text:
(Waaqeffannaa, 1 Bitootessa 2017) Tuulamaa Godinaalee Shawaa afran keessatti kan argamu ta’ee daangaan isaatis dhihaan Macca, Kibba dhihaan Jimma, Kaaban Laga Abbaayi, Bahaan Karrayyuufi Kara kibbaatin Arsiidhan kan daangeffamuudha. Lafa bal’aafi ummata bal’aa kan qabuudha.Teessoon mootummaa biyya kanaatis handhura Tuulamaa, Finfinneedha. Gadaa Tuulamaa kana hundee irraa balleessuuf moototiin Habashaa kanneen akka Saahila Sillaasee, Minilikfi Hayila Sillaasee waraana hedduu itti bobbaasanii ardaalee jilaa isaatis dhaabbata adda addaafi Bataskaana irratti ijaarudhaan mallattoo eenyummaa Oromoo, lafa maqaa Oromootin waamamanis ta’ee maqaa namaatis jijjiirudhaan aangoo isaanitti fayyadamuudhan waan barbaadan hunda irratti raawwatanii jiru.
Gadaan Tuulamaa gochaa bara dheeraaf irratti gaggeeffame kanaan baduu hin dandeenye. Dhiibbaa sana hunda keessa darbee har’a of cimsee Abbootii Gadaa Oromoo mara waliin walitti dhufeenya isaa cimsatee jira. Jiddu galli teessoo isaa dur Odaa Nabee ta’ullee, haala teessuma ummatichaatiin Gadaan achi taa’ee hojjachuuf mijaawaa ta’ee hin argamne. Lafti isaa qote-bulaadhan qabamee jira.
Kana malees har’a haala ammayyaa keessa jirru kanaan guddina Gadaan irra gahe bu’uura godhachuudhan gaa Gadaa Magaalaa Bishooftuu keessatti hundeeffate jira. Rakkoolee hawaas – diinagdee furuu keessattis waan guddaa hojjachaa jira. Walitti dhufeenya Abbootii Gadaa Oromootifis wiirtuu ta’ee jira. Galma Tokkummaa Abbootii Gadaa Oromoo ta’uun isaa ummata biyya keessafi biyya alaa hunda kan gammachiisedha.
Caasaa Gadaa Tuulamaa Caasaan kun ilmaan Tuulamaa Sadeen; Daacci, Bachoofi Jiille of keessaa kan qabuudha. Saglan Yaa’ii Gadaa Tuulamaas ilmaan Tuulamaa sadeen kana irraa ijaarama. Saglan Yaa’ii miseensa sagal kan qabu ta’ee hojii Gadaa hunda ol’aantummaafi giddugaleessummaan kan gaggeessudha. Seera Caffeen tumte hojiitti hiika, hojii diinagdee, siyaasaafi hawaasummaa akkaataa duudhaa Oromootiin gaggeessa. Seera Gadaa irratti hundaa’ee hawaasa kan gaggeessufi kan tajaajiluudha. Baajataafi mindaa malee bilisaan hojjata. Matta’aa ykn gubboo hin fudhatu. Waadaa qumbii eega. Waadaa gale hin cabsu. Cabsu abaarree itti ta’a. Firaafi alagaa walqixxee ilaala. Kanaaf ummataan jaalatama. Ummata biratti fudhatama guddaa qaba.
Gadaan Tuulamaa giddugaleessa isaa, kan Yaa’ii Saglaniin hogganamu, Magaalaa Bishooftuu godhatee caasaa isaa aanaalee 42 kan Tuulama keessatti argaman hunda keessatti caasaa mataa isaa qaba. Aanaalee kanneen hunda keessattuu bakka bu’oota Abbaa Gadaa kan ummataan walitti dhiyeenyaan hojjatan qaba. Bakka bu’oonni kunis aangoo giddugaleessarraa itti kennamu itti gaafatamummaan hojjatu. Kan humna isaanitii ol ta’e gara giddugaleessaatti ol dabarsu. Gabaasa hojii isaanis dhuma waggaa irratti ni dhiyeessu. Hojiin Gadaa Duudhaa Oromoo irratti waan hundaa’uuf Oromoo biratti kabajaafi jaalala guddaa qaba.
Yeroo har’aa kanatti hawaasni bal’aan dhimma isaa kara mana murtiitiin dhaquurra gara Waajjira Gadaa Tuulamaa fidachuu filata. Gadaan Tuulamaa ummata biratti amanamummaa guddaa qaba. Gadaa kan jibbu yoo jiraate diina Oromoo qofaadha. Warra waan hunda numatu isinii beeka jedhuudha. Fudhatama nu dhabsiisa jedhanii warra sodaataniifi warra Oromoo jibbanii qabeenya Oromoo jaalataniidha. Garuu akka isaan jedhan osoo hin taane guddinni Gadaa biyya tana irra darbee addunyaafuu bu’aa guddaa qaba. Kanas ta’ee sana Gadaan Tuulamaa har’a cimee caasaa isaa dur dhiibbaa adda addaan jalaa laafee ture cimsachuu irratti argama. Gadaa Tuulamaa keeaassatti Itti Makoo irraa kaasee hanga Gadaamojjiitti kana fakkaata; Itti Makoo→ Dabballee→ Foollee→ Qondaala→ Raabaa→ Doorii→ Gadaa→ Yuba→ Yuba 2ffaa → Gadaamoojjii.
Tuulama keessatti namni tokko erga Abbaa Gadaa ta’ee dabareen booda Gadaa gargaarudhaan, gorsuudhaan hojjata. Tuulama keessatti umrii caasaa Itti Makoo irraa kaasee jiru akka seenan ibsutti ijoollee waggaa 0 – 8 jiraniidha kan jedhu eegamaa miti. Tartiibni umrii eeggamaa miti. Sababni isaas akkuma olitti xuqame sirni Gadaa Tuulamaa baay’ee sarbamuu irraan kan ka’e addaan ciccitiin akka isa qunname seenan ni ibsa.
Gahee hojii Caasaalee Gadaa Itti Makoo: jabbilee tiksuu, qae’eerra taphachuu. Foollen yoo Gadaarraa gamma fudhatu isaan jala deemanii aadaa sirna foollee baratu. Daa’imman waan ta’aniif itti gaafatamummaa baay’ee hin qaban.
Dabballee: Loon bobbaasanii, borraaqanii taphatu, gosa ofii baru. Afoola adda addaa baratu.
Foollee: Akka raayyaa waraanatti gadaa jalatti kan ajajamaniidha. Gadaaf ni ergamu, loon bade ni barbaadu, bishaan ni obaasu. Warra Gadaa akka abbaa isaanitti gargaarudha. Kanaaf Gadaan gaafa gadooma isaa gamma qopheessee laataaf.
Qondaala: Sirna Bulchiinsa Gadaa shaakalu, waraanni biyyarratti yoo ka’e ni duulu, ni qotu, midhaan haamu…
Raaba: Aangoo gadoomaa jala warra gahaniidha. Bakka gadaan hin jirretti bakka bu’anii ni tajaajilu.
Doorii: Baallii Gadaa fudhachuu warra gahaniidha, alangee gadaa tolfatu, Odaa Nabeefi Caffee Tumaa ni godaanu, sirna Gadaa ni fudhatu. Seera biyya ittiin bulchan ni tumatu.
Gadaa: Qaama bulchiinsaa isa olaanaadha. Hawaasummaa, diinagdee, siyaasa walitti qabee kan ummata bulchuudha.
Yuba: Muuxannoo qabaniin warra aangoo Gadaarra jiran ni gargaaru, ni gorsu. Seera darbes ni himu.
Gadamiijjii: ni sooramu. Gadaa Shanan Tuulamaa Dur Gadaan miseensa (paartii) sagal akka ture himama.
Maqaaleen hanga har’aatti waamamanis kanuma mirkaneessa. Isaanis: Birmajii, Beelbaa, Halchiisa, Muudana, Roobalee, Horata, Duuloo, Biifole, Michilleefi Kiiloleedha.
Haa ta’u malee marsaan Gadaa naanna’ee hanga dhufutti Gadaa abbaa ilmi waan dhaqqabuu dadhabeef Gadaa shanitti akka deebi’e/dacha’e himama. Garuu bara kam Gadaa shanitti akka deebi’e ragaa qabatamaan hin argamne.
Gadaan sagal haa jedhamu malee 10ffaan Gadaan Kiilolee jedhamu maqaan ni jira. Kitaabni “Gadaa, Siyaasa Oromoo Tuulamaa” jedhu keessatti haaromsa Gadaa gaggeeffameen Gadaan saddeet irraa akka shanitti deebi’e haala kanaan ibsa. “Caffeen giddugala Tuulamaa osoo hin taa‟in waggoota 360 ykn gadaa 45‟f akka citeefi gumiin hin taa‟in himama. Cinna Gadaa bara dheeraa kana booda bara Abbaa Gadaa Namoo Dooyyoo gumiin guddaan kan miseensa Birmajii jila gaggeessen Gadaan haaromfame jedhama. Kana jechuun yeroo ammaa irraa duubatti yoo herreegame 2006 – 888 = 1118 A.D jaarraa 12ffaa keessa akka caffeen deebitee Odaa Nabee teesse tilmaama. Jijjiirama yeroo sanaa keessa marsaan Gadaa 8 ture shanitti deebi‟e. Miseensi sadeen duraa of danda’an sun akka miseensa biraatti dabalaman ta‟e.”
Haa ta’u malee ragaa armaan olitti xuqame kan faallessu waraana yeroo adda addaa Oromoon lafa isaa kabachiisuuf mootota Habashaa wajjin gaggeessaa ture, Taabor Waamii kitaaba isaanii “Ye Wigganaa Dirsatoochinnaa Yetaarik Iwunataa”jedhu keessatti bara gaggeessummaa Gadaa isaanii haala kanaan kaa’e.
- Gadaa Meelbaa (Beelbaa) …. 1522 – 1530
- Gadaa Muudanaa …. ……….1530 – 1538
- Gadaa Kiilolee ………………1538 – 1546
- Gadaa Biifolee ………………1546 – 1554
- Gadaa Michillee …………….1554 – 1562
- Gadaa Harmuufaa …………..1562 – 1570
- Gadaa Roobalee ……………..1570 – 1578
- Gadaa Birmajii ………………1578 – 1586
- Gadaa Mul’ataa ………………1586 – 1594
- Gadaa Duuloo ………………..1594 – 1602
As keessatti Harmuufa jedhamee kan xuqame Gadaa Gujii keessatti argama. Yeroo ammaa Halchiisa irraa baallii fuudhuuf waggaa tokko kan isa hafuudha. Mullata kan jedhus ragaa yoon argachuu baadhellee Gadaa keessa waan jiru hin fakkaatu. Akka as irraa hubannutti Gadaan miseensa shanitti kan deebi’e bara 1602 booda fakkaata. Kun qorqnnoo gadi fagoo kan barbaadudha. Akka Gadaa Tuulamaatti Gadaan walitti deeb’e/dacha’e kan armaan Gadiiti: Roobaleefi Biifolee walitti dacha’uun Gadaa tokko ta’an; Birmajiin akkuma jirutti jira; Beelbaafi Horatni walitti dacha’uun Gadaa tokko ta’an; Muudanniifi Michilleen walitti dacha’uun Gadaa tokko ta’an; Halchiisnifi Duuloon walitti dacha’uun Gadaa tokko ta’an. Walumatti Gadaa shan ta’u.


c: text/html

text:
Finfinneen dachee Oromooti. Handhuura Oromiyaa fi giddu galeessa Oromoo Maccaa fi Tuulamaati. Qe’ee Tufaa Munaa, Qajeelaa Dooyyoo, Abeebee Tufaa, Guddataa Araddoo, Jamoo Dabalee, Soraa Lomee, Galatee Asheetee, Axaalee Jaatanii fi Shubbuu Ejersaafaati.
Finfiinneen yeroo teessoo Mootii Minilik taatee tajaajiluu eegalte irraa kaasee hanga har’aattii qonnaan bultoota Oromoo nyaachaa, buqqisaa, aadaa, duudhaa fi eenyuummaa Oromummaa dhabamsiisaa sadarkaa amma irra jirtu irra akka geesse beekamaadha. Kuufaatii Dargii boodas chaartarii yeroo cehumsaa bara 1983-1987 (ALI) tumameen magaalaan Finfinnee akka naannoo of dandeesse tokkootti ክል 14 jedhamtee akka of bulchitu labsamee ture. Waggoota afuriif magaalaan Finfinnee naannoo taatee bulaa turte. Finfinneen yeroo akka naannoo of dandeesseetti bulaa turte labsii daangaa jettee bara 1986 seera baafatte. Labsii baafatte kanaanis daangaan ishee hanga Magaalota Buraayyuu, Laga Xaafoo Laga Daadhii, Sabbataa, Galaan fi kkf walakkaa isaaniitti akka bal’atu ummata Oromoo fi Mootummaa Naannoo Oromiyaa waliin osoo hinmariyatin seera baafatte.
Bara 1987 heerri mootummaa FDRI tumame. Heerri mootummaa biyya keenyaa kun waa’ee magaalaa Finfinne dhimmootni gurguddoo sadii akka jijjiiraman ifatti tume. Inni tokkoffaan Finfinneen mirga naannoo ta’uu dhabdee sadarkaa bulchiinsa magaalaatti akka ijaaramtu tume. Dhimmi lammaffaan Walitti dhufeenyi Oromoo fi Finfinnee jaarraa tokkoo oliif addaan cite ture deebisee walitti hidhe. Yeroo cehumsaa Oromiyaa fi Finfinneen akka naannoo fi naannootti walitti dhufeenya qabaachaa turani. Heerri mootummaa kun tumamuu booda Finfinneen akka qaama Oromiyaa taatee fi Oromiyaanis mirga addaa Finefinneerra akka qabdu ifatti kaa’e. Dhimmi sadaffaan Finfinneen teessoo mootummaa federaalaa waan taatteef akkasumas mirga ofiin of bulchuu sabaa fi sablammoota magaalatti keessa jiraatan eeguuf jecha akka naannoolee mirga hiree ofii ofiin murteeffachuu osoo hintaane mirga ofiin of bulchuu qofa akka qabaattu ifatti tume. Heerri Mootummaa FDRI walitti dhufeenya Oromoo fi Finfinnee gidduutti yeroo dheeraadhaaf addaan cite ture jijjiire. Finfinneen erga uuumatee kaaftee kan Oromoo waliin addan cittee turte akka qaama Oromoo taatu murteesse. Finfinneen kan Oromoo ta’uu mirkaneesse!
Heerri Mootummaa FDRI bara 1987 bahe Finfinneen Mirga ofiin of bulchuu malee mirga hiree ofii ofiin murteeffachuu akka hinqabne, Dhimmi bulchiinsa magaalaa Finfinnee labsiidhaan akka bahu ibsuudhaan seerota duraan turan (labsii daangaa magaalattiin bara1986 baafatte dabalatee) diigee jira. Kanaafuu dhimmi daangaa bulchiinsaa magaalaa Finfinnee fi Godina Addaa gidduu jiru kan murtaa’u fedhii ummata Oromoo daangaarra jiraatuu, fedhii Mootuumaa Naannoo Oromiyaa fi Bulchiinsa Magaalaa Finfinneetiin qofa akka ta’e ifatti beekamuu qaba. Kanaafuu, labsiin daangaa magaalaa Finfinnee fi Godina Addaa Oromiyaa Naannoo FInfinnee kan bara 1986 bahe ummata Oromoo fi MNO kan hin hirmaachisne waan ta’eef safartuu kamiiniyyuu fudhatama hin qabu.
Dhimmi daangaa Finfinnee fi Godina Addaa Oromiyaa Naannawaa Finfinnee dhimma daangaa bulchiinsaa naannoo tokko keessatti geggeeffamu akka ta’es ifatti beekamuu qaba.Dhimmi daangaa Finfinnee heera mootummaa biyya keenyaa bara 1987 bahe bu’uura godhachuudhaan ummata fedhii fi faayidaa ummata oromoo karaa mirkaneessu qofaan hojiitti hiikamuu qaba. Dhimma daangaa Finfinnee karaa waaraatiin furuuf koreen nama 10 of keessaa qabu ijaarame qorannoo kan dhiheesse yoo ta’u MN Oromiyaa bu’aa qorannoo kanaa guutummaatti fudhatee akka hojiitti hiikamuuf socho’aa jira.
Dhimmi daangaa bulchiinsaa magaalaa Finfinnee waliin walqabatee jiru bu’uura heera mootummaa FDRI fi mirgaa fi faayidaa ummata Oromoo karaa kabachiisuun hiikuun akkuuma jiruttii ta’ee, dhimmi xiyyeeffannoo barbaadu kan biraa dhimma pilaanii magaalatiiti.
Pilaaniin Finfinnee kanaan dura bahaa turee hirmaannaa mootummaa Oromiyaa fi uummata Oromoo of keessaa hin qabu. Pilaanii Finfinnee keessaatti qophaa’aa ture aadaa duudhaa fi eenyumaa oromoo kan calaqqisiisu miti. Abbaa biyyummaa Oromoo kan agarsiisu miti. Erga heerri mootummaa FDRI bahee boodas dogogoroota yeroo adda addaa turan kallattii sirreessuuf kan akeeku miti. Dhalootni Oromoo itti aanu abbaa biyyummaa isaa akka hubatuu fi abbootiin isaa akkamitti akka jiraataa turan, aadaaa duudhaa fi seenaan Oromoo akkamitti entertain ta’a kan jedhu of keessaa hinqabu.
Pilaaniin qophaa’aa ture lafa qabachuuf qofa qophaa’aa ture jechuun ni danda’ama. Waa’ee ummataa Oromoo fi qonnaan bulaa buqqa’uu dantaa tokkollee hinqabu. Qonaann bulaa Oromoo Caffee isaa, Odaa isaa diigaa deemaa ture. Xurii summaa’aan magaalaa Finfinnee keessa bahee gara maasaa qonnaan bulaa dhaqu utuu miidhaa hinqaqabsiisin akka itti hogganamullee hinkaa’u. Kana waan taa’eef pilaaniin magaalaa Finfinneetti yeroo adda addaa qophaa’aa ture buqqa’uu Oromoorra yeroo mootii Minilk irraa kaasee akka sabaatti gahaa ture kan itti fufsiisaa turedha jechuun nidanda’ama.
Kaayyoon heera mootummaa FDRI bara 1987 tumamee mirga hiree ofii ofiin murteeffachuu sabootaa mirkaneessuun boqonnaa qe’ee ofiirraa buqqa’anii godaanuu cufuuf ture. Oromoon mirga qe’eesaa keessa jiraachuu akka qabaatu gonfachiisuun, abbaan biyyuummaa Oromoo akka kabajamu labsee ture. Dhimmi hiree ofii ofiin murteeffachuu fi mirga abbaa biyyummaa kun bakka hundatti deebii argatee cufamee Finfinneettii utuu hincufamani hafe.
–
Dhimmi Finfinnee fedhii fi faayidaa Oromoo karaa calaqqisuu qofaan deemu akka qabu herri mootummaa keenya ifatti kaa’ee jira. Rakkoo gama mirga heera mootummaa irratti kaa’ame hojiitti hiikuu dadhabuudhaan walqabatee jiru furuuf qaama biraa kamitiyyuu quba qabuun hindanda’amu. Hundaa ol rakkoon kan hoggansa keenyati. Rakkinichi mirga heerri mootummaa nugonfachiise bilchinaa fi karaa tarsiimawaa ta’een sirnaan oggannee hojiitti hiikuu dadhabuurraa madda. Kanaafuu gama kanaan dhimmota sirreeffachuu qabnu hedduutu jira.
Gama kanaan dhimmi sirraa’uu qabuinni tokkffaan Finfinne akka naannoo of dandeesse tokkootti ilaaluudha. Ilaalchi kun dogoggora waan ta’eef sirraa’uu qaba. Finfinneen qaama Oromiyaati. Mirgi hiree ofii ofiin murteeffachuu Finfinnee daangaa seeraa Oromiyaa keessatti akka ilaalamuu beekuun murteessadha. Dhimmi lammaffaan sirraa’uu qabu akka sabaatti Finfinnee keessa gallee jiraachuu, hojjechuu fi daldaluu soodaachuudha. Ilaalchi Finfinnee keessaa baqachuu, Finfinnee keesatti hoojatanii argachuu sodaachuu jijjiiramuu qaba. Sadaffaa Aadaa fi duudhaa Oromoo dagaagsuuf namni biraa akka nuuf hojjetu barbaadna. Ilaalchi akkasii dogogoradha. Eenyuummmaan Oromoo akka hundee gadi fageeffatu godhuun dirqama hunda keenyaati. Yeroo ammaa kana jiraattota magaalaa Finfinnee keessaa %30 Oromoota akka ta’an ragaaleen ni mul’isu. Ta’us maagaalicha keessatti dhimma sabboonummaa Oromoo irratti waan hinhojjetamneef magaalatii keessa Oromon waan keessa jiraatuyyuu hinfakkaatu. Magaalattii keessatti sabboonummaan Oromoo sadarkaa dhabamuu irra gahee jira. Oromoon gahee abbaa biyyummaasaa akka mirkaneessu sabboonummaa dagaagsuun murteessdha.
–
Dhimmi sadaffaan caasaan Dh.D.U.O sadarkaa magaalaa irraa kaasee hanga gadiitti hoggansa magaalaa Finfinnee keessa jiru miira abbaa biyyummaa cimaadhaan Oromummaa Finfinnee keessatti cabe iddootti deebisuuf sadarkaa barbaadamutti qabsaa’uu dadhabuu dha. .Hoggansi sadarkaadhaan jiru kuni miira abbaa biyyumaatiin hoggansa tarsiimawaa fi gahumsa qabu kennuudhaan fayyadamummaa ummata keenyaa mirkaneesuun walqabatee hanqinootni mul’atan gara fuula duraatto sirraa’uu qabu.
Dhimmi afraffaan caasaa Godina Addaa waliin kan walqabatudha. Godinni Addaa Oromiyaa Naannawaa Finfiinee walitti hidhamiinsa diinagdee fi hawaasummaa ummatni Oromoo magaalaa Finfinnee waliin qabdu cimsuuf Oromummaa Finfinnee keessatti cabee ture bakkatti deebisuuf sochii godhamu akka tumsu yaadameeti hundaa’e. Ta’us rakkoo gahumsa hoggansaa fi rakkina walxaxaa kiraa sassaabdummaa lafaa irraa kan ka’e GAONF ergama walitti hidhamiinsa Oromoo fi magaalaa Finfinnee cimsuuf isaaf kennamee sadarkaa barbaadametti raawwachauu hindandeenye. Turtii hanga ammaatti GAONF fi Finfinnee gidduu daangaa bulchiinsaa kaawwachuu dadhabuun, ijaarsa addaa adda bulchiinsa magaalaa Finfinnettin daangaa GAONF keessatti raawwatamu callisanii ilaaluun, hanqinoota gama kanaan jiranis ifatti baasanii dubbachuu dadhabuun gara fuula duraatti dhimmoota sirraa’uu qabanidha.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Sanbata Fuulbaana 3 bara 2016 manni hidhaa Qilinxoo ibiddaan gubachuu isaa irraa kan ka’e hidhamtoonni 23 lubbuun darbuu isaa fi polisootaa fi hidhamtoonni kannen biroon waluumaa gala 9 wal’ansa fayyaa argachuu isaanii mootummaan Itiyoophiyaa ibsee jira. Maatiwwan hidhamtootaa garuu mootummaan haala uumamee kana kan ilaaleen ibsa nu kenne tokko hin jiru, kanneen hidhamanii turan eessa buutee isaanii hin dhabne jedhu. Mootummaan gama isaan haala jiru qoratanii ibsa kennuuf yeroo gaafatan . Kanaafis Obsaan eegaa jedhe. Maatiin attamiin callifnee teenya jechuun manneen hidhaa fi Hospitaaloota adda addaa dhaquun deebii tokko dhaban gaaffii keenyaaf deebii kennuu miti nu hin gaafatinaa jechuun nu dorsisuu nu hidhuuf gamuu jedhan.
Waa’ee hidhamtootaa kan ilaaleen heeraa fi seera Itiyoophiyaa keessa kan walii galaan ka’ame jira kan jedhan yunivarsitii Meelbarn kan Awustraaliyaa keessatti hayyuu seeraa kan ta’an Dr. Xaggaayee Araarsaa seerri addunyaas seera lafa kaa’e qaba jedhu. Mootummaan Itiyoophiyaa garuu faallaa seera addunyaa hojjataa jira akkasumas kan ofii baase illee kabajuu hin dandeenye jedhan.


text:
Yunaayitid Isteetsii fi Itiyoophiyaan Waa’ee Dimookiraasii, Bulchiinsaa fi Mirga Dhala-namaa Irratti Marii Gurmuu Hojii Marsaa Toorbaffaa Finfinnee Keessatti Geggeessan
Kaleessa, Mudde 15, 2016 dhimma Dimookiraasii Mirga Dhala-namaa fi Hojiitiif Itti-aanaa Ministara Dhimma-alaa Yunaayitid Isteets, Toom Maalinoowiskii fi Ministarri Dhimma-alaa Itiyoophiyaa, Warqineh Gebeyyew dura-teessota marii kanaa Minister Deetaa Ministirii Dhimma-alaa Itiyoophiyaa, Hiruut Zemeneandi fi Embaasii Yunaayitid Isteets Itiyoophiyaa jirutti - Dhimma Raaw’achiisaa, Piiter Virooman waliin ta’uudhaan, marii gam-lameenii toorbaffaa, ka Gurmuu hojii waa’ee Dimookitaasii, Bulchiinsaa fi mirga dhala-namaa kanatti hirmaatanii jiran.
Akka bakka-bu’oonni Mootummaa Yunaayitid Isteetsii fi Itiyoophiyaa dhimmoota mootummaa fi mirga dhala-namaa irratti bal’inaa fi ifaan dubbatan Gurmuun hojii biyyoota lameen irraa hundeessame kun carraa banee jira, jedha – ibsi Embaasii Yunaayitid Istees, ka Finfinnee jiru irraa bahe.
Mariin gurmuu hojii kun, waa’ee mootummaan deemsa filannoo jijjiiruuf waadaa seene, ka prezidaantiin biyyattii Dr. Mulaatuu Tashoomee ammaan dura dubbatanii turan, waa’ee kabajamuu mirgawwanii fi dirqamawwan heeraa fi waa’ee labsii yeroo hatattamaa jalatti marii geggeessuu fi dhiisuu, waa’ee barbaachisummaa miidiyaa jabaa fi cimaa deggeruu, haala itti bilisummaalee bu’uraa deggeraa haasawaalee jibbinsaa dura itti dhaabatan, bulchiinsa gaarii jabeessuuf barbaachisummaa jaarmaayaalee hawaassa siivilii fi gabaasaalee mirga dhala-namaa Yunaayitid Isteets, ka waggaa dabalee dhimmoota bal’inaa fi heddummina qaban irratti dubbatee jira, jedha – ibsichi.
Gam-lameenuu, yeroo mariitti ifaa fi dhugaan walitti-dubbachuu simatanii jiran. Xumura marii kaleessaa kana irratti bakka-bu’oonni mootummoota lameenii marii gurmuu hojii kana dhaabbataadhaan itti fufuuf walii-galanii jiran.


text:
Biyyoota Amanitaa hin qabinne keessaa AwwuuroophaniifAmeerkaanin akka mata dureetti fudhatamuu ykn ka’uu. Garuu as irrati kan gaafii guddaa ta’ee tokko biyyii Afrikaafii biyyii Arabaa kun Amanitaa isaanii jabeefachuu,tifkachuu fi leelisuu irrati moo adda dureedha. Egaa gaafiin inni guddaa eerga biyyii tokko Amanitaa kana bu’uureefatee ittis amanitee , ittin jiraatee fi ittin bulitee hundumaa irra caala namaaf kabaja guddaa tokko keenuufitu irra jira ture. Mee egaa biyya Awwuroophaafi biyya Arabaa kana wal bira qabaa ilaala. Biyya Ameerikaafii biyyaa Arabaa wal bira qabaa ilaala. Biyyii Arabaa kun Awwuroophaafii Ameerikaa irra caala qabeenya, diinagidee fi Amanitaa qabu. Garuu mirgi dhala namaa kan itti egamuufii itti tifkamuu biyyaa Amanitaa hin qabine biyya Awwurophaa fi Ameerikaa dhaa.
Kana kaasuun koo wa’ee shamaree Oromoo (Saamiyaa) biyya Arabaa ( Kuwait) keessati jiraataa isaanii ykn lamii isaanii jiraachisuuf jechaa, silumaayyuu hojatuu mana isanii, kan mana ququlleesituuf, nyaata qopheesituuf, daa’iima isanii guddisistuuf, bishaan buusitee hobaasituu, kan maqaa isaanii qabiduu, kan amanitaa isanii hordofituu, fi kan Afaanisanii dubatuu ykn hassofituu lammii Oromoo irrati du’a murteesanii otuu lubuun ishii jiru daawwaa dhaan akka ofi walaaltuu godhanii kalee ishii lachuu garaa jabinaan baafatani du’aaf ishii saaxilan.
Seena shamarree ( Saamiyaa) kunii akka mulidhisutti akkuma Oromoo kaanii accuucaan abbaa irree mootumaa Ethiopia saba keanya irraan gahamaa jiru ishiiniis wagaa Afur dura biyya ishii Oromia irraa akka baqattuu dirqiisiiffamitee. Akkuma oduu kana OMN irraa dhageenyeetti barumissa ishii eerga xumurtee booda hojjii argachuu hin dandeenyee biyya keessaa baqate. Wa’ee du’aatii ishii fi illee Emibbaasiin Ethiopia Kuwait jiru qoratee waan tokko gochuu hin barbaanne dubbii «sobaa hin haffarsiinaa « kan jedhuun deebisee.
Dhimmii kun akka fakkeenyaati ka’ee malee lubbuu lammii hedduutuu dhumatee keessaayyuu shamarran Oromoo irraa gahaa kan jiru fi kan ture lakkoofisa hin qabu. Wagaa ykn bara 2013 fi 2014 keessa namoota lammii Ethiopia fi lammii Oromoo 160,000 ta’aniitu huminaan dirqiisiifamanii biyyaa Saudi Arabia irra akka bineenisaa poolisii dhaan adamiffamanii biyyaa irrati deebifamaa fi kan mana hidhaati guuramaa turan. Biyyaa Arabaa gara garaa irrati moo ajjeechaafii rakkoon adda addaa kan namoota kana irrati raawwatamaa jiru xiqqaa mitti. Rabbii isinitti haa agarisiisuu namoonii kaan maqaadhuma Amanitaa kanaaf gara Makaa dhaafi deemanii sababa biraatiif moo biyyaa isaanitti deebi’uu hin dandenyee irrati akka Saree mandara keessa ykn saree batasikaana lixxe hariyyachaa ajjeechaadhaaf saaaxilanii Amanitaadhama isaanii illee jalaa busheesas gaafii keessa galchisiisa illee.
Dhugaa dubachuuf yoo ta’ee gochii ummanii Arabaa kun keessayyuu saba keenyaa irraan gahaa jiru gochaa ISIS godhuu irraa caala malee gad mitti. Silaayyuu ISIS kun yoo ati Amanitaa isaanii hordoofuu baatee morma si qala malee akkanumaan si hin qalu. Harkii 90 (% 90) biyya Araba kana keessa jiran namoota maqaa isanii qaban, namoota Amanitaa isanii hordofan fi Afaan isanii dubataniidha. Ulaagan kun yaada keesa utuu hin galiinii lamii keenyaa irrati ajjeechaa, hidhaa fi qaama isaanii tarsaasanii waan barbaadan keessa fudhatu. Kan bayyee moo nama gaddisiisuu torbaanuma lamaan kana keessa mormii namaa qalamee ykn irraa kutamee firiijii ummata Arabaa kana keessati argamuu isaatti.
Namoonii tokko tokko tarii kana jechuun kee Amaitaa hin qabiduu ykn waaee dhuunfaa mataa keetiifi Amanitaa kana waan hin jaalaneefi akkas jette jechuu ni dandeessu. Garuu ani jibiinisa amanitaa eyyuu fi jaalala amanitaa eyyuutuu hin qabu. Maqaa Amanitaa dhuma kanaan qabisoon kenyaa duuba irrati harkifamaa jira. Qabisoof Amanitaan wal duuka hin deemuu. Naminii Amanitaa ofi akka mataa isaa qofa ilaalatuu hubachuu dhiiseeti akka Amanitaan waloo ta’eeti Amanitoota kana babalidhisuudhaaf wal dorgomaa jira. Keessayyuu kan beekuu qabinnu amanitaa alaa nutti galee keessummaa nuuf ta’ee tokko Amanitaadhan bu’uureefatee gar gar wal qoodinne huminna wal dhoowwina. Kana jechuun koos wa’ee Amanitaa dubachuuf otuu hin taanee Oromumman haa dursuu jechuufi akka jibba ofi keessaa hin qabinne garuu qabissoo keessa wa’ee amanitaa hin calaqqisiifinne jechaafi. Kanaaf biyyii Amanitaa isaanii fudhanee du’aa keessaa fi rakkoo keessaa nu baasuu jennee itti baqanne nu bilisoomissuu dhiifinaan ykn du’a keessa nu baasuu dhiisinaan ija isaanitin nu ilaaluu hin barbadani. Kan rakkoo kana fakkaatuu kana keessaa of basuu danda’uufi of bilisoomisuu danda’uu numa Oromoo qofa malee dhaaba Amanitaafii biyyaa biraa miti. Yoo biyya qabaannee biyyaa biraatis hin baqannu. Yoo hin baqqanne ta’ee moo du’aafii rakkoo akkanaa kanaaf hin saaxilaminnu.
Alemayehu Tilahun


text:
Ajjeechaa Jumlaa Sirna TPLFn Lammiilee Oromoo Hiriira Nagaa Gaggeessan Irraan Gahame ilaalchisee Ibsa Tumsa Ummatootaa Bilisummaa fi Dimokraasii
Mormiin Ummanni Oromoo sirna abbaa irree TPLF’n durfamurratti gaggeessaa jiru erga Sadaasa 12 bara 2015 kaasee itti fufiinsaan gaggeeffamaa jira. Ummanni Oromoo guutummaa Oromiyaa keessatti mootummaa irratti mormii jabaa adeemsisaa jira. Mootummaan TPLF hiriira mormii lammiileen gaggeessan kanaaf deebisaan kenne dhukaasa itti roobsudhaan ajjeechaa gara-jabinaa geessisuu yoo tahu, kanaanis hanga ammaa lammiileen Oromoo 670 ol ajjeefamaniiru. Dhibbootaan kan lakkaawaman ammoo madeeffamanii jiru. Lammiileen Oromoo 50,000 ol tahan ammoo manneen hidhaa beekkamoo fi bakkoota hin beekamnetti hidhamanii toorchariif saaxilaman.
Kanneen lakkoofsi isaanii hin beekamne ukkaamfamanii dhabamsiifamanii jiru. Lammiiwwan ajjeefaman keessaa irra jireessi barattoota Yunvarsiitii fi manneen barnootaa Sadarkaa 2ffaa, ka’imman(qarree-qeerroo), dubartoota ulfaa fi manguddoota.
Humnoonni mootummaa TPLF yakka ajjeechaa kana ummatarratti kan raawwatan daandiirratti qofa osoo hin taane, halkanis manneen jireenyaa ummataa cabsanii seenuudhaan geessisu. Namoonni hedduun manneen isaaniitii fuudhamanii waajjiraalee poolisii, kaampiilee waraanaa, iddoowwan lammiileen jumlaan itti ugguramani fi bakkoota hin beekamne adda addaatti hidhaman.
Haallan walfakkaatoon Benishaangul, Ogaadeen –Somaalii, Gaambeellaa, Amaaraa, Sidaamaa, Koonsoo, Kibba-Oomoo fi naannolee biyyattii kan hafanittis ifatti mul’ataa jiru.
Dhaabbileen mirgoota namoomaa waa’ee hiriira mormii Oromiyaa keessaa deemaa jiru irratti hubannaa akka argatanii fi tarkaanfilee hammeenyaa sirna Itoophiyaatin ummata Oromoorratti fudhatama jiru ilaalchisee bal’inaan gabaasanii jiru. Gamtaan Awrooppaa fi Manni Maree Kongirasii Ameerikaa ajjeechaa, hidhaa fi zaliilii ilmaan Oromoo hiriira gaggeessan irratti bal’inaan adeemsifamaa jiru irratti “Yaaddoo” qaban ibsuudhaan, mootummaan Itoophiyaa ajjeechaa fi hiraara akkasumas tooftaan moggeeffama diinagdee, siyaasaa fi hawaasummaa ummata Oromoorraan gahaa jiru akka dhaabu gaafatanii jiru.
Ajjeechaan jumlaa suukaneessaan Hagayya 6 bara 2016 kan gahes, lammiilee Oromoo guutummaa Oromiyaa keessaa gamtaadhaan bahuun mormii mootummaarraa qaban ibsachuu fi mirgoota bu’uuraa kan namoomaa fi siyaasaa gaafachuudhaaf hiriira bahanirratti. Mormiin marsaa kanaa magaalaa guddittii Finfinnee dabalatee magaalaalee Oromiyaa 200 ol tahan keessatti gaggeeffame.
Akkuma kanneen duraa hiriirri kunis tarkaanfii humnoonni mootummaa hammeenyaan fudhataniin simatamee lubbuu namoota hedduu galaafatee, dhibboonnis madaawaniiru; kumaan kan shallagaman ammoo hidhaa fi eessa-buutee dhabamsiifamuu mudatan. Hiriira mormii kanaan lammiileen Oromoo 70 caalan haala akkaan suukaneesaa taheen ajjeefamuu fi reebamuu,kanneen 3,000 ol tahan ammoo manneen hidhaa adda addaatti guuramuu mudatan; kanneen ukkaamfamanii dhabamsiifaman lakkoofsi hin beekkamu. Godinaalee Oromiyaa keessaa bakkoonni miidhaan hamaan itti dhaqqabe Godina Harargee Bahaa – Awadaayi fi Haramaayaa, Dhiha Arsii – Asaasa, Baale – Dodolaa fi Roobe, Dhiha Shawaa – Amboo fi Waliso akkasumas Wallagga Bahaa Naqamtee fi kanneen biroonis ni argamu.
Nuti, Dhaabbileen miseensota Tumsa Ummatootaa Bilisummaa fi Dimokraasii kan ummatoota Itoophiyaa cunqurfamoo 67% tahan bakka buunu, ajjeechaa gara-jabinaa mootummaan lammiilee Oromoo karaa nagaa hiriira gaggeesse irratti raawwate cimsinee balaaleffanna. Mootummaan TPLF mirga hawaasa harka wayyaba Impaayera Itoophiyaa tahee ifatti sarbaa jira jennee amanna. Kunis murni TPLF baroota 25n dabran heera isaa fi seerota idil addunyaa sarbuudhaan ummata Oromoo fi ummatoota cunqurfamoo biroo irratti yakka ulfaataa fi dhiittaa mirgootaa jumlaa raawwataa jiraachuu ifatti agarsiisa.
Tumsi Ummatootaa Bilisummaa fi Dimokraasii sagalee ummataa ukkaamsudhaaf tarkaanfii tahe jedhamee fudhatamaa jiruu fi gaaffii mirga hiree murteeffannaa ummatootaa moggaatti dhiisuun balaa geessifamaa jiruun yaaddoon akkaan jabaan itti buluu ibsa. Gaaffii mirga bu’uuraaf ummatoonni dhiyeessaa jiran – mirgoota siyaasaa fi diinagdee furuu hanqatuuni fi gaaffii ummatootaa gara hanqina bulchiinsa gaariitti dabsanii dhiyeessuun mootummaa Itoophiyaa, jeequmsi hamaan biyyattii akka mudatuu fi tasgabbii dhabiinsa naannichaatiif gumaacha jennee amanna. Gaafii ummatootaa karaa dabsuun kun rakkinicha furuu mannaa, diddaa fi dura dhaabbannoo ummataa daran babal’isuun jeequmsa siyaasaa fi nageenyaa guutummaa Itoophiyaa qofa odoo hin taane Gaanfa Afrikaa fudhachuudhan shororkeessummaaf karra saaqa.
Yaaliin waahillan Itoophiyaa biyyattii durumaanuu kuftee jirtu maqaa bulchiinsa gaariitin suphuuf taasisanii fi odoma sirnichi yakka namoomaa suukaneessaa raawwataa jiru gargaarsa itti fufuu isaaniitti yaaddoon keenya guddaa tahuus ibsina. Ajjeechaa suukaneessaa mootummaan TPLF geessisaa jirutti gurra cufatuun kun kan akkaan nu gaddisiise yoo tahu, kunis mootummaan TPLF/EPRDF ajjeechaa jumlaa dubartoota ulfaa fi manguddoota dabalatee lammiilee Oromoo, Ogaadeeniyaa, Sidaamaa, Gaambeellaa, Benishaangul, Koonsoo fi bakkoota biroottis argaman meesha-maleeyyii irratti geessisaa jiru akka itti fufu eeyyamuu dha. Dhumaatii suukaneessaa TPLF geessisaa jiru kana callisaan ilaaluun kan ilma namaarraa eegamu miti. Waan taheef, mootummaan Ameerikaa, Gamtaan Awrooppaa, Dhaabbanni Mootummoota Gamtoomanii fi biyyoonni waahillan Itoophiyan tahan biroonis, ejjennoo sirna Itoophiyaa kufaatii hamaarra jiru kan lammiilee isaa irratti cunqursaa, yakka hamaa fi shororkaa geessisaa jiru waliin qaban keessa deebi’anii akka ilaalan gaafanna.
Tumsi Ummatootaa Bilisummaa fi Dimokraasii mootummaan Itoophiyaa fi waahillan isaa mormitoota moggaatti dhiisuu fi imaammata kophxeessuu itti jiramu kan balaa ulfaataa geesisuuf jiru dhaabsisuuf akka hojjetan dhaama. Dachee Itoophiyaa irratti addatti Gaanfa Afrikaatti akka waliigalaatti nagaa fi sabatiinsi akka jiraatuuf, ol’aantummaan seeraa fi bu’uurootni sirna dimokraasii odoo yeroon hin dabrin ammuma dhaabbattummaan kabajamuu qabu.
Kana malees, michootni mootummaa Itoophiyaa gargaarsa faaynaansii, siyaasaa fi tikaa sirna TPLFf kennan kan sirnichi aangoorra turuuf duguuggii sanyii dabalatee yakkoota adda addaa Oromiyaa, Ogaadeeniyaa, Sidaamaa, Benishaangul, Gaambeellaa, Koonsoo, Kafaa-Shakkaa, Sulula Oomoo, Amaaraa fi biyyattii bakkoota hafanittis raawwatuuf itti dhimma bahaa jiru kennuufii irraa akka of qusatan gaafanna. Kanatti dabalees, waahillan Itoophiyaa qaama walabaa ajjeechaa fi toorcharii sirna TPLFn raw’atame qoratuu fi yakkamtoota fuula seeraatti dhiyeessu akka hundeessan gadi jabeessinee gaafanna.
Humnoota waraanaa fi tikaa kan taanan obbolaa fi lammii keessan ajjeesuu lagatuun qabsoo ummata keessaniitti makamuun jijjiiraman dhugaa mirga ummatoota maraa tiksu dhugoomsuuf akka hojjettan waamicha keenya dabarsina. Humnoonni Liyyuu-poolisii Ogaadeen keessaa murna wayyaaneef hojjetaa jirtanis umrii sirna aangoorra jiruu dheeressuuf ummata Oromoo fi Somaalee jidduutti lola shiduurraa akka dhaabbattan waamicha dhiyeessina.
Maayii irratti ummatootni Itoophiyaa keessaa hundi qabsoo haqaa ummatoota Itoophiyaa fuuldura furgaasuu fi galiin gahuudhaaf Tumsa Ummatootaa Bilisummaa fi Dimokraasii(PAFD) cinaa akka dhaabbattan waamicha keenya haaromsina. Sagalee fi irree keenya tokkoomsuudhaan socho’uun waamicha Tumsi Ummatootaa Bilisumma fi Dimokraasii jijjiirama hawwame dhugoomsuuf dhiyeessaa jiru milkeessuuf akka hojjennu dhaammanna.
Waajjira Pireeziidiyemii Tumsa Ummatootaa Bilisummaa fi Dimokraasii(PAFD)
Hagayya 08 bara 2016
————————
For Amharic Version Click HERE


text:
Halkan halkan barattoota kutaa cisichaa isaanii ykn doormii Keessaa qabanii essa butee dhabamsisuun dhaabachuu qaba, kan jedhan barattonni kun, gochaan kun eega labsii yeroo hatattaamaa as itti fufee jira jedhu. Barattoota haala akkasiin qabuun mooraawwan Yunivarsitii Jimmaa adda addaa keessatti kan gaggeeffamaa jiru ta’uu fi barattonni kudhan ta’an barnootaaf maatii isaanii biraa gara Yunivarsitichaa eega dhufanii booda yeroo ammaa achi-buuteen isaanii dhabamuu dubbatu.
Baatii Fuulbaana darbe ayyaana Irrechaa Bishooftuu irratti namoonni dhumuu kan ilaaleen barattoonni Yunivarsitii Jimmaa hiriira mormii ba’anii akka turan yaadachisuun yeroo sanatti bararttoonni basaasaa Mootummaa ta’an Vidiyoo waraabuun aangawootaaf waan laataniif sana irraa ilaaluun nama qabu, jedhu – barattoonni kun. Gama kaaniin mooraa yunivarsitii Jimmaa guddicha keessatti barsiisaa kan ta’an - Dr. Faqaaduu Asaffaa torban darbe eega qabamanii fudhatamanii as eessa buteen isaanii dhabamuu ibsanii jiru.
Angawoonni yunivarsitii kanaa har’a walgahii irra akka jiran kan ibsame yoo ta’u barattoonni kaleessa galgala hiriiranii gaaffii akka dhiheessanii turan qaamni bulchiinsa yunivarsitichaa mirkaneesse jira.
Kana cuqaasuun gabaasaa guutuu dhaggeeffadhaa


text:
Beeladoota Paarkii Gaarren Biyyaalessaa Baaleetti argaman keessaa
Itoophiyaan qabeenya hawata turistii uumamaafi namtolcheetiin kan badhaate taatus bu'aan damecharraa argamaa jirtu gahaa miti. Kanaafuu iddoowwan hawata turistii misoomsuu, eeguu, kunuunsuufi beeksisuun dhimma xiyyeeffannaa addaatiin irratti hojjetamuu qabuudha.
Ministeerri Aadaafi Turizimii Biiroo Aadaafi Turizimii Oromiyaa waliin ta'uun qabeenya hawata turistii misoomsuufi beeksisuudhaan bu'aa damecharraa argamu guddisuuf waliin hojjechaa jiraachuu sagantaa daaw'annaa bakkeewwan hawata turistii torban kana Godina Baalee, Magaalaa Gobbaatti adeemsifamerratti ibsuusaanii Burqaan Oduu Itoophiyaa gabaaseera.
Sagantichi mataduree “Qabeenya turizimii keenya haa beeknu, itti haafayyadamnu” jedhuun kan qophaa'e yoo ta'u, namootni naannolee biyyattii keessaa walitti baba'aniifi dubartoonni damee turizimii irratti bobba'an bakkeewwan hawata turistii Oromiyaa Godinaalee Arsii Lixaafi Baaleetti argaman daaw'ataniiru. Kaayyoon daaw'annichaa iddoowwan hawata turistii beeksisuufi bu'aa damecharraa argamu guddisuuf akka ta'e himu bakka buutuun Ministeera Aadaafi Tuurizimii, Aadde Waynisheet Waldamaariyam.
Iddoowwan hawata turistii ta'an misoomsuu, eeguu, kunuunsuufi beeksisuun bu'aan bu'aa damecharra argamu guddisuun guddina dinagdee biyyaa si'eessuu keessatti qooda guddaa qaba. Kanaafuu dubartoonni damee turizimiirratti bobba'an bakkeewwan hawata turistii biyyattii beekuu, beeksisuu, rakkoolee iddoowwan hawattoota turistiitti mul'atan furuufi misoomsuufi akkasumas carraawwan hojii naannawa sanatti argaman adda baasuurratti hirmaachuundhaan guddina dinagdee biyyattii si'eessuu keessatti gahee irraa eegamu bahachuu akka qaban yaadachiisu Aadde Waynisheet.
Sagantaan daaw'annichaa iddoowwan hawata turistii uumamaafi namtolchee naannichaa beeksisuu keessatti qooda olaanaa qaba jedhu bakka buutuun Biiroo Aadaafi Turizimii Oromiyaa Aadde Waaqtolee Galataa.
Ittigaafatamtuu Ittaantuun Waajjira Aadaafi Tuurizimii Godina Baalee, Aadde Mardiiyaa Ahmad gama isaaniitiin akka jedhanitti, gudinichi hawattoota turistii uumamaafi namtolchee hedduu kan qabu ta'us galiin damecharraa argamaa jiru garuu xiqqaadha. Bu'uuraaleen misoomaa guutamuu dhabuun, hawwattoota duuristii sirriitti beeksisuu dhabuun rakkoolee guguddoo damecharratti mul'atan ta'uu himu.
Biiroo Aadaafi Tuurizimii naannoo Somaalee Itoophiyaa irraa kan dhufan Aadde Iikiraam Abdurashiid akka jedhanitti, sagantaa daaw'annichaatiin bineensota Paarkii Biyyoolessaa Baalee keessatti argaman dhiyeenyatti arguu danda'aniiru. Bu'aaleen hojii harkaa dubartoonni gurmaa'anii paarkicha keessatti hojjetanis jajjabeeffamuu kan qabuufi akka muuxannoo gaariitti fudhatamuu kan qabu ta'uu himu.
Biiroo Aadaafi Turizimee Magaalaa Dirre Dawaarraa kan dhufan Aadde Kadiraa Alii akka jedhanitti, sagantichi hawattoota turistii godinaalee Arsii Lixaafi Baalee keessatti argaman adda addaa akka daaw'ataniif carraa gaarii uumeeraaf. Leenjii hubannoo gabbisuu sirna daawwannichaa irratti kennameenis dhimoota waa'ee tuurizimiin walqabatan irratti hubannoo gahaa kan argatan ta'uu dubbatu.
Walumaagalatti, bakkeewwan hawattoota turistii naannolees ta'e biyyattii misoomsuu, eeguu, kunuunsuufi beeksisuun akkasumas hanqina bu'uraalee misoomaa damicharratti mul'atan furuun guddina dinagdee biyyattii deggaruu keessatti gahee olaanaa qaba.
Kanaafuu qaamoleen damee kanarratti hojjetaniifi hawaasni naannawaa gahee isaanirra eegamu bahachuuf yeroo kamiyyuu caalaa dammaqinaan hojjechuutu irraa eegama.
Natsaannat Taaddasaatiin


text:
Monday, January 2, 2017
Namni waliin diinaatti duulla jedhu walirratti duulaa diinarratti duuluu hin dande’u
Wanti biyya Egypt magaalaa Kaayirotti ta’aa tureefi jiru, akkasumalle wanti miidiyaa hawaasaa irraan Oromoonni diyaaspooraa oofaa jiran kun waan hedduu nama gaddisiisaati. Yoo akkanaan itti fufne, dogongora seenaa guddaa waraanni Jaarraa Abbaa Gadaatiifi Addi Bilisummaa Oromoo wal-lolaa, dargiifi Somaaleenis lolaa, Woyyaaneenis lolaa saffisuu dadhabanii dhiibbaa qabsoo bilisummaa Oromoo rincicciisetti deebi’uuf deemna.
Dogongora seeneerraa maaliif hin barannee? Safuu Oromoo maaliif dagannaa? Xiqqaan maaliif guddaa hin kabajne? Guddaan maaliif xiqqaa hin kabajnee? Jaarsi maaliif jaarsummaan irraa godaanee? Daa’imni barcumaa jaarsaarra taa’ee maaliif jaarsa jalaa ka’uu dide? Oromoon jaarsa maaliif dhabee? Maaliif beekaafi wallaalaan walmakee, hayyuufi gowwaa adda baafachuu wallaallee? Maaliif kabajjaan angafaafi quxusummaa/maandhummaa Oromoo jidduu bade? Woyyaaneen qawween lolti nuuti qawwee dhiisnee maaliif interneetiifi face book lollaa? Hoggansi dhaaba siyaasaa biyya faranjii taa’ee riimootiidhaan qabsoo gaggeessuu waan hin dandeenneef maaliif biyya farajjii taa’ee qabsoo gaggeessa jedhaa…?
Yaadaa falaa:
1. Rakkoo dhaabilee Oromoofi hawaasa Oromoo jiduuti muldhatu qaamni walabaa-jaarsoliin Oromoo, abbootiin gadaatiifi abbootiin amantaa furuu qaban. Rakkoon dhaabbilee siyaasaa Oromoo jiddutti dhalatte hawaasaalee Oromoo biyyoota alaa jiran keessa seentee jirti. Rakkoo kana kan furuu danda’u maangudoota Oromooti yoo ani yeroo hedduu jedhu, namoonni tokkoofi tokko, “Oromoon maanguddoo hin qabu, maanguddoon Oromoo maangudummaa qaban hedduun hin jirtu…” yoo jedhan dhaga’a. Yoo dhugumaan maanguddoo yookiin jaarsaa biyyaa of keessaa dhabne jiraanne badneerra dafnee of to’achuu qabna. Maanguddoon Oromoolle badii seenaa kana jalaa of baasa. Oromoolle manguddoo keessan maanguddoomsaa, jaarsa keessan jaarsomsa. Hayyuu keessan hayyoomsa…
2. Namoonni biyya alaa jiran siyaasaa biyya alaatti hoogganuu dhiisuu: namoonni biyya alaa jiran qabsoo bilisummaa Oromoo deeggarsaa maallaaqaatiifi dippoloomaasii hojjachuun hojii siyaasaa worra biyya keessaa hojjatu ykn worra bosona Oromiyaa keessaa lolanuuf dhiisu. Woraana biyya alaatti osoo hin taane, Oromiyaa keessatti ijaaruu…
3. Dhaabbileen siyaasaa Oromoo kaayyoo tokko irratti waliigaluu- yoo xiqqaate bilisummaa uummata Oromoo irratti walii galuu, (bitaanis yaabanii mirgaanis yaabanii walgayiin kooruma) jechuun yaadaa wolitti dhihaataa irratti wolii galuu. Yoo danda’ame, dhaabileen siyaasa Oromoo hundi tokko ta’u, yoo ta’uu dhabaatelle namuu karaa itti fakkaateen haa itti fufuutii, waldura dhaabachuun mogolee walbuusuun hafuu qaba…” Garuu tooftaan qabsoo gara garaa yoo yaadamelle, dhaabbileen warana adda addatti ijaaruu fedhan miidhaafi bu’aa isaa sirriti itti yaaduun barbaachisaa akka ta’e hubachu. Obboleessi gowwaan loon obboleessaa silmii (balqii) itti dhiisee yoo obboleessi du’e doomaa (sa’a muchi duude) dhaala” dubbii maammaaksaa akka hin taane, dhaabni qabsoo Oromoo hundinuu akka qabsoo Oromootti beekamtiifi kabajaa kennuuf. Tooftaaleefi sagantaa siyaasaa irratti waldhabuufi waldura dhaabachuu dhiisu. Injifannoon gama hundaan argameefi argamuuf deemu, injifannoo uummata Oromoo hundumaa gochuun ilaaluu…
4. Garaa garummaafi waldhabbii xiqqoo Oromoo jidduu jirtu Woyyaaneen naqarsa taatee, akka madaa naqarsaa keessaa seenuun addaan nu facaastee qabsoo Oromoon finiinsee itti jiru kana fashalchisiisuuf halkaniifi guyyaan akka hojjachaa turteefi jirtu dagachuun walnyaachisuudha. Badii Oromoo irra gaheef sadarkaa duraa irratti Oromoo shakkuu osoo hin taanne, diinaa Oromoo shakkuun barbaachisaadha. Woyyaaneen yeroo yerootti ajandaa nuuf uumtee qabsoo nu dagachisiisuuf yaalii akka gootuufi hedduun namaa ajandaa diinonni Oromoo jiddutti uuman hafarsaa qabsoo Oromoo awwaaressuu dhaabu. Tooftaalee qabsoon taasiseefi taasisaa jiru, akkasuma taasisuuf jiru karaa miidiyaalee gara garaatiin himuu dhiisuu…
5. Siyaasa amantaa irraa fageessuu, akkasuma amantaalle siyaasa biraa fageessuu…
6. Naannummaa irraa bilisa ta’uun Oromummaa qofaan ijaaramuu…
7. Xiqqaan guddaa kabajuu, guddaan xiqqaa kabajuu…
8. Akka aadaa Oromootiin hayyuu hayyoomsuu: Namni hayyuu jedhamelle, kabajaa ofii isaatiifi kan nama biraalle eegatee hayyummaa isaa eeggachu. Hayyuu kan hayyoomsu beekaafi wallaalaa; akkasuma hayyuu namni jedhamelle beekaafi wallaalaafile kabajaafi yeroo qabaachuu….
9. Social media (miidiyaa hawaasaa) diina Oromoo ittiin abaaruu malee Oromoofi Oromoon ittiin wal-abaaruu dhiisu….
10.Lammiirraa baqachuun orma jala galuu dhiisu: Mammaaksa, “ormi gaafa kolfaa, firri gaafa golfaa” jedhu yaadachuun hamaafi tolaa ofirrattis duuluu dhiisu…
11.Haafuura biyya alaatti akka qufaa Oromoo killisiisee yaadaan qufaasisaa jiru kana akkuma inni biyya alaatti dhaamu gochuu malee, gara Oromiyaatiifi gara olla Oromiyaatti akka hin galle yeroodhaan talaaluu ykn kittibaatii kennanii fayyisuu…
12. Miidiyaa guddaa Oromoo kan fedhiifi bilisummaa Oromoo irratti hojjatu ijaaruu, kan jiran jabeessuu; kan biraalle hundeessu. Miidiyaaleen Oroomoo jiran kunnee Oromoo Oromoo akka urgaawan gochuun akka inni kutaalee Oromiyaa Boorana, Gujii, Arsii, Ituufi Humbana, Tuulama, Macca, Walloofi kkf of itti hirmaachisiisuun kutaalee Oromoo hundumaa abbummaan akka itti dhaga’amu gochu…
13.Waraanaa gara garaatti ijaaruufi kaayyoo gara garaa faranjootatti yookiin hawaasa addunyaatti himuu dhiisuu. Kaayyoo Oromoo tokkorratti walii galuun itti cichuu….
14.Yeroo amma dhiigni Oromoo akkuma bara Minilikiitti dhangala’aa jiru kanatti, garaa garummaa xiqqoo dhiisuun dhiiga qeerroofi ilmaan Oromoo galmaan gahuufi akkasuma gumaa baasuun bilisummaa fiduuf bakka tokkotti dhufu…
15.Olala diyaaspooraan Oromoo karaa miidiyaa hawaasaatiin wolirratti oofaa jiran Woyyaaneen biyyatti sagantaa dokumentarii irratti hojjattee uummata Oromootiifi qeerroo Oromoo biyyatti ittiin hamilee cabsuuf halkaniifi guyyaa waan hojjataa jirtuuf, namoonni Oromoo taatanii Oromoo irratti ololtan osoo hin beekin wallaalchaan Woyyaaneef akka miindeffatanii hojjataa jirtan bartanii gocha kanarraa dhaabachuu...
16.Siyaasaa namoota siyaatiif dhiisu. Yeroo hedduu siyaasaa karaa miidiyaa hawaasaatiin oofan irratti kan wal-lolaa jiran irra jireessi namoota siyaasaatii miti. Namoonni of mudhisuuf, akkasuma yaada dhuunfaa isaanii irratti namoottaan walitti bu’uun daboo wal-arrabsuu karaa pal talk tiin walitti banuun beekaman, amma gama face book tti asi gara galanii jiran kunneen gocha kanarraa dhaabachu…
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Oromia (Odaa Bisil): Seera Gadaa Oromoo Maccaa Wiirtuu Odaa Bisilitti kan Tumame November 20, 2017Posted by OromianEconomist in Uncategorized.
Tags: Africa, Democratic African institution, Democratic system, Gadaa System, Odaa Bisil, Oromia, Oromo, Oromo democracy, Seera Gadaa, Seera Gadaa Oromoo Maccaa, Sirna Gadaa, Sirna Gadaa Oromoo
trackback
Seera Gadaa Oromoo Maccaa Kan Sadaasa 2017 Wiirtuu Odaa Bisilitti Haaromsamee Tumame
Gadaan Maccaa bara kana haaromsaaf godaanee akka ture namnuu quba qaba. Godaansa sanarratti seerri bulmaataa tumaamee jira. Seerri kun keeyyattoota gurguddaa 8’fi xixiqqoo 53 kan ofkeessaa qabu yommuu ta’u, wixineen seerichaa qorattoota yuunvarsiitii Jimmaafi Wallaggarraa dhufaniin qophaa’e. Abbootiin Gadaas alangaa quwaasuun seericha tumuun mirkaneessan. Gadaanis hojii jalqabee jira. Waan hundaafuu, dookmentiin seera tumamee kunootii dubbisaa!
Hub. Maxxansi kun heyyama Abbaa Gadaa Taakkalaa Dhiinsaatiin Ummata Oromoo bira akka ga’u ta’e.
Qooduuf kaaniif dabarsaa, tokko jedhanii lamatti taruu!
Gadaan Quufaa Gabbina!
Fedhasaa Taaddasaa’tii


text:
Ibsa guutuusaa akkanaan isiniif dhiyeessineerra( Hub:-ibsichi kan koonfaransii dhaabbatichaati);
Ummanni Oromoo ummata sirna Gadaa Dimookiraasii bulchiinsa ammayyaa keessatti ilaalamu har’aa ta’e maddisiisee ittiinis kan bulaa ture fi addunyaafis kan gumaachesha.
Sirni kun amalasaatiin sirna tokkummaa labsuu fi cimsu waliin jireenya soneessudha. Har’as ta’u, ummanni Oromoo bulchiinsa ammayyaa keessatti mootummaa hundeeffatee hogganamaa bakka jirutti duudhaalee keenya keessatti dhimmoota murteessoo qaama sagantaalee misoomaa, nageenyaafi ijaarsa sirna dimookiraasii, akkasumas, fayyadamummaa ummata Oromoo mirkaneessuurratti tokkummaa ilaalcha cimaa uumuudhaan umurii hiyyummaa gabaasuuf ciminaan hojjetaa jira.
Nuti hirmaattonni konfaransii dhaabbatummaa DhDUO 7ffaan konfaransii keenya Onkololeessa 19-23 bara 2010 Adaamaa Galma Abbaa Gadaatti geggeessaa turre milkaa’inaan xummurree jirra.
Qaama haaromsa gadi fageenyaa kan ta’e konfaransii dhaabbattummaa kanarratti sochii haaromsa keessatti waadaa ummata keenyaaf galle haala raawwiisaa gamaaggamnee kallattiiwwan qabsoo itti aanaan irratti walii galtee irra geenyee jirra. Gaaffiwwan Siyaasaa, dinagdeefi dimookiraasii tartiibaan deebii akka argachuu qabu walii gallee jirra.
Ijaarsa sirna federaalizimii keenya cimsuu keessatti ummatni fi hoggansi gahee isarraa eegamuu bahuun murteessaa akka ta’e, mirgi heera mootummaa irratti kaawwaman utuu hin ququnxuramin hojiirra akka oolan hoggansi fi miseensi dhaaba keenyaa hundi gahee isarraa eegamu bahuu akka qabu, hokkara tibbana naannoo Oromiyaa keessatti uumameee tureen miidhaa lubbuu namaa, qaamaafi qabeenya irratti qaqqabe ilaalchisee gaddi guddaan kan nutti dhagahame yoo ta’u,, kakkoon kun fedhii ummata keenyaa kan hin taane ta’uu hubannee jirra.
Rakkoon akkasii irra deebiin akka hin uumamne nageenya naannoo keenyaa qindoomina ummata naannichaa fi qaamota nageenyaatiin mirkaneessuun dhimma murteessaa akka ta’e walii galteerra gahameera.
Walumaa galatti rakkoowwan haaromsa gadi fageenyaa keessatti addaan baafnee furmaata laachuuf tattaaffii dhaabni fi mootummaan taasisaa jiru cinaatti ummanni keenya qaama furmaataa olaanaa fi murteessaa ta’ee itti fufuu akka qabu walii galteerra gahuun danda’ameera.
Kanaafuu marii bal’aa erga geggeessinee booda nuti hirmaattonni konfaransii kanaa ibsa ejannoo abbaa qabxii 10 akka armaan gadii kanaan baafanneerra.
1. Injifannoowwan hanga ammaatti sochii haaromsaatiin argaman kunuunsuufi boqonnaa itti aanutti ceesisuun murteessadha. Haaluma kanaan tokkummaa Oromoo keessatti uumamaa dhufe cimsuun, wal amantaa fi waldhaggeeffachuu uumaa dhufe akka carraatti fayyadamuun abdii ummatni hoggansa haaromsaa gubbaadhaa hanga dakaatti jiru irratti horachuu calqabe cimsuun qabsoo ummata Oromoo injifannoo cululuqaatti ceesisuuf ni qabsoofna.
2. Ijaarsa sirna Federaalawaa Dimookiraatawaa keessatti ummanni oromoo fi dhaabbanni keenya gahe olaanaa akka qabu beekamaadha.
Faayidaa ummata keenyaa kabachiisuuf sirna Federaalizimiin alatti carraa biraa akka hin qabne hubachuun, hanqinootaafi rakkoowwan ijaarsa sira federaalizimii keessatti muudatan obsaafi miira itti gaafatamummaa olaanaatiin hiikaa, tokkummaa Itoophiyaa cimsuun mirga heerri mootummaa ummata keenyaaf kenne utuu hin quqnxuramin karaa guutuu ta’een akka hojii irra oolu cimsinee ni qabsoofna.
3. Rakkoowwan gurguddoo sochii haaromsa gadi fagoo keessatti addaan baafnee karaa waaraa ta’een hiikuun itti quufinsa ummata keenyaa mirkaneessuuf keessoo dhaabaa cimsuu fi hoggansa egeree ijaaruun, hojii dhaabaa karaa ilaalcha jijjiiruu danda’uufi tarsiimowaa ta’een qabsoo eegalame boqonnaa haaraatti ni ceesifna.
4. Fayyadamummaa haqa qabeessa dinagdee ummata keenya mirkaneessuuf sochii eegalle warraaqsa dinagdee Oromoo eegalame feniinsuun hawaasa hiyyummaa fi gadadoo keessaa bahe uumuuf qabsoo eegalame cimsinee itti fufsiifna.
5. Komii ummanni keenya rakkoo bulchiinsa gaarii irratti kaasaa jiru uumata keenya qaama furmaata gochuun riifoormiwwan eegalaman karaa guutuu ta’een hojiirra akka oolan taasisuuf gahee adda durummaa keenya ni baana.
6. Qabsoo ilaalchaa fi gocha kiraassassaabdummaa irratti eegalame ummata keenya guutummaatti hirmaachifnee boqonnaa qabsoo duubatti deebi’uu hin dandeenye irraan gahuun siyaas dinagdee kiraassassabdummaa diiguun siyaas dinagdee misoomawaafi dimookiraatawaa ta’e hawaasni bal’aan irraa fayyadamu ijaaruuf ni qabsoofna.
7. Nageenya ummata naannoo keenyaa booressuuf shira kiraasassaabdonnii saamicha itti fufsiisuuf jecha ummata keenya tuxxuquun lubbuu, qaamaafi qabeenya ummata keenyaa irratti miidhaa qaqabsiisaa jiran akka dhaabbatu qochuuf, Sabaafi sablammootni naannoo keenya keessatti jiraatan soda tokko malee hojjetanii akka bulanifi human qabsoo keenyaa ta’anii akka itti fufan taasisuuf cimnee ni qabsoofna.
8. Sadarkaa qabsoo dhaabni keenya irra ga’een karaa madaaluu danda’uun karoora tarsiimo’aa waggoota 10 qophaa’e hirmaannaa ho’aa miseensa keenyaan gabbisuudhaan ilaalcha moo’aafi tarkaanfataa qabannee gurmaa’insa dhaabaafi mootummaa misoomowaafi dimookiraatawaa keenya karaa ammayyaa’aa ta’een ijaaruun Fayyadamummaa ummata Oromoo akka mirkanaa’uuf cimsinee ni hojjenna.
9. Barnoonni furtuu waa hundaa fi meeshaa jijjiiramaa olaanaadha. Kanaafis ummanni Oromoo dheebuu beekumsaa fi jibbiinsa doofummaa irratti qabuun qabsoo hadhaawaa fi wareegam qaalii kaffaleera.
Waan kana ta’eefis dhaloonni har’aa barnootarratti sekondii tokkoofillee osoo ija keenya hin libsatin barachuun faayidaafi fedhii egeree ummata Oromoo akka galma gahuf aggaammii dhaloota Oromoo barnootarraa fageessuuf godhamu hunda ni balaaleffanna.
10. Yeroo dhihoo asitti shirri gaaffii daangaa da’oo godhatee dhukkuba kontiroobaandistoonni ummata waliin jiraataa tureefi jiraataa jiru, gidduutti rakkoo akka uumamu taasisaa jira.
Humnoonni maqaa daangaatiin daldaluuf yaalan lammiilee biyyattii kan ta’an dhalattoota Oromoo naannoo Sumaalee Itoophiyaa keessa jiraatan kuma dhibbaan buqqaasaniiru.
Kanaafuu hirmaattonni konfaransii dhabbatummaa 7ffaa DhDUO olaantummaan heeraa akka kabajamu qaamooleen lammiilee keenya lubbuu baasan, qe’eefi qabeenya isaanirraa buqqisuu keessatti hirmaatan seeratti akka dhihaatan fi hundaa ol ammoo mirgi hiree mootummaa keessatti lammiileen bakkaa bakkatti socha’anii akka hojjetani fi jiraatan tumame daangaafi danqaa malee akka hojiirra ooluuf ni qabsoofna!
Onkololeessa 23/2010
Galma Abbaa Gadaa, Adaamaa
Maddi; koominikeeshinii naannichaa


text:
Haleellaa shorokeessotaa torban darbe London keessatti raawwatameen reeffi nama ka biroon laga Thames keessaa argamuu poolisiin Briteen mirkaneessee jira.
Poolisiin reeffi sun kan lammii Ferensaay Zeeviyer Thomas ta’uu har’a adda baafatee jira.
Kibxata poolisiin London akka beeksisetti namni haleellaa sana raawwate sadaffaan kan umuriin waggaa 22 Youssef Zaghiba ka jedhamu yoo ta’u lammii Xaaliyaanii hidda dhalata Morokoo Longon Bahaa keessa jiraataa ture. Namni kun angawoota naga eegumsaan barbaadamaa hin turre.
Kanneen haleellaa raawwatan lama immoo tokko lammii Briteen Khuram Shazad Butt fi kan London Bahaa keessa jiraataa ture Rachid Redouane ta’uu angawoonni adda baafatanii jiran.


text:
1) Abbebee Mokonnon – Ni wareegame
1) Waaggarii Bultoosaa
2) Daani’eel Ashannaafii
3) Maarii Yaayyaa
4) Abdii Gammadaa
5) Kennaasaa Tasgaraa
6) Misgaanuu Taayyee (Kan kaleessa madaa’e)
7) Asfaawu Bulii (Kan kaleessa madaa’e)
8) Isaayyaas Fayisaa achuma Ukkee
9) Abdallaa Ibraa’im Ammaduu Ganda Keenaaf.
10) Amaanu’eel Bultii
11) Taarik Daggafaa
12) Abdii Taarraqenyi
13) Maammoo Asiraat
14)Gammachiis Kabbadaa
15) Yohaannis Ibsaa
16) Eebbaa Caalaa
17) Abdiisaa Indaalee Fufaa
18) Yoseef Herregaa
19) Taammiraat Baqqalaa
20) Saamsoon Biraanuu
21) Saamu’eel Amsaaluu
—
Lixa Oromiyaa magaalaa Ukkee keessatti mormiin jabaan geggeeffamaa ooluu maddeen gabaasan.
[SQ, Gurraandhala 28,2018] Guutummaa lixa Oromiyaa keessatti tibba kana mormiin fxg geggeeffamuun mootummaa wayyaanee raasaa kan jiru, harras itti fufuun gara aanolee baadiyyaatti darbuudhaan mormiin geggeeffamaa jira. Karaa guddaa naannoo Amaaraafi Oromiyaa wal qunnamsiisu bakka addaa Ukkee jedhamutti hawaasni ba’ee cufuudhaan konkolaataan tokkollee akka hin dabarre beekameera


text:
Rabsaan paaspoortii karaa mana poostaa ta’uunsaa lammilee waliin ga’uu fi tajaajila mijataa kennuuf ta’uu Itti-aanaa Daayirektarri Qajeelcha Dhimmoota Lammummaa Olaanaa Obbo Zalaalam Mangistee himaniiru.
Dhaabbileen lamaan har’a gaazexeessitootaaf ibsa kennaniin akka himanitti rabsaan paaspoortii sadarkaa yaaliitti mana poostaa muummeetti jalqabmeera.
Itti-fufuunis magaalota naannoo, godinaalee fi aanaaleetti hojiitti hiikuuf qophiin taasifamaa akka jiru ibsaniiru.
Qophiin paaspoortii kun qajeelcha muummeetti erga geggeffamee booda maamiltoonni paaspoortii isaanii mana poostaadhaa deemanii akka fudhatan ergaa barreeffamaa mobaayilaan ergamuunn tajaajilichi nikennama jedhameera.
Tajaajilli torban tokko lakkoofsise itti-quufiinsi fooyyee qabu kan irraa argame ta’uu ibsameera. Tigist Silashiitu gabaase.


text:
Islaamaa
Islaamaa amantii Waaqa tokko jedhurratti hundaa'e fi amantii Abraamii yoo ta'u Quraanaa, kan amantoota Islaamaatiin jecha Waaqaa qabate jedhamee amanamuu, fi barsiisaa fi jireenya fakkeenyaa kan Mahaammadii irratti hundaa'a; Mahaammad raajii dhumaati jedhamee amanama. Islaamaa jechuun namnii hunduu du'aa hin oluu jedhuf Waaqa tokko tahe oso ijaan hin argin akka namaa argetettii itii amanuu, wan ajjajaa isarraa dhufee horddoffuu jechudhaa. Muhaamamadii immo waan waaqni itii himee ergaa san ummataaf daabarsuu Irrattii hundaa'a.


text:
Laallibati maal eeggata?
Kurnan tokkoo ol booda murnooti ABO lama ABOn gumaatt caccabee ture walitt fayyuu eegaluu ambaa iyya’an. Sun tarkaanfii akkaa, kan funaansa soba hunda qaanesse. Dhinee hojii humna guutuun eegaluun yeroo hanga tokko ni fudhata ta’a. Kanaaf hamma tarkaanfi qabsoo bilchaataa itt haanuuf walhubannoo amanamaa irra gahanitt gochii amba keessaa yeroo fudhatu ta’a. Kun akka dogoggora darbe irra hin deebine carraa argamisiisa. Want tolfamuu deeman tartiiba qabachuu feesisa. Lachanuu adda addati waan hojjechuuf karoorfatan qabu ta’a. Hundi cufamanii akka haarati eegalamuu gaafachuu hin oolu. Hamma dhiheessii marsaa kanaa isa dhumaan gadi bahanitt obsaa fi danda’a gaafata. Jaalbiyyooti kaayyoo sabaaf lubbu kennan hantuuta yaalaa hin turre. Dhiheessichi wareegammi saanii kan itt qoosamu akka hin taane kan dhaamu ta’uun barbaachisaa dha. “Galtuun Qeyee” kan bilisoomuu irra gooftaa tajaajilaa du’uu filataniif gurra kennuun bu’aa hin qabu. Laallibati sirna sochii fi iyyaatiin itti faca’u kan kanaan dura isaan locaa baheen adda eeggata. Qabsoon walabummaa gardhabummaan akeeka saa gahuu hin danda’u. Shaffisummaa fi dhimma baasuu danda’uu qabsoof jedhamee, tasummaa fi humna barsiifataa jaamsaan lakkifamuu qaba. Sanaaf sochiin walabummaa Oromoom, warraqsa ofirratt gaggeessuun barbaachisuu hin oolu.
Akka itt gaaffiin Oromoo qabamu kan dhiheessan kitilatu ala sana jira. Garuu hundi gaaffii lamatt gad bu’u. Oromiyaan walba ta’uumoo kaanitt hirkachuu qabdi? Deebiin saa walabummaa yoo ta’e imaammata ABO qofatu fiixaan baasaa. Gaaffii hedduun yaada qabsaawota durii kaasee, fixaan ba’iisa imaammatichaa, dandeetii ifaajee saanii qindeessuuf Oromoon qaban kkf irrat ka’uu danda’a. qabsoon kan kaayyoo sabaatt amanan fedhaa. Daddaaqotii fi lugnootii hoojii guddaa akkasii gaggeessuu hin danda’an. Nammi tokko gaagaa fidu hunda fudhate qabsootti seenee humneessuun, geeddaree hogganuu qaba. Kan kutannoo fi dudhamaa qabu angoo harkee warqeett naa dhufa jedhee eeggachuu utuu hin ta’in qabsaawuufii qaba. Nammi tokko namoota itt cichanii jiran yk kanneen itt garagalan osoo hin ta’in kaayyoo saba saa heduu qaba. Yero haamtuu kana mamii afarsuun dhukkuba. Amma hooggansi xiinxala dhuugaa fi yaada kanneen biraa irraa fi kan saanii kaleessa irra wayyaawe qabatanii akka ba’an eegamu. Guddinni kan argamu yoo dammaqinii fi qayyabannoon miseesaa ol ka’e qofa. Dandeettii Oromoo hiriirsu, qooda fudhannaa ballisuu, humna dardaraa ofitt dabaluu fi ofbara sabaa fi dhaabaa ol kaasun hojii waari’ee. Hariiroon amba mormitoota waliin tolfamu ammaf kan durfannoon kennamuuf miti. Gaffileen imaammataa sabaawoo fi sagidduu hanga walhubannoon keessaa, tokkummaa fi yaayyoon qabsichaa karaa haara mirkaneeffamutt qabamuu danda’a. Kanaaf mariin gad fageessanii keessa ofi itt qoran qunnamtii ambaa hunda dursuu qaba..
ABOn yoo jarri kaan tokkummaa empayeraaf dhabbatan inni walabummaaf qabsaawa. Hedduun imaammati ABO kan yeroon itt darbee fi dhima hin baafnee dha jedhanii qeequu danda’u. Garuu tuffatanii karaa saanii hin qabatan. Dhugaan saa hundi mooraa isaan erge irratt hundaawanii, akka ergamsa saanii meelchaa fi bolola fi olantummaa koloniif gufuu bara baraa ta’uutt fudhatu. Kanaaf hamma danda’anitt maqaa xureessanii, salphisanii barbadeessuunii qabu. Oromoon hedduminaan kan guraramaniif mirga saanii waan baraniif. Cunqursaan yoo sababa argate aannantu dammati dhagala’eef. Yoo hin taane ABOn jiraatee dhiisee tokko uummata. Gocha ABO akka haadha guraara EPRDFtt fudhachuun sabdummaa, jalbiyyummaa dhabuu fi goleesitummaan xiqqinaa gaditt hin laalamu. Akka gocha namummaa baha abbaa hirree hamaa gidraa namaatt gammadu sirriitt fudhachuutt lakkaawama. Hojiin dhaabaa sabaa tokko sababa diinaa ooffalchuuf oso hin ta’in addatt qeeqamu ni danda’a. Wayyaaneen mirga dacha’uu (fottoquu) hayye. Addunyaan gara wayyaatt jijjiiramaa yoo jiraatu empayerri Habashaa garuu hamaatt deemaa jira. Diddaan sabaa ijaarame qofa humna bineensa akkasii, ittisu kan danda’u. Yaadi kana irra adda ta’e kan harka kennisiisu qofa.
Oromiyaan ammallee qabama jala jirti, geedarammii tolfamu kamuu kan qabateen dhimma dhuunfa saaf to’atama. Kan geeddarammi dhugaa ta’u gaafa Oromiyaan bilisomtee Oromiyooti jireenya malbulcha, binagdee fi hawasoma fi hiree saanii irrati gooftaa ta’ani. Sana malee haalli dargaggoo Oromiyaa gaaratt naqe ammayyuu ifatt muldhata. Habasha mitoota hedduutu iyya soba gurguddoo Habashaa, demokraasii, mirgooti ilmaan nama fi nambiyyootaf qabsoofna jedhuuf birmatanii turan. Garuu ganamuun du’att ergaman. Utu kutannoo fi dudhamicha biyya saaniif olchanii qabsaawoti Habashaas fakkeenya akkeeffamu hedduu irra baratu turani. Tumsa dhaquun gantummaa saanii saaxilani, kun Itiyoophesitoota si’anaaf ifaa dha.
Kan darbeef garaa raafamuun hanga yoona koqaa jira. Kan dur baqatanitt deebi’anii qabsoon Oromoo akka Itiyophiyoomu hooggani ABO buloon muggutan jiru. Sagantaa ABO eegala sanaan hidhata akka qabutt dhiheessuu yaalu. Nafii buusaa jalqabaa kan akeeka qabsoo muummicha agarsiisuu fi angoo yoo ta’ee jedhu buusaa hariiroo alaa jala jiru adda hin baafatani. Sun garuu yoo fedhame kan ta’u jedhamee taa’e.
Ummata bilisa kan akka waliinjiroott humna sodatamu qabu qofatu ummata bilisa biraa fedhe waliin hariiroo seena. Oromoon “Eenyu si dhungannaan hidhii muxxeessita?” jecha jedhu qaba. ABOn hanga yoonaa ummata saa funcaa kolonii keessaa baasuu hin dandeenye. Sun imaammata baafateef osoo hin ta’in dhaaba jabaa kan kan diina saa gitu ijaarrachuu dadhabuuni. Akkasumas nafii dudhaa Oromoon bilisummaa fi walabummaa irratt qabu jabeeffachuu dhabuu dha. ABUT illee hanga jabaatee waan barbaade fudhachiisuu danda’utt ABOn akeeka walfakkaataa qaba ture. Erga ummata saa bilisoomsee imaammata tokkummaa ADUtt (Adda Demkratawaa Ummataa) yk EPRDFtti jijjiirratee.
ABOn galmee dansatt barreeffaman kan Ittisa, Diinagdee, Howaasoma, Malbulchaa fi Namusa ilaalan qaba. Garuu erbaala irratt hafan. Ususi gabaasi yeroon hin galuu, ajaja diduun ture jedhu, dhugaa irra fagoo hin ta’u. Miseensi idilee waa’ee dhaaba saa kan dhagahu jette jettee irra malee suduudan hin turre. Mallattoo hundi, hoggansi garri tokko dirqama bahachuuf dandeettii akka hin qabne yk jalqabumaa walabummaa Oromiyaatt akka hin amanne agarsiisa. Garuu taatoti waan fedhan ta’anis ABOn xaxaa keessaa fi alaa itt hammaatullee hanga yoona hunda irra oolee “Ayyaana” ta’ee jira. Sun akka fedhe haa ta’u, kan carraa keessaa filatu Oromoof uumuu fi nagaa fi araara godinichatt fiduu danda’u qooqotaa fi xexxeba ababbaraa gurguddaa utuu hin ta’in bilisummaa Oromiyaa qofa. Me qalbeeffataan kan dura ta’u dura haa kaa’u. Akka jechaatt, qamaleenillee qoraattiin dura ta’aa see irraa yoo ba’e qofa obsaan teessee akka qaama biraa irraa baasachuun of waldhaantu beekti. Falli saa dhofsisuuf dura bakka bilisa ofi kennuu feesisa. Hanga ABOn jiraatu fi dhidhiittatutt sadoo fi xibarri ittuma fufa.
Dhaaba cimaa ijaaruun miseensa dammaqina ol haanaa, garaa guutuun bobbaa’uu, kaasaa saba ofiif kutannoo fi dudhama qabu gaafata. Haala miseensi hojii hooggansaa caqasuuf hin dammaqfamnett karaa irra chehumsi kaayyoo nama dhibuu hin qabu. Rakkina tuulamaa dhufe irra sanatu hubatama. Dhaabi cimaan murna garlamee, daddaaqani fi abba tokkee dhibooftuu, dandeettii Oromoon qabu qindeessuu hin feeneen faalameen ijaaramuu hin danda’u. Dhiheenya iyya’a VOAf tolfame keessaa tokkoon qabattee kana irratt gaaffileen ka’anii deebiin utuu hin kennamin hafan jiru. ABOn maaliif akka ga’aa hin hojjenne gar lachuun deebiin amanamummaan kennamuu qaba ture. Hanqinni taliila ta’e kan hojiirra oolcha dhibaawuu malee kan imaammataa hin turre. Nammi tokko utuu hin dhandhamatin gumaan tokko ni hadhaawa akkamitt jechuu danda’a?
Bilisummaa, nagaa, araaraa, safuu fi onneen dhagaa golee ilaalcha Oromooti. Sabaaf bilisummaa, nagaa fi araara Lafaa fi Waaqaa fi ilmoo namaatii, safuu lammii gidduutt, onnee kan itt amanaan irra hamaa ittisuuf nafii gurguddaa dhaalmaan argaman keessa jiru. Didhaa sanneen tuqamuuti kan dargaggoo Oromoo gaaratt naqe. Sanaaf malee waldhabdee nagaan furachuun aadaa Oromoon itt beekamu. ABOn dhugaa, daaya dhaloota irra qaari’u qaba. Sun daaya ummata bilisaa fi biyya walaboomeetii. Daaya fedhaa bu’uuraa ilmoo nama bilisummaa, nagaa fi araaraa keessaa nama waxalu irratt hundaayeeti. Kanaaf hanga ummati gadadoon jiraatutt abiddi saa hin dhaamu. Jijjirama naannaa haa ta’u baaquleessaa fi malraagummaan hagamiiyyuu tufachuunii hin danda’u.
ABO qacaleen humna cimaa qabachaa fi tumsitoota saa fi kanneen biyya Oromoo baldhaa kutachuu barbaadan waliin wal hadhaa bahe. Jeequmsi keessaas qooda saa qaba ture. Qabsoon lafa bilisome jedhanii sararuu caalaa, humnoota sana gidduutt cafaqamuun badiisa aggaamame irraa dhaaba olchuu ta’e. Karaa biraa garuu, sammuu kumkumatt lakkaawamu, kan biyya ofii keessatt gonka akka nambiyyaa sadarkaa lammafatt ilaalamuu hin fudhanne bilisoomseera. Biyya ofii gumaa gumaan bilisoomsuun akaataa qabsoo keessaa tokko malee akka fakmishoo tokkichaatt ilaalamuu hin qabu. Waan ofii tokkichumaan dhuunfachuunis ni danda’ama.
KAK (ANC) Afrika Kibbaa (AK) kan sirna apartaayid irra furuu danda’e qabsoo bara 82 (1912-1994) duuba ture. Qabsichi hiroo sanyii lama gar tokkoon adii garri biraa gurraacha fi kan halleeffaman gidduutt ture. Goftoliin kolonii, frota saanii AK horamanitt angoo kennanii erga gad dhiisanii turaniiru. Egaa qabsoon AK maddi saanii sanyii fi bifaan adda haa ta’an malee qabsoo namoota AK gidduutt gaggeeffame ture. Qabsoo imaammata bulchaa sanyeessaa jijjiiranii bulcha wayyabaa dhaabuu ture. Garri lachuu Afriikaan Kibbaa akka biyya saanii waloo ta’ett fudhatu. Yeroo Oromiyaatt dhufnu qabsichi qabsoo koloneeffamaa fi koloneeffataa qabaten gidduutt gaggeeffamu. Qabsoon ABOn gaggeeffamu Oromiyoo gidduutt utuu hin ta’in kan qabamee fi kan qabatame gidduuti jechuu dha. Kanneen miidhama koloneeffamoon sirna kolonii irra bu’aa argatanii fi argachuuf gororaa coccobsaa jiran kana dhaga’uun ni dhukkubsa ta’a.
Kanaaf qabsoon Afrikaa Kibbaa fi Oromiyaa akaakuun adda adda. Oromoon apartayid kolonummaa muuxataa jiru malee kan keessaa miti. Oromoon waliigalatt fanfana ilmoo nama keessayyuu Oromiyoo gidduutt sanyii, amanti fi lammummaa irratt hundaawanii tolchuun hin beekamani. Kan amantummaa saanii biyya haadha koloneeffatuu waliin itt fufuu barbaadan bilisummaa qabu garuu lachanuufuu al tokkott amanamoo ta’uu hin danda’anii. Kan Oromiyoo dha ofiin jedhan hundi akka horee Britishii fi Duchi suukannii qajeeltuu irra KAKn gargaaran bakka itti horaman malee biyya biraa waan hin qabneef qabsoo bilisummaa Oromiyaa gargaaruu qabu.
Kanneen bilisummaa biyya saanii abdiin eeggataniin walhubannoo murnoota ABO gidduuti dhiheeny ta’e gammachuu guddaan simatame. Dhinfamee gutummaatt hojiirra ooluuf yero fudhata ta’a. Hangasitt faanni fudhatan hundi gamnummaan masakamuu qaba. Malbulcheesitooti Oromoo bara hedduuf qubqabsiis ambaa irratt hedduu lallabaa, hedduus kakataa bahan. Amma hobbaatii qabatamaa malee dubbii fi irbuu konkaa hin barbaachisu; kan darbe irra deddeebi’amuu hin qabu. Yaa’in walitt baqaa tattaaffii fi tarkaanfii hedamee gaafata. Kan hooganootaa dansaa miseensaafis dansaa. Kanaaf jalqaba yk walfaanuma jalaa kaasanii walitt qabuun dirqii ta’a. Dardarri Oromoo qabsoo walabummaa kan angafoti saanii sossosan fulduratt oofuuf abbaawummaa guddaa qabu. Oromiyaa walabomsaati sana boda tokkummaa Afrikaaf loluu dandeessuu. ABOn kallacha qabsoo Oromooti; Hoomishaa gootota saba kumootaati. Qeyeen Oromiyaa keessaa isaan hin tuqamne hin jiru. Kanaaf kan diinoti Oromiyaa jibbaniin. Irraa faccisuun, haromsuu fi sooruun dirqama Ilmaan Oromiyaa dhugaa hundaati. Saba goota hin qabnee ta’uu hin fudhatina.
Hanga murtii fi gocha yaayyoo karaa haaromeen gad bahanitt obsaa fi danda’ummaan barbaachisaa dha. Bara hedduuf hundi sirna itt waldagan misoomfataa turani. Yoo itt yaadamee haqame malee sadarkaa ammaa irra dhangala’uu danda’a. Baroota saanii kaleessaa keessa deebi’ani qoruun barsiifata jamsaa dullacha fi tasoomaa irra of qulqulleessuu qabu. Qabsoo bilisummaa, jechaa fi gochaan Oromeessuuf tarkaanfii warraaqsaa gadi hin taane barbaada. Oromummaa waliin ol kaasuun fala tokkoo. Hoggansiif miseensi waliigalaa mooraa diinaatt baqachuuf utuu hin ta’in, dhaaba saanii jaallatamaa guddicha, ABO, barsiifata dullachaa, luuxxee galtuu fi dhibaawummaa irra faloo baasuuf sadarkaa warraaqaan of gahuu qabu.
Ulfinaa fi surraan dabaankufootaaf; walabummaa, walqixxummaa fi bilisummaan kan hafaniif; nagaa fi araarri Ayyaana abboolii fi ayyoliif haa tahu!
Ibsaa Guutama
Amajjii 2013
Ibsaa Guutama miseensa dhaloota saganta ABO isa jalqabaa baasan keessaa tokkoo


text:
QOPHII KAAYYOO AMAJJII 28/2018 : // Haala Yaroo fi qabsoo hidhannoo ABOn Baha Oromiyaa keessatti geggessaa turee fi jiru ilaalchisee Marii Obboo Atoomsaa Kumsaa Miseensa SHG – GS ABO fi Qondaala ol aanaa WBO waliin taasifnee
Ammajjii 28/2018 Sirni Simannaa Dr Mararaa Guddinaafi hidhamtoota Siyaasaa Oromoo hidhaarra hiikkanamaniif Magaalaa Ambootti qophaa’ee bifa adda ta’een gaggeeffame. Istaadiyeemii Amboo guddichatti uummatni miliyoonan lakkaawwaman argamuun simannaa gootummaa gootota Oromoof godhan. Kana malees Qeerroon dangaggootni Oromoofi Uummaatni sagalee dhaadannoo :
– Hidhamtootni Siyaasaa Oromoo hundii haa hiikkaman
-mirgi bilisummaafi walabummaan uummata Oromoof haa kabajamu.
-“We demand free all Oromo political prisoners!!
-We demand Justice and freedom !! Jedhu dhageessisuun mootummaa abbaa irreefi ergamtoota wayyaanee abdii kutachiisan.


text:
Sadarkaa itti aanaa preezdaantiitti itti gaafatamaan Waajjira DhDUO Dooktar Abiy Ahimad haala yeroorratti har’a ibsa laataniiru.
Gaaffii gaafatamuuf akkamiin gurmoofnee waa goonan, sirriitti yaadamuu, bitaa fi mirga ofii ilaaluun xiinxaluu barbaada jedhan.
Kunis karaa ummataa fi qabeenya biyyaa hin miinen ta'uu qaba kan jedhan Dooktar Abiy, yeroo ammaa lagannaa gabaa kanaan walqabatee gaaffii ka'aa jiru keessaa tokko namoonni hidhaman gadhiifamuu qabuudha.
Kanammoo mootummaan naannoo Oromiyaa haaromsaa as uumame akka hojii ijootti qabachuun namoonni hidhamanii jiran ba'anii hojii misoomaa keessatti akka qooda fudhatan murtaa'eera.
Hidhaan baayyannaan ummanni ni rakkata, guddachuufis ta'e jijjiiramuu hin danda'u; kanaaf kana murteessinee ajandaa keenya ijoo taasifannee hojjechaa turreerra jedhan.
Ajandaa qofa osoo hin taane, hojii qabatamaa hojjenneerran kaasan.
Akka naannoo Oromiyaatti namoota kuma 30 ol haaromsaa as hiikuu dandeenyeerra kan jedhan Dooktar Abiy, kun kan aangoo mootummaa naannoo jala jiru akka ta’e himan.
Kan mootummaan fedeeraalaa gochuu qabus qabsoo hadha'aa fi cimaa taasifneerra. Kanaanis hojiin hojjetame jira jedhaniiru.
Namoonni harka mootummaa federaalaatti dhimmisaanii ilaalamaa jiru walakkaa ol himannisaanii addaan citee akka hiikaman ta'eera, kun ga'aadha jennee hin fudhanne jedhan Dooktar Abiy.
Kanneen hafanis akka ba'aniif qabsoofnee walii galuudhan namoonni kun akka gadhiifaman murtaa'eera. Kunis hatattamaan xumurama jedhan.
Dhimmoota irratti walii gallee fi ummata keenyaafis ifa goone harcaatii tokko male hojjiirra ni oola; sochii DhDUOn taasisaa jiru biyyi guutun kan beeku jedhan Dooktar Abiy.
Tarkaanfii gurguddaa ummata keenya fayyadu fudhachuu eegalleerra; haata'u malee, yeroo ammaa maqaa gabaa lagannaa kana keessa dhokachuun maqaa Oromootin qabeenya namaa fi mootummaa saamuu fi barbadeessuu, sabaa fi sablammoota naannoo keenyaa miidhuu, qaamolee nageenyaa miidhuu fi kkf rawwatamaa jiraan ibsan.
Kun safartuu kamiinuu fudhatama hin qabu. Qaamonni kana keessa dhokatanii miidhaa geggeessaa jiran jiru. Kun ammoo olaantuummaan seeraa seeraan sirrachuu qabaan dhaamaniiru.
Oromiyaa keessatti karaa seeraa namni kamiyyuu hojjetee jiraachu danda'a, nagayaan ba'ee galuu qaba. Namni maatiin jalaa dhukkubsate mana yaalaa deemuu qaba. Hiyyeessi jireenya gadaanaa jiraatu hojjetatee nyaachuu qaba jedhanii, gaaffilee amma kana'anii fi dhimmoota baraarratti mootummaan naannichaa xiyyeeffannaan hojjechaa jira; murteerras ga'ameera jedhaniiru.
Kanaaf dargaggoonni keenya tasgabbaa'anii eeguu qabu; daandii cufuun, namni akka daldalasaa cufatu dirqisiisunis sirrii miti jedhan.
Gochi amma eegalame kun hataattamaan dhaabbachuu qaba kan jedhan Dooktar Abiy, dubbiin gara biraatti ba'uu danda'aanis dhaamaniiru.
Dubbiin gara biraatti demnaan ammoo kan miidhamu ummata Oromooti; qeerroo Oromooti. Kanaaf ummanni keenyaa fi dargaggoonni keenya har'aa kaasanii sochii kana dhaabsisuun barbaachisaadha jedhaniiru.
Maddi; OBN


text:
Daayoodii
Elektirooniksii keessatti, daayodiin ruuqoo elektirikaalii tarminaalii-lama qabu wayita ta'u hojiinsaas elektirkii gara tokkotti qofa dabarsuu dha; daayoodiin karantii gara kallattii tokkootti dabarsuurratti mormii xiqqaa (inni bayeessi 0) kan qabu, gara kallattii biraatti dabarsuurratti ammoo mormii guddaa (inni bayeessi infinite) qaba. Daayoodiin semiikondaakterii ta'e, yeroo ammaa baayyinaan kan beekkamu, kiristaala wanta semiikondaakterii ta'eerraa kan hojjatame fi p-n jaankishiniinsaa tarminaalii elektirkii lamatti kan qabate dha. Daayodiin vaakiyuum tuubii elektiroodii lama qaba, kunis pileetii (anoodii) fi kaatoodii hoo'ifamu dha. Daayoodiin semiikondaakterii ruuqoo elektirooniksii semiikondaakteriirraa hojjatame kan jalqabaa ture. Kiristaalli kun elektirikii AC gara DC akka jijjiiruu kan argate fiizisistii Jarmanii Ferdinaandi Biraawun bara 1874tti ture. Daayoodin semiikondaakterii kan jalqabaa, kan kaat wisker daayod jedhamu, naannoo bara 1906tti kan hojjatame yoo ta'u kunis kiristaala albuudaa kan akka galiinaa irraa hojjatame. Yeroo ammaa, daayodii baayyen silkaniirraa hojjatama, yeroo tokko tokko garuu semiikondaakteroonni kan biraa kan akka seliniyeem ykn jermeeniyeemii irrayis ni hojjatama.


text:
Leenjiin dandeettii qorattoota jalqabaa cimsuufi hojii qorannoo isaanii karaa saayinsawaa ta’een deeggaramee bu’aa qabeessaa akka ta’u kan gargaaru leenjiin mata duree ‘proposal writing, experimental design for field of experiment and analysis of experimental data using, R and scientific paper writing’ jedhu irratti guyyoota shaniif qorattoota giddugaleessota qorannoo sagal irraa walitti bobba’an kan baay’inni isaanii 46 ta’uuf galma IQQOtti leenjiin kennamaafii jira.
Leenjichis Mudde 16/2010 kan jalqabe yoo ta’u hanga Mudde 20/2010tti itti fufee kan kennamuufi erga leenjiin marsaa duraa kun xumuramee boodas giddugaleessota hafan irraa mata dureedhuma kanarratti leenjiin marsaa 2ffaas kan kennamu ta’uusaa qindeessitoota saganticharraa hubachuun danda’ameera.


text:
Itiyoophiyaatti Ambaasaaddarri Amerikaa Maaykil Reneer ministrii dantaa alaa Itiyoopgiyaan waamamanii labsii yeroo muddamsaa biyyattiin labsite irratti ejjennaa qaban irratti ibsa akka kennan gaafataman jechuun gaazexaan biyya keessaa Ripoortar jedhamu gabaasee ture.
Garu Embaasii Amerikaa Finfinnee jiruuf dubbii himaa kan ta’an Nikolaas Barnet walgahiin gaggeeffamee kan sadarkaa dhunfaa ta’u ibsuun waa’ee irratti dudubbatame ibsuu hin feenu jedhan.
Gama kaaniin wanni gaazexaa Ripoortar irratti ba’e Ambaasadirichas ta’e Embaasii Amerikaa kan bakka bu’u miti jedhan.
Labsii yeroo muddamsaa kan ilaaleen ejjennaa qabnuu fi ibsii baafne kan jijjiramu miti jechuun irra deebi’anii mirkaneessan.


text:
Aadaan eenummaa saba tokkoo ibsa, aadaan Afaan guddisa, aadaan mana barumsa saba tokkoo waan ta’eef eenummaa ofi nama barsiisa … kkf. Ummani Oromoo hanga aadaan isaa jalaa awwaalamee fi mirgi isaa jalaa sarbamee woggoota dheeraa lakofisiiseera. Haat’uu malee sabni Oromoo aadaa fi mirga dhala nammumaa biyya isaa irratti jalaa awwaalame deefatuuf yeroo itti dhiisee diina isaatti harka kennate hin qabu. Isa kana kan dhuga’oomsu ummani Oromoo sababa hacuucaa mootummoota garboofataa baroota dheeraaf dhiibaa irraan gayaa turan jalaa lubbuu isaan baasuuf biyyoota adda addati koolu-galttummaa gaafatan waan isaan dalagaaran ilaaluun barbaachissa. Fkn. Suurawwan armaan oliti argaman kunniin guyyaa agarsiissa aadaa sabaa fi sablammoota bayyoota addaa addaa kan gaafa Waxabajjii 15.2013 magaalaa Molde Norway keesati qaphayee irrati Hwaasini Oromoo Tingvoll fi Møre og Romsdal itti gaafatamutuu aadaa kanta’an ade Samira Hassan fi Jiraatota Oromoo kan magaalaa Molde Norway jiraataniin kan geegefame ture.
– Hawaasa Oromoo Tingvoll fi Møre og Romsdal. Waxabajjii 18.2013


text:
Dr. Sheeyk Mohammad Rashaad Abdullee
- Details
- Category: Pressrelease
- Published on Monday, 03 June 2013 15:33
(Barsiisaa, Sabboonaa, Sheeka)
Fuulli Rabbii itti haa tolu
May 29, 2013
Barri dhaloota isaa 1934. Lafti dhalootaa aanaa Carcar, Hararge. Nama sabboonaa ummta ofii jaalatuu fii qabsaa’aa ta’uuf naanno kanaa olitti kan nama hamilchiisu hin jiru jechuun ni danda’ama.
Abbaan isaa nama amantii Islaamaa hordofu ta’uu irraa kana ka’e mana qur’aana itti baratutti ergame. Achitti akkuma ilmaan yaroo saniitti amantii isaa hordofuun qajeelfama jiruuf isa feesisu baratee ogummaa silaa feesisu itti qadhaabate.
Carcar lafa diinni ‘Habashaa’ lola hedduu ummata Oromo wajji itti godhe ta’uun ni beekkama. Lola boodas nafxanyoonni lafa saamuun akka ummanni qabeenna hin horanne godhanii, jiruun ummataa abbootii lafaatiif dirqamanii dalaguu qofa ta’e. Haalli hadhaahaan akkasii kun waan abbootiin zamana san keessa ilmaanitti himanii fii barsiisan keessaa qooda guddaa qaba. Sh.Mohaammad Rashaad haala kana fakkaatu keessatti guddachuu fii of beekuun caalatii akka muratee waa godhu isa dirqe.
Ilmaan zamanaa san waa barachuuf ganda ofii irraa fagaatanii deemaa turan. Kunis jajjabeenna, kutannoo fii ogummaa guddaa namaaf akka dabalu hubatamaadha. Sh.Mohaammad Rashaad haasa’a ummata duratti godhan keessaa kanaatu calaqqisa. Biyya keessa naannoo gara garaa dhaquu fii namoota adda addaatiin wajji wal arguun caalatti akka jiruu fuulduraatiif qophaa’u isa godhe.
Irra caalatti baruumsaaf Sh. Bakri Sapaloo bira turuun daranuu akka xiinxallaa jiruu qabaatu fii ummata ofiitii yaada’u isa godhe. Akkuma beekkamu Sh. Bakri nama mootummaa H.Sillaaseetiin mormee fii Afaan Oromoo babal’isuu irratti qooda guddaa qabaataa ture; haga mana hidhaa dhaabbataa (qum isir) bara 1965 tti seenetti.
Gama birootiin qoodni amantii ‘Islaamaa’ kana keessatti guddisee mul’ata. Amantiin Islaamaa Ortodoxi Habashaa wajji wal mormaa guddaa qaba. Kaniisaan Ortodoksii lafa ummataa saamuu keessaa waan harka qabuuf Oromoon Wolloo, Baale tiifii Hararge akka Oromummaa isaa jabeessuu fii daranuu sabboonu isaan godhe. Haalli kun sheekkota Islaamaa hedduu akka qabsoo gumaachan gochuun waan seenaan ummata Oromo addeessu. Sababa kanaaaf sheekkonni hedduun Wallo, Baalee fii Harargetti lubbuu isaanii dhabanii jiru.
Haalli asii olitti tuqame kanneen seenaa Sh.Mohaammad Rashaad keessatti waan hodhamee fii waan erga biyyaa ba’es booda jiruu isaa wajji laalamu ta’e argama.
Imala Biyya Alaa:
Biyya Saudi baruumsaaf deemuun isaa karaa heddu baneef. San booda biyya Paalestaayin (1950) dhaqee achitti baruumsa ol aanaa fixachuun caalatti akka yaanni isaa gama waa’ee ummata isaa fuulleffatu isa gargaare. Barootni kanneen ka sochoo’a ummata biyyoota Arabaa waan tureef; Sh.Mohaammad Rashaad haala biyya isaatiin walitti hidhee laaluun waanuma irraa eeggamu ture.
Boodarratti baruumsa isaa sadarkaa univarsitiitti tarkaanfachiisuuf biyya Syriyaa (1951) dhaquun caalatti yaada isaa walitti guduunfeef jechuun ni danda’ama. Biyyaa akka Siiriyaa keessa yaroo kana turuun haala addunyaa dhuunfatanii beekutti nama geessa. Kuniis dheengi’a guddaa jiruu keessatti boodallee calalaqaa dhufe.
Kanaan boodaas baruumsaa isaa xumurachuuf biyya Masrii dhaqe (1957). Barootni kun yeroo xumuruma lola addunyaa lammaffaa waan tureef Masriin biyya sochooni hedduun itti deemaa ture. Haalli kun jiruu fii muuxannoo Dr. Mohammad Rashaad keessatti bakka guddaa qabaata.
Dr. Mohammad Rashaad akkuma Kaayroo irraa barnoota ol’aanaa fixateen biyya Somaaleetti dalagaaf ergame. Hireen ummata isaatti deebi’ee waa godhu asiin jalqabamte. Baruumsa dheeraa qabaachuu fii dalagaa itti qabaachuun akka inni yeroo guutuu ummata isaa wajji jiraachaa beekkomsa isaa dagaagsifatu isa gargaare. Yeroo kana keessa biyya Somaaleetti Afaan Oromoo qorachuu, aadaa ofii bal’isee barsiisuu bira dabree, Radiyoo Afaan Oromoo utubuu fii biyya isaattiis dhageettii argachuu jalqabe.
Qabsoon Oromoo dagaagdee biyya Somaalee dhaqqabuunii fii ummanni Oromoo kan kumaan lakkaa’amu achi qubaachuun caalatti hiree dalagaa isaaf bane. Mootummaan Somaalee tarsimoo ofiitiif jecha ummata Oromoo ofitti qabuun afaanii fii aadaan Oromoo akka haara’atti laalamu godhe. Qubee barsiisuu fii babal’isuun dalagaa qabsoo taatee argamte.
Bara 1980 keessa namoonni hagoon hooggana qabsoo Oromoo naannoo turte keessaa akka Dr. Mohaammad Rashaad wajjiin ‘Qubee Afaan Oromo’ irratti dalagan murtaa’e. Kanarraa kan ka’e barruu fii kitaabban kumaan lakkaa’aman maxxanfamee akka ilmaan Oromoo baratan godhame.
Qoodni Dr. Mohammad Rashaad bifa hedduun laalamuu danda’a. Akka barsiisaatti ilmaan lafaa dhufu barsiise; akka sabboonaatti qabsoo Oromoo keessatti qooda guddaa kenne, akka sheekaatti amantiin Islaamaa akka Afaan Oromootiin baratamtu mijjeesse (Qur’aanaa fii Hadiisa Afaan Oromootti hiikuu).
Qooda walitti dhaabee kenne kanaaf Dr. Rashaad badhaasaa fii quundha murna hedduu irraa argate. Irra caalatti ummata Oromoo biratti nama Afaan Oromoo guddisuuf tattaafate, aadaa Oromoo bal’isuuf qooda guddaa kenne, sabboonummaa nama barsiisee fii nama ummata isaa wajji kufee ka’e ture.
Gama boodaa kana (2009) Sh. Mohammad Rashaad dhibee godhachuun wajji biyyatti deebi’ee ummata wajji jiraate. Hawwii silaa qabu ummata isaatiif callaqise; rakkinna biyya jiruus ummata wajjiin qoodamaa osoo jiruu boqotee gama fuula Rabbi dabre.
Dhumarratti fuulli Rabbii itti haa tolu, warraa fii maatii isaatiif Rabbii obsa haa kennu. Seenaan ummata Oromo yoomuu isa yaadata, ummata Oromo biratti bakka guddaa qabaata, dhaloonni dhufu irraa deddeebi’ee isa yaadata.
Tokkummaa Humnoota Bilisummaa Oromiyaa (THBO)


text:
Qorannicha gaggeessanii bu’aa isaarra ga’uuf waggoota 5 fudhateera jedhame.
Waggoota kanneen keessatti namoota 250,000 fedhii qabanirratti kan gaggeeffame.
Namoonni kanneen konkolaataa taa’anii eeguu, yeroo dheeraa konkolaataan imaluu, taa’aa ooluu fi socho’uu dhabuun, rakkoo fayyaaf saaxilamaa turan.
Haata’uutii miilan socho’uun bu’aa akka qabu arganiiru.
Biskileeta oofuunis sochii qaamaa waan qabuuf qaama jabeessuu, sissi’eessuu fi dadammaqsuun ala fayyaa keenya eeguu fi dhibeef akka hin saaxilamne gargaaruurratti bu’aa qaba jedhan qorattoonni biyyattii.
Gareen qorattootaa Gloosgoow akka jedhanitti, biskileetan deemuu barraan, akka nama waa hojjechuu deemutti hin dhiphattan. Sanarra akkuma imala wayii deemtaniitti amaleeffachuun itti fayyadamuu dandeessu jedhan.
Qorannaan waggaa 5 fixe kun namoota bakkaa bakkatti sochii taasisanii fi oolmaan isaanii sochii baay’ee hin qabne wal cinaa qabee ilaalera.
Namoota qorannaan irratti gaggeeffame keessaa 2,430 du’aniiru.
3,748 dhibee kaansariirraa dandamachuuf yaalarra turan. 1,110 ammoo dhibee onnee qabu ture.
Qorannichaan garuu namoonni biskileeta oofuu amaleeffatan du’a 41%n, saaxilama kaansarii 45% fi dhibee onneemmoo 46%n hir’isaniiru.
Torbeetti maayila 30 ofuun dansaa akka ta’e kan eere qorannichi, sanaa ol oofuu dandeenyan ammoo carraan fayyummaa qabaachuu olaanaa ta’a jedhameera.
Miilan deemuun dhibee onnee ittisuuf, torbeetti maayila 6 ol deemuu gaafata.
Dooktar Jaason Giil Yuunvarsiitii Glaasgoowirraa, namni sochii taasisu fayyummaa olaanaa qabaata; saaykilii ofoon ammoo sana caala jedhan.
Namni ganama ka’ee hojii gaafa deemu yookin gabaas gaafa ba’u saaykilii ooofuu silaa osoo amaleeffatee carraa dhibeef saaxilamuu isaa hir’isa jedhan.
Maddi; BBC


text:
UEFA
Union of European Football Associations, kan yerro bayye maqqa yoo gababa UEFA jedhamun bekkamu (pronounced Template:IPA (you-AY-fuh) or Template:IPA (oo-Ay-fuh) or Template:IPA) kuni bulchaa fi kutta ilalla kubba milla (football (soccer)) Europeiit. Kampaniin kuni kutta taphaa kubba milla Yuurooppi hunda ilallu yoo ta'u, kan qofaa osoo hin ta'in taphaa Europe biyya biraa wajjin ademsistu, tapha clubi, besse mo'achuf kenamu qabata, ademsa tapha fi mirgaa "media"n tapha kessatti qabdu bulchaa. Bulchotni tapha kubba milla Eshiyaa kessatti argaman bayyen isaani Asian Football Confederation osoo hin ta'in UEFA jalatti argamu. Biyyotni kuni immo Isiraa'el, Saayippires, Armeeniyaa, Ji'oorjiyaa, Tarkii, Kaazaakistaan, Raashiyaa fi Azarbaajan, haa ta'u malle Isiraa'el fi Kaazaakistaan miseensotta AFC turaan. Saayippires kutta kubaa milla Europe jalatti qodamu fillate malee, carra Yuurooppi, Eshiyaa fi Afrikaa taphachu qabu ture.
UEFAn qoqqodama FIFA ja'een kan ardii ja'atti argaman kessa guddicha dha. Confederation hunda calla jabbena qabenya fi adunya kessatti taphaa dhibaa gochuun tokkoffa dha. Taphattotti adunya guggudon bayyen "European league" kessa taphatu, kanaaf sababi tokko wa'ee leagotni guggudon Europe kessatti argaman England, Firaansi, Xaaliyaanii, Ispeen fi Germany waan qarshii bayye taphattotaf keenanif. Biyyotni guggudonis UEFA kessatti argamu. Bakka bana ta'e 32 kan 2006 FIFA World Cup kessa, 14 buduni kubba milla UEFA jalatti argamanif kan kenname yoo ta'u, FIFA World Ranking irratti biyyotta gubba 20 kessa 16 miseensotta UEFAt.
UEFA kan itti hundeffame June 15, 1954 yoo ta'u, kan itti hundeffames anna Basel jedhamtu kan Switzerland kessatti argamtu kessatti. UEFAn kan dhabatte ergaa mariin French, Italian fi Belgian FA jidutti godhame booda. "Headquarters"iin isaa Paris kessa hanga bara 1959 kan ture yoo ta'u, achiin bodda UEFAn gara Bernit godanne. Henri Delaunayn General Secretary tokkoffa yoo ta'u Ebbe Schwartz immo peresdantii tokkoffa ture. Kuttan bulcha UEFA hanga bara 1995it Nyon, Switzerland kessa ture. Miseensotti UEFA biyyotta 25 turaan, amma garuu 53 dha. Isaanis gadii bu'i ilalli. UEFA presidantin amma Michael Platini dha.
UEFAn akka bulchaa biyyotta walitti qabamanit, European Commission wajjin wal-dhabii qaba turee. Waggotta 1990 jiraan kessatti UEFAn waan mirgaa television fi akkasumas Bosman ruling (wali-daldallu) irra kan ka'e serra Europe wajjin dhaquf jijjirama gudda gochu qabdi ture.


text:
Uggurrichaan sarvariin keessoo olompiikichaa miidhameera.
Nageenyi saaybaraa Maakaafen baatii darbe keessa ibsa baasen, olompiikni Kooriyaa Kibbaa xiyyeeffannaa uggurtootaa keessa akka galuu danda’u akeekkachiiset ture.
Uggurraa kana raawwachuuf durumaanuu duulaa fi kakaasin gaggeeffamaa tureera.
Kaleessa qondaaltonni akka beeksisanitti, Jimaata sirna baniinasaarratti olompiikichi uggurameet ture.
Eenyu uggurricha akka raawwate garuu ifoomsuu hin barbaanne.
Ka’umsi rakkinichaa maal akka ta’e ni beekna; rakkoon akanaas yeroo taphootaa ni mudata jedhan.
Odu himaan koree qindeessituu dorgommii Piyoongichaang; Suung Baayik-yuun Rooytarsitti akka himanitti rakkinichi furameera jedhan.
Sarvariin keessoo taphichaa fi tajajailli Wi-Fi hawaasummaa uggurrichaan miidhamaniit turan.
Raashiyaan dorgommii olompiikaa kanarratti sababii dawaa si’eessituun waan bakka hin bu’amneef, biyyoota dhihaatin shakkamteetti.
Ministeerri Dhimma Alaa Raashiyaas biyyoonni dhihaa waan akkanaa kanatti fayyadamanii yakka raawwachuun yeroo maraa quba nutti qabuu baraniiru. Nuti waan badaa akkanaa hin raawwannu jedheera.
Bara darbe uggurraa saaybaraa Waanakraayin Kooriyaa Kaabaatti qubni qabameet ture. Isheenis ani waan akkanaa hin raawwadhuun haaltetti.
Maddi: https://www.cnet.com


text:
Reksi W.Tilerson,nama ganna 64.Barumsaan injineeringi qaba. Ammatti itti gaafatamaa dhaaba zayiti addunyaa beekamaa Exxon Mobil Corporation ti.Dhaabii kun addunyaa keessaa guddinna gabayaatiin shaneessoo.
Hujii tana ganna 41 hojjachaa bahe.Namii kun jaala pirezidaantii Amerikaa Puutin beekamaa.Ganna 15 wal beekan.
Doonaldti Tiraampi namii kun, Tillerson nama dhaaba addunyaa guddaa keessa hojjachuun beekamu nama akka addunyaan keessa ooltee bultu akka dansaa beeku nagaa naannooleef hojjatu.
Taatullee namii kun biiroo mootuma fi hujii siyaasaa gugurdoo akkanaa keessa hojjatee hin beeku. Raashiyaa fi Amerikaan ammoo waan hedduu irratti walii hin galle.Filamiitiin isaa tun nama hedduuf yaaddoo guddoo.
Senetrootii Amerikaa hedduun ka akka Joon Makkeeyin faatii Tiraampi jaala Raashiyaa kana fialchuun waan nama yaaddessaa jedhan. Hagii tokko ammoo Tilerson waan hedduun faarsan.
Woma taateefuu konigireesiin Amerikaa nama kana fudhachuu fi dhibaachuu dandahaa irratti wal falmuuf deema.


text:
Priimiyar liigii Ityoophiyaa torbee 13ffaarratti taba Daddabiit Jimmaa Abbaa Jifaar 2-1n itti injifaterratti yaada abbaan seeraarratti laataniini murteen adabbii kun kan irratti dabarfame.
Koreen naamusaa Federeeshinii Kubbaa Miillaa Ityoophiyaa gabaasa koomiishinarri tabichaa dhiyeesserratti ega mari’ateen booda murticha kan dabarse.
Haaluma kanaan leenjisaa Nugusee Dastaa Birrii kuma 20 fi baatii 3n adabamaniiru.
Akkaataa murtee kanaatin taba torbee 15ffaa Daddabiit Raayyaa Ittisaa waliin qaburraa kaasee hirmaachuu hin danda’an jedhameera.
Taboonni sanaan boodaas itti aantota leenjistoota kilabichaa Dabroom Haagoosii fi Geetuu Tashoomaan kan duurfaman ta’a.
Hoji gaggeessaan Daddabiit obbo Miikaa’eel Aamda Masqal garuu murtichi akka geeddaramuuf ni mormanna jedhaniiru.
Leenjisaa Nugusee Dastaan garuu “Waanan dubbadhe sirrii miti” jechuun ifatti dhiifama gaafataniiru.
Maddi; www.soccerethiopia.net


text:
Chaampiyoon Liigii, dorgommii Waldaan Kubbaa miilaa Awurooppaa (UEFA) qopheessu.
Dorgommii baranaa ji’a torbaan duratti biyyitii 78 jalqabde haga ammaatti goolii 278 gale.Amma torbaan shaneesso keessa jiran. Arsenal fi Bayern Munich;Man City v Monaco; Leicester City fi Sevilla faatti walti.
Arsenal ganna dabre Bayer Munich 2-0 biyyaa fi biyyee isii irratti moote biyya Munich dhaxxee ammoo 5-1 itti fahanii galchan.
Badhaasa kubbaa Warqii(FIFA Ballon d'Or)
Ball D’or dorgommii kubbaa miilaa taphattootii addunyaa bebeekamoon irratti wal dorgomanii kubbaa warqii itti badhaafaman.Dorgommii tana FIFA-ti waldorgomsiisa.
Baranalee taphattoota hedduutti irratti dorgome.Baranallee Linool Meesii fi Kiristiyanoo Ronaaldootti haga guddaan wal worgomuutti jira.Meesiin qaraayyuu marroo shan badhaasa kana moohee Ronaaldoon ammoo marroo lama moohe.Tapahttootii hedduulleen keessuma jiran.Kana keesaa tokko taphataa kilabii Leister Cityti.
Badhaasa kana barruullee Faransaay tokkotti tapahttoota kubbaa miilaa addunyaa jajajboo jedhee wal dorgomsiisa.
Tapahtoota wal dorgomuutti jiran keessaa ka Leicester City Jamie Vardy, Riyad Mahrez faatilleen keessa jiran.Abbaa moohu dhiyoottu beekama. Dorgommii tana gaazexeessitota ispoortii addunyaa 173 tahanitti wal dorgomsiisa.
Waldorgommii kubbaa miilaa humna waraana Lafaaifi galaana Amerikaa
Guyyaa dheenagddaa humna waraana Amerikaa gugurdaa lamatti kubbaa miilaa waliin taphate.
Waraanii Lafaa Amerikaa goolii 21 galfatee waranaa galaana Amerikaa goolii 17 moo’e.Dorgommii tana eegii wal dorgommiin ispoortii koolleejjii fi yuniversitii Amerikaa dhumatteen duubatti yo hedduu Muddee torbaan jalqabaa keessa wal dorgoman.
Humnitii waraana Amerikaa U.S.ARMY waan ganna 14 argatee hin beenne humna waraana galaana Amerikaa U.S.NAVY 21-17 moohee seenaa hojjate.
Dorgommii kubbaa miilaa kilaboota Ingiliiz(EPL)
Dorgommi kilaboota kubbaa miilaa EPL eegi jalqabanii torbaan 13essOo keessa jiranii kalee fi guyyaa dheengadda qofa goolii 36 gale.
Akkuma kanaan Leicester Cityn Manchester City 4-2 irraa galchite.Swansea City Sunderland 3-0 moote gangalfatte. Aresenal Hull City fi Crystal Cityn ammoo 3-3 gargar galan.Guyyaa lama keessatti goolii 39 galchan.
Atileeti Fayyisaa Leellisaa ya dorgommiitti deebihe
Honololuu magaalaa godina Hawaahii keessaa tokko.Maratoonii km 43 kalee,sanbata guddaa name kurnya hedduu irratti wal dorgome dhiiraa fi dhalaalleen Keenyaatti moo’e.
Dhiiraan Lawrence Cheroot 2:9:39.Dhalaan atileetii Keenyaa beekamtuu Brigid Kosgei 2:31:11.Atileetii Amerikaa amma Singapporii dorgomtu Lindsey Scherf itti aanee lammeessoo.
Itoophiyaa keessaa Deribe Roba Olompikii baranaa irratti madaaliaa meeti argatetti sadeessoo tahee.
Atileeti Fayyisaa Leellisaa jiha hedduun duubatti dorgommiitti deebhe ammoo afreesso bahe.Hawaaiin godina Amerikaa keessaa 50n keessaa tokko. Hawaahiin dorgommii akkanaa 44 qopheessite.


text:
Wal-falmii kaadhimatoota filannoo prezidaantummaa lameen – jechuun, ka paartii Ripublikaanii bakka-bu’uun dorgoman – Donaald Traamp fi ka paartii Dimookiraatii bakka-bu’an – Hillary Kilinton gidduutti geggeessame, marsaa safaffaa, jechuun ka xumuraa kana xiinxaltoonni siyaasaa akkamitti ilaalan?
Bara 2014, kutaa Teksaas irraa akka dorgomaa dhuunfaatti, Seneetarummaa Ameerikaaf ka dorgomee turee fi yeroo ammaa, achuma kutaa Teksaas ka jiru – Kooliin Koolejitti, barsiisaa Dinagdee ka tahe – Proofeser Mohammed Abbaa-jabal Xaahirootti telefoonaan haasofsiisnee jirra.
Akka Proofeeser Mohaammed jedhutti, Hilarii Kilinton waan dubbattu itti yaaduun, itti qophaa’uun yeroo kennameefitti akka gaariitti dhimma ba’an. Doonaald Tiraamp garuu, ennaa Kilinton waa dubbatanii fi mormii irratti dhiheessan of irraa ittisuu qofatti fuuleffatanii, carraa guddaa of jalaa dabarsan.


text:
jaaligaa jaabilamma reyi reyantaa jaaligaa jaabilamma reyi reyantaa reppa veyyane ledu enducheta enducheta padahaaru kalalani padilangaa vunchanii padahaaru kalalani padilangaa vunchanii aa krishna pakshame edalo chicchu pettuta cheta hmm hmm hmm hmm hmm hmmmm kaatuka kantineeru pedavula nantaneeku chiru navvu deepakalika chinnabo neeyaku nee bujji ganapatini bujjaginchi chebutunnaa nee bujji ganapatini bujjaginchi chebutunnaa nee kunkumakepuduu proddugunkadammaa hmm hmm hmm hmm hmm hmmmm hmm hmm hmm hmm hmm hmmmm sunni pindini nalichi chinnaarigaa santasaana munigindi santuleni paarvati sutudanna matimarachi soolaana medavirichi peddarikam choope chicchukanti penimiti praanapati nantoondaa biddagati kantoondaa praanapati nantoondaa biddagati kantoondaa aa rendu kallallo adi kanneeti chiti kaalakootankanna ghaataina garalamidi gontunulime gurutai ventane vuntundi hmm hmm hmmm hmm hmm hmmmm aatuu potuu ghatanalivi aata vidupu natanalivi aadisaktivi neevu antavu
Jaliga Jabilamma
Swathi Kiranam (1992)
jaaligaa jaabilamma reyi reyantaa jaaligaa jaabilamma reyi reyantaa reppa veyyane ledu enducheta enducheta padahaaru kalalani padilangaa vunchanii padahaaru kalalani padilangaa vunchanii aa krishna pakshame edalo chicchu pettuta cheta hmm hmm hmm hmm hmm hmmmm kaatuka kantineeru pedavula nantaneeku chiru navvu deepakalika chinnabo neeyaku nee bujji ganapatini bujjaginchi chebutunnaa nee bujji ganapatini bujjaginchi chebutunnaa nee kunkumakepuduu proddugunkadammaa hmm hmm hmm hmm hmm hmmmm hmm hmm hmm hmm hmm hmmmm sunni pindini nalichi chinnaarigaa santasaana munigindi santuleni paarvati sutudanna matimarachi soolaana medavirichi peddarikam choope chicchukanti penimiti praanapati nantoondaa biddagati kantoondaa praanapati nantoondaa biddagati kantoondaa aa rendu kallallo adi kanneeti chiti kaalakootankanna ghaataina garalamidi gontunulime gurutai ventane vuntundi hmm hmm hmmm hmm hmm hmmmm aatuu potuu ghatanalivi aata vidupu natanalivi aadisaktivi neevu antavu
Vani Jayaram,K S Chithra
Song Title :
Jaliga Jabilamma
Album/Film :
Swathi Kiranam (1992)
Release Year :
1992
Producer :
Production :
Director :
Film Actors :
Lyrics :
Srivennela Sitatama Sastri
Singer :
Vani Jayaram,K S Chithra
OnScreen Actors :
Radhika Sarathkumar,Master Manjunath
Music Director :
K V Mahadevan


text:
Haala qabinsa mirga dhala-namaa fi deemsa ijaarsa dimookiraasii Itiyoophiyaa sirreessuutti ka fuuleffate – wixineen seeraa Yunaayitid Isteets tokko gara murtiitti akka dhihaatu, miseensi mana-maree dhaga’ama qaban tokko gaafatanii jiran.
Adoolessa dabre kana ka seericha wixine koree dhimmoota alaa, kan Mana-maree Yunaayitid isteets duratti dhihaatee, sagalee guutuudhaan gara mana-maree bakka-bu’ootaatti ka dabre – wixineen seeraa kun, miseensota mana-maree dimookiraatotaa fi ripublikaanotaa 70 ol ta’aniin sagaleen itti kenname ka deggerame.
“Kabajamoo dura-taa’aa mana-maree, har’a gidduu keessanitti argamee, mootummaan Itiyoophiyaa lammiwwan isaa irratti ukkaamsaa fi gochaa gara jabinaa itti fufinsaan raaw’ataa jirun isiniif dhiheessa. Miseensonni mana-marees, wixinee seeraa 128 kana irratti akka sagalee kennitaniin isin kadhadha” jechuun gaafatan – Kongiresmaan Maayik Kofmaan.
Gabaasaa guutuu dhaggeeffadhaa