text:
Deggeertonni prezidaantuu Yunaaytid Isteets duraanii kan Donaalp Traamp kanneen kuma 2 ta’an mana maree biyyatti irratti jeequumsa kaasuun prezidaant Baaydiin filannoo bara 2020 gaggeeffameen injifachuun isaanii akka hin mirkanoofne gochuuf eega yaalanii waggaa tokkoo fi walakkaa guutuuf jedha.
Kamiisaa galgalaa kaasee lammiwwan Amerikaa waa’ee haleellaa Amajjii 6 bara 2021dhaqqabe ture Sanaa odeeffannoo sadarkaa duraa argachuuf jiru.
Namoonni ragaa ba’an koree qorannaa gaggeessuu kan Kogreesaa duratti dhiyaachuun hokkara aangawoota mootummaa irratti gaggeeffame sun attamitti akka karoorfame dubbatu.Hokkara kana gama jajjabeessuun qoodii Traamp maal akka ture, waggoota dabalataa 4f aangoo irra turuuf ba’ii filmaataa gatii dhabsisuuf akka itti yaale, hokkara hamaan suungama Televiziyonaan addunyaaf darbaa yeroo tureetti, Traamp waayit Haawus keessaa maal hojjataa akka turan ibsamuf jira.
Kunis haleellaa Deemookraasii Amerikaa irratti gaggeeffame ta’eera.Baatii kana keessa guyyoota yakka ilaalcha itti gaggeffamu isaan jalqabaa 6 keessaa hangii tokko Teliviziyoonaan dhiyaachuuf jira.
Raga baatonni koree qoratuuf waan beekan dubbatan keessaa kanneen waa’ee Traamp keessa beekan kallattiin dhiyaatu kan immo vidiyoon isaanii waraabamee tu dhiyaata.Intallii Traamp fi abbaan warraaa ishee, whaayit Haawuus keessatti gorsaa ta’uun hojjataa turan.
Vidiyoon gaaffii fi deebii namoota kuma tokko caalaa waliin yeroo hokkara Sanaa waraabamanii hanga ammaatti uummataaf hin dhiyaannees ni jira jedhameera.


c: text/html

text:
Mudde 23/2015 Godina Lixa Shaggar Aanaa Calliyaa Magaalaa Baabbichaa Naannoo Magaalaa baabbichaa qofaa ilmaan Oromoon again namootni 120tti lakkaaman human waraanaan dirqisiifamuun konkolaataa Feisaa ISUSU lamaan ukkaanfaman. Murtiin uummatni OromooYerooammaa kana bakka hundattuu mootummaa abbaa irree waraana nurratti labse jalatti hin bullu, mootummaan dhukaasee nu ajjeesuu fi waraana nurratti labsee yoomiyyuu mootummaa keenyaa nuuftauu hin dandau jechuun uummatni oromoo mootummaa diina nu godhatee jiru kanatti kan faltii gibiraas taee buusiiwwaan adda addaa hin kan falluu, walgaii kamuu ergamtootni mootummaa kanaa gaggeessan hin fudhannu , hiriirree mirga keenyaa fi dhugaa keenyaaf falmannee dhumaa jirruu hiriirree hidhamuuf iyyuu qophiidha.
Humnaan hin bitamnu jechuun uummatni murtiiisaa jabeessuun Wayyaanee dura dhaabbachaa jiraachuu erga ibsatanii booda. Mootummaan wayyaanee erga karaa jaarsummaa jechuun egaleen dubbiin fashalaaee booda tarkaanfii jumlaan ukkaamsee hidhuu fudhachuutti seenee jira.Mootummaan abbaa irree uummata Oromoo irratti waraana erga labsee, dhukaasee ajjeesuu cinatti duula hidhaa jumlaa gaggeessa jiraachuu ibsatejira.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Seenaa Qabsoo bilisummaa fi Jaarmaaiyaa hawaasummaa Oromoo keessatti waldaa Maccaa Tuulamaa bakka guddaa qabaachuu qofa otoo hin taane Gaaddisa guddaa ka’umsa waan Oromoon qabu hundaati. Waldaa Macaa Tuulamaa Oromoota Hundaaf qabeenya waloo fi hara hundaa malee gartokkaayaa qaama ykn warra tokko qofaa waliin dhaabbatuu miti. Kun hubatamnaan keessumaa haala Oromoon biyya alaa kun bakkayyuttuu wal-qoodee garee gareedhaan waa ijaarsaan ko’oommachaa jiru keessaa maqaan Waldaa MT makachuun dhoowwaa tahuu qaba. Hin ta’inii yoo didee ta;e Barcumni issaa barcuma waltajjii araaraa waldiddaa qomoowwanii ykn gareewwanii oromootaa furuuf qofa ooluu qaba.
Waldaa Maccaa Tuulamaa inni haadhoon biyya keessaa dhiibbaa garee biyya keenya dhuunfatee jiruutin hujiirraa dhoowwamee akka cufaatti jiru beekkamaa waan taheef waldaa MT amma irraa dubbannu Issa 2010-11 maqaa WMT USA jedhamuun hundaa’e akka ta’e namuu hin hubata jennee abdanna.
Hundeeffanni WMT USA seenaa duubbee irraa ka’e qaba. Innis Damee WMT Georgia fi naannoo ishee kan bara 2007 Atlantatti hundaayee 2008 yaa’ii duraa MNti 2009 yaa’ii laammataa Atlaantaatti 2010 yaa’ii sadaffaa DCti qabaateen bu’ureeffamuu WMT USAf sababa ta’etu duubbee seenaa issaati.
Kaayyoon Damee waldaa MT Georgia fi naannoo ishee kaayyoo ganamaa waldaa Macaa Tuulamaa ittiin ka’e bakkaan gahuuf yaalii godhamu keesatti qooda uummata keenya biyya alaa qideessuun akka dandahuuf ture. Kunis beekkumsaa fi Aangoo guutuu WMT issa haadhoo biyya keessaa jalatti qofa akka tahu seerri bu’ura damee kanaaf qophaahee Waldaa haadhoo biyya keessaaf dhiyaatee gorsaa seeraa fi Itti aanaa prezeaantii Waldichaa Obboo Baqqalaa nadhiin biyyoon itti haa salphattuu akka seera tahee ittiin ojjatamu mirkanaa’e hin muldhisa. Dameen kun damee yaroo duraaf seera waldichaa ordofee waraqaa ragaa waldaa haadhoo irraa argateen biyya alaa keessatti hundaa’e ta’uunis beekkamaa dha.
Akkasumas qindeessummaa Dr Mardaasaa Aaddisuutin CA keessatti boodarra Dameen biraa Hundaa’ee turuunis waan dagatamuu miti. Dameewwan kana lachuu dachaasuun WMT USA hundeessuuf Murtii Ta’een hujiin dameewwan kanaa duubatti dhiifamee Issa USAtti dhormame. Dr Mardaasaanis Barreessaa Boordii WT USA issa duraa ture. Mariin gaafa tokkoolleen seenaa duubbee dhimma tokkoo tahuun karaadha jennee waan amannuuf kan kuni mufachiisu ykn mormii itti huumuuf jiraatu hin jira jennee hin yaadnu.
Bu’urri WMT USAs kana duubbee godhatee waan hundaa’eef amma quba irraa qabnutti yaada kanaan addaa qabaata jennee hin shakkinu.
Sababni barruu kanaa Hundeeffamuu Giloobaal gumii Gaayyoo /GGO/ qindeessuu keessaa qabu jedhamanii qaamolee tarreeffaman keessatti gaffii deebiiwwan gaggeeffaman keessatti xuqamuu issaati.
Ammaaf waanti gaafannu ijoowwan murteessoo lama qofa
- Diinatu uggure malee Oromoo dhaaf Waldaan Maccaa Tuulamaa Inni haadhoon biyya keessaa ammayyuu jira, gara fuul-duraas hin jiraata. Kanaaf ala kanatti WMT USA malee maqaan waldaa Maccaa Tuulama jedhu hin jiru. Kanaaf namuu yoo WMT USA bakka bu’ee dubbatu WMT USA malee Waldaa Maccaa Tuulamaa jechuu irraa akka ofqusatu.
- Gaaddisa guddicha Oromoo hundaaf waloo maqaa WMT gaaddisoota gareewwan ykn qaamawwan kamiinuu huumaman biro jalatti sutuuf yaaliin akka hin godhamne, GGOnis tarree maqaalee ofjalatti tarreessee keessaa baasee baasuu issaa hifatti keessumaa karaa sabaa himaalee kana dura gargaaramee gareewwan GGO hundeessuu keessaa qooda qaban ittiin ibserratti akka beeksisu, Boordiin WMT USA kan kana dura ta’e akka sirreessu gara fuulduraa dogoggorri faakkaataan akka hin raawwanne tika barbaachisu akka godhu kabajaa maqaa Waldaa misoomaa Maccaa Tuulamaatin gaafanna.
TTQ


text:
By Dachaasaa Wiirtuu
Bilisummaa Amantee jedhama guyyaa har’aa Hagayya 23/2019 G/H/Guduruu magaalaa Shaambuu keessaa humna waraanaa mootummaan qabamee hidhamuu maatiin dubbatu.
Dargaggoo kun barataa yoo tahu yeroo boqonnaa isaattis ummata waliin waan gaarii ummata tajaajiluun kan dabarsu ture.
Hojii isaa kanaanis kabajaa fi jaalala ummata magaalaa shaambuu biratti argateera.
Namootni ummata biratti jaallatamu Humni tikaa qabanii dararuun jibbisiisuuf tahe jedhamee kan hojjetame tahuu jiraattotni magaalaa shaambuu dubbatu.


text:
#oromoprotests
Garaan ji.aa 9 sii baadhe anaaf ragaadha…..waggaa dheraf harmaa sii hosise anaaf waabiidha…bishaaniif nyaata sii kennuun ofii kiyyaa dheebuuf beelaan si guddiisuun koo anaaf utubaadha…….jireenya amma jiraatatu akka si hin qunnmanee waaqa sii kadhaachuun koo anaaf gaaddiisa. keessaattuu gaaddiisa gammojjii keessaa…..
…….
Yaa ilmaa koo imimmaan an ijaa keessa buusuu akka dhiigan walmakee hadhooftuun koo na machooftee onneen koo na tarsaatee dhiigaa boohaa jiraachuu kiyyaa argattan waa malee mitii…
Dhala ilmaa kiyyaa dhala gara kiyy Dhala garaacha kiyyaatuu haramuu nyaatee osoo dhallii kiyyaa dura anaaf falmu dhugaaf dhabatu haqni jala maqee osoo deeffatuu deemu obboleessuuman isaa miilaa isaa jalattii rukute riqichaa inni qabsoof hojate jala diigan mana inni sabaaf ijarate jala guban kanaaf qaamni kiyyaa hunduu dhiigaa dhaabee sochii malee malee na hadoodee iyyaa sagalee male iyyee kokkeen kiyyaa na gogdee adhaa na dhagaya jedhe kunoo dubbatara ragaa imimman kiyyaa godhadhe.
Dhala ilmaa kiyyaa dhala gara kiyy Dhala garaacha kiyyaatuu haramuu nyaatee osoo dhallii kiyyaa…
#oromoprotests


text:
Muummeen Ministeera Itoophiyaa Durii Obboo Hayla maariyaam Dassaalny woggaa darbe wal-ga’ii mootummaa gamtoomanii Niiw Yoork tti rakkoolee baqattoota Biyya Suudaan kibbaa hiikuuf horiin waan hin jireef baqattoonni aadaa, afaan fii jireenyaan tokko waan ta’aniif akka lammummaan biyya Itoophiyaa kennamuuf beellama galanii turan. Sochoosiftoonni(Activists) mirga gosa lammii Anyuwaak akka ibsanitti, haalli lammummaa Itoophiyaa lamii Suudaan Kibbaaf kennuu kun ummata Itoophiyaa irraa ...Read More »
Gargaaraa barreessaa muummicha Tokkummaa Mootummootaa dhimma gargaarsa namoomaa doorsisa hojjatoota gargaarsa sudaan kibbaa irra ga’aa jiru balaaleffatan.
Dhimma gargaarsa namoomaatti, gargaaraa barreessaa muummicha Tokkummaa Mootummootaa, Maark Lowkuuk haala hojjattoonni gargaarsaa biyya Suudaan Kibbaa keessatti rakkifamaa jiranii ciminaan balaaleffatan. Maark Lowkuuk daawwanna isaan guyya lama Biyya Suudaan Kibbaa tti taasisaniin akka ibsanitti hookkarrii fi doorsisni hojjettoota gargaarsaa irra ga’aa jiru, akka gargaarsi uummata garqaaramuu qabu gara miliyoona toorbaa hin dhaqqabne danqaa itti tahe jira jedhaniiru. Maark Lowkuuk, baatiilee ...Read More »
Dhaabbati Fayyaa Addunyaa balaa Iboolaa Riipbiliik Dimookoraatawaa Koongootti babala’achaa jiru irratti marii hatattamaa gochuuf.
Marii kanarratti labsiin fayyaa yeroo hatattamaa irratti xiyyeeffatuu fi dhimmicha irratti tarkaanfii fudhatu ni murteeffama. Hanga ammaatti namootni 44 qabamuufi 23 du’uun qoratamaa jira. Namooti baayyeen baadiyyaa jiraatan kan qabaman yoo tahu magaala Mabaandaakaatti namni tokko qabamuun mirkanaa’era. Magaalaa wiirtuu geejjibaa naannoo laga Koongoo jirtuufi namoonni miiliyoona tokko tahan kessa jiraatanitti kan mul’ate, gara magaalaa guddoo biyyattii Kinshaasaatti akka hin ...Read More »
Mana hidhaa Qilinxoo guban kanneen jedhamanii himannaan irratti dhiyaate namoota 38 keessaa namoonni 26 himannaan irraa kaafamuun himame.
Abbaan Alangaa Federaalaa ibsa kennaniin Dr. Fiqruu Maaruu dabalatee namoonni 62 himannaan irraa kaafamuu hubachiisaniiru. Himatamtoonni galmee Maasrashaa Saxee gubbatti mana hidhaa Qilinxoo guban kanneen jedhamanii himannaan irratti dhiyaate 38 keessaa 4 himatii isaanii ajjechaa waliin kan wal qabatuu ta’uun akka mana murtiitti mormatan itti murtaaweera. Himatamoota hafan keessaa 11 walaban akka gadhiifaman 23 immoo himannaan irratti dhiyaate foyyaffamee of-irraa ...Read More »
Keeniyaatti bokkaa cimaa roobeen manneen hedduu liqimsuun, namoota galaafate
Hanga ammaatti namoonni balaa kanaan lubbuu isaanii dhabanii fi Hanga guyyaa har’aatti kanneen reeffi isaanii argame 41 gahuun beekameera. Balaan kun kan uumame Caamsaa 09/2018 halkan erga hawaasni hirriba rafeen booda akka ta’ellee gabaafameera. Bakki balaan kun itti raawwatames magaalaa guddoo keeniyaa, Naayroobii irraa KM 190 gara Kaaba-dhihaatti Kan argamtu magaalaa Soola’ii jedhamtutti. Kanneen balaa kanaan lubbuu isaanii dhaban keessatti ...Read More »
Humni raayyaa Ittisaa poolisoota Naannoo Oromiyaa fi Kan Naannoo Somaalee Moyyalee keessa jiran hidhata hiikkachiise’
Walitti bu’iinsa dilbata darbe lubbuu nama 8 ol galaafatee 40 ol madeesse booda humni Ittisa biyyaa nagaa kabachiisuuf gara Moyyalee dhaqe, humnoota poolisii Naannoo Oromiyaa fi kan naannoo somaalee Moyyalee jiran irraa hidhannoo hiikuu jiraattonni magaalattii dubbatan. guyyaa wixata darbe hedduminaan gara magaalattii kan dhaqan humnootni Ittisa biyyaa Waajjira Poolisii magaalaa Moyyalee akka to’atan, humnoota poolisii Oromiyaarraallee hidhannoo akka hiikan ...Read More »
Obboo Abbaay Tsahaayyee dabalatee hoogganootni sadarkaa ol’anoo afur hojii irraa arihaman.
Obboo abbaay Tsahaayyee akka lakkoofsa Itoophiyaa ji’a Bitooteessaa 09/2006 irraa jalqabnii daayrekteera ol’aanaa Tarsimoo fii qorannoo hoogganaa turan xalyaan muummee ministeeraa Dr. Abiyi Ahmadin barreefameen akka gaafa ji’a Eblaa 12/2010 angoo hojii irraa kaafaman ibsameera. Obboo Tweedroos Haagos miseensi dhaaba bilisa baasaa Tigreey kan ta’e akka lakkoofsa Itoophiyaa Ebala 12/2010 angoo irraa akka kaafamaniif xalayaan Muummee Ministeeraa irraa isaan dhaqqabuun ...Read More »
Mormiin Bulchinsa Naannoo Soomaalee godinaa gara garaa keessatti guyyaa irraa guyyaan cimuun hiriirri mormii itti fufaa jira.
Mormiin bulchinsa naannoo soomaalee magaalaa Shinniilee ti jal’qabame guutuu bulchinsaa keessa babal’achuun godinaalee gara garaa keessatti guyyaa irraa guyyaan cimee itti fufaa jira. Guyyaa hardhaa magaalaa Dirree dhawaa keessatti mormiin cimtuun salaata jummaa booda geggeeffameera. Mormii guyyaa hardhaa magaalaa Dirree dhawaa geggeefamu dhoorkuuf Abdi illeen loltoota humna Poolisii addaa jedhamu konkolaatota 12 magaalaa keessa bittinneesuus mormii ittisuu dadhabuun himameera. Mormii ...Read More »
Godina Gujii Aanaalee hedduu keessatti mormiin gaggeeffamaa jiraachuun beekame.
Yeroo ammaa Mormiin hawaasaa bifa haaraa ta’een godinaalee Oromiyaa bakka gara garaatti itti fufe. Hiriira mormii guyyaa Kibxata (Salaasaa) har’a magaalaa adoolaatti geggeeffameen wal qabatee miseensonni poolisii Oromiyaa Aanichatti argaman uummata irratti dhukaasa banuu, Reebicha raawwachuu fi namoota hidhaa akka turan dhaga’ameera. magaalaa Adoolaa keessatti Poolisoonni Oromiyaa hawaasa hiriira bahan irratti dhukaasa banuun dargaggoonni 2 rasaasan rukutamanii Mana yaalaa seenuun ...Read More »
Mormiin Bulchinsa Naannoo Soomaaleeti dhooye guyyaa irraa guyyaan cimuun hiriirri mormii itti fufaa jira.
Mormiin bulchinsa naannoo soomaalee magaalaa Shinniilee ti jal’qabame guutuu bulchinsaa keessa babal’achuun godinaalee gara garaa keessatti itti fufaa jira. Guyyaa hardhaa godinaa Jijjigaa magaalaa Toogcaalee keessatti mormiin cimtuun geggeeffameera. Moggaasa maqaa afaan Somaaleetiin Dulmi-didi ykn Diddaa Roorroo jedhamuun mormii gaggeeffamee jiraattonni magaalaa kana jiraatan bulchiinsa Abdii illee irratti mormii jabaa gaggeessaa turaniiru. Mormii geggeefame irratti dhaadannooleen dhageessifamaatiin turan keessaa, Nuti ...Read More »


text:
Gabaasi keessoo kan mootummaa Yunaayitid Isteetisiin ba’eef gaazexaan New York times argate, Itiyoopiyaan maqaa duula waraanaa naannoo Tigiraay keessaa jechuun naannoo gama kaabaa irra hedduu milishoonni Amaaraa to’atanii jiran keessatti tooftaa dhaan fixiinsa sanyii geggeessaa jirti jedha.
Gaazixaan New York Times akka jedhutti ,jalqaba baatii Guraandhalaa gabaasi dhiyaate uummanni kurna kumaan laka’aman kan jiratan ganda gammoojjii keessaa manneen jireenyaa saamamaniiru.
Akka gaazixaa kanaatti gabaasi sun angawoonni Itiyoopiyaa fi michoonni isaa loltoonni milishoota naannoo hollaa Amaara irraa ta’anii fi muummicha ministeeraa Abiy Ahimediin deggeruuf gara Tigraay dhaqan ta’e jedhanii naannoo san agama dhiyaa keessatti saba irratti doorsisaa fi humna qindaa’e gargaaraman jedha.
Gabaasi sun akka jedhutti namoonni hangi tokko gara bosonaatti baqatan, ykn seeraan ala daangaa ce’anii gara Sudaanitti dheessan. Kaan immoo itti marfamuu dhaan Tigraayitti deebisaman jedha gaazixaan sun. ministriin dantaa alaa Yunaayitid Isteetis Antonii Blinken ibsa sambata darbe kennaniin akka jedhanitti Ameerikaan fixiinsa gara jabinaa raawwatame walumaa gala haala Tigraay keessaa gad adeemaa adeemuu isaatti yaadda’uu isee ibsan.
Ripaablikaantichi miseensa mana maree fi hoogganaan koree dhimmootii alaa Maayikil Mikool gama isaaniin ibssa sambata darbe baasaniin bulchinsi Baayiden gocha gara jabinaa naannoo Tigraay keessatti raawwatame kanneen dalagan akka itti gaafataman tarkaanfii murteessaa akka fudhatu gaafatan. Mikool akka jedhanitti Ameerikaan baatii itti aanu ennaa aangoo dura taa’ummaa gola naga eegumsaa kan tokkummaa mootummootaa fudhattu ilaalcha guddaa kan itti kennitu dhimma ijoo ta’uu qaba jedhan.


text:
Itiyoophiyaan baajeta waggaa ka bara dhufuu, birrii biliyoona dhibba lamaa fi biliyoona toorbaatamii afur, torban dabre paarlaamaa biyyattiitti dhiheessuun raggaasifattee jirti. Ennaa baajetichi akka raggaasisamu paarlaamaatti dhihaatetti ka dhimma baajetichaa fi guddina dinagdee Itiyoophiyaa ilaalchisuun ibsa kennan Muummichi-ministaraa Itiyoophiyaa, Hayile Maariyaam Dessaalenyi, tilmaama guddina dinagdee biyyattii ka bara kanaa irratti mootummaa isaanii fi Dhaabbata Maallaqa Addunyaa yokaan IMF gidduu walitti dhiheenyi jiraachuu dubbatan.
Dinadgeen Itiyoophiyaa dhibba irraa harka 8 fi qabxii saddeetiin akka guddatu tilmaama mootummaan isaanii qabu illee eeran. Kana ilaalchisuudhaan, magaalaa London, Yunivarsitii Saaseksitti, barsiisaa dinagdee fi kaadhimamaa dooktorummaa PHD – Obbo Namarraa Gabayyoo Maammo, Namoon haasofsiisee jira. Kunoo


text:
Obama’s Planned Visit to Ethiopia is Incompatible with Claims of Democratic Principles of the U.S. Government. Daaw’annaan Obaamaa Gara Itoophiyaatti Saganteeffame Imaammata Sirna Dimokraasii Faallessa July 7, 2015Posted by OromianEconomist in Africa, Ethiopia's Colonizing Structure and the Development Problems of People of Oromia, OLF, Oromia, Oromiyaa, Oromo, US-Africa Summit.
Tags: 'BECAUSE I AM OROMO’: SWEEPING REPRESSION IN THE OROMIA, Obama's plan to visit Ethiopia criticised as 'gift' for repressive government, OLF, OLF Statement on President Obama’s Planned Visit to Ethiopia
add a comment
OLF Statement on President Obama’s Planned Visit to Ethiopia
Daaw’annaan Obaamaa Gara Itoophiyaatti Saganteeffame Imaammata Sirna Dimokraasii Faallessa
Ibsa Adda Bilisummaa Oromoo
ABOn daaw’annaan Prezidant Obaamaan dhuma baatii Adoolessaa 2015-tti Itophiyaatti adeemsisuuf karoorfate, abbootii irree kan jajjabeessu, bittootni hacuuccaa fi saaminsa ummatoota irratti gaggeessan akka itti fufaniif kan hamilchiisu waan taheef jabeessee morma. Bara 1991 Itoophiyaa keessatti oggaa mootummaan Abbaa Irree Dargii qabsoo ummatootaan aangoo irraa darbamee Mootummaan Cehumsaa kan yeroo hundeeffamu waadaan U.S. irraa dhagahamaa ture yoo sirni dimokiraatawaan mirkanaawe malee gargaarsi gama Ameerikaa irraa hin jiraatu (“No dimokraasii, no cooperation,”) kan jedhu ture. Waadaa U.S. kana ifatti kan dubbatan I/A Gaafatamaa Haajaa Alaa U.S. oggasii Herman J. Cohen turan.
Kan yeroo sanatti caalmaa humna waraanaa qabutti gargaaramee aangoo mootummaa kan dhuunfate Wayyaaneen (EPRDF) yeroo waggaa tokko hin caalle keessatti farra dimokraasii tahuu isaa hojiidhaan mirkaneesse. Dhaabotni siyaasaa kanneen bilisummaa ummataa fi sirna dimokraasii dhugoomsuuf qabsaawan kanneen akka Adda Bilisummaa Oromoo oggasuma adeemsa farra dimokraasii Wayyaanee mormuudhaan irraa adda bahan.
Erga sanaa jalqabee waggoota 24 dabraniif sababaa adeemsa farra dimokraasii Wayyaaneen filateen hacuuccaan gama siyaasaa, dinagdee fi hawaasummaa ummatoota irra gahaa turee fi gahaa jiru kan salphaatti tarrifamee keessaa bahamu miti. Gabaasaan Dhaabbattootni mirga dhala namaa kanneen akka Amnesty International, Human Rights Watch, Human Rights League of the Horn of Africa, Country Report U.S. State Department mataan isaa … fi kkf. hedduun yeroo adda addaatti baasan, roorroo Wayyaaneen (EPRDF) ummatoota irraan gahu hundas tahuu baatu hanga tokko ni mul’isu. Haa tahu malee sunuu miidhaa suukanneessaa Wayyaaneen dhoksaadhaan goleelee biyyattii iddoo caasaan miidiyaa kamuu hin dhaqqabnetti (keessattuu goleelee Oromiyaa hunda keessatti) raaw’atu hedduu isaa kan hin dabalannee dha.
Walumaa gala warreen maalummaa Itoophiyaa isa dhugaa hin beekne yookaan osoo beekanii haalan, miidhaa mootummaa Itoophiyaatiin ummatoota irra gahu akka cabiinsa mirgoota murtaawootti dhiheessuu yaalan iyyuu, dhugaan jiru garuu, Itoophiyaa keessa hundeedhumaan bilisummaa Ummatootaatu guutuutti sarbamee jira. Waggoota 24 dabaraniif (akkuma sana duras godhamaa turetti) Ummatootni biyyattii dirqama murna aangoo irra jiru deggeruu fi filuu qawweedhaan irratti fe’ame baadhachuu malee mirga abbaa barbaadan deggeruu fi filachuu gonfachuun hafnaan yaaduunuu yakka guddaa itti tahee gidiraa hedduuf kan saaxilu akka tahe “Filannoo” Wayyaaneen dhiheenya kana gaggeesseetin 100% mohadhe jedhe caalaa ragaa biraa dhiheessuun hin feesisu.
Osoo imaammatni sirna dimokraasii jajjabeessuu kan U.S. nin hordofa jettu dhugaa tahee, yeroo ammaatti kan mootummaa U.S. irraa eegamu President Obaamaan akka Itoophiyaa daaw’atan saganteessuu osoo hin taane, murna Wayyaanee kan bilisummaa Ummatootaa guutuutti sarbee afaan qawweetiin ummatootatti akka fedhe roorrisaa turee fi jiru yoo xiqqaate ifatti balaaleffachuudhaan akka inni karaa badii kana irraa deebi’u gaafachuufaa tahuu male. Faallaa kanaa garuu U.S. dantaa yeroo kan mootummaa America qofa ilaaluudhaan gochaa Wayyaanee karaa badii inni hordofaa jiru irratti jajjabeessu raaw’achuu itti fufuun hedduu gaddisiisaa dha. Mootummaa akka poolisa addunyaatti of herreguu fi sirna dimokraatawaa hordofa ofiin jedhu irraa kan eegamus miti.
Akkuma beekamu jal-bultii “Filannoo” 5ffaa Wayyaanee dhiheenya adeemsifamee irratti aangawaan mootummaa Ameerikaa Wendy Sherman jedhamtu Finfinneetti argamuudhaan Itoophiyaa keessatti filmaatni adeemsifamu yeroo irraa gara yerootti wayyoomina argsiisaa deemuutti jira jettee ragaa bahuufiidhaan inni ammaa kunis dimokraatawaa akka tahu, iftummaa qabaatu, hunda hirmaachisuu fi nagaan kan gaggeeffamu akka tahu abdii qabna jechuudhaan filannoo doorsisa, hidhaa, dinniinaa fi hannaan geggeessuuf Wayyaaneen itti qophaa’aa ture eebbisteefii deebi’uun kan yaadatamuu dha. Kana irrattis dhaabbattoota mirga namoomaa hedduu fi jaarmayoota gara garaa irraa mormiin guddaan mudatee ture. Eebbi Wayyaaneen aangaawaa Ameerikaa kana irraa argates gochaa farrummaa filannoo irratti raawwatuuf karoorfate akka itti fufu onnachiisee haala addunyaa irratti mul’atee fi dhaga’amee hin beekneen dhibbaa-dhibbatti mo’atuu labsate. Daaw’annaan Prezidant Obbaamaa kan ammaa kunis kana eebbisuufiin alatti fayidaan biraa ummatoota Itophiyaa fi naannoo keenyaaf fidu hin jiru.
Daaw’annaan dhuma baatii Adoolessaatti saganteeffame kun, murna abbaa irree aangoo irra jiru caalaatti jajjabeessee, dhiittaan mirga namoomaa, preesii walaba ukkaamsuun, saamichaa fi roorroon ummatoota irra geessifamu biyyattii keessatti akka daran babal’atu kan taasisu dha. Hidhamtootaa Oromoo fi kanneen mirga falamatan biroo kuma kudhaniin lakkaawaman mana hidhaa keessatti akka tortoran irratti murtii gadi jabeessuu dha. Kana malees imaammatni Ameerikaan hordoftu kan dantaa ummatootaa fi mirga namoomaa herrega keessa galchu osoo hin taane dantaa Ameerikaa qofa kan dursu tahuu caalaatti hubachiisa.
ABOn daaw’annaan akkanaa abbootii irree kan jajjabeessu, bittootni hacuuccaa fi saaminsa ummatoota irratti gaggeessan akka itti fufaniif kan hamilchiisu waan taheef jabeessee morma. Hiree kanaanis mootummaan Ameerikaa karoora isaa kana akka irra deebi’ee ilaalu deddeebisee gaafata. Kanuma waliin dantaan Ameerikaas kan caalaatti tikfamuu fi iggitii qabaatu abbootii irree jajjabeessuudhaan osoo hin taane qabsoo haqaa ummatootni bilisummaa fi sirna dimokiraasii dhugoomsuuf gaggeessan deggeruu fi jajjabeessuudhaan akka tahe hubachiisa. Hundaan olitti ammoo daaw’annaan akkanaa abbootii irreef yeroof kan fayyadu tahus qabsoo ummatootaa kan boodatti deebisuu hin dandeenye tahuu hubachiisa. Seenaan qabsoo ummatootaa kan dhiheenyatti naannoo kanatti tahaa tures, ummatoota mirga isaaniif falmatuuf murteeffatan humni dhaabuu danda’u kan hin jirre tahuu mirkaneessan.
Injifatnoo Ummata Oromoof!
Adda Bilisummaa Oromoo
Adoolessa 4, 2015
Statistics: The Sexiest Job of the Decade July 7, 2015Posted by OromianEconomist in 10 best Youtube videos, 25 killer Websites that make you cleverer, Economics, Uncategorized.
Tags: 10 best youtube videos, economics, Statistics
2 comments
Anyone who’s got a formal education in economics knows who Hal Varian is. He’s most popularly known for his book Intermediate Economics. He’s also the Chief Economist at Google. He is known to have famously stated more or less, that statisticians and data analysts would be the sexiest jobs of the next decade.
That has come true, to a great extent, and we’ll be seeing more.
Great places to learn more about data science and statistical learning:
1] Statistical Learning (Stanford)
2] The Analytics Edge (MIT)
In a paper called ‘Big Data: New Tricks for Econometrics‘, Varian goes on to say that:
In fact, my standard advice to graduate students these days is “go to the computer science department and take a class in machine learning.” There have been very fruitful collaborations between computer scientists and statisticians in the last decade or so, and I…
View original post 22 more words


text:
Sadarkaa ministeeraatti Daayreekteera waaltaa qorannaa Imaammataa fi gorsaa mummicha ministeeraa kan ta’an Obbo Abbaay Tsehaayyee bulchiinsa magaalaa Finfinnee fi kan Oromiyaatu walii wajjiin maastar plaanii Finfinnee irratti hojjate jedhu. Garuu itti gaafatamtoota bulchiinsa godina addaa oromiyaa kan bulchiinsa naanoo Finfinnee keessa jiranii fi abbootiin qabeenyaa kan Oromiyaas ta’e kanneen biroo komatan.
Kana hundumaa kan balleessan, kan saaman, kan saamsisan daldaltoota muraasaa fi qaama bulchitoota Oromiyaa kan godinaa addaa ti kan jedhan Obbo Abbaay warri akkasii kun akka itti gaafatamoo hin taaneef karaa tokko mastar plaanii gama kaaniin Motummaa Federaalaa fi Adda bilisummaa uummata Tigraay yknTPLF dha jedhu, jedhan.Uummanni Oromoo garuu eenyu lafa isaa akka fudhate eenyu akka isa miidhee rakkise eenyu akka isa saame , eenyu jireenya isaa irraa akka isa buqqise ni beeka jedhu Obbo Abbaay Tsehayyee.
Gama kaaniin walgahii hatattamaa kan Waldaan Qorannoo Oromoo mormii Oromiyaa keessaa kan ilaaleen sambata darbe jechuun Amajji 16 as Waashington keessatti gaggeesse irratti kan argaman obbo Ermiyaas Leggesee seenaa qabiinsa lafa Itiyoophiyaa kan ilaaleen ibsa bal’aa kennanii turan. Obbo Ermiyaas Leggesee mana marii bulchiinsa Fifinnee keessatti waggoota 10 caalaaf kan hojjatan waajiira IHADIG kan Finfinnee keessatti qondaala koree hojii rawwachiiftuu fi itti gaafatamaa ministeera dhimma komunikeeshinii mootummaa turan.
Lafa Oromoo naannoo Finfinnee akka lakkobsa Itiyoophiyaatti bara 1995 fudhatameef itti gaafatamaan Obbo Abbaay Tsehaayyee fi kaampaanii isaan keessaa harka qabani dha jedhan. Maaster plaaniin inni jalqabaa akka lakkoobsa Itiyoophiyaatti bara 1976 hanga bara 1878tti waggaa lamaaf qoratamee bara 1994 raggaasifame. Bara 1994 raggaasifamuu isaa duras hojii irra oole ture kan jedhan obbo Ermiyaas isa kanaan laftii bulchiinsa Finfinnee jala turan Heektaara kuma 21 irraa gara kuma 54 tti akka bal’atu gochuu ibsan. Kunis Oromiyaa fi bulchiinsa Finfinnee gidduutti saamiinsa aangoo waan fideef Aqaaqii, Kotobee fi Kaarraa Qoree Finfinnee jala akka seenan ta’e.Kunis kan fedhan gochuuf akka salphatuuf ture jedhu.Sana booda labsiilee irraa jala Obbo Abbaay Tsehaayyee faa basiisantu rakkoo amma mudateef sababaa ta’e jedhu.


text:
“Duraan dursee harariin akka naannoo tokkootti ijaaramuu hin qabdu. Heera biyyaa Itiyoophiyaa cabsuun hundeeffamte. Harariin maallaqa miiliyoona hedduufi dhalaashii gaggeessitoota Tigreef kennuun akka naannootti dhaabbatte. Itti yaadame Saamooraafi Mallasi akka Oromiyaan ciccitu taasisuuf raawwatan. Biyya lafaaratti waan yaadamuu hin dandeenyetu raawwate.
“Lakkoofsi sab lammiilee naannoo Hararii keessaa jiran Oromoo xiqqeesanille ammas (56.41%) kanaan dursaa jira.
Oromo 56.41%
Amaara 22.77%
Hararii 8.65%
Guraagee 4.34%
Somaaleen 3.87%
Tigray 1.53%
yoo ta’u akkamitti %60 gara %8 jala gala? 1/8’tiif kennamuun waan dinqiiti. Waanta wal madaaluu hin dandeenyetu Oromoo (56.41%)fi Hararii (8.65%)tu dhiibbaa suukanneessaan bitaa jira. Maqaa yemmuu tolchan Heerrii waliin qixxeetti gaggeessu jedha.
Heeraafi seeroonni Liigii Biyyoolessa Harariifi DhDUO waliin bulchu jedhu keessaatti ji’a sadiin dura waajiraalee addaaddaa naannoo Hararii jiran keessatti kan armaan gadii fakkaata. Teessoo mana marii naannoo 36 keessa lachuu 18 wal qixa qabu. Oromoo (56.41%)fi Harariin (8.65%). Biiroolee gurguddoo 8 naancha keessa jiran keessa 4 LBH kophaa bulchiti. DhDUO sadarkaa abbaa adeemsa hojiittilee ga’e takka hin qaban. Isaanis: 1. B/M/Magaala, 2. B/M/Maallaqaa, 3. B/Barnootaafi 4. B/Aadaafi Turizimiti.
Biiroolee 3 DhDUO fi LBH waliin bulchan. Yemmuu inni tokko itti gaafatama biiroo yoo ta’e, inni kaan immoo itti aanaa biiroo ta’uun gaggeeffaman keessaa:- 1. B/Fayyaa , 2 .B/ Haqaa fi nageenya fi 3. B/Sivil sarvisii dha. Kan nama dinquu Biiroo takka (1) B/Qonnaati qofa DhDUO kophaa hooggana.
Naancha keessaa koree hojii rawwachiiftuu 7 jiru hundii isaani 7-LBH keessa filaman. Gorsaa 4 jiran keessaa hundi 4-LBH dha. 1. gorsaa dhimma diinagdee, 2. gorsaa dhimma seeraa, 3. gorsaa dhimma misooma magaalaafi koomnkeeshiiniifi 4. gorsaa dhimma misooma qonnaati. Waajjira dhimma kaabiinee, qindeessa kaabinee, qindeessa bulchiinsa ummataa fi odeeyfannoo kanan wal qabatuu hunda LBHti hogganaa.
Akka naannoo harariitti komishiini 4tu jira. Isaan hunda LBHtiin hoogganamu. Isaanis:- 1. k/poolisii, 2. k/mana sirreessaa, 3. k/farra malamaltummaa, 4. k/ispoortiiti.
Dhaabbata sabqunnamti-abba adeemsa 5jira. Hundasaanii LBH hogganamu. Komnikeeshiinii naannoo lachuu LBH tiin hoogganamu.
Abbaa taytaa 5’ttu naancha keessa jira. Lamaan isaanii DhDUOn yemmuu hoogganaman, 3 ammoo LBH hogganamu Isaanis:-1. Odiit 2. Eeguumsa naannoo, 3. Galii, 4. Dandiwwaaniifi 5. Bishaaniifi dhangala’oota.
Manni murtii sadarkaa 1ffaa irraa jalqabe hanga mana murtii waligalatti LBHtiin hogganama. Akka naannoo harariitti waajjiroota gara 20tu jiran keessa 16+LBH tiin hogganamu. Kanneen hafan 4 DhDUOtiin hogganamu.
Akka walii galaatti Ejensii gara 10 tu naannoo hararii keessa jiran keessa 8 LBHtiin hogganamu. Kan hafan 2 immoo DhDUOtiin hogganamu. Kaabinee Aanaa akka naannoo harariitti aanaa 9ttu jira. Kana keessa 5 LBHti bulcha fi 4 DhDUOtu bulcha. Sadarkaa aanaatti Kaabinee 31 jira. 16 LBHti fi 15 DhDUO gaggeeffamu.
“Rakkoon suukanneessaa Oromoota naannoo Hararii keessaa jiraataniirra gahaa kan jiran hanqina heeraafi seera akka ta’etti ilaaluun dogongora guddaadha. Yaanni namoota hedduu fooyya’insa heeraa naannoo Hararii keessaatti sabni keenya hirmaachuun faayidaasaa eegsifachuu qaba jechaa jiru. Yaadaa qajeelaa ta’uu danda’a. Rakkoon suukanneessaa saba keenyarraa kan gahe hanqina heeraarraa madde yaada jedhu qabachuun sirrii hinfakkaatu. Heerrii naannichaa “Biyyoolessa Hararii fi DhDUO Waliin Bulchuu” jedha. Oromoo (56.41%)fi Harariin (8.65%). Osoo Heerri, seeronniifi dambiin duraan jiran keessaa hangi xiqqoo hojiitti jijjiiramanii balaan sukanneessa hawaasa keenya hin nyaatu ture. Dhiibbaan suukanneessaa hawaasa keenyarra gahe itti yaadamee, karooran kan dalagameedha malee, dogoggoraan kan dalagamee miti. Kana kan nama jechisiisu gocha waggoottan 27 darba keessaatti raawwataman kan armaan gadii akka fakkeenyaatti ilaaluun gahaadha.
“Maqaa shororkeessaan Oromoota hedduu tikee Tigree waliin ta’uun dhabamsiisaniiru,
Maqaa waliin daldallaafi daldaaltoota Oromoo xiqqoo, Oromoo abbaa qabeenya ta’an Hararii hanga finfinnee ijaarsaa icciitiitiin ajeesanii qarshiisaanii saamaniiru. fkk. umma Hotel (Zuuber) fudhachuu ni danda’ama, Oromoo waliin daldalan mana isaatti waamee ajjeese.
“Hawaasa keenyaa carra diinagdee kamirraa qoqqobuun sablammii bicuu waliin ta’uun exportif import namoota taasisan rukuchiisuu turaniiru fkn (Bunaafi jimaa magaalaa hararii, dirree dawaafi hanga finfinneetti)
Harka lafa jalaan Abdillee waliin ta’uun duula saba Oromorratti gaggeessaa turaniiru. FKf yemmuu babbilen sagalee riifrendamii gaggeeffamu manguddoonnifi dargaggoonni Hararii magaalaa baabbilee keessa naannahanii akka sagaleen somaaleef kennamuu qarshii kaffalaa turan. Somaaleefi Harariin karaa baabbileefi faadisi wal daangessuu qaba jechaa turan. Kaartichas bocanii baasanii dubbiin ta’uu dinnaan callisan
‘Tretment’ tokkoon ala, balfaa magaala Hararii bahu uummata Oromoorratti dhangalaasuu dhibee addaaddaan duguuggaa sanyii raawwachaa turaniiru,
Karoora waggaa 40’tiin uumata Oromoo lafa naannoo Hararii macaasuun silxee, Tigree, … walin qabachuuf karooraan socho’aa jiru,
Lafa saba Oromoo buqqisanirraatti hararii biyyoota hundaa keessa jaraatiniif bakka sadii ol kenna turaniiru,
Duri hawaassi lamaan Harariifi Oromoon kan waliin jiraatan geeddaruun, dhiirriifi dubartiin hararii akka Oromoo waliin gaa’ila kamuu hin godhanne tumuudhaan gara silxeefi Argobbaa, Tigreetti jijjiiraniiru,
Carraa argatanii hundatti faayyadamuun maqaa lafaa Afaan Oromorraa gara Afaan Hararitti geeddaraniiruu,
Yeroo gara yerootti humna qarshiitiin lakkoofsa Oromoo hiri’isuun sab-lammii biraaf qoodaa turaniiru. Lakkofsaa uummataa bara duraa gaggeeffame booda lakkoofsi Oromoo gad bu’aa deemaa jira. Yoo dhugaan jiraate sabni Oromoo qaama bilisa ta’een haa lakkaa’amu,
Bajaanni waggoottan 27 keessaa naannoo harariif kenname keessaa gandoota baadiyyaa bakkee Oromoon itti jiraatuu misoomaaf oole hin jiru,
Yemmuu filannoofi lakkoofsi uummataa gaggeeffamu sabni Hararii biyyoota jiran hundarraa deemuun hararitti hirmaatu. Bakka tokko tokkotti dhalataan Hararii tokko waraqa filannoo sadii hanga afurii fudhachuun yakka raawwachaa turaniiru.
Oromoo akka I/A/Peresedaatiitti naannoo Harariiti muudameefi hooggantoota murtaa’an human maallaqaafi shamarraniin bitaa turuufi kkf kaasuun barbaachisaadha.
“Kanaafuu, sabni keenya fooyya’iinsaa heera hararii dhiifnee, filannoo jiran hundaa duguugee itti fayyadamuu qaba malee akkuma durii humnaan waanjoo garbummaa baachuu hin qabu. Filannoo jiran keessaa:-Sagalee rifrendemii gaggeeffamuun dirqama ta’a. Heerri biyyitti (Itiyoophiyaa) osoo hin tuqamiin sagaleen rifreendamii Hararii waliin jiraachuufi dhiisuu murtaa’uu qaba. DhDUOn gaggeessitoota marii kanaaf ergan hubannoo kana qabaachuu qabu. Yoo riifreendemiin gaggeeffame lafti Jogoliifi lafa murtaa’ee qofaatu hafa. Fkf:-
“Uumman Oromoo Ammaarreessa hanga aratanya,
Fadisii hanga galma shiraa ykn Istaadiyoomu Abdullaahii ,
Dirree xiyaaraa hanga m/baruumsa Madaan’almiitti,
Yererii hanga daangaa Dekaritti kennuun gaaffii tokko malee gara Oromiyaatti deeb’uuf mirga guutuu qabu.
“Akka barbaachisumaasaatti ilaaluun Jogolii alatti magaala guutuu akka sagaalee kennu taasisuun lafa Oromoo deebsuudha.
Sablamii bicuu faayidaa Harariin walitti hidhataniin alatti hacuuccaa cimaa Harariin gaggeessitu jibbeetu jira. Carraan jiru gabrummaa Hararii jalaa bahuudha.
“Filannoon Dhumaa kun Maaliif barbaachisee?
“Adareefi sablammii bicuu saammitii diinagdee waggoottaan 27 darban waliin hawaassi Oromoo Hararii keessa jiraatan carraan itti dorgoman hin jiru. Hojmaata jajallaa halkan Omishuun duguuggaa sabaaafi lafa keenyarratti akeekamurraa maqisuuf,
Lammii roorrisa Hararii jalatti kufee gara lammiisaatti deebsuun tokkummaa saba Oromoo eeguuf,
Babal’ifannaa lafa Hararii bakka jirutti jaamsuun lafa saamame deebisuun hawaasa Oromootti galchuuf,
Lafa gabaa hundaa magaala ala taasisuun magaala harawaa uumuun dirree xiyaaraa, Ammaarreessaa, Faadisi guddisuun galii sabchaa diinagdeen cimsuuf,
Kontirobaandii karaa hundaan galu to’achuun magaalaa Hararii Omshaa balfaa qofa taasisuuf,
Leecalloo konstraakishiiniif oolan dhakaa, cirracha, xaxarii, biyyee diimaa oomshaman hunda to’chuun hojii dargaggoof babal’isuuf,
Bishaaniifi ibsaa magaalaa hararii deeman to’achuunbaadiyyaafi magaalaa haarawaa uumamaniif qooduuf,
Jimaa, Omsha midhaanii, horii foonii, kuduraafi muduraa…fi kkf dhiyeessii to’chuun galii sabchaa guddisuuf
Yeroo murtaa’een booddee magaalaan Hararii jogoliin ala kan jiran hundii gara Oromiyyaati fedhiidhaan deebsuufi…kkf gargaara.
“Rakkoo Fiduu Danda’u:
“Haala siyaasa amma jirurratti ololli heeraatu diigamee jedhutu ka’a,
Harariin har’asa saba keenyaaf hinciifne humna maallaqaan duula bantee deebii cimaa ta’a,
Sab lammiin kaan lafa Oromoo saamtee fottoqte Oromoo dararaa jiran maaltu akka eeggatu baruun mirga Oromoo ni kabajama,
Dhugaan Heerri biyyitti hojii eegala
Hawaasa Oromoo diinagdee keessaatti hirmaachisuun fayyadamoo taasisuu.”


text:
Gabaasa buqqaatota Mooyyalee gargaaruuf horii walitti qabamerratti dhiyaate
Thank you for contributing to this noble cause, God bless! Down Down to Tigray fascism!! (ለአማርኛና እንግሊዘኛ ዝቅ ብለው ይመልከቱ ---Plz scroll down for Amharic & English) ____________ Duraan dursinee warraa buqqaatota kanniin gargaaruuf qarshii gumaachitan akkasumas karaa addaa addaatiin gargaarsa gootaniif galata galfanna --horaa bulaa isiniin jenna! Gareen duula horii walitti qabuu kana keessatti hirmaatan marii bal'aa irra deddeebi'nii erga godhanii booda...
Fuel boycott in Ethiopia to stop the Tigray militia genocide
Afaan Oromo Waamicha Qeerroo Oromiyaa Irraa Dhiyaata! Wayyaaneen Labsii Yeroo Hatattamaa Paarlaamaa Isheetin kufe bifa seera dhabeessa ta’een hojiirra oolchuudhaan lubbuu uummata keenyaa galaafachaa jirti. Ajjeechaan suukaneessaan waraana Agaaziitiin uummata keenyarratti raawwatamu guyyaa guyyaadhaan dabalaa adeemaa jira. Waan kana taheef akka Qeerroo Oromootti tarkaanfii fudhachuun barbaachisaa taheera. Bifuma kanaan guyyaa kiibxataa Bitootessa 4/2010 irraa hanga Wiixata Bitootessa 10/2010 tti duulli dhiyeessa boba’aa...
Nationwide 3 day strike underway in Ethiopian, mainly in Oromia regional state to dismantle fascism
English There day day shutdown nationwide to resist the fascist regime in Ethiopia. In this round of strike, the citizen demanded the following: 1) Immediate and unconditional release of all political prisoners 2) Immediate withdrawal of the army from towns and colleges and returning them to their barracks Afaan Oromo YAADACHIISA: Lagannaan gabaa akkuma karooraatiin guyyoota lamaan itti aananis itti fufa. - Magaalonni har'a hin...
Waadaa saba oromoo oromia!
Baadannoo Dhaamsa qeerroon poolisii oromiyaatti dhammate! Dargaggoota(Qeerroo) Oromoo walloo! “Dhiirti gad jechuu barte firaaf ganzaba hin taatu”


text:
Dorota Kozieł-Wierzbowska
Uniwersytet Jagielloński, Pooland
Dorootaan Goriiliisis keessatti dhalattee, jireenya ijoollummaa ishee immoo ganda Biisiiziz cina kan taate, Poolaandi xiqqoo, bakka galgala kuula Milkiweyii samii keessaa waliin akka fedhii isheetti bashannanuu dandeessu keessatti dabarsite. Fiiziksii fi Astiroonoomii barachuuf gara Kiraakow deemtee,ergasii magaalaa fi naannoo kana turte. Irra guddeessa ifa optikaalaa irratti ta’us gaalaaksota si’aawoo, keessattuu waa’ee raadiyoo-gaalaaksotaa qo’atti. Isheen ammas taanaan yeroo kamittuu waa’ee samii kanaan kan mirqaantu yoo ta’u, koreen ramaddii sagantaa yeroo barattootaa fi teleskooppii mijeessan wayita isheef hayaman, urjiilee fi gaalaaksota ni daawwatti ykn qoratti. Dhuunfaanis, mirqaana jireenya keessatti ishee quunname ijoollee dhiiraa lakkuu qabdu waliin dabarsuuf yaalti.


text:
Amantiin maali? Amantaa hoo?
Amantii jechuun “waan abdatan dhuguma ni ta’a jedhanii fudhachuudha; waan ijaan hin argines akka jirutti kan mirkaneessu dha. Addunyaan jecha Waaqayyootiin akka uumaman wanti mul’atan wanta ijaan hin mul’atne irraa akka ta’e baranna”, (Ibr 11:1-3). Fakkeenyaaf, mootummaa samii (jireenya bara baraa) abdii godhanna; amantiin abdii kana nuuf mirkaneessa. Mootummaa Waaqayyoo kan samii nuti hin agarre, garuu amantiin waan nuti hin argin kana nuuf ibsa. Saayinsiin kana gochuu hin danda’u. Amantiin dhugaa sirrii (Absolute truth) irratti hundaa’a malee akka saayinsii dhugaa madaalawaa (relative truth) irratti miti.
Amantaa jechuun immoo amantii fi waaqeffannaa bakka tokkotti kan qabate ta’ee seera amantii fi waaqeffannaa jechuu dha. Waaqayyootti amannee seerri (system) ittiin waaqeffannu amantaa jedhama. Barumsi seera amantii fi waaqeffannaa kuni barumsa amantaa jedhama. Waaqayyo maal jennee akka amannuu fi akkamiin akka waaqeffannu kan nutti ibsu barumsa amantaati jechuu dha. Kanaafuu, amantiin keenya amantaadhaan ibsama.
Amantaa/amantii takka jechuun maal jechuu dha? Efe 4:5
Ka’umsi barumsa kanaa jecha qul. Phaawuloos “Gooftaa tokko, amantaa tokko, cuuphaa takka” jechuun barsiise dha, (Efe 4:4-5). Kun kan barreefameef tokkummaan jireenya afuurawaa akka eegamuu fi gidduu Kiristaanotaatti garaa garummaan akka hin uumamne waltti hidhuuf dha. Haala ibsa barreefama kanaatiin “amantaa takka” jechuun hiikaalee armaan gadii kana akka qabaatu beektonni ni mirkaneessu:
1. Amantaa takka jechuun Waaqayyo tokkotti amanuu dha.
Waaqni Addaam Waaqa Abrahaami. Waaqni Abrahaam Waaqa Yisihaaq, kan Yaaqoob, kan Daawiit, kan Pheexiroos fi Waaqa hunduma keenyati. Waaqa qul. Pheexiroos amane fi inni waaqeffate nutis yoo amanne fi yoo waaqeffanne qul. Pheexiroos waliin amantaadhaan tokko. Ilmaan keenya yoo akkasitti amanan fi waaqeffatan, amantaa takkittiin tuni eegamtee jiraatti jechuu dha. Kanaaf, amantaa takkittii jechuun Waaqayyo tokkotti (lakkoofsaanis ta’ee amalaan tokko jechuun) amanuu fi seera waaqeffannaa tokko hordofuu dha. Kakuu moofaas ta’ee haaraa kessatti kan waaqeffatamu Waaqayyo tokko. Kanaaf, “amantaa takka” kan jedheef Waaqayyo tokko isa kakuu moofaa keessa ture kan lallabu fi amantaan Kiristaanaa isa duraa irraa kan itti fufe fi kan duraan ture kan itti ifa bahe malee amantaa haraa dhufe akka hin ta’in mirkaneessuf dha.
2. Amantaa takka jechuun cuphaa takkaan dhalachuu dha.
Balballi amantaa Waaqayyo tokkotti amananii cuuphamuu dha. Cuuphaanis bishaan fi Afuura Qulqulluu irraa dhalachuu fi maatii Kiristoositti makamuu dha. Tokkoon tokkoon keenya kan cuuphamnu yeroo tokko qofa. Cuuphaan hin lammeefamu. Ilmaan Waaqayyoo erga jedhamne, akkasumas, erga hammatamnee booda maqaa lammataa fi ilmummaan lammataa waan hin jirreef cuuphaan takkitti dha jennee amanna. Cuuphaan hundi keenya cuuphamne kaayyoon isaa tokko; innis ilmummaa argachuu dha. Cuuphamuu keenyaan Iyyasuus Kiristoos waliin tokkummaa uumanna; du’aa fi du’aa ka’uu Isaatti hirmaanna; ilmummaa afuurawaa arganna. Siimboon ilmummaa sunif tokkuma. Kanaaf, namni cuuphaa takkaan tana cuuphamee ilmummaa argatee maatii Kiristoositti makame amantaadhaan tokko jechuuf “amantaa takka” jedhe.
3. Amantaa takka jechuun abdii tokkoof fi abdii tokkoon waamamuu dha.
Namni Waaqayyo tokkotti amanee cuuphame abdiin inni eegatu tokko. Innis Mootummaa samii (jireenya bara baraa) ti. Isa tokkoof abdii tokko isa biraaf abdiin biraa hin jiru; abdii takka malee. Abdii takkaaf kan waamame amantaa garaa garaa irra jiraachuu hin danda’u. Qul. Phaawuloos fi qul. Pheexiroosiin lallabni waa’ee abdii isa tokkoo kuni ibsameefii kan turan kiristaanonni amantaa tokko qaban turan. Pheexiroos warra dhagna qabataniif, Pheexiroos immoo uummatoota biraa yaa barsiisanuyyuu malee amantaan isaanii garuu tokko dha. Sababa kanaf “amantaa takka” jedhe.
4. Amantaa takka jechuun qama tokko ta’uu jechuu dha.
Amantaa takka jechuun qaama tokko afuura tokko ta’uu jechuu dha. Duuka bu’ichi qul. Phaawuloos yeroo ibsu “Qaamni tokko akka ta’e, dhaqna adda addaa akka qabaatu, haata’u malee dhaqni garaa garaa walitti qaama tokko akka ta’an, Kiristoosis akkasuma. Yihuudiis ta’u Giriik, garbas ta’uu walaba, hundi keenya afuura tokkoon qaama tokko akka taanu cuuphamnee jirra … qaamni dhaqna baay’ee kan qabu malee dhaqna takka akka hin taane … isinis qaama Kiristoos taatanii dhaqnaa garaa garaati”, (1 Qor 12:27). Gooftaanis “Ani muka wayiiniti isin immoo dameewwan isaati”, (Yoh 15:5) akkuma jedhe muka tokkicha irratti kan hundoofne dha; kennaa garaa garaa qabaannus qaama Kiristoos isa tokkichaa waan taaneef amantaa tokko malee amantaalee adda addaa kan qabaannu miti.
5. Amantaa takka jechuun Afuura Qulqulluu tokkoon qajeelfamuu dha.
Ega Kiristoos ol bahee booda manni kiristaanaa kan qajeelfamte Afuura Qulqulluu duuka bu’oota irra bule sanaani, (HoE 2:1). Har’as mana kiristaanaa kan qajeelchu karaa qul. Siinoodoosiitiin Afuura Qulqulluu dha. “Hundi keenya Afuura Qulqulluu tokkicha dhugneerra”, (1Qor 12:27) akkuma jedhu. Afuura Qulqulluu tokkoon kan qajeelfamu amantii fi amantaa tokko malee kan adda addaa ta’uu hindanda’u. Kanaaf amantaa takkittii jechuun kan Afuura Qulqulluu tokkoon hooganamu jechuu dha.
6. Amantaa takka jechuun al-takka kan kennamte jechuu dha.
Amantaan al-tokko kan kennamte fi takkittii dha. Kanas “Michoota koo! Waa’ee fayyina walii wajjin qabnuuf durumaan isiiniif barreessudhaaf dhama’ee otoon jiruu, qulqullootaaf al-takka amantaa kenname sanaaf akka loltaniif gorsa isiniif barreessuun dirqii natti ta’e”, (Yih 1:3) jedha. Amantaan tuni Iyyasuus Kiristoos dhagaa bu’uraa kan ta’eef fi Isa irratti kan hundoofte dha, (Mat 16:16). Amantaan yeroo garaa garaa deddeebitee kan kennamtu miti. Kanuma yeroo duka bu’ootaa turte sanatu har’as jiraachu qaba. Bu’ura kanaan amantaan kan eegamtu (conservative) malee kan fooyyoftu (progressive) miti. Kanaaf amantaan takkitti dha.
7. Amantaa takka jechuun Kiristoos isa tokkicha fakkaachuu jechuu dha.
Wanti Kiristoos irraa baranne isuma Kiristoos fakkaachuu waan ta’eef amantaan takkittii ta’uu qabdi. Waa’ee kanaa irratti qul. Phaawuloos “Iyyasuus Kiristoo waliin akka tokko taanu kan cuuphamne hundi keenya du’a Isaa waliinis akka tokko taanu akka cuuphamne hin beektanii? … du’a Isaa kan fakkaatu du’aan akkuma waliin jirru du’aa ka’uu Isaa kan fakkaatu ka’umsaanis akkasuma Isa waliin taana” (Rom 6:4-5) jedha. Gooftaanis “barsiisaan keessan, hayyuun keessan, abbaan kessan tokko”, (Mat 23:8) jedhee barsiisera. Nuti Kiristoos akka fakkaannu qul. Phaawuloos yeroo ibsu “Ani akkuman Kiristoos fakkaadhu isin immoo ana fakkaadhaa”, (1Qor 11:1) jedha. Gooftaan keenyas “Ana irraa baradhaa”, (Mat 11:29); “Ani qulqulluu akkuman ta’e isinis qulqulloota ta’aa”, (1 Phe 1:16), jedha. Egaa amantaan Kiristoos isa tokkicha fakkaachuu yoo ta’e amantaa tokko jechuu dha.
Amantii moo Amantaa takka?
Kitaaba Qulqulluu tokko tokko keessatti “amantaa”n fi “amantii”n waan waljala jijjiiramee barreefameef namootni tokko tokko amantii tokko kan qabaatan amantaan adda addaa jiraachuu danda’a jedhu. Haaluma olitti caqafameen qul. Phaawuloos waliin amantiin qofa otoo hin taane seera waaqeffannaatiin illee tokko ta’uun, jechuunis, akka inni amanetti amanuu fi akka inni waaqeffatetti waaqeffachuutu sirrii nama taasisa. Amantiin tokko kan ibsamu amantaa tokkooni. Amantii adda adaa yoo ta’ee malee amantiin tokko amantaalee bay’ee kessatti mul’achuu hin danda’u. Amantiin takka amantaa tokkoon ibsamti. Kunis Waaqayyo tokko waaqeffachuu, cuuphaa takkaan cuuphamuu fi abdii tokkoof waamamuu dha. Kanaaf amantiinis ta’ee amantaan tokko qofa.
Kuni amantii dhugaa fi amantaa isa sirrii kan nuuf galee fi kan beeknu kan ilaallatuu dha. Amantaa isa sirrii ta’e kanaan ala garuu amantiiwwan garaa garaa akka turan fi fuuldurattis akka jiraatan yeroo duuka-bu’ootaa sana iyyuu kan barameedha, (1 Yoh 4:1-3)
Galatni Waaqayoof haa ta’u!


text:
Hoongeen waggoota kurnaniif gaanfa Afrikaa rukute horsiisaan bultoota akka malee hube jedhame.
Dhaabbanni Mootummoota Gamtoomanii hoongee Gaanfa Afrikaa rukuteen wal qabatee namoonni miliyoona 20 ta’an beelaaf saaxilamaa jiraachuu ibse.
Dhaabbatichi akka jedhetti, hoongeen waggootaaf walitti aansee naannicha rukutaa ture, tooftaa jireenya horsiisaan bultootaa balleessuun namoota hedduu hanqina midhaan nyaataa fi nyaata madaalamaatiif saaxilee jira.
Baatiin Bitooteessa baatiiwwan roobni naannawaa gaanfa Afrikaatti roobu keessa takka ta’uu kan eeru gabaasni kun, ta’us garuu Itoophiyaa, Somaaliyaa fi Keeniyaa bakkeewwan heddu ammallee rooba hin arganne jedha.
Hoongeen naannichatti bu’e beeyladoota heddu fixuu kan eeru gabaasni kun, Itoophiyaan biyya beeyladonni hedduun itti dhuman keessaa tokko akka taate hime.
Itoophiyaa qofa keessatti beeyladonni miliyoona 1.5 ol dhumuu isaanii Waajjirri Qindeessaa Deeggarsa Namoomaa Dhaabbata Mootummoota Gamtoomanii ibsee jira.
Sababa kanaan Itoophiyaa dabalatee horsiisaan bultoonni gaanfa Afrikaa hiyyummaaf saaxilamuu isaaniitu himama.
Biyyoota gaanfa Afrikaa keessaa Itoophiyaan hoongeen cinatti sababa waraana waliniitiin lammileen miliyoona 9 ol deeggarsa hatattamaa barbaadu jedhame.
Dhaabbata Mootummoota Gamtoomanitti Waajjirri Qindeessaa Deeggarsa namoomaa namoonni miliyoona 6.5 ta’an sababa hoongeetiin deeggarsa midhaan nyaataa akka barbaadan ibsee jira.


text:
Baqattoonni laga meditraniyaan qaxxaamuruu dhaan gara Ferensayitti imalan rakkoo hamtuun isaan mudachuu dubbatu.
Mootummaan bakka jireenyaa waan nuu hin kennineef jecha daandii irra riqicha jala buluuf dirqamne jedhu .
Bakka isaan buufatanii jiran daandii irraa walitti qabuu dhaan magaalaa dhaa alatti geessee nu gate, achitti illee poolsiin faana nu dha’ee mirga keenyaaf ennaa iyyanutti nu reebee nu dararuu dhaan kaan immoo hidhaatti naqe jedhan. Guyyaa har’aas magaalaa Paris ala naannoo LASAPEL jedhamutti hiriira mormii geggeessanii jiru.
Bakka hiriira Sanatti kan argamee fi haala baqattoonni Paris itti jiran kan nuuf ibse dargaggoo Guutamaa Tadala ture. Tujuben paristti bilbiluun haasofsiistee jirti.
Gaaffii fi deebii geggeedffame armaan gaditti caqasaa


text:
Leenjiso Horo
Amajii 2017
Sab-qunnamtii Oromoo kamiyyuu kan Oromiyaa, Oromoo fi qabsoo Oromoo tan haqaa
addunyaa barsiisu irratti olola oofuunii fi balalleeffatuun dogoggora hiriyyaa hin qabne. Qabsoo
haqaa, qabsoo saba koloneeffatamee fi biyya koloneeffatamee ti. Oromoon saba
koloneeffatame; Oromiyaa biyya koloneeffatame. Qabsoon Oromoo, qabsoo bilisummaa fi
walabummaa ti. Qabsoo sabummaa ti; qabsoo biyyummaa ti. Kanaaf, qabsoon kun qabsoo
haqaa ti. OMN Afaan Arabaatiin Oromiyaa, Oromoo, aadaa, fi qabsoo bilisummaa Oromoo
ibsuu fi barsiisuu jalqabee jiraatuun isaa ifaa dha. Kun waan Oromoon hawwuu fi jaalatu.
Sagantaa nama boonsuu fi gammachiisu. Gama biraatiin ammoo, nam-tokkee fi garreewwan
sagantaa kanatti hin gammanne duula balaaleffanaa irratti oofaa jiraatuu isaaniituu argina.
Sab-qunnamtiin Saba kamiiyyuu, Saba, qabsoo saba isaa fi biyyaa isaa addunyaa barsiisuun
waanuma seenaa saboota qabsoo godhanii kamiyyuu keessatti godhamaa ture. Sab-qunamtiin
meeshaa barumsaa ti. Ija sabaa isaa ti. Abukaatoo sabaa isaa ti. Akkasumaas, sab-qunnamtiin
tokko Saba isaatiif gargaarsa argmsiisuuf ta’ee, mararfannaa horachuufiis ta’ee ykn akka
sabootni sun diina saba isaa hin deegarreefiis ta’ee Afaan biyyoota sanaatti fayyadamuudhaan
barsiisuun barbaachisaa dha. Kun waanuma adunyaan ittiin fayyadamaa turee fi jiru. Waan
haarawaa miti. Kanaaf, OMN kanarratti saganteeffatuun isa waan eebifamaa dha;
jajjabeeffamuu fi leellifamuullee qabaas. Kun qabsoo bilisummaa Oromootiif akka balaatti
ilallamuu odoo hin taane, akka milkaawwinnaa fi injifannotti ilaalamuu qaba.
Haata’u malee, har’a sagantaa OMN Afaan Arabaatiin biyyoota Afaan kana dubbataniif darbsuuf
saganteeffatuu isaa irratti kanneen dantaa yeroo, kan murna isaanii malee hegeree qabsoo
bilisummaa Oromoo ifduratti hin laalle qabsoo bilisummaa Oromoo dhimma amantiin walitti
hidhanii ummata Oromoo walitti buusuuf olola hamaa fi hammaata oofaa jiraachuun isaanii ifa
ta’ee jira. Fedhiin murna kanaa ykn nam-tokkee kanaa Afaanii fi amantii walitti fiduudhaan,
ummata Oromoo jiddutti shakkii, mama, garaagarummaa fi jibbansa ummuuf yaalii godhmaa
jiru. Dhugaan himamuu qabuu fi lammiiwwan Oromoo hubatuu qaban, xiyyeeffannaan
farreewwan kanaa tokkummaa Oromoo diiguu, qabsoo bilisummaa Oromoo dhageettii
dhoogguu, ukkamsuu, laamshessuu fi dhabamsiissuf yaalii fi tattaafii godhaa jiru; godhaallee
turan. Kana dura dhaabatamuun, dirqama lammummaa ti.
Dhugaan lafa jiru, Afaan Arabaa Afaan ummata bala’a naannoo Oromiyaa jiraatuu ti. Addunyaa
keessa, ummata miliyoona dhibba afurii fi digdamatu Afaann kana dubbata. Naannooma
Oromiyaa duwwaa ummata miliyoona heddutu Afaan kana dubbata. Afaan isaaniitiin waayee
Oromiyaa, Oromoo fi qabsoo bilisummaa Oromoo isaaniif ibsuun, himuun, fi isaan barsiisuun
dhimma amantii miti. Afaan Arabaatiin sanyii duguggaa, hidhaa, guraarasa, ajjeechaa,
hacuuccaa, saamiinsaa fi hiyyummaa gadaddoo, Wayyaaneen Oromoo fi Oromiyaa irratti
raawwataa jirtu, saboota Afaan Arabaa dubbatuuf himuun yakkaa miti; balaa dalaguu miti;
amantiillee miti. Akkuma beekkamu, waggoota hedduuf Suudaan qabsoo keenya deeggaraa fi
mararfataa ture. Kuniis kan ta’eef, waayee keenya Afaan ummatni Suudaan dubbatu Afaan
Arabaatiin waan itti ibsameef. Biyyootni kolonii Awroppaa jalatti kufan, waggoota qabsoo
bilisummaa isaanii godhaa turan, Afaanuma koloneeffataatiin saboota lammii koloneeffatatti
himaa turan. Oromoonis, kanumaaf wanti Afaan Amhaaraatiin Amhaaraa fi saboota impaayera
Itoophiyaa keessa jiraatan kan Oromiffaa hin beekneef wanti himamaa jiruuf. Sab-qunnatiin
saba kamiiyyuu, rakkinna saba isaa, saba gara biraatiif Afaanuma saba saniitiin ibsuun balleessaa
miti, sirii dha malee.
Lammiiwwan Oromo kan beekaas ta’ee ykn odoo hin beekin OMN Afaan Arabaatiin
odeeffannoo tamsaasuu kan balalleeffataa jirtan diqqoo dhaabatanii odoo ittiyaadanii bareedaa
dha. Balaaleffanaan kun gara makmaaksa Oromoo: “Horii abbaan gaafa cabse, ormi ija
balleessa” jedhutti akka nu geessine, of eegganoo guddaa gochuun barbaachisaa dha. Har’a,
Wayyaaneen gaafa OMN bu’uurfamee odeeffannoo Oromiyaa keessa tamsaasuu jalqabee, itti
duulaa turuunii fi ammaas itti duulaa jiraatuun ifaa dha. ‘Dish’ Oromoon odeeffannoo
Televiziyoona OMN dabarsuu dhageeffatuuf qaban mana isaanii irraa caccabsaa akka turte waan
irraanfatamuu miti. Amma ammoo, OMN Afaan Arabaatiin odeeffannoo Oromiyaa kan olaa
Oromiyaa jiraatan kan dhiyootii fi kan fagootiifiis waayee Oromoo fi Oromoo dhageesisuuf
saganteeffanaan, Wayyaaneen sadarkaa ol’aanatti duula hamaa irratti bobbaaftee oofaa jirti.
Lammiiwwaan Oromoo kan sagantaa OMN balaaleffataa jirtan, balaaleffanaan kun diina
Oromoo Wayyaanee wajjiin akka isin dhaabaa jiru hubatuu qabdan. Kanaaf, dhaabatamee,
yeroon fudhatamee ittiyaaduun barbaachisaa dha.
Gabaabamatti, lammiiwwan Oromoo dhaabbii dhaabataa irkoo qabsoo bilisummaa Oromootiif
ta’u qabaachuun barbaachisaa dha. Deegaruunis ni feessa. Dura dhaabatuun, mormuun fi
abaaruun furmaataa miti. Haala akkanaa irraa of qusachuun barbaachisaa dha. Kanaaf, qabsoo
bilisummaa Oromoo addunyaa hubbachiisuu fi barsiisuuf OMN hamma humni isaa danda’etti
Afaan hundaan waayee Oromoo fi Oromiyaa dabarsuun qabsoo bilisummaa Oromoo gargaara
malee hin miidhu.
Oromiyaa NI Bilisoomti!


text:
Jawaar Siraaj Muhammad / Hagayya, 2011
Barnoonni, hawaasa kamiifuu bu’ura guddinaati. Hireen barnootaatis mirga namoomaa kan bu’uraa waan taateef namayyuu hiree tana argachuu qaba.
Ija tanaan haala gara barnootaatiin kurneelee lameen dabran kana Oromiyaa keessatti mul’ate haa mil’annu. Baay’inni manbarnoottaniitiifi barattootaa dabalaati dhufe. Kanaafuu, haalli kun akkanaan yoo itti fufe dhaloonni ammaa hiree arkate tanatti fayyadamee ofiis biyya suniis hiyyummaa jalaa baasuun ni mala jedhameeti abdatama.
Baay’inni manbarnoottaniitiifi barattootaa hammamii humna nama baratee biyyiti takka oomishattu waan mul’isuuf hawwii akkasii nama keessatti uumuun ni mala. Hawwiin gara abdiitti jijjiiramtee dhugoomuuf ammoo, lakkoofsi guddaan kuni dandeettii isaan maltu waliin walgituudha qaba. Yookaan waan abdatame sun argamsiisuu hin dandayu.
Haala kana ilaalchisee hayyoonni dhimma barnootaa qoratan babal’inni kuni dandeettii waliin walgitee deemaa akka hin jirre ganamumaani akeekkachiisuu eegalan. Mootummaan biyyattii sun taligaa jirtu garuu, daballii lakkoofsaatiin waan mirqaanteef qoma dhawachaa dhiichisuu malee, yaadaafi qeeqmaya imaammataafi tarsiimoo barnootaatirratti dhihaataa turaniifi dhihaachaa jiraniif gurraas ijaas waan qabdu hin fakkaattu.
kaluu tana Waldayni Gargaarsaa kan mootummaa Amerikaa (USAID), ministeera barnoootaa kan mootummaa Itoophiyaa waliin qorannoo takka geggeessee mudannoolee sirni barnootaa qabu keessaa, hanga tokko, saaxileeti jira.
Qorannoon tuni dandeettii ijoolleen kutaa lamaatiifi sadihii waa dubbisuuf qabdu madaaaluuf geggeefamte. Tahuus, odeeffannoo gabaasa san keesssatti dhihaaterraa waan hedduudha hubachuu dandeenya.
Barruu tiyya tana keessatti gabaasaa USAID kana keessaa waan Oromiyaafi Afaan Oromoo ilaalaa funaaneetin hubannoof akka mijaa’utti isiniif dhiheesse.
Hubannoo Waliigalaa
Qorannoon USAID tuni naannoowwan biyyattii saddeet keessatti, afaanota jahai fuulleffattee, manbarnoottan 338 fi barattoota 13,079 irratti godhamte. Kanneen keessaa manbarnoottan 63 fi barattoonni 2491 Oromiyaa keessaa filataman. Nannoo Tigrayirraa ammoo manneen barnootaa 39 fi barattoota 1551 tu filatame. Aanaalee Oromiyaa 198 keessaa 16 (%8.08) kan filaman yoo tahu, aanaalee Tigray 35 keessaa ammoo 11 (%31.4tu) filame. Haalli kun waan biraa dhiisii qorannoomaafillee golistummaan ykn loogiin akka godhamaa jirtu ragaa baya.
Joollee Afaan Ababbiitiin (Afaan Dhalootaatiin) Barattu
Injifannoolee gurguddoo qabsoon saboota cunqurfamoo argamsiifte keessaa, tokko, mirga afaan ofiitiin barachuuti. Qorannoon tuni akka ragaa baatutti, yeroo ammaa daa’imman biyyattii keessaa dhibbeentaa 85 kan ta’an afaan ababbiitiin barachaa jiran. Kan Oromiyaa hogguu laalle, %87.8 afaan ababbiitiin (Afaan Oromoo) baratan. Joolleen Tigraay % 96.7, tan Amaaraa % 93.7 afaan ofiitin baratti. Lakkofsi kun hammamii ykn baay’ina namoota alagaa naannolee tanneen keessa jiraatan waan mul’isu fakkaata.
Wanni ajaa’iba natti ta’e naannoo Benishangul-Gumuz keessattii daa’immaan 71.5% taatuutu afaan warri isaanii manatti haasawuun mana barnootaatti akka baratan gabaasan. Kana jechuun joollee isaanii keessaa %28.5 afaan alagaatiin baratan; naannawa kanatti afaan barnootaa Afaan Amaaraati. Maarree ummata naannawa sanii keessaa kan % 71.5 ta’u afaan kamiin ababe? Afaan Amaaraatiin ababee laata? Moo tarii alagaan biraa hedduminaan achi qubatuun afaannan saboota haadhoo lafa sunii guututti akka liqimfamu godhe? Gaafa nannoleen hedduun afaan ofiitin barachuu filatan, naannoon Benishangul-Gumuz afaanuma Amaaraatin itti fuufuu filachuun haala amma mul’atu kanaaf sababa ta’innaa laata?
Haala kana kan godinaa Sidaamaatin walbira qabnee yoo laalle, daa’immaan % 97.8 taatu afaan manatti ittiin haasawaniifi kan ittiin barataniis Afaanuma Sidaamaa ta’uu agarra. Ummata naanno Benishangul-Gumuz qubatu keeessa sabni alagaa %35 yoo ta’u, kan Sidamaa keessaa garuu % 11.4 qofa. Garaagarummaan baa’y’ina namoota alagaa naannolee lameen qubatanii haala afaanii kanaaaf hanga tokko sababa ta’uun ni mala. Haa ta’u ammoo murtiin sirna barnootaa afaan ofiitiin geggeessuuf murteeffame, afaan qe’etti warri hasawurrattillee dhiibbaa waan fidaa jiru fakkaata. Kunis, waggota digdamman dabran kana, ummanni Beenishaangul-Gumuuz hedduun Afaan Amaaraa madaqfachaa kan ofii ofirraa dhiisaa akka deeme, kan Sidaamaa garuu afaan ofii manaafi alattis jabeeffachaa deemuun isaa warri alagaa kanneen achi jiraatus afaan lafa sanii akka baratu taasisuu hin oolle.
Dandeettii Daa’imman waa dubbisuuf qaban
Qorannoon tuni saf godhanii waa dubbisuufi (Connected text oral reading fluency) dandeettii barruu takka dubbisanii hubachuu (Comprehension in connected text) madaale. Akka gulantaa addunyaatitti ijoolleen kutaa lamaa daqiiqaa takka keeessatti yoo xiqqaate jechoota 60 dubbisuu dandayuudha qaban. Daa’imman Itoophiyaa kanneen kutaa lamaa keessaa dhibbeentaan saddeetam (%80) gulantaa tana gayuu hin dhaqqabne. Inumaatuu daa’immaan biyyattii keessaa dhibbeentaan 33.9 jechuma tokkollee sirnaan dubbisuu hin dandeenye. Kan Oromiyaa yoo lallee Ijooollee idilee keessaa % 91.8 gulantaa addunyaa kan kutaa suniif lafa kaayame hin qabdu. Kana jechuun joollee Oromiyaa keessaa dhibbentaa 8.2 qofatu daqiiqaa tokko keessatti jechoota 60 dubbisuu dandaya jechuudha. Inumaatuu ijoollee hunda keessaa %41.2 daqiiqa takka keessatti jechuma tokkollee sirnaan dubbisuu hin dandeenye. Barnnoota waggaa tokkoo boodas dandeettiin joollee tanaa dilas akka hin wayyaawin agarra. Joollee Oromiyaa tan kutaa sadi barattu keessaa %20.7 jechuma tokko qofallee hin dubbistu. Wanni kanarrraa hubannu ijoollee waggoota sadihiif manbarnoota keessa turte keessaa, hedduun, wahuu akka hinbaratin akkuma gaafa dhalattee sun jiraachuu isiiti.
Dandeettii Waa Dubbisanii Hubachuu
Warri qorannoo tana geggeesse, dandeettii daa’imman waan tokko dubbisanii ergaa isaa hubachuuf qaban madaaluuf, barruu gabaabaa tokko erga dhiheesniifi booda, gaafilee 4 yookaan 5 dhiheessaniif. Akkaataa madaallii kanaatiin, daa’imman Itoophiyaa kutaa lama barattu keessaa, %47.7, kanneen kutaa sadi baratan keessaa % 30.2 gaafii takkalleehuu sirritti deebisuu hin dandeenye. Haaluma walfakkaatuun, joollee Oromiyaa tan kutaa lammaffaa keessaa %47, kan kutaa sadihii keessaa ammoo %24.7 waa dubbisanii wahuu hubachuu hin dandeenye.
Wanni hedduu nama rifachiisu, naannolee magaalaa akka Haririifi Finfinnee waan hin tahin kanneen biraa maratti daa’imman %90 olitti shalagaman gulantaa waa dubbisanii hubachuu dhabuu isaaniiti. Kan biroo haa hafuu naannoo Tigraay, kan sirni biyyattii taligu leeccalloo garayyuu saamee itti fidu keessattuu daa’imman kutaa lamaa keessaa, dhibbeentaa 2.4 qofatu jechoota 60 daqiiqaa takka keessatti dubbisa. Mootummaan Itoophiyaa qeeqmaya garanaan itti dhiyaatuuf deebiin kennitu: “immammanni isaa huuba takkallee akka hin qabneefi rakkooleen mul’ataniis akkaataa imaammata san hojiirra itti oolchirraahi” kan jedhu taha. Naannolee biyyattiidhaa hundatti rakkoon akka walii (rakkoon gostokko) jiraachuun maddi rakkoo tanaa tokko tahuu, kuniis imaammata barnootaatiifi tarsiimoo mootummaan ittiin masakamtu tahuudha hubanna.
Garaagarummaa Baadiyyaafi Magaalaa jiddutti Mul’attu
Gabaasa qorannoo tanaatti warra afaan Amaaraatiin baratuuf, magaaalaatti yookiin baadiyyaatti barachuun garaagarummaa guddaadha qaba. Fakkeenyaaf, ijoollee magaalaalee Finfinneetiifi Harar kanneen naannawa Amaaraatifi Benushangul-Gumuz waliin walmaddii qabnee yoo laalle qubee adda baafatanii beekurratti warri magaalaa kan baadiyyaarra harka dachaa saffee tahuudha agarra.
Gargaagarummaan baadiyyaafi magaalaa jiddutti mul’attu tun garuu, ijoollee Afaan Oromootin barattu jiddutti hangas bal’oo miti. Qorannoon tun daa’immaan Afaan Oromootiin naanolee Harariitifi Oromiyaa keessatti barattu walbira qabdeeti dhiheessite. Akka kanaan barruu takka dubbisanii hubachuurratti daa’immaan naannawa Hararititti barattu tan Oromiyaatti baratturra xiqqo wayyaa tahuu, ijoolleen Oromiyaatti barattu ammoo waa caqaftee hubachutti caalmaya qabaachuudha agarra. Sababni ijoolleen magaalaa tan baadiyyaatirra ittiin caaltees garaagarummaa haala jireenyaatin kan walqabate tahuun akka malu qorannoon tuni eerteeti jirti.
Afaan Amaaratirratti ijoolleen magaalaa tan baadiyyaa caaluun, garaagarummaan akkasii ammoo Afaan Oromootirratti mul’achuu dhabuun sabani maali? gaafii jettuutu mataa keesa nu dhufa. Gaafii tanaaf deebii argachuun qorannoo biraa barbaadduus, sababni tokko, garaagarummaa gara baay’ina kitaabbaniifi barruuleetiin afaan lameen jidduu jirtu tahuun ni mala jedheen yaada. Kunis, Afaan Amaaraa barruulee hedduu qabaachuun, barruuleen kuniis bal’inaan baadiyyaarra magaalaatti argamuun warra magaalaatiif carraa gaarii waan uumuuf garee lameen jiddutti walcaalmayni akka uumamu taasisa. Gara birootiin, Afaan Oromoo barruulee muraasa qofa qabaachuun isaa joolleen magaalaa hamma fedhees maallaqa qabaattu, joollee baadiyyaa daran kitaaba Afaan Oromoo argachuu hin dandeessu jedhuudha.
Garaagarummaa gara kornayaatiin mul’atu
Dandeettiin waa dubbisuutiifi caqasanii waa hubachuu tuni gara kornayaatiin (dhiiraafi dubara jiddutti) garaagarummaan ni mul’attii? Qorannoon tuni waan garanaan irra geesse ni qabdi. Walumaagalatti ulaagaalee gara waa dubbisani qayyabachutiin joolleen dhiiraa dubararra akka wayyyaa taate yoo mul’isu, ulaagaa gara dhaggeeffatanii waa hubachuutiin ammoo garaagarummaa bal’oon hin argamne.
Magaalaafi baadiyyaa yoo walbiraqabne ammoo, baadiyyaattii joolleen dhiiraa dubararra wayyaadha; magaalatti garuu dubaraatu dhiirarra jabaatee argame. Kana malees dubarri magaalaadhaa dubara baadiyyaatirra caalmaya qabaachuudha garra. Baay’inni hojii tan dubara baadiyyaatirratti fe’amte, yeroo silaa qu’annoodhaaf qaban waan jalaa saammattuuf obboleeyyan isaanii kan dhiraatiin boodatti akka harkifatan isaan godheeti jira.
Waa Dubbisuurratti Gosti Qubee Garaagarummaa ni fiddii?
Afaannan itoophiyaa keessatti ittin barataman qubeelee Saabaatiifi kan Laatinitin fayyadaman. Qorannoon tun garaagarummaan qubeedhaa dandeettii daa’imman waa dubbisuuf qabdurratti dhiibbaa qabaachuufi garaagarrummaas fiduu isaa adda baafachuuf yaalteeti jirti.
Daa’immaan qubee Laatinitin baratan gosoota qubee addaan baasurratti warra qubee Sabaatin baratanirra wayyaa ta’uu agarra. Akkuma kanaan ijoollee Afaan Oromootiin barattu keessaa %82.6 gosoota qubee addaan baasanii yoo beekan, kan Afaan Tigreetiin barattu keessaa %73, kan Afaan Amaaraatiin barattu keessaa ammoo %61 qofa tahuudha argina. Garaagarummaan tuniis tan baay’ina qubee Saabaatirraa kan madde fakkaata. Haa ta’uu malee, joolleen Afaan Oromootin barattu, qubee akka gaaritti addaan baafattuus, jechoota qubeelee sun walitti diruudhaan uumaman dubbisuun kan dhibu fakkaata. Ijoolleen qubee Saabaatin barattu, hammam qubee adda baafatanii baratanuu haa rakkatan malee, takka adda baafannaan jechoota dubbisuufi ijaaruun isaan hin dhibu. Ijoollee qubee Laatinin barattu ammoo erga qubee addan baafatan booda jechoota dubbisuufi ijaaruuf rakkina qabu. Rakkinni kuni maalirraa madde? Hanqina qophiifi dandeettii barsiisaati moo darrina mala ykn tooftaa qubee ittiin barsiifamaa jirtu? Sababni kamuu tahu rakkoo tanaaf furmaata argachuun dirqama taha. Hanquu garayyuun jirtu duuchanii hubannoo ijoollee teenyaa gulantaa irraa eeggamurra gayuu qaba.
Goolabbii
Wanni guddaan qorannoo tanarraa hubannu baay’inni ijoollee hiree bornootaa argattee manbarnootaatti yaa’aa jirtu dabalaa jiraatuus, isaan keessaa, wayyabni ykn irra jireeyyiin homaa barachaa jiraachuu dhabuu isaaniiti. Qe’ee takkarraa joolleen 10 manbarnootaa seentee saglan isaanii gulantaa waa dubbisuutiifi waan dubbisan san hubachuu guuttatanii argamuu dadhabuun qe’een sun hoongooyte (kasaarte), hemelaalitti hafte jechuudha.
Rakkooleen tuni ijoolleerraa haa mul’attu malee, rakkoo biyyattiiti. Rakkoo tana furuuf imaammataafi tarsiimoo barnootaa fooyyeessuu barbaachisaa. Waan silaa sadarkaa tarsiimotitti fooyya’uu qabu keessaa barnoota afaanii bakka sadihitti qoodanii (jechuuniis: dubbisuu, barreessuufi seerlugaa) kopha kophatti barsiisuu feesisa. Fooyya’ina akkasii fiduuf ammoo abbaa taligaa tahuu, aangoo siyaasaa dhuunfachuu gaafata. Oromoon aangoo tana ammatti harkaa hin qabdu. Kanaafuu jijjirama akkasii fiduu hin dandeessu.
Haa ta’uu ammoo jijjiramaa imaammataatifi tarsiimoo fiduu hin dandeenyu jennee abdii kutannee, harka marannee tattaa’uu hin qabnu. Waan yeroo ammaattii godhuu dandeenyu godhuu qabnu keessaa, tokko, kitaabbaniifi barruulee afaan Oromootiin katabuu, maxxansiisuufi ijoollee teenyaan gayuudha. Qorannoon tun akka agarsiisutti, wanneen dandeettii waa dubbisuu jajjabeessan keessaa tokko, kitaaba barnootaa (textbook) biratti kitaabbaniifi barruulee biroo qabaachuudha. Akka qoronnaa tanaatti, joollee Oromiyaa 6 keessa tokko qofaatu kitaaba dabalataa argatee beeka. Barruuleen (gaazexaa, kitaaba…) afaan Oromoo hedduu akka hin jirre beekamaadha. Rakkoo tana furuuuf, akka matayyaatis akka murnaattis bifa gurmaaween tattaaffachuu feesisa; ni dandayamaas. Waa katabanii maxxansiisuun gatii guddaa gaafata. Gufuu tanarra aanuufis bahii qooddatuun gamtaan sossoohuu feesisa. Yeroon ammaa yeroo tajaajilli internet itti babal’achaa jiru waan taheef hiree tanatti fayyadamanii waan barreeffame bifa saffeefi gatii xiqqaadhaan ummataan gahuun ni danda’ama.
Kitaabbaniifi barruulee baay’isuu hoggaa jennu kanneen seeraafi sirna eeggatanii gulantaa ogbarruurraa eeggamu qabaatanii umriifi hubannoo dubbistootaa fuulleeffatanii barreeffaman jechuudha. Kitaabbaniifi barruuleen garii, waan gararreetti ibsame kana mara waan hinqabneef faaydaa isaanirra badiitu irra guddata. Hanqina kitaabaati hir’ifna jennee, barruulee seerlugaa afaan Oromootifi heera ogbarruu diigan joolletti raabsuun, daa’imman san daran afaanfajjeessuun mala. Gumaanni keenya “cittoratti fanxoo” akka nujalaa hin taane, rakkoo gama kanaan jirtus qomatti fudhannee, fala itti barbaaduu qabna.
Gama birootiin hayyoonni waan akka seerlugaa afaan Oromootiifi mala barsiisuu ( pedagogy) qoratan, tooftaalee Afaan Oromoo dubbisuu, barreessuufi hubachuu laaftutti ittiin barsiisuu nama dandeessisan qopheessanii suduudaan barsiiftotaaf dhiheessuuf bobbaa garanaan godhamtu jalqabuudha qaban.
Kaayoon barnootaa beekkumsa horachuudha. Bu’aan beekkoomsaa maal akka tahe isiniifin dhiisa. Beekkumsi bifa lamaan argama: suduuddeefi faalsuduuddeedha (direct and indirect). Beekkoomsa heluuf waa dubbisuufi waan dubbisan suniis hubatanii qomatti galfachuu feesisa. Ijoolleen kutaalee lamaafi sadihitti dandeettii waa dubbisuu hin qajeelfatin kutaalee ol’aanootti akaakuu barnootaa kanneen garaagaraa dubbisanii hubachuudhaan ogummaa boru hoggaa hojiitti bobbahan isaan barbaachisu horachuu hin dandayan. Muka osoo qacalee jallatte tokko guyyaa keessa diriirsuun nama dhiba; daa’imman ganamaan barnoonni duraa jallatees booda keessa qajeelchuun nama dhiba. Kanaafuu, ammumaan waan dandeenye haa goonuun jedha.
Qorannoon tuni Oromoon daa’imman ofii afaan ofiitiin barsiisuu erga eegalee as, Oromiyaa keessatti barnoonni maal akka fakkaatu, hamma taheefuu, nu hubachiifti. Hamman beekutti, qorannoon dhimma kanarratti godhamte hedduu miti. Haala barnoonni biyyaa teenyaa keessa jiru akka gaaritti hubachuuf, caalatti qorachuu nu barbaachisa. Dadhabnu ammoo qorannoolee garanaan godhaman yoo jiraatan ifitti fudhannee ittin hojjachu. Hundumaafuu waan dandeenyu hunda godhu qabna.
Dhaamsi kiyyas kanuma.
*Warri barruu tanaafi waan birootifis na dubbisuu feetan gara jawarm@gmail.com na qunnamaa.
Falls Church, Virginia (09/20/2022) – As previously reported by OLLAA, on August 30, 2022, an attack was perpetrated by Amhara…
Mekfira Hussein told Sahan Journal in early 2022 that her experience with hunger as a…
Baruumsi bu'ura jireenya ilma namaati. Barnoonni bu'ura waa hundaati. Manni barnootaa naannoo kee jiraachuu jechuun…
The Conflict Testing Ethiopia’s Nobel-Winning Leader
For several months, Ethiopia has witnessed an escalation of threats on various fronts, both internal…
In a sign of growing concern in Washington about the Civil War in Ethiopia, the…


text:
waggootii dhufan 10 keessatti dhukkuba Eedsii ittisuu qofa otoo hin taanee dhabamsisuu dandeenya jechuun barressaa dureen Tokkummaa Mootummotaa Baan Kii Moon beeksisaniiru.
Kana hojii irra oolchuuf michoota adunyaa irra jiran waliin tokkummaa jabaa uumuu, baasii sagantaaleef oolu gad cabsuun sagantaa fooyya'a lafa kaa'uu, amanamuummaa argachuuf cichaan hojjachuu, fayyaa mirga dhala namaa kabajaa dhukkubsattootaa eeguu fi duula gaggeeffamu keessatti humna dargaggootaa fi teeknooloojii qunnamtii kan ammaayyaa gargaaramuu dha jedhan.
Gama kaaniin immoo qorannaan dhiyeenya kana gaggeefame tamboo xuxuu fi dhukkuba kaansarii dhaluu dhiiraa ykn "prostate cancer" giddu hidhati akka jiru beekSISee jira.
Sababaa tamboo xuxuun gosii kaansarii nama qabu 10 kan caalu ta'uun ibsameera.
Gabaasaa guutuu mp3 tuquun dhaggeefadhaa.


text:
Waajirri mootummaa Fedeeraalaa cufaamuu irraa oolee hanga Muddee 3tti akka itti fufuu kan godhu walii galtee yeroof mannii maree yunaaytid Isteets fi seeneetii biyyatti kamiisa kaleessaa walii galanii jiru.
Seeneetnii sagalee 65 fi 35 kan raggaasisee yoo ta’u, itti aansuun manni maree bakka bu’oota uummataa immoo sagalee 254 fi 175 waajirri fedeeraalaa yeroof banaa akka turu murteessa.
Yaada irratti walii galamee kana prezidaant Joo Baaydiin gara seeraatti akka jijjiramuuf kamiisa kaleessaa galgala Waayit Haawuus keessatti mallatteessan.
Baasiin maallaqaa kun waan yeroo ammaa sadarkaa dhaabbattoota mootummaan Federaalaa waliigalaatti barbaachisuuf oola.Kana malees kutaalee biyyatti balaa oboomboleettii fi loolaa bishaaniin akkasumas ibidda bosoonaan miidhamaniif doolaara Biliyoona 28.6 kan ramadee yoo ta’u, baqattoota Afgaanistaan kanneen dhiyeenya kana as gara Yunaaytid Isteestti godaananiif doolaara Biliyoona 6.3 deebisanii dhaabuuf ramade.
Oduun har’af qabnu kanuuma.


text:
Yemen biyya ufiifuu waraanii oolmaa fi bultii dhowwe. Namii Itoophiyaa jirenna goomittaa qabu barbaaa Sawudiitti yaa’u Yemeniin qaxxaamura.
Yemenitti nama 1460 caalaa irratti vaayireessii koronaa argitee 418 caalaatti tanaan lubbuu dhabe.Dhaabbilee NGO ammoo nama sun caalaatti miidhgame.
Dhiba kanaafuu akka dhabbilee Tokkummaa Mootummooaa ka akka IOM faatii jedhanitit namii Itoophiyaa kumii kurnya hedduu biyya sunitti yaa’e afaan balaa jala tataa’a.
Paul Dillon oduu himaa IOM.Akka jecha isaatti nama Yemenitti godaane ykn baqate irreen godaansisan,walti guuranii hidhanii yoo dhibamanillee gargaarsuma diqqaa argatan.
“Haga ganna jahaa asitti Yemen lafa nagaa hin qamne.COVID-19 haga qaraallee caala jireenna irraa balleesse.Warrii baqatee Yemen gahe ammoo warra dhukkubii kun waan hedduu tolchuu dandahu.Warrii lafaa akka waan baqataan COVID-19 itti dhufeetti laalanii miira itti hammaatanii afaanii itti oowwan.”
Yemen lafa namii Itoophiyaa jireenna Sawudii keessa jireenna goomittaa qabu barbaaduuf keessaan qaxxaamuru.Amma gabaasa IOMitti amma namii biyya tana dhufu harka 90n diqqaate.
Akka oduu himaan IOM Paul jedhutti baqataa Itoophiyaa hedduun Yemenitti olloota namii sodaa itti hin dhiyaanne manneen dudulloota keessa bula.
Lafa akkasiitti ammoo dhaqanii baqataa gargaaruun dhiba jedha.Galgala cufa namii fula abulu barbaadaaf lafa maraa jedha.
Jarii kun nyaataa fi dhugaatii,akimii dansaa fi waan isaa male hedduu argachuu male.IOM baqataa akka jara kanaa miliyoona 5.3 gargaarsa doolarii miliyoona 155 gaafachuutti jira. Tahuu baannaan jarii kun afaan balaa hamaatti yaa’a jedha.


text:
Gaaffiiwwan kaffaltii manneen barnootaa dhuunfaa irratti ka’an kan furu qajeelfamni fooyya’insaa qopha’aa jiraachuu ministeerri barnootaa Addis Maaledaatti beeksise.
Ministeera barnootaatti ogeessi hordoffii fi madaallii kutaa barnoota waliigalaa Balaay Awwaqaa Addis Maaledaatti akka ibsanitti; bu’uura seera kanaan dura tureetiin manneen barnootaa dhuunfaa fi maatii gidduutti waliigaltee taasifameen kaffaltiin barataa akka raawwatamuu fi amma hojmaata kana fooyyessuuf qajeelfamni gargaaru qopha’aa jira jedhaniiru.
Manni barnootaa dhuunfaa tokko dabalata yookaan hir’ina kaffaltii mana barumsaa barataa taasisuuf wayita dirqamu barri barnootaa utuu hindhumin ji’oota sadii dursuun maatii fi koreewwan mana barnootichaatti beeksisuun odeeffannoo sababootaa manni barumsichaa dhiyeessu irratti hundaa’uun maatii akkasumas koree mana barumsichaatiin marii bal’aa taasifameen kaffaltiin mana barnootichaa akka murtaa’u qajeelfama taasisuu dha.
Kanumaan cinatti manneen barnootaa dhuunfaa waliigalaan gurmaa’ina isaanii irraa jalqabee sirni barnoota isaanii maal akka fakkaatuu fi sadarkaa idil-adunyaa kan ta’an xiyyeeffannaan adda baasuu; hawaasaaf kan hundaa’an adda baasuu; bu’aaf kan hundaa’an adda baasuu; humna nama isaanii addaan baasuu; misooma bu’uraalee isaanii fi kan biraas dabalatee maal akka fakkaatan adda baasuu fi qajeelfama fooyya’insaa deebii kennuu danda’u ta’uu ogeessichi Addis Maaledaatti eeraniiru.
Ogeessichi itti dabaluunis; yeroo ammaatti ministeerri barnootaa qajeelfama fooyya’u kan qopheessaa jiru yoo ta’u; qajeelfamichi erga xumuramee booda qaamolee dhimmichi isan ilaaluu wajjin irratti ni maryatama jedhaniiru.
Qajeelfamichi mariin ykn falmiin irratti taasifamuun yaadonni fooyya’an yoo jiraatan carraan itti fooyya’an jiraachuu waan danda’uuf; qajeelfamichi xumuramuun yoom hojii irra ooluu akka danda’u eeruun akka hindanda’amne himameera.
Dabalataan qajeelfamni fooyya’insaa kun qophaa’ee erga xumuramee booda ministeera Haqaatti dhiyaatee lakkoofsi kennameefii erga ragga’ee booda qajeelfamichi hojii irra akka ooluu fi kutaalee hawaasaa hundaaf ni ibsama jedhameera.
Ministeerri barnootaa yeroo itti aanutti qopheessuun hojii irra kan oolchu qajeelfama fooyya’insaa maatii fi manneen barnootaa dhuunfaa kan hinraawwanne irratti seera bahu bu’ureeffachuun gaafatamaa akka ta’anu ogeessichi dubbataniiru.
Ministeera barnootaatti ogeessi hordoffii fi madaallii kutaa barnoota waliigalaa kun walqabsiisuunis; magaalaa Finfinneetti; naannolee Amaaraa fi Oromiyaatti kan argaman manneen barnootaa sadarkaa tokkoffaa fi lammaffaa idil-adunyaa 29 ta’antu jiru. Manneen barnootaa kun kan barsiisanuufis ta’ee barattoota humna hinqabneef adeemsi carraa barnoota biliisaa itti kennan kan jiru yoo ta’es; gama ministeera barnootaatiin garuu seerri dirqisiisaan kaa’ame hinjiru jedhaniiru.
Manneen barnootaa sadarkaa idil-adunyaa Itoophiyaa keessa jiran kun barattoota hangam barsiisuuf akka humna qaban yeroof eeruuf akka rakkatanu ogeessichi kaasaniiru.
Dabalataanis dhaabbileen barnootaa idil-adunyaa kanaan olitti eeraman seerrii fi danbiin isaanii garaagara akka ta’ee fi bu’ura ulaagaa isaaniitiin carraa barnoota biliisaa akka kennan ibsameera.
Manneen barnootaa kun itti gaafatamummaa hawaasummaatiif waan hunda’aniif wayita carraa barnootaa biliisaan mijeessan ministeerri barnootaa itti gaafatamummaa beekamtii kennuu bahataa akka jiru ogeessichi eeraniiru.
አዲስ ማለዳ Adoolessa 30 2014 No 60


text:
Naannoo Amaaraa magaalota Dassee fi Haaraatti daabboon tokkichi birrii soddomatti gurguramaa jiraachuu Addis Maaledaan jiraattota dubbisuun mirkaneessiteetti.
Qaala’insa gatii tibba kana uumameef sababni isaa waraana Addi Biliisummaa Ummata Tigiraay Itoophiyaa-kaabaa keessatti yeroo sadaffaadhaaf kaaseen jiraattonni gara magaalota isaanitti dhiyaatanuutti buqqa’uu isaaniiti.
Buqqaatonni “magaalota Dassee fi Haaraatti daabboo tokko birrii 30n bitaa jirra” jechuun Addis Maaledaatti ibsaniiru.
Sababa waraanichatiin buqqaatonni magaalota Warqee, Qobboo, Gobbiyyee, Roobiitii akkasumas Waldiyaa irraa gara magaalota kanaatti waan qajeelaniif; kanaan dura magaalota Haaraa fi Dasseetti daabboon birrii shanitti gurguramaa ture tibbana birrii 30tti gurguramaa jiraachuu dhugaa bahaniiru.
“Buqqa’uu irratti daabboo nyaatanii buluun qananii nutty ta’eera” kan jedhan komii dhiyeessitoonni kun; daabboon gatiin isaa birrii 30 ta’e kun yeroo nagaatti birrii afurii hanga shaniitti gurguramaa akka ture beekuu isaanii ibsaniiru.
Akka ibsichaatti yoo ta’e; dabalati gatii kun kan kanaan duraa irra haala adda ta’een kan uumame daabboo qofa irratti osoo hintaane fuduraalee, dhugaatii fi taarifa geejjibaa irrattis ta’uutu himameera.
Buqqaatonni keessumattuu magaalaa Haaraatti wayita imala irra turan daabboon dhabamuu isaatiin gatii kanaan bituu kan danda’an namoota muraasa ta’uu yaadachiisanii; muuzii ija sadii birrii soddomaan bitannee nyaanneerra kan jedhanis ni jiru.
Dabalataanis; magaalota Haaraa, Waldiyaa, Marsaa, akkasumas Dasseetti hanga har’aatti birrii 12tti kan gurguramaa ture bishaanni saamsame tokkichi birrii 40 hanga 50tti; akkasumas cuunfaa maangoo birrii 20tti gurguramaa ture birrii 50n akka bitan yaadataniiru.
Haala walqabateenis; shaayiin birrii sadiitti gurguramaa ture gara birrii 10tti dabaluu isaa buqqaatonni utuu hinkaasin hinhafne.
Gama biraatiin; qondaaltonni mootummaa dirqisiisuun gara kutaa waraanaatti isaan deebisaa jiraachuu Addis Maaledaan buqqaatota magaalaa Kombolchaatti argaman irraa dhageesseetti.
Warqee Haarraa; Qobboo fi Waldiyaa Marsaa akkasumas Waldiyaa fi Marsaa irraa gara Kombolchaa fi Dasseetti guyyoottaniif lukaan imalleetu dhufne jechuun; abbootiin taayitaa mootummaa “bahaa gara mana keessanii deemaa” jechuun afarsaa jiraachuunis mufataniiru.
Qaammee 2 bara 2014 bulchiinsi magaalaa Kombolchaa buqqaatonni bakka biraatii dhufan gara mana isaaniitti akka deebi’anu labseera kan jedhame yoo ta’u; namoonni waraqaa enyummaa Walloo-kaabaa qabatanii argaman akka deebi’anuuf dirqisiifamaa jiraachuun ibsameera.
Gatiin geejjibaa Waldiyaa – Dassee birrii kuma lamaa fi 500 hanga kuma sadiitti qaala’uun isaa eerameera. Imaltoonni yeroo nagaatti birrii 200 akka ture yaadachiisanii; amma garuu yeroo tokkotti dabalati birrii kuma lamaa fi 800 itti taasifameera jedhan.
Biiroo geejjibaa naannoo Amaaraatti hoogganaan sab-quunnamtii Wubee Atsinaafuu gama isaaniitiin; komiin gama taarifaatiin ka’e bobba’insa akka ilaallatu kallattii kennaniiru. Bu’ura eeruu kanaatiin qaamni isaan ilaallata jedhaman walga’ii irra waan jiranuuf beellama yoo kennanis irra-deebiin wayita bilbilamuuf bilbila kaasuu waan didaniif deebii isaanii kanatti dabaluun hindanda’amne.
Koomishiinii ittisa balaa fi qindeessaa sagantaalee wabii nyaataa naannoo Amaaraatti hoogganaan sab-quunnamtii Iyyaasuu Masfiin akkasuma walga’ii irra waan ta’aniif deebii kennuu hindandeenye.
Bulchiinsi magaalaa Marsaa gama isaatiin; Qaammee 1 bara 2014 kaasee kan baratame irraa haala adda ta’een daldaltoonni dabalata gatii sirrii hintaane taasisanu gocha isaanii irraa akka of qusatan kan akeekkachiise yoo ta’u; sirreeffama hintaasisan taanaan immoo tarkaanfiin akka irratti fudhatamu beeksiseera.
አዲስ ማለዳ Qaammee 5 2014 No 65


text:
Raayyaa waraana biyyaas gaaddisa kan ta’e haleellaa isa irratti raawwatame jedhamu dura dhaabbachuuf adeemsa godhamu keessatti uummati obboleessa ta’e kan Tigraay akka hin miidhamne jiraattonni magaalaa Hawaasaa gaafatanii haleellaa waraana irratti raawwatame balaaleffataniir.
Jiraattonni magaalattii prezidaantii naannoo Sidaamaa fi angawoota naannoo waliin marii ennaa geggeessanitti waggoota 27f uummata same kan jedhan garee IWEHAT irratti tarkaanfii mootummaan fudhataa jiru kan boodatti harkifate ta’us kan deggeran ta’uu ibsaniiru.
Prezidaantiin naannoo Sidaamaa obbo Destaa Ledaamoo uummatichi dammaqee naannaa isaa akka eegu yaadachiisanii naannoo sana, aanaalee fi gandeen keessatti nageenya uummatichaaf jecha waraqaan eenyummaa haarawaan akka hin kennamne dhorkamuu isaa yaadachiisanii uggurri kanneen biroon illee kaa’amuu isaa ibsaniiru jedha Yonatan Zebdwoos Hawaasaa irraa.


text:
WASHINGTON, DC — Irra hedduun isaanii biyyoota gaanfa Afrikaa irraa kan ta’an uummanni hedduun imaltuu hamaa kan gamoojjii sahaaraa keessaa darbuuf yeroo yaalanitti haalli lubbuu isaaniif sodaaachisu kan isaan mudatu ta’uu kanneen ijaan argan ni dubbatu.
Imala hamaa kana keessatti daran kan miidhaman ijoollee fi dubartoota ta’uun ibsameera. Kannen ituu lubbuun jiranii bubbeen cirracha gammojjii sahaaraa irra garagalee awwaalu fi kan galaanni nyaatee hambise lakkoofsa isaa sirritti kan beeku hin jiru.
Dhala namaa karaa seeraan alaa deddebisuun daldalli gageeffamu kun maallaqa guddaan kan irraa argamu garuu gocha sukaneessaa addunyaan ilaalcha itti kennu hin dandeenye ta’eera.
Maallaqa isaanii dhabanii dararamanii qaamaa hir’atanii biyya namaa keessatti rakkataa kan jiranis danuu dha.


text:
INTARNEETII IRRATTI OF-EEGGANNOOF BEEKKUMSA BARBAACHISU
Akkamitti Ethio Telecom Facebook Uggura?
Yeroo ati intarneeta Ethio Telecom fayyadamtee facebook tahee weebsaayitoota kamuu banuuf tuqxu, garasitti konnekti godhuuf jalqaba gaafiin gara Ethio Telecom’tti ergama. San booda yeroo Ethio Telecom konnekshina hayyamee weebsaayitii tahee facebook sun sii banama. Kana jechuun wanti ati godhaa jirtu Ethio Telecom bira dhaqa; too’achuu dandayu. Odeeffannoon kee iccitaawaa/dhokataa miti jechuudha. Kanaaf yeroo feete Wayyaaneen, konnekshina gaafatame hayyama dhoorgattee facebook tahee weebsaayitoota jarri hin feene akka hin banamne godhan.
Uggura Ethio Telecom irra aantee akkamitti Facebook banatta?
VPN fayydadamuudhaan uggura isaanii irra aantee facebook fi weebsaayitoota Ethio Telecom cufe banachuu dandeessa.
VPN Maali?
Moggaasni maqaa isaa (Virtual Private Network) irraa kan dhufe yoo tahu, teknoloojii yeroo intarneeta fayyadamtu odeeffannoo kee iccitaawaa/dhoksaa godhu.
VPN Akkamitti Odeeffannoo kee Ethio Telecom Jalaa Dhoksa?
Dura Konnekshinii Ethio Telecom fayyadamtee VPN’tti konnekti goota. Yeroo kana konnekshina kee iccitaawaa/secured godhee gara server VPN’tti ergee IP Ethio Telecom ittiin si beeku dhiisee kan biroo haaraa sii kenna. San booda konnekshina VPN fayyadamta jechuudha. IP haaraa inni sii kennu kan bakka jirtu sanii osoo hin taane, fakkeenyaaf Oromiyaa keessa jiraattee, IP biyya Ameerikaa sii kenna. Ati Oromiyaa jiraattus akka nama Ameerikaa jirattutti beekkamta jechuudha. Kanaafuu, Ethio Telecom bakka ati jirtu hin beeku. IP haarawa yeroo yerootti waan sii kennuuf yeroo adda addaatti IP biyya adda addaa fayyadamuu dandeessa.
Intarneeta si barbaachisaa VPN fayyadamuuf?
Eeyyeen. Interneetni kan si barbaachisuuf, gara VPN’tti konnekti godhuu qabda. Yeroo VPN fayyadamtu intarneetiin Ethio Telecom kan si fayyaduuf facebook banuuf osoo hin taane VPN sanitti si hidhuufi ykn konnekti godhuufi. San booda intarneeta irraa wanti ati laaltu konnekshina VPN fayyadamu. Kanaaf fb banuuf hayyama konnekshinii Ethio Telecom hin gaafatu. Sababni itti waan Ethio Telecom cufe VPN banuu dandayuuf kana. Isaan hanga VPN cufuu hin dandeenyetti waan erga VPN konnekti gootee booda quba qabaachuu hin dandayan.
VPN fayyadamuun seeraan hayyamamaa?
Biyyoota addunyaa irra jiran keessaa biyyoota 10 qofatu kan seeraan VPN dhoorge. Itoophiyaa keessattii seeraan hanga ammaatti hin dhoorgamne. Seera qabeessa. Abbaan iccitii isaa eeggachuun waan seeraan kabajamuuf VPN dhoorguun mirga iccitii ofii dhokfachuu dhoorguu akka tahetti ilaallama. Akkasumas kaampaanonni gurguddoon VPN fayyadamuun odeeffannoo walii dabarsu waan taheef barbaachisaadha.
Haa tahuu garuu biyyoonni abbaa irree Itoophiyaa dabalatee, akka namni VPN itti hin fayyadamneef server VPN yoo irra gahan ni ugguru. Yeroo san VPN fayyadamuun hin dandayamu. Yeroo tokko tokko ammoo bakka app VPN irraa download godhatan cufu. Kuni tooftaa isaan fayyadaman malee seeraan dhoorgaa taheetii miti.
Haakiingi (Hacking):
Sooftweerii ykn haardweerii kompiyuutara tokkoo jallisuudhaan kaayyoo kompiyuutarichi tolfameefiin ala kaayyoo biraa ittiin geggeessuu jechuudha. Kunis laafina siistama kompiyuutara tokkoo ykn neetworkiin tokko qabu (qaawa laafaa) adda baasuun laafina ykn dadhabina isaatti fayyadamanii keessa seenuu jechuudha. Haakiingi jechuun salphumatti hanna bifa virtual taheen adermsifamu jechuu dandeenya. Odeeffannoo nama dhuunfaa, ykn jaarmaya tokkoo keessa seenanii funaannachuu dha.
Gosoota Haakarootaa:
* Cracker: Warra hayyama namaatiin ala computer namaa seenee odeeffannoo hatu
* Ethical Hacker: Laafinna siitama kompiyuutaraa hiikuuf warra haak godhan. Isaan kun seekuriitii kompiyuutaraa cimsuufuuf godhu
* Hacktivist : Warra website namaa cabsuun/hijack godhuun ergaa isaanii achirratti maxxansan
* Phreaker: Warra bilbila hack godhan fkf akka bilbila ijoolleen biyyatti hack godhanii tolaa akka bilbilamu godhan
Jarri kun hundi dadhabina system sanii barbaaduun cabsan jechuudha.
Karaa kamiin fayyadamanii computer namaa seenuu danda’u?
* Public Wi-fi ( wifi banaa/tolaa kan ummataa) yeroo fayyadamnu of eggannoo barbaachisu
Tooftaa Haakaroonni fayyadaman keessaa tokko man-in-the-middle (MITM) jedhama. Public wifi kun encrypted waan hin tahiniif, Haakarri WIFI kana fayyadamaa jiruu fi meeshaan ati WIFI sanitti connect gootee fayyadamaa jirtu walitti hidhaa waan jiraniif yoo meeshaan kee secured/password hin qabaanne tahe, salphaatti seenuu dandaya. Haakaroonni akkanaa ammas sii fi networkii ati fayyadamaa jirtu kana jidduu seenee odeeffannoo ati dabarsaa jirtu jidduu kanatti qabachuu dandaya. Kuni email tahuu dandaya, password tahuu dandaya waan ati WIFI san fayyadamtee internet irratti godhaa jirtu kamuu jechuu dandeenya.
WIFI ummataa kana secured hin taane kana fayyadamuun, malware adda addaa computer ati fayyadamaa jirtutti erguu dandaya. Namoonni hubannoo haakiingii hin qabne computer isaanii irratti file-sharing hayyamu. Gaafa kana argate, salphumatti malware gosa barbaade computer keetitti erga jechuudha. Hacker cimaa yoo tahe connection san xalafee hoggasuma pop-up window sitti ergee software kana upgrade godhi jedhee si gaafata. Yeroo kana hubachuu dhabuu malta. Nagayuma seetee yeroo ati upgrade godha jettee permission/ hayyama computer keetii kennite kan install tahu spyware tahuu dandaya.
Public Wi-fi yeroo fayyadamnu karaa VPN fayyadamuun akka haakarootaaf hin saaxilamne nu fayyada
VPN akkamitti download godhannee itti fayyadamna?
VPN Download godhuuf:
Ultrasurf: https://apkpure.com/…/us.ultrasurf.mobile.ultrasu…/download…
Zero VPN: https://apkpure.com/zero-v…/net.tntapp.app.zerovpn/download…
SpeedVPN: https://apkpure.com/speedvpn-…/us.gospeed.speedvpn/download…
VPN Proxy Master: https://apkpure.com/…/free.vpn.unblock.proxy.vpnm…/download
Malware maali?
Malware (malicious software) sooftiweerii computer namaa keessaa waa hatuuf, ykn balleessuuf Hacker itti fayyadamu jechuudha. Isaan kun hedduu dha keessaa kan irra hamaa tahan sii hima
* spyware: Akkuma maqaa isaarraa hubannu sooftiweera waa basaasu jechuudha. Odeeffannoo kee hordofaa qaama biraatti dabarsa. Akkasumas setting antivirus haa tahuu security ati fayyadamtuu fooyyessuu akka waan fedhe godhuuf mijeeffata.
* Trojan horses: file/program sirrii fakkaatee dhufa akka ati download gootuuf. Isa takka install goonaan computer si caala nama Trojan sitti ergetu harkaa qaba jechuun ni dandayama. Waan ati achirratti gootu kamuu gochuu dandaya. Screen computer keetii daaw’achaa. Kuni hedduu hamaadha. Kanaaf namni hin beeynet yeroo antivirus kee trojan arge jedhu hin rifatu waan inni dalagu waan hin beekneef.
* Viruses: Malware yeroo seene daddafee ofumaa of baay’isuun copy of godhee babaldhata. Computer adda addaatti dabruu danda’a saffisaan. Inni kun irra caalaatti computer namaa balleessuuf fayyadamu . Inni kun yoo file isaa download tahee yoo itti hin bu’amne ofiin of hin hojjachiisu. Tuqaa/run gochuu barbaada. Haa tahuu garuu odeeffannoos hatuuf itti dhimma bahu
* Worms – Kuni akkuma virus tahee networkii irratti miidhaa fida. Kuni osoo namni hin tuqne ofumaa of ajaja. Virus garuu sochoosuu ykn tuquu barbaachisa hojjachuuf. Isa kana kan yeroo hedduu email keessatti namatti ergamu. Download goonaan san booda inni hojii isaa eegale tuqaa hin eegu.
* Rootkits – Inni kun isa irra hamaati. Inni kun computer kee bakka biraa taa’anii hordofu osoo antivirus kee hin qabne. Kunis takka seennaan akka jirutti system computer waan dhuunfatuuf, keessaa baasuun rakkoo rakkisaadha.
Akkam taha yeroo Malware/virus computer seenu
* Parsanteejiin fayyadama CPU kompiyuutaraa haala malee ol ka’uu
* Saffisa kompiyuutaraa laaffisuu
* Rakkoo neetworkii godhachuu
* Jidduutti dhaabatee socho’uu diduu
* Faayiloota irratti jijjiirama ati quba hin qabne geessisuu ykn haquu
* Desktop irratti mallattoolee ati amma dura hin argin heddummeessuu
* Softiweeriin tokko tokko ofumaa banamee ofumaa cufamuu
* Ativaayrasa cufamuu
* Iimeelii ati quba hin qabne gara hiriyoota keetitti erguu
Of eeguuf:
– Sharing hayyamuu dhabuu
– Public WIFI secured hin taane dhiisuun ykn VPN fayyadamuu
– Antivirus qabaachuu fi yeroo yerootti update gochuu
Jarjaraan waan barreesseef dogongora qubeetiif na hofkolchaa! Kaayyoon guddaan hubannoo warra hin qabneef hubannoo kennuudha.
Barnootni intarneeta irratti of eeggannoof barbaachisoo tahan itti fufa


text:
Waltajjii hawaasni qopheessu irratti namooti dhuunfaa ejjennoo dhuunfaa isaanii haasaahanis, ejjennoo isaaniif kan gaafatama guutuu fudhatu qaamuma haasawaa taasise dha malee hawaasa waltajjii sana qopheesse akka hin taane beekamuu qaba. Namni waltajjii sana irratti afeeramus gosa alaabaa kan waltajjiin sun itti faayamu murteessuu hin dandahu. Kanaaf, hawaasni Oromoo Alaabaa Oromoo fi ABO kana of dura qabatee deemuuf,kaayyoo ilmaan Oromoo itti wareegaman ittiyaadachuu fi tiksu akka ta’ee fi qaama seenaa fi jireenya uummata Oromoo ta’uu hubachuun feesisa.
Yeroo hedduu kan ajandaa garagarummaa uummata Oromoo babal’isan, kan uummata Oromoo wal dura dhaabuuf bocan diinota Oromooti. Oromoo gargar qooduun karoora diinaa waan ta’eef; Oromoon dhimma amantaa, lagaa fi yaadota garagarummaa Oromoo gidduu dhalchan yeroo afarsu keessa hin jiru. Kaayyoo Oromoo wareegama ilmaan isaatti xumura itti tolchuuf, humna jabaatti of jijjiiruuf, irree isaa jabeeffachuun murteessaa waan ta’eef; yeroon kun yeroo Oromoon hundi roga hundaan ilaa fi ilaameen marihatee kaayyoo ilmaan isaa itti wareegamanii bakkaan gahuuf yeroo itti hojjetudha malee yeroo itti wal dura dhaabbatu akka hin taane ajajaan Ol’aanaa ABO-WBO gadi jabeessee hubachiisa.
Falls Church, Virginia (09/20/2022) – As previously reported by OLLAA, on August 30, 2022, an attack was perpetrated by Amhara…
Mekfira Hussein told Sahan Journal in early 2022 that her experience with hunger as a…
Baruumsi bu'ura jireenya ilma namaati. Barnoonni bu'ura waa hundaati. Manni barnootaa naannoo kee jiraachuu jechuun…
The Conflict Testing Ethiopia’s Nobel-Winning Leader
For several months, Ethiopia has witnessed an escalation of threats on various fronts, both internal…
In a sign of growing concern in Washington about the Civil War in Ethiopia, the…


text:
Shamarran 279 kanneen Naayjeriyaa kutaa Zamfaraa keessatti butamanii turan gadhiifamuu fi fayyaan isaanii eega qoratamee booda maatii waliin wal arguu isaanii aangawoonni biyyatti ibsanii jiru.
Abbaa shamarree butamtee tokko kan ta'an Yaakuub Saanii akka jedhanti sagalee intala kootii bilbilaan yeroon dhagahuu akka waan haaraa dhaladheetti natti dhaga'ame jedhan.
Komishinarri polisii kan kutaa Zamfaraa Abuutuu Yaaroo akka jedhanti shamarran gaadiifaman kun gammadoo fi fayyaa ta'u isaanii hubannee jirra jedhan.Mootummaan Naayjeriyaa mala karaa nagaa gargaaramuu filachuu isaatu shamarran gadhiifamuu kana fidee jedhan.


text:
Monthly Archives
October 2020
Finfinnee, Onkololeessa 21, 2013 (FBC) – Raayyaan Ittisa Biyyaa FDRI heera mootummaa Riippabiliikaa Demokiraatawaa Federaalawaa Ityoophiyaa keeyyata 87 kan daangeeffame labsii Raayyaa Ittisa…
Preezdaantiin Federeshinii Kubbaa Miilaa Afrikaa Ahimad Ahimad vaayrasii koroona qabamuun mirkanaa’e
Finfinnee, Onkololeessa 20, 2013 (FBC) – Preezdaantiin Federeshinii Kubbaa Miilaa Afrikaa Ahimad Ahimad vaayrasii koroona qabamuun mirkanaa’e. Preezdaantichi Roobii darbe…
Qarqara Senegaalitti godaantota 140 ol bishaan nyaate – Dhaabbata Mootummoota Gamtoomanii
Finfinnee, Onkololeessa 20, 2013 (FBC) – Qarqara Senegaalitti godaantota 140 ol bishaan nyaate – Dhaabbata Mootummoota Gamtoomanii Bidiruun namoota 200 tti dhiyaatan fe’attee gara…
Indaastiriiwwan huuccuu Ityoophiyaa jiran deeggaruuf Biriitaaniyaa fi jarman deeggarsa Doolaara…
Finfinnee, Onkololeessa 20, 2013 (FBC) - Indaastiriiwwan huuccuu Ityoophiyaa jiran deeggaruuf Biriitaaniyaa fi jarman deeggarsa Doolaara miiliyoona 6.5 ifoomsaniiru. Biyyoonni lamaan…
Hundeeffamni Fooramii Kantiiboota Ityoophiyaa gaggeeffama jira
Finfinnee, Onkololeessa 20, 2013 (FBC) - Hundeeffamni Fooramii Kantiiboota Ityoophiyaa gaggeeffama jira. Fooramii Kantiiboota Ityoophiyaa sadarkaa biyyaalessatti mata duree “ Magaalaa…
Magaalaa Finfinneetti kan argaman projaktoonni ijaarsa daandii akka hin harkifamnee fi rakkinoota…
Finfinnee, Onkololeessa 20, 2013 (FBC) - Magaalaa Finfinneetti kan argaman projaktoonni ijaarsa daandii akka hin harkifamnee fi rakkinoota daangaa kabachiisuu irratti hooggansi ciminaan…
Ministirri Albuudaa fi Boba’aa Injiinar Taakkalaa Uumaa Godina Guraageetti kan argamu oomisha…
Finfinnee, Onkololeessa 20, 2013 (FBC) – Ministirri Albuudaa fi Boba’aa Injiinar Taakkalaa Uumaa Godina Guraageetti kan argamu oomisha Silkaan daawwatan. Oomishichi Seeraamikiif,…
Hidha Haaromsaa kuufama biyyee irraa baraaruu fi yaa’a laga Abbayyaan Leemmana gammoojjii oomishuuf…
Finfinnee, Onkololeessa 20, 2013 (FBC) – Hidha Haaromsaa kuufama biyyee irraa baraaruu fi yaa’a laga Abbayyaan Leemmana gammoojjii oomishuuf waliigalteen mallattaa’e. Waliigalticha…
Baankiin Daldala Ityoophiyaa projaktii ‘Maaddii Biyyaaf’ Birrii biiliyoona 1.1 gumaache
Finfinnee, Onkololeessa 20, 2013 (FBC) - Baankiin Daldala Ityoophiyaa projaktii ‘Maaddii Biyyaaf’ Birrii biiliyoona 1.1 gumaache. Deeggarsa maallaqichaa hooggantoonni baankiichaa Muummee…
“Ogummaan barsiisummaa sanyii, gosaa fi loogiirraa bilisa kan ta’e ogummaa iddoo…
Finfinnee, Onkololeessa 20, 2013 (FBC) - "Ogummaan barsiisummaa sanyii, gosaa fi loogiirraa bilisa kan ta'e ogummaa iddoo olaanaatti argamudha" Ministira Barnootaa Dooktar Injiinar Geetaahun…


text:
Hagaya 8 bara 2008 mana balaa ibiddaa hidhaa Qilinxoo irra ga’ee fi miidhaaa dhaqqabeef miseensonni bulchiinsa mana hidhaa Sanaa akka itti gaafataman komiishinni mirga namoomaa Itiyoopiyaa mana maree bakka bu’oota Itiyoopiyaa koree dhaabbataa kan dhimmootii bulchiinsaa murtii haqaaf gabaasa dhiyeessee jira.
Sababaa dhibee garaa baasaa fi haqqisaa ariifachiisaan kan ka’e nyaati alaa ol hin seenu maqaa jedhuu murtii mana hidhaa sanaan kanneen mufatan hidhamtoonni hookkara kaasan ittiin ka’umsa godhachuu dhaan laayterii ibidda ittiin qabsiisaniif alaa seenaniin ibiddi sun ka’uu gabaasichi ibsee jira. Hidhamtoonni kunis ibidda sana jalaa milisuuf yaalii utuu godhanii waardiyyaalee mana hidhaatiin dhukaasi itti banamuu isaaf gaaziin imimmaansu illee alaa itti buufamuu gabaasichi tuqee jira.
Itti dabaluu dhaanis hidhamtoonni ibidda jalaa miliquuf yaalan lama rasaasaan ennaa ajjeefaman saddeet immoo madaa’aniiru jedhameera.


text:
Tigraay gama dhiyaa keessatti aangawoonni bulchiinsa naannoo Amaaraa midhaa gara jabinaa gosa hundee godhate dhaqqabsisuu isaanii kan ilaaleen gabaasnii dhaga’amu itti fufuun isaa akkaan kan ishee yaaddeesse ta’u Yunaaytid Isteetes irra deebi’uun beeksiftee jirti.
Irra heedduun isaanii gabaasa dhiyeenya kana gareeleen mirga namoomaaf falman Amneestii Intarnaashinaal fi Hiyumaan Raaytis Waach baasan irratti kan galmaa’ee yoo ta’u, keessumaa jedhan dubbii himaan ministrii dantaa alaa Amerikaa Need Praayis ibsa baasaniin gochii rawwatamee gara duguuggaa sanyitti geessa jechuun gabaasnii kun ibsuun akkaan yaaddeessa ta’u ibsan.
Gareeleen mirga namoomaa lameen gabaasa isaanii xumuura irratti, wal waraansii sadaasa bara 2020 eega jalqabee as siviiloota Tigraay gama dhiyaa irratti qiyyaafatee duula duguuggaa sanyii fi yakka dhala namaa raawwatame akkasumas yakka waraanaa dhaqqabeef itti gaafatamoon, kan haaraa muudaman bulchitoonni godiina Tigraay gama dhiyaa fi aangawoonni kutaa akkasumas humnootiin nageenyaa kan bulchiinsa naannoo Amaaraati jedhanii jiran.
Dhalattonni Tigraay kuma hedduun Tigraay gama dhiyaa keeessatti seeraan ala hidhamanii akka jiran haallii isaan keessatti hidhamanis, lubbuuf kan sodaachisuu ta’u Need Praayis hubachisanii jiru. Kanneen haala akkasiin hidhaa keessatti hafan martii battalumatti akka gadhiifaman gaafachuun aangawoonni naannoo Sanaa to’attonni addunyaa lafa namoonni keessatti hidhamanii jiran akka seenanii ilaalan ehama akka kennaniif gaafatan.
Qaamnii walitti bu’iinsa kana keessaa harka qabu kam iyyu midhaa dhaqqabsiseef qorannaan gaggeeffamee itti gaafatamuummaan akka jiraatu gochuun ejjeennaa keenya kan jedhan praayis, kana gochuun rakkoo jiruuf furmaata waaraa argamsiisa jedhu. Mootummaan Itiyoophiyaa waa’ee mirga namoomaa Itiyoophiyaa keessaa kan ilaaleen, komiishiina Hayyootaa kan Tokkummaa Mootummootaa wajiin akka wal ta’u gaafatan.
Midhaa garajabinaa dhaqqaban ilaalchisee gabaasnii dhiyaachuun itti fufuun kun, walitti bu’iinsa waraanaa kana hatattamaan dhaabsisuun barbaachisaa ta’u hubachiisa.
Mootummaan Itiyoophiyaa fi angawoonni bulchiinsa naannoo Tigraay wal waraansa dhaabuu labsuu isaanii yunaaytid Isteetes kan deggertu ta’u kunis, gargaarsa lubbuu namaa du’a irraa oolchuuf kokolaataan ergaman ka duraa seenuu hordoofsisee.
Labsiin kun akka jiruutti, hidhattonni duula waraanaa kana keessatti hirmaatan martii dhiittaa mirga namoomaa dhaqqabanii fi siviiloota irratti hokkara oofamuu akka abaaranii fi xumuura itti tolchan Yunaaytid Isteetes gaafattee jirti.
Kana malees humnootiin biyya alaa hundumtuu Itiyoophiyaa keessaa akka ba’an akkasumas, aangawoonni biyyoota naannoo Sanaas humnootii nageenya kan ofii, kutaalee ollaa keessaa akka baasan Amerikaan irra deebitee gaafattee jirti.
Qorannaan ifa ta’e akka gaggeeffamuuf, duullii waraanaa dhabatee gargaarsii dhala namaa dhorkaa tokko malee ituu wal irraa hin citiin akka seenuu, akkasumas dhiittaa mirga namoomaa fi seera cabsuun gama hundaan gaggeeffame kan ilaaleen qorannaan ifa ta’e akka gaggeeffamu, walitti bu’iinsa Itiyoophiyaa keessaaf mar’atanii murtii dabarsuun akka jiraatuuf Need Praayis gaafatanii jiru jechuun gulaalaan har’a yaada isaa xumuree jira.