text:
Ilbiisa Mana Namarratti Diigu
Tafakkur: Rirma/Termite
Rirmi lubbu qabeeyyii dachii tanarratti hedduminaan beekaman keessaa isa tokko. Sanyiin isaatis haga 2600 ni caala jedhamee tilmaamama. Rirmi lafa cabbiin uwwifameefi qilleensa qabbanni daangaa dabre keessa malee, haala qilleensaa kamuu keessa jiraachuu ni danda’a. Akka saayintistoonni himanitti, Rirmi qulqullina naannootiif faaydaa guddaa qaba. Waan lafarratti shamee qulqullina naannoo balleessu heddu, hoomaa rirmaatu sooratee dhabama godha. Garuu hoomaan rirmaa naannawa qubsuma ilma namaa jiraatu, miidhaa guddaa qabeenya irraan gahuu danda’a. Rirmi sanyii mukaa argannaan bira taruu hin beeku, sababaa kanaaf nama heddurratti mana diigee jira.
Bocni qaama rirmaa boca mixiitiin wal fakkata. Haa ta’u malee garaagarummaa heddu qabu. Gabaabumatti adda baafachuudhaaf; Qaamni mixii bakka sadihitti qoodama. Kan rirmaa ammoo lama. Mixiin mataa, mudhii fi garaa kan qabdu yoo taatu, rirmi garuu mataa fi garaa qofa qaba.
Rirmi qubsuma guddaa keessa hoomaan jiraata. Hoomaan tokko ilmoolee xixiqqoo, hojjattoota, loltootaa, akkasumas kormaa fi dhaltuu wal hormaata raawwachuu danda’an of keessaa qaba. Qubsuma tokko keessa hojjattootatu baay’ata. Lakkoofsi isaanii akkaan guddaa yoo ta’u, waa barbadeessuu keessattillee wanti isaanitti qixxaahu hin jiru. Miseensota qubsuma san keessa jiran keessaa, bifti isaanii gara adii dhihaata. Bakkarraa bakkatti socho’uudhaaf akkasumas waan barbaadan adda baafachuudhaaf, ija osoo hin taane anteenaa isaaniitti fayyadamu. Rirmi Hojjattuun akkuma maqaa isaa, dalagaan isaa soorata geejjibuufi boollaa fi karaa miseensonni biroo keessa deeman hojjachuudha.
Rirmi avreejiidhaan seentimeetira walakkaa hanga seentimeetira tokkoo dheerata. Miseensota qubsuma san keessa jiraatan keessaa, warri wal hormaata raawwachuu danda’an gama dheerinaatiin sanyiiwwan kaawwan ni caalu. Haga seentimeetira sadihiitis dheeratuu danda’u.
Loltootni akkuma maqaa isaanii qubsuma san lolanii eeguun dalagaa isaaniiti. Bifti isaanii gara booraa dhihaata. Mataan isaanii guddaa yoo ta’u, afaanirraa irga jabaa diina ittiin ajjeesan qabu. Haa ta’u malee, Sababa irga kanaatiin hedduu rakkatu. Yeroo hunda rirma hojjatutu isaan soora. Hojjattoonni jala deemanii kidmaa isaanii godhu. Isaan ammoo diina hojjattootaa fi miseensota biroo irraa ittisun dalagaa isaaniiti. kormaa fi dhaltuun wal hormaata raawwachuu danda’an ammoo bifti isaanii gara gurraachaa dhihaata. Akkasumas koola ni qabu. Guddina qaamaatiin miseensota hunda ni caalu.
Hojjattootaa fi loltoonni hundi ijaan waa arguu hin danda’an. Anteenaa isaanii fayyadamuudhaan dalagaa isaanirra eeggamu hunda dalagu. Garuu warri wal hormaata raawwachuu danda’an ijaan ni argu. Hoomaa keessa wal barbaadanii akkuma wal argataniin, wal qabatanii qubsuma san keessaa bahu. Bakka sanitti eega wal qunnamtii wal hormaataa raawwatanii booda, dhaltuun hanqaaquu buusuu jalqabdi. Guyyaa tokkotti hanqaaquu haga kuma 30 hanqaaqxi. Sababa kanaafis baay’inni miseensota qubsuma tokkoo, haga miiliyoona sadihii ta’uu danda’a.
Rirmi biqiltoota du’an ykn ammoo muka goggogaa fi wantoota shaman soorata. Rirmi tokko kophaa isaa guyyaa guutuu keessatti muka seentimeetira tokko caalu hin barbadeessu. Garuu yoo hoomaa miiliyoonaan lakkaawamuun muka tokkotti yaa’an, muka san yeroo gabaabduu keessatti barbadeessuu danda’u. Tokkummaan ilma namaa biratti qofa osoo hin taane, ilbiisota birattis tokkummaan humna.
Hanqaaquun Rirmaa sadarkaa heddu keessa dabra. Jalqaba gara jiisaatti jijjiirama. Kana booda wayta sadarkaa kana bira gahu carraa lamatu jira. Inni tokko jiisaan sun achi biratti cabee, Rirma dalagduu fi Rirma loltuu ta’uudha. Haala kanaan jiisaan lakkoofsi isaa heddu ta’e, sadarkaa kanarratti gara rirmaatti jijjiirama. Inni biraa ammoo, hanqaaquun eega gara jiisaa jijjiiramee booda, jiisaan sun osoo gara rirma dalagduu ykn loltuutti hin jijjiiramin, sadarkama jiisaa san irra tura. Turtii yeroo murtaahee booda gara jiisaa hormaataa jijjiirama. Itti aansuunis rirma mootii tahee jiisaa keessaa baha. Achi booda waahila isaa fudhatee qubsuma san gad dhiisee baha. Qubsuma biroo barbaaddatee hoomaa haaraya horatee jiruu haaraya eegala jechuudha.
Rirmi bineensota hedduun nyaattama, awwaaldiigessa, Anteater, aardwolf, pangolin, echidna, shimbirrootaa fi raammooleen gurguddoon heddu uumama kana adamsanii sooratu. Guddinni rirmaa xiqqaa waan ta’eef yeroo takkaan rirma hedduu soorachuun dirqama. Haa ta’u malee dhatuun hanqaaquu buustu guyyatti hanqaaquu kuma 30 waan buustuuf, wayta gariin jalaa nyaatamu kuun itti dhalataa jiruun itti fufa.
Rirmi dalagduun ykn loltuun waggaa lama caala jiraachuu hin danda’an. Warri wal hormaata raawwatan garuu haala qilleensa gaarii yoo argatan, akkasumas diina jalaa miliquu yoo danda’an hayyama Rabbiitiin haga waggaa kudhanii jiraachuu ni danda’u.
Qophii: Abuu Ibtisaam


c: text/html

text:
Fiidel Kaastiroo,pirezidaantiin Kuubaa, jaarsii ganna 90 torbaan dabrelubbuu dhabe Kuubaa,biyya bulchiinsa Koomunistii jalatti dhowwee ganna 49 bulchaa bahe.
Bulchee dadhabee jennaan obboleessaa dabarse.Bulchootii addunyaa hedduun Kaastiron nama mataa jabaa biyya isaa kophumatti qabaadhatee lafatti sukkuumee jrieenna irraa balleessee bulchee jettee moggaatti qabde.
Buchootii Afrikaa,warrii durii Kuubaatti barate biyyaa fi bulchaa biyya sunii waan hedduun faarsa.
Itoophiyaanotii durii Kuubaatti baratan kale Finfinneetti qophii Fiidel Kaastorii itti galateeffatan qopheessanii ambaasaadderootaa fi nama hedduu itti yaamanii faarsan.Itti aanaan Koomishineera Waldaa Afrikaa Eratsu Mwenchaa Fiidel Kaastiroo nama galataati jedha.“Kaastoroon nama dhiiga jissaa Afrikaa bilisaa baasuuf carraaqe.Jaala dhugaati qalbi nu hin bane.”
Akka Koomishineera Mweenchaatti Kuubaan Afrkaa waan hedduun gargaarte.“Kuubaan biyya qabeenna uumamaa guddoo qabduu miti.Waan diqqoo qabdu irraa fuutee Afrikaa kennite.Akka nu humna jbeeffannillee waan hedduun nu gargaarte. Jaala kana nuu caalu hin qamnu.”
Ambaasaadder Taayyee Ekzisillaasee nama ministera haajaa alaa Itoophiyaa fulaa bu’ee yaadannoo Kaastoroo irratti dubbate. Waan Kuubaan bara Pirezidaantiin Soomalee Siyaazad Barree Itoophiyaa hadhe nuu bahe hin deenuu jedhe.
“Gaafa mi’a waraanaa beesuma teennaan bitannee fudhachuu dhowwan sunitti namii nu gargaare Fiidel Kaastiroo malee hin jiru. Kana hin deenu.Waan ijoolleen kuubaa 160n nu tolchite jireennaa fi ufi nuu kennite hin deenu.Galata galchinaaf.”
Geetaachoo Eyyoob nama ganna sadii Kuubaa baratee deebihee amma hujii mataa ufiitin bulu waan Kuubaan nuu baate hin wallaallu jedha.
“Ganna 40 fi 50 duratti Afrikaa, Laatiin Amerikaa,Jidduu gala Bahaatii fi Eezhiyaa fa keesstti biyyiti hedduun bilisummaaf qabsaahaa bahan.Fiidle tana keessatti qabeennaa fi lubbuu ufii kennuun biyya tattana qarqaaraa bahe.”

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Gazexxessonni Yohaan Parshiin fi Maartiin Shiibiiy jedhaman kun Raadiyoo Sagalee Amerikaaf ibsa kennaniin attamitti akka qabaman dararaa nu irratti rawwatame jedhan ibsanii jiru. Kana malees yakka ilaalcha mannni murtii isaan irratti gaggeesse attam akka ture, seera farra shoroorkeessummaa kan Itiyoophiyaa akkasumas yaada ofii ibsuuf mirga heeraan kenname ukkaamamuu isaa kan ilaaleen ibsa bal’aa kennanii jiru.
Gazexxessonni lameen sabaa himaa adda addaa irratti ibsa kennan irraa ka’uun ministriin dantaa alaa Itiyoophiyaa ibsa baaseen, haala gaarii keessaa turanii gara laafinaan akka hikaman eega godhamee booda waan dogoggorsaa akkasii dubbachuun isaanii waan ofumaa ol-fudhamee afarfamee fi maal-dhibdeen kan ta’e ittiin jedhee jira.
Gaaffii fi Deebii gaggeeffame armaan gaditti dhaggefadhaa


text:
( Ogeessa irraa kan naaf ergame)
A. Manni maree ministeerotaa har’a imaammata afaanii irratti marii’atee raggaasise. Wanti ragga’e wixinee seeraatii miti. Wanti ragga’e wixinee fooyya’insa heeraatii miti. Wanti ragga’e sagantaa siyaasaa paartii bilxiginnaa irra kan jiru imaammata afaanii biyya kanaati. Wanti sun ammoo Afaan Amaaraa kutaa 1ffaa kaasee hanga kutaa 12ffatti akka kennamu dirqisiisa. Afaan Oromoo fi afaanonni sablammootaa kutaa 1ffaa hanga kutaa 8ffaa qofatti daangessa. Afaan hojii federaalaa gara fuulduraatti afaan jaha akka ta’uuf ni qabsoofna sagantaa siyaasa Bilxiginnaa irratti jedhu san akka imaammata biyyaatti kallattii kaayan. Afaan hojii federaalaa labsuuf wixinee seeraa baasuun parlamaatti erguun qofaatii miti. Dubbii heeraan walqabatudha. Wixinee fooyya’insa heeraa afaan hojii raggaasisuun fooyya’insa heeraa gaafata. Mana maree federeshiniif ergama. Manni Maree federeshiinii Naannolee saglaniif erga. Manni Maree naannolee hunda keessaa 2/3ffan mirkanaa’ee ol deebi’uu qaba. Manni maree federeeshinii fi paarlamaan waliin taa’ee raggaasisuun heerri fooyya’ee nagarit gazexaan baha. Hojiirra oolmaaf labsii ykn dambiin mana maree ministeerotaan qophaa’ee paarlamaan bahu qaba. Koree olaanaan hojiirra oolmaa isaa gabaasu ni hundaa’a, parlamaaf gabaasa. Hojjettoonni mootummaa federaalaa yeroo ce’umsaa jedhamee afaanota jedhaman kana baratu (yeroo ce’umsaatu kennamaaf)—adjustment period jedhama. Kanaaf waan hin fakkaanneen uummata Oromoo fi sablammoota hin burjaajessiinaa.
B. Afaan hojii federaalaa jaha goona jedhani.
Oromoon kan inni wareegama itti kaffaleef afaan isaa lammilee Toophiyaa
maraan baratamee akka dubbatamuufi. Eenyummaa fi kabaja waan ta’eef.
Afaan hojii jaha afaan federaalaa goona yoo jedhan, afaan jaha kuni
hundi lammilee Toophiyaan hin baratamu. Afaanuma takkatu, Afaan Amaaraa
qofa ta’a jechuudha. Daa’imti Amaaraa tokko afaan Amaaraa irratti
dabalataan afaan shan barachuu hin dandeessu. Daa’imti Oromoo tokko
Afaan Oromoo irratti afaan shan dabalataan barachuun hin danda’amu. San
irratti Ingliffis jira. Afaan torba ta’a. Hin danda’amu. Kanaafuu, afaan
hojii jedhamee labsameetu, afaan hojii afaanuma tokko ta’a (Amaariffa),
kaaniif turjumaana/astorgaami/translatora dhaabuuf jechuudha.
Hojjettoonni federaalaa afaanuma Amaaraan hojiitti fufu jechuudha.
Qacarrii irrattis Amaarinyaan dirqii ta’uun itti fufti jechuudha.
Turjumaanaaf miti Oromoon kan wareegameef. Yoo silaa afaan hojii
biyyattii lama ta’ee labsame (bilingual nation), lammileen biyyattii
hundi afaan lamaan kana barachaa guddatani. Aadaa fi eenyummaan afaan
kana lamaan ol guddatu ni jira. Mootummaa federaalaa keessatti Oromoon
silaa hiree isaa ni argata. Kanaaf, gaaffiin Oromoo qara dabarfamuu kan
barre gaafa afaan jaha jedhan sani. Saboonni lakkoofsaan hagoo tahan
mirga turjumaanaa argachuu qabu. Garuu Oromoo turjumaanaan
keessummeessuuf yaaluun gaaficha dhorkuudha. Gaaffii Oromoo irratti hin
taphatiinaa! Yoo wallaaltan isin gargaarra. Yoo daba taate ammoo Oromoon
hin gowwomsamu.
Gaaffiin Afaan Oromoo ololaan kan du’u miti. Afaan saba guddaa kun afaan hujii federaalaa ni ta’a. Afaan Oromoo kutaa 1ffaa hanga kutaa 12ffaatti itti fufa. Afaan Amaaraa kutaa 5ffaa hanga 10ffaa kennamuun itti fufa. Afaan Oromoo ajjeeftee afaan biro kaasuun hin danda’amu. Imaammanni afaanii sagantaa paartii bilxiginnaa kan paartiiti malee kan uummataa ta’uu hin danda’u.


text:
Taye Dendea Aredo
Akka kee kabajamanii ka’anii salphachuurra maal qaba yoo du’anii biyyee tahan? Akkuma gaafa Oromummaan si beeknu si ulfeessine gaafa ati ulfina irraa gad fuutee udaanitti of laaqxus sana sitti himuun dirqama taha. Guyyoota sadeen ummanni keenya lolli itti banamee dabarse kana waan garaatti baattee afaan qabattee turte har’a diddiguu keetiin hunda dura galatoomi. Maalis taanaan duula ilmaan Nafxanyaa Oromoo irratti labsite si caalaa namni beeku hin jiru amantaa jedhun qaba ture. Siyaasaafis haa tahuu itti amantee deebiis kennuufii kee hin haalu. Warruma ati kaleessa Oromummaa bakka buutee ittiin falmitetu har’as Jawaar haa fannifamu, haa qalamu jedhee waywaachaa jira. Kana tolchitee beeyta. Aggaammiin halkan dheengaddaa isarratti godhames abbaa fedheenuu haa qindaawuu, kaayyoo jaraa dhugoomsuuf tarkaanfii isa jalqabaa ture.
Ati dhugumatti Taayyee dheengadda akka qondaala Oromootti qondaalticha naannoo Amaaraatiin falme yoo taateef wayta akkasii kanatti diinuma dheengadda beeytu sana waliin as deebitee dhagaa mooraa Oromootti hin darbitu ture. Dubbii dhima Oromoo ‘hinaaffaa’ nam tokkootti gad xiqqeessuun ummata kana tuffachuu fi maal fiddanii dha. Sun ammoo Nafxanyummaa waliin tarree takka isin dhaabdi. Jawaar yoo tahe naa dirmadhaa hin jenne. Waan halkan sanatti isa mudate Facebook irratti beeksise. Sana booda tarkaanfii malu fudhachuun qooda Jawaar osoo hin taane qooda ummataa ture. Qeerroonis kanaaf owwaatee sochii irraa barbaadamu godhe. Jawaar osoo naa dirmadhaa jedhees haqa qaba, isinuu akka Oromootti qaamaa fi qalbiin cinaa dhaabbachuu qabduutti beeyna ture. ” Na oolchuuf isin du’aa!” dha jettee Nafxanyaa faana dhaabattee waliif birmannaa Oromootti akkasitti hinaafuu kee fi ibsa obbolummaa Obbo Shimallis irraa dhageenye seenaaf wal cinaa keenyee galmeessinee jirra.
Birmannaa ummanni Oromoo obboleessa keef godhe dhoqqee dibuun dhimmicha dhimma namtokkee goochuun hinaaffaa hin barbaachifne mooraa keessan kessa jiru agarsiisa. Kun ejjennoo Nafxanyummaa Afaan Oromoon ibsachuu irraa adda miti. Halkan sa’aa sanatti ajajni sun maaf dabre, eenyutu godhe, maal yaadameeti jettee gaafachuu mannaa maaf Oromoon dirmateef kan jedhutu si gube. Hunda caalaa kan nama raaju ammoo ummata Oromoo aggaammiin Jawaar irratti tahu aggaammii keenya jedhee bahaa dhihaa, kaabaa kibbaa birmatee bahe salphisuun akka waan dhimmi amantii fi gosaa as keessa jirutti summii bofaa bakka biraa irraa fidde as biifuu keeti. Hawwiin Oromoo amantiii fi gosaan qoqqoodanii walii dirmannoo dhorkachuu kun tarii store keessan keessa jirti fakkaata. Waa malee afaani sin baane. Oromoon garuu kana hin qabu. Dubbii namicha ‘kan sangaa koo hate ofumaaf dubbata’ jedhe sanii taheeti kanas waan garaa qabdan bulgaafatte. Hundumaafuu summii hangana gahu garaatti baadhattee miidhamuurra baga diddigde.


text:
Haanga’oonii biyya sudaan kutaa biyyatii naanoo Kasalaatii reenfaa namootaan 50 bishaan irrati arguu isaanii himaniiruu.
Reenfichii kan namoottaan wal waraansa naannoo Tigraay keessa jiru baqachaa jiraan akka ta’ee kan himan haanga’onii sudaan kun namootan kana keessaa kaan kan rasaasaan rukutaman yemuu ta’uu kaan immoo akka harkii isaanii waltii hidhamaa ta’e dubbataniiru.
Angawoonni sababaan du’a kanaa maal akka ta’e qorannaa saayinsiitu barbaachisa jedhan. Angawaan kana dubbatan sababaa miidiyaaf ibsa kennuuf eeyama hin qabaanneef maqaan isaanii akka hin tuqamne ta’ee jira. Hojjettoonni eegumsa fayyaa Itiyoopiyaa kanneen hawaasa daangaa Sudaan kan Hamdayeet, reeffi namootaa laga Setit kan Tekezee jedhamuun beekamu irraatti arguu isaanii mirkaneessan.
Naannolee baatilee sagaliif walitti bu’iinsi Tigraay keessatti itti geggeessame, bakka lammiiwwan Tigraay humnoota Itiyoopiyaa fi michoonni isaanii ennaa humnoota Tigraay lolaa turanitti gocha gara jabinaa raawwatan jechuun himatan keessa yaa’a lagi Tekezee.


text:
Telegram ji’a tokko keessatti faayyadamtoota miliyoona 400 caalaa argate
Fayyadamtoonni ji’aanii (monthly) Teelegiraamii miiliyoona 400 caaluun isaa himame. ቴሌግራም በወር 400 ሚሊየን ንቁ ተጠቃሚዎችን!-->…
Dhaabbanni Huawei fi Google dorgommii cimaarra jiru
Amerikaan qoqqobbii akka fedha isheetti kan irra keessu dhaabbanni HUAWEI yeroo dhiyoo kanatti sirna dalagaa!-->…
Dhaabbanni Google addunyaa kana waggaa Tiriiliyoona 1.5’niin dursaa jira
Dhaabbanni Google addunyaa kana waggaa Tiriiliyoona 1.5’n akka dursu beektu? Dhiheenya kana Googiliin Supper!-->!-->!-->…
Google dhukkuba Koroonaa (COVID-19) ittisuudhaaf sochii namootaa ifa akka taasisu…
Googiliin dhukkuba Koroonaa (COVID-19) ittisuudhaaf odeeffannoo sosochii namaa akka ifa taasisu beeksise,!-->…
Bilbiloonni biliyoona tokkotti siqan rakkoof saaxilamuu danda’u
Mobaayiloonni Android biliyoona tokko tahan rakkoo nageenyaa kan tiksu (security update) adda cituun wal qabatee!-->…
Abbaan qabeenyaa facebook akkamitti Biliyeenara ta’e?
Abbaan qabeenyaa Facebook Mark Zuckerberg akkamitti Biliyeenara ta'e?Facebook jechuun isiniif tajaajila wal!-->…
Whatsappin Maamiloota isaa hedduu irraa Tajaajila dhaabe
Whatsappin Mobaayiloota duraanii kan yeroon irra darbe tajaajila isaa guututti dhaabe, Guyyaa kaleessaa February…
Ethio Telecom Giigaa Baayitii 1 fi Daqiiqaa 20 bilisaan kenne
Iityoo - Teelekoom maamiltootaf tajaajila tolaa guyyootii 3 laachuu eegaluun beekame. Tajaajilli tolaa kun kennaa!-->…
Mobaayilli Huawei Rakkoof Saaxilamaa jira
Mobaayila Huawei qabduu?Mobaayila Huawei ilaalchisee Murtee Ameerikaan tibbana baasaa jirtu dhiibbaa!-->!-->!-->…
Tajaajila Haaraya Online irratti kenninu
Tajaajila Online irratti kenninu - Website (marsaariitii) Namoota dhuunfaa, dhaabbilee fi Gareewwan adda addaatif…


text:
Filannoo
Lammii koo gahee kaa barrii shanaan
Kan wayyaaneen baraa baraan ittin dhaadataan
Barrii shanaan dabrus kan ittii anuu hin dhufaa
Bara kana kessaa hoo lammiin koo meqaa kufaa ?
Mee qomoo koo nuuf maalii hikkaan filannoo
kun yeroo isaniif hundaa dhaaddannoo
Ilmaan oromotiif godaanisaa yomiyyuu
Mirga hin qabduu bar filachuu dhabuyuu
Kan naa aja’ibuu hunda duratii
Isanoo kan dhufaniin afaan qawetii
Akkamittii injifatamuu jettee eydaa atii
Angoo kalessaa rasasaan dhuftee
Hardhaa maltuu argamee ufiraa ustee
Lammii koo oromo saba koo hin gawominaa
Isaan tasumaa hin lakisaan baranaa
Kan baranaa inuu filamee dhumee
Kan bara shanaan dhufuus qataa karorfamee
Dhagahii sif himaa hin gawwomiin tasumaa
Hin beytuu jarrii malummaa dimokrasii gonkumaa
Osoo bekanii rasasaa ittii hin robsan ilmaan namaa
Filannoo filannoo filadhaa jedhanii maa nu dorsisuu
Isanuu filanii gessani maf sabaa koo gowomsuu
Isanuu filanii gessani maf yaroo nurraa qisaasuu??
Beynaa nuhuu wa’ee filanaa
Midhaaf bu’aasa sirrittii addaan hubaannaa
Namnii tokko mirgaa filuu fi filatamuu qabaa egaa jedhan
Jallawan koo qaqaaliin essattii gidirfamaa jiraan?
Dubadhuu mee qalittii akka sii kessatii uguramaan
Dubadhuu mee qalittii akka sii kessatii uguramaan
Lubbuu sabaa kotii kan si kessatii awaalamaan
Silaa isanuu baraa dabree harkaa 96.8 filamne ja’ni
Baraa kana hoo mequmaan gahanii?
Isaanuu hin bekaan qanyii ijaa ashaboon sukumatanii
Hagaa filamuu fenuu caalaa filamne jedhuu akkuma bara kanii
Nii egnaa kaa baranaa harkaa meqaan ol guddatuu
Isiinuu hin qanfatanii harkaa 99 monee jettuu
Mohuun kessan way harayaa
Maliin egaa way gowumaa kiyyaa
Isanuu qataa murtessanii wa’ee mirgaa kiyyaa
Isanuu murtessanii wa’ee mirgaa kiyyaa
Sabaa koo oromoo kan dhiraa dubaraa barsisaa fi barataa
Filannoo wahituu hin jiruu ka’ii maf gowomtaa
Ayoo fi abboon sinii bilisaa bahuuf abdataa
Nuf haa gahuu wanjoon gabrummaa
Hin bilisomnaa abdii hin kutanuu yomumaa.
Kiya Tesfaye


text:
Tafsiira Suuratu Al-Hadiid-Kutaa 1
Alhamdulillah Rabbil aalamiin, hanga ammaatti gargaarsa Mawlaatin suuralee (boqonnaalee) Qur’aanaa waa’ee Guyyaa Qiyaamaa dubbatan ibsa waliin ilaalaa turreera. Dhugumatti, boqonnaaleen kunniin haala ajaa’ibaatin gahuumsa namaati fi waa’ee Qiyaamaa sirritti ibsu. Ragaalee qalbii yaqiinan (mirkaneefannaan) guutan dhiyeessu. Namni ragaalee kanniin arguun Qiyaamaan dhugaa ta’uu erga mirkaneefatee fi gahuumsi ilma namaa eessa akka ta’e erga beeke, gaafi kana gaafachuun isaa hin oolu: “Guyyaa Qiyaamaa fi Gahuumsa kana gahuuf maaltu na barbaachisaa? Namni jireenya addunya keessatti gahuumsa dhumaa gahuuf deemsarra jira. Kanaafu, gahuumsa dhumaa gahuuf akka galaatti (sinqiitti) maal qabadhee deemu qabaa?”Itti fufi..


text:
Gaanfaa Afrikaatti bakka bu’aan addaa Yunaayitid Isteets Maayik Hamare daawwanaa isaanii Itiyoophaa keessatti Torban Lamaaf taasisaniin haanga’otaa mootummaa Itiyoophiyaa fi bakka bu’otaa gamtaa Afrikaa wajiin wa’ee carraa fi yaalii nageenyaa Itiyoophiyaa fi naanichaa irratti erga marii taasisanii boodaa Itiyoophiyaadhaaf Afrikaa keessatti naga buusuudhaaf kutannoo Yunaayitid Isteets qabduu akka ibsan ibsii Embaasii Yunaayitid Isteets Finfinnee jiruu irraa bahe beeksisera.
Daawwanaa isaanii kana irratti dhimma Itiyoophiyaa ilaalchisee fedhii Yunaayitid Isteets ibsuu isaanii kan himan Maayik Hamar, biyyi isaanii birmaduumaa fi daangaa Itiyoophiyaatif kabajaa qabduu akka ibasn dubbatanii jiruu. Wa’ee hidha laga abbayyaa irratiis beekumsa argachuu isanii dubbataniiru.
Daawannaa bakka bu’aa adda kana ilaalchisee ibsii Embaasii irraa bahee kun akka dabalee jedhetti Yunaayitid Isteets degersa fayyaa , misoomaa fi gargaarsa namoomatiif Doolaara Biiliyoonii 1.3, akkasumaas dhiheenyaa kana karaa Dhabbataa Misoomaa Addunyaa Yunaayitid Isteets /USAID gargaarsii Doolaaraa miiliyoonii 400 fi miiliyoonii 88 taasifamuu isaa ibse jira.
Karaa biraatiin walgaahii Mudee 13-15 barra 2022 Washingteen biyyoottan Afrika wajjiin taasisuudhaaf karoorfatte irratti itti anaa muummee ministeraa fi ministira dhimma alaa Itiyoopiyaa Dammaqee Mekonin wajjin maryachu isaanii Itiyoophiyaatti hojii raawwachiiftuun mootommaa Yunaayitid Isteets Ambaasadar Tresii Jaakobson himuu isaanii ibsii Embaasii Yunaayitid Isteets bahe kun beeksiseera.


text:
Dorgommii Maaratoonii ta gaafa Onkoloolessa 10 bara 2010 ganamaa jalqabee Amerikaa kutaa Chikaagootti nama kuma 45tu irratti wal dorgome. Ka injifate $500,000 hammaarrata. Jara Itoophiyaa dorgome keessaa Tsaggaayee Kebbedeetii fi Atsedee Bayisaa lammeessoo tahan.
Itoophiyaan gaafa Abbebee Biqilaatii jalqabdee haga hardhaallee addunyaa irratti akkanuma fiigichaan beekamti.Atileeota Oromiyaatti haga guddaan biyya tana addunyaa irratti akkana beessisuutti jira.
Akka jecha Obbo Obbo Duubee Jiloo Federeshiinii Atiletikisii Itoophiyaatti itti gaafatamaa damee Teknikaati taahumsa lafa Oromiyaatti akkana tola,taan ammoo atileetotii ammoo nama isaan duraa irraa laalanii guddatanii jabaatan.
Gaafii ammoo silaafuu hujii jabduu abbuma itti dadhabetti galateeffamaanii hujii atileetii akkana jabeessitu eennuu faatti galataan argachuu male jettuuf jettuuf, bulchootaa,warra leenjisuu dabalee hujii nama hedduutti jedhan.
Akka taateefuu warrii halkanii fi guyyaa atileetota leenjisaa asiin gahe galta guddaa argate.
Mee waan dorgommii Maaratoonii /Chicago/ irratti qopheessine MP3 irraa caqasaa.
Maaratoonii 'Chicago' ta km 42 dhiiraa fi dubralleen Itoophiyaan lammeessoo baate.
Dorgommii Maaratoonii ta gaafa Onkoloolessa 10 bara 2010 ganamaa jalqabee Amerikaa kutaa Chikaagootti nama kuma 45tu irratti wal dorgome. Ka injifate $500,000 hammaarrata. Jara Itoophiyaa dorgome keessaa Tsaggaayee Kebbedeetii fi Atsedee Bayisaa lammeessoo tahan.


text:
Hoggantoonni lamaan dhimma sagantaa Niwukilarii Kooriyaa Kaabaa fi haala qoqqobbiin Ameerikaan yeroo dheeraaf kooriyaa Kaabaa irra keette kaafamu irratti kan mari’ataa jiran tahuu gabaafame. Tramp mariin dura yaada kenneen, “prezdaant Kim waliin hariiroo jabaa uumnee jirra, mariin ammaa kun isa kanaan duraa caalaa bu’a qabeessa akka ta’u abdii qaba” jedhe.
Tramp yaada isaa itti fufuun, dhimma Niwukilarii Kooriyaa kaabaa ilaalchisee adeemsi hanga ammaa ture dansaa tahuu ibsuun, kana malees Kooriyaan Kaabaa humna diinagdee guddaa qabaachuu hime.
Prezdaantiin Kooriyaa Kaabaa Kim Jong-Un gama isaatiin, marii kana qopheessuuf danqaan heddu kan ture tahus, marii kana irraa bu’aan gaariin ni argama abdii jedhu kan qabu tahuu ibse.
Hoggantoonni lamaan June 12/2018 marii isaanii kan jalqabaa Singaapoor keessatti geegeessuun ni yaadatama.


text:
Yommuu Sodaa fi Rakkoon Cimu-Kutaa 5
Kutaa darbee keessatti yeroo lolaa fi sodaa haala munaafiqotaa ilaalle turre. Achirraa itti fufuun haala isaanii xumuraa ni ilaalla:
Amaloota Munaafiqootaa
Lola Irraa Dheessu
Kutaa darbe keessatti munaafiqonni sababa adda addaa dhiyeefachuun dirree lolaa irraa dheessaa akka turan ilaalle jirra. Dirree lolaa irraa dheessun isaanii kuni ajala (yeroo du’aa) isaanii akka hin tursiisnee fi umrii saanii hin dheeressinee Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni beeksisa:
Jedhi, “Du’a yookiin ajjeechaa irraa yoo dheessitan, dheessi isin hin fayyadu. Yoosan, xiqqoo malee hin qananiisifamtan.” Suuratu Al-Ahzaab 33:16
Yaa Nabiyyicha munaafiqota kanniinin akkana jedhi: du’a ykn ajjeecha sodaachun dirree waraanaa irraa dheessun isin hin fayyadu. Dhugumatti, kuni ajala (yeroo du’aa) keessan hin tursiisu. Yoo dheessitan, addunyaa tana keessatti hamma umrii isaaniif murtaa’etti malee hin qananiisifamtan.[1] Hanga yeroo isiniif murtaa’etti addunyaa tanatti akka fayyadamtan isiniif hayyamama. Ergasii, wanti isin irratti murtaa’e ni dhufa. Innis du’a.
Tarii dhimma isa fayyadu ykn fayyadu hin dandeenyef jedhe namni lola isarratti dirqama ta’e dhiisu keessa faayda maaltu jiraa? Tarii osoo dirqama kana irraa garagalee deemu yeroma san du’uu danda’a. Yookiin immoo turee umriin isaaf dheeratu danda’a. Garuu osoo turee fi umriin isaa dheerate, abadii (zalaalamii) ni turaa? Lakki. Xiqqoo malee hin tursiifamu. Hanga fedhe yeroon isaa haa dheeratu, dhugumatti baay’ee xiqqaadha.
Kanaaf, Aakhiran yommuu wal bira qabamtu addunyaan homaayyu miti. Rabbiin olta’aan ni jedha:
“Garuu jireenya addunyaa filattu. Aakhiraan caaltuu fi irra turtuu taatee osoo jirtuu.” Suuratu Al-A’alaa 87:16-17
Yaa namoota! Faayaa fi miidhaginna addunyaa qananii Aakhiraa caalchiftu. Gandi Aakhiraa addunyaa caalaa gaarii fi yeroo hundaa turtuu tan taatedha.
Nabiyyiin sallallahu aleyh wassallam akkana jechuun beeksiisan:
“ مَوْضِعُ سَوْطٍ فِي الْجَنَّةِ خَيْرٌ مِنَ الدُّنْيَا وَمَا فِيهَا ”.
“Jannata keessatti bakki alangeen qabattu gahuu addunyaa fi wanta ishii keessa jiru hunda caala.” Sahiih Al-Bukhaari 6415
Yeroo Aakhiratin yommuu wal bira qabamu addunyaa keessatti wanti itti fayyadaman homaayyu miti. Kanaafi Rabbiin ni jedha: “Yoosan, xiqqoo malee hin qananiisifamtan.”
Kunoo asitti wanti biraa ni jira:osoo ajjeefamaniyyuu karaa Rabbii keessatti waan ajjeefamaniif isaan jiraattota ta’u. Rabbiin olta’aan ni jedha:
“Namoota karaa Rabbii keessatti ajjeefaman “warra du’aaniidha” hin jedhinaa. Kana irra, isaan jiraattota, garuu isin hin beektan.” Suuratu Al-Baqarah 2:154
Kuni arrabaan jechuu irraa dubbii dhoowwamneedha. Inumaa qalbiin, “Isaan warra du’aniidha.” jennee yaadu irraa ni dhoowwamne. Rabbiin olta’aan ni jedha:
“Kanneen karaa Rabbii keessatti ajjeefaman, du’aa akka ta’anitti hin yaadinaa. Kana irra, isaan jiraattota Gooftaa isaanii biratti sooramaniidha.” Suuratu Aali-Imraan 3:169
Namni karaa Rabbii keessatti ajjeefame du’aa akka ta’etti dubbachuunis ta’e yaadun hin hayyamamu. Kana irra, inni qaaman kan du’eedha. Garuu jireenya barzakha ruuhiin jiraata. (Ruuhin isaa qaaman erga addaan baate booda jireenya barzakha ni jiraatti.) Jireenyi barzakha akka jireenya addunyaati miti. Osoo akka jireenya addunyaa ta’e silaa namoota kanniin awwaaluun hin hayyamamu ture. Osoo isaan akka jireenya addunyaa kan jiraatan ta’ee ergasii nuti isaan awwaallee, silaa isaan kan ajjeesne fi balleessinee taana.[2] (Barzakha jechuun du’aa fi Guyyaa Qiyaamaa jidduu wanta jiruudha. Namni du’e Barzakha keessa seenee jira. Hanga Guyyaa Qiyaamaa kaafamu Barzakha keessa tura.)
Ergasii itti aanse Rabbiin olta’aan ni jedhe:
“Hamtuu yoo isinitti fedhe yookiin rahmata isiniif fedhe Rabbiin irraa kan isin eegu eenyudhaa? Rabbiin ala ofiif tiiksaa fi gargaaraa hin argatan.” Suuratu Al-Ahzaab 33:17
Badiinsa ykn moo’atamu isinitti yoo fedhe, eenyutu Rabbiin irraa isin eegaa? Deebiin: eenyullee hin danda’u. Yookiin yoo Rabbiin rahmata isiniif fedhee eenyutu waan badaan isin tuqaa?
“Rabbiin ala ofiif tiiksaa fi gargaaraa hin argatan.” Namoonni lola irraa dheessan kunnin Rabbiin ala kan isaan fayyadu ykn waan gaarii isaaniif fidu ykn miidhaa isaan irraa deebisu hin argatan. [3]
Namoota Waan gaarii irraa nama gufachisanii fi duubatti harkisan Rabbiin ni beeka
“Isin keessaa kanneen gufachiisanii fi kanneen obboleeyyan isaaniitin “Gara keenyaatti koottaa” jedhan Rabbiin beekee jira. Xiqqoo malee lola hin dhaqan.” Suuratu Al-Ahzaab 33:18
Karaa Rabbii irraa warroota namoota biroo duubatti harkisanii fi warroota obboleeyyan isaanitiin, “Gara keenya koottaa nutti dabalamaa, Muhammadin dhiisaa, isa waliin lola irratti hin argaminaa, dhugumatti du’a isaatiin du’a keessan isiniif sodaanna.” jedhan, dhugumatti Rabbiin ni beeka. Isaan ijjannoo laamshessuu waliin yeroo xiqqoo malee gara lolaa hin dhufan. Xiqqoo tanaayyu na argaa fi na dhagayaaf dhufu.[4]
Yeroo sodaan dhufu ijji naanna’uu fi yeroo sodaan deemu arraba qaraan nama waraanu
“Isin irratti doy’oota ta’ani. Yommuu sodaan dhufu, du’a irraa kan ka’e akka nama gaggabeetti ijji isaanii naanna’uun gara keetitti kan ilaalan ta’anii isaan argita. Yeroo sodaan deeme immoo kheeyri irratti kan haafayan ta’anii arraba qaraan isin waraanu. Isaan suni hin amanne. Kanaafu, Rabbiin hojiiwwan isaanii jalaa balleesse. Kuni Rabbiin irratti salphaadha.” Suuratu Al-Ahzaab 33:19
Munaafiqonni nafsee isaanii keessa diinummaa fi jibbummaan, jireenya tana jaallachuu fi du’a jibbuun waan jiruuf isin irratti qabeenyaan, nafseen, humnaa fi jaalalan, doy’oota. (Isin waliin loluuf qabeenya hin baasan, humnaa fi nafsee ofii hin wareegan. Do’ya jechuun nama wanta tokko qabatuudha.) Yommuu lolli argamu, du’a sodaatu. Ajjeechaa sodaachuu fi dheessu irraa kan ka’e aqliin isaanii waan deemeef, ijji isaanii akka ija nama duuti itti dhufte naannooftutti naannooftu taate gara kee kan ilaalan argita. (Munaafiqonni waraana irraa garmalee sodaachu irraa kan ka’e ijji isaanii akka ija nama du’uu hedu naannofti. Yommuu sodaan dhufu ijji isaanii ni jijjiramti, haalli isaaniis ni jijjirama)
Yommuu lolli dhumatee fi sodaan qabbanaa’e, arraba qaraa nama rakkisuun isin waraanu. Yeroo boojin qoqqoodamu warra doy’ooman, hinaafanii fi haafayan ta’anii isaan argita.[5] Qataadan ni jedha: Boojii biratti namoota hunda caalaa kan haafayan, qooda badaa qaban, “nuuf kennaa, nuuf kennaa, isin waliin [lola irratti] argamnee jirra.” Jedhaniidha. Yeroo lolaa immoo hunda caalaa dabeessotaa fi haqa gargaaru kan dhiisaniidha.”
Isaan kana waliinu kheeyri (waan gaarii) irratti doy’oota. Kana jechuun isaan keessa kheeyrin hin jiru. Isaan lugnummaa (dabeessummaa), kijibaa fi xiqqeenya kheeyri walitti qaban. Kanaafi ni jedhe: “Isaan suni hin amanne. Kanaafu, Rabbiin hojiiwwan isaanii jalaa balleesse. Kuni Rabbiin irratti salphaadha.”[6]
Aayah tana irraa barnoota baratamu:
- Munaafiqonni warra doy’ooman, haafayani fi dabeessota ta’aniidha.
- Ammas, munaafiqonni jireenya addunyaa garmalee akka jaallatan ni argina. Sababni isaan sadarkaa sodaa ol’aanaa kana irra gahaniif jireenya tanaaf waan haafayanii fi waraanan du’uu waan sodaataniifi.
- Sodaan erga deemee booda munaafiqonni dubbiin gootota. Yeroo lolaa fi rakkoo immoo hundaa caalaa dabeessota.
- Munaafiqonni mu’mintoota irratti garmalee gara-jabaattota ta’uu. “Arraba qaraatin isin waraanu” jedhu keessatti ni arganna.
- Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa wanta qalbii keessa jiru ni beeka. “Isaan suni hin amanne.” Kana jechuun qalbii isaanitiin hin amanne. Nuti gubbaadhaa akka amananitti beekna. Garuu dhugaadhaan isaan hin amanne. Kanaafu, kuni Rabbiin wanta qalbii keessa jiru akka beeku agarsiisa.
- Amaloota munaafiqonni ittiin ibsaman kanniin irraa of eegu.
- Keessaanis ta’ee alaanis ta’ee kufriin hojiin akka baduuf sababa ta’a. ragaan kanaa: “Kanaafu, Rabbiin hojiiwwan isaanii jalaa balleesse.”[7]
Yeroo Rakkoo Muslimoota irraa dheessun fageenya irraa odeefannoo argachuuf jaallachuu
“Ahzaab (gareen diinaa gamtooman) hin deemnee yaadu. Ahzaab yoo dhufan, jiraattota baadiyaa waliin baadiyaa keessa ta’anii oduu keessan irraa gaggaafachuu jaallatu. Osoo isin keessa ta’aniillee, xiqqoo malee hin lolan.” Suuratu Al-Ahzaab 33:20
Munaafiqonni Ahzaaba Rabbiin moo’anna badaa moo’ate akka hin deemnetti yaadu. Kunis ciminna sodaa fi dabeessummaa irraa kan ka’eedha. Osoo Ahzaab gara Madiinaa deebi’anii, silaa munaafiqonnii kunniin Madiinaa irraa fagaachuun jiraattoota baadiyaa waliin baadiyaa keessatti ta’uu hawwuu. Fagoo irraa oduu keessan iyyaafatu, gaggaafatu. “Muhammadi fi sahaabonni isaa badanii jiruu?” jedhanii namoota gaggaafatu turan.
Baay’inna lugnummaa, gadi xiqqeenyaa fi dadhabbinna yaqiina isaanii irraa kan ka’e osoo isin keessa ta’aniyyu xiqqoo malee hin lolan.[8]
Guduunfaa
Keeyyattoonni armaan olii lolaan kan wal qabatanii fi haala munaafiqoota ifatti kan baasaniidha. Namni tokko keeyyattoota kanniin bu’uura godhachuun, “Koronaa jalaa dheessun du’a jalaa nama hin baasu” jechuun of eeggannoo barbaachisu yoo hin godhin, dogongora keessa seena. Kaayyoo shari’aa Islaamaa keessaa tokko: balaa guddaa hawaasa irra gahuu deebisuu fi too’achudha. Koronaan dhibee hawaasa miidhu waan ta’eef namni of eeggannoo gochuu fi qajeelfamota ittisa dhibee hordofuu qaba. Kana yommuu godhu immoo akka munaafiqota armaan olii sodaa cimaan guuttamu hin qabu.
Gama biraatin, aayaatni armaan olii jajjabeenya akka qabaannu, obsinu fi du’aaf of qopheessun nu taasisu. Eeti, koronaa jalaa dheessun du’a jalaa nama hin baasu. Chaayina irraa dheessanii warri Ameerikaa fi Awrooppaatti galan, amma haalli isaani akkami? Yeroo kanatti hadiisa Rasuulaa (SAW) armaan gadii kana hojii irra akka oolchan nama taasisa:
“ إِذَا سَمِعْتُمْ بِالطَّاعُونِ بِأَرْضٍ فَلاَ تَدْخُلُوهَا، وَإِذَا وَقَعَ بِأَرْضٍ وَأَنْتُمْ بِهَا فَلاَ تَخْرُجُوا مِنْهَا ”
“Lafa (biyya) takka keessatti dhibee weeraraa yoo dhageessan, [biyya san] hin seeninaa. Osoo isin achi keessa jirtanu biyya takka keessatti yoo argame immoo, ishii (biyya san) keessaa hin bahinaa.“ Sahiih Al-Bukhaari 5728 (Himni jalqabaa dhibee weeraraa kan akka koronaa irraa of eeggannoo akka goonu, himni lammataa immoo akka obsinuu nuuf dhaama.)
Ammas, namni bakka dhibeen weeraraa itti ka’etti, obsee fi mindaa Rabbiin irraa abdachuun biyya san keessa turee, ergasii yoo du’e, mindaa shahiidatu isaaf jira. (Ilaali sahiih Al-Bukhaari-5734)
Kitaabban wabii:
[1] Tafsiiru Muyassar-420
[2] Tafsiiru Al-Qur’aanil Kariim-Suuratu Al-Ahzaab-Ibn Useymiin-fuula 131-132
[3] Madda fuula 137-138
[4] Tafsiiru Muyassar-420
[5] Madda olii
[6] Al-Misbaahu Al-Muniir fii zahziib Tafsiir Ibn Kasiir-1121
[7] Tafsiiru Al-Qur’aanil Kariim-Suuratu Al-Ahzaab-Ibn Useymiin-fuula 151-153
[8] Tafsiiru Muyassar-420, Tafsiiru Xabarii-19/57


text:
Itiyoophiyaa gama kaabaa keessatti dinummaan wal ilaaluun itti fufuun isaa, sochii deemsisaa jiruu irratti rakkoo guddaa ta’u isaa Komishinni marii biyooleessaa kan Itiyoophiyaa beeksisee jira.
Komishiinara komishinii kanaa kan ta’an Dr. Yonaas Adaye RSAf akka ibsanti dinummaan wal ilaaluun kun fakkeenyaaf jedhan imala gara Maqaleetti saganteeffatanii turan akka yeroo biraatti dabarsan taasisee jira.
Ta’uus garu deemsa kana itti fufuun kaayyoo keenya fixaan baafna abdii jedhu qaban.Yunaaytid Isteetes gama ishee, Itiyoophiyaa gama kaabaa keessatti wal waraansii deebi’ee ka’uun marii guutuu biyyaa karoorfame irratti dhiibaa qabaata yaaddoo jedhu akka qabdu ibsitee jirti.
Kana malees, deemsa siyaasaa hunda hirmaachise fi nageenyaa fi badhaadhiina lammiwwan Itiyoophiyaa humdaa argamsisuuf deemsa jiru kan boodatti harkisuu ta’u ibsii ministriin dantaa alaa Amerikaa baase hubachisee jira.


text:
Beeksiifne hojii daangeessoo ta'an dubartoota mindeeffammuurraa 'ittisu', jetti dubartiin duree kuubaaniyaa tokko
Dubartoonni industiriiwwan irra caalaan dhiiroota ta'ee keessatti hojiif dorgomuuf sababii gucawwan iyyannoo 'daanggeessoo' ta'aniitiif akka daangeessaman oggntuun dhaabbata daldalaa tokko dubbatan.
Duree Olaantuun Dhaabbata 'Seven Trent', Liiy Gaarfiild, UK'tti dubartii dargaggeettii durewwaan dhaabbilee daldalaa ogganan keessaa tokko yoo ta'u, dubartoonni muraasni sababiidhuma tarreefam ogummaa kana 'qabaachuun dirqama' jedhuutiin osoo hin dorgomiin hafa jettee jirti.
Kubaamiyoonnis garuu dubartoota waan adda ta'ee hojjatna baayyee isaan barbaachisa jetti.
Dhaabbani ishees wayita qaccaruutti tooftaa kenniinsa qabxii enyummaleessa 'blind marks' maqaa, sanyii ykn saalaa irraa haquun akka raawwatu himti.
Kanneen dula gaggeessa ammoo kubaaniyoota akka bishaani, baabuuraa fi ijaarsaa kanneen hojjattoonni dhiiraa keessatti heddumatanis gosawwan ogummaa adda baasuun akka lakkoofsa dorgomtoota dubartootaa xiqqeessu ni hubatu jedhu.
Ms Gaarfiild garuu mindeessitoonni bakki hojii kan namoota hunda hammatu taasisuuf wayita qaccariitti jijjirama muraasa taasisuu qabaatu jetti. Akka isheetti oggummaan tokko tokko haala keessan baratam.
Dhaabbanni Seven Trent jiddu fi Kaaba Wale keessatti maamiltoota bishaanii kuma 87 qaba.
Beeksiifni hojii isaatiin dorgomtoota hedduu hawwachuuf jecha 'ogguummaa akkasii qabaachuun dirama' isa jedhuu osoo hintaane ogummaawwan muxxannoo damilee adda addaa irraa argaman fi kan sochiilee hojiin ala ta'an irra argame gaafata.
''Yeroo baayyees dubartoonni baayyen 'saanduqawwan hunda guutaa' jechuun yaaduuf ofiitti hinamanan,'' jetti Ms Gaarfiild kan Openreach irraa gara Seven Trent bara 2014tii dabarfamte.
''Ulaagaalee hunda kan hingunnee yoo ta'e, battalumatti hin iyyatan. Tarree keessa of qoodu.''
Maamiltoonni Seven Trent hark 50 dubartoota waan ta'eef, dubartoonni fakkeenya gaarii ta'ee heduutuu damee kana keessatti aragama jetti.
''Dhugaatti ammoo warra kaan osoo fakkeenyawwan gaarii kanneen jiraachu isaanii hubatnaii warreen kaanifiis cimina haamlee kannaaf.''
"Dubartoon hin hojjatan jechuu miti, garuu kanneen waan adda ta'ee raawwatan argun mataansaa caalaa kakaasa,'' jetti.
Yaadni Ms Gaarfiid kunis hiriyoota ishee kan akka Jaane Simpsonkan bara 2015 keessa duree indisturii baaburaa Uk keessatti injinara dubartii jalaqabaa taa'een ni deegarama.
"Waan agartu kan ta'u dandeessu akka ta'een amana. jetti Ms Simpson dubartiin wayita umurii 16 turte mana barnoota dhiisuun osoo hojjaattu digrii ishee fi maastarsii ishee baratte kun.
Gara dhaabbata amma oggnsaan keessa hojjattu kanas kan dhufte waggoota lamaan dura.
Ms Simpson akka jettuutis, osoo isheen dhaabbata baaburaa 'Network Rail' hojjataa jirtuu dhaabbatichi marsariitii isaa geeddaruun, dubartoota dardara hawwachuuf beeksiisa baase.
Garuu ammalleen hojiiwwan ijaarsaa irratti dubartoota heedduu argachuuf rakkisaadha.
''Osoo injinar dubartii haadha ijoollee tokko agartee... dhaabbata sana keessa hojjachuun dubartii sana ta'uuf carraa olaanaatu jira,'' jetti.
Dhaabbanni 'Gender equlaity Charity Chwarae Teg kubaaniyoota ijaarsa irra hojatan keessatti lakkoofsa dubartootaa dabaluuf hojataa jira.
''Yeroo baayyees rakkinni akka jiru hubata, haa ta'u malee haalli itti beeksiisa hojii baasan kan dubartoota of irraa dhiibu ta'usaa hin hubatan,'' jetti Helan Antoniyaz chaartii irraa.
Dhaabbanni 'Gender equality charity Chwarae Teg'' kubaaniyoota waliin keessattu warra ijaarsa irra hojjatan waliin baayyinni lakkoofsa dubartootaa akka dabaluuf hojachaa turu hima.
Kibba Wales keessatti, dhabbanni miseensootuma maatiin gaggeefamu 'Miles Hire' dubartoota hedduu gara aangoowwan adda addaatti hawachuuf hojataa tureera.
Jijiramichaa dura, iyyati harki 90 ol kan dhufaa ture dhiiroota irraa ture. Amma garuu lakkoofsi kun walqixa 50-50 ta'eera jedhu abbootiin qabeenya dhaabbata Ryan Miles.
''Kana malees beeksiifni dorgomtootaaf akka tolu taasisuuf jechoota ittiin ibsamu irreen haalaan geeddaree jirra,'' Mr Miles jedhe.
''Iyyata hojii keessatti akka lakkoofsi dubartootaafi dhiiraa walqixa dhufuutti baafna. Kunis kaadhmamtoota gosa garaa garaa akka dhufuun haala gaariin hojjataniif gargaareera.''


text:
Dr Girmaa Amanteen dhalata naannoo Beenishaangul Gumuz, Godina Matakkal kan ta’an, akkuma lammiilee Oromoo naannichaa biroo barumsa isaanii sadarkaa lammaffaafi olaanaa xumuranii naannoo isaaniitti dhufuun hojii argachuuf yaalii godhanii ture. Caaseffama chaarteraa bara 1983 A.L.H irraa kaasee uummanni Oromoo naannichaa sababaa Oromummaa isaaniitiin qofa mirgoota namummaa heerri mootummaa kaa’ee caalaatti dhokamuu jalqabe. Dhalataan Oromoo barate Naannicharratti akka hojii hin arganne, Afaan isaatiin akka hin baranne, akka hin dubbannee fi dhiibbaadhuma kanarraan kan ka’e akka godaanu godhamaa ture. Yeroo kana egaa Dr Girmaan dhiibbaa ilmaan Oromoorratti ta’u kana baqachuun gara naannoo Oromiyaa Shawaa bahaa deemuun carraa Hojii argatani.
Sana booda Carraa guddina barnootaas argachuun caasaalee mootummaa olaanoo hedduu keessa hojjechuuf carraa argataniiru. Itti gaafatamummaa keessa hojjetaa turan keessaas: Itti gaafatamaa Interpraayizii misooma Bosona Oromiyaa, pirezidaantii Yuuniversiitii Haromaayaa, Miseensa caffee Oromiyaa, Ministira dhaabbilee misoomaa Itiyoophiyaa fi kanneen biroollee ni jiru.
Haa ta’uyyuu malee Dr Girmaan yeroo aangoo garaa garaa irra turanitti akkuma Aangawoota TPLF kan biro fi Caasaa Bututaa Dh.D.O. duraanii dhimma dhuunfaa isaaniif qofa kan yaadan, Qabeenyaa Oromoo halagaa wjjin ta’uun saamaa kan turan, diina waliin ta’uun Ilmaan Oromoo ajjeesaa fi Hiisisaa kan turan akkasumas quuqama xiqqoollee kan hin qabnedha.
FKNf :
· Yeroo itti Pirezidaantii Yuuniversii Haramaayaa turanitti Ilmaan Oromoo mirga uummata Oromoof falman, Caasaa Qeerroo Bilisummaa Oromoo basaasuun diinatti dabarsee kennaa, ajjeesisaa fi Barumsa isaaniirraa ari’aa turaniiru;
· Yeroo itti mana maree bakka bu’ootaa turanis rakkoo fi hacuuccaa Uummata Oromoo naannoo itti dhalatan irra gahaa jiru dhiisanii, Dheebuu Aangoof qaban irraa kan ka’e Amanamummaa TPLFf qaban irraa kan ka’e akka isaa Wallaga bahaa, Aanaa Qeelloo bakka bu’uun filataman ajajamanii isaanis amanamummaan Uummata Oromoo ganuun TPLFf ergamaa turaniiru;
· Yeroo itti Itti gaafatamaa Interpiraayizii misooma Bosonaa ta’anii hojjetaa turanis Qabeenya Oromoo isa guddaa kan ta’e Bosona mancaasuun Abbootii qabeenyaa TPLF waliin ta’uun mancaasee garaacha dhuunfaa isaa guuttachaa tureera, Qabeenya uumamaa naannichaa garaa garaas mancaasuun faalama qilleensaaf saaxilee jira.
· Yeroo itti Uummanni Oromoo naannoo Beenishaangul Gumuz Matakkal, Wambaraa, Asoosaa, Kamaashii fi kaan inni keessatti dhalate Mirgi isaa caalaatti sarbamee, Ajjeefamee, Hidhamee, Ari’atamee rakkoo kana keessaa bahuuf qabsaa’aa fi wawwaataa turetti Aangoo irra jiraatuyyuu Biyyaa fi Uummata isaatti Dugda kennee tureera;
· Yeroo itti Mootummaan TPLF Uummata Oromoo naannichaa Xinneessaa, Jibbaa, Tuffachaa fi Uummata naannichaa kaan waliin walitti buusaa turte dhiibbaa tokkollee hin goone; dirqama lammummaa isaaniis hin bane akkasumas Godinaalee Kamaashii naannoo garaa garaatti walitti Bu’insi Uummata Oromoo fi Saba naannichaa gidduutti godhamee dhumaatii ta’e keessaa harka qabu.
Walumaa galatti bara aangoo isaanii waggootii 27 keessatti Kora isaanii Dhoksaatti ijaaranii fi Caasaa Dulloomaa Dh.D.U.O duraanii Obbo Abbabaa Kabbadaa, Takkelaa Tolasaa, Mogos Nagaroo, Zabargaa Hirphaaa fi kanneen biro waliin ta’uun Garbummaa akka Hiree isaaniitti fudhachuun, uummata Oromoo naannichaatti dugda gatuunii, Warra Gaaffii bu’uuraa uummata Oromoo naannichaa gaafatan Basaasuun mana hidhaatti Guursisaa fi daba qaama TPLFn irratti raawwatamaa ture keessatti qooda fudhachaa turaniiru.
Kunoo egaa har’ammoo nama waan Uummatichaaf quuqame fakkaachuun gaafa qabsoon uummata Oromoo naannichaa dhohee ijaafi gurra biyyattii bira darbee Addunyaa hawwataa dhufetti rakkoo fi gaaffii qabdan isin mariisisuu fi furuu dhufne jechuun gara naannoo Beenishaangul Gumuz Matakkal, Wambaraa, Barbarii fi kanneen biro deemuun Uummata Kaayyoo qabu afaan faajjessuuf Munyyuqaa jiru.
Marii isaan amma godhan kanarraas akkuma bara 2014 wal gahii Asoosaatti Uummata Oromoo naannichaa jecha hin madaalleen madeessan, Har’as rakkoo keessan Mootummaa naannichaa wajjin walii galleetu hiikna, Mootummaa naannichaaf tole jechuu qabdu, Isaanumatu isin bulcha…..fi K.K.F jedhaa jiru. Kun immoo kaayyoo maalii akka qabatanii dhufan Daa’imniyyuu hubachuu ni dandeessi.
Dhugaa dubbachuuf Dr Amnteen Eenyummaafi dandeettii ittiin Uummata Oromoo naannichaa dura dhaabbatanii mariisisanis ta’e dubbatan hin qaban. Darbees gaaffiin Uummata Oromoo naannichaas kan isaaniin deebi’uu fi Furamus miti. Yoo gara fuul duraattii kaayyoo kana qabaatanis Uummata eenyyummaa isaan boonuu fi qabsaa’aa jiru kana gochaa irratti raawwachaa turaniif ifatti dhiifama gaafatanii, kora harcaatuu Dh.D.U.O duraanii waliin ta’anii uummata sobaa fi ganaa jiran kana saaxilanii, Qabsoo Uummata Oromoo naannichaa cinaa dhaabbachuuf ammayyuu carraa isa dhumaa qabu.
Gaaffiin Uummata Oromoo Naannoo Beenishaangul Gumus tokkoo fi tokko:
ü Uummanni Oromoo naannichaa Mirga Heerri mootummaan biyyattii kaa’een Mirgi abbaa biyyummaa, Mirga Afaaniin Barachuu, Aadaa Ofii kabajuu, Mirga Hiree ofii ofiin murteeffachuufaa akkuma lammiilee biyyattii biro kabajamuufii qaba. Kun immoo kan ta’u Yoo refoormiin heera Mootummaa Naannoo Beenishaangul Gumuz qoratamee yoo jijjiirame ykn Haareffame Qofa;
ü Uummanni Oromoo naannichaa Oromummaa isaatiin qofa sobaan maqaa adda addaa itti maxxansuu yakkuun, Hidhuun, Ajjeesuunii fi Godaansuun hafuu qaba. Warreen yeroo ammaan kana sababaa filannoo MM waliin wal qabatee gammachuu ibsannaan yakkamanii mana hidhaa naannichaa garaa garaa keessa jiranii fi Sabboontonni Mana hidhaa Federaalaa keessatti sababa tokko malee hafanii jiran Haal duree tokko malee hatattamaan hiikamuu qabu fi
ü Harcaatuun Caaseffama Dulloomaa Dh.D.U.O naannichaa Duras Bu’aa buusaa hin turre Diigamuu fi Haareffamee dhaloota haaraan bakka bu’uu qaba.
ü Qaamni Rakkoo Uummata Oromoo naannichaaf Gitu, mariisisuu fi Furuu qabu Gantuu fi harcaatuu Dh.D.U.O duraanii utuu hin taane, Mootummaa Naannoo Oromiyaa fi Muummicha Ministeeraa ta’uu mala.
Egaa Gaaffilee Bu’uuraa Uummanni Oromoo kaasaa jiru kuni humnaa fi Dandeettii Dr Amantee fi Hordoftootasaaniin (Duuka buutotasaaniin) kan deebi’u miti.
Qabsoon Itti Fufa!!!!!
Qeerroo Matakkal, Asoosaa, Wambaraa irraa
Eebila 30, 2018


text:
Barreessan muummee dhaabataa mootumootaa gamtoomanii Prezidaantii Tarkii Reecip Taayib Erduuwaan waliin Ta’uudhaan Kamisa borii baha Yuukireen keessatti Prezidaantii Yuukreen Volodmiiyir Zeleniskii wajjin akka wala arguuf deeman dubbii himaan mootummootaa gamtoomanii Steefan Dujaariik beeksisaniru.
Wal ga’ichii akka taasifamuu kan gaafatan Prezidaantii Yuukreen Volodomiiyr Zeleniskii akka ta’an kan ibsan dubbii himaan mootummoota gamtoomanii Antoniyoo Guterees jimaata dhufu buufataa doonii Odeessa bakka midhaan nyaataa irraa fe’amaa jiruu akka daawwatan beeksisaniiru.
Guterees walgahii Prezidaantii Yuukreenii waliin tasisan kana irratti waa’ee dhaabbanni Atoomiik Enarjii adduunyaa dhaabbataa nuukileeraa Zaaporijiijaa dawaachuu danda’uu fi haalaa waldhabiinsaa biyyootan Lammanii fala siyaasaatiin hiikuun akkaataa danda’amu irratti akka maryatan ibsameeraa.
Bareesaan muummee Antoniiyo guterees Sambataa dhufuu biyya Tarkii magaala Staanbulin deemuudhaan walgahii bakka wiirtuu qindeesa fe’insa midhaanii irratti akka hirmaataan ibsameeraa. Wiirtuun kun kan dhaabbaate wali galtee midhaan nyaataa fi Xaa’oo yukreeni fi Raashaa irraa gara biyyoottan adda addaati fe’uudhaaf taasifamee akka hordoofufi. Walii galtichii kan mallateeffamee dhaabataa mootumootaa gamtoomaanii, mootummaa Tarikii, mootuumaa Raashaa fi mootummaa Yuukreen gidduutti akka ta’e ni bekamaa.
Ergaa waliigalteen sun taasifamee Adoolesa 22 bara 2022 as dooniwaan 21 buufatalee doonii kibba Yukreen keessatti argaman Odeessaa, Chernoomoorisk fi Piydeenyi irraa ka’udhaan midhaan meetiriik Toonii 563, 317 fe’anii yemuu biyyottan adda addaatti Imalan dooniwan 15 immoo midhaan fe’uudhaaf hiriiraa galaanii akka jiran gabaasameeraa.
Ministirrii dhimmaa alaa Yunaayitid steets Antoonii Blinken wixata dheengaddaa ibsaa keennaniin fe’iinsaa fi kuusaa midhaan nyaataa meetiriik toonii 150,000 yuukreen irraa fe’amuuf kan ooluu gargaarsa Doolaaraa Miiliyoonii 68 Yunaayitid Steets arjoomuu ishee himaniiru.


text:
Amaloota Gabroota Ar-Rahmaan-Kutaa 7
Kutaa darbe keessatti amaloota gabroota Ar-Rahmaan ilaalaa turreera. Har’as mee amaloota isaanii biroo haa ilaallu. Tarii nutis isaan ilaalun eessa akka jirru of qorannee jijjiramaaf tarkaanfi jalqabu dandeenya. Dhugumatti, namoota gaggaarri fakkeenya godhatanii isaan duuka bu’uun wanta milkaa’innatti nama baasudha.
“Isaan aayaata Gooftaa isaanitiin yommuu yaadachiifaman, duudaa fi jaamaa ta’uun kanneen isaan irratti hin kufneedha.” Suuratu Al-Furqaan 25:73
Kana jechuun yommuu keeyyanni Qur’aanaa gabroota ar-Rahmaan irratti dubbifamu, “duudaa fi jaamaa ta’uun kanneen isaan irratti hin kufneedha.” Kana jechuun hanga duudaa hin dhageenye fi jaamaa hin argine ta’anitti gaflaa keessa hin ta’an.[1] Jecha biraatin, keeyyanni Qur’aanaa yommuu isaan irratti dubbifamu akka nama hin dhageenye duudaa hin ta’an, akka nama hin arginee jaamaa hin ta’an. Kana irra, aayata Qur’aanaatti xinxalluun itti fayyadamu. Akka kaafiraa, munaafiqaa fi nama gaafilaa duudaa fi jaamaa ta’uun irraa hin garagalan. Kaafirri, munaafiqni fi namni gaflaa keessa jiru yommuu keeyyanni Qur’aanaa isaan irratti dubbifamu, gurraan osoo dhagahaniillee akka duudaa hin dhageenye ta’uun irraa garagalu. Garuu namoonni amanan, aayaata Qur’aanatti xinxalluun ni fudhatu, iimaanni isaanii ni dabala. Qur’aana keessatti:
“Warri dhugaan amanan yommuu Rabbiin dubbatamu qalbiin isaanii sodaattu, yommuu keeyyattoonni Isaa isaan irratti dubbifaman iimaana isaaniif dabaltuu fi Gooftaa isaanii qofa irratti kanneen hirkatan qofaadha.” Suuratu Al-Anfaal 8:2
Warri dhugaan amananii fi iimaanni isaanii guutuu ta’e yommuu maqaalee fi sifaanni Rabbii subhaanahu wa ta’aalaa dubbatamu, qalbiin isaanii ni sodaatti. Qur’aana irraa yommuu keeyyattoonni isaaniif dubbifaman, dhugoomsun, yaqiinni (mirkaneefannaan) fi Rabbiin sodaachuun isaaniif ni dabalama. Sababni kanaa, isaan gurraan sirritti dhageefatu, qalbii isaanii sassaabun wanta dhagayan ykn dubbisan ni qalbeefatu ykn ni hubatu. Yeroo kanatti iimaanni isaanii ni dabala. Yommuu xiyyeefannoon keeyyata Qur’aanaa dhageefatan ykn dubbisan, takkaa wanta wallaalan beeku, takkaa wanta dagatan yaadatu, takkaa immoo qalbii isaanii keessatti waan gaarii kajeelu fi adabbii sodaachun ni uumama. Kuni hundi wanta iimaana dabaluudha.[2] Namoonni aayata Qur’aanaatti xiyyeefannoo hin kennine immoo kana hunda dhabu.
“Aayatni” keeyyata Qur’aanaa fi mallattoolee of keessatti hammata. Mallattooleen kunniin uumamtoota Rabbiin uumeedha. Uumamtoonni hundi mallatoolee gara Uumaa (Khaaliqaa) agarsiisaniidha. Gabroonni Ar-Rahmaan yommuu mallatoolee samii fi dachii keessa jiran isaaniif ibsaman jaamaa ta’uun irraa hin garagalan. Kana irra, mallatoolee kaniinitti xinxalluun guddinnaa fi dandeetti Khaaliqaa hubatu. Kaafirri fi namni gaflaa keessa jiru immoo mallattoolee kanniin irraa jaamaa ta’uun garagala. Osoo ijaan argeeyyu itti xinxalle wanta mallatooleen kuni agarsiisan hin hubatu. Qur’aana keessatti:
“Mallatoo meeqa samii fi dachii keessa irraa kan garagalan ta’anii ishii irra darbuu.” Suuratu Yuusuf 12:105
Yommuu Aayata Rabbiitiin gorfaman (yaadachiifaman) Ramaddii Namootaa[3]
Yommuu haala namootaa aayata Rabbii dubbifamaniin yookiin mul’ataniin yaadachiifaman itti xinxallinu bakka jahatti ramadamanii (qoodamanii) arganna:
Ramaddii 1ffaa- namoota keessaa nama yommuu aayata Gooftaa isaatiin yaadachifamu (gorfamu), osoo yaada, dhageetti fi argituu isaa itti hin kenniin yoosu aayata kanniin irraa garagaluudha. Sababni isaas, inni jalqaba irraa kaasee nafsee isaa keessatti wanta kheyrii, qajeelinnaa fi gorsa hundarraa isa dhoowwu dhaabe jira. Inni wanta gara haqaatti isa qajeelchu ykn fedhii cimaa addunyaa fi faaya ishiitti rarra’uu isarraa hir’isuu hin fudhatu. Namoota keessaa namni akkanaa isaa fi qajeelcha Gooftaa isaa jidduu haguuggii furdaa ta’etu jira. Haguuggin kunis, hawwii, fedhii lubbuu, of tuuluu fi jireenya addunyaa keessatti lixuudha. Suuratu Al-Kahf keessatti wanti gosa namoota akkanaatti akeeku dhufee jira:
“Nama keeyyattoota Gooftaa isaatiin yaadachiifamee ergasii isaan irraa garagalee fi wanta harkii isaa lamaan dabarsan dagate caalaa namni miidhaa hojjate eenyuu? Dhugumatti, Nuti akka isaan isa hin hubanneef qalbii isaanii irra haguuggii fi gurra isaanii keessa duudummaa goonee jirra. Yoo gara qajeelinnaatti isaan waamte, isaan yoosan gonkumaa hin qajeelan.” Suuratu Al-Kahf 18:57
Nama yommuu keeyyattoonni Qur’aanaa isaaf dubbifamuun haqni fi sobni, qajeelinnaa fi jallinni isaaf ibsame booda irraa garagalee fi badii hojjate dabarse dagate caalaa namni zulmii fi yakka hojjate hin jiru. Keeyyattoota Gooftaa isa uumee nyaachisuu fi obaasu irraa ni garagala, hojii badaa duraan hojjate dagatee haala badaa isaa itti fufa. Nama kana caalaa namni zaalimni (miidhaa raawwataan) jiraa?
Namoonni ramaddi kanaa, sababa isaan miira isaanii hunda addunyaa irraa wanta qaamni fi nafseen isaanii fedhanitti garagalchaniif qalbiin isaanii tan haguuggamteedha. Keeyyattoota Gooftaa isaanii irraa wanta yaadachiifaman isaan hin hubatan. Hanga fedhe gorsii ifaa fi ragaa wayiitu kan hin barbaanne haa ta’u, isaan gorsa kana hin dhagahan. Sababni isaas, dubbii dhageefachuun kan ta’uu wanta barbaadamu hubachuuf yoo fedhii qabaataniidha. Namni kana hin barbaanne dhageetti isaa irraa garagalcha. Inni sagalee hiika hin qabne malee waan biraa hin dhagahu. Akka nama gurra isaa keessaa duudummaan jiruuti.
Ramaddii 2ffaa-Kuni namoota keessaa nama keeyyattoota Gooftaa isaatiin yaadachifamee ergasii dhagahuu fi wanta isaan agarsiisan itti xinxalluudha. Tarii keeyyattoota kanniinitti fayyadamuu danda’a. Garuu, kana booda fedhii fi hawwiin lubbuu isa moo’achuun irraa garagala.
Namoota keessa ramaddiin kuni nama keessa isaatti yaanni fi hawwiin, sammuun gara qajeelinnatti qajeelchu fi fedhiin lubbuu finciltuu taate wal lolaniidha. Marsaalee wal’aansoo yeroo dheeraaf ykn yeroo gabaabaf turu erga darbee booda hawwii fi fedhiin lubbuu ni injifatti. Fedhiin lubbuu yaada fi sammuu isaa ni too’atti. Erga aayata kanniinitti yaaduun haqa amansiisuuf wanta isa gahuu fi karaa qajeelaa irra akka deemuf ragaa isaan agarsiisan hubatee booda irraa garagala.
Namoota irraa wanta ramaddi kanatti akeeku jecha Rabbii olta’aa keessatti haala kanaan dhufee jira:
“Nama keeyyattoota Gooftaa isaatiin yaadachiifamee sana booda isaan irraa garagale caalaa namni miidhaa hojjate eenyuu? Dhugumatti, Nuti yakkamtoota irraa haloo bahatoodha.” Suuratu As-Sajdah 32:22
Namoota keessaa ramaddin kuni akkuma ramaddi jalqaba yakkamaadha (mujrima). Garuu ramaddi jalqabaa irra carraan ramaddi lammataa kana fooyyessu guddaadha. Kanaafi, haala nama ramaddi jalqabaa yommuu ibsu jecha Rabbii azza wa jalla keessatti akkana jechuun dhufe: “Yoo gara qajeelinnaatti isaan waamte, isaan yoosan gonkumaa hin qajeelan”
Ramaddi lammataa ibsuuf himni akkanaa hin dhufne. Namoota aayata armaan olii lamaan keessatti dubbataman ibsuuf wal-qabsiistu garagaraatti yommuu fayyadamu, isaan namoota ramaddii garagaraa akka ta’an hubachuu dandeenye jirra. Nama ramaddi jalqabaa ibsuuf jecha ” أَعۡرَضَ (a’arada)” jedhu irratti wal-qabsiistu ‘fa’ maxxanse. A’arada jechuun garagalee jechuudha. Akka lugaa Arabiffaatti, wal-qabsiistuun, ‘fa’ osoo yeroo dheeraa hin fudhatin wal duraa duuban wanta tartibaan dhufu agarsiisa.
Ramaddi lammata ibsuuf immoo jecha, “ أَعۡرَضَ (a’arada)” jedhu irratti wal-qabsiistu “ ثُمَّ (summa)” maxxanse. Akka lugaa Arabiffaatti, wal-qabsiistun “summa” duubatti hafuu waliin tartiiba agarsiisa. Kana jechuun wanti tokko tartiibaan dhufa. Garuu hatamtamaan dhufuun hin barbaachisu. Turee dhufu danda’a. Wal-qabsiistuwwan kanniin gara Afaan Oromotti yommuu deebisnu, hiikni dhiyoon “ergasii, itti aanse, sana booda” ta’a. (Waa’ee wal-qabsiistu kanniini daran hubachuuf sharih al-arjuumiyyah-fuula 316-317,by ibn Useymiin ilaalun ni danda’ama).
Ramaddi jalqabaa keessatti wal-qabsiistu “fa” jecha a’arada jedhutti maxxansun “ فَأَعۡرَضَ (fa’arada)” jedhe. Namni kuni yommuu keeyyattoonni Gooftaa isaatiin gorfame ergasii yoosu irraa garagala.
Ramaddii lammataa ibsuuf wal-qabsiistu “summa” jecha a’arada jedhutti maxxansun “ ثُمَّ أَعۡرَضَ (summa a’arada)” jedhe. Namni kuni yommuu keeyyattoota Gooftaa isaatiin gorfame ergasii hanga ta’e ture irraa garagala.
Ramaddii 3ffaa– ramaddin kuni ramaddi munaafiqaa aayata Rabbiitiin yommuu yaadachifamuu mu’mintoota waliin akka waan fudhatee fi amanee ni fakkeessa. Sujuuda qaamaa qofa ni bu’a. Garuu qalbii isaa keessatti inni kaafira. Wanta yaadachisaan (gorsaan) itti waamu irraa gurri isaa duudaa, ijji isaa jaamaadha. Haalli isaa akka haala ramaddi 1ffaa ykn 2ffaati.
Ramadddi 4ffaa-warra amanan irraa nama hojii na argaaf hojjatuudha. Namni kunis yommuu sujuuda bu’u sujuuda qaama qofa bu’a. Sujuuda qalbii fi of gadi qabu nafseeti miti. Sababni isaas, fedhiin isaa ibaada agarsiifachuun namoota biratti faayda addunyaa argachuudha. Na argaaf jedhe hojjachuun isaa, hojii isaa jalaa balleessa. Gooftaa isaa biratti mindaa hojii san irratti hin argatu.
Ramaddi 5ffaa– warra amanan irraa nama gaafila ta’e- namni kuni sujuuda ibaadaa osoo hin ta’in sujuuda aadaa ni sujuuda. Yaanni fi qalbiin isaa dhimmoota addunyaa waliin ko’oomutti kan garagalaniidha. Yommuu ibaadaa hojjatu yaanni fi qalbiin isaa addunyaa waliin kan ko’oomaniidha. Inni ibaadaa irraa gaafila (xiyyeefannoon hin hojjatu). Madaala (miizana) Rabbii keessatti namni ramaddi kanaa gatii hojii isaa hir’uu ta’e irratti hundaa’e mindaa ni argata. Garuu akkuma hojiin isaa hir’uu ta’e, namoota isa caalaa hojii qulqullinnaan fi sirnaan hojjataniin yommuu wal bira qabamu, mindaan isaas hir’uudha. Namni xiyyeefannaan salaata salaatu fi namni xiyyeefannaan salaata hin salaanne mindaan isaanii wal-qixaa?
Ramaddi 6ffaa– Ramaddin kuni ramaddi qalbin, yaanni fi nafseen isaa argamaniidha. Qalbii fi yaada wanta hojjatu irratti sassaabe xiyyeeffannoon hojjata. Sujuuda nama dhagahuu, arguu, aayaata Rabbii dubbifamanii fi mul’ataniitti xinxalluu sujuuda bu’a. Namoonni ramaddi kanaa, aayata Rabbii dubbifaman dhagahuun itti xinxalluu. Akkasumas, aayata ijaan mul’atan arguun itti yaadu. Gabroonni Ar-Rahmaan ramaddi kana keessaayyi.
Jechi Rabbii azza wa jalla armaan gadi ramaddi kana ni agarsiisa:
“Aayaata Keenyatti kan amanuu warra yommuu isaaniin yaadachiifaman sujuuda bu’anii fi faaruu Gooftaa isaanitiin [Isa] qulqulleessan qofaadha. Isaan of hin tuulan.” Suuratu As-Sajdah 32:15
Guduunfaa
➦ Gabroonni Ar-Rahmaan yommuu aayanni Rabbii isaan irratti dubbifaman, jaamaa fi duudaa ta’anii irraa hin garagalan. Kana irra, itti xinxalluun barnoota irraa fudhatu. Ergasii ni hodofu.
➦ Yommuu aayaatni Rabbii (subhaanahu wa ta’aalaa) dubbifaman amaloota isaan agarsiisan irratti hundaa’e, namoota bakka jahatti qoodun ni danda’ama.
1ffaa-Nama yommuu aayanni Rabbii isaaf dubbifamuu osoo itti hin xinxalliin yoosu irraa garagaluudha. Namni kuni of tuuluu fi fedhiin badaan isa keessa waan jiruuf yaadaa fi qalbii isaa cufee jira.
2ffaa-Namni yommuu aayaanni isaaf dubbifaman yeroo muraasaaf erga itti xinxallee booda irraa garagaluudha.
3ffaa-Munaafiqa- nama qalbii keessatti kufrii dhoksee gubbaa (zaahiraa) Islaama mul’isuudha. Haalli isaa akkuma haala namoota ramaddii 1ffaa fi 2ffaati.
4ffaa-Warroota amanan irraa nama hojii na argaaf hojjatuudha. Sujuuda yoo bu’e na argaaf bu’a. Hojii ibaadaa biroos namoota biratti faayda addunyaa argachuuf hojjata. Aayanni yommuu isaaf dubbifamanis itti hin xinxallu.
5ffaa-Warroota amanan irraa nama gaafila ta’e-namni kuni hundeewwan iimaanatti haa amanuu malee qalbii fi yaanni isaa faaya addunyaatti waan rarraatef, aayanni yommuu isaaf dubbifaman ykn ibaada hojjatu gaafila ta’a. Kana jechuun xiyyeefanno itti hin kennu.
6ffaa-Warroota dhugaan amananii yaada fi qalbii isaanii sassaabun aayata dhageefataniidha ykn hojii ibaada hojjataniidha.
Dhugumatti namoota gosoota jahaa kanniin hawaasa keessatti ni argina. Wanti asirraa hubannu, namni Qur’aana yommuu dhageefatu ykn dubbisuu, akkasumas hojii ibaadaa yommuu hojjatu, akka namoota ramaddi 6ffaa ta’uuf carraaqu akka qabuudha. Ramaddii 1-3 yoo ilaalle, warri kuni warra kasaarati. Rabbiin kanarraa nu haa tiiksu. Ramaddiin 4ffaas hojii na argaaf waan hojjatuuf mindaa hojii sanii hin argatu. Ramaddiin hundarra gaarii ta’ee fi kasaaraa jalaa bahu ramaddi 6ffaadha. Ramaddiin jahaffaan kuni warra dhugaan amananii fi hojii gaggaarii qulqullinnaan, xiyyeefannoo fi ikhlaasan hojjataniidha. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ramaddii kana keessaa nu taasisu.
Kitaabban wabii:
[1] Zaadul Masiir-fuula 1024
[2] Zaadul Masiir-fuula 540, Tafsiiru Sa’dii-fuula 357
[3] Ma’aariju Tafakkuri wa daqaa’iqu tadabburi-6/659-662


text:
Ibsa Suuratu Al-Insaan-Kutaa 1
Namni jireenya keessatti “Eessaa dhufe? Garam deemaa jiraa? Gahuumsi namaa eessa ta’uu danda’aa? Du’ee achumaan ni badaa?” jechuun of gaafachu hin oolu. Dhugumatti gaafilee kanniinif deebii gaha argachuun tasgabbii argachuudha. Namoonni baay’een sababa adda addaa irraa kan ka’e gaafilee kanniiniif deebii gahaa hin argatan. Sababni guddaan deebii gahaa akka hin arganne isaan taasise, madda sirrii deebii kana isaaniif deebisu barbaadu dhiisudha. Dhugumatti, maddi sirriin deebii gahaa itti argatan, Rabbii olta’aa irraayyi. Sababni isaas, Inni Uumaa (Khaaliqa) waa hundaa waan ta’eef, maaliif namoota akka uume, gahuumsi isaanii eessa akka ta’e sirritti beeka. Kanaafi Ergamtoota ni erge, kitaabban ni buuse. Kanaafu, dirqamni nurra jiru gara Kitaaba Rabbiitti deebinee qo’achuudha. Har’as gaafilee armaan oliitiif suurah deebii gaha deebistu ibsa waliin ni ilaalla. Haa jalqabnu:
“(1)–Yommuu inni wanta dubbatamaa hin turretti baroota irraa yeroon namatti hin dhufnee? (2)-Dhugumatti, Nuti isa qoruuf jecha copha bishaan saalaa walitti makamaa ta’e irraa nama uumne. Dhaga’aa fi argaas isa goone. (3)-Galateefataa ta’i mormaa ta’i karaa isa qajeelchine.” Suuratu Al-Insaan 76:1-3
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa suurah kabajamtu tana keessatti haala jalqaba namaa, walakkaa fi dhuma isaa dubbata. “Yommuu inni wanta dubbatamaa hin turretti baroota irraa yeroon namatti hin dhufnee?” Kana jechuun namni argamuun ykn uumamuun dura yeroon dheeraan isarra darbee jira. Jecha biraatin, namni yeroo dheeraaf kan hin jirre ture. Dhabamaa waan ta’eef, wanta dubbatamu miti. Kana jechuun maqaan isaa hin kaafamu, eenyummaan isaas hin dubbatamu. [1]
Namni garaa haadhaa keessatti uumamuun dura maqaan isaa ni dubbatamaa? Eenyummaa fi amalli isaa ni beekkamaa? Namni yeroo dheeraaf dhabamaa hin yaadatamne erga ture eenyutu isa argamsiise ree? Akkuma beekkamu, dhangala’aan saalaa ofiin of uumuu waan hin dandeenyef, Kan isa qindeessu, too’atu, qajeelchu fi hanga nama guutuu ta’utti marsaa tokko irraa marsa biraatti kan dabarsu jiraachu qaba. Namni garaa haadhaa keessatti dhangala’aa kana qindeessu, too’atu fi qajeelchu hin danda’u. Kanaafu, Gooftaa ogeessa ta’etu dhangala’aa saalaa kana irraa ilma namaa uume. Kanaaf ni jedha: “Dhugumatti, Nuti isa qoruuf jecha copha bishaan saalaa walitti makamaa ta’e irraa nama uumne.” Kana jechuun kheeyri fi sharriin isa qormaatuf copha bishaan saalaa dhiiraa fi dubartii walitti makame irraa isa uumne.[2] Kaayyoon qormaata kanaa ibaadaa isarraa barbaadamu galmaan akka gahuuf ergasii hojii isaa irratti hundaa’e akka mindeefamufi. Qormaata kana qorame ibaadaa isarraa barbaadamu akka hojjatuuf, humna keessaa fi alaa ni kenneef. Ni jedha, “Dhaga’aa fi argaas isa goone.” Kana jechuun dhageetti fi argituu ajajamuu fi faallessuu ittiin danda’u isaaf goone.[3] Beelladoota caalaa namni dhageetti fi argituun wanta dhagahamuu fi mul’atu addaan baafata. Dhageettin keeyyattoota Rabbii ni dhagaha, argituun immoo ragaalee gara Rabbii akeekan arga.
“Galateefataa ta’i mormaa ta’i karaa isa qajeelchine.” Kana jechuun takkaa yoo fedhe nama amanee galata galchuu haa ta’u, takkaa immoo yoo fedhe nama kaafira waakkatu haa ta’u, karaa qajeelinnaa fi jallinnaa, gaarii fi badaa ergamtoota erguu fi kitaabban buusun isaaf ibsinee jirra.[4] (Dabalataan suuratu Al-Kahf 18:29 ilaali)
Nama amanee galata galcheefis jazaatu jira, nama kafaree waakkateefis jazaatu jira. Namni amanee Rabbiif galata galche, Gooftaa isaa biraatti mindaa fi badhaasa guddaa argata. Namni kafaree waakkate immoo adabbii guddaatu isaaf jira. Kafaru jechuun Rabbiitti fi wantoota Inni beeksisetti amanuu diduu fi qananii Isaa waakkachuudha. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa namoota Isatti hin amanne, Isaaf ajajamuu fi Isa qofaaf gadi jechuun galata Isaaf hin galchine, adabbii akkami Aakhiratti akka qopheessef akkana jechuun dubbata:
“Nuti kaafirotaaf sansalata, sakaallawwanii fi ibidda bobo’aa qopheessinee jirra.” Suuratu Al-Insaan 76:4
Namoota Rabbitti kafaran, Ergamtoota Isaa kijibsiisanii fi badii keessatti lixaniif, Ibidda Jahannam keessatti sansalata ittiin hidhaman, sakaallaa harki isaanii mormatti sakaallamuun, ibidda isaanitti boba’u fi qaama isaanii gubuu isaaniif qopheessine jirra.
Waa’ee sansalata kanaa ilaalchise, suurah biraa keessatti akkana jedha:
“Isa qabaati hidhaa. Ergasii Jahiim keessa isa seensisaa. Ergasii sansalata dheerinni isaa ciqilee torbaatama ta’e seensisaa. Dhugumatti, inni Rabbii Guddaatti hin amanuu ture.” Suuratu Al-Haaqqah 69:31-33
Guyyaa Qiyaamaa Malaaykota waardiyaa ibiddaa ta’aniin ni jedhama: nama yakkamaa badii hojjataa ture kana qabaa. Harka isaa lamaan gara mormaatti dachaasun sakaallaan hidhaa. Ergasii akka gubatuuf Jahiim (ibidda) keessa seensiisaa. San booda, sansalata sibiilaa dheerinni isaa ciqilee torbaatama ta’e keessa galchaa. Dhugumatti, inni jireenya addunyaa keessatti Rabbii Tokkichatti hin amanuu ture. Qajeelcha Isaas hin hordofu ture. Kanatu adabbii guddaa kana akka adabamu isa taasise.
Kuni jazaa nama kafareeti. Jazaan nama amanee fi galata galchee hoo maal ta’inna laata? Itti aanse jazaa namoota amananii fi galata galchanii dubbata:
“(5)-Dhugumatti, Abraar qabee [khamrii] makaan ishii Kaafuur ta’e irraa dhugu. (6)–Burqaa gabroonni Rabbii irraa dhugaaniidha. [Gara fedhanitti] dhangalaafachu ishii dhangalaafatu. ” Suuratu Al-Insaan 76:5-6
Abraar jechuun namoota amananii wanta Rabbiin itti ajaje hojjatan, wanta Inni dhoowwe dhiisanii fi hojii gaggaarii dabalataa baay’ee hojjataniidha. Ka’as jechuun qabee (qodaa) khamriin keessa jiruudha. Khamrii jechuun farshoo ykn daadhiidha. Khamriin Jannataa khamrii addunyaa irraa adda tan taatedha. Baay’ee tan mi’ooftu fi sammuu tan nama hin tuqneedha.
Kana booda ibsi aayah: Dhugumatti, warri Rabbiif ajajaman, ikhlaasa qabanii fi hojii gaggaarii baay’ee hojjatan, Guyyaa Qiyaamaa qabee khamriin keessa jiru irraa dhugu. Khamriin tuni wanta garmalee urgaa’aa fi adii ta’ee maqaan isaa Kaafuur jedhamuun walitti tan makamtedha.[5]
“Dhugumatti, Abraar qabee [khamrii] makaan ishii Kaafuur ta’e irraa dhugu. Burqaa gabroonni Rabbii irraa dhugaaniidha.” jedhu sirritti hubachuuf gara suuratu al-muxafifiin haa deebinu:
“Dhugumatti, Abraar qananii keessa ta’u. Sireewwan faayaman irra [taa’anii] ilaalu. Fuula isaanii keessatti ifa qananii ni beekta. Khamrii qadaadamaa irraa obaafamu. Dhumti isaa miskiidha. Kana keessatti warri wal dorgoman wal haa dorgoman. Makaan isaa Tasniim irraayyi. [Tasniim] burqaa warri Rabbitti dhiyeefaman irraa dhuganiidha.” Suuratu Al-Muxaffiifiin 83:22-28
Mee ibsa keeyyattoota tanniini gabaabbinnan haa ilaallu: Dhugumatti, Abraar (warri Rabbiif ajajaman, ikhlaasa qabanii fi hojii gaggaarii baay’ee hojjatan), Jannata keessatti gara hundaan qananiin kan marfamaniidha. Teessowwan garmalee faayamanii fi miidhagan irra taa’anii Jannata keessatti wanta isaan gammachiisu hunda ilaalu. Guyyaa san namoota fuula abraar argan keessaa yoo taate, fuula isaanii keessatti miidhaginnaa, cululuqaa fi nuura (ifa) ni argita. Miidhaginni fi ifni isaan irraa mul’atu kuni sababa qananii keessa jiraniitin. Qananiin gara hundaan waan isaan marseef bareedinni fi ifni isaan irraa mul’ata.
Khamrii nama hin bowwaafichisne, hin macheessinee fi wanti ishii balleessu keessa hin jirre irraa obaafamu. Khamriin kuni akka hin bannee fi mi’aan isaa akka hin jijjiramneef qadaada qaba. “Dhumti isaa miskiidha.” Kana jechuun namni khamrii tana dhugu, dhugaati isaa dhumarratti fooli miskii argata. Miskii jechuun shittoo garmalee urgaa’udha. Qananii turaa kanaaf warroonni wal dorgoman wal haa dorgoman. Dhugaatin abraar dhugan makaan isaa Tasniim irraayyi. Tasniim jechuun burqaa ol’aanaa ta’e warroonni namoota hundarra Rabbitti dhiyoo ta’an (muqarrabuun) irraa dhuganiidha.[6]
Abdullah ibn Abbaasi fi kan biroo akka jedhanitti: Muqarrabuun (warroonni hundarra gara Rabbitti dhiyoo ta’an) dhugaati qulqulluu makaan homaatu keessa hin jirre dhugu. Warroonni mirgaa biroo immoo dhugaati makaa qabu dhugu.” Kunis kan ta’e mindaan hojiidhaan kan wal simatuudha. Akkuma muqarrabuun hojii isaanii hunda Rabbiif qulqulleessan, dhugaatiin isaaniis qulqulluu ta’e. Akkuma abraar hojii isaanii wantoota hayyamamoon walitti makaniin, dhugaatinis isaaniif makamaa ta’ee. Namni hojii qulqulleesse, dhugaatin isaa ni qulqullaa’a. Namni hojii wanta biraatin walitti make, dhugaatin isaas makama ta’a.[7]
“[Gara fedhanitti] dhangalaafachu ishii dhangalaafatu.” Kana jechuun gabroonni Rabbii burqaa kana yeroo barbaadanitti gara fedhanitti fi akka fedhanitti dhangalaafatu. Namni qananii fi milkaa’inna guddaaf dharra’u tokko yommuu badhaasa kana hunda dhagahuu, “Hojii fi amalli kanatti isaan geesse maalidhaa? Tarii anillee hojii akka isaanii hojjadhee bakka isaan gara fuunduraatti gahu hedan kana gahuu danda’a.” jedhee iyyaafachuun isaa hin oolu. Kanaafu, deebiin kanaa kutaa itti aanu keessatti kan ilaallu ta’a…
Kitaabban wabii:
[1] Tafsiiru Sa’dii- 1063, Tafsiiru Tahriir wa tanwiir-29/372
[2] Tafsiir Qurxubii-21/448
[3] Tafsiir ibn Kasiir-7/443
[4] Tafsiir Qurxubii-21/449-450
[5] Tafsiiru Muyassar-594, Tafsiiru Tahriir wa tanwiir-29/380
[6] Ma’aariju tafakkuri-15/329-331, Tafsiiru Muyassar-604
[7] Bidaa’u tafsiir-3/271


text:
Angawoonni akka jehdantti shakkamaan koofiyaa adii keeyyatuu kan haleellaa boobmii sanaan shakkamuuf shakkamaa lammataa amma iyyuu hin qabamin jira, meeshaa hidhatee waan jiruuf sodaachisaa dha jedhan.
Qorattonni namoonni lamaan konkolaataa tokko hatanii waaltaa Technology Massachusetts kan bakka Watertown jiruu utuu hin baqatin dura angawaa police waaltaa sanaa tokkotti dhukaasuun ajjeesan. Yeroo sana ergaa poolisiin walitti dhukaasuun sun vidiyoo ogeessotaan hin ta’in ykn vidiyoo amateriin kan waraabame.
Poolisiin yeroo faana dha’aa turetti shakkamtoonni sun konkolaataa isaanii keessaa dhuka’aa darbaa turan. Shakkamaan inni tokko suraa FBIn ka’e irraa akka argametti koofiyyaa gurraacha kaayyatee kan ture si’a ta’u dhukaasa poolsiin walitti banameen madaa’ee hospitaala Beth Israel-tti erga geessamee booda achitti du’uu agawoonni ibsanii jiran.
Dr. David Shoenfeld Hospitaala sana keesaa doktota yoo ta’an jiraataa bakka dhukaasi poolisii fi shakkamtoota gidduutti itti geggeessame bakka Watertown jiraatu. Dhukaasa sana dhaga’een jira jedhu.
Anawoonni Hospitaalaa akka jedhanitti shakkamaan madaa’e sun yeroo hospitaala ga’u onneen isaa dadhabee ture, bakka hedduu rasaasaan rukutamee jira. Madaa hamaa kan dhuka’aan dha’ames qaama isaa irratti ni mul’ata ture.
Jimaata har’aa ganama barii dubbi himaan Police kutaa Massachusetts Timothy Alden haala isaa ibsanii turan.
Naannoo shakkamaan lammataa tarii keessa dahatee jira jedhame bakka Watertown jedhamu marsuu dhaan Poolisiin barbaacha isaa itti fufee jira.
Eessummni shakkamtoota kanaa Mr. Gasrniin tuuta oduuf ibsa kennaniin ijoolleen obboleessa koo tii waan sukaneessaa akkasii raawwachuu isaanii hedduu nu qaanesse jedhan. shakkamaan hanga yoonaa hin qabamin jiru mucaan obboleessa isaanii lubbuun jira taanaan harka akka kennu maatii namooni duraa miidhamanis dhiifama akka gaafatu waamicha dabarsanii firoottan namoota du’anii fi madaa’anii argee maatii koo bakka bu’ee jilbeenfadhee dhiifama gaafachuun fedha jedhan.
Shakkamtoonni kun kan obbolaa yoo ta’an umruiin waggaa 19- Dzhokhar Tsarnaev fi kan umuriin waggaa 26-Tamerlan Tsarnaev lammiiwwan chechenya ti.


text:
Bulchiinsa naannoo Tigraay keessatti gargaarsi kennauu maqsamee kanneen duula waraanaa gaggeessaniif akka hin olfamne gochuuf haalli mijachuu qaba, jedha mootummaan Itiyoophiyaa ibsa baaseen. Mootummaan Fedderaalaa kan Itiyoophiyaa fi ABUT gargaarsi akka Tigraay hin seenne situ danqee jechuun walii isaanii himataa turan. Gama biraan Itiyoophiyaa gama kaabaa keessatti walitti bu’insi itti fufuu irraa kan ka’e, uummata magaala Qobboo irraa godaanee kuma hedduuf dahannaa yeroo qopheessaa kan jiran ta’u bulchaan goodina Walloo Sagalee Ameerikaaf ibsanii jiru.
Ibsa Oduuwwan Har’aa Haala Itiyoophiyaa Kaabaa keessaatti Fuuleffatan
- VOA
Kanaas caqasuu feeta ta'a
-
-
-
27-09-2022
Sirni Gubaa Masqalaa Finfinnee
-
-
-


text:
Arsi Zone Gololcha Wereda FEDB
Sep 15, 2022
Caalbaasii Ifaa Bittaa Meeshaalee
Godina Arsiitti Waajjirri Maallaqaa Aanaa Gololchaa Baajataa 2015 Manneen hojii Mootommaaatiif
- Isteeshinarii
- Elektirooniksii
- Uffata Seeraa
- Farnicharii fi Meeshaalee Qulqulinaa adda addaa tajaajila biirooleetiif oolan dorgomtoota ulaagaa armaan gaditti ibsame guutan irraa dorgomsiisee bituu barbaada.
Ulaagaalee Dorgomichaaf barbaachisu
1. Waraqaa ragaa galmaa’aa dhiyeessaa bittaa Mootummaa ta’uu kan ibsu kan dhiyeessu.
2. Dorgomaan kamiiyyuu gibira bara 2014 kaffaluu isaa kan mirkaneessu ragaa Heeyyama daldalaa haaromfame Waajjira Galiiwwan biyyaa keessaa irraa kan dhiheessu.
3. Dorgomaan Galmaa’aa VAT ta’ee galmaa’ummaa isaa ibsu dhiheeffachuu qaba.
4. Kabachiisa Caalbaasiitiif kan oolu oolu qarshii 5000 (kuma shan) CPO Baankiin Mirkanaa’e dhiyeessuu kan danda’u.
5. Sanada Caalbaasii tokkoof qarshii hin deebine 200 (dhibba lama)Akkaawuntii Herregaa Waajjira Maallaqaa Aanaa Gololchaatti 527c22000019tti Galii gochuun Biiroo Lakk-6 irraa bitachuu kan danda’u.
6. Dorgomtoonni uffata seeraaf dorgoman Saamuda dhiheessuu qabu.
7. Meeshaalee Dhaabbataa raga fi kanneen akka Elektirooniksii,Maashinaa Farniicharaaf Saamuda suuraan deeggarame dhiyeessuu fi ibsa sirriitti kennuu qabu.
8. Beeksifni Caalbaasii kun guyyaa Gaazexaa Kallacha Oromiyaarratti maxxanfamee bahe irraa eegalee hanga guyyaa hojii 21tti qilleensa irraa kan turuudha.
9. Sanduuqni Caalbaasii kan Saaqamu gaafa guyyaa 22ffaa ganama sa’aatii 4:00 irratti cufamee Sa’aattii 4:30 irratti bakka dorgomaan ykn bakka bu’aan seeraa argamanitti Waajjira Maallaqaa Aanaa Gololchaatti ni banama.
10. Sanadni Caalbaasii Originaalaa fi Waraabbiin Poostaan Saamsamee dhiyaatuu qaba.
11. Dorgomaan kamiiyyuu sanada yaada dorgomii isaa irratti Maqaa, Teessoo, Mallattoo fi chaappaa isaa kaa’uu qaba.
12. Dorgomaan kamuu gatii dorgomaan biraa kenne irratti irkatee gatiikennuu hin danda’u.
13. Hayyama Daldalaa CPO Waraqaa raga dhiyeessummaa, Ragaa galmaa’aa VAT fi IMX qaama gurmeesse irraa dhiyeeffachuu qaba.
14. Dorgomaan Caalbaasicha Injifatee guyyaa 5/shan/ keessatti waliigaltee galuu qaba.guyyoota jedhame keessatti waliigaltee yoo raawwatamuu baate kabachiisni caalbaasii qabame ni dhaalama.
15. Waajjirri Carraa biroo yoo argate Caalbaasii kana guutummaan guutuutti ykn walakkaadhaan haquudhaaf mirga guutuu qaba.Odeeffannoo dabalataaf Lakk.Bilbilaa 0910319050 9 0912289754 fi 0920643690 Waajjira Maallaqaa Aanaa Gololchaa.


text:
Yuniversiti Keessatti Milkaa’uf
Yuniversitiin iddoo dhaloonni beekumsa itti kuufate biyyaa fi addunyaa ofii itti ijaarudha. Wantoota adda addaa irraa fagaachun beekumsa fi akkamitti biyya akka jijjiran irratti iddoo itti xiyyeefataniidha. Kanaafu yuniversitiin iddoo jijjiramaa fi isa seenun carraa guddaadha jechuu dandeenya. Garuu yuniversitii seenuun qofti gahaadha? Jijjiramni yuniversitii keessatti adeemsifamuu hoo maaliidha? Of gaafanne beeknaa?
Eeti yuniversitiin iddoo jijjiramaati. Yookaa nama badaa irraa gara nama gaariitti yookiin immoo nama gaarii irraa gara nama badaatti itti jijjiramtuudha. Yookiin immoo gaarummaa ykn badummaa kee akkasumatti itti fuftuudha, jijjiramni yoo jiraates xiqqoodha. Baratoota meeqatu gaarummaan guddatanii yommuu yuniversitii seenan hiriyyaa badaatti makamuun namoota babadoo fi gadhee keessaa ta’an. Naannootti nama gaarii akkamii osoo jedhamuu yuniversitii yommuu seenu fedhii ofiiti fi hiriyyaa badaatin lakkafame /lakkafamte. Akkasumas, namoonni badaa jedhaman yommuu yuniversitii seenan hiriyyaa gaariitti makamuun jireenya ofii jijjiranii fi foyyeessan baay’eedha. Kanaafu yuniversitii keessatti akkamitti nama milkaa’a ta’uu dandeessaa?
Namoota haarawa gara yuniversitii seenaa jiranii fi amma jireenya yuniversitii gaggeessaa jiraniif mee tuqaalee ijoo armaan gadii haa eerru.
1.Yommuu yuniversitii seentu/deemtu of eeggadhu– yommuu gara yuniversitii deemtu meeshaalee fi mi’a si barbaachisaan qabadhu deemi. Gara yuniversitii yommuu deemtu nama waliin deemtu filadhu. Fakkeenyaf, saala faallaa waliin deemun rakkoo guddaa irraa nama buusa. Seexaanni wanta badaatti isin kakaasun yuniversitii osoo hin seenin jireenya keessan hidda kuttu. Dubartii yoo taate dubartii qofa waliin, dhiira yoo ta’e dhiira qofa waliin deemi. Dhiirri adda deemu danda’a. Garuu yommuu dubartiin adda deemtu rakkoo guddaa irra of buusti. Yookaa maatiin ishii ishii gaggeessu qaba yookiin immoo dubartoota waliin deemu qabdi.
Akkuma yuniversitii seenten hiriyyaan jalqaba qunnamte hiriyyaa jireenyaa ta’uu danda’a. Yommuu ani jalqaba gara yuniversitii seenu wanti jalqaba na sodaachise hiriyyaa na qeebalee (na keessumeessedha). ‘Mucaan kuni sigaaraa kan xuuxu way ta’aa? Achumaan analle way balleessaa?” jechuun sodaacha ture. Alhamdulillah mucaan nama sigaaraa xuxu hin turre.
Kanaafu yommuu yuniversitii seentu namni jalqaba qunnamte sigaaraa kan xuuxu yookiin caati qama’u yoo ta’ee dafii irraa fagaadhu. Natti mufata jette hin sodaatin.
2.Hiriyyaa filadhu– jireenya kee keessatti keessumaayyu yuniversitii keessatti hiriyyaan baay’ee murteessadha. Sababa hiriyyaatin yookaa ni badda yookaa ni tolta. Hiriyyaa sigaara xuuxu fi caati qama’u waliin yoo oolte, yoo irraa hin fagaatin, atille boodarra isa hordofta. Hiriyyaa gara salaata fiigu fi wanta badaa irraa dheessu filadhu. Hiriyyaa wanta badaatti si kakaasu filannaan jireenya keessatti hin milkooftu. Akkuma isaa kokkolfe wanta fedhe nan hojjadha yoo jette boodarra gatii ulfaata (heavy price) kafalta. Garmalee gaabbita. Ofii fi maatii kee badii irra buusta. Dubartii meeqatu hiriyyaa hordofuun dhibee adda addaatin qabamte, ni ulfoofte. Gatiin ishiin amma kafaltuu gaabbii fi gaddaan haguugamuudha. Dhibeen Eedisii lubbuu barattoota yuniiversitii meeqaa galaafataa jiraa?
Michuu jireenya jette namni qabatte sunii eenyudhaa? İlaalte amalaa fi wanta inni hojjatu? Gara maaliitti si harkiisa? Yeroo hundaa wantuma badii haasawa moo Rabbiin si yaadachisa? Hiriyyaan har’a nuti duunuf yoo Rabbiin kan hin sodaanne ta’ee yeroon booda addunyaa tana keessatti yookiin aakhiratti diina nutti ta’a.
“Jaalalleewwan Guyyaa san isaan Rabbiin sodaatan malee gariin isaanii gariif diina. “Suura Az-Zukhruf 43:67
Kanaafu eenyun hiriyyaa akka godhatte ilaali. Nama zikrii (yaadannoo) Rabbii irraa si fageessu moo nama itti si dhiyeessu? Hiriyyaa zikrii (Qur’aana,salaata) irraa si fageessu yoo ta’ee, gaabbiin armaan gadii akka nama eeggatu hin dagatin.
“Yaa badii kiyya! odoo ebaluun jaalalle onnee taasifachuu baadhee maal qabaa! Dhugumatti Gorsi (Qur’aanni) erga natti dhufee booda irraa na jallisee jira; sheyxaannis namaaf salphisaa ta’eera.” Suuratul Furqaan(25):28-29
“Hiriyyaan waliin oollu hunduu badoodha, nama gara salaataa deemu hin argu, maal gochuun qaba?” Jechuu dandeessa. Falli kee bakka isaan oolanii fi deeman hundaa waliin deemu osoo hin ta’in yommuu salaanni gahuu isaan irraa dheessun gara salaata deemudha. Isaan natti muufatan jechuun duubatti hin harkifatin. Rabbiin si uume fi si sooru (razzaqu) sitti dallanuu wayya moo nama dadhabaa waa si hin goone sitti mufachuu wayya? Keessaa filadhu. Yommuu gara salaata deemtu muufatanii dhiisanii gatii wayitu hin kenniinif. Yoo dandeesse gara salaatatti isaan kakaasi. Yommuu sigaara xuuxan yookiin caati qama’an irraa dheessi. Hiriyyoonni daree koo ‘Beena waliin haasofna’ jechuun yommuu sigaara xuuxu jalqaban, ani achumatti isaan gatee biraa deema. ‘Hin barbaadu isin waliin hin deemu’ jechuun duubatti biraa deebi’aa ture.
Kanaafu yuniversitii keessatti milkaa’uf hanga dandeessen hiriyyaa cimaa, amala gaarii qabutti maxxanii, waliin qo’adhaa, waan gaariitti wal gorsaa, waan badaa irraa wal dhowwaa. Hiriyyaa cimaa yommuu jedhu saalaa faallaa filadhuu waliin qo’adhu jechaa hin jiru. Saala faallaa waliin deemu irraa of eegi. Meeqa kamtu barataa cimaa osoo jedhamu saala faallatin faalame hafe. Dubartii yoo taate hiriyyaa dubartii, dhiira yoo taate hiriyyaa dhiira filadhu. Jama’aa yuniversitii keessa jirutti maxxanii.
3.Bakka ooltu fi bultu filadhu– guyyaas bakkuma argite kan ooltu, halkanis bakkuma argite kan bultu yoo ta’ee jireenya kee balaa irra buusta. Akkuma armaan olitti jenne guyyaa hiriyyaa kamiin waliin akka ooltu sirritti filadhu. Garuu wanti namoonni halkan irra bulan nama ajaa’ibsisa. Dukkana halkaniitin haguuggamanii wanti isaani hojjatan Rabbii qofatu beeka. Eenyullee nu hin arguu jechuun garmalee of gowwomsan. Filmii wal qunnamtii saalaa ilaala buluun sammuu ofii hadoochu, jireenya ofii keessa gammachuu haaqu. Bu’ammaan isaan filmii wal qunnamtii saalaa ilaalun argatan maaliidhaa sila? Keessi isaani gubachuu fi sammuun isaani hadoodu malee bu’aa biraa maal buufatu? Yommuu filmii fi moovi ilaalan, barnoonni dubbisan isaani hin galu, yoosu dagatu. Sammuu ofii wanta fokkuun hadoochanii barnoonni nu hin galu jedhan. Sammuun kanaan laamshaye jireenya akkamii gaggeessaa? Kanaafu bakka buultu fi ooltutti wanta fokkuu fi jireenya kee miidhan irraa dheessi. Filmii wal qunnamtii saalaa fi moovi ilaalu irraa Rabbiin sodaadhu ija kee gadi qabadhu. Akkuma wantoota fokkuu kana irraa ija kee gadi qabattu mi’aa imaana dhandhamta, barnoonni sirnaan si gala, daftee hin dagattu, gammachuu fi milkaa’anna horatta.
4.Namoota hin akkeessin– Hanga fedhan namoonni cubbuu/badii haa raawwatan, isaan hin hordofin, hin akkeessin. Namoonni baay’een sababa akkeessutin cubbuutti kufu. Akkana siin jechuu danda’u,”Namni hunduu jaalalle dubartii/dhiiraa qaba. Kana namni hunduu ni hojjata. Ati nama addaati? Dargaggummaa keetti fayyadami. Yoo amma of hin bashanansiisin yoom of bashanansiisuf? Rakkoo hin qabu boodarra ni tawbatta, Rabbiin gafurrahimi….” Hanga isaan hordoftu haala kanaan si sossobu. Namoonni kunniin sheyxaana namaati irraa garagali,wanta isaan jedhan gonkumaa hin dhagahin. Kabajama/tu obboleesa/obboleetti koo sheyxaana fi namoota fedhii ofii hordofaniin hin gowwomin. Osoo namni tokkichi kan dhugaa hordofuu fi badii irraa fagaatu si qofa ta’eyyu, gonkumaa badii raawwattoota hin hordofin. Hanga fedhe badii fi wanti fokkuun haa babal’atu injifannoo fi milkaa’inni haqaa fi namoota ishii hordofaniif ta’a. Seenaa keessatti hawaasa badii hojjachuun milkaa’e ni jiraa? Yeroo gabaabaf bilicliciin/ballaqqeessi addunyaa tanaa milkaa’inna itti fakkaachu danda’a. Garuu dhumni isaani halaakama/kufaatidha. Kanaafu badii/cubbuu raawwatota akkeessun baditti hin lixin. InshaAllah si kan milkaa’u fi gammadu.
5.Yeroo keetti fayyadamii- yerootti sirnaan fayyadamuun bu’uura milkaa’innatti. Namni yerootti sirnaan hin fayyadamne nama kufuu fi jireenya ofii moo’achuu hin dandeenyedha. Namoonni yerootti qoosan namoota jireenya ofitti qoosanii fi ol guddachuu hin barbaannedha.
Yeroo kee saganteessi. Wanta halkanii guyyaa hojjattu yommuu notelist yookiin Google Organizer irratti walitti qabdu, yeroo kee wanta hin taane irratti hin qisaassesitu. Yeroo kee bakka saditti qoodi. Tokko ibaadaf (Rabbiin gabbaruuf), lama qo’annaaf ykn hojiif, sadii boqonnaaf. Sadan kunniin hunduu wal keessa galu. Addaan baasu hin dandeessu. Tokko keessaa hir’isnaan jireenya keessatti hin milkooftu, gammachuu dhugaa hin argattu.
Ibaadaf– ibaada yoo jennu afaan oromotti yoo deebisnu Rabbiin gabbaruu yoo ta’uu hiikni isaa bal’aan jaalala Rabbii barbaadun wanta Rabbiin irraa nama dhowwe irraa dhowwamuu fi wanta itti nama ajajee hojjachuudha. Karaa biraatin Rabbii harka kennu jechuudha. Salaanni, zikriin, du’aayin, soomni, zakaan, hajjiin ibaadadha. Garuu ibaadan kanniin qofatti kan daangeefamee miti. ‘Rabbiif jedhe barnoota kana baradhe ummata rakkataa nan gargaara’ yoo jette gara ibaadatti siif jijjirama. Garuu addunyaa tana ari’uu keessa Rabbiin hin dagatiin. Salaata irraa dheessun addunyama tana kan ariitu yoo taate, addunyaa tana harkatti hin galfattu. Osoo dureessa taateyyu yeroo hundaa hiyyeessa taata. Sababni isaas, namni Rabbiin irraa yommuu fagaatu qabeenya hanga fedhe yoo argate hin quufu, ammallee tan biraa dabalataan barbaada. Hiyyeessa hin quufne ta’a. Garuu Rabbitti dhiyachuun nama quubsa, wanta qabanitti akka gammadan nama taasisa.
Qo’annaaf/hojiif- guyyaa guutu wanta qo’attu yookiin hojjattu notelist kee irratti tarreessi, sagantaa baasiif. Barnootuma daree qofa hin qo’atinii wanta sammuu kee dagaagsuu fi jireenya kee jijjiru ilaali, qo’adhu. Akkuma duratti jenne Yuniversitiin iddoo jijjiramaati. Wanti si jijjiru koorsiwwan fudhattu osoo hin ta’in kitaabota gaggaari fi namoota jajjaboo naannawaa kee jiraniidha. Kitaabota keessaa jireenya kee hundee irraa jijjiruu kan danda’u Qur’aana akka ta’ee hin shakkiin. Kanaafu yeroo Qur’aana itti qo’attu notelist keetitti dabaluu qabdaa jechuudha. Guyyaa guyyaan Qur’aanaf sa’aati tokko yoo kennite jireenyi tee tartiiba horatti. Guyyaa atii Qur’aana irraa dheessite jireenyi tartiiba dhabdi, dukkanaa fi nuffiin guuttamti. Kanaafi namni Qur’aana irraa garagalee gatiin inni kafaluu jireenya dhiphoo jiraachudha.
“Namni zikrii (Qur’aana) Kiyya irraa garagale- dhugumatti jireenya dhiphoo/rakkotu isaaf jira. Guyyaa Qiyaama ballaa(jaamaa) ta’ee isa kaasna.” Jedha Rabbiin (Suuraa Xaahaa 20:124)
Boqonnaaf– hojii tokko xiyyeefannoon erga hojjattee booda boqonnaa fudhachuun sammuu fi aannisaa kee haaromsa. Sammuun boqonnaa malee kan hojjatu yoo ta’ee hadoodun hojiin ala ta’a. guddate guddatu sa’aati lamaaf yoo qo’atte gara alaa bahuun boqonnaa fudhu. Yommuu boqonnaa fudhattu immoo sab-qunnamtii (social media) irratti boqonnaa hin fudhatin. Erga qo’atteen booda yommuu fesbuuki, whatsup fi kkf oli gadii ooftu sammuu kee irratti ba’aa biraa feeta, boqonnaa hin argatu, wanta qo’atte ni dagatta. Ala bahii daqiiqaa 15 ykn 30f jabeenya qaama hojjadhu. Ergasii hojii keetti deebi’I yookiin daqiiqa muraasaf fesbuuki banii. Achitti hin hafinii dafii keessaa bahii.
Rakkoon guddaan yeroo dargaggoota nyaataa jiru chaatidha. Wanta faaydi qabne irratti yeroo ofii gubuun of kasaarsu, gammachuu dhabu. Furmaanni Kanaa aplikeeshiniwwan chaati haaqu fi bilooki gochuudha, gareewwan (groups) keessaa bahuudha. Hanga chaati san irratti yeroo ofi guban osoo kitaaba dubbisanii ykn vidiyoo gaarii dhageefatanii bu’aa fi gammachuu hangamii argatu. Kitaaba yommuu dubbistuu qalbiin tee ni tasgabboofti, sammuun tee ni bilchoofti. Chaati yommuu gootu immoo qalbiin tee ni jeeqamti, sammuun tee daran dheedhi taati. Kanaafu wanta si hin fayyanne ofirraa cufi wanta si fayyadu banadhu.
6.Wantoota sammuu fi qalbii tee jeeqan irraa fagaadhu- Dhugumatti akkuma vaayrasin qaama namaa ajjeessu, cubbuunis sammuu namaa ajjeesa. Uumama namaa sirrii diigun tartiiba dhabsiisa, namtichi boqonnaa sammuu fi tasgabbii akka hin arganne taasisa. Sababa cubbuutin/dilliitin haqaa irraa qalbiin ni gogdi, gurri ni duuda, ijji ni jaamti, -wanta ishii fayyaduu fi toluu hin dhageessu,hin agartu, hin hubattu. Namtichatti ba’aa ta’u.
Tasgabbii fi nageenya jireenya keessa yommuu dhabduu balleessa fi badii hojjatte ilaali. Sammuun takkaa cubbuu fi wanta gadheen hadoonnan fayyisuu fi suphuun ni ulfaata. Baratoonni baay’een barnoonni naa hin galuu, nageenya fi tasgabbii hin qabu jechuun komii dhiyeessu. Sababni guddaan kanaa badii fi cubbuu isaan hojjataniidha. Halkan sammuun filmii wal qunnamtii saalatin hadoodde, akkamitti guyyaa barnoonni galaaf? Qalbiin akkamitti gammachuu fi tasgabbii argatti? Kanaafu badii irraa fagaachun yuniversitii keessatti fi alatti milkaa’a akka taatu si taasisa.
7.Gara Rabbii dhiyaachuu- dhugumatti nama Rabbiin rahmata godheef malee nafseen (lubbuun) gara baditti nama ajajji. Akkuma namni Rabbiin irraa fagaatun gabraa fedhii lubbuu ofii ta’uun qilee baditti of darba. Garuu fuggisoo kanaa akkuma Rabbitti dhiyaatun, badii irraa fagaacha fi fedhii lubbuu moo’ataa adeema. Rabbitti dhiyaachu jechuun qaaman Isa bira gahuu osoo hin ta’in wanta Inni si dhowwe irraa dhowwamuu fi wanta Inni si ajaje hanga humna keeti hojjachuun qalbiin itti dhiyaachudha. Yeroo hundaa Rabbiin dagachuu dhiisudha. Namni yommuu Rabbiin dagatuu wanta badaa fi fokkuu raawwata. Yommuu Isa yaadatu immoo wanta fokkuu irraa dheessa.
Sheyxaanni (Seexaanni) aangoo kan nama irratti argatu yommuu namtichi Rabbiin irraa fagaatudha. Sheyxaanni wanta fokkuu hundaa itti bareechisa. Rabbiin (subhaanahu wa ta’aala) akkana jedha:
“Nama zikrii (Qur’aana fi ibaadaa) Rahmaan (Rabbii) irraa garagalee, sheyxaana isaaf ramadna; inni isaaf hiriyyaa dhiyoodha. Isaanis (sheyxaanonni) karaa [Rabbii] irraa isaan dhorgu; Isaan immoo karaa qajeela irra waan jiran of se’u (yaadu). Yeroo Nutti dhufe [Guyyaa Qiyaama] “Yaa gaabbi kiyya! Odoo giddu kiyyaa fi giddu kee fageenyi baha lamaani (bahaa fi dhiyaa) jiraate.”jedha. Hiriyyichi waa fokkate!” Suura Az-Zukruuf 43:36-38
Kanaafu zikrii Rabbii irraa fagaachun sheyxaana harka kennuudha. Gara Rabbii dhiyaachuf carraa baay’ee qabna. Garuu namni tokko Rabbitti kan dhiyaatu dirqamoota Rabbiin namarra godhe haala gaariin yoo bayeedha. Yoo salaata sirnaan salaate Rabbitti dhiyaata adeema. Qur’aana yoo qo’ate fi daawwa’aa (barnoota Islaama) yoo dhageefate Rabbitti dhiyaacha adeema.
Akkuma qalbiin tee gara Rabbii adeemtuun jireenya keessatti gammachuu, tasgabbii fi milkaa’inna argataa adeemta. Wanta darbeef Rabbiin irraa araarama kadhachuun gadda darbee ofirraa buusta, wanta dhufuf immoo Rabbitti hirkachuun yaaddo kee ofirraa darbita, wanta amma keessa jirtuuf immoo sabrii horachuu fi galataa Isaa galchuun, gammachuu eenyullee hin dhandhamne dhandhamta. Yeroo hundaa tawbaa dhugaan gara Rabbii deebi’uu fi araarama kadhachuun burqaa tasgabbii qalbii kee irratti dhangalaasa. Yaa nama Rabbiin irraa fagaate, jireenya dhiphoo akkamii jiraataa!
8.Abdii kutuu fi dallansuu too’achuu- jireenya keessatti Rakkoon baay’een nama muudata. Rakkoo kana abdii kutuu fi dallansuun osoo hin ta’in obsaa fi abdiin yoo bira darban jireenya keessatti milkaa’an. Qormaata waan kufteef gaddu dandeessa, yuniversitii keessatti rakkoon diinagde si muudachuun barnoota irraa duubatti hafu dandeessa. Yeroo tokko tokko barnoonni natti ulfaate jira jechuun abdii kutuu fi addaan kutuuf murteessite ta’a. Garuu milkaa’uf xiqqoon yommuu si hafu, kaayyoo wagga 14 ol itti carraaqxe abdii kutuun yommuu dhiistu nama gaddisiisa. Furmaanni kee abdii kutuu fi dallanuun mana ijaarte diigu osoo hin ta’in, rakkinna kee addaan baasun cimte hojjachuudha. Abdii hin kutiniiti rakkoo duubatti si harkisu addaan baafadhu. Sababa cubbuutin sammuun kee hadoode yoo ta’ee, gara Rabbii tawbaan deebi’uun sammuu kee qaruu dandeessa. Barattoota ciccimoo waliin qo’achuun nama cimaa ta’uu dandeessa. ‘Kuni naa hin galu, hin danda’u’ jechuun sammuu kee hin cufin. Akka si galuu danda’u of amansiisi. Kitaabota fi barruulee adda addaa dubbisuun jireenya kee haaromsu dandeessa.
Gudunfaa
Xiqqaatus guddaatus yuniversitii keessatti akkamitti akka milkaa’an eerre jirra. Insha Allah namni sarara kana hordofe yuniversitii qofa keessatti mitii jireenya isaa guutu keessatti ni milkaa’a. Dhaamsi dhumaa kiyya baratoota aakhiraa dagatanii addunyaa qofa ari’aniif. Rabbii fi aakhira dagatanii addunyaa qofa ari’uun dhugumatti kasaara guddaadha (Ilaali Suuratul Munaafiqun 63:9). Rabbiin yoo yadattanii fi Aakhiraaf yoo galaa qopheefattan, nama milkaa’a taatu. Namni Rabbii fi aakhiraa yaadatu, adabbii ibiddaa jahannam osoo beeku wanta fokkuu raawwachun sammuu ofii ni hadoochaa sila? Kanaafu yuniversitii keessatti yeroo bilisaa baay’ee qabdu. Sammuu keessan dagaagsu fi of jijjiruuf socha’a. Nama irratti hojjatamu osoo hin ta’in nama hojjatu ta’aa. Filmii wal qunnamtii saalaa yommuu ilaaltu summiin sirratti hojjatamaa jiraa jechuudha. Yommuu ati wanta badaa kana dhiiste wanta gaarii tokko addunyaaf gummachitu ati hojjataa jirtaa jechuudha.
Hanga torbaan barruu biraatin walitti deebinu Assalamu aleykum wr wb.
Yunivarsiitii fi jireenya keessatti milkaa’uuf kitaaba “Yaadaa fi Milkaa’ina” jedhu dubbisuu dandeessu. Waa’ee kitaabaa fi akkaataa itti bitamu linki kana irraa ni argattu: https://sammubani.com/2021/10/23/yaadaa-fi-milkaaina-kitaaba-guutuu/#.YXZQ_p5BzIU


text:
Koreen Araaraa ABO fi mootummaa raawwachiisuuf hundeeffame, adeemsi raawwii hidhattoota ABO-shanee hiikkachiisuu maal irra akka jiru galagala kana ibsa miidiyaaf kennee jira. Koreen ibsa kanaan akka jedhetti, hoggantoota ABO fi Mootummaa waliin marii geggeessaa turuu fi amma hujii itti kenname gara xumuraatti dhiyaatuu ibse.
Walitti qabaan Koree kanaa Abbaan Gadaa duraanii Bayyanaa Sanbatoo akka jedhetti:
“Koreen Araaraa hujii isaa gara Xummuruutti gahaa jira, guyyaa boruu irraa gara godinaalee Oromiyaa gara garaatti bobba’uun hidhattoota ABO waliin marii ni jalqaba ” jedhe.
Hogganaan ABO Obbo Daawud Ibsaa gama isaatiin:
“Waraanni Bilisummaa Oromoo, qajeelfama Abbootii Gadaa irraa itti kennamu fudhatuun hojii irra akka oolchu dhaamanna” jedhe.
Koreen Kun Gurraandhala 12-14/2011 iddoo Hidhattoonni ABO itti argaman mara dhaquun ummata waliin eega simatee booda, waraanni iddoo qopha’eefitti kan galfamu tahuu ibsame.
#Koree_Araara


text:
Finfinnee, Fulbaana 22/2022 - Dhaabbanni qorannoo fi misooma albuudaa Itoophiyaa fi Sa’uudii Arabiyaa keessatti pirojektoota qabu, Tulluu Kaappii, bakka bu’oota dhaabbilee mootummaa Itoophiyaa adda addaa waliin walga’ii guyyoota sadiif turu milkaa’inaan xumuruun tarkaanfiiwwan hatattamaan Pirojektii Warqee Tulluu Kaappii, Oromiyaa Lixaa magaalaa Ayraa-Gullisoo irraa gara bahaatti 28km
Komaandar Waagaaw Taarraqany, Itti gaafatamaan Kutaa Poolisii Hawaasaa Finfinnee, Fulbaana 22/2022 - Komishiniin Poolisii Naannoo Amaaraa poolisii bulchiinsa magaalaa Baahirdaar keessatti Itti gaafatamaan Kutaa Poolisii Hawaasaa kan ta’e Komaandar Waagaaw Taarraqany rasaasa itti dhukaafameen rukutamee ajjeefamuu isaa beeksiseera. Komaandar Waagaaw kaleessa halkan naannoo
Zammana Kaasee Finfinnee, Fulbaana 21/2022 - Poolisiin Naannoo Amaaraa gaggeessaa beekamaa hidhattoota Faannoo, Zammana Kaasee, yookiin "qabsaa'aa Zammana" jedhamuun beekamu to'annoo jala oolchuun gara magaala guddittii naannichaa Baahirdaar fudhachuusaa ibseera. Akka miidiyaa naanichaa Korporeeshinii Miidiyaa Amaaraa (AMC) ibsa Hogganaa Itti aanaan Kutaa Qorannoo Tooftaa Poolisii Naannoo Amaaraa


text:
Bitootessaa 11,2015, Godina Jimmatti Sochiin Warraaqsa FDG gootota dargaggoota Qeerroo barattoota Oromootiin qabsiifamuu eegale jabaachuun gara uummata Oromoo baadiyyaa godina Jimmatti babal’acha jiraachuun walqabatee mootummaan Wayyaanee sabboontota ilmaan Oromoo nagaa qabee mana hidhatti darbaa jira.
Motummaan Wayyaanee waan qabee gadhiisuu dhabuun sabboontota ilmaan Oromoo badii tokko malee humna waraanaa poolisii federaalaa irratti bobbaasuun hidhatti ukkamsuu itti fufe jira. torbee kana keessa sabboontotni Oromoo Godni Jimmaa Aanaa garaagaraa keessa maqaa Oromummaan Oromoota hidhatti darbamaa jiru.
Haaluma kanaan magaalaa Jimmaa fi Aanotaa Godina Jimmaa garaagaraa irra kanneen hidhaman:
- Nazifaa Abbaa Tamaam jiraataa magaalaa Jimmaa ganda Bachoo Booree jedhamu keessatti uffataa hodhuudhaan kan maatii isa jiraachisu,
- Barsiisaa Gammachuu jedhamu aanaa Shabee Somboo M/B Marsaa jedhamu irraa utuu barsiisuu humna Poolisii Federaalaan ukkanfame.
Kana malee Anaa Deedoo irraa ilmaan Oromoo torba kanneen ammaf maqaan isiinii nu hin qaqqabiin humna poolisii federaalaan qabamanii mana hidhatti darbamuu maddeen keenya gaabasan.
Haaluma kanaan Yeroo amma kana Mootummaan Wayyaaneen humni Adda Bilisummaa Oromoo ABO’n Godina Jimmaa keessa buufate jira maqaa jedhuu fi maqaa sakkatta’aa dhabamsiisuu jedhuun humna poolisii naannoo Oromiyaa irraa shakkii guddaa qabatuun ajaja mootummaa federaalaatiin poolisoota Federaalaa fi waraanaa aanota Godinichaa keessa bobbaasuun ilmaan Oromoo maqaa qorannoo fi sakkatta’insaan dararuu fi ukkamsuun hidhatti darbaa jiraachuun saaxilamera. Adeemsi gochaa diinummaa mootummaan Wayyaanee fudhachaa jiru kun uummata bakka jiruu dammaqsuun akka uummatni fincilee sochii FDGtti makamuun mirga isaa kabachiifatuuf dirqamsiisa jiraachuu irraa uummatni utuu hidhatti hin ukkanfamiin harka walqabatnee mootummaa abba irree irratti finciluun yeroon gamtaan kaanee falmannuu amma jechuun dhaamsa waliif dabarsaa jiraachuun ibsame jira.


text:
Humnootni Amaaraa Dubartii Oromoo Ulfa Morma Kutanii Ajjeesani fi Barattoota Oromoo 18 Ukkaamsan Balaa Guddaa Qaba!
(Ibsa ABO-WBO)
Yakki duguuginsa sanyii Abiy Ahmadii fi humnoota Amaraatiin ummata Oromoo irratti raawwatamu akka malee hammaatee itti fufee jira. Addatti immoo Naannoon Beenishaangul Gumuz mandhee humnoota shororkeessaa mootummaan ijaaree bobbaase kanneen akka Raayyaa Ittisa Biyyoolessa Itoophiyaa, Humna Addaa Amaaraa fi murna shiftaa Amaaraa Faannoo ofiin jedhu ta’ee jira. Humnootni kunniin Beenishaangul Gumuz bakka awwaalcha lammiilee Oromoo, Tigraay fi kanneen bu’uura irraa naannicha keessa jiraataa turanii uummata Benshangul Gumz taasisuu erga eegalanii bubbulee jira. Humnootni Addaa Amaaraa fi hidhattoonni Faannoo jedhaman naannichatti lammiilee nagaa fixuudhaan qabeenya isaanii saamaa akka turan irra deddeebiin ibsaa turre. Shororkeessummaan bifa kanaan mootummaadhaan raawwatamu ammas akkuma itti fufetti jira.
Aadde Birahaanee Raggaasaa, dubartiin garaatti baattuu fi haadha ijoollee torbaa taate, Kibxata gaafa Bitootessa 15, 2022 albeen morma kutamuun akkaataa suukkanneessaan ajjeechaan ishee irratti raawwatame gochaa Bara Qarooma Dhagaa fakkaatu humnoota Amaaraatiin irra deebi’mee kan raawwatamaa jiru ta’uu agarsiiftuu dha. Gochaan lugnummaa hammeenyaa fi gara jabinaa kun naannoo Beenishangul Gumuz, Aanaa Dibaaxeetti raawwate.
Dabalataan, humnootni Amaaraa Naannoo Beenishaangul keessa socho’an gaafa Bitootessa 17, 2022 ganama barattoota Oromoo baay’inaan 18 ta’an konkolaataa keessaa buusanii ukkaamsan. Barattoonni kunniin kan ukkuumsaman naannoo Beenishangul Gumuz, Aanaa Dibaaxee bakka Bishaan Adii jedhamuun beekamutti. Barattoota 18 ukkaamsaman keessaa 12 maqaan isaanii akka armaan gadiitti adda bahee jira:
- Koltee Fayyisaa,
- Taarraqeny Argataa,
- Dabalaa Siyyum,
- Raggaasaa Baagonjoo,
- Jabeessaa Tashoomee,
- Geexee Kabbadee,
- Ayyaantuu Gammachuu,
- Haayilee Basee,
- Immabeet Gaaromaa,
- Kafyaalew Waaqjiraa,
- Jaalannee Gammachuu fi
- Fayyisaa Makonnin kanneen jedhamani dha.
Humnootni nageenyaa Abiy Ahmadii fi waahillan isaa finxaaleyyiin Amaaraa lammiilee Tigraay baay’inaan sagala ta’an garii isaanii ajjeesuun kan hafan immoo fayyaatti ibiddaan gubanii fixuun isaanii yaadannoo yeroo dhihoo ta’ee osoo jiruu, yakka suukkanneessaa dabalataa raawwachuu itti fufanii jiru.
Kanaaf, gochoota humnoota Amaaraa fi gartuun isaan waliin hidhata qaban akkasumas qaamota Abiy Ahmad bobbaaseen adeemsifamaa jiran kanneen hubachuun hawaasni idil-addunyaa shororkeessummaa mootummaan raawwatamutti akka ramadu jechuun yaamicha keenya dhiheessina. Hawaasni idil-addunyaa dhiittaa mirga dhala namaa golee kamittuu raawwatamu dhaabsisuuf dirqama ni qaba. Akka kanaan, mootummaan abbaa irree kun shororkeessummaa lammii ‘ofii’ irratti raawwatu dadhabsiisuuf jecha dhaabbileen idil-addunyaa qoqqoobbii waraanaa fi dinagdee akka irra kaa’an ABO-WBOn ni gaafata. Humni tokkochii fi guddichi nagaa fi sabatiinsa Gaanfa Afrikaatiif yaaddoo ta’e Abiy Ahmadii fi gartuu yakkamtoota shororkeessitoota Amaaraati.
Qaaxxee hamtuun namummaa fi kabaja ummata keenyaa irratti qiyyaafate fala osoo hin argatiin kan hafu akka hin taane ummata keenyas beeksisuu feena. ABO-WBOn yakkamtootni kuunnin akka fuula seeraa duratti dhihaatanii gaafatama fudhataniif humna qabu maraan, haqa ummata isaa mirkaneessuuf kan hojjetu ta’uu hubachiisa.
Injifannoo Ummata Oromoof fi saboota cunqurfaman maraaf!
Ajajaa Ol’aanaa ABO-WBO
Bitootessa 22, 2022