text:
Raayyaan Ittisaa tapha gulaalaa mo'ate
Walmorkii Waancaa Konfedereeshina 'Tootaalii' Kubbaa Miilaa Afrikaa ALA bara 2017 adeemsifamu tapha gulaalaa duraa kan Dilbata darbe Finfinneetti adeemsifameen Raayyaan Ittisaa kilaba Kaameerun Yoongi Ispoorti Akkaadaamii jedhamu 1-0n mo'achuu danda'eera.
Waggootan arfan darban keessatti yeroo sadii walmorkii ardii Afrikaaf kan dhiyaate Raayyaan Ittisaa, kilaba Keeniyaa E.EF.Sii Li'oopaardiis 4-1n, kilaba Misiri Al-Maaqsaan 6-1n, mo'amuun tapha marsaa duraatiin gulaalaa ala ta'uunsaa kan yaadatamuudha.
Kilabni kun Itoophiyaa bakka bu'uun walmorkii Konfedereeshina Kubbaa Miilaa Afrikaa kanaaf kan dhihaate shaampiyoonaa kilaboota Itoophiyaa bara darbee adeemsifameen lammaffaa ta'uun xumureeti. Bara kanas biyyattii bakka bu'uun walmorkii kanarratti hirmaachuuf carraa argachuunsaa beekameera.
Kilabni Yoongi ALA bara 2004 kan hundeeffame yoo ta'u, walmorkii Waancaa Konfedereeshina Kubbaa Miilaa Afrikaarratti yeroo maahessaaf kan dhihaate ALA bara 2014 ta'uus beekameera.
Kilabichi shaampiyoonaa kubbaa miilaa kilaboota biyyattii bara darbe adeemsifameen sadarkaa lammaffaa argachuudhaan yoo xumuru kan baranaa kanatti ammoo sadarkaa sadaffaarratti argama.
Tashoomaa Qadiidaatiin
Hongikoongitti atileetonni Itoophiyaa injifatan
Dorgommii Maraatonii Hongikoongiitti Dilbata darbe adeemsifameen atileetonni Itoophiyaa korniyaa lameeniinuu injifannoo olaanaa gonfachuusaanii Waldaan Atileetiksii Biyyooleessaa “IAAF” beeksiseera.
Fiigicha kiiloo meetira 42:195 kan dubartoota jidduutti adeemsifameen atileetonni Itoophiyaa hanga sadarkaa kurnaffaatti kanneen biroo osoo of gidduu hingalchiin mo'achuunsaanii beekameera.
Haaluma kanaan Atileet Gumee Tolasaa sa'aatii 2:33.39n 1fa, Atileet Abarruu Makuriyaa sa'aatii 2:33.43n 2fa, Atileet Beetaliheem Mogos sa'aatii 2:33.48n 3fa ba'uun akkuma walduraa duuba jiranitti doolaraafi meedaaliyaa warqii, meetiifi nahaasa badhaafamaniiru. Dorgommii dhiirota jidduutti adeemsifameen ammoo Atileet Malaakuu Balaacheewu sa'aatii 2:10.31n xumuruudhaan 1fa ba'uun injifateera. Atileet Malaakuun dorgommii kanarratti mo'achuusaa malee sa'aatii iddoo sanaa qabamee ture sa'aatii 2:10.87 sekondii 56n fooyyessuusaa beekameera.
Malaakuun sa'aatii duraanii fooyyeessusaatti badhaasa dolaara kuma 65 badhaafamusaan ala Waldaa Atileetiksii Biyyooleessaan bonasii doolaara kuma shanii, walumaagalatti dolaara kuma 70 badhaafamusaa beekuun danda'ameera.
Dorgommii kana atileetiin Keeniyaa Juliyees Kitaar sa'aatii 2:10.34n 2fa, Addunyaa Taakkalaa ammoo sa'aatii 2:11.32n 3fa ba'uun walduraa duubaan badhaasa dolaara kuma 30fi kuma 25 badhaafamaniiru.
Tashoomaa Qadiidaatiin
Dorgommii qaxxaamura biyyaarratti hirmaannaa Itoophiyaa
Atileetota fiigicha qaxxaamura biyyaarratti hirmaatan calaluuf dorgommii adeemsifame
Faranjoonni “Kiroos Kaantirii”jedhu. Nu biratti ammoo dorgommii qaxxaamura biyyaa jedhamuun beekama. Dorgommiin qaxxaamura biyyaa fiigicha gosa atileetiksii keessaa baay'ee dadhabsiisaafi obsa kan gaafatuudha.
Dorgommichi tabbaafi irraangadee, hurufaafi marmaartii, corroqaafi bishaan ciisaa keessa utaaluun waan dorgomamuuf cimina qaamaafi qophii sammuu olaanaa barbaada. Garuu ispoortiin kun eessattiifi eenyuun akka jalqabamee beekamu baatus jaarraa 19fa keessa biyyaa Ingiliz, iddoo bashannanaatti waggaatti altokko wayita haara galfannaa adeemsifamaa turuusaa seenaan isaa ni mul'isa.
Haala kanaan suuta suuta biyyoota Awurooppaa keessatti babaldhachaa dhufuudhaan seeri ba'ee yeroo jalqabaaf Waldaa Atileetiksii Biyyooleessaa “IAAF”n gaggeefamuu kan jalqabe ALA bara 1973 irraa kaasee akka ture beekuun danda'ameera.
Bifa kanaan yeroo jalqabaaf kan adeemsifame Bitooteessa 17 bara 1973 Beeljiyeem, magaalaa Waareejitti yoo ta'u, hirmaattonnis biyyoota Awurooppaa qofa turan.
Itoophiyaan dorgommii qaxxaamura biyyaa addunyaa kanarratti kan hirmaatte waggoota jaha booddee dorgommii 9fa ALA Bara 1979 Ispeen, magaalaa Riiyaal Maadiriditti adeemsifameeni.
Dorgommii kanarratti atileetonni Itoophiyaa saddeeti hidhata ispoortii bifa magariisaa, keelloofi diimaa uffachuudhaan atileetota biyyoota biroo osoo of jidduu hingalchiin fiiguudhaa daawwattota dinqisiisaa turaniiru. Kanumarraa kan ka'e gaazexeessitoonni yeroo sana isaan hordofaa turan galaana magariisaa jechuun maqaa itti moggaasuun hanga ammaatti ittiin waamamaa jiru.
Itoophiyaan dorgommii kanarraatti hirmaachuu edda jalqabdee waggoota 37 lakkoofsisteetti. Waggootan kanneen keessatti atileetota buleeyyiin dhiiraafi dubaraan, akkasumas dargaggootaafi shamarraniin hirmaachuudhaan walumaagalatti meedaaliyaawwan 266 argatteetti.
Meedaaliyaawwan kanneen keessaa atileetota dhiiraa buleeyyii ta'aniin warqii 26, meetii 25fi nahaasa 23, dubartoota buleeyyii ta'aniin ammoo warqii 29, meetii 28fi nahaasa 24 dimshaashumatti meedaaliyaawwan 145 argachuu dandeetteetti. Dargaggoota dhiiraan warqii 22, meetii 32fi nahaasa 11, shamarraniin ammoo warqii 19, meetii 15fi nahaasa 12 ta'uu hubachuun danda'ameera.
Dorgommiin qaxxaamura biyyaa kun waggoottan 41f biyyoota adda addaatti adeemsifameera. Baranas yeroo 42fa ardii Afrikaatti qopheessummaa Ugaandaatiin magaalaa Kaampaalaatti ALA Bitootessa 27 bara 2017adeemsifama jedhamee eegama.
Itoophiyaanis dorgommii kanarratti atileetoota hirmaatan filuuf Dilbata darbe fiigicha qaxxaamura biyyaa Jaalmeedaa 34fa adeemsisteetti. Kunis, koorniyaa lameeniinuu atileetoota buleeyyiifi dargaggoota jidduutti gaggeeffameera.
Dorgommii kanarrattis kilaboota 50 irraa walumaagalatti atileetonni kuma 1fi 229 ta'an fiigicha kiiloo meetira adda addaatiin hirmaataniiru. Fiigicha kiiloo meetira 10 kan dhiirota buleeyyiin adeemsifameen Geetaanee Mollaa kilaba Raayyaa Ittisaarraa, Abaadii Haddis Naannoo Tigiraayirraafi Mogos Xi'umee Warshaa Simintoo Mosooboorraa 1fa hanga 3fa ba'uun mo'ataniiru.
Dubartoota buleeyyiin ammoo Dheeraa Diidaa Naannoo Oromiyaarraa, Balaayinash Oljirraa Baankii Daldalaa Itoophiyaarraa, Gabaayaanash Ayyaaleewu Raayyaa Ittisaarraa 1fa hanga 3fa ba'uun mo'ataniiru.
Gama biraanis fiigicha kiiloo meetira saddeetii kan dargaggootaa, dhiiraan Tafarraa Moosiisaa Oromiyaarraa, Salamoon Biragaa Ummatoota Kibbaarraa, Salamoon Birhaanuu Tiraansi Itoophiyaarraa 1fa hanga 3fa ba'uunsaanii beekameera.
Fiigicha kiiloo meetira jahaa shamarraniin adeemsifameen Latasanbat Gidaayi Tiraansi Itoophiyaarraa, Zeeyinaab Yimar Baankii Daldalaa Itoophiyaarraa, Hawwii Fayyisaa Raayyaa Ittisaarraa 1fa hanga 3fa ba'uu danda'aniiru.
Dorgommii walmakaa kiiloo meetira saddeeti adeemsifameen Naannoon Oromiyaa tokkoffaa, Manneen Sirreessaa Federaalaa lammaffaa, Baankiin Daldala Itoophiyaa sadaffaa ba'uun akkuma walduraa duuba jiranitti meedaaliyaa warqii, meetiifi nahaasa badhaafamaniiru.
Dorgommii kanaan atileetonni 1fa hanga 6fa ba'an meedaaliyaa malee badhaasa qarshii badhaafamuun isaanii beekameera.
Balballoomii Oduu
Tashoomaa Qadiidaatiin
“Godaansi kaleessaa godaannisa nutti uumus har’a biyyakeenyatti nama ta’uuf jirra”
- Eebbifamtoota godaansarraa deebi'an
Eebbifamtoota godaansarraa deebi'an
Dhalli namaa jiruuf jireenya mijataa barbaacha carraaqqii taasisu keessatti wayita
milkaa'ina dhabu tarkaanfii adda addaa fudhata. Madaala jireenyaa tasgabbii hinqabne walqixxeessuuf yaalii taasifamu keessattis gara biyya ormaatti godaanuu filannoo godhachuun kan calqqisu yoo ta’u kun ammoo balaa hamaa badiinsa lubbuu qaqqabsiisuu irra darbee madaa xiinsammuu yoomuu hindagatamne sammuu maatii keessatti uumaa jiraachuu ragaaleen garagaraa ni mul’isu.
Dhimma godaansa seeraan alaa kana ilaalchisee hubannoo dhalli namaa qabu ammayyuu gadi bu’aa ta’uufi miidhaa boru qaqqabu xiyyeeffannoo keessa galchuu dhabuu irraa kan ka’e lakkoofsi namoota balaa kanaan lubbuu isaanii dhabaniifi dhiittaan mirgaa namummaafi demokraasii biyya hambaatti qaqqabaa jiru tokko lama miti.
Godaantonni kun gara biyya isaaniitti akka deebi'aniifi biyya isaanii keessatti akka of misoomsaniif mootummaan Itoophiyaa haala mijataa uumaa jiraachuu Itti Gaafatamaan Dhimma Hojjetaafi Hawaasummaa Magaalaa Finfinnee Obbo Efreem Gizaaw Kibxata darbe Hoteela Geetfaamitti dubbataniiru.
Rakkoo dhiittaa mirgaafi du’a hamaa godaansa waliin walqabatee lammiilee Itoophiyaa biyyoota hambaarra gahaa ture furuuf lammiilee gara biyyaatti deebisuun biyya isaanii keessatti akka of fooyyessaniif leenjiin ogummaa marsaa tokkoffaafi lammaffaa kenname keessatti dargaggoonni hedduun carraa hojii mataa ofiifi namoota biroof banuu isaanii ni dubbatu.
Yeroo ammaattis mootummaan Itoophiyaa marsaa sadaffaaf namoota godaansarraa deebi'an 500 simachuun ogummaa konkolaachisummaa, nyaata qopheessuu, kunuunsa daa’immanii, rifeensa sirreessuu, qabannaa manaafi qulqullinaan leenjisaa ture eebbisiisuun ofitti amanamummaa akka horatan taasisee jira.
Namoota godaansarraa deebi'uun carraa kana argatan keessaa Leenjituu Jamiilaa Hasan ishee tokko wayita taatu jireenya fooyyee qabu barbaacha Magaala Ijaajjii irraa godaansaan gara biyya Yaman deemtee turte. Haalli isheetti hammaannaan du’arraa jireenya filachuun gara biyyaatti deebi'uun yeroo ammaatti ogummaa nyaata hojjechuun akka leenjiteefi hojii uummachuuf qophii xumuruu dubbatti.
Karoora hojii uummachuu qabattee jirtu kun akka milkoomuuf mootummaan qarshii liqaa akka argataniif haala mijeessaafii jiraachuu eertee, fuuldurattis ofirra dabartee carraa hojii namoota biroof uumuuf qophiirra jiraachuu himteetti.
Shamarree Tigist Shoonee godaantota kanaan dura leenji'uun hojii uummatan keessaa ishee tokko yoo taatu, Godina Jimmaa Aanaa Limmuutti dhalattee guddatte. Maatiin ishee dureeyyii akka turaniifi waldhabdee haadhaafi abbaa ishee gidduutti uumameen daran aaruu ishiirraa kan ka’e jireenya fooyyee qabu argachuuf jecha gara biyya Arabaa akka deemteefi achi geessee waan ijaan argite akka ishee gaabbisiisedha kan ibsitu.
Turtiishii biyya Arabaa keessatti dabarsiteenis hojii fooyyee qabu barbaacha wayita olii gadi soschootutti qabeenya muraasa achitti horatte akka saamamteefi poolisii baqachaa osoo jirtuu miilli ishiis akka cabeefi obboleettin ishii ishii waliin achi turte miidhaa achitti ishiirra gaheen rakkoo xiinsammuun rakkachaa akka jirtu yoo himtu isaan kaan nurraa barachuu qabu jetti.
Yeroo ammaattis karaa mootummaa gara biyyaatti deebi'uun haala mijataa isheefi hiriyyoota isheef uumameen ogummaa nyaata qopheessuun leenjitee hojii kan uummatteefi namoota kaaniifis carraa hojii akka bantedha shamarreen kun kan dubbattu.
Fuuldurattis dargaggoonni biyyittii haala mijataa mootummaan uumaa jiru hubannoo keessa galchuun biyya ofii keessatti hojjechuun duroomuufi imala haaromsaa Itoophiyaan qabatte milkoomsuuf kutannoon ka’uu akka qaban dhaamti.
Balballoommii Oduu
Waasihuun Takleetiin
Haalli guddina Chaayinaa biyyoota guddinarra jiraniif ergaa maalii dabarsa?
Giddu galeessa daldalaa addunyaa,Beejiingi
Chaayinaan waggoota muraasa dura hiyyummaa hamaa keessa turte. Gulantaa guddinaanis tarree Itoophiyaa turuushee seenaan biyyattii ni ibsa. Haa ta’u malee, humna namaa dabalatee qabeenya dacheesheerra jiru qixa sirriin fayyadamuun yeroo gabaabaa keessatti raaree hiyyummaa keessaa ba'uu dandeesseetti. Yeroo ammaa guddina dinagdeen addunyaarratti sadarkaa 2fa qabachuun addunyaa ajaa’ibsiisteetti.
Itoophiyaatti Ambaasaaddarri Chaayinaa Mistar Laa Yiifaan akka dubbatanitti Chaayinaatti ‘’Misoomni ummataan ummataaf,” yaadni jedhu kabaja guddaatu kennamaaf. Guddinniifi misoomni biyyattii kamiyyuu fedhii ummata biyyaarratti kan bu’uureffamedha. Guddina ariifachiisaa galmeessuun kan danda’ames fedhii ummataa dursuun ummata abbummaan misoomarratti hirmaachisuuni. Haaluma kanaan cimsanii hojjechuun ummata miliyoona 700 hiyyummaa hamaa keessaa baasuun danda’ameera. Gama galiin garaagarummaan galii lammiilee biyyattii hagas mara kan gargar faggaatu miti. Imaammatni ummata biyyattii guddina dinagdee biyyattiirraa walqixa hirmaachisu qixa sirriin diriiree jira.
Haaluma walfakkaatuun gorsaa mootummaa biyyattii kan ta’an Mistar Yaangi Ji’eechi akka jedhanitti, Chaayinaan guddachuuf jecha imaammata biyya kamiiyyuu kireeffachuuf hindirqamne, faana warra guddataniis dunuunfattee hinhordofne caalaatti falaasama mataasheen guddatte malee. Garuu ummata addunyaa waliin hojjetanii walqixa fayyadamuutti ni amanti. Gochaa olaantummaafi gadaantummaa cimsitee balaaleffatti, cophii bishaanii walitti dhufee akkuma garba guddaa uumu, mi’eessituun garagaraa akkuma walitti dhufee nyaata mi’eessu Chaayinaanis addunyaa walqixxummaan, walkabajuufi bu’aa waliin qooddachuun keessatti mirkanaa’e uumuuf ni hojjetti. Kana milkeessuufis sagantaalee garagaraa sadarkaa idila addunyaatti diriirsitee hojiitti hiikaa jirti.
Akka Mistar Yaangi jedhanitti Chaayinaan guddina dinagdee addunyaaf %30 gumaachuurra darbee bara 1950-2016tti ummata addunyaa gargaaruuf maallaqa biyyattii yuhaan biliyoona 400 gumaachiteetti. Kana malees bara 2013tti sagantaan,’The Road and Belt Initiative’ jedhamuun misooma ummatni addunyaa walqixa irraa fayyadamaa ta’u diriirsuun cinatti aadaa waliin hojjetanii waliin guddatan akka dhugoomu taasisaa jirti. Sagantaan kun biyyoota 100 oliifi dhaabbilee idila addunyaa 40 ta’an kan of keessatti hammate yommuu ta’u bu’uuraalee misooma biyyoota addunyaa kan akka daandiifaa walqabsiisuus of keessaa qaba. Haaluma kanaan, daandii guddichi biyyoota Afriikaa Bahaa walqabsiisuuf ijaaramaa jiruufi daandiin baaburaa saffisaan Eeshiyaafi Awurooppaa walqabsiisu yaada kana bu’uureffachuuni. Maallaqa doolaara Ameriikaa miliyoona 250 Chaayinaan liqiin Itoophiyaaf kennuuf murteessite qaama sagantichaati.
Kana malees, pirezdaantiin biyyattii Zyi Jiinpiing yaa’ii Amajjii darbe Jenevaatti adeemsifamerratti haasaa taasisaaniin akka ibsanitti, biyyisaanii biyya kamiyyuu waliin hojjettee karaa iftoominaafi walqixxummaan fayyadamuuf sagantaalee garagaraa diriirsaa jirti. Haaluma kanaan, waggoottan shanan dhufanitti wantoota alaa galchituuf baasii doolaara Ameeriikaa tiriliyoona saddeet, investaroota alaa hawwachuun galii doolaara Ameeriikaa biliyoona 600 akkasumas biyyoota adda addaa keessatti invastii gochuuf baasii doolaara Ameeriikaa 750 akkasumas, guddina tuuriizimii addunyaaf baasii doolaara Ameeriikaa 700 hojiirra oolchuuf ni hojjetti. Kun ammoo sadarkaa addunyaatti carraa hojii uumuu keessatti shoora guddaa taphata.
Kanaafuu, imaammatni Chaayinaa kun Itoophiyaa dabalatee biyyoota baay’ee fayyadamoo taasisa.
Xiinxallii Oduu
Waaqshuum Fiqaaduutiin
Yaadota Gamtaa Afrikaa fooyyessuuf dhiyaatanirratti ejjennoo Afrikaanotaa
Doktar Nikosazanaa Dilaaminii Zuumaa
Yaa'ii Gamtaa Afrikaa 27fa bara darbe Ruwaandaa Kigaaliitti gaggeeffameen ALA bara 2018tti Gamtaa Afrikaa fooyyessuuf karoorri qabamee ture. Ka'umsuma kanaan akkaataa gamtichi itti fooyya'urratti qorannoon deggaramuun waggaa tokko keessatti akka dhiyeessaniif ergamni Pirezidaantii Ruwaandaa, Pool Kaagameef kan kennamee ture yoo ta'u, argannoon gamticha fooyyessuu danda'an Yaa'ii Gamtaa Afrikaa 28fa Amajjii 22-24/2009 Finfinneetti taa'amerratti dhiyaateera.
Akka Pool Kaagaameen gabaasa argannoosaanii dhiyeessaniitti, sababiileen dadhabina ardii Afrikaa murteewwan miseensota gamtichaan murteeffamuun darban sirnaan hojiitti hiikamuu dhabuufi lammiileen Afrikaa hedduun amantaan gamticharraa qaban gadaanaa ta'uudha. Gamtaan Afrikaa dhimmoota hedduu ta'aniin qindoomina kan hinqabne ta'uusaarraan kan ka'e dhaabbilee deggarsa faayinaansii kennanirratti kan hirkateedha jechuun gabaasasaanii keessatti ibsaniiru. Kunimmoo misoomni dinagdee Afrikaa saffisa barbaadamuun akka hintarkaanfanne hudhee kan qabe ta'uurra darbee xinsammuun hoggantoota ardii Afrikaa akka miidhamu saaxileera jechuun Pool Kaagaameen argannoosaanii wabeeffachuun addeessu.
Rakkoo kana hundeedhaa maqsuufis lammiileen ardichaa marti hubannoo qabaachuu malu kan jedhan Pool Kaagaameen, jijjiiramoota ijaan mul'atan fiduuf sadarkaa gaggeessitootaafi Komishinii gamtichaatti ittigaafatamummaa isaanii iftoominaan qoqqoodanii kennuun murteessaadha. Kana gochuuf ammoo ejjennoofi kutannoon gaggeessitoota Afrikaa kan barbaachisu yoo ta'u, hojiilee durfamee hojjetamuu malanirratti xiyyeeffachuu akka qaban hubachiisu. Kun taanaan ammoo ardiin Afrikaa dhiibbaa tokko malee misoomaafi ijaarsa sirna dimokiraasii ofumaan raawwachuu kan ishee dandeessisu, akkasumas madda faayinaansii argachuuf harka ormaa akka hinilaalle kan gonfu ta'uusaa Pool Kaagaameen jala muranii hubachiisu.
Yaadota Pirezdaantiin Ruwaandaafi Walitti qabaa koree fooyya'ina Gamtaa Afrikaa, Pool Kaagaameen dhiyaatanirratti gaggeessitootni Afrikaa Ministira Muummichaa Itoophiyaa Haayilamaariyaam Dassaalany dabalatee yaa'icharratti bal'inaan mari'achuun hojiirra oolchuuf ejjennoosaanii mul'isaniiru. Kunis tokkummaafi waliigalteesaanii kan ibsuudha.
Ittaanaan Komishinara Komishinii Gamtaa Afrikaa Mistar Iraastus Mewaanaa yaadota gamticha fooyyeessuuf dhiyaatan ilaalchisee tibbanuma midiyaaleef ibsa kennanniin, ardiin Afrikaa qabeenya uumamaa hedduu kan qabdu waan ta'eef, sagantaaleefi pirojektoota misoomaa bocaman eeggattummaafi hirkattummaa tokko malee ofiin hojjechuu malu. Kunis, karoora % 75 misooma hawaas-dinagdee ofumaan sochoosuufi % 25 ammoo nagaafi tasgabbii mirkaneessuuf kan taa'e kan dhugoomsu ta'uusaa mul'isaa jechuun dubbatu.
Kun garuu ta'uu kan danda'u biyyootni miseensa gamtichaa ta'an galii argatanirraa 0.5 Gamtaa Afrikaaf kan gumaachan yoo ta'e, bajatni jiru waggaatti biliyoona 1.5 ta'a jechuudha. Kunimmoo Gamtaan Afrikaa harka dhaabbilee deggarsa faayinaansii kennanii akka hinilaalle taasisa jedhu, Mistar Iraastus. Yaadoota fooyya'insaa Pool Kaagaameetiin dhiyaatanis guutummaatti fudhachuusaanii ibsanii, kanneen biroos akka deggaran waamicha dhiyeessu.
Gama biraan ammoo Komishinarri Komishinii Gamtaa Afrikaa duraanii Doktar Nikosazanaa Dilaaminii Zuumaan yaadoota gamticha fooyyessuuf dhiyaatan kan deggaran ta'uu ibsanii, wayita hojiitti hiikamu garuu hanqina qabaachuu akka hinoolle sodaasaanii lafa kaa'aniiru. Kunis, sadarkaa lammiileerraa kaasee hanga gaggeessitoota biyyoota miseensa gamtichaatti wayita ilaalamu ilaalchi Gamtaa Afrikaaf jiru kan nama boonsisu ta'uu dhabuusaa akka sababaatti kaasu, Doktar Dilaaminiin. Qaamoleen yaada, “Gamtaan Afrikaa humnaafi aangoo waan hinqabneef hinbarbaachisu” jedhanillee waan jiraniif gufuu guddaa ta'uurra darbee humna kan nama buusuudhas jedhu. Yaada kana cabsuuf ammoo gaggeessitoonni biyyaafi hoggantoonni ardichaa ilaalcha dogoggoraa akkanaarraa walaba ta'anii lammiilee Afrikaarratti hubannoo sirrii uumuu qabu jechuun fuulleffatanii dubbatu.
Xiinxaltoonni ardichaa baay'eenis ilaalchi gadaantummaa furamuun yaadota Gamtaan Afrikaa akka fooyya'uuf Pool Kaagaameetiin dhiyaatan haalaan hojiitti kan hiikaman taanaan, bara 2063tti ardii Afrikaa jijjiiramteefi misoomaan badhaate arguun kan danda'amu ta'uusaa shakkii malee abdiisaanii ibsu.
Xiinxallii Oduu
Takkaalliny Gabayyootiin
Balaan tiraafikii ammayyuu yaaddoo ta'uu itti fufeera
Namootni nagaa galma walga'ii keessa taa'aa turan hundi daqiiqaa muraasa keessatti yemmuu fuullisaanii tasa jijjiiramu argee, maaltu akka uumame gaafachuu barbaadus anis iddoma sana waan jiruuf wanti ana jalaa dhoksaa ta'ee isaaniif qofaatti ifa ta'e akka hinjirre ofumaa of amansiisee wanta ta'aa jiru tasgabbiidhaan hordofuu itti fufe.
Ijji namoota baay'ee imimmaaniin guutamtee bakkaa gannaa roobaaf qophaa'e fakkaata. Ammas iccitii namoota nagaadhaan taa'aa turan kanniin wanta tasa fuulasaanii jijjiire baruudhaaf bitaafi mirga ilaalus wanticha baruun naaf hinmilkoofne.
Galma walga'ichaa keessatti akka waraabbii sagaleetiif naaf mijaa'utti fuuldura taa'ee waan jiruuf iccitii gara teessoo duubaatti jiru hubachuun yeroo muraasa natti fudhate.
Boodarratti hidhii xuuxuu sagaleen gaddaa namoota galmicha keessatti argamanii yemmuu cimu lafaa ol ka'ee gara duubaatti yemmuu ilaalu namootni balaa konkolaataatiin miilasaaniifi qaamota garagaraa dhaban ba'aadhaan gara waltajjichaatti hiriiraan ol seenaa jiru.
Sababootaafi furmaata balaa tiraafikii irratti kan mari'atu sagantaan tokko dhaabbata 'Makiba Film production' fi qaamota dhimmi ilaaluun qophaa'e Kibxata Finfinnee Hoteela Giyoonitti qophaa'eerrattiidha taajjabbiin armaan olii kan uumame.
Ministir Deetaan Ministeera Geejibaa Obbo Abdiisaa Yaadataa saganticharratti haasawa taasisaniin, rakkoolee damee geejibaa furuudhaaf sochiiwwan taasifamaniin yeroo ammaa babal'inni daandiiwwanii haala gaariin adeemaa jiraachuu himanii, haalli mijataan bu'ura geejibaa kun garuu balaa tiraafikii ittisuun hafee inumaa akka dabaluuf sababa ta'aa jiraachuu dubbataniiru.
Yeroo ammaa balaan tiraafikii kun sadarkaa yaaddeessaa ta'erra ga'uu kan eeran Obbo
Abdiisaan, namni barumsaan hinjijjiiramne waan hinjirreef hojiin hubannoo uumuu bal'inaan kan barbaachisu ta'uu ibsaniiru.
Sababni guddaan balaa tiraafikiifi maddi furmaataas namuma akka ta'e kan ibsan Obbo Abdiisaan yeroon ilmi namaa wanta ofiisaatiin uumeen deebi'ee lubbuusaa dhabu akka gabaabbatuuf hawaasni biyyattii hundi irree tokkoon socho'uu akka qabus dubbataniiru.
Gaggeessaa Hojii Ittaanaan Dhaabbata 'Makiba Film Production' Obbo Masfin Ayyalaa gamasaaniitiin, yeroo ammaa rakkoo guddaa ummata biyyattii kan ta'e balaa tiraafikii hir'isuudhaaf dhaabbatichi tattaaffii cimaa taasisaa jiraachuu himanii, dokumantarii filmii dhimma kanarratti hawaasaaf hubannoo uumu qopheessanii hawaasaaf dhiheessuudhaaf qorachiisaa kan jiran ta'uus dubbataniiru.
Finfinnee qofatti waggaa waggaadhaan namootni kuma tokkoofi 700 ta'an balaa tiraafikiitiin lubbuusaanii kan dhaban ta'uu ragaaleen ni mul'isu.
Balballoommii Oduu
Bayyanaa Ibraahimiin
Misoomni saayinsii hawaa biyyattii akka abjuutti ilaalamaa ture eessa gahe?
Wiirtuu qorannoo misooma saayinsii hawwaa Inxooxxootti saatalaayitii haala qilleensaa to'atu
Biyya kamuu keessatti guddina, misoomaafi badhaadhina gonfachuun kan danda'amu lammiileen bu'aa saayinsiifi teknolojiitti fayyadamuun dandeettii ofmisoomsuufi ammayyeessuu yoo horataniidha. Ka'umsuma kanaan Waldaan Misooma Saayinsii Hawaa Itoophiyaa mul'ata, “Hawaasa saayinsiin badhaadhe” jedhu qabatee yeroo gabaabaa keessatti hojiilee danuu hojjechaa akka tureefi ammas hojjechaa jiraachuusaa ragaaleen waldicharraa argaman ibsaniiru.
Kunimmoo dhaabbileen mootummaafi kanneen biroo misooma teknolojii walittifufiinsa qabu fiduuf waldaa kana waliin hojii eegaluunsaanii waltajjii biyyoolessaarratti biyyattiin damichaan beekamummaa akka argattu ishee taasisuu danda'uusaa hubatameera.
Hogganaan waldichaa Obbo Abinnat Izraa Kibxata darbe sochii waldichi taasisaa jiru ilaalchisee kutaa qophii Gaazexaa Bariisaaf ibsa kennaniin akka jedhanitti, waldaa misooma saayinsii hawaa biyyattii asiin dura akka dhaabbata misoomaatti hundeessuuf irra deddeebiin gaafatamaa kan ture yoo ta'u, mootummaan deebii itti kennuun akka qaama KGT 2fatti karoorfamu taasiseera. Kunimmoo hiyyummaa guutummaa biyyattii keessaa dhabamsiisuun kan danda'amu damee kanaan ala akka ta'uu hindandeenye kan hubachiisuudha jedhu, Obbo Abinnati. Kanaan ammoo rakkoolee hawaas-dinagdee qo'annoofi qorannoo waldichaan adeemsifamuun gama danda'ameen furamaa kan jiru ta'uusaa mul'isa jechuudha.
Haa ta'u malee Itoophiyaatti Waldaan Misooma Saayinsii Hawaa bara 1996tti wayita hundeeffamu hubannoon waan hinturreef qaamolee hedduun shakkuurraa kan ka'e hojii abjuu jechuun qeeqaa turuusaanii Obbo Abinnat yaadatanii, suuta suuta garuu jijjiirama dhufeen Wiirtuun Qorannoo Hawaa Inxooxxoo hundeeffamuun hojii eegale jedhu. Yeroo ammaa kanas wiirtuu kanatti damee qo'annoofi qorannootiin barattoota biyya keessaa digrii 2fafi 3fan barsiisuurra darbee barattoota biyyoota Afrikaa hedduurraa dhufan fudhachuurratti argama jechuun dubbatu.
Yeroo gabaabaa keessattis gama teknolojii hawaatiin ulaagaa waldaa astiroonoomii biyyoolessaa mara guutuun miseensa ta'uunshee biyyoota Afrikaa Bahaaf teessoo Misooma Saayinsii Hawaa akka taatu gochuurra darbee beekamtiifi deggarsa hawaasa idil-addunyaa akka argattu godheera jechuun ibsu. Lammiileen waldaa kana keessatti hirmaannaa taasisuun miseensa ta'uu fedhan yeroodhaa yerootti dabalaa deemuun caalaatti damee kun mootummaatiin xiyyeeffannootiin akka gurmaa'u mul'isee jira jedhu, Obbo Abinnati.
Aadde Beezaa Tasfaayee ammoo waldichatti Ogeettii Olaanaa Misooma Saayinsii Hawaati. Akka isaan ibsanitti, misooma saayinsii hawaa keessatti teknolojiin saatalaayitii hawaasa addunyaa mandara tokko taasisuun misooma itti fufiinsa qabu fiduuf shoora olaanaa qaba. Haala kanaan guutummaa Itoophiyaatti saatalaayitiin walquunnamsiistuu naannawaa networkiifi telekominikeeshiniin hingeenyetti odeeffannoo amansiisaafi qabatamaa ta'e dhiyeessee karaa mobaayilii, Tvfi Raadiyootiin dabarsuutiin gaheesaanii bahachaa kan jiran ta'uu Aadde Beezaan ibsu.
Kana malees, yeroo dhiyootii kaasee jijiirama haala qilleensaa hubachuun ummataafi mootummaa beeksisuu, hojii daldala elektirooniksiifi daangaa qilleensa biyyattii to'achuu, akkasumas balaarraa baraaruutiin deggarsa guddaa taasisaa jira jedhu.
Gama biraan ammoo tajaajiloota kanneen akka sirna aveeshinii saffisiisuu, kaartaawwan addaddaa qopheessuu, irra lafaafi keessa qabeenya bishaanii safaruutiin misoomni qonnaa, albuudaafi inarjii akkasumas kanneen biroo saffisa barbaadamaniin socho'uun akka bu'aa buusan gochaa tureera; ammas gochuurratti akka argamu ibsu. Kunis, wayita ilaalamu biyyattii keessatti bu'aan misooma saayinsii hawaatiin argamu shakkiirraa kan ka'e akka abjuutti ilaalamaa ture guutummaatti kan jijjiireefi ofirratti hundaa'uu biyyattii qabatamaatti kan mul'iseedha jedhu.
Kana waliinis misooma saayinsii hawaa gama saatalaayitiitiin sochiifi bu'aan argamaa jiru hawataa ta'uusaatiin hariiroon biyyoota Afrikaafi addunyaa waliin qabdu daran akka guddatu godheera. Kunis, misoomni saayinsiifi teknolojii hawaa caalaatti gabbataa akka deemu gochuurra darbee ilaalcha dogoggoraa boodatti hafummaa biyyatti faarsu cabsuu danda'eera; kan ittifufu ta'uusaa ibsa argamerraa hubachuun danda'ameera.
Ta'us, misoomni saayinsii hawaa gama kominikeeshinii saatalaayitiin jiru rakkoolee kanneen akka siistama odeeffannoo lafaafi itti fayyadamasaa karoorsuu, diriirsuufi ammayyeessuutiin, jijjiirama haala qilleensaa beeksisuu, kallattii albuudonni jiran mul'isuufi kanneen birootiin hojiileen hojjetamaa turan quubsaa akka hintaane lameenuu itti amanu. Kunimmoo muuxannoo dheeraa kan gaafatu waan ta'eef ejjennootiin kan itti deemamuudha jedhaniiru.
Kanaan boodas sochiileen misooma saayinsii hawaatiin taasifamaa jiran itti fufuun waggoota shanan dhufan booda biyyattiin deggarsa biyyootaa argames argamuudhaa baates saatalaayitii Kominikeeshinii dhuunfaashee gara hawaatti ergitee abuuruuf karoorsitee jirti. Gaaffiifi shakkiin xiinxaltoota baay'ee garuu kun dhuguma milkaa'uu danda'aa laata? kan jedhuudha.
Xiinxallii Oduu
Takkaalliny Gabayyootiin
Haaromsa gadifageenyaa: Mala daandii qaxxaamuraarraa gara milkaa'inaatti geessu
Hirmaattota waltajjii Magaalaa Sabbataa keessaa
Ummanni biyya keenyaa sirnoota bulchiinsa mootummaa adda addaa keessummeessaa turaniiru. Isa kaan dhiisnee kanuma yeroo dhiyoo yoo ilaallellee sirna abbaa lafaa, Dargii akkasumas sirna kan ammaa eeruun ni danda'ama.
Ammaan tana biyya bulchaa kan jiru, ADWUIn akkuma gama nageenyaafi misoomaatiin hojiilee lakkaa'amuu danda'an hojjete gama raawwachiisummaatiin hanqinni guddaan keessoosaa akka jiruudha kan himamu.
Addichifi mootummaan isaan ogganamus dhugaa kana hubachuun yeroowwan gara garaatti malawwan furmaataa adda addaa dhahaa turaniiru. Kanaan haaromsi addichi bara 1993/94 akkasumas haaromsi gadifagoon waggoota 15 booda ammaan tana adeemsifamaa jiru fakkeenyummaan kan eeramuudha.
Waltajjiin haaromsa gadifagoo Hagayya darbe sadarkaa ADWUIfi mootummaa Federaalaatti eegalamee hanga gadiitti adeemsifamaa jiru naannoleefi bulchiinsota maagaalaattis haala dhimmamtoota mara hirmaachiseen adeemsifamaa kan jiru yoo ta'u, naannoleen akka Oromiyaafaan ammoo adeemsicha xumuranii waltajjiin waliigalaa geggeeffamaa ture Dilbata darbe goolabameera.
Gaazexaan Bariisaas odeeffannoo waltajjiilee Bulchiinsa Magaalaa Sabbaataarraa argateefi burqaalee oduu adda addaarraa fudhate akka armaan gadiitti cuunfuun dubbistootasaatiif dhiyeesseera.
Waltajjii Magaalaa Sabbataatti taa'ame kan ogganan Ittaantuun Pirezidaantii Akkaadaamii Leenjii Oggansaafi miseensa raawwachiistuu hojii Dhaabbata Dimokiraasummaa Ummata Oromoo Aadde Asteer Maammoo akka ibsanitti, kaayyoon waltajjii kanaa haaromsa gadifagootiin jijjiirama dhufuu malan milkeessuudha. Sochiin haaromsaa kun hirmaannaa ummataatiin ala milkaa'uu akka hindandeenye dhaabbannisaaniifi mootummaan waliin ta'uudhaan hawaasa bira akka ga'uuf kan qophaa'e ta'uus ni addeessu. Kanaafis waltajjichi dhaabichaaf daran murteessaafi seenaqabeessa ta'uu eeru. Kunis, akka waliigalaatti keessumaa Oromiyaas ta'e akka biyyattiitti dhaabni biyya bulchaa jiru karaa qaxxaamuraarra jiraachuusaanii eeru. Qaxxaamura jechuun gara fuulduraatti, bitaa mirgatti, jidduutti dhaabachuufi duubatti deebi'uu kan of keessaa qabuudha jedhaniiru. “Kanaaf ammaan tana karaa qaxxaamuraa jidduurra jirra” jechuun Aadde Asteer ni ibsu.
Ittifufuunis, waggoota 25n darbanitti dhaabniifi mootummaan isaan ogganamu hojiilee misoomaa, bulchiinsa gaariifi ijaarsa sirna dimokraasii hojjetaa tureera jedhanii, bu'aa galmaa'e caalaatti cimsuuf sochiin haaromsaa kun akka barbaachise dubbatu. Haaromsa gadi fagoo kanaan ADWUI qofa otoo hintaane ummannis toora sirnichaa sirriitti hubachuun qaama haaromsichaa ta'uu akka qabus waamicha dhiyeessu.
Yaada ka'umsa mariitiif ta'u kan dhiyeessan Ogganaan Biiroo Eegumsa Fayyaa Oromiyaa, Dr. Darajjee Guutaa gamasaaniin, maniin haaromsichaa inni ijoon hanqinaalee mudataa turan hiikaa ciminoota ammoo caalaatti cimsuun ummata wajjin taa'amee guddina dhufuu eegale haala duubatti deebi'uu hindandeenyeen hojjechuuf kan gargaaruudha. Kanaafis hariiroon mootummaafi ummataa iddoo olaanaa akka qabu hubatamuu qaba jedhu.
Haaromsa gadifagoo adeemsifame keessatti ummanni gaheesaa hubachuun irraa eegama. Hawaasni abbaa sirnichaa ta'uusaa hubatee guddina galmaa'aa jiru keessaa fayyadamaa ta'uuf hariiiroon mootummaa wajjin qabu daran cimuu qaba. Mootummaan hanqinoota mul'atanirraa ka'ee ummatasaa araarfachuu akka qabu hubatee sochii cimaa taasisaa jira jedhu Dr. Darajjeen. Tattaaffii ummanniifi mootummaan taasisaniin waggoota 15 darbanitti hojiilee ummata wajjin hojjetamaniin bu'aalee hedduun galmaa'aniiru. Kanaanis baadiyyaatti omishaafi omishtummaan dachaadhaan dabaluun qonnaan bultoonni hedduun miliyenaroota ta'uu danda'aniiru jedhu.
Sirna kana keessaa naannawawwan akka Sabbataafaa akka mandaraatti ilaalamaa turan gama hundaan guddina ajaa'ibsiisaa galmeessisaniiru. Tajaajiloonni geejibaafi hawaasummaas iddoowwan maratti babal'ataniiru. Aadaafi seenaan ummata Oromoo jaarraa tokkoo oliif cunqurfamaafi ukkaamamaa ture guddataa jira.
Hanqinaalee ofii haa qabaataniyyuu malee bu'uuraaleen misoomaa kanneen akka bishaanii, bilbilaa, daandiifi ibsaa faa jijjiiramoota qabatamoon galmaa'anidha.
Gama ijaarsa sirna dimokraasiitiinis jijjiiramoonni jiru. Ummanni abbaa aangoo ta'uusaa beekeera. Hanqina qabaatus gama bulchiinsa gaariifi nageenya mirkaneessuutiinis bu'aa olaanaan galmaa'eera. Bu'aaleen kunniinis toora misoomaafi ijaarsa sirna dimokraasii hordofaa jirruun akkasumas humnoonni misoomaa sadan jechuunis mootummaan, ummanniifi abbootiin qabeenyaa wajjummaan hojjechuurraa kan dhufeedha. Hawaasa gaafataa uumuunis danda'ameera jedhu.
Bu'aaleen hedduu yoo galmaa'anillee waantonni adeemsa kana qoraa turanis heddumminaan jiru kan jedhan Dr. Darajjeen, gaaffii ummataa deebisuurratti hanqinni akka mul'ate himu. Gaaffiilee dimokraasiifi bulchiinsa gaarii haala barbaadameen hiikuufi diriirsuu dadhabuun akka hanqinaatti kan fudhatamuudha jedhu.
Rakkoolee kanneeniif ammoo sababiin oggansi sadarkaa sadarkaadhaan jiru dhimma kana akka hanqinaatti fudhachuun hiikuuf tattaafachuu dhabuudha. Miira haaromsa gadi fagoo kanaan hariiroo ummataafi mootummaa jidduu ture bakkatti deebisuuf kan hojjetamu ta'uunis eerameera.
Kantiibaan Bulchiinsa Magaalaa Sabbataa, Obbo Laggasaa Nagawoo gamasaaniin milkaa'ina haaromsichaatiif ummanni magaalattii tumsa barbaachisu maraan mootummaa maddii akka hiriiru gaafataniiru.
Dogoggorootaafi hanqinoota uumamuu malan hunda haala ammayyaafi tasgabbaa'an sirreessuuf tattaafachuu akka barbaachisus ni dubbatu. Waltajjiilee marii garagaraarraa malee yaadonni akka galteetti gargaaran hedduun kan argaman ta'uu beeksisu.
Haaluma walfakkaatuun waltajjii xumura haaromsaa Magaalaa Shaashamanneetti taa'amerratti kan argaman Pirezidaantiin Bulchiinsa Mootummaa Naannoo Oromiyaa, Obbo Lammaa Magarsaa sosochiin haaromsaa ummata naannichaa hirmaachisuun oggansaa hanga hojjettoota mootummaatti sadarkaa sadarkaan geggeeffame bu'aa akka ta'e beeksisaniiru.
Akka ibsasaaniitti, mariilee adeemsifamaniin gaafiilee bulchiinsa gaariirratti waliigaltee wajjummaarra gahamuusaas kan eeran yoo ta'u, kallattiin furmaataas kaa'ameera.
Waltajjii Magaalaa Adaamaa jiraattota magaalattiifi Godina Shawaa Bahaa hirmaachiserratti kan argaman Kantiibaan Bulchiinsa Magaalaa Finfinneefi miseensi koree raawwachiistuu hojii ADWUI Obbo Dirribaa Kumaa akka jedhanitti, waltajjiileen haaromsaa geggeeffaman madda komii ummataafi furmaatasaa addaan baasuuf kan gargaareedha.
Gama carraa hojii uumuutiin, wabii midhaan nyaataa mirkaneessuutiin, misooma industiriitiin, bu'uuraalee misoomaatiin ijaarsa sirna dimokraasiifi haqaatiin hojiileen hedduu yoo hojjetamanillee boonsaa akka hintaanes eeraniiru.
Kantiibaan Bulchiinsa Magaalaa Adaamaa, Aadde Adaanachi Abeebees gamasaaniin, ummata rakkoo bulchiinsa gaariitiin miidhame kiisuuf humna guutuudhaan hojjetamaa akka jiru ibsaniiru.
Konfiransii xumura haaromsaa qaamolee hawaasa Godina Shawaa Kaabaa hirmaachisuun Magaalaa Fiicheetti ta'amerratti, ummanni akkuma injifannoowwan gama hundaan waggoota 15n darbanitti galmaa'aniif gumaachaa ture hanqinoonni haaromsa gadi fageenyaan addaan bahan akka furamaniif hirmaannaasaa cimsee ittifufuu qaba kan jedhan ammoo Afyaa'ii Caffee Oromiyaa, Obbo Isheetuu Daseeti.
Jiraattonni waltajjiilee adda addarratti hirmaatanis haaromsi sadarkaalee mootummaafi dhaabaatti geggeeffame oggantootaafi raawwattoota ummata hiraarsaa turan akka addaan bahanii beekaman kan taasise ta'uu himanii, oggantoota jijjiiruufi bakkaa kaasuu qofti furmaata akka hintaanes dubbataniiru. Milkaa'ina haaromsichaatiif gumaacha kan taasisan ta'uus beeksisaniiru.
Keessumaa jiraattonni Magaalaa Sabbataa rakkooleen bishaan dhugaatii, humna ibsaa, kafaltiin beenyaa namoota sababa investimantiitiin lafa ofiirraa buqqa'aniif raawwatamu ga'aa ta'uu dhabuu, gabaasni sobaa, kenniinsi qabiyyee abbummaa lafaa, rakkoon hojii dhabummaa dargaggootaa, dhimmi guddinaafi xiyyeeffannaa afaaniifi aadaa Oromoo, mana jireenyaa, hanqinni ga'umsa oggansaa, kantiibonni ammaa amma jijijjiiramuufi kkfn dhimmoota furamuu qaban ta'uu addeessaniiru.
Godinaalee Oromiyaa 20fi magaalota 10 keessatti konfiransiin haaromsaa Dilbata darbe haala milkaa’aan xumuramuusaa ammoo kan ibse Biiroo Dhimmoota Kominikeeshinii Mootummaa Naannoo Oromiyaati.
Biirichi ibsa xumura konfiransii haaromsaa ilaalchisuun Dilbatuma darbe kenneen, haaromsa gadi fagoo ummataa gaggeeffameen hudhaaleefi gufuuwwan qunnaman maqsuun hojiilee misoomaa, nageenyaafi dimokiraasii milkaa’inaan ittifufsiisuuf murteessaadha jechuun ibseera. Konfiransicharratti hirmaattonni sadarkaa hundatti karaa iftoominaafi dammaqinaan hirmaachuusaaniifi hudhaaleefi gufuuwwan mul’atan adda baasanii kaasuun kallattii furmaataarratti akka mariyatameedha kan ibsame.
Akka ibsichaatti, haaromsi gadi fagoo gaggeessitoota mootummaafi dhaabaa olaanoorraa eegalee hanga ummataatti sadarkaa sadarkaadhaan gaggeessuun hudhaalee sassaabdummaa kiraa, dhiphummaa, oftuulummaa, gosummaa, naannummaa, mankaraaressummaa amantiifi kkf adda baasuun kallattii dadhabsiisuufi maqsuun danda’aamurratti waliigalameera.
Kana malees tarkaanfiilee sirreeffamaa qaamolee imaanaa ummataa dagatanii fedhiifi faayidaa ofiitiif angoo ummataa fayyadamaa turanirratti tarkaanfiileen sirreessaa fudhatamaa turuunsaas marii hawaasaa kanarratti ibsamuunsaas eerameera.
Haaromsa kanaan xiiqiin rakkoolee kiraa sassaabdummaafi rakkoolee bulchiinsa gaarii hiikuuf uumame cimsanii ittifufsiisuun hudhaaleefi gufuuwwan mul’atan furuuf kaka’umsa amma uumameen deemuun barbaachisaadha jedhameera.
Charinnat Hundeessaatiin
Pirojektoonni misoomaa qonnaan bulaaf xiyyeeffannaa haa kennan
Guddina biyya okkoo qabatamaan mirkaneessuu keessatti misoomni warshaalee garagaraa shoora isa olaanaa kan taphatu yoo ta’u, wayita misoomni kun raawwatutti fayyadamummaan namoota misooma warshichaaf jecha qe’eerraa buqqa’anii akkaataa labsiin mootummaa kaahuun hojiirra ooluu qaba.
Haata’uutii, misooma warshaa shukkaaraafi hidha humna ibsaa Itoophiyaa keessatti bakkeewwan saditti jechuunis Arjoo Dhidheessaa, Gibeefi Xaanaa Balasitti gaggeeffamaa jiran akkaataa labsiin mootummaa kaahuun fayyadamummaa namoota qe’eerraa buqqa’anii mirkaneessuuf jecha sosochiin qaamota dhimmisaa ilaallatuun taasifamaa jiru daran gadi bu’aadha.
Komii buqqaatota biraa ka’aa jiru adda baasuuf koreen dhaabbata Abbagaar keessaa babbahe kallattiilee sadaniinuu bobbahuun akka taajjabetti misoomichi dhugumaanuu fayyadamummaa lammiilee mirkaneessuuf hojiin hojjete gadi bu’aafi hawaasa kan hinhirmaachisne ta’uu Walitti qabaan Abbagaar Aadde Fooziyaa Amiin ibsa tibbana gaazexeessitootaaf kennan irratti yoo dubbatan yeroo ammaatti kaffaltiin beenyaas ta’e bakka bu’insi lafaa buqqaatotaaf taasifame madaalawaa miti.
Misoomni tokko wayita gaggeeffamu dursa hojii hubannoo uumuu, bu’uuraalee misoomaa hawaasa qe’eerraa buqqa’eef guutuu akkasumas beenyaa barbaachisaafi madaalawaa ta’e kennuufi carraa hojii jiraattota naannawaa sanaaf dursa kennuun kan irraa eegamu akka ta’e Aadde Fooziyaan yoo dubbatan iddoowwan misoomni armaan olii gaggeeffamaa jiru kanatti waanti raawwatamaa jiru qajeelfama jiru kan faallessuudha.
Hawaasni Arjoo Dhidheessaa misoomichaaf jecha qe’eerraa buqqa’e waggoota lamaaf mana pilaastikii keessa jiraachaa akka jiru, bishaanii naachaan nyaatamaafi dhibeelee tatamsa’oon daa’imasaa dhabaa jiraachuu Ittigaafatamaan Dhaabbata Abbagaar Federaalaa Obbo Qana’aa Sonaa himanii, yeroo ammaattis namoonni afuriifi beeladoonni 60 ol naachaan yoo nyataman, daa’imman 30 ol ammoo dhibeelee tatamsa’oon lubbuusaanii akka dhaban eeru.
Hidha laga Gibee 3fatti waanti raawwatamaa jiru hawaasa qe’eerraa buqqa’e fayyaduu osoo maluu balaa bishaaniin, bineensaan, dhibeelee daddarboon, akkasumas midhaan ooyiruurra jiru haruun jiruufi jireenya ummataa jeeqaa akka jiru, bineensonni hawata tuuristii bakkichatti argamanis dhumaafi miidhaa qaqqabsiisaa jiraachuu kan dubbatan ammoo Ittigaafatamaa Dhaabbata Abbagaar Oromiyaa Luba Balaay Mokonnoni. Hawaasichaaf dafanii qaqqabuun murteessaadha jedhu.
Buqqaatota Xaanaa Balas ilaalchisuun beenyaan kaffalame madaalawaa kan hintaaneefi lafti bakka bu’insaan kennames mana jireenyaa qonnaan bultootaarraa sa’aatii sagal kan fagaatu yoo ta’u, yeroo ammaas qonnaan bulaan sa’aatii sagal guutuu harqootaafi gindoo baatee deemee hojjechuun waan itti ulfaateef hojii nuffaa akka jiru kan himan Naannoo Amaaraatti Bakka bu’aa Dhaabbata Abbagaar Obbo Gaashaanah Daseeti.
Keessumaa buqqaatonni hedduun beenyaa akka hinarganneefi hiyyuma keessatti kufaa akka jiranis ni eeru. Qaamotni pirojekticha gaggeessaa jiran dhimma kana ilaalchisuun furmaata akka kennaniif gaafatamanis walwalitti qabachuun alatti quuqamni lammii dhumaa jiruuf taasisaa jiran tokkollee akka hinjirre ibsanbiiru.
Walumaagalatti, komiin buqqaatotarraa ka’aa jiru qabatamaa waan ta'eef misooma pirojektii hawaasa buqqisu gaggeessuun dura hawaasa misoomsuun akka hojii ijootti fudhatamuu qaba.
Waasihuun Takleetiin


c: text/html

text:
Bulchiinsi prezidaantiin US Doonaald Traamp immigration ilaalchisee trkaanfii cimaa kan fudhatan ta’uu beeksise.
Traamp yaada kana kan kennan har’a ganama barii ergaa tweeter maxxansaniin yoo ta’u, tarkaanfii karoorfatan garuu hin ibsine.
Haa ta’u malee Traamp seerri daangaa US ilaalchisee jiru baay’ee dadhabaa dha jechuu dhaan kan Mexico fi Canada garuu hedduu cimaa dha jedhan.
Prezidaantichi yaada kana kan kennan koolu galtummaa seeraan alaa dhaabsisuuf daangaa Mexico waliin jiru irratti loltoota akka bobbaasan tuuta oduuf ibsa kennanii guyyaa tokko booda.
Prezidaantii fi miseensonni kaabinee, ministrii ittisaa Jim Mattis, ministeera nageenya biyyoolessaa Kirstjen Nielsen fi abbaa alangaa muummicha Jeff Sessions dabalatee tarsiimoo bulchiinsichaa akka qoratan ibsi kennameeraaf.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Hawaahiin godina Amerikaa 50n keessaa tokko.Lafa Volaakoon bara kuma hedduuyyuu beekan qabaachuun beekan.
Volaakoon ammaa kun Kilauea Volcano jedhan naannoo BIG ISLAND keessaa taokka'ee gama dhibiillee dhudhuqqisuutti jira.
Aaraa fi daaraan achii bahu qilleensa naannoo hammeessee afaani fi laagaa nama guba.
Bulchootii naannoo akka namii afaanii fi funnaan hidhatu dhaamuutti jiran.
Hawaahiin lafa daawwiif itti yaa’an. Ammatti Volkaanoon kun dira namii keessa jiratu irraa diqqoo hiicuu jiraatullee gabayaan hoteelii Hawaahii amma harka 50 kasaarte.


text:
Embed code :
Kamaal Dhamaal Malamaal
- 140 min
- Actuellement en salles
- Release Date
- 2012-09-28
- GENRE
- Overview
- film Kamaal Dhamaal Malamaal streaming vf,Kamaal Dhamaal Malamaal streaming dvdrip, regarder Kamaal Dhamaal Malamaal gratuitement, Kamaal Dhamaal Malamaal VK streaming, Kamaal Dhamaal Malamaal filmze gratuit, Kamaal Dhamaal Malamaal film complet, Kamaal Dhamaal Malamaal mega.co.nz, Kamaal Dhamaal Malamaal film entier, télécharger Kamaal Dhamaal Malamaal gratuit, Kamaal Dhamaal Malamaal film complet vf, Kamaal Dhamaal Malamaal film en streaming, Kamaal Dhamaal Malamaal film gratuit, Kamaal Dhamaal Malamaal film entier youtube.
- Tags
- Source
- frmovies.me


text:
Dhukkuboonni daddarboo 200 ta’an namatti kan daddarban nyaata qulqullina hin qabne soorachuu irraa ti. Dhaabbata Fayyaa Addunyaa dhiheenya kana akak beeksisetti, dhukkuboota sababa qulqullina dhabuu nyaataafi dhugaatiitiin uumaman kanneeniin namoonni miliyoona lamaa ol waggaatti lubbuusaanii ni dhabu. Kanneen keessaa harki caalan immoo ardii Afrikaa keessa jiraatu. Keessumaa, haadhoolii, ulfiifi daa’imman rakkinichaaf daran kan saaxilaman ta’u mul’isa.
Rakkoo kana furuufis mootummoonni addunyaa wabii midhaan nyaataa lammileesaanii mirkaneessuun cinaatti lammieen soorata qulqullina qabu akka soorataniif yaalii garagaraa taasiuurratti argamu. Yaaliin kunis sochii qaama tokkootiin qofa fiixaan ba’uu waan hindandeenyeef omishtoota, daldaltootafi dhaabilee dhimmicharratti hojjetan hirmaachisuun hojii hojjetaa jiru.
Dhimmi kun caalaatti xiyyeeffannaa akka argatuuf ammoo Dhaabbanni Fayyaa Addunyaa (DhFA) April 7 Guyyaa Nyaataa ta’ee akka kabajamu murteesse. Yeroo murtaa’e irraa kaasee guyyaan kun kabajamaa jira. Barana kan kabajme immoo si’a 55ffaaf “Qulqullinni nyaataa omishaa hanga soorataatti haa eegamu, ‘From farm to plate, make food safe’ jedhuun ture.
Itoophiyaatti Daarektarri DhFA Doktar Piyeer Mipeelee sirnicharratti argamuu haaswaa taasisaniin, soorannii dhalli namaa sooratu omishasaarraa kaasee hanga nyaataaf ga’utti adeemsa hedduu keessa kan darbu yoo ta’u, xiyyeeffannaan hinkennamuuf yoo ta’e faayidaasaarra miidhaa geesisuutu caala jedhu.
Kunis ta’uu kan danda’u hubannoo ummataa yoo cime, ulaagaan qulqullina nyaataa yoo ta’eefi malli ittisa dhukkubaa yoo ta’edha kan jedhan daarektarichi, kanaafis qaamooleen dhimmichi ilaallatu hundi mootummaa cinaa hiriiruu qabu. Yaalii taasifamuufis dhaabbatichi Itoophiyaas ta’e biyyoota Afrikaa kaan deggaru ta’uu himu.
Ministir-Deetaan Ministeera Fayyaa Doktar Kabbadaa Warquus gamasaaniitiin, nyaanni eegumsaafi fooyya’insa fayyaaf murteessaa dha. Ta’us sooranni hanqina qabiinsaafi ofeeggannoo taasisuu dhiisuutiin dhalatu dhukkubootaafi kemikaaloota faalaman fida. Bu’aaleen beeladootaa, fuduuraaleefi muduraalees osoo hinbilchaatiin fayyadamuun immoo rakkinicha itti caalsiseera jedhu.
Faalamuun nyaataa babal’achuu magaalootaafi dabaluu lakk. Ummataatiin walqabatee kan babala’tu ta’uu eeranii, kunis fayyaa namaarratti dhiibbaa fiduu caalaatti hawaas-dinagdee biyyaa daran akka miidhu himu. Kana malees gilobaalaayizeeshiniin sadarkaa addunyaatti beeladoota dhaabbiirraa kaasee hanga nyaatawwan saamsamaniitti adeemsa walxaxaa keessa waan darbuuf nageenya soorataarratti dhibbaa uumaa jiraachuu ibsu.
DhFA irraa dhufuun barreeffama qorannoo kan dhiheessan Obbo Waltajjii Tarrafaa akka jedhanitti, akka Itoophiyaatti faalama soorataatiin dhiibbaa uumamaa jirurratti qorannoon ga’aa hin jiru. Garuu, haala jiru irraa akka hubatamutti, rakkinichi biyyoota guddinaan boodatti hafoo ta’aniifi guddinarratti argaman caalaatti miidhaa jira.
Sooranni faalamaa kan uumamu omisharraa kaasee ta’uu ibsanii, akka fakkeenyaattis, fuduuraaleefi muduraaleetti bobbaa akka xaa’ootti itti naquufi nyaata osoo hinbilcheessiin nyaachuu ta’uu eeranii, ashaboofi sukkaara hammaa ol nyaatatti naquun, qulqullina naannawaafi dhuunfaa eeguu dhiisuuniifi jijjiramni haala qilleensaa nageenya nyaataa akka faalu ibsu.
Akka waliigalaatti rakkinichi fayyaa namaa qofaarratti osoo hintaane dinagdee biyyaarratti dhiibbaa fidaa jira. ALA bara 2011 keessa, fakkeenyaaf, dhibee daddarbaa sababa qulqullina dhabuu nyaataatiin Peeruutti uumamee tureen biyyattiin galii turizimiifi aleergiirraa argattu dolaara biliyoona saddeetii ol dhabdee turte. Akksumas, Jarmaniin rakkoo walfakkaatuun dolaara mil. 1.3 yeroon itti dhabde tureera.
Rakkoon qulqullina nyaataatiin dhufu, fayyaa namaa ni miidha; dhaloota fayyaa hin qabaanne illee biyayaf gumaacha. Kana malee, guddina biyyaa irratti dhiibbaa kallattii qabaata. Rakkon kun immoo kan qaama tokko qofaan furamu miti. Namuu amtayyaa irraa kaasee bhirmaannaa gochuu qaba. Biyya fayyaa qabutu, dinagedd fi jiruu biyaya guddisa. Qaamoleen hundi fayyaa nama maraatiifuu gumaacha taasisuu qaban. Hunda dura, maatiin tokko naamusaa fi aadaa waan qulqullaaé dhiyeeffachuu fi itti jiraachuu horachuun barbaachisaa dha.


text:
Mana-maree Yunaaytid Isteets miseensi sadarkaa ol’aanaa koree dhimmotoa alaa Iliyeet L. Engil manni-murtii Itiyoophiyaa itti aanaa dura taa’aa Koongiresa Federaalawa Oromoo mana hidhaa jiran Obbo Baqqalaa Garbaa irratti hidhaa baatii ja’aa dabaltaan muruu isaa balaaleffachuun har’a ibsa baasanii jiran.
Yeroo hidhamtoonni kumaan lakkaawaman hiikamaa jiranitti manni-murtii Itiyoophiyaa Obbo Baqqalaa Garbaa “mana-murtii tuffate” jechuun hidhaa dabalataa baatii ja’a itti muruun isaa kan hedduu nama gaddisiisu jedha ibsi miseensichi mana-maree Yunaayitid Isteets Iliyeeet L. Engil baasan.
Hoogganaan Koongiresa Federaalawa Oromoo Baqqalaa Garbaa Mudde bara 2015 yeroo mootummaan mormii bulchiinsota naannoo Oromiyaa fi Amaaraa keessatti keessatti geggeessame irratti tarkaanfii fudhatetti eega hidhamanii as akka dhukkubsataa jiranis ibsi bahe kun addeessee jira.
Koomishina Mirga Dhala-namaa Toom Laantosiin Obbo Baqqalaa Garbaa nama yaada sammuu isaaniif hidhaman yokaan “Prisoner of Conscience”tti galmeessamuun isaaniis ibsa har’a bahe keessatti himamee jira.
Namoota kabajamuu mirga dhala namaatiif falman kanneen akka Baqqalaa Garbaa dhimma Yunaayitid Isteets Itiyoophiyaa waliin dubbattu isa adda duree akka tahuu qabu kan dubbatan miseensi mana maree bakka bu’ootaa Yunaayitid Isteets Iliyeet Engil “kanaaf jecha seera mana-mareetti dhihaate kan Itiyoophiyaa dabalee kabajamuu mirga dhala-namaa deggeru namaoota dhiheessan keessaa tokko ta’uu kootti nan boona” jedhan.


text:
Haalli yeroo ammaa naannoo Arsii jiru Gabbara moo Daldala: Abdiisaa Bancaatiin(hubannoof-qofa)
**************************
Abdisa Bencha Jaratiin~~~~~~~Hubannoodhaaf qofa
~Abbaan, intalli koo digrii xumurtee jirti, Gabbara 100,000 fidi,
~Gurbaan mucayyoo sana fuudhuu hedu Ameerikaa jiraata, Gabbara 150,000 itti qabadhaa,
~Intalli tiyya Biyya Arabaatii galte Gabbara olkaasee qabadha.
~Abdiisaan Mindaa guddaa nyaata, gabbara wayyaa qabu irraa fuudhaa…… fii haalli kana fakkaatu babaldhachaa dhufee Gabbara Aadaa ture Daldalatti jijjiiruuf jedha.
Gabbarri Gosoota Fuudhaaf heeruma naannoo Arsitti beekkamu keessaa isa tokko. Innis, Warri intalaa, Gurbaan fuudhu ykn Maatiin gurbichatti qabeenya tilmaamaan hanga barbaadan qabatanii irraa fudhachuun intala isaanii kan kennaniifiidha.
Gabbarri yeroo garagaraattiifii naannoo garagaraatti akkasuma Qabeenya ykn humna maatiin intalaa ykn gurbaa qabu, bareedina intalaafi Sadarkaa barnootaa irratti hundaayee garaagarummaa qabaachuu dandada’a. Akkasumas Haala amantiidhaan walqabsiisee maatiin guutumatti hin barbaadnes ofuma keessanii waan qabdaniin wal bulfadhaa, nuti homaa hin barbaadnu jechuudhaan kanneen gabbara kana didanis yeroo ammaa hedduumachaa dhufee jira.
Kun osoo akkasumaan jiruu naannoo tokko tokkotti haalli hamaan uumamaa jiru immoo mata-duree koo kana GABBARA MOO DALDALA akkan jedhu na taasiise. Mee muudannoo Hawaasa keessatti dhaladhee guddadhe naannoo Arsii isiniif qooda.
Gabbarri aadaa Oromooti. Hardhas Aadaadha, borus aadaa ta’ee jiraata. Garuu haalli naannoo tokko tokkoo kan nama sodaachisuufi dargaggootni fuudha akka sodaatan, shammarran carraa heerumaa akka dhabaniif sababa ta’uu mala sodaa jedhu qaba. kunis waa malee miti. mee fakkeenya wajjiin durirraa kaanee haa ilaallu:
Abbaan koo harmee koo gaafa fuudhu, Saawwan 35 fi Huccuu(wayaa) 12, Damma fe’aa farda lama fikkf gabbare naan jette harmeen koo. Garuu kun akkamitti ta’e beektuu, Maatiin walitti dhufe dureessa jedhaniitu gurra wal barbaadanii walirraa fuudhan jedhama. Gaafa Harmeen abbaa kootti heerumte Abbaan koo fudhatee galuun immoo Maatiin ishee Saawwan 80 geegayoo jedhamu kennaniif jedhama. Kanaafuu abbaan koo waan miidhame natti hin fakkaanne.
Obboleessi koo gaafa fuudhu, xiqqaachaa dhufe loon 15, huccuu 8, damma fe’aa tokko ture.
haalli kun gadi bu’aa dhufe, Obboleettiin koo gaafa heerumtu, gurbaan homaa hin qabu jedhanii Loon 5 fi Huccuu 8 fidi jedhamee Loon tokkoyyuu irraa hin fudhanne, ni laatameef malee,
Hiriyyaan koo gaafa fuudhu immoo Gabbara waan jedhamuu hin gabbarre, Of danda’aa jiraadhaa jedhanii intala laataniif. Haalli Fakkeenya kennaa jiru kun Arsiifi Baale naannoo heddutti walfakkaata.
Garuu dhiyeenya kana, haalli kanaan ala ta’e kan daldala fakkaatu eegalamuun hawaasa naannoo hedduu mufachiisuufi walirraa ilaalee naannoo gara naannotti babaldhachaa jiraachutu muldhataa jira.
Abbaan, intalli koo digrii xumurtee jirti, Gabbara 100,000 fidi,
Ilmi mucayyoo sana fuudhuu hedu Ameerikaa jiraata, Gabbara 150,000 itti qabadhaa,
Intalli tiyya Biyya Arabaatii galte Gabbara olkaasee qabadha.
Abdiisaan Mindaa guddaa nyaata, gabbara wayyaa qabu irraa fuudhaa…… fii haalli kana fakkaatu babaldhachaa dhufee Gabbara Aadaa ture Daldalatti jijjiiruuf jedha.
Kanaaf Fakkeenyi Gaariin:
Gurbaan waggaa tokko dura Ameerikaa dhufe tokko intala fuudhuuf dhufe gabbara qarshii 100,000 fi Birdilibsii 50 itti qabatan, Dhiisee lixuuf nama AMARIKAA dhufe, fuudhuuf qabeenyi gaafatame nama sodaachisa, cinqameetuma gabbaree fuudhe, ji’a tokko osoo hin guutin isaan wal lolte isheen, lafatti gatee bade gara Amarikaa isaa, hanga hardhaa Maatiisaatiillee hin bilbilu.
Fakkeenyi Lammataa: Intala barnoota Digrii xumurtee hojii mootummaa qabdu tokko Gurbaan barsiisaa tokko jaalatee isheen waliigalanii maatitti gaafa ergatu, Maatiin isheemmoo qarshii 150,000 fiddu malee jedhaniin. Barsiisaan kun amma maal haa kafalu kaa?
Haalli kanaafi kana fakkaatu yeroo ammaa dargaggootairratti sodaa guddaa fiduu argaa jirru, Kanaaf fakkeeny guddaan Mucaa Anaana Shaallaa kan Muka koree Jaalallee koo naa fiddan malee hin bu’u jedhe fudhachuu dandeenya, ka’umsi wanta sanaa gabbara humnaa olii akka ta’e himama.
Haalli kun miidhaa hedduu geessisu keessaa:
1) Shammarran hedduu maatii waakkattee Jaalallee wajjiin baddee seeratti dhiheessaa jiraachuun isa tokko.
2) Sodaa drgaggootaa hammeessuufi Shamarraniif carraan cufamaa dhufaa jiraachuu
3) Olaantummaa fi gadi aantummatti wali ilaaluun wal tuffiin balbaldhachaa jiraaachuu
4) Jaalala Qulqulluu gara fuula duraatti dargaggootni abdiin itti imalaa jiran fashalleessuun jireenya ijoollee kanaa balleessuu fii kkf hedduu tarreessu dandeenya.
Yoon Dogoggoreef na hoffolchaa
HORAA BULAA
Abdisa Bencha Jara
— feeling Concerned.
- 58Shares
- Tweet


text:
Muudamaa fi Buufama OPDO Keessatti Gaggeeffame Ilaalchisee
———————————
Nagessa Oddo Dube
Dhiyeenya darbe kana hoggantoota OPDO- Muktaar Kadiir fi Asteer Maammoo angoo hoogganummaa dhaaba isaanii irraa kaasuudhaan Lammaa Magarsaa fi Dr. Worqinaa Gabayyoo bakka buusaniiru. Dubbiin kun Maaliif taasifame? jennee yo gaafanne, deebiin isaa kanneen armaan gadii kana:
1. Namoota Uummata Oromoo biratti jibbaman angoorraa kaasuudhaan saba gowwoomsina- ”waa jirjiirameera” jedhee akka sabni gammadee qabsoorraa of-dagatu taasifna karoor jedhu ( to defuse social tension)
2. Mootummoota biyyoota alaattis angawoota rakkoo bulchiinsa gaarii qaban fi kanneen ajjeechaa lammiilee f itti gaafatamoo ta’an angoorraa kaasneerra jechuuf (influence attitudes of foreign governments)
3. Mootummaan mootummaa badii fi dadhabbinna off argee of jirjiiru fakkeessuudhaaf; kan aantummaa uummataa qabu of fakkeessuudhaaf; (to pretend it’s accommodating the concerns of the people)
Haa ta’u garuu waan kana duuba wanti jiru kufaatii dha. Muudamaa fi Buufama OPDO Keessatti Gaggeeffame kan calaqqisu kufaatii woyyaanee ti. Mootummoonni yo kufuuf ka’an yoo wa toowachuu dadhaban namoota amanamoo isaanii gara galanii nyaatu. Namni Muktaarii fi Asteer caalaa TPLFf amanamaa ta’e hin jiru. Kana bifa armaan gadiitiin ibsina.
A. Mootummaan Komunistii Lithunia bara 1988 keessa sababa diddaa fi mormiin uummataa itti cimeef filannoo bilisaa fi haqa-qabeessa ta’e gaggeessuuf murteessee ture. Akkasumas afaan Lithunia afaan Biyyoolessaa taasisee ture. Sababni isaa gaafii uummataa waan caqasuu fi deebisu fakkeessuudhaaf (accomodation) ture. Yaaliin sun garuu fincila hin dhaamsines, hin qabbaneessines. Diddaa fi mormiin daran itti cimee mootummaa san hiddaan buqqise.
B. Saadam Huseen gaafa angoorra ture musliimota Shi’aa (Shiite) kan cunqursaa ture ta’ullee diddaa fi mormiin itti cimnaan bara 2002 bakka amantaa (ardaa-jilaa) Bagdaadiin ala jiru kan dur dhoowwaa ture kumaatamaan akka dhaqan eeyyameefii ture. Sababni isaa mormii ofirraa laaffisuuf ture.
C. Bara 1990 keessa Boordiin Filannoo Biyyoolessa Barmaa mootummichi kufuu geennaan, filannoo Bilisaa fi Haqa-qabeessa gaggeessa jedhee oliif gad wixxifachaa ture. Hogganaan biyyittii Gen. Ne Win kana kan murteesseef tarkaaffii kana yo fudhe hiriira fi mormii 1988 jalqabdee biyyittii raase san guutumaa guututti yo dhabamsiisuu baadhelle hin hirdhisa karoora jedhuun. Achhin duuba osoo hin turin barbadaa’e mootummaan sun.
D. Mootummaan Dargii kufuudhaaf woggaan 1 yo hafu Capitalism duraan arrabsaa fi balaaleffachaa ture fudhachuudhaan ”free market economy” labse. Gara Ameerikaatti firoomuu yaale. Namoonni keessa beekan kufaatii jala gayuusaa yoosuu hubatan.
Tarkaaffiin mootummaa Woyyaanee kan ammaa kun waan abdii kutannaa fi mootummichi qaari’uuf daddaaqaa jiraachuurraa dhufe ta’uun hubatamuu qaba. Bultii gabaabduu duuba Hayile-maariyamii fa ari’uuf ta’u. Achiin duuballee ministeerota gussu. Akkasuma jechaa itti fufee ofuman lafa dhawuuf deema. Hayile sillaaseenille Muummicha ministeeraa Akliluu Habtewold buusanii Indalkaachoo Mokkonniin muuduu fi ministeerota hedduu angoorraa buusanii kanneen biraa jirjiiraa turanullee tarkaanfileen akkasii kunniin sirna san angoorra hin tursine. Kunilleen mallattoo gara kufaatiitti dhudhuluu (qajeeluusaa) waan ta’eef dhiibbaa itti cimsuu qofa.


text:
Hiriira hardha barattootii qopheessan irratti akka warrii kopheesse jedhutti nama kuma hedduutti bahe.
Gaafiin warraa guddoo daangaa Oromiyaa irratti nama fixuun akka dhaabatu,itti gaafatmtootii siyaasaa Oromoo hidhaa jiran akka hiikamanii fi waan akka akkaa gaafatan
Barattootii tun akka jarii jedhutti torbaan dabrellee gargaarsa walti guuranii nama Harrgeetti baqatee waan akka horii fa walti guuranii geessuuf jennaan irratti didan.
“Gargaarsa nutumtu guuruutti jirraa isan maanti isaniin gahe galche nuun jedhan,” jedha.
Jarii kun haga gaafii isaaniitiif deebii argatanitti hiriira hinuma baana jedha.
Gargaarsa jarii maqaa barattootaatiin walti guuruuf jedhee nu dhowwan jedha kana eennu akka isaan dhowwe gaafachuuf jennee bulchiinsaa fi koollejjii Asallaa keessallee bulchota dubbisuuf jennee hin taane.
Hiriirii Arsii Asallaatti bahan kun nagumaan dhumatellee akka warrii bahe jedhutti.


text:
ADO fi PG7 – Haala Amma Itoophiyaa Keessa Jiru Ilaalchisee Ibsa Dhihaate
Adda Demookiraatawaa Oromoo fi Sochii Demookiraasii fi Tokkummaa Arbanyoochi Ginboot 7 Irraa Haala Amma Itoophiyaa Keessa Jiru Ilaalchisee Ibsa Kennamee fi Waamicha Qaamota Bilisummaa Barbaadan Hundaaf Dhihaate
Qabsoon wareegama lubbuu namoota kumaatamaan lakkaawamni gaafate kan uummattoonni Itoophiyaa bilisummaa, haqa, wlaqixxummaa fi dimookiraasii dhugaa mirkaneessuuf gaggeessaa jiran haalaan jabaatee itti fufuu bira darbee sadarkaa ol’aanaatti cehee jira. Yeroo ammaa uummattoonni Itoophiyaa qabsoo walhubannoodhaan gaggeessaa jiraniin toftaa qoqqoodanii bituu Wayyaaneen waggoota digdamii-shanan dabraniif itti gargaaramaa turte cabsuu danda’aniiru. Haala walii galtee fi waliif tumsuu irratii hundaawuudhaan diinni keenya inni guddaan sirna bittaa Wayyaanee fi hooggantoota sirnichaa warra kaayyoo isaanii qabeenya biyyittii saamanii sooromuu duwwaa godhatan duwwaadha jedhanii ifa godhanii ibsaniiru. Ilaalcha waliinii (tokkummaan qabsaawuu) kana irratti hundaawuudhaanis garaa garummaa tokko malee (sagalee tokkoon) sadarkaa itti fedhii isaanii ibsatan irra gahuu isaanii haala qabatamaa ta’een agarsiisaa jiru. Kuni dhugaa ta’uu mirkaneeffachuudhaafi ammoo gaffiiwwan, dhaadannoowanii fi ergaawwan hirmaattota qabsoo uummata Oromoo kan ji’oota kurnan drbaniif gaggeeffamaa turees ta’ee hirmaattota qabsoo uummata Amaaraa kan Gondorritti calqabamee babal’achaa dhufe irratti dhihaatan ilaaluun gahaa ta’a. Tokkummaadhaan qabsaawuu calqabuun uummattoota Itoophiyaa, keessumatti ammoo walii-galteen uummata Oromoo fi uummata Amaara jidduutti ta’aa jiru kuni hooggantoota Wayyaanee warra saamicha qabeenya biyyittii isa kaayyoo isaanii duraa taasifatanii irratti bobba’an bira darbanii ilaaluu hindandeenye yaaddoo guddaa keessa akka seensisee fi boqonnaa akka dhoowwe hubachaa jirra. Jechoota maddeewwan sab-quunnamtii tohannaa isaanii jala jiran irratti dhihaatanii darbatan irraa hubachuun kan danda’amus sodaa guddaa keessa akka seenanii dha. Fakkeenyaaf, uummattoota Oromoo fi Amaaraa kan akka obbolaatti wal ilaaluu isaanii ifa baasanii ibsanii fi “dhiigni isa tokkoo nuufis dhiiga keenya”; “gaaffiin uummata isa tokkoo nuufis gaaffii keenya” jedhan ilaalchisee abbaan taayitaa Wayyaanee tokko ennaa dubbatu uummatootni gurguddoon biyyittii lamaan kuni (Oromoo fi Amaarri) “diina walii waan ta’aniif uummattoota waliif galanii waliin dhaabbachuu hin dandeenye” sirumayyuu “abiddaa fi cidii” dha jechuun isaa yaaddoo fi sodaa hooggantootni Wayyaanee walii-galtee uummata gurguddoo lamaan kanaa irraa qaban ifatti mul’isa.
Walumaa galatti, qabsoon bilisummaa uummattoota keenyaan gaggeeffamaa jiru biyyittiin hooggantoota Wayyaanee warra taayitaa humna qawweetiin qabatan dawoo godhatanii qabeenya uummataa saamuudhaan uf sooromsuu malee waayee nagaa uummattaas ta’ee egeree biyyaatiif kan hin yaanne jalatti kufuu ishiiti. Ummattootni Itoophiyaa ammoo mirgi namummaa isaanii dhiitamee, lafa itti dhalatan irraa humnaan buqqifamanii garbummaa jalatti akka kufan taasifamaniiru. Cunqursaan itti hammaatee “maaliif mirgi namummaa keenya hin kabajamne?” gaaffi jedhu qabatanii ennaa ka’an ammoo deebiin kennamuuf hidhaa, biyyaa ari’amuu fi ajjeefamuu akka ta’e haala qabatamaa ta’een argaa jirra.
Hooggnatootni Wayyaanee gochaawwan seenaan dhiifamaan bira darbuu hin dandeenye uummattoota biyyittii irratti raawwachaa akka jiran yakki baay’ee gaddisiisaa ta’e kan dhiheenya kana hidhamtoota irratti raawwatan ragaa ifatti mul’atu ta’uu danda’a. Akkuma beekamu gaaffi mirga namummaa fi bilisummaa daandii nagaatiin kan kaasan namoonni qulqulluun kumaatamaan lakkaawwaman manneeti hidhaa beekamoo ta’anii fi kan ifatti hin beekamne heddu keessatti ukkaamfamanii rakkoowwan jechaan ibsuun hin danda’amneen dararamaa jiru. Manneewwan hidhaa bakka gara garaatti argaman kana keessa ammoo hooggantoota dhaabota siyaasaa warra uummanni jaalatu, kabajuu fi hordofu, gaazexeessitoota beekamoo ta’an, hooggantoota amantii islaamaa fi qabsaawota gaaffi uummata isaanii dura bu’ummaadhaan kaasanitu keessatti ukkaamfamee jira. Qabsaawonni baay’ee jaalatamoo fi kabajamoo ta’an kuni yoom akka ukkaamfamuu kana keessaa bahanii uummataa fi maatii isaaniitti dabalaman hawwidhaan kan eegnu yoo ta’u nageenyi isaanii garuu baay’ee nu yaaddessa. Sirna ukkaamsaa fi cunqursaa Wayyaanee kana hundee irraa buqqifnee sirna diimookiraasii dhugaatiin bakka buusuudhaaf qabsoo itti jirru waliin taanee finiinsuudhaaf walii galtee keessa waanti seenneefis hawwii keenya kana fiixaan baafnee nageenya uummattoota keenyaa mirkaneessuun haala waliif tumsuutiin hatattamaan raawwatamu akka qabu ijaa hubanneefi.
Keessumaa ammoo yakka jidduu kana Wayyaaneen mana hidhaa Qilinxoo irratti raawwatte, jechuun hidhamtoota tohannaa ishii jala jiran rasaasaan akka ajjeefaman edda gooteen booda itti fakkeessuudhaaf ammoo manneetii hidhamtoonni keessa jiranitti abiddi akka qabatu taasiftee reenfa warra rasaasaan ajjeefamaniis ta’ee warra lubbuudhaan jiran gubuu ishii ennaa yaadnu qabsoon siyaasaa Wayyaanee dhabamsiisuudhaaf taasisaa jirru haala amma ammaatti ittiin adeemaa turre irraa adda ta’een gaggeeffamuu kan qabuu fi tarkaanfiiwwan keenya hunduu ammoo hatattamaan fudhatamuu akka qaban nutti dhagahama. Qabsaawonni bilisummaa kan dhibbootaan lakkaawwaman kan keessati hidhamanii turan manni hidhaa Qilinxoo edda gubate gara turban tokkoo ta’uufi.
Finfinnee irraa kiiloo meetiroota muraasa irratti kan argamu manni hidhaa Qilinxoo hidhamtoonni keessatti argaman eenyu faa akka ta’an waan beekamuuf towwannaa humna Wayyaanee kan wal irraa hin cinne jal;a kan jiru ta’uun isaa wal nama hin gaafachiisu. Kana jechuun ammoo waan naannoo mana hidhaa Qilinxoo sanatti adeemu hunda bakka bu’oonni Wayyaanee ni beeku jechuu dha. Haa ta’u malee, gubannaa mana hidhaa kana ilaalchisee qaama akka mootumaa biyya sanaati uf waamuun ibsi ifaaf ifatti kenname hin jiru. Kun ammoo, hooggantoonni fi qabsaawonni siyaasaa kan uummanni keenya kabaja onnee irraa madeen hordofu, abdiidhaan eeggatuu fi ija jaalalaatiin ilaalu, hanga gaafa rasaasaan hidhamtooni ajjeefamanii fi manni hidhaa abiddaan akka gubatu taasifamutti achi keessa akka jiran beekaman hundi isaanii lubbuun jiraachuun isaanii uummatattis ta’ee maatii isaaniitti hin himamne. Karaa biraa garuu lakkoofsi namoota rasaasaanis ta’ee abiddaan dhumanii gara jaatamaa gahuu isaa maddeewwan odeeffaannoo gara garaa ibsaaniiru. Qaamni maqaa mootummaatiin uf waamu garuu namoonni tohannaa isaa jala turan lubbuudhaan jiraachuu isaanii ifa baasee himuu dadhabuun isaa yoo madaahaniiru illee ta’e miseensota maatii isaaniitti agarsiisuu diduun isaa “iccitii akkamii dhoksuufi laata?” gaaffii jedhu akka kaafnu nu taasisuu isaa irrayyuu waanti mana hidhaa sana irratti raawwatame hundi quba qabaannaa fi ajaja Wayyaaneetiin kan raawwatame ta’uu isaa agarsiisa. Kuni ammoo hooggantootni Wayyaanee nama-nyaattota ta’uu isaanii fi uummattoota humna qawweetiin uukkaamsanii bitaniif tuffi fi jibba cimaa akka qaban agarsiisa.
Kanaafuu, Addi Demookiraatawaa Oromoo fi Sochiin Demookiraasii fi Tokkummaa Arbanyoochi Ginboot 7 waamicha armaan gaditti ibsame kana ennaa dhiheessinu abdii qaamonni hunduu waamicha keenya haala gaariidhaan fudhataniitu waan isaan irraa barbaadamu hunda tassisu jedhu irratti hundoofneeti:
1. Biyya keenyaafis ta’ee uummata keenyaaf waan tolu fiduudhaaf qabsoo uummattoota Itoophyaatiin adeemsifamaa jiru haalan jabeessanii itti fufuudhaan sirna bittaa Wayyaanee hundee irraa buqqisuu malee filannaanni biraa hin jiru. Kanaafuu, Wayyaanee dhabamsiisuudhaaf tarkaanfiin walii galtee, waliif tumsuu fi waliin dhaabbachuu kan uummattoota Itoophiyaa jidduutti calqabame jabaatee itti fufuu qaba. Waliin dhaabbachuu uummattoota keenyaa jechuun Wayyaaneedhaaf badii waan ta’eef calqaba walii galtee kana booressuudhaaf yookii ammoo laaffisuudhaaf Wayyaaneen tarkaanfiiwwan fakkeessuu iratti hundaawan tokko tokko fudhattee yeroo bitachuudhaaf yaalii gochuun ishii ni mala. Tarkaanfii fudhachuu dandeessuu keessaa: ummata tokko isa tokko irratti kakaasuu, akka dhiheenya kana maddeewwan sab-quunnamtii tokko tokkoon dhagahame ammoo gaaffiiwwan uummataan dhihaatan keessaa kan murtaawan “gaaffiiwwan sirrii dha deebii argachuu qabu” jechuudhaan jijjiirama xixinnoo wayii gooneerra jettee uummata geeddarama hundee qabu fiduudhaaf kutatee ka’e deebi’ee akka taa’u taasisuu, namoota karaa adda addaatiin beekamoo ta’an tokko tokko malaan qabachuudhaan maqaa “araaraa buusuu” jedhuun uummata qabsoo eegalee fi mootummaa Wayyaanee jidduutti walii galteen akka taasifamuu yaaluu fi tarkaanfiiwwan biraas kan uummata qabsoo irraa akka duubatti deebi’u taasisan akka fakkeenyaatti kaasuun ni danda’ama. Tarkaanfiiwwan Wayyaanee kuni garuu, hunda caala mirga abbaa biyyuummaa koo fi bilisummaa koon gonfachuu barbaada jedhee uummata kutatee ka’e, kaayyoo ka’eef bakkaan gawuudhaaf ammoo wareegama lubbu baay’ee kaffale duubatti deebisuu hin qabu jenna. Walumaa galatti Wayyaanee taayitaa irraa buusanii sirna demookiraasii dhugaa ijaaruun kaayyoo keenya kan filannaa biraa hin qabne waan ta’eef qabsoo keenya jabeessinee itti fufuudhaan Wayyaanee dhabamsiisuu irratti akka xiyyeeffannu hubachiisuu barbanna
2. Sirni Wayyaanee amala ittiin beekamu keessaa inni guddaan ummata tokko diina uummata biraa fakkeessee dhiheessuudhaan uummattoota gara garaa jidduutti wal amanuu fi waliif galuun akka hin jiraanne taasisuu dha. Mala kana ammoo Wayyaaneen uummattoota teessumni lafa isaanii wal daangessu kan akka uummata Oromoo fi uummattoota Kibba Itoophiyaa tokko tokko, uummata Oromoo fi uummata Sumaalee fi KKF jidduutti itti gargaaramteetti. Wayyaaneen kana kan taasiftes ofuma shiitiif jidduu deemtee lolli daangaa uummattoota lama jidduutti akka dhalatu taasisuudhaan harka lafa jalaatiin ammoo isa tokko meeshaa waraanaa hidhachiiftee namoonni qulqulluun akka wal ajjeessanii diina walitti ta’an taasisuudhaani. Edda sana gooteen booda ammoo araarsituu uf fakkeessitee jidduu seenuudhaan ilaalcha yoo Wayyaaneen taayitaa mootummaa irra jiraachuu baatte “biyyi nagaadhaan jiraachuu hin dandeessu” ilaalchi jedhu akka jiraatu taasisuu yaalaa turte. Hooggantootni Wayyaanee har’as kana hin godhan jechuun waan hindanda’amneef uummattootni keenya itti dammaqanii akka ilaalan hubachiisuu barbaanna. Keessumaa ammoo waggoota digdamii-shanan darbaniif taayitaa mootummaa gara garaa fi hojja dhuunfaa gargaarsa mootummaa qabu irratti bal’inaan bobba’anii kan turan miseensonni fi deeggartoonni Wayyaanee komii daandii sirrii ta’een isaanitti dhihaatuuf hiika dhugaa hintaane kennuudhaan sochiiwwan uummattootni Ittoophiyaa sirna Wayyaanee balleessanii bilisummaa gonfachuudhaaf taasisan “jibba uummata Tigree” irratti kan hundaaye fakkeessuu akka yaalaa turan hubatameera; qabsoo amma gaggeeffamaa jirus jibba uummata Tigray irratti kan hundaaye fakkeessaa akka jiran ni beekama. Hooggantootni Wayyaanee kana biras darbanii deemuudhaan yoo isaan taayitaa irra jiraachuu baatan uummatni Tigraay rakkoo guddaa keessa akka seenu (kana jechuun, yakki isaan amma uummattoota biyyittii biraa irratti raawwachaa jiran gaafa isaan taayitaa irra bu’an uummata Tigraay irratti kan raawwatamu) taasisanii sodaachisaa jiru. Dhugaan jiru garuu kana irra baay’ee fagoo dha. Uummatni Tigraay hooggantootni Wayyaane har’a mootummaa qabatanii biyya bitaa jiran otoo hin dhalatiin (otoo hin jiraatiin) ummattoota Itoophiyaa biraa wajjin biyya waliinii tokko keessa jaalala, obbolummaa fi walkabajuudhaan jiraachaa akka ture beekamaa dha. Yakka hooggantoota Wayyaaneetiin waggoota digdamii-shanan darbaniif raawwatamaa turetu uummattoota keenya addaan baasee akka ija wal shakkuu fi ija jibbaatiin wal ilaalan taasise malee uummattootni Itoophiyaa kamiyyuu kaabaa amma kibbaatti, bahaa amma dhihaatti, walakkeessa biyyaatii amma daangaatti akka diinaatti wal ilaalanii hinbeekan. Badii Wayyaaneen amma adeemsisaa jirtu irraan kan hafe qaamnumti (dhaabnumti) siyaasaa kamiyyuu ammoo uummata tokko akka uummataati diina uummata biraati jedhee hin beeku. Qabsoon amma naannoo Oromiyaa fi Amaaraa akkasumas naannoowwan biyyittii biraa keessatti adeemsifamaa jiru uummattoota Itoophiyaa hunda, ummataa Tigraayis dabalatee, sirna ukkaamsaa fi cunqursaa Wayyaanee jalaa bilisa baasuuf kan gaggeeffamuu dha. Qabsoon uummata Oromoo inni ji’oota kudhan lakkofsises ta’ee qabsoon uummata Amaaraa deeggarsa dhalattoota Tigraay tokko tokko kan argateefis xiyyeeffannaan isaa akka hooggantootni Wayyaanee fakkeessuu yaalan sochii jibba uummata Tigraay irratti hundaaye ijaa hin taaneefi. Kanaafuu, qabsoon adeemsifamaa jiru qabsoo haqaa kan uummattoota Itoophiyaa hunda bilisa baasu waan ta’eef uummata cunqurfamaa Tigraay dabalatee uummattootni biyya Itoophiyaa hundiyyu qabsoo bilisummaadhaaf taasifamaa jiru irratti akka qooda gahaa ta’e fudhatan irra deddeebinee waamicha waliinii dhiheessina.
3. Waantota guyyaa guyyaadhaan raawwatamanii fi odeeffannoowwan dhagahaman irraa akka hubannutti biyyi keenya haala baay’ee nama yaaddessuu keessa jirti. Haala yaaddessaa ta’e kana gara tolutti geeddaruu yoo dadhabne ammoo, kan biraa hafnaan jireenyi biyyittii mataan isaayyuu yeroon itti gaaffii keessa galu fagoo ta’uu dhiisuu danda’a. Badii biyyaa kana yaalii qaama tokkoo duwwaadhaan hambisuun waan hindanda’amneef qaamonni “dhimmi biyya sanaa nu ilaala” jedhan hunduu qooda isaan irraa eegamu fudhachuu qabu. Yeroo murteessaa ammaa kana dhaabbileewwan mootummaa gara garaa keessa muudama siyaasaatiinis ta’ee ogummaa saaniitiin tajaajila kennaa kan jiran hojjattoonni mootummaa, akkasumas loltoonni kutaaleewwan ittisa biyya gara garaa keessa jiran qaamota dhimmi biyya kanaa ilaalu keessatti akka ilaalaman wal nama hin gaafachiisu. Kanaafuu, yeroo ammaa kana qaama mootummaa Wayyaanee keessatti siyaasaan muudamuudhaanis haa ta’u ogummaa barumsa keessaniin argattaniin sadarkaa itti gaafatamummaa gara garaa qabattanii hojjachaa warri jirtan, miseensota ittisa biyyaa akkasumas miseensota poolisii warri taatan hundi, mootummaan tajaajilaa jirtan kuni biyya keenya gara badii guddaatti gaggeessaa akka jiru hubattani mooraa seenaa dogoggoraa keessaa baatanii qabsoo uummattootni biyya keenyaa bilisummaadhaaf taasisanitti akka dabalmtan waamicha keenya isiniif dhiheessina. Yakka uummata bilisummaadhaaf qabsaawaa jiru wajjin akka hin dhaabbanne isin taasisu amma hin hojjannetti ammo, balballi qabsoo bilisummaa isiniifis banaa ta’uu isaa akka hubattan barbaanna.
4. Dhaabonni siyaasaa sirna Wayyaaneetiin mormitanii fi mirgi demookiraasii fi bilisummaa uummattoota Itoophiyatiif akka kabajamu daandii adda addaatiin qabsoo gaggeessa jirtan, waggoota digdamii-shanan dabraniif haala bibittimeen qabsoon gaggeessaa turre bu’aa barbaannu akka nu hin argachiifne yookii ammoo bakka gahuu barbaannun akka nu hin geenye hubattaniittu jenneetu amanna. Hinjifannoo argachuu barbaannu argachuudhaafis ta’ee iddoo gahuu barbaannu qaqqabuudhaaf walitti dhiyaanne wal mari’anne akka gurmuu cimaatti walin hojjachuun baay’ee barbaachisaa dha. Kanaafuu, kopha kophaa deemuu dhiifnee akka gurmuu cimaatti qabsoo gaggeessuu akka dandeenyuuf dhaabota sirna Wayyaaneetiin mormuudhaan beekaman walitti fiduudhaan walii galtee dhaabota demookiraasiidhaaf falman hammatee fi hundee bal’aa qabu tokko ijaaruudhaaf tarkaanfii calqabamee akka waliin taanee baldhifnu waamicha keenya isiniif dhiheessina.
Bilisummaa fi haqa uummata hundaaf!!
Adda Demookiraatawaa Oromoo fi Sochii Demookiraasii fi Tokkummaa Arbanyoochi Ginboot 7
Fulbaana 2016.


text:
Ripxe loltoonni Yemeni kanneen Houthi jedhaman ijoollee umuriin isaanii hanga waggaa 15 dabalatee adda waraanaa irratti akka isaan lolaniif fo’ataa jira jechuu dhaan Amnesty International beeksisee jira.
Maatiiwwan ijoollee dhiiraa afur kan umuriin isaanii waggaa 15-17 gidduu jiru gareee mirga namaa kanaaf akka ibsanitti ijoolleen kun ripxe loltoota sanaan kan fo’aman Sana’aa keessaa ti.
Akka gabaasa har’a ifa ta’etti ijoollee sana keessaa lama bakka buutota Houthi kanneen mana barnootaa amantii keessaan kan fo’aman yoo ta’u maatiin isaanii quba hin qaban.
Amnestii International damee Beerutittiitti aanaa directorao kan ta’an Samah Hadis akka jedhanitti humnootiin Houthi ijoollee kana maatii isaanii jalaa fudhatanii ijoollummaa isaanii adda waraanaa bakka isaan du’uu danda’anitti akka dabarsan dirqisiisu jedhan.


text:
Angawoonni US balaa helicopteraa hoogganaa garee mormituu Zimbaabwee Roy Bennett fi haadha warraa isaanii namoota ka biroo sadii waliin galaafatee qorataa jiran.
Poolisiin akka jedhetti helikoopterittiin roobii halkan ganda baadiyyaa gaarreeniin marfame kutaa kibba gama dhiyaa New Mexico daangaa kutaa Colorado cina jiruttu kuftee caccabde.
Balaa sanaan namni balaan madaa’uu irra ga’eef lubbuun hafetu gargaarsa waammate.
Bennett haadha warraa isaanii waliin maaliif gara New Mexicotti imalaa turan hin beekamin jira.
Kan umuriin waggaa 60 Bennett nama hiyyeeyyii gargaaruuf falmanii fi momrmituu prezidaan Roobert Mugaabee kan xumura waggaa darbee aangoo irraa buufamanii turan.


text:
– Qormaatota kaleessaa, kan har’aa fi kan boruu –
Berhanu Hundee
Kutaa Kudhasadaffaa
Barreeffama kutaa kurnaffaa keessatti akkan ibsuu yaaletti, waayeen Muummicha Ministeerotaa (MM) haaraa Dr Abiyyi Ahmad Oromoo yaadaan ammallee bakkee (iddoo) lamatti akkuma hiretti jira. Yaadni ani achitti ibse akkuma jirutti ta’ee, garuu haasa’a adda addaa MM godhaa ture fi akkaataa inni hojii isaatti seenee jiru har’allee Oromoota waliin mormisiisaa jira. Akka hubannoo kiyyaatitti Dr Abiyyi erga MM ta’ee hojii isaa eegalee kaasee dogonggora adda addaa akka godhe dhara waan ta’u natti hin fakkaatu. Dhimma kana laalchisee barreeffa kana keessatti yaada tokko tokko kaasuun yaala.
MM Dr Abiyyi deeggarsa Oromoo hundaa argachuu fi hojii isaatiinis milkaa’uuf maal godhuu qaba?
Fedhii fi kaayyoon isaa kan dhuunfaa maal akka ta’e sirriitti beekuun rakkisaa ta’ullee; akka dura taa’aa AWDUI fi MM biyyattii tanaatitti wanta inni dursa kennuufii barbaadus isumaaf dhiisnee; garuu akka ilma Oromoo tokkootitti duula irratti banuurra mee yeroo xiqqoo kennineefii ofsirreessuu isaa haa laallu. Yeroo kennuufii yoon jedhu yaadni kiyya warra hojii isaatiif yeroo isa barbaachisa jedhanirraa adda. Ani wantin jechuu barbaade, dogonggora godhaa jiruuf akka hubatuu fi sirreessuuf yeroon haa kennamuuf jechaan jira. Kunis akka ilma Oromoo fi Obboleessa keenya tokkootti laaluudhaani.
Dr Abiyyi akkuma MM ta’ee muudameen silaa hojiin isaa kan duraa waajjira isaa seenee dafee kaabinee ijaaree; hojiilee hatattamaan hojjetamuu qaban tartiibaan lafa kaayee; isaan kana hojiidhaan agarsiisuu calqabuutu irra ture. Sana godhuu dhiisee, akkuma argamaa jiru, hojii isaa Naannoleerra deemuudhaan eegale, ammas ittijira. Waan kana godhuuf inni sababa mataa isaa qabaachuu mala. Tilmaama kiyya boodan itti deebi’a. Haa ta’u malee, hojiilee hatattamaan hojjetamuu qaban sana hojjechuun hafee; siriidhaa waan Oromoo madeessan tokko tokko haasa’a isaa keessatti darbachuun akka uummatni abdii isarraa kutatan taasisaa jira. Kana, sana jedhee irra deebi’uu waanan hin barbaadneef, dogonggora hojjetaman sana sirreessuuf ammas yeroo qaba.
Hojiin hatattamaan hojjetamuu qabu maali?
Akkuma beekamu Labsiin Yeroo Muddamaa – LYM (State of Emergency) kan deebi’ee labsameef sababni isaa: uummata ukkaamsuuf, maqaa nagaa fi tasgabbi eegsisuutiin karaa faallaa ta’een uummata nagaa dhoowwuuf, akka nagaan bahanii hin galle godhuuf, nama hidhuuf, dararuuf, dubartoota gudeeduuf, ajjeesuuf akkasumas qabeenya saamuuf karoorfatamee waan godhamee dha. Dhugaa kana warri AWDUI keessa jiran hunduu sirriitti beeku. LYM kun immoo caalaatti kan miidhaa jiru addatti uummata Oromoo ti; Oromiyaarratti xiyyeeffate; humna Qeerroo laaffisuuf ittiyaadamee godhame; kan hunda caalaa nagaa dhabes uummatuma Oromoo ti; kan jumlaadhaan hidhamaa jirus uummatuma kana. Hojiin hatattamaa MM silaa isa kan dhaabsisuu danda’uutu irra ture. Kana godhuuf ammaaf humna dhabullee, Seerri fi Heerri biyyattii sanaa garuu aangoo isaaf kenna.
Erga LYM uummatarraa akka ka’u godhamee fi uummatnis nagaa fi tasgabbii argate booda Naannoleerra deemuun itti aanee dhufuu ni danda’a ture. Kuni osoo hin ta’in hafee; kunoo uummata keenya har’allee miidhaan meeqa irra gahaa jira. Kuni ta’aa osoo jiruu; kanaaf mala ykn fala barbaaduu dhiisee, Dr Abiyyi Sabboonummaa Oromoorratti olola oofuun, dhiibee gandatti galchuu yaaluun isaa uummatni akka abdii isarraa kutatu taasisa. Dubbii gabaabsuuf, Dr Abiyyi deeggarsa uummata Oromoo bal’aa argachuu fi seenaa boonsaa hojjechuu kan fedhu yoo ta’e, LYM dafee akka uummatarraa ka’u godhuu qaba. Uummata Oromootti abdii horee of duuba hiriirsuu danda’uu qaba. Yoo kana hin goone, innillee gaaga’ama cimaa keessa galuuf deema. Dhugaa kana hubachuu qaba.
MM Dr Abiyy hojii isaa kan calqabaa godhatee maaliif Naannoleerra deemuu filate?
Osoo MM ta’ee hin qaadhimamini fi hin filatamin dura haasa’a yeroo adda addaa godherraa yoo hubannu, namni kun “Itoophiyummaan isaa” hangam cimaa akka ta’e hubachuun nama hin rakkisu. Obboo Lammaa Magarsaa faa dabalatee Itoophiymmaan araada (ኢትዮጵያዊነት ሱስ ነው) jechaa akka turan yaadannoo yeroo dhihoo ti. Waan ta’eef, dararama uummata Oromootiif dursa kennee; LYM kun akka irraa ka’u taasisuu caalaa kan isa dhiphise (cinqe) fi isa yaaddesse tokkummaa biyyattii tanaa waan ta’eef, osoo uummatni keenya dhiigaa fi du’aa jiruu; isa kana dhiisee Naannoleerra deemuu fi uummattoota sossobuu filate. Adeemsa kana keessatti immoo alagaa gammachiisuuf jedhee Sabboonummaa Oromoollee gadi xiqqeessuu yaale.
Ani kanan jechaa jiru, waan dursa argachuu qabuuf dursa kennuun dirqama; uummatni inni irraa dhalate kun miidhamaa osoo jiruu; rakkoo kanaaf mala ykn fala hatattamaa godhuutu irraa eegama jechuuf malee, Naannoleerra deemuu fi uummattoota wajjin haasa’uun sirrii miti jechaa hin jiru. Kuni ta’uu qabaayyu; garuu tartiiba fi yeroo isaa eeggachuu qaba. Kuni waan hatattamaan ta’uu qabuu miti. Jiruu fi jireenya ilma namaa keessattuu yoo laalame, manni isaa diigamaa osoo jiruu; maatiin isaa miidhamaa osoo jiruu; namni mana nama biraa ijaaruu deemu fi maatii nama biraa tiksuu yaalu jiraa? Dura maatii isaa sana miidhaa jalaa baasee; sana booda kan ormaas miidhaa jalaa baasuu dhaqa malee kan ofii manumatti dhiisee, irraa hin deemu jechuu dha. Dubbiin Dr Abiyyi fakkeenya kana wajjin walfakkaata.
Dr Abiyyi dhimma Oromoo kana akka laayyootitti laaluu dhiisee; xiyyeeffannaa guddaa kenneefii; uummata kanarraa miidhaan akka dhaabbatu LYM hatattamaan kaasisuu danda’uu qaba. Yoo kana godhe, milkiin isaas kanaan calqaba; deeggarsa uummata bal’aa Oromoo argachaa deemuu danda’a. Yoo kana hin goone garuu, akkuma miidhaan uummata keenyarratti cimaa deemuun, Dr Abiyyis kufaatii hamaadhaaf ofqopheessaa deema jechuu dha. Seenaa boonsaa hojjechuu osoo danda’uu, seenaa badaa hojjetee akka hin hafne, carraa amma uumameef kanatti fayyadamee uummata Oromootiif beenyaa kaffaluu qaba. Beenyaan kunis xiqqaatee yoo xiqqaate nagaa fi tasgabbii uummata kanaa mirkaneessuu dha. Kun kan argamu immoo yoo LYM uummatarraa hatattamaan ka’ee qofaa dha.
Dhumarratti, akkuman kanaan duras irra deddeebi’ee jechaa ture, gaafiin uummata Oromoo inni bu’uraa jijjiirama xixiqqoo AWDUIn godhamuun (innumtuu kan danda’amu yoo ta’e??) deebii argachuu akka hin dandeenye jala sararuun fedha. Kuni kan argamu qabsoo ittifufuudhaan hireen uummata Oromoo uummatichumaan mirkanaa’uu yoo danda’ee dha jedheen amana. Sirna Wayyaanee keessatti, hanguma fedhe jijjiiramni bu’uraa yoo godhame, gaafii Oromoo ni deebisa jedhee hin yaadu.
Hanga dhimma biraatiin walitti deebinutti nagaan turaa!
Ulfaadhaa!


text:
Abdii Fiixee
Abdii Fiixee waloo, gaazexeessa, barreessaa, fi qabasaawa mirga Oromoo ti. Abdiin meeshaalee sab-qunnamtii adda addaa keessatti hojjachuu fi barreeffamoota walaloo fi asoosamaa adda addaa barreessuun beekkama.
Ijoollummaa Isaa[edit | Lakkaddaa gulaali]
Abdiin kan dhalate Wallagga Lixaa Boojji keessatti yoo ta'u yeroo inni daa'ima turetti maatiinsaa gara magaala Naqamteetti godaanan. Abdiinis maatii isaa wajjiniin Naqamte galuun Naqamtetti guddate. Abdiin barnootasaas kutaa tokkoo hanga kudhanii achuma Naqamtetti kan barate yoo ta'u kutaa kudha-tokkoo fi kudha-lamaa ammoo Najjootti barate. Barnoota sadarkaa lammaffaa erga xumuree booda, Abdiin gara Ameerikaatti godaane. Ameerikaattis mana barumsaa galuudhaan ogummaa fiilmii baratee xumure.
Barreeffamoota Isaa[edit | Lakkaddaa gulaali]
Abdiin jaala barreessuu guddaa akka qabu dubbata. Irra guddinaan walaloo fi asoosama barreessudhaan beekkama. Barreessudhaaf namoota fakkeenya naa ta'an keessaa Onesimos Nasib, Asteer Gannoo fi Dhaabaa Wayyeessaa akka ta'an dubbata.
- Dhoksaa Jireenyaa (Mudde 2011)


text:
Miistar A’oon umriin isaa 31 yoo ta’u, burjaajjii diinagdee raawwateen barbaadamaa tureera.
Kaameeran koonsarticharratti faayidaarra oole fuula isaa adda baasun isa qabsiisera.
Koonsartii magaalaa Naanchaangitti gaggeeffamaa turerratti weellisaa Jaakii Cheeng sirbasaa dhiyeessaa ture.
Miistar A’oonis akka nama fayyaalessaatti sirba dhaggeeffachaa ture.
Chaayinaan kaameeraa xixiqqaa fi sochii addaa to’atan miiliyoona dhibba 1 fi miiliyoona 70 hojiirra oolchiteetti.
Shakkamaan yeroo dheeraaf barbaadamaa tures tiikkeettii seensaa bitachaa karrarra wayita turetti, kaameeradhaan argama.
Poolisiin isa barbaadaa tures battalatti suuraa kaameerichi ergeefin fuulasaa adda baasee bakka taa’etti isa qabee hidhaatti isa darbeera.
Akka poolisiin magaalattii jedhutti, shakkamaan poolisiin deeggarsa kaameeratiin namoota kuma 60 keessaa na hin qabsiisu jedheet yaada ture.
Kaameeraawwan seensarra jiran teeknooloojii addaa; fuula namaa adda baasanii beekan qabu.
Poolisiin Chaayinaa kaameeraa kiyya jalaa shakkamaanis ta’e yakkamaan hin dhokatu jechaa jira.
A’oon haadha warraa isaa waliin magaalaa Zhaangishuudhaa kiilo meetira 90 ofeti koonsarticharratti hirmaataa kan ture.
A’oon kana osoon beekee manaa hin ba’uuyyu jedheera.
Poolisiin Chaayinaa Ganna darbe kaameeraa fuula namaa adda baasee beeku fayyadamuun shakkamtoota 25 to’ateera.
Chaayinaan teeknooloojii kanaan fayyadamtee milkaa’uuf addunyaarraa adda dureedha.
Chaayinaan kaameeraawwan xixiqqaa sochii addaa to’atan amma jiran miiliyoona dhibba 1 fi miiliyoona 70n ala, miiliyoona dhibba 4 tajaajilarra oolchuuf hojjechaa jirti.
Maddi; BBC


text:
Biyya kana keessatti baatilee hedduuf jeeqUmsi siyaasaa gaggeeffamaa eega turee booda gamtaan mormitootaa uummanni akka mormii itti fufuu gaaftan. Kunis prezidaant Jooseef Kabilaa yeroo itti filataman eega xumuratanii booda amma prezidaantii biyyatti jenne hin fudhannu ka jedhu. Kabilaan barri aangoo isaanii Wixata darbe xumurame. GaruU gareen isaanii Kabilaan aangoo irra turu jechaa jiran. Kun aangoo irra turuuf fedhii qabaatee miti jedhu.
Kabilaan heera biyyattiin akka bulan kan beeksiisan ta’us akkuma hogganoota biyyoota kutaa sanaa heera jijjiruu fedhan. Mormii kanaaf kanneen hiriiranii fi humnootii nageenyaa giddutti walitti bu’iinsi erga uumamee booda hiriiruun dhorkamee jira. Yoo xiqqaate namni digdami ajjefameera gabaasa jedhu Tokkummaan mootummotaa qorataa jira.
Gaabaasa sagalee kana cuqaasuun dhaggeeffadhaa


text:
Addunyaan bara 2016 dhumachuuf deemu kana ispoortii hedduu irratti dorgomte.Atileetota haaraa kuma hedduu biyya biyyaa walti dhufanitti garuma jiranitti diidatti walii yaahee jabeennaa fi dandeetti ufii addunyaa agarsiisfate.
Olompikii,parliymipik,dorgommii kubbaa miilaa,atileetiksii fi waan hedduu irratti dorgomtee medaaliyaa kuma hedduutti guuratte.
Olompikii Riyoo,Biraazil:
Dorgommiin tun dorgommii atileetota kuma hedduu irrattiw al morkatan.Gazexeesitota addunyaa 11,000 tahanitti oduu tana afaan afaaniin addunyaatti himuuf itti yaahe.
Amerikaan atileetota 500 tahan Oolompikii Riyootti dorgomsiifatte. medaaliyaa 121 haratte tokkeessoo taate.Medaaliyaa kana keessaa warqiin 46.
Gireet Biriteyen medaaliyaa 67 argatte kana keessaa warqii 27n galatte.Chaayinaan sadeessoo baatee medaaliyaa 70 guurrattee kana keessaa warqii 20.
Keenyaa medaaliyaa 13 kana keessa warqii jaha argatte.Itoophiyaan medaaliyaa saddeetiin galattee kana keessaa warqiin tokko.
Federeshiiniin Waldaa Atileetiksii Addunyaa(IAAF) Almaaz Ayyaanaatii fi atileetii Jameeyikaa Useen Booltii (athletes of the year) atileetota bara 2016 jajjaboo jedhee badhaase.
Almaaz Olompiki Riyoo bara 2016 irratti M10,000 rekordi haaraan mootee warqii badhaafamtee M5000 ammoo naasii argatte.
Useen Boolti dorgommii Olompiki sun irratti M100,200 fi 400 moohee warqii guurratee.Nama kun duruu hin cehuu hin ‘akak qaanqee xinniqa’ jedhanii maqaan addunyaatti beekama.
Itoophiyaan bara 2016 keessaa haga ammaa barreessuutti jirru kanatti akka bulchootii atileetiksii federeshiinii jedhanitti biyya alaatti dorgommii gugurdoo torba irratti dorgomte biyya keessatti ammoo dorgommii 15 qopheessitee dorgomsiifatte. Egerillee hagas caalaa qopheessina jedhan bulchootii.
Atileetota miidiyaan addunyaa bara 2016 keessa waan isaanii guddisee dubbate tokko Fayyisaa Leellisaati. Fayyisaan atileetota addunyaa irratti dirree dorgommii keessatti mallattoo mormii agarsisani wantii warri jedhee fi tolche mataa dubbii addunyaa taate keessaa tokko tahe.Mallattoo mormii Oromoo Fayyisaan istaadiyoomi Riyoo keessatti agarsiisee fi wantii innii agarsiiseef oduu media addunyaa taate.Rakkoo Oromoon keessa jirtu agarsiisuuf mallattoo sun agarsiise jedhee Amerikaa fi garuma deemu cufatti himaa bahee ammallee ittuma jira.
Huffington Post mata-duree oduu isaa irratti Fayyisaa fi atileeota addunyaa bebeekamoo mallattoon jarii dorgommii keessatti agarsiise istaadiyoomii chochoote jedhee oduu isaa gugurdoo bara 2016 keessatti mataa duree tolchee barreese.
Waancaa kubbaa miilaa dubratoota Afrikaa ta baranaa Naayjeeriyatti moo'e. Naayjeeriyaan biyya dorgommii tana qopheessite Kaameruun 1-0 moote marroo saddeetessoof waancaa fudhatte.
Dorgommii kilaboota Ingiliish EPL eegii jalqabanii amma torbaan 18 keessa jiran. Chelsiin ta hardhaa kilabii Bournemouth, 3-0, moote waliin dorgommii EPL 12 waluma gula mootee seenaa hojjatte.Amma kialbii Arsenaalii bara tokko keessa adoo hin moohamin marroo 13 geette gahuuf deemti.
Gama atilletiksiitii ammallee atileeti Genzebee Dibaabaalleen atileetii bara 2016 keessallee fiigicha M1500 fi 5000 dabalee rekordii hedduu qabachuun beekamtu keessaa tokko taate. Leenjisaa isii Jaamaa Ademilleen baruma 2016 keessa qorsa akka namii cehee hin dadhamne nama tolchu irratti argani jedhanii Ispeens keessatti qabanii qorachaa bahan.
IAAF bara kana keessaa atileetota biyya hedduu fkn Keenyaa,Raashiyaa fi biyya akka akkaa qorsa humna namaa kennu fudhatanii dorgoman jedhee hedduu dorgommii keessaa baasee badhaasallee irraa guurrate.
Gama kubbaa miilaatin barana Kiristiyaanoo Ronaaldootti badhaasa FIFA ka Balloon D’or jedhan argate.
Badhaasii kun ka atileeti taphaan beekamaa tahe kophee warqii badhaasan. Ronaaldoon dhalotaan Portugiizii kilabii La Liga keessatti garee Real Madriidiif taphata.
Sadarakaa FIFA kubbaa miilaa dhiiraa addunyaan 2016
1.Arjentiinaa
2.Biraazsil
3.Jermenii
4.Chiilee
5.Beljiyeem
28.Amerikaa
Afrikaa keessaa
1.Senegaal-----addunyaatti 33esoo
2.Kotidivoori---addunyaatti 34essoo
3.Tuniziyaa----addunyaatti 35essoo
4.Masrii---------addunyaatti 36essoo
Sadarakaa FIFA kubbaa miilaa dubartootaa bara 2016
1.Amerikaa
2.Jermen
3.Faransaay
4.Kanadaa
5.Ingilaandi
Afrikaa keessa
1.Naayjeeriyaa ----akka addunyaatti 35essoo
2.Gaanaa--- -------akka addunyaatti 45essoo
3.Kaameruun ------akka addunyaatti 47essoo.
Shaampiyoonaan waancaa kubbaa miilaa kilaboota addunyaa (FIFA World Cup Clubs 2016) barana Jappaanitti qopheessan kilabii Real Madriid.
Kilabiin tun tana waliin marroo sadii waancaa akkanaa moote. Real Madrid kilabii Jappaan Kashimaa Antilers 4-2 garaftee waancaan galatte. Goolii afran tana keessa Ronaaldoon sadii saaphannaatti caqqaalate.Awurooppaan tana waliin marroo 13 waancaa akkanaa moote jechuu.
Dorgommiin Kilaboota waancaa kubbaa miilaa tana kilabii tokko tokkotti ardii addunyaa torbaanuu keessaa filatamee Muddee 8-18 taphachaa bahe.
Dorgommii kialbootaa waancaa kubbaa miilaa addunyaa baranaatiif gama Afrikaatii kilabii Afrikaa Kibbaa Mamelodi Sundowns F.C. dabrel
Addunyaan baruma baraan jabeennaa fi dandeettii gama ispoortiitiin qabdu wal agarsiifachuuf dirreetti walii yaati.Baruma baraan atileetotii haarahii waan mamaa hojjatan jalaa oli bahaa dhufan.


text:
Kan torbanneen lamaa oliif sabaa-himaa yokaan miidiyaalee hawaasummaa irratti maxxansamaa ture, mormiin tajaajila taajila-dhaabinsi mormii Oromiyaa keessatti har’a bal’inaan godinaalee hedduu keessatti jalqabuu isaa jiraattonni dubbataa jiran.
Arsii Lixaa, magaalaalee Dodolaa fi Shaashemannee irraa, Godinaa Baalee, magaalaa Roobee irraa, Shawaa Lixaa, magaalaa Mugar irraa, Wallaggaa Bahaa, magaalaa Naqamte irraa akkasumas, Hararghee Bahaa, magaalaa Haramayaaa irraa kanneen duddisne jiraattonni akka jedhanitti, uummatni baadiyyaa gara maagaaleetti hin baane. Suuqileen, manneen nyaataa fi manneen daldalaa ka biroon irra-jireessatti cufaa oolan. Geejibnis heddumminaan dhaabatee jira. Akka jecha mormitootaatti, akka lakkoobsa Itiyoophiyaatti haga Fulbaana lamaatti itti fufa, mormiin kun.
Gaaffii fi deebii jiraattota kana waliin geggeessame guutummaa isaa dhaggeeffadhaa


text:
Prezidaantiin Yunaayitid Isteets, Doonaald Traamp, daarektarri CIA – Maayik Poompihoo magaalaa Piyoong-Yaang keessatti, hoogganaa Kooriyaa Kaabaa – Kiim Joong-Un waliin iccitiin walga’uu isaanii har’a mirkaneessanii jiran.
“Walga’ichi qajeeltoon geggeessame . Hariiroon gaariin uumamee jira” jechuun, fuula Twiterii isaanii irratti kan barreessan – Prezidaantiin Yunaayitid Isteets, “Korri geggeessamu maal maal akka of keessatti qabatu hojjetamaa jira. Niyukilara dhabamsiisuun addunyaadhaaf waan gaarii dha. Kooriyaa Kaabaaf illee akksuma” jedhan.
Kaleessas, Prezidaant Traamp, “Yunaayitid Isteetsii fi Kooriyaa Kaabaa walga’ii sadarkaa ol’aanaa geggeessan” jedhanii turan. Garuu, gad-fageenyaan hin ibsine.
Kan lafa bashannanaa prezidaant Traampitti isaan daawwatan - Muummichi-ministaraa Jaappaan – Shiinzoo Abes, kaleessa, tarkaanfii preizidaat Traamp faarsanii, “tarkaanfiin akkanaa gootummaa barbaada” jedhanii turan.