text:
Asoosama kana Amaan Hedatoo-ttu barreesse. Amaan Hedatoo amma biyya Ameerikaa, isteeta (kutaa) Koloraadoo, magaalaa Denver keessa jiraata. Amaan waayee adda addaa irratti nama asoosamoota gaggabaaboo heddu barreesse. Kitaaba xumuree harkaa qabu maxxansee ummataa dhiheessuuf hiree barbaadataa jira. Namni isa qunnamuu fedhuuf, teessoon isaa: misxira@yahoo.com
Lallaba hin dhagayamne
/Asoosama gabaabaa- Amaan Hedatootiin/
*****************************
-1-
Guyyaan Dilbata ganama. Saa’aan guyyaa gara tokkoo fi cinaati. Hin roobu. Duumessi garuu ulfaateera. Ulfaachuu qofaa miti. Gurraachateera; Finfinnee guutuu irratti. Namni naannoo Qaallitti akkuma namoota naannoo kaanii duumessa dorrobeeru uf gubbatti laalaa gara hajaa isaa wol mura. Jaarsaa fi jaartiin woyii konkolaataa jiddu jireessa nama fe’u woyii keessaa bu’anii dhadhaabatan. Gurbaan cufantaa konkolaatichaa qabatee dhadabatu “kuunno achii dhaqaa” jedhee karra woyii itti akeeke. “Qaallittii maarramiyaa” jedha barruun afaan Amaaraatiin karra san gubbaa mudhatu. Mana hidhaa Qaallittii.
Jaarsaa fi jaartiin sun yoo gara karra itti akeekamee, achi laalan loltoota haga lamaa sadihii woyiittu karra san irraa mudhata. Gurbaa san eebbisaa gara karra itti akeekamee qajeelan. Isaan karra bira geennaan loltuun tokko itti as dhufee “maal barbaaddan?” jedheen, Afaan Amaaraatiin. “As nama woyii gaafanna jenneeti?” jedhan jaarsi Amaariffi harkaa qoqonyatu.
“Eessaa dhuftan?” jedheen.
“Amborraa dhufne?” jedhan jaarsi.
“Guyyaa adhaa karri nama gaafatan asiinii miti. Asiin deemaa duubarra naannayaa. Duubasiin malee asiin hin gaafatan” jedhee harkaan gara deemuu qaban itti akeeke.
Karaa ka hin beennee fi lafaafillee haarawa ta’uu itti himnaan “an homaa isin gargaaruu hin danda’u! asiin deemaa duubas naannayaa” jedhee, ceela’aa, dallaya keessa turetti ol deebi’e. Jaartiin jaarsa san woliin jiran Afaan Amaaraa, ka hin beenne ta’us, fuula loltuu sanii irraa tola hin dubbifne. Loltuun sun biraa lin’aan “maal siin jedha?” jedhanii jaarsa gaafatan. Jaarsi waan jedhaman itti himanii, karaa jedhame jaartii jalaa qajeelan. Bakka jedhaman ammoo ka beekanii dhaqanii kaan hin beenne. Jaartiinillee waan duddaa qaban tottolfataa, jaarsa faana qajeelan.
Moonaa loltuun sun itti ol deebi’e keessa, blookota kutaaletti qoodaman, kanneen namootaan guuttaman heddutu jiran. Kutaalee sanniin keessaa balbalti tokkoo ban’a. Namtichi tokko jaakkeettii gullootti deebi’ee, harka kiisii kaayatee, karra kutaa sanii afoo garaa dhiibaa biqiqa. Namni kutaa san keessa jiru, garri irra jiru bakka ciisuuyyuu ka’ee hin jiru; Tolcha Magarsaa Jiloo Qilxuu woliin taa’ee haasayu malee.
Du’a Oromootaa, ka guyyaa lama duraatiin kutaan guutuun akkuma guyyichaa dukkanaayeera. “Dhibee baasaa ka mana hidhaa keessatti ka’een du’an” haa jedhamuu malee waan isaan ajjeese qajeelatti ka beeku Waaqa tokkicha.
Sagale guddiftuun mooraa san keessa, bakka woyiitii, maqaa namaa waamu ammoo, mooraa san qofa uduu hin taane, fagotti namoota karaa deemanittillee dhagayama. Namoonni gara shanii sagale-guddiftuu saniin waamamanii yaa’aniiran; kutaa sanii.
“Dheengadda woliin mana murtii oollee bar”
“Akkam jira gaafas?”
“Fayyaalessa! Wolumaan turre!”
“Maaltu tuqe ree yoo ufumaa ajjeesan malee…hay Gammuu! Dabre inni!”
“Kuuwwan hoo laata?” jedhe ammallee ka gaafatu, kuun cadhifnaan.
“Gammachuun yaaluma dhabaaf. Kaan ammoo kama uleen ajjeefte baasaan maqaa itti badde” Ima haasayan; Tolchaa Magarsaa fi Jiloo Qilxuu.
“Ajaa’ibni ka mucattii saniiti?”
“Ishii woggaa kudha shan kennaniif san baantaa?”
“Yaa rabbi!” jedhee mataa irbe Jiloon. Tolchaan cadhifnaan “eeguma Oromoo du’e yaadachuunillee hidhaa woggootaa ka namatti murteessisiisuu…” jedhe.
“Dhiisi obboleessa koo!” jedhee mataa irbee itti fufe kuun. “…dubbiin yoom qawwee dhukaasuu fi dhiisuu taate… Oromoo ta’uun…” jedhee uduu Tolchaan hin fixatin, sagale guddiftuun wol faana iyyitu maqaa isaa dhoofte.
Waamichi waanuma eegaa ture ta’us maqaa isaa dhageennaan rifate. Nama dhiheenna kana, akkuma tasaa dhufee isa dubbisetu, abbaa fi haati isaa akkasumas namni biraa guyyaa adhaa dhufee akka isa dubbisu itti hime. Namni biraa, ka dhufee isa dubbisu eennu akka ta’e inni gaafannaan “namuma beektu! Hin shakkinii dubbisi!” jedheen namni gaafas kana itti hime sun. Akka namni guyyaa adhaa dhufee isa dubbisu ammoo, nama amma woliin haasayu Jiloo Qilxuutii fi namoota muraasatti himeera. Akkuma maqaan isaa waamameen Jiloo achumatti dhiisee ka’ee balbala laale. Umriin shantama dhudhuleera. Hojjaa hin gikkata. Bifti adha gurraachatus dur diima ta’uu hin beessisa. Qaamaan ammoo duruu qadhaadha. Ammoo jireenna keessa jiruun taan caalaa xochateera.
Gabbahee bitaa-mirga midhatee, jaakkeettii moofaa wolitti harkfataa gara waaman qajeele. Rifachuu irraa dhikkifni onnee isaa waan yeroo san dhagayu mara caalaa itti dhagayama. Haga qabsoo Oromootti makame garaan malee ijaan booyee hin beeku. Wanni nama boochisaa waan isa hin qunnaminiifii mitii. Meeqa fi meeqa keessa tare? “Dhiirti hin aarti malee hin boochu. Yoo booches imimmaaniin fuula hin dhiqattu. Garaa ishii keechatti!” jedhan dur akaakayyuun isaa. Jecha akaakayyuu isaa irraa dhagayaa guddate santu, imimmaan isa dhooggaa laata? Hin beeku. Yoo silaa taa’ee ka booyuu ammoo, mara caalaa ka isa boochisu, ka waahiloota isaa, isa biraa kufaniiti. Adha garuu Tolchaa garaan malee ijaan booyee hin beenne, imimmaan ija keessa mare. Abbaa fi haadha isaa arguuf deemaara. Keessattuu haadha isaa,ta yeroo baay’ee “Tolaa koo” uduu jedhaniin woggoota heddu dura adda baheen.
Eeydoowwan rarraatoo moonaa mana hidhaa sanii marsanii muldhatan heddu. Waardiyyoonni isaan keessa taa’anii yookiin dhaabatanii waan moonaa san keessatti ta’u hordofan. Kutaaleen mana hidhaa dallaa san keessa jiran irra caalaan qorqoorroodhaan adda bahaniiran. Kutaan Tolchaan fa’a jiranii fi ka gara dhihaatiin jiru tokko garuu shiboon adda haqaaqamaniiran. Xurree qaldhoo qorqoorroo fi shiboo jidduu jirtu keessa uduu deemaru dallaya shiboo gamarraa, hidhamaan gara kutaa deebi’aaru woyii dubbisee “akkam taate dheengadda?” jedheen.
“Kudha torba badhaafame!”
“Homaa mitii hin yaaddayin kaa!”
“Atuu ima jirtaa mitii!” jedheenii nama saniin wol bira taran. Tolchaan worra hidhaan isaa gad itti murtaaye biratti itti dhagayamullee umrii guutuu nama amma isa dubbisetti murteessan biratti woggaan kudha torba homaa itti hin fakkaanne. Ka isa yaachise kanaa miti. Ka abbaa-haadha woggoota dheeraa dura adda bahe arguuti ka harkaa isa qabu. Adda bahuu woggoota kudha afuriitiin booda haadhaa fi abbaan isaa akkam jiran laata? Keessattuu haati isaa? Yaadaa tankaarfata. Tankaarfataa yaada.
Kallattiin Sambataa fi Dilbata hidhamaa gaafataniin kaabaa fi baha manicha hidhaatiin. Namni alaa dhufu bakka hidhamaadhaan wol argu gahuuf, karra sakattaa ka kophee, qabattoo fi jaakkeettii nama mulqachiisu sadihiin booda. Bakka san yoo gahan dallaya lamatu wol irraa fageenna meetira tokkoo fi cinaatiin ijaarameera. Hojjaanillee san hin hanqatu.
Bakka gahee, yoo achi midhatu namni dallaya keessa jiru hin baay’atu. Ka dallaya duuba jiru ammoo marsee ijaajja.Nama maraa laale. Ka beeku hin agarre. Abbaa fi haadha isaa keessa soqe. Namootuma san keessatti wollaalinnaa? Morma baasee hiixxate.Namoota dallaya duuba jiran keessatti jaartolee fi jaartoleen ka mudhatan ta’us namni abbaa fi haadha isaa fakkaatu itti mudhachuu dhabe. Namoonni alarraa, akkuma isaa hiixxatanii dallaya keessa achi laalan martuu, isallee ijaan dhayaa ka biraatti taran. Innillee ka ijaan isa dhaye maraa itti gogee laalaa ka biraatti tara. Daqiiqaa muraasaaf akkasumatti barbaadaa ture. Homaa hin agarre.
Ijibbaatee, jara sagale-guddiftuudhaan hidhamaa namni barbaadutti lallaban bira gahee, nama isa barbaadu uduu gaafataaru “Tolchaa!” qoonqa jedhu dhagahee dallaya irraan achi midhate. Namni isa waame, gobbuu namaa tarree galee dallaya duuba ijaajju keessaa gara dallayaa as hiiqaa isa haatate. Sakondoota muraasaaf dhaabatee nama san xiinxalle. “Tokkicha mana samii! Waaqayyoo koo na dhaqqabi! Namni woggoota kudhan dura du’e boollaa keessaa biyyee booratee ka’e? moo samii bu’e?! moo namatu wol natti fakkaate?!…” jedhaa, harkaan afaan qabatee nama san laalaa, itti achi tankaarfate. Namoota irraan hiixxatee harka fuudhaa “baga jiraatte!” jedheen namni sun. “Baga jiraatte!” jedheen innillee. Nama shake ta’uun nama isa dubbisee hin qulqulleeffanneef. Namni sun isa woliin qaaquuf dallayatti as maxxannaan bitaa-mirga midhate. Poolisoonni dallaya lamaan jidduu, adda fageenna yoo guddate meetira sadi sadihiitiin, muka dalgaa furdaa, dallaya lamaan wolitti maagareeru irra tataa’anii ija hafarsan. Jarri ammoo wol-qixxee poolisoota lamaanii jiran; Tolchaa fi namni amma isa dubbise.
Nama yakka gara garaatiin himatame, ka mana hidhaa san jiru keessaa harki sagaltamii shan hidhamaa siyaasa Oromoti. Hidhamaa Oromoo kana keessaa ammoo harki sagaltamni, ka nama isa gaafatu hin qabne qofaa miti. Ka du’aa jireenna isaatuu firri hin beenne. Worri akka jiru beekamullee hammi gaafatamu haga diqqoo dha. Namni mana hidhaa san hidhamaa gaafachuuf dhaqu dursee gaafii ka gaafatamu yoo ta’u gaafileen sun mataan isaaniituu nama sodaachisan. “Eessaa dhufte? Ati eennu? Maaliif gaafatta? Ati maal isaati? Namni gaafattu maaliif hidhame?…” gaafilee jedhan bira, nama taretu hidhamaa san dubbisa. Ka waan gaafatamuuf dursee uf qopheessetu uggee achi dhaqa jechuu dha. San bira yoo tare garaa haadhaa-abbaa obsuu dadhabetu achi nama fida. Egaa namni gaafatamuuf rakkoo hin qabne, irra caalaan hidhamaa yakka gara garaatiin himatame, ka saba biraati. Namoota kanniin gaafachuuf yeroo takka namni dhufu tokko irra taree sadii- afurillee ta’uu danda’a. Kanaafuu namni dallaya duubaa jiru baay’inna irraa wol hucuucee, wolitti maxxanee, dallayatti as irkatee, qoonqa ol qabatee gabayiffa nama gaafachuu dhufeen wolitti woca. Ka gurraa fi afaan wolitti akeeke malee wonni namni wolitti qaaqu hin dhagayamu. Innummaan wolitti haasawuuyyuu waan jedhu mara wol irraa hin hubatu.
“Ati Kormee dhaa?” jedhe Tolchaan uduma kuun nagaya gaafatu, itti jedhee, qoonqa gad qabatee, ija keessa laalaa, eega nagaya wol gaafataniin booda.
“Lakki; Taajuddiin Aliidhaa beektaa?” jedheen namni sunillee gad qabatee.
“Maarree! Biyyee jalaa kaate moo ekeraa teettu samiidhaa bu’e?”
“Eessaa baate?” jedhe ammallee kuun caldhisee ija keessa laallaan.
“Namaan konkolaataa keeysatti wal barreetiin as jirtaa kee dhageenyaaniin dhufe! Wanni fadhe haa tahuu jedheetumaan dunuunfadhee dhufe! Yoo akii si gaafatan ilma adeeroo kiyyati ji’i. Maqaas Taajuddiin Gulummaa jettaan. Gulummaan adeeroo kee ta’uu ammoo hin wallaaltu. Waraqaa maqaa saniin qaba. Yoo kana cufa bira taran kaa humaa godhuu hin dandeenyu! Waan ta’u qeebaluu dha!” jedhe, namni sun.
“Eenyu namni wol bartaniin?” jedhe Tolchaan mataa raasee.
“Guddataa dha!”
“Namoonni si bira dhufan naan jedhee ture. Tokko harmee fi abbaa kooti. Hanga ammaa hin agarre. Namni biraas si dubbisa kan inni naan jedhe ammoo suma ta’uu hin oolu kaa?”
“Eee!”
“Hayyee baga jiraatte kaa obooleessa koo!”
“Atiis baguma jiraatte! Ka jiru yoo hireen jiraatte numa wal arkaa!”
“Ee! ka biyyeen nyaatte malee!” jedhee gadde Tolchaan.
“Akkam mee… Guddataan murtii arkachuudhaaf deema naan je’ee ture… akkam taate?”
“Argadheera!”
“Hangam sitti murteeysan?”
“Dhiis abboo! waanuma xinnooshii narra keette”
“Hangam?”
“Kudha torba”
“Waggaa moo?” jedhee afaan qabate Taajuddiin Alii.
“Guyyaa yookiin ji’a ree?” jedheen Tolchaan ija keessa laalaa.
[audio:http://www.opride.com/hamba/audio/Lallaba/KUTAA 1FFAA.MP3|loop=yes]
****************************************************************


c: text/html

text:
Wayyaanee; Murna Kan Jettuu fi Kan Hojjettu Tokko Ta’ee Hin Beekne!
Baarentuu Gadaa Irraa
Dubbiftoota!
Mootonni Habashaa uummattoota cunqurfamoo impaayera itiyoophiyaa bitaa turan hunduu kijibdoota turan. Hundii isaanituu wanti jedhanii fi hojjetan wal argeefii hin beeku. Kan ganama jedhan galgala itti hin deebi’an. Kan har’a jedhan boru itti hin deebi’an. Ni sobu, ni haalu.
Ni fakkeessu. Fakkeessitoota. Kan afaaniin odeessanii fi hojiin isaanii lafarra jiru walii falladha. gargari. Keessuma murni gabroonfattuun waggoota 26n darbaniif uummattoota Impaayeera Itiyoophiyaa irratti weerara raawwattee bitaa fi saamicha gaggeessaa jirtu Wayyaaneen gaafa tokkoofillee dhugaa dubbattee hin beektu.
Dubbiftoota!
Murni tun Wanti yoo waltajjiitti baate haasoftuu fi wanti hojiirra olchitu takkaa wal simatee hin beeku. Dhaaba nagaha, misooma, guddinaa fi dimookiraasiif dhaabbatte of fakkeessitee waggoottan 26n darban odeessitus takkaa waan odeessaa turte keessaa hojiirra olchitee hin beektu. Kan qabatmaan waggoota 26n darbaniif argaa fi dhagahaa turre afaaniin dimookiraasii lallabaa isa mirga isaa fi lammii isaa gaafate hidhuu, dararuu fi ajjeesuudha. Kaan ammoo biyyaa godaansisuu, beelaa fi dheebuudhaan adabuudha.
Dubbiftoota!
Uummattoonni impaayeera itiyoophiyaa keessatti cunqursaa jala jiran hunduu addatti ammoo uummanni Oromoo waggoota 26 darbaniif sirna Wayyaanee jalatti rakkoo gurguddaan akkamii akka irra gahaa turee fi jiru eenyufuu ifaadha. Hidhaa, dararaa fi ajjeechaa dabalatee saamichi amma hin qabne saba Oromoo irratti wayyaanee fi ergamtuu ishii OPDOdhaan daangaa malee raawwatamaa tureera, itti jiramasi.
OPDOn balaa uummata Oromoorra gahaa turee fi jiruuf qooda olaanaa qabdi, daandii argisiisaa, saamtee saamsisaa,hiitee hisiisaa, ajjeefatee ajjeechisiisaa turte.
Wayyaaneen garaaf bultootaa fi boru hin beeknee hunda waltti qabuun dhaaboolee bixxilatte kanatti fayyadamuun yakki waggoota 26n darbaniif darbaniif raawwachaa turte amma hin qabu. Addatti kan OPDOn uummata Oromoorra gahe ammoo godaanise bara baraaf hin banneedha. OPDOn har’a qabsoon Oromoo dhiibee daanagarraan geenyaan maqaa uummata Oromootin kakkachaa oltu tun yakkoota Oromoorrati bara 26f raawwatmaa ture hundaafuu adda dureedha. OPDOn saamicha, hidhaa fi ajjeechaa ammalleen itti fufiinsaan uummata Oromoo irratti raawwataa jiruuf itti gaafatamtuudha. Eenyuyyuu akka quba qabutti Wayyaaneen miseesnoota dhaaba kanaa warra garaa malee sammuu hin qabne qabtteeti hara’alleen qabsoo Oromoo FXG qeerroon bilisummaa Oromoo gaggeessaa jiru ukkaamsuuf tattaafachaa jirti.Garuu hin milkoofneef, funduraafis hin milkaawufi.
Dubbiftoota!
Uummanni dhugaaf qabsaawu, uummanni mirgaa fi walqixxummaaf qabsaawu,uummanni abbaan biyyummaa isaa humnaan irraa mulqamee isa deeffachuuf qabsaawu oolee haa bulu malee injifataadha. Mirga isaa gonfachuurraa kan isa hanqisu hin jiru. Eeyyee qabsoo isaan mirga isaa gonfatuurraa kan isa hanqisu hin jiru. Saba dhugaaf qabsaawu hololli, ajeechaan, hidhaa fi dararaan yeroof yoo is gufachiise malee isa hin kuffisu, dhugaa bira gahuu hin hanqatu. Weerartuu hari’ee shakki malee biyya abbaa isaa numa dhuunfata. Inni dhugaaf dhamahu naannayee , naannayee kijibduu, fakkeessituu fi gantuu ni moo’a. Uummanni Oromoos uummata dhugaaf qabsaawu, uummata biyya isaa saamame deeffachuuf qabsaawu waan ta’eef qabsoo isaatiin diina har’a isa goolaa jirtu Wayyaaneerra aanuun isaa hin oolu.
Akkuma hunduu beeku Wayyaaneen baroota dheeraaf holola adda addaa saboota biyyattii bitaa jirtu gidduutti facaasaa turtee jirti, abbaa dimokiraasii fi misoomaa of fakkeessitees hololaa turtee jirti. Haa ta’uutii dhugaan waan haguugamtee hin hafneef qabsoo Oromootiin haguuggiin irraa ka’ee qullaatti haftee jirti. Kan odeessituu fi kan qabatmaan lafarra jiru gar gar jalaa ta’ee qaanoftee jirti. Qabsoon saboota biyyaattii addatti ammoo kan Oromoo soba ishii waliin oofee qileerraan isii gaheera. Holola adda addaa gaggeessitus, Oromootti waraana bobbaaftee ajjeechaa fi dararaa raawwattus milkii itti hin arganne,Fuunduraafis hin milkooftu.
Dubbiftoota!
Akuma hunduu quba qabnutti Tiba darbe Wayyaaneen guyyoota 17f ergamtoota isii walitti qabdee maqaa walaghii IHDG jedhuun karoora shiraa bara bittaa ishii ittiin dheereffattu irratti leenjii kennaa turteetti. Leenjii guyyaa 17 kana booda 4ta’anii akkuma barnoonni isaanii kennameetti ergamtoonni akka OPDO, DHDN,BADN jedhaman wayyaanee moggaa taa’anii waan qaraasifaman bulgaafataniiru. Mana hidhaa ilmi nama aitti dararamaa turee fi jiru Maa’ikalaawii ni cufna, Hidhamtoota siyaasaa gadi lakkifna, waltajjii siyaasaa ball’ifnas jedhanii walatajjii sanirratti hololaniiru. Haa ta’uutii gochi fi afaan wayyaanee wal argee waan hin beekneef osoo kan jedhan afaan isaanitirraa bahee hin dhumin qondaaloonni isaanii kan biraa lakkii namoota muraasa jenne malee namoota balaa siyaasaatiin hidhaman mara hin jennee ibsi jedhamu midiyaa biyya biraaf kenname. Kan odeessaa turte hundi akka qabatmaan hojiirra hin oolle battalatti saaxilame.
Dubbiftoota!
Gama tokkoon Wayyaaneen gama biraan ergamtoonni ishii kanneen akka hogganaa OPDO Lammaa Magarsaa ammaan achi lubuun namaa hin badu, kanneen hidhaman gadi lakkifamu, waltajjii sayaasaa bal’dhifna osoo jedhanuu gama biraan ammoo waraanni sirnichaa Aga’aazii fi tikoonni sirnichaa Oromiyaatti bobbaafaman har’a uummata Oromoo goolaa jiru.
Hidhaa fi ajjeechaan itti fufeera. Sirnichi akka waan Maa’ikalaawiin nama hidheetti, nama dararee fi ajjeeseetti na n cufa, nan cufa jedhee dhaadatus gama biraatiin manneen hidhaa dhibbootaan lakkaawwaman shaggar keessa akka jiran kan quba hin qane hin jiru. Manneen hidhaa akka Qaalliittii,Qiliinxoo, Baatuu fi Shawaa Robii keessattis waan sabboontoota irratti dalagamaa turee fi jiru hunduu quba qaba. Egaa dhugaan qabatamaan lafarra jiru kana ta’ee osoo jiruu namni holola fakkeessuu Wayyaanee kan amanu eenyu?
Eeyyee Wayyaaneen kijibaa jirti, fakkeessuuf holola oofaa jirti malee kan hiite gadi dhiisuu miti inumaawuu hidhaa fi ajjeechaa jabeessaa jirti. Tarii yoo hikamanis namoota muraasa hogganoota paartilee siyaasaa durumaanuu sababa malee hidhamanii fi gaazexeessitoota addanyaan gadi dhiisi jedhee isii dhiphisaa jiru holola gaggeessaa jirtuuf akka toluuf yoo gadi hdiifte malee namuu gadi akka gadi hin dhiifamane ifaadha.Keessumaa sabboontoonni Oromoo mirga saba isaanif osoo qabsoo haqaa gaggeessuunuu sababa malee hidhaman kumootaan lakkaawwaman gongumaa sirnichaan gadi dhiifamuuf hin jirani.Hololli gaggeeffamaa jirus rakkoo ishii hudhee jiru diddaa uummata Oromoo asiif achi dhooftee bira darbuuf malee dhuguma rakkoo siyaasaa biyya sanii furuuf addatti ammoo gaafii Oromoo deebisuufi miti.
Egaa dhugaa qabatamaa lafarra jiru sobdummaa,yakka Wayyaanee, saamtummaa fi ergamtummaa OPDO kana kan waggoota 26n darbaniif argaa fi dhagahaa as gahe namni kamuu qabsoo eegalame FXG jabeessee itti fufuu malee falli qabu maali? Eeyyee fallii fi malli jiru kanaa fi kana qofa. Murna hojii fi hololli ishii wal hin simne, walfaalleessu, kijibduu, saamtuu fi ajjeefatuu tana uummanni Oromoo saboonni cunqursaa jala jiran martuu qabsoo isaanii jabeessanii bara gabrummaa ofirraa gabaasuun dubbii fardiidha. Hololli Wayyaanees ta’e kan ishiin bixxilte OPDOn gaggeessaa jirtu holola dhiphuuti, holola sodaati, Isaan hunduu bollo tokkoo maddan, kijibdoota, saamtoota warra harki dhiigaati. Wara akkanaa kana ofirraa buusuun ammoo kan yeroon itti kennamuu qabuu miti.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Tamil Kaama Kathaigal En Ammavai Vasiyam Seytha En Nanpan KaamakKadhai Tamil Kaama Kathaigal
Eluthiyavar Ungal Kalaapak Kaathalan Puthu Elutthaalarin Kanni Muyarsi Ukkappadutthungal Nanparkalee lt gt Eepral Maatha Aynthaayiram Roopaay Parisuppoddikku Varum Kadhai Ithu. Neengalum Ayyaayiram Roopaay Parisu Vella Veendumaa- Kadhai Eluthi r r . kku Anuppungal Naan Mokan.en Vayathu 19 .naan Amma Appa Aakiya Moovarum Maddumee Ulla Siriya Kudumpam. En Appa Palaiya Kaar Veen Vaangi Kodukkum Purokkar Tholil Seykiraar. Thaniyaaka Aapis Enru Ethuvum Kidaiyaathu. Neerilo Ponilo Allathu Appavin Selponilo Vaadikaiyalarkalidamirunthu Alaippu Varum . Udanee Appa Vadikaiyaalarkaludan Senru Viduvaar. Vaaratthirku Onrirandu Naadkal Thaan Veeddil Iruppaar. Naanum Ammavum Maddum Thaan Iruppom. Nakaratthil Thaan Engal Oddu Veedu Irukkirathu. Naan Eppothum Kalloori Nanparkaludan Oor Surri Kondu Iruppeen. Anraikku Appadi Thaan Nanparkalai Kaanpatharkaaka Kirikked Kiraundku Senreen. Naan Appothum Saikkilil Thaan Selveen. Anraikku Nadanthu Kurukku Valiyil Kiraundku Senreen. Pinvaliyaaka Senraal Udaintha Kaddidam Irukkum Athai Thaandinaal Nilalaaka Irukkum. Antha Pakuthiyil Thaan Nanparkal Eppothum Iruppaarkal. Anraikku Appadi Thaan Senreen. Nanparkal Irandupeer Thaan Irunthaarkal. Oruvan Mani Innoruvan Kumaar Eetho Peesikkondu Irunthaarkal. Enna Peesukiraarkal Enpathai Kaathil Vaangineen. Peechil En Peyar Kuripiddaan Mani. Udanee Suthaaritthukonda Naan Marainthu Kondu Enna Peesukiraarkal Enpathai Odduk Keeddeen. Deey Rameesh Amma Thaan Soopparaa Iruppaangadaa Enraan Kumaar. Avanga Sema Kalardaa. Rameesha Kooppudura Saakkula Avanga Veeddukku Poy Rameesha Koopiddiddu Appadiyee Avanga Ammavaiyum Saiddu Adichiddu Varalaam Vaadaa Enraan. Mokana Innum Kaanom Naaypaya Enraan Kumaar Kaduppudan Deey Solla Maranthuddeen Enraan Mani. Ennadaa Sollu Enraan Kumaar. Mani Thodarnthaan Irandu Naalaikku Munnaal Mokan Veeddukku Poneendaa Mokan Saapdukiddu Irunthaan. Enakku Mootthiram Vanthathu Mootthiram Peeya Paatroomirku Poneen Anga Avan Amma Kulichikiddu Irunthaangadaa Avangalai Thaandi Ponaa Thaan Daayleeddukku Poka Mudiyum. Konja Neeram Ninnu Avanga Kulikkirathaiyee Paarttheen. Sariyaana Saamaandaa. Saathaaranamaa Paartthaa Appadi Onnum Alakaa Theriyala. Avanga Kulalikkum Pothu Nee Maddum Paarttha Appadiyee Olukkamaa Varamaadda Enraan Mani. Eey Avalellaam Oru Sappa Pikarudaa Avalai Poy Olukanumnu Solra Podaa Kaanja Payalee Enraan Kumaar. Nee Maddum Mokan Ammavai Paaru Apparam Peesa Madda Enraan Mani. Sari Appuram Nee Ennadaa Panninee Kai Vaichiya Illaiyaa Seekkiram Sollludaa Enraan Kumaar. Konja Neeram Ava Antha Pakkam Paartthukkiddu Soppu Poddukkiddu Irunthaa Naan Avanga Makkudu Kaddiya Pavadai Ava Udampudan Oddikiddu Meedu Pallangalai Kaddikkiddu Irunthathu. Avanga Muthukaiyum Sootthaiyum Vaittha Kan Edukkaamal Paartthukondu Iruntheen. Naan Nikkirathai Paartthuddu Een Thanni Veenumaa Enraal. Illai Aandi Daayleeddukku Pokanum Enreen Avanga Vali Viddaanga. r r . |daayleeddukku Pona Naan Angee Kathavu Oddai Valiya Paartthukkiddee Kai Adicheen Enraan Mani. Olinthu Kondu Keeddu Kondu Iruntha Enakku Udampellaam Ushnamaaki Kannellaam Sivanthu Viddathu. Irandu Peer Meelaiyum Payangara Kopam Vanthathu. Ippothu Avarkal Munnaal Poyi Ninnaal Nanraaka Irukkaathu. Athu Maddumillaamal Avanga Kalloori Nanparkal Veeru Enna Seyya Mudiyum. Sandai Poddaal Vishayam Veyil Therinthu Asingamaaki Vidum Athanaal Amaithi Kaattheen. Marupadiyum Peesinaarkal Marupadiyum Kaathai Theeddikondeen. Ivarkal Mithu Kopam Vanthaalum Enna Peesukiraarkal Enpathai Therinthu Kolla Aavam Vanthathu. Saridaa. Mokan Amma Masivaalaadaa Enraan Kumaar. Iy Ithuthaanee Veenaangarathu Mokan Namma Pirandudaa Avanga Ammavai Poyi Olukka Nikkura Padupaavi Enraan Mani. Nee Maddum Enna Olungaa Avan Amma Kulikkirathai Paartthuddu Vanthu Sollura Podaa Enraan.oru Kaddatthil Iruvarum Elunthu Saikkilai Edutthu Kondu Senruviddaarkal. Naan Konja Neeram Aasuvaasapaditthik Kondu Angeeyee Udkaarnthu Yosikka Aarampittheen. Mani Anraikku Saapiddukkiddu Irukkumpothu Vanthaan. Paatroomirku Poreennu Ponaan. Rompa Neeram Kalitthu Thaan Vanthaan. Naanum Kakkaa Poyi Iruppaan Enru Ninaitheen .. Namma Veeddileeyee Namma Ammavaiyee Kankalaaleeyee Karpalichu Irukkiraan. Athai Vedkamillaamal Veeru Solkiraan. Unmaiyileeyee Amma Kulikkum Pothu Avvalavu Alakaakavaa Iruppaanga Enru En Yosanai Ithuvarai Appadi Ninaitthukooda Paarkka Mudiyaatha Amma Mithu Kaama Vakkira Ennam Eerpaddathu. Ivanungalukku Namma Ammavai Olukka Masivaalaa Enru Eppadi Kanakku Poddanunga. Unmaiyileeyee Amma Masinjuduvaalaa Enru Yosanai Poykondee Irunthathu. Ammavai Paarpatharku Sivakaasi Jeyaladsumiyai Mukachaadaiyum Udalvaakum Kondaval. Maaniram Peruttha Uthadukal Kutthikiddu Irukkum. Periya Mulaikal Valaivukalai Konda Iduppu Konjam Thoppai Konjam Periya Pinpakka Meedukal Amma Amsamaakatthaan Irukkiraal. Ivvalavu Naal Ammavai Parri Sinthikkaamalee Irunthu Viddomee Enru Ninaitthukondeen. Ammavin Pakkatthileeyeethaan Thinamum Padutthu Kolkirom Ini Summaa Irukka Koodaathu. Ammavai Oru Vali Panni Vida Veendum Enru Ninaitthukondeen.Ammavai Seekuram Paartthee Aakaveendum Pol Irunthathu. Udanee Veeddirku Veekamaaka Kilampineen. Saikkilai Panjar Kadaiyil Panjar Odda Kudutthu Iruntheen. Athai Vangi Kondu Poka Saikkil Kadaiyil Vanthu Udkaarntheen. Appothu Antha Pakkam Mani Saikkilil Vanhdaan. Ennadaa Evan Intha Pakkam Varaan Enru Ninaitthukondu Iruntheen. Mani Ennai Kavanikkaamal Senru Viddaan. Panjar Odda Neeram Aakumpol Irunthathu. Enakku Santheekam Vanthathu. Santheekapaddapadiyee Veeddu Vaasalai Adaintheen. Kathavu Thiranthee Irunthathu. Poonai Pol Ullee Nulaintheen. Engal Veedu Oddu Veedu. Kathavai Thaandinaal Reeli Varum. Athan Irupurangalilum Irandu Araikal Irukkum. Reeliyai Thaandinaal Marroru Kathavu Varum Athan Piraku Murram Murratthin Meel Koorai Athai Surriya Varaandaa Irukkum. Oru Araiyin Kadhaivai Thiranthu Kondu Ullee Nulaintheen. Antha Araiyin Jannal Valiyee Paartthaal Koodatthai Paarkkalaam. Naan Ullee Senrathum Jannal Kathavai Leesaaka Thirantheen. Kidam Nanraaka Therinthathu. Amma TV Pakkatthil Ninru Kondu Thunikalai Ayan Seythukondu Irunthaal. Mani TVyil Padam Paartthukondu Irunthaan. Sari Enna Padam Paarkiraan Enru Eddi Paarttheen. Vijay Nadittha Puthu Padam Odiyathu. Naanum Konja Neeram Paarttheen. Entha Salanamum Illaamal Avan Padam Paartthaan. Avanudaiya Idathu Kai Eetho Asaivathu Pol Irunthathu. Enakku Santheekam Vanthu Konjam Meelee Eeri Paarttheen. Thidukkiddeen. Avan Sunniyai Kailiyudan Uruvividdu Kondu Irunthaan. Innamum Konjam Meelee Eeri Paarttha Enakku Avanudaiya Seykaikal Nanraaka Therinthathu. Avan Sunni Nanraaka Muraitthukkondu Kailiyai Koodaaram Viddu Kondu Irunthathu. Avan TV Yaitthaan Paartthu Kondu Irukkiraan Enru Ninaitthukondu Iruntha Enakku Meelum Aachariyam. Avanidaiya Paarvai Muluvathum TV Pakkatthil Thuniyai Ayan Seythu Kondu Iruntha En Ammavai Paartthapadi Irunthathu. Naan En Ammavai Paattheen. Thannai Oruvan Kankalaaleeyee Karpalitthukondu Irukkumpothu Entha Salanamum Illaamal Thuniyai Ayan Seyvathileeyee Mulu Moochudan Irunthaal. Amma Pudavaithaan Kaddi Irunthaal. Munthaanaiyai Surri Iduppil Soruki Irunthaal. Selaiyai Irukkamaaka Kaddi Irunthaal. Ammavin Pinakka Meedukal Nanraaka Eduppaaka Therinthathu. Ammavirku Pinpakkam Konjam Sathaipidippudan Akalamaaka Irukkum. Enavee Avalin Pinpakka Vedippukal Nanraaka Therinthathu. Avvapothu Asaiyumpothu Pinpakka Meedukal Asainthu Kilarchi Ooddinathu . Ivvalavu Naal Ammavai Parri Entha Salanamum Illaatha Enakku Verum Irandu Mani Neeratthirkul Ammavin Mithu Kaama Paarvai Vanthu Viddathu. En Nanpan Mani Kooda Ammavin Ithai Paartthu Thaan Kai Adikkiraan. Amma Oru Valiyaaka Thuniyai Ayan Seythu Muditthuviddu Thirumpinaal. En Nanpano Viraitthukondu Ninra Thana Sunniyil Irunthu Kaiyai Edutthuviddu TV Yai Paarpathupol Paasaangu Seythaan. Amma Thirunpiyaval Nanpanin Thuritthukondu Irunthaa Thadiyai Paartthuviddu Aachariyamaakavum Athee Samayam Thiruddutthanamaakavum Paarppathu Pol Irandu Moonru Murai Angirunthavaaree Paartthuviddu Samaiyal Araikkul Senru Vanthaal. Amma Varuvatharkul Mani Thadiyai Uruvi Viddukkondu Sunniyai Viraippaaka Vaitthu Kondaan. Amma Maniyan Pinnaal Konjam Thalli Udkaarnthaal. TV Yai Paarpathu Polavum Maniyin Sunniyai Paarpathu Polavum Irunthaal. Ammavin Entha Thiruddumuli Enakku Aachariyam Alitthathu. En Nanpanukku En Vayathu Thaan Aakirathu. Aanaal Avanukku Irukkum Sunni Alavu Periyathu. KalaiPoolu Enru Kooda Solluvom Avan Kochikka Maaddaan.neenthira Vaalaipalam Pola Thongum. Oru Murai Thongiya Nilaiyil Alanthu Paatthom 7 Ins Neelam Irunthathu. Karuppaaka Irukkum Thadi Motthamaakavum Irukkum. Annaikki Velaikkaarikkooda Aachariyapaddaal Avan Poolai Paartthu. Pothaatharku Avan Sunniyil Macham Veeru Irukkum. Vaan Yaaraivathu Thodaveendum Enru Ninaitthuviddaal Thodaamal Vidamaaddan. Ellaavarraiyum Engalidam Solla Maaddaan. Konja Naal Kalitthuthaan Solluvaan. Avan Perumpaalum Vayathu Koodiya Penkalaithaan Virumpuvaan Saiddu Adippaan. Avanidam Namma Ammavum Maarividuvaal Pol Irunthathu. En Mukamellaam Viyarvai Valinthathu. Unmaiyil Amma Appadi Poyvida Koodaathu Enru Ninaittheen. Sari Veeddai Viddu Veliyeeri Pin Varuvathu Pola Kathavai Konjam Satthamaaka Thalli Avarkalai Usaarpaduthineen. Onrumee Theriyaathathu Pola Ullee Vanthu Eppadaa Vantha Unna Naan Engellaam Theedurathu Enru Koorividdu Udkaarntheen. Mani Kailiyai Sariseythu Ithuvarai Thurutthikkondu Irunthaa Thadiyai Madakki Irunthaan. Amma Mukatthai Paattheen Kankal Leesaaka Sivanthu Irunthathu. Amma Ennadaa Mani Aakuthu- Ippathaan Vara Enravaaru Samaiyalaraikkul Senraal. Amma Saappaadu Edutthu Vanthaal. Mani Saappidduviddathaaka Sonnaan. Naan Maddum Saappida Mani Padam Paartthukondu Irunthaan. Amma Naan Kulikkaporeen Enravaaru Maru Saappaadu Edutthu Vanthu Vaitthuviddu Senraal. Naan Orakkannaal Maniyai Paarttheen. Maniyin Mukatthil Pirakaasamaaki Marainthathu. Avan Kankal Amma Pinpakka Meedukal Eeri Iranguvathai Paartthana. Amma Kuliyal Araikku Senruviddaal. Kuliralaraikku Enru Oru Kathavu Kidaiyaathu . Athai Thaandi Senraal Thaan Kalipparai Varum. Athukku Maddum Kathavu Undu. Oru Roomaiyee Kuliyalaraiyaaka Maarri Irunthom. Manikku Iruppu Kollavillai Thaviyaay Thavitthathu Enakku Therinthathu. Naan Kandukollavillai. Ammavidam Irunthu Thampi Moddarai Podduvidu Daangil Thanni Illai Enra Kural Keeddathu. Naanum Saappidduviddu Eluntheen. Mani Thadutthaan. Naan Podduviddu Vareendaa Nee Saappidu Enraan. Eerkanavee Sapitthuviddu Kaikaluva Veendi Thaan Paakki Mani En Pathilai Ethirpaarkkaamal Veekamaaka Senraan. Naanum Sari Ennathaan Nadakkirathu Enru Paarpomee Enru Irunthuviddeen. Pinpakkatthilthaan Moddaar Suvids Irukkirathu. Athai Podduviddu Kolla Kathavai Saatthum Sattham Keeddathu. Avan Nadamaaddatthai Kankaanittheen. Neeraaka Vanthavan Amma Kulikkum Arai Vanthavudan Vaasalil Ninravaaru Paartthaan Koodatthaiyum Paatthaan. Naan Marainthukondeen. Paatroom Vaasalil Ninravaaru Ammavidam Eetho Peesinana. Ullee Nulainthaan Enna Nadakkirathu Enpathai Ariya Veeddin Saaratthin Meeleeri Amma Kulikkum Araikku Senreen. Angal Veedu Oddu Veedu Enpathaal Saaratthil Eerinaal Pothum Kollai Vaasal Varai Senru Vidalaam. Ellaa Roomaiyum Meelirunthee Paartthuvidalaam. Antha Kuliyalaraiyaiyum Konjam Thadutthu Irukkum Daayleeddaiyum Meel Irunthee Paartthuvidalaam. Meelee Iruppathai Kilee Irupavarkalum Elithil Paartthuvidalaam. Naan Saaratthin Valiyee Meelee Eeri Amma Kulikkum Araikku Senruviddeen. Meelee Irunthu Pathungikkondu Paarttheen. Amma Kulitthukkondu Irunthaal. Ammavin Alaku En Thadiyai Kilappividdathu. Saathaaranamaaka Paarkkum Pothu Kavarchiyaivida Ipothu Padu Kavarchiyaaka Irunthaal. Makkudu Kaddiya Pavadai Amma Pinpakkatthai Kaaddikondu Soppu Poddukondu Irunthaal. Amma Pavadaiyai Adimuthuku Varaikkum Irakki Kaddi Irunthaal. Arai Nirvaana Thorram Padukavarchiyaaka Irunthathu. Sari Maniyai Kaanom Oruveelai Daayliddil Irukkiraano Enru Konjam Nakarnthu Daayleddai Paarttheen. Kathavu Idukkuvaliyee Paartthavaaru Mani Thadiyai Ulikkikondu Irunthaan. Ada Podaa Enru Meel Irunthu Kilee Vanthu Udkaarntheen. Konja Neeratthirkul Maniyum Vanthuviddaan. Saridaa Padatthai Paaru Raatthiri 8 Manikku Vanthu TVdiyai Vaangi Kolkireen Enru Koorividdu Kilampividdaan. Naan Nimmathiyaaka Appadaa Olinthaan Enru Ninaitthapadi Aasuvaasapadutthikondeen. Amma Kulitthuviddu Kum Enra Soppu Vaasanaiyudan Vanthaal. Thookkam Varuvathu Pol Irunthathu Sopaavil Padutthu Leesaaka Kan Ayarnthu Thoongineen. Pinpu Elunthu Konja Neeram TV Yai Paartthu Kondu Iruntheen. A Manikku Varuvathaaka Sonna Mani ௯ Manikkuthaan Vanthaan. Udkaarnthu Ennidam Peesa AaramPitthaan. Patthumani Thaandiyum Pileedu Poddu Kondu Irunthaan. Atharkul Amma Roomil Vilakkai Anaitthu Viddu Padutthuviddaal. Mani Iravu Pathinonrai Thoddathu. Enakku Thookkam Vanthathu. Kilampudaa Enraa Koora Mudiyum. Nee Enna Ingeeyee Padukkiriyaa Illai Veedirku Kilampuriyaa Enreen. Avano Ennadaa Sari Innaikku Ingeeyee Padukkireenda Enraan. Nee Veenumnaa Padudaa Naan TV Paartthuviddu Padukkireen Enraan. Enakku Enna Seyvathu Enru Theriyavillai. Koodatthil Paiyai Poddu Ingee Padudaa Enreen. Mani Nee Enga Padukkiriyo Angeeyee Podudaa Enraan. Naan Eppoluthum Amma Pakkatthil Paduppathu Pola Padutthukkondu En Oratthil Manikku Paiyai Poddeen. Enakku Ippoluthu Thookkam Varavillai Aanaalum Kannai Moodikkondeen. Araimanineeram Kadanthu Irukkum Mani TVyai Nirutthividdu Thadduthadumaari Vanthu En Oratthil Padutthaan. Ammavai Paatthapadi Padutthu Irunthaa Ennai Konja Neeram Kalitthu Urru Urru Thoongividdaanaa Enru Paartthaan. Naan Thoonguvathupol Kannai Moodi Kondeen. Mani Enmeel Kaiyai Vaitthu Paartthaan Naan Thoongi Viddathai Uruthipaditthikondaan. Elunthu Amma Padutthu Irukkum Pakkam Senraan. Amma Porvai Portthaamal Antha Pakkam Paartthu En Pakkam Muthukai Kaaddik Kondu Padutthu Irunthaal. Enakkum Ammavukkum Irandadi Thooram Idaiveli Irunthathu. Mani Enna Seyyapokiraan Thoongum Ammavidam Silmishamthaan Seyvaan Enru Ninaitthukondu Iruntheen. Ammavin Mukattharukee Udkaarnthu Ammavin Valaivaana Iduppil Kaivaitthaan. Ammavukku Mulippu Vanthu Araiya Pokiraal Avan Adivaanguvathai Paartthu Rasikka Veendum Enru Ninaittheen. Iduppin Arukee Muddipoddapadi Udkaarnthu Iduppai Thadavinaan. Ammavidam Irunthu Entha Salanamum Illai. Iduppil Irunthu Meel Nokki Thadavikondu Kai Tholpaddai Varai Thadaviyavan Appadiyee Kaiyai Kilee Irakki Iduppu Kaal Varai Thadavinaan. Kaalai Thadaviyapothu Amma Perummoochudan Thirumpi Mallaakkaa Padutthaal. Konja Neeram Nithaanittha Mani Neeraaka Kaiyai Ammavin Adivayirril Vaitthaan. Appadiyee Kilee Pundai Irukkum Idatthil Vaitthaan. Pudaivaiyudam Meeleeyee Pundaiyai Thadavinaan. Amma Perumoochuviddapadi 8216 vi 8217 Vadivatthil Irandu Kaalaiyum Madakkinaal. Mani Ammavin Pakkatthileeyee Padutthu Viddaan. Ammavin Jocketdil Thimirikkondu Iruntha Mulaiyai Oru Kaiyai Vaitthu Jocketdodu Pisainthaan. Amma Vaayil Irunthu Valakkamaaka Varum Perumoochu Vanthathu. Mani Thairiyamaaki Viddaan. Elunthu Ammavin Paarppil Padutthapadiyee Ammavin Mukatthil Muttham Kodutthaan. Irandu Mulaikalaiyum Alutthi Kondaan. Ammavin Meeleeyee Muluvathumaaka Padutthuviddaan. Amma Kaalai Kilee Irakkinaal. Thavakkalai Pol Ammavin Meelee Padutthu Kondu Mulaiyai Pisainthaan. Amma Thana Irandu Kaikalaiyum Kindu Maniyin Muthukai Thadavinaal. Ippothuthaan Thana Mulu Sammathatthai Kodutthaal. Ithai Sariyaaka Unarntha Mani Amma Meel Irunthu Elunthu Ammavin Selaiyai Kaalil Irunthu Thookki Ammavin Meelee Podduviddaan. Ammavin Kaalai 8216 vi 8217 Vadivatthil Vaitthaan. Mukatthai Ammavin Pundai Irukkum Idatthirku Kondu Senraan. Melliya Sivappu Indikeeddar Velicham Thaan Antha Velichatthil Thaan Naan Intha Kaama Kaliyaaddatthai Paartthukondu Irukkireen. Naakkaal Avalin Pundaiyai Nakkuvathu Therinthathu. Amma Avanin Thalaimudiyai Piditthukondu Unarchi Perukkal Padutthu Irunthaal. Pakkatthil Makanai Vaitthukondee Adutthavanukku Pundaiyai Kaaddikkondu Irukkiraal En Amma. Oru Valiyaaka Pundaiyai Nakkividdu Muddi Poddapadi Udkaarnthu Thana Kailiyai Meelee Thookkinaan. Avanudaiya 10 Ins Neelamaana Ulukku Poolu Meelee Thookki Kondu Mulu Demparudan Irunthathu. Amma Avanudaiya Sunniyai Pidippathu Therinthathu. Amma Avanudaiya Thadiyai Uruvinaal. Manikku Iruppukkollavillai Ammavin Kaiyudan Thadiyil Vaitthavaaree Ammavin Kinaril Vaitthaan. Udkaarnthu Iruntha Avan Ammavin Meel Padutthaan. Aanaal Avan Iduppu Maddum Thookki Kondu Irunthathu. Enakku Avanudaiya Thadi Nanraaka Therinthathu. Avan Innum Thadiyai Avalin Pundaikkul Nulaikkavee Illai. Ammavin Meelee Padutthu Iruntha Avan Ammavai Irukkamaaka Kaddi Piditthaan. En Thadi Palamurai Viraitthu Adangiponaalum Ippoluthu En Thadiyil Irunthu Thanni Vanthuvidumpol Irunthathu. Ammavin Kalutthu Paddaiyil Mukatthai Puthaitthukkondu Iduppai Mmmammammmm Enrapadi Oree Alutthu Athiveekamaaka Alutthinaan. Ammavin Vaayilirunthu Cha்chacha்chacha்ss Enravaaru Iduppai Thookkinaal. Avanudaiya Iduppu Sarru Neeratthirku Munpu Oru Adi Uyaratthirkumeel Irunthathu. Ammavin Pundaikkum Avanudaiya Iduppukkum Idaiyee Oru Periya Idaiveli Irunthathu. Ippothu Ethuvum Illai. Ammavin Iduppum Avanudaiya Iduppum Onraaki Irunthathu. Athumaddum Illaamal Avanudaiya Sootthu Penkalaippol Mikavum Sathaipidippaaka Irukkum. Ipothu Sootthu Oddipoy Irunthathu. Iruvarum Mikavum Unarchikaramaaka Irunthaarkal. Mani Thadaiyai Thookki Thookki Porumaiyaaka Ammavin Pundaiyil Kutthuvathu Therinthathu. Ammavai Irukki Piditthu Meelee Sunniyai Thookki Athiveekamaaka Kutthinaan. Amma Avanudaiya Ovvoru Kutthiyum Aananthamaaka Perrukkondu Inpatthil Thilaitthukondu Irunthaal. Munpaivida Veekamaaka Kutthinaan. Ivarkal Olukkum Sattham Sathak Sathak Sathak Enrum Pasak Pasak Enrum Dap Dap Dap Enrum Ovvoru Vithamaaka Irunthathu. Thadiyai Vaitthu Uralil Kutthuvathaipola Ammavin Pundaiyil Kutthumpothu Varum Satham Pala Vithangalil Irunthana. Ammavin Kolusu Satham Veeru Avan Kutthum Veekam Evvalavu Enru Ariya Mudinthathu. En Thadiyil Irunthu Thanni Vanthu En Kailiyai Nanaitthuviddathu. Patthu Nimishatthirku Meel Nadakkum Ol Kaadsi Uchakaddatthai Eddiyathu. Munpaivida Athiveekamaaka Iyanginaan Mani. Sodakku Satthamum Athimaaka Maniyin Vaayilirunthu Aaaaaaaa Enra Satthamum Vara Veekam Konjam Konjamaaka Kurainthu Ammavin Meeleeyee Padutthaan. Ammathaan Irangu Enru Melliya Kuralil Koorinaal. Elunthavan Avilnthu Kidantha Kailiyai Iduppil Kaddikkondu Paatroomirku Poyviddu Vanthu En Pakkatthil Padutthu Kondaan Thuroki. Amma Pudavaiyai Sari Seythukondu Piraku Senru Vanthaal. En Sunniyil Irunthu Valiyum Thanniyai Thudaikkakooda Mudiyaamal Padutthu Iruntheen. Athan Piraku Ayarnthu Thoongividdeen. b b r r P r r r r P P P r r r r B P r r r P r P r pr 21 2012 9 53 P r r r Tamil Kaamak Kadhaikal. R p r r R 2.0 . p R p . P rr .


text:
Posted: Bitootessa/March 2, 2014 · Finfinne Tribune |
Taha Abdi (Xahaa Abdii) tiin | 15/02/2014
Obboo Baqqalaa Nadhii boqochuu gadda guddaaniin dhagaye. Boqochuun Baqqalaa Nadhii maatii isaa, firoota fi hiriyoota qofa biratti odoo hin taane, kaka’iinsaa fi falmaa mirga ummata Oromo argamsiisuu fi tiksuuf qooda guddaa inni gumaache murnoota beekan hundaaf gadda guddaadha.
Obboo Baqqalaa Nadhii sochii qabsoo bilisummaa ummataa Oromo keessattin bare. Dhiifama wajjin, qooda Baqqalaa Nadhii gahatti hubachuu haa gargaaruuf, daandii Baqqalaa fi murnoota isaa Walda Maccaa fi Tuulamaa jaaranii hoogganaa turan bira na geessen xiqqo yaadachuu fedha. Gaafan barnoota sadarkaa 1faa barachaa ture namoota lafa akka Aggaaro, Awash, Salaale, Baale fi Dawwe kanneen falmaa nam-tokkee fi tuutaa gaggeesan dhagayaa tiin ture. Gariin isaanii cunqursootaa fi abbootii qalaadaa hiyyeessa miidha turan diniinanii isa gorfamuu dide adaban fa’itu himamaa ture. Dammaqiinsi eenyummaa fi aadaa biqilee dagaaguu itti fufe. Gaafan barnoota sadarkaa 2ffaa gahu falmaan hidhannoo walitti dhaabbatte Baale keessatti jalqabuu dhagaye. Namoonni gariin wal-kakaasanii sochii sanitti hirmaachuuf bobbahuus dhagaye. Yeruma san maqaa Maccaa-Tuulamaa tiin sochiin Oromo guutuuf dhaabbate Shaggaritti jaaramee hojii jalqabuu dhagaye. Isa kana argadhee wajjin tahuu qalbiin na hawwite. Qilleensa kaka’iinsaa, sochii mirga dhal-namaa fi dimokraasii tiif falmuu kan 1960ta keessa Afrikaa guutuu bubbisetu Oromiyaas rooraasaa ture jechuudha. Tahus, biyya teenyatti wanti arr’a laaftuu fakkaattu baay’een jabeenya turte. Fakkeenyaaf, bara barnoota 1965/6 gaafan yuniversitii seene Shaggar dhufe Waldaa-Maccaa Tuulama argachuun qorannoo cimaa feesise. Hiriyaa achitti horadhetu marii dheertuu booda miseensa jaarmaya sanii tokkotti na geesse. Miseensi Maccaa Tuulamaa dura argadhe Guutaa Sirneessaa ti. (Guutaa Sirneessaa Bulchaa Shaggar tahee erga filamee “Ethiopian People’s Revolutionary Party”-n, EPRPn, galaafatte.)
Guutaa Sirneessaa nama yeroo hanga tokkoof barsiisee barnootatti deebi’e, gamnaa fi beekaa ture. Gammachuun na simate walgahii jaarmayichaa tan itti aantu isa wajjin akkan dhaqu naaf hime. Yeroon gaafa geessu akka baalamannetti Gullalee galma Maccaa Tuulamaa na geeysee miseensota hedduu fi hoogganoota jaarmayaa wajjin tokko tokkoon wal na barsiise. Hoogganoota keessaa Baqqalaa Nadhii itti aanaa prezidentii jaarmayichaa tahuu fi nama biyya keessaa fi Kanadaa yuniversiitii McGill’tti seera barate, ammallee waajjira seeraa hiriyaa tokko wajjin banatee ofiif hojjachaa akka jiru naaf hime. Namoonni biraa kan gaafas wal na barsiisa Gen Taddese Birru, Haile-Maaran Gammada, Seifu Tasamma, Maammoo Mazammir, Kol. Alemu Qixxessaa, Col Qadiidaa Gonfaa fa’in yaadadha. Namoonni akka Baqqalaa fi hoogganoota kaanii maqaa Oromo maraa tiin sochii san adeemsisaa jiraachuun hamilee fi murannoo naaf haarayoomse. Seera barachuuf waanin hawwaa tureef ammoo, Baqqalaa Nadhii karaa kanaanis fakkii 2ffaa ol’aanaa naaf tahe.
Baqqalaa Nadhii Waldaa Maccaa Tuulamaa hoogganaa fi tika seeraa gochuun qoodni kenne himame waan dhumuu miti. Seerumti jaarmayni ittiin haa masakamuuf tumamee, sirnaan galmaawee ittiin hajjatamaa ture, yeroo sanitti gadfageenya yaadaa hangamii akka aammatee fi hojii ogeessi raaw’ate tahuu sirriitti nama hubachiisa. Seeraan dhibdee hawaasummaa fi politikaa furmaata soquu beekumsaa fi ogummaan tattaaffii godhamte san qoodni Baqqalaa Nadhii gumaache hiriyaa hinqabu.
1960ota keessa jaarmayni Maccaa Tuulamaa irree fi arraata Oromo hundumaa tokkicha tahuun ummata Oromoo hedduu sochoose, abdachiise. Sirna yeroo sanii jalatti seeraan jaaramanii sochii bifa sanii gochuun falmaa hidhannoo yeroo san adeemsifamaa turteen wal qabatee ummata kakaasuu fi kophattis dargaggeessa qabsootti hamilchiisuu dandaye. Waldaa Maccaa Tuulama dhalachuun fi hoogganoota akka Baqqalaa Nadhi argachuun, miseensota ummatoota ollaa Oromiya birattillee waan uume qaba. Dhaloonni ummatoota ollaa, fakkenyaaf lammoonni Sidaamaa, Yem, Walaytaa, Hararii (Adaree) fi kan birootis, waaltawuun sochii Oromo isaaniifis gaachena abdii taha jechuu dhaan, ifaan itti miseensoman. Hoogganni sirnaawaan Baqqalaa Nadhii waa’iloota isaa wajjin kennaa ture Oromoo fi olloota birattis gatii hangana hin jedhamne qabaachuu mamiin hin jiru.
Dhala-namaa lafe-qabeessa gaafni baran tokko gaafa biyyaa, gaafa rakkoon mudatte. Baqqalaa Nadhii dhimma ummataarratti hagam murataa akka ture gaafa mootummaan Hayle-Slaasee itti duultee hoogganoota baayyee hidhatti guurte, filmaata miseensaa tiin bokkuu hoogganaa ol-qabuu dhaan, gaafatama prezidentii fudhatee, miseensotaa fi ummata Oromo akka hamileen hin tuqamne taasise. Barsiisaa universiti kan ture Obboo Basazino Baayy’isaa gaafas barcuma itti aanaa prezidentiitti filamee ummataaf hojjachuuf Baqqalaa wajjin kakuu seene.
Gaafa Dargiin kufee mootummaan ceehumsaa tan Addi Bilisummaa Oromo itti hirmaate dhalatte dhimmoota seena-qabeessa mirkanaawan keessaa tokko qubeen afaan Oromoo seeraan raggaasifamee hojiirra ooluudha. Oromiya keessa manneen barnootaa, lafa hojii mootummaa fi iddoo biraa ittiin hojjatamuu jalqabe. Magazinootni fi gaazexoonni adda addaa baay’eenis mumul’achutti ka’an. Baqqalaa Nadhii magazinoota afuriif maxxansaa (publisher) tahuu afanuma isaa irraa hiin dhagaye.
1990ota keessa erga Addi Bilisummaa Oromo mootummaa ceehumsaa keessaa dhiibamee bahee miiddhaan qondaalotni Wayyaanee hojjatan takka bulchiinsa Oromiyaa handhura biyyattii Shaggar keessaa baasuu yaaluudha. Murtii Wayyaanee san ummanni Oromo jibbuu fi mormuu dhaan magaalaa Shaggar’tti hiriira guddaa bahe. Hiriira dhimma Oromiyaa guutuu rooraasee san namni hoogganee dhaamsa seena-qabeessa ummata Oromiyaa fi addunyaaf dabarse Baqqalaa Nadhii ti. Ergasiihis Baqqalaa Nadhii dandeettii isaa tiin mirga ummata Oromo tiksuu fi injifannoo irratti injifannoo dabaluuf carraaquu takkaa itti laafee hin beeku. Baqqalaa Nadhii jeynaa fi gamnoota Oromoyaa gurguddoo keessaatti lakkaawama. Jeyni du’us hojiin jeynaa hin-duutu, yeroo hundumaa jiraattuudha.
Warraa fi maatii akkasumas sabboonotaa fi ummata Baqqalaa Nadhii fi qooda inni gumaache beekan hundaaf jabeenyan hawwa. Baqqalaa Nadhii faarsuun dhimma ummataa kan inni jireenya isaa guutuu tarkaanfachiisaa ture fuul-duratti butuu fi galmaan gahuuf tokkummaa dhaan sochoohuu, hojjachuu, akka tahuun abdadha.//


text:
Tajaajila wal'aansa fayyaa qulqullina qabuufi saffisaa argachuun du’aatii haadholiifi daa’immanii gadi buusuuf kan gargaaru yoo ta’u, rakkoo gama kanaan jiru furuun fayyadamtummaa lammiilee mirkaneessuuf ambulaansii aanaalee maraaf arjoomameera.
Kun ta’us ambulaansiiwwan hudhaalee haadholiifi daa’immanii akka furaniif akeekaman hojii seeraan alaarratti bobba'unn ergama kennameef bahachaa akka hinjirre hubatama.
Sosochii wal'aansa fayyaa qulqullina qabu qabatamaan lafa qabsiisuu keessatti gorsa ogeeyyiidhaan kennamuun olitti kenniinsa tajaajilaa si'aayinaafi qulquliina qabu isa ijoo yoo ta’u, ambulaansiiwwan ergama kennameefiin ala socho'an ni mul'atu.
Konfiraansii 19fa Ministeerri Eegumsa Fayyaa Federaalaa qaamota dhimmisaa ilaallatu waliin tibbana Magaalaa Gondaritti gaggeesserratti yaadawwan kallattiilee gara garaa ka’aa tureen tajaajilli ambulaansonni tokko tokko kennaa jiran rakkoo hawaasaa kan hingiddugaleeffanneefi seeraan ala.
Ministirri Eegumsa Fayyaa Federaalaa Piroofeesar Yifruu Birihaan gamasaaniin dubbii dubbataniin, Itoophiyaa keessatti ittifayyadamni ambulaansii hubannoo argachaa hinjiru.
Du’aatiin haadholiifi daa’immanii akka hir’atuuf yaadamee ambulaansiin kennamuu kan himan ministeerichi, idoowwan gara garaatti aanga'oonni tokko tokko tajaajila geejjiba dhuunfaa godhatanii jiru jedhu.
Kana malees ambulaansonni hedduun konkolaattota daldalaa waliin hiriira galanii tajaajila geejjibaa laachaa jiraachuus eeranii, kunammoo paakeejii fayyaa lafa qabsiisuuf aggaamame kan gufachiisu waan ta’eef gocha akkanaarraa of qusachuun barbaachisaadha jedhu.
Osoo haadholiin ciniinsuudhaan qabamanii watwaataa jiranii aanga'oonni ofiif bulan of jaalachuu isaaniitiin du’aatii haadholiifi daa’imman irratti qaqqabaa jiruuf sababa ta’aa jiru kan jedhan Piroofeesar Yifruun, gochi balaafamaa kana dhabamsiisuuf qabsoon lammiilee hundaa murteessaa ta’uu dubbatu.
Gochi gama kanaan muuxaneeffame hatattamaan cabuu qaba jedhanii, ija jabummaan kallattii kanaan dalagamu sassaabdummaa kiraa hamaa waan ta’eef of ilaalaa deemuun barbaachisaa ta'uu himu.
Rakkoo dhiyeessii ambulaansii waliin walqabatee bakkeewwan gara garaatti ka’aa jiru furuuf bittaan ambulaansii kuma sadii ol raawwatamuus himanii, isaan keessaa 300 ol biyya keessa galuusaanii ibsu.
Ambulaansiiwwan bitamanii biyya keessa galan kunneen tajaajila aanga’ootaatiif akka oolaniif osoo hintaane ergama paakeejiin fayyaa qabatee ka’e milkeessuuf waan ta’eef xiyyeeffannoo itti laachuun dirqama lammii hundaati.
Kun ta’us aangoo ofii dahoo godhachuun ambulaansii lubbuu deessuufi daa'ammanii baraaruuf ramadame tajaajila dhuunfaaf oolfachuun hawaasa yakkaafi gara jabummaa ta'uun hubatamuu qaba jedhu, ministirichi.
Ministir de'eetaan Ministeera Eegumsa Fayyaa, Doktar Amiir Amaan gamasaaniin akka jedhanitti, godinaaleefi aanaaleetti hooggantootni maal nadhibdeen ambulaansii tajaajila dhunfaaf oolchan gocha gara jabeenyaa kanarraa of qisachuu akka qaban hubachiisu.
Konkolaachistoonnis kallattii mataasaaniin madda galiin itti sassaabamu godhachuun gara jabeenya ta'uu hubachuu qabu jedhaniiru.
Dhimmi ambulaansii wajjin walqabatee ka’u dhimma jiraachuufi jiraachuu dhabuuti kan jedhan ministir de'eetichi, ergama ambulaansiif kennameen alatti sosochiin qaxxaamuraa taasifamu kamuu yakka lubbuu haadholiifi daa'immaniirratti raawwtamuudha jechuun ibsu.
Kana malees kaffaltiin seeraan alaa haadholii wal'aansa barbaadanirraa karaa konkolaachisaa sassaabamaa jiru irra gahamuu kan himan Doktar Amiir, gama kanaanis akeekkachaa deemuun dirqama konkolaachisaati jedhu.
Iddoo waamamanitti si'aayinaan argamuurrattis sababoota adda addaatiin walqabatee hanqinni jiraachuu eeranii, keessumaa rakkoolee daandii wajjin walqabatee uumamu furuuf qaamolee dhimmi ilaallatu wajjin mariyachuun akka barbaachisus ni himu.
Walumaagalatti paakeejii eegumsa fayyaa fiixaan baasuun fayyadamtummaa haadholiifi daa’immanii qabatamaan mirkaneessuurra darbee dhimma jiraachuufi jiraachuu dhabuu ta'uun hubatamee kenniinsa tajaajila ambulaansii si'eessuufi waan yaadameef oolchuun barbaachisaadha.
Waasihuun Takleetiin


text:
Hooggana EHAADEG keessatti taayitaa ijoo qabatanii turan – Obbo Bereket Simoon, Waaltaa Qo’annoo fi Qorannoo Imaammata Itiyoophiyaatti, Ministarumaa Damee Industrii fi Itti-gaafatamummaa Boordii Baankii Daldalaa Itiyoophiyaa gad-lakkisuuf iyyannaa dhiheeffachuu isaanii, maddeen keessa beekan – Raadiyoo Sagalee Ameerikaaf ibsanii jiran.
Ministarri itti-gaafatamaan Waajira Dhimmoota Koomiyunikeeshinii Mootummaa Itiyoophiyaa – Dr. Nagarii Leencoo, kana ilaalchisuun gaafatamanii, oduu isaa miidiyaa yokaan Sabaa-himaa irraa dhaga’uu irraa kan hafe, ragaan mirkanaawe waajira isaanii akka hin dhaqqabiin VOA-tti dubbatan.
Bal’ina oduu kanaa akkuma argannetti, gara fuul-duraatti dhiheessina.


text:
Amerikaa tun nama biyya ormaatii itti dhufe miliyoona hedduu qabdi.Fkn godina Minisootaa (MN) keessaa akka hawaasii Oromoo jedhutti Oromoo 40,000tti keessa qubataa.
Oromoon Minisootaa keesaa karaa maqaa isitiin moggaasan qabdi.Manneen nyaataa dhugaatii Oromoo hedduutti jira. Lafa sunitti namii guddoo wal hore.
Minisootaa keessatti Adoolessa 29-31,2017 “Torbaan Oromoo jedhanii baranallee labsan.Torbaan Oromoo Amerikaa ,Kanaadaa fi biyya akka akkaatii walti dhuftee dorgommi ispoortii,OSFNA,marii hawaasaa,qophii bashannanaa fi waan hedduu walti dhufu.
Maanguddoo Oromoo qophii sun dhufan keessaa hedduu dubbifne.
Biyya guddatte tanatti ijoollee akkamiin guddifachuu malan? Amantiin ijoollee maan maan barsiisuu malte jennee wa gagaafanne.
Abdurahiman Amad Minisootaa keessatti Imaama masjida tokkooti.Ijoolleen amma taphattu tun ijoollee ani leenjisu keessaa tokko jedha.
“Bakka badduu irraa akka isaan fagaatan,hiriyaa badaa irraa akka isaan fagaatan.Aadaa ufii akka horodfan.Amantii ufis akka hordoafan,barsiifna.”
Tana maleellee akka jecha “tapha kubbaa keessattis luyiti teesaan dabuu hin qabdu jehaa.Barumsaa keessatti tokkoffaa.Waan dalaydan keessatti tokkofffaa tahaa jennee barsiifna.Fuuldurii hawaasa keennaa abdii qaba,” jedha.
Aabba Jaaroo Nuuraa Minisootaa magaalaa St.Paul qubata. "Ijoollee akka isiin lafa tanallee jiraatan aadaa lafa ufii,jireenna lafa ufiillee hin deemne itti himna. Fulaa feete jiraattullee eennuummaa ufii dedhuun,diqqeessuun waan tahuu hin malle.”
Tun cuftii akka aabba Jaarso jedhutti gaafa guddaatte afaan kun diqqoo sirraa mimmiliqanillee wannii diqqeennaan baratte si harkifti,tanaafuu eennummaa keetillee hin deetu,”jedha.
Obboo Sayid Zamaan godina Iowa magaalaa Siisitti itti gaafatamaa hawaasa Oromooti. Hawaasa isaanii waan hedduun galateeffata.
“Ijoolleen oromoo IOWA keessatti dhalatanii guddatan akka nama Oromiyaa keesstti dhalatee guddatee dhalatee afaan Oromoo beekan.Magaala jirru keessatti Oromoon maan akka tahee, ummata seera qabu akka tahee,nagaa akka jaalatu namoota achi keessa jiranii fi kan biraatiifis fkn akka tahan gorsina.”
Oromoon baruma baraaan gannatti qophii Torbaan Oromootiif walti dhufti. Obboo Jamaal Tufee hujii raawwachiisaa hawaasa Oromoo Minisootaati.
Qophii OSFNA tanaan hawaasii faaydaa hedduu irraa argataa jedha "Qophiin namni waggaa tokko guutuu wal hin argin yoo walti dhufu yaada hedduu wal jijjiirata.Waan hedduu wal mari’ata.Daldalii Oromoo hin guddataa,kitaabaa fi waa hedduu waayee Oromoo dubbatan wal irraa bitaa wal gargaara,ijoolleefisa wal barnootaa gaarii taha”jedha.
Guddinnii aartii Oromoo eessa jiraa maanti qajeeluu male?
Ijoollee Oromoo fiilmii barreessuu fi hojjachuun beekaman,Gammadoo Jamaalii fi Guuttamaa Buttaa dorgommii OSFNA irratti arginee dubbifne.Jamaal fiilmii mormii hiriira Oromootiif baasan keessaa tokko. Fiilmii isaa lamaan
Fiilmii Guuttamaan beekaniin keesaa;
Fiilmiin isaalleen waan biyyitii keessa jirtuu fi waan jaalaatii fi waan jibbii nama tolchu dubbata.
Akka Guuttamaan jedhutti fiilmii Oromoo jalqabe malee asi gahee hin jedahnii deemumatti jira.
“Ummata bal’inna haganaa qabaannee baayinnaa hagasii qabaannee waan saba suni gadi tahee hojjachuun nurra hin jiru.Anaaf aartiin qabsoodha.”
Yaadii Jamaalilleen kanuma.Yoo fiilmii hojjattu maan laalaa ykn ammoo maan qalbii keessaa qabaachaa hojjatta jennaan “Hawasa miliyoona 40 sun ilaala hawasa bakka bu’a jedhee ummta sun taahee ilaalaa hojjadha.Hanqina hawaasa kana keessa jiru ilaalaa hojjadha.”
Jarii lamaanuu akka ummatii aartii Oromoo ilaalaa waan qajeeluu male isaan gorsaa wal jajjabeessaa yaadhan dhaamata.
“Wal haa jabeessinuu gaafa nu kaane ummatii Oromoos kahaa,kanaafuu ha wal jajjabeessinu.” jedha Gammadoon.


text:
Amin Jundi irraa | Waxxabajjii 1, 2014
Hoogganoota ABO Maraafi
Jaallan yeroo tokko keessatti qabsoo oromoo firii arra muli’atu kana agarsiisuufi qoodnni isin laachaa turtaniifi itti jirtan seena keessatti bakka guddaa qaba. Haata’uu garuu seenaan kun hujii boonsaa dalaydanii fi dogoggoroota tokko tokko godhameen walmakee arra dhaloota haaraya oromo biratti bifa addaa qabaachaa akka deemaa jirruufi daranuu haalli kun hindhaqabaminne yoo ta’e seenaa qabsoo oromoo keessatti galmee gurrattiin akka dibamuufi deeminnu xinxalluu hindandeettan jedhee hinyaadu.
ABOn tattaaffii keessanniin onnee oromoo keessatti facaafittan arrallee qalbii oromoo keessatti osoo abdatamaa jiruu isin abbaa ilaacha eenyummaa oromoo wareegama danuudhaan dhalichiise dagaagsee kunuunsee guddise asiin gaye kana ammoo tuffachuun, salphisuu fii xiqqeessuun galata keessan ta’aa akka jiru isintti hinmuli’atu jechuun hindanda’mu.
Arra yoo dhugaa ufitti himuu dandeenyeefi dhaabbannee kan ufi ilaallu ta’e hogganni ABO warra bu’uresarraa eegalee hanga qondaalota koonyaalee dhaaba keessaa fofottoqa keenyaan sadarkaa hoogganaa dhufan dabalatee hoogganni dhaaba kanaa xiqaatee salaphaatee kabajaan irraa fuudhamee sadarkaa moraa oromoo keessatti kabajaan yaadatamuun hafee namoota seena qabsoo oromoo hinhubanneefi farroota dhaaba keenyaatiin huccuun nurraa muliqamee akka qullaa nudhaaba jiran namnni hinhubanne jira jedhee hinyaadu.
Hoogganni kaleessa oromoo kumaan walitti qabee barsiisa ture ,miseensota meeqa ufijalatti ammatee geggessa ture, hoogganna dhaaba ABO osoo hinta’in akka hooggana ummata oromootti waaroo kabajaa uffataa ture, hoogganni kaleessa jechoonni isaa akka jecha waaqaatti jaalatamaafi kabajamaa ture ,hunduu arra sadarkaa idilee oromootti ulfinna argachuun hafee qe’ee ufii keessa qubatu keessattillee nama oromoo diige ta’ee akka qubnni itti laatamaa jiru namnni waakkatu jira natti hinfakkaatu.
Hedduun keessan qabsoo umrii dardarummaatiin eegalttanii rifeensa itti jijjiirattan kanaafi yoo xiqqaatte asii nugeettanii galatoomaan dhabmee seenaa qabsoo oromoo keessatti warra oromoo diigan jedhaminne akka galmee seenaatiifi tilmaamaminne fageesitanii arguu nidadhabidan jedhanii ilaaluun nama dhiba.
Akka carraa ta’ee warri lubbuun dabran hedduun isaanii osoo waaroo salphinna keenya kana hinuffatin dabranii jiru mee kan lubbuun jiran keesaa, hooggannonni akka J/ Abiyyuu Galataa, J/Abbaa Biyyaa Roobaa, J/ dhugaasa bakakkoo, J/Xahaa Abdii J/Galaasaa Dilboo. J/Leencoo lataa,J/dawud Ibsaa, J/Ibsaa Guutamaa,J/Diima Nagoo, J/Taddasa Ebba, J/Ahmed Hussen, J/Qubsaa , J/Jeeyluu danbooba J/Bultum, akkasummatti sadarkaa itti anutti J/Leencoo Baatii , J/Bayan Asooba J/Tamaam Yuusuf,J/hassan Huseen,J/Odaa Xasee,J/Gaashuu lammeessa J/ Kemal Galchuu,J/Hailu Gonfaa akkasummatti sadarkaa sadarkaan gadi bu’aa yoodeeminne arra hooggana kamittu ummata oromoo biratti seenaa bareedaan faarfamaa ummata biratti jaalatamaa jira. Enyutu Jaallan kun nuuf osoo tattaaffanii umrii isaanii guutu dabarssan jedhee seena keessan bifa miidhagaan barreessaa jira.
Arra seenaan keessan dhokatee ifaajeen keessan faallatti hiikamee waan isin umrii dardarummaa keessaan bosona oromiyaa fii mana hidhaa keessatti dhama’aa turtaniifi faaruu caalaa abrsaan idda bufamee oyiruu isin itti facaafittan miseensonni OPDO irraa omishataa itti soramanii itti farfamanii namoota oromoofi dalagan ta’anii angoo badhaafamaniin bashannaanaa isin ammoo angoo maqaa malee ulfinna hindhaqabnne duwwaa kanaafi jettanii osoo namnni isini hindiigin murnna murnnatti walqooddanii mana guddaa qabdan diigdanii hoxxee xixiqoo goojjoo keessaa hinmuli’anne keessatti murnna lakkoysaan bicuu ta’aniin sobaan faarfamaa qooda qabsoo keessatti laattan caalaa warra qabsoo oromoo fii ABO diiguu keessatti galmaaya akka jirru hubachuun isin hindhibu.
Jaallan Haalli keessa dabarreefii keessaa jirru osoo tarrisanii kitaaba keessaa baasuun nidanda’ama,tarii guyyaa tokko dhugaan kun kitaaba ta’ee akka bayus haaluu hindandeenyu.
Kun hunduu waan ta’ee fii ta’aa jiru yoo ta’u gaafiin guddaan salphinnaafii tuffii xiqqeenyaafi diigmaya kana enyu nurratti dalageedhaa fii keessaa bayuu nidandeenya moo jedhanii ufi gaafachuu nidandeenya moo sal;hinnumma kana wajjiin awwaalaminnaadha?
Gaafii kana osoo hindeebisin seenaa yeroo gabaabaa bara 1998 irraa eegalee nujiddutti yeroo adda addaa dhalachaa ture keessa deebinee gilgaaluu qofaan deebisuu dandeenya. Akka ilaalcha kiyyaatti abbaan salphinni kun irratti gayellee nuta’ee namnni salphinna kana geesselle numa akka ta’e waakkachuun rakkoo kanaafi fala hintaane barbaadutti nugeessa.i Gabaabamatti hundeen diigmayya kanaa beekkanis ta’ee wallallummaan numa akka ta’e ufitti himuun salphinna amma keessa jiru caalaa salphimna hinta’u. Kanaafi “Manni abbaan Gube Iyya hinqabuu” ta’ee nama nutti dirmatu dhabinnee wal diiga walsalphisaa ,walxiqeessaa, walkophixeessaa nuhunddi keenyaa murnna bicuu bicuutti walqodinnee xiqqaa guddaa osoo hinjedhin hucuu walirraa mulqinee waaroo salphinnaa walufifinnee ummata keenya biratti akka tuffataminuufi abaaraminnu nugodhuu caalaa injiffannoolee qabsoo hadhaayaan goonffanne kan akka “Biyya takka ummata tokko hiree takka” jedhulle gaafii keessa galichaa jirra..
Arra namuu akka dhaaba adda addaa ufi tilmaamnne ufillee sobaa miseensota keenyallee sobaa ummata oromoollee sobaa asi geenye ,amma ummanni keenya dhugaa fi dhara keenyalle adda baree gurra nurraa cufataa akka jiru argaa jirra. Mee dhabonni amma adda adda jirru hunddi ODF lle dabalatee kan miseensota ABO ala miseensa oromoo haaraya horate yoo jiraate ufi keessa deebi’aa ufi gamaggamaa hundumitti keenyaa miseensotumma ABO gargar qoodannee bakka addaa addaa dhaabbannee ufitti taphachaa jirra. Murnnumma xixiqqaa toliffanne hogganumma itti ufi moggafinne kanaan qabsoo oromoo milkeesinaan hafee seenama dhuunffa keenyaa fii seena dhaaba keenyaallee dhaloota itti anutti dhalchifnaan abjuu ta’uun isaa yoo ufitullummaan nuhaguuge malee keessatti namuu numma hubata.Gabaabamatti nucufitti keenya jaallanumma yaada tokkoofi dhaabbanetu ufii diigee seenaa xuriitiin du’a uumaa (natural death) eeggachaa akkumma EPRP (Ihaapa) maqaa qofaan hafuu deeminna. Akkasumma ABOs ufumma wajjiin ajeessuufi qophii keenya xumurannee waan ta’aa jirru fakkaanna.
Jaallan waan amma isinitti baafachaa jiru kana wajjiin cinqamee akkanummatti wajjiin dhibamee kaayoo wajjiin du’uu hinbarbaadu jedheen waan keessa kootitti nadararee hiribba nadhoogge kana yoo danda’ame akka ABO fii Seenaa keenalle baraarrufi hucuu nurraa buutee qullaa dhaabbachaa jirru kana namnni nutti deebisu akka hinjirre eegee dhabinaan nummaan waqinni gootummaa fii qaroomma nuuf laate waliifi dhiifinnee kaabbaa salphinnaa walitti uffessinne kana waliirraa muliqinnee Kaabbaa ulfinnaa qabaachaa turre san deebinee akka ufittis ta’ee dhaaba keenya ABO itti dhamaane kanatti kabajaa deebisuufi umrii hanga nuuf hafe kana carraaqinnee seenaa keenya haamidhageffannu isinii jechuu barbaada.
Arra yoomiyyu caalaa dinni keenya hujii nutti walirratti hojjannu kana qoratee nutuffatee biiya keenya gurgurachuu bira dabree dachii teenya jennee himannu nudhoogguufi mala adda addaa baafatee socho’aa jira. Ijjoollee oromoo gaafa nutti Motummaa cehumsa keessa seennu dhalatan arra harka qullaa ibidda diina dura dhaabbatanii lubbuu isaani aarsaa kafalaa jiru. wareegama keessatti diina dura diinummaan dhaabbachaa nuun ammoo tokko nuuf ta’aa abdiin keenya isin nuun jedhaa jiru. Yoo dhiiynni ijjoollee kanaa tokko nungoone maalitti nutokkoomisa? oromoo qe’ee isaa irraa godaansisuu caalaa maalittu nutokkomisa? lallabba ummnni keenya ,jaarmayoonni ummata,dubartoonni,bartoonni nutti godhan kana dhagayuu caalaa maalittu nutokkoomisa.
Jaalla hedduu keessanni barsiiftota kiyya heddun keessan hiroyyoota kiyya dandeettiifi waan isin jijjiiruu dandeettanis akka gaarittiin bareechee hubadha yaada kana hinagarittan jedheetiim yeroo tokko tokko “ordinary person can make un extraordinary things” jecha jedhu saanumma hafuura baafadhee haalumma keessa jiru isin yaadachisuufi yaale malee hinhubattan jedheetiim.
Jaallan tokko tokko osoo barreeffama koo dubbisa jirtan haalli yaanni kun itti milkaayu rakkoo ta’ee isinitti muli’ata ta’a ,garuu yoo dhugaa rakkoo kana dursinee hubanne falli isaa hedduu ulfaata hinta’u. ,
Kan duraa falafala nuseenee nunyaate nudiigee nusalphise kana irra aanuufi akka ammaan gadii kanatti yaadurraa eegaluu qabnna.
Eeyyee eeyyee nucufittu salphannee jirra ,kan nusalphise ammo nama biroo osoo hinta’in ufummaa walsalphinne, eeyyee diigaminne jirra ,kan nudiige ammoo numma mataa keenya , irra caalaa eeyyee salphinna arraa caalaa seenaan keenyalle kan salphinnaa ta’aa jiraa jennee ufi amansiisuun xurree irraa kaanu ta’u qaba. Guyyaa nucufitti akkasitti walqixa amannee nucufitti salphatoo ta’uu hubanne ufummaa ufi salphinne kan jedhuttis amanne waliifi obsa horanna,walitti quba qabuu lakkifinna,ufitulummaa ani jabaa ati laafaa,ani beeka ati wallaala, ani murataa ati sodaata, ani qabsaawa ati gandummaa lalisitta, ani walabummaa ati ethiopia, jechoota kana liqimisinee akkamtti salphinna kana keessaa ufillee ABOlle baafinna kan jedhu qofa dursa godhanna jechuudha.
Jaallan kufaatiin waan uumaan jiru kufaatiin badaan kufaatii ufii hubachuudhaan ka’uufi tattaaffachuu dhabuudha. kanaafi ammoo inni nadura ka’uu qaba jechuunillee dalagaa ijjoolleeti nucufittuu waltakkaa oli ka’uufi ufi haaqopheesinnu. Ani hanga kana yoo jedhe kufaati kanatti yoo amanittan ammoo isin ana caalaa akka itti kufaati kana keessaa baanu akka lafa nuuf keettan abdiin qaba. Jechoota koo kessatti wanni akka malee isin tuqeen yoo jiraate dhiifama.
Amin Jundi


text:
COUNTY MARSABIT matooti diini taa gamchuufa yayu himte agg isaan assa gafii war kura barbadhu kaa county suuni jalqabu jiraatan.
Mari suun jii torba kagadem kes tochuu jiraatan. ka wari itigafatam sun tochan, warr barchuma mjuboota barbadat chuf isani,war barchuma jar uwwa barbadhu,ka seneta-i barbadhu kan dibilelen war barchuma angafa kaa kauti bulcha barbadhu.Dhurdheman dhame qaluu tanna gudaa Gache jibon waan jede mari sun tarehe tokko jii torba bilawan mjumbube ardale tifi kaa jar uuwa.Egeri baada bulti sadheti wari kandibilen yalkhaban.
Ka aranti sun war arda kaunti marsabit qubat chuf isan kharkhat ka isan enut yar kan chuf ir yadh dhuratdhema laffa qabba ubaatan.guya sun asaw kan radiole arda kesa chuf iradagefachu dandawan


text:
Zikrii-Furtuu Tasgabbii-kutaa-2ffaa
Torbaan darbee faayda fi sadarkaalee zirkii ilaalle turre. Yaadachisaf, zikriin bu’aa fi faaydan isaa lakkawamee hin dhumu. Namuuma itti fayyadametu mi’aa isaa dhandhama. Namoonni zikrii baay’isan, nageenyi fi tasgabbiin qalbii isaanii uwwisa. Namoonni yommuu gaddanii fi nuffan, warroonni zikrii godhan gammachuun jiraatu. Bakka deeman hundatti zikriin afaanii hin bu’u. Yommuu isaan zikrii dhiisan qalbiin isaanii akka qurxummii bishaanii baate taati, tasgabbii dhabu, ni jeeqamu. Rakkoo fi dhiphinna kana hunda jalaa bahuuf dafanii gara zikrii dheessu. Dhugumatti gamnooni namoota kanniini!
Mee har’a zikriiwwan garagaraa jireenya guyyoo keenya keessatti itti fayyadamnu hiika isaanii waliin haa ilaallu. Zirkii salaata keessatti jennu duraan ilaalle turre. Kanaafu, lamuu irra hin deebinu. Amma zikrii gosa lamaanii keessaa filannee ni ilaalla. Zikrii Rabbiin faarsu fi zikrii du’aayiti.
1.Du’aayii Yeroo mana Fincaanii seenanii
– (([بِسْمِ اللَّهِ] اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنَ الْخُبْثِ وَالْخَبائِثِ))
Bismillaahi Allaahumma innii a’uuzu bika minal khubsi wal khabaa’is
Maqaa Rabbiitiin; yaa Rabbi ani jaarsa jinnii fi jaartii jinnii irraa sittin maganfadha.
Namni du’aayi kana kan jedhu erga mana fincaanii seenee booda jechuu hin qabu. Sababni isaas, mana fincaanii keessatti maqaa Rabbii dhayuun dhoowwadha. Filaanno inni qabu, takkaa osoo mana fincaanii hin gahin du’aayi kana jechu takkaa immoo osoo arrabaan hin jedhin of keessatti jechuudha.
Du’aayii Yeroo Mana Fincaaniti bahanii
((غُفْرَانَكَ))
Gufraanaka= Araarama keen [barbaada]
2.Zikrii wudu’aan dura godhamu
((بِسْمِ اللَّهِ))
Bismillaah =Maqaa Rabbiitiin
3.Zikrii wudu’a booda Godhamuu
((أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ..))
Ash-hadu an laa ilaha ill-Allah wahdahu laa shariika lah wa ash-hadu anna Muhammadan ‘abduhu wa rasuuluhu
“Dhugaan gabbaramaan Rabbiin malee akka hin jirree, Inni tokkicha hiriyyaa Kan hin qabnee ta’uu fi Muhammadis gabrichaafi ergamaa Isaa ta’uu ragaan baha. (Sahih Muslim 234a)
Hiika jechootaa: ash-hadu-ragaa nan baha, an-akka, laa-hin jiru, ilaha-dhugaan gabbaramaan, illa-malee, Allah-Rabbiin, abduhu-gabricha isaa, rasuuluhu-Ergamaa Isaa
((اللَّهُمَّ اجْعَلنِي مِنَ التَّوَّابِينَ وَاجْعَلْنِي مِنَ الْمُتَطَهِّرِينَ))
Allaahumma-ja’alni mina-ttawwaabiina waja’alni minal mutaxahhiriina
“Yaa Rabbi warra tawbachuu baay’isanii fi of-qulqulleessan irraa na taasisi.” Jami` at-Tirmizi 55
Hiika jechootaa: Ja’alni-na taasisi, mina-irraa, tawwaabina-warra tawbaa baay’isan, mutaxahhiriina-of qulqulleessan
4.Zikrii yeroo manaa Bahanii
((بِسْمِ اللَّهِ، تَوَكَّلْتُ عَلى اللَّهِ، لَا حَوْلَ وَلَا قُوَّةَ إِلاَّ بِاللَّهِ))
Bismillah tawakkaltu alallahi, laa hawla walaa quwwata illaa billah
“Maqaa Rabbiitiin. Rabbirratti hirkadhe. Dandeetti fi humni hin jiru Rabbiin bira malee.” Jami` at-Tirmizi 3426
Hiika jechootaa: tawakkaltu-hirkadhe, alallahi-Rabbiin irratti, laa-hin jiru, hawla- dandeetti, quwwaa-humna
5.Zikrii yeroo mana seenan godhamuu
((بِسْمِ اللَّهِ وَلَجْنَا، وَبِسْمِ اللَّهِ خَرَجْنَا، وَعَلَى اللَّهِ رَبِّنَا تَوَكَّلْنَا،
Bismillaahi walajnaa wa bismillaahi kharajnaa, wa alallaahi rabbinaa tawakkalnaa
“Maqaa Rabbiitiin seennee maqaa Rabbiitiin baane. Gooftaa keenya kan ta’e Allaah irratti hirkanneerra.” Ergasii salaamtaa maatii irratti qara’a. Sunan Abi Dawud 5096
Hiika jechootaa: walajnaa-seennee, kharajnaa-baane, alallaahi-Allaah irratti, rabbinaa-Gooftaa keenya, tawakkalnaa-hirkannee
6.Du’aayii yeroo Dhiphinnnaa (Cinqii)
((لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ الْعَظِيمُ الْحَلِيمُ، لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِيمِ، لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ رَبُّ السَّمَوَاتِ وَرَبُّ الْأَرْضِ وَرَبُّ الْعَرْشِ الْكَرِيمِ)
Laa ilaha ill-Allahul-aziimul haliim; laa ilaha ill-Allahu Rabbul arshil aziim; laa ilaha ill-Allahu Rabbus-samawaati wa Rabbul ardi wa Rabbul arshil kariim
Dhugaan gabbaramaan Rabbii guddaa obsaa malee hin jiru. Dhugaan gabbaramaan Rabbii arshii guddaa malee hin jiru. Dhugaan gabbaramaan Rabbii samiiwwanii, Rabbii dachii fi Rabbii arshii kabajama malee hin jiru.”
Sahih Muslim 2730 a Sahih al-Bukhari 6346
Hiika jechootaa: aziim-garmalee guddaa, (haliim- garmalee obsaa, danda’a, dafee kan hin adabne), Arsh-arshii, kariim-kabajamaa
((لاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنْتَ سُبْحَانَكَ إِنِّي كُنْتُ مِنَ الظّالِمِينَ))
Laa ilaha illaa anta, subhaanaka innii kuntu mina zaalimiin
Dhugaan gabbaramaan Si malee hin jiru. Ati qulqulloofte. Dhugumatti ani miidhaa raawwattoota irraa ta’eera.” Jami` at-Tirmidhi 3505
7.Du’aayi Yeroo Masjiida Deemanii
” اللَّهُمَّ اجْعَلْ فِي قَلْبِي نُورًا وَفِي لِسَانِي نُورًا وَاجْعَلْ فِي سَمْعِي نُورًا وَاجْعَلْ فِي بَصَرِي نُورًا وَاجْعَلْ مِنْ خَلْفِي نُورًا وَمِنْ أَمَامِي نُورًا وَاجْعَلْ مِنْ فَوْقِي نُورًا وَمِنْ تَحْتِي نُورًا . اللَّهُمَّ أَعْطِنِي نُورًا ”
Allaahumma ja’al fii qalbii nuuran wa fii lisaanii nuuran, wa-ja’al fii sam’ii nuuran, wa-ja’al fii basarii nuuran, wa-ja’al min khalfii nuuran, wa min amaamii nuuran, wa-ja’al min fawqii nuuran wa min tahtii nuuran. Allaahumma a’axinii nuuran.
Yaa Rabbii qalbii kiyya keessa ifaa godhi. Arraba koo keessas ifaa, dhageettii koo keessas ifaa, agartuu koo keessas ifa godhi. Duuba kiyyaan ifa, fuundura kiyyaanis ifa godhi. Gubbaa kiyyaanis jala kiyya irraas ifa godhi. Yaa Rabbii ifa naaf kenni.” Sahih Muslim 763 l
Hiika jechoota: ja’al-godhi, fii-keessa, qalbii-qalbii tiyya, nuuran-ifa, wa-fi, lisaanii-arraba kiyya, sam’ii-dhageetti kiyya, basarii-argituu tiyya, khalfii-duuba kiyya, min-irraa amaamii-fuundura kiyya, fawqii-gubbaa kiyya, tahtii-jala kiyya, a’axinii-naaf kenni.
Asitti wanti barbaadame “ifa” yommuu jedhu ifa Islaamumma, imaanaa fi beekumsaati. Namni ifa Islaamummaa yoo qabaate, ummata keessa qajeelee deema.
8.Du’aayi Yeroo Masjiida seenanii
[بِسْمِ اللَّهِ، وَالصَّلَاةُ وَالسَّلَامُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ اللَّهُمَّ افْتَحْ لِي أَبْوَابَ رَحْمَتِكَ))
Bismillah, wassalaatu wassalaamu alaa rasuulillahi. Allaahumma-ftahlii abwaaba rahmatika.
“Maqaa Rabbiitiin; rahmataa fi nageenyi Ergamaa Rabbii irra haa jiraatu. Yaa Rabbi hulaa rahmata keetii naaf bani.” Sunan Ibn Majah 773
9.Du’aayi yeroo Masjiidaa Bahanii
((بِسْمِ اللَّهِ وَالصّلَاةُ وَالسَّلَامُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ، اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ مِنْ فَضْلِك، اللَّهُمَّ اعْصِمْنِي مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ))
Bismillah, wassalaatu wassalaamu alaa rasuulillahi. Allaahumma innii as’aluka min fadlika, allaahumma’asimnii mina sheyxaani rajiim.
“Maqaa Rabbiitiin; rahmataafi nageenyi ergamaa Rabbii irra haa jiraatu. Yaa Rabbi ani tola kee irraan Si kadha. Yaa Rabbi shayxaana abaarramaa irraa na tiksi.” Sunan Ibn Majah 773, sunan an-Nasaa’I- 729
Hiika jechoota Muraasa: as’aluka-si kadha, allaahumma’asimni-yaa Rabbii na tiiksi, mina-irraa, rajiim-abaarrama
10.Zikrii Yeroo Azaanaa Godhamu
Yeroo mu’azinni (namni azaana godhu) azaana baasu, wanta inni jedhu hunda waliin jedhan hanga inni Hayya ala Salaah (Gara salaataa Koottaa), hayya alal falaah (gara baraaramaa (milkaa’innaa)) koottaa” jedhu gahutti. Yommuu inni bakka kana gahuu, akkana jedhan:
((لاَ حَوْلَ وَلاَ قُوَّةَ إِلاَّ بِاللَّهِ).
Laa hawla walaa quwwata illaa billah
“Dandeettii fi humni hin jiru Rabbiin bira malee.”
Yeroo mu’azinni azaana xumuru akkana jedhan:
((وَأَنَا أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ وَأَنَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ، رَضِيتُ بِاللَّهِ رَبَّاً، وَبِمُحَمَّدٍ رَسُولاً، وَبِالْإِسْلاَمِ دِينَاً))
Wa ana Ash-hadu an laa ilaha ill-Allah wahdahu laa shariika lah wa anna Muhammadan ‘abduhu wa rasuuluhu. Radiitu billaahi rabban, wa biMuhammadin rasuulan, wa bilislaami diinan.
“Anis, dhugaan gabbaramaan Rabbiin malee akka hin jirree, Inni tokkicha hiriyyaa Kan hin qabnee ta’uu fi Muhammadis gabrichaa fi Ergamaa Isaa ta’uu ragaan baha. Allaahn Gooftaa keenya ta’uu, Muhammad Ergamaa ta’uu fi Islaamni amantii kiyya ta’uu jaalladheera.” Sahih Muslim 386, Sunan Ibn Majah 721
Ergasii Nabiyyi irratti salawaata buusun du’aayi armaan gadii jedha:
((اللَّهُمَّ رَبَّ هَذِهِ الدَّعْوَةِ التَّامَّةِ، وَالصَّلاَةِ الْقَائِمَةِ، آتِ مُحَمَّداً الوَسِيلَةَ وَالْفَضِيلَةَ، وَابْعَثْهُ مَقَامَاً مَحمُوداً الَّذِي وَعَدْتَهُ، [إِنَّكَ لَا تُخْلِفُ الْمِيعَادَ]))
Allaahumma Rabba haazihi-dda’awati taammah, wassalaatil qaa’imah, Aati Muhammadan wasiilata walfadiilah, wab’as’hu maqaaman mahmuudan-il-lazii wa’adtahu innaka laa tukhliful mii’aad
“Yaa Rabbii! Gooftaa waamicha guutuu kanaa fi salaata dhaabbamuuf hedu taate! Muhammadiif wasiilaa fi kabajaa kenni. Sadarkaa kabajamaa kan isaaf waadaa seente irrattis isa olkaasi. [Ati dhugumatti waadaa hin faallessitu]” Sahih al-Bukhari 614
Hiika jechootaa: haazihi-tanaa (kanaa), da’awat-waamicha, taammah-guutuu, wa-fi, salaatil-qaa’imah- salaata dhaabbamuf hedu, aati-kenni, fadiilah-kabajaa, wab’as’hu-isa ol kaasi, maqaaman-sadarkaa, mahmuuda-kabajamaa,faarfamaa, allazii-kan, wa’adtahu-isaaf waadaa seente, innaka-ati dhugumatti, laa-hin, tukhlifu-faallessitu, mii’aad-waadaa
San booda mataa ofitiif azaana fi iqaama jiddutti du’aayi godha.
Barruu armaan olii buusuf linkii armaan gadii tuqaa. Linkii Download PDF kan jedhu yoo tuqxan Arabiffa saanduqa godha. Dabalataniis dubbisuuf namatti tola http://www.sammubani.com/wp-content/uploads/2017/12/Buusi-Zikrii-Furtuu-Tasgabbii-updated.pdf
Kitaaba wabii
Hisnul_muslim Hiikan gara Afaan Oromoo: Gaalii Abbaaboor Abbaaguumaa (Fuula 14-…)


text:
Marii guyyaa sadiif geeggeesse booda Dhaabbanni Dimokraatawaa Ummata Oromoo (DHDUO) Maaster Pilaaniin Finfinnee, galaafatamiinsa lubbuu fi hidhamiinsa dargaggoo Oromoo hedduuf sababa ta’e, dhaabbachuu labsee jira. Maaster Pilaanii dhaabbachuun, yeroofis ta’u, waan gaariidha. Ammaaf, Oromoon miliyoonatti laakkayamu woggaa takkaafis taatu buqqa’uu jalaa dandamate; karoorri Abbaay Tsahayyees gufate. Gaafiin Oromoo, kan ummanni meeqaa irratti wareegamee fi kumaatamaan hidhameef, waa’ee maaster pilaanii Finfinnee qofaa? Miti. DHDUO’n akkas yaaddi taanaan, silaa dubbiin yeroodhaan hin galtuufii, ammas dogoggorteerti.
Maaster Pilaaniin Finfinnee gaafii Oromoo guddichaa fi tokkichaa miti
Maaster Pilaaniin Finfinnee sababa hatattamaati malee gaafii Oromoo guddichaa fi tokkicha hin turre. Qaamni kamuu Oromoon 140 oli, isa bara darbee dhiisaa, lubbuu qaalii kan gabbaraniif; kumaatamaan kan hidhamanii fi kan qaama itti dhabaniif Master Pilaaniin Finfinnee hujii irra akka hin oolle godhuu qofaaf akka hin taane qajeelatti beekuu qaba. Kan Oromoo daanditt Amboo, Haramaayaa, Olonqoomii, Roobee, Ciroo, Gindoo, Ammayya, Buraayyu, Wolisoo, Naqamtee, Amuruu, Shaambuu, Salaalee, Nageellee baasee bittaa mirgaaf lubbuu akka kaffalu kan taasise dhimma salphaa miti: gaafii ukkaamamee fi rakkoo woggoottan heedduuf woliratti kuufameedha.
Rakkoo fi gaafiin Oromoo heddu; falaa fi deebiin qaamni kamuu laatu heddu ta’utu irra jira. Rakkoo fi gaafii kumaatama keessaa takka gurra qabanii baasanii ‘deebiin kunooti’ jechuun, sunuu yoo dhugaa ta’e, fala miti. Yeroo Oromoon dammaqee, sodaa fi doorsisaa waan jedhamu lafatti naqe kanatti ‘maaster pilaaniin hafee’ manatti galaa jechuun waanuma hin taanee fi hin fakkaanneedha. Silaa biyyattii sani keessatti waanuma hin taanee fi hin fakkaannetu ta’a yeroo heddu. Kunis saniin alaa miti. Gowwoomsaa fi tuffiin guutummatti dhaabatuu qaba.
Sochii hanga ammaatti ta’een gaaga’ama guddatu ta’e. Woraanni ummata irratti bobba’e dhala Oromoo adamseeti kan ajjeesaa jiru. Lubbuun barattoota keenyaa kan sinbiraa hanqatte, yeroo kanatti. Sochii baatii lamaa kana keessatti ummata heddu kan qaama dhabee, kumaatama kan mana hidhaa maqaa fi iddoon isaa hin beekamnetti kan gatame. Barattoota yunivarsiitiitti hawwiin baratanii guddachuu fi abdii boruu horachuu xalayaa kaadironni barreessituun kan guutummatti dukkanaayaa jiru. Abbaa-irrummaan daangaan maletti babala’tee sadarkaa reeffa daandii irraa kaafachuu fi kan du’eef imimmaan buuffachuu dadhabuu irra gayame.
Yakki bal’aa fi akaakuu addaddaa kuni dhala Oromoo irra kan gayaa jiru ummanni yakka waan jedhamu tokko raawwatee (lubbuu namaa baasee ykn qabeenya mancaasee) miti. Haqaa fi mirga isaatiif dubbachuu qofa kan Oromoo, keessattuu barattota, dararaa akkas hadhaayu kanaaf saaxile. Duuchatti maaster Pilaaniin hafuun alatti, mirgi ummataa kabajamuu, haqni Oromoo tikfamuu fi guyyaa duummessi Agaazii ummata irraa saaqamuun wolqabtee labsiin DHDUO waan jedhe qabaa? Wanti tokko hin jiru. Gaafiin ummataa fi deebiin DHDUO ammas, akkuma woggoottan darbanii, quba wolhinqaban jechuudha. Kanaaf, qabsoon diddaa gabrummaa oo’ee itti fufa jechuudha.
Hundi kan hubatuu qabu, keessumattuu DHDUO fi Abbaay Tsahayyee, kan baye lubuu sinbiraa akka hin taane. Kan akka lagaatti lola’e dhiiga dargaggoo Oromooti. Gochi garajebeenyaa kuni Oromoo hunda madeesse. Haadholee ilmaan dhaban akkaan boochise; hallayya gaddaa isa yoomuu keessa hin baane isaan seensise. Shororkaan baatii lamaan darbaniif mootummaan Itoophiyaa Oromoo irratti gadi lakkise hawaasa addunyaas osoo hin hafin kan yaaddoo guddaa keessa seensise. Gaafiin Oromoon qabatee daandii irratti baye gaafii sirrii fi haqa qabeessa ta’ee osoo jiru yaaliin gaafii ummataa xiqqeessuu fi gatii dhabsiisuu bal’aan godhamaa ture. Hunda caalatti ammoo, maaliif waa’ee Sabbataafi Sulultaa, Bishooftuu fi Buraayyu hafuursitan jechuudhaan daandii irratti adamsaa dhiiga Oromoo dhangalaasuu fi mana keenya keessatti nu ukkaamsuun dhufe. Egaa dhugaa kana kan gaafii maaster pilaanii boqonnaa haarawa seensise.
Kana booda DHDUO’n deebi laatuu kan qabdu, dandeetti yoo ta’e, waa’ee maaster pilaaniif miti. Dhimmoota biraatiif. Lubbuun osoo hin bayin, kumaatamni mana hidhaatti osoo hin darbatamin maaster pilaaniin haqamuun nidanda’ama ture. Suni osoo hin taane hafeera. Amma garuu, Oromoon foon ilmaa-intala isaa diina nyaachisee, kumaata mana hidhaatti dhiisee, maaster pilaanii haqame DHDUO’n jetteef qabsoo eegale irraa dhabatuu fi haqa isaa tikfachuu irraa tasa kan limsatu hin ta’u. Imalli eegalame isa rakkoo jaarraa hedduuf Oromoo yaachisaa fi qeerroo isaa mataa lafa laalchisaa turetti xumura latuuti. Kuni akka ta’uuf deemu amma argineerra. Oromoon bal’aanis, DHDUO’nis kanaaf uf qopheessuu qabu.
Hunda caalatti yeroon kuni yeroo Oromiyaan dachii woraanaa itti tatee fi huni Agaazii bulchiinsa naannoo keenya harkatti galfatee dha. Huni maaster pilaaniin hafuu nutti himu isa yeroo Agaazii daandii irratti nama ajjeesuu fi mana namarrati jigsu dhaabsisuu mitii itti hafuursuu hin dandeenneedha. Haala kana keessatti, yeroo Oromoon mootummaas ta’ee wobii jireenyaa hinqabne kana keessatti, manatti galuu miti falli. kan nama baasu. Gaafilee ammas deebii hin arganne jabeechanii gaafachuu qofa ammatti kan nama baasu.
Ajjeechaa dhaabuun dhimma dursi laatamuufii qabuudha
Gaaga’ama Oromoo irra gaye booda fallai jiru tokko qofa. Innis, gaafii ummataaf deebii quubsaa laatuu. Hanga sa’aa kanaatti dhugaan argutti jirru, mootummaan Oromoo ajjeesuu fi madeEssuu irraa uf hinqusanne; ukkaamsamuu fi mana hidhaatti darbatamuunis hin dhaabbanne. Dhiigni Oromoo magaalotaa fi baadiyaalee Oromiyaa keessatti haalaan dhagala’a. Imimmaan haawwottifi abbootii Oromoo osoo wolirraa hin citin yaa’a. Dhugumatti waa’een nageenyaa, tasgabbii fi misoomaa naannoo Oromiyaa isa yaachisa taanaan mootummaan yeroo gabaabaa keessatti ajjeechaa dhaabuu qaba.
Du’a jalaa bayuun waan tokko. Mana fi naannoo ufii keessatti tasgabbiin jiraachuunis dhimma akka laayyotti laallamuu miti. Haala qabatamaa amma jiru kanaan Oromoon yaaddoo yeroo kamuu na ajjeesu, nagidirsu fi mana hidhaatti nageessuu keessa jira. Marmartoo rakkoo fi sodaa kana keessaa bayuun kan danda’amu jalqabatti yoo humni woraanaa Oromiyaa dhuunfatee fi motummaa naannoo hujii irraa ari’ate naannoo keenya gadi lakkisee baye qofa.
Kan galaafatame lubbuu Oromooti malee isa sinbiraa miti
Akka gaaritti hubatamuu kan qabu, kan galaafatame lubbuu sinbiraa ta’uu dhabuu isaati. Dhiiga sarees miti kan dhagala’ee akkasitti yaa’e. Dhiiga Oromooti malee. Lubbuu qalii Oromoo kanneen galaafatanii fi akka galaafatamuuf ajaja kennan seeraaf akka dhiyaatan godhamuunis dirqama ta’a. Kun ta’uu kan danda’u yoo qaamni wolaba ta’e gaaga’ama gaye qorate qofa. Qaamni mootummaa Itoophiyaatiin wolitti hidhata qabu kamuu kana gochuu hin danda’u; bu’aan qorannoo isaani ammumaa tilmaamamaa waan ta’eef. Ammas, ummanni gaafii haqaqabeessa gaafataniif hidhaman hiikamuu fi barattoonni barnoota irraa ari’aman barnootatti deebifamutu irra jiraata. Mirgi yaada ufii ibsachuu fi haqa ufii tikfachuu bakka hin jirretti borus saamamuun, ajjeefamuu fi ukkaamfamuun Oromoo waan hin oolle. Kanaaf dhimmi dhabamiinsa ol’aantummaa seeraa, dimokraasii, kabajaan mirga namaa fi bulchiinsa gaarii biyya hin jirre keessatti jiraachuun hedduu rakkisaa fi wobii jireenyaa dhabsiisaa dha. Kana booda gaafiin Oromoo kan fuulleffatuu qabu dhimoota ijoo ta’an kanniin irratti. Mootummaanis deebii kan laatuu qabu dhimootuma kanniiniif. Gaafii kanniiniif deebii laatuun namoota qulqulluu ajjeesuu irra hin ulfaatu, bakka murannoon siyaasaa haala biyyattii fooyyessuu jirutti. Kuni guutamuu qofa nagaa fi tasgabbii; akkasumas misooma waareetti kan biyyattii geessu.
Rakkoo Oromoon ganna 25’f, kan uggu ifatti dubbataa fi kan sodaatu quunquffataa, keessa jiraate DHDUO’n qajeelatti beeka. Ifatti amanaii fudhachuu sodaachuu fi humna deebii ittiin laatan qabaachuu dhabuudha rakkini ture. Hedduun isaanii dhugaa jalaa dhokatu, ajaja ummata irraa osoo hin taane qaama biraa irraa fudhatu. Gaafii ummataaf deebii laatuuf ni harkifatu; Saahuu ‘gooftota’ osoo hayyama gaafatan yeroo murteessaa galaafatu. Isaan rafanis, ammatti kan argutti jirru, Oromoon hedduu dammaquu isaati. Isaan lafarra shunquuqanis Oromoon gaafii mirgaa, haqaa, wolqixxummaa, abbaa-biyyummaa fi dimokraasii qabatee funduratti tankaarfachaati kan jiru. DHDUO akkuma dhimma maaster pilaanii gaafii ummataa jallisuu fi lafarra harkisuu dhiisee gaafilee biroos deebisuuf ufqophessuu qaba- yoo xiqqate gooftotatti geessutu irraa eeggama. DHDUO’n haala ganna 25’f turaniin itti fufan taanaan gatamuu fi dagatamuun isaanii ifa. Amma ummata woliin dhaabbachuu fi tankaarfachuu qofatu isaan baasa. Dhugaa Oromoo fi Oromiyaan keessa jirtu hubatuu garuu? Yeroo qofatu kana ifa godha.


text:
Ebolaan,dhukkubii Afrikaa gama Dhihaatti arganii amma addunyaan sodachutti jirtu haga ammaatti biyya itti arganitti nama 5,177 fixxee,14 caalaa caalaa irratti argan.
Akka gabaasa Baankii Addunyaatti Eboolaa akka duraan sodaatan kaan jireenna Afrikaa Dhihaa miidhuutti hin jiru.
Francisco Ferre’ira ogeessa mala jireennaa Baankii addunyaa damee Afrikaati. Akka innii Afrikaa Kibbaa, Johanisbergi keesatti jedhee Ebooolaan doolara biliyoona 3 haga 4 Afrikaa irraa balleessuu dandaha.
“Gargaarsa addunyaan horii fi nama baratellee ergitee ardii sun gargaartetti tana fide.”
Baankiin addunyaa gabaasa Onkololeessa dabre keessa baasteen dhukkubii kun Guinea,Laaybeeriyaa fi Seraaliyoon irraa doolara biliyoona 32 fixa.
Dhukkuba kana biyyoota Afrikaa ta hafanitti dabruu dhowwuunilleen hujii akka dansaa hojjatamte jedhan keessaa tokko.
Senegaalii fi Naayjeeriyaan Ebola hadhanii biyya ufiitii baafatan Maaliilleen ittuma jirti.


text:
Kontiraaktaroonni harki caalan hanga hojjataa gadhiisuutti ga’aniiru.
Sagantaan misooma manaa 20/80 rakkooleen itti-daddabalamaa jiru saffisa barbaadameen deemaa akka hin-jirre taajjabbii baay’otaati.
Tibbana ‘gaazexeessaan’ Faanaa Biroodkaastiing Korporeet Finfinnee naannoo Safaraa Arraabsaa bakka jedhamu deemuun akka daawwatetti manneen jireenyaa waliinii 20/80 ijaarsi isaanii waggootaan dura jalqabame akka jalqabametti akka jiru taajjabeera.
Manneen ijaarsi isaanii dhaabbatee jiru kunniin waajjira damee kutaa Magaalaa Yakkaa jalatti bulu. Waajjirichi kontiraaktaroota 61 qabatee gamoowwan 140 ijaaraa kan jiru ta’us ijaarsisaanii rakkoon xaxamee waggoota afur lakkoofsiseera.
Gorsaa fi kontiraaktarri maqaan isaanii akka hin- eeramne barbaadan rakkoolee jiran keessaa hanqinni ‘simmintoo’ mul’ate isa ijoo ta’uu himanii, wayita ammaa ganda ijaarsaa sana keessa simmintoon hin-jiru jechuun akka danda’amu ibsaniiru.
‘Kontiraaktaroonni’ kunniin waa’ee rakkoo kanaa irra deddeebi’uun gabaasanis, rakkinichi hiikamuusaa itti-himamuusaan ala deebii qabatamaa argachuu akka hin-dandeenye yaada isaanii kennaniiru.
Waajjirri Damee Piroojaktii Misooma Manneenii Yakkaa ammas deebiin isaa rakkoon kun furamaa jira kan jedhu ta’eera.
Dhuguma waggoota lamaan darbaniti rakkoon hanqina galtee ijaarsaa mudatee akka ture Hoji-geggessaan waajjirichaa Obbo Mallas Tagany himanii, hanqinichi akka mudatuuf ammoo sababa kan ta’e Waldaaleen’ Intarpiraayizii Maayikroo’ fi Xixiqqaa oomisha qulqullina qabu dhiheessuu dhadhabuusaaniin waliigalteen isaanii akka citu taasifamuuti jedhaniiru.
Wayita ammaa garuu, waldaaleen 10 ga’an seenanii hojjataa akka jiranii fi rakkoon galtee ‘simmintoon’ ala akka hin-jirre himaniiru.
‘Simmintoon’ waldaalee galtee ijaarsaa kana akka ‘bilookkeettii” oomishaa jiraniif kennamaa kan jiru yoo ta’u, kontiraaktarootaaf garuu kennamaa akka hin-jirre ‘gaazexeessaan’ Faanaa Biroodkaastiing Korporeet ganda ijaarsa manneen jireenyaa waliinii kana daawwate gabaaseera.
Hanqinni ‘simmintoo’ kun ammoo rakkoo waajjira ‘piroojaktii’ tokkoo qofa osoo hin-taane hammisaa garaa-gara ta’us waajjiraalee ‘piroojaktii’ misooma manneenii magaalattii 18 irratti kan mul’atudha.
Sababani isaas kanaan dura ‘simmintoo’ bitee dhiheessaa kan ture Waajjira ‘piroojaktii’ Misooma Manneenii magaalattii kan ture yoo ta’u, wayita ammaa garuu sirna bittaa waajjira piroojaktichaa sirreessuuf kan jedhuun galteewwan ijaarsaa hundi karaa Ejansii Bittaa fi Bulchiinsa Qabeenyaa Mootummaa bitamanii kan dhihaatan ta’usaa ta’uu Hoji-geggessaan waajjirichaa Obbo Haragoot Alamuu nihimu; caalbaasiin ba’ee kan moo’ate hanga beekamutti yeroo dheeraa fudhachuusaa rakkoo kanaaf isaan saaxiluu isaa himuun.
Haata’u malee, hanqina kana salphisuuf furmaata kennuuf jecha waajjirichi ‘simmintoo’ kuntaala kuma 200 Mugar irraa kallattiin bituun rakkinicha salphisuuf yaalee ture, hagam fedhiisaa guutuu dhadhabus.
Bulchiinsi Bittaa Mootummaa Magaalattii warshaalee ‘simmintoo’ injifataniiru jedhaman adda baasuusaan kana booda rakkoon ‘simmiittoo’ hin-jiraatu jedhu.
Kun osoo kanaan jiruu garuu, kontiraaktaroonni rakkoon ‘Simmintoo furamus’ rakkoon kaffaltii hojichaaf kaffalamu yeroon kaffalamuu hafuu hojii isaanii irratti dhiibbaa uumaa akka jiru kaasaniiru. Obbo Haragoot rakkoon kaffaltii kun rakkoo waajjira piroojaktichaa akka hin taane fi rakkoo hojimaata kaffaltii dheeraa Baankii Daldalaa Itiyoophiyaa ta’uu ibsaniiru.
Dhimma kanaarratti Faanaa Biroodkaastiing Korporeet hoggantoota Baankii Daldalaa Itiyoophiyaa argee haasofsiisuuf irra deddeebi’uun yaalus osoo hin-milkaa’iniif hafeera.
Waajjirri piroojaktichaa garuu rakkoo isaanii waliinis haa ta’u manneen jireenyaa ijaaraa jiru ijaarsa isaanii waggaa kanatti %80 ga’uuf karoorfatee hojiitti jira. Taaddasaa Buzu’aalamtu gabaase.


text:
Namoota Namoota
Uummata fi Adaa
Itoophiya kan wamamittuu adaa bonsa kan qabduu sababa afaan saddeeti fi sabaf sablammii fi akka bayyee ,yoo bayyee hintanee, adaa gara gara kan qabiduudha..
Amaaran kan argamuu jidduugaleessa lafa olka'insa plate'au Itoophiya fi kan hundefamitte uummata ijoo bulichinsa anaa Gondar,Gojjam,nannole muta'ee showa fi wollo kan ta'an nannolee bulchinsa Amaraa jedhama. Oromonis nannolee gudda kan qabiduu biyyadha.Isaanis horsistoota fi uummata qonan bultoota kan qabidduu fi bayyinan jiddugaleessa fi kiba-lixa Itoophiyatidha. Namooni nannolee Nilo-saharan jiratan gosa nannole lixa biyya ka'ee hanga dangaa Eritira kasee hanga garba Turkana. Essattuu nannoo biyya lakkofisan xiqoo kan ta'e hawaasoota kan adaawwan ,luugaawwan fi dhaloota darbanirra kan dhufee barsifata walkan qabatuu qunamittii gara gara irra Itoophiyan seena dheera fi bekama kan qabidduu fi,akka namoota hunduumattuu kan biyyaa,akka amanita isannittii kan akka amanita Orthodox ,amantta Muslimoota,protestanitti …kan kana fakkatuu amanta gara gara warrii qaban kan irra jiratanidha.
Adaa namoota kun bayyee bayyee kan barbachisuu yeroo amma kana miciraan Itoophiya .Artistoota fi namoota oguumma arka hirmanna waliigalteedhan adaa biyya sanii fi guddina hawaasattidha. Gara caluman maaglan hundinuu adaa gamta hawwisoo naanna'aa kan hhundefaman sirbitoota,walaloo fi baresitoota,fi adaa mata isaan warra qaban fi akka adaa saniit sirbaa gara gara humudhan sirbuu fi iddoo murta'ee akka immurii isanit.
Afaan
Itoophiyan biyya adaa mata ishee kan qabiduu ,adaa gara gara kan mata ishee kan qabidudha.Akkasumas umama kan jalqaba gara gara ijoo gosa giddutti gologaa'aa kan jarraa wwan ,yoobar kuumee ,walfudhaf heruuma,kan mata sanii fi kan isaanii qofaa kan ta'e duwaadha.
Gosa gara gara kan argamuu ,luuga gara gara niddubatuu biyya keessat,kana kessa gara afaan saddetami-sadii kann dubatamuu yoota'uu,looga 200 kan ta'uu niqabiddii.Kunisi garee iddoo afuritti kan hiramuudha:isanis kessa Semitiki, Cushitik, Omootik, fi Niloo-Saaharan jedhamuu.
Afaanoota Semitik kan Itoophiya Afaan Hibriw fi Arabiki kaanan walittihufenya niqaba.Afaanooni Itoophiya gosa Ge'izi kan durii irra kan dhufe ,kan mootuuma Aksumiti,innis Afaan kan biyya litiraturii gara nonnoo jiddugaleessa jara –kudhasagalii,akkasumas yeroo amma kana kan mannii kadhata itti tajaajilamudha.
Afaan semitik Itoophiya kun yerohara kana bayyi'nan kan dubbatamuu kabaa fi jidduugalessa biyya Itoophiyatidha. Afaan bayye barbachisa kan ta'ee kara kabaatiin afaan Tigirnya yota'uu,innis kan itti fayyadaman namoota nanoolee Tigira'itdha.


text:
Obonboleettiin cimaan jandoo makatee buubbisu, kan “Hurricane Irmaa” jedhanmu, eega biyyoota naannoo Kaaribiyaan keessatti miidhaa jabaa geeggisee booda, sa’atii tokkotti kiiloo-meetira 240 buubbisuun gara Lixaatti qajeelee, boor, gar-tokkee Bahaamaas fi gar-tokkee Kuubaa kan rukkutuuf jira – waltaan qorannaa obonboleettii, ka biyyoolessaa beeksisee jira.
Obonboleettiin hamaan sa’atiitti kiiloo-meetira 240 gugatu kun, gaafa Dilbata dugdee lafa kutaa Flooriidaa ka dhaqqabe ta’uunis beekamee jira. Yeroo kutaa Flooriidaa dhaqqabu ciminni isaa kan hin laaffanne ta’uu illee – raagdonni haala qilleensaa tilmaamanii jiran.
Labsiin haala balaa hatattamaa Obonboleettii “IRMAA”, lafa odoola Bahaamas keessaa haga tokkoo, kutaalee biyya Kuubaa haga tokko, odoolota Kaayikoosii fi dugdee Flooridaa irratti labsamee jira.


text:
Akka jecha sheekota tanaatti dubartiin kubbaa saaphannaa taphachuun seera Musliimaati alaa amantii isaaniillee dansaa miti.
Koreen Amantii Somaalee SRC dorgommii ispoortii kubbaa saaphannaa biyyoolessaa dubartootii Puuntilaandi magaalaa Garoowweetti taphachuuf kurfoo jiraniin duratti tana jette.
Dhaamsii qaalloleen baaftte akkana jedha, “dubartiin wal dorgommii saaphannaa taphachuun seera Islaamaatii ala,aadaa f faaydaa isaanii balleessani fulaan akkasii ammoo ta nadheen itti sobamtu.”
Dorgommiin kubbaa saaphannaa Puuntilandi tun biyya tanaaf ta jaqlabaati. Moqaadishoo dabalee magaalaa afuritti irratti wal dorgoma.Somaaleen eegii bara 1991 keessa mootummaan isaanii gara galee asitti waan ispoortii jedhan gugurdoo akkanaa akka biyyoolessaatti irratti wal dorgomanii hin beekan.


text:
Dhimmoota heddu, milkaayuufi milkii dhabuu, funduratti tankaarfachuufi bakka yaadan hanqachuu kan murteessan. Isaan keessaa inni tokko, fagoo hin deeminaa, amala ykn aadaa keenya. Milkaayina argachuun amalaa fi aadaa daandii milkii irra nama dhaabu qabaachuu irraa kan eegalu ta’uu isaati hayyoonni kan gorsan.
Namni wol’aansoo jireenyaa moo’achuu, qabsoo dadhabsiisaa booda abbaa mirga ta’ee dirree irratti mul’achuu hin hawwine hin jiru. Hawwii yeroo heddu hundi keenya hawwina. Hedduun keenya garuu hawwiidhuma qofaan daangeffamnee jiraanna; buddeenuma aabjuu nyaanna.
Namoonni milkaayanis heddutu jira. Milkaayina isaaniitiif sababni maal ta’ina laata? Sababa heddu tarreessuun ni danda’am. Kuunniin sababoota ijoo amalaafi aadaa jireenya namoota milkaawaniin wolitti hidhata qabaniidha. Milkaayina isaaniitiifis daandii kan saaqan amalootuma kanniin.
Namoonni jireenyatti milkaawan:
- Saahuu waan haarawa yoo baran mul’atu
Muuxxannoo haarawa baruu fi yeroo hunda waa dubbisuun nama guddisa, dirree hiree fi milkaayinaa namaaf bal’isa.
- Hir’inaa fi cimina isaanii addaan baafatu ykn bareechanii beeku
Namoota jireenyatti milkaayanii sadarkaa guddaa irra gayan kan isaan biroon adda taasisu qabxiin tokko yoo jiraate, namoonni kunniin ciminaa fi dadhabina isaanii qajeelchanii beekuu isaaniiti. Waakkachuu irra, namoonni kunniin, hir’ina qaban hubatu yoo itti himames gammachuudhaan simatu.
- Dhimmoota kamiif dursi akka laatamuu qabu hubatu
Jireenya bu’i bayiin itti heddummaate kana keessatti, wanti hojjatamuu qabu ykn rakkoon furamuu qabu heddu. Dhugaan jiru garuu, hangamuu cimaa taanu, rakkoo nama mudatu hundaaf yeroo tokkotti deebii laatuun tasa waan hin danda’amneedha. Isa hundarra xiyyeeffannaan guddaan barbaachisuuf dursi laatamuu qaba. Namoonni ciccimoon jireenya isaanii keessatti milkaayina guddaa galmeessisan kan godhan kanuma. Hedduun keenya garuu, waan cufa al tokko raawwachuuf carraaqna; akkas gochuu keenyaan dhoqqee keessaa hin baaneen qabamna. Al tokko waan dursi laatamuuf tokko!
- Maallaqa isaaniitti sirnaan fayyadamu
Waa’ee mallaqaan wolqabatee dhugaan yeroo hunda ka’u tokko hanga argattu qofa osoo hin taane waan argattu akka itti qabattuudha kan si duroomsu. Hangamuu haa baay’atuu, maallaqa argattu fafacaasta, bubbeef kennita taanaan ati yoomuu rakkataa fi liqii kadhataadha.
- Yeroodhaan hirribaa ka’u
Amalli namoonni barnootaan, daldalaanis ta’ee waan biraatiin cimina ykn milkii guddaa argisiisan ittiin beekaman tokko yoo jiraate simbira ganamaa ta’uu isaaniiti.
- Kaayyoo fi galmi isaanii ifa
Maaliidhaaf jiraatta? Essa gayuudhaaf tiratta jettanii yoo gaafattan namoota kanniin irraa kan argattan deebii gabaabaa fi ifa ta’e tokko. Maaliidhaaf akka hojjatan, eessa gayuudhaaf akka tankaarfatan yoo gaafataman bifa wol hindhoofneen deebii isaanii lafa kaayu.
- Hawaasaa fi hiriyyoota wojjiin hariiroo cimaa uumatu
Milkaayini, kallattii kamiinuu ta’uu danda’aa, jireenya hawaasummaatiin hedduu wolitti hidhata qaba. Akka iddoolaa kophatti bayanii jiraachuunis ta’ee milkiin kophatti galmeessisan waan hin yadamne ta’uu waan beekaniif hawaasummaa fi hariiroo gaariidhaaf iddoo guddaa laatu.
- Amala gaariidhaan ummata biratti mul’atu
Ummata biraa jibbaa fi tuffii horachuun gufuu imala gara milkiitti godhamu gatantarsan keessaa isa tokko.
Hawwuu qofa miti, jireenyi. Kanniin milkaawan irraa barachuudhaan nutis waan hawwinu harkatti galfachuu ni dandeenya. Gufuuleen hawwii keenya bira akka hin geenneef danqaa ta’an heddutu jira. gufuun guddaan garuu nutumti amalaafi aadaa milkitti nugeessu dhabuu keenya. Ammumaa amlaafi aadaa gara milkaayinaatti nu geessu simachuudhaan hawwii milkaayinaaf qabnu haa dhugoomsinuu.