text:
Paadiin dubartoonni laguuf itti fayyadaman maaliif funaanama?
Hindi keessatti waa'ee laguu haasa'uun akka qaaniitti ilaalama. Kanaafuu, yaada paadii dubartoonni laguudhaaf itti fayyadaman walitti qabu jedhuuf deebiin maal fakkachu akka malu yaadaa.
Haa ta'u malee, wanti hojjattoonni fayyaa carraa kaansarii gadameessaan qabamuu qorachuuf, mandarawwan Hindii Lixaa Maahaarashtraa keessatti raawwatan kanuma ture.
Dhukkubsattoota kaansarii gadameessaa addunyaa keessaa nuusaa ol Hinditti argamu.
Garuu, dubartoonni akka yaalii gadameessaatiif hin deemneef sababoota baay'eetu jira. Hanqina daandii fi buufataale fayyaa naannawa badiyyaa akkasumas kafaltii qaalii fi adeemsa qorannoo wal'aansaa ulfaataa isaan muraasa.
''Dubartoonni baadiyyaa waan qaana'anii fi qoranichas waan soodaataniifu akka waan hin barbaachifneetti ilaalu,'' jedha qorattoonni Barruu Ittisa Kaansarii Awurooppaa irratti barreessan.
Dubartoonni baadiyyaa Hindii %90 ol ta'an faallaa omishoota qulqullinaa bitamanii, huccuu manatti hojjatame akka paadii laguutti itti fayyadamu.
Hindi keessatti qorattoonni Jiddugala YaadannooTata fi Instiitiyutii Biyyaalessaa Qorannoo Fayyaa Wal-hormaataas, paadiiwwan laguuf itti fayyadaman kanneen qorachuun vaayirasii 'human papillomaa' (HPV) jedhamuufi kaansariif sababii ta'uu danda'u adda baasaniiru.
''Mala salphaa fi amansisaa dha,'' jedha qorataa dureen wiirtuchaa Dr. Atul Buduuk BBCtti wayita himu.
''Sagantaa kaansarii gadameessaa wal'aanuu hojiirra oolchuuf gufuu inni guddaan hirmaannaa gadaanaa dubartoota balaa irratti argamaniiti.''
Sababii kanaatifuu, dhukkubsattoonni kaansarii gadameessaa baay'een kan wal'aanaman dhibeen isaanii sadarkaa hamaarra erga gahee yookan sababii biraatiif gara hospitaalaa yoo dhaqan qofaa dha.
DNA (seelii sanyii) baay'ee qabbaneeffame
Qorannichaaf, dubartoonni 500 ol kaansariin qabamanii hin beekne, kan umuriin isaanii waggaa 30 fi 50 jidduutti argaman, kan sammuu fi qaamaan fayyaa qabanii fi laguu osoo adda hin citiin argaa jiran, waggaa lamaaf paadii laguu isaanii kennan.
Dubartoonni kunnenis guyyaa laguu isaanii jalqabaatti huccu akka paadiitti itti fayyadaman korojoo cufamu keessatti walitti qabuun hojjattoota fayyaa gandaatti akka kennan gaafataman.
Isaan boodas huccuun laguu sun digirii seentigireedii -20 keessa ega kaa'amee booda qabee cabbii gogaan qorannoo HPVtiif gara wiirtuu qoranichaatti ergama.
Dubartoonni 24 HPV'n irratti waan argameefu, wal'aansa dabalataaf adda baafamaniiru, akka Dr Buduuk jedhanitti.
Kunis adeemsa wal'aansaa salphaa ittiin qarqarri gadameessaa qoratamu (colposcopy) kan dabalatu dha.
Adeemsichis seeliin gadameessa keessaa nagaa ta'usaanii fi wal'aansi akka barbaachisu mirkaneessa.
Qorattoonni haala jiruu fi jireenyaa akkasumas seenaa wal-hormaata dubartootaa, bakka itti dhiqatamuu, mana fincaanii, akkasumas meeshaa laguuf itti fayyadaman ni galmeessu.
Qulqullina qaama wal-hormaataa:
Qorannichis barnoonni fayyaa walitti fufiinsa qabu qulqullina qaama wal hormaataa irratti hatattamaan kennuun barbaachisaa ta'uusaa adda baase.
Akka lakkoofsa uummataa fi manneenii Hindii bara 2011tti, maatiin %42 ol bakka itti dhiqannaa kan hin qabnee fi warra qaban keessayis %16 bakki dhiqannaa isaanii baaxii akka hin qabne mul'isa.
"Sababii haalaa gadi aanaa bakka itti qaama dhiqannaa ykn hanqina mana fincaanitiin, dubartoonni baadiyyaa bakka itti qaama wal-hormaata isaanii dhiqatan hinqaban,'' akka Dr Buduuk jedhanitti.
Hanqinni qulqullina qaama wal-hormaataa ammoo, kaansarii gadameessaa fi dhiitoo gadameessaaf madda ta'usaa akkasumas paadii huccuu irra deddeebiin itti fayyadamuun balaa kaansarii kan dabalu ta'usaa qorannichi mul'isee jira.
Huccuu laguu walitti qabuun dhugumattu rakkisaa ture. Kunis laguun wal qabatee ilaalcha hawaasa baadiyyaa Hindii keessa jiruun kan wal qabatee dha.
Fakkeenyaaf, dubartiin laguurra jirtu akka bakka nyaanni itti bilcheefamu fi mana sagadaa hin seennee akkasumas wal gahiiwwan amantaa irratti akka hin hirmaanneef ni dhorkamti.
Ilaalchaa fi amantaa
Haalli kunis hojjattoonni fayyaa wayita paadii walitti qaban, keessattuu halkan akka itti cimu taasiseera. Sababiin isaas dubartiin laguurra jirtu erga biiftuun lixxee gadi bahuun akka waan hamaatti ilaalama.
Sagantaawwan barnoota fayyaa waa'ee kaansarii gadaameessaa fi attamiin ofi irraa ittisuun akka danda'amurratti haala walitti fufeen hoggantoota gandootaa, hojjattoota hawaasummaa fi miseensota maatii hirmaattootaaf kennameera.
Isaanis ilaalchaa fi amantaa laguun walqabatee jiru irratti hubannoo argatanii jiru.
Haa ta'u malee qorannichi hanqinawwan ni qaba. Ragaawwan fe'uun gatii olaanaa kan gaafatu waan ta'eef, paadiiwwan cabbeessaanii erguurra mala salphaatti dafanii ittiin ergan uumuun barbaachisaa ta'uusaa qorattoonni adda baasanii jiru.
Dubartoota laguu argan qofti qorannoo kanarraa fayyadamoo akka ta'anis hubatameera.
Dr. Buduuk fi gareen isaa akka jedhanitti, sirni fooyya'aa ittiin paadiiwwan laguu dafanii walitti qabanii qorannoof dhiyeessanii fi barnootni fayyaa gaarii jiraannaan malli kun mala sirrii qorannoon kaansarii gadameessaa ittiin gaggeefamu ta'u danda'a.


c: text/html

text:
Itiyoophiyaan bishaan hidha laga Abbayaa akka guutuu jalqabdu yeroo beeksistee jirtu kanatti haala addaan-qooddannaa bishaanicha Abbayaa irratti mariin Masrii waliin jiru fuul-dura hin tarkaanfanne.
Lolli hidhannnoo biyyoota lamaan gidduutti ka’uun kan hin fakkanne tahu iyyuu haalli kana uumuu malu garuu dabalaa jira – jedhu xiinxaltoonni.
Waxabajjii 9 bara 2020 dabre kana irraa jalqabanii aangawoonni Itiyoophiyaa, Masrii fi biyya bishaan Abbayaa qooddattu ka biraa – ka Sudaan yeroo adda addaatti walga’anii jiran.
Aangawoonni Itiyoophiyaa fi Masrii, mariiwwan sana irraa waan qabatamaan argamuu dhabuu isaanti mufachuu isaanii dubbatu.
Gabaasaa Saayimen Maarks, caqasaa.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Muddee 25 hordooftoota Amantii kristaanaa biratti guyyaa ayyaanaa beekamoo ta'an keessaa tokko. Kunis waggoota 2000 dura gooftaa yesuus kan itti dhalatee ykn Krissmas jedhamee kabajama.Yesuus fakkeenya namaan kan dhalatee oolchaa fi ifa addunyaati jedhanii amanu.
Abbaa isaa Yoseef haadha isaa Maariyaam irraa kan dhalatee yesuus warri isaa hiyyeeyyii turan.Yesuus baatii qorraa fi dukkana callinsaan guutamee keessa dhalatee jedhamee beekama.
Waan hin dagatamnee tokko uummanni teessuma lafaa gama kaabaa keessa jiraataa turan baatii ijii aduu ija namaa jalaa duraa dhokkottee jirtu keessatti dhalachuu isaa ayyaaneeffatan.
Kunis ijii aduu baatileef dhokottus jijjiramnii akka jiru waadaa jiruun ture.
Sana booda namoonni bara durii sun kanneen addunyaa irra turan waggaa haaraatti jijjiramee simataniiijii aduu deebitee mullachuu ishee haala adda addaan ayyaaneeffatu.Bifii ayyaaneeffannaan bara sana turee yeroo ammaas kan itti gargaaraman hangii tokko jiru.
Ibsaa ibsuun durumaa kaasee kan jiru yoo ta'u Yesuus dhlachuu isaa baatii qorraa, cabbii fi dukkana keessa kabajuunis har'as hawaasa addunyaa biratti baratamaa dha.Gara Muddee 22tti warri Chaayinaa fi biyyonni Eshiyaa bahaa hedduun ayyaana DONGZHI jedhamu ayyaaneeffatu.
Yeroo itti maatii waliin wal ga'anii waggaa isa darbee itti yaadatan akkasumas baatii qorraa fi cabbii seenuu fi ifnii deebi'ee dhufuu isa ayyaaneeffatu.
Iraan keessatti ayyaanni YALDA jedhamu baatii qorraa fi vabbii keessa kabaju.Jaapaan keessatti ayyaanni TOJIjedhamu kan aadaan baratamee yeroo waggaa haaraan seenuu fayyaa fi carraa gaarii hawwuun kabaju.
Ayyaaneeffannaan kun bifa garaa garaa kan qabu ta'uus garu hunduu gammachuu fi hawwii gaariin kan guutamanii dha.Kristaanootaaf jaarraa hedduu dura kan ergamaan labsamee ture immo halkan duraa Yesuus itti dhalatee , haaraa dhalachuu fi waadaa isaa, nagaan guutuummaa biyya lafaaf irratti jechuun ilmaan namaaf hawwii gaarii qaba.
Waggaa waggaan yeroo guyyaa dhaloota gooftaa yesuus ayyaaneeffannu afuurri ayyaana kanaa isa dhugaa, isa nutii qabnu otoo hin taanee isa nutii kan eenyuu akka taanee itti hubannu ta'a.
Nutii tokkoon tokkoon keenya ijoollee waaqayyoo ta'uun keenya kan itti hubannu dha.Dhugaa jiru kanatu madda gammachuu keenyaa ta'uun waggaa waggaan yaadatama.
Isa kanatu ayyaana ayyaana dhaloota gooftaa Yesuus dhufee darbuu mara kan gammachuu fi jireenya guutuu godha jedhan prezidaant Traamp.
Biyyi keenya , lafa ijoolleen hundumtuu jaalalaan guutamuun keessa jiraatan, lafa itti hawaasnii abdiin guutamee keessa jiraatuu fi biyya amantiin eebbifamtee akka taatuuf ni kadhanna jechuun gulaalaan har'a yaada isaa xumuree jira.


text:
Yunaaytid Isteetisii fi Awrooppaan oomishtoota xayyaaraaf deggersa yeroo dheeraaf ta’aa ture kan falmii waggoota shaniif geggeessaan turan ilaalcisee walii galtee irra ga’anii jiran. Labsiiin kibxata har’aa kan dhaga’aame, prezidaant Joo Baayiden ennaa isaan gumii hoogganoota gamtaa Awrooppaaf Braaselistti argamanitti.
Yunaayitid Isteetis keessa kan maadheffate Boeing fi Awrooppaa keessa kan maadheffate Airbus gidduutti falmiin geggeessamaa ture, Oomishtoota xayyaaraa kana keessaa tokko maallaqaan deggeruun, gabaa addunyaa irratti isa kaaniif miidhaa dha ka jedhu himannaa ijoo dha. Falmiin sunis ennaa bulchiinsa duraanii kan prezidaant Doonaald Traamp taarifi walitti aansee akka kaa’amuuf sababaa ta’e. Tarifaawwan kaa’aman sun baatii bitootessaa keessa rarraafamanii jiran.
Bkka buutuun ambaasaaddera dhimmi daldalaa Yunaayitid Isteetis Katriin Taayi har’a tuuta oduuf ibsa kennaniin, walii galteen kun dameewwan ijoo keessa kanneen jiran hojjettoota keenyaa fi kampaniileen isaanii sadarkaa qixxee ta’etti akka dorgoman mirkaneessa jedhan.
Kanaaf walii galtichi, falmii yeroo dheeraa kana boqonnaa isaa jijjiiruu akka jalqabnu, shaakalaawwan dinagdee kan haqaa hin ta’iniif kan yaaddoo ta’e irratti fuuleffachuu akkasumas ulaagaalee dorgommii haqaa irratti fuuleffachuuf akka waliin akka hojjennu nu gargaara jedhan.


text:
Gosoonni Rashaayidaa jedhaman mooraa nuti keessa jiraannu gaaffii tokko malee seenuu dhaan baqattoota kaan reebanii kaanis lafa irra harkisaa fudhatanii deemu, san booda achi buuteen isaanii dhabama. Kanneen qabaman keessaa hangi tokko gammoojjii Siinaa erga ga’anii booda bilbilanii sagalee isaanii nu dhageessianis booda irra garuu lafti isaan itti geessaman hin beekamu.
Erga baatii darbee qabee baqattoota kana ukkaamsanii butuun mooraa nuti keessa jiraannu Shagarab keessatti hammaatee nama itti iyyannus wal’aallee har’a bor nutis ukkaamana jechuun sodaa guddaa keessa jirra, hawaasi addunyaa illee sagalee keenya dhaga’ee nuuf haa birmatu jechuun waamicha dabarfatu baqattoonni mooraa Shagarab. Gaaffii fi deebii baqattoota kana waliin geggeessine armaan gaditti dhaggeeffadha.


text:
Ibsa Haala Yeroo Irratti #GamtaaBarattootaOromoo (GBO) Irraa Kenname!!
============//=================
Yakki Waraanaa Daangalee Oromiyaa Bahaa, Kibbaafi Kibba Bahaa Oromiyaatiin uummata keenya Oromoo irratti gaggeeffama jiru daran boqonnaa kan namaaf hin kennine dha. Haaluma walfakkaatuun Dhaabbileen Barnootaa sadarkaa 1ffaa,2ffaa, Koollejjiifi Dhaabbileen Barnoota Olaanoo Yuunibarsiitootni Godinaalee kana keessatti argaman yaaddoo waraanaa keessa kan jiran ta’uun beekamaadha.
Sirni barnootaas guutummaa dhaabbilee barnootaa godinaalee kanneen keessatti argaman uguramaa jiraachuun yaaddoofi haala ulfaataa uummanni keenyaa keessa jiru ta’uun beekamaadha.
Akkasumas Qeerroon Barattootni Oromoo gaaffii bilisummaafi gaaffii mirga Abbaa Biyyummaa Oromoofi Gaffii Kabajamuu Mirga Barattootafi Imammataa barnootaa hammeenyaan guutamee kan mootummaan abbaa irree Wayyaanee baasuu (COC) Sadarkaa dhaabbilee Barnoota olaanootti Qeerroon barattootni Oromoo gaaffii mirgaa karaa nagaa dhiyeeffachuun deebii dhorkatamuun mormii guddaa itti fufinsaan gaggeessa jiru.
Rakkoo haala yeroofi haalota walii galaan barattoota Oromoofi uummatni keenya keessa jiru ilaalchisuun Gamtaan Barattoota Oromoo GBOn ibsa gabaaba itti aanu kana uummata Oromoo, barattoota Oromoofi qaamota dhimmi ilaalu hundaaf dabarsee jira.
1. Dhaabbilee Barnoota olaanoo Yuunibarsiitota Oromiyaa keessa jiran keessatti Peresidantootni Yuunibarsiitii baay’een isaanii Miseensota Paarlaamaa Mootummaa Wayyaanee EPRDF/TPLF/OPDO dha. Gaaffii Siyaasaa, Dinagdee fi hawwaasummaa kamuu simatanii deebii kennuuf aangoo qabu, itti gaafatamummaafi dirqama guddaas qabu. Kanaaf gaaffiin inni kun Yuunibarsiitii ilaallaata kun hin ilaallatu wanti jedhamu hin jiru. Gaaffii Qeerroo barattoota Oromoofi Barattoota saboota cunqurfamoo sadarkaa hundarra belbelaa jirtu hundaa keessummeessuun deebii sirnaa kennuuf dirqama guddaatu irraa jirachuu GBOn gadi jabeessuun hubachiisa!!
2. COC’n jedhamu kun qulqullina barnootaa eeguufi ga’umsaa barattoota madaaluuf utuu hin ta’iin shira dabballootaafi kaabinoota sadarkaa olaanoo mootummaa wayyaaneen qophaa’ee ittin sammuu barattoota burjajessuuf, sochii Qeerroo barattoota Oromoo dura ittin dhaabbachuuf kan qophaa’ee ta’uu hubachuun gadi jabeessinee balaaleffanna!!
3. Qulqullina barnootaa eegsisuuf barbaachisaa ta’ee yoo argamee imammatni barnoota ogeessoota barnootaafi beektootan foyyeeffamee qorannoon deeggaramee akka barbaachisummaa isaati karaa shira siyaasaa wayyaanee irraa bilisa ta’een barattoota dhiyaachuu akka qabu hubachiifna.
4. Mooraan dhaabbilee barnoota olaanoo humna waraanaa, tikaa, kaabineefi kaadireen guutame keessatti qulqullina barnootaa eeguufi eegsisuun hin danda’amu waan ta’eef waraanni wayyaanee, humnootni tikaa, kaadireefi kaabineen mooraa barnootaa gadhiisuu qabu!!
5. Nuti Qeerroon Barattootni Oromoo itti fufinsaan gaaffii mirgaa gaafachaa jirruuf hanga ammaatti deebii tokko illee qaama nuuf deebisuu dhabnee; gaaffii karaa nagaa gaafatneefi gaafachaa jirruuf hidhamaa, ajjeefamaafi barnootarraa arii’atamaa jiraachaa jirra. Kanaaf ajjeechaan, hidhaan, barnootarraa arii’atamuufi hiraarsii waraanaa nurraa haa dhaabbatu. Hanga gaaffiin mirga abbaa biyyummaafi bilisummaa uummata Oromoo kabajamutti warraaqsii FXG itti fufinsaan kan gaggeessinu ta’uu ni hubachiifna!!
6. Waraanni “Liyu hayilii” Somaaleefi Waraanni Wayyaanee Uummata Oromoo Oromiyaa bahaa, kibbaafi kibba bahaa irratti waraana bane ammas itti fufinsaan yakki waraanaa uummata keenya irratti rawwatama jira. Qaamni waraana uummata keenyarratti ajajee ficisiisa jiru seeraatti dhiyaachuu qaba, mootummaan naannoo Oromiyaa ibsa atattamaa kennuun qaama waraana uummatarratti labsee ficisiisa jiru ifa gochuun gaafatama jala galchuu qaba. Akkasumas Mootummaan Naannoo Oromiyaa Poolisoota Oromiyaafi Kora bittinneessaa Oromiyaa hiriirsisuun yakka waraanaa uummata keenyarratti gaggeeffama jiru uummatarraa ittisuu qaba. Yakki duguuginsa sanyii kun hatattamaan yoo hin dhaabbatu ta’ee nuti barattootni Oromoo Oromiyaa keessa jirruu cufti barnootaa dhaabuun uummata keenya dhumaa jiruuf kan dirmannuufi daangaa Oromiyaa cabee mirga Uummata Oromoo sarbamaa jiru kabachiisuuf kan hiriirruu ta’uu ni hubachiifna!!
7. Sababaa gaaffii mirgaa , bilisummaafi kabajamuu mirgoota dimookiraasii gaafatneef obbolootni keenyaafi hiriyootni Keenya akkasumaas hayyootni Oromoofi ilmaan Oromoo kumoota dhibbaan lakkaawwaman mana hidhaa biyyattiitti ukkanfamuun hiraarfama ulfaataa keessatti argamu. Kanaaf ilmaan Oromoo hidhamtootni Siyaasaa hundi haalduree tokko malee atattamaan akka hiikaman irra deddeebi’uun gadi jabeessinee gaafatna!!
8. Uummata keenyaa 600,000 olitti lakkaawamaan kanneen qe’eef qabeenyaa isaanii irraa yakkaa waraanaa isaanirratti rawwatameen buqqifamanii jiruuf jireenyaan hiraarfamaa jiranif bakki nageenyaa, fayyaafi tajaajila hawwaasummaa gahaatti argatan akka qubsiifaman gadi jabeessinee gaafatna!!
Injifannoon Uummata Oromoof
Gamtaa Barattoota Oromoo GBO


text:
Gaa’ila Islaamaa-13.2 (Kutaa Dhumaa)
Jireenya fuudhaa heerumaa keessatti wal dhabbii fi rakkoon adda addaa uumamuun waan hin oolledha. Rakkoon kuni takkaa haadha manaa irraa takkaa immoo abbaa manaa irraa burquu danda’a. Haati manaa abbaa manaa ishii irratti ol’aantummaa agarsiisuun isaaf ajajamuu diduu dandeessi. Nama Rabbiin rahmata godheef malee namoonni qalbii isaanii keessaa of-tuulu hin dhaban. Dubartiin dadhabinna wayii abbaa manaa ishii keessatti yoo argite, irratti of tuulun nushuuz (fincila) mul’isuu dandeessi. Yeroo kanatti, maal akka godhu kutaa darbe keessatti ilaalle jirra. Dubartii qofaas miti, dhiirris wanta tokko niiti irraa yoo jibbe ishii irratti ol’aantummaa agarsiisuu fi ishii jibbuu danda’a. Sababa kanaan ishirraa finciluu ykn fottoquu danda’a. Tarii ishiin isa jaallachuu dandeessi. Yoo inni ishii jibbee ishirraa fottoquu barbaade, ishiin maal gochuu dandeessi?
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Dubartiin takka dhiirsa ishii irraa nushuuza yookiin [ishii] irraa garagaluu yoo sodaatte, gidduu isaaniitti walii galtee yoo uuman badiin isaan irra hin jiru. Walii galteen gaariidha. Lubbuun of jaallachuu kennamte. Yoo tolchitanii fi [badii irraa]of eegdan, dhugumatti Rabbiin waan isin hojjattan hunda keessa beekaadha.” Suuratu An-Nisaa 4:128
“Dubartiin abbaa manaa ishii irraa nushuuza yookiin irraa garagaluu yoo sodaatte”, kana jechuun ishii irratti ol’aantummaa agarsiisu, ishii jaallachuu dhiisu, ishii irraa fagaachu, dubbiin ykn rukuttaan ishii rakkisuu ykn ishii irraa garagaluu yoo sodaatte, haala kana keessatti dubartiin haqa ishii muraasa dhiisun walii galuu danda’u. Dhiirri yommuu dubartiin dulloomtu ykn qaamni ishii furdatu ykn yoo tan hin deenne taate, ishii jibbuu danda’a. Sababa kanaan, amala badaa itti agarsiisa. Yeroo kanatti, yoo ishiin isa jaallattee fi isa waliin turuu barbaadde, haqa ishiin isarraa qabdu muraasa irraa gadi bu’uun isa waliin walii galtee uumte turuu dandeessi. Fakkeenyaf, baasi inni ishii irratti baasu ykn uffata ishii uwwisuu muraasatti gammadu ykn halkan ishii masaanu ishiitiif kennu dandeessi. Dhiirri niiti takkaa ol yoo qabaate, halkan isaan bira bulu ni qoodaf. Guyyaa tokko takka bira yoo bule, guyyaa itti aanu immoo tan biraa bira bulu qaba. Kuni haqa niitin abbaa manaa irraa qabduudha. Garuu abbaan manaa ishii yoo jibbee fi na hiika jettee yoo sodaatte, halkan ishii bira bulu san niiti biraa bira akka bulu hayyamuufi dandeessi. Yoo haala kana irratti walii galan, isaan lamaan irratti badiin hin jiru. Kanaafu, abbaan manaa haala kana keessatti ishii waliin turuu danda’aa jechuudha. Addaan bahuu irra kanatu irra caala. Kanaafi, “Walii galteen gaariidha” jedhe.
Wanti jecha kanarraa fudhatamu, namoonni lama haqa walirraa yoo qabaatan ykn wal mormiin yoo uumame, isaan lamaan haqa guutuu walirraa barbaadu irra haqa muraasa walii dhiisun waligaltee uumuun keeyridha (gaariidha).
“Lubbuun of-jaallachuu kennamte.” Kana jechuun nafsee namaa keessa of jaallachuun kaa’ame. Of jaallachuun kunis namni wanta isarra jiru baasu jibbuu fi haqa isaatiif haafa’uudha. Namni qabeenya ofii muraasa wanta gaariif baasu ykn haqa isaa muraasa dhiisu hin barbaadu. Dubartiin haqa ofii irraa garagaluu fi haqni ishii akka hir’atu hin barbaaddu. Haqa guutuu dhiirsa irraa barbaaddi. Dhiirris haqa ishii guutuman guututti guutefi of biratti ishii tursiisu hin barbaadu. Lamaan isaanitu wanta barbaadan ni jabeessu. Kanaafu, amala badaa akkanaa nafsee keessan keessaa baasu fi faallaa isaa bakka buusuf tattaafachu qabdu. Faallaan doy’ummaa ykn of jaallachuu, haqa namni sirraa qabu baasu fi haqa kee muraasa dhiisudha. Yommuu amala gaarii akkanaa horate, isaa fi nama isa mormuu jidduutti walii galuu fi araaramuun ni laafa. Ergasii karaan isaan lamaanu waan barbaadan itti argatan ni salphata. Garuu namni haqa isarra jiru baasu hin barbaannee fi haqa isaa guutuu namarraa barbaadu, isa waliin walii galuun ni ulfaata. Haala kanaan karaan wanta barbaadan argachuus ni cufama.
“Yoo tolchitanii fi [badii irraa] of eegdan, dhugumatti Rabbiin waan isin hojjattan hunda keessa beekaadha.” Yoo dubartootatti tola ooltanii fi isaan miidhu irraa of eegdan, santu isiniif irra gaariidha. Dhugumatti, Rabbiin waan isin hojjatan hunda keessaa ala beeka. Ergasii, hojii keessaniif jazaa isiniif kafala[1].
Wal dhabbii Abbaa manaa fi Haadha manaa Jidduu
Wal dhabbii fi wal mormuun mana fuudhaa heerumaa keessatti yoo itti fufe, Rabbiin subhaanahu wa ta’aala, furmaata akka fidaniif jaarsumma ajajee jira. Jaarsi ykn Araarsaan tokko warra ishiitirraa dhufa, araarsaan lammataas warra dhiirsaa irraa dhufa. Araarsitonni (jaarsonni) kunniin namoota qajeeloo fi haqaa ta’uu qabu. Erga walitti dhufanii booda haala niiti fi dhiirsaa ilaalun takkaa walitti araarsu takkaa immoo addaan baasu. Rabbiin olta’aan ni jedha:
“Yoo gidduu isaan lamaanitti wal dhabbii beektan, araarsaa tokko warra isaa irraa, araarsaa tokko immoo warra ishii irraa ergaa. Yoo isaan lamaan araara (walii galuu) fedhan, Rabbiin isaan lamaan gidduutti walii galtee uuma. Dhugumatti, Rabbiin waan hundaa Beekaadha, keesso wanta hundaa Beekadha.” Suuratu An-Nisaa 4:35
Yoo abbaa manaa fi haadha manaa jidduutti wal dhabbii fi walirraa fagaachu beektan, dhiirota lama, warra isaatii fi ishii irraa ergaa. Jechi Hakam jedhu hiika “Abbaa Murtii” waan qabuuf namoonni dhiirsaa fi niiti jidduutti furmaata fiduuf deeman namoota sammuu qaban, haqaa, qajeeloo, amanamoo fi Muslimoota ta’uu qabu. Hundema abbaan murtii nama haqaa, sammuu qabuu (aaqila), amanamaa fi qajeelaa ta’uu qabaa miti ree? Namoonni haqaa, amanamoo, sammuu qabanii fi qajeeloo ta’an warra niiti fi dhiirsaa irraa yoo hin argamin, hawaasuma naannoo keessaa namoota amaloota armaan olii qaban erguun ni danda’ama. Namoonni jaarsummaaf deeman kunniin haala abbaa manaati fi haadha manaa ni ilaalu. Yoo abbaan manaa niiti miidhe, haqa ishii irraa fuudhuf. Haqa ishii akka kennuuf ni dirqiisisu. Yoo ishiin haqa isaa hanqiste immoo, haqa isaa akka baatu ni dirqiisisu.
Namoonni jaarsummaaf deeman kunniin isaan lamaan walitti araarsuf hanga danda’ameen tattaafachu qabu. Garuu isaan lamaan walitti araarsun kan hin danda’amne yoo ta’ee fi isaan addaan baasun irra gaarii yoo ta’e, addaan baasu. Dhiirsi jaallachuun sharxii miti. Sababni isaas, jaarsoliin kunniin akka abbaa murtiitti bakka waan buufamaniif wanta irra gaarii ta’e murteessu. Garuu isaan lamaan addaan baasu irra akka walitti araarsanii fi dhimma sirreessan Rabbin ni kakaasa. “Yoo isaan lamaan araara (walii galuu) fedhan, Rabbiin isaan lamaan gidduutti walii galtee uuma.” [2]
Guduunfaa
♥Jireenya gaa’ilaa keessatti haadha manaa fi abbaa manaa jidduu wal dhabbiin uumamuun isaa hin oolu.
♥Yommuu abbaan manaa haadha manaa jibbuu fi irraa fottoquu barbaadu, haati manaa wantoota kanniin gochuu dandeessi.
✏Haqa ishii keessaa haqa muraasa dhiisu. Kanneen akka baasii xiqqaatti gammadu, darbe darbee halkan ishii dhiisufi.
✏Wantoota isa gammachiisan hojjachuu fi kkf gochuun walii galuu danda’u.
♥Abbaan manaas haadha manaa isaatiif mararfachuun haala gaariin ishii kunuunsuuf tattaafachu qaba.
♥Namoonni walii galanii haala gaariin waliin jiraachuf haqa guutuu walirraa barbaadu osoo hin ta’in haqa muraasa waliif dhiisu qabu.
♥Namni of jaallattu (selfish) haqa guutuu waan namarraa barbaaduf, nama waliin walii galee jiraachun baay’ee itti ulfaata.
♥Namni amala of jaallachuu yoo of keessaa baase, haqa isarra jiru ni kenna, haqa isaa immoo ni fudhata. Garuu dhibbaan dhibbatti haqni kiyya guutuu ta’u qaba jedhe hin mormu. Haqa muraasa ni dhiisa. Namni akkanaa namoota waliin walii galuun haala salphaan jiraata.
♥Abbaa manaa fi haadha manaa jidduu wal dhabbii fi mormiin yoo itti fufe, jaarsummaan furuun ni danda’ama. Araarsitonni (jaarsonni) kunniin amala kana qabaachu qabu: Islamumaa, haqummaa, amanamummaa, qajeeloo, gamnummaa fi amaloota gaggaari biroo.
♥Araarsaan tokko warra isaa irraa, araarsaan biroo warra ishii irraa dhufa.
Alhamdulillah Rabbil aalamiin. Ji’oota lamaaf waa’ee Gaa’ila (Fuudhaa Heeruma) Islaamaa qo’ataa tureerra. Wantoota baay’ee akka barattan abdiin qaba. In sha Allah, haala kitaabatin barruulee kanniin walitti qabun daran akka irraa fayyadamtan haala ni mijeessina. Waa’een Fuudhaa Heeruma Islaamaa asirratti ni xumurama. In sha Allah itti aansine gargaarsa Mawlaatiin waa’ee Xalaaq (Nikaah buusu) ni ilaalla. Yaada yoo qabaattanii fi wanti sirraa’u qabu yoo jiraate, saanduqa yaada keessatti katabuu dandeessu. Yaada yommuu kennitan email osoo itti galchitanii bayeessa.
Like, share: https://www.facebook.com/jireenyabadhaatu/
Kitaabban Wabii
Sahih Fiqhu Sunnaah -Jiildi 3,fuula 228 , Abu Maalik
al-Fiqhul Waadih -J.2,fuula 98-99
[1] Tafsiir Sa’diyy-224-225, Tafsiirul Qur’aanil Kariim wa i’iraabuh wa bayaanuh 2/239-240, Muhammad Aliyy Xaahaa,
[2] Maddoota olii


text:
Namoota vaayrasii koroonaan qabamaniif yaaliif kan kennamee Dawaan liqimsamuu fi dhukkuuba KOOVID-19 ittisuu lakkoobsa namoota dhukkubsatanii hospitaala seenii fi du’an walakkaan hanqiisuun isaa, dhaabati dawaa oomishu Meerk jedhamu beeksisee jira.
Kaampaanich akka jedhutti aangawoonnii waa’ee fayyaa kan Yunaaytid Isteetesiis ta’e kan addunyaa, dawaan liqiimsamu kun akka hojii irra ooluuf dhiyeenyatti gaafachuuf jira.
Dhukkuba KOOVIID-19 ittisuuf dawaan liqiimsamuu ennaa argamu kun ka duraati.Tarii weerara dhukkubichaa ittisuuf yaalii gaggeeffamaa jiruuf tarkaanfii guddaa ta’u mala jedhamee jira.


text:
Hawaasni Oromoo biyya Nezerlaand jiraatu baay’inaan daanditti bayuudhaan hiriira mormii cimaa geggeesse. Hiriirichi kan geggeeffame magaalaa Dan Haagitti guyyaa Kiibxataa Bitootessa 22, 2016.
Oromoonni hiriira kana irratti argaman sa’aa dheeraadhaaf mootummaa Woyyaanee balaaleffattaati kan oolan. Hawaasni kuni ummata Oromoo biyyatti ajeefamaa fi hidhaan dararamaa jiruuf deeggarsaa fi kabajaa qabus ibseera. Karaa danda’amu hundaan Oromoo biyyatti dhumaa jiruuf birmachuudhaaf waadaa seeneera.
Hawaasni Oromoo Nezerlaand xalayaa iyyannaa waajjira Muummicha Ministera biyyattiitti galfateera. Koree fi manguddoon hawaasaas paarlaamatti Koree Haajaa Biyya-alaa dubbisuudhaan rakkoo Oromoon keessa jiru gadifageenyaan ibsaniiru. Waajjira Muummicha Ministeraa fi koree paarlaamaa irraa deebii abdachiisaa argataniiru.
Hawaasni kuni hanga Oromoo irraa ajjeechaan, hidhaan, doorsisuu fi lafa irraa buqqisuun dhaabatutti deggarsa fi qabsoo isaa kan hidhaabne ta’uus ifa godheera.


text:
Firaans duguuggaa sanyii Ruwaandaa 'odoo agartuu ija qabatte' jedhe gabaasi
Firaans duguuggaa sanyii Ruwaandaa bara 1994 keessaa "itti gaafatamummaa ulfaataa fi humnaa olii" qabdi jedha gabaasni hayyoota seenaa Fireench.
Garuu ammoo duguuggaa sanyii kana irratti hirmaannaa ykn tumsa Firaans ragaa agarsiisu hin arganne.
Komishiniin ogeeyyii seenaa gabaasa pireezidantii Firaans Imaanu'eel Makirooniif dhiyeesseen, Firaans qophii duguuggaa sanyii kanaa "odoo agartuu ija qabatte" jedhe.
Duguuggaa sanyii fiinxaleeyyiin warra saba Huutuu, warra saba Tuutsii fi warra Huutuu kanneen ilaalcha fiinxaleessummaa hin qabne irratti raawwataniin yoo xiqqaate namoonni 800,000 guyyaa 100 keessatti ajjeefamaniiru.
Gareen hayyoota seenaa kun galmee qondaalota Fireench yeroo sanaa qorate.
Baroota dheeraaf dhimma duguuggaa sanyii kanaarrtti Firaans komachaa kan turte Ruwaandaan gabaasichi simachuu ibsite.
Mootummaan Ruwaandaa gabasichi "duguuggaa sanyii warra Tuutsii irratti raawwatame irratti qoodni Firaans akkam ture kan jedhurratti waliigalteerra gahuuf tarkaanfii barbaachisaadha" jedhe.
Bara 1994 baatilee Eeblaa fi Waxabajjii jidduu wayita duguuggaan sanyii sun raawwatu biyyattii bulchaa kan ture nama saba Huutuu ture.
Booda finciltoonni warra Tuutsii pireezidantii ammaa Pool Kaagaameen hogganamn 'Rwandan Patriotic Front' (RPF) fonqolchaan aangoo qabatan.
Gabaasni amma bahe kun Firaans yeroo sana warra Huutuu biyya bulchaa turan waliin hariiroo qabaachaa turuu mul'ise.
Kunis pireezidant Imaanu'eel Makiroon qorattoonni kun galmee pireezidantii, dippiloomaatotaa, waraanaa fi tikaa yeroo sanii akka qoratan hayyama kennuu hordofeeti.
Namootni 15 pireezidanti Makiroon muudaniin kan qorataman galmeewwan kunneen pireezidantiin Firaans yeroo sanaa Firaansuwaa Mitaraand nama Huutuu yeroos Ruwaandaa bulchaa ture Juvenaal Habiyaarimaanaa waliin hariiroo jabaa qabaachaa akka turan mul'ise.
Duguuggaan sanyii kun Eebla 6 bara 1994 xiyyaarrii Juvenaal Habiyaarimaanaa feetee imalaa turte finciltoota Tuutsiin rukutamte namichi ajjeefamuu hordofeeti kan eegale.
Loltoonni Firaans Waxabajji bara 1994 UNn gara Kibba-Lixa Ruwaandaa bobbaafaman.
Ergamni isaanii wal falmisiisaadha. Zoonii namoomaa kan loltootaan tikfamu labsuun namoota hedduu du'a jalaa baraaranis, deeggarsi isaanii barfatee kan qaqqabe ta'uufi kanneen nama ajjeesaniif dawoo ta'uun qeeqamu loltoonni kunneen.
Namoonni galmee kana qoratan akka walaba ta'an jedhamee namoota amma dura waa'ee Ruwaandaa qorachaa turan miti.
Bara 2015 pireezidantiin Firaans yeroosii Firaansuwaa Ooland galmeewwan kunneen qoratamanii uummataaf ifa akka godhaman waadaa galanii turan.
Haa ta'u malee manni murtii dhimmoota heeraa biyyattii galmeewwan kunneen iccitummaan isaanii eegamee akka turan murteesse.
Mootummaan Ruwaandaa qooda Firaans duguuggaa sanyii kana keessatti qabdu ilaalchisee gabaasa kan ofii isaa akka baasu beeksiseera.


text:
Macaafa Qulqulluu
Macaafa Qulqulluu
What is it about?
Macaafa Qulqulluu
App Screenshots
App Store Description
Macaafa Qulqulluu
Onesmus Nesib namni biyya Oromoo bar 1988 ti Macaafa Qulqulluu afaan Oromootti hiikee maxxansiisuudhaan saba Oromootiin ga’ee sabni keenya sagalee Waaqayyoo afaan isaatiin akka inni dubbiffatu godhe. Waggaa 120 booda, bara digitalaa (Digital Age) jedhamuundhaan kan beekamu jaarraa 21ffaa keessa akka itti ilmaan namootaa waa dubbifatan geeddaramaa dhufe. Har’a namni baayyeen waa dubbisuudhaaf meeshaa harkatti baatamu (Mobile device)tti fayyadama. Kana hubannaa keessa galchuudhaan karaa Tokkumma Woldootii Oromoo Warra Wangeelaa Awurooppaa Macaafa Qulqulluu Afaan Oromoo kana dubbisoota jaarraa 21ffaaf yeroo dhiheessinu gammachuu guddaatu nutti dhaga’ama; dubbistanii akka itti eebbifamtanis abdii qabna!
L.Dr. Tasgara Hirpo
Robsan Mako
Developed by Waktola Merdassa
waktolam@gmail.com
Amajji, 2020
AppAdvice does not own this application and only provides images and links contained in the iTunes Search API, to help our users find the best apps to download. If you are the developer of this app and would like your information removed, please send a request to takedown@appadvice.com and your information will be removed.


text:
Eega walabummaa ishee labsattee waggoota saddeet ka dabarsite - Sudaan Kibbaa keessatti hammeenyi haala qilleensaa, daddaaqaminsi dinagdee fi suuqa adda addaatti wal-waraansi geggeessamu itti fufuun, akka lammiwwan biyyattii gara biyyoota ollaatti baqatu taasise. Kaan immoo, waaltaalee Tokkummaa Mootaa biyyattii keessa jiran deemanii nyaataa fi dahata gafatu.
Sagantaa Nyaata Addunyaa, ka Tokkummaa Mootummootaa – dame Sudaanitti, hoogganaan koomiyunikeeshinii – Toomaas Firii akkana jedhu.
“Addunyaa irratti, Sudaan Kibbaa biyya sagantaaleen Sagantaa Nyaata Addunyaa itti wal-xaxaa fi rakkisaa tahe. Sababaan isaa naannoolee gargaarsi barbaachisu dhibba keessaa harka 60 yeroo roobaa konkolaataan hin galu. Akka foggisoo tahee, kan Sudaan Kibbaa keessatti beelli hammaatu, kan namoonni waan nyaatan dhabanii rakkatan yeroo gannaa ti,” jechuun haala jiru ibsan.
Waraansa bara 2013 dura, haalli Sudaan Kibbaa keessa gaarii akka ture ka dubbattu Meerii Laa, Ijoollee ishee 12 waliin mooraa Tokkummaa Mootummootaa Malakal jiru keessa jiraatti. Walumaa-galatti, waggoota ja’an dabraniif buqqaatota 30,000 tahan tu mooraa sana keessa jiraata. Waraansa bara 2013 tii dura, ishee fi abbaan warraa ishee qonnaa qotatanii, qurxummii baafatanii akka nyaata ofii danda’anii jiraatan dubbatti – Meeriin.
Sudaa Kibbaa, kutaa Centeral Upper Naayilitti, Qindeessaan hojii dirree, ka Humna Tokkummaa Mootummootaa UNMISS – Hazel Diwii, otuu nageenyi hin jiraatiin namoonni qehee ofitti deebi’anii midhaan facaafachuu fi jireenya dhaabhbachuu hin danda’an – jedhu.
Gabaasaa guutuu caqasaa


text:
Shororkeessummaa, Shiraa fi Fakkeessiin Furmaata Nagaa fi Tasgabbii Ta’ee Hin Beeku! (Press Release)
(Ibsa Ajajaa Ol’aanaa ABO-WBO)
Muddee 11, 2021 humni ittisa Tigray (TDF) gara duubaa sosso’ee booda partiin badhadhina ofiin jedhu, PPn, gama tokkoon lola ijibbaataa WBO dhabamsiisuuf nan gaggeessa jedhuun Oromiyaa weeraruuf yaaluun; gama biraan ammoo marii nagaa fi araaraa gaggeessa jedhee hawaasa addunyaa afaanfajjeessuuf yaalaa jira. Lolli inni gaggeessaa jira jedhus haleellaa cimaa WBOn irraan gaheen ol’aantummaa WBOdhaan, meeshaa waraanaa hedduu irraa boji’uu fi bobbaa isaa babal’ifachuun of dura tarkaanfachaa jira.
PPn injifatamuu isaa kana dhokfachuuf ummata Oromoo fi sabaa fi sablammoota nagaa fiixuun, yakka sanyii duguuggaa Oromoo fi sabaa fi sablammoota irratti raawwachuun shororkaa uumuuf tattaafataa jira. Yakka ofii raawwates WBOtti haqachuuf olola qindaawaa gaggeessaas jira. Lola PPn Afrikaatti babal’isuuf barbaadu kun, kan sagantaa siyaasaa Minilk – farra dhala namaa ta’e, Itiyophiyaa keessatti akka ol’aantummaa qabaatu hojjechaa jiran waan ta’eef, uummata Oromoos ta’e saboota cunqurfamoo, biyyooti Afrikaas ta’e hawaasi idiladdunyaa balaaleffachuu qabu. Toftaan haaraan PPn kan Miniliktti dabalan yoo jiraate, yakka ofii uummata nagaa irratti raawwatan mara akka WBOn ykn falmattooti bilisummaa raawwatan fakkeessanii dhiheessuun hawaasa addunyaatti kijibanii dogoggorsuuf yaaluudha.
Kanaaf ragaan, Kaaba Oromiyaa Wallo keessatti uummata Oromoo nagaan qee’ee isaa keessa jiraatu, qilleensaa irraan boombii itti roobsanii fi lafa irraan weerara addaa irratti gaggeessuun, duguuggaa sanyii bifa sukkaneessaa ta’e irratti raawwachuu isaanii gabaasni fi ragaaleen vidiyo kaaba Oromiyaa Walloo keessaa dhaamaman mul’isaa jiru. Duguuggaan Sanyii Abbootii Gadaa Karrayyuu irrattis PPdhaan
raawwatames Oromoo shororkeessanii qabsoo isaa irraa duubatti harkisuuf karoorfame ture. Ajjeechaa maatii Presedantii Oromiyaa duraanii obbo Alamaayyoo Atoomsaa irratti raawwatames qaamuma shira hordoftoota Minilik ta’uu hubatamuu qaba.
Jaarraa 21ffaa keessa yakkaa fi shira kana fakkaatu raawwatanii ijaarsa hawaasaa diiguun fi kan ofii ijaaranii aangoo irra turuun kan barri itti darbe dha. Bara kana keessa dhugaa dhoksuun ulfaataa waan ta’eef,yeroo gabaabaakeessatti yakkii fi shirri saba irratti raawwatamaa jiru PP keessaayyuu osoo oolee hin buliin saaxilamaa jira. Fakkeenyaaf ajjeechaa Abbootii Gadaa Karrayyuu irratti raawwatame kan ajaja aangawoota PPdhaan akka raawwatame aangawaan PP Tayyee Danda’aa ifaan ibsee jira. Ammas PPn qabsoo sabaa fi sablammootaa waraanaan dhaabuu dadhabde ololaan laaffisuuf tattaaffii gochaa akka jirtu uummati keenyi hubachuu qaba.
- Hordoftooti Minilik qaama WBO fakkaatuu ofii bobbaasanii fi miseensota WBO duraanii keessa namoota quunnamanii ajjeechaa sukkaneessaa hogganoota aadaa, namoota bebbeekamoo fi uummata irratti raawwachuun, saaminsa gaggeessuuni fi qabeenya uummataa barbadeessanii hiyyoomsuun WBO uummata biratti jibbisiisuuf, WBO onnee fi sammuu uummata keessaa baasuu,
akkasumas akka WBOn dhiheessii gahaa hin argatne tolchuu qabna jedhanii duula gochaa fi ololaa qindeessanii sosso’aa jiran uummati keenyi hubatee;
- Namoota ABO fi WBO keessa turan itti dhimma bahuun olola walitti fufiinsaa oofuun akka ABO-WBO jibbamu taasisuu, fakkeenyaaf namoota akka Qajeelaa Mardaasaa fi Goollicha Dheengee fakkaataan mediatti baasuu, uummata keessatti bobbaasanii akka marii gaggeessan tolchuun uummata keessatti afaanfajjii uumuuf karoora qaban irratti dammaqee;
- Namoota Qabsoo hidhannoo hulluuqanii seenan, dantaa dhuunfaaf bololan quunnamanii nutu isiniif jira, jabaadhaa isin gargaarra jedhanii diaspora fi biyya keessaa quunnamanii dirqama PP irraa fudhatanii raawwatan dhidhiibanii fi uummata irratti yakka raawwatan, uummata saamsisan, hiraarsani fi jireenya isaanii dhuunfaatti deebihan jajjabeessuun, WBO keessatti garagarummaa
dhalchuuf tattaafachuun mallattoon waan jiruuf;
- Warrumti lola kana gaggeessaa turan gam tokko maqaa marii nagaa fi araaran ofumaa walitti haasahuun mirga uummataa ukkaamsuuf karoora waan qabaniif;
Uummatni keenyi fi hawaasni idil-addunyaa toftaa fi shira hordoftooti Minilik itti dhimma bahanii fi xaxan hubatee, sagantaa siyaasaa Minilk diduun, duula Minilik irratti bobbaafame fashalsuun dhimma jiraachuu fidhabamuu sabaa fi sablammootaa waan ta’eef; dabaa fi shira hiriyyaa hin qabne kan Oromummaa fi eenyummaa sabootaa irratti gaggeeffamaa jiru, miseensota PP eenyummaa isaanii tikfachuu barbaadan
dabalatee waan dhabamsiisuf deemu waan ta’eef ilmaan Oromoo waraana PP keessa jirtan marti ofiif jecha meeshaa qabdan gaggeessitoota sagantaa Miniliktti garagalchitanii qaama seenaa qabsoo bilisummaa Oromoo taatan, yoo sun ta’uu hanqate seenaan General Sa’ire Mekonin kan isin irraa hin hafne ta’uu ajajaan ol’aanaa ABO-WBO hubachiisa
Sagantaan siyaasaa Minilik sabaa fi sablammoota impayera Itiyophiyaa keessa jiran qofaa osoo hin taane hawaasa idil-addunyaa maraaf balaa guddaa waan qabuuf, lola PPn maqaa Minilikiin moggaasee gaggeessaa jiru kunis kan impayera Itiyophiyaa diigee naannoo gaanfa Afrikaa jeequmsa keessa galchuu waan ta’eef tokkummaadhaan dura dhaabbatamu akka qabu ajajaan ol’aanaa ABO-WBO dhaama. Sochii Haqaa, Nagaa fi Dimokraasii Qeerroon Bilisummaa Oromoo Diddaa Duula Minilik irratti gaggeessuuf jalqabes jajjabeessuf, qaamni haqa, nagaa fi dimokraasiif dhaabbate martis sochii kana akka deeggaru ajajaan ol’aanaa ABO-WBO waamicha godha.
Yakkii fi maqaa balleessiin WBO irratti gaggeeffamaa jiru kan akeeka siyaasaa of keessa qabu ta’uu hubachiisaa, akeeki WBOs uummata isaa bilisoomsuufi hiree saboota hundaaakkasabooti ofii isaaniif murteeffatan hiree banuu ta’uu beekamee, uummattoota ollaa waliin gamtaa tolfannejabeeffachaa of dura tarkaanfachuun kan filamata biraa hin qabne dha. Kabajaan dhala namaashaqaaf dhaabbachuu, haqaa fi wareega baasuun jabaatanii mul’achuu irraa waan madduuf, eenyummaan keenyi fi mirga dhala namaa keenyi akka kabajamu, biyyaa fi qabeenya keenya irratti akka abbaa taanu, tokkummaadhaanis waliin qabsoofnee sagantaa siyaasaa Minilik of irraa kaasenee bilisoomnu shakkiin hin jiru. Shororkeessummaa, shiraa fi fakkeessiin furmaata nagaa fi tasgabbii ta’uu akka hin dandeenye Ajajaan ol’aanaa ABO-WBO hubachiisa!
Injifannoo Ummata Oromoof!
Ajajaa Ol’aanaa ABO-WBO
Mudde 29, 2021


text:
President Obaman New Yoorkitti kan argamu Akaadaamii waraanaa west pointti keessa kan eebbifaman miseensota waraanaaf haasaa dhageessisaniin Ameerikaan addunyaa kan hooggantu humna waraanaa akka furmaataatti itti gargaaramuu dhaan ta’uu hin qabu jedhan.
Dhimmi ijoon jedhan president Obamaan Ameerikaan yeroo mara waltajjii addunyaa irratti dursaan qrgamuu qabdi jechuu dhaan ibsa kanneen eebbifamaniif kennaniin waraanni amma isin itti makamuuf jettan lafee dugdaa hooggana sanaa ti jedhan.
Doorsisi naannoo addunyaa kan kallattiin nu hin ilallanne yeroo mudatu garuu rakkoonleen naannoo addunyaa ka biroo balaa keessa buusuuf deemu yeroo sana nu kakaasa, tarkaanfii waraanaa fudhachuuf carraan jirus yeroo sana ol aanaa dha. Haalli akkasii yeroo mudatu qofaa keenya utuu hin taana michoota keenya waliin ta’uu dhaan tarkaanfii waliinii fudhanna jedhan.
Fakkeenyaaf jedhan president Obaman NATOn addunyaa irra gurmuu waraanaa beekamaa ta’uu tuqani nutis michoota Nato waliin ta’uu dhaan shosrokeessummaatti duuluu dhaan biyyoota michoota ta’aniif leenjisa kennuu keessatti hirmaataa jirra jedhan.


text:
Godinaa Qellem Wallaggaa, aanaa Gidaamii keessa kanneen jiran, gandeen akka Biqiltuu Abootee fi So’ii Gimbichee keessatti barattoonni har’a hiriira mormii geggeessuu isaanii dubbatu, jiraattonnni fi barattoonni. Jiraataan Gidaamii tokko akka jedhanitti, mormiin kun ka Maaster pilaanii Finfinneetti fuuleffate qofa otuu hin taane, hidhaan, dararaa fi ajjeechaan akka irraa dhaabatu ka gaafatu.
Godinaa ollaa sana jiru, Wallagga Lixaa, magaalaa Gullisoo keessa kanneen jiran, manneen barnootaa sadarkaa tokkoffaa fi lammaffaatti kanneen baratan har’a hiriira mormii geggeessuu isaanii fi humnoota mootummaan adda-facaasamuu isaanii dubbatu – jiraattonni magaalaa Gullisoo fi barattoonni.
Gama biraan, Godinaa Shawaa Kaabaa, magaalaa Fichee keessatti dorgommiin Atileetiksii Shaampiyoonaa dargaggootaa, kaleessa, gara dhaadannoolee mormii fi iyyaatti jijjiiramuu isaa daawwattoonni achi turan, dubbataa jiran.
Battaluma, humni waraanaa mootummaa federaalaa magaalaa Fichee jiru itti bobba’ee qawwee dhukaasuudhaan adda facaasuu isaa ibsan, namoonni ijaan argan. Har’a immoo, dorgomtoota keessaa haga tokko doorsisuudhaan ka gara dirree dorgommichaatti deebisan ta’e iyyuu daawwattoota dorgommicha ilaaluuf dhufan seensuu dhorkanii deebisuu isaanii dubbatu.
Wallaggaa Bahaa, aanaa Sirbuu Siree, magaalaa Siree keessa kanneen jiran – manneen barnootaa sadarkaa tokkoffaa fi lammaffaa keessatti barattoonni kaleessa fincila kaasuu isaanii, barattoonnii fi barsiisonni ijaan argan nuuf ibsanii jiran.


text:
Amajiin 30n guyyaa adduunyaa dhukubaataa gammoojii (neglected tropical diseases) dagatamanii ykn NTD kan wagga sadaffaati .guyyaa yaadannoo fi guyyaa waa’ee dhukubootaa gamoojii irraatii xiyeeffanaan akka dabaluu taasifamuudha.
Akka sumas guyyaa dhukubootaa kanan loluudhaaf deggersaa siyaasatiif inveestimentiin barbaachisaan argamuu qabu gafaatamuudha.
Dhukuboonii gammootii akka dagatamaniiti akka fudhataman wantii barbaachiseef ajandaa dhimma fayyaa adduunyaa keessatii waan xiyyeeffanaan gahaan hin kennamneefi. Yemuu dhimoottan biroo wajjin walbira qabamee ilaalamus fandiin ykn baasiin ramadamuuf yaraadha. Dukuiboonii kun dhukubootaa hawaasaa iyyumaa keesaa jiraniiti. Dhukuboonii kun beekamoo bakkeewan qulqulinii naannoo fi bishaan dugaatii qulquluun hinjirretii hedduminaan argamanuudha.
Dhukubootii gammoojii dagataman kun garee maxxantootaa ykn parasite jedhaman , bakteriiyaa fi dhukubootaa Vaayirasiidhaan walqabataniidha.
Wareen beekamoo ta’an keesaa dhukuba miilaa namaa itesu, dhukuba ijaa kan nama irraa namatti darbu ykn isa traakoomaa jedhamu.
Dhukubaa ciniinaa tasiisaatii kan ka’ee gogaadhaaf ijaa namaa orbobeessu, ykn isa River Bilindnes jedhamu , dhukuba cilalluu iraan namatti darbu ykn Bliharziya akkasomas dhukubootan raammoo garaa keesaa irraa nama midhanuudha.
Yeroo ammaa dhukuuboonii kun gara caalaa ardiiwan Afrikaa, Eeshiyaa fi Laatiin Amerikaa keessatti namoottan biliyoonatti lakkawaman miidhaa jira. Garuu akka seenaan agarsiisutii dhukuuboowan jaarraawaniif namoottan qaban ija jaamsanii, sochii dhorkanii, miidhaan, ajjeesanii jiran . madaan dhukuboonii kun namoottan dhuufaa fi hawaasa irrati uuman dhaloota irraa gara dhalootaatti kan darbeedha.
Guddinaa ykn bilichina sammuu daa’imanii miidhuudhan lakkoofsaa ijoolewwan mana baruumsaa seenuu qabanii yarseera. Namootan dhukubota Kanaan midhamandandeetii hojoo ittin hojjatanii jerenyaa isaanii fooyysan dhabu. Sababnii isaas namootan dhukuubootaa Kanaan midhaman gargaarsii waldhaansaa isaan argatan ykn inumaayuu hin jiru. Kiyyoo iyyumaaf dhukubaa keessati qabamanii hafu.
Gaarummaan isaa Dhukuboonii gammoojii dagataman kun ittisamuudhaa baasii salphaadhaan waldhaanamuu danda’u.
Yunaayitid isteets bara 2006 jalqabdee sadarkaa adduunyaatti sochii too’annoo dhukubootaa kanaa keessatti qooda fudhachuu jalqabde.
Yeroo sanatti dhaabanii misoomaa adduunyaa yunaayitd isteets ykn USAID, Qaamolee mootumaa fi dhuunfaa waliin ta’uudhaan sagantaa wareen Dhukubootaa gammoojjii dagatamaniin dararaman gargaaruu eegale.
Sagantichii hawaasalee dhukubootaa kanaaf saaxilaman addaan baasuudhaan ,gargaarsaa jaarmiyaalee qorchaa omoishan irraa argameen duula akka dhukubichii hin babaldhanne taasisu irrati xiyyeefate. Bu’aas galmeesuu danda’eera.
USAID Bara 2006 jalqabee dhukuboota kana balleesuudhaaf deggersaa Doolaarii Biiliyoonii tokkoo taasiseera.
Doolaarrii tokko mootummaan yunaayitid Isteets baase gargaarsaa Doolaaraa 26 jijiiramee duulaa tuutaa waldhaansa qorchaatiin gargaarsii Doolaaraa Biiliyoonii 27.6 baasuu taasifame.
Yeroo ammaa namoonii miiliyoonii 500 ta’an dhukubootaa gammoojjii balaqabeessa ta’an sadiif kana booddee waldhaansa hin barbaadan.
Yuniiyitid isteets gargaartota ishee waliin ta’uudhaan karaa USIAD dhukuboota kana xiqeessuu guyyaa tokko immoo balleesuudhaa jireenyii namoottan Biliyoonaan lakkawamanii akka fooyya’uu ni taasisama.


text:
Magaalaa Harar keessatti jala-bultii ayyyaana Cuuphaa Dilbata ayyaaneffamee fi guyyaa ayyaanichaa – Wixata ganama ennaa taabotni gara Waldaa Kiristaanaatti deebi’ee galfamu walitti-bu’insaa fi hookkara ka’een qabeenyaa waajira poolisii magaalaa Hararii fi gamoo “SMART TOWER” jedhamu dabalee qabeenyaalee dhuunfaa irra miidhaan jabaan ga’uu abbootiin qabeenyaa fi waajirri Nageenyaa Naannoo Hararii VOA-tti himanii jiran.
Kana ilaalchisuun qaamota kaleessa dubbisne keessaa tokko – Hoogganaa Biiroo Nageenyaa naannoo Hararii – Obbo Naasir Yuuyyaa ti. Gaaffii fi deebii isaan waliin geggeessine kutaa lammataa fi ka xumuraa dhiheessinaa.


text:
Maxxansa har’a keessatti akkaataa itti faayyadama softweera ‘Teamviewer’ ilaalla. softweerri kun faayidaalee hedduu kan qabu yemmuu ta’u yeroo ammaa bal’inaan hojirra oolaa jira. Fkn, Isin hojiidhaaf bakka fagoo osoo jirtanii yoo kompiitarri keessan isin jalaa miidhame namni sirreessu ykn abbaan ogummaa osoo qaaman hin dhufin fageenyuma taa’ee rakkoo kompiitaricha keessanii hiikuu ni danda’a. (osoo kompiiatarri keessan guututti hojjachuu hin dhaabin jechuu)
Ogeessa IT fageenya jiru irraa leenjii gahaa fudhachuu yoo barbaaddan karaa softweera kanaan wal quunnamuu ni dandeessu. Namtichi fageenya taa’ee Kompiitara/Laptop keessan keessa gale, osoo isin argaa jirtanii guututti too’achuu (control) gochuu danda’a. kuni immoo akka barsiisaa gabatee si fuul-dura jiru irratti si barsiisaa jiruun wal fakkaata.
Dabalataan, bilbila harkaa Android ykn iphone faayyadamtanii kompiitara keessan to’achuus ni dandeessu. yoo barbaaddan bilbila tokkoon bilbila biroo kan fagoo jiru too’achuus ni dandeessu.
Kuni kan ta’u walii galtee namoota lamaanin yemmuu ta’u, dhoksaan wanti raawwatamu hin jiru. Softweerri kuniis seera qabeessadha. Tarii namtichi kompiitara kankee keessa gale, amanamaa yoo hin taane, dhoksaan dhimma birootif itti gargaaramuu danda’a. Garuu kuni yoo ati waa’ee kompiitaraa irraa hubannoo hin qabneefi wanta inni raawwachaa jiru hin beekne qofa ta’a. kanaafuu; Namoota amanamoo qofaan wal quunnamuufi wanta inni raawwatuus sirritti hordofuun ni gorfama.
Kompiitara tokkoon Kompiitara biroo quunnamuuf
Dursa irratti Teamviewer kompiitara ykn Laptop kee irratti buufachuu qabda. Namtichi sihiin wal quunnamuu barbaade suniis softweeruma kana buufachuu qaba. https://www.teamviewer.com/en/download/windows/
Fuulli jalqabaa Teamviewer bifa suuraa asii gadii kana fakkaata.
Amma namticha ykn ogeessa kan akka kompiitara kee keessa galu barbaadduf ID fi Password siif mul’atu kana kennitaaf. (bakka xiyyi diimaan agarsiisu mil’adhu). yoo immoo Ati kompiitara isaa keessa galuu barbbaadde isatu ID fi Password barbaadamu kana siif kennuu qaba. Jecha darbii (password) ofii isaatiin yeroo yerootti ni jijjiira waan ta’eef yeroo wal quunnamuu barbaaddan sanatti Password haaraya waliif laachuu qabdu.
Fakkeenyaf; sihitu hiriyaa kee quunnamuu barbaade yoo jenne, Gama mirgaatin bakka Partner ID jedhu sanatti (bakka xiyyi magarisni agarsiisu) ID fudhatte sana galchita, itti aansun Connect goota, achi booda Password si gaafataa, itti guutta. kallatttiin screen kompiitara kee irratti kompiiatarri hiriyaa keetii siif mul’ataa too’achuu dandeesse jechuudha.
Kan biroo immoo ‘unattended access‘ kan jedhamu ni jira. inni kuni Ati bakka biroo teessee yeroo barbaaddetti, sa’aatii barbaaddetti kompiitara kee keessa galuuf si gargaara. Ykn hiriyaa kee akka barbaadetti kompiitara kee keessa akka galuuf yoo eeyyamte itti faayyadamuu dandeessa.
‘unattended access’ faayyadamuuf Partner ID’n isuma olitti jenne ta’ee, Garuu passwordi haaraya hojjachuufi barbaada. kana gochuuf Teamviewer keessa eega seentee, setting > ‘setup unattended access’ kan jedhu keessa galtee jecha darbii (password) mataa keetitti jijjiiratta. Passwordi uumte kana hojiidhaaf yoo ta’erraan kan hafe nama kamittiiyyuu agarsiisuu hin qabdu. sababni isaas, namni jecha darbii kana beeku tokko osoo Ati hin eegin gara kompiitara keetii seenuun rakkoo sirratti uumuu danda’a waan ta’eef.
Bilbila keenyan Kompiitara keenya too’achuun akkamitti? Ykn Bilbila tokkoon bilbila biroo too’achuun akkamitti?
Karaan isaa tokkuma. Osomaa ta’uu bilbila irratti Teamviewer gosa hedduutu jira. isaan keessaa lama yeroo baay’ee faayyadmna.
- Teamviewer Remote Control
- Teamviewer Quick Support
Bilbila keenyan Kompiitara keenya seenu yoo barbaanne kan lammaffa buufanna. Bilbila keenyan bilbila hiriyaa keenyaa seenuu yoo barbaanne Nuti kan lammaffaa qabaachuu qabna. Garuu hiriyaan keenya sun kan tokkoffaa qabaachuu qaba.
Teamviewer fayyadamuuf qaamni lameen, ykn kompiitarri lameen ykn bilbilli lameen qunnamtii intarneetaa qabaachuu qaba.


text:
Mudde 3,2015 Gabaasa Qeerroo Naqamte
Waajjira Barnoota Godina Wallaggaa Bahaa fincila diddaa garbummaa maksuuf barattooti sadarkaa duraa fi lammaffaa barnoota akka dhaaban taasisanis dhaabbileen barnootaa hafan magaalaa Naqamtee keessatti itti fufanii jiru.
Sa’a sadii hanga sa’atii ja’aattikan itti fufe hiriirri kun poolisooti Oromiyaa hidhannoo hiikkachiisaman callisanii waan ilaalaniif poolisiin federaalaa itti ramadamee bittinneesseera. Yeroo ammaa kana konkolaattoti kallatti kamittuu Naqamtee keessaa socho’aa waan hin jirreef sosochii uummataa fi rukkinni jabaan mul’ata
Dhaadhannoon kunis uummata wajjin kan geggeeffame yeroo ta’u,
1 Maaster pilaanii finfinnee hojiirra hin oolu
2 Faayidaan uummati keenya finfinneerraa argatu habeekamu
3 lafti walabummaa Oromoon Bilisummaa dheebonne
Jechaa kan turan yeroo ta’u, amma kana magaalattiin afuura bilisummaatii irraa bubbisa.
Qabsoon Itti Fufa


text:
Muddee 7,2015 Gootonni Barattooti Oromoo godina Harargee Aaanaa Ciroo sirna mootummaa abbaa irree Wayyaanee balaaleffachuun guyyaa har’aa hiriira mormii guddaa bahuun gaaffii mirgaa kaasan, kana malees Godina Lixa Shaggaritti warraqsii FDG Guddaan Uummata Oromoo Magaalaa Amboo , Yuunibarsiitii Amboo, Qonnaan Bultoota Amboo fi Magaalaa Gudar, Qonnaan Bultoota Aanaa Tokkee Kuttaayee fi Barattoota Oromoo Magaalaa Gudar Dabalatee Warraaqsii Seenaa qabeessi bifa adda ta’een gaggeeffama jira. Gaaffiin mirga abbaa Biyyummaaf deebiin haa kennamu fi Karoorri Master Pilaanii Finfinnee fi Labsiin
Magaaloota Oromiyaa Caffeen Naannoo Oromiyaa Murteesse Atattamaan Haqamuu qaba jechuun Uummatni Daandii konkolaataa cufee Hiriira
Mormii guddaa itti fufee jira. Qonnaan Bultootni Oromoo AMBOO-GUDAR daandii konkolaataa cufuun Warraaqsii FDG haalaan jabaatee jira,
Waraanni Wayyaanee uummata gaaffii mirgaa gaafachaa jiruu irratti sagalee dhukaasaa Gurguddaa nama naasisu dhukaasa jira, Gaazii
Summaa’aa Uummatarratti waraanni Wayyaanee dhukaasaa jiruun Magaalaa GUDAR keessatti qonnaan bultootnii fi uummatni hedduun kukkufee
jiraachuun ittumaa Warraaqsaa Mormii uummatni gaggeessa jiru ulfaachisee jira.
Kana malees Barattootni Oromoo AANAA MIDAA QANYII M/B Baallammii sadarkaa 2ffaa fi Qophaa’inaa warraqsaa FDG Guddaa Uummata Oromoo Magaalaa Ballammii fi Goototni Barattoota Oromoo MIDAA QANYII Warraaqsaa FDG dhoosuun mootummaa abbaa
irree wayyaanee dura dhaabbatan. Gaaffiin mirga abbaa Biyyummaaf deebiin haa kennamu fi Karoorri Master Pilaanii Finfinnee fi Labsiin Magaaloota Oromiyaa Caffeen Naannoo Oromiyaa Murteesse Atattamaan Haqamuu qaba jechuun goototni Barattootni Oromoo dhaadannoowwaan itti aanuu kana sagalee guddaan dhageesisuun FDG jabaatee itti fufe. Dhaadannoo haala walfakkaatuun dhageesifama jiru:
-Master Pilaaniin irratti wareegamaa jirru haqamuu qaba,
-Mootummaa Dhukaasee nu ajjeesaa jiru jalatti hin bullu, mootummaan EPRDF/TPLF/OPDO’n bakka nu hin buutu, mootummaan uummata isaa ajjeesuu addunyaa irra hin jiru.
-Nuti bilisummaa barbaadna, Mirgii Dimookiraasii fi Namommaa Nuuf Haa Kaabajamu,
-Ilmaan Oromoo Oromummaan Yakkamuun Hidhaman hatattamaan Haa hiikaman.
-Mootummaan Yakka Duguginsa sanyii ummata Oromoo irratti rawwacha jiru seeratti haa dhiyaatu
-Labsiin Magaalota Oromiyaa Caffeen Murteesse haqamuu qaba,
– Lafti Keenya Lafee keenya lafee keenya murree hin Kennu,
– Gaaffiin keenya gaaffii mirgaa mirga abbaa biyyummaa, kan bilisummaa
fi dimookiraasiiti, jechuun Waarraaqsaa FDG jabeessuun itti fufan, Waraanni Wayyaanee lakkoofsaan Heddumina qabau uummata irratti
bobba’ee jiruun wal dura dhaabbachaa jiru.


text:
Miseensota ABO
Hogganootaa fi Miseensota akkasumas deggertoota ABO kanneen mana hidhaa jirtaniif
Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Ummata Oromoo Bal’aa
Deggertoota QBO
Firoottan QBOf
Hunda dura baga bara haaraa 2021 nagaan geenye jechaa hawwii qabu maqaa hogganoota ABO, miseensotaa fi hogganootaa fi miseensota ABO mana hidhaa jiraniin isinii dabarsa. Barri haaraan kun ummta Oromoof keessa isaatti bara nagaa fi tasgabbii, bara milkii fi injifannoo, bara haqii fi dhugaan ummata Oromoo bakka argatee ummanni keenya dararaa jalaa bahu, bara sabni keenya mataan ol jedhu akka nuuf tahu hawwii qabu dabarsa.
Barri tokko yeroo darbu, barri ittaanee dhufu abdii fi yaaddoo walcina qabatee dhufa. Yeroo kamiyyuu abdii keenya guddifachuu fi yaaddoo keenya xiqqeessuuf yeroon itti irbuu keenya haaromsannu seensa bara haaraawaa irratti ta’uun beekamaa dha. Barri dabarsine, barri 2020 waan hedduu ulfaataa ta’an bate darbuutti jira. Bara kana keessa dhukkubni hamaa addnuyaa yaaddessee ture, Koronaan yeroo itti waah alle daangesse, lubbuu namoota hedduus galaafatee amma ilele bakka hedduutti galaafataa jiruu dha. Yeroo kana keessatti ogeessota fayyaa, hojjattoota hawaasaa fi qaamota dhibeen kun akka hin babal’anneef hojiilee ciccimaa hojjachaa jiran akka dhaabaattis akka hawaasa Oromoo bala’aattis galateeffachuu barbaanna. Ummanni keenysa dhaamsota ogeessota fayyaa hordofuun akka dhibeen kun hin babal’anne godhee jira; kanaafis hedduu galateeffan. Keessattuu, miidiyaa Oromoo biyya keessaa fi alaa irraa barnootaa fi odeeffannoo babal’inaan dhibee kanaa ittiin daangessan ummataaf dabarsaa jiran jabeessinee galateeffanna.
Bara 2020 keessa hoggantoonni dhaaba keenyaa ABO fi dhaabotii siyaasaa qabsoo karaa gaggeesan hedduun yeroo itti hidhamnii jiranii dha; waajjiroonni keenya hedduus sababa tokko malee yeroo itti guutummaan cufamnii dha. Miseensonni keenyaa fi deegagrtoonni keenya kumootaan lakkaayamni yeroo itti haqa dhabanii hidhaa keessatti akka dararaman godhamaa jiranii dha.
Artistoota Oromoo akka qaroo ija keenyaatti ilaallu Hacaaluu Hundasaa, Daadhii galaan guyyaa saafaa yeroo itti dhabnee jirruu dha. Artistooti Kanneen kaanis kan itti hidhamanii reebamani dha. Ammas ilmaan Oromoo Oromiyaa mara keessatti yeroo humnoota mootummaan ajajuun hidhamaa, ajjeefamaa fi gidirfamaa jiran keessatti argaman. Ummanni keenya bahee galuuf yeroon itti wabii dhabe yoo jiraate bara dabarsaa jirru kana keessatti ta’uun ifaa dha.
Ummanni Oromoo addattii fi ummatootni kaanis qe’ee isaa irratti nagaan jiraachuu dhabee bakka maratti ajjeefamaa fi gidirfamuun naannoo isaa irraa godaanee biyya alaa fi biyya keessatti baqattummaa fi buqaatummaan jiraachaa yeroo jiru dha. Oromiyaas ta’e biyya Ethiopia keessatti manni murti bilisan hojjachuun dhibee godinoota hunda keessatti rakkoon fi yaaddoon nageenyaa ummata irra jiru haalaan yeroo yaaddessu keessa jirra.
Dhaabni keenya yeroo qabsootti seenu, qormaanni akkanaa akka isa mudate hubatee ti. Gatii qabsoon gaafatu mara baafnee kaayyoo Oromoo, dimokraasii fi mirga Oromoo milkeessuuf akkuma qabsootti seennetti, ammas dararaa yerotiif otuu hin jilbeeffanne human keenya walitti qindeessinee hojajchuun nagaan kenya kan itti fufu ta’uu irra deebinee hubachiisuu barbaanna.
Kanneen mrga Oromoo danquu murteeffatan amma illee taanaan Oromoo laaffisuu fi cabsuu irraa duubatti akak hin deebine jabeessinee beekuun barbaachisaa dha. Keessattuu, bara keessa bane kana kan hubanne, kanneen nu danqan humnaa fi dandeettii dhaaba keenyaa cabsuuf waantoota sehan armaan gadii irratti xiyyeefatanii hojjachaa akka jiran argaa jirra. Xiyyeeffannoon isaanii hogganoota Oromoo dadhabsiisuu, injifannoolee Oromoon qabsoo isaatiin goontfate duubatti deebisuu, tokkummaa Oromoo cabsuu, sabboonummaa Oromoo balleessuu fi jaarmiyoota walabaa Oromoo balleessuu fi laaffisuu dha.
Dhugaadha, qabsaa’onni Oromoo duula karaa hedduun Oromoo irratti banamee jiru kana karaa hundaan ofirraa facciaa jiru. Ummanni keenyas xiyyeeffannoo mirga Oromoo cabsuuf godhamu kana hubachuun wareegama jajabaa baasaa jira. Halleen kunneen amma illee dirmannaa fi jaatanii olaanaa barbaadu; karooraa fi hojii guyyuu hojjatnu mara keessatti sadarkaa duraatti xiyyeeffannoo barbaadu. Bara 2021 seenuuf jira kana keessattis hojiin keenya qabsoo Oromoo jabeessuu daran jabaatee itti fufuu qaba.
Ummanni Oromoo barootaaf kan cunqursaa keessatti dararamaa ture, hogganoota qabsoo gaggeessan baafachuu waan hanqateef ture. Kun qabsoo Oromoon baroota 50n darban keessa gaggeesseen hiikkoo argataa dhufeera. Haata’utii, kannneen mirga Oromoo danqan hogganoota keenya karaa addaddaan cabsuu fi dadhabsiisuuf shiroota wali irraa hin cinne gaggeessuu hin dhiifne. Umamnni keenya haala kana huabchuun duula hogganoota qabsoo bilisummaa Oromoo irartti gaggeeffamu karaa hundaan akka faccisu hubachiisna. Ummanii hoggana isaa tikfatu, jalaan horataa deemuu injifannoo waaraa galmeessa.
Ummanni keenya yeroo kamiyyuu keessatti waan keessa darbaa dhufe dagachuu hin qabu. Keessayyuu, qabsoo gootata Oromootiin injifannooleen haga yoonaatti galmeeffame kan laayyootti ilaalamu miti. Kannen mirga Oromoo danquu barbaadan injifannoolee qabsaa’onni Oromoo galmeessan busheessee, Oromoo of duuba deebisuuf halkaniifi guyyaa hojjachaa jira. Kuna abadan akka hin taaneef sabni keenya injifannoolee haga yoonaatti galmeeffaman kunuunfachaa kan hafeef tarkaanfachuun barbaachisaa dha. Kana yeroo jennuu injifatnoo maaltu jira jedhanii kan qoosuu yaalan akka jiran akka gaariitti hubatna. Oromoon ijifatnoo hedduu harka galfatee kan hafeef qarqara xumuraa akka gahee jiru shakkii malee dubbtna. Qabsoon keenya kaayyoo dhaaba keenyaa milkeessuu waan ta’eef, karaa dandeenyu maraan qabsoo keenya jabeessuun barbaachisaa dha.
Humni Oromoon qabu tokko tokkummaa ummata Oromoo ti. Sabni guddaa kun gaafa tokkummaan socho’e raajii hojjachuu akka dnada’u waan beekaniif meeshaalee qaban maraan tokkummaa Oromoo diiguu fi laaffisuu irratti ijibbaata gochaa jiran. Haala kana hubachuun, ummanni keenya karaa hundaan tokkummaa saba keenyaa eeguu fi jabeessuu irratti akka hojjatu dhaammanna.
Kanneen galii qabsoo Oromoo gufachiisuu barbaadan waan irratti xiyyeeffatan keessaa kan biros sabboonummaa Oromoo ti. Sabboonummaan Oromoo saba Oromoof falmuu fi saba Oromoof quuqamuu dha. Kun akka yakkaatti ilaalamee yeroo sabboonummaa Oromoo diiguuf ifaajeen godhamu argaa jirra. Sabboonummaan Oromoo dantaa saba Oromoo fi lammiilee Oromiyaa mara tiksuun ala akeeka biraa hin qabu. Kana ummata keenays ta’ee halagaa ololaan akka malee hubachiifaman barsiisuun hojii keenya bara kana irratti xiyyeeffannu ta’a. Kana biraan, sabboonummaan Oromoo akka guddatuu fi jabaatuuf sagantaalee jiran mara keessatti hammatamee akka irratti hojjatamu dhaammanna.
Ummanni Oromoo kana bakka kaayyeefate gahu jaarmiyaa jabaa yoo qabaatee dha. Kanneen dantaa Oromoo dura dhaabbatan kana waan beekaniif jaarmiyaalee hawaasaa, siyaasaa, aadaa, dinagdee, namoomaa, marabbaa fi ogummaa laaffisuu fi balleessuu irratti akeekkatanii hojjachaa jiran. Ummanni keenya dhugaa kana waan hubateef, jaarmiyaalee Oromoo baroota 50n darban ijaaraman eeggachaa jira. Kun daran jabaatee itti fufuu qaba. Jaarmiyaalee Oromoo mara irraa haleellaa irraa eeguu fi jaarmiyaaleen Oromoo akka daran jabaatan karaa hundaan utubuun barbaachisaa dha. Beekumsaa fi ogummaa qabnuun jaarmiyaalee Oromoo yoo jabeeffanne, bakka yaadne gahuu waanti nu dhorku hin jiraatu.
Walumaan yeroo ummata Oromoof qormaata ta’e bara 2020 xumurree bara 2021 itti seenaa waan jirruuf ABO barri 2021 keessa ummanni keenya Oromoon tokkummaa isaa kan duraanii irra cimsuun roorroo bifa kamiinuu itti rorrifamaa jiru qabsoo karaa nagaan of irraa jilbeefachiisuuf qalbii haaraa fi yaada haaraan of qopheessuun murteessaa dha jenna. Ummatni hin ijaaramne humna tahuu hin danda’u. Humna tahan malee ammoo kaayyoo ka’aniif galmaan gahun hin danda’amu. Akeeka kaaneef galmaan gahuuf ijaaramuun ammas ijaaramuun caalaatti murteessaa dha. Humna yoo hin qabaanne ammoo akeeka hawwan bakkaan gahuun hin danda’amu. QBO haga ammaatti injifannoolee galmeessuu kan danda’e waan ABO jalatti ijaaramee tokkummaan qabsoo godheefi. Gaafa qabsoon kun lafaa ka’uu jalqabee jaarmayaa keenya laaffisuuf shirri keessaa fi alaa hedduun nu danqaa turan ummta keenya bal’aaf ifaa dha. ABO garuu jaaramuun humna tahuu waan beekuuf jaarmaa isaa tikfataa fi jabeessaa har’a gahe. Baroottan dabran qabsoo keenyaa fi jarmaayaa keenya ABO dadhabsiisuu fi dhabamsiisuuf shira xaxame maseensaa keessa baanee as geenye.
Injifannoolee haga ammaatti QBO galmeesse jabeeffataa kan nu hafan harkaa gahachuuf, qabsoo bilisummaa Oromoo daran humna amansiisaa tahuu isaa mirkaneessuuf jabaannee socho’uu nu barbaachisa. Kana godhuuf ammoo qabsoon daran finiinsuu fi of qopheessuutu nurraa eegama. Bara 2021 keessa dirqamni ulfaataan nu eeggatu jaarmayaa harkaa qabnu cimsataa fi jabeessaa, ummatni keenya daran akka ijaaramuu fi mirga isaa harka galfatuuf yoom illee caalaa onneen akka socho’u hojjachuun dha.
Injifannoolee haga ammaatti QBO galmeesse jabeeffataa kan nu hafan harkaa gahachuuf, qabsoo bilisummaa Oromoo daran humna amansiisaa tahuu isaa mirkaneessuuf jabaannee socho’uu nu barbaachisa. Kana godhuuf ammoo qabsoon daran finiinsuu fi of qopheessuutu nurraa eegama. Bara 2021 keessa dirqamni ulfaataan nu eeggatu jaarmayaa harkaa qabnu cimsataa fi jabeessaa, ummatni keenya daran akka ijaaramuu fi mirga isaa harka galfatuuf yoom illee caalaa onneen akka socho’u hojjachuun dha.
Haalli Oromiyaa fi waliigala Ethiopia rakkoo diinagdee, hawaasummaa, siyaasaa fi nageenyaan yeroo kamuu caalaa yaaddeessaa ta’ee waan jiruuf, filmaati karaa nagaa dorgomanii dimokraasiin sagalee ummataa dhugoomsuun abdachiisaa waan hin taaneef lammiileen Oromiyaa mootummaa Cee’umsa biyyooleessa Oromiyaaf qabsaawuun Oromiyaa irratti mootummaan cee‘umsaa nageenya amansiisaa buusuu daddaffiin ijaaramee nagaa fi qabanni dursa ummataaf argamsiisuun dhaabotiin siyaasaa gara filmaata haqaatti deemuun murteessaa ta’uu ABOn itti amana kanaafis ni qabsaaya
Dhaabni keessan ABOn qabsoo karaa nagaa gaggeeffamu keessatti qooda fudhachuun Oromiyaa fi ummattoota Oromiyaa keessa jiraatan walaba baasuun nagaa fi dimokiraasii guutuu biyyachatti fiduuf qabsoo haqaa itti fufuuf mootummaan cee’umsaa biyyoolessa Oromiyaa akka ijaaramuuf lammiilee Oromiyaa mara mirga dhabee qabsaawaa jiruuf dhaamsa dabarsa.
Qabsoon bilisummaa Oromoo milkaawee galii isaa gahuuf ummatni Oromoo tokkummaa isaa qabsoo irratti waliin wareegamuun, dantaa saba isaa waliin tikfatuun fi ijaarsa isaa ABO waliin cimsatee keessatti qooda lammummaa isaa jabeeffatuun murteessaa dha.
Nuti lammiileen Oromiyaa jireenya dhorkamnee, baqannee biyyaa baanee nagaa dhorkatamnee, lafti keenya barba baraan nu irraa sarbamee gurguramee lafa dhablee taanee, barannee hojii dhablee taanee waan jirruf furmaati nuuf jiru qabso keenya finiinsinee nagaa fi dimokiraasii akkasumsa walqixxummaa haqaa lammiilee Oromiyaa fi sabootaaf qabsaawuuf tokkummaan akka sossoonu waamicha kiyya gad jabeessee haaromsa.
Sabooti cunqurfamoon, dhaabotni mirkanaawuu mirga ummatootaaf qabsoo irra jirtan, humnooti dimokraasii fi kabajamuu mirga dhala namaaf dhaabbatan hundi garaa garummaa nu gidduu jiru waliif beeknee fi walii dandeenyee dimokrasii mirkaneessuu fi mirga ummataa dhugoomsuuf qabsoo irratti akka wal tumsinu ABO waamicha isinii dabarsa.
Bara 2021 keessa Hundi keenya kanaaf kaanee fuula duratti haa sochoonu.
Barri bara milkii fi bara injifatnoo isinii haa ta’u.
Injifatnoon Ummata Bal’aaf!!
HD ABO
Finfinnee Oromiyaa
Amajjii 2021


text:
Maaliif na sodaattee Narraa achi fagaatee!
Maalan sitti yakke Himadhu quuqqakee
Dhala kee hin ajjeefne amaanaa keehin nyaanne
Iccitii garaakoo hunda sin dhoksine
Jiidhas sirraa kutee qoonqoo sin gogsine
Simaafan jiraadha amma dadeetti koo
Maaliif na dhoksite maali ballessaankoo
Kan, nattii si ammeessee garaa asi jabeessee
Alaala nu dhabee wal nu kajeechise
Siif jedhee miidhamee haqas sirraa dhabe
Harkaaf miilla dhabee kufee isaan caccabe
Guutuuttini dhaladhe yeroon dooluutaa’u
Deemsa utuun fedhuu yoon callisee taa’u
Yoo namni dhaabatu an callisee taa’ee
Yeroo namni deemu kufee lafa dhayee
Narraa fagaachuu keen wanta hedduun ta’ee
Silaa beekaa tureen siif jedhee raa ta’e
Fagaattees deemteetta tulluu qaxxaamurtee
waa hunda hubattee hundumaas agartee
iddooke ganamaaf ammaas wal madaaltee
me kamtu gaariidha lachanuu ilaaltee
Deebi’uunke hin oolu iddoo kee duraatti
Durayyuu deemuunkee akkuma tasaatti
Miilli addaan fagaannaan yaanni ni tamsaati
Kanumaaf qophoofta yeroo keetu ga’e
natti fakkaataatii Me dafiiasbayi
kun sumaadha malee gaaddiduuyyuu mitii
Waatu natti mullata dukkanicha duubaa
Muka guddaadhamoo waan cittutii huuba
Lakiki guddaadhumaa waanuma mullatu
Moo ija kiyyatu sirriti hin hubatuu
Ooo lakki kanaan arge hun dhugadhumaa
Asaasee sokoksagarasii guungumaa
Shakkii tokkon qabu kunillee si;umaa
Garaa hin jabaadhu kottu dafiidhuma
Bu’uura ganamaa hundeekee kalleessaa
Hidda dhalootakee handhurakee keessaa
Oofanii si baasuun garaa na moogessaa
Dhageenyaan waayeekee qoradhee ogeessa
Natti mumullatta alkaniifi guyyaa
bay’een si dhebodhaa maluma naaf wayyaa
gurrakoo ol dhaabee yommuun dhaggefadhu
yaa’aa sagaleekee tokko hin dabarfadhu
Karuma ilaalee kuunnoo jechaan hafaa?
Moo na bukkee dhufnaan si hammadhen rafa
Jedhee yoon of gaaffu an ofuma kootii
Lakkaa fagoo miti atoo asuma kunootii
Bariituun ganamaa aduu isheen owituu
Gaaddidduukee fiddee yoo na dura ooftuu
Inumaan ilaala ijaa koo banadhe
yeoon dhiyaatteetti qaatan si argadhee
Yogguu aduun saafaa samidhaa bobawu
Dukkanni galgalaa iddoo jira hin sewu
Yommuu dukkanaawus gaafan taayee yaadu
Dukkanas yoo ta’e gaafa gurraacha’uu
Ifti akka bakakkaas yoo balaqqqeessa’u
Yeruusaa kabajuuf malee garuu hin darbaa
Anis kanumaafan osooman dhiphadhu gaaddidduu kee arga
By Amaanueel Guutamaa


text:
Firii Ergamtootatti Amanuu
Yaadachisaaf, Ergamtootatti amanuu jechuun haqaan Rabbiin isaan akka erge amanuu, odeefanno isaan irraa mirkanaa’e dhugoomsu fi isaan hordofuudha. Ilmi namaa jireenya tana keessatti gaafi akkana jedhu osoo of hin gaafatin hin hafu. Innis, “Eenyun yoo hordofe gammachuu fi milkaa’innatti bahaa?” Gaafi kana deebisuuf namoonni halkanii guyyaa nama hordofuu qaban barbaadu. Carraaqqi guyyoota baay’ee booda nama tokko hordofuuf ni murteessu. Ergasii daandii inni irra deemerra isaaniis deemuf tattaafatu. Tarii namni isaan hordofan kuni kufaatitti kan isaan geessu ta’uu danda’a. Fakkeenyaf, warroota filmii ilaalan yoo fudhanne, aktarii tokko hordofuuf ni murteessu. Ergasi akka inni ta’e/ ishiin taate ta’uuf ni carraaqu. Namoota meeqatu akka aktariin filmii keessaa ta’u ta’uuf carraaqanii ergasii lubbuu ofi ykn lubbuu namoota biroo galaafatan.Dabalata Dubbisi


text:
Yunivarsiitiin Odaa Bultum barsiisota sagantaa dipploomaa olaanaa (HDP)fi fooyya’iinsa afaan Ingilizii (ELIP) irratti leenjisaa ture eebbisiise.
Yunivarsiitiin Odaa Bultum barsiisota waggaa tokkkoof leenjisaa ture baay’inni isaanii
97 kan ta’an guyyaa har’aa kan eebbisiise yoo ta’u, 54 sagantaa dippiloomaa olaanaafi 43
sagantaa fooyya’iinsa afaan Ingiliziitiin eebbisiise. Yunivarsiitichi leenjiin hojiirra
gahumsa barsiisotaa yeroodhaa gara yeroottii dabaluu akka danda’u cimsee kan hubatu
yoo ta’u, qulqullina barnootaa eegsisuuf leenjii akkanaa kennuun murteessaa akka ta’e
amana. Kana bu’uura godhachuun sagantaa mala baruu barsiisuu bu’uureffate HDP fi
sagantaa dandeettii afaan Ingilizii gabbiifachuu bu’uureffate ELIP barsiisotaaf yeroo
yeroodhaan kennaa kan ture yoo ta’u, inni har’aa kunis walduraa duubaan marsaa 3ffaa fi
2ffaaf kan eebbisiise ta’uu isaati.
Pireezidaantii itti aanaa dhimma barnootaa yunivarsiitii Odaa Bultum kan ta’an Dr.
Amiin Mohaammad, yunivarsiitiin Odaa Bultum dhaloota 4ffaa ta’ee, qulqullina
barnootaa keessatti gahee isaa bahuuf leenjii akkanaa keessa darbuun bu’aa guddaa akka
qabu eeraniiru. Dr. Amiin itti dabaluudhaan leenjii akkanaa gahumsa barsiisotaa
dabaluudhaan qulqullina barnootaa mirkaneessuu keessatti gahee olaanaa waan qabuuf,
gara fuul-duraattis itti fufiinsaan akka kennamu hubachiisaniiru. Dhumarrattis
leenjifamtootaaf waraqaan ragaa kennamuudhaan sagantichi goolabameera.
Kan qindeesse: Daarektoreetii Qunnamtii Ummataa Yunivarsiitii Odaa Bultum
jQuery(document).ready(function($) { $.post('https://obu.edu.et/wp-admin/admin-ajax.php', {action: 'wpt_view_count', id: '3993'}); });


text:
Berhanu Hundee
Waraanni amma garee seeraa fi heeraa ala mootummaa Federaalaa ofiin jedhu fi mootummaa Tigraayi, kan seeraan filatame jidduutti deemaa jiru kun waan tasa ta’ee miti. Ka’uun isaa akka hin oolle tilmaamamaa kan ture fi dorrobee kan as gahee dha. Dhimma waraanaa kanarratti, gaafii mata dureerratti ka’eef deebii kennuu dura, gaafiilee murteessaa ta’an tokko tokko kaasuun barbaachisaa dha. Oromoon waraana kana akkamitti laaluu qaba? Gama kam goruu qaba? Bu’aa irraa argata moo miidhaatu isarra gahuu danda’a? fi kkf. laaluun barbaachisaa qofaa osoo hin taane murteessaa dhas.
Oromoon waraana kana akkamitti laaluu qaba?
Akkuma hubatamaa jiru, Oromoon ilaalchaan gara saditti waan hirame fakkaata.
- Gareen tokko, diinummaa mootummaan Nafxanyaa Abiyyiin durfamu Oromoof qabuurraa kan ka’e, waraana kana keessatti Addi Bilisabaasaa Uummata Tigraay (ABUT) ykn TPLF deeggaramuu qaba jedha.
- Gareen lammaffaan immoo, ABUT dhiiga ilmaan Oromoo dhangalaasaa fi lafee ilmaan Oromoo caccabsaa waan tureef, inni diinaa Oromoo ti; kanaafuu lamaanuu diina Oromoo waan ta’aniif deeggaramuu hin qaban kan jedhu dha.
- Garee sadaffaan, Oromoo ta’anii warra Abiyyi deeggaran silaayuu maxxantoota fi ergamtoota waan ta’aniif mootummaa Abiyyi deeggaru.
ABUT seenaa Oromoo keessatti madaa hin fayyine waan uumeef; hammeenya isaan Oromoorraan gahaa turaniif dhiifamni godhamuu baatullee, mootummaa Nafxanyaa Abiyyiin hogganamu wajjin walbira qabnee yoo laalle, xinnaatullee mootummaan Tigraay mootummaa seeraa fi sirnaan filatame dha. Uummatni Tigraay immoo uummata Oromoo wajjin hiree walfakkaataa waan qabuuf; sirni Nafxanyaas diina uummata lamaaniituu waan ta’eef; kana biratti immoo ABUT humnoota Feederaalistii keessaa tokko waan ta’eef, yaadaan isaan deeggaruun barbaachisaa dha. Haa ta’u malee, waraana kana keessatti ilmaan Oromoo dhumuu hin qaban. Maaliif jedhaniiti, kaayyoo kamiif waraana isaan hin laallanne keessaatti wareegamu? Waraanni kun waraana uummata Oromoo gonkumaa hin ilaallannee dha. Waraanni kun ittibahinsi isaa uummata Oromootiif bu’aas badiis qabaachuu mala.
Oromoon waraana kanarraa bu’aa argata moo miidhaatu isarra gahuu danda’a?
Akka waliigalaatti yoo laalame, waraana tokkorraa bu’aa argachuu caalaa badii inni fidutu caala. Kun dhugaa waliigalaa ti. Haa ta’u malee, yeroofis ta’u waraana kana keessatti bu’aa Oromoon argatu jira. Kuni kan ta’u garuu yoo uummatni keenya tokkummaa cimsee fi gamtaadhaan ka’ee, haala uumame kanatti fayyadamee dha. Maal jechuu dha? Akkuma beekamu waraanni mootummaan Abiyyi Oromiyaa keessatti bobbaase hammi tokko gara kaabaa deemaa jiru. Kan hafanirrattis dhiibbaan jira. Kanaafuu xinnaatus hanga tokko qaawwi uumamuu mala. Qaawwa kanatti fayyadamuun gahee Oromoo ti. Yeroo mootummaan Nafxanyaa kun dhiibbaa keessa jiru kanatti yeroo kamuu caalaa qabsoo ittimudduun bu’aa fiduu danda’a. Caasaa PP fi tajaajiltoota isaaniirratti tarkaanfii fudhachaa; WBO cimsaa; akka Oromoof ta’utti caasaa bulchinsaa gandaa hanga naannootti ijaaraa deemuun haala kana keessatti mijataa ta’uu danda’a jedheen amana.
Miidhaa waraanni kun fiduu danda’u haala karaa lamaatiin (in two different scenarios) laaluu qabna.
Haala (Scenario) 1: Yoo mootummaan Nafxanyaa Abiyyiin durfamu waraan kana moo’ate fi injifannoodhaan xumure, tarkaanfiin inni duraa kan gareen kun fudhatu Oromiyaatti xiyyeeffatee, Sabboontota lafarraa duguuguu fi qabsoo kanas laaffisuu fi uummata keenya gabrummaa jala tursiisuu dha. Sana booda sabaa fi sab-lammoota hafanitti ce’uun isaanis jilbiiffachiisuu mala. Yaaliin duraa hunduu kan godhamu garuu Oromiyaa keessatti ta’uu dagachuu hin qabnu. Oromiyaan dirree wanti hunduu ittiyaadamu, yaalamu fi murtaa’uu dha.
Haala (Scenario) 2: Yoo ABUT cimee waraana kana injifatee; mootummaa Abiyyi dadhabsiise ykn laaffise, tarii human caalaa yoo qabaatan, hanga Finfinneetti dhufanii waa hunda harkatti galfachuu yaaluu danda’u. Akka bara 1991 sana biyya dhuunfachuu baatanillee, yoo human caalaa qabaatan sirna Federaalisimii haaraa uumamu keessatti iddoo furtuu qabaachuuf dhiibbaa godhuu malu. Kun ammas qabsoo Oromootiif gaaga’ama uuma jechuu dha. Jarri kun waa hundaa waan beekaniif, dadhabbii fi cimina Oromoos waan sirriitti hubataniif, balaa fiduu malu. Oromoon balaa kana alaalatti arguu danda’uu fi dursees ittiqophaa’uu qaba.
Oromoon maal godhuu qaba?
Kanaafuu haalota (Scenarios) uumamuu malan ykn uumamuu danda’an lamaan kanaafuu Oromoon ofqopheessuudhaaf yeroo jarattiin wal waraantu kana haala ofii mijeessuun hedduu murteesaa dha. Akkuma baddaatti xuqame, uummatni Oromoo ofijaaree, human isaa cimsee argamuun baay’ee barbaachisaa dha. Oromoon gama lamaanuu goruu dhiisee; dhimma kanarrattis yeroo fixuu dhiisee; humna isaa cimsatee Abbaabiyyummaa isaa mirkaneeffachuuf wantoota ijoo ta’an armaan gadii kanarratti xiyyeeffachuu qaba.
- Caasaa PP fi mararfannoo tokko malee tajaajiltoota isaaniirratti tarkaanfii cimaa irrahindeebi’amne fudhachaa karaa qulqulleessuu;
- Mootummaa Ce’umsaa Biyyoolessaa Oromiyaa (MCBO) ijaaruuf, bakkee (iddoo) caasaa sirna PP caccabsu kanatti kan ofii ijaarrachaa deemuu;
- Hunda caalaa humna hidhataa cimaa fi wabii ta’e tokko uumuuf, WBO haala adda ta’een (ayinaadhaanis ta’ee baay’inaan) ijaaruu;
- Miidiyaaleen furtuu waan ta’aniif, miidiyaan Oromoo kamiiyyuu quba walqabaachuudhaan ciminaan waliin hojjechuu; uummata keenya barsiisuu, gorsuu, hubachiisuu,… keessumaayuu immoo sodaa fi ofqusannoo tokko malee, WBO dhaadhessuu, jajjabeessuu,hamileessuu fi kkf irratti waloodhaan hojjechuu;
- Hayyootni fi beektotni Oromoo biyya alaa jiraatan, quba walqabaachaa waan MCBO mirkaneessurratti ciminaan hojjechuu; hojii diploomaasii daran cimsuu; dhimma Oromoo laalchisee mootummoota biyya alaa fi hawaasota Addunyaa amansiisuuf yoomiyyuu caalaa jabaatanii tokkummaadhaan hojjechuu.
Aduun lixxu bari’uun ishii waanuma jiru waan ta’eef, Oromoonis dukkana kana keessaa bahee abbaabiyyaa akka ta’u shakkiin hin jiru. Haa ta’u malee, Oromoon wal malee gargaarsa waan hin qabneef, dhimma isaa hubatee isaaf dursa kennee tokkummaadhaan hojjechuun yoomiyyuu caalaa yeroon isaa amma ta’ee jira. Ammas carraan biraa akka nu hin dabarre.
Dhimma biraatiin hanga walitti deebinutti nagaatti.


text:
Obbo Gammachuu Abarraaa Dhaabaa jedhamu, Kanaadaa Kaalgaarii keessa jiraatu, naannoo isaanii kan jiru Rotarii Kilab waliin wal ta’uun, kitaaboota baruumsa sadarkaa oolmaa daa’immanii kaasee hanga koleejootaaf gargaaran, kanneen kuma 40 ta’an naanoo itti dhalatan, Oromiyaa, Godina Wallaggaa Lixaa magaalaa Qaaqeef erganii gamas dhaqqabee jira.
Kitaaboota qofaa otoo hin taanee meeshalee barnootaa adda addaa, meeshaa Huccu ittiin hodhan, kubbaa, barcuma, Komputara Laap Toppii fi waan garaa garaatu konteenara ergame keessa jira. Kanneen biyya alaa keessa jirru haga danda’ametti warra biyya keessa jiran gargaaruun nu irra eegamaa kan jedhan Obbo Gammachuun, ammaan boodas naannoo adda addaa gargaaruuf akeeka kan qaban ta’u dubbatn.
Bulchaa magaalaa qaaqee kan ta’an Obbo Haayluu Dagafaa gargaarsa argamee kanaaf galata galchaanii, Gammachuun meeshaa dhalootaa dhalootatti darbuu hegeree biyyaa hidhachise jedhan. kanneen biroonis akkasuma uummata gutummaa Oromiyaa keessaa akka gargaaraniif gaafatan.
Iyyata Hawaasa naanoo Qaaqee dhaggeefachuun ilma isaanii Obbo Gammachuutti kan dhiyessan Obbo Abarraa Dhaabaa, rakkannee guddisnee, isaan immo dabaree isaanii biyyaa fi uummata ofii deebi’anii gargaaruu isaanti, gammadu isaanii ibsan.
Gabaasa guutuu MP3 tuquun dhaggefadhaa


text:
Qabatamaan Bakka Amma Jirru:
– Sochiin Ummatni Oromoo godhaa jiru baatii tokko xumuree lammaffaa jalqabeera.
– Yeroo baatii tokko kana keessatti ummatni MP mormuu duwwaa osoo hin taane tarkaanfii bulchiinsa mataa isaa uummachuu bakka heddutti fudhateera.
– Kun kan agarsiisu sochiin godhamaa jiru kan MP dhaan mormuu duwwaa osoo hin taane gaaffii abbaa biyyummaa taheera.
– Sochiin kun guutummaa Oromiyaa keessatti tahuun humna ummatni Oromoo tokko tahee ka’uu qabu firaa fi diinatti agarsiisee jira.
– Warri Oromoo tuffataa turan amma isa kabajaniiru. Warri duruu isa sodaatan ammoo sodaan waan godhanii fi dhiisan wallaalchisaa jira.
– Ummatni Oromoo wareegama kaffalamaa jiruun osoo hin rifanne, jabinaan sochiicha haaromsaa deemuun guddaa kan nama boosuu fi abdachiisuu dha.
– Sochiin golee Oromiiyaa mara waliin gahe kun Oromoon tokko tahuu mirkaneessee jira.
– Sagaleen Oromoo daangaa Oromiyaa fi biyyota olla cehee addunyaa keessatti dhaga’amaa jira. Kun kan ittin boonnu dha.
– Sochiin ykn warraaqsi kun caasaa mootummaa keessatti shakkii uumee, lammiin Oromoo mootummaaf hojjatan warraaqsa cinaa dhaabatan dabalaa jira.
Waan Tahuu Malu Lamatu jira:
1. Sochii kana laaffisuun of duuba deebisuu
– Wayyaaneen humnaan sochii kana laaffisuun of duuba deebisuu ykn dhaamsuu
– Ummatni gochaa faashistummaa Wayyaanee irraa dandamachuu dadhabee sochii dhiisuu
Yoo warraaqsi kun dhaabbate ykn of duuba deebi’e:
o Wayyaaneen aarii guddaan ummata ni miiti.
o Akka ummatni lammata mataa ol hin qabannee godhuuf tarkaanfii adda addaa fudhatti.
o OPDO diigdee kallaatiin ofii bulchiinsa dhuunfatti.
o Saaminsa Oromiyaa bifa hamaa taheen gaggeessiti.
o Sabboontoota Oromoo mana hidhaatti guurtee gochaa sanyii duguggii gaggeessiti.
o Mootummaa Oromiyaa illee diiguu ni malti.
o Afaan Oromoo illee afaan hojii fi barnootaa tahuun hafuu mala.
o Kkf as bahuu mala
2. Sochiin furga’ee galii isaa gahuu
Warraaqsi jalqabe itti fufee mootummaa Wayyaanee bakkaa kaasuun galii isaa gahuuf wanneen godhamuu qaban:
– Sochiin kun adda cituu hin qabu. Tooftaa jijiiruun itti fufuu qaba. Qeerransa eegee hin qaban, qabnaan gad hin dhiisan.
– Naannoo hundaatti akkuma amma duraatti ummatni socho’uu qaba. Naannoon tokko ka’ee kaan yoo cal’ise wal irra ilaaluu fi hamilee cabuun dhufuu mala. Kanaaf bakka hundaa sochiin itti fufuu qaba.
– Sochiin kun addunyaa biratti daran dhageetti akka argatuun naannoo FF irratti yoo jabaate gaarii dha. Karaa FF seenan shanan cufuu.
– Sadarkaa duraatti akka magaalaalee gurguddaan humna boba’aa hin argannee gochuuf bottee rukutuu. Botteen rukutaman kan kubbaaniyaa mootuummaa yoo tahan gaarii dha.
– Caasaa mootummaa diiguu keessa tokko Oromoota mootummaaf humna waraanaa, polisii, tikaa fi milishaa hojjatan akka lammii isaanii bira dhaabbatan waamuu. Yoo didan hawaasa keessaa isaa walabu: ummatni isaan lagachuu, uggura adda adda irra kaa’uu.
– Sabootni gara biraa akka sochii Oromoo bira dhaabbatan hawwachuu. Saboota olla wajjin wannen wal dhabbii uumu irraa of qusachuu.
– Oromoon qabeenya isaan qabsoo gaggeesuu. Omisha isaa gabaati baasuu dhiisuu.
– Qabeenya hojiif barbaachisu biyya keenyaa burqisiisuuf tattaafachuu
– Fakkeenyaaf caatiin akka gabaa hin baane guyyoota muraasaaf godhuun yoo danda’ame warreen akka Jabuutii fi Hargeessaa harka kennachiisuu dandeenya.
– Oduu mootummaa afaanfajjeessu (rumors) gad dhiisuun mootummaa jaanjessuu.
– Moot. Irratti itti fufiinsaan olola oofuu – saaxiluu ummataa fi addunyaa biratti
Hub:
Wanneen godhamuu qaban itti fufiinsaa waliif dhaamna.
Falls Church, Virginia (09/20/2022) – As previously reported by OLLAA, on August 30, 2022, an attack was perpetrated by Amhara…
Mekfira Hussein told Sahan Journal in early 2022 that her experience with hunger as a…
Baruumsi bu'ura jireenya ilma namaati. Barnoonni bu'ura waa hundaati. Manni barnootaa naannoo kee jiraachuu jechuun…
The Conflict Testing Ethiopia’s Nobel-Winning Leader
For several months, Ethiopia has witnessed an escalation of threats on various fronts, both internal…
In a sign of growing concern in Washington about the Civil War in Ethiopia, the…


text:
Ardaan jilaa Me’ee bookkoo iddoowwaan seena qabeessa Oromoon qabu keessaa Godina Gujii Aanaa sorratti kan argamtudha. Akka ragaan tokko tookko ibsutti me’een bookko jiddu gala aadaafi seenaa ummata Oromoo Gujii keessatti caffee yaa’iifi tumaata aadaa ittin bulmaata sirna Gadaa ta’uun jaarraa bay’ee lakkofsistetti. Naannoo isaa qabeenya ummama kannen akka bosonaafi bineensota bosonaa kannen akka Gadamsafi kuruphee kan beekkamtudha. Laggeen bonaafi ganna yaa’anii hin dhumne, lafa diriiraa fi margaan uwwifame argamuun kan namni bareechee uume fakkatun kan marfamtedha. Garuu rabbumati seesee dade male kan harka namaa miti.
Marree akkuma aadaan Oromoo Odaawwaan shanan Oromiyaan qabdufi naannoo isheetti seerri tumamuufi bokaan (murtiin) ka’aamu me’een bokkos kanaan beekkamti. Sirni baallii Walharkaa fudhannaa kan waggaa saddet saddeetiin gaggeefamu bara 2008 dirree me’ee bokkotti raawwatamee ture. Osoo namni aadaafi seenaaf dhimmamu jiraatee kan hambaalee UNESCO keessatti galamaa’u ture. Sababni isaas Gadaan Oromoo, keessattuu Gadaan Gujiifi Booranaa sirna bittaa cunqursaa naafxanya keessattis tokkummaan hojjachaa kan tureefi karaa nagaa fi dimokiraatawaa ta’een kan aangoo walirraa fudhachaa jirudha.
Jiini (baatiin) isaa Badheessa baatii Bitidotessaa keessa yeroo margi latuufi dacheen magariisaan uwwifamtu, kan sirni jilaa raawwatamu. Dirreen me’ee bokkoo ummata Oromoo qaccee hamma qacceettii goduun (bahii) baatee kolbaan calaatee walqastee (walti baay’attee) Faranjiin adiifi abashaan biyya keessaafi alaas hin hafne. Bahiin baate, waanuma gabaa baatii kamisee jedhamu fakkaata. Garuu wanti bitamuufi gurguramus bilisaan kan kennamutti caala. Marqaafi Caccabsaan, Bunaqalaafi Itittuun, Bookaa fi Nadhiin Damma gatamee achitti dhihaatu waanuma rabbiin ittiin badhadhaa namaan jedhe fakkaata. Dargaggoofi shamarraan, jaarsaafi jaartin osoo hin hafini uffata aadaatin kuulmanii (bareedanii) jilaa fi faaya ta’uun sirnicha adda tasisu.
Seera Yaa’ii Me’ee Bookkotti Tumame
Seera aadaaf tumame
Sirna fuudha: Ummatni Oromoo ummata ball’aafi seenaa qabeessa ta’uun gaafa Afirikaatti kanbeekkamudha. keessattu sirni fuudha arfaniii Buttaa, Hawadii, Kadhaa fi Adibaana jedhamu keessa kadhaafi hawadiin kan jajjabeeffamu ta’uun lallabameera.
Seera nyaata: Ummani Oromoo nyaata isaa kan akka Marqaafi kan biraa Osoo hin jijjiirin dhalootaaf akka dabarsuufi akka itti fayyadamu yayyabameera.
Seeraa uffataa: Seera uffataa keessatti dhiirri uffata dubartiin, dubartiin uffata dhiira akka hin uffanne, Borricha, Qoloofi Bayyaninii osoo hin jijjiramiin dhaloota gara dhalootatti akka darbuufi Calleefi faayi akka godhatamu kan murta’es gumii kana irratti.
Seera rifeensa sirreeffachu: Namni dhiira ta’e tokko rifeensa isaa akka dubartii dheeressuu, dhawachuu hin eeyyamamu, yoo goota ta’e malee; akkasumas dubartiin rifeensa ishee murachuu hin qabdu yoo dhirsii ishee jalaa du’e malee.
Seera qodaa nyaataafi itti fayyadama isaa: Qodaan nyaata keessattu kanneen akka qodaa Annanii, Ciicoo, Buqqee (Duloo), Horfoo fi Mijuun ra’oo akkasumas Qoriin aadaa muka irraa harka namaatiin tolfame akka hin banne lallabameera. Kanuumaan walqabatee aannan loonii meeshaalee pilaastika irraa warshaa keessatti hojjatemetti akka hin elmamaneefi raafamee seeri tumamera.
Seera Afanii Oromoo guddissufi tumame: Afaan Oromoo afaan saba guddaafi afaanii dubbattoota baay’ee qabachuun beekkamu waan ta’eefi iddowwaan hojii, jilaa, mana bowaafi mana cidha keessatti akka dubbatamuufi barreeffamaan akka dhihaatu yayyabameera.
Seera ummamaa fi tumamee fi mirga isaa
Mirga Bineensota Bosonaa: Bineensotni bosonaa akkuma ummama biraa mirga lubbuun jiraachu fi naannoo bareeda keessa jirachu akka qabani seera Gadaa kana keessatti tumameera. Keessattu bineens otoo bosonaa yoommuu bishaan dhugaan argan irraa ari’uu fi ajjesuua yakka chimaa akka ta’e lallabameera.
Mirga Biqilootaa: Biqilootni mirga akka qabaniifi akka kunuunfaman yaa’ii kana irratti labsameera. Keessattu biqilootni mataa kanneen akka Birbissaa, Gatamee, Gudubaa laayyoo, Heexoofi Waddessi akka hin muramne seeri tumameera.
Mirga beelada manaa: Beladoonni mana akkuma namaa mirga akka qabaniifi kununfamani yaa’ii kana irratti lallabamera. Horii manaa kanneen akka Farda kooraa, Harree fe’insaafi Horii rimewaa, Sangaa ittin qotani waraanu, seeraan ala dhimmaa itti bahuuniifi ajjesuun nama adabsisa.
Mirga bineensa manaa: Bineensota manaa kanneen akka Sareefi Addurree ajjeessuun, waraanuuni qaama isaani hambisuun kaffal tiifi bokaa cimaa akka qabu dubbatamera.
Mirga Dhala Namaa fi Seera Tumame
Mirga dubartoota: Dubartootni hawaasa keessatti akka qaama namaa gama tokkootti waan ilaalamaniifi dhimmoota hawaasa keessatti qooda fudhachuu akka qabani fakkeenyafi baallii gadaa keessatti haadha bollaa/hadha manaa abba Gadaa/ ta’anii akka tajajilanfi qabeenya maatii isaanii dhaalu akka danda’an seerrii tumameera.
Mirga Daa’immanii: Ummanni Oromoo akkuma beekamu guddifannaan kan beekkamufi daa’immaan haadhaafi abbaa hin qabne guddifamuu akka qabani akkasumas daa’ima abbaa malee dhalatanii karaarratti gatuun kan cira (yakka cimaa) akkate lallabaniiruu.)
Mirga qaama namaa: Ilmi namaa qaama guutuun akka jiraatu sirnichi ni dubbata. Ilkaan walcabsuun, ija walballeessuun yakka guddaa akka ta’ee fi adabbi cimaa akka qabu seerichi nidubbata.
Roobee Gadaa Bariisoo
Yuunivarsiitii Finfinneetti
Barataa Ji’oograafiifi qo’annaa Naannoo, waggaa 4ffaa


text:
Mootummaan Itiyoophiyaa Walitti bu’iinsa Tigraay keessaa karaa nagaan furuun kana barbaadu ta’u ibsa kaleessa baaseen beeksisee jira.Addi bilisummaa uummata Tigraay (TPLF) tarkaanfii fudhataa jiruu ittiin jedhee fi walitti bu’iinsa jiru karaa nagaan furuu diduu isaaf hawaasnii addunyaa ifatti akka balaaleeffatuuf Ministeerri haajaa alaa Itiyoophiyaa gaafatee jira.
Addi bilisummaa uummata Tigraay gama isaan mootummaan federaalaa kan Itiyoophiyaa walitti bu’iinsa biyyatti gama kaabaa keessaa karaa nagaan furuuf yaalii ta’u gufachiisan jechuun himate.Dubbii himaan Addi Bilisummaa Uummata Tigraay (ABUT) Geetaachoo Raddaa Twitarii irratti akka barreessanti mootummaan Itiyoophiyaa humnootii isaa bulchiinsa naannoo Amaaraa keessaa qabuun tuttuqqaa torban tokkoo gaggeessaa eega turee booda Robii dabree tarkaanfii haleellaa labsee jedhan.
Hawaasnii addunyaa gam lameen walitti bu’iinsa kanatti xumuura akka tolchan gaafataa jira. Ministeerrii dantaa alaa Itiyoophiyaa akka jedhutti ABUT guutummaan itti gaafatamaa akka ta ‘e beekuu qaba jedha.
Itti fuufees gam lameen walitti bu’iinsa kana xumuura akka itti tolchan gaafachuun, dhugaa lafa irra jiru haaluun ABUT daran akka ija jabaatu taasiisa jedha ibsii ministrii Itiyoophiyaa kun.
ABUT akka jedhutti immo mootumaan dhukaasa dhaabiinsa baatii Bitooteessa keessa gargaarsa dhala namaa seensisuuf jecha tolfame cabsuun humnootii isaa qindeessuun haleellaa wal irraa hin cinne Robii dabree jalqabee jedha.
Gama kaaniin, Jaarmayoonni gargaarsa dhala namaa kan addunyaa ABUT boba’aa liitra kuma 500 fi kuma 70 kan man- kusaa jaarmayaa sagantaa nyaata addunyaa isa Maqalee jiru keessaa hatee akka deebisuuf gaafataa jiru.
Bulchiituun jaaramaayaa misooma sadarkaa addunyaa kan yunaaytid Isteetis (USAID) Samaantaa Paawar, boba’aa kana akka deebisuu akkasumas hojii gargaarsa dhala namaa gaggeeffamuu akka kabajuuf gaafatan.
ABUT hanna gaggeesse kanaa fi hojjattoota gargaarsaa irratti doorsiisa gaggeesse ittiin jedhan USAID jabeessee balaaleeffachuu isaa ibsan. ABUT akka jedhutti, boba’aa kana irraa liqeeffatanii akka turanii fi deebifachuunis mirga isaa ta’u ibse.
Mootummaan bulchiinsa naannoo Tigraay boba’aa murtaa’aa harkaa qabu irraa liqeessuun kan irraa hin eegamne ta’u fi akka deebifamuufis kan hin gaafanne ta’u ibsii ba’e hubachisee jira.
Jaarmayoota addunyaa keessaa ji’a ji’an boba’aa liitra miliyoona lama dilaallii ituu hin baafamiin biyya keessa galchuun hojii gargaarsa dhala namaa Tigraay keessatti gaggeeffamuuf akka olchuuf , mootummaan Itiyoophiyaa ehama kan kenne USAID qofaaf ture.


text:
Naannoo addunyaa irraa lakkoobsi namoota weerara koronaan du’anii ennaa faca’inni isaa heddummaataa adeeme kanatti kuma 10 darbbuun beekamee jira. Vaayiresiin koronoo uummaata kuma 244,500 ol qabee jira.
US keessaa bulchaan kutaa Kaalifoorniyaa Gavin Niwsom kaleessa uummati kutaa sanaa kanneen miliyoona 40 ta’an dhibee kana ittisuuf manaa akka hin baane ajjaniiru. Niwsom, biyya isaanii dhibee kana wal’aanuuf kan oolu deggersa federaalaa doolaara biliyoon tokko akka ramaduuf kongresii gaafataniiru. Roobii darbe bulchaan Kaalifoorniyaa prezidaant Doonaald Traampiif xalayaa barreessaniin dooniin hodpitaala human galaanaa andaara glaana Los Angelesitti bobba’uun tarii dhukkubsattoota vaayresii kanaan qabaman akka deddeebisan gaafatan.
Xaaliyaaniin sababaa vaayiresii kanaan lakkoobsi namoota ishee du’anii kan Chaayinaa darbuu dhaan hanga kaleessaatti namoonni 3450 du’uu angawoonni biyyattii beeksisaniiru. Chaayinaa keessaa hanga ammaatti lakkoobsi namoota du’anii 3248 ga'ee jira.