text:
“Rakkina Polotikaa Itoophiyaa fi Bu’uura Furmaatasaa
(Civil Political Discourse for Ethiopian Peoples)
Raafama Siyaasaa yeroo ammaa Itiyoophiyaan Keessa galtee jirtuu fi addatti immoo rakkoolee walxaxoon Oromiyaa keessatti mul’achaa jiran Oromiyaa dirree jeequmsaa fi lolaa taasisuun tasgabbii dhabsiisuu qofa utuu hin taane, Itiyoophiyaa badii keessaa hin baane keessa seensisaa jira. Mootummaan Naannoo Oromiyaa bulchiinsa yeroo muddamaa(state of emergency) jala jira. Rakkinni siyaasaa yeroodhan furamuu dhabuu irraa kan ka’e caasaan mootummaa durii caccabee jira. Yeroo ammaa Oromiyaa keessa rakkina ummataa kan furu qaamni bulchiinsaa filatame hin jiru. Ummatni yoo ajjeefame, yoo saamame, yoo qabeenyaan isaa barbadaawe bakka itti iyyatee furmaata argatu dhabee jira. Kuni yoo akkasitti itti fufe rakkinni kana caalu dhufuu danda’a. Kanatti dabalee humnootni adda addaa socho’uun diigumsa Oromiyaa fi rakkina keessaa bahuu hin dandeenyee fi booda gara itti qabnu wallaallu keessa nu galcha jennee amanna.
Diigumsi Oromiyaa ummata Oromoo qofa utuu hin taane lammilee Oromiyaarratti rakkina walirraa hin citne akka fidu beekamaa dha. Mataa nama tokko tokkoo irraa kaasee hanga maatii fi biyya Itiyoophiyaatti rakkina guddaan akka dhufaa jiru eenyuyyuu haaluu hin danda’u. Kanaaf sabatiinsaa fi nageenya waaraa argamsiisuuf fallii fi malli daddaffiin itti soqamuun hedduu hedduu barbaachisaa ta’ee argame.
Oromoo fi lammileen Oromiyaa waan hedduu waliin qabu. Biyya tokko, haala jireenyaa tokko, rakkina siyaasaa fi dinagdee wal fakkatuu fi aadaa waliin qooddachuun bara dheeraaf kan turee dha. Keessattuu rakkina aadaan polotikaa biyya Itoophiyaa nutti fide hunda dhalootarraa dhalootatti darbee waliin qabsaawaa akka turree fi ammas itti jirru beekamaa dha. Kunis Hariiroon Oromoon Lammiilee biraa waliin qabu daran jabaataa akka ta’e mul’isaa jira.
Akkuma ammaan dura qabsoo hedduu keessatti waliin dabarsinee as geessan ammas Oromoo fi lammilleen Oromiyaa harka walqabannee waliin hojjechuudhan mootummaa ce’umsaa waloo tolfannee rakkina kana keessaa bahu fi fedhii keenya waloo fi kan dhuunfaa guuttachuun yeroon isaa amma tahuutti amanna.
Ummatootni Itophiyaa waliigalatti naannoo Oromiyaa tasgabeessuu keessatti gahee keessan bahuun lammii keessan Oromiyaa keessa jiraatu baraaruu qofa utuu hin taane akka biyyaatti waan waliin qabnu bu’uureffachuuf nu gargaara jennee amanna.
Diigumsi Oromiyaa wanti inni fiduu dandahu hedduu bal’aa dha. Rakkina Oromoo fi lammii Oromiyaa keessa jiraatan qofa utuu hin taane rakkina biyya Itiyoophiyaa waliigalaa fi dhibdee Gaanfa Afrikaa akka ta’etti hubachuu qabna. Kanaaf haala amma jiru keessatti Mootummaa ce’umsaa Biyyoolessaa Oromiyaa (Oromia National Transitional Government) daddaffiin ijaaruun murteessaa tah’ee argame. Wanti hubachuu qabnu mootummaa ce’umsaa ijaaruun biyya diiguuf utuu hin taane, rakkina biyya diigamaa jiru furuuf; balaa dhufaa jirurraa biyyattii fi naannoo Gaanfa Afrikaa baraaruuf akka ta’e ummatoota Itiyoophiyaa, biyyoota gaanfa Afrikaa fi ardii Afrikaa akkasumas mootummoota addunyaaf mirkaneessuu feena.
Seenaa keessattis Oromoon biyya diigee hin beeku; ni ijaara malee. Oromoon mataa ofii qofaafis yaadee hin beeku; saba fi sab-lammii walitti qabee waliin jiraachuu malee. Kanaafis ragaa guddaa kan ta’u biyya Itiyoophiyaa keessaa sabaa fi sab-lammii heddumminaan hammatee kan jiraatu hunda caalaa Oromiyaa ta’uu isaa ti. Kanaaf Oromiyaan fakkaattii (model) biyya Itiyoophiyaa sabaa fi sab-lammiin itti hedduumatu dha jechuu dandeenya.
Mootummaa ce’umsaa ijaaruun irra caalaa nageenya sabaa fi sab-lammii Oromiyaa keessa jiraatan eeguuf; daran tokkummaa fi waliin jireenya isaanii gabbisuuf barbaachisa. Kanaaf Mootummaan ce’umsaa kunis waan seenaa fi aadaadhan ijaaramee jiru daran jabeessuufi malee diigumsa uumuuf akka hin taane irra deebinee mirkaneessuu feena. Hariiroo Oromoo fi lammilee Oromiyaa kaan gidduu jiru daran jabeessuu, jaalala horachuu fi waliin biyya ijaarachuurratti hundaawudhaan waliin tarkaanfachuu feena. Kun naannolee Itiyoophiyaa kaaniifis bu’ura nagaa waaraa tah’a jennee amanna.
Kana keessatti ABOn karaa ittiin Oromoo fi lammileen Oromiyaa rakkina walxaxaa jireenya keessan guyya guyyaan miidhaa jiru waliin akka furannu waamicha isinii godha. Yaamichi Oromoo fi lammiilee Oromiyaa maraaf dhiheessaa jirru kun mootummaan ce’umsaa yeroo ammaa ta’u kunis seenaa keessatti yeroo jalqabaaf dirre itti mootummaa ummataa, mootummaa ummataan filatamee fi saba tajaajilu (government of the people by the people for the people) ijaaruuf bu’uura tolfannuu fi haala aanjeffannuu dha.
Fuuldurri keenya Lammiileen Oromiyaa xiqqaa fi guddaa utuu hin jedhiin kan hundi keessatti sagalee qabu akka ta’u mirkaneessuu feena. Kaayyoon keenyaa fi akeekni mootummaa ce’umsaa kuni yeroo jalqabaaf ‘aadaa polotikaa gartuu’ (partisan political culture) biyya Itiyoophiyaa keessa ture jijjiirree mootummaan Lammiilee Oromiyaa hunda hammatu, ummataan filatamee ummata tajaajiluun bakka buusuuf akka ta’e isinii mirkaneessuu feena. ABOn imaammata polotikaa isaa nama irratti fe’uu utuu hin taane kan qaama adda addaa dhageeffatee lammiilee hundaaf akka ta’utti qaama bulchiinsaa waloo ijaaruutti tattaafatuu dha. Kana dhugoomsuuf bu’uura kana lammiilee Oromiyaa mara waliin jalqabaa hanga dhumaatti akka tolfannu isin hubachiisuu feena. Kunis nagaa fi tasgabbii waaraa hunda keenyaaf uuma jennee amanna. Yoo aadaa politikaa Itiyoophiyaa jijjiirree Oromiyaa irratti mootummaa ititaa, kan hunda hammatu, kan hunda kabaju fi kan hunda walqixa tajaajilu ijaarranne yeroo dhihoo keessatti biyyi keenya maal akka fakkaattu hundi keenya tilmaamuu dandeenya. Mootummaan walqixxummaa lammiilee fi fedhii ummataa irratti hundaawe yoo ijaarame; imaammatni dantaa biyyaa fi hariiroo alaa ifaa ta’e yoo jiraate; qaamni seera tumuu fi seera taliigu yoo adda bahee tolfame; qaamni nagaa eeguu fi biyya ittisu ajaja warra aangoorra jiraniin hin raafamu yoo ta’e; mootummaan badii balleesseef yoo itti gaafatama qabaate; mirgi dhala namaa akka dhuunfaa fi walootti yoo kabajame, biyyi biyya lammiin ishee kabajaa fi gammachuun keessa jiraatu taati jennee amanna.
Nagaa fi tasgabbiin jiraannnaan saba fi sab-lammiin kuni biyya koo ti; kuni mootummaa koo ti jedhee amannaan guddinaa fi badhaadhina fiduun nama hin rakkisu. Biyyi keenya badhaatuu fi invastimantii addunyaa kan harkiftuu dha. Garuu nagaa fi tasgabbiin yoo hin jiraanne investeroonni nurraa baqatu. Abbootiin qabeenyaa biyya keessaas ta’ee biyya alaa yaaddoo malee akka barbaadanitti invest godhanii fi biyya keenya kadhaa jalaa baasuu kan dandeenyu yoo nagaa fi mootummaan ititaan jiraatee qofaa dha. Yoo nagaa fi mootummaa ititaan jiraate qofa dargaggoo fi humni barate hujiin biyya ijaarurratti bobba’uu dandahu. Namni nagaan bahee hojjetee matii isaa jiraachisuu danda’a; qabeenyaan dhuunfaa fi kan waloo wabii argata; ijoolleen keenya nagaan bahanii baratanii ykn hojjetanii nagaan galu, jibbaa fi lola irra jaalalaa fi wal tumsuutu saba keenya gidduutti dagaaga. Aadaa keenya wal gargaaruu fi wal jajjabeessuu deebifnee ijaarrachuu dandeenya.
Dhumarratti Rakkinni Polotikaa yeroo ammaa biyya keenya mudatee jiru hedduu walxaxaa dha. Aadaa polotikaa dulloomee hotontoree fi jaarraa hedduu ture jalatti rakkina walxaxaa kana hiikuun hin danda’amne. Yeroo hedduu yaalamee, lubbuu hedduun itti wareegamee, qabeenyaa danuun itti barbadaawee hin milkoofne. Rakkina walxaxaa kana walitti dhufnee mari’atuun yoo karaa tolfanne qofa keessaa bahu dandeenya. Ammatti karaan jiru tokkichi mootummaa ce’umsaa biyyoolessaa Oromiyaa kan Bu’ura nagaa mootummootaa fi naannolee kaaniif tahuu lammiileen Oromiyaa waloon ijaarrachuu dha. Kunis bakkatti qooda keenya hirmaannuu fi fedhii keenya keessatti ibsannuu ta’a. Akkasumas rakkina nagaa fi tasgabbii amma keessa jirru furachuu kan dandeenyu walitti dhufnee mari’annee Mootummaa Ce’umsaa Biyyoolessaa Oromiyaa yoo dhaabbanee qofaa dha.
ABOn ijaarsa Mootummaa ce’umsaa kana hujiitti hiikuuf waan qabu hundaan itti bobba’ee milkeessuuf akka hojjataa jiru mirkaneessa. Yaada ummataa fi kanneen dhimmi ilaaluu hunda fudhannee akka ummataaf ta’utti bulchiinsa waliin tolchuuf yeroo hunda qophii akka taane isinii mirkaneessuu feena. ABOn adeemsa bu’ureessuu Mootummaa Ce’umsaa Biyyoolessaa Oromiyaa kana karaa adda addaa isin qunnamee hujiitti hiikuu irratti akka isin waliin mari’atee hojjetu isinii mirkaneessuu fedha.
Maayii irratti Lammiilee Oromiyaa fi Lammilee Saboota kaaniii wagga shantaman darban falmaa mirgaa dimokirisii, mirga ummatootaa akka kabajamu fi walqixxummaa sabaa fi sabalmmootaa falmuurratti lubbuu isanii dhaban hundaaf kabajaa kiyya dabarsuun fedha.
Addatti Kabajaa bara baraa qabsaawota keenya Kanaan nu gahaniif haa tahuun jedha.
Akkasumas, humna nagaa eegdota biyyaa ummata golguu, ummata waliin dhaabbatani fi nagaa buusuuf utuu falmanii lubbuun isaanii darbe kabajaa fi ulfinaa kennuufiin fedha.
Akkasumas, addatti humna poolisii fi nagaa eegdota Finfinnee(Addis Ababa) kanneen kabajaa ilma namaa tiksanii fi hojii isaanii seeraan hojiitti hiikaa haala dhiphuu siyaasaa rakkisaa keessa maatii fi jireenya isaanii dhiisanii halkanii fi guyyaa nagaa ummataa eegan hedduun dinqisiifadha; kabajas.
Akkasumas, namoota akka dhuunfaatti, akka garee fi akka jaarmayaatti nu bira dhaabbatanii murannoo keenya jabeessitanii bakka amma jirruun nu geessan hedduun galatoomfadha.
Erga waamicha Mootummaa Cehumsaa Biyyoolessaa Oromiyaaf waamicha goonee kanneen waamicha kana nu cinaa dhaabbattanii milkeessuuf dirmattanii nu waliin hiriiraa jirtan kanneen armaan gadiin galateeffadha:
1. Kabajamtoota Lammiilee Oromiyaa kan waamicha kana ofitti fudhattanii nu waliin dhaabbattan
2. Partiilee Siyaasaa addatti waahila keenya KFO
3. Hogganoota ABO keessaa fi alaa,
4. Qondaalota ABO keessaa fi alaa
5. Qeerroo Bilisummaa Oromoo
6. Deggartootaa fi Hawaasa Oromoo
7. The Oromo Scholars and Professional Group
8. Oromo Globaal Forum
9. Hogganoota Amantii Adda addaa sagalee ummata keenyaaf tahuun waamicha dabarsitan
10. Global Oromiyaa Journalist Association
11. Gartuu Deeggarsa Sochii 39 Idil Addunyaa
12. Koree Miseensotaa fi Deggartoota ABO Dhimma Hidhamtoota Siyaasaa Lammiilee Oromiyaa Hiiksisuuf ijaaramtanii sochii jalqabdan
13. Kanneen maqaa hin dhoofne hundaWaan na dhaggeeffataniif galatoomaa.
Injifatnoo Ummata Bal’aaf!
Dawud Ibsaa
HD Adda Bilisummaa Oromoo
Onkoloolessaa 8, 2020
Finfinnee”


c: text/html

text:
Duulli yeroo ammaa Qubaa Afaan Oromoo irratti deemaa jiru kun, kanuma amma guyyoota muraasa keessatti ykn ji’oota keessatti ykn waggaa tokko keessatti uumame miti.
Itti fufiinsa balleessii, Afaan, Aadaa, Duudhaa, Safuu fi amantii Oromoo ganamaa balleessuuf yaalamaa tureeti. kun immoo wagootan baayyeef dabraa-dabarsaan kan as gahe yoo tahu, qabsoo ilmaan Oromoo baradheeraf godhaniin bara 1991 injifatamanii, Qubeen Afaan Oromoo akka hojii irra oolu taasifame. Kunis kenna ykn badhaasa, ykn harjummaa diinnonni Oromoo rawwataniin otoo hin taane, Humna qabsoon Oromoo itti agarsiisen kan raawwatameedha.
Diinnon Oromoo otoo hin jaalatiin yeroof fudhatanis harka lafa jalaatiin, karaa adda addattiin Qubee balleessuuf tattaaffii baayyee godhaniiru.
Sababa Oromoon Qubee afaan isaatiif tahu filatee, beektoonni isaanii ifattii, miidiyaa garagaraatti ” faranjii gurrachaa” jedhanii Oromoo arrabsuu itti fufan. kan qofa miti. ergamtoonni fii diinonni afaan Oromoo, mana barnootaa Oromiyaa keessa jiru garagaraa keesatti qaxaramuun, kaayyoo isaanii, Qubee balleessuu qabatanii ka’an sana bakkaan gahuuf, daba baayyee hojjachaa turan. Ijoolleen akka qubee jibbituu toftaa adda addaa uumuu bira taranii, Akka ifatti balaaleffatan illee gochuuf tattaffataniiru.
Fakkeenyaf, 1990moota keessa, Jiddu gala Oromiyaa keessatt, mana barmootaa magaala Bishooftuu keessa jiran sadarkaa 1ffaa garagaraa keessaa ijoolleen Oromoo hiriira baatee akka qubeebalaaleffatu godhan. “qubeen afaan Oromoo nuuf galuu didee, barsiisoonni keenyayyuu hin beekanii, kanaafuu qubeen Latinii nurraa hafee, qubeen biyya keessatti dhalate, kan Gi’iizii nuuf haata’u” jechisiisan. yeroo sanatii bulchinsaa naannoo Oromiyaa warri harkaa qaban, Shira diinaa kana hubatanii, barsiisota Oromoo hin taane, gara 600 ol, hojii irraa dhaabsisan. Oromoonni bara chaartaraa Qubee baratanii fi kan sanaa asis tattaaffii ofiitin barachaa turan qaxaramuun, barsiisuu itti fufan. Barnnoonni Afaan Oromoos, gara sadarkaa oliiti fi Kolleejjotaa fi Unberistii keessatti akka kennamu qabsoon itti fufe,
Kun otoo kanaan jiruu, bara bulchinsa(Pirezidantii) Oromiyaa “kumaa Dammaqsaa” Taayyee Taklamaariyaa, barsiisonnii Oromoo hin taanee, kan afaan Oromoo dubbachuu fi barreessuu danda’an akka barsiisummaa naannoo Oromiyaatti qacaraman taasise. Kumaanis/Taayyeen sababa isaa ennaa Ibsi “Oromiyaan naannoo biraatif fakkii akka taatuu, “Le leloch Ara’ayaa lemahon new” kan jedhuu ture. Carraa kanaan warree seenadhumaan jibbinsa afaan Oromoo fi Qubee afaan Oromoo tahan, baayyinaan qacaraman. kana booda egaa toftaa adda addaan, barnoota afaan Oromoo akka dadhabaa deemu, dhoksaan shira dalagaa kan turan. Akkuma TVOn himame, ijoolleen kutaa 1ffaa irraa hanga 4tti, barsiisaa tokkoon akka barattu, akka qubee sirriitti hin qayyabanne, warri Oromoo hin taane kun diinumaa isaanii hojiin raawwachaa tura.
Otoo dhugaan barsiisanii, kutaa 1ffaa qofa keessatti, Qubee Afaan Oromoof A irraa hanag Z fii qubee dachaatti, tokkoo-tokkoo isaanitiif torban tokko barsiisan ( A torbee tokko, B torbee tokko C torbee tokko) barsiisanii, torbaan 33 keessatti ijoolleen Oromoo sirriiti dubbisuu fi barreessuu danda’u kan jedhuu amantaa qaba. Torbaan 33 jechaan ji’a 8 taha. kun immoo, barnoota waggaa tokkoo keessaa isa tokko jechaadha.
Karaa biraa immoo, beektonni isaanii ala irraa qubee afaan oromoo irratti olola oofuu itti fufan. Jarri immoo, harka lafa jalaatiin wal quba qabu turan.
karaa biraa ololli isaanii “barnoonni, Itophiyaa keessatti deemaa jiruu dhaloota kana ajjeessee (Tiwuld gadaay)” jechaa addunyaan akka dhagahuuf watwaataa turan. Kan irraa ka’uun, diinoonni qubee, Ameerikaan wal tahanii, qormaanni akka godhamu, maallaqa gudaa kitila 90 USD ramdatanii, itti bobba’an.
Kana keessa egaa, oromoota otoo hin taanee, warra alagaa, jibbinis Qubee fi Afaan Oromoo qaban akka qoratan kan godhamee fi, dabalataan, warra Oromoo tahanii garaa isaanitiif bulan dhoksaan maallaqicha akka quuddatan gudhanii, qorannoo sobaa kan dhiheessisan. Hojii kana akka qindoominaan hojjatan, warra qoratuu fi, duraanuu mana barnootaa Oromiyaa keessatti riphanii yakka dalagaa turaniin waaltawee kan hojjachaa dhufan.
kana keessa egaa, warra duraanuu kutaa keessatti ijoollee akka qubee jibbituu fi, waa tokkoo hin barsiifne, bira dhaqanii akka ragaattii galmeesifatanii, akka barnnoonni, kennamaa ture tartiiba qubee rakkina waan qabuuf jedhanii, dhoksaan, qubeen afaan Oromoo A, B,C,D irraa gara “LA G M” akka tahu taasisan.
Kitaabuta duraan barnootaf tolfaman hunda dhabamsiisanii, haaraa maxxansiisan.
As irattis waan hubatamuu qabuutu jira. Innis kitaaboonni ittiin barsiisaa turan keessatti barreeffamoota, seenaa Oromoo, aadaa oromoo fi sabboonumaa Oroomoo cimsutu keessa ture. Sun hundi warra Shiraan Afaanicha dhabamsiisuuf biiroo barnoota oromiyaa tahee mana barnootaa keessatti ramadamaniin jibbamaa ture. Kanaaf, waantii sabboonumaa Oromoo cimsu kamuu akka keessaa badu godhame. Kanaaf egaa, diinaa seenadhumaan eenyumaa Oromoo jibbaa dhufe sanatuu, ammas eenyumaa Oromoo dhabamsiisuf warra beektota faranjii jedhaman qabatee itti bobba’e ta’uu isaa Oromoon hundi hubachuu qaba.
MEE GARA SEENAA UUMAMUU HARFII QUBEE (LETTER OR FIGURES) HAA ILAALLU
Addunyaa kana irra afaan dubbii 6,500 ol ta’anis qubee ittiin barreessan warri qaban qubaan kan lakkaawaman jiru. Warri tokko tokko qubee ergifatanii fayyadamaa yeroo dheeraa waan turaniif, kanuma isaanii itti fakkaata.
Warri tokko tokko immoo, qubee dur-duriif haadha kan ta’e ergifatanii akka afaan isaanitii tolutti qopheeffatanii itti fayyadamaa jiru. Kan kana godhaniif akkaataa amala afaan isaanii fi saayyinsii baranee waliin deemutti qoratanii hojii irra oolfatan.
Warri qubee mataa isaanii qabu jedhaman baayyee ta’uu baatanis jiru. Keessaahuu addatti immoo, Afaan warra Kuush dur-durii ardii sadii ol irratti dubbatamaa kan ture yoo ta’u yeroo ammaa biyyootaa baayyeedhan ergifatamuu isaa beektoonni baayyeen irratti walii galu.
Afaan Kuush dur-durii jechotan, Qubeen, mallattoo lakkoofsaa afaanota biraatii bu’ura kan ta’e waggoottan kumaan lakkaawaman dura waan ta’eef yaadatamuu bira taree, irraanfatamuu bira darbee, burqaa warra kaanii akka ta’etti hubatama. Qubee Laatinii fi kan Arabaa kan jedhaman fakkii gaarii ta’u.
Sanyiin Kuushotaa dur-durii Bahaa fi Kaaba Afriikaa irraa hanga Kowkeeshiyaa, Kaasipiyaa, Kaasiyaa, Kuush fi hanga jiddu gala Eshiyaa (Hinduu-Gaanjiis) gahutti dhaloota kiristoos dura naannoo 4000 irraa kaasee kan babal’ate ta’uu isaa fi Kuushota lafa bal’aa kana irra tamsa’anii jiraachuu isaanii Argaa-dhageettii fi qabatamaa amantii fi daldalaan walitti hidhamee waan waggoottan baayyee tureef, tokko isa biraa irraa ergifatanii kan turan qubee fi mallattoon lakkoofsaa, warra boodatiin Laatinii warra jedhamanii fii Arabootaan dhalamuu danda’ameera.
Qaroominni jalqabaa biyya Giriikitti kan seenee biyya Kuush(Gibxi) irrayyi. Namni Seekroops jedhamuun ture. Seekroops biyya isaa Gibxii irraa namoota baayeye fudhatee biyya Giriiki dhaquun, magaalaa Ateenaa jedhamtu bu’ureesse. Kunis kan ta’e bara 1546 dhaloota kiristoos dura.
Waggootaa 30-40 boodaa keessatti namni Kaadimuus jedhamu biyya Feenqaa irraa gara Giriik dhaquun, Magaalaa “Teebes’ jedhamtu ijaare. As irratti waan hubachuu qabnu Ummanni Feenqaa jedhamu kun akkuma Kuushitti (Ethiopia) of hubata. Gibxii fii Warra Feenqaa jidduu Galaanuma Meditiraaniyaatu jira. Gammoojjii Kana’aanitti dhihoo jiru.
Kan biraa kan hubachuu qabnu immoo, Teebes Giriiki kana dura Teebes Nuubiyaatu ijaarame. Teebesin Nuubiyaa “Abbaa karra dhibbaa” jedhama. Giriikitti bu’ura qaroomaa kan gadi dhaabee nama Kaadimus jedhamu kana. Wayinii (Zabiibii) dhaabuu fi omishuu kan barsiise, mala Sibiila tumuu, barnoota qubee fi kan biraa kan barsiise nama kana. Warri Feenqaa immoo barnoota Qubee warra Kuush/ kaama/Haam irraa fudhatan.
“There had been a rich literature in ancient Ethiopia, which endured until the time of Christ. There are now in existence more than two thousand Ethiopian manuscripts. The early Christian missionaries who entered Ethiopia considered it a duty to destroy all the ancient pagan literature.
Kemetic alphabet of Ancient Egypt/Kemet and the Upper Nile Valley of Ancient Africa.The Greek alphabet, the script of English today, is based on the Kemetic alphabet of Ancient Egypt/Kemet and the Upper Nile Valley of Ancient Africa. Ancient Egyptians called their words MDW NTR, or ‘Metu Neter,” which means divine speech. The Greeks called it, ‘hieroglyphics”- a Greek word. The etymology of hieroglyphics is sacred (hieros) carvings (glyph).”
The Oromos (the Kemet of modern age) called it Qubee.
Warri Kuushitti aanee qaroome immoo warra Feenqaa jedhaman, qarqara galaana Meditiraaniyyaa gara bahaa, biyya Amma Sooriyaa jedhamtu keessa turte. Biyyi ishiin yeroo sana Feenqaa jedhamtu, magaalota, Xiroos, Siidoo fi Pitoolmiis warra jedhaman of keessatti hammata ture.
Ummanni kun bara durii, daldalaaf doonii dhaan galaana irra olii gadi deemuu ture. Beekkumsa daldalaa fi mala bishaan irra solola’uu qabu turan. Duraan ummata Of danda’ee ofiin of bulchu ture, boodaa Sooriyaan dhuunfatte.
Biyya Afriikaa keessaa Morokoo (moritaniya), Aljers/Numeediya, Tuunis, Tiripolii jedhaman hunda, maqaa daldalaatin warri Feenqaa qabatanii turan. Yeroo sana Biyya isaanii irraa hanga garba Atilaantikitti yookin Jibilataralitti deemu turan.
Ejiptii fi Baabiloon, Maziriyaami fi Nimrod, lameenuu, hidda Haam irraayi. Akka dhala namaatii hojjachuuf carraaqaa turuu fi dureewwan ta’anii, waan baayyee safaramuu hin dandeenye, Hojii harkaa (art), Saayinsii fi hogi-baruu (litratur), Qubee tartiiban barreessuu Qormaata Urjiiwwanii (Astronomii), Seenaa Seenessuu, tartiiba wantootaa walduraa duuba mudatan yookin dhalataa deeman, Ijaarsa manneenii fi kaabii garagaraa, Hojii Pilastikii, Wantoota garagaraa soofuu fi suquu, waqaruu, galaan irraa solola’uu (Navigation), hojii qonnaan omishuu, warshaa huccuu (ufataan) ta’uun isaanii biyyoota warra jalqabaa taasise.
“On the screen flashe the rich and surpassing culture of old Chaladea, this belonged to the ancient Cushite Empire of Ethiopia. Our story passes on to another remnant of the ancient Cushite empire,… now represented by the Basques; then to the Barbers of North Africa, another branch of the Cushite race.
Egypt and Babylon, Mizaraim and Nimrod, both descendants of Ham, led the way and acted as the pioneers of mankind in the various untrodden fields of art, sience and litratur. Alphabetical writings, astronomy, History, chronology, architecture, plastic art, sculpture, navigation, agriculture and textile industries seem to have had their orgin in One or the other these countries;” (Rawlinson’s Ancient Monarchies, vol. I)
yaadnii hogummaa fakkiin ibsuu biyya Gibxiitti Heerogloofiksi, Pershaa fi Assoor dur-duriitti immoo, Kuniiform kan jedhu barreeffamatti cehe. Achi irraa gara Heeraatikitti guddatee, Warra Feenqaatti, Baabiloonitti, Giriikitti, Roomaatti, achi irraa akkuma barmaatileetti Qubee Laatiinii jedhamaa gara biyyoota Awurooppatti babal’achuu danda’e.
Hundeen qubee kanaa Heeroogloofiks warra Gibxii dur=durii yoo ta’u, Maqaan isaa dhugaan Qubee Kuush Yookin “Meetu – Neetar” [Ancient Egyptians called their words MDW NTR, or ‘Metu Neter,” which means divine speech. The Greeks called it, ‘hieroglyphics”- a Greek word.] kan warra Kemet jedhamanii ture. Kanaan booda kan dhufe, kan warra Saabaa, kan Seem, kan Laatiin yookin “Alfaa-Beet” kan warra Feenqaa jedhamu barmaatileen malee seenaa irratti kan hundaaye miti. Maqootin kun kan itti maxxanfaman qubee warra Kuush, kan isaan ogummaan qaroo ta’anii fulla’anii ta’uu isaa ragaalee baayyetu jira.
Herogloofsiks, Kuushoonni dur-durii dhimma amantii gurguddaaf ittiin hojjachuu fi Yaadota mudannoo isaanii ittiin ibsachuuf, bitaa irraa gara mirgaatti kan dubbiifamu fakkii 800 kan gahanitti fayyadamaa turan. Fakkiiwwan sanas Qubee ebbifamaa jechaanii turan. Heerogloofiksitti dabalanii Kuniifoormi kan jedhu qubee qabu turan.
Heeraatiki kan Jedhamu immoo, Kuushonni dhimma waan amantiin wal hin qabanne kan ittiin galmeessan fi yaadota tokko tokkoof otoo hin taanee sagalee tokko tokkoon mallattoo qaruufin yeroo itti danda’anii fi Qubeen sadarkaa guddinaa irra gahee ture ti.
“Heeratik (Deemootik)” kan jedhamu maqaa dabalataa warra Giriikitiin itti moggaafame.
Bara Aleksaadar Filiip wagga 300 dhaloota Kiristoos dura warra Pershaa bakka bu’ee Gibxii to’ate irratti, Qubee Heeratikii irraa Qubeen Koptikii dhalate. Qubeen Koptikii hanga Gibxiin to’annoo Mahaammadootaa jalatti kuftutti hojjachaa ture.
Qubeen uumaman/Kalaqaman warra Kuush durdurii kan Qubeen isaa salphaatti namaaf galuu fi barreessuf namatti toluu isaa irraa ka’ee, yeroo ammaa babal’achuun isaa itti fufee jira.
Warri Feenqaa, Herogloofiskii fi Kunifoorm barachuun itti Ulfaannan, Qubee fakkii sagalee tokko-tokkoon bakka bu’u kan ta’e Heeratikii Gibxii ergifachuun Qubee 22 irraa qopheeffatan. Kunis daldalaan wal qabatee gara biyyoota galaana Meditiraniyaa cinaa jiranitti babal’ate yookin faca’e.
Girikonnis Qubeedhuma 22n kana akkuma jirutti fudhatanii/garagalfatanii, isaan keessaa murtaawoo isaanii wayyeessanii dubbiiftuu itti uumanii, maqaa “Alfaa-Beet” jedhamu itti moggaasan.
Warri Giriikii maqaa Alfaa Beeti jedhuu kan argatan, Qubee jalqabaa lamaan “A” fi”B” (Alfaa fi Beettaa) warra jedhaman irraayyi.
Warri Feenqaa Obbolaa isaanii warra Kuush Gibxii irraa kan baratanii fi warri Giriikii immoo, akkuma jirutti kan garagalfatanii fi barachaa kan turan Qubee Heeratikii gara warra Roomatii fi Dhiha Awurooppatti kan baratame , warra Laatinoo-Roomaa irraa waan ta’eef “Qubee Alfaa-beetii Laatiinii” maqaa jedhamu kennaniif. Achi irraa gara Dhiha Awurooppaatti yoo babal’atu, warri Dhihaa immoo, dabaree isaanii gara Kaaba fi Kibba Ameerikaatti ceesisan.
Qubeen Ummata Kuush durduriiti qoramee ture kun, abbuummaan isaa ummata Kuush ta’uun isaa haalamee “Qubee Laatiin” jedhamee moggaafamuun isaa qaamaa seenaa dhokataa ta’uu isaa ibsa.
Sababa seenaa dhokatee kan irraa ka’uun, Qubeen warra Kuush bakka itti babal’ate hundatti kan beekamu maqaa “Qubee Laatini” tin. Duraan dursee akka ibsametti, “Qubee Sabaa fi Seem” kan jedhamus Qubeedhuma warra Kuush kana irraayyi.
Warri Awurooppaa bara qubee dhiifnana mallattoo wayiituu hin uummannetti, moototiin warra Asoosaa, warra Amaan- Ariitii, warra Taa’ii, warra Meetumaa warra Sobbooqaa, warra Tarkaakaa fi warri Fara’onota hafanii, maqaa ilmaan moototaa isaanii qalama hin badneen Paappiruus irrattii fii kan haqamuu hin danda’amneen dhagaa gurraacha irrattii barreeffamee argamuun isaa ragaa qabatamaa ta’uu isaati.
Qorataa Seenaa kan ta’e namni Faransaayi Jiin Doorees jedhamu waayee Oromoo ennaa ibsu (Gaazexa Riportar irratti)
“Gaanfa Afriikaatti Ummatoonni argaman, Oromoonni, Sumaalonni, Afaaronni, qaroomina Gibxoota durii ni dursu. Ragaan jiru, jechoonni Oromoo tokko-tokko duraan dursanii jechoonni bara Fara’onota beekamoo fi hojii irra oolu isaati.
Maqaan Oromoon moggaafame kun, Oromootinis, gibxoota dur-durii keessatti hiika wal fakkaataa qaba. Kanaafuu qaroominni Gibxoota duridurii otoo hin qoratin dura qooqa afaan Oromoo qorachuun bu’aa qaba. Akkasumas Oromoo jedhamee maqaa Itophiyaa keessatti beekamee fi waamamu kun Gibxoota dur-durii biratti, dokumeentii keessatti ergaa wal fakkaataa qabaachuun, otoo dubbachiiftuu hin qabatiin, dubbifamaa qofaan galmeeffamee argamee jira.
Kanaaf, Oromoon Qubee warra Kuush dur-duriif abbaadha malee ergifataa miti. Qabeenya isaa dur-durii sana amma akka haarattii dhimmaa itti bahuu eeagale. Kun immoo, mirga isaa uumamaati. Eenyu irraayyuu hayyama hin eeggatu.
Qubee “Saabaa yookin Gi’iizii”;-Kan uumame Fireeminaaxoos fii warra Giriikii (Tsiri’i) fi warra Gibxii (Qibixaawiyan). Fireminaaxos (Abuna Salaamaa, Phaaphaasii habashaa isa duraa) jaarraa 4ffaa gara jalqabattii kan biyya habashaa dhufe. Dhalataa Lammii Giriikii kan ta’ee fi daldalaa lammii Sooriyaa kan tureedha
Jarri kun qubee “Alfaa, Beettaa, Gaammaa (A, B, G) “አ፡በ፡ገ፡ደ” jedhamu irraa gara “Ha, La, Ha,(ሀ፡ለ፡ሐ) Ma” geeddaranii akka Afaan warra Semeetikiif tolutti tolchan.
Akka Dabtaraan Kidaanawald Kiflee Taklee jedhuutti, qubeen Gi’iizii fii Amaarinyaa, qubee warra Yaman yookin kan Warra Kalaada ti jedhama. Otoo Tartiibni sanaan jiruu, “Kassatee Birihaan” yookin “ Abuna Salaamaa” yookin maqaa isaa Fireeminaaxos jedhamuu fi
Waayiloonni isaa lammii warra Gibxii fi warra Giriikii (Tsiri’ii, akka habashoonni waamanitti) kan ta’anitu qubee habashaa, qubee Gibxii fii Giriikii irraa tolcheef” jedha.
Kunis kan ta’e duraan A,B,G, D(አ፡በ፡ገ፡ደ jechaa ture, gara qubee, Ha, La, He, (ሀ፡ለ፡ሐ፡መ)Ma jedhutti geeddaruun hojii irra oolee.
Abuna Salaaman gara biyya habashaa kan dhufee amantii kiristaanaa lallabe, jaaraa 4ffaa gara jalaqabaa 360 dhaloota kiristoos booda ture. yeruma kana qubee Kuushotaa ergifatee kenneef.
Duraan dursee qubeen Gi’iiziin fayyadamaa kan ture lakkoobsa warra Giriikii kan ture (፩፡፪፡፫)tti fayyadamaa turanii booda warri Gibxii fi Giriikii Abuna Salaamaa (Fireeminaaxos) waliin dhufan sun lakkoobsa irraa (፩፡፪፡፫፡፬) gara Qubee isaatti lakkoobsa makuun, kan Gi’iizi sana lakkoobsa keessa baasanii qubee taasisuun “ Alfaa, Beettaa, Gaammaa”(A,B,G) kan ture (፩፡፪፡፫፡፬) “Ahaadu, Kileettu,Salastu” jedhanii walitti mi’eessuun dhiheessan.
Akka kanaan kunoo (Ahaaduu irraa hanag Ilfi (፩–፼) kan jiran lakoofson hundinuu , torbaatama malee (፸) hundi isaanii kan warra Gibxii fi Giriikiti. Lakkoobsi “፮፣፯” gara qubee Laatinii isa “Z” jedhutti geeddarame.
Kun Immoo, “Ro” (ሮ) n “O’ “mikiron” kan jedhamu irraa “O”xiqqaa irraa “ዖ” uumame.
“፻፣፼” kan jedhaman, “፻“ kan warra Giriikit bifti isaa qubee Gi’iizii “የ“ (Yaa) fakkaata.
Lakkoofsi (፴፣፵፣፶) gegeedaramanii, olii fi gadi garagalanii yoo kaayama’ani qubee Gibxii fi Giriikii (ኒ፡ሚ፡ሊ) fi Kan Roomaa N,M,L” warra jedhaman irraayyi qubeen yookin lakkoofsi “፺“ tolfama. Lakkoofsi kun kan isaanii (Gibxii fi Giriikii)ti bifti isaa geeddaramee (ን) ta’e.
“Gi’iizin Dur-durii akkuma kan Gibxii, Giriikii fi Ibiraayisxii, innumti mataa isaa Fidala (qubee) malee akka kan Arabaa fi Laatinii dabalata biraa hin qabu ture. akkaatan barreeffama isaa, akka Arabaa fi akka Suuristii fi Ibiraaysxii mirga irraa gara bitattii malee, akka Kan Giriikii fi Gibxii bitaa irraa gara mirgaatti hin turre. Harka arra Giriikii fii Gibxiituu gegeeddare.
Yeroo Abuna Salaaman (Fireeminaaxos) Phaaphaasii habashaa is jalqabaa irraa kaasee (አ፡በ፡ገ፡ደ) Alfaa, Beettaa, Gaammaa, Deltaa kan jedhu irraanfatamee hafe, (ሀ፥ለ፥ሐ፥መ) kan jedhutti hafe. Booda garuu, biyya hunda irraa bade “Shiwwaa” fi “Simeen” qofa keessatti argame. Namoonni gartokkeen “qubee warra Shiwaa” yoo jedhan, gartokkeen immoo, “qubee warra Simeen” jedhu. Qubichi garuu, dur Abbaa Salaamaa dura kan tureedha. Turuu isaaf immoo, Siidaa Aksuum fi Holqa garagaraa keessatti barreeffamee argamuu isaatti.
“… Qubeen keenya tartiibni isaa fi seenan isaa dhugaan “አ፣በ፣ገ፣ደ“ akka ta’ee fi “ሀ፡ለ፡ሐ፡መ” akka hin taanee mirkana (Alfaa/Aliif, Beettaa, Gaammaa, Deltaa, ) akka ta’e mirkaneessina. Kana ta’uu isaa Araboonni otoo hin hafine, ragaa yoo bahan, warri seemaawiyyan fi warri Feenqaawiyyaan, seenadhanis ni mirkaneessu.
“Warri Ingilizii biyya Masir (Gibxii) jiran , beektoonni Ingilizii, Gi’izii fi Ibiraayisxiin tokko jedhanii seenaa isaa fi qubee isaa gaazexaa irratti maxxansaniiru.” Jedhu habashoonni.
Seenaa qubee habashaa kana ta’ee otoo jiruu,” nutu uumee, kan dhuunfaa keenyati, kan Itoophiyaa keessatti dhalate” jedhu. Garuu, Yoom? Eessatti? Akkamittii? Eenyyutu uume? Bara kam? Kan jedhu yoo gaafataman deebii hin qaban.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Tafsiira Suuratu Al-Ankabuut-Kutaa 15
Qur’aanni Rabbii olta’aa irraa Bu’e
Jalqaba madda kitaaba amanti beekuuf qabiyyee kitaabichaa qorachuu barbaachisa. Namni qabiyyee kitaabaa sirritti yoo qorate madda isaa eessa akka ta’e haala salphaan beeka. Mee ilaali kitaabni barreessaa beekkamaa tokkoo maqaan isaa osoo irratti hin barraa’in osoo gurguramee, namoonni barreefama barreessaa bekkamaa kanaa beekan madda barreefama kanaa hin beekan jettee ni yaaddaa? Dhugumatti madda barreefama kanaa ni beeku. Haaluma kanaan, warri beekumsa qabanii fi haqa barbaadan maddi Qur’aanaa eessa akka ta’e ni beeku. Ilmi namaa wanta akka Qur’aanaa barreessu waan hin dandeenyef Qur’aanni Rabbii olta’aa irraa akka bu’ee jala muranii amanu. Qur’aanni Rabbii olta’aa irraa hin buune jedhe kan normu nama beekumsa hin qabne ykn nama osoo beeku haqa dhoksuudha. Asii gaditti dhugaa kana mee haa ilaallu.
“Akka kanatti Kitaaba gara keetti buufne. Warroonni kitaaba kennineef isatti ni amanu. Kanniin keessaayis nama isatti amanutu jira. Kaafiroota malee aayaata Keenya kan waakkatu hin jiru.” Suuratu Al-Ankabuut 29:47
Kana jechuun Yaa Rasuula! Akkuma Ergamtoota siin dura darban irratti kitaabban buusne, kitaaba kana sirratti buusne jirra. Kitaabni kuni Qur’aana. Warroonni kitaaba isaaniif kennine haqaan beekumsa dhugaa beekanii fi hin hinaafne, Qur’aanatti ni amanu. Kan akka Abdullah ibn Salaam, Najjaashi, Salmaan Al-Faarisi. Yahuudotaa fi Kiristaanota keessaa warri kitaaba sirritti beekan, hojii irra oolchan, hinaaffi fi fedhii lubbuu hordofuun isaan keessa hin seenne Qur’aanatti ni amanu. Sababni isaas, Qur’aanni wanta isaan bira jiruun walitti kan galuu ta’uu waan arganiif, akkasumas, akkuma kitaabni isaanii beeksisee fi gammachisee waan bu’eef, beekumsa gaarii fi badaa, dhugaa fi sobaa addaan baafachuu isaan bira waan jiruuf dhugummaa Qur’aana ni mirkaneefatan.[1]
“Kanniin keessaayis nama isatti amanutu jira.” kana jechuun warra Makkaa keessaa nama Qur’aanatti amanutu jira.
Suuran (Boqonnaan) tuni Makkaatti waan buutef “kanniin keessaayis” kan jedhu Nabiiyyii waliin warra Makkaan keessa jiraatan agarsiisa.[2]
“Kaafirota malee aayaata Keenya kan waakkatu hin jiru.” Kana jechuun namoota haqa sobaan haguugan malee aayaata Keenya kan kijibsiisuu fi haqa isaanii mormu hin jiru.[3]
Waakkachuu jechuun haqa osoo beekanu mormuudha. Fakkeenyaaf, namni tokko waa sirraa ergifatee, ergasii “meeshaa kana sirraa hin fudhanne” jedhee yoo morme, kuni waakkachuudha. Meeshaa kana ni dhoksa. Ergasii osoo beeku hin fudhanne jedhee morma. Haaluma kanaan kaafironni haqa dhoksaniis aayaanni Qur’aanaa Rabbiin irraa akka bu’an osoo beekanu, faayda addunyaa argachuuf ykn fedhii lubbuu hordofuun, “Qur’aanni Rabbiin irraa hin buune” jechuun mormu.
“Ati [Yaa Muhammad] isa dura kitaaba tokkollee kan dubbistuu fi harka mirgaa keetinis kan barreessitu hin turre. Osoo akkas taate, silaa warri soba hordofan ni shakku turan.” Suuratu Al-Ankabuut 29:48
Kana jechuun Yaa Muhammad! Qur’aanni sitti bu’uun dura kitaaba homaatu kan dubbistu hin turre, harka keetinis kan barreessitu hin turre. Osoo kitaaba kan dubbistu yookiin kan harkaan barreessitu taatee, silaa warri soba hordofan ni shakkuu turan. Akkana jedhuu turan, “Muhammad Qur’aana kitaabban darbe irraa barate ykn garagalche.”[4]
Mubxiluun-kunniin soba filachuu fi haqa achi gatuu keessatti warra fedhii lubbuu hordofaniidha.[5] Jireenya isaanii keessatti haqa achi darbanii soba hordofuuf warra fedhii guddaa qabaniidha.
“Kana irra, inni (Qur’aanni) qoma warra beekumsi isaaniif kenname keessatti aayaata ifa ta’aniidha. Zaalimoota malee aayaata Keenya kan waakkatu hin jiru.” Suuratu Al-Ankabuut 29:49
Kana jechuun Qur’aanni akka warri soba hordofan, “walaloo ykn sihriidha” jedhanii miti. Garuu, inni mallattooleen, ragaaleen amantii fi murtiwwan Rabbii ittiin beekkamuudha.[6] Aayaanni Qur’aanaa kunniin qoma warra beekumsi isaaniif kennamee keessatti kan qabatamu (haffazamuudha). Akkasumas, warri beekumsa qaban kunniin Qur’aanni haqa ta’uu isaa ni beeku.[7]
Warri beekumsi isaaniif kenname kunniin namoota gamnoota, qalbii qabanii fi guuttamaniidha. Qur’aanni qoma namoota akkanaa keessatti keeyyattotaa fi ragaalee ifa ta’an erga ta’e, isaan namoota biroo irratti hujjah (ragaa) ta’u. Namoonni isaaniin ala jiran mormuun homaa hin miidhu. Kuni zulmii malee homaayyu ta’uu hin danda’u. Kanaafi akkana jedhe, “Zaalimoota malee aayaata Keenya kan waakkatu hin jiru.”[8]
Kana jechuun zaalimota malee aayaata Keenya kan kijibsiisuu, haqa isaanii hir’isuu fi isaan fudhachuu didu hin jiru. Zaalimoonni kunniin kaafirota. Isaan daangaa darbitoota haqa osoo beekanu irraa goraniidha.[9]
Kaafironni zaalimoota. Sababni isaas, zaalimoota jechuun namoota daangaa darbanii nafsee ofii ykn namoota biroo miidhaniidha. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Namni daangaawwan Rabbii darbee, nafsee ofii miidhee (zollomee) jira.” Suuratu ax-Xalaaq 65:1
Kanaafu, kaafironni daangaa Rabbii darbuun nafsee ofii adabbii Isaatiif saaxiluun waan miidhaniif zaalimoota. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
﴾وَٱلۡكَٰفِرُونَ هُمُ ٱلظَّٰلِمُونَ﴿
“Kaafironni isaanumatu zaalimoota.” Suuratu Al-Baqarah 2:254
Zulmii jechuun daangaa darbuu fi wanta tokko bakka isaa malee kaa’uudha.
Kitaabban wabii:
[1] Tafsiir Muyassar-402, Tafsiir Sa’dii-743, Tafsiir Qur’aanil Kariim-Suuratu Ankabuut-fuula 261, Ibn Useymiin
[2] Tafsiir Qur’aanil Kariim-Suuratu Ankabuut-fuula 262, Ibn Useymiin
[3] Tafsiir Ibn Kasiir-6/68
[4] Tafsiir Muyassar-402, Tafsiir Ibn Kasiir-6/68-69
[5] Ma’aariju tafakkuri wa daqaa’iqu tadabburi-15/280
[6] Tafsiir Qurxubii-13/376
[7] Tafsiir Qur’aanil Kariim-Suuratu Ankabuut-fuula 279, Ibn Useymiin
[8] Tafsiir Sa’dii-743 [9] Tafsiir Ibn Kasiir-6/69


text:
Torbaan kana keessa daarii Suudanii fi Itoophiyaan irratit wal dhaban irratti muddamsuun oowwiitti jirti.
Akka miniistiriin haajaa alaa Suudan, jedhetti xuyyuurii waraana Itoophiyaa seera malee lafa irratti wal dhaban al-Fashaga keessaa bahan.
Jarii mootummaan Itoophiyaa garaaru akka himata Suudanitti olloota Wad A’arood fi al-Liya keesaa yoo akkam diqqaate nama nagaa saddeet fixe.
Itti gaafatamaan waraana Suudan Lieutenant General Abdel-Fattah al-Burhan, achi dhaqee waraana isaanii naannoo sun eeganiin wal haasahe.
Suudan,Kaartumitti ambaasaadderii Itoophiyaa ammoo Suudan lola Tigraayutti fayyamdamtee lafa irratti wal dhaban fudhatteen himate. Akka waraanii Suudan achii bahu gaafae ambaasaadderii Itoophiyaa, Yibeltal Aemero.Suudan ammoo jecha sun hin jaalanne.


text:
[SQ- Guraandhala 8/2021]
Ganama har’aa Godina Booranaa Magaalaa Yaaballootti barattoota karaa nagaa sagalee isaanii dhageesifataa jiran irratti waraanni pp dhukaasa baneen barataa Diqqaa Dabbasoo yoo wareegamu barattoota biraa irra miidhaa qaqqabuun dhagahame.
Barattoota nagaan sagalee isaanii dhageesifataa ture irratti dhukaasa banameen miidhaa qaqqabetti kan mufatan yeroo ammaa dargaggootni magaalaa Yaaballoo barattoota waliin hiriiruun hiriira balaaleffannaa sirna PPn amma itti jiru cimsanii gaggeeffachaa jiru.


text:
Haleellaa Mooyyaleetti Kaleessa Galgala Raawwateen namni 13 Ajeefame, 100 Ol Madaaye
NAAYROOBII, Muddee 13, 2018 (VOA Afaan Oromoo) — Haleellaa hidhattoonni naannoo shanii kaleessa Mooyyalee keessatti dhaqqabsiisaniin namni 13 lubbuun isaanii darbe. Mootummaan Naannoo Oromiyaa harra ibsa baaseeni haleellaa Kanaan namni 100 madaawuullee beeksiseera. Jiraattonni magaalattii garuu hidhattoota naannoo shaniittis dabalata humni raayya ittisa biyyaa Mooyyaleen qubatee jiru ajjeechaa kana keessatti hirmaachuu dubbatanii jiru.
Obbo fuuggicha Dheengee Kantiibaan Magaalaa Mooyyalees Raayyaan Ittisaa ajjeechaa kana keessatti qooda fudhachuu mirkaneessanii jiruu, Galmoo Daawit dabalata qaba.
Rakkoo Nageenyaa Mooyyalee: Namoonni 13 yoo ajjeefaman, 100 ol madaa’an
(BBC Afaan Oromoo) — Rakkoo nageenyaa magaala Mooyyalee keessatti uumameen namoonni 13 yoo ajjeefaman 100 ol madaa’aniiru jedha Biiroon Komunikeeshinii Oromiyaa.
Ka’umsi rakkoo nageenyaa kanaa wal waraansa hidhattoota naannoo Somaalee fi Oromiyaa jidduutti adeemaa jirudha.
Aanga’oonni aanaa Mooyyalee hidhattoota naannoo Somaalee meeshaa gurguddaa hidhatantu daangaa Oromiyaatti cehee uummata haleelaa jedhu.
Aanga’oonni naannoo Somaalees akkuma kana hidhattoota naannoo Oromiyaatti quba qabu.
- Mooyyaleetti namoonni 19 ajjeefaman, 100 ol madaa’an
- Mooyaalee: “Niitiin tokko dhirsa lamaan hin bultu”
- ”Sodaan nutti baay’ate yeroo mara nutti deebite jennaan baqanne”
Rakkoon magaalaa Mooyyalee waggoota dheeraa kan lakkoofsisedha kan jedhan hogganaan waajjira ODP aanaa Mooyyalee Obbo Alii Xachee, Sadaasa bara 2011 A.L.I irraa eegale bifa addaatiin waraanni qindaa’aan adeemaa jira jedhu.
“Humna leenjii waraanaa addaa qabu, kan garee Al-shabaab, garee raayyaa ittisa biyyaafi pooliisii addaa naannoo Somaalee irraa foxxoqeen ijaarametu meeshaa waraanaa gurguddaa hidhate Mooyyalee akka Moqadiishuu godhe” jedhu.
Rakkoo kana mootummaa Federaalaafis ta’e Mootummaa Naannoo Oromiyaaf himnus xiyyeeffannaa itti hin kennine jedhu qondaalli kun.
“Ega kaleessaati [Roobii] manneen hedduu barbadaa’anii jiru, buufata boba’aafi baankota irratti aggaammii addaatu jira.”
“Waajjiraaleen aanaa Mooyyalee hedduun haleellaa kanaan dura raawwatameen barbadaa’anii jiru, amma ammoo waajjira poolisii aanaa Mooyyaleefi waajjira bulchiinsa aanaa qabachuuf adeemaa jiru” jedhu.
Hospitaala Mooyyalee irratti meeshalee gurguddaan haleellaan raawwatame, ogeeyyiin waan gadi dhiisanii baqataniif hospitaalichi gutummaan guutuutti hojii dhaabuu isaas Obbo Aliin BBC’tti himaniiru.
“Meshaan isaan ittiin nu lolan, meeshaalee gurguddaa uummanni keenya gurraanu dhagahee hin beekne waan ta’eef uummanni ofirraa qolachuu hin dandeenye” jedhu.
Raayyaan ittisa biyyaa magaalaa Mooyyalee kessa jiraatullee rakkoo kana furuu hin dandeenye jedhu Obbo Aliin.
‘Eenyummaa keenya dhabne’
Miira abdii murannaa guddaan BBC’tti kan dubbatan qondaalli kun mootummaan Federaalaafi kan Naannoo Oromiyaa uummata Booranaaf dantaa waan qabu natti hin fakkaatu jedhu.
“Ani mataan kiyya itti gaafatamaa waajjira ODP aanaa Mooyyaleeti. Gara gahee mootummaatiin ana caalaa kan gahee qabu as keessa jira jedhee hin yaadu, garuu qaama himuu qabnu maratti himnee jijjiirama dhabne” jedhu.
Uummati Booranaa qe’ee isaa qofa osoo hin taane eenyummaa isaa dhabee jira jedhu.
“Sirna Gadaan wal qabatee ardaaleen jilaa sirni aadaa itti gaggeeffamu saamamee jira” jedhu.
“Lammiin Oromoo iddoo jiruu, yoo lammiif kan quuqamu taate uummata Boranaaf akka birmatun kadhadha” jedhu.
Abbaan Gadaa Booranaa maal jedhu?
”Lafa keenya kan Booranaa mootummaadhumatu gurgurate. Kanaaf dhimmi dhimma mootummaan nama walitti naqe waan ta’eef mootummaatu hiikuu qaba” jedhu Abbaan Gadaa Booranaa Kuraa Jaarsoo.
“Hanga Mooyyalee keessa alaabaan lama dhaabatee jirutti nagaan dhufuu hin danda’u, Alaabaan lafa Oromoorraa ka’uu qabas” jedhan.
Sochiin gama somaaleetiin godina Daawwaa jedhamu ijaaruufi magaala guddoo isaa Mooyyalee godhachuuf gaggeefamaa jirus dhaabbachuu qaba Abbaa Gadaa Kuraan.
Mootummaan seenaa ilaalee murteessuu qaba kan jedhan Abbaan Gadaa, riifarandamiin bara 1997’s fudhatama hin qabu jedhu.
”Riifarandamiin bara 1997’tuu mala saamicha lafa Oromooti. Lafa abbaa qabdurratti mana namni keessa taa’erratti quba baasuuni aad-malee” jedhan.
Ardaaleen jilaa amma bulchiinsa naannoo Somaalee keessa galan jiraachuu kan eeran Abbaan Gadaa Kuraa Jaarsoo, ”Seenaa dhaloota lafa kanaa ilaalee mootummaan murtee haa kennuu” jechuun gaafataniiru.
Haleella bara kana qofa gandoota aanaa Mooyyalee 17 irratti raawwatameen namootni 130,000 qe’ee irraa buqqa’anii gargaarsa malee gariin Keeniyaatti, gariin aanaalee ollaatti kaan ammoo bosonatti baqatee jira jedhan Obbo Alii Xachee.
Mootummaan naannoo Oromiyaa garuu ibsa har’a baaseen rakkoon kun qaamolee naannicha tasgabbii dhowwuu barbaadaniin kan raawwatamu waan ta’eef mootummaan hundeerraa furuuf kutannoon hojjechaa jira jedheera.
Namaoota miidhamaniif deeggarsi barbaachisu daandiirra bu’eeras jedha ibsichi.
Gama Mootummaa Naannoo Somaaleen deebii argachuuf yaalii goonee nuuf hin milkoofne.


text:
[SQ, Waxabajji 6 / 2018] Dhaabbileen tajaajila hawaasaa kanneen maqaa tajaajila Toophiyaa of irraa qaban uummata Oromoo bal’aa loogiidhaan tajaajila akka dhowwatan beekame
Dhaabbileen akka Humna Ibsaa Itoophiyaa,Dhaabbata Teelee (Ethio Telecom) fi kanneen kana fakkaatan Oromiyaa keessatti saamicha fi loogii akka qaban beekame
Haala kanaan gabaasaan Sagalee Qeerroo Bilisummaa qaqqabe akka ifoomsutti Dhaabbati Telecom Itoophiyaa uummata maallaqa yeroo saamu, humni Ibsaa Itoophiyaa Immoo loogii hamaa geggeessaa jira
Magaalotni Oromiyaan alaa kanneen xixiqqoon ibsaan isaan irraa yoo bade torban keessatti sa’atii tokko kan hin caalleef qofa irraa bada. Oromiyaa keessatti Magaalotni godinaa guyyaatti Ibsaa sa’atii sadii oliif irraa bada yeroo ammaa kana garuu sunuu hafee ibsaan rakkina magaalota xixiqqoo fi magaalota aanaaleerra darbee Magaalotni fooyya’oon guyyoota sadii hanga torban tokkoof Ibsaa hin argatan akka fakkeenyaatti Magaalaa Najjoo,Magaalaa Tullu Boolloo,Magaalaa Qassoo,Magaalaa Shaambuu (Magaala Godinaa) magaalaa Holotaa fi kanneen hafan hedduunis kanumatti jiru.
Humni Ibsaa Toophiyaas tajaajila gahaa Network Oromiyaa keessatti hin kennani gama kanaan Godinni Oromiyaa Kibbaa _ Booranaa fi Qellam Wallaggaa network gahaa isaan kaanii gadi haala ta’een tasumaa hin argatani magaalaa Sulultaattis gidduu kana network argachuun rakkisaadha
As irratti gaaffiin sirna garboomfataa kanaaf ka’uu qabu,Dhaabbileen kunneeniifi kanneen hafan kan hawaasa gidirsan maaliif caaseffamuma Mootummaa Naannoo (sirna federaalaa) qoqqoodaminsa aangoo qaba jedhamu sanayyuu qabaachuu dadhaban kan jedhuuf keessa beektonni Dhaabbileen kunneen madda fi daandii ittiin Oromoon saamamaa jiru keessaa tokko ta’uunis beekameera


text:
Mallattoon Gabrummaa fi Cunqursaa Kan Alaabaa fi Asxaan Habashoota Maqaa Tokkummaa Jedhuun Lamuu Ummata Oromoo Hin Haguugu.
Ibsa Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Sirna Cunqursaa keessatti dhalannee, sirna cunqursaa jalatti kan guddanne, bara gara baraatti jijjiirraa garboonfattoonni saggoo ilma Oromoo irratti taasisaniin cabnee, caba kaleessa garboonfataan cabne keessa teenyee garboomsaa faarsuuf, faajjii garboomsaa dhaadeessuuf ekeraan wareegamtootaa nagaa nuu hinlaatu, nuu hinayyamus. Har’a saatii qabsoo Oromoo xumuraan geenyee jirrutti, qabsoo naamusaaf sansaka mataasaan ABO dhaan durfamee kaayyoof ejjennoo mataasaan adeemaa jirutti shiroonni diinaa heddummatuun qabsoo Oromoo waan balleessan itti fakkaatee, Oromoo bitamaa barbadanii Oromoo irratti bituu aadaa taasifachuun akeeka goobanoota kaleessaa har’as goobanota lammaffaa hedduusaanii oomishatanii, vaayirasii qabsoo Oromootti lakkisanii jiraataniis akeekaaf kaayyoon ABO ittuu uummatasaa jabeessuun diina bool’aaf afaan du’aarraan geenyee jirra. Har’a afaan guunnee Wayyaaneen akka du’urra geessee jirtu ammas irra deebiin ibsina.
Qabsoo Oromootti dhibee facaasanii, vaayirasii Ithiyoophiyaa akkamuudhaan qabsoo Oromoo daddaaqsisuuf yaaluu cinatti, qaamota alaaf keessaa riphanii isaan faana hojjetaa turan, kanneen harka lafa jalaan Wayyaanee waliin alaaf keessaa naafata qabsoo Oromoo hawwuun irratti bobbaa’aa turan, xumura isaanii kan deebii dhabaa jiru ta’uu hubachuudhaan of mul’isanii miira Ithiiyoophiyummaa dhaloota keessa galchuun, sirna garboomsaa ilma Oromoo irratti dabalataan fe’uudhaaf maqaa “dimmirii” jedhuun shiroota deemaa jiran dabalatee, faajjii isaa akka lafa kaahuuf Oromootti alaaf keessaa wacuun danbalee jira. Oromoon faajjii jalatti kufaa ture, kan jalatti wareegamaa, wareegamees ittiin wal awwaala ture “gati!” jechuun ergama garboomsaa qabaachuu cinatti uummata Oromoof kabajaa dhabuu isaanii kan mirkaneessudha. Kanuma irraa ka’uun akeeka ergamtootaa kan Alaabaa keenya akka dhokatutti hojjetaa jiru kana ofirraa deebisuudhaaf faajjiin ABO guutummaa Oromiyaa keessatti babal’atee adeemaa jiru cimee akka itti fufu Qeerroon Bilisummaa Oromoo hubachiisa!
Qeerroo Bilisummaa Oromoo bobaa diinaa jala taa’ee, akeeka ABO galiin gahuuf karaa nagaa qabsoo gochaa turuunsaa kan yaadatamudha. Akeekni Qeerroo Bilisummaa Oromoo qabatee socho’u addunyaa biratti bifa ajaa’ibsiisaa ta’een ilaalamaa jira. Tooftaa qabsoo addaa ta’uudhaanis raajeffannoo guddaadhaan addunyaan akka gurra kennee dhaggeeffatu gochuurratti argama. Qeerroo Bilisummaa Oromoo qabsoo finiinsaa ture itti fufsiisuun ABO dhaan hogganamee hanga abbaan biyyummaa Oromoo mirkaanaa’utti qabsoo itti fufee jiraachuusaa guutummaa Oromoo maraaf ibsaa, fincila Xumura garbummaa jabeessuudhaan garbummaa ciccirree jirru guututti awwaaluun Bilisummaa uummata Oromoo gonfachiisuuf; hiriira mormii guutummaa Oromiyaa keessatti ganna kana finiinaa jiru jabaatee akka itti fufu jajjabeessa.
Diddaan uummata Oromoo sagalee addunyaa biratti kan dhageettii addaa argataa dhufe. Gootota Oromoo hanga har’aa Wayyaaneen dhabamsiifamanii jiran dabalatee gaaffiin jijjiirraa sirnaa feena jedhu jabaatuun akka Oromiyaa keessaa dhagaa’amu, alaabaan ABO guutummaa Oromiyaa keessatti akka ol ka’ee faarfamu Qeerroon hubachiisa! Gaaffiiwwan Oromoon gaafachuu qabus
- Qabsaa’ota Oromoo bakki buuteen isaanii dhabame, Jaal Nadhii Gammadaa irraa qabee uummataaf ifa ta’uu qaba!
- Beenyaan qabsaa’ota Oromoo mana hiraarsaatti dararaan irra gahaa turee qabsoo uummataan bahaniif kaffalamee, qaamonni nu dararaa turan seeratti haa dhiyaatan!
- Jijjiirraa sirnaa feena
- Mootummaa Ce’umsaa nageenya biyyattii mirkaneessu, kan ABO makate nuuf haa dhaabbatu!
- Ajjeechaan daangaa Oromiyaa irraan Oromoo irra gahaa jiru haa dhaabbatu! Mootummaan ajjeesaan nurraa haa kaafamu!
- Qabsaa’ota Oromoo dararuun haa dhaabbatu
- Qaamotni nu saamaa, nu ajjeesaa turan seeratti haa dhiyaatan!
- Maqaa sakattaa WBO jedhuun waraana uummatatti bobbaasuun dhaabbatuu qaba!
- Biyya nagaa qabu ijaaruu barbaanna!
- Dararan uummata Oromoo irraa haa dhaabbatu! Jedhuun hiriirri mormii jabaatee haa finiinu.
Maayii irratti, Qabsoon Oromoo roga qabaataa jira. Roga qabsoo Oromoo jabeessanii bakkatti eeguun ammoo dirqama Oromooti. Qabsoo keenyaan as bakka amma jirru geenyeerra. Kanaaf; Qabsoo Oromootti dhibee facaasanii, vaayirasii Ithiyoophiyaa akkamuudhaan qabsoo Oromoo daddaaqsisuuf yaaluu warra barbaadan ofirraa dinninuun dirqama Oromooti. Qabsoo keenyaan gara Bilisummaa dhugaatti, gara Walabummaatti kan tarkaanfannu malee karaa salphaa barbaannee karaa gabaabaan bilisoomnaatti sirnootni nafxanyaa akka qabsoo keenyaan dabalataan nutti hindeebinetti ABO duukaa hiriiruun hanga Bilisummaatti qabsoo haa jabeessinu. qabsoo ofii galiin hanga geenyutti matumaa duubatti kan hinjenne ta’uu hubachuudhaan bakkayyuu du’aaf ajjeechaatti dhuma gochuuf sochii keenya haa jabeessinu Jenna!
Injifannoon uummata Oromoo
Gadaan gadaa xumura garbummaati!
Ibsa Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Adooleessa 1,2018
Finfinnee Oromiyaa


text:
JECHOOTA ajaa’ibaa kan taaksii keessatti barreefamanii jiran.
1 Ni jiraanna jenneeti malee balleesinee baduun nun dhibu.
2 Umurii nuti qabnu jeequmsaaf mitii jaallachuufu nun geessuu.
3 Qophummaan kan bareedu mana fincaanii keessatti qofa.
4 Aangoon kan ittiin uummata bulchan malee kan ittiin uummata doorsisan miti.
5 Kanan rafuuf kan hin rafne gooftaa waanan qabuufi.
6 Hangam yoo tureyyuu harmii fi mootummaan kufuunsaa hin oolu.
7 Fuula inaaffaan guraachesse qibaatiin hin cululysu!
8 Utuu durbi lafa qotuun argamti ta’ee dhiirri hunduu qote bulaa ta’ee dhuma.
9 Nama hin tuffatin hinjiraanniyyuu surree nama hiikachiisti.
10 Bara re’ee ta’amutti hoolaa hin ta’in.
11 Utuu barnootni dulaadhaan namaa gala ta’e harreen piroosoofera taati turte.
12 Utuu baalli mukaa qarshii ta’ee dubarri qalamee jaallatti!
13 Anaan hiyyeesa nan jette atimo boorsaa duwwaaf daalleekee malee maal qabda.
14 Utuu daawitii (of ilaalii) dhaaf ni kaffalama ta’ee dubartootni meeqa kaffalu?
15 Hangafti tooftaa jireenya wal danda’ud
Ni jiraanna jenneeti malee balleesinee baduun nun dhibu.
JECHOOTA ajaa’ibaa kan taaksii keessatti barreefamanii jiran.


text:
Monthly Archives: June 2017
SQ- Sagalee Qeerroo Bilisummaa Oromoo, Qophii Waxabajjii 29, 2017
Aside
Godina Wallagaa Yuniversiitii Wallaggaa Keessatti Loltooti TPLF Barattoota Eebbifamuuf Jedhan Doorsisaa Jiru Jedhu Barattooti.
Aside
Waxabajjii 29,2017/Yuunversiitii Wallaggaa keessatti sirna eebbifamtoota bara kanaa irratti diddaan ka’uu. mala jechuun Wayyaaneen baratoota ba’aaf gala dhorkaa jiraachuu Qeerroon gabaase.
Mootummaan gita bittuu abbaa irree Wayyaanee baratoota mooraa yuunversiitii wallaggaa keesssa jiran maqaa eebba bara kanaa irratti mormii kaasuu jedhuun shakkii fi muddamsuu keessa seenuudhaan humna waraanaa guutummaa mooraa yuunversiitii Wallaggaa fi naannoo ishee irra qubsiisee baratoota moorichaa ba’aafi gala dhorkaa akka jiru maddeen qeerroo mooraa yuunversiitii wallaggaa irraa gabaasan. Continue reading
Godina Arsii Aanaalee Shirkaa fi Gobbessaa Keessaa Oromoonni Heddumminaan Waraana TPLFn Qabamuun Hidhaatti Darbamaa Jiru.
Aside
Waxabajjii 30.2017/ Godina Arsii Aanaa Shirkaa Magaalaa Gobeessaa keessatti Dargaggoonni Oromoo hidhamaa jiru. Godina Arsii Aanaa Shirkaatti Ayyaana Iidalfaxriitti Ummanni Akka mormii godhuuf waamicha karaa adda addaatin godhaa turtanii jirtu jechuun Ilmaan Oromoo mana isaanitii guuramuun hidhatti darbatamaa jiru. Akka gabaasni Aanicharraa nu gahe addeessutti dargaggoonni hanga ammaatti mana hidhaatitti darbataman Muhammad Jabboo Aliyyii, Huseen Amaan Gaaradoo, Turaa Jamaal Waakkannee, Ibraahim Jamaal H/ Hasan, Reeduwaan Sh/ Amiin Turee, Awwaloo Ahmad Aloo , Abdii Muhaammad Jamaal, Mahdii Muhaammad Amiin kanneen jedhaman kan keessatti argaman ta’uu maddeen keenya Shirkarraa gabaasanii jiru.
Kana malees Godina Arsii Aanaa Shirkaatti Dubartoota walitti qabdee Durgoo Qarshii 50 guyyaan kaffalaaafii Dubartoota doorsisaa jirti.
Akka gabaasni achii nu gahe ibsutti dubartoonni maatii isaanii Akka deeggartoota ABO fi Qaamolee siyaasaa kamiituu hin Continue reading
RSWO – Waxabajjii 29, 2017 – ODUU, ARGAAF DHAGEETTII FI DHAAMSA RSWO
Aside
ለማ መገርሳ – መንታ መንገድ ላይ?
Aside
በተስፋዬ ገብፈአብ
ለማ መገርሳ የኦሮሚያ ኢንቨስተሮችን ሰብስቦ “የጡት አባት አንፈልግም!” ሲል የተናገረውን ከሰማሁ በሁዋላ ስለዚህ ሰው ትኩረት አደረግሁ። ይህ ያልተለመደ ንግግር በቀጥታ ህወሃትን ይነካል። ህወሃት ለኦህዴድ የጡት አባት ሆኖ ኖሯል። ለማ መገርሳ በንግግር ደረጃ በግልጽ ቋንቋ “የህወሃትን የበላይነት፤ የህወሃትን ጌታነት አንፈልግም” ማለት ችሏል። “እንዲህ በል!” ተብሎ የተናገረው አይመስለኝም። ህወሃትን እስከማውቀው ድረስ “ጎረቤቱን” እንዲህ ያለ ቃላት አያለማምድም። የህወሃት የፕሮፓጋንዳ ቃላት የታወቁ ናቸው። ይህ ንግግር የለማ የራሱ አባባል እንደሚሆን ማመን ይቻላል።
“ኦቦ ለማ መገርሳ የኦሮሞ ወጣቶችን ቀልብ እንዲስብ ለጊዜው እንዲህ ያለ ንግግር እንዲናገር ተፈቅዶለታል” የሚሉ አስተያየቶችን አንብቤያለሁ። በደፈናው “ለማ የጌታቸው አሰፋ ተላላኪ ነው። ስለዚህ ከለማ ምንም በጎ ነገር መጠበቅ አይቻልም።” ብሎ መደምደም ይቻል ይሆናል። በተጨማሪ ኦሮሞ ወጣቶች በወያኔ ጥይት ሲደበደቡ ለማ መገርሳ ምንም ማድረግና ምንም ማለት አለመቻሉን አንስቶ መውቀስ ይቻል ይሆናል። Continue reading
Artistooti Oromoo Beekamoon Lama Loltoota Wayyaaneen Butaman.
Aside
Waxabajjii 28,2017 /Godina Shaggar Kaabaa Kaabaa aanaa Giddaatti weellistoonni Oromoo lama butamanii jiru. Weellistoonni kun
- Mogoroo Jifaarii fi
- Shimallis Abbaabuu
Jedhaman,weellistoonni kun kana duras magaalaa sulultaatti ukkaamfamuun Wajjira poolisii Sulultaatti ergi guyyaa muraasa dararaamanii booda gad lakkifamii turan ammas marsaa lammaffaa,Godina Shaggar kaabaa aanaa giddaatti ukkaamfamuun wajjiraa Poolisii aanaa giddaa keessatti dararaamaa jiraachuu gabaasni Qeerroo Giddaa ni addeessa. Continue reading
Tooftaa Dulloomaan Hoggana Haaromsaa Jirra Jechuun Wayyaaneen Ummata Goyyomsaa Jirti.
Aside
Waxabajii 28,2017/Godina Arsii Aanaa Gadab Magaalaa Gadab Asaasaa keessatti maqaa hooggantoota bu’uuraa jedhuun guyyoota kudhaniif wal gahii hojjattootata fi jiraattota walitti yaaftee durgoo Qarshii 100 dhibba tokkootin teessisaa jiraachuun dhagayamee jira.dhimmoonni Achitti kaafamaa jiran garuu dhimma FXG.ummanni Oromoo gaggeessaa tureeef jirurrattis ta’uu maddeen keenya gabaasanii jiru. Continue reading
Godina Arsii Aanaa Jajuutti Wayyaaneen TPLF Raammoo Midhaan balleessu biifna jechuun midhaanif beeyladoota fixaa jiru
Aside
Waxabajjii 28,2017/ Godina Arsii Aanaa Jajuutti Mootummaan Wayyaanee Raammoo Midhaan balleessu biifna jechuun midhaanif beeyladoota fixaa jiraachuun dhagayame.Wayyaaneen Ummata Oromoo fayyanna jettee Ummata keenya kan diinagdeedhaan laamsgessuuf jedhee Maqaa misoomatiin ummata keenya diinagdeen dadhabsiisee gaaffii isaan bilisummaaf gaafachaa jiran irraa akka gara gaaffii nyaachuuf dhuguu gaafatan godhaa jiraachuun beekamee jira.
QOPHII KAAYYOO
Aside
የአማሪኛ ፕሮግራም የፌደራሊዝም ፅንሰ ሀሳብ እና የኢትዮጵያ ፌደራሊዝም አመሰራረት የኢትዮጵያ ፓለቲካ የወደፊት ዕጣ ፈንታ ላይ እና ስለ ፊንፊኔ ጥያቄ በሚሉት ዐበይት ጉዳይ ላይ ከ ሕግ ባለሙያ ዶክተር ፀጋዬ አራርሳ ጋር ክፍል ሁለት


text:
Uncategorized
Somaaliyaa Moqaadishoo keessatti namoonni 10 boombiin ajjeefaman.
Moqaadishoo keessatti eegaa haleellaan lubbuu namoota hedduu galaafatee asitti ammas torbee lama booda guyyaa hardhaatis, boombii Konkolaataa lama irra kaahameen lubbuun namoota 10 darbuu fi namoonni 8 ol midhamuu Odeeffannoo ni addeessa.
Namoota haleellaa kanaan ajjeefaman jiduu miseensi Parlaamaa Somaaliyaa duraanii tokkoo fi hogganaan poolisaa tokko kan argaman tahuun beekameera.
Hogganaan Poolisii Alii Muhammad , Haleellaan kun Hoteela Nasaa Habluud jedhamu kan naannawa masaraa mootummaa Somaaliyaatti dhihaatu irratti kan xiyyeefate tahuu fi naannuma sanitti Haleellaa boombii Konkolaataa irratti hidhame kan birootis kan raawwatame tahuu Anaadooluu Niiwusiitti hime.
Haleellaa jalqabaatiin lubbuun namoota 10 darbuu fi namoonni hanga 8 midhamuu gabaasni dhaabbata odeeyfannoo Somaaliyaa irraa bahe ni mul’isa.
Haleellaa torbe lama dura raawwatameen lubbuun namoota 358 oli darbuun ni yaadatama. Haleellaa sun kan Seenaa Somaaliyaa keessatti yeroo jalqabaatiif lakkoofsi namoota hedduu itti ajjeeffame jedhameera.


text:
ODUU AMMEE: HD ABO Poolisiin fedeeraalaa to’atee.
MOORAA GULLALLEE
Ganama waraanni mooraa guutee, eegdota mooraa, eegdota Hayyu Duree fi namoota moorichaa keessa jiran hundaan gad ba’aa jedhanii kutaa waajjira Hayyu Dureetti seenuun “Waajjira kee sakattaana, atis gad ba’i” jennaan HD’n ba’uu didee “Bakkuma an jirutti sakattaatu malee hin ba’u ” jedhe.
Sanirratti atakaroo cimaa kaasanii boodarra konkolaataa 3F lamaan fuudhanii magaalaa keessa olii fi gadi naannessaa turani. Eegdonni isaa muraasni konkolaataa b8raatiin booda bu’anii hordofaa turanillee, boodarra waraanni kun “Nu biraa deebitu moo isin ajjeefna?” jedhanii qawwee itti nyaachifataa turan. Tahullee eegdonni kun, yoo feetan nu ajjeesaa malee hin deebinu jechuudhaan hanga dhumaatti duiba deemaa turan.
Amma mana isaa galchanii ittuma marsanii jiru.
Namni biraa itti dhiyaachuu hin danda’u.
Mooraan kun waajjira ABO muummichadha. Kan itti marame kun poolisii federaalaati.Walga’iin yeroo geggeeffamu ture.
ODUU AMMEE: Waajjira HD ABO Poolisiin fedeeraalaa to’atee eegdota Jaal Daawud Ibsa battala gadhiisaa qofaatti dubbisuu barbaanna jechuun hokkara kaasaa jiru…..HD konkolaataa fuudhanii deemanii jiru…..
Kaayyoo Multimedia Service -KMS
ተፎካካሪ ፓርቲዎች ተደምራችው ብትመጡ ለእኛም ይጠቅማል (ወጪ ይቀንሳል) ያሉት ነገርስ?
ለማንኛውም ላነሱት ጥያቄ መልሱ በጣም ቀላል ነው በጋራ የቀብሩት የነፍጠኛ ሥርዓት እያንሰራራ በመሆኑ ነው።


text:
Dhukkuba Kaayyoo dhabuu
Hundi keenya Kaayyoo qabna. Namni barumsa baratu, kaayyoon isaa waanuma 2, guddatu 3 hin dabru. Takkaa beekmsa argachuu, takkaa eega baratee booda dalagaa qabatee mallaqa argachuu. Kana lameeniin ala taanaan, fedhii maatii guutuufi isaaniif ajajamuu qofaaf barata jechu. Sadarkaadhaan garaagarummaa qabaattus, ilmi namaa hundi kaayyoo numa qaba. Kaayyoon nama garii beekamuudha. Dalagaa isa beeysistu dalagee beekamuu fedha. Eega beekamee booda mallaqa argata. Maqaan isaatis ummata keeysatti ni faargama. Akka namoota isa dura beekamanii innis beekamuudha kaayyoon isaa.
Namoonni akkanaa Eega honga kaayyoo isaanii kanatti gahan booda, jiruun isaanii itti dhiphatti, mi’aan jiruu harkaa bada, jiruf hikkaa dhaban . sababaa kaayyoo Isaanii gaafa duraa gabaabsaniif jecha “amma booda hoo?” gaafii jedhuuf deebii dhabuun, hedduun isaanii farshooma dhuganii sakraanuu, hashiishaa fii badii gadii aantuu keeysatti kufuu mudatan. Kana hubachuudhaaf seenaa namoota bebeekkamoo hedduu laaluun ni gaha. Namoonni beekamtii kaayyeffatanii lafaa ka’an. Beekkamtii fedhan san numa argatan. Achi booda jiruun isaanii jireenya gadi aantuudha. Dawaa dhugan malee hirribni isaan hin qabu. Farshoo dhugan malee gammachuu hin argatan. Jarri kuni dhukkuba Kaayyoo dhabuu ykn dhukkuba beekamtii barbaaduutiin warra qabamerraahi.
Mee seenaa gabaabduu amma dura isiniif seenessine takka, ammas barumsa guddoo waan qabduuf, gabaabsinee haa isinii himnuu. Namichi tokko doonii xiqqoo takkaan osoo qurxummii kiyyeessutti jiru, Namni barumsa guddaa qabu tokko doonii guddaadhaan itti dhufe. “Yaa namana, maal dalagutti jirta? Jedhee gaafate. Namichis, “Qurxummii qabutti jira” jedheen. Namichi barumsa qabu kun, “ Eega qabdee booda hoo maal goota? Jedhee gaafate. Namtichi kuunis, “ Magaalaa geessee guruguree, maatii kiyyaaf waan barbaadan ittiin bita. Cinaa ammoo nyaata godhanna” jedheen. Namichi kuun ammas gaafii itti aanse. “ duuba maaliif yeroo kee qisaasta. Doonii guddaa barbaaddee maaliif qurxummii heddu hin kiyyeessine. Qurxummii heddu eega qabdee booda, magalaa geeysitee gurgurta. Mallaqa achirraa argattuun doonii guddaa bitatta” jedheen. Namichi doonii xiqqoo qabu kun deebisee” achi booda hoo mee maal godha?” jedhee gaafate. Namichi barumsa qabu kunis “ Achi booda maal gaafatta ree, doonii guddaadhaan qurxummii kuma heddu eega kiyyeessitee booda, hoteelota gurguddaa heddu geessitee gurgurta. Galiin ati argattu guyyarraa guddachaa deema. Doonii gurguddaa heddu bittee, qurxummii heddu biyyoota alaatiifis gurguruu eegalta. Mallaqa achirraa argattuun mana bareedaa jaarta.” Jedheen. Ammas namichi doonii xiqqoo qabu kun gaafii itti fufe. “ mee achi booda hoo maaltu itti aana?” jedhee ammas gaafate. Namichi kuunis, Achi booda jaartii teetiifi ilmaan tee wajji bakka akkanaa kana dhuftee, qilleensa gaarii kana keeysatti bashannanta” jedheen. Namichi doonii xiqqoo qabu kun itti aansee dubbii ajaa’ibaa itti dubbate. “ duuba maaliif kana hunda ifaajuun barbaachise, tana taatu ammaahuu ittuma jira. Yeroo boqonnaa qabnu jaartii tiyyaafi ilmaan tiyya wajji asuma oolla.” Jedheen.
Seenaa kanarraa waan guddaa baranna. Kayyoon namicha baratee sun haalaan gabaabduudha. Galmi kaayyoo isaa, dalagatanii eega duroomanii booda, ilmaan wajji bashannanuudha. Kunis dhukkuba kaayyoo gabaabbachuutirraahi.
Mee amma hundi keenyaa haa if gaafannu. Jiruu teenya tana keeysatti, galmi kaayyoo keenyaa maali. Eega bara dheeraa ifaajnee booda, xumurarratti gahumsi keenya eessa taha. Rabbiin nu kabajee jira, duniyaa kheeysatti gammachuu fii ziqii nutti arjoomee jira. qalbii keeysatti fakkeenyagaarii itti hidhannu, ergamaa Rahmataa Nabi Muhammad ﷺ nuu godhee jira, Akhiiraatti Jannataa fii Jaalala Rabbii argatuu nuu beellamee jira.
Kanaaf kaayyoo keenya, honga kaayyoo teenyaa, Rabbiin gammachiisuu haa goonu. Akkas yoo tahe kaayyoon nuti duniyaa kanarratti itti geenyuu hundi Rabbi gammachiisuuf taati “kana booda hoo?” gaafii jettuuf deebii qabna.
San hunda booda Jaalala Rabbii Jannata kheeysatti argachuudha.


text: Eji Utamaj thaao to tame alakh-ne aaraadho ji, tore fal paamo viraa bhaai paamo dev moraar ... ... tame jaago maaraa jivddaa tame cheto maaraa praanni, sati jivne kaaranne dhan dhan raiaann viaanni 1 Eji Khottaa naannaa jutthaa naannaa tame dur chukaavo, kharaa naannaa ruddaa naannaa lei maannak vannjo - tame jaago 2 Eji Ra(n)ge cha(n)ge viraa bhaai huire bhalaai, sukhere sanpate viraa bhaai raiaann viaanni - jaago maaraa 3 Eji Bhanne Pir Indra Imaamdin saaheb bhest dikhalaayaa, bhest maae bhamar palang upar saaheb sej vichhaayaa; tame jaago maaraa jivdaa tame cheto maaraa praanni, saati jivne kaaranne dhan dhan raiann viaanni 4


text:
Wallagga Aanaa Bonayyaa Magaalaa Biilloo Keessatti Gootonni Barattooti Oromoo Diddaa Finiinsan.
- Gaaffiin Ummata Oromoo haa deebi’u.
- Finfinneen biyya Oromootaati.
- Oromiyaan haa bilisoomtu.
- Alagaan nu hin bulchuu.
- ABOn nu haabulchu .
- Minilik diina Oromooti!
Haala kanaan loltooti Wayyaanee fi poolisoonni Federaalaa barattoota magaalaa kanaa irratti rasaasa dhukaasuu fi bittimsuu yaalan illee duubatti deebisuu hin dandeenye.
Gabaasi bakkoota kaanis haaluma kana ibsa.Qindoominaan itti fufna!
Share this:https://www.gofundme.com/8bds2wgk
Like this:
Like Loading...
Uummanni Amboo Qeerroo Bilisummaa Waliin Hiriire Gamtaan Ka’ee Bulchiinsa Godinaa Tohate.
Barataan Oromoo Tasfayee Gashe jedhamuu rasaasa loltuu Wayyaanee irraa itti dhukaafameen lubbuun wareegame jira. Barataan kun Barataa Oromoo Barataa kutaa 9ffaa Mana barumsaa Liibaan Maccaa sadarkaa 2ffaa Amboo irraa barata. Sababaa kanatti kana are uummatni Amboo FDG cimsuun injifatnoolee armaa gadii goonfachaa jiru.
Qabsoo FDG Amboo irratti qabatee jirun wareegamaa kanfalamaa jiruun Injifannoo cuccululuqaan galmaa’a jira, Injifannoo Wareegamaan galmaa’aa jiru keessaa
- Ummaannii Bulchiinsa Godinaa To’atee jira
- Poolisootni Federaalaa fi Oromiyaa walitti bu’uun warri Federaalaa Lama Poolisotaa Oromiyaan ajjefaman.
- Ummaannii wajjiraalee Gandaa to’atee jira. waajjira bulchiinsa magaalaa immoo nanna’ee dhaadhannoo dhageesisaa Jira erga.
- Poolisoonni Federaalaa lama erga Poolisota Oromiyaatiin ajjeefamaanii duubatti deebi’aa jiru,
- Wajjirrii fi mannee Mootummaa gandootaa keessa jiran gariin isaanii erga mucaan du’ee ibiddaan gubachaa jiru, barataan keenyaa ajjeefamuun tarkaanfiitti uummata galchee jira,
- Amma Uummaannii gara Wajjira Bulchiinsa Godinatti sassabamee dallaan waajirichaa tohataa jira.
- Wallee warraaqsaa kan Eebbisaa Adduunyaa ABO fi WBO faarsuun guutummaan ummati aamboo gamtaan sagalee dhageessisaa jiru.
Share this:https://www.gofundme.com/8bds2wgk
Like this:
Like Loading...
Uummanni Amboo Gootummaan Diina Dura Dhaabbachuun Badiyaa fi Magalaan Waraana Wayyaanee Dandii Konkolaataa Dhorkate.
Uummanni Amboo Waraanni Wayyaanee Dhiha Oromiyaa Wallaggatti Akka Hin Dabarreef Bakkoota 16 ol ta’anitti mukkeen guruguddaa jigsuun gootummaan diina dura dhaabbatan
Ebla 30/2014 uuummaanni Oromoo fi Dargaggeessii Oromoo Baraattootni Oromoo fi Barattootni Oromoo sadarkaa 1ffaa, 2ffaa, Qopha’inaa fi University Amboo yeroo amma kanatti hiriiraa guddaa guyyaa shaniif itti fufiinsaan gaggeessa jiru. Kessaattuu isa guyyaa har’aa wanti adda isa godhuu, Ummaanni Oromoo Magaalaa Amboo Jaarsaa, Jaartii, Manguddoon, Da’imnii waggaa 8tii olii, Shamarraan Dargaggeessii, Daldaltootni, fi Barattootni utuu hin hafiin keessatti qoodaa guddaa Fudhachuun FDG gaggeeffamaa jira. daandiin konkolaataa Finfinnee Amboo keessa dabarsee Dhiha Oromiyaa geessuu Cufameera,Gudarii fi Amboo Gidduu Bakka 16ttii Daandiin mukaa fi dhagaa Goommaa Konkolaataa karaa irratti Guuruun gubuun, Warannii Wayyaanee akka Wallaggatti gadi hin darbinee Amboo ittisee qabee Bilisummaa isaaf falmachaa jir.
Magaalaa Amboo keessatti daandiin keessaa keessaa fi daandiin guddaan dhagaa fi mukoota karaa irratti guuruun uummaanni daandii cufee;-
- Gaaffii keenyaaf deebii nuuf kennaa Ijioolleen keenya hidhamaan nuuf haa hiikaman,
- Nu hin ajjeesinaa waggaa 24 nuu ajjeessa turtan nurraa galaa isin ga’a .
- Qotee bulaa lafa isaa irraa hin buqqisiinaa,
- Finfinneen bulchiinsa Mootummaa Nannoo Oromiyaa jalatti deebitee Ofii keenyaan bulchachuu qabna,
- Mirga Dimookiraasii Namummaa nurraa hin sarbiinaa,
Warannii kun itti gaafatama seenaa keessa jirtuu nu hin ajjeesinaa mirga keenyaaf falmanna, -Gaaffiin mirga abbaa biyyummaa deebii argachuu qaba,
- Bilisummaa barbaadna, garbummaan nu ga’a,
- Isiin nu hin bulchitan, waggaa 24 nutti taphattan,
- Ilmaan Oromoo hidjhaman haa hiikaman
Jechuun Hiriira Nagaa Guddaa ganama sa’aa 2;00 irraa egaluun kan jalqabame hanga amma sa’aatii 8;00tti itti fufee jira, Mootummaan Wayyaanee Sochii uummataa kanatti aaruun rasasasa uummata irratti roobsa jira, rasaasa Waranaana Wayyaaneetiin namoonni hedduun madaa’aniru.
Share this:https://www.gofundme.com/8bds2wgk
Like this:
Like Loading...
Ebla 30,2014 Gabaasa Qeerroo Gimbii
Manneen barnootaa sadarkaa lammaffaa fi Qophaainaa keessatti barattootni Oromoo goototni imaanaa gootawwanii tiksan gaaffii abbaa biyyummaa itti fufuun magaala Gimbii mana barumsaa sadarkaa lammaffaa fi Qophaainaa Kompiriheensivii Gimbii keessatti FDG gaggeessan. Barattootni Oromoo gaaffiin mirgaa ilmaan Oromoo QBO keessatti wareegama baasaa as gahee fi haras itti jiru deebiuu qaba jechuudhaan FDG gaggeessanii jiran. Barattootni oromoo kunneen mana barumsaa keessatti walgahuudhaan tokkummaadhaan ABO gaachana ilmaan Oromoo tahuu kan dhaadatan Yoommuu tahu waardiyaan mana barumsaa fi waraanni mootummaa wayyaanee dura dhaabbatus gaaffii mirgaa irraa humni duuba nu deebisu tokko illee hin jiru, Uummatnis gamtaadhaan kaee falma jabaa gaggeessuutu irraa eegama jechuudhaan murtii dhumaa dabarfatanii jiran. Manneen barnootaa sadarkaa tokkoffaa keessattis barattootni Oromoo gaaffii mirgaa abbaa biyyummaa fi walabummaa Oromiyaa itti fufuu Qeerroon Gimbii gabaasee jira.
Kana malees barattootni Sadarkaa lammaffaa Mandii Mootummaan wayyaanee abbaa irree waan taheef biyya bulchuu hin qabu jechuudhaan dhaadannoo dhageessisaa FDG bobeessan. Mootummaan wayyaanee bakka maraa diddaa gaggeeffamaa jiru dura dhaabbachuu kan dadhabde yoommuu tahu Barattoota Oromoo mana barumsaa Mandii sadarkaa lammaffaa Mandii waraana hedduumminaan itti bobbaasuun reebicha hamaa irraan geessee jirti. Barattootni oromoo mana barumsaa kanaas reebicha mootummaan wayyaanee irraan gaggeessaa jiru dura dhaabbachuudhaan dhaadannoowwan
1. Oromiyaan kan keenya
2. Kanneen hidhaman haa hiikaman
3. Mootummaan wayyaanee Gamboomfataa dha
4. Nuyi Qeerroo dha
5. Oromoon Lagaan hin qoodamu
6. Finfinneen handhuura Oromiyaati
7. Sagaleen Uummata Oromoo haa dhagahamu
Kanneen jedhanii fi biroo dhageessisaa oolanii jiran. Oromiyaa keessatti ibidda qabatee mootummaa wayyaanee barbadeessaa jirutti tumsa Gochuun Oromoon Gumaa gootawwan keenyaa akka deebisu Qeerroon magaala Mandii gabaasee jira.
Share this:https://www.gofundme.com/8bds2wgk
Like this:
Like Loading...
Ebla 30,2014 Gabaasa Qeerroo D.Dawaa
Mootummaa wayyaanee irratti diddaan Barattootaa jabaachuudhaan kan itti fufe Yuunivarsiitii Dirree Dawaa keessatti finiinuun itti fufe. Mootummaan wayyaanee garboomfataa dha, Hundeedhaan buqqauu qaba, Kanneen hidhaman nuuf haa hiikaman, Siidaan Minilk haa buqqau, Finfinneen handhuura Oromiyaatu, Lafa naannawa Finfinnee Murree hin kenninu jechuudhaan dhaadannoo qababachuudhaan ganama saa 8:00 AM irraa kaasanii dhaadannoo dhageessisuu kan eegalan Barattootni Yuunivarsiitii Dirree Dawaa Uummatni Oromoo magaala Dirree Dawaa keessatti argamus Dargaggootni Oromoo hiriiraa fi dhaadannoo dhageessifamaa turetti dabalamuun mootummaa wayyaanee dhiphina guddaa keessa seensisee jira.Goototni barattoota Oromoo Yuunivarsiitii Dirree Dawaa mootummaan wayyaanee hiriira nagaa seera biyyaan lafa kaawe deebisee dhorkuun isaa abbaa irrummaa isaa dachaan mirkansa kan jedhan yoommuu tahu wayyaaneen waraana hedduumminaan bobbaasuun reebichaa fi doorsisaan akkasumas hidhaan dura dhaabbachuu yaaltus barattootni Oromoo gamtaan kauun diina dura dhaabbachuun dhaadannoo dhageessisaa oolanii jiran.
Barattootni Oromoo Yuunivarsiitii kanaa Waamicha Oromummaa nu dhaqqabeen gahee keenya baane jechuun Uummatni Oromoo qotee bulaan, daldalaan, Hojjetaan nuyi ilmaan keessan ulee diinaan rukkutamaa fi ajjeefamaa waan jirruuf bakka jirtanii kaatanii waan qabdan maraan diina keenya Wayyaanee dura akka dhaabbatan jechuun Waamicha Oromummaa dabarfatanii jiran.
Share this:https://www.gofundme.com/8bds2wgk
Like this:
Like Loading...
Ebla 30,2014 Gabaasa Qeerroo Ballammii
Ebla 30/2014 Godina Lixa Shawaa Aanaa Midaa Qanyiitti FDG Gootota barattoota Ooromoo M/B Ballaammii sadarkaa 2ffaa fi qopha’inaa fi uummata Ooromoo Magaalaa Ballaammiitiin har’a sa:aa 8:00 wd irraa eegaluun amma gaggeeffamaa jira, hirirri nagaa kun gaaffii barattootni kenyaa dhaabbilee barnoota olaanoo kanneen akka yuunibarsiitii Jimmaa, Harammaayyaa, Amboo, Adaamaa, Wallaaggaa, Mattuu fi Bulee Horaa kaasaa jiran guttummaan isaa Ggaaffii keenya jechuun sabboontotni Bbarattootni mana barumsaa Ballaammii sadarkaa 2ffaa fi Qophaa’inaa uummaata Mmagaalaa Baallaammii waliin ta’uun hiriira guddaa gaggeessuu irraatti argamu. Akkuma dhaabbilee barnoota olaanoo Gaaffii isaanii iyyaannoodhaan karaa seeraa qabeessaa ta’een Bulchiinsa aanaa Midaa Qanyii fi Bulchiinsa M/B Baallaammiitti galchachuun hiriiraa mormii guddaa kan uummata 4000 ol hirmaachisee gaggeessuu irraatti argamu,
Yeroo amma kanatti akkuma baratame mootuummaan abbaa irree wayyaanee humna waraanaa liyuu hayil fi kora bittinneessa jedhamu hiriiricha dura dhaabuun, Gaazii summa’aa kan nama boosisuu irraatti dhukaasuun bittinneessuuf yaalii guddaa godhus uummaannii fii barattootni nuti mirga keenyatu sarbamee mirga keenyaaf falmannaa jechuun FDG haalaan qinda’aa fi jabaa ta’ee itti fufee jira. Bbarattootni Mana Barumsaa Gabaa Kamisaa sadarkaa 1ffaa kutaa 1 -8ffaa barachaa jiran mana barumsaa gadhiisuun yeroo kanatti hiriirichatti makamaa jiru, Dargaggootni Oromoo mAgaalaa Ballaammii fi Barattootni Ooromoo Magaalaa keessaa nannaa’uun dhaadannoo isaanii dhageesisuun itti fufe. gabaasaan kun itti fufa.
Share this:https://www.gofundme.com/8bds2wgk
Like this:
Like Loading...


text:
Oduun Magaalatti Keessa Babal’achuu fi Jaalalli Qalbii ishii gubuu Dabalata
Suurah Yuusuf irraa taatee haati manaa ministeera Ijipt badiitti isa affeeru ilaalle turre. Dubartiin tuni sababa bareedinna Yuusufitiin garmalee isa jaallatte. Badiitti isa affeeruuf carraaqxe. Garuu inni didee irraa dheesse. Dubartoonni magalaatti keessa jiraatan oduu kana yommuu dhagahan, hafarsuu eegalan:
Sababoota Islaama erga qabatanii booda duubatti akka deebi’an nama taasisan osoo ilaallu kunoo xumura irra geenye. Sababoota lama ilaalun boqonnaa kana ni xumurra. Dabalata
38-Abbaa Manaa
Dargagoota keessaa baay’een isaanii shamarran gaggaarii fuudhuuf fedhii guddaa qabu. Shakkii hin qabu kuni hojii gaarii ta’eedha. Ergasii dargaggeessi kuni ni fuudha. Dubbiin “Ebalu dubartii gaarii fuudhe, ebalu dubartii taqwaa qabdu fuudhe, ebalu dubartii wiyxataa fi kamsaa soomtu fuudhe” jedhu namoota jidduu deddeebi’a. Garuu wanti ta’e dargaggeessi kuni haala isaa irraa homaa hin jijjirre. Inumaa shamarreetu haala ishii jijjire, shamarri tuni gaarii akka taatetti hin lakkaawamtu. Warri ishii haala abbaa manaa ishii dursa hin hubanne. Iccitiin maalidhaa?
Sagaagalummaa irraa dheessu Itti Fufi
Kutaa darbe keessatti “Sagaagalummatti affeeru” jalatti tuqaalee ijoo ilaalle turre. Niitin ministeera Ijipt jaalala cimaan qabamuun Yuusufin sagaagalummaatti affeerte. Garuu inni affeerraa kana diduun irraa dheesse. Mee dhirri yeroo ammaa affeerraa akkanaa irraa dheessu eessa jiraa? Osoo hin affeeraminiyyu sagaagalummaa fi sababoota isaa irraa kan dheessu nama meeqaa? Allahu musta’aan. Mee amma akkaata Yuusuf zinaa (sagaagalummaa) irraa itti dheesse haa ilaallu:
Yoo facebook achumaan badee hafe karaa telegraamiitiin hanga danda’ameen ergaa walii dabarsina. Kanaafu, t.me/sammubani tuquun itti dabalamaa.
Zinaatti (Sagaagalummaatti) Affeeru
Suurah (boqonnaa) Yuusuf keessatti taaten guddaan garmalee nama hawwatu, keessumayyu qalbii dargaggootaa fi shamarrani butu, taate haati manaa ministeera Ijipt Yuusufin badiitti affeeru fi inni badii hojjachuu diduuti. Taaten kuni qormaata guddaa ilma nama qunnamu ifatti baasa. Sagaagalummaa hojjachuu irraa of eegun hangam sadarka namaa akka olkaasu asirraa ni hubatama. Yuusuf sagaagalummaa diduun waan irraa dheessef seenan qubeewwan warqiitiin isa katabe, hanga Guyyaa Qiyaamaatti seenan isaa ni dubbifama. Agartee, namni zinaa irraa yoo dheesse hangam akka kabajamuu! Mee gara taate guddaa kanatti isin haa dabarsuu: Dubbisa Itti Fufi
37.Hasad (Waanyu) Dabalata
Waanyun (hinaafin) dhukkuba naqarsaa namoonni baay’een qabamaniidha.
Asii gaditti barnoota guddaa seenaa Yuusuf irraa arganna. Itti Haa Fufnu
Kutaa darbe keessatti sababoota duubatti deebi’iinsaa osoo ilaallu gara dhumaatti kutaa hin fixin tokkotu jira. Kutaa san har’a ni xumurra. Dabalata
Yakka Ergaa Raawwatanii Booda Sababa sobaa dhiyeeffachuu Dabalata
Obboleeyyan Yuusuf Yuusufin eelatti erga gatanii booda wanta gochuu qabanii fi rakkoo himachuu qaban itti yaadan. Mee haa ilaallu:


text:
IRREECHA: Galateeffanna fi Kadhataa Nagaa, Finnaa, Walooma, fi Araaraa
Maree Obbo Lubee Birru waliin godhame.
1. Ibsa ykn gubaan masqala irreecha waliin dhufeenya attamii qaba?
2. Irreechi maal? Eessatti kabajama? Iddo kabaja murtaawaa jira?
3. Irreechi yeroo galateeffanna fi kadhataa nagaa, finnaa, walooma, fi araaraa ti jedhama. Mee waa’ee dhimma kana nuuf ibsa.
4. Irreechi amantii dha immo aadaa dha?
5. Maaliif Oromoon jiidhaa qabate bishaan bukkeetti ykn tulluu irratti irreeffatta?
6. Oromoon bishaan ykn tulluu ti sagada jechuu dha?
7. Yeroo duran namooti tokko tokko muka gudda jalatti dhibaayyuu godhan, mukichaa dhaddha dibuu turan. Kun seeraa Oromoo ti immo seeraa ala?
Fuulbana 15, 2021
Imala Fulbaana 15, 2018 | KELLO MEDIA (Fulbaana 15, 2021)


text:
Muummichi ministeera Iriyoopiyaa Abiy Ahimad Daawwannaa hojii kan sirnaaf jecha Sudaaniin daawwataa jiran.
Dhimmootii biyya lamaan iraatti dura ta’aa mana maree mootummaa ce’umsaa Sudan Jeneraal Abdel Fattah al-Burhaan fi muummicha ministeeraa Abdellaa Hamdok waliin mari’atu jedhemee eegama.
Hoogganaan Itiyoopiyaa kun gara Sudaanitti kan imalan guyyaa dhuma ministeerri haajaa alaa Yunaayitid Isteetis Maayik Pompeeyoo Kaartumiin seenu jedhamee eegamutti.
Pompeyooon hoogganaa Itiyoopiyaa kana waliin marii geggeessuuf dhiisuun hin beekamin jira.
Yunaayitid Isteetis marii dhimmi hidha Abbayyaa Itiyoopiyaa, Sudaan, fi Masrii gidduutti geggeessame taajjabdumman hirmaachuu keessaa qooda qabdi.


text:
Note: Two articles on Teddy in Afaan Oromoo (by J. Lami) and Amharic (by H. Abebe)
Amajji 21, 2014
Guyyaa Dhaloota(Du’a) Mootii Minilik 2ffaa Kabaajuuni fi Warraanni Mootichi geggessee Akka Warraana Qulqulluuti Ilaaluun Madaa Ummata Oromoo Haromsuu dha.
Warri Mootii Minilik 2ffaa fi Motumma isaa Farsaani Yoo Caaraa Argaatani Badi Inni Rawwaatee dabaluuf Dubbaatti hin Jedhaani!
Uummata Oromoof Minilk 2ffaa jajuun akka Guyyaa Qulqulluu Biyyoolessaa Jarmaniitti Hitileeriin jajuu yokiin immoo siidaa yaadannoo Giraaziyaanii Roomaa keessa utuu hin taane, Finfinnee keessa dhaabuu jechuu dha
(Singitan Yoomiyyuu, Harargee Irraa)
Odeeffannoo Dugda-Duubee
Yeroo ammaa, namoonni dhuunfaa, gareenii fi paartiileen siyaasaa akkasumas Waldaan Qulqulluu Maariyaam (Naannoo Kiiloo afur galma biyyoolessaa biratti kan argamu) du’a Minilik II waggaa 100ffaa kabajuun isaanii ni yaadatama. Waldaan Kiristaanaa Ortodoksii haala seera qabeessaan du’a Minilik 2ffaa kabajuun ishee hedduu kan nama gadidisuudha. Kabaja ayyaanicha ilaalchisee ilaalchawwan adda addaan fi yaadonni hedduun kennamaa jiru. Gama deggertootaan Mootii Minilik 2ffaa tin , Tewodiroos Kaasahun ayyaanicha ilaalchisee barruulee Inquu lakkoofsa 107 kan Muddee 2013 maxxanfame irratti yaada isaa kenneera. Yaada inni barruulee kana irratti kenneef deebii kennuun barbaachisaa ta’ee natti mul’ateera. Kallattiidhaan deebii kennuun dura, odeeffannoo dugda-duubee qabaachuun gaarii dha.
Akka ragaan seenaa ibsuutti mootii Minilik 2ffaa tin uummata Oromoo miliyoona 5 oltu ajjeefaman(Fein,1993;Haji,1995; Mekuria,2005). Kumootaan kan lakkaa’aman immo qaama hir’ataniiru. Harki dhiirotaa fi harmi dubartootaa haala suukaneessaadhaan irraa murameera. Kun immoo sabni Oromoo mooticha yaadannoo gadheen akka yaadatu taasiseera. Kanaafuu, du’a mootichaa waggaa 100ffaa kabajuu jechuun karaa al-kallattiidhaan madaa saba Oromoo fi ummatoota bulchiinsa mootichaa keessatti miidhaman isaan kaaniif dhimma dhabuu yokiis salphaamatti madaa isaanii uleedhaan rukkutuu jechuu dha. Kun madaa ummata Oromoo daran dhukkubsuu fi wanta jaarraa tokko dura ta’e akka yaadatani dhukkubsatan gochuu jechuu dha. Sababa kanaaf, sirni bulchiinsa mootichaa inni jibbisiisaan yaadatamuuf kan malu utuu hin taane ganamuu akka qabu mullisa.
Deebii Lola Qulqulluuf Kenname
Odeeffannoo armaan olitti dhiyaate akka dugda-duubeetti fudhachuudhaan, deebii sirbituu irratti yaada kennuun barbaade. Minilik 2ffaa fi dhimmoota biroo ilaalchisee Tewodiroos Kaasahun barruulee Inquu (Lakkoofsa 107 kan Muddee 2013 maxxanfame) irratti deebiiwwan adda addaa kenneera. Haa ta’u malee, deebiiwwan isaa tokko tokko irratti yaadan kenna.
Dhimmi inni jalqaba irratti kaase waa’ee sirna kabajaa Minilik 2ffaa dha. Tewodiroos Kaasahun akkana jedhee deebii kenne, “Akka dhuunfaatti, eenyummaa fi gumaacha Minilik II Itoophiyaaf taasise sadarkaa biyyoolessaatti kabajuu dhiisuun na yaaddessa.” Sirbituu kana irraa dubbii akkanaa dhaga’uun waan haaraa miti. Fakkeenyaaf, Haalleluuyyaa Lulee (2013) akkana isaan jedheera,“Jaalallii fi ajaa’ibsiifannaan hin qusatamne inni [Tewodiroos Kaasahu] Minilikiif qabu, beekumsi seenaa xiqqoo fi qarannoo irratti hin hundoofne inni qabuu fi deggeerttooni isa wantota inni[Tewodiroos Kaasahun]dubbatu utuu hin alalfatin callisee gad liqimsaan qabxiilee sadan dubbii akkanaaf isa saaxilanii dha.” Tewodiroos Kaasahun karaa adda addaa Minilik 2ffaa jaallata, jajata akkasumas ajaa’ibsiifata. Fakkeenyaaf, jaalalaa fi ajaa’ibsiifannaa Minilik 2ffaaf qabu sirba “Minilik Xiqur Sewu—Minilik Nama Gurraacha” jechuun sirba sibeefi jira. Amma immoo eenyummaa fi gumaacha Minilik 2ffaa Itoophiyaaf taasise ayyaaneffachuu dhiisun akka isa dhiphisu dubbachaa jira.
Tewodiroos Kaasahun waltaajii sirbaa adda addaa irratti jaalala, nagaa fi wal kabajuu akka labsu lallaba. Haala faallaa ta’een garuu, Minilik 2ffaa isa dhuma jaarraa 19ffaa fi jalqaba jaarraa 20 ffaatti Oromoo miliyoonaan lakkaa’aman ajjeese kabajuu fi jajachuu barbaada. Kana raawwachuudhaan, dhuminsa mootichi Oromoo irratti raawwate dhoksuu barbaada. Madaa saba Oromoo haaressuu yokiin du’a Oromoo miliyoonaan lakkaa’amuutti gammaduu fi dhukkuba sabichaa ganuu barbaada. Kuni immoo haqa dhabuu fi miidhama guddaa saba Oromoo irra ga’eef dhimma waan hin qabaanne fakkaata. Tewodiroos Kaasahun mootii sana kabajuun isaa ilaalcha jibbaa inni saba Oromoof qabu mul’isa. Madaa fi dhukkubni sabichaa isatti hin dhaga’amu. Gocha suukaneessaa yeroo darbee kabajuun, garaa garummaa warra bulchiinsa duriin dararamaa turanii fi warra amma kabajaa jiranii guddisa.
Qabxii ijoon inni lammaffaa irratti dubbate immoo waa’ee barbaachisummaa mooticha jajachuu ti. Tewodiroos Kaasahun namoota akka Minilik 2ffaa kabajuun wantota fooyya’uu fi irra deebi’amuu qaban dhaloota dhufuuf dabarsuu akka ta’e ibseera. Namoota gootota biyyoolessaa ta’an jajuun, namoota hojii gaarii hojjechuu danda’an kanneen biroo jajjabeessuu akka ta’es dabalee addeesseera. Ani Mootichi wanta gaarii dhalootaaf darbuu hin qabuun jedha. Mootichi saba keenya irratti ajjeechaa walii gala(Genocide) raawwateera, kun immoo kabajamuu fi yaadatamuu hin qabu. Ittumaayyuu kun balaaleffamuu qaba.
Gama biroon, wantonni fooyya’uu qaban akka jiran nan amana. Qabxii kana irratti, yaada sirbituu kanaa nan qooddadha. Sabni Itoophiyaa nagaadhaan akka wajjin jiraatu kan barbaannu yoo ta’e, jalqaba wanta kanaan dura ta’e haala ifa ta’een beekuu qabna. Itti dabalees, dogoggora darbe jajuu utuu hin taane, balaaleffachuu qabna. Lola suukaneessaa ayyaaneffachuu mannaa, namoota lolichaan miidhaman yaadachuun barbaachisaa dha. Guyyaan Yaadannoo Biyyoolessaa kan ummanni miliyoononni Aannolee, Calanqoo,Gullallee fi iddoowwan birootti dhuman itti yaadatamanii fi warri yakka sana raawwatan immoo itti balaaleffataman jiraachuu qaba jedheen amana. Kun wantota fooyya’uu qaban keessaa isa tokko dha.
Dhaloonni haaraan waan dur ta’e ifatti beekuu qaba. Namoonni dhuunfaa fi gareen, yakka bara sana ta’ee fi namoota sana raawwatan balaaleffachuu qabu. Dhaloonni amma jiru mootichaa fi lola ajjeechaa isaa sana ayyaaneffachuu hin qabu, haalaan mormuu qaba. Seenaa jibbisiisaa sana irraa barachuudhaan, yakka sana fakkaatu raawwachuu irraa of eeggachuutu irra jira. Gochaawwan gadhee yeroo darbee mormuudhaan, dhaloonni kun attamitti nagaadhaan akka waliin jiraatu irratti xiyyeeffachuu qaba.
Itti dabalees, Tewodiroos Kaasahun lola Minilik 2ffaa n Itoophiyaa har’aa kana hundeessuuf raawwate dhuunfaadhaan attamitti akka ilaalu yaada mataa isaa akka kennu gafatamee jira. Shakkii tokko malee akkana jedhee deebiseef, “Lolli Minilik II n Itoophiyaa tokko taasisuuf lole anaaf ‘lola qulqulluu’ dha.” Sirbituu kanarraa dubbii akkanaa dhaga’uun nama gaddisiisa. Jaaraa 21ffaa, yeroo itti nagaa fi wal kabajuun labsamaa jiru keessa, lolaan “qulqullaa’uu’ jechuun baay’ee keenya ajaa’ibsiisuu danda’a. Gaaffiin ijoon asitti gaafatamuu qabu, ‘lolli attamitti qulqullaa’aa ta’aa?’ isa jedhuu dha. Tewodiroos K. muuxannoo sabni Itoophiyaa qabu seenaa isaa waan hin beekne yokiis waan gane fakkaata. Duraan akkuman ibse, lola Minilik 2ffaa taasiseen Oromoon miliyoonaan lakkaa’amu ajjeefameera. Itti dabalees, lolli ‘qulqullaa’aa’ jedhame kun lola sabni Kafaa fi Walaayitaa kumoota dhibbaan lakkaa’aman itti ajjeefamanii dha. Lola suukaneessaa sana sirbtuun kun akka‘qulqullaa’aa’ tti ilaala. Anaaf lolli qulqullaa’aa jedhamu hin jiru. Kanaafuu, lola sabni Oromoo miliyoonaan lakkaa’amu ittiin ajjeefame kanaan ‘qulqulluu’ jechuun saba Oromoo fi isaan kaaniif kabaja dhabuu fi jibba inni qabu argisiisa. Madaa saba Oromoof Tewodiroos K. dhimma akka hin qabaanne ifaatti mullissa. Kana raawwachuun, madaa saba Oromoo ittumaa dhukkubsaa jira. Tewodiroos ergaama afuura du’a dha. Diinuma Ummata Oromoof qabuus muliseera.
Tewodiroos K. seenaa saba Itoophiyaa kan hin beekne yokiis kan dagate fakkaata. Dhugaa lafa jiru dhoksuu yaala. Kana ilaalchisee, Haalleluuyyaa Lulee (2013) akkana jedha, “Labsiin nagaa, jaalalaa fi tokkummaa Tewodiroos kan hin baratamne, irra keessaa fi xobbee dha. Dhugaan alatti jaalalli hin jiraatu.Yeroo kana immoo dhugaa jiru fudhachuuf akkasumas beeksisuuf fedha kan qabu hin fakkaatu.” Deebiin inni deebise kun waltajjiiwwan adda addaa irratti wantota inni lallabu waliin faallaa dha. Lola suukaneessaa sanaan ‘qulqulluu’ jechuun saboota gidduutti jibba lallabuu wajjin wal qixa dha. Akkasumas kun saba gidduutti lola qabsiisuu dha, tokkummaa biyyichaafis faayidaa hin qabu. Ittumaa tokkummaa balleessa. Deebiin isaa nagaa, jaalalaa fi tokkummaa irratti wanta inni lallabe kan faallessu kanaaf.
Mormiin Keenya Maal Ta’uu qaba?
Hayyuu Qanaateen akkana jedha, “Nuuf [saba Oromoof] Minilk 2ffaa jajuun akka Guyyaa Qulqulluu Biyyoolessaa Jarmaniitti Hitileeriin jajuu yokiin immoo siidaa yaadannoo Giraaziyaanii Roomaa keessa utuu hin taane, Finfinnee keessa dhaabuu jechuu dha.” Dabalees, Memmihir Gebre Kidaan Dastaa akkana jedha, “Hitileriin jajachuu yoo itti fuftan, hojii Hitiler hojjete irra deebi’uudhaaf mormii kan hin qabne ta’uu keessan argisiisa.” Haaluma kana fakkaatuun, namoonni Minilik 2ffaa kabajanii fi ajjeechaa inni taasise“Qulqulluu” dha jedhan, utuu carraa argatan har’as wanta Minilik 2ffaa n hojjete saba Itoophiyaa irratti deeb’anii ni hojjetu jechuu dha. Mootii saba tokkoof dhaabatee isaan kaan immoo miidhe jajachuun waliin jireenya saba Itoophiyaaf homaa bu’aa hin qabu. Kun ittumaa namoota bittaadhaan miidhamee fi warra bittaa mootichaa fi sirna bulchiinsa isaa ayyaaneffatan gidduutti ibidda qabsiisuu dha. Lachan isaanii gidduuttis walitti bu’iinsa uumuu danda’a. Minilik uummata Oromoo kan miliyoona 5 ta’uu fixe fi sabootaa fi sablammoota biraa kan inni fixe, kan inni ilmaan namaa garboota godhee gurgurachaa ture, kan inni harkaaf harma cire akka waan gaarii faarsuu isaatiin baleessaa raawwateeraa cimsine mormuu qabna.
Namni mootii akaakayyoota koo, abbaa koo fi harmee koo ajjeese jaju anaaf diina koo ti. Namoonni Minilik 2ffaa jajachaa fi kabajaa jiran DIINOTA KEENYA WARRA ADDA DUREE DHA. Minilik 2ffaabara baraaf du’eera. Kanaafuu, ummata keenya isa ajjeesee fi bulchiinsa isaa wallaasoo qabuu hin dandeenyu. Haa ta’u malee, namoota akka gootaatti isa jajaa jiran ni balaaleffanna. Jechoota biroon ibsuuf, nuti, warri Minilik 2ffaa n miidhamne, Minilik 2ffaa hin lollu. Inni kana booda hin jiru. Nuti warra isa jajaa jiran mormina, waliin wal lollas. Mormii fi qabsoon jajattoota Minilik 2ffaa wajjin taasifnu ittuma fufa.
———————————//———————————–
“ፈጣሪ በየትውልዱ የራሱን ድምጽ ያወጣል። የትውልዱን ድምጽ በኔ አድርጐ ማውጣቱን አምናለሁ፡፡”
ቴዲ አፍሮ አሁንም ይዘባርቃል::
በምንሊክ በሄኒከን በበደሌ በብዙ ኦሮምያ ወጣቶች በቴዲ አፍሮና በጃዋር መሃከል ሲደረግ የነበረውን ጠብ የሚመስል የቃላት መአት አይቻለሁ:: እነዚህ ምንሊክን የሚቃወሙት እትዮፒያውያን ወንድሞቻችን ያሰቡት ተሳክቶ ተቃውሞዋቸውን በትክክል አሰምተው ሄኒከንን ሃሳቡን አሰርዘዋል:: አርቲስት ቴዲ አፍሮም በትክክል አፍሮ አይቼዋለሁ::
በየማህበራዊ ድህረ ገጾች ክርክሮችና አስተያየቶች በዝተው ለማየት ችያለሁ:: በተለይ የቴዲ አፍሮን ዝናና ክብር ለመጠበቅ ሲለፉ የነበሩ ጋዜጠኞችም ዌብ ሳይቶችም በጣም አሳዝነውኛል:: ፍጹም ለማመን የሚከብድ ስህተት እየሰራ ያለን አንድ ያልተማረ ተራ አዝማሪን ለመከላከልና ለማገዝ የተደረገው ሙከራ ፍጹም የጋዜጠኝነትን ስነምግባር ያልተከተለ እንዲሁም በጥልቅ ሲታይ ውስጡ ባለፉት አስከፊ ዘመናት የነበሩትን ጨፍጫፊዎችን ማምለክ የተያያዘ እንደሆነ ግልጽ ሆኖ ታይቷል::
እነዚህን ጽሁፍ የሚጽፉት ሰዎች የጋዜጠኝነት ሙያቸውን (ካላቸው ነው) በማይረባ ሳንቲምና ፍርፋሪ ሸጠው ከመሳደብና ከመጮህ በስተቀር በሰለጠነ መንገድ በሃሳብ ዙሪያ መከራከር የማይችሉ ያገነኑትን ምንሊክን እንኳን ተሳስቶ ነበር ለማለት የሚያንቃቸው መሆኑን አይቻለሁ:: ይህ ያለንበት ዘመን ደግሞ 2014 እንደሚባልና ይሄ የነሱ ተረት እንደማይሰራ ልነግራቸው ፈለግኩኝ:: ታዲያ በዚህ መሃል የታዘብኩትንና ፍጹም ያልተመቸኝን ነገር ነጥብ በነጥብ አስቀምጣለሁ::
- ከመጽሄቱ ነው ስህተቱ ወይስ ከቴዲ አፍሮ? ከመጽሄቱ ከሆነ እንዴት ዘፋኙ ያላለውን ቃል እንደ አርእስት ለመጠቀም ፈለገ? ቴዲ አፍሮ ያላለው ከሆነ ለምን ይሄ ሁሉ ሙግት ውስጥ ይገባል በቀጥታ ለምን ያንን የጻፈውን አካል ወይም መጽሄት አይከሰውም?
- ለመሆኑ የጦርነት ቅዱስ አለው? ቅዱስ ጦርነት የሚለው ይህ ቃል ከራሱ ከቴዲ ካልመጣ እዛው እንቁ መጽሄትን ከሶና አፋጦ እሱ እንዳላለው አሳውቆ ለምን ነገሩን አያበርደውም?
- ዘፋኙ ባለጌና ስድ ነው እጅግ አላዋቂና ፍጹም አወናባጅ ነው ላለማለት ይሄ ሁሉ የዲያስፖራ ዌብ ሳይት ሙሉ የኦሮሞን ህዝብ ወይም አንድ ጃዋር የሚባልን ሰው የሚቃወመው ለምንድነው?
- ቴዲ አፍሮ ፍጹም የማይሳሳት በጣም ድንቅ አእምሮ እንዳለው አድርጋችሁ የምታንቆለጳጵሱት ለምንድነው? ከልጁ የነፍሰገዳይ ማንነትስ እንዴት ተረሳችሁ?
- እንዲህ ያለ አሳፋሪ አባባል ከሱም ይሁን ከመጽሄቱ አካላት ሲወጣ አንድ ጃዋርንና ብዙ የኦሮሞ ህዝቦችን ስትቃወሙና ስትዘልፉ ለምን ቴዲንና መጽሄቱን ሁለተኛ እንዳይለምዳቸው እንኳን አትገስፁም? እውነት ለመጻፍ አይደል እንዴ የቆማችሁት?
- በመኪና ሰው ገጭቶ ገድሏል ሲባልም እሱን ከመጠየቅ ይልቅ ወያኔ በፖለቲካ ነው ያሰረው ስትሉ ነበር አሁንም ይሄ ጃዋር ትላላችሁ ለመሆኑ ይታወቃችኋል?
- በደሌ ይህንን ኮንሰርት የሰረዘው ምንም ጥበቃ ስላላገኘ ለደህንነት ሲባል እንደሆነ እንጂ ፍላጎቱ እንደነበረው ታውቃላችሁ ታድያ እናንተንና ቴዲ አፍሮን የሚያሳስበው ኮንትራቱ ሲዘረዝ የሚገኘው ሳንቲም እንጂ የተከለከለበት ምክንያት አይደለም ማለት ነው?
- ይሄን ያህል ብር ኮንትራቱ ስለተሰረዘ ይከፈለዋል ስትሉ ምንም የማያሳፍራችሁ ለምንድነው? ይሄ ሁሉ ሺ ሰው ቴዲንና በደሌን አጨናንቆና አስመስክሮ ኮንሰርቱን ሲያሰርዝ እንዴት ከባድ አጀንዳ እንደያዘ ማመን አቃታችሁ? አንድ ተራ አዝማሪ የሚያነሳው ሃሳብ በዚህ ሁሉ ሰው ሲጠላ እንዴት ነው የምታዩት? ነው ወይስ እናንተ ይሄንን ወሬ ስታባዙና ስታናፍሱ የሚከፈላችሁ ነገር አለ? ምን ይሆን?
- በአገሩ ከተሞች እንዳይሰራ እየታገደ በህዝቡ እንዲህ አይነት ተቃውሞ እየደረሰበት ቦይኮት እየተደረገ ያለ ዘፋኝን በምን አይነት መለኪያ ነው የምታሞጋግሱት?
- ፍቅር የፍቅር ጉዞ እያለ የሚያጭበረብር እና የሚያታልል ለራሱ አንዲት መፍትሄ ማምጣት የማይችል አዝማሪ እንዴት በሙሉ የተቃዋሚ ጋዜጠኛ ነኝ ባዩን የዌብ ሳይት ባለቤት ድጋፍ ሊያገኝ ይችላል? ይሄ ምናልባት አርቲስቱና ማናጀር ተብዬው እነዚህን ዌብ ሳይቶች እየደጎሙ በብር እንደያዙት ያስታውቃል ካለዛ እንዲህ አይነት ያፈጠጠ ወሬና አሉባልታ እየተጻፈ አዝማሪውን ለመከላከል ጥረት አይደረግም ነበር::
አጉል መኮፈስ እና አጉል ስለፍቅር ሲባል ከፈጣሪ የተላኩ ዘፋኝ ነኝ ሊል የሞከረበት ተረት ተረቱን እንዳነበብኩ ያስቀመጥኳቸው ደግሞ:
- ይቅር መባባል ጥሩ ነው ይልና ባሁኑ ሰአት ኦሮሞው ወጣትና አዋቂ የሚጠይቀውን የምንሊክን አምባገነንነት እና የምንሊክ ጨፍጫፊነትን አለማመን ምን የሚሉት እውቀት ነው?
- ምንሊክ በሰራው መጥፎ ስራ የተቆጣ ህዝብ ምንሊክ እየተባለ እንዲዘፈንና እንዲደለቅ አይፈልግም እንዲህ የሚደርጉትንም ይቃወማል የኔንም ቁስል እየቀሰቀሳችሁ አታስከፉኝ ይላል:: ታድያ በዚህ ዘመን እሺ የኔ ወንድም የኔ ኦሮሞው አካሌ ብሎ እንደመተው ለምን ጭራሽ ነገሩን ከፍቅር ማጣት ጋር ሊያይዘው ይሞክራል?
- ፍቅር እያሉ እንዲህ ያፈጠጠ የወንበዴ እና የቁጭ በሉ ስራ መስራት በህግ እንደነ ታምራት ገለታ እንደሚያስቀጣ አታውቁም እንዴ? ቴዲ አፍሮ የሚባል ዘባራቂ አዝማሪ በሚችለው የዘፈን ሙያው እንዲ አይነት ቀውስ ለመፍጠር በዚህ መሃል በሚገኘው ትርምስ እና አጋጣሚ እኔ ከፈጣሪ የተላኩኝ ነቢይ ነኝ ለፍቅር የመጣሁ መሲህ እያለ ሳንቲምና ዝና ማግኘት የሚፈልግ የድሮ ዘመን እርድናውን በዚህ ዘመን ሊሞክር የሚፈልግ ድንቁርና የተጠናወተው ተራ አዝማሪ መሆኑን ካልነገርነው ማን ሊነግረው ነው?
- ምንሊክ ጨፍጫፊ ስለነበር አልወደውም የሚል ሰው እንዴት ነው ችግሩ በፍቅር የሚፈታው? ምንሊክ እያሉ በመዝፈን? ወይስ የወገኔን ቁስል አልቀሰቅስም ብሎ ምንሊክን እጅግ ባለማወደስ? ቴዲ ፍቅር እያሉ ፉገራ በጣም ተመችቶታል ምክንያቱም ፍቅር የሚለው ቃል እግዚያብሄር የሚለውን ትርጉም ስለሚያሰጥ ግን ፍቅርን የሚያቅ ቢሆን ድሮም ሰው ገጭቶ አያመልጥም አሁንም ወንጀለኛና ጨፍጫፊን አያሞጋግስም ነበር::
- ፈጣሪ ለዚህ ትውልድ በማሰብ ለፍቅር ብሎ ነው የላከኝ ብሎ በዚህ ዘመን ሊፎግር የፈለገን ዘፋኝ ማን ጸጥ ይለዋል? እነ ጃዋር አዲሱ ትውልድ መሆናቸውን ቴዲ ረሳው እንዴ?
- “ህይወት የሚቀጥለው፣ ካለው ነገር ላይ በመነሳት ነው፡፡” የተምታታበትና ግራ የተጋባው ቴዲ አፍሮ የሚያወራው በራሱ በጣም ይቃረናል—— የኋላው ከሌለ የለም የፊቱ ደሞ ይለናል::
- “ፈጣሪ በየትውልዱ የራሱን ድምጽ ያወጣል። የትውልዱን ድምጽ በኔ አድርጐ ማውጣቱን አምናለሁ፡፡” ብሎ ሲዳፈር በጋዜጠኞች የሚታገዘው 2006ዓ.ም መሆኑን ረስተውታል እንዴ?
- አፍሪካን ሊወክል በህብረት ዘፈን ሰራ ተብሎ ዜናውን ለማረሳሳት ያየነው ዘፈን ላይ እንኳን ሊዘፍን ምንም የአጃቢ ቦታም እንዳላገኘ ለማየት ችያለሁ:: ለብቻው ነጥዬ ልሰማው ብፈልግም አንዲት ቃል አጥቼበታለሁ እንኳንስ ሊያኮራኝ ይቅርና ተራ ዘፋኝ መስሎ ሳየው አሳዝኖኛል ምናልባት ሌላ ቦታ እያወናበዱ መዝፈን እንደማይቻል አያውቅ ይሆናል::
ጋዜጠኞችም ከሰው ጥያቄዎችን ለምን እንደማትጠይቁት በጣም አስተውለናል ፊት ለፊት ጠይቁት እና መልሶችን ከአንደበቱ እንስማው ዛሬ ይዘባርቃል ነገ ደግሞ እኔ አላልኩም ይላል:: ዛሬ ሰው ይገጫል ነገ ደሞ መንግስት አሰረኝ ይላል:: እንዲ አይነት አጭበርባሪ ነገ ደግሞ ነቢይ በአገሩ አይከበርም እንደሚል አልጠራጠርም::
ሰላም ሁኑ በፍቅር ስም ከሚያደናቁሩ ይጠብቃችሁ::
ቴዲ አፍሮ ነቢይ ነኝ ስሙኝ ሊል የፈለገበትን ቃለ ምልልስ አንብቡት ነገ ደግሞ አላልኩም ማለቱ አይቀርም:: ቂቂቂቂቂቂቂቂቂቂቂቂ….
በሳምንቱ መጨረሻ ቴዲ አፍሮ ከአዲስ አድማስ ጋዜጣ ጋር ቆይታ ነበረው፡፡ በሁለት ክፍል የተደረገውን ቃለ-ምልልስ የመጀመሪያ ክፍል እነሆ ፡)
“ከወረስነው ቂም ይልቅ የምናወርሰው ፍቅር ይበልጣል”
“ፈጣሪ በየትውልዱ የራሱን ድምጽ ያወጣል”
“ፍቅር ያሸንፋል– የኔ ሳይሆን የትውልድ ድምጽ ነው”
“እዳ አለ የምንል ከሆነም፤ እዳ የሚከፈለውና የሚሸፈነው በፍቅር ብቻ ነው
“ከታሪክ ከወረስነው ቂም ይልቅ የምናወርሰው ፍቅር ይበልጣል”
የፍቅር ጉዞ ከሚለው ሃሳብ እንጀምር፡፡ መነሻው ምንድነው?
“አቦጊዳ ብዬ፣ ፊደል “ሀ”ን ቆጥሬ፤
የፍቅርን ትርጉም ለልቤ አስተምሬ፣
ይዤሽ በአኮፋዳ እንደቆሎ ተማሪ፣
አቦጊዳ ልበል የፍቅር ጀማሪ…”
እንዲህ ነው የኔ የዘፈን ህይወት የሚጀምረው። አሁን የፍቅር ጉዞ ላይ ደርሷል፡፡ ሁላችንም፣ በተለያዩ የታሪክ አጋጣሚዎች ውስጥ እናልፋለን። ብዙ ቅሬታና ብዙ ደስታ፣ ብዙ ትክክል የሆኑ ነገሮችና ብዙ ትክክል ያልሆኑ ነገሮች አሉበት – ያለፍንበት ታሪክ፡፡ ትልቁ ነጥብ፣ ካለፍንበት ታሪክ ተነስተን ለሚቀጥለው ጊዜ ምን እናድርግ የሚለው ነው፡፡ ያዘንበትን ነገር በይቅርታ ሰርዘን፣ የወደድነውን ነገር ደግሞ አሳድገን ለመጓዝ፣ ትልቁ መድሃኒት ፍቅር ነው፡፡ ይቅር ተባብሎ የቀድሞ ስህተቶችን ለማስተካከልና በህብረት ተጠራርቶ የቀድሞ ትክክለኛ ነገሮችን ለማሳደግ፣ ፍቅር ያስፈልጋል፡፡ አቡጊዳ ብለን ነው ፍቅርን የምንጀምረው፡፡ “ዳህላክ” ላይም፣ ለልጆቻችን ቂምን አናውርስ ብለናል፡፡ “ካስተማርሽው ፍቅርን በጊዜ፣ አይሻለሁ ወይ ባሱ ጊዜ…” ኢትዮጵያና ኤርትራ ተራርቀው የተፈጠረው ግጭት የሩቅ ጊዜ ታሪክ አይደለም። የብዙዎችን ህይወት በቀጠፈው ግጭት፣ ብዙ የተበተነ ቤተሰብ፣ የደማ ስሜት አለ፡፡ ይሄ ቁስል ዘላለም እንደመረቀዘ መቀጠል አለበት? መዳን መፈወስ የለብንም? ይቅር መባባልን ነው በ“ያስተሰርያል” የዘፈንነው፡፡ ለምንወልዳቸው ልጆች፤ ለምንፈጥራቸው አዲስ ትውልዶች የምናወርሰው ቂምን ከሆነ፣ ያለፈው መቁሰል ሳይበቃ ለወደፊትም ሌላ አደጋ እንዲፈጠር እየተባበርን ነው ማለት ነው፡፡ የሚሻለው መፍትሔ፣ እኛ የወረስነው አለመግባባት ካለ፣ በቂም ሰበብ የተቋሰልነው ነገር ካለ፣ የአዲሱን ትውልድ ህይወት እንዳያውክ፣ እኛ ጋ መቆም አለበት ብዬ አምናለሁ፡፡
የዘመናችን ፈተናዎች ሳያንሱ፣ የቅርብ ጊዜ የቂም ታሪክንም እየተሸከመን፣ ከዚያም አልፎ የሩቅ ጊዜ የቅሬታ ታሪኩንም እየቆሰቆስን ቂምን የምናወርስ ከሆነ፣ ለማናችንም ሕይወት የማይጠቅም፣ የልጆቻችንንም ተስፋ የሚያጨልም አደጋ እየፈጠርን እናልፋለን፡፡ ቂምን መሻር፣ ቁስልን መፈወስ፤ ከዚያም አልፎ ለሁላችንም የሚበጅና የተስፋ ብርሃንን የሚያደምቅ ነገር መስራት የምንችለው በፍቅር ነው፡፡ ከ “አቡጊዳ” እስከ “ያስተሰርያል”፣ “ዳህላክ”፣ ቀላል ይሆናል”…እና ሌሎች ዘፈኖች ይህንን መልዕክት ያስተላልፋሉ፡፡ ግን ልዩ አዋቂ ስለሆንኩ ወይም ልዩ ሃይል ስላለኝ አይደለም፡፡ በፈጣሪ ሃይል ነው። ፈጣሪ በየትውልዱ የራሱን ድምጽ ያወጣል። የትውልዱን ድምጽ በኔ አድርጐ ማውጣቱን አምናለሁ፡፡ አሁን፣ ቅን እና ጥሩ ትውልድ አለ፡፡ የዚህ ቅን ትውልድ ድምጽ የፍቅር ድምጽ ነው። ግራ የሚያጋቡ፣ የሚያስጨንቁና የተተበተቡ ችግሮች ሁሉ በፍቅር ይፈታሉ፡፡ ከቂም፣ ከቁስል በፍቅር እንዳን፣ ፍቅር ያሸንፋል የሚለው መልዕክት የኔ ሳይሆን የትውልድ ድምጽ ነው፡፡ ይህ ቅን ትውልድ ተቀራርቦ፣ ተሰባስቦ አንድ ላይ የፍቅር ድምፁን የሚያስተጋባበት እንዲሆን ታስቦ የተዘጋጀ ነው የፍቅር ጉዞ፡፡
በፖለቲካም ሆነ በሌላ ምክንያት፣ በተለያየ ችግርና አለመግባባት በአገራችን ለተከሰተው ቂምና ቁርሾም፣ እዚህ አገር ቤትም ሆነ በየአገሩ ተበታትነው የሚገኙ ወገኖቻችን፣ ቢያንስ ለልጆቻቸው ሲሉ ይቅር መባባልን እንዲቀበሉ ለመጋበዝ፤ የአዲሱ ትውልድ ስሜትም ይሄ እንደሆነ የሚገልፁ ዝግጅቶችን ለማቅረብ ነበር ያቀድነው፡፡ ዝግጅቱን በተለያዩ የኢትዮጵያ ከተሞች በስፋት ለማዳረስ ነው፤ በሄኒከን ከሚተዳደረው በደሌ ቢራ ጋር ተነጋግረን ውል የተፈራረምነው፡፡ በተፈራረምንበት እለት እንደተገለፀውም፤ የቋንቋና የብሔር ስብጥር ውስጥ ህብረትና አንድነታችንን የሚያጠናክር፣ ቂም እንዳንወርስና መልካም መንፈስን ለመጋራት አንድ ላይ የሚጮህ የፍቅር አላማ ያለው ዝግጅት ነው፡፡
ግን፣ የኢትዮጵያ ታሪክም ሆነ የኢትዮጵያውያን ሕይወት አንተ እንደምትለው፣ በፍቅርና ሰላም ብቻ የተሞላ ሳይሆን፣ በቂምና በግጭትም የተበረዘ ነው፡፡ አይደለም?
ምን ጥርጥር አለው! ያሉና የነበሩ ነገሮች ናቸው፡፡ የህይወት እና የደስታ ውድነት ትርጉም የሚኖረው ከሞትና ከሀዘን ጋር ነው፡፡ የፍቅር ውበት የሚጐላው፣ ከጥላቻ ጋር ሲነፃፀር ነው። ነገር ግን ያሳዘኑን ነገሮች ላይ ብቻ ስናተኩር፣ አዲሱንና የወደፊቱን ትውልድ ያውካል፡፡ እዳ አለ የምንል ከሆነም፤ እዳ የሚከፈለውና የሚሸፈነው በፍቅር ብቻ ነው፡፡ ፍቅር መድሃኒት ነው፡፡ የነገር ሁሉ መጀመሪያና መጨረሻ ነው፡፡ ሁላችንም ህፃናትን ማቀፍና መሳም የምንወደው ለምንድነው? ገና ሲወለዱ፣ ገና ከመነሻው ሲፈጠሩ ፍፁም ፍቅር ስለሆኑ ነው፡፡ ያ የፍቅር ሃይል ነው የሚስበን፡፡ ህፃኑም እናቱ ጉያ ውስጥ የሚገባው በፍቅር ሃይል ነው፡፡ እንኳን ሰውን የመሰለ ክቡር ፍጥረት ይቅርና አውሬ የምንላቸው እንስሳት ውስጥም የምናየው የተፈጥሮ ሃይል ነው፤ ፍቅር፡፡ ነገር ግን በኑሮ ውስጥ በብዙ ውጣ ውረድ፣ ብዙ ቅሬታዎችና እንከኖች ስለሚያጋጥሙን ፍቅራችንን ሊበርዙብን ወይም ውስጣችንን መርዘው የውስጥ ህመም ሊሆኑብን ይችላሉ፡፡ ባዘንበትና በተቀየምንበት ነገር ላይ ቆመን ተውጠን ስንቀር በሽታ ይሆኑብናል፡፡ ለቅያሜ እልባት እየሰጠንና እየሰረዝን ካልሄድን፣ ይባስ ብለን ለልጅ ልጅ እያወረስን ከቀጠልን፣ በማህበረሰብ ደረጃ እንደዝገት ውስጣችንን እየበላ ይጨርሰናል ወይም እንደተዳፈነ እሳት በሆነ አቅጣጫ ተግለብልቦ ያቃጥለናል፡፡
እና ምን ይሻለናል ብለን ስናስብ፣ በቀድሞ ዘመን ወይም ባለፍንበት ጊዜ የተፈፀሙ መልካም ነገሮችን ወይም ስህተቶችን እንዳልነበሩ ማድረግ አንችልም። ወደኋላ ተመልሰን በህይወት የሌሉ ሰዎችን መሸለም ወይም እዳ ማስከፈል አንችልም፡፡ እነሱ በዘመናቸው አልፈዋል፡፡ ነገሩ ያለው የዛሬ ነዋሪዎች ላይ ነው፡፡ በቀድሞ ሰዎች ታሪክ የምንደሰትበትና የምናዝንበት፣ ትክክል የሆኑና የተሳሳቱ ስራዎች፣ የወደድነውና የተቀየምንበት ነገር ይኖራል፡፡ ቀጥለው የመጡ ትውልዶች የትኛውን ስሜት መያዝ፣ የትኛውን ስሜት ማውረስ አለባቸው? እኛስ የትኛውን ወርሰን የትኛውን ማሳደግ አለብን? ቅሬታና ቂምን ይዘው ያወርሱናል ወይስ ፍቅርንና መዋደድን? ቅያሜና ቂም ብንወርስ ምን ይበጀናል? ወደ ኋላ ተመልሰን እዳ ማስከፈል አንችል? ህይወት የሚቀጥለው፣ ካለው ነገር ላይ በመነሳት ነው፡፡ ስህተቶችን ትተን፣ ትክክል የሆኑትን ይዘን፣ ያን እያሳደግን ነው መቀጠል ያለብን፡፡ ታላላቆቻችን በተለያዩ አለመግባባቶች ውስጥ ያልፋሉ፡፡ አለመግባባትና ቅሬታ ባይፈጠር መልካም ነበር፡፡ ነገር ግን ቢያንስ፣ የታላላቆችን አለመግባባት ወደ አዲሱ ትውልድ እንዳይሻገርና መጪውን ጉዞ እንዳያውክብን፣ ታላላቆቻችን ስለ አዲሱ ትውልድና ስለመጪው ትውልድ መጨነቅ ያስፈልጋቸዋል ብዬ አስባለሁ። ፍቅር ያሸንፋል የሚለው የታናናሾች የአዲሱ ትውልድ ድምጽም ጐልቶ መሰማት እንዳለበት አምናለሁ፡፡ የፍቅር ጉዞ የዚህ የአዲሱ ትውልድ መንፈስ ነው፡፡
የፍቅር ጉዞ ዝግጅት ከበደሌ ቢራ ጋር ተፈራርመህ በሳምንቱ ነው ውዝግብ የተፈጠረው። እንዴት ነበር የሰማኸው?
ከጊዜ በኋላ ነው የሰማሁት፡፡ አንደኛ በድሬዳዋ አንድ ተብሎ የሚጀመረው ጉዞ፣ ትልቅ የፍቅር መልዕክት የያዘ ስለሆነ፣ ያልተበታተነ ትኩረት ይፈለጋል፡፡ ከዚህ ውጭ ባለው ጊዜ ደግሞ፣ በሚቀጥለው መስከረም ወይም ብዙ ሳይቆይ አዲስ አልበም ለማድረስ የጀመርኩት ስራ አለ፡፡ ሁለቱም ቀናተኛ ስራዎች ናቸው፡፡ አእምሮህ ሌላ ነገር እንዲያስተናግድ አይፈቅዱልህም፡፡ በዚህ ምክንያት፣ ባልደረቦቼ በኢንተርኔት በተፈጠረው ውዝግብ ዙሪያ ሊያናግሩኝ ሲሞክሩ ስራ ላይ ሆኜ ብዙም ፈቃደኛ አልነበርኩም፡፡ ሲደጋገም ግን ሰማሁ፡፡ ማኔጀሬ (ዘካሪያስ) ተጨንቆ ነው የነገረኝ። ከሥራ አስኪያጅ አንፃር ሆነህ ስታየው መጨነቁ አይገርምም፡፡ ግን ተረጋግተን ነው የተነጋገርነው፡፡
አልተረበሻችሁም?
ነገሩን አቅልለን አላየነውም፡፡ የፍቅር ጉዞ ትልቅ ዝግጅት ነው፡፡ ነገር ግን፣ በብዙ ወጣ ገባ መንገድ ከማለፍ እና ብዙ ውጣ ውረድ ከማየት የተነሳ፣ ችግሮችን ማስተናገድ ትለማመዳለህ፡፡ ከሁሉም በላይ ደግሞ የፍቅር መልእክት፣ በቴዎድሮስ ካሳሁን የተፈጠረ ሃሳብ አይደለም፡፡ የነበረ ያለና የሚኖር የእግዚአብሔር ሃሳብ ነው፡፡ ያንተ ድርሻ ያ ሃሳብ ሲሰጥህ መቀበል ነው እንጂ፤ አንተ ከምትጨነቀው በላይ ከምንም አስበልጦ፣ ፈጣሪ ስለ አላማውና ስለሃሳቡ፣ ስለ እኛ እና ስለትውልዱ ስለሚጨነቅ፣ ብዙ አልተሸበርንም፡፡ ሁሉንም ነገር ለበጐ ያደርገዋል ብዬ አምናለሁ፡፡
“ጥቁር ሰው” በሚለው ዘፈንህ በአድዋ ጦርነት ዙሪያ ምኒልክንና ሌሎች የታሪክ ሰዎችን በማንሳት ዘፍነሃል፡፡ የምኒልክ ታሪክ ላይ ያለህን አስተሳሰብ በቅርቡ ቃለ ምልልስ አድርገህ በመጽሔት ታትሟል፡፡ ከዚህ ቃለ ምልልስ ጋር ተያይዞ ነው የምኒልክ ጦርነት ቅዱስ ነው የሚል አወዛጋቢው አባባል የተሰራጨው፡፡
በመጽሔት ታትሞ በወጣው ቃለምልልስ ላይ፣ እንደዚያ አይነት አባባል የለም፡፡ “አካሄዱን ያየ አመጣጡን ያውቃል” በሚል ርዕስ በእንቁ መጽሔት ታትሞ የወጣውን ቃለምልልስ ማየት ይቻላል፡፡ በምኒልክ መቶኛ የሙት ዓመት መነሻነት የተደረገ ቃለምልልስ ነው፡፡ በዚህ ቃለምልልስ ውስጥ ማንንም የሚያስቀይም አባባል የለበትም፡፡ ነገር ግን በኢንተርኔት ሲሰራጭ የኔ ያልሆነ አባባል ታክሎበት የተከፉ ሰዎች እንዳሉ ስሰማ፣ የተሳሳተውን መረጃ ለማስተካከል ምላሽ ሰጥተናል፡፡ እኔ ብቻ ሳልሆን፣ የመጽሔቱ አዘጋጅም አወዛጋቢው አባባል እኔ የተናገርኩት እንዳልሆነ፣ በመጽሔቱ ህትመት ውስጥም እንዳልነበረ አስረድቷል፡፡ ነገር ግን ውዝግቡ በዚህ አልተቋጨም፡፡ ለምን የፍቅር ጉዞን የሚያስተጓጉል ነገር ተፈጠረ አልልም፡፡ እዚህ ምድር ከተገለጡትም ሆነ ካልተገለጡት ሃይሎች ሁሉ የሚልቀው ፍቅር ነው፡፡ ክብደቱም የዚያኑ ያህል ነው፡፡ ስለዚህ የፍቅር ጉዞ ብለህ ስትነሳ፣ ያለ እክል እና ያለ ችግር ትደርሳለህ ማለት አይደለም፡፡ እንኳን ትልቁና ከባዱ ጉዞ ላይ ይቅርና፣ እንደ ቀላል የምናያቸው ጉዞዎች ላይም፣ ወደ ናዝሬት ወይም ወደ አዋሳ ለመሄድ ስትነሳ እንኳ፣ በመኪኖች መጨናነቅ ጉዞህ ሊጓተት ይችላል። ጐማ ቢተነፍስ ወይም ሞተር ቢግል፣ ጐማ ለመቀየርና የራዲያተር ውሃ ለመለወጥ መቆምህ አይቀርም፡፡ ከሁሉም የከበደው የፍቅር ጉዞ ላይማ፣ ለምን ፈተና ይፈጠራል ማለት አይቻልም። ከምንም በላይ ይቅር መባባልን የሚያበዛ የእርቅ መንፈስን ይዘህ ስትጓዝ፣ እንዲያውም ከተቻለ ታላላቆችህም እንዲግባቡልህና መግባባትን እንዲያወርሱ ስትጮህ፣ በዚህ ምክንያት ካንተ ጋር የማይግባባ ነገር ሲፈጠር፣ ነገሩን ንቀህ የምታልፈው አይሆንም፡፡ ምንም እንኳ፣ በተሳሳተ መረጃ ምክንያት የተፈጠረ ቅሬታ ቢሆንም፣ አንተም በተራህ የቅሬታ ባለቤት መሆን የለብህም፡፡ ፍቅር ሁሉንም ያቅፋል፡፡ በተሳሳተ መረጃ የተነሳ ያልወደደህንም ሰው ማቀፍ አለበት።
የቃለምልልሱ ሁለተኛ ክፍል በሚቀጥለው ሳምንት ይጠብቁን፡፡


text:
Oromoo: Dhugaa kana jala murree walitti himna. Amma Oromoon Jaarmiyaa ykn Dhaaba takka ijaaru takka diiguu irraa hin jiru.
Dhaaba fi nama Kaayyoo qabsoo isaaf ta’u gingilchee lafa kaawwatera. Daandiin qabsoo wal adda ta’uus ABO, WBO fi KFO tu dhuma dubbiiti. dhaaba filuun ykn moggaasun waggaa sadi dura Gammoojjii Eritrea fi bosona Oromiyaatti hafe. Amma fedhan diiguun moggaasun,fedhan maqaa haaraa moggaasun hin danda’amu. Sababbiin isaa dhaabbilee kanneen dhaloonni qubee dhaalera. Oromoo biratti “Sirna” ta’aniru.
Kanaaf beektoonni, Activiistoonni keenya dandeessan Jaarmiyaa kanneen keessaa filadha miseensa ta’a. feetan akkuma kaleessaa kallattii fi Al-kallattiin tumsaa, akeeka, qeeqa dhiyeessa. Kanaan ala maqaa dhaaba tokko xureessa, ajajaa dhaaba sanaa of-fakkeessu fi adeemsan ala ajajuf yaalun diinummaa dha. Diinummaa Oromoo ti. Akkuma kaleessaa mala ittiin qabsoon Oromoo akka galma hin geenye,gufuu ta’uufi. Daboo diinaa deemu dha. Wanti sirnan beeku qabnu, dhaabbilee ykn jaarmiyalee Oromoo arrabsaa tuffachaa, diigaa,Oromoofan qabsa’a jechun kijiba. Ati Professor ta’i, Doktara ta’i,Activiistii ta’i,barsiisa ta’i, qonnan bulaa ta’i,Oromoo gadi malee Oromoo oli miti. ABO gadi malee ABO olis miti. Sababbiin isaa maddi Sabboontota Oromoo ABO dha.
Maddi barnoota Oromoo ABO dha. Maddi dhaabbilee kamuu ABO dha. Jaarmiyaa ABO’s yaa ta’u WBO tuffachaa Oromoofan qabsa’a jechun diinummaa Arraba lamati. Kanaaf namni keenya beekas ta’i wallaalaa, dhugaan bilisummaa Oromoo fi Oromiyaaf dhukkubsachaa Ookkolaa jirta taanan, Jaarmiyaa Oromoo amma jiran kan nama miti Waaqni beeku tumsi. Itti siqii waliin hojjedhu.beekumsa,dandeetti fi horii qabduun itti siqii hojjedhu. Ilaalcha dulloomaa keessaa ba’a. Jaarmiyaa amma Oromoon qabdu Waaqa gaditti hanga bilisummaatti namuu diiguu hin danda’u. Kanuma…
Jabaan Waaqa!
Via: Girmaa Nagaasaa Abbaa Duulaa
Related


text:
Abdii Boruutiin
Ummanni keenya amma maal barbaada?
1-Dhaaba waa fiduu malee dhaaba seena fi hawwii itti himuu miti
2-Dhaaba waa godhu malee ka’aa jedhee kaasee yoo uummanni rukutamu akka ofii waa godhee kan dhaadatuu mitti
3-Dhaaba ammatti mala baasee salphinna sabni keenya yeroo amma kanatti keessa jiru keessaa isa baasuu malee baraan dhaadannoo dhageessisaa kan jiraatuu miti
4-Qabeenya biyya keenya yoo nyaapni itti bobba’ee kaan saamee kan gurguratu kan alaa taa’ee oduu himu osoo hintaane kan ummata cinaa dhaabbatee falmu fedha
5-Dhaaba waan dhaabateef hojiin mul’isu malee maqaa qofaaf ijaarame kan jiraatuu miti
6-Dhaaba saba ofii cinaa dhaabatee diina yoo xiqqaatee xiqqaate irraa dorsisu malee kan ala taa’ee Interneti fi paltalk irraan ibsa baasuu miti