text:
Zoonii Tigraay gama bahaa aanaa Iiroob keessa kan jiru uummat magaalaa Daaw-Haan walii galteen Aljers hojii irra akka ooluuf murtii darbe mull’inatti mormii jira.
Hiriira mormii kan ba’e uummati magaalattii murtiin kun hojii irra oollaan uummata Iiroob balaaf kan saaxilu dta’uu dubbatan.
Murtiin sun kan haqaa miti kan jedhe uummatichi nageenyi murtii haqaa hin qabaanne jiraachuu hin danda’u jedhan.
Ibsi adda bilisummaa uummata Tigraay biraa ba’eef amma nu dhaqqabe murtii uummati hin amanne hojii irra hin oolu jechuu isaa beeksisee jira.


c: text/html

text:
Oduu Gammachiisaa!
Obbaleessi keenya Kaalid Bakar guyyaa har’aa Sadarkaa Idil-Addunyaatti International Champions irratti injifatee jira! Kaalid Bakar yeroo Injifannoo galmeessu hunda Alaabaa Oromoo Sadarkaa Idil-Addunyaatti miidiyaalee Addunyaa fuulduraatti mirmirsuun beekkama. Har’aas akkuma suuraa irratti argitan kanaan Alaabaa Oromoo Miidiyaalee Addunyaa fuulduraatti mirmirsee jira! Obbaleessa keenya Kaalid Bakar nu boonsitee Galatoomi! Caalatti dagaagi!
Oromoo Ilma keessanitti eeyba roobasaa!
Congratulations Kalid Bekar
His Excellency, Olusegun Obasanjo, former President of the Federal Republic of Nigeria and AU High…
By Daniel Behailu Overview of Ethiopian Politics Africans have always complained that their resources are looted…
Akkuma beekkamu baroota dabran keeysa gaafa mootummaa EPRDF sanitti hoggansa amantiin isaa islaama tahe irra…
Sagantaan yaadannoo Artist Usmaayyoo Muussaa magaalaa Finfinnee Hoteela ILILI INTERNATIONAL tti torbaan dhufu ni qophaawa.…
Taammanaa Bitimaa irraa Jaalatamoo fi kabajamoo yaa dubbiftoota barreeffama kanaa, mee kunoo hardha irraa kaaseen:…
Dhumaatiin ummataa Oromiyaa keessatti geggeeffamaa jiru irratti maaf hin dubbanne komiin jedhu hedduutu dhufa. Gama…

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Finfinnee,Amajji,28/2013 (TOI)-Ijaarsi hidha haaromsaa gidichaa haraka 78.3 gahuu ministirri Bishaan ,Jallisii fi Inarjii beeksisee.
Ministeerri bishaan, jallisii fi Inarjii dokatar Injineer Silashii Baqqalaa baatiwwan jahaan darbaanitti hidhaa haaroomsaa guddicha fi hojii ministirrichi hojjetee ilaalchisuun ibsa laataniru
Ibsa isaanii keesaatti hojiin siivilii hidha haaromsaa gudichaa haraka 91 gaheera jedhaniru.
Waliigalaan hojiin ijaarsa hidha haaroomsaa guddichaa harka 78.3 gahuus doktar Injineer Silashii Baqqalaa himaniru.
Ji’oota dhufanitti immoo hojii hidhicha bishaan guutuu marsaan 2ffaa ni hojjetama jedhaniru.


text:
Torbee darbe piroojektii haaraa barattoota shamarranii 1300 deeggaruuf mana barnoota sheerii keenya keessatti jalqabnee jirra; Mala ishiif. Malaa jechuun Afaan Oromootiin mala jechuudha. Rakkoo dubartootaa fi ijoollee shamarran Afrikaa baayyeef mudatuu fala kan ta’u: hanqina meeshaalee qulqullinaa gatii madalaawaan dhiyaataniidha.
Namoota danuu biratti, qulqullinni marsaa laguu mijaawaa miti. Shamarran miiliyoonaan lakkaawwaman guutuu addunyaarra jiraniif barnoota, fayyaa, ofitti-amanamummaa fi mirgoota namoomaa irratti danqaa itti ta’uu danda’a. Dabalees, baayyee isaaniif dhufaatiin marsaa laguu mana barumsaarra hafuuf sababa ta’e argama.
MALA ISHIIF, interpiraayizii hawaasummaa Itoophiyaa keessatti socho’uuf reef hundaa’e yemmuu ta’u, meeshaalee wayita marsaa laguutti qulqullina ittiin eeggatan gatii madaalaawaan dhiyeessuu fi barnoota fayyaa marsaa laguu kennuudhaan jireenya dubartootaa fi shamarran guutuu Itoophiyaa keessa jiranii jijjiiruuf kan kaayyeffatedha. Manni barnoota Sheerii fi mala ishiin gareen ta’uun bu’uuresituu habaaboo Dachi irraa deeggarsa argataniin shamarran umriin isaanii 11-18 ta’an 1300’f meeshaalee wayita marsaa laguutti isaan gargaaran kan dhiyeessudha. Meeshaaleen alattis, gareen ogeessotaa garee barsiisota Mana barnoota Sheeriitiif leenjii kan kennan yemmuu ta’u, karaa gumiiwwan shamarranii barattoonni 1300 hunduu fayyaa marsaa laguu irratti leenjii ni argatu.
Qindoomina bu’a-qabeessa taasisaniif garee Mala isheef kan galateeffannu yemmuu ta’u, akkasumas deeggarsa amma gochaa jiranii fi piroojektii kana deeggaruuf kutannoo isaan gara fuulduraatti agarsiisaniif Bu’uuresituun habaaboo Dachi onnee keenyarraa ni galateeffanna. Waliin taanee addunyaa shamarran mirga kabaja namummaa argachuutti fayyadaman uumnee jireenya keessatti gahumsa isaanii guutuutti dhimma bahuu akka danda’aniif gumaacha ni goona.


text:
Aangawoonni Godinaalee Wallaggaa Lixaa fi Qellam Wallaggaa kan isaan 'ABO Shanee' ittiin jedhan - Waraanni Bilisummaa Oromoo caasaalee mootummaa fi namoota nagaa irratti gochaa suukanneessaa hamma ajjeechaatti raaw’ataa jira, jechuun balaaleffatan.
Najjootti, baatii lama dura, namoota nagaa qorannoo albuudaatti bobba’an irratti ajjeechaa raaw’atan namotoa lama akka qabatanii jiranillee dubbatu.
Ka maqaa “Jaal Marroo” jehdamuun beekaman - Ajajaan Waraana Bilisummaa Oromoo Zoonii Lixaa Obbo Kumsaa Dirribaa immoo gama isaaniitiin, “WBO'n nama nagaa mitii, isuma hidhate irrattillee gochaa tahuu hin malle hin raaw’atu,” jedhuun, Raadiyoo Sagalee Ameerikaatti himan. Yoo Qaamni sadaffaa walaba tahe jidduu seenee mariisisee fi yoo mootummaan mirga WBOn qabsaa’uuf raaw’ate karaa nagaa gad tahanii mari'achuuf qophii tahuullee dubbatan.
Gabaasaa guutuu caqasaa


text:
Abdii Boruutiin
Mata duree kanaan barruu kana akkan dhiyeessu kan na taasise, barreeffama dhiyoo kana Obboo Fayyis Oromiatiin mata duree “Oromo Talents in the Habesha Political Clubs” http://gadaa.com/oduu/20698/2013/07/10/oromo-talents-in-the-habesha-political-clubs/ jedhuun dhiyaate dha. Barruulee Obboo Fayyis dhiyeessu, xinnaatee yoo xinnaate waggoota afran dabran keessatti hordofaan ture, hordofaan jiras. Akka ilaalcha kiyyaatitti, barruuleen Obboo Fayyis tokko tokko qabiyyeen isaanii mormisiisaa haa ta’an malee, kan hafan harki caalaan isaanii kan barumsa namaaf kennanii dha jedheen yaada. Ani Obboo Fayyis fuulaan beekuu baadhus, nama beekumsaa fi dandeettii guddaa qabu akka ta’en hubadha. Kanaafuu akka ilma Oromoo tokkootti kabaja fi ulfina guddaan qabaaf. Dandeettii barreessuu isaallee nan dinqisiifadha. Yeroo tokko nan yaadadha, yeroo anis barreessuu jalqabu, yaada jajjabeessaa naaf barreessinaan, “…Obboo Fayyis, nama akka keetii kanarraa yaada hamilee namaa jajjabeessu argachuun kiyya baay’ee na gammachiisa. Ati nama fakkeenya gaarii namaaf taatu dha..” jedhee yaada isaarratti akka deebiitti yaada (comment) koo barreesseen ture. Ammas taanan dandeettii isaa gaafii keessa galchuu kiyyaa miti. Obboo Fayyis nama (Barreessaa) dandeettii qabu dha.
Haa ta’u malee, barreeffamni isaa, kanan armaan olitti kaase kun komii na keessatti uume. Dhugaa dubbachuudhaaf, qabiyyeen barreeffama isaa kunillee kan qabsoo keenya jabeessu fi tokkummaa ilmaan Oromoo cimsu natti hin fakkaatu. Obboo Fayyis, nama waan tokkummaa Ormoo jabeessu barreessaa turee dha. Akkamitti barreeffama isaa kana keessatti dubbii nama mormisiisu akka barreesse naaf hin galu. Asirratti, wantin dubbistoota barruu kiyyaa hubachiisuu barbaadu, anillee silaa yeroo ammaa, yeroo diinni fi alagaan akkasumas tajaajiltuun isaanii gamaa gamanaa qabsoo fi Oromummaa keenyarratti duulaa jiran kana, Sabboontota Oromoo qeequurratti hin xiyyeeffadhun ture. Haa ta’u malee, qabiyyeen barreeffama Obboo Fayyis akkan callisee dhiisu na hin goone. Obboo Fayyis irraa waa baay’een eega. Kanan barreeffama isaa keessatti dubbise garuu faallaa ta’een arge. Kanaaf jedheetan barruu kana dhiyeessuu barbaade malee otuu rakkoolee biroo qabnuu, isaan kana dhiisee Sabboontota keenyarratti olola oofuuf kaayyoo godhadheetii miti. Ani fedhii fi hawwiin kiyya mooraan keenya tasgabbii fi nagaa argatee akka humni Oromoo cimu malee, namoota qeequuf kaayyoo qabaadheetii miti.
Gara ijoo dubbiitti deebi’uudhaaf, maalirraa ka’ee akkan barruu kana dhiyeessu kan na taasisan qabxiilee tokko tokko barreeffama Obboo Fayyis keessaa fudheen yaada koo ibsuu yaala. Obboo Fayyis, jalqaba barruu isaarratti akkana jedha “…We sometimes denounce such fellow Oromo as being collaborators, betrayers of our objective and even paint them as criminals, who did atrocities against the Oromo nation…” Akkuma feene fi karaadhuma feeneenuu haa ilaallu fi hubatnu, akka matayyaatti kennaa ykn dandeettii namootaa dinqisiifachuun waanuma jiruu dha. Haa ta’u malee, hammuma fedhe kennaa ykn dandeettii addaa qabaatus, qabsoo bilisummaa Oromoo keessatti namni fedhii uummata ykn saba Oromoo faallessee, diinaaf tajaajila kennu gantummaa fi galtummaarraa qulqullaayuu hin danda’u. Amannus amanuu baatnus, jaalannus jibbinus, fudhannus dhiisnus, kun dhugaa lafa jiruu dha. Namootni akkanaa kun, hanga kaayyoo QBO faallessanitti; hanga mooraa diinaa cimsuuf hojjetanitti; hanga qabsoo keenyatti gufuu ta’anitti, kennaa fi dandeettii fedhe qabaatanis isaan kun farra QBO ti yoon jedhe dubbii oo’isuu natti hin fakkaatu. Maaliif yoo jedhame, gabaabumatti meeshaa diinaa waan ta’aniifi.
Asirratti gara qabxii biraatti otuu hin cehin dura, mee fakkeenya Obboo Fayyis kaase waayee taphattoota kubbaa miilaa kan biyya Jarmanii inni jedhu (Klose and Podolski) haa ilaallu. Akka ilaalcha kiyyaatitti, kun waayee saba Oromoo fi qabsoo isaa wajjin hin deemu. Poolaand fi Jarmaniin biyyoota walaba ta’anii dha. Erga uummatni isaanii bilisummaa qabaatanii fi biyyi isaanii walaba ta’anitti, lammiileen isaanii, kan kennaa ykn dandeettii (talent) qaban, bu’aa maallaqaatiif ykn diinagdeedhaaf jedhanii akka dhuunfaatti bakkee fedhanitti yoo taphatan, kun waan fedhii saba ykn uummatoota isaanii faallessuu miti. Otuu yeroo Naaziin Jarmanii Poolaand qabatan (yeroo Waraana Addunyaa Lammaffaa) sana ta’ee; lammiileen Poolaand Naaziidhaaf gargaarsa godhanii turanii, inni kunis akkuma gantummaatti ilaalama ture. Maaliif yoo jedhame, yeroo sana fedhii uummata Poolaand waan faallessaniifi. Har’a garuu erga Poolaand walabummaa ishii qabaatetti, lammiileen ishii bu’aa dhuunfaatiif jedhanii biyya Jarmanii keessatti kennaa ykn dandeettii isaanii yoo gurguran kun yakka hin ta’u. Mee haa jennuu, erga Oromiyaan walaboomte booda, lammiileen Oromoo kan kennaa addaa qaban, fedhii dhuunfaatiif jedhanii biyya Amaaraa dhaqanii yoo waa godhan kun fedhii uummata Oromoo faallessuu natti hin fakkaatu.
Qabxiin biraa, akka ilaalcha kiyyaatti, kan tokkummaa ilmaan Oromoo gaaga’ama keessa galchuu malu, yaada Obboo Fayyis akkana jedhee barreesse dha: “…I think the politics of the empire in the last 300 years, till the Woyane took power in 1991, was seemingly under the domination of some Oromo, including the Amharinya-speaking Oromo. The main crime or mistake these Oromo elites did seem to be their action of promoting and using Amharinya as a national language, neglecting or even oppressing Afan Oromo…” Itti fufuudhaan Obboo Fayyis akkana jedha: “…It is historically recorded that very few soldiers from Tigrai or Semien came to invade Oromia, but mainly the “gallant” Oromo (both Amharinya-speakers and Afan Oromo-speakers) being led by Minilik II and Gobana Daacee did the invasion…” Kun waan baay’ee nama dinquu dha. Mee gaafii gabaabaa tokkon Obboo Fayyisiif dhiyeessa: Waa nafxanyoota Oromiyaa keessatti horani wal horsiisan; kan waggoota dhibba tokkoo fi soddomaa ol Oromiyaa gabroonfataa turani fi jiran Oromoota Shawaa ti jechuu dhaa? Kan caalaatti ajaa’iba namatti ta’u ammoo kan duri haa hafuu; kanuma yeroo Wayyaanee kana yoo fudhanne, kan baay’inaan Oromiyaa keessa jiran loltoota Tigroota ta’an otuu hin taane Oromoota Shawaa kan Wayyaanee tajaajilanii dha jechuu isaa tii?
Obboo Fayyis, loltoota Tigree kan har’a Oromiyaa keessatti akka galaanaa uummata keenyarratti dhangala’aa jiran fi nu weeraranii biyya keenya qabatanii jiran kana lakkoofsi isaanii baay’ee xiqqaa dha jedhinaa laata? Lakkoofsi loltoota Tigree xiqqaa yoo ta’e, kan hafan loltoota Oromoo Shawaa ti jechuu isaatii? Kaayyoon barreeffama kanaa seenaa fi dhugaa jiru nutti himuuf moo Oromoota jidduutti wal shakkii fi wal balaaleffachuu uumuufi? Karaa biraatiin, siyaasaan impaayarittii kan waggoota 300 keessatti, hanga bara 1991tti, gaggeeffamaa ture harka caalummaa Oromoo tiini jechuun isaa, kan Dr. Fiqiree Tolasaa jedhuun waan wal fakkaatu dha. Oromoon sirumaa hin gabroonfamne jechuu maaltu nama dhoowwa (dhoorka) ree? Bara 1991 booda garuu harka caalummaa Wayyaaneetiin akka ta’e nuuf ibsa. Kun lakkoofsi Tigree xiqqaa dha kan jedhu sana hin faallessuu? Moo lakkoofsi isaanii xiqqaa dhaa, garuu siyaasaa keessatti harka olaanaa qabu jechuu isaa ti? Obboo Fayyis waan biraa nu barsiisaa ykn nutti himaa turee; amma garuu akkuma Habashootni nuun jechaa jiran, warri bebbeekamoon (kan kennaa addaa qaban) kan impaayara tana keessatti hogganummaa olaanaa qabaachaa turan Oromoota waan ta’aniif yookaanis dhiiga Oromoo waan of keessaa qabaniif, lakkii Oromoon hin gabroonfatamne nuun jechuufi?
Akkuman armaan olitti, jalqaba barreeffama kiyyaa kana keessatti ibse, Obboo Fayyis nama kennaa (talent) qabuu dha jedheen amana. Haa ta’u malee, akka barreeffamni isaa kun mul’isutti, garuu innumtuu kennaa isaa kanatti fayyadamee; siyaasaa faallaa fedhii Oromoo ta’e keessatti dhaamsa biraa nuuf dabarsuu waan barbaade fakkaata. Tarii kanaaf jedhee, dursee Oromootni kennaa qaban, kan kilabiilee siyaasaa Habashaa (Habesha Political Clubs) keessatti dalagaa jiran, balaaleffatamuu hin qaban jechuuf ta’inaa laata?? Barreeffama Obboo Fayyis kana keessatti qabxiileen baay’ee mormisiisaa ta’an heduutu jiru. Haa ta’u malee, hunduma isaaniituu tokko tokkoon asitti dhiyeessee yaada koo irratti barreessuu irra; kan hafan dubbistootaaf dhiisuudhaan; xumura barreeffama kiyyaarratti, gaafiin ani Obboo Fayyis fi namoota akka isaatiif dhiyeessuu barbaadu: Kennaan, dandeettii fi beekumsi Oromoo, kan fedhii saba Oromootiif hin taane ykn hin oolle, hiikkaan isaa maali? kan jedhu ta’a. Ani dura Oromoo dha!! Oromummaatu dursa!!!!!!!!!!
Galatoomaa!
Abdii Boruu: aboruu@gmail.com


text:
Hirrirri mormii gara torbanneen sadi’ii Oromiyaa keessatti geggeessamaa jiru irraa kan ka’e hidhaa, reebichii fi doorsisni bal’inaan itti fufuu isaa jiraattonni magaalaalee adda addaa irraa himataa jiru.
Godinaa Arsii, magaalaa Asallaa fi Godinaa Gujii, magaalaa Har-qalloo irraa aangawoonni Raadiyoo Sagalee Ameerikaaf ibsa kennan garuu, himannaan jiraattotaa kun dhara jedhu.
Wallagga Bahaa, aanaa Eebantuu keessatti, keessumaa mana barnootaa sadarkaa tokkoffaa Dongoroo Muxaa keessatti hiriirri torban dabre jalqabame uummata dabalatee haga har’aatti kan itti fufee jiru ta’uu achi irraa jiraataan tokko nuuf ibsee jira.


text:
Ofkennanii hojjechuun omisha ofii dabala
Takkaalliny Gabayyootiin
Inistitiyuutiin Qorannoo Qonnaa Oromiyaa (IQQO) erga bara 1993tti hundeeffamee kaasee misooma qonnaarratti qorannoowwan addaddaa adeemsisuun hojiilee bal’aa
hojjechuurratti argama.
Kanaanis keessumaa jireenya qonnaan bultootaafi horsiisee bultoota Oromoo fooyyessuun bu’aalee boonsaa galmeessisuu danda’eera.
Inistitiyuutichi sadarkaa Oromiyaatti giddugalawwan 17 kan qabu yoo ta’u, isaanis Giddugala Qorannoo Qonnaa Baakkoo (maandisummaa qonnaafi makaanaayizeshinii)
Holotaa, Baatuu (kan qurxummii, kuduraafi fuduraa), Fiichee, Haroo Sibuu, Asallaa, Jimmaa, Yaa’a Bal’oo, Booree (Gujii), Machaaraa, Fadis, Sinaanaa, Adaamii Tulluu,
Naqamteefi Baddallee jedhamuun beekamu.
Giddugalawwan kunneen caalaatti dhimmoota danuurratti xiyyeeffachuun qorannoo saayinsawaan deggaramanii hojjechaa kan jiran yoo ta’u,
kunis teknolojiitti fayyadamuun sanyii filatamaa midhaanotaa baay’isuu, beeylada horsiisuu, qabeenya uumamaa kunuunsuufi eegumsa gochuudha.
Giddugalli Qorannoo Qonnaa Fadis Magaalaa Hararitti argamus aanaalee Harargee Bahaafi Lixaa keessatti buufataalee qorannoo addaddaa kan qabu yoo ta’u,
kanaanis qonnaan bultoota hedduu deggaruun omisha midhaansaanii yeroodhaa yerootti akka dabalan taasiseera.
Buufatni Qorannoo Qonnaa Ereraa aanaa Baabbilees buufataalee giddugalichaa keessaa tokko yoo ta’u, sanyiiwwan midhaanii garagaraarratti qorannoo adeemsisuun
qonnaan bultoota Harargee Bahaaf wabii ta’aa jira.
Keessumaa sanyii filatamaa baay’isuufi raabsuun, akkasumas sanyiiwwan midhaanii kanneen akka saalixii, boqqolloo, boloqqeefi bishingaa iddoo biraatii fidee jireenyi
qonnaan bulaa akka fooyya’u taasisuurratti argama.
Obbo Mahaammad Eeraan (Deeqoon-maqaa masoo) jiraataa Godina Harargee Bahaa, Aanaa Baabbilee ganda Ereraa buufata qorannichaa waliin hojjechaa waan jiraniif bu’aa gaarii
jireenya dhuunfaafi maatiisaanii jijjiiru galmeessisuusaanii dubbatu.
Hundarra ammoo mala saayinsawaatiin akkaataa omishoota midhaanii kanneen akka bishingaa, saalixiifi boqqolloo haala omishuun danda’amurratti muuxannoo gahaa horadheera jedhu.
Giddugalli Qorannoo Qonnaa Fadis karaa buufata qorannoo qonnaa Ereraa sanyiiwwan midhaanii qorannootiin argame sakatta’uun deggarsaan waan isaaniif kennaa turaniif haalaan irraa
fayyadamuu danda’uus ni dubbatu.
Kaffaltii tokko malee sanyiiwwan filatamaa bu’aansaanii mirkanaa’e qonnaan bultoota addadureef kan kennan waan ta’eef caalaatti cimanii akka hojjetaniif isaan onnachiisuu himu.
Isaanis haala ittifufiinsa qabuun ogeessota qonnaa giddugalichaa waliin kan hojjetan yoo ta’u, qonnaan bultootni ganda Ereraas akka fayyadamaniif isaan jajjabeessaa tureera jedhu.
Kanaanis omishaafi omishtummaansaanii yeroodhaa yerootti guddachaa dhufuun barana lafa qonnaa hektaara sadi qabanirraa midhaan kuntaala 150 ol argachuuf eeggachaa jiraachuu dubbatu.
Giddugalli Qorannoo Qonnaa Fadis Magaalaa Hararitti argamu yeroo dheeraaf qonnaan bultoota Harargee Bahaa deggaraa waan jiruuf jiruufi jireenya qonnaan bultootaarratti jijjiirama guddaa fideera.
Obbo Mohaammadis kanuma ragaa bahu. Fakkeenyaan yoo kaasanis, “Kanaan dura sanyii midhaan filatamaa hintaane karuma dur barameen facaasaa turre. Erga guddugalichi buufata qorannoosaa ganda
Ereraatti jalqabee kaasee garuu sanyii filatamaa bilisaan fudhachuun rooba xiqqootti fayyadamee hojjechaan jira; bu’aasaas dhandhamuu danda’eera; jireenya tiyyas haalaan fooyyeffachaan jira” jedhu.
Qonnaan bultootni gandichaa gariin akka Obbo Mohaammad kutannoofi ofkennanii hojjechaa waan hinjirreef jireenyasaanii mo’achuurratti kan rakkachaa jiranis ni jiru.
Kanaan dura sanyii filatamaatti fayyadamaa waan hinturreef hektaara tokkorraa hanga kuntaala shanii argachuun rakkisaa ture kan jedhan Obbo Mohaammad, erga ogeessotni qonnaa giddugalichaa
deggarsa taasisuu eegalanii garuu omisha callaasaanii daran fooyyeffachuu dubbatu.
Kanaanis lafa hektaara sadi qabanirraa midhaan kuntaala 150 argachuuf hojjechaa kan jiran yoo ta’u, kunis hektaara tokkotti midhaan kuntaala shantama ta’uusaati.
Kanaan dura garuu hektaara tokkotti midhaan kuntaala shan argachuuf ulfaataa yoo ta’u, ciminaafi kutannoo qabaniin omishasaaniirratti garaagarummaa guddaa fidaniiru. Kunimmoo qonnaan bultoota
Harargee Bahaafis fakkeenyummaan akka eeraman kan isaan taasise ta’uusaati jechuudha.
Erga giddugalichi ganda Ereraa keessatti hojii misooma qonnaa eegalee waggoota kudhan ta’eera kan jedhan Obbo Mohaammad, sanyii filatamaa dhiyeessuutiin fayyadamummaa qonnaan bultootaa
mirkaneessuurratti argama.
Isaanis jalqabumaa kaasee waliin hojjechaa waan turaniif, jiruufi jireenya maatiisaanii daran jijjiiruu danda’eera jedhu. Kaappitaalli isaaniis walumaan kan guddate yoo ta’u, maallaqa
argameenis mana jireenyaa kan duraaniirraa fooyya’aa ta’e ijaarrachuutiin jireenya gammachuu jiraachaa akka jiran himu.
Bara darbe omisha bishingaa kuntaala 36 irraa qarshii kuma 45 ol argachuus kaasanii, barana ammoo omishni midhaanii dachaa lamaan dabaleera.
Kanaaf kan bara darbeerra baasiirraa hafaa galii maallaqaa qarshii kuma 200 argachuuf hojjechaa akka jiran ibsu. Kunis lafa hektaara saditti midhaan kuntaala 150 kan argachiisu ta’uusaati.
Roobni gahaas kan bara darbeerraa argamaa waan tureef akkasumas sanyii filatamaan barana ittifayyadaman haaraa waan ta’eef callaa guddaa kan argamsiisu ta’uu eeru.
Haalli qilleensaa Harargee akkuma waliigalaatti yoo ilaalamu gammoojjii waan ta’eef, akka salphaatti misooma qonnaatiif mijataa miti. Kutannoo olaanaafi ofkennanii hojjechuu kan gaafatuudha.
Isaanis namoota muraasa murannoodhaan hojjetan waan ta’eef haala qilleensa ho’aaf osoo harka hinkennatiin omisha midhaansaanii dabaluurratti argamu. Ofiifi maatiirra darbaniis namoota birootiif
gargaarsa gochaa akka jiran dubbisaaniirraa hubachuun ni danda’ama.
Obbo Mohaammad Eeraan ganduma Ereraatti dhalatanii kan guddatan yoo ta’u, yeroo ammaa ijoollee saddeet horataniiru. Maatiinsaanii mala qonnaa aadaatiin fayyadamuun jireenyasaanii
gaggeeffachaa turuu yaadatu.
Dimshaashumatti, Obbo Mohaammad Eeraan qonnaan bultoota Harargee Bahaa addarummaan eeraman keessaa tokko yoo ta’an, mala saayinsawaafi teknoloojiitti fayyadamuutiin omisha
midhaansaanii dabaluu danda’aniiru.
Jireenya ofiifi maatiisaanii kan duraaniirraa daran fooyyeffachuu isaaniis hubachuun danda’ameera. Kaanis akkumasaanii hojjetnaan jireenya ofii bu’uurarraa jijjiiruun kan danda’amu ta’uu beekuun
barbaachisaadha jenna.


text:
#Qeerroo Oromoo irraa
#Sharegodhaa
***********************
Ummata keenya daangaa irratti dhumaa jiru cinaa dhaabbannee guyyaa ayyaana #Arafaa ummanni muslimaa fi Oromoonni hundi tokkummaan ajjeechaa liyyuhayl sumaalee ummata keenyarratti raawwachaa jiru akka morminu dhaamsa Oromummaa isiniif goona.
Osoo ummanni keenya rasaasan daangaa irratti dhumaa jiru ayyaanni nuti gammachuun kabajnu hin jiru. Guyyaa annaana #arafaa ilmi Oromoo hundi
1) sagalee mormii dhageessisuu
2) Dirree iidaa irratti tokkummaan olkaanee harka keenya walqaxxaamursuun ajjeechaa fi dararaa ilmaan Oromoo irratti hammaate akka dhaabbatu mormuu.
3) Rakkataa hunda gargaaruu
4) Ilmaan Oromoo mana hidhaatti dararamaa jiran gaafachuu,gargaaru fi jajjabeessuu.
5) Haala qabsoo keenya fuulduraa irratti marii gochuu.
Ummanni Oromoo ayyaanota kamuu fuuldura keenyatti argaman sirbaa fi dhiichisaan osoo hin taane
#Gaddaa fi mormii adda addaa mootummaa abbaa irree irraa qabnu agarsiisudhaan kabajanna.
Akkuma ayyaana iidalfaxrii irratti mormii dhageessisnetti ilmaan Oromoo guutummaa Oromiyaa
#Baale
#Jimma
#Arsii
#Shawaa
#Harargee
#Iluu
#Gujii
#Boorana
#Wallagga
#Wallookamisee
keessatti argamnu Oromoota amantii biroo waliin tahuun ayyaana #iidalAdahaa irratti ajjeechaa suukaneessaa ilmaan Oromoo irratti raawwatamaa jiru akka morminu qeerron Oromoo waamicha Oromummaa isiniif goona.
Gaafa bilisoomne tokkummaan gammannee ayyaaneffanna.
Osoo obboleessi keenya nurraa ajjeefamuu gammachuun nuti qabnu hin jiru.
#hubachiisa: Abbootin amantii dhimma amantii dabarsuun alatti waa’ee qabsoo keenyaa wanti isaan galchu tokkollee hin jiraatu. Quuqama yoo qabaatan nu cinaa dhaabbachuudha. Kanaan alatti ergama diinummaa fudhattee maqaa amantiin warra sochootuf qeerron Oromoo iddoo kan hin qabne tahuu hubachiisna.
TOKKUMMAAN FALMANNA
NI INJIFANNA.
Baga geessan
Baga geenye
#AYYAANAGAARII.


text:
Heenok Gabbisaa
Dubbii OSA: Keessummaa Kabajaa fi Waraqaa Qorannoo dhiyeessuun waladda!
Bara 2015 Pirezidaantii OSA ta’ee tajaajileen ture. Haqa armaan gadii seenaaf galmeessuun barbaachisaadha:
1. Pirezidaantiin OSA miseensa Boordiiti. Murtiin Boordiidhaan darbu kamuu filannoo caalmaadhaaan ragga’a. Pirezidaantiin filannoo irratti harka kaasuu hindanda’u; garuu falmii gageeffamu irratti yaada dhiyeessuu ni danda’a. Falmiidhaan Murtii Boordii influence gochuu ni danda’a jechuudha.
2. Pirezidaantiin namoota keynote speaker ta’an (keessummaa kabajaa) filuuf aangoo qaba. Akkasumas (venue) bakka korri waggaa fi giddugaleessa waggaa itti gaggeefamu murteessuu ni danda’a. Wayita murteessuu Boordii mariisisuu qaba. Kana jechuun, Boordiin murtii Pirezidaantii shaaruuf aangoo qaba jechuudha.
3. Namni tokko keynote speaker (keessummaa kabajaa) ta’ee yoo hinfilatamin garuu ammoo waraqaa qorannoo dhiyeessuuf murtii Boordii hinbarbaachisu.
4. Namni tokko Keessummaa kabajaa ta’ee filatamuuf ulaagaa cimaa darbuu qaba. Baratamni jiru (academic custom) akka garsiisutti, beekumsaa fi hubannoo mata duree kora waggaa san waliin kan walgitu irratti haasawa beekumsaa fi qorannoo irratti hundaa’e nama dhiyeessu ta’uu qaba. Nama kallattii agarsiisu ta’uu qaba.
Mata-dureen OSA bara kanaa waa’ee mirga hiree ofii ofiin murteeffachuu ilaala ture. Keessummaan kabajaa affeeramu nama dhimma kana irratti ummata Oromootiif ergaa dabarsu ta’uu qaba. Kana yoo hinta’in akka keessummaa kabajaatti affeeramuu hinqabu jechuudha.
Garuu ammoo akka nama kamuu dhiyaatee waraqaa qorannoo isaa dhiyeessuuf mirga ni qaba. Waamicha hinbarbaachisu. Eenyuu illee dhorkuu ykn ugguruu hindanda’u. Fakkeenyaaf, Abiy Ahmed iyyuu yoo barbaade waraqaa qorannoo dhiyeessuudhaaf eyyama Boordii isa hinfeesisu. Garuu keessummaa kabajaa ta’uuf ulaagaa cimaa isa feesisa.
Dimshaashumatti: waa lama adda haa baafannu. Keessummaa kabajaa (keynote speaker) fi waraqaa qorannoo dhiyeessuun waladda. Baqqalaa Garbaa waraqaa qorannoo dhiyeesse. Saniif murtii Boordii ykn affeeraa Boordii isa hinfeesisu.
Ani maaliif keessummaa kabajaa ta’ee hindhiyaatne namni jedhu yoo jiraate sun dhimma biroo natti fakkaata.
Kora OSA baranaa irraa namni waraqaa qorannoo akka hindhiyeessine Boordiidhaan dhorkatame ykn uggurame tokko illee hinjiru.
Note: Professor Ephrem Isaac akkuma nama kamii odeeffannoo waa’ee kora bara 2022 dhagayee ofiisaatiin dhufee hirmaate. Waraqaa qorannoo illee hindhiyeessine. Guyyaa lammeenuu taa’ee dhaggeefataa bahe. Namni kamuu OSA irratti hirmaachuuf eyyama ykn affeerraa hibarbaadu. OSAn Kan ummataa waan ta’eef!
Hubannoo ga’aa qabaachuuf dhugaa armaan olii hubatuun barbaachisaa natti fakkaata.
Xumura irratti, haalli Oromoon yeroo ammaan kana keessa jiru rakkisaadha. Walqoodiinsi umamaa jiru hegeree Oromootiif daran nama yaaddeessa.
Silaa saba haraca’e kana gara tokkotti luuccessuuf namoota nuti abdannee, itti amannee waggaa kurnan darbe waliin dhamahaa baanetu ammatti garuu yaadaan waljala dabarre. Nama gaddisiisa.
Oromiyaa waan jedhamu kana waliin qabna. Maatii fi ilmaan Oromootu guyyaa gara guyyaatti ajjeefamaa jira. Kaan daldalatee kaan ammoo ajjeeffamuun abadan hintaatu!!!! Kanaaf, jiruu fi jireenya Oromoo fi Oromiyaa irratti namootni muraasi qofti murteessuun barri darbe.
Kanaaf: waljibbiinsaan osoo hintaane; gandaan walqooduudhaan osoo hintaane, suutuma jechaa waa hubachuu nu feesisa!
Na-ofkachaa!
Henok Gabisa
Hagayya 2, 2022


text:
Fulbaana 17/2015(TOI) – Imbaasii Ruusiyaafi Ameerikaa dabaltee Imbaasiiwwan biyyoota adda addaa 18 ergaa baga ayyaana masqalaa geessan dabarsaniiru.
Itoophiyaatti imbaasii Ruusiyaa abboloonni keenya Itoophiyaaf ayyaanichi kan gammachuu haa ta’u jedheera.
Itoophiyaatti imbaasiin Ameerikaas ayyaanicha kan nagaafi kan gammachuu akka ta’u hawwii qabu ibseera.
Kanaadaa, Hindi, Isiraa’el, Ingiliz, Faransaay, Xaaliyaan, Jarman, Nezarlaanidis, Siwizarlaand, Gibtsi, Morookoo, Aljeeriyaa, Iraan, Paaksitaanfi Meeksikoon hawwii gaarii qaban ayyanicha ilaalchisuun dabarsaniiru.


text:
Sababaa dhukkubu Kooviidiin kan ka'e filannoon guutuu biyyaa keessatti kan silaa baatii Hagayya bara 2020 gaggeeffamuuf ture hafuu isaa bordiin filannoo Bitooteessa 31 bara 2020 beesisee ture.
Baatiin Fulbaana kan bara 2020 yeroo xumuramuu mootummaan mummicha ministeeraa Abiyyi Ahmad bara aangoo isaa xumuura jechuun heerri Itiyoophiyaa lafa kaa'ee jira.
Kanaaf jecha Dr. Abiyyi Ahmad hogganoota paartii mormituu waliin marii gaggeessuu jalqabanii jiru.
Barri aangoo Dr. Abiyyi ennaa xumuramuu attamiin aangoo irra turuu akka danda'an seeraan ilaaluuf mariin kun waamame.
Mootummaan yaada dhiyeesseen,Barri aangoo Dr Abiyyi ituu hin xumuramiin dura paarlaamaa diiguu, Labsiin yeroo hatattamaa yeroo inni hojii irra itti oolu akka dheeratu gochuu,heera biyyatti foyyeesuu ykn manni marii Federeshinii akka heera biyyaatti dhimmi kun akkamitti akka ilaalamuu akkasumas hiikkaa isaa akka itti kennu gaafachuu kan jedhan qabxilee 4 dhiyeesse.
Waan ka'aman kana keessaa tokko irratti akka walii galluu nan amana jedhan Dr Abiyyi
Ahmad.
Mariin kunis kan itti fufee ta'u Mallaskaachoo Ammahaa gabaasee jira.


text:
Kaanadaan deeggarsa baqattoota Keeniyaa keessa jiran gargaaruuf ka oolu Doolaara Miiliyoona 15 arjoomte. Ministirri Immigreeshinii Kaanadaa Kabajamoo Ahmed Huseen Keeniyaatti argamuun kaleessa buufata Baqattootaa Dhadhaab kan daawwatan yoo tahu, harra Naayiroobiitti ibsa gaazexeessitootaaf kennaniin biyyi isaanii deeggarsa baqattoota Keeniyaa keessa jiranii fi lammilee keeniyaa hoongeen hubamaniif ka oolu kana arjoomuu ishee beeksisaniiru.
Jaarmayaa Mootummootaatti Hoogganaan Dhaabbata Baqataa UNHCR’ Filiippoo Giraandii, Kaleessa Dhadhaabitti Baqattoota faana maree gochuu himanii waa’ee hanqina gargaarsa midhaan nyaataa baqattoota mudataa jiruu furuuf dhaabbanni isaanii akka hojjetu himaniiru
Bakka Bu’aan Hawaasa Baqattootaa Dhadhaab tokko maree Baqattoota Waliin Mr. Huseen fi Filippiinoo Giraandii waliin taasisame ilaalchisuun yoo dubbatan, ‘rakkoo hanqina midhaan nyaataa qabnu yeroo baayyee himannus nuuf hin furamne, namoota dhufanii nu dubbisan kanaaf himnus yoomitti akka furamu nuuf hin keenye. jedhan.
Galmoo Daawit dabalata isaa nuuf ergeera.


text:
Haallii nageenyaa Sudaan keessaa raafamaa ta’u isaa gara jalqaba torban kanaatti wal waraansii “Gabraa” keessatti gaggeeffame agarsisee jira.Angawoonni namoota 11 shoroorkeessoota jechuun kan hidhan yoo ta’u, kunis wal waraansa gaggeeffameen miseensoonni tika nagaa ka biyyatti walii galaa 5 eega ajjeefamanii booda.
Hokkara kanaaf looltee seentoota biyya alaa sudaan seenan kan hiamatan xiinxaltonni, mootummaa ce’uumsaa bulchiinsa waraana irraa gara siviilootatti ce’uun bara 2019 yeroo Al Bashiir aangoo irraa darbamanii kaasee biyyattii bulchaa jiru komatu.
Yeroo ce’umsaa kanatti sudaan kutaalee naannoo sanaa kanneen rakkoo qaban waliin daangaan qabdu banaa ta’u kan ibsan xiinxaltonni, akka fakkeenyaattis Libiyaa fi Somaaliyaa keessa Al Shabaab socho’aa akka jiru maqaa dhahu.
Sudaan chaad fi ripaabliika Afrikaa waaltaa wajjiin daangaa banaa qabdi jedhanii gareen leellistootaa Sudaan keessa sosso’uuf sababaa hedduu qabu jedhu.


text:
Poolisiin hantuuta baddee turte argee abbaasaatti deebise
Namichi mana hin qabne Awustiraaliyaa magaalaa Sidinii keessa jiraatu tokko hantuuta guddifate ture jalqaba ji'a kanaaa jalaa badde argachuun deebiyee gammachuun walitti makamuu danda'eera.
Namichi maqaan isaa Chris jedhamu umuriin isaa ganna 59 ta'e kun, handhuura magaalaa Sidinii keessa bakka hantuunni maqaan ishii Lucy jedhamtu yeroo hedduu isa waliin dabarsitu hunduu ni beeka.
Chris magaalaa walakkaa bakka jireenya isaa godhate kanatti hantuuta isaa saanduuqa isheen irra fiigdu tolcheeraaf.
Guyyaa tokko yeroo inni mana fincaaniitiif bahee deebiyu hiriyyaan isaa xiqqittiin kun jalaa baddee isa eegde.
Iyyata miidiyaa hawwaasummaa irratti dhiyaateen booda, poolisiin New South Wales hantuuta mana badde sana barbaaduun Kamisa darbe abbaa ishee waliin walitti deebisuu danda'eera.
Chris garuu yeroo deebiyee Lucy bakka akka aanan irratti dhugdutti dhiisee deemee yeroo dhabutti waan hatamte itti fakkaatee ture.
erga abdii kutatee boodas, beeksisa saanduuqa isaa irratti baasuun namoota tarii argan yoo jiraataniif jedhee gaafateera.
Beeksisa isaa kanaan booda gargaarsi hedduun ni dhufeef. Namoonni suurawwan namichaafi hantuuta isaa baasanii miidiyaa hawwaasummaa irratti maxxansuudhaan, namni Lucy argitan ykn fudhattan yoo jiraattan deebisaa jechuudhaan dhaamsa dabarsuudhaan gargaaraniiru.
Poolisiinis Lucy'n hatamuu malti jechuudhaan odeeffannoo kennuudhaan akka gargaaraniif gaafatee osoo jiruu argamte.
"Dubartiin osoo darbaa jirtuu Lucy qofaati argite tokko, ni hari'amte seetee mana isheetti fudhattee kunuunsaa turte," jedhe poolisiin ibsa baaseen.
Lucy'n gaafa Kamisaa buufata poolisii naannoo jirutti Chris tiif deebifamuu dandeesseetti.
Poolisoonni yeroo Lucy abba isheetti deebisan mirkaneeffannaadhaaf 'hantuunni kun kan keedhaa' jechuun yeroo isa gaafatanitti akkas jechuudhaan deebise: "Eyyeen, isheedha! Ija jaamaa qabdi, Anaanis na yaadatti!"
Saanduuqa itti qabataniii fidan irraa kaasuudhaan, Chris gammachuu isaa ifatti ibsate. Yaalii poolisoonni hantuuta isaa jalaa baddee turte barbaaduun taasisaniifis galateeffateera.
"Barbaachashee kanaaf isin rakkisuukootiif dhiifama.
"INatti toleera. Hundi keessanuu galatoomaa," jedha yeroo hantuunni michuu isaa taate kun qolee isaarra itti maxxantee suufaa jirtutti.
"Isheenillee akka ana dhabde itti dhaga'ameera."


text:
VOA afaan Oromoo
Aanaalee Filannoo Oromiyaa hedduu keessatti humnoonni hidhattootaa Mootummaa akka taajjabdoonni korojoo humnaan harkaa fudhatamee fi irraa hariyatamnitti mallatteessanii fi seera-qabeessa fakkeessan doorsia, hidhaa, miidhaa haga rasaasaan rukkutuu ga’u irratti geggeessaa jiru, ka jedhan – barreessaa Kongiresa Federaalawa Oromoo, Obbo Beqqelee Nagaa ti.
Qellem Wallaggaa keessatti sababaa kanaan namoonni sadii sababaa kanaan walitti-bu’insa uumameen namoonni sadii rasaasaan haleelamuu isaanii, Arsii Lixaa fi bakkawwan hedduu ka biroo keessatti immoo taajjabdoonni hidhamuu dubbatu.
Aanaa Gadab Asaasaatti namni Mederekiif dorgomanii fi Shawaa Lixaa keessatti taajjabduun filannoo amma hidhaa baqadheen dhokadhee jira, jedhanis himannaadhuma wal-fakkaataa qaban.


text:
Ayyaanni Irreechaa Oromiyaan ala Afrikaa, Awurooppaa, Ameerikaa fi Awustraaliyaatti kabajamaa jira.
Hawaasni Oromoo Afrikaa Kibbaa magaalaa Johaanisbargii fi naannawa isii jiraatu ayyaana irreecha birraa guyyaa 2 dura haala hoo’aan kabajatee jiraachuu koreen qindeessituu ayyaanichaa himeeti jira.
Akkasuma guyyaa kaleessaa biyya Awustiraaliyaa magaalaa Meelboornittis irreechi malkaa kabajameera.
Dhalattoonni Oromoo magaalaa Meelboornii fi naannawa isii jiraatan baay’inaan kan irratti argaman yoo ta’u, qeerroo, qarree, haadholii siinqee fi manguddoonni uffata aadaatiin faayamuun ayyaanicha miidhagsaniiru.
Hawaasni Oromoo biyya Keeniyaa magaalaa Naayiroobii jiraatus Irreecha birraa baranaa guyyaa kaleessaa haala miidhagaan kabajataniiru.
Sanbata darbe biyya Niw Ziiland magaalaa Wellingtan, UK magaalaa Landan, Siwiidin magaala Lund-tti ayyaanni irreechaa kabajamuu gabaasuun keenya ni yaadatama.


text:
Itiyoophiyaa gama kibbaa keessa haalli qillensaa fi omishaa jiru bifa lama qaba.Kanneen rooba ga’aa argatan omiisha galfataniiru.kanneen caamni isaan mudate kan akka godina Boranaa keessa haalli jiru garuu adda.
Anaalee Godinni Boranaa qabu 13 keessaa 5 jechuun Dilloo, Dirree Mi’oo moyalee fi Dhaas hanqiina nyaataa hamaa keessa jiru jiraatonni akka jedhanti. Kanneen foyyee qabu jedhaman garuu hanqiina nyaataa akka qaban kan ibsame aanaa Areeroo Taltallee fi yabeloo ti.Isaan kun sadarkaa lammaffaa irratti ilaalamu.
Kanneen biroonis sadarkaa sadarkaan hanqinni nyaataa keessatti uumameera. Jireenyi isaa loon isaa kan ta’e boranni marga dheedichaa fi bishaan barbaacha loon lafa dheeraa deemsisu.Lafa hagasii deemuuf immoo loon nyaachu qaban.Kanaaf jecha rakkoon amma haammaate jedhu.
Kan torban lama booda dhufa jedhame eegamu roobni Hagayyaa hin argamu taanaan haallii jiru akkaan yaadessaa ta’uu hojjatonni gargaarsaa ni dubbatu. Caamnii kun eega eegalee waggaa 2 ta’uu isaa kan ibsan jiraatonni guyyaa 10 qofaaf rooba arganne jedhu.
Caamni irra deddebi’ee waan isaan miidheef jecha qabeenya isaanii duguganii fixaa waan jiraniif ijoollee isaanii rakkootu eega. Yabelloo keessatti gargaarsi seeftii neet kan mootummaa duraan gaggeessaa ture malee gargaarsi hatattamaa kenname hin jiru.
Mi’oo keessatti gargaarsi raabsamaa jira .Mi’oon kanneen sadarkaa duraatti caamni midhe kanneen jedhaman keessaa tokko. Areero taltallee fi yaabeelloo keessatti garuu gargaarsi hatattamaa hin kennamne.
Gabaasaa guutuu MP3 tuquun dhaggefadhaa


text:
Koottaa wal ceephanna (ISAY. 1:18)
Sisaay Fiqaaduu
Eessaan jira laata jedhii of ilaali
Kufuuf dhaabbachuu kee xiinxali madaali
Eddoo kee kalee moo bakka biraa jirta
Waadaa fudhatte hoo dhuguma eegdeettaa?
Maaliin dabarsite yeroo siif laatame
Fayyadamteerta moo diinatu si saame
Soba dhugaa godhee sitti asaasuudhaan
Yeroon inni si waame sitti dhihachuudhaan,
Kan kana hin hubannee hedduutu nyaaatame
Kirrii morma isaarraa kukkutee kan deeme
Lakkoofsa hin qabu kan yeeyyiin waamame
Atihoo akkami kana hubatteetta
Yeroo ati qabdu amma ta’uu beektaa
Gorsa Mana Kiristaana kee hojiitti hiikteettaa
Moo akkam laata kallatii jijjiiruun kirrii kee kutteettaa?
Abboommii Waaqa kee akkamiin eegdetta?
Waamicha Mana Kiristaanaaf lapheen owwaaatteettaa?
Barnoota ishiitis akkamiin ilaalta?
Foon moo lubbuu keetiif iddoo guddaa laattaa?
Maarre of ilaaluun hunda keenyaaf ta’a
Guyyaaan gaafatamnu guyyichi ni ga’a
Deebiisaa yoo dhabne numatu qaana’aa
Akka hin dagannee deebisuuf qophaa’aa
Hiree nuuf kenname hedduutu nurra jira
Akka ittiin hojjeennuuf eenyut hubateeraa?
Kennaa isaaf kenname hedduun dagateera
Isin hoo akkamii hubattanii hadaraa
Abboolii fi haadholiin firii keenya eegaanii
Sagalee Waaqayyoos kan hiruuf dhabanii
Meeqatu badeera diinaan saamamanii
Nyaata lubbuu isaanii barnoota dhabanii
Birmannaa dhabuudhaan imimmaan roobsanii
Osoo nu eeganii nuuf jirtu jedhanii
Hedduutu badeera diinaan saamamanii
Unu barattootatti imaanaa kennanii
Amantaa akka eegnuuf kirriis nutti hidhaanii
Gala nuuf gudunfuun ofii beela’anii
Aannoo kee eeggadhu hadaraa dhaamanii
Jechuun nu gaggeessan gaafa manaa baane
Obboleeyyan keenya heeddu waliin taanee
Mee of cinaa ilaala har’a meeqa taane
Guyyaa jalqabaa fi kan ammaa ilaalaamee
Bineensa baraatiin hedduutu nyaatame
Gorsi abbaa fi haadhaas tasa dagatamee
Daandii dhugaa kana gadhiisee kan deeme
Hedduu isaanitii kan yeyyiin nyaatame
Ka’aa haa dammaqnu rafuu miti dubbiin
Yeroon boo’uu amma yoo galanis gaabbiin
Galaa qopheeffachuun osoo of hin nuffiin
Guyyittiin isheen dhumaa osoo nutti hin dhufiin
Aduun barii baate otoo nutti hin lixin
Yeroon keenya amma osoo hin dukkanaa’iin
Ofii dhaabbatanii kan kufee ol kaasuun
Sagalee Waaqayyoon kan bade deebisuun
Dhugummaa amantii hojiitiin mul’isuun
Yeroon fayyuu amma miti itti karoorsuun
Mee of cinaa ilaalaa teessoo duwwaa kana
Xiqqoo mee yaadadhaa kan jalqabaa sanaa
Maali yoo wal kakaasnee maaf ofittoo taana
Affeerraa fooniif hoo hundatu wal waama
Baay’eeyyuu moo miti xiqqootu dhagahama
Kan lubbuu yoo ta’e garuu kunoo akkana
Dammaqaa jarana lakkisaa mee kaana
Kan jalqabe miti kan xumure taana
Egaa kan darbe darbeera amma nu haa ga’u
Amantiin keenya Hojii duukaa haa ta’u
Deemsii fi karoorri kee fulduratti malee
Duubaatti hin deebii’iin laaqii isa kalee
Lubbuu nu dheebotte mee dheebuu haa baasnu
Laphee bakkee labuu daandiitti haa deebisnu
Imimmaan haadhoolii kuunno kan baadiya kootta haa qoorsinu
Hojii fi amantaa dhugaa walsimsiisnee
Firii haa oomishnu kan barre barsiisnee
Waaqayyoo nu waamee yeroo nu eeggatu
Umurii eebbisee yoo carraa nuu laatu
Nuti maaliif laafna gargaaraa osoo qabnuu
Daandiittiin dhugaa dha silaa shakki hin qabnu
Obboleessa obboleettii maaliif hin kakaasnu
Akka phaawuloos fa’a qulqulloota hedduu
Manni Miristaana baadiyyaa yoo jigdu
Maalii yoo quuqamne maaliif nu hin yaaddessu
Maaliif kan callisnuu diinni yoo hadheessuu
Hiree nurraa jiruu dhugumaan yoo beekne
Waamichaa mana amantaa maaliif hin Owwaannee
Sababii maal qabna badii keenyaaf nutii
Manni Kiristaanaa yeroo hunda nu waamti
Afaan nuti beeknus kunoo ni dubbatti
Sagalee dhageenyuun kunoo nu barsiisti
Kanaaf maal jennaree sababii maal qabnaa
Hin dhageenye jechuuf yeroo hundaa baranna
Kanaaf rafuu hin qabnu cimneetu tattaafanna
Har’a yoo fakkaates kun hundumtuu laayyoo
Foon qofaaf yoo fiigne isa boriin isaa biyyoo
Yoo itti hin jiraannee sagalee Waaqayyoo
Guyyaan tokko ni dhufa kan nu jechiisiisu wayyoo


text:
Kaleen xurii dhiiga keessaa qulqulleesuun, fincaaniin qaama keessaa akka ba’u taasisa, jechuun ka Raadiyoo Sagalee Ameerikaaf ibsan, Yuunivarsitii Finfinnee Hospitaala Xiqur Anbassaa keessati ogeessa addaa ykn “Specialist” waa’ee dhukkuboota qaama keessaa ka ta’an, Dr Sanbataa Guuttataa "dhangala’aan adda addaa yeroo qaama keessatti heddumaatus akka fincaaniin ba’u gochuun, hormoonii qaama keessatti oomishuu fi akka dhiibbaan dhigaa hin daballee gochuun kaleen qooda guddaa qaba," jedhu.
Dhukkuboonni kalee huban gosa lama ta’u kan ibsan Dr Sanbataan, tokko isa ituu hin yaadamiin akka tasaa uumamu kan afaan ingliziin “Acute Renal Failure “ jedhamuu fi ka lammataa immo,dhukkuboota ka biroo yeroo dheeraa keessa kalee huban tahuu hubachiisan.
Kalee dhukkubasate gutummaatti fayyisuuf dadhabamus, dhukkubichi sadarkaa biraatti akka hin ceene gochuun ykn bakkuma jirutti ittisuun ka danda’amu ta’uu ibsanii, keessumaa namoonni dhukkuboota sukkaaraa, dhibbaa dhigaa fi dhibee onnee qaban, kaleen isaanii yeroo dhaa yerootti ilaalmu qabu dubbatu, Dr Sanbataan.
Wal’ansi dhukkuba kaleef godhamu, nyaata dawaa fi oguuma baqaqsanii hodhu kan of keessaa qabu ta’uu ibsuudhaan, wal’ansii afaan ingliziin “Dialysis” jedhamus ka jiru ta’uu Dr. Sanbataa Guttataa gaafii dhaggeefatoota biraa dhiyaateef deebii kennani jiru. Odeeffanno guutuu argachuuf gaaffi fi deebii gaggeefame dhaggefadhaa.


text:
Human Right Watch asks UN and AU to intervene on the current situation of Ethiopia
Hem Military Deployment, Terrorism Rhetoric Risk Escalating Violence Ethiopian security forces have killed dozens of protesters since November 12, 2015, in Oromia regional state, according to …Read More »
Warraaqsa Bilisummaa Qindeessitan Sababaa Jedhuun Sabboontoti Oromoo Heddumminaan Hidhamaa Jiru.
Milishooti Gandaa Bakka Adda Addaatti FDG Deggeruun Muldhate. (QEERROO) Mootummaan Wayyaanee FDG dura dhaabbachuuf, uummata Oromoo hidhuu araada godhatee itti fufuun isaa beekame. Filannoon mootummaa …Read More »
Gootonni Dargaggoonni Oromoo Jimmaa Warraaqasa Bilisummaa Finiinsuun Diddaa Kaasan,Poolisoonni Oromiyaas FDG Tumsan
Waldorgommii Ispoortii Akka Oromiyaatti Magaalaa Jimmaa irratti gaggeeffamaa jiruun wal qabatee Guyyaa hardhaa Magaalaan Jimmaa Wallee Warraaqsaa FDGf uummata qopheessuun dhuunfatamte .Poolisootni Oromiyaas sochii …Read More »
Sadaasa 20,2014 Sagalee Diddaa Gootota Qeerroo,Barattoota Oromoo Yuuniversiitii Wallaggaa
Sochiin Warraqsaa FDG Sadaasa 20,2014 galgala har’aa Mooraa Yuunibarsiitii Wallaggaa keessatti gootota barattoota Oromootiin qabsiifame hanga halkan keessa sa”aa 4:00tti waraana Wayyaanee humnaan mooraa barattoota …Read More »
FDG Ebla 2014 Ka’een Walqabatee Oromoonni 2390 Ta’an Mannneen Hidhaa Adda Addaa Keessatti Dararamaa Jiru.
Sochii Dargaggoota Biyyoolessaa, National Youth Movement for Bilisummaa fi Dimokraasiif(SDBBD) Freedom and Democracy (NYMFD) FDG Ebla 2014 Ka’een Walqabatee Oromoonni 2390 Ta’an Mannneen Hidhaa Adda …Read More »
Uummanni Amboo Gootummaan Diina Dura Dhaabbachuun Badiyaa fi Magalaan Waraana Wayyaanee Dandii Konkolaataa Dhorkate.
Uummanni Amboo Waraanni Wayyaanee Dhiha Oromiyaa Wallaggatti Akka Hin Dabarreef Bakkoota 16 ol ta’anitti mukkeen guruguddaa jigsuun gootummaan dura dhaabbatan suuraa gamtaa poolisii Ebla 30/2014 …Read More »


text:
Naalagaaffiit Peqatigiit Meeqqat Pillugit isumaqatigiissusiaat
NAKUUSAp suliai tamarmik Naalagaaffiit Peqatigiit Meeqqat Pillugit isumaqatigiissusiaannik tunngaveqarput. Tamanna aamma isumaqarpoq Meeqqat Isummersorfiini Nakuusaaqqanilu meeqqat inuusuttuaqqallu suliaat tamarmik Meeqqat Pillugit isumaqatigiissusiami artikelinik aallaaveqartut.
Naalagaaffiit Peqatigiit Meeqqat Pillugit isumaqatigiissusiaanni artikeli tmeeqqat pisinnaatitaaffiinik nassuiaapput. Tassa 18-t inorlugit ukioqaraanni inersimasut meeqqat pitsaasumik inuuneqarnissaannik isumaginnissasut isumaqarpoq. Taamaammat Meeqqat Isummersorfii Nakuusaaqqallu Meeqqat Pillugit isumaqatigiissut eqquutsinneqanngippat meeqqallu pisinnaatitaaffii unioqqutinneqarpata inersimasunut oqarsinnaapput.
Naalagaaffiit Peqatigiit Meeqqat Pillugit isumaqatigiissusiaanni artikeli tmeeqqat pisinnaatitaaffiinik nassuiaapput. Tassa 18-t inorlugit ukioqaraanni inersimasut meeqqat pitsaasumik inuuneqarnissaannik isumaginnissasut isumaqarpoq. Taamaammat Meeqqat Isummersorfii Nakuusaaqqallu Meeqqat Pillugit isumaqatigiissut eqquutsinneqanngippat meeqqallu pisinnaatitaaffii unioqqutinneqarpata inersimasunut oqarsinnaapput.
Meeqqat pisinnaatitaaffeqarnera isumaqanngilaq meeqqat namminneq sunut tamanut naalagaassasut. Isumaqarpoq meeqqat inersimasunit paarineqarnissaminnik akisussaaffigineqarnissaminnillu pisinnaatitaaffeqartut.
Meeqqat pisinnaatitaaffeqarnerat isumaqarpoq inersimasut meeqqanut tunngasunik aalajangiissatillugit pisussanut meeqqat qanoq isumaqarnersut aperineqassasut.
Meeqqat tamarmik pisinnaatitaaffeqarput, tamannalu aamma isumaqarpoq meeqqat tarmik meeraqatimik pisinnaatitaaffiinut ataqqinninnissamut akisussaaffeqarmata. Meeqqat aamma Naalagaaffiit Peqatigiit Meeqqat Pillugit isumaqatigiissusiaat malissavaat.
PDF-ip taaguutaa
PDF-ip taaguutaa
PDF-ip taaguutaa
Ataatsimoorluta kivitsivugut, ataatsimoorluta nukittuneruvugut!
Naalagaaffiit Peqatigiit Meeqqat Pillugit isumaqatigiissusiaata oqaluttuassartaa


text:
Waltaatoota Saa'udiin hogganamanii fi ribxee looltoota Hutti Yaman keessatti waggootii darban shaniif waraana turan dhukaasa dhaabiinsa labsanii jiru.
Barreessaa dureen Tokkummaa Mootummootaa Antoniyoo Gytarrees ji'a tokko dura waamicha dhukaasa dhaabinsaaf dhiyeessaniif deebii kenname ture.
Waamicha kana kan simatanii dhukaasa dhaaban keessaa Kaameeruun, Libiyaa, Sudaan Kibbaa, Siriyaa fi Yukreen akka jiran beekamee jira.
Kaayyoon keenya dhukaasa dhaabsisuu otoo hin taanee karaa itti gargaarsa dhala namaa dhaqqabsisuu dandeenyu karaa banuuf jechuun Gutarrees dubbatanii jiru


text:
Yeroo boqonna keessani maal hojjachuun dabarsitu? Kessattuu barattoonni yeroo ganna kana hojii tola ultummaa hojachuun yoo dabarsitaan bu’alee armaan gadii ni argatu jedha maddi tokko.
1. Maliif hojii tola oltumma hojjadha?
Hojii tola oltummaa namoota gargaarsa barbaadaniif gargaarsa kennu dha.Bu’aan isaa garuu siif dachaa kana caalaa.Hojii tola ultumma dhiphina samuu hir;isuuf, yaadoo hir’isuuf, samjuu keenya hojii isaa haalan akka hojjatu gochuuf ni gargaara. Akkuma hojii tola oltumma heddu hojjannu bu’aan arganuus bayyata jechuudha.
2. Hojiin tola oltummaa gammadaa si taasisa
Nama gargaarun gammachuu siif kenna.
3. Hojii tola oltummaa namoota waliin akka walitti dhufeenya qabaattu taasisa
Yeroo hojii tola oltumma hojjattuu, namoot waliin walitti dhufeenya qabaatta.Kun immoo hariiroo hawaasa waliin qabdu siif cimsa.
4. Hojii tola oltummaa Yeroo hojjattu hiriyoota harra horata.
. Bakka hojiif deemtutti hiriyoota haara qabaatta. Namoota kunnen waliin hojii qoodachuun salphatti rawwachuu dandeessa.
5. Hojii Tola oltummaa yeroo hojjattu dandeetti walitti dhufeenya haawasaa kee giddiftA
Namoonni tokko tokko yeoo gabaaba keessa nama waliin hawaasumma uumu danda’u, namonni tokko tokko immo ni qaanefatu. Hojiin tola oltummaa akka jireenya hawaasumma keenya cimsanuuf karaa nuuf bana.
6. Hojiin tola oltummaa dhiphinnaa irra bilisa ta’uuf nu gargaara
Yeroo bayyee namoonni kan dhiphatan yeroo qofaa isaani ta’aniidha. Akkasumas yeroo tokko tokko samuun keenya hojii waan hin dhabneef gara dhiphinaati deema. Garuu Hojiin qabamnu samuun keenya wa’ee hojii sana akka yaadu taasifna.
7. tola oltummaan Dandeetti ofitti amanamumma keenya dabala
. Bakka hojjanutti dandeetti keenya fayyadamuun meeshalee fi beekumsa qabnuun dalagna. Bilisaan hojjachuun kee immoo gammachuu siif kenna.
8. Hojiin tola oltummaa fayyuumma keenyan akka turru nu gargaara
Yeroo hojii tola oltummaa hojjanuu sosochii qaama taasifna. Hawaasa keessa deemu dandeenya. Hojitti qabamtee bakka bakketti deddebi’uu dandeessa. Kun immo fayyuma keef murtessadha.
9. Hojiin tola oltummaa carra hojii kee furduraaf karaa siif bana
. Wantonni har’a hojii tola oltumman hojjattuu boru hojii keef muuxannoo siif kenna. Yeroo hojiif dorgomtuu ille carra dursa argachuu malta.
10. Hojii tola oltumma hojjachuuf dandeetti adda qabachuun sirraa hin eegamu
.Nama namaaf yaadu fi yaada qajeela qabu ta’uu ga’aadha.
11. Dhaabbanni tola oltumman hojjatuuf filannoo garii akka filattuf si gargaaru
Hunda caala mi’a kan ta’e yeroo kee waan kennituuf bakka itti gammadde hojjattuu siif kennamuu qaba.
Maddi: Interneti irraa gara Afaan oromootti hiikun kan madakfame.


text:
Milishoonnii fi Loltoonni MKII, kanneen humna Mootummaa Naannoo Tigiraay (ABUT) waraanuuf kutaalee Impaayerattii garaagaraa keessaa gamasitti bobbaafaman danuun hidhannoo isaanii gatuun, gamisnis hawaasa naannootti gurgurachuun, baqachaa jiraachuu. Loltoota kanneen keessaa kanneen qabaman, kaan qaamotaa fi loltootuma MKII’n battala ajjeefamuu; kaanis to’annoo ajajoota waraana MKII jala galfamuun miliqfamuu.
Oromoon Walloo ABUT akka waraanuuf dirqamsiifamuun gamas geeffamaa jiraachuu
Waraana garee humnoota Mootummaa Naannoo Amaaraa fi Mootummaa Koloneeffataa Impaayera Itoophiyaa, gam-kaaniin immoo, humna Mootummaa Naannoo Tigiraay (ABUT) gidduutti geggeeffamaa jiru irratti, gara garee humnoota MKII fi Mootummaa Naannoo Amaaraa goruun humna Naannoo Tigiraay akka waraananiif jecha, Oromoonni Walloo dirqamsiifamuun mooraa leenjii waraanaatti galfamaa jiraachuu.
Haaluma kanaan, Oromoonni baay’inaan 50 olitti tilmaamaman, Roobii Adoolessa 21, 2021, Magaalaa Baateetti walitti qabamuun Buufata Poolisii Ona Baatee keessa erga bulfamanii booda, borumtaa isaa konkolaataa lamatti fe'amuun gara mooraa leenjii waraanaa Xiixaa jedhamuutti geeffamuu.
Hidhaa fi ajjeechaa Uummata Oromoo irratti, maqaa gargaarsa WBO’n
Maanguddoon Oromoo, Obbo Addunyaa Amantee, WBO gargaarte jedhamuun, Giddu-gala Oromiyaa, Lixa Shaggar, Ona Gindabarat keessatti hidhamuun dararamaa erga turee booda, Kamisa Adoolessa 22, 2021 mana hidhaa san keessaa baafamuun ajjeefamuu, sirni awwaalchaa isaas Sanbata kaleessaa, Ona Gindabarat Ganda Gammadaa jedhamutti kan raawwatame ta’uu.
Gama biraatiin, hidhaa fi dararaan Loltoota Mootummaa Koloneeffataa Impaayera Itoophiyaan Uummata Oromoo irratti maqaa gargaarsa WBO’n raawwatamu, Ona Gindabarat keessatti akka hammaatetti itti-fufee jiraachuu.
Odeessa guutuu suur-sagalee armaan gadii irraa hordofuu ni dandeessu.


text:
(Lubabaas Qeerrootiin)
(Kutaa 1ffaa)
Kaardii Daldala Filannoo
MOOTUMMAAN WAYYAANEE FILANNOON UTUU HIN GEGGEESSIN KAN MAQAA FILANNOOTIIN DALDALUU DHA. Dhimma kana muuxannoon waggoota darbanii ifatti mul’isu ta’u illee filannoo bara darbe keessa ta’e irraa waan argame wal yaadachiisuun maalummaa sirnichaa sirriitti ifa godha. Sirni kun bara duraa sanatti waan bosonaa dhufeef adeemsa keessa wayyaa’uu mala jedhanii kanneen garaa hiran akka jiran beekamaa ture.
HAA TA’UUTII, KOLONEEL MALLAS ZEENAAWWII AMALA SIRNA DIMOKIRAASII TOKKO ILLEE HIN QABU. HAALA KAN DHAABBATI TOKKUMMAA AWUROOPPAA FI DHAABBATI MIRGA DHALA NAMAA ADDUNYAA KAN GABAASA ISAANIITIIN MIRKANEESSANII DHA. HUMNI CUNQURSAA BITTAA WAYYAANEE FI BITAMTOOTNI ISAANII AKKUMA ABBOOTII ISAANIITTI HUMNA QAWWEEN JIRAACHUU FEDHU.
Akkuma baroota duraa sanatti, Wayyaaneen ammas kanneen isa yaaddessan mara dhabamsiisuu irratti xiyyeeffatee hojjacha ajira. Bara darbe keessa, yeroo filannoo sanatti, dhaabbatoota maqaa Paartii Siyaasaan ijaaramanii isaa wajjin dorgoman qarshiidhaa fi Waajjira garaagaraa kennuufiidhaan ijaaraa ture. Kana malees, Kaadiroota isaa ganda hundumaatti erguun ummata sodaachisuun amala isaanii ifatti mul’atu ture. Kana malees, bakka magaalaa fi Iddoowwan dhokachuu hin dandeenyetti immoo Kaadiroonni Wayyaanee Hoogganaa Booordii Filannoo Biyyoolessaa fi Humna Waraanaa dabalatee hojjachaa ture. Yeroo sanatti, Kaardii Filannoo miliyoonaan lakkaa’aman bakka humna waraanaan marfametti geessanii Kanniisa qofatti maruun gara bakka harki lakkaa’amuutti deebisanii akka waan ummati isaan fileetti kijibaan abbaa aangoo of godhanii jiru.
Wayyaaneen akka filannoon hin jiraanne namuu kan beeku ta’us, shirooti keessa keessatti hojjataman amma illee ummatatti ibsamuu qaban. Yeroo filannoo sanatti, Wayyaaneen baadiyyaa fi bakka dhokataatti qofaa isaa Paartii Siyaasa Mormitootaa kan ta’e Waltajjii (Madirakii fi Deggartoota isaanii) tumanii ari’uun kaardii hunda isaa immoo kanniisa itti maruun gara bakka dhufeetti deebisaniiru. Kun akka fakkeenyaatti, Shawaa Lixaa naannoo Gindabaratitti kan uummati ijaan arganii fi yoomiyyuu ragaa bahanii dha.
Shirri Wayyaanee kana duwwaa miti. Qotee bulaa fi dubartoota immoo utuma saatiin laaqanaa hin gahin yeroo dabarsitanii dhuftan jedhanii hiriiruma irratti harkaa sassaabuun filachiiftotni (kaadiroonni) ofuma isaanitii kanniisatti maranii ol deebisaniiru. Kun akka fakkeenyaatti Oromiyaa, godina Shawaa Kaabaa, naannoo Dabira Libaanos, keessatti mul’atee dha.
Yeroo kaan immoo dorgomaa mormituu hidhuu fi hiraarsuun dhimma wayyaaneen dalagduu dha. Yeroo darbe, Wallaggaa Bahaa, naannoo Shaambuutti, dorgomaa Madirak (Waltajjii) gaafa jal-bultii Filannoo halkan guutuu harka isaa fi miilla isaa hidhanii xaxanii waraana itti ramadanii bishaan keessa kan bulchan yoomiyyuu kan hin dagatamnee dha.
Taajjabdootni kutaa biyyaa hundumaa irra tamsa’anii taajjabaa turan kan Miseensa paartii kamii iyyuu miti jedhaman hundi isaanii iyyuu kaadiroota Wayyaaneeti. Kana baayyee waan ta’aniif hunda himuun waan cimuuf malee maqaa isaanii wajjin dhiyeessuun ni dandaa’ama.
Walumaa gala sababoota lakkaa’amanii dhumuu hin dandeenyeen filannoo utuu hingeggeessin maqaa filannootiin daldaluun Maqaa Paarlaamaatiin Kaadiroonni wayyaanee fi Bitamtootni isaanii paarlaamaatti dacha’uu isaanii sadarkaa addunyaatti beekamaadha.
Kaardii Shororkeessuummaa
Kaadirroonni Wayyaanee akkasitti Maqaa Bakka Bu’aata Uummataatiin walitti qabaman amma immoo seerota fedhii biyyaa fi sabootaa hin taane Wayyaanee gammachiisuuf jecha tumaa akka jiranis tibbana mul’ataa jira. Torban darbe dhaabbatoota shan (sadii kan biyya keessaa fi Lama immoo Kan biyya alaa jedhee gargar qooduun) ,Isaanis kan biyya keessaa sadan ABO fi Caamsaa 7(Gindot 7) fi Kan Biyya alaa immoo Alqaa’idaa fi Alshabaab ‘’Shororkeessitoota’’ jedhee moggaasuun isaas paarlaamichi hagam sadarkaa fokkotaa keessa akka jiru namatti mul’isa. Yeroo kamuu sirni akkanaa diddaa ummataa fi fincilaan malee akka karaa nagaa filannoodhaan hin buune agarsiisaa jira.
Dhimma kana irratti hayyuun tokko yaada akka armaan gadii nuuf kennan. ”Namooti hedduun akka beekanitti, wayyaaneen waan hojjattu maratti amantaa hin qabdu. Sagantaan ishii kan yeroo gabaabaa ti. Amma kunoo, Wayyaaneen seera shorokeessummaa kana kan labsite akka waan ministirii dhimma alaa Ameerikaa, Hiilarii Kilintan waliin maryatte fakkeessuuf Hilariin dhuftee ganama isaa seera shororkeessummaa baste. Kun akka ishiin deebiteen labsamuun waan dhimma kana Ameerikaa waliin maryattee fakkeessuu fi ittiin ummata gowwoomsuuf ture. Ummati garuu dhimma kana wayyaanee caala fageessee hubata.”
KUN AKKA UUMMATA BIRATTI FUDHATAMA ARGATUUF WANTOOTA INNI GODHE KEESSAA MURAASI:
Walga’ii dhaabbata tokkummaa Afiriikaa irratti ABO n Boombii dhoosee bakka bu’oota Afirikaa Fixuuf utuu jedhuun to’annaa jala oolfadhe jedhee holola sobaa afuufuun,
Naannoo Markaatootii namicha sooressa yeroo filannoo Waltajjiidhaaf uummata kakaasaa ture halkan humni waraana wayyaanee erga boombii manaa fi qabeenya isaa irratti qindeessanii duraa gubanii booda ABO tu bakka uummati baayyatutti boombii dhoose jedhee namoota kana irratti dhuguma ijaan argineerra jedhanii sobaan miidiyaa irra haasawa godhan qopheessuun maqaa balleessuuf piropogaandaa sobaa afuufuun
Akkasuma Naannoo Ministeera dhimma alaatti kan argamu Bishaan Ho’aan bakka uummati dhagna itti dhiqatu(Hot Water Shower)bakka jedhamutti utuu wanti tokko hinjiraatin ABO n bakka uummati of gatee dhagna dhiqatu kanatti boombii qindeessee dhoosuuf jennaan to’adhe jechuun asittis namoota kaadiroota qarshii fudhatanii yaada miidiyaaf kennan qopheessuun maqaa balleessuuf piropogaandaa sobaa afuufuun,
Kanaa fi kan kana fakkaatan ofuma isaatii Humni bittaa waayyaanee holola sobaa qopheessuun ABO fi Ginbot 7 n Shaabiyaa waliin wal at’uun Addis Ababa Baagidaadiin goona jedhan jedhee oduu sobaa uummata gidduutti odeessee maqaa dhaabbatoota kanaa balleessuu irratti argama.
Itti fufa


text:
Caamsaa 24/2014(TOI) – Godina shawaa Lixaatti qonna gannaa bara kanaan lafa heekatara kuma 613 irratti oomishaalee adda addaa oomishamuuf qophiin taasifama jiraachuu Waajjirri qonnaa godinicha beeksiseera.
Haga ammaattis hojii qonnaa hojjetameen lafti heekatarri kuma 456fi 939 qotamee, lafa heektara kuma 82fi 332 irraa boqqoolloo,Mishingaafi Nuugiin faca’eera.
Ogeessii misooma midhaanii Waajjirichaa obbo Balaay Baqqalaa akka himanitti, bara oomishaa 2014/2015tti lafa heekatara kuma 613fi 417 irratti oomishaalee adda addaa oomishuuf hojjetamaa jira.
Bara oomisha kana lafa misoomuu kanarraas oomisha kumataalaa miiliyoona 20 walitti qabuuf hojjetama jira.
Kunis kan bara darbeen yoo madaalamuu kumtaalaa kuma 412fi 903 caalamaa qaba jedhaniru.
Lafa oomishinnii qonnaa bara kana irratti oomishamu keessaa heekataarri kuma 451fi 549 kilaasteraan kan misoomu yoo ta’u himuun kunis akka milkaa’uuf ogeeyyiin qonnaa qonnaan bultootaaf leenjii hubannoo cimsu kennuu himaniiru.


text:
Lammiileen Ertiraa mana hidhaa Masriitii hiikaman biyyatti deebi'uu lubbuusaaniif sodaatan
Lammiileen Ertiraa mana hidhaa Masrii irraa gadhi dhiifaman lubbuu keenyaaf sodaanna jechuun biyyasaaniitti deebi'uu akka didan Amnastii Intarnaashinaal ibse.
Gareen mirga dhala namaaf quuqamuun beekamu Amnastii Intarnaashinaal namoota kunneen wabeeffachuun akkas jedhee gabaase: ''Akkaan sodaanneerra. Ertiraatti deebifamna taanaan ajjeechaatu nu eeggata.''
Amnastiin garee mirga namoomaaf falmu biraa fi rogeyyii waliin ta'uun akkaataa namoonni kunneen, Kibrom Adhaanom Okbazgiifi Alam Tasfay Abrahaam, mana hidhaatii ba'uu danda'aniifi osoo sodaa akkanaa qabanii biyyatti deebifamuu hin qaban jechuun duula gaggeessaa turan.
Lammiileen Eertiraa kunneen murtii malee waggoota saddeetiif mana hidhaa Masrii keessa turan.
Erga mana hidhaatii gadi dhiifamanii biyyatti deebi'uunsaanii waan hin oolle ta'ee gaafa murtaa'u, duulli isaan baraaruu eegalame.
Gareen dhimma Eertiraaf dubbatan ammoo namoonni lameen dirqama loltummaa dheessanii biyyaa miliqan jedhu.
Ertiraatti dargaggoonni leenjii loltummaa fudhachuun biyya tajaajiluun dirqama.
Amnastiin akka jedhutti namoota kunneen osoo isaan sodaa lubbuu qabanii biyyatti deebisuun seera idil-addunyaa cabsuudha.
Gadi dhiifamanii isa booda ''mirga koolugaltummaa gaafachuu argachuu qabu,'' jedhe Amnastiin.
Dhimma kanarratti aanga'oonni mootummaa Masrii hanga yoonaa homaa hin jenne.
Waggoota kurna lamaan darban keessatti lammiileen Ertiraa kumaatamaan lakkaa'aman biyyaa baqachuun, kaan osoo gara biyyoota Awurooppaa ce'uuf imalarra jiranii gammoojjii sahaaraa fi galaana Meediteraaniyaanii keeessatti dhumaniiru.
Mootummaan Ertiraa dhiittaa mirga namoomaatiin addunyaarratti maqaansaa ka'a.
Isaan keessaa humnaan waraanatti nama galchuu, amantii namaatiin nama adabuu fi hacuuccaan siyaasaa isaan ijoodha.
Mootummaan Ertiraa himannaa kana ni waakkata.
Bara 2018 lammiin Eertiraa US irraa gara biyyaa deebifame, osoo karraarra jiruu buufata xiyyaaraa Kaayirootti of-ajjeese.


text:
Gosoota Tawhiida-Kutaa 2
Jireenya namaa keessatti wanti garmalee barbaachisaan Gooftaa nama uumee fi kunuunsu beekuu fi ajaja Isaatiif buluudha. Akkuma kutaa darbe keessatti jenne hiika Rabb (Gooftaa) keessaa tokko kan waa fooyyessu, guddisu, kunuunsu, qananiisudha. Allaahn Rabb (Gooftaa) waa hundaati. Kana jechuun Kan isaan uume, guddisu, kunuunsu, qananiisu fi jireenyaa fi turtiif wantoota isaan barbaachisu kan dhiyeessuuf Isa. Sakandii takkaaf qananii fi eeggumsi Isaa osoo isaan irraa citee jiraachu hin danda’an. Fakkeenyaf, qilleensi fi bishaan qananii Rabbiin uumamtoota qananiise. Qilleensi fi bishaan dhabamnaan umamtoonni sakandii takkaaf jiraachu hin danda’an. Kanaafu, Rabbii akkanatti nama qananiisu fi eeguu beekanii Isa qofa gabbaruun karaa tokkicha gammachuu fi milkaa’innatti nama baasudha. Kutaa darbe irraa itti fufuun gosoota tawhiida hafan lamaan haa ilaallu.
2ffaa- Tawhiidu al-asmaa’a wa sifaat (Tawhiida Maqaalee fi Amalootaa)
Kana jechuun gara hundaan amaloota gaggaarii fi gurguddaan kan guuttame Rabbii Tokkicha qofa akka ta’e amanuudha[1]. Jecha biraatiin Rabbiin (subhaanahu wa ta’aala) kitaaba Isaa keessatti yookiin arraba Ergamaa Isaa irratti wanta Ofiin itti of waame fi wanta ofiin itti of ibseen tokkichoomsudha. Kunis kan ta’u, osoo hin micciriin, hin dhabamsiisiin, akkana akkana osoo hin jedhin, osoo wayittu hin fakkeessin wanta Rabbiin mirkaneesse mirkaneessu (isbaat) fi wanta Inni dhabamsiise dhabamsiisudha (nafiyyi gochuudha)[2].
Amaloonni gara hundaan guutuu ta’an Rabbii qofaaf ta’u. Rabbiin ala eenyullee amalootaa guutuu kanniin qabaachu hin danda’u. Wanta hundaa beekuun amala Rabbii keessaa tokko. Rabbiin malee eenyullee wanta hundaa samii fi dachii keessa jiran beekuu hin danda’u. Amaloonni hir’uu ta’an Rabbiif hin malan. Fakkeenyaf, rafuun, muguun, nyaachun, dhuguu fi kkf Rabbiif hin malan. Sababni isaas, amaloonni kunniin dadhabbinnaa fi hir’inna agarsiisu. Namni waan dadhabuuf ni rafa, ni muga, ni nyaata, ni dhuga. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa dadhabbii irraa qulqulluudha.
Rabbii keenya kan beeknuun sifaata (amaloota) gugguutuu Qur’aanaa fi sunnah Ergamaa Isaa (SAW) keessatti dhufaniini. Maqaalee fi sifaata Rabbiin Qur’aana fi sunnah Ergamaa Isaa (SAW) keessatti ittiin of ibse (wassafe) osoo ta’axiila, tahriifa, takyiifa fi tamsiila hin godhiin haala Isaaf maluutiin ni mirkaneessina. Jechoonni armaan olii kunnin hiika cimaa qabuu hordofaa. Sababa kanaan seenaa keessatti namoonni baay’een karaa sirrii irraa jallatan.
Ta’axiila– jechuun sifaata (amaloota) Rabbii fudhachuu diduu fi dhabamsiisuudha. Yookiin garii isaanii mirkaneessanii garii isaanii mirkaneessu dhiisudha.
Tahriifa– jechuun hima hiika isaa ykn jecha isaa jijjiruun hiika ifaa (zaahiraa) irraa fageessuu fi jallisuudha. Gara afaan keenyatti yommuu deebisnu “Hiika ykn jecha Micciruu” jechuudha. Fakkeenyaf, jecha Rabbii:
Jedhu keessatti hiika istawaa jedhu gara istawlaatti jijjiru. Kuni hiika isaa jijjiruu ykn micciruu waan ta’eef tahriif jedhama. Kuni sifaata Rabbii keessatti kan hin danda’amnee fi dogongora guddaadha. Namni gonkumaa wanta akkanaa hojjatu hin qabu.
Takyiifa– jechuun haala sifaanni (amaloonni) irra jiran ibsu
(“Akkana jira, akkana jira” jedhanii dubbachuudha).
Tamsiila jechuun wayitti fakkeessu jechuudha. Jecha biraatin, amaloonni Rabbii amaloota uumamtootatiin wal fakkaatan jedhanii amanuudha.
Tawhiidni asmaa’a wa sifaataa wantoota armaan olii afran irraa qulqulluu kan ta’eedha. Namni sifaata (amaloota) Rabbii ta’axiil godhee (dhabamsiisee), maqaa fi amaloota keessatti Rabbiin hin tokkichoomsine. Ammas, namni Rabbii Tokkicha uumamtootaan wal fakkeesse, maqaa fi amaloota keessatti Rabbiin hin tokkichoomsine. Kanaafi, namoonni baay’een tawhiida kana yoo dhiisan karaa sirrii irraa jallatu. Kiristaanonni sababni guddaan itti jallataniif Uumaa umamtootaan wal fakkeessu ykn umamtoota Uumaan wal fakkeessudha. Akkasumas, mushrikoonni fi namoonni karaa sirrii irraa kan jallataniif sababa isaan Uumaa uumamtootan wal fakkeessaniif.
Ragaaleen tawhiida kanaa akka armaan gadiitti dhiyaatu. Rabbiin Subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Wanti Isa fakkaatu tokkollee hin jiru. Inni Dhagahaa, Argaadha.” Suuratu Ash-Shuura 42:11
“Kana jechuun uumamtoota Isaa irraa wanti Rabbii olta’aa fakkaatu tokkollee hin jiru. Zaata Isaatiin, maqaalee Isaatiin, amaloota Isaatiinii fi hojii Isaatiin wanti Isaan wal fakkaatu tokkollee hin jiru. Sababni isaas, maqaaleen Isaa hundii gaggaariidha, amaloonni Isaa hundi amaloota guutuu fi guddaa ta’aniidha; Rabbiin olta’aan hojiwwan Isaatiin umamtoota gurguddaa shariika (gargaaraa) tokko malee argamsiise. Rabbiin olta’an gama hundaan guutuu ta’uudhaan addaa fi tokkicha waan ta’eef wanti Isa fakkaatu tokkollee hin jiru. “Inni Dhagahaadha”,lugaan (afaan) hanga fedhe garagara haa ta’uu, haajaan hanga fedhe haa baay’atu Rabbiin sagalee hundaa ni dhagaha. “Argaadha” halkan garmalee dukkanaa’aa ta’e keessatti mixii gurraatti lafa irra deemtu ni arga.”[3] Akkuma wantoota samii ol jiran hundaa argu, wantoota dachii irra jiranii fi dachii jala jiran hunda ni arga. Arguu irraa wanti Isa dhoowwu ykn haguugu tokkollee hin jiru. Wanti Isarraa dhokatu tokkollee hin jiru.
Ammas ni jedha:
“Rabbii! Dhugaan gabbaramaan Isa malee hin jiru. Maqaaleen gaggaariin kan Isaati.” Suuratu Xaahaa 20:8
“Jedhi, ‘Allaah kadhaa yookiin Rahmaanin kadhaa, kamiinu yoo kadhattan Isaaf maqaalee babbareedoo ta’antu jira.’ Salaata keessatti sagalee kee [garmalee] ol hin fuudhin, [garmalees] gadi hin qabin. Garuu gidduu [lamaan] sanitti karaa [jiddu-galeessaa] hordofi.” Suuratu Al-Israa 17:110
‘Allaah kadhaa yookiin Rahmaanin kadhaa’ Kana jechuun yoo feetan yaa Allaah, yoo feetan yaa Rahmaan jedhaa. Lamaan isaanitu gara tokkotti deebi’u. [kana jechuun lamaan isaanitu maqaa Rabbiiti.] , “[maqaa] kamiinu yoo kadhattan Isaaf maqaalee babbareedoo ta’antu jira.” Kana jechuun maqaalee Rabbii keessaa kamiininu yoo Isa kadhattan (du’aayi gootan), Inni maqaalee gaggaarii fi babbareedo ta’an qaba[4]. Yaa Rahmaan, Yaa Rahiim, Yaa Ghaffaar, Yaa Razzaaq, Yaa Waduud fi maqaalee birootiin yoo Isa kadhattan, maqaaleen Isaa hundi babbareedodha. Hanqinna homaatu of keessaa hin qaban.
Wanti hubatamu qabu maqaaleen Rabbii hundi sifaata (amaloota) Isaa of keessaa qabu. Fakkeenyaf, Maqaalee Rabbii keessaa “Al-Aliim (Beekaa), Al-Ghafuur (Araaramaa), Al-Aziim (Guddaa), As-Samii’u (waan hundaa dhagahaa), Al-Basiiru (Waan hundaa Argaa)”. Maqaaleen kunniin hundi sifaata of keessaa qabu. Sifaanni kunniinis wal-duraa duuban, “beekumsa, araaramu, guddinna, dhagahuu, arguu” ta’u. Beekumsa guutuu qabaachun sifaataa (amaloota) Rabbii keessaa tokko. Namaaf araaramuun sifaata Rabbii keessaa tokko. Akkasumas, guddinni, waan hundaa dhagahuu fi arguun sifaata Isaati. Akkuma maqaaleen Rabbii gaggaarii fi babbareedoo ta’an sifaanni (amaloonni) Isaas guutuu fi gaggaariidha. Hanqinna wayiitu hin qaban. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Isaan Aakhiratti hin amanneef amala gadheetu jiru. Rabbiif immoo sifaata ol ta’aatu jira. Inni Injifataa, Ogeessa.” Suuratu An-Nahl 16:60
Kana jechuun warroota Aakhiratti hin amanneef amaloota hanquu, hir’uu fi fafee ta’antu jira. Kanneen akka kufrii, wallaalummaa fi salphinna. Rabbiif immoo amaloota guutuu hanqinna wayitu hin qabnetu jira. Gara hundaan amalootaa guutuu kan qabu Isa qofa. Warroonni Aakhiratti hin amanne amaloota badaa fi gadhee waan qabaniif Rabbiin irratti kijiba dubbatu. “Rabbiin ilma ykn intala qaba” jedhanii dubbachuun kijiba guddaa fi amala badaadha[5].
3ffaa- Tawhiidu Al-Uluuhiyyah
Jechi “Uluuhiyyah” jedhu jecha, “Ilaah” jedhu irraa kan dhufeedha. Akka lugaatti “Ilaah” jechuun “gabbaramaa” jechuudha.
Sheykhul Islaam Ibn Taymiyyah ni jedha: “Ilaahni gabbaramaadha. Gabbaramaan akka gabbaramu haqa kan godhatuudha. Akka gabbaramu haqa kan godhateef sifaata jaallatamaa jaalala guutuun jaallatamuu fi gadi jechuu guutuu kan gadi jedhaniif Isa taasisuun waan ibsameefi.[6]” Kana jechuun gabbaramaan sifaata (amaloota) guutuu qabaachu qaba. Amaloonni guutuun kunniin jaalala guutuun akka jaallatamuu fi akka Isaaf gadi jedhan kan taasisaniidha. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa Ilaah (gabbaramaa Dhugaati). Kana jechuun qalbii guutuun garmalee kan jaallatamuu fi garmalee kan gadi jedhanii fi sodaatan Rabbiidha. Sababni isaas, amaloota gugguutuu waan qabuuf. Wantoonni Isaan ala jiran hundi amaloota gugguutuu gabbaramaa isaan taasisu hin qaban.
Ammas Sheykhul Islaam Ibn Taymiyyaan ni jedha: “Gabbaramaan jallatamaa qalbiin jaalalaan gabbartu, isaaf gadi jettu, isa sodaattu fi kajeeltu, yeroo rakkoo gara isaatti deebitu, wanta ishii barbaachisu keessatti isa kadhattu, faayda ishii keessatti isarratti hirkattu, gara isaatti kan dheessitu, zikrii (Isa yaadachuun) tasgabbii kan itti argattu, jaalala Isaatti kan tasgabbooftudha. Kuni Rabbiif qofa malee eenyufillee hin ta’u. Kanaafi, Laa ilaah illa Allaahn jecha hundarra dhugaa taatedha[7].
Ibn Al-Qayyiim ni jedha: “Ilaah (gabbaramaa) jechuun jaalalaan, garmalee kabajuun, gara Isaatti deebi’uun, ol-guddisuun, gadi of xiqqeessun, gadi of qabuun, sodaan, kajeellaani fi irratti hirkachuun kan qalbiin gabbartuudha.[8]” Kanaafu, ilaahni (gabbaramaan) kan garmalee jaallatamu, kabajamu, ol-guddifamu, kan isaaf of gadi xiqqeessanii fi of gadi qaban, sodaatan, waan hundaa irraa kajeelanii fi irratti hirkataniidha.
Ibn Rajab ni jedha: Ilaah (gabbaramaa) jechuun kabajaa guddaan, jaalalaan, sodaan, kajeellaan, Isarratti hirkachuun, isa gaafachuu fi Isa kadhachuun ajaja Isaatti kan bulanii fi ajaja Isaa kan hin faallessineedha. Kuni hundi Rabbiif malee eenyufillee hin ta’u. Dhimmoota kanniin keessaa namni wanta tokkoon umamtoota hirmaachise, jecha isaa “Laa ilaah illa Allah” jettu qulqulleessu keessatti hir’inna ykn diiggaa fide.[9]” Kana jechuun namni Rabbiin waliin ykn Rabbiin dhiisee uumamtoota garmalee jaallatu, kajeelu, sodaatu, of gadi qabuuf, irratti hirkatuu fi kadhatu, Rabbitti waa qindeessee jira (shirkii hojjatee jira). Shirkiin immoo jecha Laa ilaah illa Allah (Haqaan gabbaramaan Rabbiin malee hin jiru)” jedhu faallessa.
Kanaafu, Tawhiid Al-Uluuhiyyah– jechuun “Ibaadaa keessatti Rabbiin tokkichoomsuu fi amantii Isaaf qulqulleessudha.” Hiikni tawhiida kanaa jecha “Laa Ilaah illa Allah (Dhugaan gabbaramaan Rabbiin malee hin jiru)” kan jettuudha. Ibaada yommuu jennu hojii qalbii fi hojii qaama kan hammatuudha. Hojii qalbii irraa kanneen akka sodaachu, obsa, irratti hirkachuu (tawwakkula), kajeellaa, jaalala, ol-guddisuu (garmalee kabajuu), gadi of qabuu, gadi of xiqqeessu fi kkf. Hojii arrabaa fi qaamaa irraa kanneen akka zikrii, du’aayi, araarama kadhachuu (istighfaara), salaata (sagaduu), hajjii, sooma, jihaada, qalma fi kkf. Hojiiwwan kunniin hundi Rabbiif qofa ta’uu qabu.
Wanti guddaan Rabbiin ilma namaa itti ajaje tawhiida kana. Namoonni baay’een tawhiida ar-rubuubiyya itti amanu. Garuu tawhiida al-uluuhiyya kana itti amanu ni didan. Rabbii gaditti wanta biraa gabbaru. Kanarraa kan ka’e Tawhiida al-uluuhiyyah kanaafi kitaabban kan bu’an, Ergamtoonni kan ergaman, namoonni mu’minaa fi kaafiratti kan qoodaman. Rabbiin ni jedha, hiikni aayah: “Dhugumatti Nuti, “Rabbiin gabbaraa; taabota [gabbaruu] irraas fagaadhaa.” [Jechuun] ummata hunda keessatti Ergamaa erginee jirra. ” Suuratu An-Nahl 16:36
Kaayyoon guddaan kitaabban itti bu’anii fi Ergamtoonni itti ergamaniif jecha Laa Ilaah illa Allah labsuu fi mirkaneessuufi. Kana jechuun ilmaan namaa uumamtoota waa hin fayyannee dhiisanii Rabbii Tokkicha waan hundaa irratti danda’aa ta’e akka gabbaran itti qajeelchu fi waamudha. Rabbiin ni jedha:
“Gara haqaatti qajeelun, amanti Isaaf qulqulleessuun Rabbiin qofa gabbaruu, salaata sirreessanii salaatu fi zakaa kennuu malee homaa hin ajajamne. Kuni amanti qajeeladha.” Suuratu Al-Bayyinah 98:5
Jedhi, “Dhugumatti, salaanni kiyya, qalmi kiyya, jireenyi tiyyaa fi duuti tiyya Rabbii Gooftaa aalamaa hundaatifii. Shariikni Isaaf hin jiru. Isuma kanatti ajajame, ani jalqaba Muslimootaati.” suurat Al-An’aam 6:162-163
Waa’ee tawhiida kanaa ilaalchisee bal’innaan barruu tana ilaalun ni danda’ama. http://sammubani.com/2018/06/30/gooftaan-kee-eenyu-kutaa-3ffaa/
Wantoota Tawhiida Faalleessan
Gosoonni Tawhiida sadan kunniin hundi faallaa isa faallessu qaba.
“Tawhiidu ar-rubuubiyyaan Rabbiin Khaaliqa, kan sooru, kan jiraachisu, kan ajjeesu, dhimmoota hundaa kan qindeessu fi too’atu ta’uu fi mootummaa Isaa keessatti shariika (hiriyyaa) akka hin qabne mirkaneessuu fi dhugaan amanuu ta’uu yoo beekte, faallaan kanaa- gabrichi Rabbiin waliin wanti biraa wantoota armaan olii kanniin ni hojjata jedhee amanuudha. Kana jechuun akkuma Rabbiin uumuu wanti kunis ni uuma, akkuma Rabbiin samii irraa bishaan buusun uumamtoota nyaachisuu fi obaasu wanti kunis kana ni hojjata, jedhee yaadu fi amanuudha. Gabaabumatti, namni tokko, wanta Rabbiin qofti hojjatu uumamtoota keessaa namni ykn malaaykan ykn Jinniin ykn wanti biraa ni hojjata jedhee yoo amane tawhiidu ar-rubuubiyyah faalleesse jira.
Tawhiidu al-asmaa’a wa sifaat– wanta Rabbiin ittiin of waamen Isa kadhachuu, wanta Inni ittiin of ibseenii fi wanta Rasuulli Isaa Muhammad (SAW) ittiin ibseen Isa ibsu fi waa itti fakkeessu dhiisu akka ta’e erga beekte, faallaan kanaa waa lama. Lamaan isaanitu ilhaad jedhamuun moggaafama.
1ffaa- Maqaalee fi sifaata Isaa Qur’aanaa fi hadiisota sahiih ta’an keessatti dhufan Isarraa dhabamsiisudha. Fakkeenyaaf, Rabbiin Arshii ol akka ta’ee Qur’aanaa fi sunnaa keessatti kan mirkanaa’edha. Namni Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa Arshii oli miti jedhu Tawhiidu al-asmaa’a wa sifaat faallesse jira.
2ffaa-Sifaata (amaloota) Rabbii olta’aa amaloota uumamtoota Isaatiin wal fakkeessu. Rabbiin akkana jedhee jira: “Wanti Isa fakkaatu tokkollee hin jiru. Inni Dhagahaa, Argaadha.” Suuratu Ash-Shuura 42:11
Tawhiidu al-uluuhiyyan gosoota ibaada kaminiyyuu Rabbii olta’aa tokkichoomsu fi wanta Rabbiin ala jiran hundarraa ibaada dhabamsiisu akka ta’e erge beekte, faallaan kanaa, Rabbiin ala wanta biraatiif ibaada gochuudha[10]. Fakkeenyaf, Rabbiin dhiisanii wanta biraatiif sujuudun, kadhachuun faallaa tawhiidu al-uluuhiyyaati.
Kitaabban Wabii:
[1] Ash-Shirku fiil qadiimi wal hadiisi-fuula 66, Abu Bakr Muhammad Zakariya
[2] Sharih Usuulu salaasa- fuula 40, Ibn Useymiin
[3] Taysirul Kariimil Rahmaani fii tafsiiri Kalaamil Mannaani–Abdurahmaan Naasir Sa’dii, fuula 888
[4] Zaadul Masiir-Ibn Al-Jawzii, Fuula 836
[5] Tafsiiru Qurxubii 12/344, Tafsiiru Sa’diyy-fuula 514
[6] Ash-Shirku fiil qadiimi wal hadiisi-fuula 53, Abu Bakr Muhammad Zakariya
[7] Madda olii
[8] Madda olii-fuula 54
[9] Madda olii-fuula 54
[10] Min ma’aalim Tawhiid, fuula 21-22, Sheyk Abdurazzaaq bin Abdul-Muhsin Badri


text:
Magaalota umrii dheeraa qaban
Qophii Abu Ibtisam
Akka galmeen seenaa ibsutti, magaalaan Finfinnee bara 1886 hundeeffamte. Kana jechuun magaalaan tun umrii waggaa 136 qabdi jechu. Tarii namni gaafa magaalaan Finfinnee hundeeffamtu dhalate harras lubbuun jiraachuu dandaya. Ityoophiyaa keessa magaalonni magaalaa Finfinnee caalaa umrii dheeraa qaban heddutu jiru. Itoophiyaa keessaa baanee gama Eeshiyaa yoo imalle ammoo, ajaa’iba biroo argina. Barruu tana keessatti magaalota umrii dheeraa qaban ilaalla.
5ffaa. Suusaa (Iiraan)
Magaalota umrii dheeraa qabanii fi kan yeroo ammaatis ilmi namaa keessa qubatee argamu keessaa takka kan taate magaalaa Suusaati. Magaalaan tun yeroo ammaa Shush jedhamuun waamamti. Akka galmeen seenaa himutti, magaalaan tun dhaloota Nabi Iisaa dura amata 4200f qubsuma lammiilee isii taatee tajaajilaa akka turte qorannoon godhame ni mul’isa. Yeroo sanitti magaalaan tun wiirtuu impaayera Elaamaayit godhamtee hundeeffamte. Boodarratti Mootummaan Assiiriyaa, impaayera Elaamaayit kuffisee magaalattii qabate. Kisraanis mootummaa Assiiriyaa moohatee magaalaa tana qabatee bulcheera. Walumaa galatti magaalaan Suusaan waraana garagaraa dandamachaa hanga arraatti turuu dandeessee jirti. Magaalaan Suusaan ykn Shuush, Yeroo ammaa kana jiraattota 65,000 tahan qabdi.
4ffaa. Dimashq (Suuriyaa)
Akka qorattoonni seenaa himanitti magaalaan Dimashq magaalaa jalqabaati jedhamee amanama. Haa tahu malee qorannoon arkiyoolojii waan kana mirkaneessuu waan hin dandayaniif, umrii dheeraa qabaachuun sadarkaa 4ffaa irratti argamti. Magaalaan tun dhaloota Nabi Iisaa dura bara 4300 irratti akka hundeeffamte qorannoon godhame ni mul’isa. Ummanni Aramaay jedhamuun beekkamu, hundeessitootaa magaalaa tanaa akka tahanis ni himama. Dimashq yeroo garagaraatti bulchiinsa hedduu jalatti kan kufte yoo tahu, Alexander the Great dabalatee, impaayerri Ruum, Muslimoonni fi impaayerri Usmaaniyyaa magaalaa tana bulchaniiru. Bara Muslimoonni qabatan irraa kaasee Dimashq wiirtuu beekkumsaa tahuudhaan haalaan iftee mul’atte. Yeroo ammaa kana waraana Suuriyaa keessatti ka’een rakkoo hamaaf kan saaxilamte Dimashq, jiraattota miiliyana 2.8 tahan qabdi.
3ffaa. Halab (Suuriyaa)
Ammas achuma dachii Shaam keessa jirra. Halab yookaan Aleeppoon magaalaa umrii dheeraa qabaachuudhaan sadarkaa 3ffaa irratti argamtuudha. Akkuma Dimashq magaalaan tun dhaloota Nabi Iisaa dura bara 4300 keessa akka hundeeffamte qorannoon godhame ni mul’isa. Halab jalqabarratti bulchiinsa Haytiit jala kan turte yoo tahu, Assiiriyan,”¦ Griik, akkasumas bulchiinsi Faarsis magaalaa tana bulchaniiru. Boodarrattis impaayerri Ruum, Bizaantaayin, Bulchiinsi Muslimootaa, Waraanni Masqalaa, Mongoloonni fi xumura irratti Epaayerri Usmaaniyyaatis magaalaa tana bulchaniiru. Magaalota yeroo ammaa haalaan miidhaman keessaa tokko kan taate Halab, waraanni jalqabamuun duratti jiraattota miiliyana 4.4 qabaachuu turte.
2ffaa. Jabiil ykn Bibloos (Lubnaan)
Ammallee achuma dachii Shaam irra jirra. Magaalaan amma ilaallu ammoo tan faranjoonni Bibloos jechuun waaman, tan Ummanni biyyattii ammoo Jabiil jechuun yaaman. Magaalaa biyya Lubnaaniiti. Magaalaan tun dhaloota Nabi Iisaa dura bara 5000 duratti akka hundeeffamte qorannoon ni mul’isa. Warri hundeesse Foneeshiyan jedhamu. Boodarratti Ummanni Griik magaalaa kana weeraranii eega qabataniin booda Bibloos jedhanii itti moggaasan. Maqaan macaafaa kan Baaybil jedhus kanumarraa dagaage. Magaalaa tana keessa yeroo ammaa kana hedduminaan jiraatan hordoftoota amantii kaatolikaati.
1ffaa. Ariihaa yookaan Jericho (Falasxiin)
Magaalaan umrii dheeraa qabaachuun sadarkaa duraa irra jirtu achuma dachii sham biyya Falasxiin keessatti argamti. Ummanni biyyaa Ariihaa jedhee waama. Magaalaan tun dhaloota isaa dura bara 9000 keessa hundeeffamte. Ammatti magaalaan tun umrii waggaa 11,000 qabdi jechuudha. Ariihaan magaalaa umrii dheeraa qabdu qofa osoo hin taane, magaalaa yeroo duraatiif dallaya ijaarratteedha. Qarqara laga Urduun (Joordaan) irratti kan argamtu magaalaan Ariihaa, yeroo ammaa kana jiraattota 20,000 tahan qabdi. Ariihaan yeroo ammaa kana Bulchiinsa Mootummaa Falasxiin kan Mahmuud Abbaasiin hoogganamu jalatti argamti.


text:
Komii warra hajjii baranaa: Majlisa Oromiyaas tahee ka duraanii ummata saamuu fii malee, ummata tajaajiluuf hin dhabbanne jedhu hujjaajoonni. Qarshii kuma dhibba lamaa fii afurtama …Read More »
Balaa bubeeni kireena makaati kufe
Hegeree Oromiyaatiin Makka Al-Mukkarramaa fi Masjiid Al-Haraam . Ful-bana 11/2015 Wiisha guddaa lafa haramaa keysatti kufeen namni 87 du’ee namni 201 kan biraa madaawun …Read More »
BARNOOTA WAA’EE HAJJII IRRAA MURAASA
= Hajji jechuun Mana Rabbii (Beeytii) dhufaan Zayyaruudha = Hajjiin Arkaana Islaamummaa kheessaa Rukinii tokko = Hajjiin Umrii Namaa guutuu kheessatti Al tokko qofa …Read More »


text:
Amerikaan ka hardha kakatee biyya bulchuutti jiru waliin pirezidaantii 45 filattee marroo 58essoo eebbisiiftee kakachiiftee hujii itti kennite.
Doonladi Tiraampi dureessii Amerikaatti horii biliyoona hedduu qabaachuun beekamu ka durii biiroo siyaasaallee keest hojjatee hin beennetti filatame amma hujiitit jira.
Amerikaan yoo pirezidaanii filattu guyyaa innii muudamu sunitti qophii gammachuu hedduu qopheessaniif gammachiisaa oolanii bulan.Achii mirgaa fi bitaan eegaa qophii gammachuu irratti baandii fi sirbituu bebeekmtu itti yaamanii White House,bulchiinsa mootummaa Americaa geessan.
Qophii gammachuutiin duubatti hujii jajjabduu murtii addunyaafuu tatu hedduutti eegata.Gara Tiraampi Amerikaa itti geessuu walumaan laalla.
Gama kaaniin ammoo nama partij Demokiraati keessaa isa waliin dorgomee jalaa jige,Hilarii Kilinton nama waan hedduun faarsan.Gaafa partii isii fulaa buutee,seenaa Amerikaa keesatti yoo jalqabaatiif paartii guddoon filamte taate.
Qophii paartiin isii godina,Demokiraati Pensilveeniyaa magaalaa Filadelfiyatti keessatti gaafa Hagayya 25 Hagayya 28,2016 opheessiteefii, korii walii galaa DNC sun qophii waan hedduun qaabatan mee viidiyoo kana laalaa.


text:
Abstract:
Qoranannoon kun aadaa haraa eelaa Oromoo Booranaa Aanaa Drree irratti xiyyeeffata. Gaafa
qorannoo kanaa qoradhu malleen qorannoo af gaaffii fi Marii garee fayyadamee jira. Kayyoon
qorannoo kanaa aadaa haraa eelaa Oromoo Booranaa kan Godina Booranaa Aanaa Dirree
ibsuudha. Waanti qorannoon kuni barbaachiseef waa,ee aadaa haraa eelaa kana bifa
barreeffamanis ta,ee dhaloota dhufu dhaalchisuudha.
Waluumaa galatti Ani qorannoo kana yeroo goolabu akka yaada cuunfaati maalumaa fi
barbaachisummaa haraa eelaa aadaa in gadaa keessatti qabu addeesse jira. Akka yaada
furmaataatis aadaan haraa eelaa kun bifa barreeffaman ol kawwame akka dhaloota dhalootatti
dadarbu qabu addeesseera


text:
Gaa’ila Islaamaa-Lakk.6.2
Abbaa Manaa Kee Akkamitti Filattaa? -Kutaa 2ffaa
Kutaa darbe irraa itti fufuun har’as shamarran maatii ijaaru barbaadan abbaa manaa akkamii akka filatan ni ilaalla. Barruun tuni dubartoota qofaaf osoo hin ta’in dhiirotaafis kan taatudha. Dhiirri “Amaloota barruu tana keessatti tarreefaman nan qaba moo hin qabu?” jechuun of qorata. Ergasii, dadhabinna isaa ni jabeessa. Haalumaa kanaan barruuleen “Niiti tee akkamitti filatta?” jedhaniis, dubartootaaf kan ta’uudha. Achi keessatti of ilaalun of madaalu. Yoo akkana godhan, yommuu jireenya fuudhaa heerumaa keessatti wal qunnaman haala gaariin waliin jiraachuuf karaa isaaniif laaffisa. Yeroodhaan akka of qopheessan isaan taasisa. Kanaafu, obboleeyyan keenya hin fuudhiniii fi hin heerumin, tuqaalee kanniin ilaalun of haa jajjabeessan. Eeti, amaloota barruulee kanniin keessatti tuqaman hin qabu yaanni jedhu sammuu namaa qaxxaamuru danda’a. Garuu yeroo keessaa waan fooyyessitaniif abdii hin kutinaa. Guyyaa Guyyaan hanqinna qabnu foyyeessuf yoo carraaqne, In sha Allaah guyyaa tokko nama amaloota kanniini faayamu taana. Amma gara Amaloota Abbaa manaatti deebi’uun itti haa fufnu.
3-Ba’aa fuudhaa Heerumaa kan danda’u ta’uu
Ba’aa fuudhaa heerumaa yommuu jennu wantoota lama of keessatti qabata. 1ffaa- fedhii foonii haadha manaa isaa guutuu irratti kan danda’u ta’uu. 2ffaa-bu’uuraalee jireenyaa kan akka uffataa, nyaataa fi mana jireenyaa dhiyeessu irratti danda’aa ta’uudha. Dhiirri wantoota lamaan kanniin yoo dhabe, dubartiin rakkachuu dandeessi. Kanaafi, Ergamaan Rabbii (SAW) dargaggoota ba’aa fuudhaa heerumaa irratti danda’an akka fuudhan kakaase. Kan hin dandeenye immoo akka sooman isaan jajjabeesse.
Abdullah bin Mas’uud(Radiyallahu anhu) akkana jechuun gabaase:
“Yeroo dargagummaa fi qabeenya hin qabne taane Ergamaa Rabbii (SAW) waliin turre. Ergamaan Rabbii(SAW) akkana jedhan “Yaa tuuta dargaggoota! Namni isin keessaa ba`aa fuudhaa danda’u haa fuudhu. Sababni isaas ija ofii akka gadi qabatuu fi qulqullumaa isaa akka eeguf isa gargaara (kana jechuun zinaa akka hin hojjanne isa gargaara). Namni fuudhuu hin dandeenye haa soomu. Soomun fedhii foonii hir’isaati.” Sahiih Al-Bukhaari 5066
Kanaafu, shamarri heeruma yaaddu, “Gurbaan kuni fedhii lamaan kanniin guutuu danda’aa?” jechuun itti haa yaaddu. Yoo ammatti qabeenya homaa harkaa hin qabaatin, hanga balballi rizqii isaaf banamuu obsuudha. Rabbiin (Azza wa jalla) ni jedha:
“Isaan waan fuudhaaf isaan barbaachisu hin argatin, hanga Rabbiin tola Isaa irraa isaan duroomsutti kabaja ofii haa eeggatan.” Suuratu An-Nuur 24:33
4-Dubartootaaf garaa kan laafu ta’uu- Dubartoota irratti kan garaa jabaatu fi gogaa osoo hin ta’in isaaniif kan garaa laafu ta’uun ni filatama. Wanti hunduu madaalaa waan qabuuf dubartootaaf yommuu garaa laafu madaala kan eeggate ta’uu qaba. Garaa laafu yommuu jennu itti gaafatamummaa dubartoonni hin dandeenye itti fe’uu dhiisu, yommuu rakkatan isaaniif mararfachuu, sababa cimaa tokko malee rukutuu fi arrabsuu dhiisu, isaan gargaaru fi kkf.
Kanaafi, Faaxima bint Qays yommuu Mu’awiyaa fi Abul Jahm fuudhaaf ishitti dhufan Ergamaa Rabbii (SAW) mari’achiiste. Ergamaan Rabbiis (SAW) akkana jedhaniin: “Abul-Jahm ulee ceequ irraa hin buusu (kana jechuun dubartoota haleela). Mu’awiyaan immoo hiyyeessa qabeenya hin qabu. Kanaafu, Usaama bin Zeyditti heerumi.” Faaximaan ni jetti. “Ani Usaamaa ni jibbe.” Ergamaan Rabbis (SAW) itti deebi’anii ni jedhan, “Usaamatti heerumi.” Anis isatti nan heerume. Rabbiin barakaa keessa nuuf godhe. Namoonni biroo kan na hinaafan ta’e.” Sahiih Muslim 1480
Wanti asirraa barannuu “Usaamaa bin Zeydi qabeenya baay’ee waan qabuuf isatti heerumi” jechuuni osoo hin ta’in Ergamaan Rabbii (SAW) amala gaarii Usaamaa waan beekanifi. Sababni isaas, Usaamaan Ergamaa Rabbitti garmalee dhiyoo kan tureedha. Kanaafi, amala fi amanti isaa waan beekaniif irra deddeebi’uun isatti heerumi kan jedhaniifi. Barnoonni biraa asirraa barannu, dubartiin yeroo heerumaaf yaaddu nama muxannoo qabu mari’achiisudha.
5-Yommuu isa ilaaltu kan ishii gammachisu ta’uu- erga wal fuudhanii booda akka wal hin jibbine nama yommuu ilaaltu ishitti tolu filachuun ishiif gaariidha.
6- Ishii kan madaalu ta’uu
Kana jechuun amalaan ykn qabeenyan ykn sadarkaan ishii ol kan ta’e yookiin ishiin kan wal qixa ta’e ta’uudha. Sababni isaas, dhiirsi amalaan, qabeenyaa fi sadarkaan niiti gadi yoo ta’e, wal dhabbii fi rakkoon adda addaa uumamu danda’a. Ishiin isarratti ol’aantummaa agarsiisuun mormiin ni uumama. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa akkana jedha:
“Dhiironni dhimma dubartootatiin dhaabbatoodha. [Kunis] waan Rabbiin garii isaanii irra garii caalchisee fi qabeenya isaanii irraas waan baasaniifi.” Suuratu An-Nisaa 4:34
Kana jechuun dhiironni dubartoota waan gaarii dirqama ta’etti ajajuu fi waan badaa irraa dhoowwun dubartoota bulchu. Akkasumas, dubartoota ykn niitiwwan isaanii irratti baasi baasun itti gaafatamummaa dhiiraati. Sababni dhiironni dhimma dubartootaa irratti dhaabbatoo ykn bulchitoota ta’aniif sababa lamaani:
1ffaa- Amala uumamaa Rabbiin dhiirota qofaaf kenne. Fakkeenyaf, humna cimaa qabaachu, obsuu, rakkoo cimaa danda’u. Kanaafi, Nabiyyoonni dhiirota qofa irraa ta’an.
2ffaa- Qabeenya isaanii dubartoota irratti baasu. Kanneen akka mahrii, baasi manaa fi kkf. Soorata maatii danda’un itti gaafatamummaa dhiiraati.
Maatii irratti baasi kan baasu dubartii yoo taate, bulchiinsa irraa qooda fuudhatti jechuudha. Kuni immoo mana keessatti mormiin adda addaa akka uumamuuf sababa ta’a.
Akkasumas, dubartiin sadarkaan ishii guddaa ta’e dhiira sadarkaan gadi bu’aa ta’eetti yoo heerumte rakkoon adda addaa ni burqa. Fakkeenyaf, dubartiin doktoraa hospitaala keessa hojjattu, nama hospitaala kana keessatti qulqullessitu ta’etti yoo heerumte, wal dhabbiin ni uumama. Ishiin isarratti ol’aantummaa agarsiisun wal mormiin garagaraa mana keessatti ka’a. Kanaafu, dubartiin dhiira ishii gitu ykn ishii ol ta’etti heerumuuf haa tattaafattu. Kana yommuu jennu dhiira sadarkaan ishii gadi ta’etti heerumun dhoowwadha jechuu keenya miti. Yoo jaallatte itti heerumuun mirga ishiiti. Garuu wanti tokko ni dhoowwama. Innis, nama amantiin ishii gad ta’etti heerumuun ni dhoowwama. Fakkeenyaf, kaafiratti heerumuun ishiif hin hayyamamu. Dhiirri kaafiraa hanga fedhe qabeenya haa qabaatu, dubartii Musliimaa gadi kan ta’eedha. Kanaafu, nama iimaanan ishii madaalutti heerumuuf haa tattaafattu.
7. As-sidq wal-amaana (Dhugummaa fi Amanamummaa)
Amma seena intala qaruute takka isinitti himaa naaf obsaa! Nabii Muusaan (aleyh salaam) ummata Fira’awn jalaa dheessun gara ganda Madiyan jedhamtutti qajeele. Ganda tana keessaa fira hin qabu. Misra keessa bahee osoo gara ganda Madiyan deemu namoota beyladoota isaanii bishaan obaasanitti dhufe. Garuu shamarran lamaan beyladoota ofii obaasu irraa duubatti hafan. Nabii Muusaanis, “Dhimmi keessan maalii? (Maaliif duubatti harkifatanii?)” jedhee gaafate. Shamarranis ni jedhan: “Hanga tiiksitoonni beeladota ofii obaasanii deemanitti nuti obaasu hin dandeenyu. Abbaan keenya jaarsa dulloome.” Nabii Muusaaniis, beyladoota isaanii ni obaasef. Ergasii gara gaaddisaa deebi’uun, “Yaa Rabbii kiyya! Wanta gaarii gara kiyyatti buuste hunda garmalee itti hajama.” Jedhe. Ergasii, shamarran tannin keessaa shamarri takka saalfachaa dhufuun akkana jetteen, “Beyladoota keenya waan nuuf obaastef abbaan keenya mindaa siif kafaluuf si waama.” Innis gara abbaa ishii ni deeme. Seenaa isaa itti hime. Abbaanis, “Hin sodaatin! uummata zaalimota ta’an jalaa baatee jirta.” Jechuun isa jajjabeesse. Shamarran lamaan tannin keessaa qaruuten takka akkana jette, “Yaa Abbaa kiyya! Isa qaxari. Dhugumatti, irra caalaa namoota ati qaxartu isa jabaa fi amanamaa ta’eedha.”
Abbaanis niyyaa ishii hubatuun, “Waggaa saddeet na tajaajiluu irratti yoo wali galle, ani shamarran lamaan tiyya tanniin keessaa takka sitti heerumsiisu fedha. Wagga kudhan yoo guuttes, suni tola si biraa ta’eedha. Sirratti jabeessu hin fedhu. Gara fuunduraatti yoo Rabbiin fedhe namoota gaggaari irraa ta’uu na agarta.” jedhe. (Ilaali suuratu Al-Qasas 26:22-27)
Amma barnoonni asirraa fudhannu kana fakkaata:
Shamarran lamaan tunniin haala Nabii Muusaa sirritti hubatanii jiru. Amantii fi amala gaarii isaa sirritti argan. Kanaafi, shamarreen yommuu isa waamuuf isatti dhuftu saalfachaa itti dhufte. Namni iimaanan cimaa yoo ta’ee namoonni isa saalfatu. Ammas, saalfannan wanta dubartii irraa bareedudha. Shamarran tunniin jabeenyaa fi amanamummaa Nabii Muusaa yeroo gabaaba kana keessatti hubatanii jiru. Kanaafi, shamarreen abba ishiitin, “Nama kana qaxari. Dhugumatti inni namoota ati qaxartu hunda caalaa nama gaarii ta’eedha. Sababni isaas, jabaa fi amanamaadha.” jetteen.
Akka hayyoonni Qur’aana ibsan jedhanitti, Abbaan ishii “Akkamitti jabaa fi amanamaa ta’uu beekte?” jedhee gaafate. Ishiinis ni jette, “Dhagaa guddaa dhiirri kudhan malee baadhachu hin dandeenye adda ofii olkaase. Yommuu ani isa waliin gara manaa deebi’u, fuundura isaa deeme. Innis akkana naan jedhe, “Na duuba deemi. Yoo karaa irraa gore, karaa kamiin deemu akka qabu akka beekuuf cirracha darbadhu.” (Tafsiir ibn Kasiir-Tafsiira Suuratu Al-Qasas)
Namni jabaa fi amanamaa ta’e dhugumatti maatii fi hawaasa bulchuun isatti hin ulfaatu. Qaamaa fi sammuun jabaa yoo ta’e, dhimmoota jireenyaa ni sirreessa. Amanamaa yoo ta’e, namoota hin ganu. Kanaafi, intalli qaruuteen tuni Nabii Muusaa nama jabaa fi amanamaa akka ta’e ibsite. Abbaanis niyyaa ishii hubatuun intala isaa Nabii Muusaatti heerumsisee.
Kuni dubartoota dhiirsa barbaadaniif barnoota guddaa ta’a. Ammas, Khadiijaan (radiyallahu anhaa) Ergamaa Rabbii (SAW) itti heerumte. Sababni isaas, Ergamaan Rabbii (SAW) nama amanamummaa fi dhugummaan beekkameedha.
Dhiirri amanamummaa yoo qabaate niiti isaa hin ganu. Yeroo ammaa dhiira meeqatu dubartii bareeddu fi gaarii taate osoo of jalaa qabu karaa adda addaatin ishii gana. Kanaafu, Rabbiin olta’aan dhiira amanamaa siif haa hiru! Sihis isaaf dubartii amanamtu si haa godhu.
8-Itti gaafatamummaa nama baadhachuu danda’u ta’u– kana beekuf adeemsa jireenyaa keessatti hanga danda’een wanta hundaa ofii kan hojjatuu fi dhimma ofii galmaan kan gahuu yoo ta’e, inni itti gaafatamummaa baadhachu danda’aa jechuudha. Garuu wanta hundaaf abbaa fi haadha irratti kan hirkatu yoo ta’e, dhaabbatanii isa ilaalun ni barbaachisa. Gurbaan kuni intala teenyaf ni ta’a moo hin ta’u?
9-Galiin isaa halaala irraa ta’uu- Dubartoota gaggaarii keessaa dubartii takkatu jaarsa ishiitiin akkana jette, “Haraama fuute nuttiin hin galin. Har’a rakkoo irratti obsuu dandeenya. Garuu boruu ibidda Jahannam irratti obsuu hin dandeenyu.”
10-Aaqila ta’u, barataa beekumsaa ykn barsiisaa beekumsaa ta’uun ni filatama. Barataa ykn barsiisaa beekumsaa yommuu jennu kan beekumsa diini baratu ykn barsiisudha. ”
11-Haadha abbaa isaatiif tola kan oolu ta’uu- dhiirri abbaa haadhaf tola oolu carraa niiti isaa waliin haala gaariin jiraachu qaba.
Kitaaba Wabii
Az-zawaajul Islaamiyy Sa’iid,Mahmud Misrii, fuula 238-242


text:
Muddamsii daangaa Itiyoophiyaa fi Sudaan irra turee yeroo ammaa kan laaffatee ta'uus humnootiin Sudaan daangaa Itiyoophiyaa ce'anii seenuun lafa qabachuu isaanii ministriin dantaa alaa Itiyoophiyaa beeksisee jira.
Weerara Sudaan kan kan leellisan namoonni siyaasaa fi waraanaa kan Sudaan jiraatan iyyu, naannoo sanaa fi Itiyoophiyaa keessa tasgabiin akka hin jiraanneef kanneen fedhan qaamnii sadaffaan akka jiran akkasumas dhiibaa kan jiran ta'u dubbii himaan ministrii haajaa alaa Itiyoophiyaa Ambaasaaddar Dinaa Muftii ibsanii jiru.
Gabaasa Mallaskaachoo Ammahaa ergee Caqasaa.


text:
Xaalibaan affeerraa marii nageenyaa mootummaa Afgaanistaan irraa dhihaateef kan dide tahuu gabaafame
Lola Afgaanistaan keessatti waggoota 17 oliif geggeefamaa jiruuf furmaata barbaaduuf, torbee lama dura bakka buutonni mootummoota Ameerikaa, Paakistaan, Sa’uudii fi Emreets Abu Daabii keessatti garee Xaalibaan waliin marii kan geggeessan yoo tahu, marii itti aanu ammoo Ji’a dhufu Sa’uudii keessatti itti fufuudhaaf walii galanii turan. Haaluma kanaan mootummaan Afgaanistaan marii Sa’uudii keessatti karoorfame kana irratti, garee Xaalibaan waliin Kallattiidhaan mari’achuudhaaf gaafii kan dhiheesse tahus, Xaalibaan mootummaa Afgaanistaan waliin mariif hin taa’u jechuun dide.
Miseensi mana maree Xaalibaan tokko Rooytersiif akka himetti, “akkaatuma karoora qabameetiin dhimmoota marii jalqabaatiin hin xumuramin irratti, January dhufu Sa’uudii keessatti qondaaltota Ameerikaa waliin ni mari’anna. Haa ta’u malee mootummaa Afgaanistaan waliin marii tokkoolle kan hin goone tahuu qaamota hunda beeksisnee jirra”jedhe.
Dabalataanis gareen Xaalibaan Sabtii har’aa ibsa baaseen, “marii Jalqabaa irratti Ameerikaan dachii Afgaanistaan tan bara 2001 humnaan weerarte dhiiste bahuuf eega waadaa galtee booda, akkaataa raawwii bahiinsa isii fi dhimmoota biroo irratti marii geggeessinee jirra. Haaluma kanaan mootummaan Ameerikaa dhimma Afgaanistaan irratti Xaalibaan qaama guddichaa fi seera qabeessa tahuu keenna fudhatee jira”jechuun beeksise.
Mootummaan Afgaanistaan gama isaatiin, rakkoo biyyattii furuudhaaf furmaatni qophaahu kan mootummaa fi lammiilee Afgaanistaan hunda hirmaachisu tahuu akka qabu ibsuun, ammas kallattiidhaan Xaalibaan waliin mari’achuudhaaf carraaqqii kan godhu tahuu beeksise. Ameerikaanis furmaanni dhumaa kan walii galtee lammiilee Afgaanistaan hunda hirmaachise tahuu qaba, yaada jedhu kan qabdu tahuu gabaasni arganne ni addeessaa.


text:
Eebbifamoo Abbaan keenya Naatna’eel Addunyaa kana irraa du’aan booqatani
Eebbifamoo Abbaan keenya Naatna’eel Addunyaa kana irraa du’aan booqatani
Eebbifamoo abbaan keenya Abuna Naatna’eel baha Tigrayitti Awuraajja kelate awulaaloo jedhamee waamamuutti Mana kiristaana awudaa Qulqullu Giyoorgisitti Abbaa isaanIi obbo Gabrahiywoot Atsaduu fi haadha isaanii Aadde Walatta kiristoos Bishawu irraa bara 1923tti dhalatani. Aangoo/aankii /daaqoonummaa Eebbifamoo Abbaa keenya Abuuna Yisihaaqi irraa, Lubummaa, qumsinnaa fi monaksuummaa Eebbifamoo qulqulluu Abbaa keenya Abuna Baasiliyoos irraa
fudhataniiru. Itti aansuudhaan Amajji 13/1971 Eebbifamoo qulqulluu Abbaa keenya Abuuna Takla Haymaanootiin Eephis Qoophoosii Biyya Lallaba Tigraay ta’uudhaan Eebbifamoo Abbaa Abuuna Naatna’eel muudamaniiru.
Yeroo ammaa Angafoota Phaaphaasii biyya Lallaba Arsii ta’uudhaan Waggaa 30 ol tajaajilaa osoo jiranii Guraandhala 21 B.A. 2008 adunyaa kana irraa du’aan boqatanii jiru. Sirni awwaala isaanii guyyaa kamisaa guurandhala 24/2008 biyya lallaba isaanii gadaami isaanuumti huundeessanii tajaajila Afuuraa isa ol’aanaa kan itti keennani Dabre Qidus Dabra Ma’aazaa Gadaamii Abbaa keenya Abuuna Takla Haymaanootitti ni raawatama.


text:
Tamaam Mohammad Bakar dargaggoo ganna 25 yoo tahu, dhalataa fi jiraataa Godina Harargee Bahaa Aanaa Gola Odaa Araddaa Gaara Gaafaa magaalaa Cabbiiti. Dargaggoon kun nama yaalii adda addaa taasisuun Xiyyaaraa fi konkolaataa xixiqqoo hojjatee jira.
Akka Afaan isaa irraa odeeffannetti, kaka’umsa mataa isaatiin osoo waan irraa fakkeenya waa uumuu laallatu hin qabnetti biyya ifaan elektirikaa hin jirre, biyya daandiin Asfaaltii guddaan keessa hin dabarre, Araddaa bulchinsa Aanaa irraa fagoo taate keessatti hojii kalaqaaa waa uumuu kana nama hojjateedha.
Dargaggoon kun barnoota idilee sababa rakkoo maatiin kutaa 5ffaatti adda kutuun, mootoraan galii argateen akka of jiraachisaa jiru dubbate. Osoo hojiis hojjatee of jiraachisaa jiruu, hojii kalaqaa kan daa’imummaa isaa irraa fedha guddaa qabaachaa tureen meeshaalee elektirooniksii badan suphuudhaan deebisee faayidarra oolchaa ture.
Yeroo ammaa dargaggoon kun Xiyyaa xiqqoo isii kan bitaa mirgaan mootora dinaamoo qabdu, hojjachuudhaan balaliisuuf yaalii taasisaa jira. Meeshaalee ittiin waan kana hojjachaa jiru eessa akka argachaa jiru yeroo gaafannu, inniis meeshaalee naannootti gataman kanneen akka laastika bishaan irraa dhuganii fi dinaamoo fi baatirii mobaayilaa fayyadamuun waan kana hojjatee jira.
Uumamaan namni dandeettii akka kanaa qabu, osoo deeggarsa qaamolee addaa addaa irraa argatee waan guddaa hojjatee as baasuu akka danda’u shaakkiin hin jiru.
Aanaan Gola odaa gama isaatiin dargaggoo kanaaf deeggarsa barbaachisu akka isaaf hin godhin dargaggoon kun dubbatee jira. Bulchinsi Aanaa Gola Odaa dargaggoota akkasii funaanuun ykn iyyaafachuun akka dhalootaaf fakkeenya ta’anitti ol baasee haala mijjeessuuf qabaan dhaamsa.
Isaan qofaa miti, namoonni dargaggoo kanaa fi dhaloota isa fakkaatan maraa as baafnee biyyaaf akka isaan tahanitti gargaarra jettaniis qunnamuu dandeessu. Biyya teenya Oromiyaa iddoo garagaraa keessatti ijoolleen dandeettii addaa qaban kanneen dhokatanii hafaa jiran kumaatama waan tahaniif ol baasaa miidiyaa hawaasaatiin ummata Oromootti mullisaa.
Maddi OPM