text:
Walloo gama kibbaa Dasee irraa ka’ee gaarreen Xoosaa fi Garaadoo keessa kutee gara aanaa laga Ambootti namni deeme robin arfaasaa jiraachuu isaa hubachuu hin dhabu. Magariisi bitaa fi mirgaan argamus isuma kana dhugoomsa. Qonnaan bultoonni naannoo Sanaa akka jedhanitti waggaa darbe yeroo akkasii bifi dachii kanaa ka biroo ture.
Kun immoo uummata naannoo oomisha waggaaf rooba arfaasaa eeggatuuf yeroo rakkisaa ture. Uummati kuma 61 ta’us sagantaa misoomaa “safety net” jedhamutti haammatamee jira. Kanaaf jecha roobi arfaasaa amansiisaa ta’uu isaaf xiqqaachuun dinnicha naannoo sanatti akka qotamuuf sagantaa jalqabameef sababaa ta’e.
Dhaabi gargaarsa misoomaa Ameerikaa USAID karaa “concern Ethiopia” dhaaba jedhamuun deggersa maallaqaa kennee qonnaan bultoota kuma tokko gurmeessuun sagantaan jalqabame qonnaan bultoonni kummi ja’a akka irraa fayyadamaniif kan karoofame.
Concern Ethioiatti sagantaa misoomaa qindaa’etti qindeessaan prjektii gama kaabaa Indris Fayyisaa akka jedhanitti akeeki isaa karoorri isaa akka filannootti kan fudhatamuuf oomisha hongee dandammachuu danda’u beeksisuu dha.
Yeroo tokko kan facaafaman garbuu fi dinnicha ykn mosee hanqinni roobaa yoo isaan mudate, garbuun ni goga. Moseen garuu dandammatee turuu dhaan oomisha kenna jedhan.
Kanaaf jecha bishaan garbuun barbaaduu gadiin kan oomishamuu fi gatii gaariis kan baasu Mosee ykn dinnichi naannoo kanaaf akka filannootti dhiyaateera.
Gandeen magaalaa fi baadiyyaa kan qabu baay’inni lakkoobsa uummata Laga Amboo kuma 194 ta’uu ragaan angawoota naannoo biraa argame beeksiseera. Waggaa darbe roobi argaasaa boodatti hafuu isaatiin oomishi dhibba irraa harka 70 ta’e argamuu dhabuu angawoonni kun tuqaniiru.
Hoogganaan waajjira qonnaa aanaa Sanaa obbo Aliyyee Yimer akka jedhanitti sababaa Kanaan lakkoobsi qonnaan bultoota sagantaa Safety Net-n gargaaramanii akkaan dabale.
Sagantaa dhuma Kanaan kanneen deggeraman qonnaa bulaa kan ta’an Hasan Ahmed maasii dinnicha isaanii kan daawwachiisan keessaa tokko. Sagantaa USAIDn deggeramuuf dinnicha hongee dandammatu dachii waliin wal barsiisuu keessatti hirmaachuun isaanii gargaaramuu jalaa kan isaan baraaru ta’uu ni amanu.
Hongeen bakka maratti waan mudateef jecha wabii nyaataa mirkaneeffachuu hin dandeenye. Baatii ja’anuu mootummaan nu gargaaraa waan tureef, karoorri keenye hegeree gargaarsa sagantaa “Safety Net” kana jalaa baanee ofii keenya akka dandeenyuuf mootummaas akka hin rakkisne kaayyoo jedhu qabannee ti kan hojjetaa jirru jedhan.
Naannoo sana kan daawwatan Embasy Ameerikaa kan Finfinnee jirutti itti aanaa itti gaafatamaa gurmuu US Peter Viruman kan isaan daawwatan filannoo qonnaan bultoonni qaban kan babal’isuuf dandeettii isaanii kan guddisu ta’uu ibsaniiru.
Yeroo arfaasaa kanatti dinnichi ennaa biqilu arguun ka nama gammachiisu. Garbuu waliin Sirriitti waan biqile fakkaata. Hanga ammaatti naannoo kanatti garbuu qofaatu oomishama ture. Amma garuu dabaree oomishamu. Midhaan adda addaa dabaree facaasuu fi oomishuuf carraa argataniiru. Dinnicha dhaabuun oomishi argamu itti fayyadamuufis sanyiif ol kaa’uufis garbuu caala jedhan.
Yeroon kun sababaa EL NONOn kan ka’e deebii hatattamaa yeroo barbaadu. Sababaa kanaanis uummata Itiyoopiyaa miliyoona 10.2tu gargaarsi yeroo hatattamaa isaan barbaachisa. Ameerikaanis deebii yeroo hatattamaaf kan oolu maallaqa doolaara walakkaa biliyoonaa gumaachuu ishee ragaaleen USAID ni agarsiisu.


c: text/html

text:
Hawaasni Oromoo magaalaa Edmonton Gamoo Masjiida Ansaarii fi Wiirtuu islaamaatiif oolu bitan
Hawaasni Oromoo biyya Kaanaadaa magaalaa Edmonton jiraatu akka beeksisanitti, Gamoo Masjiida Ansaarii fi Wiirtuu Islaamaatiif oolu, Doolaara miiliyoona lamaa fi kuma dhibba lamaan ($2,200,000) bitan.
Wiirtuun Masjiida Ansaar haaraya bitame kun kan hawaasichi duraan itti fayyadamaa ture dachaa hedduun kan caalu akka tahe Imaamni Masjiida Ansaar Sheikh Abdii Huseen fi Miseensonni Boordii Masjiidichaa beeksisan.
Gamoon guddaan bitame kun yeroo gabaabaa keessatti haala tajaajila hawaasa muslimaatiif oolutti deebifamee kan sirreeffamu yoo tahu, Masjiida, Madrasaa, Mana Kitaabaa Waraqaa fi Dijitaalii, Wiirtuu Odeeyfannoo fi Istuudiyoo, iddoo oolmaa daa’immanii, akkasumas Mana Janaazaa kan qabaatu tahuu ibsame.
Haaluma Kanaan hawaasni Muslimaa guutuu addunyaa keessa jiru, deeggarsa barbaachisaa hunda akka godhu gaafatanii jiru.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Sanbata darbe waajjira Medrek keessatti marii uummataa geggeessameen hoogganoonni paartichaa kan jedhan illee kanuma ture.
Magaalaaleen Oromiyaa Bulchiinsa Addaa jala jiran Finfinnee jala seenuuf deemu
- Namoo Daandii
WASHINGTON, DC — Karoorri Finfinnee babal'isuuf jiru magaalota Oromiyaa hedduu bulchiinsa addaa jala jiran illee of jalatti deebisuuf deema. Paartiin mormituu Iriyoopiyaa Warraaqsi Federaalistii demokraatawaa Oromoo karoorri kun qonnaan bulaa lafa handhuura isaa irraa buqqisee rakkoo hedduu keessa buusuu danda'a, kana immoo paarlaamaa fi waajjira muummicha ministeeraatti iyyachuuf deemna jedhan.
Sanbata darbe waajjira Medrek keessatti marii uummataa geggeessameen hoogganoonni paartichaa kan jedhan illee kanuma ture.
Sanbata darbe waajjira Medrek keessatti marii uummataa geggeessameen hoogganoonni paartichaa kan jedhan illee kanuma ture.
Kanaas caqasuu feeta ta'a
-
-
29-11-2022
Komishinni Araaraa Ibsa Baasee Jira
-
-
-
-


text:
Haga Ummanni Oromoo Haqa Isaa Deeffatutti falmiin Bilisummaa Itti sufa
(fufa).
Ummanni Oromoo ummatoota gaanfa Afrikaa keessatti bilisummaan jiraataa turee keessaa ummata tokkoo. Ummanni kuni ummata sirna woliqixxummaa fi bilisummaa ilmaan namaa fi uumaaa (sirna Gadaa) bu’urse. Ummanni oromoo sirna gadaa sirna waan hundaa of keessaa (hawasummaa, waraana, Dinagdee, siyaasaa fi qunnaamiti ) qabu ijaaruun ummata boonee mirga isaa eegsifatee gaanfa Afrikaa irratti jiraataa ture. Ummanni Oromoo dhuma Jaarraa 19tti fi jalqaba jaarraa 20tti biyyaa fii bilisummaa isaa sarbame. Biyya isaa saamame. Qeyee isaa irratti tuffatamee, saamamee,ajjeefamee akka gabroomu godhame.
Ummanni oromoo ummata akka laayyootti gabrummaa jalatti kufee miti. Ummata gootummaan diina afoo dhaabbatee Bilisummaa isaatiif lolaa turee dha. Kuni waan oromoon ofi himatu qofa osoo hin taaane ka ragaan alagaa mirkaneesse dha. Ummanni oromoo bakka adda addaatti diina afoo gootumaan dhaabbatee lolaa akka turee seenaan oromoon diddaa garbummaa irratti godhe ni mirkaneessa. Lola diddaa garbummaa kan gootonni ilmaan Wolloo, Macaa , Tullama, Arsii fi Humbanna kaasuun ni danda’ama.
Ummanni oromoo erga garbummaa jalatti kufee guyyaan inni garbummaa fudhaatee bulee hin turre. Sochiin ilmaan oromoo bakka adda addaatti: Wollootti, Tulaamatti, Muccatti , Baaleetti fii humbannatti godhaan yaadaatuun ni gaya. Sochii mirgaa fi bilisummaa sabaa fi biyyaa goonfachuuf abbootii fi haadholeen keenya taasisaniin akka sabaatti of beeknee akka biyyaatti Oromiyaa qabaachuu keenya addunyaatti mudhisnee jirra. Qabsoon ilmaan oromoo qaqqaaliin wereegama lubbuu, qabeenyaa, yeroo fi beekkumsa isaanii itti kaffalaniin yeroo ammaa gaaffiin mirgaa fi bilisummaa oromoo sadarkaa duubatti deebi’uu hin dandeenye irra gahee jira. Lafee fi dhiigni gootota keenya dhaloota eenyummaa isaa beekee mirgaa fi bilisummaa biyya isaaf falmatu geessisee jira
.Kanaaf, guyyaa WBO yeroo yaadannu injifannoolee nuu hafan goonfachuuf xurree gootonni keenya akeekanii taraaran irra buunee galii qabsoo oromoo fiixaan baasuuf guyyaa waadaa itti seenuu dha. Ilmaan oromoo Adda Bilisumaa Oromoo jalaatti ijaaraman falmii bilisumaa oromoo erga eegalani waggaa afurtama ka lakkaayyate yoo ta’uu , ummanni oromo ardhalee bittaa sirna bicuu TPLF jalatti kufee jira. Haa ta’uu malee diddaan sirna garbummaa ka yeroo kamiituu caalee itti sufee jira.
Addi Bilisummaa Oromoo , yeroo guyyaa ayyaana waraana Bilisumaa Oromoo yaadatu gammaachuu fi gaddatuu wol fanaa itti dhagayama. Gammachuun itti dhagayamu, oromoon gootota ilmaan isaa sodaa tokkoo malee lubbuu isaanii sabaa isaaniif dabarsanii kennan qabaatuu isaatii . Osoo oromoon gootota akkanaa qabaatuu baatee, silaa hagam qaaniin ilmaan oromootti dhagayaama ture. Galanni gootota falmii irratti wereegamaaniiif haa ta’u, ilmaan oromoo bayaa dhiyaatti, kaabaa kibbaatti fi jiddugaleesaatti bilisummaa sabaa isaaniitiif jecha sodaa tokkoo malee diina afoo dhaabbataa jiran. Wereegamni isaanii akka oromoon mataa olqabatee diina afoo dhabbatee falmatu godhee jira.
Gara biraatiin bilisummaa gootonni ilmaan oromoo lubbuu isaanii itti dabarsan haga ardha ummanni oromoo injifannoo isa maayyii osoo hingooffanne jiraatuu isaati. Kuni oromoo hundaaf gadda. Haa ta’uu garuu wereegama fedhellee gaafatu , bilisummaan oromoo waan enyullee hambisuu dandahuu miti ( It’s a Manifest Destiny).
Diinni yeroo ammaa biyya keenna saamaa , ummata keenna hidhaa , ajjeesaa, biyyaa baasaa jiru akka bilisummaa oromoo hanbisuu hin dandeenne beekee osoo yeroon itti hin dhiine oromiyaa fi oromoo gadi dhisee akka deemu akkeekachiifna. Qabsoon Ilmaan oromoo bilisummaaf godhaa jiran qabsoo haqaa waan ta’eef sa’aa tokkoofillee osoo hin dhaabbanne haga oromiyaan bilisoomtutti ka itti fufu ta’a.
Ardha yeroo guyyaa waraana bilisumaa oromoo yaadaannee oolluu wereegama isaan bilisummaa ormootiif baasan galatoomfataa, Addi Bilisummaa Oromoo Imaan oromoo bakka jiru hundatti tokkumma’aan kaanee wereegamaa nurraa barbaadamu kafallee gumaa gootota keennnaa oromiyaa diinna jala baasuun haa mirkaneessinuu. Dhuma irratti yeroo kamuu caala qabsoo ilmaan oromoo gaggeessaa jiraniin, diinni keenya kan amma aangorra jirus ta’ee, kan kaleessa sirnuma wal fakkaataa gaggeessaa turan burkuta’aa fi shororkaan mooraa isaanii dhuunfate dha. Oromiyaan dhaloota haarawa kan garbummaa fi bittaa alagaaf hin jilbiiffanne geessifate jirti. Keessumaa diinni keenya kan nurra bubbulee fi nurra turuu abjootuuf tokkummaa dhabiinsa mooraa qabsoo oromoo ti. Kanaaf jecha dhaabbilee siyaasaa ta’ee ,caasaan hawaasa oromoo oromiyaa keessaa fi biyya ambaa maadheffatanii jiran, akka oromooti hiree tokko qabaachuu keenya hubannee tokkummaa fi danboobina mooraa qabsoo oromoo keessatti fiduuf adda duree ta’ee kan hojatu ta’uu isaa carraa kanatti gargaaramuun ummata oromoo fi qabsa’ota oromoof waadaa seena.
Oromiyaan dhiiga ilmaan isiitin bilisoomitii !!!
Kabajaan Guyyaa Waraana Bilisummaa Oromoo bara baraan ni jiraataa!!
Adda Bilisummaa Oromoo
Amajjii 1, 2015.


text:
Haati warraa prezidaantii haaraa kan joo Baayiden Jill Biden, hojii isaanii White Housef dursa kan kennan imaammata barnootaaf ta’uu ifa godhaniiru.
Jill Baayiden jireenya naannoo Waashington kessa beeku, sababiin isaas abbaan warraa isaanii waggoota 36f seniti US waggoota saddeet immoo ennaa bulchiinsa Baaraak Obaamaa Itti aanaa prezidaantii ta’uun hojjetaniiru.
Jiil Baayiden haadha warraa prezidaantii isaan jalqabaa digirii doktorummaa qabni.
Abbaan warraa isaanii hirbuu seenuun aangootti dhufanii torban tokko yeroo hin guunneetti Baayiden gita isaanii hayyoota barnootaa waliin intrneetii irratti wal ga’ii geggeessuu dhaan rakkoon barsiisota Ameerikaa mudate jiru kan isaan dursa kennaniif ta’uu beeksisan.
Martinuun keenya yeroo ammaa rakkoo hedduutu nu mudatee jira. isin immoo daran akka rakkattan nan beeka. Garuu nuyi hyyoonni barnootaa yeroon kun kan keenya. Sababiin isaas jeeqama attamiin waa gaariitti akka jijjiirru beekna. Kanas daree barnootaa keessatti guyyaa guyyaa kan hojjennu dha jedhan Jiil Baayiden.
Muuxannoon seenaa barnootaa kan yeroo dheeraa Baayiden ilaalchisee, akka giifti dureetti hojii isaanii irraa waa hedduutu eegama.


text:
Gosa dargaggoota zamana keenya kanaa bakka Afuritti qoodnee laaluu dandeenya.
Gosa 1ffaa. warra haraaraa ( suusii) adda addaatiin rabbiin isaan mokkore.
Gosa 2ffaa. rabbiin haraaraadhaan isaan hin mokkorre, garuu rqudwaan ( hidhannoon) isaanii warra dhihaati ( west) . Yoo isaan uffatan innis ni uffata, yoo isaan maraatan innis wajji maraata!!! waan isaan achii hojjatan cufa innis asii hujitti hiika!!!
Gosa 3ffaa. rabbiin haraaraa fii akkasuma warra dhihaa hordofuudhaan isa hin mokkorre, garuu rakkinni isaa hamilee hin qabu. sadarkaa amma irra jiru kanarraa gara sadarkaa guddootti dabaruudhaaf hin tattaafatu!!!!
Gosa 4ffaa. gosti afraffaa tun gosa ammaan duraa cufaan adda, jireenya isaa keessatti karoora qaba, akkasuma haqa rabbiitiifii haqa namaatiis ofirraa eega.
Obboleessa kiyya !!!! ati gosa afraffaa kanarraa tahuu qabda. hadaraa hadaraa !!!! gosa sadeen duraa sanirraa hin tahin !!!!!
rabbiin dardara addunyaarratti isa sodaatee Aakiratti JANNATA argaturraa si haa godhu !!!!!!!!!!!!!!!!!


text:
Daayoodii
Elektirooniksii keessatti, daayodiin ruuqoo elektirikaalii tarminaalii-lama qabu wayita ta'u hojiinsaas elektirkii gara tokkotti qofa dabarsuu dha; daayoodiin karantii gara kallattii tokkootti dabarsuurratti mormii xiqqaa (inni bayeessi 0) kan qabu, gara kallattii biraatti dabarsuurratti ammoo mormii guddaa (inni bayeessi infinite) qaba. Daayoodiin semiikondaakterii ta'e, yeroo ammaa baayyinaan kan beekkamu, kiristaala wanta semiikondaakterii ta'eerraa kan hojjatame fi p-n jaankishiniinsaa tarminaalii elektirkii lamatti kan qabate dha. Daayodiin vaakiyuum tuubii elektiroodii lama qaba, kunis pileetii (anoodii) fi kaatoodii hoo'ifamu dha. Daayoodiin semiikondaakterii ruuqoo elektirooniksii semiikondaakteriirraa hojjatame kan jalqabaa ture. Kiristaalli kun elektirikii AC gara DC akka jijjiiruu kan argate fiizisistii Jarmanii Ferdinaandi Biraawun bara 1874tti ture. Daayoodin semiikondaakterii kan jalqabaa, kan kaat wisker daayod jedhamu, naannoo bara 1906tti kan hojjatame yoo ta'u kunis kiristaala albuudaa kan akka galiinaa irraa hojjatame. Yeroo ammaa, daayodii baayyen silkaniirraa hojjatama, yeroo tokko tokko garuu semiikondaakteroonni kan biraa kan akka seliniyeem ykn jermeeniyeemii irrayis ni hojjatama.


text:
Wallagga Bahaa
Godinni Wallagga Bahaa Godinaalee Lixa Oromiyaatti argaman keessa ishee tokko. godinaalee fi naannoolee adda addaa tiin kan daangeffamtu ta’ee Godinichi bahaan Godinaalee Horroo Guduruu Wallaggaa fi Lixa Shawaatiin, Lixaan Godinaalee Wallagga Lixaa, Iluu Abbaa Booraa fi naannoo Beenishaangul Gumuziin, Kaabaan Godinaalee Horroo Guduruu Wallaggaa fi Naannoo Amaaraatiin, Kibbaan Godinaalee Iluu Abbaa Booraa fi Jimmaatiin daangeffamti.
NotesEdit
- ↑ "Oromia zone". oromiyaa.gov.et.
- ↑ "sirni hundeeffama Godina Baalee Bahaa". obnoromia.com (in oromo).


text:
Mormiin Oromiyaa keessaa torbanneen sadi’ii oliif geggeessamaa turee fi tarkaanfiin humnoota motummaatiin fudhatamu, har’a illee bakkawwan adda addaatti akka itti fufe dubbatu hoogganoonni paartii mormituu fi jirattoonni. Yunivarsitii Amboo mooraa Awaaroo fi Yunivarsitii Wallaggaa keessatti, aangawootatu humnootii waraanaa waamee barattoota irratti miidhaa geessisaa jira jedhu barattonnii fi jiraattonni. Prezidaantiin Yunivarsitii Amboo Dr. Mitikkuu Teessoo mooraa Awaaroo keessatti ta’e kan jedhame “waan tokko hin beeku“ jedhan.
Gama biraatiin, Godinaa Horroo Guduruu Wallaggaa aanaa Guduruu, magaalaa Kombolchaa keessatti, barattoonni gam tokkoon nu reebaa gama kaaniin baradhaa jechuun wal duukaa hin deemu jechuun gaaffii dhiheessuun dhaga’amee jira.


text:
Baatii sadan har’aa Finfinneen gammachuu keessa turte. Seenaa Oromoo keessatti ta’ee kan hin beekne Oromoon miliyoon jahaa ol ta’u dirree Masqalaatti bahee hooggansa ABO simate. Simannaa kanaan Oromoon tokkummaan faajjii isaa ol kaasee abbaa biyyaa ta’uusaa mirkaneeffate. Qabsoon Oromoo waggaa afurtamii shaniif hidhannoo, siyaasaa fi dippiloomaasiin gaggeeffamaa ture gara qabsoo nagaa, dorgommii fi filannootti jijjiiramuuf bu’uurri kaa’ame. Dirree Masqalaatti HD ABO, Jaal Daawud Ibsaa fi bakka bu’aan mootummaa Injiinar Taakkalaa Uumaa wal hammatanii walgadhiisuu didan. Yeroo Jaal Daawud fi Injiinar Taakkalaan wal hammatan hayyoonni Oromoo kanneen akka Jawaar Mohaammd, Baqqalaa Garbaa, Ezqeel Gabbisaa fi qeerroon Oromoo hedduun ol ka’anii harka walitti rukutaniif. Dallaan diinummaa Oromoo gidduutti halagaan ijaarame akka lammata ol hin kaanetti diigamee burkutaa’e, kana booda eenyuyyuu Oromoo addaan hin qoodu, Oromoon tokkummaa isaa akka hin sochoonetti utubate jennee gammachuun lafa dhiphisne. Hedduun keenya qabsoo akka dhuunfaa fi garee akkasumas jaarmiyaan gaggeessaa turre daraaree wareegamni qabsaa’ota keenyaas firii godhachuu isaatti akka waan lammata dhalanneetti of ilaalle. Maal ta’a wareegamtoonni keenya osoo guyyaa kana ka’anii arganii waliin jenne. Ani jireenya koo keessatti kanan gammachuun of wallaale yoo jiraate guyyaa sanadha.
Garuu osoo baay’ee hin buliin haasawaan Dirree Masqalaa sun akka hurrii hurkee dhumuu eegale. Karaa walitti dhiphisuu, balbala walitti cufuu, afaan wal darbuu, jecha walii keessaa huuba funaanuu, quba walitti qabuu, sababa qabatamaa hin taaneen wal takaaluun eegalame. Waliigalteen Asmaraa kan miira obbolummaa fi jaalalaan xumurame sun qaraa fi qoraattiin itti babahee “lakkii kana malee kanarratti waliif hin galamne” jechuun eegalame. Sukkuummaa fi wal dhiibbaan baatii sadii kun lola labsuu fi duula hidhaa har’a argaa jirru kanarra gaheera. Oromoon seenaa isaa keessatti dallaa diinummaa of gidduudhaa cabsee halagaa lafa ilaalchise sana osoo hin turiin qawwee rasaasa nyaachifatee wal waraanuuf walitti ka’e. Egaan kana booda hayyoonni “Wal waraansa Oromoo fi Oromoo gidduu” jechuun seenaa fokkataa kana barreessuuf deemu! Hanga ammaatti halagaa Oromoo waraanu malee Oromoon Oromoo waraanuun seenaan hin barreeffamne.
Amma waraana amma labsame kanarraa eenyutu fayyadamaa? Oromoodhaa? Nafxanyaadhaa? Wayyaaneedhaa? Saboota cunqurfamoodhaa? Gaanfa Afiriikaa ti? Waraana kanarraa Oromoon tasumaa hin fayyadamu.
Waraana kanarraa qaamonni armaan gadii shakkii malee fayyadamu:
1. Humna Nafxanyaa. Habashoonni carraa kana waggaa dheeraaf eeggataa turan. Erga aangoon polotikaa harkaa baafamee biyyattiin gara Federaalizimiitti jijjiiramtee kaatee Habashoonni carraa kana fakkaatu hin arganne. Aangoon harkaa bahuun haamilee fi xiinsammuun isaanii miidhamee siyaasa barbaadan gaggeeffachuuf danqaa guddaa kan itti ta’e bu’uureffamuu Oromiyaa ti. Oromoon afaan, aadaa fi tokkummaa biyyaa isaan kijibaan lallaban harkaa gatee kallattii ofii barbaadurra deemuun waggoota darban kana Habashootatti qormaata guddaa ta’e. Humna TPLF aangoo isaan harkaa fudhate kuffisuu caalaa humna Oromoo isaan yaaddessu laaffisuu fi tokkummaa Oromootti danqaa ta’uurratti cichoomanii hojjetaa turan. Kanaaf ammo TPLF caalaa ABOtti duulan. ABOn mootummaa USA biratti galmee shororkeessummaarratti akka galmaa’uuf, miidiyaalee biyyoonni alaa sponsor godhan Afaan Oromoon akka hin dabarsineef mallattoo sassaabaa, qabsoo Oromoo qabsoo biyya diigu fakkeessuun humnoota alaa biraa deggersa akka hin arganneef humna qaban hundaan hojjetaa turan. Humni Oromoo biyya keessaa daran jabaatee wareegama Qeerroon milkiin argame eenyuyyuu caalaa Habashoota yaaddesse. Kana milkeeffachuuf waan lama dalagaa jiru: tokko, adeemsa siyaasaa isaanii jijjiiruun tokkummaa Itoophiyaa faarsaa turan sana hurgufanii dhiisuun sabboonnummaa Amaarummaarratti humna dantaa isaaniif dhaabbatu utubachuu; lammatni ammoo mootummaa Dr. Abiyyiin durfamu waan deggeran fakkaatanii caasaa ijoo bara wayyaanee harkaa bahe deebisanii argachuun akkaataa itti dantaan isaanii gara fuulduraatti eegamu irratti hojjechuu, keessuma keessaan ammoo mootummicha kallattii dogoggoraarra oofuun Oromoo waliin walitti buusanii ofii aangoof of qopheessuudha. Tooftaa kana lamaan wal faana deemsisaa jiru. Humna ilaalcha sabboonummaa isaanii oofu akka jaarmiyaatti bu’uureffatanii qabu. Mootummaa ammaa keessattis caasaa tikaa irra heddu dhuunfataniiru. Meeshaan waraanaa konkolaataatti fe’amee naannoo Amaaraatti guuramaa oola. Humna naannoo Amaaraa bulchuu fi jaarmiyaa sabboonummaa Amaaraa oofu gidduu wal hubannoo fi deggersa guddaatu jira. Diyaaspooraan Amaaraa hanga ammaatti karaa biyya kanaa hin baane. Biyya alaa taa’aanii maanifeestoo adda addaa qopheessuun humna kana dinagdee fi miidiyaan utubuuf yeroo kam caalaa hojjetaa jiru. Caasaa mootummaa Naannoo Oromiyaatti fayyadamuun qaawwaa humna Oromoo gidduutti uumamutti beenzina naqanii lolli hamaan Oromoo gidduutti akka deemuuf yoomiyyuu caalaa hojjetaa jiru. Lolli Oromoo gidduutti yoomiyyuu caalaa jara kanaaf carraa guddaa uuma.
2. Humna Wayyaanee: Wayyaaneen ni laaffatte malee duutee hin awwaalamne. Humna Oromoon gaafa laaffattu dantaa dinagdee ishee eegsifattee Maqaleetti ol haratte. Achi teessee walgurmeessuun (regrouping) gama tokkoon mootummaa EPRDF ofii ijaarte fi caasaa isaatti dhimma bahuun hirmaannaa bulchiinsaa taasisaa, gama biraan ammoo humnoota daangaa Oromoo maallaqaan bituun Oromiyaatti abidda hin dhaamne qabsiisaa nagaa fi tasgabbiin akka hin buune taasisuun ofii humna ta’anii as deebi’uuf biyyoo arraabanii ka’aa jiru. Mootummaan EPRDF ofiifuu humna amansiisaa hinqabne dantaa wayyaanee keessa akka hin seenneef balbala isaanii qawween cufatanii Maqaleetti waan barbaadan godhaa naannoo Tigiraayiin gara fottoqsuutti geessaa jiru. Humna Poolisii Federaalaa qabanii hidhaa, yakkamtoota Oromoorratti yakka suukanneessaa dalagaa turan of keessa dhoksanii ajaja mana murtii gatii dhabsiisaa, humnoota Tigiraay qawween qabsaa’aa turan akkuma jirutti humna poolisii isaaniitti dabalanii dantaa Tigiraay eegsisaa, dargaggoota isaanii kumoota heddu ta’an leenjii waraanaan qopheessaa, meeshaa fi maallaqa biyyattiirraa saamanitti dhimma bahuun seeraa ol ta’anii jiru. Humni wayyaanee kun haala amma deemaa jiruun gara fuulduraatti dantaa isaanii itti fufiinsaan eegsifachuuf waa lama dalagaa jiru: tokkoffaa ummata ollaa keenya jiran maallaqaan bitanii Oromootti duulchisuun nageenyi Oromiyaa keessatti akka hin uumamne gochuu yoo ta’u; kan lammataa ammoo humni Oromoo tokkoomee dantaa Oromoo akka hin eegsifne osooma taasisanii dhimma naannoo isaanii keessa eenyuyyuu akka hin seenne gochuun duubatti deebi’anii of ijaaruudha. Humni siyaasaa Oromoo bakka adda addaatti walqoodee wal rukutuu fi lola walirratti banuun ammoo isaaniif carraa guddaadha. Humni wayyaanee kun yeroo kam caalaa caasaa bulchiinsa EPRDF keessatti waggoota dheeraaf diriirfatan kanneen akka caasaa tikaa fi waraanaa akkasumas OPDOtti yeroon dhimma bahan amma.
3. Humnoota akka Somaalee fi kanneen biroo: Oromiyaan biyya saboota hedduun daangeffamtu waan taateef lolli daangaa babal’ifannaa waggaa dheeraaf Oromoorratti gaggeeffamaa ture. Humnoota kana keessaa Somaalee ishee tokko. Akeeka Somaaliyaa guddiitti ijaaruu jedhuun erga bara 1960-oota keessa Ziyaad Baarreen abjootee kaasee Somaaleen Itoophiyaa fi gamaa humna tokkoon Oromoo waraanaa turan. Akeekni Ziyaad Baarree haa gufatu malee Somaaleen abjuu lafa Oromoo dhuunfachuu abjoochuu hin dhaabne. Wayyaaneen kana waan hubatteef Liyyuu Poolisii ijaartee Oromootti gadhiiste. Somaalees ta’e humni biraan yoo Oromoon jabaate, qe’ee Oromoo yoo nagaan jiraate, Oromoon tokko ta’ee yoo aangoo siyaasaa fi dinagdee akkasumas waraanaa fi tikaa dhuunfate dantaa isaanii eegsifachuu waan hin dandeenyeef Oromoo laaffisuu fi diiguurratti hirriba malee hojjetu. Kanaaf, ammoo lolli Mooyaaleerratti waggaa dheeraaf gaggeeffamu fakkeenya gaariidha. Siyaasni keenya osoo hin tasgabbaayiin Oromoon deebi’ee wal loluu fi wal rukuchuu eegaluun jara kanneeniif lootoriidha. Lola hin waraaniin injifachuu waliin tokkuma.
Egaan dallaan diinummaa Oromoo gidduutti uumamee waraanaaf karra saaqaa jiru kun gama kamiinuu Oromoo hin fayyadu. Waraana kanaan Oromoon ni caba. Lolli kun hin dhaamu. Lola kana kan mo’uu fi mo’amu hin jiru. Lola kana kan mo’u humna Nafxanyaa yookaan wayyaanee ti. Dantaa Oromoo eegsisuufan waraana, olaantummaa seeraan eegsisa, misooman saffisiisa jedhanii sababa waraana eegalaniif tarreessuun gowwummaadha. Waraana kana eegaluun boolla qabsoo fi injifannoo Oromoo itti awwaalan gad fageessanii qotuudha.
Akka sabaatti dallaan diinummaa qabsoo keenyaan burkutaa’ee qabsoo Oromootti firii godhuuf daandiin saaqame deebi’ee akka cufamu hayyamuu hinqabnu. Dhiiga Oromoo dhangalaasuuf, nageenya Oromoo caalaatti booressuuf, humna Oromoo mataa ol qabataa jiru rukutuuf, haadha Oromoo boo’ichatti deebisuuf, abbaa Oromoo imimmaan gaabbii cobsiisuuf dibbee waraanaa rukutame kana hin deggeru. Waraana Oromoo cabsuuf deemu kana waraana Oromoo aangoomsuuf deemudha jedhee hin fudhadhu. Waraana salphina qe’ee Oromootti affeeruuf deemu kana kabajaa Oromoo ol kaasuuf eegalama jedhee sammuu koo hin amansiisu. Shakkii tokko malee waraanni qe’ee keenyarratti gaggeeffamu kun injifannoo Nafxanyaan akka goolabamu sammuun kiyya natti dubbata.
Waraanni WBO fi mootummaa gidduutti deemuuf jedhu dhaabbachuu qaba. Murtii dogoggoraa kana shaffisaan sirreessuun dirqama.
Lammii Beenyaa
Muddee 21, 2018


text:
Balaa ibiddaa Laaybeeriyaa keessatti muudateen barattoonni hifzii Qur’aanaa 27 ol du’uu gabaafame
Balaa mana barnoota hifzii qur’aanaa magaalaa Monoroobiyaa irraa kilomeetra 11 qofa fagaatee argamu keessatti halkan edaa muudateen, barattoonni 27 du’uu poolisiin biyyattii Arba’aa har’aa beeksise. Dubbi himaan poolisii biyyattii Moses Carter akka ibsetti, ibiddi halkan wal-qixxee gamoo bultii barattootaa fi masjiidatti qabate kanaan, Imaamaa fi barattoota lama qofatu lubbuun bahe jedhe. Dabalataanis barttoonni balaa kanaan du’an ijoollee umriin isaanii 10-20 tahuu ibsame.
Mootummaan biyyattii akka jedhutti, sababni balaa kanaa rakkoo sarara elektrikaa irraa ka’e shakkiin jedhu akka jiruu fi ammas qorannoon dabalataa kan geggeeffamaa jiru tahuu ibsame.
Prezdaantiin biyyattii Joorji Wihaan har’a iddoo balaan kun itti muudate dhaquun kan daaw’ate yoo tahu, “balaa hamaa mana barumsaa keessatti lubbuu barattoota keennaa nurraa galaafate kanaan gaddi guddaan natti dhagahamee jira”jechuu isaa AP’n gabaase. Prezdaant Wiihaan sababaan balaa kanaa gadi fageenyaan akka qoratamu ajaja kan dabarse tahuus odeeyfannoon ni addeessa.


text:
Briteen Keessatti Kan Mul’ate Gosi COVID-19 Inni Haarawaan Hammaataa Adeemuutu Gabaasame
Imaltoonni Briteen irraa dhufan martinuu ragaa COVID-19 irraa walaba ta’uu isaanii akka dhiyeessan gaafachuuf itti yaadaa jiran.
Caasaaleen oduu akka gabaasanitti gurmuun duula farra vaayiresii koronaa kan White House wixata kaleessaa wal ga’uu dhaan imaltoonni Briteenii utuu hin ka’in dura sa’aatilee 48 ykn 72 keessatti vaayiresicha irraa walaba ta’uu isaaniif qorannaa geggeessuu akka qaban ka jedhu irratti mari’atanii qajeelfama tolchanii jiru.
Qajeelfamni kun kan dhiyaate ennaa biyyoonni 40 ol ta’an sababaa weerara COVID-19 inni haaraan Briteen keessaa mul’ateen kan ka’e imala gamasi irraa dhufu rarraasanitti.
Hoogganaan waaltaa dhukkuboota alarjii fi daariqaa Dr. Anthony Fauchii wixata kaleessaa akka jedhanitti vaayiresii haaraan kun Ameerikaa keessa jiraachuu danda’a jedhan.
Kan Jarman keessa maadheffate hoogganaan kampaniin dawaa BioNTech akka jedhanitti gita isaanii kan Ameerikaa Faayizer waliin ta’uun kan qophaa’e talaalliin COVID-19 vaayiresii isa harawaa irratti hojjechuuf carraan qabu ol aanaa dha jedhan.
Ugur Sahin Berlin keessatti tuuta oduuf akka ibsanitti garuu yoo barbaachisaa ta’e talaalliin kun fooyyeffamee torbanneen ja’a keessatti ni raabsama.
Gamtaan Awrooppaa talaalliin Faayizer fi kan BioNTech biyyootii miseensota isaa ta’an 27f akka raabsamu kan raggaasise yoo ta’u talaallii inni jalqabaas Muddee 27 jalqabamuuf jira.


text:
OSAn Jawaar ni afeerraa fii hin afeerruurratti garee lammatti cabeRead More »
Haasawa Dr. Ittaanaa Habtee har’a iccitii Obboo Johaar Muhammed jedhee dubbate haasawa mizana kaasu miti.
Haasawa nama baratees hinfakkaatu. Maqa balleessi nama dhunfaa fakkaata. Waan qabsoo sabaaf dubbatamees natti fakkaachuu dide. Gara jibba dhunfaatti harkaa gadi bu’e fakkaata. Kunis taye …Read More »
Dr. Ittanaa Habtee, “Jawaar Mohamed Abiyyi waliin qaamaan wal arge mariyatee jira”
#OromoProtests, Grand rally Dambi doolloo
#OromoProtest, underway West Arsi Wabe
Oromiyaa fii Algeeriyaa Madaala Seenaa Gabrummaa fii Wal’aansoo Bilisuummaa
Haalli dhiheenya kana Oromiyaa keessatti deemaa jiru onnee ummataa keessatti abdii bilisummaa tan Wayyaanee keessatti naasuu guddoo uumee jira. fincilli diddaa gabrummaa tiif kaabaa-kibbaan, …Read More »
ABOn jabaatu malee Carraan Oromoon qabu kan ‘native’ warra USA fii Canada ala hinta’u.
Qabsoon ummanni keenya roorroo diina jalaa bilisa ta’ee ulfinnaafi kabajaan jiraatuufi geeggeffamaa ture milkiin isaa bakka gayuu dhabullee injiffannooleen goonffatame kan akka salphatti shalagamuu miti. …Read More »
Manni murtii Fedaralaa Itoophiyaa,hidhamtoota Koree Hawaasa musiliimaan yakkamtoota jedhe.
https://youtu.be/23OzRdJ7ONM OMN:Oduu Adol.06,2015 Murtiin yakkamtummaa hidhamtoota Koree fala barbaadduu hawaasa Musliimaa 18 irratti , mana murtii ol’aanaa Federaalaa biyyatti, dhaddacha yakkaa arfaffaan, Adoolessa 6 bara …Read More »
Murtee fi ijjannoo hooggana olaanaa Adda Bilisummaa Oromoo
Hoogganni olaanaa Adda Bilisummaa Oromoo eega jaarmiyaleen siyaasa Oromoo tokkummaa fi walitti baqiinsa injifannoon xumuratanii booda, teessuma idilee jalqabaa gaafa waxabajjii 20 fi 21 bara …Read More »
Ummata Oromootu hooggantoota dhaabbilee siyaasaa akka tokkooman kadhachuu qabamoo, hooggantoota dhaabbilee siyaasaa Oromootu tokkummaaf ummata Oromoo kadhachuu qaba?
Tokkummaan Oromoo hunda dursu akka qabuu fi daandiin qabsoo bilisummaa Oromoo galmaan gahuu danda’u tokkummaa Oromoo jabeessuu duwwaa akka ta’e beektotti Oromoo waggaa dheeraaf …Read More »


text:
Hojiin daandii guddinaati Kan hojjetu ni milkaa'a Gartuuf gamtaan wal utubee Bakka kaayyoosaati ga'a Dhibaa'ummaadhaan tuqame Qooda taa'ee nyaatu mataa Namni hojiif yeroo kennu Waan barbaadu irraa argataa - Lammiif biyyasaatiif jedhee Humna isaatiin cichee laata Gadadoo ofirraa fageessee Harka duuleen kolfaa nyaata Daldalaaf hojjaa dagaagsee Of godhee abbaa kalaqaa Namni hojiif yeroo qabu Humnasaa … Continue reading Hojiin Daandii Guddinaati
Bishaan burqaa jireenyaati Kan lapheefi lafa goggoge jiisu Dachee magarisomsee Kan lubbuu gammachiisu Garuu... Naannoon qulqullina dhabee Gaafa balfaan faalamu Bishaan lubbuuf sooratan Gaafa xuriin dhaalamu Dhukkuba daddarbaatu Qe'ee nama hundaa lixa Lubbuu namaafi bineeldaa Du'aan lafarraa fixa - Xiqqaafi guddaan wal dhageenyee Amaanaadhaan gadi teenyee Ollaa bitaafi mirgaa dhaggeefannee Rakkoo jiru furuuf murteeffanne Amaanaa … Continue reading Bishaan burqaa jireenyaati
Adeemsi seera tumaa sirna Gadaa keessatti seeraafi dambii mataa isaa qaba. Sirna gadaa Oromoo keessatti adeemsi seera tumaa adeemsa hirmaannaa uummata baldhaatti kan amanuufi kan ittiin raawwatudha. Akka seera Gadaatti namni kamiyyuu kan umuriinsaa eyyamu hunuu adeemsa seera tumaa irratti argamuuf mirga qofa osoo hin taane, dirqama sabummaas qaba. Adeemsa seera tumaa kanarrattis namni hunduu … Continue reading Adeemsa Seera Tumaa
Biyyaa papua New Guinea, Afaanota 820Biyyaa Indooneziya, Afaan 742Biyyaa Nijeeriyaa, Afaan 516Biyyaa Indiyaa Afaan 427Biyyaa Ameerikaa, Afaan 311Biyyaa Meksikoo,Afaan 297Biyyaa Kaameruun, Afaan 280Biyyaa Awusteraliya, Afaan 275Biyyaa Chaayinaa, Afaan 241Biyyaa Kongoo, Afaan 216Biyya Biraazil , Afaan 200Biyyaa Philipinsii, Afaan 180Biyya Maleziyaa , Afaan 147Biyyaa Kanadaa, Afaan 145Biyyaa sudaan, Afaan 134
Koroonaa vaayiraasii mata nu yaabuu feeti. Of eguu ni dandeenya sodaa hin barbaachisuu.Ittisa koroonaadhaf gorsaa oggeessa haa dhageenyu. Yeroon kun ni dabartii hin dabarrtuu hin se'iina.Wareegama qaalii hacuccaa bara hedduu.Qilleensarraa hin dhufne tolaatis as hin geenye.Salphoon seenaa hin beekne koroonaa vaayiraasii,Har'aa dhiiraa nut taati. Utumaa dhaga'anii gorsa ogeessa fayyaa.Innoo gurraachaa hin miidhu jedhani walitti qoosuu.Waaqayyoo nu … Continue reading Koroonan Ulfina hinbeektu
Tokkumaan Hummna! Gaaddisa Odaa jala gadi teenyee Yoo wal-hubannee wal dhagenyee Yoo wal jalaa kaafne dhagaa Yoo waliif yaadne nagaa Tokkummaan wal qabannee Yoo walii wajjiin dhaabbanne Kattaan gaaraa yoo dhodho’e Cabbiin roobee yoo lola’e Buubbeen kaabaas haa bubbisu Nu hin sochoosu nu hin buqqisu! Gammchuu G. kan barreeffame
Qawween koo boraatiin koo Kan rasaasa liqimsu Yaada garaa koo keessaa Danda’ee naaf hin ibsu Rasaasa itti guuttadhee Gaafan banu cancala Biyyi'o gurra qabtee Fiigee lixa daggalaa Wal caccabsee gulufa Wanta qabu harcaasee Qawween nageenya hin fidu Nagaa dhahee mancaasee Allaattiin waaqarra kaattu Bineensi bosona kessaa Sagalee qawwee kootii Hin jaallatu ni dheessa Ati garuu … Continue reading Qubee Koo
Babarreedu Oromoo Utuu naaf hindhagayin Firrikoo gamaanaa fi gamaa Bakka rakkoo kiyyaatti Situ dursee argama Aantiidhaafi obbolaa koo Dursitee natti siqxa Caba koo naaf dhidhiibdee Dhiiga koo narraa dhiqxa Kaasuu keetti na fuutee Qabdee lafaa na kaasta Dugda keetti na baattee Bowwaa keessaa na baafta Gaafa guyyaaa gammaachuu Wajjiniin nyaannee kolfaa Gaafa guyyaa dhiphinaa Kan … Continue reading Sin Jaalladha Hiriyaa koo
Dugugaatii alkolii dhugee Ani hin qabu machii Gitiintiree achumaa Dhiitaa hin oolu dachii. Humna asii gadii horde Lafa qabsiisee luka Dhaabaacha hin oolu anoo Akka dhagaafi mukaa Ofii kiyyaas jijjiramee Akkaa ani jijjirreef biyya Sagalee hammeenya keetu Sammuu koo keessaa iyya Qootisa bulleeffame Akkan gadi dhidhiitu Achumarra na oofta Lafti dhiitee bariitu Gammachuu G. kan … Continue reading Hindeemu
Ji’a sadiif sitti tolee Yommuu hutee daraartu Waqtiin bonaa yoo ga’u Maaliif ofii hin baraartu? Ofiifuu gaaddisa hin taane Maaltu sitti baqata? Kanaaf namni si afrgu Buqqisee si darbata. Caakkaadhaafi buulloo GHaddisa shifiifi mixii Lafa kiyya irraa ka’i Qotuun koo sii’if miti. Ilbiisni umurii hin qqabnetu Jala kan kee daaddisa Bareedina bifaa malee Taatee hin … Continue reading Keelloo


text:
Kannisa guddicha addunyaa kanaa: Kun kanniisa moo awwaanisa?
Kannisni akka addunyaatti guddaa ta'e saayintistoota jalaa waggoota kudhan dura badee ture irra deebiin argame.
Kannisni guddinaan addunyaatti gita hin qabne kun waggoota kudhan oliif waan badeef hin jiru jedhame yaadama ture.
Kannisni guddaan amma quba Abbudduu dargaggeessaa tokkoogahu kun Odola Indoneeziyaatti baayyee hin qo'atamnerratti argame.
Gosti Kannisa kana maqaa 'Wallace ' jedhamuun kan waamu yoo ta'u,maqaa kana kan argate maqaa ogeessaa Saayinsii Ramaddii fi Abuurraa Lammii Biritaniyaa Alfireed Ruseel Waalas booda. Namticha kanatun bara 1958 waa'ee kannisa kanaa ime.
Qo'attoonni ALA bara 1981 kannisaa argineerra jedhani ,erga bsara sanatii garuu hin argamne.
"Kannisa hanga kanaa guddatu osoo balali'aa jiruu arguun hedduu nama gammachisa. Kannisa kanaan dura sanyiin isaa lafa irraa baduun isaa mirkanaa'e ija keenyaan osoo balali'uu arguun namatti tola," jedha ogeessi suuraa seenaa uumamaa kannisa kana jalqaba suura kaase Clay Bolt.
"Akkam akka bareedaa ta'eefi sanyii guddaa lubbuun jiru arguun, akkasumas sagalee baallee isaa yeroo inni uursaa mataa koo bira darbu dhaga'uun waan ajaa'ibaati. "
Kannisi Wallace guddichi (Megachile pluto)
- Baallee inchii lamaafi walakkaattti tilmaamamu qaba waan ta'eef akka addunyaatti kannisa guddichadha.
- Kannisi kun dhaltiin ishee mana ishee boolla rirmaa keessatti kan hojjetattu yommuu ta'e muka akka hapheetti walqabatan mangaagaa isheetiin guuruudhaan walirra naqxee ijaarratti. Kun ammoo akka rirmoonni godoo ishee hin weerarre taasisa.
- Gosti kannisa kanaa adda durummaan jiraachuudhaaf bosona gammoojjii kan barbaadu yommuu ta'u mana ririmaa holqa mukaa keessatti hojjetatu
- Wallace, kan yaad-rimee ivoluushinii Charles Darwin waliin argate yommuu ta'u kannisa kana gur'aacha ta'ee kan awwaanisa fakkaatuufi mangaagaa guddaa qabu jechuun ibse".
Argannoon kun, odola Indoneeshiyaa Moluccas Kaabaa jedhamuun beekamu keessatti yommuu ta'u bosonni naannoo kanaa ammallee akaakuu ilbisoota hedduu qorannoon bira ga'amu hedduu qaba jedhamee abdatama.


text:
Manni Kiristaanaa Godaansa Irra Jirti!in Tibbana
Maqaa Abbaa Kan Ilmaa Kan Afuura Qulqulluu Waaqa Tokkoo Ameen Dhimmoota Yeroo ilaalchisuudhaan Ibsa Waldaa Qulqullootaa Irraa Kenname Manni Kiristaanaa Baroota 1950 irraa eegaltee Kallattii hundumaan Waraanni xiin-Yaadaa irratti taasifamaa tureera. Waraanni xiin-Yaadaa kun yeroodhaa gara yerootti gara waraana caaseeffamaatti guddachuun yeroo ammaa sadarkaa har’a irra jirru kana irra geenyee jirra. Miidhaa baroota dheeraa kana […]
“Amma garuu Kiristoos warra du’aniif angafa ta’ee du’aa ka’eera.” 1ffaa Qor. 15:20in Tibbana
Gooftaan keenya Iyyasuus Kiristoos du’a sababa Addaamiin dhufe du’ee barbadeessuuf du’ee awwaalame. Awwaalamee hin hafne; guyyaa sadaffaatti du’a mo’ee jireenya nuuf labsuuf du’aa ka’e. Kabajni Isaaf yaa ta’utii Gooftaan keenya Fayyina namootaaf jedhee fedhii Isaatiin gidiraan hedduun akka irra ga’u, Fannoo irratti akka fannifamu fi du’u akkasumas guyyaa sadaffaatti du’aa akka ka’u duraan dursee Duuka […]
Sooma Gooftaa /Sooma Guddaa/in Tibbana
Sooma Gooftaa kan jennu kun Sooma labsii torban Mana Kiristaanaa Ortodoks Tawaahidoo keessaa isa tokko dha. Sooma Gooftaa kan jedhames Gooftaan keenya Iyyasuus Kiristoos samii irraa bu’ee foon keenya uffatee addunyaa kana irratti yeroo deddeebi’utti waan soomeef yoo ta’u, Sooma Guddichaa kan jedhame immoo sooma Gooftaan ofii soome waan ta’ee fi yeroo dheeraaf kan soomamu […]
“Akka Fayyinuuf ka’iitii gara Waaqayyootti nuuf kadhadhu.” (Yoon. 1:6)in Lallaba, Tibbana
Jecha kana Namoota Dooniidhaan Oddoola Iyyoophee irraa gara Tarsees deemaa jirantu raajicha Yoonaasitti dubbate. Yoonaas Raajoota Waaqayyoo kudha jahan keessaa isa tokko dha. Raajaan kun abbaan isaa Amaatee kan jedhamu yoo ta’u, nama gosa Yisaakoori dha. Yoonaas jechuun guugee, garraamii jechuu dha. Raajichi Yoonaas Waaqayyoo tajaajilaa nama jiraate dha. Waaqayyoon tajaajilaa Isaa Raajicha Yoonas kana […]
“Soomaan, boo’ichaa fi wawwaachuudhaan gara Kootti deebi’aa” Raaj. Iyu 2:12in Tibbana
Tolasaa Juulaa Dhalli namaa bifaa fi fakkeenya Waaqayyootiin uumamee kabaja guddaadhaan gannata keessaa jiraachuu osoo qabuu abboommii Waaqayyoo cabsee karoora afuura xuraawaatiin waan gufateef,Addaamii fi ijoolleen isaa waggaa 5500 guutuu Waaqayyoo irraa gargar bahanii gara biyya lafaatti darbatamuudhaan garbummaa seexanaatiin gidiraa daangaa hin qabne simachaa turan Addaam abboommii cabsee yakka yoo raawwate illee Waaqayyoon garuu […]
“Wareega koo siif nan baasa.” Faar. 65:14in Tibbana
Dn. Baacaa Nagaasaa Jalqabni dubbichaas akkami yoo jedhan! Abbaan ishee Qulqulluu Iyyaaqeemii fi haati ishee Qulqulleettii Haannaa jedhamu ture. Isaan kun akka sagalee Kitaaba Qulqulluutti, akka sirna abbootaatti, akka seera oriitiitti, ajajaa fi abboommii Waaqayyoo eeguudhaan kan jiraatan, Waaqayyoo fuuldurattis qajeelota kan turani dha. Haa ta’u malee, jarreen kun firii gadameessaa(garaa) kan ta’e dhala ykn […]
“ወኢትርስዑ ተቀብሎ ነግድ እስመ በእንቲአሁ ቦ እለ ከፈሎሙ ከመ ይትቀበሉ ነግደ መላእክት እንዘ ኢየአምሩ፡፡ Keessummoota simachuu hin dagatinaa haala kanaan namoonni tokko tokko osoo hin beekin Ergamoota simatanii jiruutii” Ibro. 13:2in Tibbana
Maqaa Abbaa Kan Ilmaa Kan Afuura Qulqulluu Waaqa Tokko Ameen Qaam’ee/Phaagumee-3 Qopheessaan:-Tolasaa Juulaa Qajeelchaa karaa kan Ergamaa Rufaa’eel (ቅዱስ ሩፋኤል መራሄ ፍኖት) Guyyaa kanatti kan yaadatamu hangafoota Ergamootaa torban keessaa tokko kan ta’e yaadannoo Ergamaa Qulqulluu Rufaa’eelii yommuu ta’u ayyaanni yaadannoo guyyaa kanas qabiyyee armaan gadii kanneen kan of keessaa qabu dha. Gosa Niftaaleem jedhamu […]
Miidhama Naannoo Oromiyaatti Kiristaanota irra gahe ilaalchisee Yaadachisa Waldaan Qulqullootaa kennein Tibbana
Maqaa Abbaa Kan Ilmaa Kan Afuura Qulqulluu Waaqa Tokko Ameen Manni Kiristaanaa miidhama Ortodoksoota irra gahe ibsa isheetin: “Ortodoksummaa isaanii qofaan haala suukaneessaa ta’een gajaraadhaan ni qalaman, qoncooradhaan ni muraman, meeshaa qara qabuu fi albeedhaan ni waraanaman, meencadhaan ni kukkutaman, uleedhaan rukutamanii dhagaadhaan tumamanii du’an, reeffi isaanii karaa irra harkifamuudhaan gidirfamaa oole, qaamni isaanii kan […]
Ajjeechaa mucaa keenya Haacaaluu Hundeessaa sababeeffachuun naannoo Oromiyaa godinaalee tokko tokko keessatti dhiibbaa qindaa’een Ortodoksoota miidhaman gargaaruu fi deebisanii dhaabuu ilaalchisee ibsa Mana Kiristaanaa Ortodoksii Tawaahidoo Itiyoophiyaa irraa kennamein Advert, Tibbana
Maqaa Abbaa kan Ilmaa kan Afuura Qulqulluu Waaqa tokko ameen “አማን አማን እብለክሙ ከመ ትበክዩ ወትላህዉ አንትሙ፤ ወዓለምሰ ይትፌሣሕ፤ ወአንትሙሰ ተኃዝኑ፤ ወኃዘንክሙ ፍሥሐ ይከውነክሙ” ዮሐ 16:20 “Dhugaa dhugaa isiniin jedha isin ni boossu, ni wawwaattus, biyyi lafaa garuu ni gammada, isinis ni gadditu, haa ta’u malee gaddi keessan gammachuutti ni geeddarama” Yoh 16:20 Haacaaluu Hundeessaa […]
Yeroo lama kan koo taatein Faarfannaa Fi Hog Barruu
Yeroo tokko namichi tokko gosoota warqii qubeellaa, amartii mormaa qabu hunda walitti qabuun, baqsuun Fannoo hojjate. Haa ta’u garuu ogummaa harka isaatiin kan hojjate Fannoon warqii sun akkuma salphaatti jalaa bade. Samii ba’ee lafa seenes barbaadu garuu argachuu hin dandeenye. Gaddee abdii erga kuteen booda gara mana nama biraa deemuun mana isaatti fannifamee arge. Sana […]


text:
Shirkiin Aakhiratti Salphinna Guddaatti Nama geessa-kutaa 2
Wanti isaan gabbaraa turan isaan mormuu fi kijibsiisuu
Wantoota namoonni Rabbii olta’aa gaditti gabbaran (waaqefatan) bakka gurguddaa sadiitti qoodu dandeenya. 1ffaa-Wanta waa hubachuu danda’uu kan gabbaramutti hin gammanne. Kan akka nabiyyoota, malaykoota fi saalihota. 2ffaa-Wanta waa hubachuu danda’u kan gabbaramutti gammadu. Kan akka sheyxaanaa, hoggantoota jallattoota ta’anii fi kanneen biroo. 3ffaa-Wanta waa hubachuu hin dandeenye. Kan akka dhagaa, mukaa fi kkf.
Kunniin hundi Guyyaa Qiyaamaa namoota isaan gabbaran (waaqefatan) ni mormu. Mee gosoota sadan kanniin tokkoon tokkoon haa ilaallu.
Malaaykonni isaan mormuu
Malaaykonni uumamtoota Rabbii olta’aati. Isaan amala gooftaas, gabbaramaas hin qaban. Kana jechuun waa uumuu, too’achu, sooru fi hojii biroo Gooftaan qofti hojjatu hojjachuu hin danda’an. Akkasumas, gabbaramaa (kan waaqefatamanii) miti. Kanaafu, isaan gabroota Rabbiiti. Wanta Rabbiin isaan dandeesise malee nama fayyaduu fi miidhu hin danda’an. Namoota irraa gareen wayii “malaaykonni Rabbiitti dhiyoo waan ta’aniif shafa’aa (jaarsummaa) nuuf ta’uu ykn Isatti nu dhiyeessu” jechuun waaqefatu. Kuni shirkii guddaa fi soba ifa baheedha. Guyyaa Qiyaamaa malaaykonni kana ni mormu. Mormii isaanii kana Qur’aanni haala kanaan hima:
“Guyyaa [Rabbiin] hunda isaanii walitti qabee, ergasii malaaykotaan, “Sila isaan kun isin gabbaraa (waaqefataa) turanii?” jedhu, [yaadadhu].” [Malaaykonnis] ni jedhu: “Ati Qulqulloofte! Waliyyiin keenya isaan osoo hin ta’in Sima qofa. Kana irra, isaan Jinnii gabbaraa (waaqefataa) turan. Irra hedduun isaanii isaanitti amanu.” Suuratu Saba 34:40-41
“Guyyaa [Rabbiin] hunda isaanii walitti qabee, ergasii malaaykotaan, “Sila isaan kun isin gabbaraa (waaqefataa) turanii?” jedhu, [yaadadhu].”
Guyyaa Rabbiin mushrikootaa fi wanta isaan gabbaran walitti qabuu yaadadhu. Guyyaan kuni Guyyaa Qiyaamaa Rabbiin namoota jalqabaa irraa kaase hanga dhumaa jiran walitti qabuudha. Erga walitti qabee booda mushrikoota (namoota Isaa gaditti wanta biraa gabbaran) waqqasuuf malaaykota akkana jechuun gaafata: “Sila isaan kun isin gabbaraa (waaqefataa) turanii?”
Ergasii malaaykonnis akkana jechuun deebisu: “Ati Qulqulloofte!” Kana jechuun Yaa Rabbii keenya! Ati Gooftummaa Kee keessatti yookiin ibaadaa keessatti shariika qabaachu irraa qulqulloofte. Nutis ta’e kan biraa Si waliin shariika ta’uu irraa Si qulqulleessina.[1] Shariikni nama waliin hirmaate kan gargaaru ykn wanta qabu kan waliin horatuudha.[2] Fakkeenyaf, daldala keessatti namoonni lama yoo waliin shaarrakan (qindaa’an) isaan lamaan waliif shariika ta’u. Takkaa wal gargaarani daldala kana hojjatu takkaa immoo bu’aa daldala kanarraa argamu addaan qoodatu. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa Gooftummaa Isaa keessatti shariika hin qabu. Kana jechuun hojii Isaa keessatti kan Isa gargaaru hin jiru. Ammas, ibaadaa keessatti shariika hin qabu. Ibaadan hundi Isa qofaaf ta’uu qaba. Ibaadan Isaa fi wanta biraa jidduutti qoodamu hin qabu. Rabbiin shariika qabaachu irraa qulqulluudha.
“Waliyyiin keenya isaan osoo hin ta’in Sima qofa.” Kana jechuun Si qofatu Gooftaa keenya, Gabbaramaa keenya. Siin ala Gooftaan biraa hin jiru, Si malee gabbaramaan haqaa hin jiru.[3] Nuti mushrikoota jaalalloo (hiriyyoota) hin godhanne. Kana irra, isaaniin ala Situ waliyyi keenya. Nu fi isaan jidduu wal jaallachuun hin jiru.” Wal jaallachuun erga bade faallan isaa ni argamaa jechuudha. Innis diina walitti ta’uudha. Kana jechuun namoonni kunniin diinota keenya. Isaaniin alatti Ati jaalalloo keenya.[4]
Akka nu gabbaraa turanii fi jaalallota isaanii akka taane yoo odeessan, nuti isaan kijibdoota akka ta’an ni labsina. Isaaniin ala Si qofatu waliyyii (jaalallo, gargaaraa, Gooftaa) keenya. Isaan haqiiqaadhaan nu hin gabbaran, ajaja keenyaafis hin ajajaman.[5] “Kana irra, isaan Jinnii gabbaraa (waaqefataa) turan.” Kana jechuun namoonni kunniin sheyxaanota gabbaraa turan. Sheyxaanonni akka malaaykota gabbaran isaan ajaju. Isaaniis sheyxaanotaaf ajajamu. Haala kanaan, haqiiqaadhaan (dhugaadhaan) sheyxaanota gabbaru. Namni Rabbiin faallessu (ma’asiyaa) keessatti Rabbiin ala kan biraatiif ajajame, wanta kana gabbaramaa godhatee jira.
“Irra hedduun isaanii isaanitti amanu.” Kana jechuun irra hedduun isaanii kijibaa fi jallinna isaanitti beeksisan keessatti jinni dhugoomsu, ergasii ni hordofu.[6] Sheyxaanni Rabbii gaditti wanta biraa gabbaruu isaanitti hasaasa. Mushrikoonnis kana dhugoomsuun hojii irra oolchu.
Haala kanaan, malaykoonni namoota addunyaa keessatti isaan gabbaraa (waaqefataa) turan ni mormu.
Guduunfaa
Namoonni gariin addunyaa keessatti “Malaaykonni Rabbiitti dhiyoodha” jechuun isaan kadhatu, ni waaqefatu. Fkn, akkana jedhu, “Yaa Gabra’el na fayyisi.” Suuraa isaanii kaasun gadi jedhuuf. Kuni shirkiidha. Malaaykonni Guyyaa Qiyaamaa namoota akkanaa ni mormu. Waa afurin isaan mormuu:
1ffaa-Rabbii olta’aa ni qulqulleessu. Kana jechuun malaaykonni ibaadaa (gabbarri) keessatti Rabbiin waliin gabbaramu (shariika) ta’uu irraa Rabbii olta’aa qulqulleessu.
2ffaa-Namoota kanniinitti diina ta’uu-“Waliyyiin keenya isaan osoo hin ta’in Sima qofa.” jedhu keessatti ni arganna. Hiika Waliyyi keessa tokko “jaallalloo” dha. Namoonni kunniin jaalallo malaaykota erga hin ta’in diina isaaniti jechuudha. Sababni isaas, wanta malaaykonni garmalee jibban hojjatu. Wanti kunis shirkiidha.
3ffaa-Namoonni kunniin dhugaadhaan malaaykota osoo hin ta’in sheyxaanota gabbaraa akka turan malaaykonni ni beeksisu. Sababni isaas, namoonni kunniin Rabbiin faallessuun sheyxaanotaaf ajajamu.
4ffaa-Isaan wanta sheyxaanni isaanitti hasaasu dhugoomsun hordofu. Malaaykota waaqefachuutti malaaykonni hin ajajne, Rabbiinis hin ajajne, nabiyyoonnis hin ajajne, beektonnii fi namoonni gaggaarinis hin ajajne. Kanaafu eenyutu ajaje ree? Deebiin: sheyxaanatu ajaje. Sheyxaanni “Malaaykonni Rabbiitti dhiyoodha, nama fayyadu. Kanaafu isaan kadhaa, waaqefadhaa..” jechuun isaanitti hasaasa. Namoonnis kana dhugoomsun hojii irra oolchu. “Irra hedduun isaanii isaanitti amanu” Kana jechuun irra baay’een isaanii sheyxaanota dhugoomsu.
Haala kanaan Guyyaa Qiyaamaa malaaykonni namoota isaan kadhatan, gargaarsa fi birmanna irraa barbaadan mormu.
Kitaabban wabii
[1] Ma’aariju Tafakkuri wa daqaa’iqu tadabburi-12/103
[2] Tafsiiru Qur’aanil Kariim-Suuratu Saba’a-Ibn Useymiin, fuula 251
[3] Ma’aariju Tafakkuri wa daqaa’iqu tadabburi-12/103-104
[4] Tafsiiru Qur’aanil Kariim-Suuratu Saba’a-Ibn Useymiin, fuula 252
[5] Ma’aariju Tafakkuri wa daqaa’iqu tadabburi-12/104
[6] Maddoota olii


text:
Bitootessa 28/2014(TOI) – Yuunivarsiitiin Wachaamoo Yuunivarsiitii Aksuum sababa waraanaa birmadumma biyyaa kabachiisuuf taasifameen hojii baruu fi barsiisuu adda kan kute irraa baratoota fudhatee barsiisaa ture eebbisiise.
Baratoonni eebbifama kunneen damee barnoota Saayinsii uumamaa, Bizineesiifi Ikonomikisii fi dameewwan birnootaa biroon barnoota isaanii hordofaa kanneen turanidha jedhameera.
Eebba baratoota kanarratti Pireezidaantii Yuunivarsiitichaa doktar Habtaamyy Abbabaa dabalatee hoggantoonni mootummaafi maatiin baratoota argamaniiru.


text:
Karaalee Rahmata Rabbii itti argatan
Rahmani Rabbii (subhaanahu wa ta’aalaa) bal’aa wantoota hundaa haguugudha. Garuu akkuma yeroo darbe jenne rahmanni Isaa gosa lama. 1ffaa-rahmata waligalaa uumamtoota hundaa haguuguudha. Kuni qananii qaamaa kanneen akka nyaataa dhugaati, uffata, geejjibaa fi kkf. 2ffaan immoo rahmata addaa kan ta’eedha. Kuni namoota Rabbii Guddaa Olta’etti amananiif qofa kan ta’uudha. Kanneen akka iimaana, beekumsa, dukkana keessaa gara ifaatti baasu, tasgabbii qalbii, rizqii halaalaa, adabbii addunyaa fi Aakhirah jalaa isaan baraarun ganda qananii tan taate Jannata isaan qubsiisu fi kanneen biroo. Rahmanni guddaan namni barbaadu rahmata lammataa kana. Wanti asi gaditti hasoofnus akkaata rahmata lammataa kana itti argataniidha.
Kutaa kana abuurun dura seera hin jijjiramne kana dagachuu hin qabnu: “Al-Jazaa’u min jiinsil amal (Jazaan gosa hojiitiin)” Kana jechuun namni jazaa (mindaa) isaa kan argatu hojii inni hojjate irratti hundaa’eti. Waan gaarii yoo hojjate jazaan isaa waan gaarii ta’a. Waan badaa yoo hojjate, yoo dafee badii san hin haaqin, jazaan isaa waan badaa ta’a. Rahmata Rabbii jalla wa’alaa argachuun mindaa guddaa milkaa’innatti nama baasudha. Kanaafu, mindaa kana akkanumatti taa’ani kan argatan osoo hin ta’in hojii hojjatantu jira. Kanaafi, Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa namoota hojii isaan irraa eeggamu hojjachuun rahmata Isaa kajeelan akkana jechuun faarse:
“Dhugumatti warri amananii fi warri godaananii karaa Rabbii keessattis qabsaa’an, isaan sun rahmata Rabbii kajeelu. Rabbiin akkaan araaramaa, rahmata godhaadha.” Suuratu Al-Baqarah 2:218
Akkuma aayah armaan olii tana irraa barannu, namoonni kunniin hojii hojjachuun rahmata Rabbii addaa kajeelu. “Nuti godaanu fi karaa Rabbii keessatti qabsaa’u hin dandeenyu. Kanaafu, rahmata Isaa akkamitti kajeellaa?” jechuun of gaafachu dandeenya. Abshir, Rabbiin karaalee rahmata Isaa itti argatan baay’ee Kitaaba Isaa keessatti fi arraba Ergamaa Isaa (SAW) irratti akeeke jira. Mee isaan keessaa muraasa haa ilaallu.
1-Al-Ihsaan–Haala waligalaatiin yoo ilaalle, Ihsaana-jechuun toltuu hojjachuu fi haala namarraa barbaadamun toltuu san bareechisuu fi sirnaan hojjachuudha. Rabbiin olta’aan ni jedha:
“Dhugumatti rahmanni Rabbii warra toltu hojjatanitti dhiyoodha.” (Suuratu Al-A’araaf 7:56)
Ihsaanni gosa lama: 1ffaa-Ibaada keessatti ihsaana. Osoo Isa arguu baataniyyu akka waan Isa arganitti Rabbiin gabbaruudha. Kuni ibaada akka bareechisanii fi sirnaan hojjatan nama taasisa. 2ffaan immoo gabroota Rabbiitti tola ooludha. Kan akka rakkataa gargaaru, wallaala barsiisu fi qajeelchu. “[Warri toltu hojjatan] Ibaada Rabbii bareechisanii sirnaan hojjatu, gabroota Rabbiitiifis tola oolu. Akkuma namni baay’isee namoota hunda caalaa toltuu sirnaan hojjatuun, akkasuma hunda caalaa rahmata Gooftaa isaatti dhiyoodha. Gooftaan isaas rahmata Isaatiin isatti dhiyoodha.”[1]
“Rabbiin warroota toltuu hojjatan namoota hundarraa adda baasun rahmanni Isaa isaanitti dhiyoo akka ta’e ni beeksisa. Sababni isaas, rahmanni tola Rabbii irraayyi. Tolli Isaa warroota toltuu hojjataniif ta’a. Sababni kanaa, al-jazaa’u min jiinsil amali (mindaan gosa hojiitiin). Akkuma isaan hojii isaaniitin tola oolan, Rabbiinis rahmata Isaatiin isaanitti tola oole.
Namni toltu hojjachuu irraa fagaate immoo rahmanni akkasuma isarraa fagaata. Toltuun hundarra caalu iimaana, tawhiida, gara Rabbii deebi’uu, Isarratti hirkachuu, akka waan Isa arguutti kabajaa fi sodaa guddaan Isa gabbaruudha. Akkuma Rasuulli (SAW) jedhan kuni sadarkaa guddaa ihsaanati: “Akka waan Isa argituutti Rabbiin gabbaruudha. Osoo ati Isa arguu baatteyyuu dhugumatti Inni si arga.” (Sahiih Muslim 8) Kuni ihsaana erga ta’e, rahmanni Rabbii nama toltuu bareechise hojjatuutti dhiyoodha. Rabbiin ni jedha:
“Sila mindaan toltuu toltu malee ni jiraa?” Suuratu Ar-Rahmaan 55:60)[2]
Kana jechuun mindaan nama ibaada Gooftaa isaa tolchee fi bareechise, gabrootaa Isaa fayyade, Gooftaan isaa mindaa bareedaan, milkaa’inna guddaan, qananii yeroo hundaa turaani fi jireenya nagahaatiin isatti tola oolu malee wanta biraa ni ta’aa?[3] Warroota toltu hojjatan Rabbiin addunyaa tana keessatti isaaniif rahmata gochuun, Aakhirattis rahmata Isaatiin Jannataan isaan badhaasun tola isaanitti oola.
2-Beekumsaa fi hojiin Qur’aana hordofuu– Rabbiin subhaanahu wa ta’aala ni jedha:
“Kuni Kitaaba Nuti buufne barakaa kan qabuudha, kanaafu akka rahmanni isiniif godhamuuf isa hordofaa, Rabbiinis sodaadhaa.” (Suuratu Al-An’aam 6:155)
Qur’aanni guddaan rahmata guddaa Rahmaan
gabrootaaf rahmata ittiin godheedha. Namni rahmata kana fudhate dhugumatti
kennaa hunda caalu fudhatee fi wanta barbaadamu fi kajeellamu guddaan milkaa’e
jira.
Qur’aanni guddaan kuni, kheeyri fi beekumsa baay’etu keessa jira. Beekumsi biroo isarraa kan waraabamuu fi barakaan isa keessaa kan baafamuudha. Kheeyrin (wanti gaariin) homaatu hin jiru kan itti waame fi kakaase yoo ta’e malee. Ogummaa (hikmaa) fi faayda kheeyri san hojjachuutti nama kakaasu ni dubbata. Sharriin wayitu hin jiru kan irraa dhoowwe fi akeekachisee yoo ta’e malee. Sababoota sharrii san irraa akka dheessan nama taasisanii fi adabbii cimaa sharri san irraa dhalatu ni hima.
Wanta Qur’aanni ajajuu fi dhoowwu hordofaa. Kana jechuun wanta Qur’aanni ajaju hojjadhaa, wanta inni dhoowwe irraa immoo fagaadhaa. Hundee fi damee amanti keessanii Qur’aana irratti ijaaraa. Ajajoota isa keessa jiran faalleessu irraa Rabbiin sodaadhaa. Yoo kan isa hordoftan taatan, rahmanni isiniif godhamuun ni kajeellama.
Karaan hundarra caalaan rahmata Rabbii itti argatan Kitaaba kana (Qur’aana) beekumsaa fi hojiin hordofuudha.[4] Beekumsaan yommuu jennu Qur’aana barachuu fi qo’achuun wanta isa keessa jiru hubachu fi odeefanno inni beeksisutti amanuudha. Hojiin yommuu jennu immoo wanta inni itti ajaju hojjachuu fi wanta inni dhoowwe irraa fagaachudha. Namni yoo akkana godhe, rahmata Rabbii (subhaanahu wa ta’aala) argata. Namni rahmata Rabbii khaassah (addaa ta’e) yoo argate, addunyaa tana keessa dhiphinna, gaddaa fi adabbii adda addaa irraa baraaramun tasgabbii argata. Aakhirattis adabbii cimaa irraa baraaramun Jannata seena.
Malaaykonni akkana jechuun warroota amananii gara Rabbii deebi’anii fi karaa Isaa hordofan du’aayi akka godhaniif Rabbiin nuuf hima: “Hamtuu irraas isaan eegi. Namni Ati hamtuu (adabbii) irraa eegde, dhugumatti Guyyaa san rahmata isaaf gootee jirta. Suni isumatu Milkaa’inna guddaadha.” (Suuratu Ghaafir 40:9)
Karaa Isaa (Rabbii) hordofuun Qur’aana fi Nabiyyii (SAW) hordofuudha.
3-Qur’aana dhageefachuu-Rabbiin olta’aan ni jedha:
“Yeroo Qur’aanni qara’amu, akka rahmanni isiniif godhamuuf gara isaa dhageefadhaa, cal’isaas.” Suuratu Al-A’araaf 7:204
Garaagarummaan dhageefachuu fi cal’isuu jidduu jiru: Cal’isuun dubbachuu dhiisun ykn dhageefachuu irraa wanta nama ko’oomsu dhiisun gubbaa (zaahira) irraa wanta ta’uudha. Qur’aana dhageefachuun immoo gurra itti kennu, qalbii dhiyeessu (xiyyeeffannoo itti kennu) fi wanta dhagahan itti xinxalluudha. Yeroo Kitaabni Rabbii qara’amuu namni dhimmoota lamaan kanniin qabate, dhugumatti kheeyri baay’ee, beekumsa guddaa, iimaana itti fufaa fi haaronfamaa, qajeelcha dabalamu fi amanti sirritti arguu argata. Kanaafi, Rabbiin rahmanni Qur’aana dhageefachu fi cal’isuun akka argamu taasise. Kuni kan agarsiisu namni Qur’aana hin dhageefannee fi hin cal’isne rahmata irraa qooda ni dhaba. Kheeyrin baay’een isa darba.
4-Salaata sirnaan salaatu, Zakaa kennuu fi Rasuulaf (SAW) ajajamu. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Akka rahmanni isiniif godhamuuf salaata sirnaan salaataa, zakaas kenna, Ergamaafis ajajamaa.” Suuratu An-Nuur 24:56
5-Istighfaara (Araarama Kadhachuu)– Rabbiin baay’isanii araarama kadhachuun karaa rahmata Isaa itti argataniidha. Rabbiin Olta’aan ni jedha:
[Nabii Saalih ummata isaatiin akkana] jedhe: Yaa ummata kiyya! Maaliif toltuu dura hamtuu (adabbii) jarjarfattuu? Akka rahmanni isiniif godhamuuf maaliif Rabbiin araarama hin kadhannee?” Suuratu An-Naml 27:46
6-Du’aayi- kuni sababa guddaa rahmata Rabbii bal’aa namaaf fiduudha. Sababni isaas, “hunda caalaa rahmata kan godhuu irraa rahmanni ni kajeelama.” Rabbiin Tabaaraka wa ta’aalaa du’aayi warroota sammuu qabanii akkana jechuun kaasa:
“Gooftaa keenya! Erga nu qajeelchitee booda qalbii teenya hin jallisin, Si biraayis rahmata nuuf kenni. Dhugumatti Ati akkaan Kennaadha.” Suuratu Aali-Imraan 3:8
Kana jechuun rahmata guddaa kheeyri itti nu qunnamsiistu fi wantoota babbadoo irraa ittiin nu tiiksitu [nuuf kenni]. Dhugumatti, Ati kenni Kee bal’aa, tolli Kee baay’ee, arjummaan Kee uumamtoota hunda waliin gaheedha.”
Gabaabumatti, du’aayi baay’isanii gochuun Rabbii guddaaf of gadi qabuu fi dadhabbinna ofii agarsiisu of keessaa waan qabuuf, rahmata Isaa akka argatan nama taasisa. Mee ilaali nama tokko yoo baay’istee kadhatte, namni suni yoo qalbiin isaa hin gogin dhumarratti wanta isarra barbaaddu argachuun kee hin oolu. Rabbii Tokkicha fakkaata hin qabne baay’isanii kadhachuun karaa rahmanni Isaa itti namaaf banamuudha.
7-Taqwaa (Rabbiin sodaachu)– Ni jedha:
“Mu’mintoonni (warri amanan) obboleeyyani, kanaafu gidduu obboleeyyan keessanii tolchaa. Akka rahmanni isiniif godhamuuf Rabbiin sodaadhaa.” Suuratu Al-Hujuraat 49:10
Rabbiin sodaachu (taqwaa) jechuun wanta Inni itti ajaje hojjachuu fi wanta Inni dhoowwe dhiisudha. Namni wanta Gooftaan isaa itti ajaju hojjatu fi wanta Inni dhoowwe dhiisu, carraan rahmata (mararfannaa) Gooftaa isaa itti argatu baay’ee guddaadha. Namni wanta Gooftaan isaa itti ajaju hin hojjannee fi wanta Inni dhoowwu hin dhiisne, carraan rahmata waan gaarii ittiin argatuu fi waan badaa ofirraa ittiin ittisu argachuu baay’ee xiqqaadha. Kanaafi, namoonni Rabbiif hin ajajamne hanga yeroo murtaa’e badii isaanii erga itti fufanii booda qabaa hamaa qabamu.
8-Uumamtootaaf rahmata gochuu- sababoota gurguddoo rahmatatti nama geessan keessaa tokko uumamtootaaf rahmata gochuudha. Namni xiqqaa fi guddaaf, mixii boolla ishii keessatti mararfatuuf, sinbirre mana ishii keessatti rahmata godhuuf namoota hunda caalaa qalbiin isaa Rabbitti tan dhiyaattedha. Abdullah ibn Amr akka gabaasetti, Ergamaan Rabbii (SAW) akkana jedhan: “Warra rahmata godhan, Rahmaan rahmata isaaniif godha. Dachii keessa kan jiruuf rahmata godhaa, samii ol Kan jiru rahmata isiniif godhaati.” Tirmizii 1924
Usaamah bin Zayd akka gabaasetti Ergamaan Rabbii (SAW) akkana jedhan: “Gabroota Isaa keessaa warroota rahmata godhaniif qofa Rabbiin rahmata godha.” Sahiih Al-Bukhaari 1284, Sahiih Muslim 923
Abu Hureyraan akka gabaasetti Ergamaan Rabbi (SAW) akkana jedhan: “Namni rahmata hin goone, isaaf rahmanni hin godhamu.” Sahiih Al-Bukhaari 5997, Sahiih Muslim 2318
Namni uumamtoota irratti jabaatu, hawaasa birattis jibbamaadha. Namoonni akkaata isaan keessumeessaniin nama keessumeessu. Namni garaa jabaataa yoo ta’e isaaniis isarratti jabaato ta’u.Garaa kan laafu fi rahmata godhuu yoo ta’e, isaanis isaaf rahmata ni godhu. Dhugumatti, uumamtootaaf rahmata gochuun rahmata Rabbii guddaa akka argatanii fi qalbiin namaa akka tasgabbooftu taasisa. Namni uumamtootaaf rahmata hin goone, rahmata Isaa irraa ni fagaata, adabbi cimaafis of saaxila. Namni namootaaf rahmata hin goone kana beeku qaba: namoota irratti garaa jabaachu fi isaaniif mararfachuu dhiisun wanti isaaf dabalamu hin jiru. Inuma yoo isaaniif mararfachu dide, wanta gaarii baay’ee dhaba. Ammas, isaaniif garaa laafu fi mararfachuun wanti isarraa hir’atu hin jiru. Inuma yoo isaaniif mararfate wanta gaarii baay’ee argata.
Guduunfaa
Namni rahmata Rabbii addaa yoo argate, addunyaa tana keessatti dukkana keessaa gara ifaatti baha, tasgabbii qalbii argata. Aakhiratti immoo adabbii garmalee hadhaawaa fi cimaa jalaa bahuun Jannata qananii seena. Karaaleen rahmata kana itti argatan muraasa haala kanaan tarreessun ni danda’ama:
- Tola oolu fi hojii bareechisanii hojjachuu (Al-Ihsaan)
- Qur’aana hordofuu
- Qur’aana xiyyefannoon dhageefachu
- Rabbiin sodaachuu
- Salaata sirnaan salaatu, zakaa kennu, nabiyyii (SAW) hordofuu
- Istighfaara (araarama kadhachuu) baay’isuu
- Du’aayi baay’isuu
- Umamtootaaf rahmata gochuu (mararfachuu)
Kitaabban Wabii:
[1] Tafsiiru Sa’dii 328
[2] Asmaa’ul Husnaa wa sifaatu ulaa -fuula 31-32 AbdulHaadi bin Hasan
[3] Tafsiiru Sa’dii 980
[4] Madda gadii
Asmaa’ul Husnaa wa sifaatu ulaa– 33-39, AbdulHaadi bin Hasan


text:
Daangaa Ertiraa fi Jabuutii irratti eega wal-muddinsi uumamee booda, Tokkummaan Mootummootaa akka gam-lameenii of qusannaan fudhatamuu fi tasgabiin bu’u gaafatee jira.
Biyyoota lameen gidduutti wal-gaarerfannaa fi muddinsi ka’uun isaa, eega humni naga-eegumsaa – ka loltoota Qaataar 450 of keessaa qabu, torban dabre daangaa sana gad-lakkisee ba’ee booda – jedhama.
Itiyoophiyaatti, Ambaasaaddarri Jabuutii – “eega humnoonni naga-eegumsaa sun gad-lakkisanii ba’anii booda, Ertiraan lafa daangaa irraa wal-falmsiisaa tahe – Raas Dumee-iraa qabachuuf loltoota ishee bobbaafte” – jechuun balaaleffatan. Yoo kun dhugaa tahe, wal-waraansa biyyoota lameen gidduutti, bara 2008 geggeessamee ture deebisuu mala – jedhamee sodaatama.
Tahus, Ertiraan, balaaleffannaa kanaaf haga ammaatti deebii hin kennine.
Bakka-bu’aa dhaabbataan muummicha-barreessaa Tokkummaa Mootummootaa – Saachaa Serjihoo Loorentii Sooiiz, har’a ibsa gaazzexeessotaaf kennaniin, gareen dhimma kana qoratu, Gamtaa Afrikaa irraa akka gara sanatti bobbaasamnuuf jiru eerganii, Tokkummaan Mootummootaas ka Gamtaa Afrikaa gargaaruun hojjetu ta’uu hubachiisan.


text:
Onkololeessa 14/2014(TOI)- Maaraatoonii walakkaa Vaaleenshiyaan Atileet Latasanbat Gidey daqiiqaa 62:49 xumuruun rikoordii haaraa galmeessifte.
Maaraatoonii walakkaa har’a Ispeen magaalaa Vaaleenshiyaatti fiigameen Latasanbat Gidey Rikoordii haaraa galmeessifteetti.
Latasanbat fageenyicha Daqiiqaa 62:52 fiigdee xumuruun rikoordii kana dura Atileetii Itiyoophiyaa biraa Ye’alemzarfiin qabamee ture fooyyeessite.
Atileet Latasanbat Giday fageenya meetira kuma 5 , Kuma 10 fi kiiloo meetira 15 kanan dura rikoordii galmeessifte turte.


text:
Simannaa Obboo Jawaar Mohamed yeroo Ameerika Minisottaa galu godhameef. Oromoon haala miidhagaan bahanii yeroo bulloo simatan…Read More »
Daawud Ibsaa KFOn faajjii ABO akka itti hin gargaaramne akeekkachiise
Daldalli yeroo dheeraa itti daldalaa turan ka gaheef hin fakkaatu……jajjabduu dhufaa jirti… Gareen maqaa ABOn “qaca fii shaneetti adda baate kun asiin duraas dhimma maqaa …Read More »
Haasawa walgahii Yaadannoo Jaarraa Abbaa Gadaa tan Altanta, USA irraatti dhihaate Jawaar Muhammad
Bu’ureessitota qabsoo Oromoo kanneen tarree duraarratti maqaan isaanii dhawamu keessaa, tokko, Jaarraa Abbaa Gadaati. Wanni Jaarraan qabsoo tanaaf addatti gumaache maali? jennee yoo of gaafanne …Read More »
Interview with Jawar Mohammed – SBS Amharic.
Democracy activist Jawar Mohammed talks about the role and contributions of the Oromo political organizations to the Oromo people.Read More »


text:
Abbaa Urjiitiin
Hawaasni dadhabaan jabaa ollaa qubatu ykniis kan halaalaa itti dhufuun injifatamuun kan Oromiyaa tiin hin jalqabamne. Seenaa jabaan dadhabaa gabroomfatee qabeenya isaarratti abboomuu keessattiis, Minilik kan duraa tii miti. Hawaasota daangaa haalaan bal’ifatanii ummatoota hedduu if jalatti bulchan keessaa tokko kan Roomaa, kan maqaa Roman Empire-itti beekkame.
Bulchiinsi Mootummaa Roomaa kan waggoota 1480-iif waare, yaroo takkatti, hawaasota Oroppaa bira taree kanneen Aasiyaa fii Afrikaa hedduu dhunfate. Hawaasota Oroppaa kanneen bulchiinsa isaa jala naqatee keessaa tokko kan Engilizi. Mootummaan Roomaa lammii Engiliz baroota dhibba afuriif bulche. Gabrummaa baroota dila kanaa booda, Engiliziis, harqoota gabrummaa Roomaa jalaa walaboomee, irree horatee, hawwasa naannoo isaa jiranitti duuluu jalqabe. Diila bara 1172 lammii ollaa Ireland-itti bobbaheen jalqabee, odoo itti fufuu, bara 1926-tti, lafa adunyaa irraa siisoo (1/3) dhunfatee, ummata adunyaa kan gaafasii keessaa rubuu (¼) harqoota gabrummaa jala naqate.
Hawaasni xiqqaan lafa bicuu qarqara Oroppaa qubatu akkamitti ummata dila kana gabroomfachuu dandaye gaaffii jattuuf deebisaan gabaabduun, “irree waraanaa tan warra itti duulurra cimtuu qabaachuu dha” tan jattu taa ti. Ee! Hawaasa tokko miya waraanaa kan irra ammayyaa tiin itti duulanii irra aanuun ni dandyama. Garuu, warra afaanii fii aadaa isaanii hin beeyne humna waraanaa qofaan, baroota dhibbootaan lakkaawaman hacuucanii if jalatti jiraachisuun hin dandayamu. Kana godhuuf, lammii biyyaa keessaa garii ifitti maxxansuun barbaachisa. Kana odoo fagoo hin deemne seenuma teenyarraa huu ni hubanna.
Biyya arra Xoophiyaa ja’amtu keessatti ummatoota argaman Minilik bulchiinsa isaa jalatti kan haqaare miya waraanaa kan alaa fidatee qofaan odoo hin taane, lammii biyyaa keessaa garii ifitti maxxansee ti. Eega harqoota isaa jalatti naqatees mootummaa isaa kan sabachiise, gargaarsa namoota hawaasota dhufate keessaa arkateen tahuu seenaan ni mirkaneessa. Shiftoonni Tigree, Wayyaaneen, ykn (TPLF)-iis, bara 1991 kan Finfinnee seenan Oromoota if dura ofaanii ti. Baroota diiydamii afran dabran kan aangorra turuu kan dandeeysees, filmaataan odoo hin taane, maxxannootaan tahuun, ummata biyyaa tii fii adunyaa hundarraa dhokotaa miti.
Akkuma armaa olitti ibsametti, jabaan ni dadhaba, dadhabaaniis ni jabaata. Adunyaa keessaa gabroosaa xiqqeessaa kan dhufe haala kana. Odoo haalli kuni beekkamuu, arra, bara 2016-itti, bara irreen nama bulchuun dhabamaa jirutti, Wayyaaneen, bakka buutuun lammii bicuu, kan haaawasni isii godiinoota Oromiyaa keessaa tokkoon wal hin-ginne, Oromiyaa keessa qawween turuuf tattaafachaa jirti. Haalli isii kuni nama hin dinqisiisu. Raajiin, yaroo tana keessatti, Wayyaanee aangorratti tursiisuuf Oromoonni tumsa tahaniif jiraachuu dha.
Arra, ummanni Oromiyaa qabsoo bilisummaa tiif yoomuu daran fincilaa jiran. Fincila kana keessattiis du’aa, madaawaa, kumaatamaan hidhamaa, mana hidhaa keessatti cafaqamaa jiru. Qabsaawotaa fii sab-boononni wal’aansoo ummata Oromiyaa finiinsaa jiran kuni, galiin karoorafatanii fii dhaadannoon jalatti hiriiran, wareegama isaanii tiin lammii biyyaa mara bal’oo bilisummaatti baasuu dha. Ummata bal’otti baasuuf qabsaawaniif keessaa gariin warruma diina aangoorra tursiisuuf jalatti hiriirani.
Warri Wayyaanee yoomuu hawaasa Oromiyaa tiif alaga. Waan keessatti deemaa jiru beekuu hin dandayan. Kanaaf, lammii keessaa garii aangoo sobaa tiin ummata dura qaqqabu. Warra aangoorratti ramadan hunda duuba taa’anii waan hojjatamaa tooytu niis ajaju. Kana haala Abbaay Tsahayyee kan dhiheenya kanaarraa hubachun ni dandayama. Qaallichi maqaaf “gorsaa Muummicha Ministeraa ti” ja’ama. Haala kanaan malee bulchiinsa biyyaa tii fii caasaa dhaaba sobaa kan maqaa Adda Dimokraatawaa Warraaqsa Ixoophiyaa (ADWI) ykn Ihaadig moggaasaniif keessallee hin-jiru. Namicha kanaa tu, warroota maqaaf aangoo bulchiinsa biyyaa qaban ja’aman walitti qabee irrattib geerara. Bookkisa tuffii! Qarrinfoo baasee, “yo akkas hin goone…!” je’ee itti dhaadata.
Haasoyni qaallichaa, warra walitti qaberratti aangoo hammam akka qabu namaaf mirkaneessa. Namichi gaara keessaa bahullee, gaarri mataa isaa keessaa hin baane. Akkasitti haasawuun isaaf jeeynumma. Warra callisanii dhageeffataniif ammoo salphina gudda. Wanni sagaleerraa hubatamu kana. Qaallichi waan danfuuf qaba. Kaa’imman Oromiyaa tu, harka qullaa qoma isaanii bananii waraana isaa dura dhaabbachaa jira. Wallisoota lammii tu, ija isaa duratti, Finfinnee keessaatti itti geerara jira. Haalli kuni, bu’ura mootummaa isaa tan duubaan gaggeessa jiru sossoose.
Abbaay Tsahayyee faan sadoo fii qananii keessa jiranirra turuuf ijibbaatu. Qophii tanaa tii fiis waajjira nageenya OPDO-rra tarkaanfatanii, suduudaan manguddootaa fii kaa’imanii biyyaa keessa caasaa basaasummaa diriirfachaa bahan. Kana malees, yaroo hamtuuf, waraana haala adda-addaatti leenjifatanii jiru. Garuu, akkuma Roomaan baroota dhibba afur booda Injiliz keessaa bahetti, akkuma Ingiliziis mootummaa isaa, tan yaroo takka, “tan aduun keesatti hin dhiine” ja’amte dhabetti, Wayyaaneeniis, haga fedhan wixxifataniis, Oromiyaa keessaa ni bahan. Bahuu qofa odoo hin taane, akkuma dargaan Hayle sillaasee fii Dargii tiis yakka hojjataniif adamamanii seeraaf dhihaatanitti, miidhaa ummata Oromiyaarraan gayaa jiraniif, miseensoonni isaanii tiis adamamanii, Caffee heeraa tan Oromiyaatti dhihaachuuf taa’u.
Duguuggaa shanyii tan Wayyaaneen ummata Oromiyaa irraatti hojjachaa jirtuuf lammii keessaa warri tumsa tahaafii jiran kana beekuu qabu. Diina jala eegee lulaa, hambaa aangoo fii qabeenyaa jala harka qabachuun, ollee-bulee ni hanqata. Mootummaan Wayyanee diigamaa jirti. Warra sullama aangoo isaan godhatanitti gara-galauun kufiinsa mootummaa shaffisa. Haalli kuni, guyyaa bilisummaa dhiheessuu malees, hegeree isaanii tolcha. Dirmachuu isaanii tiif, lammiin akka nama ilmi irraa bade deebi’eefitti qoma banate isaan simata. Kana hubachuun, akka walliftuun Oromiyaa Saalihaa Saamii jettetti, ummata isaanii maddii dhaabbachuun, yoomuu caalaa – yaroon amma!
Oromiyaan ni bilisoomti!
Abbaa Urjii
abbaaurjii@gmail.com


text:
Manni Marii Dhimmoota Islaamummaa Itiyoophiyaa Imbaasii Sa’uudii waliin mari’ate
Manni marii dhimmoota Islaamummaa Itiyoophiyaa imbaasii Sa’uudii waliin wal barnootaa fi Marii gaggeessuu Perezdaantiin M/M/Dh/I/Itiyoophiyaa Sheikh Hajjii Ibraahim himan. Imbaasiin Sa’uudiitii fi Manni marii dhimmoota Islaamummaa Qindoominnaan karaa itti waliin hojjachuu danda’an irratti kan mari’atan yoo tahu, gargaarsa Sa’uudiin misooma biyyaatiif godhaa jirtu irrattis galatoomfatanii jiru.
Gama birootiin hariiroo biyyi teenya Sa’uudii waliin qabdu karaa ittiin cimsuun danda’amuu fi, dhimma ijaarsa masjiida Najjaashii kan hawaasni Muslimaa ijaarsa isaa hawwiidhaan eegaa jiru irrattis marii jabaa taasisanii jiru. If duraafis hariiroo mootummaa Sa’uudii waliin qaban akkaataa itti fufuun danda’amu irrattis kallattii kaayuun marii kan goolaban tahuu odeeffannoon arganne ni addeessa.
Nuuralhudaa
Soora Qalbii Muslimaa


text:
OMN:Oduu Muddee 05,2015 Jaarmiyaan Hawaasa Oromoo Ameerikaa Kaabaa Mudde 10 bara 2015 Miidhaa Mootummaan Itiyoophiyaa Barattoota Oromoo Irraan ga’aatti jiran Mormuuf Washington Disii irratti Hiriira guddaa qopheessaa jiraachuu himan.
Bifuma wal fakkaatuun biyyooti Awurooppaas guyyuma walfakkaatutti hiriira gurguddaa qopheesanii jiran.
Ajjeechaa,hidhaa,reebichaa fi Midhaa barattoota Oromoo irratti Mootummaa Itiyoophiyaatin biyya keessatti raawataa jiru dura dhaabbachuuf, Waldaan Hawaasa Oromoo Ameerikaa Kaabaa Mudde 10 bara 2015 Magaala Gudditti Ameerikaa Washington D.C irratti Hirira Mormii guddaa qopheesaa Jiraachuu isaanii Miseenstota Bordii Waldichaa Keessaa Dr Asaffaa Jaallataa fi Obbo Ibraahim Jermani OMN tti himani jiru.
Waldaan kun eenyufaa hammata Isa jedhuuf Obbo Ibraahim Jermani akka nutti himanitti waldaan kun Miseensota Jaarmiyaalee Hawaasoota Oromoo 33 Ameerikaa kaabaa keessatti argaman mara hammataa jedhan.
Dr Asaffaa Jaallataa Gama isaaniitin gaaffiin barattooti Oromoo gaafachaatti jiran gaaffi Sirridhaa, Isa kana ammoo waldaan addunyaabeeku qabaa erga jedhanii booda, isa kana beeksisuun ammoo dirqama jaarmiyaalee Hawaasa Oromoo biyya alaati jedhan. Nutis jedhu Dr, Asaffaa Jaallataa, akka Waldaa Hawaasa Oromoo Kaaba Ameerikaatti isa kana addunyaatti beeksisuudhaaf walgahii hatattamaa waamnee murtoorra geenyee jedhan.
Marii ballaa erga geggeessaniin booda, murtoorra ga’uu isaanii kan nuu himan Obbo Ibraahim Jermani gama isaaniitin Hiriira nuti amma Washington D.C irratti geggeessuuf deemnu kun Hiriirota kanaan dura barataman irraa addaa erga jedhanin booda, akka yeroo kaanii gadi baanee hiriirree calisnee gara manaatti deebina osoo hintaane, ajjeechaa, Hiraarsamaa fi Miidhaa Mootummaan Itiyoophiyaa uummata keenya irraan ga’aatti jiru ragaa waliin dhiheessinaafi jedhan. Isa kana ammoo bifa qindaa’een Vidiyoolee Hokkara Mootummaan sun Barattoota irraan ga’aatti jiru sassaabbannee dhiheessuuf qophitti jirraa jedhan.
Akka Dr. Asaffaa Jaallataa Jedhanitti, Hirira Washington D.C irratti Mudde 10 geggeessamuuf karoorfatame kana irratti Miseensota Waldaa Hawaasa Oromoo Kaaba Ameerikaa kan ta’an kudhantu irratti hirmaata.
Bifuma wal fakkaatuun Hiriirri Mormii deggarsa barattota Oromoo Awuroophaa biyyoota hedduu keessatti gaggeessamuuf akka saganteeffamee jirus beekameera.
Haaluma kanaan Muddee 10 bara 2015 Hawwaasni Oromoo Biyya Norway Magaalaa Osloo fi Bergen Jaramanii – Frankfurt Biyya Netherlands, the Heegitti Hawaasi Siwiizerland, Jenevatti Hawaasi Oromoo Sweden ammoo Stokoolmtti Hirira guddaa geggeessuuf jiru.
Abdii Fiixee tiin.


text:
Mudde 18/2014(TOI) – Lammiileefi dhalattoonni Itoophiyaa yeroo rakkinaa Itoophiyaa cinaa dhaabbachuun ilmaan gaafa xiiqii ta’uusaanii qabatamaan mul’isaniiru jedhan Dubbii Himaan Ministeera Dhimma Alaa Ambaassadar Diinaa Muftii.
Gamtaan qindoomina Diyaaspooraa waltahiinsa Itiyoophiyaanota idil Addunyaa waamicha diyaaspooraa miiliyoona tokko gara biyyaa akka galaniif dhiyaatefi hundeeffama gamtiichaa ilaalchiisuun mariin qophaa’e toora Interneetiin gaggeeffamaa jira.
Marii kanarratti kan argaman Dubbii Himaan Ministira Dhimma Alaa Ambaassadar Diinaa Muftii akka jedhanitti, lammiilee Itiyoophiyaa waamicha dhiyaateef hordofe gara biyya isaanii dhufuun seenaa guddaan hojjetamuu agarsiisa.
Miseensonni diyaaspooraa waamicha biyya isaanii fudhatani dhufuuf murteessan yeroo rakkinaa Itiyoophiyaa cinaa dhaabbachuun ilmaan gaafa xiiqii ta’uusaanii qabatamaan mul’isaniiru jedhan.
Kuniis biyyatti bira darbe Afrikaanota hunda kan boonseefi shira gita bittaa dhoksaa biyyatti irratti aggaamame fashaleessuun yaada diinoota keenyaa abjuu kan taasise jedhan.
Bakkeewwan waraanaan miidhaman deebisanii ijaaruuf sochii eegalame keessattiis gahee isaanii bahuu akka qabaniis Ambaassaddar Diinaan dhaamaniiru.
Pireezidaantiin Gamtaa Qindoomina Diyaaspooraa Waltahiinsa Itiyoophiyaanota idil Addunyaa Obboo Allabbaachaw Dassaalanyi gama isaaniitiin, diyaaspooraan waamicha dhiyaateef fudhatanii gara biyyaa galuun ummataafi mootummaa Itiyoophiyaa cinaa ta’uusaanii ifatti mul’isaniiru jedhan.
Wayita gara biyyaatti galaniis diinagdee Itiyoophiyaa utubuun, namoota qe’eesaanii irraa buqqaa’aniifi Gooticha Raayyaa Ittisa Biyyaatiif deeggarsa gochuun gahee isaanii akka bahan hubachiisaniiru


text:
Dhaddachi Obbo Jawaar Mohaammad’faa Si’a Sadaffaaf Dabarsame; Kol. Gammachuu Ayyaanaa Mana-hidhaa Duraan Turanitti Akka Deebi’an Murtaa’e
Galmee Obbo Jawaar Muhaammad’faarra kanneen jiran irraa jecha amantaa fi waakkii dhaggeeffachuuf kan har’atti beellama kennee ture Manni Murtii Ol’aana Federaalaa dhadachi Lidataa ammas yeroo sadaffaaf beellama jijjiiramaa kenne.
- Jawaar Mohammad’faa fi Hoogganoonni ABO Lagannaa Nyaataarra Jiru, Jedhama
- Koloneel Gammachuu Ayyaanaa Mana-murtii Lidataatti, Obbo Abdii Raggaasaa Mana-murtii Sabbataatti Dhihaatan
Himatamitooni laganaa nyaataarra waan jiraniif fayyaa guutuudhaan yaada isaanii ibsachuu akka hin dandeenye kan ibsameen wal-qabatee beellamni kun dabarsame, jedhama.
Midiyaaleen deemsa dhaddachaa gabaasuuf achitti argamanis poolisiin dhorkuun gochaa sirrii akka ta’iin hubachiisee jira.
Gama biraatiin manni-murtii ol’aanaan, Koloneel Gammachuu Ayyaanaa, mana-hidhaa Qaallittii irraa bakka duraan ture Qilinxootti akka deebifaman murteessee jira.


text:
Nuti Luboota Waldoota Kristiyaanaa Warra Wangeelaa biyya aambaa keessatti gurmaa’an waamicha Waaqayyootiin adda baanee saba Waaqayyoo tajaajillu; Tokkumma Waldoota Kristiyaanaa Warra Wangeelaa Afaan Oromootiin waaqeffatan keessatti haammatamnne wangeela fayyinaa labsaa jiruudha.
Waraqaa ejjennoo kana akka barreessinuuf kan nu dirqisiise rakkina/muddama ummata keenya uummata Oromoo irraa ga’aa jiruudha. Akka Luboota uummata Oromoo keessaa dhalatnneetti wanti uummata keenya irra ga’aa jiru heddu waan nu yaadchiseefi. Hacuucaan saba kana irra jiru bara dheeraa kan lakkobsise haa ta’u iyyuu malee inni bara amma keessa jiru kana keessatti saba keenya irra ga’aa jiru isa yoomii irra iyyuu caalaa ta’uun isaa garaa keenya madeessee boqonnaa nu dhowwee jira. Guddaa kan nama yaaddessuudha. Waan ta’aa jiru kana cal jedhanii ilaaluun itti waliigaluutti waan lakkaa’amuuf itti gaafatama jalaa nun baasu jennee amanna
EJJENNOO LUBOOTA OROMOO HAALA UUMMANNI OROMOOBARA KANA KEESSA JIRU IRRATTI.
Nuti Luboota Waldoota Kristiyaanaa Warra Wangeelaa biyya aambaa keessatti gurmaa’an waamicha Waaqayyootiin adda baanee saba Waaqayyoo tajaajillu; Tokkumma Waldoota Kristiyaanaa Warra Wangeelaa Afaan Oromootiin waaqeffatan keessatti haammatamnne wangeela fayyinaa labsaa jiruudha.


text:
COVID Dheeraan maali dha?
Namoonni COVID-19 qabamani mallattoo dhukkubichaa agarsiisuu fi miidhaa yeroo dheeraa inifekshinii isaanii hordofuun dhufe "COVID Dheeraa" yookaan "Sindiroomii COVID boodaa" qabaachuu danda'u. COVID Dheeraan hanga ammaattiyyu waa'een isaa hedduun hin beekamne. Hanguma qorannoonn COVID Dheeraa irratti taasifamaa adeemeen nutis bal'inaan barachuu kan itti fufnu taha.
Mallattoolee COVID Dheeraa
Namoonni COVID Dheeraa qaban mallattoolee gara garaa yeroo infekshinii boodaa torbee, ji'a yookaan waggaatti qabaachuu danda'u.
Mallattooleen isaas kanneen itti aanan haammata, garuu isaan qofaitti hin murtaa’u:
- Miira dadhabbii, keessumaa yeroo hojii sammuu yookaan qaamaa
- Qaama gubaa
- Hafuura baafachuu dadhabuu
- Qufaa
- Dhukkubbii laphee
- Foolii fi/yookaan dhamdhami jijjiiramuu
- Yaaduun itti cimuu yookaan xiyyeeffachuun yookaan "dhukkubbi xiyyeeffachuu dadhabuu"
- Mataa bowwaafannaa
- Dhukkubbii garaa
- Marsaan laguu jijjiiramuu
COVID Dheeraa kan qabaachuu dandahu eenyu?
Namni kamiyyuu COVID-19 n qabame COVID Dheeraan qabamuu danda'a. Gara caalmaatti namoota mallattoo COVID-19 heddumminaan agarsiisan irratti mul'ata, addattu kanneen yaalii mana yaalaa barbaadaniif. Namoonni yeroo COVID-19 qabamanitti yookaan isa booda faalama sirnaa heddumminaa agarsiisan irratti carraa isaan COVID Dheeraan qabamuun isaanii olaanaa dha. Shamarraan, dargaggoota umriin adeeman, namoota dhukkuba biroo qabani fi kanneen talaallii hin fudhanne carraa isaan COVID Dheeraa horachuun isaanii olaanaa dha. Namoonni irra deddeebiin COVID-19 qabaman carraa isaan COVID Dheeraan qabamuun isaanii olaanaa dha.
COVID Dheeraa Of Irraa Ittisuu
Infekshinii COVID-19 of irraa ittisuun karaa COVID Dheeraa itti of irraa ittisan isa gaarii dha. Harka dhiqachuun, haguuggii afaanii fi funyaanii bakka walitti qabama gidduutti godhachuun, yeroo isin dhukkubetti mana turuun, fi talaalli isiniif kennamee fi doozii buustarii fuhachuun ofii keessanii fi namoota biraa COVID-19 irraa ittisaa.
Namoonni dhuunfaa talaallii COVID-19 fudhatan kanneen talaallii hin fudhanne gaditti carraa COVID Dheeraan qabamuu qabu.
Waa'ee Talaallii COVID-19 fudhachuu Baradhu
Qorannoo COVID Dheeraa
COVID Dheeraa qorachuun ni cima. Mallattoolee isaa dhukkubsatoonni ibsuuf ni rakkatu. Yaaliin laabii yookaan wanti ijaan ilaalamu qarannoo gochuuf hin jiru. Yoo dhukkubsataan COVID Dheeraa qabaatteyyu bu'aan qorannoo akka sirrii ta'eetti agarsiisa.
Namoonni muraasi kanneen mallattoo COVID Dheeraa gabaasan mallattoo COVID-19 hin argisiisani fi yeroo jalqaba dhukkubsatanitti COVID-19 f qorannoo kan hin taasisne dha. Kunis akka isaan COVID-19 qaban mirkaneessuuf nama rakkisa fi qorannoo COVID Dheeraa dhorkuu yookaan tursiisuu danda'a. COVID-19 f qorannoo taasisuun kee murteessaa dha yeroo jalqabaaf dhukkubbiin yoo sitti dhaga'ame qorannoo COVID Dheeraa booda taasista.
Tuqaalee Dukkubsataaf Barbaachisan Beellama Dhiyessitoota Kunuunsa Fayyaa Rakkoo COVID boodaaf(ingiliffaan)
Rakkoolee fayyaa haaraa fi dura turanii
Infekshiniin COVID-19 qaama hedduu irratti dhiibbaa geessisuu danda'a fi yeroo tokko tokkos madiinummaa ofiinii irratti rakkoo fiduun COVID Dheeraa keessatti gahee taphata. Madiinummaan ofiinii haala yeroo madiinummaan qaamaa summii uumu yookaan maashaan qaama miidhamaniin hubamu kan uumamu dha. Kana jechuun namoonni COVID-19 dursa qaban yaaddoo fayyaa biraan hubamuu kanneen akka dhibee sukkaaraa yookaan rakkoo dhibee onnee godhatu jechuudha. Dhibeewwan kanaan duraa kanneen akka dhibee sukkaaraa fi dhukkuba onnee erga infekishinii COVID-19 booda isa duraa caalaa hamaa taha jechuudha.
COVID Dheeraa fi Mirgoota Qaama Miidhamaa
COVID Dheeraan qaamaa fi sammuu irratti dhiibbaa qaba akkasumas akkaataa Americans with Disabilities Act (ADA, Keewwata Qaaama Miidhamumaa Ameerikaa) jalatti akka qaama miidhamummaatti ilaalama. Namoonni COVID Dheeraan hubamaniif eegumsi loogii qaama miidhamummaa kan taasifamuuf dha. Haala isaanii kana irratti hundaa'uun haalli daldala, naannoo, fi mootummaa giddu galeessaa irratti dhibee COVID Dheeraa isaaniin wal qabateen haareffamni taasifamuu danda'a.
Qajeelfama "COVID Dheeraa" akka Qaama miidhamummaatti ADAjalatti(Ingiliffaan)
COVID Dheeraa fi Ulfa
Namoonni ulfi yookaan dhihootti ulfa tahan dhibee COVID-19 f hedduu saaxilamoo dha. COVID-19 rakkoo yeroo ulfaa fiduu fi guddina mucaa irratti dhiibbaa qaba.
COVID hanga ammaattiyyu akkamiin ulfa irratti rakkoo akka fidu waa'een isaa hedduun hin beekamne. The National Institutes of Health (NIH, Inistiituutii Fayyaa Biyyaalessaa)waggaa 4 f dhiibbaa yeroo dheeraa COVID-19 dubartootaa yeroo ulfaatti COVID-19 qabanii fi miciree isaanii irratti dhiibbaa dhufu kan qoratu dha.
COVID Dheeraa fi Ijoollee
Ijoolleenis COVID Dheeraadhaan dhukkubachuu danda'u. Ijooleen mallattoo COVID Dheeraa kanneen akka dadhabbii fi mana barumsaa keessatti hirmaachuu fi gochaa irratti xiyyeeffachuu dadhabuu shaakaluu danda'u. Ijoolleen umrii xiqqoo mallattoo dhukkuba isaanii ibsachuu irratti itti cimuu danda'a.
Ijoolleen COVID Dheeraaf saaxilaman eeyyama barnoota addaa, eegumsa yookaan tajaajila wal qabatan biroo kanneen 2 Seera Federaalaa jalatti eeraman argachuu danda'u.
Ijoolleef talaallii COVID-19 kennuun karaa COVID Dheeraa itti ijoollee irraa ittisan isa gaarii dha.
Waa'ee Ijoollee talaalchisuu bal'inaan baradhu.
Odeeffannoo Ogeessota Yaalaaf
- DANDAMACHUU: Haala Dandamannaa COVID Fooyyessuus Qorachuukan uumame karaa National Institutes of Health (NIH) qorannoo COVID Dheeraa mijeessuuf.
- Haalota COVID Boodaa: Odeeffannoo Dhiyessitoota Kunuunsa Fayyaaf Ibsa dhiyessitoota kunuunsa fayyaaf kan uumame karaa Centers for Disease Control and Prevention (CDC, Giddugaloota Too'annoo fi Ittisa Dhibee).
- Haalota COVID Boodaa: CDC Saayinsii Walitti qabaa saayinsii COVID Dheeraa fi liinkii suur-sagalee waa'ee haalota COVID boodaa.


text:
Fulbaana 11/2015(TOI) – Minsteerri Albuudaa naannoo Somaalee Ogaadenitti boba’aa umamaa baasuuf kan ture Kubaaniyaa ‘Poolii GCL’ jedhamu waliin waliigaltee qabu kaleessa irraa jalqabee adda kutuu beeksise.
Ministirri Albuudaa Injinar Taakkalaa Uumaa ibsa laataniin kubaaniyaan kun waggoota 15 boba’aa baasuuf naannaawwa kanatti hojjechaa turus haala waliigalteen raawwachuu dadhabuu isaan walii galteen adda cituu himaniiru.
Kubaaniyaa kanarraa Mootummaafi Uummanni kan eegu dhiheessii maallaqaafi Tekinolojii dhihaachuu dhabuun waliigalteen kun adda cituu himaniiru.
Mootummaan yeroo adda addaatti Kubaaniyaa kanaaf deeggarsaafi akeekkachiisa kennuufis waan irraa eeggamau garuu hojjechuu akka hin dandeenye himaniiru.


text:
Oromoon walga’ii irrattis haata’u nama tokkoo wajjin haasaa haasa’u irratti, aadaafi naamusa gaarii qaba. Utuu ijoo dubbii kaasuuf jedhu hin ibsin dura,kaayyoon dubbiisaa,salphaafi sirriitti hundaaf akka galuuf dubbiisaa mammaaksaan jalqaba.”Mammaakan waa himan akkifatan waa tufani” jedhama mitiiree? Egaa yaada hundee ta’e kanarraa kaanee yeroo tajaajilasaa madaallu, tajaajila guddaa qaba. Waan kana ta’eef adaan keenya gaarii ta’e kana dhalooti haaraa baruu qaba. Akkuma abbootii keenyarraa fudhanne dhalootaa gara dhalootaatti akka dabruu Oromoon hundi itti gaafatama qaba.
—Mana ormaa bareedaarra godoo ofii wayya.
—Biyya abbaakooti jette injiraan moluu irratti hafte.
—”Akkana jedhaa! “ jette indaaqqoon balbalaaf gadi jettee.
—Kolfeen du’a jette Sareen mana foonii seentee.
—Bagan kufee bagan ka’e, Kan billaan natti kaatuu fi kan coqorsaan natti kaatus bagan arge jette dullattiin sa’aa.
—Qeerransa bokkaan dhaane,Indaaqoon Iyyaa seeti, Sareen Adala seeti.
—Mucaa boo’uuf jedhu jabbiin miillarra ejjete.
—Abbaan of hin argu dhagaan of hin darbu.
—Hamma beekan mana eegan jette jaartiin
—Bishaan akka hin cabne waan beekuuf dhagaarra utaala.


text:
Godina Shawaa Bahaatti kan argamtuu magaalaa Adaamaa Keessatti dubartootni baay’een jireenya isaani kan gaggessan karaa adda addan ta’uus, baay’een isaani daldaala xixxiqqoo irratti bobba’udhani. Taa’umsi magaala kanaa dhiyeenya magaala finfinneetti qabduu irraan kan ka’e guyyaa tokkotti namootni baay’een gara magaalaa kanaa ni dhufu. Daldaalli magaalaa kana keessaa baay’ee ho’adha. Kanaaf dubaartoonni magaalaa kanaas jireenyi isaani daldaala irraatti kan hunda’e dha.
Aadde Masarat Kumsaa Maatii ishee wajjin badiiyyaa irraa gara maagala kanaa erga dhuftee bubbultee jirti. Isheenis itti gaafattamtuu Garee wal- gargaarsaa kan magaala Adaamaa keessatti argamuu ta’uun hojjachaa jirti. Isheeni fi maatiin ishee baadiyyaa irraa kan gara magaalaa dhufaan yommuu ta’u, jijjirama barbaachaf jecha mucaa ji’a saddeetii qabachuun akka gara magaala Adaamaa kanatti godaanan dubbatti.
Yeroo sanatti hojii waan hin qabneef haalli jireenya isaanii baay’ee rakkiisaa ture. Abban manaa ishee hojii humnaa hojjachuun galii xiqqoo argataa ture. Galiin kun immoo nyaata isaaniif illee ga’a akka hin turre dubbatti. Isheen hojii waan hin qabneef mana teessee daa’ima guddisuun qofa hojii kan biraa hin qabdu turte.
“Garee walgargaarsaa keessatti gurmoofnee qusannoo saantima 50 qusachuun jalqabne. Qusanno kana akka jalqabnuu fi akkaata daldaala ittin jalqabnuu lenjii arganne jira. Nutis lenjiicha hojiitti hiikudhaan jijjirama qabatamaa dhufe arginee jira.” Akka Adde Masarat jettutti deegarsii adda adda gama mootummaanis ta’e dhaabbata dhuunfaa biroo gargaarsa isaani yoo itti fufan jijjiramni kun gara fuulduraattis sadarkaa guddaarra ga’uu akka danda’u dubbatti.
Aadde Tsiggee Tashoomaas jirattuu magaalaa Adaamaa fi miseensa wal gargaarsaa yemmuu taatu, ijoollee 3 fi abbaa manaa ishee wajjiin hojii daldaalaa irraatti bobbaatee jiraatti. Addee Tsiggeen osoo hin gurmaa’iin dura Warshaa boloqqee keessaa mindaa xiqqaan hojjachaa kan turtee yemmu ta’u, abbaan manaa ishees hojii humnaa dalagaa ture. Galiin isaani kun nyaataf, ijoollee barsiissufis ta’e jireenya haawassummaa kan akka Afooshaa fi uqubii kaffaluuf rakkisaa ture.
Amma erga namoota 12 ta’udhaan gurmaa’anii gara hojiitti seenanii haala gaarii irra jiru. Dubartoota kunneen gurmessudhaan leenjii adda addaa kennuun gara hojiitti akka seenanif gargaarssi kan ta’eefi mootummaa fi miti mootummaa irraati. Fakkenyaaf, Qalahiwoot lenjii wa’ee daldaalaa kennuun, qamnii mootummaa immoo bakka hojii kennuun gargaaranii jiru.
Addee Tsiggee fi namootni ishee wajjiin gurmaa’an qusannoo isaani osoo addaan hin kutin qusachuudhaan har’a jireenya foyya’aa jirachuu jalqabaniiru. Haata’umalee har’as gama wabii nyaatatiin, nyaata madaalawwaa argachuun rakkisaa akka ta’e dha. Nannoo sanatti waanumaa argataan nyaachuu irraan kan hafe filannoodhan nyaachuun ykn nyaanni madaalawwan maal akka ta’e ille namootni beekan muraasa.
Gara biraan dubartoonni amma illee osoo hin gurmaa’in jireenya rakkisaa keessa jiraniif qamnii dhimmi ilaalu gurmeessanii mootummaa immoo bakka hojii bilisaan akka kennuuf Aadde Tsiggeen ni gaafatti.
Miseensi garee wal gargarsaa kun akka jettutti rakkoowwan dubartoota mudatan akka bay’ee ta’an dubbachuun, keessattuu warren hir’ina qaamaa qabaniif ilaalchi taasifame hin jiru. Akka aadde Hawaa Sharafaa jettutti qaama hir’uu ta’uu isheef gargaarsa argachuu qabdu hir’inaa qamaa waan qabduuf osoo hin argatiin hafuu ishee dubatti. Isheen huccuu aadaa hojjachuun jireenya ishee kan gaggesituu yoo ta’u, osoo gargaarsa maallaqaa liqiin argattee kaapitaala ishee guddisuun galii ishees fooyyessuu akka dandeessu dubbatti. Ammaa garuu qamaa hir’uu ta’uu ishee qofaaf osoo hojjachuu dandeessu ilaalchii uumatichaa garrii waan hin taanef hawaasichaa wajjin hojjachuudhaa baaattus qofaa ishee jireenya ishee gaggessa jirti. Dabalataan namootni gurma’aniis ta’ee qamnii isaan gurmeessu namoota hir’ina qaamaa qaban akka isaan waliin hojjataniif eyyamamoo miti. Kanaafuu namoonnii akkasi kun abdii kutachuun mana taa’u fi jireenya isaaniif maallaqa kadhachuun gaggessaa jiru. Yoo gargaarsa barbaachisaa argataan namootni kunneen akka hojjachuu danda’anii fi of- jijjiruu danda’aan beekamaadha.
Akkasumas gareen wal gargaarsaa kun walitti kurfa’udhaan mana baruumsaa banataani jiru. Akka dura buutuun mana baruumsicha aadde Sannaay Tayyee jettetti dubbartooni kunnen osoo hin gurmaa’in dura galii tokko illee kan hinqabnee fi rakkoo cimaa keessa warra turaniidha. Yeroo jalqabaaf qusannoo santimaa kudhaniin kan jalqaban yemmoo ta’u, adeemsa keessaa rakkoo hawaasa keessaa jirachaa jiran furuuf karoorfatan. Nannoo isaanitti manni baruumsaa olmaa da’imanii kan maati harka qalleyiif ta’u akka hin jirre ilaaludhaan, mana baruumsaa oolmaa da’imanii banan. Kanaanis daa’imman nannoo sanaa baasi xiqqaa fi warren hiyyeesa hiyyesa ta’an bilisaan barsiisuu jalqaban.
Bakka haara kanatti mana kiraa keessa waan jiraniif, kiraan manaa immoo yeroo gara yerootti dabalaa deema. Kun immoo kaffaltii barnoota maatii irraatti akka dabalamu taasisa. Maatiin immoo kaffaltii guddaa kaffaluu waan hin dandeenyeef ykn harka qalleeyyii waan ta’aniif ijoolleen isaanii akka mana oolan taasisu. Kanaafuu rakkoo kana furuuf qaamnii mootummaa lafa manni baruumsaa irraatti ijaaramuu bilisaan yoo kenneef , isaan gargaarsa tola oltotaa irraa gargaarsa gaafachuun akka mana baruumsaa ijaaru danda’an dubbatti.
Walumaagalatti akkuma seena keyyata armaan olii irraa hubachuun danda’amutti gareen walgargaarsa guddina hawaasa walitti fufiinsaan hiyyummaa hir’isuu fi dubartoota harka qalleyyi bay’een hiyyuma keessa of baasuf karaa akka ta’eedha. Akkaa Garee walgargaarsa biyyoollessatti, bulchiinsa nannoo isaani waliin ta’uun hojii gaggarri heddu hojjachuun danda’ameera. Haata’umalee gareen walgargaarsaa kun dhabiinsa moodelii irran kan ka’ee seera waltawaa qabachuu dhabuun isaani rakkoodha. Kun immoo rakkowaan adda adda garicha irratti fida, fkn liqaa bankii irraa fudhachuuf, lafa karaa seera qabeessa ta’een argachuuf, fi tajaajiltoota uumataa adda adda argachuuf humni isaani ni hir’ata.
Kanafuu Gareen walgargaarsa Itoophiyaa keessa jiran akkamitti hubannoo fi guddina fulduraa isaaniif fi walqixxuummaa dubartootaa , hirmaannaa isaani, murtee kennu, karaa dimokirasittin fayyadamumma isaani, galii, hawassumma fi aadaa jireenya isaani guddisu danda’u?


text:
Jiraattonii magaala Gondar ajjeechaaniif buqqa’iimis bakka adda addaatii saba amaaraa irratii raawwachaa jiru akka dhaabatuu hiriiraan gaafataniiru. Mootummaan feederaalaa ajeechaa dhaabisisuudhaaf tarkaanfii hinfudhanne jedhanii Hiriirtonnii balaaleffataniiru.
Hiriirtonnii magaala Gondar kun dhaadannoo dhiiginii oromoo dhiigaa kooti jedhu afaan amaaraatiif afaan oromootiin barreesuudhaa firummaa saba oromootiif qaban akka ibisan gabasaamera. Hiriira duraan magalotaa naanoo amaaraa keessati taasifaman irratii dhaadannoon tutuqaa of keessaa qaba akka yaada saba amaaraa bakka hin buunee qindeessonii heriira Gondar VOAti dubbataniiruu.
Karaa biraatiin mormiin manaa ba’uumsa lagachuu magaalaa baahir daar guyyaa lammataaf itti fufee mannootiin daldalaatif biirooleen adda addaa cufamanii olaaniiru.
Gabaastuun VOA Asteer Misgaanawu akka jetteti haalii magaalichaa keesaa jiru muddamaadha. Bakka tokko tokkotti dhukaasinii qawwee hindhagahama. Bulchiisin magaala baahirdaar kaleesa ibsa baaseen yaalii aggaamii saamichaa kamiinuu irrati tarkaanfii akka fudhatuu beeksiseera.
Hiriira gidduu kana magaalota naannoo amaaraa keesatii geggeesamma turan irratii irgaan dadarbaa turan tokko tokko balaaleffachuu isaa Paartiin badhaadhinaa mootummaa naannoo amaaraa beeksiseera.
Karaa biraatiin, Badhaadhinnii naannoo amhaaraa kaleessa ibsa baaseratti akka jedhetti dhaadawannoo hirirra irratti mul’achha turan tookko tokkoo ejjannoo mootummaa naannoo amaaraatiif saba amaaraa kan bakka bu’u miti jedheera. Paartii mormitootaa Sochhii biyyoolessaa Amaaraa ykn ABIN jedhaamee beekamu gocha kaanaaf itti gaafatamaadhaa akka ta’ee ibssa isaa keessatii hubachiisuun isaa beekameera.
Paartiin ABIN poosteroota filannoo paartilee biro ciciruudhaaf gubudhaan ibssa kana irratti balaalefatameeraa.
Itti aanaa dura taa’aan paartii Sochhii biyyoolessaa Amaaraa ABIN Yoseef Ibraahim komiin paartiin badhaadhinna amaaraa dhaaba isaanii irrati dhiheesee waan qabatama hinqabneedha jedhanii gabaasaa VOA Masfin Araggaatti himaniiru. Paartiin ABIN dhaadanootaa hiririchaa irratii qabataman akka hinbalaleffanees ibsaniiru.


text:
Seeraan ala nama deddeebisuu adda durummaan hooggana jedhamuun kan himatamee fi dogoggora maqaati malee ana miti jechuun falmataa kan ture lammiin Eertraa dhugaa dubbate jechuun mannimurtii Xaaliyaanii murteesseefii jira. Manni murtichaa har’a ture murtii kana kan dabarse.
Addunyaa irraa caasaa namoota seeraan ala deddeebisuu keessaa garee tokko hooggana jedhamuun kan himatame Medhaanee Yehadgoo Merid kan jedhamu lammiin Eertraa, Itiyoophiyaa,Liibiyaa Sudaanii fi tokkummaa Imireetot Arabaa akkasumas Awrooppaa keessaa dameewwan akka qabutu ibsame.
Bara 2016 Sudaan keessatti qabamee Xaaliyaaniitti dabarfamee kan kenname garu ana Medihaanee Tesfaamaariyaam Berihee ti hojiin koos hojii mukaa ti jechuun falmaa ture.
Bifi namoota lamaanii wal fakkaachuu dhabuu qofaa utuu hin taane ragaan qorannaa DNA argame illee kan hidhaa keessa jiru falmii Medihaanee dhugumsus abboonni alangaa Xaaliyaanii diduu dhaan hidhaan waggoota 14 akka itti muramu gaafataniiru. Jimaata har’aa ture manni murtii Palermoo Medihaanee Tefaamaariyaamiif kan murteesse.


text:
Kooshinarri ol’aantuun Koomishina Mirga Namoomaa Tokkummaa Mootummootaa Misheele Baachileet, mootummaan Naayijeeriyaa humna waraanaa gitaa olii, uummata hidhannoo hin qabne magaalaa Leegoos keessatti hiriira ba’etti bobbaasuun miidhaa dhaqqabsiisuu balaaleffatanii jiran.
Hiira kana irratti yoo xiqqaate hiriirtonni 12 ajjeesamuu fi ka biroo hedduun madaa’u gabaase – dhaabatni mirga namoomaa sadarkaa Addunyaa – Amnestii Internaashinaal. Namoota hidhannoo hin qabnetti dhukaasanii ajjeesuun, akka fixinsa murtii seeraatii alaatti ilaalama, jedha – dhaabbatichi.
Koomishinarittiin Koomishina Mirga Dhala-namaa, ka Tokkummaa Mootummootaa – Misheel Baachileet, dhukaasa humnoota mootummaatiin hiriirtota irratti baname sana dura, caasaan kaameraa Televiiziyoonaa fi ibsaan beekaa addaan kutamuu isaa ilaalchisee gabaasaaleen bahan kan isaan yaaddesse tahuu dubbatan. “Kun dhugaa tahuun mirkanoofanaan, haleellaa akkan hamaa itti yaadamee, karoorfamee, qineeffamee namoota nagaadhaan hiriira bahan irratti geggeessame tahuu isaa ti,” jedhan.
Gabaasaa guutuu caqasaa.


text:
Tajaajila Faayinaansii Istisnaa
Tajaajila Faayinaansii Istisnaa
Tajaajilli faayinaansii kun maamiltoota oomisha Industirii ykn gamoowwan ijaarsi isaanii xumurame bitachuuf gaaffii dhiyeessaniif akkaataa ajaja maamiltichaatiin baankichi oomishiisuun ykn immoo qaamota hojii ijaarsaa irratti bobba’aniin ijaarsisuun maamiltichaaf gurgurtaa harkaa harkaatiin ykn liqaadhaan kan dabarsu yeroo ta’u dhaabbata oomishu ykn ogeessota ijaarsa irratti bobba’an waliin walii galtee uumuudhaan maallaqa dheedhiin faayinaansii gochuu ni danda’a.


text:
'Haleellaa diroonii Tarkiitiin 'loltoonni Sooriyaa 19 ajjeefaman'
Loltoonni Sooriyaa 19 haleellaa diroonii naannoo Idliibitti Tarkiin taasifameen ajjeefamuun gabaafame.
Dhaabbanni mirga namoomaa Sooriyaa UK teessuma godhate (SOHR) akka jedhutti, haleellaan kun kan aggaammate konkolaatto loltootaa Sooriyaarratti akka ta'e ibseera.
Xiyyaaronni waraanaa Sooriyaa lamas Dilbatarra Tarkiin rukutamuun kufanii jiru.
Deggartuu Sooriyaa guddoo kan taate Raashiyaan, xiyyaaronni Tarkii daandii qilleensaa Sooriyaa keessa jiran haleellaa irraa bilisa ta'uu dhiisuu malu jechuun akeekkachiftee jirti.
Wa-ldhabdeen naannoo Idliib jiru hammaachaa kan dhufe torbee darbe loltoonni Tarkii 33 haleellaa qilleensarraan erga ajjeefamanii boodadha.
Dilbatarra maaltu ta'e?
Paayilatoonni jeettiiwwan waraanaa Sooriyaa rukutaman lama bakka loltoonni Tarkiifi Sooriyaa itti wal-lolaa jiran Idliibitti, 'paaraashuutiin' nagaan lafa bu'anii jiru.
Sooriyaanis gama isheetiin, dirooniiwwan Tarkii sadii dhooftee kuffisuushee beeksiftee jirti.
Akka eejansiin oduu biyyaalessaa Sooriyaa jedhutti, biyyattiin qixa Kaabaatiin daandii qilleensaa cufaa kan jirtu yoo ta'u, xiyyaarri qaama kamiiyyuu kana cabsee naannoo sanatti argame akka diinaatti ilaalama jedheera.
Tarkiin riphee loltoota Idliib jiran kan deeggartu yoo ta'u, sirna ittisaa Sooriyaafi taankiiwwan hedduu irratti haleellaa raawwachuu beeksiftee jirti.
Trakiin Raashiyaa waliin walitti bu'uu akka hin feene beeksiftee jirti.
Maaltu ta'aa jira?
Mootummaan Sooriyaa Raashiyaadhaan deggaramu, riphee loltoota Tarkiin deggaramaniin kan qabamte Idliibiin deebisanii fudhachuuf falmachaa turani.
Idliib naannoo ishee dhumaa riphee loltootaan to'atamtee jirtudha.
Tarkaanfiin mootummaa Sooriyaan fudhatamaa jiru namoota nagaa miiliyoona walakkaa ol qe'eerraa buqqisuun gara daangaa Tarkiitti kan baqachiise yoo ta'u, Tarkiin namoota kana simachuuf humna hin qabu jettee jirti.


text:
Finfinnee, Eebila 5, 2014 (TOI)- Jarmaan Itoophiyaatti guddina damee dhuunfaaf kan oolu Piroojektii Yuuroo miiliyoona 25 ifoomsite.
Sirni piroojetii kana jalqabsiisuu magaalaa Finfinneetti geggeefama jira.Piroojektichi Ministeera Misooma Indastirii fi Tumsaa Dhaabbata Misooma Idil addunyaa Jarmaan (JIZ) kan qophaa’ee yoo ta’u, waggoota afuriif kan turuu baatii Eebilarraa eegalee hojiitti hiikkama jedhameera.
Ministir Deetaan Ministeera Indaastirii Shiisammaa Gabrasillaasee, dameen dhuunfaa hiyyumma hir’isuu fi guddina ariifachiisaa galmeessisuu fi hojii dhabdummaa hir’isuuf qooda mataa isaa qabaachuu eeraniiru.
Ministeerri indaastiriis guddina damee dhuunfaaf hojiiwwan adda addaa hojjetaa jiraachuu ibsaniiru.
Keessattuu guddina damee oomishaa indaastirii fi dorgomtummaasaa fooyyeessuuf hojjetaa jira jedhaniiru.


text:
Finfinnee, Mudde,24/2013(TOI)- Mata duree ‘Ijaarsa Mootummaa, Ijaarsa biyyaafi muuxannoo biyya alaa’ Jedhuun Mariin dargaggoota Oromiyaa Giddu Gala Aadaa Oromootti gaggeeffamaa jira.
Ittigaafatamaa Ijaarsa Siyaasaa Liigii dargagoota Paartii Badhaadhinaa Damee Oromiyaa Dargaggoo Adinan Hajii dirreen dimookiraasii bal’atuus kophaasaa hiika hin qabu, walmoormuu mariin gabbisuun aadaa dargaggonnii ittifufsiisuu qabudha jedhan.
Waltajjiin kunis Ijaarsa Mootummaa fi biyyaa irratti dargaggoota beekumsa fi muuxannoo guddaa qabniifii ilaalchoota siyaasaa garagaraa qaban hirmaachisuun kan gaggeeffamaa jirudha jedhan.
Barruun mariitiis Sad.Ministir Di’eetaatti komishinii karooraa fi Misoomaa Fedaraalaa Dr. Namarraa Gabayyaw tiin dargaggootaaf dhiyeessan.
Maddi:- OBN


text:
Adoolessa 27/2014(TOI) – Ministirri Muummee FDRI doktar Abiy Ahimad bara darbee raawwiin hojii daldala alaa jajjabeessaa ta’efi dabaluun invastimaantii alaa kallattiin mul’ateera jedhan.
Koreen maakiroo Ikonomii walaga’ii keenya geggeessineera kan jedhan doktar Abiy ji’oota lamaan darbanitti qaala’insi jireenyaa xiqqaateera, hojiin ashaaraa magariisaa guddaan hojjetameera, hojii tola ooltummaa Daballii Remitaansifi raawwiin hojii teknoolojiidhaan deeggarame kan itti galmaa’e ta’uu mirkaneessineerra.
Mikaa’inni argame bara kanas cimanii akka itti fufuu akka qaban karaa miidiyaa hawaasummaa isaanii beeksisaniiru.