text:
Hama- kutaa 1ffaa
Hamni dhibee hamaa hawaasa kamuu huuba jiruudha. Badiwwan arrabaan dhufan keessa hamni iddoo ol’aana qabata.hamni miidha fi rakkoo hangana hin jedhamne geessa. Mee duraan dursine hamni maal akka ta’e haa ilaallu. Hiikkan isaa maalidha? Hiika isaa yoo hin beekin fi hin hubatin adabbii fi miidha inni fidu irraa baraaramu hin dandeenyu.
Hama (Ghiiba) jechuun bakka namtichi hin jirretti waa’ee isaa ilaalchise wanta inni jibbu yommuu kaastudha(dubbattuudha). Qaama isaa, haala amantii isaa, dhimma duniyaa isaa, bifa qaama isaa, amala isaa, qabeenya isaa, ijjoolle ,abbaa ,niiti ,tajaajilaa ,hojjataa isaa , haala adeemsa isaa, haala seeqata fi kolfa isaa, haala uffannaa, fuulu guuru isaa fi kkf ilaalchise yommuu haala inni jibbuun kaastudha. Jechaanis, dubbiinis , barreefamaniis , mallatoonis yoo kaaste hundii isaanitu tokkoma.
Fakkenyaf qaama isaa ilaalchise ‘Inni ballaadha, ishiin fungaadha, dhandhoonnima tanaa hin geessu (garmalee gabaabdudha), ishiin/inni birbirsa, fi kkf jette yoo hamattu cubbuu guddaadha.
Haala soraanna isaa ilaalchise “Inni bineensa, bideenni saani irratti hin hafu, nyaataf eenyullee isa hin dursu, bakka nyaata hundatti ni argita fi kkf
Haala amantii isaa “Inni cubbamaadha, bakka fokkuu hundatti ni argita, salaata sirnaan hin salaatu
Haala uffanna isaa “uffanni isaa xurii fi shamaadha, hin qulqulleefatu, yeroo hundaa uffatuma tokko uffata, fi kkf” jette yoo hamattudha.
Haala duniyaa fi qabeenya isaa, “Inni hiyyeessa, mana jigaa keessa jiraata, manni isaa akkasi akkasi fi kkf” jette yommuu kaastu hama ta’a.
Dubbiin kee hama ta’uu yookiin ta’uu dhiisu isaa salphatti hubachuuf
“Wanti dubbadhu yookiin barreessu yookiin mallattoon agarsiisu, nama san biratti jaallatamaadha moo jibbamaadha, namni sun osoo dhagayee yookiin as jiraate ni mufata moo hin mufatu?”
Jette of gaafachudha.
Abu Hureyran akka gabaasanitti Ergamaan Rabbii (SAW) akkana jedhan:
أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ” أَتَدْرُونَ مَا الْغِيبَةُ ” . قَالُوا اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ . قَالَ ” ذِكْرُكَ أَخَاكَ بِمَا يَكْرَهُ ” . قِيلَ أَفَرَأَيْتَ إِنْ كَانَ فِي أَخِي مَا أَقُولُ قَالَ ” إِنْ كَانَ فِيهِ مَا تَقُولُ فَقَدِ اغْتَبْتَهُ وَإِنْ لَمْ يَكُنْ فِيهِ فَقَدْ بَهَتَّهُ ” .
“Ghiiba (hamni) maal akka ta’e beektu?”
Sahaabdonnis ni jedhan:”Rabbii fi Ergamaan Isaa hunda caalaa beeku.”
Ergamaan Rabbiis ni jedhan, “Obboleessa kee wanta inni jibbuun kaasudha (dubbachuudha)”
Ni jedhame “Waa’ee isaa ilaalchise wanti ani jedhe obboleessa kiyya bira yoo jiraate hoo?”
Ergamaan Rabbis ni jedhan,
”Wanti ati jettu isa bira yoo jiraate, dhugumatti hamatte jirta. Yoo isa bira hin jiraatin, dhugumatti maqaa xureessite jirta.” (Sahih Muslim)
Dhugumatti hadaasni kuni waa’ee hamaa ilaalchise hiika ifaa fi gabaaba ta’ee namaa kenna.
Karaa biraatin wanta hamatti dhiyaatu namiima (jette-jette) wanta jedhamutu jira. Namiima (jette-jette) jechuun dubbii garee tokkorraa yookin nama tokkorraa fuudhanii gara garee yookiin nama biraatti dabarsuudha akka lolli fi wal dhabbiin isaan jiddutti uumamuf. Dhugumatti kuni dhibee fi hadhaa hamaa hawaasa keenya miidha jiruudha. Ganama irraa eegale hanga galgalaatti hojiin isaa jette-jette, namoota walitti buusu malee wanta biraa kan hin hojjanne meeqa keenyatu jira.
Ulamaa’onni (hayyoonni) Islaama hamni fi jette-jetteen cubbuu gurguddaa keessaa akka ta’an kilaafa (wal dhabbii yaada) hin qaban.
Kanaaf ragaalen kannen armaan gadiiti:
“Yaa warra amantan seehaa (mamii) hedduu irraa fagaadha. Gariin mamii dillidha (cubbuudha). Walis hin basaasina. Gariin keessanis garii hin hamatin. Tokkoon keessan foon obboleessa isaa osoo du’ee jiruu nyaachu ni fedhaa? (yeroo) san ni jibbitanii (isa jiraa hoo maaliif nyaachu feetani?) Rabbiin sodaadhaa. Rabbiin akkaan tawbaa qeebalaa, Rahmata godhaadha. [Al-Hujuraat (49): 12
“Akkaan hamataa(maqaa xureessaa), walitti naqaadhaan akkaan deema kan ta’eef hin ajajamin.” [AI-Qalam (68): 11]
“Ibn Abbaasi fi Qatadaan akka jedhanitti hammaaz jechuun maqaa kan xureessudha.
Namiim jechuun immoo namni tokko namoota walitti naquu fi oduu baadhachuun hariiroo isaani balleessuf yommuu adeemudha, hariiroon isaani gaarii fi gammachiisaa ta’ee osoo jiru.”
“Maqaa xureessitu fi hamattuu hundaaf badiin mirkanaa’e” (Al-Humazah (104): 1]
Hubachiisa xumurri armaan olii “Maqaa xurreessitu fi hamattu”jedhu saala kan addaan baasu miti. Dhiira fi dubartiif wal qixa.
Karaalee hamni adeemsifamuun
Hamni karaa adda addaatin adeemsifama. Isaan keessa hama arrabaa, hama qalbii, hama ijaa fi hama gurraati.
Hama gurraa – Gurri namarra oduu dhageefachuun oduu san arrabaan nama biraatti dabarsa. Yookiin nama biraattu osoo hin dabarsiin yoo hafe namticha hama keessati qooda fudhate jedhama. Gurraan hama san dhageefachuun yaada badaa nama saniif qabu qalbii keessatti bilcheessa. Ergasii gara gochaatti darbuu danda’a.
Hamni arraba immoo wantootuma armaan olitti kaasnedha. Wanta gurrii dhageefate yookiin ijji agarte yookiin immoo shakkii qalbiin bilcheessite, arrabni alatti baase dubbata.
Hama ijaa– ijaan yommuu nama tokko irratti wanta badaa argitu, qalbiin yaada badaa bilcheessu eegalti. Akeeku (Xiqasaa) kan jedhamu santu hamiidha. Fakkeenyaf yommuu namni tokko bututtu (uffata ciccita) uffate adeemu, ijaan nama san ilaalun nama si bira jiru akka ilaalu mataa itti raasta yookiin nyaara cinaa kee walitti suntursita.
Hama harkaa yookiin qubaa– yeroo amma hamni harkaa hamaa kanneen armaan olii caalaa jira. Qubbiin harkaa guyya guyyaan keyboordi waliin taphattu sunniin maal jedhaminna laata? Barreefamoonni karaa fasbuuki, whatsup, viber fi kkf barreefaman kan kabaja nama mulqan hama hin jedhamanii? Namni nu hin argu jenne waa meeqa barreessa oolla. Garuu osoo hin beekin of miidha jirra. Kanaafu wantoota akkanaa irraa of haa qusannu. Karaa biraatin qubaan namatti akeekun nama hamanna. Kanarraayif of haa tiksinu.
Hama qalbii- waa’ee namoota biroo ilaalchise wanta badaa dubbachuu dhowwamaa akkuma ta’ee yaada badaa kuufachu fi bilcheessunis dhowwamaadha. Namtichi haala badaan nama tokko shakkuun ofumaa waa’ee nama sanii ilaalchise dubbii badaa mataa ofii waliin haasawa. Yaadni sammuu keessatti kuufatan gara baditti nama oofa. Hamaaf karaa bana. Shakkiin hundee hamaati. Yommuu nama shakkiitu gara qorannotti seenta. Insha Allah gara funduraatti bal’innaan ni ilaalla.
Wantoota hamatti nama kakaasan
Wantoonni baay’een gara cubbuu hamaa kanatti nama harkisu. Isaan keessaa mee muraasa haa eerru. Irraa of qusachuufis haa tattaafannu.
1.Aarii qabaneessuf– nama tokkoon yoo wal lolle hanga aarii keenya qabbanaa’u wanti nuti hin raawwanne hin jiru. Maqaa fi kabaja isaa xureessina. Garuu maqaa isaa xureessu fi kabajaa irraa mulqun gonkumaa aari keenya qabaneessu hin danda’u. Inuma aarii irratti aarii dabala, badii irratti badii dhala. Kana hundarra dallansuu ofii too’achuu badii baay’ee hanbisa.
“Namni wanti isa gubu laphee isaa keessaa akka bahuuf nama hamatu dallansuu ofii too’ate hin jedhamu.”
Kanaafu hamachuu dhiisne dallansuu keenya too’achuuf haa carraaqnu mindaa Rabbirraa argachuu yoo barbaanne. Garuu kanaan ala foon obboleessa nyaachun bu’aa wayitu hin qabu. Yeroo dallansuu Aayat tanniin yaadachuudha.
“Gara araarama Gooftaa keessan irraa ta’ee fi gara Jannata warra Rabbiin sodaataniif qophoofte kan bal’inni ishii akka samii fi dachii taatetti ariifadhaa.
Isaan warra yeroo gammachuu fi gaddaa arjoomaniidha. Kan dallansuu liqimsanii fi namootaf dhiifama godhaniidha. Rabbiin toltuu hojjattoota ni jaallata.” Suuraa Ali-Imraan 3:133-134
2.Mannahaara bunaa fi oduu– kabaja namaa namarraa mulquuf koottu buna dhugna, ni taphanna jedhanii wal waamu. Ergasii foon namaa nyaatu eegalu. Hunduu oduu garagaraa fiduun ‘Ebalu akkas ta’ee bar!” jechuun wanta nama hin fayyanne irratti yeroo fi jireenya ofii gubu. Ni taphanna jedhanii cubbuu keessa borcamuun maal jedhamaa? Inuma “Astagfrullah, Rabbiin nuu haa araaraamu” jechuun foon namaa nyaachu eegalu. Kuni of sobuu malee wanta biraa ta’uu ni danda’aa sila?
3.Of olguddisanii namoota biroo gadi xiqqeessu– yeroo meeqa namoonni akka nu jajaniif mataa keenya olqabne namoota biroo gadii qabna. Akka namoonni nu dinqisifataniif hanqinna keenya daganne kan namoota biroo immoo ifatti baasun jaalala isaani argachuuf carraaqna. “ınni gowwoodha, homaa hin beeku, halkanii guyyaa rafa, dubbachuu hin danda’u fi kkf” jechuun kabaja namaa dhiinna. Osoo hin beekin ammas cubbuu kana keessatti irbamaa jirra. Kanaafu kabaja keenya olkaasuf jenne kabaja namoota biroo mulquu irraa of haa qusannu. Ta’uu baannan bakka gaabbin nama hin fayyannetti ni gaabbina, hasanaata (mindaa hojii gaggaari) teenya nama saniif dabarsinee kannina yookiin yoo hojii gaarii qabaatu baanne hojiin badaan nama sanii nutti fe’ama. Harka ofii namuu ni deefata. Cunqursaan hin jiru. Kanaafu nama hamachuun hojii gaggaarii kee dabarsitee hin kenniin.
4.Gowwomsuu fi baacuuf- namoota gowwomsuu fi kolfisisuuf kabaja namatti taphachuun garmalee sheyxaanni mi’eesse dhiyeessa. Nama kolfisisuuf kijiba meeqa namtichi lafalafaa oola. Wanta faaydi isaa hin buusnef garuu miidha isarratti fidu facaafataa oola. Hadiisa kana haa yaadannu
“ وَيْلٌ لِلَّذِي يُحَدِّثُ فَيَكْذِبُ لِيُضْحِكَ بِهِ الْقَوْمَ وَيْلٌ لَهُ وَيْلٌ لَهُ ” .
“Ee badii isaa kan namoota ittiin kolfiisisuuf jedhe dubbii isaa keessatti kijiba (soba) dubbatu. Ee badii isaa! Ee badii isaa!” (Sunan Abu Dawuud)
5.Waanyuu– yommuu namni tokko namoota biraan faarfamu, namtichi isa waanyun arrabsuu fi kabaja isaa irraa mulquu eegala. Danfa isa keessa jiru arrabsuu fi hamachuun qabaneefachu barbaada. Hanqinna xiqqoo yoo irratti argee ‘Namni suni akkana, akkana..’ jechuun jaalala fi kabaja namoonni nama saniif qaban akka badu taasisuuf carraaqa. Namni nama waanyu kana haa beeku. Kuni gonkumaa firii isaa buusu hin danda’u. Nama Rabbiin ol qabee eenyullee gadii hin deebisu. Nama Rabbiin salphisee eenyule isa ol hin kaasu. Kanaafu waanyun dubbii dharaa hafarsuun miidha malee bu’aa wayitu hin buusu.
6.Yommuu namtichi yakkamuu- yommuu namtichi wayiin nyakkamuu maqaa keenya keessa baasuf carraaqna. Wanta hundaa namtichuma san irratti fe’uu barbaanna. Ani hin raawwane, isatu akkas godhe jechuun taaphella maxxansinaaf. Yoo nuti qooda keessa hin qabaatin “Ani hin raawwanne, isatu raawwatu.” Jedhanii haqaaf falmatuun wanta jiruu fi sirriidha. Garuu osoo qooda keessa qabnu, “Ani hin raawwanne, isatu akkas godhe.” Jechuun fe’aa keenya nama biraatti fe’uudha. Kuni dillii/cubbuudha. Yookaa wanta raawwanne amanu yookiin cal’isu.
7.Rabbiif jedhanii dallanuu– yommuu Rabbiif jenne dalannu haalli adeemsa keenya bu’aa caalaa miidha geessa. nama cubbuu rawwatu tokkotti yommuu dhufnu gorsuu dhiisne ni arrabsina yookiin namoota birootti hafarsina. Cubbuu isaa dhoksuufi dhiisne namoota birootti odeessun mataa keenyan cubbuu inni hojjate caalaa cubbuu biraa hojjanna. Ergamaan Rabbii (SAW) akkana hin jenne?
Abu Hureeyran(RA) akka gabaasanitti Ergamaan Rabbii(SAW) akkana jedhan:
مَنْ سَتَرَ مُسْلِمًا سَتَرَهُ للَّهُ فِي الدُّنْيَا وَالآخِرَةِ
“Namni Musliima(cubbuu isaa) haguuge, Rabbiin addunyaa tanaa fi Aakiratti isa(cubbuu isaa) ni haguuga.” (Sunan Ibn Maaja)
Kanaafu yommuu namni cubbuu raawwatu arginuu yoo dandeenye harkaan jijjiruu, arrabaan gorsuu, yoo dadhabne immoo cubbuu isaa qalbiin jibbaa cal’isu. Cubbuu isaa namoota biroo akkeekachisuuf yoo ta’e, gaariidha. Ta’uu baannan garuu cal’isuun miidhaa baay’ee hanbisa. Tokko mataa keenya irratti nama hamachuun cubbuu hin baadhannu. Lama namoota birootti odeessun namtichi sun daran cubbuutti akka lixu hin goonu. Sadii namoonni biroo akka isa hin akkeessine ni baraarra.
8.Way miskiin jechuu– nama sani yaadda’u fi gara laafun yeroo meeqa maqaa isaa kaasun,”Ebalu miiskina (hiyyeessa). Haala badaa keessa jira. Nama gargaaru hin arganne. Olii gadii janja’aa jira….”jenna. niyyaan keenya isaaf yaaduf ta’ee osoo jiru garuu haalli adeemsa keenya badaadha. Maqaan isaa kaasun kabaja isaa irraa mulqina. Nama san yoo dandeenye gargaaru, yoo dadhabne immoo cal’isu.
9.yeroo bilisaa- Cubbuun yeroo bilisaa keessatti raawwatamu hangana hin jedhamu. Wanta hojjannu yoo dhabne gara oduutti fiigun cubbuu ofirratti feena. Arraba keenya hidhuu dhiisne wanta hin barbaachinse odeessina. Ergasii rakkoo, dhiphinnaa fi gaabbi keessa hin baanetti seenna. Garee (group) uumun yeroo keenya gubna. wanti fesbuuki, whatsup, viber irratti barreessinu yoo fayda hin qabaatin boruu miidha hama nu dhandhamsiisu akka danda’u sirritti hubanne? Kan boruu dhiisi har’aa miidha hamaa dhandhamaa jirra. Hariiroon fi jaalalli namoota addaan citu, sammuun boqonnaa dhabuu fi kkf miidha hama irraa dhalataniidha.
Yeroo bilisaa keenyatti barnoota Islaama barachuu, Qur’aana fi yunivarsii(hawaa) nu marsee jiru irratti xinxalluun barnoota baay’ee cuunfachuu dandeenya.
Yeroo bilisaa wanta hin taane irratti gubuun boruu gaabbin of gubuudha.
Har’a akkuma argine yeroo keenyatti taphannee boru guyyaa Qiyaamaa akkana jechuuf teenyaa sila?
“Guyyaa san jahannamis ni fidama. Guyyaa san namni ni yaadata. Yaadannoon guyyaa sanii maal isaaf godha ree?
Ni jedha “Odoo jiruu kiyyaaf (waan gaarii) dabarfadheen hawwa.” Suuraa Al-Fajr 89:23-24
10.Ol guddinaa barbaadu (seeking favour) – namtichi hogganaa isaa irraa ol guddinna argachuuf nama biraa qeeqa. Soba fi hanqinna adda addaa itti maxxansuun ta ofiti ol guddinna barbaada. Kun wanta waajiroota fi dhaabbilee adda addaa keessatti babal’ate argamuudha. Namtichi kana hojjatu rizqiin (sooranni) isaa Harka Rabbii akka jirtuu haa beeku. Osoo ol guddadha jedhe kabaja namoota biroo dhiitu guyyaa tokko bakka maletti kufuu akka danda’u haa yaadatu.
11.Of jajuu fi hanqinna ofii wallaalu– namoonni akka nu jajaniif hanqinna mataa keenya irraanfanne namoota biroo qeequtti kaana. Dhibee kana irraa fayyuuf yeroo hundaa hanqinnaa fi cubbuu keenya yaadachuudha. Cubbuun nuti hojjanne namoota biroo caalu akka danda’u of haa yaadachiisnu.
Dogongorri yoo uumame narraa fi shira sheyxaanati. Rabbii fi Ergamaan Isaa kanarraa bilisa. Yaa Rabbii dogongora keenyaf nuu araarami. Mata dureen hama kanatti hin dhaabbatu. Insha Allah torbaan itti deebina. Hanga sanii Assalamu aleykum wr wb.
Kitaabile wabii
- Backbiting and Its Adverse Effects- By Husayn Al-Awayishah INTERNATIONAL ISLAMIC PUBLISHING HOUSE
- Tafsiir Ibn Kasiir- Darussalaam
- Guarding Tongue- Darussalam
- Hiika Qur’aana kabajamaa Afaan Oromotiin- Mana maxxansa Najaashi


c: text/html

text:
Barnoota Telegram kutaa 4ffaa
Hedduun keenya telegraama kan faayyadamnu ergaa namaaf erguu fi fudhachuu qofaafi. Haa ta’uu malee telegraamni qabiiyyee gaarii namoonni baay’een hin beekne of keessaa qaba. Barnoota Telegram kutaa Afraffaa kana keessatti Qabiiyyee Telegraamaa faayidaa gurguddaa qaban kan namni baay’een hin beekne 5 isiniif himna.
Qabiiyyeewwan Telegram ijoo ta’an:
1. Telegram Channel
Chaanaalii telegramaa jechuun wanta ergaa bal’aa irratti/broadcast godhanii dabarsaniidha. chaanaala keessan keessatti hordoftoota daangaa hin qabne horachuu ni dandeessu. wanta post gootan sana namni meeqa akka ilaales beekuu ni dandeessu. namni chaanaalicha gubbatti waa post godhu sun “admin” yoo ta’u, adminii hedduun chaanaala tokko gubbatti kan wal gargaaran taanaanis jala isaatti admini isa kam akka ta’e akkaataan itti beekamus ni jira. yoo fedha keessan tahe chaanaala keessan nama birootiif dabarsitanii kennuus ni dandeessu. chaanaala hawwataa fi gurguddaa yoo ta’e gurgurachuus ni dandeessu.
Telegram irratti yoo barbaaddaniis Garee (Group) akka whatsappii uumun ni danda’ama. Garuu chaanaali fi gareen adda addaadha. channel namoota miliyoonan lakkaayaman fudhachuu danda’a. Gareen immoo hanga nama 200,000 (kuma dhibba lama) fudhata.
Faayidaa chaanaalaa: barnoota garaa garaa irratti kennuu, Ergaalee fi beeksisoota adda addaa hordoftoota keessaniin gahuuf fi kkf ijoo yommuu ta’an faayidaa biroos ni qaba.
Channel Akkaataa itti banattan:
Chaanaala keessan hoggaa bu’ureffattan gosoota chaanaala lameen keessaa tokko filattu ‘private‘ ykn ‘public‘ kan jedhu. Garaagarummaan isaanii public yoo ta’e namni kamuu search godhee arguufi seenuu danda’a. @username chaanaalichaa faayyadamuun jechuudha. Garuu private taanaan nama isin linki ergitaniif ykn ‘add’ gootan malee namni biroo arguufi seenuu hin danda’u.
Channel uummachuuf:
- Open telegram
- sararoota sadan telegrama gubbaa kan harka bitaa irra jiru tuqaa.
- New channel tuqaa
- Create channal tuqaa
- itti aansun maqaa fi suuraale isiniif ta’u itti galchitani xumurtu. yoo feetan username mataa keessanii itti godhachuun raabsuu eegaluu dandeessu.
2. Telegram Cloud
Telegram akka daraan jaalatamu kan taasisan keessaa tokko Kilaawudii dha. Ergaan (message) namootaf erginuufi nuuf ergamu akka hin banne Telegram biratti nuuf kuufama. yeroo barbaannetti soqnee argachuu dandeenya. Telegram akka tasaa yoo cufamees deeebisnee yoo bannu Faayiloota fi Ergalee kana dura Telegram irraan daddabrsaa turre hunda ni arganna.
Kilaawudii Telegram Kan adda isa taasisu ‘Saved Message’ qaba. kuni kan tahu Fkn, Barreeffama ykn suuraa ol kaayyachuu barbaannu ofuma keenyatti ergina, yeroo kana ‘Saved Message’ jedhee mul’ata. kana jechuun wanta ofuma keenyatti erginu kilaawudii Telegram irratti nuuf kuufamaa jira jechuudha. kuniis karaa gabaabaa Faayila barbaanne akka nu jalaa hin bannetti ol kaayyachuu dandeenyudha. Bilbilli baduus Lakkoofsa (SIM card) teenya qofa jabeeffachuun gahaadha.
3. Telegram Username
Faayidaan username inni guddaan nama bilbila isaa hin qabne quunnamuu nu dandeessisa. Akkasumaas telegramarratti accountii nama biroo namaaf kennuuf karaa salphaadha. Username dhuunfaa keessanii uummachuuf: Settings > Username seenuun uummachuu dandeessu. username eega uummattanii booda Lakkoofsa keessan akka tasumaa hin mul’annee dhoksuu dandeessu. Namoota hundaan wal quunnamuuf username kee faayyadamuu dandeessa.
4. Telegram Lock
Nageenya telegraama keessanii eeggachuuf Appii kan biroo tokkollee osoo hin faayyadamin furtuu itti godhachuu dandeessu.
Furtuu itti godhachuuf:
Open telegram > Settings > privacy & settings > passcode lock kan jedhu tuquun, koodii dhuunfaa keessanii itti galchuun hoggaa seentaniif baatan koodichaan faayyadamuu.
5. Telegram Bot
Bot jechuun gabaabumatti qaama sadaffaa Telegramaa fi faayyadamtota telegraamaa jidduu kan dalaguudha, Robot osoo jettaniinis ni dandeessu.
Sababaa Telegram miidiyaalee hawaasaa biroo irraa adda akk ta’uufi akka jaalatamu isa taasisan keessa Bot’n kun isa hangafaati yoo jenne kijiba hin ta’u. sababa jenneefis qabna isiniis adaduma hubataa deemtaniin ragaa baatu. Maalummaa Bot, faayidaa isaa, akkaataa Bot dhuunfaa keenyaa itti hojjatannu fi Bot faayidaa gurguddaa qaban kutaalee itti aanan keessatti kan waliin ilaallu ta’a. kutaa 5ffaan itti fufa.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Department of History
Africa Since 16th Century – XXXX
Ibsa Koorsichaa.Koorsiin kun qabiyyeewwaan hariiroo Afrikaan Awurooppanoota waliin qabdu (Poorchagaal fi Ottoman Turkii), sochii abuurtotaafi misiyoonotaa, daldala qaxxaamura Garba Atlaantikii, sochii (qabsoo) farra-Kolonummaa, wal-gahii Barliin, sochii Paan-Afrikaaniziimii, Afrikaa fi waraana ololaa, Dhaabbilee Afrikaafi dhuma irrattis rakkoolee Afrikaa keessatti bilisummaan booda mul’atan keessatti bal’inan ka’amani jiru.Seensa Koorsichaa.Moojulli kun barattoota Barnoota Hawaasaa leenjii ogummaa barsiisummaa sadarkaa dippiloommaa(10+3)tiin …


text:
Gabaasa Qeerroo Sadaasa 26,2015 Mandii
FDG Oromiyaa keesatti yeroo ammaa kana mormii MP wal qabatee ka’ee jiruun Wayyaanee daran sodaachisee jira. Kaleessa lixa Wallaggaa Mandiitti diddaan ka’e Wayyaanen uummata naga irratt dhukaasa bante namoota 3 madoo goote 2 kan biro ammo ukkaamsuun bakka bu’an hin beekamu. Haala Kanaan diddaan kan itti caalu malee kan laaffate miti.Kanumatti fufuudhaan halkan edaa ergamtoota wayyaanee magaala Gimbii keessaa adamsanii Oromiyaa hin gurgurtan jechuun gootonni Oromoo tamsaasaa jiru.
Kana malees magaalaa Mandii,Najjoo fi Qilxuu Kaaraa jedhamu keessatti barruun warraaqsaa Qeerroo Bilisummaa Oromoo jedhu heddumminaan faca’uu fi buufata fayyaa fi manneen barnootaa akkasumas waajjiraalee Mootummaa biratti faca’ee kaan maxxanfamaa ooluun loltootaa fi kaabinoota Wayyaanee guddoo kan rifachiise ta’uu Qeerroon gabaasa.
Magaala Mandiitti diddaa ka’een wal qabatee har’a suuqiwwan, waajjiraaleen, daandiin ummanni irra deemuu fi konkolaataa waanni hundumtuu cufaa akka tahe Qeeyroon gabaasaa jira. Magaala Mandii keessi dirree waraanaa taatee jirti yeroo kana. Namni dhimma isaa daandii irra deemus qabamuun qoratama waajjira poolisiitti. FDG ammallee kan boodatti jedheen osoo hin taane jabaatee itti fufeera Wallagga keessatti Gimbii, Dambi Doollo, Najjoo,Manasibuu fi Naannoo Gullisootti.Odeessaan waliin jirra.


text:
3 thoughts on ““Roorroo Abbaatu Falmata” Gootonni Ummanni Oromoo Waliisoo Akkanatti Jiru. Mudde 11,2015”
-
jabbadhaa isn wajin jirra
-
Nuuf jiraadhaa, Akkam jirtu
Akkam nama gammachiisu Ummati Oromoo Walisoo. Daandii Amboottis, Daandii Salaaleettis, Daandii Adaamaattis,akkasuma kallattii 4n hundaan, daandiin qabsoo kun yoo deemsifame, diina finfinnee irraa morma ishee hudhuun ni danda’ama. NI Danda’ama
Kun wareegama fi baasii maallaqaa kan hin barbaachifne, dandii qabsoo Oromiyaa keessatti hojjatuu fi mija’aa ta’eedha. Kan bu’aa fidu garuu yoo kallattii/dandii hundaan, bakka danuutti, ituu walirraa hin citin irratti hojjatameedha. Rakkina maaliitu jira Finfinneen, Ummata oromoon marfamtee jirtiwoo.
JabaadhaaRabbi yeroo hundaa isinii wajjin.Nagaatti
-
Jabaadha dhiiga koo dhumi wayyaaneef jala deemtota ishee qaqqabeera. QABSOON KEENYA ITTI HAA FUFU WAAN NU EJEJJAN RAAWWACHUUF QOPHOOFNEE KAANEERRA DHIIGI IJOOLLEE KEENYAA DHANGALA’EE HINHAFU.


text:
Sagantaa - Kamisa Adoolessa 15, 2021
Waamichi Mootummaa Naannoo Amaaraan Oromoo Walloof taasifamu itti-fufee jiraachuu
Waraana garee humnoota Mootummaa Naannoo Amaaraa fi Mootummaa Koloneeffataa Impaayera Itoophiyaa, gam-kaaniin immoo, humna Mootummaa Naannoo Tigiraay (ABUT) gidduutti geggeeffamaa jiru irratti, Oromoon Walloo gara garee humnoota MKII fi Mootummaa Naannoo Amaaraa goree humna Naannoo Tigiraay irratti akka duuluuf, waamichi taasifamuuf itti-fufee jiraachuu.
Ta'us, Oromoon Walloo waamicha sossobbii taasifamaafii jiru kana abadan kan hin simanne ta'uu, inumaayyuu, Uummanni Oromoo marti, tapha wal-dadhabsiisoo diinonni isaa (Koloneeffattooni Impaayera Itoophiyaa) taphachaa jiran kanatti akka carraatti fayyadamuun, kaayyoo Qabsoo isaa ganamaa, kan Saba Oromoo bilisoomsuu fi Biyya Oromoo, Oromiyaa walaboomsuuf abuurame galmaan ga'uu irratti fuuleffachuun, WBO faana hiriiruun, Impaayera kolonii humna qawween irratti ijaaramte humna qawween ofirraa fonqolchuu irratti tokkummaan bobba'uu akka qabu gadi jabeessee dhaammata, Oromtichi Walloo, kan toora bilbila SWO irratti argamuun marii bal'aa nu waliin taasise.


text:
Tokkummaa mootummotaa keessatti komishiinara mirga dhala namaa ka ta’an Zeid Ra’ad Al Hussein Dilbata kaleessaa Itiyoophiyaa seenanii jiru.
Kunis afeerraa mootummaa biraa dhiyaateen ta’uun ibsamee jira.Zeid daw’annaa Itiyoophiyaa keessatti gaggeessan Kanaan marii sadarkaa olaanaa gamtaan Afrikaa fi waajira mirga dhala namaa kan Tokkummaa mootummotaa giddutti gaggeeffamu irratti hirmatu.
Komishinarri olaanaan Zeid baatii Ebla bara 2017 Itiyoophiyaa daw’achuun mummicha ministeera biyyatti ka duraanii fi aangawoota sadarkaa olaanaa miseensoota hawaasa sivilii wajjiin hala kabajamuu mirga dhala namaa fi dameen waajiira isaanii kan gaanfa Afrikaa keessaa hojii gaggeessu irratti dubbatan.
Mootummaan Itiyoophiyaa gara jalqaba waggaa kanaatti Zeid Itiyoopiyaa seenuun waan bara darbee jalqaban akka itti fufaniif gaafate.
Guyyaa afuuruuf yeroo gamas turanti Zeid mummicha ministeeraa biyyatti Dr. Abiyyi Ahmad fi aangawoota sadarkaa olaanaa biyyatti wajjiin wal arguuf jiru.


text:
Miidhaa, Fokkinnaa fi Soba Shirkii-Seensa
Dhugumatti Faaruun hundi kan Rabbiiti. Isa ni faarsina, ni gargaarsifanna, araarama Isa kadhanna. Sharriwwan nafsee teenyaa fi hamtuwwan hojiiwwan keenyaa irraa Rabbiin eeggamna. Nama Rabbiin qajeelche kan isa jallisu hin jiru. Nama Rabbiin jallise kan isa qajeelchu hin jiru. Rabbii Tokkicha shariika hin qabne malee dhugaan gabbaramaan akka hin jirre ragaa nan baha. Akkasumas, Muhammad gabrichaa fi Ergamaa Isaa ta’uu ragaa nan baha.
“Yaa warra amantan! Sodaa dhugaa Rabbiin sodaadhaa. Muslimoota taatanii malee hin du’inaa.” Suuratu Aali-Imraan 3:102
Dhugumatti Muslima ta’anii du’uun milkaa’inna guddaadha. Sababni isaas, namni Muslima ta’ee yoo du’e qofa, adabbii (azaaba) Guyyaa Qiyaamaa jalaa nagaha baha. Muslima jechuun nama Rabbiif ajajamuu fi Isa qofa gabbaruudha. Namni osoo Rabbiif hin ajajaminii fi Isa qofa hin gabbarin du’e, Guyyaa Murtii yakkamaa ta’ee Rabbiin wal qunnama.
“Namni yakkamaa ta’ee Gooftaa isaatti dhufe, dhugumatti, isaaf Jahannamtu jira, achi keessatti hin du’us, hin jiraatus.” Suuratu Xaahaa 20:74
Kana jechuun namni Rabbitti hin amanne, Isaaf hin ajajamne fi Isaan ala wanta biraa osoo gabbaruu Guyyaa Qiyaamaa Isa qunname, nama kanaaf adabbii ibidda Jahannam ittiin adabamutu isaaf jira. Akka boqatuuf achi keessatti hin du’u, jireenya gammachuus hin jiraatu.[1]
Namni Rabbitti amane, Isaaf ajajamee fi Isa qofa gabbaree Isa qunname immoo mindaan isaa kana fakkaata:
“Namni mu’mina ta’ee [fi] hojii gaggaarii hojjatee Isatti dhufe, isaan sun sadarkaalee ol’aanootu isaaniif jira. Jannata qubsumaa kan jala ishii laggeen yaa’antu [isaanif jira]. Achi keessa yeroo hundaa jiraatu. Kuni mindaa nama of qulqulleesseti.” Suuraa Xaahaa 20:75-76
Kana jechuun namni qalbii isaatiin Rabbii isaatti amanee fi hojii gaggaarii hojjatee Guyyaa Qiyaamaa Isa qunname, Jannata yeroo hundaa turtu taate keessatti sadarkaalee ol’aanotu isaaf jira. Gamoowwanii fi mukkeen Jannata tanaa jala laggeentu yaa’a. Isaan achi keessa abadii turu. Qananiin itti fufaan kuni Rabbiin irraa mindaa nama nafsee isaa xurii badii fi shirkii irraa qulqulleessee, Rabbiin qofa gabbaree fi Isaaf ajajameef ta’a. [2] Namni kuni nafsee ofii wanta Rabbiin dhoowwe hojjachuun hin xurreessine.
Wanti hundarra nafsee xureessu shirkiidha. Nama xurii kanarraa qulqullaa’etu Guyyaa Qiyaamaa adabbii jalaa nagaha baha. Nabii Ibraahim (aleyh salaam) akkana jechuun du’aayi akka godhe Qur’aanni nuuf hima:
“Guyyaa isaan kaafaman na hin salphisin. Guyyaa qabeenyi fi ilmaanis homaa hin fayyanne. Nama qalbii qulqulluun Rabbitti dhufe malee.” Suuratu Ash-shu’uraa’i 26:87-89
Lugaa keessatti salphinni hiika adda addaa qaba:
Hiikni 1ffaan-Sharrii, balaa, adabbii fi musiibaa keessatti kufuu
Hiikni 2ffaan– wantoota fokkuun, badii fi yakkaan ifatti saaxilamuu
Hiikni 3ffaan: sababa xiqqeenyaa fi salphinni namatti bu’eef garmalee qaana’u ykn saalfachuu.[3]
“Guyyaa isaan kaafaman na hin salphisin.” Kana jechuun Yaa Rabbii! Guyyaa Qiyaamaa uumamtoonni Murtiif kaafaman san na hin adabin, na hin salphisin.
Guyyaa Qiyaamaa qabeenyis ta’ee ilmaan nama hin fayyadan, nama qalbii qulqulluun dhufe malee. Qalbu saliim (qalbiin qulqulluun) qalbii wantoota badoo lama irraa qulqulluu taatee fi wantoota gaggaarii lamaan ibsamteedha.[4]
Wantoonni babbadoon lama:
1ffaa– wantoota iimaana faallessan kanneen akka kufrii, shirkii, shakkii fi nifaaqa irraa qulqulluu ta’uu.
2ffaa– Shahwaata irraa qulqulluu ta’uu- kana jechuun fedhii lubbuu badaa fi qullaa hordofuu irraa qulqulluu ta’uudha. Kanneen akka badii gurguddaa. Fakkeenyaf, bid’aa (wanta haarawa amanti keessatti uumuu), zinaa, hanna, lubbuu haqa malee ajjeesu, qabeenya namaa haqa malee nyaachu fi badiwwan biroo. Ammas, amaloota badaa akka riyaa (na argaa), of tuulu fi kkf irraa qulqulluu ta’uudha.
Wantoota gaggaarii qalbiin qulqulluun ittiin ibsamu qabdu
1ffaa- Iimaana-kuni dhugaan amanuu, ikhlaasa, sodaa Rabbii, Isa jaallachuu fi hojiiwwan qalbii biroo kan hammatuudha.
2ffaa– Shari’aa hordofuun hojii gaggaarii hojjachuu- wanta dirqamaa fi jaallatamoo shari’aan Islaamaa itti nama ajaje hojjachu. Fedhii fi yaada ofiitiin osoo hin ta’in akkaataa shari’aan itti nama ajajeen hojjachu. Jecha biraatiin, Ergamaa Rabbii (SAW) hordofuu.
Kanaafu, namni qalbii isaa kufrii, shirkii, nifaaqa, shakkii fi badiiwwan gurguddoo biroo irraa qulqulleessee fi iimaanaan of faayee Guyyaa Qiyaamaa dhufe, qabeenya karaa Rabbiin hayyameen argachuun karaa kheeyri irratti baasetti ni fayyadama. Qabeenya kana karaa halaalaatiin argatee karaa kheeyrii irratti yoo baase, Guyyaa Qiyaamaa mindaa (ajriitti) ni fayyadama. Haaluma kanaan, ilmaan isaa Islaama irratti yoo guddise, mindaa ifaajee isaa galmee isaa keessatti ni argata. Du’aayi ilmaan isaa isaaf godhan irraayyis ni fayyadama.[5] Kanaan alatti, namni kufrii, shirkii, nifaaqa irraa of hin qulqulleessin, qabeenyaa fi ilmaan isaatirraa homaa hin fayyadamu.
Aayaata armaan oli irraa akkuma hubannu, milkaa’inni namaa shirkii irraa qulqullaa’u irratti hundaa’a. Namni shirkii irraa yoo of hin qulqulleessin, balaa fi adabbii guddaatti kufaa jechuudha. Kanaafu, waa’ee shirkii fi miidhaa isaa beekuu fi garmalee of eeggachuu barbaachisa. sammubani.com irratti waa’ee shirkii fi hiika isaa ilaalle jirra. Shirkiin faallaa tawhiidati. Tawhiida jechuun Rabbiin Tokkichoomsudha. Shirkiin immoo Rabbitti waa qindeessudha. Dabalataan barruu tana ilaalun ni danda’ama: http://sammubani.com/2020/04/03/hiika-shirkii/#more-14195
In sha Allah miidhaa shirkii kutaa itti aanu keessatti ilaalu itti fufna.
Kitaabban wabii:
[1] Tafsiiru Muyassar-316
[2] Tafsiiru Muyassar-316
[3] Ma’aariju at-tafkuri wa daqaa’iqu at-tadabburi 8/634, Abdurahman Habanka
[4] Bidaa’u tafsiir 2/275-276, Imaamu ibn Al-Qayyim
[5] Ma’aariju at-tafkuri wa daqaa’iqu at-tadabburi 8/634, Abdurahman Habanka


text:
Coronavirus,dhukkuba haaraa lafa dhufe.Haga ammaatti nama 170 caala galfaafte.Dhukkubii kun Ameriakalleen ya seenee nama tokko irratti argan.
Namii dhukkuba kana irratti argan dhiiraa nama Whuan,godina Chaayinaa dhukkuba kana irratti arganii dhufte waliin jiraata. Isallee dhiba kana irratti argan.
Amma nama 8,000 caaluutti jiraa jedhan. Dhukkubii kun fulaa hedduu mumullachuutti jira.
WHO dhukkubii kun fayyaa addunyaa koree fayyaa addunyaa Jenevaatti walti yaamee dhukkbuii kun balaa addunyaatiifuu balaa jedhee mirkanse.
"Waan Chaayinaatti tahuutti jiraatii fi mitii waan addunyaa keesattiu tahuutti jiraatiif kun balaa addunyaa jennee labsine,"jedhe daarekterii WHO Tediroos Adhaanom."
Akkaa daarekterii WHO Dr Tediroos Adhaanom kalee Chaayinaa Beejingi dhaqee jedhetti dhukkuba kana harkii 99 Chaayinaa keessaabiyyitii 68 ammoo dhiba kana fakkaatu argan jedha.


text:
Itiyoophiyaan aangawoota gargaarsaa gameeyyii kan Tokkummaa Mootummootaa 7 biyya ofii keessaa baasuu ishee kan ilaaleen barreessaa dureen Tokkummaa Mootummootaa Antoniyoo Gutarrees har’a gola naga eegumsaaf ibsa kennu.
Mootummaan mummicha ministeeraa Abiyyi Ahmad Fuulbaana 30 hojjattonni gargaarsaa 7sa’atilee 72 keessatti biyyatti akka gadhiisanii ba’an eega labsee booda, Gollii naga eegumsaa waa’ee Itiyoophiyaa irratti ennaa wal ga’u torban tokko keessatti inni ammaa kun yeroo lammataaf ta’u isaati.
Hojjattoota gargaarsaa kana baasuun, haala gad adeemaa jiru keessatti kallattii sirrii hin taanee qabachuuf tarkaanfii dabalataa fudhatamee jechuun tokkummaa mootummootaatti Ambaasaaddarri Ayeer Laand Jeraaldiin Byrne Naason kan dubbatan yoo ta’u mootummaa isaanii bakka bu’uun walgahiin kun akka gaggeeffamu gaafatan.
Isaanis akka jedhanti, aangawoota gargaarsaa kana iddoo isaanti deebifamuun barbaachisaa ta’u, akkasumas hariiroon tokkummaa Mootummootaa fi itiyoophiyaa gidduu iddotti deebi’uu qaba jedhan.
Kun hariiroo akkaan barbaachiisaa dha jechuun oduu gabaastotaaf ibsanii,wanni uumamee haala yeroo ammaa keessa jiraachuu feenu miti jedhan.Falmiin haala hin jirree keessatti gargaarsa dhala namaa dabaluun danda’amu ilaaluuf jirra jedhan.
Itiyoophiyaan hojjattoota koo biyya ishee keessaa baasuuf deggersa seeraa hin qabdu jedha Tokkummaan Mootummootaa.


text:
BREAKING: Abukaaton seeraa fi qabsaa’an Oromoo Abduljebar Huseen Hagayyaa 10, 2021 guyyaa har’aa Magaalaa Adaamaa keessatti sababa hinbeekamneen lubbuun darbanii reeffi isaanii argamee jira.
Obbo Abduljebbar bara kana galmee qabsaa’ota keenya Qaallittii jiranii dabalatee Finfinnee fi bakka garaagaraatti hidhamtoota siyaasa Oromoo hedduutif abukaatoo ta’uun nama tajaajilaa turanidha! Dabalataan hayyuun kun sa’a sadi dura toora miidiyaa hawaasaa Facebookirra akka turee fi barruulee garagaraa maxxansaa akka ture Accountiin fb isaa ni addeessa.
Gameessi Oromoo kun guyyaa har’aa maatii fi firoota isaa akkasumas saba jaalalaa fi kabajaan isa abdaturraa sababa hanga ammaatti hinbeekamneen nurraa godaananii jiru. Bool’a isaanii dhaadin haa guutu jechaa Maatii fi firoota isaanitiif jajjabina hawwa! RIP!
===========================================
Abukaatoofi Gorsaan Seeraa Obo Abdujabbaar Huseen lubbuun darbuun dhaga’ame.
…
Gorsaa seeraafi Abukaatoon hidhamtoota siyaasaa Oromoo Obbo Abdujjabbaar Huseen galagala har’aa jechuunis Hagayya 11, 2021 magaalaa Adaamaa keessatti lubbuun isaanii darbuu OMN waayila hojii isaanii kan ta’an Obbo Tuulii Baayisaarraa odeeffate.
Obbo Abdujjabbaar du’uun isaa utuu hin dhaga’amin sa’atiiwwan muraasaan duratti marsaa Hawaasummaa Facebook dhuunfaa isaaniitiin, dhimma walii galtee Waraana Biliisummaa Oromoo fi TPLF ilaalchisee yaadasaanii qoodanii turan.
Guyyaa har’aa fayyaa guutuutiin socho’aa kan turaniifi nagaatiin akka oolan namoonni itti dhiheenyaan beekan marsaa Hawaasummaa irratti maxxansaa jiru.
Obbo Abdujjabbaar Huseen abukaatoo hidhamtoota siyaasaa Oromoo ta’uun dhaddacha Federaalaa fi naannoorratti falmuun hidhamtoota siyaasaa hedduuf abuksttummaa dhaabbachuun beekamu. Jawaar Mohammadfaa dabalatee qondaalota ABOfis gurmuu Abukaattotaa waliin ogummaa isaaniin saba ofii nama tajaajila turanidha.
Sababa lubbuun darbuu Obbo Abdujjabbaar Huseen OMN adda baafachuuf yaaliin taasise hin milkoofne. Maatiifi namoota keessa beekan akkuma arganneen oduu guutuu kan isin qaqqabsiifnu ta’a.


text:
Baale
Baaleen godinaalee Oromiyaa keessa jiran keessaa tokko dha. Daangaan Baalee, kibbaan Booranan (Booranaa fi Baale laga Gannaalee Doriyaatu gargar baasa), kibba dhihaan Saba, Sab-lammootaa fi Ummattoota kibbaan, kaaba dhihaan Arsiin, kaaba bahaan Harargee fi kaaba fi kibbi Harargee Laga Shabaleen gargar ba'u), bahaan immo Sumaaleen dangefamtee argamtii. Bakki dherinna gudda Baale keessaa qabu Gaara Baatuu yoo ta'u, gaarri kun immoo Oromiyaa kessattille guddinan tokkoffa dha. Gaarri Baatuu Gaara Urgoma jedhaman jalatti qoodama. Gaaronni biraa urgoma keessatti argamani kan akka Gaara Tulluu Diimtuu, Gaara Darkinna fi Gaara Geesse jedhamani dha. Aanoti bira Baale keessatti argamani kan akka Dodola, Ginniir, Gobba fi Roobee dha.
Gabaasa Baalee[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Abbaa Taayitaa Istaatistiksii Itoophiyaa bara 2005tti akka gabasetti, Baalen bayyina ummatta 1,727,306 yoo qabattu, kana keessaa 854,584 dhiraa yoo ta'an, 872,722 immo dubra dha. Ummatti Baale 233,013 yookan 13.5% magalaatti galu. Ballina lafaa tilmaman hanga 63,917.46 square kilometers ta'u keessatti, Baalen tuuta'insa ummataa 27.02, kilometiri tokko kessatti jiratta.
Akka meemoraandamii Baankii Addunyaa Caamsaa 24, 2004tti, 11% iin ummatta Baale elektrikii yoo fayyadamanii, rukkinni kara konkolaataa immo 11.4 kilometers per 1000 square kilometers qabu. Avirejjiin abba mana baadiyyaa tokko heektaara lafa tokko yoo qabatu, lakkoofsa horii immo 1.0 qaba. 19.5 % iin ummatta hojii qotee bulaa hin ta'iniin jiraata. 66%iin ijolee mana barumsaa sadarka tokkoffaf galmooftee barattu yoo tatu, 21% immo mana barumsa sadarka lammaffatti baratti. 53% Baale busaan qabammu yoo danda'ani, tokkollen immo Tsetse fly qabamu hin danda'anni. Memorandumiin Baalefi halla qillensa goga qabachuni kennamef 555 dha.
Wabii[gulaali | lakkaddaa gulaali]
- ↑ "Oromia zone". oromiyaa.gov.et.
- ↑ "sirni hundeeffama Godina Baalee Bahaa". obnoromia.com (in oromo).


text:
Monthly Archives
August 2020
Finfinnee, Hagayya 25, 2012 (FBC) – Ityoophiyaatti misooma jallisii babal’isuuf Israa’eel deeggarsa taasiftu cimsitee kan itti fuftu ta’uu Ityoophiyaatti Ambaasaaddarri Isiraa’eel…
Musxaafaa Adiib muummee ministiraa Libaanoos ta’uun muudaman
Finfinnee, Hagayya 25, 2012 (FBC)- Jarmaniitti ambaasaaddaara Libaanoos ta’uun tajaajila kan turan Muusxafaa Adiib muummee ministiraa Libaanoos ta’uun muudamaniiru. Adiib paarlamaa…
Obbo Gadduun jila Sudaan Kibbaa simachuun dubbisan
Finfinnee, Hagayya 25, 2012 (FBC) –Ministirri Ministeera Dhimma Alaa FDRI obbo Gadduu Aandaargachaw jila Sudaan Kibbaa waajjira isaanitti simachuun dubbisaniiru. Obbo Gadduun…
Gandootaa fi magaalota baadiyyaa fayyadamaa elektirikii taasisuuf Birriin miiliyoona 900 fi…
Finfinnee, Hagayya 25, 2012 (FBC) - Gandootaa fi magaalota baadiyyaa fayyadamaa elektirikii taasisuuf Birriin miiliyoona 900 fi miiliyoona 19 ol baasi ta’e. Bara baajataa 2012tti…
Oromiyaatti namoota dabalataa 127 irratti vaayrasii koroonaa argame
Finfinnee, Hagayya 25, 2012 (FBC)- Naannoo Oromiyaatti gabaasa qorannoo sa’aa 24 darbeetiin namoonni 127 vaayrasii koroonaan qabamuu ibsame. Naannichaatti sa’aa 24 darbeetiin qorannoo…
Biyya keenyatti barumsii fi qorannoon ammayyawaa qonnaa erga jalqabame waggoota 70 ol…
Finfinnee, Hagayya 25, 2012 (FBC)- Muummee Ministiraa FDRI Dooktar Abiy Ahimad diinagdee keessaa dameen furtuu ta'e jijjiirrama caasaa fiduuf itti hojjatamaa jiru tokko qonnadha jedhaniiru.…
Mootummaan Sudaan finciltoota Daarfuritti argaman waliin waliigaltee nageenyaa mallatteesse
Finfinnee, Hagayya 25, 2012 (FBC) - Mootummaan Sudaan finciltoota Daarfuritti argaman waliin waliigaltee nageenyaa mallatteessuun isaa ibsame. Waliigaltichi walitti bu’insa gidduu isaanii…
Hoolaan qaalii addunyaa keenya doolaara kuma dhibba 4 oliin gurgurame
Finfinnee, Hagayya 25, 2012 (FBC)- Hoolaan qaalii addunyaa keenya doolaara Ameerikaa kuma dhibba 4 fi kuma 90tti gurgurameera. Bittaan hoolichaa kan gaggeeffame gurgurtaa biyyooleessa…
Manni murticha dhimma obbo Liddatuurratti beellama dabalataa poolisiin gaafate kuffise
Finfinnee, Hagayya 25, 2012 (FBC) – Manni Murtii aanaa magaalaa Bishooftuu dhimma obbo Liddatuurratti abbaan alangaa himata hanga banuutti yeroo dabalataa Poolisiin gaafate kuffiseera.…
Bilbiloonni ismaart 5G bara Faranjoota 2023 gabaa addunyaa walakkaan ni to’aatu jedhameera
Finfinnee, Hagayya 25, 2012 (FBC)- Bilbiloonni ismaart dhaloota 5ffaan (5G) bara Faranjoota 2023 gabaa addunyaa walakkaan ni too’atu jedhameera. Weerara vaayrasii koroonatin diinagdeen…


text:
Paartiileen mormituu, kan Itiyoophiyaa lama jechuun Tokkummaan Guutummaa Itiyoopiyaa fi Semaayaawii paartiin Fulbaana 28 bara 2010 hiriirri nagaa geggeessuuf turan beekkannaa dhorkamuu dubbatan.
Qaama bulchiinsa magaalaa Finfinnee beekkannaa nu dhorke jedhan irratti himannaa kan banan ta’uu illee beeksisanii jiran.Muummichi ministeeraa fi angawoonni mootummaa hangi tokko dhimma sana gidduu seenanii qajeelfama akka kennan xalayaa itti barreessuu isaaniis beeksisanii jiran. Barattoota Yunivarsitii Bahirdaar irratti tarkaanfii faallaa mirga namoomaa fudhatame, jedhan illee balaaleffatanii jiran.
Gabaasaa guutuu caqasaa


text:
Manneen Murtii Oromiyaa imala jijjiiramaa keessa jiru. Bara 2011 irraa eegalee hanga ammaatti sirnootni haaraan kenniinsa tajaajila abbaa seerummaa fi bulchiinsa keessoo Manneen Murtii caalmaatti bu’a qabeessa taasisan heddu diriiraa jiru.
Labsii gurmaa’ina, aangoo fi hojii Manneen Murtii Oromiyaa irra deebiin fooyyeessuuf bahe labsii 216/2011 tiin aangoon abbaa seerummaa Manneen Murtii Aanaalee guddateera; kun immoo hawaasni keenya dhamaatii malee dhimma isaa Mana Murtii Aanaa dhiheenya isaa jirutti akka dhiyeeffatu dandeessisseera. Kana malees xiyyeeffannoo ol’aanaa dhimmoota dubartootaa fi daa’immaniif kennameen sadarkaa hundatti dhaddachi maatii fi daa’immanii addatti hundaa’ee hojii eegalee jira.
Sadarkaa Manneen Murtii Aanaatti himanni tilmaama qabeenyaa qarshii 300,000 olii fi dhimma yakkaa hidhaa baaxiin isaa waggaa 10 oliin adabsiisu yoo dhiyaate dhaddachi Abbootii Seeraa 3’n moggafamee akka keessummeessu taasifamaa jira; Manneen Murtii Ol’aanaa fi Mana Murtii Waliigalaa dhaddachaalee idilee fi dhaddacha ijibbaataa qorannoo duraa irrattis akkasuma; dhaddachi ijibbataa qorannoo boodaa Abbotii Seeraa 5/7 moggaafamaa jira. Kun abukaattoo ittisaa fi dhaabbilee tajaajila seeraa kennaa jiraniin deeggaramuu namoota harka qalleeyyii waliin walitti idi’amee qulqullinaa fi dhaqqabamummaa tajaajila abbaa seerummaa Manneen Murtii keenyaa fooyyessaa jira.
Gama bulchiinsaatiin Dambiileen Sirna Walgahii Gumii fi Koree Bulchiinsaa murteessuuf bahan qaamoleen kun bulchiinsi Manneen Murtii akka fooyya’u taasisaniiru; rakkoolee jiran irratti mari’achuun kallattii furmaataa wayitaawaa kaa’aa jiru.
Walumaagalatti sirnoonni bifa haaraan diriiraanii fi diriiraa jiran tajaajilaa fi bulchiinsa keessoo Manneen Murtii keenyaa fooyyeessaa jiru; kana immoo koreen Mana Murtii Waliigalaa irraa hundaa’ee Manneen Murtii Ol’aanaa fi Aanaalee adda addaa irratti tibba kana daawwaannaa taasise mirkaneeffateera. Abbootiin Seeraa fi hawaasni Manneen Murtii hedduun jijjiirama qabame milkeessuuf ciminaan hojjachaa kan jiran ta’uunis ilaalameera. Karaa milkaa’inaa sirrii qabannee akka jirrus hubanneerra; hanqinaalee mudachaa jiran irrattis xiyyeeffannoon sadarkaa hundatti ni hojjanna.
Wiixatarra teenyee torban milkii gaarii isiniif hawwina!!!


text:
Qopheessan Ustaaz AbdulJebbaar Aliyyii
Ergamaa Rabbii Muhammad(ﷺ) Qabrii keessaa baasuuf yeroo 4 yaaliin godhamtee fashalte.
1.Nama Mansuur ibnu Nazzaar ja’amuutu ture. Namni kun jallina daangaa dabre qabaachuu himan. Imaam Azzahabiin “Sheyxaana falfalaa Fir’owna” ja’een. Namni kun Sahaabaa arrabsaa ture. Karaa irratti rarraasee, akkasuma jidaara manaa irratti maqaa Sahaabootaa hammeenyaan kaasaa ture. Daangaa dabree reefka kabajamaa ergamaa Rabbii hatuuf ka’e. Garuu fashalee, salphatee hafe.
[Maddi : A’alaam Annubalaa’i 15/174]
2.Hijraa bara 400n booda mootiin Masrii kan Ubeydiyyootaa Shii’aa ture. Munaafiqoonni mootii kana gorsan, reefka Rasuulaatii fi kan Sahaabootaa Madiinaa baasee Masritti akka awwaalchisu gaafatan. Mootiin kunis yaada gorsitoota isaa fudhatee yaalii badii tanatti ka’e. Masrii keessaa iddoo awwaalchaa qopheessee, reefka Nabii fi Sahaabootaa akka baasanii fidaniif waraana Madiinaa tti erge. ‘Abal Futuuh’ namni je’amu dura bu’aa waraana kanaa ture. Yeroo isaan Madiinaa gayan, worri Madiinaa itti bayee qabsaawe. Qaari’ni al Zalbaanii ja’amu Qur’aana, Suuraa Tawbaa Aayata 3ffaa itti qara’aa ture.
- أَلَا تُقَاتِلُونَ قَوْمًا نَكَثُوا أَيْمَانَهُمْ وَهَمُّوا بِإِخْرَاجِ الرَّسُولِ وَهُمْ بَدَءُوكُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ أَتَخْشَوْنَهُمْ فَاللَّهُ أَحَقُّ أَنْ تَخْشَوْهُ إِنْ كُنتُمْ مُؤْمِنِينَ *
- Sila ummata waadaa isaanii diiganii, ergamaa (Rabbii) biyyarraa baasuu barbaadan, isaan dursanii kan isin (miidhuu) jalqaban odoo ta’anii jiranuu maaliif isaaniin hin lolle? Sila isaan sodaattuu? Yoo Mu’uminoota taatan Rabbitu Isa sodaachuu irra haqa godhata *
- Haala saniin waraanni kun uggurame. Osoo hin turin Abalfutuuh hedduu cinqamuu eegale. Hojii isaattiis gaabbee turuu himan. Booda Rabbiin bubbee jabduu itti ergee isaan sossoose. Achiin Abulfutuuhis dhiisee irraa deebi’e.
[Maddi : Al Samhuudii Wofaa’i Al-Wofaa 2/652]
3.Mootii Dowlaa Faaximiyyootaa nama Al Haakim bin Amrillaah ja’amuutu ture. Mootummaan kunis Dowlaa Shii’aati. Hogganaan kun warra Qabrii qotee reefka baasu leenjisee, reefka Rasuulaa baasanii akka hataniif Madiinaa tti erge. Jarri ergame Madiinaa gahanii ollaa Qabrii Rasuulaa qubatan. Eeganaa suuta lafa jalaan qotanii Qabritti gayuuf yaalanii turan. Boodarra garuu saaxilamanii argamanii ajjeefaman.
[Maddi : Islaam Su’aal wa jawaab]
4.Bara mootii Nuuraddiin Zankii ykn Malikul-Aadiliitu ture. Mootummaan kun warra Ahlu-Sunnaatiif tumsa jabaa godhe. Mootii haqaa jechuun beekkama. Bara aangoo isaa keessa Kiristaanoonni 2, Hujjaaja warra Magrib(Morookoo) waliin Madiinaa seenan.
Kaayyoon isaanii reefka kabajamaa Rasuulaa hatuudha. Namoota haalaan Rabbi sodaatu fakkaatanii dhufan. Fakkeessanii Ibaadaatti jabaatan. Qabrii Rasuulaa Ziyaaraa oolan. Akkasuma Qabrii Sahaaboonni baay’inaan itti awwaalaman Qubaa’iis dhaqaa oolan. Yeroo hunda Masjidaa Qur’aana qara’an. Manatti hoggaa galan ammoo, mana keessaan qotanii lafa jalaan Qabrii ergamaa Rabbiitti gahuuf ka’an. Osoo namuu irratti hin beekin xiqqo malee reefka kabajamaa Rasuulaatti dhihaatanii turan. Garuu mootichi Ahlu-Sunnaa Nuuraddiin Zankii manaamaan(abjuun) Rasuulaﷺ arge. Rasuulli “jara kana 2n irraa na baraari” ja’aniin. Nuuraddiin baaragee hirriba irraa dammaqe. Hedduu rifatee onneen dhahatte. Ka’ee Wadda’atee Salaatee deebi’ee rafe. Ammaas manaama abjuu duraatiin wal fakkaatu arge. Baaragee dammaqee akkuma reefuutti Salaatee deebi’ee rafe. Sadaffaa irratti garraan garuu “hirriibni hin jiru” jadhee ka’e. Manaama isaa kana Jamaala Diin al-Musallii nama je’amutti hime.
Dhimma abjuu kana sirritti hubatuuf Jamaalii waliin waliif galanii gara Madiinaa imalan. Madiinaa Rasuulaaﷺ dhufanii nama walitti qaban. Jara 2n Nabiin abjuun garsiise keessa barbaaduu jalqaban. Namuu Malika irraa kennaa akka fudhatu labsan. Warri Madiinaa hundi dhaqee kennaa san fudhate. Garuu mootichi jara 2n barbaadu hin arkanne. “Namni hafe jiraa?” ja’ee gaafate. “Lakkii namuu hin hafne. Garuu jara 2n tokkootu hafe. Isaan dureeyyiidha, kennaatti hin haajaman. Ammaas warra Ibaadaa akkaan godhu” jadhaniin. “Mee jara san yaamaa” ja’ee ajaje. Jarri hoggaa dhufan, Nuraddiin hedduu gammade.
Jarri jara hamoo Rasuulli manaamatti Nuraddiin garsiise sani. Jara 2n tohatee qorachuu jalqabe. Edaa jarri 2n Kiristaanota! Ibaadaaf osoo hin taane Rasuula hatuuf Madiinaa dhufan. Mana isaaniitis hoggaa qoratan, jarri mana keessaan gad qotee lafa jalaa deemanii Qabrii Rasuulaatti gahuuf xiqqootu hafeef ture. Sulxaanni jara qabee garafsiisee waa hedduu himsiise. Eegasii ammoo ni ajjeese. Akkasitti Sulxaan Nuuraddiin Zankii shira jaraa fashalsiisee gammade. Gammadee gammachuu keessa booye. Irra deddeebi’ee Rabbii isaatiif galata galche. Naannawa Qabrii Rasuulaatis jajjabeessee toolche. Goombisaa gubbaa qofa osoo hin taane, lafa jalaanis laaftutti qotanii akka itti gahuu hin dandeenye godhe. Akkasitti Rabbiin ergamaa isaa collee du’aa fi jireenyaanis isaan kabaje. Abadan hamtuun isaanitti gahuu hin dandeessu.
[Maddi/Akhbaaru daaril musxafaa (650-678)]


text:
Amajjii 24,2016 Waddeessa(Amboo) irraa Falmiin wiirtuu Waddeessaatti Mootummaa abbaa irree fi uummata haqa isaaf falmatu gidduutti geggeeffamaa jiru irratti dargaggooti Oromoo armaan hedduu madoo fi Wareegama kafalaniiru.
- Dargaggoo Biraanuu Gaaddisaa gaafa 23/1/2016 Ganda kaarraa naannoo guuniyaa ykn Faafama jedhamutti raasaan rukutamee wareegameera.
- Barataa Chuuchee Baqqaanaa Bayyansaa ganda Galan waddeessaa naannoo caffee Elemee jedhamutti rasaasaan rukutame kellaa fayyatti wal’ansa amma tokko argeetuyyuu gara hospitaala Amboo akka hin deemne karaatti duwwameera (bakka dhalootaa g Ganda Dikii)
- Barataa Hundeessaa Leellisaa Sirrii bakkuma Chuucheen rukutamatti rasaasaan kan rukutame yoo ta’u ( bakka dhaloo. Aanaa Amboo ganda ganjiifi gooroo horee) innilleen karaa hospitalaa deemuu dhabee rakkataa jira.
- Barataa Abarraa Sisaayee Hayilee bakkuma armaan olitti ibsametti rasaasaan kan rukutame yommuu ta’u (bakka dhalootaa Ganda Galan waddeessaa)
- Dargaggoo ammaaf maqaansaa nun qaqqabne akka malee miidhaa karaa Aanaa bakkee mana yaalaa qaqqabsiisuudhaaf gateetti uummataan baatamee deemee jira!
Kana malees namoonni 60 ol ta’anis qabamanii waajira poolisii Aanaa Amboo kan magaalaa Amboo ganda 03 tti dararamaa jiru kan sababa reebichaatiin miidhaan cimaan irra gahes wal’ansa dhabanii haala yaaddeessa keessa jirachuu Qeerroon gabaase.


text:
Filannoo Zaambiyaa kan prezidaant Edgar Linguu deebisanii filatamuuf fehdaa jiranitti Zaambiyaan Afriikaa keessaa biyya dimokraasii sabatiinsa qabdu ta’uun ishee qoratamaa jira.
Kaadhimamaa beekamaa garee mormituu Haka’iindee HIchilemaa dorgommii cimaatu isaan eeggata. Xiinxaltoonni akka jedhanitti filannoon prezidaantummaa biyyattii kibba Afriikaa kun rakkoo siyaasaa kakaasuu danda’a.
Mormitoonni Linguu, waaltaalee sabaa himaa hanga tokko cufuu, namoota siyaasaa mormitootaa hedhuu fi qeeqxota irratti fuuleffachuu dhaan sirna dimokraasii murtessan jedhu.
Human Rights watch baatii Waxabajjii keessa akka gabaasetti bulchiinsi Linguu biyya sibiila diimaa oomishuun beekamtu gara rakkoo mirga namoomaatti geessaa jirti jedhee jira.


text:
Mootummaan Kuweet labsii yeroo dhiifamaa batii 2 itti dabale.
Kuweet lammiileen biyya alaa hayyama jireenyaa hin qabne akka biyya isiitii bahan yeroo kennamee turee ji’a lamaan kan dheerate tahuu beeksifte.
Mootummaan Kuweet lammiileen biyya alaa hayyama jireenyaa hinqabne hanga February 23/2018 biyyattii akka lakkisanii bahaniif murteessuu isii gabaasuun keenna ni yaadatama. Mineesteerri biyya keessaa Kuweet ibsa guyyaa hardhaa baaseen yeroon kennamee ture Ji’a lamaan kandheerate tahuu beeksise.
Haaluma kanaan Lammiileen biyya alaa Waraqaa hayyama jireenyaa hinqabne, yookan ammoo kanneen waraqa hayyama jireenyaa isaanii hin haaromsatin hanga April24/2018 biyyattii lakkisanii akka bahaniif mootummaan biyyattii akeekkachiise.


text:
Guyyaan Waraana Bilisummaa Oromoo(WBO) gaafa Sanbataa Amajjii 25, 2014 magaalaa guddoo Ameerikaa, Washington, DCtti sirna ho’aan kabajame.
Kabaji guyyaa WBO kun akka aadaa Oromootti eebba maanguddootaan kan eegalamee yoo ta’u, eebba kanatti aansuudhaan faaruun alaabaa Oromoo faarfameera. Itti aansuudhan sagantaaleen yaadannoo guyyaa kanaa waliin wal-qabataan barsiisoo fi hamileessoon walduraa duubaan qindessitoota Koynaa ABO Washington DC fi keessumoota kabajaa guyyaa kanaan dhiyaatanii jiru.
Akkuma kanaan, bakka bu’aan Konyaa ABO Washington, J/ Kabiir Abbaa Gumbul hasawa baniinsa sagantaa kanaa godhaniin ABO fi WBOn yeroo adda addaatti halawwan hagam hadhawaa fi abdi kutachiisoo isaan mudataa ture gootummaan keeysa dabruudhaan injifannoo qaqqaalii ka galmeessisaa turan ta’uurrayyuu guyyaadhumti har’a kabajnu kuniyyuu yaadannoo WBOn sadarkaa diinni ummata Oromoo gaachana keenya kana dhabamsiisuf irratti bobba’e if irraa qolachuudhaan sochii isaa gara injifannootti jijjiiree dirree waraanaa qulqulleeffate irratti yeroo calqabaaf goototi ilaaman Oromoo waloodhaan Amajjii guyyaa 1, 1980 akka guyyaa WBOtti kabajachuu eegalan yaadachuuf ta’uu ibsanii, guyyaa kana kan kabajannu gootota lubbu isaanii bakka bu’a hin qabne haqa ummata isaaniif kitimaa godhan akkasumas gootota yeroo ammaan tana diina koloneeffataa kuffisanii kufaa jiran faarsuuf ta’uurrayyuu injifannoolee boonsaa QBO tiif argamsiisaa jiraniif nuti lammiin Oromoo humna, dandeettii fi hamlee dhaan isaan bira dhaabachuun dirqama lammummaa ta’uu hubannee WBO cina hiriiruuf kan itti waadaa haaromsinee kanas hojiidhaan mirkaneessinu akka ta’e dhaamanii jiruu.
Guyyaa kanatti Obbo Abdii Boruu haala yakkaa fi dhiittaa mirga dhala Oromoo irratti yeroo ammaa gahaa jiruu fi isaan mataa isaanii irra gahe, akkasumas gochaa suukkanneessaa fi dhokataa hagana hin jedhamne mana hidhaa Wayyaanee kannnen akka Maa’ikelawwii fi Qaallittii keeysatti isaanii fi ilaam Oromoo irra gahaa jiru ragaa maqaalee ilaaman Oromoo tuquudhaan kan dhiyeessan yeroo ta’u Oromoon qe’ee isaa irratti ajjeeffamuun, reebamuun, jumilaan hidhamuun, lafa isaarraa buqqifamuun walumaa galatti gochaan faashistummaa murna TPLF/Wayyaaneetiin Oromoo irra gahaa jiru kan hambisuun danda’amu yoo ummati Oromoo tokkumaan fuundura dhaabbatee of irraa qolate ta’uu ibsani,i furmaati Oromoon akka ummataatti Oromiyaan akka biyyaatti jiraachuuf qabanus tokko taanee humna keenya jabeeffachuudhaan diina keenya akkaataa dhufaatii isaatti ofirraa deebisnee waaroo salphinaa jaarraa 21ffaatti keeyssa jirru keeyssaa if baasuu qofa akka ta’e jala muranii jiruu.
Itti aansuudhaan obbo Abarraa Tafarraa bakka bu’aan ULFO dhamsa dabarssaniin bu’aa bahiin qabsoon bilisummaa Oromoo keeyssa dabre rakkisaa ta’uu ibsanii, ilaalchota faallaa adeemsaa fi kaayyoo qabsoo bilisummaa Oromoo keeyssa riphanii turan miidhaa diigumsaa geeysisaa turuu ibsanii humnoonni mooraa bilisummaa Oromoo keeysatti hafan ammatti kan irraa eegamu tumsa tolfachuu osoo hin taane haal-duree tokko malee tokko ta’uu akka qabanii fi tokkummaan kunis hoggana tokko, jaarmiyaa tokko, caasaa tokko fi alaabaa tokko jalatti deebi’uu ta’uu hubachiisanii jiru. Kana gochuu hanqachuudhaaf sababi himatan tokkollee akka hin jirre tuqanii miidhaa gara jabinaa fi jireenya gadadoo Oromoon akka ummatatti keessa jiruu fi kan diinoti durii fi ammaa wal-ta’uudhaan qabeenya fi namuma keenyaan qe’ee keenya keeysatti nu ajjeessaa fi nu gubaa jiran tokko taanee wal-dhagayuudhaan irree keenya jabeeffannee yeroo dhumaatiif ifirraa hundeedhan buqqifnee gatuu qabna jedhanii jiru.
J/Abbaa Caalaa Lataa, MSG fi gaafatamaan Jaarmiyaa fi Siyaasaa ABO gama isaaniitiin hasawa godhaniin seenaa gaddisiisaa fi honnee lammii Oromo kamuu kakaasu qabsoon bilisummaa Oromoo keeysa dabartee yeroo ibsan, dirreen qabsoo Oromoo bikka hedduutti haala hadhaawaa keeyssa kan gaggalaa ture injifannootin irra aanaa kan as gahe yoo ta’u keeysattu dirree qabsoo lixaa irratti haala hamaa fi rakkisaa keyssatti diinni Oromoo miidhaa qaqqabsiisuu yaaletti dabaltee wareegama hoggantootaa fi haala gantummaa isaan mudate bira tarudhaan gara-kutannoo guddadhaan socho’anii humna isaanii dhabamuu irraa gara sadarkaa amasiisaa fi humna guddaa ta’uutti of jijjiiruu akka danda’an tuqanii, hojii bu’uuraa haarsaa qaqqaaliidhaan hundee jabaa irratti ijaaraman lammiin Oromoo marti keessattuu dhalooti haaraan waadaa abbootii haaressuudhan qabsoo Oromoo gara dhumaatti qaqqabaa jiru akka saffisiisanii bikkaan gayan hubachiisanii jiru. Itti dabalaanis, isaan akka qabsayaa Oromoo tokkootti jiruu fi jireenya dhuunfaa isaanii gaaffii haqaa fi ka bilisummaa ummata isaaniif dabarsanii haarsaa gochuudhaan sadarkaa amansisaa amma irra jiruun waan gayaniif dhalooti ammaa immoo wanta irra gayame irra tokkumaan ijaajjuudhaan wal-qeequu fi dura dhaabbachuu irra harka wal-qabatuun haarsaa qabsoon kun gaafatuuf if qopheeyisanii gaaffii Oromoo galamaan akka geessisan dhaamsa isaanii dabarsanii jiru.
Guyyuma kana galgala sagantaalee biroo konyaan ABO Wahsington, DC qopheessee ture keessaa caalbaasiin qomee (T-Shirt) suuraa J/Laggasaa Wagii ifirra qabuu caalbasiif dhiyaatee sabboontota Oromoon gatii guddaadhaan ka bitame yoo ta’u, sirna WBO dinagdeen gargaaruu fi bira dhaabbachuudhaaf geeggffame irratti qooda fudhattooti guyyaa WBO haala nama hamilchiisuu fi nama gammchiisuun gargaarsa maallaqaa godhaniiru.
Dhuma irratti sagantaa gaaffii fi deebii geggeeffameen hirmaattoti kabaja guyyaa kanaa gaaffilee adda addaa waa’ee haala qabsoo bilisummaa Oromoo irratti keessummoota kabajaa guyyaa kanaa sadaniif dhiyeessaniin mariin geggeeffamee deebii quubsaanis keessumoota hunda irraa kennamuun sagantaan kabaja guyyaa WBO Washington, DCtti injifannoon xumuramee jira.


text:
QOPHII ADDAA LIVE : Oromiyaa Kaabaa-Walloo keessatti humna addaa naannoo amaaraan manneen diigamaa jiru, meeshaa hiikkachiifamaa jiru
Qabsoo Ummata Oromoo fi Jaarmiyaa Hangafa Qabsoo Kan ta’e ABO Shira Nafxanyaa Irraa Tiksuun Dirqama Oromoo Hundaati.
Ibsa Gabaabaa Hoganoota ABO Biyya Ambaa. Haalli siyaasaa fi nageenyi Oromiyaas ta’e waliigala Ethiopia keessa deemaa jiru,jireenya sabootaafis ta’e ummata Oromoof yaaddessaa erga ta’ee bubbuleera. Yeroo ammaa kanatti Oromiyaa dirree jeequmsaa taasisuuf jecha karoorfatamee shirri xaxamaa jiruu fi gagga’amni lubbuus ta’e qabeenya ummata Oromoo irra gahaa jiru daangaa dhabee jira. Wareegamuu artst keenya qaalii Hacaaluu Hundeessaan as loltooti mootumma Oromiyaa walii gala keessa bobba’uun maqaa ABO tiin ummata Oromoo hidhuu fi ajjeessuu akkasumas reebichaan qama miidhuu,qabeenya saamuu fi mancaasuu hojii guyyuu godhatanii itti jiru.
Haalli kun yaaddessaa ta’uu ABOn irra deddeebi’ee ibsee jira. Ammatti nageenyi jaarmiyaa ABO fi KFO rakkoo guddaa keessa galee jiraachuu wanneen mirkaneessan akka armaan gadii kanatti ibsina.
1. Manni jireenya HD ABO Jaal Daawud Ibsaa human waraana mootummaa fi tikaan marfamee jira. Toorri bilbila HD biyya keessaa jalaa cite jira.
2. Waajjira Gullallee jiru konkolaataa mootummaan seenanii bahaa jiraachuutu muldhata,naannichas marsanii tohachaa jiraachuutu himama.
3. Maddeeen qabatamaa irraa akka dhagahamutti mediyaaleen motummaa booru waajjira Gullalleetti akka argaman qajeelchi kennamee jira.
4. Miseensotiin ABO nagaan bahanii galuu ykn sosso’anii hojjechuu hin dandeenye.
5. Waajjirooti ABO Oromiyaa mara keessa jiran caccabanii saamamanii qondaalotii fi dabballoonni godinoota irra jiran hidhamanii jiran.
6.Waajjiri ABO naannoo addaa Finfinnee keessa jiran samamanii jiran
7. Waajjira ABO guddaan kan Gullallee jiru sakata’amuu fi miseensootiin achi keessa jiranis qabamanii hidhamuun itti fufee jira.
9. Mootummaan miseensota ABO fi KFO harca’oo dha jedhee yaadu maallaqaan bituu fi dantaan goyyomsuun akka isaan ABO irratti shiraa yaadanii dantaa Oromoo nafxanyaa jala galchaniif shira hammana hin ja’amne xaxaa jira.
10.Hayyootii fi abbootiin qabeenyaa Oromoo ta’an maqaa ABO deggertuun Oromiyaa bakka mara keessaa funaanamanii hidhamaa jiru.
11. Caasaa mootummaa fi human Poolisii ykn waraana keessaa miseensota ABO ti jedhamanii kanneen shakkaman mana hidhaatti guuramaa jiru, kaan ammo hojii irraa arihamaa jiru.
Walumaa galatti haalli QBO, ummanni keenya, ABO fi KFOn keessa jiran kun, haala ifatti deemaa jiruu fi guyya guyyaan shira keessaan qabsoo Oromoo irratti xaxamaa jiru ta’uu ummanni keenya hubatee dantaa Oromoo tiksuu fi tokkummaa qabsaawotaa eeggachuu irratti akka fuulleffatuu waamicha goona. Qaama kamuu kan hiree Oromoo duubatti deebisuu fi eenyummaa Oromoo cabsee sirna gabroonfataa Oromiyaa irratti diriirsuuf gamaa jiru sabi keenya Oromoon biyya alaa fi keessa jirtan wareega fedhe baaftanii akka dura dhaabbataa abdii guddaa namaa kenna waan ta’eef tokkummaan keessan jabaatee qabsoo Oromoo akka kunuunfattan,dhaaba keessan ABO fi KFOs akka tikfattan waamicha isinii goona.
Injifannoo Ummata Oromoof!
Adoolessa 25, 2020


text:
Murtii fi Kutannoolee Walgahii Gumii Sabaa 2ffaa ABO (Bitootessa 18, 2020)
Gumiin Sabaa Adda Bilisummaa Oromoo (GS-ABO) walgahii isaa 2ffaa Bitootessa 16 – 18, 2020 adeemsifate. Walgahiin Gumii Sabaa ABO 2ffaa bu’aa-bahii Dhaabni Adda Bilisummaa Oromoo gaafa Hoogganni isaa ol’aanaan Finfinneetti deebi’ee as keessa dabree fi hojiilee Dhaabaa hojjetaman, naamusa hojii, rakkoolee caasaa fi hojiilee Dhaabaa olii hanga gadiittti bal’inaan gamaaggame. Kana malees akkaataa qabeenyaa fi dinagdee Dhaabaa itti guddisuun danda’muu fi dhimma itti bahamu irratti haasa’ee sirnaa fi tarsiimoo madda galii Dhaaabaa balbal’isuun itti danda’amu akeeke. Akkasumas, adeemsa siyaasaa fi nageenya Itoophiyaa, keessaahuu, dhiibbaa siyaasaa fi dhiittaa mirga namoomaa mootummaan Itoophiyaa amma aangoo irra jiru waliigala uummatoota biyyattii, keessattuu ammoo Ummata Oromoo irraan gahaa jiru, haala miseensotaa fi hoogganoota ABO fi gaazexeessota mana hidhaa jiranii gadi fageenyaan irratti haasawuudhaan danqaalee Dhaabaa fi deggertoota isaa mudachaa jiran irra aanuuf falaa fi mala karaa nagaa karoorsee jira.
Gama biraan Filannoo waliigalaa Itoophiyaa bara 2020 as deemaa jiruu fi hariiroo Boordii Filannoo Biyyoolessaa haaraa diriirfame waliin jiru xiinxaluudhaan dhimma filannoo irratti xiyyeeffachuun barbaachisaa akka tahee fi hojiilee karaa kana fuulduratti ABO eeggatan adda baasuudhaan humna namaa fi qabeenya Dhaabichaa argamu harki guddaan dhimma filannoo kanaaf akka oolu murteesse. Akkasumas, wixinee dhimmoota Imaammata Dhaabaa irratti marihatee maxxanfate. Dhimmoota Imaammataa kanneen keessaa warreen furtuu (key issues), gaaffii Ummataa belbeltuu rakkoolee siyaasaa, dinagdee fi hawaasummaa furuu irratti akeekkatan jedhee adda baafate, wixinee Manifestoo Filannoo (Election Manifesto), qophaawe irrattis marihatee tartiiba itti aanu lafa kaayyate:
Dhimmoota xiyyeeffannaan itti kennamee marii bal’aan irratti adeemsifame keessaa tokko tumsa qabsoo jaarmota Oromoo fi Paartiilee Sabaa fi sab-lammoota biroo waliin jalqabame kan ilaalu ture. Akka kanaan adeemsi Tumsa Dimokraasii Federaalummaa ijaaruu jalqabame jaarmota Oromoo tokkummaa fi sab-boonummaa Oromootti amanan wajjin daddaffiin xumura akka argatu qajeelche. Tumsi Dimokraasii Federaalummaa Sab-daneessaa jaarmota sabaa fi sab-lammoota biroo waliin ijaarames bakka amma gahe irraa fuul dura tarkaanfatee fiixaan akka bahu gama ABOn tattaaffiin barbaachisu hundi akka taasifamu walgahiin GS ABO lammaaffaan qaama Dhaabaa Hojii Raawwachiisu ajajee jira.
GS –ABO haala mootummaa fi paartii amma biyya bulchaa jiruus bal’inaan gamaaggamee jira. Addi Bilisummaa Oromoo gaaffiin ummata Oromoo fi saboota biroo ni deebifama abdii jedhuun qabsoo karaa nagaatti makamuun ni yaadatama. Haa tahu malee, mootummaan amma aangoo harkaa qabu waadaa uummatoota biyyattii fi hawaasa addunyaaf seene kan dirree dimookraasii bal’isuu, kabajaa mirgoota dhala namaa fi kan mirga hiree murteeffannaa seenee ture faallessuudhaan inumaahuu mirgoota Ummatootni qabsoo baroota dheeraan argatan dhiphisaa jira. Mootummaan kun sochii fi gaaffiilee Ummatootaa ka’an ukkaamsuuf humnatti gargaaramee cal’isiisuuf tattaaffii inni godhu biyyattii raakkoo hamaa keessa galchuun alatti dhibdee siyaasaa biyya kanaa fura jennee hin amannu. Mootummaan kun mirgoota namoomaa kan bu’uuraa, mirga ijaaramuu, bakkaa-bakkatti socho’uu, mirga walgahii Ummataa, jaarmayaa barbaadan deggeruu fi mormuu qaban ukkaamsaa jira. Maqaa ol’aantummaa seeraanis miidhaan ulfaataan Ummata irra gahaa jira. Ol’aantummaan seeraa hin jiru.
Kara biraas humnooti siyaasaa ilaalcha sirna mootota Itoophiyaa duraanii deebisuuf gaaffii Sabootaa fi Sab-lammootaa dura dhaabbachuudhaan shira dalagaa jiranis miidiyaa fi caasaa mootummaa gargaaramuun dinagdee biyyattii dhuunfachuun sirna Federaalummaa sab-daneessaa hanga tahefuu gaaffii Sabaa fi Sab-lammootaa deebisuuf diriirfame haquuf haala mijeeffachaa jiraachuun dhugaa qabatamaa lafa irra jiru dha.
Addi Bilisummaa Oromoo rakkoolee olitti tarrifaman kanneen jiraatanis waadaa qabsoo karaa nagaa fi dimokraasii murteeffaatee seene irratti cichee karaa nagaaa fi seeraa qabsoo isaa kan itti fufu tahuu irra deebi’ee mirkaneessa. Kanaafis rakkoo siyaasaa fi danqaa biyyi kun keessa seenee jiru furuudhaan gara filannoo bilisaa fi haqaatti deemuuf mootummaa fi qaamota dhimmi ilaalu hunda waliin marii siyaasaa jabeessuuf qophii tahuu isaa mirkaneessa.
Ummatni Oromoo biyya keessaa fi alaa qabsoo karaa nagaa itti jiramu jabeessuudhaan deggersa ABOf kennaa jiru dachaa taasisuun naamusaa fi cichoomina qabsoon karaa nagaa barbaadu jabeeffatee kaayyoo ABO milkeessuuf jabaatee akka hojjetu irra deebinee waamicha haaromsina. Kanatti dabalee beeektotaa fi Abbootiin qabeenyaa Oromoo qabsoo kana milkeessuu keessatti qooda murteessaa qabaachcuu hubatanii hirmaannaa isaanii ol kaasuun dirqama seenaa fi lammummaa irra jiru akka bahatan ABO addatti waamicha isaa dabarsaaf.
ABOn dhaloota isaa irraa jalqabee mormiin inni qabu sirna cunqursaa irratti malee saba kam irratti iyyuu xiyyeeffatee hin beeku. Tahuus hin danda’u. Aadaa mootummootni Itoophiyaa Sabaa fi Sab-lammoota walitti buusuun qoqqoodanii bituuf qaban hubachuudhaan Sabaa fi Sab-lammootni biyyattii olola dharaa ABO fi Ummata Oromoo irratti oofamaa jiruun osoo hin dagamne hariiroo ijaaraa ABOn Ummata Oromoo fi Saboota biroo gidduutti jabeessuuf hojjataa jiru akka deggeran waamicha keenya dabarsina.
Wayta ammaa kana Oromiyaa keessatti hidhaa, dararaa, saamichaa fi buqqa’iinsa adeemsifamaa jiruu fi jireenya Ummata Oromoo dhabamsiisaa jiru akka dhaabbatu, akkasumas, ol’aantummaan seeraa kabajamee hoogganootni, miseensotaa fi deggertootni ABO jumlaan mana hidhaatti dararamaa jiran hatattaman akka gadi lakkifaman gaafanna. Command Post hojii irra oolfamaa jiru haala ifaa fi bifa seera qabeessaan hojii irra oolaa hin jiru. Waraanni bifa haaraan Oromiyaa keessa qubsiifamaa jirus mirga siyaasaa Sabootaa waan dhiitaa jiruuf irra deebi’amee akka ilaalamu ABOn gaafata. Akkasumas, Godinaalee 4-ran Wallaggaa, Godinoota Gujii lameenii fi Godina Booranaa irraa quunnamtiin bilbilaa fi internet erga kutamee ji’oota lakkoofsise hatattamaan akka gadi dhiifamu GS-ABO cimsee gaafata. Kun mirga tajaajila quunnamtii ummatni argatuuuf qabu kan faalleessuu fi jireenya isaa irraan dhiibbaa ulfaataa dhaqqabsiisaa jiru waan taheef, kana malees yeroon kun yeroo dhukkubni koroonaa vaayires jedhamu addunyaa mara keessatti hubama ol’aanaa geessisaa jiru keessatti Ummatni odeessa shaffisaa barbaadu akka hin arganne taasisaa jira waan taheef daddaffiin akka gadi lakkifamu gadi jabeessinee gaafanna.
Yeroo dhihoon asitti dhimmi Hidhaa Laga Abbayyaa biyyoota sadeen (Sudaan, Itoophiyaa fi Ijipti/Masir) gidduu wal-dhabbii dhalchee falammii ho’aan geggeeffamaa jira. Dhimmi kun dhimmi biyyaa fi hunda ilaalu tahuun ifaa dha. Hidhaan waggoota saddeet dabraniif wal hubannoo biyyoota sadan gidduutti adeemsifamaa tureen xumura jala yeroo gahetti danqaan uumamuun maal irraa akka madde ifaa miti. Kun akka jirutti tahee, biyyi kun mirga Laga Abbayyaatti dhimma bahuu qabdu bifa kabajsiisuun haasaa karaa nagaan adeemsifamuun xumura akka argatu ABOn qooda irraa eegamu ni gumaacha.
Dhuma irratti hawaasni Addunyaa fi Jaarmotiin Idil-Addunyaa kabajamuu mirga dimokiraasii fi namoomaaf dhaabbatan marti ummata bal’aa bira dhaabbachuudhaan fiixa-bahiinsa ijaaramuu sirna dimokiraasii irratti gargaarsa irraa eegamu akka gumaachan ABOn jabeessee gaafata.
Injifannoo Ummata Bal’aaf !
Gumii Sabaa ABO
Bitootessa 18, 2020


text:
Baay’e nama gammachiisa qeerroon hinjifanno 4 argate firattis diinattis agarsiise jira
Tirrii…!
ODUU ARIIFACHIISA
Liyuu police ykn milishaa noonowan gara gararaa funaanamee gara daanga amaarafi tigray jiduti ergame gara naano isaanitti akka deebi an himamaati jira
Dubiin keesa bilsiginaati bahujiru akka himatu erga murtiin araara akka bu’u murtayfameen booda waraani noonnowan isaaniti akka deebi an murteesanii jiran
Murtii haarawa himaama jiru akka jedhuti loli biya keesa akka gara araarati deebi u himamaa jira hundaafu sabab isaan deebi aniif akkuma nudhaqabeti isin biraan geenya
Oduu biyaraa nugahe
Akkuma waada isinii seene oduu biyaa isin dhaqabsiisif kan caraaqa jiru taha Akkuma dhagaysan guyaa haraa magaala finfineeti ireechi kabajamaa oole yoo tahu ireechi arraa kun kan miira namaa hawatuufi oromoon rakoo isaa adunyati ibsateedha.Ireecha araa irrati qeerofi qareen sodaa tokkoon malee dararaafi miidha oromoo irra gahaa jiru addunyaa guututti kan mulidhise yootahu ergamtooni mootumaa bilxiginaa ukaamsuf yoo yaalanilee ifatti muldhisanii jiru bakkeewan garagaraa itti miidha dargagoo yoogaysanilee dhaadanoofi gootumaa garsiisun sirna gabroonfaa diree baasanii jiran
Dhaadanoowan hara dhagaysisan keesa muraasni hidhamtooni siyaasa haanuu hiikaman haqni hacaalu nuuhaabahu fi mootumaan walqixumaa sabaafi sablamoota nuuf haa ijaaramu jachaati turan
Kanaafu hanga mootumaan waliqixuun umata tajaajilu dhufu falmiin itti fufa
INJIFANOON KAN WARA HAQAAF LOLANIDHA
Obboleetti Teenyaa Kan Kalee Poolisonni akka male tuman Maqaan isi Samiira Mahammad Je’amti. Gaafa Namni Somale irra Arihaman Yeroof je’ani Bole Bulbulatti Dinkoonaa ykn Shara keessa kaayaan. Isiifi Namoota buqqa’an Gargaarsa gaha Hin arkanne. Kanaafi Kara irra bahuun Dirqama itti tahe. Kanumaaf kalees Nyaata Hooteela kadhatani Kara irratti Nyaacha turan. Ergasii Ilmo isi Sifan Aanaan Harmaa Obaasaa turte.
Garuu Polisiinni dhufani maaf Kara irratti kadhatta jechuun Akka male Ilmo isi duratti tuman. Akkaata itti tuman Hedduu nama Gaddisiisa. Taateen tun erga waraabamte booda namonnii hedduun Norma jiran. Polisoonni saniis hidhaman. Garuu Kan na Aja’ibe Maallaqa Isaa Gargaaruuf silaa guurame san Essa dhaqee? Namoota akka isii Kan Rakkatan Hedduu jira. Meediyaaleen Namoota Yeroo san Koree Sassabdu Maallaqa barbaadatti Nu dhiheessa. Ammaaf Samiiraafi Ilmo Isii Siifan Gargaruuf Account banamaa jira. Maalo waan dandeessan gargaaraan. Account Hogga arkanne isiniiif maxxansina.
Related


text:
They disrespected everything we stand for.
Aadaa fi seenaa Oromoo kabajuu didan.
#Irreecha2020 #OromoProtests
Didne dida
Didduutu fala fida.
Qeerroof Qarreen Oromoo Irreeffachuuf mana baane waranaa Abiy Iddoo Horaa Finfinnee Danqamnee jirra. uffataa Aadaa, Qarshii fi bilbilaa keenyaas samaamnee hidhaati guuramaa jirra jedhu.
Jiraaree salphinni kana caalee?
Hirmaattonni Irreecha Hora Har-Sadee 2020 maal jedhu?
Hirmaattoonni Irreechaa Hora Har-Sadee godinaalee garaa garaa irraa dhufan waa’ee ayyaanichaa waan BBCtti himan qabu.
Related


text:
Mirga walii gala kan barnootaa keessumaa ijoollee durbaaf kennuun, inverstmentii guddisuuf deebii isa ol aanaa dha. “Qorannaan dhiyeenyaa tokko akka mul’isutti, doolaara tokkoon tokkoon isaa mirga ijoollee durbaa fi barnoota isaaniif oolchuun, biyyoonni guddataa jiran doolaara $2 fi saantima 80 ta’ee akka deebi’uuf taasisa. Waggaan barnootaa itti dabalaa tokko, galii dubartii tokkoo dhibba irraa harka kudhanii gara digdamaatti ol guddisuu danda’a.
Itti dabaluu dhaanis, waggaan barnootaa itti dabalaa tokko tokkoon isaa dargaggoon tokko carraa walitti bu’iinsa keessa seenuu dhibba irraa harka digdamaan gad xiqqeessa. Kan nama gaddisiisu, weerarri COVID-19 sirna barnootaa naannoo addunyaa miidhee jira. Kanaaf ijoolleen durbaa, baqattoonnii fi namoonni biyya ofii keessatti mana qe’ee ofii irraa buqqa’an, amma iyyuu carraa mana barnootaa dhaquu argachuu hin dandeenye.
Kanaafi kan jarmayaan gargaarsa misoomaa addunyaa kan US USAIDn barnootaaf deggersa doolaara miliyoona $37 haaraa sagantaa “barnoonni dhaabatee hin eegu” jedhuuf kan labseef.
Sagantaan “barnoonni dhaabatee hin eegu” jedhu kun, barattoonni daree barnootaatiin ala akka baratan, humna aduutiin reediyoo hojjetu irratti barnoota tamsaasuu dhaan naannolee walitti bu’iinsi keessa jiru barnoonni akka dhaqqabu daandii itti dabalaa saaqa.
Naannolee wal waraansaan bututan Afgaanistaan, Yemenii fi Itiyoopohiyaa keessaa sagantaan kun ijoollee fi dargaggoonni moggaatti ittifaman kanneen miliyoonaan laka’aman barnoota isaanii akka itti fufan gochaa jira.
“Yunaayitid Isteetis, sagantaan “barnoonni dhaabatee hin eegu” jedhu bara 2016 erga hundeeffamee qabee gargaaraa jirti. Deggersa keenya illee guddisuu keenyaaf boonuutu nutti dhaga’ama… Sababiin isaas ennaa barnoota qulqullina qabu qixxee ennaa argamu, ba’iin isaas ifa gala dha: guddina dinagdee guddaa, bu’aa fayyummaa wayyaawaa ta’e, dimokraasii cimaa, hawaasa nagaa qabuuf daran cimaa akkasumas ijoollee fayyaalessa ta’anii fi milkaa’ina argatan argamsiisa jechuu dhaan gulaalaan har’aa yaada isaa xumura.


text:
Xurree Milkaa’inna fi Gammachuu-lakk.3
Barruun tuni barreefamoota gaggabaabo ji’a Bitootessa (March) 2016 fuula Fesbuuki Jireenya Badhaatu irraa walitti kuufamteedha.
Hanga fedhan namoonni cubbuu/badii haa raawwatan, isaan hin hordofin hin akkeessin. Namoonni baay’een sababa akkeessutin cubbuutti kufu. Akkana siin jechuu danda’u,”Namni hunduu jaalalle dubartii/dhiiraa qaba. Kana namni hunduu ni hojjata. Ati nama addaati? Dargaggummaa keetti fayyadami. Yoo amma of hin bashanansiisin yoom of bashanansiisuf? Rakkoo hin qabu boodarra ni tawbatta, Rabbiin gafurrahimi….” Hanga isaan hordoftu haala kanaan si sossobu. Namoonni kunniin sheyxaana namaati irraa garagali,wanta isaan jedhan gonkumaa hin dhagahin.
Kabajama/tu obboleesa/obboleetti koo sheyxaana fi namoota fedhii ofii hordofaniin hin gowwomin. Osoo namni tokkichi kan dhugaa hordofuu fi badii irraa fagaatu si qofa ta’eyyu, gonkumaa badii raawwattoota hin hordofin. Hanga fedhe badii fi wanti fokkuun haa babal’atu injifannoo fi milkaa’inni haqaa fi namoota ishii hordofaniif ta’a. Seenaa keessatti hawaasa badii hojjachuun milkaa’e ni jiraa? Yeroo gabaabaf bilicliciin/ballaqqeessi addunyaa tanaa milkaa’inna itti fakkaachu danda’a. Garuu dhumni isaani halaakama/kufaatidha. Kanaafu badii/cubbuu raawwatota hin hordofin. InshaAllah si kan milkaa’u fi gammadu.
Jireenya kee keessatti nama haqaa fi dhugaa ta’ee qabaadhu. Namni keessi isaa dhugaa yeroo rakkoo sirraa hin fiigu, si bira dhaabbata. Namni haqa kan hin sobne duniyaa baddu tana argachuuf si hin sobu. Keessumatti jireenya gaa’ilaa kee keessatti nama haqaa fi dhugaa dubbatu filadhu. Sobni jireenya kee balleessa. Atillee nama haqaa fi hin sobne ta’uuf carraaqi.
Yaada “Ani dargaggeessa/shamara. Anillee akka namoota biroo of bashannansiisu qaba. Maaliif of hidha? Maalii yeroo dheeraa nan qaba boru nan tawbadha.” Jedhu mataa keessatti kuufachun cubbutti hin lixin. Kuni waxmadii sheyxaana kan inni nama ittiin gowwomsudha. Dhumni cubbuu hadhaa fi badii malee wanta biraati miti. Jalqaba irratti gammachuu xiqqoo ni argatta dhumarratti garuu hadhaa fi badii keessaa hin baanetti si dabarsa. Duuti yoom akka dhuftu namu hin beeku. Dargaggoonni kumaatamatti lakkaawaman du’aaf qalma osoo ta’aa jiranuu akkamitti nuti yeroo dheera qabna,boru ni towbanna jechutti gootomne.
Wanta namoonni mataa ofiiti hin hojjanneef isaan hin faarsin. Osoo wantoota gaggaari hojjataniyyuu garmalee isaan faarsun akka kufan sababa hin ta’iniif. Faarsu dhiisiti jechoota gaggaarin isaan jajjabeessi. Fakkeenyaf, “Hojii baay’ee hojjachaa jirta akkamitti kana hunda hojjachu dandeesse?, ati nama garmalee qaroodha, namni si/isa fakkaatu hin jiru…” jechuun dugda isaa kutuudha. Yommuu namni tokko haala kanaan faarfamu sheyxaanni akka of dinqisiifatu isa godha, kuni hundii qananii Rabbiin itti kenne ta’uu isaa irraanfachuun humna isaa qofaan akka waan milkaa’e godhe itti mul’isa. Ergasi namtichi kuni osoo hin beekin kaayyoo ofii irraa mucucaata. Namoota meeqatu jiru osoo faaruf dharra’anu karaa walakkaa irratti hafan, osoo hin milkaa’in kufan. Diinni nama injifachuu yoo barbaadu nama faarsaa mitiree? Kanaafu namoota faarsu osoo hin ta’in haala kanaan jajjabeessi. “MashaAllah hojii gaarii hojjataa jirtaa itti fufi. Rabbiin si haa gargaaru. Wanta qabatte irraa duubatti hin deebi’in. Obsaan carraaqi, Rabbiin mindaa kee si haa kafalu…”
Yommuu gara sadarkaa gara oliitti ol bahu barbaaddu, qormaata baay’een si muudatu. Fakkeenyaf yeroo tokko tokko sheyxaani imaana kee hurgufuu danda’a. Dhama’insi fi dukkanni si haguugu danda’u. Yeroo kanatti maal gootaa? Jalqaba sheyxaana Rabbiitti mangafadhu (A’uzu billahi mina sheyxaani rajim jedhi). Hanga wanti keessa kee dhiphisu sirraa deemu obsi. Yoo nama waliin mormii /falmii keessa jiraatte dhiisi biraa deemi. Gaafi baay’ee of gaafachu irraa of dhowwi. Gaafi baay’ee of gaafachun shakkitti nama darba. Yaadota “Rabbiin maaliif akkana godha? maaliif kana hojjata?” Fi kkf sammuu keessaa haaqi. Rabbiin gaafataadha malee gaafatamaa miti. Mootiin moototaa akkamitti wanta hojjatuuf gaafatama? Wanta hundaa ogummaa fi beekumsaan waan hojjatuuf gonkumaa Rabbiin hin gaafatamu. Qur’aana qara’i. Du’aayi godhi. Yaa Rabbii takka erga nu qajeelchite qalbii teenya haqa irraa hin dabsin jedhi. (Du’aayi suura Ali-Imraan 3:8 irra jiru qara’i).
“Yommuu taqwaan(sodaan Rabbii) qalbii marsuu, sodaan biraa ni bada.” Yommuu qalbiin tee taqwaan guuttamtu, sodaan hiyyummaa,sodaan diinaa, dhiphinni, gaddi fi kkf sirraa achi deemu. Yommuu taqwaan qalbii tee guutu, ifa imaanatin ardii irra deemta. Salphatti fedhii keeti fi sheyxaanaf gabra hin taatu. Rabbiin furqaana (dhugaa fi soba addaan baasu) fi makrajaa (rakkoo keessaa karaa ittiin bahan) si godha. Kanaafu guyyaa guyyaan beekumsa faayda qabdu barbaadun imaana, taqwaa keenya haa dabalannu.
Fiixe milkaa’inna ol’aanaa irra ijjachuu yoo barbaadde, Qur’aana, Sunnaa Rasuula (SAW), du’aayi, zikrii, iklaasa, sabrii fi taqwatti maxxani. Adeemsa kee keessatti madaalama ta’i Insha Allah ni geessaa ga’uumsa kee.
Yommuu warrii kee si arrabsan yookiin walii hin galle, yookiin amaloota isaani keessaa tokko yoo jibbite maal goota? Jalqaba yommuu isaan faalla kee deeman wulataa isaan si oolanii fi si guddisuuf wanta jala darban yaadadhu. Yeroo baay’ee xaari isaani irraanfanne isaan faallessuf olkaana. Yommuu si arrabsan seeqadhu bakka sanii deemi, isaan waliin garmalee hin mormiin, jechoota isaani irraanfadhu. Sababni isaas jechoonni isaani rakkoo isaan si guddisuuf jala darbanii gadi. Yommuu isaan waliin waa irratti walii hin galle, ‘kiyya qofatu ta’aa’ dhiisiti miidhaa walii galteen dhabamuu ilaali. Yoo walii galuu dhiisun keessan rakkoo guddaa kan fiduu fi hariiro kan kutu yoo ta’e, yaada isaani irratti walii gali. Ammas wulataa fi xaari isaani hin dagatin. Yoo amala badaa isaan irratti agarte, du’aayi isaani godhi. Bakka kanatti sheyxaanni akka si hin gowwomsine of eeggadhu. Warra kee akka tufattu si godha. Sanyii isaan jibbuu qalbii kee keessatti facaasa. Yeroo kanatti sababa isaanitin bakka gaarii akka geette yaadadhu. Kanaafu qormaata sheyxaanni sitti darbu gadii liqimsuun du’aayi isaani godhi. Nabiyyana Ibraahim (AS) yaadadhu akkamitti abbaa isaa waliin jiraacha akka ture. Abbaan isaa mushrika haa ta’uuyyu malee du’aayi isaaf gochaa ture.
Akkamitti fi yoomin cubbuu/baditti akka kuftu hin beektu yoo Rabbiin si hin eegin. Kanaafu, dhuma badaa cubbuu fi wanta fokkuu irraa dhalatu irraa tikfamuuf Rabbiitti warwaadhu, du’aayi godhi. Jedhi: Yaa Rabbii sheyxaana, cubbuu fi wanta fokkuu irraa nu tiksii.” Kuni karaa badiin addunyaa yeroo ammaa keessa jirtu irraa baraaramtuni.
Of tuulu-Kibir
Namni cubbuu ofii yommuu beeku hangam akka dadhabaa ta’e ni beeka. Hojii gaggaari baay’ee yommuu hojjattu yookiin qabeenya baay’ee yommuu horattu, sheyxaanni cubbuu kee si irraanfachisuun akka boontu si godha. Ergasii waxmadii isaa keessa seenta. Namoota beekumsaan si caalan ykn qabeenyan si gadi ta’an akka tufattu si taasisa. Yaada isaani akka hin fudhanne si godha. Karaa kanaan sheyxaanni namoota amantii keessaa isaan baasa. Kanaafu hojiin kee baay’ee yommuu sitti fakkaatu cubbuu kee yaadadhu of gadi qabi. Namoonni baay’een hojii gaarii si caala akka hojjatan yaadadhu. Hojiin gaariin kamiyyuu ati hojjattu mataa keetif carraaqa akka jirtu beeki (ilaali Al-Qur’an 29:6) – sadaqaa yoo kennatte guyyaa Qiyaama mindaa argachuuf deemta, namoota karaa sirritti yoo qajeelchite boru mindaa argatta. Kanaafu mataa keetif carraaqa jirta. Hojii gaarin of tuulun nuuf ni malaa ree?
Diina naannoo keetti hin uumin. Nageenyan jiraadhu. Hamaa fi maqaa balleessu irraa dheessi. Jibba, waanyu fi gadoo kuufachu irraa of qulqulleessuf carraaqi. Hamni, jette jetten, maqaa balleessun, jibbi, waanyun, shakkiin fi gadoon hundewwaan namoonni diina walitti ta’aniidha. Dubbii xiqqeessi. Kaayyoo kee irratti xiyyeefadhu. Wanta si hin fayyanne achi dhiisi. Namoota araarami. Dogongora isaani irra darbiif. Dogongora keetif dhiifama gaafadhu. Sheyxaana obboleessa/obboleetti nagaha akka shakkitu si taasisu itti qabsaa’i. Du’aayitti maxxani. Kunniin karaa diina uumu irraa ittiin baraaramtudha. Rabbii nu haa gargaaru.
Miira fi yaada kee too’adhu. Sab-qunnamti(social media) irratti hin gowwomiin. Yoo nama tokko irraa jaalalan qabamte, miira kee addunyatti hin labsin. “Si jaaladha … tiyya,Sirraa obsuu dadhabee.. fi kkf jechuun facebook irratti hin maxxansiin. Laala jaalala irratti yoo obsitee fi jechoota hin taane dubbachuu irraa yoo of qusatte, Insha Allah Rabbiin mindaa kee si kafala. Obsiiti karaa sirrii hordofii. Yoo garmalee sitti ulfaate, nama amantu fi kan gorsa gaarii si laatu danda’u irraa gorsa barbaadi.
Namoota irratti too’ataa taane hin ergamne. Dogongora isaani xixiqqoo isaan irra barbaadun ifatti baasuf hin tattaafatin. Yommuu ati dogongora xiqqaa namoota ifatti baasuf tattaafattu, dogongorri/aybiin kee guddaan ifatti baha.
Takkaa saala faalla fuudhu dandeessu waliin taphaa jalqabnaan, ergasi sansalata san keessaa bahuun sitti ulfaata. Sheyxaani haala kanaan si sossobu danda’a,”Salaama jedhiin ajrii argattaa. Silaa wanta biraa isa/ishii waliin hin hojjattu salaamuma jedhiin.” Eeti salaama waliin jechuun badooma hin qabu. Garuu sheyxaanni isa/ishii waliin akka chaati gootu si dhiiba. Yoo guyyaa guyyaan isaaf/ishiif miseeji barreessu itti fufte sheyxaanni suutuma suutan harkatti si galfata. Ergasi osoo of hin beekin cubbutti kufuu dandeessa. Karaan irra gaariin fitna (qormaata, badii) yeroo ammaa kanaatirraa ittiin baatu saalla faalla waliin makamu dhiisu, du’aayi fi zikrii gochuu, beekumsa nama fayyaadu barbaadu fi taqwaa qabaachudha. Online irratti chat gochuu dhiisudha.
Murtii hundaa mataa kee qofaan hin murteessin. Namoota hagaa kan beekumsaa fi bilchinna qaban waliin mari’adhu. Yoo dhiirsa taate haadha manaa tee waliin mari’adhu. Hanga feete ani beekadha jette yoo of ilaalte yeroo hundaa guuttamaa miti, hanqinna wayii ni qabda. Yommuu shuura(marii) namoota waliin adeemsifte fi Rabbiitti hirkatte murtoo wayii murteessitu, InshaAllah murtoon kee faaydi kan qabu ta’a. Dhuma murtoo keetif garmalee hin dhiphattu yommuu namoota mari’achistu fi Rabbiitti hirkattu. Garuu adda yoo murteessite hadhaa baay’ee dhandhamta.
Amala gaarii malee amala badaa warra kee irraa hin dhaalin. Yoo amala badaa isaan irraa kan dhaaltu taate yeroodhaan jijjiruuf tattaafadhu.
Yommuu mana namaa seenuf deemtu balbala dhahi.Salaama irratti qara’i, seenuf hayyama gaafadhu. Qajeela fundure balbalaa osoo hin ta’in gara cinaa balbalaatti dhaabbadhu. Eenyu ati yommuu siin jedhan ‘Ana ana’ hin jedhin. Kana irra Ani ebalu jedhi. Yoo dubartiin qofti mana jiraatte hin seenin duubatti deebi’i hanga dhiirri yookiin abbaan manaa dhufu eegi. Yoo duubatti deebi’i jedhamte osoo hin mufatin gara duubatti deebi’i. (ilaali Suuraa An-Nuur 24:28) Balbala fundura dhaabbachuun ijaan mana keessa hin ilaalin. Mana keessa erga seente boodas dubartoota mana keessaa irraa ija kee gadi qabadhu.
Yommuu namni tokko gaafi si gaafatu, ‘kana hin beektu sila osoo hagana geettu’ jechuun isa/ishii gadii hin xiqqeessin. Kaleessa akkuma isaa/ishii nama waa hin beekne turte. Har’a garuu Rabbiin beekumsa irraa waa si barsiise. Kanaafu beekumsa keetin hin boonin. Wanta beekturraa suuta fi haala salphaan itti himi. Yoo hin beekin ‘Ani hin beeku’ jedhi.
Kasaaran addunyaa tanaan sobamuu fi daandii haqaa (Islaama) irraa jallatu caale ni jiraa sila?
Kasaaran addunyaa tana kaayyoo dhumaa godhachuu fi Aakiraa dagachuu caale ni jiraa?
Yommuu cubbutti kuftu, gonkumaa akka hin jijjiramne goote of hin ilaalin. Dargaggoonni baay’een sababa hanqinna isaani ilaalutin duubatti harkifatu. “Cubbuu baay’ee raawwadhe jira,of jijjiruu hin danda’u.” Jedhu. Yookiin immoo”Ani nama gaaridha. Rahmanni Rabbii bal’aadha…..” Fi kkf jechuun of sobuu. Yoo nama gaarii taate ammalle hanqinna baay’ee qabdaa nama daran gaarii ta’uuf carraaqu qabda. Yoo hanqinnaa baay’ee qabaatte fi cubbutti kufte, isaan si hin laamshessin, jabeenya hin dhabin. Kana irra hanqinna fi dogongora kee jijjiruuf carraaqi. Namoota biroo waliin wal bira of qabuun duubatti of hin harkisin. Eebalu na caala, akka isaa kanatti hojjachuu hin danda’u jechuun duubatti of hin harkisin. Akkasumas, ani ebaluun caala jechuun gara funduraatti deemu irraa hin rinciciin. Hojii keetif itti gaafatamaan siyi,mitiree? Duniyaattis Aakirattis hojii keetif si malee eenyullee hin gaafatamu. Kanaafu hojii kee miidhagsi.
Yommuu namoota irraa waa barbaaddu, wanta xiqqaa isaan gaafadhu. Yoo wanta baay’ee fi irra deddeebite gaafatte, si jibbu,si xiqqeessu. Hanga dandeessun liqaa irraa dheessi. Yoo garmalee si hin barbaachisin liqaaf namootatti hin fiigin. Haajaa keetif Rabbiin gaafadhu. Yommuu namoonni,”Kana barbaaddaa? Qarshii si kennu? Fi kkf “siin jedhan tole hin jedhin yoo rakkoo hin qabaatin. Kana irra ‘jazakallahu keyran, Alhamdulillah nan qaba hin barbaadu.’ jedhin. Wanta qabdutti gammadi,harka namaa hin ilaalin, nama soreessa, jaallatamaa fi gammadaa ni taatati.
Jalqaba jijjirama keeti irratti iklaasni fi ijjannnoon kee laafa ta’uu danda’u. Garuu akkuma yeroon darbuu fi qabsoon kee itti fufuun, InshaAllah iklaasa fi ijjannoo argataa adeemta. Garuu qabsoo kee keessatti iklaasa fi ijjannoo argachuuf barbaadu hin dagatin. Sababni isaas isaan lamaan kunniin bu’uurale milkaa’innati.
Haleellan jechoota namoota ijjannoo kee hin laamshessin. Yoo namoonni hijaab uffachuu keetif sitti qoosan, abdii kutun hijaaba ofirraa hin mulqin. Beeki hijaabni kabaja fi qulqullummaa kee kan eegudha. Sirna itti bulmaata keetti maxxani. Haala jireenya maraatu yeroo ammaa hin akkeessin.


text:
Wal ga’iin shanaffaa fi wal ga’iin gamtaa kan waggaa 6ffaa kan mana maree bakka bu’oota uummataa fi mana maree federeeshinii har’a geggeessamee jira.
Prezidaant sahilework zewdee haasaa baniinsaa geggessaniin dhimmootii hedduu ikaasuu dhaan waggaan xumurame kun akka biyyaatti milkaa’ina gaarii kan itti galmeessisne gama kaaniin immoo du’uun fi qe’ee ofii irraa godaanuun uummataa, walitti bu’iinsii fi qabeenyi manca’uun waggaa itti raawwate jedhan.
Muummichi ministeeraa Abiy Ahimed Nobeelii badhaafamuun ilaalcha Itiyoopiyaan addunyaa irratti qabdu beeksisuu keessatti qooda ol aanaa qabaateera jedhan. Waggaan xumurame kun rakkoo akkaataa hojii kan qabu ture hidha laga abbayyaa sirraa’uun hojiitti kan seene, itiyoopiyaan dhiibbaa diplomaasummaa irra jiru dura dhaabattee jiraachuu ishee kan itti kabachiiste ture jedhan. Dinagdeen koronaan dadhabsiise, uummati biyyaaf yaaduu isaa utuu hin murteessin boondii bituu fi deggersi ka biroo kanneen godhaniifis deggersa qaban ibsaniiru.
Afaan yaa’iin mana maree federeeshinii Adam Faraah Waxabajjii 3 bara 2012 manni maree bakka bu’oota uummataa haala heerri eeyamu hordofee yeroo filannoo dheeresse jedhan. Haa ta’u malee gareeleen heeraaf hin ajajamnee fi gareeleen nagaa hin barbaanne, hojii uummata afaan faajjessuu hojjetaa jiru jedhan.
Kanneen keessaa tokko naanno Tigraay ta’uu kan ibsan obbo Adam Faaraah, sochii hanga ammaatti godheen naannoon sun heera biyyaa balaa irra buuseera jedhan. Filannoo raawwachiisuun hojii boordii filannoo ta’ee utuu jiruu adeemsas faallaa heeraa ta’een boordii filannoo hundeessuu dhaan qofaatti ba’ee filannoo geggeesse jedhan.


text:
LibreOffice 7.2 Help
Haawiittimmate hojja ajotenni woy hasaawu widoonni soorra dandaatto.
Konniicho haawiittimmatenna hawiittimmate hojjara horonsi'noonnihu caccafohonna caccafu beqora loosaansamanno.
Xaa haawiittimma woroonni badaanchu aana umaallu base kisi, haawiittimmate hojja soorrate ajote ilka xiibbe amadde alenna woro goshooshi.
Haawiittimmate woroonni badaancho lameegge kisse hasirootto haawiittimmate hojja doori.
Hasattokki wonshate haawiittimma xiiwi.
Gura anga widoonni umaallu aana eigaru mayno hanafi.
Hawiittimate hojja nna Hasi'noonni hawiittimate hojja Hajajo la'atto. Lamunku giddonni mitto ddora hasaawa fantanno.


text:
HD 149026b
HD 149026b pilaaneetii jedhamu constellation Hercules keessatti argame. Pilaaneetiin kunis pilaaneetii bayyee walitti qabame yoo ta'u, ho'anni immo pilaaneetota hunda caala. HD 149026b pilaaneetota gaazii guggudoo irra yoo xiqqattu, atimosferiin isaa immoo bayye ulfaata dha. Kuni immo tempireecharri ishee akka gara Faraanaayitii 3,700 ta'uf sababa akka ta'e saayintistoonni ibsaniiru.
Saayintistiin Jooseef Haaringiten akka ibsetti pilaaneetin kun akka "illa hamma (evil eye)" jira. Pilaaneetiin kuni Wagga Iffa 279 lafarraa fagaatee argama.


text:
Murtii Manni-murtii ol’aana federaala dhimaa Yaala Fayyaa Obbo Jawaar Muhaammad’faa irratti murteesse irratti ol iyyannoo Abbaan alangaa Federaala dhiheesse hardha Manni-murtii Waliigalaa caqasee Guraandhala 16 bara 2013 murtii kennuuf beellamee jira.
Dhadacha gama biraatiin Manni Hidhaa Qaallittii ajaja mana murtii yaala fayyaa Obbo Jawaar Muhaammad’faa dhuunfaan akka yaalaman ajajee ture sababaa raawachuu dhabeef hoogganaan mana hidhaa akka dhihaate ibsa kenne dhadachi beellamamee ture, hoogganaan mana hidhaa Qaalittii waan hin dhihaatiniif beellamni biraan gaafa Guraandhala 16 bara 2013tti jijjiramee jira.


text:
Abbaa Alangee Federaalaa: Lakkoofsi namoota ajjeechaa Hacaaluun shakkamanii to’ataman 14 gahe
(bbc)–Lakkoofsi namoota ajjeechaa Haacaaluu Hundeessaan shakkamanii 14 gahu Abbaan Alangee Federaalaa Adaanach Abeebee himan.
”Shakkamtoonni 14 ta’an to’atamaniiru. Kana dura afur turan. Amma dabalataan 10 qabamaniiru. Walumaagala dhiira 11 fi dubartoota 3 dha,” jedhan Aadde Adaanach.
Qorannoo hanga ammaa qabnuun ajjeechaan Haacaaluu ”itti yaadamee, karoorfamee, qophiin godhame kan raawwate akka ta’e ragaan agarsiisu harka keenya seeneera,” jechuun himan.
Gama kaaniin, guyyaa kaleessaa bakka Jawaar Mohaammad argametti manni isaa ‘yeroo lammataaf’ qoratamuu miseensi maatii tokko BBC’tti himaniiru.
Ajjeechaa weellisaa Hacaaluu Hundeessaa hordofee hookkara uumameen lubbuun namoota 160 yoo darbu qabeenyi hedduullee barbadaa’uu qondaaltonni himaniiru.
Qorannoo Jawaariifi Baqqalaa irratti
Torban darbe gaafa Kibxataa Jawaar Mohaammad, Baqqalaa Garbaafi kaan dabalatee namoonni 35 to’annoo jala oolaniiru.
Qorannoo Jawaar Mohaammadiifi Baqqala Garbaa irratti taasifamaa jiruurratti kan dubbatan Aadde Adaanach kana dura ‘waamicha hookkaraafi jeequmsaa, akkasumas haasaa jibbinsaa’ taasifamaa ture walitti qabneerra jedhan.
Torban har’aa Kibxata, reeffi gara magaalaa Amboo qajeelaa ture Burayyuu erga gahe gara Finfinneetti akka deebifame taasifamee ture.
Jawaar Mohaammad fa’i ‘humna namaa qindeessuun, meshaalee odeeffannoo qabatanii meeshaa waraanaan deeggaramaniiti deebisan,’ jedhan Abbaan Alangee Federaalaa.
Gama kaaniin, miseensa maatii Jawaar Mohaammad akka ta’an kan dubbatan BBCtti akka himanitti guyyaa kaleessaa ‘yeroo lammataaf’ mana dhufanii sakatta’insa gaggeessaniiru.
Namni miseensa maatii akka ta’an dubbatan kun ‘erga gaafa Kibxataa manaa bahaa akka hin jirre, akkasumas namni alaa dhufee nu ilaaluu hin danda’u’ jechuun himan.
Guyyaa kaleessaa qorattoonni ”sa’aa lamaaf turan” kan jedhan namni kuni, ”kompiitara tokko fuudhanii” deeman jedhan.
”Akka torbee darbe sanii miti waan tokko akka nutti hin dhagahamne nutti dhaamaa ture. Mana keessa wayi rakkoo qabdanii jedhee nu gaafate [Jawaar],” jedhu miseensi maatii kun.
‘Isaaniis seeratti dhihaatu’
Aadde Adaanach ajjeechaan Haacaaluu, Haacaaluu qofa kan bu’uura godhate osoo hin taane nageenya biyyaafi nagaa jeequuf ture jechuun Kibxata TVbiyyaalessaa irratti dubbatan.
Iskindiir Naggaa waliin walqabatee immoo namoonni jaha to’annoo jala oolu EBC’n gabaaseera.
Abbaan Alangee Federaalaa biyya alaa ta’anii kanneen ummannii ”akka walitti garagalu” kanneen waamicha taasisan jiru jechuun ”isaaniis seeratti dhihaatu” jechuun dubbatan.
”Hojiin eegalle jira. Biyya alaa ta’uun seeraan ol isaan gochuu akka hin dandeenye ibsuun barbaada,” jedhan Abbaan Alangee gaafa Kibxataa yoo dubbatan.
Dabalataan, ”hoggantoota mootummaa hojiirra jiran dabalatee hidhameera” jedhanii ergaa mobaayilaan, miidiyaa hawaasummaa, akkasumas nama ramaduun ‘ummanni akka burjaaja’u’ taasifamaa jira jedhan.
Ummannis odeeffannoo madda odeeffannoo sirriirraa akka odeeffatu waamicha dhiheessan.


text:
Sadarkaa guyyoota Kurnan ZulHijjaa
Guyyaan Har’aa Zulqi’daa 23, 1442.
Iidal Ad-haaf guyyaa 17 waan hin caalletu hafe. Guyyaa 7 booda baatii tana xumurree ZulHijjaa tti seenna.
Guyyoota 10nan ji’a ZulHijjaa gama duraatti argaman keessa Ibaadaan goonu mindaa guddoo qabdi.
Ibaadaan guyyoota kanniin keessatti goonu mindaa gaarii qabdi. Qur’aana keessatti guyyoota kanniiniin Rabbiin kakatee jira..
*والْفَجْر* وَلَيَالٍ عَشْرٍ *
“Barii/Fajriin kakadha! Halkan kurnan (ji’a ZulHijjaa tiinis) ni kakadha!”
Ergamaan Rabbii Nabi Muhammadﷺ guyyoota baatii ZulHijjaa jalqaba irratti arkaman kana ilaalchisuun akkana jedhan:
“Ibaadaa guyyaa biroo gootan irra, tan guyyoota kurnan ZulHijjaa(gama duraatti arkaman) kana keessa gootantu caala. Rabbi birattillee irra jaalatama” jennan,
Sahaabaan dubbii tana ajaa’ibanii “karaa Rabbii irratti qabsaawuu irrallee, Ibaadaa kurnan kana goonuutu caalaa?” Jedhanii ergamaa Rabbii gaafatan.
“Ee! Ibaadaa kurnan kana gootantu caala. Yoo nama Jihaadaaf jecha lubbuufi qabeenya isaa baasee wareegamee hundaan achumatti hafee malee” jechuun deebisan.
Kanaaf guyyoota kanniin Ibaadaa irratti cichinee akka dabarsinuuf gamanumaa haa qophoofnuu.
Rabbiin Guyyoota saniin nu haa gahu!


text:
Wal’aansa fayyaaf abdii ta’e ‘Opian tech’
Akka dargagoo Zalaalam jedhutti yoo xiqqaate iddoowwan sababa rakkoowwan daandiitiin tajaajila fayyaa argachuuf rakkatan yeroodhaan qaqqabuuf haala kan mijeessu, pirintariin siim kaardii fudhatu qophaa’eera. Dargaggoon Zalaalam Gizaachaw hundeessaa fi hoogganaa dhaabbata teeknooloojii wal’aansa fayyaa Opian Tech jedhamuuti. Kan hundaa’e bara 2014 dhaabbanni kun ammaa hojjettoota 21 qaba, kanneen…
Windows 11 – Gabaaf Ooluf jedha.
Asham attam jirtu? Dhaabtni maayikroosoft guddichi kunoo ooduu gaari nu biraan gaheera. Wiindoon kunis saffisa isaa akkasumas dizaayina isaatiin bayyee gaaridha jedhamee abdatameera , Wiindoows 10 wajjiin walitti siqa garuu wanti garaa gar isa godhu garuu baayyeedha. Shakkiin jirus kompiteerota baayyee irratti hojeechuu dhiisu mala jedhamee jira. Kanaaf…
Bilbila dinqii’ iPhone 12 ‘ dubbisaa
Dhaabatni aapil dhaabata gudicha bilbila oomishuun beekama taheedha kan nama dhibu yeroo addaa addaatti dhaabtni kuun waama dinqii gaaffi namatti uumuu gabaaf qabaee as baaha, bara 2020 kessa ‘ iPhone 11’ gabaaf olchee baayyee jalatamaaf bilbila kaameera gurguddaa fi bakkaa kuusaa bal’aa qabatee ture, dhuma bara 2020 jala…


text:
Jijjiiramni Oromiyaa keessatti dhufaa jiru qabsoo ummata Oromootiin waan argameef, kunuunfamuu qaba.
(Oromedia, 14 Amajjii 2019) Miseensoti Konyaa ABO Victoria Amajjii 13 bara 2019 marii bal’aa haala yeroo irratti gaggeessaniin abbaan jijjiirama yeroo ammaa ummata Oromoo, umattoota cunqurfamoo fi qabsaa’ota Oromoo, keessayyuu ABO fi Qeerroo bilisummaa Oromoo ta’uu hubachiisan.
Keessyyuu qabsoon Oromoo ABOn durfamu jijjiirama ammaa fiduu keessatti gahee olaanaa akka gumaache marii kana irratti ka’eera. Kanaaf, Jijjiirama dhiigaa fi lafee gootota Oromootiin argame kanas waa hunda caalaa tiksuun barbaachisaa ta’uu himan.
Akka hirmaatonni dubbatanitti, Jijjiiramicha kan milkeesse keessaa tokko waliigaltee Asmaraatti ABO fi mootummaa Itoophiyaa gidduutt waltahamee ture. Walgaltiin kunis qabsoo qawween gaggeeffamaa ture, gara qabsoo siyaasaatti jijjiireera.
Haata’utii, adeemsi ce’umsa qawwee irraa gara siyaasaatti godhamu yeroo ammaa kana danqaa keessa seenee jira. Kun immoo akka miseensoti ABO ibsanitti, yaaddoo guddaa Oromiyaa ta’eera.
Waldhabdeen waliigalticha hojii irra oolchuu gubbaatti mudates, akkuma mariin eegalame, mariin akka furamuu qabu miseensoti ABO ejjannoo isaanii ibsaniiru.
WBO ittiisa ummata Oromoo ta’uun barootaaf wareegama baasaa jiruufis kabajaan qabsaa’ummaa kennamuufii akka qabu hirmaattooni kun eeranii, sirni WBO gara caasaa nageenyaatti jijjiiruus kabajaa fi sirnaan gaggeeffamuu akka qabu miseensoti ABO dhaamaniiru.
Miseensoti ABO, kaayyoon ABO akka milkaa’u karaa hundaan deeggarsa isaanii akka itti fufanis sagalee tokkoon hubachiisaniiru.
Addatti immoo, waliigalitee nagayaa ABO fi mootummaa Itoophiyaa gidduutti taasifame gufachiisuuf shiroonni karaa hundaan xaxaman, lollii fi ololli gaggeeffaman marti dhaabbachuu akka qaban jabeessanii dhaamaniiru.
Miseensoti ABO Konyaa Victoria marii kana irratti haala waldhabdee kanaan dahachuunis saamicha Oromiyaa keessatti qaamota hin beekamneen gaggeeffamaa jirus balaaleffataniiru; qaamoti waldhabdee babal’isanis gochaa Oromoo miidhu kamirraa oyyuu akka dhaabbatan waamicha godhaniiru.
Dhuma irrattis, murannoo qabsoo Oromoo milkeessuuf qaban kan ibsu ejjannoo baafatan keessatti haleellaa waraaaa, dhiitinsa mirga namoomaa fi gufatiinsa qabsoo siyaasaa Oromiyaa keessatti bal’inaan adeemsifamaa jiru dhaabuuf karaa hundaan dhiibban godhamuu akka qabu waamicha dhiheessaniiru.


text:
OMN: Oduu fi Xinxala Haala Yeroo Irraatti Mari’atame – Muddee 18, 2018
Related
Related Posts
- Ibsa Haala Yeroo fi Ayyaana Irreecha
Ibsa Haala Yeroo fi Ayyaana Irreecha (SBO Fulbaana 25, 2019) Ajjeechaa Suukanneessaa Raayyaan Ittisa Biyyaa…
- OMN: (GRD)Haala Yeroo fi Kallattii Ce'umsaa (Guraandhala 17, 2019)
OMN: (GRD)Haala Yeroo fi Kallattii Ce'umsaa (Guraandhala 17, 2019)
- SQBO: Obbo Jamaal Ganamooo haala yeroo fi adeemsa QBO irratti
Obbo Jamaal Ganamooo haala yeroo fi adeemsa Qabsoo Bilisummaa Oromoo irratti turtii HNN waliin taasisan.…


text:
Dhageessaniittuu? Mee waan Abyi jedhuuf nafxanyaan jettu qalbiin dubbisaa dhaggeeffadhas.
Viidiyoon armaan gadii kun waggaa 1 duradha
“Minilik Oromoo dha; Goota Oromooti. Garuu ABO fi Wayyaanetu maqaa isaa balleesse waan taheef suuta suuta hojii isaa leellisnee ummata fudhachiisna. Itoophiyaan daandii immiyyee Minilik baaseen malee hin ceetu” MM Abiyyi Ahimad.
Tibba kana waa’ee kabaja Ayyaana Adawaatu faarfamaa jira. Eeyyee, Oromoonni hedduun gootummaadhaan duulanii Adawaa irratti lolanii jiru. Wareegamas kaffalanii jiran. Kanaaf, yaadannoo lola Adawaa keessatti Oromoon bakka guddaa qabaata.
Tibba kana garuu maqaa “Ayyaana Adawaa” kanaan shira guddaatu Oromiyaa keessatti tolfamaa jira. Ayyaanni kun faarfannaa immiyee fi suuraa Minilikii fi Xaayituutiin guutuu Oromiyaatti akka kabajamuuf Koreen Naannoo Oromiyaa haga gandaatti ijaaramee shaakalarra jira.
FSMn odeeffannoo argateen Koreen sadarkaa Oromiyaa kun Addisuu Araggaatiin kan hoogganamu yoo tahu, haga gandaatti Qindeessituun Koree Ayyaana kanaas dhaabbatee jira. Qophileen faaruu “immiyyee Itoophiyaa fi immiiyyee Minilik” baandiwwan magaalaa fi Maarshii Poolisiitin shaakalaama jiran. Garuu ijoolleen baandii baayyeen waan harkatti didaniifi guddoo waan milka’aa jiran hin fakkaatan ammaaf.
Tahus, gidiraan yeroo ammaa maqaa Ayyaana kanaatin xaxamaa jiru kaayyoo MM Abiyyi Ahimad Sagantaa Minilik 2ffaa itti fufsiisuuf qabatee kahe keessaa kan duraati jechuudhaan qeequ kanneen dubbii keessa beekan.
Sababaan isaanii guddaan ammoo dubbii Abiyyi Ahimad ji’a Fulbaanaa keessa, leenjii dabballee irratti dubbatee dha. Leenjii sanararrti Abiyyi Ahimad akkas jedhe ture,
“Minilik Oromoo dha; Goota Oromooti. Garuu ABO fi Wayyaanetu maqaa isaa balleesse waan taheef suuta suuta hojii isaa leellisnee ummata fudhachiisna. Itoophiyaan daandii immiyyee Minilik baaseen malee hin ceetu” MM Abiyyi Ahimad.
Ittafaa Oro
“Minilik Oromoo dha; Goota Oromooti. Garuu ABO fi Wayyaanetu maqaa isaa balleesse waan taheef suuta suuta hojii isaa leellisnee ummata fudhachiisna. Itoophiyaan daandii immiyyee Minilik baaseen malee hin ceetu” Koloneel Abiyyi Ahimad tu jedhe.
Tibba kana waa’ee kabaja Ayyaana Adawaatu faarfamaa jira. Eeyyee, Oromoonni hedduun gootummaadhaan duulanii Adawaa irratti lolanii jiru. Wareegamas kaffalanii jiran. Kanaaf, yaadannoo lola Adawaa keessatti Oromoon bakka guddaa qabaata.
Tibba kana garuu maqaa “Ayyaana Adawaa” kanaan shira guddaatu Oromiyaa keessatti tolfamaa jira. Ayyaanni kun faarfannaa immiyee fi suuraa Minilikii fi Xaayituutiin guutuu Oromiyaatti akka kabajamuuf Koreen Naannoo Oromiyaahanga gandaatti ijaaramee shaakalarra jira.
FSMn odeeffannoo argateen Koreen sadarkaa Oromiyaa kun Addisuu Araggaatiin kan hoogganamu yoo tahu,hanga gandaatti Qindeessituun Koree Ayyaana kanaas dhaabbatee jira. Qophileen faaruu “immiyyee Itoophiyaa fi immiiyyee Minilik” baandiwwan magaalaa fi Maarshii Poolisiitin shaakalaama jiran. Garuu ijoolleen baandii baayyeen waan harkatti didaniifi guddoo waan milka’aa jiran hin fakkaatan ammaaf.
Tahus, gidiraan yeroo ammaa maqaa Ayyaana kanaatin xaxamaa jiru kaayyoo Koloneel Abiyyi Ahimad Sagantaa Minilik 2ffaa itti fufsiisuuf qabatee kahe keessaa kan duraati jechuudhaan qeequ kanneen dubbii keessa beekan.
Sababaan isaanii guddaan ammoo dubbii Abiyyi Ahimad ji’a Fulbaanaa keessa, leenjii dabballee irratti dubbatee dha. Leenjii sanararrti Abiyyi Ahimad akkas jedhe ture,
“Minilik Oromoo dha; Goota Oromooti. Garuu ABO fi Wayyaanetu maqaa isaa balleesse waan taheef suuta suuta hojii isaa leellisnee ummata fudhachiisna. Itoophiyaan daandii immiyyee Minilik baaseen malee hin ceetu” MM Abiyyi Ahimad.
Related