text:
“ABOn mootummaa ce’umsaa keessaa akka ba’uuf Wayyaaneen shira cimaa xaxaa turte” -Jaal Leencoo Lataa
Keessummaan keenya har’aa hayyuu Siyaasaa Jaal Leencoo Lataa Waaqayyoo yoo ta’an, gaafdeebii dhimmoota wayitiifi kanneen biroorratti isaan waliin taasifne akka armaan gadiitti isiniif dhiyeessineera.
Bariisaa: Bara, bakka dhalootaafi haala barnoota keessanii gabaabaatti utuu nuuf ibsitanii?
Jaal Leencoo: Ani ALA bara 1943 abbaa koo Luba Lataa Waaqayyoofi haadha koo Aadde Hambisee Gorbaa irraan Oromiyaa Lixaa Magaalaa Dambi Dolloo mooraa Misiyoonii Ameerikaatti dhaladhe. Barumsa koo sadarkaa tokkoffaa hanga kutaa 8fatti Mana Barumsaa Misiyoonii Ameerikaa Beetel Dambi Dolloottin baradhe. Barumsa koo sadarkaa lammaffaa kutaa 9fa hanga 12fatti ammoo Mana Barumsaa Misiyoonii ‘Mennonite’ baadiyyaa Adaamaatti baradhe. Yeroo ani barumsa koo sadarkaa tokkoffaa xumure manni barumsaa sadarkaa lammaffaa Godina Wallaggaa afran (Qellem Wallaggaa, Wallaggaa Lixaa, Wallaggaa Bahaafi Horroo Guduruu Wallaggaa) keessaa magaalaa Naqamtee qofatti argama ture.
Adaamaatti kutaa 9fafi 10fa ergan xumuree booda Dambi Dollootti deebi’een waggaa tokkoof barsiiseen gara Adaamaatti deebi’ee kutaa 11fafi 12fa xumure. Qormaata biyyaalessaa kutaa 12fatti qabxii olaanaa galmeessisuudhaan akka biyyaatti lammaffaa ba’een Yunivarsitii Hayilasillaasee yeroo ammaa (Yunivarsitii Finfinnee) jedhamu seene. Yunivarsitii Finfinneetti waggaa tokko ergan baradhee booda ‘scholarship’ argadheen Yunivarsitii ‘Rochester’ Niiwu Yoorkitti waggoota afuriif barachuun ‘Keemikaal Injineeriingiidhaan’ eebbifameen gara biyyaatti deebi’een Warshaa Shukkaaraa Wanjii Shawaattin mindeeffame. Warshaa Shukkaaraa Wanjii Shawaa keessa waggaa tokkoof ergan hojjedhee booda Finfinneetti Dhaabbata ‘Institute of Ethiopian Standard’ jedhamutti mindeeffame.
Bariisaa: Utuu hojiirra jirtanii akkamitti gara qabsootti seentan?
Jaal Leencoo: Yeroon barumsa koo sadarkaa tokkooffaa, lammaffaa akkasumas Yunivarsitii Finfinneetti barachaa ture biyyoonni hundinuu akkuma Itoophiyaati jedheen yaadaa ture. Ergan carraa barumsa alaa argadhee Ameerikaa deemee garuu Itoophiyaan biyya boodatti haftuu ta’uun hubadhe. Yeroon barumsa koo sadarkaa lammaffaa baradhu wantoonni gara siyaasaatti nama harkisan hedduu turan. Yeroo sana biyyoonni Afrikaa hedduun walabummaa gonfachaa turan. yeroo sana waa’ee birmadummaa biyyoota Afrikaa itti dhiyaannee hordofaa turre. Dammaqiinsi siyaasaas sadarkaa sadarkaadhaan guddachaa dhufe.
Barumsaaf yeroon Ameerikaa, Niiwu Yoorkitti Obbo Ifreem Maammoofi boodarra Doktora kan ta’e Solomoon Gidaadaa wajjin wal arginee akkamitti biyyatti deebinee biyya ijaarra dhimma jedhurratti mari’achaa turre. Anis yeroon gara biyyaatti deebi’u sirni siyaasa biyyattii yeroo sanaa akka nu hinsochoofne naaf galee ture. Yeroo sana Baaroo Tumsaa waliin bakka tokkoo hojjechaa waan turreef wajjin mari’achuu jalqabne. Baaroo Tumsaa yeroo sana miseensa Waldaa Maccaafi Tuulamaa ture. Isa booda ABO ijaaruurratti hojjechaa turre. Anis isatti dabalameen ABO ijaaruurratti hirmaadhee hojjechaa ture. Ani haala kanaanan gara siyaasaafi qabsootti seene.
Bariisaa: Erga gara siyaasaafi qabsootti seentanii haala kamiin socho’aafi qabsaa’aa turtan?
Jaal Leencoo: Baran nuti dardara turre siyaasa gara bitaa (Maarkisizummaafi Leeniinzummaa)tu hedduu faarfama ture. Barumsa koo digirii tokkoffaa xumuree xiqqoo akkuman tureen Veetinaam Ameerkaa injifattee turte. Nuti siyaasa gara bitaa kana yoo hordofne Oromoo bilisoomsuu ni danda’a yaada jedhuun siyaasa gara bitaa kana qorachuu, kitaabolee dubbisuufi waliin mari’achaa utuu jirruu mootummaan Hayilasillaasee kufee mootummaan Dargii aangoo qabate. Dargiinis siyaasa bitaa kana afarsa ture. Garuu garaasaarraa hinturre. Mootummaa Dargii mormuu kan nu dandeessisu dhaaba Oromoo (ABO) ijaarree Oromoo bilisummaa gonfachiisuurratti hojjechuu jalqabne. Utuman hojii siyaasaa kana hojjechaa jiruu waanan saaxilameef Finfinnee gad lakkiseen daggala seene.
Ani ALA bara 1978 Finfinnee gadlakkiseen Dirree lolaa Harargee turetti makame. Harargeerraa miilaan Jibuutiin seenne. Jibuutiirraa ammoo Sudaan Kaartuumiin dhaqeen dirree Lixaa (Dhihaa) saaquurratti hojjechuu jalqabne. Yeroo sana qabsoon hidhannoo dhawataa baay’ee faarfama ture. Yeroo sana humnoota qabsoo hidhannoo akka gaariitti addeessan ‘Mao Tse-tung’ fi ‘Generaal Giap’ dubbisaa turre. Kanarraa ka’uudhaan nutis qabsoo hidhannoo dhawataa irratti bobba’uudhaaf dirree Lixaa saaqne.
Qabsoo hidhannoo dhawataa kan jedhamu halaala ykn qarqara irraa gara walakkeessaatti taasifamuudha. Qabsoon magaalota xixiqqoorraa gara magaalota gurgoddoo dhuunfachuun dhumarratti mootummaa garagalchuuf taasifamu qabsoo hidhannoo dhawataa jedhama. Mootummaan Dargiis nuyiin ta’uu baatus qabsoo hidhannoo dhawataa kanaan galagalfame.
Bariisaa: ABOn qabsoo hidhannoo taasisaa tureen akkamitti gara biyyaatti seene? Maaliifis deebi’ee biyyaa ba’e?
Jaal Leencoo: Bara qabsoorra turre Wayyaanee wajjin walshakkii cimaa qabna turre. Akkasumas ta’ee hariiroo wajjin qabna turre. Nuti yeroo sana saba Oromootiif qabsoofna jenna Wayyaaneen ammoo Itoophiyaa guutummaadhaaf qabsoofna jedhanii waan deemaniif yaadni keenya walitti hindhiyaatu ture. Lammaffaa nuti warra gara Kaabaa jirurraa shakkii qabna.
Waggaa 100 oliif nu bulchaa kan ture warra Kaabaati. Itoophiyaa hogganaa kan ture Amaara. Tigiroonni ammoo itti aananii dhufan. Dhumarratti gaafa Wayyaaneen ‘OPDO’ ijaaran balaaleffannee hariiroon keenya addaan cite. Shaabiyaa, mootummaan Sudaaniifi Ameerikaa garuu akka nuti Wayyaanee waliin waltaanuuf dhiibbaa guddaa nurraan ga’aa turan. Yoo Wayyaanee waliin mootummaa ce’umsaa ijaartan malee hariiroon keenya addaan cita nuun jedhan. Hunda caalaa kan dubbii nutti jabeesse mootummaa Sudaan kan yeroo sana Albashiriin hogganamaa tureedha.
Albashir yeroo nuti walga’ii Landan turre nama nutti ergee “Yoo mootummaa ce’umsaa Wayyaanee waliin seenuu baattan biyya keenya hinseentan” nuun jedhe. Kanarraa ka’uudhaan warra achi jiru waliin mari’annee balaa jiruu wajjin Wayyaanee waliin mootummaa ce’umsaa seenuuf murteessine. Akkuma mootummaa ce’umsaa ijaarreen lolli waraana keenyaafi waraanasaanii gidduutti jalqabe. Erga guyyaa sanaatii hanga mootummaa ce’umsaa sana keessaa baanutti guyyaa tokkollee nagaa qabaannee hinbeeknu. Waraana keenyaaf waraanasaanii gidduutti lolli addaan utuu hincitiin ture.
Wayyaaneenis dirqamanii nu waliin mootummaa ce’umsaa nu seensisaniif nuyiin Amaara doorsisuudhaaf ture. Amaarris yeroo isaan aangoo qabatan mormii tokkollee hinagarsiifne. Kan yeroo sana Wayyaaneedhaan mormu humna isaan waliin mootummaa ce’umsaa hundeesse ABO ture. Kanaafuu mala gara garaa baasanii akka nuti mootummaa ce’umsaa keessaa baanu taasisan. ABO keessas rakkoon hoggansaa waan tureef shira jarri hojjetaniif salphaatti saaxilamnee mootummaa ce’umsaa keessaa bane. Akkuma mootummaa ce’umsaa keessaa baaneen nuyifi Wayyaanee gidduutti lolli ijaaramaan itti fufe. Nus haala kanaan deebinee biyyaa baane.
Bariisaa: ABOn mootummaa ce’umsaa booda erga biyyaa ba’ee qabsoosaa haala kamiin itti fufe?
Jaal Leencoo: Waraanni ABO keessumaa kallattii Bahaatiin jiru waraana Wayyaanee dandammatee irraa hafe. Waraanni keenya karaa Lixaa jiru ammoo akka jiru ni booji’ame ykn Sudaan seene. Kanaafuu karaa Lixaa deebinee qabsoo hidhannoo gad dhaabuun hindanda’amne ture. Nutis mootummaa ce’umsaa booda gara biyya alaa erga baanee qabsoo waraanaa caalaa qabsoo siyaasaarratti xiyyeeffannee hojjechaa turre. Yeroo sana haalli siyaasa Itoophiyaa, Gaanfa Afrikaafi addunyaas jijjiiramaa dhufe. Anis kanarraa ka’uudhaan ejjennoo keenya jijjiirree haala siyaasa yeroo waliin haa deemnu yaada jedhun barreesseen hoggantoota ABO biroofis dhiyeesse.
Hoggantoonni ABO yeroo sanaa garuu yaada koo fudhachuu didanii akkuma duraan mootummaa Dargii lolaa turanitti itti fufuu barbaadan. Kun ammoo dhaabicha keessatti waldhabdee uume. Haaluma kanaan ALA bara 1994 gara duraa hoggansa ABO irraa na ari’an. Ergasii boodas miseensa dhaabichaa ta’ee itti fufuudhaan yaada kiyya akka fudhataniif irratti hojjechaan ture.
Bariisaa: Yeroo sana qabsoon ABO maalirraa garamitti akka fooyya’uuf yaada dhiyeessitanii turtan?
Jaal Leencoo: Yeroo sana qabsoon ABO waa lamaan akka fooyya’uuf yaada dhiyeesseen ture. Inni tokkoffaan ABOn yeroo sana qabsoo hidhanootiin deemna jechaa hoggansi qabsoo hidhannoo sana hogganaa hinturre. Mootummaa ce’umsaa dura akeekni nuti lafa keenye Walabummaa Oromoofi Oromiyaati. Walabummaan ammoo utuu ilaalluu hiikaa dhabaa dhufe. Kanaafuu sana dhiifnee Federeeshinii Sabdaneessaa dimokiraatessuurratti haa hojjennuu yaada jedhuun lafa kaa’e. Akeekiifi akkaataan itti qabsoofnu jijjiiramuu qaba yaada jedhuun dhiyeessee ture. ABOn garuu yaada koo kana fudhachuu dide. Ammayyuu akkaataa itti hoggansi ABO qabsoo geggeessaa jiru ifaa miti. Nuti yeroo walabummaa Oromootiif qabsaa’aafi hojjechaa turre Oromoo walaboomuu qaba jennee lallabaa turre. Akeeki qabsoo keenya yeroo sanaa walabummaa Oromoofi Oromiyaa ture.
Akeeka qabsoo ABO mootummaa ce’umsaan booda isuma duraatti jiraafi waan biraatti jiraan isaa utuu ifa hinta’in har’a ga’e. Ammas taanaan qabsoo hidhannootiin deemna kan jedhan ABO keessa jiru. Lakkii qabsoo hidhannoo dhiifnee karaa nagaa qabsoofne mirga keenya kabajchiifanna warri jedhanis jiru. Kun ammallee adda hinbaane. ABOn har’a akka arginutti madda yaadi siyaasasaa ifu ta’uu dhiisee madda dhama’iinsaa ta’ee jira.
Bariisaa: Isin hanga yoomiitti miseensa ABO taatanii qabsaa’aa turtan? Miseensummaa dhaabichaa keessaa maaliif, akkamitti baatan?
Jaal Leencoo: Ani ALA hanga bara 2010tti miseensa dhaabichaan ture. Hogganaa dhaabichaa yeroo sanaa har’aa eegalee dhaabicha keessaa si geggeessineerra jedhee xalayaa narratti barreessinaanan miseensummaa dhaabichaa keessaa ba’e. Hanga guyyaa sanaatti falmiin anaafi hoggantoota dhaabichaa gidduu turus miseensa ta’ee falmiikoo itti fufuun barbaadan ture. Kun sirna siyaasaa yeroo sana ittiin ijaaramneenis ni danda’ama ture. Anis kanarraa ka’uun kitaabota sadii barreesseera.
Kitaabni koo tokkoffaan ammaan booda ABOn walabummaaf hojjechuurra Federeeshiniin sabdaneessaa kun akka dimokraata’u irratti xiyyeeffatee yoo hojjete wayya yaada jedhurratti xiyyeeffata. Kitaabni koo inni lammaffaan hireen murteeffannaa jijjiiramaafi hiika garagaraa qabaachaa akka dhufe kan hubachiisuudha. Kitaabni koo sadaffaan dhimma nageenya eegsisuufi mirkaneessuurratti kan xiyyeeffatu ture.
Bariisaa: Miseensummaa ABO keessaa erga baatanii maal hojjechaa turtan?
Jaal Leencoo: Yeroon miseensummaa dhaabichaa keessaa baafame dhibdee qalbii guddaatu narra ga’e. Jireenyakoo guutuu qabsoo Oromoorratti dabarsee amma akkamittin harka koo maradhee taa’a yaadni jedhu waan na dhiphiseef namoota yaadaan walfakkaanu waliin walitti dhufnee mari’annee Adda Dimokiraatawaa Oromoo (ADO) hundeessine. ADOn ABO irraa waanti adda godhu akeeka beekamaadhaaf qabsaa’a. Innis Federeeshiniin Sabdaneessaa akka dimokiraata’u taasisuu yoo ta’u, kunis hidhanoodhaan utuu hintaane karaa nagaafi falmiidhaan geggeessuudha ture yaadni ADO.
ADOn Ameerkaafi Awurooppaatti ijaarame. Miseensonni dhaabichaas Ameerikaafi Awurooppaadha kan jiran. Garuu yaadni addichi wixineesse biyya seenee yaada hoggantoota ‘OPDO’ waan jijjiirsise natti fakkaata. Isaanis Federeeshinii Sabdaneessa dimokiraatessuuf qabsaa’uutti cillaaffachuu jalqaban. Kun ammoo jijjiiramni biyya keessatti akka dhufu taasiseera. Jijjiirama dhufeenis dhaabota siyaasaa biroo dura kan biyya seene nuyidha.
Bariisaa: Bu’aa qabsoon ABO ummata Oromoof argamsiise akkamitti ibsitu?
Jaal Leencoo: Qabsoon dhaabichaa bu’aalee gurguddoo argamsiiseera. Sadarkaa duraarratti naannoon Oromiyaa jedhamu kan Oromoo akka ta’e maddisiisuufi fudhachiisuun salphaa hinturre. Har’a kun fudhatameera. Lammaffaa Afaan Oromoo qarqara du’aa ga’ee ture yeroo ammaa Afaan hojii mootummaa, barnootaa, murtii seeraa ta’uunsaa qabsoo ABOtiin bu’aa argameedha. Yaada Federeeshinii Sabdaneessaa kanas kan lafa kaa’e ABOdha. Dhaabichi karaa qabsoo hidhannootiin hedduu hinmilk’uu baatus karaa qabsoo siyaasaatiin baa’ee milkaa’eera. ABOn yaada qabsoo siyaasaa kana maddisiisus hojiirra kan kan oole karaa OPDOtiini. Kanaafuuu injifannoo ODPn galmeessise akka injifannoo keenyaatti fudhanna.
Bariisaa: Garaagarummaa moot ummaa ADWUIfi mootummaa Paartii Badhaadhinaatiin hogganamu gidduu jiru akkamitti ibsitu?
Jaal Leencoo: Mootummaa EPRDF keessatti olaantummaa Wayyaaneetu calaqqisaa ture. Mootummaan Wayyaanee caasaadhaan federeeshinii fakkaatus hojiidhaan mul’isuun rakkoo guddaa qaba ture. Mootummaan Paartii Badhaadhinaatiin hogganamu kun garuu federeeshiniin dhugoomuu danda’a jedheetan eega.
Yeroo ammaa qabsoo qara sadii qabutu Itoophiyaa keessatti deemsifamaa jira. Qarri inni tokko sirna mootummaa tokkee (Unitarist) ALA bara 1991 dura ture deebisuudhaan biyya saba tokkoo haagoonu qabsoo jedhuudha. Qabsoo kana kan gaggeessan maqaa Itoophiyaa jedhutti fayyadamu. Qarri inni lammaffaan ammoo federeeshiniin kun akka jirutti ta’ee garuu dimokiraatawaa ta’uu qaba qabsoo jedhuudha. Qarri sadaffaan adda baanee biyya keenya walaboomsina malee Itoophiyaa keessatti furmaanni ummata keenyaa hinargamu jechuun qabsoo geggeeffamaa jiruudha. Kana keessaa tokko ABOdha.
Mootummaan biyya bulchaa jiru kun qabsoowwan sadan kana keessaa kamii wajjin akka jiru akka gaariitti adda hinbaafne. Ani garuu filmaata biraa qaba natti hinfakkaatu. Mootummaan kun federeeshinii sabdaneessa dimokiraatessuurratti xiyyeeffachuusaa hinhafu jedheen yaada. Mootummaa ‘EPRDF’ booda jijjiiramoonni hedduun mul’ataniiru. Paartiin ‘EPRDF diigamee paartii Badhaadhinaatiin bakka bu’uun jijjiirama guddaadha. Humnoonni siyaasa gara garaa goolessistoota ta’uunsaanii irraa haqamee biyyatti deebi’anii qabsoo karaa nagaarratti akka hirmaatan ta’uun jijjiirama biraadha. Filannoo biyyaalessaarratti injifatamanis mootummaa keessatti qooda akka fudhatan taasisuun jijjiirama haaraadha.
Bariisaa: Rakkoolee mootummaa biyya bulchaa jiru mudataniif kun mala furmaataa ta’a kan jettan yoo jiraate?
Jaal Leencoo: Mootummaan kun yeroo hedduu rakkisaa keessatti aangootti dhufe. Rakkooleen kuufamaa kuufamaa dhufan hedduun mootummaa kana quunnamaniiru. Lolli karaa Kaabaa adeemsifamaa jirus waan haaraafi dursee itti hin yaadamneedha. Weerarri Kovid-19fi hoomaa awaannisa gammoojjiis biyyattiitti mudates mootummaa kanaaf didhaa guddaadha. Mootummaan kun qarawwan qabsoo sadan irranatti eeraman (ejjennoowwan sadan) keessaa gama kam akka jiru akka gaariitti taliilessee ykn ifa godhee lafa kaa’uu qaba.
Bariisaa: Gocha TPLF yeroo aangoorra tureefi amma raawwataa jiru akkamitti ibsitu?
Jaal Leencoo: Kanarratti yaada baay’ee hinqabu. Garuu lolaan ni furama jedhee abdii guddaa hinqabu. Yoomiifi haala akkamii isa jedhuudha malee waliin mari’achuun dirqiidhuma ta’a. Lolli kun akka amma jirutti itti fufuun waan danda’amu natti hinfakkaatu. Lolli barbadeessaadha. Lolli waan hamaadha. Lola barbaaddee miti ati kan itti seentu. Lolatti kan seentu yeroo dirqii ta’u qofaadha. Lolli kun dafee xumuramuu baannaan rakkoolee gara garaa maddisiisuu mala. Keessumaa rakkoo dinagdee cimaa fida sodaa jedhun qaba.
Bariisaa: Wantoonni madda rakkoo walitti bu’iinsaafi nageenya biyyattii ta’an maalfaadha? Kanaaf ammoo maaltu furmaata ta’a jettanii yaaddu?
Jaal Leencoo: Humnoonni Kaabaa hundi biyya kana bulchuu kan qabu humna Amaaraa ykn Tigiree keessaa ba’e jechuurratti walta’u. Humnoonni lamaan wantoota baay’eerratti walmormu garuu biyyattii kan bulchu kan qabu humna isaan keessaa ba’e ta’uurratti waliigalu. Garee isaanii lamaaniin ala namni Itoophiyaa bulchuu danda’u jira jedhanii hinamanan. Mootummaan amma aangoorra jiru kun ammoo qabsoo Qeerroofi Qarree Oromootiin dhufe. Kan amma biyya bulchaa jirus Oromoodha. Humnoonni lamaan wantoota biroorratti wal haadhaban malee biyya namni saba Oromoo keessaa dhalate bulchaa jiru akka fashalooftu taasisuurratti waliin hojjechaa jiru.
Maddi rakkoo Itoophiyaa inni guddaan walqixxummaan sabootaa dhabamuudha. Walqixxummaan sabootaa jiraatu maleemmoo tokkummaan dhugaa dhufuu hindanda’u.
Bariisaa: Waliigalteen biyyaalessaa adeemsifamuuf jedhu haala kamiin adeemsifamuufi eenyufaa irratti hirmaachisuu qaba? Waliigaltichi bu’aa akkamii fiduu danda’a jettu?
Jaal Leencoo: Humnoonni sirna Itoophiyaarraa dantaa qaban baay’eedha. Yeroo baay’ee sirna Itoophiyaarraa dantaa kan qaban warra siyaasaan ijaaraman akka ta’anitti ilaalla. Hojjettoonni, abbootiin qabeenyaa, abbootiin amantii, abbootiin Gadaafi kanneen biroonins sirna biyyattiirraa dantaa qabu. Waliigaltee biyyaalessaa kana dhugoomsuuf humnoonni kun hundiifi mootummaa keessaas namni itti dabalamee marii yeroo dheeraa gochuun barbaachisaadha. Mootummaan qooda fudhachuu malee waliigaltee biyyaalessaa kana kan hogganu yoo ta’e rakkoo ta’a. Yoo mootummaan waliigalticha kan hogganu ta’e aangootu itti dabalama. Waliigalticharraa wal hubannoon saboota Itoophiyaa hundaa waltaasisu ni madda jedheen abdadha.
Waliigaltichi hanga waggaa shanii nufixus gad teenyee mari’annee wantoota bu’uuraarratti walta’uutu barbaachisaadha. Wantoota bu’uuraa yeroon jedhu Itoophiyaan biyya akkamiiti kan jedhurratti walta’iinsa hinqabnu. Afaan kamiin hojjetamuu qaba kan jedhurratti walta’iinsa hinqabnu. Kan biraa hafee alaabaa biyyattiirrattilee walta’iinsa hinqabnu. Seenaa irratti ammoo waldhabdeewwan gurguddoo qabna. Wantoota bu’uuraarratti waliigaluu baannaan akka biyyaatti waliin turuun hedduu sodaachisaa ta’a jedheen amana.
Waliigaltee biyyaalessaa kanarratti namoonni dhimmi siyaasa Itoophiyaa ilaallatu hundi irratti qooda fudhachuu qaba kan jedhu amanna. Ana qofaa mitii gareen wajjin hojjedhu ‘Ethiopian War Inclusive Dialoge’ biras amantii akkasiitu jira. Sadarkaa kamiifi akkamitti qooda fudhachiifnaan garuu haala ilaalameetu godhama. Garuu warri qawweedhaan deeman jedhanis, miseensonni paartiilee siyaasaa hidhamanis warri hanga ammaatti mataa gad qabatanii jiran hundi waliigaltee biyyaalessaa kanarratti qooda fudhachuu qabu jedheen amana.
Waliigalteen biyyaalessaa adeemsifamuuf jedhu yoo akka gaariitti adeemsifame biyya saboonni Itoophiyaa hundirratti walta’an hundeessuu danda’a. Hanga ammaatti saboonni biyyattii waltaanee hinjirru. Waliigaltee biyyaalessaa kanarratti yoo sirriitti hojjetame dimokiraasiin dhugaatti ummaticha qooda fudhachiisu ni dhalata, sirni dimokiraasii biyyattii keessatti akka hojiirra ooluufis karaa saaqa jedheen amana. Waliigaltichi Itoophiyaa haaraa saboonni biyyattii hundi irratti walta’an ni ijaara jedheen abdadha. Waliigaltichi rakkoo nageenyaa biyyattii ni fura, sirna hunda gammachiisu akka jiraatu ni taasisa jedheen amana.
Bariisaa: Gaazexaa Bariisaa gabaa baatti akkamitti ibsitu?
Jaal Leencoo: ABO gaafa ijaarru sadarkaa lamatti ijaarra. Sadarkaa jalqabaarratti wantoota ifatti hojjechuu dandeenyu ifatti hojjenna. Sadarkaa biraan ammoo waan icciitiidhaan hojjennu ni hojjenna. Siyaasa biyyattii ilaallee hojjenna. Dargiin Sagantaa Warraaqsa Dimokiraatawaa Haaraa baasuudhaan Afaan hundinuu walqixa jedhee labsee ture. Nutis kanatti fayyadamuudhaan Gaazexaa Bariisaa hundeessinee hojjechuu jalqabne. Yeroo sana gaazexaan walaba ta’e biyya kanatti hinbeekamu. Yeroo duraatiif gaazexaan of danda’ee ajaja mootummaa malee buluufi walaba ta’e Gaazexaa Bariisaa hundeessine. Yeroo sana Gaazexaa Bariisaa kuma 30tti hiiqu maxxansaa turre.
Mootummaan Dargii boodarra gaazexaa kana nurraa dhaalee akka hinjiraanne, akka hinduunes godhee jiraachisaa ture. Erga mootummaan Dargii kufees gaazexaan kun gaazexaa mootummaa ta’ee itti fufeera. Gaaxezaa kana itti fuftanii akka jajjabeessitan abdiin qaba.
Bariisaa: Gara fuulduraatti maal hojjechuu barbaadu?
Jaal Leencoo: Ani yeroo ammaa miseensa paartii siyaasaa kamiiyyuu miti. Falmii Siyaasaa keessaa of baasee soorama ba’eera. Ammaan booda hojii jaarsummaan hojjechuu barbaada. Galatoomaa!
Natsaannat Taaddasaatiin
BARIISAA SANBATAA Onkoloolessa 27 Bara 2014


c: text/html

text:
Haleellaan naannoo Oromiyaa bakka adda addaatti hoggantoota amantii Islaamaa irratti qiyyaafatee taasifamaa jiru kan isa yaaddesse tahuu kan ibse Booridiin Hoggansa Hojii Gumii Dhimma Islaamaa Itiyoophiyaa mootummaan dhimma isaa qorannaan qulqulleessee akka tarkaanfii seeraa fudhateu hubachiisee jira.
Biiroon Bulchiinsa fi Nageenyaa Oromiyaa gama isaatiin wanni Hasaasaatti raaw’atame akka hanqina qabu dubbatee, kan qoratamu tahuu beeksisee jira.
Kan bakkawwan birootti tahe garuu tarkaanfii seera kabajchiisuu keessatti kan uumame akka tahe hubachiisan.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Dubartiin waajjira haadhoo Youtube kan Sanfrancisco cina jiru keessatti dhukaasa bantee utuu of hin galaafatin dura namoota sadii madeessite kampanii sana irraa yeroo dheeraaf komee kan qabdu ta’uu angawoonni US beeksisaniiru.
Qorattoonni akka jedhanitti kan umuriin 39 Naasim Najaafii Aghdaam San Diego ka jiraataa turte yoo ta’u marsariitii ishee kan kuduraa qofaa nyaachuu irratti fuuleffatee fi vidiyoo achi irratti dhiyaate youtube na duraa gulaale jette. Abbaan ishee akka jedhanitti Youtube viidiyoo isheen maxxansituuf maallaqa baasuufii dhaabuu isaa himataa turte.
Addunyaa dhugaa ta’e keessa haasaan tola dhaga’amu hin jiru. kan deggersa hin qabaanne dhugaa dubbachuu keef hacuucamtaa jedha maxxansaan marsariitii ishee irra jiru. Qixxee guddachuuf carraan youtube ta’e marsariitii vidiyoo qooddatan ka biroo bira hin jiru jedha barreffamni kun.
Lammii Iraan kan taate Aghdam kampaniin youtube kan ani maxxaansu dawwattoota akka hin qabaanneef jecha na duraa gulaale jette.
Bakka namoonni hedduun taa’anii laaqana nyaatanitti dhukaasi isheen bante sun eenuy irratti iyyuu kan qiyyaafate jedhee kan hin amanne ta’uu poolisiin beeksiseera.


text:
Boordiin filannoo Itiyoophiyaa filannoo biyyoolessaa Wiixata torban dhufuu Itiyoophiyaa keessatti geggeessamuuf qophiileen xumuramuu ibsa kaleessa kenneen beeksisee jira.
Waraqaaleen sagalee ittiin kennan kaleessa galgala irraa jalqabee gara naannoolee adda addaatti akka ergaman ka dubbatan gorsituun Boordii Filannoo Biyyoolessaa Itiyoophiyaa Sooliyaanaa Shimallis akka lammiileen sagalee kennan jajjabeessuunis jalqabamee jira jedhan.
Taajjabdoota biyya keessaa kuma 25niif eyyamni kennamuullee beeksisan. Sababaalee rakkoo nageenyaa fi ka birootiin naannooleen filannoo torban dhufu sagaleen keessatti hin kennamne 59 keessatti Qaammee tokko filannoon ka geggeessamu tahuu ibsan gorsituun Komiyunikeeshinii Boordichaa.
Gabaasaa Exskindir Firew ergee caqasaa.


text:
Bulchiinsa naannoo Tigraay keessatti uummata wal waraansaan manaa fi qe’e ofii irraa dheesse achuuma Tigraay keessa jiru Miliyoona 2.5 caalaa deebisanii qubsiisuuf hojjataa kan jiru ta’u wajirri hojjataa fi dhimmi gargaarsaa kan naannoo sanaa beeksisee jira.
Godaantonni kun harka caalaan Tigraay dhiyaakeessaa kanneen baqatan kanneen biroon immo Afaarii fi bulchiinsa naannoo Amaaraa irraa ta’u hogganaan waajiricha Obbo Muluugeetaa Dabaalqaw ibsanii jiru.
Arjoomtoota biyya alaa wajjiin ta’uun warraa lafa itti deebi’an hin qabneef bakka dahannaa qopheessuu kanneen mana ofitti deebi’uu fedhan immo gandeen isaanti kan deebifaman ta’u ibsan.


text:
By Jafer Ali Bitooteysa 19, Br 2015, Jaafar Ali, Norway Irraa Ee guuzni mana tokko jaaru citaa wal hinsaamu ja’a Oromoo hoggaa makmaaku. Manni isaan …Read More »
Obboo Jaafar Alii wajjiin boohartii gaarii…
Finfinneen Handhuura Oromiyaa Taatullee Addis Ababaan Godaannisa Gabrummaati
Jafer Ali Qabeenya uumaa hunda keeysaa bu’urri guddaanii fii fiinxeen lafa hoggaa tahu oromooniis qabeenya uumaan badhaafame keeysaa guddichi lafuma isaati.Lafti oromoo bal’ina isii caalaa …Read More »
JAFER ALI: FINFINNEEN HANDHURA OROMIYAA TAATULLEE ADDIIS ABABA AMMOO GODAANNISA GABRUMMAATI
(Oromootv) Qabeenya uumaa hunda keeysaa bu’urri guddaanii fii fiinxeen lafa hoggaa tahu oromooniis qabeenya uumaan badhaafame keeysaa guddichi lafuma isaati. Lafti oromoo bal’ina isii caalaa …Read More »


text:
Maaynamaar keessatti hiriira mormii farra fonqolcha mootummaa ilaalchisuun itti fufee jiruun yoo xiqqaate hiriirtonni lama ajjeefamuun gabaasamee jira.
Ajjeechaan boodanaa kan raawwate magaalaa Myitkyinaa magaalaa guddoo Kachiin gama kaabaa keessatti. Suraan odu gabaastota VOA sagantaa afaan Burmaa akka mul’isutti namoonni du’an rasaasaan dha’amanii daandii irratti argamu. Kaan isaanii hojjettoota eegumsa fayyaan utuu wal’aanamanii argamee jira.
Ajjeechaan boodanaa hookkara hoji dhaabinsaa waldooliin daldalaa sagale deggersa hiriira mormii farra fonqolcha mootummaa fi miseensota bulchiinsa waraanaa irra dhiibbaa kaa’uuf geggeeffameen wali irra oole.
Hojii dinagdee fi daldalaa itti fufuun waraana uummata Maaynamaariin hacuucaa jiruuf cimsuuf oola jechuun wal ta’uun ibsa baasanii jiran. Dimokraasii keenyaaf falmuuf yeroon tarkaanfii itti fudhatan amma jedhaniiru.
Suuqilee, warshaalee, baankiiwwan martinuu cufamaniiru. Loltoonni heddumminaan konkolaataa daandii irraa sakatta’uutti bobba’an iyyuu jamaan magaalaa Yaangoon keessatti wal ga’ee jira. Hiriirtonni mormii kanneen biroon magaalaa guddoo lammataa Monywaa gama dhiyaa keessatti har’a hiriiranii jiran.
Angawaan paartii Aan Saan Su Shii tokko harka poolisii utuu jiranii du’uu angawaan paartii kan National League for Democracy jedhuu VOA tajaajila Burmaaf ibsaniiru.


text:
Mootummaan Suuriyaa haleellaa Keemikaala Summiitiin magaalaa Duumaa keessatti raawwateen yoo xiqqaate lubbuu namoota 70 ol galaafate
Waraanni mootummaa Suuriyaa haleellaa Keemikaala Summiitiin Sabtii kaleessaa naannawa Guutaa Bahaa magaalaa Duumaa keessatti raawwateen yoo xiqqaate lubbuu namoota 70 ol galaafatuun, namoonni dhibba heddutti lakkaahaman ammoo summaawaniiru.
Gareen lubbuu namoota miidhaman baraaruun beekkamu kan “White Helmets” jedhamu akka ibsitte, irra hedduun namoota haleellaa kanaan miidhamanii daa’immanii fi dubartoota tahuu beeksise. Itti gaafatamaan garee kanaa Ra’id Al-Saalah namoonni haleellaa keemikaalaatiin summaawan heddu du’aa fi jireenya jiddutti kan argaman waan taheef, lakkoofsi namoota du’anii ni dabala sodaan jedhu kan jiru tahuu Aljaziiraaf hime.
Al saalah akka jedhetti gareen isaa namoota miidhaman garagaaraa kan jiru tahus, Ambulaansonni jaarmayichaa hedduun akkasumas wiirtuuleen waldhaansaa haleellaa waraana mootummaatiin tajaajilaan ala waan tahaniif, namoota miidhaman lafoo gara naannawa birootti geessuuf kan dirqaman tahuu beeksise.
Mootummaan Bashaar al-Asaad kanaan duras yeroo heddu naannawa finciltoonni too’atan keemikaala summiitiin haleeluun, lubbuu namoota kumaatamaa galaafatuun isaa ni yaadatama.


text:
Masjidni maqaa ‘Masaalikul Jinaan'(Daandii gara Jannataa geessu) jedhuun moggaafame kun yeroo tokkotti nama 30,000 kan keesummeessu yoo tahu, Ijaarsi isaa waggaa 7 fudhate. Jalqaba irraa hanga xumuramuutti horiin ijaarsaaf bahe doolaara Ameerikaa miliyoona 33 ol tahuu odeyfannoon ni addeessa
Masjidni Masaalikul Jinaan faaya adda addaatiin miidhaafamee , Minaaraa dheertuu meetira 78 lafa irraa ol fagaattu 5 qaba, Masjidni guddaan kun Juma’aa har’a kan eebbifame yoo ta’u, sagantaa eebbaa kana irratti Muslimoonni kuma hedduu lakkaa’aman kutaa biyyattii gara garaa irraa dhufanii hirmaatanii jiru.


text:
Kanneen Ertraa irraa ka’an riphxee looltoonni Benishaangul akka lakkoobsa Itiyoophiyaatti Guraandhala 22 bara 2009 Jidha Laga Abbayaa ‘hiddaasee” jedhamu irratti miidhaa dhaqqabsisuuf karoorfatanii otoo socho’anii humnootta Itiyoophiyaan karaatti barbadeessamanii jiran jechuun sabaa himaan Itiyoophiyaa gabaasanii jiru.
Boombarg ministeera waajira dhimmoota koomunikeeshinii mootummaa Itiyoophiyaa Obbo Zaadig Abrahaa maqaa dhahuun akka gabaaseetti riphxee looltoota Benishaanguul sana keessaa 13 kan ajjefaman yoo ta’u 7 immoo gara sudaantti baqachuuf ituu yaalanii humnoota sudaaniin qabamanii mootummaa Itiyoophiyaatti kennaman jedhan.
Mootummaan Ertraa kana ilaalchisee deebii gama Twitariin waa’ee himata kanaa quba hin qabu jedhee jira.Ministriin odeeffannoo kan Ertraa Yemane Gebre Mesqel gama Twutariin deebii Bloombergiif erganiin akka himannaan kun oloola akeeka shiraa tokkoof dursee oofamaa jiru jedhan.
Itti gaafatamaa garee Riphxee looltoota Beneshaanguul Gumuz Obbo Abdulwahab Mahdi deebii kennaiin mootummaa Itiyoophiyaa waraanaa kan jirru ta’uus qabeenya Uummata Itiyoophiyaa kan ta’e hidha laga Abbaayyaa haleeluuf yaaliin goone tokko hin jiru jedhan.
Itti dabalanis, namnii 7 mootummaa Itiyophiyaaa jalaa miliquun qabsoo keenyatti makamuuf sosso’an qabatan malee hidha laga Abayyaa haleeluuf kan bobba’an miti jedhan.


text:
Bordiin filannoo kan Itiyoophiyaa fi kanneen dhimmi kun isaan ilaallattu hundumtuu filannoo waliigalaa walakeessa waggaa bara 2021 gaggeeffamuuf saganteeffame yeroo biraatti akka darbuuf paartiin Baaldaraas gaafatee jira.
Ibsa Robii har'a baasee kanaan paarlaamaan Itiyoophiyaa Adda Bilisummaa Uummata Tigraay (ABUT) fo Onag Shanee jaarmayoota shoroorkaa jechuun akka labsan gaafatee jira paartiin Baaldaraas.
Miseensoonni paarlaamaa Itiyoophiyaa mootummaan wixinee murtii dhiyeessuun gareen lameen kun shoroorkeessoota jedhamuun akka raggaasifamuu gaafataa turan.
Paartiin biyya bulchaa jiru garu siyaasa Itiyoophiyaa keessatti qoodii ABUT qabaatu kan ilaaleen murtiin dhumaa hin kennamiin jira jechuun ibsee jira.


text:
LibreOffice 7.3 Help
Shallagduu dhalaa fayyadamee guyyaa 360 waggaa irratti huda'uudhan garagarummaa guyyoota lama gidduu jiruu kenna.
DAYS360(Date1; Date2[; Type])
Yoo Aduu2n Aduu1, durse fankishiniin negeetivii kenna.
Qajeelfamni dirqaalee Akaakuu jedhu gosa shallaggii garagaraa murteessa.Yoo akaakuu=0 ta'e ykn qajeelfamnii haaqame tooftaa US (NASD, National Association of Securities Dealers) jedhamutti fayyadamna.Yoo akaakuu   0 ta'e tooftaa Awurooppaatti fayyadamna.
=DAYS360("2000-01-01";NOW()) returns the number of interest days from January 1, 2000 until today.


text:
(Saamraawiit Girmaa)
ALA Hagayya 18 bara 1918, kutaa baadiyyaa Afrikaa Kibbaa bakka Tiraansikee jedhamtutti daa’imni tokko dhalate. Abbaan daa’imichaa mucaasaaf maqaa ‘Rolihlahlaa’ (hundee muka guddaa dhiibuu) jedhu moggaaseef. Abbaan daa’ima kanaa ogganaa siyaasaa turan. Maqaansaas ‘Gadla Henry Mphakanyiswa’ yoo jedhamuu ilmasaa kana kan argatan haadha warraasaanii sadaffaarraati.
Haatiifi abbaan Rolihlahlaa ijoollee 13 godhataniiru; Rolihlahlaanis isa afraffaa ture. Maatiin daa’ima kanaas ilma argachuusaatti daran gammade. Mucaan sun nama addunyaarratti seenaa guddaa hojjetu ta’a jedhanii hintilmaamne.
Taayitaan abbaa Rolihlahlaa faayidaan daa’ima kanaaf hinjiru. Mucaan sun akkuma daa’ima kamiiyyuu umriinsaa wayita barnootaaf ga’u mana barumsaa naannawasaa jiru seene. Mana barumsaattis maqaan Maandeellaa jedhu barsiisaasaa tokkoon moggaafameef.
Osoo daa’imni kun barnootasaa achi hinfageeffatiin bara 1930tti abbaan Maandeellaa ni du’u. Wayita kana bakka dhalootaafi mana barumsaasaa dhiisee namicha abbaasaa waliin walbeeku, kan ‘Jongintaba Dalindyebo’ jedhamu bira taa’ee barumsasaa ittifufe. Jireenya haaraas ni eegale. Mana barumsaa mishinarootaa ‘Clarkbury’ jedhamuttis barnootsaa hordofuu jalqabe. Achittis maqaan biraa, Maadiibaa jedhamu ni moggaafameef. Maadiibaan maqaa masoo Maandeellaaf kennameedha.
Waggoota afur boodas barnootasaa sadarkaa lammaffaa xumuruun eebbifamee gara dhaabbata barnootaa olaanaa lammiilee gurraachota Afrikaa Kibbaatiif isa jalqabaa ta’e, Yunivarsitii Forti Haar seene. Wayita kana namoota waliin walbaruufi fedhii keessoosaa jiru tarkaanfachiisuuf carraa argate. Sirni appaartaayidii yeroo sana ture kan gurraachota cunqursuudha. Kunimmoo Maandeellaa boqonnaa sammuu dhorke.
Yunvarsiticha keessatti nama Oliivar Taamboo jedhamu waliin hiriyummaa kan eegale Maandeellaan, sochii farra appaartaayidii lama ta’anii adeemsisuu eegaluusaaniitiin bara 1940 osoo barnootasaanii hinxumuriin yunvarsiiticha keessaa ari’amaniiru. Wayita kanas Maandeellaan bakka dhalootasaaniitti deebi’anii gaa’ela hundeeffachuuf murteessan.
Osoo hinfuudhiin dura garuu haadhasaanii waliin gara Johaanisbargi dhufanii jireenya eegalan. Guyyaa guyyaa hojii hojjechaa galgalammoo barnoota addaan kutan xumuruuf barnoota fagoo eegalanii bara 1941 digrii jalqabaa seeraan fudhatan.
Barnootaaf jaalala guddaa kan qaban Maandeellaan ittuma fufuun bara 1942tti barnoota Seeraatiin digrii lammaffaa argachuuf Yunvarsiitii ‘Witwatersrand’tti barumsa eegalan.
Bara 1944tti Maandeellaan dubara ‘Evelyn Mase’ jedhamtu waliin gaa’ela hundeeffatan. Kana malees fedhii siyaasaa keessasaanii jiru gochaan dhugoomsuuf Kongirasii Biyyaalessaa Afrikaa jedhamutti makaman. Otuma achi jiraniis bara 1947tti liigii dargaggootaa hundeessuun barreessaa ta’aniii filataman. Dabalataanis walitti qabaa kongirasichaa ta’uun muudaman.
Bara 1948tti Maandeellaan ammas carraa barnootasaa ni argatan. Garuu wayitiin sun yeroo filannoo waan tureef barachuu dhiisuuf murteessan. Filannoo taasifameenis Paartiin Biyyaalessaa Ri-Yunaayitid jedhamu injifatee aangoo mootummaa qabate. Maandeellaafaas waajjirasaanii keessaa baase.
Ta’us Maandeellaafaan harka maratanii hinteenye. Sagantaa gocharratti xiyyeeffate qopheeffachuudhaan sochii farra appaartaayidii ittuma fufan.
Bara 1951ttis Maandeellaan pirezidaantii liigii dargaggootaa ta’an. Bara 1952 karaa seeraqabeessa ta’een waajjira banatanii sochii eegalan cimsanii ittifufan. Sochiin kun garuu Maandeellaafi hiriyootasaaniif salphaa hintaane. Kongiransiinsaaniis ni bittinnaa’e. Tattaaffii cimaan isaan taasisaniin garuu kongirasichi bara 1955 lammata deebi’ee hundaa’e. Qabsoon farraa appaartaayidiis cimee ittifufe. Qabsoo kanaanis bultiinsaanii diigameera.
Sadaasa 5 bara 1956 Maandeellaan kongirasicha keessatti chaartariin gurraachotaafi farra appaartaayidii of danda’e akka hundeeffamu gaafachuusaaniitiin namoota isaan deggaran 155 waliin mana hidhaa seenan. Turtii waggoota muraasa boodas ni hiikaman.
Al lammaffaafis bara 1961 dubartii, Nomzaamoo Winii Maandeellaa jedhaman waliin gaa’ela dhaabbatan. Qabsoo sirna appaartaayidiis ittifufan.
Bara 1955 kongirasii ummataa waliin jibba sirnichaaf qaban ibsachuu eegalan. Dargaggoota hedduus miseensummaan ni horatan. Bara 1959 hiriyootasaanii waliin Kongirasii Paan-Afrikaanizimii jedhamu hundeessan.
Haala kanaan bu’aa ba’ii hedduu keessa darbuun qabsoosaanii finiinsuu ittuma fufan. Yeroo jalqabaatiif bara 1962 konfiransii gaggeessitoota biyyaaleessaa Finfinnee, Itoophiyaatti adeemsifamerratti ni hirmaatan. Leenjii loltummaas ni fudhatan. Maandeellaan turtiisaanii Itoophiyaatti taasisan kana keessattis paaspoortii baafachuudhaan maqaa, ‘David Motsamayi’ jedhamu argatan.
Kana malees gooticha Oromoo, Koloneel Jeneraal Taaddasaa Birruu harkaa shigguxii fudhataniiru. Kunis sababa qabsoo isaan taasisaa jiraniin ergamtoota sirna appaartaayidii Afrikaa Kibbaa keessa jiran ajjeessisuuf gara Itoophiyaa waan dhufaniif shigguxicha qabatanii akka baqataniif kennameef.
Sababoota kanneeniifi kanneen birootiin Maandeellaan turtiisaanii Itoophiyaatti taasisaniin daran gammadaa akka turaniifi Itoophiyaaf biyyoota jireenyasaaniitti argan kaan caalaa bakka guddaa akka kennaniif kitaabasaanii waa’ee seenaasaanii seenessu kessatti ibsaniiru.
Ergasiis bara 1962 leenjii riphee ykn ‘gooreellaa’ jedhamuuf gara Aljeeriyaa deeman. Gara Landan (Biritaaniyaa) deemuunis namoota yaadasaanii deggaran wajjin qunnamuuf carraa argataniiru. Baruma eerame kanatti yeroo Landanii gara biyyasaaniitti deebi’anis qabamanii hidhamaniiru.
Kana booda oolmaafi bultiin Maandeellaa mana hidhaa ta’e. Achittis jireenya rakkisaa hedduu dabarsan. Ni reebaman, ni beela’an, dhukkubaanis ni qabaman.
Bara 1989 sirni appaartaayidii waan laafaa dhufeef Maandeellaan gaggeessitoota Afrikaa Kibbaa kanneen sirna appaartaayidiirratti qabsa’an waliin walarguuf carraa argatan. Paartiin siyaasaa haaraa Konveenshiniin Demokraasii Afrikaa Kibbaa hundeeffames abdii qabeessa ture. Xumurarratti Guraandhala 11 bara 1990 Maandeellaan hidhaa waggoota 27 booda gadilakkifamnii ummata isaan jaalatutti makaman.
Bara 1991ttis konveenshiniichi qabsoo Maandeellaan taasisaniif bara 1993tti badhaasa noobeelii nageenyaa kenne. Filannoo biyyattiin bara 1994tti taasifteenis kongirasiin Maandeellaa sagalee %62 argachuun mo’ate. Maandeellaanis pirezidaantii Afrikaa Kibbaa ta’uun hanaga Bara 1997tti tajaajilan. Ummanni adiin biyyattiis seera gurraachotaatiin buluu eegalan.
Erga pirezidaantummaarraa bu’aniis jireenya bu’aa ba’ii jiraachuu eegalan. Bara 1996tti haadha warraasaanii ishee lammaffaa hiikuun Hagayyaa 18 bara 1998 waggaa 80fa isaaniitti haadha warraa pirezidaantii duraanii Mozaambik, Giraashaa Maasheel ni fuudhan.
Maandeellaan kana booda sababa dhukkubaafi dullumaatiin sireerra ooluuf dirqaman. Yeroo dhumaatiif bakka ummanni bal’aa jirutti kan mul’atan bara 2010 wayita Afrikaan Kibbaa Tapha Waancaa Kubbaa Miilaa Addunyaa qopheessitetti ture.
Maandeellaan baay’ee dhukkubsatanii wal’aanamaa turuun ALA Sadaasa 26 bara 2013 addunyaa kanarraa boqataniiru. Sirni awwaalchasaaniis iftaan bakka dhalootasaaniitti ni raawwatama jedhamee eegama.
Kibxata darbes Pirezidaantii Ameerikaa, Baaraak Obaamaa dabalatee gaggeessitoonni biyyoota addaddaafi namoonni bebbeekamoon addunyaa mana jireenyasaaniitti argamuun reenfasaanii geggeessaniiru.
Walumaagalatti Nelson Maandeellaan (Maadibaan) umriisaanii waggaa 95 keessatti ummata Afrikaa qofa osoo hintaane ummata addunyaa waa hedduu barsiisaniiru. Cimina, dhiifamaafi hunda caalaa kaayyoo ofii fiixaan baasuun haalatti danda’amu barsiisaniiru.
Addunyaan har’a nama guddaa kana dhabdeetti. Maqaansaanii garuu yoomiyyuu akka hinbadnetti seenaqabeessummaan galmaa’eera. Nutis, dhaloonni ammaa Maandeellaa, mallattoo qabsoo ummata gurraachaa ta’an kanarraa waa hedduu barachuu qaba jechaa jaalattootaafi dinqisiifattoota Maandeellaa hundaaf jajjabina hawwina.
*********
*Bariisaa


text:
Gaa’elaa Fi Gaa’ela Diiguu.
<< prev
next >>
Jalqabatti akkas hin turre.
William Branham.
Read the full account in...
Gaa’elaa Fi Gaa’ela Diiguu.
Maatewos 19:8,
8 Yesus deebisee, “Museen sababii mata-jabina keessaniitiif haadha manaa keessan akka baaftaniif karaa isiniif bane malee, jalqabatti akkas hin turre”.
Kutaan Caaffataa kun, gaaffiin kun, jalqabuma tajaajila Isaairratti Yesusin mudate. Musees jalqabuma tajaajila isaa irratti isa mudate.Inni gaaffii barbaachisaa laphee amanaa keessa jiraatu dha. Yakkamtoonni dhimmawaan kanaa hin qaban. Garuu gaaffichi kan amantootaa ti, sababiin isaa, amanaantokko Waaqayyo duratti waan qajeelaa ta'e attamitti hojjechaa akka jiraachuuqabu baruu yaala waan ta'eef. Kanaafuu, gaaffiin dhimma amantii irratti ka'ukamuu yoo dhufe, gaaffii waa'ee Gaa'elaaijaaruu fi Gaa'ela Diiguu tu ka'a. Maaliif? Sababiin isaa cubbuujalqabaatiif sababni isa waan ta'eefi. Inni iddoo cubbuun itti jalqabe dha.Sababa kanaafis inni yeroo hundumaa gaaffii ta'ee kaafama, sababiin isaa innicubbuu jalqatti raawwatame dha.
Egaa wantoota kanneen hundumaa ibsuuf yeroo hin qabu, garuuxalayaa keessan yookiis wantan danda'u kamuu isniif deebisuu kootti nangammada, yookiis kitaaba dhimma kana irratti barreeffamee fi gaaffiwwanbaay'ee, akkasumas kana mirkaneessuuf gaazexaa irraa cite kan ba'e barreeffamabaay'ee qabna. Hewaan akka… in beekan. Isheen aappilii (apple) nyaatte jedhama(kun Caaffa Qulqulla'aa irra waan hin jirre dha), isaan amma immoo wanti isheennyaatte aaprikootii (apricot) dha jechaa jiru. Wanti isheen nyaatte wantoota kanalamaan keessaa tokko iyyuu miti. Isheen ejja raawwatte, ejjuun ishees ilmaishee isa angafaa, Qaayin, ilmi Seexanaa akka dhaltu godhe, inni hammina isakeessa in kaa'e. Inni karaa Abel hin dhufne. Ilmi Seexanaa Qaayini.
----
Egaa amma, sun akkas erga ta'ee, Gaa'ela Dhaabuu fi Wal Hiikuu irratti mana barumsaa yaadaa (schoolof thought) lama qabna. Isaan lamaan keessa inni tokko, “Yoo haati manaa isaaduute irraan kan hafe, dhiirri tokko al tokko duwwaa fuudhuu danda'a” jedha.Innis egaa gaaffiwwan jiran keessaa isa tokko. Isa kana duukaa yoo buutan garuuqarqara (overboard) irra deemaa jirtu. Yaanni inni kaan immoo, “Oh, haati manaayookiis abbaan manaa, lamaan isaanii keessa tokko yoo ejje, inni tokko isa kaanhiikee lammata fuudhuu/heerumuu danda'a” jedha. Isa kanaanis qarqara irra utuudeemaa jirtanii of in argitu.
Kanaafis hubadhaa, kaaba bahaas kibba bahaas miti; nuyi baha isasirrii barbaanna. Karaa kana irra yoodeemtan Caaffataa ala baatu, karaa sanairra yoo buutanis Caaffataa ala baatu. Iddoo Caaffanni Caaffataa wajjin wal kiphu baruu barbaanna, inni Dhugaankam akka ta'es baruu barbaanna. Hunduu karaa adda addaa qabatee deebii sirriifiduu dadhabe, garuu amma iyyuu deebiin jiraachuun dirqama.
Inni akkuma bara har'aa ti, har'a waldaa keessa mana barumsaa doktiriiniigurguddaa lamatu jira; isaan keessaa tokko Kalviiniziimii (Calvinism) yoo ta'u,inni kaan immoo Armiin-... Arminiyaaniiziimii (Arminianism) dha. Inni tokkoseeratti kan cichu (legalist) yoo ta'u, inni kaan immoo ayyaanatti (grace) kancichu dha. Namoota warra ayyaanatti amananii, gara warra Kalviinistii yooqorannee ilaalle, isaan, “Waaqayyo haa eebbifamu, xuuxuun ana hin miidhu, dhugaatiidhuguun ana hin miidhu. Wantoota kanneen gochuu nan danda'a; an nageenya barabaraa argadheera” jedhu. Gama isa kan biraa, gama warra leegaalistii yooilaalle immoo, isaan, “Oh, itti iyyee gadi isa baasuun fedha, maalummaa sammuukootii isatti agarsiisuun fedha; garuu immoo an Kristaana, kanaaf callisuutunarra jira” jedhu. Hubadhaa, daandii garaa garaa lama irra jirtu, karaan lachuusirrii miti. Egaa amma, kana jechuun in ulfaata, garuu waan dhugaa dha.
Karaa garaa garaa lama irratti of argina; inni tokko karaa isatokkorra, inni kaan immoo karaa isa kan biraa irra deema. Egaa inni Dhugaan isakam akka ta'e haa ilaallu.
----
Akkuma kana Gaa'ela dhaabuu fi wal hiikuu kana irratti yaadotalama qabna. Amma Gooftaan mallattoo torban dhoksaa Dubbii Sagalee Isaa guyyootagara dhumaa kana keessa waan nuuf baneef... Egaa amma, baay'ee keessanitti kunafaan Griikii isinitti ta'uu danda'a, garuu waldaan koo in hubattu. Maaliin?Waa'ee mul'ata sanaa fi waan raawwatmes dhageessaniittu. Gaaffichis gaaffiiMacaafa Qulqulluu ti, uumamuu biyya lafaa irraa jalqabee dhoksaa dhokfamee turehundumaaf deebiin dhugaa dirgama akka jiru akka amannuuf asitti afeeramneerra.Raajiin Macaafa Qulqulluu keessaatti dubbatame, dhoksawwan kunneen bara kanakeessaa akka beeksifaman in dubbata. Mul'ata boqonnaa 10: “Bara malakkanniErgamaa torbaffaa (ergamaa Laa'odiiqeyaa) afuuufamutti garuu, wanti Waaqayyodhoksaatti akeeke in beeksifama.” Yeroon kun immoo bara dhumaa isa ta'e baraLaa'odiiqeyaa ti.
----
Dubbisa keenya keessatti, deebii Caafata Qulqulla'aa isa dhugaaargachuuf, gara jalqabaatti deebi'uu qabnu nu afeeraa jira Yesus. Egaa amma, yummuu gaaffiin kun isa mudatetti, mul'inatti wantootalamatu jira. Luboonni, “Namni tokko sababiidhuma halleen haadha manaa isaabaasuu in danda'aa?” Isaan jedhan. Yesus immoo,“Jalqabatti akkas hin turre” jedhe. Yeros isaan, “Museencaaffata ittiin ishee hiiknu akka kenninuuf nu abboomeera, kanaanissababiidhuma halleef ishee haa hiikan jedheera” jedhan. Yesus deebisee, “Museen sababii,” kana yeroo xiqqoof nandheeressa, “mata-jabina keessaniitiif haadha manaa keessan akka baaftaniifkaraa isinii bane malee, jalqabatti akkas hin turre” jedhe. Gaaffii!...
Yesus yoo, “Gara jalqabaatti deebi'aa” jedhe, wanti lafarra jirukamuu cimdii tokko ture. Addaam tokkoo fi Hewaan tokko qofaatu ture, isaanWaaqayyo duwwaatu walitti isaan qabsiise. Farda dhalaa tokko, farda wadala tokko; komaa corrisaa tokko, corrisaadhaltuu tokko. “Jalqabatti,” akkuma Inni achitti deebi'aa nuun jedhe, wanti kamiyyuu cimidii tokko tokko duwwaatu ture. Kun dhugaa dhaa? [Amantoonni, “Ameen”jedhan.] Yoos egaa, wanti hunduu jalqabatti toora sirrii (perfect order) fiwaliin jireenya jaalalaa (harmony) tiin Waaqayyoo wajjin deemaa ture, wantitokko illee toora ala ba'ee hin turre. Wanti Waaqarra jiru hunduu amma iyyuu tooruma isaa qabatee jira;urjoonni hunduu, gaalaaksonni, sirni soolaarii, wanti hunduu toora sirriiqabatee jira. Isaan keessaa tokko sochoonaan, sagantaan hunduu in jeeqama.
Amma dhaggeeffadhaa! Hubattuu? Wanti tokkottiin iddoo gadidhiisuun guutummaa sagantaa akka faalu! Egaa amma, yeroo Waaqayyo dhala namaawajjin, dhiira tokkoo fi dubartii tokkoo wajjin walitti fufiinsaan (withcontinuity) deemaa jirutti, dubartiin kun cubbuu hojjettee, cubbuun sunisguutummaa itti fufiinsa sagantaan lafarraa Waaqayyoo wajjin qabu alatti baaseegate. Kanaafuu, jechi tokko Macaafa kanatti dabalamuun, yookiss Jechi tokko Isairraa hir'ifamuun, itti fufiinsa Waaqayyoo wajjin qabaachuu keessaa Kristaanain baasa, Waaqayyoo wajjin itti fufiinsa qabaachuu keessaa waldaa in baasa, Waaqayyoo wajjin itti fufiinsa qabaachuu keessaa maatii in baasa. DubbiiWaaqayyoo hundumaa fudhachuu dhabuu isaatiin, amanaan hunduu gadi in baafama.
----
Egaa amma, yeroo sanatti dhiirri aboo dubartii irratti akkaqabaatu Dubbii Waaqayyootiin taasifame. Isheen yeroo sanaa jalqabdee qixxeedhiiraa hin turre. Akkuma isin beektan, isheen dhiiraa wajjin wal qixa turte.Yeroo isheen Dubbii Waaqayyoo cabsitetti garuu, Waaqayyo dhiirri aboo akkaishee irratti qabaatu godhe. Barreeffachuu yoo barbaaddan, Seera Uumamaa 3:16. Isheensana booda qixxee dhiiraa hin turre. Isheen cabsituu Dubbii Waaqayyoo turte.
“Ishee,” isheen, waldaan dachaa kanaa, cabsituu Dubbii Waaqayyoohin argitanii? Sanatu guutumaan guututti itti fufiinsa keessaa ishee baase.Inni egaa wanta waldaan gootee du'a hafuuraa waan hundumaa irratti darbattedha. Egaa amma, wantoota kanneen maaliif akkan waqaraa jiru in hubattuu!Dubbiin kun Dhugaa dha! Kun dhugaa Macaafa qulqulluu ti.
Qalbeeffadhaa, isheen maaliif waan akkasii goote? Dubartiinjaallatamtuun, miidhagduun sun attamitti...? Yeroo tokko suraa tokkon arge, iddoon isaa Griikii keessa nattifakkaata, suuraa Hewaan kan ageessi fakkii tokko kaasen arge. Isheen waanjibbisiisaa ijaan takkaa argamee hin beekamne fakkaatti. Sun immoo kanagarsiisu akkaataa yaadni sammuu foonii ittiin ishee ilaalu dha. Garuu isheenakkas hin turre; isheen miidhagduu turte, sababiin isaa ishee dubartii waanhundaan guutuu, dubartii hundumaa irra caaltu turte.
Qalbeeffadhaa, isheen utuu sadarkaa olaanaa akkasii irra jirtuumaaiiif waan akkasii goote? Isheen dhiiraa wajjin qixxee turte, isaa wajjin walqixa turte. Garuu amma wal qixxummaa dhiiraa wajjin qabdu akka gate hundumtikeenya in beekna, Waaqayyos, “Ammaa jalqabee inni aboo si irratti in qabaata”jedhe. Egaa kun dubbii Caaffataati, yoo barbaaddan dubbifachuu dandeenya. Egaa, namoota guutummaa biyyaatti tamsaasa kana hordifaa jiraniifyeroo qusachuuf jecha, tarii ofii keessanii akka dubbifattaniif kutaa Macaafaaisiniif kennaan jira. Sababa isheen kana gooteef qalbeeffadhaa. Seexanni attamittiisheetti dhi'aate?
Yeroo ta'e tokkotti Seexanni Waaqayyo wajjin wal qixa (co-equal)akka turee beektuu? Dhuguma inni akkas ture. Uumuu irraan kan hafe inni waanhundumaa ture. Inni waan hundumaa ture, inni waaqarratti gara harka mirgaaWaaqayyoo kan dhaabatu ture, inni Kruub hoogganaa guddaa ture. Qalbeeffadhaa, sababiin isheen kana gooteef, isheen uumamajalqanaa (origibal creation) keessa hin turre. Isheen uumama Waaqayyoo isajalqabaa miti; isheen uumama sadarkaa lammaffaa (by-product) dha. Kanaafuu,Yesus, “jalqabatti” jedhee akeeketti, isheen uumama Waaqayyoo isa jalqabaa hinturre. Yummuu Yesus, “jalqabatti” jedhee akeekutti, isheen uumama lammaffaa(byproduct) dha.
-----
Amma, Gaa'ela dhaabuu fi Wal Hiikuu Gaa'elaa irratti, hubadhaa,inni mul'ifamuutu irra jira. Amma inni mul'ifautti, isa beekuu hin dandeessan. Garuu guyyoota gara dhumaatti, bara ammaakanatti, wantoonni Macaafa Qulqulluu keessatti dhokfaman hunduu akka bakkeettibaafamee mul'ifamu Inni abdachiiseera. Kana nama meeqatu beeka? Mul'ataboqonnaa 10ffaa! Dhoksaan Gaa'ela Dhaabuu fi Wal hiikkaa Gaa'eelaa, wantootnidhakatoon kan biraa hunduu kanneen dhokfamanii turan bara dhumaa kanattibakkeetti baafamanii in mul'ifamu. Egaa amma, Sagalee, “Gara Tuuksan deemi”jedhe sana in yaadattuu? Ifa dinqisiisaa samii keessaa isa gadi bu'eeMallattowwan Torban bane sana in yaadattuu? Wanta ta'e sana sirriittiakeekkadhaa. Inni Dhugaa dha.
-----
Kun waan jibbisiisaa, waan jabaa wayii ti. Akkamitti akkan baaseedubbadhu hin beeku! Dubartootaa fi dhiirota mana sagadaa koo keessa taa'aajiran warra al lama yookiis al sadii fuudhan, yookiin heeruman yeroon argumaalan godha? Dubaroota gaggaarii fi dhiirota gaggaarii, hunduu wal makeera!Maaltu kana godhe? Barsiisa sobaa ti, dhugaadha, Gooftaa eeguu dadhabuutu kanagodhe.
“Waan Waaqayyo walitti qabsiise, namni gargar hin baasin.” Wantanamni walitti qabsiise miti; wanta “Waaqayyo” walitti qabsiise malee!Kallattiidhaan mul'ata Waaqayyo biraa yeroo argattanitti, isheen haadha manaakeessani, haaluma kanaan, isheen bara jireenya keessaniitti haadha manaakeessani. Hubattanii? Wanta namni walitti qabsiise garuu, namni kamuu walittiigargar baasuu danda'a. Waan Waaqayyo walitti qansiise garuu eenyu illee ittibu'uuf ija hin jabaatin. Inni, “Waan Waaqayyo walitti qabsiise, namni gargarhin baasin” jedhe. Waan abbaan seeraa gar tokkeen isaa machiin of wallaaleyookiis wanti kan biraan walitti fide, yookiis waan lallabaan duubattimucucaate tokko tuullaa kitaabota seera waldaa keessa jiruutiin, waan biyyalafaa kamuu akka godhaniif isaaniif eeyyemee, Dubbii Waaqayyoo immoo moggaatti dhiisuwalitti fidu miti. Hubattanii? An waa'ee waan Waaqayyo walitti qabsiiseendubbachaa jira.
-----
Guyyaa gaaf tokkoo, waan tokko yummuun isinitti dubbadhu, “KANAGOOFTAATU JEDHE” ta'uun isaa dirqama akka ta'e waanan beekuuf, akkuma Inninatti mul'isetti kutaa Macaafaa keessaa nan baafadhe. Garuu, “Yaa WaaqayyoGooftaa, amantoota sanaan maalan jechuu danda'a? Diigamuu isaan gidduuttifiduun danda'a. Dhiironni koriiderii gidduu, bakkee maasii keessa, iddoo kanbiraa hundumaa taa'anii, 'Ishee dhiisuu?' in jedhu, warri dubartootaas, 'Abbaamanaa koo dhiisuu?' in jedhu, isaan, 'Maal gochuutu narra jira?' jechaa jiru”jedheen Isa gaafa dhe. An, “Yaa Gooftaa, maal gochuun danda'a?” jedheen Isagaafadhe.
Wanti ta'e tokkos, “Gar agama tulluu sanaatti ol ba'I, achittissitti Nan dubbadhaa” naan jedhe. Yeroon gubbaa tullichaa irra turettis, namoonni dachaa TuksaniiIsa argaa jiraachuu isaanii hin beekun ture. Garuu barsiisonni iyyuubarattoota...irraa intala koo ishee xinnoo fi barattoota kaanis daree keessaawaamanii, “Tulluu gamaa sana ilaalaa! Ibidda boba'u kan duumeessa bifakeellootu siqu (amber) fakkaatutu qilleensa keessa ol ba'ee gadi bu'aa, olba'ee gadi bu'aa, ol ba'ee gadi bu'aa jira” ittiin jedhanii turan.
Aadee Evaans, as jirtaa? Rooni'ee as jirtaa? An karaa buufataboba'aatiinan deebi'ee gala jiran ture, gurbaan kun immoo iddoo buufata boba'aawaraabbatanii, iddoo buufata boba'aa Evaansi jira ture. Utuun waan gurbaan sundubbachuuf jedhu utuun hin beekin dura, inni miilla kootti bubu'ee, “Obboleessakoo Branhaam, ati tulluu gamaa sanarra turte, hin turree?” naan jedhe. An immoo, “Rooni'ee, maal jechuu kee ti? Lakki” jedheen deebiseef,hubadhaa, waan inni jechuuf jedhu ilaaluufan akkas jedhe. Wantoonni baay'eenyummuu ta'anitti yeroo baay'ee, an...isin namootatti hin himtan. Innigara...ta'uutti dhufa. Rakkoon isaa, wanti tokko ammaa amma deddeebi'ee yummuuta'utti gara waan amaleeffatamaa (common) ta'ee ta'uutti dhufa. Hubattanii? Annamootatti hin himu. “Rooni'ee, wanti ati... maal ture?” jedheen gaafadhe.
Inni, “Iddoo ati turte amma sitti agarsiisuu nan danda'a” naanjedhe. “Haadha koo waameen as dhaabannee Duumessa gama sanaa olii fi gadideddeebi'u ilaalaa turre. Anis haadha kootiin, 'obboleessi keenya Branhaam gamasana iddoo ta'e tokko taa'aa jiraachuu qaba. Sun isa Waaqayyo isatti dubbataajiru dha'n jedhe” naan jedhe. Guutummaan namoota magaalattiis Isa ilaalaa turan. Guyyaa saafaabakka duumessi gutumaan guutuutti hin jirretti, Duumessi bifa keellootti siquqabu tokko bife utubaatiin (funnel) gadi dhufee ol deebi'ee in diriire.
-----
Egaa amma, nuyi laaqii kana keessatti kan argamne sababatiyooloojii hiikkaa sirrii hin ta'iniitiifi. Sirrii dhaa? Sababii kanaaf isindubartoonni lammata heerumtu, isin dhiironnis lammata fuutu; sababa hiikkaasirrii hin ta'in tiyooloojiin hiikuuf kana gootani. Amma egaa wanta Inni nattidubbate tokkon isinitti himuuf jedha. Waaqayyo Uumaan keenya, Yesus Kristos yummuu biyya lafaa kanarrature gaaffii kana gaafatameera erga gaafatamee, rajiin Isaa Museen immoo Sabasana gara biyya abdachiifamaniitti baasuudhaa yeroo Gibxiitti gadi bu'etti,Museen haala sabni sun keessa jiru ilaalee waraqaa ittiin ishee hiiku kenneefjedhee dubbate Yesus. Museen haala isaan keessa jiran hubatee argee, “...gadi haadhiisu” jedhe. Waaqayyo kana akka godhuuf Musee, rajii saba sanatti ergamesana, akka waraqaa ittiin ishee hiiku kenneefii dhiirri haadha manaa isaabaasuu danda'u akka isaaniif eyyamu taasise.
Qarontos Isa Duraa boqonnaa 7ffaa lakkoofsa 12ffaa fi 15ffaairratti immoo, raajiin Kakuu Haaraa, Phaawulos, namni waanuma kana waldaakeessatti argee, “Kana Gooftaa utuu hin ta'in, ani isin nan gorsa” jedhe. Sunsirrii dhaa? Sababa haala wal hiikuu haadha manaa fi abbaa maanaatiif dubbate. “Jalqabatti akkas hin turre.” Museen garuu sana akka godhaniifisaaniif eyyame, Waaqayyos qajeelummaatti isa lakkaa'e. Phaawulosis yeroowaldaa isaa haala sana keessatti arge, mirga sana gochuu qaba ture.
Egaa amma Kun dhugaa akka ta'e amanaa, Kun Waaqayyo biraa akkadhufe amanaa! Duumessa Isaa fi Ergaa Isaa hanga ammaatti ragaadhaan gara koofideen, Waaqayyo tullicha irratti haala kanaan duraa sanaan akka itti fuftaniifnaaf hin eyyamne, akkaataa amma jirtaniin akka itti fuftaniif naaf hin eyyamne,kanaafis lammata kana hin godhinaa! Dhaqaa, haadha manaa keessanii wajjinnagaan jiraadhaa, yerichi dhi'aateera'oo. Dhufaatiin Gooftaa balbalarraga'eera! Gargar isaan hiikuuf nuyi yeroo hin qabnu! Ija jabina ittiin lammatakana gochuu yaaltan hin qabaatinaa! An amantoota warra kan kootii duwwaattandubbachaa jira. Fuutaniittu, yookiis heerumtaniittu yoo ta'e garuu waa'eeisaatiif Waaqayyo tullicha irratti Kana (mul'ata waaqa irraa sababa banamuuMallattowwan Torbaniitiif kennameef, kunis immoo gaaffin Dubbii Waaqayyookeessatti ka'an waan ta'eef) akkan dubbadhuuf dhuga baatuu godhee isinitti naergeera. Egaa Inni warra kanaan dura akkaataa sanaan fuutanii fi herumtaniin, “Akkumaamma jirtanitti itti fufaa jiraadhaa, si'achi cubbuu hin hojjetinaa!” jedhiiisaanitti dubbadhu naan jedheera.
“Jalqabatti akkas hin turre.” Kun sirrii dha. Jaqabatti akkas hinturre, dhumarrattis akkas hin ta'u. Haala ammayyummaa kanaa jalqatti garuu, asgarbicha Waaqayyoo tokkootti... An raajii Isaa ti ofiin hin jedhu, tarii raajiita'uuf hin ergamne yoon ta'es yeroo inni dhufuuf karaa qopheessaafiin jirajedheen amana. Kanaafis haala ammayya'aa ammaa keessatti, haadha manaakeessanii wajjin amma mana keessanitti akka galtan isinan abbooma. Isheetti ingammadda yoo ta'e, ishee wajjin jiraadhu, ijoollee kee soda Waaqayyoo keessattiguddisi; yoomuu waan akkasii lammata yoo goote garuu Waaqayyo sitti haaaraaramu! Ijoolleen kee matumaa waan akkasii akka hin goonetti isaan barsiisi.Sodaa Waaqayyoo keessatti isaan guddisi! Egaa akkuma amma jirtanitti jiraachaa,yeroo galgalooftuu amma keessa jiraachaa jirru kanatti, “Waamicha Yesus Kristosolii isin waamu bira ga'uuf kaadhaa,” achitti wanti hunduu in danda'amaa.
Read the full account in...
Gaa’elaa Fi Gaa’ela Diiguu.


text:
Dorgommii tana biyya 24 ardii jaha eessaa walti dhufee Chiile emagaalaa kjaha keessatti tapachati jira.
Haga ammaatti marroo 8 taphatanii goolii 18 gale.Afrikaa keessaa Naayjeriyaa, Maalii, Giinii fi Afrikaa Kibbaati dabre.
Dorgommii guyyaa dheengaddaa,Onkololeessa 17,2015 jalqaban tana irratti Naayjeriyaan USA 2-0 Meksiskoon Arjentiinaa 2-0, Ekuwaadoor Honduras 3-1 moote.Jermeniin Awustiraaliayaa 4-1 moote.
Hardha,Onkololeessa 19,2015 New Zeladni Faransaay,Siiriyaa fi Paraguaay,Afrikaa Kibbaatii fi Koostaarikaa,Kooriya Kaabaatii fi Raashiyaatti taphata.
Dorgomi tana Onkololeessa 17-Sadaasaa 8, 2015 tapahtan.Sunederlaandi Afrikaa keessatti humna jabeeffachaa deemuutti jirti.
Namii Afrikaa dorgommii EPL daawwatu yoo hedduu kilaboota Arsenaal, Manchester United,Liverpool fi Chelse jaalta.
Amma ammoo Sunderlaadnilleen jaalala Afrikaa argachuuf waan hedduun falachuutti jirti.
Kilabiin tun Taanzaaniyaan waliin taatee fulaa ijoolleen kahimaa kubbaa itti taphattu Taanzaaniyaatti banuuf qophi jirti.
Istadiyoomiin teessoo Daaresaalamitti ijaaramuuf deemu kun ijoollee kahimaa Taanzaaniyaa qofaa mitii ta naannoo isii hedduulleen hin gargaara.
Fulaan bashannanaa fi ispoortii tun maqaa perezdaantii Tanzaaniyaa Jakaya Mrisho Kikwete,JMK jedhani baasan.
Sudnerlanda maqaa ufii kana biyya akka Gaanaa,Zambiyaa, Afrikaa Kibbaatii fi Tanzaaniyaa keessatti leenjsitoota kubbaa miilaa leenjsiaa wayaa maqaa kilabii isaanii qabdu gugurgan.
Taphattoota kubbaa miilaa bebeekamoo Afrikaa akka Asamoah Gyan, John Mensah, Sulley Muntari of Benjani Mwaruwari, Patrick Mboma,El Hadji Diouf fa naqachiifanii ufi beessisan.


text:
LibreOffice 7.3 Help
Maadheen sarjaa A, tarree 1 keessaa A1 ta'ee teessoo argata. Jalqaba koordineetii maadhee gubbaa bitaa bal'inaa galchuudhaan, achiin buufata xiqqaa koordineetii maadhee jala mirgaan hordofamuun hammangaa maadheelee wal cinaa teessessuu dandeessa. Fakkeenyaaf, iskuweeriin maadheelee afran jalqabaatiin xiyyoo gubbaa bitaa keessatti uumamu akka A1:B2 tti wabeeffama.
Bal'ina haala kanaan teessessuun, wabii hirkataa gara A1:B2 gochaa jirta. Hirkataa jechuun asitti akka wabiin gara bal'ina kanaa ufmaan yeroo foormulaawwan garagalchitu akka sirreeffamu dha.
Absolute referencing is the opposite of relative addressing. A dollar sign is placed before each letter and number in an absolute reference, for example, $A$1:$B$2.
LibreOffice can convert the current reference, in which the cursor is positioned in the input line, from relative to absolute and vice versa by pressing F4. If you start with a relative address such as A1, the first time you press this key combination, both row and column are set to absolute references ($A$1). The second time, only the row (A$1), and the third time, only the column ($A1). If you press the key combination once more, both column and row references are switched back to relative (A1)
LibreOffice Calc shows the references to a formula. If, for example, you click the formula =SUM(A1:C5;D15:D24) in a cell, the two referenced areas in the sheet will be highlighted in color. For example, the formula component "A1:C5" may be in blue and the cell range in question bordered in the same shade of blue. The next formula component "D15:D24" can be marked in red in the same way.
Wabii hirkataa maaltu adda baasaa? Akka man'ee E1 keessatti ida'ama man'eelee hammangaa A1:B2 shallagdu jedhii yaadi. Foormulaan E1 keessatti galchitu:=IDA'A(A1:B2) dha. Yoo booda sarjaa haaraa fuuldura sarjaa A irratti saaguuf murteessitu, miseensonni dabaluu barbaaddu achiin B1:C2 keessatti ta'ee foormulaan F1 keessatti ta'a, E1 keessatti miti. Erga sarjaa haaraa saagdee booda, kanaafuu foormulaawwan wardii keessaa hunda mirkaneessuu fi sirreessuu qabda, akkasumas wardiilee biroo keessatti.
Carraan, LibreOffice hojii kana siif hojjeta. Erga sarjaa haaraa A saagdee booda, foormulaan =IDA'A(A1:B2) ufmaan gara =IDA'A(B1:C2) fooyya'a. Lakkoofsonni tarrees ufmaan yeroo tarree1 haaraa saagamu sirreeffamu. Wabiileen of danda'aa fi hirkataa LibreOffice Calc keessatti hoggayyuu yeroo bal'inni wabeeffame deemsifame ni sirreeffamu. Garuu yoo foormulaa garagalchitu waan haala kanaan wabiileen hirkatoo qofti sirreeffamaniif, wabiilee of dandaa'oo waan hin taaneef of eeggadhu.
Wabiileen of danda'oon yeroo shallaggiin maadhee murtaa'e tokko wardii kee keessatti wabeeffatu fayyadu. Yoo foormulaan sirriitti maadhee kana wabeeffatu hirkataan gara maadhee jala maadhee jalqabaatti garagalchame, wabiinis yoo koordineetii maadhee akka of danda'aatti hin qindeessine gara deema.
Yeroo tarreewwanii fi sarjaaleen saagaman irraa kan hafe, wabiileen yeroo foormulaan dura man'eelee murtaa'aa wabeeffatee jiru gara bal'ina wardii biraatti garagalchamu jijjiiramuu danda'a. Akka foormulaa =IDA'A(A1:A9) tarree 10 keessa galchiteetti yaadi. Yoo ida'ama sarjaa wal cinaa gara mirgaatiif shallaguu barbaadde, salphumatti foormulaa kana man'ee keessatti gara gara mirgaatti garagalchi. Garagalchi foormulaa sarjaa B keessaa ufmaan gara =IDA'A(B1:B9) sirreeffama.


text:
LibreOffice 7.3 Help
Hammangawwan man'ee gamteessuu barbaadde yoo moggasawwan qabaatan kkutaa kana fayyadami.Dirqalaalee kana kan filachuun si barbaachisu hammangaan gamtaa'inaa moggaasa wal fakkataa fi deetaan qindaa'e akka garagaraatin qindaa'e qofaa dha.
Deetaawwan gamtaa'an qindeessuuf moggaasawwan tarree fayyadama.
Deetaawwan gamtaa'an qindeessuuf moggaasawwan tarjaa fayyadama.
Deetaa hammanga gamtaa'inaa keessaa deetaa maddaatti kornyeessa, fi yommuu deetaan maddaa jijjiiramu ofumaan bu'aawwan gamtaa'inaa haaromsa.
Dirqalaalee dabalataa dhoksa.


text:
Daandii Milkaa’innaa fi Gammachuu-Lakk.17
Barruun tuni barreefamoota gaggabaabo ji’a Onkololeessa (October) 2016 fuula Fesbuuki Jireenya Badhaatu irraa walitti funaannamtedha.
“Wantoota namoota balleessan sadii irraa fagaadhu, wantoota sadan nama baraaran sirritti qabadhu.
Wantoonni nama balleessan sadan: fedhii duwwaa hordofuu, of dinqisifachuu (ujb) fi garmalee haafayu.
Wantoonni sadan nama baraaran: Rabbiin iccitii fi ifatti sodaachu, yeroo dallansuu haqa ta’u, yeroo durummaa fi hiyyummaa madaallamaa ta’u.”
Namni yeroo fi sammuu ofiitti sirnaan hin fayyadamne, dalalii jireenya fi jireenya salphinnaa keessa jiraata. Namni yeroo ofii sirnaan fayyadamee garuu sammuu ofii bakka hin taanetti yoo fayyadame, dhumti isaa hoongo fi salphinna. Fakkeenyaf, nama Rabbii fi Guyyaa dhumaatti hin amanne garuu addunyama tana qofa jala deemu osoo hin tawbatin yoo du’e salphinnaa fi adabbii hamatu isa eeggata. (Ilaali salphinna warra sammuu ofitti hin fayyadamne suurat al-mulk 67:6-10 irraa).
Akkasumas, namni tokko sammuu ofiitti fayyadamee yeroo ofiitti yoo hin fayyadamiin, dhumti isaa sodaachisaadha. Fakkeenyaf, nama Rabbii fi Guyyaa Dhumaatti amane garuu milkaa’inna Aakhiraa bitachuuf hin carraaqne.
Kanaafu yeroo fi sammuu ofiitti sirnaan fayyadamuun furtuu milkaa’inna fi gammachuti.
Namni yeroo hundaa harka isaa gara Rabbii dhugaan olkaasu (yeroo maraa du’aayi godhu), In shaa Allah guyyaa tokko balballi milkaa’inna ni banamaaf.
Beektaa yeroo kam jireenya keessatti akka kuftu? Yeroon ati kuftu yeroo ati salaatatti baaccu (qoostu) fi yeroo isaa eegun sirnaan yoo salaatu dhiistedha. Yommuu ati salaata dhiistu jireenyi sitti dhiphatti. Barataa tokkotu ture kan medicine baratu. Gaafa tokko “Ati sila maaliif hin salaanne?” Jedhe gaafadhe. Akkana jechuun deebii naa deebisee,”Ani barachuuf as dhufee malee salaata salaatufi miti.” Dhugumatti deebiin akkanaa nama rifachiisa. Bu’aan inni argate maal ta’eree? Yeroo muraasan booda akkana naan jedhe, “Bara kana qabxii gaarii galmeessaa ture. Garuu gara dhumaatti darbuu hin dandeenye. Kanaafu bara kana kufe jira. Lamu irra deebi’aa jira. Garmalee qo’achaa ture, hiriyoonni koo darbanii jiru. Kuni hundi maalif ta’e. Rabbiin maaliif akkana natti hojjataa?…”
Amma eenyun komataa? Matama ofii komachuudha. Namni daangaa Rabbii darbaa fi dirqamoota bahuu dhiisun, “Rabbiin maaliif akkana natti hojjata?” yommuu jedhu hin saalfatu? Barnoonni asirraa fudhannu maaliidhaa?
Tokkoffaa salaata dhiisu fi itti qoosun jireenya rakkoo fi dhiphoo jiraachudha. Salaata dhiisun jireenya keessatti kufaatif sababa ta’a.
Lamaffaa yommuu sirritti hojjatuu fi bu’aa gaarii argatu, Rabbiin irratti osoo hin ta’in humna ofii irratti hirkate. Kanaafu, humna, qabeenya fi sadarkaa keetin hin gowwomiin. Rabbiin irratti hirkadhu.
Yommuu Rabbiif galata galchitu, adabbii hamaa addunyaa tanaa fi Aakhiraa irraa ni baraaramta. Rabbiif galata galchuu jechuun Isaa ajajamuu fi qananii Isaatti fayyadamuun daangaa Isaa darbuu dhiisudha. Dhugumatti adabbii laaleessaa addunyaa tanaa fi Aakhiraa irraa baraaramuun ni’imaa (tola) fi mindaa guddaadha.
Wanti hundarra gaariin ijjoollen haadha abbaa ofiiti gochuu danda’an, Rabbiin irraa araarama fi rahmata isaani kadhachuudha. Wanti gaariin kana caalu hin jiru. Sababni isaas, rahmataa fi araarama Rabbiitiin milkaa’inna guddaa galmaan gahu. Milkaa’inni guddaan sunis Jaalala Rabbii argachuu fi Jannata seenudha. Milkaa’inni kana caalu ni jiraa sila?
Nama fedhii duwwaan oofamu fi harkifamu osoo hin ta’in nama haqaa fi xinxalliin oofamu fi harkifamu ta’i argami.
Amaloota niiti/dhiirsa keeti namoota birootti himuu irraa of eegi. Yommuu ati amala gaarii fi bifa miidhagaa niiti/dhiirsa keeti isaanitti himtu, si waanyun hiriiroo keessan kukkutuuf ka’u. Inuma jaalalaan isa/ishii irraa qabamuun dhiirsa/niiti jaallattu kee dhabuu dandeessa. Kanaafu odeeffannoo dhiirsa/niiti keeti akkuma argite hin raabsin. Keessumaayyu sab-qunnamtii fi hirriyootatti hin odeessin. Suuraa niiti/dhiirsa keeti sab-qunnamti kan akka Fesbuuki irratti gadii hin furin. Boodarra hadhaa baay’ee dhandhamtaati.
Suufiyaan As-Sawrii akkana jedhamuun gaafatamee, “Beekumsa barbaadu moo hojii gaggaarii hojjachutu si biratti jaallatamaadha?”
Innis akkana jechuun deebise, “Beekumsi kan barbaadamuuf hojii ittiin hojjachuufi. Kanaafu beekumsa barbaaduf jette hojii gaggaarii dalaguu hin dhiisin. Hojii gaggaarii dalaguuf jettes beekumsa barachuu hin dhiisin.”
“Jarjaruun haadha gaabbi hundaati.” Kanaafu wanta hundaa jarjaraan hin raawwatin boodarra garmalee seenoftaati.
Hin sobin, sobni kee akkamitti fi yoom ifatti akka bahu hin beektuti. Yommuu sobni kee ifatti bahe, ni salphatta, ni tufatamta. Haqa dubbachuuf bilisa ta’i. Yookiin cal’isi. Namoota gammachiisuf jette hin sobin.Yommuu sobdu amanamummaa dhabda, ni shakkamta, ni jibbamta. Yommuu haqa dubbattu immoo amanamaa fi jaallatamaa ta’aa adeemta. Sobni balbala milkaa’inna fi gammachuu namarratti cufa. Haqa dubbachuun immoo hulaa milkaa’inna fi gammachuu bana.
Cal’isuun warqiidha. Jechoota haqaa fi gaarii dubbachuun immoo warqii warqii caaludha. Kanaafu warqii hin dhabin.
“Kophatti diina Rabbii taate ummata keessatti gabricha Rabbii hin ta’in.” Bilaal ibn Sa’ad
Kana jechuun kophatti Rabbiin faalleessaa fi daangaa Isaa darbaa yommuu namoonni si argan immoo akka waan Rabbiin sodaattu hin fakkeessin. Kophaa fi ummata keessattis Rabbiin sodaadhu.Kophaa fi ifatti Rabbiin jalaa hin baatuti.
Humna baasu fi rakkoo danda’u yoo jibbite, milkaa’u hin dandeessu. Milkaa’inni humna baasu fi rakkoo danda’u waliin dhufa. Jireenya keessatti mi’aa yoo barbaadde, rakkoo fi gufuwwaan waliin obsi. Humna baasi, milkaa’innaaf gatii kafali. Asii fi achi takkaa warraaqi. Yeroo san milkooftati.
” Dhugumatti hojiiwwan gaggaariin qalbii ibsuu, fuula faayu, qaamaf jabeenya ta’u, rizqiif (soorataaf) bal’inna ta’u. Qalbii namoota keessatti jaalala kaa’u (namoonni nama hojii gaggaarii hojjatu ni jaallatu). Cubbuu fi badii hojjachuun immoo qalbii dukkaneessa, fuula walitti suntursa, qaama laamshessa, rizqii akka dhiphattu taasisa. Qalbii namoota keessatti jibba uuma (namoonni nama badii fi cubbuu hojjatu garmalee jibbu, namtichi suni osoo hanga fedhe cubbuu ofii dhokseeyyu.)”
Hariiroo haraama uumun, yeroo, qabeenya, sammuu, humna, gammachuu fi milkaa’inna kee hin qisaasessin. Yommuu namni tokko hariiroo haraama saala faallaa waliin uumu, yeroon jalaa gubatti, qabeenyi ni qisaasa’a, sammuun boqonnaa fi nageenya dhabdi, qaamni ni laamshaya, imaanni jalaa hatama, miidhaan isaa tarreefame hin dhumu. Qulqullummaa ofii eegu fi hanga fuudhani ykn heerumani obsuun kabaja, ulfinna, gammachuu fi badhaadhinna. Kanaafu In shaa Allah hanga nama sirrii ta’een, yeroo sirrii ta’etti walitti dhuftu obsi. Hanga sanii sammuu kee dagaagsi, aklaaqa/amala kee miidhagsi, qalbii tee shirkii, shakkii, jibba, waanyu, oftuulu irraa qulqulleessuf carraaqi. Kana beeki, nama hawwatamaa fi jallatamaa kan taatu yommuu amala kee bareechistedha. Nama jibbamaa fi kan irraa dheessan kan taatu immoo yommuu amala kee xurreessite fi fokkisteedha. Wantoonni amala kee fokkisan, soba (kijiba), oftuulu, waanyu, nama hamatu, dubbii oli gadii guuru, aybii (dogongora) namoota jala deebani ifatti baasu, kabaja namaa xureessu fi kkf. Kanaafu amala kee bareechisi.
Yommuu ammaan achi akka hin jaallatamne fi hin kunuunfamne sitti dhagahamu, aarun abdii hin kutin. Keessumatti namni atii fuudhu/itti heerumu barbaaddu yommuu si hin jaalanne sitti dhagahamu, aarun abdii kutu dandeessa. Miironni akkanaa dhiiga kee akka xuuxanii fi sammuuf anniisaa kee akka qisaasessan hin hayyaminiif. Rabbiin irratti hirkadhu. Akkuma hojii gaggaarii hojjachuu, badii irraa dheessu fi araarama Rabbiin irraa kadhachuu itti fuftuun, guyyaa tokko nama jaallatamaa fi kabajamaa taata. Hanqinna kee ilaalun of gadii hin xiqqeessin. Hanqinna malee eenyutu addunyaa tana irra deemaa? Hundii keenya hanqinna qabna. Haa ta’uu malee hanqinna keenya sirreessuf guyyaa guyyaan carraaqu qabna. Galmaa fi milkaa’inna namoota biroo ilaalun of hin jibbin. Wanta dandeessu hojjadhu. Kanaafu hanqinni keeti fi milkaa’inni namoota biroo karaa jijjirama sitti hin cufin. Jijjiramuuf tattaafadhu.
Hojii tokko hojjachuun dura jalqaba niyyaa kee tolchi. Maaliif hojjadhaa?jedhii of gaafadhu. Sababni isaas, niyyaa kee irratti hundaa’eti kan mindeefamtu (ajrii Rabbiin irraa argattu). Niyyaa kee erga tolchiteen booda faayda fi miidhaa hojii keeti madaali. Yoo hojiin kee faayda kan qabaatu ta’e, duubatti hin deebi’inii hojjadhu. Yoo miidhaa qabaate immoo dhiisi. Miidhaa fi faaydan isaa wal qixa yoo ta’e yookiin miidhaa fiduun isaa yoo si shakkisiise, hin hojjatinii dhiisi. In shaa Allah haala kanaan badii baay’ee jalaa baraaramta. Miila kee tarkaanfi itti aanutti kaasun dura itti yaadi. Maaliif hojjadha? Maal hojjadha? Akkamitti haa hojjadhu? Gaafilee jedhan deebisuuf carraaqi.
Shaqiiq al-Balkhii akkana jedhe:’namoota waliin yommuu hiriyyoomtu akka yeroo ibidda bira jirtu ta’i. Ibidda irraa faaydaa isaa fudhu akka si hin gubne immoo of eegadhu.” Haaluma kanaan namoota waliinis yommuu jirtu faayda irraa fudhu akka si hin miine immoo of eeggadhu.


text:
Dhaabbatni Mootummoota Gamtoomanii Gamtaan waraana Arabaa Yaman keessatti yakka waraanaa raawwatuu ibse
UN akka jedhetti , gamtaan waraana Arabaa Sa’udii fi Emreetin hogganamu haleellaa finciltoota Huusii irartti raawwataa jiruun lubbuu lammiilee nagayaa heddu kan galaafate tahuu beeksise. Gabaasni Kiibxata har’aa UN irraa bahe, gamtaan waraana Arabaa haleellaa finciltoota irratti raawwatuun lammiileen nagayaa akka hin miidhamneef of eeggannoon godhaa ture haalaan xiqqaa tahuu ibse.
Gamtaan waraana Arabaa haleellaa qilleensa irraan Yaman keessatti raawwateen lammiileen nagayaa 10,000 akka ajjeefamanii fi uggurri buufataalee Doonii fi daandii qilleensaa irra kaahames seera Addunyaa kan cabse tahuu gabaasni kun ni mul’isa. Ejensiin gargaarsa Daa’immanii UNICEF gama isaatiin akka jedhetti, waraana hamaa Yaman keessatti deemaa jiruun walqabatee beelaa fi dhibeen guyyatti daa’imman 130 kan du’an tahuu beeksise.
Gamtaan biyyoota Arabaa Sa’udii fi Emreetiin hoogganamu waggaa 3 fi ji’a jaha dura mootummaa Yaman deeggaruun finciltoota Huusii Iiraaniin deeggaraman irratti duula bal’a jalqabuun isaa ni yaadatama.


text:
Magaalota naannoo Amaaraa hiriirri keessatti geggeeffame jidduu Baahirdaar, Goondar, Dabra Birhaan, Dabra Taaboor, Saqooxaa,Hayiqi, Dasee fi magaaloota biroo keessatti tahuu odeeyfannoon ni addeessa.
Hirmaattonni hiriira kanneenii dhaadannoolee adda addaa kan dhageessisan yoo tahu, dhaadannoolee kanniin jidduu;
Gaafileen Eenyummaa Raayyaa fi Walqaayitiif deebiisaan haa keennamu! Balaan Hambaalee seenaa Laalibalaa irra gahaa jiru furmaata haa argatu, Aramaa Imboc kan Xaanaa miidhaa jiru furmaanni hatattamaan haa itti keennamu kan jedhan keessatti argamu.
Gaafii eenyummaa ummata Raayyaa ilaalchisee muummichi ministeeraa guyyaa kaleessaa qaamota dhimmi ilaallatu waliin marii baldhaa akka geggeessee fi qaamni gaafii dhiheessuu barbaade karaa nagayaatiin akka gaafatuu qabu kan hubachiise ta’uu, itti gaafatamaan waajjira muummicha ministeeraa Obbo Fitsum Araggaa karaa twitter isaatiin ibse.
Odeeyfannoo Walfakkaatun Muummichi ministeeraa guyyaa har’aa gara naannoo Amaaraatti imaluun, Haroo Xaanaa fi Bataskaana Laalibalaa daawwatte jira. Iddoowwan muummichi ministeera daawwate kunniin, gaafilee Ummanni har’a hiriira irratti akka mootummaan quba qabaatu jechuun gaafataa ture jidduu tahuus beekameera.


text:
Gosa biqiltootaa dachii tanarra jiru keessaa hedduun isaa eessatti akka argamu beeytuu? hedduun keenya biqiltoonni lafarratti qofa waan biqilan seena. inumaa irra hedduun biqiltootaa bishaan keessatti biqilu. Gosa biqiltoota dachii tanarratti uumame keessaa, dhibbentaa 85 kan tahu bishaan keessaa fi cinaa bishaaniitti biqila. Mukkeenii fi biqiltootnni nuti naannoo keenyatti arginu kunniin walumaa galatti dhibbeentaa 15 qofa ta’an jechuudha.
Ilmi namaa jiraachuudhaaf oksijinitti haajama. Oksijinii kana ammoo biqiltoota irraa arganna. Biqiltoonni kaarboon daayoksaayidii hawaa kana keessaa fudhatuudhaan, Oksijiinii nuuf baasu. Nutis oksijiinii kanaan oollee bulla, Bosonni jiidhaan Amaazon oksijiinii dachii tanarra jiru keessaa walakkaa kan ta’u isatu oomisha. Kan hafe naannoowwan biraa irraa oomishama jechuudha. kun hundi Rahmata Rabbii guddaati.
Biqiltoota kuma dhibba sadihii ol kan dachii tanarra jiraachuun isaanii mirkanaawe keessaa, kanneen 80,000 ta’an tajaajila soorataatiif ooluu ni danda’u. Garuu ilmi namaa biqiltoota nyaatamuu danda’an kanniin keessaa, kanneen 30 ta’an qofa baay’inaan soorataa jira. Kan hafan sooratamaa hin jiran jechuu miti. Ilma namaa dachii tanarra jiru keessaa kanneen dhibbeentaa 90 ol tahan, sanyiiwwan biqiltootaa 30 qofa sooratu jechuudha.
Biqiltoota kuma dhibbaan laakkawaman kanniin keessaallee kanneen kuma 70 ta’an tajaajila dawoomaatiif oolaa jiru. Ilmi namaa qoratee, gosa biqiltootaa kuma 70 ta’an irraa dawaa oomishuu danda’ee jira.
Akka qorattoonni himanitti, bosona duraan dachii tanarra ture keessaa, wanti dhibbeentaa 80 ta’u barbadaawee jira. Sababni kanaa ammoo lakkoofsi ilma namaa dabaluu isaati. Namni lafa mana irratti ijaaratuu fi, lafa qotatee irraa oomishatu barbaacha bosona mancaasa. haala kanaan ilmi namaa lafa waggoota kumaan dura bosonaan uwwifamee ture mancaasuudhaan magaalotaa fi gandoota garagaraatiin bakka buusaa jira.
sanyiiwwan biqiltootaa dachii tanarra jiran keessaa, kanneen dhibbeentaa 68 ta’an guutumaan guututti dhabamuu akka danda’an tilmaamamee jira. Bineensota dachiirraa dhabamaa jiran caala, biqiltoonni saffisa hamaan barbadeeffamaa akka jiran himama. sababaan kanaatis manca’iinsa bosonaati.


text:
Finfinnee, Muddee 9/2014 (TOI) – Gareen shororkeessaa ABUT wayita Waldiyaa weeraree turetti yakkoota sukaneessaa raawwachuu jiraattoonni magaalichaa ibsan.
Garichi dubartoota gudeeduu, namoota nagaa jumlaan ajjeessuu fi qabeebya heddu barbadeessuu jiraattoonni magaalichaa ibsaniiru.
Erga garichi magaalicha galee jireenya gadadoo jiraachaa turuu eeraniiru.
Garichi dargaggoota hedduu addabaabayitti ajjeessuu, gareen dubartoota gudeeduu fi qabeenya namoota dhuunfaa barbadeessuu eeraniiru.
Yuunvarsiitii Waldiyaa dabalatee dhaabbilee mootummaa fi dhuunfaa barbadeessuu himaniiru.
- Naannoo kee eegi!
- Gara adda waraanaatti duuli!
- Raayyaa Ittisa Biyyaa deeggari!


text:
Dhibeen Vaayirasii Koronaa jedhamuun daddarbu guutuu addunyaa keessatti saffisaan babal’ataa jiraatuu ibsame
Dhibeen Vaayrasii Koronaa jedhamuun nama irra namatti darbu, hanga ammaa lammiilee Chaayinaa 1300 ol kan qabate yoo tahu, ogeeyyota fayyaa dabalatee namoonni 41 dhibee kanaan du’uu mootummaan biyyattii beeksise. Kanuma hordofuun Vayirasii saffisaan tatamsa’aa jiru kana too’achuuf, mootummaan Chaayinaa imala gara magaalota 18 olitti godhamu ugguree jira. Haaluma kanaan magaalota ummanni miiliyoona 56 ol keessa jiraatu kanneen seenuu fi bahuunis dhoorkamee jira.
Dabalataanis Chaayinaan guutuu biyyattii keessatti buufataalee xiyyaaraa, Baaburaa fi konkolaataa dbalatee iddoowwan daldalaa keessatti keellaa too’annoo dhaabuun namoota Vaayirasichaan qabaman adda baasuuf kan carraaqaa jirtu tahuu gabaafame. Naannawa biyyattii Hubei jedhamu kan jalaqaba Vayirasichi keessatti mulidhatetti labsiin yeroo muddama kan labsame yoo tahu, ogeeyyonni fayyaa humna waraana biyyattii 450 ol gara magaalaa Wuhan kan bobbaafaman tahuu ibsame.
Vayirasiin jalqaba Chaayinaa keessatti argame kun yeroo ammaa guutuu addunyaa keessatti babal’ataa jira. Haaluma kanaan hanga ammaatti biyyoota namoonni Vaayirasii kanaa qabaman argamuu ibsan jidduu, Ameerikaa, Awustraaliyaa, Faransaay, Maleezhiyaa, Taaywaan, fi Neeppaal keessatti argamu. Namoonni Vaayirasichi irratti argame hundinuu kanneen dhiheenya Chaayinaa irraa deebi’an tahuu gabaafame.
Vaayirasichi hanga ammaatti gara Afrikaatti tamsa’uu kan hin gabaafamin tahus, hanqina teeknolojii, ogeeyyootaa, sirna ittisaa fi too’annoo dadhabaa biyyoota Afrikaatiin wal qabatee Vayirasichi tasa miliqee seennaan lammiilee Afrikaa heddu galaafatuu mala sodaan jedhu jiraachuu ibsame. Haaluma kanaan Biyyoota Afrikaa too’annoo dhibee kanaa dursanii cimsan jidduu Keeniyaa, Afrikaa Kibbaa, Naayijeeriyaa fi Masri keessatti argaman. Mootumman Ityoophiyaatis buufata xiyyaara Boolee keessatti keellaa too’annoo Vaayirasichaa kan dhaabu tahuu Jum’aa kaleessaa beeksise jira.


text:
Jalqaba ji’a kanaa loltoonni Chaayinaa fi Indiyaa daangaa irratti walitti bu’uun eega dhagahamee booda, biyyoonni lamaanuu humna dabalataa gara naannichaa kan ergaa jiran tahuu gabaafame. Hanga ammaatti gama lamaan irraa loltoonni diigdamaa ol madaayuu odeeyfannoon ni adddeessa.
Chaayinaan naannawa daangaa Kaashimiir irratti argamu dabalatee, gaarri Himaaliyaa gamni tokko kiyya jechuun falmiti. Indiyaan ammoo himannaa Chaayinaa moggatti dhiisuun naannicha keessatti daandiiwwanii fi bu’uuraalee misoomaa ijaaraa kan jirtu yoo tahu, waraanni Chaayinaa kanaan duras sochii Indiyaa dhaabsisuuf carraaqaa kan ture tahuu odeeyfannoon ni addeessa.
Walitti bu’iinsi kanaan dura ture sadarkaa bulchiinsa naannolee gama lamaaniitti furamaa kan ture tahus, miila kana garuu ministeeronni haajaa alaa biyyoota lamaanii kallattiidhaan wal yakkaa jiran.
Ministeerri haajaa alaa Chaayinaa ibsa baaseen “Chaayinaan birmadummaa daangaa isii eegsisuuf, akkasumas daangaa Chaayinaa fi Indiyaa irratti nageenyaa fi tasgabbiin akka mirkanaahuuf kutannoon socho’aa jirti” jedhe.
Ministeerri haajaa alaa Indiyaa gama isaatiin “Indiyaan sochiin geggeessaa jirtu hundi daangaa isii keessatti qofa; haata’u malee waraanni Chaayinaa daangaa ce’uun sochii loltoota Indiyaa danqaa jira” jechuun yakke.
Miidiyaaleen Indiyaa ammoo, eega walitti gaarriffannaan dhiheenya kanaa hammaatee asitti qofa, Chaayinaan daangaa ce’uun loltoota dabalataa kuma 10 ol buufataalee 80 keessa kan qubsiiste tahuu gabaasaa jiran.
Gama biraatiin ammoo Prezdaant Traamp Waldhabbiin biyyoota lamaanii gara lola hamaatti kan dhihaate tahuu ibsuun, Ameerikaan biyyoota lamaan jidduu jaarsummaa taa’uuf qophii tahuu beeksise.


text:
Paartiin mormituu Aljeeriyaa guddichi filannoo prezdaantummaa biyyattii keessaa kan bahuu malu tahuu akeekkachisse
Paartiin mormituu biyyattii guddichi kan Society for peace jedhamu , Prezdaantiin biyyattii Abdul’aziiz Butofliqaa wal dorgommii prezdaantummaa keessaa yoo kan hin baane tahe, paartichi kaadhimamaa isaa filannoo keessaa kan baasu tahuu akeekkachiise. Manni marii paartichaa ibsa baaseen, “ummanni Aljeeriyaa prezdaantichi kanaan booda biyya bulchuu hin dandayu jechuun ifatti mormaa jira, qondaaltonni mootummaatis sagalee ummataa dhageeffatuun prezdaanticha filannoo keessaa baasuu qaban” jedhe.
Filannoon prezdaantummaa Aljeeriyaa April 18/2019 kan geggeeffamu yoo tahu, prezdaantiin biyyattii Abdul’aziiz Butofliqaa filannoo kana irratti marsaa shanaffaaf kan dorgomu tahuu ibse. Manguddoon waggaa 81 Abdul’aziiz Butofliqaa bara 1999 irraa eegalee waggaa 20 Aljeeriyaa kan hooggane yoo tahu, bara 2013 dhibee isa muudateen teessoo irraa ka’ee socho’uu hin dandayu.
Haaluma kanaan lammiileen biyyattii heddu prezdaantichi filannoo ammaa kana irratti akka hin hirmaanee gaafachuun torbaan lamaan dabraniif mormii geegeessaa jiran. Haata’u malee Prezdaantichi ammas yeroo shanaffaaf biyyattii hogganuu kan barbaadu tahuu ibsuun hanga ammaatti murtii isaa irratti cichee jira.


text: Magaalaa Finfinnee naannawa Aqaaqiitti lolaa muudateen Konkolaataan hojjattoota Warshaa Buskuutii Cheraaliyaa fe’atee imalaa ture galaanaan liqafamee kan ture tahuun beekameera. Ogeessi kominikeeshiinii Abbaa Taayitaa Ittisaa fi To’annoo Balaa Tasaa fi Ibiddaa obbo Silashii Tasfaayee akka jedhetti, konkolaatichi akkuma hojjattoota fe’ateen lolaa tasa dhufeen kan liqimfame yoo tahu, Helikoptarri humna qilleensa Ityoophiyaa fi daaktuun abbaa Taayitaa ittisa balaa Tasaa Carraaqqii cimaa godhaniin lubbuu namootaa baraaruun danda’ameera. Haata’u malee Konkolaaticha baasuudhaaf yaaliin godhame hin milkoofne.


text:
Aalimni beekkamaan Sheikh Dr, Ahmad Al-Ammaari mana hidhaa Sa’uudii keessatti kan du’e tahuu gabaafame
INNAA LILLAAHI WA INNAA ILEEYHI RAAJI’UUN!
Doktor Ahmad Al-Ammaari Yunivarsiitii Madinaa keessaatti hogganaa Kollejjii Qur’aanaa kan ture yoo tahu, Ulamaa’ota August dabre mootummaa biyyattiitiin hidhaman jidduu tokko akka tahe gabaafame. Gareen hidhamtoota Sa’uudiitiif falmu gama Twitter isaatiin akka ibsetti, qondaaltonni Sa’uudii Sheikh Ahmad eega mana hidhaa keessatti dhukkubsateen booda yaala akka hin argane dhoorkan jechuun yakke.
Sirni awwaalcha Sheik Ahmad Al-Ammaari har’a galgala magaalaa Makkah keessatti kan raawwatamu tahuus odeeyfannoon ni addeessa.
#Sauudii #SheikhAhmad_Alammaari


text:
oromiapress.com
Barataan Oromoo kun barataa Health Science waggaa 1ffaa yoo tahu, barataa dadeettii fi namuusa qabeessa akka turee fi gaafa Wiixataa barumsaa isaa barachaa oolee gara naannoo sa’aa 1:00w.b. irraa eegalee akka baheen eessa buuteen isaa waan dhabameef hiriyooti isaa qaama Poolisii mooraa Univarsitichaatti gabasanis yerodhan tarkaanfiin akka hin fudhatamnee fi reeffi barataa Oromoo kanaa dirree kubbaa miillaa Universitichaa keessaatti gaafa Kiibxataa Caamasaa 04, 2015 fannifamee akka argame ibsaniiru. Yeroo reeffi barataa Oromoo kanaa argameetti qaami isaa walqixxaatee akka turee fi mallattoon biraa fuula isaa tahe afaan isaa irratti akka hin argamne hiriyooti isaa ifa godhanii jiru.
Duuti barataa Rabbirraa Biloo rakkoo fi miidhaa barattoota Oromoo irraan bulchiinsi Univarsity Walloo fi mootummaan abbaa irree Wayyaanee geessisaa jiraniin kan wal-qabatee tahuu fi akkaataa du’a barataa Oromoo kanaa barattooti Oromoo Univarsity akka seeraan qoratamu bulchiinsa univaristichaa gaafatanis qaami bulichiinsa Univarsitichaa sun qormaati akkasii kan geggeeffamu Hospitaala Maqaleetti yookan immoo Hospitaal Miniliktti jechuudhaan ajjeechaan lammii Oromoo kanaa osoo seeraan hin qulqullaahin gara matii isaatti akka ergame ifa taheera. Barataan Oromoo kun bakki dhaloota isaa godina Shaggar Dhiyaa, aanaa Gindabaratti ta’uun beekameera.
Mooraan Kampasii Dassee dallaa tokkollee kan hin qabne ta’uu isaa fi kana barattooti yeroo adda addaa qaama bulchiinsa Univarsitichaatti iyyatanis hawaasi nannichaayyu dalla isiniif taha jechuudhaan mooraa Univarsituchaatti dallaa ijjaaruu akka didan maddeen oduu kana ibsanii jiru.
Barattooti Oromoo Univarsity Walloo yaaddoo barumsa isaanii nagaan barachuu fi wabii jireenyaa dhabuu qaban yeroo ibsan, barataan Oromoo mooraa san keessatti akka lammii lammaffaa fi yakkamaatti kan ilaalamuu fi gaaffii mirgaas tahe kan bulchiinsa Univarsity wajjin wal qabatee kamiyyuu yoo gaafatan tarkaanfiin isaan irratti fudhatamu isa dhumaa fi keessa deebii ykn ilaalcha tokko kan hin kennamneef tahuu ibsanii; gaaffii guumii aadaa fi afaan Oromoo hundeessuuf bulchiinsa Univarsitychaaf yeroo dheeraaf dhiyeessanillee hanga har’aatti deebii osoo hin argatiin jiraachuu isaa fi warreen gaaffii mirgaa akkasii dhiyeessan illee tarkaanfiin barumsa irraa hari’uu akka irratti fudhatamu akka akeekkachiifaman beekameera.


text:
Maallaqa Ribaa Sadaqatuun dandahamaa? Dr. Zaakir Naayik
Ribaan ykn Dhalli Haraama tahuu namni hedduun hubatee jira. Rabbi(S W) jecha ‘Ribaa’ ja’u Qur’aana keessatti yeroo 8 dubbate. Rabbi Suuraa al-Baqraa Suuraa 2ffaa Aayaa 278 fi 279 irratti..
“Yoo fedha Ribaa fudhachuu hin dhiisne, lola Rabbii fi Rasuula irraa isinitti banamu eeggadha” ja’e.
Ribaan Islaama keessatti badii guddoodha. Imaam Addahabiin, Ribaa ykn Dhala badii gurguddoo Islaamummaa keessatti beekkaman keessaa sadarkaa 12ffaarra kaaye. Ergamaan Rabbii jaalatamaan Nabi Muhammadﷺ akka Hadiisa Mustadqal Hakiim lakkoofsa Hadiisaa 2259 irratti ibsanitti “Ribaa gosa 73tu jira. Ribaan irra xiqqaa ja’amu, Zinaa haadha ifiirratti dalaguun wal qixxaata” ja’e. Hadiisni kun Hadiisa Sahiiha. Ribaan irra xiqqaa ja’amu, akka waan Zinaa hadha ifiirratti dalaguutti laakkawama. Ergamaa Rabbiituﷺ akkana ja’e. Rabbilleen *fedha keessan kan Ribaaf qabdan hin dhiiftan taanaan, waraana Rabbii fi Rasuula irraa isinitti banamu eeggadhaa* ja’e. Badiin Rabbi haala Kanaan ‘waraanaan isinitti labsa’ ja’ee hime tan biraa Qur’aana keessa osoo barbaaddanii hedduu hin gartan. Xiinxalaa! Ribaan badii guddoofi hamtuu taanaan haala Kanaan dubbatame.
Gaafii namoota Sadanii, kan “maallaqa Ribaa kana akkam haa goonu?” ja’anii haa laallu.
“Maallaqa Ribaa Sadaqatuu dandeenyaa? Baankii baasee haa Sadaqadhuu? Mallaqa kana Baankumatti dhiisee, maallaqa saniin qixaa alumaa haa Sadaqadhuu?” ja’anii gaafatan.
Waa’ee maallaqa Ribaa Baankii baasuu fi Sadaqachuu irraa haa dubbannu. Sadaqaa kennuun dura maallaqa fudhachuun dirqama. Ribaa fudhachuun ammoo Haraama. Kanaafuu maallaqa Ribaa fuudhanii Sadaqaa kennuun Haraama. Hogguma maallaqa Ribaa fudhatte sanitti waraana Rabbii fi Rasuulaa ifirratti labsitee jirta. Kanaafuu maallaquma Ribaa fudhatuu waan ja’amu yaaduun hin barbaachisu. Maallaqa Ribaa(Dhalaa) fudhatanii Sadaqachuun Haraama. Waan kana raawwannaan badii hojjatte. Wayta Sadaqattu san tarii sadarkaa badii hir’isuu dandeessa. Tahus Dilii dalaydee jirta.
“An hanga ammaatti Ribaan Haraama tahuu isaa hin beeku. Ammaan tanaan dhagahe. Ammoo maallaqa Ribaatin Baankii keessaa qaba, akkam haa godhu?” jettee yoo gaafatte, tun gaafii addaati. Garuu namni tokko “An account dhalaatin Baankii qaba. Account san achuma tursiisee Dhala irraa baasaa harka qalleeyyiitti Sadaqadha” ja’ee yoo na gaafate, anis deebisee gaafiin isa gaafadhuun qaba. Gaafii tana nama hedduun gaafadhe.
Hayyoonni “maallaqa Dhalaa Baankii keessatti kuusanii gaafa tokko baasanii Sadaqatuun ni taha” ja’an ni jiran. An yaada hayyoota kanniinii guutumaan guututti hin fudhu. Gaafii tana gaafatuun barbaada. Fakkeenyaaf an daldala baala sammuu hadoochurratti yoon hirmaadhe ykn ammoo warshaa Farshoo banee dalagaa tanarratti Doolaara Miliyoona tokkoon itti baasa. Waggatti bu’aa Doolaara Miliyana takkaatin argadha. Bu’aan irraa argadhe hunda isaa nin Sadaqadha. Kun Islaamummaa keessatti hayyamamaadhaa? ja’eetin gaafadha.
Hayyoonni Muslimaa hundi “hin tahu” ja’anii deebisan. Anis ‘Maalif’ ja’eetin deebisee gaafadha. Sababni isaa “Haraama” ja’anii deebisan. Baala sammuu nama hadoochu gurguruun, Farshoo oomishanii gurguruun Sadarkaa Diliiwwanii Imaam Addahabiin kaaye irratti sadarkaa 19ffaarratti argama. Ribaan ammoo sadarkaa 12ffaa irratti argama. Kanaafuu badii sadarkaa 12ffaarratti argamuuf yoo naaf hayyamtan, badii sanii gadii tan sadarkaa 19ffaarratti argamtu maaf naaf hin hayyamne? ja’eetin gaafadha.
Hubadhaa! Dalagaa Farshoo irratti yoo hirmaattan(dalagaan tun badii gurguddoo keessaa takka taatus) Rabbii fi Rasuulli waraana isinirratti hin labsan. Garuu Ribaa irratti hirmaattan taanaan, takkii kennitanii, yowaahuu fudhattanii jirtan taanaan, waraanni Rabbiifi Rasuulaa isinirratti labsama. Maallaqa Dhalaa fuudhanii Sadaqatuun ni hayyamama eega ka naan jettan tahe, Farshoo daldaluu fi baala sammuu hadoochu daldaluu irratti hirmaadhee, bu’aa waan sanirraa argadhu nin Sadaqadha taanaan naaf hayyamuu qabdan.
“Kookeenii fi baalota sammuu namaa hadoochan gurguree bu’aan argadhu hunda niin Sadaqadha” osoo jettanii gaafattanii Ulamaan isiniif hayyamu tokkolleen hin jiraatu. Sababni isaa dalagaan tun Haraama. Ribaa irratti yoo hirmaatte hawaasa miidhaa jirta. ‘Diinagdee Dhalarraa bilisaa tan Qur’aanaan deeggaramte’ mata duree ja’urratti haasawa taasiseetin ture. Dhalarratti hirmaatuun hiyyeessa haalaan hiyyoomsa. Nama waan kanarratti hirmaate irratti Rabbii fi Rasuulli waraana labsanii jiran. Akkaan an amanutti maallaqa Ribaa Baankii baasanii Sadaqatuun Haraama.
Tarii haalli itti hayyamamu jiraachuu mala. Fakkeenyaaf Dhala nyaachuun Haraama tahuu isaa arra bartan. Baankii irraa ammoo maallaqa Dhalaa qabdan. “Maallaqa kana akkam haa goonu?” jettanii yoo na gaafattan deebisaa kophatti isiniifin kenna. Garuu “Baankuma keessattiin kuufadha, achuma kaayeetin Dhala qofa irraa baasee Sadaqadha” yoo jettan, kun guutumaan guututti Haraama. Kanarratti Rabbii fi Rasuulli waraana labsan. Guutumaan guututti dhorkaadha.
Hanga arraatti Haraama tahuu isaa yoo hin beekin, maallaqa Dhalaa Baankii keessaa qabdan taanaan “maallaqa kana akkam haa goonu?” jettanii yoo gaafattan deebisaan addatti itti kennama. Kanaaf hayyoonni hedduun filmaata garagaraa kennan. Fakkenyaaf Sheekh ibn Baaz “maallaqa kana namoonni biroo akka Deynii(liqii) ifirraa kafalaniif jecha kennuu ni dandeessan” ja’e. Haa tahu malee Ulamaan hundi maallaqa Dhalarraa argame dhuunfaatti itti fayyadamuu akka hin qabne irratti waliif galan.
Maallaqa Dhalaa fudhatuun dhoorkaa tahus garuu akka tasaa tahee fedha keessaniin malee yoo isinitti dhufe fuutanii dhimma biraa irra oolchuun ni taha. Fakkeenyaaf maallaqa sooramaatu jira. Maallaqa sooramaa(xorataa) fedha keessaniin malee Akkaawuntii Dhala qaburra kaayan. Kun fedha keessaniin malee waan isinitti dhufe, tun gaafii addaati. Yookaan ammoo bakka dalagaatti namni isin waliin hojjattan osoo isin hin beekin yoo waan akkasii dalage, waan san isin quba hin qabdan taanaan fuutanii nama biraatii kennuu ni dandeessan. Haa tahu malee isin ifumaa Dabtara qusannaa Dhala qabu banattanii, san booda maallaqa Ribaa baasaa arjoomuun dhoorkaadha.
Wanni akkasii isin mudatee jira taanaan amma booda waan akkanaa irraa fagaachuu yoo murteessitan, maallaqa hanga ammaa Ribaa irraa argattan akka gootan isinittiin hima.
- Nama liqaan irra jiruuf kennuudha.
- Manneen hawaasni itti qulqullaawuu fi dhiqatu ittiin jaaruu ni dandeessan.
- Namoota rakkataniif arjoomuu ni dandeessan.
Garuu namoota isinitti irkatoo tahaniif kennuu hin dandeessan. Ilma keessaniif, intala teessaniif, Abbaa keessaniif, Haadha teessaniif kennuu hin dandeessan. Kunniin warra gargaarsa keessan haqa godhatu. Karaa gabaabaan namoota irraa dhaaluu dandeessanitti maallaqa san kennuun hin tahu. Akkasumas namoota isaan kunuunsuun isinirratti dirqama tahetti maallaqa Dhalaa san kennuun hin tahu. Qaama biraa kan tohannaa keessaniin ala jirutti kennuu ni dandeessan.
Garuu gama nama liqaan irra jiruutiin wal qabatee, Sheekh ibn Taymiyaan “namoota isinitti dhihoo tahaniif, Abbaa tahee, ilma tahee, yoo liqaan irra jiraate maallaqa Dhalaa san kennuun ni taha” ja’e. Sababnis liqaa nama sanii kafaluun dirqama keessanii miti. Dirqamni keessan jireenya guyya guyyaa isaanii guutuudha. Kanaafuu yoo Abbaan keessan, ilmi keessan ykn intalti teessan idaa ifirraa qabaatan, maallaqa Dhalaa dabalatee Zakaas isaaniif kennuu ni dandeessan. Zakaa aadumaan kennitan sanis firri keessan akka liqaa ifirraa kafalu itti kennuu ni dandeessan.
Haaluma wal fakkaatuun maallaqa Dhalaa fedha keessaniin malee isinitti dhufe kanaas warri isinirratti hirkatoo tahan akka liqaa ifirraa kafalaniif kennuu ni dandeessan. Nama biraatiifis kennuu ni dandeessan. Namoota harka qalleeyyii kan isinirratti irkatoo hin tahiniif kennuu ni dandeessan. Tola ooltummaaf oolchuu ni dandeessan. Manneen qulqullinaa ittiin tolchuu ni dandeessan. Garuu wanni beekuu qabdan, haala Ribaa san keessatti itti fufuu hin qabdan. Rabbi dhimma kanarratti ajaja ifa tahe nuuf kenne. Dalagaa tanarraa Tawbatuu yoo feetan ulaagaa Shan guutuu qabdan. Jalqaba, Dhalli dogongora tahuu isaa irratti walii galaa. Kanaafuu Ribaan dogongora jettanii walii galuu qabdan. Lammaffaa, hogguma dogongora tahuu isaa beytan sanitti ifirraa dhaabaa. San jechuun Akkaawuntii teessan jijjiiruu qabdan. Akka Dhalli sun itti fufu godhuu hin qabdan.
Dabtara san yeroma san ifirraa dhaabuu qabdan. Akkaawuntii Dhala hin qabne keessa kaayaa. Akkaawuntii banachuun dirqama yoo isinitti tahe kan Dhalarraa bilisaa banadhaa.
An Indiyaa keessaan jiraataa ture. Biyyoota Shari’aan hin bulle keessa jiraannee beyna. Akkaawuntii Dhalarraa bilisa tahe banachuu ni dandeessan. Kanaafuu Akkaawuntii dhaluu hin dandeenye banachuu keessan mirkaneeffadhaa. Akkaawuntii hedduun Dhala qaba. Kanaafuu isin Account Dhalarraa guutumaan guututti bilisa tahe banadhaa. Sababni isaa wayta Akkaawuntii banattanii maallaqa Baankii keessa kaayattan, isin maallaqa isaaniif kennitanii, warri maallaqa san itti fayyadame akka Dhala isiniif kafalu hayyamaa jirtan jechuudha. Kun guutumaan guututti Haraama.
Kanaafuu amma dura Akkaawuntii Dhalaa qabdan taanaan ammuma gara Akkaawuntii Dhalarraa bilisaatti jijjiiraa. Maallaqa Dhala sanirraa hafe, akkuma dura isinitti hime sanitti wantoota irratti baasuu qabdanirratti baasaa. Wanni beekuu qabdan guddaan, Akkaawuntii Ribaa san hatattamaan ifirraa dhaabuu qabdan. “Maallaqa Ribaa irraa baaseetin jira” jettanii Akkaawuntii itti fufsiisuun dhoorkaadha. Akkaawuntii san dhiistanii keessaa bahuu qabdan. San booda Akkaawuntii Dhalarraa bilisaa banadhaa. Maallaqa mana keessan keessa kaayuun ulfaataa yoo tahe, Baankii keessa kaayachuu dandeessan.
Akkasumas daldala karaa Check dalagattan taanaan Akkaawuntii Dhalarraa bilisa tahe banadhaa. Wanni irra gaariin Baankii Islaamaa keessatti Akkaawuntii banachuudha. Lammeessoo ammoo, biyya teessan keessa Baankiin Islaamaa yoo hin jiraanne, Baankuma jiru sanitti banadhaa. Garuu Dhalarraa bilisa tahuu isaa mirkaneeffadhaa. Ribaa san dura sababa wallaalummaa keessaniitiif isinitti seene, harka qalleeyyiif kennuu ni dandeessan, sun hayyamamaadha.”


text:
Kooriyaan Kaabaa doorsisa Kooriyaa Kibbaan booda biiroo waliinii daangaa irra jiru barbadeessite
Kooriyaan Kaabaa biiroo Kooriyaa Kibbaa waliin daangaa irraa qabdu barbadeessuu aanga'oonni Kooriyaa Kibbaa himan.
Tarkaanfiin kun kan fudhatame erga Kooriyaan Kibbaa naannoo daangaa biyyoota lameenii humna waaraanaa irraa bilisa tahetti humna waaranaa ishee bobbaasuuf qophii tahuu akeekkachiifte sa'aatii muraasa booda.
Biiroon biyyoota lameenii magaalaa dangaa irra jirtu Keesongi jedhamtu keessatti argama.
Bakki Biiroo kun daangaa Kooriyaa Kaabaa keessatti kan argamu yoo tahu bara 2018 biyyootni lameen akka wa qunnamaniif yaadamee kan baname ture.
Erga weerara koroonaavaayirasii ji'a Amajjiin as Biiroon amma haleellamee akka barbadaa'u tahe jedhame kun qullaadha.
Biyyootni lameen torbanootaaf wal gaareffachaa turan. Kunis sababa garee namoota Kooriyaa Kaabaa gananii gara Kibbaatti badaniin kan uumame yoo tahu olola garaagaraa gara Kooriyaa Kibbaatti egaa turan jedhama.
Obboleettiin gaggeessaa Kooriyaa Kaabaa Kim Yo Jong jedhamtu torban darbe biiroo daangaa irra jiru barbadeessuu akka danda'an ibsa kennitee ture.
Ministerri Dhimma Tokkummaa Kooriyaa Kibbaa magaalaa Sehul jiru ganama kana dhohinsi naannoo Biiroo sanaatii dhagahamu ibse.
Yeroo dhiyoon as Kooriyaan Kaabaa olola karaa daangaa gara biyya isheetti ergamu balaaleffataa turteetti.
Gareen Kooriyaa Kaabaa irraa dhokatanii badanii Kooriyaa Kibbaa galan olola garaagaraa meeshaa adda addaa kan akka afuuffeetti fayyadamuun garasitti ergu.
Biyyootni lameen biiroo barbadaa'e kana kan hundeessan erga pirezidaanti Kooriyaa Kaabaa Kim Jon Un fi gitnisaanii pirezidaanti Moon Jey in waliin mari'atanii ture.


text:
Bara 1999 kaasee Raashiyaaf takka mummicha ministeeraa yeroo kaan immoo prezidaanntii kan turan Vladmir putin har’a marroo 4 ffaaf prezidaantii ta’uun Masaraa Kremliin keessatti kakatanii aangoo qabatan.
Putin heera biyyatti irra harka ofii ka’anii yeroo kakatan Raashiyaa ishee har’a fi ishee gara fuula duraaf waan danda’aee mara gochuun hojii koo fi kaayyoo kooti jedhan.
Putin Prezidaantii ta’anii marroo shanaffaaf dorgomuu yoo fedhan heera biyyatti jijjiruu qaban.Harrii jiru marroo walitti aanana lama caalaa filatamuu hin qaban jedha.
Filannoo Bitooteessa darbee gaggeeffameen putin kaadhimamaa isaani waliin dorgoman irratti sagalee 100 keessaa harka 77 argachuun injifatan.
Deemsa sagalee kennuu gaggeeffame kan qeeqan taajjabdonni addunyaa deemsa filannoo sana keessa shirri hojjatamuu isaa fi kanneen dhiyaatan keessaa filachuun rakkisaa ture jedhu.
Angawoonni filannoo kan Raashiyaa immoo seera cabee xinnoo dha jechuun kunis qoratamaa jira jedhan.


text:
Monthly Archives
September 2021
Finfinnee, Fulbaana 20, 2014 (FBC) – Filannoon biyyaalessaa marsaa 6ffaa naannoo Hararii karaa nagaan xumuramuu Komishinii Poolisii naannoo Hararii beeksiise. Filannoon marsaa 6ffaa sodaa…
Naannoo Somaaleetti naannolee Filannoo hundatti adeemsi sagalee laachuu xumurame – Burtukaan…
Finfinnee, Fulbaana 20, 2014 (FBC) – Naannoo Somaaleetti naannolee Filannoo hundatti adeemsi sagalee laachuu xumuramu walitti qabduun Boordii Filannoo Biyyaalessaa Burtukaan Miidhaksaan…
Adeemsi sagalee kennuu halkan keessaa hanga sa’aatii 2tti dheerate
Finfinnee, Fulbaana 20, 2014 (FBC)- Naannolee Filannoon biyyaalessaa marsaa 6ffaa gaggeeffamaa jirutti adeemsi sagalee kennuu halkan keessaa hanga sa’aatii 2tti kan dheerate ta’uu boordiin…
Preezdaantii Faransaay duraanii Saarkooziitti hidhaan murtaa’e
Finfinnee, Fulbaana 20, 2014 (FBC)- Preezdaantii Faransaay duraanii Niikolaa Saarkooziitti adabbiin hidhaa murtaa’eera. Preezdaantichi duula filannoo bara 2012 gaggeeffameen kara seeraan…
Manni Maree Naannoo Affaar muudama kaabinoota haaraa mirkanneesse
Finfinnee, Fulbaana 20, 2014 (FBC) – Manni Maree Naannoo Affaar yaa’ii jalqabaa waggaa 1ffaa bara hojii 1ffaa gaggeesseen muudama kaabinootaa mirkaneesseera. Haaluma kanaan:- 1.Obbo…
Lammiileen har’a filannoo diimokiraasii keenya guutuu taasisaan raawwataniiru-M/M Abiy
Finfinnee, Fulbaana 20, 2014 (FBC)- Muummeen Ministira FDRI Abiy Ahimad uummanni sababa garaagaraan Waxabajjii darbe sagalee isaa kennuu hin dandeenye jijjiiraa beellamaa boordiin filannoo…
Komishinichi guyyaa boruu sa’atii murtaa’eef hojii nageenyaatin walqabsiisee daandiiwwan cufaa ta’an…
Finfinnee, Fulbaana 20, 2014 (FBC)- Komishinii Poolisii magaalaa Finfinnee guyyaa boruu sa’atii murtaa’eef hojii nageenyaatin walqabsiisee daandiiwwan cufaa ta’an ifoomseera. Komishinichi…
Komishiniin manneen amala sirreessaa naannoo Beenishaanguul Gumuuz uffataa seeraa fi Asxaa haaraa…
Finfinnee, Fulbaana 20, 2014 (FBC)- Komishinarri Komishinii manneen amala sirreessaa naannoo Beenishaanguul Gumuuz obbo Abiy Jaagooraa naannichaatti uffanni seeraa fi Asxaa haaraa ifoomuu…
Manni Maree Naannoo Sidaamaa muudama kaabinoota haaraa mirkanneesse
Finfinnee, Fulbaana 20, 2014 (FBC) – Manni Maree Naannoo Sidamaa yaa’ii jalqabaa waggaa 1ffaa bara hojii 1ffaa gaggeesseen muudama kaabinootaa mirkaneesseera. Haaluma…
Manneen Murtii Oromiyaa guyyaa boruu hojii idilee isaanii ni eegalu jedhame
Finfinnee, Fulbaana 20, 2014 (FBC) - Manneen Murtii Oromiyaa sababa boqonnaa Abbootii Seeraatiin baatii lamaaf gariin cufamanii turan guyyaa boruu hojii idilee kan eegalan ta’uu ibsameera.…


text:
Appilikeeshiiniin Telegram ganama har’aa irraa jalqabee biyyoota addunyaa heddu keessatti dhaabbatee akka ture dhaabbatichi beeksise. Dhaabbatichi gama Twitteriitiin akka ibsetti, humni elektrikii naannawa Amasterdaamitti addaan cituu isaatiin walqabatee, Applikashiinii Telegram irrattis rakkoon teknikaa kan uumame tahuu beeksise. Kanuma hordofuun biyyootaAwurooppaa, Ruusiyaa, Afrikaa fi Baha jiddu galeessaa keessatti hojjataa kan hin jirree tahuu dhaabbatichi hime.
Dhaabbatichi ibsa isaa kanaan, rakkoo uumame furaadhaaf kan hojjataa jiru tahuu ibsuun, fayyadamtoonni Appilikeeshiinii Telegram obsaan akka eegan gaafate. Hanga yeroo gabaasa kana itti qindeessineetti Appilikeeshinichi naannawa addaan citee ture tokko tokkotti kan deebi’e tahuun beekameera.