text:
Gadaamii Waggoota dhibba toorbaan dura hundeeffame- Gadaamii cuqqaalaa ( Ziqu’aalaa)
Guraandhala 26, Dn. Mazgabuu Kafyaalawuun
Finfinnee irraa gara baha Itiyoophiyaatti deemsa keenya yemmu taassifnu Naannoo Oromiyaa Godina shawaa Bahaa Aanaa Liiban keessatti dirree bal’aa diriiree jiru kan biqiltoota adda addaatiin uwwifamerra ija keenya qaarisnee yemmuu ilaallu bosonni samii tuqe namatti fakkaatu kabajaa fi sugaan guutamee nutti mul’ata.
Tulluun kun kan Waaqayyo jalqabaa eegalee boqonnaa qulqullootaatiif akka ta’utti eeyyamedha.Yemmu irra ba’anii biyyattii kallattii bahaa fi dhihaatti, kaabaa fi kibbatti naanna’anii ilaalan sammuu namaatiif kan boqonnaa kennudha.
Jaarraa 6ffaa keessa, qulqulluu Abbaan keenya Yaareedii fi Mootichi Gabra Masqal tulluu kana irra ba’anii bahaa fi dhihaan, kaabaa fi kibbaan kallattii maraan naannoo ishee ilaalanii yaadni isaanii boqonnaa, lapheen isaanii gammachuu bakka kanaatiin booji’ame.
Qulqulluun Abbaan keenya Yaareedis Waaqayyo bakki kun gara fuula duraatti Gadaamii guddaa akka ta’u waan isaadhaaf ibseef bakki kun bakka eebbifamtuu, kan Waaqayyo qulqulloota isaaf kenne ta’uu raajii (raaga) himee guyyoota torbaaf erga bakka kana turee booda mooticha Gabra Masqal waliin ta’uudhaan bakka kanatti taabota Igzi’aabiheer Aab dhaabanii (hundeessanii) deebi’ani. Tulluun Waaqayyoon filatamte tulluu cuqqaalaa (Ziqu’aalaa)ti.
Bakki kun bakka abbaan keenya Aabboon itti boqotanidha. Sanaan dura garuu Abbaan keenya Gabra Manfas Qiddus( Aabboon) biyya dhaloota isaanii Gibxi bakka Nihiisaa jedhamtuu gara Itiyoophiyaa dhufuudhaan tulluu kana irra bahanii kallattii arfaniinuu biyya Itiyiyoophiyaa yemmu ilaalanitti cubbuu namoonni hojjetan hunda waan arganiif Galaana tulluu kana keessa jiru keessatti of darbatanii mataa isaaniitiin dhaabbatanii uummata Itiyoophiyaatiif dhiifama kadhachaaturani.
Galaana (Haroo) Abbaan keenya Waggoota dhibba tokkoof mataadhaan keessa dhaabatanii Biyya Keenya Itiyoophiyaadhaaf kadhatan.
Akka kitaabni Qabsuura Abbaa keenya Gabra Manfas Qiddus ibsutti “ Galaana Kana keessaa akka hin baane; Maqaa Kee Jiraataa ta’een kakadha” jechuun Waaqayyoon kadhachaa (Qabsuura Gabra Manfas Qiddus, kut.3 boq. 10 lakk 4) Galaana kana keessa guyyota afurtamaa fi halkan afurtama mataadhaan dhaabatee tureera.
Waaqayyos ergamaa Isaa ergee “Kan maqaa kee waame; kan yaaddannoo kees taassise lubbuu isaa nan maara kanaaf galaana keessaa bahi” jedhee itti dubbate. Abbaan keenya garuu uummata Itiyoophiyaa maraaf yoo dhiifama taassiste malee hin bahu” waan jedheef ergamichi dhiisee deemeera.
Abbaan keenyas galaana kana keessa Waggoota dhibba tokkoof ture. Galaana kana keessattis dhiigni isaa dhangala’e,bishaanichis dhiiga fakkaate, lafeen isaas akka cabbie ta’uun mul’atani. Sana booda Gooftaan keenya Iyyasuus Kiristoos dhufee uummata Itiyoophiyaa hundaaf dhiifama taassiseeraatii galaana kana keessaa bahi jedheen, harka Isaatiinis lafee Abbaa keenya qaqqabatee fayyiseera. Bishaan ( Galaanni) inni keessa dhaabatee kadhate kunis Tsabala ta’ee dhukkubsattoota dhibee adda addaatiin qabaman fayyisaa tureera; har’as fayyisaa jira.
Akka seenaan ibsutti akkuma qulqulluu Yaareed raage Gadaamiin Gara Itiyoophiyaatti dhufuu quqlulluu Abbaa keenya Gabra Manfas Qiddus(Aabboo) waliin walqabatee daraan kan babal’ate bara Mooticha Hizbe naany( Indiriyaas) ( 1414-1418 dh.k.b)dha. (Daani’eel Kibrat: Ragaalee Mana Kiristaanaa,1999 fu.400)
Mootichi Hizbe Naagn baroota kana keessa taabota (1) kan Gooftaa keenya Iyyasuus Kiristoos, (2) kan Giiftii keenya Durbroo Maariyaam, (3) kan Ergamaa Qulqulluu Mikaa’el, (4) kan ergamaa Qulqulluu Gabri’eel, ( 5) Kan Abbaa keenya Gabra Manfas Qiddusiitiin ijaarsise.
Gadaamiin kun Waggoota hedduudhaaf haala kanaan babal’atee tajaajila bal’aa kennaa kan ture yoo ta’u, bara weerara Giraany Ahmad namni itti tajaajilu dhabamee ture, bara 1531tti Giraany Ahmad Gadaamii Cuqqaalaa ( Ziqu’aalaa) weerare. Kiristaanonni bakka sana jiraatanis taabotaa fi qabeenya Gadaamichaa fuudhanii dhoksani. Giraany Ahmadis gochaa kiristaanotaa kanatti baay’ee waan aareef kiristaanota naannoo sanaa fixe.
Waraanni Giraany Ahmad, keessattuu kan dursaa Waraanaa Waaziir Adoolii jedhamuun dursamu bakka sana qubachuun bakka qubannaa hoomaa waraanaa isaa taassisatee ture. Haa ta’uutii Giraany Ahmad erga injifatamee booda Gadaamiin kun irra deebi’amee tajaajila mana kiristaanaa kennuu eegaleera.
Gadaamiin kun caalmaan akka cimu haaromsi bal’aan kan taassifame bara mooticha Saahile Sillaasee ( 1805-1840) ture. Mootiin kun bakka dhaloota Abbaa keenya Takla Haaymaanot kan taate Ittisaa erga cimsee booda Gadaamii cuqqaalaa ( Ziqu’aalaa) kanas cimsee jira.
Sana booda bara Mooticha Minilikiis qarqaarsi kan taassifamaafii ture yoo ta’u, bara Mooticha H/Sillaasee manni kiristaanaa isaa haala amma mul’atu kanaan akka ijaaramu taassifameera. Ijaarsa mana kiristaanaa kanaatiifis Mootichi H/Sillaasee qarshii kuma digdamaa fi Haati manaa isaanii Manan qarshii kuma digdama akka kennan seenaan ni ibsa. ( Daani’eel, 400)
Gadaamii kana keessatti mukkeen umur dhedheeroon adda addaa kan jiran yoo ta’u isaan keessaa kanneen akka Arza libaanos, Gaattiraan durii, birbirsaa fi kanneen kana fakkaatan mukeen biyya keenyaa keessatti argamu.
Bakka kanatti barumsi mana kiristaanaa dubbisa irraa eegalee, Zeemaan, Qinee fi barumsi kitaabaa kan keessatti kennamu yoo ta’u, Gadaamii kana keessa monoksoota dhiiraa fi dubartootaa dhibba sadii fi shantamaa ol ta’an akka keessa jiraatan ni ibsama.


c: text/html

text:
Dubbii fayyinaa Mana Kiristaana Ortodoksi Tawaahidoo Itiyoophiyaatti
“Gooftaanis warroota fayyyuu qabaniif guyya guyyaan isaanirratti dabalaa ture.”
(Hoj.D.B. 2፥47)
Kaayyoon ijoo qophii barruu kanaa:-
- Waa’ee fayyina dhala namaa ilaalchisee warroota karaa ifa ta’een hubachuu hin dandeenyeef waa’ee fayyinaa waan isaan haasa’an Kitaaba Qulqulluudhaan ala kan ta’e ta’uu isaa agrsiisuuf barbaadamee ti.
- Warroota “Amantiidhaan qofa /amanuudhaan qofa/ fayyina.” jedhaniif barsiifatni isaanii dogongora akka ta’e ibsuu; sababni isaas amantiin hulaa/karra/ fayyinaa ti malee, mataa isaa ‘fayyina’ miti. Sababni inni ‘hulaa/karra / fayyinaa ti.’ jedhameef illee, isaan alatti /amantiin alatti/ gara kamiyyuu deemuun waan hin danda’aamneef dha.
- Gocha fayyinaa isa Fannoo irratti taasifameen Addaam fi ijoolleen isaa maal irraa akka fayyan addeessuu/ibsuu/ dha.
- Maal irraa fi akkamitti akka nufayyise ibsuuf; fayyina keenya haala kamiin raawwachuu akka qabnu hubachiisuudhaan warroota waa’ee fayyina ilma namaa ifa galeessatti hin hubanneef /warroota barsiifata dogoggoraa qabaniif/ deebii kennuuf fi addeessuuf dha.
Seensa
Dhalli namaa abbooma Waaqayyoo diiguu isaatiin Waaqayyoo irraa adda bahe. Kiyyoo seexanaan qabamee, hammeenya diyaabiloosiin summaa’ee waggoota 5500f si’ool keessa jiraate. Kufaatii dhala namaa irraa eegalee fedhiin dhala namaa fayyina argachuu ture. Dhalli namaas abdii fayyinasaa Waaqayyoo irraa argatee abdiidhaan jiraate. Fayyini dhala namaa abdii fayyinaa Waaqni kenneen, raajiin ni dubbatame, soomanni ni labsame.
Gidiraa isarra gahaa ture san irraa, uummamni isa fayyisuu hin dandenye. Dhiiga dhala namaatiin si’oolii keesaa bahuu hin dandeenye. Kadhannaa fi aarsaa dhalli namaa geessaa ture saniin illee mugoota (idaa) irra ture san haquu hin dandenye. Raajootnis luboonnis baroota dheeraaf aarsaa sangaa, sa’aa, hoolaa, re’ee, bullaallaa fi gugee ni dhiheessan; coomallee ni guban /ni aarsan/, dhiiga beelladaas ni dhangalaasan. Garuu, dhala namaaf fayyina argamsiisuu hin dandeenye. Akkuma Isaayyaas “Dhugaan keenya akkuma huccuu abaarsaa ni ta’e” jedhetti. caqasa
Haa ta’u malee, waadaa fayyinaa Waaqni namaaf gale san bu’uura godhachuun; raajii raajootni dubbataniin, soomana isaan labsaniin Waaqni samii irraa gad dhufee, Giiftii keenya Qulqullittii Dubroo Maariyaam irraa dhalate. Dhala namaa isa fayyina yaadee; gidiraadhaan dhiphachaa ture san wajjiin Foon Ishii irraa foon; Lubbuu Ishii irraa lubbuu dhaqna godhatee (gonfatee), tokkummaa gonkaadhaan firoomee, Foon isa fayyinni irraa fagaatee gidirri itti hammaatee ture san; kennaa jireenya bara baraa akka ta’uuf Malakootni /Waaqummaan/ isa wajjiin tokkoome. Foon inni mul’atu fi qabamuu danda’u; Malakooti /Waaqummaan/ hin mul’annee fi qabamuu hin dandeenye ta’e. Dhalli namaas inni fayyina dhabee dararamee ture, Uumaan isaa dhaala /Gannat/ isaa isa cufamee ture ni baneef. Aangoon ilmummaa irraa fudhatamee ture ni deebiseef. Tokkummaa isaa isa Waaqayyoo wajjiin qabu dhabee ture. Amma garuu ni deebi’eef. Misiraachoon ni labsame. Fayyinni illee ni jalqabame. Fayyina kanaaniis dhalli namaa ni fayyadame. Raajiin raajootaas ni raawatame.
Namni maali irraa fayye?
- Badii inni hojjate irraa (cuubbuu dhaalaa) irraa
Dhaalli namaa; Waaqni nama ta’uu isaa irraa kan ka’e, yakka cubbamtoota illee, warrra cubbuu hin rawwanne illee adabsiisaa ture irraa bilisa ta’e. Adabbii isaa kanaafis Gooftaan keenya Fayyisaan keenya Iyyasuus Kiristoos gumaa lubbuu /beenyaa/ kaffaleef jira waan ta’eef cubbuu isa Addaam irraa sanyiin dhaalamaa ture irraa guutuma guututti fayyeera. Yeroo ammaa kanatti namni cubbbuu Addamiidhaan gaafatamu hin jiru. Ofuma isaatiin abbooma Waaqayyoo diigee, ajaja Isaa cabse gumaa isaaf kaffalame sanaan fayyadamuu dhabuu isaatiin adabama malee. “Balaaleeffatamaa nurra bulaa ture, katabbii idaa (mugoota) isa nutti katabamee ture ni barbadeesse, balaaleffataa keenyas fuuldura keenya irraa ni dhabamsiise.” (Qol. 2፥14, Mul.Yoh 1፥5, Qol. 2:13) Cubbuu keenya nuuf dhiisee, Dhiiga Isaa nuuf dhangalaasee, Foon Isaas aarsaa nuuf godhee, dhiifama nuuf laate. Gabroota turre, Inni garuu ijoollee Isaa nu taasise. Kadhannaan raajotaas kana ture. “Cubbuu keenya isa darbe nutti hin yaadin , araarri Kees daftee haa nu argattu, gar-malee rakkannee jirra waan ta’eef.” (Far 79:8)
- Du’a irraa (awwaala keessa diigamee /burkutaa’ee/ baduu irraa)
Dhalli namaa gumaa (beenya) isaaf jecha kaffalameen, karaa du’a lubbuu fi foonii irraa itttiin fayyu argate. Uumaan isaa nama ta’ee tooftaa du’a irrraa ittiin of baraaruu danda’u ni barsiisen. Du’a foonii illee, du’aa ka’umsa isaatiin ni mo’eef. Balbala /hula/seensa/ gannati isa cufamee ture banee daandii jireenya bara baraa ni eeref. “Dhugumaa dhugaatti isiniin jedha namni sagalee Koo dhagahu, kan naan ergettillee kan amanu jireenya brarbara ni qabaata. Du’a irraas gara jireenya bara baraatti ni ce’a; malee gara murtiitti hin dhufu.” Jedheera Gooftaan keenya Fayyisaan keenya Iyyasuus Kiristoos . (Yoh. 5:24)
Du’a jechuun tokkoffaa gargar bahuumsa lubbuufi foonii ti. Akkuma fooni fi lubbuun addaan bahan fi, yeroo du’aa ka’uumsaa deebi’anii tokko ta’an san Gooftaan keenya lubbuu Isaa ishii Qulqulleettii foon Isaaa ishee kabajamtuu irraa gargar baasee fedhuma Isaatiin du’a dhaqna godhatee foon Isaatiin gara awwaalaatti; lubbuu Isaatiin immoo gara si’ool dhaqe. Warroota si’ool keessa jiraniif gidiraa irraa isaan fayyise. Du’a lubbuu irraas bilisa isaan baase. Awwaala keessatti gara biyyeetti jijjiiramanii baduu ni dhabamsiise. Dhalli namaa du’aan booda jereenya bara baraa; awwaalaan booda, du’aa ka’uun akka jiru baarsiise. “Yaa du’aa waraantuun kee meerree? Yaa si’ool mo’annan kee garm jira?” jedha Kitaabni Qulqulluun. (1Qor.15:55) “Harka si’ooli irraa isaan baraara, du’a irraas isaan fayyisa.” (Hose.13.14) Kan jedhu jechi raajaa akka raawwatamuuf dhalli namaa gabrummaa du’aa /bittaa si’ooli/ irraa fayyeera.
Innis (Gooftaan ) humna (aangoo) seexanaa /dukkanaa/ irraa nu fayyise, jaalala ittiin nu fayyise nuuf laate. Innis /Gooftaan /gara haqamuu cubbuu itti argannutti, gara Mootummaa Ilma Isaa kan jaalalaatti nu galche. (Qolaasiyis.1:13-14)
Yaadni hanga ammaatti laalle hundi hojii keenyaan osoo hin ta’in arjummaa Waaqayyoon nuuf jecha taasiseeni dha. Waanuma Inni ofuma isaatiin arjummaa isaatiin nuuf raawwate dha. Nama ta’uu isaatiin du’a lubbuu fi kan foonii nurraa dhabamsiise. Duuti lubbuu Waaqayyoo irraa gargar bahuu ture. Gaafa Waaqayyoon nama ta’e san garuu, duuti lubbuu nurraa haqame. Sababni isaas Waaqayyoon nu waliin ta’ee jira waan ta’eefi dha. Kana jechuunis, lubbuu keenya irraa lubbuu; foon keenya irraa foon qooddatee (dhaqna godhatee) tokko ta’uu Isaatin nu wajjiin walitti firoome. Kanaafuu, du’a keenya nuuf du’ee gidiraa keenyas gidiraa isaa taasifatee nurraa dhabamsiise. “Dhugumatti dhibee keenya fudhate. Gidiraa keenyas ni baate” (Isaay. 53:4) Akkuma jedhee ibsetti dhibee keenya fudhatee, gidiraa keenya baatee, du’a keenya du’ee jiruu /jireenya/ bara baraa nuuf laate. “ዘዚአነ ሞተ ነሥአ ወእንቲአሁ ሕይወተ ወሀበነ፤ Du’a keenya du’ee jiruu /jireenya/ isaa nuuf laate.” (Eefreem Qulqullichi)
Erga Kiristoos du’aa ka’e booda, duuti humna dhabee jira. Saniin dura garuu, duuti namoota hedduu gara du’a lammaffaatti guuraa ture. Amma garuu duuti ilma namaaf karaa gara jiruutti /jireenyaatti/ nama geessu dha. Duuti carraa gara gannati (gara Mootummaa Waaqayyoo) ittiin deemnu dha. Kan namootaan jibbamu osoo hin ta’in, kan jaallatamu ta’eera. sababni isaas du’a jalqabaa irraa gara du’a isa lamataatti ittiin deemnu odoo hin ta’in, gara jireenya bara baraatti ittiin ceenu waan ta’eefi dha. Warrootni Addaam irraa kaasee hanga Kiristoositti jiran hundi gumaa lubbuu /beenyaa/ isaanif kaffalameen fayyaniiru. Gatiin kaffalameef jira. Duuka Buutootni fayyina kana dubbatan; misiraachoo Isaas kan haasa’an, dhaloota darbeef dhiifamni godhameefi jiru hoggaa haasa’an, dhaloota dhufuuf immoo seera tumamee jiru itti himan, filatee ni mude.
Fulduraaf (dhaloota isa dhufuuf) fayyinni akka argamuu danda’u barsiisuuf, hanga qarqara adduunyaatti isaan erge. Sagalee isaan barsiisaniinis “Warrooota fayyuu qaban guyyama guyaadhaan itti dabalaa ture.” Nuun jedhe. (Hoj.Duk.Bu 2:47)
Har’a hoo haala kamiin fayyina ?
Warri dhibamanii turan fayyaniiru, warri si’ool keessa turan illee bahaniiru. Nut hoo fayyinee jirra moo hin fayyine? Nuti fayyineerra. Gumaan cubbuu nama hundaaf kaffalamee jira. Warra du’an (du’anii turan) illee fayyiseera. Nuti warri foonin jiraachaa jirru garuu, fayyina san fudhannee cuuphamneerra. Foon Isaa Qulqulluu nyaachuun Dhiiga Isaa Ulfaataa dhuguudhaan abboomi /seera/ nuuf tumamee jiru kabajuudhaan /eeguudhaan/ fayyina san keessatti hirmaachuu dandeenya. ‘Fayyineerra’ jennee kan dubbannu yoo ta’e, seerri maaliif nubarbaachiseree? Warra si’ool keesaa bahanii Gannat keessa jiraataniif seerri hin barbaachisu. Seera barreefamee jiruun hin hoogganaman. Nuti garuu, seera eegnu fi ittiin fayyinu, Kaakuu Moofaa irraa gara Kakuu Haaratti ittiin ceene nuuf tumamee jira. Seera kanaan ni fayyina. Seera isaatiin jiraachuu dhabnaan ni adabamna. Jecha “Warroota fayyuu qaban, /fayyuu danada’an/fayyuuf carraa qaban/fayyuuf abdii qaban..” jedhu kana gadi fageenyaan laaluun barbaachisaa dha. ‘Warra fayyani’ miti kan Inni jedhe, ‘Warra fayyuu qaban’ dha malee. Kanaafuu, Kiristaanummaan ykn seerri Wangeelaa seera warroota fayyan fayyisuuf kenname odoo hin ta’in warra hin fayyine fayyisuuf kan kannamee dha.
Seerri Kakuu Moofaa, seera fayyina bara baraa kan argamsiisaa ture miti. Wangeelli garuu, seera fayyina adduunyaa maraaf kennamee dha. Duuka Buutotni adduunyaan kun akka fayyuuf Wangeela /jireenya/ bara baraa barsiisaa adduunyaa waliin gahani. Wangeelli kan lallabame warroota fayyanii jiraniif miti, warroota fayyuu qabaniif dha malee. Kanaafuu, fayyuuf maaltu barbaachisa? Namni, fayyuuf wantoota armaan gadii ni barbaada. Isaanis:-
- Amanuu
Hundaan dura Fayyisaan Addunyaa akka dhufe, Seerri illee tumamee akka jiru amannee fudhachuun nurraa eegama. “Ifni dhugaa dhala namaa maraaf ibsu gara adduunyaatti dhufaa ture. Adduunyaan kan Isaa ture. Adduunyaan mara Isaan tahe /uummame/. Adduunyaan kun garuu, Isa hin beekne ture. Gara warrootasaatti ni dhufe. Firootni Isaa garuu, Isa hin simanne. Warroota Isatti amananii Isa simataniif garuu, aangoo ijoollee Waaqayyoo ittiin ta’an ni kennefi. Isaanis Waaqayyoorraa ni dhalatan.” jedha Kitaabni Qulqulluun. (Yoh.1:9)
Fayyinni armaan dura raawwatame /kenname/ warroota amanan illee kan hin amanne illee, warrota Isa simataniif illee, kan hin simanneef illee ture. Kan ammaa kun garuu warroota amananiifi dha malee warroota hin amanneef miti. Yeroo ammaa kana warrootni “fayyineerra” jedhanii yaadan, erga fayyan iddoo argatan hundatti ‘Ni barsiifna’ jechuun isaanii maaliif barbaachiseree?
Fayyuuf amanuun ni barbaachisa. Egaa, kanaan booda immoo cuuphamuun ni barbaachisa. “Namni amane fi cuuphame ni fayya.” (Maar. 16:16) Seera gumaan /beenyaan/ guddaa kaffalamee tumame kana raawwachuun dirqama. Fayyuuf amanuun qofti gahaa miti. Amanuu qofa yoo ta’e hoomaan seexanaa illee ni amana. (Yaa’iqoob 2:19) Daandiin worrootni guyyuma guyyaan fayyan ittiin dabalaman, amanuu fi cuuphamuu dha. Gochi Duuka Bu’ootaas kanuma ture. Jireenya bara baraa fi fayyina lallabuu, nama amane immoo cuuphuu, hirmaata fayyinaa isa taasisuu, gara fayyina isaatti isa galchuu, sagalee jireenya bara baraa namoota maraaf geessuu dha. Kaayyon isaas amansiisuu, cuuphuu fi fayyisuu dha.
Amananii cuuphamuun dirqama akka ta’e kutaan Kitaaba Qulqulluu itti aanu nutti agarsiisa. “Filiphoos illee dubbachuu eegale; Kitaaba kanarraa eegalee waa’ee Wangeela Iyyasuus Kiristoos lallabuu eegaleef. Karaarra odoo deeman, laga bira gahan. Jaandarabichi illee ‘Ani bishaan kanaan akka hin cuuphamne maaltu na dhoowwa?’ jedheen. Filiphoos illee akkas jedheen. ‘Onnee keeti irraan gonkumaa yoo amante siif hayyamamee jira.” jedheen. Jaandarabichi illee deebisee ”Iyyasuus Kiristoos ilma WAAQAA akka ta’e amaneera.” jedhe. Hoboloon isaaniis akka dhaabbatu ni ajaje. Filiphoos fi Jaandarabichi gara lagaa ni deeman. Ni cuphees. (Hoj.D.B. 8:35)
‘Amanuun qofti nama fayyisa’ jedhama taanaan, egaa, jaandarabichi ”Amaneera” jedhee, amanuu irraa darbee waan amane sana ifa baasee dubbatee jira. Filiphoos illee ”Fayyitee jirta gali” hin jenneen. Ni cupheen malee. Kanaafuu, erga amanan boda, cuphamuun fayyinaaf dhimma murteessaa dha. Gooftaan keenya illee sababa kanaaf Duuka Bu’oota Isaa gara adduunyaatti erge. ”Egaa, deemaa; warroota hin amanne hunda Maqaa Abbaa, kan Ilmaa fi kan Hafuura qulqulluutti cuphaa; waan isin ajaje akka raawwatan barsiisaa duuka bu’oota naaf taasisaa.” jedheen. (Maat. 28:9) ergamni isaa ”An isaan fayyiseera.” jechuuf miti; akka amananiif, akka cuphamaniif, abboommii (ajaja) Isaas akka eeganiif fi Duuka Bu’oota akka ta’aniifi dha. Cal-jedhaniituma ”Fayyineerra.” jechaa irraanfatamanii jiraachuun barbaachisaa miti. ”Warri kun /Namootni kun/, warroota daandii fayyinaa isinitti himan, gabroota Waaqayyoo ti.” (Hoj.D.B. 16:17)
Daandii fayyinaa nutti himuun isaanii ijaan qofa akka laalluuf miti, akka irra deemnuufi dha malee. ”Yaa gooftolii koo, fayyuuf maal godhuutu narraa eeggama?” jedheen to’ataan mana hidhaa. Isaan illee ”Gooftaa keenya Fayyisaa keenya Iyyasuus Kiristoositti amani; atis warri keets ni fayyitu.” jedhaniin. Isaaf fi warroota mana isaa keessa jiraataniif sagalee Waqayyoo itti himani. Achiin booda warra isaa /maatii isaa/ wajjiin dhufee ni cuphame. (Hoj.D.B.16:30) ‘Fayyitaniirtu’ odoo hin ta’in ”Ni fayyitu” jecha jedhurratti xiyyeeffachuun barbaachisaa dha. ”Maqaa Gooftaa keenya Iyyasuus Kiristoositti akka cuphamaniif ni ajajeen.” (Hoj.D.B.10:17)
”Namni bishaani fi Hafuura Qulqulluu irraa hin dhalanne gara mootummaa Waaqayyootti seenuu hin danda’u.” (Yoh.3:5) Kanaafuu, namni amanee ni cuphama, Waaqayyoo irraa ni dhalataa, kanaanis fayyina bara baraa dhaqna godhata. Waaqayyoorraa dhalatu malee sirumaa fayyuu hin danda’u. Fayyina jechuun Mootummaa Waaqayyoo dhaalanii maqaa Isaa galateefachaa jiraachuu dha malee, waan biraa miti. Kanaafuu, Wangeelli jireenya barabaraatii fi kan fayyinaa, adduunyaa maraaf ni lallabama; hundi isaanii akka fayyaniif jechuu dha. ”Kanaan booda, Gooftaan keenya Iyyasuus Kiristoos Wangeela Isaa kan jireenya bara baraa, Qulqulluu fi kan hin jijjiiramne sana harka isaaniitiin (harka Duuka Bu’ootaatiin) baha biiftuu dhaa kaasee hanga lixa biiftuutti ni ergen.” (Maar. 16፥8)
- Foon isaa Qulqulluu nyaachuu fi Dhiiga isaa Ulfaataa dhuguu
Namni yoo amane fi yoo cuphame, itti aansuun wanti inni godhuu qabu, Foon Gooftaa nyaachuu fi Dhiiga Isaas dhuguu dha. Foon Isaa nyaacuun fi Dhiiga Isaa dhuguun gudunfaa /goolabaa/ amantii, cuphaa fi argamsiisaa jirenya bara baraa ti. Amantaan hundee dha. Cuphaan ibsituu hundee ti. Foon fi Dhiigni Isaa immoo mirkaneessaa dha. Namni ni dhalata, kan dhalate immoo nyaata ittiin guddatu ni barbaada. Nyaatni kunis Foon Isaa Qulqulluu fi Dhiiga Isaa ulfaataa dha. Namni Foon Isaa nyaatee Dhiiga Isaa dhugee jiraatu, ilma Waaqayyoo, dhaalataa Mootummaa Waaqayyoo fi eebbisaa maqaa Isaas ni ta’a.
“Nyaata baduuf hin hojjatinaa, garuu isa jireenya bara baraa kennisiisuuf, Foon fi Dhiiga Gooftaan keenya Iyyasuus Kiristoos isiniif laatu saniif hojjedhaa! Isa san Waaqni Abbaan goolabee /dabarsee/ jira.” (Yoh.6:27)
Biddeenni Waaqayyoo, isa samiirraa bu’u fi adduunyaa kanaaf jireenya bara baraa kan laatu dha waan ta’eef. (Yoh.6:33)
“Biddeenni jireenya bara baraa Ana. Namni gara Koo dhufu, gonkumaa hin beela’u. Namni natti amanu sirumaa hin dheebotu. Biddeenni samiirraa bu’e, Ana. Namni biddeena kanarraa nyaatu hundi bara baraaf ni jiraata. Biddeenni Koo inni adduunyaa kanaaf, jireenya bara baraaf Kanan laadhu, Foon Kooti. Dhugumaan isiniin jedha, Foon Ilma Namaa yoo hin nyaatiin Dhiiga Isaas yoo hin dhugin, jireenya bara baraa hin qabdani. Namni Foon Koo nyaatu fi Dhiiga Koo dhugu, jireenya bara baraa ni qaba. Anis guyyaa dhumaa san du’aa isa kaasa.” (Yoh. 6:35-54/ Luuq 10:25-Dhu.B)
Fayyina jechuun jireenya bara baraa jechuu dha. (Luuq. 10:25-Dhu.B) Jireenyi kun immoo amantiidhaan malee, cuphaadhaan malee, Foon Isaa Qulqulluu nyaatanii Dhiiga Isaa Ulfaataa dhugan malee argamuu hin danda’u. Namni, fayyina barbaada taanaan, ulaagaalee armaan olitti ibsine tartiiba isaanii eeguun raawwachuu qaba. “Egaa, amma Dhiiga Isaatiin Qulqullina yoo arganne (arganna ta’e), Qulqullina inni nuuf laateen dheekkamsa isaa jalaa bahuu ni dandeenya. (Room.5:9)
“Ilma Isaa Isa jaalatamaadhaan hanguma dureessummaa kennaa Isaatiin gumaa lubbuu, Inni dhiiga Isaatiin nuuf kafaleen arganne. Innis haqamuu cubbuu keenyaa ti.” (Efee.1:7)
Kanaafuu, amannee, cuphamnee, Foon fi Dhiiga Isaa Inni fayyinni ittiin argame fi ittiin argamu nyaachuu fi dhuguun nurraa eeggama. “Dhiigni ilma Isaa Iyyasuus Kiristoos cubbuu mara irraa nu fayyisa.”(1Yoh.1:7)
Foon Isaa Qulqulluu fi Dhiigni Isaa Ulfaataan akkuma nyaata fi dhugaatii kamiyyuu ‘Yaadannoo’ odoo hin ta’in, Foon fi Dhiiga Kiristoos kan dhugaa ti. “Foon koo nyaata isa dhugaa fi Dhiigni koos dhugaatii isa dhugaa ti.” Akkuma jedhe. (1Yoh. 1፥7)
Amantaadhaan kabajamnee (ከብረን) (badhaadhuun), Cuphaadhaan dhalannee, Foon fi Dhiiga Isaatiin chaappeeffamnee fayyina bara baraa qabeenya godhanna.
- Hojii qajeelaa hojjechuu (abboomi Waaqaa eeguu)
Namni amane, Cuphame, Foon Isaa kan nyaate, Dhiiga Isaas kan dhuge hundi, hojii qajeelaan jirachuu qaba. Amantiin hojii gaarii hin qabne, Cuphaan, Foon Isaa nyaachuu fi Dhiiga Isaa dhuguun qofti fayyina hin argamsiisu. Namni amane, Chuphame, Foon isaa nyaate fi Dhiiga isaa dhuge, Uumaa isaa amantaan duuka bu’uun Hojii Qajeelaanis Isa (Uumaa isaa) fakkaachuu qaba.
“Hojii keessan isa Qajeelaa laalanii Waaqa keessan kan samiirra jiraatu akka kabajaniif, ifni keessan haaluma kanaan biyya lafaa irratti haa ifu.” Maat.5:16)
Akkuma armaan olitti ibsameen namni kamiyyuu hanguma hojii isaatti kaffaltii isaa akka argatu Kitaabni Qulqulluu dhugaa nuu baha. “Dafeetuman dhufa, tokkoon tokkoo namaaf akkuma hojiisaa laachuuf gatii nama hundaa of-harkaan qaba.” (Mul.Yoh.22:12)
Warra sagalee Isaa hojiirra oolchitan ta’aa malee, of dogongorsaa; dhaggeeffattoota qofa hin ta’inaa!” (Yaa’iqoob 1:22)
Akkuma foon lubbuurraa adda bahe, du’utti; amantaan Hojii Qajeelaa irraa adda bahes du’aa dha. (Yaa’iqoob 2:26)
Waaqni keenya murtiif yeroo dhufu, gaaffiin Inni gaafatu amantaa qofa odoo hin ta’in; Hojii Qajeelaa illee of jalatti hammachuusaa irraanfachuun guwwummaa dha. “Beela’ee odoo jiru Na hin nyaachisne, dheebodhee odoo jiru Na hin obaasne, waan uffadhu dhabee odoo jiru Na hin uffisne, dhibamee odoo jiru Na hin gaafanne, keessummaa ta’ee odoo jiru Na hin simanne, hidhamee odoo jiru Na hin daawwanne.” (Maat.25:35-45)
Kanaafuu, ilma namaaf amantaa qaban hojiidhaan ibsuun dirqama. Abboomi fi seera Waaqayyoon nuuf kenne, kabajuun fi hojiirra oolchuunis barbaachisaa dha. Murteessaa dhas.
“Namichi tokko gara Isaa dhufee “Jireenya bara baraa akka(n) argadhuuf Hojii Qajeelaa isa kam haa hojjedhu? jedheen. Gooftaan keenyaas, “Ajajawwan kennaman eeggadhu.” jedheen. (Maat.19:16-17) Jireenya bara baraa argachuuf Seera eeggachuun waan mur teessaa ta’e dha.
- Amantii ofiitti jabaachuu (cimuu)
Fayyina argachuuf amanuun, cuphamuun, Foon Isaa nyaachuu fi Dhiiga Isaa dhuguun cinatti, gochoota tartiibawoo kanatti cimuun fi jabaachuun barbaachisaa dha. Warri seenanii bahanii badan, amananii ganan hundi fayyina hin argatan. “Anaaf jettanii hundumaa biratti ni jibbamtu. Namni hamma dhumaa obsu garuu, ni fayya.” (Maat.10:22)
“Nuyis, abdii humna ittiin argannu, ittiin boonnu kana hanga dhumaatti jabeessinee qabannaan, nuyi mana Isaa ti.” (Ibroota 3፥6)
“Amantaa keenya isa jalqabaa hanga dhumaatti jabeessinee eegnan, hirmaattota Gooftaa keenya Iyyasuus Kiristoos taaneerra. (Ibroota 3:14)
“Mo’ataaf, isa hojii koo hanga dhumaatti eeggatee hojjetuufis, An immoo akkuma Abbaa Koo irraa fuudheen, saboota hundumarratti aangoo itti kenna. Innis ulee sibilaatiin isaan bulcha; akka suphees isaan tuma.” (Mul. Yoh. 2፥26)
“Hanga du’atti kan amanamte ta’i; gonfoo jireenya bara baraa siif laadha.” (Mul.Yoh.2:10)
Dhalli namaa kan fayyu, Amantaadhaan, Cuuphaadhaan, Foon Isaa Qulqulluu nyaachuudhaan fi Dhiiga Isaa Ulfaataa dhuguudhaan, Hojii Qajeelaa hojjechuuni dha. Kanaafuu, isa kanaan jabaannee (cimnee) akka jiraannuuf, Mootummaa Isaas akka dhaalluuf, maqaa Isaas akka galateeffannuuf arjummaan Isaa nu haa gargaaru. Gara amantii ishii /ishee/ Qulqullittii Ortodoksi Tawaahidootti deebi’uun /dhufuun/; fayyina keessan raawwachuun Mootummaa Waaqayyoo dhaaluuf warra qophooftan ta’aa.
Waaqayyoof galanni haa ta’u.
M/K/O/Tawaahidoo Itiyoophiyaatti Qindeessaa fi Qajeelchaa Manneen Barnoota Sambataa
Waldaa Ququllootaa
Qindeessaa Barnootaa Wangeelaa fi Tajaajila Duuka bu’ummaatti Kutaa ijoo Babal’iinsa Lallaba Wangeelaatiin qophaa’e.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Gartuun kabaja mirga namaaf falmu Amneestii Internaashinaal, haalli nageenya gaazexeessitoota biyya Somaaliyaa, akkasumas ukkamsi mirga yaada ofii bilisaan ibsachuu ammaa rakkoo keessa jira jedhe.
Gabaasa Somaaliyaarratti xiyyeeffate harra Keeniyaa magaala Naayroobii keessatti yoo lakkisu akka beeksisetti Somaaliyaan keessatti harrallee gaazexeessitoonni ijjeefamaa akka jiran, mootummaan biyyattiis harka lafa jelaan mirga odeeffannoo argachuu dhiibaa akka jirus beeksisee jira.
Amnestii Internaashinaal waajjira baha fi kibbba Afrikaatti Direktera ka ta’an Depros Muchena SOmaaliyaa keessatti ajjeechaan gaazexeessitoota fi abbootii qabeenyaa saba himaalee biyyattii keessatti socho’anii irratti xiyyeefate raawwatamaa jiraachuu mirkaneeffaanneerraa jedhan.
Gabaasa harra dhiyaate kana ka gaggeessan Abdullaahii Hasan qorataan qabiinsa mirga namaa Amneestii ganna darbe ji’a Caamsa keessa gaazexeessitoonni Somaaliyaa nutti iyyaannaan qorannaa kana taasisne jedhanii erga Faarmajoon taayitaa yaabbataniillee gaazexeessitoonni 8 ijjeefamuu himan.
Gama biraatiin mootummaan Faarmaajoo gaazexeessitoota saba himaalee hawaasummaarrattis dhiibbaa itti fidaa jira. Amneestiin akka jedhetti dhiyeenya qofaa fulli feesbuukii gaazexeessitoota 16 dhiibbaa mootummaan geessiseen cufamuu himee; komii kana dhaabbatichaaf dhiyeessee duubarra fuulli feesbiikii gaazexeessitoota muraasaa banamuu beeksise.
Gabaasa isaa kanaan Amneestiin mootummaan Soomaaliyaa nageenya gaazexeessitootaa akka eegu, mirga yaada ofii bilisaan ibsachuufis bakka akka kennu gaafateera.


text:
Afrikaan Kibbaa biyya namii biyya ormaa kaan bultii wayyaa qabdu barbaada kaan ammoo baqatee itti galee keessa jiraatu.
Amalii abbaan biyyaa nama ormaa ufi keessatti jibbuun kun haga qaraallee caalaa hammaachaa dhufuutti jira.
Tokkummaan mootummootaa adooo dubbiin tun harkaa nama baatee biyyitii hin buraaxomne bulchootaan dubbii qajeelchaa jechuutti jira.
Akka tokkummaan mootummootaa jedhetti nama ormaa ufi keesatti xireeffachuun tun Afrikaa Kibbaa fulaa hedduu keesaa mumullachuutti jirti.
Jibbilleen akka qabaa akka Tokkummaan Mootummootaa jedhetti warrii akkana ufi keessatti jibban baqataa fi warra jireenna wayyaa qabu barbaada yaahu.
Torbaan afuriin duratti dira Soweettoo gara jaloo Johaanisbergitti nama biyya ormaatii dhufe afur fixan.
Suuqilee fi qabeenna nama biyya alaa hedduu saamanii kaan balleessan.
Akka UNHCR jedhutti jibbii akkanaa kun gara godina amma ya gara Cape Province fi Kuwazuuluu Naataalitti dabre.
Ganna 3n duralleetti akka oduu himaan UNHCR Charlie Yaxley VOAtti himetti nama abbootii biyyaa Afrikaa Kibbaatii fi namii biyya ormaa wal dhabee namilleen wa tahe.
Hagasii asitti ammoo akkuma tokko tattahaa qaqabbanaahaa yo tokko ammoo namii walti oowwaa dhufe.
"Taatullee ammallee waan kana marroo a’arguutti jirra.Warriia akkana ufi keessaa hadhan,ka waraana baqatee rakkoo akka akkaa keessaa armaan tahuu isaa hin dedhinaa. Warrii kun lubbuun baqatee armaan bahe.”
Afrikaa Kibbaa nama biyya ormaa kaan itti baqatee kaan itti godaane kuma 280 keessa jriaata.
UHCR akka oduu himaan isaanii jedhutti fulaa akkana namii keesatti dhibamuutti jiru naannoo Soweetto dhiyoo laalee deebihe.
Taatullee warrii naasoo namaa qabu hedduu fi dhaabbileen hedduun amalii nama ormaa biyya nama jibbisiisu waan itti lakkisuu malanii mitii jedha.


text:
Taammanaa Bitimaa irraa
Jaalatamoo fi kabajamoo yaa dubbiftoota barreeffama kanaa, mee kunoo hardha irraa kaaseen: “Seenaa Gammachuu Qamalittii” isiniif dhiyeessa. Kanas akka dubbiin isinitti dheeratee jiruu fi jireenya keessan hin gufachiifnefan kutaa kutaan isiniif dabarsaatii, mee safuu fi safeeffata Oromoo sanaan na hoofkalchaa!
DURADUBBII
Ani seenaa Gammachuu Qamalittii barreessuuf ergan yaadee akka Oromoonni keenya isaan baddaa Barantuu jedhaniitti: “barri kuteeti jira.” Impaayarittii dulattii “Toopphiyaa” jedhamtu umuriidhuma keenya gabaabduu tana keessatti, otuma ijji keena arguu wanneen hedduun dhufaniitoo dabranii jiru. Kan otoo hin dabrin bakkuma dhaabatetti hafe, yaada nafxanyaa fi nafxanyummaa dha! Nuti Oromoonni nafxanyummaa fi Amaarummaa sirriitti addaan baafannee beekna. Hardha finxaaleyyiin warra Amaaraa gariin alaa-manaa, baar gamaa fi gamanaa daboo waammattee, jigii kadhachuun nu irratti jiguuf wixxirfattullee, dhiigaa fi nafa keenya Oromoota Wallaggaa, Oromoota Gujii, Oromoota Walloo, Oromoota Karrayyuu faatti duultee gandeeni fi manneen, namoota fi qabeenya barbadeessuuf guyyuu yaaltullee Oromoon galaanaa, keessayyuu Galaana Abbayyaatii waa takkallee fiixan bawuu hin dandeessu!
Qulqullummaa fi jagnummaa, Waaqa tokkichatti amanuu fi namaa-sa’a, mukaa-marga, leellisuu fi kabajuu uummata Oromoo qalbeeffachuun sonaan barbaachisaa dha! Maal-jennaan, dhugaa fi dhugoon yoomiyyuu sobaa fi oftuulummaan moyamanii hin beekani. “Na-qabaa-na-gadhiisaan namoota Amaaraa tokko tokkoo, maqa-xureessii fi maqa-baleessiin finxaaleyyii ijjii fi gurri oftuulummaa fi wallaalummaan guutamee kun obbolummaa fi olummaa uummata Oromoo fi uummata Amaaraa gonkumaa booressuu hin dadayu! Qabsoo hadhooftuu waggaalee afur guutuu qarreewwanii fi qeerrolee Oromootiin adeemsifameen sirni nama-nyaataan inni Wayyaaneen gaggeeffamaa ture sun conqola’ullee, ammaan tana uummannii fi sabni Oromoo waanjoo nafxanyootaa jalaa hin baane. Ammoo warri ofumaan ija ofii cufe, warri sammuu isaa isa Waaqni “ittiin-buli” jeschuun isa badhaase sana, gara “sammuu” bineeyyiitti ofumaan, ofumaaf jijjirrachuun arguu fi yaaduu isa dhoowwe kunoo: “Oromoon Abbaa torbeeti” jedheetoo alaa-manaa wacaa, iyyaa, dhaadachaa jira!
Kanaafan amma oggaa uummanni kiyya kun akka baala mukaatti finxaaleyyii Amaara isaan maqaa “Faannoo” jedhamuun of-waamuun, maqaa-sobaa ofuman of-badhaasan kun, akkanatti diinummaa facaasaa jiran kana, nuti tokkoomnee uummata keenya cinaa dhaabachuu qabna! Kana irratti ida’amuun namtichi “obboo” Koroonaa jedhamu waan addunayyaa guutuu bobaa isaa isa ajaawaa san jala galfateef, ani hiriyoota fi firoota kiyya arguu hin dandeenyee, qobaa kiyyan mana taa’ee, maatii kiyya wajji aari-dhaan waxalamaa jira. Kompuutara baneetoo otoo waa mimildhaddhuun xalayaalee waggaa hedduu dura obbolaan koo tokko tokko naa erganii fi deebiiwwanin animmoo deebiseef arguun, waayee Gammachuu Qamalittii yaadaddhee waadaan koodee kiyya obboo Zalaalam Abarraa-tii gale sana, nan irraanfaddhe malee, hin “nyaannee” kunoo amma deebisuuf ol-jedhe!
Ilaa obboo Abarraan keenya silaa walaleessaa dhaa, mee walaloo wayiitiinan jalqaba. Walaloon kun immoo walaloo uummata Oromoo bareedaa sana akka fakkeenyaatti fudhachuun dhiyaata. Ani ijoolummaa kiyyaanan, mucaa xiqqaa tayee sirbaa waa dhiyeessuu jalqabe. Oromiyaan teenya dachee walaloon sirbaan keessa galaanu! Eekaa, silaa ani mucaa xiqqaa abbaa ofii jala deemu: qixxee* lammii, nyaataa fi dhugaatii galgala daboo, walaloo oofanii** faa gaafa namni beekamaan tokko du’ee, dhaadannaa isa “eessan dhaqxuu”*** faa, isa gaafa abbaan biyya tokko boqotee namni reeffa isaa baatee, gara bakka awwaalaatti yaa’u, jedhamu sana, erga awwaalanii booda immoo namni achitti argame cufti, gadi- yaa’uun dirree baldhaa namoota sana hundaaf gawuu keessa taa’a! Dhiirris, dubartiinis, ijjoolleen dhiiraa abbootii ishii duukaa achitti argamettis ni teessi. Amma hunda dursuun namni nama du’eef, akka hangafaatti ilaalamu tokko olka’ee dhaabachuun: “Mee Du’a nuuf qabbaneessaa!” jedha, sagalee ol-fuudhee, namni hundi: “isiniif haa qabbanaawu!” jedha.
Kana booda gamnoota naannoo biyya sanaatti argaman keessaa, dabaree dabareen ka’anii dhaabachuun lallabu. Haasaan beektota kanaa: “lallaba gaafa du’aa” yookaan “lallaba warra du’aa” jedhamee beekama. Amma isa waayee “lallaba warra du’aa”, waayee dhaadannoo gaafa du’aa, waayee geerrarsaa faa fi waayee walaloota uummataa kanan dursee abbaa kiyyaa fi wasiillan kiyya, eessumman kiyyaa fi firoottan biroo jala deemuun: barumsan Unibarsitii Finfinnee fi Unibarsitii Barliin irraa gonkumaa hin arganne, isan akka aannanii unachaa, akka daadhii habbuuqqachaa guddaddhe keessaa yoon waa xiqqooshii isiniif buuse, isinis waa yaadattu jedheetani. Naannoon ijoollummaa kiyya itti-dabarse sana yoon amma isineef kaasee mataduree kiyya gadhiisuuf otoo hin tayin, barri bara “obboo” Koroonaa-tii wanni tahuu fi wanni galu hin beekamuu, barsiifnii fi guddifni uummata koo, uumee koo sanaa akka na waliin biyya biraa, ardii biraa hin deemneefi-kaa!
Ani akkan nama Arfan (Afran) Walisoo fi Jahan Bachoo tahe, waaqaa-lafatoo, namaa-sa’atoo, margaa-mukatoo beekaa ani amma maalan himaddharee? Ani “gosa” Oromoo tokkicha qofaan hammatamee hin guddanne. Ani akkuma seeraa fi barsiisa Oromootti diroo (qaccee) kiyya Taammanaa Bitimaa Soondhessaa irraa kaaseen Walee Walisoo irraatti dhaaba. Kunis walummatti diroo 15 taha. Garuu, warri keenya fi beektonni biyyaa oggaa nu barsiisan, caljedhanii-tuma ususanii dhaabu jechaa miti. 1-ffaa Waliso ilma Liiban Maccaa akka tahee fi obbolaa lama: Ammayyaa fi Kuttaayee akka qabu nuti himu. Liiban ijoollee dhiraa sadii waan qabuuf “Sadan Liiban” jedhameetoo baakama. Ammayyi hangafa; Waliso immoo isa lammaffaa yoo tahu, Kuttaayee qixisuu dha. 2-ffaa ennaa Walee Walisoo jedhanii dhaaban walaloo dhaadannootiin xumuru. Isa kana irratti gosni Oromoo cufti walaloo fi dhaadnnoo kan mataa mataa ofiiti qaba. Kanaan dura waayee kanaa irratti obboo Bakar waliin yaada oggaa wal-jijjirru, innis kana irratti waanuma manguddooleen Arfan Walisoo fi Jahan Bachoo natti himaa na guddisan san natti hime. Inni (Bakar keenya) Oromiyaa keessaa naannoo Barantuu (Harargee) irraa yoo dhufu, nama Afran Qalloo-ti. Afran Qalloo keessaas Noolee-dha! Egaa, namni Walisoo diroo ofii lakkaayee oggaa dhaabu:”Walee Walisoo warra abbaa fardaa, eebodhaan nama sarda!” jedha, sagalee isaa olkaasuun akka waan Oromiyaa guutuuni fi Oromoon cufti isa dhagawuutti!
Mee as-irratti waayee Sadan Liiban xiqqooshii yoon isiniif ibse, waayee Gammachuu Qamalittii irraa gara Sadan Libanitti cewuun isin nuffisiisuuf miti. Gammachuu Qamalittii Waarii Bulloo kun akkum diroo isaa, akka Liiban Maccaa jagnaa fi gamna muraacii waan taheef, dubbiin wal-cimsiti malee, matumaa wal hin faallessitu. Ani kanaan dura barreeffata kiyya tokkoo lama keessatti waayee Sadan Liiban kaasuun isiniif ibseen jira.**** Waraana Sadan Liiban ollachiisaa sanatu bara 1596 keessa waraana mootummaa Habashaa kan Mootii Mootolii isaanitiin gaggeeffame, dirree waraanaatti mowuun ilma mootii isaanii kan Susiniyoos jedhamu booji’ee, booda akkuma aadaa Oromoo beekamaa sanatti moggaafate. Waggaalee sadeet guutuu Oromoon hammatamee jiraate. Booda biyya isaa isa duriitti deebiyuuf, hayyama gaafate. Akka Oromoon Sadan Liiban waraana fardaan kurfeeffame kennuufis damboobinaan gaafate. Oromoon walmariyatee silaa nama garaan ka’e, miilli hin taa’uu, akkuma inni gaafatetti hayyameefii, loltuu abbootii fardaa 400 wajjin isa eebba fi jaalalaan gaggeesse. Inni loltuu Oromoo saniin obboleessa isaa isa bakka isaa dhaale san moyee, akkuma aadaa isaanitti obbolaa isaa cufa mana hidhaatti naqee mootome. Barri inni boojiyame 1596 yoo tahu, kan inni biyya ofiitti deebiye bara 1604 keessa. Maal godhu-ree akkuma aadaa isaanii taahee waggaalee muraasa booda harka laateef nyaatee, kakuu caffee achi darbatee Oromootti duuluu jalqabe. Waan tooftaa fi tarsimoo waraana Oromoo waggaa saddeet guutuu barateef, isatti dhimma bawuun waraanni Habashaa kun kan duraanii caala Oromoo miidhaa deeme.
Itti-fufama!
Habachiisa Miiljalee
- Asi irratti “qixxee”-n walgayii yookaan yaa’ii jechuu taha. “Qixxeen Lammii” miseensota lammii tokkoo walitti qabuun, seera fi haala lammii tokkoo mijeessa.
** “Oofan” kan jedhamu kun gaafa abbaan biyyaa yookaan namni daran beekamu du’e gamtaan kan farfatamu. Durseen inni baasu: “oofan!” yoo jedhu, isaan jalaaqaban hedduminaan “oofan” jechuun jalaa qabu. “Oofan, oofan, oofan oofan”
“Abbaan biyyaa du’ee”
“maaltu walgaafataa?”
“Egaa seerri badee”
“Maaltu walgaafataa?”
“—!”
*** “eessan dhaqxu!” kunis akkuma “oofanii” gaafa abbaan biyyaa fi namni hedduu beekame tokko du’e, du’a-gawuu isaa irratti walaloo fi yeedalloo-dhaan dhaadatama. Mee fakkeenyumaaf isa gaafa Dajjaa (“Dajjaazmaach”) Garasuu Dhukii awwaalan jedhaman baay’ee sana keessaa kan fitaraarii (“fitawuraarii”) Dammasaa Gameessaa-tiin jedhame keessaa xiqqooshii haa ilaallu: “Eessan dhaqxu! Eessan dhaqxu!”
“Garee qeerransa Dhukii eessan dhaqxu!”
“Abbaa Booraa, leenca Dhukii eessan dhaqxu!”
“Garee qeerransa koo eessa dhaqxa?”
“Nu namoota kee dhiiftee eessa dhaqxa?”
“Nu uummata kee eenyutti nu dhiiftee”
“Eessa dhaqxa, eessaaf deemta?”
“Giraazzaniidhaa takka gadin jennee”
“Mosoloniidhaa takka gadin jennee”
“Amma akkamitti du’aaf gadijettaa?”
“Biyyi-kee gadoodee iyyaa!”
“Uummanni-kee hiqisee boowaa!”
“Eessatti nu dhiiftee?”
“Enyuutti nu dhiiftee deemta?”
“Saaxinii cabsii ka’i malee”
“Ammas Baddaa Qeerroo seeni malee!”
“Akkamitti du’aaf gadi-jettaa?”
“—!”
Mee waayee Sadan Liiban faa: “MANDAROOTA FI MAGAALAAWWAN OROMIYAA – OROMIAN TOWNS AND CITIES: Kutaa Sadaffaa. Taammanaa Bitimaa irraa.” Isa jedhu ilaalaa!


text:
Qorataan addaa ka Tokkummaa Mootummootaa – Kilement Voolee, haala qabinsa mirga dhala-namaa Zimbaabuwee, keessumaa waa’ee mirga walga’ii karaa nagaa geggeeffachuu fi jaarmayaa dhaabbachuu ilaalchisee qorannaa geggeessuuf guyyaa kudhaniif gara biyyattiitti bobba’anii jiran.
Yeroo gurmuuleen mirga dhala-namaa waa’ee qabsaa’onnii fi falmitoonni mirgaa biyyattii keessatti butamanii dhabamsiifamuu yaaddoo qaban ibsaa jiranitti qorataan mirga dhala-namaa Tokkummaa Mootummootaa kun gara biyyattiitti deeman.
Kanneen dhiheenya Zimbaabuwee keessatti butamanii fudhataman keessaa tokko – Hoogganaa Waldaa Dooktoroota Fayyaa – Gabri’eel Mogaambee ilaalchisee, Dooktoroonni fi nersoonni biyyattii shaamaa qabsiisuudhaan deebisamuu isaaf kadhataa jiran.
Ministarri Eegumsa Fayyaa Zimbaabuwee – Obedaayaa Mooyyoo garuu, waa’ee dhabamuu Mogaambee keessaa mootummaan akka harka hin qabne dubbatu.


text:
Naa’ol Dhaabaa: Dargaggoo hojii kalaqaatiin rakkoo biyyaa hiikuuf carraaqu
Dargaggoo Naa'ol Dhaabaa hojii kalaqaasaa kan diroonii ykn saataalaayitii xiqqoo dhiheenya kana bakka aanga'oonni gurguddoon mootummaafi dargaggoonni saayinsii hawaa qoratan argamaniitti ifatti ebbisiisee jira.
Naa'ol barnoota isaa sadarkaa olaanaa biyya Ameerikaatti hordoofuun erga xumureen booda, biyyatti deebi'ee reefu waggaa dabarse.
Dargaggoon kunis abjuufi kayyoonsaa inni guddaan hojiisaa kalaqaa cimsuun dargaggoota akka isaa damee saayinsii hawaarratti fedhii qaban gargaaruu ta'u dubbata.
Kaayyoo isaa kana galmaan gahuuf erga biyyatti deebi'ee Naa'ol maal raawwataa akka jiru BBC waliin turtii taasiseera.
Gama barnootaa isaa yunivarsitiin 'Theoretical particle physics' fi 'Economics' barachu dubbata, Naa'ool.
Erga gara biyyaa deebii'een boodas damee saatalaayitii saayinsii hawaa irratti hojjachuuf fedhii olaanaa horachu dubbata. Kunis fedhii qofa ta'ee kan hafe osoo hintaane, hojii kalaqaa gama kanaan hojjateen bakka MM Dr Abiy fa'i argamaniitti diroonii hojjatee yaaliin mirkannoofte tokko eebbisiisu danda'eera.
Kana dhugoomsuuf bu'aa bahii hedduu keessa darbuusaa kan himu Naa'ol, keessattuu ministirri Saayinsiifi Ennoveshinii, Ejjansiin meetirolojii Itoophiyaa bira dhaabbachusaanii kaaseera.
Haa ta'u malee harkifannaa adeemsa hojii hojjattoota Ministeerri Saayinsiifi Inoveshinii sadarkaa jalaa jiraniin isa mudateen kan ka'ee karaa daandii dhuunfaa isaatiin hojii kalaqaa qalbiisaa keessa ture hojjachuuf murteessuu dubbata.
''Yaada kalaqaa sammuu kiyyaa keessa jiru karaa dhuunfaatiin hojiitti hiikuu yoon yaadu dhimmi tokko sammuu na dhufe. Kunis maaliifan barattoota fedhii dame kanaa qaban walitti qabe barsiisaa isaan waliin hinhojjanne? kan jedhu ture,'' jedha.
''Isaan boodas barattoota walitti qabuun torban lamatti al tokko viidiyoo konfaransiin wal arguun mari'achuu eegalle,'' jechuun attamiin hojii kalaqa diroonii kanaa akka eegale hima.
Ergaan kana booda ture yaada (theory) barattoota walitti qabe ture barsiisee gara hojiittii hiikuun diroonii ykn saataalaayitii xiqqoo (Arena CubeSat) jedhamtu hojjachuu akka eegalan hima.
Erga ijaarsa diroonii sanaa xumuraniin boodas Ejjansii Meetiroolojii Itoophiyaa waliin ta'uun yaalii jalqabaatiif gara samiitti akka ol furguggisan Naa'ol ni dubbata.
Naa'ol akka jedhuutti, diroonii sunis erga samii keessa ol fageenya kiloo meetira 37 qaariteen booda odeeffannoowwan adda addaa fi sursagalee sassaabuun lafatti deebitee nagaan Lixa shawaa Amboo asitti naannoo Olonkoomiitti qubatte.
Isaan boodas daa'imtii qonnaan bulaa tokkoo saataalaayitii xiqqoo sana argachuun abbaatti kennuun kan himu Naa'ol, ''Ani GPSn hordofaa waanan tureef duukaa dha'uun argachuu danda'e'' jedha. Abbaafi mucaan sunis sirna eebba kalaqa kanaarratti keessuummaa kabajaa isaa ta'usaanis ni yaadata.
Yeroo kamiyyuu pirojektii haaraan wayita hojjatamu hanqinoonni muraasni mudachu malu kan jedhu Naa'ol, saataalaayitii yeroo jalqabaatiif hojjate kanatti gammadaa ta'u dubbata.
''Hojii kalaqaa kana keessaatti kaayyoon kiyyaa jalqabaa hangam dargaggoota kakaaseera? kan jedhuudha. Kanaan ammo akkan milkaa'ee waanan namootarraa dhagaheen mirkanneeffachu danda'eera.
Akkasumas wayitan diroonii sana gara samiitti furgugseette ittigaafatamummaa isaa hunda fudhadheen ture. Kanaanis milkaa'eera,'' jedha.
Akkasumas baasii kalaqa diroonii kanaa ofiin danda'usaa kan dubbatu Naa'ol, milkaa'inni hojii kanaan argatees hojii kalaqaa caalaaf kan haamleesaa kakaase ta'u BBC'tti himeera.
''Damee hojii kamiiniyyuu milkaa'uuf duraan dursee hojiichaaf jaalala qabaachuun murteessaadha. Anis waanan ijjoollummaa kiyyaa kaasee saayinsii hawaa jaaladhuuf naaf milkaa'eera,'' jechuun jaalala hojii kalaqaa kanaaf qabu hima.
Kana malees, osoo maaliirratti xiyyeeffatamee hojjadheen caalaa ummata kiyya gargaaruu danda'a kan jedhu yaaduun barbaachisaadha jedha. Itti aansees, dargaggoota attamiinan gargaaruu danda'a kan jedhu sababii guddaa isa kakaasan ta'uu caqasa.
Kaayyoo kalaqa isaa galmaan gahuudhaaf diroonii hojjachuu qofaadha hinmurtoofne Naa'ol. Kubaaniyaa 'N Jet Dynamic Manufacturing' jedhamu hundessuu isaa dubbata dargaggoon kun.
Kaampaaniin kunis kaayyoowwan gurguddaa lama qaba kan jedhu Naa'ol, kan jalqabaa diroonii Itoophiyaa keessatti omishuu yoo ta'u, kan lammaafaa ammo dargaggoota fedhii kalaqaa qaban hirmaachisuun deeggarsa taasisuu akka ta'e dubbata.
Keessattuu waa'ee jiddugala kalaqaa kana yoo ibsuus, bakka dargaggoonni hojii kalaqaa itti hojjatan, lafa itti hojjatan qofa osoo hintaanee kan itti cabsanii irraa barataniidha jedheera.
Haaluma walfakkaatunis, jidduugalli kubbaaaniyichaa meeshaa barbaachisan alaa galchuun diroonii biyya keessatti itti omishuu ta'u dubbata
Biyyoonni akka Chaayinaa, Israa'eeliifi Ameerikaa fa'ii teeknolojii diroonii biyyasaaniitii baasuu hinbarbaadan kan jedhu Naa'ol, ''Kanaafu dura cabsineetis ta'u ofuma keenyaan barachuun omishachuu qabna'' jedha.
Kalaqni diroonii hojii haaraafi kan bu'aa baayyee qabu ta'u kan himu Naa'ol, qaamooleen dhimmisaa ilaallatu osoo dhugaa kana hubachuun irratti hirmaatanii biyyattiif bu'aa guddaa argamsiisu akka danda'amu hima.
Gara fuula duraattis teeknoolojii diroonii kanaan tajaajila fee'umsaa (drone shipping) fi damee qonnaa deeggaruuf karoora qabaachu dubbata.
Omishaaleen kalaqaa addunyaarratti beekaman kanneen akka Boeing irraa kaa'ee, kalaqawwan xixiqqaa akkasii irraa ka'uun waan guddaa akka hojjatan yaadachuun, teeknoolojii yeroo gaafatuurraa fayyadamuuf Itoophiyaanis kalaqaaf xiyyeeffannaa kennuun murteessaa ta'u dubbata.
Itoophiyaa keessatti diroonii ilaalchisee seerri qixaa'ee gahaan dhabamuunsaa, gara fuula duraa haala gabaa keessatti itti galamuurratti yaaddoo qabaachuu kaaseera.
''Teeknoolojiin yeroodhaa gara yerootti jijjiramaa waan adeemuuf, dirooniifi saatalaayitiin gama hedduun Itoophiyaa gargaaruu waan danda'aniif, teeknolojiiwwan kunneen biyya keessatti amma omishamaniif fedhii cimaa qabaachuusaa Naa'ol BBC'tti himeera.


text:
Prezidaant Doonaald Traamp yeroo dhiyootti hoogganaa Kooriyaa kaabaa waliin yeroo lammataa wal arganii mari’achuuf kan jiran ta’uu beeksisan.
Gumii tokkkummaa mootummootaa irratti har’a kana kan dubbatan Traamp, bulchiinsi isaanii Kooriyaa Kaabaa ilaalchisee fooya’ina guddaa argamsiisuu isaa illee tuqaniiru. Hariiroon Kooriyaa kaabaa waliin jiru baay’ee gaarii dha kan jedhan Traamp waa hedduunis fuula duratti ta’uuf jira jechuu dhaan marii fuula duraa maqaa dha’uun dubbataniiru.
Kim biraa Traampiif xalayaa dhiyoo ergame illee tuquu dhaan hoogganaan Kooriyaa Kaabaa yeroo lammataa akka wal argan gaafataniiru jedhan.


text:
- Fiidel Kaastiroo ganna 50 Kuubaa bulchee dadhabee jennaan hujii sun obboleessaa isaa amma ganna 80 kenne
- Marroo 638 ijjeesuuf itti malatanii dadhaban
- Kaastiroon nama qaraa ka biyyoota gama Dhiyaa keessatti bulchiinsa Kooministii jalqabsiise ka qaraati
- Daaraa reeffa isaa ka gubanii magaalaa Havaanaatii fuudhanii karaa km 1,126 geessan lafa durii isaa fi waraanii isaa gaafa mootummaa Kuubaa durii gara galchan irra dhufe irra geessanii deemaa dhufan gula geessanii awwaalan
- Ganna 90ti Jimaata dabre du’e
- Du’a Fiidel Kaastirootiif Kuubaan gadda guyyaa sagalii labstote
- Dootii isaa tokkoo gammachuu tokkoo gadda.
- Cuba si! Castro no!
Kuubaa, biyya diqqoo gabra jidduu qubattu nama miliyoona 11 caalaa qabdu tana keessa jriaataa.Biyya Alaabaan gadi siissanii fannisanii, manneen nyaataa dhugaati ka farsoollee cufanii guyyaa 9 sagaliif boohuutti jiran.
Pirezidaantii isii ka gadaa abbaa shanii caalaa biyya sun bulchaa bahee, Jimaata dabre lubbuu dhabe,Fidel Alejandro Castro Ruz, guyyaa dheengaddaa ganna 90ti lubbuu dhabee huji tana obbolessa isaa innii pirezidaantii tolchee bara 2008 filate Raahul Kaastrootti labse.
“Hariyoota teenna Amerikaa haga addunyaa jirtan.Guddaan qabso ummata Kuubaa,Fidel Kastro Ruz ya du’e.Reeffa isaa akkuma aadaa teennaatti gaafa innii du’ee boriyyaan barraaqaan guban.Ammallee akkuma durii moona!”
Du’a isaa tana warri bulchiinsa isaa baqatee fi bulchiinsa isaa faarsu afaan akka akkaatiin hima.Cuba si! Castro no!Warrii durii innii biyya baqachiise kuma hedduun akkuma du’a isaa dhagaheen Amerikaa karaa magaalaa Mayaamiitti baafate baga hamaan harka sibiilaa nurraa du’e jedha.
Warrii isa jaalatu ammoo abbaa qabsoo ummata Kuubaatti lubbuu dhabee jedhee jabeennaan faarsa.
Akka bulchootii jedhanitti basastota Amerikaa CIA dabalee hedduutti ijjeesuuf itti gamee dadhabe.Marroo 638 waan inni dhugu keessa, sigaaraa innii xuuxu keessa, haroo bisaan innii daakatuu keessaa hadhaa ykn kemikaala naqanii ijjeesuuf itti gamanii dadhaban.
Amerikaalleen mootummaan Kuubaa ilmaan namaa taphatee jireenna irraa hammeesse jettee biyya sun kophaatti qabdee ganna 50 caalaa addunyaan wal hanqiftee,wa irraa bituu fi itti guguruu dhoortee akka mootummaan isaa addunyaa keessaa qoodaa hin qabaanne tolchaa baate.
Kuubaan haga Kuubaa taatee beekmatee bulchiinsumaa fi paartii tokkoon bulti. Maatiin biyya bulchan.Warshaa fi daldalaa fi wantii hedduulleen ka mootummaati. Bulchiinsa Koominiyusti keessa jirti ammallee.
Akkuma taateefuu bulchiinsii pireszdaanti Obaamaa bara 2015 “waan dabre bira walii dabarre” jedhee mootummaa Kuubaatii fi ka Amerikaa walti fidee.Obaamaan bulchoota Amerikaa ganna 50 keessatti Kuubaatti imaltuu dhaqe ka qaraati.Akkana jedhe Obaamaan gaafa Kuubaa dhaqe.
“Harcaa dubbii poropogaandaa afaaniin wal hadhanii awwaaluuf asi dhufe.Harka Hariyummaa ummataa Kuubaatii diriirafacuuf dhufe.”
Bulchiinsii Amerikaa haaraahii dhufuutti jiru, ka Doonald Tiraampi ammoo Hariyummaa Amerikaa fi Kuubaan waliin qabu jijjiiruu fa dandadah.Tiraampi gaafa pirezidaantii tahuuf dorgomuuyyuu Kuubaan waan irraa eegamaa guutuu baannaan hariyummaa sun hin jijjiirraa,jedhe.
“Wantii nu isaan irraa feenu akka walabummaa amantii fi siyaasaan biyya sunii jijjjiiramtee namii siyaasaan hidhamelleen hiikamu.”
Amerikaa fi Kuubaan ammoo diqqaattullee waan hedduu waliin qaban.Bulchiinsii mootummaa Amerikaa haarahii,Doonaldi Tiraampi ammoo hariyummaa tana jijjiiruu dandaha.
Woma taateefuu Fiidel Kaastiroo bara 1959 keessaa mootummaa abbaa irraa Fulgencio Batista gara galchee ufii itti dabre.
Bara 1959 haga 1976 keessa muummee minsitera biyya isaa tahee hojjacha bahe. Eegee ammoo 1976 haga bara 2008, ganna 6n duratti pirezidaantii tahee hojjachaa bahe. Bara hujii ufii fixannaan obboleessa isaatti dabarse.
Waan Fiidel Kaastiroo du’eenilleen hin beekamne jaarrumaa fi hoorii duruu dhibdu ta waanilleen namatit hin himne taatu hin beekan.
Akka aadaa fi amantii isaatti reeffa isaa guyyaa dheengadda guban daaraa reeffa isaa ammoo karaa kuma 1,126 gula deemmaa karaa guyyaa sadii geessanii biyya isaa gama Bahaatti geessan.
Karaan kun ka isaa fi waraanii isaa bara mootummaa Batistaa moohatan sun irra deemaa teessaa mootummaa Kuubaa Havaanaa seena irra dhufan gaarren Sieraha Mhestiraa irratti bahanii simataa keessa dabara.
Daaraa reeffa isaa sun Muddee 4 guyyaan 6n duubatti biyya isaa gama Kibbaa Bahaa awwaala naannoo Santa Ifgeniya jedhan keessatti awwaalan.
Namii Kuubaa kuma hedduutti bulchiinsa mootummaa Fiidel Kaastoroo baqatee ala jira.Jarii kun dootii Fiidel egeree biyya isaaniitii gammacuu taati jedhee abdata.
Jose Sanchez warra bulchiinsa Kuubaa baqate Amerikaa jiru keesaa tokko.
“Bulchaan hamaan ganna 60 caalaa ummata Kuubaa harkatti deebifatee bulchaa bahe kaan ya nurraa du’e.Tanaafuu ummatii Kuubaa asii achi mirga isaa mi’eeffachaa jiraata.”
Afrikaan bulchiinsa Kaastirootiin maan jetti?
Akka itti aanaan Koomiashineerii komishiina Waldaa Afrikaa Erastus Mwencha jedhutti Fiidel Kaastiroo maqeeffatanii barreessan malee seenaa qajeelaa irra deebihanii barreessuun dhiba.
Kaastiroon,gaafa Afirkaa hariyaa dhabdee ykn hariyaa diqqoo qabdu Afirkaa hariyaa tahe jedha Erastuun.
“Akkuma atuu beettu Kuubaan gargaarsa isii doktoroota nuu erguun jalqbdee sun qofaa mitii dotktoraa Afrikaa Kuubaa keessatti leenjisuutti dabarte.Gaafa Eboolaan Afrikaatti baafate kaanillee adabii jalaa jirattee akka feete nama isii gara feete erguu baattulee biyyitii qaraa rakkoo tana itti himatan isii.Gaafa misoomaatii fi bilisummaallee Kuubaan hariyaa teenna.”
Mootummaan Itoophuyaalleen du’aa Kaastiroo tana irratti waan heddu jedhe.Muummeen ministera Itooopohiyaa Hayilee Maariyam Desaalenyi, Kaastiroon gaafa Itoophiyaan hariyaa barbaadetti hariyaa jabaa tahee nu waliin dhaabatee jedhe.
Pirezidaantiin Itoophiyaa Dr.Mulatuu Teshoomeelleen gaafa Itoophiyaa fi Soomaleen wal aate sunitti galata Kaasiroon Itoophiyaa tolche waan dedhanii miti jedha.
Namii hedduun Fiidel Kaastoroo,nama harka dhiigaa ummata isaa addunyaan wal hanqisee moggaatti baasee itti dukkaaneessee bira taa’ee kaan fixee,kaan biyyaa baase jedha. Kaan ammoo tokkicha dhibbaan hin jijjiirre,jabaa akka sibiilaa bulchaa dansaa jedhaan.
Isan eennu Fiidel Kaastoriitiin eennu jettan?
Warrii durii Kuubaa barate,ka biyya addunyaan wal hanqatte tana keessa jiraatee arge maan jedha?Mee waan quba qabdan nutti himaa.


text:
Gabaasa Qeerroo Aanaa Nuunnuu Qumbaa Ebla 20,2015
Wallagga, Aanaa Nuunnuu Qumbaa Ganda qonnaan bultaa Furdisaa lafa qonnaa fi bososna Baanqoo jedhamu mootummaa Wayyaanee investerootaaf hiruu isaa irraan kan ka’e uummanni Oromoo naannichaa diddaa fi falmatnaa dachii isaanii taasisaniin ergamtootaa fi bulchitoota Wayyaanee waliin walitti bu’uu Qeerroon gabaase.
Gaafa Ebla 19,2015 Diddaa uummanni naannoo kanaa kaaseen wal qabatee mootummaan Wayyaanee loltoota isaa Naqamte irraa gara naannichaatti erguun fincila kaafatniittu, dachii mootummaan irraa buqaaa isiniin jedhe irraa ka’uu diddan sababoota jedhuun abbootii warraa kanneen ta’an qonnaan saddeettamaa ol manneen hidhaa beekamtii hin qabne kan akka Waamaa Adaree,magaalaa Nuunnuu, mana hidhaa Jimmaa Arjoo fi Jaatoo Naqamteetti guuramanii hidhamuu isaanii Qeerroon addeessa.
Kanneen keessaa maanguddoonni umuriin bulan lama haalaan miidhamanii mana hidhaa Naqamteetti darbatamanii jiru, kanneen kunis:-
- Obo,Qalbeessaa Donee
- Obbo, Firrisaa Waakkennee
Jedhaman yeroo ta’an hidhamtoota warreen hafan kaan keessas shamarran Oromoo maatii qonnaan bulaa keessaa akka keessatti argaman gabaasi addeessa.
http://qeerroo.org/2015/04/20/wallaggaaanaa-nuunnuu-qubmaa-keessaa-qeee-keenya-irraa-hin-buqqaanu-sababaa-jedhiif-qofa-qonnaan-bultooti-oromoo-80-ol-manneen-hidhaa-gara-garaatti-hidhaman/