text:
1.Piraamiidii guddicha biyya Misiraa (Gibtsii)
Piiraamiidiin kun dhaabbata barumsa,aadaafi saayinsii mootummoota gamtoomanii adduunyaatti (UNESCO)tti kan galmaa’e hambaawwan dinqisiisoo adduunyaa torban keessaa isa guddichadha. Akka barreessitooti seenaa biyya Misiraa ibsanitti, Piraamiidii kana ijaaranii fixuuf waggaa 10-20 isaanitti fudhate.
Piiraamidiin kun kan ijaarame dhaloota Kiristoos dura,waggaa 2560 (2560 B.C) si’a ta’u,ol dheerinni isaa meetirii 146.5dha.Hunda caalaa kan nama dinqisiisummoo, haalli Piiramidichaa hingeeddaramne.Akkuma duriitti jira. Akka seenaa odeessamutti,Piiraamiidiin guddichi kun awwaala Fari’oonii (mooticha) Misiraa afraffaa Kufu jedhamuudha jedhama.
Garabiraan kan nama dinqisiisu immoo,ji’arraa ta’anii yeroo gadi ilaalan, Piiraamidiin kun akka hurjii kan ifu ta’uusaati. Ulfinni walii galaa Piiraamiidii kanaa,kiiloo giraamii miliyoona 50dha. Akka odeessamutti Piiraamiidii kana ijaaranii hamma xummuuranitti, guyyaa guyyaan dhagaan toonii 800 itti guuramaa ture.Waa’ee ogeeyyota ijaarsa Piiraamiidii kanaa, tilmaamoti garaa garaa dhiyaachaa turan.Falaasamooti Giriikii,Piiraamiidiin kun kan ijaarame humna garbootaanidha yeroo jedhan,kaan immoo humna garbootaa qofaan osoo hin taane namooti 100,000 irratti hirmaataniiru jedhu.Egaa Piraamidiin kun waggoota 3,800 dabraniif adduunyaa irratti guddicha jedhamee galmaa’eera
2.Amfii tiyaatirii Roomaa (Closseeum of Rome)
Amfii tiyaatiriin Roomaa kun kan ijaarame,dhaloota kiristoos booda waggaa 70-80 dha.Galmi tiyaatiraa kun kan ijaarame,boca geengoodhaan si’a ta’u,kan ijaarames konkiriitiidhaani.
Galmi tiyaatiraa kun handhuura magaalaa guddaa biyya Xaaliyaanii Room keessatti argama.Manni tiyaatiraa kun guddina isaatiin addunyaa irratti dorgomaa hiqabu.
Manni tiyaatiraa kun yeroo tokkotti daawwattoota 50,000-80,000 qabachuu danda’a jedhamee tilmaamama.Akka jedhamutti mana tiyaatiraa kana kan ijaaran,lammiiwwan Filisxeemotaafi Israa’eelota, dhaloota Kiristoos booda jaarraa 7ffaa irratti booji’amaniinidha.
Galmi tiyaatiraa kun tibba sana iddoo waldorgommiin gurguddaafi oolmaa dirree waraanaa injifannoo irratti argataniif itti geeraranidha.Hamma fedhellee kirkira lafaafii balaa garaa garaatiin walakkaan isaa yo jijjigellee, haambaa qaroominaa impaayera Roomaa barooota sanaa waan ta’eef,Tuuristota miliyoonaan lakkaa’amantu daawwata. Sababii kanaan biyyattiif galii guddaa gachaa jira.
Galmi tiyaatirii guddaa kun maqaan guddaa Room durii akka yaadatamuuf horii gamtaa Awurooppaa saantima Yuuroo shan irratti boocameera.Gamoon amfii tiyaatirii kanaa baayi’ee dinqisiisaa ta’uu isaarraa kan ka’e tibba tokko akkas jedhameera:
“As long as the closseum stands so shall Rome;when the colosseum falls,Rome shall fall;When Rome falls,so falls the world”
”Gamoon mana tiyaatiraa kun hamma dhaabatetti, Roomis ni dhaabbatti.Gamoon kun yoo kufe,Roomis ni kufti. Room kute jechuun immoo,adduunyaan kufe jechuudha.”
3.Gimbii Chaayinaa Guddicha (The Great wall of China)
Dhaabbata barumsa aadaafi saayinsii mootummoota gamtoomanii (UNESCO)dhaan kan galmaa’an dinqisiisoo adduunyaa torban gidduudhaa tokko kan ta’e gimbii guddicha Chaayinaadha.Gimbiin guddichi Chaayinaa kan ijaarame, dhaloota Kiristoos dura waggaa 220 (220 B.C) jalqabamee xummuuruuf baroota dheeraa fudhate. Dheerinni gimbii kanaa walumaa galatti,k.m.21,196 si’a ta’u kan ijaarames Chaayinaa bahaa irraa hamma Chaayinaa dhihaatti kan diriiredha.
Innis kutaa biyya Chaayinaa bahaa Daandiingi jedhamurraa ka’ee hamma kutaa biyya Chaayinaa dhihaa Loopileeki jedhamutti kan diriiredha.Gimbiin Chaayinaa guddichi kun hambaa adduunyaa ta’ee UNESCO dhaan kan galmaa’e walga’ii mootummoota gamtoomanii adduunyaa a.l.A.bara 1987geggeeffame irrattidha.Gimbichi dhagaa,suphee,mukaafi biyyoo jabaa irraa ijaarame.
Kaayyoon gimbiin Chaayinaa guddichi kun itti ijaarame,daangaa Chaayinaa weerartoota alaa irraa of eeguufidha.Keessumaa Mongoolota weerartoota karaa kaabaan yeroo baayi’ee miidhaa irraan gahan irraa of eeguuf yaadameeti
Kaayyoon gara biraa gimbii kanaa, biyya Chaayinaa keessaa meeshota gadi bahaniifi ol seenan to’achuuf yaadameeti. Gimbiin kun buufata loltootaafi qooxii to’annoo qaba.
4.Taji Mahal
Gamoon dinqisiisaan kun kan argamu biyya Hindii keessatti si’a ta’u,haambaa adduunyaa ta’ee kan galmaa’e, walga’ii 7ffaa dhaabbata barumsa aadaafi saayinsii mootummoota gamtoomanii (UNESCO) a.l.A. bara 1983 godhame irrattidha.
Ol dheerinni gamoo kanaa,meetirii 73 dha.Kan ijaarames a.l.A.bara 1632-1653dha.Gamoon dinqisiisaa kun daawwattoota adduunyaa baayi’ee kan hawwatedha.Keessumaa a.l.A. bara 2014tti tuuristoti miliyoona 7-8 tahan daawwataniiru.
Gamoo kana kan ijaarsise mootii kutaa biyya Hindii Muughaal(Mughal) kan ture,Shaahi Jahan (Shah Jahan) kan jedhamudha.Mootichi kun gamoo kana kan ijaarsise awwaala niitiisaa (haadha manaasaa) baayi’ee jaallatuf ture.
Gamoo kana keessa kutaa keessummooti keessatti boqotanifi,Masgiidota kan qabu si’a ta’u, walumaa galatti tajaajila adda addaaf kan oolan kutaalee 42 qaba.Gamoo kana ijaarsisuuf tibba sana horii Hindii Ruppii biliyoona 52.8 ykn doolaara Ameerikaa miliyoona 827 itti ba’eera.Boordii ijaarsa gamoo mootichi dhaabeen,namooti 20,000 ijaarsa isaa irratti hirmaatan.
Gamoon kun waggaa tokko keessatti Tuuristtooti miliyoona 7_8 tahan kan daawwatan waan ta’eef,hambawwan dinqisiisoo adduunyaa torban gidduudhaa tokko ta’uu danda’eera.
5.Mana Ibsaa Aleksanderiyaa ( The light house of Alexanderia)
Manni ibsaa Aleksaanderiyaa kun kan argamu biyya Misiraa (Giptsii) magaalaa Aleksaanderiyaa keessattidha.Kan ijaarames dhaloota Kiristoos dura waggaa 280dha.Dheerinni isaa meetirii 120-137dha.Kan ijaarsises mootii biyya Misiraa dhaloota Kiristoos dura bara 280_247tti biyya sana bitaa ture Patolemik jedhamunidha.
Manni kun hojiiwwan dinqisiisoo adduunyaa torban keessaa tokkodha.Garuu biyaa Misiraa irraatti a.l.A.bara 956_1323tti kirkira lafaa si’a sadii ta’een baayi’ee miidhamee kan ture si’a ta’u,a.l.A. bara 1480tti guutummaatti diigame.
A.l.A. bara 1968 dhaabbati barumsaa,aadaafi saayinsii adduunyaa, garee qorattootaa gara Aleksanderiyaatti erguudhaan jijjigaa gamoo kanaa argachuu isaarrayyuu,a.l.A.bara 1994 jijjigaa gamoo kanaa uummati akka daawwataniif iddoo mijetaa ta’erra akka taa’an godheera.
6.Habaabotaafi biqiloota gamoowwan Baabiloon irraa (The hanging gardens of Babylon)
Iddoowwan bashannanaa habaaboofi biqiloota gamoowwan Baabiloonirraa, dhaabbata barumsaa,aadaafi saayinsii adduunyaadhaan kan galmaa’an hambaawwan dinqisiisoo adduunyaa torban keessaa tokkodha.
Hojiin bara durii kun, Baabiloon ishee bara durii keessatti kan argamu si’a ta’u,Ogummaa Mahaandisummaa guddaadhaan akka hojjetame dubbatama.
Iddoowwan bashannanaa kunniin keessatti habaabotaafi biqiloota ija namaa hawwatan,mukeen garaa garaafi wayinii gamoowwan gubbaa irratti dhaabamanidha.
Kunis Mooticha Naabuu kadanatsoor lammaffatiin dhaloota Kiristoos dura waggaa 600 (600 b.c)irratti akka dhaabaman dubbatama.Hamma fedhellee iddoon kun asi jedhamee hundi kan irratti walii hingalle yoo ta’ellee,iddoon bashannanaa kun dur magaalaa Baabiloon jedhamtee beekamaa kan turte, Iraaq hardhaa keessa akka ture dubbatama.
Iddoo bashannanaa kana Mootichi Naabuu kadanatsoor kan hojjechiise haadhamanaasaa baayi’ee jaallatuuf akka ta’e dubbatama.
7. Siidaa Ze’usii, Olompiyaan Girikii (The Statue of Olompian Zeus)
Ze’us kan jedhamu Waaqota Girikii bara durii keessaa isa tokkodha.Yaadannoo isaaf siidaawwan dinqisiisoo adduunyaa ijaaraman keessaa tokkodha.
Siidaa kana kan ijaare ykn kan boce immoo, Fidiyas (Phedias) kan jedhamu ogeessa ijaarsaadha.Kan ijaares dhaloota Kiristoos dura waggaa 435 (435 b.c)dha.
Siidaan mana sagadaa Waaqa Giriikotaa Ze’us jedhamu kun, baayi’ee guddaa si’a ta’u, dheerinni isaa meetirii 13 dha.Boci qaama Ze’us, muka gurraacha jabaa (cimaa),ilka arbaa, warqee,dhagaa babbareedoodhaan kan hojjetame (tolchame)dha.
Barreessaa seenaa biyya Girikii kan ta’e Hoomer, kitaaba isaa keessatti akka ibsetti, Ogeessi kun siidaa kana hojjechuuf maaltu akka isa kakkaase gaafatamee yeroo dubbatu, kitaaba Oliyaad keessatti waa’ee Waaqa Girikii Ze’us barreeffame dubbisuu isaa irraa ka’ee akka boce dubbatama.
Siidaan kun dhaloota Kiristoos booda jaarraa 5ffaa irratti akka jijjige dubbatama.Fakkeenyaaf barreessaan seenaa biyya Girikii kan Siwetoniyes jedhamu “…mootiin Room Kaalguulaa jedhamu,siidaan kuniifi kanneenis biyya Girik keessaa buqqa’anii,gara magaalaa Roomitti fidanii, waaqotaa sana fakkeesaanii akka bakka buusan waan ajejeef,Siidaan Ze’us jedhamu kun diigamuu danda’e “ jedhee barreesseera.
Sana booda barreessaa seenaa kan ta’e Ji’orjoo Lejifenus jedhamu jaarraa 11ffaa irratti,Siidaan kun gara magaalaa Qosxenxeniyaatti (Constantinople)tti erga fudhatame booda, dhaloota Kiristoos booda bara 425 (425A.D)balaa abiddaa ka’een akka jijjige barreesseera.
Ababaa Ijjiguu tiin


c: text/html

text:
Uggurri sadarkaa addunyaa kaa’amus Kooriyaan kaabaa Afriikaa keessaa kan meeshaa waraanaa irraa bitachuu fedhu argattee jirti jechuu dhaan hoogganaan gurmuun hayyootaa kan tokummaa mootummootaa dhimma kana qoratu beeksisee jira.
Akka gabaasa baatii darbe ba’etti Kooriyaan kaabaa akka irratti hin dammaqamneef mala hedduu fayyadamuu dhaan yoo xiqqaate biyyoota Afriikaa torba waliin loltoota leenjisuu, hojii ijaarsaa fi meeshaa waraanaa hedduu fi konkolaataa itt guruguruuf walii galte.
Walii galteen kun uggura gurgurtaa meeshaa wanaanaa Tokkummaan mootummootaa Kooriyaa Kaabaa irraa akka hin bitne ykn gorsitootas haa ta’u leenjistoota biyyattii akka hin simanne kaa’e cabsa.
Hugh Griffith qindeessaan gurmuu qorannaa uggura TM kan dhimma kooriyaa kaabaa VOAf akka ibsanitti uggurri sun biyyootii Afriikaa hanga tokko keessatti irra darbamee jira.
Qorannaa gabaasa kanaa keessaa tokko kooriyaan kaabaa meeshaa waraanaa gurguddaa misaa’ila lafoo fi kan qilleensaa kan caasaa qajeelfama saatelaayitii fayyadamu Sudaaniif dhiyeessite.
Walii galtee isaanii keessaa lama doolaara miliyoona $6.4 bara 2013 keessa irra ga’ame.
Biyyoonni akka Eertraas meeshaa waraanaa ofii isaaniif bitachuu akka hin dandeenye ugguratu irra jira. Biyyoonni ka biroon immoo qajeelfama waa’ee kanaa jiru hin beekan.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Kutaa Iowa kessati namni haarawa coronavirus qabame 740 yoo ta’u dutii 8 ta’uu himamee
Kutaa Iowa kessati namni haarawa coronavirus qabame 740 yoo ta’u dutii 8 ta’uu himamee, waliigalati namni sababa coronavirus du’e 170 yoo ta’e kan qabame immo 7,900 gahaniiru.
Bulchistuun akka jetteti bakka dhukubni kun babal’ata jiruti qoranno dabalataan akka babal’atu goona.
Magaala Woodbury county namni coronavirus qabame 1,000 yoo ta’u namni haarawa qabame 183 dha.
Magaala Dakota keessatti namni haarawa qabame 164 waliigalatti nama 942 gahaniiru.
Magaala Woodbury county keessatti namni qoranno qorame 3,000, nama magaala biirale dabalatte.
Qorannon birra dabalataan ajajjame, kun TestIowa campus Iowa tech community college waliin akka wiyxata irraa jalqabu himan.
Kampanin Tyson hojattoota isaa namni 669 coronavirus qabamu isaa irrati gaafi oduu himan gafateef deebi deebisu dide.
Hojattoota 4,300 kan achii dalaaguf, qulqulina guddaa fi qoranno baay’e wiyxata irraa qophesu himan.
Sioux land public media haasawaa Tyson gaafi gaafatanis haga ammaa deebi akka irraa hin argatin himan.
Manni fayyaa naanicha hojattoota virusichan miidhaman maqaa jaraa himu didani. Akka jedhanitti sun seera cabsudhaa.
Qonnaan bultooni baayen akka jedhaniiti booyeedhan keena horsiisu male fala biraa hin qabnu jedhan.
Dura taa’anni akka jedhanitti biyya guutu keessatti booyee 700,000 kan ta’u kampanin cufamuu irraa kan ka’e baay’acha jiraachu himan.
qonnaan bultoota qarqaaruf USDA bakka beeyladooni itti turan fi meesha adda addaa akka qopheesu jiran himan.
Union akka himeti kampanin smithfield pork kan sioux falls keessa argamu wiyxata banama jedhaniiru. Erga hojattooni 800 coronavirus qaban booda, garuu torbaan 2 oliif cufame ture.
United food fi commercial workers local chapter akka jedheti hojattooni 250 akka department report godhan gaafataman, kunis wari foon boyyee dalaguu fi kan qulqulleesan.
Guyyaa har’ara irra jalqabe bakkeewan amantoota kutaa Iowa keessati argaman akka banamu hayyamameera garuu akka nama muraasan walgahan.
Manneen amanti kan akka Christian, local synagogues, masjiida fi Sioux land Oromo Islamic center akka banamu hayyamame.


text:
Oromoo hundi Waaqefataa turanii. Sirni Gadaa saanii jireenya ayyaanawaa fi kan biyya lafaa addatt ilaalaa. Garuu karaa amantee dudhaa irraa cehuun nammi hin reebamu ture. Haaloo bahachuun karaa sanaa Waaqatt dhiifama. Waliigalatt hawaasa qaroome keessatt, akka seexaan ofii nama abboomutt bilisummaa amanuu fi amanuu dhiisuu qabaachuun mirga ilmoo namaatii. Garuu addunyaa keessatt amantee ofiif faanfanamuu fi jibbamuun waan guyyuu argamaa jiru. Kun kan ta’eef hedduun amantee qabna haa jedhan malee ittiin hin jiraatanii. Waanti ayaanaa maaliifa waan hin barbaachifneef qawween duukaa hin jiru taanaan, fetu ni fudhataa feetu ni dhiiftaa. Muuxannoo Oromoon jala darban hanga tokko haa ilaallu. Seenaa keessa tibba tokko amanteen halagaa humnaa itt fe’amee fi fedhaanis fudhatamanii turanii. Amantee halagaa kamiinuu haa fudhatanii koloneeffataan walitt buusuuff yaaluyyuu Oromoon kolonoman wal gidduutt rakkina hin qaban turanii. Seenaa Habashaa keessatt Kiristaanni Ortodoksii fi Islammi walii diinota guddaa dha; sun kumaalee haaraa keessattuu biraa hin hafnee. Gabataa tokko irrattllee waliin hin sorratanii. Oromoon amantee Amaaraatt jijjiiramanis sana akka hordofan eegamuu.
Jaatamoota keessa Jeneral Taddasaa Birruu fi manguddoleen Arsiii foon waliin qalan nyaatanii laguu sana cabsanii. Sanaan lubbuu hedduun badee ta’aa, garuu tokkummaan Oromoo itt cimaa dhufee. Oromoof amantee lachanuu kan saaniitii, waliin eegumsa gochuunis lachaniif bu’aa qaba. Kanaaf waldhabdeen amantee gurguddoon Amaaraa tuttuquu fedhan, kaarra Oromiyaa irra hin darbu. Oromiykaraa halleen moo’aa dha yoo jennuu isa keessa aangoon ittiin dorgomu hin jiru jechuu keenya. Oromiyaan biyya amanootaatii. Akka aadaa fi dudhaa saaniitt amantee hundaaf walqixxee eegumsi kennamaaf. Ummati bilisummaa amantee ofii kan eeguu danda’u yoo malbulchaan walabaa fi bilisa ta’e qofaa. Qabsoon bilisummaa Oromoo kan hunda haammatuu.
Hanga yoonaa sirna Gadaa caalaa kan demokratawaa ta’e hin jiru. Akka saatti, ilmoon nama hundi walqixxmmaa fi bilisummaa yaadaa fi of ifsuu kan qabanii. Waan filate dhugeeffachuun mirga ta’uu amma sadarkaa addunyaatt beekamee jira. Amantooti hundi biyyoota addunyaa hunda keessaa hordoftoota qabu. Dhugaan tokkottitt waan amannuuf biyyoota keenya gidduu daangaa hin barbaachisan jechuu saanii hin agarru. Kun ala hedduu karisootan yaalamuu hin hafnee, garuu hin danda’amne. Fakkeenyaaf, Papoti Katoliki Rome, Awuropaa bulcha tokko jala galchuu hedduu yaalanii dhiiga dhangalaasanuu, hin milkoofnee. Baha Gidduuttis waan Islamummaa ilaalutt sanumatu ta’ee. Sabboonummaan fi amanteen qoodi isaan hawaasa keessatt qaban wal deggera ta’uyyuu, ergama adda addaa qabu. Amantee bakka amanteett, hariiroo nammi tokko humna ol haanu waliin, malbulchi bakka malbulchaatt hariiroo namoota gidduu jiraniifii. Amantee tokko keessaa fi amantoota gidduu loloota heduutu ture. Dhuma irratt biyya ofii keessa nagaan wal danda’anii jiraachuutt hafanii. Hundi mandheen saanii itt haa o’u jennaa.
Bilisummaa ummata Oromiyaa yoo jennu, bilisummaa saanii yaadaa, amantee, haasaa, wal ga’uu, walqixxummaan faanfana malee ilaalamu fi firii dafqa ofiin basha’uu kkaf jechuu dha. Ollooti Oromiyaa Amaarinyaa dubbatan sababa amanteen Oromiyaa keessa seenanii dubbii yoo laaqanii fi mirgoota kana haalan mullatu. Abboolin amantee saanii sirni nafxanyaa akka biyya keenya qabatee nu garboomfatu fi nu fixu gargaaranii. Oromiyaan yeros walakkaa dilormaa see dhabdee, qaccefixiisi jaarraa tokko caalaa itti fufuyyuu Oromoon hanga yoonaa jiruu. Yero ammaas, ija addunyaa beekaa duruunfate jalatt sanumatu ta’aa jira. Oromoo nageeyyiin, cuqii, ulfafi, Qeerroo fi manguddoon hoomaan guyyuu qalamaa jiru. Bara qabamne, koloneeffatoon akaakuu Kirsistinnaa saaniitt nu jijjiiruuf walitti nu guuranii bishaan cubbaa jedhan nutt facaasanii. Kanaan farra amantee keenya waqatokkee ture, “Waaqeffannaa” nu taasisuu aalanii. Waaqeffannaan amantee halagaa (Baa’id Amilkoo) jedhamee itt duulamaa jiraatee. Islaamummaanis gadi ilaalamuu keessaa kan xinnoo dandamate wareegama gara caalu Muslimmi Oromoo baasaniiniin. Bareessaan kun hiriira guddicha (Bitootessa 1974) Markaatoo Masgiida Anuwaarii ka’ee Parlamaatti dhaabbate ni yaadataa. Faaruu turan keessaa, “Islam, Islam, min taayyebat, ka sawu bataachi ye hoonebbat” kan jedhu ture. Haalli amma irra ga’ame salphaatt hin dhufnee. Biyya Oromoott of bulchi amantee ammas ni hafaa.
Amma hedduun keenya akka itt dhufe irra ilaaluun, balfa Amaaraa keessaa seccaanee amantee ofii taasisnee jirra. Galmistana Oromiyaa keessa jiran hunda dafqaa fi qabeenya keenya itt xuruurfannee nutu ijaaree. Kanaaf isaan dhuunfachuun akka fedha sammuu keenya fi aadaa keenyaaf tolutt qaallota keenya afaan keenyaan ofii leenjifachuu qabna. Galmistanni sun leellisaa kolonummaa fi farra amantoota isaa alaa hundaa ture; amma farra kolonummaa akka ta’uu fi leellisaa bilisummaa, walqixxummaa sabootaa, afaanii, aadaa fi amanteen wal danda’uu akka inni ta’u feena. Obbolaa keenya dhugeeffannoo biraa keessaa waliin wal keessa deemuu, gabatee tokko irraa nyaachuu lamuu hin lagannu. Nuti Oromoo qarooma hedduu dheeraa waan taaneef adda addummaa xixiqqoott of hin rakkisnuu. Nuti Afrikaanotaa, dura battala keenya jabeessuun gara tokkummaa Ariikaatt sossonaa.
Jarri Amaarinyaa dubbatanis Afriikanota, garuu ofangessummaa duubatt hafaa durii irraa gargar of baasuu hin dandeenye. Akka Afrikaanotaa uumaan saanii gosa waloon dhatu waan hin qabneef fakmishoon saanii quwatamuu qaba. Ammallee Oromiyaa akka gulummaa saaniitt heduu. Amantee guguddaa lamaan Oromiyaa jiran keessattis olhantummaa barbaadu. Keessaammoo Kiristinnaa Ortodoksii akka kan dhuunfaa saanii ta’ett fudhatu. Oromoo akka kirstinnaa gutuutt hin fudhatanii. “La ‘Oromoo’ nafsi abbaati diyaaqon machee annesee” jechi saanii kanuma agarsiisaa. Oromoon hacuuccaa ciiga’uun bilisummaa labsachuu saanii, barsiisa dura kan qulqullicha teessuma Taklahayimaanot irra cehamuutt fudhatu. Dhuguma saaniitii, Oromoon dhimma yaadcichaa/dogma Abuna Taklahayimaanotiin kenname, kan olantummaa Amaaraa afuuraa fi jireenya foonii nama irratt fe’e dhimma hordofaniif hin qabanii. Kanneen jaarrota meeqaaf hoo qubaa waliin galcha turan Tigraawayiyyuu akkaata saanii diduun gara barsiisota Kasate Birhan Abbaa Salamaatt deebi’aa jiru. Oromoon waan abbootiin amantaa Oromoo sabboonoti sammuun bilisoome fedha saanii bilisan fudhatan qofa hordofuu. Kanneen Amaarinyaa dubbatan qalbii horatanii olloota saanii akka obbolaa saanii Afriikaanotatii fi walqixxeett fudhatu jennee haa abdannuu. Akka durii lolaaf karisuun kan yeroon itt darbee.
Sabooti, sabaawoti fi ummatooti Gaanfa Afrikaa keessa jiran hundi bilisummaa saanii irraa diina ittisuuf qophee dha. Habashootii kanneen Muslimotaa fi awaamota jedhan irratt Kirstaanota addunyaa tumsiifachuuf akka durii Kiristanota golee kanatt argaman tokkicha mitii. Kun yeroo fedhootaatii; isaan yoo quubsite fira, yoo dadhabde diina horattaa. Habashootii aangoo irra yeroo dheeraa waan turaniif martii malbeekii/diplomacy addunyaa keessatt waan timanii jiraniif, jara kolonii saanii turan irratt anjaa qabu turanii. Amma akaataa addunyaan itt dalagu gara Sirna Addunyaa Haaraatt jijjiiramee, wiirtuun dhiibbaas waan jijjiiramuuf kan saanii kan yeroon itt darbe tolcha. Oromoon dandamatummaa dudhaan qaban itt fufuun rakkina hanga yoonaa qaban hunda irra haanuu danda’uu.
Muslim Amaarinyaa dubbatan biyya ofii keessatt cunqurfamoo ta’aniyyuu, yero Oromiyaa seenan Amaarinyaa dubbachuu qofaan barbaachisaa addaa ta’uun itt dhagahama. Hirree mootummaa empayeraa kan bakka teessoo saanitt eegumsa dhowwateen irratt dhimma bahuuf yaaluu hin qabanii. Oromiyaa keessatt walqixummaa gadis olis akka hin taanett jiraachuu danda’uu. Oromoon Ortodoksii ta’an olhaantummaa amantee halagaa didaa jiru Oromoon Ortodoksii ta’an olhantummaa halagaa bifa kamiinuu didaa jiru. Labsa ummata saanii, Oromiyaan kan Oromooti jedhu fudhatu. Kana mirkaneessuuf hidhatanii falmatt bobba’anii jiru. Masgidi fi Galmistaanis, madda jeequmsaa ta’aa jiru. Dhiheenya rukuttaa Faannoon Muslima Gondor irratt godheen biyyoota hedduun akka aariin kaka’an agarree jira. Haleellaan amantee asitt ta’e bakka biraatt deebii akka argatu beekamuu qaba. Gurguddoon Aamaraa lubbuun taphataa jiru. Oromoon dammaqanii, of irratt eegan malee bu’uura (agenda) hin yaadamin namaa uumuun akeeka ofii diinagdee fi malbulchaa irraa nama mucuceessuu danda’u.
Horeen nafxanyaa olhantummaa ofiif malee walabummaa fi bilisummaa ummatootaa fi dantaa hin qabanii. Akkuma akaakilee saanii waan kan saani hin taane hunda dhuunfachuuf gamuu. Kanaaf tooftaan yayyabatanii, ummataa fi ummata walitt naquu, ummata ofii harka lafa jalaan ajjeesisuu fi buqisuun, ummatoota bira akka Oromoo komachuu; amantoota gidduutt waldhabdee uumuu; ofumaa galmistaanota gubanii amantee biraa komachuu fi Magiida gubanii Kiristinnaatu gube jedhanii hodeessisuun haaloof Muslimoota kakaasuu. Yeroo dheeraaf waldhabdee ummatoota nagaa gidduutt akkaata hin amanamne hedduun fi hin beekamneen kaasaa jiraatanii. Ofii dursanii dagalla keessa dhoksuun Taaboti qoolloo bu’e jedhanii nama gowwoomsuu yaalu. Sana booda bakka saa Taabotichaa gaafachuun jara Amaarinyaa dubbataniif lafa Oromoo qabatu. Kun hundi hafuu kan danda’u abbaan amantee dantaa amantee biyya ofii keessaa seeraan yoo too’ate qofaa. Bilisummaa seelkoon hin jiruu. Oromoon waan ofii kan ta’an hunda gaafa of jala olfatan bilisoomne jechuu danda’u. Akka murnaatt, baraarammi abdattu sirna nafxanyaa, olhantummaa qabaachuu danda’uu irratt hundaawaa. Sana malee gara irraa tolfamanitt burkutaawuu. Haala naga qabeessaa fi tasgabbaa’aa caalaa kan goolii qabu akka isaaniif bu’aa qabutt ilaalu.
Taaboti Oromoon kan wal barsiifame akka ayyaana lubbuu qabuutt malee akka gabatee harkaan nammi soqeetti miti. Qeesoti waggoota dheeraaf Taaboti kana barbaada sana barbaada jechuun kan fedhan argataa nama gowwoomsaa dhufanii. Taaboti saanqaa jalqabaa namiichi Musee jedhamu qajeelfama Rabbii irratt barsee saba Isra’el kenne jedhamaa. Qooqota irratt bareeffaman malee saanqichi qoolloo hin buune jedhu. Kan yeros hin buune Amaarinyaa kan dubbatan eesaa fidanii harcaasuutt ka’anii? Kan nama dhibu biyya saaniiti hin harca’uu. Si’ana yeroo iyyaatiin hedduun itt ta’e kanatt dira’ina akkasiitt dhimma ba’uu yaaluun qarummaa Oromoo tuffachuu dha. Akkasumas, sana dhugoomsuuf hirree mootummaatt dhimma bahuun arrabsoo sana caalaatt baballisuu dha. Wayyabi amantoota gurgudaa Oromiyaa keessaatt argaman hundaa Oromoo dha. Kan ijaaranii fi kan jiraachisan dafqaa fi qabeenya Oromootiinii. Leelloo haaraa kennuufiin hafee kan jiranuu akka barbaachisummaa saaniitt bakka bakkatt jijjiirun ni danda’ama. Oromoon uumaa fi aadaan walteessoo dha. Garuu diinoti saanii finxaaleyyii akka ta’an dhiibuunii. Hamma yoonaa hankaakanii jiru. Obsaa fi waa danda’uun Oromoo akka hin dhumne haa abdannu.
Kanaaf dhaaboti amantee Oromiyaa keessa jiran halagaan too’atamuuf sababi hin jiru. Biyya saaniitii; dhaaboti Oromiyaa keessa jiran akka itt hojjetaniif kan dhimma baasuu waan Oromoon fedhan qofaa. Sabooti alaa yoo imaammati Oromiyaa hayyame, ooffalcha addaan ergamtoota (missionaries) qabaachuu danda’u. Masjidi fi Galmistaanni Oromiyaa keessa jiran garuu kan waldoota yk jama’a jiraattota Oromiyaatii. Sochiin Oromoo Kirstinnaa Orthodksii ta’an dhiheenya Galmistana saanii qacee kolonummaa irraa qulqulleessuuf eeegalan ishoo kan jedhamu; daddaaqina yoo hin agarsiifne jajjabeeffamu qabu. Kun fedha jara Ortodoksii ta’anii qofa utuu hin ta’in fedhaa, bilisummaa fi nageenya walitt qabaa Oromiyoo hundaa waan ilaaluu. Yoo bilisummaa sabaa qabatan malee bilisummaa amantee biyyaa eeguun hin danda’amu. Kaayyoon hordofamuu qabu, Galmistaanaan qabatee halagaan dhimma keessa Oromiyaatt galuu hin qabu kan jedhu ta’uu qaba.
Obbolummaa amantee isa kaminuu dhufu, walabummaa Oromiyaa, birmadummaa ummataa Oromoo fi bilisummaa yaadaa fi of ifsuu tokko tokkoo fi Oromoo hunda kan gadlakkisiisu ta’uu hin qabu. Tokkumma keenya jabeefannee, kan mata mataatt qabnu fi akka sabaatt waliin qabnu adda ta’uu qayyabachuun, fedhi tokko isa kaan keessa lixee akka hin boressine seeraan addaan ittisuutt jabaachuu dha. Amantooti Oromiyaa wallabaa yk federoofte keessa jiran, kanneen biyya wallaba ta’e yk finnoota federawan biraa waliin tokkeessoo amantootaa dhaabbachuun mirgaa. Haa ta’u malee mirgi sun moo’ummaa biya ofii kan faallessu ta’uu hin danda’u. Oromiyaan walabi amantee fi fedha hedduu qabdu uumamuun see waan hin ollee. Biyya waloon qabnu kana, akka qaroo ija keenya kunuunsuu qabna. Waliin biyya duromte, nagaa fi tasgabbii qabdu, ijoolleen keenya gammachuu fi birmadummaan keessa jiraattu; biyya garagarummaa walii danda’an, Oromummaan walitt baqse, dabarsuuf haa murannu. Bilisummaan dhugeeffannoo haa waaru. Oromiyaa haa jiraattu.
Ulfinaa fi surraan gootota kufaniif; walabummaa, walqixxummaa fi bilisummaan kan hafaniif; nagaa fi araarri Ayyaana abboolii fi ayyoliif haa tahu.
Ibsaa Guutama
Caamsaa 2022


text:
Fedhii Wal-qunnamtii Saalaa Dubartootaa Maaltu Hir’isa?
Hir’achuu fedhii Wal-qunnamtii Saalaa dubartootaa wal qunnamtiin saalaa miira uumamaan namaaf kennameefi gaa’ela keenya bareechan keessaa tokkodha. Namoonni baay’eenis rakkoowwa wal qunnamtii saalaa wal qabatanii dhufan himachuu waan sodaataniif yeroo isaan mana yaalaa dhaquu sodaatan nii argina. Gama ogummaa fayyaatin muummeen fayyaa wal qunnamtii saalaa qo’atu sexual education jedhamu tajaajila kennaa jira. Dubartoonni baayyeen rakkoo hir’achuu fedhii wal qunnamtii saalaa ykn wal qunnamtii saalaatti gammaduu dhabuu isaan mudata.
Dubartiin tokko rakkoo akkasii ishee mudateera jechuuf wal qunnamtii saalaa abbaa manaa ishee waliin raawwattutti gammachuu kan hin qabnee fi fedhii saala abbaa manaa ishee guutuuf qofa kan raawwattu yoo ta’edha. Rakkoowwan akkasii kan fidan keessaa muraasni:
👉Rakkoo walii galtee dhabuu abbaa manaa fi haadha manaa waliinii (Heeruma fedhii malee, fi kkf)
👉Rakkoo xiin-sammuu (psychiatric or psycosocial). Yeroo kana jennu dubartiin tokko raakkoowwan akka dhiphachuu (stress) humnaan olii, ofitti amanamummaa dhabuu fi kkf yoo ishee mudatedha. Kunis jijjiiramuu hormoonii fedhiii wal qunnamtii saalaa to’atanii waan jeequuf rakkoowwan akkasiif saaxilamu.
👉Dhiibbaa yeroo ijoollummaa irratti raawwatame, kan akka dirqisiisanii gudeeduu fi kkf.
👉Dhukkuboota akka dhukkuba sukkaaraa
👉Yaalii baqaqsanii yaaluu dhukkuba adda addaa yaaluuf godhamu, qaamota sirna hormaataa keessa tokko ykn isaa ol kan akka gadameessa muranii baasuu (hysterectomy).
👉Akkasumas namoonni tokko tokko rakkoo fayyaa biraa osoo hin qabaatin kan rakkoowwan akkasii isaan mudatus nii jiru.
Furmaanni isaa maali?
Qorannoon biyya Ameerikaa keessatti godhame tokko akka mirkaneessutti dubartoota 100 keessaa dubartoonni 21 rakkoowwan akkasiif saaxilamu jedha. kanaaf rakkoo salphaa osoo hin taane kan yaala barbaadudha. Kanneen armaa gadii akka furmaataatti kan taa’anidha.
👉Waldhabiinsa, gaddabuu ykn mukuu garmalee, miidhama duraanii, muddama jireenyaa fi kkf namootni waan kana furuudhaaf leenji’an (psychotherapist) waan jiraniif deemanii yaala ga’aa argachuu.
👉Mana yaalaa deemanii dhukkuboota rakkoo kana fidan irraa yaalamuu.
👉Yeroo wal qunnaamtii saalaa raawwatan guutummaa guutuutti yaada ykn miira ofii walqunnaamtii saalaa sana irra gochuu fi sosochiiwwan garaa garaa gochuu.
👉Kana hundaan illee yoo furmaanni jiraachuu baate qorichoota ogeessa fayyaa sammuu (Psychiatrist) irraan ajajaman fudhachuun illee nii dandaa’ama.
Fayyaa hin dhabinaa!


text:
Haala Yeroo biyyattiin Keessa jirtuu fi Kasaaraa siyaasaa Mootummaa EPRDF mudatee jiru irratti Ibsa barsiisota Oromoo dhaabbilee bararnoota Olaanoo Yuunibarsiitota garaagaraa irratti maqaa walga’ii tarsiimoo Siyaasaa jechuun wayyaaneen walitti qabde irraa kenname.
1. Sirni TPLF/EPRDF bulchiinsa Dimookiraasii Warraqaan kakatuu fi sirna
Federaalizimii daheeffachuun yakka raawwatuun Impaayera Itophiyaa waggoota
23 oliif bitaa jiru, ummata guddaa biyyatti keessatti argamuu uummata Oromoo
irratti yakka dugugginsa sanyii rawwaachaa as gahe. Sabaaf sablamoota biyyatti
tapha siyaasaan ala godhee qoddanna angoo ala taasisuun fallaa federaliizimii fi
dimookiraasii dhaabbatee, mirgoota siyaasaa, namummaa, amantaa, walgahuu,
ijaaramuu fi kkf ugguraa fi dhiitaa jira.
2. Jarraan amma keessa jirru biyyattii keessatti bara mirgi uummata Oromoo
ugguramee dhiitamee, Oromoon balleessa malee qe’ee fi qabeenya isaa irratti gara
laafina tokko malee ajjeefamaa, hidhamaa, qe’ee fi qabeenyaa isaa irra buqqa’aa
jiruu dha. Bara nagaan ba’ee nagaan galuu itti dadhabe, ilmaan isaa barsiisee
yeroo itti eebisifachuu hin dandeenye, bara mirgi Dimookiraasii fi namummaa
caalmaatti irraa mulqame, bara Oromummaa fi Oromoo ta’uu ibsachuun yakka itti
ta’ee dha.
3. Adeemsii fi tarkaanfiin abbaa irrummaa mootummaan wayyaanee/EPRDF
uummata Oromoo irratti mul’isaa jiru, barattoota, dargaggoota, barsiisota fi walii
galatti uummata Oromoo gara tokkotti fiduun wareegama qaalii baasee mirga isaa
kabachiifachuuf mootummaa nama nyaataa kana irratti caalaatti akka fincilu
taasisaa jira.
Kanuma bu’uura godhachuun barattootni Oromoo dhaabbilee barnoota olaanoo
warraaqsa FDG karaa nagaa fi Dimookiraasii ta’een jalqaba baatii Ebla 2014 irraa
eegaluun biyyatti keessatti gaggeessanii fi ittis jiran eenyummaa mootummichaa
ifatti mul’isee jira. Warraaqsa karaa nagaa fi dimookiraasii uummatni mirgaa isaa
kabachiifachuuf gaggeessa jiruuf karaa nagaa deebii kennuu fi mirga uummataa
kabajuu irraa uummata irratti ‘loltuu Agazii’ jedhamu bobbaasuun gocha
faashistummaa raawwateera. Mootummaa lubbuu ilmaan Oromoo akka malee
balleessuun, dhiiga uummaticha balleessa malee dhangalaasuun, jibbinsa uummata
Oromoof qabu ifatti mul’isaa jiruu dha. Roga kanaan yakki dhiifama hin qabnee fi
seera Idil-Addunyaa duratti mootummaa wayyaanee/EPRDF gaafachiisuu
uummata Oromoo irratti raawwatamee jira.
4. Murni sobee maqaa dimookiraasii warraaqsaa fi sirna federaalizimiin kakatu
kun, caalmatti uummata Oromoo afaan, aadaa, eenyummaa fi tukkummaa isaa
cabsuuf, akkasumas ummaticha qe’ee fi qabeenyaa isaa irraa buqqisuuf waggoota
dheeraa itti yaaduun ‘’maqaa Master plan Finfinnee’ jedhu qindeessee as bahe.
Kanaanis ummaticha irratti dachaan waanjoo garbummaa fe’uuf mootummaa fiiga
jiru dha. Adeemsi kun ummatni Oromoo tokko ta’ee walcina dhabbachuun akka
falmatu isa godhee jira.
5. Mootummaan abbaa irree wayyaanee fi bittoota Habashaa dabareen aangoo
biyyattii irratti walfuraa turan waliin wanti adda godhu yo jiraate maqaa qofa.
Angawootni EPRDF/TPLF mirga namummaa fi mirgoota dimookiraasii adda
baasanii kan hin beekne, afaan qawwee qofatti amanuun kan jiraatanii dha. Maqaa
walga’ii siyaasaa tarsiimoo ADWUI jedhuun barsiisota hayyoota sadarkaa
Adunyaan keessa jirtu guyyuu hordofan walitti qabuun qaanii dha. Adeemsii kun
mootummicha jaamaa doobbii seente godhee jira.
Yeroon kun yeroo addunyaan sirna Dimookiraasii dhugaa keessa jiraachuu
wayyaaneen quba hin qabu. Mootummaan kun baroota dheeraaf maqaa
dimookiraasii sobaa fi federaalizimii fakkeessan mootummoota gamtoomaniif
dookumentii dhugaa qabatamaa waliin wal hin fakkaatne dhiyeessuun har’a ga’ee
jira. “Karaan sobaan darban galatti nama dhiba’’ akkuma jedhamu adeemsi
wayyaanee/EPRDF laaqii siyaasaa keessatti kufee akka baduuf sababa guddaa dha.
Walga’iin Tarsiimoo kunis rakkoo kana keessaa kan wayyaanee baasu utuu hin
ta’iin daran kufaatii isaa kan saffisiisuu dha.
6. Mootummootni abbaa irree afaan qawweetti amanan yeroo uummatni cunqursaa
fi gadi qabaa isaanii dadhabee, nu hin bulchitan jedhee irratti ka’u, rakkoo fi
qawwaa dadhabbii isaanii cuqqallachuuf humna waraanaan uummata doorsisu;
maqaa walga’ii jedhu qindeessuun yaada uummata dura dhaabbatu; fiilmii fi
taphoota bashannansiisaa qopheessuun yaada uummataa fi dargaggootaa gara
dabarsuuf manneen filmii fi Araadi adda addaa akka babal’atan eeyyamu.
Miindaan hojjettoota Siviliif dabalame jechuun labsii baasu. Adeemsii kun
warraqsa uummataa hambisuu kan hin dandeenye oggaa ta’u, bittootni warraaqsa
kana ittiin qancarsuuf garuu akka meeshaatti dhimma itti bahuuf carraaqan.
Ummatni Oromoo fi lammiileen sabaaf sablamootni cunqurfamoon biyyatti
adeemsa kanaan akka mirga keessan falmachuu irra duubatti hin deebine dhaamsa
keenya.
7.Walumaa galatti nuti barsiisotni dhaabbilee barnoota olaanoo Yunibarsiitota
garaagaraa irratti maqaa walga’ii tarsiimoo siyaasa wayyaanee EPRDF ‘n walitti qabamnee jirru; yeroo kanatti gaaffii kabajamuu mirga abbaa biyyummaa
uummata Oromoo bakka jirruu finiinsuun dirqama dhalootaa ba’uu qabna malee
abbaa irree qawweetti amanuuf hin jilbeenfannu.
Gaaffiin uummatni Oromoo fi barattootni Oromoo gaafachaa jiran gaaffii keenya;
deebii sirnaa argachuu qaba. Ummata keenyaa fi dargaaggoota Oromoo gaaffii
mirgaa qofa waangaafataniif jumlaan ajjeefamaniif mootummaan itti gaafatamuu
qaba. Kanneen jumlaan hidhatti guuramanii murtii haqaa dhabanii rakkachaa jiran
haal duree tokko malee hiikamuu qabu. Manneen Murtii Oromiyaa keessa jiran
ilmaan Oromoo fi uummata Oromoof murtii haqaa kennuu qabu. Barattootni
Oromoo bal’eessaa malee barnoota irra ari’ataman gara barnoota isaaniitti deebi’uu
qabu. Master Planiin Finfinnee hatattamaan haqamuu qaba.
8. Nageenyii fi mirgi keenya Yuunibarsiitii biyyatti keessatti dhiitamaa fi balaa irra
bu’aa jira. Barsiisotni yuunibarsiitii biyyatti irraa lammii keenya barsiisa
jirru nageenyi keenya eegamaa miti. Waraanni mooraa Yuunibarsiitii keessa
buufatee jiru nageenya keenya sarbaa jira. Tajajila barbaachisu kanneen akka mana
galmaa, geejjibaa fi kkf dhabuun hannaaf saaxilamnee jirra. Dabballee sirnichaa
homaa hin beekneef haalli jiruu fi jireenya mijateefii beektotni lammii biyyatti
qaraa jirru tuffatamnee waan jirruuf, mirga keenya, akka waliigalaatti immoo
mirga uummata keenyaa kabachiisuuf yeroon warraaqsa sochii karaa nagaa
gaggeeffamaa jirutti makamuun mootummaa qawwee fi irreetti amanu karaa irraa
maqsinu amma.
Waan ta’eef bakka jirru hundaa adeemsa mootummaa wayyaanee dura
dhaabbachuun haa fashaleessinu jechuun nuti barsiisotni Oromoo ibsa gabaaba
qabxii 8 of keessa qabu kana ummata Oromoo fi lammilee Cunqurfamoo biyyattif
dabarsinee jirra.
Injifatnoon uummata Oromoof!!
Gadaan Gadaa Bilisummaati!
Addis Abeba – Protests erupted in many towns and cities, including schools and university compounds,…
Shabboo Miidiya: Seenaa amaarsaa fii gara jabeenya isaanii. https://www.youtube.com/watch?v=MjL1acJzXgc
Gocha suukkanneessaa sirni nafxnyaa Oromoo irratti gidduu kana raawwachaa jiran balaaleffachuun Barattoonni Oromoo godina addaa…
His Excellency, Olusegun Obasanjo, former President of the Federal Republic of Nigeria and AU High…
By Daniel Behailu Overview of Ethiopian Politics Africans have always complained that their resources are looted…
Akkuma beekkamu baroota dabran keeysa gaafa mootummaa EPRDF sanitti hoggansa amantiin isaa islaama tahe irra…


text:
Maqaan uumama kanaa Raas jedhama. Raas sanyiilee garagaraa 500 ol qaba. Hedduminaanis qaamman bishaanii kanneen akka garba Indiyaa, paasifiik fi Atlantic keessatti argama. Qaamman bishaanii kanniin keessaallee, gara qarqara bishaanii dhihaatee jiraata. Akkasumas bakka wantoonni coral reef jedhaman argaman ykn ammoo dhakaa fi waan jalatti dhokachuu danda’u argamutti dhihaatee qubsuma tolfata. Sanyiileen Raas muraasni nyaataaf kan oolan yoo ta’u, ilmi namaa kiyyeessee sooratutti jira. Gama biraatiin ammoo bifti bareedaan Rabbirraa badhaafames diina hamaa itti tahe jira. Ilmi namaa bifa isaa kanaaf jecha, qurxummii kana kiyyeessee, Aquarium keessa kaayuun nama daaw’achiisaa ykn ammoo ofii daaw’ataa ittiin bashannana. Sababuma kanaaf sanyiileen gariin uumama kanaa warra baduuf dhihaatan keessatti galmaayanii jiru.
Raas uumama sanyii heddu qabu ta’uu isaatiin guddinni isaaniitis akkasuma garaagarummaa qaba. Raas inni xiqqaan seentimeetira 10 kan dheeratu yoo ta’u, inni guddaa jedhamu meetira 2.4 dheerata. Gogaan Raas bifa garagaraa qaba. Bifti isaa kunniin sanyii, umrii fi naannawa jiraaturratti hundaa’ee garaagarummaa qaba. Gogaan isaa adii, boora, bifa burtukaana, diimaa, purple, cuquliisa, magariisa, daalacha, magaala ykn gurraacha ta’uu danda’a. walumaa galatti halluuwwan dachiirra jiran hedduun sanyiilee Raas garagaraa irratti argamu jechuu dandeenya.
Bifa isaa kanaan cinatti, bifa barru barruu akka sararaa jiru qaba. Raas qoffee qal’aa, hidhii furdaa fi qarriffaa dheeraa qaba. Raas uumama foon sooratu keessatti ramadama. Uumamaalee bishaan keessa galan kanneen akka crab, shrimp, mollusk, ciilalluu fi sanyiilee qurxummii xixiqqoo ni soorata. Dhimma soorataatiin wal qabatee uumamni kun amala addaa tokko qaba. Sanyiilee Raas keessaa inni Cleaner wrasse jedhamu qurxummiilee gurguddaa hedduuf tajaajila guddaa kenna. Nuti eega foon soorannee booda, foon ilkaan jiddutti hafe stikkinii ykn muka qal’aadhaan of keessa baasna. Qurxummiileen gurguddoon foon sooratan ammoo waan kana godhuu hin danda’an. Rabbiin guddaan qurxummiilee gurguddoo foon sooratan kanaaf Furmaata Ajaa’ibaa uume. Qurxummiilleen gurguddoon eega foon sooratanii quufanii booda Afaan isaanii bananii Qurxummii Cleaner wrasse jedhamu kana eegu. Qurxummiin xixiqqaan tajaajila qulqullinaa kennu kunis gugatee gara afaan Qurxummii guddichaa seenee waan ilkaan jiddutti hafe qocata. Adeemsi kun Qurxummii guddichaaf qulqullinna yoo tahu, quxummii xiqqichaaf ammoo soorata gahaa taha.
Gama biraatiinis qurxummiileen garagaraa gogaa isaaniirraa paarasaayitoota (maxxantoota) qabaachuu danda’u. paarasaayitoonni kunniin qurxummii saniif faaydaa hin qaban. Qurxummii sanitti maxxanuun dhiiga keessaa xuuxu. Cleaner wrasse ammoo akkuma nuti loon irraa silmii guurrutti, innis maxxantoota kanniin irraa guuree soorata. Gama tokkoon qurxummii san fayyadaa, gama biraatiin ammoo ofis jiraachisutti jira.
Raas diina heddu qaba. Uumamaaleen akka Lionfish, Dogfish, Barracuda fi Shark qurxummii kana adamsuudhaan sooratu. Raas warra kana jalaa dheessuuf yeroo heddu cirracha bishaan jala jiru keessatti of awwaala. Yookaan ammoo saffisaan daakee naannawa sanii baqachuuf yaala. Yeroo garii ammoo dhakaa bishaan keessaatii fi wantoota coral reef jedhaman jalatti dhokatee lubbuu ofii tursiifata.
Dhaltuun Raas yeroo takkaan hanqaaquu kumaan laakkawamu algee fi marga bishaan keessatti argamu irratti hanqaaqxi. Kormaan tokko tokko hanqaaquu kanaaf eegumsa ni taasisa. Hanqaaquuwwan kunniinis oowwi bishaan keessaa haga digrii 27 yoo ta’e, saa’aa 24 keessatti ilmooleen xixiqqoon keessaa bahu. Garuu oowwi bishaanii gad bu’aa yoo ta’e ammoo haga guyyaa lamaatis turuu danda’u. sanyiileen Raas gariin waggaa 3 qofa kan jiraatu yoo ta’u, warri haga waggaa 30 jiraatanis ni jiru. Hedduun isaanii garuu waggaa 5 bira hin dabran.
Qophii: Abuu Ibtisaam


text:
Baarentuu Gadaa Irraa//
Ingiliizonni, Faransaayi, Portugaal, Ispeeyeenii fi koloneeffattoonni
Awuroopaa bayyeen ennaa Afrikaa fi biyyoota kibba Ameerikaatti
duulanii koloneeffataa turanitti; biyya isaanitii waraana xiqqoo
qabatanii biyyoota weeraran kana erga seenanaii booda saba tokko
tokkorratti ijaaruun hidhachiisanii walirratti duulchisaa turan. Isa
tokko hikkachiisuun isa biraaf meeshaa waraanaa kennuunis wal
ficciisiisaa ofii ammoo saamicha gaggeessaa turan. Giduuu saboota
biyya tokkoo ykn ollaa walii jiru gidduutti holola sobaa facaasuun
jibba uumaa, wal shakkisiisaa fi gargar qooduun bitaa turanis seenaan
katabee dhalootaaf kaa’eera.
Koloneeffattoonni kun keessuumaa toftaa xiqqaa guddaarratti kakaasuu,
sabuma koneeffatan keessaa garaaf bultoota, warra samuu garaan
gurgure, ykn kan afaan ingilzitiin(mercenary) jedhaman ofitti qabuun
waraana fi tika keessatti itti fayyadamuun akka lammii irraa dhalanne
jedhan deebi’anii ajjeesan, dararanii fi saamanii saamsisan
taasisaniiru. Wayyaaneen har’a ummata Oromoo fixaa jirtu tunis
yakki ishiin OPDO ijaarun raawwachaa turtee fi jirtus kanuma.
Ergamtoonni, garaaf bultoonni gabroonfattootaa kunneen akka seenaan
katabee lafa kaa’eetti biyya baayyee keessatti gabroonfattootarra gara
jaboo akka turan himama. Ergamtoonni kun of jaalachiisuuf jecha
ennaa lammii isaanii ajjeesan , ennaa saba ollaa isaanii barootaaf
waliin jiraatan weeranii qayee fi qabeenyarraa buqqisan biyyoota
baayyee keessatti muldhateera. Gara jabinnii isaanii kolaneeffattoota
yoo caalu, xiqqumalleen naatoo namaa kan hin qabne, garaa guuttannaan
abbaa fedhe, hidhuu, dararuu, saamuu fi ajjeessuun hojii isaaniiti.
ergamtoonni wayyaanee, jala deemanii har’a ummata Oromoo ficcisiisaa
jiran OPDO fi fakkaattoonni isaaniis kanuma dalagaa jiru.
Garaaf bultoonni, ergamtoonni Akka OPDO lammiirra ofitti citan
eessattuu, jaarraa kam keessattuu, saba kam keessattuu hamoo fi
badoodha, gara jaboo fi bor hin beeknee dha. Har’a nyaatanii bullaan
kan bor-ifataanii dantaa isaanitii miti, akkuma yaa sangaa marga malee
hallayyaa hin argine afoola jedhuu san garaan gunnaan isaaniif kan
isa caalu hin jiru, hallayyaa kamuu ni bu’u. Ajjeesi jedhamnaan ni
ajjeesu, hidhi jennaan akkasuma. Dararaanis isaaniif hojii ittiin
beekamaniidha.OPDO fi ergamtoonni kanneen biroo Impaayeera
itiyoophiyaa keessa jiranis wanti isaan waggootan 25n darbaniif
wayyaanee jala fiiguun hojjechaa turanii fi jiran kanuma.
Wayyaaneen gaafa impaayeera itiyoophiyaa qawween weerartee qabattee
kaaftee hojiin ishiin tokko jettee eegalte garaaf bultoota warra garaa
malee sammuu hin qabne ofitti qabuudha. Sassaabdee ergamtoota
godhachuu dha, Dhaabooleen maqaa OPDO, DHDN,BADN,ESODN,GHDD,BGDD
jedhaman dhimmi dhaabbataniif kanuma. Wayyaaneen garaaf bultootaa fi
ergamtoota erga haala kanaan walitti qabdee dhaaboota kana bixxiltee
booda akkuma koloneeffattoonni Awuroopaa gochaa turan bu’aa xixiqqoo
bubuutuu jala qabdee garaaf bultoota kana ergachuudha. Miseensoonni
dhaaboolee kanaas wayyaanee dura deemuun saba irraa dhalanne jedhan
dararuu,hiidhuu, saamanii fi saamsiisuu akkasumas ajjeesuu gahummaan
bahachaa turan ammas itti jiru. Keessuumaa dhaabni maqaa Oromootiin
waamamu kan wayyaaneef hojii ergamtummaa raawwachaa jiru OPDO fi
miseensonni isaa xiqqumalleen warra sammuu itti hin uumiin, warra
garaan sammuu itti caale ta’uun yakki isaan wayyaanee waliin ta’uun
waggoottan 25n darban keessumaa ammoo waggaa 2n as ummata Oromoorratti
raawwataa turan akkaan suukanneessadha.
OPDOn Harree baattee hin dadhabne ta’anii wayyaanee tajaajiluu
caalaayyuu yeroo baayyee wayyaanee biratti jaalatamuuf jecha ofumaafuu
ta’e jedhanii ummata Oromoo hidhaa, saamaa, ajjeesaa fi biyyaa
baqachiisaa turaniiru, ammalleen itti jiru. warri kun yoo wayyaaneen
waggoota 25n darbaniif Oromoo ajjeeftu, warra qawwee baatee jala
fiigaa turee fi jiruudha, yoo darartu, yoo saamtus akkasuma fuundura
fiiganii ilmaan Oromoo qabanii dabarsanii keennaa turaniiru.
Keessumaa waggaa 2n as erga FXG sadarakaa olaanutti cehee wanti OPDOn
ummata Oromoorratti raawwatte ergamtummaa ishii kan caalaatti
saaxileedha.Yoo wayyaaneen AMBO, Haromaayaa, Naqamte, Gimbii, Arsii
Magaalota hedduu keessatti, Finfinnee fi naannwa finfinnee, Booranaa
fi gujii, Walloo, Jimama, Iluu Abbaaoor fi Baalee keessatti
addabaabaayitti barattoota harka duwwaa bahanii mirga uumaa fi
dimookiraasii Oromoof falman fixxu; wayyaanee deeggaranii ibsa baasuu
malee lakkii sirrii miti hin jenne. Ummata ittiin of yaaman san cinaa
hin ejjenne. Irreecharrattis haaluma walfakkaatuun yoo ajjeechaan
jumlaa fi sukanneessaan sana fakkaatu ilmaan Oromoo irratti raawwatu
OPDON asan jira hin jenne. Haacaaluu akka labsiin yeroo muddamaa
labsamuuf wayyaanee jala kaatanii kadhachaa turan. Inumaawuu wayyaanee
caalaa dallananii kan ajjeechaan sun sirriidha jedhanii morman isaan
akka ta’e Oromoo mitii addunyaatu beeka.
Ergamtoonni miseensoonni OPDO kun kan biraa haa hafuutii ergamtoonni
akka isaanii kan “naannoo sumaalee Bulchaa jirra” jedhan yeroo ammaa
kana yoo waraana liyyuu hayil jedhamu ummata Oromoo Baha Oromiyaa fi
kibba baha Oromiyaa jirutti duulchisanii yakkoota danuu hojjetan afaan
ittiin dubbatan dhabanii callisanii ilaalaa turan, jiran. Garaaf
Bultoonni ergamtoonni naannoo Sumaalee Bulchaa jirra jedhan kun
waggoottan 25n darbaniif Duula ONLF balleessina jedhuun yakka meeqa
akka saba irraa dhalanne jedhanirratti raawwatan addunyaatu quba qaba.
Ammammoo kunoo ummata Oromoo daangaa isaanii jiraaturratti liyyuu
poolis ykn liyyuu hayil jedhamu itti duulchisanii ajjeechaa dararaa fi
saamicha raawwachaa jiru. Qayee fi qabeenyarraa godaansisaa jiru.
Egamtoonni weerartootaa kun akkuma warri Awurooppaa ennaa Afrikaa
kolneeffatan saba tokko tokkorratti kaasanii isa tokko tokkoon
hacuucaa turan san warreen naannoo sumaalee bulchina jedhan garaaf
bultoonni kun waraana liyyuu hayil jedhamu ajajjaa fi deeggarsa
wayyaaneetiin ijaarame fudhatanii kunoo akkuma argaa fi dhagahaa
jirru ummata Oromoo ollaa isaanii barootaaf jiraachaa turee fi jiru,
ummata gaaf rakkoo waliin dabrse, ummata akkuma isaanii hacuuccaa jala
jiru goolaa jiru. Kun ergamtummaa isaa hamaa fi duubni isaas
hallayyaa ta’e; kan waan ka’aniif ittiin fiixa baasu hindandeenye
carraaqqii bu’aa hin qabnee ta’uun eenyufuu ifaa dha. Walumaa
Galatti Akkuma “Hiriyaa Jaldeessaa Galagalli Hallayyaadha” jedhamu san
Daandii Wayyaanee Duubni Qilee ykn Halayyaadha! Kana Hubatanii yeroon
Wayyaanee Biraa Hafuun Dansaadha!
Har’a ergamtichi Lammaa Magarsaa Ani bulchaa naannoo Oromiyaati,
Oromiyaan dhaaba keenya OPDOn gaggeeffaa jirti, nuti Oromoof
quuqamaadha jedhee yoo hololu dhagahaa jirra. Ummanni Oromoo garuu
wayyaaneedhaan akkasumas warreen wayyaaneen ergattu kanneen akka
Bulchiinsa naannoo Sumaaleetiin dhumaa jira. Ergamtichii fi garaaf
bultichi Lammaa Magarsaa amma eessa jira?essa seene? Maaf gadi bahee
wayyaanees ta’e ergamtoota akka isaa warra liyuu hayilii ummata
Oromootti bobbaasee Oromoo fixaa fi saamaa jiru balaaleeffachuu ykn
innis akkuma isaanii waraana bobbaasee ummata Oromoorraa roorroo
qolachuu dide? Ykn dadhabe..? Deebiin isaa salphaadha, innuu hojiin
isaa, kan dhaabni inni keessa jiru OPDOn wayyaaneedhaan bixxilameef
ergamaa ta’ee Oromoo saamsisuu, dararsiisuu fi ajjeechisiisuufi. waan
ta’eef ni gammada malee gaddi itti dhagahamee Oromoon miidhame jedhee
goftolii saatti afaan guutee dubbatuuf hin jiru. Dandeettiis, mirgas
itti hin qabu. Ummanni Oromoos Lammaa Magarsaas ta’e gutummaa
miseensota OPDO irraa homaa hin eegu eegees hin beeku.
Ummanni Oromoo gutummaa Oromiyaa keessa jirus ta’e inni ala jiru mirga
isaa ofiin kabachiifachuuf qabsoorra jira. FXG gaggeessaa jira.
Wayyaanees ta’ee ergamtoota akka bulchitoota naannoo sumaalee warra
liyyuu hayilii ajaja wayyaaneetiin oromootti bobbaasan ofirraa
qolachaa akkuma ture, funduraafis roorroo kamuu ni qolata. Itti
jirasi. Kun jabaatee itti fufuu qaba. weerara naannoo sumaaleetiin
itti dhufes Oromoon naannoo san jirus haa ta’u innii gutummaa Oromiyaa
keessa jiru mirmatee jarreen kun adaba godhachuu qabu.


text:
soomanaa
-
Jamaal Muhammad Ahmed
Hiikkaa soomanaa
Soomanni akkaa hiikkaa afaaniitti ufqabuudha. Fakkenyaaf Rabbiin s.w. akkana jedhe ''innii nazartu lirrahmaani sowman '' hiikkaan " ani ufqabuu...23/04/2019425
-
Jamaal Muhammad Ahmed
Maalummaa Soomana Ramadaanaa
Soomanni baatii ramadaanaa, utubaa tokko kan utubaalee islaamaa irraa taheedha, dhirqama islaamaa kan quraanaa, hadiisaa fii ijmaa'aan mirkanaaye...23/04/2019490
-
Jamaal Muhammad Ahmed
Soomanni Ramadaanaa yoom fardii godhame?
Soomanni ramadaanaa waggaa lammeysaa hijraati fardii godhame, Nabiin s.a.w. ramadaana sagal soomane.23/04/2019543
-
Jamaal Muhammad Ahmed
Mee Ramadaana maaliin simanna?
Soomana Ramadaanaa wanni simannuun kunoo kanneen kana.23/04/2019576
-
Jamaal Muhammad Ahmed
Qajeelfama nabii s.a.w. Ramadaana kessa.
Aaadaan nabiikeenyaa s.a.w. ramadaana keessaa ibaadaa Rabbii gosa adda addaa irraa guddisuudha.Jibriil halkan Ramadaanaa hundaawu nabitti dhufee...23/04/2019552
-
Jamaal Muhammad Ahmed
Waan nama soomanaa irraa barbaachisu
Namni soomanaa ibaadaa Rabbii heddummeessuu barbaachisa, haraam hundarraa fagaachuu qaba, salaata shanan yeroo isiitti jamaa'aadhaan salaatuu qaba, ki...24/04/2019509
-
Jamaal Muhammad Ahmed
Waan nama soomanu ibaadarratti gargaaru
Sodaa Rabbii Qabaachuu fi hamtuu hundarraa uf eeguu24/04/2019546
-
Jamaal Muhammad Ahmed
Guddina sadarkaa ramadaanaa
inni ji'a qur'aanni isakeessatti buufame tahuu, kun waan jiini kun ittii sadarkaa guddaa argate keessaa kan hangafaati.24/04/2019503
-
Jamaal Muhammad Ahmed
Sadarkaa soomana akka waliigalaatti
galanni soomanaa lakkoofsaan malettii heddummaatee galfama.24/04/2019486
-
Jamaal Muhammad Ahmed
Faaydaa fi hikmaa soomanaa
Jaalala Rabbii barbaachaaf waan lubbuun feetu dhiisuu.akka kanaan galata isaa argatanii, jannata isaa badhaafaman24/04/2019642
-
Jamaal Muhammad Ahmed
Ulaagaalee soomanni itti dirqama tahu
Ulaagaalee soomanni itti dirqama tahu.24/04/2019521
-
Jamaal Muhammad Ahmed
Seera barbaachisaa soomanaa
Soomana furiinsa jarjarsuu,yogguu aduun seenuu mirkaneyfatan.Nabiin s.a.w. akkana jedhan ''namni toltumarra jira waan soomana furaa jarjarseen''bukhaa...24/04/2019731
-
Jamaal Muhammad Ahmed
Wantoota soomana balleysu
saalaa godhuu guyyaa soomanaa, kun soomana balleessaa,garuu guyyaa isaa kanhafee soomana itti fufuu qabaa,guyyaa kana qadaa kafaluu qaba,adaba kaffaar...24/04/20191051
-
Islam House
Seera Soomana Ramadaanaa 35
Sagantaa kana keessatti barnoota seera soomana ramadaanaa guutuutu ibsama. kutaa 46 uf keessaa qaba.29/05/2019439
-
Islam House
Seera Soomana Ramadaanaa 32
Sagantaa kana keessatti barnoota seera soomana ramadaanaa guutuutu ibsama. kutaa 46 uf keessaa qaba.29/05/2019471
-
Islam House
Seera Soomana Ramadaanaa 34
Sagantaa kana keessatti barnoota seera soomana ramadaanaa guutuutu ibsama. kutaa 46 uf keessaa qaba.29/05/2019435
-
Islam House
Seera Soomana Ramadaanaa 35
Sagantaa kana keessatti barnoota seera soomana ramadaanaa guutuutu ibsama. kutaa 46 uf keessaa qaba.29/05/2019570
-
Islam House
Seera Soomana Ramadaanaa 36
Sagantaa kana keessatti barnoota seera soomana ramadaanaa guutuutu ibsama. kutaa 46 uf keessaa qaba.29/05/2019466
-


text:
Adoolessa 11, guyyaa dhaabbii biqiltuu waggaa waggaadhaan hambaa magariisaa bara 2014 Itoophiyaatti Tulluu Worjaa Ziway/Baatuu fi bakka Bartaa Qoqaatti biqiltuu 57.000 dhaabneerra. Kunis bara 2009 irraa eegalee hanga waliigalaa biqiltuu dhaabame miiliyoona tokkotti dhihaata. Pirojektii eegumsa itti fufiinsa qabuu fi ogummaadhaan itti fayyadama bishaan kuufamaa Worja mirkaneessuuf kaayyeffate keessatti, Sheer Itiyoophiyaa, IDH fi VoCDA waliin ta’uun ciramuu bosonaafi jijjiirama qilleensaa qolachuuf carraaqa jiru:
- Bosona deebisanii dhaabuu fi Ikoo-tuurizimii misoomsuu (lafa hawaasaa tilmaamaan hektaara 285),
- lafa lolaa bishaanitiin qotamee manca’e deebisanii dhaabuu fi gaambiyoo dhagaa ijaaruu,
- sanyii margaa facaasuun hamaachuu fi Fe’achuun beeladaaf akka itti fayyadaman godhuu,
- gareewwan hojii galii argamsiisan hundeessuun (fkn. Horsiisaa kannisa),
- Hojimaata Qonnaa Gaarii barsiisuu fi hojiirra oolchuu, fkn. sanyii midhaanii fooyya’aa qonnaan bultoota naannootiin akka fayyadamaan kennu,
Galmi dhumaa iddoo kunuunsaa hawaasni akka Eeguu fi Abbaa qabeenyummaa akka qabatu godhuu.
Hojjettoota keenyaa fi tola ooltota gosoota biqiltoota dhalootaan jiraatan adda addaa 9 dhaabuuf gargaaran hunda galateeffanna.


text:
Ministriin dhimma alaa US Rex Tillerson ministeerota dhimmootii alaa biyyootii Afriikaa 37 torban kana simatanii waliin mari’achuuf jiru. mariin isaaniis bulchiinsa prezidaant Doonaald Traampiin kan geggeeffamu wal ga’ii imaammata Afriikaa irratti fuuleffate isa guddicha ta’uun beekamee jira
Wal ga’iin kamisa fi jimaata dhufu geggeessamu kun daldala, dinagdee, farra shororkeessummaa fi bulchiisa gaarii kan of keessatti hammatu ta’uun beekameera.
Wal ga’ii kana irratti ministeerota kanaan ala dura taa’aan gamtaa Afriikaa Mossa Faki Mahamat fi jiloonni gamtaa Afriikaa kanneen biroon irratti argamu jedhameera.
Ministrii dhimma alaa UStti gargaaraa ministeerri dhimmootii Afriikaa Doonaald Yamaamotoo VOA Africa 54 jedhamuuf ibsa kennaniin galmi wal ga’ii isanaa inni ijoon gargaarsa kennamu irra tarii dantaa waliinii irratti kan hundaa’I imaammata michummaa qopheessuu akka ta’e dubbataniiru.
Akkuma argitan jedhan Yamaamotoon qiyyaafati US Afriikaa qofaa irratti utuu hin mutaa’in guutummaa addunyaa irratti waan ta’eef mariin jirus damee bal’aa qaba. Gargaarsa namoomaa qofaas utuu hin ta’in misoomas of keessaa qaba.
Guddinni dinagdee walii galaa akka jiraatutti yaaaduu dhaanis dandeettii ijaaruu irrattis ni fuulleffanna jechuu dhaan ministrichi dhimmootii Afriikaa Yamaamotoon dubbataniiru.


text:
“Ani ofii kootiif du’uuf, ijoolleen tiyyas laaftee;
‘Aayyoo koo naaf laadhu,’ jette harka baaftee;
Homa takkaa hin qabu, of-harkaa waadhabee;
Ilmoo tiyyatti hin ilaalu, finnatti yoom dabee?”
–
Qe’een aayyoo tanaa, kan duraan ittiin beekamtu;
Nyaachiftee obaaftee, hiixattee jalaa hin dhumtu;
Har’a homtuu hin jiru, duraan hundumtuu guutee;
Haati ilmaanii rarraatee, eessaa fiddi hiyyoomtee?
–
Kedir Abdulatif Haji
Kitaaba Risaa Bokkaa Mooye keessaa fudhatame!
“Ani ofii kootiif du’uuf, ijoolleen tiyyas laaftee;


text:
Amajji, 02/2014(TOI) – Hospitaalli Ispeshaalaayid Quddus Pheexiroos Hosptaaloota garee shororkeessaan ABUT tiin naannoo Amahaaraa fi Affaaritti miidhaaman lamaaf deeggarsisuun hojii akka jalqabiisee beeksise.
Naannoo Amahaaraatti godina Walloo Kibbaatti kan argamuu Hospitaala Booruu Meedaafi naannoo Affaaritti kan argamuu Hospitaala sadarkaa jalqabaa Kawaalaa deeggarsa taasiseefiin irra deebiin hojii jalqabaniiru.
Hospitaalli Ispeshaalaayid Quddus Pheexiroos Hospitaalota kanneen irra deebiin hojii jalqabiisuuf deeggarsa birrii miiliyoona 10 olii akka baasii godhe hiameera.
Hospitaala Ispeshaalaayid Quddus Pheexiroositti meedikaal Daarektarii kan ta’an Doktar Mattaaffara Masfiin akka himanitti hospitaalonni deeggarsaa Hospitaala Ispeshaalaayid Quddus Pheexiroosiin irraa deeebiin hojii eegalan kun lameen garee shororkeessa ABUT tiin Hospitaaloota baay’ee miidhaman turan jedhaniiru.
Affeerraa Ministeerri fayyaa Hospialichaaf taasiseen meeshalee yaalaa fayyaa Hospitaaloota kana barbaachisan walitti qabuun deeggarsa taasisuufi himaniiru.
Gara fuula duraattis hospitaaloota kanaaf marsaa lammaffaaf deeggarsa barbaachisa kan taasisuuf ta’uus himanii jiru.
Hospitaalli Quddus Pheexiroos deeggarsa kanaan cinaatti Hospitaala Raayyaa Ittisa Biyyaa, Dubbitii fi Komboplchaaf ogeeyyoota isaa erguun deeggarsa taasisaafi akka jiru himaniiru.


text:
Godina Harargee Bahaa aanaa Meettaa magaalaa Goroo Muxii keessatti barattoonni har’a hiriira nagaa ba’uu dhaan gaafii qaban dhiyeeffachuu isaani jiraattonni nuuf ibsanii jiru. Humnoonni mootummaas itti bobba’uu dhan hiriira isaanii bittimsuu isaanif barattoonnis addaan tamsaa’uu dubbatan jiraattonni.
Gama biraatiin immoo godinaa Gujii aanaa Goroo Doolaa magaalaa Har-Qalloo keessatti barattoonni mana barnootaa sadarkaa lammataa fi giddu gala sadarkaa lammaffaa kanneen hidhaman nuuf haa hiikaman, gumaan lammiiwwan keenya du’anii nuuf haa baafamu jedhanii dhaadannoo dhageessisaa hiriira ba’uu isaaniitin humnoonni mootummaa itti bobba'anii hiriira bittimsuu dhan barattoota reebanii kaan hidhaatti guuran jedhu jiraattonni.
Dhimaa kana qaama mootummaa irraa adda baafachuuf gara itti gaafatamaa waajira nageenya aanaa Gooroo Dolaa Obbo Aberraa Cuwweetti bibillee ture. Isaanis, waan jedhamuu kun dhara ta’uu fi magaalattin nagaa guutuu qabaachuu nutti himaniiru.


text:
Jaarroleen marii Waldaa Afrikaa tun pirezidaantii Laaybeeriyaa ta durii, Ellen Johnson-Sirleaf, pirezidaantii Mozaambiqi ka durii Joaquim Chissano fi pirezidaantii Afrikaa Kibbaa ka durii Kgalema Motalanthe.
Motalnthenitti gaafatamaa waldaa Afrikaatii fi pirezidaantii Afrikaa Kibbaa Cyril Ramaphosa fulaa bu’ee dhufe.
Akka ibsa waajjira muummee ministeratti Aby haga guddaan waan Tigraayitti itti jiranii fi maalii akka lola sunitti jiran itit hime.
Akka ibsa kanaatti miilotii TPLF waraana barbaadanillee bulchiinsii Itoophiyaa ganna lama caalaa obsaa ture.
Obsuma kana keessa hajaja waraana federalaa Tigraay jiru lolan mootummaan seera kabachiisuuf lola kanatti seene jedhe.
Akka jecha muummee ministeraatti mootummaan nagaa eegaa ummatallee waraana jidduutti akka hin miidhame eegata.
Waraanii magaalaa fi lafa namii itti gobbate keessatti hin lolu jedhe marii sun irratti.
Ummata naannoo Tigraay jiru gargaaruuf koreen gargaarsaa yayyabamtee ministera nagaa waliin tahanii Tokkummaa Mootummootaallee itti dabalaanii gargaaan jedhe
Mootummaan jara Tigraayii baqatellee hin gargaraa nagaa lafaallee tissee Itoophiyaa gostii cuftii walqixxee qooda keessaa qabdu qabaachuuf hojjata jedhe.
Lolii Tigraay nama kuma 43 caalaa Suudan Kibbaatti baqachiise.Koomishineerii UNHCR akka baqataa kana itti gargaaran tohachuuf Suudan jira.
Akka koomishineer Fillipo Grandi jedhetti xuyyuurii gargaarsa toonii 32 fa’atee Dubaahii kahe hardha Kaartum gahe. Wiixatallee toonii 100 fa’atee dhufa.Lola Tigraayitti itti jiraniin nama kuma 43 baqatee hagii guddaan ijoollee jedhan.


text:
Abdii Boruutiin
Qabsoon Bilisummaa Oromoo (QBO) akka galii hin geenye gufuu itti ta’uu dhaaf; yoo danda’ame sirumaa dhabamsiisuu dhaaf, diinni keenya fi tajaajiltoonni isaanii akka rafanii hin bulle; carraa argametti fayyadamanii; qaawwa argataniin seenanii tokkummaan ilmaan Oromoo akka hin ijaaramne halkani fi guyyaa akka hojjetan Oromoo dhaaf waan haarayaa miti. Diinni keenya meeshaa waraanaa qofaa dhaan otuu hin taane, karaa danda’ame hundaan qabsoo bilisummaa keenyaa dhabamsiisuu dhaaf nurratti duulaa jira. Afaan keenyatti fayyadamee, isa meeshaa godhatee, afaanfaajjii uumuu dhaan akka Oromoon hin tokkoomne godhaa jira.
Har’a Oromoonni kan dabre irraa baratanii, waliigaltee fi tokkummaa bilisummaa uumuu dhaaf yeroo tattaaffii godhaa jiranitti; yeroo tokkummaan qabsaa’otaa fi jaarmayootaa ijaaramaa jirutti; yeroo jaarmayoonni walitti baqaa jiranitti; ABO garee sadeen walitti deebisanii tokkoomsuu dhaaf yeroo yaaliin araaraa godhamaa jirutti; yeroo uummanni keenya tokkummaa hawwan gammachuu dhaan eegaa jiranitti; bakkee tokko tokkotti waayee diigaan tokkummaa dhaga’amuu fi argamuun baay’ee kan nama gaddisiisu dha. Kun tokkummaa sobaa ti; kun tokkummaa tokkummaa diigu; tokkummaan abaluun gaggeeffamu, kan abalu of keessaa hin qabne, tokkummaa dhugaa ta’uu hin danda’u, fi kkf jedhanii Oromoo jidduutti shakkii uumuu dhaan akka tokkummaan Oromummaa hin ijaaramne ololli oofamaa jira. Ani kan naa hin galle, Tokkummaan dhugaa kami? Tokkummaan sobaa maali? Tokkummaa kamtu tokkummaa kam diiga?
Waayee diigaan akkanaa kun hawaasa Oromoo keessa faca’ee, akka Oromoon walii hin galle, akka tokkummaan humnoota bilisummaa keessumaayuu tokkummaan ABO hin ijaaramne, kan godhamu, karaa adda addaatiin ta’uu danda’u illee, akka natti fakkaatutti, karaa afuriin ilaalamuu ni danda’a jedheen yaada. Waayee kana ibsuu dhaaf, namoota garee fauritti baasee ilaaluun yaala.
Garee tokkoffaa, gareen kun diina fi jala kaattuu isaanii yoo ta’u, isaan kun ammoo hawaasa Oromoo keessa bakkee rakkoon jiru waan sirriitti beekaniif, isa kanatti fayyadamanii, tooftaa godhatanii, Oromoo addaan hiruu yaalu. Fakkeenyaaf, addaan fottoqina Adda Bilisummaa Oromoo (ABO) kanatti fayyadamanii, gareen kun warra naannoo kanaa ti; gareen sun warra naannoo sanaa ti; kun warra ganda tokkoo ti; sun warra amantii tokkoo ti fi kkf jedhanii rakkoo uumanii, dhugaa fakkeessanii, uummata keenya illee waayee kanaan amansiisuu yaaluu dhaan, akka qabsaa’onni hin tokkoomnne; hawaasa keessatti illee akka uummanni Oromoo wal shakku godhan.
Garee lammaffaa, gareen kun Oromoo’uma yoo ta’an, isaan kun ammoo sababa dhuunfaatiin ykn jibba namootarraa qabaniin kan ka’e, otuma beekanuu, balaa nutti dhufuuf deemus alaalatti otuu arganuu; diinni kanatti fayyadamee tokkummaa keenya diiguuf halkani fi guyyaa akka carraaqu otuu arganuu; waayeen akkanaa kun QBO akka laaffisu otuu hubatanuu; tokkummaan barbaachisaa akka ta’es otuu beekanuu; tokkummaan Oromummaa kan bilisummaa akka hin ijaaramne gufuu ta’u ykn ta’uu barbaadu. Kuni ammoo balaa guddaa fiduu kan danda’u dha. Asirratti wanta Oromoon makmaaku “Ibidda fira jedhanii itti hin hiiqan ykn itti hin dhiyaatan (waan nama gubuuf), diina jedhanii irraa hin fagaatan (waan isa barbaadaniif)”jedhu tokkon yaadadha. Warra waayee akkanaa dalagan, diina akka hin jenne namoota keenya Oromoo dha; warra walumaan gabrummaa jala jirru fi bilisummaa waliin barbaadnu dha. Akka waliin hin tokkoomne ammoo, sababa dhuunfaatiin ykn sabab biraatiin warra tokkummaa Oromummaa hin feene dha jedheen yaada. Haa ta’u malee, gareen kun warra diina wajjin hojjetu dha jechuun nama rakkisa.
Garee sadaffaa, gareen kunis akkuma garee lammaffaa, namootuma keenya Oromoo ta’anii garuu otuu hin beekne ykn otuu hin hubatin, olola diinni fi jala kaattuun isaa oofan qabatanii, kanas hawaasa keessatti facaasuu dhaan, tokkummaan bilisummaa akka hin ijaaramne warra gufuu ta’anii dha. Warri akkanaa kun hamma waan tokko, dhugaa tokko sirriitti hin hubannetti, balaa isaanirras ta’ee uummata keenyarra gahuuf deemu alaalatti arguu hin dandeenyetti, ololuma yeroo qabanii isa kana afarsuu dhaan tokkummaan bilisummaa akka hin ijaaramne taasisu. Haa ta’u malee, nama waan tokko hin hubanne, waayeen kun akka galuuf yoo itti himan ykn ibsaniif, kana irraa waa baratee, waayee kanas hubatee, karaa sirriitti deebi’uu ni danda’a. Kan beekaa godhu ykn otuma beekuu waan badaa dalagu garuu karaatti deebisuun ulfaataa ta’a.
Garee afraffaa, gareen kun ammoo Oromoota kaayyoo qabsoo bilisummaa Oromootiif ilaalcha adda addaa qaban yoo ta’an, isaan kun tokkummaa bilisummaa jibbanii ykn akka inni hin ijaaramne gufuu itti ta’uu dhaaf otuu hin taane, tooftaa fi tarsiimoon qabsoo kanaa kan jijjiiramu yoo ta’e, kaayyoo ganamaa jijjiiruu mala ykn isa kanarratti rakkoo fiduu danda’a jedhanii warra yaaddoo keessa seenan natti fakkaatu. Isaan kun garuu warra qabsoo bilisummaa kanaaf hojjetan malee, warra kanatti gufuu ta’anii miti. Garaa garummaa xixiqqoo isaan jidduu jiraniin kan ka’e waliin haa morman malee, isaan kun akkuma qabsaa’ota biroo warra tokkummaa Oromummaa fi bilisummatti amananii dha.
Egaa, akkan kanaa olitti ibsetti, tokkummaan Oromummaa, keessumaayuu tokkummaan ABO akka hin ijaaramne karaa gurguddoo afuriin rakkooleen uumamuu danda’u jechuu dha. Kun ammoo QBO keessatti qormaata guddaa dha. Diina qawwee qabatee nama ajjeesuuf jedhu ifatti beekuu danda’u. Isa kana ammoo yoo humna cimaa qabaatan, humnaan injifachuu danda’u. Kan QBO keessatti rakkoo guddaa uumu garuu, waayee kanaa olitti ibsee dha. Diinni fi tajaajiltuun isaa Afaan keenya dubbatanii, ykn barreessanii, Oromoo fakkaatanii, karaa gara garaatiin, tooftaa adda addaa baafatanii, akka tokkummaan Oromummaa hin ijaaramne godhu. Waan kaayyoo dhugaatiif dhaabbatan fakkeesanii afaanfaajjii uumu. Malli ykn furmanni rakkoolee akkanaa maal ta’uu danda’a?
Gaafii kanaaf deebi argachuun baay’ee ulfaataa dha. Furmaata isaas kana jedhanii lafa kaa’uunis nama rakkisa. Haa ta’u malee, kaayyoon warra garee tokkoffaa QBO laffisuu ykn naafsisuu fi yoo danda’an sirumaa dhabamsiisuuf waan ta’eef, warri kanarraa hafan gochaa diinni dalagaa jiru kana irraa of eeganii, karaa qabsoo bilisummaa uummata Oromootti deebi’uu qabu. Qabsoon kun ammoo galii hawwame ga’uu kan danda’u tokkummaa Oromummaa fi bilisummaatiin qofaa dha. Karaan biraa yoo jiraate illee, kan dafee galii dhaan namaan ga’u natti hin fakkaatu. Wal jibbanii, wal shakkanii, wal sodaatanii, walirraa dheessuurra rakkoo jiru ifatti baasanii waliin irratti mari’achuutu furmaata argamsiisuu danda’a malee, tokkummaa lagachuun faayidaa hin qabu; uummata keenyaaf bu’aa tokko illee hin fidu. Kan bu’aa irraa argatu yoo jiraate diina keenya qofaa dha. Kun sirriitti hubatamuu qaba.
Qabsoo bilisummaa uummata ykn saba bal’aa tokkoo, kan akka Oromoo dhiisii jireenya dhuunfaa keessattuu balleessi hin hojjetamu jechuun nama rakkisa. Nama hojjetetu balleessa; kan hin hojjenne, kan cal jedhee taa’u, balleessa dalaguu hin danda’u, cal jedhee taa’uumti isaa balleessa yoo ta’e malee jechuu kooti. Wantin waayee kana kaaseef, qabsaa’onni keenya QBO kana keessatti wareegaman, kufanis ka’anis, injifannoo agarsiisanii bu’aalee gurguddoo fidanis, balleessa guddaa hojjetanis. Haa ta’u malee, yoo waan gaarii hojjetan, isaan faarsinee, yoo balleessa hojjetan ammoo balleessuma dabre sana qabnee, isuma sana lallabuu dhaan isaan arrbsuun, abaaruun, jibbuun sirrii miti. Waan isaan nuuf argamsiisan sana hubachuu dhaan hojii isaanii tiifs ta’ee isaaniif illee kabaja agarsiisuu qabna.
Namni tokko kaleessa balleessa hojjetee dhaaf, har’as, borus sana’uma irra deebi’a jechuun hin danda’amu. Namni kun balleessa dabre sana irraa barachuu danda’a; muuxannoo irraa argatee, balleessi akkasii lammata deebi’ee akka hin dalagamne barumsa irraa argata jechuu dha. Qabsaa’onni keenyas akkuma fakkeenya kanaatti ilaalamuu danda’u. Balleessa QBO kana keessatti hojjetaniin umurii isaanii guutuu abaaramuu fi jibbamuu hin qaban jedheen yaada. Balleessa dabre sana amananii fudhatanii (kun ammoo aadaa diimookraasii waan ta’eef) gara fuula duraatti waan gaarii hojjechuu dhaaf yoo yaalan, kun ammoo waanuma namarraa eegamuu dha. Uummanni keenyas kanaaf dhiifama godhuun barbaachisaa dha. Lakkii takka balleessa hojjettee, lammata si hin barbaadnu, si arguus hin feenu, jedhanii jibbaan waan hafan natti hin fakkaatu jechuun barbaade.
Kanaaf, ijaarsa tokkummaa keessatti, warri qabsoo kana keessatti balleessa dalagan keessa waan jiraniif, sababa kanaan ykn kana sababa godhanii, kun tokkummaa sobaa ti jedhanii lagachuun fi/ykn olola oofuun sirrii natti hin fakkaatu. Uummanni Oromoo kan amma barbaadu, tokkummaa Oromummaa, kan humna cimaa uumee, injifannoo agrsiisuu danda’u fi bilisummaa fi abbaabiyummaa dhabne deebifnee akka argannu kan nu godhu dha. Tokkummaan akkanaa ammoo sadarkaa lamaan milkaa’uu ni danda’a jedheen yaada. Sadarkaa tokkoffaan walitti deebi’anii tokkoomuu ABO garee sadeenii ti. Sadarkaa lammaffaan, ABO deebi’ee tokkoome fi ULFO walitti fidanii tokkoomsuu dha. Oromoo ta’ee, akka gabrummaa Habashaa jala jirruu amanee, bilisummaa argachuu kan barbaadu yoo ta’e, kan tokkummaa akkanaa jibbu, kan kanatti gufuu ta’u jira jedhee hin yaadu. Kan kanaan mormu fi kanatti gufuu ta’uu barbaadu diina keenya fi warra isa jala kaatanii tokkummaa Oromoo diiguu barbaadan qofaa dha.
Barruu kiyya otuu hin xumurin dura, dhaamsi ani Oromootaaf keessumaayuu qabsaa’otaaf dabarsuu barbaadu akka kanaa gadii ti.
Oromoota warra garee tokkoffaa keessa jirttan, diina jala kaannee akka saree waan nutti darban funaannee jiraachuu wayya yoo jettan malee, rakkoo dabruu hin oolleef, uummata keessan kan irraa dhalattan gantanii diina tajaajiluu dhaabaa. Carraa yaamicha tokkummaa kanatti fayyadamtanii, hojii balleessaa fi diigaa kana irraa yoo of qusachuu baattan seenaan isin gaafata. Jiruu har’aa kan dhuunfaa dhiisaatii gara qabsoo saba keessaniitti deebi’aa. Yoo qabsoo bilisummaa kanaaf gahee keessan gumaachuu hin barbaadne, xinnaatu illee diina jala kaattanii tokkummaan Oromummaa akka hin ijaaramne olola oofuu dhiisaa.
Oromoota warra garee lammaffaa keessa jirtan, tokkmmaan yoomiyyuu caalaa barbaachisaa akka ta’e; tokkummaa dhaan malee diina injifatanii bilisummaa fi abbaabiyyummaa dhaban deebisanii argachuun akka hin danda’amnes ni beektu. Haa ta’u malee, sababa dhuunfaatiin, rakkoolee gara garaatiin yookaanis jibba namoota tokko tokko irraa qabdaniin kan ka’e, tokkummaa Oromummaa ijaaruu irraa of hin qusatinaa. Abbaan fe’e araara haa buusu, abbaan fe’e tokkummaa haa ijaaru, kan uummanni Oromoo barbaadu tokkummaa Oromummaa, kan humna cimaa uumu waan ta’eef, isini illee tokkummaa akkanaa kana keessatti ijaaramuu dhaaf, innis akka milkaawu yaamicha uummataa hin didinaa.
Oromoota warra garee sadaffaa keessa jirtan, diinni keenya addaan nu hiree nu bituuf, carraa argatetti fayyadamee, qaawwa argateen nu keessa seenee, dhara dhugaa fakkeessee, hawaasa keessatti olola oofee, akka tokkummaan ilmaan Oromoo keessumaayuu kan qabsaa’otaa fi jaarmayootaa hin ijaaramne halkani fi guyyaa ciminaan hojjechaa waan jiruuf, kanaan otuu hin gowwoomne, dharri dhugaa akka isiniit hin fakkaane jabeessa of eegaa. Kan dabre irraa baradhaa.
Oromoota warra garee afraffaa keessa jirtan, kaayyoon Oromoo inni guddaan, kan ilmaan Oromoo lubbuu isaanii itti dhaban walabummaa Oromiyaa akka ta’e mamii hin qabu. Kaayyoo ganamaa kan jedhamus isuma kana dha. Haa ta’u malee, haala amma jiru kana keessatti, karaa tokkoon qofaa kaayyoo kana galii dhaan gahuun baay’ee ulfaataa dha. Tooftaa fi tarsiimoo jijjiiranii galii hawwame sana gahuu dhaaf haala jijjiiramutti fayyadamanii qabsoo kana gaggeessuun waan hin oolle ta’a. Namattis tolu, namattis toluu baatu karaa gara garaatiin qabsoon kun akka cimu godhuunis barbaachisaa dha. Kanaaf ammoo waliigaltee fi tokkummaan ilmaan Oromoo keessumaayuu tokkummaa humnoota bilisummaa hunda hammataa ijaaruun yoomiyyuu caalaa yeroon isaa amma dha.
Tokkummaa hunda hammataan kun akka ijaaramuu fi milkaawu, dura ABOn tokkoomuu qaba; sana booda ABO tokko ta’e fi ULFO walitti fidanii jaarmayaa bilisa baasaa cimaa tokko (ABO tokko) ijaaruu dha; kana jalatti WBO jabeessuu fi cimsuu dha. Hundeen tokkummaa akkanaa akka jabaatu, tokkummaa Oromummaa kan bilisummaa ijaaruu dha, ABO walitti deebisanii tokkoomsuu dha. Kun tokkummaa qabsaa’onni barbaadani dha jedheen yaada; kan uummanni keenya hawwus tokkummaa kana jedheen amana. Kanaaf, tokkummaan Oromummaa kan bilisummaa dhaaf ijaaramu, tokkummaa dhugaa ti malee kan sobaa ta’uu hin danda’u.
Galatoomaa.
Abdii Boruu: aboruu@gmail.com
Addis Abeba – Protests erupted in many towns and cities, including schools and university compounds,…
Shabboo Miidiya: Seenaa amaarsaa fii gara jabeenya isaanii. https://www.youtube.com/watch?v=MjL1acJzXgc
Gocha suukkanneessaa sirni nafxnyaa Oromoo irratti gidduu kana raawwachaa jiran balaaleffachuun Barattoonni Oromoo godina addaa…
His Excellency, Olusegun Obasanjo, former President of the Federal Republic of Nigeria and AU High…
By Daniel Behailu Overview of Ethiopian Politics Africans have always complained that their resources are looted…
Akkuma beekkamu baroota dabran keeysa gaafa mootummaa EPRDF sanitti hoggansa amantiin isaa islaama tahe irra…


text:
Humnoonni Iraaq magaalaa Hawija harka IS jalaa baasuu isaanii muummichi ministeeraa biyyattii beeksisan.
Haider al-Abadi injifannoo kana kan labsan hoogganaa Ferensaay Emmanuel Macron waliin ta’uu dhaan paaris keessatti tuuta oduuf ibsa kennaniin yoo ta’u injifanoon kun Iraaq qofaaf utu hin taane guutummaa biyya lafaaf jedhan.
Loltoonni Iraaq kanneen mootummaa USn deggeraman garee jajjabee warra Shiyaa Iraaniin deggeramu waliin ta’uu dhaan duula Fulbaana 21 jalqabame Hawija irratti geggeessan.
Ajajaa waraanaa humnoota wal taatota Iraq Lt. Gen. Paul Funk humnoonni Iraaq magaalattii to’achuu isaaniif galateeffataniiru. Gootummaa fi ogumaan diina hamaa kanatti duulatan jedhan.
Gamtaan wal taatotaa akka jedhetti lolli sun guyyoota 14 kan fudhate ennaa ta’u shororkeessonni kuma tokko ta’an harka.


text:
(Kijibni, wallaalaa afaanfaajjeysa malee, Dhugaa ta’ee hin beeku!)
Dhugaabaas Dhugumaa, Caamsa, bara 2016
Barattootni Oromoo Seenaa Qabsoo Bilisummaa Oromoo keessatti shorri isaan xaphatan guddaa dha. Barattootni Oromoo erga Mootummaan Wayyaaneen(ABUT) hogganamtu aangoo siyaasaa Impayeera Ityophiya of harkatti galfate irraa eegalee miidhaa ummata Oromoo irraan gahu dura dhaabbachaa bar kurnan lamaan darban falammii hadhawaa gochaa turan, har’as itti jiru. Falammii kana keessa Muyxanno argame irraa Qeerroon Oromoo sadarkaa biyyoleessatti guddatee yeroo dheeraaf erga irratti hojjete booda hundee godhatee as bahe.
Sochiin Qerroo Sadaasa 13, bara 2015 aana Ginciitti eegalee hangaa har’attu osoo wal irraa hin citiin yeroo dheeraaf gaggeeffame, wareegama guddaa baasuun milkii guddaa fide. Sochiin kunis gaaffii Oromoo sadarkaa ol-aanaatti tarkaanfachiise. Keessa’uu gama siyaasaa fi diplomasiitiin bu’aan inni buuse jabaa dha.
Sochiin qeerroo uummata Oromoo guddeessa sochoose kuni namoota, Jaarmolee siyaasaa, Biyyootaa fi Ummattoota adda addaa biratti bifa adda addaan hubatame. Fakkeenyaaf:
1) Mootummaa TPLFn gaggeeffamu biratti humna aangoo isaa raasu ibidda dibaa keessaa gad itti baheetti
2) Ummata Oromoo bal’aa biratti wal irratti amanti, xiiqii, sabummaan fi tokkummaa akka horeetti
3) Jarmoolee siyaasaa Oromoo biraatti hiree ajaa’ibaa, yoo danda’amee ofii dhuunfachuu, hanqannaan ammoo carraa barbadani itti seenuu akka qaban irratti mari’atan
4) Humnootiin siyaasaa Impayeera Ityophiya, keessa’uu warrii tokkummaa Xophiyaa faarsan, biratti yoo Jaarmoolee Oromoo “moderate” jeedhaman harkatti galfachuu hin dandeenye akka yeroon itti dhiitetti
5) Humnootiin Siyaasaa Impayeeraa Ityophiyaa kan hiree ofiin murteeffanaatti amanaan biratti ammoo akka hireen bilisummaa dhiyaattefitti fi qabsichaa tin’isuun, kan ofii isaaniis jabeeffachuuf tattaaffachuu
6) Biyyootiin sa’ibaa Mootumaa TPLF biratti rifaatuun rakkoo gaanfa Afrikaa mudatuu fi bifaa ittiin Mootummaa TPLF caccabuuf deemu itti suphaniitti akka fiigan dirqe
Sochiin qeerroo Oromoo adeemsa keessa waan sadii ifa godhe. Isaanis; Alaaba ABO ol kaasuu, deeggarsa ABOf qabu ifaan ibsuu fi gaaffii hiree ofii ofiin murteeffannaa (of bulchuu fi qabeenya ofii irrati abbaa ta’uu) ifa godhe.
Haalli kunis waligalaa Humnoota siyaasaa sochiin qeerroo biyya keessaa isaan yaaddessu eegale. Isaanis:
- TPLF; mootummaan 100% uummataan filame ofiin jettu, uummati Oromoo harka guddeessi bulchiinsa ishee fudhachuu didee itti fincilee barcuma aangoo jalaa raasuun, buulchiinsa mataa isaa tolfachuu eegaluun,
- Humnoota Habashaa; kan aangoo siyaasaa Xophiyaa qabanna jedhanii hawwan, akka hawwii isaaniitti Xophiyaa bakka dur jirtu irraa dhabuun, dhalooti dammaqaan Oromoo mirga isaa, mirga abbaa biyyummaa isaa akka dabarsee hin keennineef hubachuun, akka hawwii isaaniitti hireen aangootti deebi’uun isaanii dhabamuun,
- Warra dhi’aa; TPLF barottan digdamoottan darban lola shororkeessummaa naannoo gaanfa Afrikaatti nuuf lola jedhanii fi ergataan, deeggarsa uummataa dhabuun fi yakka uummata irratti dalaguun yoo TPLF naannoo sanatti aangoo dhabe, sabatiinsa naannoo sanaa isaan yaaddessuu fi humna TPLF bakka bu’ee ergama isaanii fudhatuuf dhabuun,
- Oromoo; jajallatoota maqaa Oromootiin aangoo Siyaasaa Xophiyaa qabachuuf hawwan, warra yaaddoon habashootaan wal fakkaattu qaban, warra Wayyaanee (TPLF) waliin waa’ila ta’uu hawwan, mormitootaa fi warra mormituu ta’uu abdatan, karaan isaan filatan sababa sochii kanaan akka abdii hin qabne uummati arguu fi ijibbatuun, qeerroo Oromoo akka fedha siyaasaa isaaniitti hogganuuf tattaafatanii, qeerroon Oromoo harkatti diduun fi of dandayee sosso’uun kan isaan mufachiise,
Warri armaan olii kan yaaddoo sochii qeerroo irraa qaban hundi sochii qeerroo irratti duula eegalan.
Kan warra halagaa sababni isaa ifaa fi mul’ataa waan ta’eef, kan jajjallattootaa bifa hin mul’atneen waan gaggeeffamuuf Oromoof ibsuun fardii dha.
Waayyaaneen sochii qeerroo kana bifoota araaraa, sossobbaa fi ajjeechaan ukaamsuu dadhabde, amma olola kanaan sochiin Oromoo qabbaneessuuf akekkatte. Ololli deemaa jiru kan nama tokkoo irratti qiyyaafatee kan namoota inni waliin hojjetaa turan jedhamee shakkamu, kan artistoota Oromoo, namoota media, hoggnoota siyaasaa, namoota waa ijaaruu fi uummata kakaasuu danda’an jedhamanii fi walumaa gala sochii qeerroo Oromoo irratti aggaammate dha.
Wayyaaneen Oromoo di’asporaa itti dhimma baatee, media Oromoon ofii isaatiin ijaarrate hulluqxee seenuun, Oromoo haamlee cabsuun sochii isaa irraa dhaabuu akka toftaatti dhimma bahuutti milkoofti laataa? Inni jedhu sirnaan xiinxalamuu qaba. Ammoo itti hin milkooftu! Lola qabbanaawaa wayyaaneen ilmaan Oromoo gidduutti akka ta’u qiindessite wal irraa fuudhanii afarsuun Oromoo moo wayyaanee fayyada? Wayyaanee irratti duuluun hafee, nama ammatti murteessaa hin taane tokko irratti yeroo haga kana itti kennanii haasawuun, hoggana ABO irratti duuluu fi dhaaba maqaa xureessuun wayyaaneef carraa guddaa dha, Oromoof ammoo wareegama haga ammaa baase jalaa haguugu fi dhugaa isaa jalaa uukkaamsuu dha.
Oromoota tokko tokko kan duraan sochii kana akka sochii nama dhuunfaa fi garee tokkootti dhiyeessuun ofii fi sochiicha farsuu irratti bobba’aniitti gaaffii uume. Keessaa Oromootti namootni akkas kaachaa turan yeroo ammaa ammoo akka sochiin kun kan ABOn gaggeeffamaa turee fi jirutti dhiyeessan heedduu nama hin raaju. Seenaa wal fakkaataa barottan darban keessa raawwatan irra deebi’ani raawwataan waan ta’eef, waan addaa miti.
Dargaggeessi shakkamee kun, yakki irratti dhiyaatu kan mul’isu kan bara 2015 keessa raawwatame dha, sochiin Oromoo qeerroon hogganamu kan guddoo finiine bara 2016 keessa, kan qeerroo hogganu isa dha jedhama, namni kun yakka Oromoo irratti dalagaa bifa kamiin sochii Qeerroo kana hogganee milkeesse? Gaaffiin jettu deebi’uu qabdi. Gurbaan kun biyya keessa ta’ee hidhamaa bahaa jiraachuun ibsama. Namooti garii sochii qeerroo kan hogganu OFC fi Dr. Mararaa faa akka ta’es nuuf ibsu, Wayyaaneen ob. Baqalaa Garbaa hidhaa, Dr. Mararaa Guddinaa sababaa guyyaa tokkofilee hidhuu itti dhiiste sababaan isaa maali? Innis ifaan OMN waliin ni haasa’a. Shirri tika wayyaanee wal xaxaa dha yaa firaa!
Ololli maqaa xureessii amma deemaa jiruuf inni duraa fi abbaan dhimmaa nama Ashanafi Addunya (Milkii Addunya) jedhamu dha. Namni kun nama FDG keessatti qooda fudhachaa ture booda irratti hidhame ture dha. Mana hidhaa Wayyaanee keessatti tika Wayyaaneen kaadhimmame hojjachaa akka tures duubbeen seenaa isaa ibsa. Mana hidhaa irraa erga bahee booda, yeroo gara USAtti bobba’u kan gaggeesse tika waliin hojjetu akka ta’es beekama. Innis dirqama itti keennamee Kettotaa biyyaa ambaa keessatti uumuun hanga ammaa hojjachiisa jira. Namni Nageessoo Duubee OFCn biyyaa ambaa keessatti dhadheessuu obboleetti Ashanafii Addunyaa fuudha, warra soddaa ti. Har’aa waluumaan gamtaan ABO irratti duulaa jiru. Namoota OFC keessaa TPLFf kaadhimamanii OFC-TPLF tolfachuuf Sabboontota Oromoo kan akka Baqalaa Garbaa, Baqalaa Nagaa, Dajanee Xaafaa faa TPLF dabarsanii kennuun, ajandaa kana duuba jiran, halagaaf ergamuuf ariifatuun dhuma isaanii akka hammeessuu shakkiin hin jiru.
Ammatti sababa kanaafis sochii qeerroo fi ABO walitti guduunfanii, nama dogoggora raawwate jedhame maqaa dha’anii ABO irratti olola cimaa bananii jiru. Kan nama gaddisiisu, namoota qabsoo irraa baqatan, kan qabsicha qaamaan keessatti hirmaatanii hin beeknetu waa’ee qabsoo Oromoo qabsaawota barsiisuuf dhama’a. Eenyummaa warra qabsoo irraa baqatee fi qamaan qabsoo irraa qooda hin fudhatiin gadi fageenyaan ibsuun ni danda’ama. Qabsoon isa akka arraba dheeratanii miti, namoota qaamaan qabsoo keessatti argamanii qabsoo gaggeessan irratti ololuuf haamlee itti hin qaban! Oromoon waan kana nurraa dhugeeffata jedhanii hawwuunis gowwummaa dha. Ololli yeroo dhaaf nama afaanfajeysa malee yeroo dheeraaf dhugaa haguuguuf humna itti hin qabu.
Warri beekaa fi osoo hin beekiin ajandaa tika wayyaanee tarkaafachiisaa, haamlee Oromoo cabsuu fi Oromoo wal dura dhaabuuf tattaafatan gochaa isaanii kana kan hubatu Oromoo qara ta’ee qofaa dha.
Erga ololli kun eegalee namooti maqaan isaanii sabqunnamtii hawaasummaa irratti xuxxuqamee Wayyaaneen adamfamaa jiraachuu fi studion qeerroo saamamuun dhaga’ame. Media Sagalee Qeerroo irratti ololli jabaan deemaa ture, dhumni isaa akkas ta’e. Median walabaa jedhamu OMN waan kana gabaasuu hanqachuun sabaaban isaa maali? Sadarkaa dorgommii media irra ga’ame jechu dha? OMN fi Qaanqee show olola ABO irratti gaggeeffamu babal’isuuf tattaafachuu arguun ammoo daran nama qaanfachiisa.
Tibba Dhaabotin Siyaasaa Oromoo afur Walii-galtee Wal-hubannoo tolfatan keessa Oloolli kun banamuun waan hedduu wal nama gafachiisu dha. Wal hubatnoon kun olola Oromoon wal irratti gaggeeysu hambissee, humna qabsa’ota cimsee kan qabsootti sossosu dha jedhamee abdatamaa ture. Ce’umsa kana irratti gaaffiin belbeltuun Humnaa Oromoo walitti qindeessee kan qabsootti sochoosu kan jibbu eenyu? kan jettu taati. Deebbiin isaas salphaa dha. Kan jalqabaa Wayyaanee tahu falmmiin hin jiru. Kan lammeessoo sa’iboota Wayyanee kan tasgabiin ganfa afrika gaaffi jala nu jalaa seensisa jeedhanii yaadda’an ni tahu. Sadaffaa Humnootii siyaasaa habashaa aangoo Wayyaanee irra fudhachuuf tattafatan yeroo tahan kan arfaffaa ammoo Siyaasaa Oromoo keessatti namooti akka dhuunfaatti Wayyaanee waliin hojjechuuf fedhan kan ABO akka diina tokkoffaatti ialaalan, kan gariin ifaan Wayyaanee kadhachaa turan, ammas sababa diddaa wayyaaneetiin osoo itti hin mikaa’iin hafan dha. Ammallee Wayyaanee guyyaa tokko nuuf haayyamti jedhanii Wayyaanee abdii dhaan haayyama irraa eeggatan ni jiran. Olola kana gaggeessuun kan Wayyaanee garaa laaffisuufis itti fakkaatullee ni jiru. Kanaafu Waliigaltee tolfame fi gara fuula duraa itti jabaachuu jiru keessatti ABOn liqimsaamee humnaa dadhabaa kan warra “moderate” ofiin jeedhaniin dhunfatamee akka mul’atuu kan hawwan tahu gaffii hinqabu. Adeemsi shiraa haguuggatee deemu kun walii galtee tahe kan gabbifamu qabu irra gaadiddu kahu ni mala. Kanaafuu qabsa’oon milkaa’ina walii galtee tolfame irratti ciichu qabu.
Tibba qabsoon jabaattee milkiin cululuqxe, abbaa qabsichaa ABO maqaa isaa dhoksuun, akka ABO gummaacha qabsoof ooluu malu haawaasa isaa irraa hin sassaabbannee shira irratti dalagu. Tibba gaafatamummaan dhuftu ammoo, gaafatamummaa hunda akka ABO fudhatuu, gaafatama fudhachuu qofaa osoo hin taane, ABO ittiin yakku. Kunis ABO ittiin hadheessuun, uummata isaa irraa adda kutanii, dadhabsiisuuf kan akeekkate dha. Humnooti marti toftaa fi tarsiimoo ABO laaffisuu fi dhabamsiisuu irratti walii galu. Wayyaaneenis ABO yakkiti, habashootis ABO yakkiti, jajallatootis ABO yakkuu hojii isaanii godhatanii jiru. Kuniis ABOf haaraa miti, kan haara isa godhu namoota bobbaa akkanaa irratti bobba’antu jijjiirame ykn maqaa jijjiirrate.
Adeemsa qabsoo bakka fagoo irraa gaggeessani hafnaan, bakkuma qabsichi jiru keessa ta’anii dogoggora malee waa dalagun ni danda’ama jechuun rakkisaa dha. Rakkoon jirtu, kan wayyaaneen keessa gugachuuf itti milkooftellee, karaa namoota dogoggora jiru haga waaqaa guddisanii dhadhessanii, fi hojiilee dalagaman ammoo haga ija xaafiitti gadi xiqqeessanii dhiyeessuuf tattaafataniiti. ABO, kallacha qabsoo bilisummaa Oromoo, kan ololaaf mititi bu’aa ba’ii qabsoo kamuu injifachaa qabsoo saba isaa gaggeessaa jiru akka ta’e firris diinnis ni beeka. Qabsoon bilisummaa Oromoo kan haaqa wareegama ilmaan Oromoon bakkan ni geetti. Lukkeeleen diinaa fi warri angoof bololan summii isaanii waliin ummataa Oromoo biratti ni tufamu.
Jaaromleen Oromoo hawwii ummata isaanii mirkaneessuuf siyaasaa tasgaba’e fi qabsoo of irratti hirkannoon gaggeessan agobara tokko jalaatti walsassaabuun akka ummata Oromoo humna siyaasa jabaa fi guddaa ta’e addunya fudhachiisuuf dalagan mamiin hin jirtu. Akkuma handhurri Oromiyaa Finfinnee taatee handhurri qabsoo bilisummaa Oromoo ABO fi WBO ta’uun dagatamuu hin qabu. WBO fi ABO qaama dantaa waloo ummata Oromoo (Oromo national interest) tiksan, eenyummaa keenya kan adunyaatti ibsanii fi qara ta’anii diina waraanan ta’uun dagatamu hin qabu.
Namooti sadarkaa guddaatti ilaalaman kan ajandaa kanatti hirmaatan keessaa gariin warra qabsichaaf wareega baasuu baqatanii biyya ambaa keessa daaddisan waan ta’niif gochaa fokkata kana keessatti isaanii hirmaatu arguun, hagaam akka naamusa namummaa «ethics» dhaban mul’isa. Qabsoo irraa fagaachuun qor-qalbii inni adeemsa keessa sammuu namaa keessa bulchu namatti mul’isa.
ABOs hoggana, qondala fi miseensota isaa qabsoo kanaatti cichanii jiran jabeeffatee, qoraatti isa keessaa ta’anii isa waraanan of keessaa buqqisuun qabsoo isaa of dura tarkaanfachiisuun dirqama isaati.
Namoota OMN-in of hagugganii jibba akeeka ABO irratti oofan, media sabni Oromoo akka odeessa argatuuf ijaarratetti akka-malee itti dhima ba’un (misuse goochuun) Oromoo keessa afaanfajjii uuman, gochaan isaanii kun bu’aa inni Oromoof qabu gilgaalanii irraa of qusachuu qaban. Oromoon kan OMN ijaarrate akka qabsoo isaa irratti duulli maqa xureessii gageeyfamuuf osoo hin taane, OMN akka Wayyaanee saaxilu, ololaan diina haleelu, odeessa Qabsoo Bilisummaa Oromoo gurra uummataan gahuun Oromoof haamlee ta’u ture. Gidduu kana OMN duula nama dhuunfaa fi qabsoo Qeerroon gaggeessitu irratti bobba’uun haamlee Oromoo of-duuba deebisuuf tattaafate kan Oromoo hedduu ajaa’ibsiisee dha.
ABO diina innikkaa tokkoffaa Wayyaaneeti, kanaaf diinummaan irratti duula. Habashootis Oromoon abbaa biyyaa yoo ta’e aangoon lammata itti deebi’an hin jirtu. Kanaaf Oromoo gidduutti garaagarummaa dhalchanii keessatti dantaa isaanii guuttachuuf dhama’u. Haala kanaan ABO fi uummata Oromoo adda fageessuuf harka Wayyaanee fi Habashootaa shirri xaxamu dha.
Kan Oromoon irratti duuluu male Wayyaanee dha, Oromoon kan irraa haasa’uu male dhimma lammii isaa 500 ol ajjeefamanii, kan kumoota dhibbaan mana hidhaa keessa jiranii, kan madaawanii gargaarsa dhabanii ture, har’a namni hundi sana dagatee nama tokko irraa haasawaa oolee buluun qabsichaaf miidhaa guddaa dha. Oromoo! Ijaa fi gurra haa banannu!
Xumura irratti ajandaa kana irraa kan fayyadamu Oromoo osoo hin taane TPLF fi warra salgii Oromoo irra taa’uu hawwan qofaa ta’uu hubachuun, Oromoon golee hunda keessaa jiru wal irratti duuluu dhaabee, TPLF, diina innikkaa irratti duuluun aantummaa saba isaaf qabu akka agarsiisu abdii Oromoo maraati.
Dhugaabaas Dhugumaa
Caamsaa 9, 2016
Injifannoo Ummata Oromoof!


text:
Naannoo Affaan keessaa kaleessa sa’a afur irraa jalqabee kan geggeessamaa ture hookkarri daandii cufuu har’a gara galgalaa xumuramee daandiiwwan banamuun isaanii ibsamee jira. Dhalattoonni Somaalee kan itti heddummaatan gandeen sadii keessatti walitti bu’iinsa uumame tasgabbeessuuf jecha humni addaa naannoo affaar bobba’uu isaa momruu dhaan ture dargaggoonni naannoo sanaa mormii kan eegalan. Sochii mormii sanaa irraan kan ka’e qabeenyaa imaltootaa irra miidhaan hin geenye jedhameera.
Daandiin Awaash irraa gara Tigraayitti geessu ganama sa’a lama irratti kan baname yoo ta’u, walakkeessa biyyaa irraa gama bahaa jechuun daandiin Jabuutiitti geessu garuu sa’a 10:35tti banamee jira.


text:
Harreen waraabessaan waliin firummaa akka hin qabne otoo beektuu mucaan waraabuu du’uu dhageenyaan ilmoon akkuma ofiitii, du’a gayii geenyu malee jechuudhaan ijoollee ishii dhiphisuun otoo itti himanuu dirqisiiftee gara du’a gayiitti balashee kuula ol-dachaasatanii qajeelan. Ijoolleen harree tarkaanfii haadha isaaniitti aaran kun karaatti akkam gochuun isaan irra akka jiru yaadaa dhaqan. Akka waraabessi garaa isaanii hin laafne, beekkatanii tooftaa ittiin waraabessicha harkaas ba’an haadha isaaniis gammachiisan soqaa achi ga’an. Akkuma achi ga’aniniis hoomaa waraabessaa du’a ga’ii taa’u yeroo argan gurra isaanii qaruun dhaabanii haadha isaanii hordofuun mana naanna’anii boo’uutti ka’an.
“Gama sanaa yuustuu gamana fakkaata sagaleen keessanii, diiminuma nyaattuu adiidhuma kana udaan keessanii, Isinuu hin hamatuu maaltu nyaate mucaa keessanii?…” jedhanii dallaa naanna’anii yeroo isaan iyya kutan, haati harree garuu waa otoo hin kennin akkamittan deema jettee deebitee teessee yaaduutti kaate. Sabbatatti waa gudunfattee hin dhufne; sabbatuma hin qabdu. Haa ta’u iyyuu malee, teessee itti yaaddee eegeedhamoo hidhii kennuu akka wayyu yoo mari’achuuf of-cinaa ilaaltu ijoolleen ishii hin jiran. “Hidhiin kennee deema” jette. “Warrakoo jabaadhaa abbaan mucaa as-ba’ii hidhii kiyya gara olii suuta jedhii kutadhu” ittiin jette. Waraabessis kana gammadee, hidhii harree murate, yeroo ishiin baatee qajeeltu, “haadhoo harree mee as garagali” jedhaniin.Yeroo kana ilkaan ishii irra keessaa qullaadha; waan kofaltu fakkaatti. Waroonis, ilmoodhuma hundaatu du’aa, kan ilmoo keenyaa maaf kolfa ta’ee? jechuun itti dirrisee garaa ishii jigse. Tolli akkasitti ishiidhaaf deebi’e.


text:
Fulbaana 11/2015/TOI/ -aada dargaggootaaf carraa hojii uumuuf jedhu dhugoomsuuf abbootiin qabeenyaa maallaqasaanii invasti gochuudhaan deeggaruu akka qaban Injiinar Daawit Tasfaayee ibsan.
Ogeessi mahaandisa elektiriikiifi Biyya Siwiizarlaandi kan jiyaatan Daawit Tasfaayee hojii mataasaanii uumanii yeroo ammaa biyya Chaayinaatti kaampaanii ofiisaanii hundeessaniiru.
Injiinar Daawit TOI waliit turtii taasisaniin, lakkoofsi dargaggoota hojii uumanii Itiyoophiyaa keessatti akka baay’atuufi dinagdeen biyyattii dargaggootarratti akka hundaa’u gochuuf sochii eegaluusaanii dubbataniiru.
Kana dhugoomsuufis Inistiitiyuutii teekinooloojii Siwiizarlaandi, ministeera Inniveeshiniifi teekinooloojiifi Yunivarsiitii Finfinnee waliin hojjechaa akka jiran eeraniiru.
Muuxannoo Siwiizarlaanditti hojiin itti uumamu fiduudhaan dargaggoonni Itiyoophiyaa dhaabbata ofiisaanii hundeessuun fayyadamoo akka ta’an yaada biizinasii maddisiisuurraa kaasee deeggarsa taasisuuf qophii ta’uusaanii dubbataniiru.
Dargaggoonni guutuu biyyattiirraa walitti baba’an yeroo ammaa damee qonnaa, teekinooloojiifi Artifishaal intelijensiitiin karoora ka’umsaa baasuudhaan hojiitti akka seenan leenjiin kennamaafii jira jedhaniiru.
Hojii uumtummaa dargaggootaa mootummaan jalqabe jajjabeessuudhaaf abbootiin qabeenyaa deeggarsa taasisanii fooyya’insa dinagdee biyyaatiif maallaqasaanii invasti gochuu qabu jedhaniiru.
Karoora hojii dargaggoonni qopheeffatan hojiitti akka jijjiiran deeggarsi doolaara Ameerikaa kuma 25 akka taasifamu eeranii, dargaggoota gara dhaabbataatti cehaniif ammoo deeggarsi dabalataa doolaara Ameerikaa kuma 100 ta’u qophaa’uusaa himaniiru.
Abbootiin qabeenyaa Siwiizarlaandi sirna hojii uumtummaa jalqabame kana keessa akka jiran eeranii, fuulduratti dargaggoonni ofirra darbanii haalli biyya isaanii fayyadan cimee akka itti fufu ibsaniiru.


text:
IBSA EJJENNOO KONYAA ABO Naayiroobi.
IBSA EJJENNOO KONYAA ABO Naayiroobi.
Shira gantoota keessaa fi tika mootummaan qindaa’een Bitootessa 13, 2021 Kora Sabaa Hooggantootni, Miseensotni fi Deggertootni Adda Bilisumma Oromoo kamu irraa quban qabne Seera fi Naamusaa dhaaba cabsuun “Kora Sabaa ABO geggeeffanne” jechuun bifaa Ummata Oromoof arrabsoo ta’een gartuun maqaa ABO dhahachuun gad bahun beekamee jira. Gantootni dantaa fi garaaf if gurguran muraasni maqaa dhaabichaa fi galfata kana dura Kora Sabaa 4ffaa irratti itti kenname meeshaa godhachuun gargarsaa murna PP kan aangoo harka qabutiin yakka dhiifaman qabne raawwatani jiru.
Ammas akkuma kaleessaa shirri keessaa fi alaa dhaaba keenya ABO waliin akka jiru ifatti mul’ataa jira. Bu’aa qabsoo dhaabni keenya galmeessaa as ga’e kana dabarsanii diinaaf kennuu fi boodatti deebisuuf murnoonni maqaa “Hooggana dhaabaa” jedhuun diinatti hirkitanii jeequmsa babal’isaa turan, eegumsa isaanitiin waajjira ABO muummee Finfinneetti argamu humna tikaa fi poolisaan cabsanii seenuun, “Kora Sabaa ABO gaggeeffanna” jedhanii as bahan. Kora sabaa miseensonni dhaabatiifi ummanni Oromoo hin beeyne kan heera ala tahe godhun yakka akka tahe ni hubanna.
Dhaaba roorroo ummata Oromoo irra jiru irraa qolatee mirga abbaa biyyummaa isaa gonfachisuuf qabsoo bara dheeraa wareegama qaalii itti kafalee, arrallee qabsoo gubbaa jiru balleessuuf yeroo qondaloonni fi miseensonni isaa hedduun mootummaa kanaan yakka tokko malee hidhamani jiraanitti yeroo maqaa adda addatiin duguuggaan sanyii ummata keenyarraatti baname jirutti gantoota waliitti qabatani tikaa mootummaa wajjiin maqaa ABOtiin Koraa taa’uun gantummaa fi farrummaa isaani ifatti mirkaneessan.
ABOn qabsoo karaa nagaan qabsaa’uuf gara karaa nagaatti kan deebi’e ta’ulee dhaabni PP mootummaa dha ifiin jedhu, hooggantootaa, fi miseesota isaa hidhuun waajjiraalee dhaabichaa cufuu akkuma itti fufetti jira. Mootummaan kun yoo dhuguma biyya kanaaf guddina fi nagaa waaraa barbaade ABO diigu waan hin dandeenyeef isaa keessa OPDO bira baasuu dhiise wantoota dhaabni Oromoo ABO fi KFOn akka furamuuf isaa gaafatan guutuu qaba . Kanaan alaatti waajjira dhaaba cufuu, qondaloota fi miseensota ABO yakka tokko malee hidhuu itti fufa taanaan shira isaa fi gantootan dhaaba keenya fi qabsoo bilisummaa Oromoo irratti gaggeeffamu kamu karaa barbaachisu hundan dura dhaabanna.
Kanaafuu nuti misensonni ABO Konyaa Naayiroobii gochaa seerdhablummaa murni diinaan bitaman kun hojjatee ni balaaleffanna..Ummatni Oromoo kana hubatee akka dura dhaabbatuu fi qabsoo wareegama guddaa itti baase tikfata, kaayyoo gootowwan keenya itti wareegaman xumura akka itti godhatu dhaammanna .
Injifannoo Ummata Oromoof!
Konyaa ABO Naayiroobi !