text:
DhDUOn dhaabbilee haadholii afran ADWUI keessaa isa tokko yoo ta’u, aantummaa uummatasaaf qabu mirkaneessuuf hojjechaa kan ture yoo ta'u, jijjiirama barbaadamu yeroo gabaabaa keessatti galmeessisuu irratti duubatti harkifannaan calaqqisaa tureera. Kunis ummatni fayyadamummaansaa jalaa hubames golee afaraniin qabsootti akka seenu taasiseera.
Dhimma kana ilaalchisuun gaafdeebii Gaazeexaan Bariisaa, Ittigaafatamtuu Waajjira Giddugaleessaa DhDUO Aadde Adaanach Abeebee waliin addaatti taasise akka armaan gadiitti isiniif dhiyeessineerra.
Bariisaa: DhDUO kaleessaafi har’aa akkamiin ibsitu?
Aadde Adaanach: DhDUOn dhaaba aantummaa ummataa qabatamaan mirkaneessuuf dhaabateedha. Fayyadamtummaa ummataa gama siyaasaa, dinagdeefi hawaasummaatiin jiran qabatamaan mirkaneessuuf hojjetaa tureera. Bu’aawwan argamanis salphaa miti. Haata'u malee miira itti gaafatamummaafi hirmaannaa hawaasaa mirkaneessuun hojjechuu dhabuun, rakkoo bulchiinsa gaariifi sassaabdummaa kiraa rakkoolee gurguddoo hojii dhaabichaa keessatti mul'achaa turaniidha. Dhaabichi yeroo ammaa qabsoo ummata bal’aatiin injifannoowwan guguddoo galmeessisaa jira. Deggarsa hawaasaa humna godhachuun fayyadamummaafi aantummaa ummataa mirkaneessuuf hojjechaa jira.
Bariisaa: Kanaan dura sochii dhaabichaa maaltu duubatti harkisaa ture?
Aadde Adaanach: Hooggantootni dhaabicha geggeessaafi keessa hojjechaa turan miira aantummaa ummataa qabuun sosocho’aa hin turre. Faaydaa ummataa mirkaneessuuf dhabachuurra faaydaa dhuunfaa isaaniif dursa kennaa turan. Gochi kun babal’achaa dhufuusaatiin qabsoo cimaan ummata biraa akka ka’uuf sababa ta’eera.
Bariisaa: Rakkoolee uummata qabsoof kakaasan furuuf dhaabichi tarkaanfii akkamii fudhachaa jira?
Aadde Adaanach: Haaromsa gad fagoo taasifamaa jiruun yeroo ammaa komiin hawaasa biraa ka’aa ture deebii argachaa jira. Hooggantoota aantummaafi quuqama ummataa hinqabne sakatta’uun tarkaanfiin sirreessaa irratti fudhatamaa jira.
Bariisaa: Tarkaanfii haaromsa gadi fagootiin fudhatamaa jiruufi amantaan hawaasni dhaabicharraa qabu maal fakkaata?
Aadde Adaanach: Amantaa hawaasni dhaabicharratti qabu daran dabalaa jira. Keessumattuu sochii dhaabichi rakkoolee sassaabdummaa kiraa, saamicha lafaa akkasumas faaydaa lammiilee ukkaamfamee ture furuuf taasisaa jiru daran jajjabeessaadha.
Bariisaa: Bu’aaleen galmaa'aa jiran akkamitti argaman?
Aadde Adaanachi: Bu'aaleen galmaa'aa jiran kan argaman qabsoo hawaasaa golee afraniin taasifamaniini. Gochi sassaabdummaa kiraa babal’achuunsaa hawaasni qabsoo walirraa hincinne akka taasisuu akkasumas dhaabichi dhaabbatee adeemsasaa akka sakatta'uuf sababa ta'eera.
Dhaabichi dhaaba ummata Oromoof dhaabate ta’uusaa qabatamaan mul'isaa jira. Sochiin haaromsa taasifamaa jirus karaa iftoomina qabuun hanga dakaatti kan ittifufu ta'a.
Bariisaa: Fayyadamtummaa hawaasaa qabatamaan mirkaneessuuf kutannoon hooggantoota sadarkaa sadrkaan jiranii maal fakkaata?
Aadde Adaanachi: Kutannoo hooggantoonni dhaabichaa sadarkaa godinaaleefi aanaaleee fayyadamummaa ummataa mirkaneessuuf taasisaa jiranii laafaa waan ta'eef haaromsichi hanga gandaatti jijjiirama barbaachisu akka argamsiisuuf dhaabichi hojjechaa jira. Ummata bakka buuneef qabatmaan hin hojjennu taanaan ummatni abbaa aangoo ta’e nubaachuu hindanda'u.
Bariisaa: Hooggantoota dhaabichaas ta’e kanneen ummata bal’aa bakka bu’anii hojjechaa jiranirraa maaltu eegama? Kaleessarraa maal barachuu qabu?
Aadde Adaanachi: Ummatni kaleessa miira tokkummaatiin kallattii afraniin mirgasaa kabachiifachuuf qabsaa'aa ture har’as yoo miidhame obsi inni nuuf qabu xiqqaadha. Taa’umsi irra teenyee hojjennu kun kan ummataati. Ummataaf of kenninee hanga hinhojjeeneetti lammiif quuqamuu hindandeenyu. Murteewwan darban mara keessatti hawaasa bal’aa hirmaachisuun abbummaasaa mirkaneessuufi iftoomina babal’isuu waan ta’eef dhimma kanarratti xiyyeeffannoon hojjechuu qabna.
Kanaan dura dhimma maastarpilaanii waliin walqabatee rakkoo uumameen miidhaan qaqqabe barsiisaadha. Ummatni maastar pilaanicha hinbarbaannu jedhee gamaafi gamanaa waan ka'eef akka haqamu ta'eera. Dhimma hawaasaa furuuf hanga kaanetti miira kutannoo siyaasaa haqa hawaasaaf dhaabate qabaachuun barbaachisaadha.
Bariisaa: Fuulduratti gahumsa hooggantootaafi hudhaalee hooggansa keessatti mudatan furuuf waanti karoorfame jiraa?
Aadde Adaanachi: Gahumsa hooggantootaa sadarkaa sadarkaan cimsuuf leenjiin kennamaa jira. Kun ammoo hudhaalee jiran waliin furaa aantummaafi fayyadamummaa hawaasaa qabatamaan mirkaneessuu keessatti shoora olaanaa taphata.
Bariisaa: Sochii warraaqsa dinagdeefi haaromsa gadi fagoo Oromiyaa keessatti eegalame milkeessuuf shoorri hooggantoota caasaalee garagaraafi hawaasaa maal ta’uu qaba jettu?
Aadde Adaanachi: Hoggantootni caasaalee gara garaa imaanaafi ittgaafatamummaa kennameef haqummaafi si’oominaan milkeessuuf hawaasa abbaa aangoo ta’e waliin hidhata uumuun hojjechuun isaanirraa kan eegamu yoo ta’u, hawaasni fayyadamummaasaa mirkaneeffachuuf socho’us hordoffii barbaachisaa taasisaa dhaabasaa waliin hiriiruutu irraa eegama.
Bariisaa: Yeroo keessan aarsaa gochuun gaafdeebii nuwaliin taasistaniif guddaa isin galeteeffanna.
Aadde Adaanachi: Isinillee sochii DhDUOn yeroo ammaa taasisaa jiru dubbistootaaf nuuf gahuuf deggarsa ogummaa nuuf taasistaniif galatoomaa.
Waasihuun Takleetiin
Aadde Adaanach Abeebee


c: text/html

text:
Gochoonni misooma waliinii gufachiisan misooma jibbuurraa maddu
Misoomaan ala biyya miilla lamaan dhaabbate arguun abjuudha. Addunyaa marti kan hubatee fuulasaa ulaa misoomaatti qajeelchuun sochiirratti argama.Haa ta’u malee, hundi sochii walfakkaatu taasiseef guddina walfakkaatu galmeessa jechuu miti. Adeemsi misoomuuf taasifamu kun bakkaa bakkatti yookiin biyyaa biyyatti socho’uullee kan of keessatti hammatudha.
Heera biyya keenyaa keeyyatni 41 jalatti akka tumametti lammiin biyyattii kamuu kutaa biyyattii kamuu misoomsuufi qabeenya horachuuf mirga qaba.
Hojiirra oolmaa heera keeyyata 41fi misooma waliinii ilaalchisee namoota haasofsiisuu yaalleerra. Obbo Mulugeetaa Ayyaaloo Abbaa Alangaa Waliigalaa Federaalaatti, Daarekteera Daarektoreetii Bulchiinsa Haqaafi seera hariiroo hawaasaatisi.
Akka isaan jedhanitti, heericha qixa sirriin hojiitti hiikuuf abbootiin qabeenya ilaalcha hawaasa naannawa fayyadanii fayyadamoo ta’uu gonfachuu qabu. Kana malees, aadaafi safuu ummata naannichaa kabajuufi utubuun miira abbaa qabeenyummaa ummataa mirkaneessuun aantummaa ummatarraa argachuuf dhama’uu qabu.
Haa ta’u malee, yeroo tokko tokko faallaa kanaan misooma diriirsuuf wayita carraaqamu argina. Gama kamiinuu misooma hirmaannaa ummataa hin qabnerraa firii eeguun rakkisaa waan ta’eef hirmaannaa ummataaf xiyyeeffannaa kennuun barbaachisaadha.
Akka ibsasaaniitti, ummatnis misoomaan ala jireenya fooyya’aa jiraachuu waan hindandeenyeef tumsa tumsuu qaba. Hanqinni dandeettii raawwachiisummaa bakkaa bakkatti mul’atu gufuu misoomaa waan ta’eef kanarrattis ciminaan hojjechuun barbaachisaadha.
Haaluma walfakkaatuun wantoota heera keessatti tumaman hojiitti hiikuun barbaachisaadha. Kunis naannolee barbaadan keessatti misoomuufi misoomsuuf hojii jajjabeessaan jiraatus naannoo tokko tokkotti ammayyuu lagaafi sabaan namoota qooduun ni mul’ata.
Ta’us hanga biyya tokko waliin ijaaraa jirutti haalduree tokko malee waliin misoomuun barbaachisaadha. Hojiileen misoomaa hedduun lafaan kan walqabatan waan ta’eef gatii lafasaaf qonnaan bulaan beenyaa ga’aa kennuun egereesaa dhagaa hin sochoonerra dhaabuun barbaachisaadha.
Haa ta’u malee, yeroo tokko tokko rakkoo abbootiin taayitaa rakkoo bulchiinsa gaariifi sassaabdummaa kiraatiin xaxaman gama tokkoon qonnaan bulaa beenyaas lafas dhowwachuun wayita hiraarsan mul'atu.
Akkuma muki “Kan nu fixe dabaadhuma keenya” jedhe jedhamu san qonnaan bulaa kaleessa haala hinmalleen lafasaarraa buqqa’eef ittigaafatamaan eenyu akka ta’e tilmaamuun nama hin rakkisu.
Kana ammoo mootummaanis yeroowwan gara garaa irra deddeebiin ibsaa tureera. Dura taa’aan Kongirasii Biyyaalessa Oromoo, Obbo Tolasaa Tasfaayee akka jedhanitti, namni misooma jibbu hinjiru. Garuu misoomuun hiyyoomuu ta’uu hin qabu.
Walumaagalatti, sirna heericha keessatti akkuma tumamee jiru namni kamuu kutaa biyyattii fedhetti misoomsuufi misoomuuf mirga guutuu qaba. Haa ta’u malee, aadaa, safuufi fayyadamummaa ummata naannichaaf xiyyeeffannaa kennuun ni barbaachisa. Gama heeraatiinis ta’e dantaan ummatni tokko misooma naannoosaarraa argachuu malu hojiitti hiikuun barbaachisaadha.
Waaqshuum Fiqaaduutiin

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Murtii fi Kutannoolee Walgahii GS ABO 3ffaa
Gumiin Sabaa ABO walgahii isaa dhaabbataa 3ffaa Bitootessa 16 – 21, 2008tti gaggeeffatee milkiin xumuratee jira. Walgahiin dhimmoota ulfaatoo dhaabaa, ummata Oromoo, haala mootummaa Itophiyaa fi godinaa irratti bal’inan marihatee murtii armaan gadii kana dabarfatee jira.
Dhaabni ABO bu’aa bahii hedduu keessa bahee, itti fufiinsaan qabsoo bilisummaa Ummata Oromoo kurnoota sadiif ummata Oromoo hiriirsee qabsoo kan godhaa jiruu dha. Akeekni hundee ABO irratti dhaabbate qabsoo godhaa jiru amma illee kan bakkaa jiruu fi ummata miliyoonaan fudhatama kan qabuu dha. Walgahiin akeeka kana bakkaan gahuuf sochii karaa hundaa akka godhamu ajaje.
Mootummaan Wayyaanee ummata Oromoo fi ABO adda baasuuf hammeenya hiriyaa hin qabne biyya keessaa fi alatti irrati dalagaa jira. Baqataa Oromoo irratti osoo hin hafiin tarkaanfii diinummaa fudhataa jira. Ajjeechaan jumulaa dhiheenya kana baqattoota Oromoo Bosaasoo irratti raawwatames kanuma mirkaneessa. Addi Bilisummaa Oromoo gaochaa gara jabinaa kana irra deebi’ee jabinaan balaaleffata.
Ummatni Oromoo hidhaa, ajjeechaa fi saaminsa irratti raawwatuuf osoo hin jilbeefatin dhaabaa isaa ABO tiif mararfannoo fi deggersa qabu jabeessaa deemuu isaa GS ni dinqisiifata. Ummatni Oromoo illee gochaa hammenyaa mootummaan Wayyaanee irratti raawwatuuf osoo hamilee of hin cabsinii fi hin jilbeeffatin hawwii bilisummaa isaa bakkaan gahuuf shiiroota diinaa gurmuu isaa diiguuf xaxu xiyyeeffannaa kennuufiin fashalsiisee qabsoo isaa dacha dachaan akka finiinsu waamicha keenya irra deebinee haaromsina.
Mootummaan murna bicuu Wayyaanee aangoo irra turuu fi olaantummaa isaa raggaasuuf jecha gosa cunqursaa fi hammenyaa inni hin raawwatin hin jiru. Kun kan agarsiisu mootummaan kun karaa nagaa fi dimokraatawaa taheen gaaffi siyaasaa ummatootaa hiikuuf fedhii tokko illee akka hin qabne mirkaneessa. Kanaaf jecha ummattoota biyyichaa fi mootummoota olla seeraa fi sirna addunyaa cabsuun farra nagaa fi tasgabbii godina Gaanfa Afriikaa tahee jira. Haala hedduu yaachisaa tahe kana keessatti balaa dhufu hundaf kan itti gaafatamu mootummaa Wayyaanee akka tahe hubachiifna.
Gaafa Wayyaaneen mootummaaatti dhufe irraa jalqabee waadaa biyya sanaaf dimokraasii, nagaaa fi dagaagina fiduuf afaaniin seenee adeemsa isaa haga ammaa irraa kan mirkanaawe filmaatota fakkeessaa aangoo irra of tursuuf gaggeesse malee waltajjiis tahe itti baha filmaataa yoo kan dantaa isaa guutu tahe malee akka sagalee fi murtii ummataa hin kabajne shakkii tokko malee mul’isee jira. Kanaaf jecha, humnoota bilisummaa fi dimokraasiif qabsaawan hundi humnaa fi qabeenya isaanii walitti qiindeessanii mootummaa farra ummataa, dimokraasii fi nagaa kana dhabamsiisuuf akka waliin dhaabbannu waamicha goona.
Mootummaan Wayyaanee mirga ummattootaa dhiitaa, qabeenya ummataa saamaa, ummattoota wal waraansiisaa, naannoo gaanfa Afriikaa jeeqaa, boora’iinsa nagaa fi tasgabbiif sababa tahun isaa ifatti mul’ata. Kun akkasitti osoo jiruu mootummootin dhihaa gargaarsa dinagdee, siyaasaa, diplomasii fi waraanaa gochuu itti fufuun isaanii hedduu gaddisiisaa duwwaa osoo hin taane siyaasaa fi imaammata isaan hordofna jedhan faalleessa. Kanaaf ABO mootummootiin kun ejjennoo isaanii kana keessa deebi’anii akka ilaalan yaadachiifna.
Injifannoo Ummata Oromoof!!!
Gumii Sabaa ABO
Bitootessa 21, 2008


text:
Uummata Oromoo bulchiinsa naannoo somaalee keessaa jireenya isaanii irraa godaansifamanii fi oromiyaa bakka adda addaa keessatti walitti bu’iinsa daangaa uumameen kanneen qe’e ofii irraa godaanan gargaaruuf an oolu lotoriin tomboolaa “Lammiin Lammiif” jedhu Dilbata darbee qophii Finfinnee keessatti gaggeeffame irratti ifatti gabaa irra ooluun isaa ibsamee jira.
Sirna kana irratti prezidaantii mootummaa naannoo Oromiyaa Obbo Lammaa Magarsaa dabalatee aangawoonni sadarkaa adda addaa fi jiraattonni godinaalee Oromiyaa adda addaa aakasumas kan federaalaa fi kanneen biroon irratti argamuun ibsamee jira.
Dr. Abarraa Dheereessaa dura ta’aa koree qindeessituu gargaarsaa fi deebisanii dhaabuu lammiwwanii akka ibsanti tombola kana lammiwwan biyya laa keessa jiraatan karaa firoottan isaanii bitachuun deggersa gochuu akka danda’an ibsan.
Gatiin Tombolaa kana tokkoon isaa qarshii diigdama yoo ta’u kunis jireenya hawaasa sadarkaa adda addaa madaala keessa galchuun ta’uun ibsamee jira.Tombolaan kun gabaa irra akka oolu yeroo saganteeffameetti baatii sadiif gurguramee qarshii miliyoona dhibba shaniin argachuuf akka ture kan ibsan Dr. Abarraan maallaqa kan Dilbatatuuma darbee argachuuf milkoofne jedhu. Ta’uus garu amma iyyu tombolaa kana gurguruun itti fuufna jedhu.
Obbo Lammaa Magarsaa prezidaantiin mootummaa naannoo Oromiyaa sirna kana irratti haasawaa dhagesiisaniin rakkoon godaansaa uummata keenyaa nu mudatee salphaa akka hin turre ibsan. Garu hirmaannaa uummata Oromoo fi kanneen Oromoo jaallataniin deggertoota mootummaa naannoo Oromiyaa cina dhaabataniin lubbuu kanneen qe’e ofii irraa buqqa’anii tursuu waan dandeenyeef galata guddaan dhiyeessa jedhan.
Marii Dr. Abarraa Dheereessaa fi mucayyoo walaloo dhageesiifte Seeneet Gizachoo waliin gaggeesine Caqasaa.


text:
Barattootaaf ibsi seenaa Gaazexaa Bariisaa wayita kennametti
“Ani har'a kanan as dhufe eenyummaan koo, Oromummaan maal akka ta'ee baruufani. Dhugaasaa dubbachuuf hanga har'aa gaazexaa Afaan Oromoo haa argu malee, fedhii kiyyaan dubbisee hinbeeku. Kanin dubbisaa ture gaazixaa afaanot birootiin qophaa'aniidha”.
“Gaazexaan Bariisaa jedhamu ni jira jedhee yaadee hinbeeku. Gaazexaa Bariisaa har'an arge” kan jettuu barattoota Yunivarsitii Madda Walaabuu Muummee Gaazexeessummaa Waggaa 2fa Dhaabbataa Pireesii Itoophiyaatti Kutaa Qophii Gaazexaa Bariisaa, Jimaata darbe daaw'ataan keessaa barattuu Boonsituu Bakariiti. Seenaa gaazexichaa wayita dhageessetti gadduu kan eertu barattuun kun, “cunqurssaan Oromoorra gama barreeffamaafi afaaniitiin ga'e caalaatti kan natti mul'ate har'a” jechuuni rakkoo gaazexichii keessa tureefi jirurratti miira itti dhaga'ame kan ibsitu.
Akka Barattuu Boonsituun jettutti, Gaazixaa Bariisaa guddisuuf qopheessitoota gaazexichaa qofa utuu hintaane, Oromoo marti irratti hojjechuu qaba.
“Bariisaan akkuma maqaasaa ni bari'aaf jedheen yaada” jechuun Bariisaan gaazexaa sadarkaa federaalaatti Afaan Oromootiin qophaa'u tokkicha ta'ee torbanitti si'a tokko qophaa'uunsaafi gaazexoota dhaabbatichaatti maxxanfaman irraa hangaan ('size') xiqqaa ta'ee maxxanfamunsaa, ana qofa miti Oromoofuu gaaffiidha jetti. Gaazexichi akka guddatuuf Oromoon marti harka walqabatee hojjechuun qabna jechuun dhaamti.
Barataa Miiraa Maammadnuuris barattoota yunivarsiticharraa daaw'annaaf dhufan keessa tokko. Gaazexaa Bariisaa argee dubbisuu malee qabsoo akkamitiin akka as ga'e hinbeeku ture jedha. “Seenaa gaazexaa kana jechuun eenyummaa Oromooti” kan jedhu Miiraan, akka gaazexicha caalaatti beeku kan isa taasise barumsa ta'us, yeroo ifni mul'ate jedhamu kanatti hangi gaazexichaa gaazexoota Dhaabbata Pireesii biroo (Addis Zamaniifi Za Itoophiyaan Heeraaldi) irraa hangaan xiqqaachuunsaa kan nama gaddisiisuudha jedha.
Hanqachuun bal'ina gaazexichaatiif sababnii hanqinaa waraqaa akka ta'e himamus kun sababa isa hinamansiisne ta'uu eeruun, utuu hanqina waraqaa ta'eeti gaazexoonni biroonis waraqaansaanii hanqachuu qabu ture jedha.
Gaazexaan Bariisaa waajjiraaleettis ta'e dhaabbilee barnootaatti bal'inaan waan hinargamneef rakkoon gaazexaa kanarratti mul'achaa jiru kan furamuu danda'u lammiin hunduu baree walbarsiisee yoo gaazexicha ifatti baase guddachuu danda'aa jedha.
Dhaabbataa Pireesii Itoophiyaa daaw'achuutti hedduu kan gammadde ta'uufi barumsa guddaa argachuu kan dubbattu ammoo Barattuu Ikiraam Dhaqqabooti. Dhaabbatichatti akkaaataa gaazexaan tokko itti qophaa'u hubachuu eeruun, akkaataa qophii Gaazexaa Bariisaafi hiika maqaasaatii baruu akka dandeessellee ibsiteetti.
Akka ibsa barattuu kanaatti, teknolojiiwwan odeeffannoo ammayyaa'aa jiran faana miidiyaan maxxansaa dorgomaa ta'uuf keessuumaa Gaazexaa Bariisaa dorgomaa taasisuuf dhimma ofii godhachuun hunduu gaheesaa bahachuu qaba jetti.
Gaazexaan bariisaa gaazexoota biroorraa adda ta'uun hangasaa xiqqeessuun sirrii akka hintaanee kan eerte Barattuu Ikiraam, akkaataa gaazexicha guddisuun danda'amurratti hojjechuun barbaachisaa ta'uu dubbatti.
Rakkoon xiqqaachuu Gaaazexaa Bariisaa hanqina sharafaa alaa akka ta'e Dhaabbanni Maxxansaa Biraanninnaa Salam eereera. Hanqinni kun mudatus Gaazexaan Bariisaa waraqaa gaazexoonni 'Addis Zamanii'fi 'Za Itoophiyaan Heeraaldi' ittiin maxxanfamaa jiraniin akka maxxanfamu gochuuf murteen kan Dhaabbata Pireesii Itoophiyaati jedhamuu gabaasuun keenya ni yaadatama.
Balballoommii Oduu
Dabalaa Taaddasaatiin


text:
ODEESSA: Akkuma isin hundi argaa jirtanitti, guyyaa arraa Qaamini Cahuumsaa (QC) jedhamee beekkamu ar’a xalayaa facaasan irratti akka dhaabatti deebisani jaaramu isaani ibsani jiru. Akkuma beekkamutti ABO fi QC tokkummaa uumaniin hoggansa isaani walitti fidani dhaaba tokko jalatti walitti deebi’uun J. Dawud Ibsaa KD akka turtetti tahee akka itti aanatti ammoo HD QC kan ture J. DHugaasaa bakkakkoon I/ HD tahee J. Bultum biyyoo dabalatee tahanii jiru.
Yeroo walitti dabalamnu sana kanneen tokkummaa sana barbaadanii fi hin barbaanne jiddutti falmiin hedduun turullee murtii wayyabaan waan hoggansi QC murteesse ture. Haatahu malee kanneen tokkummaa sana hin barbaanne alatti akkuma hafan tahee osoo jiru kanneen tokkummaa kanatti murtii wayyabaan dabalaman keessaa J. Galaasaan nama tokko ture.
Adeemsa keessatti garuu kanneen murtii wayyabaan dirqamani tokkummaa uuman keessaa namoonni 5 ammas bahani akkuma gartan kanatti nutiis ABO dha jachaa jiru. Haala kana kan fulduratti ibsamu akka tahe hubannoota kiyya tahullee ammatti odeessa kana akka namni hubatee afanfaajjiin tokkolleen hin jiraaneen waa jachuu barbaade.
ABO fi WBOn akkuma jirutti hoggansa HD ABO J. Dawud Isaa kan hogganamaa jiru tahuu fi yeroo ammaan tanaa keessatti kanneen of labsan kun akka ABO fi WBO hin ilaalle beeytan barbaada. Kanneen bilbilaan na gaggaafachaa jirtanii fi kanneen gaaffii qabdaniif akka deebisatti guutuu hin tahin beekkamaa tahullee, warri amma bahee of labse kuni kanneen duraanuu rakkoo qabaachaa turanii fi ammas ABO bakka hin buune tahuu ibsuu barbaada.
Nagaan
waan uummata sobu irra of qusadha
ODEESSA: Akkuma isin hundi argaa jirtanitti, guyyaa arraa Qaamini Cahuumsaa (QC) jedhamee beekkamu ar’a xalayaa facaasan irratti akka dhaabatti deebisani jaaramu isaani ibsani jiru. Akkuma beekkamutti ABO fi QC tokkummaa uumaniin hoggansa isaani walitti fidani dhaaba tokko jalatti walitti deebi’uun J. Dawud Ibsaa KD akka turtetti tahee akka itti aanatti ammoo HD QC kan ture J. DHugaasaa bakkakkoon I/ HD tahee J. Bultum biyyoo dabalatee tahanii jiru.


text:
Agarii Tulluu
Agariin Tulluu qabsaawaa mirga Oromooti. Agariin bara sirna abbaa lafaa keessa cunqursaa ummata Oromoorra ga'u balaaleffachuudhan qabsoo waraanaa jalqabe. Qabsoo irra guddaa gochaa kan ture naannoo Salaaletti ture. Qabsoo kana gara naannoo biraattis baballisuuf sochii gochaa ture.
Ijoollummaasaa[edit | Lakkaddaa gulaali]
Agarii Tulluu giddu galeessa Oromiyaa godiina Shawaa Kaabaa aanaaa Dagam iddoo addaa Leemman sillaasee jedhamuutti bara 1934tti dhalate. Agarii Tullu diimaa gara magaalatti aanuu fi dhaabbanni isaa baayyee gabaabadha. Yemmuu alaalaa ilaalan nama homaa hin beekne wayii fakkaata. Yeroo baayyee fuula isaa iraa gammachuutu dubbifama. Onneen isaa garuu dhiibbaa ilmaan nafxanyaatin madooftee jirti. Namoonnii isatti dhiyaata akka ragaa bahanitti Agariin garraamessa. Garraamummaan isaa garuu sodaataa isa hin goone, hinumaayyuu akka inni hiyyeessaf falmuuf baayyee gargaare.
Agarii Tulluu bishaan daakudhan yeroo ijoollumaasaa dabarse. Gootichi Agarii Tulluu umurii ijoollumaatin bara 1950tti leenjii looltummaa fudhachuuun waraana yeroo sana kubur zabanyaa jedhamu kana mana mootummaa eegu keessatti qaxaramuun magaala Finfinneetti gale. Waraana keessatti qaxaramuu murteessuun isaa jaalala sirna sanaaf qabu osoo hin taanee booree garaa isaa guutte baafachuuf mala ittiin leenjii loltummaa fii meeshaa waraanaa argatu mijeeffachuufi. Wayita looltuu kubur Zabanyaa ta’ee hojjeechaa jiru kanattii loogin sanyii biyya kana keessatti dagaagee jiru fi cunqursa uummata Oromoo irra gahaa ture sana arguudhan garaan isaa caalatti murtii qabsoo hidhannoo gochuuf murteesse sanarra akka ga’uuf gumaacha guddaa godhe. Kana malees wayita Salaale lafa dhaloota isaa turetti dhiibbaa ilmaan Nafxanyaa yookan Abbaan lafa ilmaan Oromoo irraan gahaa jiran suni umrii ijoollumaati sammuu Agarii keessa seeee jira.
Qabsoo Inni Godhe[edit | Lakkaddaa gulaali]
Wayita loltuu Kubur zabanyaa ta’uun Finfinneetti tajaajila ture sana miseensa Waldaa wal-gargaarsa Maccaa Fi Tuulama ta’uudhan sochii sabboonummaa Oromoo waldichaan jalqabame sana keessattillee qooda fudhachaa akka ture seenaa jireenya isaa irra mirkaneeffannee jirra. Waldaa kana keessattis jeneraal Taaddasaa Birruu wajjin wal baree dhimmaa qabsoo Oromoo irrattilleen mar’achaa akka turanii fi Agariin caalatti akka inni murtii jabaa kanarra ga’uu godhee jira.
Bara 1959tti wayita hooggantoonni Waldaa Maccaa fi Tuulama mootummaa Hayilasillaasetiin yakkamanii mana hidhaa gala sanatti Agarii Tulluu immoo hojii loltummaa kubur Zabanyaa hojjecha jiru sana dhiise meeshaa waraanaa hidhatee jiru fudhachuudhan gara bosona Salaaleetti qajeele. Tarkaanfii kana fudhachuuf kan isaa kaakaase cunqursaa uummta Oromoo irra jiru san hambisuuf karaa nagaa waan hin yaadamneef qabsoo hidhannoo geggeessuun barbaachisaa ta’uu isaa waan itti amaneef.
Erga qabsoo hidhannoo irratti bobba’ee booda sodaa tokko malee uummata fincila diddaa garbummaatif akka kakka’an barsiisaa ture. Uummanni abba lafaa akka hin gabbaree fi abbaan lafaa immoo uummata irra irboo akka hin fudhanne akkeekkachiisaa kan ture wayita ta'u abbaa lafaa ajaja isaa kana fudhachuu dide irratti immoo tarkaanfii fudhachaa ture. Ilmaan Nafxaanya gochaa Agarii kun kan aarse fii rifachiise waan ta’eef gootni kun akka waan shiftaa ta’ee fakkeessudhan uummata burjaajessuuf yaalan illeen gochaa isaa amala shiiftaa waan hin qabneef uummanni irraa hin fudhane. Sababiin isaas Agariin akka shiftaa qabeenya namaa kan saamu osoo hin taane rakkoo hiyyeessaaf nama falmuu fi qabeenya warra ilmaan nafxanyaa qofa addaan baasee nama saamaa ture.
Agariin bosonaa keessa dhokaate kan ta’uu osoo hin taanee guyyaa saafa’aan baadiyyaadha hanga magaalatti uummata keessa deemee balaa sirni sun uummata Oromoo irraan ga’aa ture sana nama ifatti uummata barsiisaa ooludha. Sabaabin isaa immoo uummmata biratti fudhatama waan argatee fi qabsoo inni gochaa jiru uummata bal’aaf ta’uu uummanni duurse waan hubateefi.
Agariin ummata Oromoo biratti jaalala guddaa waan horateef mootummaan garboofta abbaa irree sanaaf Agarii argachuun lilmoo takkittii tuulaa cidii guddaa keessa barbaaduu itti ta’e. kana irraa ka’uudhan nama Agarii qabes ta’ee nama Agarii bakka jiru argee mootummatti himeef badhaasni guddaan akka kennamu labsame.
Gootni kun baayyee abshaala waan ta’eef tooftaa garaa garaa fayyadamuudhan uummata amansiisaa akka ture ni dubbatama. Faakenyaf bara qabsoo isaa keessatti guyyaa tokko ergamtoonni mootumma garboofata abbaa irree biraa dhufan kan dhalootan Oromoo ta’an Agarii qabanii keennuuf akka dhufan waan duursee dhaga’eef galgala bakka isaan jiranitti akkuma tasa irra ga'e. Sana booda jarri nu ajjeessa jedhanii baayyee rifatan, inni garuu akka isaan ajjeessuf hin dhufne itti hime tasgabeesse. Sana booda “akka ana qabuuf yookan ajjeesuuf dhuftan dhaga’een dhufe, akkanumaan dhaamaatan malee ana rasaasni na hin ajjeessu jechuudha isaan fuuldura dhaabbatee rasaasa sobaa kan yeroo kubur zabanyaa ture argate qawwee isaa keessa galchuun ofitti dhukaase du’uu didnaa jaarrii baayye rifatte. Itti aansee immoo rasaasa sana qawwee isaa keessa godhee ergamtoonni sun akka itti dhokkasani ajajee fuuldura dhaabbate. Haaluma inni ajajee dabaree dabareedhan itti dhokaasan, garuu Agarii hooma hin taane. Sana booda Agarii rasaasni hin dhawu jechuudha ballinaan odeeffame. Kuni immoo sodaa Nafxanyoonni Agariirraa qaban kan dabalee fi fudhatamni Agarii uummata keessatti qabullee akka dabalu taasise. Kabaja guddaas akka argatu ta’e.
Agarii Tulluu hordoffiin mootummaa abbaa irree waan itti baayyateef yeroo hunda of jijjiiret qabsoo sana adeemsisaa ture. Yeroo tokko qeesii fakkatee yoo deemee yeroo biraa immoo kadhatuu fakkaatee deemaa. Yemmoo barbaade immoo qotee bulaa baadiyya fakkaate waan garaa isaa hojjechaa ture. Yeroo sana namoonni oduu funaananii qaama nageenyatiif geessaan “Agariin qeesii fakkatee amma asii darbee agarree ture” yoo jedhan tibbaa sana namni uuffata qeesii uffate hundi qaama nageenyatiin qabamanii qoranna irratti gaggeeffama. Xiqqoo turanii immoo “Agariin Kadhattuu fakkaatee yommuu asiin darbu agarree turree” oduun jedhu qaama nageenyaa qaqaba. Tibba sana immoo kadhattuu hundi qabamanii mana hidhatti guurramuun kanuma barame. Garuu Agarii argachuun hin dandeenye. Agariin gaafa ofii isaatii barbaade malee qaama nageenyatti hin mul’atu garuu isaanuma wajjin oolun kanuma barame.
Ummanni Oromoo salaalee akka Agariin harka mootummaa oftuulaa sanatti hinkufneef akka armaan gadii kanatti sirbaan waaqa kadhatuuf.
“Kuyyuu hinroobin yaa cabbii
Hurufa kuyyuu hinroobin yaa cabbii
Nafseetti faradanii Agarii Tulluu baasi yaa rabbii
Gaafa Nafxanyoota irratti tarkaanfi fudhachuu barbaades tasa osoo hin taane akka qopha’anii eegani dura ergaa itti dhaameetuma dhaqa. Fakkeenyaf guyyaa tokko Bulchaa aanaa Dagam yeroo sanaa kan ta’etti akka dhaquu ergaa itti dhaame. Guyyaa jedhame yoo ga’uu namichi waardiyyoota isaa qabatee meeshaa isaa hidhatee loltuuta isaa hidhachiisee dhufa Agarii eegutti ka’e. Osumaa eegaa jiru kadhataan uuffata baayyee moofa’e uuffatee kadhachaa deemu tokko mana bulchaa kanaatti goree kadhate. Hojjettooni isaa kadhataa kanaaf miidhan kennaniifii nyaachisan. Kadhatichis “aduun waan itti dhiittef bakkin ani deemu immoo bosona keessa darbeeti waan ta’eef shiftaan na reebaa akka gooftan keessan na bulchuuf naaf kadhadha” jedhen. Hojjettonnis goofta isaani kadhataniif yaa bulu, achi baaxii mana jala yaa ciisu jedhee hayyameefi kadhatichi bakka bultee argate. Sana booda dhufa Agarii eeguu itti fufan. Sa’aati beellamaa darbus Agariin dhufuu waan dideef abbaa angoo “suni duraanu erga hoomi tiskee na fuldura dhaabatee naan lolti” jechuu tuffii Agariif qabu mullisuun laphee ofii dhiittessee ta’ ee. Yeroo kan kadhataa baaxii jala ciisu sun waan namni kun jechaa jiru hunda sirritti dhaga’a. Ergaa obsaan xiqqoo turee booda kadhatichi bakka ciisuu ka’ee shuggixii qanqalloo iitti kadhachaa ture sana keessaa baase gurraa bulchaa sana irratti qabee akka harka kennatu gaafate. Namichis naasudhan qawwee isaa lafa godhatee harkaa itti kennate. Edaa kadhaata bakka bultii gaafate sun Agarii Tulluuti. Sana booda Agarii namichas Wardiyyoota isaa walitti hidhee erga garafaa turee booda mana tokkotti galchee balbala itti cufuudhan meeshaa waraana isaani fi maallaqa fudhatee deemudhan waan ta’e sana akka bulchaa godinichaatti Fiichee deemudhan itti himu ajajee yoo himuu baate garuu yeroo biroo deebi’uudhan akka ajjeessu akkeekkachiise.
Gochaan Agarii kun kan rifachiise fi baayyee aarse bulchaa aanaa kuyyuu yeroo sanii kan ture fitawurarii Muluu Asanuu anuu Agarii nan qaba jedhee dhaadachuudhan bulchaa godinichaatif waadaa galee, akka ittiin qabuuf qawwee Domoftorri Ameerikaa shan kennameefi. Qawween kunis ashkarootasaatii hiruun barbaacha Agariitiif Aanaalee Kuyyuu, Warra Jaarsoo, Giraar Jaarsso, Dagam, Hidhabuu Abootee fi Yaayyaa Gullallee lafa kanaa dura Agariin keessa socha’uun qabsoo gaggeessa ture keessa ka’an. Barbaachaa baayyina keessa naannoo lafa dhaloota Agarii kan taate bakka Leemman sillaasee jedhamuun beekkamtutti Agarii argatan itti marsan. Sana booda Agariin namoota ergmanii isa qabuu dhufan dura dhaabachuudhan injifannoo seenaan hin daganne galmeessisuu danda’ee jira. Namoota qabuu dhufan kaan isaani ajjeessee, kaan immoo madeesse, kanneen hafan immoo dheessanii gara dhufanitti akka deebi’aniif dirqisiise.
Sanaa booda uummanni Salaalee gootummaa kana dingisiifachuudhan akka Muluu of fakkeessanii Agariidhaf sirba armaan gadii kana sirbaniif.
Ana rabbitu na baasee
Dabalee gurrarra yaasee
Burruusee dheefatu baasee
Qawwee awuraajjaa gachisiisee
Itti dabaluudhanis akka armaan gaditti weeddisu:
Yaa burruusee
Ashkara koo yaa burruusee
Ni lolla naan jettaniitoo
Sintu rakkoorra na buusee
Jechuudhan salphina Muluu sirbaan Agarsiisaa turan. Burruusee fi Dabaleen ashkaroota Muluu turan.
Guyya tokko bakka Agarii jiru kan duurse hubate Asmaarin duraan Agarii wajjiin deemee faarsa ture qaama nageenyatti hime. Asmaariin kun kan Agarii ganeef namni bakka Agariin jiru hime lafa gaashaa lamaa fi qarshii kuma kudhan badhaasa akka argatu mootumman suni waan labseefi. Sana booda humni dafee qaqqabaa mana Agariin keessa jiru sanatti marsanii yemmuu Agarii bahuu ajjeesuu yookan immoo madeessani booji’uudhaf eeguu jalqaban. Humni waraana dafee qaqqabaa itti marsuu waan dhagayateef toftaa itti harkaa bahu barbaadee jalqabe. Sana booda qamisii dubartii kaawwatee, kophee durbaa godhatee, shaashii hidhatee durbaa bareeddu fakkaatee karuma balbalaati bahee deeme. Yeroo kana waranni iddoo qabatee eegaa jiru ilaale sanyoon isaa baate inni itti aanee dhufa jedhanii of eeggannoodhan eegutti ka’an. Agariin duubatti darbuudha jaallewwan qabsoo isaa wajjin bombii fi rasaasa itti roobsudhan loltoota baayyee ajjeesee kaan immoo madesse warri kaan immoo gara dhufanitti akka deebi’an godhe. Gama Agariitin jaallee qabsoo tokko qofatu wareegame.
Sochiin Agarii jalqabe kun hirriiba kan dhoowwe mootummaan Hayila sillasee loltoota baayyina gara Salaalee naannoo Agariitti qabsoo hidhannoo gaggeessaa jiru sanatti bobbaasee, Agarii bakka jiru nutti himaa jechuu uummata daraaruu fi hidhuu itti cimsan. Baayyinni loltoota bobba’ee Sulultaa hanga qarre gohaatti kan lafa dhiphise ture. Yaa ta’u malee uummanni naannoo saniii namni tokkoyyuu Agarii dabarsanii kennuu irraa ofumaa dararaa fi gidiraa irra gahu fudhachuuf filatan.
Qabsoon Agariin godhus Salaalee keessaa Aanaa ja’a jechuun Aanaa Dagam, Kuyyuu, Warra Jaarsoo, Hidhabuu Abootee, Giraar Jaarsoo fi Yaayya Gullallee yoo ta’u Shawaa dhihaa keessaa immoo Aanaa Meettati. Kanaaf Agarii eessa akka oolu fi bulu hin beekkamu har’aa bakka tokkotti yoo argame bariisaa immo iddoo biraatti Argama.
Qabamuusaa[edit | Lakkaddaa gulaali]
Dhumarratti qabsoo hidhannoo kana gara kutaa Oromiyaa biraatti baballisuu fi iddoo jijjiirachuudhan umurii qabsichaa dheeressuuf yaadee gara dhiha Oromiyaa, Wallaggaatti bobba’ee. Gaafa gara Wallaggaatti deemuu Finfinnee naannoo Qacanee Madaniyalemi jedhamu bakka duraan itti boqotutti goruudhan jaallewwaan qabsoo isaatif gara magaalaa Naqamteetti deemuu isaa fi isaan illee akka isa hordoofuun garas deemaan xalayaa barreessef dubartii haadha manichatti kenneefii deemee. Xalayaa kana irraatti Hoteela keessa qubatulleen barreesse ture. Isumaa bakka sanii bahee qaamni nageenya mootummaa abbaa irree Agarii barbaachaf iddoo qacanee Madaniyalemi kana dhaquun mana Agarii boqotu sana seenuun haadha mana sana dirqisiisani bakka Agarii jiru gaafachuun xalayaaa sana dabarsitee akka kennitef seenaa isaa irraa hubanneera. Bakka Agariin boqotu kana kan hime immoo namuma dura Agarii wajjin Dirree Qabsoo galee booda maalaqqaan mootummaan sun bitate akka ta’ee qorannoo seenaa godhame irraa hubannee jirra.
Erga xalayaa Agarii jallewwan isaati katabe sun harka diinatti kuftee booda Gurraandhala 8, bara 1962 tti Magaala Naqamtee hoteela keessa boqote keessatti gootichi Oromoo Agarii Tuulluu harkaa warra oftuultotaatti kufe. Sana booda gammachuudhan Agarii fudhatanii gara Salaalee geessanii magaala Fiicheetti hidhan.
Sana booda uummanni qabamuun Agarii aarse sodaa tokko malee dirreetti bahanii Agariidhaf sirbuu jalqban. Fakkeenya gaafa qabamuu isaa dhaga’an:   Yaa Hoolota oborii  Hoolota Hamdee gugurraa sanii  Shiboo irra maranii   Harka Agarii ibiddo sanii    jechuun dhaamsa dabarfachaa tura.
Dhaamsi sirba armaan olii kanaa dhaamsa guddaadha. Hamdee Abarraa Nafxanyicha uummata Salaaleerraa lafa fudhatee biyyaa isaanirraa akka baqatan godhee yoo ta’u. Hoolota Hamdee jechuun immoo wardiyyoota Hamdee jala kaachudhan uummata isaani rakkisa jiran jechuu isaaniti.
Agariin erga hidhame turtii ji’a tokkoo keessatti akka duuti itti murteeffamu godhan. Sana booda Eblaa guyyaa Wiixata bara 1962 magaala Ambisootti obboloota isaa Jimaa Tulluu fi Hirkoo Tulluu wajjiin bakka uummannii baayyinan jirutti fannisaani ajjeessan. Jimaa Tuulluu fi Hirkoo Tulluu obboleessa Agarii ta’uun qofa fannifamanii ajjeffaman.
Duutii ijjoollee Tulluu kan baayyee aarse ummanni Oromoo Salaalee akka armaan gadii kanatti sirbaan gadda isaanii ibsachaa turan.   Yaa haadha too yaa Tarrafuu  Tokko du’ee lamat hafuu  Lama du’ee tokkotti hafuu  Sadi du’ee maalitti hafuu    Agarii Tulluu seenaa qabsoo uummata Oromoo keessatti goota bara baraan kabaja fi jaalalaan yaadatamaa kan jiraatu fi sochiin sabboonummaa Oromoo innii godhee laphee ilmaan Oromoo keessa kan hin baanedha.


text:
Biyya kamuu keessatti misoomni mootummaafi ummataan dalagamaa jiru galma gahuu kan danda'u yoo dargaggoonni ciminaan hirmaannaa taasisaniidha.
Hirmaannaan dargaggootaafi dubartootaa sadarkaa hundatti cimee deemnaan qaamoleen ummata bakka bu'anii raawwii hojii mootummaa to'achuu, hordofuufi deggaruu malan akka jajjabaatan karaa saaqa.
Keessumaa haalli qabatamaan biyya keenyaa wayita ilaalamu rakkooleen bulchiinsa gaariifi sassaabdummaa kiraatiin walqabatan baay'ee walxaxoo waan ta'aniif mootummaan qofaasaa furuu kan hindandeenye ta'uu hubatamuu qaba.
Rakkoolee kanneen furuu keessatti shoorri waldaalee hawaasaa olaanaa ta'uu mootummaan amanuun hojiileen ummataa bal'inaan akka hojjetaman gochaa tureera. Waldaaleen sivikii kanneen akka gurmuulee dubartootaa, ogummaa, dargaggootaafi kkf raawwachiistota hojii mootummaa to'achuufi hordofuu keessatti hanga barbaadame ta'uu baatus qoodasaanii bahachaa turaniiru.
Ta'us waldaaleen kunneen ergamaafi mul'ata qabatanii hundeeffamaniin rakkoolee hawaasaa furuuf tattaaffiin isaan taasisaa turan muraasa akka ture ragaaleen addaddaa nimul'isu.
Hogganaan Biiroo Pabliik Sarvisiifi Misooma Humna Namaa Oromiyaa, Doktar Biqilaa Hurrisaa tibbana waltajjii maree waldaaleen hawaasaafi qaamoleen mootummaa sosochii bulchiinsa gaarii mirkaneessuuf Magaalaa Bishooftuutti taa'amerratti qindoominaan hojjechuurratti hanqinaaleen jiraachuu ibsaniiru.
Kunis waldaaleen hawaasaafi manni maree ummataa akka ijaafi gurra ummataatti hojjechuuf tattaaffiin hanga sadarkaa dakaatti taasisaa turan laafaa ta'uu mul'isa jedhu.
Akka ibsa oggantichaatti, sochiin qaamoleen kunniin tattaaffii mootummaan kenniinsa tajaajilaa fooyyessuufi bulchiinsa gaarii mirkaneessuuf taasisaa jiru utubuurratti hanqina olaanaa qabu. Kunis rakkoolee bulchiinsa gaariifi sassaabdummaa kiraa waliin walqabatan hundeedhaa maqsuurratti danqaa uumeera.
Hariiroon mootummaafi qaamolee kanneen gidduu jiru laafina waan qabuuf qindoominaan hojiirra oolmaa imaammatawwanii, sagantaaleefi paakeejiiwwanii, kenniinsa murtee, olaantummaa seeraa mirkaneessuufi kkf irratti waliin hojjechuun dhimma murteessaa ta'uu Doktar Biqilaan nihubachiisu.
Biiroonsaaniis foramiin waldaalee hawaasaa, manneen marii ummataafi raawwachiistota hojii mootummaa gidduutti dhiyeenyatti akka hundaa'u waliigalteerra gahuusaas nidubbatu. Kaayyoonsaa inni ijoonis Oromiyaatti haqummaafi iftoomina uumuun kenniinsi tajaajilaa sadarkaasaa eeggatee akka raawwatamu gochuun itti quufiinsa tajaajilamtootaa fiduudhaa jedhu.
Miseensotni waldaalee hawaasaafi manneen marii ummataa tokko tokko yaada kennaniin, haaromsi gadi fagoon taasifamaa jiruun rakkoolee bulchiinsa gaarii hanga sadarkaa gadiitti hiikuurratti qophaa'ummaan gama hoggantootaan jiru ammallee laafaa ta'uu eeru.
Deggarsi waldaalee hawaasaatiif taasifamu daran gadaanaa ta'uus eeranii, kallattiin mootummaan gaaffii dargaggootaa, bu'uuraalee misoomaa, hoggansa lafaa, bulchiinsa daldalaafi geejibaa, akkasumas hanqinoota sassaabbii galii wajjin walqabatan hatattamaan deebisuufi furuu dhabuun mootummaafi ummata kan walirraa fageesse ta'uus ni dubbatu.
Mootummaafi ummata walhubachiisuu keessatti gaheen miidiyaas olaanaa ta'uu miseensotni waldaalee kunneen eeranii, keessumaa gaafiileen ummata biraa yeroowwan adda addaatti ka'aa turan sirnaan deebii akka argataniif odeeffannoo sirriifi wayitawaa dabarsuun miidiyaaleen shoorasaanii hinbahanne jedhaniiru.
Daarektarri Olaanaan Dhaabbata Raadiyoofi Televizhinii Oromiyaa, Obbo Geetuu Wayyeessaa gamasaaniin, maddi odeeffannoo miidiyaalee qaama rawwachiistuu hojii hunda. Qaamoleen kunneen odeeffannoo qulqulluun akka ummataaf dhiyaatuuf gabaasa sobaarraa bilisa ta'uu qabu jechuun hubachiisu. Akka ibsa Obbo Geetuutti, kenniinsa odeeffannoorratti hanqinni olaanaan ni jira. Miidiyaaleenis odeeffannoo sirriifi sadarkaasaa eeggate sakatta'anii ummataaf dhiyeessuurratti rakkoo qabu.
Ta'us raawwachiistonni hojii odeeffannoo sirrii kennuuf dirqama qabaatanillee waldaaleen hawaasaa haalaan hordofuufi to'achuu akka qaban hubachiisaniiru. Kanas ta'e sana miidiyaaleen eenyuufillee firas ta'e diina miti jedhu.
Takkaalliny Gabayyootiin


text:
Talk:Baale
Magaalaa Roobee
Magaalaan Roobee Godina Baaleetti kan argamtu yoo taatu, magaalaa Finfinnee irraa fageenna kiilo meetira 430 (430km) irratti argamti. Guddinni magaalaan tun yeroo ammaa agarsiisaa jirtu baay'ee kan nama abdachiisuufi nama hawatu. Guddinni ariitiidhaan yeroo ammaa itti fufe kuni itti fufiinsaan gama fuula duraatti yoo adeeme jiijjiirama abdachiisaa agarsiisuun isaa nama hin shakkisiisu. Kanaafuu hawaasniif Bulchiinsi magaalatti tattaaffii gaarii amma itti jiru kana jajjabaatee itti fufu qaba.
Haaluma walfakkaatuun gaafiin karaa magaalaa Shaashamanneetiif magaalaa Goobaa wal-qunnamsiisu kan yeroo dheeraaf abbaa dhabee gaafii ummata Baalee kan yeroo dheeraa tures yeroo ammaa eegalamuun isaa guddinna amma magaalaan Roobee eegalteef murteessaa ta'uunsaa wal nama hin gaafachiisu. Kanaafuu mootummaan naannoo Oromiyaatis gargaarsa isaa haala gaariin cimsuun jiijjiirama ummataa kana cinaa dhaabbachuun murteessaa waan ta'eef hamileen biraa haa dhaabbatu jenna.


text:
Imo’n maaliif mallaqa humnaa ol lakkaaya?
Eeyyen, Imon akkuma warra kaanii marsaa hawaasaa kan namni tokko sagaleen, suursagaleen, akkasumas barreeffamaan kan ittiin walqunnamuudha.
Imon akkuma warren kaanii kan walqunnamtii hawaasaatiif hojjatame yommuu ta’u warreen kaanniin kan akka twitter, whatsup, facebook fa’a ta’us Imon maaliif mallaqa akka addaatti lakkaaya gaaffii jedhuuf immoo wantoota ijoo lama kaasuun dirqama ta’a. Isaanis:
- Bilbila Suursagalee
Imon, suursagaleen
yeroo haasofnu humna[bandwidth] olaanaa fayyadama kunimmoo mallaqa keenya salphatti akka fixuuf saba ta’a. Keessattuu warri Imaayera Xoobiyaa keessa jiraatu yeroo Interneeta mallaqaan fayyadamnu hedduu waan isin miidhuuf suursagaleen fayyadamuun hin barbaachisu yoo beekaatuma ittti seentan malee. Yoo Wi-Fi Fayyadamtan immoo rakkoo hin qabu.
Hub: Yeroo qarshiidhaan fayyadamnu, sagalee ykn barreeffama walii erguun filatamaadha.
- Hiriyyoomfachuu
Imon rakkoon guddaan isaa asirratti. Bilbiloota namaa kanneen qafoo keessaa isin qabdan hunda IMO akka fayyadaman affeeraa[INVITE] jedhee isinitti agarsiisa.Namni hedduu osoo hin hubatin ‘INVITE’ tan jettu sana tuqu, yeroo sana nama hundatti ergaa gabaabaa[sms] namoota hundatti erga. Kun immoo kafaltiin interneetaan osoo hin taane, Mallaqa bilbila keessa keessa jiru fayyadamee ergaa gabaabaa nama hundatti erga. Kunis Kafaltii cimdaa[network] biyya isin keessa jirtan sanatti ergaan gabaan lakkaayuun hanga namoota itti ergitaniitiin baayyatee isin irraa cita.
Fkn: Nama Xoobiyaa jiru tokko yoo ta’e nama tokkoof saantima 0.35ETB fudhata, akkasumas lakkoofsa nama biyya alaa jiru yoo bilbila keessaa namni kun qabaate, qarshii 6.10ETB itti lakkaaya. Haalli kun hawaasa keenya kisaaraa hedduun dhahee jira.
Hub: ‘INVITE’ wanta jettu sanarraa of eeguun mallaqa keessan qisaasa’uu irraa oolchaa!
HORAA BULAA
OROMO ICT


text:
Ramaddii 7ffaa- Karaa deemaa
Namni karaa deemu imala isaa keessatti tahayyula yoo hin niyyatin, sooma hiikun isaaf ni hayyamama. Garuu tahayyula yoo niyyate, sooma hiikun isarratti haraama. Soomun isarratti dirqama. ( Tahayyula jechuun tooftaa wanta tokko jalaa bahaniin. Karaa deemun ykn biyya biraa deemun sooma jalaa nan baha jedhe yoo niyyate, sooma hiikun isarratti haraama.) garuu namni karaa deemu tahayyula yoo hin niyyatin, yeroo imala isaa filannoo soomu fi sooma hiiku qaba. Read more
Nama barbaachisummaa (ulaagaalee) kanniin guutef soomni isa irratti dirqama. Ishiin/inni Musliima, aaqila (waa hubachuu kan danda’u) ta’uu, umrii saalfannaa kan gahe ta’uu, fayyaa qabaachu, imala (adeemsa) irra kan hin jirre (iddoo jireenyaa kan jiraatu) ta’uu, dubartiif laguu fi nifaasa (dhiiga dahaa) irraa qulqulluu ta’uu qabdi. Namtichi/ dubartiin barbaachisummaa armaan olii guunnan soomni isa/ishii irratti dirqama fi sirriidha. Dhugumatti ramaddi hundaa tokko tokkoon ilaalun irra gaariidha. Isin qophiidha? Kanaafu obsaan dubbisaa. Read more
“Akka lugaatti sooma jechuun wanta tokko irraa of qabuufi hidhuudha. Fakkeenyaf dubbii irraa, nyaata irraa fi kkf irraa of qabuu danda’a.
Akka shari’aatti sooma jechuun fajrii (subii) irraa eegalee hanga aduun seentutti wantoota sooma balleessan irraa of qabuudha. Asitti wanta biraatif kan soomu osoo hin ta’in niyyaan isaa Rabbiin gabbaruuf ta’uu qaba. “ Read more
Torbaan darbee hiika istiqaama ilaalle turre. Yaadachisaaf istiqaama jechuun karaa qajeelaa fi haqaa Islaamaa irratti gadi dhaabbachuu fi itti fufuudha. Read more