text: 1Minaasee kawotiyo wode, laittai ayyo tammanne naa77a; i Yerusalaamen ishatamanne ichchashu laitta kawotiis. 2GODAI Israa7eela asaa sinttaappe laaggidi kessido asatu de7uwaa wogaa, he sheneyiyaagaa qullidi, ikka GODAA sinttan iitabaa oottiis. 3Minaasee ba aawai Hizqqiyaasi laalido, goinniyo xoqqa sohota zaarettidi keexxiis; Ba7aalayyo yarshshiyo sohotanne Asheero giyo xoossee misileta medhdhiis. Qassi saluwaa xoolinttetu ubbatuyyookka goinniisinne etayyo oottiis. 4GODAI kase, "Ta sunttai merinau Yerusalaamen de7ana" yaagi wottido GODAA Beeta Maqidasiyan Minaasee hara xoossatuyyo yarshshiyo sohota giigissiis. 5GODAA Beeta Maqidasiyan de7iya naa77u dabaabatun saluwaa xoolinttetu ubbaayyo yarshshiyo sohota giigissiis. 6Hinnooma Zanggaaran ba attuma naata taman xuuggidi yarshshiis. I ba huuphenkka bitiyaagaanne gojiyaagaa gididi, shareechchotanne moitilliyaa haasayissiyaageeta zoriyaa oichchiis. GODAA sinttan i daro iitabaa oottidi, a hanqqetissiis. 7Hegaappe guyyiyan, ba medhdhido eeqaa misiliyaa Xoossaa Beeta Maqidasiyaa giddon essiis. He Beeta Maqidasee, Xoossai Daawitayyoonne a na7aa Solomonayyo, "Israa7eela zare ubbaa giddoppe taani doorido ha Beeta Maqidasiyaaninne Yerusalaamen taani ta sunttaa merinau xeesissana. 8Taani Israa7eela asaa azazido azazo ubbaanne Muuse baggaara imettida higgiyaa, wogaanne pirddaa ubbaa eti naagidi oottikko, taani eta maizza aawatuyyo immido biittaappe eta kottiyaa shodissikke" yaagi wottido Beeta Maqidasiyaa. 9SHin Minaasee Yihudaa asaanne Yerusalaame asaa balettiis; yaatin, eti GODAI Israa7eela asaa sinttaappe xaissido dere asaagaappe aadhdhiya iitaa oottidosona. 10GODAI Minaaseyyoonne a asaayyo haasayiis; shin eti a haasayaa siyennan ixxidosona. 11Hegaa gishshau, GODAI Asoore kawuwaa ola gadaawata eta bolli denttiis; denttin eti Minaase siiriyan dafuwaa aattidi oiqqidosona; oiqqidi nahaasiyaa sanssalatan qachchidi, Baabiloone biitti efiidosona. 12Minaasee tuggatido wode, GODAA ba Xoossaa maaduwaa woossiis; ba aawatu Xoossaa sinttan banatettaa keehippe kaushshiis. 13Minaasee Xoossaa woossido wode, Xoossai ayyo woosettiis; a watwatuwaakka siyiis. Siyidi Yerusalaamen a kawotettan zaaretti wottiis. GODAI Xoossaa gididoogaa Minaasee hegan eriis. 14Hegaappe guyyiyan, Minaasee Giyoona Pulttuwaa matan de7iya sohuwaappe doommidi, Ofeela giyo sohuwaara kanttidi biidi, Moliyaa Penggiyaa giyo penggiyaa gakkanaashin, kaseegaappe kare baggaara hara dirssaa gimbbiyaa gimbbiis. He gimbbee Daawita Katamaappe arshsho baggaara de7iya zanggaaran de7ees. Yihudaa katamatu ubban ola gadaawata wottiis. 15Allaga xoossatanne eeqaa misiliyaa GODAA Beeta Maqidasiyaappe diggiis; GODAA Beeta Maqidasee de7iyo deriyaa bollinne Yerusalaamen i oottido yarshshiyo sohota ubbaa qolidi, he katamaappe kare kessidi oliis. 16Minaasee qassi GODAAYYO yarshshiyoosaa ooraxissidi, issippetettaa yarshshuwaanne galataa yarshshuwaa an yarshshiis. Yihudaa asaakka GODAASSI Israa7eela Xoossaassi goinnanaadan azaziis. 17Asai goinniyo xoqqa sohotun yarshshuwaa yarshshiyoogaa aggana xayikkokka, eti yarshshiyoogee GODAA bantta Xoossaa xalaalaassa. 18Minaasee hanido harabai, i ba Xoossaa woossido woosainne GODAA Israa7eela Xoossaa sunttan hananabaa yootiyaageeti ayyo yootidobai Israa7eela Kawotu Taarikiyaa Maxaafan xaafetti uttiis. 19Qassi a woosainne Xoossai ayyo woosettidobai, i oottido nagarainne naaqoi ubbai, Minaasee bana kaushshanaappe kase oottido goinniyo xoqqa sohotinne Asheeri misiletanne ba goinniyo eeqata i essido sohoti ubbai Hananabaa Yootiyaageetu Taarikiyaa Maxaafan xaafetti uttidosona. 20Minaasee haiqqidi, ba maizzan gaittiis; yaatin, Minaasa a kawo keettan moogidosona. A sohuwan a na7ai Amooni kawotiis. 21Amooni kawotiyo wode, laittai ayyo laatamanne naa77a; i Yerusalaamen naa77u laitta kawotiis. 22A aawai Minaasee oottidoogaadan, ikka GODAA sinttan iitabaa oottiis. A aawai Minaasee ootissido misiletu ubbaayyo yarshshiisinne etayyo oottiis. 23SHin a aawai Minaasee banatettaa kaushshidoogaadan, i banatettaa GODAA sinttan kaushshibeenna; Amooni naaquwaa yaa yaa darissiis. 24Amoona oosanchchati a bolli maqettidi, a kawo keettan a woridosona. 25Hegaappe guyyiyan, Yihudaa asati Kawuwaa Amoona bolli maqettida ubbata woridosona. Woridi Amoona sohuwan a na7aa Yoosiyaasa kawoyidosona.


c: text/html

text: 1Pisxxoosi auraajjaa gelido heezzantto gallassaappe guyyiyan, Qiisaariyaappe Yerusalaame biis. 2Yaani qeese halaqatinne Aihudata kaalettiyaageeti PHauloosa mootidosona. 3Eti PHauloosa woranaassi ogiyan qosetti uttanau, banttana maaddidi a Yerusalaame ehaana mala, Pisxxoosa woossidosona. 4Woossin Pisxxoosi etassi, “PHauloosi Qiisaariyan qashetti uttiis; taani ta huuphenkka eesuwan yaa guyye simmanau qoppa uttaas. 5Hegaa gishshau, i aibakko mooridobai de7ikko, intte giddon aawatiyaageeti tanaara Qiisaariyaa biidi, a mootona” yaagidi zaariis. 6Pisxxoosi eta matan hosppun woi tammu gallassappe aattennan uttidi, Qiisaariyaa biis; wonttetta gallassi pirddiyoosan uttidi, PHauloosa ehaana mala azaziis. 7I gakkido wode, Yerusalaameppe yiida Aihudati a lanqqiyan yuuyi aadhdhi eqqidi, banttassi shatimmanau danddayettenna daro deexo mootuwaa a bolli wottidosona. 8PHauloosi mootettiiddi, “Taani Aihudatu higgiyaakka Beeta Maqidasiyaakka Roome Kawuwaa Qeesaarakka ainne naaqqabeikke” yaagiis. 9SHin Pisxxoosi Aihudata ufaissanau koyidi PHauloosa, “Pude Yerusalaame kiyada, ha yohuwaabaa yaani ta sinttan pirddettanau koyai?” yaagidi oichchiis. 10SHin PHauloosi, “Taani pirddettanau bessiyo Qeesaara pirdda keettan eqqaichchaas. Neenikka loitta eriyoogaadan, taani Aihudata ainne naaqqabeikke. 11Simmi taani naaqqidobaa woi haiqossi bessiyaabaa oottidobaa gidikko, haiquwaappe attana giikke; shin eti tana mootiyo mootoi mela gididoogaappe hini baggan, ooninne tana etassi aattidi immanau danddayenna; Qeesaari tabaa pirddo gaada oichchais” yaagiis. 12Hegaappe guyyiyan, Pisxxoosi banaara zorettiyaageetuura zorettidi a, “Neeni Qeesaari tabaa pirddo gaada oichchadasa; Qeesaarakko baasa” yaagidi zaariis. 13Amarida gallassaappe guyyiyan, Kawoi Agriiphphinne Barnniiqi Pisxxoosa sarotanau Qiisaariyaa biidosona. 14Yaani eti daro gallassaa uttidaashin, Pisxxoosi kawuwaassi PHauloosabaa hagaadan yaagidi yootiis; “Hagan Pilikisi qachchidi aggi bayido issi bitanee de7ees. 15Taani Yerusalaamen de7ishin, qeese halaqatinne Aihuda cimati a bolli pirddana mala, tana woossiiddi, abaa taassi yootidosona. 16Taani, 'Mootettida urai bana mootiyaageetuura issippe eqqennaaninne bana mootido yohuwaassi zaaro immennan, oona gidikkonne aattidi immiyoogee Roome asaassi woga gidenna' yaagada etassi zaaraas. 17“Hegaa gishshau, eti hagan shiiqido wode, taani gam77ennan wonttetta gallassi, pirdda keettaa gelada PHauloosa ehaana mala azazaas. 18A mootiyaageeti eqqidi, iitaban a mootennan aggokkona gaada taani qoppidoogaadan, ainne a mootibookkona. 19SHin eti bantta ammanobaanne PHauloosi, 'Paxa de7ees' giyo haiqqida issi Yesuusa geetettiya bitaniyaabaa aara palamettoosona. 20Taani ha yohuwaa waatada qoranaakko, qachchabeennan de7aidda, PHauloosi Yerusalaame biidi, ha yohuwaa yaani pirddettanau koyiyaakkonne gaada a oichchaas; 21shin PHauloosi ba yohuwaa Augisxxoos Qeesaari qachchana gakkanaassi naagettanau oichchin, taani a Qeesaarakko yeddana gakkanaas, i qashettana mala azazaas” yaagiis. 22Yaagin Agriiphphi Pisxxoosa, “Taani ta huuphenkka qassi he bitanee giyoobaa siyana koyais” yaagiis. Pisxxoosi a, “Neeni wontto i giyoobaa siyana” yaagiis. 23Wonttetta gallassi, Agriiphphinne Barnniiqa daro bonchchuwan shaalaqatuuranne kataman de7iya gita asaara yiidi, pirdda keettaa gelidosona; Pisxxoosi PHauloosa ehaana mala azazin ehiidosona. 24Ehin Pisxxoosi hagaadan yaagiis; “Kawuwaa Agriiphphaa, hagan nunaara de7iya asa ubbau, Aihuda asai ubbai Yerusalaameenikka hagankka wocamiiddi, 'I hagaappe sinttan paxa de7anau bessenna' yaagidi, tana woossido bitaniyaa hagaa be7eeta. 25SHin i ainne haiqossi bessiyaabaa oottidobaa taani demmabeikke; i ba huuphen, 'Augisxxoosi Qeesaari tabaa pirddo yaagada oichchais' giido gishshau, Qeesaarakko a yeddanau ta qofaa qachchaas. 26Taani abaa ta godaa Augisxxoos Qeesaarassi xaafanau tumu yohoi tau aibinne baawa; hegaa gishshau, i qorettidoogaappe guyyiyan, taani xaafiyoobaa demmana mala, intte sintti, Kawuwau Agriiphphaa, ubba ne sintti a ehaas. 27Aissi giikko, qashettida uraa kiittiyo wode, a aissi mootidaakko, erissennan aggiyoogee taassi eeyyatetta misatees” yaagiis.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Namoonni baayyeen dhukkubi garaachaa akka isaan rakkisu dubbatu. Qoma na guba, yeroon waa nyaadhu na rakkisa kaan immoo yoon waa hin nyaatiin ture natti hammaata jedhu.
Dr. Dhufeeraa Mokonnen Finfinnee irraa akka ibsanitti, qorannaan saayinsii akka agarsisuutti ittiin ka’umsi dhukkuba garaachaa baakteriyaa eech-paayloorii jedhamutu fi dawaa dhibee adda addaaf fudhataman keessa hanga tokko ta’uu ibsan.
Nyaati dhukkuba kana namatti kaasan jiraatan iyyuu sadarkaa hamaa irraan hin geesisan, jedhu. Dhugaatii Alkolii fi Tamboo xuxuun dhukkuba kana irraa fayyuu dadhabuuf sababaa biraa ti, jedhu Dr. Dhufeeraan.
Gabaasaa Guutuu MP3 tuquun dhaggefadhu


text: 1Nēē mii pērēētuu aka, nyoo kii pērēētuu Sapaatō, kiwō :Yēēsu kataa chiitō aka nyoo kii ākoongʼo nkōō Parisaayiik choo ēēchēēn. Kiimii :Parisaayiik walak kaayoonēē. Kiimii :Parisaayiichoochēē kuriipēy Yēēsu nēē mwoorēy kir nyaa ra akipō ngʼātuutēkwaak. 2Kiimii :chiich yoonēē nyoo kiipkoonchō :kēēlyēn ākōō ēēruun. 3Kuteep :Yēēsu koonēēt chēpō ngʼātuut ākōō Parisaayiichoochēē kilē, "Chāmwēēch :ngʼātuutēchooch /kēēsoop chiich nkōō pērēētuu Sapaatō, ntā acha?" 4Kimaawalta kir :pichoochēē. Kunam :Yēēsu chiichoonēē mnyaanaat, kuusoop akumwoochi kuwēēchi keey. 5Paani kaakuwēēchi keey :chiichoonēē, kuwārāchi keey :Yēēsu Parisaayiichoochēē akuteep kilē, "Nēē chinchi :laakwēēngʼuungʼ ntā ku tēēngʼuungʼ kēpēn nkōō pērēētuu Sapaatō, ingʼusuuy sōō kilē weel kuchō saangʼ?" 6Kumaawālu nyuun :pichoochēē kir aka tōkōl. 7Kii nēē ro :Yēēsu wōloo kiilēwēntooy :piich ngʼachareen chēpō taay chēpō too choo koonyitootēēn, kumwoochi :Yēēsu pichoochēē siiyō kilē, 8"Nēē /kukuurook apee kaaptuum aka tōkōl, āmoomooymooyō ātēpi ngʼachareen chēpō taay chēpō too choo koonyitootēēn. Āmwoorēy kilēē nyoonēē, āmu muukēy ku-itu :toontee nyoo koonyitoot kusiir inyēēn. 9Mutuuy :chiitaa kata nyi kiikuurook toontonoonēē kuchō wōli imii akilēēchiin, 'Kanya kutēpō ngʼacharaanoonēē toontooni.' Kitoowu nyuun kuuliilin kir akiiwō lēt itēpēē ngʼachar aka tōkōl." 10Kumwoochi :Yēēsu pichoochēē kilē, "Nēēkuurin chiich katanyiin, iwō itēpi ngʼachar nyoo māpō piich choo koonyitootēēn. Nēē chō :chiitaa kata akuurootin imii itēpēē ngʼacharaanoonēē, kuchō akilēēchiin, 'Choorweenyuun chōōnō wiyō tēpēē ngʼacharaani pō piich choo koonyitootēēn.' /Kēēkoonyitin nkōō taayuu too tōkōl. 11Kunyuun, chiich aka tōkōl nyoo āpēy keey im /kēēminingʼiitēy. Nyoo āpēy keey ngʼwēny, /kēētōrōōrēy." 12Nēē mii lētuun, kilēēchi :Yēēsu chiitaa kata, "Nēē mārēy ikuur piich kupka katangʼuungʼ, ku mēēkuur choorweeyiikuuk, wēēchiikwook, tilyayiikuuk ākōō piikuuk chēpō saangʼ choo lēē mōkōrō choo ipkootēy kilē kuuriin :akwaaneek pērēētuu aka. 13Ku nēē kuur piich kipka kwoomiisyō nkōō katangʼuungʼ, kumārēy ikuur mpō piich choo lēē mēēy, choo ngʼwoolsōōt, choo lēē kimukuungʼtiin ākōō choo kōryootēēn. 14Nēē ir kilēē nyoonēē kēēpēēruurin āmu mēēmuukēy :pichoochēē kukuurin pērēētuu aka. Pēēruuriin :Iriin paani kapa kungʼēētyēērō meerat piich choo tiliilēēn." 15Paani kateer ngʼaleechoochēē :chiich nyoo kiimii kwoomiisyēy nkōō Yēēsu, kumwa kilē, "Pēēruurootēēn :piich choo pākwoomiisyēy nkōō Kaa Iriin nkōō pāytooyiinteengʼwaangʼ." 16Kilēēchi :Yēēsu chiichoonēē, "Kii-ir :chiich pēērēētuu aka tuum nyoo ōōw. Kukuur piich chaa chaangʼ kupka tuumoonēē. 17Paani ka-it :pērēētuuni pō tuum, kuuyooytō kipāyityoonteenyiin kiwō kumwoochinootō pichu /kiikukuur kupka āmu /kiikuchēpō tuum. 18Paani /kāpākēēmwoochi, kitoowu :chiich aka tōkōl kirāru ngʼaleechiich akusoom /kēēnyōōchi kaat, āmu kimēēmuukēy kupka. Kimwa nyēpō taay kilē, 'Kātoo-ālēy par ākoomārēy awaaro. Nyōōwoon kaat.' 19Kumwa nyēpō ārēēny kilē, 'Kātoo-ālēy eeyiin taman nkanyi āmārēy awaatyamta. Nyōōwoon kaat.' 20Kumwa nyēpō sōmōk kilē, 'Kātoo-āpiisyēy, moomuukēy kutoochōōn.' 21Kuwaraka :kipāyityoontoonoonēē kaaw, akiwō kumwoochi mōkōryoontēēnyiin ngʼaleechoochēē. Paani kateer :mōkōryoontēē, kinyala akilēēchi kipāyityoontēēnyiin, 'Wiyō araa oortin choo ēēchēēn ākōō choo mānkēēchēēn chēpō kōōrēē, akiimutu piich tōkōl choo lēē mēēy, kimwaaltiin, kipkorootiin, nkōō kimukuungʼtiin.' 22Nyoo matyaan, kuwaraka kipāyityoontēē akilēēchi mōkōryoontēē, 'Kaakee-ir kilēē paani keemwaa akutākimii :pārooyin koot.' 23Kumwoochi :mōkōryoontēē kipāyityoontēēnyiin kilē, 'Reera wiyō mwoochinootēē piich walak akii-ir piich tōkōl kupka. Āmārēy kupka :piich ākōy kunyir kōyi. 24Āmwoorēy kilēē nyoonēē, āmu moomii :chiich mpō ākoongʼo nkōō pichu pō taay kyookuur nyoo churēē kuut āmiisyooni.' " 25Paani kimii kituupēy :piich chaa chaangʼ Yēēsu, kuwarak keey :Yēēsu kuuro pichoochēē akumwoochi kilē, 26"Chiich aka tōkōl nyoo mārēy kutuupan, kuurookēē kuchaman kusiir wōloo chāmtooy apoonyiin, eeyeenyiin, cheepyooseenyiin ākōō laakōōchiich, wēēchiikwaak ākōō tiipiikwaak. Mārēy mpō kuchamta kuutētō sāpoontanyiin akipō aneen. Nēē mee-ir kilēē nyoonēē, kimēēlēkuuy tuupiinteenyuun. 27Chiich nyoo maacham kuutētō sāpoontanyiin akipō aneen ku mēēmuukēy kilēku kiineetaneenyuun. 28Ngʼoo nkōō akwaan nyoo muukēy kuteek kō nēē toomō kutēpō ngʼwēny akuuro rōōpiyō choo tingʼēy nēē yāmēy kuteeka koot? 29Nēē ma-ir kilēē nyoonēē, kuumuukēy kutoowu kutēēsyō, nēē mii kwēēn kurārchi :tukun. Kutoowu nyuun :piich kuroorēchi inyeentee 30kumwoorēy kilē, 'Kaaro murooniinō, kiityam kutēēsyō, kisip kurārchi :tukuuk choo tēēytooy kutoomō kuuwoonyō :koot.' 31Moomii :pāytooyiin nyoo muukēy kurat keey akiwō pooryoot nēē toomō kutēpō ngʼwēny nkōō lukeenyiin. Mārēy kupōk kuuro nēē yāmēy :lukeenyiin nyēpō pooryoot nyēpō piich choo lēē ēlup taman, kupooryō nkōō luk nyēpō puun choo lēē ēlup tiptēm. 32Nēē rōōtēy kilē mēēmuukēē, kuuyooytō piich kisip kupa kungʼalaal nkōō puunik kutākumii wōloo lōōw kusoom kaalya. 33Chiich nyuun nyoo mārēy kilēku tuupiinteenyuun, kumārēy kimētō kir aka tōkōl nyoo tingʼēy akituupan." 34Kitas taay :Yēēsu kumwoochi pichoochēē kilē, "Kāroomō :muunya. Aku nēē kaakutārtāriituuy, kēē-irtooy nee nyuun siku-ānyiniituuy? 35Maakukāroomō nyoo /kiimuukēy /kutākēēpāyiisyēērō, kungʼātu /keewiirta. Chiich nyoo tingʼēy iit, kusōwu."


text:
CIGOO
Binta Dirree Irraa| Adoolessa 05, 2012
Lafee cabsadhuu dhuha arkadhu!
Jecha hiikkaa lama qabu arkadhuu. Dhuhaa fi lafee adda baafadhu.
Hiikkaan sarara duraatii walqunnamtii qabu lafee yoo ta’u, dhuhati garuu
sarara duraatii qunnamtii hin qabu.
1.Horii eeguu dhiiftee joollee tapha gortee
Maaf irran dhorkinee harreen caffee seentee
2.Tuni raaree teenyaa tan keessatti tabannuu
Citaa argachuu hayyama hin gaafannuu
3.Waliin gamaa fidnee ashiitaa timiraa
Hiree kennuu didee kophaa nyaachutti jiraa.
Dubbistoota barreeffama kanaa, mee deebii Cigoo kanneenii yaalaa.


text:
Kana Beektaa?
Manni qulqullummaa Yerusaalem Dh.K.B. bara 70tti erga balleeffamee booda deebiʼee ijaarameeraa?
YESUS dhagaan mana qulqullummaa Yihowaa tokkollee dhaabatee akka hin hafne raajii dubbatee kan ture siʼa taʼu, kunis yommuu waraanni Roomaa Tiitoosiin geggeeffamu Dh.K.B. bara 70tti Yerusaalemiin barbadeesse raawwatameera. (Mat. 24:2) Boodas Juuliyaan Mootichi mana qulqullummaa kana deebisee ijaaruuf karoora baafatee ture.
Juuliyaan mootii Roomaa Kiristiyaana hin taane isa xumuraa taʼuudhaan beekama. Namni wasiila Qosxanxinoos Guddichaa taʼe kun barumsa Kiristiyaanaa isa soba taʼe fudhateera. Dh.K.B. bara 361tti mootii erga taʼee booda garuu, barumsa kana guutummaatti mormuudhaan waaqayyolii tolfamoo waaqeffachuu jalqabe. Kitaabonni seenaa mootiin kun “Gantuu” akka taʼe ibsu.
Juuliyaan amantii Kiristiyaanaa garmalee jibba ture. Sababiin inni itti jibbeef tokko, mucaa umrii waggaa jaʼaa yeroo turetti geggeessitoonni amantii abbaasaafi firootasaa yommuu ajjeesan argee waan tureefidha. Akka barreessitoonni seenaa mana waldaa ibsanitti, Juuliyaan Yesus raajii sobduu taʼuusaa mirkaneessuuf jecha, Yihudoonni mana qulqullummaasaanii deebisanii akka ijaaran jajjabeesseera. *
Juuliyaan mana qulqullummaa deebisee ijaaruuf karoora baafatee akka ture hin shakkisiisu. Barreessitoonni seenaa mootiin kun hojii ijaaruu kana jalqabuusaa ykn hojicha jalqabeera yoo taʼemmoo wanta akka dhiisu isa godhe ilaalchisee wal falmu. Wanti ifa taʼe tokko garuu jira. Juuliyaan mootii taʼee waggaa lama utuu hin guutin kan ajjeefame siʼa taʼu, karoorri ijaarsaa inni baafates isa duukaa duʼeera.
^ စာပိုဒ်၊ 5 Yesus manni qulqullummaa matumaa deebiʼee hin ijaaramu hin jenne; kanaa mannaa akka barbadeeffamu kan dubbate siʼa taʼu kunis bara 70tti raawwatameera.


text: 1GODAI Muusa hagaadan yaagiis; 2"Aaroonassi a attuma naatussinne Israa7eela asa ubbaassi hagaadan yaagada oda; 'GODAI azazidoogee hagaa: 3Israa7eela asaappe ooninne boora woi dorssa woi deeshsha dunkkaanidosan woi dunkkaanidosaappe gaxaara shukkidi, 4GODAASSI imota oottidi immanau Xoossaa Dunkkaaniyaa pengge GODAA sintti ehaana xayikko, he suuttan i oishettees; he asi suuttaa gussiis. Hegaa gishshau i ba asaa giddoppe bohetto. 5Hegaa gishshau Israa7eela asai bantta yarshshuwaa mehiyaa coo dembban shukkiyoogaa aggidi, haa GODAAKKO, Xoossaa Dunkkaaniyaa penggen de7iya qeesiyaakko ehoona. Ehin qeesee hegaa ekkidi, GODAASSI issippetettaa yarshsho oottidi shukko. 6Qassi qeesee Xoossaa Dunkkaaniyaa penggen de7iya GODAAYYO yarshshiyoosaa bollan he suuttaa caccafo; handdaakka GODAAYYO sawuwaa tonggu giya yarshsho oottidi xuuggo. 7Israa7eela asai GODAA kaalliyoogaa aggidi kaallido daidanttatuyyo naa77antto bantta yarshshuwaa yarshshoppona. Hagee etayyoonne yiya yeleta ubbaayyo merinau woga gido' yaaga. 8"Eta hagaadan yaaga; 'Israa7eela asaappe gidin woi eta giddon de7iya hara biitta asappe gidinkka, ooninne xuuggiyo yarshshuwaa woi hara yarshshuwaa shiishshiyo wode, 9GODAASSI yarshshanau Xoossaa Dunkkaaniyaa pengge ehaana xayikko, he asi ba asaa giddoppe bohetto. 10"'Israa7eela asaappe woikko eta giddon de7iya hara biitta asaappe ooninne suutta miikko, he suuttaa miya asa bollan taani ta sinttaa tukkana; taani he bitaniyaa asaa giddon bohana. 11Aissi giikko asho maayida ubbaa de7oi a suuttaa giddon de7ees; suuttaikka qassi de7oi a giddon de7iyoogaappe denddidaagan nagaraa atto giissiyaagaa gidiyo gishshau, intte nagaraa atto giissanaadan, taani intteyyo yarshshiyoosaa bollan yarshshanaadan immaas. 12Hegaa gishshau taani Israa7eela asaa, "Intteppe woikko intte giddon de7iya hara biittaa asaappe ooninne suutta mooppo" yaagaas. 13"'Israa7eela asaappe woikko eta giddon de7iya hara biittaa asaappe ooninne miyo do7a woi kafo shankkatidi worikko, a suuttaa sa7an gussidi, biittaa kammo. 14Aissi giikko asho maayida ubbaa de7oi a suuttaa giddoona. Hegaa gishshau taani Israa7eela asaa, "Asho maayida meretaa ubbaa de7oikka a suuttaa giddon de7iyo gishshau, suuttaa mooppite; qassi miya ooninne ba asaa giddoppe bohetto" yaagaas. 15"'Israa7eela asa gidin woikko eta giddon de7iya hara biitta asa gidin, ooninne bauta woi do7i oiqqidi woridobaa ashuwaa miikko, ba maayuwaa meecco; ba bollaakka meecetto; yaatidi omarssi gakkanaashin i tuna. Hegaappe guyyiyan, i geeshsha. 16Ba maayuwaa meeccana xayikko, ba bollaakka meecettana xayikko, ba nagaraa i bau tookkees' yaaga" yaagiis.


text:
WASHINGTON,DC—
Gannii haarahii yoo dhufu wal eebbisanii waan dansaan walii fedhuun aaduma teenna.Ji’a Ammajii kanatti kaan dullachaa garaa ballaa,horii dullachaa qalachaa waaqa ganna dullachaa irraa ganna haaraatti nu dabarsite si galateeffanaa jechaa onaa fi ollaan wal yaamee horii qaltee nyaatee walii dhugaa waan dabreef waaqa isaa galateeffachaa ka dhufuuf ammoo isa abdachaa yaaha.
Namii hagii tokkoo jireenna ufiitii falatee malate,kaan karoora itti aantu baafata,hagii tokkoo ammoo ufi bira dabree ummataa waan kana hojjadhaa jedhee karoorfata.Namuu waan ummataa isaatii tahee ufii waadaa galu qaba.
Sheek Kaalid Mohaammad Masjida DC jirutti Imaama,akka Sheek Kaliiditti
amantiin Islaamaa teenna amantiin teenna amatnii nagaati.
“Amantiin teenna amanti nagaati.Akka nama markaba tokko waliin kireeffatee waliin deemuu nu hundinuu ‘alama’ tana nagaa isii eegnee tajaajiluu qamna.Oromoollee tahee ka hin tahin ..namu ilma namaa waan taheef namummaa isaatiin kabajuu qamna..tokkichuma ilma namaa kabajuu qamna.”
Solomoon Yohaannis Awaasaa jraataa innillee waan bara haaraa kanatti ummataa hojjachuu fedhe qaba.
“Yoo fedhii waaqaa taate ganna haaraa kana waan addaa addaa ummataa hojjachuu fedha;dubbii waaqaa barsiisuuf mana waldeennaa,mana amantii kiristaanaa,aanaa Miyootti jaaran eebbisuu,ijoollee dhibba tokkootii hosteelii jaaruu fi kitaaba qulqulloo kakuu moofaa jecha afaan Booranaatti deebisuuf qophii qamna.”
Artsiti Hayiluu Kitaabaalleen warra ummataa bu’aa buusuuf qophoofne jedhe keessaa tokko.
“Yeroo hundumaa artistootii Oromoo fedhiin keenna,hawwiin keenya ummannii Oromoo tokko tahee wal bira dhaabatee waan duratti hawwaa ture akka argatu fedhiin teenna tana..kanaafuu tokkummaa,tokkummaa,tokkummaadhan labsaa umamtaa keenyaaf.”
Sheek Usmaan Syidilleen MNtti Imaama.”Baga rabbiin gammachuu waggaa haaraa tanaan nu gahee.Amantiin teenna garaagarummaa haa qabaattuu malee rabbiin waliin nu uumee. Wal haa qabannuu,ollaa keenna haa tohannuu,ka fayyaa dhabe bira haa dhaabannuu,ka qarqaarsa haajamullee haa bira dhaabannuu,waan gaarii tokkoo haa garsiifnuu.”
Dr.Asseggid Boggaalee barsiisaa Universty Tuskigii ta Alabaamaa jirtuuti.Namii akka ke kana asi dhufee barachuu fedhu maan tolchuu male maan gorsita jennaan.
“Wannii nama gorsu karaa hojii argatanii horiin argatan ilaaluu qofaa adoo hin tahini akka mataa gara barumsaa deebifatan gorsa.Yuniversitiin teena tun ta nama gurraachaati nama Afrikaa asi barachufu gaafatu hin jaalatanii…wannii guddaan interneetii irraa odeeffannoo yuniveristy tanaa ilaalanii asi barachuuf gaafachuu.”
Isan ammoo ummataa keessanii waan dansaa maan hojjachuuf waadaa galatan,ufii hoo?Me woma dansaa waadaa galtaniifuu milkhaa jennaa qophii teenna tanallee www.voaafaanoromoo.com
irraa nuu caqasaa.
Mee tana ammoo caqasaa


text:
Projektii Biyyoomsa OpenOffice.org Afaan Oromoo
OpenOffice.org Afaan Oromoo sirna mosajjii ofiisii madda-banaa barruu hujeessuuf, wardiiwwaniif, dhiheessaaf, fakkasaaf, kuusdeetaafi kan kana fakkaataniif fayyadudha. Mosajjiin kun deetaa kee mara dhangii waaltinaa madda-banaa addunyaatiin siif olkaa'uu dabalatee mosajjiiwwan ofiisii baratamoorraa faayiloota dubbisuufi barreessuu ni danda'a. Sirna Afaan Oromooo hojjetame kana guutumaan guutuutti baasii malee buufattee itti fayyadamuu ni dandeessa. Sirni kunis kan biyyoome Dhaabbata Dambii Treediingiitiini.
OpenOffice.org Afan Oromo 3.3.0 (Windows) addana cuqaasuun buufachuu ni dandeessa
Birkiilee Afaanii kan akka to'ataaQubeeffannoo(spellchecker), moggoolee(synonyms) addana cuqaasuun buufachuu ni dandeessa. Ittaansuun faayilii buufame cuunfuudhaan(by extracting) Nadubbisii laatameen gargaaramuun birkiilee kana OpenOffice.org Afan Oromo 3.2 irratti fe'achuun itti maayii bahuu ni dandeessa.
Mosajjiin kun kan fayyadu:
- Waajjiraalee Mootummaaf
- Barnootaaf
- Daldalaaf
- Hojiilee Teeknoolojii Odeeffannoof
Mosajjii guddaa
OpenOffice.org Afan Oromoo bu'aa Sooftiweer Injinariingii kan waggaa 20 oliiti. Kunis wanta sirni ofiisii tokko akka siif hojjetu barbaaddu kamiyyuu, haala barbaaddeen, guutumaan guutuutti Afaan Oromootiin siif hojjeta.
Fayyadamaaf salphaa
OpenOffice.org Afaan Oromoo barachuuf salphaafi sirna ofiisii biraa kan fayyadamaa jirtu yoo tahe gara sirna kanaatti madaquun salphaadha. Faayiloota sirna ofiisii biroo yoo qabaatte, openOffice.org Afaan Oromoo rakkoo tokko malee siif dubbisa.
Bilisa
Waa hundarraa, OpenOffice.org Afaan Oromoo baasii tokko malee buufattee itti fayyadamuu dandeessa. OpenOffice.org Afaan Oromoo hayyamtaa LGPLtiin gadhiifama. Kana jechuun faayidaa kamiifiyyuu itti fayyadamuu dandeessa.


text: 1Kii nēē rēkuunō :Yēēsu lakamee, kutuup :piich chaa chaangʼ. 2Nyoo matyaan, kuchō :chiitō aka nyoo kyaam :kōōnchōryoontō. Kukutungʼ nkōō taayuu Yēēsu akilē, "Kiptaayaan, nēē ichāmēy, isoopoon akiitiliiloon." 3Kuukoortō :Yēēsu ēēruunyiin kitiingʼ chiichoonēē akilēēchi, "Āchāmēy, sopō!" Kusop :chiichoonēē kilē weel. 4Paani kaakisop, kumwoochi :Yēēsu chiichoonēē kilē, "Āmēēmwoochi chiich aka tōkōl ngʼaleechu. Wiyō akiiwēēngʼuuti keey tisiin akii-āp tukun choo /ki-irēē kōrōs kilēē paani kiimwoorēy :Muusa nkōō ngʼātuut tākēēsōwu kilē kaa-itililiitu." 5Kimii kuwēētii :Yēēsu Kaaparnaam, kuchō :chiitō aka nyoo kii kāāntōōyiintoo lukoo pooryoot nyēpō Rooma akumwoochi Yēēsu kilē, 6"Kiptaayaan, mii :kipāyityoontēēnyuun kaaw nyoo mnyaanaat kitya, aku mii nyaril nyēpō kwōngʼuut, kiimeerta pōōr." 7Kumwoochi :Yēēsu chiichoonēē kilē, "Āwēētii āsoopēy chiichoonēē." 8Kuwālchi :kāāntōōyiintoonoonēē Yēēsu kilē, "Kiptaayaan, mēērookēē ataakin nkōō katanyuun, aku mwaara ngʼālyoon kipaat kusop :kipāyityoontēēnyuun. 9Kaamwaa kilēē nyoonēē āmu mii :piich choo ēēchēēn kusiir aneen akimii :piich choo āpāytooy mpō. Nēē āmwoochi chiich kilē 'Wiyō,' kuwēētii ntā nēē āmwoochi aka kilē 'Chōōnō' kuchōōnēy. Ku nēē āmwoochi mpō kipāyityoontēēnyuun kilē 'Ira kiyi' ku-irēy." 10Paani kateer :Yēēsu ngʼaleepō chiichoonēē, kukwōngʼ akumwoochi piich choo kiituupēy inyeentee kilē, "Āmwoorwook man kilē toomō aroo chiich mu Israayeel tōkōl nyoo tingʼēy kaarana nyoo lēē nyēpō chiichi. 11Āmwoorwook nyuun kilē, pkoonēē :piich chaa chaangʼ kāmoos tōkōl chēpō ngʼwēny pākutēpi akwoomiisyō ākōō Apraam, Isaka ākōō Chaakōp mu pāyuunātoo :Iriin. 12/Kuwiirchinii nyuun piich choo kātāpāyiituuy Iriin saangʼ wōloo tuur kipa kuriiryō akunyar keelat." 13Paani keewaangʼ :Yēēsu kumwa kilēē nyoonēē, kumwoochi kāāntōōyiintoonoonēē kiipō luk kilē, "Warakee kaaw. Irēē kilēē wōloo keeranta." Kusop :kipāyityoontoo kāāntōōyiintoonoonēē kilē weel. 14Paani kāwo :Yēēsu kaa Pēētērō, kunyōōru pookēr pō Pēētērō mii rwoon akumnyaanaat. 15Kunam :Yēēsu ēēruu cheepyoosoonoonēē, kusop akungʼeet kupay mpō Yēēsu. 16Nēē mii pērēētuunoonēē ku kaakurēytō asiis, /kēēmuti Yēēsu piich chaa chaangʼ choo kii-iimēy :toomirmiirēy chaa raacheen. Paani kangʼalaal :Yēēsu, kupeera :toomirmiirōōchoochēē raacheen piich. Kusopyō :piich tōkōl choo kimnyoonchootēēn. 17Kuusilta nyuun :kiyoo kiimwoorēy :ōōrkooyoon Isaaya kilē, "Kiikasan mnyoonwēyiichooch akuusoopēēch nkōō kōrōōytiin tōkōl." 18Kii nēē ro :Yēēsu piich chaa chaangʼ choo kēēruruuchi keey yoo kiimii inyeentee, kumwoochi kiineetanichiich kutilta araaray nyēpō Kalilaaya kupa kamasta nyiinō aka. 19Kuchōōnchi :koonēētiin nyēpō ngʼātuut Yēēsu akilēēchi, "Koonēētiin, ātuupiin woltō tōkōl yoo kēēwō!" 20Kuwālchi :Yēēsu chiichoonēē kilē, "Tingʼēy rēēlwēy kēpēnoot choo māngʼēy, akutingʼēy :tāriit kooriikwaak, wōloo nyuun mātingʼēy :Wēēroo Chiich wōloo muungʼēē." 21Kumwoochi :tuupiintēē aka Yēēsu kilē, "Kiptaayaan, āmārēy atuupin wōloo nyuun kanyaan āwootup apoonyuun kupōk saatuupin." 22Kuwālchi :Yēēsu chiichoonēē kilē, "Mētii piich choo mēērootēēn kutup choo mēērsōōt ākiichōōn ituupaan." 23Paani kaakulaangʼ :Yēēsu ākōō kiineetanichiich mēēli kupēēchi keey. 24Nyoo matyaan, kuchō :yoomēt nyoo nyikiis nyoo kiipaanta ku-ir mēēlii kuchuut pēr. Kiimii :Yēēsu rwoon. 25Kupa :kiineetanik yoo kiimii :Yēēsu akuungʼeet kilē, "Kiptaayaan, sārwēēch. Kimii kēērookēy." 26Kuwālchi :Yēēsu kiineetanichoochēē kilē, "Āmu nee soowāriisyēē nyoo tēēnō nyi tōkōl? Muutyō akwaan choo ātingʼēy kaarana nyoo miningʼ!" Paani keewaangʼ :Yēēsu kumwoorēy kilēē nyoonēē, kungʼeet akuupkoongʼ yoomēē ākōō pērēēk kusiisyō. 27Kukwōngʼyō :kiineetanik akuteep keey kilē, "Chiich nee :chiichi? Nku tēērēy iit mpō :yoomēt ākōō pēr." 28Kii nēē it :Yēēsu kōōr aka nyoo /kiikukuurēē Keeraasa, mu kamasta nyiinō aka pō araaray, kutuuyēērō piich ārēēny choo kiitingʼēy toomirmiirēy chaa raacheen kipkoonēē wōloo /kiikutupchinii piich. Kiimoomii :chiich nyoo kiimuukēy kiwō araanoonēē. 29Kuunchōōyō toomirmiirōōchoochēē raacheen kilē, "Wēēroo Iriin, imārēēnēēch nee? Kēēchōōn inyariileech kutoomō ku-itu :pērēētuunyoon?" 30Kiimii :nkurwēētiin chaa chaangʼ choo kiilēēkitēē yoonēē choo kiimii kwookēētēy. 31Kusoom :toomirmiirōōchoochēē raacheen Yēēsu kilē, "Nēē mārēy ooneech, ikanyeech keepa keechuuta nkurwēētiinēchuuchō." 32Kumwoochi :Yēēsu kilē, "Apee." Kupa nyuun :toomirmiirōōchoochēē raacheen akupa kuchuut nkurwēētiinēchoochēē. Kuutuultēērō keey :nkurwēētiinēchoochēē tōkōl lakamee akupa kutakus keey mu araaray. 33Paani keero :māsowēēpō nkurwēētiinēchoochēē kiyoo kii-ira, kumwēr ākōy kōōroonoonēē akupa kumwoochi piich ngʼal tōkōl choo ki-iriisyō kupootō mpō chēpō piich choo kiitingʼēy toomirmiirēy chaa raacheen. 34Paani kateer :piichoochēē ngʼaleechoochēē, kupa :tōkōl pākunyōōru Yēēsu, akusaarsaar kuwēērō kōōrēēngʼwaangʼ.


text:
WASHINGTON,DC—
Atileetiin Itoophiyaa beekamaan Lalisaa Deessisaa ka Ebala dabre keessaa maratoonii Boston bombiin irratti nama fixan kaan moohate badhaasa achitti kennaniif kaan umata biyya suniitiin galateeffachuuf warra gaasa nami iirraa miidhameef jajjabeessaaf jedhee deebisee kenne.
“Ummatii naanno osunii bahee waan nu simateef isaaniin galateeffachuuf kenne.”
Lalisaan gaafa minsiterii haajaa alaa Amerikaa Johan Kery kora Wadlaa Afrikaa dhiyoo tana Itoophiyaatti taaheef imaltu dhaqee sun badhaasa kana Amerikaatti deebisuuf waadaa gale.Ispoortiin lafa bahanii itti gammadan tahuu maltellee jedha Lalisaan.
Gama kaaniin ammoo Shaampiyoonaan atileetiksii Itoophiyaa roobii dhuftu, iftaan jechuu Arsi Asallaatti jalqabdi. Atileetota naannoo Itoophiyaatti cufaatti walti dhufaa.Akka itti gaafatamoota atiletiksii Oromiyaa keessaa obbo Naggaa Tujubaa jedhetti Oromiyaan gara atileeota 80 caalaniin dorgomtii kaayoon dorgommii tanaalleen atileetoa biyya bakka bu’an keessaa filachuuf.Kilbaii 30 caalaa fi naannolee sagalii fi bulchiinsa magaalaatti irratti dorgoma.
Gama kaaniin Konfidireeshiiniin Kubbaa Miilaa dhumachaa deemuutti jiraa,Biraazil,Ispeen,Xaliyaanaa fi Uragaayitti walti hafee walti qophaahuutti jira.
Biyya akka malee moohan keessaa,Spain Tahiti 10-0,Uraagaayilleen Tahiti 8-0 fi Naayjeeriyaan biyya tana 6-1 dhaantee baaftee waluamttuu biyya takkuma dorgommii akkanaa seentee hin beenne tana gooli i24 itti fahanii isiilleen tokkoo galfattee galfatte.
Mee tana ammoo caqasaa


text: 1Yesuus Kiristtoosi kiittido taani PHauloosi, Xoossaa aillee, ha dabddaabbiyaa xaafais. Xoossai doorido asau ammanoi de7anaadaaninne Xoossaa tumatettaa eraakko eta kaalettanaadan taani doorettada kiitettaas. 2Worddotenna Xoossai nuuyyo ha merinaa de7uwaa daro wodiyaappe kase immana giis. 3Xoossai nuna ashshiyaagee likke wodiyan ba qaalan hagaa qonccissiis; i hadarettidi tana azazidoogaadan, taani a qaalaa yootais. 4Ammanuwaa issippetettan ta tumu na7aa neeyyo Tiituyyo, Xoossaa Aawaappenne nuna ashshiya Yesuus Kiristtoosappe, aaro kehatettai, maarotettainne sarotettai gido. 5Taani nena Qarxxeesen aggada yiidoogee, neeni attidabaa giigissanaassanne, taani azazidoogaadan, katama ubban woosa keetta cimata dooranaassa. 6Cimai borettennaagaanne issi machchee xalaalai de7iyoogaanne ammaniya naati de7iyoogaa gidanau bessees; a naati miishsha mooriyoobaaninne woi azazettennan ixxiyooban asi amassalennaageeta gidanau bessees. 7Aissi giikko, he cimai Xoossaa oosuwaa azaziya alaafe gidiiddi, borettennaagaa, otorettennaagaanne elle hanqqettennaagaa gidanau bessees; qassi mattottennaagaa, sugennaagaanne yorattennaagaa gidanau bessees. 8SHin imattaa mokkiyaagaanne lo77obaa dosiyaagaa gidanau bessees; qassi akeekanchcha, xillo, geeshshanne bana naagiyaagaa gidanau bessees. 9Ammanettiya de7oi beettiyo timirttiyaara giigiya qaalaa i mintti oiqqo. Yaatikko harata tumu ammanuwaa tamaarissiyoogan minttettanaunne qassi hegaa ixxiyaageetakka zoranau danddayana. 10Aissi giikko, azazettennaageeti, pattennabaa haasayiyaageeti, harata cimmiyaageetinne qaxxarettidaageetu bagga gidiya daro asati de7oosona. 11Eti tamaarissanau bessenna pokkiya ogiyan miishsha demmanau tamaarissiyoogan keetta ubbaa mooriyo gishshau, eta haasayaa teqqana bessees. 12Eta giddoppe issoi, hananabaa yootiya etaagee, “Qarxxeese asai ubba wode, worddanchcha, iita do7anne yoranchcha qassi azalla asa” yaagiis. 13I markkattidoogee tuma; hegaa gishshau, neeni etassi mino ammanoi de7anaadaaninne qassi Aihudatu haisiyaanne tumaa ixxida asatu azazuwaa eti siyennaadan, eta minttada seeranau bessees. 15Bantta huuphen geeshsha gididaageetussi ubbabaikka geeshsha; shin tunatussinne ammanennaageetussi eta wozanaa qofainne eta zoriya wozanai tunido gishshau, etau aibinne geeshsha gidenna. 16Banttau eti Xoossaa eriyoogaa qoncciyan yootoosona; shin eti sheneyiyaageeta, azazettennaageetanne lo77o ooso ubbaukka giigennaageeta gidiyo gishshau, bantta oosuwan a erokko goosona.


text:
Ibsaa Guutama irraa* | Gubirmans.com | Gurraandhala 2013
Raayyaa halagaa guddaan seenaa, aadaa, dudhaa fi afaaniin adda ta’e hidhannoo fi mala addaa qabu biyya Oromoo irra dhangla’ee qabachuun dhumisi irraan gahe waan galmeen jiru. Sanaan biyyaa fi qabeenyi saanii ni dhunfatame. Nammi dhuma irraa hafe kaan gabaa garbaatt gurgurame, kan tola akka raayyaa diinaa tajajilu tolfame. Erga cabuu saanii mirkaneeffatee duubas abbaa biyyumaa saanii haqee gabbarummaati jijjiire. Sadarkaa itt haanuuf karoorri diinni baafates akka olhantummaan saa bara dheeraaf hin uggamne, kan qabame mataa ol qabatee akka isa hin ilaalle tolchu ture. Eenyummaa ofii haqee aadaa, afaan, seenaa diinaa akka kan ofiitt fudhatu dirqisiisuu yaale. Battala amantee saanaaii fi caffee saanii miseensota rayyaa saa fi jala kaatuu bakka bakkaa funaane qubachiseee. Sana gochuun mandara naannaa irraa barsiifataan, hojiin, ilaalchaaan adda ta’e ijaare. Wanti ammayaa ta’e hundi achiin burqee dudhaa sabichaa baadiyyaa irratt hundaawe keessa holola diigaa fi dhibee facaasuutt ka’e. Oromiyaan “qinyi hagar” kooti jedhee labse. Hacuuccaa fi arrabsoon ummati bokoke jaatamoota keessa marii gaggeeffateen mootummaa walaba dhaabbachuun furmaata akka ta’e murteeffate. Biyya walaba keessa bilisummaa, walqixxummaa fi gammachuun jiraachuun kan barbaachisu hunda baasuun kaayyoo sabicha ta’e. Walabummaa fi birmadummaan mirga uummaa ilmoo namaati. Kanaaf ulfoo dha. Mirga kana mirkaneessuuf ABOn dhaabbate. Ergasii dammaqinni ol ka’eera. Haa ta’u malee diinni mirga fakkeessaa hiixataa isa dhugaa duubatt dhiibaa Oromoo lakoofsaan buceessaa, hiyyoomsaa, abbaa biyyummaa saa gaaffii jala galchaa, gadadoo kan durii caale, kan eenyummaa sabicha haquu danda’u irrati fe’aa jira. “Sirni Addunyaa Haaraan” rakkoo walfakaatu furuuf anjaa uume kanneen kaasaa saniif kutannoo fi dudhama qaban dhimma yoo itt bahan Oromiyaan qabsaawoti see afaan wal wallaaluun caalaa dhabaayyuu jirti.
Barumsi ammayyaan haala sabgidduun yeroo irratt dirqisiifames, sirni barumsaa halgaan baase waan ummatichi sagalee keessaa qaabu hin turre. Kan aadaa, afaan fi seena koloneeffato gidduu godhate ture. Kan barachuun hayyamameef itt qoosamaa, kurkurfamaa, arrabsamaa, gad ilaalamaa baratan. Hunda caalaa afaan ofiitt qana’anii maqaallee afaan halagaatt akka jijjiirratan taasifaman. Bulee bulee ummati waan kan saa ta’an hunda akka duubatti hafaa baricha keessa anja hin kennineefti fudhatee ittiin walqixu dhama’utt ka’e. Sirni bulchaaf yayyabame kanneen baratan naannaa itt dhalatanitt akka hin hafne kan tolchu ture. Hojii mootummaa naannaa fi carraan kan kennamu ijoollee nafxanyaa fi jalakaatuu amanamtuu qofaaf. Sun hardhas hin hafne; hojiin federalaa nama afaan Amaaraa beekuuf qofa kennama.Ijoolleen haaraa baratan qaama qofaan utuu hin ta’in nameenyaaman naannaa saanii buqqisee haaraatt dhandhoonu yaale. “Wal taanaa” utuu hin ta’in “nu taatuu” murteeffate. Hanga tokko milkaawun saa ni mullatta. Hardhallee kanneen lagaa saanii keessaa afaan Amaraa afaan Oromoo dursee bahuuf sardamu jiru. Kanuma jalaa rincicanii eenyumaa saanii utuu hin irraanfatin maalummaa saba saanii dhaloota itt haanutt dabarsuu kan danda’an turan. Jara sana kan raacitii sochii bilisumaa ta’an. Gaaffiin saanii gaaffin mirga ilmoo namaa waan ta’eef dagaagaa dhufe malee hin quummanne. T a’us miiddhaan eenyummaa saanii irra gahe waldhaansa guddaa barbaada.
Badiisi lubbuu, malbulchaa, diinagdee, hawaasomaa, naannaa fi eenyummaa ummata Oromoo irratt tolfamaa dhufe kun akka fixa ilmoo namaatt utuu hin ta’in akka yaaloott itt qoosamaa jira. Fixiisi ilmoo namaa, ummaticha balleessuuf akeekame kana dhaabuuf addunyaan homtuu godhamaa hin jiru. Hamma beekumsa saa fi dandeett saatt kan badiisa irraa hafe eegee hardhaan gahe qotee bulaa Oromooti. Ummatichkan humnaan irraa fudhatame nagaan deeffachuu yaalee badii caalaa itt fide. Kanaaf malee Oromoo caalaa kan nagaa fi araaraan waldhabdee furachuun aadaa ta’eef hin jiru. Bakka sun hin danda’amnett qawween duubatt dhiittatu gamsiisufis, yaadaanis, gochaanis kutannoon itt bobba’anii jiruu. Tuffii fi salphinaa kan gugguufee hafu cunnuura abaaramaa qofa.
Qaaman qabamani walkeessa haa yaa’an malee wayyabi yaadaan diina saaniin gamaa fi gamana jiraachuu amannu turan. Garuu isaan keessaa gamatt cehanii moora diinaa kan gabbisan jiru. Haa ta’u malee mirga ilmoo namaa fi ulfina biyya ofiif qabsoon godhamu kan gamana jiraniin finiinama dhufe. Gamana dhaabbatanii hundi yeroo walitt dubbatan miidhama ummata saanii irratt kan waliigalan fakkaata ture. Garuu walitt fakkeessan malee akka walii hin galle booddana hubatameera. Yaada dhokataa fi mamiin kaayyoo kofa keessa dhokfatan bulee harca’utt ka’e. Kana irraa kan ka’e gurguddoon Oromoo hardhas akka bara Oromiyaan qabamtee humnaa fi dandeettii saanii diina gumaachuun ni muldhata. Sanatt hin qaana’an hin gaabbanis. Isaan nyaataniif kan ummmatichi quufu, isaan saadamaniif kan inni kabajamu, isaan qanansiifamaniif kan isatt tolu fakkeesuu yaalu. Kaan kaan jiraachuu jennee diinaa gugguufne jedhu. Finciluuf yoo onnee hin qabane filmati jiru kanuma. Hin komataman. Garuu yakka inni raawwatu irratt qooda fudhachuun daangaa darbuu ta’a. Kan nama dhibu kan kanneen utuu hin rakkatin diina saba saanii jala kurkuraa ummata saanii buqqisee akka isaan dhaabu barbaaduun eegee jala raasaa oolani. Kun Oromoo hidhaatt guraarama, biyyaa ari’amaa, ajjeefama jiranii fi lafa saanii irraa buqqa’anii alabulaa tahanii kadhatummatt gad bu’an dabarsani du’aaf kennu addatt hin laalamu.
Jarri akkasii kanneen ummatichaaf mirga namoomaa gaafatan badhaasa saaniitt hinaafanii kan jeeqanitt fudhatu. Diina waliin duula hololaa fi ulee itt banu. Kaan qabsaawa fakkaatanii jaarmaa walaba ummati saanii qabu diiguf yoo hojjetan mullatu. Kan guyyaa tokko diina adda baasanii badii saa hin dubbane qabsawota busheessuuf arrabi qoonqoo keessaa lolloqa. Qabsoon isaan keessa hin jirre kottee akka dhaabdutt kan fudhatan jiru. Sun dhukkuba yaalamuu qabu. Qabsoon bilisummaa walabummaa biyyaa qofa utuu hin ta’in sammuu ofirrummaa fi kolonummaan faalame hunda bilisomsuus ni dabalata. Sabboonummaan walkeessati qayyabannoo uumuu, fedha ofii ukamsanii dhaaba saba ofii jabeessuu, jabina halagaa faarsuu irra dandeettii dadhabaa ofii akka itt olkaasaan heduu gaafata. Dirreen qabsoo baldhaa dha. Kan hojjetamuu eegus akkasumaa. Balleessaan yoo argame gamatt quba qabuu dura wanti of qeeqan yoo jiraate of qorunis miira gaarii beekaati. Kan qulqullumaan of qoru qoricha hin dhabu.
Akka qayyabannoo keenyaatt ummati Oromoo ummata walaba, biyya fi qarooma beekamaa kan qabu fi birmadummaan erga yeroon eegalee qabee kan jiratee. Kan itt duulan jara amma qabate dabalatee ofirraa faccisaa ulfina saa fi kan biyya saa boonsaatt tiffataa ture. Tasa seenaan utuu hin fedhin bulcha halagaa jalatt kufe. Sun erga ta’ees fedhaa bilisa ta’een haala keessatt kufe fudhatee hin beeku. Kanaaf halagaan fedhaa saa malee akka barbaadett biyya saa, qabeenya saa fi mirga saa irratt abboomuu morme ka’e. Seeraan haata’u uumaan wanti akka halagaan bulchuun hayyamu hin jiru. Kanneen mootummaan Habashaa biyya saa irraa kolonota addati hin laalle jedhan akka lafti saanii itt bulfamu ilaalun ni gaha. Bara Nugusootaa ifatt “ye gaallaa mareeti” jedhama ture. Abbaa fedhanii kennu. Lafti Habashaa “ye rist mareeti” jedhama kan lammiiti nama biraaf kennamuu hin danda’u. Hardhas kan buqqa’aa jiru ummata koloneeffame. Lafti saa biyya keessaa fi garba gamatti gurguramaa jira. Dhiigaa fi dafqa ofiin harkaa baafatan malee abbaa biyyumaa kan deebisee kennuuf hin jiru. Kun yoo hubatame kaayyoo sabaa fiixaan basuun salphata.
Ummata Afrikaan walii galani rakkiina jireenyaa waliin furu yaaluun anja qabachuu kan haalu hin jiru. Garuu mirgaa fi fedhi ofii kabajamuu mirkaneeffachuun durfannoo qaba. Sun bakka dhaabbatanii dhoofsisanii fi nageenya gaafata. Waliigalteen kan uumamu birmadoota gidduutt malee gooftaa fi lolee yk gooftaa fi garbicha ta’anii utuu jiranii miti. Garbicha jechuun nama birmaduu hin taane, boojuu ajaja nama biran bulu kan seeraan mirga dhahatu hin qabne jechuu dha. Garbummaan sanyii miti hariiroo nammi dabaan uume. Kanaaf dhoofsisa nagaa haa ta’u michooma yero ummachuuf dura hariiroon sun jijjiiramutu irra jira. Barri saa bara abbaan taankii gurbaa ulee qofa qabate macalaqsee jannumaaf dhaadatu. Kanaaf kan yeroon kenneef irraa gara laafumaan hin eegamu, kan kaaniif dabaa, isaaf tolaa dha. Safuu hin beeku.
Kan hacuuccaa jala jiru bishaan keessa dhabbatee dheebotaa, ofii beela’ee halagaa laataa jiraachuu qofa osoo hin ta’in qilleensa fudhachuu dhorgatamee golee keessatt ukaanfamee jiraachuun itt fufa. Sun hiree ummata halagaan qabame hundaati. Waliin dhaabbatanii diduutu baasaa. Oromiyaan qabeenya gudda qabdi. Sanatt dhimma bahuuf wareegama barbaachisu baasuu irra hirpha alaa gaafachuun qaanii tahu qaba ture. Walabummaan ofii ummata ofii fi qabeenya ofii irratt hirkachuun malee halagaatt hirkatanii hin argamu. Gargaarsi halagaa haada itt hidhamtu qabdi. Haadi sun maal of duubatt akka guduunfatte hundi hin beekin malee bakka baalchaan fedhutt nama qawisuun see waan hin oolle. Dhiyaanni tolaa hin jiru jedha mitii faranjiin? Maddi biraa gargaarsa Oromoo badiii hundi irratt wal caccabsu. Innnis doolara tokkoon sochi to’achu fedha. Qabsaawoti waa’ee of irratt hirkachuu keessa deddeebi’anii ilaaluu qabu.
Furmaati jiru lama. Tokko dhama’uu taha malee, akka halagaan hammeenya saa garaa laafee yaarsu kadhachuu dha. Inni kaan karaa danda’an hunda roorroo diduu dha; ajajaa diinaatt rincicuu dha. Inni tokkoffaan ulfina ofii wareeganii seexaa madaaween jirachuu fida. Garbichi gooftaa miilla dhungachuun, dhiitama, gurgrama fi tuffatamuu irraa oolchuun dhagahamee hin beeku. Badhaasi argamus miir goofticha guyyuu irratt hundaawaa. Inni lammattaa lubbuu ofii gaafata. Maqaan barabaraan jiraachuu, onnee guutuun du’a yoomu hin oolle ija keessa ilaalaa itt deemuu jechuu dha. Kanneen isa tokkoffaa filatan gosa lama. Hangi tokko “nammi waan jette haa jettuu, na garaan nattii haajettu” kan jedhanii. Irra dibuu jara hin rakkanne. Kaan filannoo saaniif maalifaa adda addaa tarreessuu yaaluu. Tooftaa abjuun tolfatan qabu. Kana goonu malee addunyaan nu hin deggeru faa jedhu. Akeeki lachanuu tokko,fedha ofiffoo bahachuuf bilisummaa ummata qabsiisuu dha. Jara kana kan hardha of qusannoo malee waa’ee “kaayyoo ganama” maa xixxu kan jedhan. Haalli si’ana, dur irraa adda godhu, hundu Oromoo ta’uu himachuu dha. Garri tokko of baruu jalqabu sanaaf roorroon itt hamaataa akka deemu amana. Garri birammoo walqixxummaa afarsuu irra akka bulchooti jedhanitt yoo bulan rakkinni hin hammaatutt amanuu. Ilaalcha lamaan kanatu diddaa yk sarmatt geessa.
Malaan haa lixxuu kadhaan haa maxantuu ashkarummaan horii fe’iisaa nama gooti. Dhama iseen qabdu keessaa xuuxanii hanga tirtirii see waliin baasanii darbanitt faarsaa dhaanichan walmake dhandhamataa jiraachuu taati. Gurguddoon Oromoo akka Goobana Daaccee, Qusee Diinagdee, Garasuu Dukki, Balayi Zallaqaa kkf maaltu irra gahee? Dhuma irratt tajaajila saaniif “galati keessan hin badiin” utuu hin ta’n “galata dhabaa” jedhamanii haqaman. Kanneen si’anaawoo maaliin adda taana jjedhanii itt galuuf gamuu? Yaada bucuu afarsaa wayyabumaa ummata Oromoo dhahachuu fedhu. Ummata saanii keessattis halagaa birattis isaan murna bucuu ta’uu hin hedani. Inni kaan ofiin dhaabbannee mirga ofiif filmaata qabnu hundaan falmanna yoo jedhu, jarri hafan hanga diinni dimokrasii fudhatutt eeguu qabna jedhu.
Bulchooti empayera Ityoophiyaa kan si’ana abalu jedhamanii hin waamamne onneen dhiitawee eenyutu nutt xiixa jedhaa jiru. Fakkeenyaaf gaaffi moslimman dhiheeffatan waggaa irra darbuyyuu deebiin hanga yoonaa argame ajeechaa, hidhaa fi guraarama qofa. Birdhuu anga’oota lixaa sababfatanii hundaan “gooltuu” jechuun balaaleffata kanneen mirga ilmoo namaaf dhaabbatanii ofirraa faccisaa jiru. Halagaa diriira dhofsisaatt fiduun ijaarsa cimaa barbaada. Ijaarsa cimaa kan qabu waan inni jedhuuf akka hin sermine waan beekuf ofitt hin butu. Barattooti Oromoollee bor natt hammatinu jedhee sababa ofii uumeen ajjeesaa, hidhaa, barumsa saaniirraa ari’a akka jiru ni agarra. Kanneen ofirrumaa diina naalchine waliin hojjechuu dandeenya jedhan jaarma isatt tolu qabataniitu. Kan egeree sabichaa domsaa jiruuf tumsa dhaqu jechuu dha.Hanga nammi gamana jiru cehee hin tumsiniifitt gara barbaadanitt Oromoo oofuun hafee jala xiixuu hin danda’an turan. Kanneen cehuuf gaman yoo ofiif dhaabbatan kan du’a dheessan, gamaa halagaan lubbu bira kan kennuuf itt fakkaata. Lubbuttiin kanuma saaniiti garuu bu’aa halagaaf seenaa keessaatt of ajeessuuf deemtii. Waan hin oolleef maqaa fokkuu qaccee ofii irra keessee dabarti.
Abbooliin Oromoo jechoota akka “baraa fi murxuxxee gugguufanii jala darbu”; “akka baranitt utuu hin ta’in akka baraati bulu” jedhan guduunfanii shakaluu yaalanii turan. Mootota nama nyaatoo shantu ilkaan caalaa qarameen irratt wal jijjiiran malee barri jijjiramuun mirgaa fi qabeenya saanii sarbame hin deebifneef. Sanatu fincilatt geesseen. Hardhas jechoota fashalan sana irra deebi’uu haa yaallu kan jedhan jiru. Barri hagam gegeeddaramu roorrisaan sossobbiin akka nama irraa hin dachaane muuxannoo jaarraa oliin raggaasifameera. Mirga ofii kabachiifachuun dirqama abbaati malee barrii kan hayyamus kan dhowwatus miti.
Barrii tolaa fi hamaa qaba. Ijoollumatt “Bara Nyaataa” kan jedhamu akka ture dhagaha guddanne. Bineensota daggalaa beelaan haata’u quufaan qeeyee namatt duulanii namaa fi beellada nyaachuu eegalani. Nammi bakka bakkaa walii birmatee dhumiisa irraa wal oolche jedhama. Isaa asis, ammma ganna torbatama ni ta’a, hawaannis akka tasaa dhufee biqiltuu hunda raame. Barasis walii birmatanii dhumisa irraa lammii oolchani. Barichi “Bara Hawaannisaa” jedhama. Hardhas Oromoon Bara Nyaataa fi Hawaannisaa sana kan fakkaatu keessa jira. Oromoon baratan, dureeyyii fi dandeettii kan qaban Nyaataa jala gugatanii qarmii fudhaannatu taanaan sanyiinis eenyummaanis sabichi baduuf deema. Adeemsa baaquleessaan (globalization) Oromoon salphaatt miidhamuu danda’a. Baquleessan waliigalatt gabaa fi mirga gaddhiisee jira. Oromoott garuu gabaa gaddhiisee mirga hidhaatt hambise. Jijjiirama dhufett dhimma bahuuf sun gaddhiifamuun dirqii dha. Bilisummaa fi walqixummaan dhaabbatee dorgommee saba addnyaa keessatt qooda fudhachuu yoos dandaha. Biyyaa fi qabeenya Oromoo irratt diina waliin sadanii kan saaman yakka mirga ilmoo namaa irratt tolfame ta’uu beekuu qabu.
Galtuun durii eenymmaa ofii gattee garaa ququlqulluu Itiyoophummaan tajaajilaa baate. Erga mootichi Haaya Sillaaseen kufee as garuu galtuulee harki hedduun Itiyoophiyummaa ol kaasanii haa faarsan malee Oromummaa saanii ni himatu. Maqaa saba saaniin kan of ijaaranis jiru, garuu hangi tokko “Garbicha Itiyoophiyaa!” jedhani dhaadataa jiru. Harka jalaan haa ta’u suduudan kan of ijaarsisees halagaa dha, kan dhaadachiisanis isaanuma. Akeeki halagootaa kan walabummaan of ijaare irratt hamajaajii ijaaruu ture. Hanga tokkos milkaaweera. Firummaa, bitamtummaa fi gowwummaan, walabummaan kan of ijaare maqaa haddheessuun, keessa seenanii jeequun dadhabsiisaa jiru. Sun hanga dammaqiisi keessaa dagaagutt malee barabaree hin ta’u. Walabummaan haa ta’u hirkatanii mirgi of ijaaruu kan beekame wareegama gootota WBO ABOn hiriirseen ta’uun hin haalamu. Namooti ABO gaggeessan mudaa hin qaban hin jedhamu. Mudaa sana qofa irratt xiyyeefatame waan inni dhaabbateef dagatamu hin qabu. Kaayyoon bilisummaaa, masakaa sabaa kan eenyummaa fi fedhii saa itt calaqifamu, kanaaf ulfoo dha. Mudaa hooggansii fi miseensi qaban Kora hiriyaatu sirreessaa. Kan qabaniin tiratu malee hin ergifatani. Balleessaa saaniitt qub qabna. Dhiibbaa sirreessaa ta’e hunda irra keenya, karaa dandeettiin saanii itt ol ka’u gorsina, beekumsaa fi qabeenyaan birmannaaf malee namummaa saanii salphsun farra.
Beekoti Oromoo hangi tokko waldaa qorumsa Oromiyaa dhimma baasuu gaggeessuf ijaaranii jiru. Maqaa Oromoon, Oromoon sadarkaa sabgidduutt wanti akkasii ijaaramuun kan jalqabati. Galata guddaa qabu. Miseensota saanii keessa kan sochii bilisummaaf miseensa yk mararfataa ta’ee hin beekne jira hin fakkaatu. Ijaarsi saanii wagga waggaan qormaatota dhahata adda addaa iratt ni dhiheessa. Garuu addati Oromoon jeequmsa malbulchaa keessa seeneef kaasaa fi furmaata kan ta’u fi taatoti dhimma itt bahu dandahan dhiheessan hin fakatuu. Beekoti biyya bira malaa fi meeshaa qabsoof barbaachisan irratt quwatanii hojiirra oolchuuf kallacha ta’uun beekamu. Si’aawoo dhas. Maqaaf garuu beekota mirkabeekii (sayinsi) uumaa fi hawaasomaa, ingineroota, cireessota kkf addunyaan walgitan qabna. Garuu gara Oromo millatanii kan hin laalleetu caala. Kaan akka dabballoota dhaabota malbulchaa isaan godha. Kanaaf akka qabeenya waloott abdachuun ni rakkisa. Dhaaboti Oromoo jabinaa fi dadhabina aka qaban kan hin baratinuu ni arga; garuu “Hin ta’a jennaan harree qallee hin ta’u jennaan harree gatne, qoricha jennaan barbaadnee dhabne” kan abbooliin jedhan sana dursee heda. Beekaa irraa sana caalaatu eegama. Kun beekota keenya komachuuf miti, beekaanis waldhaalanis walqabatee mugaa akka jiru agarsiisuufi. Isa daljeesi taa’aa walitt quba qabdu sana ta’uutu nati muldhata. Jaarmaa yk waldaa Oromoo kamtu kamirra wayyaa? Daaraan daalattii nana jettee daakuutt kofalte jedhani. Hundi of ilaalaa hijirani haa dammaqani!
Utuu haalli halle sirratee qabsaawoti Oromoo jabina saanii akka caalaa cimfatan, dadhabina saanii shaffisaan akka irra haanan hundu duuluu qaba. Kara kanaa oganeessoti (artistoti) Oromoo ifaajjee boonsaa gadhaa jiru. Lubbuu fi jirenya qananiis itt wareeganiiru. Kan darbeef dinqisifata fuldurattis weedduun, walaloon, goodaan akka ummata saanii kakasuu irraa hin deebine jajjabeessuu qabna. Qormaati beekota kana irratt karaa agarsiisuu danda’a. Yoos hundaaf falli mirkanbeekii ta’e argama. Kana fudhannu malee dukkana keessa deemuu ta’a. Dhibeen saba keenyaa fi jaarmaa saa xiinxalamee qoricha fayyisu dhiheessuu malee dhukubfataa dhiisanii dhuukubaa waldhaanuu akka hin taane eeggachuu dha.
Sun ta’uu baatus rakkinichi yeroo fudhata malee yeelalsiisus ofiinuu of fura. Fedha bu’uuraa namoomaa irraa waan ka’eef geengoon bilisummaa kan dhaaabuu danda’uu hin jiru. Kanaaf kan sabichi jeequmsa malbuchaa irra gahee keessaa na baasinnuu jedhee kanneen waa hubatanii fi bolola addaa ol ta’an abdatu. Oromummaan yaadaanmalamee roga jireenya Oromoo hundaaf bifa tokkoon gaggeeffamaa hin jiru. Garuu jalqabaa kaasee sochii biisummaa sabaaf urjii dhahaa ta’ee jira. Dhaaba biraa irratt ida’uuf oso hin ta’in, ilaalcha sabaa akka tokomsuuf qorachuu fi irratt mari’achiisanii yaadanmal haalaan walfudhate misomsuuf ifaajja’uun qooda beekotaa ta’uu danda’a. Oromoon ofiin bulummaa Oromoott hin amanne Oromoo ta’uu dhahatan, Oromoon Oromiyaa ala jiraatan wanti waloon safeeffatan yoo hundan beekame Oromummaa jabeessa.
Wal mormiin anga’oota addunyaa fiixee saa yero ga’e ture cunqurfamooti dhagahamuuf filmaata qabu turani. Amma yeroo fedhi bu’uuraa korporeeshinoota addunyaa wal keessa lixe kana keessaa, qarummaa ofii qofatu innaa hamtuu kana keessa huluuqsisa. Rakkinni kun kan harka kennachuun yk gargar faffaca’anii hamajaajii didhuun jalaa bahamu miti. Hammam of jaallatan, hammam beekaa ta’an, hammam walitt aaran, hammam tuttuqan xiiqii qabsiisaman, giroo saba ofiif dursa kennanii walfaana hiriiruun mallattoo sabboonummaati. Jagnummaa dhas. Sabboonummaan onnnee Oromummaan guute malee barumsa yk leenjisa addaa hin gaafatu. ABOn kallacha sochii bilisummaa Oromiyaati. Akeeki saa Oromiyaa bulcha halagaa jalaa baatee ofiin bultu gad dhaabuu dha. Kunis mirga hiree sabummaa ofii ofiin murteeffachuun dhugooma. Gaafas hundi gara barbadetti ummaticha kakaasuu danda’a. Garuu ABOn walabummaa Oromiyaaf kan dhaabbate waan ta’eef qabsoon saa ooffalch’ormaan (referanddum) hiree murteeffannaan hin dhaabbatu, sadarka itt haanu keessaas qodaa guddaa qabata. Sana as gufannaan ABOn ABO ummati gaggabuuff sana hin ta’u. Yoo ergamsaa fi sardama biraa hin qabaanne hangasitt hundi waliin joga’uu danda’u.
Addi Bilisummaa Oromoo dhaabota Oromoon ummate keessaa guddinaan, beekamuu fi akaakuun kanneen inni ummate keessaa hunda dursa. Aaarsaa qeeyeen Oromoo hundi godhe irratt waan ijaarameef yoomiyyuu hin jigu. Bu’aa ba’ii, kufaa ka’i eenyuufuu kan oolu miti. Jaarmaan kunis dhugaa kanaa alatt ilaaamuu hin qabu. Qoodi sabboonotaa yoo inni kuffisu harka rukutuu qofa utuu hin ta’in yeroo inni kufus jala lixanii ol kaasuun tirachiisuu fi jajjabeessuu dabalata. Janni marfame hanga mala ittiin caffate ba’u argatutti ni ripha. Jannooti ABOs ni riphan malee hi dune, guyyaan caffatanii itt bahan fagoo hin ta’u. Rakkinni amma jiru hirqinfuu hin caalu. Sadarkaa fayyisuun hin danda’amnett hubamee kan itt fakkatu jiru ta’a. Sun dhugaa taanaan dogoggora. Oromoon sammuun hubame jiru ta’a; isaanu sadarkaa hin fayyine gahan jennee abdii kutachuu hin qabnu. Kan bilisummaaf socha’amaa jiru sana faatt qoricha soquufi.
ABOn ayyaanaa, kan walabummaaf dhaabbatan hundaaf mallattoo dha. Kanaaf yeroof bitintirulee madaallii saa hin jaldhatu. Dinni kaayyoo saatiif baleessuu barbaada, vidyoo laallibbata rifachisa jedhu itt baaseera, bombii dhoosee isatu godhe jedhera, gooltuu dha jedhe hololla hin ofin hin qabu. Waan miidhes qaba. Ofumaa ari’ee, baqatummaan akka hin fudhatamnellee ifaja’aa jira. Oromoon ibda inni qabsiisutt cidii guuran ballessaa diinaa hunda ni mararfatu jechuu dha. Dhaaba walabummmaa Oromiyaaf fedha gaarii kuuse, qeeyeen Oromo hundi lubbuu fi qabeenya hagana hin jedhamne itt baase hamaa yaaduufiin eenyutt haa tolu jedhameetu? Jagnooti sabaa kan dabe sirreessani, kan hanqate guutanii dhaaba saani angafa oolfatu malee kosiitt gatuuf hin gamani. ABOn kan warra sanaa kan warra kanaa jedhee booqaa itt baasee busheessuu kan yaalu kan diinatt galee fi juujuu qofaa. Qondaaloti ABO maaf tuqamu, maaf qeeqamu hin jedhamu. Garuu tuqaa fi qeeqi sun kan daba sirreessuu, cabaa dhinsu ta’u qaba malee kan ABO balleessuuf aggammate taanaan callisee kan hin laalle hedduu dha. Muka tokko buqqisanii balleessuun ni danda’ama. Yaada altoko faca’e garuu balleessuun hin danda’amu. ABOn tokko yoo bade ABO kukummatu baka bu’aa. Ilmoo namaaf bilisummaan kan midhaan nyaatan, bishaan dhuganii fi afuura fudhatanii gaditt ilaalamu miti. Kanaaf kaayyoo bilisummaa Oromoo ofumaa dhama’uu yoo hin tane balleessuun gonka hin danda’amu.
Oromoon si’ana murnaa fi abba tokkeen adeeemsa malbulcha keenyaa irratt haa mari’annu jedhaa jiru. Waa mari’atanii murteeffachuun aadaa Oromooti. Erga qabamanii akka itt kiyyoo keessaa itt bahan mari’ataama dhufan. Waggaa shantama dura mariin garaa qulqulluun eegale ABO dhalche. Isaan ummatichi ija banachuutt ka’e. Hardhas ABOn galfata itt kenname bakkaan ga’uuf keessa deebi’ee of qoruu qaba. Gadaan bar saddeet sadeettiin of haaromsa. Sochiin ABO biyya walaba keessatt waan hin taaneef aka sanatt of gaggeessuun yoo hin danda’amnellee itt akeekuun irraa eegama. Sanaaf akki humni haaraan itt dhaqu mijjaawuu qaba. Dardari jalaa ka’u yoo hin jiranne dhaabichi dhaaba gadamoojjii ta’uuf deema. Akka aadaa fi dudhaa Oromott qabsoo gaggeessuuf biyyarraa bobba’amuun barbaachisaa dha. Ummati ala jiru akka biyya keessa jiruutt malee akka namoota biyyaa hacucca jala jirani, agabu bulanii booree bahachuf fedhaan of kennuun isa dhiba. Idaa (Biili) fi soora duubaatu itt muldhata. Kanaaf qooda fudhannaan saa kan walakka yerooti, guutuu ta’u haala jireenyatu hin hayyamu.
ABOn meeshaa malbulchaa Oromoo guddicha. Mariin sabboonotaan bakka bakkati tolfamu kan meeshaa sana caalaatt qaruu fi sochii walabummaa gabbisu malee kan qoccolloott sabicha geessu ta’uu hin qabu. Kanaaf mariin kamuu tuqalee jaba hanga yoonaa misoomfanne kan laaffisu utuu hin ta’in kan hanqina gaangalataa dhufan gutee sabicha boonsu yoo ta’e hundu ishoo jedha.Marii jechuun kan qaammi walgahe bu’ura saa to’atu, dhahata irratt dubbatamu kan fedhe hundi gumaachu fi kan dura ta’aa saa ofii filatu jechuu malee yabboo gareen tokko yaada murtawe itt jeekkaru ta’uu hin qabu; ulaaga kana guutnaan yaadi hundi dhimma itt bahu dandahu burquu mala.
Kanneen qabsoo Oromoo hogganna jedhanii fi sochii haaraa eegalla jedhanis biyyatii ala jiru. Akka akeekaatt ala teenyee biyyati qabsoo oofuu dandeenya kan jedhanis jiru. Kaan hogganni ummata gidduutt argamee qabsoo qindeessuu qaba jedhanuu yeroo hin murteessine. Bara fashistiin Italiyaan Itiyoophiyaa qabate Hayila Sillaaseen alatt baqate. Si’a addunyaan garee lamatt hiramee wal garreffataa jiru garri Britin jirtu Haayilaa deggere. Itiyoophiyaaa keessatt jaalbiyyooti garee gareen bakka bakkati ijaramanii fashitii nagaan bulchuu dhowwatan. Sana gidduutt Hayila Silaaseen wagga shan duuba humna alaan deggeramee erga isaan fashistii laaffisanii, loltuu alaa qabatee biyyatt loo’ee galuun sossobaa fi dorsisaan jaalbiyyoota (patriots) of jalatt galchee anatu isinii moo’a jedhe.
Biyya itt dhalatee alatt of ijaaree halagaan utubamee kan deebi’ee moo’e isa. Fakmishoo (modela) kana fudhatanii alatt ijaaramanii deebi’uun mala filamaa akka tahe kan oofan jiru. Hayilan akka mooti duriitt fedha dansa kuufate qaba, Jaalbiyyootis garaa guutuu akka inni hin deebine hin mormine. Baqattoota keessaa tokko ture malee nambiyyumaa saas hin jijjiirre. Jaalbiyyoota Oromiyaa qabsaawaa hunda walqixxummatt ilaalu malee biyya saanii diinaaf ramacii godhan hoggana hin beekne keessumsiisuuf akeeki hin hayyamu. Haalli Hayila anjaa kenne hundi hin jiru. Barrichi bara internet. Haalli addunyaa keessa jiru kan yartuun alatt of ijaartee wayyaba irratt dhaqxee of tultu miti. Kan achumatti ijaaramee jireenya ummatichaa jiraatee qabsaawutu barbaachisa. Sun haala Iraaqii fi Afgaanistan keesssa tureraa hubatamuu ni dandaha. Kan alatt qopheeffaman hedduun ni fashalani. Fakmishoon deebii jara Yahudiis kanaan walitt hin dhufu, isaan eenyu, eenyutu gargaree qorachuu dha.
Ummati Oromiyaa qabeenya, amantee fi ilaalcha saaf harka diinaatt guraarama jira. Sabboonota irraa kan eegamu kan qaban jabeeffatani kan hanqate guuttatanii ummatichichaaf dhaqabuu malee yaadanmal hin yaalamne irratt qoccolloo heddumeessuu miti. Ajjeechaa fi hidhaan, badiisi heddummaataa deeme malee hin foyyofne. Samichii fi hacuuccan waggooti afurtam duran turan ammas caalaa hammaatanii jiru. Diinni sanuma irra diddibee akka haaraatt of dhiheessaa jira. Garuu ummati jijjiirama hundeef malee kakkabeebsaaf qabsaawaa hin jiru. ADBU (PDO) haa ta’u qondaalamuun abba tokoota kibbaa, uumaa empayerichaa jijjira jedhee kan gowwomu jira hin fakkaatu. Luugammi empayera hardhallee abbaa hirroota harkaa hin buune. Kan bu’u akkasitt miti. Oromoon akka diinaatt tooftaa yeroon gaafatu jijijiiruuf haala mijjatu hin arganne. Hamajaajiin akka yeroo hin arganne lola itt banuu qofa utuu hin ta’inis jeequmsi keessaa itt fufaama deeme. Maaliifu dura walabummaan dhaabbatee abba barbachise waliin dhoofsisuuf jequmsa keessaa bahu qaba. Hanga sochiin bilisummaa ABO fi kanneen kaayyoo ganamaa hordofaniin gaggeeffamu jirutt mirga Oromoon walabummaaf qabu kan dabarsee kennu dandahu hin jiraatu.
Kan olitt fecca’amee dhihate kaayyoo sochii bilisummaa ganama qabsaawoti irratt waliigalan wal yaadachiisuuf. Oromoon gannoota afurtama dura kan qabsoo eegale ashkarummatt hafuuf osoo hin ta’in nakkarummaa saa labsachuuf. Abba tokkooti, hariiroon isa humnan qabate waliin jiru, akka hin jijjiiramne fedhan jiru ta’a. Fedha wayyabaa dura hanga hin dhaabbannett mirga saaniiti. Diinni ABO balleessuuf kutateera. Oromoon akka Oromiyaan dhaaba walaba bilisummaa saaf dhaabbatu hin jiranne fedhan diinaan addatt ilaaluun rakksuu danda’a. Yaada ofii qabachuun yaada obbolaa utuu hin midhin ta’uu qaba. Sabboonota dargaggummaa saanii bosona Oromiyaa keessatt qabsoon dabarsan, kan du’anis jiranis ulfina guddaa qabu. Gootota keenya hamajaajiin xureessuuf rafee hin bulle. Walabummaa ummata ofii jedhani waggaa afurtama utu hin ta’in guyyaa tokkollee kanneen rasaasa foolii fuudhan ni dinqisiifanna. Yeroo hedduun keenya bakka ofirra hin laalle jirannu isaan haddhaa qabsoo dhandhamataa turani. Lubbuu ofii kan caalu hin jiru. Garuu kaayyoon qabsoo saba saanii sana caalaa ulfoo ta’uu saa aarsaa ta’uun mirkaneessan. Jannummaa saanii walaloo fi faaruun kaafnee dhaloota haaraa ittiin didhchiisuutu nurraa eegama malee maqaa cabsinee gootota dhahannu of dhabsiisuun miti. Yoo hin qabnellee ni uummatu. Goototi lubbuun jiran keessaan laalummaa dhabanii dimimmisa keessa dhaabbachuun booqaa adda addaaf karaa mijjeessuu irra utuu ulaagaa ummati ka’erraa gad hin buune boonsoo sabaa ta’anii hafu. Oromiyaan akka walaboomtuuf umati sees akka bilisan biyya ofii ijaarratu yoomuu mamii hin qabannu. Injifannooo kutataatu fida.
Ulfinaa fi surraan gootota kufaniif; walabummaa, walqixxummaa fi bilisummaan kan hafaniif; nagaa fi araarri Ayyaana abboolii fi ayyoliif haa tahu!
* Ibsaa Guutama miseensa dhaloota saganta ABO isa jalqabaa baasan kees.
—————–
Source: Gubirmans.com