text:
Hundee Iimaanaa 6ffaa
Qadaa fi Qadaratti amanuu -Kutaa 1ffaa
Samii, dachii fi wantoota isaan keessa jiran yommuu ilaallu, sirna (tartiiba) isaanii kan eeggatanniidha. Aduun, jiiyni, urjileen, samiin ol fuudhamuun, dachiin diriiruun jireenya lubbuu qabeenyitiif mijaa’un, gaarreen akka shikaali dachii keessatti suuqamu, fi kkf sirna isaanii kannen eeggataniidha. Mee aduu fi ji’a haa ilaallu. Aduu fi jiiyni sa’aati fi sakkandii isaani eeggatanii orbiiti isaanii irra naanna’u. Tokko tokkootti hin bu’u. Wal faalleessun hin jiru. Halkanii guyyaanis akkanuma. Kanaafu, wantoonni kunniin hundii hangaan, amalaan, yeroo fi bakkaan kan murteefamanii fi daangeefamanii jechuudha.
Wantoota kanniin hunda kan akkanatti murteessu, qindeessu fi too’atu Rabbii olta’aa malee hin jiru. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa wantoota hunda uumun dura kan beeku fi murteessudha. Wantoonni samii fi dachii keessatti adeemsifaman hundii beekumsaa fi murtii Isaatiin adeemsifamu. Wanti beekumsaa fi Murtii Isaa keessaa bahu tokkollee hin jiru. Sababni isaas, Inni Uumaa fi Mootii waa hundaati. Uumaan wantootaa hundaa kan uumudha. Mootiin immoo wantoota hundaa kan murteessudha.
Erga kana beekne booda al-qadaa wal qadaratti amanuun nu hin dhibuu jechuudha. Adeemsa keenya itti fufuun dura mee hiika Qadaa fi Qadar jedhu beekuuf haa tattaafannu.
Akka lugaatti qadaa jechuun wanta tokko xumuruu, guutu, raawwachuu fi murtii dabarsuudha. Wanti kuni fedhii, jecha, hojii ykn wanta biraa ta’uu danda’a. Inni qaadidha yommuu jennu inni nama murtii dabarsu jechuu keenya.
Qadar jechuun immoo wanta tokko safaruu, murteessu, hanga wanta tokkoo adda baasudha.
Akka shari’aatti garaagarummaa qadaa fi qadara jidduu jiru ilaalchisee hayyoonni yaada garagaraa kennanii jiru. Akka nuuf salphatuuf hiika caalaatti Aayaata (keyyattoota) Qur’aanaatti dhiyaatu haa fudhannu.
Qadar jechuun wanti hundii uumamuun ykn raawwatamuun dura amala, hamma, yeroo, bakka isaa fi kan kana fakkaatan murteessu fi katabuudha. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa wanti tokko uumamuun ykn raawwatamuun dura murteesse fi katabee jira. Rabbiin biratti wanti hunduu kan murtaa’edha.
Qadaa jechuun immoo wanta duraan murtaa’e hojii irra oolchu fi xumuruudha. [1]
Qur’aana keessatti ni jedha,
“Guyyaa lama keessatti samii torba godhee xumuree (qadaa)” Suuratu Fussilat 41:12
Kanaafu, qadaa fi qadar kan wal keessa seenaniidha.
Qadaa fi qadaratti amanuun hundee iimaanaa keessaa tokko. Malaaykaan Jibriil (aleyh salaam) gara Nabiyyii (SAW) dhufuun “Waa’ee iimaana natti himi.” jedheen. Ergamaan Rabbiis ni jedhan, “[Imaana jechuun] Rabbitti, Malaykoota Isaatti, kitaabban Isaatti, Ergamtoota Isaatti, Guyyaa Dhumaatti fi keyriis ta’e sharriis ta’e qadaratti amanuudha.” Jibrilis, “Dhugaa dubbatte.” jedhe. Sahih Muslim 8
Qadaa fi qadaratti amanuun wantoota afur of keessaa qaba.
1ffaa– Rabbiin wantoota hundaa dimshaashaa fi takka takkaan yeroo hundaa akka beeku amanu. Rabbiin wanta darbe, gara fuunduraatti dhufuu fi wanta ammatti ta’u hunda beeka. Hojii gabroottan Isaa hunda takka takkaan beeka. Wantoonni hundi uumamuun dura takka takkaan isaan beeka. Rabbiin waa wallaalu fi dagachuu irraa qulqulluudha. Rabbiin Azza wa jalla ni jedha:
“Gooftaan kee dagataa hin taane.” (Suuratu Mariyam 19:64)
Gonkumaa Rabbiin homaa hin dagatu.
“Rabbiin sodaadhaa, Akka Rabbiin waan hundaa Beekaa ta’es beekaa!” Suuratu Al-Baqarah 2:231
Beekumsi Rabbii beekumsa ilma namaatiin gonkumaa wal bira hin qabamu. Beekumsi ilma namaa gabaaba, daangeefamaa fi wallaalummaan booda kan argamuudha. Beekumsi Rabbii olta’aa immoo daangaa hin qabu, wantoota hundaa kan marsee fi abadii (zalaalamii) kan ta’eedha.
2ffaa-Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa wantoota raawwataman ykn uumaman hundaa Lawhal Mahfuuz keessatti akka barreesse ykn katabe amanuu. Rabbiin Subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Sila Rabbiin wantoota samii fi dachii keessa jiran hunda akka beeku hin beektuu? Dhugumatti, kun kitaaba (Lawhal Mahfuuz) keessa jira. Dhugumatti, kun Rabbi irratti laafaa dha.” (Al-hajji: 70).
Rabbiin wanta ifa bahee fi dhokataa, keessaa fi alaa, wantoota dachii fi samii keessa jiran hunda takka takkaan ni beeka. Kunniin kitaaba keessatti kan barreefamaniidha. Maqaan kitaaba kanaas, Lahwal Mahfuuz. Akka yaada keessaniitti wantoota hundaa beekun ulfaata isinitti haa fakkaatu malee Rabbiin wantoota hundaa beekumsaan marsuu fi kitaaba keessatti barreessun waan Isatti ulfaatu miti. Jalqaba irraa kaase hanga Guyyaa Qiyaamatti wanta adeemsifaman hunda katabuun Rabbiin irratti baay’ee salphaadha.
Lahwal Mahfuuz Qur’aana keessatti maqaaleen adda addaa kennameefi jira. Isaanis: Al-Kitaab (Kitaaba), Al-Kitaabul Mubiin (Kitaaba ifa ta’e), Al-Imaamul Mubiin, Ummul Kitaab fi Al-Kitaabul Masxuur.
3ffaa- Wantoonni argaman hundi fedhii Rabbiitiin qofa akka argaman ykn uumaman amanu. Kuni hojii Isaatiin yookiin hojii uumamtootiin kan wal qabate ta’u danda’u. Fedhii Isaatiin ala wanti raawwatamu tokkollee hin jiru. Wanti Inni fedhe ni ta’a, wanti Inni hin feene hin ta’u. Rabbiin Olta’aan ni jedha:
“Rabbiin kee waan fedhe uuma, ni filatas.” Suuratu Al-Qasas 28:68
“Rabbiin wanta fedhe hojjata.” Suuratu Ibraahim 14:27
4ffaa- Rabbiin Uumaa waan hundaa akka ta’e amanuu- Wantoota jiran hunda kan uumee Rabbiin akka ta’e amanuudha. Rabbiin (Azza wa Jalla) ni jedha:
“Rabbiin Uumaa waan hundaati. Inni waan hundaa irrattis tiiksadha.” Suuratu Az-Zumar 39:62
Ammas ni jedha:
“Dhugumatti, Rabbiin kee Isatu akkaan Uumaa, Beekaadha.” Suuratu Al-Hijr 15:86
Suuratu Yaasin 36:82
“Ajajni Isaa yoo waan tokko fedhe, “Ta’i” jechuma qofa; yoosu ta’a.”
Rabbiin Qulqullaa’an olta’e wanta tokko hojjachuu ykn uumuu yoo fedhe, ‘Ta’i’ jedha. Wanti sunis yeroma san ta’ee argama.
Rabbiin Olta’aan wantoota namoonni hojjatan kan uumudha. Garuu kan hojjatu namoota. Fakkeenyaf, dhagaa, sibiila, muka fi kkf kan uume Rabbiidha. Namoonni immoo dhagaa, sibiila fi muka walitti fiduun mana ijaaru. Kanaafu, wanta namoonni hojjatan dhugaan kan uume Rabbii Olta’aadha jechuudha. Osoo Inni sibiila, dhagaa fi kkf uumu baatee silaa namoonni mana ijaaru danda’u? Mee telefoona fi elektrooniksi harkaa qabnu haa ilaallu. Ilmi namaa meeshaa dheedhii teleefonni fi elektrooniksin biroo irraa hojjataman mataa isaatiin uumuu danda’aa? Gonkumaa uumuu hin danda’u. Wantuma Rabbiin olta’aan uumee walitti fiduun telefoona ykn kompiyutara hojjatan. Ammas tooftaa fi beekumsa ittiin hojjataniin kan kenneef Rabbiidha. Kanaafu, wanta namoonni hojjatan dhugaan kan uume Rabbii Olta’aadha jechuudha.
Haala armaan oliitti ibsine kanaan qadaratti amanuun namoonni fedhii fi dandeetti wanta tokkoo qabaachun wal hin faallessu. Rabbiin subhaanahu wa ta’aala fedhii fi dandeetti isaan keessatti uumee jira. Fedhii fi dandeetti kanaan wanta fedhan akka hojjatan bilisummaa isaaniif kenne jira. Fedhii fi dandeetti kanatti fayyadamuun waan Inni itti ajaje yoo hojjatan, mindaa akka isaaniif kennu waadaa galee jira. Ammas, fedhii fi dandeetti kanatti fayyadamuun wanta badaa Inni dhoowwe yoo hojjatan akka adabu waadaa galee jira. Kanaafu, namni tokko, “Badiin ani hojjadhe, wanta Rabbiin murteessedha” jechuun mormuu fi fincila agarsiisu hin qabu.
Wanta Sheekhul Islaam ibn Taymiyaan (rahimahullahu) jedhe, yaada armaan olii kanaaf furmaata ni ta’a jedheen yaada.
“Qadaratti ni amanan malee ittiin hin morman. Gabrichi yeroo musiiban (balaan) isatti bu’u, gara Qadaraa (Murtii Rabbii) akka deebi’u ajajama. Yeroo badii (zanbii) hojjate immoo araarama Rabbii akka kadhatu ajajama. Akkuma Rabbiin jedhe,
“Obsi! Dhugumatti waadaan Rabbii dhugaadha. Dilii (cubbuu) keetifis araarama kadhu.” Suuratu Ghaafir 40:55”[2]
Kanaafu, namni yommuu musiiban isatti buutu murtii Rabbii akka ta’e beekun obsuu qaba. Yommuu badii hojjatu immoo Rabbiin irraa araarama kadhachuun isarra jira.
Guduunfaa
✍Qadaa fi Qadaratti amanuun hundee iimaanaa keessaa tokkoodha.
✍Qadara jechuun wanti hundi raawwatamuun ykn uumamuun dura murtii Rabbiin murteesse fi katabeedha.
✍Qadaa jechuun immoo wanta murtaa’e hojii irra oolchu fi xumuruudha.
✍Qadaa fi Qadaratti amanuun wantoota afur of keessaa qaba:
- Rabbiin wanta hundaa akka beeku amanuu
- Wantoota kanniin hundaa Lawhal Mahfuuz (Galmee Eeggamaa) keessatti Rabbiin akka katabee amanuu
- Wantoonni hundii fedhii Isaatiin qofa akka raawwataman amanuu
- Wantoota hundaa kan Uumee Rabbiin akka ta’e amanuudha.
Kitaabban Wabii:
[1] Al-Qadaa wal qadar– Umar Ashqar, Fuula 21-25,
Divine Will and Predestination (Hiika kitaaba armaan olii)
al-aqiidatul Islaamiyyatu wa ususuhaa By Abdurahmaan Hasan Madiniyyi, fuula 625-627
Sharih Usuuli salaasa Fuula 111-112 Ibn Useymiin
Taysirul Kariimil Rahmaani fii tafsiiri Kalaamil Mannaani–Abdurahmaan Naasir Sa’dii
[2] Hayaatu Salaf; beyna al-qawli wa al-amali fuula 20, footnote


c: text/html

text:
************ Akkuma maqaansaa ibsutti Oliiqaa Dingil lammii Oromoo yoo ta’u, ummata Oromoo naannawa Qeellem Wallaggaa keessa jiraatu jidduudhaa kanneen hidda ja’an Sayyoo warra Laaloorraa dhalate. …Read More »
Seenaa gooticha Elemoo Qilxuu (1936-1974)
Seenaa gooticha Elemoo Qilxuu (1936-1974)Read More »
Dulli Duguuginsa Sanyii Jaarraa Tokkoo Oliif Osoo Wal Irraa hin cinne Ummata Oromoo Irratti gaggeeffamaa jira
Duulli Duguungsa Sanyii mootummoota Habashaatiin ummata Oromoo irratti gaggeeffamu tooftaa fi bifti isaa haa geeddaramu malee, jaarraa tokkoo oliif osoo wal irraa hin cinne gaggeeffamaa …Read More »
SHEEKH MUHAMMED RASHAD KABIIR ABDULLEE KABIIR MUUMAYYAA
DHALOOTA ISAA :- Dhaloonni isaa akka bara faranjiitti bara 1934. BAKKEEN INNI ITTI DHALATE : Baha Oromiyaa Carcar Laga Arbaa ganda Jarjaree ja’amutti BARMOOTA ISAA …Read More »
Dr. Muhammad Rashad Abdulle, eminent Oromo scholar and linguist, dies at 79
by Mohammed Ademo Dr. Sheikh Muhammad Rashad Abdulle, a noted Oromo scholar, expert in Oromo and Somali languages and researcher died on May 25, 2013 …Read More »
Seenaa Dhokataa Ilmaan Oromoo Biyya Eritrea Keessaa
Amna Dukkanaa’aa Seensa Akeekni barruu kanaa, qaama kamuu irratti olola oofuu osoo hin taane mudannoo akka dhuunfaatti qabsoo Oromoof jecha na mudate ibsuuf, kanumaan wal qabatees …Read More »
Oromoon seera bultaa waliin qaba, waliifiis kaba…
Haajii Biiftuu Fayyisoo Gaafiif deebisaa Obboo Haaji Biiftuu Fayyisoo Galma Waaqeeyfannaatiin…Read More »
SEENAA GABAABAA BOSONATTI BAHUU FII QABAMANII AJJEEFAMUU JENERAAL TADDASAA BIRRUU FAA
Tokkicha Abbaa Milkiin Waan gootota kanaa bal’inaan bareessuuf osuman taa’e yaaduu Aaddee Foolii Gorbaa -haatii Koroneel Hayilu Raggaasaa nadursani.Lubbuun jiraatanii seenaa kana baasuun isaanii …Read More »
“Warra Rageeyfateen Dhufte”
“Warra Rageeyfateen Dhufte” (Khutaa 1ffaa) Dhuma bara 1991, mooraa leenjii dhaaba Adda Islaama Bilisummaa Oromiyaa (AIBO) kheeysatti walgahii yaamamte irratti kan haasaawe, jaarsa areeda diimaa, …Read More »
Focus on Oromia
Xirroo: Prof. Mohammad would you like to outline your brief biography to our readers? Dr Mhammed Hasen Prof. Moh: I, Mohammed Hassen, was born in …Read More »

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Siidaan yaadannoo awwaalcha weellisaa Hacaaluu Hundeessaa kaleessa magaalaa Ambootti eebbifamee jira. Pireezidaantiin naannoo Oromiyaa sirna yaadannoo kanarratti argamuun ka dubbatan yoo tahu, "Hacaaluun Goota. Dhugaafi dhugaarra dhaabbatee dubbata, falmas” jedhan.
Daandiin magaalaa Amboo tokkoo fi Yunivarsiitiin Amboo Kaampaasii Awwaaroo yaadannoo Haacaaluuf maqaa Hacaaluutti ka moggaasaman yoo tahu, siidaa fi giddu-galli aadaa fi seenaa maqaa Haacaan ijaaramuuf dhaga’aan bu’uraa kaa’amee jira. Gabaasaa guutuu caqasaa.


text:
Caamsaa 13/2014 (TOI) – Komishiniin Poolisii magaalaa Finfinnee leenjitoota kuma 1 fi 193 giddugala leenjii Kontiinijantii poolisii Kolfee Qaraniyootti ogummaa poolisiin leenjisaa ture eebbisiiseera.
Sirna eebbaa kanarratti Kantibaa magaalaa Finfinnee Aadde Adaanach Abeebee dabalatee qondaaltoonni komishinichaa argamaniiru.
Poolisiin ogummaa kabajaa fi waan kamiinuu bakka hin buune kennaa guddaa ta’uu Aadde Adaanach ibsaniiru.
Magaalaan Finfinnee magaalaa guddoo biyyattii fi teessoo dippiloomaatoota idil addunyaa ta’uu isheen dhaabbata Poolisii yakka ga’umsaan qolachuu danda’u ijaaruun dhimma xiyyeeffannoo barbaadu ta’uu kaasaniiru.
Eebbifamtoonni kunneen alseerummaa magaalichatti muul’atu ittisuu, olaantummaa seeraa kabachiisuu, loogii malee Uummata tajaajiluu akka qaban hubachiisuu isaanii ragaan Waajjira Kantibaa magaalichaarraa argame ni muul’isa.


text:
Diraama Dheebuu Kutaa 81ffaa hin jiru!
Diraama Dheebuu televishiini Oromiyaa irra kan darbaa ture torbaan darbe kutaa 80ffaa irratti xumuramuunsaa dhaabbatni Raadiyoo fi Televishiini Oromiyaa nuuf gabaasaniiru. Diraama Dheebuu Yaadannoo taatee jirti jechuu dhan televishiina irratti dabarsanii turan. Hordoftoota fi daawwatootni diraamicha gadda saani gama midiyaa hawaasa irratti ibsachaa jiru. Diraamichii utuu galma hin gahiin rarra’e hafuunsaa namoota heddu mufachiise jira. Kutaa 80ffa irratti haati Gudda namoota hin beekamneen butamtee turte, isheen eessa geefamte laata? Funyeen hoo, ulfa garaa ishii sana maal ta’e laata? Jaarran hoo? Niiti argateeta laata moo Gaaddisee qofa fuudhu barbaada? Nagawoon maatisaa sana maal godhe laata? Diraamichi yeroo kutaa 1ffaa irra jalqabu Nagawoon haadha manaa fi ijoolle lama qabaacha ture. Osoo haadha manaa qabu Gaaddisee waliin jaalala wajjiin dabarsaa ture. Inni hoo maatisaa sana eessa geesse? Gachanoo yaadattu laata? Haati mana obboleessa isaa sagaagalumma hojjettii jedhee ture. Inni kun hammam dhugaa dha? Gaachano kana qorannoo malee akkamitti jala sararuu danda’a?
Nutii akkuma daawwatootni biroos gaaffilee deebii hin qabneetu sammuu keenya nujeeqa jira. Diraama Dheebuu utuu hin xumuramiin kararra hafuunsaa baayye nugaddisiisa!!
Hundumaafu yaadannoo Diraamaa Dheebuu as jalattii isiniif maxxansinee jirra daawwadha! Youtube Keenya Subscribe gochuu hin dagatina.


text:
Baandii muuziqaa Jaanoo Eertiraatti akka hin sirbine taasifamee turee?
Hojii muuziqaa dhiheessuuf gara Eertiraatti torbee darbe kan imale baandiin Jaanoo waltajjiirratti osoo dhiheessaa jiru adda akka kutu taasifamuu isaa miidiyaalee hawaasummaa adda addaa ibsuun isaanii dhagahameera.
Baandii kun hojiisaa addaan akka kutuuf kan godhame osoo waltajjiirratti hojiisaa 'Yinagaal' jedhu dhiheessaa jiruu yoo ta'u; kunis kan ta'e waltajjii muuziqaa magaalaa Massawwaatti taasifamerratti akka ta'e dhagahameera.
Miseensa baandichaa kan ta'e Saamu'eel Asaffaa "kun oduu dhugaarraa fagaatedha" jechun BBC'tti himeera.
Waltajjii muuziqaa magaalaa Massawwaatti taasifameen wellistoonni hedduu hojiilee muuziqaasaanii dhiheessuu kan dubbatu Saaamu'eel; wellistoonni isaanii dura hojiilee muuziqaasaanii dhiheessan sa'aatii dheeraa fudhachuun waltajjii itti fayyadamuus dubbata.
Baandichi yeroo gara waltajjiitti bahu sa'aatiin qaban gabaabaa waan ta'eef hojiilee waltajjicharratti dhiheessuuf qabatan 19 keessaa 13 dhiheessuusaanii BBC'tti himeera.
"Sirba 'Yinagaal' jedhu dhiheessinee sirba 'Daarign' jedhu akkuma jalqabneen akka addaan kunnu nutti himame. Sababni isaas naannoo ture sanitti eega halkanaa'ee booda sagalee ol kaasanii jeequun akka hin danda'amne nutti himameera," jedha.
Saamu'eel dabalataanis bakkeewwan hojiilee muuziqaasaanii dhiheessanitti hawaasani haala gaarii ta'een akka isaan simate yaadachuun simannaa hawaasaafi hojiileesaanitti gammadoo akka ta'an ibseera.
Gareen muuziqaa Itoophiyaa hojiilee isaanii agarsiisuuf gara Eertiraa kan imalan torbee darbe yoo ta'u, miseensota 60 ol qabatee ture.
Gareen kun magaalota Ertiraa sadii keessatti agarsiisa jedhamee eeggamus magaalota Asmaraafi Massawwaa qofatti kan dhiheessan.
Gareen kun Ministira Haajaa Alaarraa, Ministira Aadaafi Turiizimiirraa, Tiyaatira Biyyaalessarraa, Weellistoota beekkamoofi baandii Jaanoorraa ture namoonni kan walitti bahan.
Komishiinarri Ispoortiifi Aadaa Eertiraa Ambaasaaddar Zamadee Takilee miidiyaa biyyattiif akka himanitti: "Agarsiifni aadaafi hojiilee aartii biyyoota lamaan jiddutti taasifamu walitti dhufeenyaa biyyoota lamaanii cimsuufi muxannoo wal jijjiiruu gargaara," jedhaniiru.
Deetaan Ministira Aadaafi Turiizimii Itoophiyaa Aadde Buzuunesh Masarat gama isaaniitiin, daawwannaan kun kan kanaan dura garee Aadaa Eertiraan jalqabamee ta'ee kutaa itti aanudha.
"Walitti dhufeenyi dippiloomaasii biyyoota lameen jiddu jiru kana caalaa guddachuufi itti fuufinsa qabaachuu qaba," jedhaniiru.
Gareen kun agarsiisa isaa xumuruun har'a gara Itoophiyaatti ni deebi'a jedhamee eeggama.
Asiin dura gareenAadaa Eertiraa gara Itoophiyaa deemuun magaalota akka Baahirdaar, Adaamaa, Hawaasaafi Finfinneetti hojiilee muuziqaa dhiheessuun isaanii ni yaadatama.


text:
Kora sabaa seeraan alaa maqaa ABOn waajira gulalleetti gegeefame ni mormina. Ibsa Miseensota ABO Koonya Wellington New Zealand.
Addi Bilisummaa Oromoo ABOn dhaaba roorroo, cunqursaa fi gidiraa saba Oromoo keessaa dhalatee dha. Dhaabni cunqursaa fi roorroo keessa dhalate kun guyyaa hundeefama isaarra eegale saba oromoo biratti jaalalaa fi kabaja gudda horachu bira darbee akka agartu ijaatti ilaalama. Haata’u malee diinni saba keenyaa Oromummaa fi Oromiyaa dhabamsisuuf kallachi QBO ABOn utuu jiru akka hin dandeenye waan hubateef ABO ballessuuf keessa fi alaan itti duula turus, ABOn laphee saba oromoo keessatti mallatteefame waan jiruuf ooma gochuu hin dandeenye.
Dhaaba keenya ABO diigudhaaf mootummoonni impaayer itiyoophiyaa hundi waan dan’an hunda gochaa turan har’as itti jiru. Aluma kanan Paartii Bilxiginnaa,kan humna mootummaa biyyichaa waan hundaan dhuunfate jiru dhaaba keenya ABO filannoo keessaa dhiibee waan baasef hiree kanatti fayyadamuun namoonni muraasni dantaa mataayyaa fi gareen booji’aman haala sabni keenyaa keessatti kufee jiru moggaatti dhiisuudhaan dheebuu aangoo fi dantaa adda addaan summaa’anii walitti qabudhan kora saba akka goodhan jiran yeroo dhageenyu bayyee gadiine, Korri kun kora seeraa fi heera ABO fallesu waan ta’eef saglee gutuudhan ni balaalefanna.
Dhaabni keenyaa haala rakkoo hamtuu hidhaa, ajjeechaa fi adamsuu paartiin Bilxiginnaa miseensotaa, hooggantootaa fi qondaalota ABO fi waluma galatti sabboontota Oromoo, keessatti raawwatamaa tureef yeroo adda addaatti Boordii Filannoo Biyyoolessa Xoophiyaaf kan gabaasaa turee ta’un beekamdha.
Ha’tau malee debiin argame hinjiru. Wari diina keenya Yoo ABO’n bade malee. Yoo ABO ajjeefne qofa. Yoo ABO qotnee awwaalle nagaa arganna!..” jedhu. Kanaaf hojiin guyyuu isaanii sanuma. ABO balleessuu. ABO dhabamsiisudha. Abjuu hiika hinqabne,Kan milkoomni isaa maseene jeenne amana.
Kanaaf degertoonni, miseensonni, qondaalonni fi hoogantoonni ABO waluma galatti degertoonni QBO gocha farrimmaa PPn Oromiyaa fi Saboonummaa Oromoo diigudhaaf gochaa jirtu Waan ta’eef yeroo kamiyyu caala irbuu keenya haaromfachuudhan tokkummaa jaarmiyaa keenya jabeess fi harka walqabanne haa jabaannu jenna.
Injifannoon Ummata Oromoof!!!
Bitootessa 14/2021
Wellington New Zealand.


text:
Ka baatiilee 6 dura magaalaa Amboo keessaa qabamee mana-hidhaa Federaalaa Finfinnee keessa jirutti hidhamee ture, dargaggoo Abdataa Ol’aansaa Hospitaala Abet, ka Finfinnee jiru galfamee eega wal’aanamaa turee booda, Wixata dabre kana du’aan boqochuu isaa kaleessa gabaasnee turre. Bakka dargaggoo Abdataa ol’aansaa itti boqote, Hospitaala Phaawuloos jalatti Abet Hospiaaliif direktotra ka ta’an Dr. Ismaa’el Shamsaddin akka jedhanitti, akka lakkoobsa Itiyoophiyaatti Mudde 11 bara 2008 gara Hospitaala isaanii ka fidame dargaggoo Abdataan akka ragaan harka isaanii jiru agarsiisutti mana hidhaa federaalaa irra gar sana geessame. “yeroo sana mana hidhaa keessatti of wallaalee argame, jechuudhaan mana hidhaa tu wal’aansaaf fide. Yeroo sana dhibee isaa baruuf qorannaa adda addaa tu irratti geggeessame.
Abdataan waan of hin beekneef, otuu gara hospitaala keenyaa hin dhufiin dura haala fayyaa isaa adda baafachuu hin dandeenye.” jedhan. Daariqa sammuu ta’uu mala jennee waan yaadneef, waan sirriitti illee hafuura baafachuu hin dandeenyeef akka meeshaadhaan hafuura baafatu gochaa turre.”, jedhan itti fufanii.
Gama biraatiin, sirna awwaalcha dargaggoo Abdataa Ol’aansaa irratti argamee otuu deebi’uu rasaasaan dhawamee ka du’ee barataa Leencoo Dinqeessaa reeffi isaa Finfinnee dhaa eega deebisamee booda har’a gara ganda dhalata isaatti geessamee jira. Reeffa isaa gara bakka dhalata isaa Waddeesa jedhamutti geessaa kanneen turan – firoota isaa keessaa tokko Raadiyoo Sagalee Ameerikaaf akka ibsanitti, barataa Leencoo otuu awwaalcha Abadataa tii deebi’aa jiruu rasaasaan haleelame.
Achii booda reeffi isaa humna waraanaa mootummaatiin fudhatamee booda akka awwaallatan warra isaatti kenname. Yeroo maatiin reeffa fudhatee magaalaa Amboo keessa darbaa jirus akka isaan dhaabatanii hin boonye. Akka callisanii fudhatanii gara ganda dhalata isaa geessan dirqsiisaman. Awwaalchi isaa boori.


text:
Akka qaama kaayyoo Mul’ata Zeeroo (Vision Zero) dhaabuu du’a sababa balaa konkolatatiinii fi ubamsa hamaa bara 2030 ttii, “sararoota-gidduu jabaattan” Rainier Ave S hordofnee bakkee qaxamuraa baay’eetti ni dhaabna.
Sararoota-gidduu jabaatan gufuu gommaa xixiqqoo qaxxaamura lukaatti aananii jiran kan namootni konkolaataa oofan marfannoo harka-bitaa suutaa kana dalgagaleessa ta’uurra “rog arfee roga wal-qixaa” ta’e akka godhan gaafataniidha. Magaalota biraa keessatti, jijjiramoonni xixiqqaan saffisaalee konkolaataa qaxxaamura lukaatti haalan gadi xiqqaatu/suuta deeman taasisanii nageenya namoota qaxxaamura lukaa keessaa fooyyessan. (Dabalataan marsaritii keenya irratti dubbisaa).
Isaan kun eessa ta’u?
Kanaa gadi kan jiran bakkeewwan sararoota-gidduu jabaatanif oggaa murteessinu waantonni tokko tokko tilmaama keessa galchine dha.
- Seena warra lukaan deemu ubamanii fi du’anii
- Qaxxaamutoonni mallattoo tiraafikaa toora marfata bitaadhaf murtaa’an hin qabne (kun jechaan, yeroodhuma namoonni lukaan deeman mallattoo qaxxaamuruu qabaatani shufeertonni ibsaa magarisuu qabu)
- Qaxxaamuroota mana baruumsaa ykn gidd-gala geejjibaa irraa fageennya mila ¼ keessa jiran
- Naannawaa jiraattonni galii gadi-bu’aa qabaatanii fi haalan geejjiba hawaasaa irratti hirkatan
Marsaa 1f Rainier Ave S hordofnee qaxxaamuroota afur deebii kennina, 2021 keessa ijaarsa fi saddeeti dabalataa marsaa 2, 2022 keessa. Kaartan dhufu bakkeewwan Marsaa 1 bulee dhan fi Marsaa 2 burtukaanan Rainier Ave S hordofee agarsiisa.
Ibsa Fakkii: Kartaa Kibba Siyaatil, Rainier Ave S dabalatee, qaxxaamuroota 4 Rainier Ave S hordofanii jiran Ijaarsa Marsaa 1f adda baafaman fi qaxxaamuroota 10 ijaarsa Marsaa 2f adda baafaman dabalatee. Qaxxamuroonni filataman S Massachusetts St irraa anga S Othello St tti deemu.
Sararoota gidduu jabaatan qaxxaamuroota dhufanitti dhaabuf karoorfanna.
Marsaa 1
- Rainier Ave S & S Massachusetts St
- Rainier Ave S & S Charlestown St
- Rainier Ave S & S Edmunds St
- Rainier Ave S & S Graham St
Marsaa 2
- Rainier Ave S & S Bayview St
- Rainier Ave S & S Walden St
- Rainier Ave S & S Andover St
- Rainier Ave S & S Genesee St
- Rainier Ave S & S Alaska St
- Rainier Ave S & S Ferdinand St
- Rainier Ave S & S Hudson St
- Rainier Ave S & S Orcas St
- Rainier Ave S & S Holly St
- Rainier Ave S & S Othello St
Waggootii dhiyeenya keessa pirojeektota baay’ee Rainier Ave S hordofnee gaggeessine keessa tokko kun. Namoonni akka lukaan deeman, sigigaachuu, saaykilii oofuu, konkolaataa oofuu, fi imala kooriidarii qabamaa ta’e hordofee jiru naga qabeessa taasisuuf akka qaama sagantaa Mul’ata Zeeroo tti fooyya’insaallee nageenyaa addaddaa xumuurre.
2015 keessa, mile tokko Rainier S Alaska St fi S Kenny St gidduu sarara 4 irraa 3 tti deebisnee saxaxne. Pirojeektiin kun Columbia City fi Hillman City keessa Rainier Ave S hordofee nageenya fooyyesse milka’inaan. Milkii sana irratti ijaarun, marsaa lammaffaa Hillman City fi Rainier Beach jidduu 2017 keessajalqabne. 2019 keessabakkeewwan murtaa’an naannawaa keessatti foyyaa’insaallee qaxxaamuraa gochuu fi sararoota atobisii daballe. Bara darbe, qaxxaamuroota dabalataa baay’eetti fooyya’isaallee goone, fi S Kenny St irraa anga S Henderson St tti saxaxa daandii haaraa xumuurre.


text: Baroota dabaran Itiyoophiyaa keessatti naannoon hanga ta’e hanqinna roobaatiin miidhamuudhaan oomisha dhabuu fi du’aatii belladaa mudateera.Naannoo miidhaman keessaa naannoo Ziwaayi gargaaruuf Sheer Itiyoophiyaan abbaa warraa 800 isa tokkoof kiilo giraama 25 deeggarsa godheera.Gargaarssa kanas kara maanajimentii Sheertiin Bulchiinsa Aanaa Adaamii Tulluu Jiddoo Kombolchatti dabarfameera.Qoodinsi torbaan kana raawwatama.Akka maanajarri walittii dhufeenyaa naannoo Sheerii obbo Amaan Muddaa ibsanitti.


text:
Abbootii qabeenyaa magaalaa keenyaa humnoonni doorsisan murtiitti dhiyaachuu qabu jechuu dhaan dargaggoonni magaalaa Baahir Daar gaafataniiru.
Yeroo dhiyoo as magaalaa Baahir Daar keessatti sochiiwwan seeraan alaa waan mul’ataniif jiraattonni magaalattii fi abbootiin qabeenyaa yaaddoo guddaa keessa jira. Kana ilaalchisee dargaggoonni magaalattii waltajjii marii qopheessanii jiran. Waltajjii sana irrattis itti aanaa muummicha ministeera dabalatee hoogganni sadarkaa ol aanaa fi abboonni qabeenya magalattii argamaniiru.
Abboonni Qabeenyaa Keenya Doorsisamaa Jiru Jedhu: Jiraattota Magaalaa Baahir Daar
- VOA
WAASHINGITAN, DIISII —
Kanaas caqasuu feeta ta'a
-
25-11-2022
Hoggantoonnii Marii Araaraa Tigraay Deeman
-
-
-
-
-


text:
Arbaminch University Students have been forced to leave the campus after depriving them of food and shelter. According to one student’s statement, there had been a serious disagreement with the university’s management who was forcing them to take the Holistic Examination immediately.Students argued that if this should take place, then we should have been told earlier so that we have plenty of time to be prepared. And that it is totally unfair and cruel to force them to take it at the 11th hour (at the year of their graduation). After calling this students who according to the management should take the examination, the board decided to stop both the cafeteria and dormitory services. And as of now they have been forced to leave the campus by the use of police force. All of them with no exception to girls and the ill are all scattered in the city churches, hotels,…. And some are already heading back to their homes.
Yuunivarsiitii Arbaminc keessatti barattootni waggaa 4ffaa fi 5ffaa shira wayyaanee dura dhaabbachuun diddaa gaggeessan. Wayyaaneenis poolisoota federaalaa itti bobbaaste
Onkololeessa 05,2013 Arba Minc
Garboomfataan mootummaa Wayyaanee Impaayera biyyattii keessatti dhiibbaa daangaa hin qabnee fi sarbama mirga dhala namaaf dorgomaa kan hin qabne irratti barattootni Yuunivarsiitii Arbaminc diddaa gaggeessan. Mootummaan abbaa irree wayyaanee yeroo mara oduuwwan dharaa foddaa ETVdhaan kan beekamu qulqullina barnootaa jechuun kan lallabaa bahe maaliif fashala jechuun barattootni Yuunivarsiitii Arbaminc waggaa 4ffaa fi 5ffaa hiriira nagaa taasisanii jiran. Barattootni kunneen yeroo nuu kenname keessattii fi akka sagantaa barnootaatti barannee xumurra malee malaammaltummaan baajata hojii fixxaniif nuyi guyyaa lama barannee hin qoramnu jechuun diddaa dhageessisanii jiran. Mootummaan wayyaanee kutannaa fi gaaffii mirgaa kanaan kan dhiphate magaala Bishooftuu keessaa poolisoota federaalaa itti seensisuun doorsisa jabaa irratti gaggeessaa jira. Poolisootni federaalaa magaala Hawaasaa kanaas diddaa kana dhaamsuuf hedduumminaan Yuunivarsiitii Arbaminc seenanii jiran. Humni kamuu dhufu gaaffii mirgaa irraa hin dhaabbannu jechuun qeerroon yuunivarsiitii Arbaminc addeessee jira.


text:
Monkeypox dhukkuba darbee darbee muldhatu kan Vaayirasii ‘Monkeypox virus’ jedhamuun dhufu dha. Monkeypox virus-n gartuu vaayirasii keessaa isa tokko. Vaayirasiin jarmii dhukkuba fidu kan garmalee xiqqoo ta’eefi ijaan hin muldhanne, of baay’isuuuf ykn baay’achuufis seelii biraa (kan beeyladaa, bineensaa biraa ykn namaa) barbaadu dha. Vaayirasiin kun bineensota/beeyladoota irraa gara nama daddarba. San booda nama vaayirasichaan qabame irraa kara garagaratiin gara nama biraatti daddarbuu danda’a.
Dhukkubni Monkeypox kun jalqaba bara 1958 jaldeeyyii qo’annoof laaboraatorii biyya ‘Denmark’, magaalaa ‘Copenhagen’ keessatti argamutti jaldeeyyii isaan qo’annoof wolitti qaban kana bifa weeraratiin hubuun argame. Maqaa isaa Monkeypox jedhus kanuma irraa argate.
Akka ragaleen hedduun addeessanitti nama irratti ammoo yeroo jalqabaaf bara 1970 biyya Democratic Republic of Congo (DRC) keessatti muldhachuun isaa galmaayee jira. San booda biyyoota jiddugalaaf lixa Afrikaa jiran hedduu keessatti bifa weeraratiifi dhabbidhaan darbee darbee muldhateera.
Guyyoota muraasa darban kana (guyyaa kudhanii as) dhukkubni Monkeypox kun biyyoota guddatan kudha lama ( Australia, Belgium, Canada, Portugal, German, France, USA, UK, Spain, Italy, Sweden, fi Netherlands) irratti yoo xiqqaate namoota 92 qorannoodhaan dhukkubichi irratti argamuun isaa mirkanaayee jira. Kun ammoo biyyoota kanaafi Dhaabbata Fayyaa Adunyaa (WHO) yaaddoo keessa akka galchaa jiru argaa jirra.
Qophii Dr Nuredin Luke


text:
Maqaan dhalootaa Hasan Ibraahim jedhama. Akka ragaan tokko tokko ibsanitti, kan dhalate bara 1936, Oromiyaa bahaa keessatti ture. Maqaa qabsoo Elemoo Qilxuu jedhamuun uummata biratti beekkama, hirmaataa warraaqsa sabboonummaa Oromoo fi hoogganaa Waraana Bilisummaa Oromoo(Oromo Liberation Army) ti.Seenaan ijoollummaa Elemoo Qilxuu baayyee hin beekaamu. Garuu, bara 1956 Elemoon barnoota Islaamaa baratee magaalaa Dirre Dawaa keessatti daldalaa Arabaa sooressa tokkoof hojjachaa ture. Daldalaan kunis Elemoo fudhatee gara Eden, Yaman bara 1956tti deeme. Eden akkuma ga’een maqaa isaa gara Elemoo Qilxuutti jijjiirrate. Boodarraa dubartii Oromoo achi jiraattu tokkos fuudhe, daldala jalqabe. Daldala achitti jalqabe kunis baayyee milkaa’eef..Elemoon waa’ee siyaasa nama dhimma qabu hin turre; garuu bara 1966tti manni isaa bakka itti sabboontonni Oromoo wal gahan ta’e. Kunimmoo qoonsilaa mootummaa Itoophiyaa yaaddessaa deeme. Elemoonis diinota mootummaa Itoophiyaa qarshiin gargaara jedhamee shakkame. Bara 1967, namni Hararii (Harari businessman) mootummaa Itophiyaatif hojjatu tokko, Eden dhaqee Elemoorraa mi’a liqeeffate. Elemoodhanis yeroo Finfinnee dhufteen sii deebisa jedheen.
Akkuma Finfinnee ga’een, Elemoon qabamee gocha shororkeessummaa mootummaa Itoophiyaarratti geggeessun himatame. Mana hidhaa kessattis qorannoo hamaa, reebicha fi miidhaa sammuu (psychological torture) guddaatu isarra ga’e. Kunimmoo Elemoon irra caala akka inni siyaasa keessa seenu godhe. Hiriyoonni Elemoo qarshii walitti qabanii erga malaamaltummaan dura ta’aa nageenyaa (security chief) namicha tureef qarshii kennanii booda gadi lakkifame.Yeroon Elemoon mana hidhaa keessatti dabarse akka inni sabboonaa kutataa ta’u isa godhe. Erga mana hidhaatii baayee booda sochii sabboonumma Oromoo kan akka Waldaa Maccaa fi Tuulamaa keessatti hirmaachu jalqabe. Bara 1968, Elemoon dhoksaadhan gara Moqaadishoo deemee walga’ii sabboonummaa Oromoo irratti hirmaate. Achittis hojiin sabboonummaa Oromoo uummata biyya Arabaatti baballisun isatti kenname. Gara Edenittis deebi’ee dhaabbata hawaasa Oromoo hundeesse. Bulchiinsa magaalaa Edenis amansiisee akka isaan biiroo siyaasaa banuuf isaa eeyyaman godhe. Gargaarsa mootummoota Arabaa fi akkasumaas Dhaabbata Bilisummaa Paalestiin (Palestinian Liberation Organization) fi Adda Bilisummaa Eertiraa (Eritrean Liberation Front) irraa gaafate. Gargaarsa mootummaa Iraaqitiin, leenjii waraanaa ji’a torbaa erga kennee booda addaa riphee lolaa (guerilla force) hundeessee. Adda kanas hooggansa hiriyaa isaa Abdulkarim Hajii Ibraahim, irra caala maqaa Jarraa Abbaagaddaa jedhamuun beekkama, bobbaase. Addi kun odoo gara Itoophiyaa seenuf yaaluu mootummaa Somaaliyaatin rukutamee, booji’amee gara mana hidhaa galfame. Kunis ta’u, Elemoon odoo abdii hin kutatin meeshaa waraanaa, gargaarsa Adda Bilisummaa Eertiraatin, dhoksaadhaan karaa gammoojjii Affaar keessan gara Itoophiyaatti glachuu fi kuusuu jalqabe.
Bara 1973tti, Elemoon walga’ii sochii qabsoo Oromoo Finfinneetti akka hirmaatu waammame. Walga’iin kunis ummamuu Adda Bilisummaa Oromoo (Oromo Liberation Front) kan xumurame yoo ta’u Elemoonis qabsoo waraana akka jalqabuuf dirqamni itti kenname.Walga’ii kana booda, hiriyaa isaa Hundee Taqii wajjin, qabsoo waraanaa jalqabuuf gara Galamsoo deeman. Achittis jeneraal Taaddasaa Birruu, kan hidhaa manaa kessa ture, waajin wal argan. Elemoon dhoksaadhan humna waraana ijaaruu jalqabe. Abaan Hundee humna waraanaa riphee lolaa kana bakka iddoo Gubbaa Qorichaa jedhama Tulluu Carcar irratti akka buufatu gorsan. Caamsaa 1974, Elemoon nama digdama fudhatee Gubbaa Qorichaa irratti kaampii dhaabe. Achiihis eegdota namicha Mulaatuu Tagany jedhamuu, abbaa lafaa ummata naannoo sanaa baayyee hacuucaa ture, ajjeesuu jalqaban. Boodarras erga Mulaatun barsiisaan amantii Islaamaa Galamsoo kessatti akka ajjeeffamu ajajee booda Mulaatuu ajjeesan.Ajjeechaan Mulaatu nannoo sana naasise. Bulchaan naannoo sanaas loltuu isaa ergee akka balleessan ajajus garuu loltuun isaa milkaa’uu hin dandeenye. Hidhattoonni naannoo (local militia) riphxe loltoota Elemoo Qilxuu dhaabu waan dadhabaniif mootummaan Itoophiyaa jeneraal Geetaachoo Shibashii humna waraanaa guddaa wajjin gara Galamsootti erge. Humni waraanaa Elemoo waraanaa dheera waan hin geggeessineef, humni Geetaachoo hedduu rakkate.Dhumarratti humni Geetaachoo naannoo Xirrootti humna Waraana Bilisummaa Oromoo itti marsanii waraana geggeeffameen nama baayyee keessaa ajjeesan. Elemoonis erga harka kennatee booda gaafa loltuun isa qabuuf dhufan dhuka’aa dhoose of ajjeesee, gootummaan seenaa galmeessee darbe.
Dubbistoota keenya dogoongorri seenaa tasa yoo jiraate na ofkalcha


text:
Ashamaa
Kuni Websaayitii Waajjira Abbaa Alangaa Godina jimmaati
Hundeeffama Websaayitii Kana
Websaaytin ofiiseelaawa Waajjira Abbaa Alangaa Godina Jimmaa fulbaana 2013 kan hojii jalqabee yommuu ta’u erga bu’ureeffame kaasee hojii bal’aa hojjetameen tajaajila waajjiraa qaaromsuu fi gahoomsuu kaasee dhqabamuummaa fi iftoomina waajjira keenyaa mirkaneessu keessattii shora ol’aanaa taphachuun bu’a guddaa argamsiisuu danda’ee jira
Weebsaaytin Kenya irraa.
- Dokumantilee Seeraa ilaali
- Heera Motummaa federaalaa
- Heera mottuummota Naannoolee
- Labsiilee Motummaa feedeeraalaa fi MNO
- Dambiif qajeelfamota
- Murtiilee
Haala Salphaa Ta’en Ni argattuu.
Website kana Jalattii
- Weebsaayiitiilee Waajjira Abbaa Alangaa aanaa ni argattuu
- Taamsaasa FM Waajjira keenyaa dhaggeffaattuu. WAAGJ FM
Hoggansa Waajjiraa
Garee Manajimantii Waajjira Keenyaa
Addee Zahaara Muhammed
Ittii Gaafatamtuu Waajjira A/a God JIMMAA


text:
Tafsiira Suuratu Az-Zumar-Kutaa 12
Jireenya tana keessatti nama badii hojjatu fi namni gaarii hojjatu umriin isaa hanga fedhe haa dheeratu, guyyaa tokko ni du’a. Garuu duuti dhuma nama tokkoo ta’uu dandeessi? Kana jechuun achumaan du’anii ni hafu? Abadan, Achumaan du’anii hafuun hin jiru. Kana irra, kaafamuun wal mormuu fi murtiiti dhufa. Namoonni har’a addunyaa tana keessatti akkuma fedhan namoota miidhan, haqa dhoksan, soba irratti gogan, Guyyaa Qiyaamaa haalli isaanii kuni ifatti mul’ata. Ammas, namoonni Rabbii olta’aa irratti kijiba uumuun amanti sobaatin nama gowwoomsan, gatii wanti hojjatanii ni argatu. Faallaa kanaa, namoonni addunyaa tana keessatti dhugaa dubbatanii fi hordofan badhaasa guddaa argatu. Dhugaan hundarra guddaan maal akka ta’e beektuu?
Dhugaan hundarra guddaan Laa ilaah illallah fi aayata Rabbii olta’aa irraa dhufaniidha. Namni dhugaa guddaa kana qabachuun Guyyaa Qiyaamaa dhufe, badhaasa guddaa argata. Faallaa kanaa, namni soba hundarra guddaa qabachuun Guyyaa Qiyaamaa dhufe, adabbii guddaatu isa qunnama. Sobni hundarra guddaan kuni maal akka ta’e beektu? Sobni hundarra guddaan kuni: Rabbii olta’aa dhiisanii wanta biraa gabbaruu (shirkii), Rabbiin subhaanahu ilma qaba jechuun dubbachuu fi kanneen biroodha. Suuratu Az-Zumar (30-35) qabxiilee ijoo armaan olii ifatti baasti.
“Dhugumatti ati ni duuta, isaanis ni du’u. Ergasii isin Guyyaa Qiyaamaa Gooftaa keessan biratti wal mormitu.” Suuratu Az-Zumar 39:30-31
Yaa Muhammad! Dhugumatti ati ni duuta. Namoonni siin ala jiranis ni du’u. Ergasii yaa namoota! Hundi keessanu Guyyaa Qiyaamaa Gooftaa keessan biratti wal mormitu. Hanga nama hundaaf haqni isaa fuudhamutti mu’minni fi kaafirri, namni haqa irra jiruu fi namni soba irra jiru, namni zaalimni (miidhaa hojjatee) fi namni miidhamaan wal falmu.[1]
“Nama Rabbiin irratti sobee fi yommuu [dhugaan] isatti dhufu dhugaa kijibsiisee caalaa namni zaalimni (miidhaa raawwataan) ni jiraa? Sila kaafirootaaf iddoon jireenyaa Jahannam keessa mitii?” Suuratu Az-Zumar 39:32
Nama Rabbiin irratti kijiba uumee fi haqa Nabii Muhammad (SAW) irratti bu’e (Qur’aana) kijibsiise caalaa namni zaalimni (miidhaa raawwataan) hin jiru. Rabbii olta’aa irratti sobuu keessaa: “Rabbiin shariika ykn ilma qaba” jechuun wanta guddinnaa fi kabaja Isaatiif hin malle dubbachuu. Yookiin homaa isarratti kan hin buune ta’ee osoo jiru “Rabbiin irraa wahyiin (beeksisni) natti bu’e.” jechuun odeessu. Yookiin wanta Rabbiin halaala godhe, haraama gochuu ykn wanta Inni haraama godhe, halaala gochu.
Sila namoota Rabbii olta’aatti amanuu didaniif, mormaniif, Nabii Muhammadin (SAW) hin dhugoomsinee fi wanta inni fide hojii irra hin oolchineef iddoon jireenyaa Jahannam keessa mitii? Eeti, kaafirootaf iddoon jireenyaa fi qubannaa Jahhannam keessa ta’ee jira.[2]
(Kanaafu, namni Rabbii olta’aa irratti kijibuu irraa of eegu qaba. Namoonni Iisaan (aleyh salaam) Gooftaadha ykn ilma Gooftaati jedhan kijiba guddaa Rabbii olta’aa irratti uumanii jiru. Namoonni Nabii Muhammadin (SAW) booda, “Ani Nabiyyiidha” jechuun odeessan kijiba guddaa uumanii jiru. Namni adabbii Jahannam jalaa nagaha bahuuf gocha kana hundarraa fagaachu qaba.)
“Dhugaan kan dhufee fi isa dhugoomse, isaan sun isaanumatu muttaqoota. Gooftaa isaanii bira wanta fedhantu isaaniif jira. Suni mindaa warra toltuu hojjataniiti.” Suuratu Az-Zumar 39:33-34
“Dhugaan kan dhufee fi isa dhugoomse” Imaamu ibn Jariir Xabarii (rahimahullahu) kana ilaalchisee ni jedha: Ergamaa Rabbii (SAW) irraa jalqabee hordoftoota isaatii fi warroota isatti amanan irraa nama gara Rabbiin tokkichoomsu (tawhiidaatti), Ergamaa Isaa dhugoomsuu fi wanta Ergamaan Isaa (SAW) ittiin ergame hojii irra oolchutti waamu hunda [of keessatti qabata]. Dhugaan-Qur’aanaa fi shahaadaa (ragaa bahuu) Laa ilaah illallah (Dhugaan gabbaramaan Rabbiin malee hin jiru) dha. Kan dhugoomse immoo nabiyyii ta’i hordoftoota isaa ta’i uumamtoota Rabbii irraa eenyullee haa ta’u, warra Qur’aanatti amananiidha.”[3]
Gabaabumatti, nabiyyootaa fi hordoftoota isaanii irraa namni dubbii fi hojii isaa keessatti dhugaan dhufee fi, amanuu fi hojii irra oolchun dhugaa kana dhugoomse, warri suni warra muttaqoota ta’aniidha. Kanniin keessaa inni dursaa xumura Nabiyyootaa fi Ergamtoota kan ta’e Muhammad (sallallahu aleyh wassallam) dha. Itti aanse sahaabota isaatii fi isaaniin booda hanga Guyyaa Qiyaamaatti warra jiran warroota isatti amananii fi shari’aa isa hordofaniidha.[4]
Ergamaan Rabbii (SAW) dhugaan dhufee jira. Akkasumas, dhugaa ittiin dhufe dhugoomse jira. Sahaabotaa fi namoonni isaan booda dhufanii Nabiyyi dhugoomsan, dhugaa namoota birootti geessanii fi mataa ofillee dhugoomsanii jiru. Kanaafu, nabiyyootaa fi hordoftoota isaanii irraa namoonnni dhugaan dhufanii fi dhugaa kana dhugoomsan, isaan suni muttaqoota. Muttaqoota jechuun warra wanta Rabbiin itti ajaje hojjachuu fi wanta Inni dhoowwe dhiisun adabbii Isaa irraa of eeganiidha. Yookiin jecha gabaaban: warra Rabbiin sodaataniidha. Warri kuni Rabbii olta’aa waan sodaataniif soba dubbachuu fi dhugaa kijibsiisuu irraa of eegan. Ammas, Rabbiin waan sodaataniif dhugaan dhufanii dhugaa dhugoomsan.
Aayah keessatti “Ulaa’ika (isaan sun)” yommuu jedhu sadarkaan isaanii ol’aanaa ta’uu agarsiisa.
“Gooftaa isaanii bira wanta fedhantu isaaniif jira.” kana jechuun Guyyaa Qiyaamaa Gooftaa isaanii bira wanta nafseen isaanii feetu fi ijji isaanii itti gammaddutu isaaniif jira.[5]
“Suni mindaa warra toltuu hojjataniiti.” Rabbiin biratti wanti fedhan isaaniif jiru kuni mindaa warra ibaadaa Rabbii keessatti toltuu hojjatanii fi gabroota Rabbiitiif tola oolaniidha. Ibaadaa Rabbii keessatti toltuu hojjachuun akka waan Isa argitutti Rabbiin gabbaruudha. Yoo Isa arguu baatteyyu Inni si arga. Gabroota Isaatiif tola oolun immoo hojiin, dubbiin, qabeenyaa fi kkf isaaniif tola ooludha.[6] Namoonni haala kanaan toltu hojjatan Jannata keessatti wanta fedhantu isaaniif jira.
“Rabbiin hojii hundarra badaa hojjatan isaan irraa haaquu fi hojii hundarraa gaarii hojjataa turaniin isaan mindeessuuf [kana waadaa galeef].” Suuratu Az-Zumar 39:35
Hojiin namaa haalota sadii qaba: Takkaa hojiiwwan isaa keessaa hundarra badaa kan ta’e, takkaa hundarra gaarii kan ta’e takkaa immoo hundarra badaas hundarra gaaris kan hin taane.
Ramaddiin dhumaa ramaddi hayyamamaa mindaa fi adabbiin wal hin qabanneedha.Hojiin hundarra badaa ta’e, ma’asiyaa dha. Kana jechuun hojii badaa Rabbiin hin jaallanneedha. Hojiin hundarra gaariin immoo Rabbiif jedhanii hojii hojjataniidha. Haala kanaan hiikni aayah ifa nuuf ta’a. “Rabbiin hojii hundarra badaa hojjatan isaan irraa haaquuf” kana jechuun sababa toltu hojjataniif, Rabbiin sodaataniif, tawbatanii fi araarama kadhataniif badii isaanii isaan irraa haaqa.[7]
“hojii hundarraa gaarii hojjataa turaniin isaan mindeessuuf [kana waadaa galeef].” Addunyaa keessatti wanta Rabbiin gammachisu hojjataa turaniif mindaa guddaa isaaniif kenna. Aayah tana aayah biraatin ibsu dandeenya:
“Isaan suni warra irra gaarii waan hojjatanii isaan irraa qeeballuu fi hamtuu isaanii dhiifama goonufi. [Gara fuunduraattis] warra Jannataa keessaa ta’u. [Kuni] waadaa dhugaa kan isaaniif galamaa tureedha.” Suuratu Al-Ahqaaf 46:16
“irra gaarii waan hojjatanii” hojiiwwan isaan hojjatan keessaa hojiin hundarra gaariin “hojii Rabbiif jedhanii hojjataniidha.”
(Akkuma aayah armaan olii irraa arginutti namoonni dhugaatti amanan, dhugaa kana namoota keessa babal’isanii fi hordofan, sadarkaa fi badhaasni isaanii guddaadha. Kanaafu, namni addunyaa Aakhiratti kabajaa fi sadarkaa ol’aanaa irra gahuu barbaadu, dhugaa dubbachuu, dhugoomsu fi hordofuu qaba. Dhugaan dhugaa hunda caalu Qur’aanaa fi Laa ilaah illallah dha. Kanaafu, namoonni Qur’aana fi Laa ilaah illallah barsiisan, dhugoomsanii fi hordofan sadarkaa fi mindaan isaanii guddaadha. Namni barsiisu osoo dadhabellee, Qur’aana kana yoo dhugoomse fi hordofe, hamma niyyaa fi hojii isaatiin sadarkaa fi badhaasa guddaa qaba.)
“Sila Rabbiin gabricha Isaatiif gahaa mitii? Kanneen Isaa gadi jiraniin si sodaachisu. Nama Rabbiin jallise, qajeelchaan homaatu isaaf hin jiru. Nama Rabbiin qajeelches, jallisaan homaatu isaaf hin jiru. Sila Rabbiin Injifataa abbaa haaloo baafatu mitii?” Suuratu Az-Zumar 39:36-37
“Sila Rabbiin gabricha Isaatiif gahaa mitii?” Arjoominnaa fi xiyyeefannoo itti kennu irraa kan ka’e gabricha Isaa Isa gabbaruun dhaabbate, wanta Inni itti ajaje hojjatee fi wanta Inni iraa dhoowwe irraa fagaate keessumaayyu nama hundarra haala guutu ta’en Rabbiin gabbaru Nabii Muhammadif (SAW) Rabbiin gahaa mitii? Eeyyen, dhugumatti, Rabbiin subhaanahu wa ta’aala dhimma amantii fi addunyaa isaa keessatti isaaf gahaadha. Nama waan badaa itti yaade isarraa deebisa.[8]
“Kanneen Isaa gadi jiraniin si sodaachisu.” Kana jechuun Yaa Muhammad! Mushrikoonni Rabbii gaditti sanamoonni fi wantoonni isaan gabbarran, “Wanta badaan si tuqu” jechuun si sodaachisu. Kuni dharaa fi jallinna isaanii irraa kan burqeedha. “Nama Rabbiin jallise, qajeelchaan homaatu isaaf hin jiru.” Kana jechuun nama Rabbiin isa gargaaru dhiisee fi karaa haqaa irraa jallisee, qajeelchaan karaa haqaatti isa qajeelchu isaaf hin jiru. “Nama Rabbiin qajeelches, jallisaan homaatu isaaf hin jiru.” Kana jechuun nama Rabbiin Isatti amanuuf, Kitaaba Isaatiin hojjachuu fi Ergamaa Isaa hordofuuf waffaqe (qunnamsiise), haqa irra jiru irraa kan isa jallisu hin jiru.[9]
“Sila Rabbiin Injifataa, abbaa haaloo baafatuu mitii?” Eeyyen, Rabbiin jabeenya guutuu wantoota hunda ittiin injifatu qaba, jabeenya Isaatiin gabricha Isaatiif gahaadha, shira ykn dhara isaanii isarraa ittisa. Nama Isa faallesse irraa haaloo ni baafata. Kanaafu, wantoota adabbii Isaatti nama geessan irraa of eeggadhaa.[10] Haaloo baafachuu jechuun nama yakka hojjate yakka isaatiin qabuudha [11] (adabuudha).
(Namni humna kaafiraa sodaachuun Islaama irraa duubatti deebi’u hin qabu. Rabbiin subhaanahu Injifataa waan ta’eef humna kamiyyuu ni cabsa. Ammas, aayah tana irraa barnoonni nuti fudhachuu qabnu, qajeelchi Rabbii olta’aa harka waan ta’eef yeroo hundaa akka nu qajeelchu kadhachuu qabna. Nama Rabbiin qajeelche, fedhiin lubbuu, shakkiin, sheyxaanni jinnii fi namaa isa hin jallisan.)
Kitaabban wabii:
[1] Tafsiiru Xabarii-20/202-203
[2] Tafsiiru Muyassar-462, Tafsiiru Xabarii-20/203
[3] Tafsiiru Xabarii-20/206
[4] Tafsiiru Muyassar-462
[5] Tafsiiru Xabarii-20/208
[6] Tafsiiru Qur’aanil kariim-Suuratu Zumar-fuula 246
[7] Tafsiiru Sa’dii-852
[8] Tafsiiru Sa’dii-fuula 852
[9] Madda olii, Tafsiiru Muyassar-462
[10] Tafsiiru Sa’dii-fuula 852
[11] Tafsiiru Qur’aanil kariim-Suuratu Zumar-fuula 265


text:
“Ilma namaa akka hojii isaatiif duuti itti diqqaata” kan jedhamu adaa dhugaadha.Dubbii kana sababa malee hin kaafne. Odeeffannoo jiru daddafnee isiniin gahuu dhabuu keennaaf dursinee dhiifama isin gaafataa; sababni turreefis dubbii qulqulleeffatuuf akka ta’e beektanii mata duree amma qabannee dhiyaanne kana obsaan nu hordofaa.
………………………//………………………………
“Goobanni Daaccee du’ee ture Bulbulaa keessaan deebi’e” jetti oduun godina Shawaa Bahaa Aanaa Adaamii Tulluu Jiddoo Konbolchaa magaalaa Bulbulaarraa nu geette.
Tibba kana gaafa Gurraandhala 22 ,2016 tti mootummaan abbaa irree woyyaaneen jiraattota magaalaa Bulbulaa namoota afurii badii tokko malee ukkaamsee fudhatuun isaa dhaga’ame. Gocha sanyii balleessaa Oromoo kana woyyaaneef karaa ta’uudhaan magaalaa Bulbulaa keessatti kan socho’aa jiran basaastota mootummaan woyyaanee kaawate yoo ta’an isaanis:-
1. Oromoota sammuun namummaa keessaa fuudhamee sammuun harree itti kaa’amee fi
2. Worra odoo Oromoo hin ta’in Oromoodha ofiin jedhan dha.
…………………………………//…………………………………
Basaastonni Magaalaa Bulbulaa kunniinis:-
1. Diittaa Badhaanee Biiftuu
2. Maamud Ayyaanoo
3. Jamaal Haaji Huseem fi kkf dha.
Isaan keessaa DIITTAA BADHAANEE BIIFTUU gaafa Gurraandhala 22/2016 tti namoota afurii “mana kiyya koottaa caatii qamaanaa” jechuudhaan erga waameen booda “fincaanee deebi’aa” jechuudhaan gadi bayee mootummaa woyyaanee foon Oromootaa nyaatuuf beela’eef bilbilee “mana kiyya jiranii koottaa qabaa” jechuudhaan dabarsee kenneera.
WORROOTA INNI KENNE KEESSAA
1. Kormaa Baattolee
2. Qaabatoo Saamatoo
3. Worquu Boonsoo
4. Zarihun
Jarreen kun erga gaafa qabamaniitii achi buuteen isaanii hin beekamne.
Eegaa maal jennaree? Gochi suukaneessaan OROMOOTA DHIIGAA magaalaa Bulbulaa jiraatan irratti saroota maqaa Oromootiin daldaltuun raawwatame; guutummaa Oromiyaa irratti haaluma wolfakkaatuun raawwatamaa jiraachuun isaa nama hin mamsiisu. Namichattiin Diittaa Badhaanee jedhamtu tun OROMOO DHIIGAA akka isiin hin taanes irra ga’ameera. Sanyiin isii sanyii qadhaa ykn wolaytaa dur loon tissuuf Oromoo Arsiitti gale irraayi.
Oromomarraa nyaattee booda Oromoo nyaatuu jalqabde. Amalli saree kanuma.
Gochi kun lubbuu ajjeedhaan garaa garummaa hin qabu. Qabsoo Oromoo dur kan laamshessee fi saba Oromoo harkaa fi harka kan mursisiise Goobana ture. Adhas qabsoo FXG Oromootaa kan tarkaanfachuu dhooggee karatti hanbisaaru jara kana.
Qeerroon magaalaa Bulbulaa daddafaa wolaytichattii Diittaa Badhaanee jedhamtu tanaa fi worra akka isii garaa Waaqatti addeessaa. Hin hilinaa. Daddafaa balleessaa. Sanyiin isii hin dagaagin!. Haaluma wol fakkaatuun guutummaa Oromiyaa keessatti daddafaa worroota akkanaa tanniin balleessaa. Qabeenna isii bombii fi ibiddaan barbadeessaa. Diinni saba Oromoo guddaan isaan waan ta’eef haleellaan cimaan irratti fudhatamuu qaba.
BILISUMMAAN UMMATA OROMOOTIIF!!
ODUU MAGAALAA BULBULAARRAA AMMA NU GAHE.
“Ilma namaa akka hojii isaatiif duuti itti diqqaata” kan jedhamu adaa dhugaadha.Dubbii kana sababa malee hin kaafne. Odeeffannoo jiru daddafnee isiniin gahuu dhabuu keennaaf dursinee dhiifama isin gaafataa; sababni turreefis dubbii qulqulleeffatuuf akka ta’e beektanii mata duree amma qabannee dhiyaanne kana obsaan nu hordofaa.


text:
Amajji 30/2014(TOI) – Kantiibaan Magaalaa Finfinnee Aadde Adaanach Habeebee, Yaa’iin Hoggantoota Gamtaa Afrikaa milkaa’inaan akka xumuramuuf qaamoolee gumaacha taasisaniif galata dhiyeessan.
Yaa’ichi karaa nagaan akka xumuramuuf jiraattonni magaalichaa hundi simannaa fi kabaja agarsiisaniif aadde Adaanach galata dhiyeessaniiru.
Dhaabbileen Mootummaafi Dhuunfaa Yaa’ichi Itoophiyaaf hiikkaa addaa akka qabu hubachuun naannoo isaanii qulqulleessuun, magaalicha midhagsuufi duudhaa Afrikaanootaa gara garaa agarsiisaniif galata dhiyeessuusaani karaa fuula Feesbuukii isaaniin beeksiisaniru.


text:
Yunivarsitiiwwan Wallaggaa fi Amboo Weerara Koronaa dursanii ittisuuf magaalaalee keessa jiranii fi baadiyyaalee naannoo isaaniitti bobba’uudhaan uummataaf dadammaqinsaa fi hubannoo kennaa jiran.
Mootummaa fi dhaabbatoonni garaa garaa dursanii weerara Koronaa ittisuuf dhaamsawwan dabarsanis ammallee namootni akka eegamutti hojii irra oolchaa hin jiran; akka Ogeessota fayyaan gorfametti wal irraa fagaachaa hin jiran, jedhu - pirezidaantotni Yunivarsitiilee lameenii.
Sochiileen hawaasummaa tokko tokko ammallee akkuma duraaniitti akka itti fufanii jiran yeroo hojii hubannoo kennuuf bobba’an arguu isaanii dubbatu – hayyoonni kenneen.
Gabaasaa guutuu caqasaa


text:
Flash disk faayila fudhachuu fi copy gochuu dide sirreessuuf
Flash disk kankee yoo siif hojjachuu dide akkam goota? Ni gatta moo ogeessa bira geessita?
Flash disk faayila fudhachuu fi copy gochuu dide kompiitara ykn Laptop kee faayyadamuun sirreessuu ni dandeessa. stepi shanan armaan gadii sirnaan raawwadhu.
Step 1: Jalqaba keyboard kee irraa “Win+R” walduukaa tuqi. Saanduqa dhuferratti ‘cmd’ jedhii barreessi. Kana booda screen gurraacha (DOs) siif banama. karaa biraan search box irratti kallattiidhumaan CMD jechuun barreessi, isa booda Enter tuqi.
Step 2: Screen gurraacha sanarratti ‘diskpart’ jettee barreessuun Enter tuqi.
Step 3: Itti fufuun ‘list disk’ jettee barreessuun enter tuqi. Kana booda disk computer keerra jiru hunda siif fida. isaan keessaa Flash drive kee isa kam akka tahe adda baafadhu.
Step 4: Erga adda bafattee lakkoofsa flash disk kee irra jiru filachuun ‘select disk__’ (fknf: lakkoofsi flash disk kee 2 yoo ta’e ‘select disk 2’) barreessuun enter tuqi.
Step 5: Amma step dhumarraa geesseetta. Furmatni isaa readonly jedhee isa data fudhachuu didu ballessuudha waan taheef ‘Input attributes disk clear readonly’ kan jedhu tuquun enter godhi. kana booda flash kee ni sirraaha, faayila kennuus fudhachuus ni danda’a.


text:
Giddugaleessi Qorannoo Qonnaa Fadiis godina Harargee Bahaa keessatti kan argamuufi qonnaan bultoota godinichaaf waggoota dheeraaf teknoolojii qonnaa qorannoon argaman dhiyeessaa tureera. Haaluma kanaan teknoolojii Midhaanii, Nyaata horii, Qabeenya Uumamaa fi teknolojii Mahaandisummaa qonnaa irratti hawaasa godinichaaf deeggarsa taasisaa tureera.
Bara kanas teknoolojii foyya’aa Midhaan biilaa fi agadaa kan ta’an Boqqoolloo fi Bishingaa roobaa fi dhukkuba dandamachuun yeroo gabaabaa keessatti gahuu danda’an irraa qonnaan bultootni godina Harargee Bahaa fayyadamaa jiraachuu dubbataniiru.
Qonnaan bulaa Aanaa Habroo Ob. Abdallaan waggaa sadiif teknoolojii sanyii Boqqoolloo fi Timaatimii lafa heektara lama irratti omishuun jiruufi jireenya isaanii jijjiirrachuu kan danda’an ta’uu dubbatu.
Ob. Muummee Aliyyii immoo jiraataa Aanaa Baabbilee Araddaa Ibaadaa kan ta’an sanyii Boqqoolloo hanqina roobaa dandamatee bu’aa gaarii kennuu danda’u, akkasumas; yeroo gabaabaa keessatti dafee gahu Giddugaleessa Qorannoo Qonna Fadiis irraa argataniin fayyadamaa jiraachuu fi jireenyi maatii isaanii jijjiiramuu himaniiru.
Bifuma walfakkaatuun dubartootni qonnaan bultoota Aanaa Baabbilee Araddaa Ifaaddiin A/de Rahanaa Aliyyii fi A/de Faaxumaa Adam waldaan gurmaa’anii sanyii Boqqoolloo lafa heektara 20 irratti omishaa kan jiranii fi gosti Boqqoolloo kunis rooba xiqqoon kan gahuu fi bu’aa gaarii kan kennu ta’uu isaa ibsaniiru. Akka aanichaattillee hanqinni roobaa kan jiruu fi waggaa keessatti yeroo muraasa qofaaf kan roobu waan ta’eef waggootaaf rakkachaa turreerra jedhan. Amma garuu erga sanyiin Boqqoolloo rooba yeroo lama/sadiin gahu giddugaleessa Qorannoo Qonna Fadis irraa argannee Midhaan nyaataan of danda’aa jirra jedhaniiru.
Giddugaleessi Qorannoo Qonna Fadiis gosa Midhaanii keessaa Midhaan Biilaa fi Agadaa, Dheedhii fi Dibataa, akkasumas; Kuduraa fi Muduraa irratti qorannoo kan geggeessaa jiru yoo ta’u; Aanaa Fadiis Araddaa Bal’ina Arbaatti sanyii fooyya’aa Ocholonii bu’aa gaarii fi dhukkuba dandamatu qotee bulaa araddichaa kan ta’an Ob. Maraam Ahmadiif kennuun hordoffiifi deeggarsi barbaachisu taasifamaafii jira.
Haaluma kanaan Giddugaleessi kun Aanaa Meettaa fi Qarsaattillee sanyii teknoolojii fooyya’aa Bishingaa dhukkuba dandamatuufi yeroo gabaabaa keessatti gahu qotee bultootaaf kennuun haala qotiisaa kaasee hanga mana galutti deeggarsaa taasisaafii kan jiran ta’u qonnaan bultootni Aanota kunneenii ni dubbatu.


text:
Itiyoophiyaan Torban kana keessaa yeroo sadaffaaf har’as magaala Maqalee Samii Irraa kan haleeltee yoo ta’u, humnootii Adda Bilisummaa Uummata Tigraay(ABUT) dadhabsuuf duulli gaggeessituu waggaa guutuuf deema.
Teleeviziyoonni ABUtiin to’atamuu akka jedheetti haleellaan kun walakeessa magaala Maqalee irratti gaggeeffamee jechuu bira darbee miidhaa dhaqqabee gad fageenyaan kan ibse hin qabu.
Mootummaan Itiyoophiyaa akka jedhutti haleellaan kun gamoo humnootiin Tigraay meeshalee waraanaa keessatti wal’anan irratti fulleefate.ABUT rasaasootaa fi meeshaalee waraanaa gurguddaa lafa amantii keessa kaa’uun uummata dahannaa godhachuun beekama jedhan dubbii himaan mootummaa Itiyoophiyaa Laggasaa Tulluu.
Namoonni ijaan argan lamaa fi madden hojii gargaarsa dhala namaa kanneen Maqalee keessaa akka jedhanti, haleellaan kun warshaa Masfiin Injinariing jedhamu guddicha kan mootummaan ABUTiin gargaara jedhe irratti qiyyaafate.
Haleellaan kun kan fageenya kilo meetra tokko irratti argamuu foddaalee Hospitaala walii galaa kan Maqalee keessaa harcaasuun manneen naannoo sanss barbadeesse jechuun kanneen ijaan argan keessaa Dooktoora hospitaalicha keessa ture ibsee jira.
Namoota mada’an 5 simannee jirra. Afuran isaanii hojjattota warshichaa ti. Inni shanaffaan dubartii warshaa sana cina jiraattuu dha. Manni ishee haleellaa Kanaan barbada’eera jedha Doktoorri kun.
Gabaasa Guutuu Caqasaa.


text:
Uummanni Oromoo Hammeenyaa fi Ajjeechaa Seera Idil-addunyaa Cabsuun Irratti Raawwatamaa Jiru Of-irraa Ittisuu Qaba!
Ajjeechaa Uummata Nagaa Oromoo Irratti Raawatame Ilaalchisee Ibsa Adda Bilisummaa Oromoo | Fulbaana 5, 2022.
Mootummaan Itoophiyaa baroota darban keessa impaayera Itoophiyaa bulchaa ture qabsoo uummata Oromoo to’achuudhaaf jecha uummattoota naannoolee biroo keessaa fiduudhaan Oromiyaa keessa qubachiisee ture, jira. Caasaan mootummaa maqaa qubsumaa jedhuun Oromoo lafa isaa irraa buqqaasuudhaaf uummata dirqiidhaan qubachiisaa turan. Qubattoonni kunniin madda basaasaa fi milishaa tahuurra darbanii uummata naannoo irratti hanga funyaanitti hidhatanii jiru. Tibbana mooraawwan qubsumaa kunneen lafee dugdaa waraanaa fi basaasaa mootummaa Federaalaa hidhattoota Faanoo jedhaman Mootummaa Naannoo Amaaraa irraa gara Oromiyaatti akka seenaniif haala mijeessee jira.
Gaafa guyyaa Hagayya 30 2022 hidhattoonni Miliishaa Qubattootaa kunneen qubattoota naannichaa fi caasaa nageenyaa mootummaan deeggaramanii Mootummaa Naannoo Oromiyaa keessa, Godina Horro Guduruu, magaalaa Agamsaa, weeraruun maanguddoota, dargaggoota, fi dubartoota dabalatee namoota 65 ol ta’an haala suukaneessaadhaan ajjeesuun isaanii ni yaadatama. Hidhattoonni kunnii loon, meeshaalee suuqii fi meeshaalee manaa saamanii jiru. Gaafa guyyaa Fulbaana 3, 2022 ammoo gareen hidhattootaa kun Bulchiinsa Naannoo Oromiyaa keessa, Aanaa Horroo Bulluq, Bone Abuna Fi Gudina Abuna (Ganjii) keessatti namoota nagaa 31 ajjeesuudhaan, namoota hedduun isaanii madaa’anii, qabeenyi saamamee, barbaadaa’ee jira. Humnoonni Federaalaa uffata siiviilii uffachuun qaama humna “Faannoo” fakkaachuun gocha kana akka raawwatan mirkanaa’ee jira.
Addi Bilisummaa Oromoo, ajjeechaan Bulchinsa Naannoo Oromiyaa, Aanaa Gullisoo, ganda Diillaa Gogolaa, Tolee, Abuna Gindabarat fi Godina Shawaa Kaabaa keessatti lammiilee Oromiyaa irratti raawwatamee fi akkasumas ajjeechaa suukaneessaa miseensota Abbooti Gadaa Karrayyuu irratti raawwatame gadi jabeessee balaaleffatee ture. Ajjeechaan kun hundi gareewwan caasaa mootummaa waliin hidhata qabaniin ykn bakka humnoonni mootummaa beekaniis ta’e osoo hin beekin gareewwan hidhatan waliin hiriiruudhaan nageenya mirkaneessuu waan dhabaniif kan raawwatame ta’uu shakkina. Haleellaan akkanaa komii uummata Oromoo yookaan dhaabbilee siyaasaa Oromoo irratti babal’isuudhaan ittiin Oromoo lafa isaa irraa buqqaasuudhaaf jecha uummata nagaa irratti raawwatame. Hoggantoota caasaa mootummmaa keessa jiran dabalatee qooda fudhattoonni mootummaa wayita gareewwan Oromootu ajjeechaa raawwate jedhame ba’anii ifatti balaaleffachaa kan turan yoo ta’u, wayita Oromoon ajjeefamu ammo callisanii jiru.
Ajjeechaa suukaneessaan akkanaan ilmaan Oromoo irratti raawwatamu kun yeroo impaayerri Itoophiyaa jaarraa 19ffaa keessa Minilik fi Kitillayyoo isaatiin hundeeffamtee kaasee haga ammaatti osoo addaan hin citin itti fufee raawwatamaa jira. Kunis mala ittiin to’atamu tokko illee osoo hn argatin akkanumaan itti fufuuf deema. Dhabachuu kan danda’u yoo Oromoon waliin ka’ee ofirraa ittise qofa. Caasaan mootummaa gocha hammeenyaa fi ajjeechaa Oromoo irratti raawwatamuuf gara laafina hin qabne ifatti arginee waan jirruuf, uummanni Oromoo tokkummaan ka’ee ijoollee isaa, shamarran, maanguddootaa fi dubartootaa fi qabeenya isaa akka tikfamu waamicha dhiyeessina. Barri ajjeefamuu fi dararamuu xumura argachuu qaba. Waggoonni afran darban, yeroo kamiyyuu caalaa, ajjeechaan Oromoo irratti raawwatamu gareewwan aangoo irra jiran biratti gocha gammachiisaa fi seera qabeessa waan ta’e fakkaata.
Akkasumas hawaasni idil-addunyaa bu’uura tumaalee seera idil-addunyaa fi pirootokoolii eegumsa mirga namoomaatiin dirqama isaanii akka ba’an waamicha dhiyeessina. Kanaanis gocha akkanaa balaaleffachuu qofa osoo hin taane mootummaa lammiilee isaa gidduutti loogii uumuudhaan du’a uummata nagaa bu’aa siyaasaaf itti fayyadamu kana tumsuu dhaabuu qabu.
Injifannoon Uummata Bal’aaf!
Fulbaana 5, 2022
Addaa Bilisummaa Oromoo
Finfinnee


text:
Wolverine (WOLVIRIIN) Bifaa fi boca qaamaa, bineensota akka saree, Skunk fi Bear fakkaatu qaba. Guddinni isaa bineensa Bear jedhamu isa fakkessus, inni sanyii Weasel keessatti ramadama. Sanyiilee Weasel keessaallee isa guddicha. Wolverine naannawa Arktiik keessa kan jiraatu yoo ta’u, hedduminaan biyyoota akka ameerikaa Kaabaa, Raashiyaa, Awurooppaa gama kaabaa fi Saaybeeriyaa keessatti argama. Jireenya isaatiif naannawa bosona qabbanaawaa fi cabbii qabutu mijaaya. Bara durii rifeensa isaa bishaan dandamatuu fi, gogaa isaa haalaan furdaa ta’eef jecha ajjeefamaa ture. Amma garuu eegumsi cimaan biyyoota garagaraa keessatti godhamaafii waan jiruuf, lakkoofsaan heddummaataa jira. Wolverine qulqullina naannootiif heddu barbaachisaadha. Bineensi kun waan dhiiga qabu hunda ni soorata. Raqa bineensota du’anii hunda isatu karaa irraa qulqulleessa.
Maqaa: Wolverine
Umrii jiraatu: Waggaa 7 haga 12
Saffisa : saa’aa tokko keessatti Kilomeetira 48
Ulfaatina: Kilograama 11 hanga 18
Dheerinna: Seentimeetira 66 hanga 86
Dheerina eegee: seentimeetira 25
Qaama Wolverine
Qaamni Wolverine saree guddaa fakkaata. Haa ta’u malee jabinaan saree haalaan caala. Dheerinni uumama kanaa seentimeetira 66 hanga 86 ta’a. ulfaatinni isaa ammoo kilograama 11 hanga 18 ta’a. Eegeen isaatis haga seentimeetira 25 dheerata. Wolverine rifeensa bifa magaala gara gurraachaa dabu qaba. Dagalee lamaanii ammoo rifeensa magaala gara adii dhihaatu qaba. Rifeensi isaa haalaan tuucha’aa yoo ta’u, akka qaamni isaa qabbana naannawa jiraatuutiin hin miidhamneef faaydaa guddaa qaba. Kotteen Wolverine furdaa fi haalaan jabaadha. Mataan isaatis guddaa yoo ta’u, gurra geengoo fakkaatuu fi eegee gabaabaa qaba. Kottee isaa jalaa qaama ‘pad’ jedhamu kan akka cabbii keessa gad hin seenne isa taasisu qaba. Akkasumas cifaa jabaa akka meeshaa waraanaatti isa tajaajilu badhaafamee jira.
Amala Wolverine
Wolverine uumama hedduminaan lafarra jiraatu yoo ta’u, yeroo haajaan jabduun dhufte muka koruufi bishaan daakuus ni danda’a. Uumamni kun uumama halkan halkan socho’uudha. Halkan tokkoonis soorata barbaacha kilomeetira 24 caala deema. Wolverine uumama gosa lachuu sooratu keessatti ramadama. Hedduminaan foon kan sooratu yoo ta’u; karibuu, Moose, re’ee gaaraa, tuqaa, allaattiiwwan fi biqiltoota keessaa ammoo firiilee muka garagaraa ni soorata. Naannawa cabbii keessatti soorata karaa salphaan argachuun rakkisaadha. Kanaafuu wolverine raqa du’es yoo arge hin dhiisu.
Soorata Wolverine
Bineensi kun akkuma Saree manaa, funyaan haalaan waa fuunfatu qaba. Ijji isaa dadhabaa waan taateef, dandeettiin kun haalaan isa fayyada. Naannawa cabbii bineensonni jiraatan hedduminaan hibernate godhu. Wolverine garuu gogaan isaa furdaa waan ta’eef, akkasuma rifeensi isaatis dandeettii qabbana ofirraa deebisuudhaa waan qabuuf hibernate hin godhu. Bineensonni biroo wayta hibernate godhan, boolla meetira shan caalu keessatti dhokatu. Boolli kun ammoo yeroo heddu cabbiidhaan cufama. Wolverine yeroo kana dalagaa isaa jalqaba. Qabbana keessa bineensonni hibernate akka godhan waan beekuuf, cabbii gubbaa deemaa, bineensota boolla meetira 5 caalu fagaatu keessatti dhokatanii hibernate godhan fuunfataa barbaada. Hubadhaa! nuti waan tokko hafuura isaa beekuudhaaf ofitti siiqsuun dirqama. Wolverine garuu waan meetira 5 caala fagoo, akkasumas waan boolla keessatti itti cufame fuunfatee adda baafatuu danda’a. cabbiin bineensota hedduuf ulfaataa sun, wolverine hin rakkisu. kotteen isaatis rakkoon maletti cabbii san irra deema. Wolverine waan sooratu san argannaan, cifaa isaa jabaa sanitti fayyadamuun qotee baasa. Kana booda bineensi qabbana jalaa dhokachuuf hibernate godhe, osoo hirriba jabaa san keessaa hin dammaqin du’ee addunyaa tanarraa gala. Wolverine soorata argate waan takkallee hin dhiisu. Lafee fi ilkaan bineensaatis bulleessee soorata.
Wol hormaata Wolverine
Wolverine uumama kopha kophaa jiraatuudha. Inni tokko kophaa isaatti lafa haalaan bal’aa ta’e qabata. Lafa toohate sanis hafuura addaa qaama isaa keessaa baasuun mallattoo itti godhata. Wolverine biraa hafuura san bira dabree qubsuma isaa keessa hin seenu. Haa ta’u malee, dhalaawwan qubsuma san keessa seenuu ni danda’u. Sunis yeroo wal qunnamtii wal hormaataatti yoo ta’u, kormaan tokko dhalaa heddu waliin wa qunnamtii raawwata. Dhalaan wolverine ilmoo dhaluu isiitiin dura boolla ilmoolee keessatti dhooksitu qopheessiti. Boolla meetira shan gad fagaatu qottee ilmoolee isiitiin eegdi. Yeroo takkaanis ilmoo lama ykn ammoo sadih dhalti. Ilmooleen Wolverine gaafa dhalatan rifeensi isaanii adiidha. Adaduma guddataa deemaniin gara magaalaatti jijjiirama. Ilmooleen dhiira yeroo harma gu’anitti haadharraa fagaatanii gara biraa kan deeman ta’us, dhalaaleen garuu haga gaafa rimaya qabatanii ilmoo dhalanitti haadhuma waliin turu. Dhalaan takka ilmoo argatuudhaaf waggaa lama guutuu qabdi. Fedha Rabbiitiin wolverine haga waggaa 12 jiraata.
Qophii: Abuu Ibtisaam


text:
Sadaasa 22/2014(TOI) – Ameerikaanonni baay’een biyyi isaanii Ameerikaan biyyoota biroo caalaa Chaayinaa waliin Waraana gaggeessuu dandeessi soda jedhu keessa akka jiran qorannoon eereera.
Inistiitiyuutiin Ronaldi Reege jedhamu qorannoo deeggartoota Paartii Dimookiratootaa fi Rippabilikaanoota gaafatee hoojeteen wal morkiin siyaasaa fi dinagdee Ameerikaa fi Chaayinaani taasiisaa jiran gara waraanaatti geessuu danda’a jechuun sodaachuu isaanii eeraniiru.
Hirmaattonni qorannichaa dhibbantaa 52 ta’an Chaayinaa biyya qofaa ishee of dandeessuu tokkittii ishee kan ibsan yoo ta’u dhibbantaa 14 immoo Ruusiyaa sodaan akka ilaalaa jiran qorannichi eeruu isaa dhaabbanni oduu ‘Foreinsic news’ jedhamu gabaaseera.
Qorannoo bara 2018 A.L.Atti gaggeeffameen dhibbantaa 21 Dimokiraatonnii fi Rippaabliikonni Chaayinaa akka sodaa guddaatti yaadaa turuu isaa kan yaadatu qorannichi, xumura bara 2021 A.L.A tti galagaltoon dhibbantaan 64 Rippaabilikaanotaa fi dhibbaantaa 44 Dimokiraatonni Chaayinaan Ameerikaarra sodaa guddaa qabdi jedhanii yaadu jedha gabaasichi.
Chaayinaan dinagdeen haala olaanaan guddachuun ishee fi dandeettiin waraanaa ishee cimuun sodaa kanaaf sababoota olaanoo ta’uu kan eere qorannichi , hirmaatonni qorannichaa dhibbantaa 71 biyyoonni lamaanuu walwaraanuutti seenuu akka danda’an ibsuun isaanii eerameera.


text:
Ebolaan,dhukkubii Afrikaa gama Dhihaatti arganii amma addunyaan sodachutti jirtu haga ammaatti biyya itti arganitti nama 5,177 fixxee,14 caalaa caalaa irratti argan.
Akka gabaasa Baankii Addunyaatti Eboolaa akka duraan sodaatan kaan jireenna Afrikaa Dhihaa miidhuutti hin jiru.
Francisco Ferre’ira ogeessa mala jireennaa Baankii addunyaa damee Afrikaati. Akka innii Afrikaa Kibbaa, Johanisbergi keesatti jedhee Ebooolaan doolara biliyoona 3 haga 4 Afrikaa irraa balleessuu dandaha.
“Gargaarsa addunyaan horii fi nama baratellee ergitee ardii sun gargaartetti tana fide.”
Baankiin addunyaa gabaasa Onkololeessa dabre keessa baasteen dhukkubii kun Guinea,Laaybeeriyaa fi Seraaliyoon irraa doolara biliyoona 32 fixa.
Dhukkuba kana biyyoota Afrikaa ta hafanitti dabruu dhowwuunilleen hujii akka dansaa hojjatamte jedhan keessaa tokko.
Senegaalii fi Naayjeeriyaan Ebola hadhanii biyya ufiitii baafatan Maaliilleen ittuma jirti.


text:
Isin Keessa Mallatto Jira-Kutaa 4ffaa
Marsaa 2ffaa Uumama namaa: Alaqah
“Maqaa Rabbii keeti Kan [waan hunda] uumen dubbisi. Ilma namaa dhiiga ititaa irraa uume. Dubbisi! Gooftaan kee arjaadha. Kan qalamaan [barreessu] barsiise. Nama waan inni hin beekne barsiise.” (Suuratu Al-Alaq 96:1-5)
Kutaa darbe keessatti haala uumama namaa ilaalaa turreerra. Yaadannoof, cophni dhangala’oo saalaa dhiiraa fi dubartii yommuu walitti makaman zaaygoti ta’u. zaaygotin kunis seelota baay’etti qoqqoodamun morula ta’a. Morulan kunis miciqamun blaastasist ta’a. Blaastasist kunis guyyoota 6-10 gadaameessa haadha keessatti lafa qabata. Ergasii nuxfaan (cophni) kuni gara alaqatti jijjiramu eegala. Kanaafu, marsaan alaqaa guyyaa 14ffaa ykn 15ffaa irraa jalqabuun hanga guyyaa 25ffaa itti fufa.
Hubachiisa: Miciree (Embryo) jechuun sadarka guddinna uumama namaa jalqaba irraa kaase hanga xumura ji’a 2ffaa kan itti fufuudha. Ji’a sadii irraa kaase micireen gara “Ulfaa (Fetus)”itti jijjirama[1]. Kanaafu, micireen marsaa nuxfaa, alaqah fi mudgha of keessatti qabataa jechuudha.
Mee amma Hiika Alaqah haa ilaallu:
Jechi Arabiffaa “Alaqah” jedhu hiika sadii qaba. Isaanis: (1) wanta rarra’ee, (2) dhiiga ititaa, (3) ulaan’ula.
Hiikni tokkoffaan alaqah “wanta rarra’eedha“. Gara guyyaa 14 ffaatti micireen namaa baqana lama horachun gadaamessa haadhaa keessatti rarra’a. Akkuma fakkii armaan gadii irratti mul’atu micireen “Connecting Stalk” wanta jedhamuun gadaamessa haadha keessatti akka rarra’u taasifama. Qur’aanni rarra’insa kana Alaqah jechuun ibsa. Kanaafu, kuni hiika alaqah “wanta rarra’e” jedhuun kan walitti galuudha.
Fakkii 1: suuraa maaykiroskooppin kaafame irraa yeroo marsaa alaqah gadaamessa haadhaa keessatti rarra’insa miciree ni argina. Fakkii armaan olii irratti micireen “bilaminar Embryonic disc” jedhuun bakka buufame. Micireen sadarka kanatti boca wanta akka geengoo (disc) horata. Umriin miciree armaan olitti mul’atuu gara guyyaa 14ti.
Micireen guyyoota itti aanan keessatti boca geengoo irraa gara boca loxee ykn ulaan’ulaatti jijjiramu eegala. Fakkii micireen boca geengoo irraa gara boca ulaan’ulaatti itti jijjiramu agarsiisu[2]
Hiikni 2ffaan alaqah dhiiga ititeedha. Marsaa alaqaa irratti bifni alaa miciree fi qaraxiixiin isaa dhiiga ititeen wal fakkaata. Sababni isaa, marsaa kana irratti dhiigni baay’een miciree keessatti ni argama. (Ilaali fakki armaan gadii) Akkasumas, yeroo marsaa kanaa, hanga dhuma torbaan sadaffaatti dhiigni miciree keessa hin naanna’u. Kanaaf, marsaa kana irratti micireen dhiigaa ititaa fakkaata.
Fakkii 2: Miciree torbaan 4ffaa (gara guyyaa 22-24) gahe. Micireen kuni torbaan afraffatti waan seenef bifti isaa kana fakkaata. Torbaan 2ffaa fi 3ffaa keessa kan jiru kana caalaa dhiiga ititaa akka fakkaatu itti yaadun ni danda’ama.
Hiikni sadaffaan Alaqah “ulaan’ula” ta’a. Ulaan’ula jechuun raammoo bishaan keessa jiraattu fi yommuu horiin bishaan dhugan afaaniin itti seenun dhiiga isaanii soorattudha.
Marsaa alaqah irratti ulaan’ula miciree namaa waliin yommuu wali bira qabnu, akkuma fakkii armaan gadii irraa mul’atutti isaan lamaan jidduu wal fakkeenya ni argina. Micireen dhuma torbaan sadaffaatti boca geengoo irraa gara boca ulaan’ulaatti jijjirama. Kanaafu, bocni isaanii wal fakkaata. Akkuma micireen dhiiga haadhaa sooratu, ulaan’ullis dhiiga beelladootaa sooratti.
Fakkii 3: Marsa alaqatti fakkii wal-fakkeenya ulaan’ula (leech) fi miciree ilma namaa (human embryo) jidduu jiru agarsiisu.
Kanaafu, micireen marsaa Alaqaatti guyyaa 14ffaa irraa jalqabee boca geengoo qabaachun gadaamessa haadhaa keessatti rarra’a. Ergasii bocni kuni guyyoota itti aanan keessatti gara boca ulaan’ulaatti jijjirama. Hanga xumura torbaan sadaffaatti micireen dhiiga itite fakkaata. Sababni isaas, dhiigni baay’een miciree keessatti ni argama. Akkasumas, hanga xumura torbaan 3ffaatti dhiigni isa keessa hin naanna’u. Haala kanaan, hiikni alaqah sadan miciree umriin isaa guyyoota 14-25 ta’een wal simata.
Xinxallii
Akkuma yeroo darbee xinxallii keenya bakka lamatti qoodun itti fufna.
1ffaa– Marsaan alaqah kuni Tokkichummaa (Wahdaniyyah), Dandeetti (Qudrah) fi Haqaan gabbaramuu (Uluuhiyyah) Rabbii agarsiisa.
Dhugumatti, namni qalbii qulqulluun uumama ofii irratti xinxalle, wantoota baay’ee hubata. Copha dhangala’oo saalaa irraa gara wanta akka dhiiga ititee, ergasi gara boca ulaan’ulaatti kan jijjiruu fi qajeelchu Uumaan Ogeessaa fi Beekaa ta’e jiraachu qaba. Sibiilli namni hojjatu mataa ofiitiin boca mataa ofii qabachuu danda’aa? Fakkeenyaf, qottoon mataa ofiitiin boca baxxee qabachuu dandeessi? Kanaafu, ilma namaa kanas copha irraa gara boca ulaan’ula fakkaatu Kan jijjiru Khaaliqni Olta’aan jiraachu qaba. Rabbiin olta’aan ni jedha:
“Inni (Rabbiin) Kan biyyee irraa, ergasii copha bishaan saalaa irraa, ergasii dhiiga ititaa (alaqah) irraa isin uumee ergasii daa’ima godhee isin baasudha. Ergasii akka jabinna keessan geessan [isin jiraachisa]. Ergasii akka jaarsa taatan isin godha. Isin irraa nama san dura du’utu jira. Akka beellama beekkamaa geessanii fi akka hubattaniif [isin jiraachisa]. Inni Kan jiraachisuu fi ajjeesudha. Yeroo dhimma tokko murteesse, “Ta’i” isaan jechuu qofa, [wanti sunis] yoosu ta’a.” Suuratu Ghaafir 40:67-68
Aaya tana keessatti, marsaalee namni uumama irraa jalqabee hanga du’aatti keessa darbu dubbata.
Marsaa 1ffaa– biyyee irraa namoota uumuu- kuni hiika lama qaba. Tokkoffaa abbaa ilma namaa kan ta’e Aadam (AS) biyyee irraa uumame. Kanaafu, hundeen nama hundaatu biyyeedha jechuudha. Hiikni lamaffaan, nyaanni namni nyaatu hundeen isaa biyyee irraayyi. Nyaanni qaama keessa erga seene booda gara dhiigaatti jijjirama. Dhiigni kunis gara copha bishaan saalaatti jijjirama. Kanaafu, hundeen copha bishaan saalaa (nuxfaa) biyyeedha. Kanaafi, “biyyee irraa isin uume, ergasi nuxfaa irraa” jechuun dubbata.[4]
Marsaa 2ffaa-Nuxfaa (copha saalaa) irraa nama uumuu
Marsaa 3ffaa-Alaqah irraa uumuu- makaan copha saalaa erga bilchaate booda gara dhiiga garmalee ititee fi wal qabateetti jijjirama. Fakkiwwaan armaan olii ilaalun ni danda’ama.
Marsaa 4ffaa– Alaqah booda micireen gara mudghaa jijjiramuun yeroo murtaa’an booda daa’ima guutuu ta’ee gara alaa bahuudha.
Marsaa 5ffaa-Namni jabinna isaa gahuudha. Jabinni kunis jabinna qaamaa, bilchinna sammuu fi humnoota nama keessa jiran biroo hammata.
Marsaa 6ffaa– namni marsaa dullummaa (jaarsummaa) gahuudha. Marsaan dullummaa waggaa shantama irraa jalqaba.
Umriin namootaa murtii Rabbii irratti waan hundaa’ef garagara. Gariin yeroo gabaabaaf jiraatu, gariin immoo yeroo dheeraaf jiraatu. Kanaafi itti aanse akkana jedhe, “Isin irraa nama san dura du’utu jira. Akka beellama beekkamaa geessanii fi akka hubattaniif [isin jiraachisa]”
Kana jechuun, isin keessaa erga dhalatee booda fi osoo umrii jaarsummaa hin gahin nama du’utu jira. Nama ajalli (yeroon) isaa hin xumuramne immoo Rabbiin ni tursiisa. Isin keessaa namni lubbuun turus hanga beellama beekkamaa fi murtaa’a ta’etti ni tura. Ergasii Rabbiin ni ajjeesa.[3] Rabbiin Subhaanahu wa ta’aalaa kan hunda kan godheef, dandeetti Isaa akka hubattanii fi Inni Tokkicha hiriyyaa hin qabne akka ta’e akka amantaniif .[4]
Yommuu marsaalee kanniin ilaallu, Rabbiin Tokkicha, wanta hundaa irratti Danda’aa akka ta’ee fi haqaan gabbaramu Kan qabu Isa qofa akka ta’e ni hubanna. Rabbiin ala eenyutu wanta raammoo fakkaatu irraa luka, ija, gurra, sammuu fi qaamolee biroo baasu danda’aa? wanti raammoo fakkaatu kuni mataa ofiitiin kutaalee qaamaa baafachu danda’aa? Gonkumaa hin danda’u. Mataa ofiitiin harki kiyya lama ta’uu qaba, lukni kiyya lama ta’uu qaba, ijji kiyya lama ta’u qaba, funyaan kiyya tokko ta’uu qaba, qubbiin harkaa shan ta’uu qabu jechuun murteessu danda’aa? Kuni hundi Dandeetti Rabbii olta’aa agarsiisa. Ammas, Nabii Aadamii fi Hawwaa booda namoonni hunduu hanga ammaatti marsaalee wal fakkaatu keessa darbuun Tokkichummaa Rabbii olta’aa agarsiisa. Namoonni hunduu yommuu uumaman nuxfaa irraa eegalee hanga garaa haadhaa keessaa bahanitti marsaa wal fakkaatu qabu. Kanaafu, Kan kana hunda hojjatu Al-Waahidul Ahad (Rabbii Tokkicha fakkaataa fi hiriyyaa hin qabneedha.) Uumamtoonni lakkoofsi isaanii Rabbiin malee eenyullee hin beekne kuni hundi sirna tokko hordofuun Uumaan Tokkicha akka ta’e agarsiisa. Kanaafu, Tokkichummaa fi haqaan gabbaramu kan qabu Rabbii Guddaadha.
Namni marsa uumama isaa jalqabaa yommuu ilaalu fi itti xinxallu, Khaaliqa isa uumeef akka gadi jedhu fi harka kennu isa taasisa. “Wanta raammoo fakkaatu irraa Kan na uumee dhiisee wanta homaa na hin fayyanne maaliif gabbaraa (waaqefadhaa)?” jechuun ofitti hasaasa.
Jedhi, “Ani ragaawwan ifa ta’an Gooftaa kiyya irraa erga natti dhufanii booda wantoota isin Rabbii gaditti kadhattan (gabbartan) gabbaruu irraa dhoorgame jira. Gooftaa aalamaa hundaatiif harka akka kennu ajajamee jira.” Suuratu Ghaafir 40:66
Gooftaa aalamaa hundaa- Uumamtoota hunda Kan uume, jiraachisu, obaasu, guddisuu fi tiiksudha. Rabbiif harka kennuu jechuun qalbii guutuun Isatti amanuu fi gadi jechuufi. Wanta Inni itti ajaju hojjachuu fi wanta Inni irraa nama dhoowwe dhiisudha. Kanaafu, namni Rabbii isa uumee fi qananii garagaraan isa qananiisef harka kennuun itti ulfaataa? Yoo itti ulfaate, wanta irraa uumame fakkiiwwan armaan oli irraa irra deddeebi’e haa ilaalu.
Xinxallii 2ffaa– Qur’aanni Rabbii olta’aa irraa akka ta’e amanu- saayinsin marsaalee uumama namaa irra gahuu kan danda’e jaarraa tokko ykn lama hin caalu. Garuu Qur’aanni jaarraa kudha afur dura marsaa uumama namaa ifa gochuun dubbate. Saayinsin marsaalee kana beeku kan danda’ee meeshaa hammayya maaykiroskoppii fayyadamuuni. Jaarraa kudha afur dura maaykiroskoppii wanti jedhamu hin jiru. Kanaafu, marsaalee uumama namaa akkamitti beekun danda’ama ree? Uumaan nama uumee yoo namatti hin himin eenyullee beeku hin danda’u. Kanaafu, Rabbiin dandeetti Isaa namoonni akka beekanii fi Isatti amananiif marsaalee uumama namaa Qur’aana buusun hime. Kanaafu, Qur’aanni shakkii tokko malee Rabbii wantoota hundaa uumuu irraa kan bu’eedha.
Jaarraan tokko waggaa dhibba (100) of keessaa qaba.
Kitaabban Wabii:
Embryology in the Qur’an: Description of the ‘Alaqah stage, By Elias Kareem
[1] Tafsiirul Aayaatal Kawniyata Fiil Qur’aanil Kariim jiildi 2faa fuula-228, By Zaghluul Najjaar,
[2] THE DEVELOPING HUMAN CLINICALLY ORIENTED EMBRYOLOGY KEITH L. MOORE, PERSAUD fuula 55, 10th Edition
[3] Ma’aariju at-tafkuri wa daqaa’iqu at-tadabburi 12/413-415, Abdurahman Hanbak
[4] Tafsiirul Qur’aanil Kariim wa i’iraabihi wa bayaanih 8/387, Muhammad Aliyy Xaahaa
http://sammubani.com/2018/05/19/shakkii-quraanaa-qulqullessuuf-2/


text:
Firii Malaaykotatti Amanuu
Wanti itti amananii fi hojjatan tokko gaarii yoo ta’e, firiin (bu’aan) isaas akkasuma guddaadha. Kutaa darbe keessatti waa’ee malaaykotati amanuu kaasne turre. Tarii namni tokko, “Bu’aan ani malaaykotatti amanuun argadhu maali?” jechuun of gaafachu danda’a. Nuti iimaana Ergamaan Rabbii (SAW) namoota itti waamaa turanitti mataa keenya fi namoota kan itti waamnuuf bu’aa namoonni darban irraa argatan argachuufi. Bu’aan sunis sa’aadatu duniya wal aakhirah (gammachuu addunyaa fi Aakhirah) argachuudha. Kanaafu, malaaykotatti amanuun wanta gammachuu addunyaa fi Aakhiraa isaaf fidu keessa tokko. Akkuma yeroo darbe jenne malaaykotatti amanuu jechuun isaan jiraachutti, hojii isaanitti, amaloota isaanitti fi gabroottan Rabbii ta’uutti amanuudha. Malaaykotatti amanuu irraa firii argannu keessaa:
1-Guddinna, dandeetti fi angoo Rabbii beeku. Sababni isaas, guddinna uumamtoota guddinna Uumaa agarsiisa.
2-Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa yommuu malaaykota kanniin ilma namaa akka eegan, hojii isaanii galmeessanii fi hojii biroo akka hojjatan bakka buusu, ilma namaatif xiyyeefannoo fi kunuunsa akka kenne agarsiisa. Kanaafu, Rabbii kana godheef galata galchuun ni barbaachisa.
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa malaaykota ilma namaa karaa adda addaatin akka eegan bakka buuse. Isaan keessaa inni guddaan kitaabban sababa malaykaatan ilma namaatti buusun qalbiin isaanii akka toltu taasisudha. Ilmi namaa akkuma kitaaba Rabbiin irraa bu’e baratanii fi hojii irra oolchan qalbii fi jireenyi isaanii guutuun tolti. Rabbiin ni jedha:
“Yaa ilmaan namaa,dhugumatti gorsi Gooftaa keessan irraa taatee,waan qoma keessa jiruf qoricha,mu’imintootaf (warroota dhugaan amananiif) qajeelfamaa fi rahmata tan taate isinitti dhufte.”Suuraa Yuunus 10:57
“Asitti ‘gorsi’ Qur’aana- kan waan gaariitti nama ajaju waan badaa irraa nama dhorgu. Wanti qoma keessa jiru immoo wallaalummaa, shirkii, shakkii, munaafiqummaa,fi kkf. Qajeelfama yoo jedhu immoo wanta haraama fi halaala addaan baase kan ibsu.” Muhsin Khan English translation of Noble Qur’an irraa fudhatame.
Eeggumsi lammataa Rabbiin ilma namaatiif taasise, eeggumsa qaamati. Duraa duuban waan badaa irraa isa akka eegan malaaykota taasise. Wanta Rabbiin dursee murteesse ykn katabe malee wanti badaan ilma namaa tuqu hin jiru. “Jedhi, ‘Waan Rabbiin nuuf barreesse malee homtu nu hin muudatu.’” (suuratu Tawbah 51). Rabbiin ni jedha:
“Tokkoon tokkoon [namaatiif] malaaykota wal duraa duuban ta’anii fuuldura isaatii fi duuba isaa irraan ajaja Rabbiitiin eegantu jiru.” Suuratu Ar-Ra’d 13:11
Kana jechuun malaaykota halkanii guyyaa wal duraa duuban dhufun tokkoon tokkoon namaa ajaja Rabbiitiin wanta badaa dhokataa fi ifa ta’e irraa eegantu jira. Kunis kan ta’uu dallaa murtii Rabbii keessatti. Rabbiin wanti badaan nama san akka tuqu yoo murteesse, eenyullee waan badaa sanirraa isa hin eegu. Malaaykonni nama tokko duraa duuban kan eegan ajaja Rabbiitini.
Eeggumsi sadaffaan Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ilma namaatiif taasise, eeggumsa hojii isaaniiti. Ilmi namaa halkanii guyyaa hojii tokko hojjachuuf ni carraaqa. Keessattu, namni hojii gaarii Fuula Rabbii fi ganda Aakhirah barbaaduf hojjatu, hojii isaa kana kan isaaf galmeessu yoo hin jiraatin abdii kutuun hojjicha dhiisa. Rabbiin rahmataa fi adlii (haqa) Isaatiin hojiin namni kamiyyuu hojjatu akka hin banne malaykoota hojii namni hojjatu hunda galmeessan kaa’e. Qur’aana keessatti suurah lama keessatti kaafame jira. Rabbiin ni jedha:
“Mirgaa fi bitaa irra taa’un yeroo jecha fuutonni lamaan jecha fuudhan [yaadadhu]
Namni jecha homaatu hin dubbatu isa waliin eegaa [jecha isaa galmeessuf] qophaa’e yoo jiraate malee.” Suuratu Qaaf 50:17-18
“Mirgaa fi bitaa irra taa’un yeroo jecha fuutonni lamaan jecha fuudhan” kana jechuun malaykoonni lama nama kamiyyuu waliin ni ta’u. Tokko gara mirgaatin hojii gaarii namni hojjatu galmeessa, kan biraa immoo gara bitaatin hojii badaa namni hojjatu galmeessaf. Yeroo hundaa itti gaafatamummaa isaanii kana bahuuf taa’anii eegu. Nama kana yeroo hundaa waliin ta’u, isarraa adda hin bahan. Jecha dubbatuu fi hojii namni hojjatu hunda galmeessuf yeroo hundaa kan qophaa’aniidha. Akkuma Rabbiin jedhe:
“Dhoorgamaa! Guyyaa Murtii ni kijibsiiftu. Dhugumatti, isin irra eegdotatu jira. Kabajamoo barreessitoota ta’an. Wanta isin hojjattan hunda ni beeku.” Suuratu Al-Infixaar 82:9-12
Kana jechuun Guyyaan Murtii (Qiyaamaan) hin jirru jechuun mormitu ykn itti hin amantan. Isin wanta hojjataa turtaniif osoo hin qoratamin gonkumaa hin haftan. Kanaaf, Rabbiin malaykoota kabajamoo dubbii fi hojii keessan galmeessan, hojii keessan hunda beekan kaa’ee jira. Hojii kana keessaa hojiin qalbii fi hojiin qaamaa ni seena. Hojii gaarii fi badaa, niyyaan kan tole fi hin tollee sirritti addaan baasanii beeku. Wanti isiniif ta’uu malaykoota kanniin kabajuutu isin irra jira. Kana jechuun wanta fokkuu hojjachuun isaan waliin hin oolinaa ykn hin bulinaaa. Isaan wanta isin hojjatan hunda waan galmeessaniifi.
Gabaabumatti, nama hundaafu malaaykonni lama hojii isaa eegan, ilaalanii fi galmeessan bakka buufamanii jiru. Malaaykonni kunnin yeroo hundaa nu waliin kan deemanii fi addaan hin baanedha. Garuu miira keenya irraa dhokatoodha. Ijaan isaan arguu hin dandeenyu. Akkuma shari’aan Islaama mirkaneesse malaaykonni lamaan nu waliin jiraachu ni amanna. Akkamitti akka barreesan, maal fayyadamanii hojii fi dubbii keenya akka galmeessanii fi galmeen isaan fayyadaman maal akka ta’e beekuuf hin qorannu. Sababni isaas, kuni dhimma geeybi (miiran bira hin gahamne) waan ta’eef akkaataa malaykoonni kana hojjatan nuti beeku hin dandeenyu. Kanaafu, malli nama baasu waa’ee malaykootaa fi hojii isaanii ilaalchise odeefannoo Rabbiin irraa dhufetti akkuma jiruun itti amanuudha.
Firiiwwan namni kanatti amanuun argatuu:
1-Hojii gaggaarii hojjachuutti fiigu– hojii gaggaarii hunda malaaykan isaaf galmeessu akka jiru namni beeku, hojii gaggaarii hojjachutti fiiga. Sababni isaas, Guyyaa Qiyaamaa hojii gaggaarii hojjate galmee isaa keessatti yommuu arguu garmalee gammaduun akkana jedha: “Kunoo kitaaba kiyya dubbisaa. Ani qorannaa (mirmaraa) kiyya qunnamuu dhugoomsen ture.” (suuratu Al-Haaqqah 69:19-20) Kana jechuun Guyyaa Qiyaamaa hojii hojjadhuuf nan qoratama jedhee dhugaan itti amanaa ture. Kanaafu, Guyyaa kanaaf hojii gaarii hojjachuun of qopheessaa turee jira.
2- Hojii badaa irraa dheessu– hojiin badaan inni hojjatu hundi galmee isaa keessatti osoo inni quba hin qabaatin galmaa’a akka jiru namni beeku, hojii badaa irraa dheessa. Sababni isaas, Guyyaa Qiyaamaa hojii badaan inni hojjate hundi galmee isaa keessatti ni argata. Kanaafi, warri badii raawwatan galmee malaaykonni isaaniif barreessaa turan yommuu argan akkana jedhu, “Yaa badii keenya! Sila kuni kitaaba akkamii! Xiqqaas ta’i guddaas hin dhiisne, hundaa walitti kan qabu yoo ta’e malee” (Suuratu Al-Kahf 18:49)
3- Yeroo gara ganda Aakhiratti godaanan malaaykonni nama gammachiisu- Namni hojii gaggaarii yoo hojjatee fi hojii badaa irraa yoo dheesse, malaaykota kabajaa fi isaaniin walitti hiriyyoomaa jiraa jechuudha. Sababa kanaan, yeroo du’u malaaykonni haala kanaan isa gammachiisu:
“Dhugumatti, isaan “Gooftaan keenya Allaah dha” jedhanii, ergasii achirratti gadi dhaabbatan, [yeroo isaan du’an] Malaaykonni isaan irratti bubbu’uun “Hin sodaatinaa, hin gaddinaas; Jannata waadaa isiniif galameen gammadaa. Nuti jiruu duniyaa keessatti hiriyyoota fi gargaartoota keessan turre; Aakhirattis akkasuma. Isiniif ishee (Jannata) keessa waan lubbuun teessan feetutu jira. Isiniif ishee keessa waan barbaaddantu jira. Affeerraa Rabbii Araaramaa, Rahmata godhaa ta’ee irraayyi.” [isaaniin jedhu]” Suuratu Fussilat 41:30-32
Kitaabban wabii:
Sharih Usuuli salaasa Fuula 92 Ibn Useymiin
al-aqiidatul Islaamiyyatu wa ususuhaa By Abdurahmaan Hasan Madiniyyi, fuula 244-245
Taysiral Kariimul Rahmaani fii tafsiiri Kalaamil Mannaani–Abdurahmaan Naasir Sa’dii


text:
LibreOffice 7.4 Help
Haawiittimmate hojja ajotenni woy hasaawu widoonni soorra dandaatto.
Konniicho haawiittimmatenna hawiittimmate hojjara horonsi'noonnihu caccafohonna caccafu beqora loosaansamanno.
Xaa haawiittimma woroonni badaanchu aana umaallu base kisi, haawiittimmate hojja soorrate ajote ilka xiibbe amadde alenna woro goshooshi.
Haawiittimmate woroonni badaancho lameegge kisse hasirootto haawiittimmate hojja doori.
Hasattokki wonshate haawiittimma xiiwi.
Gura anga widoonni umaallu aana eigaru mayno hanafi.
Hawiittimate hojja nna Hasi'noonni hawiittimate hojja Hajajo la'atto. Lamunku giddonni mitto ddora hasaawa fantanno.


text:
Hambaan Masjiidaa umrii dheeraa qabu naannawa Israa’el humnaan qabatte keessatti argame
Hambaan Masjiidaa naannawa Israa’el humnaan qabatte kan Gammoojjii Nejev jedhamu keessatti argame kun yoo xiqqaate waggaa 1200 ol dura kan ture tahuu ogeeyyonni biyyattii ibsan. Masjiidni umrii dheeraa qabu kun kan argame nannichi ijaarsaaf jecha osoo qotamaa jiru tahuu odeeyfannoon ni addeessa.
Hambaan masjiida argamee kun roga afreen kan ijaarame yoo tahu, qiblaan isaa qajeelatti gara Makkaa kan gara gale tahuu ogeeyyonni ibsan. Qorattoonni hambaa akka jedhanitti, Masjiidni amma argame kun dachiin Israa’el humnaan qabatte waggaa dheeraa duras, qabeenya muslimoota Falasxiin tahuu ifatti agarsiisa.
Dabalataanis, naannichatti meeshaaleen qonnaa kan argaman tahuu odeeyfannoon ni addeessa.


text:
Mummichi ministeera Israa’eel Benjamin Natanyaahuu prezidaantii Yunaaytid Isteets Donald Traamp waliin har’a eega wal arganii booda haleellaa Rookeetaa galoo Gazaa irraa Israa’eel irratti gaggeeffamnaan imaltuu isaanii addaan kutuun Natanyaahun battalumatti biyya ofitti deebi’an.
Natanyaahun Kibxata borii galgala Waayit Hawuus keessatti Irbaataaf afeeramanii kan turan yoo ta’u koree dhimma biyyoota lameeniif haasawaa gochuuf turan.
Biyyatti deebi’uu isaani kan ilaalen Natanyaahun ibsa baasaniin haleellaa yakkaa Israa’eel irratti gaggeeffameef deebii gama humnaa kennuuf jecha jijjirraan sagantaa ta’e jedhan.
Rokeetiin darbatame Israa’eel waaltaa magaalaa Tel Aviv gama Kaaba bahaa keessatti mana tokko irratti kufee nama 7 madeesse.
Haleellaa Rokeetaa kanaaf waraanni Israa’eel garee hidhattoota Hamaas komatee waraanni Israa’eel gara daangaa Gaazaatti kan ergu ta’u beeksiise jira.


text:
- Wolii Galan Alaa Galan
- Haati Hattuun Intala Hin Amantu
- Aaki Jedhan Waa Tufanii Mammaakan Waa Himan
- Korma Abbaan Gaafa Cabse Ormi Ija Balleessa
- Tanaa Worri Rafnaan Jette Sareen
- Akka Arbaatti Utaaluuf Hilleessi Fatta’e
- Cooraa Cokoo Dhabanaasaa Boqoo
- Tokko Jedhanii Lama Jedhan
- Akka Cabanitti Hokkolan
- Ijji Qaroon Dura Bootti
- Ol Kaa’an Malee Ol Ka’anii Hin Fuudhan
- Tama Kaase Natti Si Kaase Jette Jaartiin
- Ijji Hin Fuutu Harka Malee
- Hodhaan Jalqaba Tola Jedha
- Akka Namaa Sirbaan Morma Nama Jallisa
- Beekaan Gamarrattuu Wollaalaan Of Jalattuu
- Ilkaan Ka’imaa Balaccuu Looniitti Kofla
Qopheesituun : Boontu Dhugaa


text:
Mootummaan Masri Labsiin Yeroo Muddamaa ji’a sadiif kan itti fufu tahuu ibse
Prezdaantiin Masrii Abdulfattaah al Siisiin ‘fiinxaaleeyyii waliinin qabsootti jira’ jechuun baroota sadan dabran biyyattiitti labsii yeroo muddamaa labsuun ni yaadatama. Ammas guutuu biyyaatti labsichi ji’a sadiif akka turu mootummaan Masrii murteyse.
Labsiin muddamaa kun ifatti mirga namummaa sarbaa jira jechuun mormitoonni labsichi akka kaafamu gaafatanis mootummaan Siisii hin fudhanne.
Labsicha hordofuun dhaabbileen mootummaafi mit-mootummaa kan akka Miidiyaa, Gaazexaa, Teeleefi miidiyaan hawaasaa tohannoo waraanaa jala galfamu Odeeyfannoon ni addeessa.


text:
Caamsaa 15/2014(TOI) – Yuunivarsiitiin madda Walaabuu Moosaajiiwwan hojiilee qorannoo qulqullina qaban geeggessuuf tumsan irratti leenjii kennaa jiraachuu beeksise.
Yuunivarsiitichi leenjii humna raawwachiisummaa itti fayyadama moosaajii gara garaa irratti leenjii barsiiftota muummee gara garaatiif kennaa jira.
Moosaajiiwwan leenjiin irratti kennamaa jiranis “STATA”,”Meta”f “R”jedhaman irratti tahuinis ibsamee jira.
Yuunivarsiitichatti itti aanaan pirezidaantii dhimmoota qorannoo,tajaajila hawaasaaf cehumsa teeknooloojii Dr. Hasan Shifaa akka jedhanitti yuunivarsiitichi qorannoolee fedhiif rakkoo hawaasaa bu’ura godhatan geeggessuu irratti argama.
Akkasumas qorannooleef tajaajilli hawaasaa hayyoota isaatiin geeggeffaman bu’ura saayinsii akka qabaataniif moosaajiilee galteelee tahan irratti hubannoo uumaa jiraachus himan.
Leenjiin hayyoota Yuunivarsiitii kaampaasii gara garaa irraa walitti bahaniif moosaajii qabiyyee gara garaa irratti kennamaa jirus qaamuma carraaqii kanaati jedhan.
Pirezidaantiin Yuunivarsiitii Madda Walaabuu Dr.Ahmad Kaliil gama isaaniitiin ergaa dabarsaniin leenjiin moosaajii irratti kennamaa jiru fedhii barsiiftota yuunivarsiitichaa jiddu galeessa godhachuun cinaatti qorannoo qulqullina qabuuf galtee jabaa taha jedhan.
Leenjichi humna raawwachiissummaa barsiiftotaa cimsuun bu’aalee qorannoo qulqullina qabaniif amanamoo tahan geeggessuu keessatti shoora ol’aanaa qabas jedhan.
Dr.Ahmad akka jedhanitti barsiistonnii carraa leenjii argatan sirnaan itti fayyadamuun galma leenjiif qabame akka dhugoomuuf tumsuu qabus dhaaman.
Leenjitoonni gama isaaniitiin leenjiin moosaajii gara garaa irratti isaaniif kennamaa jiru hudhaalee qulqullina qorannootiin wal qabatee mudachaa ture kan isaaniif xiqqeessu tahuus eeran.
Bara 1999 tti hojii baruufi barsiisuu kan jalqabe Yuunivarsiitiin Madda walaabuu muummeewwan barnoota gara garaatiin barattoota kuma 20 caalan humna simatee barsiisuu irra gahuu ragaan Yuunivarsiiticharraa argame ni mul’isa.


text:
Monthly Archives
December 2019
Finfinnee, Muddee 21, 2012 (FBC) – Taaksii dabalata galii fooyyeessuuf qorannoon gadi fageenyaan gaggeeffamuu Ministeerri Galiiwwanii beeksiseera. Kaayyoon taaksii dabalata galii…
Muummeen Ministiraa FDRI ergaa baga geessanii Ayyaana Qillee dabarsan
Finfinnee, Muddee 21, 2012 (FBC) - Muummeen Ministiraa FDRI Dooktar Abiy Ahimaad ergaa baga geessanii Ayyaana qillee dabarsan. Dooktar Abiy Ahimaad hawaasa Addunyaa fi lammiilee…
Agarsiisaa fi baazaariin intarpiraayizootaa baname
Finfinnee, Muddee 21, 2012 (FBC) - Agarsiisaa fi baazaariin intarpiraayizoota xixiqqaa biyyoolessaa Finfinneetti baname. Agarsiisichi Muddee 21 amma Muddee 27,2012tti kan turu ta'a.…
Iityoo- Teeleekoom barattoota Yuunvarsiitiif deeggarsa maallaqaa taasisuuf
Finfinnee, Muddee 21, 2012 (FBC) - Iityoo- Teeleekoom barattoota Yuunvarsiitii mootummaa keessatti baratan kuma 4’f deeggarsa maallaqaa taasiisuf akka ta’e ifoome. Dhaabbanni Iityoo-…
Ijaarsi Istaadiyamii Idil Addunyaa Aday Ababaa %99 xumurameera
Finfinnee, Muddee 21, 2012 (FBC) - Ijaarsi Istaadiyamii Idil Addunyaa Aday Ababaa %99 xumurameera. Istaadiyamichi guutummaan yammuu xumuramu teessodhaan namoota kuma 60 ol keessummeessuu…
Dargaggeessichi konkolaataa liitraan kiilo meetra 40 imalu hojjete
Finfinnee, Muddee 21, 2012 (FBC) - Dargaggeessi lammii Ityoophiyaa ta'e, Konkolaataa liitra tokkoon kiilo meetra 40 imaluu dandeessu hojjete. Naannoo Kibbaa godina Walaayittaa magaalaa…
Godinni Baalee godinaalee lamatti akka gurmaa’u kaabineen mootummaa naannoo Oromiyaa murteesse
Finfinnee, Muddee 21, 2012 (FBC) - Kaabineen mootummaa naannoo Oromiyaa walga'iisaa gaggeessen murteewwan addaddaa dabarse. Manni Maree Bulchiinsa Mootummaa Naannoo Oromiyaa…
Mormitoonni Iraaq Imbaasii Ameerikaa Baagdaadiitti argamu haleelan
Finfinnee, Muddee 21, 2012 (FBC) – Mormitoonni Iraaq Imbaasii Ameerikaa Baagdaadiitti argamu haleeluu isaanii ibsame. Mormitoonni kunneen haloo Ameerikaan haleellaa xiyyaaraan Iraaq fi…
Amajjii 2,2012 eegalee manneen seeraan ala ijaarramanirratti tarkaanfiin ni fudhatama
Finfinnee, Muddee 21, 2012 (FBC) - Amajjii 2,2012 eegalee manneen seeraan ala ijaarramanirratti tarkaanfiin ni fudhatama jedhe Bulchiinsi Magaalaa Finfinnee. Tarkaanfiin seeraa fudhatamus…
Alshabaab miidhaa boombiin Moqaadishootti lubbuun namoota 81 darbeef itti gaafatamummaa fudhate
Finfinnee, Muddee 21, 2012 (FBC) – Gareen hidhattoota Alshabaab do’insa boombii magaalaa guddoo Somaaliyaa Moqaadishootti qaqqabe itti gaafatamummaa fudhachuu beeksise. Haata’uti Ejansiin…


text:
Guyyoota muraasa dabre kana ololli hogganootaafi jaarmaya OMN maqaa xureessuu irratti fuulleffate gama adda addaan oofama akka jiru ni beekna. Hamma ammaatti dhimma kanarratti qaamni hoggansa OMN waan tokkollee hin dubbanne. Sababni isaas maddi dubbii kanaa hariiroo hojjataafi jaarmayaa kan seera ilaallatu waan ta’eefi. Hamiifi komiilee deddeemaa jiran hoggansi sadarkaan jiru sirritti erga ilaaleen booda qabxiilee armaan gadii kana ummataaf ifa godhuun barbaachiseera.
OMN hojjataas ta’ee hoggansa sadarkaan jiru heeraafi seera lafa kaayateen adabuu, hojirraa kaasuu ykn olguddisuuf mirga guutuu qaba. Akkasumas hojjataan ykn hogganaan tokko yeroo fedhetti caasaa jaarmaya beeksisuun hojii gadi lakkisuuf mirga guutuu qaba.
Hanga ammaatti hojjataan OMN irraa ari’ame tokkolleen hin jiru. Ji’a darbe kana keessa hojjattoota lama irratti tarkaanfin bulchiinsaa (disciplinary action) fudhatamuun dhugaadha. Erga adabbii kennameef fudhatanii booda fedhii isaanitiin hojii gadi lakkisanii jiran. Hojjattoota kana dhabuun keenya nu gaddisiisus kun mirga akka hojjataa tokkootti heerri bulchiinsa OMN fi seerri Ameerikaa isaanif kenne waan ta’eef ni kabajna. Gumaata hamma ammaatti jaarmaya kanaaf godhaniif ni galateeffanna. Gara fuulduraas jaramaya kanaan waliin bifa adda addaatiin akka hojjatan abdii qabna.
Haa ta’uutii, erga hojjattoonni kun bahanii booda hamiin bifa gara garaatiin ummata keessatti facaafamaa jiru, imaammata, adeemsa hojii fi kaayyoo OMN gaggeessaa jiru wajjin kan wal-faalleessudha.OMN dhaabbata walabaa fi karaa dhugaa qabatee haqa ummata Oromotiif kan dhaabbatee hojjataa jirudha. Kanas, qabtamaan hojiidhaan agarsiisaa jira. Imaammata editoriyaalii keenya, Qophiilee fi Oduu OMN tamsaasaa ture www.oromiamedia.org irraa hordofuun ni danda’ama. Ammallee, OMN dheebuu odeeffannoo ummata keenyaa baasuuf halkaniif guyyaa tattaafachaa jira. Yeroon kan hojiiti.
Daaw’attoonnifi deeggartoonni OMNis kana hubatanii bifa tasgabbaa’een OMN sadarkaa guddaatti ceesisuuf tattaaffii godhamaa jiru bira akka dhaabattan asumaan dhaamsa keenya dabarsina.
OMN sagalee ummata keenyaa ta’ee hojiisaa daraan cimee ittifufa.
Dr. Hamzaa Abdurazzaaq, Dura Taa’aa Boordii OMN
Girma Tadesse, Daareektara Koree Hojii Raawwachiiftuu
Dr Birhaanuu Dirbabaa, Gulaalaa Muummee