text:
Sunday, January 5, 2014
Irrigation Ministry: Egypt, Sudan, Ethiopia meetings on Renaissance Dam failed
The meetings of water ministers of the east Nile Basin countries, including Egypt, Sudan and Ethiopia, have failed to reach a solution to outstanding disagreements on the mechanisms of technical and environmental studies on the Ethiopian Renaissance Dam.
An official statement issued by the Ministry of Water Resources and Irrigation said that after lengthy discussions over two days, no agreement could be reached between the three countries on the points in question.
The statement blamed Ethiopia's stubborness on certain conditions regarding the work of the team of international experts as causing the failure. Ethiopia rejected the idea of international experts working alongside the tripartite commission of Ethiopia, Sudan and Egypt on dam studies, so as to provide a neutral opinion in case of differences between members of the committee, the ministry said.
Ethiopia rejected the paper proposed by Egypt encouraging confidence in the countries, suggesting international experts would conduct studies on the dam to determine the negative effects on each state and identify mechanisms to ease them, the statement said.
Egypt suggested that the experts would be responsible for the convergence of views regarding rules of operating the dam to avoid harming the water shares of Egypt and Sudan, the statement added.
The statement pointed out that in light of the above-mentioned issues, the meetings were concluded and ministers agreed to maintain consultation between the three countries in case any new proposals were put forward.
Edited translation from Al-Masry Al-Youm
Lola Seenanii Afuursanii Loluu Dhiisuun Balaa Guddaa Qaba
Qeerransoo Biyyaa
Hololaafis haata’uu dhugumaan qeeqa laachuuf qaamonni hawaasaa gargaraa qabsoon Oromoo waggootta kudhanan afur darban oliif injifannoo gahaa ta’e galmeessisuu dadhabuu nidubbatu. Jaalannus jibbinus, ammammii umurii dhaloota isaatiin walbira qabinee yoo laalle injifannoon qabsoo Oromoo baay’ee xiqqaadha. Kayyoon barreeffama kanaa mooraan qabsoo Oromoo maaliif hongee injifannootiin rukutamee akka jiru keessa deebi’anii guututti laaluu otoo hintaane irra-deebiin irra deemanii laaluun rakkoon jiru maal akka fakkaatu ummatatti muli'isuudha.
Yoo xinnaatee xinnaate, waggoota 22 darban keessa Addi Bilisummaa Oromoo mootummaa wayyaanee waliin waraana walirratti labsanii walwaraana as gahuun hundumti keenyayyuu waanuma beekinu. Baroota kanneen keessatti midhaan Addi Bilisummaa Tigraayi ummata keenyarran gahe wargeegama guddaan bu’aa argame waliin walhinmadaalle. Kayyoon barreeffama kanaas babal’achuu aadaa dadhabina jiran haaluun rakkoo furuu dhiisuu mormuudhaan, balaa/gaaga’ama osoo lola keessa galle jirruu akka biyyi-nagaattti harka maratanii dhaabbachuurratti yaadota tokko tokko laata. Balaa guddaa kan ummata keenyarratti fidaa jiru kaayyoon qabsoo keenya dogoggora ta’uu isaati miti. Kaayyoon qabsoo keenya sirriidha. Balaa guddaa kan fidaa jiru osoo lola keessa seenanii jiranuu akka waan lola keessa hinjirreetti of yaaduun loluu dhiisuudha. Kuni ijoo dubbii barreefamichaati.
Ilaalchi as keessatti calaqqisu irra barachuufi rakkoo furuufi malee garee, nam-tokkee akkasumas dhaabbata siyaasa kamiyyuu mufachiisuu miti.
Yeroo amma kanatti, ummanni Oromoo cunqursaa cimaa bira darbee yeroo itti duguggaa sanyii karaaa ifaafi karaa ifantaane irratti geeggeeffamuun lafarra qunca’aa jiru. Lafarraa badaa jiraachuu saba kanaaf sababii wantoota ta’an keessaa tokkoffaan diinumiti saba kana lafarraa balleessuuf halkanii guyyaa hojjechuudha. Lammaffaanifii sababiiwwan isaan gurguddoo badiisa Oromoo fidan keessatti ramadamuu kan danda’u immoo mooraa qabsoo faffaca’eefi lola keessa osoo jirruu akka waan nagaan jirutti taa’uudha. “Rakkoo maaltu jira; biyya nagaadhaa,” jedhanii taa’uu waliin walfakkaata.
Maaliif osoo lola labsinee riphee loltoota ofiin jennee jirruu diina ofirraa ittisuun tikaafi nagaa ummata keenyaa eeguu dadhabine? Maaliif bara bofini hammaate jiru kana keessatti lootuun ija nutti babaasti? Maaliif abbaan biyyaa Oromoo ta’ee otoo jiru ABT dhagaa Tigraayi keesssa kiilometra kuma olirraa dhuftee nu bitti? Akkamitti qaanii, salphinaafi badiisa kana keessaa baana? Rakkoolee Oromoorra gaha jiran gurguddaa ta’anii osoo jiranuu maaliif furmaata caccabaafi xixiqqaa gandumaarratti buu’uure barbaaduuf yaalla? Gaaffiilee kanneen si gafachuun akka atis gaaffiilee kanneen of gaaftattee itti yaaddufi malee deebii isaa hundaa nan beeka jedhee oftuluu koo miti.
Akka Mirmaa Dhaaba Keessa Taa’anii Dhaba Burkutessuu
Jabinniifi deeggarsi diinni biyyoota alarraa argatufi jabinni ABT ummata keenya saamuun qawwee ittiin bitatu akkuma jiranitti ta’ee, mooraan qabsoo Oromoo waggooti afurtamaa oliif kaayyoo ifa ta’erratti hoggantoonni akeeka tokko qaban jirrachuu dhiisuun dhugaa urufa jiru. Mooricha qabsoo keessa otuma dhaaba kaayyoo Oromiyaa bilisoomite gadhaabuuf hojjetuuf hojjenna jedhanii, yeroo gargaraatti hoggantoonni tokko tokko dhaaba keessa taa’anii iccitii diinatti dabarsuudhaan, Itoophiyaa dimokiraatessina jedhanii iccitiin hojjechaa turani.
Dhuunfadhaan waldorgommiin angoorratti ta’uufi waljibbiinsi nam-gidduu akkuma jirutti ta’ee, yeroo gargaraatti hogganni wanti ummatatti himuufi wanti ofiif hojjetaa ture/jiru walfallessaa deemuun nibeekina. Bu’aan dhaaba tokkoof otuma hojjetanuu sagantaa siyaasaa dhaba sana jala hiriiruu dadhabuun, ABOn yeroo gara garaatti bakka baay’eetti akka fofoxxoquufi umni isaa akka laamsha’u ta’ee jira. Kana immoo warri akkaata itt QCn, Jijjiiramini, Waltajjiin Marii Oromoo, Adddi Dimokiraatawaa Oromoo itti uumaman hordoftan salphumatti hubachuun nidandeessu. Jijjiiramaaniif (amma bade) ADOn kaayyoo Itoophiyaa dimokiraatessuu dhabichuma keessa taa’anii walqunnamitii hoggantoota mootummaa Itoophiyaa kana akka Mallas Zeenawwii waliin deemsisaa akka turan odeeffannoon WikiLeaks garagraa niaddeessa. Leencoofi Dimaafaan ofii saani “moderate” ykn “leellistoota kan hinta’iin” ofiin jechisiisuuf jecha kaayyoo ummaticha alayyaa dhuma hinqabinetti darbatani. Eessa ta’aanii? Dhaabuma keessa akka hoggantoota olaanootti taa’anii. Kuni yakka gantumaa biyyaa dhiifama naamaaf hingoosisine. Otoo Oromiyaa akka biyyatti jiraatte yakka seerri ishee du’aaf ajjeechaa jara kanatti ittimuru ture. ADOn dhabarraa obbaafatee gadi ba’uun isaa waan gaariidha jedhaniii laalu namoonni siyaasa Oromoo hordofan baay’een—anis akkasumattan laala. Farreen qabsoo kanaafii fira qabsoo kanaa addaan baafachuuf nu gargaara adeemsi ba’anii of dhabuu isaanii. Gaariidha yeroo jennu Oromoof bu’aa fidu jechuu miti. Oromoof bu’aa dur fiduu dadhaban amma fiduu akka hindandeenye beekuun barbaachisaadha. Kanarratti waan baay’ee jechuun nidanda’ama garuu asumattan irra tara mataduree koorratti xiyyeeffachuuf.
Araara Hinjirre Ummatatti Labsuu
Haata’u malee, ABOfi QCn akkuma ADOn asbaheen dhuma bara 2012 keessa ibsa ejjennoo walhubanoofi haasaa jalqabuu baasanii ture. Ergasii waggaan tokko guutuun qaari’ee jira. Bu’aan dubbi umnoota bilisummaa Oromiyaatti amanan kanneen lamaan gidduutti geggeefamaa ture ammayyuu malirra akka jiru beekuuf rakkisaadha. Wanti ummanni beeku tokko yoo jirate: murna QC keessaa haasaan deemaa ture fashaluu isaa Gadaa.com irratti faa nudubbisiisanii jiru. Cabaarratti baqaqaa akka jedhan sani.
Murnootafi sochiiwwan adda addaa xixiqqoo abbumti barbaade as bahee bixxiluun bu’aan inni argamsiisu tokkollee hinturre/hinjirusi. Ammatti ummanni Oromoo “siyasa madaallii”, siyyasa murnoonni xixiqqoon walitti dhufanii/baqanii gurmuu olaanaa uumuun umna saanii diinarratti qoran fedha.
Ammatti balaaleen ummata keenyarra ga’aa jiran heedduufi bal’oodha. Isaan keessaa inni tokko waraana labsinee otoo jirruu loluu dadhabuu ykn qawee ofitti gargalchuun ofitti dhukaasuudha.
Oromiyaafi biyyi amabaa wajjirri qabsoon Oromoo keessatti karoorramaa jiru haga lafaaf samiit walirraa fagaatu. Hoggantoonni ummatarraa fagatanii jiraachuun isaa ajjeechaa, hidhaa, lafarraa buqqisuufi dararaa diinnii ummatarraan ga’urraa fagaatanii jiru. Fageenyarraa karoorrama fageenyarra lolama—uumaan isaa akka waraan diroonii biyya Ameerikaa fakkaata diroonii hinqabu malee kan keenya kuni. Waraana keessatti fageenyi safuun (ethics ykn morality) akka hoggana keessaa badu/hir’atu taasisa. Rakkoon dhuunfatti yoo nurra ga’uu baate akka waan hinjirreefi akka waan nama hinminee faakkaatee nutti mul’ata. Namini ajjeefaa jiru kallatiin arguufi nama ajjeefamu gabaasarraa dubbisuun safuu (morality) adda addaa qabu. Inni duraa ulfaataafi waan yeroo namaaf hinkennine; inni booda salphaafi waan nama kallattiidhaan nama hinilaallanne. Achi hinjirtu taanan ibidda namini guyyuu keessa darbu hubachuufi ummanni ibidda sana ofirraa akka dhaamisu loltee lolchiisuun hinjiraatu. Rakkoon keenya kana. Sirumaa keessa darbinee rakkoo ummata keenya akka bashannana sukaneessatti fudhachaa jirra. Ittti qoosa jirra; wanti ummanni guyya guyyaan keessa darbu sirbaan yooo ta’e malee qabatamaan nutti dhagahamaa hinjiru. Sirbi gaafa dhabbate qabsoonis walumaan dhaabbata. Ummanni Oromoo walga’ee sirbee dina abaaree bilisummmaa isaa galgaluma tokko fidee gaafa addaan galu hojiin hinjiru; hojiin akka jiraatu kan too’atus akkasuma.
Wanti biraa hoggannifi ummanni Oromoo biyya-ambaa keessaa wasallataa jiru kun wanti inni itti yaaduu dadhabaa jiru tokko dhimma roga safuu lola nurratti godhamaa jiruuti. (The moral dimension). Lola erga labsanii booda loluu dadhabuun, akka abbaa hinololle sana miidhu ijoollee xixiqqoonuu nibeekiti. Walloluma beeladootafi bineensota bosonaa gidduuttillee beeladini hinololle tokko salphumatti moo’ama.
Garuu, hogganoonni keenya kan dhaba waaraa/jabaataa tokko akka hinqabanne nudhoowwan osoo hinlolin dhumuu ummataa akka hinjifannootti lakkaa’uun ibsa adda addaa irratti baasuu qofa ta’e hojiin isaanii. Ibsaafi galmee namoota dhiittan mirga dhala-namaa irra gahuu baasuunfi akkasumas tarkanfiiwwan xixiqqoo lukkeelee ummata rakkisanirratti fudhataman waaqa jala olbaasanii akka injifannoo guddaatti himachuun of sobinee akka jiraannu nutaasisa. Yeroo meeqa ABO/WBOn hoggantoota mootummaa tophiyaa olaanoorratti tarkaanfii fudhate jedhee labsatu dhageesse? Duuwwaadha akka jettu shakkii hinqabu. Garuu, tarkaanfiin lukkeelee gadi-aanoorratti fudhatamu eyyee baay’eetu jira, garuu tarkaanfiin akkasii sirinicha hundeedhaan raasuun rifachiisuu hindanda’u. Lukkeen yoo du’e aanga’oonni olanoo ABT du’a sareettuu hinlakkaa’ani. Akka wardiyyaan saanii du'etti laalu.
Of sobuufi ummata sobuu ykn dhugaa jiru haaluun ammatti aadaa hoggantoota tokko tokkorraa ifatti mul’atu. Akka amma deeminutti, Oromiyaan yomiyyuu bilisoomuu akka hindandeenye alagaan alarraa nu laalurree ifatti beeka, garuu hoggantoonni keenya tokko tokko waanuma ifa jiru amananii furmaata itt barbaaduurra sobaafi injifannoo hinjirreen of amansiisanii jiraachuu filatu. Yeroon amma yeroo itti dhadannoo dhageessisaniif yeroo sirbanii addan galan qofa miti. Yeroo ammaa yeroo jireenyi ummata Oromoo gaaffii badiisaa jala galee jiru. Filannoon ummata kana dhiphachaa deemuun ykn loluu ykn baduutti gadi-galee jira. Dhaabinifi hogganni filannoo kam akka filatu hojiin agarsiisuun baraachisadha.
Araarri moora keessatti asitti bu’aa jira, achitti bu’aa jira jedhamee ummanni sobamaa jira. Namini garaa guutuun of kennee qabsoo kana deeggaruuf rakkina itti ta’aa jira. Shakkiifi manatti hafuu ummataatiif sababii kan ta’es fedhii ummanni bilisummaaf qabu ujummoo itti godhanii hammatanii hojiirra ooluchuu dadhabuudha. Kuni nama aarsaa,nama shakkisiisa, nama abdii murachiisa. Haamileen nama dhuunfaa haamilee dhabini agarsiisu waliin walbria qabinee yoo laallu haamilee nama dhuunfaatu olkaa’ee mul’ata. Dhabini ummata waarraaqisaaf qophaa’ee kanatti dhimma ba’uu dadhabuun rakkoo ummataati miti. Dhaabini yoo narra laafaa ta’e sababiin dhabaa keessa galee haamilee of buusuuf hinjiru jedheet yaada namini baay’een. Umnoota bilisummaa Oromiyaa barbaadan walittifiduurra filannoon biraa hinjiru. Umnoota bilisummaa barbaadan lolanii arguun immoo ittuu waan biraatifi waan ummata akka dhaabbachuun boonee biyya abbaa isaarratti falmatu godhudha.
Fakkiin/Akkaataan/Moodeeliin Qabsoo Geeddaramuu Qaba
Fakkiin ykn moodeeliin moorichi qabsoo hordofaa jirus moofaafi kan geeddarumsa haalota amma jiran waliin hindeemine ta’uun isaa beekamaadha. Kana keessatti gabaabsinee gahee bartootaaf qonnaan-bultoota haalaallu. Qaama haawaasa biroo yeroo biraa laalla.
Erga umamee kaasee QBOn malli qabsoo inni hordofaa ture haayyoota gubbaarraa gara ummata jalaatti deemuudha. Moodeeliin kun moofaadha. Akka ilaalcha kootti moofaa qofa osoo hintaane dogoggoraadha. Waggootii 22 darban keessa ABOn bartoota akka motora qabsootti itti fayyadamuu yaluun beekamadha. Barattoonni qaama haawaasa keessaa qaama hayyotaatti ramadamu; qaama xiqqaadha. Sochiin barattootaa qabsoo tokko deeggaruun essumattuu waanuma beekkamu, garuu dogoggora kan ta’u dhaabini tokko hojii ofii isaatii kaaraa baay’ee biraan hojjechuu danda’u baratootumarratti fee’ee harka maratee taa’uu isaati.
Haala waraanni lolaa hinjirre keessatti yeroo gargaraatti bartoonni ka’anii finciluun fincilli isaaniis diinaan rukutamee bartoonni rakkoo gurguddoo keessa gala as gahani. Wareegamini kaffalamaa jiru bu’aa inni fidu waliin gonkumayyuu walhingitu. Yeroo hundumaa bu’aan wareegamaa tokko waregamicha sana caaluu qaba ykn barbaachisaa miti. Kuni immoo hagam tokko heerreegini qabsoo haala sirriin hereegamaa jiraachuu dhiisuu isaati. Daldaluma buu’uuraa keeessattillee akka daldalli tookko itti deemu yoo nama kan kasaarsu ta’ee abbaan qabeenyaa mala haaraa dhawuun bu’aa buufachuuf yaala. Bu’aan laakkaa’amee safaramuu danda’a ykn lafarratti mul’achuu danda’a. Omtuu lafarratti mul’achaa hinjiru yoo ta’ee garuu homtuu hinjiru jechuudha. Kuni immoo injifaannoowwan darban kan sharfman kan akka uummamuu kaartaa Oromiyaafi Afaan Oromoo Oromiyaatti Afaan hojjii ta’uu saatti hoggantoonni barabaraan dhaadachaa akka hafan godha. Afaan Oromoo, naanno Oromiyaa, aadaa Oromoorratti nutu fide jedhanii ABOfi OPDOn waldorgouuun isaanii hagamuma wanti haaraan hojjetamaa akka hinjirre nutti agarsiisa. Waayyaaneenis injifannoo akkasii anatu siniif kennee jetti.
Dhugaan jiru garuu ummanni Oromooo biyyaafi qabeenya isaarratti bulchuun haahafuuti lubbuunuu jiraachuun yeroo itti dadhabamerra gahee jira. Silaa rakkoo guddaan furamuuf malu rakkoo kana ture waan darbeen dhaadachaa hafuurra. Hojechuu baannan injifannoon kaleetu baduu danda’a-- halkan tokko keessatti. Kan wabii nuuf ta’uu malu umna keenya qofa. Inni immoo ammatti hinjiru. Sochii barattoota duuba umni hidhate kan lolee sooddaattamuu danda’u jiraachuu baannan moodeelii akkasii qofarratti hundaa’uun injifannoo eeguun Oromiyaa bilisoomite akka hawwiidhaan ykn abjuudhaan argutti lakkaa’ama.
QBOn amma deemaa jiru yaadota haaraa burquisiisuu kan dadhabeefi isaanuma dur ittiin moo’amine sanneen deddeebisee kan itti fayyadamu. Hoggantoonni Adda Bilisummaa Tigraay, Mallas Zeenaawii dabalatee, yeroo gargaraatti qabsoon ABOn geggeeffamu qotee bulaa kan hammate waan hintaaneef milkaa’uu hindanda’u jechaa hololaa as gahuun isaanii nibeekama. Holololli saanii kuni dhugaarratti hundaa’ee? Eyyeen haalaan dhugaadha. Moodeeliin qabsoo gubbaa- jalaa dhabini hordofu ummata keessa gadi bu’ee akka qootee bulaa laakkoofisa gudda qabu hingurmessine godheera. ABT fallaa kanaan qotee bulaa hanga gooxiin foormulaa 1-5 jedhuun gurmessitee ummannni akka walirratti basaasu gochuurraa darbuun miseensa ishee miliyoonotaan baay’ifachuu dandeesse jirti.
Gama biraatiin, ABOn qoonnan bultoota Oromoo qaama ummatichaa isa guddaa kan ta’e, ijaaree hojiirraa yoo oolchu hinmul’atu. Biyya ummanni baay’een qotee-bulaa ta’ee jiru keessatti, qabsoon qotee-bulaa hammatee, qoteebulaa hinolchiisine eessa gahuu danda’a? Mallas yeroo Leencoo Lataafi Diimaa Nagoo Suudaan keessatti argaa turetti wantoota inni sirriitti waa’ee isaanii xiinxaleefi cuunfee hubate keessaa tokko, ummata keessa gadibu’anii qotee-bulaa gurmeessuuf fedhii dhabuuf oftulummaa isaanti ture. Karabaatiifi suufii uffatanii Kaartuum keessa yeroo Diimaafi Leencoon fooqiin jala waliif gadi deeman, wayyanonni qumxaa uffachaa, koshoroo nyaachaafi qoteebulaa isaanii gurmeessaa turani. Mallas ayyaanlaalatummaa Leencoofi Dimaafaarratti qorannoo geggeessaa ture, akka hiriyaa sanii ta’ee wajjin taphachuudhaan. Ammallee ilalchi akkasii qasoo Oromoo hayyoota qofaan geggeessina jedhu bal’inaan fudhatameet jira. Kuni dogoggora cimaafi seenarraa barachuu dhabuudha.
Dadhabinni moraa QBO keessa jiru itti fufeetuma jira; miidhaan diinni keenya nurraan ga’u akkasuma itti fufee jira. Miidhaan ummata keenyarra ammatti gahaa jiru miidhaa ummanni kuni otoo afursee lolee gahuu danda’uu olitti tilmaama. Lola keessa gallee loluu dhiisuun wareggama bilaashaa kaffalaa jiraachuun keenya dhumarra nubaleessa. Nuti ummata akkamiiti? Balaan akkasii ummata keenyarraa gahaa osoo jiranii akkuma biyyi nagaa ta’eetti ayyaanlaaltumman jiraachuun keenya waa’ee safuuf-safaqaa (morality) keenya maal nutti himuu danda’a?
Rakkoowwan asii olitti eeraman, barbaachisummma haaromisa atattamaa QBOfi ABO keessatti dhufuu qabu nutti mul’isa. Hubadhaa haaromisa keessaatan jedhe malee dhaaba diigaa dhaaba gantuu biraa ijaaraa jechaa hinjiru. Rakkoowwan jiran furanii mooraa qabsoo deebisanii itichuun QBOn bu’aa qabu geggeessuun ummata keenya manca’uu bifa adda addaa itti aggaamamee jiru jalaa baasuu mala. Haaromsi armaan gadi fiduuf irratti hojjechuu:
· ABOn rakkoowan jiran amanee fudhachuun furmaata itti barbaadu;
· Lola labsanii loluu dhiisuun ummata akka balleessaa jiru hubachuufi itti-gafatamummaan seenaa kan keenya ta’uusaa hubachuun sirreessuu;
· Faakiiwwan (moodeeliin) qabsoo Oromoo moofonni irra-debi’amanii laallamuudhan fakkiiwwan jijjiirama yeroo waliin walsiman uumuun hojiirra oolchuu;
· Qabsoon qonnaan-bultoota wiirtuu hingodhanne essayyuu gahuu kan hindadeenye ta’uu hubatanii tarsiimoo haaraa qonnan bulaa hirmaachisu uumuu;
· Barattoonni qabsoo nifiniiinsu garuuu Qeerroo qofarraa bilisummaa Oromoo eeguun balaa guddaa qaba;
· Araarri umnoota Bilisummaa Oromiyaatti amanan kan akka QCfi GS ABO gidduutti deemu atattamaan xumuramee ummanni bu’aa isaa beekisifamuu qaba;
· Hogganni waanuma hunda haaluufi sobuu dhiisee dadhabina jiru amanuun ummatarraa yaada fudhachuun yaadota sanneen haala hunda-hammatuun hojiirra oolchuu;
· Iccitiin dhaabaa karaa tokkoon seenee karaa biraa dhangala’uun akka hafu tarsimoo odeeffanoofi iccitii dhabaa tikisuu jabaataa qabatanii asi bahuu;
· Lola labsanii loluu dhiisuun uummata ibidda keeesa galchuun safuu Oromoo keessa waan hinjirreefi hanqina safuuti (unethical). Ykn loluu ykn dhiisuu malee taa’anii ummata ficcisiisuun hiika tokkollee hinqabu.
Bara 2014 kana keessa ayyaana WBO qofa kan itti kabajinu osoo hintaane, kabajamuun guuyyaa gootota WBOn daranuu akka lollu deegarsa hoggansaafi deeggarsa mahaallaqaa kan itti goonuuf ta’uu qaba. Biyya Itoophiyaa keessatti akka sochilee biyyoota Arabaatti qabsoon karaa nagaa nimilkaa’a jedhanii yaaduun seenaa biyyoota saniifi seena mataa keenyaa wallaalurraa ka’a. Biyyoonni biyya arabaa karaa nagaa kan qabsa’aniif lammummaa tokko, amantii tokkofi akeeka siyaasaa tokkoo waan qabaniif ture; dabalataanis baay’een saanii magaalaalee keessa jiraata turani. Biyya Itoophiyaa keessatti sagagantaaleen siyaasa ammuma lammiilee/garee sabaa biyya sanaat baay’atu; isaraatti dabalee immoo nafaxxanyoonni magaalalee biyyattii keessatti lakkoofisa irra guddaa qabu. Kana jechuun qabsoon nagaa biyya sanatti milkaa’uurra harreen gaanfa magarsuufi dhala gangee eeguun walfakkaata. Garuu, qabsoowwan waldeeggaran kalattii baay’een gochuun inuma danda’ama.
Sochiin haawsaa Oromo biyya-ambaa keessatti nam-tokkoleedhaan geggeeffaman kan akka "Oromo First" faa ammatti kan Oromoo barbaachisu umna sibiilaa qabaachuu ta’uu hubachuu qabu. Dinni Oromoo kan ammaan tanaa eenyu jedhanii addaan bafachuun xiyyeeffannoo keenya qulqulleeffachuu feesisa. Akkasuma waliindhahaa diina ofitti baay’isuun dadhabina tarsiimooti/tooftaati.
Yeroon itti shimala, eeboofi meeshaalee aadaatiin lolan darbeera. Ibiddi diinni keenya of harkaa qabu qaanqee keenya waan caaluuf, qaanqee keenya akkamitti gara ibiddaatti olguddisna jedhanii yaaduu feesisa. Akkamittiin haal bu’aa qabuun itti fayyadamina jedhaanii yaaduun barbaachisaadha. Haalaa kana caaluun, hogganna yaada ummata fudhachuuf qophii ta’e horachuun barbaachisaadha.
Waraana alagaa irra qubatee jiru ofirraa ittisuuf/qolachuuf, Oromiyaan haahidhattu!
__
Ilaalchonni barreeffama kan keessatti jalaqqisan ilaalcha barreessichaa qofa malee ilaalcha jaarmiyaalee biro bakkabu’anii miti. Kaayyoon barreeffamichaatis holola geggeessuu osoo hintaane, ummanni akka hubatu gochuudhaan hoggantootaafi dhaboonni rakkoo uumaa jiran akka itti gaafatamummaa fudhatan of-sirreessan gochuudha.
=>oromopress
Hololaafis haata’uu dhugumaan qeeqa laachuuf qaamonni hawaasaa gargaraa qabsoon Oromoo waggootta kudhanan afur darban oliif injifannoo gahaa ta’e galmeessisuu dadhabuu nidubbatu. Jaalannus jibbinus, ammammii umurii dhaloota isaatiin walbira qabinee yoo laalle injifannoon qabsoo Oromoo baay’ee xiqqaadha. Kayyoon barreeffama kanaa mooraan qabsoo Oromoo maaliif hongee injifannootiin rukutamee akka jiru keessa deebi’anii guututti laaluu otoo hintaane irra-deebiin irra deemanii laaluun rakkoon jiru maal akka fakkaatu ummatatti muli'isuudha.
Yoo xinnaatee xinnaate, waggoota 22 darban keessa Addi Bilisummaa Oromoo mootummaa wayyaanee waliin waraana walirratti labsanii walwaraana as gahuun hundumti keenyayyuu waanuma beekinu. Baroota kanneen keessatti midhaan Addi Bilisummaa Tigraayi ummata keenyarran gahe wargeegama guddaan bu’aa argame waliin walhinmadaalle. Kayyoon barreeffama kanaas babal’achuu aadaa dadhabina jiran haaluun rakkoo furuu dhiisuu mormuudhaan, balaa/gaaga’ama osoo lola keessa galle jirruu akka biyyi-nagaattti harka maratanii dhaabbachuurratti yaadota tokko tokko laata. Balaa guddaa kan ummata keenyarratti fidaa jiru kaayyoon qabsoo keenya dogoggora ta’uu isaati miti. Kaayyoon qabsoo keenya sirriidha. Balaa guddaa kan fidaa jiru osoo lola keessa seenanii jiranuu akka waan lola keessa hinjirreetti of yaaduun loluu dhiisuudha. Kuni ijoo dubbii barreefamichaati.
Ilaalchi as keessatti calaqqisu irra barachuufi rakkoo furuufi malee garee, nam-tokkee akkasumas dhaabbata siyaasa kamiyyuu mufachiisuu miti.
Yeroo amma kanatti, ummanni Oromoo cunqursaa cimaa bira darbee yeroo itti duguggaa sanyii karaaa ifaafi karaa ifantaane irratti geeggeeffamuun lafarra qunca’aa jiru. Lafarraa badaa jiraachuu saba kanaaf sababii wantoota ta’an keessaa tokkoffaan diinumiti saba kana lafarraa balleessuuf halkanii guyyaa hojjechuudha. Lammaffaanifii sababiiwwan isaan gurguddoo badiisa Oromoo fidan keessatti ramadamuu kan danda’u immoo mooraa qabsoo faffaca’eefi lola keessa osoo jirruu akka waan nagaan jirutti taa’uudha. “Rakkoo maaltu jira; biyya nagaadhaa,” jedhanii taa’uu waliin walfakkaata.
Maaliif osoo lola labsinee riphee loltoota ofiin jennee jirruu diina ofirraa ittisuun tikaafi nagaa ummata keenyaa eeguu dadhabine? Maaliif bara bofini hammaate jiru kana keessatti lootuun ija nutti babaasti? Maaliif abbaan biyyaa Oromoo ta’ee otoo jiru ABT dhagaa Tigraayi keesssa kiilometra kuma olirraa dhuftee nu bitti? Akkamitti qaanii, salphinaafi badiisa kana keessaa baana? Rakkoolee Oromoorra gaha jiran gurguddaa ta’anii osoo jiranuu maaliif furmaata caccabaafi xixiqqaa gandumaarratti buu’uure barbaaduuf yaalla? Gaaffiilee kanneen si gafachuun akka atis gaaffiilee kanneen of gaaftattee itti yaaddufi malee deebii isaa hundaa nan beeka jedhee oftuluu koo miti.
Akka Mirmaa Dhaaba Keessa Taa’anii Dhaba Burkutessuu
Jabinniifi deeggarsi diinni biyyoota alarraa argatufi jabinni ABT ummata keenya saamuun qawwee ittiin bitatu akkuma jiranitti ta’ee, mooraan qabsoo Oromoo waggooti afurtamaa oliif kaayyoo ifa ta’erratti hoggantoonni akeeka tokko qaban jirrachuu dhiisuun dhugaa urufa jiru. Mooricha qabsoo keessa otuma dhaaba kaayyoo Oromiyaa bilisoomite gadhaabuuf hojjetuuf hojjenna jedhanii, yeroo gargaraatti hoggantoonni tokko tokko dhaaba keessa taa’anii iccitii diinatti dabarsuudhaan, Itoophiyaa dimokiraatessina jedhanii iccitiin hojjechaa turani.
Dhuunfadhaan waldorgommiin angoorratti ta’uufi waljibbiinsi nam-gidduu akkuma jirutti ta’ee, yeroo gargaraatti hogganni wanti ummatatti himuufi wanti ofiif hojjetaa ture/jiru walfallessaa deemuun nibeekina. Bu’aan dhaaba tokkoof otuma hojjetanuu sagantaa siyaasaa dhaba sana jala hiriiruu dadhabuun, ABOn yeroo gara garaatti bakka baay’eetti akka fofoxxoquufi umni isaa akka laamsha’u ta’ee jira. Kana immoo warri akkaata itt QCn, Jijjiiramini, Waltajjiin Marii Oromoo, Adddi Dimokiraatawaa Oromoo itti uumaman hordoftan salphumatti hubachuun nidandeessu. Jijjiiramaaniif (amma bade) ADOn kaayyoo Itoophiyaa dimokiraatessuu dhabichuma keessa taa’anii walqunnamitii hoggantoota mootummaa Itoophiyaa kana akka Mallas Zeenawwii waliin deemsisaa akka turan odeeffannoon WikiLeaks garagraa niaddeessa. Leencoofi Dimaafaan ofii saani “moderate” ykn “leellistoota kan hinta’iin” ofiin jechisiisuuf jecha kaayyoo ummaticha alayyaa dhuma hinqabinetti darbatani. Eessa ta’aanii? Dhaabuma keessa akka hoggantoota olaanootti taa’anii. Kuni yakka gantumaa biyyaa dhiifama naamaaf hingoosisine. Otoo Oromiyaa akka biyyatti jiraatte yakka seerri ishee du’aaf ajjeechaa jara kanatti ittimuru ture. ADOn dhabarraa obbaafatee gadi ba’uun isaa waan gaariidha jedhaniii laalu namoonni siyaasa Oromoo hordofan baay’een—anis akkasumattan laala. Farreen qabsoo kanaafii fira qabsoo kanaa addaan baafachuuf nu gargaara adeemsi ba’anii of dhabuu isaanii. Gaariidha yeroo jennu Oromoof bu’aa fidu jechuu miti. Oromoof bu’aa dur fiduu dadhaban amma fiduu akka hindandeenye beekuun barbaachisaadha. Kanarratti waan baay’ee jechuun nidanda’ama garuu asumattan irra tara mataduree koorratti xiyyeeffachuuf.
Araara Hinjirre Ummatatti Labsuu
Haata’u malee, ABOfi QCn akkuma ADOn asbaheen dhuma bara 2012 keessa ibsa ejjennoo walhubanoofi haasaa jalqabuu baasanii ture. Ergasii waggaan tokko guutuun qaari’ee jira. Bu’aan dubbi umnoota bilisummaa Oromiyaatti amanan kanneen lamaan gidduutti geggeefamaa ture ammayyuu malirra akka jiru beekuuf rakkisaadha. Wanti ummanni beeku tokko yoo jirate: murna QC keessaa haasaan deemaa ture fashaluu isaa Gadaa.com irratti faa nudubbisiisanii jiru. Cabaarratti baqaqaa akka jedhan sani.
Murnootafi sochiiwwan adda addaa xixiqqoo abbumti barbaade as bahee bixxiluun bu’aan inni argamsiisu tokkollee hinturre/hinjirusi. Ammatti ummanni Oromoo “siyasa madaallii”, siyyasa murnoonni xixiqqoon walitti dhufanii/baqanii gurmuu olaanaa uumuun umna saanii diinarratti qoran fedha.
Ammatti balaaleen ummata keenyarra ga’aa jiran heedduufi bal’oodha. Isaan keessaa inni tokko waraana labsinee otoo jirruu loluu dadhabuu ykn qawee ofitti gargalchuun ofitti dhukaasuudha.
Oromiyaafi biyyi amabaa wajjirri qabsoon Oromoo keessatti karoorramaa jiru haga lafaaf samiit walirraa fagaatu. Hoggantoonni ummatarraa fagatanii jiraachuun isaa ajjeechaa, hidhaa, lafarraa buqqisuufi dararaa diinnii ummatarraan ga’urraa fagaatanii jiru. Fageenyarraa karoorrama fageenyarra lolama—uumaan isaa akka waraan diroonii biyya Ameerikaa fakkaata diroonii hinqabu malee kan keenya kuni. Waraana keessatti fageenyi safuun (ethics ykn morality) akka hoggana keessaa badu/hir’atu taasisa. Rakkoon dhuunfatti yoo nurra ga’uu baate akka waan hinjirreefi akka waan nama hinminee faakkaatee nutti mul’ata. Namini ajjeefaa jiru kallatiin arguufi nama ajjeefamu gabaasarraa dubbisuun safuu (morality) adda addaa qabu. Inni duraa ulfaataafi waan yeroo namaaf hinkennine; inni booda salphaafi waan nama kallattiidhaan nama hinilaallanne. Achi hinjirtu taanan ibidda namini guyyuu keessa darbu hubachuufi ummanni ibidda sana ofirraa akka dhaamisu loltee lolchiisuun hinjiraatu. Rakkoon keenya kana. Sirumaa keessa darbinee rakkoo ummata keenya akka bashannana sukaneessatti fudhachaa jirra. Ittti qoosa jirra; wanti ummanni guyya guyyaan keessa darbu sirbaan yooo ta’e malee qabatamaan nutti dhagahamaa hinjiru. Sirbi gaafa dhabbate qabsoonis walumaan dhaabbata. Ummanni Oromoo walga’ee sirbee dina abaaree bilisummmaa isaa galgaluma tokko fidee gaafa addaan galu hojiin hinjiru; hojiin akka jiraatu kan too’atus akkasuma.
Wanti biraa hoggannifi ummanni Oromoo biyya-ambaa keessaa wasallataa jiru kun wanti inni itti yaaduu dadhabaa jiru tokko dhimma roga safuu lola nurratti godhamaa jiruuti. (The moral dimension). Lola erga labsanii booda loluu dadhabuun, akka abbaa hinololle sana miidhu ijoollee xixiqqoonuu nibeekiti. Walloluma beeladootafi bineensota bosonaa gidduuttillee beeladini hinololle tokko salphumatti moo’ama.
Garuu, hogganoonni keenya kan dhaba waaraa/jabaataa tokko akka hinqabanne nudhoowwan osoo hinlolin dhumuu ummataa akka hinjifannootti lakkaa’uun ibsa adda addaa irratti baasuu qofa ta’e hojiin isaanii. Ibsaafi galmee namoota dhiittan mirga dhala-namaa irra gahuu baasuunfi akkasumas tarkanfiiwwan xixiqqoo lukkeelee ummata rakkisanirratti fudhataman waaqa jala olbaasanii akka injifannoo guddaatti himachuun of sobinee akka jiraannu nutaasisa. Yeroo meeqa ABO/WBOn hoggantoota mootummaa tophiyaa olaanoorratti tarkaanfii fudhate jedhee labsatu dhageesse? Duuwwaadha akka jettu shakkii hinqabu. Garuu, tarkaanfiin lukkeelee gadi-aanoorratti fudhatamu eyyee baay’eetu jira, garuu tarkaanfiin akkasii sirinicha hundeedhaan raasuun rifachiisuu hindanda’u. Lukkeen yoo du’e aanga’oonni olanoo ABT du’a sareettuu hinlakkaa’ani. Akka wardiyyaan saanii du'etti laalu.
Of sobuufi ummata sobuu ykn dhugaa jiru haaluun ammatti aadaa hoggantoota tokko tokkorraa ifatti mul’atu. Akka amma deeminutti, Oromiyaan yomiyyuu bilisoomuu akka hindandeenye alagaan alarraa nu laalurree ifatti beeka, garuu hoggantoonni keenya tokko tokko waanuma ifa jiru amananii furmaata itt barbaaduurra sobaafi injifannoo hinjirreen of amansiisanii jiraachuu filatu. Yeroon amma yeroo itti dhadannoo dhageessisaniif yeroo sirbanii addan galan qofa miti. Yeroo ammaa yeroo jireenyi ummata Oromoo gaaffii badiisaa jala galee jiru. Filannoon ummata kana dhiphachaa deemuun ykn loluu ykn baduutti gadi-galee jira. Dhaabinifi hogganni filannoo kam akka filatu hojiin agarsiisuun baraachisadha.
Araarri moora keessatti asitti bu’aa jira, achitti bu’aa jira jedhamee ummanni sobamaa jira. Namini garaa guutuun of kennee qabsoo kana deeggaruuf rakkina itti ta’aa jira. Shakkiifi manatti hafuu ummataatiif sababii kan ta’es fedhii ummanni bilisummaaf qabu ujummoo itti godhanii hammatanii hojiirra ooluchuu dadhabuudha. Kuni nama aarsaa,nama shakkisiisa, nama abdii murachiisa. Haamileen nama dhuunfaa haamilee dhabini agarsiisu waliin walbria qabinee yoo laallu haamilee nama dhuunfaatu olkaa’ee mul’ata. Dhabini ummata waarraaqisaaf qophaa’ee kanatti dhimma ba’uu dadhabuun rakkoo ummataati miti. Dhaabini yoo narra laafaa ta’e sababiin dhabaa keessa galee haamilee of buusuuf hinjiru jedheet yaada namini baay’een. Umnoota bilisummaa Oromiyaa barbaadan walittifiduurra filannoon biraa hinjiru. Umnoota bilisummaa barbaadan lolanii arguun immoo ittuu waan biraatifi waan ummata akka dhaabbachuun boonee biyya abbaa isaarratti falmatu godhudha.
Fakkiin/Akkaataan/Moodeeliin Qabsoo Geeddaramuu Qaba
Fakkiin ykn moodeeliin moorichi qabsoo hordofaa jirus moofaafi kan geeddarumsa haalota amma jiran waliin hindeemine ta’uun isaa beekamaadha. Kana keessatti gabaabsinee gahee bartootaaf qonnaan-bultoota haalaallu. Qaama haawaasa biroo yeroo biraa laalla.
Erga umamee kaasee QBOn malli qabsoo inni hordofaa ture haayyoota gubbaarraa gara ummata jalaatti deemuudha. Moodeeliin kun moofaadha. Akka ilaalcha kootti moofaa qofa osoo hintaane dogoggoraadha. Waggootii 22 darban keessa ABOn bartoota akka motora qabsootti itti fayyadamuu yaluun beekamadha. Barattoonni qaama haawaasa keessaa qaama hayyotaatti ramadamu; qaama xiqqaadha. Sochiin barattootaa qabsoo tokko deeggaruun essumattuu waanuma beekkamu, garuu dogoggora kan ta’u dhaabini tokko hojii ofii isaatii kaaraa baay’ee biraan hojjechuu danda’u baratootumarratti fee’ee harka maratee taa’uu isaati.
Haala waraanni lolaa hinjirre keessatti yeroo gargaraatti bartoonni ka’anii finciluun fincilli isaaniis diinaan rukutamee bartoonni rakkoo gurguddoo keessa gala as gahani. Wareegamini kaffalamaa jiru bu’aa inni fidu waliin gonkumayyuu walhingitu. Yeroo hundumaa bu’aan wareegamaa tokko waregamicha sana caaluu qaba ykn barbaachisaa miti. Kuni immoo hagam tokko heerreegini qabsoo haala sirriin hereegamaa jiraachuu dhiisuu isaati. Daldaluma buu’uuraa keeessattillee akka daldalli tookko itti deemu yoo nama kan kasaarsu ta’ee abbaan qabeenyaa mala haaraa dhawuun bu’aa buufachuuf yaala. Bu’aan laakkaa’amee safaramuu danda’a ykn lafarratti mul’achuu danda’a. Omtuu lafarratti mul’achaa hinjiru yoo ta’ee garuu homtuu hinjiru jechuudha. Kuni immoo injifaannoowwan darban kan sharfman kan akka uummamuu kaartaa Oromiyaafi Afaan Oromoo Oromiyaatti Afaan hojjii ta’uu saatti hoggantoonni barabaraan dhaadachaa akka hafan godha. Afaan Oromoo, naanno Oromiyaa, aadaa Oromoorratti nutu fide jedhanii ABOfi OPDOn waldorgouuun isaanii hagamuma wanti haaraan hojjetamaa akka hinjirre nutti agarsiisa. Waayyaaneenis injifannoo akkasii anatu siniif kennee jetti.
Dhugaan jiru garuu ummanni Oromooo biyyaafi qabeenya isaarratti bulchuun haahafuuti lubbuunuu jiraachuun yeroo itti dadhabamerra gahee jira. Silaa rakkoo guddaan furamuuf malu rakkoo kana ture waan darbeen dhaadachaa hafuurra. Hojechuu baannan injifannoon kaleetu baduu danda’a-- halkan tokko keessatti. Kan wabii nuuf ta’uu malu umna keenya qofa. Inni immoo ammatti hinjiru. Sochii barattoota duuba umni hidhate kan lolee sooddaattamuu danda’u jiraachuu baannan moodeelii akkasii qofarratti hundaa’uun injifannoo eeguun Oromiyaa bilisoomite akka hawwiidhaan ykn abjuudhaan argutti lakkaa’ama.
QBOn amma deemaa jiru yaadota haaraa burquisiisuu kan dadhabeefi isaanuma dur ittiin moo’amine sanneen deddeebisee kan itti fayyadamu. Hoggantoonni Adda Bilisummaa Tigraay, Mallas Zeenaawii dabalatee, yeroo gargaraatti qabsoon ABOn geggeeffamu qotee bulaa kan hammate waan hintaaneef milkaa’uu hindanda’u jechaa hololaa as gahuun isaanii nibeekama. Holololli saanii kuni dhugaarratti hundaa’ee? Eyyeen haalaan dhugaadha. Moodeeliin qabsoo gubbaa- jalaa dhabini hordofu ummata keessa gadi bu’ee akka qootee bulaa laakkoofisa gudda qabu hingurmessine godheera. ABT fallaa kanaan qotee bulaa hanga gooxiin foormulaa 1-5 jedhuun gurmessitee ummannni akka walirratti basaasu gochuurraa darbuun miseensa ishee miliyoonotaan baay’ifachuu dandeesse jirti.
Gama biraatiin, ABOn qoonnan bultoota Oromoo qaama ummatichaa isa guddaa kan ta’e, ijaaree hojiirraa yoo oolchu hinmul’atu. Biyya ummanni baay’een qotee-bulaa ta’ee jiru keessatti, qabsoon qotee-bulaa hammatee, qoteebulaa hinolchiisine eessa gahuu danda’a? Mallas yeroo Leencoo Lataafi Diimaa Nagoo Suudaan keessatti argaa turetti wantoota inni sirriitti waa’ee isaanii xiinxaleefi cuunfee hubate keessaa tokko, ummata keessa gadibu’anii qotee-bulaa gurmeessuuf fedhii dhabuuf oftulummaa isaanti ture. Karabaatiifi suufii uffatanii Kaartuum keessa yeroo Diimaafi Leencoon fooqiin jala waliif gadi deeman, wayyanonni qumxaa uffachaa, koshoroo nyaachaafi qoteebulaa isaanii gurmeessaa turani. Mallas ayyaanlaalatummaa Leencoofi Dimaafaarratti qorannoo geggeessaa ture, akka hiriyaa sanii ta’ee wajjin taphachuudhaan. Ammallee ilalchi akkasii qasoo Oromoo hayyoota qofaan geggeessina jedhu bal’inaan fudhatameet jira. Kuni dogoggora cimaafi seenarraa barachuu dhabuudha.
Dadhabinni moraa QBO keessa jiru itti fufeetuma jira; miidhaan diinni keenya nurraan ga’u akkasuma itti fufee jira. Miidhaan ummata keenyarra ammatti gahaa jiru miidhaa ummanni kuni otoo afursee lolee gahuu danda’uu olitti tilmaama. Lola keessa gallee loluu dhiisuun wareggama bilaashaa kaffalaa jiraachuun keenya dhumarra nubaleessa. Nuti ummata akkamiiti? Balaan akkasii ummata keenyarraa gahaa osoo jiranii akkuma biyyi nagaa ta’eetti ayyaanlaaltumman jiraachuun keenya waa’ee safuuf-safaqaa (morality) keenya maal nutti himuu danda’a?
Rakkoowwan asii olitti eeraman, barbaachisummma haaromisa atattamaa QBOfi ABO keessatti dhufuu qabu nutti mul’isa. Hubadhaa haaromisa keessaatan jedhe malee dhaaba diigaa dhaaba gantuu biraa ijaaraa jechaa hinjiru. Rakkoowwan jiran furanii mooraa qabsoo deebisanii itichuun QBOn bu’aa qabu geggeessuun ummata keenya manca’uu bifa adda addaa itti aggaamamee jiru jalaa baasuu mala. Haaromsi armaan gadi fiduuf irratti hojjechuu:
· ABOn rakkoowan jiran amanee fudhachuun furmaata itti barbaadu;
· Lola labsanii loluu dhiisuun ummata akka balleessaa jiru hubachuufi itti-gafatamummaan seenaa kan keenya ta’uusaa hubachuun sirreessuu;
· Faakiiwwan (moodeeliin) qabsoo Oromoo moofonni irra-debi’amanii laallamuudhan fakkiiwwan jijjiirama yeroo waliin walsiman uumuun hojiirra oolchuu;
· Qabsoon qonnaan-bultoota wiirtuu hingodhanne essayyuu gahuu kan hindadeenye ta’uu hubatanii tarsiimoo haaraa qonnan bulaa hirmaachisu uumuu;
· Barattoonni qabsoo nifiniiinsu garuuu Qeerroo qofarraa bilisummaa Oromoo eeguun balaa guddaa qaba;
· Araarri umnoota Bilisummaa Oromiyaatti amanan kan akka QCfi GS ABO gidduutti deemu atattamaan xumuramee ummanni bu’aa isaa beekisifamuu qaba;
· Hogganni waanuma hunda haaluufi sobuu dhiisee dadhabina jiru amanuun ummatarraa yaada fudhachuun yaadota sanneen haala hunda-hammatuun hojiirra oolchuu;
· Iccitiin dhaabaa karaa tokkoon seenee karaa biraa dhangala’uun akka hafu tarsimoo odeeffanoofi iccitii dhabaa tikisuu jabaataa qabatanii asi bahuu;
· Lola labsanii loluu dhiisuun uummata ibidda keeesa galchuun safuu Oromoo keessa waan hinjirreefi hanqina safuuti (unethical). Ykn loluu ykn dhiisuu malee taa’anii ummata ficcisiisuun hiika tokkollee hinqabu.
Bara 2014 kana keessa ayyaana WBO qofa kan itti kabajinu osoo hintaane, kabajamuun guuyyaa gootota WBOn daranuu akka lollu deegarsa hoggansaafi deeggarsa mahaallaqaa kan itti goonuuf ta’uu qaba. Biyya Itoophiyaa keessatti akka sochilee biyyoota Arabaatti qabsoon karaa nagaa nimilkaa’a jedhanii yaaduun seenaa biyyoota saniifi seena mataa keenyaa wallaalurraa ka’a. Biyyoonni biyya arabaa karaa nagaa kan qabsa’aniif lammummaa tokko, amantii tokkofi akeeka siyaasaa tokkoo waan qabaniif ture; dabalataanis baay’een saanii magaalaalee keessa jiraata turani. Biyya Itoophiyaa keessatti sagagantaaleen siyaasa ammuma lammiilee/garee sabaa biyya sanaat baay’atu; isaraatti dabalee immoo nafaxxanyoonni magaalalee biyyattii keessatti lakkoofisa irra guddaa qabu. Kana jechuun qabsoon nagaa biyya sanatti milkaa’uurra harreen gaanfa magarsuufi dhala gangee eeguun walfakkaata. Garuu, qabsoowwan waldeeggaran kalattii baay’een gochuun inuma danda’ama.
Sochiin haawsaa Oromo biyya-ambaa keessatti nam-tokkoleedhaan geggeeffaman kan akka "Oromo First" faa ammatti kan Oromoo barbaachisu umna sibiilaa qabaachuu ta’uu hubachuu qabu. Dinni Oromoo kan ammaan tanaa eenyu jedhanii addaan bafachuun xiyyeeffannoo keenya qulqulleeffachuu feesisa. Akkasuma waliindhahaa diina ofitti baay’isuun dadhabina tarsiimooti/tooftaati.
Yeroon itti shimala, eeboofi meeshaalee aadaatiin lolan darbeera. Ibiddi diinni keenya of harkaa qabu qaanqee keenya waan caaluuf, qaanqee keenya akkamitti gara ibiddaatti olguddisna jedhanii yaaduu feesisa. Akkamittiin haal bu’aa qabuun itti fayyadamina jedhaanii yaaduun barbaachisaadha. Haalaa kana caaluun, hogganna yaada ummata fudhachuuf qophii ta’e horachuun barbaachisaadha.
Waraana alagaa irra qubatee jiru ofirraa ittisuuf/qolachuuf, Oromiyaan haahidhattu!
__
Ilaalchonni barreeffama kan keessatti jalaqqisan ilaalcha barreessichaa qofa malee ilaalcha jaarmiyaalee biro bakkabu’anii miti. Kaayyoon barreeffamichaatis holola geggeessuu osoo hintaane, ummanni akka hubatu gochuudhaan hoggantootaafi dhaboonni rakkoo uumaa jiran akka itti gaafatamummaa fudhatan of-sirreessan gochuudha.
=>oromopress
WBO was gloried in Ireland
There is nothing like Oromo Librations Front that has become part and parcel of Oromo people’s live. Many people say the objective of the OLF is so tuned to the history and political thirst of Oromo people and that is why it became the objective of the Oromo public as well. Today, Oromo people both outside and inside Oromia covertly and overtly support OLF. Whether the OLF, as an organisation, is weak or strong, it has got the right place in Oromo people heart. Both the friends and the enemy know this fact.
On January 4/2014 the Oromo community in Ireland celebrated the 2014 WBO Day. The WBO day was the day of joy here Dublin where all the members and supporters of the Oromo national struggle came together and gloried the Oromo Liberation Army. On the day, WBO was portrayed as the shield of the Oromo people, the ornament of the Oromo history and the hope of the nation’s future. The Oromo public here is in full hope of seeing the glory to be achieved by WBO, the gallant.
We were thrilled and highly motivated by the experiences, brave deeds and achievements of the previous members of the Oromo Liberation Army. The previous OLA members told us their encounters and achievements in battle field, in communication and army leadership against the Derg, the TPLF, and the SPLA military aggressions against OLA. The victory and glory OLF achieved on both political and battle fields were amazing. WBO is truly the hope of its people, the light in the darkness of history.
We are happy that we have a true political organisation and its military wing OLA that has been, and is ready to die for our nation to end the bondage of Oromo people. We never forget those who died for us and those who are now fighting for our liberty, justice and freedom. We will never be dismayed by what the enemy is doing to our people and never give up the fight for freedom. We support OLF and any movement or political group that fights to end the tyranny against the Oromo people.
We love you WBO, Leeca Bosonaa victory is yours!
AFAAN KEENYAAF AFAAN KEENYAAN HAA-KAANU
Taammanaa Bitimaa irraa
DURADUBBII
Dubbiftoota barreeffata kanaa jaalatamoo fi kabajamoo, mee dursee barri haaraan kun bara nagaa fi bara badhaadhinaa, bara milkii gaarii fi bara tokkummaan Oromoo sonaan jabaatu isiniif haa tahu! Ilaa, amma waayee mataduree kanaa olitti kaayamee irrattan waa isiniif dhiyeessaa mee na hoofkalchaa!
Duula dhuma bara dabree isa muummiyyeewwanii (iliitonnii) warra Amaaraa: uummata Oromoo, saba Oromoo fi Biyya Oromoo irratti adeemsisan duradhaabannoo fi ofirraa-qolannaan dhalawwan Oromoo alaa-manaa agarsiisan kan hedduu nama gammachiisu. Amma irraantii tokko tokkollee arganneeti jirra. Hubaddhaa nuti Oromoonni biyya namaa deemnee: laga Abbayyaa, laga Barreessaa fi laga Bashiloo ceenee biyya Habashaa qabannee, mirga warra Habashaa irra ijjanneetii mitii! Isaan garuu biyya keenya humna qawwee fi humna gargaarsa Faranjiitiin qabatanii: harma aayyolee cicciranii, harka aabbolee mummuranii, ijaa-funyaan dargaggeeyyii fi shamarranii buqqifatanii, lafa lafee Oromoo sarbatanii, gabbaarii fi gabra nu taasifatanii waggaalee hedduu qaxxaamuruun as gayani. Kana hundaa kan jalqabee fiixaan-isaaniif baase, isa qaamaan namaa garaanimmoo bineensaa san kan Minilik jedhamu.
Minilik kun wanneen inni uummata Oromoo, uummatoota: Waalayitaa, Kafichoo, Dimmee, Gimiraa fi kanneen biroo irratti adeemsise wanneen Hitler, naazichi uummata Yuudaa irratti adeemsee gadii miti. Ammoo, warri isaa iliitonni Amaaraa “kana irraanfaddhaatii akka jagnaatti isaa fudhaddhaa” nuun jechaa jiru. Hardha uummannii fi mootummaan Biyya Jarmanii nama waayee Hitler kaasee faarsu, waayee isaa xiqqoo ishiillee akka gaariitti ilaalu mana seeraa geessuun adabsiisu. Isaan “keenyaa” nama harma harmeewwan teenyaa mummure faarsaa akka gootaatti akka fudhannuuf nu dirqisiisu! Abadan lafa irraayyi ammas nu duguugu malee, kun dachee Oromoo irratti hin tahu!
Egaa, fiixaan-bayiinsi waayee asmaarii sanii isa Minilik faarsuu fi faabrikaa Baddallee irratti gonfanne kun, gara qabsoo isa kana fakkaatuutti nu ceesisuu dha qaba! Akkamitti, eessatti, maal maal faa irratti isa jedhamu kanaa gaditti wajjumaan ilaalla. Ilaallees, humnaa fi onnee tokkoomeen wajjumaan ol-jenna!
SEENASA
Amma gareen warra Amaaraa kan “Garee Cuquliisaa – Blue Party” jedhamu, duula hamaa Afaan Oromoo irratti banee jira. “Engineer Gizachew of Blue Party said, “Afaan Oromoo was a rural language and will stay as such and it will never able to get modernised therefore we are forced to keep using Geez”/ obboo Bariisoo irraayyi/. Yaa Oromoo koo, yaa saba Gadaa namtichi kun kana jechuun duula fi waraana: Afaan Oromoo, uummata Oromoo fi saba Oromoo irratti ifumatti kan labse Shaggar, handhuura Oromiyaa, qeyee jagnicha Oromoo qeyee Tufaa Munaa keessatti. Ee, Shaggar dachee Oromoo Kurnan Gullallee isaan erga qawwee ibiddaatiin, waraanaa Minilikiin moyamanii, isaan dhuumatii irraa hafan qawween buqqifamanii, quwween oofamanii naannoo Arsiitti hariyamanii saniitti. Wanni kun Oromoota bakka jiran maratti, alaa-manaa ilkaan ciniinnachisetoo kan isaan tokkoomsuun olkaasu tahuu qaba! Dabrees, Gareen Cuquliisaa kun biyyattis, biyyoota alaattis oggaa walgayii isaan waamame banu: dursee sirba Minilik faashisticha faarsu tokko dhageessisuuni.
Raaji Waaqa, safuu namaa nuti afaan isaanii, afaan qawween nutti dhufuun marcuma afaan keenyaa qabate kana baranna! Isaan garuu afaan keenya irratti, biyyuma keenya irratti duula banaa jiru. Kanaafuu, tarkaanfiiwwan lama gara fuulduraatti tarkaanfachuun: AFAAN KEENYAAF AFAAN KEENYAAN HAA-KAANU! Kun waamicha saba Oromoo fi waamichaa harmee Oromiyaa ti!
AFAAN OROMOO
Warri eeboo fi fardaan cabseetoo biyya keenya seene, gocha hamaa fi hammeenyaa inni adeemsise keessaa inni tokko isa Afaan Oromoo irratti tahe. Hamma yeroo dhiyoo, bara 1991-tti Afaan Oromoo akka bakka balaqqeessa tahe kan akka: yaa’ii, paarlamaa, bataskaanaa, mana barumsaa, mana seeraa fi waajjirootatti ittiin hin hojjatamneef seeraan dhoowwamee ture. Gaazexoonni, kitaabeewwanii fi barrooleen marti isaan baafamuun dhoorkaa ture. Kan biraa hafee Barroo Qulqulluu kan biyyoota Oroppaatti afaan keenyaan barreeffamanii dhoksaan karaa Sudaanii fi Keeniyaa faa biyya seenan guursisuun, mootummaan Habashaa inni Kiristaana ofiin jedhu gubsiisee jira. Kana bira kutee olola jibbaa fi jibbisiisaa afaan Biyya Gadaa kana irratti oofsisaa ture.
Garuu, kun cufti fiixaan isaaf bawuu hin dandeenye. Afaan qawwee, Afaan Amaaraa bakka maraa fi akka maraatti iddoo Afaan Oromoo buufamuuf humnii fi horoon irratti dhangalawullee afaan isaa kun boongoowwan isaa, jechuun magaalaawwan bira dabruun gandeen Oromoo hulluuqee seenuu hin dandeenye. Sirumaa Afaan Oromoo keenya dhiibbaa gurmee wayii malee, babaldhachaa, guddachaa kunoo Dhaloota Qubee daggala-raasaa fi gabrumfataa hollachiisaa dhaqqabee jira.
Afaan Oromoo biyyoota Gaafa Afrikaa sadii keessatti akka afaan dhalootaatti (afaan haadhaa-abbaatti) dubbatama. Kunis: Impaayera Toopphiyaa, Biyya Keeniyaa fi Somaliyaa Kibbaa keessatti. Baddaa Raayyaa, hara Ashangee irraa hamma Maanya Hindiitti (“Indian Ocean“-tti), Muggii fi Beegii duubaan daangaa Sudaan irraa hamma Magaalaa Jijjigaa cinaatti dubbatama. Akka afaan dhalootaatti uummata kitila 46-tu, akka afaan lammaffaa yookaan sadaffaatti immoo uummata kitila 12-tu, walumatti uummata kitila 58-tu isaan dhimma-baya. Ardii Afrikaa keessatti akka afaan dhalootaatti Afaan Arabaa fi Afaan Hawusaatti aanee sadarkaa 3-ffaa irratti argama.
Afaan Oromoo afaan daran sooressa tahee fi afaan hedduu, hedduu miidhagina isaatiin raajeffatamu. Heddumminni jechoota isaa, bareedumni afaanii yaa’inni sagalee isaa kan nama maalalu. Akkuman walooloo kiyya tokko keessatti ibsuuf yaale, inni “afaan nadhii dammaa” ti. Kan biraa hafee, waggaalee 130 seeraan dhoowwameeyyuu, hardha hanqina jechoota ammayyaa kan afaanota Addunyaa Sadaffaa hunda keessatti argamu sanillee karaa qabachiifatee jira. Oromoonni hundi alaa-manaa, fiixaan-baanee jirra jechuun otoo haara wayiituu hin baafatin dagaaginaa fi misooma afaan keenyaa irratti hojjachuu qabna!
WANNEEN HOJIIRRA OOLUU QABAN
Egaa amma, waraana fi duula ginni-bittee Amaaraa fi mummiyyeewwan Amaaraa afaan keenya irratti banan kana ofirraa faccisuuf, maal maal faa gochuun akka nu irraa eegamanin armaan gaditti baldhinaan tarreessa. Baldhinaanis jala-harriqa.
1) Oromiyaa keessatti afaan biyyaa Afaan Oromoo tahuu eenyumtuu beekuu qaba. Ijoolleen Oromoo manneen barumsaa kam keessattuu, yoo mabbawwanii (unibasiitotaa) fi kolleejota Afaan Ingiliziitiin barsiisan tahe malee, afaan ofiitiin barachuu qabdi. Ammaan tana ijoolleen Oromoo afaan qawween nutti dhufee qawweenis nutti fe’ame kana, Afaan Amaaraa wanni barattuuf sababni wayiitu hin jiru. Gayeen gayee dhaa afaan qawwee kun nu irraayyis, marcuma Afaan Oromoo irraayyis bu’uu qaba! San bira dabreeyyuu namoonni Oromiyaa keessa akkaa waaraatti jiraatan afaan biyya keessa jiraatanii kana, Afaan Oromoo barachuutu isaan baasa. Kun mee seera biyyoota addunyaatii! San irratti ijoollee Amaaraas tahee, kan warreen biroo bakka tuuta-tuutaan jiraatanitti afaan ofiitiinis barachuun seeruma. Kana irratti warri amma “Oromiyaa nutu bulchaa jira” nuun jedhan, warri OPDO miila isaanii lamaanin dhaabachuun isa jedhame kana hojii irra oolchuutu isaan baasa. Jalakaattummaan Afaan Amaaraas, jalakaattummaan warra Wayyaanees inni isaan adeemsisaa jiran kun eessumaanuu isaan hin gawu! Uummata isaanii, uummata Oromoo galaana Abbayyaa kana gaachana taasifachuun oljechuu qabu!
Yaa Oromticha, yaa Oromtittii, yaa qeerransoota Qubee dhageessuu! Gayeen gayee dhaa, amma irraa kaasee Oromiyaa guutuu keessatti ennaa barsiisaan Afaan Amaaraa isin barsiisu, yookaan inni wanneen biroo Afaaan Amaaratiin isin barsiisu olseenu isinimmoo akkuma jirtaniitti kutaa sana gadhiisuun gadi-baatu! Hubaddhaa kun seenaa keenya keessatti bara 1969 keessa dachee Oromoo Afran Qalloo irratti magaalaa Dirre Dhaawaatti tahee ture! Bara Dargii, ee bara mootummaan Habashaa ilmoo namaa qalee karaa irratti darbatu san dachee Oromoo Sadan Liiban magaalaa Amboo fi magaalaa Walisootti tahee ture! Bara dukkanaa san keessa kan ijoolleen Oromoo sun hojii raajeffatamaa kana goote, isin hardha bara ifaa, bardhibbee 21-ffaa keessa gochuu hin daddhabdani! Oromoonni addunyaa tana mara keessatti argaman hundumtuu karaa hundumaan isin cinaa jiruwoo!
2) Dira Shaggar keessattis Afaan Oromoo Afaan Amaaraa cinaatti afaan ballaqqeessa (“official language“) tahuu qaba. Ijoolleen Shaggar akkuma ijoollee dira Biruusel isa magaalmataa Biyya Beeljigii sanaa afaan lamaan kutaa tokkoffaa irraa kaasanii Afaan Oromoo fi Afaan Amaaratiin barachuu dha qabu!
3) Oromiyaa guutuu keessatti Afaan Amaaraa afaan balaqqeessaa tahuun isaa hatattamaan dhaabachuu qaba! Horoo fi horiin: bunni, sabbuu, diggaa fi hoomishinni warshaalee Oromiyaa keessaa isaan amma Afaan Amaaratii oolaa jiran dhaabachuun, Afaan Oromootiif ooluu qabu! Waajjiroonni mootummaa Toopphiyaa isaan Oromiyaa keessatti argaman Afaan Oromootiin hojjachuun dirqama!
4) Manneen amantii hundumtuu Biyya Oromoo keessa jiran Afaan Oromootiin hojjachuu, Afaan Oromootiin uummata tajaajiluutu isaan irraa eegama. Oromiyaa keessatti yoo isaan kana gochuu baatan, Waaqa tokkichaa fi guddicha san akka rifachiisan beekuu qabu!
5) Namoonni Biyya Habashaa irraa dhufuun manneen daldalaa fi seedataa banatan Afaan Oromootiin hojjachuu qabu. Oromtichi tokko, Oromtittiin takka Oromiyaa keessatti: gabaattis, manneen bunaatti, manneen nyaataa fayittis afaan ofiitiin tajaajilamuu qaba, qabdi! Yoo kun tahuu baate Oromoonni warreen kana irraa waa bituu fi waa itti-gurguruu, akkanuma irraa bitatanii dhuguu fi nyaachuu dhaabuu qabu!
6) Oromiyaa mara keessatti nama uummata Oromoo fi saba Oromoo arrabsu irraa waa bituu fi waa itti-gurguruun dhaabachuu qaba! Nama akkanaa kanatti dubbachuun, gaafa rakkoon itti-dhufte hamma inni ifumatti dhiifama hin gaafatinitti isaaf birmachuun hin jiru.
7) “Gareen Cuquliisaa” inni amma Afaan Oromoo irratti waraana fi duula bane kun, hatattamaan uummataa fi saba Oromoo dhiifama gaafachuu qaba. Tahuu baannan, gareen kun dachee Oromoo irratti, wiirtuu Oromiyaa dira Shaggar irratti hojii isaa adeemsisuu hin qabu!
8) Namnoonni Amaaraa isaan Oromiyaa keessatti gaazexoota faa baasuun: “Gaallaa Gadaay” isaanii oofaa jiran ifumatti uummata Oromoo dhiifama gaafachuu qabu! Tahuu baannan, jarreen kun dachee Oromoo irratti, wiirtuu Oromiyaa dira Shaggar irratti hojii isaanii adeemsisuu hin qabani!
9) Oromoonni Oromiyaa keessatti bakka kamittuu afaan ofiitiin dhimma-bawuu qabu. Ijoolleen Oromoo warri miseensota Dhaloota Qubee tahan, namoota alagaa isaan Afaan Oromoo barachuu barbaadan tolumaan barsiisuu qabu. Warri OPDO immoo bakka itti-baratamuu fi wanneen ittiin-baratamu ijoollee tanaaf dhiyeessuun dirqama! Warri OPDO kun faajjii Afaan Oromoo olqabanii akka tarkaanfataniif, karaa garagaraatiin dhiibbaan adeemsifamuutu karaa qajeelaa taha.
XUMURA-DUBBII
Yaa Oromoo yaa uummata koo, nuti Oromoonni aadaa fi duudhaa uummata keenyaa irraanfachuu hin qabnu. Namni kamuu, Amaarris, Tigreenis eenyu fi eenyu faa marti nagaa fi kabajaan nutti dhufnaan akkuma aadaa keenyaa boonsisaa saniitti simanna! Isa afaanii fi billaa qaratee nutti dhufu guruu, tokkummaan dura dhaabanneetoo ofirraa deebifna! Uummanni Habashaa: warri Amaaraas, warri Tigrees uummata ollaa keenyaa waan tahaniif nageenya fi ollummaan isaan waliin qabnu kana ololli warra Garee Cuuqulisaa fi kan warreen faarsituu Minilik naazichaa faa booressuu hin qabu. Faashisota Amaaraa isaan kaleessa fi isaan hardhaatii obsa tokkollee horachuu hin qabnu! Ammoo, baaqaa-callaa addaan-baafachuun aadaa Oromooti. Ilaa gayeen gayee dhaa, fashistoonni fi sanyiitti-amantoonni Habashaa nurraa bu’uu qabu! Mirgaa fi haqa uumamaan qabnuuf sochowuun, bilisummaa fi walabummaa keenyaaf tarkaanfachuun mirgaa fi haqa uummata Habashaa: kan warra Amaaraas, kan warra Tigreess kan miidhu akka hin taane, eenyumtuu beekuu qaba!
Akkuma mammaaksi Oromoo tokko: “abbaan iyyu malee, ollaan namaa hin birmatu” jedhu san, nuti karaa maraan of ijaarree, karaa maraan hidhannee yoo kaane malee, kan nuuf maluu hin jiru. “Ilma yartuu haatiyyuu hin jaalattu” jedha Oromoon. Kanaaf, nuti hundumtuu: AFAAN KEENYAAF AFAAN KEENYAAN HAA-KAANU!
Subscribe to: Posts (Atom)


c: text/html

text:
GUMAA DHIIGAA
Posted by MADDA WALAABUU PRESS on 2/22/2016
Gurraandhala 22, 2016 | Beekan Gulummaa irraa
Haqani haqaaqamee jallinnis dagaagee
Sobni iddoo qabatee laffarras bargaagee
Xobbeen ol adeemaan yoo citus garmalee
Duutis du’arratti daranuu dabalee
Gochi warra Naazii warra faashistootaa
Quuftis gara dhabee kan gita bittootaa
Gaaffii mirgaaf ka’e faallaan deebisanii
Guddaaf xiqqaa keenyas karaatti hambisanii
Dhiignis dhangala’ee gubee garaa namaa
Reeffis bakkeetti hafee bineensaan nyaatamaa
Beekaafi wallaalaan salphatee karaatti
Lafa akaakileesaafi biyya abbaasaarratti
Deessuun haati gootaa gantuudhaan nyaatamtee
Salphinatti laattee warreen bayyaannattee
Qotee bulaan keenya kabajaa dhorkamee
Qe’eedhumasaatti rasaasaan waadamee
Qarreen gaa’eelarratti duudhaan kaadhimamtee
Qeerroo jaallattuu bira ga’uu kan hankaaktee
Daa’imni bitaaf mirga ilaaluu hinbeeknellee
Kan akka garaasheetti taphattee hinquufnellee
Ajjeefamtee duutee haadhaaf abbaa jalaa
Manni gaddaan guutee qe’een waliigalaa
Saba ukkaamfamuun bara lakkofsise
Hidhamuuf ajjeechaan isa jibbisiise
Obsa daangaa dhabee utuu beekuu dhiisaa
Wanta baachuu hinmalles ciniinnatee dhiisaa
Saba garraamummaan jireenyasaa miidhe
Utuu hundaa qabuu haalli hundi isa hidhe
Saba jabaaf guddaa kaaniifuu irraa hafuu
Yeroo akkasittiin badduun isa balfuu
Saba duudhaa qabu gootummaan beekame
Balleessuu utuu beekuu dhiisuuf kan dirqame
Saba nagaa qabu hundumaaf kan kennu
Maaddii isarraa hafus kan nyaatan saroonnuu
Caccabsuu utuu beekuu gafarsa harka hidhee
Gaarii inni hojjetutu jallinaan deebi’ee
Utuma beekanii huubaa wajjiin nyaachuu
Akka saree jaraa nama jala kaachuu
Kan hinbeekne qabna goota xiiqiin kaase
Imaanaan goototaa kan garaasaa raase
Goota qawwee malee diina naasifatee
Alaabaa ofii qabu samiin qixxeeffatee
Guggubee mancaasee siidaa gooftoliishee
Injifannoon kan galu shaggooyyees dhiichisee
Kuma baay’ee qabna; qabna goota danuu
Abadan kana booda diinniyyuu nun dhaanuu
Namni gama jiruun hundumaan bobba’ee
Gumasaa baafachuuf hundaan gadi ba’ee
Teessoo mana mootiis gootni galee diigaa
Qeerroon nideeffata lolee gumaa Dhigaa
= = = = = = ///= = = = = == // == = = =
Beekan Gulummaa Irranaa-2016
Subscribe to: Post Comments (Atom)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Kabajaa Ayyaana WBO fi Ibsa Waloo Araaraa fi Tokkoomsuu ABO, Magaalaa Otowwaa
Posted by Madda Walaabuu Press on 1/23/2013
23 Amajjii 2013
Guyyaa ayyaana WBO Amajji 01 kabajuu fi araaraa fi tokkoomuu ABO laalchisee ibsa waloo kennuuf walgahiin guyyaa arraa magaalaa otowwaatti gaggeeffamte injiffannoo xumuramte. Walgahii tana konyaa ABO kutaa Kaanaadaa magaalaa Otowwaatu qopheesse. Miseensoonni, deeggartootaa fi hawaasni Oromoo magaalaa Otowwaa fi naannawa Otowwaa qubatu hedduutu walgahii kana irratti argame.
Sirni Kabajaa ayyaana WBO eebba manguddotiin eegalame. D/T konyaa Otowwaa J/ Geetaachoo Guutamaa fi Qondaala Jaarmayaa Kutaa kaanaadaa J/ Garbii Nuuree wal duraa duubaan haasawa gabaabaa godhaniin walgahii kana sirnaan banan. Sirni baninsaa kun akka xumurameen Hogganni dhaabaa M/G/S ABO Amajjii 1 guyyaa WBO laalchisee ibsa akka kennaniif gara waltajiitti afeeraman. Hogganni afeeramees Amajjiin 1 guyyaan WBO akka itti kabajamuu jalqabe, guyyaa kana WBOn akka itti kabajuu fi rakkoo WBOn keessa dabree as gahe bal’inaan ibse.
Kabajaa ayyaana guyyaa WBO kanatti aanee ibsa waloo kan araaraa fi tokkoomsuu ABO tu Itti fufe. ABO, SHG irraa J/ Yeddi, QC irraa J/ Dammissee, fi GQ irraa J/Waldamika’el araaraa fi tokkoomsuu ABO laalchisee hawaasa oromootiif wal duraa duubaan ibsa bal’aa godhan. Ibsa kenname irratti gaafii ummata biraa ka’eefiis deebiisaa quubsaa kennaniiru. Ummanni bakka kanatti argamees araara uumame kana irraa gammachuu qabu ibsachuu dhaan araarri jalqabame akka fiixa bahu caalaatti hojjachuun fardii ta’uu dhaammatanii jiru.
Xumura walgahii kanaa irratti hawwisoon Shamarran magaalaa Torontoo sirba aadaatiin ummata walgahii kana irratti argaman gammachisutti seenan. Agarsiisa aadaa kanatti hawaasni hedduu gammade. Agarsiisni aadaa akka xumurameen walgahiin guyyaa kanaa eebba manguddootiin goolabamte.
Gadaa.com
Guyyaa ayyaana WBO Amajji 01 kabajuu fi araaraa fi tokkoomuu ABO laalchisee ibsa waloo kennuuf walgahiin guyyaa arraa magaalaa otowwaatti gaggeeffamte injiffannoo xumuramte. Walgahii tana konyaa ABO kutaa Kaanaadaa magaalaa Otowwaatu qopheesse. Miseensoonni, deeggartootaa fi hawaasni Oromoo magaalaa Otowwaa fi naannawa Otowwaa qubatu hedduutu walgahii kana irratti argame.
Sirni Kabajaa ayyaana WBO eebba manguddotiin eegalame. D/T konyaa Otowwaa J/ Geetaachoo Guutamaa fi Qondaala Jaarmayaa Kutaa kaanaadaa J/ Garbii Nuuree wal duraa duubaan haasawa gabaabaa godhaniin walgahii kana sirnaan banan. Sirni baninsaa kun akka xumurameen Hogganni dhaabaa M/G/S ABO Amajjii 1 guyyaa WBO laalchisee ibsa akka kennaniif gara waltajiitti afeeraman. Hogganni afeeramees Amajjiin 1 guyyaan WBO akka itti kabajamuu jalqabe, guyyaa kana WBOn akka itti kabajuu fi rakkoo WBOn keessa dabree as gahe bal’inaan ibse.
Kabajaa ayyaana guyyaa WBO kanatti aanee ibsa waloo kan araaraa fi tokkoomsuu ABO tu Itti fufe. ABO, SHG irraa J/ Yeddi, QC irraa J/ Dammissee, fi GQ irraa J/Waldamika’el araaraa fi tokkoomsuu ABO laalchisee hawaasa oromootiif wal duraa duubaan ibsa bal’aa godhan. Ibsa kenname irratti gaafii ummata biraa ka’eefiis deebiisaa quubsaa kennaniiru. Ummanni bakka kanatti argamees araara uumame kana irraa gammachuu qabu ibsachuu dhaan araarri jalqabame akka fiixa bahu caalaatti hojjachuun fardii ta’uu dhaammatanii jiru.
Xumura walgahii kanaa irratti hawwisoon Shamarran magaalaa Torontoo sirba aadaatiin ummata walgahii kana irratti argaman gammachisutti seenan. Agarsiisa aadaa kanatti hawaasni hedduu gammade. Agarsiisni aadaa akka xumurameen walgahiin guyyaa kanaa eebba manguddootiin goolabamte.
Gadaa.com
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Seenaa Gooticha Barataa Kabbadaa Badhaasee
Kabbadaa Badhaasee abbaa isaa obbo Badhaasee Irkoo fi haadhaa isaa aaddee Maammee Tulluu irraa bara 1984 A.L.O tti caamsaa 23 godina Shawaa Lixaa Aanaa Xuqur Incinnii Ganda Qonnaan bulaa Naannoo Jidduutti dhalate.
Kabbadaan Dhalatee kan guddate maatii isaa biratti yeroo ta’uu hanga umrin isaa barumsaaf gahutti maatii isaa tajaajilaa ture.Yeroo daa’imummaa isaa daa’imoota olla walitti yaa’anii taphatan keessaa daa’ima simboo addaa kana jedhanii ibsuun nama rakkisu qabu ture.
Kabbadaa hanguma umriin isaa dabalaa adeemuu simboon isaas ta’e hojjaan isaa dabalaa deeme. Bifti isaa magaala ifaa cuquliisa caamni ganamaa itti bahe kan fakkaatu,hojjaan isaa nama guutuu hafee hinqabne; jiddu-galeessa ture.
Ijji isaa urjii dukkana keessa iftu fakkaatee kan halaala nama waamuu fi konkonni funyaan isaa ija isaa kuulii uumamaatiin kuulamte gidduu dhaabbatti ture. Namni yeroo inni seequu ilkaan isaa cabbii baddeessa bilchaatetti suuqame fakkaatu arge Kabbadaa irraanfachuu hindanda’u.
Midhagina rabbi raajiidhaaf tolche uumee kana lakkoofne itti baasuu waan hindandeenyeef ajaa’iba jennetuma dhiisu wayya natti fakkaata “Kabbadaan ammalli isaa akkamii?” jedhee namni gaafatuu yoo jiraate;nama hunda wajjin nama walii galu,nama hunda kan kabaju waan hundaan nama gargaaruuf kan of hinqusannee, hamilee nama kamiif iyyu bakka gudda kan laatuu fi goota waan jedhe irra hindeebine ture. Kabbadaan gara laafessa, garraamii, arjaa, kutataa, sabboonaa, beekaa, nama oftuulummaa balaaleffatu,nama yaada namaa fudhatu,umrii isaa daa’ima kanatti nama akka jaarsa buleetti yaadu ture, Hinariifatu, nama hubatadha, Qalbi qabeessa.Kabbadaan ilaalchi isaa nama walqixxummaa nama hundaatti amanudha. Saba hundaaf bilisummaa fi jireenyaa walabaa kan hawwu. Gocha koloneeffattoonni fi oftuultonni saboota cunqurfamoo irratti raawwatan heddu balaaleffata. Gochii oftuultonni Habashaa Jaarraa tokkoof Uummata Oromoo fi Uummatoota cunqurfamoota Impaayera Itoophiyaa irratti raawwachaa turanii fi raawwataa jiran baay’ee balaaleffachaa fi abaaraa ture.
Kabbadaan akka umriin isaa barumsaaf gaheen bara 1995 mana barumsa Xuqur Incinnii sadarkaa 1ffaatti barumsa isaa eegale. Barumsa isaa sadarkaa lammaffaa achuma mana barumsa sadarkaa lammaffaa Xuqur Incinniitti xumure. Qormaata biyyooleessaa kutaa 10ni bara 2005 fudhate. Barumsa isaatin baay’ee cimaa ture. Kutaa isaas ta’e kutaa hunda irraa 1ffaa ykn 2ffaa ba’aa ture. Qormaata biyyooleessaa kutaa 8ffaa qabxii olaanaa 99.46% fidee gara kutaa 9ffaatti darbe. Kutaa sagalitti Qabxii giddu-galeessaa 93 fi kutaa kudhanitti 92 qaba ture. Qormaata biyyooleessaa kutaa kudhanii 3.4 fideetu gara barumsa qophaa’inaatti darbe. Umriin isaa waggaa YKN ganna 19 ture yeroo sana. Barumsa qophaa’inaa garuu magaalaa Amboo Mana Barumsa Amboo Olaanaa Sadarkaa lammaffaatti bara 2005/06 akka baruchuu jalqabetti ji’a tokkoof turban lama baratee...Kabbadaan gargaarsa tokko malee, dhiphuu fi gidiraa heddu keessaa hulluuqee”Rakko fi diina”wajjin qabsoo hadhooftuu gochaa osoo harka hinkennatin barachaa ture. Qiixxaa googduu torbanitti al tokkoo haadhaa isaa rakkatoo irraa isaaf ergamu qofaan lubbuu isaa eege barate. Yeroo Daabboo googduun kun dhibamee guyyoota hedduuf osoo afaan isaa waan tokko hin ciniinin oolee bula ture. Beelli itti dheeratee hanga qoonqoon isaa babbaqaqee gorora isaa liqimsuu dadhabuu tti gahaa ture. Haala kanaan osoo barachaa jiruu bara 2005 Fulbaana 28 abbaan isaa addunyaa kana irraa boqotani.Haa ta’u malee abdii kutatee osoo barumsa addaan hinkutin;baratee ofii isaa,maatii isaa fi biyya isaa fooyyeessuf osoo carraaqa jiruu abdiidhaan, kutannoo fi murannoo dhugaadhaan hawwii isaa galmaan gahuuf gara fulduraatti osoo deema jiru; akka beela’ee garaan isaa qooqeetti qooqa isaa maratee,akka dheebotee bishaan hawwetti akka daaree qullaa isaa turetti fi akka rakkoon harmee fi maatii isaa ija isaa dura dhaabatee hafetti hunduu hawwii ta’ee sadaasa 8 bara 2005 xumurame. Hundu ni raawwate; guyyaa keessa sa’a 6:00. Abdii jireenyaa isaa borii godhatee kan inni abdatu,waan hunda kan inni itti irraanfatu,wabii jireenya isaa gara fuulduraa kan ta’e fi hunda caala kan inni jaallatu kitaabonni, Dabtarri fi qubeessaan isaa marti kallatti hundatti harkaa bittinnaa’an.Barataa Kabbadaa Badhaasee qabsoo farra gabrummaa Oromoo barattoonni kobbee fi dabtara qabatanii gabroomfattoota habashaa kan hanga funyaanitti meeshaa jabanaa hidhate wajjin godhan keessatti nama gahee fi bakka olaana qabudha. Adda durummaadhaan dargaggoota humna, beekumsaa fi lubbuu isaanii illee osoo hinqusatin qabsaa’an keessaa isa tokkodha. Qabsoo barattootni Oromoo mana barumsa Xuqur-Incinnii sadarkaa 1ffaa fi 2ffaa raawwataa turan keessatti barattoota dadamaqsee harka walqabatanii tokkummaadhaan sagalee diddaa gabrummaa akka dhageessisan gochaa ture. Seenaa dhugaa durii jalqabee oftuultonni Habashaa Uummata keenyaa irratti raawwataa turanii fi har’as jaarraa 21ffaa keessatti raawwachaa jiran hawwaasa maraa fi barattootaaf hima hubannoo uummata cimsuudhaan qabsoon farra gabrummaa akka finiinuuf gahee lammummaa isaa bahacha turera. Haxxummaa Habashootaa fi shira isaan xaxanii Uummata gargar qooduudhaan qabsoo Oromootaa laaffisuu fi maqsuudhaaf (Dhabamsiisuudhaaf) yaalii isaan maagaalaa Xuqur-Incinni keessatti gochaa turan irratti dammaquudhaan mala qabsoo tokkummaa Uummata tiksu dhahee uummata barsiisa ture.Uummata fi barattoota murna-murnaan (maadheedhaan )qindeessee qabsoo kallacha qabsootiin( ABO)dhaan durfamu jala akka hiriiran murannoodhaan hojjetaa ture.Barata Kabbadaan seenaa barata Alamuu Tasfaayee bara 2004 mana barumsaa Xuqur-Incinnii keessatti ergamtuu diina Poolisii Damisee jedhamuun qabsoo irratti galaafatame barreessee ture.Guyyaa awwaalcha barata Alamuu seenaa isaa Uummataaf dubbisee,uummata kumatama heddutti lakkaa’amuu awwaalchaa barata kanaaf baheef dhaamsa “Hanga yoomiitti duunaa? Hanga yoomiitti qe’ee fi biyyaa keenya irratti galaafatamnaa? “ jedhu dabarseefi ture.Uummannis seenaa barataa Alamuu wajjin wal-qabsiisee ergaa barata Kabbadaan isaaf dabarse dhaga’ee onneen isaa xuqamee qabsoo isaa cimsee itti fufuudhaan ergamtoota diinaa kanneen akka bulchaa aanaa sana yeroo sana bulchaa turee fi poolisoota ergama diina bahaa turan irratti tarkaanfii fudhatee qabsoo fincila diddaa gabrummaa har’a naannoo sanatti godhamaa jiruuf bu’ura ta’eera.
Guyyaa kana egaa kan Barataa Kabbadaan ija diina keessa bu’ee,hiree hiriyaan isaa Alamuu fi barattootni Oromoo hedduun akkasumas gootonni Oromoo hedduun argatan akka argatuuf kan kaadhimame. Sabboonummaa fi murannoon barataa kana kan garaa ishee waadee OPDOn barata galaafachuuf kiyyoo kiyyeessuu eegalte.Baruma kana (2004) hiriyoota isaa qabdee mana hidhaatti darbattee,” Barata gaafa sirna barataa Alamuu seenaa isaa barreessee dubbise baasaa,kaaseeta sagaleen isaa irratti waraabame fidaa” jettee mana hidhaa Aanaa Xuqur-Incinniitti hiraarsaa turte. Kaaseetaa sagaleen barataa Kabbadaa irratti waraabame yoo argatte illee sagalee isaa baruu hindandeenyee. Hiriyoonni isaas dabarsani isa hinlaatne. Haala kanaan bara 2004 kiyyoo dhaabni maxxannee OPDOtiin osoo hinqabamin jala darbe. Bara sanatti osoo hinkiyyeeffamin jala miliqu iyyuu, barana sadaasa 8 2005 guyyaa keessaa sa’a 6:00 irratti mana barumsa Amboo olaanaa sadarkaa lammaffaa fuulduratti ergamtoota diinaa Poolisoota Girmaa Gazzaanyii fi Habtaamuu Abdiisaa tiin galafatame. Innis hiriya isaa Jaagamaa Badhaanee rasaasan rukutamee kufe arge e “Haadhookoo Haadhookoo” jedhee yeroo inni olqabuudhaaf gad-jedhu isas diinni rasaasan rukutuudhaan hiriyaa isaa kana irratti dabaltee kuffiste.Dhiigni isaanii walqabatee karaa konkolaata irra qajeele.
Akkuma lolaa Adoolleessaa bubbisee yaa’e. Wal irraa hin citu;ni lola’a.Barattoonni iyyanii yeroo isaan reeffa hiriyoota isaanii kana laman kaasuudhaaf dhufan ergamtoonnii diina dhiiga barattoota Oromoo dhangalaasuudhaaf meeshee hidhanoo guutuu hidhatanii mooraa mana barumsichaa marsnii jiran barattoota kana irratti dhukaasuudhaan barattuu durbaa tokko yeroodhaaf Kaman maqaa ishee hinbeekne ajjeesaniiru. Barattoota warra hafan moora mana barumsaa keessa oliif gadi ari’uudhaan akka waan dirree waraana keessa jiraniitti irraatti dhukaasanii gargar facaasuudhaan reeffaa barattoota galaafataman kana dhoksuudhaaf yaala turan.Barattootni mana barumsaa olaanaa sadarkaa lammaffa Amboo garuu dhukaasa diinni isaan irratti bane kanaan osoo hin wareerin, dhagaadhaan kittallayyoota diina meeshaa waranaa hidhannoo guutuudhaan isaan marse kana of irraa faccisaa turanii.Haala kanaan reeffaa hiriyoota isaanii irraa diina ari’atanii uummata magaalaa Amboo wajjin ta’uudhaan konkolaataa Ambuulaansitiin Hospitaala Magaalaa Amboo galchani.Barata Kabbadaan Hospitaalaa seenee daqiqaa murtaa’ee boodaa hafuurrii isaa keessaa qixxaa’ee. Osoo akka kufeen gara hospitaalaatti fudhatamee jiraatee barata Kabbadaan lubbuun isaa ni bararfama ture. Garuu gara jabeenyaa ergamtoota diinaa kanaan lubbuun isaa akka darbu ta’e.Jaagamaan garuu akkuma rukutameen ture kan boqote.Haala suukanneessa kanaan egaa kan OPDOn dargaggoota abaaboo caala addunyaa miidhagsan kana kan ishiin lafa irraa cirte. Kun immoo waan haara miti; Ergamni ishee durattis ba’aa turtee fi ammas Oromiyaa mara keessatti ba’achaa jirtuudha. Kanaaf dhukkuba gartuun Wayyaanee Tigiraay nu keessatti dhalchee ittin uummata keenyaa fixaa jiru kana yeroo xumuraaf of keessaa balleessuuf harka wal qabannee haa kaanu!!Reeffii barataa Kabbadaa”Abbaa diinaatiin”ilaalamee Finfinneedhaa ennaa deebi’uu uumata kumaatama heddutti lakkaa’amutu baaduyyaa fi magaalaa Xuqur-Incinnii keessaa yaa’ee simate. Gaafuma kana (09-11-2005) Uummanni kun magaalaa fi baadiyyaa Xuqur-Incinnii iddoo adda addaa keessaa naanna’uudhaan sagalee isaa dhageessisaa ooleera. Dhaadannoo isaan dhageessisaa oolan keessaa muraasni isaa:- Barataa Kabbadaa Badhaasee qabsaa’aa keenyaa!
-Gumaa ijoollee keenyaa ni baafannaa,warra nu ajjeesee ni ajjeefna!-Qabsoo barattoonni keenya irraa kufan galmaan gahuuf kutannoodhaan kaaneerra!-Hidhaa fi ajjeechaan of duuba nu hindeebisuu!
-Ergamtoota diinaa afaan qawweetiin nu ajjeesaa jiraniif hin bitamnu!
-ABOn kallacha qabsoo bilisummaa Oromoo ti kan jedhu faa ture!
Jala kaattuun mootummma Wayyaanee Bulchiisni Godina Shawaa Lixaa haala kana hubatee soda keessa waan galeef waraana kumoota hedduun lakka’aman hidhannoo guutuu hidhachiisee gara jabinaan tarkaanfii kam iyyuu fudhatee osoo reeffii hindeebi;in akka uummata kana bittimmeessu erge. Hoomaan waraana kunis uummata irratti waraana banuudhaan lubbuu barataa Lachiisaa Soonxee galaafatee namoota heddu madeesse. Uummannis qottoo, gajaraa fi eeboo qabu fudhatee itti bahuudhaan hoomaa waraana Wayyaanee hedduu faayidaan alaa godhee waraana oftuultotaa kanaan osoo hinrifatin reeffa barataa Kabbadaa simatee, warra rukutamee kufes lafaa kaafatee gale. Haa ta’uu malee Barataa Lachiisaa Soonxee eenyu akka ajjeesee adda baasuun waan hindanda’amneef namni dhuunfaan isa ajjeesee hinbeekamuu. Kunis waan dhukaasa hoomaa waraanatin rukutameef ture. Kanaaf bulchaa Aanaa fi Godina sana badiisa Lubbuu barataa Lachiisaa Soonxeef itti gaafatamummaa fudhachu qaba. Gaafa 10-11-2005 reeffii barataa Kabbadaa Xuqur-Incinnii bataskaana Goorgisii cinatti kan argmu lafa awwaalchaa amantoota Pirotestaantitti awwaalame.Hiriyonni isaa, Uummanni magaalaa Incinnii,Shanan,Gudar fi Amboo Akkasumas Uummanni baadiyyaa Aanaa sanaa fi firootni isaa marti yaa’anii; haala ho’aadhaan awwaalame.Yeroo jalqabaaf ture Uummmannii Kuma 15 ol ta’u reeffaa dargaggoo tokkoo awwaaluuf kan ba’e. Reeffii Abbaa Biyyaa tokkoo iyyuu sirna ho’aa akkanaatin awwaalamee hinbeeku.Inni farad qabuu eeboo fi gaachana isaa qabatee dhaadannoo isaa dhageessisaa fi seenaa barata kana himaa, inni garaan isaa dadhabe boo’ee mararfamaa, akkasumas gurguddoonni biyyaa illee laphee isaanii rukutatanii hanga ijji isaanii diimatutti boo’a turani.Garuu booyichii kun hanga yoomitti itti fufaa? Hangaa yoomittis Dargaggoonnii keenyaa lafa irraa ciramuu? Sabboontoonni hiriyoota isaa Alaabaa ABO Abaaboodhaan faayame qopheessanii suuraa isaa keessa kaa’uudhaan kana malees reeffa isaatti alaabaa Adda Bilisummaa Oromoo uffisuudhaan garaa diinaa bobeessaa oolaniiru. Akka sirna awwaalcha biyya sanaatti farda qamisiin qopheessanii alaabaa itti uffisanii kaayyoo fi qabsoo barata Kabbadaan Itti wareegame firaa fi diina isaatti ifaan mul’isaniiruu. Akkasumas hiriyoonni isaas seenaa isaa barreessanii sirna awwaalcha isaa irratti dubbisaan dhaamsa qabsoo barataan kun dhaamaa ture Uummataaf dabarsaniiru. Dhuma irratti sirni awwaalcha isaa eebba maanguddootaatin xumurame.
Maanguddoonni kunis ganti dhiiga Uummata keenyaa dhangalaasaa fi lubbuu gootota heddu galaafachaa jirtu abaaraniiru. Akkasumas Uummanni Oromoo marti akka abbooti duri eeboo fi gaachana isaa qabatee farda irratti bahe tokkummaadhaan akka diina isaa irratti ka’uu dhaamsa dabarsaniiru. Egaan haala suukanneessaa akkanaatiin nuti barattootni Oromoo sababaa gaaffii mirgaa kaasaneef jecha gara-jabeenyaan lafa irraa daguugamaa jirra.
Nuti Barattootni kun Dabtaraa fi Kobbee malee waan tokko illee of harkaa hinqabanu.. Gaafiin keenyaas gaaffii mirgaa fi gaaffii biyyaa ofii irratti abba biyyummaa dhugoomfachuu waan ta’eef hanga deebiin sirri ta’e argamutti gaaffiin keenyaa itti fufa. Wareegama hadhaa’aa hangana ulfaatu kaffallee guyyaa tokkoo kaayyoo keenya akka galmaan gahannu hinshakkinu. Kun ammo yeroon isaa fagoo miti. Kanaaf barattoota Oromoo lafarraa Duguugun furmaata tokkoo illee fiduu hindanda’uu.Itti iyyuu Uummatni keenya marti qabsoo hadhaa’aa kana caaluuf akka of qopheessu godhaa jiraa.
Kana ammoo sochii qonnaan bultootni Oromoo yeroo ammaa godhaa jiran fakkeenya gaariidha. Keessuma iyyuu sochiin qonnaan bultoota Aanaalee Baha fi Lixa Wallaggaa Keessatti amma godhama jiru akkasumas sochii hawwaasni Harargee amma irra jiru diinaa keenyaaf hubatamuu qaba. Gumaan barattoota Oromoos akkanaan dhangala’ee hafuu hinqabu. Har’aa eenyuu taanan gumaa barattoota kanaa baasee kaayyoo isaan kufanii fi kufaa jiran galmaan gahuu qaba. Uummanni Oromoo, barattootni Oromoo saboonti cunqurfamoon qabsoo diddaa gabrummaa kan amma barattoota Oromoon adeemsifamaa jiru kana daran cimsuun bilisummaa isaanii gonfachuu qabu.
Itti dabalees dhaabbileen mirkga dhala namaaf falmaniif Sabaa himaaleen Addunyaa dhiitichaa mirga dhala nama amma baadiyyaa Oromiyaa keessatti Uumata Oromoo irra gahaa jiru kanaaf gurra isaanii ergisuu addunyaa irratti akka beekamuuf gahee isaanii akka bahatan waamicha dabarsina.Barattoota Mana Barumsaa Olaanaa Sadarkaa Lammaffa Amboo.
Injifannoo Uummata Oromoof!!
Gadaan Gadaa Bilisummaa ti!!
Labels: Seenaa Gooticha Barataa Kabbadaa Badhaasee


text:
Mudee 27, 2013
Oromo Libration Front
Adda Bilisummaa Oromoo
Nuti miseensootni Gurmuu Qabsaawootaa fi miseensoota Adda Bilisummaa Oromoo kan biyya keessaa fi addunyaa kana irratti faffacaanee jiraannu Mudee 8, 2013 irraa kaasee walgahii sadarkaa sadarkaan godhachuun, miseensootni biyya alaas walgahii Muddee/Arfaasa/ 22, 2013 irratti gaggeefachuun rakkina uummanni Oromo keessa jiru, sadarkaa qabsoon bilisummaa Oromoo irra gahee fi socchii mooraa qabsoo bilisummaa Oromoo deebisanii humnoomsuu fi tokkummaa ABO fi MQBO waliigala dhinsanii qabsootti fuulleeffatu gochuuf gadi fageenyaan irratti mari’annee jirra. Akkuma kanaan;
Rakkoo fi dararaa mootummaa Wayyaaneetiin uummata keenyarratti raawwatamaa jiru kan ilaalu: Ummanni keenya mirga namoomaa sarbamuu, badii tokko malee qa’ee isaa fi biyya isaa keessatti ajjeefamuu, mana hidhaatti guuramuu, dararaa irra gahuun qaamaa hir’achuu, sammuun laamsha’uu, lafa dhalootnni dhufaa darbaan isaa irra jiraate irraa buqqifamee ari’amuun, kan humna hin qabne baqataa biyya keessaa ta’ee beela, dheebuu, dahoo dhabuu fi daaruun rakkatee seenaa isaa keessatti yeroo jalqabaaf kadhaatti bobba’u, kan humna qabu biyyaa bahee biyya alagaatti yoo baqatu kumaatamaan galaanaan liqifamee qurxummiin nyaadhamuu fi kan kana bira darbuun milkaa’ee ammo gabrummaa fi gara jabina alagaa jalatti dararamu teenye guyyu akka diraamaatti ilaalaa jirra.
Karaa diinagdee lafti qotee bulaan Oromoo irraa buqqifame ari’ame, sooreeyyi biyya alagaa fi saamtota miseensoota mootummaa ABUT harka guddinni Tigrootaaf hiramuu isaa ifatti argaa jirra. Albuudaan Oromiyaa yoomiyyuu caalaa bara mootummaa kanaa saamamaa akka jirus ifatti argaa jirra. Qotee bulaan Oromoo lafarratti hafe ammo, gatii xaa’oo dirqamaan hiramuuf, gibiraa fi baasii adda addaa humna isaa ol ta’e baasuun hiyyummaaf gadadoof saaxilamee jiraachuu isaa ni hubanna. Omishni humna Oromoof lafa Oromiyaa irraa omishamu guutummaatti jiruu fi qananii mootummaa bitaa alagaa kan ABUT durffamuu ta’ee hafuu isaa ni argina.
Barnoota ijoollee oromoo ilaalchiisee, ijoolleen Oromoo akka hin baranne mootummaan Wayyaanee barnoota sadarkaa tokkoffaarraa kaasee hanga kooleejjiitti, Oromiyaa keessatti qofaa imaammata barnoota danqu baasuun akka barnoota tooftaan ugguraa jiruu fi saaminsa biroof karoorfatan argaa jirra. Afaan Oromoo akka ittiin barachuun dhaabbatu shira adda addaa xaxaa jiranis eega ifa bahee bubuleeti jira. Ijoollee Oromoo danqaa kana hunda dabartee barnoota sadarkaa ol aanaa geesee maatiin akka dhuunfaatti, ummanni akka walootti eeggatu, badii tokko malee akka Bosonuutti adamsuun itti dhukaasuunii ajjeesu, hidhanii dararuun qaama hiri’suun, sammuu laamshessuun, shammarran mana hidhaatti gudeeduu, hiraarsuun qaaneeysuu fi kaan ammo barnoota irraa ari’uun dargaggoon Oromoo abdii kutatee qonnaatti akka deebii’u ykn biyyaa akka baatu taasisuun gabaasa guyyaa guyyuu akka ta’e argaa jirra.
Karaa siyaasaa uummatnni Oromoo of bulchuun hafee, akka hawaasaatti afooshaa/iddiirii/ Wayyaaneen hin tohaanne ijaaratee ittin wal awwaaluu fi wal gargaaruu akka mirga hin qabne addeesinee beekna. Kuni hanqatee, yeroo ammaa dhirsi nitii fi ijoollee isaa, niitiin dhirsaa fi ijoollee ishii, ijoolleen abbaa, haadhaa fi obboleeyan isaanii basaasuun akka walirratti gabaasan taasisuuf ijaarsa” tokko-shaniif” jedhuun sakaalanii Oromoon eessa akka oolee bulu, enyu waliin maal akka haasa’u, eenyu mana isaa akka dhufee akka dubbisee, maaliirratti akka haasa’an, ilaalcha akkamii akka qabu, maal akka nyaatuu fi dhugu boroo isaa seenanii harka lafa jalaan sakattaa akka jiran argaa jirra. Kuni ammoo qabsoo bilisummaa Oromootif danqaa guddaa akka salphaatti hin cabne ta’e argama. Yoo haali kuni irra tura ta’ee hundeen Oromummaa ummatichaa fi qubsummni lafa isaa yeroo gabaabaa keessatti akka jijjiiramu shakkii hin qabnu.
Karaa biraa, QBO maal keessa akka jirus gadii fageenyaan xiinxalee jirra. MQBO gargar wal qoodee, quba waliitti qabaa, wal komachaa, waliitti mufacaa, wal balaaleffachaa, diinarratti qabsaaw’urra waliirratti qabsoo gonkumaa barbaachiisaa hin taanne adeemsisaa akka jiru hubaneerra. Qabsoon biyya keessaa fi biyya alaa woggoota digddamman darban gad deemaa dhufee yeroo ammaa dhabame jechuus baannu, haala ulfina rakkinaaf dararaa ummataa fi biyya irra gahaa jiru waliin wal maddaaluun socho’uu akka hin dandeenyes gadi fageenyaan xiinxileeti jirra. Gareeleen ABO waan kana hubatan waggaa tokko dura dhaabicha dhinsuu fi tokkoomsuun MQBO kana waliitti deebisani uf humnoomsuun tokko ta’anii akka diinarratti fuulleefatuun filannoo waaraa akka ta’e argan, yaada kana gareelee hunda biraan gahanii akka irratti mari’atamu taasifamee fudhatama argachuun sochiin araaraa fi tokkummaa kun jalqabamuu isaa ni yaadanna. Haala kanaanis, gareeleen ABO fi THBO bilisummaa ummata Oromoo fi walabummaa Oromiyaatiif qabsoofna jedhan waliitti dhufanii akka mari’atan haala taasisee waggaa tokko dura ibsa wal-hubannoo fi waliifgaltee walii malatteessun isaanii ni yaadatama. Kana booda, kakuun tokkummaa ni fidna jedhani wal hubannoota irratti walii galan hojii lafa irratti mul’ateen hin mula’nne. Haala rakkinaa fi yakka ummaticharra gahaa jiruun tokkummaan hawwamu kuni hatattamaan guduunfamee qabsaawootni bilisummaa Oromiyaa harka wal qabatanii hojiitti bobba’uuf hanga walgahii keenyaa kanatti hin milkoofne. Alagaanis, haala kana hubatee yoomiyyuu caalaa uummata keenya tuffachuun qa’ee isaa keessatti ajjeesuu, itti roorrisuuf itti caaquu cimsee itti fufee jira. Kan biraa hafee, warri waggaa digdama dura aangoorraa ari’amanillee laafina tokkummaa fi qabsoo keenyaa hubatanii deebi’anii nu gabroomsuuf araada qaban agarsiisuun nutti hamoommachaa akka jiranilleen osoo hin qaanfanne Minilikiin faarfachaa jiraachu isaanii ifatti argaa jirra.
Of keessattis yoo deebinu, hawaasaan Oromoo yeroo dhimma adda addaatiif wal gahu gahee (role) hogganni QBO qabxii tokkummaa kana irratti taphatu argaa waan hin jireef haala kallattiin hogganna akka hin qabneetti (leadership crisis) isa mudateetti walii ibsaa jira. Kuni hoggannoota gareelee kanaaf qaanii qofa osoo hin ta’iin uummata biraa amantii (credibility) akka dhaban ifatti kan agarsiisu dha ta’aa jira. Kuni ammo hoganttoota qofaaf osoo hin ta’iin miseensoota fi qabsaawootaafis qaanii guddaa dha. Qabsoo bilisummaa Oromoof ammo dadhabina guddaa akka ta’e gadda guddaan hubannee jirra.
Egaa, kuni hundumtuu osoo jiruu, tokkummaan baroota dheeraaf uummatni Oromoo fi nutis hawwinu kuni ni dhufa jenne haala ilmi namaa obsuu hin dandeenye keessatti abbootiin, haadholiin, obboleeyani fi ilmaan keenya diinaan ajjeefamaa fi dubarttootni Oromoo humnaan gudeedamaa osoo jiranu obsinee yeroo kana hunda eegaa turuillee ammayyuu tokkoomuu ABO fi MQBO sana bira gahuu keenyaaf qaawwa ifaa ykn wabii hojii abdachiisaa ta’ee hojiin uf mulidhise argaa hin jirru. Kanaaf jecha, obsa keenya gara fixachuu keenya irra gahuu keenya agarsiisuuf murtee kanaa gadiitti tarreesine kana murteesinee ka’uuf dirqamneerra. Murteen kunis, haala keessa jirru ummanni Oromoo akka hubatu karaa danda’ame hundaan biraan gahuuf ni tattaafanna.
Murtii
- Gurmuu qabsaawootaa fi miseensoota ABO dabalatee gareeleen ABO fi THBO dhaabicha tokkoomsuu fi mooraa qabsaawoota bilisummaa Oromoo guutumatti tokkoomsuuf maree taasiisuun woggaa tokko dura ibsa walhubannoo fi waliigaltee baasanii uummata Oromoo abdachiisaa turan hara’aa boru osoo hin jenne haal-duree tokko malee hatattamaan marii adeemsisaa jiran jarjarsuun tokkummaa mooraa qabsaawoota bilisummaa Oromoo deebisee gadi dhaabuun, tokkummaa ABO fi qabsaawootaa dhinsuun hogganna waloo hundaan fudhatama qabu akka ijaaramuuf daandii soquun qalbii tokkoon qabsootti bobbaanee qaanii nus taanee ummani keenya keessa jiru keessaa akka baanu akka taasiisan cimsinee gaafanna.
- Miseensoonnii fi deeggeertootni gareewwan marii irra jiran kana keessa jirtan/deggeertan/ hoggantoonni garee keessanii qabataa fi haal-duree tokko malee ABO fi MQBO deebisanii akka dhinsanii qabsootti fuulleffatan dhiibbaa barbaachiisu hundumaa akka irratti gootan waamicha jaallummaa isiinnii dhiyeessina.
- Ummanni Oromoo biyya keessaa fi biyya ambaa jirtan, darggaggoo fi shamarran qabsoon kuni adda durummaan isin laallatu martiinuu karaa isinitti tole hundumaanuu hoggantoonni gareelee kanaa ABO fi MQBO hatattamaan akka deebisanii tokkomsan dhiibbaa barbaachiisu akka irratti gootan yaamicha lammummaa isiniif dabarsina.
- Maanguddoonni, hayyootnni fi beektotni Oromoos qaaniin kuni kan isaanis laalltu waan ta’eef of moggeessanii taa’un itti gaafatamummaa seenaa akka qabu hubatanii dhageettii fi beekumsa qabdaniin gareewwan araara tokkummaa kana lafarra harkisaa jiran irratti dhiibbaa barbaachiisu gochuun MQBO akka tokkoomuu shoora seenaa fi haalli yeroo isin irraa eegdu akka taphatan isiin gaafanna.
- Nuuti gama keenyaan kan amannu, ammattis ta’ee gara fuuladuraatti, Oromoon qabeenyi inni qabu maddi human isaa hedduumina nama isaa qofa. Humna namaa (human resources) kana tokkoomsuun of irratti hirkanoon sosoosuun alattis humana siyaasaas ta’ee kan diinagdee ni argata jennee hin amannu. Kanaaf, qora qalbii isaa ol kaasuun, tokkummaan diina tokkicha qabu qofa irratti akka xiyyeeffatu gochuun alatti soso’insi gareen siyaasaa Oromoo kamuu godhu kichummaa siyaasaa milkaawwu hin dandeenye jenna. Kanaaf, qaamni hoggansa waloo GQM-ABO hojii biyya keessaa fi alatti qabxii kana irratti jalqabame irraa xiyyeefannaa gara biro akka hin qabaane qajeelfama dirqama ol aannaa kana itti kennu keenya uummata Oromoo fi qabsaawoota Oromoof ifa goonna.
- Qaamni hoggansa waloo Gurmuu keenyaas murtii keenya kana fudhatee halkanii guyyaa haala kana irratti hojjachuun araara tokkummaa ABO fi QBO kana argamsiisuuf gahee isa irraa eegamu bahuun yeroo gabaabaa keessatti itti bahii isaa akka nuuf ibsu murtii kanaan dirqama itti kennuu keenya ni beeksifna. Yoo tokkummaan fedha qabsaawootaa fi uummata Oromoo kuni hanqates maalii fi eenyuun akka danqame ykn eenyuun akka gufate ji’oota jaha keessatti akka nu beeksisuu fi itti bahii kanarrattis mari’annee uummata Oromoof ibsuun tarkaanfii gama keenyaan barbaachiisaa ta’ee akka fudhachuuf jiraannu ibsina.
Oromiyaan ni bilisoomti!!!!!
Tokkummaan ABO fi Qabsaawoota bilisummaa Oromoo ni mirkanaawa!!!
Tokkummaan humana!!!!
IUOf!!!!


text:
"Wali-hubannoo Malee Maqaa Jaarmaya Tokkootti Dhimma Bahuun Yakka"- KY ABO
Posted by Madda Walaabuu Press on 2/21/2013
Guraandhala 20, 2013 | Koree Yeroo (KY) ABO
Akkuma hunddii keenya beeknu qabsoon saba Oromoo bara dheeraf rakkoo gurgudoo keessa deema dhufte amalee rakkoo heduu qabdi. Burqaan rakkoole qabsoo Oromoo namootuma sadarkaa adda adaati qabsoo kanaan deema turanii fi diina fira fakkate abba qabso taheedha. Gama biraatin habashaa fi firootan isaanii hiree argatan hundaan Oromoo diguu fi dadhabsuu irratti hojata turan, ammallee hojata jiru. Oromoon amo rakkoo umammte irra anu dadhabee wal-fafacaasa jaarmayaa ykn murna garaa-garaa ijaarachuun wal-xixiqeesa deema ture ammallee itti jira. Haali akkasi kun yo diinaaf tahe malee Oromoof bu’a akka hin qabne amo Oromoon hunduu ni beeka.
Rakkoole qabsoo Oromoo keessa jiruf furmaata barbaaduf jaarmayoon Oromoo fi ilmaan Oromoo carraaqi heduu godha turan amalee godha jiru. Dhiheenya kana KY-ABO, Shanee Gumii fi ABO-qaama ceehumsaa rakkoo jaarmayoota kaneen jiduu jiru qoranee furmaata barbaaduf haasawa godhaa jira. Haasawi godhaa jiru kun maddi rakkoo Qabsoo bilisummaa Oromoo fi keesahu qabsoo Oromoo kan ABOn hogganamu keessati yaroo adda addaa walirraa fafacauun maalira akka tahe qoranee furmaata mayii kenuf dha.
Sadarkaan jaarmayoon kun KY-ABO waliin itti haasawa jiran sadarka jalqabati malee wal-hubannoo fi tokkumaan irra gahame hin jiru. Sadarka jalqabarra oso jiru akka wal-hubannoon KY ABO, Shaneen Gumii fi ABO QC jiduuti godhamee fakkesani maqaa KY ABO ttin walgahii ummata magaala Minneapolis keesatti waamun dogoongora guddadha fi yakka jaarmayaa keenyarati tahe jeneeti amana. Jaarmayotiin kun hujii akkana irraa akka of qusatan dhaamsa keenya dabarsinaafi. Hujii natu siif beeka, natu siif dubataa, natu siif bakka bu’a kun Oromoof bu’a hin qabu. Dhugaa kana hubachuu dhan qaamni mirga Oromoo tiksuf dhaabate hundii yaada boodessa kana gatanii bira akka darban yaadachifna.
Akka yaada keenyaatti, rakkoo bara dheeraf qabsoo saba Oromoo xaxee sochii dhoorge irra anee jaarmayoota maqaa ABO himatan tokkomsinee, akkasumas jaarmayoota kaayyoo walabummaa fi Bilisummaa ummata oromootti amanan mara walin tokkomnee mooraan qabsoo Oromoo akka jabatu gochuutti amana. Mariin ykn haasawan godhaa jirus tokkummaa jaarmayoota oromoo mirkaneesun, jaarmaya tokko, kaayyoo tokko fi hoggana tokko jalatti walitti qabamuun xumuramti jenneeti abdana.
Kanaaf, miseensooni fi deegartoon akkasumas hawaasni Oromoo dhugaa asin olite ibsame, KY ABO, Shanee Gumii fi ABO-QC hasawa tokkomuti jalqabne malee ama ammati tokkuman ummame akka hin jire hubatani tokkummaan dhugaa kan QBO tiif furmaata mayi taha jenee itti amanu akka fiixa bahu gochuu irra akka boodati hin deebine isin hubachiifina. Hujii tokkummaa dhugaa fi haqaa argamsiisuuf itti jiru akka milkiin xumuru gargaarsi keesan akka itti fufu irra deebine isin gaafana.
Oromiyyaan ni Bilisoomti
Koree Yeroo (KY) ABO
Akkuma hunddii keenya beeknu qabsoon saba Oromoo bara dheeraf rakkoo gurgudoo keessa deema dhufte amalee rakkoo heduu qabdi. Burqaan rakkoole qabsoo Oromoo namootuma sadarkaa adda adaati qabsoo kanaan deema turanii fi diina fira fakkate abba qabso taheedha. Gama biraatin habashaa fi firootan isaanii hiree argatan hundaan Oromoo diguu fi dadhabsuu irratti hojata turan, ammallee hojata jiru. Oromoon amo rakkoo umammte irra anu dadhabee wal-fafacaasa jaarmayaa ykn murna garaa-garaa ijaarachuun wal-xixiqeesa deema ture ammallee itti jira. Haali akkasi kun yo diinaaf tahe malee Oromoof bu’a akka hin qabne amo Oromoon hunduu ni beeka.
Rakkoole qabsoo Oromoo keessa jiruf furmaata barbaaduf jaarmayoon Oromoo fi ilmaan Oromoo carraaqi heduu godha turan amalee godha jiru. Dhiheenya kana KY-ABO, Shanee Gumii fi ABO-qaama ceehumsaa rakkoo jaarmayoota kaneen jiduu jiru qoranee furmaata barbaaduf haasawa godhaa jira. Haasawi godhaa jiru kun maddi rakkoo Qabsoo bilisummaa Oromoo fi keesahu qabsoo Oromoo kan ABOn hogganamu keessati yaroo adda addaa walirraa fafacauun maalira akka tahe qoranee furmaata mayii kenuf dha.
Sadarkaan jaarmayoon kun KY-ABO waliin itti haasawa jiran sadarka jalqabati malee wal-hubannoo fi tokkumaan irra gahame hin jiru. Sadarka jalqabarra oso jiru akka wal-hubannoon KY ABO, Shaneen Gumii fi ABO QC jiduuti godhamee fakkesani maqaa KY ABO ttin walgahii ummata magaala Minneapolis keesatti waamun dogoongora guddadha fi yakka jaarmayaa keenyarati tahe jeneeti amana. Jaarmayotiin kun hujii akkana irraa akka of qusatan dhaamsa keenya dabarsinaafi. Hujii natu siif beeka, natu siif dubataa, natu siif bakka bu’a kun Oromoof bu’a hin qabu. Dhugaa kana hubachuu dhan qaamni mirga Oromoo tiksuf dhaabate hundii yaada boodessa kana gatanii bira akka darban yaadachifna.
Akka yaada keenyaatti, rakkoo bara dheeraf qabsoo saba Oromoo xaxee sochii dhoorge irra anee jaarmayoota maqaa ABO himatan tokkomsinee, akkasumas jaarmayoota kaayyoo walabummaa fi Bilisummaa ummata oromootti amanan mara walin tokkomnee mooraan qabsoo Oromoo akka jabatu gochuutti amana. Mariin ykn haasawan godhaa jirus tokkummaa jaarmayoota oromoo mirkaneesun, jaarmaya tokko, kaayyoo tokko fi hoggana tokko jalatti walitti qabamuun xumuramti jenneeti abdana.
Kanaaf, miseensooni fi deegartoon akkasumas hawaasni Oromoo dhugaa asin olite ibsame, KY ABO, Shanee Gumii fi ABO-QC hasawa tokkomuti jalqabne malee ama ammati tokkuman ummame akka hin jire hubatani tokkummaan dhugaa kan QBO tiif furmaata mayi taha jenee itti amanu akka fiixa bahu gochuu irra akka boodati hin deebine isin hubachiifina. Hujii tokkummaa dhugaa fi haqaa argamsiisuuf itti jiru akka milkiin xumuru gargaarsi keesan akka itti fufu irra deebine isin gaafana.
Oromiyyaan ni Bilisoomti
Koree Yeroo (KY) ABO
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
T. Kumssaa | Narobii, Kenya irraa | Onkololessa 30, 2013
Ummatni Oromoo biyyaa kessaa daba Wayyaneen hojjachaa jirun ammallee hedduu dararamaa jira.
TPLF fi Aangoo saaniis
Sagantaa Wayyaanee inni guddaa fi yaroo dheeraa: Miseensolin waraana TPLF Affaan Oromoo barreessuu fi hasawu danda`u dha. Kanaf keessumaa Tigrootni Oromiyaa keessatti dhalatan ykn ammoo guddatan sagantaa kana fiixan baasuf hedduu carraaqaa jiran. Kun ammoo malanis ta´e humnaan yoo xiqaate illee Oromiyaa bulchuun /saamun ilmaan Tigrootaa fi biyyaa saanii ittin guddisachuf sagantaa wagaa diiddamoota darbban keessa baafatan hojii irra oolchaa jiran.
Bulchiinsa:
Sub-boontummaa ballessuf ykn xiqeessuf tarsiimoo adda addaa fayyadamun:
Kutaalee Oromiyaa adda addaa keessatti OPDOn gargaaramun Bulchinsa akka Inspektaratti Wayyanota Affaan Oromoo haasawan ramadun lafa jala hojii Basaasaf Bulchiinsaa hojjechisaa jiran.
Qormaata kana keessa Sub-boontotni Oromoota fi Maatin Oromoota kan firoottan Biyya Ambaa qaban, hedduu irratti qoratamanif faana ittin bu`aman, Biyya kam? Malif? Yoomii kaasanii achii jiratan? fi wkf ofkeessaa qaba.
Sab-boonttotni Oromootaa fudhatama fi jaalala isan Ummata saanii keessatti qaban gamaagamun soddaachisu, farra Mootummaa tti ramaduu fi sababa adda addan maqaa moggasun battalumatti dhabamsiisuun dalagaa wayyaanee isa duraa ti.
Hiranii bituu/buushuu
Oromiyaa keesatti rakina huumuu, Oromo walitti kakaasuu, Qomoon, Kutaan, Amanttiin adda baasuu, Sub-Lamilee xixiqasho Oromiyaa keessa jiratan Oromota irratti kakaasuun:
Karaa Dhiha Oromiyaan dhalattoota sablammii Gumuz hidhachiisee jiraattota Oromoo hidhannoo dhabilee tahan irratti bobbaasee lubbuu fi qabeenyaa ilmaan Oromootaa barbadeessise.
Gama Bahaan gosoota Soomaalii Isaa fi kan biroo yeroo dheeraaf hidhachiisee ummata Oromoo nagenyaan qeyee isaa irra jiraatu irratti duulchisa jira.
Kibba Oromiyaa keessatti sababa caamssan marga dheedichaaf bishan irratti dhalate jechuun Wayyaaneen tahe jedhee sablammoota olla hidhachiisuu fi gorsaan dogoggorsee obboleeyyan isaanii Oromoo irratti kakaasaa yoona gahe. Fakeenyaf Oromoon Booranaa fi Gujii dachii abbaa isaanii irratti manni itti gubameera, loon isaanis saamameera, qaama itti iyyatanis hinqaban.Inni itti iyyattanis jalaa hinqabu.
Kutaalee Oromiyaa hafan keessattis taanaan Oromoon nagaa fi tasgabbiidhaan jiraachuu hin dandeenye. Lafa Oromoo seenaadhaan beekamaa tahe irraa Oromoo buqqisanii Diina qubsiisuun gochaalee duula farrummaa Wayyaanee keessaa warra gurguddaa dha.
Baratoota Universitiy akka isaan barumsa isaanii hin xumure gochuu, sababa humanii hidhuu ykn wareersanii akka biyyaa/naannoo ti badan gochu.
Qotee bultonni, Hojjetoni, Darggaggoni, Hayyoleen, dirqamaan akka misenssaa Wayyaanee ta’aniif shaan shaniin ijaramanii akkaa Oromoo irraati wal irraati qabsa’anii gochaa jiran. ijaaramsi kunisi akkaa jechaa Wayyaanootatti GAREE FI GOXIII jedhamun beeekamu.
Biyyota ollaa jiraatan affaan faajjessun, humnan dirqisiisun akka issan Oromoota irratti duulan gochuu, nagaa booressuu fi walumaa gala Seenaa karaa irraa maqsuf kan hinyaalamin hinjiru.
Firoottan Wayyanee yaroo ammaa kan taate Mootumman Chaayinaa har`a qabeenyaa biiyyaa oromoo saamuu fi mootummaa Wayyaanee dinagdeen gargaaruu bira dabartee meeshaa ammayyaatti gargaaramun sagalee ummata Oromoo fi cunqurfamtoota biro empaayeratti keessaa ukaamsuu irratti argamti.
Aangoti dhiahas taanan karaan yoo adda ta`e malee Chaayinaa irraa wan adda ta`e hedduu hinqaban.
Mootumman Wayyaanee/Habashaa qabeenyaa Oromiyaa malee jirachuf yaadanii beeku laataa?
Deebi kana isanumafan dhiisa!
Hanga yoomitti Oromiyaa humnnan/meeshan cacabsani bushuun danda`ama laata?
Nuti ammoo hanga yoomitti Silmii kana ofxuuchisaa,Wanjjoo kana baannee bara baana laata?
Kana ammoo Ummata Oromoofan dhiisa!
Nuti/ Oromiyan garuu Motummaa Habasha malee jirachuun mirga keenya. Kun ammoo Injifannoo Ummata Oromootin mirkanawa!
Yaa Oromo: Nyaata sitti mi`au simalee namni bira sif hinbeeku!
Itti fufa …
T. Kumssa irraa
HANGA YOOMITTI LAATA?
Rasaasa, reebicha fi hacuucaa Motummaa EPRDF/TPLF jalaa miliquuf ilman Oromoo wan hinta`ins hinargnis hinjiru.Kunis: Bitamtoota/Ergamotoota Wayyaanenen karaa irratti ajjeefammani Bineenssati darbamu, Galanan fudhatamuu, Biyyaa ambaa keessatti gaaddisa Waajjira Adunyaa jala utuu jiraatanii bitamtoota fi basaastota Wayyaanen boojihamun biyyatti ergamuu, wkf.kan biraa wan irra hingaahamin kan Mootummaa EPRDF Olloota Ethiopia gammojjiilee keessatti gochaa jiru hedduudha.
Mootumman Wayyaanee Biyyota ollaa kan akka Kenyaa,Ugaandaa, Sudaan Kibbaa, Jabuutii fi Somliyaa kessatii akkuma Biyya sanii Basaastotafi namoota horin bitun Oromoota miliqanii jiran doorsisuu, reebsisani hoji ala gochuu, kan ukkamsani fudhachuu hindandeenye achumatti dhabamsiisuun, walumaagalatti hojin dhokssan lafa jala hojetamu Waajiroota Adunyaa mirga dhala namaf dhabatanitti ilee yaroodhan akka hiniyyanne godhe lafa nuka`e.
Lammin Oromoo lubbuu isaani du’a jallaa bafachuudhaf jechaa biyyaa baqqannan keessa jiran gammoojjii kessatti kan binnessan nyaatamaan gamojii akka Libiyyaa kessat kan hafan, hafaa jiran seenaf haata`u.
Motummaan TPLF biyya Oromoonni baqatanii jiran keessati ilee mir’ga ilmaan Oromoo dhiibuuf dhibsiisuuf maqaa balleessun keessumaa Oromoota hicitii Motummaa baasuu danda`an yakamsiisun karaa danda’ameen hatattaman ajesisuu itti fufee jira.
Kana eenymatu/Waajjiruma kamtu nuu fi huubachuu danda`a laata?
Kun osoo kanaan jiruu Ummaanni Oromoo biyaa kessaa jiruus karaa addaa addaa dararaama jiraa. Oromoo ta’ee wa’ee mirga issa fi mirgaa Oromoo kam iyuu dubachuu ykn gafaachuu hin danda’u. Sababiin isaa namni kam iyuu yoo gafatee argamee kallaattiin ABO deegartaa jechuudhan gara mana hidha wayyaneet darbaama ykn niukaamsama, ni ajefamaa
Motummaa TPLF birratti Oromoo ta`ani shakamun hedduu rakkisaadha. Biyaa keessatti wa`ee miidhaa Oromoo kasun, gaafachun, ykn yaada kennun hinhayyamamu. Yakkamuudha. Kun jechun ammoo ABO jachudha.
ABO jachun Motummaa TPLF biratti: Lubbun dhabamuu, mana hidhaa keesatti daararamu hanga nafachuf sammun dhukubsachu wkf dha.
Hardha Oromootni achi buuteen sani hinbeekamne heddutu jira. Kan ammoo mana hidhaa keessatti dararamaa jiran akkuma kaleessa mammaakame mani hidhaa Ethiopia haadubbatu. Kan Lubbuu sani dhaban silas obbaafatni; seenan haayadadtu.
Anile carra dhuma akkasitu narra gahee.Yarof Lubbuukoon miliqee jala baafachuu yaale.
Yaroo ammaa kanaas Biyyoota ollota Ethiopia fi Biyyota Ambaa keessatti baqatoota Oromoo dararu, doorsisuu, ofwallalchisani boojihu, ajjeesuu, maqaa moggaasanii hi`issisuu, walumaagalatti sodaachisun, maqaa balleessun, Sab-boonuma irraa akka dubatti deebi`an gochuuf wan hingodhamin hinjiru.
Dhihoo kana biyuma ollaa keessatti nama horidhaan bituun konkoolataadhan rukutaanii ajesuu isaani, inni biraan imoo nama mana isaa keessaa jiratu halkan balbala cabsanii senuudhan ajjeesani sibilaa elektirikaa qabsisuudhan akka inni ofiin of ajesse fakkeessani kaa`un gochaa garajabummaa akkasii rawaachaa jiran.
EPRDF baajata Dolara Miliionan laakkawamun saganta gabaabafi dheeraa (short and long term plan) bara 2005 irraa eegalee baafate hojii irraa oolchuu eega calqabee turee jira.
Eenyumma ofiitti Sab-boonun kennaa, mattahaa ykn ammoo horiidhan wan jiijjiramu miti.
Eenyummaa ofiitti sab-boonun mirga dhalootaati. Eenyumman keenyaa dhaloota keenya. Kana namni nurkkatti qabu hindanda`u.
Nutu isinif beekaan mootummaa EPRDF/TPLF dhabachuu qaba
Ijaa keenyan ilaala keessan hinarguu, Sammuu keenyaan yaadaa, keessan yaaduu hindanda`u, Aadaan keenya bareedaa, keessan fokkisaa, Maqaa keenya kan janataati, keessan ammo kan cubbamootaati, Qoricha isin fayyisu nutu isinif beeka isin hinbektani, kkf jachootafi yaadotni tuffiin guutaman dubati hafon kan seenaa sobaa irraa maddan dhaabbachuu qaban!
Gochaan kun hundii kan Ilmmaan Oromoo irrati rawaatamman maalif?
Yaa Oromiyaa: Qabeenyan kees Diinakee ta`e.!
Mee kan Geeraran jedhen xiqoo ishee isin yaadachiisa!
„.
Anatu haamee nyachisa
Isatu yaabee kachisa
Kan fardasa nadhibe.
Anatu baatee susuka
Isatu ittin rukuta
Kan Qawee isaa nadhibe.
Ademsa dura kaatti
Nyaata ammoo booddee nyaatti
Kan Ergamtuu nadhibe.
Natu Dallaa diddiira
Kan Karra isaa nadhibe.
Natu Gombisatti hunkura
Isatu fuudhee gurgura
Kan Dilbbi isaa nadhibe.
Maqaf Godoo koo bulti
Isaf daaktee hunkurti
Kan Niitii koo nadhibe.
Anaaf Ulee naf hinbaatu
Isaaf Qawwee isaa baata
Kan Ilma koo nadhibe.
Nadhibeera yaa Biyyaa
Waaqayyumaattan iyya! “
T. Kumssa