text:
Saturday, January 4, 2014
AFAAN KEENYAAF AFAAN KEENYAAN HAA-KAANU
Taammanaa Bitimaa irraa | Amajjii 4, 2014
DURADUBBII
Dubbiftoota barreeffata kanaa jaalatamoo fi kabajamoo, mee dursee barri haaraan kun bara nagaa fi bara badhaadhinaa, bara milkii gaarii fi bara tokkummaan Oromoo sonaan jabaatu isiniif haa tahu! Ilaa, amma waayee mataduree kanaa olitti kaayamee irrattan waa isiniif dhiyeessaa mee na hoofkalchaa!
Duula dhuma bara dabree isa muummiyyeewwanii (iliitonnii) warra Amaaraa: uummata Oromoo, saba Oromoo fi Biyya Oromoo irratti adeemsisan duradhaabannoo fi ofirraa-qolannaan dhalawwan Oromoo alaa-manaa agarsiisan kan hedduu nama gammachiisu. Amma irraantii tokko tokkollee arganneeti jirra. Hubaddhaa nuti Oromoonni biyya namaa deemnee: laga Abbayyaa, laga Barreessaa fi laga Bashiloo ceenee biyya Habashaa qabannee, mirga warra Habashaa irra ijjanneetii mitii! Isaan garuu biyya keenya humna qawwee fi humna gargaarsa Faranjiitiin qabatanii: harma aayyolee cicciranii, harka aabbolee mummuranii, ijaa-funyaan dargaggeeyyii fi shamarranii buqqifatanii, lafa lafee Oromoo sarbatanii, gabbaarii fi gabra nu taasifatanii waggaalee hedduu qaxxaamuruun as gayani. Kana hundaa kan jalqabee fiixaan-isaaniif baase, isa qaamaan namaa garaanimmoo bineensaa san kan Minilik jedhamu.
Minilik kun wanneen inni uummata Oromoo, uummatoota: Waalayitaa, Kafichoo, Dimmee, Gimiraa fi kanneen biroo irratti adeemsise wanneen Hitler, naazichi uummata Yuudaa irratti adeemsee gadii miti. Ammoo, warri isaa iliitonni Amaaraa “kana irraanfaddhaatii akka jagnaatti isaa fudhaddhaa” nuun jechaa jiru. Hardha uummannii fi mootummaan Biyya Jarmanii nama waayee Hitler kaasee faarsu, waayee isaa xiqqoo ishiillee akka gaariitti ilaalu mana seeraa geessuun adabsiisu. Isaan “keenyaa” nama harma harmeewwan teenyaa mummure faarsaa akka gootaatti akka fudhannuuf nu dirqisiisu! Abadan lafa irraayyi ammas nu duguugu malee, kun dachee Oromoo irratti hin tahu!
Egaa, fiixaan-bayiinsi waayee asmaarii sanii isa Minilik faarsuu fi faabrikaa Baddallee irratti gonfanne kun, gara qabsoo isa kana fakkaatuutti nu ceesisuu dha qaba! Akkamitti, eessatti, maal maal faa irratti isa jedhamu kanaa gaditti wajjumaan ilaalla. Ilaallees, humnaa fi onnee tokkoomeen wajjumaan ol-jenna!
SEENASA
Amma gareen warra Amaaraa kan “Garee Cuquliisaa – Blue Party” jedhamu, duula hamaa Afaan Oromoo irratti banee jira. “Engineer Gizachew of Blue Party said, “Afaan Oromoo was a rural language and will stay as such and it will never able to get modernised therefore we are forced to keep using Geez”/ obboo Bariisoo irraayyi/. Yaa Oromoo koo, yaa saba Gadaa namtichi kun kana jechuun duula fi waraana: Afaan Oromoo, uummata Oromoo fi saba Oromoo irratti ifumatti kan labse Shaggar, handhuura Oromiyaa, qeyee jagnicha Oromoo qeyee Tufaa Munaa keessatti. Ee, Shaggar dachee Oromoo Kurnan Gullallee isaan erga qawwee ibiddaatiin, waraanaa Minilikiin moyamanii, isaan dhuumatii irraa hafan qawween buqqifamanii, quwween oofamanii naannoo Arsiitti hariyamanii saniitti. Wanni kun Oromoota bakka jiran maratti, alaa-manaa ilkaan ciniinnachisetoo kan isaan tokkoomsuun olkaasu tahuu qaba! Dabrees, Gareen Cuquliisaa kun biyyattis, biyyoota alaattis oggaa walgayii isaan waamame banu: dursee sirba Minilik faashisticha faarsu tokko dhageessisuuni.
Raaji Waaqa, safuu namaa nuti afaan isaanii, afaan qawween nutti dhufuun marcuma afaan keenyaa qabate kana baranna! Isaan garuu afaan keenya irratti, biyyuma keenya irratti duula banaa jiru. Kanaafuu, tarkaanfiiwwan lama gara fuulduraatti tarkaanfachuun: AFAAN KEENYAAF AFAAN KEENYAAN HAA-KAANU! Kun waamicha saba Oromoo fi waamichaa harmee Oromiyaa ti!
AFAAN OROMOO
Warri eeboo fi fardaan cabseetoo biyya keenya seene, gocha hamaa fi hammeenyaa inni adeemsise keessaa inni tokko isa Afaan Oromoo irratti tahe. Hamma yeroo dhiyoo, bara 1991-tti Afaan Oromoo akka bakka balaqqeessa tahe kan akka: yaa’ii, paarlamaa, bataskaanaa, mana barumsaa, mana seeraa fi waajjirootatti ittiin hin hojjatamneef seeraan dhoowwamee ture. Gaazexoonni, kitaabeewwanii fi barrooleen marti isaan baafamuun dhoorkaa ture. Kan biraa hafee Barroo Qulqulluu kan biyyoota Oroppaatti afaan keenyaan barreeffamanii dhoksaan karaa Sudaanii fi Keeniyaa faa biyya seenan guursisuun, mootummaan Habashaa inni Kiristaana ofiin jedhu gubsiisee jira. Kana bira kutee olola jibbaa fi jibbisiisaa afaan Biyya Gadaa kana irratti oofsisaa ture.
Garuu, kun cufti fiixaan isaaf bawuu hin dandeenye. Afaan qawwee, Afaan Amaaraa bakka maraa fi akka maraatti iddoo Afaan Oromoo buufamuuf humnii fi horoon irratti dhangalawullee afaan isaa kun boongoowwan isaa, jechuun magaalaawwan bira dabruun gandeen Oromoo hulluuqee seenuu hin dandeenye. Sirumaa Afaan Oromoo keenya dhiibbaa gurmee wayii malee, babaldhachaa, guddachaa kunoo Dhaloota Qubee daggala-raasaa fi gabrumfataa hollachiisaa dhaqqabee jira.
Afaan Oromoo biyyoota Gaafa Afrikaa sadii keessatti akka afaan dhalootaatti (afaan haadhaa-abbaatti) dubbatama. Kunis: Impaayera Toopphiyaa, Biyya Keeniyaa fi Somaliyaa Kibbaa keessatti. Baddaa Raayyaa, hara Ashangee irraa hamma Maanya Hindiitti (“Indian Ocean“-tti), Muggii fi Beegii duubaan daangaa Sudaan irraa hamma Magaalaa Jijjigaa cinaatti dubbatama. Akka afaan dhalootaatti uummata kitila 46-tu, akka afaan lammaffaa yookaan sadaffaatti immoo uummata kitila 12-tu, walumatti uummata kitila 58-tu isaan dhimma-baya. Ardii Afrikaa keessatti akka afaan dhalootaatti Afaan Arabaa fi Afaan Hawusaatti aanee sadarkaa 3-ffaa irratti argama.
Afaan Oromoo afaan daran sooressa tahee fi afaan hedduu, hedduu miidhagina isaatiin raajeffatamu. Heddumminni jechoota isaa, bareedumni afaanii yaa’inni sagalee isaa kan nama maalalu. Akkuman walooloo kiyya tokko keessatti ibsuuf yaale, inni “afaan nadhii dammaa” ti. Kan biraa hafee, waggaalee 130 seeraan dhoowwameeyyuu, hardha hanqina jechoota ammayyaa kan afaanota Addunyaa Sadaffaa hunda keessatti argamu sanillee karaa qabachiifatee jira. Oromoonni hundi alaa-manaa, fiixaan-baanee jirra jechuun otoo haara wayiituu hin baafatin dagaaginaa fi misooma afaan keenyaa irratti hojjachuu qabna!
WANNEEN HOJIIRRA OOLUU QABAN
Egaa amma, waraana fi duula ginni-bittee Amaaraa fi mummiyyeewwan Amaaraa afaan keenya irratti banan kana ofirraa faccisuuf, maal maal faa gochuun akka nu irraa eegamanin armaan gaditti baldhinaan tarreessa. Baldhinaanis jala-harriqa.
1) Oromiyaa keessatti afaan biyyaa Afaan Oromoo tahuu eenyumtuu beekuu qaba. Ijoolleen Oromoo manneen barumsaa kam keessattuu, yoo mabbawwanii (unibasiitotaa) fi kolleejota Afaan Ingiliziitiin barsiisan tahe malee, afaan ofiitiin barachuu qabdi. Ammaan tana ijoolleen Oromoo afaan qawween nutti dhufee qawweenis nutti fe’ame kana, Afaan Amaaraa wanni barattuuf sababni wayiitu hin jiru. Gayeen gayee dhaa afaan qawwee kun nu irraayyis, marcuma Afaan Oromoo irraayyis bu’uu qaba! San bira dabreeyyuu namoonni Oromiyaa keessa akkaa waaraatti jiraatan afaan biyya keessa jiraatanii kana, Afaan Oromoo barachuutu isaan baasa. Kun mee seera biyyoota addunyaatii! San irratti ijoollee Amaaraas tahee, kan warreen biroo bakka tuuta-tuutaan jiraatanitti afaan ofiitiinis barachuun seeruma. Kana irratti warri amma “Oromiyaa nutu bulchaa jira” nuun jedhan, warri OPDO miila isaanii lamaanin dhaabachuun isa jedhame kana hojii irra oolchuutu isaan baasa. Jalakaattummaan Afaan Amaaraas, jalakaattummaan warra Wayyaanees inni isaan adeemsisaa jiran kun eessumaanuu isaan hin gawu! Uummata isaanii, uummata Oromoo galaana Abbayyaa kana gaachana taasifachuun oljechuu qabu!
Yaa Oromticha, yaa Oromtittii, yaa qeerransoota Qubee dhageessuu! Gayeen gayee dhaa, amma irraa kaasee Oromiyaa guutuu keessatti ennaa barsiisaan Afaan Amaaraa isin barsiisu, yookaan inni wanneen biroo Afaaan Amaaratiin isin barsiisu olseenu isinimmoo akkuma jirtaniitti kutaa sana gadhiisuun gadi-baatu! Hubaddhaa kun seenaa keenya keessatti bara 1969 keessa dachee Oromoo Afran Qalloo irratti magaalaa Dirre Dhaawaatti tahee ture! Bara Dargii, ee bara mootummaan Habashaa ilmoo namaa qalee karaa irratti darbatu san dachee Oromoo Sadan Liiban magaalaa Amboo fi magaalaa Walisootti tahee ture! Bara dukkanaa san keessa kan ijoolleen Oromoo sun hojii raajeffatamaa kana goote, isin hardha bara ifaa, bardhibbee 21-ffaa keessa gochuu hin daddhabdani! Oromoonni addunyaa tana mara keessatti argaman hundumtuu karaa hundumaan isin cinaa jiruwoo!
2) Dira Shaggar keessattis Afaan Oromoo Afaan Amaaraa cinaatti afaan ballaqqeessa (“official language“) tahuu qaba. Ijoolleen Shaggar akkuma ijoollee dira Biruusel isa magaalmataa Biyya Beeljigii sanaa afaan lamaan kutaa tokkoffaa irraa kaasanii Afaan Oromoo fi Afaan Amaaratiin barachuu dha qabu!
3) Oromiyaa guutuu keessatti Afaan Amaaraa afaan balaqqeessaa tahuun isaa hatattamaan dhaabachuu qaba! Horoo fi horiin: bunni, sabbuu, diggaa fi hoomishinni warshaalee Oromiyaa keessaa isaan amma Afaan Amaaratii oolaa jiran dhaabachuun, Afaan Oromootiif ooluu qabu! Waajjiroonni mootummaa Toopphiyaa isaan Oromiyaa keessatti argaman Afaan Oromootiin hojjachuun dirqama!
4) Manneen amantii hundumtuu Biyya Oromoo keessa jiran Afaan Oromootiin hojjachuu, Afaan Oromootiin uummata tajaajiluutu isaan irraa eegama. Oromiyaa keessatti yoo isaan kana gochuu baatan, Waaqa tokkichaa fi guddicha san akka rifachiisan beekuu qabu!
5) Namoonni Biyya Habashaa irraa dhufuun manneen daldalaa fi seedataa banatan Afaan Oromootiin hojjachuu qabu. Oromtichi tokko, Oromtittiin takka Oromiyaa keessatti: gabaattis, manneen bunaatti, manneen nyaataa fayittis afaan ofiitiin tajaajilamuu qaba, qabdi! Yoo kun tahuu baate Oromoonni warreen kana irraa waa bituu fi waa itti-gurguruu, akkanuma irraa bitatanii dhuguu fi nyaachuu dhaabuu qabu!
6) Oromiyaa mara keessatti nama uummata Oromoo fi saba Oromoo arrabsu irraa waa bituu fi waa itti-gurguruun dhaabachuu qaba! Nama akkanaa kanatti dubbachuun, gaafa rakkoon itti-dhufte hamma inni ifumatti dhiifama hin gaafatinitti isaaf birmachuun hin jiru.
7) “Gareen Cuquliisaa” inni amma Afaan Oromoo irratti waraana fi duula bane kun, hatattamaan uummataa fi saba Oromoo dhiifama gaafachuu qaba. Tahuu baannan, gareen kun dachee Oromoo irratti, wiirtuu Oromiyaa dira Shaggar irratti hojii isaa adeemsisuu hin qabu!
8) Namnoonni Amaaraa isaan Oromiyaa keessatti gaazexoota faa baasuun: “Gaallaa Gadaay” isaanii oofaa jiran ifumatti uummata Oromoo dhiifama gaafachuu qabu! Tahuu baannan, jarreen kun dachee Oromoo irratti, wiirtuu Oromiyaa dira Shaggar irratti hojii isaanii adeemsisuu hin qabani!
9) Oromoonni Oromiyaa keessatti bakka kamittuu afaan ofiitiin dhimma-bawuu qabu. Ijoolleen Oromoo warri miseensota Dhaloota Qubee tahan, namoota alagaa isaan Afaan Oromoo barachuu barbaadan tolumaan barsiisuu qabu. Warri OPDO immoo bakka itti-baratamuu fi wanneen ittiin-baratamu ijoollee tanaaf dhiyeessuun dirqama! Warri OPDO kun faajjii Afaan Oromoo olqabanii akka tarkaanfataniif, karaa garagaraatiin dhiibbaan adeemsifamuutu karaa qajeelaa taha.
XUMURA-DUBBII
Yaa Oromoo yaa uummata koo, nuti Oromoonni aadaa fi duudhaa uummata keenyaa irraanfachuu hin qabnu. Namni kamuu, Amaarris, Tigreenis eenyu fi eenyu faa marti nagaa fi kabajaan nutti dhufnaan akkuma aadaa keenyaa boonsisaa saniitti simanna! Isa afaanii fi billaa qaratee nutti dhufu guruu, tokkummaan dura dhaabanneetoo ofirraa deebifna! Uummanni Habashaa: warri Amaaraas, warri Tigrees uummata ollaa keenyaa waan tahaniif nageenya fi ollummaan isaan waliin qabnu kana ololli warra Garee Cuuqulisaa fi kan warreen faarsituu Minilik naazichaa faa booressuu hin qabu. Faashisota Amaaraa isaan kaleessa fi isaan hardhaatii obsa tokkollee horachuu hin qabnu! Ammoo, baaqaa-callaa addaan-baafachuun aadaa Oromooti. Ilaa gayeen gayee dhaa, fashistoonni fi sanyiitti-amantoonni Habashaa nurraa bu’uu qabu! Mirgaa fi haqa uumamaan qabnuuf sochowuun, bilisummaa fi walabummaa keenyaaf tarkaanfachuun mirgaa fi haqa uummata Habashaa: kan warra Amaaraas, kan warra Tigreess kan miidhu akka hin taane, eenyumtuu beekuu qaba!
Akkuma mammaaksi Oromoo tokko: “abbaan iyyu malee, ollaan namaa hin birmatu” jedhu san, nuti karaa maraan of ijaarree, karaa maraan hidhannee yoo kaane malee, kan nuuf maluu hin jiru. “Ilma yartuu haatiyyuu hin jaalattu” jedha Oromoon. Kanaaf, nuti hundumtuu: AFAAN KEENYAAF AFAAN KEENYAAN HAA-KAANU!
============== // ==============
Friday, January 3, 2014
Yuuniversitii Mattuu Keessatti Diddaan Barattoota Oromoo Haala Hammaataan Eegale Irraan Barataan Sooressaa Jedhamu Rasaasaan Rukutamee Barataan Waqshum Jedhamu ammoo Ulee Sibiilaan Reebamuun Hosptala Mattuu Galan
Amajjii 03,2014 Mattuu
Amajjii 3/2014 Yuunivarsiitii Mattuutti Gochaa seeraan alaa Mootummaan Wayyaanee karaa poolisotaa dabbaloota isa fi lukkeelee ilmaan Abashaatiin fudhachaa jiru mormuun baratootni Oromoo Sagalee Diddaa dhageesisan.
Laliftootii sirna bulchiisa nafxanyaa ykn Habashaa yoom iyyuu maqaa Oromoo xureessuu xiqqeessuu irraa duubatti hin jennee kanneen bobaa mootummaa Wayyaanee jala galuun uummata Oromoo maqaa xuressuu keessa gochaan maqaa xureessii kun dhaabbachuu qaba sochiin maqaa Baddallee Biraan qabatee dhaadessi mooticha Habashaa Minilikiif deemamu dhaabbachuu qaba jechuun diddaa dhageessisan.
Haala kanaan ilmaan Habashaa diddaa barattoota Oromoo argan ijoollee Oromoon jechoota doofaa fi boodatti hafaan fayyadamuun jechaa dhiiga namaa danfisuun barataa Oromoo tokko bakka doormii isatti arrabsan, baratootni Oromoo arrabsoo kanaaf karaa
seeraa mooraa Yuunivarsiitii Mattuu dhiyeeffatanillee nama isan jalaa qabu illee akka dhaban ibsatan.Ilmaan Habashaa kun seeraatti nu himattan sababa jedhuun barattoota Oromoo bakkoota dahootti hidhatanii haaluu bahuu barbaadan.Gochaan kunis garee Habashootaa fi mootummaa Wayyaaneen kan qindaaye yeroo ta’u, Amajjii 3/2014 goototni baratootni Oromoo lukkeewwaan ilmaan Amahaara yakka baratoota Oromoo irratti rawwatan kana dura dhaabbachuun barattooti Oromoo tokkummaan kan’uun walitti bu’iinsi guddaan ka’uu gabaasi naannicha irraa nu gahe addeessa.
seeraa mooraa Yuunivarsiitii Mattuu dhiyeeffatanillee nama isan jalaa qabu illee akka dhaban ibsatan.Ilmaan Habashaa kun seeraatti nu himattan sababa jedhuun barattoota Oromoo bakkoota dahootti hidhatanii haaluu bahuu barbaadan.Gochaan kunis garee Habashootaa fi mootummaa Wayyaaneen kan qindaaye yeroo ta’u, Amajjii 3/2014 goototni baratootni Oromoo lukkeewwaan ilmaan Amahaara yakka baratoota Oromoo irratti rawwatan kana dura dhaabbachuun barattooti Oromoo tokkummaan kan’uun walitti bu’iinsi guddaan ka’uu gabaasi naannicha irraa nu gahe addeessa.
Haalli kun hammaachuu irraan kan ka’e Mootummaan Wayyaanee baratootni Oromoo jeequmsaa narraatti kaasaan jechuun humna poolisaa fi federaalaa mooraa Yuunivarsiitii Mattuutti ol galchuun baratootaa Oromoo irratti dhukaasa banuun Mooraan Yuunivarsiitii Mattuu dirree waraanaa fakkaattee kan jirtu ta’uu ibsame jira.Guyyaadhuma walfakkataa kanatti Barataan Oromoo
Koolleejjii barsiisota Mattuu irraa baratuu 2 baraataa Waakshuumaa jedhamu hojii guyyaa Mooraa yuunivarsiitii Mattuu keessaa hojjetee barnoota galgalaa koolleejjii barsiisota irra barachaa jiru poolisiin mooraa Yuunivarsiitii mattuu keessa jiru tokkoo ulee feernoo sibiila ittin gamoon ijaaramuun akka malee yeroo reebu dirmanna baratootni Oromoo Yuunivarsiitii Mattuu godhaniifiin yeroo amma hospitalaa mAttuu galee du’aaf jireenya gidduutti argama. Baratootni Oromoo gochaa kanatti akka malee aaruun Fincila poolisota mooraa irraatti yeroo kaachisan, poolisonni poolisii yakka barataa Oromoo irratti rawwaate kana qabanii seeraatti dhiyeessuun hafee, baratootaa Oromoo irraatti waraanaa bobbaasuun dhukaasaa baratoota irraatti banuun gabaafamera.Barataan Oromoo Yuunivarsiitii Mattuu irra baracha jiru kan maqaan isaa Barataa Sooressaa jedhamu rasasa poolisota irraa itti dhukaafameen madeeffame hospitala mattuu galee jiraachuun gabaafamera.
Koolleejjii barsiisota Mattuu irraa baratuu 2 baraataa Waakshuumaa jedhamu hojii guyyaa Mooraa yuunivarsiitii Mattuu keessaa hojjetee barnoota galgalaa koolleejjii barsiisota irra barachaa jiru poolisiin mooraa Yuunivarsiitii mattuu keessa jiru tokkoo ulee feernoo sibiila ittin gamoon ijaaramuun akka malee yeroo reebu dirmanna baratootni Oromoo Yuunivarsiitii Mattuu godhaniifiin yeroo amma hospitalaa mAttuu galee du’aaf jireenya gidduutti argama. Baratootni Oromoo gochaa kanatti akka malee aaruun Fincila poolisota mooraa irraatti yeroo kaachisan, poolisonni poolisii yakka barataa Oromoo irratti rawwaate kana qabanii seeraatti dhiyeessuun hafee, baratootaa Oromoo irraatti waraanaa bobbaasuun dhukaasaa baratoota irraatti banuun gabaafamera.Barataan Oromoo Yuunivarsiitii Mattuu irra baracha jiru kan maqaan isaa Barataa Sooressaa jedhamu rasasa poolisota irraa itti dhukaafameen madeeffame hospitala mattuu galee jiraachuun gabaafamera.
Fincila guddaa Yuunivarsiitii Mattuu kanaan walqabatee Uummaanni Oromoo jiraattotni Magaalaa Mattuu halkaan guutuu Waajjira poolissa marsuun yakkamtootni ijoollee keenya daraara jiran seeraatti haa dhiyaatan jechuun sagalee isanii dhageesisuun guutumma magaalaa Mattu goolan. Haaluma kanaan mootuummaan wayyaanee humna waraana isa Magaalaa mattuu fi Yuunivarsiitii mattuutti bobbaasuun baratoota Oromoo fi uummaata Oromoo goolaa jiraachuu gabaasaan nu qaqqabee jiru ibsee jira.
Guyyaa Har’adhaas ittuma fufuun Yuunivarsiitii Mattuu keessatti baratootni Oromoo nyaataa fi barnootaa dhaabuun mirgii keenyaa eegamuu qaba. Yakkamtootni seeraatti dhiyaachuu qabu jechuun sagalee mormii jabaa dhageesisan, sabaaba kanaan wal qabatee galgala kana Mootummaan Abbaa irree Wayyaanee humna Waraanaa isaa Mooraa Yuunivarsiitii Mattuutti ol galchuun baratoota Oromoo reebsisa jiraachuu irra kan ka’ee baratootni Oromoo Mooraa Yuunivarsiitii Mattuu gadhiisuun Magaalaa gara uummataatti gadi baqaachaa jiraachuu barattootni Oromoo ibsatanii jiru.
Guyyaa Har’adhaas ittuma fufuun Yuunivarsiitii Mattuu keessatti baratootni Oromoo nyaataa fi barnootaa dhaabuun mirgii keenyaa eegamuu qaba. Yakkamtootni seeraatti dhiyaachuu qabu jechuun sagalee mormii jabaa dhageesisan, sabaaba kanaan wal qabatee galgala kana Mootummaan Abbaa irree Wayyaanee humna Waraanaa isaa Mooraa Yuunivarsiitii Mattuutti ol galchuun baratoota Oromoo reebsisa jiraachuu irra kan ka’ee baratootni Oromoo Mooraa Yuunivarsiitii Mattuu gadhiisuun Magaalaa gara uummataatti gadi baqaachaa jiraachuu barattootni Oromoo ibsatanii jiru.
ባለፉት ዘመናትም ሆነ ዛሬ በኢትዮዽያ ኣመሰራረት ላይ በውስጣ በሚኖሩ ሃዝቦች መካከል መግባባት የለም በሃገር ማቅናት ስም የተፈጸሙ ግፎችን ይክዳሉ
በቀለ ጅራታ ከስዊድን
ባለፉት ዘመናትም ሆነ ዛሬ በኢትዮዽያ ኣመሰራረት ላይ በውስጣ በሚኖሩ ሃዝቦች መካከል መግባባት የለም። የሃገሪቷን ስልጣን በሃይል የያዙት ወገኖች “ሃገር የማቅናት ስራ ሰራን እንጂ, የፈጸምነው በደል የለም;” እያሉ በሃገር ማቅናት ስም የተፈጸሙ ግፎችን ይክዳሉ። ለምንም ኣላማ ይሁን የተገፉ፣ ነጻነታቸውንና ክብራቸውን የተነጠቁ ህዝቦች ደግሞ በሃይል ሃገራችንን ተነጠቅን እንጂ ወደን ኣይደለም በማለት የተነጠቁኣቸውን መብቶች በማስመለስ ለእኩልነት፣ ለነጻነትና ለፍትሕ ይታገላሉ።
በነዚህ ሁለት ተጻራሪ ሃሳቦች ምክንያት – “የሃገር ኣቅኚ” ወገንም ሆኑ ሌሎችም – በኣንድ ላይ ሰላም በማጣት ለዘመናት ስማቅቁ ለመኖር ተገደዋል። ኣለም ሰልጥኖ ጨረቃ ላይ በወጣበት ዘመን እንኳን የኣስተሳሰብ ለውጥ ለማምጣት የተሳናቸው ወገኖች ዛሬም ቀድሞ የተበላሹትን ሁኔታዎች ለማስተካከል ከመስራት ይልቅ, የሕዝቦችን ቁስል የሚያደሙ ታሪኮችን ለማደስ እየተሽቀዳደሙ ይታያሉ።
በተለይም ባለፉት ሃያ ሁለት ኣመታት, ኣእምሮና ህሊና የጎደላቸው ግለስቦች ወይም ቡድኖች በሃገር ኣንድነት ስም ጸረ-ኣንድነትና ኣፍራሽ ድርጊቶችን ስያራግቡ እንደከረሙ ትክክለኛ ኣስተሳሰብ ያላቸው የማይክዱት ነው። ለሃገር ኣንድነት ተቆርቃሪ እየመሰሉ ለነጻነትና ለኩልነት፣ የሚታገሉትን ህዝቦች እንደሃገር ኣፍራሽ ሲቆጥሩና ሲያወግዙ እስከዛሬ ዘልቀዋል። እነዚህ ወገኖች የራሳቸውን የትምክህት ስሜትና ኣስተሳሰብ ከማዳመጥ በስተቀር ለነገ የህዝቦች ኣብሮነት ደንታ የላቸውም። ባለፉት ሃያ ሁለት ኣመታት ህዝቦችን የሚያራርቅ እንጂ የሚያቀራርብ ተግባር ስፈጽሙ ኣልታዩም። ጤነኛ ኣስተሳስብ ያለው ወገን ተበደልኩ የሚለውን ወገን በማዳመጥ ያለፉት ስተቶች እንዳይደገሙ የበኩሉን ይሰራል እንጂ ኣልተበደልክም፣ ወይም የተፈጸሙት በደሎች ትክክል ናቸው ቢሎ በተበዳዩ ኣያፌዝም። እንደዚህ ኣይነት ኣስተሳሰብ ኣንድ ነን፣ ተዋልደናል፣ ሁላችንም የኣንድ ሃገር ልጆች ነን ከሚል ኣይቀርብም።
ከላይ እንደመግቢያ ላነሳሁት ምክንያት የሆነኝ ሰሞኑን የኦሮሞና የደቡብ ህዝቦችን በመውረር በወቅቱ መጠነ-ሰፊ በደሎችን ያደረሰውን ምኒልክን እንደ ኣዲስ የማወደስና ከነልሰን ማንደላ በበለጠ ደግ የሰራ ጀግና እያሉ የእንተርነት ድህረ ገጾችን እያጣበቡ ያሉ ወገኖች ሁኔታ ነው። እነዚህ ወገኖች ምኒልክ ለእነሱ ጀግና ሲሆን ለሌሎች እንደ ኦሮሞ፣ ሱማሌ፣ ሲዳማ፣ ወላይታ፣ ወዘተ ለምን ጀግናቸው ኣድርገው እንደማይመለከቱ ለምን እንዳልተገነዘቡ ኣይገባኝም፣ እነሱ ምኒልክ “ሃገር ኣቀና” ብሉም እሱ የፈጸመው ከኣውሮፓ ቅኝ ገዢዎች የበለጠ ግፍና በደል በመሆኑ ማወደስ ሳይሆን ታሪኩም በግፈኞች ተርታ መጻፍ ያለበት ነው።
በጣም የሚገርመው ደግሞ እንደ ጋዜጠኛ ተመስገን ደሳለኝ ኣይነቱ ከዚህ በፊት “ወገናዊነት የማያጠቃውና የሃገሪቷን የፖለቲካ ሁኔታ ሚዛናዊ በሆነ መልኩ በማቅረብ በብዙ አንባቢዎች ዘንድ እኔን ጨምሮ ኣድናቆት የነበረው” ግለሰብ ከሱና ከመሰሎቹ በስተቀር ምኒልክ በሌሎች የኢቶዽያ ህዝቦች ዘንድ በምን ሁኔታ እንደሚታወስ እያወቀ በህዝቦች መካከል ውጥረት ነግሶ ባለበት ጊዜ ምኒልክን ተወዳዳሪ የሌለው ጀግና ኣድርጎ ማቅረቡ ነው። ዘር ከልጓም ይስባል እንደሚባለው ሆኖበት ወይም ከወገኖቹ መካከል መልካም ታሪክ ያለውን በማጣት ሊሆን ይችላል የሀገሪቷ ፖለቲካ ችግር ውስጥ መኖሩን እሱ እራሱ በተደጋጋሚ ጽፎ ሲያስነብብ ቆይቷል። ለፖለቲካ ችግርና ውጥረት መንስኤ የሆነውም እንደዚህ ኣይነቱ የተዛባና የሃገሪቷን ጠቅላላ ህዝቦች የማይወክሉና ከኣንድ ወገን ብቻ የሚወደሱ ኣመለካከቶች መሆናቸው ነው። ይህ በኣሁኑ ጊዜ እንደዚህ ኣይነት የተበዳዩን ወገን ጠባሳ የሚያደሙ ታሪኮችን ከተቀበሩበት ጉድጓድ እያወጡ መጻፍ ማለት በባለታሪኩ የተፈጸሙት ግፎችና በደሎች ሁሉ ትክክል ናቸው ብሎ በተበደለው ህዝብ ላይ እንደማፌዝና የለየለት ንቀት መሆኑን መረዳትና መታረም ያስፈልጋል።
ምኒልክን ጀግናና የተመሰከረለት ታላቅ መሪ ኣድርገው ያልነበረውን ባህርይ ኣልብሰው በኣሁኑ ጊዜ ማቅረብ ማለት ኣላማው እራሱ የምኒልክ ኣገዛዝ ከፈጸመው ግፍ የከፋ እንጂ ያነሰ ኣይደለም። ይህንን ኣይነቱን ታሪክ ነው ብለው ሞቶ የተረሳውን የሚያራግቡ ግለሰቦች ወ ይም ቡድኖች ለኢትዮዽያ ሃዝቦች ኣንድነት የለየላቸው ጠንቅ መሆናቸውን ማወቅ ኣለባቸው። እነዚህ ወገኖች ምኒልክ ስተት የሰራው “የተበታተኑ ሃዝቦችን ኣንድ ለማድረግና ሃገር ለማቅናት” ነበር ብለው ልያሳምኑን ይሞክራሉ። ወራሪው ምኒሊክ ግን እንኳን የተበታተኑትን ህዝቦች ማቀራረብ ይቅርና የወረራቸውን ህዝቦች ኣንድም ጊዜ ህዝቦቼ ናቸው ኣላለም። ያደረገው ነገር ቢኖር ግማሹን የራሱና የተከታዮቹ መገልገያ ባሪያ ሲይደርጋቸው ሌሎችን ደግሞ ሰብስቦ ለውጭ ባለውለታዎቹ ሸጣቸው። እሱ በዘረጋው መንገድ ወራሾቹም የህዝቦችን መሬት ቀምተው ገባርና ጭሰኛ በማድረግ ያለ ርህራሄ የህዝቦችን ደም ስጠጡ ኖረው በ ህዝቦች ኣብዮት ልገረሰሱ ቻሉ። ያ ሲሆን የሰሜኑ ኣርሶ ኣደር መሬትን በርስተ ጉልትነት ይዘው ለዘር ማንዘራቸው ያስተላልፉ ነበር። የዛሬዎቹ የምኒልክና የሃይለስላሴን ታሪክ ለማራገብና ከሰሩት ግፍ ነጻ ለማድረግ የሚራወጡት ቢያንስ እንደዚያ ኣይነት ኣድሎኣዊ ኣገዛዝን ሰህተት ነበር ብለው በማውገዝ ለወደፊቱ ሌሎች ስተቶች እንዳይኖሩ ለመስራት መነሳሳትና በግድ ለማምጣት የሚሞክሩትን የኢትዮዽያ ኣንድነት በስራ ማሳየት ነበረባቸው።
ከዘመን ዘመን ተጭባጩን ሁኔታ ለመረዳት ኣእምሮም ሆነ ህሊና የሌላቸው ለነገ የሚባልን የማያውቁና በህዝቦች መካከል ሆነ ብለው ግጭት ለመፈጠር ወይም ከመቀራረብ መራራቅን የሚስብኩ ቡድኖችንና ግለሰቦችን ነው። እነዚህ ወገኖች በኔ ግምት ከኋላቸው የምያስቡለት ህዝብ የላቸውም። ምክንያቱም ሰላም ማጣትና የእርስበርስ ግጭት ወይም ጦርነት ምን ያህል ኣስከፊና ኣውዳሚ መሆኑንና እንደዚህ ኣይነት ሁኔታ ቢፈጠር ጉዳት የደርስበታል ብለው የምያስቡለት ህዝብ ብኖራቸው ሁልጊዜ ህዝቦችን የሚያጋጭ ወይም ወደ ግጭት የሚወስድ መንገድ ባልተከተሉ ነበር። በርግጥ በኣለም ህዝቦች ዘንድ የተወገዘውን የናዚ ኣላማ ደጋፊዎች ባውሮፓ በተለይም በጀርመን ሃገር በዛሬው ጊዜ እየተስፋፉ መሆናቸው ስታሰብ የነዚህም ላይደንቅ ይችላል። ዛሬ ግፍ ኣድራጊውን ምኒልክን እንደዚህ ኣስከፊና ውጥረት በነገሰበት ወቅት ባለ መልካም ታሪክ ኣድርጎ ለማቅረብ መሞከር ከናዚ ጀርመን ኣላማ ደጋፊዎች ተለይቶ ኣይታይም።
በኔ ግምት ኣለም በሰለጠነበትና በቀደሙት ዘመናት የተፈጸሙትን ግፎች በማውገዝ ለመጪው ትውልድ የመከባበርና የመደጋገፍ ሁኔታ እንዲጠነክር በመስራት ላይ ባሉበት ወቅት የድሮ ግፈኞችን ታሪክ ከጉድጋድ ፈልጎ ታሪክ ኣለን ማለት የጥሩ ታሪክ ኣልባ ወ ይም የታሪክ ደሃ መሆንን ያመለክታል። ለብዙ ዘመናት በውሸት ታሪክ እራስንም ሆነ የኣለም ህብረተሰብን ለማታለል ተሞክሯል። እውነትና ንጋት እያደር ይበራል እንደሚባለው እነዚያ ኩሸቶች ዛሬ ተጋልጠዋል። ስለዚህ ኣዲስ ታሪክ ለመስራት መዘጋጀት እንጂ የረከሰና ኣፈር ለበላው ታሪክ ለማደስ ጊዜን ከማጥፋት በላይ ለትዝብት ይዳርጋል።
ስለዚህ የነዚህን ጸረ ህዝቦች፣ የሰላምና የወደፊት የህዝቦች ኣንድነት እንቅፋቶችና የመበታተን ኣደጋ መሪ ተዋናዮችን ሰላም ወዳድ የሆኑ፣ ኣእምሮና ህሊና ያላቸው የኣበሻ ልጆች ድምጻቸውን ክፍ ኣድርገው ልቃወሙና ሊያወግዙት ይገባል። ምንልክም ሆነ ሌሎች ገዢዎች ስለሰሩት ግፎች የዛሬዎች ልጆቻቸውና የልጅ ልጆቻቸው እንዲጠየቁ ወይም ካሳ እንድክፍሉ የጠቃቸው ኣካል የለም። ነገር ግን በኦሮሞና በሌሎች የደቡብ ህዝቦች ብቻ ሳይሆን በማንኛውም ህዝብ ላይ በድል መፈጸም ትክክል ኣለመሆኑን መገነዘብና ማንም ይፈጽም ማውገዝ ህሊና ካለው የሚጠበቅ ነው።
ባለፉት ዘመናትም ሆነ ዛሬ በኢትዮዽያ ኣመሰራረት ላይ በውስጣ በሚኖሩ ሃዝቦች መካከል መግባባት የለም። የሃገሪቷን ስልጣን በሃይል የያዙት ወገኖች “ሃገር የማቅናት ስራ ሰራን እንጂ, የፈጸምነው በደል የለም;” እያሉ በሃገር ማቅናት ስም የተፈጸሙ ግፎችን ይክዳሉ። ለምንም ኣላማ ይሁን የተገፉ፣ ነጻነታቸውንና ክብራቸውን የተነጠቁ ህዝቦች ደግሞ በሃይል ሃገራችንን ተነጠቅን እንጂ ወደን ኣይደለም በማለት የተነጠቁኣቸውን መብቶች በማስመለስ ለእኩልነት፣ ለነጻነትና ለፍትሕ ይታገላሉ።
በነዚህ ሁለት ተጻራሪ ሃሳቦች ምክንያት – “የሃገር ኣቅኚ” ወገንም ሆኑ ሌሎችም – በኣንድ ላይ ሰላም በማጣት ለዘመናት ስማቅቁ ለመኖር ተገደዋል። ኣለም ሰልጥኖ ጨረቃ ላይ በወጣበት ዘመን እንኳን የኣስተሳሰብ ለውጥ ለማምጣት የተሳናቸው ወገኖች ዛሬም ቀድሞ የተበላሹትን ሁኔታዎች ለማስተካከል ከመስራት ይልቅ, የሕዝቦችን ቁስል የሚያደሙ ታሪኮችን ለማደስ እየተሽቀዳደሙ ይታያሉ።
በተለይም ባለፉት ሃያ ሁለት ኣመታት, ኣእምሮና ህሊና የጎደላቸው ግለስቦች ወይም ቡድኖች በሃገር ኣንድነት ስም ጸረ-ኣንድነትና ኣፍራሽ ድርጊቶችን ስያራግቡ እንደከረሙ ትክክለኛ ኣስተሳሰብ ያላቸው የማይክዱት ነው። ለሃገር ኣንድነት ተቆርቃሪ እየመሰሉ ለነጻነትና ለኩልነት፣ የሚታገሉትን ህዝቦች እንደሃገር ኣፍራሽ ሲቆጥሩና ሲያወግዙ እስከዛሬ ዘልቀዋል። እነዚህ ወገኖች የራሳቸውን የትምክህት ስሜትና ኣስተሳሰብ ከማዳመጥ በስተቀር ለነገ የህዝቦች ኣብሮነት ደንታ የላቸውም። ባለፉት ሃያ ሁለት ኣመታት ህዝቦችን የሚያራርቅ እንጂ የሚያቀራርብ ተግባር ስፈጽሙ ኣልታዩም። ጤነኛ ኣስተሳስብ ያለው ወገን ተበደልኩ የሚለውን ወገን በማዳመጥ ያለፉት ስተቶች እንዳይደገሙ የበኩሉን ይሰራል እንጂ ኣልተበደልክም፣ ወይም የተፈጸሙት በደሎች ትክክል ናቸው ቢሎ በተበዳዩ ኣያፌዝም። እንደዚህ ኣይነት ኣስተሳሰብ ኣንድ ነን፣ ተዋልደናል፣ ሁላችንም የኣንድ ሃገር ልጆች ነን ከሚል ኣይቀርብም።
ከላይ እንደመግቢያ ላነሳሁት ምክንያት የሆነኝ ሰሞኑን የኦሮሞና የደቡብ ህዝቦችን በመውረር በወቅቱ መጠነ-ሰፊ በደሎችን ያደረሰውን ምኒልክን እንደ ኣዲስ የማወደስና ከነልሰን ማንደላ በበለጠ ደግ የሰራ ጀግና እያሉ የእንተርነት ድህረ ገጾችን እያጣበቡ ያሉ ወገኖች ሁኔታ ነው። እነዚህ ወገኖች ምኒልክ ለእነሱ ጀግና ሲሆን ለሌሎች እንደ ኦሮሞ፣ ሱማሌ፣ ሲዳማ፣ ወላይታ፣ ወዘተ ለምን ጀግናቸው ኣድርገው እንደማይመለከቱ ለምን እንዳልተገነዘቡ ኣይገባኝም፣ እነሱ ምኒልክ “ሃገር ኣቀና” ብሉም እሱ የፈጸመው ከኣውሮፓ ቅኝ ገዢዎች የበለጠ ግፍና በደል በመሆኑ ማወደስ ሳይሆን ታሪኩም በግፈኞች ተርታ መጻፍ ያለበት ነው።
በጣም የሚገርመው ደግሞ እንደ ጋዜጠኛ ተመስገን ደሳለኝ ኣይነቱ ከዚህ በፊት “ወገናዊነት የማያጠቃውና የሃገሪቷን የፖለቲካ ሁኔታ ሚዛናዊ በሆነ መልኩ በማቅረብ በብዙ አንባቢዎች ዘንድ እኔን ጨምሮ ኣድናቆት የነበረው” ግለሰብ ከሱና ከመሰሎቹ በስተቀር ምኒልክ በሌሎች የኢቶዽያ ህዝቦች ዘንድ በምን ሁኔታ እንደሚታወስ እያወቀ በህዝቦች መካከል ውጥረት ነግሶ ባለበት ጊዜ ምኒልክን ተወዳዳሪ የሌለው ጀግና ኣድርጎ ማቅረቡ ነው። ዘር ከልጓም ይስባል እንደሚባለው ሆኖበት ወይም ከወገኖቹ መካከል መልካም ታሪክ ያለውን በማጣት ሊሆን ይችላል የሀገሪቷ ፖለቲካ ችግር ውስጥ መኖሩን እሱ እራሱ በተደጋጋሚ ጽፎ ሲያስነብብ ቆይቷል። ለፖለቲካ ችግርና ውጥረት መንስኤ የሆነውም እንደዚህ ኣይነቱ የተዛባና የሃገሪቷን ጠቅላላ ህዝቦች የማይወክሉና ከኣንድ ወገን ብቻ የሚወደሱ ኣመለካከቶች መሆናቸው ነው። ይህ በኣሁኑ ጊዜ እንደዚህ ኣይነት የተበዳዩን ወገን ጠባሳ የሚያደሙ ታሪኮችን ከተቀበሩበት ጉድጓድ እያወጡ መጻፍ ማለት በባለታሪኩ የተፈጸሙት ግፎችና በደሎች ሁሉ ትክክል ናቸው ብሎ በተበደለው ህዝብ ላይ እንደማፌዝና የለየለት ንቀት መሆኑን መረዳትና መታረም ያስፈልጋል።
ምኒልክን ጀግናና የተመሰከረለት ታላቅ መሪ ኣድርገው ያልነበረውን ባህርይ ኣልብሰው በኣሁኑ ጊዜ ማቅረብ ማለት ኣላማው እራሱ የምኒልክ ኣገዛዝ ከፈጸመው ግፍ የከፋ እንጂ ያነሰ ኣይደለም። ይህንን ኣይነቱን ታሪክ ነው ብለው ሞቶ የተረሳውን የሚያራግቡ ግለሰቦች ወ ይም ቡድኖች ለኢትዮዽያ ሃዝቦች ኣንድነት የለየላቸው ጠንቅ መሆናቸውን ማወቅ ኣለባቸው። እነዚህ ወገኖች ምኒልክ ስተት የሰራው “የተበታተኑ ሃዝቦችን ኣንድ ለማድረግና ሃገር ለማቅናት” ነበር ብለው ልያሳምኑን ይሞክራሉ። ወራሪው ምኒሊክ ግን እንኳን የተበታተኑትን ህዝቦች ማቀራረብ ይቅርና የወረራቸውን ህዝቦች ኣንድም ጊዜ ህዝቦቼ ናቸው ኣላለም። ያደረገው ነገር ቢኖር ግማሹን የራሱና የተከታዮቹ መገልገያ ባሪያ ሲይደርጋቸው ሌሎችን ደግሞ ሰብስቦ ለውጭ ባለውለታዎቹ ሸጣቸው። እሱ በዘረጋው መንገድ ወራሾቹም የህዝቦችን መሬት ቀምተው ገባርና ጭሰኛ በማድረግ ያለ ርህራሄ የህዝቦችን ደም ስጠጡ ኖረው በ ህዝቦች ኣብዮት ልገረሰሱ ቻሉ። ያ ሲሆን የሰሜኑ ኣርሶ ኣደር መሬትን በርስተ ጉልትነት ይዘው ለዘር ማንዘራቸው ያስተላልፉ ነበር። የዛሬዎቹ የምኒልክና የሃይለስላሴን ታሪክ ለማራገብና ከሰሩት ግፍ ነጻ ለማድረግ የሚራወጡት ቢያንስ እንደዚያ ኣይነት ኣድሎኣዊ ኣገዛዝን ሰህተት ነበር ብለው በማውገዝ ለወደፊቱ ሌሎች ስተቶች እንዳይኖሩ ለመስራት መነሳሳትና በግድ ለማምጣት የሚሞክሩትን የኢትዮዽያ ኣንድነት በስራ ማሳየት ነበረባቸው።
ከዘመን ዘመን ተጭባጩን ሁኔታ ለመረዳት ኣእምሮም ሆነ ህሊና የሌላቸው ለነገ የሚባልን የማያውቁና በህዝቦች መካከል ሆነ ብለው ግጭት ለመፈጠር ወይም ከመቀራረብ መራራቅን የሚስብኩ ቡድኖችንና ግለሰቦችን ነው። እነዚህ ወገኖች በኔ ግምት ከኋላቸው የምያስቡለት ህዝብ የላቸውም። ምክንያቱም ሰላም ማጣትና የእርስበርስ ግጭት ወይም ጦርነት ምን ያህል ኣስከፊና ኣውዳሚ መሆኑንና እንደዚህ ኣይነት ሁኔታ ቢፈጠር ጉዳት የደርስበታል ብለው የምያስቡለት ህዝብ ብኖራቸው ሁልጊዜ ህዝቦችን የሚያጋጭ ወይም ወደ ግጭት የሚወስድ መንገድ ባልተከተሉ ነበር። በርግጥ በኣለም ህዝቦች ዘንድ የተወገዘውን የናዚ ኣላማ ደጋፊዎች ባውሮፓ በተለይም በጀርመን ሃገር በዛሬው ጊዜ እየተስፋፉ መሆናቸው ስታሰብ የነዚህም ላይደንቅ ይችላል። ዛሬ ግፍ ኣድራጊውን ምኒልክን እንደዚህ ኣስከፊና ውጥረት በነገሰበት ወቅት ባለ መልካም ታሪክ ኣድርጎ ለማቅረብ መሞከር ከናዚ ጀርመን ኣላማ ደጋፊዎች ተለይቶ ኣይታይም።
በኔ ግምት ኣለም በሰለጠነበትና በቀደሙት ዘመናት የተፈጸሙትን ግፎች በማውገዝ ለመጪው ትውልድ የመከባበርና የመደጋገፍ ሁኔታ እንዲጠነክር በመስራት ላይ ባሉበት ወቅት የድሮ ግፈኞችን ታሪክ ከጉድጋድ ፈልጎ ታሪክ ኣለን ማለት የጥሩ ታሪክ ኣልባ ወ ይም የታሪክ ደሃ መሆንን ያመለክታል። ለብዙ ዘመናት በውሸት ታሪክ እራስንም ሆነ የኣለም ህብረተሰብን ለማታለል ተሞክሯል። እውነትና ንጋት እያደር ይበራል እንደሚባለው እነዚያ ኩሸቶች ዛሬ ተጋልጠዋል። ስለዚህ ኣዲስ ታሪክ ለመስራት መዘጋጀት እንጂ የረከሰና ኣፈር ለበላው ታሪክ ለማደስ ጊዜን ከማጥፋት በላይ ለትዝብት ይዳርጋል።
ስለዚህ የነዚህን ጸረ ህዝቦች፣ የሰላምና የወደፊት የህዝቦች ኣንድነት እንቅፋቶችና የመበታተን ኣደጋ መሪ ተዋናዮችን ሰላም ወዳድ የሆኑ፣ ኣእምሮና ህሊና ያላቸው የኣበሻ ልጆች ድምጻቸውን ክፍ ኣድርገው ልቃወሙና ሊያወግዙት ይገባል። ምንልክም ሆነ ሌሎች ገዢዎች ስለሰሩት ግፎች የዛሬዎች ልጆቻቸውና የልጅ ልጆቻቸው እንዲጠየቁ ወይም ካሳ እንድክፍሉ የጠቃቸው ኣካል የለም። ነገር ግን በኦሮሞና በሌሎች የደቡብ ህዝቦች ብቻ ሳይሆን በማንኛውም ህዝብ ላይ በድል መፈጸም ትክክል ኣለመሆኑን መገነዘብና ማንም ይፈጽም ማውገዝ ህሊና ካለው የሚጠበቅ ነው።
Thursday, January 2, 2014
KORBOO SHEEKKOTAA – 3
Taammanaa Bitimaa irraa | Amajjii 2, 2014
DURADUBBII
Dubbiftoota barreeffata kanaa jaalatamoo fi kabajamoo, kanaan dura dhaamsa kanatti aanee jiru isiniif dabarseen ture: “kunoo harra irraa jalqabeen mataduree ”KORBOO SHEEKKOTAA”, jedhamu kana jalatti sheekkota gaggabaaboo (“short stories”) tan addaddaa isinii dhiyeessuuf yaala. Egaa kunis akkuma yeroon naaf hayyametti. Isin warri kana duukaa-buutanii dubbiftan akka itti gammaddan abdiin qaba.” Dabaleesoo, yeroo dabre sheekkonni:
- HARKA TOLAA BALLEESSUU DIDE, fi
- WALLAALUMMAAN BOONAA, jedhaman akka mandheedhuma tana irratti bayan kabajaanan isin yaadachiisa.
- QALQALLOO SOBAA
Jiruu Boruu fi Bultii Guutamaa ijoollummaa isaanii irraa kaasanii walbeeku. Ganda tokko keessatti dhalatanii guddatani. Bishaan laga tokkoo dhugaa, qoraan bowwaa tokkoo cabsachaa guddatani. Boodas erga umuriin isaanii mana barumsaaf dhaqqabee, mana barumsaa tokkotti baratani. Mana barumsa jalqabaa irraa kaasee hamma unibarsitiitti walumaan baratanii as gayani. Kan biraa hafeetoo kutaan beekumsaa kan isaan irratti bobbayanii xumuratanillee tokkuma. Kanaaf, namoonni baay’een jarreen kana akka obbolaa lakkuutti ilaalu.
Ammoo, erga addunyaa barumsaa irra tarkaanfatanii gara addunyaa hojiitti ceyanii asii: mana, ganda, magaalaa fi biyyi tokko haa turuutii kutaa ardii takka keessayyuu jiraatanii hin beekani. Dubbiin dubbi jiruu fi jireenyaa taheetoo biyyoota garagaraa keessatti bobbayanii jiraachaa, hojjachaa jiru. Garuu bilbiltoo, xalayaa fi emeeliin takkaa wal-irraa citanii hin beekani.
Bultii Guutamaa Oromiyaa, godina Iluubbaa Booraa, magaalaa Buunoo Baddallee keessa jiraata. Jiruu Boruu immoo Oroppaa, Biyya Iswiidinii, godina Maalmoo keessa jiraata. Jiruun saayinsituuwwan beekamoo tahan keessa isa tokko taheetoo jira. Waayee fiizikaa irratti qorannoo fi argamtaan inni fide Badhaasa Noobeliifillee isa kaadhimee jira. Barana carraan kun bira kuttullee waggaalee shanan dhufan keessatti akka isaaf milkooftu innis, hiriyyoonni fi lammiiwwan isaas abdii mijuu qabu.
Jiruu Boruu unibarsitii Finfinnee irraa kaasee nama Habashaa kan dhalootaan Amaara tahe tokko beeka. Nama kana Bultii Guutamaas sirriitti beeka. Ennaa Jiruun waayee qormaataa irratti hojii argatee Biyya Faranjii dhaqu, gurbaan Habashaa sun immoo Koleejii Seenaa fi Aadaa Toopphiyaa keessatti hojii qabatee Shaggarumatti hafe. Kanaaf, yeroo hedduu Jiruu Boruu fi Difaabbaachaw Balibbuu kora qorattootaa kan addaddaa irratti walargu. Waan duraan walbeekaniif wajjiniin haasawusi. Keessumaa Kora Qormaata Toopphiyaa irratti deddeebsaniitoo walargaa jiru.
Yeroo danuu Difaabbaachaw Balibbuu otoo inni waa dhoksaan warra biyyoota ambaatii, keessumaa Faranjootaaf hiruu Jiruu Boruu argaayyu. Difaabbaachaw Balibbuu oggaa waan sana namootaaf hiru akkuma qeesiin Habashaa nama irraa garagalee dhoksaaan qarshii baasee kennuutti godha. Kun immoo caalaa Jiruu Boruu akka: “kun maali laata?“, jedheetoo duukaa-bu’u isa taasise. Kanaaf, waayee kanaa akkuma yakkabaaftuu takkaatti ciniinnatee jala deemuu jalqabe.
Jiruu Boruu hojii ofumaan of irratti fe’e kana akkuma saganteeffateen, hiriyaa isaa Bultii Guutamaatii kitaabee ture. Akka argamtaa fi gumoo bira gaye immoo yeroo yeroon gabaasuuf maqaa raaree wajjin laaqaa gaddatan saniin waadaa galeefi. Egaa dubbiin tun, dubbi lafee waan taateef, daddhabsiiftuu taatullee gammachuus of-keessaa hin dhabdu jedhee irratti of-gate.
Halkan gaafa dubbii saganteeffatee sanii Jiruun rafuu hin dandeenye. Laboobaan ija isaa waltuqullee qalbiin isaa dubbii Difaabbachaw Balibbuu bira bulte. Buusee, baasee “maalinnilaa wanni inni facaasu kun?” jedhee of-gaafata. Namtichi kun waan seenaa keessumaa, seenaa Habashaa irratti digirii argateef, wanni inni akka qeesii isaanii dhuksee namaa hiru isaaf galuu dide.
Erga Jiruu Boruu qorannoo kana duukaa-bu’uu irratti xiyyeeffatee asii, Korri Qorannoo Toopphiyaa inni: Moskoo, Tokkiyyoo, Atlaantaa, Torontoo, Roomaa, London, Teelabiib faa dabrniiti jiru. Kora isa baranaa kan baatii Hagayyaa, dira Barliin keessatti tahu irratti immoo “karaa cabe haa yaasu malee, otoon waayee Difaabbachaw Balibbuu bira hin gayin deebi’ee hin galu“, jedheetoo muratee Maalmoo irraa gara Barliinitti qajeele. Kanaafis ayyaanaa abbaa fi haadha isaa, ayyaana lammii, gosaa, sabaa fi biyya isaa cimsee kandhatee jira. Keessumaa ayyaana Oromoo fi Oromiyaa jabeessetoo kadhate. Ayyaanni Gadaa, ayyaanni bokkuu, ayyaanni cafffee, ayyaanni siiqqee, ayyaanni ateetee, ayyaanni irreechaa; Waaqni gurraachi garaa gurraachaa, leemmoon garaa taliilaa akka isa bira goraa jiru, mamii wayiituu hin horanne.
Kunoo erga korri sun jalqabamee harra guyyaan afraffaa dha. Jiruu Boruu akkuma sardiidaa hoolaa adamsituu riphee waayee Difaabbaachaw Balibbuu hordofaa jira. Guyyaalee taran kana keessa homaa isaa hin mijoofne. Harra garuu, “guyyaan guyyaa angafaa, gayyaa Kamisaa waan taheef, nan milkaaya” jedhee yaade. Guyyaan kun guyyaa guutuu waan taheef, wanni ka’eef sun akka guutuuf abdatee karaa mirgaa siree irraa ka’e. Mirgaan ka’ee, mirgaan Waaqa Gurraacha waan kadhateef, mirga argachuun isaa akka hin oolle qalbiin isaa akka shilkii Shaggariitti bilbilaa itti himteetoo jirti.
Namoonni kora kana irratti argaman amma boqonnaa bunaatii bayanii jiru. Sadii, afur, shan-faa tahaniitoo gurmuu gurmuun faffacayanii haasawaa jiru. Booda akkuma amala isaa Difaabbachaw Balibbuu waan tokko dhoksaan boorsaa isaa keessaa babasee, dhoksaan namicha biyya Ameerikaa irraa dhufe tokkoof kennee, ammas akkasuma gochuun gurmuu birraatti ceye. Namticha Ameerikaa kana Jiruu Boruu sirriitti beeka. Kanaaf, itti siqee dhaabachuun wajjin haasaa jalqabe. Booda gara waayee Toopphiyaa irratti haasaan isaanii ceenan, namtichi Ameerikaa sun akka sanadii barbaachisaa fi cimaa tokkootti boorsaa ofii keessaa baasee, waan duraan Difaabbaachaw Balibbuu isatti kenneeyyu san Jiruutti dabarse.
Achumaan Jiruu Boruu iccitii Difaabbachaw Balbibbuu argaddhee jedheetoo, waan san gaggaragalchee i’ilaale. Ammoo, matuduree isaa irraa waayee isaa battaluma beekuu dandaye. Inni erga korri kun xumuramee booda guyyaa shan bulee, gaafa jahaffaa gara Biyya Iswiidinii, Maalmootti deebe’e. Akkuma galeen xalayaa emeelii isa kanaa gaditti argamu hiriyaa isaa, isa akka koodee ofiitti jaalatu san, Bultii Guutamaatii barreesse.
20. 08. 05
Koodee koo Bultii Guutamaa,
Akkam nagumaa? Maatiin, qeyeen, lammii fi biyyi kees nagumaa?
Kunoo ani kaleessa galgalan koran sitti hime san irraa deebi’e. Waanan yeroo dhabeefan sagalee kiyya si dhageessisuu irraa hafe. Mee kanaafuu, dhiifa guddaa!
Waayee Difaabbaachaw Balibbuu isaan duukaa-bu’aa ture san, kunoo amma fiixaan bayeen jira. Ayyaana bishaan lagan si waliin dhugee guddaddheetu, akkaayyiin si wajjin mashakaa guddaddhee fi biyyiin si waliin darbaachaa guddaddheetu naaf milkeesse. Kunoo amma qalqalloo sobaa isa inni faffacaasaa turee san, Waaqni Oromooo fi Oromiyaa baneetoo ifumatti natti agarsiisee jira. Qalqalloon kun qalqolloo haaraa miti. Qalqalloo bardhibbee danuu ti. Qalqalloo dhugoo fi dhugaa of-keessaa hin qabnee, qalqalloo daaraa sobaatiin guutamee dhiitayee ti.
Qalqalloon innin ani waggaa hedduu duukaa-bu’aa ture kun, qalqalloo sabbuu fi diggaa Oromiyaa of-keessaa qabu sitti hin fakkaatin. Ammoo, qalqallichi, qalqalloo sabbuu fi diggaa Oromiyaa fi biyyoota akkuma Oromiyaa teenyaa qabamanii dhiitamaa jiranii guurrachuuf sobaan sobni guutamee ti. Sunumtuu qalqalloo sobaa qofa otoo hin tane, qalqalloo soba moofaa fi dullachaa ti.
Obbolleesso, dubbii sittii dheeressee onnee fi qalbee tee hin rarraasutii qalqalloon sun qalqalloo seenaa jarri “seenaa Toopphiyaa” jedhaniitoo nu barsiisaa, ijoollee ofiis barsiisaa, addunyaattis lallabaa turanii fi ammallee itti jiranii ti. Qalqallichi, qalqalloo akka raqa goodaatti darbatamee majaa eeggachaa jiruu ti. Isa akka raqa ajawaa funyaan qabatanii bira dabranii sanii ti jechuu kiyya!
Egaa hundattuu nagaa naa himi. Biyyee fi biyya koo naaf dhungaddhu!
Tiruu kee,
Jiruu Boruu,
Maalmoo, Biyya Iswiidnii irraa!
****************** // ******************
Guyyaan WBO fi Waggaan Haaraa bara 2014 Oromiyaa Bakkoota Adda Addaatti Bifa Addaan Kabajamuu Itti Fufe.
Gaabaasa: Amajjiin 1/1/2014 Guyyaan WBO fi barri haraawaan 2014 Godinota Dhihaa Oromiyaa Keessatti bifa miidhagaa fi howaa ta’een kabajame; Ammas itti fufee Guyyaan WBO kabajama jira. Ammajjiin tokko guyyaan WBO Godinalee Oromiyaa dhihaa, Godina Lixaa Shawaa, Kibbaa Lixaa Shawaa, Godina Jimmaa, Iluu Abbaa Booraa fi dhabbiilee barnoota olaanoo fi manneen barnootaa sadarkaa 2ffaa fi 1ffaa godinicha keessatti argamanin miseensota qeerroo, fi Madheewwaan Addaa Bilisummaa Oromoo (ABO) fi sabbontoota ilmaan Oromootiin bifa miidhagaa fi haalaan gammachiisa ta’een kabajame. Haaluma kanaan godinaalee fi dhaabbileen barnootaa haala dinqisisaa ta’een kabajanis:
Godina Jimmaatti : Godina Jimmaatti Miseensotni Maadhee, fi Qeerroo sabboontootni Oromoo walitti dhufuun jalbultii Amajjii tokko guyyaa WBO irra egaluun kabajachuu egalan. Miseensotni maadhee garaagaraa walitti dhufuuf marii haala qabsoo bilisummaa Oromoo irratti qabsoo Oromoof furmanni guddaan Oromoon gamtaan qabsootti cimuu, mooraa qabsoo ijaaruu, dhaaba tokkicha ABO jalatti hiriiruun jajjabeessuu bilisummaa saba keenyaaf qabsoo wareegama gootota ilmaan Oromoon as ga’ee galmaan ga’uuf yoom iyyuu caalaa cimnee ni hojjenna jechuun waadaa qabsoo bilisummaaf qaban haaroomsan.
Yuunivarsiitii Jimmaatti: Hoggantootni Qeerroo, miseensotni qeerroon dargaggoonni Oromoo Yuunivarsiitii Jimmaa , sabboontotni samarraan baratootni Oromoo,sabboototni barsiiftotni Oromoo akkuma torbee tokkootti jalbultii baraa haarawaa fi Amajjii Tokkoo Guyyaa WBO kabajuu eegalaan; akkuma walitti dhiyaatanitti Amajjii tokkoo Guyyaa WBO fi bara haarawaa 2014 ykn akka lakkofsa gadaatti 6408 yeroo kabajatan haala yeroo ammaa qabsoon bilisummaa Oromoo irraa jiru irratti marii bal’aa erga godhanii booda; bilisummaa keenyaa gonfachuun dandeettii qabnu, qabeenyaa qabnu, human qabnu fi uummataa keenyaa ijarrachuun qabsoo jabeessuun itti fufuutu furmata jechuun waadaa isanii haaromsan.
Guutummaa Gabaasa Kanaa:-Amajjii Tokkoo Guyyaa WBO bara 2014
Gabaasa Maadhee Iftuu Borii Magaalaa Sulultaa Irratti:-Maadhee Iftuu Borii Aamajjii1,2014
Dambi Doolloo,Wallaggaa Kabajaa guyyaa WBO fi Waggaa Haaraa:- Dambi Doolloo, Wallagga , Jijjiirraan Bara Haarawaa fi Guyyaan WBO bakka hundaatti Haala Hoo
ዘመቻን በተመለከተ እጭር መልእክት ሞረሽ ወገኔ ለተሰኘው ቡድን ሊቀመንበርና ኣቁዋማቸውን ለሚጋሩ ወገኖች በሙሉ
ከያህያ ጀማል | Jan 1, 2014
እንደሚታወቀው የዳግማዊ ምኒልክን 100ኛ የሙት ኣመት ለመዘከር በበደሌ ቢራ ስፖንሰርነት ቴዲ ኣፍሮ ሊያቀርብ ያቀደውን የሙዚቃ ኮንሰርት በጽኑ በማውገዝ ያገር ቤቱም ሆነ ዳያስፖራው የኦሮሞ ወገን እንዲሁም ቁጥራቸው ቀላል ያልሆነ የኦሮሞ ወዳጆች መጠነ ሰፊ የተቃውሞ ዘመቻ ላይ ይገኛሉ። እስካሁን ይህ ጽሁፍ በሚዘጋጅበት ሰኣት እንኩዋን #BoycottBedele በሚል ርእስ በማህበራዊ ሚድያዎች ላይ የተያዘው ዘመቻ 40,000 ገደማ የሚሆኑ ግለሰቦችን ኣሳትፏል። የተሳትፎው ቁጥር በከፍተኛ ፍጥነት እየጨመረ በመሄድ በኢትዮጵያ የማህበራዊ ሚድያ ኣጠቃቀም ታሪክ ውስጥ የመጀመሪያውን ደረጃ ይዟል። ይሄም ዝም ብሎ ጩሄት ሳይሆን ጉዳዩ የሚመለከታቸውን ወገኖች ትኩረት ስቦ የተሳሳተውን ኣቅዋማቸውን መልሰው እንዲያስተካክሉ ተጽእኖ ሲያሳርፍባቸው እየታየ ነው።
የሞረሽ ሊቀመንበርና የሊቀመንበሩን ኣቁዋም የምትጋሩ ወገኖች ሆይ! የኦሮሞ ህዝብ ምኒልክን የሚያወግዝበት ምክንያት ከናንተ የተሰወረ ኣይደለምና ያንን በማብራራት የኣንባቢዎችን ጊዜ ማባከን ኣልፈልግም። ምኒልክ ለናንተ ጀግናችሁ ሊሆን ይችላል። ለኛ ለኦሮሞና ለኣብዛኛው የኢትዮጵያ ብሄር ብሄረሰቦች ግን ምኒልክ ኣፍሪቃዊ ሂትለር ነው ቢባል ማጋነን ኣይሆንም። ስለሆነም እኛ ኦሮሞዎችና እንደኛ ሁሉ የምኒልክ ጭፍጨፋ ሰለባ የሆኑ የደቡብ ብሄር ብሄረሰብና ህዝቦች ኣፄውን በጨካኝነቱ ስናስብ እናንተ ግን በጀግንነቱ እየዘከራችሁ ነው። ኣንዱና ትልቁ መለያያ ነጥባችንም ይሄው ለየቅል የሆነው የታሪክ መስተዋታችን ነው።
ስለ ኣመለካከታችን ልዩነት ይህን ያህል ካልኩ ዘንዳ ይቺን መልእክት ለመጫጫር ወዳነሳሳኝ ፍሬ ጉዳይ ልዝለቅ። በህብር ሬድዮ ጋባዥነት የሞረሹ ሊቀመንበር የተናገሩትን ፍሬ ጉዳይ በጥንቃቄ ኣድምጫለሁ። ሊቀመንበሩ ሲናገሩ የኦሮሞ ህዝብ በተለይም ወጣቱ ትውልድ የያዘውን ብሄርተኛ ኣቁዋም ለማጥላላት የተቻላቸውን ያህል ሞክረዋል። ‘የኦሮሞ ምሁራን የሚደልቁት ከበሮ በሻዕቢያና ወያኔ የተቀነባበረ አማራና ኦሮሞን ለማጋጨት የተወጠነ ልቦለድ ነው።’ ሲሉ ያለሃፍረት ተናግረዋል። ሊቀመንበሩ ይህንን ሲናገሩ ኦሮሞና ኣማራ እንዳይጋጭ በጣም የተጨነቁ መስለው ለመቅረብ ቢደክሙም ኣልተሳካላቸውም። ሁለቱ ብሂሮች እንዳይጋጩ የሚመኝ ቅን ልቦና ቢኖራቸው ኖሮ የኦሮሞ ምሁራን ያነሱትን የጸረ ምኒልክ ተቃውሞ ‘ከበሮ መደለቅ፣ ልቦለድ…’ እያሉ ከማጥላላት ይቆጠቡ ነበር።
የዚህ መልእክት ትልቁ ኣላማ ግን የግጭት ጉዳይ ኣይደለም። ሊቀመንበሩ የተናገሩት ‘የኦሮሞ ምሁራን የሚደልቁት ከበሮ በሻእብያና ወያኔ የተቀነባበረ…’ የሚለው ነጥብ ላይ ያተኮረ መሆኑን ላሰምርበት እወዳለሁ። የግለሰቡ መልእክት እምብዛም ውሃ መቁዋጠር የማይችል ቢሆንም ኣባባላቸው ከዚህ ቀደምም በተለያዩ ኣጋጣሚዎች ኣንዳንድ የኣማራ ልህቃን ሲያስተጋቡት ከኖሩት መሰል ኣስተያየት ጋር ስለሚገጣጠም ተንቆ መታለፍ የሌለበት ሆኖ ኣገኘሁት። የኦሮሞን ህዝብ የጭቆና በቃኝ ድምጽ ለማጥላላት ሲባል ከድምጹ በስተጀርባ ያለው እገሌ ነው የሚል በንቀት የተጠናወተ ኣቁዋም ሲራመድ የሞረሹ ሊቀመንበር የመጀመሪያው ኣይደሉም ማለቴ ነው። ኦሮሞ እንደብዙሃንነቱ ተደራጅቶ ሃይል መሆን የመቻሉን ሎጂካዊ እውነታ ኣምነው መቀበል የማይሆንላቸው ወገኖች መኖራቸውን እናውቃለን። እንደነዚህ ወገኖች እምነት ከሆነ የኦሮሞ ተወላጆች ይህን ያህል በሚያስድነግጥ ቁጥር ተደራጅተው ማህበራዊ ሚድያን በመጠቀም የሚቃወሙትን በመቃወም ወይም የሚደግፉትን በመደገፍ ጎላ ያለ ድምፃቸውን ለፈለጉት ኣካል ማሰማት ኣይችሉም። ኦሮሞዎች ይህን ለማድረግ የግድ የሆነ ሌላ ኦሮሞ ያልሆነ ሃይል ከበስተጀርባቸው መኖር ኣለበት። በተለይም እንዲህ ያለውን የኣማራውን ፅንፈኛ ወገን የማያስደስቱ መሰል እንቅስቃሴዎች የወያኔ እገዛ ሳይታከልባቸው በኦሮሞ ብቻ ተከናውነው ሊሰምሩ ኣይችሉም የሚለው ኣስተሳሰብ ወይም ማስመሰያ የሚያስተላልፈው መልእክት ቢኖር ኣንድና ኣንድ ብቻ ነው። የኦሮሞን ህዝብ መናቅ። ኦሮሞ በጭራሽ ብቻውን ቆሞ እንዲህ ያለ ታሪክ መስራት የማይችል ኣስመስሎ ለማሳመን የሚደረግ ጥረት ነው። እንዲህ ያለው ኣቀራረብ ኣንዳንዴ ከኣስገራሚነቱ ኣልፎ ኣስቂኝ ነው። ቁጥራቸው ቀላል ያልሆነ የኣማራው ጽንፈኛ ወገኖች ይባስ ብለው ጭራሽ የኦሮሞ ህዝብ የባህል፣ የቁዋንቁዋና ራሱን በራሱ የማስተዳደር ጥያቄ ከወያኔ የተኮረጀ ኣስመስለው እስከማቅረብ የሄዱበት ኣጋጣሚ ብዙ ነው። እንደዚህ ያሉ ሰዎች ማንን ለማታለል እንደከጀሉ ግልጽ ኣይደለም።
የሞረሹን መሪም ሆነ መሰል ኣቁዋም የሚያራምዱ ወገኖች ከኦሮሞ ህዝብ ጋር እንደ ኣዲስ መተዋወቅ ያስፈልጋቸዋል። ወያኔን በወያኔነቱ፣ ራሱን ችሎ በሌላ ኣገር መሪነት የሚታወቀውን ሻእቢያም በጎሮበት ማንነቱ ለይተው በማወቅ ሃራምባና ቆቦን ከመደበላለቅ ተቆጥበው በተለይም በኦሮሞ ህዝብ ጉዳይ ላይ የሚጠቀሟቸውን ቃላት በጥንቃቄ መምረጥ ይጠቅማቸዋል። የኦሮሞን ህዝብ ለመናቅ ሲባል የህዝቡን ጥያቄ ከወያኔ ወይም ከሌላ ሃይል ጋር ለጥፎ መዘባረቅ ኣጉል ከመጃጃል ያለፈ ምንም የፖለቲካ ፋይዳ ኣያስገኝም።
የሞረሹ ሰውና መሰሎቻችሁ ሆይ!
ከመቶ ኣመታት በፊት በህይወት የነበረው የናንተ ጀግና ምኒልክ ኣንድ ብሎ ያስተማራችሁ ነገር ቢኖር ኦሮሞን በኦሮሞነቱ መናቅ ነው። ምኒልክ በዘመኑ ኦሮሞን ሊንቅ የቻለው ከኣውሮፓ በተገኙ ዘመናዊ የጦር መሳሪያዎች ተመክቶ ሰራዊቱንም እነዚህን ዘመናዊ መሳሪያዎች እሳክፍንጫው በማስታጠቅ ጦርና ጎራዴ ብቻ የያዘውን የኦሮሞውና ሌላውም መከታ ኣልባ ወገኔን በጭካኔ ጨፍጭፎ ማስገበር በመቻሉ ነው። ዛሬ ላይ ያለው የኣማራ ትውልድ ጽንፈኛ ወገን ግን እንዲህ ያለውን ከኣባቶቹ የወረሰውን ትምክህታዊ ንቀት እንዳለ ለማስቀጠል ሲንደፋደፍ ይገርመኛል። ኦሮሞን መናቅ ትላንት ባህላቸው ያደረጉ ወገኖች የወግ ነገር ሆኖባቸው ዛሬም የንቀት ባህላቸውን እንዳለ ማስቀጠሉ ኣጸፋው ኣደገኛ ይሆናል። ሁላችንም 21ኛውን ክፍለ ዘመን ኣብሬን እየኖርነው መሆኑ የተረሳ ይመስላል። ናቂው ወገን 21ኛ ክፍለ ዘመን ላይ ሆኖ ተናቂው ደግሞ 19ኛው ክፍለ ዘመን ላይ ተገድቦ የሁዋሊዮሽ የቀረ እስኪመስል ድረስ ከኣማራው ጽንፈኛ ወገን ዘንድ የምናስተውለው ኦሮሞ ላይ ያነጣጠረ ስልተ-ብዙ ንቀት የጤና ኣይደለም።
የሞረሹ ሰውም ሆኑ መሰሎቻቸው ማወቅ ያለባቸው ኣንድ ሃቅ ኣለ። የኦሮሞ ህዝብ የማንም ድጋፍ ሳያስፈልገው ራሱን ችሎ ይበጀኛል ያለውን የትግል ጎዳና ቀይሶ በመገስገስ ላይ የሚገኝ ንቁ የ21ኛው ክፍለ ዘመን ህዝብ ነው። የብሄር መብቱን ለማስከበር የሚያነሳው ጥያቄ የ50 ኣመት እድሜ ያለው ጥያቄ መሆኑ ከህሊናችሁ የተሰወረ ባይሆንም ገና ትላንት ስልጣን ከጨበጠው ወያኔ ጋር ኣስተሳስራችሁ ለማቅረብ መድከማችሁ ምናልባት ከፍራቻ የመነጨ ሊሆን ይችላል። ፍራቻን ደግሞ በዚህ መልኩ መዳፈር ተጨማሪ ኣስፈሪ መዘዞችን ከማስከተል የዘለለ ጥቅም ኣያስገኝላችሁም። ወያኔ እንደሆን ላለፉት 23 ኣመታት በጋራ ስናወግዘው የኖርን ኣምባገነን ሃይል መሆኑን እስከመዘንጋት ሄዳችሁኣል። ኣንድ ስልጣን ላይ ያለ ኣምባገነን ሃይል መብቴ ታፈኔ ብሎ ከሚታገል ተቃዋሚ ወገን ጋር ኣንድ ላይ የሚደመርበት ምንም ኣይነት ሎጂክ ኣይኖርም።
ይሁን እንጂ ከወያኔ ጋር የሚያመሳስለን ጉዳይ ሲኖር በስመ ጠላትነት ብቻ ኣይናችንን ጨፍነን ወደ ተቃራኒው ኣቅጣጫ በመነዳት ጥቅማችንን ኣሳልፈን የምንሰጥ ጅሎች ኣይደለንም። ከኣማራው ለዘብተኛ የፖለቲካ ሃይል ጋርም እንዲሁ። ማንኛውም ወገን የጋራ ጥቅማችንን በሚያስጠብቅ ጎዳና ላይ ከተቀላቀለን ታሪክን ለታሪክ ትተን ለመጻኢ እድላችን ኣብሬን የማንገሰግስበት ምክንያት ኣይኖርም። እንደ ትላንቱ ሁሉ ዛሬም የራሱን ፍላጎት በሃይልና በብልጣብልጥነት እኛ ላይ ለመጫን ያደባ ሃይል ካለ ግን እሱ የነጋበት ጅብ መሆኑን ላስታውሰው እወዳለሁ። ኣረቦች ሲተርቱ ‘ውሾቹ ይጮሃሉ ግመሎቹም ይገሰግሳሉ’ እንደሚሉት ሁሉ ትግላችንም በኣጉል ጩሄቶች ተደናብሮ ከግስጋሴው የሚገታ ኣይደለም
ቸር እንሰንብት!
ያህያ ጀማል
ለኣስተያየትዎ gulummaa75@gmail.com
Wednesday, January 1, 2014
Kabajaa Bara Harawaa fi Guyya WBO Iaalchisee Barattootni Oromoo Yuuniveritii fi Koollejjii Finfinnee Dhaamsa Dabarsu
QEERROO YUUNIVERSITII FINFINNEE
DHAAMSA GUYYAA WBO FI BARA HAARAWAA AMAJJII 1/2014
Duraan dursinee waaqa bara darbe nageenyaan nu ficciisisee bara itti aanutti nu ceesiseef galata galchuu feena,nuti Qeerroon yuuniversitii Finfinnee (walii gala yuuniversitii Finfinnee fi koollejjiwwan dabalatee) walitti dhufnee guyyaa haraa Muddee 31 kabajachuu keenya dursinee dhaaba hubachiisuu barbaanna. Yeroo walitti dhufnee kabajannee kana keessatti waa hedduu yaaduu fi kaasnee irratti dubbachuun keenya wal yaadachiisaa,itti fufuudhaan hanqinoota hanga ammaatti turan kaasuudhaan, fuula duratti qajeelchaa fi qajeelina daandii hojiif dhaabni dhaamu irratti buureffachuudhaan,haala hojii fuula duratti hojjetamu dhaabaan wixinamee dirqama dhaabni nuf kennu waliin aarsaa gaafatamu kamiiniyyuu Irbuu Maqaa Oromummaatiin lafaa kaasnee waadaa seennee jirra. Kanuma ilaalchisee guyyaan haraa Muddee 31 ganama saa 7:30 irraa kaasee maadhewwan garagaraa jalatti kan hundoofnee jirru,nuuf hunda keenyaaf guyyaa addaati,yeroo jalqabaaf akkaataa kanaan wal arginee kaayyoo qabsoo oromoo irratti fuulleffate ajandaa godhachuun dubbannee kan hin beekneedha.
Subscribe to: Posts (Atom)


c: text/html

text:
BARUMSA 6
Namoonni Duʼan Abdii Maalii Qabu?
1. Namoota duʼan ilaalchisee wanti misiraachoo taʼe maalidha?
Yesus mandara Bitaaniyaa ishee naannoo Yerusaalemitti argamtu yommuu gaʼu, michuunsaa Alaazaar erga duʼee guyyaa afur taʼeera. Yesus, obboleettota Alaazaar isa duʼe, jechuunis Maartaafi Maariyaamii wajjin bakka awwaalichaa dhaqe. Namoonni hedduunis yeruma sana achitti sassaabaman. Yommuu Yesus Alaazaariin duʼaa kaasu gammachuu Maartaafi Maariyaamitti dhagaʼamee ture tilmaamuu dandeessaa?
Maartaan namoota duʼan ilaalchisee misiraachoo jiru beekti turte. Yihowaan namoota duʼan kaasuudhaan deebisee lafarra akka jiraachisu hubattee turte.
2. Namoonni duʼan haala akkamii keessatti argamu?
Namoonni biyyoorraa uumaman. (Uumama 2:7; 3:19) Nuyi qaama hafuuraa foon uffate miti. Qaama biyyoorraa uumamne waan taaneef, qaama keenya keessaa wanti utuu hin duʼin hafu hin jiru. Yommuu duunu sammuun keenya ni duʼa; dandeettiin yaaduu keenyas ni bada. Kanaaf, namoonni duʼan waan tokkoyyuu waan hin beekneef Alaazaar erga duʼaa kaʼee booda, yeroo duʼee turetti haala akkamii keessa akka ture wanta dubbate hin qabu.
Waaqayyo namoonni erga duʼanii booda ibiddaan isaan gubaa? Macaafni Qulqulluun namoonni erga duʼanii booda waan tokkoyyuu dhagaʼuu akka hin dhageenye kan argisiisu erga taʼee, barumsi waaʼee ibiddaan gubachuu ibsu barumsa sobaa maqaa Waaqayyoo balleessudha jedhuudha. Yaanni ibiddaan namoota gubuu jedhullee Waaqayyoon baayʼee ciiggaasisa.
3. Namoonni duʼan nu wajjin dubbachuu dandaʼuu?
Namoonni duʼan dubbachuus taʼe dhagaʼuu hin dandaʼan. (Faarfannaa 115:17) Haataʼu malee, ergamoonni Waaqayyoo muraasni hamoota kan taʼan siʼa taʼu, isaanis nama duʼe fakkeessanii dubbachuudhaan namoota gowwoomsu. (2 Phexros 2:4) Kanaaf, Yihowaan namoota duʼanii wajjin dubbachuuf yaalii akka hin goone nu akeekkachiiseera.
4. Namoonni duʼaa kaafaman eenyufaʼi?
Namoonni miliyoona hedduutti lakkaaʼamaniifi awwaala keessa jiran duʼaa kaafamanii lafarra jiraatu. Namoonni utuu Waaqayyoon hin beekin wantoota gadhee raawwachaa turanillee ni kaafamu.
Namoonni duʼaa kaafaman, waaʼee Waaqayyoo dhugaansaa maal akka taʼeefi Yesusiif abboomamuudhaan isarratti amantii qabaachuu kan dandaʼan akkamitti akka taʼe ni baratu. (Mulʼata 20:11-13) Namoonni erga duʼaa kaafamanii booda waan gaarii hojjechuusaanii itti fufan barabaraaf lafarra jiraatu.
5. Abdiin duʼaa kaʼuu waaʼee Yihowaa maal nu barsiisa?
Waaqayyo, Ilmisaa nuuf jedhee akka duʼuuf erguudhaan abdiin duʼaa kaʼuu akka dhugoomu godheera. Kanaaf, abdiin duʼaa kaʼuu jaalalaafi gaarummaa Yihowaan qabu nu barsiisa. Namoonni duʼan yommuu kaafaman, keessumaa eenyuun arguu barbaadda?
Caalaatti Baradhu
Macaafni Qulqulluun Maal Barsiisa?
Warri Duʼan Eessa Jiru?
Yaada Macaafni Qulqulluun warri duʼan eessa akka jiranii fi namoonni kan duʼan maaliif akka taʼe ilaalchiise dubbatu irraa baradhu.
Macaafni Qulqulluun Maal Barsiisa?
Jaalleewwan Kee Warri Duʼan Abdii Akkamii Qabu?
Nama jaallattu duʼaan dhabdeettaa? Deebisanii isaan arguun ni dandaʼamaa? Wanta Macaafni Qulqulluun duʼaa kaʼuu ilaalchisee barsiisu baradhu.
Macaafni Qulqulluun Maal Barsiisa?
Qaamonni Hafuuraa
—Nu Miidhuu Kan Dandaʼan Akkamitti?
Macaafni Qulqulluun waaʼee ergamootaa fi waaʼee hafuurota hamoo ni dubbata. Dhugumaan qaamonni hafuuraa jiruu? Si miidhuu hoo ni dandaʼuu?

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Prezidaantiin Itiyoophiyaa duraanii fi boodas, Paartii Tokkummaa Dimookiraasii fi Haqaaf jedhamuuf dura-taa’aa ka turan – Dr. Nagaasoo Gidaadaa paarticha mormituu sana keessaa ba’uu isaanii beeksisanii jira. Inumaa, ammaa booda paartii polotikaatti akka hin seenne ka dubbatan Dr. Nagaasoon, “kana murteessuu koof sababaa xixiqqaa lamaa fi sababaa guddaa tokkon qaba” – jedhu.
Kan isaan akka sabbaalee xiqqaatti himatan waa’ee fayyaa isaanii fi waa’ee umurii isaanii ti. Sababaa guddaa dha, jechuun kan isaan himatan garuu, paartii hoogganaa turan keessa hoogganoota fi miseensota jiran waliin dhimmoota biyyattii ijoo ta’an irratti walii-galtee dhabuu isaanii fi walumaa-galatti paartii kanaa fi ka biroo gidduutti wal-amantaan dhabamuu isaa dubbatu.
Paartiileen mormitootaa Itiyoophiyaa bakka lamatti qoodamaa deemuu kan eeran – Dr. Nagaasoon, “ tokko kanneen sabboonummaa biyyoolessaa oofanii fi mirga sabaa fi sab-lammootaa gonkumaa fudhachuu hin feene yoo ta’an kaan immoo kanneen mirga sabaa fi sab-lammotaatti amanan – sab-boontota sabaa sirna federaalummaa saba-hedduutti amanani” – jedhu.


text:
Thursday, September 4, 2014
DAANGAA DARBE
Meeqan miidhamaa? meeqa, meeqataman miidhamaa meeqataman onnee madeeffamaa? meeqataman ganama meeqan gaddarbamaa meeqanan dhidhiittamaa? waraabeessi ana nyaatu ykn qorkee nanfixuu yookin tuffatees nan gatuu kiyya kuni anumaa raajee kanatu soora sarees waaje. meeqan abdadhee meeqan ganamee meeqan jaaladhee meeqan jibbamee dhuuga dhuugatama dhibba kumataamaa onneen na bokoktee gammachuun dhiitoftee lapheen na xillibbooftee gammachhuun qacaaltee abdiin guuttamtee egere qaba jettee daddee gammaddee halkan abjuun aaddee kolfitee bohaartee nam.guutuu nagootee nawaliin bashaantee keessoo olee kootii sadoodhaan habuurtee dada koorra dabartee keenyaf faloo taatee irbuudhaan garmaamte. Ani meeqa meeqan ganamaa meeqa meeqan jaalladhee meeqatamaan jibbamaa? abaarsamoo eebbaa maaltu fura dhaaqaba maaltu dawaa,maaltu furmaataa maaltu hiikoo fidaa? sardas dhabu dhawaata maaltu irraa na oolchaa du'a,dhaba awwaalchaa? Imimmaan koon coba akkasumaan na soba, akkaa adaammii ollaa hagamsaa xuqaatu dhiddhiigsaa. utuun inbeekinin yaadumaan collooqsaa kunoo namni hin arguu keessoo koottan jijjigsa dhageettis hin qabu koo akkasumaan coccobsa. hin qooru ijjiuu cimmantee walitti duuftee cuunnoftee ciniintee inbooha inbobboohaa falasaatu dhibe kan tahu waan falaa anoo guuteen hafe qofaa guutee guuteen qeenxomaa jaallee jaalleen jibbamaa
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Fiilmiiwwan
Eelaa- filmii kutaa 1ffaa
Eelaa- filmii kutaa 2ffaa
Just for Laughs Gags
NEW Best Funny PRANKS
Jungle Book(1942) - full movie
Fiilmii ergamtoota shororkaa Mootummaan Eertiraa leenjisee garana ergee dhiheenya kana too’annoo jala oolfaman
Ayyaanni Irreechaa nagaa ture haala kamiin jeequmsatti jijjiiramee akka addaan cite
Ibsa Hospitaalli Waliigalaa Bishooftuu wal'aansa fayyaa lammilee Ayyaana Irreechaa irratti miidhamanii kenname...
Mootummaan naannichaa lammilee jeequmsichaan miidhamanii fi maatii isaaniif deggarsa akka taasisu beeksise
Wal-dhiiboo fi walirra e’ejjachuun lubbuu Ayyaana Irreechaa irratti darbe irratti Gabaasi ‘VOA’n hojjate wayita...
Lubbuu namaa darbeef gaddi guddaan natti dhaga’ameera: Abba Gadaa Gujii Jiloo Man’oo


text:
Erga uummatni Oromoo gabrummaa Habashoota jalatti kufee kaasee hanga har’aatti qabsoon bilisummaa saba Oromoo bu’aa bayii meeqa keessa dabree akka har’a gaye seenaatu ragaa ta’a. Bu’aa bayiin kun har’allee bifa adda addaatiin cimee ittfufaa jira malee wanti fooyya’e ni jira jedhee yaaduun na rakkisa. Bu’aa bayii QBOn keessa dabarse kana keessatti ammoo lubbuu ilmaan Oromoo hamma kana jedhamee hin himamnetu galaafatame; har’allee galaafatamaas jira. Wanti kana ta’eef ammoo sababni inni guddaan diinotni keessaa fi alaa qabsoo kanatti jabaachaa fi hammaachaa deemuu dha. Diinota keessaa fi alaa yoon jedhu maal jechuu kooti? Qabiyyeen barreeffama kanaa waayee kana ibsuuf waan ta’eef, isa kana keessatti gaafii cimaa kanaaf deebii kennuun yaala.
Diinota alaa kanan jedhu diinota kaleessa nu bitaa turani fi har’allee otuu carraa argataii, nutti deebi’anii haala hamaa ta’een nu gabroonfachuu warra barbaadan nafxanyoota moofaa dha. Isaan kun gabaabumatti, akka meediyaalee isaanii gara garaarratti ibsaa jiranitti, jiraachuu uummata Oromootuu warra hin barbaadne; warra ifaa ifatti saba keenya baleessuuf hawwii qabanii fi kanarrattiillee halkanii fi guyyaa hojjechaa jiranii dha. Isaan kun, akkuma barreessitootni Oromoo tokko tokko ibsanitti, Minilikoota haaraa dha yoo jedhaman kun dhara waan ta’u natti hin fakkaatu. Diinotni biraa kan alaa ammoo, nafxanyoota haaraa kan bara 1991 jalqabee hanga har’aatti dhiiga ilmaan oromoo dhangalaasaa; lafee ilmaan keenyaa caccabsaa; lubbuu Sabboontota Oromoo kumaatamaan lakkaawwamu galaafachaa; uummata keenya hidhaa fi dararaa; biyya abbaa isaaniirraa ari’aa; biyya keenya Oromiyaarratti ammoo abbaa biyyaa fi qabeenyaa ta’anii sooramaa warra jiran Wayyaanota dha.
Diinota keessaa kanan jedhu bifa adda addaatiin; gareelee adda addaatti hiree ibsuun yaala. Diinotni keessaa kun ammoo, karaa ifa ta’eenis haa ta’u karaa biraatiin yookaanis ammoo beekaniis ta’ee otuu hin beekin warra diinota alaatiif meeshaa ta’anii qabsoo bilisummaa keenyaatti gufuu ta’anii dha. Jarreen akkanaa kun dhalootaan, dhiiga fi fooniin Oromoo haa ta’an malee; yaadni isaan qabani fi gochaa isaan dalagan yoo hubatame, warra farra Oromummaa ta’anii dha. Asirratti wanti sirriitti hubatamuu qabu, Oromoo ta’uu fi Oromummaadhaan bilchaachuun garaagarummaa guddaa qaba. Akka ilaalcha kiyyaatti, Oromoota warra Oromummaa hiika isaa hubatan, isa kana kabajan, jaalatani fi isaaf dursa kennantu hiika Sabboonummaa guutuu danda’u malee, yoo ulaagaalee kana hin guutne abalu ani Saboonaa /Sabboontuu dha yoo ofiin jedhe/jette kun hiika qabaachuu hin danda’u. Diinotni keessaa inni guddaa fi cimaan ammoo warra Oromummaa irratti gaaga’ama fidani dha. Oromummaan gaaga’amnaan QBOnis gaaga’ama guddaa keessa akka galu waan nama mamsiisu natti hin fakkaatu.
Egaa, akkuman kanaa olitti tuqee dabre, diinota keessaa, kan Oromummaarratti rakkoo fidani fi sababa kanaan ammoo QBO gaaga’ama keessa galchan gareelee adda addaatti hiree ibsuun yaala.
Garee tokkoffaa: Warra Oromummaa dagatanii, naanummaa, gandummaa fi amantiidhaan wal qoqqoodanii karaalee adda addaatiin walirratti duulaa jirani dha. Isaan kun jaalatanis jibbanis, amananis amanuu baatanis, hubatanis hubachuu baatanis, beekanis wallaalanis, dhugaa jiru fudhatanis dhiisani warra diinota alaatiif qaawwa uuman, karaa baasani fi balbala bananii; diinotni alaa akka nu keessa seenanii gargar nu hiran warra taasisanii dha. Beekaniis ta’ee otuu hin beekin warra diinota alaatiif meeshaa ta’anii dha yoon jedhe waanan dogoggore natti hin fakkaatu.Garee lammaffaa: Warra karaa fuudhaa fi heerumsaatiin, karaa amantii hordofaniitiin akkasumas karaa hawaasummaatiin Habashoota wajjin walitti makamanii sababa kanaan rakkoo eenyummaa (identity crises) qaban; warra bilisummaa Oromootti amanuun hafee waayee kana dhagyuullee hin barbaadne; warra diinota alaatiif xurunbaa ta’anii waan diinotni alaa jedhan lallaban; warra dhimma saba Oromoo hin beekne ykn hin hubanne; kan hiikni Oromummaa isaanii hin galle, akka galuufillee hin feene fi kkf.
Garee sadaffaa: Warra dhimma saba Oromoo sirriitti beekan; garuu rakkoo dhuunfaarraa kan madde yookaanis olola warri garee tokkoffaa keessa jiran afarsaniin gowwoomanii, Sabboontotarratti hamii fi duula oofanii dha. Jarreen kun warra Facebook, Paltalk fi Skype irratti akka qabsaa’ota dhugaatti of dhiyeessan; ofiif hojjetanii bu’aa tokko otuu hin argamsiisne warra dhugaadhaan qabsaa’an yookaanis hojjetanii bu’aa tokko argamsiisan irratti olola bananii akka sa’aa mar’achaa oolanii dha. Gootota Facebook, Paltalk fi Skype!!!!Garee afraffaa: Warra karaa adeemsa qabsoo fi siyaasaatiin waan goototni keenya wareegamaniif xiqqeessanii, bu’aa dhabeeyyii godhanii; ofiif beekaa fi xinxalaa of fakkeessanii; karaa kanaa mitii kan biraa wayya jechuudhaan qabsaa’ota irratti duula godhan; ofiif garuu karaa gaarii dha jedhanii lallaban sanaan bu’aa tokkollee fiduu warra hin dandeenye warra yaadaana daakaa oolanii fi bulanii dha. Akka dubbatani fi ofibsanitti isaan malee beekaa fi abbaan malaa akka hin jirre godhanii ofmul’isu garuu hojii isaanii kanaan qabsoo haqa qabdu kana jallisuu fi karaarraa maqsuuf dalagaa akka jiran yookanis hin hubanne ta’a, yookaanis ammoo otuu beekanuu olola akkanaatiin qabsaa’ota fi Sabboontota dhugaatti gufuu ta’uu warra barbaadanii dha.
Egaa, gareeleen asitti tarreeffaman kun akka hubannoo fi ilaalcha kiyyaati malee warri amaloota fi ilaalcha adda addaatiin diinummaa QBO dalagan kana qofaa miti. Kan ta’es ta’u, karaadhuma fi bifuma fedheenuu haa ta’u warri Oromummaa dagatanii faallaa isaa dalagan hunduu diina QBO kan keessaa ti jechuu ni danda’ama. Karaa biraatiin ammoo, warri garee tokko keessatti mul’atan garee biraa keessattillee argamuu malu.
Sababni ani mata duree kana filadhee akka gaafiitti dhiyeesse fi waayee diinota alaa fi keessaa kaaseef, torbeewwan dabran kana keessatti wanti nama gaddisiisan dhagayamaa waan turani fi jiraniifi. Ijaaramuu OMNtti aansee; sababa Maastar Plaanii Finfinnee wajjin walqabatee tokkummaa uummatni keenya Addunyaa mararratti agarsiisan waan baayee nama gammachiisu fi abdii namtti hour ta’ee otuu jiruu, dhiyoo kana mooraa keenya keessatti haalli nama qaanessu uumamuun isaa baay’ee na gaddisiise.
Yoo kan dabrerraa barachuu hin dandeenye; yoo dhimma saba keenyaatiif hin quuqamne; yoo dhiiga ilmaan Oromoo Oromiyaa keessatti dhangala’aa jiru hin yaadanne; yoo gadadoo fi rakkoon uummata Oromoo nutti hin mul’anne; yoo gabrummaa yoomiyyyuu caalaa hamaa ta’e kana keessaa bahuuf tokkummaadhaan wal bira hindhaabbanne; yoo har’allee akkuma kaleessaa naannoo, gandaa fi amantiidhaan walqoqqoodne; yoo Oromummaadhaaf dursa hin kennine, akkamitti qabsoofneeti gabrummaa kana keessaa bahuu dandeenya? QBOn garamitti (karamitti) deemaa jirtii?
Dhugaa dubbachuudhaaf, mooraan QBO, mooraa hunduu beekaa itti offakkeessu waan taate natti fakkaata. Fakkeenyaaf, namootni tokko tokko lafumaa ka’anii Addi Bilsummaa Oromoo (ABOn) diigamuu qaba; inni diigamu ykn badu malee bilisummaan Oromoo argamuu hin danda’u jedhu. Kun qaanii guddaa dha!! Ani miseensa ABO ta’ee jaarmayicha kanaaf falmuuf ykn isa ittisuuf otuu hin taane, warri akkanatti dubbatan kun dhugumatti baay’ee na gaddisiisu. Jarreen akkanaa kun qabsaa’ota offakkeessanii keessi isaanii waan biraa yaada ta’a malee, akka ilaalcha fi hubannoo kiyyaatti ABO jechuun uummata Oromoo bal’aa jechuu dha. Namootni jaarmayaa kana gaggeessan balleessa dalaganillee, maqaan ABO jedhu fi kaayyoon inni ijaarameef onnee fi sammuu Oromoo hundaa keessa jira jedheen amana. ABOn akka kaayyoo isaatti jaalatamuu fi deeggaramuu qaba malee akka namoota isa gaggeessani ykn hoggananiitti ilaalamee sababuma fedheenuu jibbamuu hin qabu. ABO jechuun anaaf farra gabrummaa ti. Amma gabrummaan jirutt ABOnis baduu hin danda’u.
Kan biraa ammoo kan na gaddisiise tokko, OMN ilaalchisee waan yeroo ammaa mul’achaa jiru dha. Namootni dhuunfaadhaan rakkoo walirraa qabaataniif jecha, miidiyaa walaba ta’e kan uummatni Oromoo ittiin boonu kana gaaga’ama keessa galchuun dhugumatti kunis qaanii guddaa dha. Warra tattaaffii walirraa hin cinne godhanii miidiyaa kana dhugoomsan keessaa inni hangafti Obboo Jawaar Mohaammad ta’ee otuu jiruu, Sabboonticha keenya kanaaf bakkee guddaa fi kabaj guddaa kennuufiin hafee isarratti olola oofuun hammam diinaafillee meeshaa akka taanu akkamitti hubachuu dadhabna? Haala fokkisaa, qaanessaa fi diigaa kana keessatti qabsoofneeti gabrummaa keessaa bayuu dandeenya jennee amannaa? Moo otuu gabrummaan nutti taphachaa jirtuu gabrummaa hamaa kana keessa teenyee walsukkumuu filannaa?
Facebook fi Paltalk irra taa’anii qabsoo kana galii hawwamutti geessuun hin danda’amu. Warra biyya keessatti, keessumaayuu Qeerroo Oromiyaa, kan diina hamma funyaaniitti hidhate dura dhaabbatanii falmachaa jiran yaadachuu dhiisnee; biyya alaa biyya xinnaatullee nagaan bahanii galuun danda’amu keessatti walirratti duuluun; naannoo, gandaa fi amantiidhaan gara gara wal hiruun namoota hojii badaa akkanaa dalaganiifis ta’ee uummata bal’aa Oromootiif bu’aa takkallee hin fidu. Kan kanarraa bu’aa argatu diina QBO qofaa dha. Egaa, warri hojii qaanessaa akkanaa dalagan kun, yookaan diinota QBO kan keessaa ti yookaanis ammoo harka diinota alaatu keessa jira malee, Oromoon sammuun isaa sirriitti yaaduu danda’u fi Oromummaadhaaf dursa kennu hojii qaanessaa akkanaa hin dalagu. Yoo haalli kun akkanatti kan ittifufu ta’e qabsoon keenya garamitti akka deemaa jirtu hubachuun nama hin rakkisu. Deebii gaafii kanaas uummata Oromootiif dhiisuun fedha.
Galatoomaa.
Abdii Boruu


text:
Koongresii Federaalawaa Oromoo (KFO) Kaadhimamtoota Paarlaamaa Woliin Mari’ate
Posted by MADDA WALAABUU PRESS on 3/05/2015
Bitootessa 05, 2015
Miseensonni paartii Koongresii Federaalawaa Oromootiif kadhimamtoonni paarlaamaa guutuu godinaalee Oromiyaa fi bulchiiinsa naannoo Amaaaratti godina addaa Kamisee irraaa dhufan namootii 160 0l ta’an gaafa Sambata Feb 28, 2015 Finfinnee waajjira KFOtti marii baldhaa taasisan.
Ajandaan mariii kallattiidhaan, qophii filaanootiin kan wol-qabatu yo ta’u, karaa dheeraa uummati Oromoo keessa dhufe, bu’aa bayii yeroo gara garaatti isa muudate, haala qabatamaa yeroo ammaa jiruu fi adeemsi fuul-duraa maal ta’uu akka qabus kallatttin ka’ameera. Dura taa’aan Kongressii Federaalawa Oromoo Dr. Mararaa Guddinnaa filannoon bara 2007 kun yeroo kamiyyuu caalaa sirrittii kan ittii qophaa’an ta’uu himanii kanaafissa, KFOn Oromiyaa handaara arfaniinuu waliin gahuudhaan, hojii saba boonsu; cunqursitoota boochisu hojjataa aka jiru ibsan. Kanumaan wol-qabatee, qoodi KFOn paartii ‘Medrek’ keessatti qabuu dachaa ol akka ta’e; kunis, sadarkaa bilchina paartichi irra ga’e miidhagsee kan mullisu ta’uu isaa himan. Qophii duula filannootiif ammoo, magaallan gurguddoo fi naannoo xiyyeeffannaa adda barbaadu kamiyyuu, qaamaan bira gahuun dhugaa jirtu uummatatti himuuf haal-duree barbaachisuu cufaa xumuruu isaanii dubbatan. Dhimma taajjabdoota filannootiin wol qabatuun ammo, ADWU’n ofiif taajjabdoota 11 filatee, paartilee siyaasaatiif ammoo 1 qofa ramaduun isaa seera kamiinuu kan hin deeggaramneef, gonkumaa hin fudhatamne ta’us, taajjabaa faayidaan hin bitamne, sossodaachisaa mootummaatiif hin jilbiiffannee kutataa qopheessuun morkuun ni dandama jedhan.Gibira humnaan olii dirqamaan biyya irrrati fe’ame yaaddoo ilmaa fi intalaa te’iisan alatti, wonti qabatamaan, “kan” jedhamuu guddinna biyyaatiif xephi jedhe tokkolleen akka hin jirrree addeessanii, maallaqni uummata irraa sassaabamaa jiru faaydaaa namoota muraasaatiif oolaa aka jiru kaadhimamtoota paarlaamaatiif ibsan.
Mootummaan, xaa'oo fi sanyii filatamaa dorgomaa tokko malee ofiii qabatee, hiyyeessa lubbuun taphataa jira. Maallaqa biyya alaatii kadhaan argamu hojii siyaasaatiif akkasumassi, milkaa’inna kaayyoo ofiitiif oolchuudhaan, xaa’oo gatiin itti bahe deebisee gurguraa jira; sababa kanaanissa, buliin sabaa fi sab-lammootaa hedduun buqqaateee jirti jedhan.
Maaster-pilaanii finfinneetiin wol-qabatee, waan Abbaay Tsahaayyee, “jaallatanus, jibbanus master-pilaaniin hojiirra ni oola,nama mormu cafaqnee raawwachiifna!” jedheef deebii yo kennanu, ''Oromiyaa irratti waan Oromoon barbaade male wonti Abbaay Tsahaayyee illee ta’ee fakkaattoti isaa nurratti fe’uu fedhanu, yoomiyyuu taanan hojiirraa ooluu akka hin dandeenne, kunaimmoo ejjanoo saba baldhaa ta’uu isaa ‘Woyyaaneef’ dhaamsa qulqulluu dhaamanii jiran.
''Dimookraasiin murtii saba baldhaa yo ta’e, Itiyoophiyaan eenyuunuu osoo hin taane Oromoodhaan buluu qabdi; jaallatanii jibbanis, kun ni ta’a''! jedhan, hayyuu dureen kabajamoo obboo Bulchaa Dammaqsaa waa’ee naamusa siyaasaa ilaalchisee dubbii dubbataniin.
Dabalataan, dhimmoota adeemsa siyaaasa, labsii seera filannoo fi paartilee, barbaachisummaa seera fi gumaata artiin guddinna siyaasaatiif qabu ilaalchisee, hayyoonni Oromoo kaadhimamtoota paarlaamaa guutuu Oromiyaa irraa dhufaniif ibsa gahaa godhanii; yoomiyyuu taanan, amaanaa/irbuu sabaa dhugoomsuuf ciniinnatanii miira sabummaatiin hojjatuu aka qabanu dhaaman.
Miseensonni paartii Koongresii Federaalawaa Oromootiif kadhimamtoonni paarlaamaa guutuu godinaalee Oromiyaa fi bulchiiinsa naannoo Amaaaratti godina addaa Kamisee irraaa dhufan namootii 160 0l ta’an gaafa Sambata Feb 28, 2015 Finfinnee waajjira KFOtti marii baldhaa taasisan.
Ajandaan mariii kallattiidhaan, qophii filaanootiin kan wol-qabatu yo ta’u, karaa dheeraa uummati Oromoo keessa dhufe, bu’aa bayii yeroo gara garaatti isa muudate, haala qabatamaa yeroo ammaa jiruu fi adeemsi fuul-duraa maal ta’uu akka qabus kallatttin ka’ameera. Dura taa’aan Kongressii Federaalawa Oromoo Dr. Mararaa Guddinnaa filannoon bara 2007 kun yeroo kamiyyuu caalaa sirrittii kan ittii qophaa’an ta’uu himanii kanaafissa, KFOn Oromiyaa handaara arfaniinuu waliin gahuudhaan, hojii saba boonsu; cunqursitoota boochisu hojjataa aka jiru ibsan. Kanumaan wol-qabatee, qoodi KFOn paartii ‘Medrek’ keessatti qabuu dachaa ol akka ta’e; kunis, sadarkaa bilchina paartichi irra ga’e miidhagsee kan mullisu ta’uu isaa himan. Qophii duula filannootiif ammoo, magaallan gurguddoo fi naannoo xiyyeeffannaa adda barbaadu kamiyyuu, qaamaan bira gahuun dhugaa jirtu uummatatti himuuf haal-duree barbaachisuu cufaa xumuruu isaanii dubbatan. Dhimma taajjabdoota filannootiin wol qabatuun ammo, ADWU’n ofiif taajjabdoota 11 filatee, paartilee siyaasaatiif ammoo 1 qofa ramaduun isaa seera kamiinuu kan hin deeggaramneef, gonkumaa hin fudhatamne ta’us, taajjabaa faayidaan hin bitamne, sossodaachisaa mootummaatiif hin jilbiiffannee kutataa qopheessuun morkuun ni dandama jedhan.Gibira humnaan olii dirqamaan biyya irrrati fe’ame yaaddoo ilmaa fi intalaa te’iisan alatti, wonti qabatamaan, “kan” jedhamuu guddinna biyyaatiif xephi jedhe tokkolleen akka hin jirrree addeessanii, maallaqni uummata irraa sassaabamaa jiru faaydaaa namoota muraasaatiif oolaa aka jiru kaadhimamtoota paarlaamaatiif ibsan.
Mootummaan, xaa'oo fi sanyii filatamaa dorgomaa tokko malee ofiii qabatee, hiyyeessa lubbuun taphataa jira. Maallaqa biyya alaatii kadhaan argamu hojii siyaasaatiif akkasumassi, milkaa’inna kaayyoo ofiitiif oolchuudhaan, xaa’oo gatiin itti bahe deebisee gurguraa jira; sababa kanaanissa, buliin sabaa fi sab-lammootaa hedduun buqqaateee jirti jedhan.
Maaster-pilaanii finfinneetiin wol-qabatee, waan Abbaay Tsahaayyee, “jaallatanus, jibbanus master-pilaaniin hojiirra ni oola,nama mormu cafaqnee raawwachiifna!” jedheef deebii yo kennanu, ''Oromiyaa irratti waan Oromoon barbaade male wonti Abbaay Tsahaayyee illee ta’ee fakkaattoti isaa nurratti fe’uu fedhanu, yoomiyyuu taanan hojiirraa ooluu akka hin dandeenne, kunaimmoo ejjanoo saba baldhaa ta’uu isaa ‘Woyyaaneef’ dhaamsa qulqulluu dhaamanii jiran.
''Dimookraasiin murtii saba baldhaa yo ta’e, Itiyoophiyaan eenyuunuu osoo hin taane Oromoodhaan buluu qabdi; jaallatanii jibbanis, kun ni ta’a''! jedhan, hayyuu dureen kabajamoo obboo Bulchaa Dammaqsaa waa’ee naamusa siyaasaa ilaalchisee dubbii dubbataniin.
Dabalataan, dhimmoota adeemsa siyaaasa, labsii seera filannoo fi paartilee, barbaachisummaa seera fi gumaata artiin guddinna siyaasaatiif qabu ilaalchisee, hayyoonni Oromoo kaadhimamtoota paarlaamaa guutuu Oromiyaa irraa dhufaniif ibsa gahaa godhanii; yoomiyyuu taanan, amaanaa/irbuu sabaa dhugoomsuuf ciniinnatanii miira sabummaatiin hojjatuu aka qabanu dhaaman.
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Poolisoonni Wayyaanee Daldaltoota Muslimaa Magaalaa Finfinnee Naannoo auo Bus Taraa Jedhamu Jiran, Dukkaana Isaanii sakatta’uun Meeshaa fii Maallaqa Isaanii Jalaa Akka Saaman Beekkame.
Magaalaa Finfinnee, Kutaa Bulchiinsa Addis Katamaa, Bakka Auo Bus taraa jedhamee beekkamutti, guyyaa har’aa Poolisoonni Federaalaa, Dukkaana Muslimootaa marsuun, Muslimtoonni kun harka isaanii akka ol qaban dirqamsiisuun, qabeenyi kun kan keessani miti jechuun, Dukkaanota keessa seenuun meeshaa fii Maallaqa saamanii akka deeman ragoonni ijaa maddeen RDH gabaasanii jiru.
Guyyaa har’aa Muslimtoonni kun akkuma guyyaa kaanii hujii isaanii hojjachuuf, Dukkaana Moobaayilaa isaanii bananii hojii irra osoo jiran ture, Poolisoonni Federaalaa akka tasaa itti marsuun meeshaalee Dhukkanotaa keessa jiran saamuun meeshaan, kun kan keessanii miti jechuun saamanii akka deeman ibsameera.
Akkaataa Daldaltoonni kunneen jedhanitti, Asiin duras Dukkanota kanatti tasa marsuun hojiin isin hojjechaa turtan, hojii Kontorbaandiidha jechuun, Dukkaanota kanneen sakatta’uun maallaqaa fii meeshaalee saamanii bahuun, abbootii dukkaanotaas hidhuun wabii Qarshii 15,000 kaffalsiisuun doorsisanii akka gadidhiisan dubbataniiru. Duulli akkanaa kun Daldaltoota Muslimaa naannoo Goojjam Barandaa irrattis raawwatamee akka ture eerameera.
Mootummaan wayyaanee Daldaltoonni Moobaayilaa kun daldala Qinxaaboo hojjechaa osoo jiranii maqaa Kontorbaadiitiin yakkuun isaa ta’e, jedhee daldaltoota Muslimaa irratti miidhaa geessisuun gabaa keessaa baasuuf, karoorfatee akka ka’e dubbatameera.
Saaminsa guyyaa har’aa Poolisoota Federaalaatiin geggeeffameen, Tokkoo tokkoo Dukkaanootaa keessaa meeshaan Qarshii 300,000-400,000 akka fudhatames dubbatameera.
Yaa Rabbi Ol nu qabi!
Poolisoonni Wayyaanee Daldaltoota Muslimaa Magaalaa Finfinnee Naannoo auo Bus Taraa Jedhamu Jiran, Dukkaana Isaanii sakatta’uun Meeshaa fii Maallaqa Isaanii Jalaa Akka Saaman Beekkame.
Poolisoonni Wayyaanee Daldaltoota Muslimaa Magaalaa Finfinnee Naannoo auo Bus Taraa Jedhamu Jiran, Dukkaana Isaanii sakatta’uun Meeshaa fii Maallaqa Isaanii Jalaa Akka Saaman Beekkame.


text:
Tsunamis
Tsunami (tsoo-nah-mee) kan jedhamu kunin waves walitti-qabame demmu yoo ta'u, kan jalqabus yeroo qammi bishaani kan akka gallana dafee bakka isaa irra humna guddan yoo chocho'e dha. Tsunamin kan ka'u danda'un sababa kaneenif ta'u danda'a Earthquake, chocho'a humna gudda bishaan irraa yokan bishaan kessa, olii dhibama volcano, toka'a bishaan jalla , milliqu lafa landslides, dhibaa gudda fi yerro yalli nuclear weaponii bishaan irra. Kuni hundinu tsunami fidu danda'u. Midhaan tsunamin fiddu danda'u kan bekkamu hin dandenne hanga nama riffachisu danda'u garagaruma qaba.
Maqaan tsunami jedhu kuni kan dhufe Afaan Japan irra yoo ta'u, hikkan immo harbor dha. Akka afaan Japanitt jechi tsunami jedhu kuni akka waan tokkotti (singular) fi akka waan bayyetti (plural)itt fudhatamulle, English kessatti tsunami akka waan tokko, tsunamis immo akka waan bayye (plural)iit fudhatama. Maqaan kun kan ba'ef namotta qurxummi qabaniin yoo ta'u, akki basuu danda'anif guyya tokko qarqara bishaan isaani dhaqan "harbor"iin isaani tsunamin cacabe ergaa argani bodaa. Isaanis bishaan bana jiru (open water) kessa "wave" ni jirra jedhani hin egne ture. Tsunamin Japanese history kessatti bayye kan jirru yoo ta'u, kan galma'e bekkamu hanga 195 ni ta'a.
Tsunamin qarqara gallana (offshore) irratti olii dherina wave bishaani (amplitude yokan wave height) diqqa kan qabu yoo ta'u wavelength dherra (Km dhibaan lakka'amani qabu), walumma galatti kanaf tsunamin osso hin bekamin gallana kessani dabru. Tsunamin tidal wave jedhamani bekkamu kunis, yoo lafa dhaqabani waan cimma ta'anii, tide (olka'u fi gaddi bu'u bishaan) gudda qabattu. Kuni immo "tide" bishaan irra kan gargari itti gorun, bishaan irratti "wave" salpha kan bubeen demmu yoo qabattu kun immo waan nami yerro hunda gallana kessatti argu danda'u dha. Haa ta'u malee tsunamiin "tide" (olka'u fi gaddi bu'u bishaan) wajjin wal-fakkena homma waan hin qabnef oceangrapherotni akka maqqa "tidal wave" jedhu akka hin fayyadatamne dhowwu.


text:
Imaammanni diinagdee Itoophiyaa bara 1991 kaasee ADLI (Agricultural
Development Led Industrialisation) akka ta'e ni beekkama. Akka imaammata
kanaatti "misooma qonnaa babaldhisuudhaan oomisha qonnaa
guddisuu-achiin duuba oomisha san export gochuudhaan mallaqa isarraa
argataniin suuta suutaan gara industry babaldhisuu " kan jedhu ture. Tarsiimoon guddinnaa kun biyyoota biraatti milkaa'us nu biratti garuu hin milkoofne.
Guddinni dijitii lamaa eessarraa argame?
Dhugaadhaa oomishni woliigalaa baroota 1992 booda kan duraarra
dabaleera. Fakkeenyaaf Oomishni dur kuntaala miliyoona 10 ture woggaa
saddeet keessatti kuntaala miliyoona 11 ta'e yokaan miliyoona 15 yo
ta'e kanarraa kaatee parsantii 10% yokaan 50n guddate jechuun dogongira.
Maaliif jennaan oomisha guddate san jirjiirama ykn baayyinna uummataf
qooduu qabda.
▲production÷▲population ta'uu qaba.
Kan Itoophiyaa woggaa
kudhanitti baayyinni uummataa miliyoona 54 irraa gara miliyoona 75 ti
guddateera. Oomishni dabalataan argame wolirraa hirdhatee uummata
dabalameef hiramuu qaba ture. Mootummaan ADWUI garuu dabala uummataa
osoo keessa hin galchin ykn osoo baayyinna uummataaf hin hirin parsantii
11n guddanne jedhee booqqee banaa ture. Ammalle faaggaa baniisa
jira.........
Dhugaan jirtu garuu baroota 1984-1992ALI keessatti:
Kana jechuun lafti qonnaan bulaa tokkoo tokkoo
baayyee xixiqqaa (fragmented) ta'uurraa kan ka'e oomshni namni tokko
oomishu basyyee gad bu'aa ta'uu hubanna.Yeruma kana keessa oomishni
hektaara tokkorraa argamu 10% parsantii kudhaniin akka gad bu'e
ibsameera. Galiin qonnaan bulaan tokko tokko matatti argatulle 5%
parsantii shaniin kan gad bu'e ta'uun ibsameera. Kana jechuun oomishni
akka woliigalaatti haa guddatu malee baayyinna uummataa fi yo hiramu
oomishni namni tokko oomishu kan duriirraa 5% gad bu'a jechuu dha.
-
Laakkofsi qonnaan bultoota lafa hektaara tokkoo gadi qotatanuu kuma
382 (382,000) irraa gara Miliyoon tokkoo kuma 193 (1,193,000.00) ti
olguddate.
- Lakkoofsi qonnaan-bultoota lafa wolakkaa hektaaraa
gad qabanii ammoo miliyoona 2 irraa gara miliyoona 4, fi kuma 360 ti ol
guddate.
Worra EPRDF kan guddachuu oomishaa osoo baayyinna uummataaf hin hirre
nutta kijibuun kana kijiba keessan nurraa dhaabaa haa jennuun!!!!!
Woriyaa beenta dhaaf!!!!!!!!!
(NB: Maddi odeeffannoo kiyyaa (daataa kanaa) gabaasa Ejensii Istaastiksii Biyyoolessa Itoophiyaa ti.)
Horaa Bulaa Deebanaa!!!
Kaayoo Qanna!!!
Imaammanni diinagdee Itoophiyaa bara 1991 kaasee ADLI (Agricultural Development Led Industrialisation) akka ta'e ni beekkama. Akka imaammata kanaatti "misooma qonnaa babaldhisuudhaan oomisha qonnaa guddisuu-achiin duuba oomisha san export gochuudhaan mallaqa isarraa argataniin suuta suutaan gara industry babaldhisuu " kan jedhu ture. Tarsiimoon guddinnaa kun biyyoota biraatti milkaa'us nu biratti garuu hin milkoofne.
Guddinni dijitii lamaa eessarraa argame?Dhugaadhaa oomishni woliigalaa baroota 1992 booda kan duraarra dabaleera. Fakkeenyaaf Oomishni dur kuntaala miliyoona 10 ture woggaa saddeet keessatti kuntaala miliyoona 11 ta'e yokaan miliyoona 15 yo ta'e kanarraa kaatee parsantii 10% yokaan 50n guddate jechuun dogongira. Maaliif jennaan oomisha guddate san jirjiirama ykn baayyinna uummataf qooduu qabda.
▲production÷▲population ta'uu qaba.
Kan Itoophiyaa woggaa kudhanitti baayyinni uummataa miliyoona 54 irraa gara miliyoona 75 ti guddateera. Oomishni dabalataan argame wolirraa hirdhatee uummata dabalameef hiramuu qaba ture. Mootummaan ADWUI garuu dabala uummataa osoo keessa hin galchin ykn osoo baayyinna uummataaf hin hirin parsantii 11n guddanne jedhee booqqee banaa ture. Ammalle faaggaa baniisa jira.........
Dhugaan jirtu garuu baroota 1984-1992ALI keessatti:
- Laakkofsi qonnaan bultoota lafa hektaara tokkoo gadi qotatanuu kuma 382 (382,000) irraa gara Miliyoon tokkoo kuma 193 (1,193,000.00) ti olguddate.
- Lakkoofsi qonnaan-bultoota lafa wolakkaa hektaaraa gad qabanii ammoo miliyoona 2 irraa gara miliyoona 4, fi kuma 360 ti ol guddate.
Worra EPRDF kan guddachuu oomishaa osoo baayyinna uummataaf hin hirre nutta kijibuun kana kijiba keessan nurraa dhaabaa haa jennuun!!!!!
Woriyaa beenta dhaaf!!!!!!!!!
(NB: Maddi odeeffannoo kiyyaa (daataa kanaa) gabaasa Ejensii Istaastiksii Biyyoolessa Itoophiyaa ti.)
Horaa Bulaa Deebanaa!!!
Kaayoo Qanna!!!


text:
Thursday, March 13, 2014
IJAAN QALAAN KAL’OO HIN URRE !!!
DHiheenya kana mata duree “Ob. Juneeddii Saaddoo Eenyu?” jedhuun gabaasa Obboo Ahmad Saayyootiin TVOMT irratti dhiyaate daawwadhee ykn dhaggeeffadheen ture.
BY Bosona Oromiyaa @gmail.com
Kanarraa ka’uun Tultuu Juneeydii Saaddoo Dalage fi Badii inni dalage akka fkn kaasuun gaggabaafse isiniif eeruu barbaade .
Badii fi Galata Obbo juneeydii saaddoo Ummata oromoof godhe wal madaalchisuun yaada kennaa .
1 Badii ykn Dogoggora isaa Irraa inni Ijoon waan tokko Qofa kan ani beeku .
1 . Mallasaan dogoggorsuun Ahhabashii Biyya akka galchan irratti irraa fuudhuu fi keessa harka naqatuun Ahhabashiin akka biyya seentu godhuu isaati .
GALATA ISAA IRRAA !!!
1 . Duula karaa sumaalee fi sablammoonni xixiqqoon wayyanonni ummata oromoo irratti raawwachuuf kaahan dura dhaabbate .
2 . Dachii oromiyaa lafa duwwaa jirtu tan wayyaaneen nama isii Tigraayirraa fiddee oromiyaa keessa kutaalee shawaa , wallaggaa , Jimmaa Baalee Arsii fkn f irra qubsiisuuf karoorfatte dura dhaabbatuun ummata keenya kan beelaa fi hoongeen saaxilaman Kutaa Harar irraa fuudhee irra qubsiisuun kan dura dhaabbatedha .
3 . Namni Afaan oromoo hin beekne Dachii oromiyaa keesatti Waajjiraalee fi kampaanilee dabalatee baankile oromiyaa keesa akka hin hojjanne kan godheedha .
4 . Naafxanyoota Amaaraa nama 30,000 ol kan tahu Xoorataa bahee taa’ee mindaa nyaatu kan irraa kute isa .
5 . Saboota xixiqqoo OROMIYAA Keessa jiran Dachii oromiyaa keessa qubatanii jiran akka itti gaafatama gurguddaa ummata oromoo irratti hin arganne kan godhe fi dura dhaabbate isa .
6 . Siidaa Gootota oromoo akka dhaabbamuuf kan jalqaba taraarrii kaahee fi sagantaa baase Obbo Juneeydaa Saaddooti .
7 . Galma Abbaa Gadaa kan Ijaarsisee fi Ebbise Isa tahuu kan hin dhokanneedha . Ragaa isa kanaa Ali Birraa Biyya alaa iraa Galchuun Mirga Wabiitiin sirba Abbaa gadaa akka sirbu kan godhe tahuudha .
8 TVO Kan kan Asaasa kaafi akka banamu kan godhe kan bansiise Obbo juneeydiidha .
9 . Filmaata bara 2005 Akka lakkoofsa adunyaatti Qinijjit wayyaanee moote Zarraaf jette kan mallasaa fi tigreen bakka seentu wallalte mumuqqaali wixii isaan dhoorkee akka isaan biya deebitee hin qabanne godhe Juneeydiidha .
10 . Lafa seenaa Aanolee kan ummanni Arsii Qofti 190, 000 ol irraa dhume kan dhiira harka muranii haawwota teenya Harma Muranii , kan hafe Qaama saalaa irraa muranii fi DHiira teenya itti kolaasan seenaa kana kaasee kan dhaabee fi galmi seenaa kanaa akka dhaabbatu kan godhe isa . kan aanolee kanarratti wanti Obbo Juneeydiin dalage waa lama gurguddoodha . 1 Bakka seenaa kanarratti Siidaan akka dhaabbatu dhodhuu isaati . 2 . Yeroo naafxanyoonni Qinijjin filmaataan moohan Ummata Arsii Baaleen hanga dalla mannaatti miilaan keessa deemee Ummata walitti yaasee Amaara kaleessa harma isinirra murteef darbitanii jechuun ummata kakaasee filmaanni irra akka deebi’u godhuun Kutaa Arsii fi BAALE Qofaan deebisee Amaara qinijitiidhaan kan ariisise tahuu isaati .
11 . Seenaa Calii Calanqoo kan dhokate akka hin dhokanne kan ol baasee fi Siidaan Calii Calanqoo Bakka isaatti akka dhaabbatuu kan godhee fi bu’uura kan kaahe isa .
12 . Yeroo inni Bulchiinsa Mootummaa naannoo oromiyaa tahetti Ummanni oromoo jaalatuu bira kutee waraana nama isa eegu tokko malee Dachii oromiyaa tana keessa Baadiyaa Maqaalaa Baddaa gammoojjii keessaa miilaan deemuun hawaasa isaa wajjiin haasawa garagaraa kan godhaa tureedha .
13 . Bishaan dhugaatii ummata oromoof kan jalqabaaf bu’uuree fi ummata biraan gahaa tureedha . Daandii konkolaataa magaalarra gurguddoo irra magaalalee wal qunnamsiisuu fi baadiyaa keessa akka diriiru kan godheedha
14 . Mana barnootaa magaalalee fi baadiyaa ganda ganda keessatti akka ijaaramu kan godhee fi bu’uure isa ture . Baattoonni akka afaan oromootii hanga kollejjiitti baratamu kan godhes isuma ture . barumsis hanga kutaa 12 tti kan kaahe fi hujirra akka oolu godhe isa ture .
15 Univaristiileen akka oromiyaa keessatti banamu kan godhe isa ture . isa kanas kutaalee oromiyaa cufa keessatti akka banamuu fi barattoonnis baasii hin taaneef akka hin saaxilamne akka naannoo isaaniitti baratan barnoota ol aanoo kan godheedha .
16 . Jeneraal Waaqo Guutuu Abbaa qabsoo hundaa kan simatee Reeffa isaanii kabajaan Biyyatti akka galu godhee fi Awwaalamu kan godhes Jeneeydii Saaddooti . kan kan isiniif mirkaneessu gaafa JAARRAA ABBAA GADAA Du’e isa kana maaf hin argatin ummanni oromoo . Du’uu jaarra abbaa gadaa ummanni oromoo biyya keesa jiru harki caalu osoo hin dhagahin galuu isaatis hin dhagahin kanuma qabri galan dhagahani . kanaafuu Juneeydii fi Alamaayoo wal madaalchisuuf deebii isa salphaadha .
17 . Obbo Juneeydii Saaddoo Gaafa inni OPDO Dabalamu OPDO DHibbarraa harka 30 % hin caaltu ture . Inni achirraa fuudhee dhibbarraa harka 57 % irraa kan gahes isuma kana
18 . Xayyaara oromiyaa Guddaa jalqabaaf namni bitee Alaabaa oromiyaa fi barruu afaan oromootiin Mallattoo oromiyaa ilaalu qopheessee mAdunyaa tana cufa keessa akka balali’u kan godhuuf bu’uure isa ture . isa kana dura bu’anni akka galma hin geenye ergamtoonni wayyaane kan akka kumaa fi leencoonfaati dura dhaabbatani .
19 . Abbaa Duulaa Gammadaa oromoo miti kanneen jedhanii dura dhaabbatan Leenco , marararaa , Bulchaa dammaysaa fi warri gama isaaniitiin jiran kan oromummaa iraa mulquu fi akka diina jedhaniin kan dura dhaabbatan . Obbo Juneeydituu mormeeni inni oromoo jedhuun ummata oromoof himeefi ummanni oromoo akkia isa jaalatu kan dheedha .
20 . Magaalaa oromiyaa gudditti kan kumaan dammaysaa Finfinnee irraa Adaamatti jijjiire isatuu akka finfinneti ol deebitu kan godhes isa . waajjira Guddaa OPDO Finfinnetti ijaaramee fi TVO Finfinnee dame lama akka qabataanii fi irraa fayyadaman kan sagantaa kana baasee fi hujirra akka oolamu kan dheedha .
Walumaa galatti galata obbo juneeydiin Saaddoo ummata oromoof godhe waan dubbatame dhumu miti ani fknf keessa keessa kaase malee . kanaaf Toltuu inni ummata oromoo godhee fi badii ini ummata oromoo irrati dalage wal madaalchisuun ni dandahama . kan abbaa duulaa dalagani hujiti hiikan dhibarraa parsantiin yoo kenne 93 ol kan juneeydiin kaahe . Abbammaan duulaatuu Galateeffamuu fi faarfamuu kan qabuudha . innummanuu san hujitti hiikuun galata gudaadha .
YAADACHIISAA FI WAL HUBANNOO ###
Ani yaada koo osoo hin goolabin akka waliif beknuu fi wal hubannu kanneen wayyaanee wajjin jiranis tahe biyya alaa akkanuma Gaazexeessotaa fi kanneen miidiyaalee oromo hundeessitanii itti gaafatama ummata oromoo ufirra qabdan cuftuu .
*** Namni Tokko Diin islaamaatiin loluu fi balleessuuf yoo ka’e takkaayyuu keessa harka qabaate Rabbiin isa kan hin dhiifne tahuu cufti keenyaa beekuu qabna .
*** Olomaa’onni keenya rabbitti boohanii Mallasaa fi Alamaayyoo Atoomsaa rabbiin dhabama akka isaan godhu , ija isaanii duraa boolatti dukkanaatti akka isaan darbamanii fi adunyaa tanarratti isaan xiqqaatan kan godhaniidha . Juneydii saaddoo badiin isaa hammana waan hin geenyeef gara biyya alaatti Abaaran .
Kanaafuu akkuma jaalli koo ana dura ibsuu yaaletti Yeroo ammaa kana Obbo Juneeydiin sababaalee adda addaatiin, fakkeenyaaf qaaneffachuudhaan yookaanis waan itti amanee hojjechaa ture sanarratti hanga lubbuun isaa dabartutti irratti cichuudhaan of dhoksuu waan maluuf, gadi bayee dubbachuuf tarii fedhii qabaachuu baatus, otuu gabaasni kun uummataaf hin dhiyaatin dura Obboo Juneeddii ofitti dhiyeessanii wajjin dubbachuun ykn haasa’uun tooftaa gaarii ture jedheen yaada.
***Kun silaa karaa lamaan carraa bana ture.
Tokkoffaa, Obboo Jundeeddiin gadi bayee waan ta’e hundaa uummata isaatti ibsuu fi achumaanis dhiifama gaafatee, xinnaatullee boqonnaa sammuu akka argatu carraa isaaf bana ture.
Lammaffaa ammoo, innumtuu (Juneeddiin) waayee kana dubbachuuf fedhii kan qabaatu yoo ta’e, mootummaa Wayyaanee keessatti nama bakkee guddaa (taayitaa olaanaa) qabaachaa ture waan ta’eef (badii inni uummata Oromoorratti dalage akkuma jirutti ta’ee jechuu kooti) waan diinni godhaa ture fi jiru akka saaxilu fi hawaasota addunyaatti akka himu malaan ittifayyadamuun ni danda’ama ture.
****** Waa’ee juneeydii saaddoo kanaan yaada koo isiniif goolaba . Juneeydii saaddoo Huccuu Qulqulluu kan xuriin fiinxa ykn caafi takkaan tuqe goonee bakka san irraa murree itti fayyadamutuu nurra eeggama . Kanaafuu “ Sa’a abbaan Gaafa Cabse Ormi IJA Balleessa ” jedhamaa miire .
Galatooma .
BY Bosona Oromiyaa @gmail.com
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Friday, June 14, 2013
Gaaffiin Mirga Sabaa Barattoota Oromoo Yuuniversitii Jimmaa Kaasan Daran Jabaate
June 15, 2013
Waxabajjii 14,2013 Jimmaa
Waxabajjii 14/2013 Gototni Baratootni Oromoo Yuunivarsiitii Jimmaa Sagalee FDG jabeessuun dhageesisa olan. Sochiin warraaqsaa diddaa garbummaa qeerroon Oromiyaa Yuunivarsiitii Jimmaa keessaatti gaggeeffaama jiru daran jabaachuun mootummaa abba irree boqonnaa dhorkate jira. Godina Jimmaa Yuunivarsiitii Jimmaatti goototni Qeerroon baratotni Oromoo yuunivarsiitii Jimmaa yeroo irraa gara yerootti FDG fi mormii sirna wayyaaneef qaban jabeessuun itti fufuun Waxabajjii 12/2014 irraa eegaluun gaffii isaanii gaaffii mirgaa fi dimookiraasii karaa nagaa fi FDG gaggeessuun dhageessifachuuf bulchiinsa mooraa Yuunivarsiitii Jimmaatti dhiyeeffaatan.
Saboontotni Oromoo filannoo presidentummaa baratootaa Yuunivarsiitii Jimmaa ilaalchisuun kan OPDO’n beekamtii keenyaa malee dubarraan dabbaallee fi basaastuu nurraatti filaa jirtuu nuti baratootni Oromoo hin fudhannu. basaastuu fi ergamtuun diinaa bakkaa nu bu’uu hin dandeessu. ifaan ifatti dimookiraasii kallattii (direct democracy)’n nuf eeyyamamee baratootaa Oromoo dandeetii fi Cimina qabdu bakka ni buufanna malee utuu nuti hin filatiin OPDO’n Mooraa Yuunivarsiitiin alatti dabbaallee filamee jiruu sagalee guddaan balaleeffaatan. bulchiinsi mooraas atattaamaan furmataa akka kennuu ni gaafanna.Jechuun gaaffii isaanii itti fufaan.
Gaamaa biraan Waanjoon garbummaa nutti ulfatee jira, kanaan boodaa garbummaa baannee taa’uun nu ga’aa, mootummaan abbaa irree gaaffii mirgaa abbaa biyyuummaa fi dimookiraasii uummaannii keenya yeroo yeroon biyyaa keessaa fi biyyaa ambaatti gaafachaa jiru deebii argachuu qaba, hidhamtootni Oromoo hiikamuu qabu. waranaanan uummataa keenyaa doorsisuu fi hidhaan, ajjeechaan nurraa dhaabbachuu qaba.
Nutis tokkummaa keenyaa cimsachuun gaaffii mirga abbaa biyyuummaa keessaa fi alatti gaggeeffaama jiruu jabeessuun itti fufuu irraa duubatti hin deebinu jechuun guyyaa har’aa FDG mooraa Yuunivarsiitii Jimmaa keessaatti walitti dhufuun gaaffii isanii karaa nagaa fi dimookiraasii ta’een president baratootaa Jimmaatti dhiyeeffaatan .
Presedentiin baratootaa Jimmaa barataa Dawuuti Geetachoo Wayyaanotaan doorsiifamaa kan ture, har’a akeekkachiisaa fi dorsiisaa isa irraa ga’ee jiruu sodaachuun baratoota Oromoo sossobuuf yaalus baratootni Oromoo gaaffii isaanii lafa waraanaa Wayyaanee fi humnota tikaa Wayyaaneen marfamanii utuu jirani itti fufan. kanan boodaa hidhaa du’a, fi dararaa sodannee garbummaa baannee hin teenyu jechuun baratootni Oromoo Yuunivarsiitii Jimmaa sagalee diddaa garbummaa (FDG) dhageesisuu itti fufaan. gaaffii mirga kabajamuu uummataa Oromoo fi sarbamuu mirga abbaa biyyuummaa Oromoof yeroof nu hin ilaallaatu jechuun harkatti didduuf yaalanis qeerroon Oromoo qaama dhimmii isaa ilaaluu nuf waamaa jechuun dura dhaabbatan.
hub: sagaleen attachment gabaasa kana waliin jiruu gaaffii baratootaa Orommoo fi kan president baratoota Yuunivarsiiti Jimmaa ti.
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Qeerroon Maal Jedha?
Dhalooti Oromoo guyyaa mirgi abbaa biyyumaa isaanii irraa mulqamee eegalee, diddaa inni yeroo adda addaan taasisu jabaataa deemuun isaa seenaan nu yaadachiisa. Qabsoo bilisummaaf godhamu kana keessatti hirmaannaan barattoota Oromoo bara 1970 eegale, gara humana jabaatti jijjiramuun Jaarmiyaa siayaasaa guddaa uummata Oromoo biratti kabajamaafi jaalatamaa ABO gad dhaabuun qabsoo hidhannoo finiinsuutti seene. Jaarmiyaan siyaasaa kun dhibbaan dhibbatti milkaahuu baatus bu’aalee gurguddaa ijaan argamanis tahe kan hin argamne saba isaaf gumaachee jira. San keesssa tokko dhaloota amma jiru, kan eenyummaa isaa irratti dammaqe, an diinaaf hin bitamu jedhu; Dhaloota fincilaa dhalchee dabre.
Anis waan haaraa barreessuuf odoo hin taane, akka barataa Oromoo tokkootti shoorri barattonni Oromoo Fincila diddaa gabrummaa bara 2000 irraa eegalee keessatti taphatan wal yaadachiisuun dirqama taatee natti mul’atte jennaan qalama koo ol qabe. Fincila diddaa gabrummaa barattoonni Oromoo taasisan san keessatti qooda fudhadhee dabruun koo akka an obboleeyyan Oromoo waliin barnootaaf manaa bane, warreen Oromummaaf jecha wareegaman, kan qaamni irraa hir’ate kan hidhaatti dabramee fi kan bakka isaan jiran hin beekamnetu sammuu keessaa na belbelee boqonnaa na dhorke.
Sochii gootonni barattoonni Oromoo qabsoo bilisummaa saba isaaniif taasisan bara 2000 irraa eegalee golee Oromiyaa mara keessatti akka malee finiinuun diina meeshaa waraanaa hidhate waliin hudhee wal qabe. Kana keessatti guyyaa Fincilla diddaa gabrummaa Saadasa 09/2005 Uummata Oromoof waamicha godhame keessatti hirmaannaan baratoota Oromoo akkam ture ? Wareegamuufi qaamaa hir’achuu gootota baratoota Oromoo meeqan keenyatu quba qaba? Meeqan keenyatu yaadata?
Fincila diddaa gabrummaa barattoonni Oromoo bara 2005 taasisan kan adda isa taasisu, barattooni Oromoo diina meeshaa hidhatee jiru waliin harka qullaa soda tokko malee hudhanii wal qabuu isaaniiti. Fincilli kun Oromiyaa mara kan hammate yoo tahu, wal quunnamtiifi tokkommaa barataan Oromoo bakka cufatti qabu kan diina rifachiise ture. Diinnis akka malee rifachuun Waraana harkaa qabu, Oromiyaa keessatti facaasuun gootota barattoota Oromoo sodaachisuuf yaale. Dargaggoon Oromoo kaabaaf kibbaa, bahaaf dhihaa waliif dirmachuun fincila finiinse.
Gaaffiilee barattooni Oromoo dheeheessa turan keessaa inni gurguddaan, Mirgi abbaa biyyummaa Oromoo haa kabajamu, Mirgi Hiree ofii Ofiin murteeffachuu Uummata Oromoo haa mirkanaahu, Hidhamtoonni siyaasaa Oromummaan yakkaman gad haa lakkifaman, ABOn nu haa bulchu, fi kan biro ture. Gaaffii barattootaa kanaaf deebii diinni qopheesse, gara laafina tokko malee baratoota harkaa qullaa jiran irratti Rasaasa gad roobsuu ture. Kanaafis Ragaa kan tahu, wareegamuu baratoota Oromoo sadarkaa 2ffaa Amboo, barataa Jagamaa Badhaaneefi Kabbadaa Badhaasaa ti. Barattooni kun lameen hiriira nagayaa guyyaa san gudhamaa jiru irraa qooda fudhachaa odoo jiranii tarkaanfiin gara jabinaa battalumatti irratti fudhatame. Tarkaanfiin diinni guyyaa san fudhate sochii Oromiyaa fincilaa keessatti eegale sodaachisuuf haata’u iyyuu malee, gootonni barattoota Oromoo caalatti bakka maraa fincila finiinsuun Mootummaa biyyatti rifaasisuun Magaalaafi baadiyyaa Oromiyaa gara dirree lolaatti jijjiire.
Fincili diddaa gabrummaa kun babal’achuun, wareegamuun barattoota Oromoo bakka adda addaatti daddabalaa deeme. Kaan mana hidhaatti dabree reebicha gara jabinaa irratti gaggeessuun, barataa waggaa 4ffaa Yuuniversitii Finfinnee kan tahe barataa Gaaddisaa Hirphasaa du’aaf akka inni saaxilamu godhan. Achuma barataa moraa Yuuniversitii Finfinnee bartataa Alamaayyo Garbaa uumamaan qaama hir’uu ta’e mana hidhaa keessa baduuf jedhe jechuun rasaasan tumanii ajjeessan. Diddaa barattooni eegalan kun Oromiyaan ala baratoota barnoota Olaanaa baarachaa jiran birattis deggersa guddaan itti fufe. Baarataan Oromoo Impaayera biyyatti keessatti tarkaanfiin adda addaa akka fudhatamuuf wal quunnamtiin baratoota Oromoo caalaatti akka jabaatu taasise. Addunyaa birattis dhageettii guddaa argate.Bakkootii adda addaattis Alabaan ABO guyyaa murtaahef gad dhaabbuun akka balali’u gochuu irra dabree Qabsoo bilisummaaf godhamu dhugaa ta’uu isaa mul’ise. Ilmi Oromoo barnootaaf manaa bahe reeffi isaa yeroo maatii issaf deebi’u, eenyutu rafee haa buluree? Kanatu baratoota baratoota Oromoo bakka jiran maraa wal faana hiriisuun tokkummaan gaaffii mirgaa akka kaasan taasise.
Wareegamuu, qaamaa hir’achuu, barnoota irraa adabamuu fi mana hidhaatti dabramuun barataa Oromoo yeroo sanii, meeqan keenyatu yaadata? Meeqan keenyatu immoo kaayyoo isaan irratti wareegaman san galmaan gahuuf bakka jirru maraa waan dandeenyuun dirqama lammummaa bahaa jirra? Moo gaaffii barattonni Oromoo gaafataa turan sun deebii argattee jirti?
Dhugaa dha, bara 2008 irraa eegalee haalli mooraa qabsoo bilisummaa Oromoo keessatti dhalate sochii siyaasaa haa laaffisu malee waan har’aa taa’aa jiru san duubatti dhiifannee , meeqan keenyatu daandii gootonni Oromoo bilisummaa saba isaaniif eegalan san galmaan gahuuf dalaguutti jira.? Gaaffiin kun kan dargaggoo Oromoo ilaallattu taati. Yaa ilmaan biyyaa, nuti dhallotni har’a waan warri nu afoo turan tolchan ykn balleessan komachuun yeroo keenya gubaa jiraanna yoo tahe, dhalootni nutti aanee jiru immoo waahee keenya maal dubbata laata? Of gaafadhaa. Waa maraafuu Torbeen fuuldura keenya jirtu kun waqtii/ waktii baratoota Oromoo fincila diddaa gabrummaa irratti wareegaman itti yaadannu waan taheef waliin haa yaadannun jedha.
Seenaa Qabsoo Barattoota Oromoo: //www.youtube.com/watch?v=AHG90sf_kAw&feature=player_embedded]
Bakka jirru maraa waan bilisummaa saba keenyaaf ta’u irratti haa dalagnu!!
Seenaan haaraa wareegama Qeerroottin ni dalagama!


text:
Afaan Siwaahilii
Afaan Siwaahilii (akkasumas kan Kiswahili jedhamu) Afaan Bantu tti. Afaanii kunni afaan biyyotta Sahaaraa n jalla jirranitti yeroo bayee dubbatama. Swahilin afaan Ummattaa Swahilikan fixee Gallana Oceanii kabba Somaaliyaafagatte hanga danga Moozaambiik fi Tanzaaniyaa argamaniin dubbatama. Ergaa afaan adda Tanzaaniyaa kufeen bodda, Afaan Siwaahiliin akka afaan tokkoffatti ummattaa Tanzaaniyaan fudhatame, lakkofsii ummatta afaan Kiswahili akka Afaan tokkoffatti dubbatan hanga million 40 guddatte. Haa ta'u malee Siwaahiliin ummatta hanga million 100 ta'aniin dubbatamma. Biyyotta kabba Afrikaa tti fi Riippabiliika Dimookiraatawaa Koongoo tti Siwaahiliin lingua franca ta'erra. Siwaahiliin afaan Afrikaa jirran kessa akka afaan hojjii African Union kan fayyadaman isaa qofaatti. Siwaahiliin University gugguddo adunyaa kessatti ni barsifama, akkasumas stationotta akka BBC, Voice of America fi Xinhua irratti ni dabarfama.
- Biyyotta itti dubbatamu
Tanzaaniyaa, Keeniyaa, Yugaandaa, Ruwaandaa, Buruundii, Riippabiliika Dimookiraatawaa Koongoo, Somaaliyaa, Komoroos, Moozaambiik.
- Bayyina Dubbatotta
Akka Afaan tokkofatti - 40 million Akka Afaan lammafatti - 100 million
- Kutaa Afaanii itti rammadamu
Niger-Congo->Atlantic-Congo->Volta-Congo->Benue-Congo->Bantoid->Southern->Narrow Bantu->Central->G->Swahili
Afaan tokkoffa Tanzaaniyaa, Keeniyaa, Yugaandaan (2005 jalqabe)tti.
- Kamusi Project Internet Living Swahili Dictionary


text:
Waldaan Walgargaarsa Dargaggoota Oromoo (WWDOn) nannoo Washington DC, Maryland fi Virginia hojii dirqama lammummaa bahuu ka boonsaa dalagaa ture, akkasumas uummata Oromoo abbaa biyyummaa mulqamee biyyaa isaa keessatti sagaleen ukkaamameef sagalee tahee sosso’aa ture sababa adda-addaatiin gidduutti laaffisuun isaa ni beekama.
Haa ta’u malee, hojiin bu’uuraa fi ijaarsa dargaggootaa tun caalaatti jabaatee itti fufuun yeroon isaa amma waan taheef, akkaataa hojiin duraan qooda fudhannaa miseensota hundaatiin dalgamaa ture fooyya’ee itti fufuu qabu irratti mariin geggeeffamee hamlee harawaan tarkaanfii itti aanuutti ce’uuf waan karoorfameef, dhimma kana irratti mari’achuuf walgahiin miseensota maraa waamuun barbaachisaa tahuu koreen walgahii geggeeffate irratti waan murteesseef miseensoti WWDO marti Dilbata Ebla 19, 2015 guyyaa keessaa sa’a 6:00 w.b. irratti waajjira jaarmiyaa hawaasa Oromootti argamuudhaan marii geggeeffamu irratti dammaqiinsaan akka qooda fudhattan kabajaan isin gaafanna.
Bakki: Waajjira Jarmiyaa Hawaasa Oromoo
6212 3rd Street, NW
Washington, DC 20011
Bilbilli: 202-705-6585
Guyyaa: Dilbata Ebla 19, 2015 ykn Sunday April 19, 2015
Sa’aa: 6:00 w.b. irraa kaasee
Dargaggoon Oromoo Irree Oromiyaati!!
Koree Gidduu WWDO


text:
Ji'ooloojii
Ji'ooloojii (Greek irra kan dhufe - ge jechuun "Planeta kenya (Earth)"; fi logos immo "bekkumsa") kunii immo science yoo ta'u kan qo'atuus wa'ee kutta planeta kenya kan "solid" ta'anii, qabenya, kuttalle, fakkii, seena fi ademsaa fakki isaa (lafa) jijjiru qo'atta. Kunii immo Earth science kessa tokko dha. Geologistotni ganna planeta kenya hamam akka ta'ee itti dhaqabaniru, kunis wagga billiona 4.6 (4.6x109) dha. Kan qofaa osoo hin ta'in geologistonii, lithospheren lafa kan crust ofii kessa qabu akka tectonic platiit kan caccabe yoo ta'u plate kunii immo rheic irra gubba mantle (asthenosphere) irra kan ademmu yoo ta'u kunii immo ademsaa walumma galatti plate tectonics jedhamun. Kana malee geologiston qabenya planetta kenya akka petroleum fi coal, akkasumas sibilotta akka iron, copper fi uranium barbadu fi qussachu irratti hojjatu. Qabenyi birra economyiif barbadamu [[[gemstone]] yoo ta'u, kan birra immo albudotta bayye akka asbestos, perlite, mica, phosphates, zeolites, clay, pumice, quartz, fi silica, akkasumas elementotta akka sulfur, chlorine, fi helium dha.
Planetary geology (kan yerro tokko tokko Astrogeology jedhamu) kunii immo yoo yaddi geology kunii immo yerro planetotta biraa irratti tajajillamu dha. Haa ta'u malee kan qofaa osoo hin ta'in planetotta tokko tokko maqaan adda ta'e birratti tajajallima, fakkena qo'ano geology Batti yerro tokko tokko selenology kan jedhamu yoo ta'u qo'anoon geology Mars immo areology jedhamu, fakkeni birra bayeen ni jirra.
Maqaan "geology" jedhamu kuni kan yerro duraaf tajajilame namicha Jean-André Deluc jedhamun bara 1778 kessatti yoo ta'u kan akka yerro hunda tajajilamu danda'u kan godhe immo namich Horace-Bénédict de Saussure jedhamuun bara 1779 kessatti. Qo'annon geology kuni Encyclopedia Britannica's sadaffa kan bara 1797 midhafame dhumatte irratti kan hin argamne yoo ta'u, garuu afurrafa kan bara 1809 midhafame xumurame irratti barrefami geology dheranii galma'e ture.[1] An older meaning of the word was first used by Richard de Bury to distinguish between earthly and theological jurisprudence.
References[edit | Lakkaddaa gulaali]
- ↑ Winchester, Simon (2001). The Map that Changed the World. HarperCollins Publishers. p. 25. ISBN 0-06-093180-9