waan hundu deebi’ee dheedhii ta’e; gaaffiin ummatichaa dhageetti dhabee inumayyuu sirna dur qabsoo meeqaan diigamee deebisanii lubbuu itti horuuf maqaa “Tokkummaa Itoophiyaa tiksuutiin” mirga argame duubatti harkisuun fedhii fi hawwii ummataa ukkaamsaniiru. Ummata wareegama guddaa baasee jijjirama fideera jedhee eeguuf, waantootni amma ta’a jiran naasuu/Rifaatuu guddaa dha.
Qabsoon ummatni Oromoo abba biyyummaaf, bilisummaaf, walqixxummaaf, diimokraasiif, olaantummaa-seeraaf, mirga dhala namatiif taasisee fi itti wareegame Karaarraa akka maqu kanneen barbaadan, Afaan fajjeessitoota, Ayyaan-laallatoota, Gantoota, Hattoota, Dantaaf buleeyyii fi Jala-galtoota qofaa dha.
Oromoon yoo mammaaku, “harki hanna bare dooluutu sosso’a” jedha. Sirna ADWUI/EPRDF keessa kanneen warraaqsatti makamne ofiin jedhan, Sirna Dimokiraasii ummattoonni biyyattii amanaa itti kennatan osoo oolanii hin buliin dugda iiti galanii ballessuun marsaa lammessoo bifa biraan Heeraa fi Seera jirurra ejjatanii ji’oota gabaaba keessatti dalagaa gantummaa muuxannoo itti qabanitti deebi’uun waadaa nyaatanii lafarraa balleessan.Paartii Gadaa sadii oliif olaantummaa seeraa irra ejachuun ummattoota biyyattii cunqursaa ture, addatti ammoo gochaa hammeenyaa ummata Oromoonirratti raawwateen, ajjeesuun, hidhuun, biyyaa ari’uun, saamuun, hiyyomsuunii fi roorroo gita hin qabne raawwachuun beekamu gara sirna diimokraasitti nu ceesisa jedhanii abdachuun duranuu gowwumma ture.
Sirni shororkeessaa (terrorist)ADWUI/EPRDF waan ummtarran gahaa ture osumaa beekuu, maqaa ceehumsa jedhuun sobaa fi sossobaan ummata gowwoomsee Olaantummaa seeraa eegsifna jedhun waraana labsuun lubbuu kumaatamaan balleessuu, sirna Federalizimi qabsoo ummataan dhufe diiguu fi mirgaa dhala namaa sarbuutti gadi taa’e; Inummayyuu, Partiin ADWUI/EPRDF mirga uumaamaa fi seera addunyaan kan beekkame diimokiraasi ummatni biyyatti wareegama meeqa itti baasee asiin gahe kana akka keennaatti ilaaluu filate.
Murni ADWUI/EPRDF mootummaa dha ofiin jettu, Gochaa hammeenyaa ummata keenya irratti raawwataa turteen, Ummata keenya jumlaan manneen hidhaa garaagaraa keessatti hidhuun dararuu, Ajjeesuu, qe’ee isaanii irraa buqisuun baqachisiisuu, qabeenya saamuu fi manneen ummataa qabeenyaa waliin gubaa ture, ammas itti jira. Gochaa hammeenyaa raawatee kanaaf gadi jabeesinee balaaleffanna.
Dhiittaa Mirga Namoomaa mootummaan Oromoo Walloo irratti raawwate gadi jabeesinee balalefanna. Ummanni Oromoo bal’aan Golee Oromiyaa Cufa Keessatti Mirga Abbaa Biyyummaa Isaa Gonfachuuf wareegama Ol aanaa qaamaa qalbii baaseera; Addatti garuu, Oromoon Walloo Dhiibbaa fi Dhittaa Gabroomsaan Jaarraa Oliif Irra gahaa tureen miidhama hangana hin jedhamne miidhameera.Akka kanaan, Mirga Abbaa biyyummaa fi bilisummaa Oromoo dhugomsuuf wareegamni Oromoon Walloo baasee ol’aanaa dha.
Haa ta’u malee rakkoo humna oliitiin mootummaa naannoo isaanii hinmalle jalatti ramadamanii dararamaaf saxil bahun sirrii hin turre. Eegdonni Warraaqsa Oromiyaa ummatni kun bulchinsa mootummaa Oromiyaa jalatti caseeffamee buluu akka qabu amantaa guutuun hojjacha jira. Eegdonni Warraaqsa Oromiyaa Umanni Oromoo Walloo bulchinsa gaarii dhabuun badii ummatarra gaheef gadda guddatu itti dhagahama. Yeroo Ceeyumsaa kana ummatni Oromoo Walloo mootummaa cehumsa Oromiyaa keessatti bakka bu’aa ni qabata.
Waan ta’eef, Motummaan waadaa ummattoota biyattii nyaachuun, Sadoo mataa ofii qofaaf jiraataa ture, Kufee caccabuun akka burkutaaye Sabaa fi sab lammoonni biyyattii hubachuun mirkaneessaniiru.
Labsiii Labsamu kana irratti Jaarmiyaaleen Oromoo Kaayyoo Ummanni Oromoo Barootaaf irratti wareegama ture cinaa dhaabatanii waregama isaan irraa eegamu kafalan cufayyuu Eeggumsi Waraaqsa Oromiyaa galateeffataa, fuula duraafis akeekaa fi kaayyoo Ummata Oromoo akka galiin gahniif ni jajjabeessa, waliin hojeta.
Adda Bilisummaa Oromoo (ABO) Addi Bilisummaa Oromoo mirga abbaa biyyummaa Oromoo kabachiisuuf waayita murteessaa kanatti qabsoo hadhooftuu taasisaa jirutti hogganni jaarmiyaa kanaa dirqamaa fi itti-gaafatammummaa olaanaa fi muteessaa fudhatee socho’a jira/ socho’us qaba. Rakkoolee fi bu’aa-ba’i bara dheeraa keessa dabrame xinxaluun qabsoo bilisummaa xumurrarraan gahuuf bilchina adda ta’een yeroo hoggana furtu ta’e kennuu qaburra gaheera. Haala murteessa kana keessatti hogganni martuu kaayyoo jaarmayaa isaanii fi waliifis amanamaa fi galafata jaallan wareegamnii galmaan gahuuf daran cimanii hojjachuutu irraa eegama.
Marii dhimma egeree Oromoo ilaalchisee ta’urratti heeraa fi seera ABO irratti hundaa’uun caasaa gubbaa hanga gadiitti walquba qabachuun murtoo barbaachisaarra gahuun dirqama ta’a. Hogganni ABO waliigaltee mootummaa Itoophiyaa wajjin taasise sirrii akka hin taane hubatee, Kana boodas mootummaa seerawaa Ummattoonni biyyattii filatu wajjiin bakka qaamni sadaffaan addunyaan beekamtii kenneef argameetti irra deebi’amee walii galtichi bifa sirrii ta’aeen ilaalamu qaba jenna.
Haa taa’u malee, hogganni olaanoon ABO tokko tokko waada seenan dagatanii gantootaa fi kittillayootaaf akka odeeffannoo kennan Eegdoti warraqsaa Oromiyaa irra gahee jira. Marii caasaa jaarmayaa kanaa ala murtoo tokko tokko dabarsuuf yeroo tattaafatan hubatameera. Waluma gala heera fi seera jaarmayaa malee kaayyoo dhaabichaa kanneen qancarsuu fi guffachisuuf sosso’an arga jirra. Gochaaleen hammeenyaa akkanaa kunneen atattaman dhaabachuu akka qaban hubachifna.
ABOn yeroo gabaabaa keessatti walgahii hatattamaa godhatee namoota maqaa hogganummaa fi sab-boonummaa akkasumas maqaa tokkummaa Oromoo dawoo taasifachuun ajandaa farreen QBO osoo gaggeessaa jiran enyummaa isaanii beekamee jiru seera naamusaa fi dambii adabaa ABO irrat hundaa’uun tarkaanfiin sirreessaa akka irratti fudhatamu akeekna.
Haaluma kanaan, Koreen Seeraafi To’annoo miseensota ABO dirqamarra jiran hordofaa kanneen haaduu qaralamaa ta’anii qabsicha gufachiisaa jiran irratti Gumii Sabaatti dhiheessee tarkaanfii seeraa fudhatu qaba. Koreen kun seeraa fi haqaarratti hunda’ee miseensaa dhaabaa jalaarra haga hooggana gubbaatti to’achuuu qaba. Hojii isaa mijeeffachuu akka danda’uuf Koreen Seeraafi To’annoo waajjira beekamaa fi sarara quunnamtii (fkn. Bilbila, poostaa, email kkf) addatti qabaachu akka qabu hubachiifna.
ABOn miidiyaa saboota cunqurfamaaf sagalee ta’an kan akka Sagalee Bilisummaa Oromoo (SBO), Oromia News Network (ONN) fi kanneen biroo dhugaaf dhaabbatan daran akka ummata tajaajilaniif jecha handhuura Oromiyaa Finfinnee keessatti waajjira gadi dhaabbatanii odeeffannoo qulqulluufi dhugaa tamsasan yaadachifna.
Kongressi Federala Oromoos (KFO)nis, haaluma kanaan hoggansa isaa tohatee cimsuun akka socho’u yaadachifna. KFOn mootummaa ADWUI/EPRDF wajjin qabsoo karaa nagahaa geggeessuuf murteeffatee qabsaawaa turus, murna ADWUI/EPRDFn gaaga’amni olaanaan miseensota isaa irra gahaa tureera. Hooganni olaanaan dhaaba kana qabsoo wareegama gurguddaan as gahe kanarraa akka of duuba hin deebinee fi isarrayyu taree Hoogansa gaarii sabicha bakka bu’u argachuuf daraan hojjetaa jiraachutti amanna.
Haa ta’u malee, akkuma Hooganoota muraasa ABO, hooganoonni KFOs muraasni isaanii mootummaa ADWUI/EPRDF deggeruun akka sosso’a turan ifatti beekama. Hooganoonni akkasii bobaa dhaaba Oromoo jala taa’anii warreen qabsoo ummataa duubatti deebisuu fi dantaa dhunfaa isaaniif qofa hojjatan xaliilee basuun akka seeraa fi dambii ittiin bulmaata dhaabichaatti tarkaafii sirreessaa irratti fudhatu cimsinee hubachifna.
Dhaabbileen laman (ABO fi KFO)n kaayyoo ummatni qabsa’eef galiin gahuuf wareegama kamuu akkuma armaan duraa kaffaluuf murannoo kan qaban ta’uu Eeegdonni Warraaqsa Oromiyaa amanee jira. Kanaaf jecha, dirqama Oromiyaa gara bilisummaa fi diimokraasitti cesisuuf isinitti kenname hojiin akka argisiiftan cimsinee isin yaadachiifna.
Kanaaf, adeemsa karaarraa maqee fi qabsoo ummataa dubaatti harkisaa jiru gara karaa sirriitti deebisuun dirqama ta’a. Eegdonni Warraaqsa Oromiyaa (EWO) jaarmayaalee mirga ummata isaanitiif falamaa turanii fi jiran cinaa dhaabbatee waan lammiileen Oromiyaa murteeffataniin gumaachaa isarraa eeggamu of qusannoo malee akka taasisu hubachiisaa,Jaarmiyaaleen Oromoo uumata isaanitiif dhaabbatan ceeyumsa kana milkeessuuf waan isaan irraa eeggamu hunda akka godhan shakkii hin qabnu. Kanarraa ka’uun, Jaarmiyaalee Oromoo jiran keessaa Addi Bilisummaa Oromoo (ABO) fi Kongrasiin Federaala Oromoo (KFO)n cehumsa karaarra maqe karaa sirritti deebisuun akeeka ummatni qabsa’eef galiin gahuuf akka hojjetan murteessineerra.
Dhaabotiin Oromoo kanneen hafanis keessi isaanii gilgaalamee waahila dhaabota kanaa akka tahan akeekameera. Kanumaan waliin yeroo wal xaxaa kana keessaa baanee hanga Barii Bilisummaa arginuuf, Mootummaa Ceeyumsaa bu’ureffamu kana keessatti murtoolee armaan gadii murteessinee dabrsineerra.
- Dheerinni yeroo ceeyumsaa miseensota Caffee Naannoo Oromiyaatii fi bakka bu’oota hawaasaa gara garaatiin kan murtaa’u ta’a.
- Lammiileen Oromiyaa yeroo ce’umsa kana keessatti koree ce’umsaa jaarmiyaalee lamaan ABO fi KFO irraa tolfamaniin hogganamu.
- Eegdonni Warraqsaa Oromiyaa, Lammiileen Oromiyaa jijjirama kana fiduuf itti waregaman qabsichi butamuun karaarraa maqee dantaa warreen farra Oromootii akka ta’utti tolfamaa jirachuu isaa sochiilee ta’aa jiraniirra tolchee hubateera.
- Eegdonni Warraaqsa Oromiyaa, akeeka qabsichaa bakkan gahuun Oromoota lubbuun jiran hundarra kan eeggamu ta’utti amanu. Kanaaf jecha hanga mootummaan cehumsaa walaba ta’e akka biyyatti ijaarammuutti, Eegdonni Warraqsa Oromiyaa (EWO) Mootummaa Naannoo Oromiyaa tohachuun/ dhunfachuun fedhii fi dantaa lammilee Oromiyaa guutuuf bulchiinsa haaraa muudera.
- Mootummaan ADWUI/EPRDF sirna bulchinsa Naannoo Oromiyaa keessaa sochii kammirrayyuu akka seeraan ugguramee fi gocha shororkeessummaa waggootii dheeraaf ummatarran gahen seeran qoratamee itti gaafatamu Eegdota Warraaqsa Oromiyaatiin murtaaheera.
- Kanneen, aadaa fi duudhaa Oromoon jaallatu maxxanfatanii uummaticha afaan faajjeessuun gabrummaa jalatti hambisuuf tattafatan qaamoolee hawaasaa kanneen akka maqaa Abbootii Gadaa, maqaa Hayyoota Oromoo, maqaa Daldaltootaa fi kkf ti dhimma bahuun lammiilee Oromiyaa burjaajessuu irraatti bobba’an akka gochaa hammeenyaa kanarra dhaabbatan akeekkachiisna. Kanneen dantaa ummataa kana gardabsanii beekkamtii argachuuf jecha, dhimma ofiif olfachuuf itti fufanirratti tarkaanfiin seera akka fudhatamu jabeesinnee hubachiifna.
- Paartiin waggoota darbaniif,biyyaa bulchaa ture ADWUI/EPRDF Oromiyaa keessatti farra guddinaa fi diimokiraasii akka te’e ummatni martuu kan beekudha. Gochaalee hamoo Paartiin kun ummata Oromoorran gahe ilaalchisee marii dheera taasifameen Partiin kun shororkeessaa (terrorist) akka ta’e irratti waliigalameera. Kanarra ka’un Paartiin kun gutuummaa Oromiyaa keessatti sochiin kamirrayyuu ugguramee baadii sirni kun bakka garaagaratti ummatarran gahe qamaa seerawaa taheen qoratamee seeratti akka dhiyaatu murteeffamera.
- Guyyaa labsiin kun maxanee eegalee lammileen Oromiyaa Paartii shororkeessaa ADWUI/EPRDF kana wajjin miseensummaa fi bifa birootiin (fkn, wirtuulee daldala, dhabbilee barnootaa dhunfaa fi tola ooltummaa k.k.f) hidhata qaban yakkarraa walaba ta’u isaanii barrefamaa irratti mallatteessanin iddoo akeekametti sa’aatii 48 hin caalle keessatti akka xumuratan hubachiifna. Bakki itti iyyatan kun yakkarra walaba ta’u kan mirkaneesuu fi yeroo qaama dhimmi ilaallatuun gafataman kan kennuuf ta’a.Qajeelfamni kun lammilee Oromiyaa kanneen hojii dipilomaasiirratti ramadaman, miseesota Paarlamaa fi dhaabbilee addunyaa keessatti bakka bu’otaa ta’anis ni ilaallata. Yeroo murteefame keessatti kanneen dhihachuu didaniif seeraan ugguramanii akka tohataman murtaa’eera.
- Eegdonni Warraaqsa Oromiyaa (EWO) nageenyi waaraan bara baraan akka jiraatuuf, fedhii ummataa halaan hubachuun akka barbaachisutti amanu. Kanarratti hundaa’un murtoo jajjaboo hoggannotni irratti walii galan hojjitti hikuuf qaamoolee caaseffamanii dhimmi ilaalutti dabarsuun yeroo jedhameetti hojiirra oolu isaanii hordofee mirkaneeffata.
- Yeroo cehumsaa kana keessatti caasaaleen taajajila ummataa kennuuf armaan dura diriiran itti gafatamtummaan tajajila isaanii kennuu itti fufu; namoota ceeyumsi kun akka bakka yaadame gahuuf akeeka qabaniin hogganamu.
- Lammiileen Oromiyaa yeroo ceeyumsaa kana keessatti siyaasaa, dinagdee, hawaasummaa fi aadaa ofii barbaadan mootummaa ce’umsa Naannoo Oromiyaa gargaaruun ijaarachuu ni danda’an.
- Dhabbileen addunyaa adda addaa kanneen akka Mootummaalee Gamtoomanii,Gamtaan Afriikaa, Dippiomaatonni biyyoota adda addaa,Tokkummaan Awurooppaa, Dhaabbilee Miti-motummaa fi Dhaabbileen mirga dhala namaatiif falmatan hundi, Mootummaan ADWUI/EPRDF carraa ummatni biyyatti kennefitti gargaarame of jijjiiree biyyas jijjiira jedhamee osoo eegamu kana gochuu dadhabuu isaa fi inumayyuu biyyitti rakkoo walxaxaa biraaf qopheessaa akka jiru haalan hubattaniitu jenne amanna.
Kanaaf, hariiroo siyaasaa fi dippilomasii sirna ADWUI/EPRDF waliin qabdan akka addaan kuttan Cimsinee isin gaafanna. Dabalatas, murtoo lammileen Oromiyaa sirna ADWUI/EPRDF kanaa fi fakkatota isaa hundeerra buqisanii jijjiiruuf fudhatan kanaaf beekamti kennitani ummata biyyatti gara nagaa fi diimokraasitti cesisuuf tattaaffi godhamu wajjiin akka dhaabbatan irra deebinee kabajan isinitti dhaamanna.
- Dippilomaatota Magaalaa Finfinnee keessa jiraattaniif, Dipilomatooti Finfinnee keessa jiratan nageenya keessaniif jecha sochii keessan naannoo moraa Embaasii qofa akka ta’u isin hubachiifna/isin gorsina.Waajjiraleen Embasootaa fi manneen jireenyaa dippilomaatotaa sa’aatii 24 walitti fufinsaan humna addaa Eegdoota Biyyolessaa Oromiyaarra ramadameen kan eegamu ta’a.
- Eegdonni Warraqsaa qaamni kamuu sirna bututee kufe kana suphuu fi gargaarsa godhufiin farra nagaa fi dimokirasii akkasumas faalla dantaa ummataa bal’aa fuldura dhaabbachuu akka ta’etti hubataa,gama keenyaan, Paartii shororkeessaa ADWUI/EPRDF wajjiin haasaa bifa kamiiyyuu taasisuuf balballi cufamuu isaa jabeessinne dhaamanna.Garuu,Motummaan Cehumsaa Oromiyaa mootummaa cehumsaa sadarkaa Itoophiyaatti hundeeffamu keessatti qooda irraa eegamu gumachuuf qophii ta’uus hubachiifna.
- Mootummoota Naannoolee miseensota Ripaablika Itoophiyaa ta’an, yaada murtoo Oromiyaan fudhatteen wal fakkatu qaban waliin hojjachuuf qophi ta’u keenya beeksisna; Warra murtoo nuti fudhanne kana fudhachuu barbaadaniif gargaarsa barbachisuu hundaa gama Mootummaa Cehumsaa Oromiyaatiin akka taasifnu hubachiifna. Haaluma kanan, sabaaf sabalammoota biyya keessa jiran maraaf murnii ADWUI/EPRDF maqaa Oromoon bu’aa injifannoo qabsoo butee dantaa biraaf tattaafacha ture akka Oromiyaa fi lammiii Oromiyaa bakka hin buune Jabeesinee/gadi qabnee isin hubachiifna.
16.Dhaabbilee(Waloo,Dhuunfaan, Namtokkee) fi Miidiyaalee Magaalaa Finfinnee keessa jirtaniif, Lammiileen Oromiyaa cunqursaa fi miidhaa Mootummaan ADWUI/EPRDF irraan gahaa ture jala bahee sirna diimokrasii ijaarachuuf murteesse kana akka deggertan isin gaafachaa, kanneen murtoo ummataa kana dura dhabbataniif rakkoo dhalatu maraaf itti gaafatamumma kan fudhattan ta’uu dursinee isin akeekkachifna.
- Ministeerotaa fi Aanga’oota olaanaa waajjiraalee Federaalaa geggeesitan hundaaf, walitti bu’insa hanqisuu fi nagaa fi tasgabbii buusuuf jecha Fulbaana 21,2019 jalqabee hanga ibsi kennamutti toora mana jirenyaa keessan qofatti akka argamatan murta’eera. Konkolattonni mootummaa fi dhaabbilee miti-mootummaa hanga ibsi kennamutti akka hinsochoone murta’eera.
- Haala nageenya tiksuun walqabatee seensaa fi bahumsaa magaalaa guddittii Finfinnee kallatti hundaan ni cufama. Akkasumaas daandiin balalii Xiyaaraa keessaa fi Idil Addunyaa Boolee hanga ibsi kennamutti guyyaa murta’ef ni cufamu.
- Dhaabbileen fayyaa, Qorattoota mirga dhala namaa fi Gazexesitootaaf qaama dhimmi ilaaluun hayyamni ni kennama.
- Lammiileen Oromiyaaa Raayyaa Ittisa Itiyoophiyaa keessaa dirqama adda addaarra jirtan, Olaantummaa seera kabajchiisuun Yakka Raayyaa Ittisa Biyyaatiin lammiilee biyyattiirratti raawwatamaa jiru akka dhaabdan jenna; Akka walii galaatti Raayyaan Ittisa Itiyoophiyaa lammiilee biyyattii ajjeesuu fi dararama adda addaa irraan gahuurra dhaabbatanii qubsuma seeran akka raayyaa ittisa biyyaatti isinii qophaa’etti akka qubattan gamanumaan isin hubachiifna. Miseensi raayyaa ittisa biyyaa bakka seeran hayyamameef alatti argamee dirqama Poolisii Mootummaa Naannoo keessa galuun waan isin hin ilaallanneetti bobba’uu irraa akka duubatti deebitan cimsinee hubachiifna.
- Miseensi Raayyaan Ittisaa kamuu sarara daangaa Federaalizimiin mooraa qubsuma isaaf akeekame ala argaman hundi itti gaafatamaan matuma isaanii ta’a. Baajatni Raayyaa Ittisaa Ithiopiyaa ittiin socho’u gibira Ummattoonni Itiyoophiyaa baasaniin/kaffalaniin ta’unsaa dagatamuu hin qabu. Kanaaf jecha Raayyaan Ittisaa kun sirna burjaja’ee fi nam-tokkee tajaajiluu irraa gara nageenyaa fi tasgabbii ummatichaa eeguutti xiyyeeffachuu akka qaban akkeekkachifna.
- Guyyaa gaafa mootummaan ceeyumsaa kun labsametti, Dursa hojiin hojjetamu guutummaa Golee Oromiyaa keessaa Hidhamtoota Siyaasaa Oromiyaa keessaa Manneen hidhaa Gandeen Baadiyaa irraa hanga sadarkaa manneen hidha Federaalaatti hidhamnii Murna Gabroomsaa kanaan hiraarfamaa jiran, Iddoo manneen hidhaa itti dhihaatu cufatti ummanni bahee simachuun mana hidhaatii kan yaasuu ta’a.Yeroo mootummaa ceeyumsaa kana keessa dirqama kallatii hundaatuu raawwatee kan raawwachiisu caasaalee humna nageenyaa armaan gadiiti.
- Humna Eeggumsa Biyyoolessa Oromiyaa
- Waaltaa Qaruuxee Oromiyaa
- Waraana Bilisummaa Oromoo(WBO)
- Qeerroo Bilisummaa Oromoo
- Poolisii Oromiyaa
- Farra Shorerkeessaa
- Lammiilee Oromiyaa Poolisii Federaalaa keessa jiran
- Lammilee Oromiyaa Raayyaa Ittisa Itoophiyaa
- Biiroo Bulchiinsa Nageenya Oromiyaa
- Miseensota Tika Biyyoolessaa Itoophiyaa
Humnootni armaan olii kunneen ajajaa fi qajeelfama nageenya kabajisiisuu kan fudhatan Waajjira Humna Eeggumsa Biyyoolessa Oromiyaa irraayi. Humnootni Oromiyaa eegan ajajaa fi qajeelfama fudhataniin, dantaa paartilee siyaasaa ykn nama dhuunfaaf dhaabbatan osoo hin taanee, Heeraa fi Seeraa lammileen Oromiyaa tolfatanii irratti walii galan kabachisu/ tiksu/ eegu ta’a. Eegdonni Warraaqsa Oromiyaa adda durummaan dangaa, nageenyaa fi olaantummaa seeraaf wabii ta’anii kan dirqama isaanii bahanii dha.
Yeroo mootummaan ceeyumsaa labsamee kaasee lammiileen Oromiyaa murtoolee darban kabajuun kan hojii irra oolchan ta’a.
Gadaan Gadaa Xumura Gabrummaati!
Injifannoo Ummata Oromoof!
Fulbaana 20,2019
Finfinnee!


text:
Ijaarsaa Gaachana Sirnaatiin biyya keenya ni Tikfaannaa!
Seenaan akka argisiisuutti Milkaa’inaa hunda galeessaa biyya tokkoof Sirnii jabaan qajeeltoo fi akkeektuu fuulla’insaa Imaala biyyichaa argisiisuu lafa qabachuuni fi hojiirraa ooluun murteessaa akka taheedha. Sirnii Lammiilee biyyatti qixaan tajaajiluu fi faayidamaa taasisuu fedhii keessoon akkasumaas waliigaltee ummaatoota biyyichaan yeroo bu’uureefamuu guddinnaa hawaas-dinaagdee biyya sana saffisiisuun oliitti yeroo gabaabaa keessaatti gara Badhaadhinaati kan ceesisuu tahudha. Biyya keenyaatis waggoota 27 darbee Sirnii ADWAI biyya kana keessatti bu’uureefama turee kan murna tokko faayiduuf addaatti ammoo maatii TPLF qofa tajaajiluuf tolfaamee akka tahee ummaanni biyya keenya gochaan hubaachuun qabsoo hadhaawaa sirnaa balaafamaa kana irratti taasisaanin fonqolchuun danda’ameera. Ergaa sirnii cunqursaa murna bicuu TPLF’n gaggeefamuu qabsoo hadhaawaa ummaatoota biyya keenyaan Aangoo irraa arii’atameen asitti Hooggaansii jijjiramaa Dr.Abiyyi Ahimadin durfaamuu barbaachisumma Sirnaa jabaa ijaaramuu hubaachuun xiyyeefannoo olaanaan sirna Lammiilee biyya keenya hunda qixaan faayidamoo taasisuu ijaaruuf hojjaacha jiru. Murnii oolaantummaa baratee ,wal qixxuummaan salphinaa wanta itti fakkaatuuf Sirnaa haqaan lammiilee biyya keenya fayaaduu ijaaraa jirru kanaa kichuuti hanbisuuf waraanaa rogaa hundaan nutti banaanii jiru. Ummaanni keenya Dhugaa kana hubachuun Ijaarsaa Sirnaa jabaa duudhaa sirnaa Gadaa irratti ijaaramaa jiru kana cinaa dhaabbachuuni fi humnoota faallaa kanaa dhaabbataan qulquulleessun yeroo tokko fi yeroo dhumaaf karaa qabachisuu qaba.
Badhaadhinni hunda-galeessii Lammiilee biyya keenyaan ni mirkaanaawwa!
Horaa Bulaa!


text:
Godina Jimmaa aanaa Limmuu Saqqaa keessatti dargaggooti sadii as buuteen dhabame.
Dargaggooti sadii qaamota mootummaan qabamanii as buuteen isaanii dhabamuu himame. Taateen kunis godina Jimmaa aanaa Limmuu Saqqaa keessatti kan mudate yoo ta’u, isaan keessaa dargaggoo Naasiir Said dhalootaan baha Oromiyaa godina Hararge waayita ta’u jiraataa godina Jimmaati.
Akkasuma dargaggoo Dachaas Abbaa Takkaa, kan jedhamuuf dargaggoon ammaaf maqaan nu hingeenye kan suurri isaanii asiin gaditti argamu qaamolee mootummaan qabamanii reebichi erga irra gaheen booda as buutee isaanii maatiin dhabuu nuuf eeran.
Related


text:
Gabaasa Qeerroo Jaarsoo Sadaasa 27,2015
Godina Wallaggaa aanaa Jaarsoo keessatti FDG haala jabaateen itti fufuun barattooti Oromoo aanichaa mormii master Plaanii Finfinnee fi gaaffii mirgaa Oromoo walii galaaf jecha diddaa sirnichaa jabeessanii jiru. Haala kanaan barattooti Oromoo hedduun waraana Agaazii Wayyaaneen sababaa qabamanii hidhamanii fi haala sochii mirgaa irraan kan ka’e uummati naannichaa fi qonnaan bultooti diddaa jabeessanii hanga yeroo ammaatti dabbaloootaa fi milishoota naannoo aanotaa fi gadoota hunda keessaa arihanii uummatichi ofiin of bulchuu filataa akka jiru Qeerroon gabaasee jira.


text:
Damee Boruutiin.
Fincila malee Filannoon Wayyaanee Hin Buqqisu! Qeerroo Bilisummaa 2011TPLF isa ormi ittiin jedhu caalaa hojiin isheen yaroo akkana saaxilaa of baaftu arguun baayyee namati tola. Hidhamtoota hiiknee warra dorgomii siyaasaa barbaadaniif goodaa siyaasa balifnee nageenya biyyaa tasgabeessuuf akka fedhii qaban dubbatanii utuu hin rawwatiin of duuba galagalanii uummata Impayeera aItopiyaa keessa jiru irratti waraana labsuun of tufachiisuu dha. Uummata keenyaaf illee haaraa miti. Kana duraas argee jira. Akkuma isa duraa kunis ni darba. Labsiin kuun uummata cunqursaamaa hundaa keessattuu Uummata Oromoo kan harka laachisu miti.
Jalqaba iyyuu hummni TPLF Oromiyaa garboofachuu kan ayyaana argatte meeshaa baraa amma funyaanii gahu waan hidhatee dhufeef akka tahe ifa jira. Meeshaa qabaachuu irraa darbee ijaarsota ergamuuf danda’an bixxilatee uummata gowwomsuu fi mootummaa warra dhihaa afanfajeessuun gargaarsa diploomasii fi dinagdee guddaa argachun amma har’aa jiraattte. Har’a garuu uumata Impaayera Itopiyaa keessa jiru duwwaa utuu hin taane michoonni ishee mootumaan warra dhihaa hunduu ishee hubatee, ishee tufatee jira. Kana bood gargaarsa afaan bantee habuuqachaa baate hin argatu.
Yaroo kan keessa maaliif isaa waadaa uummataaf galtedhiiftee of duuba deebitee waraana labsuun barbaachisaa tahe? Namoonni waa’ee seera biiyyaa sana beekaan labsiin kun seeraa ala akka tahe ni dubbatu. Kana maiee labsiin waraanaa kan labsamuu yoo humna alaa daangaa cabsee biyya qabachuuf dhufe ykn gaaga’amni biyya balleessu yoo argame malee uummata mootummaa jala jiru irratti labsiin waraanaa fudhatama hin qabu. TPLF garuu guyyaa lama illee taatu buluuf waan hin goone hin jiru. Seera biyya lafaa hubachuu miti kan ofii baafte iyyuu eeguu hin dandeessu.
TPLF waraanaaf baayyee beela guddaa gabdi. Maaliif yoo jenne kan isheen qabdu meeshaa waraanaa duwwaa tahee waan jiruuf. Waraana kadhachaa jirtu kana argachuu immoo hin dandeessu. Onkara uummtee karaa dhiiga dhangalaaftuu fi uummata daraartuu shiraa xaxxuun hojii ishee isa duraa akka tahe ni beekna. Kanaafuu Qeerroon Bilisummaa Oromoo, ijaarsoonni maqaa Oromoon socho’aan, warraqtonni ilmaan Oromoo fi Uummatni Oromoo bal’insatti akka akeeka ishee kana hin guunneef of eegannaa guddaan godhamuu qaba. TPLF kan buqqisee barbadeessuu qabsoo karaa nagaa Qeerroo fi Uummanti Oromoo gageessaa jiru kana akka tahe mamii xiqqoo illee hin qabu.
Siyaasaa TPLF uummatni walii gala tufatee of keessaa baasee tufee jira. Siyaasaan bara baraan of haaromsuu gurra namaa iyyuu seenaa hin jiru. Waa’een “Hidaasee fi Qidaase” uummata biratti faaruu hattuu qofa tahee jira. Guddina dinagdee TPLF faarsitu uummatni argaa hin jiru. Ummanti beelaa, deebuu, rakkinaa fi hiyyumaa kana jedhamee himuun nama rakkisu keessa akka jiru ni agarra. Eeyyee TPLF fi gargaartonni ishee qabeenya biyyaa saamanii jireenya badhaadha keessa waan jiraniif namni hunduu akkuma isaanii qanaatee waan qabu itti fakkaata. Kana malee waan baayyee of jalataniif jireenyi isaaniif hin taanee Laga Abbayyaa itti yoo darbame dhimaa isaaii miti. Kanaafuu isaan dura biyyichi yoo bade dantaa hin qaban.
TPLF har’a of harkaa kan dhabaa jirtu michoota ishee warra aangoo irra shee baase Mootota Dhihaa duwwaa miti. Dhaabbotnii isheen bixxilatee uummata ittiin burjaajesaa turtees jalaa bahuuf wixxifachaa jira. Kanaafuu umuriin TPLF guyyaa guyyaan gabaachaa deemaa jira. Ijaarsonni Oromoo walabummaa qaban kan akka ABO fi OFC ijaarsa OPDO gara TPLF itti achii deebuu irraa of itti harkisuu qabu. Warra jalaala Uummata Oromoo qabanii fi warra uummatni isaanii cunqursaa keessaa bahuu qaba jedhanii hawwan garaaruun lubbuu TPLF ni gabaabsa. Wareegama uummatni keenya baasus ni xiqqeessa. Bakka kaleessa turan sanatti achi of irraa ittisuun barbaachisaa natti hin fakkaatu.
OPDOn diaspora jiran Prime Minister OPDO keessaa eenyu haa tahuu irraatti yaroo mataa wal cabsan agarra. Kana duras jedheen jira. Qabsoon Uummata Oromoo prime minister buusuu fi muuduu miti. Abbaan fedhe iyyuu prime minister haa tahuu haa dhiisu Qabsoon Uummata Oromoo Abbaa Biyyummaa Oromiyyaa mirkanaafachuu dha. Waan namni Oromoo prime minister taheef qabsoon Uummatni Oromoo dhiiga isaa itti lolaasa fi lafee isaa itti tareesaa asiin gahee hin dhaabbatu.
Haasan isaanii yaroo tokko tokko baayyee na dhiba. Fakkeenyaaf Lammaan yoo prime minister tahee lubbu TPLF fi kufatii Impaayera Itopiyaa baraaruu ni danda’a jedhanii dubbatu. Lubbuun TPLF baraaramuu qabu jechuun faallaa qabsoo bilisummaa Uummata Oromoo dhaabbachuu dha. TPLF fi Uummatn Oromoo warra gumaa ti. TPLF summii bulee ka’ee uummata balleessu. Xanach uummata Gaafa Afrikaa gaaga’uuf deemuu waan taheef baduun dirqama. TPLF wajjin nagaan jiraachuun hin danda’amu. Namoonni kun Oromoo tahanii maaliif akka TPLF jiraattu akka barbaadan naaf hin galu. Uummatni Oromoo dinagdee, siyaasaa fi biyyaa isaa irratti aangoo qabaatee fedha isaan abbaa barbaade wajjiin yoo jiraatuun mirga isaa ti.
Qabeenyi isaa saamamee, haqni dhiitamee akka Impayeeri Itophiyyaa hin jignee utubaa tahee baatee dhaabbachuu hin qabu. Warri Uummata Oromoo akka Ipaayera Itophiyaa tiksu hawwaan bilisummaan Uummata Oromoo akka dursuu qabu hubachuun yaroon isaa amma.
TPLF Labsii Hattattama uummata irratti labsuu irra maaliif biyya ishee Tigray bilisoomsuu hin feenne? Akka biyyaa isaanii bilisa hin baafneef, diina jabaan marsamanii akka jiran ni argu. Uummata Ertiraa waan qabanii irraa saamanii biyyaa ari’an. Isaa irratti waraana itti bananii lubbuu kuumaata hedduun lakkawamuu galaafatan. Uummata Amaaraa fi Oromoo wajjin warra dhiigaa tahanii jiru. Namni mootummaa TPLFf nagaa hawwuu tokko naannoo isaanii waan hin jireef akka isaan hin baafnee hubatanii dhiisan. Tarii yoo gaabte dhuma irratti itti deebi’uu ni mala.Waan saamtee bolqitu waan argatteef malee kaayyoon ishee ganamaa Tigray bilisa baasuu ture. Bara kana immoo sodaatu ishee mudate jira.
Labsiin lamaffaa kunis akka kufu beekti. Guyyaan jireenya ishees akka raawwate agarti. Kaayyoon ishee waan saamtee jirtu karaa irraa maqfachuu fi isa hafe amma danda’an saamachuuf waan tahe fakkata. Kana booda maalitu dhufuu danda’u isa jedhu deebisuun salphaa miti. Humnaan uummata bituun raawwatee jira. Nagaan mootummaa gadhiisuuf fedhii akka hin qabne aggarra. Murteessaan humna waraanaa ol fi gad ofaa jirtu kana jalaa facaasuuf dandeettii qabaachuu qabna.
Gadaan Gadaa Bilisummaa Ti!
Ijifannoo Uummata Oromoof!


text:
IBSA EJJANNOO KONYAA ABO – SWEDEN: OROMO LIBERATION FRONT SWEDEN BRANCH (OLF)
Miseensonni konyaa Sweden wal gahii atattamaa Bitootessa 13-2020 godhachuun haala yeroo ammaa biyya keenya Oromiyaa keessatti deemaa jiruu fi danqaalee QBO tti as adeemaa jiru xiinxaluun ibsa ejjannoo fi balaaleffannaa sarbiinsa mirga namoomaa Oromoorra gahaa jiru akka armaan gadiitti ibsachuun qabsoo keenyas karaa dandeenyu hundaan kan jabeessinu tahuu murannoo fi kutannoo qabaachuu keenya firaafi diinafis beeksisuu barbaanna.
Karaa biraatin qunnamtii warra alagaa fi waa halleyyuu barbaachisuun QBO’f tinnisa gochuus kan itti fufu tahuu murtoo keenya kaahanneerra.
Haalli waargamaa fi baraaxa’iinsa, akkasumas seer-maleessummaan Xoophiyaa keessatti babaldhachaa jiru irra caalaatti saba keenya irratti kan xiyyeeffate tahuu nama hundaaf ifa jennee hubanna. Dirreen taphaas handhuura Oromiyaa Finfinnee tahuu irraa kallattiin waan hallettuu miidhamaan saba keenya jennees amanna. Kanaafimmoo Nutiu konyaan ABO Sweden akak sabaattis tahee akak jaarmiyaatti Oromoon waan itti deemu dursee itti qophaahuudhaan ofirraa qalachuu qaba jenna.
Konyaan Sweden bara dheeraf karaa adda addaatiin QBO tinnisaa fi finiinsaa kan ture yommuu tahu yeroo dhihoottimmoo daranuu Miseensonni ABO konyaa Sweden hawaasoota keenya biyya Sweden jiraatan waliin sagalee uummata keenyaa tahuun akkasumas waan Oromoo irratti deemaa jiru, kanneen mootummaan abbaa Irree sirna Nafxanyaa leellisu sabboontota Oromoo hidhuu, qabsaahotaa dararuu fi jaarmiyaalee Oromoof dhaabbatan sodaachisaa akkasumas hacuuccaa gita karaa hundaa irraan gahaa jiru illee balaaleffanneerra.
Gama kanaanis Gurraandhala 28/2020 hiriiraa mormii Mootummaa Xoophiyaa irratti Hawaasonni Oromoo biyya Sweden Wiirtuu siyaasaa Awurooppaa kaabaa fi magaalaa guddoo biyyoota Iskaandaniviyaa kan taate magaalaa Stockholm ttti gamtaan qopheessan irratti hirmaannaa guddaa gochuun sagalee uummata keenyaa gamtaan tahuu carraaqera.
Kana malees waan Oromoo irratti mootumaan Xoophiyaa geessisaa jiru xaalayaa afaanota Ingilizii fi Siwidishiitiin qaamota mootummaa fi UN akkasumas mootummoota biyyoota Iskaandaniviyaa keessa jiran kan akka Norway, Daanmark fi Swedinitti galfachuun qooda guddaa bahuun sagalee uummata keenyaa tahuun daran fira qabsoo Bilisummaa Oromoo horachuuf carraqqii guddaa gochaa jira.
Seenaa siyaasaa Xoophiyaa keessatti takkaa siyaasni tasgabbii fi nagaa walii galtee fi feetee uummata wayyabaan hundaahee fi murtaahe kan uumameehin beekne ammas mootummaan leellistuu sirna Nafxanyaa gowomsaa guddaan wareegama dhiiga qeerroo Oromootin kan aangoo yaabbatte gochaa takkaa Oromoo irratti sirnoonni kanaan duraa hin goone gochaa jira.
Mootummaan kuni irbuu itti hin amannee fi kijibaa uummataaf galee galma Minilik ittiin seene guyyaa duraa irraa kan dagachuun dharraa sabni guddaan bilisummaa fi dimookiraasiif qabu kan dukkanessuu tahuyyuu ergasii sochiileen inni fudhachaa dhufee fi leellisni inni sirna nafxanyaaf qabu walumaa galatti faallaa fedha Oromoo fi diina sabbonummaa Oromoo tahuus kan agarsiisaa dhufeedha.
QBO haala salphaan kan as hin geenyee fi dhiigaa fi lafee goota Oromoon waan taheef yaaliin QBO dugda duuba deebisuuf godhamu tokkollee hin milkaahu jenna. Haa tahu malee Mootummaan Abiy Ahmadiin hoogganamu seenaa keessatti taatee takkaa Oromoo irratti hin raawwanne raawwataa kan jiruu fi nutis waan mootummaan kuni Oromoo iratti raawwatu kanneen kan balaaleffannu tahuu ibsanna.
Kuni:
- Sabboonummaa Oromoo abaaruun Oromoon akka haamileen cabu duulaa irratti duulchisuu,
- Oromoo kutaa,gosaa fi gandaan akkasumas amantiin qoqqooduun akak walii galtee fi tokkummaa dhiigan dhufe diiguuf aggaammii gochuu
- Godinaalee Oromiyaa 10 tahan keessattummoo Godinootaa Wallaggaa 4n, Gujii Bahaa fi Lixaa akkasumas Godina Booraana Komaandpoostii seeraan hin beekamne irratti labsuun cabiinsi mirga dhala namaa guddaan akak raawwatamu godheera.
- Naannoo armaan olitti tuqame kana keessatti, lubbuun dhala namaa lubbuu horii gadi tahuun guyya guyyaan nama maqaa shiftaa jedhu itti manxansuun ajjeesuu, haadha fi intala wal cinaatti gudeeduu, abbaa fi ilma wal irratti ajjeesuu, mana irratti gubuun maatii guutuu fixuu fi buqqisuu, horii fi qabeenyaa uummataa saamuu fi gubuu, qabeenyaa uumamaa bosonaa fi buna uumamaa mancaasuudhaan jiruu fi jireenya idilee uummataa gooluu fi sodaa fi birdhannaa akka jiraatan taasisuu seeraa biyya sanaa fi heera illee kan cabse waan taheef kan balaaleffatamuu fi ammatti uummat keenyarraa dhaabbachuu qabuu dha jenna.
- Adamsoon Sabbontota Oromoo guutummaa Oromiyaa keessaa guurani mooralee waraana akka Sanqallee, Xoollay, Bir-shalaqoo, Huursoo fi iddoolee birootti geessuudhaan maqaa haaromsa jedhuun haamilee cabsuu fi reebichaaf saaxiluu,
- Barattootaa Oromoo harka wayyaba maatii isaanii irraa fageessuun Yuunibarsiitilee mootummaa naannoo Amaaraa keessa jiranitti ramaduun tika isaanii garuu moggaatti dhiisanii barattoonni Oromoo beekumsa horachuun mootummaa kana amanuun gara naannoo sanaa deeman keessaa 12 yommuu haala suukaneessaa taheen ajjaeefaman, barattoonni kuma 35 tahan immoo nageenyi isaanii balaaf saaxilamnaan mana barnootaa naannoo Amaaraa gadhiisanii baqatanis yeroo ammaa abdii kan hin qabnee fi faffaca’anii jiraachuun kuni mootummaan kuni mootummaa uummataa tahuu dhabuu isaa kan ofumaaf ofirratti raguu dha.
- Gama biraatin maqaa adda addaa itti maxansuun barattoonni hedduun barnoota isaanii irraa ari’atamuun mirga namoomaa fi dimookiraasii kan mulquu caalayyuu jibbiinsa saba Oromoof mootummichi qabu akka tahetti hubanna. Gochaan kuni daddafee akka dhaabbatuu fi mirgi barattoota Oromoo akka eegamus waamicha goona.
- Miseensota ABO, fi mormitootaa jaarmiyaalee Oromoo KFO fi PBO hidhuu fi waajjiraalee jaarmiyaalee ABO fi KFO cufuun dhaabbachuu qaba. Hooggantootaa ABO sodaachisuu, nageenyaa isanaii gooluu fi sochii isaan siyaasa keessatti qaban daangessuun tapha siyaasaan ala gochuu yaaluun gochaa farar dimookiraasii waan taheef ammatti dhaabbachuu qaba.
- Gurraandhala 15/2020 hooggantootoota ABO kanneen miseensota gumii Sabaa tahan Jaal Kennasaa Ayyaanaa fi Jaal Bilisummaa Alaamaayyoo Qubee gaafatamaa ABO konyaa Shawaa Bahaa bakak isaan waajjira ABO aanaa Boosat magaalaa Bofaa deemanitti waraanni mootummaa Xoophiyaa uummata nagaatti marsuun yaalii ajjeechaa irratti yommuu aggaaman birmannaa uummataan yoo lubbuun isaanii oolellee, miseensotaa fi qeerroo bilisummaa Oromoo lubbuu hooggnatootaa oolchuf carraaqan namootni lama ajjeefamaniiru. Kana malees konkolaataa fi qabeenya Dhaabaa seera malee saamuu,meshaalee gaazexeessitootaa caccabsuun hojii kashalabummaa mootummaan kuni raawwateera.
- Baatuma walfakkaataa keessa jechuunis Gurraandhala 29-2020 immoo gochaa aabbaa irrummaa isaanii akkaan mirkaneessutti bobbahuun hooggantootaa ABO koree hojii raawwachiiftuu ykn Shanee gumii ABO namoota 2 (Jaal Abdii Raggaasaa fi Jaal Mikaa’el Booran) fi hooggantoota olaanoo ABO namoota sadi (Gorsaa olaanaa ABO jaal Dr. Shuggux Galataa, Gorsaa diinagdee olaanoo ABO, Jaal Gamteessaa Boruu (Yaddii Abdishikkur fi Miseensa Gumii Sabaa Jaal Kennasaa Ayyaanaa )akkasumas miseensota gameeyyii ABO namoota afur waliin mana isaan jiraatan irratti cabsuun sakattaa seera malee gochuura darbee doorsisaafi sodachisaan mirga isaanii sarbuu, aggaammii ajjeechaa raawwachuun rasasaa sadarkaa dhukaasan gahuun kabajaa hooggantoonni jaarmiyaa mormituu biyya tokko keessatti qabu mulquu waan taheef mootummaan kuni kanaaf ibsa gahaa uummataaf kennuu fi warra kana raawwatan tarkaanfii sirreessaa fudhachuu qaba jenna.
- Hunda caalaammoo qabsaawaa fi hoogganaa WBO duraanii akkasumas miseensa shanee Gumii ABO Jaal Abdii Raggaasaa erga jaallan kanneen biroo waliin ukkaamsanii booddee as buuteesaa balleessuun maatii fi jaallan isaa akkasumas dhaabni isaa akak hin dubbisnee fi abukaatoon isaalee akak arguu hin dandeenye dhoksuun abbaa irrummaan mootuumichaa jabaachaa jiraachuu kan ibsuudha. Jaal Abdiin nama nagaa jaalachuu fi filachuun araaraa bu’e jedhame fudhatee karaa nagaatiin QBO gaggeessuf Finfinneetti deebi’an keessa nama tokkoodha. Akka miseensota ABO konyaa Swedenitti nageenyi isaa fi qabsaahota Oromoo gara kuma 20 gahanii hedduu kan nu yaachisaa jiru tahuus asumaan ibsanna.
- Dhiittaan mirga namoomaa, gaazexeessitootaa fi barreessitootaa akka Yaasoo Kabbabaa fi Miseensa gumii sabaa ABO kan akka Jaal kaayyoo Fufaa fi kumaatama miseensota Qeerroo Bilisummaa Oromoo kan akka Galaanaa Waaggaarii, Abdii Dirribaa, Firaa’ol Indaalammaa,Daandii Garbaa, Lalisaa Guddataa, Damee Baacaa, Yaadasaa Yooseef, Burqaa Kumarraa, Ijoo Fiixee, Abbuu Lammaa, Daraaraa Guyyee, Addunyaa Keessoo, Gadaa Bultii, weellisaa Gammachuu Mootummaa fi hayyuu Oromoo Professer Bayyanaa Rudaa irraan gahamaa jiru hatattamaan akka dhaabbatuu fi hidhamtoonni siyaasaa haal dure tokko malee akka gadhiifamanis mootummaa Xoophiyaa ni gaafanna.
- Miseensotaa fi gaazexessiiotaa ONN kan akka obbo Dassuu Duulaa, Noolee Waaqoo fi kanneen biroo seera malee hidhaman mirgi isaanii kabajamuudhaan haal duree tokko malee akak gadi dhiifaman mootummaa Xoophiyaa ni gaafanna.
- Dhibee Vaairasii Koronoonaa (Covid_2019) addunyaa guutuu raasaa jiru kana odeeffannoo qulqulluu fi addunyaa waliin wal qunnamtii akka uummani keenyaa Lixa Oromiyaa fi Kibba Oromiyaa argatuuf mootummaan interneetaa fi bilbbila irraa cufee ture akka atattamaan banee uummanni odeeffannoo ammee argatu ni gaafanna.
- Mirga dhalli namaa hundi akka namaatti qabu cinaatti mirgii fi wal qixxummaan amantiilee kan heeraa fi seera Xoophiyaa irratti kabajaa fi beekkamtiin kennameefi osoo jiruu Oromoonni amantii Waaqeffannaa hordofan iddoo awwaalchaa dhabuun salphina dhala namaa hundaa ti. Jaarraa 21ffaa ilmi namaa karaa deemaan kamuu bakka kamittuu yoo boqate kan reeffii isaa mootummaanuu bakak boqannaa mijeessuu fi qabu, haa malee mootummaan Xoophiyaa mirga lammiileen biyya sana hundi qabu dagachuun mirga hordoftoota amantii Waaqeffannaa mulquu dha jennee hubanna. Kanaafis lammiilee fi kanneen maatiin isaanii boqatanii iddoo awwaalchaa dhabuun haamileen isaanii cabee reeffillee boqannaa dhabuun booddee araddaa ofii keessatti awwaallatan kanneenif beenyaa fi haqni isaanii akka laallamuuf mootummaa Xoophiyaa ni gaafanna.
Walumaa galatti Konyaan ABO Sweden haala amma mootummaan dirree siyaasaa dhiphisuun Qabsaahota Bilisummaa Oromoo hiraarsuu, sodaachisuu, doorsisuu fi adamsuun hidhaatti guuraa jiruun mootummaan kuni mirga dimookiraasii kabajuu fi nagaan waaraa akka hin buune shoora addaa taphachaa jiraachuu akeeka. Maqaa WBO jijjiruun shiftaa itti moggaasaa waan adamsaniif tasuma biyyittiin nagaa argachuu waan hin dandeenyef moggeessuu fi qophxeessuun cinaatti kana dahatanii uummata keenya balaa biraaf saaxiluurra falaa fi furmaata waaraa siyaasaa ilaa-ilaameedhaan, marii fi walii galteen gama hundaan gochuuf akka mootummaan kuni nagaatti deebi’us waamicha goona.
Miseensonni ABO konyaa Sweden, QBO dhiigan as gahe karaa hundaan jabeessinee itti fufuufis irbuu keenya haaromfachaa, Oromoo gadi qabuuf dhiibban karaa kamiinillee saba keenyarratti qiyyaafatu hunda ni balaaleffanna, Kaayyoo QBO galmaan gahuuf haawaasa Oromoo naannoo keenya jiranii fi guutummaa ilmaan Oromoo addunyaarra faca’anii jiranii fi biyya Oromiyaa keessa jiran faana tokkummaan qabsoo keenya akak finiinsinu irra deebinee mirkaneessuu barbannaa.
Dhuma irratti saba keenyaa guddaa Oromiyaa keessa jiraatufi,qeerroo bilisummaa wareegama ulfaata kaffaluun sirna kana reeqqisiisaa turuun abbaa irraa tokko moggaatti gatuun isa tokko daguun ofirratti goobsuun waan hin taaneef tokkummaan keenya Niwukilaarii waan caaluf tokkummaa keessan jabeeffachuun jaarmiyaalee gaaffii Oromoo deebisuuf ijaaraman akka mataa walitti qabatn dhiibbaa gochuun gantoota saba keessaa dhalatanii saba isaanii gidirsan of keessaa buqqisuun wareegaam ulfaataa jaarraa oliif dhaloonni kaffalaa jirutti akak dhuma goonu waamicha siniif dabarsina.
Injifannoon Uummata Oromoof
Konyaa ABO Sweden


text:
Monthly Archives: October 2018
Lubbuu Namaa fi Qabeenya Gar-malee Baduuf Itti Gaafatamni Jiraachuu Qaba!
Aside
(Ibsa ABO – Onkoloolessa 30, 2018)
Addi Bilisummaa Oromoo fi Mootummaan Itoophiyaa waltahiinsa keenyaa fi jijjiirama qabsoo ummataatiin argame haala amansiisaa taheen lafa qabsiisaa deemuu irratti kan hojjettu Koree Waloo wal gidduutti dhaabbannee qabna. Koree kana keessaanis haala dhaabbataa taheen yeroo yerootti wal qunnamnee mari’achuudhaan waliin hojjechaa jirra.
Deemsa kana bifa wareegama lubbuu hin gaafanneen, dinagdee/qabeenya biyyaa fi ummataa irra miidhaa hin geesisneen, akkasumas, haala sardama hin qabneen yeroo gahaan kennameefii ilaa fi ilaameedhaan mari’atamee fi waliin hojjetamee fiixaan baasuun akka danda’amu amantii fi ejjennoo ABO ti.
Haa tahu malee, shirootni daangaa hin qabnee fi ololli diigaan dhaabbattummaadhaan namootnii fi qaamotni Mootummaa garii fi Paartiin EPRDF geggeessan deemsa nagaa biyyaa fi ummataa kan miidhan tahuun waan ifatti mul’achaa turee fi jiruu dha. Waan taheefis, Addi Bilisummaa Oromoo shiraa fi ololli akkasii kunniin qaamota dhimmi ilaaluun akka dhaabsifamanii fi tohataman yeroo yeroon hubachiisaa yoona geenye. Kana gochuun keenya deemsa karaa nagaa fi araaraa irratti wal taanee waliin itti seenne milkeessuudhaaf akka gargaaruufi. Kunis nageenya biyyaa fi ummataaf yaaduu irraahi.
Kun akka kanaan osoo jiruu haala sababaa isaa hubachuun rakkisaa fi ulfaataa taheen Mootummaan Itoophiyaa humna waraana isaa guddaa meeshaa waliin ummata keessa bobbaasuudhaan lubbuu ummata nagaa balleessuu fi qabeenya isaanii saamuun har’as akkuma itti fufetti jira. Guyyoota lamaan dabran irraa kaasee Godina Qellem Wallaggaa fi Gujii keessatti wanti tahaa jiru kanaaf ragaa dha. Haalli kun ammoo nagaa fi tasgabbiin akka dhabamu, lubbuun namaa gar-maleetti akka badu, akkasumas, qabeenyi biyyaa fi ummataa akka miidhamu, dabreetis, ummatni yaaddoo, shakkii fi sodaa keessa akka jiraatu taasisaa jira.
Haala amma jiru keessatti lolaa fi tarkaanfii humnaatiin rakkoon furamuu fi bu’aan achi keessaa ummataa fi biyyaaf argamus akka hin jirre ABOn jabeessee amana. Haalli gaddisiisaan jijjiirama qabsoo fi wareegama ilmaan ummataatiin argame kanatti gufuu tahuu danda’uu fi abdii ummataa dukkaneessu kun hatattamaan akka dhaabbatus gaafata. Balaa haalli amma deemaa jiru kun hordofsiisuun lubbuu namaa, akkasumas qabeenya biyyaa fi ummataa irra miidhaa gahuuf itti gaafatamni (‘Accountability’) jiraachuu akka qabus ABOn jabeessee hubachiisa.
Injifannoo Ummata Oromoof !
Adda Bilisummaa Oromoo !
Onkoloolessa 30, 2018
ያለ አግባብ ለሚጠፋው የሰዉ ሕይወትና ንብረት ተጠያቂነት ልኖር ይገባል
Aside
(የኦነግ መግለጫ – ጥቅምት 30, 2018)
የኦሮሞ ነጻነት ግንባርና የኢትዮጵያ መንግስት ስምምነታችንንና በሕዝቡ ዉድ መስዋዕትነት የተግኘዉ የለዉጥ ሂደት በኣስተማማኝ መልኩ ስር በመስደድ ስኬታማ እንድሆን በማድረጉ ሂደት ላይ የሚሰራ ኣንድ የጋራ ኮሚቴ መስርተን እየተንቀሳቀስን እንገኛለን። በዚህ የጋራ ኮሚቴ አመካይነትም በቋሚነትና በቀጣይነት ተገናኝተን እየተመካከርን በመስራት ላይም እንገኛለን።
ይህንን ሂደት የሰዉ ሕይወት መስዋዕትነትን በማይጥይቅ መልኩ፣ በሀገርና በሕዝብ ንብረት ላይም ጉዳትን በማያስከትል ሁኔታ፣ እንድሁም፣ ያለምንም ጥድፍያና ወከባ ጊዜ ወስደን በመመካከርና በቀና መንፈስ አብረን በመስራት ማሳካት እንደሚቻል የድርጅታችን የኦነግ ጽኑዕ እምነታችንና ኣቋማችንም ነዉ።
ይሁን እንጂ በመንግስት ኣንዳንድ ኣካላትና ግለ-ሰቦች እንድሁም በኢሕአዴግ በቀጣይነት የሚካሄዱብን ኣፍራሽ ፕሮፓጋንዳዎችና ገደብ ያጡ ሸርና ደባዎች የሕዝቡንና የሀገርን ሰላም የሚጎዱ ስለመሆናቸዉ በግልጽ የሚታይ ሓቅ ነው። ስለሆነም እንደነዚህ ኣይነቶቹን ሸርና ደባዎች፣ እንድሁም ኣፍራሽ ፕሮፓጋንዳዎች በሚመለከታቸዉ ኣካላት ኣስፈላጊ ክትትልና ቁጥጥር ተደርጎባቸዉ ማስቆም እንደሚገባ እስከዛሬ ስናስገነዝብ ቆይተናል። ይህንን ያደረግነው ተስማምተን የገባንበትን የሰላምና የእርቅ ሂደት በስኬት ለማጠናቀቅ ይረዳ ዘንድ መሆኑን ማስገንዝብ እንወዳለን። ይህ ደግሞ ለሕዝብና ለሃገር ሰላምና ደህንነት በቅንነት ከማሰብም እንደሆነ ልታወቅ ይገባል።
ይህ በንድህ እንዳለ ምክንያቱን በትክክል ለመረዳት አዳጋችና ኣስቸጋሪ በሆነብን ሁኔታ የኢትዮጵያ መንግስት ሃገር በጠላት የተወረረች ይመስል ከፍተኛ ቁጥር ያለዉ የጦር ሠራዊቱን በሕዝባችን ላይ በማዝመት ሰላማዊ ሰዎችን መግደልና የሰዎችን ንብረት መዝረፍ ዛሬም ድረስ ቀጥሎበታል። ካለፉት ሁለት ቀናት ጀምሮ በቄሌም ወለጋና በጉጂ ዞን ኣከባቢዎች እየተፈጸሙ ያሉት ሁኔታዎች ለዚህ ጉልህ ማስረጃ ናቸዉ። ይህ ሁኔታ ደግሞ ሰላምና መረጋጋት እንዳይኖር፣ ክቡር የሰዉ ህይወት ያለ ኣግባብ እንድጠፋ፣ እንድሁም የሕዝብና የሃገር ንብረት እንድወድም፣ ኣልፎ ተርፎም ሕዝቡ በስጋት፣ በጥርጣሬና በፍርሃት ድባብ ስር እንድኖር እያደረገ ይገኛል።
ኣሁን ባለዉ ሁኔታ በጦርነትና በሓይል መፍትሔ ልገኝለት የሚችል ችግር እንደሌሌና ለሕዝብም ሆነ ለሃገር ከጦርነት የሚገኝ ትርፍ ወይም ጥቅም እንደሌሌ ኦነግ በጽኑዕ ያምናል። በሕዝቡ ትግልና መስዋዕትነት በተግኘዉ የለዉጥ ሁኔታ ላይ እንቅፋት ልሆንና የሕዝቡን ተስፋ ልያጨልም የሚችል ይህ ኣሳዛኝ ኣካሄድ በኣስቸኳይ እንድቆምም እንጠይቃለን። ይህ ኣካሄድ በሚያስከትለዉ ኣደጋ ለሚደርስ የሰዉ ህይወት መጥፋት፣ እንድሁም በሕዝብና በሃገር ንብረት ላይ ለምደርስ ዉድመት ሃላፊነት/ተጠያቂነት ልኖር እንደሚገባም ኦነግ ኣጥብቆ ያሳስባል።
ድል ለኦሮሞ ሕዝብ !
የኦሮሞ ነጻነት ግንባር
ጥቅምት 30, 2018
Ummata nagaa dhowwatanii, ummata waliin jiraachuun matumaa hindandaa’amu!
Aside
(Ibsa Qeerroo Bilisummaa Oromoo, Onkoloolessa 30,2018, Finfinnee, Oromiyaa) Uummata nagaa dhowwatanii: waraanaan ajjeesaa, kaan gaddaan garaa madeessaa, kaan cabsanii naaffisuu fi jaamsuun egeree jiruu itti dukkaneessaa; uummata waliin jiraachuun matumaa hindandaa’amu hinyaadamus.
Uummatni Oromoo baraan gadda keessummeessaa, gaddaaf gadoo kuufataa yowwaana gahus, imimmaan isaa qoorsuuf tattaaffii taasiseen mirga isaa kabachiifachuuf qabsaa’aa turullee hanga har’aatti qe’ee isaarratti ajjeefamuufii araddaasaa irraa buqqaa’uun yakki hammaatan irratti raawwataa jira. Qeerroo Bilisummaa Oromoo nageenyi uummata Oromoo fi saboota ollaa akkasuma Oromiyaa keessa jiraatanii boora’uun uummatni nagaan humna hidhatee jiruun ajjeefamuun kan balaaleffatu ta’uun beekamaadha.
Waraana gidduudhaas nagaan argamu gama kamiinuu kan hinjirre, waraanaan kasaaraa qabeenyaaf dhabama lubbuu danoomsuun komii babal’isee ittuu biyyi akka nagaa dhabdu gochuusaa hubatuun rakkinni uummata Oromoo irraa gahuuf uummata cunqurfamoo impaayera biyyattii irra gahu karaa nagaa akka furamu hawwa; kanaafis qabsaa’aa tureera itti fufees qabsaa’a. Kana galiin gahuufis; Qabsoo walitti fufiinsaa uummata isaa gurmeeffatuun sagalee karaa nagaa dhageessifataa akkuma baroota hedduu dabarsaa jiru itti fufee jira. Rakkinni uummatakoo haa furamu jedhanii karaa nagaa ta’een sagalee dhageessifachuun, karaa nagaan rakkoo qaban ibsachuun qaroomina siyyaasaa isa olaanaa ta’uuttis Qeerroo Bilisummaa Oromoo nii amana.
Kana danquuf uummata karaa nagaa hiriraan sagalee isaa dhageessifatu, rakkoo qabuuf yaaddoo isaa karaa nagaan ibsatu irratti dhukaasuun ajjeesuu fi madeessuun balaaleffatamaa fi hadheeffatamaa ta’uus cimsee dhaammata. Qeerroon Bilisummaa Oromoo haala biyya keenya Oromiyaa keessatti humna hidhatee jiruun uummata nagaa Oromoo irra gahaa jiru, ajjeechaa Kibba Oromiyaa Gujii fi Lixa Oromiyaa Wallagga keessatti uummata Oromoo irra gahaa jiru cimsee balaaleffata. Yakkoota ajjeechaa uummata irratti raawwataa dirree dimokiraasii ballisne jechuun kan hindanda’amneef nagaan biyyattii deebi’eera jechuun kan wal hinqabatne ta’uus asumaan dhaammata.
Uummata shororkeessaa waraana hidhatee jiru itti bobbaasuun uummata nagaa irratti meeshaa gurguddaa hidhatanii miira sodaachisuuu keessa bulchuuf abbaluuf “humnaan sin bita!” jedhanii yaaduun kan milkooma irra badiisni isaa caalu ta’uu hubatuun qaamni hidhannoon uummata shororkeessuuf uummatatti bobbaa taasise uummata keenyarraa akka dhaabbachuu qabu Qeerroo Bilisummaa Oromoo gad jabeessee gaafata. Lubbuu ilmaan Oromoo tibbana darbaa jiruuf qaamni yakka ajjeechaa raawwate qoratamee seerratti dhiyaatuu akka qabus nii gaafanna!
Ajjeechaa deettii Oromoo fi saboota Cunqurfamoo impaayera biyyattii irratti raawwachuun kan balaaleffatamu ta’uu hubatuun nageenyi sabaaf sab-lammii biyyatti, addatti nageenyi uummata Oromoo haa mirkana’uu jenna. Gama keenya gama Qeerroo Bilisummaa Oromoo tiin nageenya uummataa mirkaneessuuf yeroo kam olitti amma kan hojjennu ta’uus nii ibsanna!
Maayii irratti; Bakka nagaan uummataa boora’ee jirutti dirree dimokiraasii bal’isna jedhanii yaaduuf ballisne jedhanii dubbachuun hindanda’amu. Waan ta’eef nagaa uummataaf mootummaas ta’ee qaamni kamuu dursa kennuu akka qabu dhaammanna!
Injifannoon Uummata Oromoof
Gadaan Gadaa Xumura Garbummaati
Ibsa Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Finfinnee Oromiyaa
Onkoloolessa 30,2018
SBO:-Onkoloolessa 28, 2018. Oduu, Haala Yeroo Irratti Ibsa ABO fi Obbo Taammiruu Qanaatee waliin Gaaffii fi Deebii taasifame Kutaa xumuraa .
Aside
SBO:-Onkoloolessa 26,2018. Obbo Taammiruu Qanaatee Waliin Dararaa Mana Hidhaatti irra gahe ilaalchisuun gaaffi fi Deebii Taasifne fi Qophii Simannaa Jila ABO kan Magaalaa Najjoo.
Aside
SBO:-Onkoloolessa 24,2018. Oduu Guutummaa Qophii Keenyaa Kanta’e Sirna Simanna Jila ABOf Onoota Yaayyoo, Sigim oo fi Saxxammaatti taasifame irratti gabaasaa Qophaahe.
Aside
Sbo
Aside
SBO: Onkoloolessa 19,2018. Imala Jila ABO Gara Lixa Oromomiyaa Magaalaa Gimbii ilaalchisuun Gabaasa Qindaahe Kutaa 2ffaa fi Kan xumuraa
Nageenyi uummata keenya Oromoo fi saboota Cunqurfamoo hanga mirkanaa’utti, qabsoo itti fufna!
Aside
Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Onkoloolessa 18,2018
Finfinnee Oromiyaa
Gidiraa hammataa gurraaf dhaga’uun illee nama sururu, rakkina guddaa ba’aa ulfaatu ta’e baatee uummatni keenya Oromoon jiraachuun; utuu qabuu saamamee iyyoomee, nagaa utuu beekuu nagaas utuu jaallatuu nagaa molqamee humna gittoota bittaaf nafxanyaan waggootni qananii isaa duraa uggaramee jireenya rakkiftuu jiraachuun: nu aarsee, nu onnachiisee, booree nutti horee qabsoo guddaa gochuuf haala hammaattuu keessatti dhaaba Oromoo ABO jala hiriiruun akeekaaf kaayyoo dhaabichaa galmaan gahuuf ittiin hogganamnee Qeerroon Bilisummaa Oromoo qabsoo gochaa turre ittis fufnee jirra.
Qeerroon Bilisummaa Oromoo nagaa uummata Oromoo mirkaneessee, uummata Oromoo waanjoo garbummaa jalaa baasee dimokiraasii dhugaa mirkaneessuun biyyattii gara tasgabbiitti ceesisuuf jaarmiyaa lubbuu utuu hinqusatin afaan rasaasaa jala dhaabbatee wal ijaaruun qabsoo finiinse ta’uun beekamaadha. Akeekni Qeerroo Bilisummaa Oromoo nagaa Oromoo mirkaneessuun nagaa saboota Cunqurfamoo impaayera biyyattis mirkaneessee biyyattii irraa humna garboomsaa hundeen buqqaasuuf qabsoo taasisaa ture ittis jira.
Nuti Qeerroo Bilisummaa Oromoo qabsoo gochaa turre keessatti karaa nagaa gaaffii haqaa waan gaafanneef wal qixxummaa saboota impaayera Xoophiyaa akka mirkanaa’u, saamicha albuudaa akka dhaabbatuuf jechootni xiqqeessii saba Oromoo fi saboota Cunqurfamoo impaayera biyyattiirraa akka dhaabbatu waan gaafanneef qofa irbaata rasaasaa ta’uun garii awwaallee, gariin ammoo qaamaa qalbii hir’atnee har’as qabsoo sabaatti cichuun akeeka ganamaa ABO qabatee bahe galmaan gahuuf kallattii nuu aanja’e maraan qabsootti jirra. Aarsaan keenya kaleessa kaffalle, humna saamaa ture aangomsee, cunqurfamoo irbaata du’aa taasisuuf akka hintaane hubataa, ajjeechaan gara jabinaa biyyattii keessatti Oromoo irra gahu, qaama saalaa muruu, qaama saalaa gubuu fi ajjeesanii reeffa namaa gubuun Oromoo fi akkasuma saboota cunqurfamoo kam irrayyuu gahaa jiru akka dhaabbatu gaafanna.
Nagaan biyyattii keessatti wayiita abdatamaa jirutti, humna nagaa eegsisu Foolisoota Oromiyaa bakkoota rakkoon uumameetti bobbaa taasisanii jiranirra addatti ajieechaan Wallagga keessatti irra gahaa jiru akka dhaabbatuuf qaamni dhimmisaa ilaallatu hatattamaan rakkina uumamaa jiruuf furmaata akka laatu nii gaafanna.
Ilmaan Oromoo Oromummaaf qofa manaaf qabeenyisaanii duraa gubataa jiru, gochaan suukaneessaan torban kana Baha Oromiyaa Cinaaksan fi Wallagga keessatti mana uummataa gubuu raawwataa jiru kan balaaleffatamuuf gocha jallataa jaarraa kanaaf hinmalle ta’uu hubatuun dararamni Oromoo irraa akka dhaabbatu nii gaafanna!
Qaamotni nageenya uummataaf dirqama qaban nagaa uummata keenya Oromoo akka eegsisan, ajjeechaa gara jabinaa nurraa akka dhaabsisan gaafataa; rakkoo kanaaf furmaata kennuu irraa ammas duubatti kan harkifatan yoo ta’e balaaf kasaaraa nurra qaqqabaa jiruuf qaqqaabuuf jiruuf itti gaafatamummaa kan qaban ta’uu hubachiifna!
Maayii irratti nuti Qeerroon Bilisummaa Oromoo nageenyi uummata keenya Oromoo fi saboota Cunqurfamoo impaayera biyyattii hanga mirkanaa’utti, galma qabsoo keenyaa hanga geenyutti qabsoo itti fufna! Aarsaan nuti kaffalleef kaffalaa jirru nageenya Oromoo kan mirkaneessu akka ta’uuf hojjetaas turre hojjechuuttis jirra.
Injifannoon Uummata Oromoof
Gadaan Gadaa Xumura Garbummaati!
Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Onkolooleessa 18,2018
Finfinnee Oromiyaa


text:
Dhimmi Hararii akka malee ummata Oromoo achi keessa jiraatanii ol tahee jira.
Ummata Oromoo naannoo Harari jalatti ukkaamsanii xiin-sammuun dadhabsiisuu fi hamiilees kolaasuuf waggoota 27’n dabran kana aanga’oonni Adaree fi jeneraaloonni wayyaanee akka malee irratti hojjatanii jiru. Dhimmi Hararii akka malee ummata Oromoo achi keessa jiraatanii ol tahee jira. Kanaaf ani akka kootti yaada furmaata tahu yoon dhiheessu;
Ummannii Oromoo kan Harargee gamtaan ka’uun akka falmattan yaammicha Oromummaa godha. Naannoo Hararii wanti ja’amu ulaagaa seeraas tahee qabatamaan hundaa’uu akka hin dandeenye bifa mormiitiin dhageessisuun dirqama. Harariin naannoo miti godinaa fi aanaa addaattuu caaseeffamuu akka hin dandeenye murannoon ibsuun dirqama. Hanguma nuti callifnee teenyuun shirri hamaa fi yakki suukanneessaan daran nurratti hojjatamaa akka deemu beekuun dirqama taha. Keessattuu ammoo jiraattoonni Oromoo naannoo Hararii jalatti galtan hanga hiree keessan murteeffattanii gonkuma dirri itillee isin tuquu hin qabu
“Lukkeelen TPLF ganddoota Finfinnee keessatti naqaman angoo irraa ka’uun Gen. Samoora waan gadisiseef garaa jalaan aarii isaanitti haaloo bahuuf lafa qotee bulttoota keenna daangaa Finfinnee jiran hunda maqaa kaartaa hin qabdan jedhuun manneen jalaa diiguuf aanota daanggaa finfinnee hundaa irratti lafa jalaan soso’aa jiru. Haluma kanaan Bulbulaai Aanaa 12 tti mannooni 10000 ol diiguuf karoorfatani jiru. Kun aanota finfinnee daangaa hundarrati akka itti fufu karoorfataniru. Kanaafuu ummanni keenna eyyee iyyas waliif dabarssee hojii lukkeelen TPLF karoorfatan kana fashaleessu qabna!”
Shamshadin Taha
Saamichaa Lafa Qotee Bulaa Oromoo Maqaa Mana Waliin Jireenyaa (Kondomiiniyeemii) jedhuun Qofaan Raawwatamee jiru haala kana fakkaata. – https://t.co/OAK4wBjIlB pic.twitter.com/RJkZxuWzhC
— Kichuu (@kichuu24) June 10, 2018


text:
Mormiin barattootaa gara baatiilee lamaaf Oromiyaa keessatti geggeessamaa ture, gidduu kana Yunivarsitiilee keessatti deebi’ee geggeessamaa jira.
Barattoonni Yunivarsitii Haramaayaa akka jedhanitti, mormiin galgala dabre Yunivarsitii Haramaayaa mooraalee sadii keessatti ka’e fashalsiisuuf loltoonni kora bittimmeessaa Oromiyaa fi humnoonni federaalaa addaa “Agaazii” jedhamutti, barattoota karaa qabanii, doormii dhaa gad-baasanii akka haleelaa turan dubbatu.
Mooraa isa guddaa keessatti, humnoonni federaalaa barattoota dirree tokko irratti walitti guuruudhaan haga lafti bari’utti eegaa turan. Dhukaasaaleen hedduunis dhaga’amaa turan. Ganama immoo, mooraa Teknoo keessaatti hiriira mormii akka haaraatti deebi’ee irratti hunoonni federaalaa dhukaasa banan, jedhu barattoonni. Barataa Faamii Abduaaziiz dabalee barattoonni hedduun madaawan konkolaataadhaan gara Hopitaala Yunivarsitichaa Harar jiru, ka Hiwoot Faanaa jedhamuutti geessamuu isaa dubbatu.
Qondaalli Poolisii Harargee Lixaa, Komaander Usmaan Mohaammed garuu, “barattoota haga xiqqoo tu jeeqama kaase malee hiriirri mormii geggeessamuunis, barattoonni haleelamuu fi hidhamuunis dhara” jedhan. Yunivarsitichi nagaa dha, barattoonnis barnoota irra jiru, jedhu.
Gama biraatiin, Yunivarsitii Jimmaa, mooraa Instiitiyuutii Tekinooloojii “Kitoo Furdisaa” jedhamu keessatti Dilbata darbe galgala barattooni hiriira ba’anii mormii isaanii dhageessisan poolisoota Federaalaatiin akka hamaatti reebamuu isaanii fi boombii isaan irratti darbatameen akka hamaatti miidhamuu isaanii dubbatu. Kanneen madaa’an, yeroo ammaa Hospitaala Yunivarsitii Jimmaa keessatti akka wal’aanamaa jiran, barattoonni kun Raadiyoo Sagalee Ameerikaaf ibsanii jiran. Oduu kana qulqulleeffachuuf Prezidaantii Yunivarsitii Jimmaa, Dr. Fiqiree Lammeessaatti bilbillee, walga’ii “Command Post” ka to’annaa hiriira kanaa irra akka jiran, dubartiin telefoona waajira isaanii kaasan Raadiyoo Sagalee Ameerikaaf ibsanii jiran.


text:
ISKINDIR FIREW - FINFINNEE irraa akka gabaasetti Obbo Alamaayyoon, dhukkuba isaan mudateen, umurii isaanii waggaa afurtamii-shaniitti Addunyaa kana irraa du’aan boqotan.
Duti Obbo Alemaayyoo wanna eegame - jechuun rakkisaa dha. Sabbaan isaa, itti-gaafatama guguddoo kana lameen baatanii haga dhiheenya kanaatti hojjetaa turan. Akka Lakkobsa Itiyoophiyaatti, Hagayya bara kuma lamaa fi lama irraa jalqabee -- dura-taa’aa DHDUO yokaan OPDO, Fulbaana bara 2003 irraa jalqabanii Prezidaantii Oromiyaa ta’uudhaan tajaajilan - Obbo Alamaayyoon. Itti-gaafama kana lameen qabatanii hojii itti fufuun isaanii -- rakkoo fayyaa qaban danda’auudhaan akka tahe dubbatu - maddeen Paarticha Mootummaa.
Ibsi Mootummaa Oromiyaa irraa bahes, kanuma mirkaneessa. Waggoota lamaan dabran keessa -- dabree dabree akka rakkoon fayyaa isaan mudataa ture dubbate. Taayitaa isaanii gad-lakkisuuf, ka Paartii isaanii -- Dhaabbata Dimookiraatawa Uummata Oromootti iyyannaa dhiheessatan garuu dhihoo dha. Torban lama dura. Itti-gafatama Paartii fi ka Mootummaa gad-lakkisuun isaanii beeksisamee, otuu waan hin turiin immoo duuti isaanii dhaga’ame.
“Obbo Alamaayyoo Atoomsaa - Itti-gaafatama guddaa Mootummaa fi uummatni itti kenne - amanamummaa fi fedhii uummata tajaajiluu guutuudhaan hojiin mul’isaa turan” - jedha - ibsi Har’a bahe kun.
Dhaabbatni Dimookiraasawa Uummata Oromoo - OPDO-n, walga’ii dhiheenya geggeesseen -- Obbo MUKTAAR KADIR, dura-taa’aa, Aadde Aster Maammoo immoo itti-aantuu gochuun filatee jira. Taayitaa Itti-aanaa Muummicha-ministaraatiin Qindeessaa Damee Bulchiisa gaarii fi Ministara Koolejii ka ta’an - Obbo Muktaar Kadir, Mootummaa Federaalaa keessatti itti-gaafatama guddaa dha kan isaan qabatanii jiran. Kanaaf -- Eenyu akka Prezidaantii Oromiyaa ta’uuf jiru haga ammaatti hin beekamne.
Obbo Alamaayyoo Atoomsaa, godinaa Wallagga Bahaa - aanaa Billoo-Bosheetti Abbaa isaanii - Obbo Atoomsaa Maajoo fi haadha isaanii - Aadde Ayyelech Birruu irraa, akka lakkoobsa Itiyoophiyaatti bara dhibba kudha-sagalii fi Jaatamii tokko dhalatan.
Du’a Prezidaantii Oromiyaa - Obbo Alamaayyoo Atoomsaa ilaalchisuun, nama dur itti-dhiheenyaan isaan beeku tokko LONDON irraa dubbiseen. Akka lakkobsa Awurooppaatti bara 2001 irraa haga 2006-tti Prezidaantii Mana-murtii Walii-galaa Oromiyaa ka turanii fi booda gad-lakkisanii biyyaa ba’an - Obbo Tashaalee Abarraa ti. Du’a Obbo Alamaayyootti, maal akka itti dhaga’ame nuuf ibsuun jalqabu.


text:
“ከዐቢይ ግድያ ሙከራ ጋር በተያያዘ የFBI መረጃ አለኝ…እኔም ተጠያቂ ነኝ” ኮ/ል ቢኒያም ተወልደ ጋር ቆይታ | ETHIO FORUM
Hiriira deeggarsaa MM Abiy irratti boombii darbachuun balleessaa kan jedhaman hidhaa hanga umurii guutuun adabaman
(bbcafaanoromoo)—Hiriira deeggarsaa MM Abiy Ahimadiif waamame irratti namootni boombiii darbatan jedhaman hidhaa waggaa shanii hanga umurii guutuun adabaman.
A.L.I Waxabajji 16 bara 2011tti hiriira deeggarsaa MM Abiy Ahimadiif magaalaa Finfinnee Addabaabaayii Masqalaatti waamame irratti boombii darbachuun namoota shakkaman irratti, himanni yakka shororkeessummaa banamuun hidhaa waggaa shanii hanga umurii guutuu gahuun adabaman.
Namootni shakkamuun himataman Geexuu Girmaa, Biraanuu Jifaar, Xilaahun Getaachoo, Baahiruu Tolaa fi Dassaaleny Tasfayee jedhamu.
Himatamtoonni kunniin yaada adabbii hir’isuu dhiyeeffatan tilmaama keessa galchuun Manni Murtii Federaalaa Ramaddii 1ffaa Dhaddacha Farra Shororkeessummaa fi dhimmoota Heeraa mootummaa, namoota kanneen irratti murtee balleessaa dabarseera.
Boombii dhoosuun lubbuu namoota lamaa galaafatee namoota 50 madeessuun kan himatame Xilaahun Getaachoo hidhaa umurii guutuun adabeera.
Geetuu Girmaa hidhaa wagga 23’n, Biraanuu Jifaar waggaa 22’n, akkasumas Baahiruu Tolaa wagga 17’n adabeera.
Yakkicha himuu osoo qabuu kan dhokse Dassaaleny Tasfaayee ammoo hidhaa waggaa shaniin adabeera.
Konkolaataan ittiin socho’aa turan mootummaaf galii akka taatus manni murtichaa murteessuu miidiyaaleen biyya keessaa gabaasaniiru.
MM Abiy Ahimad gara aangootti dhufanii osoo hin turiin, hiriirri deeggarsaa akka biyyaatti waamamee ture. Hiriirri kun magaalaa Finfinnee addabaabayii Masaqalaa irratti ture kan gaggeeffame.
Dr Abiy waltajjii irra osoo jiranii boombiin bakka itti dhiyoo jiru irraa dhohe.
‘Ajjeesuun mo’amudha’
Gareen BBC achi tures haala dho’iinsa boombiin booda ture akkasiin waraabee jira.
Dhohinsa boombichaan dargaggoonni Musaa Gaaddisaa jedhamu Wallaggarraa, akkasumas Yooseef Ayyaalew kan jedhamu Walaayittaarraa lubbuu dhabuun isaanii ni yaadatama.
Lammiileen 150 ol ta’an immoo madaa’aniiru.
Ministirri Muummee Abiy Ahimad haasawa erga balaan qaqqabeen booda ummataaf taasisaniin, ”Jaalalli ni mo’ata, ajjeechaan mo’atamuudha,” jedhanii ture.
“Ajjeechaan salphachuudha.”
Yaadni hammeenyaa keessan isiiniif hin milkoofne jechuun warra du’aniifi kan miidhamaniif gadda itti dhagahame ibsaniiru.
Wareegamni lubbuu har’a kanfalame kan yeroo hunda yaadatamu yoo ta’u, guyyaan har’aa mataansaa wareegamaan kan argame ta’uu yaa hubannu jechuun erga haleellichi dhaqqabee dubbatanii ture.
Kanaan dura angawoonni biyyattii, balaan boombii kun aggaammii lubbuu MM Aniy Ahimad irratti taasifamedha jedhanii dubbatanii turan.
Dr Abiy akkuma aangootti bahaniin haaromsa eegalaniin deeggarsa guddaa argataniiru. Haa tahu malee walitti bu’insiifi waldhibdeen siyaasaa iddoowwan garagaraa biyyattii keessatti mudatu dabalaa dhufuun, qormaata guddaa isaan mudate taheera.
Qophii Kibxataa. #VOAAfaanOromoo


text:
ILMAAN OROMOO BARATAA YUNVERISTII (BARATTAN)TAATAN HUNFAAF
boqonnaaf gara maatii keenyaa yeroo gallutti gochaa wayyaaneen ilmaan oromoo irratti raawwachaa jirtu lammi kenya hunda hubachiisuun dirqama keenya ta’uu barree abjuu isheen oromiyaaf qabdu akkasumas duguuggaa sanyii raawwachaa jirtuuf maatii keenya hubachiisuu akka qabnu fi akka fashaleesinu kabajaan isin gaafanna.
Check Also
Ollaa: Oromo Legacy Leadership And Advocacy Association
IMPORTANT UPDATE: OLLAA is always seeking for opportunities to engage with Oromo communities around the …
2 comments
-
Yadaa bareedaadha. Yaroo barreesitan, ammoo, akka namaa galu gabaabsaa.
-
Yaada bareedaadha. Ammo, hima (sentence dheeraan wan barreefameef nama hingalu. Kanaafu, himmeen (sentences) gagabaaboon barreessaa.


text:
Harargee lixaa aanaa Meessoo magaalaa Meessoo araddaa Saa’oo bakka Kaarraa jedhamutti “Liyyuu Poolis” jedhamu har’a ganama lubbuu namaa galaafachuu jiraattonni naannoo nuuf ibsanii jiran. Mucaan har’a du’e kan dheengadda Humuma Liyyuu poolis Kanaan ajjeefame abbeeraa Abdallaa Alii jedhamuu ta’uu kan nuuf himan jiraataan magaalaa Meessoo tokko haala magaalattii keessaa kan guyyaa har’aa akkasu jechuun ibsan.
Haaluma kana angawoota mootummaa biraa adda baafachuuf gara itti aanaa bulchaa aanaa Meessoo obbo Mohamed Jamalitti bilbillee ajjeechaa namaaf humnoonni mootummaa tarkaanfii fudhatan jedhame ni haalan.
Gama biraatiin immoo Achuma aanaa Meessoo magaalaa Asabot keessatti hiriirri dheengagdda halkan fi kaleessa halkan hirirri geggeeffamuu isaa dubbatu jiraattonni. Asaboot waa’ee halkan dabree dubbatuun jalqabna.
Godina Wallaggaa bahaa magaalaa Naqamtee keesssa kan jiru barattoonni mana barnootaa qoophaa’inaa Naaqamtee har’a hiriira ba’anii jiran. Kaayyoon hiriira isaaniis Maastar plaaniin dhaabate jedhanii nu hin gowwoomsan nuti hin fudhannu, kanneen hidhamanii jiranis nuuf haa hiikaman jechuun mormii dhageesisuu isaanii barattoonni nuuf ibsaniiru


text:
Labsii Qeerroo Bilisummaa Oromoo waamicha Ajaaja olaanaa WBO Irraa dhihaate hordoofun bahee
(Qeerroo, Waxaabajjii 1/2019) Qeerroon Bilisummaa Oromoo qabsoo siyaasaa gaggeessaa turee dhaaba isaa ABO jalaatti hiriiruun hanga har’aatti qabsoo godheen jijjiiraama biyya tana keessaatti mul’aata jiruuf madda bu’uuraa tahee jira. yeroo kanaattis jijjiiraama siyaasaa idiil addunyaa, afriikaa, gaanfa afriikaa, akkasumaas impaayera Itoophiyaa fi Biyya teenya Oromiyaa keessaatti tahaa jiruu obsaan ilaalaa jirraa. akeekni Qeerroon qabsoo taasiseef sarbaama mirga namoomaa qe’ee Abbaa oromoo kabaaja fi ulfiina dhabdeetti kabaaja horee mirga abbaa biyyummaa akka sabaatti qabnu mirkaneeffannee kabaajchiifatuufi. Haa tahuutii taateewwaan irraa deeddebiin tahaa jiraan hundiyyuu kan faallaa wareegaama oromoon akka sabaatti kaffaalaa turee waan tahaaniif kana immoo callisnee ilaaluuf obsa fixaannee jirraa. waanti amma mul’aataa jiruu kun namootaaf ifa tahuu baatuus nuti Qeerroon Continue reading
Daddaaqaama siyaasaa yeroof nu muudateen aarsaa yeroo dheeraaf kaffaallee gatii hin dhabsiisnu.
Aside
Labsii Qeerroo Bilisummaa Oromoo waamicha Ajaaja olaanaa WBO Irraa dhihaate hordoofun bahee


text:
Gaa’ila Islaamaa-Lakk.3.3
Muharramaat-(Dubartoota Fuudhun Haraama ta’an)-kutaa-3ffaa
Kutaa dabre keessatti dubartoota soddummaan yeroo hundaa haraama ta’anii fi dubartoota yeroo murtaa’af haraama ta’an ilaalle turre. Har’as itti fufuun rammaddi dubartoota yeroo murtaa’af haraama ta’an ni ilaalla. Akka dubbistootaaf salphatuuf wanti hanga ammaa ilaalle gabateen qophaa’e jira. Linkii gara dhumaa jiru tuquun buusun ni danda’ama. Mee itti haa fufnu kutaa darbee irraa…
Yeroo Murtaa’af (Muraasaaf) Dubartoota Fuudhun Haraama Ta’an
3-Niiti nama biraa yookiin dubartii yeroo turtii (iddaa) keessa jirtu
Dubartii nama biraatti heerumtee fi niiti isaa taatee osoo jirtuu fuudhun haraama. Sababni isaas, kabajaa fi bishaan saalaa dhiirsa ishii eeguuf jecha isaan fuudhun dhoowwamaadha. Akkasumas, dubartii hiikkamte iddaa keessa jirtu fuudhun hin ta’u. Iddaa jechuun du’a dhiirsaatiin booda ykn erga wal hiikanii booda, dhiira biraatti heerumuun dura yeroo murtaa’a dubartiin itti turtuudha. Fakkeenyaf, dubartiin hiikkamte nama biraatti heerumun dura heeydi (laguu) sadii arguu qabdi. Kanaafu, dubartiin niiti nama tokkoo taatee osoo jirtu ykn iddaa keessa osoo jirtuu fuudhun ykn nikaah hidhachuun haraama. Rabbiin ni jedha:
“Kan harki keessan dhuunfate malee dubartoota irraa kanneen heeruman [isin irratti haraama].” Suuratu Niisa 4:24
Kana jechuun dubartoota heerumanii nikaah ofirraa qaban fuudhun isin irratti haraama. Garuu wanti kanarraa adda ta’uu dubartoota harka keessan keessa jiraniidha. Kana jechuun osoo kaafirotaan walitti duulanuu dubartoota heeruman kan yeroo waraanaa qabaman (booji’amaan) fuudhun dhoowwamaa miti. Dubartoonni yeroo waraanaa qabaman iddaan isaanii yoo xumurame fuudhun ni danda’ama. Iddaan isaanii heeydi (laguu) tokko arguudha. Ragaan kana (Sahiih Musliim 1456 ilaalun ni danda’ama). Asitti gaafin akkana jedhuu ka’uu danda’a. “Dubartoota kaafirootaa heerumanii yeroo waraanaa booji’aman fuudhun akkamitti hayyamamaa? Kuni zulmii hin ta’uu?” jechuun gaafataan gaafachuu danda’a. Deebiin isaa karaa lamaani:
1ffaa– Nama Islaamatti duulu fi karaa Rabbii irraa namoota deebisu ajjeesun hayyamamaadha. Kanaafu, lubbuun isaa akka ajjeefamtu yoo hayyamame niiti isaa fuudhun san caalaa kan hayyamamuudha.
2ffaa– Kaafiroonni dubartoota Musliima yoo booji’an (qaban) wanta badaa irratti raawwachuun isaan miidhu. Kanaafu, haqni haqa waan ta’eef dubartoota kaafirotaas fuudhun wanta Islaamni hayyamuudha
Gocha Irraa dheessu qaban: yeroo ammaa ummata keenya keessa dubartoota nikaah ofirraa qaban fuudhun wanta babal’atee jiruudha. Osoo dhiirsi nikaah irraa hin buusin dubartiin takka dhiira biraatti heerumti. Kuni daangaa Rabbii darbuu fi adabbii cimaaf of saaxiludha. Kanaafu, dhiiraa fi dubartiin gocha akkanaa irraa of qusachuu qaba. Dhiirsi jalqabaa erga nikaah irraa buuse booda nama lammataatti heerumu dandeessi. In sha Allah gara fuunduraatti Xalaaqa (nikaah buusu) keessatti bal’innaan ilaalla.
4-Dubartii si’a sadii hiikkamte– dhiirri niiti isaa si’a tokko hiikee yeroo lammataaf walitti deebi’u danda’u. Ammas yeroo lammaffaaf yoo wal hiikan, walitti deebi’u danda’u. Garuu yeroo sadaffaaf wal hiiknaan, dubartiin suni hanga dhiira biraatti heerumtutti walitti deebi’u hin danda’an. Rabbiin (Subhaanahu wa ta’aalaa) ni jedha:
“Yoo [hiikkaa sadaffaa] ishii hiike, san booda hanga dhiirsa biraatti heerumtutti isaaf hin hayyamamtu. Yoo inni (dhiirsi lammataa) ishii hiike, daangaa Rabbii eeguu isaanii yaadnan isaan lamaan yoo walitti deebi’an badiin isaan irra hin jiru. Kuni daangaawwan Rabbii kan Inni ummata beekaniif ibsuudha.” Suuratu Al-Baqarah 2:230
“daangaa Rabbii eeguu isaanii yaadnan isaan lamaan yoo walitti deebi’an badiin isaan irra hin jiru” kana jechuun haqa walii ni eegna, wanta badaa duraan akka addaan baanuf sababa ta’e ni jijjira jedhanii yoo yaadan, walitti deebi’u danda’u. Garuu haqa walii kan hin eegnee fi waliin jireenyi akkuma duraanii badaa ni ta’a jedhanii yoo yaadan, walitti deebi’un isaaniif badiidha.
5-Dubartii Mushrika taate hanga Musliima taatu– dubartii mushrika taate fuudhun dhiira Musliimaa irratti haraama. Kana jechuun dubartii taabota gabbartu yookiin sa’a, urjiilee, aduu, ji’aa fi kkf gabbartu. Akkasumas, Jiraachu Rabbiitti tan hin amanne. Tan akka shuyu’iyyiin (Koominist), ateezimii fi tan Islaama irra duubatti deebite (murtaddii) fuudhun hin ta’u[1]. Haaluma wal fakkaatun dubartiin Musliimaa dhiira mushrikaatti hin heerumtu. Rabbiin ni jedha:
“Hanga isaan amananiitti dubartoota mushriikaa hin fuudhinaa. Odoma isheen isin gammachiifteeyyuu gabritti mu’iminaatu mushrika caala. Yoo amanan malee dhiira mushrikaattis [dubartii teessan] hin heerumsiisinaa. Odoma inni isin gammachiiseyyuu gabricha mu’minaatu mushrika irra caala. Warri suni gara ibiddaatti waamu; Rabbiin immoo hayyama Isaatiin gara Jannataa fi araaramaatti waama. Akka xinxallaniif jecha aayatota Isaa namootaaf ibsa.” Suuratu al-Baqarah 2:221
6- Dubartii Zinaa raawwatte hanga tawbattuu fi garaan ishii ulfa irraa qulqulluu ta’uu hanga mirkanaa’utti– Dhiirri Musliimaa tokko dubartii zinaa (sagaagalummaa) hojjachuun ishii irratti mirkanaa’e ykn ragaan ishirratti argame ykn sagaagalummaan beekkamte fuudhun isarratti haraama. Akkasumas, dubartiin Musliimaa dhiira zinaa raawwatetti heerumuun hin hayyamamu. Garuu yoo tawbaa dhugaa tawbatan wal fuudhu danda’u. Rabbiin ni jedha:
Dhiirri zinaa (sagaagalummaa) raawwate dubartii zinaa raawwatte yookiin mushrika taate malee hin fuudhu. Dubartiin zinaa raawwattes dhiira zinaa raawwate yookiin mushrika ta’e malee namni biraa ishii hin fuudhu. Suni warroota amanan irratti dhoorgamee jira.” An-Nuur 24:3
Dubartii zinaa (sagaagalummaa) raawwatte fuudhuf sharxiin (ulaagaaleen) lama guuttamu qabu:
1ffaa– Dubartiin dhugaan zinaa irraa tawbachuu qabdi. Kana jechuun hojii zinaa irraa buqqa’uun gara Rabbii deebi’uu, gaabbu fi gara fuunduraatti hojii gadhee kanatti deebi’u dhiisudha. Bal’innaan “ZINAA IRRAA AKKAMITTI TAWBATANII?” barruu jettu ilaalun ni danda’ama.
2ffaa– Heeydii (marsaa laguu) tokkoon garaan ishii ulfa irraa qulqulluu ta’uu mirkaneefachu. Kana jechuun hojii fokkuu kana booda dhiiga heeydi arguun ulfa irraa qulqulluu ta’u. Yoo kanniin lamaan guutte fuudhun ni danda’ama.
Sababni dubartii zinaa irraa hin tawbannee fuudhun dhoowwameef, firaasha dhiirsa ishii balleessu irraa hin gortu. Kana jechuun namuma argite ofitti seensisuun wanta badaa waliin raawwatti. Ergasii ilmi dhalatu sanyii nama biraatin kan walitti makame ta’a. Kuni immoo sanyii balleessudha. Akkasumas, jaalalli fi rahmanni isaan jidduudhaa ni bada. Dhiira zinaa raawwatutti heerumuniis akkasuma badaadha. Rabbiin ni jedha:
“Dubartoonni badoon dhiira badoofi, dhiironni badoonis dubartoota badoof ta’u. Dubartoonni gaariin dhiirota gaariif, dhiironni gaariinis dubartoota gaariif ta’u.” Suuratu An-Nuur 24:26
Garuu lamaan isaanitu yoo tawbatan badaa (Khabiisa) ta’uun isaan irraa haaqama. Sababni isaas, tawbachuu fi hojii gaggaarii hojjachuun hojii badaa darbe namarraa haaqa. Namni suni gaarii ta’a. Akka fakkeenyatti Sahaabota Nabiyyi (SAW) ilaalun ni danda’ama. Isaan keessaa yeroo Jaahiliyyah (Wallaalummaa) nama daa’ima ofii ajjeese fi zinaa raawwate jira. Garuu yeroo Islaamni dhufu tawbachuun dhalootaaf fakkeenya gaarii ta’anii jiru. Kanaafu, namni hojii fokkuu kana raawwate dhugaan tawbachuu fi hojii gaggaarii hojjachuun xurii zinaa irraa of qulqulleessu danda’a.
7-Dubartii Muhrim taatee hanga ihraama hiiktutti– kana jechuun dubartiin takka hajjii hajjuuf ihraamatti yoo seente, hajjii xumuruun hanga ihraama hiikkattutti ishii fuudhun hin ta’u. Akkasumas, dhiirri hajjiif ihraamatti yoo seene, hanga ihraama hiikkatutti dubartii takka hin fuudhu. Ragaan kanaa, Hadiisa Usmaan bin Affaan gabaase keessatti Ergamaan Rabbii (SAW) akkana jedhan:
لاَ يَنْكِحُ الْمُحْرِمُ وَلاَ يُنْكحُ وَلاَ يَخْطُبُ
“Muhrimni mataa ofiiti hin fuudhu, hin heerumsisuu, hin kaadhimatus.” Sahiih Muslim 1409
Muhrima jechuun nama sirna Umraa ykn Hajjiitti seenedha. “Hin kaadhimatu” dubartii takka fuudhaf hin kadhatu.
8-Osoo isa jala dubartoonni afur jiranuu tan shanaffaa fuudhu- namni dubarti afur of jalaa qabu, dubartii shanaffaa fuudhu hin danda’u. Rabbiin (Azza wa Jalla) hanga afuri hayyame. Afuri ol fuudhun hin hayyamamu. Nabiyyiin (SAW) afuri ol kan fuudhef waan isaaf qofa hayyamameefi. In sha Allah, gara fuunduratti dubartoota baay’isuu jalatti bal’inaan ilaalla.
Guduunfaa
➥Dubartoonni yeroo murtaa’af haraama ta’an hanga sababni isaan fuudhu irraa nama dhoowwu ka’utti isaan fuudhun haraama. Yoo sababni suni ka’e, isaan fuudhun ni danda’ama. Fakkeenyaf, dubartii nama biraatti heerumte fi nikaah ofirraa qabdu fuudhun haraama. Garuu yoo nama saniin addaan baate fi nikeenyi ishirraa bu’e, ishii fuudhun ni danda’ama.
➥Dubartiin takka dhiira tokkorraa erga hiikkamte booda yeroo muraasaf turuu qabdi. Kunis iddaa jedhama. Hanga yeroo turtii (iddaa) xumurtuutti nama biraatti hin heerumtu.
➥Dubartiin si’a sadii hiikkamte hanga dhiira biraatti heerumtutti dhiirri jalqabaa ishii fuudhu hin danda’u.
➥Dubartiin mushrika taate hanga Musliima taatutti fuudhun hin danda’amu. Mushrika jechuun nama sanama (taabota), urjiilee, aduu fi kkf gabbaruudha.
➥Dubartii zinaa raawwatte hanga zinaa irraa tawbattuu fi garaan ishii ulfa irraa qulqulluu ta’uu hanga mirkanaa’utti fuudhun hin danda’amu. Haaluma wal fakkaatun dhiira zinaa raawwate hanga dhugaan tawbatutti itti heerumuun hin danda’amu.
➥Dubartiin sirna hajjii irra jirtuu hanga hajjii xumurtutti hin heerumtu. Dhiirris sirna hajjii hanga xumurutti hin fuudhu, hin heerumsiisu, hin kadhatu.
➥Osoo dubartoonni afur isa jala jiranuu dubartii shanaffaa fuudhu hin danda’u.
Kitaabban Wabii
[1] al-Fiqhul Waadih – Jiildi 2-fuula 81, Dr.Muhammad Bakr Ismaa’il
Sahih Fiqhu Sunnaah -Jiildi 3 -fuula-90-96, Abu Maalik
Concise Presentation of the Fiqh– fuula 395-396


text:
Jarmayaan gargaarsa daa’immanii kaleessa ibsa tuuta oduuf kenneen naannoo Tigraay keessatti sababaa walitti bu’iinsaaf torbanneen 12n darbaneef hanqinni gargaarsa namoomaa waan jiruuf daa’imman miliyoonni 1.3 dararamaa jiraachuu beeksisee jira. UNICEF dhiibbaa ijoollee irra jiru qorahuuf daandiin saaqamaa waan hin ta’iniif haalli jiru daran hamaa ta’uu ibsichi beeksisee jira.
Haala jiru ilaalchise kan nuti beeknu xiqqoo dha. Haalle daran nama jeequ jiraachuu mala ka jedhu yaaddoon keenya jedha UNICEF. Keellaaleen eegumsa fayyaa waan manca’aniif jecha kunuusi eegumsa fayyaa illee dhaabatee jira jedheera.
Kana irraan kan ka’e naannoo Itiyoopiyaa jeeqamaan raafamaa jirtu kana keessaa talaallii kennuun hin danda’amne. Sababaa hanqina boba’aan kan ka’e humni ibsaa hin jiraannee fi bishaan fi caasaan qulqullina eeguuf ta’u hin jiru jedha ibsichi.
Ijoolleen Itiyoopiyaa irra jedduun erga uggurri COVID-19 ka’ee booda manneen barnootaatti deebi’aniiru, kanneen Tigraay keessaa garuu hin deebi’in jiru. Ijoollen gamasii baatii sadaasaa erga lolli mootummaa fi humnootii naannoo gidduutti ka’ee as hanqina nyaataan dararamaa jiran jedha ibsi UNICEF kun.
Ijoollee kana dhaqqabuuf mootummaan Itiyoopiyaa hojjettoota mootummaaf mindaa akka baasu akkasumas hojjettoonni gargaarsa namoomaa daandii akka argatan gaafatee jira.
Ijoollonni maatii isaaniitti adda ba’an kaneen 300 ta’an mooraa baqattootaa sudaan keessa jiraachuu ibsuu dhaan biyya ofii keessatti qe’ee irraa kan buqqa’an hedduun jiraachuu illee jaarmiyichi akeekkachiisee jira.