c: text/html

text:
Oromia (WBO): Humni Addaa WBO Godina Kibba Bahaa Hidhattoota Wayyaanee haleele January 23, 2016Posted by OromianEconomist in Oromia (WBO).
Tags: Oduu Tarkaanfii WBO, Oromia, Oromia (WBO): Humni Addaa WBO Godina Kibba Bahaa Hidhattoota Wayyaanee haleele, Oromo
trackback
(SBO) – Amajii 23, 2016) Humni Addaa WBO Godina Kibba Bahaa Hidhattoota Wayyaanee Maqaa Faxinoon Ijaaramanii FXG Godina Baalee Keessatti Geggeeffamaa Jiru Dura Dhaabbachuu fi Ummata Irratti Duuluuf Sagantaa Baafatan Adabee Jira. Meeshaalee Adda Addaas Irraa Booji’e.
Humni Addaa WBO Godina Kibba Bahaa miliishota wayyaanee Fooq-Umar/Sheekistaa jedhaman irraa ijaaramuun loltoota wayyaanee waliin ta’anii ummata Oromoo Godina Baalee Onoota Raayituu fi Daawwee Sarar irratti lola geggeessuu fi sochii FXG naannicha keessatti geggeeffamaa jiru dura dhaabbachuuf sochii irra turan Amajjii 11,2016 galgala keessaa sa’aa 9:00 irratti Godina Baalee Ona Eelkarree bakka Gola Hurrii jedhamutti haleeluun hidhattoota 4 irraa ajjeesee garii isaanii madeessuu Ajaji WBO Godina Kibba Bahaa hubachiisee jira.
Tarkaanfii haxii kanaan Humni Addaa WBO Godina Kibba Bahaa AKM 4 hidhannoo guutuu waliin, Rasaasa AKM -47 5000 ol, Uniformii waraanaa 150, Birrii Itophiyaa 120,000 fi mi’oota biroo gaalota sadiin fe’amanii deemaa turan guututti booji’uun qabsoo bilisummaa Oromoof akka oolche Ajaji WBO Godina Kibba Bahaa ifa godheera.
Hidhattootni/faxinoon wayyaanee kun kan haleelaman haxxeedhaan oggaa ta’u, humni kunis gaala sadiin rasaasota adda addaa, uffannaa waraanaa/uniformii fi mi’oota gara garaa fe’uun qaama murna miliishota kanaa naannoo qubsuma Fooq-Umar bakka Dhiboo jedhamu qubatee jiruuf geessuuf sochii irra akka tures gabaafameera.
Comments»
No comments yet — be the first.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Yeroo darban keessa dhibeewwan qalbii tuttuuquf yaalle turre. Muraasa isaani maqaa dhoofne turre. Qalbiin yeroo hundaa karaa adda addaatin dhukkubsatti. Garuu qaamni yeroo hundaa kan dhibamu osoo hin ta’in yeroo muraasa. Namni dhibee qalbiitin du’ee dhumni/ga’uumsi isaa nama sodaachisa akkuma kutaa 1ffaa keessatti jenne. Namni dhibee qaamatin du’ee yoo qalbiin isaa qulqulluu taate malkaa’inna ol’aanaa galmaan gaha. Aalimoonni tokko tokko akkana jedhu,”Dhibeen qalbii azaaba(adabbii) Rabbiiti, dhibeen qaamaa immoo rahmata Rabbiiti.” Sababni isaas dhibeen qaama cubbuu namarraa haaqa, dhibeen qalbii immoo cubbuu/badii namatti dabala. Qalbiin namticha yoo dhibamte namtichi cubbuu irratti cubbuu biraa hojjata. Kanaafu qalbii teenya qulqulleessuf carraaqun bu’uura milkaa’inna fi gammachuu jiruu fi jireenya keenyati. Read more
Qalbii ofii qulqulleessun maaliif barbaachise? Dhukkubni dhukkaba caalu dhukkuba qalbii akka ta’ee sirritti hubanne jirraa sila? Baay’een keenya qalbii teenya irraanfanne jirra. Xurii adda addaa irraa ishii qulqulleessu dhiisne addunyaa qofa jala fiigaa jirra. Galaana duniyaa tana jala lixne jirra. Gaafi qalbii ofii qulqulleessun maaliif barbaachise kan jedhutti yoo deebi’u, qalbii ofii qulqulleessun furtuu milkaa’innaati,tuqaa ka’uumsa jijjiramaati. Namni xurii akka munifiqummaa, of tuuluu, jibbaa, waanyoo, fi kkf irraa of qulqlulleessuf carraaqu dhugumatti ni milkaa’a. Read more
Gaa’ila duraa gufuu kaasu mata duree jedhu jalatti wantoota baay’ee waliin mari’achuun keenya ni yaadatama. Wantoota baay’ee akka baranne abdiin qaba. Warroonni fuutanii fi hin fuune qophiile kana dubbisuun jireenya keessan foyyeefachuuf akka carraaqa jirtan abdiin qaba. Hanga ammaa mata duree “gaa’ila duraa gufuu kaasu” jedhu jalatti seeronni mari’ataa turre kitaaba “20 Rules and Tools for a Great Marriage” jedhamurree fudhatamaniidha. Wantoonni kitaaba kanarraa fuudhannu haala armaan gadiitin xumuramu. Read more
1.Dogongora ofii yommuu amantuu
Dubartiin takka seenaa ofii akkanatti ibsiti
Seenan kiyya ifaadha. Dogongora kiyya irraa akka barattaniif isinitti hima. Gaa’illi koo gamtoominna anaa fi abbaa mana jidduu kiyyaatin haala gammachuutin jalqabame. Dureessa hin turre, garuu wanta qabnutti kan gammannu turre. Intala garmalee jaalannu takka qabnaa turre. Marsaa jalqabaa gaa’ila keenya intala teenya raffisnee, salaatu,Rabbiin faarsu fi Qur’aana qara’aa turre. Read more


text:
Hooggantoonni hawaasa tajaajiluuf imaanaa fudhatanii hojjetaa jiran faaydaa dhuunfaasaaniif dursa kennuu akka hinqabne Ittigaafatamtuun Waajjira Giddugaleessaa DhDUO ibsan.
Ittigaafatamtittiin Aadde Adaanach Abeebee ibsa Dilbata darbe Gaazexaa Bariisaatiif mooraa Mana Marii Federeeshiniitti kennaniin akka jedhanitti, komii hawaasni hooggantootarratti qabu gadi buusuuf hooggantoonni imaanaa ummata tajajailuuf fudhatan amanamummaan raawwachuu qabu.
Rakkooleen akka naannoo Oromiyaatti ka’an hedduun isaanii hanqina bulchiinsa gaarii sababa godhataniiti kan jedhan Aadde Adaanach, rakkoolee kanneen furuuf hooggantoota sadarkaa naannoo hanga aanaatti leenjiin gahumsaa kennamaa jiraachuus eeraniiru.
Akka ibsa Aadde Adaanachiti leenjiin hooggantootaa sadarkaa naannoorraa hanga aanaatti jiraniif Magaalaa Adaamaatti kennamu kun wiixata darberraa kaasee kan itti jiramu ta'uu ibsanii, leenjichaan booda miirri tajaajilummaarratti mul'ataa ture ni abdatama jedhaniiru.
Sosochii haaromsa gadi fagootiin jijjiiramni tajaajiltummaarratti mul’achaa jiru fooyyee qaba kan jedhan ittigaafatamtittiin, sadarkaa godinaafi aanaaleetti komiin akka jiru eeraniiru.
Kanaan dura hooggantoonni miira tajaajilummaa hinqabne faaydaa mataasaaniif kaka’uusaaniin qabsoon ummataa akka finiinuuf sababa ta’ee turuusaas beeksisaniiru. Rakkoo gama kanaan mul'atu maqsuufis qaamni hooggansarra jiru of kennee hojjechuu akka qabus hubachiisaniiru.
Gama biraatiin DhDUOn gaaffii misoomaafi bulchiinsa gaarii ummataa deebisuuf xiyyeeffannaan hojjetaa akka jiru miseensi Koree Giddogaleessaa dhaabichaafi Bulchaan Godina Harargee Bahaa, Obbo Taarraqany Bulultaa ibsan.
Leenjiin hooggansa olaanaa Godina Harargee Bahaa, Bulchiinsa Dirre Dawaafi Naannoo Hararii Kibxata darbe wayita Magaalaa Hararitti eegalametti akka eeranitti, dhaabbatichi gaaffiilee misoomaafi bulchiinsa gaarii ummanni kaasaa jiruuf deebii sirrii kennuuf hojjetaa jira.
Keessumaa haaromsa gadifagoon as gaaffii ummanni gama misoomaatiin kaasuuf deebii kennuuf tattaaffii taasifameen bu'aa gaariin mul'achaa jiraachuus beeksisaniiru.
Olaantummaa seeraa kabachiisuufi gochaafi yaada sassaabdummaa kiraa ittisuufi gama qabsaa'uutiin hooggansa biraa hanqinni akka mul'atu bulchichi eeraniiru.
Akeekni leenjichaas bu'aalee haaromsichaan booda argaman ittifufsiisuufi hanqinoota mul'ataa jiran sirreessuuf hooggansi tokkummaa ilaalchaafi gochaa akka qabaatu gochuu ta'uus ibsaniiru.
Kanaanis hooggansi gaaffii hojiilee misoomaafi bulchiinsa gaarii ummanni gaafatu deebisuuf eegalaman cimsuuf qindoominaan hojjechuun akka irraa eegamus dubbataniiru.
Ittigaafatamaan Waajjira DhDUO Godina Harargee Bahaa, Obbo Bushraa Aliyyuu gamasaaniitiin leenjicharratti hojiin dhaabbatichi gama bulchiinsa gaarii, nageenyaafi sirna dimokraasiirratti raawwate haala qabatamaa si'anaafi fedhii ummataa wajjin kan nsakattamu ta'uu himaniiru.
Leenjii guyyoota shaniif kennamu kanarratti hooggansi olaanaan 700 kanneen aanaalee 24 godinichaafi bulchiinsa magaalaa, Bulchinsa Dirre Dawaafi Nananoo Harariirraa keessaa babahab hirmaachaa jiraachuun himameera jechuun BOIn gabaaseera.
Waasihuun Takleetiin


text:
Siyaasa Oromoo keessatti, dhaabbileen waggoota 28ttan dabreef shoora qaban
keessaa tokko OPDO dha. Waggoota 28ttan dabran kana keessatti hariiroon dhaabni
siyaasaa kun Qabsoo Bilisummaa Oromoo (QBO) waliin qabu maal fakkaata? Gara
fuulduraa hoo akkam ta’a laata? Gaafilee kana sirritti xiinxaluun tooftaalee bu’a
qabeessa waggoota muraasa dabran keessatti nu fayyadan sirriitti hubachuu fi
adeemsa gara fuulduraatiifis barbaachisaa dha. Kanaafuu, barruu kana keessatti bifa
dimshaashaa ta’een dhimma kana irratti xiinxala dhiheessuun yaala.
Hariiroo OPDOn QBO waliin hanga ammaa qabdu bakka ijoo saditti qoodnee ilaaluu
dandeenya. Inni tokkoffaan akka FARRA qabsootti. Lammaffaan akka tumsa / daboo
takkaahuu FIRA qabsoo bilisummaa Oromootti. Sadaffaan haala amma keessa jirru
kan addaan hin bahni. Gama biraatiin, adeemsa QBO keessatti gaheen OPDO bifa
diinummaa, firummaa fi amma ammoo kan ifa hin ta’iniin kanaan ibsamuu danda’uu
dha.
Akkuma beekkamu OPDOn waggoota 25 duraatiif dhaaba maxxantuuf ergamtuu alagaa
ta’uudhaan Qabsoon Bilisummaa Oromoo akka laamsha’u godhaa turte. Adeemsi
maxxantummaa kunis suuta suutaan geeddaramaa dhufee farra qabsoo bilisummaa
Oromoo irraa gara deeggartuu QBOtti ol siquun tumsa kennite. Akkuma waggoota
muraasa dabran keessatti arginetti falmiin ummanni keenya mirga isaatiif godhu
too’annaa isaaniitii ol taanaan qabsoo of duubatti deebisuu irra qabsicharraa humna
horachuudhaan dhaaba siyaasaa aangoo biyya bulchuu tahuu dandeessee jirti. [In
short, OPDO went from being a parasite/servile party to a quasi-resistance party and
now to a semi-governing party].
Mee dhimmoota asii olitti ibsaman kanneen tokko tokkoon adda baasnee gadi
fageenyaan haa ilaallu.
1. Baroota Farra QBO (Tool of Repression)
OPDOn bara 1990 ifatti haa hundhooftu malee karoorri jaarmaya siyaasaa kana ijaaruu
kan bubbule. Yaadni dhaaba maxxanaa akkasii Oromoo irraa ijaaruu jalqaba baroota
1980moota keessa gaafa ilmaan Oromoo Shaabiyaadhaan booji’amanii gara Tigraay
fidaman, Dhaabbata Warraaqsa Dimokiraasummaa ummata Itoophiyaa (Ethiopian
People Democratic Movement) jedhamutti makaman irraa kan eegale ture. Dhaabni kun
dhaaba gara boodaatti gara Dhaabbata Warraaqsa Dimokiraasummaa Ummata
Amaaraa (Amhara National Democratic Party- ANDM) kan geeddarame amma kan
naannoo Amaaraa bulchu kana.
Kaayyoon, tarsiimoonii fi akeekni OPDO hundeeffameef inni bu’uuraa maal ture isa
jedhu ibsuun barbaachisaadha. Ilmaan Oromoo booda OPDO bu’ureessuu keessatti
hirmaatan mooraa booji’amtoota waraanaa (POW) Eritraa keessa turuu mannaa sirna
abbaa irree Dargii gombisuu kan filatan ta’us dhaaba booda OPDO ta’e kana dhaabuun
hawwii isaanii hin turre. Namoota kanneen gurmeessanii, dhaaba haaraa OPDO
jedhamu uumanii jalatti isaan ijaaruun pirojaktii waloo Shaabiyaa fi Wayyaanee ture.
Akeekni ijoon isaanis Qabsoo ummata Oromoo tumsuuf yookaan deeggaruuf osoo hin
ta’in dhaaba maqaa Oromoo qabu kan isaan jalatti gurmaa’ee dantaa isaanii Oromiyaa
irratti eegsisuu danda’u ijaaruu dha.
Ilmaan Oromoo kun mooraa booji’amtoota waraanaa keessa yeroo turanitti filannoo
saditu kennameef. Filannoon tokkoffaan gara Suudaniitti baqatanii achirraan gara biyya
biraa deemuu, lammaffaan gara qe’ee ofitti deebi’aniii galuu yommuu ta’u sadaffaan
immoo dhaaba siyaasaa barbaadanitti dabalamanii sirna Dargii kuffisuu irratti
qabsaa’uu ture. Ilmaan Oromoo sirna Dargii irratti qabsaa’uu filatan 300 ol ta’an ABOtti
makamuun filannoo isaanii ture. Haa ta’u malee, dhiibbaa Shaabiyaan Dhaaba
Warraaqsa Dimokraasummaa Ummatoota Itiyoophiyaa (EPDM kan EPRP irraa fottoqee
too’annaa ABUT/TPLF jalatti gurmaa’etti) akka makaman godhaman. Yeroo murtiin
ilmaan Oromoo kun ABO dhiisanii akka EPDMtti makaman godhaman sana
Shaabiyaanis ta’ee Wayyaaneen ABO waliin hariiroo gaarii qabu turan. Osoo hariiroon
gaariin suni jiruu maalif dhaaba Oromoo biraa kan ABO fi masaanuu ta’u bixxiluun isaan
barbaachise?
ABOn yeroo sanitti humna guddaa qabaachuu baatus dhaaba walaba ture. Dhaaba
sabboontota ummata ofiitiif of kennaniin dhaabbatee fi namoota quuqama saba ofii
qabaniin kan hoogganamu ture. Kanaafuu, ABO akka salphaatti harka micciiranii
dantaa saba ofii akka gurguree kan jara kaanii bakkaan gahuuf akka hin sarmine sirriitti
beeku. Dhugaa kana immoo dhaabbileen lameenuu (Shaabiyaa fi Wayyaaneen) jila
isaanii erganii qorannoo godhanii waan jala muranii dha. Maarree, Itoophiyaa kufaatii
sirna Dargii booda uumamtu keessatti maqaa Oromootiin dhaaba isaaniif ajajamu waan
barbaadaniif OPDO hundeessan.
Haaluma karoora Shaabiyaa fi Wayyaaneetiin OPDO bara 1990 ifatti hundaa’udhaan
Wayyaanee masaktee Oromiyaa seente. Bara 1991 surni dargii kufee, mootummaan
cehumsaa yeroo dhaabbatu san jaarmayaalee Oromoo shantu hirmaate. Isaan keessaa
afur dhaabbilee walabaa QBO geggeessan yommuu ta’an, OPDO dhaaba
walabummaa hin qabneefi maxxantuu diinaa turte. Gama biraatiin, hooggansii fi
miseensonni OPDO gaafasii uummata isaaniitiif naatoo qabaatanis, sana biras dabree
saba isaaniitti siquuf fedhii qabaatanis jaarmayni keessatti gurmaa’an walaba waan hin
turiniif yaadni isaanii kuni milkaa’uu hin dandeenye. Fakkeenyaaf, yeroo dhaabbileen
Oromoo shananuu bara 1991 keessa tokkummaa uumuuf waliigalanii turanitti, warri
OPDOs mamii malee erga fudhatanii booda, dhiibbaa Wayyaaneetiin Kumaa
Dammaqsaa waliigaltee san mallatteessuu irraa of qusachuun isaa ni yaadatama.
Kana jechuun garuu ABO fi dhaabbileen biroo tooftaan isaan yeroo sana hordofan
dogongora hin qabu jechuu miti. Yeroma sana osoo diinni maandheffatee OPDO
guutumaan guututti hin dhuunfatin tooftaalee garagaraa fayyadamuudhaan Wayyaanee
hoongessuun danda’amuun ni mala ture. Ta’us garuu har’arra dhaabbannee yoo
madaallu, hireen tooftaawwan sunneen milkaayuu f qaban baay’ee xiqqaa akka ta’e
hubachuun ni danda’ama. Kana jechuun gama tokkoon dhaabbileen QBO gaggeessan
akkasumas dammaqiinsi ummataa guddaa waan hin turiniif, gama biraatiin immoo
yeroo sanatti humni Wayyaaneefi Shaabiyaa deeggarsi isaan biyyoota alaatii argachaa
turan ol’aanaa waan tureef mooraan qabsoo Oromoo tooftaawwan aadda addaa
kanneen akka hawwataanii yookin dhiibbaa irratti uumanii gara ofiitti makuu/deebisuu
dandeessisu hin turre jechuunis ni danda’ama. Sababa kanaafii kanneen biroo irraa kan
ka’e OPDO bara 1992 irraa kaasee dhaaba maxxantuu Wayyaaneen bifa al
kallattaawwaa ta’een dantaa isii Oromiyaa keessatti itti galmaan gahattu taate.
Haaluma kanaan, OPDOn dhaaba siyaasaa Wayyaanee bakka buutee Oromiyaa
bulchitu ta’uu eegalte. Yeroo kana keessatti, hariiroon OPDOn QBO waliin qabdu
guutumaan guututti kan diinummaa ture jechuun ni danda’ama. Yeroo kanaa kaasee
hojiin ijoon OPDO hojjachaa ture sabboonummaa Oromoo laamshessuu, busheessuufi
qabsaawota onnee guutudhaan bilisummaa biyya isaaniitiif falman adamsitee diinaaf
laachuu ture. Kana malees diinni maandhee isaa Oromiyaa keessatti gubbaa hanga
jalaa diriirfatee, cancala hannaa babal’ifatee Oromiyaa hannaan akka onsuuf balbala
kan saaqe ture. Yeroo kana keessatti hojiin ijoon OPDO hojjachaa turte hojii diinummaa
hamaa farra Qabsoo Bilisummaa Oromoo ture jechuun ni danda’ama.
Haa ta’u malee adeemsi diinummaan OPDO bifa garagaraatiin itti fufus Oromiyaa
bulchuun isii wantoota boodana qabsoo bilisummaa Oromoo fayyadaanis osoo hin
yaadin akka dalagdu godhee jira. Kufaatii Sirna Dargii booda sabbonummaan cimaan
waan dhufee tureef Oromoo fi saboota biroo akka duriitti guutumaan guututti
cunqursuudhaan qofa bulchuun hin danda’amu ture. Sabboonummaa baay’ee lelisaa
ture laaffisuuf akkasumas sirna haaraa ijaaraa jiran uummata biratti fudhatama akka
argatu godhuuf hacuuccaa qofas osoo hin ta’in sossobbiis itti makanii faaydaarra
oolchuun dirqama ture. Gama biraatiin Wayyaaneen ABO waliin wal dorgomuuf
akkasumas qalbii uummata Oromoo hamma tokkos ta’u gara OPDOtti garagalchuuf
wantoota uummata Oromoo hawwatan tokko tokko kara OPDOtiin hojitti hiikuuf
dirqamtee turte.
Gama biraatiin, uummata Oromoo ABO irraa fageessuuf OPDOn ajandaa ABO waan
fudhatte of fakkeessudhaan uummatatti dhihaatuuf yaaliin isiin goote isii fayyadee ture.
Keessattuu, sabboonummaa Oromoo guututti ukkaamsuu waan hin dandeenyeef
sabbonummaa qal’aa isaas taatu miidiyaa fi dhaabbilee garagaraatiin sadarkaa
mootummaatti geggeessuun faaydaa qaba ture. Fakkeenyaaf, yakka sirna Wayyaanee
keessatti ummata keenya irratti raawwatamu tuquu baatanis kan Moototni durii
raawwatan ummata barsiisuun sabbonummaan daran Oromiyaa guutuu akka walgahu
godhe. Kana caalatti ammoo, dorgommii kana keessatti wantoota sadi gurguddaatu
dhalate; bulchiinsi Oromiyaa ni ijaarame (bureaucratization), qubeen barachuun ni
dhufe (mother tongue literacy), akkasumas bulchiinsi mootummaa naannoo Afaan
Oromootiin ta’uun, ummanni keenya magaalatti akka galuuf haala mijeesse
(urbanization). Jijjiiramoonni sadeen kun (bureaucratization, mother tangue literacy &
urbanization) walfaana (simultaneously) deemuun cehumsa haawaas-diinagdee fi
siyaasaa (socio-economic and political transformation) guddaa Oromiyaa fi Oromoo
keessatti uume. Haalli kunis sabbonummaa ni finiinse, Oromoonis yeroo duraatiif akka
dhuunfaatti mala – bulmaata (beaurocracy) ofii akka qabaatu godhe. Kun ammoo OPDO
irrattis, QBO irrattis jijjiirama guddaa fide.
Gama OPDOtiin, hawaasni jijiiramee, sabboonummaan walgahaa deemuun;
akkasumas hireen barnootaa kan afaan ofiitin baratan babal’achuun dhaloota diddaa
uumaa waan dhufeef sirnichi akka duriitti cunqursaa deemuu akka hin dandeenye
hubate. Kanaafuu, keessattuu filannoo bara 2005 keessaa sabbonummaa busheessu
irraa gara ofitti hammatanii dhaadhessuu fi sabboontotas ofitti qabachuu (co – optation)
tooftaan jijjirame. Namoota sabaaf quuqaman kan dura maqaa dhiphummaa fi ABO
jedhuun afaan qabsiisaa fi hiree hooggansaa dhoowwataanii turaniifis hireen saaqamuu
eegalte. Wayyaaneen ofiif jecha OPDOtti lugaama furuuf dirqamte. OPDOtis ofiif jecha
ummataa fi qabsoo Oromootti siquu filatte.
2. Baroota OPDO Fira Qabsoo Bilisummaa Oromoo Itti Taate (OPDO – Ally of
Resistance)
OPDOn ifatti fira qabsoo bilisummaa Oromoo kan taate bara hooggansa Obboo
Lammaa Magarsaa ta’uu namuu ni beeka. Jijjiiramni bulchiinsa Lammaa jalatti
muldhate bubbuluu isaa armaan olitti tuqeen ture. Dhiibbaa jijjiiramoota sadan armaan
olitti kaafneen OPDOn sabbonummaa Oromoo kan sirrii (mainstream) akka madaqfattu,
sabbontotaa fi Oromoota baratan of irraa fageessuurra akka ofitti hawwattu (cooptation
over exclusion); akkasumas sabboontota ishee keessa jiraniif karaa akka saaqxu
dirqamte. Keessattuu, bara Obboo Abbaa Duulaatii fi Obboo Alamaayyoo Atoomsaa
hojmaatni kun baldhinaan muldhachaa ture. Baroota san keessatti 2005 – 2013 OPDOn
QBO diinomfatuu irraa gara sossobuutti of ceesifte.
Jijjiiramoonni sadan asii olitti ibsaman kunneen OPDO keessatti qofa osoo hin taane
ummata Oromoo bal’aa birattis jijjiirama hawaasaa fide. Afaan ofiitiin barachuun
dhaloota Qubee uume. Bulchiinsi Oromiyaa (bureaucracy) jiraachuun Oromoo fi
Oromiyaa walitti hidhee dantaan nam – tokkee fi kan sabaa akka wal simatuufi walitti
hirkatu godhe. Ummanni keenya magaalatti galuun qunnamtii isaa cimsuu qofa osoo
hin taane, Oromoon warroota biroo keessattu kan isa cunqursan waliin wal bira of
qabee roorroo isarra jirtu sirritti akka hubatu godhe. Waan duras beekamu caalaa
hiyyummaanis ta’ee rorroon kan biraatiin wal biratti of qabanii yoo of madaalan irra
namatti dhagayama. Kunis miirri sabboonummaa uummata keenyaa akka daran olka’u
godhe.
Fincilli barattootaa gubannaa bosona Baalee bara 2000/01 irraa eegalee qabsoon
laafinna jaarmaya siyaasaatiin laamshayaa turte, bifa sochii hawaasaatti (social
movement) deebitee dagaaguu eegalte. Adaduma dhaloonni qubee jalaan dabalamaa
lakkoofsaan baldhachaa deemeen, qabsoonis finiinte. Bara 2000/1, 2004 (mormii
Finfinne), 2006 (Fincila Diddaa Gabrummaa), jechaa deemtee bara 2013 mormii
Maastar Pilaanii dhoosuun bakka har’a geenyeen ni fullaafte.
Jijjiiramni ummata Oromoo keessatti dhufaa deeme akkuma qabsoo keenya finiinsaa
deemneen OPDOnis amala, tooftaa fi filannaa ishii waliin gituudhaaf jijjiiramuun
dirqama itti ta’ee ture. Haaluma kanaan sadarkaa qabsoon bilisummaa Oromoo bara
2016 geesse keessatti OPDOn filannoo lama qofa qabdi turte. Takkaahuu akka Muktaar
Kadiir godhaa turetti gara duubaatti deebitee farra QBO ta’uudhaan warraaqsa
ummataatiin dhiqamtee kufuu ykn tooftaa fi hooggansa qabsoo bilisummaa Oromoo
cinaan hiriiree, uummata of cinaan hiriirsuun as baasuu qofa ture.
Filmaatawwan dhiphoo jiran lameen keessaa tokko filachuun dirqama ture. Yeroo kana
ture OPDO hoggansa siyaasaa qabsoo bilisummaa Oromoo cinaa dhaabbatu kan as
baasuu dandeesse. Yeroo kana ture kan Obboo Lammaa Magarsaa as bahuu danda’e.
Kanaafuu akkuma suuta suutaan farra QBO irraa gara uummata sossobachuutti of
ceesisaa dhufte, bara 2016 irraa eegalee gara firaa fi tumsituu qabsootti ceete. Lubbuu
ofii dheereffachuufis taatu OPDOn hooggansa Obboo Lammaa jalatti waggaa tokkoof
(2017) tumsa QBO ta’uun faaydaa guddaa buuftee turte. Faaydaan kunis
sabboonummaa Oromoo dhugeeffachuu (legitimizing Oromo nationalism) irraa hamma
Poolisiin Oromiyaa gara Qeerroo akka goru gochuun, xiqqaatus saamicha Oromiyaa
keessatti geggeeffamu balaaleffachuun qabsoo ofdura furgugeessuun danda’amee
ture.
OPDOn QBOtti firoomuun qabsoo bilisummaa Oromootiif qofa osoo hin taane isheefis
bu’aa guddaa buuse. Yeroo duraatiif hoogganaan dhaaba isaanii akka hooggana
Oromootti laalamee saba keenyaafii fi kanneen biraatiinis dhaggeeffatamuu fi
kabajamuu eegale. Kun ammoo jaarmaya balfa hamaa irraa ka’e, kan akka OPDO
kanaaf akka lammata dhalachuuti. OPDOn humna ummataatiin guutamtee dhaaba
ajandaa dhuunfaa isaatiif ishee hundeessee akka barbaadetti ergataa turetti akka
mataa raaftuu fi dura dhaabbattu onnachiise. Adeemsa keessas, taaytaa dhaaba biyya
bulchuu (EPRDF) fi kan Federaalas akka dhuunfattu taasise. Kanaafu, firummaan
takkaahuu tumsi OPDO fi QBO jidduutti bara dabre uumame gama lachuu kan
fayyadee fi humneesse (mutually beneficial and reinforcing) ture yoo jenne dogongora
natti hin fakkaatu.
3. OPDO: Paartii Biyya Bulchu (Governing Party)
Bara 2018 kana keessa OPDOn taaytaa EPRDF fi mootummaa Federaalaa hoogganuu
harkatti galfattee jirti. OPDOn taaytaa biyya bulchuu (governing party) taate tun fira moo
farra QBO taati laata? Kun gaafii guddaa mooraan QBO sirritti itti yaaduu, qorachuu fi
tooftaaf tarsiimoo madalawaa itti baasuu qabuudha. Torbanoota dabran kana keessa
marii fi falmiin godhamaa jirus gaafii kanaaf deebii barbaaduu irraa kan ka’eedha. Gariin
OPDOn amma guututti Wayyaanee jalaa bilisoomtee, fira QBO ta’uu bira dabartee
hooggansa qabsootuu taatee jirti jechaa jiru. Kanarraa ka’uudhaanis, QBO tooftaa
OPDO mormuu irra gara guututti deeggaruu fi daran humneessuu deemuu qabdi yaada
jedhus dhiyeessu. Gariin ammoo, saneen sanuma jedhu. OPDOn yoomuu fira qabsoo
hin taatu, ammas afaaniin malee gochaan farruma qabsoo bilisummaa Oromooti kan
jedhanis jiru. Tarsiimoon QBOtis, fakkeessaa OPDOtiin osoo hin sobamin ishii fi
Wayyaanees waliin mancaasuun warraaqsa kana galmaan gahuun dirqama kan
jedhanis jiru. Kan sadaffaa akka durittis farraa miti, akka dhaadheffamtuttis firaa miti,
kanaafuu yoo tolchitu jajjabeessaa yoo balleessitu qunxuuxaa deemuu qabna yaada
jedhu dhiyeessu.
Waan hundaafuu, OPDOn sadarkaa biyya bulchuu irra geesse tun fira moo farra
qabsoo taati gaafii jedhu debisuuf wantoota murteessoo ( determining factors ) armaan
gadii kanneen ilaaluundhaan deebii isaa tilmaamuu ni dandeenya jedheen yaada.
A. Umamaa (Nature) fi Dantaa OPDO
Rakkoon OPDO guddaani fi hamma hanga ammaatti ofirraa buusuu dadhabde dhaaba
biraa irratti maxxantee dhaabbachuu ishiiti. Kun ammoo ilaalcha siyaasaa (ideology),
tarsiimoo, caasaa fi madda humnaa mataa ishii ummachuuf akka rakkattuu fi dhaaba
haadhoo (mothership) kan taate ABUT/TPLF irratti akka hirkattu godhee jira.
Hoogganaa akka Obboo Lammaa jalattuu ilaalchaan gama qabsoo Oromootti as
siqxee, deeggarsa ummataa guddaa horattus har’as sadarkaa ofiin dhaabbachuu bira
gahuu hin dandeenye. Kun ammoo tarsiimoo fi imaammata walabaa baafattee socho’uu
ishii dhoorga. Walabummaa kana kan dhabduuf Wayyaaneen humnaan caaltee, huutee
waan qabduuuf qofaafii miti. Maddi humnaa, keessattuu waraanaa fi tikaa OPDOn
fayyadamtu kan dhaaba haadhoo waan ta’eef, haadhoo san irraa cituun, humna ishii
dhabsiisee dhabbilee ishiin faallaa jiran jalatti na kuffisa jettee sodaatti. Kanaafuu,
haadhoo san irraa addaan cituun ykn haadhoo san ajjeesuun, akka ofittis du’a muruutti
ilaalti. Hoogganoonni dhaaba kanaa sadarkaa sadarkaadhaan jiranis dhaaba haadhoo
(ABUT/TPLF/EPRDF) waliin ta’uun yakka hojjataniiru, biyya saamaniiru. Haadhoo irraa
addaan cituu isaanii balaa fi kasaaraa guddaadhaaf nu saaxila sodaa jedhu qaban.
Qabxiilee armaan olitti kaaseef fakkeenyi guddaan waan walgahii EPRDF kana baatii
Muddee 2017 keessa godhamee san ilaaluu ni dandeenya. OPDOn humna warraaqsa
ummataatiin ADWUI/ EPRDF keessatti ol’aantummaa horachaa dhuftee turte. Garuu,
TPLF jalaa bilisa of baasuu ykn ammoo ABUT/TPLF dhabamsiisuu irra
araarfachuudhaan nagaya buusuu filatte. Sababnis, ABUT/TPLF irraa yoo cittes ta’ee
yoo kuffifte boru ofii itti aanuu dhabuu ishiif humna, caasaa fi tarsiimoo mataa ishii kan
balaa irraa ittisee fi utubee ishee tursuu danda’u waan hin qabneefi. Kanaafuu,
ejjannoolee bara dabre gaafa qabsotti makaman qabatan hedduu laaffisuu
(compromise) gochuu filatan. Kanaan ammoo haaromsa gadii fagoo dhaaba isaanii
dhiisuun, hooggansa jaarmaya haadhoo fudhachuun filannoo bayeessa itti fakkaate.
Jecha biraatiin, haaromsaan jaarmaya bilisa ta’e ta’anii as bahuu irra, maxxantummaa
sadarkaan ishii xiqqo ol-siqe ta’uu filatanii jiru.
Kun hariiroo OPDOn QBO waliin qabduuf maal jechuudha? Akka bara dabreetti
ejjannoo cimaan firaa fi tumsa qabsoo ta’anii deemuu hin barbaadan; hin danda’anis.
Yoo karaa sanitti deebina jedhan taaytaa sadarkaa EPRDF fi Federaalatti arganne
dhabna jedhanii yaadu. Gara farra qabsottis hin deebi’an. Garas deebi’uun deeggarsa
ummataa dhabsiisuu qofa osoo hin taane jaarmayuma keessattu gaaga’ama hamaa
akka isaanirratti uumu sirriitti beeku. Ummataan deebi’anii tufamanii, keessi jaarmayaa
jeeqamnaan taaytaa Federaalaa fi EPRDF sanis dhabuuf deemu. Kanaafu, OPDOn
amma booda karaa QBO fi Wayyaanee jiddu galeessa (middle ground) hordofuu feeti.
Ejjannoon boru OPDOn qabachuuf jirtu kan murteessu cimina mooraa Qabsoo
Bilisummaa Oromootifii adeemsa Wayyaaneeti. Kana jechuun mooraan qabsoo
bilisummaa Oromoo kan Wayyaanee yoo kan caalaa adeemu ta’e OPDOn suuta
suutaan ejjannoo jiddugaleessaa irraa gara guutumatti QBOtti makamuu filachuu
dandeessi.
B. Dantaa, Humnaa fi Tarsiimoo Wayyaanee
Sadarkaa amma irra jirtutti, Wayyaaneen humni ishii haphachaa dhufee jira. Humni ishii
kan ummataatiin (People Power) caalamus, kan OPDO akka caalu garuu sirriitti beekti.
Humna diinagdee guddaa horattee jirti. Kanaafuu, tarsiimoon ishii baasu humnaan
deemtee humna hamma hafeef qisaasuu irra tooftaadhaan duubatti deemtee (tactical
retreat), humna qabdu qusachaa diinagdee horatte tikfachuutu ishiif filatamaadha.
Kanaaf ammoo OPDOn walitti bu’uu dhiiftee, taaytaa siyasaa kenniteef humna tikaa fi
waraanaa dhuunfattee turuun dantaa diinagdee ishii tiikfachuun tarsiimoo ishiiti.
Sababni isaas, akkuma armaan olitti jenne, OPDOn ol-aantummaa TPLF kan jibbitu
ta’us guututti irraa fottoquu ykn ABUT/TPLF dhabamsiisuu dantaa ofiitiifu hin
barbaaddu. Sababa kanaaf walgahii guyyaa 17 fi kan san boodaa keessattuu
fuulleeffannaan guddaan ABUT/TPLF ejjannoo fi tarkaanfilee OPDO kan dantaa
diinagdee ATPLF miidhan qeequun akka jijjiraman dhiibbaa gochaa, taaytaa hooggansa
Paartii fi kan biyyaa ija dura qabuu kan filatteef.
Gara fuulduraattis, TPLF amma booda gara hooggansa siyaasaa fuulduraatti dhufuu hin
barbaaddu. Duubaan dhokattee humna tikaa fi woraanaa caasaan xaxxee qabuun
dantaa diinagdee ishee eegsisuu barbaaddi. Sochii fi imaammata qoqqoodama
diinagdee (economic redistribution) fidu kamiiyyuu humna tikaa fi woraanaatiin shira
xaxxee laamshessuu yaalti. OPDOdhaan taaytaa siyaasaa siif kennine sirraa fudhanna
jettee dorsisuun yaalii jijjiirama diinagdeef godhamu akka hin fidne dhoorgiti. Filannoon
bara 2020 kan baroota dabree irra xiqqo banaa akka ta’u ni hayyamti. Guutumatti
walabaa fi kan waldorgommii qabu yoo ta’e OPDOn takka na ganti ykn ni moo’amti
jettee waan yaadduuf hin hayyamtu. OPDOn QBOtti hamma tokko firoomuun akka
sossobdu ni jajjabeessiti, garuu ammoo guututti akka itti makamtu hin feetu.
Wayyaaneen dantaa fi tarsiimoo armaan olitti eerree kana hojitti hiikuuf humna
barbaachisaa kan OPDO caalu ammas ni qabdi. Kan ishii rakkisu humna ummataati.
Humna ummataa kana ammoo yoo dandeesse OPDOtti fayyadamtee mala
hawwannaatiin (co – optation) laamshessiti. Maarree akka dantaa, humnaa fi tarsiimoo
Wayyaanee kanaan OPDOn akka duriitti guutumatti farra QBO ta’uu baattus gara
Oromoo goruu irraa garuma Wayyaanee jallachu akka filattu dirqamti. Kana hanqisuuf
humni Oromoo jabaachuunii fi tarsiimoo haala yerootiin wal madaaluun masakamuun
dirqama.
C. Dantaa, Humnaa fi Tarsiimoo QBO
Akeekni QBO mirgaa fi aangoo abbaa biyyummaa saba Oromoo mirkaneessuudha.
Kana jechuun qabeenya ofii saamamuun hafee, misoomfachuu fi fayyadamuu,
eenyummaa ofiitiin boonuu fi guddifachuu, mootummaa naaf ta’a jedhanII filataniin
buluudha. Kana argamsiisuuf karaan jiru ammoo takkaahuu mootummaan amma jirtu
dirqamtee gara sirna dimokraasii fi walqixxummaatti akka ceetu gochuu ykn
fonqolchanii mootummaa ummata kanaaf ta’u dhaabuudha. Sadarkaa amma jirutti,
QBO humna takkaa agartee hin beekne horattee jirti. Mootummaa Wayyaaneetiin cinatti
humni dhiibbaa guddaa uumuu danda’u yeroo ammaatti kan ummata Oromooti.
Qabsoon Uummanni Oromoo gaggeessaa jiru hamilee, gurmaa’innaa fi jabina guddaa
kan qabuudha. Humna kanatti fayyadamuun OPDO fi sirnicha irratti dhiibbaa uumuun
yoo danda’ame ceehumsi walta’iinsaa (negotiated transition) Paartii biyya bulchuu fi kan
mormiituu jiddutti akka uumamu gochuudha. Didamnaan ammoo, sirnicha amma jiru
diiganii haaraa ijaaruudha. Lamaan keessaa kan filatamu kan duraati. Cehuumsa
nagayaa fi waliigaltee gochuuf ammoo OPDOn taaytaa qabachuun fayda qabeessas
danqaas ta’uu danda’a. Kan fayyadu yoo OPDOn fedhii ishii kan ummataatiin wal
simsiiftee gara cehuumsaatti dhiibaa gooteedha. Yoo kun ta’uu baate immoo OPDOn
taaytaa amma horatteen mirqaantee gara fuula haaraya sirna abbaa irree Wayyaaneetti
of ceesisuu dandeessi. Kanaafuu Tarsiimoon QBO hordofuu qabu, dantaa fi humna
OPDO fi TPLF armaan olitti dhihaate walbiratti madaalanii tarkaanfii akkamii yoo
fudhanne kara akeeka barbaannuu nu geessa kan jedhu murteessuudha.
Akkuma armaan olitti jenne, OPDOn biyya san gara sirna dimokraasii dhugaatti
ceesisuuf fedhiis, humnas hin qabdu. Fedhii kan hin qabneef akka jaarmaya walabaatti
waan hin jirreef filannoo walabaatiin ishiinis, haadhoonis (mothership) moo’amanii
kasaaruu waan danda’aniifi. OPDOn hooggansa Lammaa jalatti akka dhaaba walabaatti
Oromiyaa keessatti osoo dorgomtee moo’achuu malti. Garuu, ABUT/TPLF/EPRDFfiin
alatti waan of dandeessee jiraattu itti hin fakkaatu. Hamma tokko ilaalchi isii kuni
dhugaas qaba. Osoo OPDOnuu Oromiyaa keessatti harka wayyabaa argattee, filannoo
bilisaatiin EPRDF Tigraayiin alatti hireen moo’achuu ishee xiqqaadha. Kana jechuun
OPDOn minority Paartii taati. Kun ammoo dantaa dhaabaa qofa osoo hin taane kan
namootaas miidhuu mala. Gara biraatii, murni OPDO kan dantaa sabaa dursuu fi
filannoon bilisaa dantaa sabaatiif barbaachisaadha jedhee amanu osoo as bahees
haala amma jiruun milkaayuu hin danda’u. Akkuma walgahii guyyaa 17 OPDOn
jaarmaya dhiibbaa dhaaba biraa jalaa bilisa hin baaneefii, bahuuf fedhii hin qabne waan
ta’eef, murni tarkaanfataan ishii keessaan burqu hedduu osoo hin deemne sakaalama.
Akkuma walgahii guyya 17 san irratti ta’e jechuudha. Sakaallaa san irra aanuuf ammoo
madaalliin humnaa gara Wayyaaneetti daba. Murni akkasii akka milkaa’uuf madaallii
humnaa gara QBO jallisuuf humna ummata Oromoo jabeessuun dirqama.
Kanaafuu, OPDOn qabsoo Oromoo gara goolabbiitti dhihachaa jirtu kanaaf ammas fira
taatee itti fufuun akka tumsitu yoo barbaanne, falli jiru dhiibbaa daran irratti cimsuudha.
Kanarratti bara dabre deeggarree cimsine, baranas deeggarree cimsina yaadni jedhu
akka ka’u beekamaadha. OPDOn bara dabreef tan baranaa adda adda. Bara dabre
OPDOn Paartii jijjiirama barbaaddu fi sirnicha mormu taatee (resistance party) turte.
Barana gara Paartii biyya bulchuutti (governing party), jijjiiramtee jirti.
Amaluma siyaasaattuu Paartiin biyya bulchu akkuma aangoo dhuunfateen imaammata
ofii hojitti hiikuu malee jijjiirama bu’uraa (fundamental change) hin barbaadu. OPDOn
ammoo dantaaf uumama ishiitirraa kan ka’e erga paartii biyya bulchu taatee jijjiirama
bu’uraa hin barbaaddu ykn hin dandeessu. Kanaafuu, bara dabre yeroo Paartii jijjiirama
barbaaddu taatee turte san ishii deeggaruun humna biyya bulchaa jiru (status quo)
laaffisuuf nu gargaara ture. Jechuun bara dabre OPDO deeggaruun ishii cimsee,
mooraa qabsoo yabbisee kan sirnichaa (status quo) waan laaffisuuf tooftaa bayeessa
ture. Baranas OPDO cimsuun faaydaa ni qaba. OPDOn Paartii biyya bulchu taate kan
cimtu garuu deeggaruunii miti. Dhiibbaa alaa cimaa itti uumuudhaan gama tokkoon
tarkaanifii jijjiiramaa bu’uraa fi saffisaan fudhachuuf akka dirqamtu gochuu, akkasumas
tarkaanifiin jijjiiramaaf ishiin fudhattu barbaachisaa fi filannaa biraa kan hin qabne akka
ta’e waahillaan ishii ADWUI/ EPRDF keessa jiran akka amanan dirqisiisuuf fayyada.
Akkuman asii olitti ibse Paartiin biyya bulchu kamiiyyuu dhiibbaa ummataatiin maletti
dantaa saba bal’aa (mass) irratti hin fuulleeffatu. Hawaasa kamiiyyuu keessatti, Paartii
dhufaa dabraa kan harka micciiruu danda’u humna of qopheessee jiru (establishment)
kan jennuuni. Fakkeenyaaf, Baarak Obaaman kan filame tumsa (alliances) qaamota
jijjiirama barbaadanii (progressive forces) kanneen akka ummata gurraachaa,
dubartootaa fi hojjattootaatiini. Haa ta’uu garuu, akkuma filameen imaammata warra
injifannoon isa gahee irratti hin fuulleeffanne. Inumaatuu dantaa warra gaafa filannoof
dorgomu abaaraa turee (Wall Street, etc) saniif dursa yennaa kennu argame.
Imaammataa fi fuulleeffannaa isaa jijjiirsiisuuf humnoonni jijjiirama barbaadan akkuma
gaafa isa filchiisanii sanitti duula banuu qaban ture.
Baaraak Obaamaan Dantaa ummata hiyyeessaatiif xiyyeeffannaa akka kennu kan
godhe, duula /sochii (movement) “We are 99%’’ jedhu ture. Ummanni gurraachi gaafa
inni filamu gammachuu guddaa qaba ture. Injifannoo seena qabeessa argameenis
gammadee dhiichise. Yeroo dheeraafis Obaama qeequun, laaffisuudha ilaalcha
jedhuun caldhisee ture. Boodarra hifannaan sochii “Black Lives Matter” jedhu kan roorro
poolisaa irraa dhalate garuu gaafiilee mirgaa fi dantaa gurraachaa hedduu of keessatti
qabate santu dhiibbaa uumee akka Obaamaa fi bulchiinsi isaa ummata gurraachaaf
akka xiyyeeffannoo kennu dirqisiise. Qabxiin ani kaasuu fedhe, akkuma agartan sirna
dimokraatawaa keessattuu, mootummaan dantaa saba/gartuu tokkoo hojitti hiikuuf
namni yookin Paartiin isaan jaalatan taaytaa qabachuun qofti gahaa miti. Dhiibbaa
walirraa hin cinne uumuutu barbaachisa. Akkuma har’a masaraa Minilik keessatti ta’aa
jiru, Obaaman baroota dura filame san hayyoota, artistootaa fi qabsaa’ota gurraachaa
walitti qabee, kabajaa kennaafii ture. Masaraa Mootummaa Ameerikaa (White House)
kan ummanni gurraachaa gabra ta’ee ijaare keessatti, gurraachi pirezidaantii ta’ee,
hayyootaa fi artistoota sanyii isaa kabajaan affeeruun tarkaanfii seena qabeessa ture.
Haa ta’uu ammoo, gaafii diinagdee, siyaasaa fi jijiirama seeraa ummata gurraachaatiif
homaa faaydaa hin buufne. Inumaahuu, gaafii isaanii ni haguuge.
Kanaafuu, namas ta’ee paartii nutti aanu tokko gaafa taaytaaf warreen biraatiin
dorgomu deeggaruuniif akka olbahu harkisuun barbaachisaadha. Wanti uummata
keenya birattis mul’atee ture kanuma jechuunis ni danda’ama. Akkuma paartiin yookin
namni sun taaytaa too’ateen garuu duuba goranii mormiidhaan dhiibbaa itti cimsuun
paartii/nama sanis ni cimsa, dantaan keenyas akka galma gahu gargaara.
Goolabbii
Barruu kana keessatti hariiroo OPDOn waggoota 28 dabran kana keessatti QBO waliin
keessa dabarte bifa dimshaasha ta’een agarsiisuu yaaleen jira. Hariiroon kun
diinummaa irraa adeemsaan gara firummaatti ce’ee yeroo amma haala ifa hin ta’in
keessa jira. Sadarkaalee lamaan, diinummaa fi firummaa irratti namoonni hedduun
waliigalu jedheen yaada. Kan sadaffaa, kan reefu itti seenne waan ta’eef wal mormiin ni
jira. Gaafa hariiroo sadarkaa lammaffaa, jechuunis firummaatti, seennus bifuma
walfakkaataadhaan garaagarummaan yaadaa mul’atee ture. Ammas taanaan OPDOn
paartii maxxantuu irraa gara biyya bulchuutti ceete tun, fira moo farra QBO taati gaafii
jedhuuf yeroon deebii ni kenniti.
Qaamota/ namoota dhuunfaa OPDOn kaleessa gantuu waan taateef har’a hin
jijjiiramne, borus hin jijjiiramtuu jettaniif dhaamsi ani qabu yoo jiraate, ammaaf hiree
kennuufiin gaariidha kan jedhuudha. Akkuma haallii hawaasummaa fi siyaasaa jijjiramu
dhaabnii fi namni siyaasaas jijjiirama. Kanaaf ammoo jijjirama OPDO keessatti filannoo
2005 booda dhufe ilaaluun waan danda’amu natti fakkaata. Hunda caalammoo jijjiirama
hoggansa Obboo Lamma Magarsaa jalatti argamerraa yoomuu taanaan, bifa kamiinuu
jijjiiramni dhufuu akka danda’uu ragaa guddaadha jedheen yaada. Qaamoleen jijjiirama
OPDO keessatti argamee fi Oromoon masaraa Minilik seenuu isheetiin akka malee
mirqaantanis tasgabbiidhaan waan hunda ilaaluun barbaachisaadha yaada jedhun
qaba. Jijjiiramni OPDO keessatti dhalate kan fedhii jaarmayaa fi hooggansa saniin
dhufe osoo hin taane kan cehuumsa siyaasaa (political transformation) Oromoo
keessatti dhalatee fi tarsiimoo QBO yeroo irraa gara yerootti fooyyeessaafi itti
fayyadamaa dhufeen kan dhugoome akka ta’e irraanfatamuu hin qabu. QBOtu humna
Wayyaaneen qabdu haphisee OPDO akka of ilaaltee gara uummataatti hirkattu isii
dirqisiise. Kanaafuu bu’uurri jijjiiramaa kamiyyuu ciminaafi laafina qabsootiin kan
madaalamu ta’a. Yoo qabsoon laaffate fedhiin OPDOs ta’e humni jijjiramaaf ittiin
onnattee sochootu gadi bu’a. Yoo wanti isii duubaa dhiibu hin jiraatin waadaa sabaaf
seente guutuuf hin dirqamtu.
Walumaagalatti bu’uura madaallii asii olitti ibsuuf yaalerraa ka’uudhaan OPDOn
jijjiirama dantaa Oromoo saffisaan eegsisuu danda’u dhugoomsuuf fedhii fi humna ni
qabdi jechuun rakkisaadha. Kanaafuu Qabsoon keenya galma ka’ameef bira akka
gahuuf ammas tooftaan masakame ciminaan finiinee akka itti fufuu qabun amana.
Tarsiimoon qabsoo keenyaas waqtaawaa, tarsiimawaafi haala yeroo wajjiin kan wal
milu godhuun barbaachisaadha. Hunda caalammoo tarsiimon baafannu dantaa,
humnaa fi tarsiimoo humnoonni sadan wal dura dhaabbachaa jiran (antagonists),
jechuunis, TPLF, OPDO fi QBO sirritti xiinxaluu irraa ka’uu qaban jedha.
Dabalataan, sirna siyaasaa fi diinagdee dantaa saba keenyaa eegsisutti cehuuf OPDO
irratti dhiibbaa gochuun barbaachisaa ta’us gahaa miti. Paartiin mormituulee hojii
guddaa hojjachuu qabu jedheen yaada. Dhimma kanarratti barruu koo itti aanuun itti
deebi’a. Hammasiifu warri dheerinni barreeffama kanaa duugda isin kute, na of kolchaa
isiniin jedha.
Jawaar Mohaammad
Caamsaa 3, 2018


text:
“Gammachuun koo gutuu kan ta’u yoo obboloonni koo hafan hundi bahaniidha”
Ogganttoota siyaasa Oromoo gurguddaa dabalatee hidhamtonni 746 kalleessa Roobii Guraandhal 15, 2018 gadhiifamaniiru. Obbo Olbaanaa Lellisaa, kabajamoo Ahmaddiin Jabali, Eskindirri Nagaa fi dubartoonni hidhaan umurii guutuu itti murta’ee keessatti argamu.
Kanneen keessaa BBC obbo Olbaanaa dubbuusee ture. Obbo Olbaanaa Leellisaa hidhamtoota Oromoo qor-qalbii sababii mirgaaf dubbachuufi walgahii taasisuu qofaan hidhaatti darbataman kumaatama keessaa tokko.
Obbo Olbaanaa Leellisaa eenyuu?
Obbo Olbaanaan dhalatanii kan guuddatan godina shawaa Lixaa bakka Gooroo Solee jedhamtuutti yoo ta’u, oggummaa qonnaatiin waajjira motummaatti qacaramanii hojachaa turan. Haa ta’u bara 2005tti erga Kongrasii Ummata Oromoo bakka bu’uun filannoo keessatti hirmaatanoo booda hojiirraa arii’ataman.
Obbo Oblaanaan miseensa Caffee naannoo Oromiyaatiif filatamuun hanaga bara 2010tti hojataniiru. Erga paartiin biyya bulchaa jiru bara 2010tti ‘filannoo’ mo’ateen booda, Obbo Olbaanaan waajjira Kongirasii Ummata Oromoo (OPC) dame Finfinneetti qindeessaa hawaasaafi Tarsiimoo siyaasaa dhaabichaa ta’uun hojataniiru.
Bara 2011tti, guyyaadhuma bakka bu’oota dhaabbata idil-addunyaa Amanistii Intarnaashinaal waliin wal arganitti, Obbo Baqqalaa Garbaa fa’i waliin qabaman. Isaan boodas Muddee 11, 2012 addabbiin hidhaa waggaa 13 itti murtaa’e. Ergasi boodas hidhaarra kan turan qabsaa’oon kun, dhiibbaafi warreegama hedduun booda amma bilisummaan firaafi lammii jidduu socho’uuf bahaniiru.
Guuyyaa hidhaa itti bahan akkamiin ibsuu?
Gammachuun maatii, firaafi leelistoota isaanii daangaa yaadhabuulleen malee, Obbo Olbaanaan garuu miira walmakaa keessatti akka argama dubbatu. ”Qbsoon keenya eddo kana gahee, osoo hinjaalatiin dirqiin bahuu keenyatti baayyeen gamada. Haa ta’u malee hiriiyyootaafi obboloota koo warra na waliin bane mana hidhaatti dhiisee bahu koof baayyeen gaddisiisa. Gammachuun koo gutuu kan ta’u yoo obbooloonni koo hafan hundi bahaniidha,” jechuun BBC’tti himaniiru.
Kana malees turtii mana hidhaa ilaalchisuun ”jalaqabumaa kaasee hidhaan hafee hanga wareegama lubbuutti murteeffanne waan baaneef manni hidhichaa baduus toluus wanti natti ulfaate hinjiru. Ani akka qabsootti malee takkaa akka mana hidhaatti yaadee hinbeeku, jechuun kuttannoo ijjanoo isaanitiif qaban BBC’tti himan.
Haa ta’u malee dhiibbaan mana hidhaa keessatti guyyaa guyyaa Oromoorratti raawwatamu caalaa kan isaan gaddisiise ta’us himu.
Hala achi keesstti raawwatamaa tures ”wanti addatti oromoorratti raawwatamu tarii kan jecha afaanitiin ibsamuu mitii” jechuu attam gochi mana hiidhaa keessatti Oromoorratti raawwatamu akka keessoo isaanii hube dubbatu Obbo Olbaanaan.
Namoonni ni hiikamu jedhamanii hinyaadaman hiikamuun isaanis qabsoon Oromoo hangam akka cimaa dhufe kan agarsiisuudha kan jedhan hayyuun kun, ”akka kana dura tarkaanfii lama gara duraatti sadi gara boodaatti suna akka hin umamneef ummanni waldhaggeefannaafi tokkummaasaatiin itti fufu qaba,” jedhuun yaadachisaniiru.
Akko Obbo Olbaanaatti, ummanni akkuma amma eegaleetti tokkommaafi waldhaggeettiin yoo itti fufe milkaa’inni dhihoodha.
Mana hiidhaatii isaan baasuuf haarsaan qeerroofi ummata Oromootiin kanfalee olaanaa ta’u cimsanii kan eeran Obbo Olbaanaan, ”sila kabaja isaanitiif malee hiriyyootaafi ijjoolee qabsooftota keenya mana hidhaatti dhiifnee bahuun dhiibee guddaadha” jedhaniiru.
Warreen hafan hundi hanga gadhhiifamanitti qabsoon keenya itti fufuu qaba jedhaniiru.


text: Ayyaanni waggaa haaraa Itiyoophiyaa ka bara 2009 ayyaaneffamuuf ennaa guyyaan tokko qofti hafee jiru kanatti, mormiin Oromiyaa keessatti bittaa fi gurgurtaa akkasumas tajaajila geejjibaa dhaabuun geggeessamu amma illee itti fufuu isaa dubbatu – jiraattonni magaalaalee addaa addaa. Magaalaalee tokko tokko keessatti humnoonni mootummaa, suuqilee cufaa turan irratti waraqaa ugguraa akka maxxansaa turan kanneen nuuf ibsan – jiraattonni, booda immoo yaada isaanii jijjiiranii waraqaa itti maxxansan irraa kaasuudhaa, “kottaa banadhaa, daldaladhaa” jedhanii waamicha lallabaa jiran, jedhu. Bakkawwan ka birootti immoo, konkolaatota geejjibaa, kanneen akka bahaajjii mormii sana dhiisanii tajaajila kennuu yaadan irratti dargaggoonni tarkaanfii fudhatan, jedhama. Magaalaalee Oromiyaa haga tokko irraa jiraattota dubbisnee jirra.


text:
Dhaabbatni Maallaqa Addunyaa, dhuma waggaa kanaa dura maallaqa Somaaliyaa haaraa maxxansiisuu gargaaruuf adda durummaan kan hojjetaa jiru ta’uu – Ministarri Maallaqaa Somaaliyaa beeksisanii jiran.
Dhaabbatni Maallaqa Addunyaa kana irratti Mootummaa Somaaliyaa waliin hojjechuu simatee jira ka jedhan – Abdiraahimaan Du’aalee Beellee, maallaqa barbaachisu bakka fedhee illee fidee gargaaruuf walii-galuu isaa dubbatan.
“Maddeen gargaarsaa ka biroon illee ni jiran. Garuu, nuti IMF filanne” – jedhan – Belleen.
Maallaqa Somaaliyaa sana maxxansiisuuf gara doolaara miliyoona shantamaa ka barbachisu ta’uu fi maallaqicha kuusaa keesa kaa’anii to’achuufis baasii hag sanaa ka barbaachisu ta’uu illee dubbatan.
Maallaqa Somaaliyaa kana maxxansiisuuf haal-dureeleen barbaqachisan, kan akka dhimma mootummaa jabeessuu, itti-gaaatamummaa cimsuu, oguma Baankii Giddu-galaaf barbaachisu, qajeelfamootaa fi seera to’annaa tolchuu, caasa yaa’a maallaqaa fi imammatotoa diriirsuu martinuu hojjetamanii xumuramuu ka beeksisan – Ministarichi maallaqaa Somaaliyaa, dhimmi haga ammaa xumura hin argatiin jiru dhimmuma maallaqa hojii kana ta’uu hubahiisan.


text:
OROMO LIBERATION FRONT
(Ibsa ABO)
Mootummoonni Itoophiyaa dhufaa-dabraan ummata Oromoo fi cunqurfamtoota Impaayerattii keessaa biroo diinagdee fi siyaasaan moggeessuuf saamicha lafaa akka imaammatoota isaanii keessaa isa tokkootti dhimma itti bahan. Qonnaan bultootni Oromoo miliyoonotaan lakkaawaman dachee akaakilee-abaabilee isaanii irraa buqqifamuudhaan tajaajiltoota murna aangoorra jiruu taasifamaniiru. Adeemsi kun hanga har’aattis akka itti fufetti jira. Murni Itoophiyaa amma aangoorra jiru kan Adda Bilisummaa Ummata Tigraay(TPLF)n hogganamu dhaaba maxxannee akka OPDO ofii isaatii bixxillate waliin tahuudhaan yakka walfakkaataa bifa irra hammaateen raawwataa jira.
Bara bittaa waggoota 26n dabranii keessas qonnaan bultootni Oromoo kumoota dhibbaan lakkaawaman fedhii fi hayyama isaaniitiin alatti beenyaan tokkollee odoo hin laataminiif lafa isaaniirraa buqqifamaniiru. Haalli kun keessattuu warreen naannawa Finfinnee jiraatan irratti ifatti raawwamuu hundatu quba qaba. Lafti lammiilee Oromoorraa saamame kun bilisaanii fi gatii akkaan rakasha taheen warreen harka mirgaa sirna TPLF tahanii fi invastaroota alagaa michuu wayyaanee tahaniif raabsamee Oromoota hiyyeeyyii dawoo-dhablee fi daandiirra facaasudhaan kadhattuummaaf saaxile.
Addi Bilisummaa Oromoo dalagaa hammeenyaa TPLF kana addunyaa hubachiisuuf irra deddeebiin ibsoota baasuun ni yaadatama. Naannolee baadiyyaa Oromiyaa keessatti lafti heektaara danuu qonnaan bultoota irraa fudhatamee maqaa misoomaatin abbootii qabeenyaa biyya keessaa fi alaatiif liiziidhaan kennama. Dhugaan jiru garuu, qonnaan bultootni Oromoo misooma baanamu kanarraa faayidaan argatan tokkoollee kan hin jirre tahuu isaati. Faallaa isaa jiruun qonnaan bultoota Oromoo ittuu hammaachudhaan maatiin isaanii, haalli jireenyaa, aadaa fi duudhaan hawaasichaa caalaattuu barbadeeffamaa deemuutu mul’ate.
Haallan kana keessatti kan murni TPLF karoora misoomaa qindaawaa magaalaa Finfinnee(Maastar Pilaanii Finfinnee) baanamu baasudhaan magaalattii fageenya KM100tin gara magaalota Oromiyaa kanneen birootti babal’isuuf karoorfate. Karoorri maastar pilaanii baanamu kunis guutummaa Oromiyaa keessatti fincila kaasudhaan ummanni Oromoo waliigalatti addatti ammoo ka’imman diddaa jabaa boodarra gara naannolee biyyattii kanneen hafanittuu tarkaanfate finiinsan. Murni abbaa irree aangoorra jiru, komii fi gaaffii dhiyaataa jiruuf deebisaa sirnaa gahaa tahe laachuu mannaa gara tarkaanfii gar-jabinaatti cehuudhaan lammiilee hiriira nagaa gaggeessan kuma Lamaa ol tahan galaafate.
Karoorri maastar Pilaanii magaalaa Finfinnee akka yaadametti odoo hojiirra ooleera tahee, jiraattota naannichaa miliyoona lama tahan beenyaa malee dachee isaaniirraa buqqisuudhaan dirreerra facaasa ture. Dhiibbaan tarkaanfii abaaramaa akkasii murna bicuu TPLFn fudhatame kanaa balaa akkaan ulfaataa akka dhaqqabsiisu tilmaamuun rakkisaa hin tahu.
Murni TPLF gaaffii haqaa ummanni Oromoo dhiyeessaa jiruuf deebisaa sirnaa laachuurra kallattii xiyyeeffannaa isaa jijjiiruuf sababoota adda addaa tarrisuu fi shiroota baraman dhimma itti bahaa ture xaxuutti fuuleffateera.
Jidduu kanas labsii qaamuma shira kanaa tahe, wixinee “Labsii faayidaa addaa Oromiyaan Finfinnee irraa argachuu qabduu” jedhuun qabatee as baheera. Heerri Itoophiyaa bara 1995 ragga’e faayidaa addaa Oromiyaan Finfinnee irraa argachuu qabdu ifatti kaaheera. Waggoota 25 oliif mootummaan TPLF faayidaa addaa Oromiyaan Finfinneerraa argachuu qabdu irratti seera hin baasne. As irratti gaaffiin dhiyaachuu qabu, labsiin kun maaliif kurmaana jaarraa booda amma bahuun feesise? isa jedhu taha. Labsiin kun gaaffii ummanni Oromoo Finfinnee ilaalchisee qabuuf deebii ni kennaa?
Akkuma olitti ibsame, saamichaa fi qircannaan lafa Oromoo TPLF itti jiru, itti fufuma imaammata bittoota impaayera Itoophiyaa isaan dura turanii ti. Fakeenyaaf, weerara Minilik booda dacheen ummata Oromoo bittootaan fudhatamee qondaalota waraanaa sirnichaaf raabsamaa ture. Qabiyyeen lafa saamamee irra guddaan mootummaadhaan dhuunfatamee gurguramaa fi dilaala(qaraxa) guddaatu irraa sassaabamaa ture.
Kanaanis Mootummaan Minilik daangaa fi aadaa Oromoo dhabamsiisuu qofa odoo hin taane, sirna siyaasaa, diingadee fi hawaasummaa ummanni Oromoo ittiin jiraataa bahe diigudhaan eenyummaa Oromoo dhabamaa affeere.
Ilmaan oromoo qayee isaaniirraa buqqisuudhaan qubattoota Abisiiniyaatin bakka buusuun haala qubsumaa Finfinnee fi naannawa ishii shaffisaan akka jijjiiramuuf tooftaan irratti dalagame. Kunis lakkoofsi ilmaan Oromoo Finfinnee keessa jiranii haalaan xiqqaachuun akka bicuutti jijjiiraman taasise. Maqaan magaalattii Finfinneerraa gara ADDIS ABABAAtti jijjiiramuu dabalatee lafootni seenaa Finfinnee keessaa fi naannichaa mancaafamuu fi maqaan isaanii afaan Amaaraatti jijjiiramuunis dalagaa bittoota Impaayerattii ti. TPLF’s erga bara 1991 Finfinnee dhuunfatee booda dalagaadhuma Miniilik jaarraa tokkoon dura raawwataa turetti bobbahuudhaan dachee Oromoo humnaan ummata irraa buqqisee saame ofii isaatii fi warreen harka mirgaa sirnichaa tahaniif raabse. Gartuun murna bicuu TPLF seera haaraa baafateenis lafa magaalaa Finfinnee fi naannawa sana jiru qondaalota isaa qabsoorra turan jedhuuf tolatti qoodeera.
Akka heera Itoophiyaatti Finfinneen aangoo bulchiinsa naannoo qabdi. Kana malees, teessuma mootummaa federaalaa, kan mootummaa naannoo Oromiyaati fi dhaabbilee idil addunyaa kanneen biroo hedduuti. Finfinneen kan bulfamtu mootummaa federaalaan yoo tahu, kunis TPLF misooma diinagdee fi hawaasummaa Finfinnee akka tohatu isa dandeessiseera. Dhugaan jiru, murni wayyaanee ta’e jedhuutuma Oromiyaan bulchiinsa Finfinnee keessaa akka qooda hin qabaanne taasise. Kanarraan hanga har’aatti Oromiyaa fi ummanni Oromoo misooma magaalaa Finfinneerraa bu’aan argatan homaatuu hin jiru. Labsiin dhiyoo kana baafames fedhii fi gaaffii mirgaa ummanni Oromoo gaafataa jiruuf kan deebisaa laatu hin tahu. Kanneen misooma hawaasummaa-diinagdee magaalattiirraa fayyadaman TPLF fi dabballoota isaati.
Addi Bilisummaa Oromoo Finfinneen dachee Oromoo fi handhuura Oromiyaa tahuu ammas irra deebi’ee ibsa. Teessuma lafaatin hadhuura Oromiyaatti argamuu qofa odoo hin taane, Finfinneen seenaadhaanis lafa jiddugala seenaa Oromoo fi eenyummaa saba Oromoo ti.
Waan taheef, ABOn ummanni Oromoo Finfinneerratti mirga abbummaa fi bulchiinsaa guutuu qaba jedhee amana.
Kana malees, ABOn hireen Oromiyaa hiree Finfinneen qabdurraa addummaa tokkollee akka hin qabne ifa gochuu barbaada. Kanaafuu, qabsoon saamicha murni TPLF Finfinneerratti gaggeessaa jiru dhaabsisuuf gaggeeffamaa jiru, qaama qabsoo bilisummaa OROMIYAA fi ummata Oromoo ti.
Waan taheefuu, ummanni Oromoo golee Oromiyaa hundarraa fi bakka jiru maraa sirna abbaa irrummaa TPLF ummataa fi biyya keenyarraa kaasuuf tokkummaan akka sossohu waamicha dhiyeessa. Labsiin dhiyeenya kana wayyaanedhaan baafame fedhii fi dantaa ummataa fi biyya keenyaa kan hin calaqqisne waan taheef, bifa barbaachisaa tahe hundaani fi sadarkaa marattuu akka dura dhaabbatamu Addi Bilisummaa Oromoo ammas irra deebinee yaadachiisa.
Injifannoo Ummata Oromoof!
Adda Bilisummaa Oromoo
Caamsaa 05, 2017


text:
Hoji-dhaabinsi Mormii fi Hiriirawwan Oromiyaa Keessaa Guyyaa Sadaffaaf Itti-fufanii Oolan
Godinaa Gujii Lixaa keessa ka jiru aanaan Dugda Daawwaa, Godinaa Wallagga Lixaa, aanaa Boojii Dirmajii keessa ka jirtu bakki dhalata Obbo Baqqalaa Garbaa – magaalaan Biilaa, Godinaa Horro_Guduruu Wallaggaa, aanaa Jimmaa Gannattii keessa ka jirtu – magaalaan Haratoo kanneen har’a hiriirri keessatti geggeessamaa oole keessaa haga tokko. Godinaa Shawaa Kaabaa, aanaa Kuyyuu, magaalaa Garba Gurraachaa keessatti immoo aangawoonni aanaa uummata mormiitti hirmaate reebuu fi hiraarsuutti turan – jedhu jiraattonni. Gabaasaa guutuu dhaggeeffadhaa.


text:
Koreen Giddugaleessa Dh.D.U.O walga’ii har’a geggeesseen “fayyadamummaa Ummata Oromoo fi biyya keenyaa daran dhugoomsuuf jijjiiramawwan akka biyyaatti fi akka naannootti jalqabaman caalamaatti lafa qabsiisuuf akkasuams sadarkaa qabsoon Dh.D.U.O fi Ummata Oromoo irra gahe sadarkaa ol’aanatti ceesisuuf” ramaddii hoggansaa ol’aanaa jijjiiruu isaa beeksisee jira.
Akkaataa kanattis Dr. Abiyyi Ahmad dur-taa’aa dhaabichaa, Obbo Lammaa Magarsaa immoo itti-aanaa dura-taa’aa dhaabichaa gochuun filachuu isaa beeksisee jira.
Kana irratti, Waajjira DHDUO Giddu-galeessaatti hoogganaan damee yaada uummataa fi Paablisiitii Obbo Kaasahun Gofee, VOAf ibsa kennanii jiran. Armaa gadiitti caqasaa.


text:
Qabeenya Uumamaa Kunuunsuun Itti Gaafatama hawaasaa akka ta’e kan irratti ibsamee walgahiin kun waldaan kristaanaa Laalibalaa keessa jiran keessaa lama gara diigamuutti eega dhiyaatanii booda baasii qarshii miliyoona digdamaa oliin haroomfamuun ibsamee jira.
Muxannoo akkasii guutummaa biyyatti keessatti waliin ga’uuf maaltu ta’uu qaba? Ka jedhu qiyyaafata walgahii kanaa keessaa tokko ta’uun ibsamee jira. Walgahiin kun ituu hin jalqabamin dura ministriin dantaa alaa Yunaaytid Isteetes karaa jaarmayaa “World Monument Fund” jedhamuuf Doolaara kuma 500 kenneen waldootii kristaana Laalibalaa haaromsuuf akka oolu gochuuf dhaabatichaa fi ministeera eegumsaa fi kunuunsa qabeenyaa kan Itiyoophiyaa waliin walii galtee mallatteessanii jiru. Akeekii isaas qabeenya jiran dhaloota boriif tursuu akka ta’e ibsamee jira.


text:
Amajjii 22,2017
Gootowwan Qeerroon bilisummaa Oromoo magaalaa Naqamtee fi naannoo ishee keessatti argaman guyyaa ayyaana cuuphaan wal qabsiisuun diddaa mootummaa abbaa irree wayyaaneef qaban mullisan.
Humni komaandi poostiis uummata magaalaa naqamtee bahaaf gala dhorkuudhaan goolaa akka oolee tures qeerroon magaalichaa addeessanii jiru. Keessumaa waraanni komaandi poostii magaalicha keessatti humna waraana kora bittinneessaa oromiyaa irraa hidhannoo hiikkachuudhaan harka duwwaa akka isaan taabota duukaa deeman taasisanii jiru.
Gootowwan Qeerroon magaalaa naqamtees sodaa waraanaaf osoo hin jilbeenfatin halkaniifi guyyaa osoo hin jedhin guutummaa magaalaa naqamtee keessa barruulee warraaksaa facaasuudhaan mootummaa goolessituu wayyaaneetti muddamsuu akkaan jabaa ta,e itti naquudhaan rifaasisan.
Guyyaa taabonni gara mana isaa irraa ka,uun gara laga cuuphaatti imaluu eegalus wallee warraaksaa kanneen akka
oo yaa booree bilisummaan namararee,
Oo korma guduruu ABO,n leencuma duruu,
Oo baala baddeessaa wayyaanee baasaa nu keessaa
Biyya abbaasheetti fakkaatee buraayyuuf iyyuutti kaatee
Jechuudhaan wallee warraaksaan wayyaaneetti lafa dhiphisaa oolanii jiru.
Hanga taabonni gara laga cuuphaa ga,ee ol gara mana isaatti galuttis walleewwan warraaksaan dabaaluun wayyaanee waliin wall,aansoo wal qabaa akka oolan maddeen qeerroo leeqaarraa nu qaqqaban ibsan.
Kanummaan wal qabatees qeerroon magaalattii namni afur kan maqaan isaanii yeroof hin beekamin ayyaana cuuphaa irratti humna waraana komaandi poostiin ukkaamfamuu qeerroon leeqaa naqamtee addeessan.


text: Filannoon pireezedaantummaa Keeniyaa kamisa dhufu lafaa ammas gaggeeffama. Filannoo kana irratti Dorgomaan Paartii Mormituu Raayilaa Odiingaa filannoo kana lagachuu isaanii yaada waa’ee filannoo kanaa lammileen Keeniyaa qaban gargar hireera. Jiraattuun Keeniyaa Kutaa Meeruu Uhuuruu deeggartu, Aliimaa Guyyoo jedhamtu Raadiyoonii VOA’f filannoo prirezedaantummaa kana baatee filachuuf akka jettu yoo himtu; deeggaraan Raayilaa Odiingaa Ka magaala Kisuumuu jiraatu garuu filannoo kana akka bahee hin filanne dubbateera.


text:
Dhaabbatni Dimookitaatawa Uummata Oromoo yokan DhDUON walga’ii koree giddu-galeessaa gidduu kana geggeesseen dura-taa’aa dhaabichaa – Obbo Muktaar Kadirii fi itti-aantuu isaanii – aadde Asteer Maammoo taayitaa irraa buusuu isaa beeksisee jira.
Dhaabbatichi kaleessa ibsa baaseen akka beeksisetti, Kibxata – Fulbaana 20, bara 2016 gara galgalaa irraa akka beeksisetti, hoogganoonni ol’aanoon lameen taayitaa gad-lakkisuuf gaaffii fhiheessan, koreen gidduu dhaabichaa simachuudhaan akka taayitaa gad-lakkisan sagalee guutuun murteessuu isaa beeksise. Bakka Obbo Muktaar Kadir, ka duraan afaan-yaa’ii Caffee Oromiyaa turan – Obbo Lammaa Magarsaa buusamuu isaanii, bakka aadde Asteer Maammoo immoo, ka duraan Ministara Geejjibaa Mootummaa Federaalaa turan – Obbo Warqinee Gabayyoo filatamuu isaanii dhaabichi ibsa baaseen beeksisee jira.
Jijjiirraan aangoo DhDUO keessatti tahe kun, hagam dhaabicha keessatti jijjiirama fida. Mormiilee Oromiyaa keessatti baatiilee kudhanii oliif geggeessamaa turaniif hoo hagam furmaata ta’a?
Gaaffiilee kanaa fi ka biroo ilaalchisee, ka duraan qaama hooggana ol’aanaa dhaabichaa fi prezidaantii Oromiyaa turan – Dr. Nagaasoo Gidaadaa haasofsiisnee jirra.
Guutummaa gaaffii fi deebii kana cuqaasaa tii dhaggeeffadhaa


text:
Jechoota Hayyoota Addunyaa
1) Namoonni hedduu gorsa yoo fudhataniyyuu,kanneen itti fayyadaman beektota qofa.(Thomas Takias)
2) sababa teessee ilaaltuuf namoonni gurguddoo sitti fakkaatu. Kanaafuu ka’i.
(Jecha warra Ingilizii)
3) Ifa arguuf dukkana halkanii dabarsuun dirqama.(wiiliyaam sheekispir)
4) Kaleessaaf gaabbuu fi boruuf dhiphachuun guyyaa har’aa balleessuudha.
(Maaksim Troobey)
5) Cabbii caalaa yoo addaatteyyuu, urjii caalaa yoo qulloofteyyuu ceephoo jalaa bahuu hin dandeessu.(William shekispir)
6) Addunyaa kana jechi ibsu hin jiru.(Jecha warra Morookoo)
7) Nama carraa qabu galaanatti yoo darbatteyyuu qurxummii afaanitti qabatee baha.(Jecha warra Arabaa)
8) Namni suuta deemu dafee bakka yaade gaha.(jecha warra chaayinaa)
9) Daandii bakka yaadde si geessitu osuu hin beekiin adeemsa hin jalqabiin.(Jecha warra Ingilizii)
10) Namni waan hundumaa hawwu nama guddaadha.Namni waan argachuu danda’u qofaa hawwummoo nama ogeessadha.(Jecha warra Aayilaandii)
11) Namni dogoggorsasaa mul’isee himatu akka nama kosii manaa haruuti.(Maataammaa Gaandii)
12) Nama tokko dogoggorasaarraa deebisuun hojii guddaadha.(Abirahaan Liinkan)
13) Namoonni hammuma gammachuuf of qopheessan gammadu.(Abirahaam Liinkan)
14) Namoota biroodhaaf hin yaadnu yoo taane,waanta namaaf gochuufii dandeenyu yoo dhiifne burqaa gammachuu tokko Akka gogsine beekuu qabna.(Rey Liiman Wiilber)
15) Gammachuu fi shittoon walfakkaatu.Osuu namootaaf biifanii ofiis urgeeffatu.(Maaliif Waaltoo Imarsan)
16) √ Maalaqni nyaata malee fedhii nyaataa hin bitu.
√ Maalaqni qoricha malee fayyaa hin bitu.
√ Maalaqni hordoftoota malee hiriyaa hin bitu.
√ Maalaqni Hojjettoota malee Amanamtoota hin bitu.
(Heenriik Ibsan)
17) Namoonni hedduun abdii fuula duraa qaban abjootanii yeroo gammachuu abdiidhaan eeggatu. Garuu guyyaan har’aa guyyaa hundumaarra guyyaa addaati. Sababnisaa guyyaan har’aa harka kee keessa seentee jirti.(Charles Koltan)
18) Har’i akka ta’etti yoo qabaatti siif galte malee Boris hin amanamtu.
(Toomaas Diiriyes)
19) Waanti nuti sodaachuu qabnu sodaa qaofadha.(Franklin Ruzvelt)
20) Baay’inni rifeensaa,baay’inni copha bokkaas, akkuma beekamuu hin dandeenye baay’inni rakkinaas sammuu nama mul’ataa xureessuu hin danda’u. Namni akkasii madaala jireenyasaatii ni eega.(Seeneka)
21) Akkuma sibiilli yoo qarame malee hin calaqqifne akkasuma namnis yoo rakkinaan qoramee bahe malee addunyaatti mul’achuu hin danda’u.(Konfiishiyees)
22) Sodaa kee of keessa dhokfadhu. Dhimma biraa garuu hiriyoota keetiin mari’adhu.(Robert Luis Stevens)
23) Sammuun keenya qaamota keenyatti amanuu dhiisuuf aangoo qaba.(Andire Morwa)
24) Namni namoota injifatu nama cimaadha. Namni ofiisaa injifatummoo nama hundumaa caala.(Laawoo 8ffaa)
25) Dadhabinni jireenya keessatti nama quunnamu tokko qofa.Innis waan beekuu qaban beekuu dhabuudha.(Kanan Frederik Furar)
26) Miirri injifannoo kan madaalamu injifachuu qofaan osuu hin taane,yommuu kufanis tattaaffii gochuudhaan ni madaalama.(Oliver Gold Smiz)
27) Irra deddeebi’anii yaaluun salphina miti.Carraa gaarii ta’uusaatu ittiin safarama.(Joorjii maatiyaas)
28) Waanti nama beekamaa si taasisu waanta ta’uu barbaaddu taatee argamuudha.(Sokirates)
29) Sammuun kee foddaa ati ittiin addunyaa kana ilaaltu waan ta’eef yeroo hundumaa banaa taasisi.(George Barnaad show)
30) Namoonni dhukkubaan hin du’an, dhiphina keessa isaaniitiin malee…
(wiiliyaam Muuldan)
31) Yeroo hundumaa tarkaanfii tokko tarkaanfachuu yommuu yaaddu,gufuu tarkaanfii tokko si ittisuu danda’utu si dura dhaabbata.(Antuwan Tekov)
32) Karaan ittiin gammachuu argatan tokkicha.Innis muddamaa fi sodaa human keenyaa olitti nutti dhufan jalaa miliquudha.(Monten)
33) Namni tokko amaloota sadii(3) qaba. isaanis:
√ Amala inni agarsiisu
√ Amala inni qabuu fi
√ Amala inni qaba jedhee yaadu.
(Alfans Kar)
34) Namni hiriyaa isaatiif gammachuu hin yaadne rakkinaaf saaxilamaadha. Namni akkasii ofiisaa qofa osoo hin taane,namoota biroos ni madeessa.Kufaatiin namaas eenyummaa akkasii irraa dhufa. (Alfred Adiler)
35) Haala si mudatu waliin jireenta kee walfudhachiisuuf yaalii godhi malee ‘akkan barbaadu ta’uu qaba’ hin jedhiin.(Abraham Liinkan)
36) Otuu of hin gargaariin eenyumaaniyyuu gargaaruu hin dandeessu.(Gris Mori)
37) Galaanni yeroo hundumaa waan yaa’uuf Namni tokko yeroo lama cehuu hin danda’u.(Hirik Litas)
38) Balaa namatti dhufe injifachuuf tarkaanfiin jalqabaa waanta raawwate galataan fudhachuudha.Rakkoo si mudate akkuma jirutti fudhachuuf eeyyamamaa ta’i.(William James)
39) Jireenyi Kenya waanta yaadni keenya uumudha.(Mark Awurias)
40) Sammuu Keenya keesaatti Jannataa fi Gaanamiin uumuu ni dandeenya.(Milten)
41) Amma rakkinni si rakkisutti ati hin rakkatiin.(Jecha Ameerikaanotaa)
42) Jireenya keessatti waanti nuti akka karooraatti qabannu waanta lamatu jira.Inni jalqabaa waanta barbaannu argachuu yoo ta’u,Inni lammaffaan immoo waanta argannetti gammaduudha.Namoonni karoora isa lammaffaatti gammadan garuu beektota qofa.
Madda:Kitaaba saayikooloojii(ICCITII MILKAA’INAA) kan Norman V.Pill barreesse. Qannoo Addisuu Afaan Oromootti hiikee Hinseenee Makuriyaa akka gulaaletti.Fuula 224-229 tti kan jirurraa. Namoonni kitaabicha hundasaa dubbiftan carroomtaniittu.Aadaa kitaaba dubbisuu haa dagaagfannu.
43) Namni waan qabutti hin gammanne osoo maaluu argatee hin gammadu.(Hoomer, Abbaa walaloo Giriik)
45) Waa fudhachuu irra waa kennuuti caalaa nama gammachiisa.(Kitaabicha keessaa)
46) Namni guddaan(real man) eenyumaanuu of hin madaalu.(kitaabicha keessaa)
47) Namoonni baayyeen sababii kophaa ta’aniif mukaa’u;Ani garuu nama Mukaa’aa waliin jiraachuutu na mukeessa(Ifargan Gudeta,Alex)
49) Yoo nama jabaa ta’uu barbaadde jireenya kophaatti gammaduu bari.(Alex)
50) Namoonni bayyeen addeessa kan koraniif namoota jalaa isaan utuban waan qabaniifi.
Maddi Kan dubbifnerraa
AFAAN OROMO – Oromo Language
- 253Shares
- Tweet


text:
Kun Dargaggoo #Qalbeessaa_Mokonnon kan guyyaa har’aa magaalaa #Gimbiittiwareegamedha.Dargaggoon dhalootaan Aanaa Dongoroo yommuu tahu,dargaggoon biraa kan dhalootaan Billoo Boshee tahes wareegamee akka jiru beekameera.
Bitootessa 04/2018
[SQ,#Gimbii ]
Bulchaa Godina Wallagga Lixaa Dabalatee kantiibaafi Kaabinoonni hedduun magaalaa Gimbiitii guyyaa har’aa Konkolaataa toorbaan ajjabamanii Naqamtee seenanii jiru.Qeerroon Naqamtee bakka warreen kun qubatan barbaadaa jira.Ammaaf garuu #Bete_mangistii seenu jedhamee yaadamaa jira.Hoteela nama dhuunfaa akka hinbulle Qeerroon Leeqaa Naqamtee akeekkachiisee jira.
—
Waraanni mootummaa wayyaanee haga yaadamuu ol guutuu Oromiyaa keessatti bobbaafamee jira.
Lixa Oromiyaa magaalaa Naqamtee keessa waraanni konkolaataa hedduudhaan galgala kana buufatee jira. Gara aanota baadiyyaatti bobbaasu jedhamee yaadama. Namoonni aanaa lixa Oromiyaarraa namoota beektan bilbilaanis ta’u namuu akka quba qabaatuufi tooftaatiin akka mormii geggeessu gurra buusaa!
—
Daandiin Ijaajjiifi Geedoo gidduu bifa kanaan cufameera. Konkolaataadhaan karaa cufuudhaan furtuu konkolaachistootarraa sassaabanii jiru. Kun qabsoo bu’a qabeessaafi miidhaa hir’isudha!


text:
Prezidaantiin Naayjeriyaa Mahmaduu Buhaarii har’a as Waashingtan keessatti prezidaant Traamp waliin wal arganii jiru.
Hogganoonni lameen sodaa shoroorkeessummaan uumee fi uummata miliyoona 200 kan qabdu Naayjeriyaan guddina dinagdee qabdu irratti fulleeffachuun dubbatan.
Naayjeriyaan garee leelistoota Boko Haaraamin rakkataa kan jirtu yoo ta’u waggaa 9 dura duula lootee seentummaa labsuun gara garee lslaamik Isteetes ti jijjiramuuf jira.
Uummanni kuma kurna hedduun Naayjeriyaa keessatti ajjefamanii shamarran dhibba hedduun butamanii fudhataman.Gareen kun Afrikaa dhiyaa fi biyyoota kutaa saahil keessatti sodaa uumee jira.


text:
Dhuga-ba’insi marsaa lammataa mana-maree Yunaayitid Isteeets fuul-duratti geggeessame, waa’ee Raashiyaan filannoo Prezidaantummaa Yunaayitid Isteets bara dabree keessa harka galfachuuf carraaqqii gooteetti fuuleffata. Dhimmi ijoon haga ammaatti murtii hin argatiin jiru, haala Raashiyaatti hidhata-qabuun prezidaant Traamp seera Yunaayitid cabsan moo hin cabsine? Ka jedhu.
Ibsi prezidaantichi torban dabre fuula Twiiterii isaanii irratti maxxansan akka agarsiisutti, waan qorannaa jala jiran fakkeessa. Akka waan adamsamaa jiraniitti eeran. Abbukaatoolee isaanii keessaa tokko ka ta’an – Jeey Sekuloo garuu, ni haalan. Prezidaant Traamp qorannaa jala jiraachuu isaanii ka mirkaneessu ragaan sirnaawaam akka hin jirre dubbatan.
Jalqaba baatii kanaa irra, daarektarri Dhaabbata Qorannaa Biyyoolessaa Yunaayitid Isteets, kan FBI – Jeems Komeey, Koree Mana-maree Murtii-seeraa yokaan Senerii Yunaayitid Isteets duratti ennaa dhugaa-ba’anitti, Prezidaantichi, “qorannaan kun akka hafu goota, jedheen abdadha” jechuu isaanii dubbatanii turan. Gorsaa Naga-eegumsaa biyyoolessaa duraanii taayitaa irraa hariyataman – Maayikil Filin irratti qorannaa geggeessamu ilaalchisuun kana dubbatan. Jechu prezidaantichaa akka ajajaatti akka itti dhaga’ame dubbatan – Kooomeen.
“Haasaan prezidaantichi ana waliin godhan seera cabsuu yaaluu dha – jechuun gahee koo natti hin fakkaatu. Garuu, akka haasaa nama jeequuttan fudhadhe. Akka waan baay’ee yaaddessaa ta’eetti” jedhan.
Prezidaant Traamp garuu, ni haalan.
“Ani sana hin jenne. Akkan jecha namoota hundaa har’a dubbiseetti, otuun jedhe tahes waan badii ta’u hoomtuu hin jiru. Garuu, ani sana hin jenne” jedhan.
Dhimma Raashiyaa waliin hidhata qabuun ka seera-cabsuutti prezidaant Traampiin himachiisuu danda’u – ragaan quubsaan jiraachuu irratti xiinxaltoonni seeraa wal-falmaa jiran. Ripuublikaanonni hagi tokko amma illee gama Traamp goranii falmaa jiran. Hoogganaan Gumii Qorannaa addaa dhimma kanaaf hundeessamee – Roobert Muuler, waa’ee Traamp xiyyeeffannaa qorannaa ta’uu fi dhiisuu waan ifattti dubbatan hin jiru.


text:
Waligalan Alaa Galan
Posted by MADDA WALAABUU PRESS on 2/18/2018
Gurraandhalaa 18, 2018 | Mahabuub Abbaa Waaji irraa
Yaroon Oromoon “waligalan alaa galan” jatee makmaaktee Oromooni biyyaa fi qa’ee isaaniraa fagaatani deemani tahu baachu mala. Haalli amma Oromoonni diaspora kessa jiran yoo laalamee makmaaksi kun kan yaroo amma itti jiruf makmaaksamee tahu hin olu mana jachisiisa.
Waggootaa fi rakkinoota dhibbaa ol kessa dabree Oromoon biftu bilisummaa halaalaa arkaa jira. Yaroo murtessitu taatee kanatti walif obsu fi waligalun akka biftun halaalaa mullattu tun walakkaa Oromia gayudhaan roga Oromia maraa ibsutu taasisa.
Obsa walif qabaachun yaroon isaa amma. Jaarmayooni siyaasaa fi namottan adda addaa yaadaa fi tarsimoon rakkina gabrumaan Oromoo ittin furamu dandaya ja’aani lafa kaayyatan garaa garumaa qabaachun isaa kan bekkamu. Haatahu malee Oromooni hundinu gabrumaa jalaa akka bahu qabnu iraati wali galan (shared interest). Kanaraati hundaa’un walin hojjachuf dhimi gabroomfataan erga nuraa ka’een boda hojjatamu qaburatti walif obsun guddaa barbaachisa dha. Oromiyaan osoo hin gabroomneen durattis ni turtee erga bilisoomteen bodattis waan jiraatuf jacha dura dinni akka nutti hin deebinetti firaa kufisun barbaachisaa taha. Erga dhinni nuraa ka’een booda akkamitti Oromoo fi Oromiyaan fuldura jiraachu qaban gaafi ja’uf sammu bilisa tahee fi tasgabaaween wal marihachun tarsimoo irra caalaa waan taheef ammaaf dhimaa saniratti walif obsun barbaachisa dha.
Walif obsun gara waligaluti nama ceesisa. Diaspora kana kessatii yaroo heddu wanti Oromoon irratti wal dhabnu yoo gadi fageenyaan laalamee dhimma hundee dhaan garaagarumaa qabu osoo hin tahin – yaroo gabrummaa walin madaalamu – waantoota wali obsu dhaan irra anamu dandayamu tahani mullatan. Umama tahee dhalotni hundumaa rakkinoota yaroo isaani qaban waan taheef Oromoonni nu dura darbaanis rakkinoota yaroo saani qabaachaa turun isaani waan tilmaamamu. Yaroo Oromoon wagaa 400 ol Sirna Gadaa dhaan if bulchaa turan fi yaroo dina kenyaa walin Oromoon wallo wagaa dheeraa dhaaf loolun mohaa turan rakkinoota osoo hin qabaatin miti kan jiraatan. Rakkinoota isaani ciciqoo akka ittin furataniratti waligalu dhaan malee. Waligaltee isaanitini sirna addunyaaratti fakki tahee fi kan haaqaa ummachu dandayan. Silaa obsaa fi waligalteen yaroo san hin jiraanee tahee Sirni Gadaa dhaabatufis tahee yaroo dheeraa dhaaf ittin bulun hin dandayamu turee. Kana waan taheef Oromoon diaspora kessa jirru waligalu dhaan human walif tahun yaroon isaa gessee. Waligalan Alaa Galan!
Walif obsu dhaan yoo gabrummaaraa bahuratti walin hojjachuf waligalamee caraa fi rakkinoota yaroon tun fiddee bareechani hubachu fi tarkaanfi yaroo walin deemu fudhachun barbaachisaa taha. Ammaantana yaroon kan Oromoon bilisummaa dhaaf dinaa walin wal qabdee guyyaa raa guyyaa dhaan gara mohichaa deemaa jirtu waan taheef qabsoon itti fufun waan barbaachisaa dha. Gara kaanin moo fakkesaa fi sodaachisa dinaatin sobamani qabsoo irraa dhaabachun akka dinni tarsimoo fi humna harayaan gadi bahu taasisa. Kana waan taheef yoo Oromoon diaspora dura waligalu dhaan humna tokko tahee of qopheesse dina kuffisufis tahee dhimma san boodhaafilee shoora gudaa tabachu dandayaa.
Waligalteen biyya walaba taatee kessatti tahun murni cufaatu ni mooha. Dhibbaa takkan maletti yoo Oromoon diaspora walin hojjatani mootumaa kana kuffisu ratti waligalan fadhi isaanitin waan waligaltee taasisanif qaamotni hundumaa yaroo motumaan Wayyaanee kuftee walin injifatan. Kana qofa osso hin tahin Oromoon akka umataatti moohee jachu dha. Erga motumaan kufteen booda Oromiyaatti galani waligaltee taasisun yoo dandayameelle harka tokkon rakkinoota TPLF waggoota 27f xaxxaa turtee furudhaaf yaali gochaa harka tokkon masaanu biyya tenyaa fudhachu barbaadani walin morki taasisu waan qabnuf tarsimoon san kan bu’aa isaarra midhaan isaa hedumaatu tahee mulata. Kanaafu yaroon yaroo adda addaan akkamalee ittin arifatani tarkaanif Oromoo gaaga’u fi akka malee if booda harkisachun tarkaanif caaraa arkamtee tana nama dabsisu fudhatan osoo hin tahin waligalu dhaan bakka takkaa sosohun barbaachisaa taha. Tarkaanifin waligaludhaan fudhatamuleen kan waan hundumaa (cost/benefit) xinxalee tahu qaba.
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Masjiidni Mana Rabbiiti. Masjiidni bakka muslimoonni jama’aan keessatti walitti qabamanii, Rabbii isaaniitiif itti sujuudani. Masjiidni bakka qalbiin Muslimootaa itti tasgabbooftuudha. Walumaa galatti masjiidni mana muslimoonni heddu akkaan jaalataniidha. Masjiidota dachii tanarra jiran keessaa masjiidonni gurguddoon 3, Islaamummaa keessatti sadarkaa ol aanaa qabu. Isaanis Masjiidal Haram kan magaalaa Makkaa keessatti argamu, Masjiidal Nabawii kan Magaalaa Madiinaa keessatti argamu, akkasumas Masjiidal Aqsaa kan Magaalaa Al Quds keessatti argamuudha. Masjiidal Haram, Qiiblaa itti garagallee salaannu waan taheef namuu waahee isaa sirritti beeka. Masjiidannabawiinis Masjiida Nabii keenyaaf jalqaba Magaalaa Madiinaa keessatti ijaarame, akkasumas bakka bulchiinsi Islaamummaa jalqabaa itti eegalame waan taheef waahee Masjiida kanaatis hedduun keenya ni beekna. Masjiidal Aqsaa hoo?
Masjiid Al Aqsaan Masjiidota gurguddoo amma dubbanne lameenitti aanee, masjiida sadarkaa guddaa qabuudha. Seenaa islaamaa keessattis masjiida seenaalee gurguddoo hedduun beekamu. Masjiidni kun Biyya Falasxiin, Magaalaa Al Quds keessatti argama. Masjiid al Aqsaan walitti bu’iinsa amantiilee gurguddoo sadan; Kiristaanummaa, Juudaahiizimii, fi Islaamummaa ta’ee jira. Kanaaf Waa’ee Masjiida kanaa beekuun Muslimotaaf barbaachisaadha. Mee Masjiid Al Aqsaa gabaabinaan isinii seenessina. Qalbiin nu faana bu’aa.
Masjiid Al-Aqsaan Magaalaa Al-Quds ykn Jerusaalam keessatti Argama. Magaalaan tun Muslimootaaf seenaa guddaa qabdi. Magaalaan tun eddoo dhaloota nabiyyoota hedduuti. Nabi Daawud (AS) fii nabi Suleeymaan (AS) magaalaa tana keessatti dhalatan. Nabi Iisaan (AS) ammoo magaalaa tana keessatti ummata barsiisee jira. Rasuulli Rahmataa Nabi Muhammad ﷺ , Halkan gama samii imalan Magaalaa tanarraan deeman. Deemsa halkanii saniin Nabiin keenya ﷺ Makkaa irraa gara Magaalaa tanaa eega dhaqanii booda, achirraa gara Samii bahan. Samiirraahis karuma kanaan deebi’anii gara Makkaa dhufan. Kanaaf magaalaan Al Quds, onnee Muslimootaa keessaa bakka guddaa qabdi.
Yeroo Rasuulli ﷺlubbuun jiranitti, Muslimoonni waa’ee Iyyarusaalam Heddus hin beekan. Waa’ee deemsa Israa fi Mi’raajaa yoo taate malee, namni magaalaa Al Quds tanaaf xiyyeeffannaa kennu hin turre. Garuu Eega Rasuulli ﷺ gama aakhiraa godaananii booda, Bulchiinsi muslimootaa babal’ataa deeme. Waraanni Umar ibn al Khaxxaabiin (RA) ergame magaalaa Al Quds eega baneen booda, Magaalaan tun Muslimootaaf akkaan barbaadamtuu tahaa dhufte. Eddoon Masjiidal aqsaan jiru ammoo, muslimotaaf daran bakka akkaan barbaachisaa fi wiirtuu baruumsaa ta’uu jalqabe. naannoon masjiidni kun irra jiru Muslimootaaf qofa osoo hin taane, Kiristaanaa fi Yahuudaatiifis barbaachisummaa guddaa qaba. Haga arraattis amantiileen sadan kunniin bakka kanarratti walii galuu dadhabanii jiran. Eega Biyyi Israa’el jedhamtu hundeeffamtee as ammoo, sababuma Masjiida kanaatiin warraaqsi Intifaadaa jedhamuun beekamu yeroo lama worraaqfamee jira. Iddoon kabajaa guddaa qabu, kan amantiileen addunyaa gurguddoon 3 irratti wal dhaban kun iddoo akkamiiti. Maaliif amantiileen hundi iddoo kana barbaadu? Gaafilee kanniiniif deebisaa kennuuf if booda deebinee seenaa qorachuu barbaachisa.
Masjiidal Aqsaa namni jalqaba ijaare Nabi Suleeymaani. Nageenyi Rabbii isarra haa jiraatuutii. Masjiinni inni jaare kun Yeroo dheeraaf eega akka masjiidaatti tajaajileen booda, koloneeffattoonni Roomaa dhufanii naannoo Falasxiin koloneeffatan. Achi booda naannoon kun jeeqamuu jalqabe. Roomaawwan awaama turan. Koloneeffattoonni Roomaa eega aangoo qabatanii booda, jiraattota naannoo kanaa hunda cunqursuu itti fufan. Achi booda Yahuudonni Magaalaa Al quds keessa jiraatan fincila kaasan. Koloneeffattoonni roomaatis tana sababaa godhachuudhaan, masjiidicha barbadeessan. Yahuudota magaalattii keessa turanis magaalattii keessaa ari’anii baasan. Naannoo Masjiinni kun irraa diigamettis, balfa garagaraa gatuu jalqaban. iddoon ibaadaa Rabbiitiif ijaarame kun, iddo balfi itti gatamu tahuuf dirqame. Bakki kunis irraanfatamee qalbii ummataa keessaa bahe.
Umar Ibnul Khaxxaab fii Masjiid Al Aqsaa
Eega yeroo dheeraatii booda, khaliifaan 2ffaan Umar Ibnul khaxxaab (RA), eega magaalaan Al Quds harka Muslimootaa seentee booda gama magaalattii deeme. Kana booda hooggantoota Magaalattii bira dhaqee, “mee iddoo Nabi Daawud fi nabi Suleeymaan (AS) Rabbiin itti gabbaraa turan bira na geessaa. Akkasumas bakka Nabiin keenya gara Samii ittiin bahan natti mul’isaa” je’ee gaafate. Wanti itti mul’isan garuu bakka ibaadaa hin fakkaatu. Balfi naannoo sanitti gatame naannoo san guutumaan guututti balleessee jira. Haa ta’u malee Umar ibn A Khaxxaab (RA) akkasumatti dhiisuu hin barbaanne. Manni Rabbii haala kanaan miidhamee arguun isaatti hin tolle. Karaan Salaanni amma salaataa jirru ittiin nuuf dhufe akkana ta’uun isaa heddu isa naasise. Qiiblaan muslimootaa kan duraanii akkanatti irraanfatamuun garaa isa raase. Kanaaf Muslimoota bakka san jiran waliin ta’ee naannoo san qulqulleesse. Kana booda Masjiidal Aqsaa akka ijaaramu godhe.
Naannoon Masjiidal Aqsaan irratti ijaarame kun Haram Al Shariif jedhamuun beekama. Naannoon kun Magaala Al Quds gara bahaatti kan argamu yoo ta’u. Masjiidal Aqsaan ammoo gama kibba Haram Al Shariifitti ijaarame. Masjiidal Aqsaa ammoo kan ijaarsise Umar ibn Al Khaxxaab ture. Masjiidni inni ijaarsises wiirtuu baruumsaa fi ibaadaa tahee tajaajila kennuu eegale. Bara 690 Akka lakkoofsa Miilaadiyaatti ammoo Hoogganaa mootummaa Umaawiyyaa kan ture Abdulmalik binu Marwaan, naannoo Masjiidichaa san bal’isee ijaare. Dabalataan AbdulMalik binu Marwaan Masjiidal Aqsaa irraa meetira 200 gara kaabaa ol siiquun Masjiidassakraa ijaare. Namoonni hedduun Masjiidal Aqsaa jechuu isa Abdul Malik ijaare kana seehu. Masjiidni inni ijaarsise kun yeroo heddu Masjiidal Aqsaa jedhamaa namatti himama. Inni kun garu dogongora. Masjiidal Aqsaa jechuun isa Umar ibn Al Kahxxaab ijaarsise yoo ta’u. Halluun bantii isaa ammoo daalacha. Masjiidassakraan kan Abdulmalik ibn Marwaan ijaarsise ammoo Bantii bifa warqii qaba.
Abdul malik Masjiida kana akka masjiida addaatti hin ijaarsisne. Akkuma qaama masjiidal aqsaatti ijaarsise. Masjiidni inni ijaarsise kunis magaalattiidhaaf bareedina addaa kenne. Magaalaan Al Qudsis masjiidicha kanaan beekamti. Bocni Masjiida kanaa roga saddeet kan qabu yoo ta’u, gubbaa isaatti ammoo bantiin meetira 20 dheeratu kan bifa warqii hallame qaba. Abdul Malik Magaalaa tanaaf akkasumas Masjiida kanaaf xiyyeeffannaa guddaa kennuudhaan kunuunsa godhee ture. Mootummaan Umaawiyyaatis ijaarsaaf xiyyeeffannaa guddaa kennaa waan tureef, Magaalaan AlQuds fi Masjiidal Aqsaan kunuunsa guddaa argatanii jiru.
Mootummaan Umaawiyaa bara 750tti moohamee mootummaa Abaasiyaatiin jijjiirame. Achi booda Mootummoonni Abbaasiyaa magaalaa bulchiinsa isaanii gara magaalaa Baaghdaad jijjiiran. Jarri Akka Umaawiyaadhaa ijaarsaaf xiyyeeffannaa hin kennine. Haala kanaan Al Qudsii fi Al Aqsaan kunuunsa duraan argataa turan, amma deebi’anii dhaban. Mootummaa Abbaasiyaarraa xiyyeeffannaa dhabanis
Masjiidni Al Qasaa fi Magaalaan Al Quds ummata muslimaa irraa kunuunsa guddaa argatanii jiran. Ummanni Muslimaa magaalaa tanaa fi masjiida kana daaw’achuudhaaf garas deemuu hin dhiifne. Makkaa fi Madiinatti aansuudhaan bakki muslimoonni hedduminaan walitti qabaman magaalaa tana taate. Haga jaarraa 10ffaatis haalli kun akkasumatti itti fufe, yeroo kanatti sababa sosochii lafaa Magaalaa Al Quds mudateen, Masjiidichi xiqqoo miidhamus, ijaarsi garagaraa godhamaafii haga arraa turuu danda’ee jira.


text:
Tuullaan reeffaa 'bara duguuggaa sanyii' Ruwaandaa argame
Ruwaandaa keessatti iddoon tuullaa reeffa namootaa kan bara 1994 waraana duguuggaa sanyiitiin dhumanii bakka afuritti argameera.
Handaara magaala Kigaaliitti kan argamtu aanaa Gasaaboo jedhamtu keessatti , lafeen namoota 200 duguuggaa sanyiitiin dhumanii kan argame.
Wayita waraanaa sana namoota 3,000 tu achi buuteen isaanii dhabaman, kan jedhan jiraattonni naannoo kanaa reeffi namoota dhabamanii hundinuu boolla reeffaa abuurame kana keessa jiraachuu mala jedhu.
Waraana duguuggaa sanyii bara 1994 irratti hidhattoonni warra Huutuu saba Tuutsii fi Huutuu yaada walabaa qaban kuma 800 guyyoota 100 keessatti fixan.
Iddoowwan reeffi namoota wareegamanii itti walitti guuraman taateen sun raawwatee torbee lama booda wayita guyyaan ajjeechaa sanaa yaadatamu ifa ba'eera.
Odeeffannoo reeffi namootaa boolla keessa jiraachuu nama naannoorraa dhagahaniin tola ooltonni iddoo owwaalaa jiran sakatta'uun ifa baasaatti jiru.
''Bakka namootni tuutaan itti awwaalaman hedduurratti manneen ijaaramaniiru, wayita bira ga'amu garuu manneen hedduun ni deegamu. Hanga iddoowwan namoonni itti awwaalaman arfan argamanitti hojii itti fufna,'' jechuun gaazeexaa Ruwaandaa News Day jedhamutti dubbatan qondaalli Hojii Tola Ooltummaa Barbaacha Reeffa Namootaa Ibuka jedhamuu Théogene Kabagambire.
Iddoon namoonni itti awwaalaman shanaffaan barbaacharra jiraachuuraachuusaanii kan dubbatan Obbo Kabagambiren namoonni yakka duguuggaa sanyiitiin himatamanii turan iddoo namoonni itti awwaalaman nutti himuurraa of qusachaa jiraachuu dubbatan.
Namoonni yakka duguuggaa sanyii keessati qooda fudhatan hidhamanii adabbiisaanii xumuranii ba'aniiru, firoonni warra du'anii garuu ammallee reeffa lammiisaanii barbaadaatti jiru. Reeffa firasaanii argatanii awwwaala gootaa awwaallachuu akka barbaadanis dubbatu.
Waraanni duguuggaa sanyii Ruwaandaa Eebla 6 bara 1994 wayita xiyyaarri Pirezidaantii Ruwaandaa yeroo sanaa Habyarimana fi gitasaanii kan Burundii Cyprien Naryamira baattee turte butamtee kufte ture, xiyyaara sana keessa namoonni turan hunduu ni dhuman.
Dhaadhessitoonni warra Huutuu gocha kana garee finxaaleyyii Tuutsiitu raawwate jechuun miira aariidhaan guutameen duguuggaa sanyii eegalan


text:
Facebook irratti Maxxansaalee hin barbaadne Ugguruufi kanneen barbaaddan qofa ilaaluu dandeessu. #Uggurri(Block) gosa 6 oltu jira. – OROMO ICT – #SHARE godhaa waliif dabarsaa
Yeroo amma dhaabbanni Feesbuukii Dhaabbilee marsaalee tajaajila Hawaasaa keessaa jaalala olaanaa kan horate waan ta’eef, Kaayyoo isaa tajaajila hawaasaa irratti xiyyeeffannoo olaanaa kennee hojjachaa jira.
Inumayyuu haala saffisa tekinoolojii kanaa yoo ilaallu hojiileen dhaabbata kanaa yeroo dhiyotti gara sadakaa olaanaa ce’uudhaan hanga KALAQA UUMAMAAN HUBACHUU(Artificial Inteligence) irra gahuu akka hin oolle tilmaamaa jira.
Gara mata duree keenya hardhaatti yoo deebinu, Dhaabbanni Feesbuukii tajaajila isaa ummata aadunyaatiif kennu irratti ofeeggannoo cimaan hojjachaa jiraachuu irraa kan ka’e Namootni tajaajila dhaabbata kanaa fayyadamaa jiran, #Nama fedha ofiitiin hiriyyoomfachuu barbaadan ykn maxxansaaleefi hojii isaa hordofu barbaadan, akkasumas Maxxansaalee Namoota ykn Fuulota Feesbuukii barbaadanii qofa akka hordofan haal-dureen hedduu mijateera.
Kunis UGGURA ykn ‘Block’ gochuu dha.
Ugguruun nama qofa miti, wantoota hin barbaadne hunda ugguruu dandeenya.
Isaanis:
1~ Nama hin barbaadne ugguruu – Block Users
2~ Ergaalee hin barbaadne Ugguruu – Block Messages
3~ Affeerraa Fayyadamaa hin feenee ugguruu – Block App invites
4~ Fayyadamaalee hin feene ugguruu – Block Apps
5~ Affeerraa Taateewwan hin feenee ugguruu – Block events invites
6~ Fuulota Ugguruu – Block Pages
fikkf dabalatee maxxansaalee hin barbaadne ykn nu jeeqan ykn nun fayyadne ofirraa ugguruudhaan Feesbuukii keenya tajaajila barbaadnu qofaaf fayyadamuun ni danda’ama.
Walumaagalatti, Maxxansaalee hin feene ykn wantoota hin barbaadne ufirraa ugguruuf TARTIIBA Kanaa gadii hordofaa:
1) Nama hin barbaadne sana ofirraa Ugguruuf:
Maqaa Feesbuukii nama sanaa irratti cuqaasuu dhaan banuu qabna, sana booda gara harka mirgaatti suuraa golga(cover) jalaa BAAFATA(menu) cuqaasuudhaan UGGURI(Block) isa jedhu erga cuqaafnee booda – Tole(OK) jennee mirkaneessina.
—Uggura Jalaa baasuu yoo barbaachise immoo:
Qindaa’ina(Settings) –> Gara harka bitaarratti ‘BLOCKING’ isa jedhu cuqaasuudhaan – Uggura too’adhu(Manage Blocking) isa jedhu jalaa – Maamila Uggurame(Blocked Users) jalaa – Uggura jalaa baasi(unblock) gootu.
2) Ergaa(Message) hin barbaadni ugguruufi Ergaa icciitii ykn hin barbaadne balleessuuf
Ergaa hin barbaadne sana banaa – gubbaa Maqaa nama isinii barreessu sana cinaa Qindaa’ina(Setting) cuqaasaa – Ugguri(Block Message) isa jedhu cuqaasuudhaan mirkaneessaa.
—Uggura jalaa baasuuf tartiibuma FURMAATA Gubbatti kaa’ame hordofuu dandeessu ykn idduma ergaa(meesage) sana duraan itti uggurtan sanatti deebitanii Hin-Uggurin(unblock) gochuu dandeessu.
3) Ta’iiwwaniifi Fuulota hin barbaadnes Tartiiba 1ffaa irratti caqafame hordofuun ugguruu ykn uggura irraa kaasuu dandeessu.
#Ergaan kun yoo isin fayyade Hiriyyootni ykn Maatiin keessanis akka dubbisuufi yeroo biraatiifillee akka fuula keenya hordofee irraa baratu #MAXXANSA KANA #HIRAA_YKN_SHARE qofa godhaa
Kaayyoon keenya – Ogummaa keenyaan Hawaasa Keenya Tajaajiluu, Ga’umsa Hawaasaa keennaa cimsuudha!
#HORAA BULAA DEEBANAA
GAREE Qubee Technologies | OROMO ICT
email: info@oroict.com
web: www.oroict.com or www.afaan-oromoo.com


text:
Uummatni Sodaa Injifate Sobaaf Hin Jilbeefatu!
Damee Boruutin, Caamsaa 8, 2018
Uummatni Oromoo gootummaa hiriyyaa hin qabneen utuu rasaasni akka bokkaa itti roobaa jiru sodaa tokko malee diina dura dhaabbachuudhaan ilmaan isaa amma tokko magaagaa diinaa keessaa baafatee jira. Kan lubbuun jiran miti warra achi buuteen isaanii dhabame iyyuu jiran isaanis tahe lafeen isaanii argachuuf qabsoo hadhaa’aa wal irraa hin cinne gochaa jiru waan agarru. Tokko tokkoon dhala Oromo bakka gahame utuu hin argamiin qabsoon uummatni Oromoo gochaa jiru ni raawwata jedhee warri yaadu akka abjuu keessa jiran hubachuu qabu.
Har’a ilmaan Oromoo warri hojii basaastummaan TPLF guddifate dirqama hojjii dabbalummaa fudhatanii qabsoo uummata Oromoo dongorsanii galma isaa hanqisuuf wixxifachaa akka jiran waan ifatti mul’atu. Maqaaf naannoo fi biyya bulchuuf warri mudaman Obbo Lammaa Magrsaa fi Dr. Abiyi Ahmed hojiin isaanii inni duraa maqaa TPLF xuraa’uu irra darbeewaggaa 27 xiraa’ee karaa darbuu nama dhorkaa jiru qulqulleessuuf rakkataa jiru. Maqaa TPLF kan xuraa’ee jiru dhiiga ilmaan Oromoo, Gambeelaa, Sidaamaa, Ogadeen fi uummata Impaayera Itophiyaa keessa jiru maraan heeraa fi seera tokko malee lafa wajjin sila’ee bara dheeraa ture salphaatti qulquulleessuun hin danda’amu.
Akka Dr. Dabresiyoon uummata Tigrayi itti yaroo dubbatu jedhe “hoogantonni OPDO fi ANDM miseensotaa fi uummata isaanii itti waa’ee gaarummaa hojii TPLF barsiisaa fi hubachiisaa jiru. Kanaafuu uummatni keenya hin yaadahiina mootummaan ammas harkuma keenya jira jedhee” . Dhugaa dubate. Mootummaan nama tokko miti. Mootummaan sirna caasaa qabatamaa qabu. Caasaa mootummaa keessatti namni tokko hirmaataa hojii qaba. Yaroo hunda bakka ijaarsi jiruu namni tokko itti gaafatama fudhatee dura deemuu qaba. MM tahuun itti gaafatama duraa qabaachuu dha malee namni tokko seera mootummaan qabu ala waan biraa waan hojjechuu ni danda’a jechuu miti.
Hayilee Mariyaam Dasaleenyi waggaa jahaaf Masaraa Miniliki( Minilk Palace) keessa jiraachaa ture. Inni achi keessa jiraachuun Uummata Walayitaaf faayida qofaatti argamsiiseef ni jiraa? Ergama TPLF tahee olii fi gadi fiigaa oluu malee uummata keessaa dhalateef waan fideef tokko hin jiru. Uummatni Walaayitaa waggaa jahaaf Impaayeera Itoophiyaa bulchaa hin turre.Kan aangoo qabuu fi kan biyyaa bulchu TPLF qofa ture. Namumaa isaaf bareedaa tahuu danda’a sadarkaa aangoo irra waan jiruuf. Uummata inni keessaa dhalatee bu’aa tokko iyyuu qabachaa hin turre.
Waan nama gadisiisu OPDOn Diasporaa fi Baratoonni OPDO( OPDO Scholars) warra OPDOn barsiifte maqaa barumsaan biyya lafaa kana irra facaaftee jirtu Dr. Abiyi MM tahee mudamuu waan haaraa godhanii akka qabsoon Oromoo bakka gahee jiruu fakkeessanii dhiyyeessuu yaalu. Garaagarummaan Obbo Haayile Maariyaamii fi Dr. Abiyi jidduu jiru waa’ee namumaa utuu hin taane hirmaata hojii ti. Hojiin Dr. Abiyi hojii dabbaallummaa ti malee hojii biyya bulchuu miti. Namni kun yaroo barcuma irra taa’ee waa’ee biyyaa fi uummata isaa abdii sobaan isaa eegataa jiruu murteessuu miti maqaa isaa mallateessuuf yaroo hin qabu. Akkuma Muudameen Abdi Illee nama ilmaan Oromoo kumaatamaan ajjeesse , Miliyoonaan jiruu fi jireenyaa isaanii irraa buqqisee rakkinatti darbe Obbo Lammaa fi Dr. Abiyi gamaa gamanaan hudduu isaa dhungatanii deebi’an. Yaa Uummata Oromoo ilaalaa waan Abdii Illee uummata keenya gochaa jiru warra ergamtoota TPLF kana tufatee. Hojii xuraa TPLF isatu isaan caalaa hojjeta.
Adeemanii Oduu afuuffuun salphaa dha. Garuu waan dubbatan hojiin argsiisuun haalan jabaataa dha. OPDO fi baratoonni OPDO haqnii fi mirgi uummata Oromoo eegamee, eegamuu baate dhima isaanii miti. Dhiigni ilmaan akka lolaa bara dheeraaf dhngalaa’aa jiru kun illee isaanii hin mararu. Waan barbaadan dantaa mataa isaaniif amma argatan Oromiyaan bilisoomtee ykn boola seentee waan itti dhaga’amu hin jiru. Waan isaan akka bineensaatti sodaatanii fi gurraan dhaga’uu hin feene maqaa ABO jedhu. Yoo oduu keessa illee tasa maqaan ABO ka’e dhiiga isaanitu dhanfa. Maqaa amantiin WBOn isaan biratti baayyee dorkaa dha. TPLF ilmaan Oromoo qawween isa lafa irraa dugugaa oltu isaniif fudhatama qaba.
Namni Oromoo tokko Masaraa Miniliki keessa galuun Uummata Oromoo beelaa’aa, dheebotaa, hidhamaa, ajjeefamaa, tumama fi saamamaa jiruf waan fidu hin qabu. Erga Obbo Lammaa fi Dr. Abiyi gara hooganna naannoo Oromoo dhufanii uummatni Oromoo kumaatamaan dhume, kumaatama baayyeen lakkawwamu mana hidhaatti dararame, ummanti miliyoonnaa ol tahu biyyaa isaa fi biyya olaa keessatti baqataa tahee jireenya gadadoof saxilamee agarra. Saamchi qabeenya Oromoo fi Oromiyaa irratti raawwatamaa jiru madaallii hin qabu.
Uummatni Oromoo sodaa injifatee TPLF kokee qabee of irraa diibate soba dabballee TPLFiif ni jilbeefata jedhee hin yaadu hin yaada’u. TPLF hojii siyaasaa deemanii afuufuu Obbo Lammaaa fi Dr. Abiyi itti dabrsitee nagaan teesee of qaraa if of ijaaraa dinagdee biyyaa, waraanaa , humna tikaa fi nagaa harka galshatee fandalaalaa jirti. Akka uummatni Impaayera Itophiyaa fi biyyoota olaa ishee nuffe waan hubateef uummata duraa baatee of saaxiluu hin feetu. Ammas motor mootummaa EPRDF sochoosaa jiru TPLF qofa. Yoo TPLF hin jiranne Mootummaan EPRDF baabura motora hin qabne tahee bakkuma jirutti dhaabbata.
Uummatni Oromoo qabsoo bilisummaa kana wareegama guddaa baase asiin gahee jiru dabballoonni TPLF kun sagalee afaan qabsoo ergfachuudhaanii fi maqaa uummata Oromoon dhaadachuun qabsoo kana yoo uummata harkaa butanii gofachiisaan isaan chaalaa Uummata Oromootu seenaa gaddattii hafa. Isaan hojii TPLF keniteef hojjechaa jiru. Hojii kana itti amanaii fudhatanii jiru. Uummatni Oromoo akka isa sobaa jiran utuu beekuu maaliif calsee ilaala?
“Miximxini harkaan dhaaban ija nama gubdi”, jedha Oromoon. Waaqayyoo itti hin fidiin malee utuu jooraa jiru Dr. Abiyi bakka tokkotti utuu waa’ee tahe eenyuun qabna laata Masaraa Miniliki keessa? Partiin adda adda wal dorgomee namni tokko keessa yoo filama yaroo murtaheef partii filmaata irratti injifate sanatu biyya bulchuu qaba. Dr. Abiyi kan muude EPRDF waan tahee amma illee bakka isaa kan muuddatu EPRDF qofa. Abbaa barbaadan muuduun mirga isaanii. Gaafi sana warri Masaraa Miniliki galuu Oromoo faarsan maal akka jedhan hin beeku. Karaa galeen keessaa baanaa jechuu dha. Qabsoon uummata waa’ee taa’itaa namni tokko jireenya isa keessatti arachuuf ayyaana argatu irraa adda. Kan namni tokko argatu bareedaa tahus fokkisaa kan dhunfaa isaa ti.
Uummatni kan barbaadu hidhaa fi dhiitaan akka irraa dhaabatu, komandi postiin irraa ka’ee ijoolleen nagaan baatee akka galtu, siyaasaa, dingadee , aadaa fi aafaan isaa dhiibaa tokko malee karaa barbaadeen akka gudifatu. Hiree isaa ofiin murteefachuu Uumaan Waaqaa kan isaaf kenne nama biraa irraa eegachuu hin qabu. Haalli kun hojiin argamuu kan danda’u olola sobaan dogongoruu dhiifnee Xumura Fincilaa Garbumaa WBO fi QBO wajjin hiriira gallee finisisuudhani.
Gadaan Gadaa Bilisummaa Ti!
Ijnfannoo Ummata Oromoof!


text:
Adeemsi beekkumsa malee deemamu adeemsa dukkana keessatti.
Adeemsa dukkana keessatti yommuu jennu dogoggora ykn karaa sirrii hin tanee, waan bu’aa deemanuni sana dhabuun rakkoo ofii irratti fiduu dha. Akkumaa beekkamu halkani dukkana ifaa hinqabu waan ta’eef yommuu karaa irratti adeemanu, arguu hin dandeenyu sababni isaa dukkana. Kanaaf rakkoowwan hedduuf saxiilaaman, gufuun nu rukutee ilkaan dhaabuu dandeenya, boolla keessatti seene cabuu dandeenya,qoratiin waraanummaa dandeenya, waantottani adda addaa ijaa keenya waraanu danda’a, bineensota fi kkf salphuumati rakko adda addarratti fi rakkoowwan keessa ba’u hin yaadamnef fi namoota biroo irrattis rakko fiduu dandeenya. Kanaaf adeemsa keenya hamma nuuf danda’ameen haa sirreessiinu.
Kanaaf adeemsa keenya sirreessuuf kaayyoo nu barbaachisa. kaayyoo keetif immoo gufulle adda addaa darbuu danda’uun sii barbaachisaa. ilmii namaa tokko jireenyaa gammachuu fi bilisummaa dhaan jiraachuuf murteessaan Rabbii waajjin kaayyoo dha. Kaayyo malee jireenyi nama hifachiisa. Kaayyoon sagantaa keenya cimaa fi kana ummata fayyaduuf jaalatamaa ta’u qaba. Kaayyoo baafachuuf waanti nama barbaachisuu, inni jalqabaa fedhii dha., achi booddee kaayyoo keetif kaayyoo mata duree ka’ee, achi booddee immoo stepii stepiin ka’e, gufulle darbuu danda’uun,osoo hammaale (hope) hin muriin. Kaayyoo ofiittiif sirritti irratti hojjachuu. Yeroo waanti hojanu dhugaa fi haqaa irratti.
Waantottani hundinuu seera sadarkaa kaayyoo qabu. Kaayyoo, jechuun dalagaa gatii sirrii ta’e gochuuf qorannoo, xiinxala, dursaanii yaaduu fi dhiibbaa jijjiirama hawaasa fiduu. Mootummaan biiyyaa fi Aanaa karoora qaba, karoorii adeemsa dagagiini bakka inni itti jiru beeku. Karoori kana bahuu beektota sadarkaa barumsa ol’aanaa qabaniin bahaa, akkuma asii olitti ibsame karoorii bahuu sadarkaa hawaasa fedhii fi maddalii (mizaan) keessa galchuun kaayyoo ,isaa yaadameef. Akka gahu taasifamaa. Kaayyoo buufata fayyaa , kaayyoo poolisii, kaayyoo egumsa lafa, kaayyoo magaalaa fi baddiiya, kaayyoo egumsa nannoo, kaayyoo egumsa ummama, kaayyoo tajaajila hawaasummaa, kaayyoo karaa,.. hedduu. Waraqa irraa ni jira, ammoo nu biraa hin jiru. Sobamuun haa dhaabbatu dirqama keenyaa bahuun haa bilisommaanu.
Beekumsaaf haa dubbiisinu, haa baranuu, haa wal- barsisaanu, wal haa kabajaanu, tokkummaa haa jabeessuun itti haafufu Kuni tahu bananii, waan hojanu irra kan ballessiinutu caala.
Bilisummaa irraa fagoo jirachu keenyaa nutti mulisa. Kanaaf immo itti gaafatamaan nuti sababin kaayyoo egumsa beekumsaa bilisummaa nu barbaachisu irraa.
Beekumsaa jechuun jecha Latin kan sacientia ykn Saayinsii jedhu irraa kan ka’e yommuu tahuu hiikan isaa Beekumsa. Beekumsa jechuun, Ilaalcha (Yaada) dhugaa tahee bakka bu’a ykn waabiiti jechuu dha. Dhugaani immoo jireenyaa sammuu bakka bu’a (waabii) jechu dha. Dhugaa dhaaf hiikan kennamuu yaada bifa adda addaa taheen ta’uus, hiikan DHUGAA haala caala taheen safaramee madaallamee mirkaneessuu ni danda’ama. Beekumsa jechuun nama jechuu miti beekumsa fi beekna tokko miti.
Namni kamiyyuu osoo Abdii hin kutaatin, kaayyoo mataa isaatif cimee hojjachu qaba. Kaayyoo keenya keessa inni dura fi jalqabaa Bilisummaa tahu qaba. Hundi keenya tokkummaan bilisummaaf haa hojanu.
Galatoma
Kemal mamush