text:
Tuesday, December 12, 2017
Gaaffii: OPDO, Dhabbilee Siyaasaa fi Aktiivistoota Oromootiif.
Gaaffii: OPDO’f.
Ø Yeroo amma Woyyaaneen woraana isii Oromiyaa keessatti bobbaastee Oromoo lafarraa fixxu OPDO walitti bu’iinsa maaliif jetti?
Ø Woyyaaneen Oromiyaa keessatti yakkaa yoo hojjattu “seeraan ilaallaa” jedhan worri OPDO, seeraayyuu Woyyaane cabsaa jira; akkasuma manni mutiille Woyyaanetti harkaa qaba waan ta’eef, seeri isaan ilaalaniin kun kam? Woyyaaneen Oromiyaa seenanii seera cabsuun dura, Woyyaanuma Oromiyaa keessa maaliif fidan yookiin eeyyaman? Ofiif biyya bulchuu dhadhabanii daboo/jigii/guuza Woyyaanee yaammatan moo tunuu maal?
Ø OPDO tooftaaf dubbii afaanii jijjiiratte moo, tooftaa Oromoo fayyadu jijjiiratte?
Ø OPDO’n dhugumaan Woyyaanee wajjiin waldhabdee jirti moo sobdee waldhabdee?
Ø OPDO Obbo Lammaa Magarsaa kun dhuguma haasawa afaaniirra kan darbe, gochaan Oromoo cinaa dhaabbachaa jirtii?
Ø ‘Sabboonummaan’ OPDO kan yeroo ammaa kun, ilaalcha ABO ittiin rukutuuf moo, dhugumatti Oromoo bilisa baasuuf?
Ø Ummata Oromoo kan bulcha jiru OPDO dha; ummataan tasgabbaa’a jedhaniinii, erga ummanni tasgabba’ee duuba waraana itti bobbaasuun kun maal? Ummanni OPDO dhaga’ee tasgabbaa’e haa jennuu mee; “woraanaan walitti bu’e” jechuun kun maal? Oromiyaan dirree waraanaati moo? Ummanni Oromoofi Poolisiin Oromiyaatuu kunoo waliif galanee, woraanni Woyyaanee hoo maal fuudha Oromiyaa keessaa?
Ø Yeroo Oromoo Abdi Ille adabbii seeraatiif eeguutti, gaafa Woyyaaneen Abdi Illeetiif badhaasa waancaa kenniteef Oromoon ‘qurxii’ isaa beekateera. OPDO’n hoo ‘qurxii’ isii hin beekkanne moo, jara ABDII ILLEE badhaase san duubaan jirti? OPDO, mee yeroo amma kana dubbii keessan kana uummanni dhugaa fi dhara ta’uu isii akkamiin adda haa baafatuutii?
Ø Yeroo Woyyaaneen Oromoo lafarraa fixaa jirtu kana, OPDO’n dhaabbi yookiin murtee isii maaliif uummataaf hin ibsinee? OPDO’n amma gara ummataa jirti moo fakkeessuun gama Woyyaanee jirti?
Ø OPDO’n dhugumaan yoo gara Oromootti deebitee jiratte, maaliif badii Woyyaanee kana akka nama maqaa haadha soddaa lagatuutti maqaa Woyyaanee lagatte, “KIRAA SASSAABDOOTA, KONTIROOBAANDISTOOTA…” jechuun haasoftii? Tooftaa…jedhu, tooftaan kun hujiirra kan oolu erga Oromoon lafarraa dhumeen duubaa? Ergasuu tooftaan kun amma Oromoo fayyadaa jira mooree, Oromoo miidhaa jiraa?
Ø Yoo akka afaaniitti, Oromiyaan OPDO’n kan bultu taate, Agaazii maaliif Oromiyatti galchan? Yoo beekamtii fi fedhii isaanii malee woraanni Woyyaane kan gara Oromiyaa gale ta’e, waan biraatuu afaaniin bulleessanii kan woraana Woyyaanee kanarraa maaliif irraa dubbatuu dhiiste OPDO’n?
Ø Sochii dinaagdeefi daldala hundaa Woyyanetti harkaa qaba waan ta’eef, maallaqni maqaa gargaarsaatiin guurame kun deemee-deemee kaazinaa Woyyaanee kan seenuufi gara galee miidhaa Oromoo irratti kan dhaqqabsiisu yoo ta’e hoo? “Oromoota naannoo Somaalee irraa buqqa’an gara Somaaleetti deebisnaa” jechuun, maallaqa guurame ABDII ILLEEtiif dhaqaa kennaa jechuu hin ta’umoo?
Ø “OPDO’n osoo kan jijjiirama dhugaatiif qophooftee jiraatte badii tokko malee kan hidhaman, hoggatoota siyaasaa Oromoo qabsoo karaa nagaa jedhanu, Dr. Mararaa Guddinaatiifi Obbo Baqqalaa Garbaa faa hidhaarraa akka hiikkamaniif dhiibbaa gootii” namoonni jedhan hedduudha. OPDO’n Obbo Lammaa Magarsaa akka Dr. Mararaa Guddinaatiifi Obbo Baqqalaa Garbaa faa hiikaman garaa isaaniirraa ni fedhanii?
Ø Haasawa Obbo Lammaa Magarsaa kana “bubbullee ilaallaa” jechuun kun, yeroon bubbulanii ilaalan hin dabarree?
Ø OPDO’n kaleessaa Kaayyoo Oromootiif miti, kan hundoofte. Ammaayyuu hanga olaantummaan Woyyaanee jirutti dantaa Oromoo tiksuu hin dandeettii? OPDO’n olaantummaa Woyyaanee cabsite moo, afaaniin cabsaa gochaan olaantummaa Woyyaanee tiksaa jirti?
Ø “OPDO filannoo lama qofa qabdi. Tokko akkuma afaaniin jedhaa jiran, Woyyaaneerraa citanii ummata Oromootti galuu. Gaafa filannoo jalqabaa kana filatane, Woyyaaneen waldhaban. Gufuu bilisummaa Oromoo ta’uun hafee, qaama qabsoo bilisummaa Oromoo taati OPDO’n” kan jedhan hedduu. “Filannoon Lammeessoo ammoo, tooftaa jijjiirachuun damma afaan dibatanii akkuma baran ummata Oromoo gufuu itti ta’uun fixchiisaa jiraachuu. Kana kan godhan yoo ta’an, yeroo dhihoo keessatti sobni isaanii itti barame ummanni Oromoo yeroo dhumaatiif Woyyaaneefi OPDO ille waluma faana ka’ee balleessa. Osoo onneefi kutannoon jiraatte OPDO’n filannoo tokkeessoo irratti yeroon seenaa hojjattu ammaa” warri jedhanille jiran. Ummanniifi miseensonni OPDO hoo yaada kana akkamitti ilaalaa?
Gaaffii: Dhabbilee Siyaasaa fi Rogeeyyii (Aktiivistoota) Oromootiif.
Ø “Dararaa Woyyaaneen ummata Oromoo irraan gahaa jirtu, adda durummaan kan komatamuu qabu, hoggantootaa dhaabbilee siyaasaa Oromooti. Hoggantoonni kunneen silaa garaa garummaa jidduu isaanii xumuratanii, kaan woliifuu obsanii, kaan woliifuu dhiisanii yeroon tun silaa yeroo ormaayyuu fira godhatanii woyyaanee qofarratti qabsa’uu qaban turan. Amma garuu wanti argaa jirru faallaadha. Jarri kun, yeroo Woyyaaneen ummata Oromoo lafarraa fixaa jiran kana yoo woliif hin galin, yoom waliif galuuf deemanii?” gaaffiin jettu hawaasa baldhaa keessa jira. Dhaabbileen siyaasaa gaaffilee kana akkamitti ilaalan?
Ø Aktiivitoonni yookiin rogeeyyiin Oromoo biyya baqaa jiranille, daanduma dhaabbilee siyaasaa Oromoo maaliif qabatanii, maaliif walii hin galle?
Ø Diyaaspooraan qabsoo fi tokkummaa Oromootiifi riqicha moo farra? Akkamiin riqicha ta’aa, akkamiin ammoo farra qabsoo Oromoo ta’a diyaaspooraan.
Ø Dhaabbileen siyaasa Oromootiifi aktiivistoonni Oromoo ummata garamitti oofaa jirtan? Kuun hiriira bahaa jedha, kuun keessan hiriira dhaabaa jedha, isii Oromoo kana isin garam oofaa jirtan?
Ø Ilaalchaafi filoosoofii siyaasaa irratti waldhabuun quufaafi badhaadhina. Amma quufaa badhaadhina keessa hin jirru, garbummaa irra darbamee duguuggaan sanyii Oromoo irratti raawwatamaa jira. Tan filoosoofii siyaasaa bulfannee itti deebinaa, tan bilisummaa tanarratti dhaabbileen siyaasaatiifi rogeeyyonni maaliif irratti woliif galuu dhabanii? Oromoof jecha woliigaluu dadhaban moo ofittummaa isaaniitiif jecha woliif galuu dadhabanii?
Ø ‘Toofta, toofta’ jechuunis gaarii ta’e, garuu tooftaan kun yoom Oromoo dhaqqaba, erga Oromoon lafarraa dhumeen duubaa?
Ø “Siyaasni miiraan hin oofumuu” jettan, yoo Woyyaaneen duguuggaa sayii waqtuma waqtiidhaan Oromoo irratti raawwattu, miirri Oromoo Oromoof hin aarre miira Oromooti.
Ø Daamuun waan nama hin iddineef namoonni guyyaa waareetiitin ibiddaafi aara malee dhaqanii damma isii jalaa qotatan. Kinniisni waan nama idduuf ammoo, ibiddaafi aara qabatanii lafa qabbaneeffatanii dhaqanii damma kanniisaa baafatan. Oromoo kanaan hanga yomii kanniisa hin ta’inaa, daamuu ta’aa jettaniin?
Ø Kan qawwee jedhuufi kan karaa nagaa jedhu, namuu waan itti fakkaateen Woyyaanee irratti dhagaa darbuu malee, maaliif dhagaa walitti darbanii?
Ø Ergamoota Woyyaaneetiifi ergamoota gareewwaan Oromoo hanga addaan baasuu wollaalanitti keessumattu biyya alaa kanatti maaliif walirratti duultanii yookiin duulchisanii?
Ø Qabsoo Oromoon gaggeessaa jiru kanarratti, daa’immaan dabalatee hirmaannaa waan qabaniif, wal-galateeffachuun garuma fuula duraatti qabsoo oofuu malee, qabsoo oofuu irratti maaliif waljibbina yookiin wolqoxxisnaa?
Ø “Karri abbaan dhibbi cufu banaa bulaa” jedha Oromoon. Qabsoo iddoo dhibbatti hiranii maaliif Oromoo humna dhoowwanii?
Ø Waldhabiileen dhaabbilee siyaasaa jidduu jirtu kan kaayyoo Oromoo fi Oromiyaati caala moo kan gareefi fedhii aangootti caalaa?
Ø Faranjiin, “dhaabbileen siyaasaa Oromoo ofiifuu waliigalanii ummata isaanii qabachuu hin dandeenne, biyya akkamiin bulchuu danda’anii?” gaaffi jettu kan isin irratti kaasanu akkamiin jalaa bilisa of baastu mee?
Ø Oromoon diyaaspooraa gaafa gosaa fi amantaan woldorgommii keessa seene, Somaalee gosaan wal-loluun biyya diigde akkamitti ilaaltan.....?
Daniel Bariisoo Areeriitiin, Muddee 12, 12, 2017.
Tuesday, October 17, 2017
ኦሮሞና ኢትዮጵያ:- ኦሮሞ ኢትዮጵያን እንደወደዳት ኢትዮጵያም ኦሮሞን ከወደደችሁ ከቶ አይለያዩም!
ባንደኛ ደረጃ ኢትዮጵያን ልያጥፋትም ሆነ ልያኖራት የሚችለው የኦሮሞ ህዝብ ነው። የኦሮሞ ሕዝብ የኩሽ (የኢትዮጵያ) አባት ስለሆነ የኢትዮጵያን አደራ በቀዳሚነት መውሰድ ያለበት እሱ ነው! ኢትዮጵያን ኢትዮጵያ ካሰኙት ብሄሮች ውስጥ የኦሮሞ ሕዝብ በሁሉም መስኮች የአንበሳ ድርሻ አለው። አሮሚያ ማንም ኢትዮጵያዊ በሰላም የሚኖርባትና ሰርቶ የሚለውጥባት ሀገር ናት። ለፖለቲካ ፊጆታ ሲባል እንደሚባለው፣ የኦሮሞ ህዝብ ጠባብና ጎሴኛ ብሆንማ ኦሮሚያ ‘የኢትዮጵያ አውሮፓ ወይንም የኢትዮጵያ አሜሪካ’ አትሆንም ነበረ። አሁን ከደረሱበት ስልጣኔያቸው ምክንያት በአውሮፓና በአሜሪካ፣ የሰው ልጅ ሰው በመሆኑ ብቻ ይከበራል። የኦሮሞ ሕዝብ ደግም በአውሮፓውያንና በአሜሪካውያን በፊት የዲሞክራሲ መሠረት የሆነውን የገዳ ሥርዓት ያለውና በገዳ ይተዳደር የነበረ አሁንም የገዳ ስርዓት ያለው ሕዝብ ነው። የኦሮሞ ድሞክራሲ(ገዳ ሥረዓት) ከግሪክ ድሞክራሲም እንደምቀድም ተመስክሮለታል። የከግሪኮቹ ድሞክራሲ ባሪያና ሴቶችን አያሳትፊም ነበር። በኦሮሞ ድሞክራሲ(በገዳ ሥረዓት) ግን ባሪያ የሚባል ነገር የለም፣ ሰው ሁሉ እኩል ነው።
የኦሮሞ ሕዝብ በቄኤው ላይ ከሌሎች ኢትዮጵያውያን ጋራ ተቻችሎ እንድሮር የገዳ ሥርዓትም መሠረት ጥሎላቸኋል። ከዬትኛውም ከኢትዮጵያ ክልልች ሁሉ በይበልጥ ሁሉም ብሄር መጥቶበት በሰላም የሚኖርባትና ሰርቶ የሚለወጥባት ሀገር (ክልል) ኦሮሚያ ናት። በሌሎች ክሎሎች ሌሎች ብሄሮች መኖር አይችሉም ማለቴ አይደለም። ለምሳሌ መቐሌ ብንሄድ በከተማም ሆነ በገጠርም ትግርኛና ትግሬ ብቻ ነው የሚናገኘው። በተመሳሳይም ወደ ባሕርዳር ብንሄድ አማርኛና አማራን ነው የሚናገኘው። ወደ ኦሮሚያ ብንመጣ ግን እንኳን ትልቅ ከተማ ቀርቶ ከትትንሾቹ ከተሞች ኦሮምኛና ኦሮሞን ብቻ አይደለም የሚናገኘው። ይህ ደግም ኦሮሞ እውነተኛው የኢትዮጵያ አባት መሆኑን ያስመሰክርለታል። ኦሮሚያም እንደ ጥሩ እናት ሁሉንም ብሄሮች ሳታዳላ በእኩልነት አስተናገዳለች ወይንም አሳደጋለች።
እንደ ወጋችንና ባህላችንም አባት የአባትነት ቦታ ፍቅርና ክብር ማግኝት ያስፈልጋል፣ ካልሆኔ ባሳደገው ልጆቹ ይፀፀትና ይረገማል። የአባት እርግማን ከዘር ወደ ዘር ይተላለፋል፣ የእናት ደግሞ ህይወትን ያቀጥፋል። ስለዚህ መሠረታዊና ወቅታዊ የኦሮሞ ጥያቄ በቄኤዬ ላይ (ባገሬ) መሬቴ፣ቋንቋዬ፣ ባህሌ፣ንብረቴ፣እምነቴ፣መብቴ ወዘተ ይከበርልኝ ነው። በኢትዮጵያ ውስጥ በቁመቴ ልክ ልብስ ይሰፋልኝ ነው ዋንኛው ያሁኑ የኦሮሞ ጥያቄ... የኦሮሞ ሕዝብ ለራሱ በቻ ሳይሆን ለተጭቋኝ ህዝቦችም ጭምር ነው እየታገለ ያለው። የኦሮሞ ጥያቄ የኢትዮጵያ ጥያቄ ነው! ሌሎች ተጨቋኝ ብሄሮችም ኢትዮጵያን ማዳን ከፈለጉ የኦሮሞን ህዝብ ትግል በጥርጣሬ ዓይን ከማዬትና ዝም ብሎ ከመቀመጥ ይልቅ ወደ ትግሉ በመቀላቀል የትግሉን አካል መሆን ይጠበቅባቸኋል።
የኦሮሞ ሕዝብም ለኢትዮጵያ መሶሶ፣ ግንድና አባት እንደነረ ለወደፊትም መሆን እንደምችል ‘ለኢትዮጵያ ሙግዚቶች’ ማሳያት ወይም ማሳመን መቻል አለባቸው። ወደድንም ጠላንም የዓለማችን ሃያል ሀገሮች እንደ ኢትዮጵያ ያሉት ጨቅላ ሀገራትን በሙግዚት ነው የሚያስተዳድሩት። መግዚት እናት ለአደራ ወይንም ለጥቅም ነው እንጅ እንደ ወላድት እናት ሁሉም ችላ ህፃንን አታሳድግም። ሕፃን ልጅ ለሙግዚት እናት ሲንሰጥ የሙግዚቷን ፍላጎት ማወቅ የግድ ይላል።
ያለ ኦሮሚያ ኢትዮጵያ እንደምታስነክስ የኢትዮጵያ ሙግዚቶች እንደሚያውቁ አውቃለሁ። ለዚህ ነው ባንደኛ ደረጃ የኢትዮጵያን አደራ የአሮሞ ሕዝብ መውሰድ አለበት ያልኩኝ! ካንድ ሰው ሁለት ሰው ይሻላል። ፍቅር ካለ ሁለት ሰዎች በመዋደድ በትዳር አንድ በመሆን ቤተሰብ ይመሰርታሉ። ፍቅር በመሃከላቸው ካለ ልጆችና ንብረት ባንድ ላይ ያፈራሉ። መዋደድና መግባባት ካልቻሉና ከተካሰሱ ግን ፍርድ ቤት በህግ ይለያቸኋል። መለየት የጥላቻ ምልክት ነው! እንኳን ለሰው ልጅ ቀርቶ ለእንስሳት ፍቅርን ከሰጠነው ጥሎን አይሄድም። ኦሮሞ ኢትዮጵያን እንደወደዳት ያይል ኢትዮጵያ ኦሮሞን ከወደደችሁ ኦሮሞና ኢትዮጵያ ከቶ አይለያዩም! ስለዚህ ፍቅርን እንስበክ! ፍቅር ካለ ሁሉ አለ። ፍቅር ሁሌም አሸናፊ ነው።
Saturday, September 16, 2017
Lola Woyyaaneen Gujii Lixaatti bante, waan amma (update):
Guyyaa, Sanbata diqqaa (Saturday 16/09/2017)
Lolli Woyyaaneen maqaa ummata Kibbaa Burjiitiifi Amaarootiin kibba Oromiyaa Lixa Gujiitti bante ammaayyuu itti fufee guyyaa 4ffaaf deemamaa jira. Lolli kun lola uummanni Gujii, Burjiifi Amaaroon wal-lolaa jiranuu miti; lola Woyyaaneen maqaa uummattoota kanaatiin bante male. Haa ta’uu malee, namootaafi qaamolee ergama Woyyaanee fudhatanii daangaa Oromiyaa cabsanii seenan dhahuun ifirraa deebisuun dirqama. Akka odeeffannoo madda amanamaa irraa argadhetti, Poolisoonniifi milishoonni naannoo Kibbaa gama Burjii goranii Burjii gargaaruun Gujii lolaa jiran. Gama Oromiyaatiin ammoo, gargaarsi ummanni Gujii argate hin jiru.
Gujiin, akka Burjiin poolisootaafi hidhattootaa mootummaa Kibbaarraa gargaarsa argataa jiranu gargaarsa mootummaa naannoo Oromiyaa irraa argachuu dhabulle, Burjii loleetuma lolee gara magaalaa Burjii Goochee, Biilaa fi Sooyyamatti galcheera. Magaalonni Burjii kunneen “humna raayyaa ittis biyyaa kan Itoophiyaa” tiin (‘makkalaakkayaan’) eegama jira.
‘Makkalaakkayaa’ lle waan nageya buusu fakkaatee Burjii irra goree Gujii rukutaa jira. Lola higa ammaatti lolamaa jiruun, Gujii irraa namoonni 4 yoo woreegamanu, gama Burjiitiin ammoo namoonni 30 olii ijjeefamaneeran. Miidhaan gama qabeennaatiin gahe ammoo, Gujii irraa manni buuyyoo (citaa) 3 gubateera. Burjii irraa ammoo, manni buuyyoo (citaa) gara 10 gandoota mandara didiqqaa isaanii keessaa gubateera. Kan Burjii Fichaan (maasiin) midhaanii kan akka garbuu, Xaafii, boqqolloo hektaarri 500 olii gubateera.
Akka maddi odeeffannoo kiyyaa jedhetti, magaalaa Bulee Horaa keessa Ganda Burjiin qofti jiraattu, kan manni saba biraa tokkolle jidduu hin jirre gara mana 500tti jira. Magaalaa Bulee Horaa kana keessatti Burjiin tun meeshaa woraanaa iddoo isiin fiddee kan hin beekkamne hidhatte, fooddaa (maskootii) manaatiin loluudhaan nama nageyaa harka duwwaa jiruufi makiinaa sochii dhoowwitee jirti. Agaaziifi Poolisoonni mootummaa kan Bulee Horaa jiranille caldhisaneetumaa ilaalaa jiran. Haa ta’uu malee, Gujiin xiyyeeffannaa guddaa gara daangaa Oromiyaatti kennee gara daangaa duuleeraa, akkasuma duulaa jira. Burjiin Bulee Horaa ganda Burjiirraa garuu, uummatuma magaalaa keessa harka duwwaa deemuu, mana keessa teettee qaawaa manaatiifi fooddaadhaan dhukaasaa bulte eda.
Gama Aanaa Galaanaatiinille, lolli Gujiifi uummata Kibbaa kan Amaaroo jedhamu jiddu erga jalqabamee guyyaa 4ssoo qabateera. Mootummaan Woyyaanee, ta’e jedhee itti yaadee kallatti adda addaatiin lola labsee Oromoo waraanaa jira jedhan. “Qaruuxeen haadha daa’imaa ifii dhuuftee funnaa (funyaan) qabatti akkuma jedhamu, kan harka uummata biraatiin nu lolaa jiru mootummaa Woyyaaneeti malee, uummata kanneenii moti” jechuun dubbatan uummanni Gujii.
Maddi odeeffannoo kiyyaa kun akka jedhetti, “Oromoon gara biraa jirtan, lola nurratti baname kana deegarsa hamileelle taatu isinirraa dhabneerra jedhan. Lola nuuti guyyaa 4ffaaf itti jiruu kana, namni waa’ee isaa dubbatuufi sagalee keenna dhageessisu akka malee diqqaadha” jechuun komii isaanille asumaan dhaammatane.
Wednesday, August 16, 2017
Haasofni Obbo Lammaa Magarsaa 'April the fool' ta'innaa?
Haasofni Obbo Lammaa Magarsaa 'April the fool' ta'innaa? Obbo Lammaan eennu abdate akkasitti haasawa, warra isa muudatee ergate moo, uummata Oromooti?
Ana duruu wanti naaf hin galin, haasawa Obbo Lammaa Magarsaati. Haasofni Obbo Lammaa Magarsaa diyaaspooraa hedduu hunda akka booji'e quba qaba...Garuu Sobni nama oolcha malee nama hin bulchu...Dubbiin Obbo Lammaa akka jajamteen osoo lafarratti gadi hin bu'in bubbulte.Sobni bule hollaa (kijiba) ta'a jedha Oromoon. Obbo Lammaan akkaataa nama itti soban yeroo basaasummaa biyya Israa'eeliitti barate, baratuu mala. Goommaa 'Worraaqsa diinaagdee' isaallee Abbay Xahaayyeen faa misimaaruma gibiraa tokkoon jalaa dhoosane; silaa dubbiin warraaqsaa sun dansa'a, yoo kan arrabaa qofaafi soba 'April the fool' jedhan san hin ta'in taate.
Obbo Lammaan eennuun abdate akkasitti haasawa, warra isa muudatee ergate moo uummata Oromooti? Deebii gaaffii kanaa obbo Lammaadhumaaf dhiisa. Garuu wanti ani Obbo Lammaa gorsu, yoo uummata Oromoo Abdattee akkasitti haasofta ta'e, kana caalaa yeroo hin qabdu bunni si jalaa qabba'e waan ta'eef seenaa hojjadhu...yoo ammoo ergama Woyyaanee warra dantaa isaaniitiif OPDO Adeetitti (Tigiraayitti) hundeessanee san bahaa jiraatte, afaan Keeti sabboonaafi daammii sun keemistirii Qeerroo Oromootiin callabba'ee asiiditti jijjiiramee afaan kee si gubuuf qophaa'eera.
Akka baay'ina barcumaa paarlamaa keessaa qabdutti, silaa biyya bulchuun olaantummaa Tigiroota (Woyyaanee) dhabasiisuun dantaa Oromoo eeksisuun kan male, silaa OPDO (miseensota OPDOti) akka hin jenneefille, haqni yoom paarlaamaa Itoophiyaa keessa teettee (teessee) beekti, afaan qawweerra male.
Woyyaneen gaafa OPDO dantaa isaaniitiif hundeessiteeyyuu shakkitu, loltoota isii bobbaastee Oromiyaafi OPDO iyyuu boojiti. OPDO keessa sabboontonni akka jiran shakkii hin qabu. Garuu, kana booda OPDO'n, Oromo People Democratic Revolution (OPDR) tti of jijjiiruun dantaa Oromootiif dhaabatuu qabdi. Nuuti Oromoon (sabboontonni dhugaa) kan qabsoofnuuf, Oromoo qofa bilisa baasuuf osoo hin taane, OPDO ille bilisa baasuuf.
Sunday, August 6, 2017
Governmental Checks and Balances in Ethiopia
Qaamolee mootummaa sadiin-Seera baastuu, reesa raawwachiistuufi seera hiiktuu.
Legislative, Executive and Judiciary:Check and balance
Tuesday, April 18, 2017
Thursday, March 16, 2017
Årstider-waqtiilee-seasons
NB: the Swedish seasons and the Oromo seasons are not the same. When it is winter in Sweden, it maybe Summer in Ethiopia (Oromia). This translation is put according to Swedish seasons order.
Hub. Waqtileen biyya Siwiidiniifi Oromoo tokko moti. Yeroo Siwiidin keessatti ganna ta’u, Oromiyaatti (Itoophiyatti) ganna ta’uu mala. Hiikaan kun tartiiba biyya Siwidiiniitiin jira.
OBS: de svenska årstiderna och Oromo
årstiderna är inte samma sak.
När det är vinter i Sverige, är det sommar
i Etiopien (Oromia). Denna översättning
sätts enligt svenska säsonger ordning.
Monday, March 13, 2017
Qubee Afaan Oromoo-The Oromo Alphabet
· Qubee Afaan Oromoo or the Oromo Alphabet has also some double letters of consonants than the English Alphabet. These especial double letters are Ch, Dh, Ny, Ph, and Sh. These double letters are called “Qubee dacha” in Afaan Oromoo.
· Qubee dubbifamaa- which means consonants: b c d f g h j k l m n p q r s t v w x y z
· Qubee dubbachiiftuu-which means vowels: a e i o u
· In addition to the entire 26 letter English Alphabet, we Oromoo have five especial double letters such Ch which gives Cha sound, Dh which gives Dha sound, Ny, which gives nya sound, Ph, which gives Pha sound and Sh which gives Sha Sound.
· In Afaan Oromo or Oromo Alphabet, letters like V, P, and Z are borrowed letters. These letters are called “Qubee ergisaa” in Afaan Oromoo.
Here with video:
Tuesday, February 14, 2017
Ibidda rafe huubni to'achuu kajeele/ የተኛው እሳት ገለባ ልቆጣጠር ፈለገ
Qe’ee addurreen hin jirre, hantuunni xarapheezzaa yaabdee sirbiti/ ድመት ያልዋለበት ቤት አይጥ ወንበር ላይ ወጥቶ ይጨፍራል
የከሰረና ፖሊትካ ጃማሪ በኦሮሞ ለምን ‘practice’ ይወጣል? ዶ/ር ፍስሃ እሼቱም ሁለተኛ ዶ/ር ሃይሌ ላሬቦ ሆነው ብቅ ብሏል…“አዲስ አበባ የአማራ እንጂ የኦሮሞ አይደለም” ዶ/ር ፍስሃ እሸቱ። ድመት ያልዋለበት ቤት አይጥ ወንበር ላይ ወጥቶ ይጨፍራል ይላል የስዊድን ተረት!
Kan kasaareefi jalqabaan siyaasaa Oromoorratti shaakalaa? Dr. Fissaha Isheetuu namni jedhamu akkuma Dr. Haayilee Laareeboo tuffii Oromoof qabu dubbateera. Keessattuu, “Finfinneen Kan Amaaraati malee kan Oromootii miti” jedheera. Ibidda rafe huubni to’achuu kajeele dhiiro. Qe’ee addurreen hin jirre, hantuunni xarapheezzaa yaabdee sirbiti jedha mammaaksi warra Sweden….
Friday, February 10, 2017
My Freedom Letter book:kitaaba Kiyyaa Xalayaa Bilisummaa: “የነጻነት ደብዳቤ” የምለው መጽሃፌ
This is my book “Freedom Letter” on internet, which was published in 2015. It was written in three languages: Afaan Oromoo, Amharic, and English. I couldn’t publish it in mass, as well as distribute to Ethiopia and many different countries, but many people are asking me about it. On the other hand, many issues that I raised in my book last time are becoming to Ethiopian current issues. Therefore, I have uploaded the “Freedom Letter” on the Internet. Click this link to find the entire contents of the Freedom Letter Book:
https://drive.google.com/file/d/0B6IRIm0YNvRMMlU4S1JvUUdOeGM/view
https://drive.google.com/file/d/0B6IRIm0YNvRMMlU4S1JvUUdOeGM/view
Kun kitaaba Kiyyaa “Xalayaa Bilisummaa” afaan sadiin: Afaan Oromoo, Afaan Amaaraatiifi Afaan Ingiliziitiin barreessee waggaa lama dura maxxanseedha. Kitaaba kana, namoonni hedduunis waan na gaafachaa jirtaniif, akkasuma dhimmoonni ani keessatti barreesse hedduun yeroo amma haala wayitawaa ammaa ta’aa waan jiraniif PDF dhaan online interneetii irratti gadi dhiiseera. Kitaaba guutuu argachuuf qunnamsiistuu ykn liinkii kana tuqa: https://drive.google.com/file/d/0B6IRIm0YNvRMMlU4S1JvUUdOeGM/viewhttps://drive.google.com/file/d/0B6IRIm0YNvRMMlU4S1JvUUdOeGM/view
ይህ ከሁለት ዓመት በፊት በሶስት ቋንቋ ማለትም በኦሮምኛ፣ በአማሪኛና በእንግሊዘኛ ያሳተምኩት “የነጻነት ደብዳቤ” የምለው መጽሃፌ ነው። በመጽሃፌ ውስጥ የጠቀስካቸው ብዙ ነገሮች አሁን ወቅታዊ ሁኔታ እየሆኑ ናቸው። ፕ/ር ሃይሌ ላሬቦ በቅርብ ጊዜ ያመጣ አስቂኝ ታሪክና የመሰሎቹ ኋለ ቀር ምኞት እንድሁም በኢትዮጵያ ጥላ ስር የምቆመር ቁማሪ እንዳልቀረና መቅረት እንዳለበት እንስቻለሁኝ። መጽሃፉን ለብዙ ጠያቂዎች ለማድረስ ስላልቻልኩ በፕድኤፍ መልኩ በእንቴርኔት ላይ ለቅቻለሁኝ።
https://drive.google.com/file/d/0B6IRIm0YNvRMMlU4S1JvUUdOeGM/view
https://drive.google.com/file/d/0B6IRIm0YNvRMMlU4S1JvUUdOeGM/view
Subscribe to: Posts (Atom)


c: text/html

text:
Hojji:Wa'ee
Naziiruu Muzamil
Kan dhalate guddate Godina Jimmaa aanaa sasxxamma tii Barumsaa sadarkaa tokkoffaa haga sadarkaa 4faa achuma ganadaa saduuu tii baratee sanaa booda garaa magaalaa gatiraaa deemun Barumsaa isaa itti fufe yunivarsiitii Jimmaa achumatii Ebifamee digirii lammaffaa fudhatte Ebifamee gara magaalaa gatiraaa deemun mana barumsaa sadarkaa 10faa Bariisaa ture Ergasii
Baraa 2012 Wayyaanee qabu fii utuu Barbadamu
Barisisuma addaan kutee baqachuu tii kahee kara mila baqachuu itti fufe milan deemee Jibuutii gahee Jibuutii irraa donii Yamen yabatee Yamen keessa woggaa tokko tokko sana booda Sa'ud Arabiyaa magaalaa Riyad waggaa sadi'i ture [Naziiruu Muzamil 1]
Cite error:
tags exist for a group named "Naziiruu Muzamil", but no corresponding
tag was found

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Akkuma addunyaatti mirgi interneetii fayyadamuu akka malee ukkaamamaa dhufeera. Mootummoonni biyyoota baayyee tajaajila interneetii bilbila harkaa cufuu, viidiyoowwaan kallattiidhan tamsasaman akka sirritti hin hojjannee godhuu fi namoota deeggartummaa mootumaa gama interneetittiin jajjabeessan bayyisanii qaxaruudhan hawaasa ballaa innerneetii irraa fageessaa jiran jedha, gabaasni dhaabbata miti-mootummaa Firiidam Haawus baase.
Itoophiyaan biyya itti walabaan interneetii fayyadamuun hin danda'amne, biyyoota "Not Free" jalatti tarreeffaman keessayi.


text:
Angawoonni naga eegumsa Masrii sabaa himaa biyyattii maqaa dha’uun akka gabaasanitti shakkamtoonni leellistoota Islaamummaa majiida namaan guutame kan odola Sinai gama kaabaa irratti haleellaa raawwataniin namoota 235 galaafatan.
Gabaasaan dhaaba oduu mootummaa MENAn akka gabaasetti leellistoonni masjiida al-Rawdah kan magaalaa Bir al-Abed irratti fuuleffatan.
Kanneen ijaan argan akka jedhanitti ambulaansiin namoota haleellaan irratti raawwate naannoo Sanaa kaasuun gara hospitaalaatti geessaa turan.
Biyyi hollaa Israael haleellaa sanaan booda gadd itti dhaga’ame Masriif ergitee jirti. Israaelii fi iMasriin bara 1979 walii galtee nageenyaa mallatteessuu dhaan wal ta’iinsa naga eegumsaa walitti dhiyoo tolfatan.
Humnootiin naga eegumsaa Masrii waggoota sadii oliif Sinai kaabaa bakka isaan poolisootaa fi loltoota dhibbaan laka’aman galaafatan keessaa garee IS waliin wal waraanaa jiran.


text:
Itoophiyaa laalchisee Manni Marii Yunaaytid Isteets irratti hojjachaa an ture wixinee seeraa mootummaan Itoophiyaa guutumaan fashaleessuu isaa ministirri haajaa alaa Itooohiyaa Dr. Warqinaa Gabayyoo dhuma ji’a Bitootessaa darbee keessa ibsa paarlaamaa biyyattiitii kennan irratti beeksisanis, angawaan Yunaayitd Isteets garuu "dhugaa miti" jedhan.
Mana Maree Yunaayit Isteetsitti bakka bu’aa ummataa Kiris Smiizii qarqaaraa ol’aanaa fi Mana Marichaatti dhimoota alaa jalatti damee Afrikaatii dayreektarii an ta’an Greegerii Simpiksan dubbisneerra.
Gabaasa guutuu kana cuqaasuun dhaggeeffadhaa


text:
Siiriyaan har’a marii ijoo diplomasummaaf qiyyaafata taatee jirti. Mariin kunis dhiiga dhangala’uu konyaa Idilib bakka ripxe loltootaan to’atamee ittisuuf jecha.
Prezidaantii Raashiyaa, Turkey fi Iraan Tehran keessatti marii geggeessanii jiran.
Raashiyaa fi Iran michoota Siiriyaa yoo ta’an waraana ishees ni deggeru. Kan Idilib waliin wal daangessitu Turkiin immoo ripxe loltoota deggertyi.
Yoo humnootiin Siiriyaa haleellaa itti fufan rakkoon baqattummaa jiraachuu mala jechuun Turkiin yaaddoo qabdu ibsitee jirti.
Gama biraan immoo gulli naga eegumsaa kan tokkummaa moodtummootaa NY keessatti wal ga’ii hatattamaa geggeesuuf jira.
Miseensonni gola naga eegumsaa Awrooppaa saddeeti waliin ta’uun kaleessa ibsa baasaniin haleellaan waraanaa Idilib akkaan isaan yaaddessuu ibsanii balaa namoomaa hamaan siivilota irra ga’uu mala jechuun illee akeekkachiisaniiru.
Waraanni guutummaan Idilib irratti geggeessamuun ijoollee miliyoona tokko naannoo sana keessa jiran dabalatee siivilota miliyoona sadii balaaf saaxiluu mala jedha ibsi sun.
Biyyoonni Saddeettan Trukii, Raashiyaa fi Iraan Idilib keessaa lola akka dhaabaniif siivilootaaf eeggannoo gochuuf dursa akka kennan gaafataniiru.


text:
Itiyoophiyaan ijoollee guddifachaan gara biyya alaatti erguu waliin wal qabatee shiira hojjatamu ittisuuf, hojii kana harka 90n hanqisuu ishee beeksiiftee jirti. Ministriin waa’ee dubartootaa ijoollee fi dargaggotaa kan Itiyoophiyaa akka jedhutti Bitooteessa 10 bara 2011 jalqabee yoo baayyatee guyyaatti ijoollee shan qofa dhimma isaanii ilaala.
Yeroo ammaa garuu, guyyaatti ijoollee 50f dhimma kana rawwachisaa jiru. Kanneen keessaa walakaan gara Yunaaytiid steetes geessamu. Ministrii kanaaf dubbi himaa kan ta’an Abiy Efreem akka jedhantti deemsa ijoollee guddifachaan kennuu keessatti shiira haala babal’ateen gaggeefamuutu jira jechuun himannaan waan dhiyaateef tarkaanfiin akkasii fudhatame.
Qorannaan gaggeefame akka agarsisuutti warri ijoollee isaanii dabarsanii akka kennan gochuuf humnaan gargaaramun akka jiru ragaaleen agarsisan hangi tokko jiru.Sana booda ijoollee kana guddifachaan kennuuf galmelee sobaa kan biyyoota alaa irraa maallaqa guddaa argamsisan qophessu.
Abbaan warraa fi haatii warraa lammi Amerikaa ta’an mucaa Itiyoophiyaa tokko guddifachaan fudhachuuf doolaara kuma 20 baasu.Embaasii Amerikaa Finfinnee jiruuf itti gaafatamtuu kutaa qonsilaa kan ta’an Abigail Rupp akka jedhantti haala hamaa uumame kan mootummaan yaaddoo irraa qabu nutis ni hubanna.Garuu, ijoolleen guddifachaan kennamuuf jiran dhimmi isaanii xumura argachuuf yeroo dheeraa akka eegan taasifamunis nu yaddessee jira jedhan.Ms Rupp akka jedhantti aangawonni mootummaa Itiyoophiyaa jaarmayoota hojii guddifachaa gaggeessan kanneen 45 ta’an cufuuf jiru.
Waajiira UNICEF Finfinnee jiruuf hogganaa kan ta’an Ted Chiban hojii seeraan alaa hojjatamu faana dhahuuf seerri haaraan ba’e kun tarkaanfii barbaachisaa dha.Kana malees ijoollee warra hin qabne jechuun kan mootummaan tilmaamuu miliyoona 5f naannoo naannoo isaaniiti furmaata barbaaduuf gargaara jedhan.
Gabaasaa Guutuu MP3 tuquun dhaggefadhaa
Baar Gamatti Guddifachaan Iijoollee Kennu Hanqisuuf Qajeelfamni Ba’eera
- Peter Heinlein
Itiyoophiyaan ijoollee guddifachaan gara biyya alaatti erguu waliin wal qabatee shiira hojjatamu ittisuuf, hojii kana harka 90n hanqisuu ishee beeksiiftee jirti. Ministriin waa’ee dubartootaa ijoollee fi dargaggotaa kan Itiyoophiyaa akka jedhutti Bitooteessa 10 bara 2011 jalqabee yoo baayyatee guyyaatti ijoollee shan qofa dhimma isaanii ilaala.


text:
Godina Wallaggaa Lixaa aanaa Manasibuu magaalaa Mandii keessatti Roobii darbee Adooleessa 27 bara 2016 gara dhiyaatti waancaan waa’ee hidha Abbayyaa kun magaalaa Najjoo irraa ka’e Mandii seenuu isaa jiraattonni ibsanii jiran. Waancaa kana Najjoo irraa gara magaalaa Mandiitti fiduuf aangawoonni abbotiin qabeenyaa konkolaataa ofii dirqiin oofanii Najjoo dhaquun waancaa kana simatanii gara Mandiitti akka geessan dirqisiifaman kan jedhu.
Waancaan walakkeessa magaalaa Mandii yeroo ga’uutti dargaggonni mormii waan dhageesisaniif jechu humnootii naannoon reebichaa fi hidhaan irra ga’uu fi barattonni yunivarsitii irraa boqonnaaaf maatii bira jiran sadii hidhamuu dubbatu. Halkana gaafa sanaas waajirri gandaa tokkoo guutummaatti gubachuu isaa kan ibsan jiraattonni Daandiin magaalaa Mandii irraa gara Asoosaatti geessu walakeessa halkanii booda cufamee akka ture booda garuu humni nageenyaa banuu isaa dubbatu.
Bulchiinsi magaalaa Mandii garuu nagaan waancaa kana simannee gara magaalaa itti aanuutti dabarsinee jirra jedha. Mormiin ka’e tokko iyyuu hin turre , namni reebames ta’e hidhame hin jiru jechuun waajirri gandaa guutummaatti otoo hin taane hanga tokko qofa gubachuu isaa fi maaltu akka gube qoratamaa jira jedha.
Gabaasa guutuu armaa gadiitti caqasaa


text:
Qabiyyee
Beekkomsa 10n dinqisiisaa waayee masiih Islaama keessatti kan ati hinbeeyne
...n: GuideToIslam
Beekkomsa 10n dinqisiisaa waayee masiih Islaama keessatti kan ati hinbeeyne
Kuni beekkomsa hubannoo 10 Kan sadarkaa masiih islaama keessatti qabu ibsuudha. Nama dhugaan masiihiifii haadha isaa Maryam jaalatuuf dhiheessina. Kuni raga muslimtoonni isaan kana lameen jaalachuufii kabajuuti. Kanaan malee iimaanni muslimaa hinguutamu. Barnoonni kuni Nama haqaa yaadu hunda -akka muslimtoonni nama kamiiyyuu caalaa masiih jaalataniifii kabajan-nihubachiisa. Jaalalli masiih kandhugaa gama islaamummaa akka oofee nugeessu beekamaadha.


text:
">
Onakkaaga Poranthaenae lyrics from Pannaiyarum Padminiyum (2014) movie is penned by Vaalee, sung by Balram, Sandhya, S.P. Charan, & Anu Anand, music composed by Justin Prabhakaran, starring Vijay Sethupathi, Iyshwarya Rajesh.
Song Lyrics
Onakkaaga Poranthaenae Enathazhagaa Piriyaama irupenae pagal iravaa Unakku vaakkapattu Varusanga pona enna Pogaadhu unnoda paasam En uchi mudhal paadham varai En purusan aatchi Oor thekkaalathaan nikku Andha muthaalamman saatchi Enakkaga poranthayae Enathazhagi Irupenae manasellaam unnai ezhudhi Oruvaati ena Urasaati una Uruthum panjana methaiyum Raathiri poothiri yethura velayila Karuvaatu paana Kedachaaka poona Vidumaa solladi sundhari Nethili vathalu veesura vaadayila Poovaatam otkaandhu Maavaatum neramthaan Un kaiyya neetaadha Mundhaanai oramdhaan Poovaada thookaadhaa Boopalam thaakkaadhaa Nee muthipona kathiriya Puthampudhu pinji Naan mundhaanaalu aalaanadhaa Ennudhu un nenju Onakkaaga Poranthaenae Enathazhagaa Piriyaama irupenae Pagal iravaa Unakku vaakkapattu Varusanga pona enna Pogaadhu unnoda paasam En uchi mudhal paadham varai En purusan aatchi Oor thekkaalathaan nikku Andha muthaalamman saatchi
The Onakkaaga Poranthaenae song lyrics is written by Vaalee in the year 2014. It was sung by Balram, Sandhya, S.P. Charan, & Anu Anand, featuring Vijay Sethupathi, Iyshwarya Rajesh. The details of Onakkaaga Poranthaenae song lyrics are given below:
Movie: Pannaiyarum Padminiyum
Singer: Balram, Sandhya, S.P. Charan, & Anu Anand
Lyricist / Lyrics Writer: Vaalee
Music / Music Composer: Justin Prabhakaran
Artists / Stars: Vijay Sethupathi, Iyshwarya Rajesh
Music On: Sony Music South
Year: 2014


text:
Kenyan Music Festival wal dorgommii manneen barnoota Keenyaa baruma baranaan irrratti wal dorgoman. Tana waliin marroo 93sssoo. Baranallee godina(county) Keenyaan qabdu 47 keessaa wal dorgoman.
Faaruu waaqaa,sirba aadaa,sirba biyya gama dhiyaa,daansii Afrikaa, sirba Indii fi waan hedduun wal dorgoman.
Sirba aadaatiin mana barumsa ijoollee dubraa sadarkaa lammeessi Isiolo tokkeessoo tahee moo’e
Lammeessoon mana barumsa sadakraa lammeessoo ijoollee dhiiraa godina Marsabeetitti moo’e.
Sadeessoo ammoo mana barumsa sadarkaa lammeessoo ijoollee dhiiraa Isiolotti moo’e.
Ijoolleen mana barumsa sadarkaa lammeessoo ijoollee dubraa sirba Booranaa wayaa Booranaa hidhatanii sirbanii moo’an.
Abdii Dhibaa Godaanaa daarektra mana barumsa sadarkaa lammeessoo ijoollee dhiiraa Isoloti. Manii barumsaa isaa sirba Booranaatii fi Konsoo sirbee moo’e.
Sirba waataa,sirba Gabraa fi sirba hedduu sirban.Sirbii kun ka akka namii bineensa baddaa hin ijjefne,akka namii aadaa ufii jabeessuu, ka hariyaan waliin faarituu fi hedduu sirban.


text:
ODUU KIJIBATIIN ARTISTI KABAJAMA MAQA HIN BALESSINA Ijji Gubbaa Cabbiidha
Hunda ilaalee kan Hubatu Qalbiidha
–
Namoonni tokko tokko akkuma Ujummaa Sagaraa Waanuma itti naqan Hunda Of keessa dabarsa Lakkii Yaa Oromoo Akka Ujummoo fincaaniitti waan argitan Hunda Of keessa Dabarsitanii Ajaadhaan biyya hin faalinaa Akka Shuboo Elektriitti Elektroonii,Niiwtroonii akkasuma Pozotiivii fi Negatiivii Addaan baasaa of keessa dabarsaa Osoo akkuma Ujummoo Fincaanii Shuboon Eletrikiis Waan arge Hunda of keessa dabarsee Ifaa ibsachuun hin yaadamu Erga hangana jennee Ijoo dubbii koottin isin deebisa!
–
Koonsartiin Biifolee Koonsartii Afaan Oromoo Sadarkaa Ajaa’ibsiisaa taheen Sadarkaa Dhuunfaatti Qophaa’ee fi koonsartiiwwan Hanga Arraa Biyya Itoophiyaa keessatti qophaa’e hundumaa Caala jedhamee yaadamaa jiruudha Eeba Aalbama isaa Biifoolee jedhuuf koonsartii kana qopheessaa kan jiru Caalaa Bultumee Eenyu kan jedhuttiin isin geessa Akkasuma koonsartiin Kun akka hin milkoofneef Akkaataa itti Ormaafi Firri Gufuu tahaa jiruus ni ilaalla.
–
Koonsartii Hangana Gahu kan Qopheesse Caalaan Bultumee(Qeerransoon) Oromoo kamiifiyyuu keessummaa miti Ija Cabbiitti osoo hin taane ija Qalbiitti Beekna Caalaan Ijoollummaa isaarraa Jalqababee Falmii Oromoon Diinaa wajjiin Godhaa ture keessatti Nama qooda Leencaa Taphateedha Qabsoo Hadhaawaa Waggaa Shanan Dabre gaggeeffame keessattii gama Artii fi Qabsoo hidhannootiin Qoodni inni taphate salphaa miti bu’aaf bahii kana hunda booda Cilaancilli Arraa kun dhufee Caalaa Bultumee Aalba isaa Biifoolee jedhu bifa adda taheen haala kanaan dura hin baraminiin Koonsartii Sadarkaa Dhuunfaattii qopheessaa jira koonsartiin kun milkaa’aa akka hin taaneef Ormaa fi Oromoon Tokko tokko gufuu guddaa tahaa jiru Hin hubanneef malee Oromoo koo Haalli Koonsartiin kun itti qophaa’u Artii Oromootiifi Artii Alagaa kan ittiin wal dorgomsiifnuudha Itti aansuun guyyaa itti gateetii keenya ol qabannee Dinaa keenyarraa itti sirbinuudha Kana Hanqisuuf Dargaggoonni
Muraasni Hogganummaa Alagaatiin Tikeetiin akka hin gurguramnee qabee Hanga guyyaa koonsartichaatti Moormiif of qopheessaa jiru Ispoonsarummaa Habashaatiin Tisheertii Moormii Hanga qopheeffachuutti deemaa jiru alagaa ofirraa dhoorkuu itti beekna Nuti ofii maaliin wal jeeqna Caalaan Yakka Hojjateera yoo tahe yakkichi bifa addaan arra maaliif kaafame yoo hgaafachuun barbaachisaa tahe ammoo yeroo kana achi dabarsitanii maaliif hin gaafanne maarri Yakka inni hojjateef Seeraan gaafachuun Osoo danda’amuu Gara wal gufachiisuutti deemuun akeekni isaa maali lakkii dhiisaa Ormi nu fakkaatee wal nu ficcisiisaa Ormi dubbii kana waa lafaaf itti fayyadama
1,Koonsartiin kun bifa hoo’aa taheen akka hin kabajamne godhanii Artii keenya Dadhabsiisuu
2,Oromoo naannoon addaan qooddee walitti nu buusuufi Maarree kana nuti Ija Qalbiitiin moo ija Cabbiitiin ilaallaree Rakkoo qabnu boruuf ol kaawwannee bira dabrina moo Diinaaf Ujummoo Fincaanii taanee wal nyaannaree?
–
Of gaafadhu Oromoo koo!


text:
Xiyyaarri waraana Turkiyaa Suuriyaa naannawa magaalaa Afriin keessatti kan kufe tahuu prezdaant Rajab Xayyib Erdogaan beeksise. Prezdaant Erdogaan Sabtii har’aa walgahii dhaaba biyya bulchaa jiru irratti haasawa godheen “sa’aa muraasa dura Xiyyaarri waraana Turkiyaa tokko magaalaa Afriin cinatti kufee jira, sababni balaa kanaa qoratamaa kan jiru yoo tahu, duulli finciltoota Kurdi irratti jalqabame cimee kan itti fufu ta’a”jedhe. Turkiyaan finciltoota Kurdi kanneen Ameerikaan deeggaramuun Suuriyaa naannawa Afriin keessa maandheffatan irratti duulaa lafoo fi qilleensa irraan kan bante tahuun ni yaadatama.
Gama biraatiin ammoo Isra’eel Xiyyaarri waraana isii F-16 jedhamu misaa’ela waraana mootummaa Suuriyaatiin rukutamee kan kufe tahuu beeksifte. Qondaalli waraana Isra’eel tokko akka jedhetti, Xiyyaarri waraana Isra’eel buufata waraana Iiraan kan Suuriyaa keessa jiru rukutaa osoo jiru, Misaa’ela ittisa qilleensa Waraana Suuriyaatiin rukutamee kan kufe tahuu hime. Qondaallli kun itti dabaluudhaan waraanni Isra’eelis Droonii Waraana Iiraan kan daangaa biyyattii cabsee seene rukutee kan kuffise tahuu hime.


text:
*****************
Aadaafi duudhaa gabbataan hawaasa tokkoo osoo irraanfatamanii hinbadiin tooftaalee adda addaatiin dhalootaa dhalootatti akka darbu gochuun barbaachisaadha. Tooftaalee kanneen keessaa tokko duudhicha ijoollee ofii barsiisuudha. Duudhaaleen kunniinis kanneen akka durdurii ykn oduu durii, hiibboo, mammaaksaafi kkf dha.
Duudhaa gabbataa ummanni Oromoo qabu keessaa tokko afoola. Afoola keessaa ammoo durduriin adda durummaan kan eeramuudha. Durduriin ykn oduun durii Oromoo biratti bal’inaan beekama. Durduriin yaroo baay’ee kan himamu ijoolleedhaafi. Ijoolleen jiruufi jireenya keessatti wantoota isaan mudachuu malan ilaalchisee hubannaa akka argataniifi akka qarooman gochuu keessatti dur druriin shoora guddaa taphata.
Kana malees ijoolleen waa’ee aadaa, amantiifi seenaa hawaasasaanii, akkasumas waa’ee bineensotaa, mukeeniifi dimshaashumatti uumamaafi qunnamtii uumama waliin qabaachiun isaanirraa eegamu dur durii keessatti akka ilaalaniifi akka baratan ni taasifamu.
Walumaagalatti durduriin sirna ijoolleen bashannanaa duudhaaleesaanii ittiin baratan akka ta’e hunduu kan irratti waliigaluudha. Oromoonis haala kanaan fayyadamaa aadaafi duudhaasaa dhalootaa dhalootatti dabarsaa akka dhufe kan seenaafi duudhaa Oromoo beeku hundi ni hubata.
Kanaafuu aadaa miidhagaan kun dagatamee akka hinhafne kan dhimmi isaan ilaalu hundi shoorasaa taphachuu qaba jachaa dur duriiwwan Oromoo biratti bal’inaan beekaman keessaa muraasasaa kan Waldaan Malkaa jedhamu qopheesseefi intarneetiirraa arganne akka armaan gadiitti isin dubbisiisna.
Leencaafi waraabessa:
Leencaafi waraabessatu waliin jiraatu turan. Leenci sangaa qaba. Waraabess immoo sa’a qaba. Isaanis dabareedhaan walii tiksaa turan. Guyyaa tokko, gaafa dabaree leencaa sa’aani waraabessaa dhalte. Leenci waatii dhalatte fudhachuu barbaadee dil’uu sa’attii fuudhee qaama sangaasaatti suuqee waraabessaan, “Kunoo sangaa kootu dhale” jedheen. Sana booda wallolanii bineensota jaarsummaa baafatanii bineensonni hunduu dhufanii qamaleen hafnaan guyyaa biraatti beellamatan.
Guyyaa beellamaa kanas qamuun akkuma amalashee turtee dhufte. Oggaa isheen dhuftu bineensonni kuun odaa jalatti walgahanii turan. Leencis qamaleedhaan akkana jadheen, “Jaarsummaa koo tuffatteeti moo maaliif turte” jedheeni. Qamuunis lakki gooftaa tuffadhee osoo hinta’in lafa tarsa’ee (baqaqee) tokko otoon suphuun ture jetteen. Leencichis, “Lafti ni suphamaa maaliif sobda”? jennaaniin isheenis deebistee, “Sangaan ni dhalaa”? jettee muka kortee jedhama.
Leencaafi jaldeessa:
Jaldeessatu haadha manaa leencaa jaallatee ani bareedaan kun sijaalladhe jedhee haadha manaa leencaatti hime. Isheenis tole jetteenii galtee, “Osoo ati jirtuu jaldu tortoraan sin jaaladha naan jedhe” jettee leencootti himti. Obbo leencoonis mala malee haadha manaasaatiin akkas jedheen. “Guyyaa tokko inni hinjiru jedhiitii marqaa marqii waami. Ani immoo baaxii manaarran taa’aa jedheen”. Isheenis marqaa marqitee jalduu waamte. Innis dhufee marqaa erga nyaatee booda, “Ana moo obbo leencoo keetu irra bareeda” jedhee haadha manaa leencaa gaafate. Isheenis situ bareeda jetteen. Booda osoo obbo leencoon amma sitti dhufee maal goota? jettee gaafatte. Innis, “Hinsodaadhu” jedheen.
Yeroo kana obbo leencoon baaxiirraa gadi bu’ee jalduudhaan, maal asii goota jedhee gaafannaan, “Rakkadheen kadhaa dhufe” jedheen. Ittaansee obbo leencoon funyaan kee kana maaltu akkana godhe? jedheen. Jalduunis ganamaafi galgala waaqa osoon kadhuun akkas ta’e jedheen. Leencoon deebisee ‘hudduu’ kee kana hoo maaltu akkana godhe? jedhee gaafate. Ganamaafi galgala mukarran foqoqa, isaatu akkas nagodhe. Harka kee kana hoo maaliif akkas ta’e? jedhee gaafannaan, ganama rirma galgala ammoo ija mukaa funaanuutu na luqqise jedheen jedhamaa.
Sardiidaafi lukkuu:
Bara durii sardiidaan ganamaan kaatee otoo nyaatashee barbaaddachaa jirtuu lukkuun warra tokkoos heddummatanii otoo nyaatasaanii barbaaddachaa jiranii kormaan hindaanqoo tokko iyye. Sardiidaan sagalee kana dhageessee sagalee keetu baay’ee natti tolee mee irra deebi’ii naaf jedhi jetteen. Kormaan lukkuus lukaan lafatti ejjetee ijasaa lamaan dunuunfatee osoo iyyuu sardiidaan utaaltee morma kormaa lukkuu qabatte.
Hindaanqonni kuun baqatanii gara manaatti deebi’an. Sardiidaan kormaa lukkuu fudhattee osoo fiigaa jirtuu kormaan lukkuu sardiidaadhaan akkas jedhe, “Osoo ati lallabdee lukkuulee hedduun deebi’anii waan dhufaniif iyyi” jedheen. Sardiidaanis tole jattee yeroo iyyitu kormaan hindaanqoo sardiida harkaa bahee muka irra bahe jedhama.
Warra gowwaa:
Abbaa manaafi haadha manaa gowwaatu biyya tokko keessa jiraataa turan. Guyyaa tokko karaa deemuuf galaa qopheeffataniiru. Galaansaaniis bassoodha. Osuma deemanii bishaan bassoo ittiin basseeffatan barbaacha gara lagaatti goran. Laga gahanii bassoo isaanii hiikanii bishaan guddaarratti firfirsan. Yeroonsaa ganna, yaroo lagni guutu waan ta’eef bassoosaanii jalaa fudhatee yemmuu deemu haati manaa bassicha qabuuf bishaan keessa lixxee deebi’uu dadhabde.
Abbaan manaas taa’ee ishee eegaa turee isheen deebi’uu didnaan, “Maalif bishaan keessaa hinbaatu jedhee” dhakaa itti darbannaan dhiigni ol faca’e. Yeroo kana abbaan manaa gowwaan sun, “Ana kophaatti dhiistee kophaashee bassoo barbareedhaan nyaattii” jedhee innis bishaanicha keessa seenee lubbuun warra lamaanii bishaaniin badde jedhama.
Qocaafi sinbirroota:
Guyyaa tokko qocaan beela’ee osoo karaa deemuu sinbirroota waamicha dhaquuf qophaa’anitti dhufe. Innis sinbirrootaa eessa deemaa jirtu? jedheen. Isaanis bakka dhaquuf jedhan ittihiman. Qocaanis maal ta’aree yoo na fudhattanii deemtan jedheen. Rakkoo hinqabu. Koochoo tokko tokko siif kenninee nu waliin deemta jedhanii akkuma jedhan kennaniifii osoo balali’aa jiranii maqaan kee eenyu jedhanii gaafatan. Innis maqaan koo ‘hunduma keessanii’ jedhee deebisef.
Erga bakka waamichaa gahanii booda ani waanan dubbii beekuuf isiniifin dubbadha jedheenii tole jedhaniin. Innis erga dubbatee booda dhangaan kun eenyuuf qophaa’e? jedhee gaafate. Isaanis hunduma keessaniif jennaan qocaanis dhageessanii maqaan koos hunduma keessanii. Dhangaan kun kan qophaa’e hunduma keessaniif waan ta’eef dhangaan kun anaaf qophaa’e jedhee sinbirroota irraa ari’atee qofaasaa nyaate.
Haata’u jedhanii sinbirroonni gara manasaanii galuuf koochoosaanii irraa buqqifatanii yeroo ka’an haadha manaasaatti akka ergaa himaniifiif akkas jedhee itti dhaammate, “Yemmuun balali’aa dhufu waan laafaa balbalarra kiyya dura naa hafi, yeroon achi gahun gadiitti of dhiisaa jedhe jedhaatii itti naaf himaa” jedhee itti himate. Isaanis ergaasaa jijjiiranii, “Waan qara qabu kan akka eeboofi aalbeefaa balbalatti gadi naaf baasii na eegi Isheenis qopheessitee eegdee irratti of gatte. Isaanis, “Cubbuun abbuma miiti” jedhanii mammaakan jedhama.
Leencaafi dhala namaa:
Bara durii leenci tokko osoo bosona keessa deemuu daa’ima saamtonni haadhaafi abbaa irraa ajjeesan tokko argatee gara mana jireenyaasaatti fudhatee gale. Sana booda lafeedhuma ofii nyaatuufi lafeefi waan dhugamu obaasee guddise. Mucaan sun erga guddatee booda dhala namaatti maxxanuu jalqabe.
Adeemsuma kanaan namoota wajjin yaada waljijjiiruu jalqabe. Achumaan, “Silaa ati ilmoo namaati, akkamitti bineensa bosonaa waliin jiraachuu dandeesse?” jedhanii gaafannaan anaaf abbaa kooti; reeffa abbaa koofi haadha koo jidduudhaa kaasee na fudhatee galee kan naguddise, abbaan koo kanan akka lubbuu kootti jaaladhu isuma. Kanaafuu, anis gara abbaa koottan galaa isinis nagaan naa bulaa jedheenii gara mana ‘abbaasaatti’ gale.
Mucichi guyyaa sana yaa galuu malee hanguma namaan walargu waa’ee leenca wajjin jiraachuusaarratti gaafiin dhiyaataaf. Deebiinsaas sanuma ta’ee osoo jiruu guyyaa tokko galgala warri ati yeroo hunda gara abbaa koottan gala jettee leencuma kana wajjin jiraachuuf deemta. Hanga ammaatti waan badaa tokkllee irratti argitee hinbeektuu? jedhanii gaafannaan waan gaaffiinsaanii itti baay’ateef deebii tokko kennuuf dirqame. Kunis fedhii namootaa guutuudhaaf jecha, yeroo na hammatee rafu bobaansaa natti xiraaya malee waan badaa tokkoyyuu irratti argee hinbeeku jedheenii; jedhaa nagaan bulaa, ani nan galaa jedhee biraa bahe.
Yeroo sanatti alli waan dukkanaa’eef namni hinargu, leencichi mana jala dhaabbatee dhageeffachaa ture. Erga mucichi bahee booda dura kaatee manatti galee eege. Erga mucaan galee, “Maal ilma koo eessa turtee dhufte? jedhee gaafate.
Mucaanis, “Asumaa osoon sanyii mukaa funaannadhuu natti galgalaaye,” jedheen. Achumaan, leencichis bakka mucaan ture waan beekuuf akkasumas waan inni jedhe hundumaa waan dhagaheef aaree eeboo manaa qabu fuudhee, “hoodhu na waraani!” jedhee mucaatti kenne. Achumaan mucaanis reeffa haadhaafi abbaa kootii gidduudhaa na kaastee naguddiftee ammaan na geessee. Aani ofan waraana malee akkamittan si waraana? jedheenii deebiseef. Achumaan mucaanis ajaja dirqamaa waan itti ta’eef, leencicha waraane. Leencichis erga waraanamee booda erga na waraantee hanga madaan koo fayyutti, wanta argatte mara natti funaanii na wal’aani jedheen.
Mucaanis tole jedhee, waanuma argate funaanee hanga madaansaa fayyutti wal’aane. Leencichis erga madaansaa fayyee booda ofitti waamee; ilaali, madaan ati eeboodhaan nawaraante fayye. Jechi ati gaafa sana mana fira kee teessee jette sun garaa kootii hinbaane. Ani guddisee si hinnyaadhu. Atis gara fira keetti. Anis bobaa koo xiraa’aa wajjin gara bosona kootii jedheenii gaggeesse jedhama.


text:
Barreessaan paartichaa, Obbo Beqqelee Nagaa akka jedhanitti, iddoon paartichi hiriiraaf gaafatee ture Dirree Masqalaa yokaan Dirree “Dil Addabaabay” jedhamu akka ta’uuf ture. Bulchiisni magaalaa Finfinnee garuu, “bakkawwan sun lameenuu naannawa mana-barnootaa fi hospitaalaa akkasumas lafa ijaarsi daandii baaburaa itti geggeessamu waan ta’eef iddoo biraatti jijjiiraa” nuun jedhe – jechuun Raadiyoo Sagalee Ameerikaaf ibsan. Iddoo isaa Ginfillee irraa hanga bakka “Waradaa 8” jedhamutti jijjiiruu isaanii, guyyaa isaa Dilbata dhufu irraa gara torban isaatti jechuun – Caamsaa 18, bara 2014tti jijjiiruu isaanii dubbatu, Obbo Beqqeleen Hiriirri mormii Oromiyaa keessati geeggeeffamuu fi tarkaanfiin gama mootummaatiin fudhatamu amma illee ittuma fufee jira jedha Paartichi.
Hiriirri Kongiresa Federaalawa Oromoon Finfinneetti Waamame Guyyaan isaa Jijjiirame
- Namoo Daandii
WASHINGTON, DC — “Magaalaaleen addaa Oromiyaa naannoo Finfinnee jiran karoora “Mater Plan” jedhamuun akka bulchiinsa Finfinnee jala galan yaalii godhamaa jiru hin simannu. Barattoota kana morman irratti tarkaanfilee humnaa fudhatame ni mormina jechuudhaan” jechuudhaan, Kongiresiin Federaalawa Oromoo Dilbata dhufu kana akka Finfinneetti hiriira geggeessu dubbachuun isaa ni yaadatama. Paartiilee mormitootaa ka biroo miseensota Gamtaa Medrek waliin hiriiricha ba’uuf ka karoorfataa ture – Kongoresiin Federalawa Oromoo, Bulchiinsi Magaalaa Finfinnee akka iddoo hiriirichaaf gaafannee turre jijjiirru waan barreeffamaan nu beeksiseef –iddoo hiriirchaas, guyyaa inni itti geggeeffamuus jijjiirree itti deebisnee jirra jedha.
Barreessaan paartichaa, Obbo Beqqelee Nagaa akka jedhanitti, iddoon paartichi hiriiraaf gaafatee ture Dirree Masqalaa yokaan Dirree “Dil Addabaabay” jedhamu akka ta’uuf ture. Bulchiisni magaalaa Finfinnee garuu, “bakkawwan sun lameenuu naannawa mana-barnootaa fi hospitaalaa akkasumas lafa ijaarsi daandii baaburaa itti geggeessamu waan ta’eef iddoo biraatti jijjiiraa” nuun jedhe – jechuun Raadiyoo Sagalee Ameerikaaf ibsan. Iddoo isaa Ginfillee irraa hanga bakka “Waradaa 8” jedhamutti jijjiiruu isaanii, guyyaa isaa Dilbata dhufu irraa gara torban isaatti jechuun – Caamsaa 18, bara 2014tti jijjiiruu isaanii dubbatu, Obbo Beqqeleen Hiriirri mormii Oromiyaa keessati geeggeeffamuu fi tarkaanfiin gama mootummaatiin fudhatamu amma illee ittuma fufee jira jedha Paartichi.
Barreessaan paartichaa, Obbo Beqqelee Nagaa akka jedhanitti, iddoon paartichi hiriiraaf gaafatee ture Dirree Masqalaa yokaan Dirree “Dil Addabaabay” jedhamu akka ta’uuf ture. Bulchiisni magaalaa Finfinnee garuu, “bakkawwan sun lameenuu naannawa mana-barnootaa fi hospitaalaa akkasumas lafa ijaarsi daandii baaburaa itti geggeessamu waan ta’eef iddoo biraatti jijjiiraa” nuun jedhe – jechuun Raadiyoo Sagalee Ameerikaaf ibsan. Iddoo isaa Ginfillee irraa hanga bakka “Waradaa 8” jedhamutti jijjiiruu isaanii, guyyaa isaa Dilbata dhufu irraa gara torban isaatti jechuun – Caamsaa 18, bara 2014tti jijjiiruu isaanii dubbatu, Obbo Beqqeleen Hiriirri mormii Oromiyaa keessati geeggeeffamuu fi tarkaanfiin gama mootummaatiin fudhatamu amma illee ittuma fufee jira jedha Paartichi.
Kanaas caqasuu feeta ta'a
-
-
30/11/2020
Joo Baaydin Suuta Gara Angootti Butataa Jiru
-
-
-
-


text:
Torbee lamaa booda waraanni Oromiyaa guututtii labsamuuf!
Jeeneraala Biraanuu Juulaa fi obboo Abiyyi Boo’aa jiruu!!
Gootichi gaachani ummataa Oromoo WBO n injifannoo galmeessiseen Abiyyiif Biraanuun Juulaa mataa qabatanii iyyaa jiraachuu maddi raayyaa ittisaa biyyaa keessaa nu gahee ni ibsaa.
J. Biraanuu Juulaa gaaga’amaa waraanaa (waraanaa Abiyyii fi Biraanuu) fi qabeenya isaanirratti gaheen hedduu jeeqamanii ajajjoota waraanaa kallattii hundumaa jiraan waliin wal dhabdee hamaa keessaa jirachuu maddi waajjiraa Biraanuu Juulaa argamee ni addeessaa.
Carraa maayii qabnuu filmaataa duraa olaantummaa waraanaa gonfachuuf torbee lama booda Operations jabaa WBO, miseensoota Adda bilisummaa Oromoo, KFO, PBO fi Oromiyaa guutuutti baanuuf mootumaan karooraa baafatee qophii taasisaa jirachuun biraa gahameera.
Duula amma karoorfamee milkeessuuf ajajjoota waraanaa dhihaa fi kibbaa Oromiyaa jiraan addaatti gumaachaa isiin qopheessinee, akkasumas badhaasa qarshii f aangoo qopheessuu isaanni waadaa seenaaf jiruu. Haa ta’uu malee Waadaa kun garuu sobaa ta’uu ajajjooti waraana fi odeeffannoo, hubannoo wan qabaniif Jeeneraala Biraanuutti kolfaa jirachuu odeeffanneera.
WBO kallattii jirtuun boquu diinaa daraan cimsitee cabsuuf qophii kee jabeeffadhaa n dhaamsa keenya.
IUOF!
Via Hundee Lammii
Oromiyaan akka Nafixanyaa jalaati bultuu Col/Abiy Ahammed mirkanesse kuno waraana Amaraa irra fudhee Oromiyaan keesatti linjii tikkoo iti keenyee Oromiyaa keesati yeroo amma kana akka malee facaasee akka jiruu dha oddeefanoon akka jiruti.
Kanafuu Oromoon hundi off eegannoo gochuu qaba amma calqabee jeedhu ergaan keesan nu gahee.
Yeroo kana Oromiyaa irrat an godhamaa jiruu an sirna Menilki caalu dha jeecha jiruu. Kanafuu Oromoon hundi qabsoo dandii irra badee kana deefacuu dhaf qeerroo fi qareen tokkumma dhan kahee falmachuu banaan Oromoo dhaf dhumee jeedhuu. Kanuma.
Shari waalif godha
Galatoma .
Eegdoota Warraaqsa Oromiyaa.
EWO-Bitootessa 20,2020.
Muudama Sirna Hafteen EPRDF Taasisaa Jiru Kan Muddamaa Fi Humnaan Aangoorra Turuuf Mallattoo Argsiistuudha.
Ergaan muddamaan wal muudaa jiran kun sochii abdii kutannaa fi gufuu siyaasaa karaa nagaa ittiin Ummattoota biyyattii sobuuf mallattoo argisiistuu jala bultii filannoo dharaa kanaaf amaamoota filannichaaf dabarsu qaba. Qaamni mootummaa ofii jedhu filannoof qophaahaa jira jedhamee dhaabbilee siyaasaa biroof taayitaa dabarsuuf fedhii akka hin qabne mirkanii taasisee jira.
Humnaan of jiraachisuuf morteeffatee akka jiru namoota haaraa muuduun ragaan gahaan dhugoomsee jira. Muudamni godhame kun muddamaa fi ariitiin tahe malee silaa filannoma sobaa kanaan booda tahuu qaba ture. Dursanii namoota amanamoo bakka qabsiisuun isaanii jaarmiyaan siyaasaa qophii finalloof jecha wareegama darbaa baasaa jiran cidha masaanuu isaanii faayanii beekamtii kennuuf akka jiran mirkanaahee jira.
Biyya mootummaan hin jirre keessatti murna ayyaanlaallattoota kanneen komachuu fi hamachuun barbaachisaa hin turre. Yeroon kun yeroo mootummaa ceehumsaa ijaaran akka tahe Eegdootni Warraaqsa Oromiyaa EWOn akeekee ture fudhachuu dhabuun akka gareen haftee wayyaanee kunneen of jabeessee dhiittaa mirga namoomaa geggeessu carraa uumeefii jira.
Mootummaa ceehumsa ijaaruun yoo rakkises Ummata miidhaa fi dararaa keessummeessaa jiru waliin fala tahuu qabu marii gochuutu furmaata waaraa fida jennee amanna. Warraaqsi Ummataa abbaa irree wayyaanee hiddaan buqqise garee harcaatuu kanatti xumura gochuun ni dandahama. Haa tahuu malee jaarmiyaa siyaasaa baranee haala waliin deemuu fi murtoo jajjabduu fudhatu dhabuu fi guduunfaa itti gochuuf qoohii tahuu dhiisuu akka tahe beekamaadha. Ammas Ummatni keenya haala rakkoo dhufaa jiru qolachuuf qophaahuu murteessaadha.
Gadaan Gadaa Xumura Garbummaati!
Injifannoo Ummata Oromoof!
Via Hundee Lammii
##Oduu ajaa’ibaa !
#Sammuu doofaa keessaa cubbuu malee qajeellummaa hin biqiltuu!
##Obboo Abiyyi Ahamed muudamaa adda kennee!
#Obbo Taayyee Dandaa’aaf Obbo Biraanuu Leenjisoo muudamaa adda fudhataan
Taayyeef Biraanuun ololaa sobaa, afaanfajjii qabsoo oromoo irraati barreessuuf muudaman.
#Obbo Taayyee Danda’aa dhimmaa obboo Jawaar M. Balaalleffachuu, qeeqaa barreessuun toora Facebook akka maxxansuu dirqamni guutuun kennameef jira. Akkasumaas Obbo Biraanuu Leenjisoo dhimmaa ABO fi hooggana ABO balaaleffachuu, oduu dharaa tamsaasuuf dirqamni jabaan itti kenameera. Biraanuu leenjisoo waajiraa Televizhiinii haaraa obboo dammaqaa gadnaaqaa saaquuf deemuu keessaadha.
#Obbo Taayyeen qaruuteef suuftuu mootummaa TPLF ta’ee manneen hidhaa Finfinnee keessaati muuxxannoo waggaa 10 kan qabuu yoomu ta’uu sabboontotaa Oromoo ragaa sobaan lubbuu ijoollee keenya murtoo kennisiisa tureeraa. Fakkenyaaf Gaaddisaa Hirphaa, Alamaayyoo Garbaa , ….. kijibaa inni odeessaa tureen wareegaman. Gochii raawwachaa ture hanqatee lafee oromoo cabsuu ittuma fufiinsa dalagaa jira.
#Humni adda baayinni 10,000 taa’an wareegamaa lubbuu baasuuf dirqamaanni bobba’aniitii dabalataa, oduu sobaaf ololaa Taayyee fi Biraanuu Leenjisoo qopheessaan akka tamsaasan dirqamni dachaa itti kennameera.
#Sammuu doofaa keessaa cubbuu malee qajeellummaa hin biqiltuu.
Maqaaf warri ogummaa seeraa barataniif osoo hin xumuriin dirqamaa hogganummaa biyyaatti ramadaman naamusaa ogummaa bishaanitti naqaan.
#Miseensoonni humni adda waraanaa jechuun torbaan darbaa ji’oota sadiif leenjifaman Oromiyaa kallattii hundaan uummataa Oromoo roorrisuuf bobbaafaman dirqamaa dachaa kennamuusaa adda baafameera.
#Miseensoonni humni adda jedhaman kun baayeen isaan umrii gana 22 gadi yoomuu taa’an dhiphinaa jireenyaa moohachuuf Poolisii Oromiyaa tataa’u jedhaman gowwoomsuun ji’oota sadi leenjjii safisaa kennameef booda dirree waraanaatti ergamaniiru.
#Hundeen miseensonni humni adda kun waraanuu miti leenjiin kennameef qorqalbiin qaban akkaataa ofii ittisamu wan isaan dandeessisuu mitii. Haaluma kana ka’ee kallattii waraanni WBO jiruu barbaadu harkaa lataa jiruu.
#Wanni ajaa’ibaa hedduu namaa raajjuuf dirqamni addunyaa irraatti argamee hin beennee ijoollee kanaaf kenameera. Dirqamni dachaa kannemee dirree lolaa ergamuu isaanitti.
###dirqamni kennameef
1: Barreeffama Obboo Taayyee Danada’aan toora FB irraatti maxxanfamu hordofuu dhaan share fi like gochuu, (Obbo Taayyeen dhimmaa Jawaar Mohamad irraatti xiyyeeffatee dirqamaa fudhateera)
2: Dirqamni Biraanuu Leenjisoo kename dhimmaa ABO fi hooggana ABO irraatti barreessa. Humni adda kun like fi share gochuun dirqamaa murteessaa itti kennameedha.
#Abiyyii doonni kompaasii dhabdee ta’ee qondaaloota murachaa jira. Siyaasni ololaan qajeellee hin jiruu. Oromoon maal akka barbaaduuf akkamitti haqa qabuu gonfachuu dandahuu jala muree ni beeka. Kanaafuu qabeenyaa qisaasu dhaabaatti qabeenyaa ololuudhaaf oduu dharaa baaftan osoo boruuf kaawwataniin itti fayyadamtu dhaamasa sabboontotaa Oromootti.
IUOF!


text:
Jeneraal Sa’ara Mokonnin Hoogganaa Olaanaa Humna Waraanaa tahuun muudame
Muummichi Ministeeraa Itoophiyaa Dr. Abiy Ahimad, Hogganaa Olaanaa Humna Waraanaa Biyyoolessaa kan ture Jeneraal Saamoraa Yuunis kaasuun, Jeneraal Sa’ara Mokonnin kan Muude tahuu Itti gaafatamaan Waajjira Ministeera Muummee Obboo Fitsum Araggaa gama Twitterii isaatiin beeksise. Jeneraal Saamoraa Yuunis Meedaliyaa Ol’aanaa biyyooleessaa badhaafamuun Soorama bahee jira.
Obbo Geetaachoo Asaffaatis taayitaa irraa kan ka’e yoo tahu, Jeneraal Aadam Muhaammad Daarektara Muummee Tajaajila Nageenyaa fi Basaasa Biyyoolessaa (NISS) ta’uun muudame.
Gama biraatiin ammoo Muummichi ministeeraa Meejar Jeneraal AlamIsheet Dagifee fi Birgaader Jeneraal Asaaminawu Tsigee tiif Sadarkaa isaan irraa mulqamee ture deebisuudhaan, faayidaawwan guutuu waliin Soorama akka bahan kan murtaaye tahuu Itti gafatamaan waajjira muummicha ministeeraa ibse. Qondaaltonni waraanaa lamaan kanaan dura sadarkaan irraa mulqamuun hidhaa irra turanii dhiheenya kana kan bahan tahuun ni beekkama.


text:
Qalbeessaa Dhangi’aatiin
Sadaasa 4,2020
Qabxii ijoo:
Addi Bilisummaa Oromoo waan amma adeemaa jiru kana jala bu’ee hordofaa turuu bira taree, haala furmaata rakkoo siyaasa Xoophiyaa kana akeekaa as gahe.
Hogganni ABO erga biyya galee as akka dhaabaatti, badiif qiisasama har’a adeemaa jiru kana hanbisuuf qabxiileen furmaataa siyaasaa ABO dhaan lafa kaahamaa ture marti maal na dhibdee qofaan akkasuma akka qoosaatti ilaalamee bira darbuutu rakkoo ammaa kanaaf sababa ta’e.
Rakkinni biyya Impaayera Xoophiyaa keessatti dhalate kun, rakkoo sabummaa ykn rakkoo amantaa utuu hintaane rakkoo siyaasa biyyattii ta’uu fi rakkoon siyaasaa ammoo siyaasa qofaan kan furamu ta’uu dubbataa fi akeekamaa ture. Furmaata lafa kaahame sana irra tarkaanfatanii gara lolaa fi hololaatti tarkaanfatame.
Impaayera Xoophiyaa keessa rakkinoota wal xaxaa baroota dheeraaf dhaalmaan as gahantu jira. Rakkinichi rakkoo PP fi TPLF qofa utuu hintaane, Impaayera loogummaan ijaarame waan ta’eef wiirtuu rakkinaa isaa furuun baay’ee ulfaata. Rakkoo Impaayera Xoophiyaa furuun loogummaa barbadeessuudhaan saboota hundaaf mootummaa ta’u hundeessuutu furmaata bu’uuraa ta’a. Impaayera Loogummaa dhabamsiisanii mootummaa uummataa gadi dhaabuun ammoo akkuma ABO’n dhiyeenya labsaa jiru kana mootummaa Ce’umsaa barbaachisa.
Rakkinoota kana furuu utuu qabuu mootummaan, siyaasa Qawweedhaan furuudhaaf rakkoo siyaasaa irree isaan balleessuu barbaaduutu ittuu rakkina dhalate kanaaf balaa guddaa ta’e.
Waan Oromiyaa keessatti har’aa ta’aa jiru kun balaa qabaachuu fi rakkoon wayiita hogganni ABO gale mul’atan furamuu baannaan balaa guddaan dhalachuu mala yaadni jedhu utuu mootummaaf dhiyeeffamuu mootummaan didee gama irree isaatiin rakkoo furuutti adeeme. Irreedhaan rakkoon siyaasaa furamuus hindanda’u furamees hinbeeku.
Amma abidda har’a qabatee jiru kun utuu hinboba’in, kana bira darbeeyyuu giimiin balaa abiiddaa kanaa utuu fiilee irrattis hindammaqamin nagaaf qabbana buusuuf tarkaanfii furmaataa ABO’n akkasuma waayilli isaa KFO’n fudhataa turan marti bishaanitti nam’utu kanaan mootummaa gahe.
Abidda mana qabate, erga guutuu yaabee dhaamsuun hindanda’amu. Abidda guutuu manaa yaabeef rakkoo siyaasa wiirtuu hogganoota siyaasaa seene dhaamsuun ulfaata.
Amma Impaayera Xoophiyaa keessa rakkoowwan hedduu dhalatee jira. Rakkoo ABO/KFO fi PP gidduu, Rakkoo TPLF fi PP gidduu, Rakkoo Kibba Xoophiyaa fi PP, Rakkoo Amaaraa fi PP, Rakkoo Kush Kaabaa fi Amaara/PP gidduu, Rakkoo Somaalee fi PP gidduu.
Rakkoowwan kana furuun tasumaa kan hindanda’amnedha. Sababaan rakkinni Impaayera Xoophiyaatti Abidda ta’e kun dhaamuus ta’ee qabbanaa’uu hindanda’u. PP jechuun kanneen mootummaa ofiin jedhan loogummaa irraa walaba ta’uu dadhaban. Loogummaan saba tokko xiqqeessaa, saba tokkoof ammoo awwaataa, du’a saba tokkoo callisaa, mataa bo’uu saba jaallatanii ammoo arboomsuun dhaadeessuu walii gala loogummaan Impaayera Xoophiyaa keessaa hundeen goguu hindanda’u. Loogummaan kun hanga jirutti ammoo rakkootu dhalata, rakkootu uumamaa itti fufa!
Lola TPLF fi PP irratti
Wal waraansi TPLF fi PP gidduu jiru kun “anatu Oromiyaa dhuunfachuu qaba!” Irratti kan qiyyaafate yoo ta’u, biyya abbaa qabu Oromiyaa akka qircaa hirachuuf waraana walii waliinii isaaniitti banuu jaraan hubatamaadha.
Oromiyaan abbaa utuu qabduu halagaan qircachuuf irratti wal qabuu, oromiyaa irratti wal waraanuun mataansaa takka namas ajaa’ibsiisa. Takkammoo boorees namatti horee, biyya ofii akka tikfatan, daangaa biyya abbaa ofii akka kabachiifatan nama taasisa.
Lolli kun gama Qawween akka qabbanaa’u, akka Qawween dhaamuuf waamichi gama PP’n darbaa jiru, labsiin waraanaa gama PP tiin ta’aa jiru rakkoo kana kan furu utuu hintaane ittuu rakkinichaaf Gaazaaf Kibiratii ta’uu isaa hubachuunis barbaachisaadha.
Lola jara kana lamaanii gidduu seenuun saba keenya Oromiyaaf barbaachisaa miti! Jarri wal waraane lamaanuu Oromoof diina ta’uu hubachuun barbaachisaadha. Qaamolee lamaan kana gidduu seenuu ykn baabsuun Oromoof faayidaa hinqabu. Faayidaa irra darbeeyyuu miidhaa olaanaa malee, barbaachisummaan waraana TPLF fi PP irratti hirmaachuu Oromoof miidhaa qofa ta’uu wal hubachiisuu barbaachisa.
Jara kana lamaan gara PP’s ta’ee gara TPLF goranii du’a seenaa hinqabne du’uu irraa Oromoon of baraaruu qaba. Lolli jara kanaa gabaabbachuus ta’ee dheeraachuu danda’a.
Kana malees lolli jarreen lamaan gidduu kun furmaata numa argata. Asitti kanneen miidhaman miskiinota lola isaan hinilaallannetti hirmaatan ilmaan iyyeessaa Impaayera Xoophiyaa kana keessaa kanneen loltoota TPLF fi akkasuma loltoota PP ta’anii lola hinfeesifne kanatti hirmaatantu miidhaa guddaa rakkoo lubbuu dhabuu ofitti fida.
Lolichi akkamiin hammaate?
Muummicha Ministeeraa taasisee sirni EPRDF kan muude Dr. Abiyyi Ahemad aangoo sirna isaan kennameef, aangoo uummati itti hinlaanne erga of harka galfateen booda waayilummaa isaa Eertiraa faana taasifate. Eertiraa fi TPLF waggaa dheeraaf lola guddaa keessa turan. Akka maleettis wal dhabanii, lafa Baadimmee irratti lammiilee hedduun erga ajjeefamanii lafichi kan Tigiraay ta’ee waggaa dheeraaf garuu wal gaarreeffataa as gahame.
Eertiraa waliin waayilummaa uumuun Abiyyiin maaliif barbaachise?
Humna Oromoo sodaatame. Humna Oromoo kana hunkuteessuu barbadeessuun ala jiraachuun PP abjuu ta’uu cimsee amane. Kanaaf humna waraana Oromoon qabu WBO barbadeessuun furmaata kahame keessaa isa duraa taasisee fudhate. Kanaafuu Eertiraa waliin walii galuu barbaachise. WBO’n Eertiraa keessa baay’ee waan tureef, amala WBO, gahumsa WBO, Leenjii WBO beekuu barbaachise. Kana beekuuf bakka isaan itti leenji’aa turan Eertiraa faana waayilummaa uumee iciita WBO argachuu, lafa hanqina WBO fi gahumsa WBO beekuuf barbaade. Sababaa kanaa Isaayyaas waliin walitti dhufeenya uummate.
Isaayyas faana hariiromuuf fedhii Eertiraa guutuu qaba. Fedhiin Eertiraa lafa TPLF waliin irratti waldhaban deeffachuudha. Lafa sana waraanaan fudhachuu iyyuu waan barbaaduuf gaafa Abiyyi lafa kana siin deebisa jedhuun Eertiraaf gammachuu guddaa ture.
Qabeenya namni irratti murteeffachuu danda’u, fuudhee sii kenneera jedheen. Isaayyasiif Abiyyi kanumaan hariiroo tolfatan. TPLF waliin utuu hinaasa’in kana xumureef.
Kanumaan wal jala deemuu, wal jala fiiguuf waayilummaan Abiyyiif Eertiraa michummaa sadarkaa guddaa irra gahe ta’e.
Isaayyaas WBO dhabamsiisuuf mala barbaachisaa jedhamu mara Abiyyiif gumeessee himuu itti fufe.
TPLF hadiiduma michummaan Isaayyaasiif Abiyyi dabalaa adeeme gaarreeffannaan wal haalonfachuu irraa gara waraana hololaatti guddate. Waraana hololaan wal madeessanii amma tarkaanfii waraanaatti guddateera.
Lolli kun akkamiin qabbanaa’a?
Waraanni amma eegale kun xumura argachuu mala dhabuus mala. Xumura kan argatu yoo tokko fedhii isaa ajjeesedha. Kun ammoo TPLF lafa sana gattee dhiisuu ykn Isaayyas laficha gatee dhiisuudhaan lolli kun xumura argata. Lafa dhiigni baay’een irratti lola’e kana qaamoleen kun lamaanuu nii dhiisu jechuun garuu baay’ee ulfaata. Rakkinichi rakkoo siyaasaa waan ta’eef siyaasaan furamuu nii danda’a. Waraanaan furuu yaaluun abjuu ta’uu mala.
Egereen Oromiyaa maal fakkaata?
Lola amma gama Tigiraay baname kun haaraa ha ta’u malee Oromiyaa jaarraa tokkoof walakkaa oliif lola itti baname jala jiraachuu hubachuu barbaachisa. Lolli Oromiyaa keessaa Habashaa fi ilmaan PP tiin ilma Oromoo fi lammiilee Oromiyaa irratti adeemaa tureef jiru gaaga’ama lubbuuf qabeenyaa guddaa Oromiyaa irraan gaheera.
Kisaaraa waraana jaarraa tokkoof walakkaa tilmaamuun utuu baafamee hangam ga’a jedhanii xiinxaluun barbaachisaadha.
Addatti lola uummata nagaa irratti PP’n adeemsisaa jiru, ajjeechaa dargaggoota Oromoo irratti xiyyeeffatee adeemaa jiru waraana ilmaan Oromoo guyyaa guyyaan raawwataa jiru kunis rakkoo guddaa dhaleera. Oromoo fi impaayerri Xoophiyaa waliif gumaa ta’aniiru.
Oromiyaa keessatti lubbuun nama nagaa ajjeefamuun, akka hoolaatti morma kutanii gorra’uun, ulfa ajjeesuun, daa’imaaf gadamoojjii/jaarsa dabalatee lubbuu qaaliin aarsaa ta’aa oolu. Ajjeechaawwaan seeraan alaa, yakkoota waraana qaama ani mootummaadha jedhuun raawwataman kun seera hinarganne. Seerri uummata nagaaf dhaabbachuu kan male uummata nagaatti dabee gama qaama ani mootummaadha jedhuutti luucca’ee jira. Rakkoowwaaniif badii qisaasama lubbuuf qabeenyaa qaamoleen badi balleessitoonni mootummaa qaqqabsiisaniif beenyaa gahaniis ta’ee jarris seraaf hindhiyaanne. Kun ammoo daranuu maal na dhibdeef maal fiddiidhaan ilmaan Oromoo nagaa ajjeesuun babal’ataa dhufe. Dargaggeessa Oromoo akka midhaan birraatti walitti qabanii haamaa jirama.
Humna seeraan ol ta’e humna waraana humna addaa jedhamuu fi Raayyaa Ittisa Biyyaa jechuun of waamu seeraaf Heera biyyattii cabsee, nagaa balleessee daranuu rakkoo hammeessee jira. Oromiyaa fi PP walitti araarsuun yeroon isaa darbee jira. Kanaan booda Oromoo fi PP walitti araarsuun hindanda’amu.
Furmaata rakkoo siyaasa Impaayera Xoophiyaa!
Gabaabinaan furmaata kanaa kan ta’u sabooti impaayera biyyattii wal ta’anii mootummaa Ce’umsaa hundeeffachuudha.
Akka Oromoottis nagaaf tasgabbii Oromiyaa dhugoomsuuf mootummaa Ce’umsaa biyyoolessa Oromiyaa ijaarrachuudhaan humna lubbuu dhala namaaf marartoo dhabee, walii isaayyuu nyaachaa jiru kanatti adaba taasisuu barbaachisa.
Injifannoon uummata Oromoof!
Qalbeessaa Dhangi’aatiin
Sadaasa 4, 2020


text:
OROMUMMAA fi SABBOONUMMAA vs ITOOPHIYUMMAA fi AMAARUMMAA
Berhanu Hundee, Bitootessa 29, 2020
Dhimmootni mata dureerratti lakkuu lakkuudhaan garee lamatti bahan kun faallaa walii akka ta’an osoo hin ibsin dura mee hiika isaanii gabaabsinee haa laallu. Oromummaas ta’ee Amaarummaan utubaalee (pillars) sadi qabu. Isaan kunis Afaan, Aadaa fi Seenaa dha. Isaan sadeen kun walitti yoo hidhaman immoo “Eenyummaa (Identity)” ibsu. Gabaabatti, Oromummaas ta’ee Amaarummaan eenyummaa saba sanaa ti jechuu dha. Sabboonummaa fi Itoophiyummaa yoo laalle immoo, Sabboonummaan utubaalee sadeen kana beekuu, jaalachuu, kabajuu fi isaaniif dursa kennuu dha. Asirratti wanti hubatamuu qabu, waan ofii tokko sirriitti beekuun, jaalachuu fi isaaf dursa kennuun kan biraa jibbuu akka hin taanee dha. Kun keessumaayuu Sabboonummaa Oromoo laallata.
Haa ta’u malee, Sabboonummaa Oromoo fi Sabboonummaa Amaaraa ykn Itoophiyummaa walbira qabnee yoo laalle, Sabboonummaan Amaaraa fi Itoophiyummaan kallattiidhaanis ta’ee al-kallattiidhaan fedhii akkasuma kana birallee dabree olaantummaa saba tokkoo akka calaqqisu ragaalee hedduu dhiyeessuun ni danda’ama. Amanamus amanamuu baatus, fudhatamus dhiisamus Itoophiyummaan Amaarummaa halluu biraa dibatee mul’atuu dha. Keessi isaanii tokkuma; fedhiin isaaniis akkasuma. Kanaafuu, Amaarummaa fi Itoophiyummaa gargar baasanii laaluun hubannoo dhabuu dha. Itoophiyummaan tooftaa Amaarummaan ittin hojiirra ooluu dha. Maqaa Itoophiyaatiin sabaa fi sab-lammootarratti eenyummaa Amaaraa (Amaarummaa) fedhuu yaaluu dha.
Asirratti warra dhimma kana hin hubanneef ibsuuf, Oromummaa fi Sabboonummaa walbira qabnee yoo laalle, Sabboonummaa akka dhiphummaatti warri laalan waan jiraniif, kun sirrii miti. Sabboonummaan guddina sadarkaa ol’aanaa Oromummaa ti. Sabboonummaan gabaabumatti bilchina Oromummaa qabaachuu dha. Akkuma kanaa oliti ibsame, Oromummaa jaalachuu, kabajuu fi isaaf dursa kennuutu Sabboonummaallee guddisa jechuu dha. Akkuma jedhame, Sabboonummaan guddina sadarkaa ol’aanaa Oromummaa ti yoo jedhame dhara hin ta’u. Oromoo ta’anii dhalachuu fi Oromummaa beekuunis garaagarummaa guddaa qaba. Kanaafuu, abalu Sabboonaa ykn Sabboontuu dha; abalu immoo Sabboonaa ykn Sabboontuu miti jedhama malee, eenyummaa uumaa waliif kennuu fi walirraa fudhachuufii miti.
Sababni guddaan Sabboonummaarratti duulamuufis waanuma Sabboonummaan Oromoo Oromummaa jaalatu fi isaaf dursa kennuuf malee, akka ololamutti Sabboonummaan Oromoo biyyattii tanaafis ta’ee saboota fi sab-lammootaaf gaaga’ama ta’eetii miti. Sabboonummaan Oromoo fedhii saba Oromoo guutuuf furtu ta’us, fedhii uummattoota biroo ni faallessa jechuun dogongora guddaa dha. Biyyattii tana ni diiga kan jedhamus, ololaa fi malee dhugaa miti. Sabboonummaa Oromootu har’a biyyattii tana harka Wayyaanotaatii akka baase fi jijjiirama qilleensaa akka fide maaliif dagatama? Kun dhugaa lafarra jiruu fi Addunyaanillee beektuu dhaa bar!!
Dhimmuma kana wajjin walqabatee, Oromoonni tokko tokko maaliff Itoophiyummaa akka faarsani fi Sabboonummaa akka balaaleffatan yeroo biraan itti deebi’a.
Hanga walitti deebinutti nagaatti.


text:
Qalbeessaa Dhangi’aan
Adooleessa 30,2018
Finfinnee Oromiyaa
(Hubachiisa: Barruu kana Ilma Oromoo maraf naa ergaa! Share gochuun, karaa keessaa message inbox waliif ergaa! OPDO n illee akka dubbisan!)
Barruu kana barreessuuf wantoota ta’aa jirantu na kakaase. Barreeffamne kun yoo wal dhageenyeef qoricha barbaaduuf yoo akkuma kanaan itti fufnemmoo kan rakkoo nutti fidu ta’uuf durfamee dubbatameera jechuuf akka oolitti qophaa’e.
Seensa.
Qabsoon Oromoon gaggeessaa ture qaxxaamuramaa turuuf saamamaa turuusaa eenyumtuu cimsee beeka. Qabsoon Oromoo kaleessa bara barnootni haala ammaan danatee hinjirretti hatamaa turee har’as hatamuuf akka jedhuuf gariin hatamuusaa himuu barbaanna. Qabsoon keenya hatuuf kan munyuuqaa jiru halagaa akkuma ta’e diinni Oromoo arcaatota baabura qabsoo Oromoo qabatee marroo dabalataa Oromoon akka hinkaaneetti cabsuuf adeemaa jira. Wayiita qabsoon Oromoo afaan boola’aarra jirtu ta’uu himaa yeroo kanatti ammoo dammaqiinsi uummata laaffataa jiraachuusaa asumaan dubbachuun barbaada.
Qabsoon keenyarraa yeeyyii qabsoon eeggachuuf eegicha qabsoo keenyaaf dhaloonni qubee murteessaa ta’ee utuu jiruu itti waamama isaa dagatuun kaayyoof akeeka qabsoo Oromoo sharaafaa kan jirus numa dhaloota Qubee ta’uu barruu kanaan dhaamuun barbaada. Qabsoon keenya rigata qabsoon kan cabuuf dhommoqu akka hintaaneetti ijaarsaaf tokkummaa keenya ittiin diina Oromoo waggoota dheeraaf kunaan ture xaxnee takaalaa turre sana wayiita bittinsinu maaltu akka dhufu miijanaa socho’uun gaarii ture. Har’a araddaan Oromoo Gujii, Harargee, Wallaggaaf Walloo utuu haddaaf boo’icha ta’ee jiruu biyya alaaf biyya keessatti ragada garmaamsaa gammachuu akkaaf akkaataa hinqabneen yeroo keenya balleessuun ammoo ittuu qabsoon Oromoo akka hadoodu hojiitti jiraachuu hubachuun barbaachusaadha.
Oromoon maal keessa jira?
Oromoon maal keessa jira? Gaaffii jedhu deebisuun dura maal keessa turre jedhee dhaloonni of gaafachuu qaba. Qabsoon Oromoo warraaqsa gootaawwan qaqqaaliin danbalee har’a sadarkaa duuba hindeebinerra gaheera jedhama. Haa ta’uuti akeekaaf ejjennoo qabsoo abboota keenya kaleessaa beekuun ammoo kabajaa gootota keenyaaf qbaaachuu mirkaneessa ture. Ilmi Oromoo gootota akka Adam Saaddoo, Waaqoo Guutuu, Jaarraa Abbaa Gadaa, Basroo Tumsaa, fi hedduu isaanii leellisuuf jaallatu erga leellisee jaallatee kaayyoof isaaniis jaallachuun gaarii ture. Har’a kan keessa jirru garbummaa ta’ee utuu jiruu ilmi Oromoo akka waan bilisoomeetti fudhatee lafa dhiitus danuudha. Isaan kunneen gaafa dubbatan gootota qaqqqalii kaleessa qabsoo Bilisummaa keessatti kufa ammoo nii leellisu. Faallaa kanaa ammoo gootota dirree jiraniif kanneen falma hadhaahaa hanga Bilisummaatti gochaa jiraniif kabajaa dhabuutti jiran. Kun amala Burjaaja’uuti.
Har’a dirreen Oromiyaa dirree gaddaaf gadadoo taatee utuu jirtuu ilmi Oromoo ajjeesaaf ajjeestota biyya alaatti simataa jirus akkanumaan danbale. Utuu biyya keessaa nu ajjeesaa jiraniif akeeka maaliif jaalalaaf kabajaan qaamota dhiiga nu dhangaalaasan akka simatan beekuun namatti ulfaata. Har’a utuu ajjeefamaa jirruu tagadaaf garmaamaaf gellisaaf simannaa garaagaraa jechuun lafti dhiigaan boorooftee jirtu akkuma jirtutti dhiiga uummata keenyaarratti dhiichisi godhamaa jira. Daangaan du’aaf ajjeechaa utuu hindhaabbatin maatii gadda taa’uurratti dhiichisuun, kolfuun sirbuufii mallattoo gammachuu agarsiisuun ilmaan Oromoo muraasa irraa argamaa jira. Kun maaliif ta’a gaaffii jedhuuf deebiin hinargamu. Mootummaan wayiita ajjeesuuf mudhii hidhatee labsii Waraanaa Oromoof Oromiyaa irratti banetti kanneen mootummaaf dhiichisan akkuma jiran kanneen baabura qabsoo irraa bu’aniifis garmasi daangaa hinqabu. Tibbanuma ilma Oromoo Awaadaayyitti dhalate miseensa WBO kan mooraa qabsoo keessatti gantummaadhaan ajjeeseef simannaan godhamuu dhageenye. Dhaloonni gantuuf galtuu addaan baasee beekuu dadhabuun, gantuu qabsoo Oromoo balleessuurratti hojjetuu galtuu Bilisummaa sabaa dura dhaabbatu duukaa didichu kunis maal hawweeti maal barbaadeeti kan jedhutu nu galuu dida.
Irra darbanii qabsoo sabaa kutaa muraasaaf laatanii qabsoo Oromoof dhaaba Oromoo Wallaaggaaf Harargeef laatuutu argame. Kun dhaloota beekaadha, qaroodha, hayyuudha jedhamurraa yaadamee hinbeeku. Irra darbamee diina faana ABO dammaramuu qaba jechuun ganamaa galgala Tokkummaa ABO fi Garboonfataaf utuu iyyaa oolaniin arga. Kun seenaa keessatti is a jalqabaati seenaan dubbiseef argerraa takkaa dhaloota garboonfataa faarsu argee hinbeeku.
Dhaloota garboonfataaf harka laatu, Oromoo harka laatus yeroo duraaf arguuf deemna. Waan seenaa Oromoo keessa hinjirre kan dhaloota hojjechiisaa jiran maqaaf qaroo uummata fakkaatanii warra ganamaa galgala Carqii Ithiyoophiyummaa baatanii mandara keessa labanidha. Kun yerootti qurxamee dhaloonni martuu ABO jabeeffatuun akeeka qabsaa’otasaa galiin gahuuf hojjetuu baanna akka hinkaaneetti cabuuf deemna. Waan ulfaataatu nutti dhufaa jira. Qabsoon Oromoo mandarratti akka galtuuf qaamonni Shaanxaa qabatanii booleen bahan ganamaa galgala hojjetaa jiru. Isaan kana walitti qabee dhaloonni ofirraa dinninuu qaba.
Kaleessa ABO akeeknisaa sirrii miti jechuun ofumaan ABO gananii maqaa dhaabaaf alaabaa biraan SBO irraa fixxoqan. Gaafa qabsoon ABO dirree Oromiyaa dhuunfatu ammoo alaabaa haaraa bocatan dhoksanii nuti ABO dha jechuun mandara mandara keessa fiiguun dhaloota burjajeessuutti ciisan. Gandaaf amantaan dhaloota ijaarrachuun cana gadhee Oromoo cabsuuf kotota isaanii qabatnii biyya irra naannaa’uu cinatti dhabaa uummataa abaaruu jabeessan. Mirga waan barbaadan dubbachuu mootummaa irraa argatanitti dhimma bahuun ABO bosonatti abaaruu jabeessan. ABO qaama nagaa hinfeene fakkeessuun barnoota laachuu jabeessan. Kum yerootti dhaabbachuun gaariidha. Namni kamuu dhaaba barbaade ijaarratuu qaba. Alaabaa dhaaba isaatii lava kaahee alaabaa biraan Oromiyaa keessa sochoo’uun garuu daba. Akkasuma dhaaba Uummataa ABO abaaruu biratti dhaaba kamuu abaaruuf mirga hinqabu. Akeekasaa uummata barsiifachuun ala jechuudha.
Yeroo kanatti halagaan maalirra jira? Maaltu nutti dhufuuf jira?
Halaagaan wal ijaaraa jira. Garaagarummaa gidduusaa dhiphisee walitti adeemaa jira. ANDAM Maaraa keessatti fakkaattii OPDO ti. Paartii G-7 jajjabeeffataa jirti. Areennaan paartii mormituufha. TPLF Areennaa jabeeffataa walumaan uummata isaaniif hojjetaa jiru. Qophiin gurguddaan karaa Amaaraaf Tigiree godhamaa jira. Eenyu akka humna argatu waaqatu beeka. Nuti Oromoon garuu akka ammaa kanatti itti fufnaan jarri kun caba gadhee nu cabsuuf deemu. Nu balleessuuf Oromiyaa balleessuuf muratanii ka’aniiru.
Yeroo kanatti Oromoon murnaan wal ijaaree hundisaa ABO isa waggaa dheeraa qabsoorra turetti dhagaa guuraa jira. Aktiivistiin, OPDO’n, Paartileen abbootii shaanxaas martuu KFO dhaan ala ABO balaaleffataa jira. Akeekni ABO balaaleffataniif nuu galtuu dideera. Maal yaadanii dhaabolee Oromoo keessaa ABO moggeessuu akka barbaadan nui hingalu. Kun itti fufnaan utuu nuti asii wal abaarruu halagaan marroo dabalataa waraana bana. Har’a waraanaan kan of ijaaraa jiru Oromoo irra uummata Amaaraaf Tigiroota. Kankeenyaammoo inni ani Roogeessa miidiyaati, ani Public Figure dha ofiin jedhu saatii kanatti Qawween hinfeesisu jechuun dhaloota burjaajeessuutti ciise. Oromoo dammaqi. Kanaan ala cabuuf deemna. Oromiyaa baduuf deemti. Dubbiin keenyaaf kaayyoon keenya Oromiyaa Oromoo dhabamuuf jedhu baraaruuf haa ta’uu.
Injifannoon uummata Oromoo
Qalbeessaa Dhangi’aatiin
Adooleessa 30,2018
Finfinnee Oromiyaa


text:
Koomishiinii walabummaa Amantii Amerikaa sadarkaa addunyaa International Religious Freedom baruma baraan akka walabummaan amantii itti deemtu irratti gabaasa baasa.
Koomishiinii kun waan ganna 20 keesatti takkuma hin jedhin jedhee gabaasa baase.
Bulchinsaa fi seerii Raashiyaan biyyaan bulchitu jalaa haga gubbaatti mirga namaa dhiibaa,seera mana murtii malee nama hiisisaa, akkii biyyitii tun namaan bulchuutti jirtu nama yaaddessitu jedha Koomishiinii kun.
Maark Daanihlee Koomishiina dhaaba eegumsa amantii Amerikaa sadarkaa addunayati.
“Wannii qaraa ka pirezidaantiin USA diidessee mootummaa Raashiyaatiin jechuu male garii walabummaan amantii itti deemuutti jirtu waan nama yaaddessaati. Yaaddoon tun seera qofaa mitii akkii ariifatanii ittiin hojjachuutti jiraniiyyuu murtii teenna dhibuutti jirti”
Manii murtii walii galaa Raashiyaa amantiin Jihoovaa ta dhaaba biyya nagaa dhowwuuti jarii kun waan harkaa qabu cufaa mootummaatti haa kennuu jedhee ganna dabre keessaa dubbii mure.
“Isan warra biyya nagaa dhowwu namaan jechuun dhugumaanuu waan maqaa namaa yakkaati. Jovohaava witnessiin iin akkana jechuu hin malle.Lafa 240 keessa jirra.”
Akka jecha Roobert Waarenitti Raashiyaa keessaa amantoota Johoovaa 175,000 jira.
Eegii Raashiyaan Johoovan amanti biyya nagaa dhoortu jette marsaa interneetii isaaniillee cufanii kitaaba Johaavaallee Raashiyaa dhfuu dhowwan.
Motummaan Eeritaalleen dhaabbilee amantii guddoo rakkisuutti jira.Eeritaatti amantiif jedhanii nama dhaananii nama gaargalchanii, seera malee haga fedhan nama hidhan,maqaa amantiitiin walti bahuu nama dhowwan.
Amantii nama keessaa seenanii waan fedhan nama tolchan.Keessattu amantooti wangalaa, ka Johoovaa fi Pentekostaal faatii warra tanaan rakkisan.
Mootummaan amatii Orotodoksifi ta musliimaallee akkanuma rakkisuutti jira. Koomishiinii walabummaa amatnii damee minsitera haajaa alaa Amerikaa jala jiru kun bara 2004 jalqabee Eeritraan biyya namii amantii fedhe qabaachuuf guddoo itti rakkatu jehdee gabbaase.
Biyya C-A-R-keessalleetti inamii gama amantiitiin rakko guddoo keessa jira. Achitti ammoo namatti maqaa amantiitiin wal hadha.Lola amantii kiristaanaa fi musliimaa nama hedduu fixe.
Lola amantii walii jibbee wal hadhu kanaan nama kuma hedduutti Masjida C-A-R magaalaa Banguusawutti baqate.Jarii kun milishoota Kiristaanaa ta Musliimaa fi hojjattoota Tokkummaa Mootummootaallee fixu kana baqate.
Maynaamaaritti ammoo hujii mootummaan fi amalii gosa tokko nama jibbisiisu fidaniin amantoota Musliima Rohingya biyyaa baachiise.
Kiristaanii biyya sunii diidessee waan amantii ufii dubbachuu dhowwan haga tokko giddeessanii amantii Budaahisim fudhachiisan.Mootummaan ammoo tana cufaa hin mormata.
Paakistaanitti ammoo koomishiinii kun akka seerii nama maqaa waaqaa xureesse adabsiifu hafu fedha.Maan jennaan kun keeyyata 18essoo Tokkummaan Mootummootaa mirga ilmaan namaa addunyaa abbaa waan fedhe jechuu dandahaa jedhuun ala.
Koomishiinii walabummaa amantii kun biyya tamitti namii maqaa amantiitin dhibamuutti jiraa jedhee biyya 35 qoratee gabaasa kana baase.
Mootummaan Amerikaa kun waan amantiitti fedhan qabaachuu nama dhowwaatti callisuu hin malle jedha Koomishiinii kun.


text:
Uumaa waa maraa, gurraacha garaa garbaa, tokkicha maqaa dhiibbaa maqaa waaqayyoon nagaankoo hundumaa dursee si haa gahu. Nageenyi koo inni garaakoo irraa madde, kan onneekoo irraa burqe, gaarreen qaxxaamuree, laggeen ce’ee xalayaan yaadaafi yaaddoo hammatte tun haadha too Harmeedhaaf. Harmee… akkam nagaa naaf jirta? Ni tirattaa? Ni jabaattaa? Fayyaan kee sun akkam sitti jira? Naaf wayyoofte moo, akkuma durii sana… kufaa, ka’aa, ciisaa-taa’aa, osoo kofaltuu aadaa, osoo gaddituu gammadaa waa’ee kootiifi obboleeyyan koo isaan sibira jiran, isaan oliifi gadi hiramaniif garaan raafama? Harmee… anaaf baay’ee akka yaaddu nan beeka! Garuu hin yaadda’in, hin cinqamin, Rabbiin galanni haagahuuti, ani fayyaadha. Biyyas bareen jira.
Garuu xinnoo ishee kan narakkisee ture, diilallaafi baay’ina konkolaattota finfinnee kan osoo walirraa hin citin akka nama loon bishaan obaafatuutti karaa cufanii, hiriira galanii, shu! Shu!, shu! Jedhantu xinnoo na sodaachisaa ture malee waan biroo dafeen baredhe. Wanti laalanii hin quufne, kan argee hin beekne hedduun hanga guyyaa har’aatti na ajaa’iban biroos akka jiru osoon sitti hin himin bira hin darbu.
Harmee too… inumaayyuu wantootni akkan ani si yaadu na taasisan lama tokko siyaaduufi hangan siargutti ariifachuu kooti. Lammaffaan wantootan ani biyya keenyatti yommuun sibira jiru argee hin beekne,kanan amma arge, hamman sitti himutti keessa kootu na sarde. Yaa harmee mee hagan qaamaan sibira gahee sitti odeessutti, isuman xalayaa kanaan siif erge kana siif haa dubbisani caqasi. Garuu akka ati nan taajjabne nan beeka.
Wanti isaa maal seete? Waa’een jiruufi jireenya Yunvarsiitii, inni ani yommuun isin bira ture dhagaheefi innin ani amma argaa jiru “waaqaa lafa, fardaafi lafoodha”Al tokko tokko akka gowwaan kophaa koo kolfa. Yoon of yaadadhu immoo namni maal naan jedha? Jedheen saalfadha.
Yookiin immoo ciiseen dinqisiifadha. “wannumti akkana sigodhu maali?” jechuu dandeessa.
Mee waanuma salphaarraa kaasee sitti himuu haa eegalu. Tokko, ani hanga ammaatti kanan arge nuti yommuu waliin jirru, guyyaatti yeroo sadi sooranna, Ganama -Ciree, guyyaa -laaqana, galgala – irbaata mitii? Amma garuu jiruun Yunvarsitii kan eeyyamtu sadanuu si’uma tokko. Sa’aatii 2-3 ciree, 5-7 laaqana, 10-12 irbaata. Sadanuu kan raawwatan ganama sa’aatii 2, hanga galgala sa’aatiin 12tti. Sa’aatiin gidduu kana jiru kan dhumatu dabaree eeggachuu irratti sanaan booda beela’uu mitii osoo xanneen illee sidhoofte, namni waa sitti ulu hin jiru. Harmee sa’aatii dheeraan jidduu waan jiru sitti fakkaata mitii? Lakki! Ciree, laaqana ykn immoo irbaata argachuuf sa’aatii lama hiriiruun dirqama. Nyaachuuf hiriira, dhuguuf hiriira, mana fincaaniif hiriira, mana bunaaf hiriira, ganamni, guyyaan, galgalli hiriira, hiriira, hiriira… dheerinni hiriira isaa jamaadhuma Dirree sheek huseen deemuuf galaa guduunfatee walduraa duubaan shunquu fakkaata. Nama akka koo haarawa dhaqe yoo ta’e male, jarri kuun mi’eessituufi si’eessituu kanneen akka barbaree, soogidda, qocqocaa fi kan ani maqaa hin beekne peestaaliin guduunfee, cum’ee qabatee hiriira nagaa baha.
Harmee… maalan sidhossaa! Wanti biroo immoo kanan sitti himu, hiccitiidha. Gaafan dallicha seene, irraa eegalee haga dubbichi naaf galutti cinqamaan ture… dabareen ani hoolota tiksu yoom nagaha jedheen eegaa ture. Sababni isaa iddoo hoolaa itti horsiisan haa ta’uu, itti gurguran wanti naaf gale hin jiru malee, “bagtaraan” ni jira jedhu. Guyyaa ho’a keessa, halkan qorra keessa bagtaraa dhaabachuun waan salphaa sitti hin fakkaatiin. Baay’een yaadda’ee ture.booda garuu gaafa dubbiin naaf galu, yommuun bagtaraa ijaan argu, shamarran wandaboo muraa jilbaa olitti haftu, kan gartokkee qaama isaanii mul’isu, warra harma isaanii akka harma dharroo teenya yommuu dorrobduu gubbarratti babaasanii agarsiifataniifi dhiira surree hudduurraa buufatee gamaa-gamanatti babargaafachaa deemu achitti argu kuni bagtaraa osoo hin ta’in fiyaltaraa jedhamuu waan qabu natti fakkaate.
Kana Rabbi sitti hin fidin! Shamarran Fifinnee akka dubartoota naannawaa keenyaa uffataaf baasii guddaa waan baasan natti hin fakkaatu. Handhuura irraa ol muranii gudeeda irraa gadi muranii, duubaan ol baqaqsanii akka eegee re’ee ol dachaafatanii na laalaa jechaa oolu. Guntuta dabalatee qomaa ol waan takka irraa hin fuutu. Qulluma yaa’u. Qorri shaggar kan laphee na dhahe torban tokko na ciibse,isaan hin argu.
Silaa ni arga ta’ee nafa isaanii raasaa oolu sana bira hin darbu ture. Yoo kana, hunda isaanii naaffisa jedheen yaada. Kana maal sitti himeen. Maal dhiisa? Bifa fuula isaanii himuun nama rakkisa. Adii, diimaa, boora, bulee, gurraacha… akkuma abbaan barbaadetti kan argaman natti fakkaate. Garuu kanan ani hanga ammaatti hin argine daalacha. Yeroo baay’ee immoo ittoo hundee diimaa nyaatanii osoo afaan hin haxaawwanne waan bahan natti fakkaatu, akka saree qeeraa ooltee galgala galtuu, hidhiifi afaan isaanii hin mul’atu… kana warri godhan immoo shamarran Fifinnee qofa akka sitti hin fakkaanne. Isheen akka Boontuu teenyaa handhuura aadaafi duudhaa oromoo keessatti guddattee dhuftes, jara fakkaachuuf torban lama itti hin fudhatu.
Inni biroo immoo kan baay’ee nagaddisiise, kan garaa na gube, afaan ofiin akka hin dubbanne, waan kakachiisan fakkaata. Yoo dubbatanis lafa namoonni isaan beekan jiran qofatti. Sana booda onneen isaanii kan raabsitu ‘min naw mindinaw” qofa.”Akkuma dur seetee Jaartiin qullaa lafaa kaate” akkuma jedhan, akkuma durse’ee shamarraniifi dardarran naannawaa keenyaa dhufaniin “nagaadha?” yoon jedhu, akka waan nama hin dhageenyee yookaan immoo nan beeknee na baqatu.
Haadhoo… waan ijoollee dhiiraa immoo waaqsinagarsiisin! Surreen isaan godhatan gadi buutee jilba bira oolti. Paantiin handhuura jalatti ramadamti. Surreen gadi, paantiin oli, lamaan isaanii waan wal baqataniifan wallale. Bitaafi mirga qabattoo surree isaanii irratti, sansalanni hidhaa Boorrii keenyaa fakkaatu, itti rarraafamee yoommuu wal- dhahaa deemu, maraataa hospitaalaa Amaanu’eeli baqatee bahe fakkaatu. Faashina haata’uu, rakkoo haa qabaatanii, hin beeku malee yommuu adeemanis akka nama cophxoon qabeetti babargaafatu. Qubni harka isaanii rifeensa mataa isaanii maraa waan ooluuf, yeroodhuma isaan qalama harkaan qabani hin beeku!
Nadhiisi! Yaa haadha too! Kun waan dubbatamee dhumuu miti. Yommuu walwaaman “anchi” “isheen hin jirtuu” malee “inni hin jiruu” waan jedhamu dhagahee hin beeku. Yeroo baay’ee immoo nyaanni isaan filatan baala… baala waan ta’eef, re’oota bakka bu’aniiru. Dhaadannoo isaan qaban immo “Hanga doolcheen takkaa fi ilkaan takka nuuf haftuutti ni qaamna!” isa jedhudha. Ibidduma nyaatanii, ibidduma warri dhuganis, kan ibiddichi ujummoo funyaan isaa dandeesse lakkoofsa hin qabani.
Harmee jedhi kaa! Atis nanuffitaa, anis dadhabuufan jira, garuu waan dhumaa tokko sitti haa himu! Kana booda dargaggoonni dallaa keenyaa waa’een “Aarseefi maanchee” afaan isaanii keessaa hin dhabamu. Yaa Rabbi!,yaa Raabbi!… yaa Rabbi! Yommuu isaan moo’amuufi moo’uu Aarseefi Maanchee irratti waltumani, buxxiidhaan wal bulleessan, dhaaba manaatti wal rukutan,uffata walirratti kukkutan, didichanii waldidissan, ol fuudhanii waldiriirsan… wayyoo…wayyoo, Rabbi isaanitti nama hin fidin.
Yommuu isaan “balaw…balaw…balaw: maanchee, maanchee, maanche… yoo jedhan, teessoorraan walbaasanii foddaarraan wal buusanii wal haleelan, waraanni addunyaa 3ffaa waan aagale fakkaata. Ani inumaayyuu yoon yaadu, mesi fi Roonaaldoon ilmaan wasiila isaanii natti fakkaatu malee, namni fayyaa qabu dhimma isaa dagatee daqiiqaa sagaltamaaf wal reebuun, waan biraati….itti fuffa….


text:
Dur-dur sangoonni sadii fi waraabeessi tokko waliin jiraatu ture jedhama. Sangoota sadeen keessa tokko gurraacha, lammaffaan burree fi sadaffaan ammo adii ture. Sangoonni sadeen yeroo hunda marga yeroo dheedanii fi bishaanis yammuu dhugan waliin socho’aa turan. Tokkummaa cimaa waan qabaniif jidduu isaanii diinni karaa galee miidhaa irraan gahu argachuu hin dandeenye.
Cimina tokkummaa isaanitiin dhufe kana irraa kan ka’e bineensi isaan nyaachuudhaaf tooftaaleen yaale hundi jalaa fashalaa turee jira. Gaafa tokko garuu, yaadni cimaa fi haaraan sammuu bineensa kanaatti dhufe. Waraabeessi kunis hiriyyummaa cimaa sangoota kanneen waliin hundeeffachuudhaan gargar isaan baasee nyaachuu yaade. Gaafa tokko sadeen isaanii walitti waamee “Isin sadeen waliin jiraachuun keessan gaarii haa fakkaatu malee diinni keessan fagoo dhaabbatee isa addii argee dhufee isin miidhuu waan danda’uuf otuu sangaa adii of irraa gaggeessitani hin wayyuu?” jedheen.
Sangoonnni lamaan gorsa waraabessaa kana dhugaa godhachuun sangaa isa adii irraa kophaa of baasan. Shirri isaa kan milkaa’eef waraabessis isa qophaa bahe sangaa adii kuffisee salphatti nyaate. Guyyaa biraa bineensi mi’eeffate kun deebi’ee dhufee sangaa isa gurraachaan “Ati sangoota hiriyyoota kee isaan burree fi adii irraa qophaa ta’uutu si fayyaada, jaratti yoo makamte diinni salphatti si argatee si miidha” jedheen.
Sangichi gurraachis yaada shiraa hamaa waraabessaa kanaan ammas gowwoomee sangaa isa hafu burree irraa qophaa of taasisee. Warabessichis milkaa’e sangoota addaan of bittinneessan kanneen qophaa qophatti argatee haala salphaa ta’een yeroo adda addaatti kuffisee nyaatee jedhama.
Barattuu Simanyi Bijigaa, Kutaa 6ffaa, Mana Barumsa Sad. 1ffaa Dhibaa’uu


text:
Daandiin qilleensaa Itiyoophiyaa, odeeffannoo, har’a fuula tiwitterii irratti maxxanseen, xayyaara isaa kaleessa Bishootuutti kufee caccabe keessaa, meeshaaleen sagalee haala xayyarichaa odeeffannoo waraaban, kanneen “Black Box” jedhaman caccabaa sana keessaa argamuu isaanii beeksisee jira.
Xayyaarri Booying 737 MAX-8 jedhamu kaleessa ganama gara Naayiroobii deemuuf dirree xayyaaraa Boolee irraa ka’ee daqiiqaa 6 qofa akka balalai’etti kufee caccabuu isaatiin namoota keessa turan 157 tu dhume.
Kanneen keessaa imaltoonni digdamni, kora Sagantaa Qilleensa Naannoo, ka Tokkummaa Mootummootaa, Naayiroobiitti geggeessamu irratti argamuuf otuu deemanii karaatti hafan. Waajira Sagantichaa ka Tokkummaa Mootummootaa Naayiroobii jirutti har’a ennaa bakka bu’oonni koraaf dhufan, alaabaan walakkaatti gad-butamee fannisame.
Xayyaarrri Moodeliin isaa wal-fakkaataan baatii Onkoloolessaa keessa, biyya Indooneeshiyaatti akkanuma kufee caccabee ture. Garuu, sababaan kufinsa xayyaarota lameenii wal-fakkaataa tahuu isaaf ragaan argame hin jiru. Balalsiisaan yokaan Paayileetiin xayyaara Itiytoophiyaa kaleessa kufee sun, paayiletoota muuxanno ol’aanaa qaban dhaabatichi qabu keessaa tokko tahuu hoji-geggeessaan Daandii Qilleensaa Itiyoophiyaa – Obbo Teweldee Gebre-maariyaam dubbatanii jiran.
“Paayileetichi Mohammed Nuur Mohammed, hojjetaa Daandii Qilleensaa Itiyoophiyaa ti. Sa’aatiilee dhibba lama caalaa nama balalsiise dha. Eega xayyaaricha fudhannee booda, gaafa Guraandahla 4, bara 2019 sakattaanee jirra. Xayyaara haaraa fi ulqulluu dha – jedhan” Obbo Tewledeen.
Ministarri Geejjibaa Keeniyaa, kanneen balaa sanaan dhuman keessaa 149 imaltoota, saddeetii immoo garee balalii xayyaarichaa tahuu beeksisee ture.
Eega xayyaarri imaltoota Itiyoophiyaa keessatti kufee caccabee guyyaa tokkoo booda, har’a gabaan addunyaa Kaampaanii xayyaaraa Booying gara dhibba irraa harka kudha-lamaatiin gad-bu’ee jira.
Gatiin gabaa Industrii DOW JONES har’a ganama, hariitiidhaan gad sigigaate.
Daandiileen xayyaaraa ka Chaayinaa, Indooneesiyaa fi Itiyoophiyaa – xayyaarota isaanii Booying 737 MAX 8 jedhamu, akka hin balaliine ugguranii jiran.
Xayyaara Daandii Qilleensaa Booying 737 MAX 8 kaleessa kufee caccabe ilaalaalchisee qorannaa Itiyoophiyaan geggeessitu gargaaruuf, Yunaayitid Isteetis, garee ogeessota ishee ka gara Finfinneetti ergitu tahuu beeksistee jirti.
Itiyoophiyaatti Ambaasaddarri Ameerikaa, Maayikil Reeyner, har’a waaree booda, bakka kaleessa xayyaarichi itti kufee caccabe daawwatanii jiran.
Ambaasaddarichi, yeroo sanatti, ibsa maddeen oduuf kennaniin, yunaayitid Isteetis, gurmuu ogeessyyii 6 of keessaa qabu, gargaarsa qorannaa balaa xayyaarichaaf gara Itiyoophiyaatti akka ergitu dubbatan. Gurmuun kun boor akka Itiyoophiyaa dhaqqabus himamee jira.
Keessumaa, gareen Teekinikaa ka Kaampaanii Booying, mootummaa Itiyoophiyaa fi dhaabbata Poolsii Yakkamtoota Addunyaa irraa hordofu – Interpol wajjiin tahuudhaan gargaarsa kenna – jedhamee jira.
Haasawa sagalee yeroo balalii xayyaarichaa kan waraabu meeshaan “Black Box” jedhamu har’a caccabaa xayyaarichaa keessaa argamuun isaa, sababaa balaa sanaa adda baafachuuf akka baay’ee gargaaru – Ambaasaaddar Reeyiner dubbatanii jiran.
Namoota kaleessa balaa sanaan dhuman 157 toorba keessa 8 lammiwwan Ameerikaa tahuun beekamee jira.


text:
Attamate Qoollate kiiro Tiranni
Attamamino mittu qoolira Shitte jawa ikkituro, LibreOffice Calc xaa shitte baasa beehamicco qoolla wido beehanno. Umisinni qoola tayisannohu wo'mawote basete afamannokki daafira qoolu beeho umikki tira dandaatto.
-
Attamantanno shitte wido ha'ri.
-
Illacha - Qoolu tayiso balaxi-illachadoori.
-
Attamu qoolla giddo shittete beeho la'atto. Umisenni kalaqantino attamu hakkigeeshsho kolishsho gordaame xuruurranni hattono horonsi'raanchu woyyeesso gordaame xuruuronni borressante leellitanno. Qoolu tayiso(xuruuru taysonna caccafu tayiso) gordaame xuruuronni malaatisntanno.
-
Gordaame xuuruura ilkunni milleessa dandaatto. Eigaru mayino giddo attamu hakkigeeshsho lexxo, bikko hunanna angate xuruuranna caccafo huna, hattono wole doogga afa dandaatto.


text:
Finciltoonni Suuriyaa Xiyyaara waraana Ruusiyaa rukutuu beeksisan
Finciltoonni Suuriyaa Xiyyaara Waraanaa Ruusiyaa mootummaa Bashaar Al-Asaad waliin tahuun naannawa Idliib kan too’annaa finciltootaa jala jiru keessatti Sabtii har’aa haleellaa raawwataa ture rukutanii kuffisuu himan.
Gareen “Syrian Observatory Group” jedhamu gama isaatiin Paayileetiin Xiyyaarichaa paaraashuutiin Xiyyara rukutame keessaa eega miliqee booda, finciltootaan kan booji’ame tahuu beeksise.Haata’u malee odeeyfannoon taokko tokko Paayileetichi miidhaa irra gayeen kan du’e tahuu ibasaa jiru.
Jum’aa kaleessaa irraa jalqabee Xayyaaronni waraana mootummaa Suuriyaa , Ruusiyaa waliin tahuudhaan Idlib keessatti haleellaa cimaa kan raawwataa jiran tahuu gabaasni arganne ni addeessa.


text:
Waraanni Bilisummaa Oromoo Wabii Nagaati Malee Farra Nagaa Ta’uu Hin Dandahu!
Ibsa Ajaja Ol’aanaa ABO-WBO | Sadaasa 04, 2020
Waraanni Bilisummaa Oromoo diraamaa maqaa jijjiiramaan media fi jaarmayoota siyaasaa keessaan dalagamaa ture ija qaroon ilaalaa ture. Diraamaan wal fakkaataa baroota dheeraaf ABO-WBO irratti dalagamaa har’a geenye. Ammas, hogganooti PP jalqaba Sadaasa 2020 irratti itti fufiinsi diraamaa kanaan, WBOn naannoo Gullisootti tarkaanfii saba Amaaraa irratti fudhate jedhanii, olola afarsuun kasaaraa siyaasaa fi waraanaa keessa seenan haguuguuf wixxifataa jiraachuun hubatamaa dha.
Hogganooti Bilxiginnaa dibbee lolaa tumaa lolatti seenan. Akka dhaadatanitti lolatti seeneen keessaa bahu hin dandeenye. Kasaaraa waraanaa keessa seenan haguuguuf uummata fixuun, WBO maqaa balleessuuf yaalaa jiru. Haala kanaan diraamaan PPdhaan dalagame keessaa tokko waraanni PP yeroo naannoo Gullisoo irraa ka’u, humna addaa Oromiyaa jedhamu Gullisootti bobbaafame uummata fixuun ’oneg shaneetu’ uummata fixe jechuun saba walitti buusuun bu’aa siyaasaa keessaa baafachuuf dalagame dha.
Injifannoo waraanaa WBOn loltuun Bilxiginnaa irratti argate haguuguuf walitti bu’iinsa sabummaa fi amantaa fakkeessanii WBO maqaa xureessuun toftaa dulloomaa koloneeffattooti falmattoota haqaa ittiin yakkan akka ta’e beekamaa dha. OPDOn diraamaa wal fakkaataa Baddannoo fi ArbaaGugguu keessatti akka dalagdee turte ni yaadatama. Hoggantooti Bilxiginnaa ammaas uummata hunda biratti jibbamanii, WBOs waraanaan injifachuu dadhabanii, daboo biyya ollaa fi biyya alaa kadhachuun Oromiyaa keessatti lolaan itti milkaahuu hanqachuun, tarkaanfii abdii kutannaa uummata irratti fudhachuun, WBO maqaa balleessuun, sabaa Amaaraa miira keessa galchuun lola Oromoo irratti gaggeeffamu akka isaan gargaaru karoorfatanii akka ta’e ifa galaa dha.
Haa ta’uuti WBOn waraana akeeka ifaa qabu, naamusa sibiila irra jabaa ta’een masakamuu fi tarkaanfiin isaas loltuu weerartuu gita bittuu impayera Itiyophiyaa irratti kan qiyyaafate akka ta’e firris diinnis ni beeka. Kanaaf ammoo ragaan naannoolee WBOn tohatee jiru keessatti tarkaanfiin saba irratti qiyyaafate takkaa mudatee kan hin beekne ta’uu ajajaan ol’aanaa ABO-WBOn hubachiisa. WBOn tarkaanfii sabummaa fi amantii irratti aggaammate tokkollee fudhatee hin beeku, fudhachaas hin jiru, of duras kan hin fudhanne ta’uu ajajaan ol’aanaa ABO-WBO ibsa.
WBOn akeeka ifaa kan sagantaa siyaasaa ABO irra jiru fiixa baasuun akka uummatni Oromoo mootummaa walaba mataa isaa ijaarratee nagaa waaraa akka argatu qabsaahuu dha malee haqa dhablummaa babal’isuun fi dibbee lolaa kan sabummaa fi amantaa irratti qiyyaafate tumuun akka furmaata waaraa hin fidne qixeessee hubata. Kanaaf:
1. Ajajaan ol’aanaa ABO-WBO ajjeechaa sanyii, sabummaa fi amantii irratti qiyyaafatee raawwatamu kamuu ni balaaleffataa.
2. Dhimma ajjeechaa jumlaa Oromiyaa keessatti raawwatamaa jiru hunda irratti qaamni walabaan qoratatee addunyaaf dhiheessu akka shaffisaan hojiitti seenu gaafata.
3. Qaamni sabummaa, eenyummaa, ilaalcha siyaasaa fi amantaa irratti hundaa’anii hidhaa fi ajjeechaa sabaa fi sablammoota irratti raawwatan marti akka hatattamaan murtii seeraatti dhiyaatanii murtii argatan akeekkachiisa.
4. Medialeen olola maqa-balleessii WBO irratti afarsaa jirtan, akkasumas kijiba hogganoota PP facaasuun sabaa fi sablammoota walitti buusuuf dhamatan dhugaa jiru hubattanii gochaa keessan kana irraa akka of qosatan hubachiifna.
5. Ajjeechaa Oromiyaa (Oromoo), Kaaba(Qimanti fi Agaw) fi Kibba(Sidama fi Walayta) irratti yeroo dheeraaf gaggeeffamaa jiru akka xumura argatuf uummatni Oromoo fi uummattooti cunqurfamoo marti harka wal qabattanii partii farra sabaa fi sablammootaa kan ta’e, Bilxiginnaa of irraa kaastanii naannoo keessanitti mootummaa walaba tolfattan waamicha dhiheessina.
6. Impayera Itiyophiyaa seerrii fi sirni haqa argachuu hin diriirre keessatti, diinni dachee Oromiyaa mana sabaa fi sablammootaa taate irratti garmaamee uummata Oromoo fi saboota bicuu irratti roorrisuu fi ajjeesaa jiru uummata irraa ittisuuf tarkaanfii madaalawaa fudhachuun gumaa sabaa kan baasu ta’uu ajajaan ol’aanaa ABO-WBO akeekkachiisa.
7. WBOn wabii haqaa fi nagaa akka ta’e ajajaan o’aanaa ABO-WBO irra deebihee hubachiisa!
Injifannoo Ummata Oromoof!
Ajaja Ol’aanaa ABO-WBO
Sadaasa 04, 2020