text:
Harás Borus Biyti Teenya Oromiyaa, Ummanni Keenya Oromoo, Kaayyoon Keenyas Bilisummaa dha!
Posted by Madda Walaabuu Press on 3/31/2013
Bitootessa 31, 2013 | Infoo Deeskii ABO
Sabboonummaan Oromoo har’a bakkayyuu daraare diinnan Oromoo yoo yaaddessu lammiif ammoo abdii ol’aanaa dha. Sochiin diddaa gabrummaa barattoonni Oromoo yuniversiitiilee, kooleejotaa fi manneen barnoota sadarkaa adda addaa keessatti taasisaa jiran kanaaf ragaa hangafaa taha. Har’a ‘Dhaloota Qubee’ jechuun kan beekamu dhaloonni jalaa ol dhufaa jiru injifannoolee hangafootaan galmeeffame dhaalee tiksuu fi injifannoolee dabalataa galmeessuuf Oromiyaa mara keessaa of qopheessuu irratti argama. Dhaloota hangafaa kan qabsoo baroota dheeraatiin hundee sabboonummaa hin daddaaqamne kana gad dhaabeef kabajaa fi mararfannoo guddaa kan qabu dhaloonni Oromoo haaraan, tarkaanfiin itti aanu hoo maali, jedhee wal gaafachuu fi mariyachuutti jira. Sabboonummaan Oromoo kaayyoo bilisummaa Oromiyaa mirkaneessuu irratti jaarame akkamitti dhugooma kan jedhu irratti dhaloonni haaraan dirqama seenaan isa irra keesse bahachuuf sochiitti seenee akka argamus ifa galaa dha. Diinni deemsa QBO bifa abdachiisaa kanaan deemaa jiru doomsuuf ijibaachuu irraa wayta itti duubatti jedhe hin qabu. Tarkaanfii humnaa fi haxxummaatiin sabboonummaa Oromoo kolaasuu carraaquu irraa dhaabbatee hin beeku. Tarkaanfii humnaa fudhatee lubbuu qabsaayota hedduu gaaga’eera, qaama hir’iseera. Kumoota hidheera, kumoota biyya irraa baqachiiseera. Tarkaanfii haxxummaa fudhateenis dargaggootaa fi sabboontota Oromoo baay’ee kaayyoo QBO ABOdhaan durfamuu irraa maqsuuf jecha doorsisaanis tahee gowwoomsaadhaan miseensummaa dhaaba bixxillee isaa OPDO guuchifateera. QBO keessattis lukkeelee qabsicha keessaan diigan kumaan kadhimmatee jeequmsa ulfaataa mooraa QBO keessatti gaggeessaa bahee jira. Tarkaanfiileen humnaas tahee haxxummaa kun marti garuu daranuu sochii sabboonummaa fi falmaa mirga Oromummaa finiinsisan malee duubatti deebisuu hin dandeenye; gonkumaas hin dandayani. Diinas tahe kanneen bitamanii shiroota kana irratti itti fufinsaan bobba’an kana akka gaariitti beeku.
Jijjiiramni mirgoota aadaa, afaanii fi ‘ofiin of bulchuu’ kan mootummaan Wayyaanee gurra guddisee lallabatu keessi isaa maal akka fakkaatu eenyu illee caalaatti dubbachuuf kan hamilee itti qabu ummata Oromoo biyya keessaa isa abidda cunqursaa Wayyaanee jala jiru dha. ‘Laalaa madaa ibiddaa isa gubatee beeku tu beeka’ akkuma jedhamu, haalli siyaasummaa, dinagdee fi hawaasummaa ummata keenyaa maal akka fakkaatu ummatichummaan haa dubbatu. Haala sirna siyaasaa cubbamaa impaayera Itoophiyaa keessatti kan affeelamaa jiru Oromoon Itoophiyaa irraa takkaa kabajas tahee galata argatee beeku hin qabu. Kaleessaa hanga har’aatti Itoophiyummaa dirqiitiin dabaa fi cunqursaa guutee dhangala’e keessumsiisuu irraa kan hafe guyyaa takkaaf illee akka lammii biyyaatti mirga siyaasaa abbaa biyyummaa gonfatee oolee hin beeku. Warri kaleessa impaayera tana jaaree fi har’as impaayerattii dhaalee bulchaa jiru lakkoofsaan wayyaboomuu fi dinagdeedhaan lafee dugdaa tahuu Oromoo osoma itti hadhaawuu liqimsuuf haa dirqaman malee, takkaa mirga siyaasaa fi kabajaa saba guddaa fi murteessaa kanaaf malu Oromoof deebisuu yaadanii hin beekani.
Har’a bara itti Oromoon xiqqaa guddaan of baree dabaa fi shira mootummoota Itoophiyaa A hanga Ztti gingilchee hubate kanatti kan Oromoo Itoophiyummaaf kaadhimu yoo jiraate, humni akkasii dura dursoo ummata Oromootiinuu sirriitti waan wal beeka hin fakkaatu ykn osoo beekuu dantaa ummta Oromoo gurguratuuf kan gabaa of baase qofa dha. Yeroo keessa jirru kanatti, dantaa ofiif jedhee Oromoo jilbatti kufee ‘badii kaleessaaf dhiifama nuuf godhii, maaloo si waliin akka bullu nuu eehami’ jedhee kadhachuun kan irraa eegamu, warra jaarraa tokko caalaaf saba kana cunqursaa fi madeessaa bahe malee, Oromoo isa cunqursaa seenaan hin daganneen madaa yoomuu hin fayyine madeeffamaa yoona gahe miti. Oromoo irraa kan eegamu humna isaa kurfeeffatee waaroo ulfinaa ofitti deebisuuf qabsaawee wareegama hanga har’aatti itti baase galiin gahuu dha malee, warra waaroo ulfinaa irraa mulqee waaroo salphinaa itti aguugeef jilbeenfatee kadhachuu miti.
Humnoonni siyaasaa Itoophiyaa kan kaleessa aangoo irra turanis tahee kan har’a aangoo harkatti galfatan Oromoodhaaf tuffii sodaan guutame qabaachaa turan. Tuffiin isaanii kun har’as akkuma jabaatee itti fufetti jira. Oromoon hangamuu baay’atu, hangamuu baratu, hangamuu dachii dinagdee murteessaadhaan badhaadhe irra jiraatu toyannaa keenyaan ala bahuu hin danda’u jedhanii of amansiisanii jiru. Kayyoon qabsoo Oromoo bilisummaa sabaa fi walabummaa Oromiyaa akeekkates isaan biratti “abjuu” dha. Kun amaluma cunqursitootaa ti. Hanga dirqamanitti ummata cunqursaa isaanii jala jiruuf beekkamtii gaaffii mirgaa hin kennani. Qabsaayichi Hindii Mahatma Gandhi amala cunqursitootaa kana jechoota gabaaboodhaan lafa kaaéera. “First they ignore you, then they laugh at you, then they fight you, then you win.” [Jalqaba gurra si dhowwatu, itti aansuun sitti kolfu, itti aansuun siin lolu, itti aansuun ni mootaan.] Dhugaa kana irraa wanni hubatamu diinni yoomuu kadhaa fi magantaadhaan kan hin injifatamne tahuu isaa ti. Kadhaa fi magantaan hafnaan osoma muratanii qabsaayaniiyyuu hanga humni namaa jabaatee isa raasutti kan nama tuf°fatu tahuu isaa jechi Gandhi kun illee ragaa baha. Diinni eenyummaa ofii lakkisanii eenyummaa isaa ergifachuudhaanis garaa namaaf hin laafu. Sun daranuu akka diinni nama tuffattu gumaachuu irraa kan hafe akka matayyaattis tahee akka sabaatti ulfina namaaf hin kennisiisu. Eenyummaa fi kaayyoo ofiitti cichanii karaa hundaan muddanii yoo qaban malee diinni hanga namaa beekuu hin dandeessu.
Humnoonni siyaasaa tokko tokko kan har’as jaarraa kanatti bifa kanaan of gowwoomsanii ummata Oromoos gowwoomsuu barbaadan maaliif seenaa ofiifuu nama barsiisaa turan irraa barachuu akka dadhaban namaaf hin galu. Sadarkaa dammaqiinsi Oromoo har’a irra gahee argamus beekaa ija itti dunuunfatan. Har’a hafnaan kaleessa bara dukkanaa sanayyuu yaaliin walfakkaataan akkasii kun Oromoo gowwoomsee kaayyoo qabsoo ABOdhaan hogganamuu irraa maqsuu hin dandeenye. ABOn gaafa jalqaba dhalatee lafaa ol ka’us didhaalee fakkaatoo keessatti of arge. Garuu didhaalee sana mara irra aanee dhawaatumaan jabaataa yoona gahe. Har’as didhaan kun irraa hin hafne. Haa tahu malee har’aa fi kaleessi tokko miti. Kaleessa ABOn harka tokkoon Oromoo Oromummaa isaa barsiisaa harka kaaniin ammoo diinota bifdaneeyyii lolataa bahe. Har’a garuu yoo xiqqaate Oromoo Oromummaa isaa barsiisuutti milkaawee jira waan taheef didhaalee akkasii kana irra aanuun hanga kaleessaa san ulfaataa hin tahu. Waan hunda caalaa ummanni Oromoo dammaqe cinaa isaa jira waan taheef ummatichiyyuu sochii qabsoo isaa danquu fi duubatti harkisu argaa hin callisu. Qabsichi kan isaa tahuu waan hubateef isumatu qabsaayata. Kun ammoo waggootii 20 darban keessatti deddeebi’ee mula’atee jira.
Ummanni Oromoo bara keessa jirru kanatti anatu-siif-beekaa humnoota siyaasaa alagaas tahee kanneen Oromoo keessaa dhalataniituma dogoggoranii saba dogoggorsuu hawwaniif akka murtee hatattamaa kennuu danda’u fakkeenyonni ragaa tahan baay’ee dha. Akka fakkeenya guddaa tokkootti waan jalqaba bara 2012 keessa tahe yaadachiisuun ni danda’ama. Murni dhaaba irraa bahe tokko maqaa ‘ABO’ jedhu ofitti maxxanfatee ‘Bara haaraatti mul’ata haaraa! Har’a irraa qabee kaayyoo ABO jijjiireetin jira, kana booda kaayyoon ABO Itoophiyummaa malee Oromiyummaa miti …’ jechuun labsatee humnoota siyaasaa tokkummaa Itoophiyaaf dhaabatan gammachuudhaan burraaqsisuun isaa yaadannoo yeroo dhihoo ti. Kanaanis humna siyaasaa Itoophiyaa kan kufaatii ABO arguu hawwuuf onnee dabalee ABO irratti dhadachiisuunis waan dagatamu miti. Miidiyaaleen Afaan Amaaraa kan mormituus tahee kan idil addunyaa humna kanaaf yeroo qilleensaa gadhiisii kennanii akka garaa isaa akka of beeksifatu gargaaranii turan. Haa tahu malee ummanni Oromoo humna akkasitti kaayyoo bilisummaa Oromoo fi walabummaa Oromiyaa gurguratee galma diinaatti gale akkasiif deebii hatattamaa kenne. Didichaan miidiyaalee alagootaas hamilee Oromoo cabsuu hin dandeenye. Akkasitti humni sun galaana sabboonummaa Oromummaa biyya keessaa fi alaa keessaa tufame. Qurxummii bahaara keessaa baate tahe. Maayyiin isaas akkuma hanga yeroo dhihootti garre dhabama seenaa tahee hafe. Diinni murna kana dogoggorsee burraaqsisee waliin burraaqaa bahes amma wal fudhatanii mukukkula bishaan bu’e tahan. Cal calammii tahe!
Namas tahee murni qalbii qabu tokko kana irraa waan guddaa barata. Oromoon maal akka barbaadu dhugaa kanaa fi kana fakkaatan irraa ifee mul’ata. Oromoon kan barbaadu ABO kaayyoo isaa haqaa jabeeffatee irree gurmaaween diina irratti bobba’u arguu dha malee dhaaba irraa cabanii deemanii faaruu kaayyoo siyaasaa diinaa jajjabeessu diina waliin faarfachuu miti. Diina dagaaginni sabboonummaa Oromiyaa yeroo irraa gara yerootti jabaataa deemuu argee abdii murachuudhaan akka soogiddaa baqaa jirutti dhaqanii, ‘Itoophiyoomneerra, gammadi’ jedhanii abdii itti horuun kaayyoo fi fedhii ummata Oromoo akka hin taane ifa galaa dha. Kun Oromoo qalbii Oromummaa guutuudhaan walabummaan yaadu qofa osoo hin taane, Oromoo isa OPDO keessatti jaaramee mooraa Wayyaanee keessa jiruufuu kan liqimfamu hin tahu. Heerri Wayyaanee kan keeyyata 39ffaa jalatti maqaafuu tahu kaa’ameyyuu deemsa keessa gaaf tokko waliin jiraachuun yoo rakkoo tahe gargar galuun akka jiraatu kaa’uu isaatiin warra ifatti labsatee of Itoophiyoomse caalaa akeeka qabsoo Oromootti dhihoo dha yoo jedhame dhugaa irraa fagaachuu hin tahu.
Sagantaan ABO bara 1976 keessa bahe namoota akka Goobanaa Daaccee gantummaadhaan lafa kaa’eera. Goobana gantuu jedhamee kan ibsameef fedhii ummata Oromoon alatti Minilikiif tumsee walabummaa biyya Oromoo humnaan cabsisiisee Itoophiyaatti dabalchiisuu isaatiif akka tahe hin haalamu. Namoonni wayta sanitti sagantaa siyaasaa kana wixinanii fi har’a ABO irraa adda bahan dhugaa kanatti ni amanu jedhamee yaadama. Goobanaa jagnummaa loltummaa malee dammaqiinsa siyaasaa homaatuu hin qabaatin sanaanuu ‘gantuu’ dha eega jennee bara har’a qaroome kana keessatti kanneen dammaqiinsa siyaasaa osoma horatanii jiranii ilaalcha faayidaa ummata Oromoo miidhee kan warra kaanii guutuf dursa kennaniin hoo maal jenna ree?
Addi Bilisummaa Oromoo harás borus biyti teenya Oromiyaa, ummanni keenya Oromoo, kaayyoon keenyas bilisummaa dha jedhee amana. Warra kaayyoon isa fakkaatu waliinii fi kanneen dimokrasii dhugaa fi mirga hiree murteeffanaa ummtootaa fudhatan waliin tumsa jaarratee qabsaayaa ture, ammas ni qabsaaya. Warra kaayyoo isaa dura dhaabbatanii fi kaayyoon isa hin fakkaanneef jilbeeffatuun garuu salphina tahuutti hubata. Qabsoon addunyaa kana irratti tahaniis kanuma keessa darbanii akeeka isaanii bakkaan gahan. ‘Akka abaluuttin sirbaan morma nama jal’isa’ akkuma jedhamu, bara jireenya ofii dheeraa Oromiyaaf qabsaayanii galgala keessa Oromiyaa hallayyatti darbanii Itoophiyaa mirga Oromoo beekuufii diddee guyyuu ummata qabsaawaa jiru mana hidhaatti guurtuu fi ajjeessaa jirtuuf dursa kennuun akkeessaa fuggisoo fi abaaramaa tahuu isaa jala muruu feena. ABOn mirga warra kaanii eeguuf jecha mirga haqaa ummata Oromoo irraa muree waan kennuuf hin qabu; mirga warra kaanii tiksuuf jecha mirga siyaasaa Oromoo sharafuun barbaachisaa tahees hin dhihaatu. Yeroma mirga saba ofiif falmatanitti mirga warra kaaniifis dhaabbachuun akka danda’amu ifa galaa waan taheef, mana waloo ollootaa jaaruuf jecha mana maatii ofii of irratti diiguu ABOn ni morma. Sochii mana Oromoo diiguuf wixxifatamus qabsoon maseensa. Mirga ummta Oromoo guutuu kan bilisummaa fi walabummaa jedhu argamsiisuuf akkuma kaleessaa har’as murannoo irra daran belbeleen ni qabsaawa. Kana hundi akka hubatu irra deebiin ibsata. Ummatni Oromoos dhaaba isaa fi qabsoo isaaf kan durii caalaa wardiyyaa dhaabbatee tikfachaa qabsoo isaa ni finiinsa.
Injifannoo Ummata Oromoof!
Infoo Deeskii ABO
Bitootessa 31, bara 2013
Sabboonummaan Oromoo har’a bakkayyuu daraare diinnan Oromoo yoo yaaddessu lammiif ammoo abdii ol’aanaa dha. Sochiin diddaa gabrummaa barattoonni Oromoo yuniversiitiilee, kooleejotaa fi manneen barnoota sadarkaa adda addaa keessatti taasisaa jiran kanaaf ragaa hangafaa taha. Har’a ‘Dhaloota Qubee’ jechuun kan beekamu dhaloonni jalaa ol dhufaa jiru injifannoolee hangafootaan galmeeffame dhaalee tiksuu fi injifannoolee dabalataa galmeessuuf Oromiyaa mara keessaa of qopheessuu irratti argama. Dhaloota hangafaa kan qabsoo baroota dheeraatiin hundee sabboonummaa hin daddaaqamne kana gad dhaabeef kabajaa fi mararfannoo guddaa kan qabu dhaloonni Oromoo haaraan, tarkaanfiin itti aanu hoo maali, jedhee wal gaafachuu fi mariyachuutti jira. Sabboonummaan Oromoo kaayyoo bilisummaa Oromiyaa mirkaneessuu irratti jaarame akkamitti dhugooma kan jedhu irratti dhaloonni haaraan dirqama seenaan isa irra keesse bahachuuf sochiitti seenee akka argamus ifa galaa dha. Diinni deemsa QBO bifa abdachiisaa kanaan deemaa jiru doomsuuf ijibaachuu irraa wayta itti duubatti jedhe hin qabu. Tarkaanfii humnaa fi haxxummaatiin sabboonummaa Oromoo kolaasuu carraaquu irraa dhaabbatee hin beeku. Tarkaanfii humnaa fudhatee lubbuu qabsaayota hedduu gaaga’eera, qaama hir’iseera. Kumoota hidheera, kumoota biyya irraa baqachiiseera. Tarkaanfii haxxummaa fudhateenis dargaggootaa fi sabboontota Oromoo baay’ee kaayyoo QBO ABOdhaan durfamuu irraa maqsuuf jecha doorsisaanis tahee gowwoomsaadhaan miseensummaa dhaaba bixxillee isaa OPDO guuchifateera. QBO keessattis lukkeelee qabsicha keessaan diigan kumaan kadhimmatee jeequmsa ulfaataa mooraa QBO keessatti gaggeessaa bahee jira. Tarkaanfiileen humnaas tahee haxxummaa kun marti garuu daranuu sochii sabboonummaa fi falmaa mirga Oromummaa finiinsisan malee duubatti deebisuu hin dandeenye; gonkumaas hin dandayani. Diinas tahe kanneen bitamanii shiroota kana irratti itti fufinsaan bobba’an kana akka gaariitti beeku.
Jijjiiramni mirgoota aadaa, afaanii fi ‘ofiin of bulchuu’ kan mootummaan Wayyaanee gurra guddisee lallabatu keessi isaa maal akka fakkaatu eenyu illee caalaatti dubbachuuf kan hamilee itti qabu ummata Oromoo biyya keessaa isa abidda cunqursaa Wayyaanee jala jiru dha. ‘Laalaa madaa ibiddaa isa gubatee beeku tu beeka’ akkuma jedhamu, haalli siyaasummaa, dinagdee fi hawaasummaa ummata keenyaa maal akka fakkaatu ummatichummaan haa dubbatu. Haala sirna siyaasaa cubbamaa impaayera Itoophiyaa keessatti kan affeelamaa jiru Oromoon Itoophiyaa irraa takkaa kabajas tahee galata argatee beeku hin qabu. Kaleessaa hanga har’aatti Itoophiyummaa dirqiitiin dabaa fi cunqursaa guutee dhangala’e keessumsiisuu irraa kan hafe guyyaa takkaaf illee akka lammii biyyaatti mirga siyaasaa abbaa biyyummaa gonfatee oolee hin beeku. Warri kaleessa impaayera tana jaaree fi har’as impaayerattii dhaalee bulchaa jiru lakkoofsaan wayyaboomuu fi dinagdeedhaan lafee dugdaa tahuu Oromoo osoma itti hadhaawuu liqimsuuf haa dirqaman malee, takkaa mirga siyaasaa fi kabajaa saba guddaa fi murteessaa kanaaf malu Oromoof deebisuu yaadanii hin beekani.
Har’a bara itti Oromoon xiqqaa guddaan of baree dabaa fi shira mootummoota Itoophiyaa A hanga Ztti gingilchee hubate kanatti kan Oromoo Itoophiyummaaf kaadhimu yoo jiraate, humni akkasii dura dursoo ummata Oromootiinuu sirriitti waan wal beeka hin fakkaatu ykn osoo beekuu dantaa ummta Oromoo gurguratuuf kan gabaa of baase qofa dha. Yeroo keessa jirru kanatti, dantaa ofiif jedhee Oromoo jilbatti kufee ‘badii kaleessaaf dhiifama nuuf godhii, maaloo si waliin akka bullu nuu eehami’ jedhee kadhachuun kan irraa eegamu, warra jaarraa tokko caalaaf saba kana cunqursaa fi madeessaa bahe malee, Oromoo isa cunqursaa seenaan hin daganneen madaa yoomuu hin fayyine madeeffamaa yoona gahe miti. Oromoo irraa kan eegamu humna isaa kurfeeffatee waaroo ulfinaa ofitti deebisuuf qabsaawee wareegama hanga har’aatti itti baase galiin gahuu dha malee, warra waaroo ulfinaa irraa mulqee waaroo salphinaa itti aguugeef jilbeenfatee kadhachuu miti.
Humnoonni siyaasaa Itoophiyaa kan kaleessa aangoo irra turanis tahee kan har’a aangoo harkatti galfatan Oromoodhaaf tuffii sodaan guutame qabaachaa turan. Tuffiin isaanii kun har’as akkuma jabaatee itti fufetti jira. Oromoon hangamuu baay’atu, hangamuu baratu, hangamuu dachii dinagdee murteessaadhaan badhaadhe irra jiraatu toyannaa keenyaan ala bahuu hin danda’u jedhanii of amansiisanii jiru. Kayyoon qabsoo Oromoo bilisummaa sabaa fi walabummaa Oromiyaa akeekkates isaan biratti “abjuu” dha. Kun amaluma cunqursitootaa ti. Hanga dirqamanitti ummata cunqursaa isaanii jala jiruuf beekkamtii gaaffii mirgaa hin kennani. Qabsaayichi Hindii Mahatma Gandhi amala cunqursitootaa kana jechoota gabaaboodhaan lafa kaaéera. “First they ignore you, then they laugh at you, then they fight you, then you win.” [Jalqaba gurra si dhowwatu, itti aansuun sitti kolfu, itti aansuun siin lolu, itti aansuun ni mootaan.] Dhugaa kana irraa wanni hubatamu diinni yoomuu kadhaa fi magantaadhaan kan hin injifatamne tahuu isaa ti. Kadhaa fi magantaan hafnaan osoma muratanii qabsaayaniiyyuu hanga humni namaa jabaatee isa raasutti kan nama tuf°fatu tahuu isaa jechi Gandhi kun illee ragaa baha. Diinni eenyummaa ofii lakkisanii eenyummaa isaa ergifachuudhaanis garaa namaaf hin laafu. Sun daranuu akka diinni nama tuffattu gumaachuu irraa kan hafe akka matayyaattis tahee akka sabaatti ulfina namaaf hin kennisiisu. Eenyummaa fi kaayyoo ofiitti cichanii karaa hundaan muddanii yoo qaban malee diinni hanga namaa beekuu hin dandeessu.
Humnoonni siyaasaa tokko tokko kan har’as jaarraa kanatti bifa kanaan of gowwoomsanii ummata Oromoos gowwoomsuu barbaadan maaliif seenaa ofiifuu nama barsiisaa turan irraa barachuu akka dadhaban namaaf hin galu. Sadarkaa dammaqiinsi Oromoo har’a irra gahee argamus beekaa ija itti dunuunfatan. Har’a hafnaan kaleessa bara dukkanaa sanayyuu yaaliin walfakkaataan akkasii kun Oromoo gowwoomsee kaayyoo qabsoo ABOdhaan hogganamuu irraa maqsuu hin dandeenye. ABOn gaafa jalqaba dhalatee lafaa ol ka’us didhaalee fakkaatoo keessatti of arge. Garuu didhaalee sana mara irra aanee dhawaatumaan jabaataa yoona gahe. Har’as didhaan kun irraa hin hafne. Haa tahu malee har’aa fi kaleessi tokko miti. Kaleessa ABOn harka tokkoon Oromoo Oromummaa isaa barsiisaa harka kaaniin ammoo diinota bifdaneeyyii lolataa bahe. Har’a garuu yoo xiqqaate Oromoo Oromummaa isaa barsiisuutti milkaawee jira waan taheef didhaalee akkasii kana irra aanuun hanga kaleessaa san ulfaataa hin tahu. Waan hunda caalaa ummanni Oromoo dammaqe cinaa isaa jira waan taheef ummatichiyyuu sochii qabsoo isaa danquu fi duubatti harkisu argaa hin callisu. Qabsichi kan isaa tahuu waan hubateef isumatu qabsaayata. Kun ammoo waggootii 20 darban keessatti deddeebi’ee mula’atee jira.
Ummanni Oromoo bara keessa jirru kanatti anatu-siif-beekaa humnoota siyaasaa alagaas tahee kanneen Oromoo keessaa dhalataniituma dogoggoranii saba dogoggorsuu hawwaniif akka murtee hatattamaa kennuu danda’u fakkeenyonni ragaa tahan baay’ee dha. Akka fakkeenya guddaa tokkootti waan jalqaba bara 2012 keessa tahe yaadachiisuun ni danda’ama. Murni dhaaba irraa bahe tokko maqaa ‘ABO’ jedhu ofitti maxxanfatee ‘Bara haaraatti mul’ata haaraa! Har’a irraa qabee kaayyoo ABO jijjiireetin jira, kana booda kaayyoon ABO Itoophiyummaa malee Oromiyummaa miti …’ jechuun labsatee humnoota siyaasaa tokkummaa Itoophiyaaf dhaabatan gammachuudhaan burraaqsisuun isaa yaadannoo yeroo dhihoo ti. Kanaanis humna siyaasaa Itoophiyaa kan kufaatii ABO arguu hawwuuf onnee dabalee ABO irratti dhadachiisuunis waan dagatamu miti. Miidiyaaleen Afaan Amaaraa kan mormituus tahee kan idil addunyaa humna kanaaf yeroo qilleensaa gadhiisii kennanii akka garaa isaa akka of beeksifatu gargaaranii turan. Haa tahu malee ummanni Oromoo humna akkasitti kaayyoo bilisummaa Oromoo fi walabummaa Oromiyaa gurguratee galma diinaatti gale akkasiif deebii hatattamaa kenne. Didichaan miidiyaalee alagootaas hamilee Oromoo cabsuu hin dandeenye. Akkasitti humni sun galaana sabboonummaa Oromummaa biyya keessaa fi alaa keessaa tufame. Qurxummii bahaara keessaa baate tahe. Maayyiin isaas akkuma hanga yeroo dhihootti garre dhabama seenaa tahee hafe. Diinni murna kana dogoggorsee burraaqsisee waliin burraaqaa bahes amma wal fudhatanii mukukkula bishaan bu’e tahan. Cal calammii tahe!
Namas tahee murni qalbii qabu tokko kana irraa waan guddaa barata. Oromoon maal akka barbaadu dhugaa kanaa fi kana fakkaatan irraa ifee mul’ata. Oromoon kan barbaadu ABO kaayyoo isaa haqaa jabeeffatee irree gurmaaween diina irratti bobba’u arguu dha malee dhaaba irraa cabanii deemanii faaruu kaayyoo siyaasaa diinaa jajjabeessu diina waliin faarfachuu miti. Diina dagaaginni sabboonummaa Oromiyaa yeroo irraa gara yerootti jabaataa deemuu argee abdii murachuudhaan akka soogiddaa baqaa jirutti dhaqanii, ‘Itoophiyoomneerra, gammadi’ jedhanii abdii itti horuun kaayyoo fi fedhii ummata Oromoo akka hin taane ifa galaa dha. Kun Oromoo qalbii Oromummaa guutuudhaan walabummaan yaadu qofa osoo hin taane, Oromoo isa OPDO keessatti jaaramee mooraa Wayyaanee keessa jiruufuu kan liqimfamu hin tahu. Heerri Wayyaanee kan keeyyata 39ffaa jalatti maqaafuu tahu kaa’ameyyuu deemsa keessa gaaf tokko waliin jiraachuun yoo rakkoo tahe gargar galuun akka jiraatu kaa’uu isaatiin warra ifatti labsatee of Itoophiyoomse caalaa akeeka qabsoo Oromootti dhihoo dha yoo jedhame dhugaa irraa fagaachuu hin tahu.
Sagantaan ABO bara 1976 keessa bahe namoota akka Goobanaa Daaccee gantummaadhaan lafa kaa’eera. Goobana gantuu jedhamee kan ibsameef fedhii ummata Oromoon alatti Minilikiif tumsee walabummaa biyya Oromoo humnaan cabsisiisee Itoophiyaatti dabalchiisuu isaatiif akka tahe hin haalamu. Namoonni wayta sanitti sagantaa siyaasaa kana wixinanii fi har’a ABO irraa adda bahan dhugaa kanatti ni amanu jedhamee yaadama. Goobanaa jagnummaa loltummaa malee dammaqiinsa siyaasaa homaatuu hin qabaatin sanaanuu ‘gantuu’ dha eega jennee bara har’a qaroome kana keessatti kanneen dammaqiinsa siyaasaa osoma horatanii jiranii ilaalcha faayidaa ummata Oromoo miidhee kan warra kaanii guutuf dursa kennaniin hoo maal jenna ree?
Addi Bilisummaa Oromoo harás borus biyti teenya Oromiyaa, ummanni keenya Oromoo, kaayyoon keenyas bilisummaa dha jedhee amana. Warra kaayyoon isa fakkaatu waliinii fi kanneen dimokrasii dhugaa fi mirga hiree murteeffanaa ummtootaa fudhatan waliin tumsa jaarratee qabsaayaa ture, ammas ni qabsaaya. Warra kaayyoo isaa dura dhaabbatanii fi kaayyoon isa hin fakkaanneef jilbeeffatuun garuu salphina tahuutti hubata. Qabsoon addunyaa kana irratti tahaniis kanuma keessa darbanii akeeka isaanii bakkaan gahan. ‘Akka abaluuttin sirbaan morma nama jal’isa’ akkuma jedhamu, bara jireenya ofii dheeraa Oromiyaaf qabsaayanii galgala keessa Oromiyaa hallayyatti darbanii Itoophiyaa mirga Oromoo beekuufii diddee guyyuu ummata qabsaawaa jiru mana hidhaatti guurtuu fi ajjeessaa jirtuuf dursa kennuun akkeessaa fuggisoo fi abaaramaa tahuu isaa jala muruu feena. ABOn mirga warra kaanii eeguuf jecha mirga haqaa ummata Oromoo irraa muree waan kennuuf hin qabu; mirga warra kaanii tiksuuf jecha mirga siyaasaa Oromoo sharafuun barbaachisaa tahees hin dhihaatu. Yeroma mirga saba ofiif falmatanitti mirga warra kaaniifis dhaabbachuun akka danda’amu ifa galaa waan taheef, mana waloo ollootaa jaaruuf jecha mana maatii ofii of irratti diiguu ABOn ni morma. Sochii mana Oromoo diiguuf wixxifatamus qabsoon maseensa. Mirga ummta Oromoo guutuu kan bilisummaa fi walabummaa jedhu argamsiisuuf akkuma kaleessaa har’as murannoo irra daran belbeleen ni qabsaawa. Kana hundi akka hubatu irra deebiin ibsata. Ummatni Oromoos dhaaba isaa fi qabsoo isaaf kan durii caalaa wardiyyaa dhaabbatee tikfachaa qabsoo isaa ni finiinsa.
Injifannoo Ummata Oromoof!
Infoo Deeskii ABO
Bitootessa 31, bara 2013
Subscribe to: Post Comments (Atom)


c: text/html

text:
Kaabajamtotaa ilmaan Oromoo biiyyotaa gara gara keessaa jirattan hundaaf !!!
Dhaamsa Caaya Tokkummaa Oromoo Masrii irraa| Adooleessa 1, 2013
Dhamsii keenyaa rakkoo ulfaata ilmaan Oromo biyyaa Masrii ykn Egypt mudatee jiruu qubaa qabdaniis ni hubattan jennee yadna. Akkuma beekkamuu ilmaan Oromoo akkumaa biyyota gara gara kessaa baqatanii jiratan biyya Egypt kessaas baqatanii jiruu. Yeroo amma hala umaameen rakkoo ulfataa keessaa gallee jirraa. Sababnii hiidha laga abbayyaa motumman Wayyanee hiidhaa jiruu ilaalchisee umannii biyya maqaa Itoophiyaa jeedhun nuu fixuuf halaa ulfata fi nama gaddisisuu keessaa jirra. Dhimmaa kana ilaalchisee baqaatonnii Oromoo tokkuummaan wal qabatanii hirirraa nagayaa bahanii jiruu. Hiriiraa kanas balbalaa UNHCR durattii bahanii guyyootaa 24 dandii gubbaa cisaa jiru. Kun kanaan oso jiruu yeroo amma umannii biyyaa motummaa isanii ofirraa fonqolchuf jalqabanii jiruu nutis rakkoo kana kessaa akka midhamnuu sodaa wan qabnuuf balbalaa UNHCR duraa jirraa gara demnus hin qabnuu. Kanafuu dhamsii keenyaa yaa ilmaan Oromoo bakka jirtanii akka nuf iyyitaani fi gargarsaa hatattamaa akka nu gotaan isiin gafannaa.
Gargaarsa ciimaa nu barbachissaa hiriiraa kana akka male jabaannee jirraa rakkoo Oromoo addunyattii ibsuuf hangaa sadarkaa motummattii iyyaa jirraa ammaas akka addaatin irraatti xiyyeefacha jirra toofta haarawaan. Garuu wan ittiin iyyaannuu fi fandii (fund) ykn horii wan hin qabneef sosso’uu dadhabnee. Baqattonnii bay’een raakkatanii wan nyaatan dhabuun rakkinaa ulfataa keessaa jiran. Kanafuu yaa ilmaan Oromoo kan nuu gargaruu dandessaan nu cina dhaabadhaa lubbuu obollawwan keessan, dhigaa keessaanii nuu baarara isinin jennaa. Ibsaa dabalataaf fi gargarsaa nu gargaruu barbaddaniif
- Dura ta’a Caaya Tokkumma Baqattoota Oromo Biyya Masrii obboo Mohammed Mohammed Zain tel.+201117197973
- Qindeessaa dhiimma wali gala Abdulkadir Gumii tel +201112713537 qunnamuun akka nuf birmattaan kabajaa fi jalalaa lammummaa isin gafannaa !!!
Galatomaa

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Friday, October 4, 2013
Yuunivarsiitii Arbaminc keessatti barattootni waggaa 4ffaa fi 5ffaa shira Wayyaanee dura dhaabbachuun diddaa gaggeessan. Poolisooti federaalaas itti bobba’an
Garboomfataan mootummaa Wayyaanee Impaayera biyyattii keessatti dhiibbaa daangaa hin qabnee fi sarbama mirga dhala namaaf dorgomaa kan hin qabne irratti barattootni Yuunivarsiitii Arbaminc diddaa gaggeessan. Mootummaan abbaa irree wayyaanee yeroo mara oduuwwan dharaa foddaa ETVdhaan kan beekamu qulqullina barnootaa jechuun kan lallabaa bahe maaliif fashala jechuun barattootni Yuunivarsiitii Arbaminc waggaa 4ffaa fi 5ffaa hiriira nagaa taasisanii jiran. Barattootni kunneen yeroo nuu kenname keessattii fi akka sagantaa barnootaatti barannee xumurra malee malaammaltummaan baajata hojii fixxaniif nuyi guyyaa lama barannee hin qoramnu jechuun diddaa dhageessisanii jiran. Mootummaan wayyaanee kutannaa fi gaaffii mirgaa kanaan kan dhiphate magaala Bishooftuu keessaa poolisoota federaalaa itti seensisuun doorsisa jabaa irratti gaggeessaa jira. Poolisootni federaalaa magaala Hawaasaa kanaas diddaa kana dhaamsuuf hedduumminaan Yuunivarsiitii Arbaminc seenanii jiran. Humni kamuu dhufu gaaffii mirgaa irraa hin dhaabbannu jechuun qeerroon yuunivarsiitii Arbaminc addeessee jira.
=>qeerroo
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Caraana Gatii Hinqabne [Kutaa Lammaffaa]
By Ibsaa Guutamaa
Continued
Namooti sun Habashaaf bu’aa waatattaa fi sammuquwii, baasii Oromoo fi kolonoota biraan argamsiisaniif turani. Oromoof jarri Habashaa dhaa, goototi saaniis qaltee namanyaattuu malee waan biraatt hin fudhatamanii. Xaxaa sana hunda waliin Oromoon nu amana jedhanii yaaduun ummatichaaf tuffii agarsiisuu fi laalaa isaan hanga yoonaa dandahanii jala darban salphisanii ilaaluu dha. Dhofsisa kam irrattiyyuu waliin dhihaachuuf waan kan darbe kulkulfachiisu hunda of boodatt dhiisanii fi eenyummaa saanii dhugaa waliin dhihaachuu qabu. Ummata koloneeffamaniif Itophiyaan Habashaa dhaa, Habashaan Itophiyaa dha kanaaf isaan irraa addaa.
Addunyaa keessa Biyyi sanyii yk lammii qulqulluun guutame hin jiru. Oromiyaanis akkasuma. Sun biyya ofii irratt moo’ummaa hin dhowwatu. Oromoon takkaa sanyiin yk amanteen ilmaan namaa tokko isa kaan caaluu fudhatanii hin beekanii. Oromoof kanneen Oromiyaa keessatt argaman atoomaan jiraatan fuldurattis sun akeeka aadaa saanii hin faalamne waan taheef atomaan waliin jiraatu. Timjii waan ilaalutt hawaasi utuu Dhaabi Yaayyoo hin dhufin daangaa walii walii ulfeessaa jiraate. Fuldurattis kan gaaffii timjii walirraa qaban akka hundaa tolutt furatuu. Kun qabattee dhibaa miti; kan dhibaa tahe Itophiyaan koloneeffataa fi kolonoomaa qabaachuu fi kolonoti mirga walaboomaa qabachuu baruu dha; gurguddoon Habashaa biyya ofiif malee, bakka bu’oota kolonootaati akka tahu hin dandeenye fudhachuu dha.
Yeroo hundaa waa’ee Itophiyaa qooqa konkaa mararfannoo qubaqabsiisotaa fi walgahii ambaa hunda irratt caraanuun uumaa empayera koloneessaa tahu jijjiiruu ni dandaha? Kanneen dhaloota hedduu kaasanii hanga yoonaa Habashaa tahu dhabun, laalaan namaa gadiitt ilaalama bahuu itt dhagahamu irraa jaalala bituufii ni dandahaa laata? Bara durii eenyummaa namootaa dhosssuun Habashoota qulqulluu dha jedhanii akka fedhanitt dhimma bahaa turan. Jarri sirna saaniitiin liqimfamaniiru. Si’ana jara liqimfaman sanatt dhimma bahuun booqaa sabheddummaa ofitt baasuu yaalaa jiru. Aadaa Oromoott kan guddifatan jara dhalan saaxiluun safuu dha.Yoomallee qaccee Oromummaa qabaachuun Wayyaaneen yeroo itt rorristu mararfatan illee, Amaarri al tokko guddifadhe jennaan keenya jechuun hin dandahamu.
Tigraawayoti empayerich kan waggaa dhibbaa qofa tahu fi abban fedhe irraa dacha’uu akka dandahu fudhatan. Garuu sun hojii irra utuu hin oolin fedha kanneen koloneeffamanii malee federeeshina labsan. Saba bilisa bilisummaan fedha ofii ifsachuu dandahu qofatu fedreeshina filachuu dandaha malee kanneen qabaa jala jiran miti. Kun to’anaa Raas Damissoon Kumsaa Morodaa, Nigusee Faantaa Abiyyuu Galata yk Zallaqaa Bayyana Lammaa Guutama irratt qabaataa turaniin adda miti. Kanaaf hanga yoonaa hin hojjenne; koloneeffataan ammayyuu “finnaa federeeshina” jedhame keessatt olhantummaa qaba. Hiree sabummaa ofii ofiin murteeffachuun ummatoota saba biraa anga’ootaan ciipha’amuun nuffisiiseen Awuropaa keessatt kan beekame Nagaa Westafaaliyaa dura fagoo dha. Warraqsa Industiyaal jedhamu booda finnooti sabaa uumamuun hiree ofii ofiin murteeffachuun addatt hin laalamu. Woodrow Wilson US, Warraaqsi Ruusiyaa fi dhuma irrattis ST (UN) akka akeeka malbulchaa fi seeraatt labsan malee ofii hin maddisiifne.
Akka Waan Wayyaaneen Marshal Stalin irraa kuttee maxansiteett gadooduun maltummaa yk wallaalina irraa kan kahe taha. Mooraa kamiiyyuu haa dhufu yaadi tokko dhimma nuu baasa taanaan lagachuuf maalifaan hin jiru. Oromiyaan roorroo hanga yoonaa irra jiru keessaa walaboomuu qabdi. Dursee walaboommi Oromiyaa mirkanaawuu qaba; sana duuba qofa kan federeeshinni, unka tokkee yk ollaa nagaa tahanii jiraachuuf yaadi kan dhihaachuu dandahu. Yoo waldhabdee furuuf karaan humnaa akka furmaataatt dhihaata tahe kan “walii habaanukaa” jechuu sodaatu hin jiru, garuu sun qoricha hin tahu. Filannoon Oromoon akka dudhaatt, yeroo hundaa waldhabdee karaa nagaa furachuu dha.
Bara nugusaa beekotaan nokkorroo akaakuu lamatu ture. Tokko Itophiyaan saba, kan jedhu; Itophiyaa keessa gosoota malee sabaawoti hin jiran jedha. Inni kaan empayera Itophiyaa keessa aangoon gad qabaman malee sabootii fi sabaawoti jiru kan jedhu. Nokkorrooti sana irraa ka’a dogoggora Itophiyaan koloneeffataa miti jedhu irraa akka ka’an warraqsi qullaa dhaabe. Gurguddoon duubatt harkiftuun tokko tokko qabsaawota Oromoo gidduu wanti baqaqaa fakkaatu akka jiru foolii dhahun galmee dullacha cufame keessa deebi’anii banuu barbaada jiru. Walabummaa irratt ejennoon Oromoo guyyuu haromaa dhufaa akka jiru hin hubannee. Abdatoota kolonummaa yk afarsitoota Itophistoota ta’aniin duubatt deebi’uu hin dandahamu. As irratt kan feenu akka qabattooti Oromiyaa walaboomteen itt ilaalaman diriirsuu dha. Kanneen empayerri akka jirutt tursuu barbaadan qabattee akka rakkina afaanii, gaaffii daangaa, dadeett Afriikan qarooma Afrikaa hin taane waliin dorgomuu laaffisuu fi kkf akka rakkina yoo Oromiyaan karaa walabummaa filatte gahuu dandahan faa kaasu. Gara afaaniin Oromoon afaan ofii ni kabaju, afaan biraa kan saaniitii ol jedhanii hin fudhatani. Ilaalchuma kanaan afaanoti biraas kan eenyuu gad tahu hin fudhatanii.
Waan biyya ilaalu irratt gurguddoon Habashaa tokko tokko Oromoon godinaa kana keessaa waan kiyya jedhu qabaachuuyyuu ni mamu. Ammayyuu hooda Hirmannaa Afrikaa booda akaakilee saaniin koloneeffatoon uumame dhugaa se’anii fudhatu. Guddina godinichaa keessatt qood qabaachuu barbaadu taanaan sana sammuu ofii keessaa haquu qabu. Waan Afrikaan adda farra kolonummaa haaraa tokko qabaachuu ilaalutt, Oromoon fedha waldayyichaa eegsisuuf, tokkummaan fedha ummatootaa irratt hundaawe jiraachuu akka qabu amana. Tokkummaan kun dirqiitt kan Itophiyaa qofa waliinii tahu yk isa keessaa hambisuu tahu hin qabu. Kan jedhamaa jiru Habashaan ummata Gaanfaa irratt mirga dhuufaa hin qabuu dhaa. Mirga walii waliif ulfeessuu qofatu furmaata fida. Seenaan waggoota 3000 Itophiyaa isaan keenya jedhan seenaa gurraachi hundi dhahachuu dandahu kan qarooma Nubbiyaan durfamaa ture. Kanaaf ofis addunyaas gowwoomsuu irraa dhaabbachuu qabu. Argaa dhageettoti saanii Kandasee fi Fari’oonoti Saabaanota caalaa akka Oromoo Kush tahanitt dhihaatan fudhachuu qabu. Kun galmeemaaf malee rakkina amma Afrikaan qabuuf furmaata hin tahu. Yoos qofa kan isaan hawaasa saboota yk ummatootaa keessati sadarkaa ofii isa dhugaa argatani. Seenaa boonsaa olhaana himatan utuu qabanii maaliif akka hannummaatt gadi taahan hin beekamu. Ijoollee saanii akka waan empayerichi Waaqaa gadi bu’eefiitti soba barsiisuu manna angawoo empayera guddaa qaban keessaa tokko akka turan barsiisuu wayya ture. Ijoolleen saanii waa’ee Oromoo akka beektu gochuuf daftaroota Habashaa akka Abbaa Baahiree fi Halaqaa Taayyee yk garadabrsituu dhiheenyaa dhahuun joonjessuu manna qarooma Kusaa guddicha baqqaana Afrikaa gara dhihaa mediteraniyaa hanga Qixxeessoott ture fi ummata sirna demokraatawaa Gadaa barsiisan tahu akka qoratan masakuun silaa gahaa taha.
Namooti tokko tokko seenaa qabsoo fi saba Oromoo roga dhabsiisuu yaalanuu Oromoon manii aggamatan irraa hankaaksuu hin dandahani. Ummatooti Gaanfaa hammeenyaan wal garreffachuu mannaa wal qayyabannoo uumuu irraa kan buufatan hedduutu jira. Godina kanaa, eenyuu biyya ofii fudhatee deemuu akka hin dandeenye mirkanii dha. Kanaaf dhaloototi barabaran keessa jiraachuuf deemu. Bu’aa murnaaf jedhamee ummatoota laalaa fi burjaajii barabaraa irraan gahuun hadoodaa tahuu dha. Utuu malbulcheessitooti hammeenya fi dubbii tuttuquu dhaabanii, tokko tokkoon saanii kan misoomfachuu dandahan, eenyummaa addaa, bakka jireenyaa addaa, seenaa fi aadaa addaa, afaan addaa fi fedha addaa qabu. Kanneen walii baruun kaarra ilaalchaa gidduu saanii jiru dhiphisuu dandaha. Nagaa fi atoomaan jiraachuuf tokko kaaniin ol tahu hin qabu. Al tokko hawwaa fi fedha walii walii kabajuu fudhannaan want wal irraa buufachuu dandahan daangaa hin qabaatu. Tokkummaa olhaanaa akka konfedereeshinaa, federeeshina,finnaa waltokkeellee waldayaa Afrikaa guutuu keessatt fedha bilisa taheen diriirfachuu dandahu. Garuu dura akka ofii fedhan hunda, kaanis jireenya nagaa, gammachuu, walirraa walaba tahu fi sana hojiitt furuun mirgaa akka tahe fudhachuu barbaachisaa. Republika walaba Oromiyaa irraa kan nama yaaddessu hin jiru; muuxannoon Habashaa yeroo tokko walaba tahu, kaan hirkataa tahu qaba jedhanii fudhachuun dhugaa bakkallee miti. Nammi tokko, gabraa fi manyaa ceehee nambiyyumaan jiraachuun ni dandaha taanaan, yoo gurjaan jaarraa darbee keessatt hin hafne tahe Oromiyaatt maaf hin dandahu? Caraanni gatii hin qabne, nagaa, demokraasii yk tasgabii hin fidu; duroomaa fi beela irraa bilisoomu,u akkasumas seeraan bulmaata gad dhaabuu hin dandahu; burjaajii, ofaangessummaa, wal caalmaa, ashkarummaa, deega, jeejee fi dhiiga lolaasuutt qofa geessa. Kana taanaan maliif keessa deebi’anii yaaduun gufuulee godinicha gadadoo keessa jiraachisa bahan irraa hin maqamu? Nagaa, araarri fi gamnoommi haa dabsatan!
Ulfinaa fi surraan gootota kufaniif; walabummaa, walqixxummaa fi bilisummaan kan hafaniif; nagaa fi araarri Ayyaana abboolii fi ayyoliif haa tahu!
Ibsaa Guutama
Adoolessa 2016


text:
Miseensonni Mana Maree Ityoophiyaa fi Neezarlaands Mana Maree Bakka Bu’ootaatti marii gaggeessaniiru.
Hiyyyummaa fi hoji dhabdummaan, godaansi seeran alaa fi shororkeessummaan dhimmoota marii isaanii turan. Rakkoolee kanneenis waliin hiikuuf akka hojjetan himaniiru.
Mana Marichaatti walitti qabaan koree dhaabbii dhimmoota alaa obbo Tasfaayee Dhaabaa Ityoophiyaan dargaggoota fayyadamoo imaammata taasisu baastee hojiirra oolchaa akka juirtu himaniiru.
Godaansa seeran alaas dhabamsiisuuf ciminaan biyyattiin hojjechaa akka jirtu himaniiru.
Ityoophiyaan godaantota biyyoota alaa kuma 800 ol ta’an simattee keessummeessaa akka jirtus yaadachiisaniiru.
Ityoophiyaa fi deeggartoonni ishii Al Shabaab haleelaa akka jiran himanii, garichi lammaffaa akka gochaasaatti hin deebinerra qaqqabeera jedhan.
Duursaan garee Miseensota Mana Maree Bakka Bu’oota Ummataa Neezarlaands Loos Yipmaa gama isaanitiin Ityoophiyaan hojii iyyummaa hir’isuuf hojjettu ni deeggarra jedhan.
Biyyoonni lameen daldalaa fi invastimantiin hariiroo dansaa kan qaban yammuu ta’u, walitti dhufeenya kanas caalmaan fooyyessuuf akka hojjetan himaniiru.
Gareen mana maree Neezarlaands turmaata Ityoophiyaatti taasisaniin, buufataalee godaansaa addaddaa ni daawwatu jedhameet eegama.
Odeeffannichi kan Mana Maree Bakka Bu’oota Ummataati


text:
Isaaniis:
1.Sammuu keessa yaada deddebisuu dhabuu;
Hojiin sammuu inni tokko waa yaadudha. Yeroo yerootti waa xiinxaluu/yaaduu, babarreessuu, dubbisuu fi tapha sammuu qoru/game/ fa'aan sammuu dalagsiisuu baannan sammuun walitti suntuuraa /shrink/ adeema. Sibiilli yoo lafa ture akkuma dandaawu/doloomu/ sammuunis akkasuma.
2.Ciree nyaachuu dhabuu;
Ciree osoo hin nyaatiin yoo hafne, hammi sukkaaraa dhiiga keessaa ni xiqqaata. Wayta kana hojii sammuuf kan barbaachisu sukkaara dhabuu irraa kan ka'e, sammuun miidhamaa deema /Brain degeneration/.
3.Garmalee nyaachuu;
Yeroo hundaa nyaata yeroo isaa eeggannee (yoo beelofne) hanga quufnutti qofa nyaachuun gaariidha. Yeroo baay'ee garuu cireen yoo nu darbe laaqana garmalee nyaachuu dandeenya. Kun ta'uu hin qabu.
Garmalee nyaachuun hiddootni dhiigaa sammuu keessatti argaman miidhuun haalaan dhiiga rabsuurratti akka rakkatan taasisa.
4. Tamboo xuuxuu;
Tamboon seeliin sammuu akka suuntuuru taasisa. Nikootiniin tamboo keessatti argamu dhukkuba waa yaadachuu dadhabuu 'Alzheimer's disease' namati fida.
5. Nyaata qabiyyee sukkaaraa baay'isuu;
Nyaatni mimmi'aawoon sukkaara baay'inaan qaban xuuxama pirootiinii fi bu'aa soorrataa kan biroo xiqqeessuun guddinni sammuu akka qancaruu godha.
6. Hirriiba gahaa dhabuu;
Seelotni sammuu akka du'an/hir'atan taasisa. Kun dandeettii waa yaadachuu keenya gadi buusa.
7. Yoo rafan mataa haguuggachuu;
Kun namootni baay'en kan godhaniidha. Yoo rafan mataa haguuggachuun kaarboondayoksaayidiin sammuu keessatti akka kuufamu; oksiijiinin ammoo akka xiqqaatu gochuun seelota sammuu miidhaaf saaxila. Kanaaf yoo rafnu mataa osoo hin haguuggatin rafuu haa barannu.
8. Nama wajjiin haasaa dhabuu;
Nama cinaa keenya jiru waliin keessumattuu waan barumsa ta'u irratti haasa'uun sammuudhaaf akka ispoortiiti. Kun moobayila, koompiitara tuttuquu fi televiiziyoona ilaaluu irra ni filatama.
9. Boqonnaa gahaa dhabuu;
Osoo nu dhukkubuu hojjachuu fi qo'achuun sammuu miidhuu malee bu'aan argamsiisu xiqaadha.
10. Naannoo qilleensi faalame jirachuu;
Sammuun oksijiinii barbaada. Aarri cilee manaa, konkolaataa fi warshaa irraa dhufu; akkasuma keemikaala akka farra ilbisotaa sammuu suuta suutaan kan midhan keemikala CO,CO2 fa'a of keessa qabu.
11. Alkoolii baay'isuu;
Alkooliin yoo baay'ate narviiwwan sammuu miidhuun dhaamsi narvii dafee akka hin daddabarre gadha.
12. Sammuun dhiphachuu;
Gahuumsa sammuu adadumaan hir'isaa adeema.
13. Bishaan gahaa dhuguu dhabuu;
Seelotni sammuu ni midhamu. Bishaan gahaa dhuguu dhabuurra kan ka'e mataa dhukkubbiin nu eegaluus danda'a.
Kanaaf qabeenya guddaa kan ta'e sammuu keenya kan miidhan kaneen armaan olii irraa of haa eegnu.
Maddi; Dooktar Yoonaa, steptohealth.com fi stethnews.com


text:
Malkaa Caffee:- Hojiin Miidiyaalee Oromoo Harka Tokkoon Ijaaraa Harka Kaaniin Diiguu Akka Hin Taane!
Malkaa Caffee irraa* | Hagayya 2015 (Miidiyaalee Oromoo Hundaaf) Carraa guddinni ‘technology’ yeroo ammaa argamsiise irraa Miidiyaaleen Oromoo muraasni kan dhimma Oromoo tajaajiluu irratti hundeeffaman horatamuun waan nama gammachiisaa ti.…
Malkaa Caffee:- TPLF Deggeruun "Warqee" OLF Deggeruun "Dhiphoo" Maaliif Jechisiisa?
Malkaa Caffee irraa* | Bitootessa 2015 “Dhaadannoo ABO Faana Hiriiree Kan Jiru Eenyu? Saba Oromoo ti. Kun Maal Irraa Kan Madde? Ilaalcha Dhiphummaa Ummatichaa Irraahi.” Abbaay Tsahaayyee (Gorsaa Muummicha Ministeeraa…
ODF @ FINAL EXAM
Malkaa Caffee Irraa* Wal Ijibbaannee Beenaa! Dabartan Sanuu Feenaa, Yoo Kuftan Xurii Seenaa! ——————————– “የወያነ (TPLF) ባለስልጣኖችን በፍርድቤት እጋፈጣቸዋለሁ” “Aangawoota Wayyaanee (TPLF) Wajjin Mana Murtii Duratti Wal Ilaalla!” – Leenco…
Foolii Namaa!
Ogeeyyii wal’aansaa fi Ayyaantuus gaafadhee, Dhukkuba koo fayyuuf baay’een tattaafadhe. Hanlkan na hin raffisu kaasee na teessisaa, Hoomaa “Namaa” keessaa Nama na feesisa. Foolii Namaan dhabe, Maaloo Foolii Namaa! Kanaaf…
OROMOO
Ofumaan caraanee, laagaan na tarsa’aa? Rafaa jiran jarroo, eenyutu na dhagaya? Orma akkamii ti isaan, guyyaa saafaa rafuu? Magan! Sitti Magan ! Waaqayyo Siif Safuu! Ofii wanti hirribaa? Akka hin…
Horii Dha Moo ‘Digimtii’ Dha?
Horii dha moo ‘Digimtii’dha, Baddallee maaltu dhamaasee? Maaliif Bulguu nutti faarsuu? Kan hortee keenya gabaabse. Yaa Baddallee warra Biiraa, maallaqa moo nama feetuu? Warra gumaaf wal barbaadnu, maal dhabdanii jala…
Siidaa Araaraa!
Goota Guutuu Namaa, Mandeellaa faarfannaa, Eenyummaa isaa himnaa, gocha isaa yaadannaa, Du’a isaa ittiin ibsuuf jecha quubsaan dhabee, Nam tokkootu du’e moo Siidaa Araaraatu cabe? Ofittummaa balfee namummaadhaaf dhiigee, Humna…
FINCILA DIDDAA GABRUMMAA
Malkaa Caffee irraa* | Sadaasa 2013 Fincila roorroon dhalchu, fincila aadaa gootaa, Ittisaa roorroo alagaa, tiksaa mirga dhalootaa. Ni fincilla gurmoofnee, ni didanna gabrummaa, Cunqursaa dhabamsiisnee, gonfachuuf bilisummaa. Itti hin…
Gufuu maaf komatu?
Malkaa Caffee irraa* Gufuu Maaf Komatu? Buqqisanii maqsuuf harka osoo qabanii, Arganii irraa maquuf ija osoo qabanii, Gufuu maaf komatu ofumaaf dhiitanii? Rakkina miilla ofii qorachuu dhiisanii. Takkaa ishuma maqsuu,…
Dubbadhu Qaallittii!
Malkaa Caffee irraa* Dubbadhu Qaallittii abaaramtuu lafaa, Yoo dubbachuu baatte xuuriin isaa sitti hafaa. Ajjeechaa Tasfaahuun akkaataa du’a isaa, Si malee eenyu arge jalqabaa-dhuma isaa? Dubbadhu Qaallittii, Oromoon si hin…
Baay’inni Ummata Oromoo 400,000 – 2,000,000 Hin Caalu Jedha Geetaachoo Raddaa
Malkaa Caffee Irraa* Gabrummaa fi cunqursaa dabalatee rakkinaa fi gidiraa dhala namaa irra gahaa turee fi jiru hundaaf sababootaa fi maddeen gurguddoo tahan keessaa tokko ofittummaa dhala namaa kan daangaa…
Tokkummaa
Malkaa Caffee Irraa* | Ebla 23, 2013…
Lakkii Dhiisaa If Irraa!
Malkaa Caffee Irraa* | Ebla 23, 2013…
MEETNI NAMA HARKA JIRU DHAGAA FAKKAATA
Malkaa Caffee irraa* Baatiilee 10 dura (Waxabajjii 2012) barreeffama mata duree “Meetni Nama Harka Jiru Dhagaa Fakkaata” jedhu kana oggaan barreessu, adeemsi marii kan amma ‘ADO/ODF’ dhalchuudhaan xumurame kun jalqabamee…
Qabsoon Bilisummaa Sabaa fi Taphni Siyaasaa Walii Gargari
Malkaa Caffee irraa* | Ebla 14, 2013 Oromoon Afaan qawweetiin cabee bittaa alagaa (gabrummaa) jalatti buluu erga mudatee Jaarraa tokkoo fi walakkaa tahuufi. Yeroo sanaa kaasee bilisummaa akka Sabaatti sarbame…
Meetni Nama Harka Jiru Dhagaa Fakkaata
Malkaa Caffee irraa* | Waxabajjii 2012 Qabsoon Bilisummaa Oromoo kan dhiigaa-lafee fi lubbuu gootota Oromoo kumootaan utubame bu’uurri isaa akka jabaa gadi dhaabbatee jira. Bu’uura kana jabeessanii tikfachuudhaan achi irratti…


text:
Read More
Odaa Oromoo
Aadaa fi seenaa Oromoo
keessatti Odaan akka madda nagaa fi mallattoo eenyummaa, tokkummaa uummata Oromootti
ilaalama. Faayidaa amantii fi siyaasa Oromoo
keessatti qaburra kan ka’e Odaan mukoota jiran keessa baay’ee kabajamaa fi eebbifamaadha. Umuriin isaas haga malee dheeraa dha. Uumamaan lalisaa ta’ee bifti isaa harbuu ykn qilxuu fakkaata. Muki kun yoo caamsaan dheeratelee hin gogu. Kana malee uumamaan lafa jala bakka bishaan ykn jiidhinsi jirutti biqila. Guddinni isaa hanga tokko ol ka’ee dameen isaa waan wagga waggaan dalga dagaaguuf bal’dhatee gaddisa ta’uun namaa fi loonii madda qabbanaati. Gaaddisni Odaa iddoo itti Ayyaanni Muudaa raawwatuu fi miseensonni Gadaa sirna Ayaana ce'umsaa itti sirneefatanuu dha. Galmi Abbaa Muudaa fi teessoon Abbootii Gadaa
Odaa jalatti ijaarama.kutaa lammafati na egadha Ahemad Hassan
Odaa Gurguddoo
Odaan Oromoon
waggaa dheeradhaaf seera jaltti tumaa fi yaa'ii taa'aa ture shani. Isaanis:
...
Read More
Toebee Afaan Oromoo:- Abdiisaa Bancaa Jaarraatin
Oduu nutti hedduumessite hin jedhinaa malee ammaayyuu waan barreessuuf itti hojjadhu hedduu harkaa qaba. Kunis Gamuma
1) Afaan Oromoo
2) Seenaa Oromoo
3) Aadaa fi Duudhaa Oromoo
irratti yoo danda'ee gahee koo bahe jedheen.
Kanaafuu, Torbaan kana Ilmaan Oromoo fedhii isaaniitiin
Hubadhaa
- Beekkumsa qabaniin,
- Humna qabaniin,
- Akkasuma Waan dandeenyuun wal cinaa dhaabbannee Qaawwa teenya wajjiin duuchina waan ta'eef Waamicha Oromomummaa isiniif dhiyeesse.
: Qaawwaa hedduu qabna.
Fkn: Sababnni Dhaabbanni Google Gaaffii Afaan Oromoo Translate
irratti dhiyeessineef mataa mareef inni duraa, Qabiyyee barbaachisu(Needed Resource)
Afaan kanaa kallattiin(Online) argachuun rakkisaa waan ta'eef Afaan Hojii Dhaabbata Google Gaafa ta'e ni rakkanna shakkii jedhu qabu fakkata
deebiin isaan nuuf laatan.
Kana Malees wikipedia Afaan Oromoo fi Marsariitiiwwan tokko tokko
Ragaa sobaa kan dur ilmaan Habashootaa
ol kaa...
Read More
Seenaa Gababaa Oromoo
Oromoon saba Afrikaa keessa jiraatu, kan Itoophiyaa keessaa fi haga diqqoo immoo ummata Keeniyaa fi Somaaliyaa keessatti argamu dha. Sabi Oromoo saba Itoophiyaa keessatti baay'ina ummataan tokkoffaa irra jiru. Akka Qo'annoo bara 1994 (akka dhaha Giriigooriyaanitti) baay'nni ummata Oromoo dhbbantaa ummata Itoophiyaa 32.1% qabata. Har'a baayyini ummata Oromoo miliyoona 25 oli dha. Afaan dubbatamus Afaan Oromoo jedhama.
Oromiya
Ummatni Oromoo ummata afaan kushi dubbatu kan bahaa fi kaaba baha Afrikaa keessatti argaman keessaa tokko dha. Ummatni Oromoo kaabaan hanga Tigraay, kibbaan hanga Keeniyaa faffaca'ee argama. Gaanfa Afrikaa keessa Oromoon saba kushii dubbatu guddicha dha. Akkaataan lafa, aadaa fi afaan isaa Oromoo Afrikaa keessa dabre immoo addunyaa keessatti akka beekamtu isa godheera. Qo'annoon jiru akka ibsutti Oromoon ganna kumaa ol Afrikaa Bahaa keessa akka jiraate amanama (Prouty at al, 1981).
Oromoo Saba "Pastoralist/nomadic" fi "semi...
Read More
AFAAN OROMOO
Afaani jedhu malee
Lakkii innoo afaan miti
Albuuda gatii warqee ...
Hidda - dhiiga seenaati!
Awwaala boolla fagoo
Jibbaafi dhiibbaa danda'ee
Aarsaa lubbuu abbootiidhaan
Dhaloota har'aaf ga'e!
_ _
Afaan koo eenyummaa kooti. Baadiyyaattis, magaalaattis nan dubbadha! Baran rakkadhes, baran aangoo argadhes nan dubbadha!
Mee warri kanarratti na wajjin waadaa seentan eenyu fa'i? Waatu waatu jira!


text:
By Admin on October 7, 2013
Amartii Warii, Irreecha 2013, Irreechaa, New Zealand
Amartii Warii, Culture, Culture/History/Language/Religion, Irreechaa
Kabajaa Ayyaana Irreecha Bara 2013 – Wellington, New Zealand
By Admin on April 17, 2013
Dagafa Abdisa, Dhugoomsaa Dhugaasaa, Guyyaa Gootota, New Zealand, Oslo (Norway), Radio Afuura Biyyaa
Advocacy/Activism, History, News, Politics
Radio Afuura Biyyaa: Kabajaa Guyyaa Gootota Oromoo – Oslo, Norway, fi Wellington, New Zealand Kabaja Guyyaa Gootota Oromoo (GGO) isa bara 2013 magaalota Oslo fi Wellington keessatti ta’e. Obbo Dhugoomsaa Dhugaasaa seenaa jaallewwan isaanii goototaa Oromoo qabsoo irratti kufanii kan isaan dubbatan, gaaffii fi deebii Dr. Dagafaa Abdiisaa woliin ta’e akkasumas kabaja GGO isa Wellington […]


text:
Mootummaan Wayyaanee afaan qawweedhaan erga aangootti olbahee kaasee hidhaa, ajjeechaa, biyya irraa arii’uu fi darara dhala namaaf hin malle barattoota Oromoo irratti gaggeessaa as gahe. Barattootni Oromoo dhiibbaa mirga namummaa fi Dimokiraasii Uummata Oromoo irratti gahaa ture dura dhaabbachuun wareegama qaalii kaffalaa turan. Mootummaa wayyaanee abbaa irreef murtiin dabaa hidhaa fi ajjeechaan QBO duuba kan deebisu itti fakkaachuudhaan itti fufinsaan daba daangaa hin qabne gaggeessaa as gahe.
Gaaffii abbaa biyyummaa barattootni Oromoo gaafatan dura murtii hidhaa fi ajjeechaa dabaan dhaabbachuun kan beekamtu wayyaaneen barattoota Oromoo Yuunivarsiitiilee keessaa mana hidhaatti guurte irratti murtii dabarsite. Sabboontota Barattoota Oromoo 21 kan Yuunivarsiitii Dirree Dawaa keessaa baratan irratti himannaa dharaa kan bane abbaan irree Wayyaaneen mana murtii sadarkaa 1ffaatti murtii hidhaaf dabarsuun murtii dabaa itti murteessite. Barattootni kunneen ji’a jaha guutuuf mana hidhaa mootummaa Wayyaanee gidduu galeessaa Maa’ikelaawwii fi Dirree Dawaa gidduu naannessuudhaan rukkuttaa hamaa irraan kan geessu yoo tahu ammas murtii hidhaa waggaa fi qarshii 500 eegalee hanga waggaa shanii fi qarshii 500tti itti murteessitee jirti. Barattootni kunneen
- Barattuu Daraartuu Abdataa Araarsoo
- Barataa Mootii Baanjuu Ayyaana
- Barataa Dheeressaa Simee Qumbii
- Barataa Dassaaleny Beeksisaa Imaanaa
- Barataa Abdii Birraa Baqqalaa
- Barataa Gadaa Baanetaa Gannaalee
- Barataa Leencoo Teediroos Dheeressaa
- Barataa Darajjee Tasfaayee Mokonnin
- Barataa Ifaa Geetachoo Obsaa
- Barataa Amaanu’eel Ittafaa Sirneessaa
- Barataa Baacaaa Bazzuu Baaldaa
- Barataa Dassaaleny Korsaa Saaphinee
- Barataa Taagel Gulummaa Olqabaa
- Barataa Milkeessoo Qaaqoo Galaalchaa
- Barataa Musaa Umar Tusaa
- Barataa Yeroosan Shallamoo Qabataa
- Barataa Miliyoon Olqabaa Gootaraa
- Barataa Gaaddisaa Asfaaw Rattaa
- Barataa Taaddalaa Baqqalaa Tolosaa
- Barataa Oliyaad Bulbulaa Sambatuu
- Barataa Abdusalaam Huseen Gannaa
Bilisummaa haala olaanaadhaan ni balaaleffata. Murtiin hidhaa fi ajjeechaa waayyaaneen darbu hanga bilisumaa Oromoo fi Walabummaa Oromiyaatti kan itti fufu tahuu uummatni Oromoo beekuu qaba.
Kanaafis Uummatni Oromoo waanjoo garbummaa bara baraan jabaachaa dhufe kana of irraa buusuuf bakka jiruu Fincila Diddaa Garbummaa gaggeessuu akka qabus Qeerroon Bilisummaa waamicha dabarsa. Addatti ji’i Sadaasaa ji’a FDG tahuu hubachuudhaan Uummatni Oromoo bakka jiruutti FDG wal irraa hin citnee fi mootummaa wayyaaneetti xumura godhu gaggeessuuf duuba akka hin deebine quba qabaachisna.
Injifannoo Uummata Oromoof!!
Gadaan Gadaa Bilisummaati!!
Qeerroo Bilisummaa
Sadaasa 5, 2014
Finfinnee


text:
NIYYAALEE HAJJII FI UMRAA[1]
نوايا الحج والعمرة
Yeroo Hajjii fi Umraaf gara Ka’abaa (beytal-haram) deemu kan assin gadii niyyadha:
- Hajjin arkaan (hundee) Islaamaa shanan irraa tokko tahuu niyyadha
- Jazaan nama hajji qulqulluu hajjee jannata tahuu niyyadha
- Namni hajji hajje kan taphaa fi wonta badaa isii keessatti hin hojjatin maasiyaa (yakka) isaa irraa qulqullaayee akka guyyaa haati isaa isa deetteetitti deebi’a
- Hajji jihaada (qabsoo) isa keessa lolli hin jirre tahuu niyyadha
- Hajjiin jihaada dubartootaati. (akka Qabsoo karaa Rabbii keessatti godhuutitti laakkahamaafi).
- Hajji fi Umraa namni wol faanaa oofuun (wol hordofsiisuun) akka buufaan daandii sibiilaa itti dhabamsiisutti hiyyummaa fi maasiyaa (yakka) dhabamsiisa.
- Umraan haga Umraa itti aantuutitti yakka jidduu sanitti namarraa argamu buufti (hayxi)
- Keessummaan Rabbii sadihi. Isaanis : namana Hajjii deemu, nma Umraaf deemuu fi nama karaa Rabbii keessatti qabsaahuuf deemuudha.
- Guyyaa Arafaa worroota Arafaa dhaabatan Rabbiin ibidda iraa isaan ataqa (bilisa isaan taasisa).
- Umraan ji’a Ramadaanaa keessa godhan Hajjitti qixxofti.
- Hajjiin tokkummaa fi wolqixxummaa ummata Muslimaa muldhisa
- Makka (ka’abaan) caaltuu dachee hundaa tan onneen nama hundaayyuu itti dheebitu (hawwitu).
- Salaanni Masjida Harama keessatti salaatu salaata masjidoota biraa keessatti salaatu 100,000 Caaluu niyyadha
- Yeroo Hajjii geeffadhe gara Madiina deemee Masjida Rasuulaatitti salaatee qabrii isaanii zayyaree salaama isaan irratti qara’uu Rasulli salaama kiyya naadeebisuu niyyadha


text:
Hunda dura wareegama qabsoo saba Oromootiif waggoota 30 oliif baasaa turtaniif seenaan isin haa yaadatu jedha. Nu hindinuu ni dabarra, seenaan garuu yoggahuu ni tura. Faaruu kiyya irra faaruu seenaattu caala,
Xalayaa kana akka isiniif barreessu kan na dirqe ilaalchi rakkoo amma mooraa qabsoo Oromoo keessatti uumamteef furmaata argamsiisuu irratti qooda guddaa akka laachuu dandeessan abdiin waan natti buleefi. Yaada kiyya akka qalbiin hordoftanii kaayyoo barootaaf itti dhamaatan, lubbuu ilmaan Oromoo qabsoo kana irratti aarsaa taatee fi ummata Oromoo afaan qawwee jalatti ba'aan salphinaa guyyaa hundaa akka fe'aatti itti dabalamuuf jettanii furmaata dhugaa argamsiisuuf taarkaanfii malu akka fudhattan nan abdadha. Yaada furmaata jedhutti dabruu dura rakkoo barootaaf mooraa qabsoo bilisummaa Oromoo keessatti mul'atu kanaaf sababni maali waan jedhu akka waliin ilaalu barbaada.
I. Dhibdeelee Haala amma keessa jiru kana uuman
1. Rakkoon duraa ABO 1992 booda akka hundi keenya hawwinutti injifatnoolee ummata Oromoo abdachiisanii fi Oromoo humna taasisan gonfachuu dhabuun kufaatii mudate irratti namootni ilaalcha adda addaa akka qabaatan godhe. Namootni hanga tokkoo ABO akka jaarmayaatti yemoo balaalefftanii fi tuffatan kanneen hafan ammoo ir'ina mul'ateef hooggana keessaa nama hanga tokkoo irratti itti gaafatamaa godhanii fudhatan. Akkuma dubbiin bubbultee, dhibdeen ABO keessa jiru daran xaxamaa fi kan furmaata argatuu hin dandeenye tahee mul'atu rakkoo kanaaf namoota irra dabranii kanneen ganda hunda yakkan hin dabamne.
Rakkoon dhugaan namni dhaaba kana keessa isaa qorate hubachuu dandahu kuffaatii keenyaaf sababni guddaan jaarmaya cimaa dhabuu isaa ti. Osoo jaarmaya cimaan qabaannee kufaatii 1992 keessa nu irra gahe irraa dandamachuu ni dandeenya ture. 1992 yeroo chaartaraa baanutti humni nuti qabnu kan diina madaalu hin turre. Leenjisaa fi akaakuunis diinaa fi isa gidduu garaa garummaan ture waaqaa lafa jechuu nan danda'a. Yeroo 1991-2 ummatatti baanetti osoo humnaa fi dandeettii qabnu hunda humna riphee lolaan diina dura dhaabbachuu danda'u ijaaruu irratti bobbaanee haalli amma keessa jiru kun hin dhalatu ture. kun tahuu dhabuun kan agarsiisu akka humna riphee lolaa tokkotti humna keenyaa fi kan diinaa, waan ar'a tahuu fi boru itti aanu tilmaamuuf dandeettiin keenya akka ir'uu tahe agarsiisa. Hunda caalaa ir'inni ture kan murna ykn nama tokkoo lamaa osoo hin taane kan hooggana waloo akka tahe ragaa baha.Waan chaartara booda dhalachuuf deemu hoogganni tokkooyyuu tilmaamuu hin dandeenye. Hunda hooggana dhaabaa beekuu kiyya irraa dhugaa kana tolcheen beeka.
2. Inni itti aanu gaaga'ama 1992 tahe irraa dandamachuuf hoogganni ture tarkaanfii sirreessii fudhachuu dadhabuu isaa ti. Hanga 1998 gahutti hooggana dirreetti hoogganni bakka tokkotti deebi'ee waliin haasa'uu hin dandeenye. Adeemsa baroota dabree irraa barachuun wayyaanee humna isa gitu /tooftaan/ ijaaruun qabsoo bifa haarayaan deebifnee ijaaruu hin dandeenne. Akkaataa ummata itti ijaarru bifa jaarmaya wayyaanee gituun hin diriirsine. Kan biraa hafnaan biyyoota ollaa hoogganni keenya qaamaa keessa jiraataa turetti, daandii "logistic" diriirsuun humna hidhachiisuu fi leenjima waraanaa baraneen hin kennamneef. Bakka hundatti humna waraanaa nutti dabalamaa tureeef barruulee tooftaa waraanaa irraa barsiifamu qopheessuun hin danda'amne.
Hoogganni dhaabaa boolla dhaabni keessa lixaa jiru kana keessa dhaaba baasuuf dandeettii gahaa dhabuun kanneen haaraya dhaabatti dabalaman, kanneen halaalaa ilaalanii fi kanneen barootaaf dhaaba kana irratti cichaa turanii fi "irruma aanna" aadaa jedhu qaban hunda akka of duuba deebi'anii yaadanii fi dandeettii dhaabni kun rakkoo kana keessaa bahuu shakkan gahan. Haala dhaaba keenya kana gadi nyaatu kanaaf hoogganni jiru waloonis tahe nam-tokkeen, hojiinis tahe haasayaan furmaata akkamitti akka argamsiisuu danda'u agarsiisuu dhabuu fi osoo dhaabni kun miidhamaa jiru hoogganummaa irra taa'uun kanneen duraan jaallan kana akka uumama namaa oliitti ilaalan, akka hooggana isaanii ofiin qixxeessan haalli uumame. Kun inni maal narra jiraa qajeelfama natti kenna, waan hooggana isa godhu maal hojjachaa jira bakka jedhu irra gahamuu irra dabramee sadarkaa hoogganni ija tuffiitiin ilaalamu irra gahame. Haalli akkanaa yeroo dhalatutti dhaaba tokko hoogganuu fi hoogganamaa tahuunis ni ulfaata. Irra caalaa ilmaan namaa warraaqsa keessatti nama ilaalu. Waraanni tokko kan ajaja fudhatee du'aaf of kennuuf murtii ajajaan isaa kennu wareegamni jiraatus kan jaallan isaa injifachiisuu jedhee waan amanuufi. Miseensi hojii siyaasaaf magaalatti ergamu tokko osoo qabamee akka wareegamuu maluu fi diinaan dhiphinni irra gahu beeku kan ajaja hooggan isaa fudhatee bakka barbaadametti bobba'uuf murtiin hoogganni isaa fudhatu qabsoo inni of kenneef milkeessa jedhee waan amanuu fi. Hunda caalaa dandeettii hooggana isaaf waan kabajaa qabuufi. Namni gabrummaa jala waan jiraatuuf dirqiitti du'uu hin qabu. Lubbuun isaa waan gabrummaa irra wayyaa ni argamsiifti yoo tahe malee. Haalleen armaa olitti mul'atan kun hooggana irratti abdii ummataa fi miseensotni qaban daake. Kabaan hafte kan akka jaarmayaatti waliif qabamu tahuun hafee akka wal beekkomsaa fi walitti aananiin qofa tahe. Kanaaf egaa ar'a qabso irratti osoo hin taane namoota /hoogganoota keenya irratti wal lolla.
3. Jabinni nama tokkoo ykn murna tokkoo kan madaalamu hojii tokko irratti of kenniinsa inni/isaan qaban osoo hin taane hojjatanii waan mul'isaniini.Akkuma namuu beekutti kanneen ar'a isin waliin jiran hedduun kanneen qabsoo kanaaf wareegama guddaa baasanii fi barootaaf dhaaba keessa turanii dha. Haa tahu malee akka murnaatti hoogganni kun kan madaalamuun yeroo isaan dhaaba kana keessatti dabarsan osoo hin taane jijjiirma ykn guddina isaan dhaaba kana keessatti mul'isaniini. Namni tokko waggaa keessatti guyyaa 360 hojii irra jiraachuu osoo hin taane maal akka calleessee dha. Rakkoo dhaabni keenya 1990-ta keessa keessa ture irra dabree erga Eritreatti hoogganni keenya cehe booda haalli ture ni wayyata waan jedhuu hedduun abdate. Keessattuu 1991 booda yeroo jalqabaatiif tin'isa diplomaasii fi waraanaa waan arganneef. Haa tahu malee haalli mul'ate kan abdii nama kutachiisu malee kan abdii nama horachiisuu hin taane. 1992-96 yeroo dirree turretti, hoogganni namni hagoon jiruu fi osoo marfama keessa jirru, yeroo diinagdee fi galaan ala irraa hin argamne waan socho'aa turre socho'uu dadhabne. Tattaaffiin yeroo hedduu karaa Somalee, Sudaan, fi Keeniyaatiin biyya keessatti WBO gadi dhaabuuf godhame hundi firii dhabe.
Kanneen biyya keessatti fincilaa turan yeroo diinni biyya irraa buqqisu humna isaan ofitti fudhatee isaan hujoomsu dhabee biyya ollaa keessatti salphina baqattummaa uffatee akka jiraatu tahe. Kanneen carraa argatanii biyya ambaa bahan hedduun akka maraataa qofaa haasawutti hafan. Haala kana hundaa irraa kan argame hooggana dhaaba kanaan deemaa ture jalatti hiriiruu fi haala kana jijjiiruuf qooda kennuu osoo hin taane irraa dheessuu fide. Ilmi waan tokko karaa hedduun ilaalee yoo dadhabu abdii kutata. Akka dur hojjadhu sanatti hojjadhee nan milkaawa jedhee waan hin yaadneef waan biraa ilaala. Kana irraa ka'eetti qabsaawotni hedduun kan hoogganni kun eessanuu nu hin gahu yaada jedhu irra gahan. Kana booda addaan faffaca'uun uumame. Hoogganni dur akka utubaa hundaa kabajaa "Wajjirra" qabsaawotaa fi ummataa inni keessa taa'uun nama hunda waliiti harkisaa ture kabajaan sun laaffannaan kan walitti hafe waliif mararfannoo qofa tahe. Ammas irra deebi'ee kan Oromoo qabsoo akkamitti fuula dura tarkaanfachiifnaa osoo hin taane namoota irratti wal loltuuf kanaafi natti fakkaata.
4. Waldhabiin 2000 uumame murna QC dhale. Murna kana waliin qabsaawotni lakkoobsaan hin tuffatamne achi bahan. Qoodama dur ture irratti qoodama biroo dabalate. Rakkoo kana furuuf tattaaffiin hedduun godhamus rakkoon ar'a deebinee akka humna tokko hin taane nu godhe akkaataa dhibdeen sun itti qabamee dha. Keessatti kanneen dhaaba kana irraa achi bahan diina jedhanii yakkuun namootni akka daran madaawanii jaala isaanii diina godhatan godhe. An yeroo sanatti faallaa murna QC dhaabbadhee kan natti himamaa ture, murni kun TPLF waliin qunnamtii qaba, mallaaqa hedduu akka diina irraa fudhatan ragaa qabna kan jedhu ture. Dhugaasaa Bakakkoo nan beeka. Nama 1992 irraa kaasee hanga fottoqanitti WBO rakkoo sana hundaa jala qaxxaamursee dha. Xiqqaatu yeroo hamtuu sana humna diina jalatti gatee biyya ambaa hin baane. Jaala akkanaa jaallan isaa diina jedhanii yakkuun deebi'ee akka jaala jedhuu hin dandeenye godhu. Yeroo AWOn ijaaramte Amaan Kadiir fi kanneen isa waliin jiran akka diina waliin hojjatan dhageenne. Kana oduu karaa dabartu osoo hin taane hoogganootni keenya kanneen ABO bakka bu'an odeessa dabarsaa turanii dha. Osoo boruuf hin jedhin gadi baanee barruu fi afaaninis wal xiqqeessine. Diigamni itti fufe. Hunda caalaa haalli booressan 2008 kan dhalatee dha. Akkuma dhaaba keessatti wal dhabbiin mumul'achuu eegalteen ololli gandaan Oromoo walitti buusu eegale. Gadi bu'amee waan namni nyaatu bakka bulee fi oole, waan gaarii jireenya keessatti qabsoo kanaaf godhame hundi dagatamee hammeenyi daangaa dabre dagaage. Ar'a inumaa bira dabree walgahii jijjiiramaa irraa Abbaa Duulaa fi Juneeydiin qooda fudhatan kan jedhuutu jira. Kun cubbuu guddaa dha. Ummata sochii kana deeggaru tuffachuu dha.
Akkuma duratti tuqe, ABOn laaffachuun, dhaabni akka utubaa fi gaaddisaa qabsaawotni itti golgatan gaaddisa hiriyummaa fi gosaan bakka bu'e. Filmaatni dhabamee namuu of baasuu akka filatu dirqamae. Anis yoo waan hojjadhuun Oromoof bu'aa buusuu hin dandeenne kanuma filadha. Gabayaa maraataa keessatti kan maraataa tahu kan nama nagayaa tahuu barbaaduu dha.
Egaa kana irraa wanni an argu diigama keenya keessa alagaan akka hin jirree fi itti gaafatamaan numa qabsaawota tahuu dha. Dhaaba keessatti dhibdee keenya furachuu dadhabnee yeroo waggaa 10 hin geenne keessatti dhaabni sadi dagaagu nama biraa komachuu hin dandeennu. QC, AWO fi jijjiirama irraa kaasee kanneen diina waliin hojjatan akka hin jirre namuu ni beeka. Osoo kun dhugaa tahee silaa kkuma 2000 keessa nutti himame J. Galaasaa fi Dhugaasaan Finfinnee jiru ture. Silaa Amaan Kadiir faan Caffee
Oromiyaa keessa jiraatu. Kanaaf akka natti mul'atutti rakkoo kana kan facaase qabsaawota Oromoo ti, kan dagaagses numa.
II. Haala ammaa kanaan itti fufnu balaan dhufu maali?
Akka amma argaa jirru kanatti itti fufnu Oromoo keessattti namni wal dhagahu ni hafa. Ummata qabsoo bilisummaa bifa nuti gaggeessinuu kana keessa dabree nilkaaye keessaa hayyuu hedduutu burqa. Generaalota lammiin itti abdatuu fi ajaja isaanii fudhatee nagummaa ummata isaa tiksuuf du'a irraa hin deebinetu mul'ata. Jaarmaya akka keenyaa dhibdeen xaxamee horofa keessa seenee hunduu keessa bahuu dadhabee waliin horofa dhiitu kana keessatti hunduu wal qixa tahee kan wal dhagahu dhabama. Ar'a kanneen kaleessa akka hooggan biyyoolessaatti ilaallu gosa gadi bu'anii hooggana gandaa tahanii jiru. Hedduun isaanii wareegamni isaanii dagatamee salphifamanii manaa bahuu hanga dadhaban gahan.
Haala amma mul'atutti osoo hin jaalatin daran gama gandaa wal dhiibaa jirra. Tarii ar'a namoota hanga tokkoo kan gandi isaa dhagahutu jiraata. Akka kanaan bakka gahuu waan hin dandeenneef garu boru gufuun tokko mudatuu fi sochiin qabsoo jaarmayootni adda addaa godhan kun gufatu hayyuu jedhamee kan namni tokko maatii isaa malee jala hin deemne mudachuu mala. Xiqqaatu ar'a Oromoo manguddoota gandaatiin walitti fiduu ni danda'a. Haalli kun itti fufi Oromoo miliyoona afurtamaa nama tokko tokkoon irraa deemuu mudanna. Kun ammaa waan hin taaneef nu hundi qe'ee wallaalummaan dhaalamee fi ummata diigamaa taanee hafna. Namootni hedduun dharaan kanneen umriin bubbulan yakku. Osoo dhaloota haarayaaf dabarsinee rakkoon hundi ni hafti jedhanii yaadu. Kun dhugaa tahuu mala. Haala amma jiru yoo ilaalle garuu balaan mooraa qabsoo keessatti dhoohe xiqqaa guddaa faalee jira. Namni tokko tokko Oromoo biyya alaa kana malee ummatni biyyaa nagaya qaba. Kanneen ala jiran "Kuulii" isaanii malee qabsoof homaa hin yaadanii irra dabarree biyyatti of ijaarra kan jedhanii of soban nan dhagaha. Akkuma barootaaf of sobaa jiraannetti of sobuu yoo itti fufuu barbaadne malee haalli biyya jirus kana irraa fagoo miti.
III. Kanaaf Furnaatni Maali?
Furmaatni Jiru tokko qofa. innis qabsaawota Oromoo gidduutti araara buusuu dha. Kanas godhuu kan danda'u namoota qubaan lakkaawamanii dha. Kanaaf ammoo isin caalaa namni furmaata argamsiisuu danda'u hin jiru. Akka an amma yaadutti dhaaba keessan, ykn akka namni hedduun jedhutti "shanee" hudhama kana keessa baaftanii humna taasisuu fi humna kaayyoo bilisummaa bakkaan gahu godhuu yaadan jedhee amana. Murratnoo keessanis hin shakku. Akka natti fakkaatutti garuu karaan salphaan humnoota Oromoo hunda tokko godhuu caalu hin jiru. Akeekni keessan kun bakka gahuuf kanneen ar'a gandaan akka waan mirga Oromootti hin amanneetti yakkaman, qabsaawotni dharaan maallaqa diinaatiin kaayyoo diinaa bakkaan gahuuf deeman jedhamanii moggeeffaman hundi hooggana tokkoo fi dhaaba tokko jalatti hanga hin deebi'initti humna tahanii as bahuun ni ulfaata.
Akka carraa seenaa tahee bu'ureessitoota ABO gadi dhaaban keessa namni ar'a itti gaafatama qabsoo guddaa irra jiruu fi hojii qabsoo dhuunfaa godhate isinii fi namoota qubaan lakkaawaman tarii 5 hin caalle qofa. Jaallan babbareedoon, goototaa fi hayyoota hedduu waliin baatan wayyabni isaanii ar'a wareegamanii jiru. Hawwiin isaanii fi dhaamsi isaan yeroo wareegaman dhaammatan hundi akka hangafaatti isin harka jirti. Akka hangafaa fi hambaa jaallan kaleessa dabaranii sanatti ba'aa kana dhalootaaf dabarsuun yeroo ar'aa isin irratti kufee jira. Umriinis tahuu baatu dirqama ar'a irra jirtan irraa qabsaawota kan isin caalaa hangafu hin jiru. Hangafti, ykn manguddoon araara buusa. Wal dhabbii lammii keessatti bakka ol'aanaa kan qabu lola sana injifachuu osoo hin taane nagaa lammiin hundi irraa baratuu fi itti waartu argamsiisuu dha. Kanaaf, jaallan wareegaman, kan ar'as wareegamaaf tarree hiriiranii fi saba Oromootiif jettanii mooraa qabsoo keessatti nagaa buusuu irratti akka hojjattan isin gaafadha. Kana fiixa baasuuf, kanneen ar'a jaarmayoota Oromoo adda addaa hoogganan, manguddoota golee Oromiyaa hundaa walitti dhufan,Abbootii Amantii fi hayyoota Oromoo walitti yaamuun dhibdeen kanaaf furmaata akka barbaadan godhuu barbaachisa. Nagaan qabsaawota Oromoo hunda walitti fayyisu kan dhalatuu dandahu garuu mataa [akka nama tokoo fi qaama hooggantaniitti] keessan irraa kaatanii ir'ina dabreef itti gaafatama fudhachuun akka hunduu garaa isaa banaa godhee ir'ina isaa amanee qaama furmaata of godhu karaa banuu qabdu. Kanaaf osoo ooltanii hin bullee nagaa lammiin barbaadu kana argamsiisuu irratti akka bobbaatan isin gaafadha.
Waaqni Oromoo isin haa gargaaru.
Lammii Oromoo barootaaf kabajaa saba isaa fi tokkummaa saba isaa hawwaa ture, yoggayyuu tokkummaa fi kabajaa sabaa dursu.
abbaa barruu kana barreesse qunnamuu yoo barbaaddan dhaamsaa fi yaada qabdan karaa shigido@gmail.com ergaa


text:
Oromoon surraa, of ifsachuu, ofbulchuu barbaadu.
Oromoon sagaleen saanii akka dhagahamu barbaadu
Oromoon moo'ummaa barbaadu
Olloota isaanii mo'ummaa ofii shakalachaa bilisummaan jiraatan waliin nagaan jiraachuu barbaadu (furan kiyya)*Bonnie Holcomb(7/14/12)
Ibsaa Guutama irraa* | Onkololessa 2012
Qabsaawoti Oromoo yeroo jalqabaaf ijaaramanii gadi bahan kan kaasan gaaffii ummati Oromoo ergaqabamee kaasee guungumaa ture. Ummati Oromoo maal barbaadee gungume yoo jedhame ofiin bulummaa yk walabummaa fi birmadummaa sarbame deebisee gonfachuu dha deebii jedhu argata. Sararan ol haanan haasaa Bonnie Holcomb WQOirratt gotee keessatt gaaffii Oromoon maal barbaada jedhu kaastee tuqaalee tarreessite keessaa fudhatame. ABOn Oromoon maal akka barbaadu himutt erga ka’e walakaa jaarraa ta’uuf deema. Oromoon saba guddaa, qaroo, hala kamittuu madaquun isa hin dhibne, homishaa, sammuun taadhii ta’e, jagna maaliinu hafaa hin qabne ture. Diinoti saa danuu seenaan erga qabatanii, akka makiinaa hoomiishaa, geejjibaa, ijaarsaa, quunnamtii fi ajjeechaatt tola yk gatii bushaan dhimma itt bahaa jiru. Haala jiru tursuuf akka inni deeebi’ee of hin barre qaccee Oromummaa keessatt hafte haquuu fi hamilee saa burkuteessuuf waan danda’an hunda tolchaa jiru. Kan isaan xiyyeeffatan hameessa saanii Oromoo balleessuu utu hin ta’in Oromummaa doomsuu irratt. Sana, yaa’a keessa utuu fixasanyii hin raawwatin tolchuun hin danda’amne. Oromoon hunda hubataniiru; eenyummaa saanii golgame deebisanii hanga gonfatanitt sabummaan itt fufanii jiraachuu akka hin dandeenye barataniiru. Kanaaf qabsoo walabummaa eegalan. Dandeettii saanii riphaa sochoosuu dandeenyaan kan jala dhaabbatu hin jiru.
Qabsoon Oromoo yeros firoomsatt tokkummaa qaba ture. Gaaffii ka’e deebisuuf itt sissiqameera ta’a malee kan gaafatame harrallee deebii hin arganne. Isa dura bu’uurri dhokatee ture gadi bahee jaallewwan tamsaasee. Heeraa fi seeratu cabee, kaayyootu dagatame. Sanaan hundi wal ciiga’uu fi wal mamuutt ka’e. Golee tokko yeroo xexxebi tokko darbatamu hunduu wal duukaa huursutt ka’a. Akeeki saa maal jedhee hin gaafatu. “Dhagaa walitt darbachuu, walhankaaka dhaloota dullachaa fi haaraa gidduu” yoo jedhani wal harkaa fuudhanii afarsan malee maaliif akka wacamaa jiru hin gaafatani.Turee, hangi tokko waan it akeekame baruu hin oolle. Amma qubqabsiisii ambaa irraa akka dhageenyutt kan walfakkaatan walitt fuula deeffataa jiru. Wal amanteen badde suuta dhiinaa kan jirtu fakkaati.
Kaan addunyaan jijjirame jedhu. Addunyaan eenyuuf jijjiirame, tokko garboomsee kaan gooftomsuuf moo itt bahi saa maalii hin jedhani. “Gaaffiin Oromoo dulloomee jijjiiraa” yoo jedhan harka rukutu; ammallee saafila yoo jedhames harka rukutuu fi kan dhufe hunda duukaa qeeqa malee girrisuun Oromo ala Badiif barsiifata ta’aa jira. Qeeqaan yaada kan laalutu dhibe. Akkuma Wayyaaneen ABO dhangaa dhahaa jiru qaanii malee hin jiru jedhaa bahe hardha Oromon tokko tokko, Oromoon hooggansa malee hafe, ABOn burkataaweera jedha jiru. ABOn hardhas baroodaa jiraa, dhaaboti Oromoo walabi biras jiru, hoggansa kennuu kan danda’anis kumootatu jiru. Sana barbaaduuf galtuu Itiyoophiyaa ta’uu hin barbaachisu. Kun hundu qaama duula dhaabota Oromummaa hidhatanii bobba’an busheesuuti. Kan ABO gad dhiisan kanneen gaabbiin kan tufan arraaban yk diiguuf luuxanii galanii milkii dhaban ta’uutu mullata. Kan naamusaan gaggeeffamanis jiru ta’aa. Gaabbuun mirgaa, garuu waan hardhaa haatahu kaleessa dhugaa baasuun nam guddummaa dha. “Ani duunan sardoon hin margin” jette harrettiin isa jedhamu akka hin taane. Yoomu dhuuga dabsuun iriguun nama hin ga’u.
Kaasan rakkinoota Oromoo, malbulchaa, diinagdee fi hawaasomaa, keessattuu rakkina diinagdee fi malbulchaa irraa maddaa. Oromoon garri caaluu qotee fi tikfatee bulaa dha. Halagaan qabate caasaa malbulcha saa diigee, nama saa hedduu ajjeesee hedduu gurgurate; lafa saa irra fudhachuun mootummaa fi ashkaroota ofii badhaase. Sochii saa fi kan beellada saa daanga’ee. Qabiyyee akaakileen saa tursaniif irratt gabbaarii ta’ee humna fi qabeenya saa halagaan tola dhimma itt bahuu eegale. Qeyee fi maatii isaa irratt abbummaa dhabe. Roorroon irratt raawwatamu hammaa baanaan daarii hanga daariitt guungumu eegale. Sun utuu hamaa caalaa hin fidin murni halagaa tokko fala lafti kan ummataati jedhu fudhate gadi bahe. Sanaan finnaa haa tahu abbaan lafaa akka lafti harkaa bahe himamee. Labsa lafaa fi lallaba hojiitt furaa sabbonoti Oromoo harka keessaa qabu turani. Cunqurfamaan gammachuun dhiichise. Jiraadhu “Darguu” jedhe. Utu inni dhiichisa jiru labsi foyyeffamee “lafti kan finnaati” jedhame. Ummatichii gammachuu dhiichisa tibba tokkoof malee harka duwwaa hafe.
Qabsaawoti Oromo sana yeroon hubachuun ABO ijaaruu duraan eegalan itt fufanii jabeessanii. Yeroo gabaabdu keessatt yaada geeddarachuun Dargii fulduraafis akeekkachiisa ta’ee. Dargiin girrigirrii duraa keessa qotee bulaan akka bilisummaan itt dhagahamu tolchee ture. Isa dhiisanii abbaa lafaa irratt akka xiyyeeffatan kakaase. Sana irratt utuu dhagaa guurani inni yaabbii tolfate. Gibira caalaa irra buusee. Ijoollee saa akka fedhett duulatt guuruutt ka’e. Tolaa fakkaatee hamaa mootota isaan dura turan caalaa irraan gahe. Dura dhichisiisaa boda dhiituun Dargii duubas ittuma fufee. Oromoof aadaan saas, dudhaan saas, mirgi saas, afaan saas homti saayyuu hin deebineef. Sirni empayera garuu raafamee ture.
Kanaaf barbaachisummaan qabsoo Oromoo caalaatt hubatamaa fi ho’aa dhufe. Diinoti saas akkuma dudhaa saanii qabsoo aangoo keessaa walirratt oofaa turani. Kanaaf jara mootummaa saaniitt fincilan sana ABOn fakkeessaa saaniin dagamee akka firaatt ilaaluun ija irraa fudhachuu hin oolle. TPLF fi EPLF Dargii waliin miira sabummaa hirmatan qabu. Mirga Oromoon walabummaaf qabu beekuuf yaada hin qabani garuu akka OLF Dargii finqilchuu gargaaru ni fedhu. Oromiyaa too’achuun akka anjaa diinaggee fi tarsiimo qabu lachanittuu ni muldhata. Qabi saanii eegalaa akka Dargii hamaa tahuu baatuyyuu hobbaatii inni Oromiyaaf qabu tokkummaa, kolonummaa jalaaa hin baane. Eertraan ammayyuu walabummaa Oromiyaa hin deggertu. Tarsimoof garuu murnoota sochii bilisummaaf gaaddisa kenniti.
Kana irratt TPLF fi EPLF firoota Habashaa dudhaan walitt fufamuuf rakoon hin mudannee. Gaaffiin saanii caasaa finnicha kan tuqu akka hin taane beeku. Akeeki ABO kolonii qabamuu saa firooti sun gargaaran walabomsuu waan ta’eef, amansifachuun akka jara kaanii hin salphatu. Farajooti Teedros, Yohannis, Minilik, Tafarii fi Dargiin duula humna Oromoo cabsuuf tolfame hunda irratt gargaaraniiru. Boodanas ABOtt dudda galfatanii TPLF kan gargaaran isaani. Muuxannoo irra, bu’aa argannaan wal ganuu irraa akka hin deebine waan beekaniif fedhi saanii isaan biratt akka eegamu mamiin saanii yartuu dha. Oromoon saba guddaa waan ta’eef akka fedhan dhommoqsuu danda’uu ofii ciicachu hin oolani. Kanaaf hariiroo uumuuf Oromoon jara kaan caalaa karaa fagoo itt deemuutu irraa eegama.
Bara 1991TPLF ABO waliin hidhati uummate hin turin cite. Isaa as waan diinagdee ilaalutt hariiroon ummati lafaa fi qabeenya lafaa gadii fi ol jiru irratt qabu isa durii caalaa hammaataa dhufe. Akkuma mootota isa duraa Habashaa gaaraa gadi guuree fedhaa Oromoo malee Oromiyaa keessa qubachiisutt ka’e. Lafa magaala fi biyyaa, dureeyyii garba gamaa fi kanneen empayerittii keessaa horii qabanitt gatii cabsee gurguruu eegale. Kan bitan ummati buqqa’uu, lafti haddhaan faalamu, fayyaan nama, beelladaa fi biqiltu dorsifamuuf kanneen dantaa hin qabnee. Mootummichis uumaa fi qabeenya manca’uuf garaan hin raafamu. Ammas Oromoo fi maddi binagdee saa gargar fagaataa deeman. “Ciisanyummaa” illee dhabee dudhaa ofii malee kadhattuu karaa irra ta’aa jira.
Gara malbulchaan erga qabamanii hamma hardhaatt Oromoo galtuu qabatanii roorroo biyyarraan gahaa bahani. Bulcha keessatt kan isaan qooda fudhachiisan kanneen bakka saanii bu’anii dhiiga saba saanii boorrachuuf fedhaa qabani. Hardhas maqaa sirnichaa haa jijjiran malee sana irra adda hin taane, qabeen saa sanuma. TPLF, EPRDF jechuun gola inni gooftaa itt ta’e dhaabee, boojuu fi galtuu maqaa ummatootaa itt baasuun goloota sadii ofii alatt uumeen ijaare. Sanaan bifa empayerummaa bulcha saa dimimiseesuu yaalaa jira. Akka farda gaarii Habashaamitii of dura buusee akka farda, luugamaa fi qaccee qabatee gulufaa jira. Qarooma kolonootaatt arraba baasuun kun hanga yoomitt irra ilaalama? Egaa TPLF imaammata diinagdeen kan isa dura turaniin hagas adda miti.
TPLF, akeeki saa mootummaa olhantummaa gola tokkoon kan masakamu ta’uu himate. Maqaaf garuu mormitooti yoo harcaatuu argamte funaanattaa akka jifaaraatt tajaajilu hayyame. Akka waa’ee angoo hin abjoonne dursee murteeffameef jechuu dha. Ilaalchi addunyaa EPRDF Abiyootaawii Demokrasii kan ilaalchi tokko olhaanaa itt ta’e jedhame.Ilaalcha sana kan qabu isa qofaa. Imaammata diinagee kolonotaa fi malbulchaan qabu irratt kanneen isa duraa irraa inni addummaa bu’uuraa hin qabu.
TPLF karaa hawaasomaa jijjiirama muddama afuura baafachiisuuf tolchee jira.Gaaffiin afaanii isa muummicha hin ta’in malee kan Oromoon qabsaawuuf keessaa tokko ture. Kan Dargiin gowwoomsaaf aggaamee irra darbe inni akka ittiin hojjetamuu fi baratamu ABOn irratt walii gale. Daangaa Oromiyaa ABOn bara hedduuf yaayyoo saa beeksisaa ture hunda hin tahin malee hanga tokko fudhatee jira. Sanaan mallattoo empayeraa saanii keessaa tokko, fakmishoon “Xaqilyaayi Gizatii” haqamuun Amaara wacabbarsiisee. Heera Habashaa keessatt yeroo duraaf sabootii fi sabummooti jiraachuu fi mirga qabaachuu saanii galcheera. Sun injifannoo qabsoon galmeeffame ta’uyyuu waliigalteen saa argamuun kanneen isa duraa irra caalaa abshaala ta’uu saa agarsiisa. Garuu empayerummaa Itiophiyaa jijjiiruuf fedhaa dhabuun saa tokkummaa angafoota saa waliin qabu mirkaneessaa.
Mirkanii olitt ka’an akki Oromoon itt ilaalan tokkummaa ilaalchaa uumuufi danda’a. Waan Oromoon jala darbeef hundi furaa wal hin fakkaanne kennu yoo ta’e tokkoomuun kan ilaalchaan tokko ta’anitt hafa. ABOn haala hawaasa Oromoo keessa jiruuf seenaa naannaa erga xiinxalee duuba barbaachisummaa Republika Oromiyaa demokratoftu dhaabuuf qabsaawuu malee ilaalchi komunistoota Itiyoophiyaa akka hin baafne amanee sagantaa malbulchaa baafate. Biyyi tokko eenyummaa saatiin ulfaatee gammadee jiraachuuf walaba tahuu qaba. Yaada kanaa alatt kan empayera Itiyoophiyaa demokratessinee hanga danda’amett mirga sabummaa Oromoo achi keessaan kabachiisna kan jedhan jiru. Fedhaa Oromoo qofa osoo hin ta’in kan koloneeffataafis yaaduu qabna jedhuu. Kun hariiroo dudhaan ABOn qabaataa tureen adda. Oromoon eenyummaa ofii qaba moo hin qabu? Oromiyaan empayera waliin firommi see maali? Abbaatu of gaafachuu qaba. Kamuu haa filatu safuu fi taajjaba haa baratu.
Si’ana komee “diina dhiisanii dhagaa walitt darbatu kkf” afarsamaa jira; garu dhugaa miti. Adda addummaa yaadaa fi wal balaaleffachuutt yeroo dabarsuun tolaa hin qabu. Yoo ifsoota sobaan tuttuqamaniyyuu, kan hedduun si’ana of qabaa jiran sanaaf fakkaata. Qabsoo keessatt jeeqammi cinaan dhufu waan eegamu. Dhagaa furuursa arrabaa walitt daddarbuun isaan keessaa tokko. Kan sana tolchan qabsaawota dhugaa osoo hin ta’in, kashalabbootaa fi keettoo diinaa kan ta’ani. Walitt qabani hunda jala dhaabbachuun malee komen wanti sirraawu hin jiru. Dhuma irratt sararaan dhugaa qabu injifatee bahuun waan hin olle. Badaa caaluu irra maquuf, daaya akkamiiyyuu egeree Oromiyaaf qabaatan, halagaa fuulduratt ildiima saaf sarma, sodaa fi rom’ma, ulfina sabicha gad cabsu agarsiisuun fafaa. Akka sabaa fi abba tokkeett, saba haa ta’uu abba tokkee kam irraayyuu sadarkaa walqixummaa gadii fudhachuun salphina. Kan dhalootan ulfina hin beekne maqaa Oromo dhahachuu hin qabu. Meeshaan diina akka itt ilaalamutt ilaalamuu irra hin hafu. Garuu nammi tokko hanga fedhaa sabicha irra hamaa hin buufnett, filannoo saaf dhagaa itt guuruun cubbuu dha. Hangam walitt aaran, sararaan arrabaanillee yoo irra darbame safuu ta’u jiraachuu qabaa. “Safuu fi ilaa fi ilaameen” utubaa golee ijarsa Oromummaati. Faaruu lolaa “Citaa mana keetii hin ijjeerin kabi; hamaa nama keetii hin ajjeesin qabi” jedhu keessa deebi’anii ilaaluu dha. Obsaa fi kan qabanitt cichuun, dhuma injifannoon guute sabichaa ta’utt baasuu danda’aa.
Qabsoon Oromoo humna barsiifataan dhiibamaa as gahe malee ilaalchi addunyaa olhantummaan keessaa bahee moo’uun masaku hin ture. Oromummaanis bargootu arrabarra gangalataa bahe malee bilchaatee hin liqimfamne. Duubbee kolonummaan jalaa caccabsetu hundee dhorgate. Kanaaf yeroo diigduun keessaa fi alaan ittisa malee itt timte hundi qoroo xixiqqoo ofii tolchee siroo waliin jechuutt ka’ee. Kana keessaa of baasuuf ilaalcha wal fakkaatan walitt gumeessuun barbaachisaa dha. Sana sababfatanii mirga ilmoo nama ukkamsuu yaaluu fi arraba darbuun naamusa dhabuu fi faara ofirrummaa kan agarsiiftu taati. Kan akkasii egeree saba saafis, ilmoo namaafis hin tolu. Cabaaluqa otontora saanii dhaggeeffachuun yero minya sabichaa gubuudha. Duubessitooti gochii fi xeebi saani waan irraan ga’uu utuu hin beekin lafa namaaf qotan keessaa billaa ittiin qalaman baasu. Hojiin saanii hundi xiqqummaa saanii agarsiisa.
Maaliifuu jara akkasii hamma hin jirrett fudhatani, tokkummaa qabsaawotaa caalaa tokkummaa qabsoo Oromoo akeeki saa gar tokkott luuca’e argamsiisuuf tattaafachuun sardaa dha. Qabsaawoti Oromoo jaarmota saanii utuu walitt hin makin feccoo tokko tokko qulqulleeffachuuf yeroo barbaadu ta’a. Qoodi ofiffummaa abbaan qabu dubbii kana keessatt dagatamuu hin qabu. Gaaffiin waliinjiro ofii tima haaraa kanaaf hiriirsuu; ijaarsa haaraatt ilaalcha malbulchaa waggaa hedduuf hordofaa bahan amanuu fi madaa bulte dhinsuu herrega keessa galchuun barbaachisaa tahuu danda’a. Waci “baqaa” dhiheenya ture kan jarri walitt baqne jedhan liphsuu ijaa keessatt coollibanii harca’an nama hin jajjabeessuu. Hanga sun hundi mamii malee qulqullaawutt qabsoo saanii qindeeffatanii kallattii tokkott luuccesuu danda’u. Kan qophawan walitt yoo makaman kan hin qophofneef obsuu dha. Ababbara si’ana jiruuf ariifachiisuun hin barbaachisu. Hobbaatiin tokkummichaa kan dogoggorri kanaan duraa akka lammattaa hin deebine tolchu ta’uu qaba. Barbaachisaa yoo ta’e yeroof sagantaa carraaqsaa gadjalla baafachuu danda’u.
Waan dhageenyee fi argine hunda qabsoo Oromoott akeekuuf qananiin saa hin jiru. Jechooti “wal hankaaka dhaloota gidduu, ilaalcha yeroon itt darbe fi kkf” hedduu darbatamu. Warraaqaa ta’uun ganna dhalootaan hin danga’amu. Ilaalcha addunyaa ofii abbaatu murteessa. Jaarsaa fi ijoolleen kaayyoo tokkott amanu taanan jarri jaallewwani. Abdiin saanis hawwi saanis tokko. Dadhabbiin qaamaa, leelloon baasa haaraa, hanqinni nafii midhagsina, teknolojii haara shaffisaan qayyabachuu dadhabuun bara dhalootaan dhufu jiru walii hubatamee qindeeffachuun irra haanuu dandahu. Wal hankaaki dhalootaa hamaan kan muldhachuu danda’u kanneen ilaalcha tokko hin qabne fi sammuu hin bilisomne gidduutti. Kun dullacha otontore hin dabalatu. Orommoon gadamoojjii kan malbulcha ala tolchu sanaafi. ABOnis sana keessa deebi’ee ilaaluu qaba.Yaa’a guddina dhalootaa kan qayyabachuu danda’u kan sammuun bilisoome qofaa. Warraaqaan tokko ummata saa angessuuf malee ofiif bolola angoo hin qabu.
Qabsaawoti maniin saanii tokko ture sagantaa achiin isaan gahu waliin baafatanii turani. Heeraa fi seera, dambilee ittiin bulanis waliin tumataniiru. Hamma waliin jiranitt sanaan gaggeeffamu jedhamee abdatame. Jaalala ofiin sirna naamusaa tokko jala seenan jechuu dha. Qananii saanii jireenya bashaa fi gammachu hundaaf tolu boriif wareeguu irbu seenani. Heeraaf seerri hardha baafatan bor yoo rakkina qabaate akka itt fooyyeffatanis waliin tumani. Sirna dhaabatti seenuu haa tahu keessaa of baasuus qabu. Murtiin walii galteen yk wayyabaan kennama. Ija seeraan miseensis hooggansis wal hin caaluu.Qabsaawoti hardha wal gaarreffata jiran hagamtu seera sanaan bulee? Hagamtu of akka seeraatt ilaale? Hundi of haa gaafatu. Kan amma olhantummaa seeraan hin bulle Oromiyaan walabomte akkamitt amantiin? Ammaaf abbaan of gaafatee ofiif deebi haa kennu. Isa borii, borii fi seenaatu beeka.
“Korma mo’u gorinnoott beeku” jedhama. waan haaraa ijaarra yoo jedhani, eenyu faan, maaliin maaliif, kan duroo mal godhan? gaafii jedhutu dhihata. Sanaan egree saa hedanii kormaa abdachiisuu ta’uuf hin tanee baruu dandahu. Waan jalqaban bilcheessuu, kan dabe qajeelchuu, kan quucare taadhomsuu dhabuun amantee namaaf hin horu. Akeeka itt amanu bakkaan gahuuf kan kakatee ayyaan laallataa soqalate yk oftuultuu yoo hin taane qabsoo itt bobba’e tuttuqaan kamuu irraa hin deebisu. Ummati keenya nama qubbeekoo kaasee hanga barumsa olhaanaatt barate dhibba keesaa shan yoo qabaate. Bara Abbaa Gadaa ka’ee beekumsa dhalootee fi barumsa dudhaan of gaggeessaa dhufee. Beekoti Hawaasaaf qoricha. Dalootaan qaroo kan ta’e isaan qindeessee akka dandeettii fi oguma saaniitt dalagaaf bobbaasuu danda’a. Fedha qabaannaan akki itt wal utuban hin dhibu. Kanaaf beekoti nutt dhufuu didan jechuun sababa talisaa yk of tuffataati. Beekoti hogganan malee jechuun eegeen saree hanga wuxxisutt haa eegnu jechuu dha. Sareen yoo eegee wixxisu qarcaasaa fi tisiisa irra dhowwaa, firas harkisaafi. Eegeen wuxxifamuun garuu waan hoodaa ta’a. Beekotis hanga ummati itt dhufuutt utuu hin eegin itt dhaqanii qabsoo saaf gumaachuudha; biyyattiin isaaniifis biyyaa. Kan barbaachisu kan qabanitt dhimma bahuu danda’u, of kennuu, gamnoomaa dhalootaa fi onnee dha. Kana irratt of bari malbulchaa bilchaataan injfannoo shaffisiisa. Waa’ee beekotaa ofumaa jenne malee, hogganooti dhaabota Oromo amma jiran sadarkaa sabaatt, muuxannoo qabsoo yoo dhiisnellee, kan barbaachisu caalaa baratoo dha.
Waliigalatt gara fedheen bobba’an qabsoo Oromoo tokkomsuutu bu’aa qaba. Ofirrummaa, of tuulummaa fi ofittummaa duubatti dhiisanii fuula tokkoon diinatt bobba’uun kan hawwamu. Yaadi faffaca’aan qabsicha kallatii dhabsiisa. Kan walabummaa Oromiyaaf dhabbatan gar tokkott, kan Itiyoophiyaa demokratessuu fedhan gar kaanitt utuu gumaawuu danda’an filmaata ummataaf haa ta’uu shaffisa qabsoof ni tola. Afanfajjii fi burjaajii jirus ni taliilessaa. Ayyaanni gaggaarii utu dhimma itt hin bahamin darbanii jiru; ammas kan dhufe akka hin dabare arreeduu dha. Ayyaan laallatummaan abba tokkoota tuuta keessaa bahanii bu’aa ofiif cece’an irraa fokkisa malee sadarkaa dhaabaatt tolaa dhufe hubatanii akka hin dabarre qulatanii naalchuun gamnummaa dha. Kessa ofii abbaatu beeka, “Dabdaabbee saa abbaa beeka” jedhama. Garuu maal naan jedhuu yoo hin hedne nammi akka ati of ilaaltutt osoo hin ta’in akka buphaa ajeessaatt si ilaala. Golee adda addaa keessa kaa’uun si madaalchisa.
Ittisa cimaa hin sossoone uumuuf qabsaawoti hundi Oromummaa fi akeeka saa qayyabachuu qabu; isaanis demokrasii, birmadummaa, walqixxummaa, qajeeltuu, seeraan bulmaata, fi jaalala dhugaa ilmoo namaatii. Sun ifsamuu kan danda’u, jaarmaa qilleensi itt hin seenne ijaaranii tokkummaa qabsoo Oromo ittiin mirkaneesssuuni. Isaan, humna namaa, waatattaa, dandeettii fi ogummaa walfaana hiriirsuun ni danda’ama. Namooti kaasaa ummata saaniif kutannoo fi dudhama qabanis kanneen hin murteeffannee fi farra ijaarama qabsoo Oromoo ta’aniin hin takaalamani. Waanf bu’aa hin qabaatin kan nama biraatt dhagaa darbatu maraatuf keettoo diinaa qofaa. Hamaa uddeellatee kan deemu waan dhaqabu hundaaf of malee eenyuunuu komachuu hin danda’u. Sadarkaa guddinaa ummati see irra jiru utuu hin hubatin rimsama hedduu guddaa tahe Oromiyaa irratt fe’uu yaaluun kan dhimma baasu hin ta’u. “Sadaqaan hamma humnaati” jedhama, waan qabnuu ol kan nu gaafatu hin jiru, gamnoomaa fi onnees kan nuu ol ittiin dhalate hin jiru. Meeshaa quunnamtii, barumsaa, fayyaa fi kkf hundu dhimma itt ba’a. Nutis akkasuma. Rimsammi malbulchaa fi diingadee garuu nuuf ni taha moo hin ta’u jedhamee dura alanfatamuu barbaachisa. Eenyuu giddiin qoonqoott gad nama hudumuu hin qabu. Wal hankaaka dhaloota giddu kan hammaatu kan kaayyoo saba ofiirratt ilaalcha tokko hin qabne fi sammuu hin bilisomne qaban gidduutt malee jaallewwan bara dhalootan adda tahan gidduu miti. Dhaaba keessatt yaadi akkasii utuu jiraate miseensi namuusaan gamaggame kan bade sirreeffata. Miseensoti saganta tokko, heera tokkoo fi maqii naamusaa tokko qabu. Wal jaallatanis jibbanis sabaawoti timjii yoo irra darbame safuu ta’u waliin taraaruu qabu. Hundaafuu qabsoon tokkoome, waliin yaadanii akka guddina ofiitt hundatt furmaata gochuuf gargaara. Sabicha aangessuuf filmaati jiru sanuma. Sagalee yeelalaan iyya dabarsaa jira, sabichi utuu hundee dimshaashatt hin buqqa’in, Oromiyaan gutummaatt gurguramtee utuu hin dhumin, dafaa na dhaqabaa jedha. Birmachuuf qabsoon Oromo Oromummaa irratt hundaawe bor, iftaan utuu hin jedhin hardha tokkomuu qaba. Murni hundi xurii darbe irra faloo bahanii dhaaba jabaa qulqulluun as bahuu qabu.
Ulfinaa fi surraan gootota kufaniif; walabummaa, walqixxummaa fi bilisummaan kan hafaniif; nagaa fi araarri Ayyaana abboolii fi ayyoliif haa tahu!
* Ibsaa Guutama miseensa dhaloota saganta ABO isa jalqabaa baasan keessaa tokkoo
Source: Gubirmans Publishing


text:
Mootummaan Iityoophiyaa shira xaxuun gaafa Dilbata darbe irraa kaasee tamsaasa OMN addaan kutuun isaa ni yaadatama.
Haata’u malee akkuma kanaan dura waadaa isinii seenneen, carraaqqii jajjabaa bulchiinsi OMN taasiseen, tajaajilli tamsaasa miidiyaa walabaa kun amma kun eegalee jira.
OMN rakkoo fi odeeffannoo dhugaa ummatichaa ifatti baasuudhaaf bu’uuruma irraa jalqabee irratti hojjataa kan turee fi, ammas kan itti jiru yoo ta’u, gara fuula durattis cichoominnaan kan ummata isaatiif hojjatu ta’uu isin hubachiifna.
Shirri miidiyaa walabaa ugguuruudhaa kun, yeroo gara yerootti jabaatus, bulchiinsi OMN murannoo gahaadhaan halkanii fi guyyaa irratti hojjachuun, tamsaasni kun akka addaan hin dhaabbanneef hojjataa tureen, kunoo ammas milkiin jabaan argamee jira.
Karaan satalite haarofni ittin nu daawwattan…
Eutelsat 8WB/Nilesat
Frequency 11595
Polarization V
Maqaa BILISUMMAA jedhuun nu argattan
OMN ijaafi gurra keessani. Gargaarsa, yaadaa fi qabeenyi keessan daran jabaatee itti fufuu qaba.
Warri gargaaruu barbaaddan gara website keenyaan www.oromiamedia.org/donate suduudan miseensa ta’uun ykn al tokkotti baasun ni danda’ama.
Bulchiinsa OMN irraa!


text:
Tuesday, 25 November 2014
Kutaa Magaalaa Finfinnee Naannoo Kaasanchiis Keessatti Gaafatama Kan Qabu Gargaaraan Saajin, Xilahuun Caraanaa Oromummaa Isaan Yakkamee Hojii Irraa Arihamuu Qeerroon Gabaase
Gabaasa Qeerroo Sadaasa gaafa 20, 2014 gargaaraan Saajiin, kutaa magaalaa Finfinnee naannoo Kaasanchiis jedhamu irraa hojjetu, guyyaa kana galgala keessaa akka sa’a naannootti sa’a 12:30 irratti xalayaan hojii akka gadhiisuuf itti kenname, gargaaraasa Saajin Xilahun Caraanaa maqaa addaa Gaaddisaa Caalaa Dabaloo kan jedhamu qaba. Gargaaraan Saajiin Xilaahun rakkoo uumata Oromoo irra gahuu fi hidhaa yeroo irraa yerootti uumata irratti raawwatamaa ture guddisee kan mormuu fi qonnaanaan bultoota naannoo Shaggar irraa lafti irraa fuudhamee ammos mana hidhaatti guuraman maaliif yakka tokko malee hidhamu jechuun mormii keessa mootummaa keessatti kaasaa ture. Haala kanaa fi FDG Qeerroon deemu waliin jira sababa jedhuu fi tikoota ABO magaalaa Finfinnee fi naannoo keessa jiran waliin hidhata qabda sababa jedhuun mootummaan Wayyaanee hojii irraa akka arihamuu fi gara hojii isaatti akka hin deebine xalayaa ergeefiin beeksise.
Gama biraadhaan naannowaa Finfinneetti naannoo xixiqqaa magaalaa Finfinnee irratti nama 80, 80n basaasota maqaa hojii garagaraan uummata keessatti akka bobbahaniif har’a leenjiin Wayyaaneen kennamu kan eegaleedha. Leenjin kun kan kennamu naannoo.
Samiit jedhamutti yoo tahu hojiin namoota kana wal qoqqooduudhaan uummata keessatti hojii basaastummaa, humna nageenyatti dabalamuudhaan, akkasuma odeessa kan funaanuun mootummaadhaan gahu, kun magaalaa Finfinnee fi naannoo ishee qofatti kan qophaayee lenjin isaa har’a kan eegaleedha, sochii Qeerroo laamshessuuf namoota saba garagaraa keessaa filuudhaan hanga nama 80tti mootumma waan aangoo isaa irrattu utubu, haala uummanni irra jiru kan gabaasa godhanii fi basaasani fi hojjetoota mootummaa keessaas mootummaa waliin kan hin jirre, gocha mootummaa wayyaanee kan balaaleffatan gara mootummaatti dhiyeessuu irratti adda durummaadhaan kan hojjetan dursee filannoon dura tolfachuuf akeekkatee ka’uu isaa maddi gabaasaa Qeerroo ni ibsa.
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Gabaasa Qeerroo Amajjii 5,2015
Godinaalee Oromiyaa garagaraa keessatti ayyaanni jijjiirraa bara haarawaa fi guyyaan WBO Amajjii 1/2015 haalaan kabajamee jira. Gabaasoti Qeerroo kallattii Oromiyaa gara garaa irraa kan dhaamamaa jiru akka ibsutti. Waggaan haaraa Amajjii 1 fi guyyaa WBOn uummata Oromoo birattis kan durii caalmaadhaan beekamee barattootaan, hojjetootaan, qonnaan bulaadhaan, caasaa opdo keessaallee uummata Oromoo waliin kan hiriiraniin haala hoo’aadhaan kabajamee darbe.
Walumaa gala kabajaan guyyaa kanaa bara kana mootummaa Wayyaane biratti mufii fi aariin bakkoota gara garaatti humnoota tikaa bobbaasuun yerootti uumata adamsaa turan muldhata. Wayyaaneen uummatni Oromoo duukkaa akka hin jirre yeroo hubatee naasuu guddaadhaan guutameedha yeroon kun, Oromiyaa godinaa hanga gandaatti kan mul’atus ijoolleedhaa hanga abbootii Oromootti Wayyaaneen galafaataa, gabroonfataa, ajjeesaa tahuu isaa caasaa mootummaatti ifaa ifatti yeroo itti baasanii dubbatanii fi waajjiraalee, manneen barnootaa, buufata fayyaa, bulchiinsa magaalota garagaraa fi naannoolee isaanitti barruulee mootummaa Wayyaanee abaaruu fi dhaadannoolee uummata Oromoo jajjabeessuutu mul’ata, kunis caasadhuma OPDO keessaa qabaniin kufaatii mootummaa Wayyaaneef warra yaadda’an irraa gara mootummaatti gabaasa tahu irraa Wayyaaneen waan dhagayuuf haala uummata Oromoo yeroo ammaa irra jiru ilaalchisuun keessattuu ayyaanni guyyaa WBO kan miillanaa kun uummata Oromoo biratti haalaan beekamee waan jiruuf akkuma beekames kabajamuun isaa ifatti waan mul’ataadha. kanumaan wal qabsiisuudhaan:-
Godina wallagga lixaa, Gimbii, Najjoo, Dambi Doolloo, Anfilloo, Jimmaa Horroo, Aayira Gullisoo, fi buufata manneen barnootaa keessatti caasaa OPDO irraas amantaa waan dhabeef, humna waraana isaa keessaa kanneen sabaan Oromoo hin taane filee gara kanatti erguuf karoora keessa galchee jira jechuun odeessaan qaama mootummaa keessaa bahe nu gahaa jira. naannolee kanatti guddaa kan shakkee jiru yeroodhaa yerootti kan gabaafamaa ture uummanni ilaalcha ABOn dhugamee, ajaja ABOtiin socho’aa jira malee mootummaadhaan miti, fincilli ka’uun dura caasaa OPDO irraa abdiin waan hin jirreef humnuma waraana isaa keessayyuu kan sabaan Oromoo hin taanetti fayamuuf akka jiru qophii mootummaa Wayyaanee gama kanaan dursee odeessaan ibsa.


text:
Sunday, April 20, 2014
Yuuniversitiin Jimmaa Mooraa Waraana Wayyaanee Fakkaata. Diddaan Barattoota Oromoo Ebla 19,2014 Itti Fufeen Barattooti Gaga’amaa Jiru.
Ebla 19/2014 FDG Goototni Qeerroon Barattootni Oromoo Yuunibarsiitii Jimmaa torbee tokko oliif gaggeessa jiiran daran jabaatee itti fufe.
Warraaqsii Fincila Diddaa Garbummaa (WFDG) guyyaa har’aa haalaan jabatee Mooraawwan Yuunibarsiitii Jimmaa Main Cumpas, Mooraa Agriculture fi mooraa saayinsii fi teekinooloojii keessaatti fincillii guddaan itti fufee oleera. Sagaleen mormii guddaan dhageesifamera, Waranaa poolisii federaalaa Wayyaanee Waliinis w alitti bu’insii guddaan Uummamee Mooraa Agriculture fi mooraa Saayinsii fi Teekinooloojii irraa Baratootni hedduun humna Waraanaa mooraa 44 (arba arattanya kifile xoorii) kan dhihaa Oromiyaaf ramadamee ta’uu humnaan Mooraa Yuunibarsiitii cabsanii galuun baratootaa konkolaataan Ukkamsaa jiru. Yuunibarsiitiin Jimmaa fi magaalaan Jimmaa dirree Waraanaa fakkaatee jiraachuu Qeerroon gabaasa.
Ammaan dura gaaffiin barattoota Oromoo Jimmaa bulchinsi Finfinnee mootummaa nannoo Oromiyaa jala galuu qaba, Magaalawaan Oromiyaa naannaawaa Finfinnee , bulchiinsa Finfinnee jala galuu hin qaban, kaayyoo mootummaan Oromiyaa gargar qoodee lafa uummata Oromoo gurguracha jiru hatattamaan dhaabbachuu qaba, kan jedhuu fi Oromummaa keenyaan manni maxxansaa ‘hinquu’ jedhamu nu arrabsuun maxxansii maqaa balleessii kun seeratti dhiyaachuu qabu, namoonni Oromummaan nu arrabsan seeratti dhiyaachuu qabu jechuun iyyannoo dhiyeeffatan, gaaffii deebii keenyaa hanga nuf hin deebinetti
=>qeerroo
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Aliimmaa fi Da'ii Bekkaama Adunyaa Kan tahan Dr Bilal Filiips kan Hiidhaaman ta'uu Bekame.
Aliimmaa fi Da'ii Bekkaama Adunyaa Kan tahan Dr Bilal Filiips kan Hiidhaaman ta'uu Bekame.
Dr Bilaal Filiips Eerggaa guyyaa kalleesa Toora Fesbuuk Dhunfaa issaanitiin dabarsaniin Maggaala Filiipins Dava'oo Mana Hiidhaa Emigriishin jedhamuut kan Hiidhamaan ta'uu fi Fayyaa Guttuu irra jiraatu issaanii ibsaniiru. Dr Bilaal Filiips Hawaasa Magggaala Marawii sitii,Zamba'ongaa fi Biyyoota birootis kabaaja fi Jalaala issaniif qaban ibsachuuf Hiriira naggaa bahani galatoomfatuun Hiiriiri naggaa kun akka kayyoo issaa irraa gar birraati hin gedaraamne fi Jequumsi hin kane wammiicha issanii hawasaaf dhihesaaniru.
Ambasadar Naggaa kan Furmaani Dhaloota Barnootan hiikkaama jechuun ejjaanoo qabanii fi Hasaawa Islamawwaa fi Barnoota issaan tasiisaniin Adunyaa gutuu irraati Bekumtii adunyaa guttuu irra kan argatan yoo ta'u Dr Bilaal Sabaaba ifa fi ifati hin bekamneen Biyyooni tokko tokko akka issan biyya issanii hin senneef dangefamaniru. Biyyoota akka issan hin senneef dhorkaman kessaa muraasni Amerikaa, Ingland, Jermeni, Kanadaa , Keniyaa fi Biyyootni biroos barnoota issanii xurreesun Vizaa dhorkataniiru.
Dhuuma irratis Dr Bilaal Filiips Rakkoon issan qunaame guddaa kan hin ta'inii fi Seerraan kan hiikkaamu danda'u ta'uu beksiisaniru. Nelsen Mandelaa Yerroo Apartayiidiit Shoroorkesa jedhamanii Yerroo itti farajamaniit Amerikaan akka inni Biyya Ishii hin senneef Dhorkuu yadaachisuun Dr Bilaalis Dhorkaan Amerikaan Yerroo ammati akka issan biyyaa ishii hin senneef dhorkites kan Mandelaa Wajjiin kan adda hin jire ta'uu ibsaniiru.
Ullaama'aa Keenya Kan Rabbiin Nuuf Haa tiksuu!!!!!!!