text:
a
Addunyaawaa
Xinjecha
- Qubee laatinii durii irraa kan dhufe. Afaan Ingilizii Giddugaleessaa fi Ingiliffaa Durii irraa qubee xiqqaa a fi qoqqoodinsa Ingiliffaa Giddugaleessaa fi Ingiliffa Durii qubee xiqqaa æ irraa dhufe.
Akkina[gulaali]
- Qabxii sadararkaa olaanaaf kennamu.
- uunitii waaltawaa guula harkisa dacheeti.
Afaan Oromoo
Xinjecha
- Qubee laatinii durii irraa kan dhufe. Afaan Ingilizii Giddugaleessaa fi Ingiliffaa Durii irraa qubee xiqqaa a fi qoqqoodinsa Ingiliffaa Giddugaleessaa fi Ingiliffa Durii qubee xiqqaa æ irraa dhufe.
Akkina[gulaali]
- Qabxii sadararkaa olaanaaf kennamu.
- uunitii waaltawaa guula harkisa dacheeti.
- Qubee jalqabaa afaan oromooti.
- Sagalee jalqabaa Ab dursee dhufu dha.
- Qubee jalqabaa laatiniiti.
Haaldubbii ( OPA)
OPA ()
haala itti sagaleessan


c: text/html

text:
Sadaasa 26/2014(TOI) – Ambaasaaddar Mallas Alam Keeniyaanonni duula giddugaltummaa dhimma Itiyoophiyaarratti baname akka balaleeffatan waamicha dhiyeessan.
Keeniyaatti ambaasaaddar Itoophiyaa Mallas Aleem Naayiroobiitti kan argamu giddugala aadaa ‘bomas of keeniyaatti’ haawaasni Keeniyaa fi Booranaa sagantaa aadaa irratti qopheessanirratti argamuun keessummummaan hirmaataniiru.
Ambaasaaddar Mallas feestivaala aadaa kanarratti dubbii taasisaniin Itiyoophiyaa fi Keeniyaa gidduu waggoottan 57f walittidhufeenya cimaa qabu.
Uummatoota biyyoota lamaan gidduu walitti dhufeenyi jiru keessumaa damee walitti dhufeenya aadaan walitti hidhinsi jiru akka cimuuf xiyyeeffannoon addaa kennamuun ni hojjetama jedhaniiru.
Dhalattoonni Keeniyaa fi Booranaa waqtii qorumsaa kanatti Itiyoophiyaa cina dhaabbachuun deeggarsa obblummaa argisiisaniif galateeffataniiru.
Obboloota keenya kan ta’an keenyaniyaanonni duula giddugaltummaa Itiyoophiyaarratti baname akka balaleeffatan waamicha dhiyeessaniiru.
Qabsoon Itiyoophiyaa qabsoo Afriikaa ta’uu kan ibsan ambaasaaddar Mallas, Itiyoophiyaan qormaata ishee mudate ofiin furuuf dandeettii guutuu fi kutannoo akka qabdu hirmaattota sagantiichaaf mirkaneessuu isaanii odeeffannoon waajjira dubbi himaa alaarraa argame mul’iseera.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ministirri haajaa alaa Yunaaytid Isteets Maaykil Pampeewoon Itoophiyaa fi Eertiraan waliigaltee nagahaa wal-dhabiinsa oggoota diigdamaatti xumura godhe kaleessa, Adoollessa 9 mallatteessuu Yunaaytid Isteets simachuu ibsa Kibxata harraa baasaniin beeksisan.
“Muummeen ministiraa Itoophiyaa Abiyyi fi pirezdaantiin Eertiraa Isaayyas lammiiwwan biyya isaanii gara nagahaa, guddinaa fi haaromsa siyaasatti ceesisuudhaa murtii onnee guutuudhan fudhatan in dinqisiifanna,” an jedhe ibsichi, waliigalteen nagahaa fi hariiroo gaarii biyyota lamaaniin mallateeffamee ifa godhame, lammiiwwan biyyota lamaanii akka gama siyaasaa, dinagdee fi hawaasummaatin walitti dhufeenya cimfatan carraa uumuuf toora guddaa qabaachuu hima.
Dabaludhanis, “Yunaaytid Isteets adeemsa nagaahaa kana qarqaaruuf qophii tatee eegdii,” an jedhe ibsi ministira haajaa alaa Yunaaytid Isteets kun,qaamonni addeemsa gara araaraa godhame keessaa qooda qaban hundi iftoominaa fi ofitti amanuudhan akka hojii isaanii itti fufanis mootumman Yunaaytid Isteets akka jajjabeessuu eerra.
Dhumarratti, ibsi bahe “Itoophiyaa fi Eertiraa edduutti nageenyi bu’uun nagahaa fi tasgabii akkasumas guddina Gaafa Afrikaa fi Galaana Diimaatii murteessaa dha” jedha.


text:
Megersa Abubeker Ahmed
Kutaa 1ffaa
Jama’aan “Ahbaash” jechuudhan of yaamu kan amma biyya teenya keessa figuu jalqabe kun eega nubira gahee bara 15 tahee jira. Garuu baroota dheeara kana keessa nama kuma shan wallitti qabachuu hin dandeenye. Kunis Aqiidaan inni barsiisu Aqiida Islaama dhugaa (Ahul-Sunnaa wal-Jama’aa) waan hintahiniif. Kana sirriti isin agarsiisuf kitaaba Ahbash kan“Mukhtasar Sheekh Abdullah Al-Hararii” fi , Sarihul Bayaan jechuudhan beekkaman keessati waan barreeffamee, fi kaasseta audio (CD) irrati waan waraabame keessaa qabxiilee tokko tokkon isiniif barreessa. (Wantootan ani barreesse kun kijibaa fi dhugaa ta’uu isaa adda baafachuuf Kitaabota Ahbash, takka marsaa intarneetii isaani ilaalaa).
1. Warrii Ahbaash “Maaqaa Rabbiitiin kakachuun nama Kafarsiisa” jedhan.
Moslimoonni dhugaa amoo “Raabbii malee waan biraatin kakachuun shirkiidha” jedhanii nama barsiisan.
2. Jama’aan Ahbaash “Allaahuma Ajirnaa Minal Naar” (Yaa Rabbi ibidda Jahannam jalaa nubaasi) jedhanii Islaama hundaaf du’aa’ii guchuun nama Kafarsiisa. Rabbi akka Muslima hundaaf araaramu gaafachunis nama Kafarsiisa. Du’aa’i akkanaa jama’aan gochuun dhorkaadha. Namuu kadhaa akkanaa mataa isaa qofaaf kadhachuu qaba” jedhan
Nuti Muslimoonni garuu “Du’aa’in jama’aan godhamtu Rabbi birrati du’aa’i biroo caalaa fudhatama qabdi “ jeennee amanna . Keessafuu Guyyaa Jum’aa Immamni masgiidaa hogga khuxbaa gudhu Muslimoota hundaaf araarama kadhachuu qaba.
3. “Siraax” guyyaa qiyaamaa (Aakhiraa) qormaata cimaa nama eeggatan keessaa isa tokko. “Siraax” jechuun karaa akka riqichatti (dildilaa) ibidda jahannam gubbati diriirfamuuf jiru. Nabiin keenya (s.a.w) akka nubarsiisanitti karaan kun qal’inni isaa rifeensa mataa darani. Qaroomina isaatiinis ablee(billawa) darani. Waarri Raabbin fedheef qormaata “Siraax” jalaa laftumatti baha. Warri Rabbiti Kafare ammoo “Siraax” gubbaa dabruu dadhabee ibidda Jahannam keessati kufa. (Rabbi Siraax jalaa nuhaabaasu).
Jarreen Ahbaash ammoo “Siraax karaa bal’aa namni irra deemuu dandayu. Hadiisa kessati “akka rifeensatti qallaa, akka ableetti qara” wanni jedhameef cinqii isaa irraa akka of eegganno goonuuf jecha” jedhanii barsiisan. Ahbaash Hadiisni Nabii keenyaa (s.a.w) soba jechuu isaaniti fakkata.
4. Jama’aan Ahbaash “Sahaabaa Nabii (s.a.w) keessaa warra Alii ibn Abu Xaalib (r.a) wajjin wal-lolle abaaru fi arrabsuun ni hayyamama” jedhan. Haaluma kanaan sahaaboota gurguddaa akka haadha teenya Ai’shaa bint Abu Bakr, Mu’aawiyaa ibn Abu Sufiyaan, Zubeyr ibnul Awwaam, Amr Ibn Al-Aas (hunda isaanii Rabbin irraa haajalatu) arrabsuun nidandayama jechuudha.
Nuti garuu “Namni Sahaabaa Nabii maqaa hamaan kaase jahannam seena” jennee amanna.
5. Jama’aan Ahbaash “Maallaqa socho’u (paper money) irraa Zakaan hinbahu. Zakaan meetaa (qarshii) fi warqii (dahaba) takkaa beeladaa manaa (horii, re’ee kkf), oomisha midhaanifaa malee maallaqa haala qarshii, doolara ykn pawndii fakkaatun biyya kessa socho’u, maallaqa baankii kessa ta’u (saving account), maallaqa check fi bondiin qabame kkf irratti Zakaan waajibaa miti” jedhan.
Nuti garuu “Waan maallaqa tahe hundinuu, yoo gatii ka’umsa Zakaan irraa bahu guute fi yoo harka abbaa qabeenyaa bira amata tokko ture, Zakaan irraa bahuu qaba” jechuudhaan amanna.
6. Jam’aan Ahbaash “Dhala bankii (interest) warra Kiristaanaa irraa nyaachuun nigahaa. Dhalli maallaqaa kan haraam tahe nama Islaamaa jiddutti malee Kafiraa fi Islaama jiddutii miti” jedhan.
Muslimootni dhugaa garuu “Dhala waan tahe hunda Rabbiin Haraam godhee jira” jedhanii barsiisan.
7. Ahbaash “Namni Hajjii dhaqe imaamota Makkaa fi Madiinaa wajjiin yoo Salaata hidhate Kaafira taha. Sababni isaa imaamotni kun Wahaabi waan tahaniif jecha” jedhan.
Nuti garuu “Salaatni masgiidota Makkaa fi Madiinatti Salaatame kan bakka biraa hunda nicaala” jenna.
8. Ahbaashoonni “Intalti dubartii kofoo uffatte yoo deemte haraam hinqabu. Namni haalli kun haraam jedhe kafira taha. Haa ta’u malee intalti dubraa hijaaba uffachutu irra isiif caala” jedhan.
warri dhugaa garuu “intalti dubraa akka dhiiratti yoo uffate malaayikaa fi naminlleen ni abaara” jedhani nama barsiisan.
______________________
HIRIYYAA DABARSUU HIN DAGATIN JZK
kutaa 2ffaa wal arguu rabbi nuu haa laaffisuu
Baruumsi bu'ura jireenya ilma namaati. Barnoonni bu'ura waa hundaati. Manni barnootaa naannoo kee jiraachuu jechuun…
The Conflict Testing Ethiopia’s Nobel-Winning Leader
For several months, Ethiopia has witnessed an escalation of threats on various fronts, both internal…
In a sign of growing concern in Washington about the Civil War in Ethiopia, the…
NAIROBI, Kenya — Once home to one of Africa's fastest-growing economies, Ethiopia is struggling as…
On September 11, 2022, the Government of Tigray External Affairs Office released a statement indicating their willingness…


text:
Prezidaant Doonaald Tramp fi mormituun isaanii Joo Baayiden filannoo prezidaantummaa Sadaasa 3 kan torban lama booda geggeessamuuf jiruuf kutaalee filannoo cimaan keessatti geggeessaman keessatti uummata dadammaqsaa jiran. Tramp Dilbata kaleessaa gara hiriira geggeessamutti utuu hin bobba’in dura waldaa Kirstaanaa Nevaadaa Kaarsen sitii jiru daawwachuu dhaan guyyaa isaanii jalqaban.
Nevaadaan yeroo tokko irra kutaa filannoo cimaan keessatti geggeessamu turte, garuu erga bara 2004 qabee kaadhimamaa garee Ripaablikaanotaaf hin baabsine. Joo Baayiden immoo sagada Deliweer keessaa irratti hirmaachuu dhaan booda irra gara North Caroliana-tti qajeelan. Kaadhiamaan prezidaantii garee dimokraatotaa erga bara 2008 kan Barak Obamaa as North Caroliana hin injifanne.
Hiriira sana irratti namoonni kumaan laka’aman walitti siqanii kan irratti hirmaata yoo ta’u Trampiin jajjabeessuu fi Baayiden fi sabaa himaa irratti mormii qaban ibsaa turan. Vaayiresiin koronaa kutaa sana kessatti dabalaa adeemee namoonni 1000 haaraan sambata darb qabamanis of irraa ittisuuf haguuggii funyaanii fi afaanii namni kaayyate hin turre.
Prezidaantichi Baayiden yoo injifatan dinagdeen akka cufatu godhu jechuun akeekkachiisanii, kan isaan hayyoota saayinsiin dhaggeeffadha jedhanitti qoosan.
Isaan hayyoota saayinisii dhaga’u, utuu ani hayyoota saayinsiin dhaga’a ta’e biyya dhiphina sammuun guutamte qabaanna turre jedhan Tramp. Kaadhimamtoonni lamaan daandii gara injifannootti geessu barbaaduuf kutaalee isaan gargaaran daawwata jiran. Garuu akkaata deggersi dorgommii kanaa itti deemaa jiru haala ajaa’ibaan tasgabbaa’aa dha.
Baayiden deggersa sadarkaa biyyoolessaa argatanitti kan gammadan yoo ta’u kutaalee dorgommii cimaan keessatti geggeessamu keessatti garauu deggersi isaan qaban hagas guddaa miti.


text:
Duuba warri dur
gaallan gaafa humna qabdu miite gaalla humna
dhabde argatanii biyya gaalla'aa tan isaanitti
aantutti duulanii, cabsanii gaallaa walii hin
dirmanne arganii, ammas biyya gaala'a taanitti
siqan hanga biyya gaalla'aa hunda qabatanitti.
hanga waan isaan biyya gaalla'aa godhan hunda ,
akkaataa isaan itti cabsan hunda, akka itti isaan
gabroonfatan hunda, barreessanii ilmaan isaanii
barsiisanitti. hang Waan isaan biyya gaalla'atti
dalagan hunda, taareiikhni addunya'aatifii,
taariikhni warra gaalla'aafii biyya gaalla'aa
gabroonfate barreessetti . kan waa takka irraa hin
dhiisin. maqaa isaanii kan gaafa san qabaniin
barreessan, sun: (gaallaa) jechu'u.
Duuba ilmaan
oromo'oo waan warri abbootii isaanii gabaroonfate
barreesse, dubbisanii yookaa qara'anii, akkasuma
waan taariikhni addunya'aa gaalla'aafii warra
gaallaa gabroonfaterraa barreesse, yookaa katabe,
biyy alatti qara'anii yookaa dubbisanii, hoggaa
biyya isaanitti deebi'an kan akka taaddasaa
birru'uu, ummata isaanii waan dhuysa'aan alatti
baratn kan taariikha Gaalla'aa yookaa oromo'o'tti
rarra'u, ummata isaanii barsiisan dhoysa'aan.
maaliuf mangistiin akkasitti abbootin isi'ii gaallaa
miite taariikha gaalla'aatifii aadaa isaanii
baratanii barsiisuu dhiisii maquma gaalla'aatuu
maqaa dhawuu hin feetu hin eehamtu.
Haa tayuu
dargaggoon oromo'oo ta maqaa mangistii isaan
gabroonfattuutin biyya alatti waa barateefii tan
biyya keessatti taariikha Gaalla'aatiifii, taariikha
warra isaan gabroonfatuu qorattee laaltu akkasuma
ummanni bal'aan, kan akka Mangistuu nawaay, kan akka
janaraal taaddasaa birru'uu , kan akka tuuroo
abdulle'ee, ammallee warri biraa hedduun, Mangistii
isaan bulchituun, ummanni gaalla'aa miidhama guddaa
keessa jiraa, haqa biyyaa kan isaan haqa godhatan
kenna'aaf, sanirraa afaan isaan akka baratanii
barsiisanii ittiin dalagan godha'aaf . afaan
isaanii Radiyoona seensisaa ja'anii irra barbaannan
mangistiin dhiira oromo'oo saniin akki jette: mee
amma eegu waan akkanaa kana barbaadaa. waan akkanaa
barbaadun, ummata isyoobiyaa keesa jiru hunda, waan
akkana barbaadu'utti kaasuu jea'amaa mitii?
jennaanin wanni je'aniin ummata xiqqa'aa jecha,
ummata bal'aa miidhun wahi akkaa? hayn'i yookaa
dhugaan ummanni bal'aan, ummata xiqqa'aa je'ee, haqa
isaa hin dhabu. ummanni xiqaanis ummata bal'aa
keessatti, haqa isa fakkaatu hin dhabu. maalif
ummnni bal'aan yoo haqa isaa argatee, qalbii takkaan
hin dalagin, bitti hin hortu .duuba gaafas ummnni
biyya, xiqqaadhaa guddaan, ni rakkata.maalif
hormaanni dalaga'atti haajama dalagaan beekkomsatti
haajamti. duuba ummanni bal'aan, yoo warra biyyaa
bakka afuritti qoonne harka sadii gayu, yoo afaan
isaanitiin, baratu'urraa hoongayee, wallaalatti hafe
maal dalaga? ummanni xixiqqaan ummata bal'aa waan
beeyne keessatti, odoo hangamuu waa baree, yoo
isti'maara gabbisuu taate malee, biyyaafii ummata
bal'aadhaa bu'aa hin fidu, mee ummata xiqqaa kibba
afrika'aa keessa jiraatuu ture, adaadii laali,
ummata bal'aa waan beyne , kan haqa isaa dhabeef,
maal tare? maal fayyade? maal bu'aan isaan biyya
sanii fidan? ammoo eega ummanni bal'aan, biyya
sanii, haqa argatee, haqa isaanitiifii, haqa nama
birallee baratee, ummanni bal'aadhafii, ummanni
xiqqaan, biyya sanilleen qoofe. Roodiisiyaanis
akkasuma.
Ammallee mangistiin
ummata xixiqqaa ummata bal'aa dura dhaabdu, tan
dantaa ummata bal'aadhaa, qooqa gosa xixiqqo'ootin,
balleessitu yookkaa kuffiftu ,isiin haala
isti'maararratti deemti. maalif mangistii haqaa
biratti hayn'i ummta bal'aadhaa, durfamuu qaba.
akkuma hayn'i ummata xixiqqa'aa taiyfamuu qabu.
ummanni keenya eega isti'maarri dur irraa ka'ee,
haqa isaaanii hedduu deeffatan. ammoo hangi hafe
karaa jira (hayn'i abbaan barbaadu duuba jiru hin
badu) jecha'aatu jiraa.
Wannin tanaan dura
isiniin je'e: ummanni keenya birkii taariikha
isaanii jabduu keessatti, maqaa Gaallaa'aatin nama
miidhee isaanii gaalla'aan yaamamu miidhame. mee
fakeessa'aaf jalqaba jaaraa islaamaa kan saddeetii 8
keessatti qabsoo isaaniii akkasuma taariikhni
isaanii, kan mqaa Gaalla'aatin barreeffame, sababaa
warra maqaa isaanii kana diduun awwaalametti yookaa
irraanfatmetti hanga gariin warra beekkomsa himatuu
naannoo Hararitti ummanni oromo'oo takkaa hin
argamne je'utti. inni nama oromoon gaalla'aa miti,
gaallan oromo'oo miti je'u. namni kun dubbiin
isaatifii innilleen waan laalan hin qabu. inni
takkaa galtu'uu takkaa diina takkaa wallaalaa
takkaa dantaa wahiiti diddaa san keessaa qabaa.
Ammoo gaallan gama
dhiyaatifii bitaadhatiin, warri gaafa duraa gaallan
zamana dhiiraa gaarafii, godatti galchite hiree
argatanii, meeshaa lolaa faranji'irraa
argannaan,kan akka qawwe'ee madaafaa faa ummata
gaalla'aa, warra farado'uun lolutti, duulanii biyya
gaalla'aa hunda qabatanii miidhaa, jabduu biyyaafii
ummatallee miidhan.diin keenyafii aadaa teenyafii
afaan keenya, qabadhaa. diinifii aadaa teessan
dhiisaa je'een. tokkummaa ityoopiya'aa eegu'uu
jecha akka diin tokko malee diin biraa ityoobbiyaa
keessatti hin dhaabbanne je'aniin.
Ammas warri
Gaalla'atti roorrise wanni dalage, Maqaa gaallaa
je'u tuffatuu ilmaan gaalla'aa jibiisii su`uu jecha
.duuba warri oromoo gabroonfate maalif kana dalage?
si maqaan kun gaafa gaallan waan gaafa afrika'aa
taye hunda bulchitu, jibbamemoo gaafa isaan
gabroonfaman jibbame. yoo maqaan Gaallaa je'amu
Gabra jechuu kan je'an taate, gaafa gaallan isaan
gabroonfattu ma'naan Gaallaadhaa mal taya?
gooftaa taya jechuu.
Waa takka haa beynuu,
maqaan ummata tokkoo, ummanni sun, diin tokko dura
dhaabbate'eef jecha hin jibbamu. hin dhiifamu. mee,
arabni, islaama dura dhaabbate'eef Maqaan isaanii
wahi jibbamee. yookaa dhiifamee. akkasuma gaallan
yookaa oromoon, diin islaamaa dura, yookaa diin
kiristaanaa dura, dhaabbatani'iif, maqaan isaanii
hin jibbamu hin darbamu.
Duuba wanni arabni
aadaa gaalla'aa jaalatu'uun wajji, maqaa isaanii
jibbeef, akka tokkummaan gaalla'aa hin deebineefi .
maqaan haada , ummata walitti hidhuu. wanni arabni,
aadaa gaalla'aa jaalatuu beynen, gaafa arabni
jabhaa gaalla'aa ta carcar jabse, jahaan gaalla'aa
ta asaaboot, tan mootii isaanii Fantaalle eeydu,
jabhaan tun, Mootii arabaa kan (sabruddiin)
je'amutti, gumaata ergite. gumaanni isaan erganiif,
waan moototaan kabajan heddu'uufii, dubara
babbareedaa dhibbaafii kudhan. duuba mootichi
arabaa waan biraa beekhee , dubra dhibbaafii kudhan
, maalif nuu ergitan? jennaanin wanni isinii
ergineef , akka khudhan ati fuutee , dhibba,ashakara
keetii heerumsiiftu , akka suddaa walii taanu
je'aniin. jennaan mootichi arabaa wanni je'een: nuti
jihaadatti jirraa waa lamarraa tokko maraxadhaa
filadhaa , takkaa islaamayuu . takkaa lola.
akkasitti ergaan jabhaa oromoo asaboot , asabootitti
eebitee , waan mootichi je'e, hayyoota asbootitti
himte. ammas ergaa biraa tan kum afur geessu,
muutichatti erganii wanni je'aniin: nuti harka
khenninee nama waa nu barsiisufii, nama nu bulcu,
nuu ergi, je'aniin.
Akkasitti nama waa
isaan barsiisu, nama diin isaan qabsiisu ergeefii,
nama isin bulchu, isintu wal beekaa if keessaa
filadhaa.nama afurtama barlamaanaf filadhaa, ammas
nama afuur gola gubba'aatif filadhaa, aadaa
teessaniin wal bulchaa. sharxii islaama hin
khallafneen. yookaa islaaman wal hin dhabneen
akkanatti arabni aadaa oromo'oo jaalatee, aadaa
isaanitti dalagatuu isaanii, sharxii heera
islaamatiin wal hin dhabneen.
Achirraa heerri
oromo'oo muuxatuu jalqabe. achirraa heerri
asabootitti jalqabame kun, biyya oromiya'aa hunda
keessa faca'e, sababaa kanaaf oromiyaa hunda keessaa
Asabootitt erganii heera haaraya barbaadanii, waan
hayyoonni asaboot je'u dhagayan. sababaa hayyoonni
Asaboot qondaalonni oromo'oo beekkosa isaanii
guutuu sanirraatti beekkomsa islaamaa guutuu
ida'ataniif jecha.
Ammoo warri gaalla
gabroonfate wanni maqaa gaalla'aa jibbuuf isaatu
jibbuu haqa godhata'aafii miti. akka inni maqaa
buruja qabu, kan namni isa dhagaye akka inni maqaa
ummata jaba'aa taye beekhu , ni beekhanii , haa
tayuu wanni maqaan gaalla'aa hafuu jibbaniif,
dantaa isaanitiitu san keessa isaanii jira'aafi.
ammoo maqaan kun hafuun balaa isaanitti kaasa.
maalif yaanni isaanii tokkummaa gaalla'aatifii
tokkummaa warra isaa gabroonfatuu argamsiisuu sun
gaallan waan ist'maarri isaan godhe irraanfatuudhan
argama. gaallan san irraanfatuun isaanii hin
mijjaayu, yoo maqaan gaalla'aa saba oromo'oo keessa
jiraate. tanaaf jecha warri isaan gabroonfate sun,
maqaa gaalla'aa kana, dhoowwama haa goonuu je'anii
wal mariyatan. ammas wanni waliin ja'an Orom'o'oofii
Gaallan maqaa ummata tokkoo tayuu haa dinnuu, akka
ummanni nuti itti roorrifne sun gaallaadha malee
Orom'o'oo miti jechaa, nama fudhachiifna karaa
hundaan.
Tanaaf jecha warri
gaallaa gabroonfate, wakka maqaan gaalla'aa
dhoowwama tayu, awaajii dhawan. warri an gaallaa
ifiin je'u takaa namaa ati gaallaa je'u qixaan'i
isaa akkana akkana je`anii awaajan.
Duuba warri alaga'aa,
ammallee warri waan beyne kan ormo'oo, ammllee
warri san keessaa dantaa qabu, awaajii isti'maaraa
tanaaf dibii dhawamnii, harka dhawanii afaan
bananiifii, yaada isti'maaraa kana , facaasan.
dabballee tayaniifii.
Yoo oromoonni,
ilmaan gaalla'aa, kan amma oromumma'aan beekkaman,
warra isaan gabroonfatuun, isin abbootii teenya
warra walluu, warra wallaggaa warra jimmaa, warra
arsi'ii , warra baalee, warra harar, warra gaalla
sidaamo'oo, miidhaa jabduu miitan je'eeti,
taariikhni isin barreessitaniifii, taariikhni
addunyaan barreessite hundi dubbataa dubbiin sun
jirtii je'anii nu gaafatan nuti warri isaan
gabroonfate wanni jennuun, akkasuma isin wrri
awaajii teenya dhageessan dabballoonni keenya, wanni
jettaniin warri biyya isin maqaa dhooytanii sun, kan
nuti fi'e abootii teessanii miti. isaan gaallaadhaa.
isin Oromoo. nuti oromoo hin gabroonfanne.namni
nuti gabroonfanne, Ummata badaa tokko kan gaallaa
je'amuu isin oromoodhaa maaltu walitti isin hidhe.
amma eegu waan akkanaa kana hin gaafatinaa.wanni
maqaa Gaalla'aatin barreeffame taariikha tayuu,
aadaa tayuu maymaaka tayuu geyrara tayuu, mirriysuu
tayuu, weedduu tayuu, heellee tayuu wanni biraa
hundi waan oromo'ootii miti jennaan. akkana je'eeti
isti'maarri Gaalla'aafii oromoo adda muruu fedha.
faana. balleessaa isaanii dhoyfatu'uu jecha. haa
tayuu namni ilmaan oromo'orraa isaan dhugo'oosu hin
jiru. maalif wanni oromoonni beekhee yaadu , gallaan
abbootii teenyaa mitii yaadun ,Taariikha Oromo'oo,
kan maqaa gaalla'aatin barrffamee argame hunda didu.
ammallee dachiin maqaa gaalla'atti hidhamte takkaa
gaallaa walloo gaallaa shawa'aa faan, dachii
oromo'ootii mitii yaadu. oromoonni ar'a alaa
dhufanii yaaduu. duuba eenyu mee namni waan kana
eehamu? oromoon wanni yaaddu : (gaallan, ilmi ormaa,
oromoon , ormi , aaraam iram, wadaay) hundi, maqaa
isaaniti. wanni maqaa isaanitiin dhufe hundi , kan
isaaniti, taariikha tayuu, waan biraa tayuu .
hiikkan alagaan maqootii teenyaf keessu, takkaa
hiiytu oromoo biratti, hin fudhtamu. maqaan ummataa
akkuma dhagayametti qeebalama yookaa fudhatam.
maqaan ummataa heddommaatun, fafaa miti. yaroo takka
maqaan tokko, maqootii ummataa keessaa mul'atuun,
taariikhni isaan bareeffamuun, waanuma jiru. warri
misraa kan amma araba misraa je'amu, dur qibxii,
ammallee faraa'ni naa je'amuu turan.ona yookaa
araddaa maqaa faraa'ina'aatin dachii jalatti
awwaalamte, qotanii , baasaniiti dhaaddataniin.
Obboleeyyan keenya
taariikha biyya teenyatiifii taariikha ummata keenya
jabeessun nurratti jira. an waanan quba qabu, garii
taariikhaa, kan ummata keenyafii, dachii teenya
keessatti argame waan dhuga'aa isin yaadachiise.
Waa takka namuu haa
beekhuu:
Taariiikhuma jechuun
bar waan dabre himuu
hamaadhafii gaarii waanuma argamuu
Ammas wanni beekhun
nurra jiru: diinni, yookaa nyaabni ummataa,
taariikha ummatarraa waan hamtuu malee, waan gaarii
hin himu, ummata qalbii caphsu'uu jecha. akka
ummanni sababaa waan isaan kijibaan odeessaniif
jecha, if jibbee, maqaa ifii jibbee akka waan takkaa
biyya sanitti hin argaminii if seye, hanga ummnni
keenya maqaa tokko, kan yoo yaamamaniin ummanni
hundi maqaa keenya je'ee, owwaatu dhabe, takkatti.
yoo maqaa gosaa takkaa, maqaa dalaga'aa taate malee,
gaafas maqaan bakka hundatti dhagayamu, kan
kitaabban taariikhaa keessatti bareeffame, kan
dachiin isaani isatti qindeeffamte, maqaa
gaalla'aati. sanumaan wajjin yoo ati gaallaa
jetteen an gaalla'aa miti. inumaa si dhawu'uuf
sitti utaala, haatayuu Rabbiin naa laaffisee,
radiyoonarra maqaa tokko qabatu'utti yaame yaamnan
afaan qottu'uu malee maqaa biraa hin qeeballu hin
eehamnu, je`e warri baya harar akkasittan faraqaa
afaan qottu'uu jecha'aan raadiyoona Maqdisho'orraa
dabarsuu ture duuba odo'on akkasitti oofuu janaraal
taaddasa gabreen qundaal waraanaa kan mootummaa
haylasillaase'ee, jumhuuriyyaa soomaalie'ee daaw'ii
dhufee, jaallee ziyaad barree dubbisee akki je'een
afaan kun afaan Gaalla'aati je'ama malee afaan
qottu'uutii , miti. achirraa jaallee ziyaad xalayaa
natti ergee, barnaamija qottu'uu barnaama
Gaalla'aatti jirjiiraa nuun je'e, akkasitti
barnaamja afaan gaalla'aa jennee, raadiyoona
maqdasho'orraa dabarsuu turre.
Gaafas wannin ummata
keenyan je'uu ture :
taariikha oromo' oo
hunoo sinii himee
irrumaan tuttuqee
yoomin hundaa himee
bakka hundaa namuu
walumatti kaasee
biyya hundaa
namuu waan f edhhu argatee
xiqqa'aa gudda'aan
baraakkaan jabaatee
wanni
jabaataniin harka tokko tayu
bakka hundaa namuu
mariin takka tayuu
ilmaan oromoodhaa
wanni saan eeggatuu
bakkuma marattuu harka
wal qabatu
abbaan saanii
tokkoo afaan saanii ajjii
ammas hundi saanii waliin qaban
hujii
taariikhni oromo
'oo tokko tayuu garree
ee maa bakka hundaa
isaan walin barree
maqaan saanii
tokko dachiin saanii takaa
mee namni akkanaa rakookkamiin arkaa
yaa ilmaan
oromoo dubii too dhagayaa
maqaafii afaanin harka tokko tayaa
namni afaan
keetii inni shannyii teetii
qoqqoteen gaafatin maali goost teeti
dhiisaa maqaa
gosaa ka dhiyoo argamee
isa dur qabdhaa
kan akkaan baramee
bar maqaan
durattii isaawwali – qqabaa
gosa sabaa hundaa
taariikhs ni qabaa
yoo isin wal
taatan xiqqa'aafii gudda' aanii
dhiirafii dhalaadhan walis
jaalattanii
baraa nam
tokkolleen isin duran bayuu
dhiirummaa teessanis
namuu haa dhagayuu
qananiin
teessanii isunuu beytanii
biyya teessan
jaaraa bakkuma jirtanii
waa takka haa
beekhuu bakka hundaa namuu
kan oromoo miidhuu
numa miidha namuu
nam tokkolleen isaan
miidhuu waan dandayuu
oromoon feenee
biyyarraa haa bayuu
kan oromoo mormoo
takkaayuu diinumaa
takkaayuu galtu'uun sudaatinanaa homaa
oromoon guddinaa
nama hundee qabuu
nama heddumminaaf dachii gudoo qabuu
kan isin
guddisee gooytuma keessanii
takkaan galchaa mee
Waaqa keessanii
kan isin
kabajuu galata argataa
namni isin tuquu borutti
rakkataa
yaa Rabbi
jabeessii gaallaa islaamattii
walis jaalachiisii bakkuma hundatti
dilii teenya
hundaa mee nuu araaramii
Muhammadii je'ee
mootiilma aadamii guddinas da'ii nagayalee buusii
nabiyyiidharrattii jaalalleetti aansii
waanuman dubbadhes
nama jaalachiisii
adhafii
gaarii addumaan beysisii


text:
Filmii sadarkaa isaa eegatee, filmii ajaa’ibaa kanatti buhaaraa #Artii Oromoo haa goddifnu. Warra itti dadhaban haa jajjabeessuu!
SIIFAAN movie irra deddebi’amee ilaalaluu qabu. Filmii bashanansiisaa barnoota guddaa namaa kennu.
Barreessitù, Qophheessittuu, Directora fi Editora..tokkitti akka nama hedduu artisti keenyaa Keyirat Yusuf AsaantiiFilms haa jajjabeeffannu.
Filmii Oromoo Sadarkaa isaa eeggate Laalamu kan qabu
Filmii sadarkaa isaa eegatee, filmii ajaa’ibaa kanatti buhaaraa #Artii Oromoo haa goddifnu. Warra itti dadhaban haa jajjabeessuu!


text:
WAREEGAMTOOTA SADAASA GUYYAA TOKKOO
WAREEGAMTOOTA SADAASA GUYYAA TOKKOO
Mulugeetaa Ayyaaleewutiin
Jalqaba isaa eenyumtuu beekuu kan hin dandeenyee fi onnee/ laphee namoota foon uffatanii jalaa iccitiin isaa baay’ee fagaataa kan ta’e;asii hamma achii; as keessa jira;as immoo hin jiru; jechuun kan hin danda’amne;garuu jalqaba kan jiruu fi jiraachuu waan hundumaa Inni kan beeku; samii fi lafa,Kan muul’atuu fi kan hin muul’anne; hundumaa kan uume; maqaa Waaqa Abbaa;
Addunyaan otuu hin uumaminii fi hin hojjetamin; iccitiidhaan abbaa isaa wajjiin tokko kan ta’e; waan hundumaan; Abbaa wajjiin kan wal qixxaate maqaa Waaqa Ilmaa;
Gadaamessa garbawwanii keessaa; burqaawwan bishaanii otuu hin dhangala’in;galma isaa keessaas; ifni guddaan otuu hin ba’in; Abbaa irraa; kan ba’e; maqaa Waaqa Afuura Qulqulluutiin dursina.
Guyyaa kanatti biyya Afqaariyaa jedhamu keessa kan jiraachaa turan; Maaksimoos,Manfiyoos,Fiiqxoorii fi Filiphoos, bara mooticha gantuu; Daakeyoos wareegamummaan boqotan.
Bara mooticha gantuu kanaatti; ijoolleen sadeen;woggoota dhibba sadii fi torbaatamii lamaaf erga boqotanii booda kan dammaqan; yeroo isa jalaa baqatan ture.Egaa qulqulloonni; qabsaa’ota afuuraa kun; galannii fi ulfinni Gooftaa keenyaaf haa ta’uutii; mootichi kun Kiristoosiin ganee; Kiristaanota yemmuu gidirsu yeroo arganitti; amantaa isaanii akka soda malee ibsaniif laphee qulqulluudhaan tokkummaa’anii wal mari’achuun; fuula mootii gantuu kanaatti ragaa ba’uudhaaf; kutannoodhaan deeman.
Ilma Waaqayyoo; Gooftaa keenya Iyyasuus Kiristoositti; ifaan ifatti kan amannu; nuti kiristaanota; isaafis nisagadna/ jilbiiffanna, ni waaqeffannas; jedhanii sagalee ol kaasuun iyyanii dubbatan.Mootichi gantuun; Daakeyoos jedhamu kunis kana yemmuu dhagahu; aariidhaan boba’ee; baay’ee dheekkamuudhaan; qaccee gogaa loonii irraaa hojjetameen; akka reeban taasise. Sana boodas; ulee sibiilaa; ibidda keessatti diimeffameen; hamma dadhabanitti akka isaan reeban taasise.
Kana boodas; uffata waaroo moofaa /baarnoosii;hadhooftuu fi soogidda yookin ashaboo; walitti bulbulanii;uffaticha kana cuubuudhaan; qaama isaanii isa madaa’e sana akka ittiin rirriitan taasisan. Wareegamtoonni kun garuu; obsanii gidiraa kana fudhachaa; ajaja mooticha gantuu kanaa; dhaga’uu waan didanii fi akkasumas; gidiraawwan kana sodaatanii; kaayyoo isaanii qajeelaa kana irraa deebi ‘uufii dinnaan; dheekkamsa isaa itti cimsuun; gidiraawwan; dachaa ta’an akka irratti geessisan; loltoota isaa ajaje. Isaanis; kan ajajaman hundumaa irratti raawwatan. Uummanni baay’een; isaan marsaanii ilaalaa turanis; obsa isaanii kana arganii; baay’isanii dinqisiifachuudhaan; Galanni isaaf haa ta’uutii;Gooftaa keenya Iyyasuus Kiristoositti amananii;wareegamummaan du’an. Mootichi gantuun kun yeroo kana argutti aariidhaan lapheen isaa boba’ee;qulqulloota qabsaa’ota afuuraa ta’an kanas; qaama isaanii; xixinneessanii akka mummuran taasisuun; dhumarratti; morma isaanii seefaan akka irraa kutan ajajee; isaanis morma isaanii; seefaan irraa kutan. Qulqulloonni; qabsaa’ota afuuraa ta’an kunis; haala kanaan qabsuura isaanii raawwatanii; gonfoo wareegamummaa isaanii; mootummaa Waaqayootti fudhatan.
Waaqayyoof galanni haa ta’u; Nu’is kadhannaa Ququlqulloota kanaatiin dhiifama nuuf haa taasisu.Eebbi isaanis nu hunda keenya waliin haa ta’u.
Madda:- Kitaaba Sinkisaara Sadaasa guyyaa tokko dubbifamu.


text:
Koriyaan kibbaa looltoota Amerikaa biyya ishee keessa jiraniif baasii oolu akka dabaltuuf gaaffii Amerikaan dhiyeessite irratti mariin Kibxata har’a gaggeeffamaa tureaddaan cite jra.
Maanguddoon Koriyaa Kibbaa irraa marii kanatti hirmaatan oduu gabaastotaaf akka ibsanti marii yeroo gabaabaa booda jilli Amerikaa walgahii dhisanii ba’an.
Maanguddoon gama Amerikaa James De Hart akka jedhanti immoo yaada Koriyaan Kibbaa dhiyeessan gaaffii keenyaaf deebii tokko hin qabu jedhan.
Koriyaan Kibbaa yeroo ammaa looltoota Amerikaa kanneen biyya ishee keessa jiran kuma 28 fi 500f Doolaara Miliyoona 800 fi Miliyoona 90 baasii gooti.
Looltonni Amerikaa kun haleellaa Koriyaa Kibbaa irratti Koriyaan kaabaa gaggeessuu maltu ittisuuf gamas buufatan.Angawoonni Koriyaa Kibbaa gama isaaniin bulchiinsii Traamp baasii kana gara Biliyoona 5tti akka guddiifnu fedhu.
Prezidaant Traamp yeroo dheeraaf komeen dhiyeessaa turan michuu keenya kana taate Koriyaan Kibbaa looltoota Amerikaa biyya ishee eegaa jiraniif baasii qubsaa hin laattu kan jedhu ture.


text:
Badhaasa Ogbarruu Gaaddisaaf qophiin xumuramaa jiraachuu koreen badhaasichaa beeksise.
Waldaan Barreessitoota Oromiyaa badhaasa ogbarruu Gaaddisaa ilaalchisee miidiyaaf ibsa kenneeti jira.
Sirni Badhaasa Ogbarruu Gaaddisaa Adoolessa 30 bara 2022 Galma Hoteela Internaashinaalii Ililliitti akka geggeeffamu koreen badhaasichaa miidiyaaleef ibseera.
Badhaasni Gaaddisaa jedhamee moggaafame kun badhaasa Ogbarruu akka biyyattiitti kan jalqabaa akka ta’etu ibsame.
Badhaafamtootni bara kanaa calalamuun qophiin dursaa ji’a afur dura akka eegalames ibsameera.
Moggaasni badhaasichaa maqaa barreessaa asoosama Afaan Oromoo hangafaa obbo Gaaddisaa Birruutiin kan moggaafame yoo ta’u, obbo Gaaddisaan abbaa asoosama ammayyaa Afaan Oromooti jedhamuun waltajjicha irratti ibsamaniiru.
Obbo Gaaddisaa Birruu asoosama dheeraa Afaan Oromoo afur oliifi kitaabolee saayinsii afaan Oromoo, qubeedhaan barreessuun barreessaa hangafa.
Waggaa 12 duras Waldaa Barreessitoota Oromiyaa hundeessuu keessatti adda duree turuu isaanii koree badhaasichaa keessaa tokko kan ta’aan obbo Isaayyas Hordofaa himaniiru.
Obbo Gaaddisaan Waggoota dura dhukkubsachuun wal’aanamaa erga turanii booda bara darbe lubbuun darbaniiru.
Badhaasni kunis isaan yaadachuuf maqaa isaaniin akka moggaafame korichi ibseera.
Badhaasa kana irratti gosootni ogbarruu: Walaloo, Asoosama dheeraa fi gabaabaa, Diraamaa, Wallee fi Iskiriiptiin Fiilmii, akkasumas Kitaaboleen seenaafaa kan hammataman ta’uun himameera.
Jalqabbiin Badhaasa bara kanaas barreessitoota Oromoo hangafaaf beekamtii badhaasichaa kennuun akka eegalamutu himame.
Badhaasni guddaan kun qulqullina Ogbarruu Oromootiif bu’ura haaraa ni ka’a jedhameetu eegama.


text:
Lakk ______
Guyyaa ____
Waajjira Pooliisii Aanaa Sokorruutiif
Sokorruu
L.G.A.A.G. ______
L.G.Q.Po.______
Galmee qorannoo maqaa shakkamaa Fu’aad A/Jabal A/Milkiin mata duree yakka Ajjjeechaa Daganno lubbuutiin qulqullaa’ee xalayaa lakkoofsa______tin, gaafa01/07/2009 barraa’en nuuf ergitan nu dhaqqabee keessa isaa ilaallee jirra.
Ijoo Dubbii
Galmee qorannaa kana keessatti gareen qorannaa yakkaa eegaluuf wanti sababa ta’e Eeruun shakkamaan kun Dhagaa guddaa gararraa gadi darbachuun miidhamaa dhuunfaa daa’ima waggaa 6 ta’e Ri’aad Qaasim jedhamu dhagaa kanaan mataan isaa rukutamee du’eera kan jedhu yoo ta’u ragaan mana yaalaas miidhamaan miidhaa mataa isaarra dhaqaben kan du’e ta’u kan ibsu waan ta’eef Ijoon dubbii dhimma kanaa:-Shakkamaan kun miidhamaa kana ajjeeseera moo hin ajjeesnee?,ajjeeseera yoo ta’e ajjeechaa dagannootii moo ajjeechaa ta’e jedhamee raawwatameedha?Ajjeechaa Dagannooti Yoo ta’e itti gaafatamummaan seeraa jiru maala fakkaata ? Kan jedhudha.
Jecha ragaa namaa
Galmee Qorannaa kana qulqulleessuuf ragooliin namaa baayinni isaanii 4 jechi isaanii kan fuudhame yommuu ta’u Ragaan 1ffaa Toofiq A/Giddii Jedhamu jecha ragummaa isaa kenneen “Guyyaa kamisaa lakkoofsaan hin yaadadhuu bara kana Anii fii hiriyootni koo biroo shakkamaa kana dabalannee qoraan guurataa turree walitti qabataa osoo jirruu shakkamaan kun Dhagaa guddaa lafaa garagalchee yomuu jedhu kaalid kan jedhamu dhiisi horiin si jala jirtii jennan kanumaan shakkamaan kun nahee dhagaa kana tabbaarraa konkolaachiseera,kallattii dhagaan kon tabbarraa konkolaateen immoo mucaan horii tabba irraa garagadiiti eegaa ture tokko rukutamee du’uu kan arge ta’uu ibseera,mucaan kun kan rukutamee du’e kallattiidhuma dhagaan shakkamaan konkolaachise irraan waan ta’eef arguu baatus dhagaadhumti kun dhahuu akka hin oolle kan tilmaamu akka ta’e ibseera”
Ragooliin 2ffaa fii 3ffaan kaalid Jaafarii fiiAbubakir kadir Jedhaman jecha kennaniin “Gaafa Guyyaa 16/06/2009 G/J/A/Sokorruu ganda H/qeeaa naannoo Haroo jedhamutti guyyaa irraa sa’aatii 6:30 irratti osoo shakamaa waliin qoraan corataa jirruu erga Xumurree booda Shakkamaan Fu’aad A/Jabal jedhamu kun Dhagaa guddaa lafarraa garagalchuuf yommuu jedhutti Horiin naannoo kana jirtii dhiisi jennaaniin naasuudhaan tabbarraa dhagaa kana kan garagalche ta’uu fii takka turree akakayyuun miidhamaa mucaa isaanii nu gaafannaan osoo barbaadnu kallattiidhuma shakkamaan dhagaa garagalche tabba jalaa mucaan Ra’iid Qaasim jedhamu rukutamee ciisee kan jiru ta’uu kan argan ta’uu fii mucaan kan rukutame kallattuma dhagaan garagale irraan waan ta’eef arguu baatanis dhagaadhumti shakkamaan gargalche sun mucaa kana rukutuu akka hin oolle ibsaniiru”
Ragaan 4ffaan dhihaatan jecha kennaniin “gaafa guyyaa 16/6/06 guyyaa sa’aatii 5 irratti manaa bahee gara mucaa horii eegaa jiru Ri’aad Qasim dhaqeebee dhaqee yoon waamu najalaa didnaan ijoollee naannoo sanaa qoraan coraa turte gaafannaan mucaan tokko dhagaa konkolaachiseera horii keessan rukutuu hin oolu naan jennan gara horii yoon dhaqu horiin nagaadha mucaa garuu argachuu hin dandeenyee,osuma ragoota armaan olii waliin barbaadnnuu mucaan rukutamee ciisee kan jiru ta’uu kan argan ta’uu ibsaniiru
Jecha shakkamaa
Shakkamaan jecha shakkamummaa isaa akkaataa S/D.F/Y keewwata 27n garee qorannaaf kenneen “ijoollee waliin dhagaa tabbarraa gad darbachaa kan turan ta’uu fii innis dhagaa muka wayii jalaa kaasee gad darbachuu isaa kan yaadatu” ta’uu ibseera.
Ragaa barreeffamaa
- Ragaan Barreeffamaa Hospitaala Ispeeshaalayizdii yuniversiitii Jimmaa irraa gaafa guyyaa 29/06/2009 lakk.9396/106/2009 kan sababni du’uu miidhamaa miidhaa mataa isaarra gaheen ta;uu ibsu
- Ragaan Barreeffamaa Hospitaala Ispeeshaalayizdii yuniversiitii Jimmaa irraa gaafa guyyaa 22/06/2009 lakk.9275/58/2009 kan umuriin shakkamaa waggaa 11-13 gidduu akka ta’e ibsu.
Ilaalcha seeraa fi murtii A/Alangaa
Galmee qorannoo mata duree yakka ajjeechaa lubbuu namaa qulqullaa’ee dhiyaate eeruu yakkaa,ragaa namaa fi ragaa barreeffamaa galmichaaf dhihaate irraa ijoon Dubii murtii argachuu qabu:- “ShakkamaanFu’aad A/Jabal jedhamu miidhamaa Ri’aad Qaasim Ajjeeseera moo hin ajjeesne?,ajjeeseera yoo ta’e ajjeechaa dagannooti moo ta’e jedhamee kan raawwatamedha?Dagannoodha yoo ta’e itti gaafatamummaan seeraan jiru maal fakkaata? Kan jedhudha.
Shakkamaan kun miidhamaa kana ajjeesuu ilaachisee jecha ragoota dhihaatan irraa akka hubachuun danda’amutti,ragooliin kunniin kallattiin dhagaan himatamaan kun garagalche miidhamaarra bu’uuf dhiisuu kan hin argine ta’us kallattiin daa’imni kun irratti dhahame qixa sirrii dhagaan gadi bu’e irraan ta’uun isaa dhagaan kun da’ima kanarra bu’uu akka hin oolle hubachuun ni danda’ama.Hata’u malee dhagaan shakkamaan kun darbate miidhamaarra bu’uun ajjeesuu isaa garuu gutummaa guutuun haala shakkiirraa bilisa ta’een hubachuun kan hin danda’amne dha.Sababiin isaas akka ragoonni dhihaatan jedhanitti bakka dhagaan irraa ka’e dhaabbatanii bakka mucaan itti rukutame arguun kan hin danda’amnee fii bakkichi hallayyaa jala akka ta’e ibsaniirru .Kanaaf jechi ragoota kanaa shakkiidha malee gutummaa guututti dhagaa himatamaan garagalche kanatu miidhamaarra bu’ee ajjeese kan jedhuu miti.Bakkichi hallayyaa jala ta’uun isaa fii yeroon dhagaan darbatamee fii yeroon mucaan bade jedhamee osoo barbaadamuu du’ee argame kan ture ta’uunis dhagaa kanatu shakkamaa kana dhahee ajjeese jedhamee shakkiin ala kan amanamu miti.Sababiin isaas hallayyaa jala waan ta’eef dhagaan biraas ofiif garagalee mucaa kanarra bu’uu danda’a shakkiin jedhus uumamuu kan danda’udha.
Kanaafuu walitti dhufeenya dhagaa shakkamaan gararraa darbatee fii du’uu miidhamaa kana walbukkee qabnee jecha ragummaa ragoota kanaan yommuu madaallutti dhagaanshakkamaan gaararraa garagalche kun miidhamaa dhahuun isaa wanti namatti agarsiisu jiraatus shakkiirraa bilisa miti ykn guutummaan kan amanamu miti.Kanaafuu Shakkamaan kun miidhamaa kana ajjeesuun isaa haala nama hin shakkisiisneen kan mirkanaa’e ta’ee hin argamne.
Gama Biraatiin Shakkamaan kun miidhamaa kana ajjeesera yoo jedhames ajjeechaa akkamitti kan jedhu ilaalchisee jecha ragoota dhihaatan irraa akka hubatamutti shakkamaan kun dhagaa sana yeroo garagarlchutti miidhamaan tabba jala jiraachuu gonkuma kan hin beekne ta’uu fii bakki miidhamaan jirus kan itti hin muldhanne ta’uu ibsaniiru.Kana malees ragoonni akka jedhanitti Himatamaan dhagaa olqabnaan dhiisi horiin jala jiraachuu danda’a yeroo jennuun nahee dhagaa gadhiisnaan kan tabbaarraa gadi bu’e akka ta’e ibsaniiru.Kana jechuun immoo shakkamaan kun dhagaa kana gararraa gad kan garagalche gaara san jala namni jiraachuu tilmaamuu dhabuu isaarraayi malee ta’e jedhee nama dhahuuf akka hin taane jecha ragootaarraa haala salphaa ta’een hubachuun kan danda’amudha.Kanaaf Gosti ajjeechaa shakkamaan kun ittiin shakkame ajjeechaa dagannoo seera yakkaa keewwata 543 jalatti kufu akka ta’e hubachuun ni danda’ama.
Itti gaafatamummmaa seeraa shakkamaan ajjeechaa dagannoo raawwatchuun ittiin shakkame kana seera yakkaa waa’ee dhimmichaa labsuun yeroo xinxallutti seerri yakkaa RDFI keewwatni 59 akka tumee jirutti gochaan yakkaa tokko dagannoon rawwatameera ykn dagannoon jira jechuuf haalli dhuunfaa raawwataa yakkichaa fiiumuriin isaa fii dhimmootni kana fakkaatan xiinxalamuun ofeeggannoon godhamuu qabu madaalamuu akka qabu tumameera.
Kanaan walqabatee dhimma harkaa qabnu yommuu madaallu Ragaan Hospitaala Ispeeshaalayizdii yuniversiitii jimmaa irraa barraa’e akka ibsutti shakkamaan kun daa’ima umuriin isaa waggaa 11-13 gidduu akka ta’e ibseera.Kana jechuun immmoo shakkamaan kun daa’ima waan ta’eef dandeettiin of eeggannoo gochuu isaa gadiaanaa ta’uu waan hubatamuuf ittigaafatamummaan seeraa gocha dagannoon inni raawwatee gadi’aanaa akka ta’e hubachuun ni danda’ama.
Walumaagalatti Shakkamaan kun dhagaa guddaa ta’e gaararraa gadi darbachuun isaa fii sirrii qixa dhagaan kun darbatameen miidhamaan mataan isaa midhamee du’uun isaa dhimma mirkanaa’e ta’us dhagaan shakkamaan gaararraa darbate kun miidhamaarra bu’uun isaa garuu guutummaan guututti haala shakkii irraa bilisa ta’een kan amanamu ta’ee waan hin argamneef akkasumas kun jira yoo jedhames gochaan yakkaa shakkamaan ittiin shakkame dagannoon nama ajjeesuu jalatti kan kufu waan ta’ee fii umuriin shakkamaa kanaa immoo waggaa 11-13 gidduu ta’uun jiraachuu dagannootiif amansiisaa ta’ee waan hin argamneef galmee qorannoo kanaratti shakkamaa yakka ajjeechaan himachuun osoo hin barbaachisiin akkaataa S/D/F/Y/kew. 42(1) A tiin cufuu keenya isin beeksisaa, shakkamaan dhimma kanaan to’annaa jala kan jiru yoo ta’e akka gadi dhiistan isin beeksifna 🙏 Nagaa Wajjin🙏⚖
Mallattoofi chaappaa hindubbifamu!
G/G
- Biiroo Haqaa Oromiyaatti W/ra Haqaa Dhaddacha Lixaatiif. (Naqamtee)
- Waajjira Haqaa Godina Jimmaatiif (Jimma)
- Fu’aad A/Jabaliif(karaa maatii isaa)
Yaada kessan galme kana irrattii qabdan saanduqa armaan gadi kessa gutaa.👇👇👇👇⚖🌳⚖👇👇👇👇


text: Manguddoonn dheengadda Adaamaatti hidhaan dheeraan itti murame sun gonkumaa haqa maleedha. Jaarsolii san maqaa araaraatiin yaamanii qabanii akka hidhan beekamee jira. Ummataan har’aa boru qoratamanii bahu jedhanii sobaa turanii hidhaa dheeraa kana itti muran. Jaarsoliin kun bahuun baannaan naannawa sanitti rakkoo guddaatu uumamuuf taa’a. Abbootii murtii diina gammachiisuuf jecha manguddoota biyyaa irratti hidhaa dheeraa muran kana ammas odeeffannoo gaha airratti sassaabaa jirra. Akkuma indeessineen isin beeksifna.


text:
Mootummaan Itiyoophyaa hojjettoota gargaarsa namoomaa kan tokkummaa mootummootaa torba biyya isaakan baasu ta’uu beeksise. Mootummaan, angawoonni kun dhimma keessoo kan biyyattii jidduu seenan jechuun himate. Muumichi barreessaan tokkummaa mootummootaa himannaan kun kan isana rifachiise ta’uu dubbatanii, hojjettoonni kun hojii isaanii akka itti fufan gochuuf Itiyoophiyaan akka eeyamtu mootummaa waliin dubbataa jiraachuu ibsan.
Mootummaan Itiyoophyaa karaa ministeera ofii kan alaa kaleessa angawoota ol aanoo kan dhaabolii gargaarsaa kan tokkummaa mootuummootaa torba biyyattii keessaa baasuu beeksise.
Ibsa bal’aa utuu hin kennin, mootummaan hojjettoonni gargaarsaa kun dhimma keessoo jidduu seenan jechuun himate. Kanneen biyyattii dhaa baafaman keessaa jarmayaa gargaarsa daa’immanii kan tokkummaa mootummootaatti bakka buutuu damee Itiyoophiyaa kan ta’an Adele Khodor, waajjira komiishina mirga namaa ol aanaa kan tokkummaa mootummootaaf hoogganaa garee to’attootaa kan ta’an Sonny Onyegbula fi angawoota shan kan waajjira gargaarsa qindeessu kan tokkummaa mootummootaa, fi gorsa dhimma nageenyaa fi misoomaa Kwesi Sansculotte ti.
Ministriin dhimma alaa Yunaayitid Isteetis Antonii Bilinken angawoonni tokkummaa mootummootaa Itiyoophiyaa keessaa baafamuu ilaalchisuun ibsa kennanii jiran.
Mootummaan Itiyoophiyaa aangawoota tokkummaa mootummootaa 7 biyya isaa keessaa baasuuf karoorafachuu isaa kan jabinaan balaaleeffatte yunaaytid Isteetes, murtiin kun battalumatti akka keessa deebi’amu gaafattee jirt jedhan.
Dhimmi kana irratti mootumaan naannoo Tigraay inni ABUT-n ogganamu ibsa guyyaa ar’aa baaseen haryatamuun ojjattootaa gargaarsaa seera adduunyaa kan gargaarsa namoomaa fi kan mirgaa namoomaa waan cabsuudha jechuudhaan balaaleffateera.
Ibsii fuula tiwuutaraa dubbi- himaa Adda bilisummaa uummata Tigraay Geetachoo Radda irratti manxanfame kun , akka mootummaan Itiyoophiyaa adeemsa gargaarsaa danqaa jiru ibsee ,kanaan duras jarmiyaalee gargaarsaa kan akka Mediisin San Froontees (MSF) , Noorwejiiyaan refiwuujii kawunsil (NRC) fi Al Maaktoom Faawundeshiin jedhaman akka biyyaa baasan himeera.
Gochaa mootummaan Itiyoophiyaa raawwate kanaaf manii maree mootummoota gamtoomanii murtoo lakkoofsa 2417(2018) akka iiratti dabarsuus gaafateera ibsii mootummaa naannoo Tigraay kun.
Seerrii mana maree kun seera warren ykn biyyoottan namootta beelessuu akka meeshaa waraanatti fayyadaman ittiin adabamanuudha.


text:
Bu’uura Fiqhii (Al-Qawaa’idul Fiqhiyyah)
“Yommuu wantoonni gaggaariin baay’atan, isaan keessaa kan irra caalu ni durfama. *Mustahabba (wanta jaallatamaa) irra Waajibaf (wanta dirqama) ta’eef dursi kennama. Dhimmoonni lamaan carraa ta’uu (fudhatama argachuu) yoo qabaatan, kan irra madaala kaasutu fudhatama argata. **Wantoonni babbadoon yommuu baay’atan, isaan keessaa tokko hojjachutti yoo dirqisifaman,badiin isaa xiqqaa kan ta’e dursi kennamaaf.”
dabalata dubbisi
HUMNA GARA BADIITTI NAMA DHIIBU TOO’ACHUUF
Dabalata dubbisi
Namni tokko yommuu qophaa jiru, humni guddaan gara baditti isa dhiibu keessa isaatti ni dhooya. Yeroo interneetin babal’ate kanatti, dargaggeessi adda jiru wanta badaa ilaalun jireenya ofii ni balleessa. Yommuu interneeti irratti waan badaa ilaalu akka waan wanta nama macheessu dhugee sammuun isaa ni laamshofti,salphatti waa dagata. Tasgabbii fi nageenya hin argatu. Kanaafu furmaanni kanaa maali ree?Yommuu adda jiran humna guddaa gara baditti nama harkisu too’achuuf maloota kanniin fayyadamuuun ni danda’ama:
Iimaanni akkamitti dabala, Akkamitti hir’ataa?
Dabalata dubbisi
Akka lugaa Arabiffaatti iimaana jechuun tasdiiq (dhugoomsu) fi iqraar(mirkaneessudha). Akka shari’aatti immoo iimaana jechuun qalbiin amanuu fi wanta qalbii keessa jiru dubbii fi hojiin dhugoomsudha. Kanaafu, iimaanni hojii fi dubbii of keessatti hammata. Hojii gaarii hojjachuun ni dabala, hojii badaa hojjachuun ni hir’ata. Akkamitti? Kana hubachuuf “hojii” fi “dubbiin” maal akka ta’an haa ilaallu. Hojii fi dubbii bakka shanitti qoodu dandeenya.
Yeroo Akkamitti saganteessu dandeenyaa?
Dabalata dubbisi
Saganteessu (scheduling) jechuun hojii hojjataniif sa’aati qoodudha. Muxannoo irraa wanti yeroo kiyya baay’ee naaf qusate keessaa tokko yeroo saganteessudha. Guyyaa yeroo hin saganteessine, yeroon kiyyaa ni qisaasa’a. Osoo firii gaarii hin buusinii fi jeeqame oola. Dhugumatti yeroo saganteessun faaydaa hangana hin jedhamne qaba. Tolee yeroo akkamitti saganteessu dandeenyaa? Haala kanaan saganteesun ni danda’ama:
Namoonni baay’een yommuu rakkoon isaanitti bu’uu ykn qananii argatan, iccitii rakkoo fi qananii kana duuba jiru hin beekan. Iccitii kana waan hin beeknef hanga Rabbii olta’aatti kafaruu gahuu. Namni iccitii ajaa’ibaa sadan kana sammuutti galfate tasgabbii argata. Sababni isaas, rakkoo fi qananiin namni argatu iccitii mataa isaanii waan qabaniif inni kana yoo beeke, yeroo rakkoo hin dhama’u, yeroo qananii daangaa hin darbu. Asi gadiitti iccitii rakkoo ykn musiibaa keessa jiruu fi iccitii qananii keessa jiru ragaalee waliin ni ilaalla.
Read more
Keessa Dargaggootaa fi shamarranii wanta hurgufu
Dabalata dubbisii
Jireenya dargaggummaa fi shamarrummaa keessatti wanti tokko keessaa namaa hurgufa. Wanti suni maal akka ta’e beektu? Nama jaallatan fuudhu ykn itti heerumuuf yaadda’uudha. Tarii nama tokko jaallachuun namni biroo yommuu kaadhimummaaf (nikahaaf) sitti dhufu didu dandeessa. Ergasi, namni ati jaallatte suni takkaa du’aan addunyaa irraa boqachuu danda’a takkaa immoo si diduun nama biraa fuudhu danda’a/ itti heerumu dandeessi. Yeroo kanatti falli kee maali ree? Halkanii guyyaa dhiphachuu fi gaabbun furmaata ta’uu danda’aa? Kuni gonkumaa furmaata hin ta’u. Mee akka furmaatatti qabxiilee muraasaa haa eerru:
Wanta kaatimaa (dhuma) namaa nama jalaa balleessan keessaa tokko WAAN GAARII AGARSIISANII WAAN BADAA DHOKSUUDHA. Fakkeenyaf, namtichi tokko waan gaarii hojjata. Ni salaata, ni azaanaa, hojii gaggaarii adda addaa hojjata. Namoonni hojii isaa kana ilaalun “Nama gaarii akkami!” jechuun dinqisiifatu. Garuu namtichi keessi isaa kan badeedha. Namoota irraa yommuu adda bahuu fi dhoksatti waan badaa adda addaa hojjata. Fakkeenyaf, filmii badaa ilaala, namni yoo isa hin argin hin salaatu, Rabbiin kophatti hin sodaatu. Namni kuni yoo hin tawbatin kaatima badaa irratti du’a. Hiriyyaan kiyya tokko akkana nan jedhe, “Dargaggeessi tokko ni azaana, hojii gaggaari hojjata. Garuu dhoksatti filmii wal qunnamti saalaa ilaala. Osoo inni kana ilaalu duuti itti dhufte.” Rabbiin kaatimaa badaa irraa nu haa tiksu. Kanaafu, keessaa fi dhoksaa keenya qulqulleessuf haa tattaafannu.
Dabalata dubbisi
Mana fuudhaa heerumaa (gaa’ila) kee waa lama irratti ijaari. Isaanis: TaqwaAllah (Sodaa Rabbii) fi Ridallah (Jaalala Rabbii). Maal jechuu keeti yoo jettan; Sodaa Rabbiitin wanta mana kee diigu eegda, Jaalala Rabbitiin wanta mana kee ijaaru hojjatta. Wanti guddaan jireenya fuudhaa heeruma diigu “waan badaa hojjachuu fi waan gaarii hojjachuu dhiisudha“. Hiika taqwaa keessaa tokko waan badaa dhiisun adabbii Rabbii irraa of eegudha. Kanaafu, yommuu niitin, dhiirsi fi ijoollen wanta Rabbiin dhoowwe hojjachuu dhiisan, addaan bittinaa’u fi jeequmsa irraa of tiiksu. Akkasumas, Jaalala Rabbii barbaadun yommuu hojii gaggaarii hojjatan, hariiroo fi jaalalli isaan jiddu ni jabaata. Kuni maatii gaarii ijaarudha. Qur’aanni bu’uura jireenya keenya taqwaa fi jaalala Rabbii irratti ijaaru akka qabnu nu jajjabeessa. Haala kanaan fakkeenya nuuf dhiyeessa:
Dabala Dubbisıı
Nama salaata dhiisu osoo akkana jedhamee gaafatamee, deebiin isaa maal ta’inna laata? “Salaata dhiisun jireenya keessatti waan milkooftu ykn gammachuu argattu sitti fakkaataa?” Deebiin isaa, “Eeti, kunoo kaafironni salaata hin salaatanii garuu milkaa’inna fi gammachuu guddaa argatu.” Deebiin keenya immoo, “Dhuguma qabeenya baay’ee walitti haruun (kuusun) milkaa’innaa fi gammachuu guddaa ta’uu danda’aa? Eeti yoo jette, deebiin keenya qabeenya kana hunda dhiisanii biraa du’u. Milkaa’inni guddaan kuni du’aan badee jiraa jechuudha. Kanaafu, wanti badu milkaa’inna guddaa ta’uu danda’aa yaa obboleessoo? Koottu mee milkaa’inni guddaan maal akka ta’ee Qur’aana irraa sitti agarsiisaa.
Dabalata dubbisi
Sheyxaanni namoota amala sadii qaban irratti aangoo ykn humna hin qabu. Isaan jallisuu hin danda’u. 1. Yaqiina (dhugaan amanuu fi shakkuu dhiisu) 2. Iklaasa (Hojii Rabbiif qulqulleessu, Isa qofaaf hojjachuu) 3. Tawakkula (Rabbiin irratti hirkachuu)
Dabalata Dubbisii


text:
Alberti Anistaayin
Alberti Anistaayin (/ˈælbərt ˈaɪnstaɪn/; Jarmanii: [ˈalbɐt ˈaɪnʃtaɪn]; 14 Bitootessa 1879 – 18 Ebla 1955) fiizisistii tiyoorii fi filoosooferii saayinsii Jarmanitti dhalatedha. Anistaayin tiyoorii rilaativiitii waliigalaa uume, kunis utubaa lamaan fiiziksii ammayyaa keessaa isa tokko (utubaan inni kan biraa quwaantam makaaniksiidha). Anistaayin ummata biratti foormulaa hanga-annisaa walqixxeessu E = mc2(foormulaan kun "qixxaatoo addunyaarratti hunda caala beekkamu" jedhama) beekkama. Anistaayin bara 1921 Badhaasa Noobelii kan Fiiziksii "tajaajila inni fiiziksii tiyooriitiif kenneef, fi keessaahuu argannoo seera galtee footoo'elektirikiitii argachuu isaatif" argate. Seerri galtee footoo'elektirikiitii tiyoorii quwaantamii bu'uuressuu keessatti baayyee murteessaa ture.


text:
WASHINGTON, DC—
Godinaa Harargee Lixaa, magaalaa Machaaraa keessa ka jiru, mana-barnootaa sadarkaa lammaffaa Machaaraa keessatti har’a yeroo barattoonni barachuuf mooraa seenanitti, “maaliif Yunifoormii hin uffatiin dhufatan” jechuun, humnoonni mootummaa barattoota haleeluu isaanii dubbatu, barattoonni.
Gama kaaniin Godinaa Horroo-Guduruu Wallaggaa, aangaa Guduruu, magaalaa Kombolchaa keessa ka jiru mana-barnootaa sadarkaa tokkoffaa Kombolchaa irratti boombii har’a darbatameen barattoonni madaa’uu, jiraattonni.
Achuma Godinaa Horroo-Guduruu Wallaggaa, aanaa Jaartee, magaalaa Aliiboo keessatti kaleessa ennaa barattoonni sadarkaa lammaffaa fi qophaa’inaa hiriira mormii ba’anitti kanneen humnoota federaalaa haleelamanii miidhaman barattoota hedduu fi barsiisota sadii keessa, tokko akkuma wal’aansa fayyaaf Hospitaala Xiqur Anbassaa, ka Finfinnee jiru dhaqqabetti du’uu isaa jiraattonnii fi barattoonni Raadiyoo Sagalee Ameerikaaf ibsanii jiran.
Akka jiraattonni jedhanitti, Addunyaa Irreessoo ka jedhamu, barsiisaan mana-barnootaa sadarkaa lammaffaa qophaa’inaa Aliiboo reebichaa fi rasaasa mataa isaa haleele irra kan ka’e lubbuu dhabe. Barsiisonni akka hamaatti miidhaman ka biroon lama Hospitaala Shaambuu keessatti wa’aanamaa jira.
Aangawoota magaalaa Aliiboo irraa deebii argachuuf deddeebisnee bilbille iyyuu haga ammaatti nama deebii kennu hin aranne.
Garuu, aanaaa ollaa sana jiru – Amuru, magaalaa Oborraa keessatti, “Maaster Pilaaniin Finfinnee haa haqamu. Barattoonni hidhaman haa hiikaman” jechuun kaleessa mormii kaasuu isaaniitiin, humna mootummaatiin hidhamuu isaanii fi hagi tokko hidhamuu, ka jiraattoonni himataniif, ajajaan poolisii aanaa Amuruu har’a deebii bal’aa kennanii jiran.


text:
Hookkara tibbana Oromiyaa keessatti uumame booda namoonni 359 to'ataman
Jeequma tibbana magaalota Oromiyaa adda addaa keessa tureen namoota 359 too'annoo jala oolchineerra jedhe komishiniin poolisii Oromiyaa.
Haala yeroo nageenya naannoo Oromiyaa fi jeequmsa tibbana ture ilaalchisuun BBC waliin gaaffiif deebii kan godhan komishinarri jeneraalaa komishinii poolisii Oromiyaa Kefyaalew Tafarraa naannoon
Oromiyaa amma sochii tasgabbiitti deebi'eera jedhan.
Komishiniin poolisii Oromiyaa sanbata darbe namootni 67 sababa jeequmsaatiin lubbuun darbuu erga ibseen asitti lakkoofsi nama sababa jeequmsaatiin du'ee kan dabale hin jirus jedhan.
" Sababa jeequmsaa Kanaan namoonni 67 du'uun erga ibsamee asitti namni du'e hin jiru kan nuti beeknu. Garuu magaalaa mojoo keessatti namni tokko, magaala Baalee Roobee keessattimmoo namni lama du'eeargamee jira. Kuni garuu sababni isaa jeequmsa haa ta'uu fi haaloo dhimma dhuunfaati kan jedhu qorachaa jirra" jedhan.
Namoota lubbuun darbe keessaas dhibbeentaa 80 kan ta'u walitti bu'iinsa keessatti kan miidhaman yoo ta'u kan hafe ammoo caasaa nageenyaa wajjin walitti bu'uun namoota miidhamanidha.
Yeroo jeequmsaa kanattis lakkoofsi namoota miidhaan irra gahe amantaadhaan baay'ee fi xiqqaadha jennee waan adda baafne hin qabnus jedhan.
"Jeequmsicharratti amantaa kanatu miidhame sanatu miidhame jechuun hin danda'amu. Hiriirichi gara walitti bu'iinsa amantaatti erga jijjirameen booda amantaa lamaanirraayyuu namni du'eera.
Kanaaf kanarraa baay'ata sanarraa baay'ata jennee wanti beeknu hin jiru. Gara lamaanuu miidhaan ni jira," jedhan.
Komii manni amantaa Ortodoksii hordoftoonni amantichaa hanga 70tti siqan sababa jeequmsa miilanaatiin na jalaa miidhamaniiru jedheefis "nuti gabaasa akkanaa hin qabnu.
Oromiyaa guutummaatti kan to'atu nu'i. Nutimmoo gabaasa akkanaa hin qabnu isaan eessaa gabaasa akkasii akka argatan waan beeknu hin qabnu" jedhan.
Manneen amantaa yeroo jeequmsaa kana miidhaman kan ilaaleenis, manneen amantaa sadii irra miidhaan akka gahe himan.
"Magaalaa Adaamaa keessatti masjiidni tokko akka gubatu godhamee jira. Bakka biraattis Waldaan kiristaana protestaantii fi bataskaanni ijaarsisaa jalqabbiirra jiru tokkos akka gubatu ta'ee jira" jedhan.
Poolisiin Oromiyaa jeequmsa miilanaa akkamitti too'achuu dadhabe kan jedhuufis" poolisiin Oromiyaa nagaa kabachiisuuf hanga aarsaa lubbuu kanfaluutti gahe. Bakka hundatti hiriirri bahame ammooo humnaa ol ture.
Dhimmichi sadarkaa kanattuu akka gadi bu'u kan godhe miseensa poolisii keenya qaamolee nageenyaa biroo waliin qindaa'udhaan" jedhan.
''Poolisiin Oromiyaa nagaa naannichaa kabachiisuuf kan du'e kan miidhame tureera, gatii guddaa kanfaluudhaan balaa uumamuu malu xiqqeessuuf milkaa'eera jenneeti amanna'' jedhan.
Komii poolisiin Oromiyaa namoota irratti tarkaanfii fudhatee ajjeeseera jedhuufis taateen akkasii mul'achuu himan komishinarri jeneralaa Kefyaalew Tafarraa.
"Magaala Amboo keessatti taateen akkanaa mul'ateera. Miseensonni kana godhan yerosuma too'atamanii dhimmichi qoratamaa jira. Tarkaanfiin suni madaalawaadhaayii? Maaltu garasitti isaan oofe?
Kan jedhu qoratamee yoo ergaa biraas qabaatan hojmaata keenyan kan ittigaafataman taha"jedhan.
Jeequmsa tibbana ture irratti poolisiin Oromiyaa garee tokkoof loogeera jedhamee komii dhagahamu kan ilaaleenis kuni amala miseensa keenya irratti mul'ate miti jedhaniiru.
"Poolisiin keenya uummata baraara uummata hundaa. Kanaaf jeequmsicharratti kallattii lamaaninuu madaalee olaantummaa seeraa kabachiisuuf socho'aa ture. Oromoorra goree saba biraa miidhe kan jedhu akka waliigalaatti dhugaa miti. Poolisiin keenya gaachana sabaa ta'uu isaati bakka hundatti kan mirkaneesse," Jedhan.
Jeequmsa roobii darberraa eegalee Oromiyaa keessa tureen namootni 359 shakkamanii too'annoo seeraa jala ooluu fi hojiin kuni ammas itti fufee akka jirus himaniiru.
Naannoo Oromiyaa keessatti yeroo ammaa nagaa fi tasgabbiin idilee deebi'ee magaalonni hundis sochii naga qabeessa keessa jiraachuus himan.
"Oromiyaan amma haala gaarirra jirti. Ummannis sodaa tokko malee bobba'ee galaa jira. Karaan cufames hin jiru. Manneen yeroo jeequmsaa miidhaan irra gahes deebifamanii ijaaramaa jiru. Magaalota gurguddoo keessattis mariin adda addaa taasifamaa jira" jedhan.


text:
Osoo Abbaan Murtii hundi akkana tahee dachiin nagaya taate!
Islaamummaa keessatti haqni iddoo guddaa qaba. Haqummaan nama hunda walqixa tajaajiluu jechuudha. Haqa muruun ykn murtii dabarsuun waan mana murtii qofaaf kennamee miti. Jiruuf jireenya keessatti mudannooleen heddu kan murtii dhuunfaa barbaadan ni jiru. Kanaafuu muslimni hundi carraa abbaa murtii tahuudhaa ni qaba jechuudha. Haqa muruu jechuun joollee umrii garagaraa tan wal loltee dhufte walqixa adabuu jechuu miti. Tarii inni tokko humna waan qabuuf, durumaa isa kaan heddu miidhee jira taha. osoo mucaa kaaniin ati amma dhahii deebifadhu jenneeniillee humna waan hin qabneef mucaa kaan hin miidhu taha. kanaafuu miidhaa mucaa kanaa ilaalanii, murtee haqaa kennuu jechuudha Haqummaan.
Rabbi qur’aana keessatti Suuraa An Nisaa’ Suuraa 4ffaa aayaa 58ffaarratti akkana jedha;
۞إِنَّ ٱللَّهَ يَأۡمُرُكُمۡ أَن تُؤَدُّواْ ٱلۡأَمَٰنَٰتِ إِلَىٰٓ أَهۡلِهَا وَإِذَا حَكَمۡتُم بَيۡنَ ٱلنَّاسِ أَن تَحۡكُمُواْ بِٱلۡعَدۡلِۚ إِنَّ ٱللَّهَ نِعِمَّا يَعِظُكُم بِهِۦٓۗ إِنَّ ٱللَّهَ كَانَ سَمِيعَۢا بَصِيرٗا ٥٨
Rabbiin haqa ykn amaanaa isin bira jiru warra haqa godhatuuf deebisuutti isin ajaja. Yoo nama wal dide jiddutti dubbii laaluu deemtan, Qixatti isaan jidduutti laaltanii muruutti isin ajaja. Wanni Rabbiin isin gorsu sun waan gaarii. Rabbiin kan waan jedhan dhagayu, kan waan dalagan hunda argu.
Rabbi aayaa kana wayta jalqabu isin ajaja jedhee jalqabe. Wanti itti ajaje ammoo Amaanaa warra haqa qabuu deebisuu ykn kennuudha. Amaanaan waan xiqqoo miti. Rabbilleen kanaaf jabeessee dubbate. Amaanaa fi haqa ammoo walitti aansee dubbate. Fakkeenyaaf waajjira tokkotti yeroo qaxaramtan amaanaan isinitti kennamee jira jechuudha. Amaanaa san ammoo seeraan bakkaan gahuu qabdan. Sa’aa dalagaatti dalagaa dhiisanii daa’waa islaamaa dhaggeeffachuun sirrii miti. Sa’aan sun sa’aa dalagaati. Warri nu qaxaree mallaqa nuu kafalaa jiru akka hojii isaanii dalagnuufi. Saniin ala Rabbi gammachiisna jedhanii mallaqa namaa fudhataa da’waa dhaggeeffatuun islaamummaa keessatti fudhatama hin qabu. Da’waa dhaggeeffachuun sirrii miti jechuu miti. Baruumsa islaamaa barachuun hunda keenyarratti dirqama. Garuu amaanaa nama biraa nyaataatiin tahuu hin qabu. Lamaan wal bira deemsisuun yoo dandayame rakkoo hin qabu. Garuu sababa da’waa saniif hojiin sun ni miidhama taanaan amaanaa balleessinee jirra jechuudha.
Fakkeenyaaf waajjira tokko keessatti hoogganaa taatanii qaxaramtanii jirtan haa jennu. Hoogganaa waajjira kanaa taanaan adeemsa hojii hundaaf itti gaafatamtu jechuudha. Amaanaa abbaan waajjira sanii isinitti kenne seeraan bakkaan gahuu qabdan. Wayta hojjataa haarawa qaxartanis seeraan tahuu qaba. Muslima waan taataniif, nama muslimaa kan dandeettii hin qabne qaxaruu hin qabdan. Kun amaanaa abbaan qabeenyaa isinitti kenne, akkasumas tajaajilamaa if dura dhufee tajaajilamus miidhuudha. Fakkeenyaaf mana baruumsaa yoo tahe, barsiisaa sirrii qaxaruu dhabuu keessaniif, maqaan mana barumsa sanii ni xuraawa. Baruumsi joolleen argattus kufaa taha. kanaafuu barsiisaa gaarii kan amantii biraa hordofus yoo tahe qaxaruu qabna. Yoo barsiisaa jabaa qaxarre, amaanaa nutti kenname galmaan geenyee jirra jechu. Maatii joollee isaanii barsiifachuuf nutti erganiifis amaanaa deebisnee jirra jechuudha.
Gama biraatiin Adliin ykn haqni jecha Afaan arabaa kan karaa garagaraatiin ibsamuu dandayuudha. Fakkeenyaaf Gaala gubbatti meeshaa fe’uu yoo barbaaddan, qajeela duyda isaa irra kaayuun ulfaataadha. Kanaafuu midhaan fe’uuf deemtan san bakka lamatti qooduudhaan haadaan qarqabuu qabdan. Fakkeenyaaf wanti isin fe’uudhaaf deemtan qamadii fi jibrii kuntaalaan jiru yoo tahee, qamadii kuntaala tokko gama tokkoon kaayuun, jibrii ammoo kuntaala heddu kan qamadii sanitti qixxaayu kaayuu qabdu. Yoo san hin taane, gaallis qajeelee hin deemu, qaamni isaa kan gama tokkoo miidhamuu dandaya. Ykn ammoo qamadii san bakka lamatti qooduun, jibrii sanis haala saniin walqixxeessuun fe’uutu barbaachisa. Isa kanatu adlii jedhama.
Haqa namoota jiddutti dabde furuudhaaf yoo deemnu ammoo haqa dalaguu jechuun rakkoo mudatte seeraan dhagahuu irraa jalqaba. Kanaaf ammoo jalqabuma ilaalchi warra wal himatuuf qabnu sirraayaa tahuu qaba. Amantiin, gosummaan, hiriyyummaan, firummaan qalbii keenya keessa seenee ilaalcha keenya jijjiiruu hin qabnu. Bara Khaliifaa Umar ibn Al Khaxxaab (RA), sahaabaan guddaan Alii Ibn Abi xaalib (RA) fi namni yahuudaa tokko wal dhabanii turan. Rakkina isaanii kanas gara mana murtii geessan. Yeroo kanattis Nama Yahuudaa saniin yaada kee dhiheeffadhu jedhee Umar ibn Al Khaxxaab (RA) ajaje. Yahuudichis yaada isaa dhiheeffatee xumure. Kana booda Umar (RA) gara Alii ibn Abi Xaalib (RA) naannawuudhaan, “YAA ABAL HASAN” Yaa Abbaa hasan ati hoo? Jedhee gaafate. Aliin garuu yaada isaa hin dhiheeffanne. “Isa maqaan yaamtee ana ammoo maqaa kunyaatiin na waamte. Kun ammoo haqummaa miti, nu jiddutti haqa muruu hin dandeessu” jedhee dide. Kanaafuu haqa muruun jalqabumarraa warra wal himatuuf wal qixa tahuurraa jalqaba. Hiriyyummaan, jaalalliifi wanti hundi alatti hafuu qaba.
Inni biraa ammoo ilaalchaa fi yaada namaaf qabnu ofirraa qulqulleessutu nu barbaachisa. Fakkeenyaaf namoota wal himataa jiran keessaa isa tokko kijibaan beekna taha. amma dura dhimma wahiirratti wal arginee nu sobuu dandaya. kana booda nama kaaniin himadhu jennee carraa yoo kennine, Namni kuunis kijiba nama kanaa haga dandayeen mi’eessee dubbatuu mala. Wayta carraan namticha kaanii gahu ammoo ‘usi ati, duruu ni kijibda’ jechuun itti murteessuun hin barbaachisu. Ilaalchi nama saniif qabnu hamaa yoo tahe rakkoo isaan jidduutti uumamte san laaluu dhiisuu wayya. Tarii namni kun guyyaa san dhugaa akka aduu iftee hangaatu qabatee dhufee jira taha. namni nuti amannu ammoo kijiba dukkana qabrii caala nama sodaachisu qabatuu dandaya. kanaafuu ilaalchi namootaaf qabnu haga fedhe hamaas tahu, gaafa murtii bira geenyu ilaalcha san of keesaa baasuutu barbaachisa.
Wayta haqa murru daangaa dabruun hin barbaachisu. Namoonni lama wal dhabanii yoo dhufan inni tokko adabamuun, kuun ammoo hirphamuu qaba. Kanaafuu wayta adabnus tahe hirphinu daangaa dabruun hin barbaachisu. Nama badii xiqqoo dalage hidhaa waggaa 30 olii itti muranii hidhaatti darbuun haqummaa miti. Manuma keenya keessattis rakkoo akkanaa uumuu dandeenya. Daa’imni tokko akka tasaa tahee yeroo tokko iyyee mana jeequu dandaya. Garuu daa’ima san adabuuf jecha daqiiqaa 10f itti iyyuun haqummaa miti. Akkasumas wayta nama miidhamee haqa murrus daangaa dabruun haga silaa argachuu qabu caala akka argatu godhuun hin barbaachisu. Kaaniifis garaa laafuun haga adabamuu qabu gadi adabuun hin tahu. Abbaan murtii arjaa tahuu hin qabu. Nama miidhametu arjaa tahuu dandaya. Yoo barbaade nama miidhametu dhiifama godhe jechuu qaba. Saniin ala yaadni dhuunfaa keenyaa nu moohatu hin qabu. Murteen haqaa kan Rabbiiti. Dhugaa isa qofatu beeka. Kanaaf xumura aayaa irratti Rabbi dhagayaadha argaadha jedhe. Waan nu jalaa dhokateef Rabbi nu hin qabu. Waan argineef garuu haqa haa murru jechaa barruu tana goolabna.
Qophii: Abuu Ibtisaam


text:
Warri nagaa eegu Naguma eegani Warri nagaa beeku Naguma deeganii Naguma faarsanii Saan nagaa beekani Nagaan kan isaani Isaan deegsisani Warra nagaa sani Kan laalaa darbani Afaan maalin qaba silaa nan lallaba iyyee iyyesiiseen Amma baddaa deema Olis akkasuma Eenyuun birmatama? Kan saani waa lama Gurrat dubbii fila Yookaa immoo tuffiidha Gurraa jaraat hila Maddi: … Continue reading WARRA Nagaa
Month: May 2019
Jiruuf Jireenya Bara baridarbee onnee walqabatee Jireenya jijjiruuf garadhan onnate Barumsa baratee baratee fixate Hojii barbarchaatti kophee irra dhumtee Akkuma tahu tahee gaafa hojii argatu Wabii dhiyeeffachuu hojjatan rakkatu Guddini yoo dhufee sin ilaallatu Gandummaaf Firummaan dandeetii ol tahe Beekaan walallaa, walallaan beekaa tahe Anis dabaree koo ta’etum … Continue reading Walaloo Jireenya
Maqaansaa Li Ching Yuen jedhama. Dhalootan lammii Chaayinaa dha. Odeefannoo garaagara irrattii akka barreefamuutti Li Ching Yuen, bara 1677 A.L.A dhalatan. Garuu kanneen guyyaa dhalootasaa shakkan jiraatanis kan irratii walii galan Obbo. Li Ching Yuen lubbuu dheera jiraachusaati. Qorannoo gaha irratii xiyyeefatamee hojjetamu baatus odeefannoo bara 1930moota keessa akka barreefameetti nama umrii 256 kan jiraate … Continue reading Umurii Dheera Jiraachuu!!!!
Akka aadaa fi duudhaa ummata Oromootti bunni bakka gudda qaba. Oromoota kaabaa, kibbaa , dhihaa fi bahaa hundii dhimmaa bunaa irratti ilaalchi jiru tokko dha. Saba keenya biratti bunni dhugamuu irraan caala, hiikka guddaa qaba. Bunni dhugamuu irraan kan hafe jireenya hawaasa keessatti bakka guddaa qaba. Fakkenyaaf Yeroo cidhaa, yeroo gaddaa, yeroo gammachuu, yeroo … Continue reading Kootta Buna Dhugaa!
Mee har’aa immoo Hiibboo kenneni bohaara Utuu deebii hin ilaalin dursa deebi keessan kenna Hiibboo: Asii Yuusee laga gamattii nyaate. Hibboo: Galgalaa Facaaseen, ganama dhabe. Hiibboo: Ganamaa ol-deemti; galgalaa gad- deemti. HIIbboo : Ilmoon haadhaa keessaa baate, haadha dhiiti. Hiibboo: Ilmoon ni deemna jetti, haati in teenya jetit. Hiibboo: Lafee hin qabuu Ija hin … Continue reading Hiibboo
Gamoon ta’e dheerinaan 1ffaa biyya Arabaatti kan argamuu yemmuu ta’u maqaan isaa “ Burj Kalifa “ Jedhama. Gaarrii dheerinaan 1ffaan , Gaara Everest yemmuu ta’u Ardii Eshiiyaa keessatti argama Garrii dheerinaan Afrikaa kessaa 1ffaa ta’e gaara Kilimarjaaroo yemmuu ta’u dangaa biyyaa keniyaa fi Tanzaaniyaa giddutti argama. Langii dheerinaan sadarkaa 1ffaa qabatee laga Abbayaa ykn Nayliiti … Continue reading Mee waantota Adduunya keenya irratti bebbekamoo ta’an waliin waal baraa
Waraabessaa Dullomaa tokko fi ijoolle isaa wajjin waan nyaatan dhaban. Nannawwa isaani hunda keessa deddebi’anii barbaadan. Isaanis abdii isaani kutatanii gara mana isaanitti deebi’uuf ka’an. Laftis bari’uuf ga’ee ture. Karaa Irratti Harree tokko argatan, Isaanis harricha lafaan dhayan. Kana booda Waraabbessi inni abban ijoolle isaa ofirra ari’ee qofaa isaa nyaachuu jalqabe.Erga Nyaate quufe booda ilmaa … Continue reading Kan Qofaa Nyaatu, Qofaa du’a
Taphni kun goodinoota Oromiyaa adda addatti ijoollen kan taphatan yemmuu ta’u, yeroo baay’e maatii keessatti galgalaa galgalaa maatiin karaa itti ijoolle barsiisaniidha. Taphni” IBBANTEE” jedhamuu kun dandeetti ijoollen waan tokko yaadachuu isaani kan itti shaakalaniidha. Akkasumaas haawasni olla isaani miseensa maatii meeqa akka qabuu fi ijoolllee dhiiraa fi shaamaranii hangam akka qaban karaa ittin wal- … Continue reading Tapha Ijoollee:-
Biyyii Jimmaa jedhamu maqaa kana kan argatee maqaa gosaa Oromoo maccaa kannarraayi jedhama.Mootummaan shanan gibee dhuman jaarraa 17ffaa keessa hundeeffamee sirna gadaan hogganamuu ykn immoo buluu jalqabe.Xumura jaarraa kanarraa kaasee mootummaan shanan gibee hunda’e. Mootummaan shanan gibee jedhamuun kan beekamanu Limmuu Innaariyaa, Gumaay,Gommaa, Jimmaa fi Geeraa dha. 1.Limmuu,Innaariyaa Seenaa mootummaan shanan gibee keessatti Limmuu Innaariyaa … Continue reading Mootota Shanan Gibee
Biyya koo kan waan hunda qabdu Bunni kee, garbuun kee,maali kan atii dhabdu Bosona uumaman kan akkas miidhagduu Onnee koo fudhattee kan najalaa badduu Jimmaa fi wallaga biyyaa buna qalaa Shawaa keessan deema biyyaa dhadhaaf damma Harageen fulla’a biyya jaalalaaf, jimaa Balee fi Arsii koo biya calla maraa Gujii fi Boorana albuuda uumamaa Hundamaa ni … Continue reading Yaa biyya koo


text:
Paartiileen mormitootaa Oromoo lama Koongiresiin Uummata Oromoo fi Warraaqsi Federaalistii Uummata Oromoo Miseensotaa fi deggertoota isaanii dabalee namoota hidhuun Oromiyaa keessatti akka haaraatti jalqabe amma illee bal’inaan itti fufee jira jechuun himatu. Addi Bilisummaa Oromoos hidhaadhuma kana ilaalchisee torban kana ibsa barreeffamaan facaaseen duula hidhaa ilmaan Oromoo kallattiin qiyyaafatee geggeeffamu dhaabsisuuf hawaasni addunyaaf uummatoonni Itiyoophiyaa waan danda'ame akka godhan waamicha dhiheessee jira. Koongiressa Uummata Oromoo irraa Raadiyoo Sagalee Ameerikaaf kan ibsa kennan Obbo Olbaanaa Leellisaa, duulli hidhaa haaraan dhiheenya jalqabame godinaalee Oromiyaa akka Wallga Bahaa fi Dhihaa, Iluuabbaaboor, Jimmaatti akkasumas Finfinnee naannawa isheetti miseensota paartii isaanii fi ka paartii Warraaqsa Federaalistii Oromoo irratti haala yaaddessaan itti fufuu dubbatu.
Poolisoota harkaa akka ragaa akka argannetti haga ammaa namoonni dhibba lamaa haga dhibba sadii hidhamanii jiru, jedhu. Barreessaan Warraaqsa Federaalistii Dimookiraatawa Oromoo, Obbo Beqqelee Nagaas jechuma Obbo Olbaanaa deggeruun inumaa Godinaa Gujii keessatti immoo daranuu hammaatee jira jedhu.
Ka gidduu kana bahe ibsi Adda Bilisummaa Oromoo immoo Oromoonni humnoota Mootummaa Itiyoophiyaatiin dhiheenya hidhamaa jiran lakkoobsi isaanii sirriitti beekamuu dhaa baate iyyuu dhibbootaan akka lakkaawamu dubbata.
Haala rifaasisaadhaan hidhaan lammiwwan Oromoo hedduu irratti geggeessamaa jiru kun Ka lammiwwan Oromoo doorsisuu, hidhuu fi ajjeesuun murannoo uummatichi bilisummaa fi murtii-haqaaf qabu laaffisa - jedhee amanu, Mootummaan Adda Bilisummaa Uummata TIGRAAYiin hoogganamu abdii murachuu isaa ifa taasisa ka jedhu Addi Bilisummaa Oromoo, qabsoo nagaa fi bilisummaaf geggeessamu deggeruu akka itti fufu ibsee, uummatni Oromoo akka qabsoo isaa itti fufu, hawaasni Addunyaa keessumaa uummatoonni ETHIOPIA Oromoota fayyaaleyyii badii isaanii malee marsamanii qabanii fi gidirsaman lubbuu oolchuuf waan danda’amu akka godhu waamicha dhiheessee jira.
Muummichi-ministaraa Itiyoophiyaa Obbo Melles Zeenaawii ammoo gama biraan ibsa dhiheenya kana kennaniin hidhaa yeroo ammaa Itiyoophiya keessatti mul’atu, leenjii fi qajeelfama hookkaraa Mootummaan Ertiraa kennee, dhaabonni Mootummicha waliin hidhata qaban itti hirmaatan wajjiin akka wal-qabataa taheetti eerab. Ertiraan magaalaa Finfinnee Baagdaad gochuu feeti jechuun balaaleffatan. H
ookkara karaa irraatiin Finfinnee haala wal-fakkaatuun gara Baagdaaditti jijjiiruuf akeeka jedhu shaffisiisuuf, jarjarsuuf Shaabiyaan bal’inaan carraaqaa jira. Ergamtoota isaatti qajeelfama keessa hin deebi’amne kennee jira. Hundaafuu. Gama kanaan hojiiwwan adda addaa akka hojjetaa jiran ni beekama. Kanaaf jarreen kun, sochii hookkaraa geggeessuu kanneen fedhani, tarii immoo kanneen yaalani. Kana malees kanneen sirna heeraan kaayame hin fudhatiin garuu, kana ifatti gochuun kan isaan hin baafne waan taheef, karaa seera-qabeessa hojjechuuf filatan humnoonni polotikaas yoo haalli miija’eef akkuman duraan dubbadhe, itti sigaachuun isaanii akka hin hafne duraanuu ka beekamu jedhu Obbo Melles.
Dhaggeeffatoota keenyaa namoota dhibbaan lakkaawaman OROMIYAA keessatti hidhamaa jiran jedhaman kana ilaalchisuun, Koomishina Poolisii Oromiyaa dabalatee qaama Mootummaa kaan irraa deebii argachuuf carraaqqiin goone haga ammaa hin milkoofne. Yoo deebii argannee guyyoota fuul-duraa keessa itti deebina.
Ammaaf qophii guutuu MP3 tuquun caqasaa


text:
Naayjeeriyaa Kaaba Bahaa keessatti hidhattonni maadhee waraanaa weeraran looltoota 30 caalaa kan ajjeesan yoo ta’u kunis haleellaan samii irraa ituu isaan irratti hin raawwatiin ta’u madden ibsanii jiru.
Kanneen haleellaa geesiisan kun garee Islaamiik Isteetes kan Kutaa irraati jedhamee kan amanamuu yoo ta’u maadhee isa magaala Meeynook kan kutaa Bornoo kaana bahaa keessaa Dilbata kaleessaa waaree booda haleeluu isaanii looltoonni 3 fi jiraataan tokko ibsanii jiru.
Tasgabii dhabiinsii guutuummaa Naayjeriyaa keessaa looltootaa fi namoota nagaa hedduu waggaa kana keessa galaafatee jira.Ji’a tokko dura looltoota 30 ta’an haleellaa yeroo 4 hidhattonni Islaamaa Naayjeriyaa Kaaba bahaa keessatti gaggeessaniin ajjeefaman.
Dubbii himaan waraanaa ibsa baasuu irraa kan hafe gad fageenyaan ibsuu irraa of qusatanii jiru


text:
Diddaan Ummata Oromoo Bifa Haaraan Eegale Lagannaa Gabaa Irraa Gara Fincila Xumura Gabrummaa Wal Irraa Hin Cinneetti Ceha
Ibsa Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Gurraandhala 14,2018
Ummanni Oromoo seenaa boonsaa qabu dhiibbaa alagaa fi gabrummaa jaarraa tokkoof baadhataa ture na gahe jechuun ka’ee jira.
Qeerroon Bilisummaa Oromoo bara haaraa 2018 fi guyyaa WBO ilaalchisee walgahii hogganootaa godhateen “ Labsii Qeerroo” Amajjii 11,2018 ummata Oromoof dabarsee ture irratti akka karooraatti kan fudhate keessaa amma gaaffiin ummata Oromoo deebi’utti Fincila Xumura Gabrummaa(FXG) itti fufuuf Labsii dabarsuun ni yaadatama,Labsiin darbes Hayyoota Oromoo,Daldaltoota Oromoo,Qonnaan bultootaa fi Barattoota Oromoon hundi tokkummaan ka’uun bara kana keessatti xumura gabruma akka milkeessaniif labsii hojii irra ooluu fi seena qabeessa dabarsine.
Haala kanaan Gurraandhala 12,2018 irraa eegalee hanga Gurraandhala 14,2018 Itti daldaltootii Oromoo hundi hojiilee nagadaa adda addaa irratti bobba’anii jiran akka gabaa lagataniif haalaan irratti hojjetamaa ture,guyyaan gabaa lagannaa osoo hin gahiin waraaqaalee maxxanfamnii fi waamicha ta’eef fudhatanii Ummanni Oromoo nagadee bulaan Oromoo diddaa gabaa lagannaa guyyoota 3f godhaniif Galati Qeerroo Bilisummaa Oromoo guddaa dha.
Diddaan gabaa lagannaa gara uggurtii qabeenya ofii Wayyaaneef waayillanshee dhorkatuu hanga Bilisummaatti jabaatee adeemuu qaba. Kunis akkuma labsa Qeerroo Amajji 11, 2018 baaseen bifa gurgurtaaf bittaa ergisaa deeffachuun yeroof uummanni wal tajaajiluu danda’uu qaba. Kana jechuun Namoonni Buna qabanii Xaafii bituuf deeman, waliif laatanii wal jijjiiruun jiraachuu qaba jechuu dha.
Diddaan gabaa lagannaa akkuma karoorfame guyyaa har’aa Gurraandhala 14,2018 dhaabbatee sochii wal irraa hin cinneen Fincilli Xumura Gabrummaa akka itti fufuu fi mootummaa gabroomfataa jilbeeffachiisu Qeeroon Bilisummaa Oromoo waamicha isaa dabarsa.
Caasaaleen Qeerroo godinoota Oromiyaa mara keessa jiranii fi Poolisoonni garee sochii Qeerroo Bilisummaa Oromoo akkuma tokkummaa fi naamusaan diddaa ummataa gaggeessaa turtan ammos hanga gaaffiin ummata Oromoo deebi’utti fincila wal irraa hin cinne gaggeessummaa gaariin akka itti fuftan haa ta’u.
Gadaan Gadaa Xumura Gabrummaati!
Injifatnnoon Ummata Oromoof!
Hoggana Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Finfinnee,Oormiyaa
Gurraandhala 14,2018


text:
Torbanneen sadan darbaniif halellaalee boombii walitti-aansee geggeessuun namoota fixee, uummata magaalaa Oostin ka kutaa Teksaas shororkeessaa ka ture – namni tokko har’a ganama ennaa poolisoonni qabachuuf itti dhihaatan, konkolaataa isaa keessatti boombii of irratti dhoosuun of galaafatee jira.
Hoogganaan Poolisii magaalaa Oostin– Biriyaan Maanlii akka jedhanitti, qondaalonni magaalattii – nama umuriin 24 kan maqaan isaa Antonii Koondit jedhamu ennaa marsanitti Boombii of irratti dhoose.
Gabaasni kun irra deebi'amee gulaalamee jira. Bakki haleellan itti dhaqqabe Hiyusten odoo hin ta'in Oostini. Maxxansa duraa irrti dogoggora uummameef nu-ofkalchaa. Sireesinee jira.


text:
Salaaletti mootummaan WBO dadhabee jennaan uummata haaloo baha jedhan jiraattonni.
Salaalee aanaalee garaagaraa keessatti ajjeechaa fi saamichi qabeenya uummataa waraana mootummaan bobbaasuun raawwatamu hammaatee itti fufuun himame.
Aanaa Kuyyuu ganda Dhaayee Hulleechootti guyyaa lama dura waraana uummata irratti banameen yoo xiqqaate lubbuun nama saddeetii darbuu kan himan maddeen odeeffannoo OMN, namoota waraanaan ajjeefaman keessa maanguddoo fi ijoolleen xixiqqoollee kan argaman ta’uu ibsan.
Aanaalee Godinichaa biroottis gochi wal fakkaatu uummata irratti raawwatamaa jiraachuu himuun, waraanni mootummaa lola WBO waliin taasisaa jirutti waan hin milkoofneef uummata nagaa irratti haaloo ba’aa jira jedhu.
Oppireeshinii waraanaa mootummaan biltsiginnaa guutuu Oromiyaa irratti labse hordofee, Salaale Aanaalee Kuyyuu, Dagam, Warra Jaarsoo, Hidhabuu Abootee fi Darraafaa keessatti lolli jabaan yeroo garaagaraatti Waraana Bilisummaa Oromoo fi loltoota Biltsiginnaa gidduutti geggeeffamaa jiraachuu Qeerroo fi maddeen waraanaa OMN garasii dubbise ibsaniiru.
Lola geggeeffamaa jiruun walqabatee kasaaraan waraanaa jabaan waraana mootummaan garasitti bobbaase mudataa jiraachuu maddeen odeeffannoo keenya kunniin himaniiru.
Waraanni mootummaa lola WBO waliin geggeessaa jirutti milkaa’uu akka hin dandeenye himanii, ariisaa garuu uummata nagaa irratti ba’aa jira jedhan.
Ajjeechaan akkanumaan uummata nagaa irratti raawwatamu, saamichi qabeenya uummataa fi qe’ee jiraattotaa mancaasuun gochoota irra deddeebiin waraanni mootummaa aanaalee godinichaa keessatti raawwataa jiru ta’uu ibsaniiru.
Guyyaa lama dura lola aanaa Kuyyuu ganda Dhaayee Hulleechootti geggeeffameen kasaaraan guddaan waraana mootummaa mudachuu kan ibsan maddi waraanaa OMN’f yaada kennan, lola geggeeffameen miseensi hedduun kan irraa ajjeefame waraanni mootummaa bariituusaa uummata nagaa irratti akkanumaan lola banuun namoota 8 ajjeesuun himameera.
Namoota dhuman keessa maanguddoo fi daa’immanillee jiru jedhan.
Magaalaa Garba Gurraachaa dabalatee gandoota aanichaa biroo, akkasumas gandoota aanaa Dagam jalatti argamanittis gochoota walfakkaatantu mul’ata jedhu Qeerroo fi Maddeen waraanaa OMN.
Nama nagaa akkanumaan ajjeesuu, qe’ee jiraattotaa gubuu, beeyladoota hawaasaa qalanii nyaachuu fi ooffachuu, akkasumas midhaan uummataa konkolaataan fe’achuun saamicha ija baase, kan waraana mootummaan bobbaasuun irra deddeebiin qabeenya uummatichaa irratti raawwatamaa jiru dha jedhan.
Waraanni mootummaa WBO balleessuuf bobbaafame, haleellaa jabaa WBO irraa isa mudate haaloo ba’uuf, ta’e jedhee uummata nagaa dararaa jira jedhu maddeen odeeffannoo OMN.
Gocha diinummaa sababa Oromummaasaa qofaaf uummata keenya irratti raawwatamaa jiru kanatti xumura gochuun kan danda’amu waloon falmachuu qofaani jedhan.
Kutaalee Oromiyaa lolli kun itti geggeeffamaa jiru biroottis ajjeechaan lammiilee nagaa, saamichi, qe’ee gubuu, hidhaa fi reebichi taatee guyyaa guyyaan waraanni mootummaa uummata irraatti raawwataa jiru ta’uu odeeffannoon yeroo yeroon OMN qaqqabaa jiru ni mirkaneessa.


text:
Geedoo,laftii naannoo Arsii Nageellee ta karaa makiinaallee irraa km 40 caala fagaatti jedhan lafa baaddiyaa ta keessumattu durii faa ijoollee dubraatii fi ta dhiiraalleen barachuuf guddoo rakkatan.
Gaafasitti lafa karaa,ibsee,hospitaalaa fi waan gugurdoo akkanaa hin qamne.
Dr.Guddataa Hinikkaa fi haatii warra isaalleen nama jireenna jajjabaa ijoollee baaddiyaa qonnaa,tikaa fi waan hedduu jedhanii barnoota keessaa oofan ykn ka jarinuu maatii gargaaruuf ufumaanuu keessaa bahuu bahee asi gahe.
Dr.Guddataan amma Amerikaa Kaalifoorniyaatti Dr.beekamaa, ingiliffaan(surgeon)jedhan.Nama wallaansaa gugurdaaf barbaadan.
Haatii warraa Dr.Guddataalleen narsii.Jarii kun naannoo keessaa bahe sun qaraa ijoollee barnootaan jajjaboo tahan horiin gargaaraa bahe.Laftii nama sadii gargaaruun jalqaban sun amma guddattee karaan baheefii,ibseen galteefii,hospitaalii jaarameefii,koolleejjiin jaaramuuf qophii jirtu lafa barattootii 5000 caalaan itti baratan taate.
Akkamiin hujii hagana geettu jalqabadan jennaan.“Ani yoo biyya laaluuf warra kiyya laaluuf deeme warrii barumsalleen na caalan qaheetti deebi’anii abbaa ijoollee tahan,qottuu tahan arguun baayyee na gaddisiise…Fgaoo deemnee barachuu fi humanas hin qmanu jedhan jedhan.Knatti garaa nu nyaatee mee woma dandeennuun haa hojjannuu jenne”
Dr.Guddataan faan hujii tana ummata naannoo waliin tahee horii ufii itti baasee, achi biyyuma dhaqee hojjata.
Bara 2003 jalqabanii “oduu hirriiba malee hojjannuu 2010 sadrkaan lammeessoo nuu dhumate.”
Ijoolleen mana barumsa Geedootti baratan akka jecha Dr. Guddataatti ijoollee yuniveresitii bebeekamtuu seenaniii barachuutti jiran.
“Kun dhugumaanuu jireenna keenna keessatti gaammachuu guddaa uume.Barmusii jireenna ilmaan abbaa fedheefiiyyuu jireenna taha”
Dr.Guddataan faan hujii mana barmusaa tana $300,000 caalaa itti baasan.Yoo jireenna nama keennaatiin wallaanuuf hojjanne waan hedduu jijjiiruu dandeenna jedhan Dr.Guddataan faan.
Marii teenna ta hardhaa MP3 tana irraa caqasaa ta hafte ammoo torbaa dhufaa itti deebinaa.


text:
Sagantaan Flip Your Trip West Seattle jedhamu cufamee jira!
Imala keessan gara galchuuf fedhii keessaniif galatoomaa. Sagantaan kun cufamee jira. Naanna’uuf gargaarsa tokko tokko barbaadduu? Filannoo keessan fuula Filannoo Imala Dhiha Siyaatil irratti argadhaa.
Yoo duraan galmooftan ta’e, tolchitan! Badhaasa itti fufiinsa qabu karaa appii Transit GO Ticket hanga Onkoloolessa 2022tti argachuuf ulaagaa ni guuttu. Maaloo dhuma baatii Fulbaanatti koodii piroomoo keessan appii Transit GO Ticket keessa galchuu keessan mirkaneessaa.


text:
Muddee 09,2015 Gabaasa Qeerroo
Haa dursuu nagaan Oromummaa!, Godinni Kaaba Shaggar(Godinni Salaalee) bulisummaa ishee labsachuuf jirti!! Yeroo amma kana Daandiin Finfinnee Gara Kaabatti Naannoo Amhaaraa fi Goojjamitti Geessuu Guutummaatti Cufamee Jira. Konkolaataan Finfinnee gara Kaabatti adeemu karaa darbaa dhabee Caancoo hanga Muka Xurii Ga’utti karaa Darbaa Dhabee hidhamee wal cufee dhaabatera, Kellaawwaan hedduun daandiin citee, bakkoota hedduutti Cufamee jira, Uummatni hanga gaaffiin mirga abbaa biyyummaa deebii argatuutti poolisiin Federaalaa nutti hin seenuu hin qabu. poolisiin Federaalaa nuti seennaan Dubbiin akka hammaatu akeekkachiisan, Gabaasaan kun Amma mudde 9/2015 halkan keessa sa’aa 4:20 irratti kan isiniif erginedha. Jaalli keenyaa Hoogganaan Godina Salaalee amma achuma uummata keessatti argama.
Alaabaan Keenya Ni Fannnifame Godina Shawaa Lixaa Ona Miidaqanyi fi Gincitti Diddaan yeroo ammaa kana oromiyaa keessatti uummataan qabatee jiru
gara dhumaa fi Bilisummaatti dhiyaatee yeroo uummanni oromoo biyyattii keessa jiru bilisummaa faarsaa jiruu fi gaaffiin walabummaas kaatee
finiinaa jirtu kanatti sirna mootummaa abbaa irree Wayyaanee waliin fonqolachiisuuf wareegamni bahaa jiruun FDGn oromiyaa keessatti
finiinaa jira.
Akkuma yeroodhaa yerootti gabaasa jirru uummanni yeroo kana diddaa daandi cufuu, tarkaanfii diinaa fi qabeenyaa wayyanee irratti fudhataa
jiraatuun waanuma ganamaan itti fufeedha. Hara Muddee 9/2015 galagala keessaa saa 10:00 booda shawaa lixaa aanaa Miidaqanyii fi
Gincitti FDG dhoween Alaabaan Itoophiyaa manneen barnootaa fi waajjiraalee OPDOtii gadi buee Alaabaan keenya ( Adda Bilisumma
Oromoo) fanifamee jira.
Galgala kana magaalan Gincii dhaadannoo WBO fi Dhaabni keenya ABOdha abbaan lafaa ABO dha, Abbaan Biyyaa ABO dha, Lafti Kan Oromooti,
Wayyaanee miti ABO kan nu bulchuu qabu jechuudhaan galgala kanaa dhaadannoon gootota dargaggoota oromoo magaalota Gincii keessatti
alaabaan erga olkaee booda dhaadannoo dhageesisuun beekamee jira.


text:
Prezidaantiin Yunaayitid Isteetis Joo Baayiden, itti aantuu prezidaantii Kamalaa Harisii fi angawoonni waraanaa sadarkaa ol aanaa biyyattii Wixata har’aa ennaa biyyattiin yaadannoo guyyaa goototoaa ayyaaneffattu kanatti bakka awwaalchaa Arlington National Cemetery jedhamutti argamuu dhaan awwaalcha kanneen waraansa irratti wareegaman irra sirna abaaboo kaa’uu geggeessanii jiran.
Prezidaant Baayiden, Ministrii ittisaa Lloyd Austin fi Hogganaan hojjettootaa Jeneraal Maark Milley dugdee Washingtton-tti kan argamu bakka awwaalchaatti sirna yaadannoo qophaa’e irratti haasaa dhageessisuuf jiru.
“Baayiden dilbata kaleessaa bakka gadamoojjiiwwan waraanaa fi maatiiwwan miseensota waraanaa biyya isaanii utuu tajaajilanii wareegamaniif haasaa dhageessisaniin,wareegma isaan kaffalanii fi maatiiwwan isaan dhiisanii deeman yaadachuu qabna jedhan. Bakka maatii gaddaan dha’amee ta’ee garaan koo akkaan na gadde jedhan Baayiden.
Ibsi Baayiden kun kan dhag’ame kan waardiyyaa waraana biyyoolessaa keessaa tajaajilaa turan waggaa ja’affaa du’uu ilma isaanii Beau Bidenitti ture. Beau Biden bara 2015 jechuun waggaa ja’a har’aa utuu dhibee kaanseriin du’aan hin boqotin dura humnootii Yunaayitid Isteetiss kanneen Iraaq keessaa daawwatanii jiran.
Nama ofii dhabuun attam akka nama dhukkubsu nan hubadha jedhan Baayiden. Laphee ofii keessatti qaawwaa inni dhiisee darbus nan beeka, hafuura ol fudhatanii deeffachuu akka dadhabuu ti jedhan.
Firoottan koo gaddi hammi kun jiraatus, kanneen jaal’attan lubbuu isaanii dhabanii fi kanneen amma biyya isaanii tajaajilaa jiran ilaalchisee boonuu isinitti dhaga’amu nan beeka. Kunis boonuu fi gootummaa Ameerikaa keenya guddittii tajaajiluu ti jedhan.


text:
Jiraatonni giddu galeessa Somaaliyaa hidhattoonnii milishoota Al Shabaab ta’uu hin oole qehee isaanii, Gara’ad seenu dubbatan. Hidhattoota kanaa fi milishoota naanichaa edduutti dhukaasnii banamee san booda toorri bilbilaa magaalitti gutumaan guututti cituu issastu himama.
Jiraattonni magaalitti Gabaasan Radiyoo Sagalee Ameerikaa dubbise, han soda haloo bahuu irra maqaa sanii himuu dhiisan, akka jedhanitti milishoonni Al Shabaab kun Gaar’aad – bakka magaala gudditti Godina Mudug ,Galkaayoo irra kiloomeetirii 280 fagaattu - han seenan bidiruu sadi’iin.
Milishoonni kun Gaar’ad seenuun isaanii looltoonni Alshabaab eddu galeessa Somaliyaa senaanii tooraa bilbilaa magaala Harardheree fi Hobyoo addan kutanii guyya lama booda.
Bulchiinsi Gara’aad Putlaand jala haata’u malee hoggantoonni Putlaand sochii milishoota kanaa irratti amaaf waan jedhe hin qabu.


text:
Dhaabbanni Apple doolaara 288,500 Garee hacker’ootaf kenne
Dhaabbanni Technology beekamaan Addunyaa kanaa Apple kan bilbilootaa fi Kompiitaroota gosa Apple oomishuun beekamu garee hatuxxeewwanii namoota shan of keessaa qabuuf doolaara 288,500 kenne.
Dhaabbanni Apple doolaara USA 288,500 kana garee hatuxxeewwaniif kan kennees gareen kun karaalee 55 bilbiloonni Apple hatuxxeewwaniif (hacker)’f itti saaxilamuu dandahan waan adda baasanii kaampaanichaaf kennaniifi dha.
Karaalee 55 fayyadamtoota bilbiloota Apple miidhu jedhaman keessaas karaalee 11 fayyadamtoota bilbiloota Apple kamiyyuu baay’ee miidhu kan jedhaman turan.
Karaalee 55 bilbiloonni Apple miidhaan irra gahuu dandahu ture keessaatii tokko Suurawwanii fi Viidiyoolee fayyadamtoonni backup irra kaawwatan hatuxxeewwaniin butamuu dandahu isaa ture.
Dhaabbanni Apple’s karaalee 55 bilbiloonni Apple hatuxxeewwaniif itti saaxilaman erga baree booda wantoota rakkoo qaban irratti fooyya’insa taasisuun sirreessee jira.
Gareen hatuxxeewwan Kaampaanii Apple irraa badhaasa fudhatanis ji’oota sadan darbaniif karaalee odeeffannoon faayyadamtoota bilbila Apple hatuxxeewwaniin butamuu dandahu qorachaa akka turan ibsaniiru.
Gareen hatuxxeewanii kuniis akka jedhanitti dadhabinoota bilbila Apple isaan Kaampaanii Apple’tiif dabarsanii kennanis badhaasa doolaara 500,000 ol akka isaaniif kennamuu qabu ture ibsaniiru.


text:
Harargee lixaa aanaa Meessoo magaalaa Meessoo araddaa Saa’oo bakka Kaarraa jedhamutti “Liyyuu Poolis” jedhamu har’a ganama lubbuu namaa galaafachuu jiraattonni naannoo nuuf ibsanii jiran. Mucaan har’a du’e kan dheengadda Humuma Liyyuu poolis Kanaan ajjeefame abbeeraa Abdallaa Alii jedhamuu ta’uu kan nuuf himan jiraataan magaalaa Meessoo tokko haala magaalattii keessaa kan guyyaa har’aa akkasu jechuun ibsan.
Haaluma kana angawoota mootummaa biraa adda baafachuuf gara itti aanaa bulchaa aanaa Meessoo obbo Mohamed Jamalitti bilbillee ajjeechaa namaaf humnoonni mootummaa tarkaanfii fudhatan jedhame ni haalan.
Gama biraatiin immoo Achuma aanaa Meessoo magaalaa Asabot keessatti hiriirri dheengagdda halkan fi kaleessa halkan hirirri geggeeffamuu isaa dubbatu jiraattonni. Asaboot waa’ee halkan dabree dubbatuun jalqabna.
Godina Wallaggaa bahaa magaalaa Naqamtee keesssa kan jiru barattoonni mana barnootaa qoophaa’inaa Naaqamtee har’a hiriira ba’anii jiran. Kaayyoon hiriira isaaniis Maastar plaaniin dhaabate jedhanii nu hin gowwoomsan nuti hin fudhannu, kanneen hidhamanii jiranis nuuf haa hiikaman jechuun mormii dhageesisuu isaanii barattoonni nuuf ibsaniiru


text:
Godina Gujii Lixaa Aanaa Malkaa Sooddaatti humni naga kabachiistota mootummaa jiraattotarraan balaa geessisuu jiraattonni himan.
WIxata darbe kana Malkaa Soodaa ganda Daayaa Daawwaa jedhamu keessatti humni mootummaa nama tokko ajjeesee tokko ammo madeessuu jiraattonni Sagalee Ameerikaaf himan. Bulchiinsi Godinichaa deebii itti kennee jira; Galmoo Daawit dabalata qaba.
Akka jiraattonni Malkaa Soodaa jedhanitti namootni human naga kabachiistota mootummaan miidhaan irra dhaqqabe jedhaman lama. Jiraattonni ganda baadiyyaa aanichaa Daayaa Daawwaa yoo dubbatan tarkaanfii fudhatamee jedhame kanaan Obbo Nugusuu Bedeechaa yoo du’andargaggoon Duubee Eddoo jedhamu ammoo rukutamee hospitaalatti yaala fudhataati jira.
Obbo Burqaan jiraataa ganda Sanaa yoo ta’an miseensonni raayyaa ittisa biyyaa balaa kana geessisan jedhanii himan dhiyeenyatti gandoota baadiyyaa sana keessa qubatanii akka jiran dubbatan. Ka’umsi tarkaanfii kanaa maalii jedhee dabalataan Obbo Burqaa gaafadheen ture. Jiraataan kun humni naga kabachiistotaa mootummaa kun jiraattota naannoo mirgallee sarbaa jiruu jechuunis dabalanii himatu.
Hoogganaan Waajjira Bulchiinsaaf nageenya gujii lixaa malkaa sooddaatti namarra miidhaan dhaqqabuu himanii eenyu akka ta’e garuu adda hin baafannee jedhan. Bulchaan Gujii Lixaa Obbo Abarraa Bunnoos waa’ee dargaggoo ammas human naga kabachiistotaan rukutame jedhamee fi komii jirattonni malkaa humni nageenyaa mirga nu sarbaa jira jedhan seera kabachiisuu male ka biroo waan raawwate hin qabu jechuun deebisan.
Obbo Abarraan Malkaa Sooddaas tahe gujii lixaa bakka kaanitti seeraa ala nami to’annoo jala oole hin jiruu jechuunillee dubbatan.
Gabaasa guutuu caqasaa


text:
Itti aanaa dura taa’aa KFO obbo Baqqalaa Garbaa fi himatamtoota kanneen biroo irratti ka qindeesse galmee yakkaa xumuruuf poolisiin guyyoonni 14 itti dabalaa akka kennamuuf mana murtii gaafatee jira. VOAn abukaatolee obbo Baqqalaafaa keessaa tokko kan ta’an obbo Kadir Bulloo biraa akka hubatetti abukaatoleen kun gaaffii poolisiin dhiyeesse kana cimsanii mormanii jiru.
Poolisiin bifa ariifataa ta’een mirgi haqni ofii mirkanaa’uu irratti hundaa’ee hatattamaan qorannoo jiru akka xumuru mana murtichaa gaafachuu isaanii obbo kadir ibsaniiru.
Manni murtichaas falmii gam lamaanuu xiinxalee murtii kennuuf Adoolessa 9 bara 2012 beellami ka biroo kennee jira. Obbo Kadir Bullo VOAf akka ibsanitti obbo Baqqalaafaa yeroo dheeraaf haasofsiisuu isaanii fi isaanis haa ta’u akkaataan obbo Jawaar Mohaammad itti qabamanii jiran gaarii ta’uu ibsaniiru jechuu dhaan Meleskachoo Ammahaa kaleessa gabaaseera.


text:
Gabaa Kappitaalaa (Capital Market)
Gabaa Kappitaalaa jechuun gabaa keessatti qoodni (share), boondii fi dookumentiiwwaanngatii fi fudhatama qaban keessatti gurguramuudha. Gabaa keess qabeenya lamatu jira. Kan jalqabaa Real Asset (qabeenya dhugaa fi oomishaaf barbaachisu arfan: Humna namaa, Lafa, Kappitaala(maashineriifi) interpirinershiip) yoo tahu kan lammataa ammoo qabeenya faayinansii (financial asset) kanneen gabaa kappitaalaa kessatti gurguraman kanneen akka qooda/aksiyoonafi boondii faati (BKM, 2008).
Moggaafamni gabaa kanaa gar gari. Biyya tokko tokkotti Capital market (gabaa Kappitaalaa), gara biraatti ammoo gabaa aksiyoonaa (stock market) ykn Security market jedhuun. Tahullee gabuma Kappitalaa kana keessatti sheerii (aaksiyoona), boondiifi dokumentiiwwaan faayinansii gurguruun ni dandahama.
Gabaan Kappitaalaa kun waan lama gurguddoof raawwata. Kan jalqabaa liqii argachuuf (debt finance)f yoo tahu kan lammataa ammoo Kappitaala dabalachuf (capital finance)f dha. Kunis akkamiin raawwata yoo jedhame debt finance dhaabbatni fayyadamu yeroo muraasaf yoo maallaqa daldala/biizinesii isaanii ittiin baldhifatan dhaban Boondii qopheessanii gurguru. Namni maallaqa harkaa qabu boondii san bitateet irratti dhala argata. Dhaabbatichi ammoo maallaqichaan hojjeteet bu’aa buufata. Capitaala/sheeriin ammoo dhaabbata qooda isaanii hawaasatti gurguruun irra caalaa dhaabbaticha baballisuuf ykn investimentii baayifachuuf hojjetaniidha. Namootni qooda/sheerii dhaabbata sana irraa hin qabne aksiyoona bitachuun abbaa dhaabbatichaa tahu. Dhaabbatichi ammoo Kappitaala ykn Aksiyoona sanaan hojiilee biroo dalaga.
Gabaan Aaksiyoonaa seeraa fi sirna mataa isaa dandahe keessatti raawwata. Gabaan kun akka gosoota gabaa biroo osoo hin taane gabaa amanamummaa, odeeffannoo yeroo yeroon hawaasa gahuufi sirna teeknolojii odeefannoo guddaa baatuu dandahuun gaggeeffama. Gabaan kun gabaa derivative (gabaa lameessoo) jedhama. Gabaa jalqabaa keessatti namootni qabeenya qaban gatii barbaadanitti gurguratu. Gabaan kun primary market (gabaa jalqabaa jedhama). Gabaan kun fakkeenyaf dhaabbileen tokko tokko yoo waldaa aaksiyoonan dhaabbatan bittaa fi gurgurtaa sheerii san kan ibsuudha. Gabaan lammataa ammoo erga dhaabbatichi dhaabbatee ykn aaksiyoonan hundeeffamee booda namni aaksiyoona isaa nama biraatti dabarsuuf gabaa fayyadamauudha.
Akka Lehman Brothers (2008) waa’ee Baankii investimentii irratti jedhanittis gabaan tokko ittin liqii yeroo gabaabaa argachuuf (bond market) yoo fayyadamnu, investimentii yeroo dheeraa hojjechuuf ammoo sheerii gurgurachuu fi dhabbata qaban baballisuufi guddisuun ni dandahama.
SCHWARTZ fi FRANCIONI kitaaba isaanii equity market in action jedhamurratti waa’ee gabaa aksiyoonaa/sheerii kana ballinaan kaasaniiru. Keessahuu Gabaa kana keessatti qooda fudhattonni eenyufaadha kan jedhu kaasaniiru. Muraasnis:
QOODA FUDHATTOOTA
Warra aaksiyoona/boondii ykn dookumentii gurguratu (issuers). Jarri kun jalqaba haala adeemsa initial public offering (IPO) jedhamuun ykn hawaasatti ifoomsutiin sheerii isaanii galmeessifatu. Akka biyya keenyatis dhaabbatni Young and Earnerst jedhamu gara dhaabbileen aaksiyoona 70 ol akka galmaahuu dandahan himeera. Kun ammoo dhaabileen kun harka nama muraasati gara harka hawaasaa akka galu godha. Dhaabbileen murtaahan gabaa jalqabaa (primary market)tti qooda isaanii dhiyeessanii si’a duraaf iddoo itti gurguratan yoo tahu warreen gurguratan kun issuers jedhamu. Akka isaan gurgurataniifis dhaabbatni dhaabbate ykn baankileen investimentii ykn ammoo dhaabbatumti gabaa aksiyoonaa tahe isaan gargaaruu dandaha
Iddoo jijjirraa (exchange): kun ammoo gabaa aksiyoonni erga issue tahee itti gurgurame gabaa lammaffaati. Dhaabileen erga IPOdhan aksiyoona isaani harka hawaasaa galchee miseensotni hawaasa sanaa sheerii dabalataa iddoon itti bitatan ykn kan qaban iddoon itti gurguratan exchange market jedhamu.
Investeroota: Isaan kun ammoo warreen biizinesiif ykn investimentiif sheerii gurguru ykn bituudha. Warren kun baankiirra maallaqas qabu, herreega aaksiyoona ittiin bitanii gurguratanis baankilee irraa qabaatu.
Warra gidduu deemtota (intermediaries): Jarri kun ammoo faddalaa jedhamu. Namootni akka aaksiyoona fi boondii walirraa bitataniif gidduu deemuun akka wal amansiisan godhu. Gatii/comission argatu. Isa “dallaalaa” jennuun sana yoo tahan “professional Brokers” warra ugummaa gabaa kanaa qabaniifi investeroota gorsuu dandahaniidha.
Dhaabilee herreega cufan/settelmet party: dhaabileen kun bittaan sheerii fi boondii yeroo isaa eeggatee akka raawwatu godhu. Guyyaan settlement/cufiinsa adeemsa bittaaf gurgurtaa guyyaa tokko ykn lama booda taha. Guyyoota kana keessatti kan dookimantii ykn boondii bite maallaqa kennee dookuminticha fudhachuu yoo qabatu kan gurgures maallaqni baankitti galuufi qaba.
Centeral counter party/ seera eegsistota: gareen kun bittaaf gurgurtaan gabaa kaappitaalaa keessatti gaggeefame seeran kan raawwatame tahuu ni ilalu. Wal kaadun akka hin ummamneef ni hojjetu. Yoo namni wal dhabe gara seeratti geessu.
Eegaa gabaan Kaappitaalaa hundeeffamuuf wantootni baay'een akka barbaachisan beekkamaadha. Muraasa caqasuuf
Qaamnis seeraa gabaa kana toohatu hundeeffamuu qaba. Mootummaan biyya kanaas Capital market authority dhaabbata jedhamu hundeessuf jira.
Miidiyaa gabaa kana sochii saa gabaasan qabaachuu. Miidiyaaleen kunnenis waa’ee sochii gabaa jala buhanii ni gabaasu. waa’ee dhaabbilee capital market keessa jiranii ummataaf yeroo yeroon ni ifoomsu. Ummatas waa’ee gabichaa ni barsiisu
Qaama seeraa gabaa kanaaf hundeessu. Mana murtii of dandahe kan seera investimentiifi bulchinsa kappitalaa irratti hubannoo qabu hundeessu. Gabaan kaapitalaa gabaa hatattamaan raawwatuufi murteen isaa ariifataa tahe waan taheef capital market judiary hundeeffamuu qaba
Neetworkiifi interneetiin sirritti dalaguu qaba. Bu’uuraleen misoomaa teeknolijii waliin wal qabate keessattuu bittaaf gurgurtaa xumuruuf kan gargaaran sirritti dalaguu qabu. eeggumsillee taasifamuufi qaba. Ibsaanis jiraachutu irraa eegama. Walirraa bituun yoo gaggeeffamu hojiin iddoo lamatti gaggeeffama. Fuulduratti (warreen walirraa bituu) wal simsiisuu fi duubatti ammoo daldala gaggeessuu, herreega maamilaa walmadalchisuu (reconciliation) hojjechuu fi walirraa ficcisiisuu (clearance) dalaguu faatu hojjetama. Kanaaf Teeknolojii fi Interneetiin sirritti barbaachisa.
Baankileen biyya keessa jiran cimuu qabu. Baankileen tokkoffaa aaksiyoona gurgurachuun guddachuu dandahu. Invest gochuus ni dandahu. Lammaffaa hojii gabaa kanaa keessatti hirmaachuun galii agrachuu dandahu. Investeroota gorsuu (Merge fi acquisition irratti, divestitures irratti, expansion irratti fi kanneen biroo irratti dalaguu dandahu). Ofiifis garee investment baank jedhamu hundeessuu dandahu
Baankiin Biyyoolesaa akka qaama olaanaa finansitti sirritti cimuu seerota baasuu fi raawwannaa isaa hordofuu dandahuu qaba. Baankiin biyyoolessaa poolisiifi piroosijerii garaagaraa kan yeroo waliin deemu baasun haala walii gala gabaa kappitalaa hordofuu qaba.
Waajjira olaanaa Gabaa Kaappitaalaa ijaaruu, Namoota achi keessa dalaguu dandahan qacaruu, Qaamolee alaa gorsa kennuu dandahan waliin hariiroo uumufi hojjechuu
Gabaa Kana keessatti wanti barbaachisu gurguddoon waan lama
Amantummaa (Integrity): Keessahuu namootni waajjira gabaa Kaappitalaa keessa hojjetan amanamoo tahuu qabu. Sobni fi odeeffannoo maamilaa baasuun yoo jiraate gabichi ni kufa.
Odeeffannoo yeroo yeroon haala walirraa hin citneen hawaasan gahuu. Odeeffannoon gabaa kappitalaa maallaqa. Murtee gaggeessuf, bituuf ykn gurguruuf wanti barbaachisu odeeffannoodha. Sanuu odeeffannoo qaacca’e.
Faayidaan gabaa kanaa Maali?
Gabaan kappitaalaa biyyoota guddataniif faayidaa hedduu akka qabu beekkamadha. Biyyoota guddinarra jiraniif garuu qorannoolee garaagaraatu jira. Qorannoon tokko tokko baayyee barbaachisa yoo jedhu, kan biroo ammoo lakki rakkoo hinfuru malaammaltummaf karra bana jedhu. Hundaafuu biyyootni hedduun gabaa kan qabu. Somaaliyaa dabalatee biyyotni 39 Afrikaa keessatti gabaa kappitalaa kana qabu. Faayidaa isa muraasa:
A. Guddina diinagdeef faayidaa olaanaa qaba. Namni sheerii bitatee akka duroomu, Dhaabbileen sheerii gurguruun akka investimentii baballisan taasisa. Keessattuu ammoo dhaabileen yeroo gabaabaf maallaqa of harkaa dhaban (liquidity problem) isaan qunname haala salphaan maallaqa argatanii hojii isaanii hojjechuu dandahu
B. Sirna faayinansii biyya tokkoo ni ammayyeessa. Galii dabalatallee akka rgataniif ni gargaara. Kana baayy’ee hin barreessu
C. Qala’iinsa jireenyaa yeroo dheeraa keessatti hirdhisuuf ni gargaara. Dhaabbileen Aksiyoona gurguran waan ummata baldhaa fayyadu irratti akka invest godhan waan haala mijeessuf inflation illee hirdhisuu dandaha. Dhaabbileen fayya, barnoota, ijaarsaa fi qonna irratti invest godhan waan sheeriin isaanii baldhinaan bitamuufuu qalaa’insi jireenya akka fooyyahu, sirni barnootaa, fayyaa fi qonnaa akka jabaatu ni taasisa yoo haalaan qabame
D. Hoji dhabdummaa hirdhisuuf ni gargaara: Tokkoffaa gabaan kun nama qacarata. Kan alammataa ammoo gabaan kun gabaa investimetiiti. Haga investimentiin jiru ammoo hojiin jira. Kanarraa kahuun hojii hidhisuuf biyyoota hedduu akka gargaare qorannooleen ni agarsiisu
E. Sirni neetworkii, Elektiriikii, Interneeti, Seekuriitii akka cimu taasisa. Keessahuu eegumsi sayiberii sirritti jabaachuu waan feesisuuf mootummas tahee qaamoleen gabaa kana keessatti involve godhan akka saayiber seekuritii irratti hojjetan taasisa.