text:
Lammiileen Naayijeeriyaa ‘biyya kana jiraachuu mannaa Yuukireeniif loluu wayya,’ jedhan.
Baatii darbee wayita Raashiyaan weerara Yuukireen irratti bante, lammiin Naayijeeriyaa kan waggaa 27 Otaah Abirahaam battaluma deebii kenne.
Bilbilasaa kaasuunis karaa toora tiwiitaraatiin ”garee kanatti makamuun barbaada” jechuun barreesse.
Abirahaam bakka waraanichaatirraa fageenya km 8,700 irratti magaalaa Leegoos keessa jiraata.
Barnoota Falaasaamaan kan eebbifame dargaggoon kun, darggaggoota Afriikaa dhibboota keessaa tokko yoo ta’u, kaan achuma Naayijeeriyaa, Keenyaa, Seeneegaal, Afriikaa Kibbaa fi Aljeeriyaa irraa Yukireeniif hiriiranii Raashiyaa waraanuuf hayyamamoo ta’u ibsan.
Irra caalaan isaaniis hiyyummaa biyya saanii keessatti isaan mudatu jalaa bahuufidha.
”Akka waraana ta’e ni beekna, tapha ijoollees miti,” jedha wayita BBCtti himetti. ”Garuu ammoo Yuukireen keessatti loltuu ta’uu wayya asi jiraachu mannaa.
”Tarii yoo waraanni xumurame akkan achi jiraadhu naaf hayyamamus danda’a. Kana malees goota ta’ee diina waraana.”
Erga pireezidantiin Yuukireen Volodimiir Zeleniiskiin loltoonni biyyoota biraa akka isaanitti makamaniif waamicha taasiseen booda, namoonni kuma 20 ta’an addunyaa guutuu irraa Yuukireeniif loluuf hayyamamoo ta’uun gabaafameera.
Mootummaanis kanneen paasportii sirriifi leenjii waraanaa qabaniif yeroodhaaf ulaagaalee Viizaa kaasuun meeshaa dhiyeessuufi mindaa kanfaluuf jira.
Haata’u malee waraanaan booda loltoonni biyya biraa biyyattii keessa akka turaniif hayyamamuu ilaalchisee ammatti wanti barame hin jiru.
Keretii Usorooh lammii Naayijeeriyaa magaala guddoo biyyatti Abujaa keessa jiraatudha. Innis Yuukireeniif loluuf barbaachunsaa gonkumaa kan badhaadhina barbaachuu ykn waa’ee lammummaa argachuutiin wal hin qabatu jedha.
”Ani jireenya gariin jiraataa jira. Osoon gara Awurooppaa imalu barbaadees karaa barnootaa gochuu nan danda’a, karaa waraanaatiin miti,” jedha dargaggoon oggeessa seeraaa kan waggaa 29 kun.
“Dhimmichi isaaf waa’ee kan nama miidhu mo’achuuti- haqni tokkoof dabu haqa hundaaf dabuudha.”
Kaka’umsi namoonni baay’een guyyaa pireezidanti Zeleniiskiin waamicha taasiiseen booda gara Yuukireen deemuun waraana keessatti hirmaachuuf imbaasii Abujaatti dhiyaachuun agarsiisan kunis dippilomaatota Yuukireen kan gammachiseedha.
Haata’u malee mootummoonni Afriikaa hedduun Naayijeeriyaa dabalate lammiileen isaanii Yuukireen keessatti waraana irratti akka hirmaatan hin barbaadan.
Naayijeeriyaatti qondaalli imbaasii Yuukireen tokko akka jedhaniitti, Afriikaanoonni akka isaaniif lolaniif balaliinsa isaaniitiif kanfaltii hin raawwataniif. Kanaafuu namoonni ofii saaniitiif kanfalachuun Awurooppaa gahuu qabu jedhan.
”Lammiilee biyya alaa fedhiin hirmaataniifi bu’aaf hojjatan jidduu sararri jiras,” jedhan.
Boodarra ammoo gara kanneen fedhiidhaan gara imbaasichaa dhaqaniif ibsa kennaniiru.
Seenaagaal gama siheetiin lammiileen ishee akka waraanicha keessa hin galleef akeekkachiisuun, Ambaasaddarri Yuukireen kan Seneegaal jiru barreeffama namoota feedhiin duuluu barbaadaniif waamicha taasisuu akka fuula facebook isaanii irraa buusaniif gaafatana.
Waamicha taasifamees ”seeraan alaafi gochaa seeraan adabamu qabuudha” jedhan.
Ministeerri Dhimma Alaa Aljeeriyaa gamasaatiin imbaasii Yuukireeniif ajaja walfakkaataa dabarsan.
”Biyyi kiyya ‘deemuu hin ayyamu’ jettee jirti. Ministira Dhimma alaatiif barressuu yaaleera. Deebii naaf hin kennine garuu irra deebi’een yaalaa,” jedhe lammiin Aljeeriyaa dargagoon waggaa 28, Belhaadj Haani Amiir BBCtti yoo himeetti.
”Yuukireen deemuun barbaada, garuu waraanni kun dafee akka xumuramuun abdadhas.”
Ambaasaaddarri Yuukireen Afriikaa Kibbaa, Mozaambiik fi Botsiwaanaa, Liyuboov Abraavitov BBCtti akka himaniitti, Afriikaa Kibbaa irraa namoonni dhibbaan lakkaa’aman lolatti makamuuf ykn dandeettii hojii namoomaarra hojjachuuf tolee jedhaniiru.
Garuu mootummaa ishee iraa ajaja eeggataa waan jirtuuf gaaffii isaanii kanaaf deebii kennuu hin dandeenye jette.
Afrikaan Kibbaa waraana keessatti hirmaachuun bu’aa argachuu irratti seera cimaa qabdi.
Garuu ammoo beeksiifni namoota ‘idil-addunya’ irraa Yukireeniif loluuf fedhii qaban waamuuf imbaasiwwan biyyoota afriikaa keessaa hin dabalatu.
Bakka bu’oonni marsariitii akka mirkaneessaniitti biyyoonni Afriikaa tokko tokkoo sababii ”dhorkaawwan seeraatiif” haqamaniiru.
‘Obboolaa Raashiiyaa’
Aljeeriyaa, Seeneegaal fi Afrikaan Kibbaa biyyoota Afriikaa 17 kanneen 54 keessaa weerara Raashiyaan Yuukireen irratti raawwatte walgahii UN irratti osoo hin balaaleefatiin hafaniidha. Kunis Raashiyaa waliin jibba uumuu waan hin barbaadneefiidha.
Raashiyaan dhiibbaa ishee Afriikaa keessatti waan babal’ifatteef deeggarsa hin dhabdu.
Keessattuu gama damee waaraanaatiin biyyoota akka Kaameeruun, Libiyaa, Maalii fi Sudaan keessatti hidhattootaa ykn milishoota riphee loltootaa waraanuun gargaaraa jirti.
Waraabbiin viidiyoo loltuu Kaameeruun ”obooloota Raashiiyaatti’ dabalamuuf dhaadatu intarneetii irratti qoodamaa ture. Haata’u malee BBC madda walabaa irraa kan hin qulqulleeffannee yoo ta’u qaamooleen mootummaas deebii hin kennine.
Jimaata darbe Ministirri Ittisa Raashiyaa Sargee Shoiguu ”loltoonni 16,000” biyyoota jiddugala bahaa keessaa waraanaa Raashiyaa waliin hiriiranii loluuf waliigalaniiru jedhan. Kun ammoo kan kanneen Afriikaa Bahaa irraa haa dabalatuu haa dhiisuu hin baramne.
Garuu ammoo motummoonni Afriikaa qaccarrii lammiilee isaan dhorkaa jiru.
Abdii kutannaa
Kanneen akka lammii Naayijeeriyaa Daaviid Osaagii Adeeleekee jiraniif kun baayyee kan nama gaddisiisuudha.
Dargaggoon Dhaabbata Fannoo Diimaa keessatti akka hojjataa balaa yeroo hatattamaa ta’uun hirmaataa ture kunis nama umuriin waggaa 21ti. Innis duuluun Yuukireeniif loluu waan barbaadeef xalayaa deeggarsaa dabalatee sanadawwan barbaachisan hunda waliitti qabate jira.
”Anis sanadawwan kiyya walitti qabachuuf kallattiin gara buufata poolisiitti qajeele” jedha ragaan yakka irraa bilisa ta’u barbaachisaa ta’u wayita ibsu.
”Amma garuu imbaasiin nu warra Afriikaa akka hin fudhanne dhagahuu kiyyatti baay’een aaree.”
Innis iimeelii imbaasii Yuukireeniif barreesseen deebii’ee isaaf dhufe. Kanaafuu karaa ittiin daangaa biyyattii itti gahu kan biraa barbaada jira.
“Imbaasii Poolaand kan Naayijeeriyaa keessatti argamuutti gaaffiifi deebii taasiseera,” jedha.
Piriinsi kan warra kaan waliin imbaasii Yuukireen kan Naayijeeriitti argamees, waa’ee haala Yuukireen keessaa irratti caalaa hubannoo qaba.
Yeroosaa dargagguummaa muraasa Raashiyaa keessatti dabarseera. Lammummaa biyya lamaa kan qabu yoo ta’u, akaadaamii loltummaa Raashiyaa keessatti leenjii’eera. Garuu ammoo erga imbaasii Ameeriikaa keessatti argameen booda basaasuun himatamuun yeroo gabaabaaf hidhamee ture.
Kanaafuu waggaa torbaan dura karaa Yukireeniin biyyattii sanaa baqachuu dubbata. Kanaafuu Raashiyaa waraanuuf gammachuun akka hirmaatu dubbata.
“Ani ofiidhuma kiyyaanan deemuu barbaade garuu mootummaan Naayijeeriyaa deemuu hin dendeessan jedhe… isaanis nan kabaja,” jechuun BBCtti hime.


c: text/html

text:
Caamsaa 30,2015 Godina Horroo Guduruu Wallaggaatti FDG uummata Oromoo fi dargaggoota Oromoon Jabbaachuun Walqabatee barsiisotni
Oromoo kan keessatti argaman namootni 12 hidhamuu maddeen Qeerroo gabaasan.
Diddaan Uummataa kallattii hundaan mootummaa abbaa irree Wayyaanee EPRDF/TPLF irratti jabaachuun kan itti fufe yoo ta’uu, Godina Horroo
Guduruu Wallaggaa AANAA AMMUURUU jedhamu keessatti diddaan uummata daran jabaachuun mootummaa Wayyaanee guyyaa irraa gara guyyaatti raafama guddaa keessa galee jira.
Wayyaaneen gaaffii uummataaf deebii kennuu dhabuun ilmaan Uummata Oromoo qaroo biyyaa ta’an qabee hidhuu fi dararaan gochaa diinummaa isaa calaqisiisuu fudhachaa jiraachuun ibsame jira, haaluma kanaan ilmaan Oromoo kanneen barsiisotni Oromoo keessatti argaman AANAA AMMUURUU irra Caamsaa 29/2015 maqaa uummata nurratti kakasuun fincila nurratti gaggeessaa jirtu jedhamuun fi isin miseensota Qeerroo
Bilisummaa Oromooti jedhamuun qabamuun kanneen hidhaman ta’uu madden Qeerroo bilisummaa magaalaa Shaambuu irraa gabaasan.ilmaan Oromoo hidhaman kessaan kanneen maqaan nu ga’ee jiruu keessa:
1.Barsiisaa Arabuu Yaasiin
2.Barsiisaa Jireenyaa Dachee
3. Barsiisaa Gammachuu
4.Dargaggoo Garramuu Biyyansaa kanneen keessatti argamaan AANAA AMURUUtti hidhamuu maddeen keenya gabaasan.mootummaan wayyaanee hidhaa fi ajjeechaan warraaqsaa FDG fi bilisummaa keenya dura dhaabbatus nuti ilmaan Oromoo wareegama kamiifuu of qopheesinee mirga keenyaa fi bilisummaa keenyaa kabachiifachuuf murteeffannee kaane jirra jechuun dhaammata sabboontootni Oromoo dhaammatu.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
President US Barack Obaman gareelee finxaaliyyii tarsiimoo ittiin rukkutuun danda’amu lafa kaa’uu dhaan duulli US garee syria keessaa irratti geggeessitu haleellaa samii irraanii kan of keessaa qabu ata’uu beeksisaniiru. Tarsiimoon isaanii kun seera tumtoota Ameerikaa biraa deebii wal makaa ta’e dhaqqabsiise.
Bulchiinsi isaanii finxaaleyyii kanatti duuluuf gamtaa sadarkaa addunyaa kan uuman si’a ta’u loltoonni US garuu lolaaf gara Iraqitti hin deebi’an jedhan.
President Obaman kaleessa galgala haasaa lammiiwwan Ameerikaaf dhageessianiin tarsiimoo xiinxaltoonni duulli humnootii US hirmaachise kan garee finxaaleyyii irratti geggeessamu fi yeroo dheeraa fudhatuu mala jedhaniif tarsiimoo jiru lafa kaa’aniiru.
Presidentichi akka jedhanitti tarsiimoon sun haleellaa samii irraan geggeessamu kan Iraqiin bira taru bakka xayyaaronni waraanaa US torbanneen darban keessa garee finxaaleyyii Islaamummaa kanneen ISIL jedhaman haleellaa turan dabalata.
shororkeessota kanneen biyya keenya balaa irra buusan bakka isaan jiranitti faana dhoofnee ni adamsina. Sana jechuun ISIL kanneen Syria fi Iraq keessa jiran irratti tarkaanfii fudhachuuf boodatti hin deebi’u.
Kun qajeelfama ijoo kan presidentummaa kiyyaa ti. Yoo Ameerikaa ni doorsisata taate, bakka dhokattee baatu hin qabdu jedhabn.
Duulli sun hammamiif akka geggeessamu yeroo isaa kana hin jenne presidentichi. Angawoonni US hangi tokko garuu waggoota hedduu fudhachuu mala jedhan. Michoota NATO fi mootummaa warra Sunniin hoogganamu akkasumas humnooti mormitootaa yaada madaalawaa qaban kanneen Syria keessaa waliin gamtaa uummachuuf karoorfachuu isaaniis ibsaniiru.
President Obaman akka jedhantti kaayyoon isaa keenya garee finxaaleyyii kanneen dhiyeenya kana gaazexeessota US lama morma muruu dhaan lammiiwwan Ameerikaa rifaasisan kana barbadeessuu dha.
Republikaantichi dura taa’aan koree dhimmootii alaa kan mana maree Ed Royce president obaman garee ISIL dhabamsiisuuf gamtaa uumamu hoogganuu isaanii simatanii jiran. Garuu jedhan Ed Royce tarkaanfii fudhachuuf yeroo dheeraa isaan fudhate jechuun VOAf ibsaniiru.
Gama biraan demokraatichi NY Eliot Engel VOA waliin gaaffii fi deebii geggeessaniin presidenti Obaman garee fincaaleyii ISIStti duuluuf sababaa ga’aa fi cimaa kennaniiru jedhan
White House irraa ibsi kenname akka jedhutti president Obaman hoogganoota mana maree bakka buutotaaf ibsa kennaniin mirkanuu seera tumtoota Ameerikaatiin ala garee ISIL irratti duuluula geggeessamu kan itti fufan ta’uu dubbatan.


text:
Waraanni Bilisummaa Oromoo Lola kallattii garaagaraan irratti baname qolachuun injifannoo guddaa galmeessaa jiraachuu ibse.
“Oppereeshinii Farra Riphee Lolaa” jechuun, qindoomina humnoota Mootummaa Federaalaa fi Naannoleetiin Waraanni guddaan Oromiyaa irratti erga labsamee bubbuleera.
Labasa Waraanaa kana hordofee ammoo keessumaa Zooniiwwan Kibbaa, Giddugalaa fi Lixa Oromiyaatti wal-waraansi guddaan humnoota mootummaa Biltsiginnaa fi Waraana Bilisummaa Oromoo gidduutti deemaa jira.
Ebla 10, 2022 guyyaa kaleessaa waraana jabaa Zoonii Kibbaa Godinaalee Gujii fi Gujii Lixaatti geggeeffamaa ooleen Waraanni Bilisummaa Oromoo lola irratti baname qolachuurra darbee, injifannoowwan gurguddoo galmeessuu ibseera.
Waraana Bilisummaa Oromoo Zoonii Kibbaa Koonyaa Gujii Bahaa keessaa damee tokko kan ta’e, Cibraan Soddom Booroo duula oppereeshinii farra riphee lolaa jechuun narratti baname ofirraa qolataan jira, diinas akka gaariittan adabaa jira jedhe.
Kaleessa Ganama bariirraa eegalee lola kallattii afuriin irratti baname, Waraana jabaa iddoowwan Malkaa Lammii, Malkaa Gubaa, Malkaa Kulee fi Malkaa Roqaa jedhamanitti geggeeffamaa oole irratti injifannoo guddaa gonfachuu kan ibse Cibraan Soddom Booroo, Waraana mootummaan biltsiginnaa bobbaase 168 fixuu, dhibbootaan kan lakkaa’aman madeessuu fi 3 booji’uun lola gama hundaanuu irratti baname qolachuu, gama Dubbi Himaa Idil-addunyaa WBO Odaa Tarbiitiin beeksiseera. Isnaayiperii, Kilaashii Ammayyaa, AKM, Boombii fi Rasaasa gosa garaagaraa kumootaan lakkaa’aman dabalatee, hidhannoo waraanaa fi meeshaalee quunnamtii hedduu booji’uus ibseera. Loltoota waraana keessatti booji’amaniif wal’aansa barbaachisu dhiyeessuun, qabiinsa naamusa waraanaa eeggate taasisaa jiraachuus ibse.
Koonyaadhuma Gujii Bahaa keessa kan socho’u Cibraan Odaa Adoolaa gama isaatiin, Aanaa Waadaraa fi Ganda Gooroo Daraaraa gidduutti waraana Biltsiginnaa Konkolaataa 14 Nageellee irraa ka’uun WBO adamsuuf deemaa ture irratti tarkaanfii fudhateen loltoota Biltsiginnaa 13 battalatti ajjeesuun 15 ol madeessuu ibse. Aanaa Gooroo Doolaa magaalaa Daraaraa seenuun tarkaanfii fudhateenis, loltoota Biltsiginnaa 8 ajjeesuun 11 madeessuu ibseera. Gandichumatti tarkaanfii marsaa 3ffaaf fudhateen loltoota Biltsiginnaa 10 ajjeesuun 7 madeessuu beeksise. Cibraan Odaa Adoolaas lola kaleessa yeroo garaagaraatti taasifame kanaan injifannoo jabaa argachuu kan ibse wayita ta’u, lolli Waraana Bilisummaa Oromoo fi Loltoota Biltsiginnaa gidduutti Gujii gama bahaan geggeeffamu kun itti fufeera.
Gama biroon achuma Zoonii Kibbaatti Waraanni Bilisummaa Oromoo Koonyaan Gujii Lixaa kaleessaa fi dheengadda humnoota mootummaa Biltsiginnaa Federaalaa fi Naannoleetiin bobbaafaman waliin lola jabaatti turuu ibse.
Koonyaa Gujii Lixaatti Cibraan Gumaa Baas Tuulaa Surroo dheengadda ganda Qadiidaa jedhamutti humna naannoo ollaarraa WBO adamsuuf bobbaafame irratti tarkaanfii fudhateen 10 kan ta’an fixuu fi 17 madeessuu ibseera. Humnoonni kunniin uummata Oromoo uummata ollaasaa barootaaf nagaan wajjin jiraataa tureen walitti buusuuf isaan tattaafataa turanidha jedhe.
Humnoonni naannolee ergama Abiy Ahimad baadhatanii waraana isaan hin ilaallanne keessatti bifa garaagaraan qooda fudhataa jiranii fi Uummattoota Obbolaa gidduutti walitti bu’iinsa uummataa uumuuf socho’an gocha isaanii kanarraa of hin qusatan taanaan adabbiin caalu kan isaan eeggatu ta’uu WBOn ibseera. Gama uummata Oromootiinis ofeeggannoon barbaachisu taasifamuu akka qabutu dhaamame.
Gama mootummaa Biltsiginnaatiin waraanicha Abbummaan labsee kan jiru Biltsiginnaan Oromiyaa ibsa baaseen, Waraana Bilisummaa Oromoo guutummaan guutuutti barbadeessuuf duulli waraanaa jabaan eegalameera jedhe. Duulli kun Humnoota Nageenyaa Naannichaa fi Kan Mootummaa Federaalaatiin qindoominaan kan geggeeffamu ta’uus ibseera. Biltsiginnaan Oromiyaa torbanoota muraasaan duras Yaa’ii Caffee irratti Waraana Bilisummaa Oromoo yeroo ji’a tokko hin caalle keessatti guutummaan guutuutti balleessuuf dhaadachuunsaa niyaadatama.
Haata’u malee haalli qabatamaan mul’atu, Odeeffannoon keessoo Biltsiginnaatii OMN yeroo yeroon argatuu fi odeessi maddeen waraanaa irraa nuqaqqaban Oppireeshiniin Farra Riphee Lolaa Waraana Bilisummaa Oromoo guutuutti balleessuuf labsame kun gamanumaan fashalaa’aa jiraachuu agarsiisu. Oppireeshinii Waraanaa Bilisummaa Oromoo dhabamsiisuuf labsame kanaan WBO dhabamsiisuun hafee, humni mootummaa WBO dhabamsiisuuf bobbaafame guyyaa guyyaan harca’aa jiraachuu ragaaleen suuraa fi Suur-sagalee OMN qaamolee garaagaraa irraa argates nimirkaneessu.


text:
Balaa baaburaa Taayiwaanitti mudateen yoo xiqqaate namootni 40 du’an
Taayiwaanitti geejjiba baaburaa namoota gara 500 qabatee ture irratti balaa ga’een yoo xiqqaate namootni 48 du’anii, hedduun madaa’aniiru.
Balaan kun uumame, baaburri kun konkolaataa daandii irraa kaatee hadiida baaburaa irra ba’e waliin aafaan daandii lafa jala deemu irratti yemmuu wal rukute ta’uu gabaafameera.
Lubbu baraartonni daandii lafa jala keessatti baabuura guddaa miidhame jiru kana keessaa namoota lubbuun oolaan barbaadaa turaniiru, namootni tokko tokko balaa kana jalaa ooluuf fooddaa cabsanii baqataniiru.
Baaburri kun ayyaana dhufaa jiruuf namoota fe’ee magalaa gudditti Tayipee irra gara magaalaa Tayutuungitti imalaa ture.
Baaburri kun guutee waan tureef namootni hedduun keessa dhabbatanii ture jedhamee yaadama.
Baabuurri 498 kun geejjibaa babuuraa saffisaa jedhaman keessaa tokko yoo ta’u sa’atii tokkotti km130’n imaluu danda’a.
Balaan Jimaata uumame kun Taayiwan keessatti balaa babuuraa isa hamaa waggootii hedduu booda uumamedha. Pirezdaant Tisayi Ing-Ween maatii namoota midhamaniif jajjabina hawwuun, qorannoon akka taasifamuuf ajaja kenniteetti.
Gaabsni dhiyeenya ba’e namootni 490 baaburicharra akka turanii, namootni 48 lubbuun isaani akka darbe fi 66 kan ta’an ammo maadaa’uu isaani ibsa.
Balaan kun kan uumame akka saatii biyyattiitti ganama gara saatii 3:00 irratti.
Namootni muraasni duddubbee babuuricha kan turan homaa utuu hin miidhamiin kan hafan ta’us, kutaa babuuricha gara fulduraa afran keessaa garuu namootni 100 ta’an baraaramaniiru. Namootni lubbuun isaanii darbe, kan mada’anii fi ugguraman hedduun isaani kanneen kutaa afran kana keessa turanidha.
Namoota lubbuun isaani darbe keessa tokko namicha babuuricha ofaa ture ta’u miidiyaan biyyatti gabaaseera.
Suuraleen bakka balaa sanatti kaafaman konkolaataan hadiida sana cinatti galagalee jiru ni mul’isu. Konkolaataan kun akkamiin daandii irraa kaatee hadiida kanarra akka ba’e hin beekamu.
Namootni hedduun baabura kanarra turan ayyanaa Tomb Sweeping – kan namootni maati fi hiriyyoota isaani du’an yaadachuuf bakka awwalchaa isaani dawwatan- kabajuuf imalaa turan jedhamee yaadama.
Taayiwan keessatti balaan baaburaa guddaa kan jedhamu biraan kan uumame ture bara 2018’tti yoo ta’u, namootni 18 lubbuu isaani dhabaniiru.
Seena biyyatti keessatti balaan babuuraa inni hamaan bara 1991 yeroo baaburri lama wal rukutan kan uumame yoo ta’e, imaltoonni 30 du’anii 112 kan ta’an ammo madaa’aniiru.


text:
Nuti Sheer Itiyoophiyaatti Abaaboo Roozii omishna. Tilmaaman gara hojjettoota 12,500 ta’antu Abaaboo Roozii biqilchuu, sassaabuu, mana abaaboon itti saamsuu irratti maasii sadi keessatti hojjechaa jiru. Hammi Abaaboo Roozii miliyoona 2.5 hanga miliyoona 4 ta’u guyyaa guyyaatti qophaa’ee gara buufata xiyyaaraa finfinnee iddoo gara gabaa Awrooppaa itti raabsamutti ergama. Kunis biqilchitoota Abaaboo Roozii addunyaa keessa tokkoffaa fi dheemshitoota Abaaboo Roozii Awurooppaa nu taasisa.
sheer Itiyoophiyaan kaarboonii irraa bilisa dha.


text:
Ibsa Dabalataa Kan ABO- Dhimma Alaabaa Ilaalchisee Waxabajjii 9, 2022 ABOn, xalayaa gaafa 06-06-2022 lakk.022/xly-abo/2022 gara Partii Kongiresii Federaalawaa Oromoo (KFO) barresseen haalli itti fayyadama …Read More »
Dhimmi rakkoo alaabaa Oromoo ka ar’a eegalameemiti
Shabboo Miidiyaa: xiinxalaa siyaasaa maali mallisaa? Gaammee Galgaloo. Dubbiin Oromoo eessatti akka baddee baruu yoo barbaadde Sirritti caqasi!Read More »
Eenyuutu Mucucaatee? Jawar Mohammed, Dr. Itaanaa Habteeti?
Qaanqee show Habtaamuu: Ittaanaa fii Jawaar dhimma loltuu ABO laalchisee maal jechaa turan?Read More »
Obbo Jaawaar Mohaammad, alaabaa ABO seeraan ala itti dhimma bahuu hin qabu
Addi bilisummaa Oromoo (ABO)’n xalaayaa waxabajjii 06, 2022 dura taa’aa Kongirasii Federaalistii Oromoo, Piroofeesar Mararaa Guddinaatiif barreesseen, Itti aanaa dura taa’aan KFO obbo Jawaar Mohaammad …Read More »
I am hereby resigning from OLF’s CC member and OLF’s membership effective immediately.
“Utubaan haga dhiiban qaba, haga dhiisan qaba” jedha Oromoon. Faranjoonnis ” enough is enough” jedhu. Waan hinhubanne keessatti gubachuun gowwumaadha. To: J/Dawud Ibsa. OLF’s Chairman …Read More »
Daawud Ibsaa KFOn faajjii ABO akka itti hin gargaaramne akeekkachiise
Daldalli yeroo dheeraa itti daldalaa turan ka gaheef hin fakkaatu……jajjabduu dhufaa jirti… Gareen maqaa ABOn “qaca fii shaneetti adda baate kun asiin duraas dhimma maqaa …Read More »
Jawaar Mohamed: “Oromoo nama na qeequuf jettanii wal hin fixina”
“Warra miidiyaa hawaasaarratti na arrabsu dura hin dhaabbatinaa. Ana ittisuu dhiisaa. Ani yaada koo dhiyeessa. Warri naan mormuus, na qeequus yaada isaanii ibsachuun mirga isaaniiti. …Read More »
Gorsa Hanbaa hin qabne
Dhiirti haqaa akkatti dirree baaftee dhugaa jiru lafa keessi.Karaa Oromoon irra deemuun barbaachisu ummatatti garsiifti.Dargaan gola keessatti dahattee odoo waan dubbatame sirrtitti dhaggeeyfattee hin hubatin, …Read More »
Dr. Ittanaa Habtee, “Jawaar Mohamed Abiyyi waliin qaamaan wal arge mariyatee jira”
Ibsa Gamtaa Paartilee Mormitootaa Irraa Kenname
Adeemsa raawwii marii biyyaalessaa ilaalchisee garaagarummaa yaadaa mootummaa fi qaamolee dhimmi ilaallatu gidduu jiru ilaalcha keessa galchuudhaan, yaadaa fi tarsiimoo sirna dimokiraasii dhugaa gadi dhaabuudhaaf …Read More »


text:
Addunyaan har’a keessa jirru kun , tokko isa tokko liqimsee, bakka bal’ifatee kan itti jiraachuu barbaadudha yoo jenne, dhugaa irraa fagaachuu hin ta’u. haqi addunyaa …Read More »
Fira jennee walitti hin dhiyaannu, diina jennee walirraa hin fagaannu, waayeen keenya kun maali?
Abdii Boruutiin Oromoon yoo mammaaku: “Ibidda fira jedhanii itti hin siqan ykn harkaan hin qaban, waan nama gubuufi; diina jedhanii irraa hin fagaatan, waan isa barbaadaniifi” jedha. …Read More »
HUNDA DURA, BIYYAA FI UMMATA KIYYAAF !!!!!!
Y.G(2005) Namni ykn humni yk Biyyi tokko , Qabsoo gaaffii mirgaa wayita gaggeessu, bu’urri murannoo isaa mata duree har’aa kana ta’uu, kan haalu jira …Read More »


text:
Seenaa keessatti yeroo duraaf, lammii Afrikaa fi dhalata Ugandaa ka ta’an Dr. Elly Katabiraatiif barcuuma hogganummaa hawaasa Eedsii kan addunyaa kennudhaan konfrraansiin sadarkaa adunyaatti Eedsii ilaalchisee VIenna, Austria keessatti geggeessamaa ture xumuramee jira.
Dr. Katabiraan haasawa dhagesisaniin, kanneen vayrasii HIV waliin jiraatan gutummaa addunyaa irratti dhaqqabuu akka danda'amutti, biyyonni duureeyyiin waadaa mallaqa kennuuf seenan akka eegan gochuuf dhiibu qabna, jedhan.
Mata dureen Gumii Eedsii kan bara 2010 “Mirgii keenya asumatti ammuma” ykn afaan Ingliziin “Rights here, right now “ ka jedhu ta’uu kan ibsan, hirmaataan gumii kanaa obbo Seeyifuu Taaddasa “Keer-Itiyoophiyaa" irraa, waa’een Afrikaa gumii kana irratti ilaalcha guddaa argachu isaa ibsan.
Keessumaa Afrikaa Kibbaa keessatti dhimma Eedsii irratti hojii guddaan hojjetame ajaa’ibsifannaa guddaa argachu dubbatanii, haati otuu vayirasii HIV qabduu ulfoofte akka vaayiresicha mucaatti hin dabarsinee ittisuu gama ilaallateen akka daranuu gad-fageenyaan hojjetamuu qabu hubachiisan, Obbo Seeyifuunn.
Adunyaa irratti namni marti Vayirasiin HIV qaama isaa/ishee keessa jiraachuu fi dhiisuu baruuf carraa argachu qaba, yaadni jedhu jabinaan irratti mari’atamuu isaa kan ibsan obbo Seeyifuun, aadaan fuudhaa fi heerumaa boodatti hafaa fi barmaatilee boodatti hafoon, gama faca’iinsa vayirasii Erdsiin qoodni qaban hedduu tahuu ibsuun,uummata barsiisuun barbaachisaa ta’uu illee dubbatan.
Mallaqni gargaarsaan kennamu kallattiidhaan namoota dhukkuba Eedsiin rakkataa jiran dhaqqabu qaba ,jechuun prezidaantin Ameerikaa duraanii, Biil Klinten dubbachuu isaanii kan ibsan obbo Seeyifuun Afrikaa keessatti lakkofsi namoota Vayirasii HIV qabanii gad bu’aa akka jiru hubachisan jiru jedhan.
Adunyaan dhukkuba Eedsii ittisuuf maallaqa kennu gad cabsaa yeroo jiru kanatti, haawaasnii Oromoo biyya alaa fi biyya keessa jiru wal ta’uun, kanneen dhukkuba Eedsiin rakkataa jiran gargaaruu qaba jechuun, Obbo Seeyfuu Taaddasaa VOAf ibsanii jiru.
Gumiin Waa’ee Eedsii Inni 18ffaan Xumurame.
- Jaallannee Gammadaa
“Aadaan fudhaa fi heerumaa boddatti hafaa fi barmaatileen midhaa geesisan faca’insa vayirasii HIV irratti qooda guddaa qabu” jedhu Obbo Seeyifuu Taaddasaa CARE ETHIOPIA irraa.
Seenaa keessatti yeroo duraaf, lammii Afrikaa fi dhalata Ugandaa ka ta’an Dr. Elly Katabiraatiif barcuuma hogganummaa hawaasa Eedsii kan addunyaa kennudhaan konfrraansiin sadarkaa adunyaatti Eedsii ilaalchisee VIenna, Austria keessatti geggeessamaa ture xumuramee jira.


text:
Aadaan maal akka ta’e jecha gabaabaadhaan ibsuun rakkisaadha.Ta’us garuu aadaa jechuun amala yookaan akkaataa sabni tokko ittin walii wajjin jiraatudha.Haala jiruuf jireenya saba tokkoo jennee ka’us ni dandeenya.Akkasumaas eenyummaan saba tokko kan ittiin beekamu afaaniifi aadaa isaatiinidha.Akkaataa uffannaa,nyaata,dhugaatii,gaddaafi gammachuu,fuudhaafi heerumaa,Waaqeffannaafi akkaataa ittiin bulmaata isaanii hundinuu qabiyyee aadaati jechuun ni danda’ama.
Sabni Oromoos, Akkuma saba biraa, saba aadaa,afaaniifi eenyummaa mataa isaa qabudha. Waa’ee aadaa Oromoo yeroo kaasnu kam waamee kam dhiisu nama jechisiisa.Baayyachuufi gargar fagaatee jiraachuun saba kanaa akka inni Aadaa garaagaraa qabaatu godheera.Aadaa bal’aa Oromoon qabu keessa tokko Siiqqeedha.Ga’ee Siiqqeen uummata Oromoo biratti qabduufi siiqqeen maal akka taate mee waliin haa ilaallu;Siiqqeen ulee qal’oo dheertuu,si’ooftuu kan dubartiin Oromoo qabattudha.
Siiqqee durbii hin qabattu;kan heerumtee abba warraa qabdu, yookaan kan bultii dhaabbattetu qabata.(dubatii herumtetu qabata).Sabaabiin isaas siiqqeen eegduufi kabachiiftuu mirga dubartii akkasumaas mallattoo nageenyaa waan taateefidha. Durbii herumtee yeroo mana warratii baatu haati ishee akka kenaatti keennitif.Siiqqeen muka harooressa jedhamu’rra tolfamti. Mukti kun kan filatameef akka muka biraa layyotti hin cabu,hin baqaqus.Muka jabaadha. Kana malees yeroo biqilu wal qixxatee qajeelee (solooloo) ta’ee biqilaa malee akka muka bira hundeen isaa furdatee,fiixeen isaa qal’atee, ijoo godhatee, hin biqiluu.
Siiqqeen yeroo muramtee tolfamtu, dheerina dubartii ishee qabatutti safaramee murama malee dheerina barbaadamee miti. Kana ta’uu bannaan yeroo qabattu itti hin tolu.Siiqqeen erga muramtee bodaa qaqaa aara kessa turtee, bifa dhalootaan qabdu’rra jijjiiramtee, bayi’ee osoo hin guracha’in, diimattee, midhagduu ta’uu qabdi.Murtii Oromoo keessatti, hayyun yeroo halagee muru,abbaan bokkuu yeroo bokkun muru, dubartiin’mmo siiqqee murti.Siiqqee yeroo hundaa hin qabatani. Yoo rakkon jirateefi sirnoota aayyana qofa irratti qabatu.
Rakkooleen dubartii siiqqee qabachisan keessa murasi; waraana ,dhibee,caama,rooba hammate, rakkoo dubartii mudatuufi k.k.f dha. Yoo waranni ka’ee, nagaa busuuf, nama seera dabseetti seera muruuf, nama mirgaa dubartii sarbee adaba itti kenuuf,yoo bokkaan badu akka roobu Waqaa kadhachuuf akkasumas, yeroo ayyaana irrechaafi yeroo atettee facaafataan, coqoorsaa laliisa ykn irressa waliin harkaa mirgaatti qabatu.Siiqqee akka ulee biraa horii itti hin tikfatani. Sareettis itti hin darbatani,haarrees itti hin ofani,dugdas itti hin hoqaatani. Kanaaf dubartiin siiqqee qabatte kabajaa qabatte jedhama.Ni kabajamtii.Dubartiin siiqqee qabattee demtu yoo karaatti namatti dhufte karaa ishee dura hin qaxxamuraan.Malkaas ishee dura hin ce’aani .
Walumma galatti siiqqeen, nama wal dhabe kan itti araarsitu,waraana kan dhaabduu,beelaafi balaa kan dhorkituu,dubartiin Oromoos kan ittin mirga ishee kabachiifattu, akkasumaas mallaattoo nageenyati.Kanaaf siiqqeen dubarti Oromootiif gaachana dha.
Yuuniveritii Wallaggaa irraa


text:
Daily Archives: April 7, 2018
SQ-Sagalee Qeerroo Bilisummaa Oromoo Qophii Ebla 6,2018
Aside
Qabsoon keenya Amma Walabummaa Oromiyaa, Amma Bilisummaa Oromootti!
Aside
Baarentuu Gadaa Irraa, Ebla 6, 2018
Bubbeen siyaasa kijibaa impaayeera itiyooophiyaarraa asiif achiin bubbiseef qabsaawaan, sabboonaan kaayyoo isaa kan ganamaa,qabsoo mirga abbaa biyyummaa Oromoo dhugoomsuuf, bilisummaa Oromoo bakkaan gahuuf gaggeessaa jirurraa duubatti jedhu hin jiru. Eeyyee holola diinaatiin namuu hin seesu. Hin burjaaja’usi. Uummanni Oromoo holola fakkeessii diinni qindeessee maqaa isaatiin afarsaa jiruunis mirgi koo kabajame, bilisoome jedhee sirba gammachuutin lafa qaaccessu hin jiru. Yoo jiraate diraamaan diinni waggoota 27n darbaniif dalagaa ture kan isaaf hin gallee dha. Continue reading
Rakkoolee uummata Oromoo qunnamaniif furtuu: “Jaarmiyaa kamtu furtuu baroota dheraaf bade argamsiisa?”
Aside
*Malkamuu Jaatee, Ebla 6, 2018
1. Seensa
Rakkooleen rooga danuu qaban uummata Oromoo irratti dinaan fe`amanii jiran marti, sirna gabirummaa keessaa dhalatan. Akka himmi, barruu, fi argi mirkaneessanitti bara 1870 irraa eegalee motummaa Habashaan, alagaa motummicha deggeran, fi gantootii meeshaa diinaa ta`aan dabalatee: qindoominaan waraana sanyii duguggaa kallatti fi alkallattiin biyya Oromoo irratti labasametu uummata Oromoo rakkolee roga danuu qabaniif saaxilee jira. Uummati Oromoo gidiraa (rakkolee) sirna gabrummaa Continue reading


text:
Caamsaa 28/2014(TOI) – Ministirri Muummee FDRI doktar Abiy Ahimad humnoota nageenyaa Itoophiyaaf malan ijaaruun itti fufa jedhan.
Miseensoota Poolisiif sagantaa beekamtii kennu fi galateeffannaa magaalaa Finfinnee addababaayi masqalaatti geggeeffameera.
Sirna kanarratti argamuun Ministirri Muummee FDRI doktar Abiy Ahimad argamuun haasaa taasisaniin uummanni nagaan oolee kan bulu dhamaatii Poolisii Itoophiyaatini jedhaniiru.
Gatii nagaa osoo hubanne gara walitti bu’insaatti hin deemnu kan jedham doktar Abiy bu’uurri nageenyaafi badhaadhina humana nageenyaa waan ta’eef humna nageenyaa cimsuun barbaachisaadha jedhaniiru.
Poolisoona nagaafi tasgabbi biyyaa eeguuf lubbuu isaanii dhaban, humnoota nageenyaa miindaa xiqqaan osoo kanfalamuufi biyyaaf jecha aarsaa guddaa baasan kabajuun barbaachisaadha jedhaniiru.
Kaayyoon keenyaa dhaabbilee beekumsaafi dhugaadhan biyya tajaajilan uumudha. Hojii dhaabbilee nageenyaa cimsuuf hojjetamu keessa hojiin poolisii Federaalatti hojjetame fakkenyadhas jedhaniiru.


text:
HARKA DHIQANNAA
DHIBEEN HARKAAN NAMATTI DARBA
”Tokkoon tokkoon konkolaataa gara keenyatti dhufaa jiran hubannee ilaaluu barbaachisa” jechuudhaan ajajaan waraanaa tokkoo loltootasaa barsiisa.Diinni dhoksaadhaan daangaa cabsee seenuu yaala garuu karaan inni irra dhufu miilaan deemuuf itti fagaata. Kanaafuu konkolaataadhaan akka hindhufne hubachuu qabna.Tokkicha daangaa keenya keessa seennaan ofirraa loluun nutty ulfaata.
Waraana isa dhugumaa keessatti diinni akka daangaa cabsee hiseenne dammaqanii eeguun murteessaadha
Daangaa fayyaa ofii keenyaa yoo fudhannes tooftaan lola waraanasaa waluma fakkaata.
Fayyaan keenyas diina qaba.Diinni fayyaa keenyaa Jarmii jedhama.Jarmoonni bakka hunda jiraachuu kan malan yootahellee, uumaan isaanii ijaan kan hinmullanne hedduu xixiqqoodha.Garuu yammuu keessa keenya seenan wal horanii dhibee nutti tahuu dandahu.Dhibee kanaan dhukkubsatanii kan du’anis hedduudha.Naannoo keenyattis ijoollee hedduutu garaa kaasaadhaan( yaasaadhaan) du’aa jiru.Garaa kaasaan dhibee jarmiin namatti fidudha.
Diinni daangaadhaan ala jiru nama hin miidhu.Yoo daangaa cabsee seene garuu,miidhaa jabaa uumuu dandaha.Jarmiinis akkasuma.Heduun isaaniimmoo qaama keenya keessa kan seenan karaa afaan keenyaatiini.
Jarmoonni ofiisaaniitiin qaama keenya keessa seenuu waan hindandeenyeef garuu yaaddahuu hinqabnu.
Gaaffiin keenya garuu jarmoota ijaan arguun hanga hindandahamnetti afaan keenya seenuuf dhiisuu isaanii akkamiin beekuu dandeenya kan jedhudha.
Kana hubachuuf haala jarmoonni ittiin deeman beekuu nubarbaachisa.Jarmoonni uumee xixiqqoo kan ijaan hin mullanne waan tahaniif ofii isaaniitiin asiif achi deemuu hindandahani.Kanaafuu konkolaataa ittiin keessa keenya seenan qabaachuu isaan barbaachisa.
Konkolaataan isaaniii kun maal akka tahe beektuu laata?
Konkolaataan jarmootaa, harkuma keenyaa dha.
Qaamota keenya dinqisiisoo tahan keessaa inni tokko harka keenyadha.
Mee maal maalfaa akka ittiin hojjennu yaadaa.Ittiin hojjenna,ittiin barreessina,harka walqabnee ittiin nagaa walgaafanna,ittiin nyaanna…waahunda harka keenyaan hojjenna wanti nyaannullee utuu hinhafin harkaan qabamee ,qophaayee,harkumaan nyaatama.
Kanaafuu yoo of eeggachuu baanne, jarmoonni harkuma keenyaan afaan keenya seenuu dandahu jechuudha.Meeshaalee fi bakka jarmootaan faalame yoo harkaan qabanne jarmoonni harka keenyatti qabatanii hafu. Harka sanaan immoo yoo afaan keenya qabanne, keessa keenya seenu jechuudha/yoo harka sanaan nyaata qabannes,harka hin dhiqanneen nyaata qophaa’es kan nyaatu hundi jarmii liqimse jechuudha.
Yeroo nagaa walgaafachuuf harka walqabnus jarmoota harkaan walitti dabarsina Kanaafuu harka ofii saamunaadhaan dhiqachuun hedduu barbaachisaadha.
Bakka qulqullina hinqabne geenyee yemmuu deebinu,fakkeenyaaf,mana fincaanii,yeroo dhaqnee itti tajaajilamu,harki keenya jarmootaan faalamuusaa beekuu qabna.Kanaafuu battaluma sanatti harka keenya bishaaniif saamunaadhaan dhiqachuu qabna.
Utuu hin nyaatinis tahe, utuu nyaata bilcheessuuf qaqqabuu hin jalqabin dura, harka keenya bishaanii fi saamunaadhaan dhiqachuun kan barbaachiseefis jarmoota harka keenyarra dhabamsiisnee dursinee qulqullaa’uufidha.Jarmiin bishaan qofaan harka namaarraa hin qulqullaa’ani.Kanaaf saamunaadhaan dhiqachuu qabna.
Kanaafuu qulqullina ofiikeenyaa,kan ijoollee keenyaa fi kan firoota keenyaa eeguuf harka keenya bishaaniif saamunaadhaan haadhiqannu !
Yeroo hunda Mana fincaaniitii yemmuu deebinu Erga taa’aa daa”immanii haxoofnee booda Utuu nyaata hintuqin dura,harka bishaaniifi saamudhaadhaan dhiqachuun baayi’ee barbaachisaadha !
Maxxansa keenya kan itti aanu keessattimmoo akkaataa harka dhiqachuudhaan fayyummaa keessanii fi kan maatii keessanii ittiin eegdan isin barsiifna.


text:
Sadaasa 26,2016
Erga sochiin warraaqsaa mooraa Jimmaa Keessatti fineenee asitti barattoonni hedduun hidhamaa gidirfamaa,kanneen hafanis yaaddoo hamtuu keessa seenuun balaa hamaa saaxilamaa jiraachuu maddeen Qeerroo mooraa Jimmaay Yuunibarsiitii Gabaasu.Haalli hidhaa kun akkaa ulfaataa kan jiru yoo ta’u sochii Qeerroo Bilisummaa haala onnaataarraan gara kuteenyaan akka barataan jabeessee dhoosuuf haamilee guddaaf xiiqeffannoo jabaa gadi jabeessaa jiraachuu,akkasuma mooraa sana keessatti badii tokkoon alatti barataa barnootarraa ari’uuf hidhuun
kuna akkam akka barattoota aarsaa jiru dubbatamaa jira.
Bara baranaa kana keessatti barattoonni baay’inaan 100 ol ta’an ukkaamfamanii jiru.Mooraa kitoo furdisaa irraa hanga ammaa odeessi
Qeerroo Bilisummaa Oromoo dhaqqabe akka agarsiisutti moorichaa keessaa Oromoo taanaan akkamiin akka adamsamaa jiran wal nama hin gaafachiisu jedhu.Maqaa baewttoota hidhamanii muraasa
1.Waaqan Boon Awwaqee Mechanical Engineering
waggaa 2ffaa
2,Dirribaa Ayyaanaa Electrical and Computer
Engineering waggaa 3ffaa
3,Lammii Jaafar Civil engineering 5ffaa
4,Tashoome Goonfa Mechanical Enjineering
waggaa 2ffaa
5,Nugusuu Guddataa Civil Enjineering waggaa
2ffaa
6,Nimoona mulgeeta Electrical and Computer
Engineering waggaa 2ffaa
7,Eebbaa Galaalcha mechanical Enjineerig
waggaa 2ffaa
8.Firoomsa Taammiruu Information technology
waggaa 2ffaa
Engineering waggaa 2ffaa
9,.Solomon Taayyee Electrical and Computer
Engineering waggaa 2ffaa
10.Iyyaasuu Warquu Information technology
waggaa 2ffaa
11.Biraanuu ………HWREE 5ffaa
12.Guutuu Takilee Information technology
waggaa 2ffaa
13.Caalaa Tulluu Information technology waggaa
2ffaa
14.Oliyaad Tashoomaa Information technology
waggaa 2ffaa
15.Isxifaanos Maatihoos Computer science
waggaa 2ffaa
16.Ibirihaam Yuusuf Computer science waggaa
17,Shimallis
Namarraa Chemical Engineering waggaa 4ffaa
18,Milkeessaa Alamayyoo Water Supely and
Enviromental Enjineerig waggaa 2ffaa
19.Addunya Hundeessa Electrical and Computer
Enjineerng waggaa 3ffaa
20.Gammachuu Dirbaaba Computer Science
waggaa 2ffaa
Mooraa Jimmaa Yuunibarsiitiilee Keessatti Ukkamsaa Barattootaa Haala Ulfaataan Jabaatee Jira
Sadaasa 26,2016


text:
Kaayyoo ABO
Addi Bilisummaa Oromoo (ABO) jaarmayaa siyaasaa kiyyoo kolonii Habashoota jalaa bilisa bahuuf qabsoo bilisummaa ummatni Oromoo gaggeessu hogganuuf sabbontootaan bara 1973 keessa ijaaramee dha. ABO ijaaramuun hawwi ummata Oromoo jaarraa tokkoo kan qabsoo cimaa fi waaltaawe qabaachuu dhugoomse.
Akeeki hundee QBO mirga hiree murteeffannaa ummata Oromoo kan uumaman qabu mirkaneessuu dha. Mirgi hiree murteeffanna kun mirkanawuun cunqursaa fi saaminsa jaarraa tokkootti xumura godhee yoo danda’ame waltahiinsa siyaasaa walqixxummaa fi fedhii irratti hundaawe ummatoota kaan wajjin utubuu dha.
Mirga hiree isaa murteeffachuuf qabsoon ummatni Oromoo gaggeessu qabsoo haqaa fi mirgaa ti. Mirga bu’uraa isaanii deebifachuuf qabsoon ummatooti godhan chaartara Mootummoota Waltahanii keessatti kan barraawee dha. ABO kan qabsoo godhaa jiru cunqursaa jaarraa tokko dhabamsiisee ummatni Oromoo akka mirga kana gonfatu godhuu dha. Kaayyoo kana bakkaan gahuuf tattaafachuun ABO akeeka dimokraasii irratti kan bu’ura godhatee dha. Kunis ummatni Oromoo walabummaa gosa fedheen jiraachuu ykn ummatoota kaan wajjin tokkummaa siyaasaa ijaarrachuu keessaa murteeffachuuf mirga uumaman qabuu dha.
Bara 1991 aangoon biyya Itophiyaa bulchuu gita bittuu Amaaraa irraa Tigirooti fudhachuun mirgi ummata Oromoo fi ummatoota kaan akka kabajamu hin goone. Jijjiirran tahe kan kabeebsaa, qabsoo bilisummaa qabbaneessuuf kan godhamee dha. Qabsoo bilisummaaf ummatni Oromoo gaggeessu sirna cunqursaa mootummaa irratti kan xiyyeeffate malee ummata kam iyyuu kan hin ilaalle tahuu ABO irra deebi’ee mirkaneessa. Fedhii irratti hundaawanii, bu’ura ummatooti bilisa tahan tokkummaa siyaasaa ummachuuf godhan ijaaruuf ABO fi ummatni Oromoo murteeffatanii jiru.
Adda Bilisummaa Oromoo
L. S. Bosxaa 73247
Washington,DC 20056
Bil: (202) 462-5477


text:
Aabba Boruu Godaanaa,Komishineera koomishiina Horsiisee Bulaa Oromiyaati.Jila tana barana maqaa maaniitiin ykn maan finnaa jettanii qopheessitan jennaan.
“Mullata kabajamoo obboo Melles Zeenaawwii,mullata innii horiisee bulaa naannoo hundaatii qabu hujii irra oolchuu…kanaan kabajama.”
Jireennii horsiisee bulaa akkuma ‘uulmaa fulaaa tokkotti dhukkubaa’ jedhanii silaafuu uulmaa waluma fakkaataa maan fa irraa baratan jennaan.
“Jireennii isaa wal fakkaataa,bultiin isaa wal fakkaattii, mootummaatto dabree xiyyeeffanno hin argannee tana jalaa ahufu tokkko tahuu qabaa,gurmaahuu qabaa,karaa misoomaa itti agarsiisuuf isaan waliin taahee rakkoo isaanii caqasee faluuf yaada isaanii hujii irra oolchuuf misooma isaanii hujii irraa oochanii akka innilleen jireennii isaa wayyaahuuf.”
Akka jecha aabba Boruutti horiisee bulaa jijjiiramii biratti mullatellee badhaasuu,warra waan dansaa hojjatanii danfaa isaanii karoora mootummaallee fudhatanii ufi wayyeessanii badhaauu.
Tana malee mootummaa guyyaa horsiisee bulaa kana irratti maqaa horiisee bulaatiin istaadiyoomii horii guddaan jaaruuf qophiitti jiraa jedhan.
Gama kaaniin ammoo muummeen minsitera Itoophiyaa dhiyoo tana marii paarlaamaan waliin taahe irratti mootummaan gatii gabayaa wayyeessuuf waan hedduu hojjatee akka gatiin zayitii,qamadii fi sukkaaraa hin dabalamne tolche jedha
“Oomsishii sukkaaraa harka 20 dabalee waan hedduutti wayyaahe. Wannii xaafiin biyyatti diqqaatteef waan namii hedduun soora isaa keessatti xaafii dabalachuutti jiruuf”
Gama kaaniin ammoo ganna lamaan dhufaatti Finfinneef geejjiba baaburaa qopheessuuf itti jiranii jedha.
Tana maleellee Obboo Hayilee Maariyam akka namii seera malee biyyaa yaahee rakkoo keessa ufi buusu misooma biyya keessa keessaa qooda qabaatee ufi wayyeessuu gaafate.


text:
Godina Arsii Lixaa keessa ka jiran magaalaalee lama dabalatee aanoota 15 keessatti hiriira gaggeeffamee tureen wal qabatee walitti bu’iinsi dhaqqabe iddoo 3 qofatti ta’uu bulchaa godinaa kan ta’an Obbo Dastaa Nageessoo ibsanii jiru.
Iddoon saden kun magaalaa Arsii Nagallee, Kofalee fi Dodolaa ta’uuu ibsan. Arsii Nagallee keessatti namni tokko Kofalee keessatti namni 2 du’u ibsanii magaalaa Dodolaa keessatti lubbuun namaa darbuu bira taree qabeenyaan gubachuu ibsan. Iddoo sadeentti waldaan Kristaanaas ta’e Masjiidi gubate gonkumaa hin jiru jedhanii kanneen lubbuu keenyaaf sodaanna jedhan dheessanii waldaa kristaanaa magaalaa Dodolaa tokko keessa buufatanii akka jiran dubbatan.
Isaaniif gargaarsa gochuuf tattaafiin godhamaa jiraachu akasumas abbootii amantii, maanguddootaa fi jiraattoota giddutti mariin amma gaggeeffamaa jiraachuu fi wal hubannaa irra ga’amaa akka jiru ibsan bulchaan godinaa Arsii Lixaa Obbo Dastaa Nageessoo.
Gama kaaniin Hospitaala walii-galaa Dodolaaf Meedikal Daayrekteera kan ta’an Dr. Tolaa Biyoo Tufaa akka jedhantti yeroo walitti bu’iinsi uumamee ture sanatti namoonni 56 gara hospitaalaa fidaman jedhanii hundi isaanii madaa’anii ta’uu ibsan.
Isaan kana keessaa 20 kan ta’an rasaasaan kan rukutaman warri hafan ulee fi dhagaan kan midhamanii dhiigaa turan ta’uu ibsan. Warra kana keessaa yaalii sadarkaa olaanaaf gara Hospitaala Shaashamannee fi Hawaasaatti kan ergaman 4 ta’uu ibsan. Kanneen ergaman kana keessaa 3 akkasumas kanneen hospitaala Dodolaa seenan keessaa namni 5 waluumaagalatti nami 8 lubbuun darbuu Dr. Tolaan hubachisanii jiru.
Gaaffii fi deebii gaggeeffame caqasaa


text:
Beelli biyyoota gaanfa Afriikaa mudate birmannaa hatattamaa argachuudhaa baannaan hubaatii kan ammaa caalaa geessisuu danda’a jedhe Dhaabbanni Concern Worldwide.
Beelli biyyoota gaanfa Afriikaa sadii Itoophiyaa, Somaaliyaa fi Keeniyaatti mudataa jiru birmannaa hatattamaa argachuudhaa baannaan daa’imman sababa hanqina nyaataan qarqara du’aatti argaman kuma 300 dhabuu dandeenya jedhe Dhaabbanni Concern Worldwide.
Itoophiyaatti ummanni miiliyoona 7 fi Kuma 200, Somaaliyaatti ammoo ummanni miiliyoona 7 fi kuma 700 ta’an gargaarsa namoomaa barbaadu kan jedhe dhaabbatichi, Keeniyaattis lakkoofsi namoota gargaarsa namoomaa barbaadanii dabalaa jiraachuu beeksiseera.
Hongee bara 2011 gaanfa Afriikaatti mudateen lubbuun namoota kuma 200 fi kuma 60 ta’anii darbuu yaadachiisuun, haalli amma biyyoota sadeen keessatti mudatee jiru kan yeroosiirra akkaan hammaataa ta’uu fi lammiilee dachaan gaaga’uu akka malu akeekkachiiseera.
Beelli biyyoota gaanfa Afriikaa Itoophiyaa, Somaaliyaa fi Keeniyaatti mudate dhimma yaaddessaa gaaga’ama hamaa hordofsiisuuf danda’u ta’uu Dhaabbanni Gargaarsa Namoomaa Biyya Ayerlaand Concern Worldwide jedhamu ibseeti jira.
Gaaga’ama namoomaa naannichatti yeroo garaa garaatti mudatu hir’isuuf hojjetaa kan ture dhaabbanni kun beelli yeroo ammaa biyyoota gaanfa Afriikaa mudataa jiru kun kanaan duraarra akkaan hammaataa ta’uu fi birmannaa hatattamaa argachuudhaa baannaan gaaga’ama dachaa kan hordofsiisu ta’uu akeekkachiiseera.
Beela Bara 2011 naannichatti mudateen lubbuu lammiilee kuma 200 fi kuma 60 dhabneerra kan jedhu dhaabbatichi, rakkoon amma naannichatti mudatee jiru kan yerosii waliin yoo madaalamu akkaan hammaataa ta’uu fi gaaga’amni mudatus dachaan dabaluu akka danda’u tilmaameera.
Bara 2011 Keeniyaan ture kan jedhan Dhaabbata Concern Worldwide’tti Daayirektarri gaanfa Afriikaa Amiinaa Abdullaa, hongee yeros mudateen Gaanfa Afriikaatti namoonni kuma 200 fi kuma 60 ta’an dhumaniiru, haalli amma argaa jirru ammoo akkaan hammaataadha; Rakkoon yeros numudate dachaan hammaatee nutti dhufeera jedhan.
Kumaatamni nyaata, bishaanii fi wal’aansa fayyaa barbaacha guyyaa guyyaan qe’eerraa godaanaa jiraachuus ibsan.
Somaaliyaatti ummanni Miiliyoona 7 fi Kuma 700 ta’u gargaarsa namoomaaf harka namaa eeggataa jira. Namoonni kuma 800 ta’an sababuma kanaan qe’ee ofii gatanii godaananiiru. Namoonni kuma 200 fi kuma 13 haala beela fakkatu keessatti kufaniiru. Daa’imman hanqina nyaataan du’aa jiru. Haalli kun guyyaadhaa gara guyyaatti hammaataa dhufeera jedhe Concern Worldwide.
Daa’imman Yeroo ammaa Somaaliyaan qabdu keessaa walakkaa kan ta’an, jechuunis daa’imman Miiliyoona 3 fi Kuma 600 ta’an hanqina nyaata madaalawaaf saaxilamoodha, dhiyeessiin nyaataa xiqqaachuu fi qaala’iinsi gatii nyaataa rakkoo mudate hammeesseera jedhe.
Biyyi balaan kun itti dhufe kan biraan Itoophiyaadha. Itoophiyaatti hongee gara beelaatti, beela gara xanneetti cehuun lubbuu namaa gaaga’aa jiruun walqabatee namoonni miiliyoona 7 fi kuma 200 ta’an gargaarsa namoomaa hatattamaa kan barbaadan ta’uu mul’isa ibsi dhaabbatichaa.
Itoophiyaatti iddoowwan rakkoon kun mudatetti midhaan nyaataan cinatti bishaan argachuun rakkoo jabaa ta’eera. Biyyattiitti horiin Miiliyoona 2 fi Kuma 100 ta’an dhumuu kan eeru gabaasni Concern Worlwide, horiin miiliyoona 22 ta’an ammoo balaarra bu’anii qarqara dhumaatiirra jiraachuu ibse.
Dhumaatiin horii daa’imman nyaatan hanqisuun gaaga’ama dhala namaa hordofsiisaa jiraachuus ibse.
Rakkoon kun keessumaa Kibbaa fi Kibba Baha Oromiyaatti akkaan hammaataa jira. Naannoon Somaalee fi Naannoon Ummattoota Kibbaas isaan rakkoo kanaan hubamaa jiranidha.
Hammam naannolee birootti rakkoon kun ba’ee mul’atee gargaarsi namoomaa akka dhaqqabuuf tattaaffiin taasifamu fooyya’aa ta’us, warri Oromiyaa bulchan rakkoo mudate ukkaamsuu fi gaaga’ama mudate dhoksuun badhaadhina hin jirre leellisuu irratti xiyyeeffataniiru. Kun ammoo rakkoon kun sadarkaa mudatetti bahee akka hin mul’anne, birmannaa hawaasa biyya keessaa fi hawaasa idil-addunyaallee akka hin arganneef taasisuun guyyaa guyyaan lubbuu lammiilee gaaga’aa jira jedhame.
Keeniyaatti iddoowwan hongeen hubamanitti bishaan hawaasni itti dhimma bahaa ture keessaa harki 90ni gogeera kan jedhu Concern Worldwide, horiin miiliyoona 1 fi kuma 500 dhumuu ibse. Hanqinni nyaataas dabalaa jiraachuu eeruun, keessumaa daa’immaan hubaatii jabaaf saaxilamaa jiraachuu ibse.
“Haala Naannichatti mudate irra aanuuf tumsa taasifamu jabeessuudhaa baannaan, daa’immaan hanqina nyaataa hamaaf saaxilamanii qarqara du’aatti argaman kuma 300 dhabuuf dandeenya” jedhu Dhaabbata Concern Worldwide’tti Daayirektarri Gaanfa Afriikaa Aadde Amiinaan.
Hojiin dursa argachuu malu lammiilee beelarra bu’an lubbuu baraaruudha, Isaan hubaatiif saaxilamanii balaa hammaataarra bu’an qaqqabuuf tumsa barbaanna, gargaarsa maallaqaa guddaatu nubarbaachisa jedhan.
Isaan balaa jala jiran baraaruun hojii dhaabbileen gargaarsa namoomaa hojjetan qofaan kan hin milkoofne ta’uu hubachiisaniiru.


text:
Ji'ooloojii
Ji'ooloojii (Greek irra kan dhufe - ge jechuun "Planeta kenya (Earth)"; fi logos immo "bekkumsa") kunii immo science yoo ta'u kan qo'atuus wa'ee kutta planeta kenya kan "solid" ta'anii, qabenya, kuttalle, fakkii, seena fi ademsaa fakki isaa (lafa) jijjiru qo'atta. Kunii immo Earth science kessa tokko dha. Geologistotni ganna planeta kenya hamam akka ta'ee itti dhaqabaniru, kunis wagga billiona 4.6 (4.6x109) dha. Kan qofaa osoo hin ta'in geologistonii, lithospheren lafa kan crust ofii kessa qabu akka tectonic platiit kan caccabe yoo ta'u plate kunii immo rheic irra gubba mantle (asthenosphere) irra kan ademmu yoo ta'u kunii immo ademsaa walumma galatti plate tectonics jedhamun. Kana malee geologiston qabenya planetta kenya akka petroleum fi coal, akkasumas sibilotta akka iron, copper fi uranium barbadu fi qussachu irratti hojjatu. Qabenyi birra economyiif barbadamu [[[gemstone]] yoo ta'u, kan birra immo albudotta bayye akka asbestos, perlite, mica, phosphates, zeolites, clay, pumice, quartz, fi silica, akkasumas elementotta akka sulfur, chlorine, fi helium dha.
Planetary geology (kan yerro tokko tokko Astrogeology jedhamu) kunii immo yoo yaddi geology kunii immo yerro planetotta biraa irratti tajajillamu dha. Haa ta'u malee kan qofaa osoo hin ta'in planetotta tokko tokko maqaan adda ta'e birratti tajajallima, fakkena qo'ano geology Batti yerro tokko tokko selenology kan jedhamu yoo ta'u qo'anoon geology Mars immo areology jedhamu, fakkeni birra bayeen ni jirra.
Maqaan "geology" jedhamu kuni kan yerro duraaf tajajilame namicha Jean-André Deluc jedhamun bara 1778 kessatti yoo ta'u kan akka yerro hunda tajajilamu danda'u kan godhe immo namich Horace-Bénédict de Saussure jedhamuun bara 1779 kessatti. Qo'annon geology kuni Encyclopedia Britannica's sadaffa kan bara 1797 midhafame dhumatte irratti kan hin argamne yoo ta'u, garuu afurrafa kan bara 1809 midhafame xumurame irratti barrefami geology dheranii galma'e ture.[1] An older meaning of the word was first used by Richard de Bury to distinguish between earthly and theological jurisprudence.
top of history ReferencesEdit
- ↑ Winchester, Simon (2001). The Map that Changed the World. HarperCollins Publishers. p. 25. ISBN 0-06-093180-9


text:
Koreen jidduu DhDUO ibsa gaafa Amajjii 12 baase irratti
Labsiin Magaalota Oromiyaa birraa dabre baye Caffeen
irraa deebi’ee akka fooyyeessinu goona jedhee jira.
Caffeenis walgahii torban as deemu godhatu keessatti
dhimmoota ilaalu keessaa tokko labsii kana fooyyessuudha
jedhamee eeggama. Dhuguma dogongora labsii san keessa
jiru sirreessuuf fedhiiffi kutannoon jiraannaan qabxiilee
armaan gadii kana akka hubattan isin gorfachuu feena.
Akka amma oduun deemtutti kan irra deebi’amee laalamu
keewwatoota maqaa jijjiruufi magaalota walitti makuuti
qofa. Garuu rakkoon guddaan labsii sanii maqaa jijjiirufi
walitti makuu qofaa miti. Shirri cimaan kan jiru labsiin sun
karoora magaalota baay’ina ummataatifi jabina
diinaggeetin dursa jiran dhuunfaa Oromiyaa jalaan baasuun
federaalaaf laachuu akkasumas gahee Oromoon magaalota
keessaa qabu daran xiqqeessuuf ta’uu isaati. Kanas bifa
lamaan godha labsiin sun.
1) Imaammannifi tarsiimoon magaalota, jiraattota
magaalaa qofaan murtaaya jedha. Oromoon magaalota
keessatti lakkoofsaan xiqqaa waan ta’eef imaammannifi
leeccalloon magaalota warra qubattootaatif akka fayyaduun
murtaa’a jechuudha. Kun ammoo Oromoota magaalota
keessa jiran miidhuu qofa osoo hin taane warri
baadiyyaatis magaalatti galanii hojjachuuf akka hin
hawwatamne ( push factor) danqaraa uuma. Bifa kanaan
gaheen Oromoon magaalota keessaa qabu kan duruu
yarate jiru daran badaa deema jechuudha.
2) Magaalota gurguddoo (metropolis) akkasumas
diinaggeen cimoo ( regiopolis) ta’an bulchiinsa godinaa
jalaa baasee akka ofiin bulan godha. Kun yoo irra-gubbaa
laalan waan gaarii fakkaata. Garuu magaalota kana
godinoota isaan keessatti argaman jalaa baasuun hidhata
isaan baadiyyaa naaannawa walin qaban kutuudha. Kana
godhuun Oromoof miidhaa hedduu qaba. Miidhaalee kana
keessaa akkuma qabxii 1ffaa armaan olii irratti tuqame
hireen magaalotaa jiraattota magaalaa qofaan murtaaya
waan ta’eef, Oromoon ammoo lakkoofsaan magaalaa
keessatti xiqqaa waan ta’eef dantaa Oromiyaafi
Oromoomagaalaa irraa qabu ni miidhama. Akkasumas
baadiyyaaleen naannawa magaalota kanaa jiran, diinaggee
magaalaa tanaatif bu’ura ta’anii osoo jiranuu, imammata
guddina magaalatti karaa qabsiisuu irratti sagalee waan
dhoowwatamaniif galii isiitirraa hin fayyadaman. Kanaafuu
adaduma magaalonni guddataniin ummanni baadiyyaa
duubatti hafaa daran hiyyoomaa deema. Kana hubachuuf
hariiroo Finfinneefi baadiyyaa naannawa san jiranii laaluun
gahaadha. Ummanni sun akkataa Finfinneen itti bulturraa
sagalee waan hin qabneef osoo Finfinneef midhaanif
bishaan dhiheessanii ofii ammoo homaa irraa hin aragatan.
Kanaaf hiyyummaafi dubbatatti haffummaan bu’uraalee
misoomaa naannawa Finfinnee kan baadiyyaa Oromiyaa
qarqaraatirraahuu hamaadha.
Miidhaa kana hambisuufi magaalonni Oromiyaa keessaa
dantaa aadaa, diinaggeefi siyaasaa Oromoofi Oromiyaa
tiksaa akka guddataniif yoo barbaanne labsiin kun bifa
armaan gadiitin fooyya’uu qaba.
1) Imaamminni fi qabeenya magaalaa kamiitu kan
godinaatin waliin murtaa’uu qaba. Kana jechuun ummanni
magaalaa bulchiinsa ofii hin filatinii jechuu miti. Haa filatu.
Garuu itti waamamni bulchiinsa magaalaa akkuma aanalee
kamiituu buklchiinsa godinaatif ta’uu qaba. Murtiileen
sadarkaa mana marii magaalaatitti dabran bulchiinsa
godinaatin mirkanaa’uu qabu. Godinni tokko karooraafi
tarsiimoo misoomaa yoo baasu, baajata yoo ramadu
ummata magaalaafi baadiyyaatif waan yaaduu jarri lachuu
akka waliin guddataniif karaa saaqa.
2) Magaalaaleen sadarkaa metropolis fi regionpolis
kennameef waamamni isaanii suduudaan waajjira
pirazidantiitif kan jedhu sirrii miti. Yeroo ammatti
magaalonni akka Jimmaafi Adaamaa sadarkaan godinaa
kennameefi akka jiru hubanna. Kunis sirrii miti. Loogikiin
magaalaan tokko guddaa waan taateef godina jalaa baatee
qaama ol’aanaaf haa waamamtu jedhu addunyaarra hin
jiru. Fakkeenyaaf Magaalaan Los Angeles magaalaa sochii
diinaggeefi ummataatin akkan guddooti. Diinaggeefi
ummata godina California keessaa harki guddaan
magaalaa san keessaa baha. Garuu magaalaan Los
Angeles tun dogina California jalaa baatee qaama ol’aanaaf
waamama hin qabdu. Kanaafu magaalonni Oromiyaa
xiqqaafi guddaan ummata baadiyyaa naannawa sanii
qabatanii akka guddataniifi imaammataafi tarsiimoon
misoomaa isaanii kan aanaalee godinichaatin walitti
caaseffamuu qaba. Walumaagalatti magaalota metropolis fi
regiopolis dabalatee hundumtuu godina jalatti deebi’uu
dantaa Oromoofi Oromiyaa mirkaneessuuf murteessaadha.
3) Pirojektiin “Federal Urban Land Development
Corporation” jedhamu kan tibbana as baye aangoo lafa
magaalaatirratti murteessuu qaama federaalaatif laata.
Labsiin kunis shira kanaaf haala mijeessuuf dursee isinitti
gadi ergame. Kanaafu labsii fooyyessitanii baaftan
keessatti lafa magaalota Oromiyaa, akkuma lafa qonna
baadiyyaatti, kan aangoo irratti qabu mootummaa Oromiyaa
ta’uu jala murtanii kaawuu qabdan. Hubadhaa, akka heera
mootummaa Itoophiyaatitti mootummaan federaalaa lafa
taakkuu takka hin qabu. Lafti kan ummataafi mootummaa
naannoo isaaniiti. Lafa hojii federaalitiif barbaadu fkn
waajjira itti jaarrachuuf, kaampii waraanaatiif, paarkii
biyyooleessatif kkf naannoolee kadhateet argachuu qaba.
Kanaafuu lafa magaalota Oromiyaa bulchuufis ta’ee
karoora itti baasuuf mootummaan federaalaa aangoo
takkallee hin qabu.
Walumaagalatti labsiifi imaammanni magaalota laallatu,
kan waggoota kurnan kana bayaa jiru, kan akka seera liizii
faa, shira guddaa akka of keessaa qabu isinuu nu caalaa
beektan. Akeekni isaa hariiroo aangoo siyaasaa kan gara
fuulduraa faallessanii kaayuuf haala aanjessuufi. Kunis;
gama diinaggeetin Oromoo lafa isaa irraa fuudhatanii
irakkattuu isa godhanii ofii duroomuuf; gama aadaatin
aadaa saba kanaaa magaalaarraa ugguranii dubbatti
hambisanii biyyuma isaa irratti amboomsuuf yoo ta’u, gama
siyaasaatin ammoo addunyaa guututti gara fuuldhuraa
waldorgommiin cimaan kan ta’u magaalaa keessatti waan
ta’eef ammumaan bakka nu dhabsiisuufi. Kana beektanii,
wal yaadachiiftanii labsii shiraan guutame kan ummanni
morme kana akka dantaa saba Oromootifi biyya Oromiyaa
tiksutti akka sirreessitan isin gaafanna. Kana diddanii
akkuma amma duraa labsii shiraan ulfaaye yoo deebiftan
ummanni bifa haarayaan finciluudhaaf qophii ta’uu isinuu
ni beektan.
Obboleessa Keessan
Jawar Mohammed


text:
FAYYUMMAA ONNEE KEENYAAF:
¶- Tamboo ykn sigaaraa aarsuu dhabuu. Yoo kan aarsinus ta’e dhawaataan dhiisuu.
¶- Sochii qaamaa (deemsa ariifanna, daakkaa, daansii, fiigiicha, kubbaa milaa fi kkf) guyya guyyaan daqiiqaa 30 fi achi oliif yoo xiqqaate torbaanitti guyyoota shaniif hojjachuu.
¶- Ulfaatinna qaamaa hojjaa/dheerinna keenyaan wol hin madaalle yoo qabaanne ta’e ulfaatinna san hirdhisuu.
¶- Nyaata sirrii ta’e filachuu; jechuun fuduraaf kuduraa nyaachuu. Soqida xiqqeessanii fayyadamuu. Nyaata akka foon diimaa, cooma, killeefi dhadhaa daran xiqqeessuu. Nyaata hapheeffamanii gurguraman irratti hamma koolestiroolii isaanii ilaaluu.
¶- Qulqullinna ilkaanifi irga keenyaa eeguu. Ilkaan keenya yeroo yerootti rigachuu.
¶- Dhukkuba dhiibbaa dhiigaatiif dhukkuba sukkaaraa yoo qabaanne haalaan to’achuu. Yaalaa isaani haalaan hordofuu.
¶- Daa’imman yeroo qonqoon isaan dhukkubetti yaalaa sirnyaa akka argatan gochuu. Yoo dhukkubbiin qoonqoo kan itti deddebi’u ta’e doktora keessan mari’achiisuu.
¶- Haguma danda’ameen cinqamuuf dhippachuu dhabu.
—-
Fayyaa ta’aa, fayyaa dahaa!
Horaa, bulaa, deebanaa!
—-
©Dr. Nuredin Luke


text:
Baga Gammaddan!!
“ዮም መስቀል ተሰብሐ፤ ዓለም ተጸውአ፤ ወሰብእ ግዕዘ፡፡ Har’a Fannoon Gooftaa Ulfaate/kabajame; adduynaanis fayyinaaf ni waamame; dhalli namaas bilisa bahe” Yaareed Qulqullichaa
Jechi “Fannoo/መስቀል” jedhu Alaqaa Kidaana Waldi Kifleen galmee chechotaa isaanii keessatti fannoo, waan itti fannifaman, gidiraa du’aaf nama geessu jechuu dha jechuun hiikaniiru. (Fuula 883)
Fannoo Gooftaa bifa Afuurawaa fi iccitaawaatiin kan addeessan immii Qeerloosi Itiyoophiyaa jedhamuun kan beekamu Abbaa Giyoorgis kan Gaasiccaa ti. Isaanis haala kanaan ibsaniiru.
Fannoon
- Muka jireenyaa ti.
- Muka qorichaa ti.
- Muka Raajii ti.
- Muka aara galfii dha.
- Murtuu seexana dhabamsiisu dha.
- Kuttuu (seefii) mataa hoomaa seexanaa muru dha.
- Chaappaa Qulqullinaa fi Qulqullummaa ti.
- Waara Qabsuuraa irra jiraniif gonfoo injifannoo; warra gara cidha Hoolichaatti waamamaniif immoo uffannaa cidhaa ti… (Galata Fannoo/ውዳሴ መስቀል)
Itti fayyadama:
Qulqulleettiin Manni Kiristaanaa Ortodoksi hojiin isheen Fannoo malee hojjettu tokkollee hin jiru. Qulqulluu paatriyaarkii ishee irraa eegalee hanga amantootaatti hundumtuu waaqeeffannaa Waaqayyoof yeroo tattaaffatanitti adda durummaan Fannoo ni fayyadamu. Sirna Kadhannaas yeroo jalqaban lubichi Fannoon amantootni immoo quba isaanii bifa Fannoon sirreessanii mallatteessuun maqaa Sadummaa (Sillaasee) ni waamu. Manni Kiristaana keenya sirna raawwannaa Iccitiiwwan Mana Kiristaanaa yeroo raawwattu Fannoon Meeshaa Afuurawaa isa ijoo dha. Hayyoonni Mana Kiristaanaa tajaajila hunda galeessa isaa (Kan Fannoo) akka itti aanutti ibsaniiru.
“Dalaga keenya hundumaa keessatti, yeroo baanu fi gallu, uffannaa keenya uffachuu keenyaan duratti, dhiqachuu keenyaan durattis, gara dhangaa dhihaachuu keenyaan duratti, ibsaa yeroo qabsiisnu, Kitaaba Qulqulluu dubbisuuf yeroo jalqabnu fi xummurru akkasumas hojii keenya kan idilee jalqabuu keenyaan duratti fuula keenya mallattoo Fannootiin ni mallatteesina.”
Akkuma ifatti mul’atu, Manni Kiristaana keenya Fannoo Fayyina addunyaa ittiin raawwatame bantoo gamoo ishee irratti baattee jiraatti. Luboonni fi amantoonni immoo gara mooraa Mana Kiristaanaa yeroo seenan ija fooniin Fannoo; ija Afuuraatiin immoo Kiristoos Fannicha irratti fannifame ilaalaa Gooftaa isaaniif sagada Waaqeeffannaa; Fannoo Gooftaa isaaniif sagada kabajaa ni sagadu. “Iddoo/bakka miilli Isaa dhaabbateetti ni sagadna” (Faar. 131:7) akkuma jedhame Fannoo Isa qaamni Kiristoos irratti fannifame, harki fi miilli Isaa itti dhahame fi dhangalaa’uu Dhiiga Gooftaa keenyaan qulqullaa’eef ni sagadna.
Adeemsa itti fayyadama Seenaa isaas akka itti aanutti dha.
- Jaarraa lammaffaa keessatti Sooriyaan Fannoo kallattii bahaatiin dadaarratti fannisuun ittiin fayyadamuu jalqabdee jirti.
- Jaarraa afrafaa keessatti immoo iddoowwan gamoon Mana Kiristaanaa itti ijaarame hundatti alaa fi keessa isaanitti Fannoo fannisuun, kaa’uun fi bocuun bal’inaan faayidaarra ooluu jalqabe.
Kanaafis mootichi Qosxanxiinoos Maksimiyaanoos waliin wal waraaneetti “በዝ ትእምርተ መስቀል ትመውዕ ፀረከ፡፡ Mallattoo Fannoo kanaan diina keen ni injifatta” jecha jedhu Fannoo waliin tiifuu waaqaa/samii keessa itti mul’ateera. Kanuma bu’uureeffachuun Qosxanxiinoos mallattoo arge sana koora fardaa fi gaangee fi cancala isaaniirratti, gilaasii fi meshaalee isaaniirratti, meeshaalee waraanaa isaaniirratti, uffannaa waraanaa isaaniirratti fi alaabaa isaaniirratti mallattoo Fannoo Gooftaa bocuu isaatiin diina isaa injifachuu danda’eera. Tibba kanarraa eegalee Manneen Kiristaanaa keessatti bal’inaan faayidaarra ooluu jalqabeera. Kanarraa darbee biyyoonni akka Fiin Laandi, Joorjiyaa, Ayis Landi, Noorweey, Siwiizar Laand, Swiidiin, Giriiki fi k.k.f. alaabaa isaaniirratti mallattoo Fannoo kaasuu/kaa’uu Qosxanxiinoos irraa dhaalaniiru.
Qulqulluu Phaawloos Duuka Bu’ichi “Innis (Kiristoos) Dhaqna Isaa kan taate Mana Kiristaanaaf mataa dha.” Qol. 1:18 jechuun akkuma barsiisetti; Manni Kiristaanaas isa kana hojiitti hiikuun Gamoo Mana Kiristaanaa irratti Fannoo baachuun/kaayachuun Kiristoos mataa ishee ta’uu isaa ni mirkaneessiti. Ijoolleen ishees morma isaaniirratti hidhuun dhaqna Kiristoos (Mana Kiriataanaa) ta’uu isaanii ni agarsiisu. Fannoo kana yeroo ilaalanitti; isarratti kan fannifame, raawwataa fi mataa Fayyina isaanii kan ta’e Madihaanee’alam yaadachaa ija sammuutiin gara Qaraaniyoo ni imalu.
Seenaa kabaja ayyaana Masqalaa
Fannoon kan kabajame, addunyaan Fayyinaaf kan wamame fi dhalli namaa bilisa kan bahe Gooftaa keenya Qoricha keenya Iyyasuus Kiristoosini yeroo ta’u, keessattuu waltajjii Qaraaniyootti gaafa fannifame kan raawwatamee dha. “ወይቤ ተፈጸመ ኵሉ፡፡ Hundumtuu ni raawwatawe.” akkuma jedhe. Du’a Fannoorratti Inni raawateen Raajii Raajootaan dubbatame fi fakkeenyi fakkeeffame hundumtuu waawwii isaa argateeraati.
Karaa biraatiin immoo kan raawwatame hundumtuu Fayyina dhala namaatiif ture waan ta’eef; Fayyinni dhala namaa raawwi isaa argate, labsame, mirkanaa’e. Fannoo Dhiiga Gooftaatiin Qulqullaa’e kana maaliif kabajna kan jedhuuf immoo haala itti aanuun ilaalla.
Qoricha isaanii kan ta’e Gooftaa keenya Iyyasuus Kiristoos gananii kan fannisan Ayihuudonni Fannoon Dhiiga Gootaatiin Qulqullaa’e Jireenya fi Qoricha ta’uu isaa yeroo arganitti hinaaffaa badaadhaan ni qabaman. “Isa (Kiristoos) dhabamsiisnaan Fannoon Isaa immoo ajaa’iba hojjechuu eegalee!” jechaa hammeenyaan ka’anii boolla kuusaa balfaa ta’e keessa ni gatan. Hanga B.A. 70tti balfi isaan gatan Fannoo sanarratti akka tulluu ta’e. B.A. bara 70tti bara Iyyaruusaaleem bade sanatti garuu, Ayihuudonni hafan gara bakka biraa godaannaan bakkuma awwaalameetti irraanfatamee waggoota dhibba sadii oliif bakki itti awwaalame wallaalamee hafe.
Fannoon human Gooftaa akka ta’e kan hubatte (1ffaa Qor. 1:18) Illeeniin B.A. 326tti Fannoo Gooftaa barbaacha gara Iyyaruusaaleem dhaqxe. Achittis barsiistota Ayhuudii keessaa kan ta’e Kiraakoos kan jedhamu argatte. Bu’aa bayii guddaan booda iddoo Fannoon Gooftaa itti awwaalame itti agarsiiseera. Aantootni isaa Ayihuudootni boolla keessa awwaalanii balfa itti gataa akka jiran itti hime. Mootittiin Illeeniinis damaraa qopheessitee (qabsiistee) ixaana baay’ee irra goote. Aarri isaas teessoo Waaqayyoo fuulduratti gahee deebi’ee eeyyama Waaqayyoon gidduu tulluu Fannaan Gooftaa itti awwaalametti qubateera (sagadeera).
Ajaa’iba kanaa iddoo Fannoon Gooftaa itti argamu hubattee Fulbaana 17tti raayyaa fi uummaticha walitti waamtee tulluu sana qochisiisuu jalqabde. Balfa Fannoo Gooftaarraa tuulamee ture sana of-eeggannoon irraa kaasaa yeroo dheeraaf erga qotan booda dhumarratti fannoowwan saditu argaman. Isaan kana keessaa tokkichi Fannoo Gootaa yerooi ta’u kanneen hafan immoo fannoowwaa saamtootni lamaan irra fannifaman ture. Fannoon kunis ifaajee fi carraaqqii guddaan booda Bitooteessa 10tti kan argame yeroo ta’u, jaamtota/qaroo maleeyyii fayyiseera. Waarra miilaan tarkaanfachuu hin dandeenyes akka danda’an taasiseera. Waarra du’anis kaaseera. Fannoon Gooftaa keenyaa ajaa’ibawwan kana keessaattu kan du’e kaasuu isaatiin beekamuu danda’eera.
Eebifamtuun Illeeniin ajaa’ibaawwan Fannoo Gooftaarraa mul’atan sana irraa kan ka’e gammaduu isheetiin Fannicha hammattee Waaqayyoo ni galateeffatte. Uummanni ishee waliin jiran sun illee gammachuu guddaatu itti dhagahame. Harkaanis qaqqabaa Kiryaalaayisoon jechaa ni faarfatani. Galgaloofnaan Qulqulleettiin Illeeniin phaaphaasicha Abbaa Maqaariyoos waliin, raayyota ishee waliin fi uummaticha waliin xomboora qabatanii hiriira galanii faarfachaa Fannoo Gooftaa kabajuun bakka filatamaa ilaalanii kaayaniiru.
Qulqulleettiin Manni Kiristaanaas jalqaba irraa kaasee Fannicha kan baatte fi kan kabajju taatus, tibba kanarraa eegaltee ayyaana Fannoo Gooftaa kabajuu jalqabdeetti. Fannoof sagaduun, Fannoo dhuungachuu, Fannoodhaan amantoota eebbisuun, Fannoo qabachuu, uffannaa fi dhagna irratti Fakkii Fannoo bocuun babal’achaa dhufe. Warroota hin amanne biratti akka gowwummaatti kan lakkaa’amu (1ffaa Qor. 1:18) Fannoon Gooftaa Humna Waaqayyoo ta’uun isaa daran kan beekame fi kan lallabame tibba kana irraa eegalee ti.
Ayyaanni Fannoo Gooftaa Fulbaana 17tti kabajamuu isaatiif sababa kan ta’e kanaan olitti akkuma ibsineen Qulqulleettin Illeeniin dhangaa qopheessitee Fannoo Gooftaa argachuuf guyyaa tulluu sana qotuu itti jalqabde yeroo ta’u, sababni isaa inni ijoon garuu B.A. 327tti jechuunis waggaa tokkoon booda Mootittiin Illeeniin Fannoo Gooftaaf Mana Qulqullummaa ijaartee Fannichas Mana Qulqulluummaa isaa Golgootaatti ijaarte sana keessa galchitee guyyaa eebbifamuu Mana Qulqullummaa isaa sababeeffachuun raawwatama. Dabalataaniis Bitooteessa 10tti yaadannoo isaa kabajuu hin dhiifne.
Qulqulleettiin Manni Kiristaanaa Ortodoksi ayyaana Fannoo Gooftaa (Masqalaa) waggaa waggaan bifa ho’aa ta’een kabajji. Guyyaa sanattis jechuunis jala bultii ayyaana Fannoo Gooftaatti godaansa Fannoo Gooftaa barbaacha Illeenii yaadachuuf damaraa gubaa Waaqayyoon galateeffachaa oolti. Dhuma sirna kadhannaa isaa irrattis Abboonni kallattiiwwan afranuu Fannoon ebbiisanii damaricha ni qabsiisu. Amantootnis xomboora isaanii qabsiisaa seenaa fi Ifa Fannoo Gooftaan argame ni labsa. Qulqulleettiin Manni Kiristaanaa xiyyeeffannaa isheen Fannoo Gooftaaf kennitu ibsuuf Fulbaana 17-24tti guyyoota jiran TIBBA FANNOO GOOFTAA jettee moggaasteetti. Guyyoota kanattis Dubbiin Fannoo Gooftaa ni lallabama. Fannoo Gooftaafis Galata galchiti.
Fannoo Gooftaa fi Dubbii Fayyinaa
Dubbii Fayyinaa keessatti Fannoon dhagaa bu’uuraa dha. Raajiin raagame/dubbatame, torbeeffannaan lakkaa’ame fi fakkeenyi fakkeeffame xummura isaa kan argate Fannoo Gooftaa irratti dha (Yooh. 19:30). Namni Gooftaa keenya Iyyasuus Kiristoos jaaladha jedhu hundi Haadha yaboo (adaraa) ishee dhugaa kan argate Fannoo irraayi (Yooh. 19:25-27). Duuti waggoota 5500’f dhala namaa dararaa ture kan dhabamsiifame Du’a Gooftaa keenya Kiristoos Fannoo irratti taasifameeni. Xalayaa idaa inni seexanaan katabamee awwaalamee tures kan barbadaa’e Fannoo Isaatini. “Nurra bulee nubalaaleeffataa kan ture xalayaa du’aa/idaa abboommiin nurratti barreeffamee ture bakkee ni dhabamsiise” jechuun akkuma ibsetti jechuu dha(Qol. 2:14-16).
Waa’ee dubbii Fayyinaa yeroo kaasnu, waa’ee Fannoo kaasuun dirqama ta’a. Dhimmi (iccitiin) Fayyina keenyaa Fannoo malee hin raawwatamneeti. Hayyoonni isa kana Faarfannaa isaaniitiin yeroo kaasan, “ለአዳም ዘአግብኦ ውስተ ገነት፣ ወለፈያታዊ ኀረዮ በቅጽበት፣ ዝንቱ ውእቱ መስቀል፡፡ Addaamiin gara Gannatatti kan galche fi saamticha isa maddii mirgaa Gooftaa keenyaan fannifame battalaan kan waame Fannoo kana dha.” jechuudhaan dubbii Fayyinaa isa Fannoo irratti raawwatame ibsaniiru (icciteessaniiru). Dura aanaa Duuka Bu’ootaa kan ta’e Pheexiroos Qulqullichi Fayyina dhala namaa Fannoo irratti raawwatame akkas jechuun ibseera “Cubbuu keessa nubaasuuf jecha dhugaa Isaatiinis nufayyisuuf jecha Inni cubbuu keenyaaf mukarratti Foon Isaatiin ni fannifame madaa gidiraa Isaatiinis madaa keessan irraa aggaammattaniittu” (1ffaa Pheex. 2:24). Kanaan walqabsiisee ammas Duuka Bu’aan Paawloos Qulqullichis “Kanaan booda cubbuuf akka hin bitamneef foon keenya kan cubbuu akka barbadaa’uuf/dhabamuuf dhagni keenya moofaan Isa waliin akka fannifame ni beekna; kan du’es cubbuu isaatirraa fayyeeraati” jechuudhaan dhalli namaa isa bal’ina cubbuu jala oolee kan ture Fannoon bilisa bahuu isaa nuuf ibsa (Room. 6:6).
Fannoo; Wabii Nageenyaa
Akka barsiifannaa Qulqulleettii Mana Kiristaanaa Ortodoksi Tawaahidootti Kiristoos Fannoo Isaatiin wantoota wal-faalleessan torban walitti araarseera. Isaaniis:
- Waaqayyoo fi dhala namaa
- Dhalli namaa fi Ergamoota Qulqulloota
- Uummata Waaqayyoo fi alagaa
- Lubbuu fi fooni dha.
Wantoota cimdii cimdii ta’an kana gidduu goolloon/gidaarri/dhaabni jibbiinsaa dhaabbatee waggoota 5500’f nageenyi gidduu isaaniitti dhabamee diinummaan jiraachaa turan. Isaan kana walitti araarsuun nageenya dhugaa Isaa isaaniif kan laate fi tokko kan taasise Gooftaa keenya Qorichi keenya Iyyasuus Kiristoos yeroo ta’u, goolloon/gidaarri/dhaabni jibbiinsaa gidduu isaanitti dhaabamee ture kan diigame immoo Fannoo Qulqulluutini. “Inni nageenya keenya dhaati; lamaan sana tokko kan taasise seerota abboommii isaan labsiin dubbataman haqee goolloo/gidaara/dhaaba jibbiinsaa gudduu isaanitti ture Foon Isaatiin kan diige; kunis lamaan isaanii keessaa nama haaraa tokko ofii Isaatiin uumuuf; nageenyas argamsiisuuf; du’as Fannoo Isaatiin ajjeesee Fannichadhaanis lamaan isaanii akka dhagna tokkotti Waaqayyoo waliin walitti araarsuufi dha. Gara keessan dhufee isin warra fagaattanii turtaniif nageenya, warra dhihaatanii turaniifis nageenya bifa misiraachoon lallabe” jechuudhaan kan ibse nuuf mirkaneessuufi dha (Qol. 1:20). Akkuma kanaa olitti ibsametti, ‘uummattootni fi al-uummattootni (kan kittaanaman fi kan hin kittaanamne)’ moggasni jedhu hafee Kiristoosiin ‘Kiristaana’ jedhamnee waamamne. Maqaan kun nageenyi keenya kan ittiin ragga’e fi tokkummaan keenya ittiin labsame; warra lafaa fi samii galata (qiddaasee) tokkoon akka hirmaatan kan taasise ta’e.
Goolaba
Gooftaan keenya Qorichi keenya Iyyasuus Kiristoos Fannoon Isaa hundumaa kan ofitti ittiin qabe, tokko ittiin taasise ta’uu isaa keeyyata ittiin ibse keessatti “Akkuma An lafarraa ol ol jedhe, hundumaa ofittan harkisa” (Yooh. 12:32). Ulaagaaleen foonii osoo isa hin daangeessin namni kamiyyuu Fannoo Isaatii harkifamee Isatti dhihaateera. Lafarraa ol-siqee samiirraa immoo dag-siqee fannifamuun Isaas dhala namaa fi Ergamoota Waaqayyoo tokko taasisuu Isaatiif agarsiistuu dha. Rogootni Fannoo afran, kallattiiwwan Kiristoos afran kan eeru dubbiin Fannoo Isaa dhala namaa kallattiiwwan afranitti argaman hunduma isaanii waloomsuu Isaa kan ibsanii dha. kana bu’uureeffachuun hunduma dhiifnee Fannoo Isaa baannee akka Isa duuka buunu nu ajaje (Maar. 8:34).
Odeeffannoo dabalataaf
Wiirttuu Finfinneetti Koree qopheessituu ayyaana Fannoo (Masqalaa)
011-156-54-63
e-mail: addisababa@eotcmk.org
Baankii Daldala Itiyoophiyaa
1000253606022


text:
Bulchiinsa naannoo Tigraay keessatti yakka farra namuummaa gaggeeffamaa jiru duuba mootummaa Itiyoophiyaatu jira jedhe kan amanan ta’u qorattonni Tokkummaa Mootummootaa kan ibsan yoo ta’u, iddoo sanatti walitti bu’iinsii itti fufuun immo daran yakki gara jabinaa ka biraan akka gaggeeffamuuf karaa bana jechuun akeekkachiisan.
Hayyonni mirga namoomaa kan Tokkummaa mootummootaa waa’ee Itiyoophiyaa qoratan kun gabaasa isaanii isa duraa keessatti, erga bara 2020 wal waraansii Tigraay kaabaa keessatti jalqabame kaasee qaamoota hundaan dhiittaan mirga namoomaa bal’inaan biyyatti keessatti gaggeeffamu isaaf ragaan jira jedhanii turan.
Komishinni bara dabree kaawunsilii mirga namoomaa kan Tokkummaa Mootummootaan hundeeffame fi hayyoota mirga namoomaa walaba 3 of keessaa qabu akka jedhutti, yeroo baayyee seera cabsuun wanni rawwataman kun yakka waraanaa fi yakka farra namummaa ta’u isaa amanuuf sababaa qabatamaa qabu .
Hayyonni sadeen haala hamaa Tigraay keessaa ibsuun, mootummaanis ta’e wal taatonni isaa uummanni miliyoona 6 ta’u Tigraay keessatti Intarneettii fi tajaajiila baankii dabalatee tajaajilawwan bu’uraa waggaa tokko caalaaf akka hin arganne gochuun, gargaarsii dhala namaa akka hin seenneef ugguurri ka’an, uummanni Tigraay keessaa kan harka 90 ta’u gargaarsa akkaan barbaachisaa ta’e akka eeggatan taasisan jedhu.
Mootummaan Federaalaa fi wal taatoonni isaa kan mootummooota bulchiinsa naannoo, gosa hundee godhachuun yakka farra namoomaa fi gocha gara jabinaa gaggeessuu isaaniif akkasumas gaggeessaa akka jiran amanuuf sababaalee ga’aatu jira jedha gabaasnii ba’e.
Beekaa hiraarsa guddaa ykn miidhaa qaamaa fi yaada sammuu geesisaa kana hin goonee jechuun gargaarsii namoomaa Tigraay akka hin senne danquu jedha gabaasnii ba’e.
Dura teessuun komishiina kanaa Kaari Betii Murungii ibsa baasaniin, rakkoon gargaarsa dhala namaa kan Tigraay keessaa sukanneessaa dha jedhan.Kunis hedduminna isaa fi yerooo hammamiif akka gaggeeffamee yeroo ilaalamu jedhan.Kun hin taanee jechuun haaluu fi tajaajiila bu’uraa kan akka nyaata, tajaajiila fayyaa fi gargaarsa namoomaa dhorkuu dabalatee uummata sivilii irratti dhiibbaa hamaa qaba.Kanaaf yakka farra namuummaa ta’u isaaf sababaa ga’aa qabna jedhan.
Moottummaan Federaalaa Beela akka meeshaa waraanaa tti gargaarama jennee amanuuf sababaa qabna jedhanii, mootummaan Tigraay keessatti battalumatti tajaajiila bu’uraa iddotti deebisee, gargaarsii dhala namaa akka seenuuf gaafatan. Humnootiin Tigraayis, dhorkaa tokko malee dhaabbatonni gargaarsii dhaala namaa dhorkaa tokko malee akka gaggeeffamu akka taasiisan jedhan.


text:
Gaaffii dhiyeessineef deebiin nuu kenname garuu barnoota itti fufaa jedhamne jedhu.
Gara biraan godina Horroo Guduruu Wallaggaa mgaalaa Shaambuu keessatti waraanni mootummaa mooraa Yniversitii Wallaggaa kan magaalaa keessa jiru keessatti boombiin dho’uu isaa barattoonni dubbataniiru.
Sana booda barattoonni gaaffii dhiyeessuu yeroo yaalanitti humnootii waraanaan reebamuu fi hidhamuun hanga har’aatti itti fufuun ibsameera.
Dhaabni momrituu paartii Kongresa Federaala Oromoo dilbata dhufutti hiriira waamuuf karoorfadhe jedha.


text:
Miseensi mana-maree murtii-seeraa yokaan Seneetariin Yunaayitid Isteets – Joon Mikkeen, kaanseriin sammuu isaanii keessatti argamuu Hospitalli Kilinikii Maayoo, ka magaalaa Fiiniks keessaa kaleessa beeksisee jira.
Kan umuriin isaanii waggaa saddeettamaa – Seneetarri Arizoonaa kun, torban dabre keessa, ititaa dhiigaa seniti-meetira shan tahu, kan ija isaanii gama bitaa duubatti argame basisuuf yeroo wal’aansa baqaqsanii hodhuuf hospitaalicha seenanitti kaanseriin sammuu lubbuu galaafatu mataa isaanii keessatti argame – jedhama.
Qorannaan geggeessame akka agarsiisutti, tumeriin yokaan xannachi keessatti sun ititaa dhiigaa ija isaanii duubaa baasame sanatti hidhata qaba.
Ka goota waraana Veetinaam turanii fi seneetii Yunaayitid Isteets keessa waggoota soddomaaf tajaajilan – Joon Mikkeenii fi maatiin isaanii, mala wal’aansaa ka biraa – kan Kiimoo-traappii fi qaanqee fudhachuutti yaadaa jiru – jedhama.


text:
ffaa Towhiidad fi qooda isaa.
Yaa muslimtoota! Barnoonni Towhiidaa (Tokkummaa Rabbii) Irra caalaa barnoota hundaati. Towhida dhugaoomsuun, barachuun, barsiisuu fii itti nama gorsuun dirqama islaamaa kan duraati. towhindi bu’ura amantiin isarratti dhaabbattu. Ajajni Rabbii kan duraa towhiida.
towhidni dameelee 3 qaba.
Isaanis towhiida goytummaa, towhiida gabbartii, towhiida maqaaleeti fii sifaataati. kanneen keeysa towhiida maqaaleefi sifaataa amma balinaan laalla.
Towhiida maqaaleefii sifaataa yommuu jennu:-
1)-Rabbiin maqaalee gaggaarii ittiin isa kadhatan qaba. maqaalee akka isaa tokkolleenuu hinqabu, jennee dhuga’oomsuudha.
2)-Akkasuma sifaata Rabbii ni sabachiisna (mirkaneysina) itti amanna. Sifaata Rabbiin ufiin dubbatetti fii tan nabi Muhammed s.a.w. hadiisatti Rabbiin wassafe hundatti ni amanna.
Sifaata Rabbii hunda Rabbiif sabachiisuu qabna. jallisuufii qulleysuun maletti, fakkeysuufii akkaateysuun maletti. sifaata Rabbii kanneen asii gadii kana hunda akkuma dhufetti rabbiif sabachiisuufii itti amanuun dirqama.
1-Rabbiin uumaa isaatii olitti oltahuu isaa nidhuga'oomsina, niamanna.
2-Rabbiin waa hunda beekaadha.
3-Rabbiin dhageytiifii argaa isaan malte ni qaba jenneeti amanna.
4-Rabbiin muimintoota isaa nijaalata.
5-Rabbiin niaraarama rahmatallee nigodhaa ni amanna.
6-Rabbiin nijaalataa nijibbaa, nidallana nilolas ni dhuga’oomsina.
7-Rabbiin gabroottan isaa jiddutti murtesuuf nidhufa guyyaa guyyaa qiyaamaa dhufiinsa isaan malu.
8-Rabbiin fuula isaan malu niqaba.
9-Rabbiin harka lameen isaan maltu niqaba.
10-Rabbiin ija isaan maltu niqaba.
11-Rabbiin arshii isaarratti ol taheejira, zaata isaatiin, haqiiqumaan. oltahiinsa isaan malu kan wahitti hinfakkeyfamne. Arshirratti oltahuu isaa kana Rabbiin Qur'aana isaa keysatti bakka 7tti dubbate. bakken sunis kunoo kanneen kana.
Akkasuma hadiis heddutti waan dhufeef ni dhuga'oomsina. o'ltahiinsa isaanmalu, kan akkaataan isaa hinbeekamne, kan wahitti hin fakkeyfamne jenna.
-Arshirratti oltahuu isaa hinmorminu, jecha Rabbii s.w. bakkarraa hin jallisnu, hikkaa isaa hinmicciirru, akka garee jallatte tan jahmiyyaa fii ahbaashitti.
warreen waswaasa jallinaa kan warra kalaamaa Qabachuudhaan aayatoota sifaataa jallisan nimormina.
Rabbiin kan isarra isa beeku hinjiru waan taheef jechuma isaati qabanna.
Akkasuma Rabbiin uumaa isaa takkattillee hinfakkeysinu.
12-Haasawa Rabbiitti niamanna. qur'aanni haasawa Rabbiiti isumaatu dubbate, Isumaatu buuse, hundii isaa dhugaadha. Qur'aanni uumamaa miti. Gareen jallatte (Ahbaash) qur'aanni jecha Rabbiitii miti jettu niabaarra. nimormina.
walaloo towhiidaa
akeekkadhaa hundi namaatii.
Sadihi dameen towhiidaatii.
Rubuubiyya kaaliqumma saati
kan hunda uumee kophaa isaatii
jahannamirraa uf fageysii.
hojjadhu ibaadaa sirreysii.
qabrii owliyaa jinniifii dhagaa
gabbaruu dhiisii qabadhu dhugaa.
dhugaan sun towhiida Rabbiitii.
mainaa laa ilaaha illaLlaahutii.
Nabi muhammad ergaa Rabbiitii
jedhii hordofii karaa isaatii.
akeekkadhaa hundii namaatii.
sadiihi dameen towhiidaatii.
rubuubiyya kaaliqummaasaatii
kan hunda uumee kophaa isaatii.
kuun gabbaramaa haqaa tahuu.
ibaadaan isaaf qulqullaawuu.
ajaja isaa qalbiin dhagahuu.
walaa ta'ibuduu illaa iyyaahuu.
qoonni towhiidaa kan sadeysaa.
asmaa'aaf sifaataa dhageysaa.
jedhe faliLlaahil asmaaul husnaa.
fad'uuhu bihaa ittiin milkoofnaa.
Ilaahii RahmaanuRahiimuu.
Malikuun Qudduusun Salaamuu.
jennee yaa Gafuur nuu araaramuu.
kaatimaa tollee shahaadaan deemuu.
Ilaahii Aliimun Hakiimuu.
taqwaaf hidaayaa nutti arjoomuu.
zaalimtoonni diin balleysuu deemuu .
kasaaree kufee badee dhabamuu.
garee ahbaashaa diin balleysa.
abbaan irree godheef gargaarsa.
dirqamaan filee humnaan leenjisaa.
waliqqooyti aoon waraabeysaa.
yaa kan oltahee arshii isaarraa.
rahmata raabsee harka isaarraa.
nurraa dhowwi kufrii zaalimiinaa.
nuufidi nasrii diin keenya kanaa.


text:
Preezdaant Obaamaan masaraa mootummaa Yunaytid Isteets, Waayit Hawusii gadhiisee bahuudha yeroo ka’e kanatti wanni deggartoonni fi qeeqxonni isaa itti walii galan tokkichi; imammata biyoota alaa laalchisee bu’aan inni buuse wal-mammakaa ta’uu dha.
Addunyaa irratti jeequmis hammaachaa dhufuus" bulchiinsi Obaamaa gama hikoo faluutin laafaa ture" jedhamuun akka dadhabiinaatti dhiimmota ka'an keessaa tokko. Karaa biraatiin hogganaan Al - Qaayidaa Osaamaa Biin Laadan hoggansa Obaamaatiin ajjeeffamun waan ittin Obaamaan jejamu keessaatti tuqama.
Gabaasa guutuu kana cuqaasuun dhaggeeffadhaa


text:
Fulbaana/September 13, 2014 Stockholm, Sweden
Fulbaana 13, 2014, hawaasni oromoo biyyaa Sweden magaala Stockholm keessatti qophii kabaja ayyaana Irreechaa fi qophii gargaarsa Oromia Media Network (OMN) haala bareedan gaggeessan jiru. Qophii kana irratti hawaasni oromoo Sweden, Norway, fi Denmark irraa baaynaan irratti hirmatani jiru. Qophiin Ayyaanni Irreechaa, magalaa gudditti Sweden, Stockholm baka Lötsjö (Sundbyberge) jedhamutti sa’a 10:30 hanga 12:30 kan gaggeeffame yoo ta’u, itti aansudhaan aada Irreechaa fi barbaachisumaa aada oromoo guddisuu ilaalchisee, akkasumaas barbaachisumaa jarmiyaa haawaasa oromoo ilaalchisee barumsi fi mariin baldhaan gaggeeffame jira. Qophii kana irratti baachisummaa miidiyaa cimaa fi haala OMN ilaalchisee ibsi kennamee jira. Qophii kana milkeessudhaaf dubartoonni oromoo Stockholm jiran hirmaannaa guddaa godhani jiru. Qophii kana irraa galiin argamee hundi OMN akka oolu kan godhame yoo ta’u dabalataan OMN jabeesudhaaf hawaasni deeggarsa addaa godhee jira. Galgala guyyaa kanaa, Artist Hayluu Kitaabaa hawaasa gammachiisudhaan qophiin kun daran akka bareedu godhee jira. Dabalata…


text:
Mootummaan Dargii kan itti kufee fi Ehaadeg taayitaa itti qabate, Caamsaan digdamni Itiyoophiyaa keessatti qophii adda addaan ayyaaneffamaa jira.
Waggoota digdamii shanan dabran keessatti paartiin isaanii dameelee adda addaatiin milkaa’ina galmeessisuu isaa dubbatan, Muummichi-ministaraa Itiyoophiyaa, Obbo Hayile-maariyaam Dessaalegni. “Kan argamsiisuufis wareegama ol’aanaa tu baafame. Qabsoo hadhaawaa keessa darbame,” ka jedhan, Obbo Hayile-maariyaam, injifannoolee guguddoo galmeeffaman jedhanis ennaa ibsan, tokkoffaa, Caamsaa 20 irraa jalqabee jijjiirraan bu’uraa murteeffame tokkoffaan biyyi keenya dinagdee ganaa walabaa yokaan kaappitaalistii akka qabaattu taasisuu akka tahe ibsanii kanas itti milkoofnee jirra” jedhanii jiran.
Ka biraan hawwii fi fedhii sabaa fi sab-lammootaa guutuuf sirna dimookiraasii paartii tokkoo ol of keessaa qabu ijaaruudhaanis ka milkaa’an ta’uu dubbatan.
Hoogganoota paartiilee mormituu keessaa tokko ka ta’an, dura-taa’aan Koongiresa Federaalawa Oromoo, Dr. Mararaa Guddinaa garuu, “mootummaa fi namoonni xiqqoon mootummicha irraa dantaa addaa argatan, wanna adda addaatti milkoonee irra jedhan iyyuu, uummatni bal’aan miliyoona hedduutti lakkaawamu rakkoo hamaa keessa jira” jechuun, waggoota digdamii-shanan bulchiinsa Ehaadeg qeeqan.


text:
Waraanni Bilisummaa Oromoo Zoonii Kibba Bahaatti humnoota mootummaa irratti injifannoo gonfachuu beeksise.
WBOn humnoonni mootummaa hedduunis bakkeewwan garaagaraatti fedhiin isatti makamaa jiraachuu himeeti jira.
WBOn akka jedhetti, Cibraan Madda Walaabuu Buttaan Jeneraal Waaqoo Guutuu fi Cibraan Hambaa Aanolee Buttaan Leenjisoo Diigaa Baalee fi Arsii Bahaa keessa socho’u waliin ta’uun tarkaanfii fudhataniiti jiru.
Godina Arsii aanaa Shirkaa ganda Leemmuu fi Xijoo keessatti humnoota mootummaa sakattaaf bobba’an irratti kaleessa tarkaanfii fudhatameen loltoonni mootummaa 25 ajjeefamuu WBOn beeksiseeti jira.
Warreen ajjeefaman keessaa dabballoonni aanaa waraana mootummaa waliin bobba’anis akka keessatti argaman himeeti jira.
Kana malees loltoonni mootummaa 40 caalaan madaa’uu WBOtu hime.
Qawween digdamni hidhannoo guutuu waliin, shugguxiin lamaa fi maallaqnis booji’amuu ibseeti jira.
Poolisoonni sadii fi milishaan tokko immoo booji’amuu eagaan viidiyoo waraabame ni mul’isa.
Bifuma walfakkaatuun humnoonni mootummaa bakkeewwan garaagaraatti Waraana Bilisummaa Oromootiin booji’amaa jiraachuun ibsameera.
Salaale godina Shawaa Kaabaa aanaa Waacaaleettis milishoonni mootummaan bobbaase meeshaa waraanaa waliin booji’amuu ragaaleen waraanaa mul’isaniiti jiru.
Humnoota mootummaa waraana keessatti booji’amaniin ala loltoonni hedduunis fedhiidhaan gara Waraana Bilisummaa Oromootti makamaa akka jiran WBOtu beeksise.
Lakkoofsi loltoota mootummaa WBOtti makamaa jiranii yeroo gara yerootti dabalaa akka jirus beeksiseera.
Kana malees WBOn qabsaa’ota haaraa hedduuf leenjii loltummaa fi siyaasaa kennaa akka jiru tibba kana himeeti jira.


text:
Directora fi gulaalaa fiilmii kanaa Mulugeta Haile Gurmu Dandeettii Fiilmii barreessuu attamiin akka horate akkasmas fiilmii cancala jaalalaa jedhu tattamiin qophaa'eef bu'aa ba'ii fiilmii qopheessuu keessa jiru nuuf ibsee jira. Mallattoo Armaan gadii tuquun dhaggeeffadhaa.
"Cancala Jaalalaa" Fiilmii Afaan Oromoo Haaraa
WASHINGTON DC — Fiilmiin Afaan Oromoo haaraan kan “Cancala Jaalalaa” jedhu dhiyeenya kana eebbifamee jira. Fiilmiin kun naannolee biyyattii keessatti agrsiisamuuf yeroo ammaa qopheen xumuramaa jira. Qabiyyeen fiilmichaa intalli durbaa tokko gaa’ilaan ala ulfaa’uu ishee fi maatii irraa addaan baatee rakkinaa fi dararaa humnaan gudeeddii irra ga’uu isaa akkasumas aadaa dubartoonni naannoo shawaa jiran yeroo dubartiin deessu sirba sirban of keessaa qaba.
Directora fi gulaalaa fiilmii kanaa Mulugeta Haile Gurmu Dandeettii Fiilmii barreessuu attamiin akka horate akkasmas fiilmii cancala jaalalaa jedhu tattamiin qophaa'eef bu'aa ba'ii fiilmii qopheessuu keessa jiru nuuf ibsee jira. Mallattoo Armaan gadii tuquun dhaggeeffadhaa.
Directora fi gulaalaa fiilmii kanaa Mulugeta Haile Gurmu Dandeettii Fiilmii barreessuu attamiin akka horate akkasmas fiilmii cancala jaalalaa jedhu tattamiin qophaa'eef bu'aa ba'ii fiilmii qopheessuu keessa jiru nuuf ibsee jira. Mallattoo Armaan gadii tuquun dhaggeeffadhaa.


text:
OBALAYAAN KOO AKKA GARII HUBADHAA DUBISSAA !
INNII KUNI BARAATAA UNIVERSITY HAROO MAYA DHA TII MAQAAN ISSAA MAGARSSA WORKUU DHAA. GAFAA MORMII DIDAA GARBRUMMAA JALQAABEE SAN ISSAA KANATUU XALAAYAA GAFII HAYYAMAA HIRIRAA BAHUU KAN BARESSEE WAJIRALEE DHIMAA LALCHIFTUU HUNDAA KAN AKKA MOTUMMAA FEDERAL FI MANA CAFEE OROMIYAA FI WAJIRALEE BAHA OROMIYAA POLIS KOMISHIONERA FI WARA ILALCHIISSUU HUNDAA HARKKA ISSAN GALCHEE KAN GAFATEE TAHUU ISSA ISSIINII IBSAA.DUBAA ARAA BARATOOTAA SII FINCILSSISE JECHUU DHAN MIRGA BARATOOTAAF WAAN FALMATEE JECHUU DHAA MOTUUMAAN WAYANEE FARA NAGAYA BORESSITUU JECHUU DHAAN QABANII MANA HIDHAA SHINILE YKN KARSHALE DHIMAA WARA SIYASSA ITII MANA DUKKANA DACHII JALAA GALCHANII KOOBAA ISSA GUYAA MAY 10/2014 GANAMAA MAGALA DIRE DAWATII HIDHAMEE.MAGARSSA WORKU ARAA MANA HIDHA DACHII JALAA SHINELE DIRE DAWA ITII HIDHAA JIRAA.FREE MAGARSSA WORK .NO FREEDOM OF SPEECH IN ETHIOPIA #oromoprotests


text:
Senegaal,Angoolaa,Itoophiyaa fi imaltuu biyya sagaliitiif warraa bahe,ministerii haajaa alaa Amerikaa, Mike Pompeo.
Senegaal,Angoolaa,Itoophiyaa fi imaltuu biyya sagaliitiif warraa bahe,ministerii haajaa alaa Amerikaa, Mike Pompeo. Amma Itoophiyaa gahe.
Yoo pirezidaantii Angoolaa Joao Lourenco waliin Luhaandaatti wal mari’atan akka biyyitii sun mala jireennaatiin jabaattee horiillee baduu dhowwattu wal haasahn.
Pirezidaantiin Angoolaan kun ganna sadiin duratti eegii pirezidaantiin biyya sunii José Eduardo gara ganna 40 biyya sun bulche hujii irraa bu’een jennaan ufii itti dabre.
Pirezidaantiin kun amma malaa fi maltee horii ummataatin balleessan diqqeessuuf hujiitti jira.Angoolaan biyya horii ummataa karaa hedduun balleessan.
Inaltii pirezidaantii durii Isabel dos Santos,Afrikaa keessaa dubartii durummaan tokkeessooti.Mala isiin horii kanaan tuulatte qorachuutti jiran.
Akka muummeen ministera haajaa alaa Angoolaa ka amma jedhetti ministerii haajaa alaa Amerikaa Angoolaa dhufuun bulchiinsii mootummaa Donald Tiraampi Angoolaan waliin hariyummaa jabeeffachuu fedhuun mirkana.
Tiraampi Angoolaa dhufuuf wannii mirkanaa hin jirtu.
Chaayinaa waliin Angoolaa irratti wal dorgomuutti jirtanii? jedhanii gaafatanii minsiterii haajaa alaa Amerikaa kun “nu Angoolaan yoo dhufu namuma Angoolaa hujiitti qaxruuf dhufna” jedhe.
Akka ministerii haajaa alaa Amerikaa jedhetti Angoolaan amma jijjiiramatti jirti.
Pompeo marii Senegaal fixate kalee Angoolaan bahee waan waliin hojjatan shan irratti mootummaa biyya sunii waliin walii mallatteesse.
Waan irratti walii galan keessaa akka dhaabbilee Amerikaa investimentii,fayyaa hujii karaatii fi akkaa Angoolaa waliin hojjachuu dandahan walii galan.
Pompeon marii tana fixannaan Itoophiyaatti dabraa,Sawudi Arebiyaa fi Omaanitti itti aana marii biyya sagaliitiif biyyaa bahe.


text:
Haguugduu afaaniifi funyaanii (maaskii) godhattanii sochii jabeenya qaamaa hojjechuun rakkoo akkamii fida?
Weerara dhibee COVID-19 hordofee itti fayyadamni haguugduu afaaniifi funyaanii (maaskii) daran dabaleera.
Fageenya qaamaa eeggachuun dabalataan haguugduu afaaniifi funyaanii godhadhuun maloota dhibee COVID-19 itti ittifnu keessaati.
Haa ta’u malee Dhaabbatni Fayyaa Addunyaa (WHO) namootni wayita sochii jabeenya qaamaa hojjetan haguugduu afaaniifi funyaanii akka hin godhanne gorsa.
Sababi isaammoo haguugduun afaaniifi funyaanii dandeettii harganuu keenya waan xiqqeessufi.
Kana malees maaskii godhatanii sochii jabeenya qaamaa hojjechuun haguugduun afaaniifi funyaanii dafqaan dafee akka jiidhufi harganuun akka nu rakkisu taasisa.
Dabalataanqlubbu qabeeyyiin xixxiqqoo (microorganisms) akka guddatanis taasisa.
Kanaafuu wayita sochii jabeenya qaamaa hojjennu haguugduu afaaniifi funyaanii keenya baafannee namoota biroorraa fageenya keenya eeggachuun ta’uu qaba.
Odeeffannoowwan birootif akkasumas odeeffannoowan akka isinif mirkaneessinu barbaaddan nubiraan gahuuf marsariitiifi toorawwan midiyaalee hawaasummaa Itoophiyaa Cheek daawwadhaa.
ወቅታዊ መረጃዎችን ቀጥታ በኢሜልዎ ለማግኘት ይመዝገቡ
ያቀረቡትን የግል መረጃ በግላዊ መመሪያችን መሠረት እንጠብቃለን::


text:
Hima afaan alagaa kana mee dubbisaa: “ahun andi sewu mexto ‘Abbabaa Kabbadaa’ bil min tilaallaachihu?” jedhe namichi. Namni deebii kenne hin turre; garuu hundinuu ni kolfe! Anis nan kolfe. Hima kana kanan dhagahe Yunivarsiitii Finfinnee keessatti waggoota 30 dura ture. Namichis barsiisaa (lecturer) ture. Barumsi inni wayitii sanatti barsiisaa ture ‘Sociolinguistics’ jedhama. Wanti ani irraanfachuu dadhabe yeroo ormi dhimma keenyatti kolfu anillee wajjin kolfuu koo ti. Dheekkamuu yoon dadhabe callisuutu narra ture, natti fakkaata. Dallansuu agarsiisuu jechuu dha. Dallanuun koo dhiibbaa fidus fiduu baatus dhimmi itti baacame dhimma uummata kootii ta’uu agarsiisuun waan tokko ture! (Namichi immoo namni kolfinaaniif naa kolfani hoo jedheetu guyyoota adda addaatti irra deddeebi’aa ture).
Egaa dubbiin itti gala qabdi. Itti galli (ka’umsi) dhimma kanaa moggaasa qubee irratti ibsa xiqqoo kennuu dha. Moggaasni qubee ka’umsa guddaa of keessaa qaba. Warri duraan itti yaadanii moggaasan galata haa argatan. Moggaasni qubee akkaataa sirna dubbachuu Afaan Oromoo irratti kan hundaa’e ta’uu nuhubachiisa. (Afaanotni biroo hedduunis akkaataa dubbachuu afaanota isaanii irratti hundaa’anii qopheeffatan. Dhimma kana yeroo biroo itti deebina ta’a. Dubbii keenya irratti barreeffama kana akkaataan anitti qopheesse hangan danda’etti jecha tokko qofa qofaan kaa’uu dhaani. Jechoota lama sadii ‘walitti’ hidhuun dheerina barreeffama keenyaatiin wal biratti yeroo ilaalamu gaarii natti hin fakkaatu. Kompiyuutarris bakka duduwwaa dheeressee kaa’a waan ta’eef hin bareedu; bakkas nuuf hin qusatu!).
A,B,C,D… (a,b,c,d…) jennee qubee waamuun keenya itti gala qaba. Adeemsi moggaasa kanaa ka’umsa qaba. Ka’umsi moggaasa kanaa bu’uura amala Afaan Oromoo (Oromo language characteristics) ti. Maqaan Oromoos kana irratti hundaa’ee jira. Fakkeenya maqaa Oromoo mee haa ilaallu: Amantee, Ayyaantuu, Badhaasaa, Caalii, Dagaagaa, Dhaabaa, Dotii, Eebbaa, Fufaa, Gaarii, Gaaddisee, Hundasaa, Irrecho/Irresso, Jaatanii, Kamisoo, Korbessoo, Lammeessaa, Margaa, Morkaa, Nadhaa, Olaanii, Qananii, Reebu, Roorroo, Surraa, Suphaa, Tolaa, Turaa, Uummataa, Urgeessoo/Urgeechoo Waariyoo, Xaddachoo, Yaadanii/Yaadashii, Yuubee, Nyaaroo, Shuuramuu.
Maqootiin armaan olitti tarreeffaman akkaataa Oromoon maqaa moggaasuu fi waamu mul’isu. Sagalee fi sirna ykn seera afaanichi qabu irratti hundoofnee itti fayyadamna jechuu dha. Sagalee fi sirna afaanichaa tiin ala deemuu hin dandeenyu; yoo deemne illee ni dogoggorra malee waan firii qabu buusuu hin dandeenyu. Maaliif jennaan afaan sirna ittiin ijaarame qaba waan ta’eef sirna sana sirriitti hordofnee itti hin fayyadamnu taanaan ergaa dabarsuu hin dandeenyu waan ta’eefi!
Ormi keessa maqichaa hin beekne jibba mul’isuu danda’a. Jibbi kunis ka’umsa adda addaa qabaachuu mala. Ka’umsi jibbichaa inni tokko duuchaadhumatti “maaliifan dubba-tamuu afaanichaa dhagaha?” kan jedhu ta’uu danda’a. Inni biroo tokko immoo maaliif afaanichi as bahee mul’ata, maaliif guddata kan jedhus ni jiraata. Yaadni akkasii tarii afaan isaanii duraan hunda biratti beekameera jedhamu irratti dhiibbaa hamaa fida sodaa jedhu irraa kan madde ta’uu danda’a. Qubee irratti bifa baacootiin waan dubbatame kana mee haa ilaallu:
“Ke abacada yishalal cemdaaddaa” jedhan. Jechi kun jibbas tuffiis of keessaa qaba. Itti galli isaa garuu deemee deemee qubee jibbisiisuu dhaan yeroo dheeraa keessatti akka inni hafu/badu gochuu dha. Keessumattuu daa’imman beenu galoo hin beekne jibbi akka keessa isaaniitti uumamu gochuu dha. Dhimmicha gadi fageenyaan yoo ilaaluu baatne qoosaa xiqqoo nama kofalchiisuuf yaadame fakkaata. Gadi fageessinee yoo ilaalle garuu summiidhaan makamaa ta’uu hubanna.
Wanti qoosaa fakkaatu biroo tokkos jira. Mee ilaalaa: “’Six’ sil yihenne new meshesh aalee”.Ishee kana cimsinee xiinxaluu qabna dhiiro dubaro! Dhimmichi isa qubeen Afaan Oromoof akka tolutti tolfame akka dogoggoraatti nama fudhachiisuuf kan yaalame. Qubee keessatti akkuma hundi keenya warri qubee beeknuu fi itti fayyadamnu hubannu qubeen “X” jedhamu maqaan biraa kennameefii sagalee Afaan Oromoo keessa jiru akka bakka bu’u godhameera. Kana waan ta’eef, jechi Afaan Ingilizii “six” (jaha) jedhu sababa “x”n Afaan Oromo keessatti jijjiirameef ijoolleen Afaan Ingilizii sirriitti hin dubbistu ergaa jedhu dabarsuuf waan itti yaadamee kaa’ame. Deebii sirreessaa dhimma kanaa gabaabumatti Afaan tokko yeroo barannu bu’uura amala afaanichaa fudhannee ta’uu qaba. Kanaaf moggaasa qubee dursinee barachuun amala Afaan Oromoo beekuuf gatii nu gargaaruuf. (Bal’ina isaa keessa ooluun mata duree keenya irraa maquu/qoluu waan ta’uuf hanga mata duree birootiin itti deebinutti bira haa tarru!) Moggaasa qubeetti yoo deebinu osoo dubbistootni keenya nu hin nuffin maaltu akka qubee adda taasisu waa xiqqoo ishee ilaallee xumurra. Qubee maaltu akka adda taasisu: Qubee wanti adda taasisu dhimmi guddichi qubeen (letter) tokko yeroo hundumaa sagalee tokko qofaa qabaachuu isaa ti. (Dubbistuun gabaabbachuu fi dheerachuun, dubbifamaan laafuu fi jabaachuun jijjiirama jechaa fiduun akka jirutti ta’ee!) Kana jechuun ‘a’ /a/ irraa eegalee hanga ‘y’ /y/tti ykn ‘z’ /z/tti qubeen tokko sagalee (sound) tokko qofaa qaba. Kun dhimma baay’ee guddaa dha. Barreeffamni afaanota biroo kanaan wal hin fakkaatan. Fakkeenyaaf, Afaan Ingilizii yoo ilaalle qubeen ‘a’ /a/ qofti berreeffama keessatti akki itti dubbifamu gara afurii ykn afurii olii ti. Fakkeenya: ‘a’n ‘art’ keessa jiru akkuma qubee keenyaa ti. ‘a’ n ‘wall’ keessa jiru sagalee ‘o’ qaba; sagaleen /a/ ‘age’ keessa jiru sagalee /e/ nuti jennu qaba; /a/n ‘village’ keessa jiru isa nuti /i/ jennu fakkaata. Afaan Inglizii keessa wantootni akkasii hedduudha. Qubeewwan osoo sagalee hin qabaatin callisanii barreeffamanis hedduutu jiru. (Psychology, knife, chateau…)
Qabxiin biroo tokko immoo qubeen (letter) tokko sagalee tokko waan agarsiisuuf barreeffama ammayyaa warra jedhaman keessaa isa tokko ta’eera. Tarii yeroo ijaan ilaallu baay’inni qubee haa jiraatu malee barreeffama ammayyaati qubeen. Warra “Alphabetic Writing” jedhaman keessaa tokko jechuu dha. Qubee ‘Sabean’ yoo fudhanne akkana miti. Jarri “syllabic writing” jedhamu. Qubeen (letter) isaanii tokko sagalee lama ykn sadii qaba. Qubee keenyaan wal bira qabnee yeroo ilaallu sadarkaa tokkoon duubatti hafaniiru jechuu dha. Kanaaf yeroo qubeedhaan barreessinu baay‘ina qubee (letters) tiin wal dorgomsiisuun (comparing) dogoggora; wal hin fakkaatan waan ta’eef. (Gama biroo tiin immoo fuul duratti mee dhimma qubee sakatta’uu – Review – irratti mariyachuu dandeenya)
Kanaaf akkaataan qubeen itti qopheeffamte bifa ammayyaatiin irratti yaadamee ti. Hayyootni dhimma kana irratti yaadanii qopheessan (Hayilee Fidaafaan) galata guddaa haa argatanu! Barreeffamattii kana beekaan gabaabse. Yoo dheerate nama nuffisiisa ta’aaf. Fincaan sangaa wanti jedhamu tokko jira. Barreffamni akkas ta’uu hin qabu jedheen amana. Gosti adda addaa baay’achuu wayya malee tokkichi gar malee baay’achuun hin bareedu natti fakkaata. (Kanaaf Ingliziin “variety is spice of life” jedhan). Mee isa dhufutti immoo bu’aa qubeen qabdu ilaalla. Ittiin nu haa gahu!
Qubeen Afaan Oromoo Faaya Oromooti!
Taaddalaa Tafarraa tiin!


text:
Muddee 21/2015 Mooraa Yuunibarsiitii Jimmaatti Warraaqsii biyyoolessaa Oromiyaa daran jabaachuun kaleessa galgala qabsiifame Guyyaa Har’aas Gootottni Barattootni Oromoo Yuunibarsiitii Jimmaa Waraana Wayyaaneetiin hiraarfamaa jiru, Mooraan Yuunibarsiitii jimmaas Waranumaan Dhunfatame jira.
Barattootni Oromoo kaleessa galgala jechuun Muddee 20,2015 Yuunibarsiitii Jimmaa mooraa guddicha (main campus) keessaa waraana mootummaan guuraman namoota 55 ukkanfamuun Magaalaa Jimmaa wajjiraa Poolisiitti Guuramuun hidhaman. Barattootni Hedduun Reebamanii midhaa guddaan irra ga’ee Hospitaala Ispeeshaalaayizdii Yuunibarsiitii Jimmaa (JUSH) galfamanii jiru, akka namni itti siqee hin gaafannee waraanaan eegamaa jiru.
Warraaqsii Biyyaalessaa Oromiyaa FDG Itti Fufe!!
Muddee 21/2015 Mooraa Yuunibarsiitii Jimmaatti Warraaqsii biyyoolessaa Oromiyaa daran jabaachuun kaleessa galgala qabsiifame Guyyaa Har’aas Gootottni Barattootni Oromoo Yuunibarsiitii Jimmaa Waraana Wayyaaneetiin hiraarfamaa jiru, Mooraan Yuunibarsiitii jimmaas Waranumaan Dhunfatame jira.


text:
Afeerraa Eebba TV Bakkalchaa
Jaalatamtoota lammii Oromoo hundaaf,
Bakka jirtanitti
Dhimmi: Eebba TV Bakkalchaa irratti isin affeeruu ilaala
Duraan dursinee nagaan keenya kan Oromummaa bakka jirtanitti isin haa dhaqabu. TVn BakkalchaaMidiyaa ilaalcha siyaasaa, amantaa, laga, gosaa fi naannoo kamiiyyuu irraa walaba ta’ee lammii Oromoo hundaa walqixa tajaajiluuf kan hundaa’ee Midiyaa sub-qunnamtii Oromooti.
TVn Bakkalchaa kan Oromoo hundaati. TVn Bakkalchaa haqa dhugaa irratti hundaa’ee Oromoo hunda walqixa tajaajiluuf Miidiyaa dhabbatee dha. TVn Bakkalchaa ija Oromooti. TVn Bakkalchaa sagalee Oromooti, TVn Bakkalaa gurraa fi dhageettii Oromooti. TVn Bakkalaa tokkummaan Oromoo akka daraan jabaatuuf halkanii fi guyyaa cimee hojjchuuf karoora guddaa qaba. TVn Bakkalchaa tumsa lammii isaa barbaada. Waan keesan irratti hirmaadhaa isniin jedha. TVn Bakkalchaa ilam keessan kunuunsaa, guddisaa, akkasumas itti fayyadamaa.
Yeroo ammaa TV Bakkalchaa qophii isaa hunda xumuratee tajaajila torbaan guutuu kan saa’aa 24f Oromoota biyya keessaa fi biyya ambaa jiraatniif sagantaalee tajaajila adda addaa kennuuf qophii isaa xumuratee jira. TV Bakkalchaa gaafa Ebla guyyaa 30 bara 2014 Biyya Noorwee Magalaa Moss jedhamtu keessati sagantaa isaa eebbaan eegala.
Kanaafuu jalatamtootaa fi kabajamoon Ummanni Oromoo hundinuu gaafa guyyaa eebba TVn Bakkalchaa irratti akka nuuf argamtan kabaja guddaan isin affeerra. Warri qaamaan nu bira dhufuu hin dandeenye akka yaadaan nu bira dhaabbattan irra deebinee isin gaafanna.
Warri qaamaan nu bira dhufuu barbaaddan karaa tora marsalee teessoo keenyaatiin nu qunnamuu dandeettan. Yaadaa fi qeeqa qabadnis akka nuu gumachitan irra deebinee kabajaan iisin gaafanna. Teessoon keenya www.bakkalchatv.com, Email: bottaa@bakkalchatv.com, grete@bakkalchatv.com, wadaay@bakkalchatv.com, +47 96671888/+4799874452/+4790609725
TVn Bakkalchaa sagalee Ummata Oromooti.
Nagaa wajjiin
Qindeesitoota
Posted on April 21, 2014, in Uncategorized. Bookmark the permalink. Leave a comment.