text:
SEENSA
Barruu kana keessatti seenaa, Finfinnee yaada baayyee gababdu irraa dubbadheen yaadan ka’efattin darba. Kun seensaaf seenaa, Finfinnee isin yaadachisuuf male seenaa, Finfinnee wali gala miti. Yoo seenaa, Finfinnee barressun jalqabame kitaaba gudda tokko ta’u danda’a. Tarii bar-tokko barreffamu mala. Amma garuu rakko siyaasaa fi dinagdee ishe hudhe irraan waa xiqqo dubbadha.
Finfinneen haandhura Oromiyaati. Bara 1886 ykn dhufaati ilman garbboomfattu; Miniliki dura SIRNA GADAA MACCAA FI TUULAAMA tin hogganama turte. Finfinneen wiirtuu Maccaa fi Tuulaamati. Akkasumas magalaa Gudditti Oromiyaati. Bakka harra masaraa biyyoleessa/galmii, Miniliki itti ijaarame ilmaan, Abisiniyaa bara dhufaa darbaa irra ta’ani impayeera Itiyoophiyaa afaan qawween tiksaan sun galmaa Abba Gadaa Tuufaa Muunaa ture. Warri, Abisiniyaa dha beelaa fi lolan biyya isanirraa godaanani dhufaan. Lolaa fi afaan qawween, Finfinnee dhuunfatan. Sababiin isaas humnoota biyyota alaatin lenji’ani, meeshaa jabanaa bara sana hidhachiifamani jaarmiyaa siyasaa fi amantiitiin ijaaramun hoggansaa fi hoggana wal-ta’a qaban. Sadarkaa sanatti, Oromoon sirna Gadaa yoo qabatellee haggansa, hogganaa fi jaarmiyaa wal-ta’aa, Oromoo guutuu hammatu dhabuun sababii dadhabina keessa qabu ture. Deggersa humnoota alagaa dhabunis shora olana qabaatera. Abbotin Gadaa Oromoo ballina lafaa fi lola guyya guyyaa irratti godhamurraan kanka’e sirna Gadaa fi bulchiinsaa gosaa gosaatti, Oromiyaa addan qoqqoaddatan. Kun immo kufaatii hamma harra, Oromoon keessaa dhidhitachaa jiruuf saaxile. Laalaa sana waan ofirra qabnuuf harra gosa, amantii fi naannoon ijaaramuun bu’a isarra balaa/gaga’ama isatu caala jenne ifatti dubbacha jirra. Qabsoo waggota shantamaan goonee kana keessattis kanumatu mirkana’e. Harralle sadarkaa Qabsoon Bilisummaa Oromoo/QBO galma ishetti dhi’acha jirtutti gosummaa fi naannumman of-duuba deebisa jira. Kufaati keenya kaleessaa of booda yommu millannu fi dadhabina keenya yommu qorannu gosummaa fi naannumman gufuu keessaa, Oromoo ture dha. Harraas dhibdeen guddaan keessa, Oromoo isuma kaleessa sana. Ilmaan garbbomffattu, Habashaa dadhabina keessa keenya kanattii daraan injifannoo gudda argatan. Harras rakko sana irra aanu dadhabne.
Miniliki Abba Gadaa Tufaa Muunaa afaan qawween akkuma injifateen, Oromoota; Abichuu fi Galaan ajjessu, harka muruu, jilba muruu, ciqilee muruu fi lafarra buqqisu hojii godhate. Lafa isaan irraa dhabamsiifaaman irra immo ilmaan, Abisiniyaa qubsiisu jalqabe. Kun Finfinnee qofaa osoo hin taane guutuu, Oromiyaa keessatti bifa wal-fakkataan itti fufe. Lafa Galmaa Abba Gadaa diiganitti galma mootummaa, bakka galma Qaalluu diiganitti immo mana sagadaa/ Bataskanaa ykn Orthodox dhaabbatan. Bataskanoonni, Finfinnee keessa jiraan heeddun isaani galma Qaalluu fi Odaa Oromoo irratti ijaaraman. Galmi bulchiisa mootummaa fi waajjiroonni dur-dur ijaamani immo Dirree Muudaa, Irrechaa, Gumiigayoo, galma Caffee fi galmaa Abba Gadaa irratti ijaaraman. Guutummaa impaayeeraa Itiyoophiyaa keessatti haluma wal-fakkataatu hojjetama ture/hojjetama jiras. Akka qoratootni seenaa bara Sanaa barreessanitti, Miniliki, Oromoo kitila shan fixe. Isaan keessa gosti, Oromoo Abbichuu fi Galaan warra gosti isaani dugugga sanyii, Oromoo sanan dhabame keessa warra gosti guutun dhabamedha.
Finfinneen 1886 tti, Minilikiin dhuunfatamte. Minilik gaara Inxooxxoorratti bataskaanaa fi galmaa mootumma ijarrate ture. Kan inni gaara Inxooxxoo filateefis tooftaa lolaaf daahanno fi teessuma mijataa waan qabuf. Saabaabiin isaas, Miniliki, Oromiyaa guutumman guutuutti hin dhuunfatin jira. Kanaaf Abboti Gadaa Oromoo wajjin lola dhawata geggessaa jira. Miniliki bulchiinsa siyaasaa hoggana haatii warraa isaa ,Xaayituu Butul immo Bataskanaa hogganti turte. Kanaaf lafa harkii, Minili ga’etti bataskanni, qeesonnii Abisiniyaa fi ilmaan Habashaa lafa qabatu. Kanaaf ilmaan Habashaa kuma dhibbotaan lakka’amantu, Finfinnee dabalate,Oromiyaa keessa qubsifame. Oromoon immo kitilaan biyyasarratti ajjeffame/ajjefama jiras.
Humnoonni fashisti,Xaaliyaani 5 Waxabajji 1836 tti Finfinnee dhuunfatan. Galmii Dhaabbata Tokkummaa Afirikaa/ DHTA ykn Organisation of Africa Unity /OAU’n 1963 keessa Finfinneetti hundeffame. Bara 2002 tti DHTA gara Tokkummaa Afirikaa/TA ykn African Union/AU tti jijjirame. Waal-ta’an hoggansa isaas, Finfinnee ta’e akka itti fufu murta’e. Yerooma wal-fakkataatti United Nations Economic Commission for Africa waal-ta’a hoggansa isaa, Finfinnee godhate. Akkasumas 1965 tti Finfinneen Council of the Oriental Orthodox Churches taate.
Akka lakkofsa ummata 2008 taasifametti ummata magalaa Finfinnee 3,384,569 tu lafa 5,165.1/km2 (13,378/sq mi) irra jirata.
Lakkofsi ummata magaala Finfinnee/MF keessaa baayyinni ummata Oromoo barabaraan gadi adeema. Kan ilmaan Habashaa immo guyya guyyaan dabala adeema. Kunis kaayyoo fi tarsiimoo dhan itti yaadame hojjetama jira. Kaayyon ani barru kana barressuuf ka’e enyutuu Finfinnee keessa qubatee jiraa fi Oromoon akkamittin ilalamaa ykn of ilalaa jira, Finfinnee keessatti yaada jedhurra ka’a. Kanaaf amma gara ijoo dubbin ka’ettan ce’a.
Heerri Adda Bilisa Baasaa Ummata Tigirayii/ABUT dhimma afaan hojii MF hin dubbatu. Hata’u iyyu male MF afaan Amaraan hojjeta. Akka Heera ABUT “MF bakka teessoo mootummaa Federaalaa fi itti waamamni ishees mootummaa federalaaf” jedha. Akka bu’a qoranna obbo Milkeessaa Miidhagaa kora Hayyota Oromoo, Fulbaana 2016 Yunibeersiitii Finfinnee keessatti geggeffame irratti ibsetti “ummati Oromoo %19.51, ummati Amaraa %47, ummati Guraagee %16 Finfinnee keessa jiraata”. Baayyiinni ummata Oromoo Finfinnee keessa jiratu baayyina ummata, Jibutii fi Komoroo wajjin wal-qixa. Ummati Oromoo MF keessa jiratu bayyiinni isaa ummata Jibuutii fi Komoroo wajjin wal-qixa kun wagga 130, Finfinnen, Habashootaan dhuunfatamte keessatti mana baruumsaa tokko, gazeexaa fi barrulee gaggabdu tokkolle MF keessa hin qabu.
Magaalonni Oromiyaa keessa jiraan heedduun isaani bakka qubsuma waraana, Miniliki turan. Adeemsaa keessa ummati itti galuun maagala ta’e. Akka bu’a qoranna Ob.Milkeessaa tti “ baayyinni ummati Amaraa magaala Finfinnee 1910 keessa %20 gadi ture, baruma kana keessa ummati Oromoo MF keessa jirataa ture Afaan Amaraa hin beeku ture, 1958 keessa ummati Oromoo %18 titti gadi bu’e, 2007 tti ammoo %20 ta’e”. Adeemsii akkasi kun sirna siyaasaa gita bittu alagaa wajjin deema. Biyyota garbumma jala turaan keessatti gochi akkasi kun mullatera. Abban biyya dhabame ykn sab-bicuu ta’ee giti bittu immo humna murtessaa/balla ta’e jechudha. Harrralle waanti ABUT guutuu Oromiyaa keessatti lola kallatti hunduumaan ummata Oromoorratti adeemsiisaa jiraanif kaayyoon isaa kanuma.
Hubachisia: barruu koo kan Qabsoo Bilisummaa Oromoo fi Wal-xaxiinsaa Gaanfaa Afirikaa jedhu 4 bitootessaa 2017 marsaaritii Ayyantuu.net irratti maxxanfame irratti kaartaa asi gadii kana fayyadameen ture. Hata’uyyuu malee ergaa kaartaan kun dabarsituu dubbistootni waan hubataan natti hin fakkannef. Kanaaf akka armaan gadittin ibsa na caqasa.
Kaartaa tokkoffaa
Kaartaa tokkoffaa. Magariisi akka ambeebatti gargar cicitte mullatu, Oromiyaa ABUT meeshaa cunquursaa Oromoo; Dhaabbata Dimookiraasii Ummata Oromoo /DHDUO tin bulchaa jiraanidha. Oromiyaan balloon gaanfa qabdu irratti sararaamtee jirtu immoo ishee ABO’n dhiigaan tarareedha. Ilmaan Abisiniyaa guutummaa impaayeericha keessa dhangala’aani dinaagdee biyyichaan duroomani jiru. Kana cinattii aadaan, Afaani fi seenaan isaani lellifamu bira taree saboonni kibbaa sadarkaa Afaani fi seenaa isaani moggatti dhiisaani Habashumma fudhatan bira ga’a jiru. Kanarra ka’uun, Itiyoophiyaan, Oromiyaa addan kutee impaayericha dhuunfate akka jiru kaartaan kun mullisa.
ABUT Oromiyaa yoo xiqqate bakka lamatti ciruu fi Oromoo sab-bicuu gochurratti halkaani fi guyya hojjecha jiru. Wagga shantama olif, Sumalootni, Sumaliyaa gudditti ijaaruuf qabsa’a jiru. Harra hoggansa wal-ta’aa tokko jalatti hogganamu yoo dadhabaan ille biyyi, Sumaliyaa fi Sumaleen addunyarratti beekamaniru. Biyyotini hallu diimaa dibamaan akka biyya Sumaliyaatti of beeku. Garuu gariin isaani, Itiyoophiyaa fi Kenya keessa jiratu. Mohammed Said Barren humna itti dhabe male bara 1977 tti, Sumaliyaa guddiitti kana ijaaruuf lola Baha Oromiyaarran jalqabe. Harras Lolli ABUT Baha Oromiyaarraan geggessa jiraanif duubbee siyaasaa sana qaba. Kanas taarsiimoo siyaasaa fi Oromoo sab-bicuu tti deebisuutu duuba jira. Akka bulchiisaa DHDUO harratti yoo Master pilani Qindawa Magaala Finfinnee/MPQMF dhugome Oromiyaan ishee magarisa sana taati. Ilmaan Abisiniyaa impayeericha keessatti saba guddaa/murteessaa ta’u. Gaafa sana yoo dimokiraasii dhan impaayericha bulchaan yaaddoo hin qaban. Sababiin isaas isaantu humna murtessa qaba waan ta’ef. Humnaan ukkamsaani barabaraan bitu akka hin dandenyee inuma beeku. Kanaaf dimookirasii dura waantii isaan gochuuf akekkataan impaayeericha keessatti dinagdee, aadaa, Afaan, sabummaa, amantii fi humna waraanan akka of-duuba hin deebinetti of ijaaruu fi Oromoo immo sab-bicuu fi lamsha’aa taasisudha. Amma karoora bara fagoo kana of-duratti egeree/ilmaan isaanif hojjecha jiru. Qabsa’onni ABUT ofi dullomaniru garuu waan hunduumaa ilmaan isaanifi fi dhalootaaf hojjecha jiru Yeroo hundumaa dhadannoon isaani ‘matakati’ jedha. Dadhannoon, Abbayi Walduu ummata Tigiraayif dhadate “hamma dhaloota saditti humni angoo siyaasaa nu harka fuudhu hin jiru” jedhe abdachiise Adollesaa 2016 tti.
Kaartaa lamaffaa
Kaarta lamaffaa. Kaartaa lamaffaa kanarratti dhaamsaan dabarfachuu barbaade akka kanatti fufe jiru ta’a. Wa’ee MPQMF armaan olitti ibseera. Ammo abjuu fi adeemsa Sumaliyaa guddiittin isinitti hima. Kaayyoo fi akeekii lola Sumaloota 1977 tti Baha Oroomiyaatti jalbee fi amma ABUT tin utubame adeemsifaama jiru barruu kiyya duraa irratti ibsera. Amma garuu, sumaliyaa guddiittin lafarratti yoo dhugoomtee maal akka inni, Oromiyaa fi Oromoo godhu isinitti mullisun carraqa. Lollii MPQMF fi Sumaliyaa guddiiti Oromoo irratti jalqabe akka jiru ijaa keenyaan arga jirra. Akka TVO DHUO hogganamu gabasettii “lolli kun jalqabe torbaan lama keessatti, Oromootaa kuma soddama/30,000 lafaa fi qe’ee isaanirra buqqise” jedha. Kun isa DHDUO amane gabase qofa. Akka OMN gabasetti immo “Oromoonni dhibba afuri/400 oli ajjefamaniru” jedha. Lolli kun akkuma itti fufeetti jira. Hata’uyyuu malee amma ammatti humni ykn mootumman maaliif kana gootu jedhe ABUT seeraanis ta’ee jaarsummadhan gafate hin jiru. Yaadumtissalle waan jiru natti hin fakkatu. Yeroo baayyee hayyoonni fi qabsa’onni, Oromoo “erga ABUT angoo siyaasaa irra kufee booda seeraan gaafanna” jedhu. Kun dubbi midhaan hin qabne dha. Erga kufeeti inniyyu kufe essaa ti? eenyuun eenyuun gaafattaa?. Ammoo erga kufee gaafachuun bu’aan isa maali?. Silallee harra akka inni darbee hojicha itti hin fufnef naasiisuufis ta’e adabuuf yeroo sirrin amma. Waldaan Abboti Seeraa Oromoo Hagayya 2016 tti ABUT kufuutif kerkera jira kanaaf angoo siyaasaa fi bulchiinsa biyyatti irratti maariyanna jedhe jaarmiyaalee siyaasaa fi waldalee Hawwasaa fi amantii Oromoo, London, Biritaniyaatti waame ture. Isa duras ta’e isa booda garuu achii buuteen isaani hin bekamu. Nama dhuunfaati kaasee hanga jaarmiyaa siyaasaa biyya alaa fi saba-himatti cuftinu yeroo sochiin tokko biyya keessa dhowu angoo siyaasaa qooddachuu fi wal-ta’iinsa/tokkummaa Oromoo irratti hojjechuuf dammaqu. Isa duras ta’e isa booda immo QBO hin yaadatan. Adda Bilisummaa Oromoo/ABO fi hoggana isarratti dhaaga holola darbatu. Namoonni gariin ABO fi hoggana isa hamachuu fi abaruu hojii qabsoo godhataniru. “Namoonni of keessaa miya’a ykn waan gaarii hin qabne yoo nama biroo hadheessan waan miya’an of see’u” jedhe obbo Leencoo Lataa. Gababaatti yoo, Sumaliyaa guddiittii fi MPQMF milka’ee, Oromiyaan ishe magariisa Dhiha fi Kibba sana qofa taati. Oromiyaa ABO’n dhiigaa fi lafee qabsa’oota, Oromoon taararee sun lafee/skeleton qofa taati. Dimshashumatti kaartaa kana lamaan iarratti waantin jechu barbaade kanuma.
FINFINNEE HARRAA
Akka bu’a qoranna Ob. Milkeessaa tti 1997 tti gandoota baadiyaa 23 tu bulchiinsa MF jala gale. Ummataa gandoota kana keessa jiraatan keessa %70 ol, Oromoodha. Gaafa gandoota baadiyaa 23 bulchiinsa MF jala galchaan dhimmotni aadaa, afaanii, mana baruumsaa, enyuumma fi buufata fayya/hospitala tokko ille ilaalcha keessa hin galle. Bara 2003 tti immo sunu hafe bulchiinsa gandoota baadiyaa fi lafaa naannoo sana akkuma jirutti dhunfatan. MPQMF maqaa ittin wali gala giddugalessa, Oromiyaa seeraan dhuunfatan male bulchiinsii fi ummati, Oromoo naannoo sanarra buqqifamera. Kaan immo ammayyuu buqqifama jira. Dhugaa lafarra jiru yoo ilalle bulchiinsii MF daangaan isaa asi ykn achi waanti jedhamee beekamu hin jiru. Yo kara Baha ilalle hamma Bushooftu ga’utti, Finfinneen ballatera. Kanaa immo ummatatu irra qubate jira osoo hin taane, lafa gudda investeroota, Tigireetu diilloo itti ijarratte jira hamma, Adaama ga’utti. Kara Kaabatiin yoo ilaalle bulchiinsii MF, Kotobeetii kaase, Walloo fi Tigirayitti geesurran daangaa hin qabu. Kara Dirre Xiyaraa; Boolerraan yoo caqsne bulchiinsii MF gandootaa baadiyaa keessa darbe, Tulluu Diimtuu ga’e Yerar/Garjiiitti deebi’a. Karaa, Sulultaan immo, Suluulta darbee laftii heedduun dhuunfatamera. Karaa Dhihaatiin immo, Burayyu darbee, Holoota darbeera. Lafti kun cufti 1997 kaasee maqaa investment; daraaraa omishuu, warshaa dhaabuu, gumurukii fi kk fadhaan samame. Yeroo sanatti qotee bulaan naannoo sanaa mormuuf yaale ture. Garuu deggersa ykn sagalee dhabe faca’e. Barataan ture bara sana nan yaadadha baratootni, Hamboo fi Calliyyaa, Mandii fi Dambii Dollotti mormi jalqabani turan. Garuu humni waraana guddan itti gadi dhiifame torbaan tokko kan hin calle keessatti ukkamsani. Dammaqinsii ummata Oromoos sadarkaa harra kanarra hin geenye ture. Harra lafa bara sana saaman seera qabeessaan itti fayyadamuu irratti ABUT nu fixa jira.
Akka qorannaa Ob.Milkeessatti “MF keessa olma da’immani kuma tokko/1000 ol, mana barumsaa sadarkaa tokkoffa dhibba saddetti/800 ol, mana barumsa sadarkaa lamaffaa dhibba lamaa/200 fi qopha’inaa dhibba fi kudhan/110 jira”. Kana kessaa manni barumsaa Afaan Oromoo hin jiru. Gaafa gandota baadiyaa digdami sadi/23 ofitti dabalaan sana mana baruumsaa, buufata fayyaa fi tajaajila bu’aralee hawwasaa adda addaa wajjin dhuunfatan. Sun cuftinu Amariffatti jijjirrame jechudha. Akka bu’a qoranna biiroo barnoota MF baasetti “mana baruumsaa konyaa, Gullallee, Aqaaqii, Yakkaa, Kolfee, Boolee fi Qallittii keessatti Afaan ittin barsiifamuu Afaan dubbatamu gadi waan ta’ee fi barsiisoonnii fi baratootni wal-hubachu dadhabani jedhe” ture. Ta’us furmati hin laatamin hafe.Akka bu’a qoranna ob. Milkeessatti ammoo “mannen barnoota, Oromiyaa keessa jiraan %8.5 Afaan Amaraatin barsiisu”. Yeroo Fincilli Xumura Garbumma/FXG, Burayyuu keessatti geggeffama ture ABUT saboota Afaan Amaraa dubbatani mana baruumsaa as jiruu kana ijoollee keessanif Afaan Amaratti jijjirra jedhe gowomsa ture.
MF keessaa Raadiyoonii FM kudhan/10 tu jira. Ja’a/6 kan dhuunfaati. Afur/4 immo kan mootummati. Gazeexaa kudha torbaa/17 fi magazinii digdamii tokko/21 tu MF keessa dalagaa jira. Hata’uyyu malee, Afaan Oromoon kan dalaguu tokkolle hin jiru. Saba-himaaleen kun cufti QBO irraa yaaddoo fi sodaa waan qabaniif aadaa, seenaa, Afaani fi enyummaa, Oromoo dhabamsiisutu dalagalee isaani duubaan calaqqisa. Innis mirga bicuu heerrii federeala, Oromoof kennulle hin kabajan. Inumayyu faallaa isaa yeroo isaan hojjetan arga jirra. Gariin saba-hima maqaa dhuunfaan ijaaraman kana harkaa duubaan ABUT hoggana. Kanaaf holola isaani ittin geggeffatu. Fkn FM Zamin kan qoondaala ABUT; Mimmi Sibaatuu ti.
Qabsa’oonni, Oromoo gameyyin 1960 keessaa jalqabani QBO bu’uressuu fi qooda irra fudhachaa turan. Harra ijoolleeni fi akakayyuun isaani Afaan Oromoo hin beekan. Qabsoo abban isaani fi akakayyuun isaani itti dhiigaa turan beekuun hafnaan Afaan Oromoo hin beekan. Yeroon mana baruumsa ture ijoollee dhiigaan, Oromoo ta’ani garuu aadaa, seenaa, Afaani fi enyummaa, Oromoo hin beekne heeddun arge. Irra heeddun isaani maatiin isaani qabsa’oota turan. Keessattu bu’uressitootaa fi hoggantoota Maccaa fi Tuulaama akkasumas ABOti. Kana yeroon jedhu maatii qabsa’oota biyya Hambaatti dhalatani guddatan dabalate. Akkan MF keessatti hubadhetti namoonni akkasi kun immo QBO akkuma alagaan ilaluutti ilaalu. Waanti nuti harra dhiigaa fi jirru kun dhalootatti hin darbu yoo ta’e gatii hin qabu. Namootni tokko tokko akkas jedhu “akakayyuun koo, Oromoo dha garuu, ani Afaan Oromoo hin beeku”. Kaan immo akkas jedhu “maatiin koo Oromoo dha garuu, anii Afaan Oromoo hin beeku” jedhu. Jechoonni kun warra, Oromoo facasuuf irratti hojjeta jiru heddu gargaraa jira. Isaanis akkasuma jecha nu seenaa jiru.
6 Hagayya 2016 gaafa Hirira guddicha magaaloota dhibba lama/200 keessatti hirirtootni ba’ani sagalee isanai dhagessiffachaa fi wareegama turan. MF keessattis iyyama ABUT malee yeroo duraatif hirirri geggeffame ture. Sochi FXG geggeffame keessa inni MF adda ture. Sababiin isaas humnaa tikaa fi poolisii caalaa kan hirirtoota karaa dhowatee konkolaachiiftoota MF ti. Yommu hiriirtootni wal-ga’u jalqabani kaasani konkoolachiiftooni daandii cufaani xurrunbaa ittin korii kararraa ari’aani afuufuu jalqaban. Sana boodaa daandii dhorkatan. Hirirtootni dhibba saddetti/800 ganama sa’a 7:00 dura Hulluqa Kormaa ga’an. Daandii konkoolachiiftootni waan dhorkatanif dandii miillaan namni lama irra deemurratti hirirani sagalee mormii isaani dhaggesisuu jalqaban. Battalumatti hirirtoota dandii qallo dheeraarraa faca’ani jiraan, Agaziin tokko tokkon isaan to’ate. Waan nama aja’ibu immo yommuu, Agaziin dhukasaa fi reebicha jalqabu danidiin sila cufaame xurrunbaan iyyisifamu tokko utuu hin hafiin naannoo sana baallee baasee waan barrise fakkata. Tarii konkaalaachiiftootni suniyyu humna tikaa ABUT ta’u malu. Garuu akka sochii gaafa sanatti utuu hirirrii sun cimee itti fufe ta’e, hirirri sana mormu biroon waan qopha’a ture natti fakkata. Hirirtootni gaafa sana qabamani reebamani fi hidhaman akka natti himaanitti “mana namoota dhuunfaa Afaan Tigirinya dubbatani keessatti, namoota uffata sivil uffatantu nu reebee” naan jedhani. Namni “guyya sadiin magazina nama dhuunfaa keessatti hidhamen reebame” nan jedhes jira.
BOOLEE, LAAFTOO FI QOSHEE
Bara 2015 keessa saamicha lafaa gandaa qotee bulaa Boolee Bulbularratti bifa addaa/ humnaa waraanaa fi tikaan ABUT tin jalqabe. Ganda qotee bulaa,Warra Gannuu keessatti mannen jiraatoota heddu diiguun namoota gariin ajjessani, gariin immo madessani, kaan immo hidhan. Utuu baayyee hin turiin, Oromoota ,Boolee Bulbulaa keessaa afoosha qabani namoota soddomi sadi/33 afoosharra qabani akkuma jiranitti mana hidhatti darbani. Ajjechaa Warra Gannu tti ABUT rawwateen wal-qabate sochiin MF keessatti dho’uuf kaanan yeroof dhaabani turani. Guyyota murasa booda immoo Laftootti humna tikaa isanitin lolan/humnan mana jiratootaa diiguu fi ajjessu jalqaban. Asittis mormii fi dura dhaabbanna gudda isaan hin egnetu isaan mudate. Humnoonni tikaa fi ajajoonni isaani isaani irra ajjeffaman. Namoonni heddunis wareegaman. Bulchaan Konya, Laaftoo fi ajajaan polisii aanaa sana irra ajjeffame. Saba-himaleen garagaraas gabasan. Kanaaf ammas utuu hin jaallatani of-booda deebi’an. Hata’uyyu malee manoonnii diigamani fi namoonni ajjeffaman akkuma sanatti hafan. Yeroon kun yeroo FXG, Oromiyaa keessa belbela jiru waan ta’eef ABUT heddu rifatani turan. Sababiin isaa QBO Shaggar seennan isaanif akka dhumate beeku. Lafoota irratti waranni geggeffamu kun immo investeeroota biyya keessaa fi alatti dursee gurgeramera. Kanaaf muddama jiran. Bitootessaa 2017 tti ammo gandaa “Qoshee” jedhamu keessatti sochiin adda dhaga’ame. Lafatu sigigate namoota dhibbaa fi afurtama/140 nyaate. Saba-himan ABUT dursee taatee sana lafa kosiin itti gatametu sigigate jedhe gabase. Kanaaf saba-himaleen cuftinu lafa kosiin itti gatametu sigigate jedhani gabasan. Garuu dhugaan jiru utuu laftichi hin sigigaatin dura laftichi gurgrame ture. Ummata laficharra jiratuunis irra ka’a jedhame qajeelfami kenname ture. Ummatichi lafa dhaquu waan hin qabneef callisema ta’a ture. Battala isaan hin yaadinitti balaan kun irra ga’e lubbun namoota sana darbe. Doozeeriin reeffaa namoota barbaaduu mana namoota sanas diigaa deema. Akkataa itti ABUT itti dubbicha afarsuu barbaaduus waan duubaan harka keessa qabu fakkata. Guyya tokko boooda baratoota, Yunibeersitiin gargarsa namooma godha jechuni fi Alamuddin saba-hima ABUT gadi ba’e kitila afurtama/K 40 kenna jechun sun na shakkisise. Balaa sana booda namoota naanno sanatti hafaan godansisaan. Silaas kan barbaadaama jiru laficha waan ta’ef.
Muxannoo wagga 26 ABUT irra arga jirurra enyunu hata’u dantaa isanif jecha ajjesuuf garaan isaani hin seesu. Gaafa galma, Miniliki seenan angoo irrati qabsa’ootaa fi hoggantootni gameyyin meeqaa akka wal-fixaan mudanno dhiho Ayyalomfa qabna. WAREEGAMTOOTNI IRRECHAA IMMOO BARABARAAN YAADATAMU. Ani dhumaati namoota dhibba fi afurtama/140 qoshee sana keessa ABUT harka qaba jedhen amana. Kanaaf dhumaati fi balaa sana cufaaf ABUT itti gaafatama.
MAQAA GANDOOTA FINFINNEE
Bara 1970 moota keessa gaafa QBO eegaltu, isa jalqaba qabsa’onni maqaa isaani jijjirratan. Fkn Yohannis= Leencoo, Abdur Karim= Jaarraa tti jijjirratan. Qabsa’onni maqaa Amaraa, Arabaa, Israa’eel qabaata turaan cufti maqaa Oromootti jijjirratan. Sana booda maqaa lafa Oromoo, maqaa Oromootti deebisan. Fkn Addis Abeba= Finfinnee, Asebe Tefer = Ciroo fi kkf dha. Battaluma sanatti qubee Saaba/Amaraa dhiisaani Qubee Afaan Oromoo Afaan hojii jaarmiyaa, barnootaa godhatan. Osoo akaksitti QBO belbela jirtu 1991 jijjiramni ta’e. Sana booda Heeraa fi Mootumman duraan ture jijjirame. Hata’uyyu malee heeraanis ta’e labsii dhan hagganni ykn mootumman maqaa MF deebisee ykn moggase hin jiru. Garuu ummati Oromoo sagalee tokkon wal-ta’ee Addis Abeba lagate. Finfinnee jedhe waan waamef harra alagaanis, Finfinnee jedhe waama. Akkuma kana maqaa gandoota, Finfinnee keessa yoo maqaa Oromoon itti moggafaten sagalee tokkon wal-taane waamu jalqabne gaaf-tokko alagaanis utuu hin jaallatin fudhachu mala. Isa jalqaba garuu osoo nama bira hin dirqisisiin ofirra ha jalqabnu. Lagadhu/didii maqaa alagaan gandoota, Finfinneef moggase.
1. Adaamii………………………………………….Semen mezegaja, semen hotel
2. Agamsa………………………………………….Anuarmesgidi,Merkato
3. Alloo riqichaa…………………………………Ingiliz embassy
4. Awwaroo………………………………………..Aware
5. Baabuu…………………………………………..Addisu Kera
6. Baddaa Ejersaa………………………………..Res Kesa –sefer
7. Birbirsa gooroo…………………………………Georgis, Piasa
8. Burqaa……………………………………………Yeka Mikael
9. Caffee Araraa……………………………………..Yeketet 12
10. Caffee muudaa…………………………………..Lideta
11. Caffee Tumaa……………………………………..Sidist kilo
12. Calcallii………………………………………..Sar bet
13. Laga Harree…………………………………… ..Lagahar
14. Caffee annani…………………………………….Meksiko
15. Daalattii ……………………………………….Aret-kilo
16. Dabbasoo…………………………………………Goteraa, Wallo sefer
17. Dachee Gorbaa…………………………………….Addis-ketema
18. Dhummugaa………………………………………..Ginfille
19. Didimtuu…………………………………………Shehojale
20. Dolloo buddenaa…………………………………..Bekilobet
21. Dooqaa Booraa…………………………………….Hayahulet
22. Fichee…………………………………………..Talian-mishig
23. Garbii…………………………………………..Sengatera,ambeta,mekelakia
24. Golboo…………………………………………..Gofa, Kera
25. Haadaa ammaa……………………………………..Tele,Geraji,cerqos
26. Harawwaa…………………………………………Kacha fabirika
27. Harbuu…………………………………………..Shola
28. Heexoo…………………………………………..Behita
29. Hulluqa Kormaa……………………………………Ras Birru Sefer, mesqel adde bebah
30. Hurrumaa…………………………………………Ferensahi/France
31. Hurufa Bombii…………………………………….Jenmeda
32. Hurufaa Raaree………………………………….. Ras Geneme sefer, Addisu Mikael
33. Jaajjaa…………………………………………………..Bihere-tsige
34. Kormaa ykn Raaroo…………………………………Res Tesema sefer,tikur anbesa,immigration
35. Labuu………………………………………….. siga meda, tataki
36. Laftoo…………………………………………. Bunna bordi
37. Lumee……………………………………………Yosef sefer/Yosef betekiristian
38. Madaaroo…………………………………………Ayer tena
39. Malkaa Ooboshee ………………………………… Bambis
40. Mardee…………………………………………..Aroge ayar marefia
41. Muujjaa………………………………………….Shiro-meda
42. Qaalee…………………………………………..Asko
43. Qarsaa…………………………………………..Shereten, Hilten, Xiyibet
44. Qirxii…………………………………………..Belah Zeleke-menged
45. Sammu gulaalaa……………………………………Meta daricha
46. Sokoorruu………………………………………..Meselemia,Amanuel,koasmeda
47. Sulula Garbii…………………………………….Tekileheyimenot
48. Tulluu Daalattii………………………………….Aret kilo betemengist
49. Tulluu dheertuu…………………………………..Gofa betemengist
50. Tulluu ejersaa……………………………………Hana Mariam
51. Waayyuu………………………………………….Kechene-medenialem
52. Waddessaa………………………………………..Cherchir godena
FINFINNEE 1974 BOODA
Bara 1974 booda adeemsi siyaasaa impayeera Itiyoophiyaa hundee dhan jijjirame. Abban lafummaa fi sanyalumma, Amaraa mormii guddatu mudate. Kanaaf sabummaan adda adda baba’ame ijaramun jalqabe. Sana booda siyaaasaa sabumma irratti hunda’etu beekamti argate/fudhatame. Sadarkaa kanatti saboonnii fi ummatootni maagaala joonji siyasaan rukutaman. Sababiin isaas jiraatootni magaala sabumma tokko hin qaban. Gariin isaani haadhan saba bira, abban saba bira irra dhalatan. Kaan immo haadha mana ykn abba manatiin saba biradha. Kanaaf siyaasaa sabumma irratti hunda’e fudhachun waan isaan diiguuf sabumma caalaa biyya lellisutti fulleffatan. Gochii akkasi hedduminan magaalotta, Oromiyaa keessa jiraan keessatti mullata. Magaaalonni, Amaraa fi Tigirayi keessa jiraan rakko kana hin qaban. Magaalotni, Amaraa keessa jiran, Amaraa dha. Kan Tigirayis ,Tigireedha. Oromiyaan garuu sabootaa fi ummatoota, Oromoo hin taaneetu dhuunfate jira.
Finfinneen uumama isheetin lafa dhaloota, Oromoo yoo taate ille harra garuu ummatootni keessa jirataan saboota biroodha. Oromoon MF keessatti sab-bicuu fi iyyessa ta’e jira. Oromoon qe’ee isaa irratti iyyessaa fi alagaa ta’e bulaa jira. Alagaan, Finfinnee keessatti duroomee, abba biyya of godhe bulaa jira. Oromoon MF keessatti shakkamaa fi sodaatama jirata. Finfinneen haandhuura, Oromiyaa taatee garuu saboonni ishee keessa jiratan, Oromoorraa soda fi yaaddoo qabu. Kanaaf gaafa QBO finintu jaraatootni MF yaaddootu isan qabata. Callisani osoo hin taane muxaanno irra ka’an qabu. Innis: Addi Bilisa Baasa Ummata Eritiriyaa/ABUE gaafa guutummaa, Eritiriyaa dhuunfate ummatoota, Asmaraa keessa jirata turan kuma jaataama/60,000, Tigiraayi keessatti akka koositti dhangalaasan. Beleshangul ummata Oromoo Asoosaa keessa jiratu konkoolaata biyyoo guuruun akka biyyootti, Mandii fi Begiirratti dhangalaafte. Jiraatootni MF sodaa kana waan qaban natti fakkata. Heeddun isaani ilmaan nafxanyootaa waan ta’anif jibbinsa, Oromoos qabu. Kanaaf dhaabota maqaa tokkumma, Itiyoophiyaan ijaaraman humna isaani guutu deggeru. QBO ykn ABO immoo akka diinaa isaanitti ilaalu. Halli kun immo ABUT daraan fayyadera. Dhugaa dubbachuuf jiraatootni MF ABUT gararra jibbu. Garuu dhaaba itti chichani/amanani deggeraan immo hin qaban. Qabsooni fi jaarmiyaaleen biyyatti keessa jiran tumsa fi deggersaa ummata magaala hin argatin jiru ammalle.
Bara 1974 as jiraatootni magaalaa jaarmiyaa siyaasaa cimaa deggeran hin arganne. ABUT 2005 dura xiyyeffanna isaani jiraatoota magaalaa fi saboota wal-makaa irra ture. DHDUO bu’a tooftaa qabsoo sanati. 2005 asi garuu xiyyeffannan ABUT jiraatoota baadiyaa giddu galeffate socho’a jira. Dhaabonni maqaa tokkumma, Itiyoophiyaan qabsa’aan immoo ABUT faana deemu. 2005 dura akkuma ABUT xiyyeffannan isaani jiraatoota magaala ture, isa asi immo jiratoota baadiyaa giddu galeffatan. Fkn qabsoo Kaaba Itiyoophiyaa; Amaraa fi Wal-qayiti fakkenya ga’adha.
QBO’n gaafa jalqabes ilmaan qotee bulaa qaroodhan MF keessatti 1973 hanga 1976 tti socho’a ture. Bara 1976 hnaga 1991 immo Gobollee fi Yaabus keessa nanna’a ture. Bara 1991 immo, Finfinneetti ol deebite. Bara 1992 biyya hambaatti gadi ba’e. Bara 1993 booda bu’uressitooni fi hoggantootni muraatoo fi jajjabon dhugaatti qabsichaaf mana ba’an ni wareegaman. Qabsa’onni qubaan lakka’aman qabsicha dandamachiisuuf biyyota ollaa keessatti dhamati guddadhan qabsicha deebisaani gadi dhaabun biyyatti ol deebisuuf ijjibatan. Sadarkaa kanatti ABUT heddu of ijaare, biyyota dhihas firoomfate. Waraannii fi humni tikaa isaani biyyota Dhihaan leenjii fi hidhanno humna isaani olitti argatan. Kanaaf qabsa’onni, Oromoo dura dhaabbachuuf duubbees waan hin qabneef marfama hamaa keessatti hadhaa qabsoo dhandhaman. Kana keessatti hoggantootni fi ajaajootni heeddun wareegaman. Kana cinatti diigamsi keessaa fi foxxoqinsi isaan mudate. Hamma harratti diigamsii fi foxxoqiinsii akkuma itti fufeetti jira. Sadaarkaa kanatti qabsoo qara lama ykn sadii kan marfama keessatu geggeffama jira. Kanaaf 1992 booda QBO fi MF deebi’ani wal-argachu hanqatan. Jiraatootni MF fi QBO halaalatti oduu/ maqaa dhan malee wal-hin barin jiru. Qabsoon biyyatti keessatti geggeffamu immo deggersa jiraatoota Magaala argate male milka’u hin danda’u. Bara 1991 dura qabsoon hidhanno milkii fi deggersaa jabaa qaba ture. Kanaaf deggersa jiratoota baadiyaatin galma ga’e. Qabsoo hidhanno keessatti sagalee murteessa kan qabu jiraatoota baadiyaa ture. Qabsoo jaarraa 21ffaa keessatti immo murteessan jiraatoota maagalaati . Kanaaf QBO wagga tokkof utuu wal-irra hin citiin deemte deemte, Sabbataa, Burayyuu, Suluultaa, Galaan, Sandafaa, Laga Xaafoo geessee of-irra deebite. Akka wareegaama, gootummaa fi cichoominaan belbela turten, Finfinnee ol seente ta’e dhumate ture.
Gaafa QBO, Finfinnee marsite mootummoonni Gaanfa Afirikaa heeddu rifatan. Sababiin isaas seenaa haaratu Afirikaa keessa jalqaba jira. Afirikaa keessatti abbaa Irree fi Garbomfataan hidhanno malee kufaani hin beekan. QBO’n ABUT Gaanfa Afirikaa sodaa fi yaaddoo tokko malee to’ate jiru lafaan ga’uuf raasuu isa yommuu argan.
- Albashir; mootummaan Sudaan Kaabaa hidhamtoota siyasaa biyya isa keessa jiran cufa akka gadi lakkisu waada seene
- Salbakir; mootumman Sudaan Kibbaa mormitoota isaa wajjin ararame
- Sumaliyaan nama mootummaa nuuf ta’a jedhan filatan, nama ABUT barbaadu didan
Museevini; mootumman Ugandaa yaaddoon lafa qaqqabu egale
Saba himaan biyyota Dhiha QBO dhaga’u hin feene akka CNN, Bloomberg,China fi kkf gabasuu egaalan
Mootummoonni Dhiha wagga 30 kadhatamani sagalee, Oromoo dhaga’u didaani balbala banana simachu egalan
Halli kun kan nutti agarsiisu QBO galma mootumma/ MF tti dhi’achu isheeti. Waggota dheeraaf baadiyaa keessa gaafa isheen turte namni gurra kennef hin turre. Oromoon dhaga’u hin feeneyyu heeddutu ture. Anga’oonni DHDUO fi qoondaaltootni ABUT tokko tokko dhiifama gaafachuu fi gaabbuu egaalan. Qabsa’onni Oromoo gameyyin abdii kutaatani manatti gagalani turaanis mana gadi baba’u itti fufan. ABUT waan takka godhee fi yaadee hin beekne ifatti/mullinatti seeraan waraana ummatarratti labse. Labsiin sun immo enyummaa isani isaan of- keessatti dhokfatani raroo hoolaa uffatani biyyota Dhihaa gowomsa turan bineensumma isaani saaxile. Kanaaf akka dura jaalala fi amantii mootummota anga’oota Dhiha biratti qaban harra hin qaban. Kun cuftinu jiraatootni magaala sagalee fi humna murteessa qabachu isaniti. Sababiin isaa addunyaan harra addunya odeffannoti. Odeffaano dabarsuu fi fudhachuuf carra gudda kan qabu immo jiraatoota magaalati. Odeefaannoon harra akka rasaasaati. Kanaaf ABUT rukutta odeefannotin jonja’e. MF magaala guddiitti Afirikaa, bakka iddo bu’onni biyyota Gamtoman/ BG ykn UN jiru, Saba-himaan biyyota Dhiha jiru, Dipilomastotni fi ummatootni biyyota alaa jiraan waan ta’eef sagalee fi dhageetti gudda qaba. ABUT wagga 26 QBO baadiyaa fi biyya ollatti ukkamsa turulle amma garuu Finfinneetti marsitetti.
QBO FINFINNEE SEENSISU
Akka furmaatatti kanan heeru QBO Finfinneetti ol-galchu dha. Kunis kan ta’u malu tooftaa fi tarsiimoo qabsoo fi yeroon gaafattun masakamu ta’a. Kanaas akkas ta’u qaba ykn kanatu gaarii dha jedhe gabaa kana keessatti akkan dubbadhuf narra hin egdan jedhen abdadha. Hata’u iyyu malee amman booda jiraatoota magaala irratti xiyyeffachun dirqama ta’a. Kana yeroon jedhu jiraatootni baadiyaa hin fayyadan jechu akka hin taane isinif gala jedheen yaada. Qabsoon amantii, kutaa, gosaa, korniyaa hunda hin hiramchiifne tuulla cidii dha. Hammam guddatu ille bu’a hin qabu. Tooftaa fi tarsiimoo jiraatootni magaala, Oromiyaa fi kan biroo itti QBO deggeran mala dha’un barbaachisa natti fakkata. Hammi ummati Oromoo hidhanno malee qabsa’uu qabu caala qabsa’era. Utuu ummati, Oromoo MF keessatti murteessa ta’era ta’e qabsichiyyu xumurame wagga tokkoffa isa kabajaa jirra ta’a. Hubannaa fi beekumsa jiraatootni MF QBO tif qaban heeddu dhugarraa fagoodha. Karaa ittin isaan hubachiisaan mala dha’uun hojii aritiin hojjetamu qabudha. Akka ummati Oromoo biyya isaa keessaa saboota biroo ari’uuf hin teenye qabsoo dhan agarsiifnerra. Garuu ammayyu wal-ta’insa haqaa fi galmee irratti hunda’e walin hin qabnu. Gargar fageenyaa fi uumamni magaaloota, Oromiyaa keessa jiranis yoo addan nu fageesseelle wal-ta’iinsaa qabsoorratti hunda’ee tokko qabaachuu dandeenya. Innis akka si gaditti caqasi.
- ummatoota Oromiyaa keessa jiraataan cufaaf odoo isaan nun gaafatin lamumma Oromiyaa kennuufi. Yoo didanis mirga guutu qaban
- Dirqama lammiin Oromoo tokko qabu akka gitaa fi humnaa isanitti itti kennu
- Sagalee isaani ta’u, hawwachuu, misoomaa, Saba-himaa fi hojii hawasaa keessatti of eggannodhan hirmachisu
Rakkini fi dhiibbaan isanirra ga’u akka lammi biyya keenyarra ga’etti fudhanne deggeruu fi gargaarsa namooma gochufi qabna
Yoo QBO tif hirisuu hin danda’amu illee ta’e tumsa godhachuf halkaani fi guyya irratti hojjechu. Kunis qabsoodhan dhugoma.
Hubachiisa: akka lammii biyya keenyatti ilalla jechun immo mirga hiree keenya nu murteessu jechu akka hin taane quba qabadhu. Mirga guutuu qabu jechuunis mirga nam-tokke isaan qabsa’aa jiranif jechudha. Garuu mirgi isani kan saba isani giddu galeffate/waalteffate jechu miti. Gabaaba dhumatti mirga nam-tokkee/individual right jechudha. Mirga sabumma ,Oromiyaa keessatti, Oromoo qofaatu qaba.
Bilisummaan Oromoo: kabajamu mirga saboota cunquurfamoo fi Oromiyaa keessa jirataniti.


c: text/html

text:
NU TAARIKIYAAPPE
“Keehi Iita Woy Keehi Adussa Ogee Baawa”
LAAPPUNE 26, 1937n, ogee xalalissido naaˈˈu asati baanaa maayida bantta kaamiyaa loddan laaggiiddi Awusttiraaliyan Sidnii giyo katamaa gelidosona. Eti issi layttappe kase he katamaappe kiyoosappe, Awusttiraaliyan keehi haaho, qassi keehi wayssiya amarida heeran 19,300 kilo meetiriyaappe dariya ogiyaa biidosona. He asati ooratta heeraa eranawu woy beˈanawu biya asa gidokkona. Xoossaa Kawotettaa mishiraachuwaa aaho Awusttiraaliyaa gaxariyaa gattanawu murttida mishettiya aqinyetuppe naaˈˈati Arter Wilesanne Biil Niwulandsa.
Awusttiraaliyaa biittan deˈiya amarida Geeshsha Maxaafaa Tamaareti * 1928 heeraa gakkanaassi darotoo abbaa doonan deˈiya katamatuuninne hegaa heeran sabbakidosona. Abbaappe haahuwan asay haakki haakkidi deˈiyo gaxaree Toophiyaappe ichashu kushe keenaa dariya bazzo. Gidoppe attin, Yesuusa kaalliyaageeti Awusttiraaliyan haaho sohuwan deˈiya gaxariyaa gujjin, ‘saˈaa gaxaa gakkanaashin’ abaa markkattana koshshiyoogaa ishantti loytti akeekidosona. (Oos. 1:8) SHin eti ha daro oosuwaa waati oottana danddayiyoonaa? Eti Yihooway bantta oosuwaa anjjanaagaa ammanettidi banttawu danddayettida ubbabaa oottanawu murttidosona.
SABBAKIYO OOSUWAA AQINYETI DOOMMIDOSONA
Kiwinslandeninne Arggo Awusttiraaliyan deˈiya gubaaˈeti bantta moottan abbaappe haahuwan deˈiya sohotun sabbakanawu koshshiyaabay deˈiyo amarida kaameta 1929n giigissidosona. Metiyaaban genccananne kaamee moorettiyo wode giigissana danddayiya mino aqinyeti he kaametun boosona. He aqinyeti mishiraachoy kase gakkibeenna darosaa biidosona.
Kaamee baynna aqinyeti gaxariyaa bishkkiliitiyan boosona. Leemisuwawu, layttay 23 gidido Benet Brikeli 1932n, ichashu agina sabbakanawu Kiwinslanden, Rokhamptena katamaappe huuphessa Kiwinslande biis. I birddilisiyaa, maayuwaa, qumaanne daro maxaafaa ba bishkkiliitiyan caaniis. I ba bishkkiliitiyaa goomay wuriyo wode, Yihooway kaalettanaagaa ammanettidi, genccidi laaggiis. I saamuwan asay hayqqido heeran, wurssetta 320 kilo meetiriyaa ba bishkkiliitiyaa sugiiddi biis. Hegaappe simmin 30 layttawu Ishaa Brikeli bishkkiliitiyan, motoriyaaninne kaamiyan xeetu shaˈu kilo meetiriyan qoodettiya ogiyaa kumetta Awusttiraaliyan biis. Aborjjine giyo zaretuyyo koyro sabbakiday a; qassi i yan gubaaˈeti eqqanaadan maaddido gishshawu, gaxariyan ubbasan erettidanne bonchettida asa.
METIYAABAA XOONIYOOGAA
Kumetta saˈan asay keehi haakki haakkidi deˈiyo sohotuppe issoy Awusttiraaliyaa, ubba qassi he biittan gaxare heeraa. Yihoowa asay Awusttiraaliyan gaxariyan haaho heeran deˈiya asaa demmanawu murttidoogaa bessiis.
Istuwart Keltanne Wiliyam Torintena giyo aqinyeti hegaadan murttidoogaa bessidosona. Eti 1933n, Awusttiraaliyawu gidduwan deˈiya Alis Ispirings giyo kataman sabbakanawu Simpsen Bazzuwaa giyo, shafee keehi kuurettido aaho bazzuwaa kanttidi biidosona. Mittaappe giigissido tohoy deˈiyo Ishaa Kelti, eta guutta kaamee moorettin eti aggibayana koshshikkonne, gaameelaa toggidi aggennan sabbakiis! He aqinyeti gaxariyan baaburee eqqiyoosan, Wiliyam Kiriik giyo hooteeliyan a godaara gayttido wode eta oosoy ayfiis. He hooteeliyaa goday CHarles Bernharti guyyeppe tumaa siyidi, ba hooteeliyaa bayzziis; yaatidi keehi mela, qassi keehi haahuwan deˈiya Awusttiraaliyaa gaxariyaappe amarida heeran 15 layttaa aqinye gididi haggaaziis.
Beni aqinyeti banttana gakkiya daro metuwaa xoonanawu xalananne minnana koshshiis. Doomettan etabay odettido Arter Wilesinne Biil Niwulandsi Awusttiraaliyaa gaxariyan sabbakiyo wode, issitoo wolqqaama iray bukkin he bazzoy silimotido gishshawu, 32 kilo meetire ogiyaa keehi metootidi naaˈˈu saaminttan gakkidosona. Issi issitoo, eti suulliya awan cawattiiddi keehi kuurettida shafiyaa bollaara kaamiyaa sugoosona, qassi shuchattiya wombbaanne shafetiya shaafaa kanttidi boosona. Darotoo eta kaamee moorettiyo wode, eti matan deˈiya katamaa gakkanawu daro gallassawu tohuwan woy bishkkiliitiyan biidi, moorettidaagaa laammiyo miishshay yaana gakkanaashin yan daro saaminttaa takkoosona. He metiyaabay deˈishinkka, eti ubbatoo loˈˈobaa qoppidosona. Arter Wilesi Zi Golden Eej giyo maxeetiyan issi wode kiyida qofaa guyyeppe, “A markkati beenna keehi iita woy keehi adussa ogee baawa” yaagidi hara ogiyan qonccissiis.
Daro wodiyawu aqinye gididi haggaazida CHarles Harisi metiyaabay deˈishin haaho gaxariyan barkka haggaazidoogee kaseegaappe aaruwan Yihoowakko shiiqanaadan bana maaddidoogaa yootiis. I gujjidi hagaadan giis: “Issi urawu danddayettida keenan keehi guuttabay deˈiyoogee daro loˈˈo. Koshshiyo wode Yesuusi karen aqanawu koyikko, nu oosoy nuuni karen aqanaadan oottikko, ufayttidi hegaadan oottana bessees.” Qassi daro aqinyeti hegaadan oottidosona. Eti salettennan minnidi oottido gishshawu, mishiraachoy Awusttiraaliyan ubbasaa gakkiis; qassi hegee keehi daro asay Xoossaa Kawotettawu exatanaadan maaddiis.
^ MENT. 4 Geeshsha Maxaafaa Tamaareti 1931n Yihoowa Markka geetettidosona.—Isi. 43:10.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Baaddimmee Lafa Dhagaaf Lubuun 100,000 Kan Ta´eetu Yoo Du´ee Garuu Lubuun Oromoo Milliyyonaan Lakkaawwamuu Yoo Du´uu Moo Maal Ta´uu Akka Qabuu Moo Tilmaamuun nama hin dhibuu. Walumaagalatti hojiin Mootummaa Read More …
By Dr.Birhanemeskel Abebe Segn The West Should Not Waste any more time to avert the unfolding humanitarian tragedy in Oromia The ethnic cleansing and mass killing of Oromo civilians Read More …
Hirirra guddaan tokko biyya German Magaala Berlin keessati Fulbaana 16 bara 2017 gaggeefamee ture. Hirirra kana irrati Hawaasinni Oromo biyya German keessa jiran hundaa qooda isaanii fudhatanii jiru. Keessumaayyuu Read More …
Ayyaannii Irreechaa Biyya German Magaala Frankfurt Kessati haala ho’aa fi nama hawwatuun Kabajamee ooleee. Dabalatanis wagaa darbee gochaa sukkaneessa Mootummaa Wayyanee dhaan Ilimmaan Oromoo irrati Bishooftuu Irreechaa irrati Lubuun Read More …
Regierungspräsidium Darmstadt Luisenplatz 2 64283 Darmstadt Darmstadt, 01,09,2017 Oromo´s Demonstration against Ethiopia Dictator´s on 1st Sep. 2017 A letter to the Regional Council of Darmstadt Read More …
Presentation About Germany Foreign Policy on Africa specially on Ethiopia. By Chiristopher Marischka. Chiristopher Marischka who is a Germany Citizen , researcher and a writer have been present his presentation Read More …
Dhiibbaa Ummata Oromoo Irrati Biyya Kessaafi Alaan Taasifamaa jiru kanaafi Furmaanni isaa maal? Akkuma beekamuu baroonni dhibbaa darban ummata Oromootiif dhumaati hammana hin jedhamnee fi dararaa cimaa dabarisaa kan ture Read More …
By Dr. Birhanemeskel Abebe Segn ዶ/ር መረራን በእደዚህ አይነት ሁኔታ ማየት ለኦሮሞ ህዝብ ብሔራዊ ውርደት ነው። ይህ የሚያመለክተው የኦሮሞ ህዝብ አንድ ያልተሻገረውና መሻገር ያለበት ትልቅ ድልድይ አለ። እርሱም አንድ Read More …
Harka fuune Ummata Oromoo biyya German keessa jirtan hundaafi nagaafi kabajinni keenya bakka jirtanitti isin haa qaqqabu jechaa sagantaa guddaa guyyaa gaafa Hagayya 12, 2017 (August 12, 2017) magaala Read More …
Biyya Oromia fi akkasumas akka waliigalataatti biyyaa Ethiopia keessati yeroo ammaa kanaa beelaa hamaa dhaan Ummanii lakkoofissi isaa milliyyona 8 amma milliyyona 10 ta’uutu midhaan nyaata dhabee du’aa jira. Read More …


text:
By Beekan Gulummaa Irranaa Mardaasaa*
Ateeteen uummata Oromoo gidduutti baay’ee kan beekamu ta’ee, akkuma Ogafaanota kaanii dhalootaa gara dhalootatti kan darbudha. Akka kitaaba Daaniyaa (2006:92) keessatti ibsametti Ateeteen Diriiroo waaqeffannaa keessaa isa tokko. Ateeteen ayyaana dubartii ta’uu hawaasni beeka.
Ateeteen kan eebbistee naqxu haadha warraa taati. Ayyaanni dubartii kunis kan qe’eefi warra eegdee tolchitudha. Isuma kana Xilahun Gamta (1989) yoo ibsu “Atete is adiety of divinity which women worship in the belief that it makes them fecund, happy, prosperous, wealthy and healthy” jechuun ibsa. Baxter Ammoo (1975) “Atete as ‘afemale sprit’ a supernatural power’ and even a female divinity who is the focus of a family cult associated with fecundity” jedhee ibseera.
Ateeteen sirna dubartoonni Oromoo waaqa ittiin kadhatan akkasumas hawwiif abdii jiruuf jireenya isaanii keessatti qaban ittiin ibsan ta’uu hubachuun nidanda’ama. Kana malees sirni ayyaanni dubartoonni ittiin kabajamaniifi ulfina ittiin argatan ta’uusaa maanguddoonni tokko tokko dubbatu.
Makonnin Laggasee (1982) qorannoo geggeesse keessatti akaakuu Ateetee eere keessatti maqaan isaanii hunduu jecha afaan Oromoo ta’uusaa kaaseera. Haaluma kanaan Ateeteen ayyaana dubartii (haadhaa) yoo bakka buutu karaa biraatiin qaalluun ayyaana abbaa yoo ta’u umuriifi saalaan kan hindaangeffamnedha. Ateeteen garuu umuriif saalaan kan daangoftedha.
Sirna Ateetee dubartii qofaatu bulfata. Kanarraa ka’uun bakka tokko tokkotti ayyaana dubartii jedhamuun beekama. Dhiirri sirna kabaja Ateetee kanarratti hinhirmaatiin malee waan Ateeteef barbaachisu gama isaatiin guutuun gumaacha isarraa barbaachisu hunda taasisa. Durboonnis ateetee kana akka hinbulfanne dubbatama. Hata’u malee isheenis gama isheetiin meeshaalee barbaachisan haadhaaf nidhiyeessiti.
Sirna facaafannaa Ateeteerratti dubartoonni walwaamanii waliin facaafatu. Sirna kanarratti hoolaan niqalama. Beerran siiqqee qabatanii garee uumuun sirba keessa dubbiin walxuqaa sirbu. Sirna facaafannaa kana keessattis faarfannaan Ateetee garaagaraa niweeddifama.
Haala yeroo facaafannaa Ateeteerratti yaadota garaagaraatu jiru. Kanneen keessaa kitaaba Daaniyaa keessaa (2006:237) irratti Ateeteen ayyaana dubartii ta’uu eeruun waggaa lamatti altokko birraa yookaan arfaasaa keessa akka ayyaaneffatamu ibsameera. Karaa biraatiin ammoo Jeylan 2004: 11) waa’ee facaafannaa Ateetee akkaataa itti aanu kanatti lafa kaaha; As I well know it’s [Atete’s] practice in southern Oromia now, the timing of the festival is not fixed as such. Whenever natural disasters fall, women gather and perform the ritual. Without any fixed timing the Oromo womenused to practice Atete as of stringing theier solidarity and as atool to counter atrocities stage against them by men.
Iddoo tokko tokkootti kan akka fakkeenyaaf shawaa bahaafi lixaatti ammoo Ateeteen kan facaafatamu ji’a waxabajjii, qaammeefi masqalaatti. Yeroo Ateeteen itti facaafatan sadii haata’an malee, dubartiin tokko sirna Ateetee kan kabajju yookaan kan facaafattu waggaatti si’a tokko qofaadha.
*Beekan Gulummaa Irranaa Mardaasaa can be reached Email: beekanguluma@gmail.com


text:
Walindhaa ODBC
Kuusdeetaa ODBC dhaaf qindaa'inoota adda baasa.
LibreOfficekeessatti gabatee kuusdeetaa gulaaluuf ykn galmee kuusdeetaatti dabaluuf, gabateen dirree kasaa adda ta'e qabaachuu qaba.
Hujeffannoo Solaris fi Linux irratti, iddoo ooftuu ODBC ooftuu JDBC fayyadami. Hojjoommii ODBC Solaris fi Linux irratti http://www.unixodbc.org ilaali.
Foddaa irratti kuusdeetaa Maayikiroosooft Aksasiitti walqabsiisuuf, ADO ykn walquunnama kuusdeetaa Aksasii ODBCn alatti fayyadami.
Maqaa kuusdeetaa ODBC
kuusdeeaa faayilaa keessatti xurree galchi.
Sakatta'i
Qaaqa filannoo madda deetaa ODBC banuuf cuqaasi.
Madda deetaa filadhu
ODBC fayyadamtee madda deetaa kam akka qabsiisuu barbaadde filadhu. booda OK. cuqaasi.


text:
Tuesday, October 27, 2009
XяTaдыH XypдaH ГaлT Tэpэr бa ГaxaйH ФepMepүүд
2 comments:
Za sain uu ? Sonirholtoi zuil bichsen baina . Tegeheer Hyatdiin Zasgiin gazar hurdan galt tergee yaduu irgeddee bish, gadaadiin juulchdad zoriulj baigaa baih. Tegseneeree tedend iluu tohilog uilchilgee uzuulehees gadna oorsdiin yaduu irgedeesee tusgaarlah arga baij bolno. Bas horinnegdugeer zuund Hyatad uls hurdan galt tereggui baij bolohgui gedgee medej baigaa. Hamgiin boditoi ni Hyatadad juulchlagchdiin too ni engiin irgedees ni iluu baigaa baih, tegeed bas Hyatad mongotoi bayan baigaa yum baina. Aldagdaltai yumand mongo zarahgui ee scaaduul chini. Mongo bolood oor torliin ashig baigaa.ReplyDelete
D. N.
- AnonymousOctober 28, 2009 at 11:28 PM
testReplyDelete


text:
Wednesday, December 28, 2016
Dhimmaa waa'ee OMN Afaan Arabaatin dabarsuu ilaachisee yaada lixa Wallaggaa magaalaa Aayiraa fi naannoo isaa irraa uummata oromoo hundaaf darbe
Dhimmaa waa'ee OMN Afaan Arabaatin dabarsuu ilaachisee yaada lixa Wallaggaa magaalaa Aayiraa fi naannoo isaa irraa uummata oromoo hundaaf darbe
'Dhimma waa'ee OMN afaan Arabaatiin jalqabuuf jedhu ilaalchisee dhaamsa lixa Wallaggaa magaalaa Aayiraa fi naannoo isaa irraa uummata oromoo hundaaf darbe
hunduma dura nagaan Waaqayyo bakka jirtanitti isin haa ga'u jechaa yaa uummata oromoo baayyee isin jaalanna baayyees isin yaannas yoo Waaqayyo jedhe guyyaan itti bilisoomnee Finfinnee gubbaatti waliin kbajannu fagoo nutti hin fakkaatu. Gara ijoo dubbii keenyaatti isin deebisuuf gidduu kana OMN afaan Arabaatiin tamsaasa isaa jalqabuuf kan jedhu ilaalchisee namootni tokko tokko amantaa islaamaa baballisuuf jechuun olola ofaa jiraachuu dhageenyee jirra. Namootni kun Oromoo ykn saba biraa ta'uu ni danda'a. Nuti Oromoonni lixa Wallaggaa dubbii jarreen muraasni uummata Oromoo amantaan qooduuf yaalaa jiran kana dura jabeessinee ni dhaabbanna ni morminas, Akkuma beekamu naannoon keenya hedduminaan amantaa kiristiyaanaa kan hordofnu ta'u illee amantaan kan dhuunfaa akka ta'e hubachuun afaanotni addunyaa irra jiran ittiin walii galuu ta'uu isaa malee rakkoo biraa akka hin qabne mirkaneessuu barbaanna. Kanaaf OMN tamsaasa isaa afaanota addaa addaatin eegaluun isaa kan nu gammachiise ta'uu irra darbee kan ittiin boonnu ta'uu ibsuu barbaanna. Kanaaf nuti Oromootni lixa Wallaggaa tattaaffii OMN godhaa jiru kana kan deggerruuf kan bira dhaabbannu ta'uu mirkaneessina.
Tokkummaan ilmaan oromoo haa jabaatu,
Oromoon tokko IUOf lixa Wallaggaa magaalaa Aayiraa irraa''
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
AMALOOTA TIRUU KEENYA MIIDHAN SHANAN (5) IRRAA OF HAA EEGNU!
Amaloota tiruu (liver) keenya miidhan shaman (5)
1. Inni tokkoffaan akkuma beekmu alkoolii baay’isanii dhuguudha. Kunis tiruun keenya qaama alkoolii sana dhabamsiisu waan ta’eef kallattumaan qaama hundaa caalaa kan alkooliin hubamu tiruu keenya.
2. Qorichoota hedduu liqimsuu (overdose). Qorichi mana yaalaa irraa yoo ajajamu miidhaan isaa yaada keessa galee ilaalameeti. Kan baay’ee tiruu keenya miidhuu danda’an yoo ta’emmoo fayyummaan tiruu hordofamee qorichi addaan dhaabama. Kan mana yaalaa alatti ofii kjeenyaa suuqii irraa binnee har’aa boorii fayyadamnu garuu miidhaa guddaa nurraan gahuu danda’a kanaaf of eeggannoo guddaa gochuu qabna.
3. Hirriba dhabuu yokaan hirriba ga’aa rafuu dhiisuu
4. Qaama baay’ee furdachuu fi nyaata gahaa dhabuu ( obesity and poor nutrition). Kaanaafuu furdina keenya hir’isuudhaan BMI keenya haga danda’ame 24 gaditti eeguu qabna
5. Tamboo xuuxuu. Tamboo xuuxuun faayidaama takkallee hin qabu miidhaa irraa kan hafe kanaafuu yoo fayyaa tiruu keenyaa eeguu barbaanne tamboo xuuxuu irraa of eeguu qabna.
Fayyaan faaya
Dr. Gurmessa


text:
Hawaasni Oromo fi Mesenssonni Caayaa Tokkommaa Baqattota Oromo Biyya Masrii Magaalaa Cairotti jiraatan ebela 26/2015 kabajaa Ayyaana Gotota Oromo 2015 haala miidhagaa fi bonssaan kabajatanii …Read More »
Godaanttota heraan alaa fi Motummaa Masrii
Hegeree Oromiyaa Ebela 15/2015 Godaanttonni Ethiopia namni 19 qabamee harka Motummaa Masrii jiraachuun isaanii gabaafamee jira. Akka gaazexaan Sagalee “Nubaa “ ja’amu ebela 15/2015 Waajjira …Read More »
Caayaan Tokkommaa Baqattota Oromo Biyya Misra irraa
Hegeree Oromiyaa Kora yk konfarannssi Xiqqaa Caayaan Baqqattota Oromo Biyya Masrii Bioteysa 24/2015tti godhatte laalchise akka armaan gadi kanatti . Gabaasaa kora kanaa isinii dhiheysina …Read More »
Egypt, Ethiopia and Sudan sign accord on Nile dam
Three countries sign deal amid fears that dam being built by Ethiopia would reduce water supply to Egypt and Sudan. Egypt, Ethiopia and Sudan have …Read More »
Aaddee Munaa Mohammed Ibro Bitoteysa 17/2015 biyya Masrii Magaalaa Kaayrotti Du’aan Addunyaa kanarraa Boqatte jirti .
Oduu Gaddaa : Bitoteysa 19/2015 Magaalaa Cairo: Aaddee Munaan kan itti dhalatte Baha Oromiyaa Aanaa Dadar Araddaa Soddomaa bakka ja’amtutti akka lakkofsa faranjjii 1996tti dhalatte. …Read More »
Waa’ee Koree Caayaa wal qabate hubachiisa
Jaallan Gaddaa/Ayyaantuu.com Nagaan haa dursu Rakkoo Kaayroo keessaa jechuun Koree Caayaa baqattoota Oromoo biyya Masrii waan facaase dubbisnee jirra .Nuhi kan amma Kaayroo jiru fi …Read More »
Oduu Gaddaa Guraandhala 6/2015
Hegeree Oromiyaa Aaddee Fathiyaa Shaafii Hassan Guraandhala 4/2015 Magaalaa Cairotti Du`aan Addunyaa Kanarraa Boqatte jirti. Aaddee Fathiyaa Shaafii Dhiha Oromiyaa Godina Ilu Abbaa Boraa Aanaa …Read More »
Dura ta’aan Barlamaana Ethiopia Abbaa Dulaa Gammada jiilota 70 waliin Misra daawwate
Hegeree Oromiyaatiin Oduu Ethiopia fii Masrii : Muddee 18/2014 Dura ta’aan Barlamaana Ethiopia Abbaa Dulaa Gammada jiilota 70 waliin kibxata dabree Muddee 16/2014 Magaalaa Cairo …Read More »
Rakko Baqattota Oromo jiddu gala Bahaa fii Afrikaa Bahaa keysaafuu Masrii Sudaan fii Biyya Yaman keysatti irraa geyaa jiru irraa waa muraasa dubbachun barbaada
Muddee 11/2014 1. Akkuma Yaadatamuu dhaabbanni UNHCR fii Motummaan Yaman Gabaasa Muddee 4/2014 waliin baasaniin Bqattonni Ethiopia namni 71 sababa hammenya qilleensaatiin qaraqara Magaalaa Adan …Read More »
Baqattoonni Oromoo biyya Misra fuula UNHCR Duratti yeroo ammaa hiriira gadgeeysaa jiru
Hegeree Oromiyaatiin Hiriira yeroo ammaa Mormii Habshotaa fii Embaassii Ethiopia Kaayroo rratti Baqattota Oromoo fuula UNHCR Duratti Onkololeysa 28/2014 baayyinaan raawwachaa jiran hordofaaRead More »


text:
Jaal Kabadaa Buzunesh Gurraandhala 7, 1908 Oromiyaa giddu gala, Meettaa Roobii, araddaa Gorsaa keessatti dhalatan.Umuriin isaanii barnootaaf akka ga’eenis maatiin isaanii abbaa lafaa waan turaniif salphaatti barnoota argachuu danda’anii jiru.
Jaal Kabbadaa Bizunesh maqaa haadhatin akka waammaman maqaarraa hubachuun nidanda’ama. Bizunesh maqaa dubarti akka ta’e ifaa waan ta’ef. Gootichi kuni akkamitti maqaa dubartiitin waammamme? Dubbi faranjoonni paradox jedhaniin sana fakkaata. Haala kana maanguddooni waayee isaanii beekan akkasitti ibsaa jiran. “Maqaan abbaa Kabbadaa Bacharee jedhama. Kabbadaan maqaa kanaan waammammu waan hinfeenef maqaa haadhatiin waammammuuf dirqame”.
Jaal Kabbadaan obboleetti takka qabu turan; ishiinis akkuma isaanii maqaa haadhatiin waammamma turte. Tanaanye Bizunesh jedhamti. Otoo ajejaa dhibbaa loltuu H/Sillaasee tokkoon irraa hinfudhatamin dura niitii gooticha Oromoo Kabbadaa Bargaa turte. Kabbadaa Bargaa roorroo niitii irraa fudhatamu haloo ba’uuf bosonatti bahe. Yeroo bosona tures poolisiifi loltuu mootimichaa hedduu duguugee waan ijibbaachiseef bishaan naannoo jiru summeessun bishaan sana dhugee akka summiin du’u taasisani. Gaafa du’u saa beeku boombii ofirratti kiyyeesee loltoota reeffa kaasuu dhaqxe hedduu akka galaafate himamaa ture.
Jaal Kabbadaan dhalataa Meettaa Roobii yoo ta’an gosaan gosoota saddeettan ilmaan Meettaa keessaa tokko kan ta’e gosa Walaqoo keessaa dhalatan. Gootichi ummata Meettaa oggannuun weerara Minilik fuuldura dhaabbate Birraatu Golee akaakkayyu akka ta’uf himama. Jaal Kabbaddaan bara Xaaliyaanin biyyatti weerarte weerara sana dura dhaabbachuuf bosonatti galuun gootota hedduu gurmeessanii hoogganuun loltuufi baandaa Xaaliyaani falmutti ka’an. Loltoonni Xaaliyaanii biyyatti dhuunfatani Meetaa garaa walakkaa bu’un lafa amma magaalaa Aanichaa taatee Shinoo jedhamuun beekkamtu kana keessatti daanno ijaarratani qubatani. Lafti suni maqaashii daanno sanatti mogaafamee ergasii kaasee hanga dhiyoo kanaatti Mshigi jedhamuun waammammaa turte. Megaalattin kan bu’ureffamtes loltoota Xaaliyaanin ta’u saa seenan magaalatti ni’ibsa.
Yeroo Xaaliyaanin daanno Mishigii keessa jiraatu kana Jaal Kabbadaan daanno isaa lafa km 30 hinfagaanne qarree Mogor iddoo Gooroo jedhamuun beekkamu qubachuun achii ka’ee hanga Mishiigiitti deemuun Xaaliyaanota irriba dhoorkaa ture. Gadi bahanii biyya keessas akka hinsochoone taasisee akka ture maanguddoonni ragaa bahaafii turan. Karaa biraa lafa Qacamaaf Dulla jedhamu keessa sochoo’aa kan turan qabsaa’onni biraa Garbii Bultoof Hundee Bultoon hoogganaman aanaadhuma kana keessa akka turan nibeekkama. Waraanni gootota kanaan hoogganamaa tures akkasuma loltuu Xaaliiyaanif baandaa saani hedduu akka duguuge seenan saanii ragaa baha. Loltuun Kabbaadaafi Garbii faa lafa keessa sochoo’an (sphere of influence) baballifachuuf yeroo hedduu walitti bu’un nama akka walirraa ajjeesaa turan maanguddoonni nidubbatu. (seenaa Garbii Bultoo faa hangan maanguddootarraa dhagaye barru biraa keessattan itti deebi’a).
Seenaa Jaal Kabbaadaatti yoo deebinu gootummaa isaanii yeroo sanaa ibsuuf ummanni akkas jedhee sirbaafii ture.
Kabbadaa Bizuneshi
Goorotti dachaase hundumashi
Kabbadaa yaa Kabbadaa
Maa akkana goggotaa biyya badaa.
Erga Xaaliyaanin bahee H/Sillaasen deebi’ee aangoo qabatee booda sadarkaa adda addaatti muudamee hojachuun isaanii nibeekama. Kana keessaa kan guddaa maqaan isaa ittin ka’u akka jecha barasiitti Auraajjaa Gazhi ta’e Shaakkisootti (Adoolatti) ramadamuu saaniiti. Amanammumaa horatanirraa kan ka’e lafa warqeen bahu sana akka seeran toowatuf achitti ramadaman jedhama. Jaal Kabbadaan loltoota saanii kan wajjin deemuuf fedhii qaban hundumaa fudhatanii Adoolaa akka qubachiisan seenaa ragaa dha.
Gara seenaa isaa kan qabsoo mirga Oromootti yoo deebinu Jaal Kabbadaan namoota Waldaa Maccaaf Tulamaa bu’uressan keessaa tokko akka turan seenaan waldichaa ni’ibsa. Sadarkaa isaani irra turaniifi gaheen isaan waldicha keessatti qabaachaa turankitaaba Ob Olaanaa (Ayyalaa) Zawugaa kitaaban kan “GIZOOTNNAA GIZZIT” jedhu keessatti ibsamee jira.
Walgayii Dheeraa booda hooggantoonni W.M.T. Yakkamanii yoo hidhaatti guurraman Jaal Kabbadaan garuu hinhidhamne turan. Kuni akkamitti ta’u danda’e? Waayee seenaa kanaa barreessan kuni Jaal Kabbadaa qaaman qunnamee gaafatee haala yeroo sana ture irraa baree jira. Seenan saa akkasi.
Bara 1973 keessa yeroo barattoonni biyyatti barmoota dhaabuun mootummaa H/Sillaasee raasaa turan barattoonni dhalootan Meettaa Roobii ta’an lakkoofsan 10 hincaalle wal gurmeessanii ummata kakaasuun of duukaa hirirsanii bulchiisafii poolisii anaa Meettaa Roobifi Ada’aa Bargaa aangorraa ari’anii waajjiroota saanii saamuun akka qabeenyaan hinsaamamne ummanni koree ijaarrattee akka tiksuufii naga’a naannoo saas akka eegu taasisanii turan.
Kana sababeeffachuun bulchaan Mannaagashaa Auraajjaa yerosi Shaalaqaa Hayila Maariyaam Abbaay jedhamu barattoota sana barbaachisee waajjira saatti waamuun yoo dubbisu namoonni bebbeekkamoon dhalootan aanota lamaan keessaa bahan akka sirna sanarratti argaman afeeree ture.Isaan keessaa Jaal Kabbadaan tokko turan. Barreessan kuni yeroo jalqabaatif Kabbadaadhan kan walqunname gaafasi.
Yeroo ijoollen suni dhufanii galmicha seenan Jaal Kabbadaan bakka taa’u ka’ee imimmaan dhangalaasaa hunda saanii dhungachaa ture. “Maalif boochaa” jedhanii hiriyoonni saa gaafannaan “Meettaf Ada’a dhaloota akkanaa magarsitee arguu kootu nagammachiisee naboochisaa, nurree dabarru ijoolleen tuni yaada keenyaa galiin geessi yaadni keenya lafatti hinhafuu” jedhee deebise. Gochaan suni Jaal Kabbadaan mirga ummata Oromoof keessi issaa hangam gubachaa akka tureef darggaggeeyyan sana yoo argu of qabuu dadhabee kan tasa keessaa dhooye akka ta’e kan agarsiise ture.
Bara hooggantoonni WMT qabaman inni akkamitti oso hinhidhamin akka jalaa baye yoo seenessu akkas jedhe. “Jeneraal Taaddasaa waliin Finffinnee baanee walmaraa yoo geenyu yaadni tokko naa dhufe.Yaada sanis Jeneraaliif qoodeen ture garuu hinfudhannee” jedhe. Yaadichis “dheeffinee hinbaanu, lollees humna ittin ofirraa ittisnu hinqabnu; waan tokko haa yaallu. Ani Tanaaynee(intala H/Sillaasee) dubbisu nan danda’a; baayyifnees waliigallaa, nankadhaa abba shii kadhattee akka dhiifama nuugoosiftu jedheen yaada kana dhiyeesseefi”.
Jeneraal garuu hinfudhannee, kanumaan addaan baanee ani Finffinneeti deebi’ee Tanaaynee dubbisee” jedhe. “Ishinis manuma shii nadhoksitee dhaqxee abbaa shii naakadhatte, abbaanis waan ishiin jette waan hindinneef ‘dhufee harka haafuudhu’ jedhee eyyameefi, fuutee naan dhaqxee harka fuudhun miilarratti kufuu akka ta’e waanan beekuuf miilarratti kufee dhiifama naagodhee” jedhe. “Akkasittan hidhamuuf dararamuu jalaa bahee” jechuun dhugaa ture barreessaa kanaa ibsee ture.Sana booda Jaal Kabbadaan akkuma fagaatee waan biraa hinyaadne mana maree olaanaa(senate) keessa akka taa’u taasifame.
Erga kana haasofnee booda Jaal Kabbaddaan baayyee hinturre. 1974 Jeneraal Taaddasaa faa waliin bosonatti bahani. Yero sana namoonni hedduun Jaal Kabbadaan akka labsii lafaa mormuuf baheetti fudhatani turan. Garuu Jaal Kabbadaan lafa qabu baroota 1971-72 keessa warruma aantee saatti gurgurachuun fixee ture. Yeroo labsiin lafaa bahu lafa taakku takkyyu hinqabu ture. Maanguddoonni lafa irraa bitan haala sana akkanatti yaadatu. “Yoo lafa nutti gurguru akkas nuun jedhee”jedhu erga labsiin lafaa bahee lafti irraa fudhatamtee. “Bitaa Addeechi lafa gurguraa dukkanni lafa bitaa” “jedhee waan dhufu mammaaksa fakkeesse nutti himee ture, nuti garuu yeroo sana nuu hingalle, jechi saa suni erga labsiin lafaa ba’ee booda nuugalee” jedhan.
Jaal Kabbadaan lafa san kan gurgure waa lama yaadeti kan jedhan nituran. Tokko qabsoon hidhannoo Oromootan adeemsifamuu iddoo gara garaatti babal’achaa waan dhufeef qabsoo sanatti makamuuf karoora qaburraa ka’eeti kan jedhaniifii, kan lammataa ammoo qabsoon bittaa abbaa-lafaa ofirraa kuffisuuf biyyatti keessatti adeemaa ture akka cimeefi umriin sirnichaa akka gabaabbate waan dursee hubateef laficha gurguratee jedhu.
Gara seenaa bahinsa saanitti yoo deebinu akkuma bahaniin garee lamatti hiraman.
Gareen tokko, Jeneraal Taaddasaa, Kolonool Hayilu Raggaasafii Bulchaa anaa Meettaa Roobi kan ture Taklu Tasammaa dabalatee namootii biyyaa itti makaman yoo ta’an gareen kuni anaa sana keessa iddoo adda addaatti ummata walitti qabuun kaayyoo saani barsiisaa turan. Kana keessa ummanni Dullaa Qorichaa(Garasuun) itti dukaasuun akka ofirraa deebise seenaa xura’a ta’ee galmaa’u qaba. Gareen lammaffaa Jaal Kabbadaa Bizuneshi, Shaalaqaa Abbabbaa G/Maaryiam (itti gaafatamaa opreeshini dargii kanturefi hanga har’aatti achi buuteen isaa kan hindhagahamin) fi namoota achii waliin hiriiran hedduu kan of keessaa qabu ture.
Namoota garee tokkoffaa keessa turan keessaa Jeneraal Taaddasaafi Koloneel Hayiluun yoo qabaman Takluu Tassammaa lola taasifame keessatti wareegame. Garee lammaffaa hoogganaa kan ture J/Kabbaddaan waggaa jahaaf dargiin wal haadhaa ture. Jaal Kabbadaan bara Xaaliyaanii waggoota shaniif riphee lolaa ta’ee tooftaa humna xiqqaan humna guddaa rukutanii jalaa miliquf of dhoksuu haalan waan beekuf tooftaa sanitti akka dhimma bahe agarsiisa. Jaal Kabbadaan jalqabumaa kaasee ummatatti ifa of hinbaafne akkuma garee kaanin addaan bahaniin inni of dhokse. Lafa jala(under ground) seene jechuudha. As jiraa achi jiraa saa warruma bira ture malee homtuu hinbeeku ture.
Jaal Kabbadaan sagantaa qabsichaa barreessee Finffinneetti ol ergee ture. Sagantichi nubira gahee yaada yeroo waliin hindeemne tokko tokko of keessaa qaba waan tureef gulaallee fooyyesine baayyisuun (duplicate gochuun)deebifnee ergineefi turre. Jaal Kabbadaan barmoota ammayyaa hinargganne. Barmoota habashootaa cimsee waan barateef keessattu karaa amantii Ortodoksii cimaa akka ture barreessan kuni nibeeka. Amanticha jaalala irraa kanka’e Goorotti bataskaana Maaramii ijaaree “Maaramii Kabbadaa” akka jedhamtu har’ayyuu dhaqanii baruun nidanda’ama.
Jaal Kabbadaan waggaa jahan bosona ture sana waraana dargii wajjin Meettaa keessatti qofaa miti kan lolaa ture. Dargiin karaa tokko yoo dadhabu karaa biraa loltuu itti ergaa ture. Innis kana waan hubatuuf karra dhuftu hundumaanu oto ishiin bakka inni itti argamu bira hingayin dursee haxxee hidhee achumatti hambisa ture. Akka kanaan Gindabaratitti, Salaalettiifii Ada’a keessatti lola hedduu adeemsisee loltuu dargii ofirraa faccisuun waggaa 6 turu danda’e.
Guyyaan muramte suni hindabartu loltuu isaa amanamaa jedhamu fudhatee naannoo magaalaa Hoolotaa dhaquun mana namaa qubatee loltuun kuni magaalaa dhaqee mana nama rasaasa qopheessf biraa rasaasicha fidee akka deebi’u erge. Loltuun kuni garuu rasaasicha fidee hindeebine. Loltuu itti fidee deebi’e. Kbbadaan marfamuu saa beeknan lafa qabatee hanga danda’e loltuu dargii erga kuffisee booda akka bahuu hindandeenyee barraan of wareege. Namoonni naanno turanii mudata san argan akka jedhanitti Kabbadaan miila tokkorraa kophee fi kaalsii baafachuun quba miilatin milaaccii qawwee saa harkisee of wareegee jedhu.
Egaa seenan Kabbadaa Bizuunesh kana qofaa miti. Dheerina yerootirraa kan ka’e hedduun irraanfatamee amma sanarraa haftee sammuu keessa naturten isinitti darbadhe. Maanguddoonni bal’inaan beekan ammoo ammuma beekan oso darbatani seenan kuni guutuu ta’e dhaloota dhufutti darbuu danda’a. Qorattoonni seenaas maanguddoonni seenaa kanaafi kan biraarree beekan oso darbanii hinqixxaayin qoratanii barreessuun galmee seenaa Oromoo nigabbissu jedheen amana.
Guduunfaa
Jaal Kabbadaa Buzunesh bara jireenya isaanii keessatti beekumsaa fi dandeettii qabaniin sadarkaa hogganummaa garaa garaan keessatti gahee isaanii gumaachanii jiru. Kanneen keessaas ministeera humna ittisa biyyaa ta’uu sadarkaa olaanaatti waggoota afuriif tajaajilaniiru. Haa ta’u maleeuu, sadarkaa olaanaatti muudamuun kun Jaal Kabbadaaf milkii hin turre. Jaal Kabbadaan, waan namni biraa akka laayyootti hin agarre, argaa ooluun isaanii immoo daran waan biraaf isaan kakaase. biyya cunqursaan keessatti hundee godhate keessatti qabsoodhaan malee hundee dhibdee san jigsuun akka hin danda’amen akak hubatan isaan gargaare. Sababa kanaan, sadarkaa olaanaatti hojjachuun kun ibidda bara baraan laboobaa jiraatu isaan keessatti qabsiise; isaan irraayis dhalootaa dhalootatti darbuu isaa itti fufe.
Jaal Kabbadaan aangoo mootummaan kenneefitti dhimma bahanii ummata isaanii hin mine. Bara san keessatti waan ta’ee hin beekne, aangoo mootummaa argatanitti dhimma bahanii ummata isaanii barsiisuuf kaka’an. cunqursaa fi dhiibbaa uummata oromoo irratti ga’aa jirus ifaan ifatti loluufis qabsaa’ota Oromoo akka isaanii barbaaduu eegalan. Akkanaanis ijoollee Oromoo faana gurmaa’anii qabsaa’uuf Ebila 23,1962 gara Maccaa fi Tuulamatti makaman. Erga WMT makamanii boodas hojiilee garaa garaa hojjachuu dhaan uummata keessatti dammaqiinsa guddaa uuman
Jaal Kabbadaa Buzunash, hojiilee boonsaa Waldaa Maccaa fi Tuulamaa keessatti dalagan keessaas mudde 14,1967 Dheeraa irratti osoo Loltuu dhaan hordofamanii uummata kumaatamatti lakkaa’amu fuulduratti ba’anii dhiibbaa uummata Oromoo irratti ga’aa jiru ifatti uummataaf ibsan.
Hojii boonsaa kana waan raawwataniifis, dhiibbaa guddaan irra ga’e; maatii isaanii irraa addaan ba’an. Akkasumas hoggantummaan isaanii ministeera ittisa biyyaa irratti qaban irraa aryataman. Yeroo dhiibbaan itti baayyachaa dhufus hiriyoota isaanii kanneen akka Jeneraal Taddesee Birruu,Jeneraal Daawwit Abdii, Dr Morgaa Firrisaa,Obbo Baqqalee Mokonnin,Obbo Dajanee Booji’aa,Obbo Daadhii Fayyisaa,Obbo Tasfaayee Digaagaa,Koloneel Maammoo Mazaamiir waliin mari’achuu dhaan bosona seenan.
Jaal kabbadaan yeroo hamtuu san keessatti waggoota ja’aaf qabsoo bosonaa erga taasisanii boodas Fulbaana 06,1976 diinaan marfamanii qabsoo guddaa taasisan. Qabsoo kana keessattis waraana 200 hin caalle qabatanii waraana kumaatamaan lakkaa’amu faana qabsoo olaanaa taasisan. Haata’uutii, humni isaanii human diinaatiin walgituu hin dandeneye. Haguma humni diinaa itti jabaachaa dhufe, humni isaanii daran xiqqaachaa dhufe. Kana booda hireen isaan qaban lama: harka kennachuu yookaan immoo otuu falmanii wareegamuu ta’e. Jaal Kabbadaan garuu, harka kennachuu hin filanne; harka laachuun uummata Oromoof salphina guddaa akka ta’e barsiisuuf jecha Fulbaana 18,1976 osoo harka diinaa hin seenin meeshaa qabatanii jiraniin lubbuu isaanii tokkitti uummata Oromoof aarsaa godhanii darban!
*(Seenaa Jaal kabbadaa bakka addaddaa irraa kan walitti qindaa’eedha.)


text:
As Ameerikaatti Yunversitii Feerfiild keessatti waayee Baqqalaa Garbaa barsiisaa turte.
Dhuma ji'a Ebla darbee keessa sagantaan Baqqalaa Garba akka hidhaadhaa bahu gaafatu , #Freegerba jedhu Yunaayid Isteets Yunversiitii ‘Fairfield’ jedhamu keessatti geggeeffamee ture. Qophiin torban tokko ture sun qaama koorsii Hojii Qarqaarsa Namaa - afaan Ingilisiitin ‘Humaniterian Action’ - jedhamuu an profeeseriin Yunversiitichaa fi itti gaafatamtuu Kutaa Barumsa Siyaasaa Dr. Jeenii Leezermaan barsiistuu ti.
Dr. Jeeniin dhimma profeeseroota biyyoota adda addaa dhabbanni mirga beektota dhiitta mirgaatii saaxilamanii falmu, Iskoolaars Aat Riisk, kenneef keessaa Seemistera tokkoof Baqqalaa Garbaa filattee waayee isaa barsiisaa turte. Maalifi laata?
Kanaa fi hojjiwwan Iskoolaars Aat Riisk Baqqalaa Garbaa fi Dr. Mararaa Guddinaa irratti hojjachaa jiru laalchise itti gaafatamtoota dhabbata lamaanii fi barattoota adda dureedhan sagantaa torbban tokko ture qindeessan keessa tokko dubbisneerraa, dhaggeeffadhaa


text:
Gareeleen mirga namaa, seera tumotoonni US hedduu, gadamoojjiwwan generaalota waraanaa fi ambaasaadderoonni Ameerikaa duraanii prezidaanti Donald Trump prezidaantii Raashiyaa Vladimir Putiniif falmuun kan isaan yaaddesse ta’uu beeksisan.
Trump kaleessa gaaffii fi deebii dhaaba oduu Fox jedhamu waliin geggeessaniin kabajaa Putiniif qaban irra deebi’uun dubbataniiru. Gaaffii qopheessaa sagantaa Sanaa kan ta’e Bill O’Reilly dhiyeesseef prezidaantiin Raashiyaa nama ajjeesuu jedhuuf Trump ennaa deebisan namoota nama ajjeesan nutuu hedduu qabna maal yaadda? Biyyi keenya qulqulluu dha jechuufii jedhan.
Kremlin dhaabi oduu Fox yaada nama mufachiisuu fi fudhatama hin qabne dhiyeesseef dhiifama akka gaafatu barbaada. Qopheessaan sagantaa Sanaa O’Reilly himannaa sana fudhatama dhabsiisuu dhaan Raashiyaan kana naannoo bara 2023 naan haa gaafattu jechuun deebise.


text:
Waggaa waggaadhaan Xaaliyaan magaalaa, Tireentootti kan adeemsifamu dorgommiin atileetiksi biyyooleesaa Jiiroo Alsaas jedhamu ALA bara 1945tti jalqabame.
Dorgommicharrattis atileetota dhirootaa qofatu hirmaata. Kan baranaa dabalate yeroo 72f adeemsifameera. Baranas Dilbata darbe haala miidhagaadhaan adeemsifameera.
Dorgommii kanarratti atileetoonni injifatan badhaasa olaanaa waan badhaafamaniif atileetoonni addunyaarratti beekaman marti falmii cimaa taasisaniiru.
Fiigicha kiloo meetira 10 kan daandiirratti adeemsifame kanatti atileetoonni Itoophiyaa kanneen biyyoota biroo osoo of jiddu hingalchin tartiibaan tokkoffaadhaa hanga sadaffaa ba'uun mo'ataniiru.
Shaampiyoonaa atileetiksii addunyaa 16ffaa Ingiliz, magaalaa Landanitti adeemsifameetti fiigicha meetira kuma shaniin Moo Faaraah mo'achuun kan dinqisifatame Muktaar Idiriis ammas tokkoffaa ba'uun olaantummaa goonfateera.
Muktaar tokkoffaa kan ba'e dorgommicha daqiiqaa 28:54n yoo ta'u dorgomichas yeroo sadaffaaf mo'achuun isaa beekameera.
Akkasumas, Atileet Xilaahuun Haayilee daqiiqaa 28:55n lammaffaa yoo ba'u, Atileet Hasan Haajii ammoo daqiiqaa 29:13n sadaffaa ba'uun Itoophiyaan olaantummaa akka argattu taasisaniiru.
Muktaar wayita dorgommii kana xumuru akka ibseetti, “dorgommii kanaaf shaakala olaanaa gochun injifannoo koof na gargaareera. Dandeettiin koos yeroodhaa gara yerootti dabalaa dhufudhaan shaampiyoonaa addunyaa ta'uun jireenya koo geeddareera” jedheera.
Guyyaa dorgommiin kun itti adeemsifame sana lammiileen Itoophiyaa kan achi jiraniifi ummanni magaalattii daandii bitaa mirga dhaabachuun atileetoota keenyaaf hamilee kennaniiru.
Tashomaa Qadiidaatiin


text:
Ayyaana Irreechaa haala ho'aadhaan kabajuuf qophiin duraa xumuramuu Bulchiinsi Magaalaa Bishooftuu ibse.
Kantiibaa ittaanaan bulchiinsa magaalattii, Doktar Alamuu Gonfaa akka ibsanitti, nageenya hirmaattota ayyaanichaa mirkaneessuuf hojiileen qophii bal'inaan geggeeffamaa turaniiru.
Baay'achuu hirmaattotaatiin walqabatee waldhiphisuun akka hinuumamneef garanumaa qophiin taasifamuus beeksisaniiru. Bulchiinsi magalattii iddoo ayyaanichi itti kabajamu mijaa'aa gochuusaas ibsaniiru.
Ministeera Aadaafi Tuurizimiitti Daarektarri Hariiroo Ummataafi Biyyoolessaa, Obbo Gazzaahiny Abaataa gamasaaniin, ayyaana galataa kan ta'e, Irreechaa haala ho'aadhaan kabajuuf ministeerichi Biiroo Aadaafi Tuurizimii Oromiyaa wajjin dhiyeenyaan hojjetaa jira jedhaniiru.
Ayyaanichi kan ummataa waan ta'eef nagaadhaan kabajuudhaan dhalootatti akka darbu gochuuf ummanni aadaasaa dammaqinaan eeguu akka qabus hubachiisaniiru.
BOI


text:
Ibsa ABO
Manneen hidhaa ilmaan Oromoo Oromummaa isaaniitiin yakkamuu fi gaaffii mirgaa gaafatuu irraa humnoota TPLF/wayyaaneetiin ukkaamsamanii keessatti gidirfaman keessaa tokko mana hidhaa Qilinxoo ti. Mana hidhaa ilmaan Oromoo fi dhalattoota saboota cunqurfamoo biroo dabalatee hidhamtoonni kumootaan lakkaawaman itti ugguraman kana keessatti balaa ibiddaa Fulbaana 3 bara 2016 gaheen miidhaan akkaan gaddisiisaan dhaqqabeera.
Gubachuu mana hidhaa Qilinxootiin wal qabatee hanga ammaatti ragaa argameen hidhamtoonni ibiddaan gubatanii lafeen isaanii argame namoota 7, kanneen balaa kana jalaa lubbuu baafachuuf odoo yaalanii loltoota murna Faashistii TPLF/wayyaaneetiin rasaasni itti roobsamee ajjeefaman namoota 10 oggaa tahan kanneen miidhaa ulfaataaf saaxilamanii hospitaalota adda addaa seenan biroon hedduu tahuu irraa ammaaf lakkoofsi miidhamtoota waliigalaa hin baramne.
Balaa ibiddaa kanaan manni hidhaa Qilinxoo guutummaatti barbadaawee, hidhamtoonni achi keessa turan kanneen balaa ibiddaa fi ajjeechaa suukanneessaa loltoota Wayyaaneetiin raaw’atame kana irraa lubbuudhaan hafan gara manneen hidhaa Zuwaay fi Awaash-arbaatti kan dabarfaman oggaa tahu, walumaagalatti miidhaan dhaqqabe kan olitti ibsame akka caalu amanna.
Addi Bilisummaa Oromoo, miidhaan kana fakkaatu hidhamtoota kumootaan lakkaawaman kan eegumsa akkaan jabaa (High Security) jala jiran mudachuu isaatiin gaddaa fi aariin itti dhagahame ol’aanaa tahuu ibsaa, miidhaa dhaqqabe kanaaf mootummaan Wayyaanee itti gaafatama jalaa kan hin baane tahuus hubachiisa.
ABOn maatii fi firoottan hidhamtoota mana hidhaa Qilinxoo keessatti haala hamaa kana mudatanii, akkasumas Ummata bal’aa Oromoo fi Ummatoota cunqurfamoo biroo waliin gadda ulfaataa kana kan qooddatu tahuu ibsa.
Maayii irratti ajjeechaa fi gidiraa suukanneessaa maddi isaa imaammata diinummaa murna TPLF/wayyaanee tahe kan bifa gara garaatiinii fi dhaabbattummaadhaan ilmaan Oromoo fi ilmaan Ummatoota cunqurfamoo biroo mudachaa jiru kanaaf furmaatni tokkichi filmaata hin qabne, Fincila Xumura Gabrummaa (FXG) wareegama feesisu hundaa baasanii daran finiinsuu fi Sochii Qabsoo Bilisummaa kan waliigalaatti bifa hundaan gumaachuudhaan sirna gabrummaatti xumura gochuu tahuu gadi jabeessinee yaadachiisna.
Injifannoo Ummata Oromoof!
Adda Bilisummaa Oromoo
Fulbaana 04, 2016


text:
QANCHU SOQQANSHORA DIINAGGAABBE
Soqqanshonke Isilanchimma Woyyeessiˈra—Metseete Elate Umikkiha Hasaawu Bitima Qixxeessiˈri
HASIISSANNOHU MAYIRAATI? Xiinxallote maxaaficho aana lawishsha ikkannohu hasaawu bitimi nooha ikkirono, noo gedeenni horoonsiˈra hasiissannohe yaa diˈˈikkino. Umikki yaatto horoonsiˈra dandaatto. Wole hasaawu umo qixxeessa woy qooxeessaho roore injaanno garinni wole birxicho doorattoha ikkara dandaanno. Hatto ikkiro, metseete nabbawitto, lawishsha ikkannoha hasaawu bitimanna viidiyonnita loonse leellinshanni ikkito laitto gedensaanni umikkiha hasaawu bitima qixxeessiˈrate aante noo hedo horoonsiˈra dandaatto.
TENNE ASSA DANDIINANNI GARA:
Ateneeto togo yite xaˈmi, ‘Lawishsha ikkannoha mitto hasaawu bitima horoonsiˈreemmo?’
EE
Hanafote coyiˈrattore qixxaawi. Qooxeessaho rosamino garinni keere haaˈritto gedensaanni, maroottohu mayiraatiro haransite xawisse kuli. (Lawishshaho: “Techo kawa dayoommohu . . . ”)
Hasaawu mereero xaˈmo eessatto gara, qummeeshsha nabbawattonna borro elatto gara hedi. (Lawishshaho: Qummeeshsha nabbawate togo yaa dandaatto: “Qullaawu Maxaafi tenne xaˈmora qolanno dawaro lai.”)
DEEˈNI
Metseetete giddonni woyyanno yaattohanna manna baxisanno birxicho doori
Qaete anni afa hasiˈranno gedeetanna hasaawa hanafate kaaˈlitanno xaˈmo xaˈmi; kayinni qola hooge saalfatanno gede assitanno xaˈmo xaˈmitooti. (Lawishshaho: Metseetete qoola 2 noo xaˈmo xaˈma dandaatto.)
Nabbawatto qummeeshsha doori. (Baqqi Yiiyye! yitanno metseete eltanni noottoha ikkiro, tenne metseete qixxeessinannihu gari geeshsha Qullaawa Maxaafa afinokkihunna ammaˈno yitannore huluullamanno mannira ikkino daafira qummeeshsha nabbawano agurano dandaatto.)
Qaete anni konne birxicho nabbawiro afiˈranno horo xawissannota mitte woy lame coyi fooliishsho qixxeessi
Lamunku wotira
Galagalte marte hasaawisatto wote dawaro qolatto xaˈmo qixxeessi
Aantanno yannara yaattora qixxaawoottore hawattokki gede borreessite amaxxi


text:
FOOLIISHSHO MITE
Maganunnire Rosiinsanni Rosi Giddo Halaalu Hiikkonneeti?
Addinta Maganu atera assaawanno?
Maganu isi hiittooho? Isira su'mu noosi?
Maganunniwa shiqa dandiinanni?
QAAQQUULLU xa'mo xa'manno gara wodanchite egennootto? Batinynyu qaaqquulli afoo dadhanni hee'renni xa'mo xa'ma hanafanno. Afate lowo geeshsha quqquxamanno daafira albakki la''anni togo yee xa'mannohe: Gordu qasi'rinohu hiikkooti? Beeddahe soodiro hiikka higganno? Cea buuwa dandiitinohu hiitto ikkiteeti? Togoo xa'mora dawaro qolate dandiitto geeshsha wo'naalattora dandaatto; ikkeennano mito mito wote hatto assa kabbaaddahera dandiitanno. Woyyitanno yite mitte dawaro qolittoro nafa, qaaqquullu Mayira? yite wole xa'mo xa'mitahera dandiitanno.
2 Xa'mo xa'mitannori qaaqquulle calla diˈˈikkitino. Lophphinummo gedensaannino xa'mo xa'ma diagurreemmo. Xa'mo xa'mineemmohu ha'neemmo raga afate, fafa hasiissannonkeha gawajjanno coye bade afate, woyi afate noonke halcho fulateeti. Ikkollana batinynyu manni lowo geeshsha hasiissanno xa'mo xa'ma agurinoha lawanno; xa'miro nafa dawaro afi'rate diwo'naalanno.
3 Hanni konni maxaafira iimiidi qoolira noo xa'mo, bitimaho xa'minoonnita addi addi xa'mo woyi tenne fooliishshora woroonni noo xa'mo assaawi. Xa'mattora dandaattote lowo geeshsha hasiissanno xa'mo giddo gama kuriiti. Ikkollana batinynyu manni togoo xa'mora dawaro afi'rate sharro assa agurino. Mayira? Qullaawu Maxaafi togoo xa'mora dawaro qolanno? Mitu mannira Qullaawu Maxaafi tenne xa'mora qolanno dawaro huwatate qarrissannoha lawannonsa. Wolootu kayinni xa'mo xa'ma saalsiissannonke yite waajjitanno. Gamu kayinni togoo xa'mo amma'note murrootiranna rosiisaanora agura woyyitanno yitanno. Kuni coyi atera ma lawannohe?
4 Heeshshokki giddo lowo geeshsha hasiissanno xa'mora dawaro afi'rate hasi'rittokki digatootto. Mito mito wote, ‘Isi heeshshote alaami maati? Heeshshote yaa xaatella? Maganu isi hiittooho?’ yite xa'mittokki digatootto. Togoo xa'mo xa'ma garaho; qolteno hasiissannote. Konni daafira ikkado dawaro afi'ratto geeshsha sharro assa agurtooti. Bayiru rosiisaanchi Yesuusi Kiristoosi togo yiino: ‘Huuccidhe, uyinanni'nena; hasidhe, afidhinannina; ciratte, waalcho fannanni'nena.’—Maatewoosi 7:7.
5 Hasiissanno xa'mora dawaro ‘hasi'ra’ agurattokkiha ikkiro, hatto assakki gedensaanni kiissahera dandiitanno. (Lawishsha 2:1-5) Mannu baxire yiiherono, tenne xa'mora dawaro no; qoleno tenne dawaro Qullaawu Maxaafi giddonni afi'ra dandaatto. Dawarono huwatate qarrissannota diˈˈikkitino. Isinni hexxonna hagiirre afi'ratto gede assitannohe. Xa nafa hagiirraame heeshsho hee'ratto gede kaa'litannohe. Hanni batinynye manna gurcheessitannota mitte xa'mo la'no.
MAGANU MANNAHO ASSAAWANNOKKIHONNA KAAJJADOHONI?
6 Batinynyu manni tenne xa'mora dawaro ee yitannote yee hedanno. Konnira korkaata shiqishanni, ‘Maganu mannaho assaawannoha ikkoommero alamenke xa noowiinni lowo geeshsha diwoyyaabbanno?’ yaanno. Qooxeessinkera noo alame la'nummoro, olu, gibbonna shetto wo'mitinote. Qoleno mitti mittinke xiwammeemmo, qarrammeemmo hattono banxeemmo manna shii'neemmo. Konni daafira batinynyu manni, ‘Maganu ninkera assaawannoha ikkoommero kuni duuchchu qarri iillannonketa dihoolanno?’ yaanno.
7 Ikkollana konninni roore bushino coyi no; hakkuno amma'note marootinna sawaakooti, mannu Maganu kaajjadoho yee hedanno gede assansaati. Konne assitannohu hiittoonniiti? Mitte dano iillitanno wote, kuni Maganu abbinoreeti yitanno. Kuri rosiisaano wole yaattonni, iillitanno bunshe baalate xa'mamannohu Maganoho yaansaati. Maganu addinta hatto assannoni? Qullaawu Maxaafi tennera mayyaanno? Yaaqoobi 1:13 togo yite qoltanno: ‘Ayino fattanamanno woyite, “Maganu fattaninoe” yoonke. Korkaatuno, Maganu bushu coyinni difattanamanno; isi horontanni ayeeno difattananno.’ Konni daafira, alamenkera noo bunshe abbinohu horonta Magano di''ikkino. (Iyyoobi 34:10-12) Maganu bunshe heedhanno gede faqqadinoti dikaandannite. Ikkollana mittu coyi ikkanno gede faqqadatenna hakkonne coye assate mereero lowo badooshshi no.
8 Lawishshu gede, mine baxxinokkihu qeedhichchu beetti noosiha mitto hayyichchanna baxillaancho mancho hedi. Kuni beetti finqile mininni fuleemmo yiiro, annu dihoolannosi. Kuni beetti bunshete doogo harunsino daafira qarru iillannosi. Ikkina konni beettira iillino qarra abbinohu annahoyyani? Dee'ni. (Luqaasi 15:11-13) Hattonni mannu ooso bunshete doogo ha'ra doodhituta Maganu dihoolinonsa. Ikkollana doodhitino doogo ha'ransanni iillinonsa qarra abbinohu iso di''ikkino. Konni daafira mannu oosora iillanno qarrira Magano bushiisha digaraho.
9 Maganu mannu ooso bunshete doogo hadhara faqqadinohu ikkadu korkaati noosihuraati. Egennaamonna wolqaataamo Kalaqaanchonke ikkino daafira qarru hee'rara faqqadino korkaata ninkera kulate giddeessannosiri dino. Ikkollana baxannonke daafira qarru hee'rara faqqadino korkaata kulinonke. Tenne hajo lainohunni 11ki fooliishshora hala'ladunni ronseemmo. Ikkollana iillannonke qarrira xa'mamannohu Magano ikkinokkita huluullantooti. Isinni qarrunni fulleemmo hexxo uyinonkehu isooti!—Isayyaasi 33:2.
10 Hakkiinni saeno, Maganu qullaawaho. (Isayyaasi 6:3) Hatto yaa, isi xalalahonna xuru noosikkiho yaate. Isira hili bunshe nafa dinosi. Konni daafira, woˈmunni wo'ma addaxxinammosira dandiineemmo. Mannu ooso kayinni soorrantara dandiitanno daafira, insa woˈmunni wo'ma addaxxinammora didandiineemmo. Silxaane noosihu mittu ammanamino manchi nafa, bushu manni abbanno gawajjo dhaawa didandaanno. Maganoho kayinni hoogamannosiri dino. Isira, bunshe mannu oosora abbitino gawajjo baala dhaawate wolqa noosi; dhaawannono. Maganu tenne assanno yannara, bunshe hegerera ba'anno!—Faarso 37:9-11.
IILLITANNONKE MIICORA MAGANOHO MAYI MACCIISHSHAMANNOSI?
11 Hakka geeshsha kayinni, alamete aana noo miicorano ikko atera iillitanno gawajjora Maganoho mayi macciishshamannosi? Umihunni, Qullaawu Maxaafi Maganu ‘taashsho baxannota’ rosiisanno. (Faarso 37:28) Konni daafira gara ikkino coyenna gariweelo coye lainohunni Maganoho lowo geeshsha macciishshamannosi. Isi baalanta miico giwanno. Bi're yannara bunshe alame wo'miteenna Maganoho ‘godowisi xissiisi'rinota’ Qullaawu Maxaafi coyi'ranno. (Kalaqo 6:5, 6) Xaano ikkiro Maganu disoorramino. (Milkiyaasi 3:6) Alamete aana noo mitiimma la''a iso xaano dihagiirsiissannosi. Qoleno isi mannu qarramanna la''a dibaxanno. Qullaawu Maxaafi, ‘Isi ki'nera assaawanno’ yaanno.—1 Pheexiroosi 5:7.
12 Maganu mannu qarramanna la''a baxannokkita huluullammeemmokkihu mayiraati? Konnira taje ikkannoha wole coye la'no. Qullaawu Maxaafi mannu Maganu daninni kalaqaminota rosiisanno. (Kalaqo 1:26) Konni daafira ninkera danchu akati hee'rankera dandiinohu, Maganoho danchu akati noosi daafiraati. Lawishshaho, danchu manni qarramanna laittoro mararsannohe? Togoori ate mararsannoheha ikkiro, Magano hakkiinni roore mararsannosita huluullantooti.
13 Mannu oosora noohu danchu coyi giddo mittu baxilleho. Ninkera noonke baxilli Maganu akata leellishanno. Qullaawu Maxaafi, ‘Maganu baxilleho’ yaanno. (1 Yohaannisi 4:8) Ninkera baxillu noonkehu Maganu baxillaancho ikkino daafiraati. Mannaho noohe baxilli alamete aana noo qarranna miico hoolatto gede kakkayisannohe? Wolqa heedhoommehero, hoolatto? Addaho hoolatto! Maganuno qarranna miico baalanta hoolannota huluullantooti. Konni maxaafira bitimaho qummi assinoonni hexxo baalanti haaqete halcho woyi beebbate hexxo di''ikkitino. Maganu eino qaali mitte huluullo nookkiha wo'manno! Ikkollana tenne baalanta hexxo addaxxate, tenne hexxo uyino Maganire roorsite afa hasiissannohe.
MAGANU AYIMMASI AFATTORA HASI'RANNO
14 Mittu manchi ledo egennama hasi'rittoro ma assatto? Su'makki kulattositi egennantinote. Maganoho su'mu noosi? Duuchcha amma'no su'misi “Maganoho” woyi “Mootichchaho” yitanno; ikkollana kuri gillete su'muwa di''ikkitino. “Nugusa” woyi “pirezidaantichcha” yaanno su'mi maaragete su'ma ikkinonte gede, kurino maaragete su'muwaati. Qullaawu Maxaafi Maganoho batinynyu maaragete su'mi noosita kulanno. Hakkuri giddo gamu “Magano” nna “Mootichcha” yinannireeti. Ikkollana Qullaawu Maxaafi Maganoho gillete su'mi noositano kulanno. Su'misi Yihowaati. Faarso 83:18 togo yitanno: “Su'makki Yihowa yinannihu ati callu uulla wo'mate Ayirradoho.” Qullaawu Maxaafikki giddo kuni su'mi nookkiha ikkiro, hooginohu mayiraatiro konni maxaafira noo Guwuursha la''a dandaatto. Umo borreessinoonnitera Qullaawu Maxaafi tirora kayinni Maganu su'mi kumunni kiirranni basera no. Konni daafira Yihowa su'masi afatto gedenna su'misinni woshshattosi gede hasi'ranno. Isi isonooto atera egensiisate Qullaawa Maxaafa horonsi'ranno yaa dandiinanni.
15 Maganu isiniitira fushshi'rino su'mi lowo tiro afi'rinoho. Yihowa yinanni su'mi, Maganu eino qaale wo'manka wonshannotanna hedinore baala assannota leellishanno.* Maganu su'mi baxxinoho. Kuni su'mi Maganoho calla gabba''annoho. Yihowa duuchcha doogonni baxxino Maganooti. Baxxinoha ikkinohu hiittoonniiti?
16 Faarso 83:18 aana, “Ati callu Ayirradoho” yaannoha nabbamboommo. Qoleno, ‘Duuchchanka Dandaanno’ yinoonnihu Yihowa callaati. Ajuu[j]a 15:3 togo yitanno: ‘Duuchchanka Dandaatto Magano Yihowa, loosikki bayirahonna maala'linanniho. Hegerete Nugusa, doogokki keeraanchotenna halaaleho.’ “Duuchchanka Dandaannohu” yaannohu maaragete su'mi, Yihowara gawalo nookki wolqa noosita leellishanno. Isi wolqa taalle nookkite; bayirate yaate. “Hegerete Nugusa” yaannohu maaragete su'mi, Yihowa baxxinoha ikkinoti wole doogo noota kulanno. Yihowa calla ayeewoteno hee'rannoho. Faarso 90:2, “Hegeretenni hegerete geeshsha ati Maganoho” yitanno. Yihowa togoo Magano ikkasi, iso lowo geeshsha ayirrinseemmo gedenna waajjineemmo gede diassitannonke?
17 Yihowa baxxinoha ikkinoti wole doogo, isi calla Kalaqaancho ikkasiiti. Ajuu[j]a 4:11 togo yitanno: ‘Yihowa Maganonke ballo duuchchanka kalaqoottona, kalaqamarano fajjoottohu ateetina ayirrinynyu, guweenynyunna wolqa atera ikkitohe.’ Illete leeltannokkiri iima noori ayyaanu kalaqo hashsha gordo wo'mite leeltanno beeddahe, haqqete laalonna wuqiyanoosete hattono laggate giddo noo qulxu'me baala kalaqantinohu Yihowa kalaqinonsa daafiraati!
YIHOWAWA SHIQA DANDIINANNI?
18 Mitu manni Yihowa ayirrinseemmo gedenna waajjineemmo gede assannonke akatire nabbawanno wote lowo geeshsha waajjanno. Kuni manni Maganu lowo geeshsha bayira ikkino daafira isiwa shiqa didandiinanni; woyi isi ninke garire asse dila''anno yee waajjanno. Ikkina hatto yee heda garaho? Qullaawu Maxaafi kayinni konninni baxxinore rosiisanno. Yihoware coyi'ranni, ‘Ikkollana isi mitti mittinkewiinni dixeerti'rinoho’ yaanno. (Soqqamaanote Looso 17:27) Isinni Qullaawu Maxaafi, ‘Maganunniwa shiqqe; isino ki'newa shiqannona’ yee amaalannonke.—Yaaqoobi 4:8.
19 Maganunniwa shiqa dandaattohu hiittoonniiti? Umo, xa assitanni noottore yaano Maganunnire rosakki agurtooti. Yesuusi togo yiino: ‘Hegere heeshsho, ati callu halaalaancho Magano ikkoottoha atenna soottoha Yesuusi Kiristoosi afate.’ (Yohaannisi 17:3) Addaho Qullaawu Maxaafi, Yihowarenna Yesuusire afa “hegere heeshsho” uyitannota rosiisanno! Albaanni ronsummonte gede, ‘Maganu baxilleho.’ (1 Yohaannisi 4:16) Yihowara danchanna baxissanno amalla woleno noosi. Lawishshaho Qullaawu Maxaafi Yihowa “mararannoha, shaqqado, rahe hanqannokkiha hattono baxillisinna ammanamasi batidhino Magano” ikkinota coyi'ranno. (Wolaphpho 34:6) Isi “danchahonna so'ro gatona yaate qixxaawino” Maganooti. (Faarso 86:5) Maganu cincaho. (2 Pheexiroosi 3:9) Qoleno ammanaminoho. (1 Qorontoosi 1:9) Qullaawa Maxaafa nabbabbanni ha'ritto kiiro, Yihowa kurinna wole baxisanno akatasi hiittoonni leellishinoro buuxatto.
20 Maganu illete leellannokkiha ayyaana ikkino daafira iso la''a dandaattokkiti addaho. (Yohaannisi 1:18; 4:24; 1 Ximootewosi 1:17) Ikkollana Qullaawa Maxaafa horonsidhe isire rosattoha ikkiro, isi mittu illete laootto manchi gede ikke xawe leellannohe. Faarsaanchu yiinonte gede, “Yihowa xumme la''a” dandaatto. (Faarso 27:4; Roomu Sokka 1:20) Yihoware roore rossanni ha'ritto kiiro, isino atera roore xawe leellanni ha'rannohe; qoleno iso baxatto gede assannohehu lowo korkaati hee'rannohe hattono isiwa higge shiqoottohu gede ikke macciishshamannohe.
21 Hakkiinnino Qullaawu Maxaafi, Yihowa Anninke gede assine la'neemmo gede rosiisannonkehu mayiraatiro sunu sununni affanni ha'ratto. (Maatewoosi 6:9) Yihowa heeshsho uyinonkeha calla ikkikkinni mittu shaqqadu anni oososira halchannonte gede dancha heeshsho hee'neemmo gede hasi'ranno. (Faarso 36:9) Qoleno Qullaawu Maxaafi mannu Yihowa jaala ikka dandaannota rosiisanno. (Yaaqoobi 2:23) Hatto yaa mayyaatero hanni hedi. Kalqete alame Kalaqaanchira jaala ikka dandaatto yaate!
22 Qullaawa Maxaafa xiinxallitanni ha'ritto kiiro, mitu atera assaawanno manni xiinxallokki aguratto gede xixxiiwahera dandaanno. Kuni manni amma'nokki agurte wolete higatto yee yaadara dandaanno. Ikkeennano, baxxino jaalooma kalaqi'rattota yaano Maganu ledo jaaloomattota hoolahera ayeerano anga uyitooti.
23 Umi qara einohekki coyi hee'rara dandaanno. Wole manna kaa'lo xa'mira umo heeshshi assa hasidhanno; ikkeennano waajjite xa'ma agurtooti. Yesuusi qaaqquullu gede umo heeshshi assa dancha ikkitinota coyi'rino. (Maatewoosi 18:2-4) Anfoommonte gede, qaaqquullu duuchcha xa'mo xa'mitanno. Maganu xa'mokkira dawaro afi'rattora hasi'ranno. Maganunnire rosate quqquxamino manna Qullaawu Maxaafi giddo galantoonninsa. Hakko manni rosiinsoonninsa rosi halaalehoronna te'ee buuxate Qullaawa Borronni taashshanni xiinxallino.—Soqqamaanote Looso 17:11.
24 Yihoware rosate duuchchunkunni woyyitino doogo Qullaawa Maxaafa seekke xiinxallate. Qullaawu Maxaafi wole maxaaffa baalantenni baxxinoho. Baxxinoha ikkinohu mayinniiti? Aantanno fooliishsho tenne hajore xawissanno.
QULLAAWU MAXAAFI ROSIISANNO ROSO
- Maganu atera assaawanno.—1 Pheexiroosi 5:7.
- Maganunnihu gillete su'mi Yihowaati.—Faarso 83:18.
- Yihowa isiwa shiqattora koyisinohe.—Yaaqoobi 4:8.
- Yihowa baxillaanchoho, danchahonna mararannoho.—Wolaphpho 34:6; 1 Yohaannisi 4:8, 16.
* Maganu su'mi afi'rino tironna konne su'ma woshshinanni gara lainohunni Guwuursha lai.
Xiinxallote Xa'muwa
1, 2. Roore yanna xa'mo xa'ma mayi horo afidhino?
3. Batinynyu manni lowo geeshsha hasiissanno xa'mora dawaro afi'rate sharro assa agurinohu mayiraati?
4, 5. Heeshshonke giddo lowo geeshsha hasiissanno xa'mo giddo mite mite hiitteeti? Dawaro afi'rate sharro assa hasiissannonkehuna mayiraati?
6. Batinynyu manni, mannu oosora iillanno qarri Maganoho mittore dilawannosi yee hedannohu mayiraati?
7. (a) Amma'note rosiisaano batinynyu manni Maganu kaajjadoho yee hedanno gede assitinohu hiittoonniiti? (b) Iillannonke fatana lainohunni Qullaawu Maxaafi mayyaanno?
8, 9. (a) Bunshe heedhara faqqadatenna bunshe abbate mereero noo badooshshe lawishshunni kuli. (b) Maganu mannu ooso bunshete doogo hadhara agurinohura iso bushiisha gara ikkitinokkihu mayiraati?
10. Maganu bunshe abbitino gawajjo baala dhaawanno yine addaxxineemmohu mayiraati?
11. (a) Alamete aana noo miicora Maganoho mayi macciishshamannosi? (b) Atera iillanno qarrira Maganoho mayi macciishshamannosi?
12, 13. (a) Baxillenna wole dancha akata afi'noommohu hiikkiiniiti? Baxillu alamete aana noo qarrira mayi macciishshamannonke gede assanno? (b) Maganu alamete aana noo qarra hoolannota huluullammeemmokkihu mayiraati?
14. Maganu su'mi ayeeti? Iso su'misinni woshsha hasiissannonkehu mayiraati?
15. Yihowa yinanni su'mi maa leellishanno?
16, 17. (a) “Duuchchanka Dandaannohu” (b) “Hegerete Nugusa” (c) “Kalaqaanchu” yaannohu maaragete su'mi Yihoware maa rosiisannonke?
18. Mitu manni Maganunniwa shiqa didandiinanni yee hedannohu mayiraati? Qullaawu Maxaafi kayinni mayyee rosiisanno?
19. (a) Maganunniwa shiqate umo maa assa hasiissannonke? Hatto assankenni maa afi'neemmo? (b) Maganu amalla giddo ate roore baxissannoheri hiikkuriiti?
20-22. (a) Magano la''a hooganke isiwa shinqeemmota hooltannonkeni? Xawisi. (b) Mitu atera assaawanno manni ma assatto gede xixxiiwahera dandaanno? Ati kayinni ma assa hasiissannohe?
23, 24. (a) Rossanni nootto roso lainohunni xa'mo xa'ma agura hasiissannohekkihu mayiraati? (b) Aantanno fooliishshora maa ronseemmo?


text:
Oduu OMN
(CINAAKSAN, Oromiyaa, Waxabajii 15, 2017) – Harargee Bahaa keessatti humni addaa Poolisii naannoo Somaalii ammas sochii lolaa irra akka jiran himame.
Poolisoonni addaa naannoo Somaali wayyaanen deeggaraman bifa addaatin Aanaa Cinaqsanitti bobbaafamanii akka jiran jiraatan naannichaa tokko OMN itti hime.
Humni waraanaa kun hnaga araddoonni bulchiinsi naannoo Samaalee gaafate nuuf kennamnette naannicha gad hin dhiifnu jechuun dhaadataa akka jiranis gabaafamee jira.
Naannoolen akka Gololchaa fi Qoroley je’aman wayta ammaa humni poolisii addaa naannoo Somaalee irra qubatee jira.
Humni kun duula addaa geggeessuf qophaawun cinatti sochiilee ummataa danquun doorsisa adda addas geggeessaa jiru je’ame.
Gara bulchiinsa naannoo Oromiyaatin akka waan nageenyi guutummatti mirkanaayetti hafarfamus dhugaan naanichatti mul’ataa jiru kanaan faallaa dhaa je’u jiraattonni.
Gama biraatin achuma Aanaa Cinaqsan keessatti jiraattonni bulchiinsa haqaa dhabuun rakkataa jiru.
Qotatee bultoonni naannichaa qoricha ibliisota Geeyrii dhabuun midhaan isaanii akka malee ibliisota Geeyrii kanaan duraa manca’aa jira.
Hojjattoonni mootummaaf amanamoo tahan wayta ummanni qoricha ibliisota kanaa gaafatuuf waajira isaanii dhaqe qoricha yeroon irra dabre malee hin jiru jechuun namoota dedeeebisaa jiru.
Jiraattonni Aanaa Cinaqsan midhaan isaanii jalaa manca’aa jiru qoricha ibliisota Geeyrii argatuuf qaama itti iyyatu dhabee rakkoo hawaasummaa jimaaf saaxilamnee je’an.
Wayyaaneen Ummata bulchaan jira je’uuf dantaa hin qabu kan jedhan jiraattonni Cinaaksan rakkoolee lolaa fi hawaasummaa Aannaa keenya k keessatti mul’atee jiruu kanaaf dirmannaa fi furmaata godhe hin qabu.