text:
Xanachi (cancer) Buqqisanii Darbuu Malee Waldhaansa Hin Qabu!
Damee Boruutiin, Ebla 27, 2019
Xanachi dhukkuba keessaa isa hamaa dha. Qaamuma ofii kana deebisee bineesa godhee nama nyaachisuu caalu daddaffiin lubbuu nama keessaa baasa. Dhukkuba xanachaa fayuufi hidhi xanachaa qaama keessaa buqa’ee baduu qaba. Amma hidhi xanachaa qama keessaa buqqa’ee hin baane xanacha waldhaansi hin fayisu. Waldhaansi xanachaa guyyaa du’aatii xiqqoo dheersuun ni mala.
Uummata Oromoof OPDOn xanacha diinni irratti gad horde. OPDOn Ijaarsa Oromoo dhugaa miti. OPDOn fakkaatuu (fake) ijaarsa Oromoo ti. Uummatni Oromoo OPDO hurursaa nan bilisooma jedhee kan eegatu ykn kan abdatu yoo tahe of gowwosaa jira. Waan OPDOn Uummata Oromoo keessatti hojjechaa jirtu namni hin agarree yoo jiraate isa du’ee dhakkaa baate duwwaa dha. Eyyee ayyaan ilaalatoonni warri “bilisoomnee jirra”. “Ijoolleen Abbaa Gadaa Masaraa Miniliki nuuf galan” jedhanii uummata sobanii ofis sobaa jiran argaa jirra. Warri kanaafis akkuma OPDO seenaan dhiifama hin godhuuf. Namni dantaa mataa isaaf jedhee haqaa fi mirga uummata isaa dabsu seenaa fokkisaa qabaata.
OPDOn qarre fi qeerroo, jaarsaa fi jaartii, Abbootii Gadaa fi haadha Siinqee, dantaan, gandaan fi ammantiin gargar baasuu irra dabartee ofii ishee iyyuu akkuma uummata gootu gargar akka wal hiraa jirtu kan ifatti argamu. Akkuma dhukkuba xanachaa sana uummata Oromoo wal itti dirtee wal dura dhaabaa jirti. Namni tokko tokko uumaan waan dadhabaa taheef utuu badii tahaa jiru arguu dantaa xixxiqoof gowwomee yakka saba isaa fi seenaa saba miidhu hojjeta.
Hawaasa Oromoo keessa gaaffii tokko qarree fi qeerroo Oromoo gaafachu fedha. Mee warri mana, lafa, hojii f horiin isinii kenname ykn akka isiiif kennamu abdii argatan ganama ka’aa of ilaalee dura dhaabadhaa ija keessa of ilaalati ‘an eenyuu?’ jedhaa of gaafa dha. Bitaa fi mirga keessan ilaalatii obbolewwan keessan kaleessa haqaa uummata isaaniif dhaabatnii aarsaa tahan yaada dha. Lafee isaanii caccabee fi dhiiga isaanii dhangala’e irraa tarkaanfatnii afaan kaa’aa OPDO fudhachuun naaf malaa? jedhaa of gaafa dha. Garuu boree fi xiiqii warri nyaannu of itti qaana’uu qabna malee warri wareegame ba’aa isaanii nutti hobaafatanii darbaniiru.
Jaalanus jibbinus ilmi Abbaa Gadaa Masaraa Minilki hin seene. Kan Masaraa Miniliki seene akaakilee Miniliki akka tahe abbaatu himate. Kononeel Abiyi gaafa mudamu dhaabbi isaa ifa godhee jira. Haati isaa akka “Mootii” tahu mul’ata qabdi jedhe. Waltajii irratti haadha isaa fi haadha mana isaa qofa galatooma jedhe. Haatii fi haati manaa waan Habashaa tahaniif faarsamuu qabu. Abbaan isa guddise yoo Abbaa foonii illee tahuu baate maqaan isaa dhahamne. Waan Orommoo keessaa iyyuu Islaama tahuun warra Habashaa biratti isaaf qaanii dha. Warra Habashaa biratti fudhatamuuf tooftaaf waan godhe fakkaata.
Akeekni isaa kaayyoo Minilki jalqabe bakkaan gahuu akka tahe waltajii muudama isaa irratti ifatti dubbate jira. Tooftaan isaa kun warra Habashaa biratti fudhatama argatee ture. Yaroof illee taatu gammacuun fudhatanii Abiyi masaayii keenya Waaqa biraa nuuf ergame jedhanii faarsuu jaqabanii turan. Sana booda yaroo fuula itti guuran waan Oromoo gadsiisu hojjetee isaan gammachisee araarfachuu yaala.
Masaraa Minilki akka seeneen haaromsuu hojii isaa duraa godhatee jira. Masaraa Minilki haaromsuuf horii biliyoonan baasta utuu namni miliyoonii sadii qee’ee isaa irraa buqqa’ee kan nyaatu dhabee dhumaa jiruu jedhanii gaazexefatoonni isaa gaafanan horii kadhaan haaromsaa jiraa jedhe. Maaliitu haaraa? Umurii koo guutuu “gananaa Itoophiyaa” isaan jedhan kadhadhumaan jirtun arga. Kana malee horiin kadhaan dhufe uummata beela’aa jiruu akka hin nyaachifne kan dhowwu jira? Waan isaaf dhimma baasu hojjechaa jira.
Hawwii Masaraa Minilki kana keessa bara dheeraa jiraachuu qaba. Akeeka isaa kana bakkaan gahuuf Oromoo diiguu, tufachuu fi xiiqqeessuu tooftaa godhachaa jira. Yaroo inni an ilma Oromoo ti jedhee dubbatu guyyaa tokko dhaga’ee hin beeku. Anaaf Alebaachew Mekonnon fi Kononeel Abiyi jiddu yoo gargarummaan jiraate Kononeel Abiyi Afaan Oromoo dubbachuu dha. Afaan Oromoo duwwaa utuu hin taane Afaan Tigrayi fi Afaan Arabaas ni dubbata. Afaan saba tokko dubbachuun miseensa sab sana nama hin godhu. Akka Oromoo tahe afaan isaa guutee kan himachuu qabu isa malee warra inni gurmeesse akka Oromoo Amaaresan ergaa jiru miti.
Yaa Uummata Oromoo! mootummaa Kononeel Abiyi irraa bilisummaa eegachuun abjuu dha. Kononeel Abiyis akkuma ijaarsa OPDO fakkeesitu (fake) dha. Harka mirgaan faallaa hojjechaa harka bitaan kan uummata wajjin jiru of fakkeessa. Hojiin isaa inni guddaan akka warra Hollywood keessatti diraama hojjetanii kameeraa dura fiigee ilkaan baasuu dha. Mumul’achuu fiiguu malee rakkina uummatni keessa jiru hiikuuf yaroo fi fedhii hin qabu.
Kononeel Abiyi ummurii isaa guutuu mootii tahuuf yoo ayyaana argate an isaaf nan gammada. Garuu lafee fi dhiiga gootota Oromoon qabsoo as gahe shira xaxuudhaan dabsanii dantaa mataa ofiif olchachuu irraa dhaaba dha jechaa jirra. Dhiiga ilmaan Oromoon daldaluun hatattamaan dhaabbachuu qaba. OPDOn abjuu keessa jirti. Hojii ishee kana waan Uummatni Oromoo beekuu hin seetu. Siyaasaa Oromoo gowwomsu kana keessa bara baayye waan turaniif humni isaan injifatu waan jiru itti hin fakkaatu. Siyaasan isaanii garuu isumaa dulattii TPLFf jalatti uummata dantaan gooduu baran malee waan haaraa hin qaban. Dantaan nama bituu malee OPDO bututtuu fi dongortuun Uummata Oromoo gowwomsuuf dandeetii uumaa iyyuu hin qabdu.
Gareen ayyan ilaalatoonni gad badiin warra foolii Oromoo qaban Obbo Lammaa fi aadee Xayyiba Hussen Oromiyaa keesa aritee warri ergamtoota Habashaa taate diqaalonni Habashaa Oromoo bulchuu itti darbuuf yaadaa jrti. OPDOn Afaan, Aadaa, seenaa fi mirga Uummata Oromoof kabajaa tokko hin qabdu. Warri Amboo irratti OroMara yaa’ii waamee seenaa Uummata Oromoo dhoksuu fi xiqqeessu kan Habashaa ol kaasuu fi faarsu Addisuu Argaa fi Shimalis Abdisaa ergamtoota Kononeel Abiyii yoo tahan itti yaadanii, qoratnii qopheesanii kan dhiyeesan waan tahee dogonorri keessa hin jiru. Akka Gootota Oromoo Arsii gantoota kana of irraa ari’uu qabna. OPDOn Uummata Oromoof dhukkuba xanachaa waan taateef gamtaan kaane irree tokkoon akka Wayyaanee of irraa buqqisuun dirqama keenya!
Injfannoo Uuumata Oromoo!
Gadaan Gadaa Bilsummaa Ti!
Nama khijibu numa garree kha akkana khana garuu…..KKKKKK Namalle qusatu hogga khijibu #GuddiisaBaddu 😂😂😂😂😂😂😂😂
አሳዳጊ የበደለው ውሸታም
Hahahahah a bada caalaa kolfaan nu fixxee
Oromoon Ixoophiyaaf Of dhamaasu dhuma isaa VIDEO kanarraa baradhaa”warri ammallee karaa kanarratti ifaajaa jirtan!
This is Habesha land!!
የጎበነ ዳጬ ታሪክ እና የኦሮሞዉ ጠባሳ። በታሪክ ተመራማሪዉ ኤደኦ ቦሩ


c: text/html

text:
Mudde 21/2015 Warraaqsii biyyoolessaa oromiyaa FDG Godina Horroo guduruu keessatti Jabaachuun itti fufe,Warraaqsaa guyyaa har’aa Magaalaa Haratoo keessatti gaggeeffamaa jiruun hanga ammatti Ilmaan Oromoo Madaa’an 8 ga’aniru,.
Godina Lixa Shaggar aanaa Gindabaratitti Diddaan Uummataa daran Jabaachuu Guyyaa kaleessa irraa eegaluun daandiin Konkolaataa Gara Abunaa gindabarat geessuu bakkoota hedduutti cufamuun waraannii wayyaanee daandii banuuf rakkoo ulfaataan muddamee jira.
Aanaa Meettaa Roobii keessatti Yakki Waraanaa ilmaan oromoo irratti rawwatameen lubbuun namoota hedduu galafatame, hanga ammaa reffii namaa barbaadamaa jiraachuun ibsame jira. Gabaasaan itti fufa.
WARRAAQSII FDG DARAN JAJJABACHUUN BAKKOOTA HEDDUU FINIINAA JIRA
Mudde 21/2015 Warraaqsii biyyoolessaa oromiyaa FDG Godina Horroo guduruu keessatti Jabaachuun itti fufe,Warraaqsaa guyyaa har’aa Magaalaa Haratoo keessatti gaggeeffamaa jiruun hanga ammatti Ilmaan Oromoo Madaa’an 8 ga’aniru,.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Har'ha Dubuluqitti kalee ammoo Yaaballoo fi aanaa Miyoo magaalaa Hiddii-Lolaatti ummatii godina Booranaa dhiyo tana hiriiraa karaatti yaa’ee dhiphuu godina isaa himachumatti jira.
Godinii Booranaa godina Oromiyaa shanan wal dhaba daangaa naannoo Somaaleetiin namii hedduun irraa lubbu dhabee kumii hedduun irraa baqte keessaa tokko.
Rakkoo himatan keessaa “waraanii Liyuu Hayili fi Ittisa Biyyaa ummata fixuu akka dhaabuu,waraanii ji’a dabre keessaa magaalaa Sooddaatti nama nagaa fixe seeraan akka gaafatamuu,waraanii Liyuu Hayil fi Ittisa Biyyaa Jimaata dabre aanaa Areerootti nama nagaatti duulee fixe seeraan ha gaafatmuu, Soodduu Shalaqaa Jaatanii Alii huura keessaa fuudhanii addababayii (waljajjii)lafaatti akka dhaaban, bulchaan godina Booranaa hujii irraa akka bu’uu fi rakkoo akka akkaa fa himatan,” jedha warrii nu dubbifne.
Rakkoon himatan ta dhibiin ‘Yuniverstii Booranaa’ fi ’Koollejjiin Barsiisota Yaaballoo jaaruuf dhagaa yayyabaa kaahanii fi koollejjiin bananii cufan akka banamte ummatii faaydaa keessaa argatu fa.
Ka dhibiin ammoo Oromiyaan amma rakkoo keessa jirtu akkuma duriitti deemuu waan hin taaneef godinii kunilleen akkuma godina Oromiyaa ka dhibii haaromsa qabaachuu malee jedhan fa.
“Haga ammaatti ummatii daanguma ufii irratti ijjeefamuutti jirawaggaa 27 asi takka ummatii Booranaa,Oromoo daangaa irratti nagaan jiraannee hin beennu,” jedha namii nu buddifne tokko.
Wal dhaba daangaa kanaan haga ammaatti namii wal dhaba kanaan dhumate beekamu dhabuun,ummata baqate dhaqanii laaluu dhabuun rakkoolee himatan keessaa haga tokko.
Aabba Galma Boruu,itti gaafatamaa biiroo odeeffannoo godina Booranaati.Akka innii jedhutti ummatii rakkoo buclhiinsa dansaa qabaachuu,Jaatanii Aliitii soodduu isaa malte akka dhaaban yuniverstii fi koollejjiin godina kanaaf jaaruu waadaa galan akkuma jedhanitti akka jaaramtu fi rakkoo akka akkaa himatan.
Waraanii Liyuu Hayilii fi Ittisa biyya wal daangaa Somaalee irratti gara keenna dhukaasee nama keenna fixuutti jira.Waraanii kun ji’a sadii keessatti nama 153 caalaa nurraa madeesse,Mooyalletti nama guyyuma guyyaan butamaa jiraa seeraan hojjachuutti hin jiruu jedha.
Akka jecha aabba Galmaatti lakkoofsa nama dhumatee fi baqatee amma harkaa qabaachuu baatullee nama hedduutti lola Liyuu Hayil kanaan dhumatee baqatellee.
Ummati keenna yero gara yerotto du’uutti jiraa waraanii mootummaa Sooddatti nama fixe seeraan gaafatamuu qaba. Naannoo Maayyaleetii dira keessaa nama butanii deemumatti jiran .Waraana dheengaddaa ka Areeroo irratti waraanii Liyuu Hayilii fi Mekkelaakkeyaan(waraanii Ittisa biyyaa) nama keenna hedduu madeesse,” jedha.
Akka aabba Galmii jedhutti ummatilleen Hiddii-Lolaatti,Areeroo fi Dubuluqilleetti tanuma bahee himate.


text:
Simannaa Muumicha Ministeeraa Abiy Ahmed, Firaankifart, Jarman
ታዳሚዎች የጠ/ሚ ዐብይ አሕመድን መምጣት በመጠባበቅ ባንዲራቸዉን እያዉለበለቡ በሃገሪኛ ሙዚቃ እየተዝናኑ ነዉ።
This is not Mesqel Square but #Frankfurt,Germany
Kan Amerikkaa Irraa Barannee Faransayiiti Alaaba Orommootiin Bareene Orommoon Gooticha Ilmaa Abba Gada Akkasiiti Siimmatera.Injjiiffaannoo Dhiiggaa Ilmaan Keenyaatiin Argame Eessaatu Hin-saamamu.Abadan!!
Ulfinaa fi kabajaa lammiiwwan keenya sirna kana irratti kutannoon argamaniif haa ta’u!!
Oromummaa yeoon itti awwaaltanii dhokaan dhumateera!!


text:
Humnootiin Siiriyaa misaayiloota gara Siiriyaatti dhukaafaman kamiinuu qilleensa irratti fashalsiisuun kuffisu jechuu dhaan Libanonitti ambaasaaddorri Siiriyaa erga dubbatanii booda prezidaantiin US Doonaald Traamp deebii kennaniiru.
Misaayiloonni sun dhufaa jiru waan ta’eef Siiriyaan qophaa’uu qabdi jedhan Traamp.
Mr. Traamp lammii ofii isaa gaazii summaa’aa dhaan fixuun bineensa isa gammachiisu waliin michummaa uummachuun hin barbaachisu jedhan.
Mooskoon gama isheen deebii kenniteen misaayiloonni US qiyyaafata gochuun kan irra jiraatu shororkeessota malee mootummaa sirnyaa Siiryaa irratti miti jetti.
Dubbi himaan Kremliin Dimitryy Peskoov itti dabaluu dhaan qaamotiin waraana Siiriyaa keessatti hirmaatan martinuu tarkaanfii naannoo sana jeequ kam irraa iyyuu of qusachuu qabu jedhan.
Sabaa himaan Raashiyaas gama isaan doorsisi misaayilaa Ameerikaa haala jiru hammeessuu irraan kan hafe barbaachisaa miti jedhee jira. Erga sambata darbe Gutaa keessatti keemikaalli summaawaan namoota 40 erga galaafatee booda haalli isaa hammaatee jira.


text:
#Siidan_Yaadannoo_AbdiiMohammedQopheetif Dhabbachu qabaa?
#SEENAA_ABDII_QOPHEE
Hayyuun Oromoo Abdii qophee bara 1939 oromiyaa bahaa
Harargee aanaa dadaritti dhalatee guddate. Maqaan Abdi kan
warri baaseef Abdulwahab Mahammad Yusuf hogaa tahu
Jaalalarraa gabaabsani Abdii jedhaniin.
Qophee kan mogga’eef
ammoo yeroo muummee barnoota seenaa waggaa 2ffaa
baratu sababa mootummaa HS irratti fincila kaaftan jechuun
yunvarsiitii finfinnerraa ari’amee, Abbubaka muusaa waliin
raadiyoo hararitti koontiraatan qacaramuun qophii afaan
oromoon qopheessu eegalanitti uummanni maqaa masoo
kana moggaaseef. Kunis qophii afaan oromoo jechuun
somaliyaarra darbaa turen ummata haamilensaa abdii itti horaa
waan tureefi.
Abdiin yero dirree dhawaa turettis motummaa
Dargiin hidhamaa gidirfamaa ture. Yeroo hidhaa bahettis
hidhaa dhaabbii olii gadi socho’uu namootatti dabalamuu hin
dandeenye. Yerosittiis manatti ol deebi’e walaloo sirbaa
barreesutti taa’e.
Walaloo sirba yeroosii hireen tiyya jalloon
wanahuudessittee kararratti buutee guyya tokko hinqajeeltu
jechun carrasaa hifata takka ammo ummataaf jiraachuusa
kanatti boonee niin boonaan hireekoo naaf caalti ziqiyyaa
jedhee of jabeessa. Abdiin sirboota hedduu barreese. Garuu
walaloon abdi walee qofa mitti walaloon abdi falaasama,
seenaadha, siyaasa, duudhaa fii jiruu jireenya ummata
oromooti.
Abdiin nama samuu isaa keessatti yaada tokko
falaasafe deebi’e yaadauma sani wajjiin walmorku. Abdiin
nama jalala Hiidha deebi’e walaba baasudha.
Fkn “gaaf tokko namite jaalalti daguuti Dhaqeetin himadhe
dhadacha heerati, Ballama nuuf qabe Abbaan dhadachaati
Naaf isii kan moohu nuu eegaa walitti.
” Deebi’e ammas yaaduma kana akkana Jachuun diiga:-
jaalalti mootii mata ifiitu Heerafi seera namaati bultu na
harka baate dhoyfachu taatu (2x) jedhe ibsa. Takkammoo
namoota yeroo harkaa qaban nama waliin nyaatani yeroo
rakko nama gatan dugda garagalanis gaduma taa’e itti
wlalessa. https://www.facebook.com/108277194000122/posts/382848543209651/
Egaa abdii qopheen weellisaa, barreessaa walaloo
sirbaa, taphataa meeshaa muuziqaa, qorataa seenaa oromoo,
mul’isaa eenyummaa oromootii. Inumaanuu nama oromoof
dhalatee oroomoof jiraatee du’e kan seenaan isa hin
dubbatamneef hin jajamne ta’unsaa baay’ee nama gaddisiisa
goota kana.
Weellistoota Oromoo guutummaa Oromiyaa
keessaa aartii oromoo guddisaa turan cinaa gootaa
seenaansaa baay’ee hin leellifamne kanatu jira. Mee walaloo
sirboota yookin kaaseeta innii namootaaf kenne hangan
qoradhen sin yaadachisaa
1- Weellisaa Kadir Se’idiif: Kaaseeta kudhan walaloo sirbaa
barreesse kan kennee Abdii Qopheetii (ragaan Kadir
Se’idgaaffiif deebii O TV waliin godherratti dubbate.)
2- Weellisaa Abbitoo kabbaadaaf: abbitoon kaaseetaguutu
qabatee Abdii bira deemuun kan ofii dhiise kan abdiin
qopheesse kaaseeta tokkoo guutuu sirboota nugusuu
taammiraat irra deebi’ee sirbe hundsaa hojjate. Sirboota kana
Abdii Qophees sirbeera yaannii koo gama keet, harraa gessii
wallaggaa, allattin dirree dawaa as koottu asin jiraa, halkan
guyyaa ciiseen siiyada…… sirboota abdii qopheeti
3- Raayyaa Abbaa Maccaa: namni dhugaadhaa kami
akeekkadhu naa himi
4- Aalmaaz Tafarraa: kaaseeta sirbaa 10 qabdi isaan keessaa
walaloo sirboota kaaseeta 9 Abdi Qopheetu barreesse kenneef
(ragaan gaaffif deebii weellistuun kun bara 2002 ttii taasisteen
kan dubbattee.
5- Halloo Daawwee: dhuunfaan kaaseeta hedduu hojjate
ragaan ishumatu naaf hime, keessattuu sirboota gareen afur
taane hojjanne Abdii qopheeti inni utubaa baandii arfan
qal’ooti jetti yoo ibsitu.
Weellistoota oromiyaa bahaa jiran
hundaafu namni in ni hin kennine hin jiru jetti Alii Birraa fi
mahammad xawwil sirba cidh kan isaa irra deebi’anii sirban
jetti yoo dhugaa hojiisaa ibsitu
6- Usmaayoo Muusaaf: usmaayoon kaaseta 6 qaba yeroo inni
hidhaa bahettii walaloo sirboota kaaseeta guutuu qopheesse
gumaata baga baatee dhangaa aartiin harka fuudhe jeettii
ibsite haati mana Wellisa Abdii Qophee gaaffi deebii OBS
waliintasiseen.
7- Aadam haruun: namni nama ani namaa kan jedhuufi
8- Qamar yuusuf: finfinnee yaa finfinnee, kan jedhus kan ha’a
huuba qoonqoo taatee dhuga ol baasuu fii gad liqimsuun
kumaatama dhibe kana abddii qophee gaduma taa’eet
finfinnee yaa finfinnee
madda burqaajennee kan waaqni nuuf kenne
an sirraa fagaachuun hin taane
yaa finfinnee.
Jedhee walosaa waraqaarratti katabe.sirba
qamar magaalaa masalaa, dagalee jiruu kiyyaa, afaan Oromoo
mootii moototaati.
Jedhus isumatu kaaseeta tokko guutuu
qopheesseef garuu yeroo weellistoonni hedduun walaloo
sirbakoo abdiitu nuuf katabe jedhan hin agarruu rakkoon
maaliif laataa deebii barbaada!
9- Ahimad kabiiraa: abdii qophee kaaseeta tokko kenneef
10- Alii Shabboo kaaseeta lama guutuu barresse kenneef.
11- Abdii habiib sirba inni namni carraaqatu dhiira jedhu
kenneef.
12- Ibraahim baadiyyaa kaaseeta afur gutummaatti kenneef.
13- Alii birraafis sirba gammachuun fedhii marare, kan inni
amariffan sirbufii waa malli nu dhibee jenne bitaa mirgaa, yaa
abbaa lafaa badiikee kan jedhufaa isatu barreesse.
14- Fandishee Mul’ataatiifiis walaloo sirbaa hedduu
qopheesseefii jira
15- Hirphaa Gaanfurreefiis walaloo sirbaa barreessefiira.
Ergaan abdii dhabee jiruu lafaarraattii
garaa lafaatan seena ohohoo haya nagaattii
hedduu naan booyiinaa yaa warra firakoo
duraan nan gargaarree nabaasuudhaaf rakkoo…..kanas isatu
barreesse
16- Adinaan Mahammad: michuu baay’een qaba lixa
biiftuutirraakan jedhuu fii burtukaana bilcho, oduu dharaa
dhugoomsitee jarjarteetu na madeessite kan jedhus isatu
barreesse.
17- Amalmaal Abaataa fiis sirbashee afaan oromoo
shaggooyyee walaloo sirbaa barreesse kennefiira
18- Eebbisaa Addunyaaf SIRBA NU …..OROMOODHA HAA
NUBEEKANI. Jedhus walaloo kan barreesse Abdii Qopheeti.
Weellisaa abdii Qophee hireen guutteefii aartiin oromoo ha’a
ammana tarkanfachuu ijaan arguu baatus, waa heddu
gumaacheera.
Yeroo lafarra jirateetti mul’ata har’aa qabaatee
wellistoota durii oromoo fii kan ammaa Hirphaa Gaanfurree,
Daawitee Mokkonniin sittiinaa Abbaa duulaa fi kanneen biros
mana isaa magaala finfinnee baay’ee dhiphoo taate keessattii
dawoo goda hamba seenaa ,aadaa fii aartii oromoo ta’uun
dadhabe nuffe osoo hin jedhiin buufata ta’ee gargaaraa ture.
Abdiin weellistoota akka kinnisa mootii argeeti Ganda inni
keessa jiraataa ture naannoo rufael San qubatan
keessummeessa barsiisaa oromoo gamtoomsaa tokkoomsaa
ture, garee uumuunis koree qindeessanii buusii mataasanii
walitti qabachuun akka socho;an gumaachaa karaa qabsiisaa
ture.
Muktar Usmaan Hayluu kitaabaa Umar Suleeman Aadam
Haruun Ilfinesh Qannoo, Mahammad Sheekaa Haloo Daawwee
faa kaasuu dandeenya.
Yeroo namni akka garaasaa ta’uufii
diduttiis gaduma taa’ee Walaloodhaan namni dhugaadhaa
kami akeekkadhuu naaf himi addaan wallaalee madaalee naan
gallee hundinuu namaa ennaa miilaan deemu hin beeksisuu
unkaasamalee eenyummaa keessaa gubban hin ibsu eenyummaa isaa maaliin adda baafannaa deebii naaf kennaa
jedhe waa’ee namaa kana bitaa mirgalaalee ijibbaannan.
Kuusaan aartii oromoo Abdii Qophee biyyaa deemee biyya
jarman dhaqee xiqquma turee deebi’e garuu yeroo as deebitti
jechoota inni dubbate keessa “an biyya koon yaade oromiyaan
yaade.
Oromiyaan oromoo qofa qabdi an dugda oromootiin
ijoollee kiyyaaf qota ijoolleen koo asheeta nyaatu” jedhee
maatiitti abdii horaa ture ha’a garuu namni ijoollesa bakka jiran
garagalee ilaale hin jiru.
Kana malees sirbasaa haa cilaahuu
jedhu usmaayoof kennee fi kan qamariif kenne Oromiyaan
mootii moototaati jedhee jaalala Oromiiyaaf qabu waloon ibse.
Kana males yeroo jarman dhaqee deebi’e “Oromiyaan
yommuu hayyun keessa deeme biyya doofaa taati biyyuma
keenya teenye obsinee biyya keenya deeffachuu qabna’ jedhee
waarra biyya bahaniilleenittilee abdii horaa ture.
Seena kana hedduusaa haadha manaa weellisaa Abdii qophee
aadde Kimiyaa Mahammaa irraa gaaffiif deebii weellistoorraa
kan waliitti qabamedha. @#Share_Follow Facebook Page Abdi Amin Bakar Like Commenti


text:
Gaanfa Afriikaatti jilli addaa Jeffrey Feltman, daawannaa isaanii duraa Masrii, Iirtraa Sudaanii fi Itiyoopiyaatti geggeessan xumuranii deebi’aniiru. Ergaan isaaniis Yunaayitid Isteetis rakkoollee naannoo jiran hiikuu akkasumas lammiiwwan mootummaa ofii keessaa sagalee kan itti qabaatan gaanfa Afriikaa ishee badhaatee fi tasgabboofte deggeruuf cicha qabaachuu ishee ti kan jedhu ture.
Jalqaba, Yunaayitid Isteetis Itiyoopiyaan isheen abbaan biyyummaa ishee kabajamee fi tokkoomte mul’ata kanaaf murteessituu dha jettee amanti. Garuu adda addummaan siyaasaa fi gosaa guutummaa biyyattii keessaa hammaachuu ilaalchisee yaaddoo guddaatu jira. Tigraay keessatti dararaan raawwatamaa jiruu fi rakkoon namoommaa ariifachiisan bal’aan gamasii fudhatama hin qabu.
Yunaayitid Isteetis lola dhaabinisi akka tolfamu, walitti bu’iinsi hamaan kun akka dhaabatu, deggersa lubbuu oolchuu kennuuf akkasumas kanneen dhiittaa mirga namaa fi hookkaraaf itti gaafatamoo ta’an murtiitti akka dhiyaatan michoota ishee sadarkaa addunyaa waliin ni hojjetti jedhan.
Rakkoon Tigraay keessaa jijjiiramaawwan hiika qaban kan gufachiise mallattoo qormaata biyyoolessaa ti.
Jilli addaa Feltman, muummicha ministeera Itiyoopiyaa Abiy Ahimed fi hoogganoota ka biroo waliin mari’atanii, rakkooleen kun mala akkaan bu’a qabeessa ta’een furmaata argachuu kan danda’an, filannoo haqaa fi walabaa geggeessuu dabalatee, mirgi siyaasaa fi inamoomaa kan lammiiwwan Itiyoopiyaa mara bu’uura godhate, walii galtee biyoolessaa uumuuf yaalii godhamuuni jedhan.
Jilli addaa Feltman Asamaraa ennaa dhaqanitti loltoonni Eetraa battala Itiyoopiyaa gad dhiisanii akka ba’an prezidaant Isaayaas Afewerqiif cimsanii yaadachiisaniiru.
Ce’umsi siyaasaa Sudaan keessaa naannoo sanaaf fakkeenya ta’ee tajaajiluu kan danda’u carraa baroota keessatti yeroo tokko ta’e.
Jilli addaa Feltman hooggan Sudaaniif cimsanii ennaa yaadachiisan, kurna sadiif sabatiinsi kan keessaa dhabame Sudaan naannoo sanaaf akka biyya itti gaafatama qabdu taatee, bakka ishee akka eeggachuu dandeessu Yunaayitid Isteetis ce’umsa Sudaan gara dimokraasiitti ce’uuf geggeessitu deggeruu itti fufti jedhan.
Warraaqsi kun erga dhufee as kan argame fooya’ina laaffataa ta’e akka hin gufachiifnetti, hidha laga Abbayyaa ilaalchisee falmii fi walitti bu’iinsa daangaa Sudaan irra jiru furuuf illee Yunaayitid Isteetis cicha qabdi.
Jilli addaa Feltman yaaddoo dhimma bishaanii fi nageenyaa fi hidhi Abbayyaa nageenyi isaa amansiisaa ta’uu fi misoomaaf kan geggeessamu barbaachisummaa humni bishaanii Itiyoopiyaa ilaalchisee hoogganoota Finfinnee, Kaayiroo, Kaartuum, Masrii fi Sudaan waliin mari’ataniiru.
Dhimmoonni kun hooggana gamtaa Afriikaatiin qaamotii dhimmi ilaallatu waliin furamuu qaba. Gaanfa Afriikaa keessatti nagaa fi araarri akka bu’u Yunaaytid Isteetis amma iyyuu cicha qabdi jechuu dhaan gulalaan har’aa yaada isaa xumura.


text:
Kitaaba HAARAWA! $/€ 29.99
[wpecpp name=”Siyaasa Oromoo” price=”29.99″ align=”center”]
Kitaabni kun dhimmoota siyaasaa fi seenaa ijoo ta’an kan uf keessatti ammateedha. Kitaabichi kitaabota Afaan Oromoon haga ammaatti barraayaniin qabiyyeenis ta’ee akkaataa itti barraayeen adda. Kitaabni namni seenaa fi siyaas-diinagdee IOromoo irratti hubannoo cimaa qabaachuu fedhu dubbisuu qabu kana.
Address (teessoo) keessan gara [email protected] ergaa. Kitaabichi guyyaa muraasa keessatti poostaadhaan isin bira gaya. Kan poostaa Euro 5 gatii kitaabichaa irratti dabaluu hin dagatinaa. Galatoomaa.


text:
WBO Bosona Oromiyaa: Dhaloota qubee roorroon barnootarraa adda kuttee Bosonatti naqxe kanaan dinatu itti gargaarama jechuun cubbu guddaa keessa nama hingalchuu?
Mee dhiira dhaggeeffadhumee isa sagalee kiilolee : WBO’nkoo sodaa hin qabu kottu gadi naa ba’i jechaa jira diinaan💪🏽💪🏽💪🏽duunaanis naaf hin bo’inaa jedhee goonnikee qajeeleera ❤💚❤ Biraa haftaaree dhiiro
Irree Wbo Jabeessaa!
Irree Gootaa Jabeessaa!
Sirna Simannaa ABO Lixa Shaggar Magaalaa Baakkootti Gaggeeffamerratti Miseensi Shanee Gumii-Gumii Sabaa ABO J/Saamiyaa Usmaan Haasawa Taasisaniin Hiree Ofii Kan Murteeffatu Matuma Isaa Ummata Oromooti Jedhan.
TIM News~ Leenca Horroon Guduru Biqilchite!
Qeerroo Miseensi #WBO kanaa gaditti geerarsa talaliisaa jiru kun Haadhaaf Ababansaa mootummaa wayyaaneetiin irraa ajjeefaman. Artistiifi miseensa #WBO ti.
Geerarsa malee weelluu warraaqsaa hedduu nama qabudha. Qe’ee isaanii #Wayyaaneetu diige. Amma qe’een warrasaa guutummaan diigameera. Eela hedduu qaba. #WBO har’a wayyaaneen diina jettu roorrootu bosonatti galche malee bashannana miti!
Seenaasaa baldhinaan qabadhee sinitti deebi’a!
#TIM~ WBO Bosona Oromiyaa
Dhaloota qubee roorroon barnootarraa adda kuttee Bosonatti naqxe kanaan dinatu itti gargaarama jechuun cubbu guddaa keessa nama hingalchuu? As keessaa tokko barataa Yunivarsiitii turuusaa ani qaamanan beeka. Shanan kanaatu kuma 5 f qoricha!
Video: Raajii Guddata
TIM News-Please share!!!
Haasaa akka malee nama gaddisiisu. Kunoo rakkoo deemaa jiruuf ka’umsi guddaan kana.
Wayi Oromoo!!!!
TIM~Hinbeeku!
1. Ooggansa #ABO keessa qoodama lama jira jedhama. Kaan warra Hidhannoo hiikkachuutti amanu; kaan ammo warra hin amanne. Jarri biyya bulchanis gargar qoorba’aa jiru. Eenyuun oogganamu? Hinbeeku!
2. Waraanni gara lixaa jiru sun kan #Tigiroonni Lafa Benishangul Gumuz qabachuuf Oromoofi saba biro keessaa maallaqaan bittee hidhachiistee ittiin saba keenya gooltudha jedhamaa jira? Eenyutu isaan ooggana? Hinbeeku!
3. Ooggansi #ABO s ta’e garee paartii biyya bulchuutiin ibsi laatamaa hinjiru. Hana ammaatti ajjeechaan namootaa 400 ol darbeeera. Lachuu ibsa kennuu didan. Maalif keessuma keessaan walsukkuumu laataa? Hinbeeku!
4. Qeerroon Bilisummaa, WBO fi Oromoon garri caalu hidhannoo hiikkachuu kana nibalaaleffata. Maaliif? Garbummaa kana duraa keessaatti nudeebisu jedhanii waan shakkaniif. Ooggantoota dhaabaa faanawoo hariiroo kana tumsanii tokkummaan socho’aa jiruu? Hinbeeku!
5. Oromoon marti jijjiirama amma argame jedhamu kanatti gammadeeraa? Lakki. Maaliif? Jijjiirama inni fideen kan bashannanaa jiru warruma abbaa garaa duraaniiti. Kanaaf ammayyuu qabsoon dhaabata hinfakkaatu.
6. Ooggansi #ABO sirriitti waajjira qabatee tasgabbaa’ee hojii jalqabeeraa/ Lakki. Ammayyuu waajjiirri hinkennamneef. Hidhannoo hiikkachiistan hiikkachiisaa malee iddoo siniif hinlaannu jedhanii warri mootummaa lafarra gototaa jiru. Maaliif? Hinbeeku!
Egereen keenya yaachisaadhaa? Akak malee!


text:
Ibsa Suuratu Al-Insaan-Kutaa 1
Namni jireenya keessatti “Eessaa dhufe? Garam deemaa jiraa? Gahuumsi namaa eessa ta’uu danda’aa? Du’ee achumaan ni badaa?” jechuun of gaafachu hin oolu. Dhugumatti gaafilee kanniinif deebii gaha argachuun tasgabbii argachuudha. Namoonni baay’een sababa adda addaa irraa kan ka’e gaafilee kanniiniif deebii gahaa hin argatan. Sababni guddaan deebii gahaa akka hin arganne isaan taasise, madda sirrii deebii kana isaaniif deebisu barbaadu dhiisudha. Dhugumatti, maddi sirriin deebii gahaa itti argatan, Rabbii olta’aa irraayyi. Sababni isaas, Inni Uumaa (Khaaliqa) waa hundaa waan ta’eef, maaliif namoota akka uume, gahuumsi isaanii eessa akka ta’e sirritti beeka. Kanaafi Ergamtoota ni erge, kitaabban ni buuse. Kanaafu, dirqamni nurra jiru gara Kitaaba Rabbiitti deebinee qo’achuudha. Har’as gaafilee armaan oliitiif suurah deebii gaha deebistu ibsa waliin ni ilaalla. Haa jalqabnu:
“(1)–Yommuu inni wanta dubbatamaa hin turretti baroota irraa yeroon namatti hin dhufnee? (2)-Dhugumatti, Nuti isa qoruuf jecha copha bishaan saalaa walitti makamaa ta’e irraa nama uumne. Dhaga’aa fi argaas isa goone. (3)-Galateefataa ta’i mormaa ta’i karaa isa qajeelchine.” Suuratu Al-Insaan 76:1-3
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa suurah kabajamtu tana keessatti haala jalqaba namaa, walakkaa fi dhuma isaa dubbata. “Yommuu inni wanta dubbatamaa hin turretti baroota irraa yeroon namatti hin dhufnee?” Kana jechuun namni argamuun ykn uumamuun dura yeroon dheeraan isarra darbee jira. Jecha biraatin, namni yeroo dheeraaf kan hin jirre ture. Dhabamaa waan ta’eef, wanta dubbatamu miti. Kana jechuun maqaan isaa hin kaafamu, eenyummaan isaas hin dubbatamu. [1]
Namni garaa haadhaa keessatti uumamuun dura maqaan isaa ni dubbatamaa? Eenyummaa fi amalli isaa ni beekkamaa? Namni yeroo dheeraaf dhabamaa hin yaadatamne erga ture eenyutu isa argamsiise ree? Akkuma beekkamu, dhangala’aan saalaa ofiin of uumuu waan hin dandeenyef, Kan isa qindeessu, too’atu, qajeelchu fi hanga nama guutuu ta’utti marsaa tokko irraa marsa biraatti kan dabarsu jiraachu qaba. Namni garaa haadhaa keessatti dhangala’aa kana qindeessu, too’atu fi qajeelchu hin danda’u. Kanaafu, Gooftaa ogeessa ta’etu dhangala’aa saalaa kana irraa ilma namaa uume. Kanaaf ni jedha: “Dhugumatti, Nuti isa qoruuf jecha copha bishaan saalaa walitti makamaa ta’e irraa nama uumne.” Kana jechuun kheeyri fi sharriin isa qormaatuf copha bishaan saalaa dhiiraa fi dubartii walitti makame irraa isa uumne.[2] Kaayyoon qormaata kanaa ibaadaa isarraa barbaadamu galmaan akka gahuuf ergasii hojii isaa irratti hundaa’e akka mindeefamufi. Qormaata kana qorame ibaadaa isarraa barbaadamu akka hojjatuuf, humna keessaa fi alaa ni kenneef. Ni jedha, “Dhaga’aa fi argaas isa goone.” Kana jechuun dhageetti fi argituu ajajamuu fi faallessuu ittiin danda’u isaaf goone.[3] Beelladoota caalaa namni dhageetti fi argituun wanta dhagahamuu fi mul’atu addaan baafata. Dhageettin keeyyattoota Rabbii ni dhagaha, argituun immoo ragaalee gara Rabbii akeekan arga.
“Galateefataa ta’i mormaa ta’i karaa isa qajeelchine.” Kana jechuun takkaa yoo fedhe nama amanee galata galchuu haa ta’u, takkaa immoo yoo fedhe nama kaafira waakkatu haa ta’u, karaa qajeelinnaa fi jallinnaa, gaarii fi badaa ergamtoota erguu fi kitaabban buusun isaaf ibsinee jirra.[4] (Dabalataan suuratu Al-Kahf 18:29 ilaali)
Nama amanee galata galcheefis jazaatu jira, nama kafaree waakkateefis jazaatu jira. Namni amanee Rabbiif galata galche, Gooftaa isaa biraatti mindaa fi badhaasa guddaa argata. Namni kafaree waakkate immoo adabbii guddaatu isaaf jira. Kafaru jechuun Rabbiitti fi wantoota Inni beeksisetti amanuu diduu fi qananii Isaa waakkachuudha. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa namoota Isatti hin amanne, Isaaf ajajamuu fi Isa qofaaf gadi jechuun galata Isaaf hin galchine, adabbii akkami Aakhiratti akka qopheessef akkana jechuun dubbata:
“Nuti kaafirotaaf sansalata, sakaallawwanii fi ibidda bobo’aa qopheessinee jirra.” Suuratu Al-Insaan 76:4
Namoota Rabbitti kafaran, Ergamtoota Isaa kijibsiisanii fi badii keessatti lixaniif, Ibidda Jahannam keessatti sansalata ittiin hidhaman, sakaallaa harki isaanii mormatti sakaallamuun, ibidda isaanitti boba’u fi qaama isaanii gubuu isaaniif qopheessine jirra.
Waa’ee sansalata kanaa ilaalchise, suurah biraa keessatti akkana jedha:
“Isa qabaati hidhaa. Ergasii Jahiim keessa isa seensisaa. Ergasii sansalata dheerinni isaa ciqilee torbaatama ta’e seensisaa. Dhugumatti, inni Rabbii Guddaatti hin amanuu ture.” Suuratu Al-Haaqqah 69:31-33
Guyyaa Qiyaamaa Malaaykota waardiyaa ibiddaa ta’aniin ni jedhama: nama yakkamaa badii hojjataa ture kana qabaa. Harka isaa lamaan gara mormaatti dachaasun sakaallaan hidhaa. Ergasii akka gubatuuf Jahiim (ibidda) keessa seensiisaa. San booda, sansalata sibiilaa dheerinni isaa ciqilee torbaatama ta’e keessa galchaa. Dhugumatti, inni jireenya addunyaa keessatti Rabbii Tokkichatti hin amanuu ture. Qajeelcha Isaas hin hordofu ture. Kanatu adabbii guddaa kana akka adabamu isa taasise.
Kuni jazaa nama kafareeti. Jazaan nama amanee fi galata galchee hoo maal ta’inna laata? Itti aanse jazaa namoota amananii fi galata galchanii dubbata:
“(5)-Dhugumatti, Abraar qabee [khamrii] makaan ishii Kaafuur ta’e irraa dhugu. (6)–Burqaa gabroonni Rabbii irraa dhugaaniidha. [Gara fedhanitti] dhangalaafachu ishii dhangalaafatu. ” Suuratu Al-Insaan 76:5-6
Abraar jechuun namoota amananii wanta Rabbiin itti ajaje hojjatan, wanta Inni dhoowwe dhiisanii fi hojii gaggaarii dabalataa baay’ee hojjataniidha. Ka’as jechuun qabee (qodaa) khamriin keessa jiruudha. Khamrii jechuun farshoo ykn daadhiidha. Khamriin Jannataa khamrii addunyaa irraa adda tan taatedha. Baay’ee tan mi’ooftu fi sammuu tan nama hin tuqneedha.
Kana booda ibsi aayah: Dhugumatti, warri Rabbiif ajajaman, ikhlaasa qabanii fi hojii gaggaarii baay’ee hojjatan, Guyyaa Qiyaamaa qabee khamriin keessa jiru irraa dhugu. Khamriin tuni wanta garmalee urgaa’aa fi adii ta’ee maqaan isaa Kaafuur jedhamuun walitti tan makamtedha.[5]
“Dhugumatti, Abraar qabee [khamrii] makaan ishii Kaafuur ta’e irraa dhugu. Burqaa gabroonni Rabbii irraa dhugaaniidha.” jedhu sirritti hubachuuf gara suuratu al-muxafifiin haa deebinu:
“Dhugumatti, Abraar qananii keessa ta’u. Sireewwan faayaman irra [taa’anii] ilaalu. Fuula isaanii keessatti ifa qananii ni beekta. Khamrii qadaadamaa irraa obaafamu. Dhumti isaa miskiidha. Kana keessatti warri wal dorgoman wal haa dorgoman. Makaan isaa Tasniim irraayyi. [Tasniim] burqaa warri Rabbitti dhiyeefaman irraa dhuganiidha.” Suuratu Al-Muxaffiifiin 83:22-28
Mee ibsa keeyyattoota tanniini gabaabbinnan haa ilaallu: Dhugumatti, Abraar (warri Rabbiif ajajaman, ikhlaasa qabanii fi hojii gaggaarii baay’ee hojjatan), Jannata keessatti gara hundaan qananiin kan marfamaniidha. Teessowwan garmalee faayamanii fi miidhagan irra taa’anii Jannata keessatti wanta isaan gammachiisu hunda ilaalu. Guyyaa san namoota fuula abraar argan keessaa yoo taate, fuula isaanii keessatti miidhaginnaa, cululuqaa fi nuura (ifa) ni argita. Miidhaginni fi ifni isaan irraa mul’atu kuni sababa qananii keessa jiraniitin. Qananiin gara hundaan waan isaan marseef bareedinni fi ifni isaan irraa mul’ata.
Khamrii nama hin bowwaafichisne, hin macheessinee fi wanti ishii balleessu keessa hin jirre irraa obaafamu. Khamriin kuni akka hin bannee fi mi’aan isaa akka hin jijjiramneef qadaada qaba. “Dhumti isaa miskiidha.” Kana jechuun namni khamrii tana dhugu, dhugaati isaa dhumarratti fooli miskii argata. Miskii jechuun shittoo garmalee urgaa’udha. Qananii turaa kanaaf warroonni wal dorgoman wal haa dorgoman. Dhugaatin abraar dhugan makaan isaa Tasniim irraayyi. Tasniim jechuun burqaa ol’aanaa ta’e warroonni namoota hundarra Rabbitti dhiyoo ta’an (muqarrabuun) irraa dhuganiidha.[6]
Abdullah ibn Abbaasi fi kan biroo akka jedhanitti: Muqarrabuun (warroonni hundarra gara Rabbitti dhiyoo ta’an) dhugaati qulqulluu makaan homaatu keessa hin jirre dhugu. Warroonni mirgaa biroo immoo dhugaati makaa qabu dhugu.” Kunis kan ta’e mindaan hojiidhaan kan wal simatuudha. Akkuma muqarrabuun hojii isaanii hunda Rabbiif qulqulleessan, dhugaatiin isaaniis qulqulluu ta’e. Akkuma abraar hojii isaanii wantoota hayyamamoon walitti makaniin, dhugaatinis isaaniif makamaa ta’ee. Namni hojii qulqulleesse, dhugaatin isaa ni qulqullaa’a. Namni hojii wanta biraatin walitti make, dhugaatin isaas makama ta’a.[7]
“[Gara fedhanitti] dhangalaafachu ishii dhangalaafatu.” Kana jechuun gabroonni Rabbii burqaa kana yeroo barbaadanitti gara fedhanitti fi akka fedhanitti dhangalaafatu. Namni qananii fi milkaa’inna guddaaf dharra’u tokko yommuu badhaasa kana hunda dhagahuu, “Hojii fi amalli kanatti isaan geesse maalidhaa? Tarii anillee hojii akka isaanii hojjadhee bakka isaan gara fuunduraatti gahu hedan kana gahuu danda’a.” jedhee iyyaafachuun isaa hin oolu. Kanaafu, deebiin kanaa kutaa itti aanu keessatti kan ilaallu ta’a…
Kitaabban wabii:
[1] Tafsiiru Sa’dii- 1063, Tafsiiru Tahriir wa tanwiir-29/372
[2] Tafsiir Qurxubii-21/448
[3] Tafsiir ibn Kasiir-7/443
[4] Tafsiir Qurxubii-21/449-450
[5] Tafsiiru Muyassar-594, Tafsiiru Tahriir wa tanwiir-29/380
[6] Ma’aariju tafakkuri-15/329-331, Tafsiiru Muyassar-604
[7] Bidaa’u tafsiir-3/271


text:
Soba Dhoksuu Malee Balleessuun Hin Danda’amu
The Twin Cities’ Oromo Community is gathering again tonight in Powderhorn Park to mourn the loss of #HachaluHundessa with a candlelight vigil. @MPRnews pic.twitter.com/ahYc5hYdDf
— Evan Frost (@efrostee) July 3, 2020
Soba Dhoksuu Malee Balleessuun Hin Danda’amu
Dame Boruu: Adooleessa 2, 2020
Guyyaa Jaalatamaan Gootni Oromoo Haachaaluu Hundeessan waregamee jedhamee kaasse eenyu akka isa ajjeesee fi maalif akka dhu’e Uummatni Oromoo marti adda baase baree jira. Waa nisin nuttu himuuf deemtan waan beeknuuf eenyu akka ajjeese gadi baatanii nuuf hin himnaa jennee warra nafxanyaa fi ergamtoota isaanii kadhannee turre. Haachaaluu ajjeessuun xiqqaatee qormaata isaan Saba Oromoo irratti godhan obsa nama fixxachiisa.
Uummatni Oromoo miiraan qabamee waan xixiqaa irratti bobba’ee akka qabsoon Fincila Xumura Gerbummaa galama utuu hin gahiin hin bacancarre eegannaa gochuu qabna. Du’aa fi hidhaan nu baree jira. Nuyis itti barree jirra. Waan sodannuu hin qabnu. Manni hidhaa mana barumsaa qabsawwan akka tahe diinni keenya beekuu qaba. Hidhaan qabsawwan dorsiisuu waan fakkaatu miti.
Guyyaa Guyyaan kijiba wal duraa booda yoo tareessan soba dhugaatti jijjiruun hin danda’amu. Waan guyyaa gyyaan warri bilixignaa gad bahaan Uummata Oromoo itti dubbatan daa’imni isaanii iyyuu isaaniif hin dhugeefattu. Dammqinsi Uummata Oromoo dabballootaa Bilxiginaa ol waan taheef ofumaa dhamaa jiru. Utuu namni isaan gorsu jiraatee soba isaanii illee wal qixxeefatanii waliin sobu danda’u. Warri kun yartuu fi yakkamtu waan tahaniif of itti qaana’uu dhiisanii waan ajjaa’aa isaanii utuu uummatatti gad bahaanii bulgaafachuu baatanii ni wayya.
Waan mar’imaani nama waadu:
- Duraan dursee Haachaaluu ajjeesuun tuffii Uummata Ormoof qaban keessa isa olaanaa dha.
- Haachaluu akka handura biyya abbaa isaa keessatti hin owwaalmne dhowwachuun tuffii caalaa laphee Uummata Oromoo cabe irratti ibda qabsiisuu dha.
- Mana maatii Haachaaluu irratti boobii darbanii fira isaa ajjeessuu fi jeequun tuffii Uummata Oromoo qofa utuu hin taane namumaa keessaa bahu isaanii mirkaneesa. Maatii gadda irra jiru irratti maaliif gadda dabaluun barbaachisaa tahe? Utuu waraanni Kononeel Abiyi marsee jiru Ormi biraa dhufee boobi darbe jechuun namaaf liqifamaa?
- Waan nutti eenyu akka Haachaluu ajjeese nutti hin himnaa nuyuu beekne jenneef utuu hin taane seeraa nama ajjeesse qoratee kan dhiyeessu qabu qaama poolisii tahee utuu jiruu, Shimalis Abdisaa nama ajjeese akka owwaalcha Haachaaluu irratti dubbate dhageenye jirra. Dubbiin isaa kun Uummata Oromoo akkuma warri Nafxanyaa horii godhanii yaadan yaaduu isaa fakkaata. Karaa biraa akka Uummatni Oromoo dhugaa jiru hin hordofnaa faanaa dhugaan dhoksuuf wixxifachaa jiru fakkaata.
Waan Haachaaluun nafxanyaa fi Minilkiin balaalefateef “Shaneen” Haachaaluu ajjeese jedhe. Shimalis Abdiisaa eenyuun akka “Shanee” jedhu waan an hin beekneef inni ibsachuu qaba. Poolisa ajjeechaa Haachaaluu qorataa jira jedhameef raga qabatamaa(material witness) waan taheef baayyee barbaadamaa tahuu qaba. Akka haasaaa Obbo Shimalis yoo tahe “Shaneen” kun bilisaa baasaa nafxanyootaa fi leelistuu Minilki tahuu qabdi. Haasaa kana Uummatni Oromoo na irraa fudhata jedhee foloduu yoo dhise isaaf wayya ture.
Waan Obbo Takalaa Uumaa jedhu waan wayyu natti fakkaate. Haasaan isaa waan Koomiishiineri Poolisii jedhe wajjin wal fakkaata. Waan “digisiin asitti nuuf qophaa’e, asitti jalqabee akka asitti raawwatuuf ture. Akka ibsa koomishina poolisaa yoo tahe adda baasee Balderaas, Abiin(Nama)fi kana bira dargagoota ijaaranii, hidhachiisanii Finfinnee keessatti bobbasanii turan. Qabeenyaa Orommo hedduu barbadeessanii jiru. Waraana Mootummaa wajjin tahanii namoota Oromoo baayyee ajjeesanii Jiru. “Addis Ababa yeenya nechi”. “Keketemaachiin wuxxuu” jedhanii Uummata Oromoo Finfinnee keessa jiraatu irratti karaa bilbila bataskaanaa isaanii waraana labsanii turan.
Mootummaan Kononeel Abiyi isaan hidhachiisee karaa isaanis ilmaan Oromoo dhumaa jirani irratti waraana labsee ajjeesaa fi hooggantoota Oromoo mana hidhaatti guraa jira. Haalli uummata keenya Finfinnee keessa baayyee kan nu sodaachisuu fi nu yaadessuu tahee jira.
Haa tahu malee bakka jirru maratti waliif dirmachaa akka qabsoon keenyaa qindaa’inan gara fuula duraa tarkaanfatu gochuuf:
- Qaree fi Qeerroon Oromoo gurmaa’aa wal ijaaraa socho’aa
- Aarsaa hin barbaachifne baasuu hin qabnu. Bakka dadhabaa ishee rukkutaa. Dingdee fi caasaan ishee barbdeessuu irratti xiyyeefadhaa.
- Karaa dandeessan maran hanaanis tahe saaminsaan meeshaa waraanaa ittiin of irraa ittisuu qabdan hidhachuun barbaachisaa taha.
- Ilmaan Oromoo RIB, poolisii federaala, poolisii Oromiyaa fi humna darbataa keessa jiran akka isin wajjin dhaabbatan hawwaa dha.
- Ilmaan Oromoo humna waraana keesaa sooratan yookaan karaa adda bahanii jiran akka qabsoo uummtaa gargaran jabeessaa gaafadha.
- Sochiin gootan kan karaa WBO qinda’e tahuun dirqama. Qabsoon keenya jidduu galummaa WBO yoo hooganamemalee humni keenya gargar faca’ee diinaaf saaxilamna.
- Jarjartiin utuu hin taane haala qindaa’een waan wal qabatee qabsoo deemtu galma gaha. Gargaarsa Waaqaa wajjin haa jabaannu.
Gadaan Gadaa Bilisummaa Ti!
Injannoo Uummata Oromoof!


text:
Monthly Archives
March 2020
Finfinnee, Bitootessa 22, 2012 (FBC) - Gumiin Olaanaa Dhimmoota Islaamummaa Oromiyaa tamsa'ina vaayrasii koroonaa ittisuuf murteewwan dabarse. Gumichi qajeelfamaa fi hojimaata…
Afaar, Hararii fi Dirree Dawaan tamsa’ina vaayrasii koroonaa ittisuuf murteewwan dabarsan
Finfinnee, Bitootessa 22, 2012 (FBC) - Naannoon Afaar, naannoon Hararii fi magaalaan Dirree Dawaa tamsa'ina vaayrasii koroonaa ittisuuf murteewwan dabarsan. Bulchiinsonni…
Manni Maree Waliigalaa Dhimma Islaamummaa Ityoophiyaa hawaasni Muusliimaa mana isaaniitti akka…
Finfinnee, Bitootessa 22, 2012 (FBC) - Manni Maree Waliigalaa Dhimma Islaamummaa Ityoophiyaa hawaasni Muusliimaa mana isaaniitti akka sagadan murteesse. Manni marichaa tamsa'ina vaayrasii…
Koreen Ittisa Vaayrasii Koroonaaf Deeggarsa Walitti Qabduu deeggarsa Birrii miiliyoona 47 ol walitti…
Finfinnee, Bitootessa 22, 2012 (FBC) - Koreen Ittisa Vaayrasii Koroonaaf Deeggarsa Walitti Qabduu deeggarsa Birrii miiliyoona 47 ol walitti qabe. Vaayrasichi Ityoophiyaatti…
Walirraa hiiqinsi qaamaa iddoowwan gabaa fi geejibaatti hojiirra ooolaa akka hin jiraatin ibsame
Finfinnee, Bitootessa 22, 2012 (FBC) - Walirraa hiiqinsi qaamaa iddoowwan gabaa fi geejibaatti hojiirra ooolaa akka hin jiraatin ibsame. Koreen Biyyoolessaa Ittisa Vaayrasii…
Ityoophiyaatti namoonni dabalataa 3 vaayrasii koroonaatin qabamuun mirkanaa’e
Finfinnee, Bitootessa 22, 2012 (FBC) - Ityoophiyaatti namoonni dabalataa 3 vaayrasii koroonaatin qabamuun mirkanaa'e. Ministeerri Fayyaa FDRI akka beeksisetti waliigalaan qorannoon…
Raayyaan ittisaa maarch baandii fi heelikooftaraan vaayrasii koroonaarratti hojii hubannoo uumuu…
Finfinnee, Bitootessa 22, 2012 (FBC) - Raayyaan Ittisa Biyyaa FDRI magaalaa Finfinneetti maarch baandii fi heelikooftaraan dabaalamuun waa'ee vaayrasii koroonaarratti hojii hubannoo…
Rakkoo dhiyeessii fi raabsaa oomishaaleerratti muul’atu furuuf mari’atame
Finfinnee, Bitootessa 22, 2012 (FBC) - Daldaltoonni ummata cinaa akka dhaabbatan waamichi dhiyaate. Rakkoo dhiyeessii fi raabsaa oomishaaleerratti muul'atu furuuf…
Tajaajilli Iityoo Teelekoom Oromiyaa Lixaa, har’arraa eegalee tajaajilasaa idileetti ni…
Finfinnee, Bitootessa 22, 2012 (FBC) - Tajaajilli Iityoo Teelekoom Oromiyaa Lixaa har'arraa eegalee tajaajilasaa idileetti kan deebi'u ta'uu preezdaantiin mootummaa naannoo Oromiyaa…
Adaamaa fi Hawaasaatti biifaan keemikaala farra ilbiisota dhibee qaqqabsiisanii raawwatame
Finfinnee, Bitootessa 22, 2012 (FBC) -Magaalaa Adaamaa fi Hawaasaatti biifaan keemikaala farra ilbiisota dhibee qaqqabsiisanii raawwatame. Magaalaa Adaamaa iddoowwan sochiin…


text:
Afaan Oromoo
-
Oduu Onkoloolessa 08,2021|| Tarkaanfi Jajjabduu WBOn fudhate fi Manni Maree UN Gocha PP balaalefachu OMN: – Oolmaa Irreecha Hora Arsadii 2021
-
Oduu Onk. 7, 2021 ODUU Hatattama Xuyyurii Ethiopia meshale warana fi warana Ertiraa Tigraay galchu kuno|Moha Oromo OMN ዕለታዊ ዜና Oct 7 2021
-
OMN Horn Odeessaalee Har’aa (ONKOLOOLESSA 7, 2021) OMN – Oduu ( Onk,7 2021) OMN: Turtii Dr Awol Alo – Mormii Irreechaa, Lolaa fi Kufaatii Dipiloomaasii OMN: Irreechaa magaala Saskatoon Canada October 3/2021 INJIFANOO WBO lixaa [Read more]
-
ODUU Hatattama mudama Bilxiginna kessa Birhanu Nega Ministira tahun oromo ukamsuf hime|Moha Oromo ODUU Hatattama WBON waraanaa Motummaa 103 ol barbadesu Humni gambeellaa pp halelu |Moha Oromo Oduu Onkoloolessa 7,2021|| Injifannoo WBO | Amaanee Badhaasoo [Read more]
-
OMN Horn Oduu (ONKOLOOLESSA 6, 2021) OMN: Ireecha 2021- Dhaadannoowwan Bilxiginnaa Balaaleeffatan
-
OMN – Oduu Ijoo (Onk 6,2021) OMN – ፔንዱለም(oct 6-2021)
-
OMN: Horn Odeessaalee Har’aa (ONKOLOOLESSA 5, 2021) OMN: ዕለታዊ ዜና (Oct 5 2021) Oduu Oowwituu Onk. 5, 2021 የእሬቻው ተቃውሞ ፣ ኢዜማ እና ብልጽግና አብረው ለመስራት ተስማሙ እና ሌሎጭ… / ሰሞኑን ኢትዮጲያ | ኬሎ ሚዲያ [Read more]
-
OMN: Oduu (Onk 5, 2021) OMN: Oduu Ijoo ( Onk 5, 2021) OMN_የንግስና በዓለ ሲመት የፌደራሊቶችና የአሃዳውያን ፍጥጫ
-
Qophii Raadiyoo Arraata Biyyoolessa Oromiyaa Onkoloolessa 4, 2021 Muudama Mootii Torbaffaa SAGANTAA GUMI BOKO MEDIA ONKOLOOLEESA2021
-
OMN Horn: Odeessaalee Har’aa (ONKOLOOLESSA 4, 2021) Injifannoo WBO Onkololeessa 5, 2021 Abdiif Gaachanni Sabaa Cibraan Soddom Booroo Godina Gujii Bahaa Magaala Nageelle Booranaa seenuun Onkololeessa 05, 2021, Galgalaa keessa Sa’aati 02:30tti Kaambii Federaala iddoo [Read more]


text:
Qabsoon Bilisummaa Oromoo eessaa ka’ee garamitti deemaa jira?
– Qormaatota kaleessaa, kan har’aa fi kan boruu –
Berhanu Hundee, Bitootessa 13, 2018
Kutaa Sadaffaa
Barreeffama kutaa lammaffaa keessatti diinotni Qabsoo Bilisummaa Oromoo (QBO) kan keessaa fi alaa eenyu akka ta’an iddoo fi gareelee adda addaatitti baafamanii gabaabinaan ibsamanii jiru. Dabalataanis jaarmayootni, gareelee fi namootni yookaanis Aktivistootni Oromoo tokko tokko kaayyoo qabsoo kanaatiif hiika hin taane kennuudhaan, galiin qabsichaas akkasuma akka dogongoraan laalamu akka godhaa jiran barreeffama sana keessatti ibsamee jira. Barreeffama kutaa sadaffaa kana keessatti, qormaatota QBO har’a jiran keessaa osoo hin bahin, dhimmoota tokko tokko dabalataan ibsuun yaala.
Kaayyoon jaarmayoota siyaasaa Oromoo wal faallessa moo wal tumsa?
Gaafiin kun baay’ee ulfaataa fi walxaxaallee akka ta’e nan hubadha. Yeroo ammaa kanatti gaafii akkanaa kaasuun barbaachisaas hin ta’u warri jedhanis hin dhabaman ta’a. Haa ta’u malee, diinotni fi gargaartotni diina QBO gaafii kana micciiranii Oromoo jidduutti rakkoo akka hin uumne, ofeeggannoodhaan dhimma kana laaluun baay’ee murteessaa dha. Karaa biraatiin yoo laalme immoo, yoo har’a rakkoolee jiran wal hin hubachiisne; yoo mana keenya qulqulleessuu hin calqabne, boru rakkoolee biroo keessa seenuuf waan deemnuuf, wanti kuni immoo egeree Oromoo fi Oromiyaatiif gaaga’ama fiduu mala. Kanaafuu, sodaataniis rakkoo jiran dhoksuun uummata keenya miidha malee faayidaa waan qabu natti hin fakkaatu.
Gaafii armaan olitti ka’e kanaaf deebii osoo hin barbaadne dura, jaarmayoota siyaasaa Oromoo biyya keessas ta’ee biyya alaa yeroo ammaa jiran, kan diinarraa walaba ta’anii jiran, iddoo ykn bakkee gurguddoo lamatti baasnee laaluu ni dandeenya. OPDOn isaan kana keessa jirti moo hin jirtu? gaafiin jedhu ka’uu mala. Jaarmayaan kun ammaaf walaba waan hin taaneef, ibsa kiyya kana keessa hin galchu. Fuulduratti garuu dhimma kanarratti yaada kiyya nan dhiheessa. Gareelee gurguddoo lamaan kun:
- Humnoota Bilisummaa Oromoo fi Walabummaa Oromiyaa – Isaan kun warra bilisummaa Oromoo fi walabummaa Oromiyaa akka kaayyoo isaaniitti qabatanii jirani fi galiin isaaniis isuma kana mirkaneessuuf qabsaa’aa warra jiranii dha. Akkamitti qabsaa’aa jiru? kan jedhu gaafii biraa waan ta’eef, isa kana yeroo biraan itti deebi’a.
- Humnoota Bilisummaa Oromoo fi Diimookraasii – Isaan kun warra bilisummaa Oromootiif qabsoofna ykn hojjenna jedhan garuu galiin isaan barbaadan kan warra A) as kan ta’e; bilisummaan uummata Oromoo yoo argame, biyyattii Itoophiyaa jedhamtu tana keessatti gaafiin Oromoo deebii argachuu ni danda’a warra jedhanii dha.
Asirratti sababni ani jecha “Diimookraasii” jedhu itti dabaleef, warri garee kana keessa jiran kaayyoon isaanii Itoophiyaa diimookraatessuuf waan ta’eef malee, humnootni garee A) keessa jiran diimookraasiitti hin amanan jechuu kiyya akka hin taane hubachiisuun barbaada.
Egaa, jechootuma “Humnoota Bilisummaa Oromoo” kan jedhanirraa yoo kaane, humnootni garee lamaaniituu wanti isaan waliin qaban (kaayyoon waloo) uummata Oromoo bilisoomsuu jechuu natti fakkaata. Erga kaayyoo waloo kana qabaatanii immoo, wanti isaan walfaallessiisu hin jiru jechuu dha. Hundi isaaniituu uummatuma kanarraa dhalatan; maquma uummata kanaas moggaafatanii jiru; uummatuma kanaaf dhaabbana jechaas jiru. Maarree, waan waloo tokko akka kaayyo yeroo gabaabaatti fudhatanii waliin hojjechuurra waldura dhaabbachuu maaltu fide? Moo sababaalee birootu jiru? Waliigaltee dhabuun kunis akka qormaata QBOtti laalamuu danda’a. Mana ofii qulqulleeffachuun asirraa calqabuu waan qabuufi.
Karaa biraatiin yoo laalamu immoo, akka laalcha fi hubannoo kiyyaatitti, wanti isaan walfaallessiisu galii QBO isa xumuraa (final goal of the struggle) ti jedheen yaada. Warri garee A) keessa jiran, akkuma maqaan ani asitti kenneef agarsiisu, bilisummaa uummata Oromoo argamsiisuu qofaa osoo hin taane, gaafiin Oromoo inni bu’uraa gaafii “Kolonii” waan ta’eef, biyyi koloniidhaan qabamte takka immoo walabummaa ishii argachuu qabdi jedhanii warra amanani fi isa kana mirkaneessuufis qabsaa’aa jiranii dha. Xinnaatee yoo xinnaate, uummatni Oromoo hiree isaa ofiin/ofiif murteeffachuu qaba warra jedhan natti fakkaatu. Akka yaada kiyyaatitti inni kun adeemsuma sirrii ta’ee dha. Maaliif yoo jedhame, filmaatni fi murtiin xumuraa kan uummata bal’aa Oromoo waan ta’uufi.
Warri Itoophiyaa diimookraatessinee, isa kana keessatti gaafiin Oromoo ni deebi’a jedhan, isa kanaaf qabsaa’uuf akkasumas galiin xumuraallee isa kana wayya jechuuf mirga qabu. Haa ta’u malee, seena biyyattii tanaa wajjin walqabatee yoo laalame; madaa uummatni Oromoo madaayaa har’a gahe kana galiin xumuraa warra garee B) ittixiyyeeffatan kun fayyisuu danda’aa? kan jedhu gaafii guddaa biraa waan uumu natti fakkaata. Erga biyyattiin tun humnaan ijaaramtee kaasee hanga har’aatti ofiif bu’aa tokkollee osoo hin argatin biyyatti tana jiraachisuuf kan akka Oromoo ittwareegame sabni ykn uummatni biraa hin jiru. Waaffalli uummata keenyaa har’a kunoo duguuginsa sanyii Oromoo ta’ee jira. Kana booda Oromoof maaltu dhufa jedhanii ofgaafachuun baay’ee barbaachisaa dha jedheen amana.
Kanaaf, rakkoo guddaan mooraa keenya keessa jiru akkaataa nuti haala biyyattii sanaa fi seenaa Oromoo walbira qabnee laallu fi hiika kenninuufii dha. Hanga ka’umsa rakkoo qabsoo kanaarratti walii hin galamnetti; hanga galii waloo tokkorratti walii hin galamnetti; hanga tooftaa fi tarsiimoo waloo tokko hin qabaannetti, qormaatni qabsoo kanaa babal’achaatuma deema malee waan hir’atu hin fakkaatu. Yoo rakkoon kun bifuma kanaan itti fufe immoo, mana keenya qulqulleeffachuun hafee, kan jiruu diigamuuf deema jechuu dha. Haal akkanatti walxaxaa ta’e kana keessatti jijjiiramni tokko akka tasaa kan argamullee yoo ta’e, waan ittti hin qophoofneef, ammas carraan biraa nu dabruuf deema jechuu dha. Akkuma seenaan biyyattii sanaa agarsiisu, yeroo hunda jijjiiramni tokko yoo dhufu, humnoota hin yaadamnetu carraatti fayyadamu.
Waan ta’eef, qormaatota har’a jiran keessaa inni guddaan jaarmayootni siyaasaa Oromoo kaayyoo fi galii waloo tokko dhabuu isaanii akka ta’u kun hundaafuu ifa ta’uu qaba. Hanga jaarmayootni fi gareeleen Oromoo waan walfaallessan hojjetanitti, uummata keenya afaanfaajjessuun ittuma fufa. Afaanfaajjii fi haala dogongorsaa ta’e kana keessatti immoo kan carraa gaarii argatan diinota QBO ti malee buaan uummata keenyaaf argamu hin jiu. Maaliif dhugaan kun hubatamuu dadhaba? Maaliif rakkoo mana keenyaa furachuu dhiisnee mooraa alagaa keessa tumsa biraa barbaaduu deemna? Humna Oromoo tuffanne moo ofitti amanummaa keenyatu hin jirree? Uummatni Oromoo jijjiirama tokko fiduuf waa hundaa akka qabu mul’isaa yeroo jiru kanatti, humna saba guddaa kanaa fedhii isatiif oolchuun dagatamee maaliif fedhii ormaatiif haa oolu jennee uummata keenyas ficcisiisna? Oromoo ofgaafadhaa!!!
Rakkoon mooraa keenyaa gama biraatiin yoo laalame immoo, rakkoo kaayyoo fi galii qofaas akka hin taane ni hubatama. Akkamitti yoo jedhame, jaarmayootni ykn gareeleen Oromoo kan kaayyoo fi galii tokko ykn walfakkaata qabanis tokkummaa uumanii humna jabeessuu hin dandeenyee bar!! Kun maaliif ta’e? Fedhii uummataa caalaa fedhii dhuunfaatu jiraa? Gaafiilee kanaa fi kan walfakkaatan akkasumas dhimmoota gaafiilee kana wajjin walqabatan kutaa itti aanu keessatti laalla.
Hanga walitti deebinutti nagaan turaa!
Ulfaadhaa!
Kutaalee dabran
2. Qabsoon Bilisummaa Oromoo eessaa ka’ee garamitti deemaa jira? Kutaa Lammaffaa
1. Qabsoon Bilisummaa Oromoo eessaa ka’ee garamitti deemaa jira? Kutaa Tokkoffaa


text:
Bara dhufu jechuun 2010 tti kanneen gama Dimokraatotaa irraa prezidaantii ta’uuf Traamp waliin dirgomuuf jiran lakkobsaan dabalaa jira.
Kibxata har’a Senatar Bernii Saandars kaadhimamaa ta’uuf kan dhiyaatan ta’uu beeksiisan.
Saandars filannoo prezidaantii kan bara 2016 keessatti gama Demokraatotaa irraa injifachuuf kan yaalan ta’us garuu dhuma irratti ministritti hajaa alaa Amerikaa kan turan Hilarii Klintoniin injifataman.
Umriin isaanii 77 kan ta’e saandars ijoollee kooleejii keessa barataniif baasii isaanii tola gochuuf akkasumas mootummaan tajaajiila eegumsa fayyaa lammiwwan isaa akka babal’isuuf duulaa turan.
Kanneen gama Dimokraatotaa irraa dorgomuuf jiran hedduu akkuma ta’an Saandars itti dabalamanii jiru.


text:
- Namni waan barateef qofa ābeekaaā jedhamuu hin dandaāu; beekumsa keessas wallaalummaa hedduutu jira!
- Namni tokko kan beekuuf carraaquu qabu raga qabatamaa irratti hundaaāeetu malee oduu fi ololaan taāuu hin qabu!
- Dhala namaa bineensota biraarraa kan adda isa taasisus yaaduu fi qalbeeffachuu dandaāuusaati: isa arge fi dhagahe sana sammuusaa fayyadamee xiinxaluu, seeccaāee dhugaa fi sobasaa keessaa adda baafachuutu irraa eegama!
- Nageenyi sababa hubannoo seenaatiin booraāe deebiāee qulqullaaāuu kan dandaāu Seenaa sirriitti hubachuudhaan qofa dha!
((#Guutuusaa_Dubbisaa! #Hiriyyoota_Keessaniif #Share_taasisaa!))
Namootni hedduun wanta tokko ānan beekaā jedhu malee yoggu sirriitti qorataman garuu dhimmicha sirriitti hin beekan. Namni tokko Digriidhaan waan eebbifameef qofa kan beeke isatti fakkaata. Eebbifamee kan hojjetu kan dhabuufis kanaaf dha. Keessumayyuu, namni tokko āseenaa nan beekaā yoggu ofiin jedhummoo caalaattu of-eeggachuu qaba; beekumsa keessa wallaalummaa guddaatu jira. Akkamitti?
1. Daandii Beekumsa: namni tokko ābarateā ykn ābeekaā kan jedhamu yoggu maal hubatu dha?
Waaāee ābeekumsaaā yoggu kaafnu qabxiileen ifa taāuu qaban jiru: beekumsi maali? Kan beekuu qabnuhoo maal faāa? Akkamitti beekuuf dandeenya? Namni tokko ābarateeraā kan jedhamu yoggu maal beekudha? Galmi beekumsaahoo maali? kkf.
āBeekumsiā gosa addaddaa qaba:
- Beekumsa Uumamaa (innate): kuni barumsa tokko malee, uumamaan kan argannu dha. Fakkeenyaaf, jabbileen takka akkuma dhalatteen mucha haadhashee barbaacha ol hiixatti. Muchi haadhaa ol gubbaattii rarraāee akka jiru kan baratte uumamaan malee argitees, muuxannoo horattees miti.
- Barumsaan (Rationalism): kunimmoo daandiiwwan beekumsaa qaroomina barumsaatiin bira gahuuf carraaquu dha.
- Muuxannoo (Empiricism): bara jireenya ofii keessatti isa dhageenye, argine fi hojjenne irraa kaāuudhaan beekumsa horannu dha.
Beekumsa faayidaa hin qabne beekuurra wallaalummaan yerootti wayyutu jira: kuni ākan beekuu qabnu maali?ā isa jedhu nu yaadachiisa. Fakkeenyaaf, namni tokko xonqolaa fi barnoota dogoggoraa beekuu dandaāa; beekumsi akkanaa garuu badiinsaaf malee fayyinaaf hin taāuuti ābeekumsaā jedhamuuf hin dandaāu! Kitaaba Qulqulluu irrattis Addaam fi Hewaan muka balas yoggu nyaatan āijjisaanii banameā jedhameera (Se. Uum.3:7); ija banatan kanaan garuu qullaa taāuusaanii argan, cubbuus ilaalanii gara duāaatti deeman malee fayyina hin arganne.
Gama biraanimmoo saayinsiidhaan qorannee, amantaadhaan abdannee kan beeknus ni jira. Akka saayinsiitti waan tokko ābeekuufā ijaan arguu fi harkaan qabuutu barbaachisa; akka amantaatti garuu kan ijaan hin argamnetu beekama. Kanaafuu, kan mariiāannu waaāee amantaa taanaan falmiin jiraachuu hin qabu; dhugaa tokkicha barachuu fi amananii fudhachuu qofa. Saayinsii taanaan garuu raga soquu, dhugaa qorachuu, madaaluu, mirkaneessuutu barbaachisa. Seenaan qaama saayinsii hanga taāetti dhimma seenaa keessatti raawwatamee dabre tokko hubachuufis adeemsi hordofamuu qabu kanuma.
Hunda dura namni tokko kan beekuu qabu raga qabatamaa irratti hundaaāeetu malee oduu fi olola taāuu hin qabu. Isa ragaa qabatamaadhaan beeke sanimmoo ākana beekuunkoo maal na fayyada?ā jedhee of gaafachuu qaba; kuni akka koompiiteraa odeeffannoo kuusuu qofa dhiisanii sammuu keenya haalaan fayyadamuu dha. Namni sammuusaa sirriitti gargaaramu tokko odeeffannoo dhagahe qulqulleeffata; dhugaa ykn soba taāuusaa madaalee adda baafata; dogoggora jiru haquuf tattaafata. Akkuma sagalee ol kaasanii odeessaa ooluun beekumsa hin taane akkasuma calāisuunis wallaalummaa miti.
Beekumsi akka bishaanii calāisee kan nama keessa yaaāee dabru miti; kuni dhala namaa gara ujummootti (tubboo) jijjiiruu dha. Fakkeenyaaf, namni tokko oduu Facebook irraa arge tokko kallattumaan ādhugaadhaā jedhee fudhata taanaan ākuusa oduuā jedhama malee ābeekaaā jedhamuuf hin dandaāu. Isa arge fi dhagahe sana sammuusaa fayyadamee xiinxaluu, seeccaāee dhugaa fi sobasaa keessaa adda baafachuutu irraa eegama.
Namoota bineensota biraarraa kan adda isa taasisus yaaduu fi qalbeeffachuu dandaāuusaati. āSeenaan akkas jedhaā waan jedhameef qofa āeeyyee, jedha!ā jedhanii amanuu dhiisanii āmadda kamiirraa? dhuguma akkas jedheeraa? ergaan dabres akka namni odeessu kanadhaa? yoo kana taās kana beekuunkoo jireenyakoo harāaaf akkamitti na fayyada? hanga harāaatti kana wallaaluukootiin maaltu natti hirāate? kkf. jedhanii xiinxaluutu barbaachisa. Dhugumatti ānama barateā kan nama jechisiisus kana dha!
2. Seenaa Akka Kallattii Beekumsaatti
Jechi āseenaaā jedhamu hiikkoowwan addaddaa qabaachuuf mala. āSeenaa hojjeteā yoggu jennu gumaacha cimaa taasise, firii miidhagaa galmeessise jechuu dha. āSeenaa taāeeraā jechuun dabreera, kana booda hin jiru jechuu dha; āhiyyummaa seenaa taasifnaā akkuma jedhamu. āSeenaa Oromooā jechuunimmoo hawwaasichi baroota durii keessa haala kamiin akka dabarse kan agarsiisu dha.
Namni tokko tokko waaāee Seenaa yoggu gaafatamu āwaan darbe tokko kan qoratuā jechuun qofa ibsuu ni mala. Kanarraa kaāuunis ādhimma dabre tokkoof maaltu na cinqe?ā jedhee tuffata taāa. Seenaan garuu waaāee isa darbe qofa osoo hin taane isa darbe sana kan amma jiru fi isa fuula-duratti dhufutti kan walitti hidhudha.
Hayyuun Seenaafi barsiisaan Yunivarsiitii Finfinnee Prof. Shifarraaw Baqqalaas: āseenaan kan darbe qofa miti; battaluma kanattillee kan hojjetamaa jirudha. Kanaafuu, seenaan akka bishaaniiti: kan darbe, kan jirufi kan dhufullee hunda walitti makata; kanneen sadan adda baasnee ibsuun ulfaataā jedhu. Kanaafuu, Seenaan meeshaa guddaa mudannoo darbe itti qorannu, bara keessa jiraannuuf barumsa kan itti fudhannu, akkasumas jireenya keenya fuula-duraaf wabii gaarii kan itti arganudha (įįįį¤į³įŖįį£ įµįįį į³įŖį«į½įį¤ 2005:43).
Kanas taāe sana garuu, dur eenyu akka turre, harāa eenyu akka taanefi akkamitti akka harāa kana fakkaanne, borus maal taāuuf akka dandeenyu kan nuuf ibsu Seenaa dha.
Akka hubannoo saayinsaawaatti Seenaa barreessuu fi hubachuu jechuun taateewwan durii galmeessanii ol kaaāuu, odeeffannoo guuranii tuuluu jechuu miti. Inni Afaan Oromoon āSeenaaā jennu kuni dur (waggoota 2,500 dura) namicha lammii Giriik āHerodutesā jedhamuun āHistooriyaaā isa jedhame dha. Afaan Girikiin āHistooriyaaā jechuun qorachuu, beekumsa qorannoodhaan argame jechuu dha. Kanaafuu, namni waaāee āSeenaaā yoggu yaadu kan jalqaba yaadachuu qabu āqorannooā taāuu qaba: isa dhageenye fi dubbisne qorannee qulqulleeffachuu, maaliif akkamitti akka kuni raawwate xiinxaluu, ergaa jireenya harāaaf qabus qalbeeffachuu dabalata.
Beektota Seenaa keessaa adda-durummaan kan beekaman, barsiisaan Yunivarsitii Finfinnee Prof. Taaddasaa Taammiraat barreeffama āį°įØįµį į³įŖį į į¢įµį®įµį«į£ bara 1984, f.72) jedhu irratti: āseenaan kan abbootiin durii dubbatan amantaadhaan fudhachuu miti; isa jedhame qorachuu, beekumsa gabbifachuu fi dhugaa taāuusaa mirkaneeffachuu dha malee. Kaayyoon Seenaas dhugaa qabatamaa argachuuf carraaquu dhaā kan jedhanis kanaaf dha.
Kanaafuu, hiikkoon āSeenaaā haala hubannoo, kaayyoo fi muuxannoo namootaa irratti hundaaāuun haala addaddaan ibsama. Addaddummaan yaad-rimee Seenaa kunimmoo jireenya hawwaasummaa, aadaa, siyaasa, dinagdee fi amantaa uummataa irratti wal-dhabbiiwwan hedduu uumeera; booraāuu nageenyaafis sababa taāaa jira. Nageenyi sababa hubannoo seenaatiin booraāe kuni kan deebiāee qulqullaaāuu dandaāus Seenaa sirriitti hubachuudhaan qofa taāuu beekuu qabna!
Nu_Ofkalchaa jenna!


text:
Obbo Baaroo Tumsaa bara 1942 dhiha Oromiyaa Wallagga Ona Boojjii Karkarrootti Abbaa isaa obbo Tumsaa Silgaafi haadha isaa Naasisee Cirrachoo irra dhalate. Deeggarsa obboleessa isaa Luba Guddinaa Tumsaafi obboleessa isaa Naggasaa Tumsaa waliin Naqamtetti sadarkaa 1ffaa baratee sadarkaa 2faa ammoo ‘Ethiopia Evangelical college’ Bushooftuutti barate. Yunivarsiitii Finfinnee galee barachuun bara 1966 faarmaasiin sadarkaa B.SC eebbifame. Erga Yunivarsiitii galee kaasee guyyaa tokkollee qabsoo irra kan of hinqusanne Baaroo Tumsaa gumaacha mul’ataa gumaachaa ture. Dr. Mohammed Hassenfi Kuulanii Guddinaa seenaa Baaroo barreesan keessa: Sochii siyaasaa barattootni geggeessaa turan keessatti qooda guddaa nama qabaataa turan yommuu ta’u bara 1964 -1965 Prezidaantii University Finfinnee ture. Bara 1966tti ammoo Barreesssaa “union of the Universty Students in Addis Abeba “ ta’ee hojjetaa ture. Obbo Baaroo Tumsaa barattoota Oromoo, loltuu Oromoo miseensota Paarlaamaafi beektota Oromoo hunda gidduutti quunnamtii gaarii uumuu danda’ee kun ammoo jaarmiyaa gurmeessuuf bu’uura gudda ijaare.
Obbo Baaroo Tumsaa yaada jijjiirama gurguddaa burqisiisuun nama morkataa hinqabne ture. Quunnamtiifi hariiroo gaarii uummata Oromoo keessatti qabu fayyadamee sochoosuun bara 1965 dhaadannoo “lafti Qotee Bulaaf” jedhu hiriira finfinnee qopheessuun Oromoof jijjiirama guddaa kan fide bu’uura qabsoo hundaa nu akeeke. Bara sana keessa uummatni Oromoo, lafa isaa irratti mirga dhabee, bulchiinsa gabrummaa jalatti lammii sadaffaa ta’ee, qabeenyaan saamamaa, siyaasaan hiraarfamaafi aadaa isaatiin tuffatamaa akka ture. Obbo Baaroon sirriitti hubachuun Oromoo barsiisaa turan. Obbo Baaroon yeroo gabaabaa gidduutti, sagaleeniifi afuurri warraaqsa duraan dhaga’amee hinbeekne, golee arfan biyyattii keessatti baballatee akka dhaga’amuuf hooggansi inni kenne mootummaa Hayile Sillaaseetti yaaddoo haaraa akka biqilchu kan taasise ture.
Seenaa Obbo Baaroo Tumsaa akka ani barreessu kan na dirqisiisee waan lamatu jira. 1ffaan Namoonni yeroodhaaf seenaa sana dhoksuu barbaadantu jiru, 2ffaa waan dhokfamee jiruuf seenaa barreessitoonni sirriitti bal’inaan qoratanii barreessuu irraa of qusatanii namni hojii nama kana sirriitti Afaan guutee dubbachuu sodaatee ture. Kun anaaf naa liqinfamuu dide, Obboo Naggasaa Tumsaa illee waa’ee obboleessa isaa miidiyaa hunda irratti akka hojii isaatti akka hindubbatamne naa ibsanii jiru. Seenaan Jaal Baaroo Tumsaa namni sirriitti hinbeeku, sababni isaa yeroo dheeraaf dhoksamaa ture, yeroo turaa adeemu ammoo ni hirraanfatama achuman dhokata, kana qofa utuu hintaane Dhaabni isaa utuu ibsa ga’aa hinbaasin namootni waa’ee isaa ibsuuf ni rakkatu turan, inni guddaan ammoo Obbo Baaroo Tumsaa jireenya isaa keessatti nama aangoo barbaaduufi nama na arga na arga jedhu ykn Protocal isaafi maqaa isaa dhaadessaa adeemu utuu hintaane nama akka Ogeessaatti duuba taa’ee hojjechuu jaallatu waan ta’eef namoonni alaa hedduu hinbeekan. Namoonni baay’ee Obbo Baaroo Tumsaa bu’uuressaa ABO ta’uu isaallee sirriitti hinbeekan, Obbo Dheeressaa Qixxee garuu Baaroo Tumsaa bu’uuressaafi Hoogganaa ABO qofa utuu hintaane mallattoo ABO ture jechuun ragaa ba’u. Kana uummatni Oromoo beekuu qaba kan jedhuun waan Prof. Mohaammadiifi Aadde Kuulanii Guddinaa barreessan kana hubanoofi ragaa ani qabuun gabaabsee barreessuu yaale.
Qabsoon Obbo Baaroofi hiriyoonni isaa Oromoon lafa ofii irratti garba ta’ee, alagaan humna qawween itti dhufee, biyya isaa dhabe sana deebi’ee akka dhuunfatuuf, qabsoon yeroo jalqabaaf eegalamee, kabajamuu mirga dhala namaafi bilisummaaf daandii qabsoo saaquun, kunoo haala har’a keessa jirruun nu gahuu danda’e.
Obbo Baaroon Nama seenaa qabeessa Maamoo Mazammir yeroo barataa ture Maccaafi Tuulama keessatti gumaacha akka godhu ijaaruun hanga inni wareegametti jaalummaa gaariin waliin qabsoo godhan Obbo Baaroon bara 1966 barnoota yuunivarsiitii akka xumureen hojii kan jalqabe Ministeera fayyaatti itti gaafatamaa gola Faarmaasii ta’uu seenaafi seera hojii faarmaasii biyya Itiyoophiyaa akka jirutti jijjiiruu danda’ee jira. Faarmaasiin Itiyoophiyaa hanga Har’aatti seera inni ittiin hojjetu bu’uura isaa dura kan qopheesse obbo Baaroo ta’uu isaa Manni faarmaasii biyyaatti ragaa ba’u. Obbo Baaroon yeroo muraasa booda yuuniversiitiitti deebi’uun barsiisaa Faarmaasiifi Barataa Seeraa ta’uun eegaluun isaa sochii barattoota yuuniversiitii keessatti barattoota gurmeessuufi siyaasa barsiisuuf haalli mijateef. Obbo Baaroon hoogganaa barattoota yuuniiversiitii ta’uun, gochaa gaarii faarmaasii Itiyoophiyaa keessatti hojjeteen, hariiroofi quunnamtii gaarii Maccaafi Tuulama keessattifi paarlaamaa biyyattiifi waraana biyyattii keessatti qabaachaa tureen muuxannoo kana irraa argateen dhimma ba’uun ABO hundeessuuf haala mijeesseef.
Bara 1967 keessa Waldaan Maccaa fi Tuulamaa yommuu cufamu, mootummaan Hayile Sillaasee murtii du’aa obbo Maammoo Mazammir irratti raawwate, Jeneraal Taaddasaa Birruu ammoo Galamsootti akka hidhamu godhe hogganoota hafan tamsaasetti guci sochii bilisummaa akka hindhaamne gochuu irratti gaheen obbo Baaroo boonsaafi seena qabeessa akka ta’e beekama.
Barattootni Oromoo gumii “walbarraa” jalatti walitti qabuun, akkasumas “Walda Dhidheessaa” jedhamuu ijaaruu Maccaafi Tuullamni akka hinbadne godhee jira. Bara 2001-2002 WFDO bu’uurressuuf waraqaan ala wixinee dhufee fuudhee Obboolessa obbo Baaroo Tumsa obbo Naggasaa Tumsaa bira yeroon deemu fakkeenya Baaroo Tumsaa akkan ta’u seenaafi hojii Baaroo na barsiisan. Itti dabaluun Sagantaa WFDO ani qopheesse sun namni dura dubbise isaan ture, Dhaabni sun dhaabbachuu akka qabu naa mirkaneessan garuu, mootummaan waan si shakkuuf jaarsolii of dura qabadhuu deemi, akka Baaroo hayyuu ta’ii gorsii ijaari malee aangoof jettee dura of hinqabiin naan jedhanii Obbo Bulchaa Dammaqsaatti sagantaa kana akkan kennu na godhan. Yeroo lammataa gaafa Maccaafi Tuulamni Cufamu bara 2003/2004 Uummatni Oromoo bakka itti walitti qabamu dhabuu Obbo Naggasaatti deebi’een ammas gargaarsa yeroon gaafadhu amma waan Baaroon bara 1967 gaafa Maccaafi Tuulaamni cufamee hojjete sun hojjechuun dirqama keeti Jaarsoolii siif barbaanna jedhan. Hundaa’uun WFDO akeekaafi tooftaa Baaroo Tumsaa waggaa 30 dura itti fayyadametti fayyadamuu yaale, ABO waliin quunnamtii nu qabachuu qabnullee Tooftaafi hariiroo Baaroo Tumsaa ture. Gara seenaa obbo Baarootti yeroo deebinu.
Waldaa Dhidheessa keessas hayyoota kutaafi beektota Oromiyaa hedduutu ture. Oromoota ijaaruun, barsiisuufi siyaasaan akka dammaqan gochuun bu’aa guddaa qabaachuu isaa kan hubate obbo Baaroon, maandheewwan hedduun gurmaa’anii Oromoota golee Oromiyaa hunda keessaa walitti fiduun rakkoo uummata isaanii akka mari’atan bu’uura hundeesse. Yuuniversiitii keessatti “Sagalee Diddaa Gabrummaa” (Voice Against Tyranny) qopheessee barattootaa fi Oromoota Miseensoota WMT faca’anii fi dhokatanii jiraatan gargaaruu fi jajjabeessuun illee hojii isaa ture.
Bara 1972 Afaan Oromoo qubee Laiiniitiin barreessuuf, hirmaatni dubbii (grammar) isaa qoratamee akka barreeffamu gochuuf Haayile Fidaafi Abdullahii Yusuuf bakka jiranitti Mitikkuu Tarfaasaa deemee akka isaan quunnamu gochuun ga’een Baaroo Tumsaa guddaa ture. Qormaatafi Barreeffama biyya keessaa funaanuun, Mitikkuu Tarfaasaa gara Jarmanii deemee Haayilee Fidaa faa waliin akka hojjatu baasii isaa danda’uun kan ergan obbo Baaroofi Guddinaa Tumsaa turan.
Bara 1973 Maandhiilee duraan obbo Baaroon ijaaraman hunda biyya keessaa biyya alaa jira, akkasumas J/Taaddasaa Birruu waliin wal quunnamuudhan, hariiroo uumuufi marii gochuun Walgahii ABO bu’uuressu qindeesse. Seenaaniifi guci qabsoo ABO gaafa sun qabsiifame. Walga’ii kana irratti kanneen argaman: Baaroo Tumsaa, Magarsaa Barii, L/Kol.Damisee Dheeressaa, L/Kol. Kabbadaa Qajeelaa, Abbiyyuu Galataa, Addisuu Bayyanaa, Leencoo Lataa, Yusuuf Bakariifi Diimaa Noga’oo turan. Baaroon Sochii sadarkaafi caasaa hunda keessatti qooda fudhachuu, qindeesuu, gurmeesuu, to’achuufi hoogganaa ture. Miseensootaafi mandhee dirqamatti utuu hinbobbaasiin dura sirna naamusa eeggachuu qabaniifi iccitii isaan eeggachuu qaban hubachiisaa ture.
Bara 1974, yeroo mootummaan Hayile Sillaasee kufee, Dargiin aangoo qabatu Baaroon koree (komishinii) qaama ministeeroota durii qoratu keessatti filame. Kun ammoo loltuu Oromoo waliin hariiroo gaarii uummate. Baaroon ABO dhoksaan akka balaa irra hinbuuneef dhaaba seera qabeessa ECHAT (Ethiopia Chikun Hizbooch Tigil) ijaarsa Tokkummaa uummatoota Cunqurfamoo Ethiopia jedhamu gaaddisa ijaareef. Akeekni ijaarsa kanaas qabsoo Oromoo qabsoo uummattoota kibba Itiyoophiyaan waliin qindeessuufi ABO’f dawoo kennuu dha. Hoogganaa ijaarsa kanaa ta’ee Biiroo Barreessaa ijaarsa ummataa seene. Tooftaan kan WFDO ijoollee Oromoo dararamaa turan lubbuu hambisuuf itti fayyadamee ture har’allee itti fayyadamuun gaarii ture. Baaroon ABOs ta’ee ECHAT bu’uuressaafi hoogganaa qofa utuu hintaane nama waan hunda caalaa uummata Oromootti aansee ABO dhaabbilee kan akka mucaa dhalatutti kunuunsaa akka ture Hiriyoonni isaa lubbuun jiran akka Dheeresa Qixxeefaa ragaa ba’u. Baaroon yeroo ECHAT dhaabe rakkoo uummata Oromoo irra dabarsee ilaaludha, uummata akka Oromoo rakkataniifi garboonfatan fira godhachuun Oromoo duukaa ijaaree ture, kun har’allee tooftaa Baaroo kana deemuu qabna, uummata Kuush hunda of duukaa gurmeessuu qabna. Dhaabbilee siyaasaa Oromoo Habashaa jala rurruuqamuu mana sabaafi sablammii hunda fira godhachuun waliin ijaaramuu qabna. Kana gochuuf ammoo dura ijoollee Oromoo dhaaba isaanii walitti tokkoomsuu qabu.
Bara 1976 Baaroo Tumsaa mandheelee dhoksaan ijaare hunda sochoosuun, ijoollee Oromoo qaroo bakka hunda irraa quunnamuufi walitti fiduun taa’umsa ABO inni dura Finfinneetti bara 1976 akka ta’uufi sagantaan siyaasaa dhaabichaa akka mallattaa’u, barruuleen dhaabichi siyaasaa isaa ittiin tamsaasuu danda’u “Bakkalcha Oromoo”, kan dargaggoota ammoo “warraaqa”, kan qaama waraanaa, “Sagalee Bosonaa”, moggaafamee sagantaan siyaasaa dhimma Oromoo irratti akeekkatee fuula tokkoon akka eegalu kan taasise murna obbo Baaroon hogganaa tureen akka ta’e seenaan hojii isaa ni mirkaneessa. Baaroon sirna mootummaa jala, finfinnee taa’ee hogganootafi waraana akkasumas, caasaalee dhaabichaa adda addaa lafa bal’aa Oromiyaa irra diriirsee ture. Hoogganni ABO gaarii tokko akka bahatti bobba’u godhame.
Bara 1977 keessa Baaroon murna kutaa harargee keessatti qabsoo hidhannoo geggeessaa turetti gootummaan makame. Qaamni dhaabichaa dirree bahaa ture rakkoo jajjaboo hedduu keessa waan tureef Baaroo Tumsaa fi Magarsaa Barii Walgahii naannoo sanatti Gurraandhala 1978 ta’u qopheessuu eegalan. Erga bobbaa waraana Xoophiyaa of irraa ittisanii booda sirna dhaabichaa sirreessuu itti fufan Caamsaa 1978 bakka Baaroo Tumsaafi hoogganoonni biraa dirqama kana irra jiranitti miseensuma dhaabichaan dhukaasni banamee Baaroon Wareegame.


text:
Finfinnee, Muddee 12,2011(FBC)- ODP’n walii galtee diige tokko hin qabu jedhan itti gaafatamaan Waajjira Giddugaleessaa paartichaa Dooktar Alamuu Simee.
Dooktar Alamuun ibsa galgala kana laataniin akka beeksisanitti, ABO’n waliigalticha fudhachaa hin jiru jedhu.
Walii galtee ODP fi ABOn taasisan keessaa, karaa keenyan waanti diigame tokkollee hin jiru jedhan itti gaafatamtichi.
Jijjiirama amma dhufe kanaan jaarmiyaaleen siyaasaa maqaa shororkeessummaan himatamaa turan ABO dabalatee dhaabbileen siyaasaa maqaa Oromoon gurma’anis ta’ee kan biroo gara biyyaa galaanii karaa nagaa akka qabsaa’an haalli mijataan uumaameera jedhan Dooktar Alamuun.
Kanneen keessaas ABO’n isa tokko yoo ta’u, jijjiiraama amma dhufe kana waliin tumsinee ummata keenya karaa ceesisuu dandeenyurratti waliin akka hojjennu akkasumas qabsoon hidhannoo hafee karaa nagaan qabsaa’uun akka danda’amu walii galameera jedhan.
Haalumaa kanaan, miseensonni waraanaa ABO obbo Daawud Ibsaan hogganamu 1,300 ol ta’an Eetiraarraa karaa Kaabaa akka gaalan ta’eera.
Isaan keessas kan qaama nageenyaatti dabalamanii hojjechuu danda’anis ta’ee kan biroo leenjii gahaa fudhatanii gara hojiitti akka galan hojjetamaa jira.
Hidhattoonni karaa Lixa Oromiyaa galanis karaa nagaa gara qaama nageenyaatti akka dabalamaniif walii gaalamus hanga ammaatti hojiitti hiikamuu hin dandeenye jedhu Dooktar Alamuun.
Akkaataa wali galtee keenyaatiin humni hidhatee socho’u hundi karaa nagaatiin qabsaa’uu akka qabu ture jedhan.
Garuu, hanga ammaatti kun hojiitti hiikamuu hin dandeenye.
Sababa kanaan ummanni keenya Lixa Oromiyaa jiran dararaa guddaa keessa jiru.
Ijoolleen Oromoo naannoo sanaa barachaa hin jiran, caasaa mootummaa hojiin ala gochaa jiru, waajjira mootummaa tajaajila ummataaf kennu cufsiisuu fi rakkooleen biroo ummatarratti raawwatamaa jira jedhan Dooktar Alamuun.
Mootummaan osoo rakkoon kun hundi jiruu obsa guddaan ilaalaa tureera; ji’a jaha guutuu obsameera jedhan itti gaafatamtichi.
Ummannis olaantummaan seeraa akka kabajamu yeroo garagaraatti nu gaafachaa jira.
Kanaaf,ammaan booda Oromiyaa keessatti qaama kamiinuu haa ta’u al-seerummaa raawwaatamu kamiifuu obsa hin qabu jedhaniiru.
Olaantummaan seeraa kabajamuu qaba. Nageenya ummaata keenyaa eegsisuufis itti gaafatamummaa guddaa qabna jedhu Dooktar Alamuun.
Ummanni keenya kana hubatee nageenyaa isaa eeggachuuf mootummaa cina hiriiruu qabaan gaafataniiru.
ODP’n paartii siyaasaa kamillee miidhuus ta’ee dhiibuuf fedhii hin qabu; paartii ummata kanaaf karaa nagaa hojjechuuf fedhii qabuuf har’allee balballi keenya banaadha jedhaniiru.
Yeroon yeroo itti tokko taanee ummata kanaaf hojjennuudha.
Ta’us garuu, ABO’n walii gaaltee raawwate tokkollee hojiitti hiikuuf fedhii hin qabu; sababa kanaan garuu ummanni keenya hedduu dararamaa jira jedhan.
Ilaalcha siyaasaan yeroon itti wal qoonnu darbeera. Nammoota biyya alaa turanii ummata keenyaaf hojjechuuf fedhii qaban waliin hojjechaa jirra.
Ammas obbo Daawud Ibsaa dabalatee ummata kanaaf waliin hojjechuuf fedhii guddaa qabna jedhan.
Wal qoqqooduun yeroonsaa darbeera; tokko taanee ummata Oromoof ni hojjenna kan jedhan Dooktar Alamuun, kana gochuuf gama keenyan qophii ta’uu keenya ummanni keenyas nu hubachuu qaba jedhan.
Hayyoota Oromoo paartii biraa keessa jiran waliin bal’naan hojjechaa jirra. Kana gochuu isaaf ODP’n dinqisiifatamuu qaba jedhan Dooktar Alamuun.
Ilaalcha siyaasaan osoo wal hin qoodin ummata Oromoof paartilee maqaa Oromoon jiran waliin hojjechaa jirra.
Ammas jaarmiyaalee siyaasaa biroofis balballi keenya banaadha jedhan Dooktar Alamuun.
Odeeffannoo dabalataa Waajjira ODP irraa fudhanneerra.


text:
Ministriin naga eegumsa biyyoolessaa US sagantaa Immigireeshinii kan yeroo bulchiinsa Obaamaa ba’eef maatiiwwan koolu galtootaa kanneen ijoolleen isaanii seeraan biyya kana keessa jiraatan biyyaa akka hin bane eeyamu hambisee jira.
Ministriin naga eegumsa biyyoolessa ibsa kaleessa galgala baaseen akka jedhetti hoogganaan ministerichaa John Kellyn seerri sun akka hafu mallatteessaniiru.
Prezidaantichi duraanii Baaraak Obaamaan sgantaa sana bara 2014 keessa kan labsan yoo ta’u, Obaamaan aboo isaaniif kennan irra darbuu dhaan koolu galtoota seeraan ala US keessa jiraataniif kunuunsa godhu jechuun manneen murtii federaalaa kutaalee Ameerikaa 26n mormiin irratti dhiyaatee ture.
Waadaa yeroo duula filannoo Traamp keessaa inni ijoon koolu galtoota seeraan alaa biyyattii keessaa baasuu isa jedhu ture.
Haa ta’u malee ibsu kun sagantaa DACA jedhuuf kan ijoolleen koolu galtootaa ijoollummatti as dhufan kanneen kuma 770 ta’an biyyaa akka hin bane godhu hin ilaallatu.


text:
Yeroo boqonna keessani maal hojjachuun dabarsitu? Kessattuu barattoonni yeroo ganna kana hojii tola ultummaa hojachuun yoo dabarsitaan bu’alee armaan gadii ni argatu jedha maddi tokko.
1. Maliif hojii tola oltumma hojjadha?
Hojii tola oltummaa namoota gargaarsa barbaadaniif gargaarsa kennu dha.Bu’aan isaa garuu siif dachaa kana caalaa.Hojii tola ultumma dhiphina samuu hir;isuuf, yaadoo hir’isuuf, samjuu keenya hojii isaa haalan akka hojjatu gochuuf ni gargaara. Akkuma hojii tola oltumma heddu hojjannu bu’aan arganuus bayyata jechuudha.
2. Hojiin tola oltummaa gammadaa si taasisa
Nama gargaarun gammachuu siif kenna.
3. Hojii tola oltummaa namoota waliin akka walitti dhufeenya qabaattu taasisa
Yeroo hojii tola oltumma hojjattuu, namoot waliin walitti dhufeenya qabaatta.Kun immoo hariiroo hawaasa waliin qabdu siif cimsa.
4. Hojii tola oltummaa Yeroo hojjattu hiriyoota harra horata.
. Bakka hojiif deemtutti hiriyoota haara qabaatta. Namoota kunnen waliin hojii qoodachuun salphatti rawwachuu dandeessa.
5. Hojii Tola oltummaa yeroo hojjattu dandeetti walitti dhufeenya haawasaa kee giddiftA
Namoonni tokko tokko yeoo gabaaba keessa nama waliin hawaasumma uumu danda’u, namonni tokko tokko immo ni qaanefatu. Hojiin tola oltummaa akka jireenya hawaasumma keenya cimsanuuf karaa nuuf bana.
6. Hojiin tola oltummaa dhiphinnaa irra bilisa ta’uuf nu gargaara
Yeroo bayyee namoonni kan dhiphatan yeroo qofaa isaani ta’aniidha. Akkasumas yeroo tokko tokko samuun keenya hojii waan hin dhabneef gara dhiphinaati deema. Garuu Hojiin qabamnu samuun keenya wa’ee hojii sana akka yaadu taasifna.
7. tola oltummaan Dandeetti ofitti amanamumma keenya dabala
. Bakka hojjanutti dandeetti keenya fayyadamuun meeshalee fi beekumsa qabnuun dalagna. Bilisaan hojjachuun kee immoo gammachuu siif kenna.
8. Hojiin tola oltummaa fayyuumma keenyan akka turru nu gargaara
Yeroo hojii tola oltummaa hojjanuu sosochii qaama taasifna. Hawaasa keessa deemu dandeenya. Hojitti qabamtee bakka bakketti deddebi’uu dandeessa. Kun immo fayyuma keef murtessadha.
9. Hojiin tola oltummaa carra hojii kee furduraaf karaa siif bana
. Wantonni har’a hojii tola oltumman hojjattuu boru hojii keef muuxannoo siif kenna. Yeroo hojiif dorgomtuu ille carra dursa argachuu malta.
10. Hojii tola oltumma hojjachuuf dandeetti adda qabachuun sirraa hin eegamu
.Nama namaaf yaadu fi yaada qajeela qabu ta’uu ga’aadha.
11. Dhaabbanni tola oltumman hojjatuuf filannoo garii akka filattuf si gargaaru
Hunda caala mi’a kan ta’e yeroo kee waan kennituuf bakka itti gammadde hojjattuu siif kennamuu qaba.
Maddi: Interneti irraa gara Afaan oromootti hiikun kan madakfame.


text:
Gabaasa Qeerroo Finfinnee, Adoolessa 25,2011/ Mootummaan waayyaanee ‘’humna EPRDF biyya bitee jiru tuqan’’ jechuudhaan, miseensummaa ABOn shakkamu jechuun waan qabatamaa tokko malee Oromoota 20 mana murtii federaalaa Waayyaaneetti yakkaan dhiyeesse.
Abbaan alangaa mootummaa Waayyaanee lakk.galmee himannaa yakkaa 555/03 Galmee Geetinnat Gammachuufaa jechuudhaan namoota 20 yakkaan dhiiyeesse. Yakka inni ittiin himate lakkoofsa yakkaa 329(1)A ,38(1) fi 241 kan mootummaan Waayyaanee mormitoota siyaasaa kan akka ABO ittiin yakkuuf seera ofiif baafate irratti hundaa’uudhaan ta’uu beeksisee jira. Kanas Gaazexaan Bariisaa Adoolessa 22 bara 2011 bahee fi gaazexootni dhuunfaa balballoomsanii akka jiran beekama.
Sababiin Yakka jedhamee Obbo Geetinnat Gammachuufaa irratti dhiyaate:
1ffaa:Dhaaba mootummaan Itiyoophiyaa morman akka ABO tti miseensa waan ta’aniif,
2ffaa:Dhaaba ABO f miseensota filanii waan ijaaraniif/gurmeessaniif
3ffaa:Odeeffannoo dhaaba ABO wajjin waan wal jijjiiraniif,
4ffaa:Dhaabbata ABO qarshii fi materiyaalii garagaraan waan deggaraniif/gargaaraniif
5ffaa:Walumaa gala ‘’kaayyoo Mootummaa Itiyoophiyaa rakkina irra buusu isa qabatee jiru ABO keessatti hirmaannaa qabu’’ jechuudhaan,
Sababii kanaaf ‘’yakka olaanaa ‘’ jechuudhaan yakkaman jedhee doorsisa abdii kutannaa dhiheessa.
‘’Himatamtooti shakkamtoota ‘’ jedhamanii Obbo Geetinnat Gammachuufaa dhiyaatanii kara Abukaatota isaanii mormii isaanii galmeeffataniiru.
Abaan Alangaa Mootummaa Waayyaanee ,Mormiin shakkamtooti dhiyeeffatan ragaadhaan kan hin deggaramne waan ta’eef manni murtii mormii isaanii kufaa godhee raga isaan irratti akka fuuchuu eegalu/jalqabu gaafateera.
Manni murtii federaalaa dhaadacha guyyaa kana Adoolessa 22 bara 2011 Ooleen ‘’mormii shakkamtootaa’’ fi ‘’mormiin isaanii kufaa haa ta’u ‘’ isa Abbaan Alangaa mootummaa Waayyaanee jedhe erga dhaggeeffatee booda:
Shakkamaa tokkoffaan karaa abukaatoo isaa mormii dhiyeeffateen ’’Yakkamaan kun yakka kana fakkaatuun himatamee utuu deemsa irra jiruu Sadaasa 16 bara 2001 A.L.H labsii irratti hundaa’ee dhiifamaan waan gadi dhiifameef yakka tokkicha sanaan yeroo lama himatamuu/yakkamuu hin qabu’’ isa jedhameef ‘’ shakkamaan kun galmee dhiifamaan ittiin gadi dhiifame(galmeen himata yakkaa inni yeroo sana dhiifamaan ittiin ba’e yokin gadi dhiifame)’’ dhaadacha kana irratti waan hin caqasaminiif/waan hin yaadachiisiniif manni hidhaa galmee sana mana murtiif dhaadacha itti aanu irratti akka dhiyeessu ajaji kennameera.
Himatamaa shakkamaa salgaffaan ‘’Yakka wal fakkaatuun yakkamee/himatamee manni murtii walii gala Oromiyaa bilisaan waan gadi dhiiseef lammata yakka kanaan himatamuu/yakkamuu hin qabu’’ jechuun kara abukaatoo isaa mormii dhiyeeffateef ;Murtoon manni murtii waliigala Oromiyaa ittiin bilisaan gadi dhiise sun Dhaadacha Kana irratti Afaan Oromoon waan dhiyaateef Abukaatoon isaa gara Afaan Amaaraatti hiikuudhaan dhaadacha itti aanu irratti akka dhiyeessu manni murtii Federaalaa TPLF guyyaa kana dhaadacha geggeessaa ture ajaje.
Akkasitti manni murtii kun galmee kana sakatta’ee ‘’Mormiiwwan Shakkamtooti dhiyeeffatanii’’ fi ‘’kufaa naaf haa ta’u ‘’ isa Abbaan Alangaa Mootummaa Waayyaanee gaafate irratti murtii kennuudhaaf Hagayya 4 bara 2011 irratti beellama qabatee dhaadacha guyyaa kanaa raawwateera.
Kana malees yeroo ammaa guutummaa Oromiyaa keessatti bakkoota qaqabnee gabaasuu hin daneenye mara qoteebulaa fi hojjetaa akkasumas qeerrolee Oromoo heddumminaan hidhamaa akka jiran gabaafama. Sochiin qeerroo bilisummaa ummata Oromoo qabatee bakkoota adda addaatti akka qabatee jiruun mootummaan TPLF naasuu kanaa bakka hundatti bobba’ee tohachuu dadhabuun raafamaa jira.
Qabson itti fufa ! Gabroomsaan ni kufa!
Share this:https://www.gofundme.com/8bds2wgk
Like this:
Like Loading...


text:
Karoora Ameerikaan Imbaasii isii Teelaviiv irraa gara ALQUDSItti jijjiiruuf baafte Bulchiinsi Falasxiin balaaleffate
Ameerikaan Imbasii isii Teelaviiv irraa gara ALQUDSItti Ji’a Caamsaa dhufuu keessaa jijjiiruuf karoora baasuu isii hordofuun, bulchiinsi Falasxiin cimsee kan balaaleffatu tahuu beeksise. Bulchiinsi Falasxiin ibsa Sabtii har’aa baaseen “Adeemsi Ameerikaa kun kallattiidhaan itti yaadamee eenyummaa fi mirga jiraachuu ummata Falasxiin kan cabse” jechuun ibse.
Mootummaan Ameerikaa Jum’aa kaleessaa akka ibsetti, Imbaasiin Ameerikaa May14/2018 Teelaviiv irraa gara Alquds/Jarusalem ni geeddarama. Kun ammoo May 14/1948 guyyaa Isra’eel humnaan bu’uureffamtee fi guyyaa Ameerikaan biyyattiidhaaf beekkamtii kennite ayyaana waggaa 70ffa sababeeffachuun akka tahe beeksifte.
Mootummaan Bulchiinsa Falasxiin akka jedhetti , Ameerikaan guyyaa kana kan filatteef miira ummata Falasxiinii fi Araba guutuu midhuuf itti yaaddeetti. Dubbi himaa prezdaant Mahmuud Abbaas kan tahe Nabil Abu Rudeynah “murtiin akkanaa kun Isra’eeliin ija addunyaa duratti seera qabeettii hin godhu. Naannicha keessattis nagayaa buusuuf hin gargaaru, walumaa galatti adeemsa fudhatama hinqabne”jechuun balaaleffate.


text:
dhaad, dhad meaning in english
धाड का अंग्रेजी में अर्थ
Transliteration : dhaaDaOther spellings : dhaad, dhad
Meanings in english :
Meaning of dhaad, dhad in marathi
Identical words :
dhaakadapan ( धाडकपण ) - boldness
dhaakad ( धाडक ) - brave
dhaadane ( धाडणे ) - to leave
dhaadi ( धाडी ) - style of singing
dhaadidhadak ( धाडीधडक ) - invader
Recent Marathi English Meaningdhaakadapan, dhakadapandhaadane, dhadanedhaada, dhaddhaadi, dhadi, dhaadidhaadidhadak, dhadidhadak, dhaadidhadakdhaane, dhanedhaataksheyo, dhataksheyodhaatamaat, dhatamatdhaati, dhati, dhaatidhaatu, dhatudhaaturvaadi, dhaturvadi, dhaaturvaadidhaaturvaad, dhaturvaddhaatuvaadi, dhatuvadi, dhaatuvaadidhaatra, dhatrdhaatri, dhatri, dhaatridhaatrudrohi, dhatrudrohi, dhaatrudrohidhaadadadhudada, dhadadadhudaddhaadalane, dhadalanedhaadaant, dhadantdhaan, dhan


text:
Suuraawwanfi viidiyoowwan yoomifi eessatti akka kaafaman yookin waraabaman akkamiin beekna?
Guyya guyyaan midiyaalee hawaasummaarrattis yaa ta’u televiziyoona irratti suuraawwanfi viidiyoowwan heddu ilaalla.
Haa ta’u malee iddoofi yeroon suurraawwanfi viidiyoowwan kun itti waraabaman akka midiyaa hawaasummaa yookin televiziyoonarratti himametti ta’uu dhiisuu mala.
Kanaafuu Itoophiyaa Cheek ergaa Wiixataa har’aatin marsariitiifi mosaajiiwwan iddoofi yeroo suuraawwanfi viidiyoowwan itti kaafaman/waraabaman beekuuf nugargaaran lama isinif dhiyeessera.
1. Kaartaa Guugil (Google Maps): – marsariitiifi mosaajiin ‘Google Maps’ tajaajilawwan suuraa saatalaayitii (Satelite Images) fi agarsiiftuu daandii (Street View) kan kennu yemmuu ta’u iddoo suuraan tokko itti kaafame yookin iddoo viidiyoon tokko itti waraabame beekuuf nu gargaaru. Kanaafis jalqaba suuraa yookin viidiyoo eessattifi yoom akka kaafame/waraabame beekuu barbaadnu sirriitti ilaaluufi hubachuu qabna. Kunis haala teessuma lafaa (gaarreen, tabbawwan, laggeen, dirreewwanfi kkf), uwwisa biqilootaa, gosoota gamoowwanii (bal’ina, dheerina, halluufi kkf), addabaabayiiwwan, barjaawwan maqaan dhaabbilee irratti barreeffamefi kunneen biroo suuraa yookin viidiyoorra jiran hubachuu qabna. Mallattoolee kunneenis suuraa saatalaayitii Guugil walin walbira qabanii ilaaluun suuraafi viidiyoowwan eessatti akka kaafaman/waraabaman beekuu dandeenya. Agarsiiftuun daandii marsariitii Guugil (Street View) immoo suuraa daandiiwwanfi iddoowwan garaagraa akka waan iddoo sana jirutti fuulleetti kan nutti agarsiisu yemmuu ta’u mallattoolee suuraa/viidiyoo keenyarra jiran walin walbira qabuun iddoo suuraan tokko itti kaafame akkasumas iddoo viidiyoon tokko itti waraabame beekuu nu dandeesisa.
2. Sankaalk (SunCalc): – mosaajiin kun immoo sochii aduurratti hundaa’un guyyaafi sa’aa suuraan itti kaafamefi viidiyoon itti waraabame beekuuf nugargaara. Mosaajichi kallattiifi dheerina gaaddidduu suuraafi viidiyoorra jiru ilaaluun yoom akka kaafaman/waraabaman nutti hima. Mosaajii Sankaalk fayyadamuuf dursa iddoo suuraan sun itti kaafame beekuu qabna.
Odeeffannoowwan birootif marsariitiifi toorawwan midiyaalee hawaasummaa Itoophiyaa Cheek daawwadhaa.
ወቅታዊ መረጃዎችን ቀጥታ በኢሜልዎ ለማግኘት ይመዝገቡ
ያቀረቡትን የግል መረጃ በግላዊ መመሪያችን መሠረት እንጠብቃለን::


text:
Teessoon isaa Yunaaytid Isteetes keessa kan ta'e jaarmayaan "Alaayaans Foor Ze Raayits of Itiyoopiyaans" jedhamu har'a ministeera eeguumsa fayyaa Itiyoophiyaaf meeshaalee gargaarsaa kan qarshii Miliyoona 11tti shalagamuu arjomee jira.
Meeshaaleen kunis vaayrasii koronaa ittisuuf kan oolan Maaskii, waan uffatamuu fi meeshaalee dhangala'aa harka ittiin haaxa'achuuf gargaaru kan ittiin oomishan yoo ta'u maashiniin Oksiijinii ittiin kennan keessatti argama.
Itiyoophiyaatti bakka bu'aa jaarmayaa kanaa ka ta'an Obbo Ammahaa Makonnan akka jedhanti gargaarsii ammaa kun itti fufiinsa gargaarsa hatattamaa ammaan dura kennameeti.
Ministrittiin ministeera eegumsa fayyaa Itiyoophiyaa Dr. Litaa Taaddasaa gargaarsa arjomameef galateefffatanii fuldurattis akka itti fufuu abdiin qaba jedhan.


text:
1 thought on “SBO: Hagayya 3 bara 2018. Oduu, Ibsa ABO Irraa laatamee fi Yaada Hirmaattota Kora Gamtaa ABO Ameerikaa Kaabaa kan bara 2018.”
-
WALITTII BU’II NANNOO OROMIYA FI NANOO SOMALII FII WARA KAN FANA HANGAFATAMU
WAJJIRA FEDERAL (PAST NAME ETHIOPIAN MAPPING AGENCY,PRESENT NAME ETHIOPIAN GEOSPATIAL INFORMATION AGENCY) TA’UU QABU.
MAPII SOMALIA FII MAPII OROMIYA BASSE NANNOO LAMANITU HALABSU WAJJIRA KANA,
MAPPII SOMALIYA HOHEJETU MADAWALABUU SOMALIYA KESSA GASHEE MAPII HEJETE
OROMIYA FII SOMALIYA WALTII BUSEE DHIGA DHANGALASU DANDA’AA, KANAFU LOLA
OLOTA LAMANII HIKUFII QORANON WAJJIRA FEDERALA KANATII HEJETAMU QABA


text:
[SQ-Guraandhala 8/2021]
mormii barattoota mana barumsaa qophaayinaa Amboon Guraandhala 5/2021 kan eegale yeroo amma aoromiyaa hunda keessatti hiriirri kun jabaatee itti fufuun bahaa hanga dhihaa , kaabaa hanga kibbaa oromiyaa keessatti balaaleffannaan sirna pp barattootaan dhohee kan jira.
Haala kanaan guyyaa har’aa guraandhala 8/2021 Oromiyaa lixaa Gimbii fi Mandiittii gaggeeffamaa kan jiru yoo tahu kibba Oromiyattis Boorana Yaaballoottin gaggeeffamaa jira.
akkasumas kibba baha Oromiyaa Arsii keessatti sochiin hiriiraa kun barattootaan gaggeffamaa kan jiru yoo tahu Horroo Guduruu Wallaggaa magaalaa Shaambuuttis sochiin barattootaa kun eegalee jiraachuu gabaasaan arganne ifa godha.
Hiriira kana irratti dhaadannooleen barattootaan gaggeeffamaa jirani:
Hidhamtootni siyaasaa haa hiikaman
MCBO lammiilee Oromiyaaf haa hundeeffamu
Ajjeechaan lammiilee Oromiyaa irratti waraanaan gaggeeffamu haa dhaabbatu
ppn nun bulchitu kan jedhuu fi kanneen biroon dhaadannoolee hiriira kanaati.


text:
Dhibeen Kalee akkamiin namatti dhufu danda'a?
Waantoonni armaan gadii kun Kalee namaa balaaf kan saaxilaan ta'uu ogeessoonni ni himu. Waantota kanarraa of eegaa!
1. Fincaan finca’uu dhiisuun hagaa nama muddutti qabatani turu.
2. Bishaan sirritti dhuguu dhiisuu.
3. Nyaata soogiddii itti baay’ate nyaachuu.
4. Infeekishinoota dafanii haala gaariin yaalamu dhabu.
5. Foon baay’isani nyaachuu.
6. Nyaata gahaa nyaachuu dhabuu.
7. Qoriicha dhukkuba namatti fursisuu(antiipeen) baay’isanii fayyadamu. Waan akka parastamol faa jechudha.
8. Yeroo dheeradhaaf osoo wal irraa hin kutiin Insuluunii fayyadamu(fudhachuu)
9. Alkoolii baay’isanii fayyadamuu fi
10. Boqonnaa gahaa dhabuun dhibee Kaleef akka nama saaxiluu danda'u ogeeyyin fayyaa ni ibsu.


text:
‘Basaastuu fi Basaastummaa’ Da’annoo Godhachuun Olola Qabsoo fi Qabsa’ota Bilisummaa Oromoo irratti oofama Jiru Ilaalchisee Ibsa Qeerroo Bilisummaa Oromoo Irraa Kenname.
Caamsaa 11,2016
Finfinnee
Ololli torbaan muraasa darbaan irraa kaasee dhimma ‘Basaastuu fi Basaastumma’ jedhu jala dhokachuun Qasbsoo fi Qabsa’ota Bilisummaa Oromoo irraatti oofamaa jiru qaama imaammata diinni Sochii Qeerroon Bilisummaa Fincila Gabrummaatti Xumura gochuuf saganteeffate maseensuuf wiixinate ta’uun isaa sabboontota Oromoo maraaf ifaa ta’uu qaba. Basaastota diinaa saaxiluu qofa osoo hin taane qindoomina gahaa horataa deemuun hundee ishee mancaasuuf qabsa’uun eejjennollee Qerroo Bilisummaa Oromoo masakan keessaa isa anagafa.
Sadarakaa Qabsoon saba keenya amma irra jirtu kanatti Basaastota diinni jaarmolee keenyatti bobbaafatu damaqinaan of irraa tiksuun dirqama sabboontota Oromoo hundaati. Keessattuu, sochii murteessaa Qeerroon yeroo ammaa geggeessaa jiru irraa basaastota diinaaf hojjetan dammaqanii tiksuun qabsicha shaffisaan milkeessuu keessatti gahee guddaa xabata. Tika sabboontotni ilmaan Oromoo milkaa’ina sochii isaaf godhan hunda Qeerroon ni kunuunsifata. Odeeffannoolee qabatamoo kan basaastota Qabsoo Bilisummaa Oromoo saaxilan Qeerroon akka gumaacha qabsootti keessumeessa. Keessaanis ta’e alaan sochii Qeerroon mirga Ummata isaa deebisuuf godhaa jiru kannneen diinaaf basaasan yogguu saaxilumuu qabu. Qeerroon yeroo fi haala barbaachisaa tahan keessatti waayiloota qabsoo haqaa waliin ta’uun basaastota diinaa saaxiluu qofa osoo hintaane tarkaanfilee jajjaboo tahan irratti fudhataa as gahe. Gara fuul-duraattis Qabsoo saba keenya miidha diinaa irraa baraaruuf, basaastota keessaa fi alaan jaarmaa Qeerroo fi guutumaaa Qabsoo Bilisummaa Oromoo irraatii baba’anii irraatti tarkaanfiilee barbaachisaa tahan fudhachuu irraa Qeerroon of-duuba hindeebu.
Wayyaaneen imaammata ‘Gargar Qoodanii Bulchu’ jedhuun hoogganamtee ummata keenya sadarkaa gandaatti tokko-shaneen hidhuun sirna basaastummaa daanga hinqabneen biyya keenya saamaa jiraachuun ishee waan haalamu miti. Qeerroon sirna tikaa wal xaxaa ta’e kana keessatti naamusa cimaan of-ijaaruun mirga saba isaa falmuu eegale. Qeeroon funyaan diinaa jala ta’ee gootummaa fi hubannoo cimaadhaan sochii Dargaggoota Oromoo kan gabroonfattuu Wayyaanee raasaa jiru kanaaf hooggansa gahaa kennaa as gahe. Qeerroon Saba Oromoo qofaaf osoo hintaane saboota cinqurfamoo biyyatti guutummaaf abdii jijjiirama dhugaa kan ta’uu danda’e dirree irratti wareegama qaqqalii gomachuudhaan malee toora internetaan olola afarsuudhaan hinturre.
ibsa-qeerroo-bilisummaa-oromoo-caamsaa-11-2016-dhimma-basaastummaa


text:
Labsii yeroo hatattamaatti aansee qajeelfamoota waan dhorkaman kan ilaalee ka’aman keessaa hanga tokko laaffatuu fi kaan kaafamuu Komaand postiif barreessaa kan ta’an Obbo Siraaj Fageessaa torban kana tuuta oduuf ibsanii turan.Kanneen kaafaman keessaa ajaja mana murtii malee nama hidhuu fi sakata’aa gaggeessuu, dhaabbattotii misoomaa dinagdee invastmentiin fi qonnaa waliin wal qabatee uggurri sochii dhiya keessaa sa’atii kudha lamaa hanga barii kudha lamaatti uggurri sochii ka’amee ture kaafamee jira jedha.Kana Malees Raadiyoo Televiziyoona suraa fi marsariiti hawaasaa irra uggurri ka’ame ka’e jira.Sagantaan haaromsaa kanneen toannaa jala oolaniif kennamu dhaabachuu isaas dubbatanii jiru.Garu labsii yeroo hatattamaa kanaa guutummaatti kaasuuf manni marii bakka bu’oota uummataa raggaasisuu qaba jedhan Oddo SiraaJ Fageessaa.
Mummichi ministeera Itiyoophiyaa Obbo Haayla Maariyaam Dassaaleeny kamiisa Bitooteessa 16 bara 2017 mana marii bakka bu’ootaaf akka ibsanti hojii irra oolfamuu labsii yeroo hatattamaa kana uummata biyyatti keessaa harka 82tu deggere jedhan.
Gama kaaniin jaarmayaa mormituu kan ta’e Kongreesiin Fedaraalawaa oromoo waa’ee labsii hatattamaa irratti yaada kenneen hanqisuu fi laaffisuun gaaffii dhaabaa fi uummataa miti. Knaaf guutummaatti kaasuu qaba jedha.Labsiin yeroo hatattamaa hojii irra ituu hin ooliin dura iyyu komaand postiin kan fedhe gochaa ture jedha.Ummanni harkii 82 deggereera jedhanii dubbachuuf qorannaa isa kamtu mirkaneesse? Gaaffii jedhu kaasee jira.
Gabaasa guutuu kana caqasuun dhaggeefadhaa


text:
Saayikoloojii
Xinsammuun damee saayinsii kan faayidaa sammuu fi amaloota namaa qoratu dha. Kaayyoon battalaa xinsammuu namoota dhuunfaa fi gareewwan karaa seera waliigalaa baasuu fi dhimmoota addayaa qorachuun hubachuu dha. Kayyon waligalaa xinsammuu hawaasa fayyaduu dha. Damee kana keessatti, namni hojii xiinsammuu hojjatu xinsammeessaa jedhama, akkasumas saayintistii hawaasummaa, amala ykn sammuu jedhamuus danda'a. Xinsammeessitoonni shoora faayidaan sammuu amala dhuunfaa fi haawaasaa irratti qabu hubbachuuf qoratu, kana wajjin bu'uura xinsammuu fi baayoloojikaawaa kan faayidaa sammuu fi amala duuba jiru alooluu.
[[Category:Saayinsii
Hawaasaa]]


text:
Tanzaaniyaa
Tanzaaniyaan seeran United Republic Of Tanzania (Afaan Iswahiliin Jamhuri ya Muungano wa Tanzania) kan jedhamtu biyya baha Afrikaatti argamtuu dha. Kaaban Keeniyaa fi Yugaandaan, dhihaan Ruwaandaa, Buruundii fi Democratic Republic Of the Congon, kibbaan Zaambiyaa, Malaawwii fi Moozambiikn fi bahaan immo Garba Indiyaatin marfamtee argamti.
Maqaan Tanzaaniyaa jedhamu kunii kan ba'eef maqaa Tangaanikaa kan kutaa lafaa ishee tateffi fi maqaa Zanziibaar lafaa ishe kan bishaniin marfamtee, dangaa bahan argamtu irra dhufee. Bara 1964, Tangaanikaan Zanziibaar wajjin tokko tate "United Republic Of Tanganyika and Zanzibar" ergaa jedhamte bodaa, barumma sunitti maqaa "United Republic Of Tanzania" jedhamu argatte.
Bara 1996 biroon motumma Daree Salaam irra Dodomaa tti jijjiramun, Dodoman magaalaa guddoo Tanzaaniyaa taate. Daree Salaam immoo "anna" dinagdee gudditti tatte.
Jamhuri ya Muungano wa Tanzania United Republic Of Tanzania
Jecha Ummata Tanzania "Uhuru na Umoja" - "Billisuma fi Tokkumma"
Sirbaa Allaba - Mungu ibariki Afrika- "Waqqii Africa haa Ebbisuu"
Magaalaa guddoo -
Magaalaa ballina gudda qabdu - Daree Salaam
Afaan tokkoffan -
Motummaa -
Pirezidaantii - Samia Suluhu
Muummicha ministeeraa - Nassim Majaliwa
Billisumma - United Kingdom irra argatte
Ballinaa lafa - 945,087 km square ykn 364,898 mile square
Parsentii bishaanii - 6.2%
Bayyina Ummattaa - tilmaama Nov 2006, 37,849,133; lakkoofsa bar 2002, 34,443,603
Density 41/square km ykn 106/square mile
GDP (PPP) 2005 estimate
- Total $27.12 billion (99th)
- Per capita $723 (178th)
Gini? (2000–01) 34.6 (medium) HDI (2004) 0.430 (low) (162nd) Currency Tanzanian shilling (TZS) Time zone EAT (UTC+3)
- Summer (DST) not observed (UTC+3)
Internet TLD .tz
Koodii bilbilaa: +2552
Wabii[gulaali | lakkaddaa gulaali]


text:
Addi bilisa baasaa biyyoolessaa Ogaaden akka jedhetti hongee gaanfa Afriikaa keessaa irraan kan ka’e uummannii fi beeladaaleen Itiyoopiyaa naannoo somalee keessaa du’aa jiru.
Sabaa himaalee fi ergaan e-mailii ergame akka jedhutti mootummaan qabiyyee ripxe loltootaa irra uggura gargaarsa namoomaa raabsuu waan kaa’eef jecha hanqinni nyaataa fi bishaanii hammaatee jira.
Itiyoopiaan tokkummaan mootummootaa fi jaarmoliin gargaarsa namoomaa rakkoo kan hammaatee jiru rakkoo naannoo sanaa calliinsaan akka bira taraniif dhiibbaa goote jechuu dhaan arjoomtonni gargaarsaa rakkoo uummata Ogaaden gara ifaatti fiduu dhaban jechuun qeeqa ergaan eI-meelii sun.
Gareeleen gargaarsaa garuu himannaa ONLF kanaaf deebii kennanii jiran. Dubbii himtuun sagantaa nyaataa addunyaa kan Itiyoopiyaa keessaa Susannah Nicol akka jedhanitti kanneen gargaarsi barbaachisu dhaqqabuuf tattaafiitu jira jedhan.
MP3 tuquun gabaasaa guutuu dhaggeeffadha


text:
ODUU : HAALLI OBBO DAAWID IBSAA KEESSA JIRAN BEEKAMAA MITI JEDHAME
Haalli Obbo Daawid Ibsaa keessa jiran beekamaa miti jedhame.
Hayyu duree adda Biliisummaa Oromoo Obbo Daawid Ibsaa erga qaamolee mootummaatiin ugguramanii as jiraachuufi dhibuu isaaniiyyuu quba hin qabnu jechuun Gaafatamaan hariiroo Hawaasummaa ABO yeroo OMN-tti hime.
Obbo Daawid Ibsaa Adoolessa 17,2020 irraa eegalee mirga biliisaan socho’uu dhorkamuu isaanii kan yaadachiisu gaafatamaan Hariiroo Hawaasummaa yeroo ABO obbo Lammii Gammachuu, Eebila 1,2021 irraa eegalee ammoo Obbo Daawid Ibsaa namoota kam waliinuu wal quunnamuu akka hin dandeenye taasifaman jedha.
Ergasii as Eebila 3,2021 waraanni mootummaa qondaalotaafi miseensa dhaabichaa mana jireenyaa Obbo Daawid Ibsaa keessa jiraatan hunda hidhuun, Hayyu duree ABO Obbo Daawid qofa mana keessatti ugguranii akka turan OMN faana dha’uun gabaasaa turuun keenya ni yaadatama.
Guyyaa gaafa sanaarraa eegaluun, maatiin Obbo Daawidis ta’e hooggantoonni dhaabichaa kamuu gara mana Obbo Daawid dhaquu akka hin dadeenyetti ittifamuu isaanii qondaalli ABO OMN dubbise kun ni dubbata.
“Bilbillis, interneetiinis mana Hayyu duree irraa citee, hanga yoonaa poolisiitu mana marsee eega” jechuun gaafatamaan hariiroo Hawaasummaa ABO yeroo OMN dubbise kun kan himu yoo ta’u, Obbo Daawid haala kam keessa akka jiran wallaaluun hedduu isaan yaaddessuu dubbata.
Yaaddoo isaanii kana akka keessa beekaniif, dhaabbilee mirga namoomaa, Imbaasiiwwaniifi Boordii filannootti yeroo garaagaraa beeksisanis hanga ammaatti dhiibbaan uumame akka hin jirres namni kun himee jira.
𝑮𝒂𝒂𝒎𝒕𝒂 𝑨𝒇𝒓𝒊𝒌𝒂𝒂𝒕𝒕𝒊 𝒅𝒂𝒎𝒆𝒆𝒏 𝒇𝒂𝒍𝒎𝒂𝒂 𝒎𝒊𝒓𝒈𝒂 𝒏𝒂𝒎𝒐𝒐𝒎𝒂𝒂 caamsaa 𝒈𝒂𝒂𝒇𝒂 6, 2021 mooraa mana Hayyu Duree Adda Biliisummaa Oromoo Obbo Dawwid Ibsaa seenuun haala isaan irra jiran baruuf deemanis, qaamoleen nageenyaa ol seensisuu diduusaa OMN odeeffateera.
Haaluma wal fakkaatuun Caamsaa 𝒈𝒂𝒂𝒇𝒂 21, 2021 ammoo dhaabbanni 𝑰𝒏𝒕𝒆𝒓𝒏𝒂𝒕𝒊𝒐𝒏𝒂𝒍 𝑪𝒐𝒎𝒎𝒊𝒕𝒕𝒆𝒆 𝒐𝒇 𝑹𝒆𝒅 𝑪𝒓𝒐𝒔𝒔 jedhamus, haala Obbo Daawid keessa juri hubachuuf garas deemanii, qaamolee nageenyaatiin ottifamanii jiru.
Haalonni kun marti nu yaaddessa kan jedhan qondaalli ABO OMN dubbise kun, haala kam keessa jiraachuu isaanii caalmaa, lubbuun jiraachuu isaaniifuu ragaa hin qabnu, Mootummaanis ajaja mana murtii malee mirga nama tokkoo akkas dhibuufi jiraachuu isaanii nuuf mirkaneessuu dadhabuun isaas shakkii keenya guddiseera waan ta’eef, uummatni Oromoo hoogganaasaa kana iyyaafachuu qaba jechuun OMN-tti himeera.
Via: oromsiis