text:
Baarentuu gadaa Irraa
“Sabboonummaan maali, eenyutu sabboona dha? Eenyu yoo maal godhee fi hojjete sabboonaa jedhama” Gaafii jedhuuf deebiin namootaa ykn akki itti sabboonumaan ifu namootarra namootatti addaa addummaa xixiqqoo qabaachuu mala. Haata’uutii dhugaan nama hundumaa walii galchu jechi “Sabboonummaa” jedhu walittii hidhaa jechoota lamaa ta’uudha. Hikkaan jechoonni kun walitti qaanja’uun kennanis ifa waan ta’eef burjaaja’ins hiikoo gama kanaan muldhatu hin jiru. ykn harki guddeessi namaa ibsa dabalataa malee hiikoo jecha kanaa irratti walii gala.
Sabboonummaan jecha “Saba” jedhuu fi “Boonuu” jedhurra akka maddu eenyufuu ifaadha. Jechoonni kun lamaan walitti qaanja’uun ergaa barbaadamu dabrsaa turaniiru dabrsaas jiru. Saba + Boonuu= Sabboonaa, sabboontuu, sabboontoota jechuu dandeenya.
Maddi jecha kanaa erga kana ta’ee ergaan isaas maal akka ta’e eenyufuu ifaadha. Jechi sabboonaa ykn sabboontuu jedhuu kun kallattiidhaan ergaa “Saba ofiitin boonuu” jedhu dabarsa.Saba ofiitiin boonuun ammoo nama afaan Oromoo dhagahu maraafuu hikni isaa ifaa dha.
Jechu sabboonaa, sabboontuu, sabboontoota jedhu kun hikkaan isaa kana caalaas guddaa fi ulfaatadha. Hiikoo saba ofiin boonuu jedhu qofaan jecha Loggomamuu miti. Hiikoo hedduu gadi fagoo ta’e kan jechaan ibsuun hin danda’amne qaba. Sabboonummaan yoo xiqqaatee xiqqaate saba ittiin bonana saniif quuqamuu, quuqamaniis rakkoo saba ittiin boonan sanirra gahuuf badaduu gaafata. Roorroo fi balaa saba ittiin boonan sanirra gahuuf falamuu, amma wareegamaa deemanii sabicha dura ana na’aansaa osoon ani jiru sabni koo hin miidhamu itti hin roorrifamu jechuu gaafata. Walumaa galatti sabboonumaan yoo xiqqaatee xiqqate yeroo sabni ofii diinaan lolu cinaa goranii waliin loluu gaafata.
Dhaggeeffattoota keenya hiika gadi fageenyaa jechi sabboonaa, sabboontuu, sabboontoota jedhu kun qabu cinaatti dhiifnee isuma salphaa yoo lammiin diina ofirraa lolatu lammii cinaa dhaabbatuun diinaan lolu jedhu fudhannee ilaalle namoonni nuti sabboonadha, sabboontudha, sabboontoota jennuun kan akkamiiti? mee takka of haa gafaannu. dhugaa namoonni nuti sabboonaa sabboontuu jennuun saba isaaniin boonuu, saba isaaniif wareegama lubbuu kaffaluu, ykn kaffalaniiruu, lakkii saba koo hin xuqxu jedhanii diina dura waan danda;aniin dhaabbataniiru? Mee namoota miidiyaa hawaasumama kanneen akka FB, Tuwterii, weebsaayitoota adda addaarratti barreessinu ykn raadiytoo fi TV irratti faarsaa ollu of duuba garagallee yaa ilaallu .
Dhuguma namoonni nuti dhihoodhayis haa ta’u fagoodhaa abaluun sabboonadha ykn sabboontuudha jennuun akkuma hiikoo sabboonummaan qabuutti sabboontootaa? Ummata isaaniif ni falmuu,? Ummata koo dura balaan dhufe ana nahaa fudhatu jedhuu? Kana isnuma warreen hiikaa sabboonummaa osoo hin beekne kan argitan mara miidiyaa haawasummaarratti baatanii ragaa malee, dhugaa malee haasawa faanii qofa ilaalatnii nama duuban diina waliin dhaabatee ummata isaa ficisiisaa oluun abaluun sabboonaa, sabboontuudha jechaa oltanii fi bultaniifan dhiisa.
Tibba kana odoon ‘Face Book’ fi weebsaayitoota adda addaa sakata’uu ykn waan namoota adda addaatiin maxxanfaman dubbisuu waayee miseensota OPDO arge. Barruun gabaabaan ‘FB’ irratti maxxane kun ‘Lammaa Magasaa fi Miseensoota OPDO tokko tokko’ ilaallata.Namni barruu kana maxxansemmoo nama wayyaaneen na dararte jedhee biyyaa baqatee Ameerikaa Tiraanpiin bulaa jirtu keessa jiruu dha. Barrichi akkas jedha, “Pireezidaantiin naannoo Oromiyaa Lammaa Magarsaa fi sabboontonni Oromoo OPDO keessa jiran tooko tokko haalli amma itti jiran Wayyaanee waliin walitti buusuun isaa hin oolu” jedha. Barruun kun dheeraa ta’us ani isheedhuma ‘ijoo dubbii’ keenyaa taate kan “Lammaa Magarsaa fi sabboontoota OPDO keessa jiran tokkoo tokko” jettu tanan keessaa fudhe. Hubadhaa “Lammaa Magarsaa fi sabboontonni OPDO keessa jiran tokko tokko” hima jettu tana. Akka hima kanaattii fi itti fufiinsaan dubbisetti “Lammaa Magarsaa sabboona dha”, himni kun Lammaa qofaanuu hin dhaabbanne. Lammaa Bira darbees isa birattuu Sabboontonni qondaalonni OPDO biros jiraachuu nutti himuu yaala. Raajidha!.
Kabajamtoota dubbiftoota ykn dhaggeeffattoota! gaafiin guddaan asirratti ka’uu qabu waayee hiika sabboonummaati? Innis Erga Lammaa Magarsaa fi waayiloonni isaa warri wayyaanee waliin ta’anii waggoottan 25n darbaniif ilmaan Oromoo ficisiisaa turanii fi jiran ummata bulchaa jirra jedhan ajjeesaa sabboontota ta’anii inni Oromoof du’aa turee fi jiru maal haa jedhamu? isaan saba isaanif jedhnii baadiyyaa magaalaatti waraana Aga’aaziitin dhumaa turnaii fi jiran hoo maal jedhamu? Maal jennaani? Isaan saba isaanitiif mana hidhaatti manakaraaraa jiran, isaan saba isaaniif jedhanii waraana Wayyaaneetiin qaamaa hirdhatan, Isaan tikkoota wayyaaneetiin eessa buteen isaanii dhabame maqaa maaliin waamamu?
Qondaalonni OPDO kun keessumaa Lammaa Magarsaa waggoota 25n darbaniif Oromoo ajjeesuu fi ajjeechisiisuu malee maal Oromoof hojjete? Ammumallee Aga’aaziin Maqaa Komaandi Postiin Oromootti bobba’ee yoo fixu mee maal dubbate? Ammas kan OPDO irraa argaa jirru dhiphuu qabsoon Oromoo itti bulcherraa warra Wayyaaneen ergamanii sobanii nama Oromoof nahan fakkaatanii warra bara bittaa Wayyaanee dheereessuuf hidhii xuuxaa jiraachuu isaaniti. Isas ta’ee wayiloonni isaa gantoota! Isaan kanarraa ammoo sabbonummaan ni calaqqisa jedhanii dubbachuun ykn barreessuun maal jechuudha? Kun dhugaa dubbachuudhaaf dhiiga namatti qoosuu dha! Wareegama qeerroo Oromoo haranii hallayyaatti gatuuf tattaafachuudha! Haasaan akkanaa gita lammii ta’uu dhiisanii; gita diinaa ta’uu dha ifatti mirkaneessa. Lammaa Magarsaas ta’ee waayiloonni isaa qondaaloonni OPDO karaa kamiinuu sabboontoota ta’uu hin danda’an, quuqama Oromoos hin qaban.
Qondaaloonni OPDO keessaawuu Lammaa Magarsaa fi kaabinoonni isaa isaanuu Wayyaaneedha, isaanuu Aga’aazi dha, isaanuu liyyuu Hayilii ummata Oromoo fixaa turanii fi jiranii dha. Warri har’a waltajjii adda addaarratti afaan mi’eeffatanii haasawaa jiran kun hunduu sobdoota, kijibdoota, warra harkii isaanii dhiiga ilmaan Oromootiin xuraayeedha, Cubbamtoota dhiigni ilmaan Oromoo isaanirraa iyyaa jiruu dha. Gumaatu irra jira, isaaniif Oromoon warra gumaati. Nama harki saa dhiiga namaatiin xuraayee ammoo sabboonaa jedhanii waamuun yakka. yakka yakka caaluudha. Namni yakkamaa saba isaa gurgurate sabboonaa jedhee yaamus, inni owwaatus yakkamtoota. Namni waan ka’uumsa dubbii kanaa kan ta’e Lammaa Magrsaa Fi Sabboontoota OPDO tokko tokko jedhee barreessees haata’u kanneen biroo waan walfakkaataa karaa miidiyaa hawaasaa facaasaa oolan beekees haa ta’u osoo hin beekiin kan itti jiran yyakka ta’uu hubatanii osoo irraa dhaabbatanii dansaadha! Dhiiga ilmaan Oromoo saba isaaniif wareegamaa turanii fi jiranirratti qoosuu jiru waan ta’eef dhiisaa jedhamuu qabu. Gochi akkanaa gantummaattis nama rammachiisa! Kanarraa ka’uun waan jedhanirratti xiinxalaa fi beekumsa gahaa qabaachuun dansaa dha!
Gantoonni kalees hara’as bara hamaa dabrfachuuf sobanii maqaa saba kanaatin haa daldalan malee aantummaa saba Oromoo hin qaban, Lammaa Magarsaas ta’ee qondaaltoonni OPDO ergamtoonni Wayyaanee hunduu sabboonummaa mitii quuqama takkaawuu ummata Oromoo maqaa isaatiin daladalaa jiraniif hin qaban. Hojiin isaan ittiin beekamanii fi ittiin jiraachaa jiran ergamummaa dha. Oromoo ajjeesaa, hidhaa fi hisiisaa bara saamichaa fi bittaa Wayaanee dheereesuu dha. Kun dhugaa qabatamaa, hojii saanii ifatti beekamuu fi kan waggoota 25n darbaniif itti turaniidha. Jarreen kanaaf sabboonummaa kennuun ammoo yakka. Cubbuudhasii.
Kanumarraa ka’uun namni kamuu lafumaa ka’ee ergamtoota, garaaf bultoota saba isaanii gurgarataa jiran kanneeniin beekaas haa ta’u osoo hin beekiin “Sabaan Boonaa, Sabaan Boontuu, sabaan Boontoota walumaa galatti sabboontoota” jechuun gadhummaa dha! Doofummaadha! Qondaaloonni OPDO yakkamtoota, xurooftoota seenaati! Gataa Boosattiiti! Mujjaa, Buqqee kosiirra biqilan; warra quuqamni namummaa keessa hin jirree dha!
Xurooftoota seenaa, atalaa, koosii Wayyaanee yakkamtootaa fi ergamtoota kanaaf ammoo maqaa hin fakaannee fi gotota Oromoof kennamu itti maxansuun qoosaa dha. Qoosaa akkanaa qoosuurra ammoo kan ta’uu qabu; warri beekaas haata’u odoo hin beekin maqaa isaanii hin malle itti tolchuuf kaachaa jiran kun odoo ummat Oromoo fi qabsaawoota ilmaan isaa WBO/Qeerroo duukaa hiriiruun waan danda’aniin jajjabeessanii, kosii Wayyaanootaa kana ofirra gatuu keessatti hirmaatanii irra dansaadha! Kan sabboonummaa namatti uwwisuu fi sabboonaa, Sabboontuu nama godhus hojii akkanaati malee oduu hin fakkaanne odeessuu miti!


c: text/html

text:
Taayyee Danda’a osoo ati osoo dhugaa fi ummata Oromootiifi dhaabbattee
jeneraalota woyyaannee ka gaafa Mooyaaletti ummata guyyaa adiin fixan JM saaxilee atis dubbii JM jedhe dugoomsuun ragaa baate san seeraatti haadhihaatanii jettee mootummaan mormitaa ture.
Silaa Geetaachoo Asaffaa qabaa fidaa jettee mootummaa cinqitaa ture
Silaa worra Maa’ikalaawitti nama torture godhaa bahan san seeratti haadhihaatanii jechuu qabdaa ture
Silaa ummataafi dhaabatee worra qabeenya Oromoo, lafa Oromoo saame fi xurii worshaalee gara garaa bahanii lubbuu ummata keennaa galaafataa jiran san dura dhaabbattee uumaafi uumama badeefi badaa jiruufi dubbattaa ture
Osoo ka dhugaa dubbatuutii waa’ee Finfinnee mootummaadhaan mormitaa ture
Ati garuu qoonqoo teetif jecha paartii bakka buutee dhugaa ummataa faallaa mormitaa.
Ati garuu waan tokko dhalannaan daftee amantaafi gosaan nuqooduuf worra barbaadu jettee ummata shoorarkeessuu barbaadda
Ati garuu woyta cufa ODPn akka waan mudaa tokko hin qabnee, akka waan hin dogoggorree, akka waan badii hin qabnee gootee dhiheesita. Kun ammoo abbaa irrummaa paartii tokkoo fadhuu kee muldhisa
Ati asiin dura Jaal Marroo (nama karaa itti fakaateen qabsaawwaa jiru) irratti waan jechaa baatee ni yaadatama. Wojjiin barachuu kee qofaa ragaa godhachaa waa heddu jechaa baate. Hardha kara JM gara galtee haqisaa jirta.
Mee waa takka lama si gaafadhaa
1. Mee gaafa ati ODP keessatti wonti kun Oromoodhaaf hin ta’u jettee mormite nuuf himi
2. Mee gaafa worri kaleessa nu fixaa bahan seeratti haadhihaatan jettee mootummaa kanaan mormite nutti himi
3. Mee gaafa waa’ee Finfinnee kaaftee mootummaa kana dura dhaabbatte nuuf himi
4. Mee gaafa Afaan Oromoo Afaan federaalaa haata’u amuumaan tana murttii itti kennaa jettee dubbatte nuuf himi
5. Mee gaafa iyyiinsa ummata godinaalee garaa garaa irraa kaadirreedhaan midhamaa jirra worri kaleessa numiidhe seeratti haadhihaatu jedhanii iyyataniif dubbatte nuuf himi. Fakkeenyaafi ummata Gadab Asaasaa
Kanaa fi kkf niif sin amanee. Kanaaf qoonqoo teetiifi paartiif malee ummataaf hin dhaabanne siin jenna
Mee amma ammoo kara dubbii ammaa tanatti haadeebinuu
Ati ummata Oromoo akkuma kaadiree keessanitti ilaalta natti fakaata. Ummanni waan isaaf ta’u addaan baasee beeka. Cal jedhee akkana godhi yoo jedhaniin ol ka’ee hin godhu. Ati waa’ee JM fi OMN hardhaa miti kan abaaruu eegaltte. Kun immoo waan Oromoo fi Oromummaa dalagu akka siif hin taane muldhisa.
Osoo ati nama yaada unbiased ta’e qabda ta’ee akka masaanuu wolitti hinaaftuu daftee wonti kun ta’eef hinaaffaa nobliitifii kitaaba barreefameeti hin jettuu turte. Yaada lama wol bira keettee kun kanaaf kun immoo kanaaf jettee mufti ummaataafi dhiistaa turte. Ati garuu kan yakku sihi, kan ragaa bahu sihi, kan murtessus sihi.
Mee ammas “madamar” 100% qulqulluudha rakkoo hin qabu jettee amantaa? Yoo hin ta’inii maal jetee qeequmsa dhiheesite ykn dhiheesita?
Mee bu’aan madamariin Oromoodhaf qabu maalidha?
Mee madamarima kanaa ifa siif ta’ee jiraatu ifa nuuf godhi
Mee akkamitti nama si ajjeesuuf dhufatti nadhaqabii itti iyyatta? As irratti kan natti muldhatu gooftaan keenna ummata keenna kan jedhu sun kijiba ta’uu isaati. Mallif jennaan gaafa rakko ummata ufiititti malee aangawoota ufiititti hin iyyatan. JM gooftaan isaa ummata isaatii ummata ofiititti iyyate
Osoo taatee dhiifama badii kaleessa hojataniif ummanni nagayatu caala jedhee isinii godhe irraanfachuu hin qabdanii ture. Garuu akka haaji Aadam Saaddoo jedhan isin najisa togoogooti dhiqamtanis hin xahaartan.
Osoo JM jiraatuu baatee isinii mitii biyyiti sun hin jirtuu ture. JM hin dogogoru hin Jennu garuu akka keesan hin kijibu dantaa ummataa irra hin dhaabbatu Oromummaafi Oromiyaa hin ganu jenna.
Isin ODPn amallee barachaa hin jirtan. Humni ummataa isiniif hin galle. Ummata tufatan. Isin aangoofi qawwee abdatan. Kun ammoo diinota keennaafuu homaa hin goone.
Kanaafu dafaa kara ummataa deebi’aa. JM ija ummata keennaa isinis dabalatee irraa dhaabbadha. Namoota yaalii ajjeechaa godhan dafaa ummataa ibsaa. Seeraaf dhiheessaa. Gad taa’aa JM wojjiin mari’adha. JM irraa baradhaa. Baruma baraan motummaan hayyuufi qaroo Oromoo nyaachaa Oromoo gabroomsuun tana booda hin taatu. Waan fedhetu dhufa malee
Taayyee Danda’a osoo ati osoo dhugaa fi ummata Oromootiifi dhaabbattee …..
Taayyee Danda’a osoo ati osoo dhugaa fi ummata Oromootiifi dhaabbattee

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
By Billisaa Mohammed
Fincilli Diddaa Gabrummaa guutuu Oromiyaa keessatti qabsiifamee ture erga qabbanaawee booda:-
1.Hidhaa fi ajjeechaan ilmaan Oromoo irratti geggeeffamu daran jabaatee itti fufee jira.
Kunis kan hammaachuu danda’eef wayyaaneen waraana isii kan ilmaan Tigraay qofa Oromiyaa keessatti bobbaasuudhaani Poolisoonni Oromiyaa ummata haleeluu didan akka hidhannoo hiikkatan erga taasifaman boodadha.
2.Poolisoonni Federaalaa fi waraanni wayyaanee dhalootaan Tigree tahan manneen abbootii qabeenyaa sakatta’uudhaan qabeenya Oromoo saamaa akka jiran qabatamaan irra ga’amee jira.
3.Manneen abbootii manaa gara hidhaatti guuramanis halkan cabsanii seenuudhaan gochaa dirqisiisanii gudeeduu(rape) dubartoota irratti raawwachaa akka jiran ifaan ifatti irratti dhaqqabameera.
4.Kaabinoonni OPDO sangoota qonnaan jiraattota Oromoo irraa saamuudhaan wayyaanota nyaachisaa jiran.
5.Namoota ciccimoo hayyoota achi buutee godhaa jiru.
Kanaaf qabsoon keenya qabbanaawuu hin qabu.
Wal gurmeeysinee qabsoo keenya cimsuu qabna


text:
WASHINGTON, DC —
Ayyaannii Iid Aal Faxiir harra, Adooleessa 6 akka addunyaatti haala oo’adhan kabajamee oole. As magala guddittii Ameerikaa, Waashingitan Diisitiis hawaasni Oromoo akkasumaas namoonnii biyya adda addaa irraa dhufani biyyana jiraatan salaata ganamaatii baka Rook Kiriik Paark jedhamutti walgahanii waaqa isaanii galateffachuudhan guyyaa isaanii jalqaban.
Sheik Kalid Mohammed Umar, saganticha kadhannaadhan erga bananii booda, hawaasa musliimaa hundaaf hawwii ayyaanaa gaarii dabarsaniiru. Sheik Kalid, gochaa shororkeessuummaa ji’a Ramadaanaa keessa biyyaa adda addaatti lubuu nama bayyee galaafate balaleeffatanii, gochi akkana amantaa islaamaa wajjin gonkumaa hidhata akka hin qabne ibsaniiru. Hawaasa Oromo sirna kabajaa ayyana kana irratti argaman tokko tokko akkataa guyyaa kana itti dabarsaani fi waayee ji’a Ramadaanaa gaafaneerra.
Qophii kabaja ayyaana Iid Aal Faxir magaala Waashingitan Diisiitti godhamee irratti argamnee qindeesine dhageeffadha.
Guutuu Isaa VOA
Falls Church, Virginia (09/20/2022) – As previously reported by OLLAA, on August 30, 2022, an attack was perpetrated by Amhara…
Mekfira Hussein told Sahan Journal in early 2022 that her experience with hunger as a…
Baruumsi bu'ura jireenya ilma namaati. Barnoonni bu'ura waa hundaati. Manni barnootaa naannoo kee jiraachuu jechuun…
The Conflict Testing Ethiopia’s Nobel-Winning Leader
For several months, Ethiopia has witnessed an escalation of threats on various fronts, both internal…
In a sign of growing concern in Washington about the Civil War in Ethiopia, the…


text:
Garba Paasifiik
Garbi Paasifiik garba addunyaa keessaa isa guddaadha. Kaaban Arkitiik irraa ka'ee hanga Galaana Kibbaatti kan fulla'u yoo ta'u, karaa dhihaa Eshiyaa fi Awustireliyaadhaan, karaa bahaa immoo ardii Ameerikaa lamaanin marfamee argama.
Garbi kun lafa isquweer km miliyoona 165.2 kan uwwisu yoo ta'u, lafa bishaanin aguuggame keessaa kun parsentii 46% ta'a akkasumas gutumma addunyaa keenyyaa keessaa parsentii 30% qabata. Mudhiin lafaa garba kana bakka lamatti qoodudhaan Paasifiikii Kaabaa fi Paasifiikii Kibbaa uuma. Dhooqni Mariyaanaa kan Dhiha Paasifiikii Kaabaatti argamu iddoo addunyaa keenyarra garmalee gad dhooqqatu yoo ta'u kunis meetira 10,911 (35,797 ft) ta'a.
Garba kanaa maqaa Paasifiik jedhu kan baaseef abuurtuu biyya Poorchugaal Ferdinaand Maajelaani. Sababni inni maqaa kana baaseefis garbi kun tasgabba'aa fi bidiruu ofuuf mijataa waan tureefi maqaa Garba Nagaa(Paasifiik jechuun nagaa jechuu dha) jedhu kenneefi.


text:
Oromiyaa
- Kanas ilaali: Oromoo
Oromiyaan ( Afaan Ingiliish: Oromia) kutaalee Itoophiyaa kudha tokko keessaa tokko kan taateedha. Ballina lafaa Bahaa hanga Kibba-dhihaa biyya keessatti 353,632 km² ta'e qabatee, baayyina ummataa bara 2002 tilmaamaan hanga miiliyoona digdamii-afurii qabdi (24,000,000), kunis ballina lafaa fi baay'ina ummataan biyya keessaa tokkoffaa ishee taasisa. Isheenis kan ofii keessa qabdu: kutaa Arsii, Baalee, Harargee, Iluu Abbaa Booraa, Shawaa, Wallagga, Gujii fi Boorana. Magaalaan guddoon Oromiyaa Finfinnee dha. Bara booda gaaffii mirgaa sabni Oromoo gaafateen booda gara Finfinneetti deebite. Magaalonni gurguddoon biraa Oromiyaa keessatti argaman Adaamaa, Amboo, Asallaa, Bishooftuu, Dambidoolloo, Fiichee, Gimbii, Gobbaa, magaalaa Jimmaa, Mattuu, Nagellee,Naqamtee, Shaashamannee, Bulee Horaa dha.
Haala yeroo ammaatiin Oromiyaan naannoo Tigraay irraa kan hafe naannolee hundaan wal daangessiti ykn wal tuqxi. Kunimmoo yeroo tokko tokko walitti bu'iinsa uuma. Fakkkeenyaaf naannoo Sumaalee keessatti. Godinaaleen Oromiyaa keessatti argaman Arsii, Arsii Lixaa, Baalee, Boorana, Gujii, Harargee Bahaa, Harargee , Iluu Abbaa Booraa, Jimma, Shawaa Bahaa, Shawaa Dhihaa, Shawaa Kaabaa, hawaa Kibba Lixaa, Wallagga Bahaa, Wallagga Dhihaa, Horroo Guduruu Waallaggaa fi Qeellem Waallaagaa, ti.
Seenaa[gulaali | lakkaddaa gulaali]
- Kanas ilaali: Seenaa Oromoo
Jaarraa digdamii tokkoffaan duratti, magaalaan guddittii Oromiyaa Finfinnee turte, kunis maqaa biraa Addis Ababaa jedhamuunis nibeekamti (maqaan kun Afaan Oromoo miti). Magaalaan guddittii Oromiyaa gara Adaamaatti jijjiiramuun ishee mormii hedduu fidee ture. Morkattoonni akka jedhanitti bulchaan Itoophiyaa Finfinneen Oromiyaa keessatti argamuu ishee hinbarbaadne jedhaniiru.[1] Karaa biraammoo, Finfinneen afaan, aadaafi seenaa Oromoo guddisuudhaaf mijataa miti jechuudhaan mootummaan nidubbata. Waxabajjii 10, 2005 keessatti Dhaabbata Dimookraatawaa Ummata Oromoo(DhDUO) kan kutaa bulchaa Adda Dimookraatawaa Warraaqsa Ummattoota Itoophiyaa (ADWUI) ta'e, magaalaa guddoo Oromiyaa akka Finfinneetti deebisu ifa godhee.
Afaanota[gulaali | lakkaddaa gulaali]
- Kanas ilaali: Afaan Oromoo
Afaan Oromoo, kan yeroo ammaa qubee Laatiniitiin barreeffamu, afaan bal'inaan dubbatamu yoo ta'u kunis afaan Oromiyaa keessatti dubbatamu keessaa %83.5 ta'a. Afaanonni kan biraa kan baayyinaan dubbataman Amaariffa (11%) (keessaahuu Wallagga Bahaa fi Shawaa Kaabaa keessatti), afaan Guraagee ([Sabatbeet [Guraagee]], Sooddoo fi [Silxee]), Afaan Hadiyyaa, afaan Geedi'oo (0.98%) (keessumaayyuu Shawaa Dhihaa fi Shawaa Bahaa keessatti), Tigiriffa (0.25%). Afaanonni Oomotiik ummata muraasaan naannoo Jimmaa, Iluu Abbaa Booraa fi Wallagga Lixaa keessatti nidubbatama; afaanonni Naayiloo-Sahaaraa (Koomoo, Majangi, Gumuzii fi Bartaa) ummattoota dhihaa keessa faffaca'anii jiraniin ni dubbatama.
Diinagdee[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Akka ATI (Abbaa Taayitaa Istaatistiiksii Itoophiyaa) gabaasetti, bara 2004-2005tti Oromiyaa keessatti buna toonii 115,083 oomishame; kunis galmee Abbaa Taayitaa Bunaa fi Shaayii Itoophiyaa argame. Lakkoofsi kun oomisha bunaa Itoophiyaa keessaa dhibbeentaa 50.7% ta'a. Qonnaan bultoonnii naannoo Oromiyaa loon 17,214,540 qabu (kunis loon Itoophiyaa keessaa 44.4% ta'a), hoolota 6,905,370 (39.6), re'oota 4,849,060 (37.4%), fardeen 959,710 (63.25%), gaangota 63,460 (43.1%), harree 278,440 (11.1%), gaala 139,830 (30.6%), lukkuu 11,637,070 (37.7%), fi kaanniisa gaagura 2,513,790 (57.73%) qabu.
Akka maxxansaa Baankii Addunyaa Bitootessa 2003tti, abbaan warraa baadiyaa lafa heektaara 1.14 qaba, kunis qabeenya lafaa kan biyyatti kan heektaara 1.01 ta'e ni caala. Namoonni 24% hojii qonnaan alaarratti kan bobba'ani(kan biyyatti ammoo 25%).
Wabiilee[gulaali | lakkaddaa gulaali]

- ↑ Mosisa, Abraham T. Letter to U.N. Secretary-General
- ↑ "Oromia zone". oromiyaa.gov.et.
- ↑ "sirni hundeeffama Godina Baalee Bahaa". obnoromia.com (in oromo).


text:
Magaalaa Amboo fi naannoo isheeti waggaa lama dura kan qabamanii fi irra jireessi isaanii barsiisoota kan ta’an namoonni 16 har’a mana murtii Fedeeraala olaanaa Lidataa jiru dhaddacha 4ffaa tti dhiyaatanii jiru.Galmee Obbo Tashomaa Raggaasaa jalatti namoota himannaan shoroorkaa irratti dhiyaate kana keessaa barsiisaa Yunivarsitii Amboo kan ta’an Obbo Deebisaa Bayyanaa dhukkubsatanii ofiif dhaabachuu kan hin dandeenyee akkasumas dubbachuu gonkumaa kan hin dandeenye ta’u abukaatoon isaanii ibsanii jiru.
Maal akka ta’an gaafachuuf hin dubbatu kanneen isa waliin fidamaniis kutaa adda addaa keessatti kan hidhaman waan ta’eef waan irra ga’e hin beeknu jedhan.Garu yeroo baasanii konkolaataa seensisan diddaa agarsisuus didanii fidan jechuu isaanii ibsamee jira.Abukaatoo isaanii kan ta’an Obbo Wandimmuu Ibsaa akka jedhanti mana yaalaa haa geeffamuu jedhee dhaddacha gaafannaan waa’ee murtii kanaa bulchiinsa mana hidhaa qilixoo ilaallata naan jedhan jedhu.
Rakkoo maallaqaatu jira taanaan ani nan kennaaf jedhee qarshii 200 baafnaan waardiyyaan mana hidhaa Qilinxoo kan deemsa mana murtii keessaa caqasuuf waliin dhufte maallaqa kennuufii barbaannaan achuuma mana hidhaa dhaquun malee asitti kennuu hin dandeessu jettee miti diduu ishee abukaatoo Wandimmuun ibsanii jiru.
Sana booda yeroo dheeraaf mana murtii eega turanii booda hunduu gara mana hidhaa Qilinxootti deebifamuu ibsan.Jala Murtii kennuuf bellamnii har’atti qabamee ture yeroo biraatti bellamamee jira.
Gaaffii fi Deebii gaggeeffame Caqasaa


text:
Dhukkuba kale yoo jennu dhukkuboonni kalee hedduun kan ka’umsaan, mallattoon, yaalaanis wal hin fakkaanne hedduun waan jiraniif altokkotti hundaibsuun hin danda’amu. Kanaaf dabaree dabareedhaan akkan isin biraan ga’u hin shakku. Har’aaf garuu kanan xiyyeeffadhe cirracha kalee (renal stone or renal culcli) kan jedhamu irratti.
Dhukkubni kun dhukkuba bal’inaan hawaasa keessatti argamu yoo ta’u 8.8% ummataa keessatti kan argamudha. Dhukkubni kun kalee irraa jalaqabee haga afuuffee fincaaniitti qaamota sirna fincaanii jiran (kidney, ureter, bladder) keessaa bakka tokkotti kan uumamudha.
Dur yeroo ijoollummaa kiyyaa cirrachi xixiqqoon bishaan waliin seentee kan kale keessatti haftu natti fakkaata ture. Cirrachi kalee garuu kaluudhama keessatti walitti qabamuun kan uumamtuudha. Cirrachi kale kan uumamu sababaan isaa guutummaa guutuutti beekamuu baatus sababoonni akka ka’umsaatti tarreeffaman: bishaan ga’aa dhabuu, dhukkuba sukkaaraan qabamuu, furdachuu, nyaata prootinaan olka’aa nyaachuu fi kkf. Cirrachi kun gosoota addaa addaa qabaatus dhibbaan inni namarraan gahu walfakkaataadha.
Mallattoon dhukkuba kanaa bakka cirrachi jiru ( kalee, ujummoo fincaanii, afuuffee fincaanii) irratti hundaa’ee mallattoo garaa garaa argisiisa. Yoo cirrachi kan kale keessatti kuufame ta’e yeroo hedduu cinaacha keenya gama hubameen dhukkubbiin nutti dhaga’ama. Dhukkubbiin kun waggoota hedduuf nurra turuu danda’a. Cirrachi kalee keessatti kuufame kun osoo dhukkubbii nutti hin dhageessisiin waggoota dheeraaf taa’uu illee ni danda’a. Yoo kan ujummoo fincaanii (ureter) keessatti argamu ta’e immoo dhukkubbii baay’ee hamaa fi nama obsachiisuu hin dandeenye kan cinaacha keenyarraa ka’ee gara qaama saalaa keenyaatti garmalee gadi waraanutu nutti dhaga’ama. Cirrachoonni garmalee nama dhukkubsan warren hammaan xixiqqaa ta’anidha. Cirrachi gurguddaa yeroo hedduu kalee keessaa ba’ee gara ujummoo fincaanii qal’oo kanaa waan hin dhufneef akkanatti nama hin dhukkubsu. Dhukkubbii irratti dabalee cirrachi kalee mallattoolee akka fincaan diimessuu yokaan dhiiga fincaa’uu ni fida. Kunis cirrachi kun qaama fincaanii keenya yoo dhiigsu fiincaan waliin walmakee ba’a.
Cirrachi kalee yoo nama waliin ture ammuma nama keessa tureen miidhaa geessisaa deema. Yoo baay’ee qaama keessa turee kan hin yaalamne ta’e sadarkaa itti miidhamni kalee dudduuba deebi’uu hin dandeenye irraan illee ga’uu danda’a. kun ammo yaaluun isaa rakkisaa waan ta’eef mallattoolee akka: dhukkubii cinaachaa, dhiiga fincaa’uu, mallattoolee infekshinii kale akka nyaanni oldeebi’uu, qaamni gubuu, ammaa amma fincaa’uu, fincaan garmalee nama gubuu, fincaan hammaan xiqqoo ta’e fincaa’uu yoo ofirratti arginu deemnee osoo kaleen keenya baay’ee hin miidhamiin yaalamuu qabna.
Yaaliin isaa yeroo hedduu baqaqsanii baasuudhaan kan geggeeffamu yoo ta’u, akkuma teeknoloojiin fooyya’aa deemeen osoo hin baqaqsiin xiyya garaagaraan dhakaa sana caccabsuudhaa akka ba’u taasisuun illee danda’amee jira.
Fayyaan Faaya. Dr. Gurmeessaa


text:
Gareen ABO Generaal Kamaal Galchuun hoogganamu Amajji 1 bara 2012 irraa jalqabee sagantaa ABO jijjiiruu isaa ibsa baaseen beeksise. Gama biraan immoo garrtuun ABO Obbo Daawud ibsaan hoogganamu ibsa boorumtaa isaa gaafa Amajjii 2 bara 2012 baaseen “gumiin gareen sun jedhu ka seeraa miti. Sagantaa ABO jijjiiruufis mirga hin qabu” jedhee jira.
Garee ABO Generaal Kamaal Galchuun hoogganamuuf itti-gaafatamaa dantaa alaa ka tahan, Obbo Qaasim Abbaa-Nashaa ibsa Raadiyoo Sagalee Ameerikaa irratti dhihaachuun ibsa kennaniin, “biyya uummatni Oromoo itti fufinsaan Badhaadhaa fi nagaa, bilisummaa mirga namaa qabaatu keessatti, biyya aadaa fi Afaan Oromoo sab-lammoota hundaan wal-qixa kabajamu keessatti – Afaan Oromoo Afaan Amaaraan qixxee afaan hojii biyyaa tahe keessatti fi biyya mirgi hiree-murteeffannaa uummata Oromoo fi uummata Itiyoophiyaa, akkasumas, mirgi nam tokkee kabajame keessatti, Itiyoophiyaa akka haaraatti wal-qixxummaa, haqaa fi sirna dimookiraatawaan ijaarame keessatti lammiin Oromoo lammii Itiyoophiyaa taha, jennee fudhanne akeeka keenya jijjiirre,” jedhan.
Garee ABO Obbo Daawud Ibsaan hooggamu keessatti miseensa Gumii Sabaa fi dubbi-himaa dhaabichaa ka tahan, Dr. Bayaan Asoobaa ammoo, “Gurmuun ibsa kana baasee, gurmuun ibsa kana baase sirnaawaa miti, gurmuu xiqqaa dha. Heera Addi Bilisummaa Oromoo itti bulu, ka bara 2004 tumanne keessatti ka sagantaa ABO fi heera dhaabichaa jijjiiruuf mirga qabu qaama tokkicha qofa, innis Kora Sabaa ti, jedha. Korri Sabaa geggeessame hin jiruu, kanaaf ibsi kun ka seeraa alaa ti. Mirga hiree-murteeffannaa uummata Oromoo ka murteessu uummata Oromoo qofa. Uummata Itiyoophiyaa tu uummata Oromootiif murteessa, jechuun ka gareen kun sagantaa jijjiire jedhu mirga uummata Oromoo uggura, gabaabsa, mulqa,” jedhu.
Wal-falmii hoogganoota gam-lameenii gidduutti geggeessame dhaggeeffadhaa.


text:
'Suura oofee akkan daa'ima hatame ta'uu ifa taasise'
Baatii Ebla bara 1997 ture dubartiin uffata narsii uffattee tokko daa'ima dhalattee guyyaa sadii tokko kutaa hospitaalaa Keeppi Taawoon keessa wayita haati deesse rafaa jirtu kan fudhattee baate.
Akka carraa ta'ee garuu waggoota 17 booda mucaan hatamte sun kan eenyummaashee isa dhugaa barte.
Guyyaansaa guyyaa jalqabaa mana barnootaa sadarkaa lammaffaa Magaalaa Keeppi taawooniifi Miché Solamoniif ammoo waggaa dhumaa ture. '
Waggaadhuma sana baatii Amajjii 2005 keessa Michen waggaa 17 barattoota biraatiin marfamaa waa'ee barattuu biraa Cassidy Nurse kan waggaa sadiin ishee gadiifi gara malee ishee fakkaattuu itti himuu eegalan.
Micheen garuu jalqabarratti baayyee waa'ee dhimma kanaa hin yaadne turte.
Garuu booda wayita shammarran lamaan wal arganiitti miira kana dura itti dhagahamee hin beekne akka itti dhagahame dubbatti Micheen.
''Akkuman waan kana dura ishee beekuutti natti dhagahame,'' jetti. ''Maaliif mirri akkasii akka natti dhagahameelleen hubachuu hin dandeenye ture.''
Garaa garummaa umuriitiin alattis Micheefi Casiidy yeroosaanii baayyee waliin dabarsii eegalan.
''Anis mucaa xiqqoo attam jirataan jedhaan. Isheenis obboleettii angafaa attam naan jetti turte!'' Micheen. ''Yeroo tokko tokkos ishee waliin mana dhiqannaa galla ture. 'Mee riifeensa keen siif sirreessa, anuu si babareecha naan jetti.''
Yoo namoonni isiin obbolaadhaa jedhanii gaafataniin 'lakkii hin beeknu, tarii addunyaa gara biraatti' jechuun qoosaa turan.
Achuun guyyaa tokko dubartoonni lamaan waliin ofee ka'uun hirriyyota isaaniitti agarsiisan.
Namoonni muraasni Micheen yoo guddafamtee ta'e gaafataniin. Isheenis Lakkii! Lakkii hin maraatiina! jechuun deebiisaafi jirtu.
Micheefi Cassidy ammoo suuraasaanii fuudhanii galuun maatiisaanitti agarsiisu eegalan. Lavona haati Michee kan intala isheetiin ''Giiftii'' jechuun waamtus gara lafa filmii itti doowwataniitti geessuun akka dubartoonni lamaan wal fakkaatan itti himte.
Mikaa'e abbaan Miche ammoo akka hirriyaa intalasaanii beeke dubbate. Kunis abbaan Cassidy suuqii meshaa elekitoniksii waan qabaniif yeroo ta'e achii bitusaa hime.
Garuu maatiin Cassidy Silesteefi Mornee Nurse suuraa intalasheefi hirriyaashee yeroo dheeraaf irratti ija baasuun turte.
Achinis Michee gaafii gaafatan akka qaban Cassidy'tti himan. Wayita wal arganittis isheenis ''Ebla 30, 1997'tti dhalattee? jechuun gaafatte.
"Anis akkasiin jedheen, 'Maaliif? Maal feesbuukii irratti na adamsuu barbaaddee?'' jetteen Micheen.
Hiriyaan ishees beekumaaf akka barbaaddee Micheetti himte. Achinis Micheen eeyyeen Ebla 30, 1997 dhaladhee jetteen.
Torban darbe, Michee osoo hin eegamiin waajira daarektara mana barnootaatiin kutaa eerreegaa irraa waamamte.
Isaan boodas waa'ee mucaa umurii guyyaa sadii Zephaany Nurse jedhamtuufi Hospitaala Groote Schuur kan Keeppi Taawon keessaa waggaa 17 dura hatamuun gonkumaa hin argaminii itti himan.
Micheen seenicha dhaggeeffatee garuu maaliif akka itti himame hin hubannee ture. Hojjataan hawaasaas intalli sun Michee ta'uu akka dandeessuu ragaan jiraachusaa eere.
Dubbicha gabaabsuuf jecha Micheen hospitaala Groote Schuur keessatti akka hin dhalatiin, kan dhallatte hospitaala Retreat jedhamu keessatti ta'uu dubbatte.
Kana turees akkan waraqaa ragaa dhalootaashee irra ture jette. Garuu hojjataan hawaasummaa achiitti dhallachuusheetiif ragaan akka hin jrree hime.
Micheen wanti ta'aa jiru dogongora ta'uu yaada garuu qorannoo DNA'tiif tole jette.
"Haadha na guddifterratti amantaa cimaan qaba. Gonkumaa akka na hin sobne nan amana. Keessattuu eenyuu akkan ta'eefi eessa akkan dhufeerratti,'' jetti Micheen.
Kanaafuu, qorannoon DNA faallaa akka ta'u amataan qaba ture jetti.
Haata'u malee, haalli akka isheen abdatteen hin taane. Guyyaa itti aanu bu'aa qorannoo qaqabee Micheen mucaa guyyaa sadiitti hospitaalaa hatamte Zephany Nurse ta'ushe mirkannesse.
''Anis naasuun achumatti hafe. Jireenyi kiyyas to'annoo kiyyaan ala ta'e,'' jetti.
Dubbiin intala guyyaa sadiitti dhalattee amma waggoota 20 booda ragamte kunis mata duree gaazexoota Afriikaa Kibbaa ta'e. Jireeny Michees haala hinyaadamiin jijjirame.
Tarii gara manaatti deebii'uu akka hin dandeenye itti himame.
Waggaa 18 guutuuf ganaa maatii sadiitu hafa ture. Wayita sanatti murte mataashee taasisuu dandeessi, amma sanatti garuu achuma turuun akka qabaattu itti himame.
Wayita kanas Michee odeeffanoo caalaa gaddisisaa dhaggeesse. Lavonaa Salamoon, dubartiin akka haadhasheetti amantee harkasheetti guddatte to'annoo jala olfamte.
''Haalli kuni caalaa hamlee koo cabse. Ishee arguun barbaadeen. Maaliif akka raawwatteefi maal akka umamee gaafachuus nan barbaade,'' jetti.
Namni akka abbaa Micheetti dhiyaate kunis poolisiirraa gaaffiin dhiyaateefiira.
"Ijaraa keessa yoon milladhuu dhiphinaafi soodaa jiruu yoo argu caalaa dhiiphadhe,'' jetti Micheen.
Poolisiinis yoo hanna raawwatame keessaa harka qabaate baru barbaadan. ''Abbaan kiyya garuu baayyee lallaafaafi nama gaarii ture. Abbaafi goota kiyya,'' jetti Micheen.
Innis ''Lakkii ani kana hinraawwadhu, Micheen intala tiyya. Attamiin kan kiyya hintaane? Anis kana keessaa harka hinqabu,'' jedhee.
Polisiinis Mikaa'eel Salamoon akka warra dhugaa jala hatamte akka hinbveekne adda baasan gadhiisan.
Mikaa'el Lavonaa ulfa akka turte beeka ture. Isheenis ulfa irra bahee ture akka waan mucaa godhattee fakkeessuun hospitaalaa hatuun Zephany Nurse manatti fiddee.
Amma Lavona Salamoon mana hidhaatti geeffamte sobaan haadha fakkachuufi daa'ima namaa humnaan hatuun himatamuuf eegataa jirti.
Celeste and Morne Nurse ijoollee biraa sadii godhatan illeen mucaasaanii jalaa hatamte Zephany barbaachu dhaabanii hinbeekan ture. Bara baraanis guyyaa dhalootashee ni kabaju ture, erga wali hiikanii boodalleen. .
Intalli isaanii hatamte garuu ollaadhumatti gudataa turte. Manni Salamoon kan Nurse irraa km 5 qofaa fagaata.
Micheenis naannoodhuma sanatti burraaqaa guddatte. Amma Micheen maatii ishee dhugaan waliitti makkamte.
''Isaanis ofitti na hammachuun boo'uu eegalan,'' jetti. garuu baayyee gammadduu hinturre.
''Waan harka isaniitti hingudatiiniifu waanan isaan yaadu natti hinfakkaannee ture.'' Micheen dhiphiina miiraa keessa galte.
Bara 2016'tti dubartiin daa'ima guyyaa sadii hatuun akka ilmoosheetti guddiftes hidhaa waggaa 10 itti murtaa'e.
baruma sana Micheen haadha guddiftee mana hiidhaatte gaaffate. ''Anis yoo uffata hidhamtootaa waliin argu amman ofi to'achu dadhabuuttan boo'ee,'' jetti Micheen.
Dhugaa baruuf wayita gaafatuuttis guyyaa tokkoon sitti hima jetteen. Wayita kanattis akka raawwatte shakkuu eegalte.
"Dhiifama gochuunis qalbii namaa fayyisa. Jireenyi itti fufuu qabaata,'' jetti Micheen. Haati na guddiftees erga dhugaasaa natti himteen booda akkan dhiifama taasiseefi ammalleen ishee jaaladhu waan hubattees nageenyan argadhe.
Isheenis yeroo tokko tokko maatii isheen jaallattuufi ishee haala gaariin guddisan irra fudhachu saaniif maatii dhugaashee jibbaa akka turte dubbatti.
Micheen ammalleen haadha ishee guddifte mana hidhaati dhaquun gaafataa jirti. Ijoolle lama godhatulleen jaalali isheef qabdu fageenya km 120 konkolaachisuun gaafachuunirraa hindhorkine.
Micheen amma Laavolaan hiikamuuf waggaa jaha qofatu hafa. Ammas mana maatii shee jiraachaa deebiite galuu haadhashee eegataa jirti.
Micheen maqaadhuma warra guddiseen waamamu itti fufuu filattee. Amma eenyummaa ishee dhugaa hubachuu tasgabiin jiraachu kan eeegalte fakkaatti.
"Jalqabarratti Zephany kanan jebbee natti fakkaata," jetti Miché. Isheetu rakkinaafi balaa sanaaf maatii lamaan dararee jettee yaadi turte.
Haa ta'u malee Zephany ishee dhugaa Miché jedhamtuudha. Intala waggaa 17 sobamaa jiraatte amma garuu lamaanu wal madaalchisuun jiraataa jirtuudha.
Isheenis 'maqaa lamaaniinu na waamu dandeessu. Natti tola,'' jetti.
Seenaan ofee kunoo dhugaa waggoota 17'f dhokatee ture ifatti baasuun, maatii gaddaan qalbiin cabe boqachisee.


text:
Garba Indiyaa
Garbi Indiyaa bishan addunyaa keessatti argaman keessaa guddinaan sadaffaa yoo ta'u, kan qabatui parsentii 20% lafa ni ta'a. Garbi kuni kaaban Kibba Eshiyaa (Indian subcontinent walitti daratte jechu dha, maqaan kuni immo maqaa garbi irraa moggaafame), dhihaan immo Peninsulaa Arabaa fi Afrikaan, bahaan immoo Peninsulaa Malese, Odola Sundaa fi Awustireliyaan, kibban immo Garba Antaartikiin (kan Antartide jedhamu) daangeffamee argama. Garba Addunyaan kan walitti qabate yoo ta’u garbi kuni Garba Atilaantiik irra sarara 20° baha Meridian kan Cape Agulhas irra kibba ce’un kan gargari ba’u yoo ta’u Garba Paasifiik irra immo sarara 147° baha meridiyaaniin gargara ba’a. Garbi kuni dheerina (dagalee) hanga 10,000 km fiixee Kibba Afrikaa fi Awustireliyaa yoo qabatu, Galaana Diimaa fi Golfo Persico walitti ida’amun ballina hanga 73,556,000 km² ta’e qaba.
«Volumiin» garba kana 292,131,000 km³ dha. Odoloonni xixiqqoon fiixe galaana kanaatti argamu. Biyyonni Odola ta’an kan garba kana keessatti argaman: Madagaaskaar (kan durri Rippabiliikii Madagaaskaar jedhamu, kan addunyaa keessaa Odola guddinaan afraffaa ta’e), Komoroos, Siishelsi, Maaldiivis, Mooriishes, fi Sirilaankaa dha. Indoneeshiyaa garba kana daangessiti. Garbi kuni karaa daldalaa jiddu Eshiyaa fi Afrikaa jiddutti kan argamu waan ta'eef bakka wal-dhabii baayyee ta'eera. Haa ta’u malee guddina garba kanaa irraa kan ka’e biyyi tokkollee lafa Odola garba kana keessatti argamu yeroo baayyeef qabachu hin dandenye ture. Ta'us jalqaba bara 1800ffatti Yunaayitid Kingidem lafa galaana kana marsu baayyee qabachu dandeessee jirti. Waraana Addunyaa II irraa jalqabe garbi kuni Indiyaa fi Awustireliyaan qabame.


text:
Miseensonni Mana-maree Yunaayitid Isteets afur, gamtaadhaan – Ministara Dhimma-alaa biyya isaanii – Joon Keeriitti xalayaa barreessaniin, haala mormii Oromiyaa keessaa fi miidhaa dhaqqabe ilaalchisee, guyyoota sagaltama keessatti akka ibsi bal’aan kennamuuf gaafatanii jiran.
Miseensonni Mana-maree Murtii-seeraa yokaan Senetii Yunaayitid Isteets – Jefrii Merkilee fi Raan Waayiden, akkasumas – Mana-mareetti, miseensonni damee qajeelcha seeraa – Eerl Bilaaminoor fi Suuzaan Baanaamiichii, xalayaa har’a mallatteessanii ministaricha Dhimma-alaa Yunaayitid Isteetsitti ergan keessatti --- Itiyoophiyoon, biyyoota michoota Yunaayitid Isteets faayida-qabeeyyii fi gargaarsa alaa Yunaayitid Isteets kennitu adda-durummaan fudhatan keessaa tokko ta’uu ibsanii -----
“Garuu, gargaarsi mootummaan keenya kennuu – ka dantaa waaraa fi safuu Yunaayitid Isteets qabdu hin mine ta’uu mirkaneeffachuu qaba” – jechuun akeekkachiisan.
Kanaaf jecha, guyyoota sagaltama dhufan gidduutti --- bulchiinsa naannoo oromiyaa keessatti mormii ka’e irratti humnoonni naga-eegumsaa Itiyoophiyaa tarkaanfii fudhataniin – miidhaalee dhala-namaa irra ga’an, hidhaalee seeraa-alaa fi dhiittaalee mirga dhala-namaa dhaqqabaan akka bal’inaan tarreessanii dhiheessaniif, Ministaricha Dhimma-alaa Yunaayitid Isteets – Joon Keerii gaafatan – Miseensonni Mana-maree Yunaayitid afuran.
Yoo danda’ames – cabinsawwan mirga dhala-namaatiif itti-gaafatamaa dha namni jedhamu yokaan namoonni jedhaman akka maqaan isaanii adda-baafamee dhiheeffamu – akkasumas, namoota karaa nagaa mormii isaanii dhageessisan irratti kanneen gochaa yakkaa raaw’atan ilaalchisee taarkaanfiin mootummaan fudhate yoo jiraate akka isaan beeksisan --- Miseensonni Mana-maree Yunaatitid isteets afuran, Ministaricha Dhimma-alaa biyya isaanii hubachiisanii jiran.


text:
In a related development, the parliament has elected a new speaker, replacing Aba Dulla Gemeda, who was the speaker for the last six years. Accordingly, Muferait Kemil, former Minister at the Women Affairs Ministry, is now the new speaker of the House of people’s Representatives, making her the first female speaker of the house. Her appointment will also make the position of both the speaker and the deputy to be held by women. Shitaye Menale is the deputy speaker. AS
Prime Minister Abiy Ahmed has today formed his new cabinet members. The Prime minister presented sixteen names, of which ten are new names for ministerial positions, while the six were recycled from one ministry to another.
However, all members of Parliament who were given the chance to ask questions have expressed their concerns, reservations and objections to the proposed list on various grounds. Among the reservations expressed by MPs is the lack of women members of cabinet. Out of the sixteen, there are four women cabinet members, higher proportion compared to previous experiences. They are: Hirut Woldemariam (PhD), Minister of Works & Social Affairs; Yalem Tsegaye, Minister of Women and Children Affairs; Ouba Mohammed, Minister of Communications & Technology; and Fozia Amin, Minister Culture and Tourism.
Addis Standard@addisstandard
Update – List of new cabinet members presented by PM #AbiyAhmed approved by the majority MPs. Two of the 16 new members of the news cabinet are absent and the 14 have just been sworn in. #Ethiopia pic.twitter.com/kbQumrx56H
Today’s major change is the appointment of Teshome Toga , Ethiopia’s Ambassador to the EU to become minister at Public Enterprises ministry. He replaced Dr. Girma Amente, who is now the Head of the urban development and housing bureau of the #Oromia regional state. #Ethiopia pic.twitter.com/alOQiKn3wc
The other concern raised by an MP was the replacement of Dr. Girma Amente from the Ministry of State Enterprises by Teshome Toga, who was Ethiopia’s Ambassador the EU. The MP defended Dr. Girma’s track record at the Enterprise said she objected his replacement. Dr. Girma moved to lead the urban development and housing bureau of the Oromia regional state.
But the most critical argument raised by three different MPs is the decision to merge Ministry of Agriculture and Natural Resources with the Ministry of Livestock and Fishery. MPs expressed their concerns that given the abundance resources of livestock and fishery in the country, the sector needs its own ministry. In addition, an MP also raised concern that the attempt was previously tried but has failed. The decision to merge the two was however approved by the house. Accordingly, Shiferaw Shigute, deputy chairman of SEPM and Secretariat of the EPRDF will be the new minister leading the Ministry of Agriculture & Livestock Resources.
Addis Standard@addisstandard
PM #AbiyAhmed defending the decision to merge; he said Livestock and Fishery, led by Prof. Fekadu Beyene, was performing 56% of its capacity. He also said the merge was not at the expense of Livestock & Fishery. The decision is approved by majority vote; 3 against, & 1 abstain pic.twitter.com/VgdyuoSs6w
Update: MPs are questioning, expressing reservations and their oppositions to the list of new cabinet members introduced by the PM #AbiyAhmed on various grounds including an opposition against the decision to remove Dr. Girma Amente from Public Enterprises ministry. pic.twitter.com/0iuEYjGRRY
After responses by PM Abiy Ahmed to the questions and concerns raised by MPs, the parliament has approved the new cabinet members who were sworn in before end of the 21st regular session of the parliament.
Accordingly, the new list of members of the Prime Minister’s cabinet is comprised of the following sixteen ministers:
– Shiferaw Shigute, Minister of Agriculture & Livestock Resources
– Siraj Fegessa, minister of Transport
– Brehanu Tsegaye, Attorney General
– Ubah Mohammed, Minister of Communications & Technology
– Teshome Toga, Minister of State Enterprises
– Hirut Woldemariam (PhD), Minister of Works & Social Affairs
– Amir Aman (PhD), Minister of Health
– Meles Alemu, Minister of Mines & Energy
– Ambachew Mekonnen (PhD), Minister of Industry
– Ahmed Shidie, Minister of Government Communications
– Motuma Mekassa, Minister of Defense
– Fozia Amin, Minister of Culture & Tourism
– Umar Hussien, Director General of Revenues & Customs Authority
– Yealem Tsegaye, Minister of Youth & Women
– Melaku Aebel, Minister of Trade
– Janterar Abay, Minister of Urban Development & Construction
For live update from the parliament’s session and background information on some of the appointees, please refer to the following thread:
Good AM! #Ethiopia‘s PM #AbiyAhmed is to announce a limited number of cabinet reshuffle. Based on info confirmed by AS, the following people will take new positions. Comm’n Affairs Minister replacing Dr. Negeri Lencho will be Ahmed Shide of Ethio-Somali People’s Democratic Party
Related (Oromian Economist Sources):-
Manni Maree muudama kaabinee haaraa Dr. Abiy dhiyeessan raggaasise
Muummichi Ministeraa, Dr Abiyyi Ahmad, kaabinee haarawa dhaabaniiru. Kaabinoota kana keessatti Ob Umar Huseen, itti-aanaa pirezidaantii Oromiyaa, Daayireektara Gaaliiwwanii fi Gumruuka Itoophiyaa ta’udhaan muudamaniiru. Waajjirri galiin biyyattii kan Woyyaaneen keessatti goobdeedha. Akkasumas, Ob Mootummaa Maqaasaa Ministera Raayyaa Ittisaa ta’aniiru. Kunis laakkofsa Oromoota Komaand Poostii keessa jiran lama godheera. Ob Biraanuu Tsaggaayees Abbaa Alangaa Itoophiyaa ta’aniiru. Wolumaa galatti angoon sadeen kunniin yeroo kanatti ijoodha.
Gama birataiin Ob Abbaadulaa Gammadaa aangoo afyaa’ummaa gadi lakkisaniiru.
Guutuaa namoota akka haaratti Dr Abiyyi gara kaabinee isaatti fide ykn bakka woljijjiiree:
1. Obbo Shifarraa Shugguxee – Ministeeraa Qonnaa fi Qabeenyaa beelladaa
2. Obbo Siraaj Fageessaa – Ministeera Geejjibaa
3. Dr. Hiruut W/Maariyaam – Ministeera Dhimma Hojjetaa fi Hawaasummaa
4. Amb. Tashoomaa Togaa – Ministeera Dhaabbilee Misoomaa Mootummaa
5. Obbo Umar Huseen – Dareektara Ol. Abbaa Taayitaa Galii fi Gumuruk Itiyoophiyaa
6. Aaddee Uubaa Mohaammad – Ministeera qunnamtii fi Odeeffannoo
7. Dr. Ambaachaw Makonnin – Ministeera Indaastirri
8. Obbo Mootummaa Maqaasaa – Ministeera Raayyaa Ittisaa biyyaa
9. Aaddee Fooziyaa Alii – Ministeera Aadaa fi Turiizimii
10. Obbo Ahmad Sheedii – Ministeera Dhimmoota Komunishinii Mootummaa Federaalaa
11. Obbo Janxirar Abbaayigzaaw – Ministeera Misooma Magaalaa fi Manneeni
12. Obbo Mallasaa Alamuu – Ministeera Albudaa fi Inarjii
13. Obbo Birhaanuu Tsaggaayee – Abbaa Alangaa waliigalaa Federaalaa
14. Aaddee Yalam Tsagayee -Ministeera dhimma dubartoota fi Daa’imanii
15. Obbo Malakuu Atbal – Ministeera Daldalaa
16. Dr. Amir Aman – Ministeera Eegumsa fayyaa
የጠቅላይ ሚኒስትር ዶክተር አብይ አህመድ ሙሉ የካቢኔ አባላት ዝርዝር
Kaabinee Guutuu M/Minsteeraa Dr.Abiy Ahimad Kan Har’aa Dabalatee
==========================
1-ደመቀ መኮንን- ምክትል ጠቅላይ ሚኒስትር
2-ወርቅነህ ገበየሁ- የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር
3-ሞቱማ መቃሳ- የመከላከያ ሚኒስትር
4-ታገሰ ጫፎ -የፐብሊክ ሰርቪስና እና የሰው ሀብት ልማት ሚኒስትር
5-አብርሃም ተከስተ- የገንዘብና ኢኮኖሚ ትብብር ሚኒስትር
6-ከበደ ጫኔ- የፌዴራል ጉዳዮች እና የአርብቶ አደር አካባቢዎችልማት ሚኒስትር
7-መላኩ አለበል- የንግድ ሚኒስትር
8-ኡባ መሀመድ- የኮሙኒኬሽንና ኢንፎርሜሽንና ቴክኖሎጂ ሚኒስትር
9-አምባቸው መኮንን- የኢንዱስትሪ ሚኒስትር
10-ሂሩት ወልደማሪያም- የሠራተኛና ማህበራዊ ጉዳይ ሚኒስትር
11-ሽፈራሁ ሸጉጤ- የግብርናና እንስሳት ሀብት ሚኒስትር
12-ጌታሁን መኩሪያ- የሳይንስና ቴክኖሎጂ ሚኒስትር
13-ሲራጅ ፈጌሳ- ትራንስፖርት ሚኒስትር
14-ጃንጥራር አባይ- የከተማ ልማትና ቤቶች ሚኒስትር
15-አይሻ መሐመድ- የግንባታ ሚኒስትር
16-ስለሽ በቀለ- የውሃ፣ መስኖና እና የኤሌክትሪክ ሚኒስትር
17-መለሰ አለሙ- የማዕድን፣ የነዳጅ እና የተፈጥሮ ጋዝ ሚኒስትር
18-ገመዶ ዳሌ- የአካባቢ ጥበቃ፣ ደን እና የአየር ንብረት ለውጥ ሚኒስትር
19-ጥላዬ ጌቴ- የትምህርት ሚኒስትር
20-ይናገር ደሴ- የብሔራዊ ፕላን ኮሚሽን ኮሚሽነር
21-አሚር አማን- የጤና ጥበቃ ሚኒስትር
22-ተሾመ ቶጋ -የመንግስት የልማት ድርጅቶች ሚኒስትር
23 ብርሃኑ ፀጋዬ- ጠቅላይ አቃቤ ህግ
24-ፎዚያ አሚን- የባህል እና ቱሪዝም ሚኒስትር
25-ያለም ፀጋዬ- የሴቶችና የህፃናት ጉዳይ ሚኒስትር
26-እርስቱ ይርዳው- የወጣትና ስፖርት ሚኒስትር
27-ኡመር ሁሴን -የኢትዮጵያ ገቢዎችና ጉምሩክ ባለሥልጣን
28 አስመላሽ ወልደስላሴ- በህዝብ ተወካዮች ምክር ቤትየመንግስት ተጠሪ ሚኒስትር
29- አህመድ ሸዴ- የመንግስት ኮሙኒኬሽን ጉዳዮች ጽህፈት ቤት ኃላፊ ሚኒስትር
ጠቅላይ ሚኒስትር ዶ/ር አብይ አህመድ ለፌዴራል መንግስት የስራ ኃላፊዎች ሹመት ሰጡ
የኢፌዲሪ ጠቅላይ ሚኒስትር ዶክተር አብይ አህመድ ለፌዴራል መንግስት የስራ ኃላፊዎች ሹመት ሰጥተዋል፡፡
በዚሁ መሰረት ሹመት የተሰጣቸው የፌዴራል መንግስት የስራ ኃላፊዎች
1-ወ/ሮ ፈትለወርቅ ገብረእግዚአብሄር በሚኒስትር ማዕረግ የዴምክራሲ ስርዓት ግንባታ ማስተባበሪያ ማዕከል ዋና አስተባባሪ
2-ወ/ሮ ደሚቱ ሀምቢሳ የጠቅላይ ሚኒስትር ጽህፈት ቤት ኃላፊና የካቢኔ ጉዳዮች ሚንስትር
3-አቶ አባዱላ ገመዳ የጠቅላይ ሚንስትሩ የብሄራዊ ደህንነት ጉዳዮች አማካሪ ሚንስትር
4-አቶ አህመድ አብተው በሚንስትር ማእረግ የፖሊሲ ጥናትና ምርምር ማዕከል ዋና ዳይሬክተር
5-አቶ ሞገስ ባልቻ በጠቅላይ ሚንስትር ጽህፈት ቤት በሚንስትር ማዕረግ የዴሞክራሲ ሥርዓት ግንባታ ማስተባበሪያ ማዕከል የጥናትና ፐብሊኬሽን ዘርፍ አስተባባሪ
6-አቶ ዓለምነው መኮንን በሚንስትር ማዕረግ የመለስ ዜናዊ አመራር አካዳሚ ፕሬዚዳንት
7- ዶ/ር በቀለ ቡላዶ የብረታብረትና ኢንጂነሪንግ ኮርፖሬሽን ዋና ዳይሬክተር
8- አቶ ተመስገን ጥሩነህ የኢንፎርሜሽን መረብ ደህንነት ኤጀንሲ ዋና ዳይሬክተር
9- አቶ ያሬድ ዘሪሁን የፌዴራል ፖሊስ ኪሚሽን ኮሚሽነር ጀኔራል በመሆን ከሚያዝያ 11፡2010 ዓ.ም ጀምሮ የተሾሙ ሲሆን የተሰጠው ሹመት የት/ት ዝግጅትና የፖለቲካ አመራር ብቃትን ከግምት ያስገባ መሆኑ ተገልጿል፡፡
Mootummaan Naannoo Oromiyaa muudama haaromsaa eeglame cimsa jedhe taasise
Tarreeffama muudama fuula facebook kan Waajira Dhimmoota Komunikeeshinii Mootummaa Naannoo Oromiyaa irratti ba’e akka agrsiisutti muudamni kun gaggeessitoota sadrkaa mootummaa naannoofi federaalaatti walitti fiduun kan gurmaa’edha.
Akka ibsa Obbo Addisuu Araggaa Qixxeessaa, Hogganaan Biiroo Dhimmoota Komunikeshinii Mootummaa Naannoo Oromiyaa fuula facebook isaaniirratti maxxansanitti muudamni taasifame kun fayyadamummaa ummata naannichaa boqonnaa haaraatti ceesisuuf qabsoo eegalame itti fufsiisuuf jedhameera.
Akka Obbo addisuun barreessanitti haala yeroo ammaa naannoo Oromiyaa keessaa jiru yaada keessa galchuun ramaddii hoggansaa gaggeeffame kun dhimmoota gurguddoo sadi yaada keessa galchee kan raawwaatamedha jedhu .
Isaanis dandeettii raawwachiisummaa mootummaa cimsuudhaan rakkoo bulchiinsa gaariifi kenniinsa tajaajilaa hiikuu, sadarkaa federaalaatti gahee hoggansaa qabnu gahumsa ol’aanaadhaan bahachuuf hoggansa Mootummaa Federalaatiif gumaachuufi hirmaannaa dubartootni, dargaggootniifi hayyootni hoggansa keessati qaban cimsuudha.
Aadde Adaanach Abeebee, Kantiibaa Magaalaa Adaamaa gara I/G/ Waajjira Dh.D.U.O G/Galeessaatti fiduufi Aadde Caaltuu Saanii kan Kantiibaa Magaalaa Laga Xaafoo Laga Daadhii turte gara Hoggantuu Abbaa Taayitaa Galiiwwanii Oromiyaa fiduun hirmaannaa dubartootaa cimsuuf kan jedhameef fakkeenyadha.
Kanaaf, Aadde Xayibaa Hasan kan Kantiibaa Magaalaa Shaashamannee turte gara sadarkaa Pirezidaantii I/Aantuu MNO fiduu dabalatee tarreeffama muudama haarawaa kana keessatti hirmaaannaan durbartootaafi dargaggootaa gara hooggansa jajjabootti fiduun mullateera.
Torban darbes Caffeen Oromiyaa Yaa’ii Idileesaatiin raawwii hojii erga gamagamee booda kan Mana Murtii Ol Anaa Oromiyaafi OBN dabalatee muudama gara garaa kennuun isaa ni yaadatama.
Muudama
Mootummaan Naannoo Oromiyaa sochii haaromsaa eeglame cimsee itti fufuun fayyadamummaa ummata naannoo keenyaa boqonnaa haaraatti ceesisuuf qabsoo eegale cimsee itti fufee jira. Haaluma kanaan yeroo ammaa kana boqonnaa qabsoo irra geenye yaada keessa galchuun ramaddii hoggansaa irra deebiin geggeessee jira. Ramaddiin hoggansaa yeroo ammaatti geggeeffame kun dhimmoota gurguddoo armaan gadii yaada keessa galchee kan raawwaatamedha . Tokkoffaa, dandeettii raawwachiisummaa mootummaa cimsuudhaan rakkoo bulchiinsa gaarii fi kenniinsa tajaajilaa hiikuudha. Kanaafuu, hoggansa gahumsaa fi kutannoo ol’aanaa qabu sadarkaa adda addaatti ramaduun sochii haaromsaa sadarkaa naannoottii calqabame finiinsuun itti fufsiisuudha. Lammaffaa sadarkaa federaalaatti gahee hoggansaa qabnu gahumsa ol’aanaadhaan bahachuuf hoggansa Mootummaa Federalaatiif gumaachuu yaada keessa kan galchedha. Sadaffaa hirmaannaa dubartootni, dargaggootnii fi hayyootni hoggansa keessati qaban cimsuu yaada keessa galchee kan raawatamedha. Ramaddiin Hoggansaa irra deebiin geggeeffamu kun sadarkaa hundatti cimee kan itti fufu ta’a. Haaluma kanaan Muudamni armaan gadii kennamee jira:-
1.Aadde Xayibaa Hasan (Pirezidaantii I/Aantuu MNO)
2.Dr. Girmaa Amantee ( Hogganaa Biiroo Misooma Magaalaa fi Manneenii Oromiyaa)
3.Aadde Adaanach Abeebee (I/G/ Waajjira Dh.D.U.O G/Galeessaa
4.Obbo Addisuu Araggaa (I/G Siyaasaa fi Ijaarsa Baadiyyaa waajjira Dh.D.U.O Giddu Galeessaa)
5.Obbo Kaffaaloo Ayyaanaa(I/G Siyaasaa fi Ijaarsa Magaalaa Waajjira Dh.D.U.O g/galeessaa)
6.Dr. Nagarii Leencoo (Hogganaa Biiroo Dhimmoota Komunikeshinii Mootummaa Naannoo Oromiyaa)
7.Obbo Asaggid Geetaachoo (I/G Waajjira Pirezidaantii MNO)
8.Aadde Caaltuu Saanii (Hoggantuu Abbaa Taayitaa Galiiwwanii Oromiyaa)
9.Dr. Milkeessaa Miidhagaa (Hogganaa Biiroo Dargaggootaa fi Ispoortii Oromiyaa)
10.Dr. Alamuu Simee (Hogganaa Biiroo Bishaan, Albuudaa fi Inarjii Oromiyaa)
11.Obbo Siisaay Gammachuu Daayirektera Ejensii Misooma fi Babal’ina Industurii Oromiyaa)
12.Aadde Habiibaa Siraaj (Kantiibaa Magaalaa Laga Xaafoo Laga Daadhii)
13.Aadde Ilfinash Bayeechaa Galataa (Kantiibaa Magaalaa Adaamaa)
14. Aadde Zeeyanabaa Adam ( Kantiibaa Magaalaa Asallaa)
15. Obbo Mohaammad Kamaal ( Bulchaa Godina Arsii Lixaa)
16. Obbo Lalisaa Waaqwayyaa (Bulchaa Godina Wallaga Lixaa)
17. Obbo Caalii Beenyaa ( I/A Kantiibaa Magaalaa Buraayyuu)
18. Obbo Dastaa Bukuluu (Kantiibaa Magaalaa Shaashamannee)
19. Obbo Kabaa Hundee( I/A hogganaa Biiroo Dhimma dargaggoo fi Ispoortii)
20. Obbo Asaffaa Kumsaa (Hogganaa Intarpiraazii dizaayiniii Hojiiwwan Ijaarsa Bishaanii Oromiyaa)
21. Obbo Abarraa Buunnoo (Bulchaa Godina Gujii Lixaa)
22. Obbo Nabiyyuu Dhabsuu (Bulchaa Godina Qeellam Wallaggaa)
23. Obbo Boggaalaa Shuumaa(Kantiibaa Magaalaa Naqamtee)


text:
HIR’INA VITAMIN B12
MALLATTOO
1. Qaama ofii keessumaa harkaaf miilaa miira nama waraanuu, gubuu fi kkf namatti dhaga’amuu.
2. Sammuun daddafee waa hirraanfachuu, waan yaaduu sababaan yaaduu dadhabuu.
3. Salphaatti aaruu, dheekkamuu, of jibbuu gadda garmalee (depression)
4. Dadhabbii garmalee fi waa hojjachuuf yaalan ykn socho’an afuurri nama cituu.
5. Onneen daddafee fi humnaan dha’achuu.
6. Nyaata nama jibbisiisuu, ulfaatina hir’isuu, teessisuu fi balaqqamsiisuu
7. Dhukkubbii afaanii (afaan keessa madaa’uu) yokaan afaan nama gubuu.
8. Rakkoo deemsa dadhabuu ykn balance eeganii deemuu dadhabuu.
AKKAMIIN NAMA QABAA?
1. Dhikkuboota garaachaa kan xuuxamuu vitamin B12 kana ittisan akka : Atrophic gastritis, crohn’s disease fi kkf
2. Rakkoo dhukkuba hir’ina dhiigaa fidu pernicious anemia jedhamu yoo qabaatan.
3. Qorichoota dhukkuba garaachaaf kennaman kan farra asidii garaachaa ta’an yeroo dheeraaf fudhachuu.
4. Sababa dhukkuba garaacha huban kan biraaf jecha baqaqsanii yaaluun garaacha namootaaf yoo godhamu.
5. Umuriin baay’ee namoonni dullooman, yeroo baay’ee bu’aalee biqilootaa qofa nyaatan hir’ina vitamin B12 kanaaf saaxilamoodha.
VITAMIN B12 EESSAA ARGANNAA?
Vitaamin B 12 kan argamu yeroo hedduu bu’aa beeyladaa kan ta’an akka: -Hanqaaquu
-Foon diimaa
-Qurxummii
-Foon lukkuu fi kk irraa sirriitti arganna.
Hagi vitamin B12 aama keessaa yoo hedduu gadi bu’e garuu mana yaalaa deemuun vit B12 bifa qorichaan qophaa’e fidhachuun dirqama.
“Fayyaan Faaya”
Dr. Gurmeessaa


text:
Pirojeektii Nafxanyaa lafaan gahuuf Abbee Sanoo tokko jedhee jalqabeera.
Kunis kan tahe Dameeleen Baankii Daldala Itoophiyaa Godiina Salaalee jala jiran hunduu District Dabra Birhaan jalatti akka bulan gochuudhafi.
Gochi kun ammoo
1. Namni Salaalee Liiqii fudhachuu yoo barbaade Dabra Biraan deemee astorgaamii barbaadee heyyemsiifachuu qaba
2. Namni Oromoo Heyyama kana Amaaraa irraa kadhatee argachuu gaafata (Dabra Biraanii mitii Distirktii baha Finfinneetuu nama Amaaratu dhuunfatee jira
3. Oromoon Qacaramuuf Amaaraa Dabra Biraanitti deemee kadhatuu qaba. Kanafis astorgaamiin dirqama isa barbaachisa
4. Fageenyaa hedduu fi geejjibaaf hin tolle kana deemeet Oromoon Dabra biraanitti dhimma isaa fudhata. Jechuunis Muloo ykn Qarre goohaa irraa finfinnee dhufa, achimmoo Dabrabiraan deema jechuudha.
Distriktii Dabra Biraan Jalatti dameeleen Baankichaa hammataman Muloo, Dabratshigee, Kuyyuu, Fiichee, Dagam, Laga Xaafoo, Sandaafaa, Alaltuu, ....... Damee baankichaa hunda Salaale keessatti argamaniidha.
Dameeleen kun dur Distriktii Lixa Finfinnee jala waan turaniif hedduminaan namoota keenyatu hoggana ture.
Gaafa Waa'een distriktii yaadamullee Fiicheetti akka banamuufidha kan Proposalli qophaa'e. NAfxanyaan garuu Baalagizee waan taatef distriktii Fiichee san dhorkitee Dabra Biraanitti bansiiste. Oromoo gama hundaan Nafxanyaaf jilbeenfachiisuu yaaluun itti fufeera..
Bal'iinaanan data qabadheen itti deebi'a
Abbee Sanoo sun hin taatu. Oromoo ofirraa dhiibdeet nafxanyaa jala fiigdi. Namoota Pirezidaantiin duraanii Obbo Baacaan filellee kaasaa jirti.
Gorsa kiyya: Namni Salaalee liqii fudhachuuf, ykn ammoo ilmaan isaa Baankichatti qacarsiisuuf Dabrabiraanirraa heyyama fudhachuu hin qabu. Kanaafuu Baankiicha dhiisuudhaan gara Baankilee saba Kanaa Baankii Hojii Gamtaa Oromiyaa fi Baankii Internaashinala Oromiyaatti deebihun gorsa.


text:
Dura taa’aan KFO fi hayyuu dureen ABO jila diippiloomaatotaa gaanfa Afrikaatti ergamaa addaa Ameerikaa Maayik Haamariin durfamu waliin maryachuu paartiileen lameen beeksisan.
Paartiileen lameen fuula facebook isaanii irratti ergaa barreessaniin marii kanaaf embaasiin Ameerikaa Itoophiyaa jiru waamicha taasisuufii himaniiti jiru.
Dura taa’aan Koongirasii Federaalawaa Oromoo Piroofeesar Mararaa Guddinaa fi Dura ta’aan Adda Bilisummaa Oromoo Obbo Daawud Ibsaa marii Hoteela Hyyaat Reejensiitti jila diipiloomatotaa waliin taasifame kana irratti argamaniiti jiru.
Dhimmoota nageenyaa, dinagdeefi siyaasaa biyyattii irratti hooggantootni paartiilee siyaasa Oromoo kun lamaan diippiloomaatota waliin maryachuun ibsameera.
Haala qabatamaa waraanaa fi hongee Oromiyaan keessa jiru ilaalchisee marii geggeessuu dabalatee dhimmi marii biyyaalessaa fi hidhamtoota siyaasaas qaama marii sanaa ta’uu paartiileen lameen beeksisaniiru.
Maricha irratti biyyatti keessatti hongeen hammaachuu, dirreen siyaasaa dhiphachuu dabalatee dhiibbaa murni aangoo of harkaa qabu isaan irraan ga’e akkasumas sababa waraana kaaba biyyattiitiin rakkoo gahe irratti maryatameeti jira.
Rakkoon siyaasaa biyyattii mudate marii qofaan hiikamaa jechuun dubbatamuu kan ibsan ABO fi KFO’n, waldhabdee siyaasaa karaa lolaatiin hiikuuf adeemsi deemame rakkoo caaluuf biyyattii saaxilee jira jechuun, rakkoo wal xaxaa keessa seename kanaaf furmaatni waarawaan marii biyyaalessaa ta’uu ibsan.
Hidhamtootni siyaasaa biyyattii keessatti hidhamanii jiran akka hiikaman gaafachuu isaanii eeranii, biyyattii keessatti mootummaan lola kallattii adda addaatiin qaamolee hidhatan waliin geggessaa jiru akka dhaabu gaafataniiru.
Wajjirootni partilee moorkattootaa cufaman akka banamanii fi paartiileen siyaasaa kun sochii bilisaan akka taasisan haalli mijaawuu akka qabu yaada dhiheessuus KFO fi ABOn ibsa isaaniitiin addeessaniiru.
Rakkoo biyyattiin keessatti kufte furuuf mariin biyyaalessaa murteessaa ta’uu jabeessanii gaafachuu kan addeessu ibsichi, haa ta’u malee mootummaan marii biyyaalessaa irraa ABO fi KFO dhiibuuf dhiibbaa inni gochaa jiru balaaleffatamuu qaba jedha.
Dhaabbileen siyaasaa Oromoo KFO fi ABOn dhiibbaan adda adda mootummaan isaan irraan ga’u sochii isaanii danqus akka dhaaba siyaasaa mirgoota ummata Oromoo akkasumas sabootaa fi sablammoota biyyattiif falmanitti qabsoo isaanii karaa nagaan gaggeessuu cichanii kan itti fufan ta’uu ibsanii jiru.
Nagaan waarawaa gaanfa Afirikaa irratti addatti ammoo Itoophiyaa fi Oromiyaaf akka bu’uuf qoodni KFO fi ABO olaanaa ta’uu dippiloomaatonni Ameeriikaa kun ibsaniiru.


text:
Tokkummaan Hawaasa Oromoo Biyya Kanaadaa ajjeechaan naannawaa Gimbii Toleetti raawwatame qaama walabaan akka qoratamu gaafate.
Mootummaan Itoophiyaa amma dura ofumaa ajjeechaa raawwatee qaama biraatti qabataa akka ture hawaasichi himeeti jira.
Tokkummaan Hawaasa Oromoo Biyya Kanaadaa ibsa baaseen ajjeechaa naannawaa Gimbii ganda Toleetti raawwatame cimsee balaaleffateeti jira.
Mootummaan Abiy Ahimad erga gara aangootti dhufee gochaa shororkeessummaa uummata nagaa irratti raawwataa turuu eeree, kanaanis humnoonni mootummaa Oromiyaa keessatti namoota nagaa hedduun fixuu isaanii hawaasichi himeeti jira.
Mootummaan federaalaa Itoophiyaa humnoota Eritiriyaa, kan mootummaa naannoo Amaaraa fi humnoota idilee hin taane kan naannoo Amaaraa tumsa waammachuun naannolee Oromiyaa, Tigraay, Beenishaangul Gumuz fi Gaambeellaa irratti waraana kallattii fi alkallattii adeemsisaa turuus ibsichi eereeti jira.
Mootummaan ajjeechaa Toleetti raawwatameef Waraana Bilisummaa Oromootti quba qabus ragaaleen bahaa jiran ajjeechaa kana humnootiin mootummaa raawwachuu isaanii mul’isuu jedha ibsi Tokkummaan Hawaasa Oromoo Biyya Kanaadaa.
Haqni naannoo sana jiru akka hin baane miidiyaaleen naannawaa sana akka hin dhaqne dhorkee jiraa jedhe.
Kanaan faallaa mootummaan odeeffannoo dogoggora karaa miiidiyaa isaa tamsaasaa jiraachuu fi miidiyaalee idil addunyaa muraasas odeeffannoo kana itti kennee yaada dogoggoraa tamsaasisiisaa jiraachuu ibsichi eere.
Kunis ajjeechaawwan jumlaa kutaalee biyyattii garaagaraatti humnoota mootummaan raawwataman xiyyeeffannoo hawaasa addunyaa jalaa dhoksuuf ta’e jedhamee kan raawwatamu ta’uu ibsi Tokkummaan Hawaasa Oromoo Biyya Kanaadaa ni mul’isa.
Mootummaan Itoophiyaa ta’e jedhee lammiilee nagaa ofumaa fixee qaama biraatti qabachuun waan barame kan jedhu ibsichi, ajjeechaan Tolees sana irraa adda hin ta’u jedhe.
Gochaan mootummaa Itoophiyaa waan beekamuuf Waraanni Bilisummaa Oromoo, Koongirasiin Federaalawaa Oromoo, Aministii Intarnaashinal fi Komishiniin Mirga Namoomaa Dhaabbata Biyyoota Gamtoomanii qorannoon walabaa akka taasifamu kan gaafatan akka ta’e ibseeti jira.
Haata’uutii garuu mootummaan Itoophiyaa waamicha kanaaf hanga ammaa deebii hin kennine jedha ibsichi.
Tokkummaan Hawaasa Oromoo Biyya Kanaadaa dhiittaan mirga namoomaa kanneen akka murtii malee namoota nagaa ajjeesuu, bakka buutee dhabamsiisuu, hiraarsuu, gudeeduu, jumlaan hidhuu, qe’ee irraa buqqaasuu, qe’ee uummataa gubuu fi qabeenya uummataa saamuu humnoota mootummaa fi warra isaan tumsaniin raawwatamu akkaan akka isa yaaddeesse beeksiseera.
Ajjeechaa naannawaa Gimbii Toleetti raawwatame qaamni walabaa akka qoratuu qabus hawaasichi gaafatee jira.


text:
G/W/Liixaa Anaa Jaarsooti OPDOn maqaa haroomsaan walga’ii guyyaa murta’eef ta’aa turteen Kabinoota kaleessaa uummatichaa dararaa turan gara angootti deebisaa jieaachuun beekame. Maqaa haaromsaan dhaadachaa kanneen seeraan gaafatamuu qaban gara aangootti deebisuun uummaata irraatti dararaa ture akja itti fufu aangessuun bara garbummaa ida’aa jiraachuu uummanii magaalaati koomacha jiru.
Haalumaa kanan kabinoota kaleessaa uummaata miidhaa turanii yeroof angoo irraa buusun ammaas gara angootti deebi’an keessaa;
1. Geetachoo Dhibbisaa
2. Gammachuu Qixaaxxa fi
3. Sorii kan jedhamaa akkasumas 4. Abbaan Alangaa Anaa Jaarsoo kan bara 2008 Bartoota Mana hiidhaati reebisa ba’ee Daagiim Tashomaa namni jedhamuu immoo hangaa ammaati angoo irraa tursuun uummaata akka miidhuu jajjabeessamaa jira.
Uummani Anaa Jaarsoo yakkamtootni kunneen hatatamaan angoo irraa hin kafaaman taanan tarkanfii maata isaanii fudhachuuf akka jiran himaa jiru. Kana malees kaabinonnii kaleessaa uummaata hiidhaafi hiraarsa turan maqaan angoo irraa haa bu’aan malee meesha uummaata duran hiidhaacha turan ammayyuu waan irraa hin hiikamneef meeshaa uummtaan ummata doorsisaa jiru waan ta’eef meeshasn jen atattamaan irraa hiikamee akkaa Fuuleen anichaaf kennamuu jabeessanii dhaamaniiru.


text:
Intalli Eeloon Mask abbaa ishee waliin hariiroo addaan kute
Intalli Elon Musk saala jijjiirratte maqaa fi saala ishee seeraan jijjiiruuf iyyatteetti, kana booda “karaa, boca ykn bifa kamiinuu abbaa dhaloota koo waliin firooma qabaachuu” hin barbaadu jettee dubbatteetti. Shamarreen ganna 18 kun dubartii ta’uun beekamtii akka argattu fi maqaa Vivian Jenna Wilson jedhu akka qabaattu gaafatteetti. Intala…
Bu’aa teekinooloji dandeetti dhagahuu miidhan!
Guyyaan 3/3/2022 wagga waggaan guyyaa itti guyyaan ” Hearing ” Dhageetti itti kabajamuudha. Bara 2021 dhaabatni W-H-O rippoortii baaseen namootni baayyeen balaa carraa dhageetti isaanii dhabuu irraa gaaha jiran ifa godhe, sababoota isaanis itti deebina. Mataduree kanaanis kabajamee ooleera. ¬†Of-eeggannoo gaari gochuun bara jireenya ofii guutuu dhageetti gaari…