text:
Location: Horn of Africa; in what is today Ethiopia. Oromia is approximately located between 3 degree and 15 degree N latitude and 33 degree and 40 degree longitude. Size 375,000 Square Miles, or, 600,000 square kilometers; Larger than France, Italy, Switzerland, Belgium & the Netherlands combined. Population 40 million; 3rd. largest nationality in Africa; single largest nationality in East Africa.
WELCOME TO OROMONET
Gabcast! Gotoota Oromo Haa Yaadannu. #17 - Wallee.
Sunday, December 21, 2008
Seenaa Gabaabaa Goticha Jaal Lagasaa Waagii Meetta
Jaal Lagaasaa Wagii umriin isaa barmootaaf yeroo gahu, mana baruumsa sadaarka tokkoffaa Bakkamee jedhamuuti kutaa 1-4 barate. Barnoota isaa kutaa 5-8 ammoo mana barumsaa Hinccinniitti barate. Sana booda gara Finfinneetti deemuun barumsa isaa itti fufuun kutaa 10-11 magaluuma Finfinneeti barate.
Jaal Lagaassaa Wagii erga barumsa isaa haga kutaa 11ti barate booda barnoota akadaamii dhiisee baruumsa Makaanikummaa fi Konkoolaata oofu bara 1975 keessa barateera. Oguummaa isaa kananiis hojiilee adda addaa irraatti bobbahuun hojjaachaa ture. Jaala Laggaasaa Wagii hojii daldala irraatti bobbahuun magaala Dirree Dhawaa keessaati waggaa torbaaf kan jiraachaa turan yeroo tahu, hojiidhuuma daldala kanaaf meesha daldaala adda addaa fe’achuun gara Dhiha Oromiyaa deemuun daldala itti fufe.
Jaal Laggaasaa Wagii obbolaa shan kan qabu yeroo tahu,Waxbajjii 27 bara 1987 haadha mana isaanii Waynisheet Getahuun fudhe. Hadha Mana isaa kana irraa ijjoollee dubartoota sadii (3) kana maqaan isaani Bilisummaa Laggasaa, Firehiwet Laggasaa fi Nestaannet Laggasaa kan jedhamaaniis godhate.
Jaal Laggasa Wagii jaalalaa fi fedhii guddaa ummata isaaf qaba. Akkasumas hacuccaan ummata isaa irra gahu boqonnaa waan isaan dhorkeef bara 1990 maatii isaa jaallatu dhiisee Dhiha Oromiyaa deemun QBO hogganummaa ABOtiin gaggeeffamutti makame. Bara 1991 barumsa siyaasaa fi leenjjii waranuumma, marsaa 18ffaa gahummaan xumuratee, dirree dhihaatti miseensa ABO ta’e.
Dammaqiinsaa fi hubaannoo Jaal Lagaasa Wagii qabu irraatti hundaa’uun dhaaba keessaatti barumsa dabballummaa bara 1991 bakka Beelmuuguu jedhamuutti barate. Akka baratee baheen dirqama dabballummaan zoonii Begitti ramadame. Zoonii kana keessatti dirqama dabballummaa gahummaan osoo bahaa jiruu mootummaan Dargii kufe. Dhaabni dandeetii fi gahummaa isaa ilaaluu dhaan ona Qaaqeetti dirqama bulchiisaatti ramade. Bulchaa ona kanaa yeroo turetti kaayyoo ABO ummata hifannaa tokko malee barsiisuun fakkii guddaa miseensa tahee fi ummata biratti jaalala guddaa nama horatee dha.
ABO mootummaa Cehumsaa keessaa akka baheen WBO naannoo jirtuu dabalamuun diina jabinaan lolee lolchiiseera. Falmaa diinaa wajjin godhamuu haga walakkeessa bara 1993 itti fufuun of ijaaruuf humna daangaa Sudaanii fi Itophiyatti bahee waliin ture. Bara 1994 humna ijaaramee walkeessaa Dhiha Oromiyaatti deebi’e keessa J. Laggasaa tokko ture. WBO diinaa wajjin falmaa hadhaawaa itti fufuun bara 1997 keessa oggaa mootummaan Wayyaanee magaalota Sudaan Kurmuk fi Giizan rukuttee qabattee xurreen dhiheessii akka hin cufamneef humna of duuba daangaatti deebi’ee keessa ture Jaal Laggasaan. Bara 1993-1998 tti sadaarka miseensuummaa irra kaase haga sadaarkaa qondaala waraana ol-anaati dirqaama fudhatee qabsaawaa dhugaan qabsaa’ee qabsoo gosiisee dha.
Bara 1998 keessa miseensota ABO leenjii addaaf biyya ollaatti ergaman keessaa ture. Leenjii isaa xumuratee haga ramadamutti biyya ollaa keessa Oromoota jiran akka ijaaruuf dirqamni itti kennamee ture. Akka kanatti tattaaffii J. Laggasaan godheen bara 2000 keessa Oromooti biyya ollaa keessa jiran walitti qabuun Waldaa Hawaasa Oromoo Eritrea ijaare, QBO irraa qooda akka fudhatan taassisee jira.
Jaala Lagasaa Wagiin bakka fi haala dirqaamni qabsoon isa feete hunda keessaati qooda ol’anaa nama kenna turee fi gahumaadhaan dirqaama itti kenname hunda nama baha turee dha. Akka kanaati jaal Lagaasa Wagiin bara 1998/99 irraa kaase itti anaa moona leenjii WBO waliigala tahe hojjaacha turuun isaa seenaan isaa adeesa. Bara 2000 irraa kaase barumsaa fi haroomsa waraanummaa, siyasaa fi tikaa erga baraate booda ajajaa WBO-Zonnii dhiha J/Irreessaa Caalaa jalatti ajajaa bobbaaa fi quunnamtii Dhiha Oromiyaa tahuun bara 2002 dirqama dhaaba fudhatee gara dirree dhihaatti moona leenjii waliigala dhaabiicha irraa bobba’e. Sochii seenaa qabeessaa fi mootummaa Woyyaanee raase WBO bara 2002 baddalee Dhiha Oromiyaa Qeebbe, Dambii Dolloo, Gidamii , Begii fi Mandii keessatti tahaa turan irratti akka ajajaa waraanaa fi siyaasaatti hogganummaa mul’ataa kennee jira. Erga Ajajaan WBO Dhiha Oromiyaa J/Irreessaa Caalaa wareegamee boodaa hanga 05/11/2008 wareegametti ajajaa WBO Dhiha Oromiyaa tahuun falmaa hadhaawaa fi gootummaan guutamee diina waliin tahe hoggana waraanummaa fi siyaasaa kennaa ture
Jaal Lagasaan dirqaama sadaarkaa adda adddaatti irra ture hunda keessaatti, gootummaan, cichoominaa fi obsaan kan dirqama isa baha ture fi fakkeenya guddaa miseensoota, qodaalotaa fi hoggantoota ABO, qabsahoota fi sabboontoota akkasumaas ummata Oromoo hundaaf nama tahe dabree dha.
Jaal Lagasaa Wagii, dirqama dhaabaa fudhatee zoonii dhiha keessa waan tureef KS-ABO-3ffaa bara 2004 irraa hirmaachuu baatuus bakka inni hin jirreetti miseensa GS-ABO tahuun kan filaame. Dirqaama fi itti gaafatamuummaa dachaan itti kenaame kanaas gahuumaa fi of-kenniinsa haga wareegaama lubbuu isaati kennu goota qabsoo tahuu isaa mirkaneesse jirra.
Jaala Lagasaa Wagiin; bishiina qabu irraa, tooftaa fi mala qabu irraa akkasumaas gootuummaa qabu irraa ummaata Oromoo hunda birraatti kan baayyee jaallatamu fi kabajaamu dha. Akkasumaas, jaal Lagasaa Wagiin diina biraati kan bayyee sodatamuu fi gootummaa fi abbaa toftaa fi mala tahuun isaa diinoota keenyaa utuu hin jaallatin kan ragaa bahanii dha.
Mootummaan gita bituu ilmaan Tigray, TPLF Wayyaaneen, yeroo adda addaa humna ishii kumatamaan lakkaawamaan, meesha gurguddaa fi humna qileensaa illee osoo hin hafiin duulaa fi sakataa adda addaa yeroo itti zoonii dhihaa keessaati bana turteeti, WBO hogannuun, hoggaansa cimaa kenuun, lolaa lolchiisaa humna diina dirree lola irraatti kan qaneesee fi gootummaa WBO kan mirkaneesa ture jaal Lagaasaa Wagii fi jaallewwaan isa waliin lola lolchisaa, diina kufiisa kufa kanneen turanii dha.
Mammaksi Oromoo “Namni gaafuma dhalaate du’e” jedha. Gooti marraa tokko duwwaa du’a, dabeessii garuu lamaa fi sanaa oli du’a. Ammoo lubbuun dhugaa fi haqaaf jedhame bahu akkasumaas, lubbuun qabsoo saba ofii fi kabajaa ummata ofiif jedhaame kafalaamu kan seenaan barabraan yaadatamu dha. Wareegamni, lubbuu qaalli taate mirga sabaa fi biyya offiif jedhamee kafalaamu wareegama akka garaa ulfattuu, kan seenaan yaadataa hafuu dha. Mirgi saba ofii akka kabajamuu fi abbaan biyyumaa ummata Oromoo akka mirkanahuu taasisuuf waan hunda caalaa gootummaan murteessa dha. Sadarkaan gootumma inni dhummaas egaa lubbuu ofii mirga sabaa fi biyya ofiitif jedhamee kaffalamuu dha. Jaal Lagasaaniis, waregaama qaali taate kana kennuun kabajamuu mirga saba isaatii fi abba biyyuummaa Oromoof gootaa of kenne waan taheef seenaan isaa hogayyuu barabaraan kan yaadatamuu taha. J/Lagasaan dirqama sabummaa isaa kana bee’a'e dheebodhe, dadhabe, gaara bahuu, daggala cabsuu hifadhe osoo hin jenne baddaa fi gammoojjii keessatti roobaa, qorra aduu osoo hin jenne rakkinoota qabsoo hadhawoo hundaa kana danda’uun waggootii kana hunda kayyoo kabajamaa kanaaf qooda ol aanaa kennaa turuun ammoo seenaa qabsoo bilisummaa Oromoo keessatti bakka olaanaa akka qabaatuu isa taasisa. Qabsawota bilisummaaf fakkii guddaa tahee jira.
Dhiigni jaal Lagasaa dhangala’e, dhiiga akkanumaan lafaati dhagalaahe hafe fi hafu osoo hin taane, dhiiga bilisummaa saba keenyaa dhiheessuu fi umurii diinaa kan gabaabsu waan taheef Oromoota biratti kabajaa fi fakkii guddaan ilaalama.Gumaan isaa qabsahoota haqaa, qabsoo bilisummaa saba isaaniif falmaaniin kan baafamu fi akeekii fi kayyoon Jaal Lagaasaa Wagiin falmaafii ture galmaan gahuun kan mirkanaawu akka tahu mamiin tokko illee hin jiru.
Jecha Maammo Mazamiir “ Qabsahaan Kufuus Qabsoon Itti Fufa!!!


c: text/html

text:
Tropical cyclone
tropical cyclone gossa “storm”ii yoo ta’u waantonni itti bekkamuni immo dhibaa diqqa jiddu kessa qabuu fi thunderstormii bubbe jabba fi bokka lolla fiddu kan ofii kessa qabu dha. Tropical cycloniin kan jabbena isaa argattu ho’a yerro qillensi jidhaan olii ka’u fi hurkii walitti qabame garra bishaani jijjiramu irratti. Tropical cycloniin gossa “storm”ii ho’a qabban (“warm core” storm systems) waan ta’aniif akki itti jabbena argataniin “mechanism”ii ho’a cyclonic windstorms kan akka nor’easter, European windstorm fi polar low irra adda ta’e qabu.
"Tropical cyclone" maqqa meteorological ta’ee dha. Maqaan durra “tropical” jedhamu waan lamma irra dhufee. Tokko bakka inni itta argamu irratti hunda’etti, kunis kutta lafaa (earth) kessa bakka tropical jedhamutti waan bayyinan argamufii. Kan lammesso immo fakki isaan Maritime Tropical air masses gubbatti qaban irratti hunda’un. Maqaan lammesso “cyclone” immo kan dhufee waan isaani gossa “storm”ii cyclonic ta’aniif. Stormotni cyclonic ta’an Hemisphere kabbatti kan counterclockwise marran yoo ta’an, Hemisphere kibbatti immo clockwise marrani dha. Bakka itti argamani fi jabbena isaani irrattti hunda’udhan tropical cycloniin maqqa garagara qabu. Fakkenaf hurricane, typhoon, tropical storm, cyclonic storm fi tropical depression..
Tropical cycloniin bubbe, bokka cimma, “wave” gudda fi storm surge (kan olii ka’e yerro tokko gaddi debi’u) bayye jabba fi hamma ta’e bassu danda’u. Kan itti dhallatan bishan gudda ho’a bassu irratti yoo ta’u yerro garra lafa dhufuu human dhaba. Kanaaf bakkotni qarqarratti argaman yeroo bayye tropical cycloniin midhamu, akkasumas bakkotni jiddu biyyatti argamani kanaaf tropical cyclone jabba ta’een hin midhamne. Haa ta’u malle bokkan jabban lollan akka garra kessa sennu kan godhu yoo ta’u, “storm surge”iin (storm olii gara gaddi daffe bu’u) immo bishaan “ocean” gara kessa hanga 25 mile (40 km) akka lolla ta’e akka seenu godha. Ummatta irratti midhama bayye gudda fidanulle, tropical cycloniin qillensa goggoga ballesu ni danda’u. Ho’a fi “energy” batanii tropics irra gara temprate latitudes gessu. Kuni immo atmospheric circulation bayye dansa yoo ta’u, troposphereiin lafa akka wal-qixxuma yokan “balance” akka qabattu godha. Akkasumas qillensi ho’a qabu lafa (earth) hunda gubbatti akka jirratu godha.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Baranas moo?
Barri tokkoo darbee kan biraan bakka yoo bu’u kan rakkate waan haaraa fidee naaf dhufinnaa jedhee abdii fi dharraan eeggata. Yoo kantarri hin jiraane sana abdachuun akkuma. Dhummi Adoolessaa bara hedduu ka’ee yeroo itt Oromoo Badiin Jilaaf godaanu tahee beekama. Hunduu murna murnatt bu’uura irratt marihatan qabu. Garuu waan adda addatt guunguman tokkomsuuf walitt fidanii Oromummaan yabboo irratt guduunfan hin tolfanne. Abba tokkeen murna kamuu keessa hin jirre fira dubbisuu, wal ilaallachuu fi waan jedhamu dhaggeeffachuu dhufanis jiru. Gaffiin barruu kanaa kan murnaan dhufan ilaala. Hunduu kan dhufe maqaa saba guddicha Oromoo jedhamu dhahateetu. Garuu waan murteeffate subbaa kee’atee ofirra garagala malee yabboo waan irra gahe itt qindeeffatu hin uummanne. Baranas moo?
Seenaa Jila kanaa keessaati qooda waaltaa taphataa kan turan ABO fi OSA dha. Malbulchaa fi quwata jechuu dha. Akka bubbulaa deemeen ABOn tokkummaa saa eegsifachuu hin dandeenye. Fofottoqa hedduu duuba dheheenya dhaaboti maqaa tokkoo himatan yabboo irratt mullataa jiru. Sanaan hin dhaabbannee osoo jaarsi Oromon kumaa fi kitlli afatee ciisuu tokkoo isa biraa gaaddisa halagaatt haddheesse. Daafeen saanii waldadicha quwannoo murna kamiifuu baabsuu hin qabnett cehe. Waldhabdee ifaatti beekametu tahe. Garuu waldichas tahee manguddoon Oromoo sana furuuf tarkaanfii quufsaa hin fudhanne. Wal ciiga’uu fi wal amantee dhabuun caalaatt itt fufaa jira. Rakkoon miseensota hangafa tahan tokkoo tokkoon kahan osoo murtii hin argatin darbuun dadhabina yeroo yeroon dubbatamaa jirutt geessee.
Ergasii walgahii tolfamu ha tahuu keessummooti afeeraman mamiin laalamutti kahani. Hunduu Oromoof maal godhan, waa’ee empire Ethiopia irratt ilaalchi saanii maali jedhe gaafata. Akka tasaa tahee jaalooti Habashaa hedduutu yabboo argachuu qofa osoo hin tahin saadamaa dhihatan jedhu. Qeeqa kana xiinxalanii dhugaan yoo keessa jirate miseensota gaaffii qabanii ifsuu mannaa callisanii daandiima jalqabame irra xuruuruutu filame. Akeeka bu’uuraatu tuqame; wallaanamu malee dhiinuun hin jiru. Waabeekoti waan hedduuf abdannu isee kana furuu dadhabuun madaallii hin taane isaanii kennisiisa. OSAn lammichaaf hedduu barbaachisaa dha. Waliin socho’uun waabekota Oromoo, yeroo, qabeenyaa fi giidoo nuu oolcha. Amma haaluma walii galaatu waan tolchan wallaalchisaa jira.
Rakkinni kan jiru sochii Oromummaa keessaa. Keessaa saaqnaan kan alaa itt duudee.
Kan murnaan akka walgahan himamuuf dhaabota malbulchaa, dhaabota noolaa, dhaabota dhugeeffanoo, dhaabota dargaggoo fi akkasumas kan bokkee millaati. Hunduu kara karaan kora saa qindeeffatee dhufa. Si’ana lakkofsi saanii heddataa dhufeera. Jila kana irratt waaltummaan ABO fi OSA olitt kaafne seenaa tahaa jira. Gara caalu kanuma turanitu babanka’an malee yoo THBO hin taane haaraan uumamaa hin jiru. Rakkinni isaan of keessaa fi walgidduu qabanis ULFO quummansaa jiira. Yeroo jalqaba caccabuun dhalate maaliif laata jedhamee kanneen maqaa Oromoon walgahaniina hin gaafatamne. Hanga irra gahuti hunduu hin yaaddofne. Jibbinus jaallannus nut qaama tokkoo, kan gar tokkoo baceesse hunda faaluun hin hafuu.
Midhaan fachaasuun salphaa dha. Deebisanii funaanna osoo hin jedhama tahee garuu yeroo fi humna kan hin jenne fudhata. Kanaaf kan nammi sanyii facaasu eeggannoon filee kan qopheeffatu. Akka booda hin gaabbamneef. Kaasaan facaa duraatiin gahe beekame osoo hin sirraawiin hafuun dhukkuba darbe hunda kulkulfachiisuutt kahe. Yoo dafanii dhaqaban malee ittuma fufaa jira. Angafaa fi quxusuun warra tokkoo keessaalle diigamuun kan hafu hin fakkaatu. Hedduu callisuun dhukkuba keenya osoo hin barin jirraa. Diinni Oromummaatt akka qaanofnee maqichaan wal hin geenye illee nu dhiibaa jira. Maqaa kana dhahanne jila dhufuullee akka hin hanqanne jabaatanii carraaquun filmaata hin qabu. Ganna kana murni hunduu, yoo xinnaate rakkina Oromoo qabate akka qabxii tokkootti bu’uura saanii keessa galchuun yoo dubbatan tarkaanfii guddaa taha.
Gidduu kana nammi hedduun walgahuuf deema. Golee golee saatti hundi murtii ni dabarsa. Gara kamiinuu yaada kamiifuu haadhufu Jilli kun kan Oromooti. Waanti isa ilaalu namoota saa hunda ilaala. Hamaan namatt hulluuqu kan baran, yoo maqaa kanaa fi kaayyoo tokkoon socho’u qubaa walqabatan qofaa. Balleessan tokkoo keessaa akka hunda gaagahu agareerraa. Kanaaf maaliif hundi yk iddosoti saanii bakka tokkotti walgahanii waaqaa fi lafaan nuu araaramaa hin jedhani? Maaliif rakkina jiru ifatt baasanii waliin hin gamaaggamanii? Yoo bu’uuratt galfatan tahe yaada qaban maaf hin dhiheessan? Rakkinni keenya nu keessa jira. Eenyuunuu komachuu hin dandeenyu. Falli of qulqulleessuun dhufaa.. Waanti biraa yoo hafe rakoo jiru waliin qayyabachuu dandeenyaan waan namatti himnu ni qabaannaa.
Eebba, araara haatahu abaarsi bakka jilaatti goonu, Oromummaa keenyaan of barree kan goone waan taheef ni dhaqqabaa. Garooti dhibaman osoo guutummaa hin faalin waldhaanamuutu irra jira. Kanaafi nambiyyaa abbaawummaan itt dhagahamu itt yaduu qabu. Kan jireenya nagaa fi walqixxummaa argamee sodaa fi doorsisa malee jirachuun dandahamu Oromiyaa bilisomte jalatti. Nammi akka namummaa saatti wal hubachuun barbaachisaa dha. Afaaniin labsuu callaa osoo hin tahin Oromummaan kan walitt nu guduunfu, kan wal nu jaallachiisu kan waliif du’uun nurra jiru tahuu yoo amannee.
Kana malee waanti waliin dubbannu yaraa dha. Waan biyya keenyaa hawwinu irratt mamii malee walii galuu qabna. Fira hafee halagaan hiree ofii ofiin murteeffachuu lammummaa nuuf hin fudhanne taanaan waan waliin dubbannu hin qabnu. Mammaqsa malee waliin sagalee tokkoon, waan barbaadnuu fi sana argachuuf dudhamaa fi kutannoo qabnu addunyaatti himuutu nurraa eegama. Sana malee waan barbaadnu akka hin beeknett fudhatamaa jirra.
Oromummaan tokkoo tokkoon Oromootii oli. Kan fedhaa ofittummaan masakamu eessayyuu hin gahu. Walfudhatani baduu taha. Oromummaadhaan Oromiyaa ofiin bultu gad dhaabna. Kanaaf sochii kana keessaa an maalin argadhaa dura, isee gad dhaabuuf maal barbaachisa jechuu dha. Hunduu yoos argama. Oromoo tahee tokkummaa ormichaa diiguuf ergamsa kan qabu yoo jirates jireenya saas du’a saas balleessaa akka jiru baruu qaba. Alagaatti gargalii cufadhuu firatt garagalii liqimsi jedhama. Halagaaf Oromoon lubbuu qabu hundi diina riphaa dha. Yeroof malee eenyuufuu hin hilu. Galtummaan barabaraan maqaa of xureessuu yoo hin taane eenyuufuu dhimma baasee hin beeku. Keessa deddeebi’anii ilaaluun namummaa dha. Namootuma keenya keessaa dadhabina keenya ilaalanii anjaa diinni kennu duukaa kan bu’an jiru. Kaan hamaa inni lammii saanii irratt dhaqabsiisu beeku. Kaan bu’aa argatan malee bowwaa duubaan jiru hin arganii. Kanaaf Mootummaa koloneeffataa tahee kan halagaa hunda waliin hariiroo qabaachuu malluuf hangammeessa tokkoo waliin lafa kaa’achuun akka balleessaa keenyaaf wallaalina hin dhahanne nu tolchuu dandahaa. Araddaa keenya irra fagoo muka jabaatti of sutneerra taha, garuu sun dhaloota egeree akka digaluutti ilaalamuu irra hin oolchuu. Hunda caalaa yeroo hiddi maddaa hamaa keessa jiru aaraara ayyaanawaan hin argamu.
Akka nama tokkootti kan itti kennan nyaatanii kan ergamaniif kaatanii jiraachuun nama hin dhibu. Akka miseensa lammii of dandahaa tokkooti boonanii jiraachuun garuu wareegama barbaaddi. Kan dhaamsi kun ilaalu kanneen eessati iyyuu xaliilessanii, mamii malee nuti Habashaa miti Oromoo dha nama gidduuti jechuu uggan qofaa. “Ija laafettiin obboleessaaf ulfoofti”, jedhanii. Kan akka see sochii Oromummaaf gufuu taha. Kan dhaamsi kun ergame kan maqaa Oromoon walgahan hundi Oromiyaa ofiin bultu fi bilisa kan barbaadan jedhameetu. Lammiin tokkoo hiree lammummaa saa ofiin murteeffachuun mirga ilmoo nama kan hin haalamne jedhanii amanutt fudhatameetu.
Jila baranaatti geeddarama yoo fiduu hin dandeenye isa dhufuuf mariin amma jalqabamuu dandaha. Kana malee yeroo Oromootti facaan aggaamamu callisuun Waaqa birattis dhaloota dhufu birattis nama gaafachiisa. Egaa dhimma Oromoo akkamitti akka tokkeessinu, ilaalchi Oromoo akka dhiphatu dhiibamaa jiru ofirra dabarsee ilaaluun akka ballifachuu dandahu mala dhahuun barbaachisaa dhaa. Kun kan tahu kaasaa keenyaaf dudhamaa fi kutannoo qulqulluma garaa irratt hundaawe yoo agarsiisuu dandeenye. Humnaa fi yaada keenya yoo gara manii tokkootti luucefanne yeroon nagaa fi walabummaan biyya keenya keessatt walgeenyu fagoo hin tahu. Ammaaf jila baranaa waa’ee waloo keenya irratt hubannoo wayyaa of qabchisuun xumurannan fulduraaf fixeensa buusuu taha. Kanaaf akka waan homtuu hin taanett golee goleett walgeenyee walitt guungumuu qofaan raawwachuu hin qabu.
Kanaan dura callisuun darbameera, Baranawoo? Kan Jila irratti qooda fudhatan Iyyanii iyya dabarsuu laata? Hundi harka saanii jira; fedhi jiraannaan kan isaan dhaabu hin jiru. Kan qooda hin fudhanne gurra qeensaa jiru. Tarkaanfii jalqabaa kaasaa dansa kanaaf kan fudhatan eebbifamoo dha.
Sochii Oromoo jalaa gufuu kaasuun qooda Oromoo hundaati
Oromiyaa ofiin bultu fi bilisii haa jiraattu!
Ulfinaa fi surraan gootota kufaniif; walabummaa, walqixxummaa fi bilisummaan kan lubbuun jiraniif; nagaa fi araarri Ayyaana abbooliif haa tahu!
Ibsaa Guutama
Adoolessa 2008
Ibsaa Guutama miseensa dhaloota saganta ABO isa jalqabaa baasan keessaa tokkoo


text:
Ijoo Dubbii Adda Bilisummaa Oromoo (ABO) Ebla 24, 2018.
“Sab-boonummaa Oromoo Laamshessuuf Shirri Dalagamu Kamuu Laaftuutti Ilaalamuu Hin Qabu.”
Rakkina siyaasaa, dinagdee fi hawasummaa furmaata waaraa argachuu hanqatee baroota hedduuf Impaayera Itoophiyaa hunkuraa yoona gaheef sababni guddaan tokko Sabni Oromoo Bilisummaa ofii sarbamee Afaan, Aadaa fi Seenaan isaa gita bittoota Itoophiyaatiin awwaalamaa fi hacuucamaa turuu dha. Sabni Oromoo haala kana jijjiiree Bilisummaa isaa gonfachuuf qabsoo hadhaawaa geggeessaa yoona gahe. Wareegama ulfaataas itti baase, har’as baasaa jira.
Afaan, Aadaa fi Seenaa Oromoo balleessanii kan biraa irratti dagaagsuudhaan eenyummaa Sabichaa (Oromummaa) dhabamsiisuuf dabni gita bittoota Itoophiyaatiin dalagame miidhaa guddaa Oromummaa irraan gahe. Ilaalcha Sab-boonummaa Oromoo hedduu miidhe. Akka kanaanis Qabsoon Oromoon mirga ofii kabajsiifachuuf haala adda addaan gochaa ture hundeeffamuu Adda Bilisummaa Oromootiin qindoomina sadarkaa Sabummaa horachuu isaa dura eenyummaan Saba Oromoo (Oroummaan) dhabamuuf sadarkaa yaaddessaa irra gahee ture. Sab-boonummaan Oromoo kan Afaan, Aadaa, Seenaa fi walumaagala eenyummaa ofiittii boonuu fi ittiin of ibsuun hafee bakka hedduutti maqaa Amantii, Kutaa fi Gosaan sadarkaa of ibsuu irra gahamee ture. Miidhaa qor-qalbii haalli kun geessiseen namootni Oromummaa isaanii dhoksanii eenyummaa alagaatiin of himuuf dirqamanis lakkoofsi isaanii xiqqaa miti.
Qabsoo qindaawaa Oromoon akka Sabaatti gurmaawee Bilisummaa afaan qawweetiin sarbame deebisee gonfachuuf hoogganummaa Adda Bilisummaa Oromootiin geggeessee fi wareegama ulfaataa ilmaan Saba Oromoo qabsoo kana keessatti baasaa yoona gahaniin Afaan, Aadaa fi Seenaan Sabichaa awwaallamuu fi hacuucamuu keessaa bahee deebi’ee akka lalisu taasifamuu danda’e. Sana bira kutees biyyi Oromoo/Oromiyaan ‘Map’ irratti akka beekamtu taasifame. Akkanaanis Sab-boonummaan Oromoo deebi’ee dagaage. Kun ammoo Sabni Oromoo Bahaa-Dhihatti, Kaabaa-Kibbatti Oromummaadhaan of beekee fi wal beekee waan akka Sabaatti waliin sarbame sana (Bilisummaa fi mirga Abbaa-biyyummaa isaa) deebisee gonfachuuf tokkummaadhaan falmaa akka finiinsu taasise.
Gama kaaniin mootummootni Itoophiyaa irratti wal jijjiiranii hanga har’aatti aangoo qabatan hundi qabsoo Sabni Oromoo Bilisummaa isaa gonfachuuf geggeessu kana sirnaan keessummeessanii deebii sirrii furmaata waaraa fidu barbaaduuf hanga har’aatti fedhii hin agarsiisne. Yeroo hundumaa akka Gaaffii Mirgaa fi Gaaffii Haqaa Sabni tokko mirga isaa kabajsiifatuuf kaasuutti osoo hin taane akka sochii biyya diiguutti ija shakkii fi diinummaa qofaan ilaalanii, maqaa Dhiphoo, Farra Nagaa, Foxxoqxummaa/Secessionist, Goolessituu….fi kkf itti moggaasuudhaan gaaffii haqaa Sabni Oromoo Bilisummaa isaaf kaase kana afaan qawweetiin dhabamsiisuuf yaalaa yoona gahan.
Kaayyoon Mootummootni Itoophiyaa Gaaffii Bilisummaa Oromoo akka ilaalcha dhiphummaatti dhiheessuu yaalaniif ilaalcha Sab-boonummaa Saba Oromoo ittiin cabsuudhaan hamilee qabsoo bilisummaa keessatti ajjeesuufi. Garuu hanga har’aatti itti milkaawuu hin dandeenye. Yoom illees itti milkaawuu hin danda’an.
Sab-boonummaan Oromoo ilaalcha Oromummaa irraa madda. Oromummaan ammoo jaalala, kabajaa angafaa-quxisuu, wal-qixxummaa dhala namaa, seeratti buluu, haqa jallisuu dhabuu fi nagaaf iddoo ol’aanaa kennuudhaan kan beekamu tahuu isaa seenaa Sirna Gadaa Oromoo irraa hubachuun ni danda’ama. Dhugaa har’aan tana hojiidhaan lafa irratti mul’achaa jirus yoo ilaalle Sab-boonummaan Oromoo ofittummaa fi dhiphummaa irraa walaba tahuu ifatti argaa jira. Yeroo ilmaan Oromoo lakkoofsaan miliyoona gahan lafoota Ollaa Oromiyaa irraa humnaan buqqifamanii jireenyi isaanii manca’u warra yakka kana dalagee fi dalagsiise irratti hijaa bahuuf jecha yakki wal fakkaataan Alagoota Oromiyaa keessa jiran irratti dalagamuu dhabuun isaa kanaaf ragaa mul’ataa dha.
Dhiheenya kana EPRDF keessatti OPDOn barcuma Dura taa’ummaa Addichaa fi Muummee Ministeerummaa Itoophiyaa akka argatu kan taasise dhiibbaa Qabsoo Bilisummaa Oromoo (keessaattuu dhiibbaa Sochii Qeerroo Bilisummaa Oromoo)tiin akka tahe nama hundatu beeka. Kun ammoo bu’aa Sab-boonummaa Oromoo ti.
Haala kanaan gara aangoo Muummicha Ministeerummaa Itoophiyaatti kan dhufan Dr. Abiy Ahmed marii dhiheenya kana Baahirdaaritti dhalattoota naannichaa waliin geggeessan tokko keessatti waa’ee Sab-boonummaa irraa oggaa dubbatan “Sab-boonummaan Oromoo Saba guddicha xiqqeesse. Waa’ee biyyaa, waa’ee naannichaa fi waa’ee Afriikaa yaaduu hanqisee gadi deebisee gandatti galche.” jedhanii oggaa dubbatan dhagahuun hedduu gaddisiisaa fi qaanfachiisaa dha. Kun gonkuma dhugaa irraa kan fagaatee fi dogoggora guddaa dha. Ummata Oromoo eenyummaa isaa dhabama diinni itti aggaame jalaa baraaree Bilisummaa isaa gonfachuuf wareegama ulfaataa baasaa jiruufis arrabsoo fi tuffii guddaa dha.
Dr. Abiy matuma isaanii fi Dhaaba isaanii OPDO sadarkaa aangoo amma EPRDF keessatti argatan kanaan kan isaan gahe Sab-boonummaa Oromoo tahuun osoo beekamuu dubbii Saba Oromoo gaddisiisu fi isaanumaanis taajjabbii guddaa keessa galchu akkanaa afaan Dr. Abiy irraa dhagahuun Ummata Oromootiif ergaa guddaa qaba. Ummatni Oromoo bu’uura tokkummaa isaa kan tahe ilaalcha Sab-boonummaa Oromummaa isaa laamshessuuf balaa qixa kamiinuu itti aggaamamu dammaqiinsa ol’aanaadhaan of irraa tiksuu danda’uun galma gahiinsa Qabsoo Bilisummaa itti jirruuf murteessaa dha.
Injifannoo Ummata Oromoof !


text:
Nuti miseensoonni ABO kutaalee USA fi Kaanaadaa kora miseensootaa Adooleessa 20-21 2011 fi guyyaa yaa’ii Ummataa Adooleessa 22/2011 magaalaa Minneapolis keessatti gaggeeffame injifannoon xumuranne. Walgahii kana irratti Ibsa HD ABO J. Dawud Ibsaa irraa karaa teleconference fi Hoggnoota ABO SHGS fi GS walgahii kana irratti argaman irraa ibsa kenname dhaggeeffanee gaaffiilee qabnuus erga gaafanee booda xinxilaa fi marii bal’aa QBO fuldra tarkaanfachiisu erga gooneen booda ibsa ijjannoo fi murtiilee armaan gadii kana dabarfanne.
1. Miseensoonni hujii dhaaba keenyaa kan biyya alaa kanatti hojjachaa jirru ilaalchisee xinxila fi marii gaggeesine irratti dhaabbannee, hujiilee biyya alaa kanatti hojjannu hunda kan durii caalaa galmaan gahuuf dirqama nurraa eeggamu hundaa gumaachuuf wa’aada keenya haarayoomfanne.
2. Qaceelfamaa fi murtii dhaabni keenya fudhatu hundaa ni deeggara. Hujii irra oolchuufiis dirqama nurraa eeggamu guutummatti baanee argamuuf qophii dha.
3. Hujiilee dhaaba keenyaa, kan caayaalee fi hawaasaa hunda keessatti gaggeefamaa jiru irratti ciminaan hojjanna. Keessattu qooda dubartootaa, dargaggootaa fi shamarranii olkaasuuf jabaannee hojjachuuf murteefanne.
4. WBOn haala rakkisaa tahe keessatti tarkaanfii halleellaa diina irratti fudhachaa jiru hedduu dinqisiifachaa, WBOn haleellaa diina irratti fudhachaa jiru, daran jabeessee bilisummaa sabni keenyaa hawwaa jiru akka argamsiisu taasisuuf tinnisa WBO goonu fi waan nurraa barbaachisu hunda dacha dachaan godhuuf murteefanne.
5. FDG Ummanni keenya Oromiyaa guutuu keessatti gaggeessaa jiran guutummati deeggara. Gama keenyaan, FDG kana galmaan gahuuf jabaannee hojjachuuf murteefanne. Ummanni Oromoo biyyaa fi biyya ambaa jiru hundinuu FDG biyya keessatti belbalaa jiru kana cinaa akka dhaabbataniis waamicha goona.
6. Tokkummaa qabsaawootaa kan dhiigaa fi Lafee jaallan QBOf wareegamaniin argame diiguuf warra hojjatan hundaa ni balaalleefanna. Gochaa farra Ummata Oromoo fi QBO kana irraahiis akka dhaabbatan janna. Diina qofa irratti xiiyyeefachuun waan yeroon gaafatu tahuus dhaamanna. Karaa keenyaan tokkummaa saba keenyaa fi dhaaba keenyaa tiikfachaa qabsaa’uuf murteeffanne.
7. Jaarmayoota Oromoo hunda jiddutti Araara buusuu fi mooraa QBO keessatti nagayaa fi tasgabbii uumuuf imaammta dhaabni keenya hordofaa jiru guutumatti deeggarna. Imaammata kana hujoomsuuf qaceelfama dhaaba keenyaa hujoomsuufiis murteefanne.
8. Mootummaan farra namoomaa fi dimokraasii tahe kun aangoo irra turuu kan danda’een gargaarsa mootummoota gurgurdoo Adunyaatiin waan ta’eef, gargaarsi mootummoota kanaa ummata ajjeesuu, hidhuu fi hiraarsuuf akka Wayyaaneen dhimma itti bahaa jirtu hubatanii, gargaarsa mootummaa kanaaf godhaa jiran akka dhaaban gaafanna.
9. Haalli baqattoota Oromoo biyyoota ollaatti baqatanii jiraatan yaachisaa dha. Mootummonni itti baqatan tikaa fi gargaarsa isaan irraa eeggamu godhuufi hanqachuu irraan kan ka’e balaa guddaan irra gahaa jira. Waan taheef, Mootummoonni, dhaaboonni mirga dhala namaaf dhaabatanii fi dhaaboonni baqatoota gargaaran hundi gargaarsa barbaachisu akka yeroon godhaniif qofa otuu hin tahini akka biyyoota keessa jiraan keessatti mirga baqatummaa isaanii eegamuuf dhiibbaa godha gaafanna.
10. Mootummaan shorarkeesituun Wayyaanee daangaa dabruun, baqatoota Oromoo roorroo fi hacuucaa biyya isaanii keessatti irra gahaa jirurraa baqatanirratti gaggeessaa jiru ni balaaleefanna.
11. Haala QBO, haala WBO fi ummatni keenya kan biyya jiru keessa jiran yeroo bal’inaan xinxille, QBO bakkaan gahuuf haalli keessa jirru mijjaawaa ta’uu hubanna. Haala kanatti gargaaramanii QBO bakkaan gahuufiis dirmannaa dhala Oromoo hunda kan gaafatu waan ta’eef Ilmaan Oromoo harka wal qabannee tinnisa nu irraa eeggamu akka gumaachinu waamich akeenya dabrfanna.
12. Ilmaan Oromoo fi ilmaan Saba cunqurfamoo biiyya sanii kanneen diinaa waliin dhaabbatani ummata isaanii miidhaa jiran hundi, gochaa farra namoomaa ummata ofii irratti gaggeessaa jiran kana irraa dhaabbatanii ummata isaanii waliin diina kana fonqalchuu irratti qooda isaanii gumaachan waamicha goona.
13. Maayyii irratti nuti miseensoonni ABO kutaalee USA fi Kaanaadaa murtiilee kora gamtaa kana irratti dabarfanne hunda hujii irra oolchuuf murteefanne
Injifannoo Ummata Oromoof!
Gadaan Gadaa Bilisummaa ti!!


text:
Ajjeechaa Isra’eel Gaazaa keessatti raawwatte biyyoonni addunyaa heddu balaaleffataa jiru
Ameerikaan guyyaa kaleessaa Imbaasii isii Telaviiv irraa gara Al-Qudsittii kan jijjiirte yoo tahu, waraanni Isra’eel ammoo Gaazaa keessatti Falasxiinota mormii dhageessisaa turan irratti dhukaasuun namoota 60 ol ajjeessuun 2500 ol ammoo madeesse. Shahiidota Falasxiin keessaa tokko Fadih Abu Salah yoo tahu, Fahdiin kanaan dura haleellaa boombii Isra’eel Gaazaa keessatti raawwatteen miila isaa lamaanuu dhabe. Gochi Ameerikaa fi Isra’eel kan biyyoonni addunyaa heddu kan balaaleefataa jiran yoo tahu, magaalota heddu keessatti hiriirri mormii geggeeffamaa oole.
Gamtaan Arabaa miseensa biyyoota 22 hammate, murtii Ameerikaatii akkanumas ajjeechaa fi Weerara Isra’eel biyyoonni addunyaa guutuun akka balaaleffataniif waamicha dabarse. Gamtichi gochi Ameerikaa fi Isra’eel kun “haleellaa miira Arabaa fi Muslimoota addunyaa irratti raawwatame” jechuun ibse. Bulchiinsi Falasxiin Gamtaan biyyoota Arabaa Roobii boruu walgahii ariifachiisaa akka yaamu gaafate.
Hoogganaan dhaabbata mootummoota gamtoomanii Antooniyoo Gutaareez, Isra’eel ajjeechaa Gaazaa keessatti raawwataa jirtu hatattamaan akka dhaabdu gaafate. Mr Gutarez murtii Ameerikaa ilaalchisee yaada kenneen “akka waliigaltee UN tti Isra’eelii fi Falasxiin biyyoota of-danda’an lama tahanii itti fufuun alatti nagaya buusuudhaaf furmaanni biro hin jiru” jedhe.
Turkiyaa Ambaasaaddaroota Isii Isra’eelii fi Ameerikaa irraa kan yaamte yoo tahu, Prezdant Rajab Xayyib Erdogaa, “Mootummaan Shororkeessaa Isra’eel Gaazaa keessatti duguuggaa Sanyii raawwate” jechuun ibse. Guyyaa hardhaa lammiileen Turkiyaa Ankaara keessatti ajjeechaa Israa’eel raawwatte balaaleffatuun hiriira mormii kan gaggeessan yoo tahu, mootummaan Turkiyaa ammo ajjeechaa kana ilaalchisee guutuu biyyattii keessatti gadda guyyaa sadihii labse. Turkiyaan gamtaa biyyoota Muslimaa walgahii ariifachiisaa yaamuuf kan qophaayaa jirtu tahuus beeksiftee jirti.
Lammiileen Afrikaa kibbaatis gocha Ameerikaa fi ajjeechaa Isra’eel raawwatte balaaleffatuun hiriira mormii geggeessan. Mootummaan Afrikaa Kibbaatis ajjechaa Gaazaa keessatti raawwatame mormuun Ambaasaddara isaa Isra’eel irraa yaamee jira.
Kuweeyt gama isiitiin walgahiin ariifachiisaan akka yaamamu UN, gaafatte.Prezdaantiin Lubnaan Sa’aad Hariirii gama Isaatiin gochi Ameerikaa fi Isra’eel Araaba, Muslimootaa fi Kiristaanota kan dallansiisu” jedhe.
Ministeerri haajaa alaa Paakistaan ibsa baaseen mootummaa fi Ummanni biyyattii Falasxiinota waliin kan dhaabbatu tahuu ibsuun, biyyoonni addunyaa mootummaa Falasxiin kan magaalaan guddoon isaa Al-Qudsi taheef beekkamtii guutuu akka kennan gaafate.
Hangaarii, Roomaniyaa fi Cheek Ripablikiin alatti biyyoonni miseensa gamtaa Awurooppaa 25 gocha Ameerikaa fi Isra’eel balaaleffatanii jiru.
Isra’eel ayyaanaa waggaa torbaatamaaf dachii Falasxiinotaa humnaan qabattee fi Imbaasii Ameerikaan Alqudsi keessatti bante irratti akka argamaniif Dippiloomaatota biyyoota 86 biyya isii keessa jiran kan affeerte too tahu, Itiyoophiyaa dabalatee dippiloomaatonni biyyoota 33 qofti kan hirmaatan tahuu beeksifte.
Falasxiinonni gama isaaniitiin guyyaa Yahuudonni waggaa 70 dura dachii Falasxiin weeraruun qe’ee isaanii irraa buqqifaman kan “NAQBA” ykn Guyyaa Gaga’ama jechuun mormii fi gaddaan yaadatu.


text:
Dhumarra ga’a Kolonummaa Gaanfa Afrikaa
Tigraway sirna malbulcha Habashaa keessatt miiltoo maadhaa turan. Erga mootummaa Zagu’ee as Amaarri, guggufannaa xixiqqoof malee, olhaantummaa qabatee jiraate. Sun Kaasa Marcaa, hoggana Tigraway bara 1872 Yohannis IV mootii mootota Itiyoophiyaa jedhe of muudeen gargar cite. Mootiin Tigray kun achi gahuuf mataa Amaaraa fi kanneen biras hedduu cire. Ergasiis akka isaan mataa olqabatanii hin laalle daa’imsiisee moo’e. Mootiin Shawaa Minilik fi mootiin Gojjam Taklahayimaanot olhantummaa saa hala duree malee fudhatanii turan. Hayyama saatiin biyyoota kibba saanii jiranitt duulanii qabachuun kan eegale. Empayerri Habashaa hoobbaatii duulota sanaati. Yohannis duula Matammaa irratt (1889) Sudanotaan qalame. Isa booda Minilik korma tokkicha mooraa Habashaa keessaa ta’ee gadi bahe Tigraway irratt haaloo bahatee sillimii jaarraa tokko fudhate keessa galche. Bara 1991 gadoo kuufatanii, koloneeffato isa dhumaa tahuun waanta ijaaruu gargaaran yeroo diigamu ragaa bahuuf deebi’an.
Minilik booda hogganummaa Amaaraan mootota afurtu aangott dhufe. Hunduu dorsisa fi shororkeessaan moo’an. Isaan keessaa waggoota shanan Xaaliyaanii dabalatee kan bara dheeraa (1916-1974) aangoo irra ture Tafarii Mokonin. Bakka saa kan bu’ee tuuta loltuu Darg jedhamu ture. Dargin akkuma kanneen isa dura shororkeessaan moo’e. Dargaggoon Oromoo fi Habashaa adda addatt ijaaramuun fincilanii gaara seenan. Habashaa keessaa Tigrawayi Eertraan ollummaan walii tumsaa turan. Dargiin hundatt Goolii Diimaa fi meeshaa hunda mancaasaan ibida roobse. Hoggansa Amaaraan kan fincilan jaarmaa “EPRP” jedhamu jalatt hiriiranii Dargii fi Tigroota gidduutt akka lamuu ol hin kaanett rukutaman. Isaan keessaa kan lola irratt booji’aman maxxannummaan ijaaaramanii dhaaba “Sochii Demokratawaa Saba Amaaraa” ta’an. Tigrawayi isaanii fi kan isaan fakkaatan qabatanii empayera dhunfatan.
Haaloo salphina kufaatii Yohaannis duuba gahee irratt dabalamee aariin Dargii irraa Tigraway qaban injifannoo saanii duuba akka hamaatt Amaara hube. Waraana isaan waggaa dhibba ijaaran diigee facaase. Bulcha biyyaa bakka furtuu taate hundaa isaan yaase Tigraway itt galche. Mirga sabummaa sabooti qabaachuu beekeefii afaan saaniitiin akka baratanii fi hojjetan irratt waliigale. Sana gurgudoon Amaaraa ammayyuu hin fudhanne. Hawwa Amaaraa alatt Tigraway walabummaa Eertraa raggaasisan. Akka isaan hin feenett jarmaa “Sochii Demokratawaa Saba Amaaraa” jedhaniin itt tolchan. Dudhaan, jaleen isa injifatamee sirna haaraan dhuunfatama ture, amma garuu hin taane.
Duulli Tigray jaarmaa cimaa ABUT (HWHT) jedhamuun gaggeeffamaa ture. Hogganooti saa kanneen qabsoo wareegammi guddaan itt bahe keessatt muuxannoo qaban turan. Hunda saaniirra hogganni saanii, Mallas Zeenaawwi nama abshaala, collee ayyaanlaallataa ture. ABUT humnoota Dargii boodaa hunda caalaa hidhannoo guddaa qaba ture. Seenanii ji’a tokko booda dhaabota Dargii lolaa turan, dhaabota ala turan isaaniin waldhabdee hin qabnee fi kanneen yerosuma akka ijaaraman jajjabeessan kan haammatu “Kora Nagaa fi Tasgabi” jedhamu waaman. Korichi Chartara Mootummaa Cehumsaa ijaaru tumee ka’e. Isaan dura ummatoota Habashaa hin ta’inii fi kolonoota hundaaf dhaabota boojuu irraa “Adda Warraaqaa Demokratawaa Ummatoota Itiyoophiyaa (ADWDUI)” yk “Ihadeg” jedhamu uumuun maqaa saatiin biyya bulchuu eegalan. Booda irratt heera empaayerri ittiin bulu kan mirgoota ummatootaa fi abba tokkootaa eegsisa jedhan baasanii Mootummaan Cehumsaa raawwate.
ABUT lolee mootummaa abbaa hirree aangoo irra ari’uun dhaabota saboota gara garaa walitt qabee chartara ittiin bulan irratt walii galuun; ADWUI boojuu ummatoota garagaraa akka walqixxeett ijaaruu; qophii fi meeshaa waraanaa kanneen biraa qaban caalu qabachuu; deggersa angota addunyaa dhihaa qabaachuu fi dhaabota kora irratt qooda fudhataniin akka warana empayera hundaa waloott fudhatamuun, seerawummaa yeroo argamsiiseefii ture. Itt hansee akka heera baaseett goloota aangoo malbulchaa dorgommeen qabachuu danda’an hayyamee galmeesse. Isa booda sagnata kennata ummatootaa ifaa godhe. Kanaan goloti murna Habashaa aangoo irraa konkolaatee “Hidhata Tokkummaa fi Demokrasii (Qinijjit)” jaarmaa jedhamu ijaarratan.
Qinijjit kennata bara 2005 keessa seenanii sagalee guddaa argachuun Wayyaanee baragsiisan. Garuu tooftaan harkaa bushooftee lolli hanga lubbuu deggertoota saanii baasuu fi barcuma argatan dhabsiisu gahe ture. Sanaan hogganoota hunda hidhaatt naquuf Mallas sababa argate. Mala uumeen jaarsoli inni ramade gidduu seenanii akka inni barbaadutt kan itt dabame aagii tufsiifachuun hidhaa yaa’e. Ergasii murnooti Amaaraan deggeraman fagooti ittfaman.
Kennati sun utuu qajeelaan xumurame ta’e kan moo’ate angoo empaayeraa irratt seerawummaa argata ture. Dorgommeen ture koloneeffatoo fi galtuu malee ummatoota humnaan qabaman kan laalu hin turre. Kennatichi finnaa empayeraa irratt Wayyaaneen seerawummaa akka hin arganne tolche. Kanaaf roorroon ilmoo nama irra gahu wagga waggaan dabalaa kan dhufe. Kennati itt haanee ganna shan duuba dhufes sana hin jijjiire, caalaattu empayericha keessatt demookrasiin abjuu ta’ee akka hafu mirkaneesse. Sababa kanaaf Wayyaaneen jajjabeessa angoota alaatt irkachuu malee deggersa qeyee argachuu hin dandeenye.
Mallas booddana, kan dhaaba saa caalaa, aangoo dhuunfaa saa cimfachuu irratt xiyyeeffate ture. Kanaaf jaallewwan saa gaafa xiiqii moggeessutt ka’e. Abba tokkoota dardara ta’an isa malee ABUT waliin hariiroo hin qabne ofitt naannessuu eegale. Sanaan karoora “bakka buusii” (matakaakaat plan) jedhu baase dhaaboti ADWUI jala jiranis sana akka hordofan godhe. Sun boojuu dhaabota ADWUI keessa jiran amanamummaa ABUT qaban karaarra maqsuuf gargaareen. Mallasaan ABUTn akkasitt laashessee hirree cimaan ADWUI sherersuutt ka’e. Imaammata baafateen nama Haayila Maaram Dassaaleny jedhamu Kibbaa fiddee itt haanaa saa godhe. Mallas akka tasaa du’e. Reeffisaa biyya faranjii dhufuu malee akki du’a saa, dhukkuba saa fi waldhaansa saa hin himamin hafe. Sun warra turee fi haaraa afaan bansiise.
Kanneen inni walitt qabe isa malee bulchuu danda’uu saanii ofitt hin amanne. Kanaaf bakka walgahan hundatt “hogganni keenya guddichi” (qiliwweeee Baha Fagoo) karoora nuu baaseen bulla jedhanii samanu. Yoo nyaatatt dhihaatan illee ekeraa saatiin nuu eebbisi jechuun kan hafu hin fakkaatu. Walgahii dhiheenya ABUT tolfate irratt angafooti dhiigaa fi dafqa saaniin olhantummaa Tigrawayi gaddhaaban imaammata bakkabuusiin gaggeeffaman. Kanaaf aangoon ABUT empaayerittii irratt dhuunfaan qabaataa ture gaaffii jala kan gale fakkaata. Sun olhaantummaa Tigraway hangam akka hubu bulee mullata.
Haa tahu malee hamma yoonaa fuulli hogganummaa badiisa gahee ilmaan Tigray turan. Sii’achi garuu akka karoora Mallasitt kanneen Tigraway hin taane of dura qabanii ofii duubatt deebi’uu kan murteeffatan fakkaata. Caasaa haraan isaan malee kan biraa gowwoomsuu hin dana’u. Hanga empayerri jirutt hariiroon Itiyoophiyaa fi kolonoota gidduu hin jijjiiramu. Mirga hiree ofii ofiin murteeffanaa sabootaa hojiirra olchuu qofatu sana jijjiira malee funaansa abbaa hirrootaa fi boojuu miti. Irra dibaan amma tolfame seerawummaa empayeraa fi haa tahu ADWUIf hammattiima Mallas jalati kennellee hin kennu. Garuu irra dibichi ‘armaataatt’ yoo geeddarame dubbiin adda ta’uu dandeessi ta’a.
Mallasaan abbaa hirree hin nakkaramne ta’uuf karaa tottolchee ture. Barcummi inni midhaasse eenyyufuu kan ta’u hin fakkaatu. Ammaaf ADWUIn akka gannoota digdamaan duraa, miseensota ABUTii amanamoo ta’aniin kan guutame miti. Sammu garboome kan qaban yoo hin taane, shororkeessaa fi sodaa jalqabaa sana keessa kan turan garri caaluu “matakaakaatiin” irratt tolfamee jira. Kanaaf maxxannooti angoo keessatt haa ta’u qabeenya irratt ugganii qooda saanii gaafachuun kan carraa argatan fakkaata. Sana akki itti furatan naannaa malbulchaa empayerittii qofa utuu hin ta’in kan Gaanfa Afrikaas tuquu dandaha. Dhaaboti miseensa ADWUI arfan raatessaa nama yk goolaa tokkoo jalatt fedhaa saanii bilisa malee hafuu hin danda’ani. Yeroon kan isaan ajaju seexaa fi dantaa saanii qofamoo, kan dhibantaa tokkoos akka dabalatu murteefatan gahee jira. Akka ofii fedhanitt miiltoo ta’uu yk ijoollee qeyee tahanii hafuu dha.
Amaarri bara Dargii kaasee jaarmaa sabheddu fakkeessaaf Itiyoophiyaa jedhaman isaan mataa itti ta’an afarsaa turan. Wayyaanee jalatt haalli Amaarummaan ijaaramuu dirqisiisee “Mallaa Amaaraa” kan jedhamu uummatani. Garuu ulaagaa Amaarummaa waan hanqateef odoo hin turin doome. Haa ta’u malee bulee Amaarummaan itt roorrifamuun it dhagahamaa dhufee, maqaa saaniin sabheddummaan kan ijaaraman akka irra ittisuus fedhaa saanii eegsisuus hindandeenye kan fudhatan fakkaata. Kanaaf dhaaba Amaarri qofaan dhimma saa ittiin hordofu “Moresh” (maqaa nama hamaa jala jiru ittiin waaman) jedhamu ijaarrataa jiru. Muuxannoo Tigraway jalatt argataniin rakkina ummattooti biraa abbaa hirroota halagaa jalatt qabaataa turan bulee ni qayyabatu ta’a. Rakkinni kan naannessee ilaaluuf gamnummaa fi ballinaan waa hubachuu ni gargaara. Akka ummata tokkooti mirga ofii eegsifachuuf yaalu taanaan, kan ollootaa saanis akkasumati kan ilaalan yoo ta’e qayyabannoo argachuu ni dandahu ta’a. Dhaaboti Habashaa sabhedduu jedhamanis hanga Amaarii isaan hin amannett tarsimoo hanga yoonaa abbaa hirrummaa qofaaf tolu keessa deebi’anii yaaduu haalli ni dirqisiisa ta’a.
ABOn tokkicha. Afur shan jedhanii kan qoosuu fedhan jiru. Muki udaanii/cuqun bubbuka jedhaniif hin urgaawuu. Jarri kaan “ABO Ciqun” jedhamuu irra hin taranii. Kaayyoon ABO isa dhugaa Republika Oromiyaa dhaabee iggiti itt gochuu dha. Republiki Oromiyaan dhaabbatu biyya hundi walqixxummaa, bilisummaa, obbolummaa fi demokratummaan keessa jiratu biyya seerri olhantummaa keessatt qabu taha. Sii achi, Oromiyaa keessatt fanfanamuu yk itt rorrifamuun sanyii, amantee, saalaa, gosa yk sabummaa irratt hundaawe hin jiratu. Sun hundi kan dhugoomuu dandahu jaarmaa cimaa fedhaa hunda dura kaayyoo buusuuni. Jaarmaa cimaan waan jedhuu fi tolchuun ummata Oromiyaa fi miseensota saaf dhuga himaa fi amanamaa kan tahu. Tibbi qabsoo tibba mootummaa miti. Walabummaa Oromiyaatt gufuu kan ta’u hundi akka diinni ilaalamutt ilaalamuun waan hin olle.
Keessi ofii qaawwaa ta’uu baannan karaa hamtuun itt seentu hin jiratu. Kanaaf kan mana ofii qulqulleessanii qaawwaa hunda duuchuun durfannoo qabatuuf. Nageenya dhaabaa eeguun waan jireenyaa fi dua’aati. Waan halleefuu shaffisummaa murtii fi dudhammi daddaaqina hin qabne miira warraaqaa tahuun beekamuu qaba. Daagummaa, harkifatummaa fi haa bultu dubbiin addunyaa shaffisa ifa caaluun xuruuraa jiru keessatt akka bakka hin qabaanne beekuu dha. Ummati hamaa fi tolaa keessa jiru si’aawinaan hubachuu qaba. Akka ofbaree bitaa fi mirga saa dammaqee hubatu gochuun qooda warraaqaati. Ummata dammaqe qofatu mirga ofii beekee gaafachuu danda’a. Yoo danda’ame humnooti bilisummaa Oromiyaa hundi gamtaan bobba’uun kan biyyi hawwuf fedhamaadhas. Haa ta’u malee luuxxee galtuun tokko karaa itt cufe kan biraa keessaan akka hulluuqxee hin makamne hundinuu dura mana saanii qulqulleeffachuu qabu.
Koloneeffatoon gufatanii bitintiraa jiruu. Akka bakkatt hin deebine gochuu dha.. Kun yeroo hundi bahee anjaa qeyee fi sabgidduun kennutt dhimma bahuu qabu. ABO karaa irra ceesisanii fulduratt deemee akka didhaa hin bahanne duula guddaatu alaa manaa marsee dibbee itt dhahaa jira. Sun ta’ees wayyabi Oromoo danqaraa hunda irra qaarsisuuf harka itt hiixataa jiru. Kan sabicha jireenya abojjootaafii jiruun gahan kanneen walabummaa saaf dhaabbatan qofa. ABOn kallacha qabsoo bilisummaa fi ofiin bulummaa saanii akka ta’e tolchanii beeku. Kanaaf waci hundi kan qilleensa waliin darbu. Sabichi qabsoon saa dhaawataa ta’uu akka danda’u beeka. Sun dhafqaa fi dhiiga ilmaan saa guddaa gaafachuu danda’a. Hojiin hoggansaa kaayyoo fulduratt dhiibuu qofa utuu hin ta’in baasii saas yarsuu dha. Kanaaf cabaaluqa duubatt harkiftuuf gurra qeensuutt yeroo baduu hin qabui. Isaan kan bobba’an fedhaa ofiif jedhanii mirga sabummaa Oromoo irratt dhoofsisuufi.
Kanaaf xaxaa fedhaa ummataa irratt tolfamaa jiru hankaaksuuf sabboona hundi hiriiruu qaba. Qondaaloti ABO amma jiran ittiin maruu fi tiratuummaa qabachuu danda’u. Garuu kan dudhamaa fi garaa guutuun kaayyoo tissuutt bobba’uu saanii cicachuuf safuu gubbaa gad ilaalchisu qabu hin jiru. Ciqilaanii, gargaaraanii, gorsaanii, bor guyyaa biraati. Qabsoo bilisummaa fi guddinaatt iggiti tolchuuf bor ummatichi hogganoota jajjaboo haaraa ni baafata. Sun sana ta’ees ABOn hardha dhaabaa Oromoon qabu hunda caalaa isa jabaa dha. Qabsoo keessatt duubati deebi’uu fi fulduratt utaaluun, laafuu fi jaabaachuun waan jiru. ABOn hardha haala jabaatee fulduratt utaaluu dandeessisu keessa jira. Homtuu duubatt deebisuu hin danda’u. Injifannoon battala saa Oromiyaa keessatt deeffate yeroon gaarrenii fi sululoota Oromiyaa keessa naanna’ee dhangaa dhahu fagoo hin ta’u.
Haalli
subgidduu qabsoo bilisummaa Oromoof mijjaawaa dha. Kaayyoo duubatt deebisanii
wanti dhoofsisaniif hin jiru. Anjaa jiru qayyabatanii gam gochuun qooda
qabsaawota Oromooti. Hacuuccaa fi balaan Oromiyaatt bu’aa jiru waan callisanii
bira taran miti. Kan seexaa qabu iyya ummata Oromoo kan bilisummaa dhowwataman,
kan guyyuu beela’aa oolanii bulan, dhukkuba ilmoon nama beeku hundaan qabamanii
kanneen waldhaansa hin arganne fi kan gadooda saanii addunyaan dhaggeeffachuu
hanqatee fi guyyuu akka baalaa innaa darbu hundaa harca’a jiran tuffatee darbuu
hin danda’u. Oromoon Oromiyaa hogganamuu qabu. Yeros qofa kan qabsoon saanii
xiyyeeffannoo argatu. Yoo Waaq jedhe, boqonnaan kolonummaa cufamee Demokratik
Republik Oromiyaa iftuun dhalachuuf karaa irra jirtii. Oromiyaa bilisi haa
jiraattu!
Ulfinaa fi surraan dabaankufootaaf; walabummaa, walqixxummaa fi bilisummaan kan hafaniif; nagaa fi araarri Ayyaana abboolii fi ayyoliif haa tahu!
Ibsaa Guutama
Bitootessa 2013
Ibsaa Guutama miseensa dhaloota saganta ABO isa jalqabaa baasan keessaa tokkoo


text:
Prezedaantiin Suudaan Umar Hasan Al-Bashiir hidhamtoonni siyaasaa hundi akka gadhiifaman ajaja kan dabarse tahuu ejensiin odeeyfannoo Suudaan gabaase. Mormii ummataatiin walqabatee ji’a ammajjii dabree keessa hooggantoonni dhaabota siyaasaa, qindeessitoonni mormii fi mormitoonni heddu hidhamanii akka turan gabaasni arganne ni mul’isa.
Akka gabaasa kanaatti mootummaan biyyattii murtii ammaa kana kan dabarseef, marii sadarkaa biyyoolessaatti dhaabota siyaasaa fi qaamota mara hirmaachisu geggeessuuf dursanii hidhamtoota siyaasaa hunda gadhiisuun murteessaa tahuu beeksise.
Prezedaant Bashiir akka lakkoofsa bara 1998 erga mootummaa angoorra ture humnaan fonqolchee aangoo qabatee asitti, marii tokkollee dhaabota mormitootaa waliin akka hin taasifamne ugguraa ture.
Haa ta’u malee, Prezedaant umar Al-Bashiir filaannoo biyyoolessaa bara 2020 geggeefamu irratti hidhamtoota siyaasaa hunda hidhaa irraa gadhiisuun filannoo bilisaan dhaabbiilee hunda hirmaachisu gaggeessuuf carraa guddaa akka tahe xiinxaltoonni siyaasaa ibsaa jiru
Haaluma walfakkaatuun mootummaan Suudaan ji’a darbe hidhamtoota siyaasaa 80 hidhaa irraa gadlakkisee kan ture yoo tahu, hoogganaa paartii mormituu Sudanese Congress party Mr Khaalid umarii fi hoogganaa paartii Sudan Communist party Mr Mukhtaar Al-Khaaxib dabalatee hidhamtoonni siyaasaa heddu mana hidhaa kessatti kan hafanii turan tahuu odeeyfannoon arganne ni addeessa.


text:
Waamicha Ayyaana Yaadannoo Guyyaa Gootota Oromoo
Guyyaa Gootota Oromoo
Konyaan ABO Switzerland Ayyaana Yaadannoo Guyyaa Gootootaa Oromoo Sababeeffachuu dhaan Hawaasaa Oromoo biyya Switzerland jiraatan maraaf waamicha godha.
Guyyaan Gootota Oromoo baatii kana keessa bakka Konyaaleen Adda Bilisumma Oromoo jiran hundatti Adduunya maratti Kabajamuuf qophiileen wal duraa duubaan beeksifamaa jiru. Konyaan ABO Switzerland akkasumma haawaasa Oromoo, deggertootaa fi Miseesnsota ABO waliin ta'uu dhaan qophii yaaddannoo Guyyaa Goototaa kana irratti hojjechaa jira.
Kanaaf Ummatni Oromoo Switzerland qubattan hundi Ayyaana kana irratti argamuu dhaan Guyyaa Yaadannoo Jaallan kufani akka kabajjaniif Koreen Hoji Qindeessituu Konya Switzerland waamicha Lammummaa isniif dabara.
Guyaa: Ebla 15, 2012 (April 15, 2012)
Bakka: (Magaalaa Bern) Yeroo gabaabaa keessa ti isin beeksifna
Sa'aa: 11:00 kaasee hamma galgalaa ti
Injifannoo Ummata Oromoof!
KHQ Konyaa ABO Switzerland


text:
Daily Archives: January 17, 2018
Scramble for African Real Estate to Reach A Fever Pitch
Africa’s leading provider of real estate development and investment conferences, API Events, will continue to set the agenda for the property industry JOHANNESBURG, South Africa, January 17, 2018/APO Group/ — Demand for investment in African real estate is expected to… Read More »
SBO Sagalee Bilisummaa Oromo, Amajjii 17, 2018
Karaan Jiru Of Duratti Deemuu Qofa!
Karaan Jiru Of Duratti Deemuu Qofa! Baarentuu Gadaatin Waggoota hedduuf impaayeera itiyoophiyaa keessatti uummanni gaafiin mirgaa fi dimookiraasii gaafiin waliqixxummaa kaasaa ture, keessumaa uummanni Oromoo abbaa biyyummaa isaa kolaneeffattoota habashaa itti duulanii biyya isaa qabataniin dhabe deeffachuuf qabsoo hadhooftuu gaggeessaa… Read More »
MOOTUMMAAN DHAABBATAAN UMMATA BULCHU ADDUNYAA TANA IRRATTI ARGAMEE HIN BEEKU!
Qixxeessaa Lammii | Amajjii 16, 2018 Addunyaa tana irratti wanti dhaabbataan hin jiru. Akkuma beekkamu wanti akkuma barri jijjiramu wanti cufti jijjiramu. Mootummaan ummata bulchus akkasuma wal duraa duubaan ykn dhawaataan jijjiiramaa dhufaa, lufa. Bifa fedheenuu haa ta’uu mootummaan akka… Read More »


text:
Abbaan qabeenya Feesbuuk Zuukarbarg seera ragaa caberratti dhiifama gaafate
Hundeessaan Feesbuuk Maark Zuukarbarg walitti dhufeenyi hawaasummaa 'dogongora uumeen' ragaan maamiltoota Feesbuuk miiliyoonaan lakkaawamanii dhaabbata gorsaa siyaasaan hatamuu amanee jira.
Dhaabbatni Kaambiriij Analitiika jedhamu ragaalee gama maamiltoota siyaasaan jiru seeraan ala fayyadameera jedhamuun himatni irratti dhiyaateera.
Ibsa Zuukarbarg barreefaman kenneen dogongorri 'Amantaa cabsuu' raawwatameera jedheera.
Ibsa isaa booda, gaaffiif deebii CNN waliin taasiseen ammoo ''baayyeen gadda'' jechuun , ''appiiwwan amantaa hin qabne'' irratti tarkaanfi nan fudhadha jedhera.
''yoo wanta sirrii ta'uu malu yoo ta'eef'' rakkoon kun dhalachuu Koongireesii Ameerikaa fulduratti amanuusaatti akka gammaduus himeera.
Yaada Feesbuuk irratti maxxanseen ammoo appilikeeshinoonni ragaalee maamiltootaa hatuun akka isaaniif hindanda'amne gochuuf waadaa galeera.
''Nuti ittigaafatummaa ragaalee keessan eeguu qabna, yoo san gochuu dadhabne isin tajaajiluun nuuf hin malu,'' jedheera Zuukarbarg.
Maal hojjechuuf waadaa gale ture Zuukarbarg?
Rakkoolee amma mudataniifi kana duras turan fuuruuf Zuukerberg kaampaniin isaa:
- Aplikeeshinoota Feesbuukiirratti qorannoo gaggeessuun jijjiirama bara 2104 faceebookirratti godhameen carraa appilikeeshiinootni ragaalee maamilaa argachuuf qaban xiqqeessuu.
- Qorannoo mala saayinsaawaa qaama alaan applikeeshinoota sochiilee shakkisiisoo raawwatan irratti gaggeessuu
- qorannoo qaama alaan kanneen walii hin galle dhorkuu
- Namoota appilikeeshinii kalaqan kan odeeffanoolee nama dhuunfaa seera malee itti fayyadaman dhorkuu fi ''namoota waan kanaan miidhaman'' beeksisuu.
Gara fuulduraatti Feesbuuk:
- Carraa oomishtootni appilikeeshinii ragaaleee maamilaaf qaban daranuu xiqqessuun miidhama biroo hambisuu.
- Daandii Applikeeshinootni ragaa maamiltootaa argachuuf qaban yoo maamilli fedhee ji'a sadi keessatti baneen alatti cufuu
- ragaalee fayyadamtootni appilikeeshinootaaf kennan xiqqeessuun
- ABbootiin kalaqaa appilikeeshinii wantoota maamiltootni maxxansan ykn post godhan argachuuf waliigaltee mallateessuufi mirkaneeffannaa argachuu qabu
''Wanta amma ta'erra barannee waltajjii kana naga qabeessa gochuun hawaasni keenyas yaaddoo malee fuulduratti akka demuu goona'' jechuun yaada isaa kenneerra Maark Zuukerberg.


text:
Sagalee Qeerroo Bilisummaa Oromo, Ebla 26, 2018
“Maakalaawwin cufameera (Samsameera)” jedhamaa kan ture soba ta’uu saaxilamee jira.
[SQ, Ebla 26,2018] waa’ee mana hidhaa Maakalaawwi Qeerroon akka nuu gabaasetti “Ololli diinotaa fi harcaatuu farreen qabsoo Oromoo manni hidhaa wayyaanee fi sirna dargii duraanii MAA’IKELAAWWIIN” cufameera jechuun olola karaa miidiyaalee qabaniin fuuldura mana hidhaa kana irra waraqaa cufameera jedhu maxxansuun waan cufan fakkeessuun isaanii ni hubatama!
Akka odeessi maa’ikelaawwii argame agarsiisutti manni hidhichaa guyyaa har’aa kanachuu waraqaa saamsame jedhu irraa kaasuun tajaajila banaa ta’uun kennaa akka jiru beekameera
Ololli itti fakkeessitootaa kanneen qabsoo Oromootti danqaa uummuuf wawwaataniis ejjennoon EHIADEG afaan faajjessa ta’uu ni hubachiisa!” Jechuun Sagalee Qeerroo Bilisummaaf Oromoof gabaase”


text:
Abbaan alangaa waligalaa Niiw Yoork dubartoota dhahuun himatamnaan aangoo gad-lakkisan
Abbaan alangaa waligalaa NiIw Yoork Erik Shinaaydarman erga dubartoonni afur nu dhaheera jedhani booda aangoo gad-lakkisan.
Barruun 'The New Yorker' jedhamu gabaasa dubartoonni afur isaan akka dhahaman himanii booda kan aangoo gadhiisan.
Afran keessaa lama jalaalewwaan isaanii duraaniiti.
Obbo Shinaaydarman garuu himata kana kan balaaleeffatan yoo ta'u, duula dubartoonni koorniyaa isaanii irratti xiyyeeffachuun badii irratti raawwatu mormu, duula #MeToo, deeggaruun beekamu.
''Nama tokkoyyuu hin rukunne. Walqunnamtii saalaa waligaltee malee kan raawwadhes hin qabu,'' jedhaniiru.
''Himanni amma ana irratti dhihaate hojiikoo waliin hidhata qabaachuu dhabus hojiikoo gaggeessuu na dhorka,'' jechuun aangoo gad-lakkisuu isaanii ibsaniiru.
Bulchaan magaalaa Niiw Yoork Andiriw Komoo illee Shinaaydarman akkana ta'anii hojii isaanitti fufuun waan itti cimu natti fakkaata jedhan.
Dubartoonni lama barruu 'The New Yorker' jedhamuf akka dubbatanitti, jaala isa waliin qaban yoo dhaaban akka isaan ajjeessu dubbateera.
Sababa miidhaa dubartoota irratti Holiwuuditti raawwatu waan gabaasanif ji'a darbe barruun 'The New Yorker' badhaasa 'pulitzer' jedhamu gaazexaa 'The New York Times' jedhamu waliin badhaafamaniiru.


text:
Dorgommiin Marathon Raawwate ilaalchisee
Dorgommiin London Marathon jedhamuun beekamu magaalaa London Keessatti geggeeffame. Dorgommii Ebla 23, 2017 geggeeffame kana irratti akkuma hubatamu atileetota beekamoo Marathon dabalatee namoota hedduutu qooda fudhate. London Marathon irratti dorgomtoonni Oromo qaamota adda addaa bakka bu’uun qooda fudhatan.
Dorgommiin Marathon ummata Oromoo biratti haarawaa miti. Oromootni hedduun kana akka Abbabaa Biqiilaa, Maammoo Waldee fi kkf fiigicha Marathon mohachuun Itoophiyaan akka beekamtu yommuu godhan mirga Oromoof jecha kallattiin qooda isaan qabaachaa turan garuu waan ifatti mul’ate hin turre. Kunis haala yeroo sanaa fi dammaqiinsa tureen ka masakamu yommuu ta’u Fayyisaa Lalisaa ka adda godhu garuu Marathonii fi qabsoo ummatni Oromoo mirga isaatiif godhaa jiru walitti fiduun addunyaan akka beektu gochuu danda’uu isaati. Ummata Oromoo mirgi isaa sarbamaa jiruuf sagalee ta’uun addunyaa hubachisee.
Gootichi Oromoo Fayyisaa Lalisaa bakka bu’aa biyya kamuu otoo hinta’in Oromoo fi Oromummaa qofa bakka bu’uun nama qooda fudhate yommuu ta’u Oromootni hawaasota Oromoo bakka garaagaraa London keessatti daandii adda addaa qarqara gurmuun dhaabbachuun ‘’Fayyisaa Leellisaa goota Oromoo’’ jechuun sagalee olkaasuun jajjabeessaa turan.
Fayyisaan yeroo dhihoo kana Ameerikaa keessatti yeroo lama dorgommii Marathon geggeeffamee ture irratti fiiguun yommuu 1ffaa fi 2ffaa bahu miidhama luka isaa irra gahe irraa otoo hindandamatin akkasumas boqonnaa gahaa ta’e otoo hin argatin dorgommii isa kana irratti nama qooda fudhate dha.
Fayyisaan gooticha keenya, kutataa fi hadha qabeessi Oromoo, ka madaalamu London Marathon mohachuun ykn mohatamuun akkasumas Rio-Olympics 2016 irrattis mohachuu isaa qofaan otoo hintaane, fiigicha yommuu xumuru harka isaa lamaan olkaasee wal qaxxaamursuun mallattoo ummatni Oromoo karaa nagaan mirga bilisummaa isaaf qabsoo ittiin geggeeffataa jiru addunyaatti waan agarisiisuu danda’eef dha.
Bifa kanaan Fayyisaan kanneen rakkoo Oromoo beekuun hafee, Oromoon ummata akkamii akka ta’ee fi essatti akka argamu illee dhagahee ka hinbeekne akka beeku nama godhe dha.
Fayyisaan nama of danda’ee jireenya gaarii jiraataa ture yommuu ta’u mana gaariin, konkolaataa gaariin walumaagala bu’aan ykn dantaan otoo isa hindagachiisin nama rakkoo ummata isaa hubatuun addunyaa illee hubachiisuu danda’e akkasumas dantaa offif jecha rakkoo ummata offii namoota dagataniif illee nama fakkeenya gaarii ta’uu danda’u dha.
Atileeti Fayyisaa Leellisaa akkuma yeroo biraa dorgommii London Marathon yommuu xumuree fi BBC waliin yommuu gaaffii fi deebii geggeessee ture harka isaa lamaan olkaasee wal qaxxaamursuun mallattoo ummatni isaa karaa nagaan qabsoo isaa geggeeffataa jiru irra deebiin agarsiise.
Fayyisaan seenaa Oromoon mirga isaaf falmataa jiru keessatti qooda olaanaa yommuu qabaatu ummatni Oromoo Diasporaa goota kana cina dhaabbachuu fi jajjabeessuun akka irraa egamu dirqama lammummaa ofirraa qaba.
Oromootni UK waamicha lammummaa koreen hojii geggeessituu hawaasa Oromoo UK dabarsee ture kabajuun bakka barbaachisaa ta’etti argamtanii goota Oromoo Fayyisaa Leellisaa jajjabeessuu fi hamilee kennuufii keessaniif hedduu galatoomaa. Lammiiwwan keenya, Oromoota UK yoomiyyuu taanaan isin gaachana hawaasa Oromoo UK waan taataniif isiniin boonna. Irra deebiin hedduu galatoomaa jenna.
Itti dabalata barreeffama kanaa kan ta’u as tuqaa dubbisaa:


text:
Konkolaataan gargaarsa namoomaa fe’ate Siiriyaa naannoo Ghouta bakka ripxe loltoonni qabatan seenuu isaa tokkummaan mootummootaa fi waldaan fannoo diimaa beeksisaniiru.
Waldaa fannoo diimaatti jilli Siiriyaa akka jedhanitti konkolaataa fe’umsaa 46 midhaanii uummata kuma 27,500 akkasumas meeshaalee wal’aansa fayyaa yoo galchu waajjirri gargaarsa namoomaa kan tokkummaa mootummootaa akka gabaasetti immoo meeshaaleen wal’aansa fayyaa lubbuu oolchan hedduun garuu seenuu dhorkaman jedheera.
Konkolaataan har’a Ghouta gama bahaa seenuuf eeyamame torbanneen sadii keessatti isa jalqabaa ti. Konkolaatonni sun ennaa magaalattii seenan akka yeroo waliin wal dorgomuu ture jechuu dhaan dubbi himaan fannoo diimaa Pawel Krzysiek dubbataniiru.
Golli naga eegumsaa uummata kuma 400 kanneen Ghouta gama bahaa keessatti danqamaniif gargaarsi akka darbu gochuuf lola dhaabinsi guyyoota 30 akka tolfamu gaafachuun ni yaadatama.


text:
(Oromedia, Melbourne 1 Bitootessa 2017)
Qabsaa’ota bilisummaa Oromoo angafoota keessaa tokko ka ta’anii fi maqaa
“JAARRAA ABBAA-GADAA” – jedhamuun ka beekaman – ABDULKARIM IBRAAHIM
HAMIID waggaa afur dura YEMEN keessatti du’aan boqochuu isaanii kan
yaadatamu.
# seenaa_duubbee
Jaarraa Abbaa Gadaa (1936-2013)
Jaarraa Abbaa Gadaa (1936-2013)
Jaarraa Abbaa Gadaa Oromiyaa bahaa, konyaa Gaara Mul’ataa ganda Mudiir
Gooroo keessatti abbaasaa Ibraahim Hamiid fi harmeesaa Moominaa Eeboo irraa
bara 1936 dhalatan. Yeroo umuriin barnootaf ga’us mana barumsaa galanii
barachuu eegalan.
Mana barumsaa sadarkaa olaanaa Harar keessatti yeroo baratan, baratoonni
saboota biroo akka Amaaraa, Hararii fi kkf yeroo ayyaanaa walaloo fi sirba aadaa
sirbanii ummata isaani bashannansiisu ture.
Baratoonni Oromoo garuu, sababa hacuuccaa, dhiibbaa fi jibbiinsa irratti
geggeeffamurraa kan ka’e hirmaannan afaanii fi aadaa ofii guddisuu hinyaaddamu
ture. Kun itti dhaga’ame Jaarraa Abbaa Gadaa, barattoota Oromoo walitti
gurmeessun dhaaba “Waldaa Barattoota Oromoo” jedhamu hundeesse.
Jaarran karaa dhaaba barattootaa kanaatin, ijoollen Oromoo wal akka baran,
hacuuccaa ummata Oromoorratti hojjatamu akka hubatan, afaansaanii fi
aadaasaanii akka guddisan dadammaqasaa ture. Namoota yeroo sana dhaaba
kana keessa turan keessa pirofeesar Mahaammad Hasan, Xahaa Alii Abdii, Jamaal
Alii Abdii faadha. Dhaabni kunis jajjabaatee, bara 1961tti mana siinimaa Hararitti,
agarsiisa aadaa Oromoo geggeesse.
Qabsoo Hidhanoo
Bara 1966 qabsaawota Baalee kan gabrummaa hadhooftuu lolanitti makamuuf
loltoota 12 fudhatee gara Baalee deeme. Baaleettis Fincila Jeneraal Waaqoo
Guutuutiin hogganamu sanitti galee qabsoo jalqabe. Fincila Baalerrattis lola
gurguddaa hedduu keessatti hirmaateera.
Akkuma mootummaan Fincila Baalee too’annoo jala oolcheen, Jaarraan leenjii fi
meeshaa waraanaa gahaa qabaachuun murteessaa ta’uu Isaa waan hubateef
achumaan gara Somaaliyaa deeme. Mootummaan Sumaalee qabsoo Baaletiif
gargaarsa gochaa ture, haaluma kanaan Jaarraas simatan. Boodarra garuu, bara
1969 Mootummaan Ziyaad Baarree kan Somaaliyaa maqaa Oromootin qabsoo
hayyamu dide. Ziyaad Baarreen Oromoonni maqaa Somaaleetiin yoo qabsaa’an
malee gargaarsa akka hinarganne ibsan. Akka Ziyaad Baarree jedhutti Harargee,
Arsii, Baale fi Sidaamoon Somaaleedha, Oromoo miti. Kanaaf Maqaa Somaaleetiin
malee gargaarsa takka qabsoo biraatiif hingodhan.
Jaarraan Abbaa Gadaa yeroo kana gara biyya Arabaatii gargaarsa barbaacha
Yaman deeme. Bara 1970 Yaman Kibbaa magaala Eden gale. Yamanittis, Oromoota
kan biroo kan Elemoo Qilxuu, Huseen Sura fi kkf walarguun waa’ee qabsoo Oromoo
mari’atan; dhaaba Oromoof qabsaa’us hundeessuf murteessan. Mootummaa
Yaman waliin marii kan godhe yoo ta’u mootummaan Yamanis gargaarsa gochuuf
abdii kennaniif. Baruma sana keessa gara Iraaqis deemee qaamoota mootummaa
waliin marii godheera.
Huseen Suraa, Jaarraa Abbaa Gadaa, Elemoo Qilxuu fi hoggantoonni kan biroo
Kaayiroo, Bagdaad fi Damaasqoo dhaquun marii geggeessan. Mootummaan Iraaqii
fi Sooriyaa meeshaa waraanaa keennuufiif, Filisxeemonni Sooriyaa keessa jiran
leenjii waraanaa kennuuf waadaa galan. Erga qophiin barbaachisu xumuramee
booda, loltoonni 36 biyyatti deebi’anii qabsoo waraana kan eegalan leenjii waggaa
tokkoo fudhatan. Maqaan loltoota kanaas Qeerroo Ganamaa jedhamaee
moggaafame.
Baruma kana Jaarraan Qeerroo Ganamaa hogganuudhaan meeshaa waraanaa
fudhatee gara biyyaa qajeele. Qeerroo Ganamaa 36n hogganuudhaan Jaarraan
doonii yaabbatanii Sumaaleetti wayita bu’an, waraanni Sumaalee isaan marsee
isaan qabe. Bara 1970tti Somaaliyaa keessatti mana hidhaa Mandheeraa
jedhamutti waggaa shan hidhaan dabarsan. Waggaa shan hidhaa keessa turee
achii ba’ee gara Moqaadishoo geeffame. Moqaadishotti Ziyaad Baarree ofumasaatii
Jaarran Adda Bilisumma Sumaalee Dhihaa (maqaa Ingiliffaa Western Somale
Liberation Front – WSLF beekkama) akka makamu gaafatan. Jaarran garuu kana
fudhachuu dide. Bara 1975 hoggaa mana hidhaatii bahe qabsoon biyyatti galauu
akka qabu waan amaneef gara biyyaa seenee qabsoo jalqabe.
Sabboontonni Oromoo Finfinnee jiran, labsii dhaaba Oromoo haarawa hundeessuu,
kan Elemoo Qilxuufaa bara 1973 Finfineetti jalqaban xumuruuf gara Finfinnee akka
dhufu affeerranii Finfinnee deeme. Haa ta’u malee, sabboontonni Oromoo dhaaba
Maarkisisti-Leeninistii Dargii wajjin dhaaburratti waan qabamaniif dhaaba Oromoo
hundeessuu kanarratti xiyyeeffachuu waan hindanda’mneef gara biyyaatti deebi’e.
Qawwee muraasaa fi rasaasaa Elemoon faa awwaalan fudhachuun Waraana
Bilisummaa uumee qabsoo itti fufe. Goolii Diimaa Dargii namoonni hedduun
baqatanis waraana kanatti makaman.
Yeroo muraasa booda waldiddaan sababnii isaa ifa hinta’in waraana Jarraa Abbaa
Gadaa fi qabsaawota Finfinneerraa dhufan gidduutti waan ummameef addaan
ba’an. Waraanni lamaan addaan ba’us lamaanuu maqaa “Adda Bilisummaa
Oromoo” jechuun waammama. Bara 1985, Jaaraa Abbaa Gadaa fi hiriyoonni isaanii
waraana kan saanii Adda Islaamummaa Bilisummaa Oromoo (AIBO) jechuun
moggaasan.
AIBOn mootummaa ce’umsaa Itoophiyaa kan bara 1991 ijaarame keessatti
hirmaatee ture. Bara 1992, mootummaa ce’umsaa keessaa ba’uun gara gaarren
Harargeetti deebi’ee qabsoo itti fufe. Bara 2005, maqaa AIBO jedhu gara Adda
Bilisummaa Dimookiraatawaa Oromiyaa jedhutti jijjiirani.
Boqonnaa
Jaarraa Abbaa Gadaa biyya Yaman magaalaa sana’aatti dhukkubsatee yaallamaa
ture gaafa Bitootessa 4, 2013 du’aan darbe. Reeffi Jaarraa Abbaa Gadaa gaafa
Bitootessa 7, 2013 gara biyyaa deebi’e. Gaafa Bitootessa 8, 2013, reefisaa
magaalaa Wataritti awwallame. Jaarraan qabsoo Oromoo keessatti gumaacha
godheen yoomiyyuu yaaddatamaa jiraata.
Jaarraa Abbaa Gadaa nama dhala namaa maraaf mararfannaa fi jaalala guddaa
qaban ta’uu Obboleessi isaanii Dr. Nasraddiin Ibraahiim kanaan dura ibsuun isanii
kan yaadatamu.via N.G.


text:
Adoolessa 6,bara 1945 gaafa waraanii Amerikaa Waranaa Addunyaa Lammeessoo dhaabuuf magaalaa Jappaan Hirooshimaa fi Nagasaakii bombii nukileeraa, A-BOMB(atomic bomb) jedhan itti harcaase.Hiroshimaan magaalaa addunyaa irratti qaraa bombii naminuu waliin hadhee hin beenneen hadhan.
Maqaan xuyyuura Humna Qilleensa Amerikaa bombii sun Hirooshimaatti harcaasee Enola Gay jedhan.Bombiin suniin nama kuma 80 tahutti yoosuma dhumate.
Guyyaa sadii qofa oolee xuyyuurii Amerikaa ammallee bombii nukileeraa lammeessoo magaalaa Nagasaakiitti harcaase.Achilleetti nama 40 caalutti dhume.Nama yoosi dhumate malee hedduutti suniin duubatti qaanqee qilleensa keessa facaateen dhumate.
Waraanii Addunyaa Lammeessoon,bara addunyaa matooma wal irraa barbaadattee humna haga wal beekuuf wal hadhaa baate.
Bombiin gaafas magaalaa Jappaan suniin hadhan bombii hamtuu qilleensaa fi muka dhiisii nama naannoo sunitti dhiyaatu cufaa balaa irra buuftu.
Waraanii Addunyaa Lammeessoolleen sunumaan dhaabate.Eegii sunii asitti addunyaa akka biyyootii bombii nukileeraa hin hojjannee fi warrii hojjatelleen diqqeeffatee,ka hin qamne ammoo hin hojjanne dhaamattee seerallee baafatte.
Barii sun ganna 70 duratti tahullee madaan gaafasii ammallee garaa namaa keessaa hin banne.Obaamaan bulchoota Amerikaa adoo hujii irraa jiranuu Hirooshimaa imaltuu dhaqan ka qaraati.
Lubbuu ummata Jappaan ganna 70 duratti bombii nukileera Amerikaan magaalaa Jappaan Hirooshima irra buufteen dhumate ulfeessee yaadannoo isaaniilleef daraaraa irreessaa Paarkii magalaaa Hriioshimaa keessa jiru irra kaahe.
Akka addunyaan ammallee Jappaan gargaartee balaa nukileera waraanaa irraa oolchitu gaafate,pirezidaanti Obaamaan.
Wadhakkaa magaalaa namii keessatti dhumatee dhaabannee waan ummatii sun[Hiroshimaa] gaafas keessa dabre qaabanna jedhe pirezdaanti Obaamaan yoo fulaa warra magalaa Hirooshima keessatti bombiin dhumate qabaachuuf jaaran keessaa dhaabatee dubbate.
Ijoolleen didiqoon yoo waam Hirooshimaa keessatti bombii namaan fixanii sun qaabattu maalti mataa isaanii keessa dhufa jenne ufi gaafachuu malle jedha.Warra garaa keessatti boohaa,gaargala hamaa keessa dabrellee qaabachuu malllee jedhe yoo bulchoota Jappaan waliin Hiroshimaa keessaa dubbate,Obaamaan.
Pirezdaatii Obaamaan muummee ministera Jappaan Shinzo Abee waliin paarkii yaadannoo ummata gaafas dhumateetiif jedhanii jaara keessaa deemaa tana dubbate.
Pirezdaanti Obaamaan dhiyoo tanaayyuu Eezhiyaatti imaltuu jiraa addunyaa nukileerii waraanaa keessa hin jirre ‘arguu fedha.’ Obaamaan eegii pirezidaantii tahee marroo 10 Eezhiyaatti imaltuu dhaqe.


text:
Baarentuu Gadaa Irraa//
Uummanni Oromoo waggoota hedduuf addatti bara bittaa wayyaanee waggoota 27n darbaniif mirga abbaa biyyummaa isaa dhiitamee osoo qabuu hiyyoomee, beelaa fi dheebuuf saaxilamee mankaraaraa jira. Mirga abbaa biyyummaa sarbame kana deeffachuuf ammoo qabsoo walirraa hin cinne, qabsoo hadhooftuu gaggeessaa ture. Addtti waggoota 3n -4n darban kana keessa qabsoon uummanni Oromoo sirna gabroonfataa Wayyaanee irratti gaggeessaa turee fi jiru qabsoo fakkeenyammaa guddaa qabuudha. Kan wareegamni qaqqaaliin itti kaffalame.
Mootummaan TPLF/EPRDF uummata Oromoo waggoota 27n darbaniif hidhee, ajjeesee amma isa gahu saameera. Oromoon isa kana jalaa of baasuf addatti qabsoon inni gaggeessaa ture FXG seenaa biyyattii keessatti kan addaati. Saboota cunqurfamoo biroofuu fakkeenya guddaa ta’eera. Qabsoo gaggeessaa turee fi jiru kanaannis murna faashistii TPLF/ /EPRDF jedhee of waamu kana dhiphuu hamaa keessa galcheera. Bakkaayis sochooseera. Akka mataa gadi qabatu, akka osoo hin jaalatin tarkaanfilee tokko tokko fudhatus dirqeera.
TPLF/EPRDF Murna yakkamaadha, mootummaa shiftootaati, waggoota 27n darbaniif yakka sukanneessaa saboota biyyattii hundarrattuu addatti ammoo saba Oromoo irratti xiyyeeffatee yakka sukanneessaa danuu raawwateera. Ilmaan saboota biyyattii hedduun sirna faashistii kana baqataniis qayee fi qabeenya isaanii dhiisanii biyyaa bahaniiru. Hedduun Galaanaaa fi gamamoojjittis dhumuun eenyu jalaawuu dhokotaa miti. Kan hafan biyya isaanii irratti hidhamanii, samamanii, gargaarsa mootummaa dhabanii hiyymmaa, beelaaf saaxilamaniiru. Haa ta’uutii yakka sirni kun raawwatuuf osoo gadi hin jedhin saboonoonni qabsaawoonni qaroon sabaa uummata Oromoo gabrummaa bara dheeraa jala jiru gabrummaa halagaa jalaa baasuuf cichoominaa fi jabinaan falmaa turaniiru. Falmaas jiru.
Saboonnii biyayttii addatti sabni Oromoo erga murni TPLF/EPRDF ofiin jedhu kana jalatti kufee kaasee guyyaa tokkoofilleen ciisee hin beeku, Uummanni Oromoo hammeenya sirna kanaa bu’uurumarraa waan hubateef dhaaba isaa ABO, Ilmaan isaa qeerroo waliin ta’ee falamaa mirga abbaa biyyummaa gaggeessaa ture. harralleen irraa hin dhaabbanne. Akkuma argaa jirru qabsoon isaas firii naqatee sirnichaa dhiibee sadarkaa xumurarraan gaheera. Qabsoon eegalame finiinee itti fufnaanis sirni kun akka yeroo gabaabduu keessatti buqqayee badu shakkiin hin jiru.
Mootummaan abbaa irree fi faashistiin waggoota 27f uummattoota biyyattii addatti saba Oromoo keessumaa ilmaan isaa irratti xiyyeeffachuun yakka sukanneessaa adda addaa raawwachaa ture TPLF EPRDF ofiin jedhu kun mootummaa soban beekamuudha. Mootummaa aantummaa uummataa hin qabne mootummaa abbootiin irree ijaaraniidha. Sirni kun aangoo humnaan qabate kanarra turuuf ammoo holola adda addaa karaa ergamtoota isaa gaggeessaa ture, amma ammoo hojii isaa isa ijoodha. Murni kun Oromoon aangoo hunda dhuunfate holola jedhurraa kaasee amma dhaaboolee mormitootaa koo ta’an waliin marii’achuufan jira. Midiyaalee dhuunfaa biyyoota alaa taa’anii sagalee uummata dhageessisan akka gara biyyaa galanaii tamsaasa isaaanii kallattiin biyyaa tamsaasan waamicha goonaaf kan jedhu yoo waadaan kijibaa galamuu fi tarreeffamu arginee dhageenyee jirra.
Dhugumatti hololli gaggeeffamaa jiru kun holola dhugaatii jennee yoo ilaalle garuu akkuma abbootiin yoo dubbii mammaaksan fixan yaa marqaa si afuufuun si liqimsuufi jedhan san hololli wayyaaneen Dr.Abiyyis ta’e dabballoota OPDO bobbaasuun gaggssaa jiru holola kijibaa, holola yeroo ittiin bitachuuti. Sirni kun har’a kan gaafii ummataatiif deebii kennaa jiru fakkaatee, qondaaloota TPLF tokko tokko aangorraa gara duubattii deebisee kunoo Oromootu gutummaa gutuutti aangorra jira jedhus ni kijiba. Ni Riphee malee dhugaadhaan gaafii ummataaf deebii kennaa hin jiru. kaayyoon sirna kanaa holola fakkeessii boru gongumaa sirna kana jalatti deebii hin arganneen warra mirgaaf falamu yoo danda’e laamshessee oolee bulee akkuma amala isaa bakka riphee ka’ee yakka isaa itti fufuufi. Sabboontoota qabsaawoota mirga saba isaaniif falaman hidhuu ajjeesuu fi dararuun qabsoo saboota aaddatti qabsoo Oromoo rarraga bilisummaarra gahe kana yoo danda’e karaatti hanbisuufi. Kun ammoo shakkii ykn ta’innaa laataa miti. Amala wayyaanoonni bara qabsoo gaggeessaa turaniirraa eegalee ittiin beekamaniidha. Wayyaanoonni yoo muddaman ni araarmna, waliin hojjenna jedhanii kan isaan amanee itti hiiqe hidhaa, daraa fi ajjeesaa bakka buutee dhabamsiisaa turan. Ammas kanumaaf hololaa, riphaa jiru.
Sirni TPLF/EPRDF kun yoo dhuguma qulqullummaan jijjiirama waaraa kan saboonni biyyattii addatti uummanni Oromoo barbaadu hojiirra olchuuf jiru ta’e, yoo dhuguma dirreen dimookiraasii akka ballatu barbaada ta’e gaafii ummataa hordofee maaf mootummaa cehuumsaa hunda hammatu hin dhaabne? Maaf akka ABOn jedhu bakka qaamni 3n jirutti haasaan dhugaa hin taasifamne maal sodaata? Maal shakka ? sirni kun yoo dhuguma akka midiiyaaleen bilisaa kanneen akka SBO, Sagalee Qeerroo,TV Gaadisa dhugaa ykn ONN, OMN, Esat fi kan fafakkaatan tamsa’aniif fedhii qaba ta’e maaf biyyatti koottaa jedhee waamuu dura bakka jiranii kanumti facaasan akka uummata bira sirnan gahuuf uggura ykn ukkaamsaa gaggeessan hin dhaabne? Kun qoosadha, DR Abiyyi waan hin fakkaanne qoosaa jira. Diraamaa fookkisaa goftoliin isaa wayyaanoonni dalagi jedhaniin calliseetuma osoo hin gulaaliin taatoo ta’ee dalagaa jira. Dirmaa kana keessattis waan hin taane ta’ee of muldhisaa jira. ykn “over act” godhaa jira. Kun ammoo Tiyaatirichaa dhugaarraa fageessee harkatti busheessaa jira.
Mee yeroo ammaa kana ilmaan Oromoo meeqatu mana hidhaa jira? Meeqatu ammoo komaandi postiin guyyaa guyyaan dararamaa fi ajjeefamaa jira? Saamichi qabeenyaa hoo ammami? Deebiin isaa ifadha. Kumaa kitilatu hidhamaa fi ajjeefamaa jira, hidhamees mankaraaraa jira. Saamichis amma hin qabu. Kan qalbiin hubatee ilaaluuf sirnichi ni riphe malee hin kufne, sirnichi dhiphuu amma qabsoo Oromootiin itti bule ykn keesse seena kana jala darbuuf diraamaa ykn tiyaatira dalagaa jira malee dhuguma hin jijjiramne. Jijjiramuufis fedhee hin qabu. Aangoon inni Oromoof qoodee ykn kennees hin jiru. Mataa gadi qabate malee bineensummaan isaa akkuma jirutti jira, Afuura xiqqoo argannaan amala isaa isa beekamuun san gadi baasun hidhaa, dararaa fi ajjeechaa jumlaatti akka deebi’u shakkiin hin jiru. kana ammoo cimsanii hubachuun akkaan barbaachisaadha.
Oromoos ta’ee saboonni biyyattii hunduu holola yeroo ammaa kana TPLF dhaabolee ergachaa turee fi jiru kanneen akka OPDO,DHDN,BADN of dura oofuun gaggeessaa jiru akkaan hubachuun barbaachisaadha. Sirnicha Eenyuyyuu amanuu hin qabu. Sirnichi kan amanamuu miti. Keessumaa Oromoon shira sirnichaa adda baafatee beekuu qaba. Oromoon kan qabsoo isaa gaggeessaa tureef mirga abbaa biyyummaaf malee haangoo bubbutuu miseensoonni OPDO sirnicha tajaajilaa turanii fi jiraniif kennamuufi miti.
Mootummaan TPLF /EPRDF kun mootummaa takkaa dhugaa dubbatee hin beekneedha. Dhugaa hin beeku. Mootummaa sobaa fi ajjeechadhaan humrii isaa dheereffachaa as gaheedha. Kanaaf ammoo waggoonni 27n darban ragaa guddaadha. Yoo akka dabalataatti kan barbaachisu ta’e ammoo dhaabooleen mirga namoomaaf falman kanneen akka Aministii Intarnaashinaal, human raayit woch, Ligii mirga namoomaa gaafa Afrikaa fi dhaabooleen siysaa fi mirga namoomaaf falaman hedduun dabaa fi soba mootummaa kanaa ragaa bahaa turan ragaa bahaas jiru. Tibbuma dabrsine kana yeroo 2ffaaf kan impaayeera san daawwatan itti gaafatamaan dame mirga namoomaa idil addunyaa komishinar Ziyaad -alhuseen yeroo daawwannaa isaanii fixanitti ibsi isaan gaaxeessitotaaf kennan mootummaan sun kan hin amnamne mootummaa kijibaa ta’uu isaaf rgaa guddaadha.
Zayaad al huseen ibsa gaazeexeessitootaaf kennaniin dhiittaan mirgaa impaayeera sana keessatti raawwataa turee fi jiru akkan hamamadha addatti kan Oromoo iarrattai raawwate erga jedhanii booda, yoo tarii kan mootummaan EPRDF kan jedhu dhugaa ta’ee hojiirra oole, yoo tarii inni dhaaboolee siyaasaa mormitootaa waliin ni teenyee mira’annee furmaata siyaasaa finna jedhu, inni yakka dhala namaarratti biyya sana keessatti raawwataa turee fi jiru ni qoranna furmaata itti kennina jedhu dhugaa ta’e ni bullee ilaalla jedhaniiru. Hubadhaa angoowaan olaanan biyyoota gamtoomanitti hogganaa damee mirga namoomaa idili addunyaa ta’an kun kan jedhan dhuguma TPLF/EPRDF kan jedhe hojiirra olcha hin jenne taro yoo dhugaa ta’ee hojiira olchan jedhan, mootummichi kan hin amanamne kan waan jedhu hojiitti hin hiikne mootummaa sobaa fi dhiittaa mirga namaan jiraatu ta’uu ifatti ragaa bahan . kanaafuu Oromoon waggoota 27f dhiitame sabni holola sirna kanaa amanuuf hin jiru jechuudha. Amanasa hin ture, amanuus hin qabu.
Egaa sirna hunduu sobduu ta’uu isaa mirkaneeffatee ragaa irratti bahaa jiru kana falli namarraa buusu qabsoo qofa. Oromoonis kanuma hubatee qabsoo isaa eegale FXG jabeessee itti fufee bilisa of baasuu malee fala biraa waan hin qabneef qabsoon ittaa fufu jenna. Sirni kun sirna yoomiyyuu isaaf hin ciifne, sirna soba fi isa balleessuuf kutatee ka’e, kan guyyaa itti eegataa jiru ta’uu beekuu qaba. Beekuu qofas osoo hin taane qabsoo eegale falmaa mirga abbaa biyyummaa isaa finiinsuun dubbii fardiidha. Diinni/ halagaan amma barbaadeeyyuu si jaalle jedhu jaalalli isaa amma haalli mijaawufitti ta’uun beekamaadha. Kanaafuu dubbiin “Bofa lafa jiruu, ulee si harka jiruu maalan sigorsa”? akkuma jedhamu san waan ta’eef diina qabsoo keenyaan butute kana xumura itti gochuun akka malee barbaachisaa waan ta’eef qabsoon cimee itti haa fufuun dhaamsa keenya!


text:
Shi Jinpiing ofi jajjuun akka hinqabaannee NPC'nitti himan
Pirezidaantiin Chaayinaa Shi Jinpiing Chaayinaan guddinashee ilaalchisee of jajuu hinqabdu jechuun walgahii Kongrasii Ummataa Biyyaaleessaa NPC) irrattidubbataniiru.
Seenaa keessatti Chaayinaan yeroo jabaa keessa jirti sirna socialismii qofatu ishee oolchuu danda'a jechuun Obbo Shiin xumuraa walgahii mana marii kan wagga waggaan ta'u irratti dubbataniiru.
Taayiwaan keessatti warra argamaniifi haawwii fotooqsuutiin Chaayinaa adda baasuu barbaaadan ilaalchisees akkeekachiisaniiru.
Waggaa kana gumiin NPC aangoo Obbo Shi cimsuun, seera yeroo pirezidantummaa daanggeesuus kaasaniiru.
Jijjiramni kunis bara jireenya isaanii guutuu aangoo irra akka turaniif kan haala isaaniif aanjjeessuudha.
Gumiin NPC wagga waggaan ta'u kun waltajii siyaasa Chaayinaa keessatti bakka murteessa qaba.
Walgaii mana marii (paarlaama) waggaan walgahu kunis dhimmoota hoggantootaan dursamee murteefame kan raggaasisuudha.
Haasaa kana keessatti, Mr Shiin mul'ata guddicha Chaayinaaf qaban yoo ibsan, fedhii biyyatti akka ''daran haaromtu'' gochuun ''qaroomina fiduu irratti hirmaanaa guddaa qabdu'' akka itti fuftuu irra deebi'uun mirkaneessaniiru.
''Sirna soshaalistii qofti akka Chaayinaa oolchuu seenaan kanaan duras mirkaneesseera ammas itti fufee ni merkaneessa,'' jehuunis dubbataniiru.
''Gootootnii Chaayinaa dhugaan'' uumataa akka ta'e naan hubadha kan jedhan prezidaantichi, isaanis ta'e abbootiin siyaasaa biroon ''fedhii uumataa guutuuf jabaanne hojjechuu qabna'' jedhaniiru.
Itti fufuunis seenaa Chaayinaa keessatti raawwiilee hojii hojjetamanii kalaqa waraqaa irraa hanga baaruda qawweetti, darbees hanga ijaarsa gooroo guddichaa (the great wall) hanga ogbarrutti kan jirus tarreesaniiru.
Quba isaanii gara fedhii fi tilaammii Chaayinaan gita addunyaatti qabduutti qabaas, biyyikoo jabdu taati malee haala hintaaneen fayyadamuun dadhabbi biyyoota adduunyaa biroon kan of guddiftu hintaatu.