text:
Bulchiinsi magaalaa Finfinnee akka lakkoobsa Itoophiyaatti bara 2012 irraa eegalee konkolaataan manaa Koodiin isaanii lakkoobsa lamaa dabaree guyyaatiin akka socho’an qajeelfama baasuu isaa Abbaan taayitaa Geejjibaa ka Federaalaa beeksisee jira.
Konkonni dhuunfaa kan manaa ka koodiin taargaa isaanii lamaa akka dabareedhaan socho’an taasisamuun, weerara Covid 19 ittisuudhaaf labsii yeroo hatattamaa mootummaan baase bu’uura godhachuun akka tahe dubbatu - Daarektarri Olaanaan Abbaa-taayitaa Geejjibaa Federaalaa.
Gabaasaa guutuu caqasaa


c: text/html

text:
Qeerroon Bilisummaa erga oromiyaa keessatti gadi dhaabbatee mormii karaa nagaatiin mootummaa shororkaawaa fi nama nyaataa Wayyaanee waliin gaggeessuu eegalee waggoota muraasa lakkoofsisee jira.
Qeerroon jajjabeen sabaa 0romiyaa keessatti uummata isaa waliin mirga uummata isaa kabachiisuuf, ciramuu lafa 0romiyaa dura dhaabbataa, falma hadhawaaa fi suukkanneessaa keessatti hedduun osoo ajjeefamuu, hidhamuu, ariyamuu fi gudeeddaan shamarraan Oromoo irratti osoo raawwatuu gabrummaa jalaa bahuuf maqaa FDG jedhu qabatee diina dura dhaabbatee wareegama guddaas baasee injifannoo guddaas galmeessaa Oromiyaa fi uummata Oromoo bilisa baasuuf sadarkaa mootummaa gabroonfataa mootummaa abbaa irree wayyaanetti xumura taasisuu irra gahee jira.
Seenaa darban keessatti FDG barana Sadaa fi Muddee 2015 keessa gaggeeffamaa jiru seenaa Oromoo keessatti iddoo olaanaa tahee yaadatamuu fi dubbifamuu akka qabu hubachaa wareegamni FDG amma gaggeeffame keessatti wareegamni lubbuu, qabeenyaa fi diinagdee guddaa tahus Injifannoon galmawaan daran guddaa fi gammachiisaa akkasuma uummata Oromoo kan boonsuudha.
Egaan FDG amma gara xumuraatti dhufnee jirra. Qeerroon fincilli isaa kana booda itti fufuu qabu maqaa kana ofirraa jijjiiruudhaan FDG- Fincila Diddaa Gabrummaa kan jedhu gara
FXG-Fincila Xumura Gabrummaatti jijjiirruun qabsoo isaa Bilisummaadhaan xumuratuu fi yeroo gabrummaa ofirraa xumuru yeroo kana tahuun sochiiwwan yeroo ammaa gaggeeffamu irrraa kan hubannuudha.
Yeroo kanaa akkuma beekamu hidhaan uummata Oromoo irratti raawwataa jiru hammaachaa, gocho mootummaa shororkeessaa wayyaaneetiin godhamaa jirus suukkanneessaa shamarran Oromoo irratti gudeeddaa dirqiin raawwataa jiraachuu osoo argaa jirru, rasaasaan kan ajjeefaman daa’imaa hanga maanguddootti dhibbaan lakkaawam mul’ataa fi dhokaatatti beekame, ilmaan Oromoo yeroo ammaa kana mana hidhaatti guuramaa jiran kumaataman lakkaawamaa jiran kun gonkumaa qabsoo keenya duubatti osoo hin deebisnee Qeerron Bilisummaa FXG mirkaneeffachuun isaa amma tahuu wal hubachisuudhaan waamicha itti fufiinsaan qabsoo keenya dhaabuu hin qabnee taasisna.
FXG Amma!
Qeerroo Bilisummaa
Muddee 30, 2015

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Preezdaant Obaamaan masaraa mootummaa Yunaytid Isteets, Waayit Hawusii gadhiisee bahuudha yeroo ka’e kanatti wanni deggartoonni fi qeeqxonni isaa itti walii galan tokkichi; imammata biyoota alaa laalchisee bu’aan inni buuse wal-mammakaa ta’uu dha.
Addunyaa irratti jeequmis hammaachaa dhufuus" bulchiinsi Obaamaa gama hikoo faluutin laafaa ture" jedhamuun akka dadhabiinaatti dhiimmota ka'an keessaa tokko. Karaa biraatiin hogganaan Al - Qaayidaa Osaamaa Biin Laadan hoggansa Obaamaatiin ajjeeffamun waan ittin Obaamaan jejamu keessaatti tuqama.
Gabaasa guutuu kana cuqaasuun dhaggeeffadhaa


text:
Uumama Namaatti Xinxalluu-kutaa 5
Namni ija, qalbii fi sammuu ofii banuun uumama ofiitti yoo xinxalle haqa tokkorra ni gaha. Garuu haqa kanarra gahuuf wantoota meeshaalee xinxallii irratti dhiibbaa fidan irraa of qulqulleessuf tattaafachu qaba. Meeshaaleen xinxalliif gargaaran, ija, gurra, qalbii fi sammuudha. Wantoonni meeshaalee xinxallii irratti dhiibbaa fidan gurguddaan, badii fi fedhii qullaa hordofuudha. Fedhiin qullaan: of tuuluu, wanta sobaa abbootii fi namoonni naannoo irra jiran irratti goguu, hinaafu (waanyu), jibbaa, faaya addunyaatiin sobamu fi kkf. Dhugumatti, namni qalbii fi sammuu qulqulluun uumama ofiitti yoo xinxalle, haqni isaaf banama, jireenya gammachuu gaggeessa. Garuu sammuu fi qalbii isaa haqaaf yoo hin baniin balballi haqaa fi milkaa’innaa akkamitti banamaaf? Kutaa darbe irraa itti fufuun uumama keenyatti ni xinxallina.
Onnee (Qalbii)
Mee amma gara onnee ilaali. Ajaa’iba meeqa agartaa! Rabbiin ogummaa fi beekumsa Isaatiin onnee tana bakka lamatti hire. Tokko gara mirgaa, tokko immoo gara bitaa. Ammas gubbaa jalaan goloota dhiiga itti fudhattuu fi baastu godheef. Bitaa mirgaan golli lamaan gubbaan dhiiga fudhatu. Maqaan isaanii atriya bitaa fi mirgaa jedhamu. Atriyan bitaa dhiiga sonba irraa fudhata. Atriyan mirgaa immoo qaamolee hafan irraa dhiiga fudhata. Ammas, bitaa mirgaan golli lamaan jalaan dhiiga onnee keessaa baasun gara qaamatti raabsu. Maqaan isaaniis ventiriklis bitaa fi mirgaa jedhamu. Ventiriklin mirgaa dhiiga onnee irraa gara sonbaatti raabsa. Vertikliin bitaa immoo dhiiga onnee irraa gara qaamolee hafanitti raabsa.
Rabbiin guddaan goloota afur onneef erga godhee ujumoowwan dhiiga itti fudhattuu fi baastu godheef. Mee ilaali ajaa’iba hojii Rabbii olta’aa. Ujumoowwan dhiigaa qaama irraa gara onnee geessan veens (veins) jedhamu. Ujumoowwan onnee irraa gara qaamaa dhiiga raabsan immoo artarii (arteries) jedhamu[1]. Mee amma of haa gafaannu eenyutu akkatti onnee daqiiqa takka keessatti si’a 70-80 dhikkistuu jalaa gubbaan golootaa fi ujumoolee godheef? Mee sirriitti itti xinxalli ujumoowwan hundaa ol qajeelchee gubbaan wal keessa galche. Ujumoo homaatu jalaan itti hin maxxanse.
Mee ilaali ogummaa Khaaliqaa! Ilmi namaa onnee guutuu uumuu dhiisii osoo ujumoon takka buqqaate itti deebisuu danda’aa? Onneen namaa tuni motora guddaa ilma namaati. Guyyaatti si’a 100,000 dhikkisti, waggaatti immoo si’a miliyoona 40 dhikkisti. Qaamaaf dhiiga qulqulluu oksijinii fi dhangaalee nyaatatiin badhaadhe dhiyeessuunii fi xurii keessaa qulqulleessuun fayyummaa qaamaa eegdi. Maashinii kamtu hojii onneen xiqqoon tuni hojjatu hojjataa? Kuni ogummaa, beekumsaa fi Dandeetti Rabbii olta’aa kan agarsiisudha.
Mee gaafadhu nama Rabbitti hin amanne, kuni ofiin of tolche moo kan duubaa isa tolchutu jiraa? Mee haa ilaallu motora konkolaataa. Motorri konkolaataa ujumoo aaraa fi beenzila itti seensisuu fi baasu qaba. Beenzilli yommuu motora seenu sababa sochiitiin gubachuun haala aaraatiin baha. Bakka beenzilli itti gubatuu fi ujumoo kanniin kan godheef eenyu? Motorri fi ujumoowwan kunniin ofumaan of hojjachuu danda’u? Namni kuni, “Hin danda’an, namatu hojjate” jedhee ni deebisa. Haaluma kanaan onnee fi ujumoowwan kunniin ofumaan of uumuu danda’uu? Namni onnee uumuu hin danda’u. Kanaafu, Kan duubaa onnee tana uumuu fi too’atu jiraachu qaba. Innis Rabbii Ogeessaa Beekaa ta’eedha. Ogummaa fi beekumsa Isaatiin onnee namaa tanaa haala fi boca ajaa’ibaatiin uume. Kana booda, Rabbii akkanitti nama uumeef harka kennuu fi ajajamuu malee of-tuuluu fi finciluun namarraa bareedaa?
Sammuu
Ajaa’ibni sammuus himamee hin dhumu. Iccitii isa keessa jiru guutuu qorattoonni qoratanii waliin gahuu hin dandeenye. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa sammuus kutaa gurguddaa sadiitti qoode. Isaaniis: serebrami, serebelami fi hundee sammuu (brainstem). Serebramiin kutaa sammuu isa guddaa ta’ee fi walakkaa bitaa fi mirgaatti kan qoodameedha. Walakkaaleen bitaa fi mirgaa kunis kutaalee xixxiiqoo adda addaatti kan qoqqoodamaniidha.
Ammas mee itti xinxalli! Bocni sammuu wal keessa kan galee fi bareededha. Eenyutu akkanatti boca isaa sirreesse fi bareechisee? Kana yommuu ilaallu ogummaa fi beekumsi Rabbii daangaa akka hin qabne ni beekna. Wantoota hundaa irratti Danda’aa fi Beekaa akka ta’e ni hubanna. Ogummaa jechuun wanta tokko bakka isaaf maluu kaa’udha. Wanta tokko bakka isaaf malu kaa’uuf beekumsaa fi dandeetti barbaachisa. Kutaalee sammuu kana bakka isaaf maluu kaa’un, hojii isaaf malu akka hojjatu taasisuun, bocaa fi hamma isaa sirreessuu fi murteessun Ogummaa, Dandeetti fi Beekumsa Rabbii olta’aa agarsiisa.
Hariiroo Onnee (qalbii) fi Sammuu
Onnee fi sammuun dhiigaa fi odeefannoo wal jijjiruun gahee ol’aanaa taphatu. Afaan oromootiin jechi onnee jedhu erga gabaaba dabarsa. Garuu jechi qalbii jedhu ergaa bal’aa dabarsa. Onnee jenne yommuu dubbannu, yaanni jalqabaa nutti dhufu foon xiqqoo qaama keessatti dhiiga raabsituudha. Garuu qalbii yommuu jennu yaadonni baay’een nutti dhufu. Kanaafu, yaad-rimee bal’aa akka dabarsuuf hiika Qur’aanaas ta’i hog-barruwwan Islaamaa keessatti jecha qalbii jedhu osoo fayyadamne irra gaariidha. Eeti, qalbiin hiika “onnee” jedhus kan qabduudha. Garuu kana caalaa yaada bal’aa of keessatti qabatti.
Qalbii fi sammuu jidduu hariiroon guddaan akka jiru hayyoonni Islaamaa fi saayinsin ammayyaa ni akeeku. Miironni akka jibbuu, jaallachuu, dallansuu, hinaafu, sodaachuu fi kkf qalbii keessatti uumamu. Wanta tokko hubachuu fi itti yaadun qalbii keessatti jalqabuun sammuu keessatti bilchaata. Ergasii namni yaada sammuu keessatti bilcheesse kana hojii irra oolcha ykn ni dhiisa. Kanaafu, qalbii fi sammuun yeroo hundaa wal-qunnamti addaan hin cinne adeemsisu. Odeefannoo wali dabarsuun yaada, amala fi adeemsa namaa keessatti gahee ol’aanaa taphatu.
Islaamaa keessatti qalbiif iddoon guddaan kennameefi jira. Sababni isaas, qalbiin wiirtuu amantiin, niyyaan, jaallachuun, jibbuun, dallansuu fi miironni biroo irraa ka’aniidha. Hojiin namaa amantii (iimaana) fi niyyaa qalbii keessa jiruun madaallama. Amantii fi niyyaan isaa gaarii yoo ta’e, hojiin isaa Rabbiin biratti fudhatama argata. Amantii fi niyyaan isaa gaarii yoo hin ta’in immoo fudhatama hin argatu. Kanaafu, milkaa’inni guddaan kan argamu wanta qalbii keessa jiru yoo too’atanii fi karaa qabsiisaniidha. Nabii Ibraahim (aleyh salaam) akkana jechuun du’aayi akka godhe Qur’aanni nuuf hima:
“Guyyaa isaan kaafaman na hin salphisin. Guyyaa qabeenyi fi ilmaanis homaa hin fayyanne. Nama qalbii qulqulluun Rabbitti dhufe malee.” Suuratu Ash-shu’uraa’i 26:87-89
Lugaa keessatti salphinni hiika adda addaa qaba:
Hiikni 1ffaan-Sharrii, balaa, adabbii fi musiibaa keessatti kufuu
Hiikni 2ffaan– wantoota fokkuu, badii fi yakkaan ifatti saaxilamuu
Hiikni 3ffaan: sababa xiqqeenyaa fi salphinni namatti bu’eef garmalee qaana’u ykn saalfachuu [2].
“Guyyaa isaan kaafaman na hin salphisin.” Kana jechuun Yaa Rabbii! Guyyaa Qiyaamaa uumamtoonni Murtiif kaafaman san na hin adabin, na hin salphisin.
Guyyaa Qiyaamaa qabeenyis ta’ee ilmaan nama hin fayyadan, nama qalbii qulqulluun dhufe malee. Qalbu saliim (qalbiin qulqulluun) qalbii wantoota badoo lama irraa qulqulluu taatee fi wantoota gaggaarii lamaan ibsamteedha[3].
Wantoonni badoon lama:
1ffaa– wantoota iimaana faallessan kanneen akka kufrii, shirkii, shakkii fi nifaaqa irraa qulqulluu ta’uu.
2ffaa– Shahwaata irraa qulqulluu ta’uu- kana jechuun fedhii lubbuu badaa fi qullaa hordofuu irraa qulqulluu ta’uudha. Kanneen akka badii gurguddaa. Fakkeenyaf, bid’aa (wanta haarawa amanti keessatti uumuu), zinaa, hanna, lubbuu haqa malee ajjeesu, qabeenya namaa haqa malee nyaachu fi badiwwan biroo. Ammas, amaloota badaa akka riyaa (na argaa), of tuulu fi kkf irraa qulqulluu ta’uudha.
Wantoota gaggaarii qalbiin qulqulluun ittiin ibsamu qabdu
1ffaa- Iimaana-kuni dhugaan amanuu, iklaasa, sodaa Rabbii, Isa jaallachuu fi hojiiwwan qalbii biroo kan hammatuudha.
2ffaa– Shari’aa hordofuun hojii gaggaarii hojjachuu- wanta dirqamaa fi jaallatamoo shari’aan Islaamaa itti nama ajaje hojjachu. Fedhii fi yaada ofitiin osoo hin ta’in akkaataa shari’aan itti nama ajajeen hojjachu. Jecha biraatiin, Ergamaa Rabbii (SAW) hordofuu.
Kanaafu, namni qalbii isaa kufrii, shirkii, nifaaqa, shakkii fi badiiwwan gurguddoo biroo irraa qulqulleessee fi iimaanaan of faayee Guyyaa Qiyaamaa dhufe, qabeenya karaa Rabbiin hayyameen argachuun karaa kheeyri irratti baasetti ni fayyadama. Qabeenya kana karaa halaalaatiin argatee karaa kheeyrii irratti yoo baase, Guyyaa Qiyaamaa mindaa (ajriitti) ni fayyadama. Haaluma kanaan, ilmaan isaa Islaama irratti yoo guddise, mindaa ifaajee isaa galmee isaa keessatti ni argata. Du’aayi ilmaan isaa isaaf godhan irraayyis ni fayyadama[2]. Kanaan alatti, namni kufrii, shirkii, nifaaqa irraa of hin qulqulleessin, qabeenyaa fi ilmaan isaatirraa homaa hin fayyadamu.
Maddoota Wabii:
[1] https://www.myvmc.com/anatomy/cardiovascular-system-heart/
https://mayfieldclinic.com/pe-anatbrain.htm
[2] Ma’aariju at-tafkuri wa daqaa’iqu at-tadabburi 8/634, Abdurahman Habanka
[3] Bidaa’u tafsiir 2/275-276, Imaamu ibn Al-Qayyim
Men and The Universe– fuula 36
https://www.academia.edu/35252218/The_Concept_of_Heart_in_Islam_and_its_Relevance_to_Islamic_Psychology
https://www.heartmath.org/articles-of-the-heart/the-math-of-heartmath/heart-intelligence/
https://quantumlifesource.com/heart-brain-connection/


text:
Jaal Marroo Dirribaa ajajaa WBO godina lixaa ti. Jaalli kun jiruu fi jireenya dhuunfaaf takkaa yeroo kennee hin beeku; gaaffii ummata Oromoof akka deebiin argamuuf qabsootti jira. Qabsoo kana keessa erga seenee Gadaa lamaa ol ta’eera.
Dhimma yeroo ammaa ABO fi mootummaa Itoophiyaa gidduu jiru irratti gaazexessaa Dhaabasaa Waaqjiraa waliin gaaffii fi deebii addaa godheera.
“Araara jechuun harka kennachiisuu miti” jedha, Ajajaa WBO Zoonii lixaa, Jaal Marroo Dirribaa. “WBOn sirna ittiin taliigamu qaba; humna namtokkeen dubbisanii gansiisan miti.”
Gaaffii fi deebii kana Qalbeessa Dhangi’aa gara barruutti jijjiiree jira; kunooti!
…..
Gaazixeessaa: fayyaa ta’i jaal Marroo toora kanarratti argamtee gaaffiif deebii nu waliin gochuukeef, mee waan ammaa adeemaa jiru irratti yaada maalii qabdu kan abbootiin gadaa biyyatti gala mootummaatti deebi’aa jedhan irratti.
Jaal Marroo: Hayyee atis fayyaa ta’i jaala kiyyaa waan ammaa abbootii gadaa fi jaarrolee araaraa jedhamuu adeemu irratti egaa waluuma galattiakka Zoonii Zooniitti osoo hintaane akka waraana bilisummaa Oromootti haldureelee waan araara kanarratti qabnuu karaa ajajoota Zoonii Kibbaa kan dhiyaatee jiru tokko miidiyaa hawwaasaa irratti maxxanfamaa ture quba qabduu, akka waraana Zoonii Lixaatti sanarraa kan adda ta’e hinqabnu. Waraanni Bilisummaa Oromoo caasaa adda ta’e hinqabu bakka marattuu murtiin keenya wal fakkaata. Wanti amma deemaa jiru araara dhugaa biyya kanarratti nagaa buusuuti taate akka amma deemaa jiru kanaan harka nama haqaaquu ykn humnaan harka nama micciiruu kan fakkaatu ta’uu hinmallee, jaarrolee kanaa kabajaa olaanaa isaanii qabnaa yoo dhuguma nagaa buusuu ta’e jennee dhaggeeffanneerraa yoo nutti dhufu ta’es dubbisuuf qophii turree, kallattii addaa addaa dhaamsa karaa nama namaanuu ergamaa turee dubbisuuf obsaan eegnee turre sababaan hayyu dureen keenya akka isaan dubbifnu nuu dhaamanii turan waan ta’eefii. Garuu dubbiin turtee akkaataa itti jara kana dubbisuun dandaa’amuttuyyuu argamuu hindandeenyee isaaniis nu dubbisuuf jaarsa araaraa hinfakkaannee, abbootii gadaa nama wal lole gidduutti naga buusan hinfakkaanne, waraana bilisummaa Oromoo bakka addaa addaatti qaama addaa addaatiin itti sochoo’amee akka waraana booji’ame tokkootti, akka waraana saba kanaaf umuriisaa waggaa meeqaa gabbaree daa’imni kichuun meeqa itti cabde, qe’een nama meeqaa itti buqqa’e akka hintaane tokkoottillee akka bobbaa Hoolaa Hoolan illee tiksee qabdi tikseen ganama baaftee yeroo itti dachaaftu qabdi. Guyyaa waaree Hoolota diida keessaa dachaasanii hingalchan bobbaan Hoolaallee yeroo qaba kabajaa qabdii. Jaarsa araaraa nama gidduutti rakkoo furu utuu hintaane mootummaan yeroo muddamu afuura baafachiisuu fakkaata. Badiin xiqqoo tokko karaa waraana bilisummaa Oromoo dhalatte yoo jedhan quba nutti qabuuf WBO’n akkas godhe kana balleesse jedhanii ibsa baasuu; rakkoo ulfaataa dararamni hiriyaa hinqabne uummata Oromoo irratti gama waraana mootummaatiin yeroo raawwatu ammo callisaniituma ilaalanii kunii shakkii nutti uumee. Dhukaasa dhaabaa jennaan dhukaasa dhaabnee lafa jirru hundumaa irrattii nagaan haa bu’u araaraaf uummanni keenya hunda caalaa ammoo uummanni keenya bakka jiru maraa mootummaan kun araara barbaada taanaan mee dhukaasa dhaabaa nutu isin wajjin jiraa jennaan uummata dhageenye. Eenyuun caalaa kan qabsoo kanatti wareega kaffale uummata keenya jennee uummataa dhageenyee dhukaasa dhaabne. Dawoo kanaa galuun waraanni mootummaa uummata keessa seenee lafa uummatni nagaa deemuudhaan uummata keenyarratti miidhaa geessise haala akkasii keessatti, haala waraanni guyyaa tokko addaan hincitne keessatti haala WBO’n dhukaasa dhaabee bakka jirutti humni raayyaa ittisa biyyaa itti dhufee itti dhukaasee ajjeesaa jiru keessatti haala uummatni waraanaan mandara keessaa godaanee jiru keessatti jaarroleen kunii dhufanii sanuu immoo waraana mootummaan tikfamaa akkaataa sanaan mariin gaggeefamuu fii araarri ykn jaarsumman adeemu tasumaa biyya kanarratti ka ta’ee hinbeekne. Kanarraa kan ka’ee waraanni bilisummaa Oromoo hinfudhanne.
Gaazixeessaa: amma jaarrolee araaraaf deeman waliin wal argitaniittuu?
Jaal Marroo: jaarrolee kana waliin wal arguuf fedhii guddaa qabna turree; garuu, wal arguun hindandaa’amu maaliifii? Isaan kan adeemanii waraanaan marfamaniitii yoo ol baanu waraanaaf itti baanamoo? Walitti dhukaasuuf itti baanamoo? Nagaa dubbachuuf itti baana? Siin galu. Bakkoota addaa addaatti marfamaniitu adeemu uummatnillee keenyallee ijoolleen keenya ergamtoota keenya, fedhii isaanii nullee beeknaa nu dubbisaa jedhee uummatni gaafannaan jaarroleen kun yeroo dhokatantu mul’ate. Kanaafii achitti isaan haasofsiisuun hindandaa’amuu waan araaraa hinfakkaattuu meeshaa dhumaa meeshaa Oromoon dhabee ittiin cabe kana deeffachuuf tattaafatu isaaniin akka jaarrolee araaraatti ilaaluu bifa hindandeenyerra geenyee jirra. Araara yoo ta’e sanuu nama waggoota dheeraaf wal waraanaa ture nama shakkii walirraa qabuun ati kottu, ati akkas ta’iin halkan tokkotti hinraawwattu.
Waan wal dhabdee olla tokkoo hingeenye fakkeessuun waraana keenya akka booji’amaatti fakkeessuun gaaffii Oromoo xiqqeessun waan adeemaa jiraniif haala kanaan wal arguun hindandaa’amu. Miidhamaa jirra guyyuu guyyuutirraa wareegama kaffalaa jirra. Uummata keenyallee ajjeesanii wal awwaalaa jira waan ta’eef obsa fixachuurra jirra.
Gaazixeessaa: akka booji’amaatti nu ilaalaan waan jedhu kaaftee jirta mee atoo ajajaa WBO zooniitii dhufanii si hindubbifnemoo maal jechukeeti mee kana naa ibsi?
Jaal Marroo: ajajoota dubbisuu dhiisanii miseensota dubbisuutii, miseensota gadii dubbisanii gansiisu araara miti. Haqasaa baafnee dubbachuu wayya waraana gansiisuu irratti kan xiyyeeffatu jaarsa araaraa jedhanii, abbootii gadaa jedhanii abbootii amantii jedhanii olaantummaa mootummaa qofa qabatanii waraanni bilisummaa Oromoo Qawwee hiikkataa akkaataanni harka kennatu irratti hojjetu kan deemaa jiru malee murtii jaarmiyaa WBO qabatanii kan hojiitti hiikamaa jiru miti. Bilbiloota waraanni qaban qabatanii galaa jechuu irratti hojjetaa jiru.
Gaazixeessaa: utuu dubbiin kun deemaa jiruu Obbo lammaa Fi Dr. Abiyyi Begii deemanii uummata dubbisaniiru kana quba qabduu?
Jaal Marroo: Eeyyee quba qaba baay’ellee irraa fagoo hinturre, ganamasaa meeshaa waraanaa gurguddaan akkasuma xiqqoo turaniimmoo Elekopteeratu naanna’uu jalqabee xiqqoo turree maal jennaan namoota kanatu dhufe jechuu dhageenye eeyyee quban qaba.
Gaazixeessaa: yaadaan maaliif akkas godhame sitti fakkaata yeroo dubbiin araaraa deemaa jiru kanatti?
Jal Marroo: kana kanallee yoon jechuu baadhee uummatni kun waan bare tokko aadaa mootummootni xoophiyaa barsiisan yeroo namni siyyaasaa tokko dhalatu waan raawwachuu hindandeenye tokko waadaa seenuu inni kuni yeroo muddama siyyaasaa qofaaf yeroo filannoo waan ta’uu egaa kunis kanarraa fagoo miti.
Gaazixeessaa: miidiyaalee garaagaraa irraa jiilli araaraaf gara Lixaa imale Jaal Marroo dubbiseera waan jedhu jira, jaarroleen kun si dubbisaniirumoo si hindubbifne?
Jaal Marroo: WBO zoonii lixaa gaafa jedhamu Buraayyuuf kattaa ka’ee waraana socho’udha. Isa kana qoqqoodanii waraana Begii dubbifne, waraana gidaamii dubbifne, kan mogor, kan salaalee jedhanii dabalataan jaala Marroo dubbifne waraanasaa qabatee nutti adeemuu jira waan akkasii deemuutti jira. Waraanni Bilisummaa Oromoo akka mana gogaa Harreeirraa ijaaramee gaafa Waraabeessi yuusu diigamu miti waraana sirna qabu, waraana sirna irratti ijaaramedha. Waraana kaayyoo qabu, waraana cichooma qabuu fi waraana waan manaa baheef beeku , waraana akkamittiin akka galu beeku waan Oromoo Oromoof maltu waraana barbaadaa jiru sun argamte jennaan halkan tokkollee caakkaa taa’u miti. Kan kanarraa hafe ebelu dubbifne, walii galle, ebelu dubbifne walii galle jedhamuun waraana diigamu miti. Waraanni WBO waraana dhiigaaf lafee gootota hedduun ijaarame, sagantaa qaba heera qaba. Hololli akkanaa ammo adeemaa jirti garuu waan diigus waan ijaarus hinqabu. Waraanni kun(WBO) naamusaan murtii waloo waraanni bilisummaa fudhatu eeggatuutti jira. Gabaabumatti qaamni maqaa araaraan deemu kan nu dubbise hinjiru. Dubbisuu jibbine utuu hintaane akkatti isaan dubbisantu hinjiru adamoon itti fufee jiraa, uummatni keenya ajjeefamaa jiraa, midhaan gubatuutti jiraa safuun Oromoo cabee Saani Sangaan diida keessatti rasaasaan rukatamuutti jira haala kana keessatti jara kana dubbisuutu hindandaa’amu.
Gaazixeessaa: waraaqaan tokko kan ministeera waraanaa biraa mallattoo Biraanuu Juulaan bahe waraanni karaa haa saaqu jedha isa kanaaf waraanni mootummaa karaa saaqee jiraa akka isin jaarrolee kana dubbiftaniif?
Jaal Marroo: karaa saaquu mitii lolatu deemaa jira siin jedhaan jira jaala kiyya. Yeruma araarri dubbatamaa jiru kanatti waraana bilisummaa Oromootti waraanni mootummaa dhukaasa banaa jira. Ofittisuutti jirra. Karaa Saaquu mitii labsii dhukaasa dhaabuu jedhamu mootummaan hojiitti hinikne. Muddamsi ittuma fufee jira, lolli ittuma fufee jira karaa Mootummaatiin. Holola waraanni Bilisummaa Oromoo hogganasaaf hinajajamu jedhu dhugaasaa mul’isuuf wareegama kaffaluutti jirra. Uummatni keenyas wareegama kaffalaa jira. Utuu isin nu keessa jirtanii miidhamuutti jirra jedhee uummatni keenya obsa fixachuutti jira malee karaan saaqame hinjiru.
Gaazixeessaa: amma araarri kun araara haqaa hinfakkaatu kan jedhu naa kaaftee jirta. Araarri haqaa akka ilaalcha WBO tti araara akkamiiti?
Jaal Marroo: araarri haqaa uummatni Oromoo akka sabbaatti gaaffii waggoota dheeraa gaafataa ture jiraa waan barbaaduu jiraa, waraanni bilisummaa Oromoo ammo akka agartuu uummataatti gaaffii kana ofitti fudhatee jiraa, gaaffiin Oromoo hundeerraa akka deebii argatutti akkasumas waraanni mootummaa ilma ajjeesee haadha irra teessise, ka dubartii ulfa ajjeese, ka maatii godaansisee fii dargaggoo kichuu dhiiga dhangaase seeratti dhiyaatee afuurri araaraa akka amantuutti bakka hundaatti mul’atee gaaffiin uummaata Oromoo ka illee halkan tokkotti deebi’u yoo ta’uudhaa baate deebii argachuuf daandii kan qabate yoo ta’e bifa kanaan araarri bu’uu nii dandaa’a. araarri haqaa inni tokko yoo miidhu callisanii, inni tokko yoo miidhamu callisanii isa tokko afuura itti horaa isa tokko afuura kutaa kan deeman osoo hintaane guutuutti qaani lamaanuu waraana dhaabee bakka bakkaasaa qabatee akka deemu gochuu ture.
Gaazixeessaa: warri mootummaan ammaa mootummaan Abiyyi mootummaa Oromooti, mootummaa Oromoo waraanuu utuu hintaane gargaaruu qabna jedhan jiru kanarratti maal jetta jaal Marro?
Jaal Marroo: afaaniif beekii Hayila Sillaaseen Oromoo turee, Mangistuun Oromoo ture jechuun waanuma jirtu. Nuti Oromoon hogana siyyaasaa ta’uu miti ka jechuu jirru gaaffiin Oromoo deebii argachuu qabaa jechuu jirra. Namootni afaan Oromoo dubbatan kun aangoo siyyaasaa qabachuun deebiin Oromoo tokkittiillee gaaffii ilmaan Oromoo kitilli ba’ee itti fincilee irratti wareegame kanatu deebi’e kan naan jettu jiraa? Tokkollee hinjiru. Kanaaf namni barcuma siyyaasaarra taa’eef ebelu ykn ebeluu obboleessa ebelluuti jechuu miti gaaffii Oromootu deebii argachuu qaba jechuutti jirra. Ilma ishee ajjeesanii irraa teessisan sun dhiiga saree miti.
…….itti fufee jira.
Barreeffamatti kan jijjiire Qalbeessa Dhangi’aa ti!


text:
Hojjettoonni gargaarsaa mooraa namoota biyya ofii keessatti qe’ee irraa buqa’anii kan Bambaarii jiruuf gargaarsa namoomaa raabsaa jiran. Republikii Afriikaa waaltaa keessaa bakka rakkoo hamaan jiru bakki kun.
Baatii darbe qofaa lolli gareelee hidhatan gidduutti geggeessame uummata kuma kudhan ta’an naannoo sana keessaa qe’ee irraa akka buqqa’aniif sababaa ta’e.
Xumura baatii Muddee, keellaan garee “Doctors without borders” kan Bambaarii keessaa yeroo lama saamame.
Bulchaan Bambaarii Matheu Bataben akka jedhanitti kanneen saamicha kana raawwatan gareelee ripxe loltootaa kanneen magaalattii to’atanii jiran utuu hin taane namoota eenyummaan isaanii hin beekamne.
Sana mara ni balaaleffanna. Sababaan saamicha kanaa nama gaddisiisa. Hiyymmaa ta’uu mala. Sun daran sababaa saamicha kanaa ibsuu mala. Garuu akkaataa itti yaadan, hanqina barnootaas ta’uu danda’a. yoo barnoota hin qabdu ta’e, kan akkasii irratti bobba’uu malta.
Saamichi sun erga raawwatamee booda “Doctors without borders” garee hojjettoota isaa fi hojii Bambari keessaa qabu gad xiqqeesse.
Gabaasa guutuu kana cuqaasuun dhaggeeffadhaa


text:
Finfinnee Amajji, 12/2013 (TOI)- Sirni awwalcha ambaasaadar Dinbaruu Alamuu har’a raawwate. Sirna awwaalchaa kanarraatti ittinaan ministira muummee Itoophiyaa Dammaaqaa Mokoniin, argamaniru.
Ambaasaadar Dimbaruu Alamuun Duba’itti waajjira qonsilaa jeneral Itoophiyaatti dipiloomaatii ta’anii osoo tajaajila jiranii dhukkubsatanii yaalamaa osoo jiranii amajjii 9/2013 boqotan.
Riiffii isaanii Duba’ii kaleessa gara Itoophiyaatti kan galee yoo ta’ee ittanaan pireezidantii naannoo kibbaa Obbo Ristuu Yirdaawu , ambaasadaroonni akkasuma firoonni fi hiryoonni isaanii buufata xiyyaara Idil addunya booleetti argamuun simataniru.
Sirni awwaalcha ambaasaadar Dinbaruu alamuu har’aa bakka awwaalcha musiliimaa Kolfeetti raawwatera. Sirna kanarrattis ittnaan ministiraa muummee Dammaaqaa Mokoniin dabalatee hoggantoonni biroon akkasuma firoonni fi hiryoonni argamaniru.


text:
Ebla 24/2011 Reeffi pirezdaantii duraanii Dr. Nagaasoo Gidaadaa sanbata barii Itoophiyaa akka galu koreen biyyoolessaa sirna awwaalchaa beeksise.
Sirna simannaa reeffaa irratti hooggantoonnii olaanoo mootummaa, firoonnii fi jaallattoonni isaanii akka argaman walitti qabaan korichaa dooktor Iyyoob Taakkaalinyi har’a ibsa kennaniin eeraniiru.
Reeffii isaanii sanbata ganama sa’a 12tti Boolee buufata Xayyaaraatii gara hospitaala Haayaat deemuun kan bulu yoo ta’u, Diilbata ganama keessaa sa’atii tokko irratti gara mana jireenyaa isaaniitti akka geeffamu beeksifameera.
Sirni awwaalchaa kun kabaja dooctor Nagaasoon biyya isaanii tajaajilaa turaniin haala madaaluun sirni bal’aan akka jiru kan dubbatame yoo ta’u, Diilbata sa’atii 4:30tti gara galma miliiniyeemiitti deebi’uun du’a isaanii ilaalchisuun firoottanii fi jaallattoota isaaniin sirni ergaa dabarsuu ni raawwata.
Namni gadda isaanii hirmaatu kamiyyuu galma miliiniyeemiitti aragamuu akka danda’uu fi waan ittiin seenan kan hin gaafatamne ta’uu koreen biyyoolessaa kun beeksiseera.
Haala kanaan Ebla Diilbata 27 bara 2011 A.I kutaa magaalaa Gulallee mana brumsaa Jeneraal Wiingeetii fuulduratti kan argamu bakka awwaalcha Pirotestaantiitti sa’atii 9 irratti sirni awwaalcha isaanii ni raawwata.
Sirna awwaalchaa kana ilaalchisuun daandiiwwan cufamanii fi haalli dhimma nageenyaa guyyoota hafan keessatti akka ibsamu beekameera.


text:
Finfinnee keessatti Afaan Oromoo dubbachuun yakka ta’ee jiraachuu
Duulli eenyummaa Uummata Oromoo irratti, tiksitootaa fi leellistoota impaayera Itoophiyaan adeemsifamu, tibbana daran jabaatee itti-fufuun, handhuura Oromiyaa Magaalaa Finfinnee keessatti Afaan Oromoo dubbachuun, isa yeroo kamii irrayyuu, tibbana, ija jibbaan ilaalamaa; Ilmaan Oromoos yakkamaa taasisuun, hidhaa fi dararaaf saaxilaa jiraachuu.
Dargaggoonni Oromoo dirqiin gara mooraa leenjii waraana PPtti ergamaa jiraachuu
Dargaggoonni Oromoo lama, galgala edaa (Fuulbana 22, 2021) Magaalaa Gimbii keessatti, rasaasa Loltoota Mootummaa Koloneeffataa Impaayera Itoophiyaan rukutamuun, tokko battalumatti lubbuun darbuu; kaan ammoo Hospitaala Gimbiitti yaalamaa jiraachuu.
Dhimma Obbo Goollicha Dheengee fi Olola kanaan wal-qabatee oofamaa jiru
Olola dhimma Obbo Goollicha Dheengeen wal-qabsiifamee oofamaa jiruu fi, afaanfajjii olola kana duubaan dhufuu malu irraa, Uummanni Oromoo ofii isaas mooraa qabsoo isaas akkamittiin tikfachuu qabaa irratti, marii Oromticha dhimma kana itti-dhiheenyaan quba-qabu waliin taasifame.
Hospitaala Fiichee keessatti Afaan Oromoon tajaajilamuun dhorkame
Tajaajilli Hospitaala Fiichee keessatti tajaajilamtootaaf kennamu Afaan Oromoon akka hin kennamneef shirri qaama hooggansaan xaxamu daran hammaachuun, yeroo ammaatti Hawaasni Oromoo bakkasii Afaan Amaaraan akka dhibee ofii himatuu fi tajaajila fayyaa argatu taasifamuun, rakkoo hamtuu mudachaa jiraachuu.
Boorana: Namaa-horiin daafii dheerachuu hongeen miidhama hamaa mudachuu
Oromoota manneen hidhaa impaayerattii garaagaraa keessatti hidhamanii gidirfamaa jiran baasuun ajjeesanii bakkeetti gatuun, kutaalee Oromiyaa danuu keessatti LMKII’n raawwatamuun amaleeffatamee jiru, Giddu-gala Oromiyaa, Lixa Shaggar, Ona Gindabarat keessatti ammas irra-deebiin, galgala edaa (Roobii Fuulbana 15, 2021) Oromoonni sadii mana hidhaa keessaa baafamuun ajjeefamuu.
Marii I/A Ajajaa WBO Konyaa Gujii Bahaa, Jaal Waaqomsaa Guutuu waliin taasifame
Marii Itti-aanaa Ajajaa WBO Konyaa Gujii Bahaa, Jaal Waaqomsaa Guutuu waliin taasifame: Waraanni Bilisummaa Oromoo Konyaa Gujii Bahaa keessa socho'u, tarkaanfilee lukkeelee diinaa fi qabeenya isaanii irratti kallaattiin fudhatu jabeessee itti-fufee jiraachuu.
Haala hidhamtooti Oromoo keessa jiran: Qeerroo Boonsaa Haayiluu waliin marii
Haala hidhamtoonni Oromoo yeroo ammaa kana manneen hidhaa Impaayera Itoophiyaa adda addaa keessatti hidhamanii jiran mudachaa jiran ilaalchisuun, marii Qeerroo Boonsaa Haayiluu, Miseensa Qeerroo Bilisummaa Oromoo, kan yeroo dheeraaf manneen hidhaa Impaayerattii garaagaraa keessatti hidhamuun gidirfamaa turee dhiheenya kana baafate, waliin taasifame.
Midhaan shiraan kuufame WBO’n to’atamuun uummataaf qoodamuu
Tarkaanfiin qabeenya diinaa irratti, Konyaa Gujii Bahaa keessatti, WBO’n fudhatamu jabaatee itti-fufuun, qabeenyaaleen (midhaan) aangawoota MKII kanneen shiraa fi hannaan dhuunfataman danuun WBO’n to’atamuun uummataaf qoodamuu; addatti ammoo, kuusaan midhaanii Bulchaa Ona Liiban, Obbo Mohammad Nuuraa Areeroo, kan Magaalaa Nageellee Booranaa keessatti argamu, Kibxata Fuulbana 7, 2021 gubamuu.
Page 2 of 84


text:
Akaam, galatoomi caqasuu dhaaf, kuni Oduu Siouxland Public Miidiyaa Oromiffan Anii Fatiya.
Sioux City keessa Crittent Center kan jiraattan bakka taaumsa emergency diigu jiru. Dura buaan lakkoofs Covid-19 murtii kana keessati bakka guddaa kan keesa akka qabu himan. Agency jia kana jalqaba irrati jia kana jalqaba irrati bakka taa’umsa iraa qarqaarsa muranii jiru. Dura buaan bakka sanii akka oduu guyyaa har’aa irrati himanitti Covid-19 kan walqabatee hojattooni hafuufi namni haarawa seenuf kan guutu kan hir’atee akka miidhu danda’u himani Jirani. Lesloe Heying akka jedhetti virus kuni qacarrii dirijjitii irrati rakkina guddaa akka fidee fi warra haarawa seenule baaye akka xiqqaate himan. Emergency Shelter kan baname bara 1970 dhuma irrati bakka 3901 Green Ave tti ture. 2020 keessa, ijoole 180 bakka kana kan jiraattan ture. Gaazexan Sioux City akka gabaaseti dura buaan bordi Crittenton Center’s akka jedhetti boordi walitti qabuu bakka barbaachisu adda baasu fi agency fedhii kanniin haala danda’een guutudhan irra deebine akkamiti akka jalqabuu qabnuu biyyoota oolatin akka waliin hojattan himan.
Gaazexesittooni Sioux City akka gabaasanitti durabuaan Crittenton Center’s board walitti qabaan bakka barbaachisan addaan baasu fi agency fedhii kanniin haga danda’ameen guutudhaf bakka taa’amitti akkamiti irraa deebian hojachuu qaban ummata wajjiin akka waliin hojattan himan. Governor Iowa Kim Reynolds oduu gabaasa torbaan irrati akka himtetti.
Sababa Covid-19 jiraattoni Sioux City baaye kan miidhaman beekamuudhaf sooqumsa godhu Jirani.
Lucal church fi Sioux City NAACP mana Fayyaa Siouxland public wajjiin tauudhan talaali corona virus kennu jiru. Torbaan kana keesa program gara gurraacha, indigenous fi ummata bifaa waliin kan godhamu ta’a.
Data deparmantii fayyaa local irraa akka mulisutti lakkoofsi nama gurraacha fi African American Community kan fudhate parsantii 1% akka tae mullisa.
Barnoonni wanna kana maraafu qulfiidha. Nutti kan barbaannu akka ummani comfortable tauu fi akkasuma akka jiruu isaani kan qaarati akka deebian feena jedhan.
Ike Rayford president naanicha kan NAACP tti.
Yale University keessati qorannoo godhameen akka mullisutti ummani bifaa Covid-19 akka guddisuu fi baayisu beeysisan. Umanni guaracha kna United state keessati sababa covid-19 kan da’ani pranstii sadihii qixxee akka tae himan.
Kunis sababa ummata rakkini guddaa akka irra gahee fi akka rakkina kana beekani uf eegani irraayi.
Rayford akka jedhetti clinic hunda keessati talaali corona virus Johnson and Johnson vaccine biyyati guutu keesati akka hin kennamne himan. Clinic Mt. Zion Baptist Church ti guyyaa sanbataa seati ! p.m irraa kan galmeesu jalqaban yoo tau 712 253 8245 bilbiluudha fi misseji kaahus akka dandeetan himan.


text:
Tokkummaa Mootummootaatti, Waajjirri Qindeessaa Gargaarsa Namummaa kan Itoophiyaa, torban darbe keessa “namootni kuma 37 ol Naannoo Benishaangul Gumuz keessaa irra deebiin buqqa’an gargaarsa hatattamaa barbaadu,” jechuun ibsa baase.
Koomishiniin Hooggansa Sodaa Balaa Naannoo Benishaangul Gumuz garuu “namni yeroo lammaffaaf buqqa’e hin jiru” jedhe. Waajjirri hooggansa Sodaa Balaa Godinaa Wallagga Lixaas, “Namni Benishaangul Gumuz irraa buqqa’ee buufata buqqaatotaa keessa jiru hin jiru” jedhee jira.
Gama kaaniin, namootni wanna jireenyaaf tahu haa hafuutii nageenya keenyaafillee wabii dhabnee ammas deebinee buqqaane jedhan. Gargaarsi hatattamaa akka isaan barbaachisu himatu.


text:
Manni Murtii Federaalaa Yunaaytid Isteets, dhimma dargagoota hidda Sumaalee han lammii Ameerikaa ta'anii sadi'ii, Aysiisitti dabalamuudhaa lafa jala hojjaachaa turan jedhamanii himatamanii torban lammaffaa dhaa laalaa jira.
Mohaammad Faarah fi Abdurahhman Daawud , dargaggota oggaa 22ti. Guleed Omaar immoo oggaa 21. Manni murtii himannaa dargaggoota kanaratti baname dhugaa ta'uu hoo mirkaneeffate, hidhaa oggaa 15tii amma du'aatti itti murteesisuu danda'a. Isaan garuu yakka akkanaa hin hojjanne jdhan.
Dargaggoota himataman kanarratti wabii ta'e han dhihaate hiriyaa isaanii han ture dargaggoo oggaa 20, Abdulahii Yusufi, . Inni akka jedhutti isaantu finxaaleyyii Islaamaa (Islamic Radicalism) wajjin wal isa barsiise. Inumtuu loltuu ISIS ta'ee gara Siriyaa deemudha isaa xiyyaara qabachuudha deemu to'anna jala olfame. ISIStti makamuudha deemaa jirachuu isaas amaneera.
Haati himatamaa Guleed Omaar, Faadumoo Husseen garuu, wabiin kun fudhatama hin qabuu jeti,. Faadumoo Hussein Raadiyoo sagalee Ameerikaa sagantaa Afaan Somaaliiratti, " Biiroon Qorannoo Sadarkkaa Federaalaa (FBI) dargaggoota addaan qoqqoodudhan walirratti kakaasaa jira jedheen amana jette.
Saadiq Waarfaa gamtaa mirga dhala namaatii falmuu namoota hidda Somaalee qabanii lammii Ameerikaa ta'anii irraammoo, “hawaasni keenyaa huddii himatameera jechuu miti. Namni himatamees amma yakka himatameen san hojjachuun isaa mirkaneeffamuutti qulqulluu ta'uu isaa seeri hin dubbata,” jedheera.
Himanni jara sadeen irratti baname , dargaggoonni kun bitootessa bara 2014 qabee amma Ebla 2015ti, akkata itti Siiriyaa dhaqanii garee shororkeessaatti makamanii faluudhaa walgahaa turu fi odoo isaan kararra hin bu'in irra gahamuu ibsa. Dhimmi kun torban lamaan dhufuuf mana murtiitti lallama tura.


text:
Ibsa Suuratu An-Naba’i-Kutaa 3
Ajaa’iba Qur’aanaa ilaaltee ni fixxaa?
Yeroo garii adabbiin si akeekachisaa,
Yeroo biraa mindaan si gammachiisaa
Akkana gochuun isaa
Badii irraa si deebisuuf
Karaa qajeelaatti si qajeelchuf
Gahuumsa dhumaa kee tolchuuf
Keessaa alli kee tole Jannata akka seentuf
Kuni Jecha fakkaataa hin qabnee
Rabbal aalamina irraa kan dhufee
Sirritti qoradhu ni argitaa ajaa’iba baay’ee
“(31)-Warra Rabbiin sodaataniif milkaa’innatu jira. (32)-Ashaakiltiwwanii fi inaba. (33)-Dubartoota harma guntuttuu hiriyyaa ta’antu jira. (34)-Geeba (xoofoo) guutamtuu. (35)-Achi keessatti dubbii faaydi hin qabnee fi kijibsiisuu hin dhagahan. (36)-Mindaa Gooftaa kee irraa ta’e, kennaa gahaa.” Suuratu An-Naba’i 78:31-36
“Warra Rabbiin sodaataniif milkaa’innatu jira.” kana jechuun imala qormaataa tan taate jireenya addunyaa keessatti namoonni Rabbiin sodaatan (muttaquun) Guyyaa Qiyaamaa injifannoo, bu’aa fi sharrii irraa nagaha bahuu argatu.
Muttaquun (muttaqoota) jechuun: namoota wanta Rabbiin dirqama isaanirratti godhee hojjachuu fi wanta Inni dhoowwe dhiisun adabbii Isaa irraa of eeganiidha. Wanti guddaan dirqama isaan irratti godhee keessaa iimaana, Isa qofa gabbaruu fi hojii gaggaarii akka salaata, sooma fi kkf. Wantoota Inni dhoowwe keessaa kufrii, shirkii fi hojii babbadoo biroo kan qaamaan, qalbii fi arrabaan wal qabatan.
Milkaa’u jechuun wanta badaa jibban jalaa nagaha bahuu fi wanta gaarii jaallatan argachuudha. Warri Rabbiin sodaatan (muttaqoonni) ibidda jalaa nagaha bahuun Jannata waan seenaniif warra milkaa’edha. Itti aanse iddoo milkaa’innaatti (Jannata keessatti) maal fa’a akka argatan tarreessa:
“Ashaakiltiwwanii fi inaba. Dubartoota harma guntuttuu hiriyyaa ta’antu jira. Geeba (xoofoo) guutamtuu.”
Ashaakilti jechuun lafa mukkeen firii buusan qabdu kan dallaan (haxiriin) itti haxirameedha.
Inaba jechuun firaafiree baay’ee mi’aayudha. Amaariffaan wayn, ingiliffaan grape jedhama. Bifa adda addaa qaba. Fakkii armaan gadi irraa ilaalun ni danda’ama:
Kawaa’ib heddumminnaa “kaa’iba” ti. Kaa’iba jechuun dubara harmii ishii guuttamee geengawaa (naannawaa) ta’ee fi olbahe.
Atraab jechuun immoo umriin wal qixa kanneen ta’aniidha. Kanaafu, “wa kawaa’iba atraabaa” jechuun shamarran harmi isaanii guuttamee geengawa (naannawaa) ta’uun olbahee fi umriin isaanii wal-qixa kan ta’eedha. Jannata qananii keessatti Rabbul aalamiina warra Isa sodaataniif uume.
Ka’as jechuun geeba (meeshaa dhugaati) khamriin (farshoon, daadhiin) keessa jiruudha. Kanaafu, ka’asan dihaaqaa jechuun geeba khamriin guuttamee fi nama dhuguuf wal duraa duubaan dhangala’uudha.[1]
“Achi keessatti dubbii faaydi hin qabnee fi kijibsiisuu hin dhagahan.” Kana jechuun Jannata keessatti dubbii faaydi hin qabne fi sobaa hin dhagahan. Akkasumas, tokko kan biraa hin kijibsiisu. Warri addunyaa tanaa khamrii (farsoo) yoo dhugan dubbii faaydi hin qabne fi badaa dubbatu. Garuu Jannata keessatti khamriin qulqulluu nama hin macheessine waan taatef warri Jannataa dubbii faaydi hin qabnee fi soba hin dubbatan, hin dhagahanis. Jannani ganda qananii faalama hundarraa qulqulluu waan taateef, dubbiin faayda hin qabnee fi tokko kan biraa kijibsiisun achi keessatti hin malu (hin ta’u). Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Achi keessatti dubbii faaydi hin qabnee fi wal yakkuu hin dhagahan, nagaha nagahaa waliin jechuu malee.” Suuratu Al-Waaqi’a 56:25-26
Jannata keessatti eenyullee badii hin hojjatu. Kanaafu, wal yakkuun hin jiru. Akkasumas, Jannata seenun dura qalbii isaanii keessaa jibbaan, wal hinaafu fi amaloonii badaan hundi ni qulqullaa’a. Kanaafu, wal arrabsuun, wal hamachuu fi soba dubbachuun hin jiru. Hundi isaanitu obboleeyyan wal jaallattanii fi wal kabajan ta’anii jiraatu.
“Mindaa Gooftaa kee irraa ta’e, kennaa gahaa [mindeefamu].” Asitti jechoota sadii haala badhaasa warra Rabbiin sodaatanii ibsan haa ilaallu: Jazaa’an (mindaa), Axaa’an (kennaa), hisaaban (gahaa, herregamaa)
Mindaa jechuun sababa hojii tokko hojjataniif wanta namaaf kennamuudha. Kennaan immoo wanta dabalata fi akkanumatti namaaf kennamuudha. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa warroota Isa sodaataniif hojii hojjataniif mindaa ni kennaaf. Garuu hojiin isaanii qofti Jannata waan isaan hin seensifneef mindaa isaanii isaaniif baay’isuun tola Isaatiin kennaa guddaa isaaniif kenna. Wanti Inni isaaniif kennu, jireenya isaanii keessatti isaan kan gahuudha. Kanaafu, sababa hojii isaanitiif mindaa ni kenneef. Tolaa fi rahmata Isaatiin mindaa kana isaaniif guddisuu fi baay’isuun kennaa ni kenneef. Hojii gaarii takka isaaniif baay’isuun mindaa kudhan ykn dhibba torba ykn san caalu kennaaf. Tola Rabbiitiin hojii takkaaf mindaa kudhan ykn dhibba torba ykn san caaluu argachuun niyyaa fi qulqullinna hojii irratti hundaa’a. Namni hojii isaa keessatti niyyaan isaa qulqulluu ta’ee fi haala guutuu fi sirrii ta’een hojjate, mindaan isaa akkasuma guddaadha. Kanaafu qananiin Jannataa isaaniif mindaa, kennaa fi gahaadha.
“(37)–Gooftaa samii, dachii fi waan jidduu isaanii jiru, mararfataa Kan ta’e [irraa mindeefaman]. Isatti dubbachuu hin danda’an. (38)-Guyyaa Ruuhi fi Malaaykonni hiriiran dhaabbatan, kan Rabbiin isaaf hayyamee fi wanta sirrii dubbate malee isaan hin dubbatan. (39)-Suni Guyyaa Haqaati. Kanaafu, namni fedhe gara Gooftaa Isaatti [karaa] deebii qabata. (40)-Dhugumatti, Nuti adabbii dhiyoo isin akeekachiisne, Guyyaa namni waan harki isaa lamaan dabarsan argu fi kaafirri, “Yaa hawwii kiyya! Osoo biyyee ta’ee [hafee] maal qabaa!” jedhuudha.” Suuratu An-Naba’i 78:37-40
“Gooftaa samii, dachii fi waan jidduu isaanii jiru, mararfataa Kan ta’e [irraa mindeefaman].” Kana jechuun kennaa guddaa kana Kan isaaniif kenne Gooftaa isaanii kan ta’e samii, dachii fi wantoota isaan keessa jiran hunda kan uumee fi qindeessedha. Akkasumas, Inni Ar-Rahmaan kan ta’ee, rahmanni Isaa waan hundaa dhaqqabee fi haguugeedha. Hanga qananii guddaa argatan kana argatanitti isaan kunuunsun ni guddise, isaaniif ni mararfate.
Itti aanse Guyyaa Qiyaamaa Guddinna Isaatii fi guddinna aangoo Isaa ni ibse. Guyyaa san uumamtoonni hunduu ni cal’isuu, homaa hin dubbatan. “Isatti dubbachuu hin danda’an.” Kana jechuun hayyama Isaatiin ala eenyullee dubbii Isa waliin jalqabuu hin danda’u.
“Guyyaa Ruuhi fi Malaaykonni hiriiran dhaabbatan, kan Rabbiin isaaf hayyamee fi wanta sirrii dubbate malee isaan hin dubbatan.” Wantoota Guyyaa Murtii adeemsifaman keessaa tokko Ruuhi (Malaykaan Jibriili) fi Malaaykonni biroo cal’isanii fi hiriira galanii Rabbiin fuundura dhaabbatu. Rabbiin azza wa jalla gabroota Isaa jireenya addunyaa iddoo qormaataa kaa’amanii turan ilaalchisee qorannoo akka dhaabuu fi murtii akka dabarsuuf hirira galanii dhaabbatu. Guyyaa san eenyullee nafsee ofiitif ykn nama biraatiif jedhee Rabbiitti waa dubbachuu hin danda’u, akka dubbatu yoo isaaf hayyamee fi dubbii sirrii dubbate malee. Ulaagaalee lamaan kanaan malee eenyullee dubbachuu hin danda’u:
1ffaa-Akka dubbatu Rabbiin isaaf hayyamuu
2ffaa-Wanti inni dubbatu sirrii ykn dhugaa ta’uudha.
“Suni Guyyaa Haqaati.” Kana jechuun Guyyaan Qiyaamaa wanta argamuudha, shakkii hin qabu.[2] Hiikni biraa, Guyyaan Qiyaamaa Guyyaa dhugaa sobni itti hin makamneedha. Sababni isaas, Gaafa san dhimmoonni hundi harka Rabbii jiru. Rabbiin irraa dhugaa malee wanti biraa hin ta’u. Faallaa kanaa, guyyaa jireenya addunyaa keessatti namoota iddoo qormaataa kaa’aman irraa sobni baay’een ni argama. Jireenya tana keessatti Rabbiin isaan qoruuf fedhii bilisaa waan isaaniif kenneef, fedhii qullaa dhugaan wal faalleessu qabu.[3] Garuu Guyyaa Qiyaamaa haqa ykn dhugaa malee homtu hin ta’u. Namoota hunda jidduutti haqaan murteefama.
“Kanaafu, namni fedhe gara Gooftaa Isaatti [karaa] deebii qabata.” Kana jechuun Guyyaan Qiyaamaa fi wanti isa keessatti adeemsifamu haqa ykn dhugaa ta’uu erga beektanii, namni fedhe dhugaan amanuun, tawbachuu fi hojii gaggaarii hojjachuun karaa Gooftaa isaatti isa geessu qabata. Ibsi biraa, dhugaan amanuun, tawbachuu fi hojii gaggaarii hojjachuun Gooftaa isaa biratti iddoo deebii haa qabatu. Iddoon deebiin kuni Jannata qananii yeroo hundaa keessatti gammaduudha. Kheeyri fi sharrii irraa wanti Guyyaa Guddaa kana adeemsifamu isiniif ifa ta’ee jira. Kanaafu, namni fedhii qabuu iddoo gahuumsa isaa haa filatu.[4]
(Akka lugaatti, ma’aab-hiika, “deebii, iddoo deebii” qaba. Akkuma beekkamu Aakhiraan du’aan booda gara itti deebi’aniidha.)
“Dhugumatti, Nuti adabbii dhiyoo isin akeekachiisne, Guyyaa namni waan harki isaa lamaan dabarsan argu fi kaafirri, “Yaa hawwii kiyya! Osoo biyyee ta’ee [hafee] maal qabaa!” jedhuudha.”
“Dhugumatti, Nuti adabbii dhiyoo isin akeekachiisne,” Yaa namoota azaaba Guyyaa Qiyaamaa kalaaye fi dhiyaate isin akeekachiisna. Guyyaan Qiyaamaa dhufuun isaa waan mirkanaa’ef dhiyoodha. Wanti dhufu hundi dhiyoo waan ta’eef.[5] “Kullu maa huwa aati fahuwa qariibun” jedhama. Kana jechuun “Wanti ni dhufa jedhame hundi dhiyoodha.”
Akeekachisuu jechuun wanta sodaachisaa beeksisuudha. Rabbiin warroota daangaa darbanii fi kijibsiisan akeekachisuu irraa wanti hubatamu, yakka isaanitiif du’aan dura yoo hin tawbatin, adabbii cimaa fi laaleessaa isaaniif qopheesse beeksisuudha.
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa adabbiin kuni du’aan booda erga kaafamanii Guyyaa Qiyaamaa haa ta’uu malee dhiyoo akka ta’e ibse. Sababni isaas, nama hundaafu jireenyi addunyaa gabaabdudha. Namoonni erga du’anii booda nafsee isaanii keessaa hamma yeroo hubachuun ni haaqama. Yommuu kaafaman, du’aa fi kaafama jidduu guyyaa ykn cinaa guyyaa malee akka hin turree isaanitti dhagahama.[6] (Namni du’e akka nama rafee waan ta’eef hamma qabrii keessa ture hin beeku. Namni hirriba cimaa sa’aati dheeraaf rafe, hangam akka rafe hin beeku. Sa’aati saddeet osoo rafeellee sa’aati takka waan rafe isatti fakkaata. Namni du’es osoo waggaa miliyoona tureellee yommuu kaafamu qabrii keessa yeroo gabaabaf waan ture isatti fakkaata.)
“Guyyaa namni waan harki isaa lamaan dabarsan argu…” kana jechuun adabbiin dhiyoon kan ta’u Guyyaa namni addunyaa qormaataa keessatti wanta hojjatee dabarse arguudha. Gaariis ta’ee badaa, wanta duraanis ta’ee kan boodaa hundi isaaf dhiyaata. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Guyyaa lubbuun hundii toltuu irraa waan hojjattee fi hamtuu irraa waan hojjatte [ishii fuunduratti] dhiyaatee argitu [yaadadhu]. Osoo jidduu ishiitii fi jidduu isaa (hamtuu hojjattee) fageenyi dheeran jiraate jaallatti. Rabbiin Of irraa isin akeekachiisa. Rabbiin gabrootaaf mararfataadha.” (Suuratu Aali-Imraan 3:30)
Guyyaa Murtii namni badii hojjate dabarseef garmalee gaabbuun, “Osoo anaa fi badii kana jidduu fageenyi dheeraan jiraate ykn garmalee osoo badii kanarraa fagaadhe maal qaba!” jechuun hawwa. “Rabbiin Of irraa isin akeekachiisa” kana jechuun adabbii Isaa isin sodaachisa. (Tafsiir ibn kasiir-2/336)
Namni wanta hojjate, dubbatee fi itti amane hunda galmaa’e ni argata. Wanta jireenya isaa keessatti hojjatu guutuu galmeessun salphaadha. Yeroo ammayyaa kana keessatti viidiyoo fi oodiyoon namni hojjate, hojii fi gocha namni waggaa baay’ee dura hojjate galmeessanii kaa’u. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa wantoota hundaa uume, hojii ilmaan Aadam hunda galmeessu irratti danda’aadha. Kanaafu, Guyyaa Murtii namoonni hundiinu wanta hojjatanii dabarsan ni argu.
“kaafirri, “Yaa hawwii kiyya! Osoo biyyee ta’ee [hafee] maal qabaa!” jedhuudha.” Kana jechuun Guyyaan Qiyaamaa Guyyaa kaafirri “Osoo kaafamu baadhee fi zalaalamii biyyee ta’ee hafee maal qaba” jechuun hawwuudha. Namni addunyaa keessatti Rabbii olta’aatti hin amannee fi Isaaf hin ajajamnee yommuu adabbii cimaa arguu, osoo biyyee ta’ee fi uumamuu baatee hawwa.
Wanti kaafironni addunyaa irratti ittiin qoosan, Guyyaa Murtii immoo wanta ittiin gaabban ta’a. Addunyaa irratti akkana jechaa turan, “Sila nuti duunee biyyee fi lafee erga taane ni kaafamnaa?” (Suuratu As-Saaffaat 37:16) Guyyaa Qiyaamaa immoo “osoo biyyee ta’e hafe maal qabaa!” jechuun gaabbu.
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa kufrii, shirkii, shakkii, nifaaqa fi sharrii hundarraa akka nu eegu kadhanna. Alhamdulillah Rabbil aalamiin tafsiirri suuratu An-Naba’i asirratti xumuramee jira.
[1] Ma’aariju tafakkuri-15/27, Tafsiiru Ibn Kasiir 7/466[2] Tafsiiru Xabarii-24/52[3] Ma’aariju tafakkuri-15/30[4] Tafsiiru tahriir wa tanwiir-30/54-55, akkasumas tafsiiru xabarii-24/53[5] Tafsiiru xabarii-24/53, Tafsiiru ibn kasiir 7/468[6] Ma’aariju tafakkuri-15/31


text:
Tafsiira Suuratu Al-Ankabuut-Kutaa 8.2
Kutaa darbe keessatti waa’ee Nabii Luuxi fi ummata isaa ilaalle turre. Ammas itti fufuun kutaa dhumaa haa ilaallu.
“Yommuu Ergamtoonni Keenya Luuxitti dhufan, sababa isaaniitiin ni yaadda’e, qomni isaas ni dhiphatte. Isaaniis ni jedhan, “Hin sodaatin, hin gaddin. Haadha manaa tee warra duubatti hafan keessaa taate malee sii fi maatii kee ni baraarra. Dhugumatti, nuti namoota magaalatti tanaa irratti sababa isaan fincilaa turaniif samii irraa adabbii ni buusna.” Suuratu Al-Ankabuut 29:33-34
Yommuu Malaaykonni Luuxitti dhufan, dhufaatin isaanii kuni garmalee isa yaachise. Sababni isaas, karaa deemtota keessumummaa waan isatti dhufan waan se’eef ummanni isaa hojii fokkuu isaan irratti raawwatu jedhee garmalee yaaddawe. Keessumaayyuu, malaaykonni kunniin suuraa dargaggoota babbareedootiin isatti dhufan. Ummanni isaa ummata gadhee waan ta’aniif hojii fokkuu isaan irratti hojjatan jedhee ni gadde, qomni isaa ni dhiphatte. Ergasii malaaykonni akkana jechuun Luuxin tasgabbeessan: Nuuf hin sodaatin, ummanni kee nu bira hin gahan. Oduu isaan baallessu sitti beeksisneefis hin gaddin. Haadha manaa tee malee sii fi maatii kee adabbii isaanitti bu’u jalaa nagaha baasna. Dhugumatti ishiin ummata kee keessaa warra badan waliin baddi.[1] Sababni isaas, haati manaa isaa amanti ummata ishiitirratti tan haftee fi isaan waliin Luuxitti shira baasaa turte. Yommuu keessummaan Luuxitti dhuftu, eenyu akka isatti dhufe akeekkaa irratti wali galaniin isaanitti beeksisti.[2] Kanaafu, yommuu adabbiin dhufu isaan waliin tan baddu taate.
Kuni kan agarsiisu namni badii irratti nama gargaaru yommuu adabbiin bu’u nama badii hojjatu kana waliin bada.
“Dhugumatti, nuti namoota magaalatti tanaa irratti sababa isaan fincilaa turaniif samii irraa adabbii ni buusna.” Kana jechuun jiraattota magaalaatti tanaa (Sodoom) sababa isaan Rabbiin faallessanii fi hojii fokkuutti lixaniif ajaja Rabbiitiin samii irraa adabbii isaanitti buusna. Finciluu (fisq) jechuun ajaja keessaa bahuu ykn ajajamu diduudha. Ni jedhama: “fasaqati samaratu” kana jechuun firiin qoola ishii keessaa baate. Akkuma beekkamu firiin jiitun qoola ishii keessaa yoo baate hatamtamaan shamiinsaaf saaxilamti.[3] Haaluma kanaan, namni ajaja Rabbii keessaa bahus badiinsaaf of saaxila.
“Dhugumatti, ishii irraa namoota hubataniif mallattoo ifa taate dhiisne jirra.” Suuratu Al-Ankabuut 29:35
Kana jechuun dhugumatti, iddoo jireenya ummata Luux irraa, namoota barnoota hubatanii fi itti fayyadamaniif hanbaa ifa ta’ee hanbisnee jirra. Hanbaan ykn mallattoon kuni “Galaana Du’aa (Dead Sea)” Filisxeem fi Jordaan jidduutti argamuudha. Bakka kanatti hafteen adabbii ni mul’ata. Ummanni Luux adabbii cimaan akka badan iddoo kanatti ni mul’ata.
Akka lugaatti aqliin hiika lama qaba: 1ffaa-waa hubachuu, 2ffaan immoo nafsee ofii waan badaa irraa qabuu fi too’achuudha.[4] Kanaafu, aaqilli dhugaan nama waa hubatuu fi nafsee ofii waan badaa irraa qabuudha. Namoonni aqlii qaban haftee kana yommuu ilaalan ummanni kuni akka baduuf wanta sababa ta’e ni hubatu. Innis, Rabbiin faallessuu fi Ergamtoota kijibsiisuudha. Ergasii, Rabbiin faallessuu fi Ergamtoota kijibsiisu irraa of qusatu.
Kitaabban wabii:
[1] Tafsiir Muyassar-400
[2] Tafsiir Ibn Kasiir-4/60
[3] Tafsiir Muyassar-400, Ma’aariju Tafakkuri wa daqaa’iqu tadabburi-15/257, Tafsiir Qur’aanil Kariim-Suuratu Ankabuut-fuula 172, Ibn Useymiin
[4] Maddoota olii


text:
Muummichi ministeeraa Abiy Ahimed daawwannaa isaanii Awrooppaa har’a biyya Ferensaay Paarisi-tti eegalan.
Guyyaa borii Jarman Barlin bakka biyyoonni Afriikaa 11 irratti hirmaatanii fi wal ga’ii investmentii Afriikaatti fuuleffate irratti argamuun haasaa dhageessisuuf jiru. Chaansilerittii Jarmanii Angela Merkel waliin illee mari’achuuf jiru.
Itti dabaluu dhaan abbootii qabeenyaa Itiyoophiyaa keessatti hojjetaa jiranii fi karoora hojjechuu qaban waliinis wal arganii mari’atu jedhanii kan eegan ta’uu qindeessitoonni beeksisaniiru.
Roobii jechuun onkoloolessa 31 bara 2018 immoo stadiyeemii magaalaa Frankfert lammiiwwan Itiyoophiyaa fi hidda dhalata Iriyoophiyaa arguuf beellammi qabameera.
Ministriin dhimma alaa Itiyoophiyaa daawannaa kana kan qindeesse keessaa tokko. Waajjira ministrichaaf dubbi himaa kan ta’an obbo Melles Alem qopheen Awrooppaa kan Ameerikaatti aanaa jedhu.
Obbo Melles akka jedhanitti torbanneen hanga tokko dura kabajamoo muummichi ministeerichaa gara Afriikaa kaabaatti imaluu dhaan “ededa haa diigna, rigicha haa ijaarra” yaada jedhuun kan jalqabame sochiin lammiiwwan Itiyoophiyaatu jira.
Lammiiwwan Itiyoophiyaas jibba manna jaalala, wala shakkuu manna wal amanuu dhaan biyyi deebitee akka dandammattu gochuuf carraa waliin hojjechuu kan banuu dha.
Qophee guddaa lammiiwwan Itiyoophiyaa gidduutti tokkummaa uume ture. Kanatti aansuu dhaan waggoota hedduuf biyya isaaniittii fagaatanii biyya ormaa keessa kan turan hoogganoonni siyaasaa utuu wal hin argin turan, artistoota, namoota beekamoon gara biyya isaaniitti deebi’aa jiru.
Boqonnaan inni lammataa immoo “tokko taanee haa kaanu, borii keenya haa ijaarru” yaada jedhuun kan geggeessqmu yoo ta’u, guutuu Awrooppaa irraa kan walitti dhufan yoo ta’u tilmaamaan lammiiwwan Itiyoophiyaa kuma 20-25 ta’an Frankfert keessatti wal ga’ii geggeessamu irratti kan hirmaatan yoo ta’u lammiiwwan bakka garaagaraa jiran karaa sabaa himaalee adda addaa hordofu jedhamee eegama. Sabaa himaaleen biyyoota Awrooppaa adda addaa irraa dhufani illee kallattii dhaan sagantaa jiru tamsaasu jedhamee eegama jedhan.


text:
ETHIOPIA: WAYYAANEEN MAAF GIBIRA OLIIF GADI DHOOFTI?
1. Waayyaaneen Tilmaama Gibiraa kan oliif gadi dhooftuuf daldaltoota humna hinqabne tapha ala gootee dinagdeetiin dursitee saba cabsitee bulchiinsashee dheereffachuufidha. Fakkeenyaf, lafa gabaa guddicha Markaataa’ keessaa akka kanaan saboota biraa duguugdee ariiteetu Ilmaan Tigiraayi qofa dhuunfachiisteetti. Warreen kaan heeyyama isaanii deebi’anii haaromsuu hindandeenyeef cufanii sokkuuf dirqamu. Mee mana Warqee Naannoo ‘PIYAASAA’ jedhamu snaaa dhaqaa daawwadhaa. Ilmaan Tigray qofaan dhuunfatameera. Qaamni Dinagdeen cime tokkommoo cabsee sibituun waanuma beekamu.
2. Qaamonni dantaa biroofi daldala siyaasa qaxxaamuraaf suusa’an tokko tokkommoo waan achi wayyaaneen gootu hunda ofitti micciirratu. Fakkeenyaaf, Miliyoona 20n waan Saatilite Mediya’ cufsiifteef Gibiraan bakka buufachuuf kktktk Yaa xiinxala Waggaa sadii guutuu ittiin mataan Oromoo hadoodee kana. Safuu, …Uummatuma garraamii kana elmachuuf waan hodhamee hindiigamiin hinjiru.
FURMAATA.
–
1. Uummata oromoo dinagdeen guddachuu isa barbaachisa. Dinagdeen kun kan qabsoo oromoo achi butu; kan meeshaa waraanaa bitu; kan dippilomaasiifi hariiroo biyyoota ollaa faana walitti nufidu kkf. Dinagdee hundumaa Miidiyaaf gadi harcaasnee waggaa kuma 1 har’aa bilisummaa hin eegnu. Waci miidiyaa wayyaaneef fiilmii fakkaata.
2. Uummanni Oromoo biyya alaa jiraatu agoobara siyaasaa tokko jalatti utuu kan dhufu ta’ee ofiisa keessaa namoota amanmoo bakka buufatee hayyoota dinagdeefi abbaa qabeenyaa faana mariyatee humna kaappitaalaan of iajaruu qaba. Yoo xiqqaate utuu guyyaatti namni tokko %1 bilisummaasaaf gumaacheeti, waggaatti meeqa walitti qabuu dandeenya? Ogeeyyiin itti yaadaa; Aktvistoota qabaaxxara xiinxalaatiin NGO ofiisaanii dhaabbachuuf kurkuran kaanmmoo afaan qabsiifadhaa!
–
TAaajjabbiin Bareedduudha mitiiree?
Dhimma Gibiraa ilaalchisee Ibsi ABO akka kanaa gadii jedha!
–
NB: Gibiraa fi Qaraxni Bittoota Irroomsu Mormamuu Qaba
(Ibsa ABO)
Addi Bilisummaa Oromoo (ABO)n Gibiraa fi qaraxa humnaa olii, loogummaa irratti hunda’e bifa duulaan daldaltootaa irratti fe’amaa jiru ni balaaleffata. Addatti ammoo gibirri humnaa olii kun haa tahu jedhamee daldaltoota saboota biroo daldalaa ala gochuu fi saamicha qabeenya isaanii irratti kan akeekkate waan taheef jabeessee morma. Waan taheef, kanneen gibiraa fi qaraxni humnaa olii irratti jigfame hundi, gibirri baasan mootummaa farra ummatootaa kan cimsu, bittaa meeshaa waraanaa mirga ummatootaa ittiin ukkaamsu bitatuu irra kan oolfamu tahuu hubatuun akka dura dhaabbatan ABOn dhaamaaf. Mootummaan kun hanga aangoo irra jiruttis yaaddoon alatti hojjatanii jiraatuun kan hin danda’amne tahuu hubatuun irratti qabsaa’uun of irraa qaarsuun alatti furmaatni biraa kan hin jirre tahuu ABOn irra deebi’ee hubachiisa.
Akeeka ijaaraa fi deggeramaa, loogummaa fi dantaa gareen hin masakamne, biyyaa fi ummatootaaf tolu dhabamuun Itophiyaa biyya hiyyeettii akka taatee turtuuf sababa tahe. Lammiileen mootummaa jiru irraa abdii dhabuu fi egereen isaanii dukkanaa’uu irraa hariiroon ummatootaa fi mootummaa Impaayera kana bitaa jiru gidduu jiru caalaatti addaan fagaatuu malee walitti dhihaatuu hin dandeenye.
Mormiin saamamuu fi cunqurfamuu diduu irraa babal’ataa jiru impaayerittii gara hin hawwamnetti oofaa jira. Rakkoo siyaasaa furuu irra ukkaamsuun tursuuf yaaluu, kanneen gaaffii haqaa kaasan irratti xiyyeeffatuun of danda’oo akka hin taaneef hiyyoomsuuf tarkaanfiin fudhatamu mormii jiru caalaatti hammeesse malee bu’aa argamsiise hin qabu. Sodaa fi bir’uu uumuu yoo tahe malee, mootummaa abbaa irreef mararfannoo fi deggersa ummatootaa hin argamsiifne. Mormiin jiru jabaataa dhufuu irraa sodaa itti buleen mootummaan kun gama waraanaa, tikaa fi dinagdeen of jabeessee ukkaamsaa isaa itti fufuun akeeka isaa waan taheef, qabeenya saaminsaan argatu kana irratti qisaasuun deegaa fi hiyyummaa irra caalaaf karaa akka saaqu ifaa dha. Karoora baasamu hunda keessatti karaa itti ummatoota saaman karoorfatuun galii gabbifatuuf hojjatuun dhumni isaa bareedaa akka hin taane dhokataa hin tahu.
Itophiyaa Wayyaanee jalatti hojjatanii jiraatuuf, qotatanii oomishatuuf, daldalanii buufatuuf Wayyaanee tahuu feesisa. Dhalootaan kan Wayyaanee hin taane mirga qabu hunda wareegee kan ajajame hojjatuun jilbeenfatee jiraatuuf dirqama. Kan saba isaaf dhimmu, saaminsaa fi cunqursaa irratti qabsaa’u, haqaa fi mirga isaaf falmu, mootummaa Wayyaaneen akka bineensa daggalaatti adamsama. Hammeenyii fi saaminsi daangaa dabre maal akka dhalchu tarkaanfii baroota mootummoota dabranii ummatootaan fudhatamaa turanii fi wayta ammaas Wayyaanee irratti fudhatamaa jiru qalbifatuun gahaa dha.
Waggoota dheeraa Wayyaaneen aangoo irra ture keessatti ummatootni cunqurfamoon miidhaa sirna Wayyaanee jalaa baraaraman hin jiran. Ummatoota Itophiyaa maratu saamicha daangaa alaatiin deega, hiyyummaa fi beelaaf saaxilame. Murni hawaasaa gara garaa irratti xiyyeeffatamee tarkaanfii hiyyoomsuuf fudhatamaa tureen qotataan lafa isaa irraa ari’ame; xaa’oo gatii qaaliin itti gurguramu irraa sangoota gurguree gindoo fannisuun hojii humnaatti bobba’uuf dirqame; buusii adda addaa yeroo gara garaatti gaafatamuun jiraachuu dadhabee kan baqa filate lakkoobsaan danuu dha.
Daldalaan Itophiyaa keessatti shira Wayyaaneen harkaa fi miilli hidhamee hojjatee akka hin buufanne taasifame lakkoobsaan guddaa. Kanneen fuula kanaan duroomanii mul’atan kanneen mootummaa irraa golgaa argatan qofa. Qaraxaan alatti kan mi’a galfatuu fi baafatuu danda’an, gibira hin baasnee dha kanneen Itophiyaa keessatti duroomanii mul’atan. Daldala empaayera Itophiyaa monopliin dhuunfatuun daldaltoota hedduu kan daldalaa ala taasisan, kanneen deggersa mootummaa qaban, hogganootaa fi qondaalota sirnichaa waliin daldalanii dha. Kana irraahis har’a daldaltootni Itophiyaa keessatti mul’atan dhalattoota naannoo tokkoo ti jechuutu danda’ama. Kanneen dhalootaan saboota biroo keessaa mul’atan yoo jiraatan kanneen gibiraa fi qaraxa humnaa olii akka baasan dirqamuu irraa guddina argamsiisuu dadhaban ykn daldala isaanii babal’ifatuu hin dandeenyee dha.
Bittootni Itophiyaa hundi sirna saaminsaa fi cunqursaa diriirsuu dhaan gidiraa ummatootaan jireenya sadoo jiraatuu galii godhatuun aangootti dhufu. Kana irraas murnoota hawaasaa adda addaa gibira humnaa oliin dararu. Fedhii bittootaa daangaa hin qabne guutuuf jecha gibiraa fi qaraxa humnaa olii irratti murteeffamu baasuunis dirqama hojjataa, daldalaa fi qotataa ti.
Yeroo ammaa kana mootummaan Wayyaanee galii isaa saaminsaan guddifatuuf daldaltoota irratti xiyyeeffatee qaraxaa fi gibira humnaa olii akka baasan irratti murteessee jira. Akeekni murtii kanaas maallaqa argatuu qofa osoo hin taane,
1. Daldaltoota dhalootaan saboota cunqurfamoo tahan gibira itti baay’isuun akka daldalaa ala bahan gochuu fi hiyyoomsuun humna akka hin taane gochuu,
2. Daldala dhalattoota naannoo tokkoon dhuunfatamee jiru caalaatti akka isaaniin dhuunfatamu taasisuun magaalaalee addatti ammoo Finfinnee fi naannoo isii to’achuu dandeessisuu,
3. Mootummaan jireenyi isaa abdachisaa tahuu hanqatuu irraa abdi kutatanii qabeenya daldaltootaa ija dunuufatanii saamuun qabeenya alatti baqachiifataa jiran gabbifatuu dha.
Kun egaan ummatoota Itophiyaa hunda irraa murtii barbaada. Murtii SIRNI WAYYAANEE NU GAHE JEDHANII OF IRRAA DARBATUUF SOCHOO’UU.
Addi Bilisummaa Oromoo (ABO)n Gibiraa fi qaraxa humnaa olii, loogummaa irratti hunda’e bifa duulaan daldaltoota irratti fe’amaa jiru kana ni balaaleffata. Addatti ammoo gibirri humnaa olii kun haa tahu jedhamee daldaltoota saboota biroo daldalaa ala gochuu fi saamicha qabeenya isaanii irratti kan akeekkate waan taheef jabeessee morma. Waan taheef, kanneen gibiraa fi qaraxni humnaa olii irratti jigfame hundi, gibirri baasan mootummaa farra ummatootaa kan cimsu, bittaa meeshaa waraanaa mirga ummatootaa ittiin ukkaamsu bitatuu irra kan oolfamu tahuu hubatuun akka dura dhaabbatan ABOn dhaamaaf. Mootummaan kun hanga aangoo irra jiruttis yaaddoon alatti hojjatanii jiraatuun kan hin danda’amne tahuu hubatuun irratti qabsaa’uun of irraa qaarsuun alatti furmaatni biraa kan hin jirre tahuu ABOn irra deebi’ee hubachiisa.
Injifannoo Ummata Oromoof!
Adda Bilisummaa Oromoo
Via: Beekan G Erena


text:
Icciitii wayyaanee B. Gen/Hayluu Gonfaa saaxile keessaa muraasa. June 19, 2016Posted by OromianEconomist in Uncategorized.
Tags: Africa, Icciitii wayyaanee B. Gen/Hayluu Gonfaa saaxile keessaa muraasa., The tyrannic Ethiopia
add a comment
TPLF Ethiopia’s regime Hospital in Mekelle, Tigray harvests and exports human organs, senior military exposes.
Icciitii wayyaanee B. Gen/Hayluu Gonfaa saaxile keessaa muraasa.
1. Hospitaalli magaalaa Maqaleetti ijaarame qaama dhala namaa keessattuu kan raayyaa ittisaa filee “export” gochaa jiraachuu.
Akka Gen/Hayluun jedhanitti Tigiraayi keessatti waggaa tokko keessatti yoo xiqqate miseensota raayyaa ittisa biyyattii 1000 tuu dhukkuba adda addaa qofaa du’a. Reeffi kun hundi qaamni isaanii filamee biyya alaatti gurguramaa jira.
2.Maatii raayyaa ittisa mishinii (ergama) UN dhaaf bobbaafamanii du’aniif UN’n beenyaa tokkoo tokkoon nama dhu’eef $1,000,000 ykn qar. 22,000,000 kaffala. Qarshii kana garuu maatii wareegamtootaa utuu hintaane generaalota TPLF tuu addaan qooddata.
3.Mootummaan Tigree waraanni Ethio-Eritira akka badus akka ho’us hin barbaadu. Sababini isaas:
a, baajanni waggaa raayyaa ittisaa qar. biliyoona 20-30 dabalata bajata kanaan naannoo Tigiraayitu ittiin misooma, achitti waan dhangala’uuf.
b, Raayyaan ittisaa humnasaatiin hojii misooma naannichaa hojjechaa waan jiruuf
c, Daldaltoonniifi kontiraakteroonni naannichaa gabaa argataniin faayidaa guddaa argataa waan jiraniif.
4.Generaalonni TPLF qajeelcha ajajaa muummichaan (muummicha minstiraan) utuu hintaane waan sammuun isaanii ajaje qofa akka hojjetan. Kanaafuu yakka kamuu yoo dalagan akka itti hin gaafatamneefi ajaaan muummichaa (H/Maariyaam) kan hinbeekne ta’uu isaa saaxilaniiru.
read more at:-


text:
Hiriira Mormii Guyyaa Boruu Ilaalchisee Ibsa Koree fala barbaadduu Hawaasa Muslimaa irraa Keenname
Eenyummaa fi kabajni ummata tokkoo kan madaalamu, humnoota badii mirgaafi kabajaa isaa dhiiban kanaaf jagnoota deebisaa kennan horatuu irratti hunda’a. Hoggaa Masjidaa fi Qur’aanni tuqamu ummanni jagnoota “akkamitti” jedhanii lolan hin qabne ‘Hoomacha galaanaa’ Ergamaan Rabbii Muhammadﷺ jedhan saniin addaa miti.
Hawaasni Muslimaa Itoophiyaa immoo hawaasa yoo Masjidni isaa tuqamuu fi qajeelloo jireenya isaa kan ta’e Qur’aanni gaafa tuqamu callisee kan bira hin dabarre tahuu ragaan agarsiise.
Bu’uruma kanaan Juma’aa boruu ummanni Muslimaa magaalaa Finfinneetti Masjida Nuur akkasuma magaalota birootti immoo Addabaabahii jiranitti bahuun Hiriira mormii cimaa ni geggeessa.
Kanaaf qaamni quuqamni itti dhagahamu kamuu, hiriira guyyaa boruu kan kabajaafi Masjida isaa itti eegsisuuf godhamu kana irratti hirmaatuun, gocha boru Rabbii fi seenaan isa gaafatu kanaaf deebisaa akka kennu waamicha dabarsina.
Hiriirri iddoo kamittuu geggeeffamu kan Aklaaqa(amala gaarii) Islaamummaa keessaa hin bahin, barsiisa Qur’aana keenya ‘jibbaan namaa gara seer-maleessummaati isin hin geysin’ jechuun nu barsiise irratti hundaawuun, ummata haqaa tahuu keenyaa fi warra haala dansaa qabu tahuu keenya kan itti agarsiisnu akka tahu isin yaadachiifna.
Kayyoon teenya Masjidoota keenya kan baroota dheeraaf gochi seeraa alaa irratti raawwatame yeroo dhumaaf kabajsiisuu fi hordoftoota amantaa biroo waliin wal qixxummaa fi kabajaan waliin jiraatuu keenya hiriira itti mirkaneessinu.
Qajeelfamaafi if-eeggannoo hiriira mormii irratti goodhuu qabnu haala armaan gadii kanaan isiniif keenya.
1. Akkuma kanaan dura godhamuu ture, hiriirri keenya kan adaba Islaamummaa eeggate, kan qaroome, kan nagayaa, kan jaalala biyyaa itti mirkaneessinuufi heeraafi seera mootummaa kabaje tahuu qaba.
2. Qaamolee manneen Amantaa irratti haleellaa raawwatuun hiriiricha kallattii biroo qabsiisuu fedhan hordoftanii saaxiluun barbaachisaadha.
3. Hiriirri keenya qaamolee nageenyaa waliin wal deeggaruun seera qabbeessaafi nagaya mirkaneesse tahuu qaba.
4. Dhaadannooleen, barreeffamoonni qabannu, Alaabaan mirmirsinu kan kaayyoo kaaneef eegsisanii fi ibsan akkasumaas kanneen ilaalchoota dogongoraaf nu hin saaxille tahuu qaban.
5. Qamooleen badii raawwatuuf socho’an yoo jiraatan hordofuun, Viidiyoon waraabuun qaama dhimmi ilaallatuuf beeksisuu.
6. Hiriirri kun kan Tokkummaa Muslimootaa mirkaneessu tahuu qaba.
Lammii dhugaa deeggaruufi haqa hojjatu horachuun biyya keenya gara qaroominaatti ni tarkaanfachiisna.


text:
Tafsiira Suuratu Qaaf-Kutaa 5
Dhugumatti namni qoratamuu fi jazaa guutuu argachuuf riqicha tokko darbu qaba. Riqichi (dildilli) kuni maal akka ta’e beektu? Dhugumatti, riqichi kuni du’a. Riqicha kana erga ce’ee booda yeroo muraasaf ni tura. Ergasii kaafamuun gara iddoo qorannootti oofama. Aayaatni (keeyyattonni) armaan gadi dhugaa kana ifa godhu:
“(19)-Machiin du’aa haqaan dhufte. “Kuni waan ati irraa dheessaa turteedha.” [jedhama]. (20)-Xurunbaan ni afuufama. Suni Guyyaa wa’iidati. Nafseen hundi oofaa fi ragaa bahaan ishii waliin ta’ee ni dhufti. (21)-Dhugumatti kana irraa gaflaa keessa turte. Haguuggi kee sirraa saaqna, kanaafu har’a argituun tee qara.” Suuratu Qaaf 50:19-21
“Machiin du’aa haqaan dhufte” Jabeenyi fi haguuggin du’aa haqa deebisuu fi jalaa miliquun hin jirreen dhufte. Ergamaan Rabbii (sallallahu aleyh wassallam) yommuu duuti itti dhuftu, harka bishaan keessa kaa’un fuula isaa ittiin haxaawuun akkana jedhe: “Laa ilaah illallah (Dhugaan Gabbaramaan Rabbiin malee hin jiru.) Dhugumatti duuti machii qabdi.” Sahiih Al-Bukhaari 6510
“Haqaan” hiika lama qaba:
1-Machiin du’aa du’a haqa ta’een dhufte. Duuti haqa eenyullee hin shakkineedha. Osoo jireenya jaallachuun irraa dheesseyyuu duuti haqa ta’u ni mirkaneefata.
2-Machiin du’aa dhimma Aakhirah irraa haqaan isatti dhufte. Dhimma Aakhirah irraa wanta duraan namaaf ifa hin taane machiin du’aa isaaf ifa gooti. Yeroo du’aatti haqni Rabbiin waadaa galee isatti mul’ata. Aa’ishah irraa Muslim akka gabaasetti Ergamaan Rabbii (SAW) akkana jedhan: “Namni Rabbiin qunnamuu jaallate, Rabbiinis isa qunnamu jaallata. Namni Rabbiin qunnamu jibbe, Rabbiinis isa qunnamu jibba.” Aa’ishaanis ni jette, “Yaa Nabiyyii Rabbii! Sila du’a jibbuudhaan moo? Nu hundu du’a jibbina.” Nabiyyinis ni jedhan: “Akkasi miti. Garuu mu’minni yommuu rahmata Rabbiitiin, jaalalaa fi Jannata Isaatiin gammachiifamu, Rabbiin qunnamu jaallata. Rabbiinis isa qunnamu jaallata. Kaafirri immoo yommuu oduun adabbii Rabbii fi dallansuu Isaa isatti himamu, Rabbiin qunnamu jibba. Rabbiinis isa qunnamu jibba.” Sahiih Muslim 2684
“Kuni waan ati irraa dheessaa turteedha.” Kana jechuun kuni du’a irraa dheessaa turteedha. Kunoo amma sitti dhufe, jalaa miliquu fi sokkuun hin jiru.[1] Namni akka hin duunef yommuu dhukkubsatu qoricha fudhata, mana yaalaa deema. Yommuu beela’uu fi dheebotu akka hin duunef ni nyaata, ni dhuga. Wanta du’atti nama geessu hundarraa dheessa. Garuu yommuu yeroon du’aa dhufu, gonkumaa du’a jalaa dheessu hin danda’u. “Kunoo duuti ati irraa dheessaa turte haqaan sitti dhufte” isaan jedhama. Du’uu jechuun achumaan baduu osoo hin ta’in ruuhin qaama irraa addaan bahuun hanga yeroo murtaa’e bakka tokko turuudha. Hanga yeroo murtaa’e erga turanii booda qorannoo fi jazaaf gara jireenya lammataatti kaafamu. Kunis yeroo xurunbaan si’a lammataaf afuufamuudha:
“Xurunbaan ni afuufama. Suni Guyyaa wa’iidati.” Kana jechuun kaafamaaf afuuffin lammataa ni afuufama. Suni Guyyaa Rabbiin kaafiroota akka adabu waadaa galeedha. Jecha biraatin Guyyaa adabbiin waadaa galame itti argamuudha.[2] Wa’iid-zaachaa, itti dhaadachu, adabbii waadaa galuufi.
“Nafseen hundi oofaa fi ragaa bahaan ishii waliin ta’ee ni dhufti.” Nafseen hundi malaaykan lama ishii waliin ta’ee dhufti. Malaaykan tokko gara iddoo wali gahiitti (mahasharaatti) oofa, kan biraa immoo wanta addunyaa keessatti hojjatteen ragaa irratti baha.[3] Ergasii nama Guyyaa Qiyaamaa kijibsiisaa fi irraa garagalaa tureen akkana jedhama:
“Dhugumatti kana irraa gaflaa keessa turte. Haguuggi kee sirraa saaqna, kanaafu har’a argituun tee qara.” Kana jechuun addunyaa irratti Guyyaa kana irraa gaflaa keessa turte. Gaflaa jechuun wanta tokkotti xiyyeefannoo kennu dhiisudha. Guyyaa kana kan itti hin amannee fi isaaf hin hojjannee turte. Haguuggi qalbii, dhageetti fi argituu kee haguuge sirraa saaqna. Haguuggin kuni fedhii lubbuu, faaya addunyaa, sobaa fi kkf ni dha.
Namni Guyyaa Murtii kijibsiisuu jireenya addunyaa keessatti fedhiin lubbuu fi dharraan isaa ko’oomsanii jiru. Mallattoolee Rabbii samiii fi dachii keessa jiranitti xiyyeefannoo hin kenniine. Ragaalee Guyyaa Qiyaamaa agarsiisanii fi keeyyattoota (aayaataa) Rabbii bu’an irraa ni garagalee, irraa dheesse. Kanaafu, ni jallate, gheybi (wanta hin mul’annetti) hin amanne.
Garuu Guyyaa kaafamu Rabbiin argituu isaa haguuggamte irraa ni saaqa. Kanaafu, wanta Guyyaa Murtii adeemsifamu sirritti arga. Guyyaan kuni jireenya qormaataa keessa osoo jiru kan inni kijibsiisaa tureedha.[4]
Guyyaa Qiyaamaa namoonni duraan kafaran (amanu didan), “Rabbii keenya! Argine, dhageenye. Kanaafu, hojii gaarii hojjannaa nu deebisi. Dhugumatti, nuti amma dhugaan amannee jirra.” Jedhu. (Suuratu As-Sajdah 32:12) Garuu kuni homaa isaan hin fayyadu.
Namni Guyyaa Qiyaamaatti hin amanne erga wanta hundaa sirritti argee booda, gara qorannoo fi jazaa isaaf kafaluutti dabarfama:
“Qindiin isaa (malaykaan) ni jedha, “Kuni wanta na biratti qophaa’edha.” Suuratu Qaaf 50:23
Malaykaan addunyaa irratti namatti qindaa’un ykn maxxanuun hojii badaa namni hojjatu galmeessaa ture, Gooftaa isaatiin ni jedha: wanta itti na ramadde barreessee jira. Kunoo hojii badaa isaa irraa kuni wanta ani isa irratti galmeessedha. Galmeen kuni osoo homaa hin hir’isinii fi itti hin dabalin kan qophaa’ee na biratti argamuudha.”[5] Ergasii Rabbiin azza wa jalla haqaan ni murteessa. San booda akkana jechuun malaykoota lamaan ajaja:
“(24)-Nama akkaan kafaraa, haqa didaa hunda Jahannam keessatti darbaa. (25)-Garmalee kheeyri kan dhoorgu, daangaa darbaa, shakkisiisaa [ta’e darbaa]. (26)-Kan Rabbiin waliin gabbaramaa biraa godhe. Kanaafu, adabbii garmalee cimaa keessatti isa darbaa.” Qaaf 50:24-26
Kaafirri Jahannam keessatti akka darbamu ajajame kuni amaloota armaan gadi qaba:
Amala 1ffaa– “Kaffaar”- kana jechuun garmalee kan kafaruu, badii baay’ee hojjatuu. Haalli nama baay’isee kafaruu yommuu qoratamu, inni nama ragaaleen iimaanaa isaaf dhiyeefamanii ragaalee kanniin dhoksee fi awwaaledha. Nafsee isaa irratti dhiibbaa akka hin geessineef ragaalee kanniin ni dhoksaa, irraa garagala. Ragaalee kanniin yoo fudhate ni amana. Erga amanee booda iimaanni (amanuun) fedhii isaa akka faallessu isa dirqisiisa. Inni kana hunda waan hin barbaanneef haqa kijibsiisa.
Amala 2ffaa-“Aniid” kana jechuun osoo haqa beeku kan faallessu. Akeekachisni adabbii isatti dhufa, garuu xiyyeeffannoo itti hin kennu. Haqa fudhachuu diduu itti fufa. Osoo beeku sobaan haqa Rabbiin irraa dhufe faallessa.
Amala 3ffaa–Kheeyri (waan gaarii) kan dhoorguudha– kana jechuun inni doy’a qaama, qabeenyaa fi sadarka isaa irraa homaayyu hin baasnedha. Karaa namoota toltuu hojjatanii keessa taa’uun hojii gaarii hojjachu irraa isaan dhoowwa.
Akkasumas, ergaan Rabbii namoota keessa babal’achuu irraa ni dhoowwa. Sababni isaas, haqaa fi wanti gaariin namoota keessa babal’achuun aangoo inni gabroota Rabbii irratti qabuu fi mirga isaanii sarbuu isa jalaa miliqsa. Karaa yakka isaa addaan kuta. Sababa kana hundaaf jazaa Rabbiitti hin amanu.
Amala 4ffaa-“Mu’atad” kana jechuun daangaa darbaadha. Inni kheeyri dhoorgu qofatti of hin qusatu. Kana irra, haqa namootaa irratti daangaa darba. Qabeenya isaanii jalaa saama, kabaja isaanii keessattis isaan arrabsa, maqaa xureessa. Qaama isaanis ni rukuta, ni madeessa, ni ajjeesa. Loluun midhaanii fi beelladoota balleessa.
Amala 5ffaa–“Muriib” (Nama shakkiitti nama darbu)- jechi “muriib” jedhu xumura “أرابَ (araaba)” jedhu irraa baafame. Araaba jechuun shakkisiisu, akka shakku taasisuudha. Rabbii fi Guyyaa Aakhiratti kafaruu qofarratti hin dhaabbatu. Kana irra, dhara isaatti fayyadamuun qalbii namootaa keessatti shakkii darbuuf carraaqa. Dubbii faayun namoonni amantii haqaa (Islaama) akka shakkan taasisa.
Amala 6ffaa: “Rabbiin waliin gabbaramaa biraa godhe.” Kana jechuun Rabbii gaditti wanta biraa gabbara (waaqefata). Inni mushrika.
Namni amalli isaa kana ta’e adabbii Jahannamitti akka darbamu isaaf hin maluu? Rabbiin azza wa jalla akka isa darban malaykoota lamaan ajaja: “Kanaafu, adabbii garmalee cimaa keessatti isa darbaa.” [6]
Kitaabban wabii:
[1] Tafsiiru Muyassar-519, Ma’aariju at-tafkuri wa daqaa’iqu at-tadabburi 3/94-95, Zaadul Masiir-1341, Ibn Al-Jawzi
[2] Tafsiiru Qurxubii-19/443, Zaadul Masiir-1341
[3] Tafsiiru Muyassar-519
[4] Tafsiiru Sa’dii-950, Ma’aariju at-tafkuri wa daqaa’iqu at-tadabburi 3/99-101
[5] Zaadul Masiir-1342, Ma’aariju at-tafkuri wa daqaa’iqu at-tadabburi 3/102
[6] Ma’aariju at-tafakkuri wa daqaa’iqu at-tadabburi 3/108-110


text:
Guutuu Oromiyaa hundatti Onkoloolessa 13/2020 hiriirri deeggarsa mootummaa Cee’umsaa Oromiyaaf godhamu ni gaggeeffama.
[SQ – Onkoloolessa 12, 2020]
Waamichi mootummaa Cee’umsaa Oromiyaaf gama ABOn ummataaf labsamee ture beekamtii koree qindeessituu mootummaa Cee’umsaa Oromiyaa fi Qeerroo Bilisummaa Oromootiin guyyaa boruu Onkoloolessa 13/2020 guutuu Oromiyaa hundatti ni gaggeeffama.
Hiriirri deeggarsaa kunis mootummaan amma aangoorra jiru bara aangoo isaa waan fixateef kan hanga ammaa hojjete gaatiis tahu yaraaaf isin galateeffanna garuu ammaan booda Mootummaa Cee’umsaa Oromiyaa ABO fi KFOn durfamu kan qaamotni hawaasaa keessatti hirmaatan hanga filannoon walabaa gaggeeffamutti akka biyyi keenya Oromiyaan mootummaa Cee’umsaa Oromiyaan bultu ni tumsina qooda keenyas ni bahanna jechuun ni gaggeeffama.
Ummatni Oromoo fi lammiileen Oromiyaa qooda keessan mootummaa Cee’umsaa Oromiyaa hundeessuu keessatti akka bahattan waamicha koreen qindeessituu hiriira deeggarsa mootummaa Cee’umsaa Oromiyaa Qeerroo Bilisummaa Oromoo waliin tahuun labse akka tumsitan waamicha isiniif darbeera.
Koree qindeessituu hiriira deeggarsa sochii 39 Idil Addunyaa fi Qeerroo Bilisummaa Oromoo irraa.


text:
Hidhi Laga Qooqaa itti gadhiifamuun mancaafamuu Riizoortii Soodaree | audio
Hidhi Laga Qooqaa itti gadhiifamuun mancaafamuu Riizoortii Soodaree | Onootaa fi Magaalota Baha Oromiyaa danuu keessatti, warraaqsi itti-fufee jiraachuu, akkasumas, Qeerroowwan Oromoo baay’een gara WBO’tti baqachaa jiraachuu | Saamichi, hidhaa, dararaa fi ajjeechaa suukanneessaan Loltoota Mootummaa Koloneeffattaa Impaayera Itoophiyaan, Magaalotaa fi gandeen Lixa Oromiyaa hedduu keessatti Uummata Oromoo irratti raawwatamu akka-malee jabaatee jiraachuu | RSWO - Fuulbana 6, 2020


text:
#Simannaa_Goota Salaale #Garba_Gurraacha Atileet Taammiruu Kaffaalotiif.
Salaaletti Uummanni Aanaa Kuyyuu fi Bulchiinsa Magaalaa Garba Gurraachaa Gooticha Olompiikii Riyoo kan ta’e Atileet Taammiruu Kaffaalotiif haala hawwataa ta’een simannaa taasisaniifi jiru. Atleet Taammiruun akkuma Atleet Fayyisaa Leellisaa Olompiikii Riyoo bara 2016 irratti dhiibbaa fi gidiraa uummata Oromoorra gahaa ture addunyaatti saaxiluun isaa ni yaadatama.
Atleet Taammiruun dhiyoo kana gara biyya abbaa isaa kan gale yommuu ta’uu guyyaa har’aas Aanaa Kuyyuu Magaala Garba Gurraachaatti simannaa hoo’aan taasifameefii jira.
Simannaa kana irratti Atleet Fayyisaa Leellisaa dabalatee Artistonni Oromoo kan akka Bosiyyoo, Tafarii Taaddasaa kan argaman yommuu ta’u Bulchaan Aanaa Kuyyuu Obbo Darajjee Danda’aa fi Kantiibaan magaala Garba Gurraachaa Obbo Tacaan Waaqjiraa argamuun baga nagaan dhuftan, anaa dhufu ittiin jedhanii jiru.
Magartuu Geetuu Warra Lolaa
OROMO MUSIC 2019 – Falmata Kabbadaa – Finfinee


text:
Godina Wallagga Lixaa, Aanaa Najjoo keessatti, wiixata darbe, dhukaasa banameen namootni meeshaa waraanaa hin hidhatin sadii ajjeefaman jedhan, bulchaan Aanaa Najjoo.
Bulchaan Aanichaa Obbo Taliilaa Tarraffa, “Ajjeechaa kana ABO Shaneetu raawwate” jechuun himatan.
Namni bakka sana akka turan dubbatan ammoo, “Waan gamaafi gamanaa dhukaasamaa tureef qaama ajjeese adda hin baafanne” jechuun ibsan.
Kan mootummaan “ABO Shanee” ittiin jedhu, hidhattoota Waraana Bilisummaa Oromootti, Dubbi-himaan Zoonii Lixaa Bilisummaa Guutaa, “nuti ajjeechaa kana hin raawwanne” jechuun haalanii jiru.


text:
Namnii Vaayrasii Koronaa qabamee Itiyoophiyaa keessa kan hin jirree ta’uus of eeggannoo barbaachisu gochuun barbaachisaa akka ta’e Dr. Fayisaa Raggaasaa Instituutii fayyaa hawaasaa kan Itiyoohiyaa irraa ibsanii jiru.
Mallattoo dhukkubichaa baruu, qunnamtii nama dhukkubsate waliin qaban daangeessuu, yeroo haxxifatanii fi qufaa’an afaanii fi funyaan ofii aguuguu kanneen maqaa dhahaman keessaati.
Uummanni nama shakkame yoo arge toorri bilbilaa kan tolaa akka jiru kan ibsame yoo ta’u caasaalee eegumsa fayyaa hanga sadarkaa gadii jiran waliin hojjatamaa akka jiru ibsamee jira.
Gaaffii fi deebii gaggeeffame caqasaa


text:
Mana keessan qabroota hin godhinaa
© Usmaan Abdullaxiif
Ammaa amma deddeebi’aa Qur’aana itti qara’aa.
Qur’aanni gaarii nutti harkisee, hamtuu nurraa ittisa. Mana Qur’aanni keessatti qara’amu Sheyxaanni ni baqata! Dandahee hin dhuunfatu. Waan Qur’aanaan adda fagaate ammoo Sheyxaanaatu itti dhihaata. Qur’aanni qaceelloo haqaati! Dawaa qalbii fi qaamaati. Manaafi nama Qur’aanaan faayame balaan hin dandeessu. Kanaaf yeroo baatanii-galtan, yeroo raftanii-kaatan Qur’aana qara’aa. Karaa deemaa Qur’aana qara’ulleen Sunnaadha.
Keessattuu yeroo hirribaaf deemtan Aayata maayyii 2n Suuraa Baqraa qara’aa. Hadiisa inb Mas’uud gabaaseen ergamaan Rabbii Muhammadﷺ “Namni Aayata lamaan maayyii Suuraa Baqraa qara’e, halkan san isaaf geessi” ja’e. Aayanni 2n sun bu’aa guddoo mul’attuufi hin mul’anne nuuf qabdi. Bakka dhaabbata halkanii nuuf bu’uu malti. Hamtuu Sheyxaana Jinnii fi namaa irraahis halkan saniif nu eewalti. Isii qara’uu qofaan, akka nama Qur’aana dubbisaa buleetti herregamna. ‘Isaaf geessi’ jechaa Ulamaan akkanatti hiikan. Kanaaf carraan ajaa’ibaa Aayata 2n kana qofa dubbisuun arkannu tun nu hin dabrin.
عن ابن مسعود رضي الله عنه قال: قال النبيﷺ : (من قرأ بالآيتين من آخر سور البقرة في ليلة كفتاه) رواه البخاري ومسلم


text:
Seenatiin Yunaayitid Isteets baajata Doolaaraa triliyoonii 3.5 sagalee dhiphoodhaan raggaasiseeraa. Senetichii bajaticha kan raggaasise sagalee 50 fi 49n yemmuu ta’u, caalaan baajetichaa bulchiinsii Joo Bayidan tajaajila maatii, fayyaadhaa fi eegumsaa naannoof kan ooluchuudha jedhameeraa.
Seenetii keessatii warra sagalee caalaa qaban kan ogganaan bakka bu’aan paartii dimokiraatotaa Chaak Shuumar akka jedhanitti, baajatichii hojii umuudhaaf , maatiiwan Amerikaa gargaaruudhaaf akkasumas lolla jijjirama haalaa qilleensaa irratti geggefamaa jiruu gargaaruudhaaf akka oolu himanii,jijjiramaa dhalootaa fiduudhaaf akka dinaggedeen yunaayitid Isteets lamiiwan biyyatii warren jireenya walakkeesaa jiraataniif hoojatu taasisa jedhaniiruu.
Bakka bu’aan paartii Repabilikotaa Miich maakkoonel ituu bajatichii hin ragga’in duraa guyyaa kaleessaa seenetii keessatii akka dubbataniitii paartiin isaanii sagalee seericha hambisuu danda’u akka argachuu hin dandeenye himanii seerichii garuu waan hin yaadamneedhaa jedhanii akka itti hin gammane ibsaniiru.


text:
(OMN)-Hidhamtoonni Siyaasaa Oromoo mana hidhaa qaalliittii jiran diddaa nyaata lagachuu eegaluu isaanii maatiin OMN-tti himan.
Amajji 20 bara 2013 hidhamtoonni Siyaasaa Oromoo mana hidhaa Qaallittii keessa jiran, diddaa nyaata lagachuu akka eegalan maatiin isaanii nyaata qabatanii garas imalanii turan, hidhamtoonni kunniin nyaata harkaa fudhachuu diduu isaanii waliin OMN-tti himaniiru.
Kaayyoon lagannaa nyaataa kunis, hirmaattota dhaddacha Amajji 19 himatamtoota galmee Obbo Jawaar Mohammad jalatti himatamanii jiranii irratti hirmaachuuf gara mana Murtii Dhaddacha Yakkaa Lidataa imalanii, sababa uffata halluu Keelloo uffataniif jecha poolisiitiin to’ataman amma hiikamanitti kan jedhu yoo ta’u, qabxiin inni lammataa ammoo, Koloneel Gammachuu Ayyaanaa guyyoota murtaa’eef qofaatti adda baafamuun Koontiineerii keessatti dararamaa erga turanii booda, yeroo ammaa kana yakkamtoota ajjeechaafi hannaan himataman gidduutti hidhamanii hiraachuu isaanii mormuu akka ta’e OMN odeeffateera.
Gaaffilee deebii dhabaniifi mirga shakkamamaan tokko qabaachuu utuu qabuu, hidhamtoonni siyaasaa mana hidhaa Qaallittii jiran dhaban keessaa inni kan biraan ammoo, maatiifi firoonni hidhamtoota kanaa yeroo isaan gaafachuuf dhufanitti seeraan keessummeeffamuu dhabuu isaanii, arrabsamuufi ifatamuu isaanii mormuu akka ta’e maatiin OMN-tti himaniiru.
Yeroo dhihoo asitti hooggantoonni olaanoofi miseensonni poolisii Mana hidhaa Qaallittii guutummaa guutuutti jijjiiramuu isaanii sababeeffachuun, haalli nageenya hidhamtoota siyaasaa Oromoo kun yaaddessaa ta’uusaas OMN odeeffateera.


text:
Namoota Hedduu: Waxabajji 3/2018 Dhimma ajjeechaa hojji geggeessa warshaa simiintoo DANGOTE mr. Deep kaamraa sanaan wal qabatee jarri lubbu nama kana ofumaa gaalafattee hawaasa naannoo akka malee jeeqaa jirtii. Kanuman wal qabatee uummata jeequufi basaasuuf Meettaa Roobii, Meettaa Walqixxee fi Ada’aa Bargaa keessatti namoota hedduu bobbaaftee jirti.
Namichi maqaan isaa Inispeektar KAASAYEE MAGARSAA jedhamu warshaa DANGOTE keessatti hogganaa tikaati (sekuriiti)ti. Poolisii Oromiyaa irraa ari’amee ture. Amma DANGOTE keessaa fi alaa namoota hedduu waraana TPLF hordofsiisaa jira. DANGOTE keessatti dorgommii fi beeksisa tokko malee seene. Dhimmi namicha kanaa baay’ee cimaa dhufe. Namni kun yeroo itti gaafatamummadhan Godina Shawaa Lixaa hogganaa turetti akkatti godina gale seenaa bal’aa qaba. Ammas hubachiisaf ajjeechaa kana kan raawwate waayyanee fi jala deemtuu waayyanee akka ta’ee ifa.
Ofumaaf yakka raawwatanii ummata keenya doorsiisuu fi reebuun yoo dhabachuu baatee rakkoo cimaan muudachuun waanuma hin oolle. Kan irraa of oolchuuf DANGOTE fi Aanaa Ada’aa keessatti dhimmi kuni furmaata argachuu qaba. Haaroomsi wanti jedhamu kunis Aanaa sana keessa hin jiru. Ittumaa ummatni gaaga’amaa jira. KAASA’EE MAGARSAA fi fakkaattoonni isaa warshaa keessaa fi Aanaa keessa warri jirtan waan dhufuuf of qoopheessaa. Bakakkaa samii irraa dhufee manni fi namnii hin dhoowwu.
Gabaasaa Qeerroo Bilisummaa Mogoor irraa.


text:
OPDOf Yaadni Injifannoo Uummata Oromoo Dhuunfachuu Eessaa dhufeef?
Damee Boruu: Caamsaa 19, 2019
Uummatni Oromoo xiqqaa fi guddaan, Kabaa amma Kibaa, Bahaa amma Dhihaa akka nama tokkotti irree wal qabatee diina isaa dura murannoo guutuun dhaabbatee wareega guddaa baasudhaan injifannoo cululuqqaa akka gonfate atakkaroo hin qabu. Ragaaf uummata addunyaa biyya lafaatu ijaan argee ture. Namni ykn gareen haaluu yoo jiraate kan eenyummaa isaa hin beekne qofa tahuu qaba. Uummatni Oromoo Mootummaa nama nyaata EPRDF kan humna TPLFiin dursamu of irraa kaasuuf, gitaan, gandaan, amantii fi umuriin gargar wal hin fohiin ykn adda wal hin qoodiin qabsaawe. Hundeen injifannaa keenyaa tokkummaa keenya akka ture mamiin hin jiru.
Eeyyee yaroo injifannoon dhiyaatu namootni muraasni OPDO keessa gara uummata goruu waan filatan fakkaatu. Utuu Uummatni Oromoo injifannoo hin gonfanne eenyu wajjin akka dhaabbatan gaaffii hin qabu. Warra isaan ijaaratee wajjin hafanii hojii isaanii fokisaa fi yakkamaa akka itti fufan ifa jira. Jarjartiin yaroof aangoon harka OPDO itti tasa kufuun dirqama humni Uummata Oromoo bakka bu’ee as bahee OPDO waan taheef. Garuu OPDOn abbaa injifannoo akka hin taane hunduu ni beeka. Namni OPDO keessa MM tahe Kononel Abiyi gaafa muudamu akeekni isaa kaayyoo Minilik bakkaan gahuuf akka hawwii qabu ifatti himate. Qabsawwan Oromoo muxxannoo bara dheeraa qabnuuf imaamatni isaa kun yaaddoo guddaa nu keessatti uumee jira. Yaaddoo duwwaa tahee hin hafnee dugugaan saynii Oromoo ifatti deemaa jira. Warri” bilisa baanee jirra” jedhee Uummata Oromoo dongorsuu yaalan illee of iiti leeya’uu fi gadduu qabu.
Waan dagatamuu hin qabne ijoollee OPDO ergamtuu TPLF tahanii guddatan kun yaroo hundaa kan dhagaa guddatan gad aantuummaa Uummata Oromoo akka tahe dha. Haalli kun sammuu mataa isaanii uummata isaanii irratti akka ammantaa hin qabaanne isaan godheera. Hundi isaanii diqaalota Habashaa waan tahanii miti miila ilmaan nafxanyoota jala kan gangalachuu jalqaban.Yaaddoo isaanii jalaa bahuuf yaroo tattaafatan nafxanyoonni immoo funyoo mormatti hidhanii harkatti galshachuuf ayyaana argatan.
Akka seenaa barreesitoonni yaroo sana jiraatan jedhanitti Miniliki walkaa Uummata Oromoo fixee jira. Akka OPDOn haaltu utuu hin taane Miniliki ilmaan Oromoo irraa harama muree, harka ciree akka jiru ijoollen ijoollee warra hammenyi kana fakkaatu irratti raawwatame ragaaf jiru. Uummatni Oromoo nama faashitii akka Minilikiif kabajaa tokko illee qabaachuu hin danda’u. Nama akeeka MIniliki bakkaan gahuuf deemu miti nama yaada Miniliki qabu iyyuu ayyaanni Uummata Oromoo akka nu irraa darbu kadhannaa keenya halkanii fi guyyaa tahuu qaba.
Akeekni Miniliki jaalalaa fi walitti dabalamuu ykn ida’amuu wajjin wal hin fakkaatu. Akkeeki Miniliki jibinsaa fi saynii duguginsaa irratti kan hundeefame. OPDOn illee amma milli ishee lafa qabatutti nama sobaa jirti malee karaa Miniliki sana irra deemaa dhokachuuf gugufaa jirti. Uummtni Oromoo Milliyooni lamaa ol tahu qe’ee isaa irraa buqqaa’ee jireenya gadadoo keessa jira. Mootummaa haa tahu Midiyaan tokko waa’ee rakkina isaanii kaasu hin jiru. Ormi biraa xiqqoon yoo buqqa’ee Mootummaa fi Midiyaan Habashaa hundi oduu afarsuudhaan akka gargaarsa argatan tahaa jira.
OPDOn injifannoo Uummata Oromoo dhuunfattee Uummata Oromoo bal’aa miti miseensota OPDO Lammumaa Oromoo qaban iyyuu gara mogaatti baaftee aangoo hark diqaalota Habashaa galfattee jirti. Hidhaa, ajjeechaa, qabeenya barbadeessu fi shamran keenya akka gudeedaman kan gochaa jiru diqaalota Habashaa kana akka tahe beekamaa dha. Midiyaan, ijaarsii fi beektonni Habashaa hundi har’a afaan tokkoon fi irree tokkoon Oromiyaa diiguu irratti hojjechaa jiru. Hojii isaanii kana immoo Mootuummaa Federaalaa fi MNO wajjin qindeefatnii ofaa jiru.
Haalli keessa jirru haalla baayyee fokkisa tahee jira. Ilmaan Oromoo gaafa Wayyaanee sanaa ol adamsamaa, hidhamaa, ajjeefamaa fi saamamaa jiru. OPDOn karaa dandeessu hundaan uummata Oromoo gargar baasaa fi wal itti buusaa umurii ishee dheerefachu barbaadi. Komandi postii fi waraanni hiriyaa hin qabanne Uummata Oromoo irratti dagaagaa jira. Kan Wayyaaneen illee hin goone OPDO Uummata Oromoo boombii xayyaaran gubdee jirti. Gaasa kemikaala nutti darbamee jira jedhanii jiraatonni Dhiha Oromiyaa himachaa turan. Utuu yaroon hin saaxilamne yaroo kana namichi akkuma Miniliki walkaa Oromoo fixee jira.
Akeekaa fi kaayyoon diqaalota Habashaa nageenya sabaa fi sablammii Oromiyaa keessa jiranii eeguu malee nageenyaa fi jireenya Uuummata Oromoof dhimma hin qaban. Nafxanyoonni Oromiyaa keesaan jiran ejjennaa mootummaa kana waan barechanii beekaniif jecha biyya Oromoo falmachuu itti jabeessaa jiru.Mootummaan Amhaaraa galma aaadaa Amhaaraa Finfinnee keessatti ijaarachuuf murtessee jira. Maalif kun hunduu taha yoo jenne haala ittiin biyyaa Oromoo qabatan mijjeefachuuf. Yoo diqaalloonni Habashaa kun hin jiraannee ayyaana amma qaban kana waan hin argataneef daddaffiin saammachuu qabu.
Erga OPDOn aangoo mootummaa qabatee as waan baayyee naaf liqqifamuu didee yaroo hundaa sammuu koo yaada na hooquun qaba. Wagga 28 darban kana keessa rakkinaa fi dhumaatii Uummata Oromoo irra gahaa tureef burqaan isaa inni duraa tokko OPDO dha. Haqa kana Uummatni Oromoo bareechee waan beekuuf irra deddeebinee itti himuun barbaachisaa miti. Garuu maalummaa OPDO utuu beeku maaliif Uummatni Oromoo injifannoo dhiigaan argatee warra umurii isaanii guutuu diina wajjin jiraataniif aangoo kennee taa’ee ilaala?
Warri OPDO kun warra dhugaa hin dubbanne. Warra qaanii fi safuu hin beekne. Warra albaadheessa akka jaldeessa ofii nyaatee buluu barbaadu. Namoota waraabesaa gadii tahan. Kan dhokatee ofii saamate nyaatu bineesa keessa jaldeessa duwwaa dha. Waraabessi illee yuusee wal waame nyaate. Namni ganama fugsoo ka’e galama isaa hin gahu. Uummatni Oromoo jala muree kan hubachuu qabu OPDOn isa ceesisuu miti ofii iyyuu cee’aa akka hin jire dha.
Walii gala Uummatni Oromoo keessattu Qarree fi Qeerroon Oromoo akka bara Wayyaanee tokkummaan kaanee diqaalota Habashaa shira Uummata Oromoo fi Oromiyaa irratti xaxaa jirtu of irraa kaasuundirqama keennya. Gaafa diinni nu irratti ijaaramaa jiru kun hundi wal qabatee nu irratti bobba’e of irraa ittisuuf wareegama guddaa nu gaafchuun ni mala. Mootumman diqaalota Habashaa fi ijaarsonni Habashaa hundi uummata keenya cabsanni jilbeefachiisuuf halkanii fi guyyaa nu irratti hojjechaa jiru. Harka wal qabannee yaroon yoo kaane injifannoon fagoo hin jiru.
Ijifannoo Uummata Oromoof!
Gadan Gadaa Bilisumma Ti!


text:
Atleet fi Ambaasaaddor Fayyisaa Leellisaa dhaabbata haaraa tokko ijaaree hogganuutu irraa eegama.’WALDAYA ATLEETOTA OROMOO IDIL ADDUNYAA”
Gootni keenya Atleet fi Ambaasaaddor Fayyisaa Leellisaa dhaabbata haaraa tokko ijaaree hogganuutu irraa eegama. ‘WALDAYA ATLEETOTA OROMOO IDIL ADDUNYAA’. Atileetota Oromoo akka itti amalaan qabanii Oromummaatti madaqsan Fayyeedhaaf yoo dhiifne wayya. Akkuma ofii isaa seenaa hojjete jarris gara fuulduraatti halagaaf hojjechuu jalaa bahanii akka of tahan amansiisuuf kan hamilee fi dandeettii qabu eenyuu keenyayyuu caalaa Fayyisaa dha. Kana dhugoomsuuf ammoo Waldaya Atileetota Oromoo idil-Addunyaa jaaree waahillan isaa kan isa hordofanii seenaa hojjetan biroo waliin sochoosuun barbaachisaa dha. Warri itti dhihoo jirtan yaada koo ittiin naa gahaa.
Via: Yaya Beshir


text:
Biyya Canada, Edmonton keessa kan jiraatu lammii Oromoo abbaa qabeenyaa mana nyaataa fi weellisaa Habtamu Lamuu Adolessa bara 2019 qabee harka qalleeyyii fi namoota daandii irra jiraatan jalqaba ji’iaa yeroo mara nyaachisuu isaa dubbata.
Ofii koof rakkoo keessa waanan darbeef dabaree koo waan qabuun nama gargaaruutu boqonnaa naa kenna jedha Wellisaa Habtaamuun. Yeroo vaayiresiin koronaa hammaatee namni harka wal qabuu sodaatu kanatti illee namoota hiyyeeyyii ta’an kanaaf nyaata raabsuuf bakkuma isaan jiran dhaqee nyaachisuu kan itti fufuu ta’uu isaaf gara fuula duraattis addaan kan hin kunne ta’uu nuuf ibseera Habataamuun.


text:
Lixa Shaggar ona Gudaritti Fincilli geggeeffame.
[SQ Hagayya 25/2019]
Hidhaafi ajjeechaan uummata Oromootti jabaachuufi mootummaan maqaa Oromootiin of waamu kun “ABO deeggartan” jedhee nama dararuu waan hammeesseef, sababuma kanaan mana uummataa gubuufi qabeenya uummataa saamuun waan daran babal’ateef uummanni Oromoo obsa fixatee jira. Haaluma kanaan Lixa Shaggar magaalaa Guda
r keessatti Qeerroon Bilisummaa fincila dhoosuun mormii agarsiisaniiru. Akka odeeffannoon arganne ibsutti, Qeerroon magaalaa Gudar daandii cufuudhaan mormii isaanii agarsiisanii waajjira ODP Aanaa Tokkee Kuttaayee fi konkolaataa mootummaa irratti tarkaanfii fudhataniiru. Sababaan fincila kanaas, waraanni mootummaa naannawa Amboo warshaa rasaasaa Omachoo keessa qubatanii achirraa uummata Oromoo dararuuf bobba’an mormuun akka eegale maddeen keenya ibsanii, kanuma waliin hidhamtoota mana hidhaa Sanqalleefi bakkoota adda addaatti dararamaa jiraniif birmachuuf akka ta’e gabaafame. Fincilli kun gaaffii Abbaa Biyyummaafi Hiree Murteeffannaa Oromoof kan haga dhumaatti geggeeffamu ta’uutu ibsame
.


text:
Waggaa lama dura gatii daabboo fi boba’aa ittiin bitan irratti mormiin guddaan Sudaa keessatti ka’ee ture. baatilee afuriif hiriirri mormii geggeessaman hoogganaa yeroo dheeraa prezidaant Omar al Bashir aangoo irraa akka bu’an akkasumas hoogganoota deggertoota dimokraasii kan of keessaa qabu mootummaan ce’umsaa akka hundaa’uuf sababaa ta’ee jira.
Enna asana lammiiwwan Sudan hedduun biyyi isaanii daandii jijjiiramaa guuddaa qabatte jedhanii abdataa turan. Garuu torban kana lammiiwwan biyyattii kumaan laka’aman haaluma wal fakkaatu kan gatiin fedhii bu’uuraa ol ka’uu isaatiin mormiif daandiitti ba’an.
Sahar Al Jazouli, miseensa koree Al Kalkala Abu Adam kan mormii torban kanaa qindeesse keessaa yoo ta’an uummanni sharafi gatii akkaan gad cabuu isaa nuffee jira jedhan. Gulaalaa gameessi gaazexaa kaartuum marsariitii irratti maxxanfamu Mohamed Ali Fazari akka jedhetti mormitoonni hangi tokko yoo haalli jiru battala hin fooyya’u ta’e mootummaan ce’umsaa sun guutummaan diigamuu qaba jecuu isaanii ibsee jira..


text:
Ezel Oromia | Amajjii 28, 2021
ABOn Sirna!
ABOn Ilaalcha!
ABOn Birmadummaadha!
ABO akka dhaaba siyaasaatti kan ilaalu qaama sammuun isaa laamsha’ee Habashoome hanga guhu wallaalee of tuuluuf dhama’u qofaadha.
ABOn rakkoolee siyaasaa Ummattoota Gaanfa Afrikaa furuuf dandeettii fi ga’uumsa waan qabuuf sirna guddicha abdii fi wabii biyyoota cunqurfamoo tahee jiru akka dhaaba siyaasaatti ilaaluun gaafatama jala nama galcha.
ABOn sirna wal qixxummaa Ummattootaa qofa osoo hin taane kan walqixxummaa biyyootaa kan haqa daangaa koloneeffatamuu Afrikaatiin dura ture deebisuuf hojjatuu fi akkuma addunyaatti seera uumamni namummaa wal qixa jedhutti amanuudha.
ABOn Sirna!, ABOn Ilaalcha!, ABOn Birmadummaadha! Kan jedhameefis kanumaafi.
ABO akka dhaaba siyaasaatti kan ilaalu qaama sammuun isaa laamsha’ee habashoome fi of tuultuu hanga baala gogduu qilleensi fuudhee hawaatti facaasu hin geenye qofaadha.
Kana immoo addunyaatu ragaadha.
Dhugaan jirtu kanumaa qoricha haqaatii liqimsaa!


text:
Dorgommii Daayimand Liigii: Atileet Siifan Haasan maayilii tokkoon riikardii addunyaa cabsite
(BBC) — Atileet Siifan Haasan fiigicha fageenya maayilii tokkoon riikardii addunyaa waggoota 23’f ture cabsite.
Atileetin dhalootaan Itoophiyaa garuu biyya Neezarlaandiif fiigaa jirtu Siifan, dorgommii daayimand liigii Monaakootti dorgomame daqiiqaa afuriifi sakandii 12:33’n xumurte.
Kunis riikardii atileetii Raashiyaa Sivetilaanaa Maasterkovaadhaan bara 1996’tti daqiiqaa afuriifi sakandii 12:56 galmaa’e kan cabsite.
Fiigicha fageenya 5,000 shaampiyoonaa Awurooppaa kan taate atileet Siifan Haasan injifannoo isheen akka hedduu gammadde himti.
- Atileet Yoomiif riikardii waggaa 22 ture harkatti galfate
- Atileetii baqataa waan ta’ef badhaasa ‘dhowwamaa ture’
Dorgommiin kaleessa (Jimaata) galgalaa osoo hin dorgomamin guyyaa tokko dura ‘sakandii sadii ykn afur’ fooyyessuuf yaada qabdi turte.
Ta’us, 800m saffisa hin qabu ture kan jettu Siifan, dorgommiin hanguma xumuramaa deemu riikardii cabsuf akka jettullee hin hubanne ture.
Atileetii Itoophiyaa Gudaf Tsaggaay suuta of biraa dhiistee saffisa dabaluun erga injifatte turte booda ture riikardii cabsuu ishii kan hubatte. Waan hin eegnees ture.
”Yeroon sarara fiigichaa xumuru qaxxaamure, baay’een gammade. ”
- Atileet Hagoos G/Hiyweet dorgommii irratti raajii ta’e
- “Akkamitti akkan dogoggore anumaafuu naaf hin galu”
Fiigicha fageenya 1,500m shaampiyoonaa Awurooppaa kan taata atileetin Biriteen Laawuraa Muyir 2ffaa yeroo baatu atileetin Kanaadaa 3ffaa baate.
Atileet Siifan duuba kan kaataa turte atileetin Itoophiyaa Gudaf Tsaggaay 4ffaa kan baate.
Yaada 5,000m cabsuu
Akitti 400m xumuraa itti fiige bareeda ture kan jettu Siifan ”fiigicha 5,000m irratti ofitti amanamummaakoo naaf dabala,” jetteetti.
Yaada ishee Walda Federeeshinoota Atileetiksii Idil – addunyaa (IAAF)’f kan kennite Siifan, jajjabina daawwattoonni isheef kennaniin guddaa gammadde.
- Leenjiisaa Itoophiyaa atleetota Chaayinaa leenjisu
- Atileetii ‘osoo hin karoorfatin’ riikardii addunyaa cabse
Dorgommiin itti aanu isheen fiigdu 5,000 dha. ”Riikardiin addunyaa biraa cabsuu barbaadu 5,000m dha. Eessatti akkan dorgomu garuu hin barre,” jetteetti.
Atileet Ganzabee Dibaabaan waggaa afur dura 1,500m’n riikardii addunyaa jorroo fiigichaa Siifan galmeessite irratti injifatatte.
Atileet Yoomiif Qajeelchaan baranuma baatii Bitootessaatti fiigicha mana keessaa maayilii tokkon Boostanitti riikardii addunyaa waggoota 22 ture cabsun isaa ni yaadatama.
Odeessa kana irratti dabalata
-
Rekoordii Yoomiif Qajeelchaa: ‘Yaalii riikardii sadaffaaf taasisen milkaa’e’5 Bitooteessa 2019
-
Atileet Firaa’ol Eebbisaa: ‘Waggaan torba umurii kiyyarraa akka gubatettiin yaada’20 Waxabajjii 2019
-
Dorgommii Daayimand Liigii: Atileet Hagoos G/Hiyweet osoo hin goolabin dorgommii xumure6 Adooleessa 2019
-
Atileet Saamu’el Tafarraa: ‘Anuu Yoomiif ni injifata jedhee eegeen ture’18 Guraandhala 2019
-
Sintaayyoo Isheetuu: Leenjisaa waggoota 30’f mo’icha atileetotaa duuba ture kana beektuu?15 Bitooteessa 2019
-
“Akkamitti akkan dogoggore anumaafuu naaf hin galu” – Atileet Hagoos Gabrahiwoot8 Adooleessa 2019