text:
Madda Olola Farreen Qabsoo Oromoo fi Karoora Isaani
Mosy John irraa
Seensa
Uummani cunqurfamee kamuu cunqursaa jalaa bahuuf falmachuun haqaa turee fi jiru dha. Fuuldurattis, haga cunqursaan jiruti itti fufa. Kuni mirga namuu dhalootan qabu. Seenarra akka hubannutti biyyi kamuu, yeroo fi bifti isaa adda adda haata’u malee, falmii kana keessa darbanii ijaaramani. Carraan uummataa Oromoo fi Oromiyaas kanaraa adda hin tahu.
Uummani Oromoo edda gita bittoota Kaabaa jalatti kufee kaasee mirga dhalootan qabuu kana gutummatti deeffachuuf qabsoo gochaa ture. Har’as qabsoo kana daran cimsee itti fufeera. Qabsoon keenyas sadarkaa fi bifa adda addaa keessa darbee as gaheera. Kunis wareegama qaqqaalii ilmaan Oromoo kennaniini. Haga bilisumma Oromoo fi walabumman Oromiyaa mirkana’uttis falmiin kuni itti fufa.
Qabsoon uummata Oromoo seena dheera qaba. Bu’aa bahii hedduu keessas darbeera. Barruun kuni wa’ee seenaa qabsoo Oromoo tarreesuuf miti. Isa warraa ogummaa isaa qabaniif (Seenessitoota/Historians) dhiisa. Ka’umsi kiyyaa qabsoo amma deemaa jiru ilaalee waan argeef hubadherraa isin hubachiisuuf ykn isin akkeekkachiisuufi. Ega hundi keenya akka sabatti biyyaa tokko fi carraa tokko qabna. Waliin Oromiyaa bilisoomtee ykn waliin Oromiyaa garboomte.
Dursa akeekkachiisni kiyyaa hundi Oromoo akka hubatu kanan barbadu waan fuuldura keenya jiru ykn as deemaa jiru kan kaleessarra hamaa dha. Kanaaf uummani dammaqee ykn warri dammaqanii fagootti waa argani wal-dammaqsuun isa nutti dhufaa jiru yoo hin qolanne boori rakkoo dhalatuuf walumaan hidhii xuuxaa waanjoo garbummaa ofii baachaa turree dhala keenyatti dabarsuuf teenya. Isa kana ayyaanni Oromoo nu haa oolshu!.
Akkuman armaan olitti tuquuf yaaletti uummani Oromoo jarraa tokko oliif garbummaa gita bittoota Itopiyaa jalatti kufee turera. Ta’us uummani Oromoo yeroonitti garbumma liqmsee bitame hin turre. Gita bittonni Kaabaa waan hedduu sukkaneessa ta’ee Oromoorrati rawwachaa turaniiru. Ajeechaa, hidhaa fi dararaa qaamaa irraa darbee eenyumma saba kanaa dhabamsiisuuf waan hin goone hin ture. Tarsimoo sadarkaa mootummatti baafachuun aadaa, duudhaa, afaan, amantii fi eenyummaa saba kana balleessuuratti boba’aa turani. Kuni hundi oso irraa gahuu uummani Oromoo haga tokko aadaa, duudhaa fi eenyumaa isaa tikfachuun dhalootatti dabarsaa tursiseera. Qabsoon ABOn gaggeefamu aadaa fi eenyumaa Oromoo isa baduu ga’ee kana deebisee sadarkaa har’a irra jiru geesiseera. Kuni qabsoo hadhooftuu uummani Oromoo ilmoo isaa itti wareegsiseeni. Isa tikfachuun gara boqonnaa itti aanutti ceesisuun fardii fi dirqama dhaloota kanaati.
ABO fi bu’aalee qabsoo isaa
ABOn dhaaba siyaasaa mirga uummata Oromoo kabachiisuuf furmanni qabsoo dha jedhee meesha fudhatee bosona seene dha. Daandii ABO filate kunis daandii tokkicha Oromoo bilisummati geessu akka ta’e har’a mirkana’ee jira. ABO qabsoo kanas yeroo dheeraaf gaggeesse. Qabsoon kunis wareegama hedduun akkuma itti ba’ee bu’an isaa illee guddaadha. Har’a sadarkaan Oromummaan (nationalism) irraa jiru raga bu’aa qabsoo ABOti. Dhaloota Qubee jechuun har’a jaallan qabsootti jiranii fi uummani Oromoo bal’an kan faarfatu, farreen ABO ammo sodaan roqamaa kan jirani bu’aa dadhabbi qabsoo ABO isaa biroodha. Har’a ABOn dhaloota qubee kana Qeerroo Biisumma Oromoo (QBO) jalatti ijaaree gaggeesuun abdii bilisumma taasisee jira. Kuni ega hojii fi bu’aa qabsoo ABOn argamee isa muraasa.
ABOn qabsoo jaallan kaleessaa qaamaa, qalbii fi lubbuu itti dhabani as gahani galma gahuuf hara’as akkuma kaleessaa haala rakkisaa tahee keessatti uummata hundaa hirmachisee qabsa’aa jira. Qabsoo kanas gama hundaan hoganaa jira. Haqa uummata isaa belbelshee of-kennisaan qabsoo finiinsee jira. Shakki fi mamii tokko malees bilisummaaf uummata Oromoo akka gahu fira miti diinnuu hubateera. Kana ta’uu isaa irraa kan ka’ee uummani Oromoo goolee Oromiyaa mara irraa ABOn dhaadatu.
Erga ABOn uummata isaaf of-qusannoo fi dadhabii tokko malee qabsa’a ta’ee fi bu’aalee gurguddoo arman olitti caqafamni argamsiisee gareen ykn namoonni adda addaa maaliif ABO akka diina Oromoo fi farra bilisummatti balaleffatani namaaf hin galu. Akka dhala Oromoo tokkotis ta’een akka nama qabsoo fi haala addunyaa kana hubatu tokkoti yeroon ilaallu gaafileen armaan olii kuni gaafilee deebbii hin qabnee namatti tahu. ABO dhuguma haguma garee kun balaleffatu badii dalageeraa? Farraa qabsoo taheera? Warri dhaaba kana irrati dhuulani ammo dhugaa himatani kana qabu laataa? Oromoon kumaatama dhabaa kana duukaa qabsootti jiraniyoo dhugaa gareen kaan ni qooddatuu? Badiilee jedhamu kana dalageera kan taatu ta’e maaf har’a uummani oromoo waligalaa, keessatuu QBO, ABO ABO jedhanii qawwee diina dura dhaabbatuu? Ega gaafilee heduu kasuun ni danda’ama garuu mee waan salphaa, ifa ta’ee tokko akka yaada kiyyati ilaaluun barbaada.
Akkuman armaan olitti tuquuf yaalee sadarkaan dammaqinsaa fi hubannan uummata keenyaa har’a yeroo kamirra caalaa ol’ana dha. Qeerroo fi qarreen Oromoo, aaboliif haadholii oso hin hafiin yeroo isaan meeshalee hammayaa diina dura dhaabbachuun abbaa biyyummaa isaani ifatti gaafataa jiranirra geenyeera. Oromoo hedduu kaleessa maqaa isaa himachuu, afaan isaa hasa’uu fi eenyumaa isaa mul’isuuf sadarkaa itti qana’aa turedha. Kuni bu’aa qabsoo fi wareegama ABOn argamee. Dhugaa kana kan haaluun dhiiga kichuu ilmaan Oromoo dhangala’ee fi lubbuu qabsa’otaa kayyoo kanaaf jecha darbaniiti qoosuu dha. Kanaafuu dhuugaa kan dubbanuu yoo taate ABO fi hojiin isaa kan dhala Oromoo hundaan farfamuu malee kan abaramuun maluuf hin turre.
Gareetinis ta’e akka dhuunfatti midiyaalee hawaasaa adda addaa fayyadamuun warri ABO hadheessuu hojii taasifatani kuni ololli isaani dhugaa armaan olitti tuqameeraa fagoo jira. Kanaaf mee garee olola oofani kuni eenyufayii jennee ilaaluun fi hubachuun fardiidha. Jarren har’a ABO sadarkaa adda addaatti balaleefatani kana bakka sadiitti qodeen ilaaluu yaala. Isaanis:
I) Motummaa TPLF/OPDO
II) Dhaabbilee siyaasaa Oromoo
III) Garee dhokataa (Unknowns)
Hubbachiisa: 1ffaa gareen kuni sadeenu ABO kan balaaleffatani galii adda addaaf akka tahe, 2ffaa hundisaani sadarkaa adda addaatti walitti dhufeenya fi hidhannoo jaba akka qabni. Galii isaani dhuunfaa, walitti dhufeenyaa fi adda addumaa isaani mata-dureele armaan gadii jalatti ibsuun yaala.
I). Mootummaa TPLF/OPDO/Habashoota
Gareen kuni warra har’a Oromoo fi Oromiyaa koloneefattee jiru dha. Galiin isaanis ifa dha. Kan milka’uuf yoo ta’e sirna kolonii isaani bulfachuuf ykn dheereffachuuf jecha qabsoo Oromoo dhabamsiisuu ykn ammo dadhabsiisuu dha. Walumaa gala garee kamuu caalaa Oromon akka bilisommu gonkumaa hin fedhani. Kunis faayiida isaani duuka waan walqabatuufi. Faayidaa isaani tikfachuu kan danda’ani ammo qabsoo Oromoo, keessattuu kan ABOn gaggeefamu dhabamsiisuun ykn laafisuu dhuwwaani. Kanaaf ABO balaleffachuu karoora isaani isa jalqabaa godhatani kan bobba’aa jirani.
Har’a ABO qabsoo bilisumma Oromoo Oromiyaa gututti olaantumman gaggeessa jira. Kanaaf ABO durtiin (by default) diina fayiidaa TPLF dhabamsiisu dha. Kana ta’uun isaas dhabbilee siyaasaa Oromoo kamuu caalaa xiyyeefannaa TPLF/OPDO ta’eera. Ololli isaan kallattinis ta’ee gama garee biroon godhani irraa caalaan isaa ABO akkekata. Qabsoon ABOs kallattiin garee kanarratti akka tahee ni beekama. Karorri habashooni Oromiyaarrati qabani tokko waan taheef warreen TPLF dura Oromoo garbonfataa turanillee gareedhuma kana keessati ilaaluun ni danda’ama.
Gababaatti hojiin garee kana wanumaa egamu tokko waan taheef isa kana irratti yeroo koo hin fixu. Akkuma ABO lolaa isanitti bane jiru isanis ABO fi deegartoota isaa irrati ololaa oofuun isaani wanuma eegamu dha. Kana ABO qabsoo bilisummaf godhuun ni injefata.
II). Dhaabbilee siyaasa Oromoo
Dhaabbileen siyaasaa Oromoo adda addaa mirga uummata Oromoo kabachiisuuf gama yadaniin ykn furmaata ni finna jedhani amananiin qabsa’aa jiru. Gariin isaani filannoo mo’achuun aangootti baanee mirgaa saba keenya kabachiisuu ni dandeenya jedhani karorfataniru. Dimshashatti warraa mirgi uummataa Oromoo biyyitti Itopiyaa jedhamtu keessatti sirna Federaalowaan ni argama jedhanii amanu. Ni milka’uu gaafii jedhuuf uummani Oromoo baroottan darban kana keessatti argee jira. Madalli kana dubsitoota fi uummata Oromoofan dhiisa. Fkn OFC, ODF.
Gareen inni kaan ammo warreen akkuma ABO meeshaan ykn qawween uummata keenya bilisomsina jedhani yaaduun yoo xiqatee midiyaaleerratti odeessani dha. Akka fakkenyatti FIO (KWO) fi FIDO kaasuun ni danda’ama.
ABOn gama isaan Oromoo bilisomsuuf karoora siyaasaa baafatee qabsootti ture, ammas itti jira. Haata’u malee dhaabbileen siyaasaa Oromoo hundi isaani carraa walitajii fi midiyaa argataniin, kan firaas ta’ee kan diinaa irratti, ABO yeroo balaleffatani ni argamu. Dadhabii, qoqqodaamuu fi umurii dheerachuu qabsoo ABO seenessutti yeroo isaani fixu. ABOnis edda Oromoo bilisomsuuf akkuma dhaabbilee siyaasa kaanii qabsa’a tahee maaliif balaleffatuu? Kunis akka hubannoo kiyyati fi odeefannon adda addaa mul’isanitti ololli ABO irrati dhaabbilee siyaasaa kanaan oofamu sababaa gurguddoo lamaafi:
- Dorgommii siyaasaa: Dhaabni kamilee, dhaabbilee siyaasaa dabalatee, wal-dorgomuun kan jiruu fi haaluma uumamati (natural). Kunis inni tokko isa tokko ykn isaan kaan caalee argamuuf ykn ammo gama siyaasaa uummataa biratti fudhatama argachuuf kan tahu dha. Dorgommiin dhabilee gidutti ta’uu yeroo hedduu dorgommi hojiin mul’atu dha. Hojiin caalani bu’aa uummataa qabsa’aniif fiduu, isas qabataman argisisuu qabu. Dorgommi akkanaa dorgomiin fayya qabeessa (healthy competition) jedheen fudha. Wal-dorgomii akkana dhabilee siyaasaa gidduu ta’u bu’aa ni qabata. Isaan ni cimisa, hojii isaanittis akka xiyyeefatani dhiibbaa gochuun uummataa qabsaa’an sanaaf bu’aa akka argamsiisani ni dirqa.Akka carraa tahee garu dhabillee siyaasaa Oromoo kuni irra caalaan isaani yeroo fi human isaani ABO xiqeesuu irrati fixu. Firaa fi diina qabsoo uumataa Oromoo duratti yeroo isaan dadhabina ABO odeessaa oolani ni argina. Irra darbees garee adda addaa fi namoota dhuunfan jibe ABO qabani dhoksaan ykn harka lafa jalaan ijaaruun ABOti bobbaasu. Miseensonni fi deegartooni isaanis ABO xiqqeessuu fi dadhabinaa fi adda qoqqodamuu isaa belbeluu hojii isaanii godhatu. Har’a kuni hunduu hammachuu irraa kan ka’ee alabaa ABO qabsa’onni Oromoo hedduun wareegamaniif yeroo isaan gubani arginee jirra.Walumaa gala inni kuni dorgommii hojii ykn siyaasaa oso hin taane ABO balleessuu fi uummata Oromoo irraa addaa baasuf olola deemaa jiru dha. Hojiin caalani deegarsa uummata mo’achuura ABO dhabmsisaani dhaaba siyaasaa tokkicha (the only option) ta’ani of-dhiyeessuuf carraaqii tahu dha. Dorgommin akanaa kuni dorgomi fayya dhabeessa (unhealthy competition) dha. Asitti akka hubatamu kanan barbaaduu, dhaabni siyaasaa bilisummaa Oromoof qabsa’u kamuu isaa kanirratti ololun, xiqqeess fi balaleefachuun hojii isaa tahuu hin qabu. Hunduu haga danda’ani osoo diina waloorrati xiyyeefatani irra caalaa bu’aa qaba ture. Inni kuni uumaticha biratti fudhatama isaani argamisuus ni danda’a. Walumaa gala kayyoon garee kana jaalala fi deegarsa ABO uummata Oromoo irraa qabuu cilattii dibuun deegarsaa ofii horachuuf waangodhani dha.Dhaabbileen kuni ABO irrati haala akkanaan olola oofuun isaanifis ta’e qabsoo uummataa Oromoof bu’aa hin qabu. Qabsoo Oromoo guddiisuu irraa ni qancarsa. Deegarsa qabsoo ABO silaa uummataa isaarraa argatee diina irratti boba’u malee ni hanqise ykn ni xiqqeessa. Kanas hundi keenya waan arginedha. Qabsoo silaa diinarratti xiyyefatamuu malutu walirrati ta’uu isaattin bilisummaa uummatichaa lafarra harkisee kuno haga har’aa garbummaa jala jirra. Ammas uummani Oromoo yoo hin dammaqne miidhaan isaa isa darberra hamaa tahuu ni mala.
- Sababni inni lammafaa dhaabbileen siyaasaa Oromoo ABO balaleefatani dadhabina ykn kufaati siyaasaa isaaniif ABO akka sababati dhiyeefatani dha (An excuse for their failure to deliver). Bu’aalee qabsoo ABO uummata Oromoof gummachee fi gummachaa jiru haga tokko armaan olitti caqasuu yaaleera. Bu’aalee ABO qabsoo isaan fidee fi fidaa jiru irraa kan ka’ee bilisummaa hawwamu sana dhaabni kuni ni argamsiisa jedhee uummani Oromoo har’as ni amana. Kanaaf ABO uummata Oromoo birratti amantaa gaari (good reptution) waan qabuuf, yeroo bilisummaa dheerattulle uummatichi jaalala, kabajaa fi deegarsa guddaa dhaaba kanaaf qaba. Ega inni kuni dhaabbileen siyaasa Oromoo kamuu qalbii uummataa Oromoo mohachuun hedduu rakkoo itti tahee jira. Keessumma baroottani darabaan kana keesssa ABO daran jabaatee, QBO ijaaree qabsootti bobaasuun isaa dhaabbilee siyaasaa Oromoo deegarsaa uummataa argachuun mata dhukkubbi itti taheera. Hojiinis ABO caalani argamuu hin dandenye. Uummani Oromoo motumma TPLF kufisuuf carraan tokkichi qawween tahuu hubatee jira. Ega kuni hunduu walitti eda’amee, haga ABOn jirutti siyaasaa Oromoo ykn deegarsa uummata Oromoo mo’achuun dhaabbilee siyaasaa Oromoo kaaniif gonkumaa akka danda’amnee hubatameera. Fkn Qaama Ce’umsaa (QC), Koree jijjiramaa/KWO/ fi ADO akka fakeenyati kaasuun raga’aa gahaa dha. Dhaboleen kuni uummata Oromooti tarsiimoo qabsoo isaani dhiyeefatanille (appeal) fudhatamni isaan har’a qabani hunduu kan beeku dha.Kanarraa kan ka’ee dhabillee siyaasaa Oromo kuni ABO dadhabsissuf bob’a isaani dhaaba kanarratti taasisu. Dadhabina ABOn deegarsa uumataa mo’achuuf ololaa oofani dha. Laafina isaa, bakka heddutti caccabuu isaa firaa fi diinatti lallabuu tarsiimoo godhataniru. Haga dand’amee hogantoota dhabichaa nannoo fi amantaatti hidhuuf yaali godhu. Kuni hunduu kan tahu hojiin caalani argauu waan dadhabaniif, hojii isaani kana haguuguuf ABO balaleffatu. Waligala, daandii ololaa kuni isaanifis ta’ee qabsoo uummata Oromoo waligalaaf bu’aa hin qabuu, gara fuula duraattis bu’aa hin qabu.
III). Garee dhokataa (unknown)
Gareen kuni walmakaa dha (mixed). Gareen kuni akka dhaabaa siyaasaatti maqaa dhuunfaa isaa haga ammaatti waan hin labsanneef garee dhokataa (Unknowns) jechuu filadhe. Gareen kuni of-keessatti namoota dhuunfaa fedhii agnoo qabani, namoota akka dhunfatti jebbee ABO qabani ykn yeroo dhaaba keessa turani yakka dalagani bahani, garee hidhata nannoo fi amantii qabani fi namoota dhoksaanis ta’ee ifatti garee 1ffaa fi 2ffaatti hidhata qabni, kkf qabata. Irra caalan garee kana hidhata OPDO duuka warra qabani ykn ammo qabaachaa turani dha. Namooni garee kana deegarani irraa caalani isaani dhoksaan hojjetu. Namoota muraasa fuuldura buusuun midiyaalee hawaasaa irraatti akka aktivist ykn xiinxalaa siyaasaa of-godhaniin kayyoon isaani oofu. Maqaa namoota garee kana keessati mul’atani tarressun ni danda’ama. Ammaf garuu haabuluu filadheera.
Wa’ee garee kana irra deebi’ee akka hubatamu kanan fedhu, irraa calaan isaani hidhata guddaa TPLF/OPDO duuka kallatiin qabaachaa turaniif amma illee qabani dha. Haala dhoksaanis ta’ee ifaan uumataa Oromoo irratti warra badii dalaganis ni dabalata. Gariin isaani ammo warra OPDO duukaa hidhata qabani kanaan naannoon, amantaa fi faayiidaan sossobamani garee kana duukaa bu’ani illee ni jiru.
Gareen kunis qabsoo ABO, keessattuu QBO deemuurrati kallatiin yeroo heduu gufuu tahaa turani ammallee tahaa jiru. Fira qabsoo fakkatani faayidaa fi fedhii ofi tikfachuuf yeroo isaan fiigani ni argina. Gareen dhoksaa kuni miseensoni dhabilee siyaasaa Oromoo biyyaa keessa fi biyya alaa yeroo isaan goyomsani itti fayyadamu. Fira qabsoo ykn deegaraa qabsoo Oromoo fakkatani fedhii dhunfaa, siyaasaa fi faayidaa isaani ykn garee galmaan ga’achuuf hojjetu. Gababaatti gareen kuni karoora/galii guddaa lama of harka qabu; (A) ABO fi Qeerroon bilisumma Oromoo yoo danda’amee balleessuu ykn uummataa Orommo biratti fudahtama dhorkachuu dha. Karoora isaani kana galmaan gahachuuf qabsoo ABO fi QBOn gaggeessu sadarkaa adda addaatti danquu, deegartoota isaani sossobani gara isaanitti deefachuu yoo didani ammo diinatti saaxiluu kkf raawwatu. Midiyaalee harkaa qabani fi kan hawaasaa fayyadamni ABO dhaaba bu’aa hin buufne fakkeessani uumataa Oromooti mul’isuu yaalu. Qoqoodaminsa miseensotaa, ABO fi QBO keessati akka uumamu halkanii fi guyyaa dhama’u. Fkn foxoqinsa koree jijjiramaa bara 2008ti akka fakenya tokkoti caqasuun ni danda’ama.
Kayyoon isaa inni guddaan rakkoolee kana fi kan kana fakkaatani uumuun umuri qabsoo bilisumma dheeressuun dha. Kana gochuun bu’aa isan bufachuuf deemani waa lama; (a) tokko dheerachuu yeroo qabsoo irraa kan ka’ee uummani Oromoo akka nuffee ABO irraa abdii kutatu fi jibbu gochuu, (b) yeroo kana godhani ammo namoota fakkaatii isaani waliin tahuun dhaaba siyaasaa ijaaruun akka filannoo birooti (as an alternative political organization) uummataa Oromootti of dhiyeessuu dha. Fkn KWO haga eegamuu deegarsaa uummata Oromoo waan dhabeef, OLC carraaqii isa birooti. Kanaaf ololli fi maqa-xureessiin ABO irratti, waan walgahii OLC irratti ta’e dabalatee, oofamaa jiruu karoora isa jalqabaati (phase 1). ABO dhabamuu ykn laafuu malee uummani Oromoo isaan waliin akka hin hiriirree ni beeku waan ta’eef karoora isaani inni jalqabaa kuni hedduu murteessa dha.
Abaarsi namoota dhuunfanis ta’ee gareen amma midiyaalee hawaasaa adda addaarati, OMN dabalatee, deema jiruu qaamuma karoora kanati. Irra caalaan Oromoo dhokasaa kana waan hin hubatiin jiraniif qulqulluman garee kana waliin hireeraa jiru. Kaanis fayiidaan goyomsamani kan hordofani illee heduu dha. Namooni muraasni qaroo tahani waan dhoksaan gareen kuni deemuuf hubachuun kan deegarsa irraa dhaabanillee ni jiru.
Gareen kuni isaan kaanirra hedduu sodachisoo dha. Sababni isaas karoora isaan qabatani deemaa jirani naannoo fi amantii of-keessaa waan qabatuuf qoqqodama hamaa uummaata Oromoo keessati fiduu ni malu. Gareen kuni namooni motummaa OPDO keessa hojjechaa turani fi amma illee hojjetaa jiranin dhoksaan qinda’a. Karorro isaanis aangoo TPLF fudhatani uummataa Oromoo irratti aangomuufi. Kunis bu’aa uumataa Oromoof oso hin taanee fayiidaa isaani jajjaboo 3 tikfachuuf: (1) badii uummata Oromoorratti aangawoota TPLF duukaa tahani rawwatani jalaa miliquuf, (2) dantaa dhuunfaa fi gareen TPLF duuka hojjechuun horatani tifkachuuf, fi (3) dheebuu ykn fedhii aangoo siyaasaa qabani bakkan gahachuuf. Dhugaa kana namooni yeroo hedduun dubbachuuf ni sodaatu. Sababni isaas uummataa walitti buusaa sodaa jedhuuni. Ta’us garuu deemsi gareen kuni itti deemaa jiru yoo uummata hin hubachiisiin rakko amma jiru daran ni hammeessa. Tokkumaa uummata Oromoo fuulduraafis gaafii guddaa jala galsha.
(B) Akkuman armaan olitti ibsetti gareen kuni carroomanii ABOn ololaa fi danqaa isaaniin laaffatee akasumas uummani Oromoo deegarsa ABOf godhu dhorkatuti yoo milkahani karorri isaani inni itti aanu dhaaba siyaasaa ijaarratanii uummatichatti as bahuudhaafi. Odeefanoon iccitii akka mul’isutti ijaarsi dhaaba siyaasaas kuni dhoksaan xumuramaa jira, yeroosaa eegatee uummatatti ibsamuuf jira. Haalotaa dursa raawwachuu qabni irratti dalagaa jirani.
Ololli fi maqa-xureessiin amma ABO fi QBO irratti deemaa jirus karoora isaani isa kaanf dandii haquu dha. Dhaabni siyaasaa dhoksaa ijaaramaa jiruus waan lama irratti xiyyeefata. Inni tokkofaan filannoo Itopiyaa bara 2020tti ta’uuf jiru irrati hirmachuuf (Plan A) yeroo tahuu inni lammafaa ammo ABO TPLFn cabsee kan aangootti dhufu yoo tahee dhaaba isaani kana qabatanii dorgomaa cimaa ta’uun dhihachuuf tolfachaa jiru (Plan B). Mee isaan kana tokko tokkoon haa ilaalu
Amma hunduu akka quba qabnutti uummani Oromoo qabsoo QBO fi ABOn hooganamuun motumma TPLF raasaa jira. Akka qabsoo Qeerron amma deemaa jiru kanatti kufaati TPLFs haga tokko dhugoomee jira. Haata’uu malee gareen kuni motummaan TPLF akka dadhabu malee akka kufu hin fedhani. Haga danda’ame qabsoon kuni haga filannoo 2020ti akka itti fufuu ni barbaadu. Dadhabinni TPLF kuni garee kanaaf carraa tokko bana. Innis dhiibbaa uummataa fi mootummoota adunyaa irraa kan ka’e mootummaan kuni diqamee aangoo haga tokko mootummoota naannoof akka qoodani ni dirqa. Isaanis TPLFn harkaa ABOti kufuurra isaan duukaa akka “negotiate” godhani karoorfataa jirani. Ciminni qabsoo QBO fi ABOs akasumas dadhabiini TPLF garee kanaaf “strong negotiation position” kennaaf. Hubadhaa, TPLF ABOrra garee kana ni filata. Innis sabab mataa isaa ni qaba. ABOn aangootti humnaan yoo dhufe TPLF faayiidaa Oromiyaa irraa argachaa jirani gutummatti ni dhabu. Gareen kuni garuu faayidaa isaani haga tokko eeganiif aangoo fudhachuudha feedhiin isaani. Kuni ega isaa kennanii fudhachuu (ሰጥቶ መቀበል) jedhuu sana ta’uuf deema. Uummani oromoo sirrit kana hubachuun barbachisa dha. Oromoon kennee fudhachuu moo bilisummaa barbaadaa? (ኦሮሞ ሰጥቶ መቀበልን ወይስ ነፃነትን ይፈልጋል?)
Hara’a Qeerroo, Qeerroo jedhani kan midiyaa irratti wacaa oolani, nammoota karaa OPDO aanallee fi gandoolee hundarrati ijaaree jirra jedhani kan dhaadatani filannoo sanaaf karaa haqachuu akka ta’e sirriti hubachiisuun barbaada. Qabsa’aa fakkatani uummata Oromootti gama FBn fi TVn of-labsaa ykn beeksisaa kan jirani gaafa filannoon geessee sana uumanni Oromoo akka isaan filatuuf daandii sirrefataa jirani.
Shirri adda adaa hoogantoota OFC iiraati deemaa jirus qaamumaa karoora kanati. Aangawoonni OFC mana hidhaa keessa akka hin baneef har’a ergaa isaanii fakkeessani FB irratti maxxansaa oluun raga mana hidhaa isaan tursiisuu qopheessuu dha. Dr. Mararaa Guddinaa, obbo Baqqalaa Garabaa, fi kkf mana hidhaa bahani dorgommi bara 2020tti ta’u kan hirmaatani yoo ta’ee fudhatama uummata Oromoo biratti qabaniin salphadhumatti uummani Oromoo isaan filata. Gareen kuni kanarraa sodaa waan qabaniif gama danda’ameen jarreen kuni mana hidhaa TPLF keessa haga filannoo 2020tti akka turani gochaa jiru. ABOnis filannoorrati akka hin hirmaanne ni beeku. ABOs humna qawween TPLFn kuffiisee aangootti akka hin dhufneef gama adda addaan danqaa tahaa jiru. Kanaaf uummani Oromoo, keessatuu ABO fi QBO of-eeganoo cimaa akka godhu, kana gochuu baannaan rakkoo bara 1991 caala isaa mudachuuf akka deemuu asuman hubachiisa.
Karoorri garee kana inni lammafaa (Plan B) ABO akka yaadani tahuu baatee, ereguu cimee motummaa TPLF/OPDO kan kuffisuu yoo tahe, dhaaba siyaasaa isaani kana qabatanii akka dorgomaatti dhihaachuu dha. Isa kanas milkeefachuuf har’a harka lafa jalaan dhaabbilee siyaasaa Oromoo kan akka KWO, FIDO, QC kkf harka keessaa qabachaa jiru. Kunis hagumaa ABO fi QBO aangooti dhihachaa deemani isaan kana waliin tokkumaa uumani dorgomaa cimaa tahani aangoo haga danda’ame qooddachuuf karorfatani jiru. “Haalbee qara lamaa” jedhe Oromoon.
Har’a OMN fi midiyaalee hawaasaa adda addaarratti KWO, QC fi FIDO kan leellisani kanaafi. Ijaarsi Qeerroo Oromiyaa (QO) qaama kanaati. QBO midiyaa isaani irratti maqaa lagachuun QO jechuun kan waamaa jirani biyyaa keessatti akka walitti dhufeenyaan, nannoo fi amantiin akasumas gargaarsa OPDOn namoota ijaaraniini. Kunis humna QBO duuka wal-gitaa ta’ee ijaaruuf carraaqii tahaa jiru dha. Bara darbee gareen kuni namoota/dargagoota nannoo Shashamannetti ijaarani akka turani kunis ammo waraana TPLFn akka rokutame ragaaleen achii bahani ni mirkanesu. Kuni ega harka lafa jalaan akka of-qopheessa jirani argisiisa.
Akkumani armaan olitti tuqetti, gareen kuni namootaa OPDO keessa jiranin fi amma biyyaa ambaa jiraniin ni degarama. Karoori fi tarsiimoon kan bahuu namoota OPDO keessatti hojeetaa turanif ammalle jiraniini. Yeroo hedduu oduun milqtee baate jedhamee Facebook irrati maxxanfamu kuni hundi warra OPDO keessa hojetani garuu dhoksaan ammoo gareen kana waliinis hidhataniini. Gareen kuni carraa hulluqani aangootti bahani argannaan egeree Oromoof heduu sodachisaa dha. Gareen isa 1ffaa irra hamtuu yoo taate malee isaa gadi miti. Kanaaf uummani Oromoo, ABO fi QBO haala kana of-eegannoon ilaaluu qaba jedhan dhaammadha. Hunduu ofirra gargalee ilaaluun dirqidha. Oromoon “Mormi maaf uumamee jennan ofirra garagalee akka ilaaluuf jedhee jedhani. Ega dhimmii fi egereen Oromoo na ilaala kan jedhuu hunduu waan deema jiru kana al-tokko dhabbatee ykn Ofirra garagalee ilaaluun fardii akka tahe eera.
Horaa bulaa
Injifannoon kan uummata cunqurfameti!
Fuulbaana 2017


c: text/html

text:
Keenyaan biyya namii kuma dhibba hedduu itti baqatee akkuma itti jiruufuu keessa jiraatu Kaambiin itti baqatan keessaa tokko ta godina Turkaanaa keessaa jirtu Kaloobiyee, Kaloobiyeen damee sadii qabdi.
Durii bisaa,manneen shorroonii,manneen barnootaa,manneen akimii,waajjira UNHCR rakkoo itti himatan,fulaa cheekii itti jijjiiratan,waajjira poolisii,fi waan hedduu hin qamne jedhan.
Bulchootii dhaaba baqataa gargaaruu UNHCR ammoo akka jedhanii mitii kaambiin tun waan hedduu qabdi jedhan.VOA-n qorattee rakkoon hedduun jiraachuu hubatte.
Amma ammoo akka warrii achi jiraatu jedhutti eegii VOA-n dubbii tana qorattee ji’a sadiin duratti gabaafteen duubatti waan hedduutti goomittaa qaba.Jireennii achii wayyaa’aa dhufuutti jira.
Kambii tana Somaalee,Suudan Kibbaatii fi Itoophiyaatti haga guddaan keessa jiraata.Kaambii moggaa lafaatti jaaran tun akka warrii achi keessa jiraatu jedhutti naminuu quba hin qabu.
UNHCR ammoo kaambiin tun akka isiin ufi qofaa mitii isuma warra dhihattu isii qubatuuyyuu bu’aa buuftuuf jedhanii jaaran.
Galgaloo Areeroo,Diimaa Jamaal,Mohaammad faati warra kaambii tana keessa jiraatu keessaa tokko.
Waan amma kaambii tanatti jaaruutti jiran keessaa butte bisaanii,karaa bisaanii, manneen barnootaa sadarkaa tokkeessoo, manneen akimii fi waan hedduu.
Dhaaba UNHCR,Sagantaa Nyaata Addunyaa fi hedduutti damee achii qaba. UNHCR kaambii tana keessaa damee qabaachuun akka baqataan rakkoo isaatiif diqqaattullee fala argachuu dandahu tolcha.
Baqataan durii karaa km 20 caalaa deemee rakkoo isaa dhaaba UNHCR-ti himata.
Yvonne Ndege, odu himtuu UNHCR damee Naayroobiiti.Dhaabii kun gama barnotaatiin, gama leenjiitiin,manneen akimii haawwanii jaaruutiinii fi waan hedduu qajeelchee jaaruufillee karoora qaba.
“Manneen baqataa 304 jaaruutti jirraa kana irratti 100 ganna kana keessa itti daballa jennee hujiitti jirra,”jetti Yvonneen.
Keenyaa keessaa baqataa 500,000 caalutti jira.Jara kana haga guddaan Dhadhaab, Kaakumaa fi Kaloobiyeetti gargar guuran.
Wannii baqataa jajaaruufitti jiran jedhan kun yoo akkuma jedhan jaaranii dhumatte waan hedduu furti.
Yoo dhumatte ammoo akkuma maqaa isii dhaabbilee UNHCR faatii horii guddaa baafte kaambii waaan hedduuf abdatan taati.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
https://hearthis.at/set/78882-8932196/embed/?hcolor=0091ff&autoplay=0&css=
Godina Shawaa Lixaa magaalaa Gudar keessatti loltoonni mootummaa namoota ajjeessuun gabaafame.
Godina Shawaa lixaa magaalaa Gudar keessatti loltoonni Agaazii dhukaasa bananiin, miseensa poolisii Oromiyaa tokko dabalatee namoota afur ajjeessuun , namoota heddu ammoo kan madeessan tahuu beekkame.
Guyyaa har’aa waaree booda Konkolaatota Sukkaara fe’anii magaalaa Gudar keessa qaxxaamuraa turan, hawwasni naannichaa erga dhaabsisee booda loltoonni Agaazii ummata irratti dhukaasa banan. Haaluma walfakkaatuun guyyaa kaleessaayis ummanni magaalaa Amboo konkolaatota afur sukkaara seeraan alaa fe’atee magaalattii keessa qaxxaamuraa ture kan qaban yoo tahu, guyyaa hardhaa loltoonni Agaazii konkolaatota kanneen humnaan gadi lakkisiisuuf yaaluu isaanii odeeyfannoon argame ni mul’isa.
Yeroo dhihoo asitti daldala kontroobaandiitii fi maallaqa seeraan alaa qondaaltonni waraana biyyattii sochoosaa jiran hawaasni dammaqinaan harkatti qabaa jira.
Comments
Loading...


text:
Boqonna Sammuu kutaa 2ffaa
Kutaa darban keessatti mata duree kana hanga dandeenyun qaaccesuuf yaalle turre. Boqonnaa sammuu argachuuf maloonni namoota hundaa gargar haa ta’uu malee hundii isaani bu’aa qabeessaa fi itti fufinsa kan qabanii miti. Inuma gariin boqonnaa sammuu argachaan jira jedhe haa yaaduyyu malee dhiphinnaa fi rakkoo ofitti akka dabalaa jiru hin hubatu. Fakkeenyaf namoonni hojii tokko dalaganii erga fixanii sammuu keenya bashanansiisna jedhanii fiilmitti ija bobaasu. Sammuun sa’aati 24 hojjachuu hin danda’u boqonna barbaada. Hojii kaaniraa kaanitti yoo darbe ni miidhama. Teknolojiin yeroo amma faaydaa baay’ee haa qabaatuyyu malee miidhan inni sammuu fi jireenya ilma namaa irratti geessaa jiru hangana jedhame hin tilmaamamu. Namoonni Rabbiif gabromu dhiisanii fedhii ofiitif gabroma jiru. Namni Rabbiif gabroome bilisummaa fi nageenya dhugaa argata. Kan fedhii ofiitifi sheyxaanaf gabroome immoo bilisummaa fi nageenya dhugaa dhaba. Sababni isaas Rabbiin wanta ilma namaatiif ta’uu fi nageenyaf gammachuu isaaf argamsiisutti qajeelcha,ajaja. Fedhii fi sheyxaanni immoo wanta ilma namaa balleessanii fi rakkoof gadadoof saaxilanitti nama ajaju.
Akka dabalataatti burqaalen boqonnaa sammuu kanneen armaan gadiiti. Nu waliin turaa.
1. Tawbaa fi Rabbiin araarama kadhachuu- Akkuma kutaa darbee keessatti jenne wantoota boqonnaa sammuu nama dhabsiisan keessaa tokko cubbuudha. Ilmi namaa dadhabaa fi cubbuu irraa kan hin fagaanne, kan dogongoru danda’u ta’ee uumame. Cubbuu fi dogongora ofii beeke gara Rabbiitti akka deebi’u balballi tawbaa(repentance) isaaf banaa ta’e. Tawbaa jechuun cubbuu fi dogongora ofii beekanii gara Rabbitti deebi’uudha,araaramaafi itti warwaachudha. Namni tawbaa godhu ulaagalee armaan gadii guutu qaba. Isaanis:
- Hatamtamaan cubbuu san dhiisu
- Rabbirraa araarama kadhachuu
- Cubbuu san waan hojjataa tureef gaabbiin(nadam) itti dhagahamuu
- Cubbuu sanatti lamuu akka hin deebine murannoo fi kutannoo qabaachu.(Lamuu itti hin deebi’uu jedhe kutannoon cubbuu san dhiisu.)
- Cubbuun inni dalagee namoota irratti yoo ta’e nama sanii wanta jalaa fudhate deebisuufii yookiin araara gaafachu.(kaasaa kafaluufi)
Namni ulaagaale kana guutu dhugumaan gammachu fi boqonnaa sammuu dhugaa ni argata. Jireenya dukkana’aa fi cinqii keessaa gara ifaa fi boqonnaatti bahaa adeema. Namni dhugaan araarama Rabbirraa kadhatuu mirri yakkummaa fi gadi aantummaa irraa saaqamaa fi dhiqamaa adeema. Tawban riqicha hojii badaatirraa gara hojii gaariiti fi namummaa bayeessattii ittiin darbaniidha. Namni riqicha kan yeroon tolfatu insha Allah ni milkaa’a. Kan kana dide immoo isaaf jireenya badiitii fi rakkotu jira. Namni hanga fedhe cubbamaa haa ta’uu gara Rabbii yoo deebi’ee ni qulqullaa’a,badiin isaa irraa haaqamti. Wanti halkanii guyyaa isa cinquu fi sammuu isaa nyanyaatu irraa kufa. Rabbii yommuu tawbatti nu affeeru kunoo akkana jedha:
53.(Yaa Muhammad) jedhi,”Yaa gabroota kiyya kan lubbuu ofii irratti daangaa dabartan! Rahmata Rabbii irraa abdii hin muratinaa(hin kutatinaa). Dhugumatti Rabbiin balleessaa hundaa ni araarama. Inni Araaramaa, Rahmata godhaadha.
54. Gara Rabbii keessanii deebi’a, Isaafis ajajamaa odoo adabbiin isinitti hin dhufiniin duratti. Sana booda hin tumsamtanu. “ Suuraa Az-Zumar 39:53-54
Keeyyata armaan olii isa dhumaa irratti ibnu Kasiir haala kanaan ibsu ,”Tawbaa gochutti ariifadhaa, hojii gaggaari hojjadhaa osoo dallansuun Rabbii isinitti hin dhufiniin duratti.” Takkaa dallansuu fi adabbii Rabbii namattii bunan eenyutu nama gargaara?
Kanaafu rakkoo fi cinqii keessa jirruu fi kan funduratti nu qunnamuu keessaa bahuuf fallii duraa cubbuu fi dogongora keenya amanne gara Rabbii deebi’udha,tawbaa gochuudha, Isaaf ajajamuudha. Kanatu boqonnaa sammuu bu’a qabeessaa fi itti fuufinsa qabu nuu fida. Akka warra dhihaa cubbuu keessa borcamuun gochii koo boqonnaa sammuu naa kennaa jira jedhanii yaadun totorra’uu malee wanta biraa ta’uu hin danda’u. Rabbiin namoota hojii fokkataa irraa gara Isaatti deebi’an haala kanaan gammachisa:
“Isaan warra yeroo waan fokkataa hojjatan yookiin lubbuu ofii miidhan Rabbiin yaadatanii badii/cubbuu isaanitiif araarama gaafataniidha. Rabbii malee eenyutu badii/cubbuu araaramaa? Isaan osoo beekanu waan hojjatanirra (cubbuu ofitirra) kan hin turreedha. Isaan sun mindaan isaanii araarama Gooftaa isaanii biraa ta’ee fi jannata laggeen ishee jala yaatudha. Isaan ishe keessatti hafoodha.Mindaan hojjatootaa (jannata ta’uun) waa tole.” Suuraa Ali Imraan 3:135-136
Kanaafu namni hojii badaa/cubbuu dhiise gara Rabbiitti deebi’ee mindaan isaa xiqqaa miti.
2. Sabrii qabaachu– Jiruu fi jireenya ilma namaa keessatti sabriin utubaa jireenyati. Akkuma manni utubaa hin qabne dhaabbachuu hin dandeenye namni sabrii hin qabnees jireenya gaarii jiraachu hin danda’u. Wanti nu dhiphisuu fi rakkisuu jireenya keessatti nu qunnamu. Kuni akka darbuuf immoo sabrii nu barbaachisa. Wanta barbaanne argachuufis sabrii nu barbaachisa. Ta’uu baannan sammuu keenya ciinqi fi yaaddoon dhoosna. Sabriin/obsii bakka sadiitti qoodamti. Isaanis: wanta Rabbiin itti nama ajajeetti sabriin hojjachuu itti fufu, wanta Inna irraa nama dhoowwerraa dhowwamuu fi balaa nama qunname irratti sabrii gochuudha. Namoonni gosoota sadan irrattu sadarkaa sabrii garagaraa qabu. Gariin isaani wanta Rabbiin itti ajaje hojjachuu irratti obsa qabaatu,wanta irraa dhowwe irratti immoo obsa dhabu. Gariin immoo fuggisoo kanaati. Gariin immoo sadan irrattu sabrii nama dinqisiisu qabu. Kanaafu kaayyoo lubbuu ofii qulqulleessu fi nageenyaf tasgabbii sammuu galmaan gahuuf namni tokko sabrii kanniin qabaachu qaba. Cubbuu irraa fagaachuf lubbuu ofii sabriin gadi qabu qaba.
Sabriin hadhaa gara mi’aatti jijjira. Fakkeenyaf yeroo dargaggummaa fedhii foonii sabriin ukkaamsun ni hadhaawa. Garuu dargaggeessi tokko obsuu dhiise yoo karaa haraamatiin/fafeetin fedhii ofii qabbaneessu barbaade, boqonnaa sammuu dhaba, jireenya mi’ooftu sabriin argachu danda’u dhaba. Hadhaa duraani caalaa jireenyi itti hadhoofti. Namni sabriin hadhaa kana dabarse immoo yoo Rabbii fedhe maatii fi jireenya gaarii hundeessa,kabajamaa fi jaallatamaa ta’a, boqonnaa sammuu argata. Mee naannoo keenyarraa haa xinxallinuu; namoonni obsa dhabanii girlfriend,boyfriend jedhanii hariiroo uuman cinqii akkamii akka jiraatan haa hubannu. Namoonni kanarraa fagaatan immoo jireenya gammachuu jiraatu.
Ammaan booda namoota kannaan gammachuu fi boqonna sammuu argachuu hin danda’an jenne abdii isaani hin dukkaneessinu. Dhugumatti yoo cubbuu ofii dhiisanii gara Rabbii deebi’an gammachuu fi boqonnaa sammuu argachuu akka danda’an isaan abdachiisna. Namoota gaggaari Rabbiin filate keessaa ta’uus akka danda’an isaan onnachisna. (Keenyata Qur’aana armaan olii ilaali).
3.Tawakula/Rabbitti hirkachuu- Namni jiruu fi jireenya isaa keessatti kan darbeefis kan dhufuufis ni cinqima. Boru maal nyaadhen bulaa,hojii dhabuu danda’a,yoo fuudhe rakkachuun danda’a,daldala keessatti kasaarun danda’a fi yaadota kkf sammuu ofii keessa maruun of dhiphisa. Namni Rabbitti hirkatu immoo yaadota kanarraa bilisa jechuu osoo hin ta’in yaadota kanniin garmalee of hin dhiphisu. Kan nyaachisuu fi obaasu Rabbiin ta’uu erga beeke wanta fundura isaatti qunnamuuf yaaddawuu fi itti dhiphatu yeroo hin qabu. Xiyyeefannoon isaa yeroo har’aa keessatti wanta hojjachuu danda’u hojjate ooludha. Namni Rabbitti hirkatu balaallen/rakkinni yoo isa qunname murtii Rabbiitin akka isatti buute fi wanti gaariin akka keessa jirtu beeke obsa. Murtii Rabbiitti hin gaddu.
Kaayyoo tokko bakkaan gahuu yoo barbaade humna ofii osoo hin ta’in Rabbiitti hirkate kaayyoo san bakkaan gahuuf carraaqa. Akka Rabbiin galmaan gahuuf abdii guddaa irra kaa’a. Yoo Rabbiin abdatuu cal’isetummaan taa’ee ani Rabbitti hirkadha hin jedhu. Kana irra hanga humna isaa carraaqe Rabbiin akka gargaaru du’aayi godhata. Osoo homaa hin carraaqin Rabbirraa waan gaarii abdachuun akka lafas osoo hin qotin sanyiis osoo hin facaasin callaa abdachuu ta’a.
“…..Namni Rabbiin sodaatu (Rabbis) karaa bahinsaa isaaf godha. Bakka inni hin yaadin irraayis isa soora. Nama Rabbi irratti hirkatuuf Inni isaaf gahaadha. Dhugumatti Rabbiin dhimma isaa bakkaan gahaadha. Dhugumatti Rabbiin waan hundaafuu hanga sirraawaa taasiseera. “ Suuraa Ax-Xalaaq:2-3
4. Waan qabanitti gammaduu fi galata galchuu– namni yoo waan qabutti gammadee fi Rabbii galata galche Rabbiin ni dabalaaf. Haafa’u dhiise Rabbiin qananii meeqan akka isa qananiise fi namoonni meeqa qananii kana akka dhaban yoo hubatee Rabbii galata galche, bubbeen tasgabbii fi nageenyaa itti bubbisti. Nama dureessa jechuun nama qabeenya baay’e qabu osoo hin ta’iin wanta qabuu irratti gammade nama Rabbii galata galchuudha. Hanga fedhan namoonni addunyaa tanaaf haa dheebotan inni wanta xiqqoon quufa. Namni haafa’u hanga fedhe diinagde osoo kuuse hin quufu,gammachuu fi boqonnaa sammuu hin argatu. Har’a bu’aa tokko yoo argatu takkaa kan biraa dabalata argachuuf haafa’a takka immoo tan qabuu jalaa baddiif cinqima. Maaliree cinqiin akkanaa!!! Osoo Rabbitti hirkatee fi qananii Rabbiin kenneef itti gammade galata galcheefii silaa cinqiin kuni hundii ni dhufaa?
5. Araadota garagaraa irraa fagaachu- araadonni sammuu hadoochanii fi boqonna dhabsiisan baay’etu jiru. Kanniin keessaa alkooli,ashishii,sigaara,chaati, interneeti fi kkf dha. Namoonni araadota kanniin mataa ofii naannessu. Araadonni kunniin sammuu qofarratti osoo hin ta’iin maatii,qabeenya,hawaasa fi biyya irrattis miidhaa guddaa geessu. Namoonni araadan kan qabaman dhiphinna sammuu nurraa oofa jedhanii yaadun jalqabu. Haa ta’uu malee yeroon muraasan booda bowwoo fi dhukkubbii sammuu itti dabala. Yoo isa hin argatiin keessi isaanii akka ibiddaatti wal nyaata. Kanaafu yoo cinqamne ykn aarre araada kanniin fayyadamuu dhiisne yookaa wudu’achuun salaata sagadu yookiin immoo “A’uzubillahi mina sheyxaani rajiim(Sheyxaana abarraama Rabbitti mangafadha)” jechuudha. Yeroo san aariin keenya ni qabanaa’a.
Araadni kan akka alkooli,sigaara baay’ee dubbatamee jiraa mee gara araada interneeti haa seennu. Dhuguma interneetin yoo itti fayyadamaan bu’aa guddaa namaa buusa. Yoo garuu sirnaan itti hin fayyadamiin miidhan isaa hangana hin jedhamu. Hojii tokko akkuma fixneen sammuu boqonnaa kennu dhiisne dafne facebook ykn interneetitti rarraan. Kuni immoo sammuun keenya akka dadhabuu fi laamshayu godha. Chaati jenne guruupi banuu fi messenjarii fayyadamuun wanta hin taane fi nama gaddisiisu caarra. Wanti barreessine boodarra nu gaabbisiisun sammuu keenya cinqa. Kanaafu wanta addunyaa aakiratti nu fayyadu interneeti irraa fudhanne bahuu qabnaa malee wanta nu hin fayyanne waliin yeroo keenya gubuun umrii ofiititti taphachuudha.
6.Yeroo saganteessu- Kutaa tokkofaa keessatti cimanii hojjachuun boqonnaa sammuuti akkuma jenne, saganteessun immoo mala cimanii ittiin hojjataniidha. Akkuma horii wantuma arginee kaayyoo fi sagantaa malee kan hojjannu yoo taane yeroon keenya baay’een osoo homaa hin hojjatiin gubatti. Kana baruuf guyyaa tokko gadi taa’i hojiiwwan sa’aati 24 keessatti dalaguu dandeessi saganteessi. Yeroo san yeroo kee wanta hin taane irratti akka gubataa turee fi sammuun kee hangam akka dhiphataa türe ni barta. Dalagaa ofii guyyaa guyyaan saganteessun hojiin keenya tartiiba fi qulqullina akka qabatanii fi sammuun boqonnaa akka argatu godhu. Har’a boru hojjanna jenne osoo gara funduratti dabarsinuu guyyaa tokko akka ba’aa harree nutti ulfaata. Dhiphinna sammuu fi cinqiif saaxilamna. Saganteessu yommuu jennu sa’aati 24 hojii qofaaf osoo hin ta’iin yeroo boqonnu,rafnu fi hojii itti hojjannu sirnaan tarreessudha. Kanaafu yeroo ofii saganteessuun oomisha gaarii omishuf nama gargara,yeroo gababaa keessatti hojii baay’ee fi qulqullinna qabu hojjatan,yeroon akka hin qisaasofne taasisa,tasgabbii,nageenya,gammachuu fi boqonnaa sammuu namaa laata. Faaydaa kana hunda dhabuu irra yeroo keenya saganteessun maal isinitti fakkaataa?
7.Ispoorti hojjachuu– Jabeenya qaama hojjachuun sammuuf bu’aa guddaa argamsiisa. Ispoortiin dhiikkisa onnee waan ariifachiisuf marsaan dhiigaa sammuu keessa akka ariifatu godha. Kuni immoo sammuun si’ooftu(active) akka taatu godha. Annisaa fi humna, dandeetti yaadu fi xinxallu dabalaaf. Kanaafu guyyatti ispoortii gosa kamiyyuu xiqqaate xiqqaatu daqiiqa 15f hojjachuun qamaaf fayyaa,sammuuf boqonnaa kenna.
Boqonnaa sammuu yoo jennu wanta agatti tanaa asirratti barreesine fixnu miti. Kitaaba isa barbaachisa. Yoo Rabbi fedhe gara funduraatti haala kitaabatin qopheessuf yaadan qaba Rabbiin achii nu haa gahu. Hanga barruu “Qorsa Jaalalaatin” wal agarrutti nageenyi fi Rahmanni Rabbii isiniratti haa jiraatu.
Hiikkan keeyyattoota Qur’aana armaan olii kan fudhataman “Hiika Qur’aana Kabajamaa Afaan Oromootin” fi “Sahih International English translation of the Holy Qur’an” irraayi


text:
Xumuura Galmee Barruu Saaguu
Faayilii Barruu Saaguuf
- Qaree galmee keessaa bakka faayilii itti saaguu barbaaddu oolchi.
- Saagi - Faayilii filadhu.
- Galmee barruu isa saaguudhaaf barbaaddu agarsiissiitii, kana booda Tole cuqaasi.
Qabeentootii galmee barruu, galmee ammaatti dabalaman, yoo maddii fayyilii jijjiiramee, hinhaaroman. Yoo barbaaddee, yammuu ati galmee maddaa jijjiirtu qabeentootnii akka ofumaan haaromuuf, faayilii akka geessituutti saagi.
Galmee Barruu Xumuura akka Geessituu tokkotti saaguu
- Qaree galmee keessaa bakka faayilii itti saaguu barbaaddu oolchi.
- Saagi - Kutaa filadhu.
- Sanduuqa Kutaa Haaraa maqaa barreessiitii, kana booda saanduqa filannoo Geessituu fili.
- Sanduuqa File Name keessatti maqaa faayilii isa saaguudhaaf barbaadduu barreessi, ykn qabduu sakattaa (...) cuqaasiitii faayilicha agarsiissi.
Yoo galmeen barruu galtee qabaate, kutaa isa sanduuqa Kutaalee keessatti saaguudhaaf barbaadduu filachuu nidandeessa.
- Yoo barbaaddee, kutaadhaaf dirqalawwan dhangii qindeessi.
- Saagi cuqaasi.
Yoomuu, yammuu galmeen maddaa jijjiiramuu, LibreOfficen ofumaan qabeentoota kutaa saagamee haarmsa. hujeekaan qabeemtoota kutaa haarmsuuf, Meeshaalee - Haaromsi - Mara Haaromsi filadhu.
Matadureewwan Walfakkatan


text:
Baga Nagaan dhuftan! Welcome!Herzlich Willkommen!
Gabaasa Seminaara fi Qophii Aadaa Oromoo Magaala Nürnberg
Tokkummaa Barattoota Oromoo Biyyaa Jarmanii (TBOJ)
TBOJ magaalaa Nürnberg, Jarmaniitti guyaa gaafa 27.07.2013 seminaara fi qophii agarsiisa aadaa bakka Adam-Kleinstraße 6 jedhamutti sirna ho’aadhaa fi gammachiisaadhaan sa’a 13:00-18:00 geggeesse. Isa boodas sagantaan bashannanaa itti fufe.
Seminaarchi haala gurguddaa lama irratti kan xiyeefate yemmuu ta’u, kunis:
1. haala dhiittaa mirga namummaa mootummaan TPLF-Wayaanee caalmaatti uumata Oromoo irratti raawachaa jiru, saaxila baasu fi
2. aadaa fi seenaa Oromoo keessumoota qaama garaa garaa irraa afeeramanitti beeksissu dha.
Namootni irratti Afferamanis miseensota hawaasa Oromoo Biyyaa Jarmanii keessa jiraatan, miseensotaa fi deggartoota qabsoo bilisumaa Oromoo hunda, Jaarmoole siyaasaa Oromoo (ABO-SG, ABO-J fi ADO), Waajjira Federaala Biyyaa Jarmanii (BAMF), Jaarmoole siyaasa Biyyaa Jarmani, abukaattota mirga namaa, Waajjira Bulchiinsa Magaala Nürnberg fi Erlangen, Oromtittii Frankfurt, fi qaamota mirga dhala namaa irratti hojjetanii dha. Qaamotiin miseensa TBOJ fi deggartoota qabsoo bilisummaa Oromoo ta’anii alatti akka irratti argamaniif affeeru dhaan seminara kana sagantaa addaa fi baayee kan xiyeefannoo guddaan qophaa’ee ta’uu isaa mulli’se.
Duraan dursa barreessaa TBOJ kan ta'an obbo Fallaqaa keessumoota simatanii toora sagantaa guyyaa sanaa ibsan. Itti aansuudhaan dura ta'aa TBOJ kan ta'an obbo Makonon Gurmessa hirmaatota nagaa gaafachuudhaan maangudootni eebbaan akka bananiif namota lama, obbo Kenesa Yadeta fi obbo Kadir Sera Jatane gara fuulduraatti afeeruudhaan seminaarri kun eebba mangudootni kun wal duraa boodan godhaniin baname. Akkasumas daqiiqaa muraasaaf gootota Oromoo qabsoo bilisummaa Oromoo irraati bakkaa fi yeroo garaagraatti wareegaman akka yaadatan taasifameera.
Qophii Aadaa ilaalchisee dubartoonni fi dhiironni uffata aadaa Oromoo godinaalee Oromiyaa hundumaa uffachuudhaan hirmaatota seminaara guyaa kanaa bo'arsaniiru. Kuins sirba Hacaaluu Hundesaa keessaa issa “Tokkumaa, tokkummaa...” jedhu hirmaatota hundumaa waliin hundumtu harka walqabatanii weediisuudhaan ergaa guddaa tokkumaa Oromoof barbaachisu dabarsan. Akkasumas nyaati qophaa’ee, bunas Jabanaatti danfisuudhaan namootni akka nyaatani dhugan gochuudhaan aadaa miidhagaa Oromoon wal afeeruu irratti qabuu mulli'fameera.
Itti aansuudhaan mata duree seminaara kanaa ilaalchisee namoota garaa garaatiin waraqaa fi yaadi ball’inaan dhi’aateera.
1. Jalqaba irratti obbo Makonon irraa rakkoo mootumaan wayaane yeroo ammaa uumata Oromoo irraan ga'aa jiru ball'inaa ibsan. Kunis biya Itiyoophiyaa keessatti Oromoota hedduun, hidhaadhaan, reebichaan, ajjeechaadhaan, beelaan, dhukkubaan, qote-bultoonni xaa'oo dhabuudhaan, dargaggoonni manneetii barumsaa keessatti miidhaa gurguddaan irra ga'uun, qee'ee ofii irraa buqqa'uu, biya gad dhiisanii baqachuu fi kan kana fakaataniin miidhamaa akka jiran ibsan. Biyya itti baqatan keessattis, miidhaa suukanneessaa, kan akka ajjeechaa, humnaan gudeedamuu, beelaa fi dheebuun karaa irratti du'uu irra ga'aa jira. Malaamaltumaan dagaaguu isaa, maqaa misoomaan mootumaan uumata saamaa jiraachuu isaas ibsan. Biya keessattis ta'e biya alaatti Nafxanyoonni aadaa fi afaan oromoo akka dadhabuu gochuuf yaalii gurguddaa gochaa akka jiran, namoota boriif ilmaan Oromoof bu’aa guddaa buusu jedhamanii abdatamanis karaatti hambisuuf yaalii akka godhan dubbatan. Walumaa gala Habashootni biya Itiyoophiyaa, isaa aadaa, amantii fi afaan warra Amaaraan bulu qabaachuu waan barbaadaniif amantii, aadaa fi afaan Oromoo irratti karaa danda’an lola akka banuuf boodeetti deebi’aa hin jire yaadachiisan. Tokkumaa Oromoo akka jaarmiyaattis ta’e akka hawaasaatti diiguuf hojjetu. Kanaaf miidhaan kun hundi oromoo hundumatti dhaga'amuu, oromoon hundi bakka jiru hundumaatii diina isaa irratti dammaquu, akka qabus dabalanii yaadachiisan. Oromoon hundi wal caccabsuu, wal diiguu, wal irratti ka'uu dhiisee tokkumaadhaan humna walii ta'ee akka ka'uu qabu hubachiisan.
Kanatti dabaluudhaan obbo Fallaqaa barreessaa TBOJ kan ta’an waa'ee “I am Oromo first” jecha obbo Jawar Mohamad jedhee Al Jazeera irratti dubbannaan nafxanyoota aarsee irratti yaada qajeelfamaa kennaniru. Innis nuti kan jechuu qabnu ifaatti “Nuti Oromoodha” kan jedhu ta'uu qaba malee “dursa (first)” jechi jedhu isa booda “next what?” gaaffii jedhu uuma waan ta’eef nuti jalqabaa hanga dhumaatti Oromoo dha jedhanii hubachiisan.
2. Itti aansuudhaan miseensa TBOJ keessaa namoonni lama obbo Firealem Wasane fi obbo Baahailuu Mengistu Wal duraa boodaan waraqaa dhi’eessan. Obbo Firealem mata duree, “Academic Freedom in Ethiopia” jedhu irratti yeroo dhi’eessu maneetiin barumsaa sadarkaa gadiitii hanga universiitiitti harka mootummaa wayyaanee jala waan jiraniif walabumaan barnootaa (academic freedom) biya Itiyoophiyaa hin jiru jedhaniiru. Barattootan miseensa motummaa wayyaanee hin taanerras manneetii barumsaa sadarkaa hundumaatti hidhaan, ajjeechaan, barumsarraa ar'atamuun irra ga'aa akka jiru, universiitii baayyeen banamanii yoo jiraatanuu qulqullinni barumsaa akka hin jirre, barsiisonni fi meeshaleen barumsaa ga'aan akka hin jirre ibsan. Kanaaf warra afaan hin qabnef afaan ta'uudhaan baratoota biyyicha keessatti rakkachaa jiran bakka buunee dubachuu qabna jechuudhaan ergaa dabarsan.
Obbo Baahailuunis mata duree “Adeemsa Qabsoo Uumata Oromoo” jedhu irratti yeroo dhi’eessan, mootummaan tokko fedhii fi hirmaannaa uumataa of keessaa hin qabu taanaan uumatichi mirga hin qabu jechuudha jedhanii ibsan. Qabsoon Oromoof godhamaa jiru hundi bu'aa hedduu argamsiisu iyyu amma iyyuu galma hin ga'in waan jiruuf uumtni Oromoo tokko ta'uun ga'ee irraa barbaadamu ba'uudhaan qabsoo finiinsuu qaba kan jedhu ergaa dabarsaniiru.
3. Kanatti aansuudhaanis namoonni sadii yaada kennaniiru. Obbo Gammadaa Nure miseensa KHG TBOJ kan ta'an duula saba oromoo irratti karaa garaa garaa geggeefamu dura dhaabachuuf, namni hundi ofii ofiif, uumata isaaf waan gochuu qabuu of ilaaluu, waliigaltee qabaachuu qaba jedhan.
-Obbo Harun Kalil Bati qabsaa'aa hidhannoo ABO kan turan, lola nafxanyootaa dura dhaabachuudhaaf Oromoon hundumtuu maalummaa, Oromummaa fi Saboontummaa qabaachuu qabna jedhan.
-Obbo Umar Abdusalam Tilmo qabsaa'aa hidhannoo ABO kan turan qabsoon Oromoo ciminaan itti fufuuf wal kabajuu fi wal dhaga'uun hoggantoota siyaasaa keessattis ta'e Umata Oromoo hunda keessatti hojiidhaan mullachuu qaba jedhan. Dalagaan uumata miidhu dhaabbatee tokkumaadhaan qabsoo itti fufuu qabna jedhanii yaadachiisan.
4. Sagantaa boqonnaa laaqanaa boodaa video gabaabaa “Sooressi Eenyu” jedhu fi aadaan sirba Oromoo gabaabatti erga dhi’aate booda keessumoonni afeeraman yaada kennanii waraqaan inni xumuraa dhi’aate. Video gabaabaa kana obbo Fallaqaa fi obbo Fu’ad Aman Adam waliin ta’anii yeroo qopheessan ergaan isaas “Oromoon qabeenyaa garaa garaan sooressa yoo ta’e iyyuu mirga, bilisumaa, aangoo siyaasaa dhabuu isaatiin hiyeessa kan jedhuudha.”
Namoota qaama garaa garaa irraa afeeram keessa jalqaba irratti bakka bu'aan ADO, obbo Abdi Abbaajabal sagantaaleen seminaarichaa baayee gaarii ta'uu isaa erga dubbatani booda tooftaan siyaasa ADO maal akka ta'e hirmaatotaaf ibsan. Innis attamitti Oromoon biyicha keessatti aangoo siyaasaa fudhatee abbaa biyaa ta'uudhaan sabaa fi sab-lammootii biyicha keessa jiraatan hundaa waliin jiraachuu akka qabu irratti kan xiyeefate ta'uu isaa dubbatan. Itti dabalaniis holola hin taane walirratti oofuun hafee kaayoo siyaasa ADO keessatti hirmaannaa akka qabaataniif namoota hundaaf waamicha dabarsan.
Itti aansee bakka buutuun Bulchiinsa Magaala Erlangen, Dr. Herzenberger affeeraa isaanii godhameef gammachuu qaban ibsuudhaan, uummanni Oromo biyya kana keessa jiraatu aadaa isaa kana utuu hin dagatin akka itti cimsuu qabu, akkasumas dhimmoota garaa garaa irratti hirmaannaan dubartootaa jabaachuu akka qabu yaadachiisan.
5. Obbo Baqqalaa Tafarraa mata duree “Mirga dhala namaa biyya Itiyoophiyaa keessa jiru” jedhu irraatti waraqaa balli’aa dhi’eessan. Mootumaa dhufee darbu hundumaa keessatti biyattii sana keessatti mirgi dhala namaa kan dhiitamu akka ta'e ibsan. Bara 1991 yeroo paartiin TPLF biyicha olaantummaan bulchuu eegalee kaasee immoo caalaa mirgi namaa dhiitamaa akka jiru, namootni siyaasa mootumichaa hin deggerre, miseensa kan hin ta'in sababii dhara ta'e itti funaanuun mana hidhaatti akka guuran, kaan akka ajjeesaan, kaan qaama isaaniirra miidhama ciccimaa akka geessisan, barattoota manneetii barumsaa keessaa akka har'an, kaan akka hidhanii fi ajjeesan bifa qabatamaa ta'een suuraa namoota miidhamni kun qaqqabe agarsiisuun ibsanii jiran. Kunis mootummaan wayaanee seera biyichaa keessatti waa'ee mirga dhala namaa ilaalchisee kaa'amee kan jiru iyyuu cabsaa akka jiru dubbatan. Biyatti keessatti uumatni harki caalu baadiyaa kan jiraatuu fi qonna irratti bobba'ee kan jiru yoo ta'e iyyuu haalli qonnaa boodatti hafaa waan ta'eef rakkoon homishaa ga'aa dhabuu beela biyicha keessa jiruuf sababa jedhan. Yeroo filannoo irrattis paartii mootummaa aangoo irra jiru qofti teermii teermiin akka aangoo gad hin dhiifne gochuudhaaf bifa hundumaan irratti hojjetama. Fakeenyaaf filannoo 2010 geggeefame irratti EPRDF 99% tiin filameera ofiin jedhe. Mormii yeroo filannoo dhaabileen mormitootaa godhan irraa kan ka'us namoota baayeetu ajjeefama, kaan immoo hidhama, kaan immoo biyya gad dhiisee baqata jedhaniiru.Uumata irraa lafaa fi araddaa saamaa jira. Kanaaf gaaffiin uumataa yeroo hundumaa mootummaa diktaatera ta'e kana maaliif filanna isa jedhuu dha jedhanii hubannaa ball’aa kennan.
Dhuma irrattis ibsa ejjennoo baasudhaan walgahii milkiin xumurame.
Ibsa ejjennoo hirmaattoota Seminaara fi Qophii Aadaa Oromoo
Tokkummaa Barattoota Oromoo Biyyaa Jarmanii TBOJ
ANI OROMOO DHA!
Nuti miseensoota Tokkumaan Baratoota Oromoo biyya Jarmanii qubsumaan magaalaalee Jarmanii bakka adda addaa jiraanu, akkasumas miseensonnii fi deggertootni dhaabilee siyaasaa qabsoo blisummaa Oromoo guyyaa har`aa, 27.07.2013 magaalaa Nürnbergtti yeroo seminaara kana geggefannu gammachuu guddaatu nutti dhaga’ama. TBOJ ijaarsottan Oromoo biyya ambaatti sagalee Oromoo alagaa biratti dhageesisuuf of-ijaaran kanneen hangafaa keessa isa tokko waan taaneefi seminaara kanaan rakkoo siyaasa mootumaa wayaaneen uumata keenya irra ga’u, akkasumas aadaa sabni keenya qabu haga danda’ame saba orma ta’an biraan ga’un nu gammachiisa. Ammas haga Oromoon mirga humnaan sarbame mara deefatee abbaa biyyummaa mirkaneeffatutti ijaarsa keenyaa, TBOJn jabeessinee qabsoo karaa bifa kanaa fi haala adda addaan itti fufna jenna.
Akka walii galaatti cuunfaa seminaara kanaa irra dhaabachuudhaan TBOJ yaada armaan gaditti dhihaatan kana irraatti tuqaalee Ejjennoo baafateera.
1. Kanneen gurmuunis ta’e dhuunfaan afaan, safuu fi aadaa Oromoo balleessuuf hayyoota Oromoo irrattis tahe dhaabollee adda addaa mirga Oromoof falman irratti lola banan mara dura dhaabbanna, irraas akka deebi’an hubachiifna.
2. Yeroo Oromoon mirga isaa, isa mootumoota habashaatiin humnaan sarbame deebifachuuf qabsoo garaa garaa godhu, rakkoo siyaasaa qabus biyoota addunyaattti karaa danda’ame beeksifatu dura dhaabachuu kan barbaadan, sab-quunnamtii garaagaraatti gargaaramuun beektota fi oggantoota siyaasa Oromoo cabsuudhaaf lola karaa media kan geggeessan nafxanyoota nii balaalefanna.
3. Tokkummaan dhaabbolee ykn jaarmolee Siyaasaa Oromoo gidduutti, uumata Oromoo gidduuttis hojiin mul’atee hundumtuu wal kabajuu, wal dhaga’uu fi wal gorfachuun harka wal qabatee akka dhimma bilisummaa ummata Oromoof qabsoo finiinsu waamicha hundumaaf ni dabarsina.
4. Hawaasinni Oromoo biya keessas ta’e biya ambaas jiru ANI OROMOO DHA! ofiin jechuu utuu hin saalfatin ija jabinaan diina isaatti himuudhaan jaarmiyaa siyaasa bilisummaa Oromoo kammi iyyu utuu hin balaalefatin kan barbaade jala hiriiruudhaan mootummaa wayaannee irrattis ta’e nafxanyootta warra bittaa Amaaraa nutti deebisuu barbaadan irratti akka qabsaa’u yaadachiifna.
5. Oromoonni biya ambaa jiraatan carraa argametti maa’ii ba’uudhaan, carraas argamsiisuuf haala mijeessuudhaan, kara itti dhiibbaa siyaasaa uumata Oromoo irra jaarraa tokkoo olii kaasee hanga har’aatti jiru akkasumas aadaa miidhagoo Oromoon qabu addunyaatti beeksisuuf carraaqii akka godhan hunduma yaadachifna.
Oromiyaan ni bilisoomti!
27.07.2013
www.tboj.de
khg@tboj.de
News and Current Affairs
Political Affairs
Human Rights
Oromo Communities


text:
Waan hundi ruuda (Universe) keessa jiru taateefi baatee [cause and effect] qaba. Waanni tokko waatokko malee hintaane. Gabaabaatti “Waan tokko irraa waa takko dhufa” Fakkaata yaada (logically) kanarra ejjechuun Fincila dudduuba waanni tokko akka jiru tilmaamuun nama hin dhibu. Kanarraa ka’uun hiika ifaafi mul’ataa itti kennuun nama hiyyaaddessu. Fincilli gad xiqqaatu ka namtokke guddatu ka biyyaa tahulleen waa takka mul’isa; fedha ykn danta (interest). Namtokko, murni, sabni ykn biyyi waliin fedhii tokkicha qooddatu mala. Ifatti fedhii waloo qabaachuu dandaha. Fedha kana yoo lagaman ykn fedha biroon yoo haguugame deebisanii argatuuf matuma mataan ykn murnaan (tokkummaan) duuluun kan hinoolle. Wayita kana fedha adda addaa lamatu uumama. Namilleen ykn sabni ykn biyyi fedhii lameen kana duuba bitaafi mirga, gamaafi gamas buhee waldura dhaabbata. Oggaa kana deemsi ykn gochaan fedha ofii deeffachuuf diddaan tahu ykn godhamu fincila jenna. Deemsa (process) kana keessa agarsiisa diddaatu jira. Kun waan hedduun dhugooma. Fiixa deemsa kanaa (calqabaafi dhuma) lameen ijoo barbaachisummaa fincilaan walqixxeessina. Jechuun taateefi baatee gidduu fincilatu jira.
Asirratti, haga ammaa ka barame, nama ykn murna ykn saba humnaan jala jirutu fincila calqaba. Ammoo fincilli namaafi nama gidduu, sabaafi saba gidduu, biyyaafi biyya gidduu, sabaafi biyya gidduu, sabaafi sirna gidduu, murnaafi biyya gidduu ykn murnaafi sirna gidduu jiru haala biroon ibsamuu mala. “ Harki kadhatu harka hiixatu jala jira.” Kanaan walfakkaata dubbichi.
Ilmaan namaa gochaafi yaadaan mura (limit)waaqni tolcheen olitti ykn sirna ykn tooba ruudni baalcheen ol hincala’u, gad hinsolola’u. Gombisa (domain) kana keessatti nami calqabuma fedha ittiin dhalate malee itti hindhalannen jedha. Kanaafuu, haga dhaloonni ilma namaa itti fufetti fedhisalleen waliin lufa, ittuma fufa. Jechuun fincilli ilma nama waliin dhufe, waliin buhee bahee as gahe borulleen ittuma fufa. Fincilli gariin finiinee goobee, fincilli kuun xuuxamee coolagee bara baraan waldabra. Fedhi namaa dhuma hinqabu jaliitii buusee marsa.
Fincilli Ka Eenyuuti?
Ilmi namaa jiraachuuf waan dirqii tahan mara gochuun ykn argachuun hundaan ol maayiidha. Dheebuu ooluuf bishaan, beela ooluuf nyaata akka fakkeenyaatti xuquun nidandahama. Kun fedha dhalli namaa uumamaan qabudha. Fedha nami martuu ittiin dhalate jechuudha. Fedhiileen kunneen keessatti ofittummaa qaban, irra dabreeyyu yaroo hedduu kanaan oofamu. Akkuma bifti namaafi fulaan qubsuma nama adduma addaan tahe hangi fedhiifi argamni isaa walinqomu. Fulaa tokko tokko waan dhalli namaa haga tahe itti quufu uumamni badhaase taha. Fulaa tokko tokko ammoo haga silaa fedhiin namaa xiqqaatti itti quufu uumamni itti qice taha. Kanarraa kan kahe ilmi namaa gariin hinkoo isaa argachuuf, gariin ammoo hinkoo isaan ol raamuuf tattaafata. Jirachuuf, ilmi namaa, guyyuun haala akkanaan ifaaja. Fincilli, egaa, deemsa gochaafi agarsiisa diddaa ilmi namaa namtokkummaan, murnaan, sabummaan ykn biyyaan jiraachuuf badisarraa dandamachuuf ykn dhabamarraa ooluuf xaarii xaarudha. Kanaaf fincilli meeshaa, tooftaa ykn fala humna dhabeeyyiin humna qabeeyyii dura ittiin dhaabbatanidha.
Oromoon diddaa gabrummaaf finciluun maa feesise?
Oromoon saba. Saba guddicha afaan, aadaa, seenaafi qubsuma lafaa mataasaa saboota kanneen biroorraa ka adda taasisu qaba. Lafti kun, afaan kun, seenaan kun, ykn aadaan kun ka sabni Oromoo saboota biroorraa; ollaa ykn fagoo, alagaa ykn fira jennee irraan adda ittiin fo’uu dandeenyudha. Kun mallattoolee waloo Oromoon akka sabaatti qabudha. Mallattooleen eenyummaa Oromoo akka sabaatti ibsan kun fedha sabummaa Oromooti. Fedhi kun fedha Galgaloo, fedha Tolaa ykn fedha Huseen miti. Fedhi kun fedha Oromooti. Mallattoolee kanneen keessa yoo tokko ykn lama hir’ate fedha Oromoo san bakka hinbu’u. Oromoon akkuma saba kamuu fedha guutuu malee fedha farquu hinqabu. Fedha kana Oromoon kaleessaa tiksee Oromoo har’aan gaheera. Oromoon har’aa ammoo, fedha waloo kana tiksee Oromoo boruutti dabarsuun dirqama dhalootaati. Deemsi kun; deemsi mallattoo sabummaa ofii fudhatan dabarsanii akka jirutti labataaf olkaa’uun ifaaja Oromoo jireessuufi itti fufa jireenya sabummaa Oromoo agarsiisa. Deemsi kun deemsa halkan tokkoon ykn gocha guyyaa tokkoon obbaasan miti. Tarkaanfiin kun tarkaanfii ilma Oromoo tokko ykn intal Oromoo tokko qophaa miti. Tarkaanfii saba Oromooti. Kanaaf, Oromummaan deemsicha, deemsichi Oromummaadha. Kun ammoo umurii dheeraafi qooda fudhannaa dhalootaa gaafatu mala.
Akkuma kan Oromoo kaan Amaarri, Tigireen, Guraageen, Hadiyyaan, Walayitaan, Nuheer, Anyuwaak, Sumaaleefi kkf mallattoolee ittiin adduma addaan ittiin fo’amanii beekaman qabu. Fedha waloo mata-mata isaaniiti.
Fedhi adda addaa kun (kan sabaafi sablammii adda addaa) yoo sirni gaarii, walubannaafi walqixxummaan jiraate fedhi inni tokko kanneen hafan ykn galagalchoon hinyaatu. Miiltoo waliif tahanii deemuu nidandahama. Waanni hamaan garuu yoo fedhi tokko fedha isa tokko haguuguuf ykn balleessuuf deemsa calqabedha. Kun kan tahu wayita fedhi ittiin dhalatan cufatti ofittummaan guutameefi fedha itti dhalatan san fedha kanneen biroorra caalsisanii ilaaluun gaafa calqabamedha. Kun tuffii, walcaalmaa, waldhabiinsaafi sirna yaraa dhalcha. Waanna ofiif hinjaallanne kabiroof jaallachuun ijoo hammeenyaafi daba kanaati.
Wanneen Oromoo fincilatti oofan...?
Maddi fincilaa fedha jenne. Waan fedhan kun akka fedhanitti yoo hinguutamne ykn yoo hinargamne fincilatti nama darban. Lafarratti Oromoos tahe saba ykn murna biroo fincilatti ka oofan keessa kanneen jajjaboo:
- Aangoo siyaasaa ykn sirna siyaasaa
- Qoodmaa qabeenya biyyaa (distrubition of national wealth)
- Rakkoolee hawwaasummaa
- Gabrummaa ykn kolonii (slavery in its different form)
- Walcaalmaa Amantii
- Qabeenya lafaa (bishaan, albuuda ...)
- Daangaa biyyaa (territory)
- Qabiinsa mirga ilma namaa
- Mirgoota dimokiraasii
- Ambaalee seenaa (Historical heritage)
- Haaloo seenaa (historical revange)
- Yaad-oofa (Ideology)
Oromoon erga sirni bulchiinsiifi amantiinsaa ; Gadaa, sirna alagaa qubattuun tooftaafi shira adda addaan saagame fedhi Oromoo guddichi mallattoo sabummaa isaa tahe sharafamuu eegale. Guyyoota keessa ammoo sabichuu akka qoraan ibiddaaf qophawee tahe. Isaa gubatutti, boba’utti alagaaf ifaa ture. Tarkaanfii alagaan gama kanaan fudhate waggoota dheeraa keessa Oromoo akka sabaatti miidhaa hagana hinjedhamne irraan gahe. Tahulleen ilmaan Oromoo fedha guddicha isaanii owwaalamarra jiru kana baraaruuf yoo xiqqaate waggoota dhibbaaf deemsatti jiran. Fala, malaafi tooftaa deemsichi gaafatu mara dhawaata dhawaataan dhimma itti bahuu jira.
Deemsi sabni Oromoo jaarraa tokko oliif itti jiru kun Oromummaadha. Oromummaan ammoo fedha alagaa san bira oggaa qabnu fincila. Oromoon qabxiilee olitti akka ijoo fincilaatti gad tarrisne keessa argatuun hafee akkuma namaattu yaroonni itti hinlaalamnetu ture. Gariin, Oromoonilleen Oromoo ofiin jechuu yella’ee alagaatti ofmogaasa ture. Murni, sabni ykn biyyi Oromoo hinbeekne fedha Oromoo beekuu hindandahau. Sirni hiika Oromoo akka Oromoon ofbeekuun ala kennu fedha Oromoolleen ka Oromoon hinfeene fedhaaf.
Har’alleen qabxiilee jajjaboo san keessa ka hangafa tahe aangoo siyaasaa ykn sirna mootummaa gaarii keessatti fedhi Oromoos tahe fedhi sabaafi sablammiin biyyattii miiltoo waliif tahee deemuu dandahu hintolfamne. Kan tahe yoo jiraate sirna fakkeessaa ka fedhi Oromoo guddichi keessatti bultiin haguugamaa deemudha.
Biyyattii keessatti, haga ammaa, sirni mootummaa fedha sabaafi sablammii biyyattii walqixa gatii kenne hindhalanne. Yoo dandahame fedha ofiif qabaniin goyyoomsaan ka biroo haguuguu, bultii keessa balleessuu. Yoo dadhabame ammoo sirna fedha sabaafi sablammii farqeessituu tolchuun luugama itti kaa’anii deemsisuudha. Si’ana dhugaa kana dhugoonfachuuf xiinxala guddaa nama hingaafatu. Ammalleen itti baha sirnichaa lafarratti argaa waan jirruuf.
Oromoon ammoo Oromummaa bakkatti deebisuuf, Oromummaa ykn deemsa Saba Oromoo (Oromo contiunity as real Oromo) dabsuufi fedha Oromoo awwaaluuf waggoota deemsa Abashummaa maqaa tokkummaa xoophiyyummaan deemaniin ol yoo tahe malee gad nu’gaafatu. Kanaaf ilmaan Oromoo deemsa dheeraafi dadhabsiisaa kanaaf ofqopheessu qaban. Amma karaa walakkaa jirra, didha jajjabootu nujjira. Garuu, fedha waloo san dhugoomsuuf yoomiyyu caalaa tokkummaa, walubannaafi seexaan yoo deeman sichi karichi haga amma deemneen ol hidheeratu.
Biraanuu
berhanu@rocketmail.com
Mudde 2008


text:
Macaafa Qulqulluu Afaan Oromoo Pdf Download
Macaafa Qulqulluu Afaan Oromoo Pdf Download
This app give you complete Afaan Oromo Bible known as Kitaaba Qulqulluu. We offer Latin and Ethiopic Script in PDF . Qulqulluu and Macaafa Qulqulluu Afaan Oromoo.. awr oromo podcast on . sagantaa dhugaba'umsa fi lallaba sagalee abdii afaan oromoo. 1/13 . gaaffii dhaggeeffatootaaf debii macaafa qulqulluu irraa kennamee. .. Download our kitaaba qulqulluu pdf eBooks for free and . Pdf Seenaa Kitaaba Qulqulluu kitaaba qulqulluu afaan oromoo PDF OF MACAAFA QULQULLUU Seenaa Macaafa .. - To find more books about macaafa qulqulluu afaan Try similar keywords Macaafa Qulqulluu Oromo Free Download Macaafa Qulqulluu Afaan Oromoo Pdf Www macaafa. Qorannoon kun xiinxala qulqullina barreeffama Afaan Oromoo Taappellaafi Beeksisootaa magaalota .. fruchtenbaum messianic afaan oromo . Afaan oromoo macaafa qulqulluu . download afaan oromo bible apk 10 and all version history .. Macaafa Qulqulluu dubbisiitii guyyuma hundumaa Waaqayyoo wajjin dubbadhu! Heroosis yommuu duu Yoseef Maariyaamin .. ATI MACAAFA QULQULLUU HUBACHUU NI DANDEESSAA! Wangeela Yohaannis I, II, . (Hiika Macaafa Qulqulluu) . (AFAAN ANTHROPOMORPHIC) .. Macaafa Qulqulluu Daa'immaniif Dhihaate. Kan barreeffame: Edward Hughes. Kan ibsame: Janie Forest. Kan dagaagsame: Lyn Doerksen. Kan hiikkame: Zemendale Translation .. . YouTube 4K, download faarfannaa afaan oromo download MP3 . Afaan Oromoo Macaafa Qulqulluu Sagaleedhan - Wangeela Yesuus. Oromoo Holy Bible. Convert to. mp3. mp3 .. Macaafa Qulqulluu Afaan Oromo [FREE] Book Macaafa Qulqulluu Afaan Oromo - PDF Format. Free Download eBook Macaafa Qulqulluu Afaan Oromo file PDF at Our eBook Library.. Macaafa Qulqulluu Afaan Oromo [EBOOK] Free Download Book Macaafa Qulqulluu Afaan Oromo [PDF]. Download Free file PDF Macaafa Qulqulluu Afaan Oromo Book at Our Best .. Ibsi garabiraan yoo kenname malee, caqasawwan birooshura kana keessatti argaman macaafa qulqulluu afaan oromoo bara 1997. (faarfannaa 90:2) maddi.. fruchtenbaum messianic afaan oromo . Afaan oromoo macaafa qulqulluu . download afaan oromo bible apk 10 and all version history .. Galmee kitaabota Afaan Oromoo mana macaafa Stavanger itti argamani . Kakuu Haaraa fi Macaafota Faarfannaa Afaan Oromoo. Waldaa macaafa qulqulluu Itiyoophiyaa.. macaafa qulqulluu afaan oromoo Download macaafa qulqulluu afaan oromoo or read online here in PDF or EPUB. Please click button to get macaafa qulqulluu afaan oromoo .. Look at most relevant Macaafa qulqulluu afaan oromoo pdf websites out of 15 at KeyOptimize.com. Macaafa qulqulluu afaan oromoo pdf found at gotquestions.org .. You can download or play Filmii Gooftaayesus Afaan Oromoo Oromiyaa with best mp3 quality online streaming on MP3 Download. . Afaan Oromoo Macaafa Qulqulluu .. Read reviews, compare customer ratings, see screenshots, and learn more about Oromo Bible. Download Oromo Bible and enjoy it on your Apple TV.. Download Oromo Bible apk 1.0 and all version . We offer Latin and Ethiopic Script in PDF . HAARAA Kitaabota Kitaaba Qulqulluu and Macaafa Qulqulluu Afaan Oromoo .. Download Oromo Bible FREE for PC - free download Oromo Bible FREE for PC/Mac/Windows 7,8,10, Nokia, Blackberry, Xiaomi, Huawei, Oppo - free download Oromo Bible .. Afaan Oromo/AppD. From Wikibooks, open books for an open world < Afaan Oromo. . Macaafa Qulqulluu. bicycle. biskileeta. big, large. guddaa. binoculars. naaduraa .. Oromo Bible in MP3 - Bible in Oromo - Free Download The Oromo Audio Drama New Testament is a unique presentation of . Oromo Bible in MP3 - Bible in Oromo - Free .. You can download or play Filmii Gooftaa Yesus Afaan Oromoo Download with best mp3 . Play and Listen afaan oromoo macaafa qulqulluu sagaleedhan wangeela yesuus .. Get this from a library! Macaafa qulqulluu : afaan oromoo. [YaItyopy mahaf qedus mhbar.;]. Afaan oromoo macaafa qulqulluu . macaafa qulqulluu afaan oromoo farfana afaan oromo oromo bible pdf free download oromo language dictionary afaan oromo bible .. Books Afaan Oromoo Bible Pdf DOWNLOAD NOW afaan oromo bible - bing - pdfsdir - free afaan oromo bible macaafa qulqulluu afaan oromoo farfana afaan oromo oromo bible .. afaan oromoo macaafa qulqulluu sagaleedhan - wangeela yesuus. . afan oromo bible.pdf free download here early history of written oromo language up to 1900 .. Macaafa Qulqulluu Afaan Oromo Download Free Book PDF Macaafa Qulqulluu Afaan Oromo file at The Best PDF Library on Internet today. This Book have some digital formats .. Gaaffiilee Macaafa Qulqulluu deebiin . Gara Hiika Afaan Oromoo www.GotQuestions.org tti . www.gotquestions.org/Oromo - Gaaffiilee Macaafa Qulqulluu deebiin .. Kitaaba Afaan Oromoo Pdf Download. Bloog. Muzyka. . Pdf files for Macaafa qulqulluu afaan oromoo . my presentation in Afaan Oromoo I am doing so for a couple .. Compose and Share Mathematics Notes/Formulae Using LaTeX. Afaan Oromo Bible Pdf? - Crowdsourced Questions & Answers at Okela. Afaan Oromoo Macaafa Qulqulluu Sagaleedhan Ergaa Phaawuloos Gara Ximootewoosiitti Erge 2ffaa Mp3 Download Afaan Oromoo Macaafa Qulqulluu Sagaleedhan Ergaa .. ATI MACAAFA QULQULLUU HUBACHUU NI DANDEESSAA! Wangeela Yohaannis I, II, . (Hiika Macaafa Qulqulluu) . (AFAAN ANTHROPOMORPHIC) .. ATI MACAAFA QULQULLUU HUBACHUU NI DANDEESSAA! Raajota Xixiqqaa Jaarraa Saddeettaffaa: Amos, Hoseaa, Yoonaas fi Miikiyaas BOB UTLEY Profeesora Hermenetiksii. - To find more books about macaafa qulqulluu afaan Try similar keywords Macaafa Qulqulluu Oromo Free Download Macaafa Qulqulluu Afaan Oromoo Pdf Www macaafa 8b9facfde6
victor wooten the music lesson ebook download
tony and susan epub file
neuromancer william gibson ebook download
real jazz fake book pdf download
free download html black book steven holzner pdf
pokemon black and white guide book download free
nalayira divya prabandham book in tamil pdf download
viva voce in electrical engineering ebook download
guia boulder albarracin pdf download
perspicacia a partir de las escrituras pdf download


text:
Author
fanadmin
Finfinnee, Onkololeessa 10,2011(FBC)- Tumsi sodaa jijjiirrama qabeenya qilleensaa ittisuuf taasifamu biyyoota hunda ilaalcha keessa galchuudhan hojiirra ooluu akka qabu preezdaant Dooktar…
Biiliyeenarri Taanzaaniyaa uggurraarraa gadhiifame
Finfinnee, Onkololeessa 10,2011(FBC)- Guyyaa 10 dura Daareesalaamitti ugguramee kan ture biiliyeenarri Taanzaaniyaa gadhiifame. Oduu gadhiifamuusaa karaa Twiitara dhaabbata…
Mootummaan hoggansa olaanoof leenjii laachaa jira
Finfinnee, Onkololeessa 10,2011(FBC)- Mootummaan hoggansa olaanoof leenjii laachaa jira. Muummee ministiraa Dooktar Abiy Ahimad leenjicha haasadhaan yammuu saaqan, hoggansi…
Manni Maree Naannoo Tigraay yaa’iisaa gaggeessaa jira
Finfinnee, Onkololeessa 10,2011(FBC) – Manni Maree Naannoo Tigraay yaa’ii idilee 13ffaa bara hojii 5ffaasaa har’a eegaleera. Manni marichaa Fulbaana 7,2011 kaasee dhimmoota…
ADPn koree jiddugaleessaasaa waame
Finfinnee, Onkololeessa 10,2011(FBC)- Amaaraa Demokraatiik Paartin(ADP) guyyoota lamaaf mari'achuufi. Paartichi marichaaf koree jiddugaleessasaa waamera. Marichis…
Preezdaantiin naannoo Somaalee duraanii Abdii Mahaammad miliquuf yaaluu poolisiin beeksise
Finfinnee, Onkololeessa 9,2011(FBC)- Preezdaantiin naannoo Somaalee duraanii Abdii Mahaammad miliquuf yaaluu poolisiin beeksise. Obbo Abdiin fooddaa cabsanii ba'uuf yaaluu…
Preezdaant Dr Mulaatuu Tashoomaan Deenmaark daawwachaa jiru
Finfinnee, Onkololeessa 9,2011(FBC)- Preezdaant Dooktar Mulaatuu Tashoomaan Deenmaark daawwachaa jiru. Har'a muummee ministiraa biyyattii Look Raamuusan waliin walarganii ni…
Ifti aduu baakteeriyaa fi jarmii mana keessaa ni ittisa -qorannaa
Finfinnee, Onkololeessa 9,2011(FBC)- Ifti aduu mana akka galu taasisuun fayyaadhaf baay'ee barbaachisaadha jedhame. Qorattoonni Yuunvarsiitii Ooreegan yaalii isaanitiin…
ABUT lakkoofsa koree hoji raawwachiistuusaa 9tti gadi deebise
Finfinnee, Onkololeessa 9,2011(FBC)- Koreen jiddugaleessaa Adda Bilisummaa Ummata Tigraay(ABUT) lakkoofsa koree hoji raawwachiistuusaa 9tti gadi deebise. Koreen jiddugaleessaa ABUT…
Karoora misoomaa Finfinnee milkeessudhaaf hojjetaan sadarkaadhan jiru itti gaafatama isaa…
Finfinnee, Onkololeessa 9,2011(FBC)- Karoora misooma magaalaa Finfinnee milkeessudhaaf hojjetaan sadarkaa sadarkaadhan jiru itti gaafatama isaa ba'achuu akka qabu bulchiinsi magaalichaa…


text:
Saturday, November 12, 2016
Elias Jemal irraa
Kaayyoon Mootummaa Wayyanee Oromoo fi Oromiyaa Baleesuudhaa Ilaaman Oromoo Raayyaa Ittisa Biyya fi Poolisii Oromiyaa Oromoo fi Oromiyaa malee Mootummaa Wayyanee Yookiin TPLF Tajajiiluu hin qabadan!
Raayyaa ittisa biyya fi seera-kabachiistuu(poolisii) tokko yokina ummanii sabaa bal’aa motummaa gaafa hundeefatu dhaabootaa tajajiila hundeefatu keessaa jachuunis hojjataa mootummaa sadarkaa ol’aanaa . bulchiisaa biyya. Mana Murtii. Mana Barumasaa. Wajjiraa Fayaa. Waajjira Bishanii Daandii, karaa fi kkf isaa keessa tokkodhaa motummaan tokko dhaabootaa asii olitti ibsaamaan fi kkf saababiin itti hundeesuu feedhii ummataa kan siyaasaa kan dingadee guutuuman guutuuti halaa tajajilaa keenuufii mirgootaa fi seera kabachiisuf faayyidaa ummataa faayyidaa kan walii kabachiisu fi amanamummaadhan kabachisufidhaa.
Qaamolee motummaa asii olitti ibsaamaan keessaa raayyaa ittisa biyya fi seera-kabachiistuu(polisii) qaamolee gahee guddaa qabana fi ummataa fi biyyaf gahee tajajiila guddaa qabaniidhaa diraqamanii fi itti-gaafatamummaan itti keenamuu naganyaa ummataa naganyaa biyyaa fi dangaa biyyaa kabachiisu yamuu ta’uu tarkaafiiwaan ummataa irraatti fudhatamu irraa ittisuu fi ummataaf wabii ta’uudhaan guutuuman guutuuti kabachisudhaa. Itti-gaafatamummaa asii olitti ibsaamaan ba’uudhan raayyaa ittisa biyya fi poolisii waadaa jari galaan ana duraa kabajaa ummataa kotti fi kabajaa biyyaa kotti dursaa milkaa’in lubbuu fi kafaltii barbachiisaa ta’ee naraa egaamu hundaa nana kafala kannaafisa waqayyoo nahagargaruu jadhe waadaa galuudhaa. Umanis dirqaamaa fi itti-gaafatamummaa itti kenamee waadaa galee hubachuu fi kabajuun komii tokko malee galii waggaa isaa irraa hir’iisee raayyaa itti biyya fi poolisaa mindaa isaaf uffanaaf hidhaanaa isaaf tajajiila fayaa fi barumasaaf isaaf kan soorama bahe soorama baasa waan barbachiisaa ta’ee hundaaf gamachuudhan keenaf.
Bara mootummaa waayyanee yookaan /TPLF mootummaa kan dhabatee raayyaa ittis biyya seera-kabachiistuu (poolisii) tajajiila ummata irraa kenamu jijiramani jirachuu battus hundeeffamanifi tajajiili yaroo yaroodhan dirqamanii keenamuuf akaakuu wadaa galuun jijiiram baay’ee itti godhaamee jiraa. Jalaqaba raayyaa ittisa biyya kan hundeeffamee akaakuu lamaan. Inii tokkoffaan sabaaf sablammoota wallin kan ta’uu qabu inii lamaaffaa saba biyya san keessaa jiru kan hirmachise ta’uu qaba wanti bara mootummaa waayyanee argaa jiruu hogantotin impaayeera wayyanee guutuuman guutuuti jalaa hanga guubaattii kan ajajamuufi kan buluu saba tigree qofan. Kunis kan ta’ee ajaja raayyaa ittisa biyya jaalaattii kan argaman ajajota waraana 61 keessa aangoo jeneraal hangaa kolonelatii ramadamanii hojjatan keessa dhalaatoota Tigree 57 dhalaatoota Aga’oo 3 dhalata saba Amaaraa tokko ta’uu isaa tti. Dhalata saba bal’aa ummata Oromoo kan bakka bu’uu tokko qoorichaaf keessa hin jiruu. Ummani oromoo bal’aa kun biyya tophiiyaa keessaatti abbaa biyyaa akka hin tanee ragaa agarsiisuudhaa, daabalatan kan ragaa nu ta’uu wayyaneen yookaan TPLFn raayyaa ittisa biyya fi seera-kabachiistuu(poolisii) kan hundeeffaamee wadaa fi dirgamanii isaa mootummaa waayyanee yookaan TPLF tajajiilu ummata oromoo sabaa bal’aa dhiitee angoo fi umrii mootummaa gabaroomasaa waayyanee dheereesuuf qofa. Kanara ka’udhaan ummatafis biyyaafis tajajiilaa faayidaa hin qabanee fi gocha hiika hin qabanee keessatti raayyaa ittisa biyya fi seera-kabachiistuu (poolisii) ummataaf gachaan fi wabii bakka ta’uu qaabuutti garaa jabenya cimaa fi haala sukaneesan ummata oromoo irraatti duulla sanyii dugugaa kan gageesaa jiru keessatuu Agaazii jachun kan bekamu hogantotin dhalaatoota saba tigiree qofan kan hoganamuu tarkaafi haala sukaneesa haala addunyaa irraa hin jiree hogansaa haarawa ajaja nama tokko irraa dhufu (command post) jachun waan addunyaa irraa hin jiree dabalatee goochii yakka dangaa darbee gageesaa jiru ragaa gudadha. Jibbaa ummata oromoo irraa qaban ummata karaa nagahan mirga isaa gafacha jiruuf ilalachii isaan qaban guutuuman guutuuti hamenyaa fi garaa jabenyaa akka ta’e goochaf ilalachii isaanii ragaadhaa. Ijjolleen oromoo raayyaa ittisa biyya fi seera-kabachiistuu(poolisaa) keessaatti hiirmaatan bekkanis ta’ee osoo hin bekin karaa adda addaattin fayidaan ummata oromoof biyya isaanif ofiif fayidaa godha jiran tokko hin jiruu. Kunis ummata ajjesuu biyya baalleesufi offa saphisudhaa. kanaaf ilamana oromoo raayyaa ittisa biyya fi poolisii oromiyaa keessa kan jiraatan !
Itti-gaafatamummaafi bakka bu’iinsi keessaan qomoo ummataa oromoo irraa dhalaatanif keessaa baataniif ta’uu qaba. Oromiyaa fi oromoo tajajiiludhaaf qofa, kan amo umani oromoo kan bekuudhaa. Umani kan beekule waaggota 25 darbaniif yaroo sukaneesa (command post) yokin ajaja nama tokkorraa dhufu ammaa dabalatee yaroo addaa addatti raayyaa ittisa biyya ta’e bu’aa ummata isaa kan egsiisu qabu irraa raayyaa ittisa biyya tokko irraa yaaka hin egamanee ummata keessaa baatan irraatti fudhachaa jirraatu ilaaman oromoo raayyaa ittisa biyya keessa jirraatan fi poolisii oromiyaa yaaka amma duraa fudhachaa tuurtanii ammasa itti jirraatu ,hojiin ammaa itti jirraatan aangoo impaayeer mootummaa wayyanee umarii isaa dheeresa jirraatu. Kaayyoon ilaaman oromoo raayyaa ittisa biyya fi poolisii oromiyaa kaayyoo umarii Abay Tsahayee fi fakatoota isaa garaan bulaa ka akka Abbaa Dullaa Gamadaa fi diina oromoo Mukataar Kadir, Asater Maamon dabalatee namoota binesoota dhiigaa ilaaman oromoo xuuxanii fi kan dhiiqatan kkf egaafi tiksuuti jirraatan.
Yaroo amma kan yaakkoota gurguddoo waaggota 25 gageefamaa tureefi kan amalee jiruu ilamaan oromoo gabruummaan nu gahaa jadhee bakka jiruu ka’e dhiira, dhaala, maangoddo, dargaggoo ijoollee osoo hin jadhin bakka jiruu ka’e falamachaa jiruufi impaayeera wayyanee yookiin TPLF boolla ga’uuf yaroo ga’ee kanti ilaaman oromoo raayyaa ittisa biyya fi poolisii oromiyaa dogoggora kan duraa keessaa jirraatan keessaa baatanii ilaaman oromoo ajeesufi dararuu osoo hin tanee sammuu keessaaninfi kaayyoo keessan kan dhugaatti deebitanii ilaaman oromoofi oromiyaa tajajiiluudhaaf dirqama oromummaa yaroon itti baatan ammaadhaa.
Wayyanee yookiin TPLF jaalaatti kufanii mootummaa tortoree badaa jiruu tajajiilun isiin ga’uu qaba. Mootummaafi siyaasani hin darbaa, umanifi biyyii garuu yoomilee ni jirraattuu. Kanaaf kaayyoo badaa irraa jirraatan dhiisuun tajajiila keessan siirreesun ummata oromoo fi oromiyaa cinnaa dhabaatan yaroon isaa ammaa . Kanaafuu ilaamana oromoo raayyaa ittisa biyyafi poolisii oromiyaa ummata keessanif oromiyaa malee mootummaa wayyanee yookiin impaayeera TPLF tajajiilufi gabroomufi akkan hin qabanee isiin hubachiisaa .
INJIFANNOON KAN UMMATA OROMOO FI OROMIYAATTI !!
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Hidhattooni garee Al Shabaab konkolataa ummataa kaaba Keenyaatti iggituudhaan lubbuu nama 28 galaafate. Hundi namoota harka Al Shabaabitti lubbuu isaanii dhabanii namoota amantaa Islaamaa hinhordofne ta’uun isaanii hubatameera. Al Shabaab namoota konkolaataa keessa turan akka amantaa isaaniitti erga gargar cokee booda tankaarfii ajjeechaa kana raawwachuu isaa angawaan poolisii Keenyaa tokko dubbateera.
Akka ibsa poolisiitti konkolaataan rukuttaan irratti raawwate kuni namoota 60 fe’ee gara magaalaa Naayroobiitti imalaa ture. Kuni kan ta’e lafa km60 magaalaa Mandheeraa irraa fagaattee argamtutti. Magaalaan Mandheeraa daangaa Keenyaa fi Somaalee irratti argamti. Namoota rukuttaa kanaan lubbuu dhaban keessa angawoonni naannoo sanii akk argaman beekameera.
Keenyaan yeroo addaddaatti Al Shabaabiin rukuttaan gosa adda addaa, boombii fi qawween, irratti raawwataa tureera. Al Shabaab Keenyaa irratti kan qiyyeeffateef, Keenyaan woraana isii gara Somaaleetti waan ergiteef ta’uu dubbata. Bara 2011 as Al Shabaab rukuttaa 135 Keenyaa irratti raawwatuu isaa Keenyaan dubbatti. Al Shabaab tankaarfii bara 2013 dukkaana ‘West Geet’ irratti, nama 67 lubbuu itti dhabe, kan raawwate isa ta’uu ibsee ture. Ajjeechaa gara jalqaba woggaa kanaa Keenyaa naannoo qarqara galaana Hindii irratti rawaatameefis, nama 90 du’e, itti gaafatamummaa fudhatee ture, Al Shabaab.
Humni woraana Gamtaa Aafrikaa garee Al Shabaab naannoo fi magaalota Somaalee heddu keessaa akka bahan dirqanii jiru. Humni Gamtaa Aafrikaa, ta’us garuu, rukuttaa Al Shabaab Somaalee keessatti raawwatu dhaabsisuu hindandeenne.
Hoogganaa garee Al Shabaab kan ture, Ahmad Abdii Godaanee, baatii Fulbaanaa keessa rukuttaa xayyaara Ameerikaatiin ajjeefamuun isaa niyaadatama. Du’a Ahmad Godaanee booda, Ahmed Umar hoogganaa Al Shabaab ta’ee muudamuu isaa niyaadatama.


text:
Seenaa Haylamaaryaam Gammadaa (1907-1962)
Haylamaariyam Gammadaa, abbaasaa Obboo Gammadaa Masqalee fi haadha isaa aadde Ka’ade Addaamuu irraa bara 1907 godina Shawaa Kaabaa aanaa Jiddaa ganda Bogonjoo jedhamutti dhalate.
Umuriin isaa akkuma barnootaf ga’een gara magaalaa Finfinnee geeffamuun, mana barnoota Daagimaawii Miniliik seenee barnoota akka jalqabu taasifame.Haata’u malee yeroo sanatti Xaaliyaaniin biyya waan weerarteef, barnoota isaa gidduutti kutuun hiriyoota isaa waliin falmii weerartuu Xaaliyanii waliin taasifamaa ture keessatti qooda fudhachuu jalqabe.
Yeroo dheeraas osoo hin turin magaaluma Finfinnee keessatti sochii diddaa weerartuu Xaaliyaanii sana gochaa ture irratti qabamuun gara mana hidhaa weerartuu Xaaliyaanii, Somaaliyaa bakka Dananee jedhamutti ergamuun waggaa sadi boodas akka Xaaliyaaniin biyyaa baateen gara Finfinnee deebi’e.
Akka Finfinneetti deebi’enis yeroo sanatti Ministeera Hojiitti qacaramee kutaalee Walloo, Shawaa, Tigraay, Harargee, Kafaa, Iluu Abbaa Booraa, Baalee, Arsii fi Sidaamaa deemun hojjeteera.
Deemsa carraa hojii isaa kanaanis obbo Haaylamariyaam Gammadaa waa’ee Oromoo fi kutaalee Oromiyaa akkasumas, mala bulchiinsa hamaa ummata Oromoo irratti mootummaa yeroo sana tureen fe’amee jiruu fi walumaa gala waa’ee Itoophiyaa kana hubannaa gaarii argachuu danda’ee ture.
Mal-bulchiinsi dabaa looginsi sanyii, dhiittaa mirga dhala namaa Oromoon lafa itti dhalatee jiraachaa jiru irratti akka sabaatti tuffatamuu fi maqaa hin malleefiin waamamuun isaa obbo Haaylamaariyam Gammadaa kutaalee Oromiyaa adda addaa keessatti argaa ture sun boqonnaa laateefii akka inni hojii isaa qalbiin ciisee hojjatu taasiisuu hin dandeenye.
Rakkoo sana keessaa Oromoo kan baasuu danda’u Oromoo malee qaamni biraan jiraachuu akka hin dandeenye hubachuuf yeroos itti hin fudhanne. Isa kaanfis of irraa jalqabuun akka isa irra jiru murteessun hojii mootummaa yeroo dheeraaf hojjachaa ture gad lakkisuun dhuunfaan hojii abukatummaa seeraa hojjachuu jalqabe.
Hojiin isaa kunis barnootaan kan deeggarame akka ta’uuf, guyyaa hojjachaa galgala ammo barnoota seeraa Yuunivarsiitii Finfinneetti barachuu jalqabe. Barnoota isaa kanas xumuree diipploomaan erga eebbifamee booda jiruun itti fufe.
Hojiin seeraa inni dhuunfaan hojjatu kunis Oromoota kutaalee Oromiyaa adda addaa dhufan baay’ee waliin kan isa wal barsiise yoo ta’u, namoota qunnamu hundarraa waan innidhaga’u haqa barbadaaf dhaddacha fuula duratti dhihaatanii haqa osoo qabanii sanyiin, looginsa isaan irra ga’u hubachaa deemera. Jibbiinsi sirna sanaaf qabus jabaachaa hawwii inni falmaaf qabu ol ka’aa deeme.
Akeeka isaa fiixan baasuufis ummanni Oromoo bifa kamiinuu of ijaaruu fi ijaarsa sanaan tokkummaan falmii gochuu akka qaban waan itti amaneef hayyama mootichi Hayilasillaasee uummanni of ijaaruu danda’a jedhee baasetti dhimma ba’uun namoota yaada akka isaanii qaban waliin ta’uun bu’ureffamni Waldaa Maccaafi Tuulamaa mirkana argatee hojiitti seenan.
Yeroo sanatti waldaan Walgargaarsaa Maccaa fi Tuulamaa maqaa fi qaama lama ta’ee beekkamullee waldoonni Kun lamaan bakka tokkotti walitti dhufuun maqaa tokkoon “Waldaa Maccaafi Tuulamaa” jedhamee akka beekamuuf namoota taasisan keessa Obbo Haylamaaryaam Gammadaa isa tokko akka ta’e namoonni baay’een dhugaa ba’uuf.
Waldaan kunis seeran galmaa’ee qaama hojii gaggeessituu yeroo filatus obbo Haaylamaaryaam Gammadaa barreessaa Waldichaa ta’uun filame. Yeroo sanaa kaases Waldaan Maccaa fi Tuulamaa bifa lamaan qabatee irra keessa misooma fi walgargaarsa, keessaan ammo hojii sosochii siyaasaa hojjechaa ture.
Haaylamaaryaamis, yeroo isaa irra guddaa aarsaa itti godhe heera fi seera waldichaa bareesse. Odaan sirna Gadaa keessatti bakka inni qabus gadi fageenyan qoratee ibsuunis asxaa waldichaa akka ta’uuf kan yaada dhiheesse fi raggaasise ture.
Haa ta’u malee, sochiin isaa kan hin gammachiifne, mootichi yerosii Hayilasillaaseen namootni Oromoo hin taane waldaa kana kessa seenuun akka basaasaniif namoota baay’ee itti miseense. Obbo Haaylamariyaam Gammadaa, yeroo hojii mootummaarra tures ta’e, sana booda yeroo hojii dhuunfaa hojjatu qondaaltota mootummichaa baay’ee waliin dhimmoota Oromoo fi seenaa isa ilaallatu irratti karaa addaa addaan walitti bu’aa waldura dhaabbachaa turuun isaa hojii Waldaa Maccaa fi Tuulamaa hojjachaa jiru keessatti mootummicha biratti ija shakkiin akka ilaallamu karaa kan saqe ture.
Itti dabalees, obbo Haylamaariyaam Gammadaa uumamaan nama waan argee fi taajjabe sodaa tokko malee utuu itti hin fakkeessin fuula duratti dubbatuu fi barreessu waan ta’eef haalli uumama isaa kunis hordoffii mootummaa akka isarraa hin fagaanneef sababa itti dabalaa akka ta’etu himama.
Kanatti dabalees, bara 1942tti kitaaba ‘Zikkira Nagar’ Bilaattaa Maahtama Sillaaseen barreeffame waa’ee Oromoo kaasee ture. Cuunfaan dubbichaas Oromoon biyya kana keessatti akka hin dhalannee fi akka saba Itoophiyaa kaanii mirga abbaa biyyummaa hin qabne, akkasumas Oromoon akka ciisanyaa (gabbaaritti) malee, seera namummaa guutee hin ilaalamu kan jedhu ture.
Barreeffamni kunis karaa obbo Haaylamariyaamiin deebiin quubsaan itti kennamee ture. Deebiin itti kenname sunis, abbaa biyyummaa Oromootiif, Itoophiyaan mataan ishee irra guddaan ummata Oromoo ta’uu ishee bal’inaan kan ibsu dhaamsa guddaa dabarseef.
Haalli akkasii yeroo sanatti waan hin beekamneef dubbichi nama kitaaba kana barreesse fi qondaaltoota mootichaa baay’ee kan rifachiise ture.
Waldaan Maccaa fi Tuulamaa hojii siyaasaa hojjechaa waan jiruuf, osoo mootummaan jirruu mootummaa biroo ijaaruu fi nuun fonqolchuuf deemaa jirtan waan ta’eef akka waldichi cufamu mootummaarraa ajajni darbaaf.
Obbo Haaylamaaryaamis, mootichatti dhiyaatanii hojiin waldichaa misooma akka ta’e itti himan. Kun ammo hojii mootummaan hojjetu deeggaruu waan ta’eef waldichi cufamuu akka hin qabne sirriitti hubachiisan. Mootichis haata’uun dubbicha dhiisan jedham.
Haylamaaryaamis hojii mootummaatti deebi’ee akka hojjetu itti gaafatamummaan laatameefii ture. Hojiin isaa sunis itti gaafatama abbaa seeraa fi qeeyee mootummaaf ammo gorsituu seera ta’ee akka dalaguuf ture.
Muudamni kunis maalif akka ta’e, obbo Haaylamaaryaamiif galuuf yeroo itti hin fudhanne ture. Yeroo gabaabaaf erga hojjateen booda fedha isaan hojicha gad lakkisee ba’uun yeroo isaa guutummatti ijaarsa Waldaa Maccaa fi Tuulamaa irratti dabarsuu jalqabe. Haa ta’uyyuu malee yaada isaa kana bakkaan ga’uuf hin milkoofne.Hojii isaa gad lakkisee yeroo muraasa booda hidhattoota mootummichaan manaa fuudhamee mana hidhaatti darbatame.
Qabeenya isaas maqaa idaa baankiin horii hin taanetti gurguruun mormitootni isaa akka qircatan taasisanii, maatii fi qeeyee isaa dirree gubbaatti rakkinaaf gad lakkisan. Mana hidhaa sana keessattis dararama qaamaa fi qalbiin irra ga’aa tureen erga dadhabeen booda manatti galee haa du’u jechuun yeroo lubbuun isaa ba’u geessu manatti galchan. Mana ga’ees bultii muraasa qofa erga tureen booda bara 1962 lubbuun isaa dabarte.
Utuu hin du’in dhaamsa inni maatii, hiriyyootanii fi ummata Oromoo maraaf dabarses ilmi isaa obbo Adaal Haaylamariyaam maxxansa Madda Walaabuu Lakk.1 Gurraandhala 1993 ba’e waliin gaaffii fi deebii gaggeessee turerratti akkas naajedhanii jedhe:
‘‘Ijoollee kiyya abbaan keenya du’e jettanii hin gaddinaa. Bakkaa dhugaa dhaabbadhee, dhugaa dubbadheen du’e. Ani abbaan keessan gabra ta’ee, gabra guddisuurra jedheen isinis rakkisee ofiikoofis du’e. Duuti Kiyya du’a gootati’’
Maddi; Kitaaba “Seenaa Gootota Oromoo fi Kaan”