c: text/html

text:
Maqaalee Rabbii (Subhaanahu)-Kutaa 1.1
Bismillahi Rahmaani Rahiim, Alhamdulillahi Rabbil aalamiin.
Dhugumatti Faaruun hundi kan Rabbiiti. Isa ni faarsina, ni gargaarsifanna, araarama Isa kadhanna. Sharriwwan nafsee teenyaa fi hamtuwwan hojiiwwan keenyaa irraa Rabbiin eeggamna. Nama Rabbiin qajeelche kan isa jallisu hin jiru. Nama Rabbiin jallinna keessatti dhiise kan isa qajeelchu hin jiru. Rabbii Tokkicha shariika hin qabne malee dhugaan gabbaramaan akka hin jirre ragaa nan baha. Akkasumas, Muhammad gabrichaa fi Ergamaa Isaa ta’uu ragaa nan baha.
Maqaaleen Rabbii keenya hundi babbareedoo fi amaloonni (sifaanni) Isaa hundii sifaata gugguutu ta’aniidha. Namni kanniin hunda hubachu kan danda’u, maqaalee fi sifaata barachuuf yoo tattaafateedha. Imaamu ibn Al-Qayyim (rahimahullahu) ni jedha: “Karaa maqaalee fi sifaatatin gara Rabbii deemun dhimma ajaa’iba ta’eedha. Namni maqaalee fi sifaata Rabbii beeke, warroota garmalee ifaajan baay’ee dursa. Rakkoo guddaa osoo hin arginii fi biyya isaa keessaa osoo hin bahini fi hin raata’in [gammachuu barbaadu] argata. Wanti nama ajaa’ibsiisu halkanii guyyaa deemuu fi mallattoon adeemsaa namarratti mul’achuu osoo hin ta’in, nama tasgabbaa’e fi mallattoon adeemsaa (imalaa) irratti hin mul’anneedha. Garuu inni marsaalee adeemsaa (imalaa) baay’ee darbee jira. Namni kuni nama nafseen isaa isa yaabbattee fi inni ishii baadhatuun kan deemudha. Inni nafsee ofiitti qabsaa’un takkaa gara fuunduraatti deema, takkaa immoo nafseen duubatti isa butti.”[1]
Dhugumatti, nafsee ofiitti qabsaa’un qabsoo (jihaada) guddaadha. Karaan guddaan nafsee ofii itti injifatan maqaalee fi sifaata Rabbii guddaa beeku fi itti amanuudha. Namni akkuma Rabbiin beekun nafsee ofii haala salphaan too’ata. Fedhii ofiitiif hin harkifamu. Yeroo darbee faaydalee maqaalee fi sifaata Rabbii beeku waan ilaallef amma irra hin deebinu. Amma hojiin keenya maqaalee fi sifaata kanniin baruu fi wal barsiisudha. Haala salphan akka hubatamu fi hojiitti jijjiramuuf barnoota maqaalee Rabbii (subhaanahu wa ta’aalaa) haala afur armaan gadiitiin ilaalla:
A-Ta’ariif (hiikkaa) maqaa
B-Sifaata maqaan kuni of keessaa qabu
C-Ibsa Aayatoota (keeyyattoota) Qur’aanaa muraasa maqaa kana of keessaa qabanii
D-Maqaa fi Sifaata kana beekuu fi itti amanuun bu’aa namni argatu
Bismillah jechuun Maqaa Rabbii “Allaah” jedhu irraa haa jalqabnu.
1-Allaah (الله)
A. Hiika “Allaah”
“Maqaan garmalee kabajamaa fi bareedaan kuni maqaa hundarra guddaa ta’eedha. Kanaafi, maqaaleen Rabbii biroo maqaa kanatti maxxanfamu. Ar-Rahmaan, Ar-Rahiim, Al-Khaaliq, Ar-Raaziq, Al-Aziiz, Al-Hakiim fi kan biroo maqaa Allaah ti jedhamu. Qur’aana keessatti maqaan “Allaah” jedhu si’a 2724 dubbatame jira. Maqaa kanaan Isa malee eenyullee ittiin hin waamamu.
(Hiika jecha ijoo: Gabbaru jechuun wanta tokko garmalee jaallachuu, ol-guddisuu fi wanta saniif of gadi qabuudha. Ammas, hiikni biraa ‘Gabbaruu‘: Jaalala fi of gadi qabuun, sodaa fi kajeellaan wanta Gooftaan itti ajaje hojjachuu fi wanta Inni dhoowwe dhiisudha. Gabrichi gabricha kan jedhameef wanta bulchaan isaa itti ajaju waan hojjatuuf, ammas wanta inni dhoowwe waan dhiisufi.)
Hiikni “Allaah” jedhu hundeen isaa “Ilaah”dha.[2] Ilaah jechuun gabbaramaa jechuudha. Sheykhul Islaama ibn Taymiyyah hiika “Ilaah” (Gabbaramaa)” akkana jechuun ibsa: “Ilaah gabbaramaa gabbarri haqa godhatuudha. Rabbii Tokkicha malee homtu gabbaramu hin qabu. Isaan ala wantoonni gabbaraman (waaqefataman) hundi baaxila (soba). Allaah Ilaah (Gabbaramaa) haqaati, Isaan ala gabbaramaan biraa hin jiru. Namni yoo Isa gabbaree fi Isa waliin gabbaramaa biraa yoo hin godhin, Isa tokkichoomse jira. Allaah ni jedha:
“Gabbaramaa biraa Allaah waliin hin kadhatin, [yoo akkas goote] warra azzabaman (adabaman) keessaa taatati.” Suuratu Shu’uraa 26:213
(Du’aayin (kadhaan) hiika ibaada (gabbarri) of keessatti qaba. Kanaafu, hiikni aayah: “Rabbiin waliin gabbaramaa biraa hin gabbarin. Yoo akkana goote, warroota azzabaman keessaa taata.”[3] Rabbiin waliin waan biraa gabbaruun shirkii waan ta’eef azaaba (adabbii) guddaatti nama geessa. Fkn, warroota du’an kanneen akka nabiyyoota, awliyaa’otaa, warroota fagoo namarraa jiran kanneen akka Malaykoota, Jinnoota fi uumamtoota biroo nama fayyaduu fi miidhaa namarraa deebisuu hin dandeenye kadhachuun shirkiidha.) Ammas Rabbiin ni jedha:
“Rabbiin waliin gabbaramaa biraa hin godhin.[Yoo akkas goote] balaaleffatamaa fi salphataa taatee teettati.” (Suuratu Al-Israa 17:22) (Rabbiin waliin wanta biraa hin gabbarin. Rabbiin alatti wanta biraa yoo gabbarte, Rabbiin biratti, Malaykoota fi namoota gaggaarii biratti balaalefatamaa (waqqafamaa fi jibbamaa) akkasumas, makhzuul taate teetta. Makhzuul jechuun yeroo haajaa isaa nama isa gargaaru kan dhabeedha. Namni Rabbiin waliin waan biraa gabbaru addunyaa fi Aakhiratti gargaarsa hin qabu. Salphataa ta’ee hafa. Jechi “teetta” jedhu dadhabbinnaa fi gadi aantummaa bakka nama kanaa agarsiisa.* Gargaarsa irraa abdi kutee fi salphatee taa’a.) Ammas ni jedha:
“Yommuu Ibraahim abbaa isaa Aazarin [akkana] jedhe [yaadadhu]: ‘Sila ati taabota gabbaramtoota godhattaa? Ani dhugumatti, sii fi ummata kee jallinna ifaa bahaa keessatti argaa jira.’” Suuratu Al-An’aam 6:74
Wanti uumame (makhluuqni) mataa isaatin gabbaramaa (ilaah) miti. Garuu namni isa gabbaru akka gabbaramaatti ilaalun gabbarama godhe, gabbaramaa (ilaah) jechuunis moggaase. Kuni soba (baaxila). Nama kana hojjatu ni miidhaa malee hin fayyadu. Wanti Rabbiin ala jiru gabbaramaa gabbaramuu fi kadhatamu ta’uu hin danda’u. Sababni isaas, wanti kuni homaa umuu fi soorata (rizqii) namaaf kennuu hin danda’u… Wantoonni Rabbiin ala jiran akkuma Uumaa fi Raaziqa (kan sooru) ta’uu hin dandeenye, gooftaa gabbaramus ta’uu hin danda’an. Rabbiin Uumaa, Raaziq, Jiraachisaa wantoota hundaa waan ta’eef haqaan gabbaramu kan qabu Isa malee hin jiru. Inni shariika hin qabu, mootummaan kan Isaati, faaruunis kan Isaati, Inni waan hundaa irratti danda’aadha.”[4] (Majmuu’u Al-Fataawaa 13/202-205)
Ibn Al-Qayyiim ni jedha: “Ilaah (gabbaramaa) jechuun jaalalaan, garmalee kabajuun, gara Isaatti deebi’uun, ol-guddisuun, gadi of xiqqeessun, gadi of qabuun, sodaan, kajeellaani fi irratti hirkachuun kan qalbiin gabbartuudha.”[5] Kanaafu, ilaahni (gabbaramaan) kan garmalee jaallatamu, kabajamu, olguddifamu, kan isaaf of gadi xiqqeessanii fi of gadi qaban, sodaatan, waan hundaa irraa kajeelanii fi irratti hirkataniidha.
Sheykhu Abdurahmaan Sa’dii ni jedha, “Allaah: Gabbaramaa umamtoonni hundii gabbaruu qabaniidha. Sababani isaas, Sifaata guutuu ta’aniin waan ibsameef.” (Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa sifaata guutuu waan qabuuf haqaan gabbaramu kan qabu Isa qofa. Wantoonni Isaan ala jiran sifaata guutuu waan hin qabneef isaan gabbaruun gonkumaa hin ta’u. Sifaata (amaloota) gugguutuu ta’an keessaa: Waan hundaa beeku, arguu, dhagahuu, waan hundaa irratti dandeetti qabaachu, rahmata gochuu, guutumaan guututti dureessa ta’uu, uumamtoota hundaa jiraachisuu, eeguu fi kan biroo. Sifaata gugguuta kanniin kan qabu Allaah dha. Wantoonni Isaan ala jiran sifaata kanniin hin qaban. Kanaafu, garmalee kan sodaatan, gadi jedhaniif, jaallatan, irratti hirkatan, waan hundaa irraa kajeelanii fi kadhatan Allaah qofa.)
B.Sifaata maqaan “Allaah” of keessaa qabu
Maqaan kuni sifaata guutuu ta’an hunda kan of keessatti qabateedha. “Maqaan Allaah jedhu [Rabbiin] Gabbaramaa ta’uu fi uumamtoonni hundi jaalalaan, ol-guddisuun, of gadi xiqeessuun, yeroo rakkoo fi balaa gara Isaatti dheessun kan Isa gabbaran ta’uu agarsiisa.”
Rabbiin sababa sifaata guutuu qabuuf Gabbaramaadha. Amaloota guddinnaa waan qabuuf ni gabbarama. Ammas, uumamtoota kan uumuu, jiraachisuu, bulchu, dhimma isaanii qindeessu fi too’atu Isa qofa waan ta’eef kan gabbaramu Isa qofa. Ammas, umamtoota hundaaf rahmata kan godhu, qananii keessaa fi alaa isaaniif kan kennu Isa Tokkicha waan ta’eef ni gabbarama. Ammas Rabbiin ni gabbarama sababni isaas, beekumsaan, murtiin, ogummaan, tolaan, rahmataan, dandeettin, jabeenyaanii fi injifannoon wantoota hundaa waan marseef. Inni gabbaramadha sababni isaas, gama hundaanu durummaa daangaa hin qabneen waan Tokkicha ta’eef (Gara hundaan Dureessa homattu hin hajamne waan ta’eef kan gabbaramu Isa qofa). Wantoonni Isaan ala jiran immoo yeroo hundaa jiraachuu fi turuuf Isatti hajamu. Haajaa xiqqaa fi guddaaf, wantoota isaan barbaachisan hundaaf Rabbitti hajamu.[6] Kuni akka Isa gabbaranii fi Isaaf of gadi qaban isaan taasisa. Kanaafu, Rabbiin dureessa wayittu hin hajamne, waan hundaa kan beeku, uumuu, jiraachisu, waan hundaa irratti dandeetti kan qabuu fi sifaata gugguutuu biroon kan ibsamu Isa qofa erga ta’e, Gabbaramaan haqaa Isa qofa jechuudha. Wantoonni Isaan ala jiran immoo hiyyeeyi waan ta’aniif Isatti hajamu. Kanaafu, gabroota Isaati. Amaloota (sifaata) guutuu waan hin qabneef gooftaa gabbaramu ta’uu hin danda’an. Kana sirritti itti xinxalli!!! Gooftaa haqaan gabbaramuu fi gooftaa sobaan gabbaramu kan addaan baasu sifaata guutuu qabaachu fi dhiisudha. Gooftaan haqaan gabbaramu sifaata gugguuta qaba. Rabbii gaditti wantoonni namoonni gooftaa jedhani gabbaran immoo sifaata (amaloota) guutuu waan hin qabneef sobaan kan gabbaraman(waaqefatamanii)dha. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Suni waan Rabbiin [Gabbaramaa] haqaa ta’ee fi wantoonni isaan Isaa gaditti gabbaran soba (baaxila) waan ta’eefi, Ammas Rabbiin Isatu olta’aa, Guddaa ta’eefi.” Suuratu Al-Hajj 22:62
Aayah tana dura Rabbiin halkan guyya keessa, guyyaas halkan keessa akka seensisu dubbata. Naannawa addunyaa garagaraatti bonaa fi ganna dheerinni guyyaa fi halkanii garagara. Yeroo bonaa guyyaa dheerrassa, yeroo gannaa immoo halkan dheeressa. Haala kanaan halkanii fi guyyaa wal keessa seensisa. Imaamu Ibnu Jariir Xabari aayah armaan olii haala kanaan ibsa: Rabbiin olta’aan ni jedha: ” Suni ” kana jechuun, hojiin Ani hojjadhe kuni- halkan guyyaa keessa seensisu, guyyaas halkan keessa seensisun-[kan raawwatame] sababa Ani Haqa fakkaataan, shariikni fi dorgomaan Naaf hin jirre ta’eefi. Wanti mushrikoonni kunniin Rabbii gaditti gabbaramaa (ilaah) godhachuun kadhatanii fi gabbaran, baaxila (soba) homaa hojjachuu hin dandeenyedha. Rabbiin olta’aan warroota Isaa gaditti gabbaraniin akkana jedha: “Yaa warra beekumsa hin qabne! Fayyaduu fi miidhun harka Isaa kan jiru, wanta hundaa irratti Danda’aa gabbaruu dhiistanii wanta sobaa gabbarrin isaa isin hin fayyanne gabbartanii? “Rabbiin Isatu olta’aa“- Ol’aantummaan kan Isaati. Inni wantoota hundaa oli, wantoonni hundi Isaa gadi. “Guddaa” Inni wantoota hunda caalaa Guddaadha, wanti Isa caalaa guddaa ta’e hin jiru.” Tafsiiru Xabari 16/622
Haqa jechuun yeroo hundaa turaa gonkumaa kan hin banneedha. Rabbiin gabbaramaa haqaati. Sababni isaas, Inni haqa waan ta’eef yeroo hundaa turaa fi jiraataa gonkumaa hin duunee fi hin banneedha. Wantoonni Isaa gaditti gabbaraman kanneen akka taabota fi uumamtoota biroo waan badaniif ibaadan (gabbarrin) isaaniif godhamu baaxila (soba). Baaxila jechuun hundee kan qabnee, hin turree fi kan baduudha. Wanti kaafironni gabbaran wanta baduudha. Ibaadan isaaniis hojii baduudha. Kanaafu, hojiin isaanii hundi baaxila (soba).
C.Ibsa Aayatoota (keeyyattoota) Qur’aanaa muraasa maqaa kana of keessaa qabanii
In sha Allaah kutaa itti aanu keessatti itti fufna…
Maddoota
[1] Xariiiqul Hijrateyn-fuula 470
[2] Fiqhu Al-Asmaa’il Husnaa– fuula 76, Abdurazzaaq bin AbdulMuhsin Badri
[3] Ma’aariju tafakkur wa daqaa’iqu tadabburi-8/717, Abdurahmaan Habanka
[4] Walillahi asmaa’ul Husnaa fad’uuhu bihaa– AbdulAziz bin Naasir Jaliil,
[5] Ash-Shirku fiil qadiimi wal hadiisi-fuula 54, Abu Bakr Muhammad Zakariya
[6] Walillahi asmaa’ul Husnaa fud’uuhu bihaa
*Ma’aariju tafakkur wa daqaa’iqu tadabburi-9/596

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Koriyaan kaabaa sagantaa Nukleeraa qabdu hatattamaan cufuuf qophii dha jedhan prezidaantiin Amerikaa Donaald Traamp . Kanas Sigaapoor keessatti hogganaa Koriyaa Kaabaa Kim Joong Un waliin eega mari’atanii booda dubbatan. prezidaant wanni dubbatan jiran isa walii galtee mallatteessan irra jiru san kan caalu jedhamee jira.
Hogganaan Koriyaa Kaabaa nama gaarii,qaroo akkasumas araaraaf dubbachuu irratti dandeetti qabu jechuun faarsan Traamp. Hogganaan Koriyaa Kaabaa garu wanni dubbatan xiqqoo ture.Isaan keessaa muuxannoo durii kan eenyummaa namaa ituu hin beekin akkumatti murtii kennuu ti. Inni akkasii kun immoo tarkaanfii itti fufee fudhatamu qabu irratti danqaa ta’e jedhu Kim.
Hogganoonni addunyaa marii gaggeeffame irratti yaada maalii qabu? Gabaasa Caqasaa.


text:
LibreOffice 7.3 Help
Kutaa armaan gadii, matadureewwan gargaarsa bafatawwan fi qaaqawwaniif tarreessa.
Foddaan galmee of keessatti qabate ati irratti hojjechuu barbaaddu akka ajajoota baafataa fayyadamuuf filatamuu qaba. Haaluma walfakkatuun, ajajoota baafataa wanta waliin firooman fayyadamuuf wanta galmee keessaa filachuu qabda.
Baafatawwan rifachisaa halqalaati. Kana jechuun maalimootni baafataa kun hojii amma hojjetamaa jiruuf faayidaa qabeessa ta'anii jiraatu. Yoo qareen barruu keessatti iddeeffame, maalimootni baafataa barruu gulaaluuf fayyadan hundi ni jiraatu. Yoo galmee keessaa saxaatoo filatteetta ta'e, maalimoota baafataa saxaatoo gulaaluuf fayyadan hunda agarta.
Ajajootni kun galmee ammaatiif fayyadamu, galmee haaraa bani, yk fayyadama cufi.
Baafati kun ajaja qabeentoota galmee ammaa kan gulaalu of keessa qabaa.
Baafati kun ajajawwan agarsiissa argii-irraa kan galmee too'achuuf gargaran of keessa qaba.
The Insert menu contains commands for inserting new elements in your document. This includes images, media, charts, objects from other applications, hyperlink, comments, symbols, footnotes, and sections.
Ajajoota toorii, fi qabeentoota galmee keetii dhangeessuuf gargaran of keessaa qaba.
Contains commands to apply, create, edit, update, load, and manage styles in a text document.
Contains commands for activate form design mode, open control wizards and insert form controls in your text document.
Ajajawwan, gabatee galmee barruu keessatti saagi, gulaali, fi haqi mul'isa.
Meeshaalee qubeeffannoo, kuusfaayaa faayoo wantaa isa ati galmee kee keessatti dabalachuu dandeessuu, fi sagantaa qindeesiituu barbaachissaa of keessaa qaba.
Ajajoota faddaalee galmee too'achuu fi agarsiissuudhaaf garagaru of keessaa qaba.
Bafatii Garagarsichaa, kaasuu fi sirna Gargaarsaa LibreOffice too'achu siif hayyama.


text:
Hogganoonni biyyoota Afrikaa soddomnii guyyaa lamaaf Moritaaniyaa keessatti walgahii ta’anii jiru.Kunis malaamaltummaa dhabamsisuuu akkasumas rakkoo gargaarsa dhala namaa fi nageenyaa faccisuu irratti dubbachuuf ta’uun beekamee jira.
Walgahiin kun Dilbata kaleessaa yeroo banameetti biyya keessummeessaa jirtu moritaaniyaaf prezidaantii kan ta’an Mohammed Aziz waa’een nageenyaa arditti keessatti kufuu mala jechuun akeekkachiisan.Kunis Maalii keessatti humnootii nagaa to’atan kan Faransaayii irratti haleellaa qiyyaafateetti quba qaban.
Walgahiin kun waa’ee deemsa nageenyaa sudaan Kibbaa fi karoora araaraa Ertraa fi Itiyoophiyaa gidduu irratti mari’achuuf jira.


text:
Monthly Archives
July 2020
Finfinnee, Adoolessa 23, 2012 (FBC) – Preezdaantiin Ameerikaa Doonaald Traamp filannoon akka dheereffamu gaafatan. Preezdaantichi filannoon preezdaantummaa Sadaasa 2020…
Naannon Amaaraa sirreeffamtoota 1,244f dhiifama godhe
Finfinnee, Adoolessa 23, 2012 (FBC) – Naannon Amaaraa sirreeffamtoota 1,244f dhiifama godhe. Sirreeffamtoota seeraa ulaagaa dhiifamaa guutaniif dhiifamni taasifamuu Abbaan…
MM Dr Abiy Ahimad hordoftoota amantaa Islaamaa maraan baga ayyaana Iid Al Adihaa/ Arafaa geessan…
Finfinnee, Adoolessa 23, 2012 (FBC) – Muummee ministiraa Dooktar Abiy Ahimad hordoftoota amantaa Islaamaa maraan baga ayyaana Iid Al Adihaa/ Arafaa geessan jedhan. Ergaa…
Hoggansi naannolee hordoftoota amantaa Islaamatiin baga ayyaana Arafaa geessan jedhan
Hoggansi naannolee hordoftoota amantaa Islaamatiin baga ayyaana Arafaa geessan jedhan Finfinnee, Adoolessa 23, 2012 (FBC) – Hoggansi naannolee hordoftoota amanataa Islamaa maraan baga…
Waldaan Misooma Oromiyaa abbootii warraa 400f deeggarsa midhaan nyaataa laate
Finfinnee, Adoolessa 23, 2012 (FBC) – Waldaan Misooma Oromiyaa qaamoleen hawaasaa sababii weerara vaayrasii koroonaatin rakkoof akka hin saaxilamne deeggarsa midhaan nyaataa xaafii…
Preezdaantiin Gaambiyaa tursiisa addaa seenan
Finfinnee, Adoolessa 23, 2012 (FBC) – Preezdaantiin Gaambiyaa Adaam Baaroow tursiisa addaa seenaniiru. Preezdaantichi kana kan godhaniifis itti aantun isaanii vaayrasii koroonaan…
Mirgi fayyadamtummaa duraas ta’e ammaa, Ityoophiyaan mirga laga Abbayyaatti fayyadamuuf qabdu…
Finfinnee, Adoolessa 23, 2012 (FBC) – Mirgi fayyadamtummaa duraas ta'e ammaa Ityoophiyaan mirga laga Abbayyaatti fayyadamuuf qabdu kan dhoorguu miti jedhame. Mariin seera yaa'a…
Iityoo Teelekoom galii Birrii biiliyoona 47 ol argate
Finfinnee, Adoolessa 23, 2012 (FBC) – Iityoo Teelekoom bara baajataa 2012 galii Birrii biiliyoona 47.7 argachuu beeksiseera. Hoji raawwachiiftuu olaantuun Iityoo Teelekoom aadde…
Manni Maree Gaambeellaa baajata bara 2013 Birrii biiliyoona 3.3 ol raggaasise
Finfinnee, Adoolessa 23, 2012 (FBC) –Manni Maree Naannoo Gaambeellaa yaa’ii idilee 10ffaa bara hojii 5ffaasaa gaggeessen baajata bara 2013 Birrii biiliyoona 3.3 ol raggaasiseera. Manni…
Ashaaraa magariisaa baranaatin biqiltuu biiliyoonni 4.1 dhaabamuun ibsame
Finfinnee, Adoolessa 23, 2012 (FBC) –Ashaaraa magariisaa baranaatin biqiltuu biiliyoonni 4.1 dhaabamuun ibsame. Barana biqiltuu biiliyoona 5 dhaabuuf karoora qabame keessaa amma ammaatti…


text:
Koofii Attaa Anaan,itti gaafatamaan guddaan Tokkummaa Mootummootaa nama waan hedduu galateeffatan.Bara 2001 keessa isaa fi dhaaba isaallee Nooberlii badhaasan.
Dootii isaa addunyaayyuu waan hedduun bakassite,rifachiifte.Itti gaafatamaan guddaan Tokkummaa Mootummootaa,Antooniyoo Guteres Koofii Anaan hariyaa dansaa,jabaa itti hirkatan,wannii innii hojjate nama hedduu gammachiifte jedha.
Koomishineerii mirga dhala namaa Tokkummaa Mootummootaa,Zeida Ra’ad Al-Huseen addunyaa nama jabaa dhabde jedheen.
Oduu himtuun Koomishineer Tokkummaa Mootummootaa,Ravian Shamasadin Koofii Anaanii fi Al Huseen akka abbaa fi ilmaa wali beekanii waan hedduu waliin qaban jetti.
“Koomishineerii Al Huseen yoo tokko tokko dubbii mriga namaatii falmuu tanaa 'haga dabarsee' fa jedhee Anaan gaafata.Wal mari’achaa hojjatan.”
Porofessor James Jonha bara 1992-1994 keessa itti aanaa damee siyaasaa Tokkummaa Mootummootaa tahee hojjachaa bahe.
Afrikaan, Koofii Anaanii fi waan innii hojjate ulfeessitee qalbuma suniin hojjachuu malte jedha.Qalbiin innii hojjatee ta Afrikaa fi Addunyaa nagaa buusan.
“Hiyyuma diqqeessuu fi namii mirga jabeessuuf hojjachaa bahe.Bulchootii Tokkummaa Mootummootaa isaan duraa keessaa qablii akkasii guddoo hin argitu.Haga hujii irra bu’ee sunuma hojjachaa bahe. Zibmaabuwee,Afrikaa Kibbaallee kessalleetti tanuma dubbachaa ture. Mootummaan ummata jiressuuf hojjachuu qaba. Tana irratti ammoo jaarrolee hedduu waliin hojjachaa bahe.”
Koofii Anaan dhalootaan nama Gaanaati.Butiroos Butiroos Gaaliitti aanee nama lammeessoo Afrikaa keessaa filatamee Tokkummaa Mootummootaa bulchaa bahe.
Guyyaa dheengaddaa,Hagayya 18, Siwitzerlandi,Bern keessatti ganna 80tti lubbuu dhabe abbaa ijoollee sadiiti.


text:
Sa’uudii fi Emreets, finciltoonni Kibba Yaman fi mootummaan biyyattii marii nageenyaatti akka deebi’an waamicha godhan
Mootummaan Yaman kan Sa’uudiin deeggaramu finciltoota Huusiitiin Sana’aa keessaa eega ari’amee booda Adan keessa qubatee ture. Haata’u malee finciltoonni gama kibbaa keessatti Emreetiin deeggaraman, dhiheenya kana mootummaa beekkamtii Idil Addunyaa qabu ari’uun magaalatti kan too’atan tahuu gabaasuun keenna ni yaadatama.
Haalli Yaman keessatti wal xaxaa ta’aa dhufe kun Sa’uudii fi Emreet jidduttis wal shakkii guddaa kan uume yoo tahu, biyyoonni lamaan rakkoo Kibba Yaman keessatti uumame kana furuudhaaf, magaalaa Jiddaa keessatti mootummaa Yaman fi finciltoota jiddutti marii araaraa jalqabsiisanii turan. Haata’u malee mariin kun Jum’aa dheengaddaa walii galtee malee eega xumuramee booda, gareen lamaanuu lolaaf kan qophaayaa jiran tahuu Routers gabaase.
Kanuma hordofuun Sa’uudii fi Emreets guyyaa har’aa ibsa waliin baasaniin, gareen lameenuu sochii lolaa dhaabuun gara mariitti akka deebi’an waamicha dabarsan.
Sa’uudii fi Emreets gama tokkoon, mootummaa Yaman waliin tahuun garee Huusii Kaaba biyyattii too’ate kan rukutaa jiran yoo tahu, gama birootiin ammoo Emreets Kibba biyyattii keessatti finciltoota biyyattii irraa fottoquu barbaadan deeggaruun, mootummaa biyyattii beekamtii UN qabu kana Adan keessaa buqqisaa jirti.


text:
Makiinaa Shofeera Malee Deemtu
Amma booda Shofeerri gursaa buleefii shofeerri machaawes yaaddoo takka malee makiinaa oofuuf deema. Konkolaataan kun Self Driving Car jedhama. Self-Driving jechuun makiinaa ofiin of oofu jechu. Shofeerri keessa taa’ee rakkina akka tasaa mudatu horfofuu malee, wanti inni godhu heddus hin jiru. Makiinaan kun Kaameraafii Seensara kallattii hundaan qaba. Konkolaataa isa dura jiruufi isa booda jiru, akkasumas ka isa cinaan jirus Kaameraafii Seensara kanatti fayyadamee adda baafata. Yoo osoo makiinaan deemaa jiru namni akka tasaa afoo bu’es, bakkuma jirutti dhaabbata. Yoo Shofeertichi akka dhaabbatu barbaades ofumaa bakka banaa barbaadatee dhaabbata. Dabaltaan mallattoolee Traafiikaa kan karaarra jiran hunda adda baafachuu ni dandaha. Kanaafuu bakka saffisa makiinaa hir’isuun barbaachisutti ofumaa suuta deema. Bakka ari’uun barbaachisuttis ni fiiga.
Keessumattuu yeroo ammaa kana Kaampaaniin Uber makiinaa kana tajaajila taaksiitiif hedduminaan itti fayyadamuu eegalee jira.


text:
Godinaalee Oromiyaa hedduu keessatti, har’a, hoji-dhaabinsi mormii itti fufuu isaa fi hiriirawwan geggessamuu isaanii jiraattonni nuuf ibsanii jiran. Hiriirawwan kun gama tokkoon Obbo Baqqalaa Garbaa faa hiikamuutti gammachuu isaanii ibsuutti ka fuuleffate gama biraatiin immoo, gaaffiilee guguddoo furmaata hin argatiin jiran gaafachuutti ka fuuleffate tahuu dubbatan.
Godinaa Gujii Lixaa keessa ka jiru aanaan Dugda Daawwaa, Godinaa Wallagga Lixaa, aanaa Boojii Dirmajii keessa ka jirtu bakki dhalata Obbo Baqqalaa Garbaa – magaalaan Biilaa, Godinaa Horro_Guduruu Wallaggaa, aanaa Jimmaa Gannattii keessa ka jirtu – magaalaan Haratoo kanneen har’a hiriirri keessatti geggeessamaa oole keessaa haga tokko. Godinaa Shawaa Kaabaa, aanaa Kuyyuu, magaalaa Garba Gurraachaa keessatti immoo aangawoonni aanaa uummata mormiitti hirmaate reebuu fi hiraarsuutti turan – jedhu jiraattonni. Gabaasaa guutuu dhaggeeffadhaa.


text:
Dilbata kaleessaa kutaa Biyya Nayijeeriyaa kibba-lixa kaaduunaa keessatti haleellaa hidhattoonni waldaa amantaa Kiristaanotaa Lama irratti raawwataniin namoonnii Sadii du’anii heduun immoo butamuun isaanii gabaasamee jira.
Namoottan ijaan argan waabefachuudhaan Timootii Obi’ezuu Abuujaa irraa akka gabaasetti, hidhatoonii mootersaayiklidhaan gara ganda Kaajuuruutti imalan, waldaa Kiristaanaa kan Kaatolikii Seent Moosis jedhamuu fi waldaa Protestaantotaa Maranaataa Baabtist jedhamu kan ganda Ruubuuti argamu irratti dhukaasaa bananii namoottan Sadii battalumatti Ajjeesaniiru. Lamaa immoo madeessanii, namoottan Lakkoofsii isaanii hin beekamne immoo butaniiru.
Waxabajjii 5/2022 namoonni qawwee AK-47 hidhatan bulchiinsaa kibba-lixa biyyatti Oondoo keessatti bakka Oowu jedhamutti mana amantaa kaatoliikii Seent Fraansiis jedhamu irratti haleellaa Raawwachuudhaan amantootaa 40 ajjeesanii 87 madeessanii turan.
Haanga’oonii mootummaa gochaa kanaaf garee Isilaamiik Isteet Afrikaa lixaa keessatti argamu balaaleffataniiru. Jimaataa dheengaddaa sirna awaalchaa namoottan balaa sanaan du’anii irratti kan argaman haanga’oonni waldaa kirstaanaa kaatoolikii , mootummaan nageenyaa biyyatti eeguu hin dandeenye jechuudhaan komataniiru.
Kanneen keessaa hogganaan amantaa kaatoliikii kutichaa bii shoop Imaanu’eel Baadeejoo isaan tokko. Akana jedhaniiru.
“Waan kiristaanaa taaneef du’uu egachuudhaan reenfaa miilaan deemu miti nu. Nu of ajeechaaf sababa miti. Kanaafuu hoogantoota keenyaa gafaachuudhaaf dirqamnee jirra. Ammayyuu isin hoggantootaa keenyaa? Waraansaa keessa jirraa? Kana caalaa meeqatuu du’uu qaba?”
Waldaan kirstaanotaa naayijeriyaa, biyyatti keessatti mannoottan amantaa Kirstaanaa bakka haleelaan hidhatootaa itti xiyyeefatee ta’uu isaa akka ibse Asooshiyeetid Prees gabaaseeraa.
Ji’a bitootessaa keessaa kutaa biyyaaa Kaaduunaa keessaa baabura namoottan fe’ee adeemaa jiru irratti hidhattoonii dhukaasa bananii imaltootaa 9 ajjeesanii namoottan 66 butanii turen . warren butaman keessaa namoottan 51 hanga ammatti hin argamne.


text:
Koronaavaayiras: Itoophiyaarraa dabalatee imaltoonni biyyoota afurii Ingilaand seenuu dhorkaman
Mootummaan Ingilaand COVID-19 gosti haaraan gara biyyakootti seenuu mala soda jedhuun imaltoota Itoophiyaa, Omaan, Somaaliyaa fi Qaataa irraa gara biyyattii galan Jimaata Bitootessa 19 irraa kaasee akka hin seenne dhorkite.
Akka gabaasni mootummaan UK jedhutti tarkaanfiin lammileen biyyoota afranirraa dhufanis ta'e namoonni biyyoota kanneen keessa qaxxaamuran akka hin seenne dhorkuu raaga Covid gosti haaraan seenuu mala yaaddoon jedhu dabaluusaa hordofeeti.
Bitootessa 19, 2021 irraa kaasee lammilee Biriteeniifi Ayerlaand ykn warri mirgoota jireenyaa qabanfi warra viizaa yeroo dheeraaf turu qaban dabalatee qofaaf seenuun hayyamama jedhameera.
Isaaniyyu akkuma seenaniin dhaabbata mootummaatiin mirkanaa'e keessatti guyyoota 10f adda of baasanii akka turan kan taasifamu yommuu ta'u, yeroo turtii isaaniittis guyyaa 2ffaa fi 8ffaa irratti qorannoo koronaavaayirasii taasisuu qab jechuun gabaasni kun mullisa.
Itoophiyaatti weerarri koronaa ''haala sodaachisaa ta'een'' dabalaa jiraachuufi uummanni of eeggannoo gochuu dhiisuun yaaddeessaa ta'uu Ministeerri Fayyaa biyyattii tibbana ibsaa jira.
Ministirri Fayyaa Dr Liyaa Taaddesee, ''Miidhaa Koronaan qaqqabsiisu haala sodaachisaarra wayita gahe kanatti akka hawaasaatti balaa gahu haala madaaluun of eeggachaa hin jirru'' jedhan.
.Sababa of dagannaa guddaa hawaasa keessatti mul'atuun lakkoofsa namoota haaraa Vaayirasichaan qabaman akkaan dabaluun cinaatti, lakkoofsi namoota sababa dhibee kanaan lubbuu dhabaniillee haalaan dabaleera.
Mootummaan UK biyyoota afran kana toora warra biyyashee hin seenne keessa yeroo galchitu kanatti Poorchugaaliifi Mooriishe ammoo dhorkaa kanaan dura ture jalaa baasuuf jirti.
Hanga ammaatti talaalliin miliyoona 34 UK keessatti dhiyaateera garuu tarkaanfiin dhorkaa kun gosti vaayrasichaa haaraan kan akka Afrikaa Kibbaafi Biraazil keessatti argamee seenuu malu soda jedhu hir'isuudhaaf.
Akka ibsa mootummaa UK kanaatti xiyyaaronni daldalaafi dhuunfaa biyyoota afranirraa dhufanis hin seenan. Xiyyaarota meeshaa fe'an imaltoota hin qabne garuu hin ilaallatu.


text:
Guyyaa kaleessaa galgala keessaa naannoo sa’aatii sadii fi walakkaa rasaasa namoota hin beekamin biraa dhukaafameen lubbuun isaa kan dabarte du’uu artist Haacaaluu Hundeessa ilaalchisee guyyaa har’aa sabaaa himaa biyya keessaaf ibsa kan kennan komiishiner jeneraala poolisii federaalaa Indeshaaw xaaseew maqaa dha’uu dhaan daayiriktera kominikeeshinii kan ta’an obbo Jeelaan Abdii namoonni gocha kana raawwatan jedhamuun shakkaman to’annaa jala ooluu isaaniinii ibsaniiru.
Qoranaan sun qulqullaa’ee ennaa xmuramu uummataaf ifa akka ta’u ibsanii uummati haala tasgabbii qabuun gadda isaa akka ibsu gaafataniru.
Kaleessa galgala bakka Galaan jedhamuun beekamutti rasaasaan dha’amee lubbuun isaa darbuun kan ibsame artist Haacaaluu Hundeessaa reeffi isaa bakka dhaloota isaa magaalaa Amboo mana maatii isaatti geessamee jira.


text:
Finfinnee,Muddee 16/2013(TOI)-Abbaan Taayitaa Bunaafi Shaayii Itoophiyaa Sooftiweerii dijitaalaa qulqullina bunaaf gahee gumaachu eebbise.
Sirnicha irrati Ministirri Qonnaa obbo Umar Huseen fi hogantoonni ol’aannoo damee kanaa argamaniiru.
Rakkoo oomishaa bunaa irra eegalee hanga ala erguutti jiru furuu keessatti sooftweeriin kun ga’ee olaanna qaba kan jedhan minstirri qonnaa obbo Umar Huseen iddoo oomishaa hanga keellaatti, akkasumaas sanaan boodas sooftweerii kana deeggaramuun too’achuuf kan gargaaruu Aabbaa Taayitichaafis taabileetiin 100 kennamu himan.
Daarektarri olaannaan Abbaa Taayitaa Bunaafi shaayii Dr. Addunyaa Dabalaa sirni sooftweerii haarawaa kun rakkoo kanaan dura ture hiiku irra darbe, daldalaan buna kamuu sirna kan keessa gale buna hangam, yoomiifi eessatti ergu akka barbaadu galmaa’uu ni danda’a jedhan.
Kana malees, sirna odeefannoo dhugaa tahe argachuuf gargaara jedhan.


text:
Nabiyyi Ilaalchise Dirqama Nurra Jiru-2
Nabiyyoota keessatti Dubbii Iimaana diigu
Nabiyyi keenya Muhammad sallallahu aleyh wassallam ilaalchisee
Haqa Nabiyyii sallallahu aleyh wassallam irraa hanga inni ajajuutti, dhoowwutti fi hayyamutti ajajaan, dhoowwan, hayyamaani fi hojiin isa dursuu (darbuu) dhiisudha. Akkuma Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa jedhe:
“Yaa warra amantan! Rabbii fi Ergamaa Isaa dura hin darbinaa. Rabbiin sodaadhaa. Dhugumatti, Rabbiin Dhagayaa, Beekaadha.” Suuratu Al-Hujuraat 49:1
Ibn Al-Qayyim ni jedha: Rasuula sallallahu aleyh wassallam waliin mataan naamusaa: haala guutuu ta’een isaaf harka kennuu, ajaja isaatiif masakamu, osoo yaada sobaatiin ykn shakkii fi faffakkeessaan hin faallessin ykn ilaalcha namootaa hin dursiisin, odeefannoo inni beeksise fudhachuu fi dhugoomsudha…” (Madaarij Saalikiin 2/387) (“Rabbii fi Ergamaa Isaa dura hin darbinaa.” jedhu ilaalchise Ibn Abbaas ni jedha: “Faallaa Qur’aanaa fi sunnah hin dubbatinaa.” (tafsiir Xabarii-21/335))
Haqa Nabiyyii sallallahu aleyh wassallam keessaa Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa isa gargaaruu fi kabajuutti ajaje:
“Rabbii fi Ergamaa Isaatti akka amantan, isa gargaartan, kabajjanii fi ganamaa galgala Isa (Rabbiin) qulqulleessitaniif [isa ergine]” Suuratu Al-Fathi 48:9
Qaadi Iyaad ni jedha: “Akkuma yeroo jireenya isaa du’aan boodas Nabiyyii sallallahu aleyh wassallam kabajuun barbaachisaa akka ta’e beeki. Kunis, yeroo maqaan isaa dhayamu, yeroo hadiisni fi sunnaan isaa dubbatamu, siiraan isaa dhageefatamu [isa kabajuu], warra mana isaatii fi sahaabota isaa kabajuudha.” (Ash-shafaa 2/595)
Haqa nabiyyiitin sallallahu aleyh wassallam dhaabbachuun, isaaf ajajamuun, isa jaallachuun, isaaf dhugaa ta’uu fi isa kabajuun erga mirkanaa’e, yeroma wal fakkaatu keessatti isa (nabiyyii) keessatti daangaa darbuu fi sadarkaa Rabbiin isa kaa’e ol olkaasu dhiisudha. Kanaafu, gosoota ibaadaa kamiyyuu keessatti Rabbiin waliin hin qindeefamu. Isa (nabiyyi) irraa birmannaa hin barbaadan, Rabbii gaditti qabriin isaa wasana gabbaramu hin godhamtu. Inni sallallahu aleyh wassallam gabricha Rabbiitii fi Ergamaa Isaatii. Haqni daangaa darbaa fi hanqisaa jidduudha.
Ibn AbdulHaadi ni jedha: Ol-Guddisuun (At-Ta’ziim) gosa lama: 1ffaan: wanta guddifamaan jaallatuun, itti gammaduu fi itti ajajuun ol guddisuu. Kuni haqiiqadhaan ol-guddisuudha. 2ffaan immoo wanta ol guddifamaan jibbuu fi irraa dhoowwun ol guddisuu. Kuni ol-guddisuu miti. Kana irra, daangaa darbuu ol-guddisuu faallessuudha. Kanaafi, Raafidan yommuu Aliyyif amala gabbaramaa ykn nabiyummaa ykn dogongora irraa guutumaan guututti eeggamu fi kkf godhaniif, isa ol hin guddifne. Akkasumas, Kiristaanonni Iisaa ilaalchise wanta jedhaniin isa ol hin guddifne. Nabiyyiin sallallahu aleyh wassallam nama wanta inni karaa hin goonen isa guddise irratti jibba cimaa jibbee jira… Musnad Ahmad keessatti Anas ibn Maalik akka gabaasetti namtichi tokko ni jedhe: “Yaa Muhammad, Yaa sayyidanaa, wa ibna sayyidanaa, wa kheyranaa ibna kheyranaa” Ergasii Ergamaan Rabbii sallallahu aleyh wassallam ni jedhe: “Dubbii keessan qabadhaa. Sheyxaanni isin hin gowwoomsin. Ani Muhammad bin Abdullah, Gabricha Rabbiiti fi Ergamaa Isaati. Sadarkaa Rabbiin Azza wa Jalla na kaa’ee ol akka ol na kaastan hin jaalladhu.” (Ahmad 3/153, Abu Na’iim Hilyah 6/252 keessatti)
Ergamaan Rabbii sallallahu aleyh wassallam akkana jedhan:
“ لاَ تُطْرُونِي كَمَا أَطْرَتِ النَّصَارَى ابْنَ مَرْيَمَ، فَإِنَّمَا أَنَا عَبْدُهُ، فَقُولُوا عَبْدُ اللَّهِ وَرَسُولُهُ ”.
“Akkuma Kiristaanonni ilma Mariyam faarsu keessatti daangaa darban isinis ana faarsu keessatti daangaa hin darbinaa. Ani gabricha Rabbii qofa. Kanaafu, gabricha Rabbii fi Ergamaa Isaa jedhaa.” Sahiih Al-Bukhaari 3445 (As-Saarimul Mankii fuula 385)
2-Osoo daangaa hin darbinii fi hin hanqisin gama Ergamaa Rabbiitin sallallahu aleyh wassallam dirqamni nurraa eeggamu erga mirkanaa’e, amma gara Nabiyyii sallallahu aleyh wassallam arrabsuu ilaalchise dubbachuutti dabarra. Hiika arrabsoo ibsuun jalqabna. Kutaa darbe keessatti arrabsoon jecha fokkuu salphinna, hir’innaa fi gadi xiqqeenyatti geessudha jennee jirra. Daangaan isaa immoo “barteedha (wanta namoonni barataniidha.)” jenne turre. Akkuma ibn Taymiyaan kana mirkaneesse:
“Lugaa fi shari’aa keessatti arrabsoof daangaan beekkamaan yoo hin jiraatin, isa ilaalchise garri itti deebi’an bartee namootati. Wanti bartee namootaa keessatti arrabsoo ta’e, isarratti kan jecha sahaabotaa fi beektota buusu qabnu.” (As-Saarimul Masluul fuula 477)
Ibn Taymiyaan gosoota fi bifa arrabsoo ni dhiyeesse. Ergasii ni jedhe: “Arrabsoo irraa Ergamaa Rabbiitiif sallallahu aleyh wassallam fakkeenya dubbachuun (dhiyeessun) wanta qalbii fi arraba irratti ulfaatudha. Nuti [arrabsoo] kana dubbachuu irraa of ol guddisna. Garuu murtii kana keessatti jechatti waan barbaadamuuf nuti osoo adda hin baasin haala wali galaatin jechoota lafa keenna. Namni hubataan kanarraa qooda isaa fudhata. Kanaafu, arrabsoon gosa lama jenna: du’aayi (kadhaa) fi odeefannoo.
Gosa 1ffaa– Du’aayi (kadhaa)- fakkeenyaaf namni tokko nama biraatin akkana jechuu: Rabbiin isa haa abaaru ykn Rabbiin isaa haa fokkisu ykn Rabbiin isaa haa salphisu ykn Rabbiin rahmata isaaf hin godhin ykn Rabbiin isarraa hin jaallatin ykn Rabbiin hidda isaa haa kutu. Kuni fi kan kana fakkaatan nabiyyootaa fi isaaniin ala namoota birootiif arrabsoodha.
Gosa 2ffaa-odeefanno: wanta namoonni akka arrabsootti ykn hir’isuutti lakkaawaniidha… Kan akka maqaa harreetin ykn sareetin moggaasu. Yookiin salphinnaa fi gadi xiqqeenyaan isa ibsu. Yookiin inni azaaba keessa akka ta’e beeksiisuu, ykn cubbuun namoota isarra jira jechuun beeksisuu fi kkf. Akkasumas,maqaa xureessuun kijibsiisuu ifatti baasu, fakkeenyaaf, saahira (nama sihrii hojjatu), gowwoomsa… jechuun isa ibsu”
Hanga akkana jedhuutti: jechoota tokkoon tokkoon tarreessun hin daangefamu. Wanti kana walitti qabu, wanti namoonni arrabsoo ta’uu baran, suni arrabsoodha. Tarii haalli, wali galteen, aadaan, akkaatan dubbii fi kkf gargar ta’uu irratti hundaa’e kuni gargar ta’uu danda’a. Dhimmi walitti naqame, fakkaataa isaatti maxxanfama. Rabbiin subhaanahu hundarra beekadha.” (As-Saarimul Masluul fuula 475-479)
(Gabaabumatti arrabsoon takkaa abaarsan takkaa immoo odeefannoon ta’a. Odeefannoo yommuu jennu dubbii namoonni akka arrabsootti lakkaawaniidha.)
Madda:
“Nawaaqidul Iimaani al-qawliyah wal amalayah” fuula 160-165 Abdulaziz bin Muhammad


text:
Dr Muhamed Rashad Kabir Abdule Mamaya Carcar gama Akhirat deeman Radio bbn Afaan Oromotin Biyat Itophi’a keeysat yeero jalqabaf qurana qulqulu Afaan Oromoti hikudhaan hawasa muslimafi …Read More »
Obituary: Dr Sheik Mohammed Rashad Kabir-Abdullee
Dr Shek Muhammad Rashad ( full name: Muhammad Rashad Kabir Abdulle Mummayyaa Carcar ) was born in 1934, in Eastern Oromia, Carcar Laga Arba, in …Read More »
Innaa lillaahi wa innaa ileehi Raaj’uun: Dr. Sheek Muhaammad Rashaad kabiir Abdullaahi guyyaa ar’aa gara biyya aakhiraa godaanan
Ummanni Oromoo hayyu guddaa, goota, abbaa qubee Afaan Oromoo, tafsiira/hiikkaa qur’ana Afaan Oromoo, Gaazeexeessaa yeroo duraatiif Raadiyoo Afaan Oromoo biyya Soomaalee keessaa dabarsuun ummata Oromoo …Read More »
Teennuumaa Nasriin teennuumaa Kennaa IIdaa Nashiidaa bareedaa Afaan…
Oromoo TV; Gaafiif deebisaa obboo Raayyaa Abbaa Macaa Kutaa lammaffaa
Amantii Aadaa Oromoo /Waaqa/
Seenaan biyya lafaa irratti dalagamu yoo biraa nama kophaa /gurmuu/ bakkaa fi akkaataa walfakkaatuun /garaagaraatiin/ raawwatamuun yoo maraa marfatuun jiraata.Akkuma saaenaa biraa Aadaa fi uumaan …Read More »
Oromoon seera bultaa waliin qaba, waliifiis kaba…
Haajii Biiftuu Fayyisoo Gaafiif deebisaa Obboo Haaji Biiftuu Fayyisoo Galma Waaqeeyfannaatiin…Read More »
Aadaa Oromoo
Aadaa Oromoo Oromiyaan aadaa hedduu qaba. Kana keessaa aadaa nyaataa, aadaa uffannaa, aadaa mana itti ijaaran, aadaa fuudhaa fi heerumaa, aadaa irreechaa,aadaa sirna ittiin bulmaataa, …Read More »
Events in Oromo History Before 1853
Events in Oromo History Before 1853 Date Event ~ 300 BC Archeologists found in 1978 in northern Kenya the pillars that Oromo used in the …Read More »
As Muslim leaders no show at court, protest is set to resume
As Muslim leaders no show at court, protest is set to resume By Jawar Mohammed September 13, 2012 (Gulele Post) — The Comittee of 17 …Read More »


text:
LibreOffice 7.3 Help
You can quickly apply styles, such as paragraph and character styles, in your document by using the Fill Format Mode in the Styles window.
Choose View - Styles.
Sajoo akkaakuu haalataa isa fayyadamuudhaaf barbaaddu cuqaasi.
Click the style, and then click theicon in the window.
Galmee keessatti bakka akkaataa hojii irra oolchuu barbaaddutti qaree hantuutee hiiqsiiti cuqaasi. Akkaataa wanta tokkoo olitti hojii irra oolchuuf, wantoota filachuuf harkisiiti sana booda gad dhiisi.
Yeroo xumuramu Esc dhiibi.


text:
Kibxata kaleessaa marii gaarii Iraan fi biyootii addunyaa irratti human guddaa qaban gaggeessan kun walii galtee Nukleera bara 2015 tolfameetti lubbuu horuuf garee hojjatu hundeessuuf walii galan.
Kunis biyyonni lameen gara walii galtee Nukleeraatti yoo ni deebi’uu ta’e yaaluuf, kunis Iraan sagantaa Nukleeraa qabdu akka dhaabbuuf yoo walii galtee Yunaaytid Isteetesiis ugguura akka irraa kaaftu kan jedhu of keessaa qaba.
Maanguddonni Awuroopaa aangawoota Iraa fi Amerikaa kanneen Viyeenaa keessa jiran gidduu deemaa jiran.


text:
Xiyyaaronni waraana Suuriyaa fi Raashiyaa Jum’aa har’aa naannawa Guutaa Bahaa magaalaa Arbin jedhamtu keessatti boombii boba’u kan “napalm” jedhamuun haleellaa raawwataniin, yoo xiqqaate namoota nagahaa 37 kan galaafatan tahuu gareen “white Helmets” jedhamu beeksise.
Gareen “White Helmets” ibsa baaseen akka jedhetti Xiyyaronni waraanaa boombii boba’u kan akka addunyaatti dhoorkameen buufata namoonni nagahaa keessa qubatan haleeluun ibidda ka’een, namoonni hedduun isaanii ijoollee fi dubartoota tahan gubatanii du’an.
Dhaabbata Mootummoota gamtoomaniitti manni maree nageenya Feb 24/2018 Guutuu Suuriyaa keessatti murtii dhukaasa dhaabuu sagalee guutuun kan dabarsee ture yoo tahu, Mootummaan Suuriyaa fi michuun isaa Raashiyaa murtii san cabsuudhaan haleellaa waraana lafoo fi qilleensaan naannawa Guutaa Bahaa keessatti jalqaban cimsanii itti fufaniiru.


text:
Mootummaan Sa’udii Sheikh Salmaan Al-Awdah irratti Adabbii du’aa murteessuuf kan qophaayaa jiru tahuun beekame
Abbaan alangaa mootummaa Sa’udii Aalima beekkamaa biyyattii Salmaan Al-Awdah irrattii murtii du’aa dabarsuuf kan qophaayaa jiru tahuu maatiin isaatii fi miidiyaaleen biyyattii gabaasan. Mootummaan Sa’udii Salmaan Al-Awdii waggaa tokko dura hidhe. Gaazexaan biyyattii Okaz jedhumu akka gabaasetti, hoggantoota biyyattii irratti fincila kakaasuu dabalatee himannaa 37 kan irratti dhihaate yoo tahu, Abbaan Alangaa mootummaa Sa’udii Sheikh Salmaan irratti murtiin du’aa akka dabruuf mana murtii gaafate.
Ilma Sheikh Salmaan kan tahe Abdallah Salmaan Al-Awdah “guyyaa kaleessa Abbaan alangaa Abbaa kiyya himanaa 37 irratti dhiheessuun manni murtii adabbii du’aa akka irratti dabarsu gaafate” jechuun Twitter isaa irratti barreesse. Abdallaah akka jedhetti, himannaa Sheikh Salmaan irratti dhihaate jidduu Kuweeyti keessatti dhaabbata gareewwan maqaa Ergamaa Rabbii xureessaniin mormu hundeessite, kan jedhu jiraatu ibse.
Sheikh Salmaan Al-Awdah qoqqobbii bara dabre biyyoonni Arabaa Qaxar irra kaayan mormuu isaatiin kan hidhame tahuu gabaasni arganne ni mul’isa. Sheik Salman hidhamuu isaatiin duratti September 9,2017 Twitterii isaa hordoftoota miiliyoona 14 qabu irratti ” Yaa Rabbii onnee obbolewwan lamaanii ummata gama lamaaniitiif jecha wal jaalachiisi” jechuun waldhabdeen biyya isaatii fi Qaxar jiddutti uumame kan isa gaddisiise tahuu barreesse.


text:
UN’tti Ambaasaaddarri Ameerikaa Nikii Heelii taayitaa isii hanga dhuma bara kanaattii gad lakkisuun, bulchiinsa Traamp keessaa bahuuf kan murteessite tahuu beekame. Prezdaant Donaald Traamp har’a Waayit Haawusitti ripoortarootaaf ibsa kenneen, gaafii taayitaa gad lakkisuu Miss Heeliin dhiheessite kan fudhate tahuu ibse. Dabalataanis Traamp torbaan lamaa hanga sadihitti nama Miss Heelii bakka bu’u kan muudu tahuu beeksise.
Ambaasaaddar Heeliin sababaan taayitaa isii gad lakkisuuf murteessite hin ibsamne. Haa ta’u malee dhimma Niwukilarii Kooriyaa Kaabaa dabalatee Poolisii haajaa alaa heddu irratti Traamp fi Nikii Heeliin walii galuu kan dadhabban tahuu gabaasni arganne ni mul’isa.


text:
Akka barattootii tun jedhanitti rakkoo tana dhiyoo tanaa asittu himachumatti jiran.Warrii rakkoo tana himate hagii guddaan barattoota yuniversitii Jimmaa damee teknoolooti; komputeraa fi Injineeringi.
Waan hiamtan hedduu keessaa tokko qormaata nama yuniversitii baratee bahee kennan ka ka isa malee hin arganne,“exit exam” jedhan.Qoramaatii akkanaa kun ammoo waan haraa jalqabuutti jiran.
Ijoolleen ammoo waan kana haaraa dhageennee malee ittuu hin qophoomne waan kanaan ufi qopheessanillee ‘hin qaban.’
Komputerii diqqaan jirulleen akka barattootii nuun jedhanitti waan humna hin qamnee, interneetiin laaftuu ka wa hojjachuuf bira taa’aa oolan.
'Injineeringi jechuu wa uumuu jechuu kana hojjachuuf komputera gahaa labaratootii keessaa hin qamnu.Mooraa teknooloojii tanatti Wi-Fi megabyte tokko buusuudhaaf, viidiyoo adda addaa laaluudhaaf saati baayee si tursa.Erga mooraa nuu sirreessaa jennee iyyaa jirra.Labratooriitti nama 30f meeshaa takkitti kennan.Namuma lamatti hojjata malee kaan taa’aa oola. Haallii kun hundi nuu guutamee,”jedha barataan ganna sadeessoo yuniversitii baratu.
Ijoolleen tun qoramaa kana fudhachuuf akka rakkooleen jedhan tun fala argattuuf fedhan.
“Wa uumee ittiin hojjachuuf komputera gahaa, labratootii fi interneetii qabaachuu qabda kana tahuu baannaan qormataa kana fudhachuu hin dandeennu,” jedhan.
Barattootii tun rakkoo tana torbaan dabreeas asitti barumsallee dhaabanii himachaa bahan. Barumsa dhaabanii jennaan ammoo akka murtii kaabinee mana barumsaa murteesse hin fudhanna jedhaa mallatteessaa nu jedhani dinnee jedhan.
Jarii kaun amma kampasaa bahee itti deebihee mi’a fudahchuullee waan dhowwaniif rakkoo keessa jirraa jedha.Barattootii rakkoo tana himatan barattoo Injineeringi ganna 1-5 keessa jiranii fi Komputera ganna 1-5 keessa jiraati.
Akka pirezidaantiin gamtaa barattoota yuniversitii Jimmaa obboo Bulchaan jedhutti mooraan yuniverstii Jimmaa rakkoo tanaa fala kennuu hin dandeennee oli dabarfate ammoo qoraamtii barattoota eebbifamaniif kennamu akkuma Itoophiyaatti kennama malee akka Jimmaa qofaa miti jedha.
“Garuu akka biyyoolessaati bori murtiin laatamu akka jiru odeeffannoon qaba,”jedha.


text:
Vaayirasiin maali?
Vayirasinis jalqabiin isaa shakala dandeetti walitti agarsisuutin kan jalqabame ture,kunis piroogrameronnii koodii addaa addaa barressu dandaahan dandeettii isaanii waliti agarsisuuf yunivarsiti kessatti kan isaan jalqabanidha. Karaa biraa vaayirasii jechuun gosa pirograamii (malicious) tahee kunis of baayyisuun (exuctable file fi dokumeenti addaa addaa mancaasuu dandaaha , kana malees system komputera keenyati qaawwaa balaa geesisan hedduu banudhaan to’anno keenya ala gochuu dandaaha.
Goosota Malicious program jedhamuun beekaman
Ransomeware
Gosa malicious software tahee kan eyyama malee faayila addaa nan maxxansa jechuun fayyadamaa irra soda guddaa qabsisuudha, kunis yoo qarshiin kaffalamee malee hin gadhisu , karaa biraas passwordii komputeerafi kan program addaa offin gedaruun beekama, hatahuu malee advanced ransomware kan jennu kana caalatti miidhaa qaqabsisuu dandaaha.
Trojan
Gosti vaayirasii kun kan mogahee erga fardii muka irraa boci isaa biyya girikitti tolfame boodadha jechuudha, gosti vaayirasii kun baayyee bu’a qabessa fakkaata, fakkenyaaf saffisa komputeera nan dabala jechuudhaan softiweeri gaarii fakkaachuu dandaaha, garuu booda irraan (backdoor kan jedhamu banuun eyyema nama biraaf kennuu dandaaha, host file delete gochuu dandaaha,haalota akka code godhametti mijeeffachuu dandaaha.
Virus
Akkuma maqaan isaa ibsu vaayirasiidha, program,data komputeera keenya kessa jiruutii fakkattii isaa baayyisuun maxansaa deema kunis hostfile argachuu qaba , gosti kun komputera gara biraattin darbuuf baayyee saffisa qaba , komputer networkidhaan dadarbuu dandaaha,data ballessuu qofa osoo hin taanee DOS kan jennuu illee qaqabsisuu dandaaha.
Worm
Kunis vaayirasii wajjiin kan hamma tokko walfakkaatudha garu akka vaayirasii host faayilii isa hin barbaachisu of dandahee midhaa qaqabsisuu ni dandaaha , kan inni barbaaduus (excuted tahuu qofa)
Bots
Maqaaan isaa jecha robot jedhuu irraa kan dhufeedha , hojii gaarifis , hojii badaa taheefis oluu ni dandaaha , gosa tajaajila automated network service olu dandahuudha, kunis kallattidhan kan midhaa (IM ,chat irraatti jechuudha, kunis (C&C – command and control)godha jechuudha kunis kallattidhan odefanno gara central server ti ergudhaan to’annoo jala galcha.
Gosoota vayirasii kessaa muraasni
- Boot Sector Virus : Gosa vaayirasii hamaa taheef MasterBoot record kan jedhamu kessa seenuun antivaayirasiidhan kan baduu hin dandeenyeef (complete system format) kan barbaadudha.
- Direct Action Virus : Gosa vaayirasi odeffannoo(data) balleessuu yommuu tahuu kallattii dhaan odeffannoo ballessuu caalaatti gosa daataa (.exe,.com)ti of qabsisuun badii qaqabsiisa jechuudha.
- Resident Virus : Gosa vaayirasii (self install) of gochuun badi qaqabsiisuudha kana males akka ogessotni jedhanitti antivaayirasiidhaan erga qulqulefamee dandetti hafee badii qaqabsisuu qaba(The trickiest virus program jedhameera).
- Multipartite Virus : Gosa vaayirasi komputeera kan irraa adda taheedha sababnii isaas gosti vaayirasii (Resident)tahe kara tokko qofaan komputera kessatti yommu midhaa qaqqabsisuu kun garu karaa dandaahamee hundumaatti dhimma bahuun fayila,boot sector hundumaa ballessuu dandaaha , kunis kara lama faffacahuunsaa ballessuuf cimaa isa godha.
- Polymorphic Virus : Akka dhaabati Symantec ,gabaaseetti gosti vaayirasii kun antivaayirasiin qabuuf kan detection routine dheera barbaaduuf , tokkumalee qabuuf baayyee rakisaadha jedheera. Sababni isaamoo gosti vaayirasiin kuun yommu of baayyisu (signature,binary isaa waan gegedaruuf , sababa kanaafis antivirus akka softiweerit dhiisu dandaaha.
- Overwrite Virus : Fayyadamaaf ykn (enduser kan jennuuf gosti vaayirasi sodaachisuudha yooma illee gutumaa system hin jeequu taheellee, gosti vaayirasiin kun softiweerii, faayila adda illee qabachuu ni dandaaha kanaaf furmaati isaa fayila inni qabate garaa jaabatani ballessudhaan akka gara biratti hin darbinee gochudha,gosti vaayiraasi kun karaa e-mail kan deemu dandahuudha, nama fayyadama komputeera giddu galessa taheen kan baramuu hin dandeenyedha
- Spacefiller Virus : Gosa vaayirasii pirograamii komputera keenya kessa jiruu source code isa kessatti empty space barbaaduun of dabaluudha kallattidhaan waan midhaa geesisuu hin fakkaatuu garuu dhokatee hojii isaa ni hojeta kara biraa “cavivity viruses” jedhamuun beekama.
- Macro viruses :Akuma maqaan isaa ibsu pirograamota komputera macro language comand dhan hojataman midhudhaan beekama isaan kessaas kanneen akka (word ,ppt fi kan biro kan isa fakkataan miidha),dhabatonni vaayirasi kana barbaadan fayadamtonni microsft akka isaan kana banan gochuun vaayirasiin kun hojii isa jalqabuun odefanno sasabu godhani turan , dhabati microsof kana xiyyefachuun office 2016 irratti filanoo isaa fayyadamaan akka ofiin banuuf cufu godhaniiru.
Vayirasiin rakkoo akkamii qaqqabsisuu dandaaha?
- Vaayirasiin data/odeeffannoo hojiin ala gochuu dandaaha.
- Cufu ykn inkript gochu dandaaha.
- Odeffannoo keenya namoota bira gahuu hin malleef gahuu dandaaha.
- Qarshii miliyonota hedduu qisaasessuu dandaaha.
- Pirojeektifi kalaqni adda addaa komputera irratti hojatamu akka baduuf sababa tahuu dandaaha.
- Vayirasiin eyyamakeenya malee sagalee,suuraa,vidiyoo sassaabuu dandaaha.
- Vaayirasin haakerootaan dhimma itti baahamu dandaaha.
Vaayirasi kara kamiin fafacahuu dandaaha ? (Disturbutuion channel)
- Drive-by download—waanuma download tahuu dandahuu kamiyu interneeti irraa download gochu.(torrents , darkweb,browser extension)
- Unsolicited email —maxxansa faayila,fi linki barbaachisa hin taanee kan karaa email ergamu
- Physical media—Integrated ykn removable device kan jennu kannen akka USB Drive , CD, HDD , firwire)
- Self propagation—dandeettima malware sun qabuun karaa networkii fafacahuu(LAN ,P2P)


text:
Godinaa Harargee Lixaa, aanaa Mi’eessoo keessatti humnoota poolisii Bulchiinsa Naannoo Somaalee, ka “Liyyuu poolis” jedhamaniin halellaa geggeessameen poolisii Oromniyaa tokko dabalee namoonni saddeetii ol du’uu isaanii jiraattonni beeksisan.
Kanneen Raadiyoo Sagalee Ameerikaaf ibsa kennan, jiraattonni Mi’eessoo akka jedhanitti, Kibxata dabre, gaafaf Hagayya 29, magaalaa Mi’eessoo keessatti poolsii tokko tu human “Liyyu Poolsi” jedhamuun ajjeessame. Kaleessa, gaafa Hagayya 30 immoo, magaalaa Mi’eessoo ti ala lafa Bareedaa jedhamutti humnoota poolisii Somaalee sabaa fi jiraattota gidduutti walitti-bu’insa uumameen horsiisee-bultoota yoo xiqqaate toorba tahan tu ajjeesame. Aangawoonni bulchiinsa naannoo Oromiyaa waa’ee walitti-bu’insa daangaa Oromiyaa fi naannoo Somaalee gidduutti geggeessamaa turee fi lubbuu galaafatee, dhiheenya kana, ibsa kennaa turan.
Qophii guutuu dhaggeeffadhaa


text:
Addi Bilisummaa Oromoo, Waxabajjii 25, bara 2018 jechuun, Wixata dabre kana ibsa baaseen, “Jijjiirraa bu’uraa fiduuf warraaqsa ka’e akka milkaa’ina itti fuuleffate hin geenye fashalsiisuuf, mootummaan Itiyoophiyaa duula geggeessaa jira” jechuun balaaleffatee jira.
Qabsoo bilisummaa Oromoo Adda Bilisummaa Oromootiin hoogganamun, addatti ammoo, sochii addaa Fincila Diddaa Gabrummaa fi Fincila Xumura Gabrummaa Qeerroo Bilisummaa Oromoo geggeessameen dhiibbaa cimaa uumameen hoogganootni OPDO dhalootaan Oromoo tahan, kanneen dhiheenya aangoo ol’aanaa EPRDFtti dhufan, lola namootaa fi qaamota mootummaa Itoophiyaatiin karoorfamee saba Oromoo irratti geggeeeffamu dhaabsisuu, walumaagalatti Saba Oromoo fi saboota cunqurfamoo Itoophiyaa ka biroof jijjiirama wayyaawaa fiduu danda’u, abdiin jedhu jiraate iyyuu hujiitti mullataa hin jiru jedha ibsa ABO.
Itti fufuudhaanis haala gaddisiisaa taheen, lolli waggoota muraasa dura aangawoota siyaasaa, qondaalota waraanaa fi tikaa ol’aanoo TPLF/EPRDFiin karoorfamee Saba Oromoo fi Adda Bilisummaa Oromoo irratti geggeeffamaa ture daranuu jabaatee itti fufee jira jechuudhaan balaaleffate.
Kana ilaalchisuun Hayyu-duree Adda Bilisummaa Oromoo – Obbo Daawud Ibsaa haasofsiisnee jirra. Dhaggeeffadhaa.


text:
Gaazexxessootaa fi kanneen hawaasa dadamaqsan dhiyeenya kana walitti qabuun hidhuu kan ilaaleen gabaasaaleen dhiyaatan Yunaaytid Isteetsiin kan yaaddeesse ta’u Embaasiin Amerikaa inni Finfinnee keessa jiru ibsa baasee beeksisee jira.
Angawoonni fedeeraalaas ta’e kan bulchiinsa naannoo qabiinsa sirna ramaddii biyyatti hordofuun olaantummaa seeraaf akka bulaniif komishiniin mirga namoomaa kan Itryoophiyaa biraa waamicha dhiyaate nutis ni dhageesiifna jedha ibsii Embaasii biraa ba’e kun.
Komiishinin mirga namoomaa kan Itiyoophiyaa ibsa baaseen dhimmi kana itti dhiyeenyaan hordofaa akka jiru beeksisee jira.
Kanaafis, hojii komishinni kun gaggeessuuf aangawoonni fedeeraalaas ta’e kan bulchiinsa naannoo hundumtuu walta’iinsa hojii irraa eegamuu baasuuf dirqama irra jiru akka ba’an ibsii komishinichaa gaafatee jira.


text:
Abshir Rakkoo Booda Toltii ni dhuftii
Jireenyi ilma namaa rakkoo fi toltu irraa kan uumamteedha. Yeroo hundaa rakkinnaan kan guuttamte mitii yeroo hundas toltuun kan guuttamte miti. Wal makaa kanaatu jireenyaf hiika kenna. Osoo hadhaan jiraatu baate silaa mi’aawan maal akka ta’ee hiika hin qabu türe. Wantoonni fuggisoon lamaan kunniin jireenya keessatti tarree adeemu. Guyyaa tokko mukaa’u fi gaddutu jira,guyyaa biraa immoo mirqaansu fi gammachutu jira. Ilmi nama rakkoo fi tola keessa darbee qaroominna ijaara. Osoo tola qofa keessa jiraate laamsho ta’a. Rakkoon immoo lafee fi sammuu isaa jabeessun gara fuunduraatti akka tarkaanfatu godha. Eeti amala ilma namaa ta’ee yeroo hundaa gammachuu fi tola jiraachu feena,rakkinnaa fi gadda ni jibbina,qoreen akka nu waraantu hin barbaannu. Gammachuu argachuuf dhagaan nuti hin fonqolchine hin jiru. Sadarkaan gammachuu keenya haala hojii keenya irratti hundaa’uun garagara.
Jireenya keenya keessatti rakkoo adda addaatu nu qunnama. Akka bubbeen cimaan muka raasutti rakkoo fi gaddiis keessa keenya raasu danda’u. Eessumman deema,garamitti baha jechuun ardii ofitti dhiphisuu dandeenya. Dukkanni rakkinaa fi gadadoo nu hagaguugu danda’a. Yeroo rakkina akka kanaa keessa seennu maal gochuu dandeenya?
1.Of qopheessi– loltuun waraanaf ka’ee qophii fi meeshaa malee gara dirree waraanaa ni deemaa? Gonkumaa hin deemu. Deemun dura sirritti of qopheessa. Haaluma kanaan jireenyi dirree waraanati fi dorgoommiti. Jireenya keenya moo’anne gammachuu argachuuf yeroo hundaa wal’aanso fi dorgommii adeemsifna. Wal’aansoo fi dorgommii keessa takkaa ni moo’anna,takkaa ni moo’atamna(ni dhabna). Yeroo moo’annu gammachuu keessa of tuulaa aardii keessa akka hin deemne fi yeroo moo’atamnu immoo gaddaa fi aariin akka of hin miine qophii nu barbaachisa. Hidhannaa cimaa hidhanne jireenyatti bobba’u qabna. Akkuma gammachuu argachuuf carraaqnu, rakkiinaa fi haalli xaxamaan nu qunnamuu akka danda’u of haa amansiisnu. Yoo akkana goone rakkoo yeroo umamuu nu hin rifachisu. Ni tasgabboofna.
Of qopheessu yoo jennu wanti hunduu Rabbirraa akka ta’ee beeku fi obsaaf abdii qabaachudha. Wanti gaariin hunduu Rabbiirraayyi. Kanaafu wanta Inni nu qananiisen(nu kenneef) of tuulun nuuf hin malu. Wanti badaan immoo sababa cubbuu/badii keenya irraa kan ka’ee Rabbiin kan nutti ergudha. Isaafis garmalee gadduun hin barbaachisu.
“Rakkoon tokkolle dachii irratti yookiin lubbuu keessan irratti hin buutu, Nuti ishii uumun duratti Kitaaba keessatti kan galmeeffamte yoo taatee malee.Dhugumatti kuni Rabbiin irratti laafaadha. Akka wanta isin jala darbee irratti hin gaddinee fi waan Rabbiin isiinif kenne irrattis garmalee hin gammadneef (Rabbiin kana godhe). Rabbiin nama boonaa fi dhaadataa hundaa hin jaallatu.” Suuraa Al-Hadiid 57:22-23
Kanaafu yeroo rakkoon nu qunnamuu garmalee gadduu akka hin qabne fi yommuu Rabbiin nu qananiisu immoo gammachuu keessa of tuulaa fi dhaadataa akka hin deemne,keeyyanni armaan olii nu akeekkachisti.
2.Wanta darbee irraanfachuuf carraaqi– wanti darbee gonkumaa duubatti hin deebi’u. Hancufni tufamee,aanan elmame fi dubbiin afaan baate gonkumaa dubatti hin deebi’an. Gaabbii fi aariin wanti jijjiramuu tokkollee hin jiru. Gaabbu fi aaru dhiisne osoo wanta amma jijjiruu dandeenyu irratti xiyyeefanne,ibiddi aarii fi gaabbi hangas mara nu hin gubu. Wanta darbeef aarun mee maal jijjira? Nama du’ee ni kaasaa? Biyyee bishaanin haramee duubatti ni deebisaa? Kan darbe darbee irraanfadhu. Barnoota irraa fudhu har’a jireenya gaarii ittiin ijaarrudha. Jireenyi gaariin ati jiraattu kaleessas miti borus miti,har’a. Kaleessa damma muuxataa yoo turte har’a immoo dabboo gogaa yoo nyaattu, hanga feete osoo gaabbite dammii muuxataa turte sun duubatti hin deebi’u. Kanaafu gaddaa fi gaabbin of hin ajjeessin. Karaa baniif haa aaru. Of keessatti ukkaamsun of hin rakkiisin. Mee addatti bahii wanta keessa keetti gungumu kanaan akkana jedhiin,”Wanti darbe darbee gonkumaa duubatti hin deebi’u. Maaliif na cinqitaa wanta hin mul’anneef,harkaan hin qabneef,arrabaan hin dhandhamneef? Aboo achii narraa deemi! Aboo achii gatii, ani kana waliin hin cinqamu. Jireenya funduraa kootif maaliif dhiiphadha osoo rizqiin(sooranni) harkaa Rabbii ta’ee jiru? Cinqii maalii?(Ya min cinqat?) dirqamni kiyya har’a sirriitti hojjadhe ooludhaa malee wanta boru kan ijaan hin mul’anne waliin cinqamuu miti. Cinqii maalii?(Ya min cinqat?) Rabbiin wanta hin jirre irraa na uumee ergasii da’imummaa kiyya irraa eegale hanga har’atti na kunuunse akkamitti borus na sooru dadhaba ree? Cinqii maalii? Aboo asii badii. Yoo hiyyummaa natta qabee Insha Allah hiyyummaa irratti obsee jaalalaa Rabbii fi mindaa guddaa argadha. Yoo na duroomse immoo Insha Allah karaa Isaa irratti baasun ammas jaalala Isaati fi mindaa guddaa argadha. Kanaafu maaltu na dhiphise ree boruu ijaan hin mul’annef,kaleessa darbeef? Cinqii maalii, asii badii! Dirqamni kiyyaa har’a hanga humna kooti hojjadhe jiraachudhaa malee boruuf yaadda’u miti. Jireenyi gaariin ani jiraachu danda’u har’aa fi har’a qofa. Kaleessi wanta fudhatu fudhate darbee,borus hin dhalanne. Kanaafu har’a nama gaarii ta’ee argamuudha. Kan darbee waliin gadduu fi aarun yeroo koo hin gubu,kan dhufu waliinis yaadda’uu fi dhiphachuun humna koo hin fixu.” Jedhiin. Akkan ofiin jechuun Oksijiini qabanaa’a fudhu, Karboondayioksayidi gubata of keessa baasi.
“Wanta darbeef booyu fi gadduun yeroo ammaa gubuudha.”
3.Dhagaa hin dandeenye fonqolchuuf hin carraaqin– yeroo gaddinuu fi dhiphannu dhagaan nuti hin fonqolchine hin jiru. Namni tokko yoo nu aarse gadoo baafachuuf jecha mala meeqa barbaanna! Mee takka haa yaannu gadoo baafachuun eenyufuyyu hin fayyanne miidhaa malee. Gadoo baafachuuf carraaqun miidhaa duraanii caalaa miidhaa biraa fida. Kanaafu nama sanii yoo dhiisne maaltu nurraa hir’ata?
“Namni Rabbii jedhe of gadi qabee Rabbiin sadarkaa isaa olkaasa.”
Achii dhiise gadoo baafachuu homaa si hin fayyadu aarii fi gadda caalu sitti dabaluu malee. Nama sanii araaramiif yookiin irra darbiif. Yoo dadhabde immoo mindaa guyyaa Qiyaama sababa inni sii miidhen argattu abdadhu. Kanarraa kan hafee dhagaa baadhachuu hin dandeenye hin fonqolchiin,gaddaa fi gadoo kuufachun of hin ajjeessin.
Nama yoo aarsitee yookiin miite hadhaan gaabbii sitti dhagahamuu danda’a. Dhiifama gaafadhu. Kaasa qarshii barbaannan kafaliif. Dhiifamas sii hin godhu qarshiis sirraa hin fudhu yoo siin jedhe isa gammachiisuf jecha dhagaa hin dandeenye hin fonqolchiin. Dhiifama yoo si gochuu dide qarshii yookiin wanta qabdurraa sadaqaa kenni. Rabbirraa araarama barbaadi. Saniin booda gaabbi fi gaddaan of hin ajjeesin; wanti takka darbee gonkumaa duubatti hin deebi’itu. Dagadhu. Gaddaa fi gaabbiin chaw nagahatti jedhiin.
Jireenya har’aa jiraadhu. Wanta badaa irraa of fageessun nama gaarii ta’uuf carraaqi. Asirraa kan hafe nama gammachisa jette dhagaa hin fonqolchiin. Namni wanta feete osoo gootefii tola itti oolte irraanfate guyyaa tokko diina sitti ta’a. Kanaafu Rabbiin gammachiisuf malee nama gammachiisuf hin jiraatin. Fedhiin nama hundaa garagara. Kanaafu haala wal fakkaatun sitti hin gammadan. Nama hundaa nan gammachiisa yoo jette fedhii nama hundaa tokkon tokkoon gaafatte yookin qoratte gammachisuun sirraa eeggama. Kana gochuuf immoo humna hin qabdu. Kanaafu dhagaa hin dandeenye maaliif fonqolchuuf carraaqxaa? Achii dhiisi fedhii namoota. wanta siin jedhaniif gurraa hin kenniin. Rabbii tokkicha xaaxaa hin baay’isne gammachisi. Fedhiin Rabbii salphaa fi faydaa ilma namaa qofaatif. Fedhiin namoota immoo xaxamaa fi dhuma kan hin qabnedha. Kanaafu wanta Rabbiin gammachisuu erga hojjatteen booda kan fedhe haa aaru, kan fedhe haa gammadu of hin dhiphisin. Ofitti amanamummaa qabaadhu. Namni osoo si gatelle Rabbiin akka si hin ganne beeki. Namoota gammachisuuf dhagaa hin dandeenye hin fonqolchiin.
4.Namoota si olii mitii kan si gadii ilaali– yeroo hundaa warri ebalu kana qaba,qabeenya haganaa qaban jechuun maaliif of dhiphisna? Namoota meeqatu daabboo gogaa fi bishaan dhabee du’aa jiru? Osoo wanta baay’ee Rabbiin nutti kenne jiru wanta hin qabne argachuuf maaliif of dhiphisna,maaliif qananii Rabbii gadi xiqqeessinaa? Abu Hureyran(RA) irraa akka gabaafametti Nabiyyana Muhammad(SAW) akkana jedhan:
انْظُرُوا إِلَى مَنْ هُوَ أَسْفَلَ مِنْكُمْ وَلاَ تَنْظُرُوا إِلَى مَنْ هُوَ فَوْقَكُمْ فَإِنَّهُ أَجْدَرُ أَنْ لاَ تَزْدَرُوا نِعْمَةَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ ”
“Kan isinii gadii ilaala malee kan isinii olii hin ilaalinaa. Dhugumatti qananii Rabbiin isin irratti oole akka hin xiqqeessine santu isinii caalaa.” Jaami’i At-Tirmizi Book 37, Hadith 2703
Namni yeroo hundaa kan ofii olii yommuu ilaalu ‘Ani hiyyeessa homaa hin qabne.’jechuun qananii Rabbiin itti oole gadi xiqqeessa. Kan ofii olii ilaalun wanta hin arganneef halkanii guyyaa hirriba dhaba. Yeroo hundaa wanta hin qabne fi kan isaa hin taanef ni dharra’a,ni waanya. Kana irra osoo nama isaa gadii ilaale qananii Rabbii yeroo san beeka. “Nama meeqatu beelan dhumaa jira,nama meeqatu fayyaa dhabee, nama meeqatu ibidda boombii fi xiyyitiin gubataa jira. Ani kunoo mana hoo’a keessa jiraadha;fayyaa guutu qaba;nageenya fi tasgabbiin jiraadha. Kanaafu Alhamdulillah(Rabbii galanni haa galu) hin jedhu? ” jedhe of haa gafatu. Kan ofii olii ilaalanii booyu fi aarun bu’aa tokko hin fidu gadadoo fi waanyu malee.
Mee takka dhaabadhu namoota si gadi jiran yaadi. Ati fayyaa qabdaa mee warraa fayyaa dhaban ilaali. Wanta nyaatte dhugdu ni qabdaa warraa homaa hin qabne ilaali mee. Maaltu sitti hanqate ree,Rabbii galata hin galchituu? Duniyaa hanga feete yoo walitti qabde, fuute way qabriin seentaa,dhiistetumaan dabrataa. Kanaafu wanta zalaalamii si waliin hin turre waliin maaliif of dhiphistaa,maaliif haafoftaa? Wanta nyaattu fi dhugdu,uffattuu fi sadaqaa kennattu yoo argatte duniyaaf dhiphachuu achii dhiisi. Duniyaa walitti kuuste ittiin of tuuluf,beekkamaa ta’uuf hin yaadin. Wanta Rabbiin sii qananiseef galata galchii,nasiiba(quufaa) ta’ii argamii. Yoo akkana goote duniyaan garamii akka sitti yaatu hin beektu. Garuu yoo hafoofte fiixe duniyaa qabachu hin dandeessu,akka niiti sokkitee si jalaa dheessiti.
Kanaafu kan si olii ilaalun of hin dhiphisiin. Kan sii gadii ilaalun Rabbiif galata galchii.
5.Rabbiin qananiinii muraasa si qoruuf sirraa fudhatee caalaa si hambise jiraa galateefadhu- wanti baay’een nuu hafee osoo jiru wanta xiqqaa nurraa fudhatameef boonna,of dhiphisna. Wanti xiqqaan sunuu badii nurraa hanbisuuf ta’a laata. Rabbiin qabeenya guutuu osoo nurraa fudhatee wanta san caaluu nu hin hanbifne? Fayyaan mee maaliin wal qixxaata? Ija takkatti osoo qabeenya addunyaa keessa jiru guutun siif kennamee ni gurgurtaa? Gonkumaa hin gurgurtu,mitii ree? Hanga feete hiyyoomadhu kana hin gootu. Maarre maaliif qananiin baay’een akka nu hafee ilaalun galata Rabbii hin galchinee? Duniyaa takka dhufte deemtu waliin maaltu nu boochise ree? Achii dhiisi haa deemtu,guyyaa tokko ni deebiti.
Rabbiin sababa nuti nafsee teenye miinef qormaata nutti erga, irraa baranne gara İsaatti akka debinuuf. Qabeenya yoo dhabnu/kasaarru mee balleessa keenya haa ilaallu. Nama meeqa gowwomsinee qabeenya irraa fudhanne? Qabeenyi keenya ribaa(dhala) irraa qulqulluudha? Nama meeqa arraba keenyan miine? Nama meeqa zollomne/cunqursinee? Yoo kana yaadannu Rabbiin wanta baay’ee akka nuu dhiise,inuma akka nu hin xuqne ni yaadanna. Kana yoo jennu Rabbiin nu jaallate yookiin nu jibbee jira jechuu keenya miti. Rabbiin nama jaallatu addunyaa kanatti garmalee qora(fattana), gara Isaatti qulqullu ta’ee akka dhufuuf. Nama jibbu immoo badii isaa walitti kuusun guyyaa tokko qabaa hamaa isa qaba. Kanaafu yommuu qormaanni addunyaa tanaa nutti kufuu Rabbiin nu dammaqsuu akka barbaade yaadachuun gara Isaatti haa deebinu. Wanta dhabneef booyu osoo hin ta’iin balleessa keenya haa yaadannu. Saniin booda badii keenya amanuun Rabbirraa araarama haa barbaannu. Haala kanaan gaddaa fi dhiphinnaan chaw jennaan.
Akka A’ishaan(RA) gabaasanitti Nabiyyanaa Muhammad(SAW) akkana jedhu:
مَا مِنْ شَىْءٍ يُصِيبُ الْمُؤْمِنَ حَتَّى الشَّوْكَةِ تُصِيبُهُ إِلاَّ كَتَبَ للَّهُ لَهُ بِهَا حَسَنَةً أَوْ حُطَّتْ عَنْهُ بِهَا خَطِيئَةٌ ” .
“Wanti tokkolle(haala balaatin) mu’iminatti(nama amanetti) hin bu’u qoreenu osoo isa waraanteyyu, Rabbiin [sababa saniin]waan gaarii isaa katabuufii yookiin cubbuun isaa irraa harcaafamuu(dhiqamuu) yoo ta’ee malee.” Sahih Muslim Kitaaba 45ffaa Boqonnaa 14 Lakk 2572 Jildii 6ffaa
Kanaafu abshiir yoo balaan sitti bu’ee mindaa gaarii Rabbirraa eegii malee garmalee hin dhiphatin,hin gaddiin. Bakka sanii waan san caalu Rabbiin bakka akka sii buusu abdadhu. Yookiin immoo kan kana hundaa caaluu cubbuu sirraa harcaase Rabbiin sii araaramudha. Araarama fi jaalala İsaa yoo argatte maal dhabde ree? Balaan balaa caaluu dallansuu Rabbii akka ta’ee ni beektaa mitiree? Dallansuu Isaa jalaa yoo baraaramte maal dhabderee? Duniyaan haa baddu boruu deebiti maaltu si gaddisisaa ree? Dhiisi wanta si darbeef hin booyin,hin gaddiin. Har’atti xiyyeefadhu. Waan gaarii hojjadhu ooli. Kanaatu gammachuu siif kenna.
6.Obsi yeroon booda dukkanni deeme ifni ni dhufaati– yoo bari’uuf ka’uu ni dukkanaa’aa miti ree? Rabbiin akkaaf akka marattu si qoraa, obsaan dabarsuuf qophaa’i. Kunii Sunnaa(karaa) Rabbiin godhe. Qormaata malee addunyaa irraa deemun hin jiru. Yoo akkana jedhu immoo hin rifatiin. Qoramuu waan dandeessuf of qopheessi,sabbata kee jabeefadhu siin jechaa jira.
“Dhugumatti Nuti wanta sodaa fi beela irraa ta’een, akkasumas waan qabeenya, lubbuu fi fuduraale irraa ta’e hirdhisuun isin mokkorra. Warra obsan gammachiisi.
Isaan warra yeroo balaan isaan tuqe ‘Dhugumatti nuti kan Rabbiiti, nuti gara Isaatti deebi’oodha.’ jedhaniidha.
Isaan warra faaruu fi rahmanni Gooftaa isaanii irraa ta’e isaan irra jiruudha. Isaan warra qajeelfamoodha.” Suuraa Al-Baqaraa 2:155-157
Kanaafu obsinee Rabbirraa araaraama,qajeelfama,waan toltu hin barbaannu ree? Wanta darbeef maaliif of dhiphisna. Qaawwa godhiif aarri si ukkaamsu si keessa haa bahu.
“Dhihootti habaabon ni habaaba,gaddii ni deema, gammachuun ni diriira.”
7.Gara Rabbii garagaluun aarii fi gaddaa kee qabbaneessi– namni hanga fedhe yoo Rabbitti kafaree yoo rakkoon isa tuqxu gara Rabbii fiiga. Badii hojjataa turee hin yaadatu, Rabbitti lallabaa. Firaawnu anii gooftaa keessan na gabbaraa jedhee osoo dhaadataa jiruu yommuu galaanatti taruu “Dhugumatti Kan ilmaan israa’iil itti amanan malee haqaan gabbaramaan biraa akka hin jirre amaneera. Ani Musliimota irraayi”jedhe Rabbitti iyyate. Suuraa Yuunus 10:90 Iyyannaa fi lallabbiin isaa maal isa fayyadaree? “Sila odoo duraan diddee balleessitoota irraa taate jirtuu amma amantaa? Har’a qaama keetiin (reeffa kee) akka namoota si boodaatiif mallattoo taatuf si bafna. Dhugumatti irra hedduun namoota mallattoo Keenya irraa dagatoodha. “ Suuraa Yunus 10: 91-92
Kanaafu firaawna irraa barnoota fudhachuun yeroon gara Rabbii haa deebinu. Dhiphinnii fi rakkinni hamaan osoo nu hin muudatiin Rabbii keenya yeroon haa beeknu.
“Yeroo lafichoo(toltuu) Rabbii kee beeki,yeroo Rakkinnaa si dhaqqaabaati.”
Fuggisoo armaan olii kan ta’ee Rabbiin barnoota cimaa biraa nu barsiisa.
“Zannuuniinis(Yuunusiniis) yaadadhu; yeroo inni dallanaa deeme fi Nuti homaa isarratti akka hin murteessine godhee yaade. Dukkana keessaa” Si malee dhugaan gabbaramaan hin jiru. Ati qulqulloofte. Dhugumatti ani miidhaa hojjataa irraa ta’een jira.” Jechuun lallabee.
Isaaf awwaanne cinqaa irraas isa baraarre. Akka kanatti mu’imintoota nagaha baafna(baraarra).” Suura Anbiyaa 21:87-88
Nabiyyanaa Yuunus(AS) yeroo ummanni isa ergaa isaa didu, dallanee isaan biraa ajaja Rabbii malee deemuf ka’e. Yommuu galanarra gahu qurxuummin guddaan isa liqimse. Dukkana sadii(garaa qurxummii,dukkana galaanati fi halkanii) keessa taa’ee Rabbitti lallabe. Rabbiin lallaba isaa awwaachuun cinqii kanarraa isa baraare. Sababni isaas Yuunus (AS) gabricha Isa gabbaru turee,yeroo toltu keessa Rabbii isaa beeke. Rabbiis yeroo Rakkinnaa isa dhaqqabe. Haalumaa kanaan mu’imintoota(warra amanani fi hojii gaarii dalagan) yeroo rakkoo dhaqqaba. Namni yeroo cinqii du’aayi Nabiyyanaa Yuunus(AS) haa jedhu.
Alhamdulillah waan toltuu hundaa gargaarsa Rabbiitin hojjanna. Dogongorri barrefama kana keessa yoo jiraate anaa fi sheyxaana irraayi. Rabbii fi Ergaamaan Isaa kanarraa bilisa. Yaa Rabbii dogongora keenya nuu araarami,warra dhiphatanii fi rakkina keessa jiran toltutti isaan baasi. Amiin. Yaada keessaniif sammubani@hotmail.com Hiikkaa keeyyatoota Qur’aanaa armaan olii “Hiika Qur’aana Kabajamaa Afaan Oromotiin,mana maxxansa Najaashi” fi “Sahih İnternational English Translation” irraa fudhataman.
Like www.facebook.com/jireenyabadhaatu


text:
Allaattiin kun Pelikaan(Pelican) jedhama. Uumamni kun Ardii Antarkitikaa yoo taate malee, Ardiiwwan hafan hunda keessatti ni argama. Sanyiin uumama kanaatis saddeettu jira. Sanyiiwwan kunniin cufti naannawa qilleensa owwaa, qarqara lagaa fi haroowwan cinatti argamu. Jireenya allaattii kanaatiif bishaan haalaan barbaachisaadha. Bishaan malee jireenyi allaattii kanaa waan ta’uu miti. Soorata isaatis hedduminaan bishaanuma keessaa argata. Gaafa bishaan hin jirre jireenyi isaa rakkoo keessa jira jechuudha. Haa ta’u malee akkuma nuti hundi beeknu, qaamman bishaanii dachii tanarra jiran rakkoo hamaa keessa jiru. Balfi garagaraa gara bishaanii gad dhiifamu bishaan faalutti jira. Dabalataanis lubbu qabeeyyii akka qurxummii kan bishaan keessatti argaman miidhutti jira. Kun ammoo allaattiin kun soorata gahaa akka hin arganne dhiibbaa itti godheera. Sababuma faalama kanaarraa kan ka’e Allaattiin Pelikaan jedhamu lakkoofsi isaa haalaan xiqqaachutti jira. Allaattiin kun soorata argachuudhaaf bishaan keessa gad seenuu qaba. Yeroo kana akka tasaa osoo qurxummii qabachuuf deemu, kiyyoo ilmi namaa qurxummii qabatuuf gad dhiise keessa seenuun rakkina hamaaf saaxilamaara. Anis qophii kiyya kan duraatiin waa’ee allaattii kanaa isiniif dhiheessaa na waliin turaa.
Pelikaan allaattiiwan haalaan gurguddoo ta’an keessaa isa tokko. Dheerinni allaattii kanaa haala sanyiitiin garaagarummaa qaba. Inni xiqqaan seentimeetira 10 kan dheeratu yoo ta’u, dheeraan ammoo haga seentimeetira 15 dheerata. Ulfaatinni isaatis akkasuma garaagarummaa qaba. Sanyiin xiqqaan Kilograama 4.5 ulfaata. Guddaan ammoo haga seentimeera 13.6 ulfaata.Qoffeen isaa haalaan dheeraadha. Allaattii keessaallee dheerinna qoffeetiin tokkoffaadha. Akkasuma qoffeen isaa kun, waan akka korojoo gama jalaatiin qaba. Korojoon isaa kunis yeroo tokkoon bishaan leetira heddu qabachuu danda’a. korojoon isaa kun hedduminaan soorataa fi bishaan kuusuuf kan tajaajilu ta’us, yeroo qilleensi akkaan oowwu qaama qabbaneessuufis ni tajaajila. Allaattiin kun wayta oowwI itti hammaatu, korojoo isaa san garanaa garas hafarsuudhaan qaama isaatiif qabbana kenna. Walumaa galatti, Pelikaan qaama haalaan guddaa, miila gabaabaa, qoffee fi koola haalaan dheeraa ta’e qaba.
Pelikaan Allaattii guddaas ta’u samii irra barrisuu irratti rakkoo hin qabu. Yeroo qilleensi haalaan owwutti, lafarraa meetira kuma 3 ol ol fagaatuun samii keessa barrisuu danda’a. qubbeen isaa jidduu ammoo tishuu ykn gogaa haphiitu jira. Kunis allaattiiwan naannawa bishaanii jiraataniif faaydaa guddaa qaba. Soorata isaanii hedduminaan bishaan keessaa waan argataniif, bishaan keessa daakuudhaaf gogaan haphiin kun tajaajila guddaa kenna. Haaluma kanaan Pelikaan bishaan keessas rakkoon malee sosocho’uu danda’a jechuudha.
Pelikaan hedduminaan qurxummii soorata. Dabalataanis lubbu qabeeyyii biroo kan naannawa bishaanii jiraatan ni soorata. Soorata hedduminaan qilleensa gubbaa barrisuudhaan barbaaddata. Ijji isaa haalaan jabaa waan ta’eef, waan bishaan keessa jiru qilleensuma gubbaa ilaalee adda baafata. Kana booda, waan argate san qabachuudhaaf saffisa jabaan qilleensa gubbaa gara bishaanii seena. Waan ija irra buufate sanis qabateetuma deebi’a. Allaattiin kun gareenis ni adamsa. Gareedhaan walitti heddummaatani koola isaaniitiin bishaan faffacaasanii booressu. Yeroo kana qurxummiileen heddu jeequmsa kana dheefa gara qarqara bishaanii utaalu. Achi booda rakkoo takka malee warra gara qarqara bishaanii dhesse kana qabataa sooratu.
Pelikaan Allaattii garee uumee qubsuma guddaa keessa jiraatuudha. Qubsumni tokkos miseensota 100 ol qabaachuu danda’a. Yeroo wal qunamtii wal hormaataatti, kormaaleen garee tokko keessa jiran agarsiisa garagaraa irratti hirmaatuudhaan, qalbii dhaltuu hawatuudhaaf dorgomu. Dorgommiin isaaniitis dandettii addaa Rabbi isaaniif kenne irratti bu’uura ta’a. kormaaleen Pelikaan dandeetti bifa kokkee, korojoo fi qoffee isaanii jijjiiruudhaa qabu. Kanaafuu dhalaa duratti bahuudhaan bifa garagaraa mul’isuun wal dorgommii taasisu. Inni moohate carraa wal qunnamtii wal hormaataa raawwatuudhaa argata. Kormaan moohate kun carraa wal qunnamtii raawwachuu qofa osoo hin taane, goojjoo hanqaaquun keessatti kunuunfamtu ijaaruunis dirqama isaati. Dhalaan wal gargaaranii goojjoo ijaaru. Kana booda dhalaan Pelikaan hanqaaquu hanga sadihii qofa hanqaaqxi. Ji’a tokkoo oliif eega hammatteen booda ilmoolee keessaa yaafti. Ilmoon kunniinis haga of danda’anii soorata adamsuu jalqabanitti, qoffee haadhaa keessaa soorata fudhataa guddatu. Avreejiidhaan Allaattiin Pelikaan tokko waggaa 10 hanga 30 jiraachuu danda’a.
Rabbiin keenya waan hunda haala garagaraa keessatti uume. Uumama hunda dizaayinii garagaraatiin akka ofii fedhetti uume. Dizaayiniin inni tolchu ammoo mudaa takkallee hin qabu. Allaattii Pelikaan kanas akka ofii fedhutti haala qilleensaa inni keessa jiraatuun wal simsiisee uume. Osoo miilli Pelikaan gogaa haphii san qabaachuu baatee, bishaan keessa daakuun heddu itti ulfaata ture. Rabbi ammoo allaattiin kun rakkoo malee akka jiraatu qaama san badhaase. Kormaaf ammoo dandeetti bifa kokkee, qoffee fi korojoo jijjiiruudhaa kenne. Kanaanis fedhii qaama isaa akka guuttatu isa dandeessise. Kana booda ati dandeettii akkanaa ni qabda jedhee isa barsiise. Wanti kun hundi waan akka tasaa argame osoo hin taane, waanuma Rabbiin keenya guyyaa duraa tolchee uumeedha. Inni waan hunda irratti danda’aadha.


text:
Gamtaan dhaabota siyaasaa “Sochii Biyyoolessaa Itiyoophiyaa” jedhamu, kaleessa as Waashinton keessatti walta’insa mallatteessameen hundeessamuun ibsamee jira. Dhaabbatoota siyaasaa – Arbenyoochi Ginbot Sabaatti, Adda Dimookisummaa Oromoo, Paartii Uummata Affaarii fi Sochii Dimookitaasummaa Uummata Sidaamatiin kan hundeessame – gamtaan siyaasaa kun, kan mirgi uummatoota maraa keessatti kabajamuu fi taayitaan filannoo qabatamu – Federaalawa Itiyoophiyaa hundeessuuf ka qabsaa’u ta’uun ibsamee jira. Itti-galli qabsoo gamtichaa, mootummaa cehumsaa hundeessuu, heera haarawa baasuu fi sirna federaalaa lammiwwan martinuu itti wal-qixxummaan jiraatu hundeessuu akka tahe dubbatu hundeessitoonni. Kana ilaalchisuun, dhaabota Sochii Biyyoolessaa Itiyoophiyaa hundeessan keessaa tokko ka tahe – Adda Dimookiraatawa Oromoof Itti-gaafatamaa quunnamtii uummataa ka tahan – Obbo Leencoo Baatii haasofsiisnee jirra.
Sochii Biyyyoolessaa Itiyoophiyaa, Kan Adda Dimookiraasummaa Oromoo fi Dhaabota Siyaasaa Ka Biroo Sadii Waliin Hundeessame
- Namoo Daandii
WASHINGTON, DC —
Oduu
Tamsaasa Guyaadhaa Guyyaa
01-07-2022


text:
Oromia: Appeal Letter of Oromo Students of Jimma University March 2, 2015Posted by OromianEconomist in No to land grabs in Oromia, No to the Addis Ababa Master Plan, NO to the Evictions of Oromo Nationals from Finfinnee (Central Oromia), Oromians Protests, Oromo Protests.
Tags: National Self Determination, Oromia, Oromo, Oromo Protests
1 comment so far
Appeal Letter of Oromo Students of Jimma University
To: The Administration of Jimma University
Jimma
March 2, 2015
We, the Oromo students of Jimma University, are deeply disturbed by the multifaceted repression, subjugation, political marginalization, economic exploitation, and mass and indiscriminate killings that the Oromo people are subjected to by the current TPLF/EPRDF government and profoundly distressed by the endless insults, harassment and humiliations we are facing from the remnants of the old and neo-nafxanyas (gun carriers who settled on our land by force) here in our university and in the Ethiopian empire at large. To add insult to our injury, Abay Tsehaye, one of the prominent leaders of the Ethiopian regime and one of the founders of the Tigrean People Liberation Front (TPLF), has demonstrated his contempt of the Oromo people by his current provocative and inflammatory remark. It has been exposed on several independent media outlets that Abay Tsehaye arrogantly stated that, the so called Addis Ababa Master Plan, which was met with fierce opposition from the Oromo public, “will be realized whether you like it or not” and bragged that anyone who opposes the Master Plan “will face severe punishment”. Basically, this Tigrean chief, who is currently serving as the “advisor” of the TPLF-led government, undermining the power of the people, arrogantly stated that the Oromo people have no right to oppose the evil plan that the Tigrean led Ethiopian regime has put forward.
Abay Tsehaye’s contemptuous and disrespectful remark is a clear testimony of the attitude of the entire TPLF gang who has been using the so called OPDO “Oromo organization” as a tool to subjugate the Oromo nation and not in any measure an equal partner in the EPRDF coalition as they try to mislead the public. We consider his disdainful and condescending remark as remorseless and callous act of ridiculing of the blood and graves of our fallen brothers and sisters who he and his cohorts have murdered in broad day light for no crime other than showing opposition to this so called “Master Plan” they have designed in order to loot Oromo land and subjugate the great Oromo nation. Read More:-
Appeal of Oromo Students of Jimma University March 2 2015 (1)
Iyyatnoo Barattoota Oromoo Yuni Jimmaa Bitootessa 02 2015
http://qeerroo.org/2015/03/02/15118/
Iyyannoo Barattoota Oromoo Yuunibarsiitii Jimmaa
Bulchiinsa Yuunibarsiitii Jimmaatiif
Jimma
Bitootessa 2,2015
Nuti dargaggootni barattootni Oromoo Yuunibarsiitii Jimmaa rakkina haala yeroo uummata keenya hudhee qabee jiruu fi yeroo irraa gara yerootti jechootni ilmaan nafxanyaa uummata keenya tuffachuu, xiqqeessuu, arrabsuu fi yakka duguuginsa sanyii (genocide) moototni habashaa fi dabbalootni EPRDF/TPLF ummata Oromoo irratti rawwachuu irra darbuun dhiyeenya kana sadarkaa itti aanatti gorsaan mootummaa EPRDF/TPLF Abay Tsayee jechoota dhiiga nama danfisuun uummata Oromoo ifatti ba’ee arrabsuun isaa tuffii saba Oromoof qabu agarsiisuu caalaayyu, dhiiga barattoota obboloota keenya bara darbe gara laafina tokko malee ajjeefamanitti qoosuu waan ta’eef boqonnaa nu dhorkee jira. Dhaadannaan hooggana TPLF kun seeruma mootummaan Itoophiyaa baafatee ittiin masakamuun illee kan isa gaafachiisu dha.
Bara darbe Ebla 11/2014 irraa eegaluun gaaffii mirga abbaa biyyummaa fi dimookiraasii bifa barreeffamaan qaama dhimmi isaa ilaalu hundaaf dhiyeessinee, akka guutuu biyyattiitti warraqsaa FDG karaa nagaa gaggeessa jirruuf mootummaan EPRDF/TPLF barattoota Oromoo nagaa qalama malee meeshaa tokko of harkaa hin qabne irratti humna waraanaa bobbaasuun lubbuun ilmaan Oromoo dhibbootaan lakkaa’aman galaafatee jira. Barattootni Oromoo kumootaan lakkaa’aman mana hidhaa mootummaa Wayyaaneetti guuramuun hanga har’aatti dararaan irratti rawwatamaa jira. Gaaffii keenyaaf deebiin ajjeechaa jumlaa, hidhaa, reebicha, barnoota irraa hari’atamuu fi dararaa sukkaneessatu nurratti fudhatame. Mootummaan biyyan bulcha jira, sirna federalizimii fi dimookiraasiin utubameen jira, jedhee dhaadatu gaaffii mirgaa karaa nagaa gaafatneef humna waraana Agaazii jedhamuun beekamuu fi garalaafina tokkollee hin qabne nurratti bobbaasuun yakka duguuginsa sanyii (genocide) waliin wal-gitu raawwachuudhaan yakka itti gaafatama seera idil-addunyaa jalaa isa baasuu hin dandeenye keessa galee jira. Yakka duguuginsa sanyii ilmaan Oromoo irratti raawwateef hanga ammaatti itti gaafatamuumma fudhachuu diduudhaan seeraa addunyaa cabsee jira. Yeroo amma kanatti immoo yakka duguuginsa sanyii uummata Oromoo irratti rawwatameef “itti gaafatamaan uummata Oromoodha, qabeenyaa badeef itti gaafatamuu qabdu” jechuudhaan miidhaa qabeenyaa sababa dalagaa badiinsaa fi seeraan alaa ergamtootaa fi dabballota isaatiin magaalaa Amboo fi Oromiyaa bakkoota tokko tokkotti qaqqabeef uummata dirqisiisee gibiraa fi beenyaa kaffalchiisaa jiraachuun mirkanaa’ee jira.
Mootummaan amma aangoo siyaasaa biyyattii dhuunfatee jiru, mirga dhalootaan nuuf kenname,mirga dhala namummaa fi dimookiraasii nu irraa mulqee, mirgi uummata Oromoo dhiitamaa, qabeenyi ummata Oromoo saamamaa, yakka tokko malee hidhamaa, reebamaa fi ajjeefamaa hiyyummaa fi gadadoo keessa kan jirru ta’uu dhugaa addunyaan beekudha. Walumaagalatti, rakkinoota haala yeroo keessa jirru ilaalchisuun furmaata sirna qabeessa argachuuf qaamota dhimmi isaa ilaalu hundatti iyyannoo keenya dhiyeeffachuuf, mirga keenyaaf falmachuuf murteessuun iyyannoo keenya haala wal irraa hin citnee fi addunyaan dimookiraasii leellistuu fi jaarmiyaaleen mirgoota namummaa addunyaa fi mootummootni gamtooman nu cina dhaabbachuun mootummaan abbaa irree kun yakka duguuginsa sanyii (genocide) uummata Oromoo irratti gaggeessaa jiruuf itti gaafatamee seeratti akka dhiyaatuuf jennee yeroo dhiyeeffannu, gaaffiiwwan armaan gaditti tarreessineef haalduree tokko malee deebii sirriin akka nuuf kennamu kan barbaannu ta’uu beeksifna.
1. Dabballee fi Angawaan mootummaa EPRDF/TPLF Abbay Tsaayee sadarkaa itti aanatti gorsaa mootummaa kan ta’e dhiheenya kana walgahii dhoksaa sirnichi taasise irratti jechoota dhiiga namaa danfisuu fi eenyummaa fi sabummaa uummata Oromoo xiqqeessuun dhaadachuudhaan saba Oromoo guddicha kana irratti labsii waraanaa godhee mediyaa walaba adda addaarratti ifa ta’ee jira. Saba Tigree fi hundeessitoota TPLF keessaa tokko kan ta’e Abbay Tsehaye, of tuulummaadhaan guutamee saba Oromoo mirga dhalootaan qabu sababa karaa nagaa gaafateef qe’ee isaarratti hidhamaa, hiraarfamaa fi ajjeefamaa jiru, “liki innasgabbachewaallen”, jechuunis karoora cubbamaa inni fi dhaabni isaa TPLF ummata Oromoof qaban kanneen morman “qoricha qonnaaf” jechuudhaan tuffii hangana hin jedhamne ummata Oromoof qabu ifatti labsee jira. Nuti barattoonni Oromoo, dhiigni obboloota keenyaa dhangala’e utuu hin qooriin akka kana yammuu sabummaadhaan xiqqeeffamnee nurratti qoosamu teenyee ilaaluu hin dandeenyu. Kanaafuu, aangawaan TPLF Abbay Tsehaye jedhamu kun hatattamaan akka aangoorraa kaafamuu fi yakka duguuginsa sanyii (genocide) uummata keenyarratti rawwachaa turee fi amma illee labsaa jiruuf seeratti akka dhiyaatu gaafanna.
2. Bara darbe Ebla 11/2014 irraa eegaluun gaaffii mirgaa fi dimookiraasii karaa nagaan barreeffamaan dhiyeeffaneef aangawootni sirna EPRDF/TPLF/OPDO yakka ajjeechaa duguuginsa sanyii (genocide) uummata Oromoo irratti labsuun uummata karaa nagaa sirna abbaa irreen mormaa jiru jumlaan ajjeessan, hidhatti guuran, barnoota irraa ari’atan, manguddoo ganna 80 hanga daa’ima ganna 7tti utuu bira hin darbiin guyyaa saafaa yakka gara jabeenyaan guutameen dhukaasanii ajjeessaniif to’annoo jala oolfamanii hatattamaan seeraatti akka dhiyaatan gaafanna.
3. Shirri maqaa misoomaa ‘’Master Pilaanii Finfinnee’’ jedhuun mootummaan EPRDF/TPLF uummata Oromoo qe’ee fi qabeenyaa isaa irraa buqqisuun afaan, aadaa, eenyummaa fi duudhaan uummata Oromoo akka quucaruu fi maappiin (Kaartaan) Oromiyaa akka ciccituuf shira waggaa 23 guutuu itti yaadama ture gadi baasuun adeemsi hojitti hiikuuf fiigaa jiran haalduree tokko malee akka dhaabbatu gaafanna. Magaalaan Finfinnee mataan isheeyyu qabeenya Oromo waan taateef, bulchiinsi magaalaa Finfinnee Mootummaa Naannoo Oromiyaatiin to’atamuu fi gaggeeffamuu qaba.
4. Yaaliin magaalawwan gurguddoo Oromiyaa naannawaa Finfinnee kanneen akka:Bushooftuu, Dukam, Aqaaqii Qaallittii, Sandaafaa, Laga-Xaafoo Laga-Daadhii, Sulultaa, Buraayyuu, Hoolotaa fi Sabbataa bulchiinsa Finfinnee jala galchuu fi magaalaawwan Oromiyaa kanneen akka Adaamaa, Shaashamannee, Jimmaa, Naqamtee fi Amboo illee to’annaa mootummaa Federaalaa fi bulchiinsa magaalaa Finfinnee jala galchuuf shirri guddaan Oromiyaa irratti raawwatamaa waan jiruuf, mootummaan ‘EPRDF’ akeeka kana akka hatattamaan nurraa dhaabuu gaafanna.
5. Gurgurtaan lafaa maqaa Investimeentii fi Liizii jedhuun mootummaa amma aangoo irra jiruun Oromiyaa keessatti babal’chuun Uummata keenya qe’ee fi qabeenya dhabsiisuun abbaa biyyummaa fi qe’ee uummata Oromoo sarbaa waan jiruuf, keessattuu, naannawa Finfinneetti uummanni keenya qe’ee fi qabeenya isaanii irraa buqqifamuun jiruu fi jireenyaan dararamaa waan jiraniif, akeekni kun uummata keenya irraa akka dhaabbatu gaafanna. Kanneen qe’ee fi qabeenya isaanii irraa buqqa’aniifis beenyaa guddaan kanfalameefii qe’ee isaanii fi lafa isaaniitti akka deebi’an gaafanna.
6. Gaaffii mirga abbaa biyyummaa ,mirga dhala namaa fi dimookiraasii Ebla 11/2014 irraa eegaluun ifatti gaafatneef ilmaan Oromoo dhaabilee barnoota olaanoo garaagaraa fi godinaalee Oromiyaa hunda irraa jumlaan guramanii hidhatti ukkanfaman atattamaan akka hiikaman gaafatna. Kanneen ajjeefamaniif akka gumaan kanfalamu, kanneen barnoota irraa arii’aman barnoota isaanitti akka deebi’an gaafatna. Mootummaan biyya bulchaa jiru hamilee isaanii cabee fi qaama isaanii hir’ateef akkasumaaf lubbuu badeef beenyaa akka kanfaluu fi dabbalootni mootummaa kanneen tarkaanfii ajjeechaa, hidhaa, barnootaa irraa ari’uu irratti keessaa qooda fudhatan hundi akka seeraatti dhiyaatanii adabaman gaafanna.
7. Mirgi dimookiraasii fi namummaa uummata keenyaaf akka kabajamuu jala murree akeekkachiifna.
8. Uummanni Oromoo akka baay’ina isaatti, akka qabeenyaa isaa fi bal’ina lafa isaatti gama siyaasaan qoodannaan aangoo sirna ‘EPRDF’ keessatti qabu xiqqaa fi qaanfachiisaa waan ta’eef, bulchiinsii sirna dimookiraasii dhugaan dhaabbatee, uummata keenyaaf qoodannaan aangoo siyaasaa madaalawaan kennamuufii akka qabu beeksifna. Mirgi abbaa biyyummaa uummata Oromoo kabajamuu qaba.Uummanni Oromoo gita bittaa kamiyyu jalaa ba’ee ofiin of bulchuu qaba. Mirgi qe’ee fi abbaan qabeenyummaa isaa mirkanaa’uu qaba jennee jabeessinee gaafanna.
9. Biyya dimookiraasiin hin jirree keessatti filmaata haqa qabeessaa fi dimookiraatawaa ta’e gaggeessuun hin danda’amu waan ta’eef maqaa filannoo waliin dha’insaa fi sobaan mootummaan EPRDF, jecha dimookiraasii fayyadamuu malee gochaan isaa faallaa dimookiraasii waan ta’eef adeemsii filannoo sobaa gaggeeffamaa jiru akka dhaabbatuu fi filannoo dhugaadhaaf haalli akka mijeeffamu gadi-jabeessinee gaafanna.
10. Ademsii jaarmiyaalee siyaasaa biyyatti hunda hirmachisuu mootummaan ce’umsaa hundeeffamee bu’uurrii demokiraasii dhugaan akka hundeeffamuu, Boordiin filannoo gartuu kam irraa iyyuu bilisa ta’ee uummataan akka filamuu fi filmaatni dimokiraatawaan kan jarmiyaalee bilisummaa uummata Oromoo, mirga namummaa fi dimookiraasiif qabsoo gaggeessa jiranii fi akkasumas jaarmiyaaleen saboota cunqurfamoo hunda kan hirmaachiise filannoon bilisaa fi walabaa akka gaggeeffamu jabeessinee gaafatna.
11. Humnootni tikaa,waraanaa fi milishootni mootummaa EPRDF’n hundeeffamanii bu’aa mootummaa Wayyaanee qofa tiksuu qofaaf dhaabbatan hatattamaan akka diigaman jabeessinee gaafachuun; humnootni tikaa fi qaamoleen nageenya sabaa fi sablamoota biyyatti eegan gartuu/leellistummaa kam irraa iyyuu bilisa ta’an hundeeffamuun nageenya uummataa fi biyyaaf akka dhaabbatan ta’ee gaaffii mirgaa abbaa biyyummaa, dimookiraasii, fi namummaa akka tiksan akka godhamu jabeessinee gaafatna.
12. Maqaa Siyaasaan Ummanni Oromoo yeroo irraa gara yerootti jumlaan hidhaatti guurame manneen hidhaa biyyattii keessatti dararamaa jiru haalduree tokko malee akka hiikaman ni gaafatna!!
13. Mootummaan Wayyaanee sabaa fi sab-lammoota biyyatti gidduutti waraana qabsiisuun dhiigaa fi lubbuun lammiilee akka dhangala’uuf shira diinummaa uummata biyyaatti gidduutti qabsiisuun kan beekamu yoo ta’u addatti immoo uummata Oromoo fi saboota olla Oromiyaa ta’an irratti xiyyeeffachuun, adeemsii dhiiga waldhangalaasuu fi qabeenyaa barbadeessuu godinalee Bahaa Oromiyaatti gama saboota olla Oromiyaa dhaabbachuun Somaalota hidhachiisuun Harargee, Booraana, Gujii, fi Baalee keessatti lubbuun ilmaan Oromoo dhibbootan lakka’aman badee jira; qabeenyaan uummataa jumlaan barbadaa’ee uummatni nagaan qe’ee isaa jiraachuu dadhabee buqqa’eera. Haaluma walfakkatuun dhiha Oromiyaatti Gumuzoota hidhachiisuun ilmaan Oromoo dhibbootaan lakka’aman dhumaniiru; qabeenyaan miliiyonotaan lakka’amu barbada’era.Yakka ulfaataa uummata keenyarratti gaggeeffamaa jiru kanaaf mootummaan EPRDF itti gaafatamummaa akka fudhatu jabeessinee gaafatna.
14. Lafti kan qotee bulaa ta’uu qaba.Uummatni Oromoo fi lammiileen cunqurfamoon sabaa fi sablamootni biyyattii lafa qabeenyaa isaanii irraa haala fedheen iyyuu dirqisifamanii buqqifamuu hin qaban. Dhiibbaan mootummaan EPRDF bifa kamiinuu irratti godhuu akka dhaabbatu gaafatna.
Kanaafuu, nuti dargaggoonni Oromoo Yuunibarsiitii Jimmaa, qabxiileen jajjaboon armaan olitti tarrifaman akka mootummaa gabroomfataa saba keenya hacuucaa jiru kanaan akka hojiitti hiikamaniif jecha, wareegama fedheyyu baafnee qabsoo hadhaawaa gochuuf waan murteeffanneef, jarmiyaaleen siyaasaa fi waldaaleen hawaasa Oromoo hundii fi jarmiyaaleen siyaasaa fi waldaaleen sabaa fi sablammoota cunqurfamoo biyyatti hundi nu cina dhaabbaachuun akka falmattan jabeessinee gaafatna. Dhabbileen mirgoota namummaa addunyaa fi mootummootni gamtoomanii kanneen sirna giloobalayizeshiinii keessatti hirmannaa guddaa qabdanii fi bulchiinsa dimookiraasii babaldhisa jirra jettan akka nu cinaa dhaabbachuun mootummaa abbaa irree EPRDF irra qoqqobbii siyaasaa fi dinagdee kaayuudhaan dhiibbaa feesisu akka gootan jabeessinee gaafachuun gaaffiiwwan keenya kana hubachuu fi qaama dhimmi isaa ilaalu qooda fudhachuun deebii sirriin akka nuuf kennamu barbaadna jechuun iyyaannoo keenya kabajaan dhiyeeffanneera.
Barattoota Oromoo Yuunbarsiitii Jimmaa
Garagalcha:
Uummata Oromoo Hundaaf
Bulchiinsa Mootummaa Naannoo Oromiyaatiif
Koomishinii Poolisii Oromiyaa fi Dhimmoota Nageenyaa Oromiyaaf
Bulchiinsa Godina Jimmaa fi Komishinii Poolisii Godina Jimmaaf
Dhaabbilee Mirga Namummaa Biyyattiif, Afrikaa fi Addunyaaf


text:
Abbaan alangaa federaalaa Itiyoopiyaa namoonni 33 biyya keessatti ABO hundeessuuf hoogganuu fi miseensa ta’uu dhaan yakka shosorkeessummaa raawwatan jechuun mana murtii Federaalaa dhaddacha 19ffaatti himannaa dhiyeessee jira. Himatamtoonni deebii akka kennaniif illee beellama ka biroo kennee jira.
Galmee obbo Habtaamuu Milkeessaafaa irratti abbaan alangaa himannaan dhiyeesse, himatoonni kun nageenya hawaasichaa balaaf saaxiluu, lubbuu namaa balleessuuf qabeenyaa barba mootummaa irra dhiibbaa kaa’uu dhaan aangoo qabachuuf yaaluu akkasumas dhaaba paarlaamaan biyyattii shororkeessaa jechuun yakkef maadhee dhaabichaa “Qeerroo Bilisummaa” maqaa jedhamuun beekamu damee dargaggootaa ijaaranii jiran jedha. Abukaatoon himatamtootaa hoo maal jedhu?


text:
“Utubaan haga dhiiban qaba, haga dhiisan qaba” jedha Oromoon. Faranjoonnis ” enough is enough” jedhu. Waan hinhubanne keessatti gubachuun gowwumaadha. To: J/Dawud Ibsa. OLF’s Chairman …Read More »
Gareen ABO jijjiiramaa tan maqaa qabsootiin 2008 qabsoo finiinsina jechuun ummata Oromo gowwomsaa baatee olola walirratti bante
Gaafii fi deebisaa Radio Addis dimts waliin Dubbataa Dhaaba ABO Kamaal Galchuu waliin guyyaa 13/04/2013 tti geggeeyfame
Dubbataa ABO – Jijjiiramaa Obbo Temam Baatii ODF yaada/mul’ata nuti ji’a 15 dura ummataaf labsine ka qilleensi dhahe aduun itti baahee gurra ummataa jiruun yaada/mul’ata …Read More »


text:
Manni-murtii ol iyyaannaa Dach, ka biyya Neezerlaands kan umuriin 67aa dhalata Itiyoophiyaa lammii Dach tokko irratti badii muramee fi adabbii umurii guutuu murteessame irra-deebi’ee raggaasisee jira.
Sababaa dhukkubsatuuf kan mana-murtiitti dhihaachuu hin danda’iin himatamaan Isheetuu Alamuu jedhaman bara 1970moota keessa yeroo mootummaa Dargii yakka Itiyoophiyaa keessatti raaw’ataniif adabbichi itti murame. Obbo Isheetuun akka murtiin kun irraa kaasamu ol iyyataniyyuu, Mana-murtii Ol Iyyannaa Magaalaa “Ze Heeg” keessatti argamutti, dameen yakka idil-addunyaa, himatamtihi ajjeechaa “Hookkara Diimaa” bara 1977 hanga 78tti hoogganaa abbaa irree Mangistuu Hayilamaariyaam jalatti geggeessame keessaatti qooda fudgateen yakkuun murtii kana itti raggaasise.
Ajjeechaa “Hookkara Diimaa” kan dhaabbatni mirga namoomaa “Hiyuumaan Raayitis Waach” – “ajjeechaa jumlaa harka lafa jalaan mootummaan geggeessame Afrikaa keessatti guguddoo tahan keessaa tokko” itiin jedhe kanaan barattoota yunivarsitii, beektotaa fi namoota siyaasaa – walumaa galatti gara kuma 100 fi kuma 50 tu dhume jedhu, ogeeyyiin hagi tokko.


text:
Jawaar fi kaan abbaan seeraa dhimma isaanii ilaalu dhaddacharraa akka ka'u gaafatan
Mana Murtii Federaalaa Sadarkaa Jalqabaatti dhaddachi ramaddii Araadaa galmee qorannoo duraa Obbo Jawaar, Obbo Baqqalaa Garbaa fi Hamzaa Adaana (Booranaa) dabalatee namoota 14 irratti ragaalee Abbaa Alangaa dhaggeeffachuuf har’atti beellama qabatee turullee sababa iyyata abukaatoowwan shakkamtootaa dhiyeessanin jecha ragaalee hin dhageenye.
Iyyatni barreeffamaa abukaatoowwan shakkamtootaa dhiyeeffatan “abbaan seeraa yeroo ammaa galmicha of harkaa qaban dhimmicha loogiirraa bilisa ta’anii nuf ilaaluu hin danda’an” jedha.
BBC'f yaada isaanii kan kennan abukaatoon shakkamtootaa Obbo Kadir Bulloo “abbaan seeraa galmicha qabatanii jiran gaafa Obbo Jawaar Mahaammad mana murtiitti dhiyaatan miira “si argadhe” jedhuun kolfa qoosaa itti kolfan" jedhan.
Abbaan seeraa Obbo Dassaaleny Fantaa jedhaman kun dhaddacha irratti yeroo adda addaa mirga dubbachuu shakkamtootaa fi kan abukaatoowwan isaanii daangessaa turuu iyyata abukaatoowwan shakkamtootaa mana murtichaaf dhiyeessan keessatti eeramee jira.
Abbaan alangaa galmee qorannoo duraa banee ragaaleen naaf haa dhagaa'aman wayita jedhetti shakkamtoonniifi abukaatonni isaanii garagalchi iyyata abbaa alangaa yeroo gahaa waliin kennameefi yaada mormii akka dhiyyeessan gaaffii gaafatan abbaan seeraa kun kuffisaniiru.
Gama kaaniin abbaan alangaa namootni shan golgaa duubaa akka raga bahan wayita gaafatetti wanta kana hayyamuuf haal dureen guutamuun irra jiru kan seera irratti tumame guutamuu osoo hin mirkaneeffatiin hayyamuu qofa osoo hin taane, shakkamtoonniifi abukaatonni isaanii yaada mormii qaban akka hin dhageesifanne dhorkuus iyyata kana keessatti eeramee jira.
Kana qofa osoo hin taane abbaan seeraa kun dhaddacha irratti yeroo gara garaa murtii kennuun dura dhaddacha adda kutanii bahanii qaama hin beekamne waliin mari'atanii akka deebi'an eeruun kun bilisummaa abbaa seerichaa shakkii keessa galcheera jedhu abukaatonni.
"Abbaan seerichaa bilisa fi haqa qabeessa ta’uu isaanii shakkii keessa kan galchuudha” jedhan Obbo Kadir.
Haaluma kanaan abbaan seeraa fedhii isaaniitin dhaddacha dhimmicha ilaalurraa akka of kaasan yoo hin taane ammoo dhimmichi abbaa seeraa biraatin ilaallamee manni murtii abbaa seeraa kana dhaddacharraa akka kaasu murteen akka kennamu gaafataniiru.
Abbaan seeraa galmee qorannoo duraa Obbo Jawaar Mahaammad dabalatee namoota 14 qabatanii jiran Obbo Dassaaleny gama isaaniitin “iyyatichi wantoota hin raawwatamne fi raawwatamuu hin dandeenye qabatee jira" jechuun "galmee kanarraa ka’uu hin qabu” jechuun dubbatan.
Dhummarattis abbaan seeraa kun dhimmichi mana murtichaaf dhiyaatee akka ilaallamu ajaja kennan. Hanga galmichi qoratamee murteen itti kennamutti shakkamtootni mana hidhaa akka turan fi yeroo gaafatamanitti poolisiin akka dhiyeessu ajajan.
Sababa kanaaf jecha beellamni ragaalee abbaa alangaa dhagahuuf har'a Wiixata Hagayya 10'tti qabamee ture yeroo hin beekamnetti darbeera.
Gama biraatin manni murtichaa gaafii mirga wabii Obbo Baqqalaa Garbaa dhiyeessanii turan irratti murtee kennuf har’atti beellamee kan ture yemmuu ta’u “yakki Obbo Baqqlaaan ittin shakkaman kan lubbuun namaa itti darbee waan ta’ef” mirgi wabii gaafatan kan hin fudhatamne ta’uu manni murtichaa beeksiseera.
Haaluma wal fakkaatun gaafin mirga wabii Obbo Hamzaa Adaana (Booranaa) fi namootni galmee isaanii keessatti argaman biroon 8 dhiyeessanis hin fudhatamne.


text:
Dhaabbanni Afriikaan Ikoonoomik Soluushin bara 2008 Minisootatti hundeeffame baqatootaa biyyoota Afriikaa garagaraa irraA sababa garagaraan dhufaniif dhimma diinagdee irratti tajaajila adda ka kennaa jiru tahuu jiraachuu beeksise.
Hawaasni Afriikaa Minisoota jiraatan akka qabeenya horataniif leenjii kennuu, maallaqa liqeessuu fi deggersa teeknikaa kennaa akka jiru ka dubbatan prezidaantiin dhaabbatichaa Obbo Gannanee Galgaluu, bara darbe qofaa namoonni kuma tokko fi dhibba afur ta’an hojii daldalaa mataa isaanii akka eegalaniif deggersa gooneefii jirra, jedhan.
Hawaasni Afriikaa diinagdee fi aadaan akka walitti deemanifis wagga waaggaan ji’a Hagayyaa keessa qophii “ Liitil Afriikan Annuwal Fetivaal” jedhamu qopheessuun Artistoota biyyoota addaa addaa irratti hirmaachisuun ummanni aadaa isaa akka hin irraanfannee akka gochaa jiran dubbatu. Namoota jaarmayichaa gargaarsa argatanis dubbisuun, Alamaayyoo Qannaa gabaasaan Miniyaapoolis irraa nuuf erge kunoo.


text:
Jarmaniin lammiwwan Saa’udii 18 daangaa Awuroopaa akka hin seenneef kan dhorkituu ta’u ministriin dantaa alaa ishee har’a beeksisee jira.Kunis ajjeechaa Gazexxeessaa lammii Saa’udii Jamaal Khashoggi waliin hidhata waan qabaniif ta’uun ibsamee jira.
Ministriin dantaa alaa Jarmanii Heiko Maas kana labsuu isaanii dura Faransaayii fi Briteen waliin dubbachuu isaanii beeksiisan.Yakka rawwatame kana irratti deebii kennamuu caalaa gaaffii ka’uutu heddumaata jedhanii eenyu gocha kana duuba akka jiru beekuun barbaachisaa dha jedhan Maas.
Kanas kan dubbatan walgahii gamtaa Awuroopaa Braasels keessatti gaggeeffamu cinatti ibsa kennan ture.
Qonsilaa Sa’udii Istaanbul jiru keessatti ajjechaa gazexxeessaa lammii Sa’udii irratti gaggeeffame fi sagalee waraabame kan ilaaleen ibsa argachuu isaanii prezidaant Traam ibsanii jiru.
Garu waan hokkaraan guutamee , sukanneessaa fi dararaa gaggeeffame mul’isu jedhan Traamp televiziyoona Fooksiif akka ibsanti.


text:
Akkuma yaadatamuu mata duree darbee kessatti rakkoo bilbillifi komputeeri keenya ija keenya irratti qaqabsisa jiru waliin ilaalun keenyaa ni yaadatama, akka isin irraa baratanii ija kessaniif kununsa gochuu jalqabdan nan ni abdana. Har’a wanta nuti waliin baranuu dhibbaa gadi jedhanii fayyadamuun lafee boquu kenya irraan gahuudha, Ofirraa irraa kaaftani beektu jenne amana namotni baayyeen yeroo baayyee gadi jechuudhan bilbila kessan gadi ilaala fayyadamtu, kuun garuu baayyee dhibbaa guddaa lafee boquu keenya irraa gara ispayinaal kordi deemu irratti qaqabsisa kuunis gadi jennee yommuu fayydamnuu ulfaatinni mataa keenya lafee boquu keenyaa waan baayyee gadi harkisuuf deemsa kessa hanga lafeen boquu keenya humna dhabuun mataa keenya baachuu dadhabuuttilee deemu dandaha! Akkasiti fayyadamaa jirtuure ?
Akkumma mata duree darbee keessatti kanaafis furmaata isiniif keenya isiniis akka furmaatati qabxilee nuti asirratti keenye hojirra olchuudhaan akka rakkoo lafee boquu kessan irra gahuu hanbiftan abdi qabna.
Kahumsi gadi jedhanii mobaayilii fayydamuu inni guddaan oddefannoo dhoksuuf akka tahee qoranon addaa addaa ni mulisa kunis namni boodaan jiru akka hin agareefi, hatahuu malee immoo bu’aa isaa caala midhaa isaatu caala.
- Wantoota ykn dhimma akka nuti boqu keenya ol qabne mobayila keenya fuldura ija keenyaatti olqabnee hin fayyadamnee nu godhan bakka hin mijaneetti fayyadamuu dhisuu ykn , dubisuuf barressuu irraa of qusachuu.
- Boquu keenya ol-qabuu of shaakalchisuu
- Gadi jechuun yeroo dheeraaf amala kan nutti tahee yoo tahee ispoortii mormaa hojjechuun morma keenya ol jechuu shakalchisuu.
- Kan furmaati armaan olii jijirama isiniif hin keninee yoo tahee dugdaan cisuudhaan fayyadamuun fillannoo isa dhumati jenne amana.
Waan harra dubiftanirra akka isiin waa baratan ni amana! Egaa waan baratan kana hiriyyaaf fira keessaniin gahuudhaan bala morma isaanirra gahuu dandahuu akka hanbisaniif qoodaafi.
Kutaa itti aanu kessatti rakkoo xinsammuu teknoolojiif interneetin nurratti qaqabsisuu waliin ilaala.