text:
Amaan Tolaa Hamdaa (A.T.) irraa | Amajjii 2013
A. Seensa
Barreeffamni kun qorannaan dubbii Arsi’ii yookaan koottu-dhufeen maal akka fakkaatu ibsa. Barreeffamni kun gabaabaa ta’ullee jechoota gamnaa yeroo adda addaa bakka adda addaatti jedhaman irratti xiyyeeffachuun; gamni maal waliin jedhe gaafii jedhuuf deebii kennuuf yaala.
B. Koottu-Dhufee
Koottu-dhufeen aadaa haasawa Arsiiti; sirna mari’ii ka Arsiin bakka sirnaatti haasawu. Koottu dhufeen sirna haasawaa kan bakka cidhaa ykn du’aatitti haasawamu. Sirna haasawaa ka dubbiin bilchaataan ittiin dubbatamu. Arsiin jaarsummaa koottu-dhufeen yookaan ilaaliin haasaya.
Namni bakka sirnaa jiru jaarsas ta’ee ka’ima kan dubbachuuf murtii qabu kan sirni dubbachuu hin dhoorgine martuu koottu dhufee fudhatee haasayuu danda’a. Koottu dhufee fudhachuuf ijoo dubbii beekuu qabna yoo hin beeknee ta’e nama beekutti siqnee gurratti dubbii na barsiisi jenna. Jaarsonnillee yoo namni haarofti addabaabaayii dhufe dubbii barsiisaa jedhan. Namni haaroftis erga dubbii baree booda yaada ofii kenna.
Aadaa Arsii keessatti ka’imti ykn dargaggeessi jaarsa jala taa’ee dubbii bara. Aadaa bareedaa Arsiin Oromoo gumaache keessaa sirni haasawa koottu-dhufee tokkoffa jechuu dandeenna. Gara biraatiin sirni haasawaa kan gosoota Oromoo biroo koottu-dhufee irraa garaa gartii guddaa hin qabu. Sirna haasawa koottu-dhufee keessatti gaafiin ykn yaanni kallattii adda addaatii ka’ee deebiin kallattii adda addaatii itti kennama. Koottu-dhufee dabaree eeggatanii namatti fudhatan koottaa kaa jedhan; namni hunduu dabaree eeggatee maarree abbaa ebaluu jedhee haasaya jalqaba. Namoonni adda addaa akkuma dandeettii fi muxannoo isaaniitti haasawa ofii fakkeenna dubbiitii fi maammaakaan gabbisanii dhiyeessu; kana booda yaada waliigalaa irra gayama. Dhimmi haasawamuufis erga hayyoonni adda addaa yaada ofii itti kennanii booda walii galteerra gayama.
Jechoonni gamnaa asii gaditti tarraayanis kan bakka, yeroo fi haala adda addaa keessatti jedhamaniidha. Akkanumas; jechoonni gamnaa koottu-dhufee haasawuuf gargaarantu asii gaditti dhiyaate.
C. Gamna
Hayyuu dubbii beeku; namoota walitti bu’an kan araarsu; ka dubbii qoru; koottu-dhufee fudhatee haasawa bilchaataa haasawuu ka danda’u. Gabaabamatti; haasawa mishaa fakkeenna dubbiitiin midhaage haasawuun ka nama amansiisu jechuu dandeenna.
D. JECHOOTA GAMNAA
“Malkataafis; qandhafaafis toltii adurreetti bilbila haa hiinuu” jedhe hantuunni.
***
Diintichi obbaafate;
Nagaan bobbaafate;
Gamnichi obbaafate;
Qorata malee taa’e;
Qora malee haasaye
(Diintichi ka hobbaafateef waan loon irraa oofataniif/yaafataniif; gamni ammo iddoo taa’ullee qoratee taa’a; qoratee haasaya;qoraan hojjata)
***
“Dullumti eessaan dhufti?” jennaan; “Dugdaa fi jilbaan” jedhe gamni tokko. “Kana qofaa miti” jedhe gamni duraa:”Ijaan- harka ijarra kaayatee laalaa; gurraan- yoo waa itti himan yeey maal jettan jedhaa; ilkaanin- ilkaan irraa cabuu jalqabaa; qalbiin dhufti waa dagataa.” jedhee deebise gamnichi duraa.
***
Dullumti duddaan dhufti; gadi caldhiin ilmaan dhufti; kankee kanumaan niitiin dhufti; keessa tareen lammiin dhufti.
***
Wallaalaan of jalatti
Gamni ammo baargamatti!
***
Gowwaan gorsan nama dida
Qabu nama dika
Malli gowwaa maali?
***
“Intala dayee;
Kolooban gayee
Koloobni maqaa itti haa baasu” jette namittiin.
***
“Gootni ka maal godhee dabeessi ka maal ta’e” jedhee gamni tokko kan biraa gafate. Gamni biraas; “Gootni ka ari’ee dabeessi kan dheesse” jedhe. “Kanuma qofaa ree jedhe gamni duraa?”; “Ee kanuma” Jedhe gamni lammataa. Jennaan miti jedhe gamni duraa “Kan dheessee deebi’ee ofirraa reebellee goota; kan ari’ee irraa hin hafnellee luynaa mitii?” jedhee gamnichi duraa deebise.
***
Tokko dubartiitti bayee qore; itti dhufee akkana jedheen:-
“Ijaarattee mana;
Keessa jirtaa namaa
Akkam oolte” jedheen. Isiinis gamna waan taatef akkana jettee qaanessite:-
“Qabattee sibiila;
Falanni si dhiira
Ee ooltee” jetteen.
***
Waa sadi waa sadii injifatte:-
1. Bubbeen galaana injifatte
2. Namichi bubbee injifate
3. Namicha duuti injifatte
(Bubbeen galaana oliifi gadi dhooftee injifatte; namichi ammoo doonii galaana irratti ijaaree bubbee injifate; namicha ammo duuti injifatte.)
***
Waa sadi haga waa sadiif jirraa beektutti hin dubbadhu jedhe gamni:-
1ffaa. Dabeessi haga gootaf jiraa beekutti
2ffaa. Dondhi haga arjaaf jiraa beekutti
3ffaa. Gowwaan haga gamnaaf jiraa beekutti
***
“Dhiisuuf dhalee; arraabuuf qoree malli maali?” jette dhaddeen dhaltee.
***
“Awliyaa rakko’oo dhaqan shantu du’a oolan shantamatu du’a” malli maali?
***
Akka hin nyaannee dangaaja marqite;
Akka hin dhiifnee itti carreessite
***
Lagni guuteen dhugaa simbirri irra hin barartuun soba; si soqee si dhabeen dhugaa lafti na jalatti hin hafneen soba; ebalu duroomee kiila lixeen dhugaa horii isaa laakkoftee itti hin baatun soba.
***
Qoricha jennaan harree qalle
Hin ta’u jenna harree ganne
Fidaa jennaan sondhee dhabne.
***
Bulee yaa bulee;
Buleen woyiinuu turee;
Worra bulee qaanyesse;
Rabbi raatesse.
(Arriin kabaja qabdi. Namni jaaree arrii bulee godhe hambisaa kabajuu qabna; yoo kabajuu baannee abaaree nu balleessa)
***
Kaamoo mana bulkaa;
Boosoo mana curgaa;
Kaamoon harka hallee;
Booson garaa halle.
(Kaamaya mana urgaa/bareedaa; boosaya mana busha’aa; kaamaya harka hallee boosaya garaa halle/baay’ee deetti)
***
Ilmi qe’ee hatu raaja; niitiin dhiirsa hamattu raaja; namni lammii ganu raajaa; jaarsi sigabaa galu raaja.
***
Dullumti ihii (ebelee) dabalatte waan falli hin baafne; deegni ceem’aa dabalate waan falli hin baafne.
***
Laafaa horii guddisii konkaa qoraafadhu;
Laafaa namaa guddisii bonjaa boraafadhu.
***
Kan lolu goota; kan hin lolle dabeessa; kan lolee hin araaramne sheexana.
***
Eerakkadhe jedhe gamnichi wallaalaa wajjiin cinaa (lakkuu) dhalate; eerakkadhe jedhe gootni dabeessa wajjiin cinaa dhalate.
***
Gamni gamnaan akkana jedhe;” Dhiira tahanii meeshaa waraanaa dhabuun fafa.” Jennaan; dogongorte jedheen gamni lammataa; “Meeshaa waraanaa dhabuu mitii meeshaa waraanaa qabaatanii onnee dhabutuuyyi fafaa” jedheen.
***
Waa sadi faayaa waa sadi faaya faayarraati:- 1. Amrii (qabeenna) qabaachuun faayaa arjummaan faaya faayarraati. 2. Arrii qabaachuun faayaa aqlii (gamnummaa) qabaachuun faaya faayarraati. 3. Gootummaan faayaa obsi faaya faayarraati.
***
Keessumaa waa sadiin simatan: lafee foon hin qabneen simatan;foon lafee hin qabneen simata; erbee coraa hin qabneen simatan. Lafeen foon hin qabne:-ilkaan kolfanii kolfisiisan. Foon lafee hin qabne-arrabaa haasayanii haasofsiisan. Erbeen coraa hin qabne-gurraa waan keessummaan jettu jalaa dhagayan.
***
Gowwaaf galgalli dukkanatti
Gamnaa fi gamini ifatti
Waariin dukkana hammeesse
Ifa dhiyeesse!
***
Gamni gamnatti dhufee akkana jedhe ” Wonti erga deemee hin dhaabbatin maali? Wonti erga taa’ee hin socho’in maali? Wonti erga diigamee hin ijaaramin maali?” Jennaan gamni lammataallee akkas jedhee deebise. “Wonti erga deemee hin dhaabbatin laga; wonti erga taa’ee hin deemin dhagaa; wonti erga diigamee hin ijaaramin garaa:- garaa har’as borus ittuma nyaatanii inni sanuma”
***
Gamni gamnatti bayee qore:” Walqixxeen (handhuurri) lafaa eessa” jedheen. Gamni lammataallee “Achuma bakka ati jirtu san” jedheen. Gamni duraallee “Akkamitti ta’a?” jennaan “Dhundhumaan safartee walitti laaluu dandeetta” jedheen.
***
Wonti ganama guddoo; guyyaa xiqqoo; galgala guddoo maali? Deebii:-Gaaddidduu
***
Gamni gamnatti bayee akkana jedhe “Fardaa oliin boora kiyya; biyyaa oliin Fasasa tiyya; niitii oliin niitii tiyyya; “Jennaan; dogongorte jedheen gamni lammataa”Boorri kankee guulee dabe; biyyi tantee dheebisaan dabde; niitiin tantee kashalabboomtee dabde.”Jedheen
***
Gamni akkas jedhe:- fardaan haga farada jedhan dhaqqabo hin jedhanii; dubartiin haga dubarti jedhan ibso hin jedhanii; loonin haga loon jedhan qabbaneesso hin jedhanii; du’aan haga du’a jedhan woffifte hin jedhanii jedhe.
(Fardi dafee bakka hedan nama geessaa; dubartiin mana ibsitii (tolchitii); loon ammoo aannan isaa nama qabbaneessa; duuti ammoo hoffaa nama gootii)
***
Baddaaf gammoojjiin yeroo baay’ee wal tuffatan dubbiinis wal tuqan wal agibu waliinis morku.Yeroo sirnaa; cidha ta’inna du’aa jaarsolii ciccimoo gamna ta’an filatanii ‘koottu-dhufee’ walitti fudhatan. Jaarsoliin dubbii sirritti beekan dubbii mi’aayaa nama tuffachiifne haasawan.
Yeroo woyii gammoojii irraayyi baddaa fuudhaaf osoo deeman worri isaan irraa fuudhan illee baddaa worra dureessa ture. Jaarsi gamnaa (abbaan gosaa) ka koottu dhufee haa fudhatuuf qopheessan keessaa tokko akkana jedhe “Jarana maalif wol gattanii facaatanii deemtan worra eennuu akka deemaa jirru beettanii worra guddaa dhaqaa jirraa bar; mee dhaabadhaa hin mari’anna jedhe. Akkuma beettan baddaan dubbiif sirritti qophooftee nu eeddii. Kanaaf; teessumti akka qabaa akka itti teennu mari’anna; nyaannis akka qabaa akka itti nyaannu mari’anna dubbiinis akka qabdii akka itti dubbannu mari’anna.” jedhe. Achumaan jaarsi lammataa maarree jedhanii attam taana maal jenna biyyana jedhe. Jaarsi biraa koottu dhufee erga fudhatee akkas jedhe maarree jarana ka jettan sadiinuu nu hin rakkisuu jedhe. Achumaa, jaarsi duraa attamitti jennaan jaarsi sadaffa akkas jedhe ka teennu bakka isaan qopheessan kan nyaannu waan isaan nuu kennan ka dubbannu kallattii dubbii isaanii laalleeti jedhe.
***
Yeroo woyii gamin baddaa gamna gammoojjiitti bayee akkas jedheen “Eessaa baate abboo?” Jennaan; gamnichi gammoojjii illee “Gammoojjii baye.” jedheen. Achii gamnichi baddaa “Gadii keessaa baatee!” Jennaan; achumaan gamnichi gammoojjillee “Gadii keessallee oli jira olii keessallee gadi jira.” jedheen.
***
Gamni gamnatti bayee gamna qore; gamni duraa gamna lammtaatin akkana jedhe” Ganni maalii gamni maal” Gamni lammataallee akkas jedhee deebise “Ganni ka fixeensayee gamni ka dubbii fixe” Jennaan; Gamni jalqabaa dogongorte jedheen “Birraan illee ima fixeensayaa; dubbii ammo bultu (turtu) dhumattii; yerootu fixaa kanaaf ;ganni ka quufsee ciciiphise gamni ammoo ka waan dhufu (ofduraa) beekee.” jedheen.
***
Gamni gamnaan akkas jedhe “Namni ka du’eef ka jiru keessaa kamtu baay’inaan caala?” Jennaan gammi lammmataallee “Ka jiruu du’e wajjiin ka du’etu caala”jedheen.
***
Daamuu Ushuu gamni Arsii beekkamaan yeroo ta’e dubbiif ganda woyii dhaqee erga simatanii booda dubartiin woyii akkana jetteen”Daamuu Ushuu ka gurri Ambaa Diina gaye sun kanumaa?” jette gabaabbinna isaa laaltee; innillee baay’ee gabaabaa waan tureef. Achumaa; Daamuu Ushuullee jecha isii dhagayee akkana jedhe “Ol hin cinneen gafarsaa; gadi hin cinneen farraa teennaan teessuma gayee; dubbannaan higaa gayee mixiif na komattaa” jedheen.
***
Jaarsi gamni woyii yeroo ta’e Daamuu Ushuutiin akkana jedhe “Daamuu silaa ati gamna beekkamaa ambaa diinni beekee ilma sitti baye qabdaa?” jennaan innillee akkana jedhee deebise ” Arse sadiin afaan qabee tiyya sadan afaan qabatte”jedhe. Ilmaan sadan uumate keessaa tokkichillee isatti waan hin bayiniif.
***
Gamni warra soddaa dhaqee erga waa nyaatee dhugee booda yeroon gannaa akkana jedhe soddaatiin “Da’iyya marqi keessan xinnaatee dabe; gubee dabe; mi’aayee dabe” jennaan Soddaatinis akkas jettee deebifteef “Xiqqeenni akka yeroo; gubaatin akka jarjaraa; mi’aan akka harkaa afuufadhaa keessaa fudhaa ” jetteen.
***
Korminee korma kaaye kormarra dalluu kaaye; Haburaa goota kaaye Itayya gaamaa kaaye; Jiille jaamaa kaaye; Ajjeeftee mirga hin qabduu qollee dhara qandhaftu Abeetaa Dambal kaaye.
***
Ilmi ka abbaa fakkaate caala moo ka bara fakkaate caala? Jennaan ka bara fakkaate caala jedhe gamni.
***
Waa sadi waa sadi nyaatti:- 1/Aariin umrii nyaatti 2/Kijibni hiriyyaa nyaatti 3/Kolfi qalbii nyaatti
***
Waa lama nama xiqqeessiti:- 1ffaa Hanna 2ffaa Kijiba
***
Teessumti woyaa fixxi; deemsi kophee fixxi; hirribni yeroo fixxi; obsi muuxannoo fixxi; hawwiin jaalala fixxi.


c: text/html

text:
Garba Arkitiik
Garbi Arkitiik, garba hemisferii kaabaatti argamu yoo ta'u, kan baayyinan argamu garuu kutaa lafaa Arkitiik jedhamu kan fiixee kaabatti argamutti argama. Garbi kun garba addunya hunda irraa xiqqaa yoo ta'u, qallinaanis isa qallicha dha. Dhaabbata Qorannaa Bishaanii kan Addunyaa (International Hydrographic Organization) garba kana akkuma garba addunyaa shanan jalatti walitti-qabullee qorannaan garbaa yeroo baayyee Galaana Meditiraaniyaanii Arkitiik yookan salphaatti Galaana Arkitiik jedhani waamu, akkasumas akka bishaan xixiqqoo garba Atilaantiik jalatti argamani godhani qoodanii. Garbi Arkitiik bishaan Garba Addunyaa walitti qabamani adeeman keessaa kan fiixee kaabatti argamu dha.
Kutaan baayyen garba kanaa cabbii bishaanin kan marfamee yoo ta'u, kunis kan ta'u ji'otta qabbana yookan immo yeroo tokko tokko ganna guutuu dha. Oo'ii fi soogiddummaan bishaan kanaa waqtiin jijjiirama, kunis yeroo cabbin baqu fi yoo cabbin walitti-qabamu. Soogiddummaan garba kanaa yoo ilaalan avireejjii sogiddummaa shananii irra xiqqaa dha, kunis wanna hurka xiqqaa fi waan bishaan gara alaa yeroo baayyee hin yaaneef akkasumas bishaani qulqulun biraa gara keessaa yeroo bayye waan hin senneefi. Walit-qabami cabbi yeroo ganna hanga parsentii 50% ta'a.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Dhibaawuun akka miti
Sagalef astuqa
Erga uumamee empayerri Ethiopia nagaa qabate hin beeku. Cunqursaan yeroo yeroon hammaa bahuun sirnicha gaaga’aa jiraate. Garuu utuu dhoowee hin faca’in olhantummaan Habashaa akka hin tuqamnett kan afuura baafachisutu dhuufa. Tafarii kaasee hanga Mallasitt sanumatu ta’e. Hundi sanii bulcha keessatt ummata qooda fudhachiisna jedhanii seerota labsaa bahani. Garuu walqixxummaan qooda fudhachiisuun hundeedhaa kan isaan sochoosu godhanii waan ilaalaniif hojiirra hin oolchine. Akka dhufaniin irbuun seenan, yeroof aangoo cimfachuuf malee cunqursaan ummatootaa bakkuma turett deebi’a. Hamma dandahan sammuu ummatoota dhiquun eenyummaa saanii irraanfachisu tattaafatu. Sana bakkaan gahuuf hidhaa, guraarama, ajjeechaa fi butanii buutee dhabsiisuu fi biyya baasuun shakala saanii beekamoo dha.
Oromoon warraaqsa saaniin badiisa eenyummaa saanitt akeekame kana ofirraa qola’a jiru. Garuu ammayyuu raatessaa koloneeffataa jalaa kan hin baane, sirna koloniif ooganii lammii saanii irratt qawwee kan jiffatan jiru. Hanga walabummaa guutuun argamutt tuqaan sammuu Stockholm syndrome (faara roorrisaaf amanamuu) jedhamu isaan hin dhiisuu. Sun tibba tibba dabballoota olhaanoo keessaas kulkulfachuun ni mullata. Qabsoo hanga yoonaa ta’een jija qabatamaa fi fakkeessaa hedduutu galmeeffamee ture. Garuu irra ququnxuramaa jira. Lafti Oromiyaa guutummaati meeshaa gurgurtaa koloneeffataa ta’eera. Bulcha Oromiyaa akka seera saaniitt galtuutt gad hin dhiifnee. Federeeshina finnaa walqixeetu ijaarame jedhu. Sana keessatt wayyabummaan Oromoo hin calaqifamne. Mootummaan gidduu bulchaaf haa ta’u quunnamtiif afaan Habashaan hojjeta. Sirni “simaabaloo” deebi’e jechuu dha. Hojiif carraa kan kan argatan kanneen afanichatt ogummaa guddaa qabani jechuudha. Waliigalatt feedereshinich caasaa sobaati. Akeeki qabsoo bilisummaa Oromoo, walabummaa fi mirgoota samaman deeffatanii, biyya ofii irratt abbaa ta’uun bilisummaa, walqixxummaa fi gammachuun jiraachuu dha. Garuu sababa adda addaan qabsoon laaffataa, roorroon ummataas dachaan dabalaa jira.
Ummatooti blisa hin baane akka halagaan fedutt jiratu. Biyyi bilisa hin taane kolonii dha. Kolonummaan akka raawwatu addunyaan erga irratt walii galee bubbuleera. Sana dhugoomsuuf qabsaawuun mirgaa fi dirqama kan kolonoomaniiti. Ummatooti bilisummaa jaallatan, kolonummaa raawwachiisuuf gargaaruu irratt dirqama seeraa fi safuu qabu. Oromoon amantee sanaan, mirga hiree sabummaa ofii ofiin murteeffachuu akka hojiirra ooluuf karaa nagaa gaafatani turan. Sun didamnaan kurnan afur dura qabsoo malbulchaa fi hidhanoo eegalan. Alaabaa koloneeffataa balaliisuu, afaan saan hojjechuu, ajaja saatt buluu fi seenaa saa akka kan ofiitt ilaaluu diddaa agarsiisuu jalqaban. Oromoon, halagaan tuffatamaa fi nammummaa baafamaa jiraachu ajeeffatan. Bulcha hamaa, goolii fi hacuuccaa jaarraa darbee sii’achi hin fudhannu jedhani kakatan. Gaaffiin bilisummaaf dhihate kun akka shororkeessaatt fudhatame. Sanaan dhaabi kallacha sochii bilisummaa saanii gooltuutt tarreeffame. Sun seeraa ala ta’us anga’ooti addunyaa hin balaaleffanne. Sanaan akeeka itt amanna jedhani dhaadatan bu’a ummata saaniin yoo madaalamu sadarkaa lammafaatt akka gad bu’u raggaasisani. Kanaafii Oromoon lubbuu olfachuuf itt baqatan fudhatama dhabanii dubbiin saanii rarra’ee kan jiru. Kun seerri addunyaa hawwa malee, ammaaf kan biyyooti fedhanii murteessantu ta’a jechuu dha.
Iyyi “Bilisumma naa kennaa yk du’a naa kennaa” jedhu, sagalee warraaqsaa warraaqxota Amerikaa jaarraa hedduu duraa awwaala gamasii dhageenyu. Oromoon iyya bilisummaa sana kan dhagahu hundaaf qiliwwisaa jiru. Namooti du’a kan sodaatan jireenya tokkicha beekan dhabuu fi laalaa isa dura dhufu heduunii. Jireenya sana jiraachuun dadhabamuu irrayyuu, laalaa qaamaa fi ayyaamii yoo namatt fida ta’e, sodaan du’aa, uggaaf bakka gad dhiisa. Yeros onneen warraqsaa dhikkifachuutt ka’a. Waan hin olleef rommuun maaljecha dhaba. Namummaa bahanii salphataa jiraachuu irra jannummaan du’un hundaa ol ulfina qabachuutt fudhatamuu irra gaha. Kan jaalala ulfinaa ummata saanii keessatt gad jabeessan kanneen sodaa hin qabne. Dhalooti itt haanu bilisoomee gammachuu fi ulfinaan akka jiraatu lubbuu ofii dabarsanii kan kennan jara akkasiiti. Gootota akkasiiti hawasii walaloo, weedduu, geerarsa fi mirrisaan kan kaasu. Maqaa saanin kan ijoolleen dhaadata, faarsaa guddatu. Barreesotaa fi ognesitootaaf burqaa dhahata hin gognee ta’u.
Hawaasi jannummaa ulfina kenna. Ballinaa fi gadi fageenyan ulfina sanaa kabaja kan kennisiisu jannummaa sonaawe. Jannatu Kaayyoo bakkaan gaha. Kaayyoon, jaarmaa, kutannoo fi dudhama gaafata. Qabsoon sinsinniin hin gaggeeffamu. Waanti qabsawaniif kan itt amanamee, itt yaadamee fi sirriitt of qoranii duuba murteeffatan ta’uu qaba. Dursanii kaasaan qabsooti bobbaasuu hanga injifannoon argamutt kan irra hin qollifanne ta’uu kan kakaa seenaniif kanaaf ta’uun beekamuu qaba. Kanaafii hawaasoti kanneen hamaatt erga isaan diranii duuba kan jalaa miliqan tuffatuuf. Dhaabi murna lammiin diinatt ilaalu leellisu, qabsoo sabaa walaba hogganuuf sera hin qabu. Koloneeffatoon dhaabota dhuunfaa ofii mootummaa Itiyoophiyaa fi mormitoota amanamoo saa qabuu. Abba tokkee Oromo fi dhaabota sobaa kan hawwatan Oromiyaa irratt akka seer qabeessa isaan godhan qofaafi. Sana saaxiluu fa’iif Oromiyaaf dhaaba kallacha, hin faalamne kan barbaachisuu.
Qaamaan wayyaba haa ta’u malee Oromoon malbulchaan empayerittii keessatt yaroo dha. Oromoon dandeettii riphaa akka qaban waan beekuuf diinni hidhaa itt laaffisuu sodaata. Kanaaf akeeka diinaa inni guddichi humana Oromoo facaasuu dha. Dhaabi Oromoo tokkollee akka walabummaan socha’u itt hin dhiisuu. Jaarmaan diinagdee, hawaasomaa yk malbulchaa inni hin too’anne kophaa nagaan sossouu hin danda’u. Kan irraa fagoo jiranillee diiguufis qabeenya hedduu itt baasu. Kanaafii Oromoon dhiibbaa halagaa bakka jiru hundatt fashalsiisuuf jaarmaa cimfachuu kan qabu. Yero amma jaarmaan Oromo ofirraa hafee dhaabota biraaf birmachuufi dandeettii qabu hin jiru. Kana wallaaluun “taa’aa irra hin qabdu mataatt haguuggati” isa jedhan fida. Utuu kaayyoo ofii irratt rakoo hin uumin, kan fedha walii ulfeessan wajjin tokkummaa uumuun akeeka imaammata hariiroo alaa muummicha sagantaa ABO isa jalqabaati. Garuu dura bilisummaa ofiif qabsaawuu eegaluun mirgaa fi dirqama abbaati. Tumsii kan hanqatett walii guutuu fi walqayabachuuf dhufa. Koloneeffataan gaga’amaa qaccee seenaa sanyii saati. Sanaaf fedhi bulchoota fedhaa fi mirgoota nambiyyaa kan dursu. Qaccee malbulchaa geeddaramee hin beekne kana, ni geedarsiifana yoo jedhame rakkina ofii kan dura furamuu qabu baqachuu ta’a.
Oromoon mirga haa ta’anii bitaa, dachaatuu haa ta’anii tokkummeesso utuu duubbee cimaa hin uummatin timjii cehuun bu’aa hin qabuufii. Kan ummata ofii irratt hirkachuuf amantee dhabe qofatu sana godha. Dhaaba haa ta’u mootummaa waliinn dhoofsisuuf dubbee cimaatu ulfina kennisiisa. Duubbee cimaa kan hin qabaane walqixxummaaf utuu hin ta’in harka kennachuuf dhoofsisa. Qajeela kan ta’u waldhabdee bara hedduu fudhate kana furuuf, kan yaadi jalqaba dhihaachuun irra jiru rorrisaan malee kan itt roorrifameen miti. Hanga yoonaa kan beekame waan Oromoon kiyya jedhu hundi mootummaa, dhaabotaa fi abba tokkoota Itiyoophiyaan haalamuu dha. Kaan kaan Oromoo caalaa Oromiyaa irratt abbumaa akka qabanii fi sabi Oromoo jedhamus akka hin jirre hololu. Madaqsi malbulchaa saanii kan ilaalcha olhantummaa Habashaa wiirtuu godhate. Moototi saanii hanga yoonaa wal jijjiran, sanaan surrii ummata saanii dhiqaa dhufan. Sun hardhallee ilaalcha saanii isa sooressa. Ilaalchi sun kaayyoo bu’uuraa Oromoo “Gadaan qixxee, Odaan teessumaa qixxee, gabaan qixxee, malkaan qixxee, karaan qixxee” jedhuun yk sirna democrsii fi seeran bulmaataan wal fincila.
Hoduu, iyyaafannoo, agarsiisa, yk gabaasa mirkanbeekii kkf giddeesota akka TV, radio, gaazexaa fa’iin faca’an hundi akeeka qabu. Sunis soba dhugaa fakkeessanii dhiheessuun surrii dhaggeeffataa dhiquu dha. Of mamuun, lallabi saanii sobaa kun dhugaa ta’innaa jedhee kan of canqu jira. Sun goolii itt naqee yaacessaa jiraata. Qilleensi shuffisu hundi keettoo saanii ta’ina jedhe sodaata. Waan isaan godhan hunda deggertooti saanii alaa, karaa sirrii gara demokrasiitt geessu jedhanii afarsuu. Ogummaa fi meesha goolii kan itt gurguratan isaani. Wayyaba biyyasii kan nyaatu, dhugu, uffatu fi keessa da’atu dhabee jireenyi utuu itt hadhaawaa jiru, guddinni diinagdee galmaawe jedhanii labsu. Sun, kanneen mirga ilmoo namaatt rorrisan deggeruu saaniif komee ummata ofii jalaa mala itt bahani. Shirri koloneeffataa akkasii kun dhaabota fedha Oromiyaaf ijaajjaniin mormamaa ture. Garuu isaanis sababa addaddaan madaala ofii eeguun itt cimee gatantara jiru. Ejjennoo saanii itichanii shaffisaan qola saanii keessaa caffatanii akka bahan abdii jaalbiyyoota hundaati. Hammasitt giddesitoota haa ta’ani keettoo diinaan kan himamu hundi hololaa. Ummata raatessanii angoo irra turuuf yaalii godhan ta’uu baruudha.
Karaa bira, dargaggoon Oromoo, hooda ayyaanummaa empaayeraa keessaa caffatanii bahuun, ilaalcha Oromummaan ijaaramuu jalqabuun kan nama jajjabeessu. Yoo callisanis diinni isaan bira hin deebi’u. Kana angafoota saanii caalaa kan qayyabatan fakkaata. Amma yero want waggoota afurtamaaf ijaaraman jijiguutt ka’an kana, guddaa yaaduun dirqii ta’a. Sammuun gandummaa fi qomummaa qaanessaan, gidduun bibbiqiluutt ka’e, leelloo Oromiyaa takkitiif dafee qaxa’amuu qaba. Ofbara malbulchaa saanii olkaasuu fi sirna iyyaatii ammayyaa of hidhachiisuun dargaggoo irra eegama. Gowwoomsaan akka 1991 deebi’ee dhufuun ni mala. Waan halleef qophaawuun dansa. Waan naannaa keenyatt ta’uu dandahu hunda caqasuun kan bira hin darbamne. Naannaa sana irratt taatota hedduutu hojjetaa jira. Yeroof ajjeesuu fi fayyisuu ni danda’u ta’a. Garuu, wanti uumaa keessa jiru hundi, to’atamuu fi gara barbaadanitt oofuun ni danda’ama jechuu miti. Gochi tokko kan yaadan hafee kan hin yaadamin fiduu danda’a. Kan dammaqee qophaawee eeggatetu dhimma itt baha. Kanaaf barumsa ijoollee gad jabeessuu dha. Kan baratetu, hariiroo ofi fi nannaa, ilaalu danda’a.
Wayyaaneeen seenaan empayerichaa kan Habashaaan adda a ta’uu saa fi bara dhibba qofaa akka lakkaawatu himee ture. Alaabaan Itiyoophiyas, cunqurfamootaaf dasee (carqii) biraa irra adda akka hin taane lallabeera. Sun hamma of jala galchutt kolonoota sossobachuufi ture. Hardha garuu waa’ee bar kumootaa dubbachuutt ka’eera; alaabicha mukaa baalatt uwwisuu qofa utuu hin ta’in maratee rafuuf homtuu isa hin hafu. Garuu warraqsa Oromoon kan hundee socho’ee deebisanii dhinsuun hin danda’amu. Utuu inni hin se’in empayerittiit takallaan gabaabbate. Moslimoti, Al Habashiin qabate mootummaan amantee saanii keessa galuu mormaa jiru. Al Habashiin eenyu akka yabboot ol fide hin beekamu. Garuu xaxaa hin hiikamne uumaa jira. Moslimoti Oromoott caalu; garuu muslimoti empayera keessa jiran hundi walii tumsanii afaan tokkoon iyya dabarsaa jiru. Kirstaani Tawahidoo keessaas hedduutu tumsaafii jira. Garri caalaa jara kanaa Habashaa dhaa. Jarri dubbii kana tuqate, kun hundi ni ta’a jedhanii kan yaadan hin fakkaatu. Wayyaaneen booqaan goltu anja na argamsiisa jedhu qofa kan ilaale fakkaata.
Haala kan keessatt gara Wayyaanee kan goran irratt qormaati duubbee gaggeeffamu qaba. Kan mirga biraaf hin dhaabbanne kan lammii ofiifs hin dhaabbatu. Mirgi yaroo sanyii, saalaan, amantee fi waan kamiifuu haalamuun roorrisaa deggerutt geessuu danda’a. Yero amma kan sochii kana irratt aangoo addaa qabu jirachuun hin mullatu. Kan akkasii heddun hawaasaa keessa deemu danda’a. Mirgi yaroo sanyii, saalaan amantee fi waan kamiifuu haalamuun roorrisaa deggerutt geessuu danda’a. Hobbaatiin sana keessaa argamu ilmoo namaaf milkii fida ta’a. Dargaggoon dammaqanii caqsuu fi xiinxalanii roga dubbii baruutu irra eegama. Oromiyaa walabaaf qabsaawuun utuu waan naannaa ofii keessa walmaru hin hubatin durunfatanii deemuu jechuu miti. Hawaasi akka algee (liillana) walxaxeeti. Yoo tokko harksanii baasuu yaalan kan hin fedhamnetu waliin harkifama. Akka itt hulluuqsifatan maluun gamnummaa gaafata. Gutummatt taatoti uumaa gara fedhanitt qawwisuu dandanda’u jechuun seera tartiiba uumaa keessa hin jiru. Caalaan yaalaa fi balleessaa keessa argama.
Oromoon eeenyummaa saanii beeksisuuf fagoo deemani hardha gahani. Sanaaf daandii walmaraa fi haala rakkisoo ta’an jala darban. Dhaaboti gaggeessan guddaa madaawuu irraa kan ka’e dandamachuun yeroo fudhata jira. Balaa uumaa fi nammi kaaseen dararammi ummataa irra gahu guyyuu guddataa dhufe. Salphifammii fi tuffiin diinaa akkuma turett it fufeera. Walakkaa jaarraa duubas Oromoon waa’ee biyya abbaa deebisanii ijaaruu mari’achuu utuu hin ta’in waa’ee hacuuccaa fi gabbarsiisa halagaa gadoodaa jiru. Sana gabaabsuufis qabsaawoti yoo sardaman hin mullatu. Kaan saanii carraan nuu bu’ina jedhani mamaa qaxxisu. Kana malee hadoodaa fi laasha’aa qofatu hamaa guddaan akkasii yeroo saba ofiirra gahu suka’uu dadhaba. Sabicha dhabsiisuuf haalli mancaasaan yawu bubbisaa jiru akkasii, nammi nagaa qabu tokko utuu hin birmatin kana caalaa hin turuu. Ummata badii irra oolchuu caalaa haalli sardaan kamuu durfannoo argachuu hin qabu.
Hariiroon sabgidduu kantaraa miti. Kanaaf kan qabsoo malbulchaatt bobba’an haala kamiifuu qophee ta’uutu irra jira. Nammi tokko hariiroo kaaleesaa irratt hundaawee waa hamilata ta’a. Garuu akka tasaa kan kaleessa hamajaajii, hardha fira walii ta’uu danda’u. Hariiroon sabgidduu fedha sabaa battalan wan masagamuuf, bulula bor gara itt yaa’u himuun rakkisu. Kanaafi kan qabsoott bobba’an hala dhufuu malu jedhan hundaaf karoora filmaata ta’an lafa kaawwachuu qabu. Sun yeroo hunda imaammata “B” qopheeffachuu gaafata. Dhaabi, fulaa keessa hulluuqu yero barbaachisuuf hin qopheeffane bordoddee ofii uume keessatt hordamee hafa.
Guddinni teknolojii si’ana wan halle ariifataa godhaa jira. Sana beekuun utuu hin yaadin akka tasa nama irra hin baanee gargaara. Misa haaraa dhaqabachuuf waanti saganteeffatan daangaa yeroo qabachuutu irra jira. Obsi garee sadaffaa hafee kan mararfattoolle dhuma qaba. Yeroo si’anaa iyyaatiin mootummaa fi dhaabota adda addaa hang tokko salphaatt argama. Kan dhaabi ofii deggertota irra dhokataa yoo ta’e hammam akka nama gaddisiisu beekuun cimaa miti. Namooti gareen saan dorgommee addunyaa keessati maal akka fakaatu baruu hedduu dharra’uu. Dhibaawummaa dhuma hin qabne kan leellisu hin jiru. Rakkinnii fi wanti hojjetamaa jiru kan dhimmi ilaaltuuf keessaan laalii ta’uu qaba. Sabboonoti yoo iyya’ameef qofa birmachuu danda’u. Miseensoti qeeqi dhaaba sanii irratt gaggeesssan kan diinaan adda yoo hin taane diigaa ta’a. Kan caalaa homishaawaa tahu haala hamaa si’ana jiru jalatt itt fufiinsa walabummaa fi nageenya dhaabaf dhimmama agarsiisuu dha. Yaada ofii fudhachiisuu irratt qofa xiyyeeffachuu miti. Beekaa, nammi hundi yaada qabaa.
Waa’ee rakkina ummata irra gahaa jiruu hedduu jenne. Dirqama amma harkaa qabnuuf waan darbeef gadooduun dhimma hin baasu ta’a. Wanti dhiiga namaa booressu ta’aa akka jiru, giddeessota dhaabaa alaan hodeeffamaa jira. Ummati Oromo dura Dhihaatt, amma Bahaatt rukutamuutu himama. Akka humna bilisummatt kan birmateef hin jiru. Waa’ee olmaa WBO-Qeerroo asiif achii hedduutu jedhame. Sun mishaa fi mirqaansaa dha. Garuu hanga gabaasi ragaa arge dhihaatutt turuu qaba ture. Kana malee ta’isi guddaan bakka jirutt argamuu dhabuun nama qaanessa. Kan Dhihatt ta’e akka akeekkachiisaatt hin fudhatamne. Silaa kan itt haanuuf qopheessa. Maqaafillee Mayyuu Muluqqee fi bakka, dararama, buqqa’a, beelaa fi daaraan Oromoon hubama jiranitt argamuun ni tola ture. Sanaaf hanga ijaaramanii hamilee sabichaa ol kaasuu danda’anitt callisuu dha. Duchiisa gandaa irra hanga cehanitt oolmaa guddaaf of ijaaruuf tattaafachuu dha. Afaan caalaa hojiin dubbachuu wayyaa. Afaan guutanii jabduu ofii dubbachuun kan jaarmaa cimaa fi didhaa qaban irra miidhaga.
Akka sabaatt Oromoon jeequmsa guddaa keessa jira. Kan itt duulan sabicha hundeen buqqisaa jiru. Qabsaawoti Oromoo kompaasiin saanii jala bade dambaliin oofamaa kan jiran fakkaata. Kanneen ifa abdachiiftu agarsiisan jedhamanis wanti itt jiran hin beekamu. Yeroon dhaabbatee nama hin eegu. Yaada qabaniin dafanii gadi hin bahan taanaan rincicee bushaawuu danda’a. Deggeranis abdii kutachuun irra qollifachuun ni mala. Galaalchuuf furan akka, rakkina qabsoo aangoo, dandeettii dhabina, daddaaqina, yk qabsoof dudhama dhabuutt kennamuufii danda’a. Qabsaawoti yoo ammallee annisaa marsaa keessa isaan tursu qabaatan shaffisaan agarsiisuu dha. Kanneen walabummaa Oromiyaaf dhaabbatan garagarummaa akeeka jara biraa waliin qaban hedduu jedhaniiru. Garuu hojiin muldhifamutu eegama. Kan bara darbe jabina kaayyoo ABOn gaggeessuu nuu lallaban hedduun barana lafummaa fi yeron itt darbuu nutt himaa jiru. Garuu ABOn isuma bara darbeeti. Caalattu of suphaa jira. Ergamsi biraa yoo hin jirre, bakka abiddi hin jirrett ofumaa buufaa ooluu ta’a. ABO haa ta’u kan qeeqan qabsichaaf amma hobbaati hin agarsiisan taanaan, “Yaa sogiddaa yoo ofii jette minyaawii…” jedhama.
Haalli Oromoon keessa jiru kan raffisee nama bulchu miti. Warraaqsaa fi warraaqxummaa gaafta. Qilleensi naannaa hundi sabicha haala walxaxaa keessa buusee jira. Sana furuutt bobba’uun waan yeroo kennu miti. . Hooggansi warraaqaa ititaan tokko sana furuuf dhiheenyatt yabboott yoo ol hin baane qabsoon bifa addaa fudhachuun ni mala. Kanaa ol harkifachuun sabicha irratt badii caalaa fi caccabbina jaarmota diinagdee, hawasomaa fi malbulchaa saa caalaa irraan gahuu danda’aa. Maal naan jedhuun fi “Haa bultu dubbiin” haala akkasiif debii kennu hin danda’ani. Haalli ummati keessa jiru hamaa dha. Talisummaaf malee badin silaa dhaabuun danda’amu seexaa ofii hanqooquu qaba. Hooggansa warraaqaa bilisummaa Oromiyaaf dudhama qabu qofatu mudaa darban sirreessa. Biyya halagaattillee haala dhaaboti maqaa Oromoon jiran qorachuun imaammati Wayyaaneen keettota saaf facaase hagam diigaa akka jiru hubachuun ni danda’ama.
Xumuruuf, gadadoon ummata Oromiyaa fixasanyii irraa ol darbaa jira. Silaa yeroo hamtuu kana kanneen biratt argamuun irra jiru fagoo, manyaa gama afatanii ciisu. Kaleessa waluman cunqurfammi Oromoo fi Habashaa akaakuunis heddumminaanis wal hin gitu jedhaa baane. Hardha keessa deebi’anii akkuma jara “qabsoo gitaa” afarsuu gadadoon Oromoo addummaa hin qabu kan jedhan jiru. Kanaaf furmata waliigala barbaadna jedhanii nurraa goraniiru. Qabsoon Oromo akkuma jaatamootaan duraa qindeeffama dhabaa jira. Qabsoon hin qindeeffamne gandatt galuun tokkummaa qabsaawotaa doorsisuu danda’a. Waamicha saaf hatattamaan kan owwaatu dhabuun iyyi sabicha qilleensa raasaa jira. Dhibaawuun gadadoo ummataa dheeressee naannaa saas badii caalaaf saaxila. Dhaaba Oromooti kan ofiin jedhu yero akka amma, Anniyyatt Oromoon garalaafina malee gad ciramaa jiru qarqara dhaabbatee ilaalu hin qabu. Jaarmaan rakkina mata mataan irra haanuu hin dandeenye wal gargaaranii furuuf uumama. Jarmaan rakoo furuuf ijaaramee tokko, ofii rakoo caalaa qaba taanaan, isa uumameef hin jiru jechuu dha. Sanaafi of kennii fi kutattummaan hoogganoota irraa kan gaafatamu. Hooggansa of kenne kutataa qofa kan dhaabicha dhaddhaqii of buuse keessaa harkifatee akka bahu gochuu danda’u. Guddaa hagamii ta’ullee rakkoon kutannoo ofii irraa nama hankaaksu hin jiru. Durdurii keessatt Diggaa Saaqoo namichi jedhamu, waa itt qaltu malee Horri kee kan korma itt qaluu danda’uuf kennama jedhamnaan, korma itt qalu dhabuullee, utu nakkariin korma harkifatee achi hin gahin darbee of itt gorra’e. Akkasitt dhiiga barbaachisu buusee Hora sana dhaloota duubaaf oolche ofii darbe jedhama. Haala si’anaaf sun fakkeenya ta’uu qaba. Hoogganooti doorsisa kara warraaqsaa irra isaan jallisuuf yalamu hundaan “matumaa” jechuuf garaa hiruu hin qabani. Addunyaan si’anaa shaffisaa qofaaf bakka qabdi. Dhuma irratt, Oromiyaan kolonummaa fi sadoo isa waliin jiru irra ni haanti. Dhibaawuun barsiifata nuuf hin ta’u. Hanga walabummaatt qabsoon itt fufa. Jannoota keenya waliin gara injifannooti!
Ibsaa Guutama
Adolessa 2013


text:
JECHOOTA MOGGOYYAALEE KAN AFAAN OROMOO: Kutaa Saddeettaffaa
Taammanaa Bitimaa irraa*
Kutaalee dabran torbanuu akka argattanii dubbiftan abdachuun, kunoo harras kutaa isa itti-fufamu isiniif dhiyeesseen jiraa, mee duukaa-bu’aa!
SEENSA
Ton Lues innin kanaan dura waayee furaa (“dictionary”) inni baasee isiniif kaase sun, kunoo akkana jedha:
“Language and customs are life, daily life with all the verbal expression that go with it. Following our credo, it is our call to be as close as possible to the people, to undestand their culture and way of life. Only then does communication between persons and between cultures become a reality.” Kun jecha bareedaa, afaan bareedaan dhiyaate.
Shoorri Afaan Oromoo qabsoo amma sabni keenya oofaa jiru keessatti qabu, daran cimaa dha. Afaan Oromoo biyya isaa keessatti marcuma ofii qabachuu dha qaba. Marcuma kanallee kan deebiseetoo isa qabachiisu numa; ee numa Oromoota. Kana gochuuf immoo kan nu barbaachisu raajii wayii eeggachuu otoo hin taane, sirriitti afaan kanaan hojjachuu fi irrattis hojjachuu dha.
Kunoo, akka miidiyaalee addaddaa irraa raasaa kana (jidduu kana) dhagahamutti mootummaan Habashaa seeruma ofii baase, irra ijjachuun magaalaawwan Oromiyaa garii keessatti akka ijoolleen Oromoo afaan ofiitiin hin baranne dhoowwaa jira. Kun roorroo roorroo caalu. Amma nuti Oromoonni kana callifneetoo bira dabruu hin dandeenyu! Fincilli diddaa gabrummaa karaa kanaanis itti-fufuu qaba! Eenyumtuu biyya keenya keessa nagaan hojjatee, nagaan jiraachuu dandaya. Garuu, eenyumtuu afaan biyyaa, Afaan Oromoo barachuu qaba. Kunillee seera addunyaalessaa ti. Erge warri Habashaa dubbii jalqabanii, nuti biyya keenya keessatti Afaan Amaaraa hin barannu jechuun kutaalee afaan sanii seenuu diduu qabna! Bakka hundattuu afaan keenyaan haasawuu fi dhiimma ittiin-bawuutu nu irra jira. Kun qabsoo bilisummaa Oromiyaa daran cimsa malee, kan laaffisuu miti. Ibiddi qabsoo bilisummaa karaa maraa fi fuula fuulaan shidamuu (qabsiifamuu) qaba! Kan shidame immoo irra-caalaa walitti qindaawee takaanfachuutu kan nu baasu taha! Hubaddhaa: biyyi teenya Oromiyaa dha; afaan keenya Afaan Oromooti; qabsoon keenya qabsoo bilisummaa Oromoo, kan hundee gabrummaa Habashaa fonqolchee darbachuun Repuplika Gadaa Oromiyaa hundeessu!
Mee amma gara sagaleewwan moggoyyaaleetti haa ceenu! Jechoota moggoyyaalee tahan keessaa warri san irratti dabalee moggoyyaa biraa qaban ni jiru. Kunis waan jechi tokko hiikkolee garagaraa qabaachuu dandayuufi. Kana fakkeenyaan ibsuuf, yoo jecha “boqochuu” jedhamu fudhanne, akkuma argitan hiikkolee “hafuura baafachuu, aara galfachuu, bayyanachuu” jedhamantu kenname. Egaa kun hiikkoo “boqochuu” keessaa isa tokko callaa dha. Garuu “Boqochuu”-n hiikkoo: “du’uu, cichuu” jedhamus ni qaba. Hiikkoon isaa inni lammaffaan kun as irratti kennamuu hin qabu. Booda keessa oggaa jechi “du’uu”, yookaan “cichuu” kennamu, “boqochuu”-n akka hiikkoo isaatti kennama jechaa dha. Kanaaf, oggaa hiikkolee sagaleewwan tarreeffamanii dubbifnu kana mataatti yoo qabanne shaggaa taha.
Mee erga kana qalbeeffannee, kanaa gaditti sagaleewwan 25-nan kutaa kanaaf kurfeeffaman haa ilaallu! Jechoota harra isiniif dhiyaatan keessaa tokko tokkoo isaanii obboo Hundasaa Lammeessaa-tu naaf egeeyyu. Kanaafuu, inni galata guddaa qaba! Isinis waan qabdan keessaa yoo naaf ergitan, dabalata taha. “Harki dabaree waldhiqa” jedha, Oromoon keenya.
JECHOOTA MOGGOYYAALEE
1) Hurreessuu – caccabsuu, hunkuteessuu
2) Cinaa – maddii, bukkee, bira, dhaatuu
3) miira – coraa, faara
4) Coruu – funaanuu, guuruu, buwuu
5) dila – danuu, hedduu, baay’ee, futuree
6) Diroo – qaccee, hortee, guboo
7) Togaa – dheeraa, laanqisaa
8) Fonqolchuu – garagalchuu, buqqisuu
9) Saaduu – faarsuu, jajuu
10) Fuggisoo – garmalee, jallina
11) Hiixuu – halaala, fagoo
12) Gonfa – badhaasa, kenna
13) Gasharee – gaanfuree, qaxalee
14) Teellaa – duuba, booda
15) Boqochuu* – hafuura fudhachuu, aara galfachuu, bayyanachuu
16) Sabla – tamboo laaftuu, hobossa
17) Algalaa – ranjula, saragee
18) Bawwee – akaafaa
19) Shalshalii – kaboota happhii, hanfalii
20) Lalee – re’ee, eleba, laalessa
21) Qafee** – inyii
22) Buluu – ansoolaa
23) Arma – as, addana, bakkana
24) Andarqii – saamunaa
25) Mandara *** – warreena, manneetii, ganda, daddoo
HUBACHIISA MIILJALEE
* Boqochuu, boqochiisuu; boqota, boqonnaa, boqochiisaa, boqochiiftuu — faa!
** Namni qotiyyoo hin qabne, isa qotiyyoowwan qabuuf qoteetu lafa ofiis qotata. Ennaa baay’ee gaaf lama abbaa qotiyyootii qoteeti, gaafa tokko immoo ofiif qotata. Egaa, haala akkanaatu “qafee” yookaan “inyii” jedhama
*** Sagalee “mandara” jedhamu kana Afaan Amaaraatu Afaan Oromoo irraa ergifate. Kunis jechoota Oromoo lama irraayyi walitti baquuun tolfame: mana + dara = mandara. “Dara” jechuun waan walitti tarreeffamee baay’inaan argamu.
Itti-fufa —!
==================== // ===================
* Taammanaa Bitimaa: Gurree@web.de
COMMENTS
RULES FOR COMMENTING:
Gadaa.com values your inputs, and to maintain a positive environment of discussion, the following rules will be enforced for comments. When you click SUBMIT COMMENT below, you are agreeing to abide by the following rules.
1. Apply common-sense respect and courtesy. Feel free to express your thoughts within the limits of civility.
2. Personal attacks, offensive language and unsubstantiated allegations are not allowed.
3. By submitting your comments, you take all the responsibility, legal or otherwise, for your comments.
4. Comments are naturally short. Long comments may be removed; for long comments, feel free to submit them as articles to be posted on their own.
5. Gadaa.com reserves the right to remove comments that do not follow the rules stated here.
6. Frequent offenders of the above rules will lose future posting privileges.
How to Use the New Comment Section
1. One can sign in using social networking services (if using this, click on "Sign In With your preferred social networking service")
2. One can also comment as "Guest" (no log-in required; for this, click on "Pick A Name" AND check the "I'd rather post as guest" button.)
(ONLY NAME and EMAIL are required; no password needed if commenting as Guest.)
3. To SUBMIT comments for moderation, click on the "Arrow" sign.
Disclaimer: Opinions expressed in comments do not reflected the views of Gadaa.com unless explicitly stated otherwise by Gadaa.com; Gadaa.com IS NOT accountable for any thought and content of comments.
2 Comments
-
Mohamed Jami said,
Obbo taammanaa bitimaa dursee nagaynni oromumma fii obolummaa ergaan siif dhiheysen booda wanni hojjachaa jirtu haalan nama gammachiisa jabaadhu jajjabaadhu anillee waanum natti fakkaatteen bareyse taatu itti galchi tahu baatuus iruumaa dhiisi
1, jacha hurreesuu jdhu biratti osoo kan” xiineysuu”fii Daakuu” jadhu dabalame gaariidha xiineysuun waan akka midhaan dakamu qooshaa dakamtuu akka gaaritti hurrysuuf taha
8. irra kan jiru konbolchuun osoo itti dabalame
9. saadu ,faarsuu jajuu,jadhu biratti osoo DHAADUU, kan jadhuosoo itti dabalame gaariidh
12 irratti osoo kan HIRPHAA jadhu itti dabalame
16 HAFFALLII , KAN JADHU
-
Kadir nageso kawo said,
Yaa beekaa hayyuu nama hunda dura galati kee gudda itti aansuun jecha fuggisoo jedhuf faallaan yookaan masaanun ta’uu ni danda’a? Gaafii kooti sun!


text:
Sardama Cabbiif Bu'uura
(Yeroo gannaatti lafa konkolaataa dhaaban laalchisee seera jiru "Winter Parking Basics." ka jedhu laali.)
Sardamni Cabbii Maali?
Yeroo cabbii hedduun bu'utti daandii fi bikka konkolaataa dhaaban guutummaatti haxaa'uuf jecha magaalaan Minneapolis, Sardama Cabbii labsa.
Sardama Cabbii jedhamee kan beekamu kun, seera ifatti lafa kaa'amee jiru fi gurmuu karaa haxaawaniif cabbii bu'e guutummaatti haxaa'uuf mirga kan kennu dha. Cabbii karaa irra jiru cufa haxaa'uuf akka mijeessutti konkolaataan karaa irra dhaabuun hin danda'amu.
Hubannoo dabalaa yoo feete Snow Emergency Parking Rules a lafa konkolaataa dhaabanii kan jedhu laali.
Konkolata ji’ota cabbiin bu’u keessa harkisamu irraa olchi (pdf)
Sardama Cabbii labsuuf eenyutu mirga qaba?
Akka Danbiin Magaalaa jedhutti, Ajajaan Poolisii fi Maandisi Magaalaa (Geggeessaa Hujii Uummataa) Sardama Cabbii labsuuf dirqama qabu. Erga warra dalaga irra jiran fi qondaalota nageenya uummataa eegan wajjin marihatanii booda kana tolchuuf aangoon kan isaaniiti.
Sardamni Cabbii kun yeroo (sa'a) meeqatti labsama?
Yeroo, baayyinni, dheerinni fi haalli qilleensa dhufaa jiruu erga tilmamamee booda murtiin labsii laalu fudhatama. Haa taatuu, hanga sa'a 6 w.b. tti yoo Magaalaadhaa Sardamni Cabbii hin labsamne tahe, telefoonaan tahe karaa oduu addaa addaa waan kana qorachuuf dirqamni hin jiru. Magaalaan Minneapolis sa'a 6 w. b. booda Sardama Cabbii hin labsu. Cabbiin bu'ee haalli isaa yoo feesisaa tahe, warri karaa haxaawan osoo Sardamni Cabbii illee hin labsamin galgala fi halkan san cabbii haxaa'uutti bobba'u. Haala akkanaatti, namuu ganama itti aanu fi guyyaa guutuu hanga sa'a 6 w. b. Sardamni Cabbii labsame fi hin labsamnee isaa qorachuu qabu.
Yoggaa cabbiin bu'utti guyyaa guutuu deddeebi'anii qorachuun hedduu feesisaa dha.
Yeroo tokko tokko, haalli isaa ifaa yoggaa tahutti Sardamni Cabbii guyyaa san labsamee seerri konkolaataa akkaataa itti dhaabanii galgala san yeroo 9 w. b. tii ka'ee hujii irra oola. Yeroo biraa immoo murtiin kan tahu takka tureeti.
Gaafa labsii Sardama Cabbii sa'a 6 w. b. dura bahuu hanqatutti warri karaa haxaawanii, cirracha fi ashaboo firfirsan dalaga isaanii itti haa fufan iyyuu malee uummataaf yeroo gahaan waan hin kennaminiif guyyaa san labsi Sardama Cabbii hin bahu.
Sardamni Cabbii Labsame fi hin Labsamnee isaa akkamiin ani Bara?
Yoo Minneapolis keessa jiraatta tahe ykn yeroo hedduu daandii magaalaa Minneapolis irra konkolaataa dhaabda tahe, haala qilleensaa laaltee Labsiin Sardama Cabbii baheera fi hin baanee baruun dirqama keeti.
Karaan kana itti tolchan hedduu dha.
Toorbelbeltuu sa'a 24 banaa taate kana bilbili:
Komputera irraa e-mail laali
Kan magaalaa kan taate E-Mail Snow Alert kana irraa ibsa dhimma labsii Sardama Cabbii fi seera lafa konkolaataa dhaabanii argachuu ni dandeessa.
Ammas kan magaalaa kan taate ( MinneapolisMN.gov) dhaqii laali.
Xurree Keebilaa 14, 79 ykn KBEM-FM (88.5 MHz) irraa soqi/caqasi.
Meeshaa sabquunnamtii ka akka -- raadiyo, televishena, gaazexaa irraas odeeffadhu.
Battala labsiin Sardama Cabbii bahetti, magaalaan Minneapolis toorbelbeltuu san, 348-SNOW (348-7669) dirree kompuuteraa fi xurree keebilaa 14 fi 79, ni haaressa, dhaamsa karaa e-mail alert warra galmaa'aniif ni dabarsa (bara kana dhaamsi gabaabaan warra karaa telefoona harkaa, karaa PDAs argachuu fedhaniif ni darba) akkasumas televiishena warra gurguddaa afran, dhaabiilee radiyoo 11 fi maxansitoota gaazexaa gurguddoo sadani tti ni dabra.
Snow Emergency Basics - Oromo
Last updated Jan. 31, 2014


text:
mongol
Posted by prisoner627 on 2012-04-18 04:08:22
oros junguo mongol ulsiin yurunhiilugch nar ongotsoor yavj baiv.oros ehleed tsonhooroo garaa gargaad bid orosiin deeguur yavj bn gev. chi yaj medej bgaan gehed minii gariig say buudchihlaa gejee. hyatad garaa gargaad bid junguogiin deeguur yavj bn gehed chi yaj medjaagaan gehed minii garand budaa hurlee gejee. hamgiin suuld mongol garaa gargaad bod mmongoliin deeguue nischiin gehed nuguu 2 ni chi yaj medjaagaan gehed minii altan bugjiig hulgailchlaa gejee.comment bicheerei


text:
Dhimmi siyaasaa Oromoo bara baraan tarkaanfii tokko gara fuulduraatti, tarkaanfii lama gara duubaatti deemaa jiraa?
Abdii Boruutiin*
Mata duree kanaan barruu kana akkan dhiyeessu kan na taasise, barreeffama dhiyoo kana mata duree “???? ???? ???” Ya Oromo politiikaa guddaay – “Dhimma siyaasaa Oromoo” jedhuun Obboo Bulchaa Dammaqsaatiin Afaan Amaaraatiin dhiyaate dubbisuu kooti. Qabiyyee barreeffama sanaarratti yaada koo otuu hin dhiyeessin dura, Obboo Bulchaa ilaalchisee waan tokko tokko jechuun barbaada. Obboo Bulchaa Dammaqsaa, ilaalcha fedhan haa qabaatan, akka ilma Oromoo tokkootti; akka hayyuu Oromoo hangafa tokkoottii; akka manguddoo keenyaatti; nama kabaja fi ulfina guddaa argatanii dha. Karaa siyaasaatiinis yoo ta’e, kaayyoo fedhan haa qabaatan; galii fedhanis haa hawwan; xinnaatus baay’atus diina keessa taa’anii dhimma Oromootiif falmachuun; Paarlaamaa Wayyaanee keessa taa’anii Afaan Oromootiin dubbachuun; diina keenya qeequun, akka qaama qabsootti ilaalamuu qaba jedheen amana.
Akka yaada fi ilaalcha kiyyaatittii, barreeffamni isaanii sun bakkee tokko tokkotti yaada mormisiisaa mul’isus; akka waliigalaatti yoo ilaalame, waanuma dhugaarratti hundaaye ibsa. Yoon barreeffama isaanii sanarratti yaada koo dhiyeessu, akka ilaalcha kiyyaatitti mormii ani qabxiilee tokko tokkorratti qabu ibsuuf malee, beekumsa fi dandeettii Obboo Bulchaa gaafii keessa galchee, isaan qeequufii miti. Beekumsi fi dandeettiin kiyyas kan Obboo Bulchaa ni caala jedhee ofmul’isuuf akka hin taane dubbistoota barruu kiyyaa hubachiisuun barbaada. Akkan Afaan Amaaraarraa Afaan keenyatti hiikuu yaaletti, Obboo Bulchaan barreeffama isaanii yoo jalqaban, akkana jedhu: “???? ????? ??? ????? ??? ???? ???? ??? ???? ???? ??? ????? ????” – Dhimmi siyaasaa Oromoo bara baraan tarkaanfii tokko gara fuulduraatti, tarkaanfii lama gara duubaatti deemaa ture – jedhu. Mormiin kiyyas qabxii kanarraa jalqaba.
Haalota yeroo adda addaa keessatti uumaman keessatti carraaleen gara garaa nu haa dabran malee, hangan beeku fi hubadhutti, adeemsi siyaasaa Oromoo (qabsoon bilisummaa Oromoo) har’a bakkee tokko gayee gara fuulduraatti siquu dadhabullee; akka Obboo Bulchaan jedhan, tarkaanfii lama gara duubaatti waan deeme natti hin fakkaatu. Ofduuba gargallee yoo ilaalle, fakkeenyaaf warraaqsi bara 1974 impaayara Itoophiyaa keessatti dhalate, qaama qabsoo bilisummaa Oromoo akka ta’e dhara waan ta’u natti hin fakkaatu. Inni sun dhimma siyaasaa Oromoo ture jechuu dha. Innis xinnaatullee Oromoodhaaf bu’aa otuu hin argamsiisin hin hafne. Wanti guddaan argamuu baatullee, sirni Fiyudaalisimii nama-nyaataan sun kufee; lafti kan qotee bulaa akka ta’u taasisuun, innumtuu bu’aa tokko ture. Sun ammoo tarkaanfii tokko gara fuulduraatti deemuu dha.
Kan biraa ammoo, jijjiirama bara 1991 argamee dha. Bu’aa fi jijjiiramni bara sana argame, dhugaa dubbachuudhaaf, seenaa saba Oromoo keessatti kan bakkee guddaa argatuu dha. Carraa guddaan nu dabrus, akka diinni fi alagaan xinneessanii ilaalan otuu hin taane, nuuf Oromoodhaaf jijjiirama hamma kana hin jedhamnetu argame. Kun jijjiirama hundee ti. Biyyi teenya Oromiyaan kaartaarratti mul’achuun; Afaan Oromoo awwaalamuudhaaf fiixee boolloorra kan gaye sun dandamatee; qubee ittiin barreeffamu argatee; sadarkaa kanarra gawuun,… bu’aalee akka laayyootti ilaalamanii miti. Bara 1974 wajjin walbira qabnee yoo ilaalle, bara 1991 tarkaanfii guddaa gara fuulduraatti deemne jechuu ni dandeenya. Dammaqinsi uummata keenyaa guddachuun; dhalootni haaraan (dhalootni qubee) eenyummaa ofii hubatanii; mirga uummata Oromootiif falmachuun,… kun hunduu tarkaanfii biroo ti.
Har’as taanan, bara 1991 booda haalli Addunyaas jijjiiramaa dhufee; mooraan QBO laafee; qabsoon kun qabbanaayee; bakkee gayetti waan dhaabbate haa fakkaatu malee, tarkaanfii lama duubatti deeme jechuun hin danda’amu. Dhimmi siyaasaa keenyaa tarkaanfii lama duubatti deeme yoo jenne, sochii uummata keenyaa tuffachuu ta’a. Hamilee uummata keenyaa laaffisuu fi kan diinaa jabeessuu ta’a. Kanaafan yaada Obboo Bulchaa kanaan morma. Haalli har’a qabsoon keenya keessa jiru baay’ee rakkisaa fi walxaxaa akka ta’e; humni keenya gara gara faca’ee, mooraan keenya akka laafe waanuma mul’atuu dha. Bar-kurnee lamaan dabran kana keessatti bu’aa tokko malee turuun keenya baay’ee gaddisiisaa dha. Haa ta’u malee, tarkaanfii lama duubatti deebine jechuu hin dandeenyu. Yoo ta’ellee, bakkee geenye sanatti dhaabbannee hafne yoo jedhame kun dhara hin ta’u.
Kan biraa kanan barreeffama Oboo Bulchaa keessatti hubadhe, Obboo Bulchaan weerara Minilik akkamitti akka ilaalani fi ibsanii dha. Barreeffama isaanii keessatti, “????? ???? ????? ?????? ???? ?? ???? ?? ??? – Oromoo fi biyya isaa injifachuudhaan gabbarsiisuu (bituu) kan danda’e Minilik qofaa dha” jedhu. Bakkee biraatti ammoo, “?? ??? ???? ????? ??? ?? “?????” ???? ?? ???? – namootni tokko tokko “colonize” jedhu, ani garuu akkas hin jedhu” waan jedhan fakkaatu. Asirratti mee Obboo Bulchaan gaafii tokko gaafadha. Erga uummatni tokko diinaan injifatamee; biyyi isaa qabamee; uummatnis gabrummaa jalatti kufee; kun akkamitti “colonized” hin jedhamne? Akka yaada Obboo Bulchaatti, weerartuun Habashaa, kan harka fi harma uummata keenyaa murtee; aadaa fi amantii isaanii uummat keenyarratti feetee; eenyummaa keenya balleessuuf nutti dhufte; nu gabroomsuuf malee waan biraa akka hin taane otuu seenaan agarsiisuu; “colonize” hin jedhu jechuun isaanii hayyuu Oromoo tokkorraa ni eegamaa?
Weerara Minilik wajjin wal qabsiisanii yoo ibsan, Obboo Bulchaan, “?? ????? ???? ???? ???????? … – Ani akka lammiilee kiyyaa Gobana Daaccee hin balaalefadhu” jedhu. Ittifufuudhaan, “?? ??? ????? ?? ????? ????? ???? ???? ??? ???? ???? ???? ??? ????? ???? ??? ?? ???? ???? ????? ???? ???? ??? ???? ???? ????? ???????? Goobanaan Minilik wajjin waliigaltee kan godhe, Oromoodhaaf tarkaanfiin tokko gara fuulduraatti waan deemu ittifakkaatee ti. Sana booda Minilik uummata Oromoo gabrummaa jalatti kuffisuun isaa, uummatni kun tarkaanfii lama gara duubaatti akka deemu godhe” jedhu. Kun waan gurguddoo lama nutti agarsiisa. Inni tokko isaan amananii Habashaa wajjin waliigaltee godhuun xumurri isaa gaarii akka hin taane yoo ta’u; inni biraa ammoo, Habashootni nu gowwoomsanii nutti fayyadamuuf yoo ta’a malee, dhugaadhaan nu waliin hojjechuu akka hin barbaadne dha. Akka ilaalcha kiyyaatittti, dhugaa kanatu dhimma siyaasaa Oromoo tarkaanfii lama duubatti oofa.
Waan dabrerraa barachuu dadhabuutu akka tarkaanfii lama duubatti deeman nama taasisa. Waan OPDOn godhe fi OPDO haaraanis godhuuf deemu, kan Goobana Daaccee godherraa adda ta’uu hin danda’u. Yeroon adda adda haa ta’u malee, haalli walfakkaataa dha jechuu dha. Mee asirratti Obboo Bulchaadhaaf gaafii biraan dhiyeessa. Duraan dursee, jaarmayaan isaanii OFDM fi OPC walittibaqanii, OFC uumanii humna Oromoo tokko ta’uun isaanii baay’ee nama gammachiisa. Tokkummaan ilmaan Oromoo murteessaa waan ta’uufi. Karaa biraatiin garuu, humni haaraan uumame kun (OFCn) ammallee warra MEDREK jedhamurratti rarra’ee waan jiru natti fakkaata. Kanaaf, Obboo Bulchaa: Humna mooraa ofii (humna Oromoo) otuu hin cimsin; Habashoota wajjin hojjetanii galii hawwamu gahuun, tarkaanfii tokko gara fuulduratti nu oofa moo tarkaanfii lama gara duubaatti nu deebisa laata?
Dhumarratti, waan Obboo Bulchaan xumura barreeffama isaaniirratti ibsan tokko kaaseen; anis barruu kiyya xumura. “????? ???? ??? ??? ???? ???????? “??? ???? ?? ??? ?? ??????” ???? ?????? ???? ????? ????? “?? ??? ???? ????? ?? ????? ???? ???? … ?? ???? ?????? ?? ????? ?????? Hiriyootni kiyya tokko tokko, maaliif yeroo hunda waayee Oromoo qofaa barreessita? jedhanii na gaafatu. Deebiin kiyya quubsaa ta’uu baatus, yeroo hundaa walfakkaataa dha. Ani gaariitti kanan beeku waayee Oromoo waan ta’eefi” … “Ani waayee Oromoo barreessuuf sababa biraa hin qabu” jedhu. Hayyuu Oromoo tokko dhiisii, waayee Oromoo alagaa fi diinnuu gaariitti beeku. Kanaaf, deebiin Obboo Bulchaa kun anaaf haphii dha. Sababa biraa hin qabu kan jedhan, ilma Oromoo ta’uun sababa hin ta’uu? Ani ilma Oromomoo waanan ta’eef; dhimmi saba kiyyaas waan na quuquuf,… jechuu maaltu nama sodaachisa? Akkana jechuun tarkaanfii lama duubatti deebi’uu ta’inaa laata?
Galatoomaa!
* Abdii Boruu: aboruu@gmail.com
COMMENTS
RULES FOR COMMENTING:
Gadaa.com values your inputs, and to maintain a positive environment of discussion, the following rules will be enforced for comments. When you click SUBMIT COMMENT below, you are agreeing to abide by the following rules.
1. Apply common-sense respect and courtesy. Feel free to express your thoughts within the limits of civility.
2. Personal attacks, offensive language and unsubstantiated allegations are not allowed.
3. By submitting your comments, you take all the responsibility, legal or otherwise, for your comments.
4. Comments are naturally short. Long comments may be removed; for long comments, feel free to submit them as articles to be posted on their own.
5. Gadaa.com reserves the right to remove comments that do not follow the rules stated here.
6. Frequent offenders of the above rules will lose future posting privileges.
How to Use the New Comment Section
1. One can sign in using social networking services (if using this, click on "Sign In With your preferred social networking service")
2. One can also comment as "Guest" (no log-in required; for this, click on "Pick A Name" AND check the "I'd rather post as guest" button.)
(ONLY NAME and EMAIL are required; no password needed if commenting as Guest.)
3. To SUBMIT comments for moderation, click on the "Arrow" sign.
Disclaimer: Opinions expressed in comments do not reflected the views of Gadaa.com unless explicitly stated otherwise by Gadaa.com; Gadaa.com IS NOT accountable for any thought and content of comments.
5 Comments
-
Migiroo said,
Galatoomii Abdii,
Yaadaa bareedaa keessaa fuutee. Obbo Bulchaan kabaja guddaa osoo qabanii dubbii walitti laaqan. Galgalli beekaa keenyaa habashaa garaa gahuuf kan ka’an fakkaatu. Dr. Nagaasoon fakkeenya tokko. Kunis itti makamuuf. ‘Nama garaan gahaatti , garaan lafa nama gaha” jedha Oromoon.
-
Dhuga Baas said,
WELL DONE OBBO ABDII BORUU!!!!!!
Yaanni kee baay’e bareeda. Sun dogoggora hayyuu kenyati fakkaata, isaanis dogongora isaani ni sirreeffatan jenne abdanna!!!
garuu akka natti fakkaatutti hayyooni Oromoo kan empire Ethiopia (keessumattuu magaalaa FINFINNEE) keessa jiran Habashootan marfamaniit akkana tattahu fakkaatan.
-
Hawwii Dhugaa said,
Galatoomi Abdii.
Kan namni baayyee qaana’ee cal jedhe deebii itti laatte. Keessumaa nammoota waa’een bu’aa ba’ii qabsoo galuufii didee utuma waa’een gabrummaa isaan quqquuquu laafanii harca’uu barbaadaniif deebii guddaa itti laatte. Obbo Bulchaan akkuma kabajamanitti nuuf haa turani. Garuu yeroo itti qabsoon biliisummaa Oromoo tumsa cimaa isa yeroo kammiiyyuu caalaa gaafachaa jiru akkasii keessatti waani hamiilee Oromoo xuquu fi laaffisu irraa of qusachuun gaarii dha.
Oromiyaan ammoo inuma biliisomtti. Kun waan anii fi ati, ykn Obbo bulchaan hin dandaa’amu jechuu dandeenyu miti. Uumatni oromoo nan biliisoma jedheeraa inuma biliisoma. Nuti wanti nurraa eegamuu gama gama keenyaan utuu hin laafin guyyaa guyyaatti shoora raawwachuu qabnu akka hin daganne.
NICE OF OF YOU,
WELL DONE
KEEP IT UP!
-
Abbaa Jikssaa said,
Yaa Obbo Abddi Booru,
Akkuma yero hundaa dubbi marabbaa guddaa qabu dhihesiite! Ulfaadhun siin jedha.
Obbo Bulchaan akkuma itti mullatetti waan dubbatan fakkaatu. Keessammo lafa isaan jirani hin irraanfattin. Mangaagaa diinaa keessa ta’aani haasa’u yaalu. Nugadisiisu si’a tokko tokko. Amma obbolaa keenya warra galani akkuma Maanguddoo keenya kana giddu diinaa lixani yookin dhimma hin baasani, yookin rimma hin nyaatani, ba’aadhuma ummatichatti ta’ufi fiigaa jirani halkkanifi guyya wantti nuwi gorsinuufi rakkinaaf salphina akkasi hansaarrachufi maalttu isin fiigssa, dura ofii keessani tokko taatani humnna cimsachuuni yoo dhaxxanille ulfinaafi kabaja, yoo didamesi humnna ittiin waa gochun dandda’amu taatudha. Kan kanaa achi qexee qexeetti hirkkatte walfudhatte jiguu male gatii maali baafttdha, gaafin keenya. Rakkinni namoota keenya, waan darbberra barachu dhabuu keenya! Seenaa dur darbbeyu miti. Ofumaafi seenaa hojetani dhufani irraanfatani, kuno amma isa wagga 21 harra hin godhin dhufnne, dhanne hojenna, jedhani tattaffifi walgahii dadafiin biyya lafaa hundda irratti finiinssaa jiru Obbo Lencofaanifi Dr. Diimaafaan! Isuma hojetani karaa Boole bahani dhufani sana irraanfatani! Yammu deemani waan qaani sana hojechutti ka’ani garu akkuma kan Obbo Bulchaa kana, addana teenye qaaniin waa isaan hojetani nanna nu suukessutti ka’a, waan isaan maqaa keenyaafi kan Ummata keenyaani hojetanifi.
Mee barressi kee kuni yoo waa isaan yaadachise hin beennu, male isaanisi kana caalaa waan hojetani wantti raajiin ta’u jiraachu hin qabu! Kan kanaa achi, ” hankko waayen waayedhuma harmmen ammasi mucaa garaatti baatti,” jette mucaan ijoollee haati wagga wagaan deessu guddisun nufisiise haadha ishee ammas ulfooftte garaa ilaaltte baruuni!
-
bareentuu booranaa said,
Barreeffama kee galatoomi, garuu ,Dhimmi siyaasaa Oromoo bara baraan tarkaanfii tokko gara fuulduraatti, tarkaanfii lama gara duubaatti deemaa tur jmu akka nuti itti fudhanne tahuu dhiisuu mala; an gama kootii bu’aa qabsoon bilisumaa oromoo fidee walllaalanii osoo hin taanee; walumaagala kan isaan jechuu yaalaan altokkoo yeroo dhaabbileen siyaasaa waltahanii socho’uuf walii galu; faallaa isaammoo yeroo isaan waldhabantu argama – dimshaashumatti haallii qabsoo bilisummaa oromoo takka olka’a takkammoo gadi bu’a jechuu barbaadanii natti fakkaata- dogoggorii akkanaamoo eenyumaanuu ni mudata; isa dubbatuuf hommaa tahee hin argamu garuu inni taahe qeequ waan baayyee jechuu dandaha!!!
kan isaanii akka kanatti sirrreesineefii, boodaaf bareeffaama caalaayyuu afaaniin yommuu dubbatan ofeegganaan dubbachuun baayyee gaariidha- maaliif yoo jedhamee waaheen qabsoo nama baayyee aarsuu ykn mufachiisuun gara boodaatti nama buta-Kanaafiidha “think before you speak” kan jedhameef


text:
Jaarraan maalif qabsoo hidhannootti ciche?
Waxabajjii 11, 2013
- Haasawa walgahii Yaadannoo Jaarraa Abbaa Gadaa tan Altanta, USA irraatti dhihaate
Jawaar Muhammad
Bu’ureessitota qabsoo Oromoo kanneen tarree duraarratti maqaan isaanii dhawamu keessaa, tokko, Jaarraa Abbaa Gadaati. Wanni Jaarraan qabsoo tanaaf addatti gumaache maali? jennee yoo of gaafanne adeemsa dheeraa Waraana Bilisummaa Oromoo (WBO) jaaruuf godhame keessatti carraaqqii godhamteefi milkii argamteef shoora sadarkaa duraa tapahcuu isaati hubanna. Roorroo Oromoorra gahuuf joollumamaadhaan laalachuu isaatiin ganamaan qabsoof bobbahe; bara 1966 Asabootirraa Minishir bitatatee qabsaa’ota barbaadee dirree falmii Baaleetitti makamee lolee lolchiise. Qabsoodhaaf meshaafi leenjii lolaa garayyuun ammayyee taate qabaachuun akka barbaachisu waan hubateef gargaarsa barbaacha gama Somaaliyaa, boodas Bahar Diimaa ceehee Adan, Baagdaadifi Damaasqoo dhaqe. Achirraahis akeeka tokkooni qasaawoota leenji’amaniifi meeshaalee lolaa ammayyee tahan waliin deebi’uuf karaa bu’e. Akeekni sunis Qeeyroo Ganamaatiin Qabsoo Hidhannoo Eegaluudha. Wanni argame ammoo, milkii osoo hin tahin harka mootummaa Soomalee bu’anii hidhamuu tahe. Mudannoon hamtuun waggaa shaniitiis murannoo diina Oromoo qabsoo hidhannootin cabsuuf qabu isa keessatti hin laaffifne. Bara 1976-tti yeroo haalli Warraaysaa biyyattii jijjiiree hamilee qabsoo hidhannootiif jirtu laamshesse sanitti, sirni jiru hiddaan buqqa’u malee Oromoof furmaanni hin jiru jechuudhaan, qawwee lameen Elemoo Qilxuufaarraa gaafa lola Xirroo hafte bakka itti awwaalamanirraa baafatee daggalatti galee WBO humnaafi caasaadhaan ijaarutti seene. Jaarraan gaafa yeroo duraatiif Asabootitti Minishir bitaterraa eegalee hamma guyyaa du’aan addunyaarraa galetti goota dawaan cunqursaa qawweedha jedhee amanu ture; saba isaatinis hidhadhaa “ qarshiin jahaannam haa dhayxuu qawwee bitadhaa daggala seenaa” jedhee dawwaaqaati jiraate.
Akeekni barruu tanaa seenaa Jaarraa Abbaa Gadaa (Abdukariim Ibraahim Haamid) barreessuu miti. Gumaacha inni qabsoo Oromootif godhes guututti keessa deemuu hin hedu. Barruun tuni waa tokko qofarratti fuulleeffatti: Jaarraa Abbaa Gadaatiifi Qabsoo Hidhannoo bifa waliigalaatin mil’achuudhaan sababoota gootichi kuni maloota qabsoo keessaa kan hidhannootitti akka gamuufi ittiis cichu isa godhan maal akka tahan xiinxaluudha.
Kanatti aansinee sababoonni Jaarraa Abbaagadaa qabsoo hidhannoo akka fardeeyfatu goadhan maal fa’a akka ta’an xiinxaluuf yaalla. Sababoonni wahitti nama kaasan hedduudha. Kan wahitti akka cichan nama godhanis akkasuma. Akka hubannaa kiyyaatti waa afuriitu ilaalcha Jaarraan qabsoo hidhannootiif qabu qare. Afranis:
- Seenaa abbootii saa (seenaa warraa): seenaa qaccee irraa dhalateetifi kan Oromoo naannawa sanii tan inni joolummaarraa dhagayaa guddate
- Argaa-dhageettii gocha gootummaa ilmaan Oromoo kanneen diinni ‘shiftaa’ jedhuun kanneen akka Habiibifi Haamidoo faan nafxanyaarraan gayaa turanii
- Roorroo Oromorra geessu heeraafi sirna jiru keessaan furuuf yaalii godheerra waan hubate.
- Hirmaannaa sossoha Baalee keessatti godhe.
Sababoota afran kana armaan gaditti takka takkaan gabaabsinee haa laallu.
–For Full Speech Click Gulele Post


text:
Yeroo dheeraaf Waltajjii Marii Oromoo, jechuun kan of waamaa ture - gurmuun hoogganootaa fi miseensota ABO duraanii dhaabba haaraa Adda Dimookitaatawa Oromoo jedhamu hundeessuu isaa turban dabre beeksisee jira. Bilisummaa, murtii-haqaa fi Dimookitaasummaa uummata Oromoo fi saboota Itiyoophiyaa ka biroof mirkaneessuuf ka qabsaa’u ta’uu beeksise, dhaabbatni haaraan kun.
Mirga nam-tokkee fi mirga waloo mirkaneessuun dhimma ijoo itti fuuleffate ta’uu illee ibsi dhaabichi baase addeessee jira.
Dura-taa’aan dhaabichaa – Obbo Leencoo Lataa ejjennoo dhaabichaa ennaa ibsan “Itiyoophiyaan eega dhalattee jalqabee haga ammaatti Impaayera. Impaayerummaa ishee kana jijjiirree bakka sanaa biyya saboota hundaahuu wal-qixxee tajaajiltu, eenyummaa saboota hundaahuu wal-qixa mul’istutti akka jijjiiramtu gochuu dha – ejjennoon keenya. Kunis yoo biyyattiin federeeshinii sab-danuu dhugaatti jijjiiramte dhugooma, jennee amanna,” jedhan.
Mirga Hiree-murteeffannaa Uummata Oromoo, kan ABOn akka sagantaatti lafa kaayyatee jiru irratti maal akka dhaaba isaanii adda godhu ennaa ibsanis, “Hoogganoonni ABO yeroo ammaa hiikkaa Hiree-murteeffannaa gara Rippublikii Dimookitaatawa Oromiyaa hundeessuutti galchan. Nuti kan jennu immoo kun qajeela dha, garuu kan Oromoof wayyu hiikaa hiree-murteeffannaa ka biraa yoo goone. Sunis sabootaa fi namoota bulchiifamoo turan gara sabootaa fi namootaa amba yokaan “CITIZENS” ta’aniitti jijjiiruu dha. Hundeen hiree-murteeffannaa isa kana – ka jedhu,” – jedhan – Obbo Leencoon.
Kanaa fi dhimmoota ka biroo irratti gaaffii fi deebii Obbo Leencoo Lataaa waliin geggeessame ka sagaleen as irra jiru dhaggeeffadhaa


text:
Kooriyaan kaabaafi kibbaa maatiiwwan walitti fiduuf waliigalan
Finfinnee Amajjii 28 2006 (FBC) Kooriyaan kaabaafi kibbaa maatiiwwan kanaan dura waggoota hedduudhaaf wal dhabanii turan walitti fiduuf waliigalan.
Waliigalteen kun har’a kan taasifame qondaaltoota waldaa fannoo diimaa biyyaalee lamaaniitiin akka ta’e beekameera.
Sirni maatii biyyaalee lamaanii wal dhabnii turan walitti fiduu kun ALA Guraandhala 20 hanga 25tti kan raawwatamu akka ta’e himameera.
Bara 2010 asitti maatiiwwan biyyaalee lamaanii walitti fiduuf mareen taasifame sa’aatii afur kan fixe akka ta’e beekameera.
Kooriyaan kaabaafi kibbaa sababa waraana bara 1950-1953tti adeemsisaniin lammiiwwan biyyaalee lamaanii miliyoonaan lakkaa’aman wal dhabanii turan.Zyinwaatu gabaase.


text:
Biiftuu Bilisaa is a quarterly magazine published in Germany by the Union of Oromo students in Germany (UOSG / TBOJ) and distributed throughout the world in general and Oromia in particular. The magazine in our view section invite prominent activist, political leaders, academician and human right activist to give illustration and interview on the current issues regarding horn Africa in general and Oromia in particular. In this edition we have invited Baqqalaa Tafarraa a member of Oromo human right and relief organization (OMRHO) to enlighten us about the current human right situation in the Ethiopian empire and also asked him to enlighten us about UOSG/TBOJ and his involvement as he is the earlier member of TBOJ. We wish you a good read!
Gaaffi fi deebii Obbo Baqqalaa Tafarraa miseensa Ijaarsa Mirga Namoomaa fi Gargaarsa Oromoo/OMRHO/ waliin goone
Biiftuu Bilisaa: Obbo Baqqala duraan dursee akka isin of beksiftanin isin afeera.
Obbo Baqqalaa: Galatoomaa. Ani Baqqala Tafarraa Ayyaanaa jedhama. Umriin kiyya Bara 50 ergi qaxxaamure bubbulee jira. Fiigicha jiruuf jireenyaa cinaatti Godaanaa fi Liiban (Ijoollee kiyya) waliin Seera Oromootiin bultuu fi hinbulluu irratti wal falmaa bara lakkaawwachaa jirra.
Biiftuu Bilisaa: OMHRO eenyu?
Obbo Baqqalaa: Gaaffii keessan kana yeroon deebisu akka miseensa OMHRO tokkootti wan ta´eef jechonni “ nu”, “ raawwannee jirra” fi kkf argitu. Kana jechuun OMHRO jechuu akka ta´eetti haa hubatamu. OMHROn Jaarmolee Oromoo Mirga Dhala Namaa Waliigalaaf, keessumaa ammo rakkoolee bifa hedduu ummata Oromoo irra gahaa jiruuf, sagalee ta´uu dhaan biyya Alaa kanatti socho´an keessaa tokko dha. Kan inni bu´uureffame bara 2005 yoo ta´u kan inni seeraan galmaaye ammo bara 2006 dha.
Biiftuu Bilisaa: OMHROn Maal hojjeta?
Obbo Baqqalaa: Akkuma Seera OMHRO tti hojiin keenya irracaalaa hujii iyyaannoo ti. Iyyannoon keenya cuunfaatti:
Kaayyoo keenya keessaa tokko gargaarsa(hirpha) kennuu dha. Namoonni keenya biyyaa bahan hedduun reebichaa gosa adda addaatiin qaamaa hir´atanii biyyaa bahu. Ergi biyyaa bahanii booda gargaarsa waan hinqabneef tajaajila fayya hinargatani. OMHROn ammoo humni dinagdee isaa dadhabaa waan ta´eef akka hawwuutti obbolaa keenya bira dhaabbachuu hanqata. Akkasumallee ta´ee obbolaa keenya hanga tokkoof biyyoota jiran keessatti akka hakiimamaniif gargaarsa maallqa godhee jira.
Biiftuu Bilisaa: Ga'een keessan (kan Obbo Baqqalaa) dhaaba kana keessatti maalidha?
Obbo Baqqalaa: Ani Miseensota bu´uuressan keessaa tokko dha. Miseensummaa kiyya Waggaatti buusuu caalaa akka koreetti qooda ani hanga ammaatti qabu hinjiru.
Biiftuu Bilisaa: Walitti dhufeenyi isin dhaabota mirga dhalanamaaf hojjetan kan akka Amnesty internationalf kan kana fakkatan walin qabdan maal fakkata?
Obbo Baqqalaa: Jaarmolee Mirga Dhala Namaa irratti hojjetan kan akka Human Rights League, Oromia Support Group (OSG), AI, Human Rights Watch fi kkf waliin odeeffannoo waliif dabarsuu quunnamtiin jira. Kana cinaatti ammo kan dhimma refugee waliin walitti hidhata kallattii qabu UNHCR dha. Isaan kana waliin quunnamtii dhaamsaa qofa utuu hintaane qaamaan biratti argamudhaan rakkoo lammiin keenya biyya adda addaa keessatti dhamdhamu ibsinee jirra.Fuul duras akkasuma itti fufa.UNHCR gaaffilee hundaa yoo ta’uu baate kan qabatamaa ta’e irratti gargaarsa godhaniiru. Fakkeenyaaf nama Somalii Land keessaa utuu akka baqataatti Mandate Status qabuu qabamee biyyatti darbatamee hidhame hidhaa dhaa akka ba’uuf maatii isaa waliin akka Canadaa qubatuu falammii guddaa godhanii jiru.
Biiftuu Bilisaa: Oromon heddun kan akka Beqele Garba, Olbana Lellisaf kan kana fakkatan badi tokko malee sababa ilaalcha siyaasaa saanitin qofa mana hidhaati guuramanii akka malee rakkachaa jiraachunsaani nibeekama.Namoota mana hidhaati rakkachaa jiran kana gargaarudhaaf sochi akkami gachaa jirtu?
Obbo Baqqalaa: Gaaffiin kun gaaffii ijoo dha. Gaaffii akka uummataatti balbala hunda keenyaa rukutuu qabdu dha. Akka OMHROtti gabaabsinee yoo kenye waan hidhamtoota keenya ilaalchisee hanga ammaatti hojjenne seera malee hidhamuu isaanii ibsinee bakka adda addaatti iyyachuu qofa. Garuu gargaarsi isaaniif godhamuu qabu kana qofaa hinturre. Murteessaan humna dha. Humna ammo gamtaa fi tumsatu uuma. Yoo lammiin keenya biyya alaa jiru kuni human nuuf hintaane OMRHOn humna hinqabu. Lammiin keenya rakkoo adda addaa keessaa bahee biyya adda addaa keessa jiru yoo obbolaa isaa rakkoo keessa jiraniif hinbirmanne eenyutu birmachuu qaba? Biyyoota akka Itiyoophiyaa keessatti isa hidhame qofa utu hintaane maatii fi firri gaaddisa nama kanaa jalatti jiraataa turan hundi balaaguddaaf saaxilamu. Maatiitu diigama. Garuu kuni meeqa keenyaaf ifaa dha?
Biiftuu Bilisaa: Qotebulaan oromo heddun qee isarra, kosisarra dhiibamee yokaan dirqamee laftisaa abbaa qabenyaa biyya alarra dhufanitti gurguramaa jira. Gochaa sukannessa kana irratti sochiin isin gootan maal fakkata?
Obbo Baqqalaa: Qee fi kosii ufii irraa buqqisamuun ittifufinsa mirga ufii sarbamuuti. Kanaa ol ajjeechaa yoo ta´e malee hamaan hinjiru. Akka Jaarmayaa Mirga Namoomaatti rakkoo dinagdee, hawaasummaa fi siyaasaa buqqifamuun kuni fidu ilaalchifnee yaaddoo keenya mootummoota addaaddaatti iyaachuu dha. Kana ammo bifa iyyannoo fi workshop tiin bakka haalli kennetti ibsinee jirra.
Biiftuu Bilisaa: Yeroo qotee bulaan lafasarra dhiibame ka'u garam adeema yokan maaltu godhamaaf ?
Obbo Baqqalaa: hanga hubii keenyaatti inni isa buqqisu akka inni buqqa´u gara itti adeemu hinqabaanneef buqqisa. Akka warra biyya alaatti himamutti bakki tajaajila fayyaa, bishaanii fi manni qophaayee jirutti godaanu jedhamee himama. Hanga odeeffannoo keenyaatti garuu yookiin hanga guyyaa hanganaatti bakka deemtu deemi jedhama yoo hanga guyyaa jedhameetti hinadeemne tarkaanfii sanatti hidhatee dhufu eeggachuu dha. Mirgi ufii ammo bakkaa ni deemta jedhamu qabaachuu utuu hintane qee ufii irraa jiraachuu danda´uu dha.
Biiftuu Bilisaa: Haala amma jiru kanaan oromon dhiibbaa gurgurtaan lafaa irran ga'a jiru kana dura dhaabatte mirgasa sarbame kana deeffachu nidanda'a? Maal gochuu qaba jettu?
Obbo Baqqalaa: Gaaffiin kuni gaaffii warra Siyaasa gaggeessaniif dhihaachuu qabudha. Akka ijaarsa Mirga Namoomaatti waan nuti hojjennu hujii waraqaatiin iyyachuuti. Iyyaata waraqaatiin ammo uummata bilisa bahe jedhan hin dhageenye. Akka dhala namaatti ammo Namni garboomee hinhafu amantiin jedhu imaammata kaayyoo falammii Mirga Namoomaa walii- galaati waan ta´eef amantii kana qabna.
Gaaffii “ maal gochuu qaba jettu? ” jedhu kana deebisuun ulfaataa dha. Utuu waan gochuu danda´u qabaate uummanni kuni qee isaa irraa hinbuqqa´u ture. Inni isa buqqisus akka inni buqqa´u kun waagochuu hindandeenye beeknaan isa buqqisaa jira. Warra Mirga Namoomaa hojjetaniif siyaasni ulfaataa dha. Tarii warri siyaasa harkaa qabu deebii hindhabu!
Biiftuu Bilisaa: Motummaan wayyanee mirga dhala nama akka malee dhiita biyyota dhihaarra gargarsa gara dolara biliona sadi argataa jira. Kana jechuunimo akka afrikati gargaarsa isa guddaa argata jira jechudha kun maliifi dha jetu?
Obbo Baqqalaa: Deebiin gaaffii kanaa kana dha jechun nu rakkisa. Garuu utuu faayidaa hinqabaanne, keessumaa ammoo yeroo ammaa, biyyi callisee maallaqa namatti dhangalaasu jira nutti hinfakkaatu.
Biiftuu Bilisaa: Mirga ummata Oromo sarbamaa jiru kana ilaalchisee dhaabota siyasarra maaltu eegama jettu?
Obbo Baqqalaa: Waan isaan hundaa irraa eegamu illee guddaa/hedduu ture. Rakkooleen bifa hedduun uummata keenyarra gahaa jira jennee kanaan olitti ilaalle dhimma Siyaasaatti hidhata.Kan diinni uummata keenya hiraarsus maqaa jaarmolee Oromootiin ta´uun dagatamuu hinqabu. Akka ilaalcha OMHROtti sadarkaa duraatti isaanumtuu, Jaarmoleen Siyaasa Oromoo gola hundaa keessa jiran, akka Aadaa Oromootti afaan gaariitiin walitti dubbachuu dha. Yoo mirga dhala namaa akka mirgaatti waliif beekan gaarii dha. Akka ilaalcha keenyaatti Amantaan Siyaasaas qaama mirga dhuunfaa irraa gara fedhii gamtaatti guddachuu isaa mul´isa. Inni yaadaan walfakkaatu walfaana adeema. Xiiqiin walqabachuun hundaafuu bu`aa hinqabu. Humnaa fi qabeenya ufii duula waliirratti balleessuun bu´ aa hinqabu. Hujii diinnuu hojjetu maaliif hojjennaaf ?? Egaa akka hawwii ummata keenyaatti waan irraa eegamu tokko ta´uutu dha. Yoo kun amoo dadhabame waan uummata keenya kana caalaa saalfachiisu irraa uf qusachuun hunda isaaniirraa eegama jenna.
TBOJ (TBOA): Bu´uureffamuu, Kaayyoo fi Adeemsa Isaanii Akkasumas hariro ABO Waliin Qabu Ilaalchisee Gaaffif Deebin Obbo Baqqalaa Wliin Goone Akka Armaan Gadiitti Itti Fufnee Isiniif Dhiheessineerra.
Biiftuu Bilisaa:TBOJ/TBOAn yoom ijaarame yokan hundeeffame? Maalif ijaarame? eenyufatu hundesse?
Obbo Baqqalaa: Seenaa TBOJ fi TBOA ilaalchisee waan xaliilaan tartiiba bu´uureffamuu isaanii fi eenyufaa akka bu´uuressan irraa hubatamuu danda´u galmee hinargine.Galmeen hinturre jechuu miti.Galmee kanatu bakka waalta ta´e hinqabu. Mana namoota hedduutti faffaca´ee waan jiru fakkaata.Hanga har´aatis kuni furmaata argate natti hinfakkaatu.Kan TBOJ illee kanarraa adda miti. Gabaabumatti hir´ina waaltawuu (institutionalized) ta´uu dadhabuuti.Waajjirri TBOJ ykn TBOA bakka kana dha/ture jechuun hindanda´amu.
Cayaan seenaa QO keessatti bakka guddaa qabu kun bakka seenaa mataa isaa guutuutti irraa barbaadanii argantu hinjiru.Kanaaf namoonni hedduun seenaa Barattoota Oromoo kana akka adda addaatti himu.Namoonni yeroo sana qooda gudda qabanis kan maqaan isaanii hindhagahamne hedduudha.
Faakkeenyaaf Barreessaan TBOJ jalqabaa Ebla 20, 2006 biyya Jarmanii magaala Köln tti awwaalame. Kabbada Ambataa Sanyii jedhama. Namoonni maqaa Kabbadaa Habtee jedhuun isa beeku. Habteen abbaa Buddeenaa isaati.Waan inni mana Barumsaa isa galcheef maqa isaatiin waamamaa hafe. Abaabileen Kabbadaa bara Sahila Sillaasee, Akaakayyuun isaa ammoo bara Minilik akka Abbaa Duulaa naannoo har´a Shanoo jedhamutti utuu biyya isaaniif falmanii yeroo kufan Abbaa isaa Ambataa dhaan ammoo Haile Sillaaseetu lola Xaaliyaanii booda baqarraa ergi deebi´ee booda Finfinneetti fannise. Kabbadaan daa´imatu abbaa malee haadhaafi lammii haadhaa biratti guddate. Haati isaa Habteetti heerumte. Kabbadaan University Haile Sillaaseetti Seera baratee guyyaa eebbaa uffata Aadaa uffatee sababa dhaqeef Haile Silaaseen Degree isaa dhorkatee waggaa tokko booda kenneef; garuu akka ittin hinojjenne dhorke. Kanumaan Kabbadaan karaa Misir (Egypt ) biyyaa bahee Faransaayi dhufe. Faransaayitti Seeraan Degree isaa lammaffaa (LLM) fudhate. Itti fufuudhaan Philosophy baratee ergi xumuree booda biyya Jarman dhufe. Warra jalqaba TBOJ bu´uuressan keessaa tokkoo fi Barreessaa TBOJ isa jalqabaa akka ta´e Oromoonni yeroo sanaa waliin turan ragaa bahu.Warri isa waliin biyya Awrooppaa turan hedduun yeroo Itiyoophiyaatti galan Kabbadaan harka Habashaatti galuu hinfeene. Kanumaan lafeen isaa biyya ormaatti hafte.
Sababa ijaaramuu TBOJ fi TBOAf waan tokko ifaa dha. Sochiin akka barattoota Itiyoophiyaatti deemaa ture bakka tokko gahee toora siyaasa Empaayeritti irratti yaada luucayaa dhabuu dhaan adda bahuumsaa Barattoota bara sanaaf madda dha.Toora ykn kaampiilee siyaasaa gargar bahan kana cuunfaatti bakka sadiitti qooduun waan danda´amu natti fakkaata. Isaanis:
Waan kanaaf ragaa ta´an adeemsa sochii warraaqsa Empaayera Itiyoophiyaati. Baroota1960 keessa jalqabdoonni sochii empaayerichaa Barattoota University turani. Booda Barattoonni Kutaa lammaaffaa, sochiin Baalee fi kan Qoteebulaa bakka adda addaa akkasumas kan hojjettootaa dhufe.
Gara ijoo keenyaatti deebi´uuf barattoonni Oromoos hanga baroota 1970moota jalqabaatti irra caalaa akka qaama sochii barattootaatti Itiyophiyaatti socho´aa turani. Adeemsa keessa sochiin empaayerichaa sirnicha raasuunii fi fuulduree empaayeritti irratti yaadaan adda bahuun, gama Oromootiin ijaarsa mataa isaa qabaachuun murteessaa ta´uun hubatame jedheen amana. Egaa Bu´uureffamuu ABO(1974) yoo ilaalle kun ragaa dha.
Oromoon akka Jarmayaatti ijaaramuu jalqabuu isaa gara TBOJtti yoo bal´ifnus kanumatu mul´ata.TBOJ bara 1975 bu´uureffame.Warra bu´uuresan keessaa tokko kan ta´an Dr. Nagaasoo Gidaadaa. akkasitti kaa´u:
“…….................I arrived in Germany at the beginning of October 1974. The first Ethiopian I met in Bochum was an Oromo named Medhinu Litche. Litche had contact with Oromos living in the near bye cities..........It is through Litche that I came to know these friends. From October to December, we only met socially but informed each other about home situation. I used to get letters up-dating me on the developments a home. I shared the information with them. But towards the end of the year we decided to establish an Oromo Student’s Association. We decided to publish a journal in Qubee, with Oromo history and culture. Litche and the other friends informed their friends in Berlin and other cities of Germany. Those living in Berlin responded quickly. They organized themselves and sent a delegation to a meeting which took place in Bochum (in Litche’s residence) in January 1975. It was resolved that we establish the Union of Oromo Students Association in Germany (TBOG). Dr. Nagaasoon barruu kanaan olitti tuqame itti fufuu dhaan akkas jedhu:
" The first TBOG meeting also resolved that a message be sent to the annual meeting of the Union of Ethiopian Students in Germany to take place in April 1975 (Kassel?). In our message we said that the Oromo union is ready to work with any Ethiopian organization which recognized the independence of TBOG and was ready to help solve the Oromo National Question. Unfortunately the person we delegated to the UESG meeting did not appear at the meeting. Had he taken our message to the UESG meeting, I am sure some positive development could have happened.TBOG planned to hold a meeting in Berlin in August 1975 at the time when the annual meeting of Union of Ethiopian Students in Europe took place. Our aim was to announce the birth of TBOJ, our plan to establish TBOA and call on Oromo students to join us. The supporters of EPRP condemned us as narrow nationalists. The supporters of AESM (All Ethiopian Socialist Movement) met with us and asked us to join the Oromo Study Group organized under UESE Union of Ethiopian Students in Europe. We disagreed. TBOA was founded. The members of the Oromo Study Group founded the Tokkummaa Ijaarsa Barattoota Oromo Biyya Awroopaa (TIBOBA) in 1976. TIBOBA and TBOA met in Berlin and discussed on how to unite the two organizations. TBOA demanded that TIBOBA disband itself and that its members become members of TBOA individually. TIBOBA demanded that the two unions merge under a name to be negotiated upon and that a leadership be elected from members of the two organizations. No agreement could be reached and the two organizations remained apart................................" ) [ emphasis mine].
Egaa kana irraa waan hubatamu TBOJ Amajji 1975 kan dhaabate ta`uu isaa fi TBOAn ammoo Hagayya 1975 bu`uureffamuu dha. TBOJ tti aanee Dameeleen biyyoota kam keessatti akka dhaabatanii fi tartiiba isaanii warra jalqabarraa beeku qofaatu beeka.
Biiftuu Bilisaa: Walitti dhufeenyi yokan hariiroon TBOA/TBOJ fi ABO giddujiru maalture? Har'awo maal fakkata?
Obbo Baqqalaa: Hidhata TBOA fi ABO ilaalchisee Dr. Nagaasoon akkas jedhu: " Obbo Dima Noggo attended the 1977 TBOA Congress which took place in Berlin. He introduced the OLF to TBOA. TBOA then decided to be a mass organization of the OLF."
Waan xaliila ta´ee argamu kan TBOJ fi TBOA dhaabe ABO miti. Akka kanaan olitti Dr.Nagaasoon ibsanitti ergi TBOAn bu´uureffame booda bara 1977 keessa ABOn isaan quunnamuu dha. Kanaaf TBOA tu Cayaa ABO ta´uuf murteeffate malee ABOtu akka cayaatti TBOA ijaare miti. Akka “ Heera Tokkummaa Barattoota Oromoo Awurooppaa (TBOA) Kora 11ffaa irratti Hagayya 8 bara1985 London keessatti murtaawee fudhatamee fi Kora 18ffaa Hagayya 3,1992 Berlinitti wayyeeffametti„ hidhata TBOA fi ABO:
“ 2.2. Tokkummaa Barattoota Oromoo Awurooppaa(TBOA)Cayaa ummataa Adda Bilisummaa Oromoo(ABO), qaama warraaqsa bilisummaa Oromoti.
2.3. Tokkummaan Barattoota Oromoo Awurooppaa (TBOA) qaama miseensa Adda Bilisummaa Oromoo (ABO) ti.’’ Jedha.
Cayaan bara dheeraa seera kanaan ABO waliin hariiroo qabaachaa qooda guddaa Qabsoo keessatti gumaache kuni ABO irraa komii akka qabu yeroo hedduu dhiheeffataa ture; keessumaa ammoo bara 1992 booda. ABOn quunnamtii sirnaa fi dhaabbataa akka TBOA waliin hinqabne yeroo hedduu komatame. Akkaataa adeemsa qabsoo kanaa irrattis yeroo hedduu walgahii bakka bu´aan/bakka bu´oonni ABO jiranitti yaada ifaa ibsachaa ture. Garuu adeemsa keessa qeequmsi TBOA kun akka qeeqa ijaaraatti (constructive criticism) fudhatamuurra akka waan ABO hadheessuutti fudhatame.
Ergi Caasaan Jaarmayaa ABO (miseensaa)Konyaa, Kutaa fi Godinatti bu´uureffame ammoo Qondaallii fi Dabballeen hedduun “ TBOAn dirree ABO irratti ololli oofamudha „ jechuu eegalani. Dhaabichis rakkoo kana ilaalchisee gabaasaa isa gahuuf furmaata kennuu irratti fedhii hinagarsiifne. Qondaalota akkas cayaa kana ceepha´an kana waliin hariiroon hoggana ABO mirqaanawaa ture. Adeemsa keessa ammoo tikeetuma TBOAn bitee akka Bakka Bu´aan ABO Kora TBOAf ergamu gaafatuuf deebii hariiroo irratti hundaayetu dhabame. Haalli qoondaalota tokko tokko irraa calaqqisaa turan utuu gumgummii uumaa jiruu ABOn xalayaa guyyaa 7/01/2003 lakk.09/xal-abo/2003 barreesseen akka TBOAn qabxii “ TBOAn qaama miseensa ABO ti ’’ jedhu Heera-Seera keessaa haqu/baasu murteessee erge. Kuni waan tokko mirkaneesse. Ejjennoon dabballotaa fi qondaala dhaabaa ilaalcha dhuunfaa irraa waan madde utuu hintaane ejjennoo Dhaabaa ta´uu isaati.
Akkuma “ Ijoolleen fuula warraa, Niitiin fuula Abbaa Warraa ’’ jedhamu Qondaalli ABO duraan TBOA keessa turanii fi caasaa ABO keessatti dirqama qabanis sanaan booda TBOAf mararfannoo hinagarsiifne. Xumura irratti Dura Taa´aa TBOA ta´ee kan Kora TBOA illee waamuu dide miseensaa fi qondaala ABOti. Kanumaa iyyuu kan harkatti baatamaa ture.
Cayaan jibbamee "ati qaama kiyya miti " jedhame kun maaliif waggoota dhihootii as ammoo leellifamuu akka jalqabe namaaf hingalu. Waan jibban jibbuudha. Cayaa kanaarra ejjetamee waan bakka guddaa gahame fakkaachaa ture.
Miseensi leexaan guyyaa qondaala Konyaa ta´u, Qondaalli Konyaa guyyaa Qondaala Kutaatti ol siqu,inni Kutaa ammoo MGS tti yeroo siqu isa kaleessa waliin tureef kabaja qabaachuutu sirna ture. Kan sadarkaa adda addaatti mul´achaa ture garuu haala miseensolii cayaa walitti itichu utuu hintaane faallaa isaati.Utuu qabsichuu bakka gahe ta´e, dhamdhamni galii gumaacha hundaa ta´ee hubatamuu qaba ture.Afaan siyaasaatiin“ Riqaa yeroo yaaban isa harkaan qabatanirra ejjechaa, yeroo bu´an ammoo isa irra ejjetan qabachaa dha ’’ jedhama.
Adeemsa kana hundaa yeroo ilaallu TBOJ raafama kana keessaatti hintuqamne jechuu miti. Namni akka namaatti ni dogoggora. Jaarmayaanis akkasuma.Dogoggorri hojii keessa uumama.Guddinni jaalalaa fi mararfannoos jaamaa nama taasisuu mala. Jaalalli TBOA fi TBOJ ABOf qaban kanarraa adda miti. Badii hamaan yoo dogoggora irraa baruu dadhabani dha. Dogoggora adeemsa keessa hojjenneef ammoo warri keessaa qooda qabaachaa turre hundi akka qooda keenyaatti ufqeequun barbaachisaa dha.
TBOA fi Dameeleen isaa Awurooppaa keessatti ABO dura dhimma Oromoo beeksisuu irratti hangafummaa qabu. Kunis beekumsa (recognition) argachuu qaba. Dabbaleen TBOA akka diigamu gumaachan hedduun qoodni isaan seenaa TBO keessatti qaban yookaan hinjiru yoo jiraate ammoo murtooftuu dha. Waan itti hindhama´iin nama waan himararreef harkaa fi arraba xuriitiin TBOA fi TBOJ xureeffamani.
TBOA fi Dameeleen isaa qabsoof gumaachuu qofa utuu hintaane bifa hawaasummaa fi aadaaf gumaachi isaan qabaachaa turan guddaa dha. TBOAn galma Sabboonummaa ture yoo jedhame dhara miti. Namni keenya yeroo biyyarraa dhufu bakka dhaqu hindhabu ture. Har´a biyya ambaa kana keessatti kan akka Oromoo bifa hundaanuu ijaarsa jabaa hinqabne hinjiru. Kanaaf barbaachisummaan TBOJ belbeltuu dha.Ganna darbeef mana hinijaarani. Adeemsa darberraa barachaa isa fuula duraaf waan hidda qabu tokkoof hojjechuun gaariii dha.
Biiftuu Bilisaa: Haali Impa'era Itophi'aa keessa jiru gara hamaatti adeema waan jiru fakkata kanaaf qabsaa'otn oromoo shoora akkami taphachuu qabu jetu?
Obbo Baqqalaa: Haalli Impaayera Itiyophiyaa keessaa ummata Oromoof furmaata dhihootti qaba jedhanii herreguun hindanda´amu. Uummata qe´ee isaarraa buqqa´aa jiru kana yeroo ilaallu herregni dhaloota har´aa dheeraa ta´uu qaba. Kanaafis yoo sirnaan uf hinijaarre diinni abaarsaa, iyyanna fi Press release qofaan mirga namaa hindeebisu. Waan ganama jallate sirreessuun salphaa miti. Garuu yoo har´a hinjalqabamne borus jallaa kanatu karaarra taa´ee dhaloota dhufu eeggata.
Biiftuu Bilisaa: Dhumarratti ergaa dabarfachuu barbaaddan yoojiraate carran isiniif kenna
Obbo Baqqalaa: Maayii irratti, TBOJ yoo seenaa ganamaa hordofa ta´e duraan dursee waan jireenya mataa isaa ( its own survival) gaaga´u irraa uf tiksuu qaba. Yoo ufii tokkummaaa isaa Seeraa fi Heera isaa irratti hundaa´ee tikfate gamtaa dhaan waan kaan gochuu irraa waan isa dhorku hinjiru. Kana jechuun siyaasa irraa baqachuu jechuu miti. Akka ilaalcha kiyaatti ilaalchi siyaasaa amantii (religon) miti. Amantiin kan mata mataati. Siyaasa garuu gamtaa dhaan murteeffachuun ni danda´ama.Walabummaa ufii gurguruun isa darberraa baramuu qaba.Gumaachi QOf godhamu daandii tokkittii qofaan miti. Yoo kana ta´e TBOJ dhimma Oromoo irratti walaba ta´ee hirmaannaa isaa gumaachuun kabajaa malee hir´ina hinta´u. Aadaa gartummaa jaarmayaa siyaasaarraa gara dirree(forum) marii Oromoo hundaatti uf kaleessuun hammina hinqabu. Kuni miseensi TBOJ tokko akka miseensa jaarmayaa siyaasaa hintaane dhorkuu jechuu miti. Garuu bakka Cayaa kanaatti amalli nuti calaqqifnu heeraa fi seera Cayichaaf kan kabaja qabu Miseensi Cayaa yaadaa fi ilaalcha adda adda qabaatee hanga galii uummata Oromoo irratti waliifgaletti danqaan jira natti hinfakkaatu. Bakka yaadni luuccayaa hintaanetti kabajaan adda addummaa jiru waliif kabajuun haada ykn hidda Oromummaa tiksa. Walgidduutti mariidhaan ilaalcha adda addaaf yoo hiika hinkennine furmaanni murni siyaasaa tokko qofaatti ummata Oromoof fidu ni jiraata jedhanii abdachuun seeruma dimokraasii waliinuu faallaa dha. Yoo xiqqaate biyyi olaakeenya gama Bahaa Oromia fakkeenya nuuf ta´uu qabdi jedheen amana. Mariin waliigalteef haalduree dha. Waliigalteen ammoo Ijaarsaaf bu´uura. Ijaaraman malee falammiin biyya ufii deebifachuu abjuu dha.Yoo akka Oromootti jiraanne qofa QO fi hawwii ummata keenyaaf qabnu mirgisiisuu dandeenya.
Beekumsi Siyaasaa kabaja hangafummaa fi safuu hawaasa keenyaa cagaduu jechuu miti. Safuu yeroon jedhu ammoo qor-qlbiitiin (moral psychology)tiin haguugamnee waan imaammataa fi bu´uuraa (basic and fundamental principles) dagachuu jechuu miti. Aadaan Maqq-xureessiin dhihoo kana fuula fuulan adeemu tokkummaa keenyaaf waan yaadame natti hinfakkaatu. Qabsaawummaanis hujiitiin malee heddummina olola diigaatiin madaalamee hinbeeku.Waan har´a akka Ummataatti Oromoon argatee qabsoo isaatiin gonfatee jira jennu kana bakka har´a dhaabannu kanaa utuu hintaane bar-kurnee sadii fi afur duubatti deebinee yoo xiinxalluu dandeenye kabaja waliif qabaanna. Dhaabnni keenyaas nama dhaabicha keessatti sadarkaa adda addaatti qooda adda addaa gumaacheen as gahe. Har´a kaaniin bulguu kaaniin ammoo Dhala-Waaqaa fakkeessanii dhiheessuun dhugarraa fagoo dha. Ammoo warri waliin dukkana sana keessa ba´aa ulfaataa seena-qabeessa baate, warri waliin beela´e, warri waliin madaa waliif tajaajilee isa wareegametti biyyee uffise har´allee hanga tokko kabaja fi hambifannaa arrabaa waliif qaba. Aadaan Gadaa fi Aadaan Dimokraatawaa Oromoo arrabaan odeessinu jiruutti yoo hiikame qofa abdii fuulduraa nuuf ta´a.
TBOJ fi Miseensonni isaa haala ammaan tana keessa jirru akka dukkana cillimiitti ilaaluu hinqabani. Dukkana bakka irraa kaaneetu hamaa ture. Mul´ata dhaloonni yeroo sanaa jalqabetu har´aan nu gahe. Kana keessatti ammoo warra kanaaf adeemsa dheeraa kana keessa bakka bakkatti wareegame jaalalaa fi mararfannoo dhaan yaadachaa; warra lubbuun jiraniifis kabaja qabaachaa bakka dabee fi hir´ate jennu yoo sirreessuu dandeenye qofa bu´aa nuuf qaba. Wal xiqqeessuu yaaluun yoo rakkoo keenya daranuu hammeesse malee furmaata dhibee keenyaa hinta´u. Dhaloonni ammoo ilaalcha, daandii/adeemsaa fi galii mataa isaa qaba.
Waaqni fittee Arraba irraa nu tiksaa Dhugaa Ummata Oromoo hingatiin jenna !
Obbo Baqqalaa yeroo isaani nuuf kennudhaan dhiitama mirga namumma ummata oromof akkasumas hundeffama TBOA/TBOJ irra kase haga yero ammatti halani kessa jirurratti hubanno gudda nufkennusanif maqa qophesitota barulee Biftuu Bilisaaf TBOJn galata guda kenninaf.
Websites Links Associated with Oromia and the Oromo People
News and Current Affairs
Political Affairs
Human Rights
Oromo Communities


text:
WASHINGTON,DC
— Maqaan dorgommii Mooskoo,Raashiyaatti dorgomuutti jiranii,Shaampiyoonaa Addunyaa,dorgommii atileetotii addunyaan hedduun irratti wal dorgommuutti jrian.
Eegii jalqabanii guyyaa abreessoo keessa jiran, dorgommii metirii 10,000 irratti Xirunesh Dibaabaatti daqiiqaa 30 sekondii 43 fi maaykiroo sekondii 35 moohate. Atileetiin Keenyaa Glagys Cherono, 30:45.17 lammeessoo,atileetiin Itoophiyaa Belaaynesh Oli Jiraa ammoo 30:46.98 galtee sadeessoo taate.
Xirunesh dorgommii addunyaa gugurdoo ta akkanaa tana waliin marroo shan moohadhee jettee, moohachaa tanallee guddoo gammadde.
Dorgommii metiri 10,000 ta dhiiraa keessaa ammoo Moh Ibraahim Biritshi dmoohate.Moohan Metirii 10,000 tana daqiiqaa 27,sekondii 21 fi maaykiroo 71tti fixate.
Ibrahim Jeylan vs Moh Ibrahim
xIbrahim Jeylan vs Moh Ibrahim
Namii itti aanee moohate atileetii Itoophiyaa Ibraahim Jeeylaniiti,sadeessoo ammoo atileetii Keenyaa Paul Tanuuti.Dorgommii tana ganna dabre keessaa Ibraahim Jeeylanitti moo’ate.
Dorgommii akkanaa tana Federeshiinii Waldaa Atileetiksi Addunyaa IAAF qopheessaa dorgommiin tun dorgommii ganna lama lamatti dorgomanii Olompikiitti aantee dorgommii addunyaa gugurdoo keessaa tokko.
Chaampiyoonaan Addunyaa jarii kun itti jiru guyyaa 10niif dorgoman ,Itoophiyaan atileetota 38 itti filatte.


text:
WASHINGTON,DC
— Beeteliheem,lafa Yessoo Kiristoon itti dhalatee jalqabee haga handaara biyya gara garaatti nama miliyoona hedduutti guyyaa dhaloota Yessoo Kiristoo, Christmas
kabajate jira.
Itti gaafatamaan amantii Kaatolikii Roomaa,Pope Firaansisi,akka Suudan Kibbaatii fi biyyitii waraanii rakkise ta dhibiilleen nagaa qabaatan labse.
Jaarsii dhalootaan Argentiinaa ka ganna 77 kun, yoo kiritsaanii kuma hedduu dhaloota Yessoo Kirstootiif waldeennaa Vatikaan,St.Peter Square
jirtutti ulfeeffachuuf dhufe tana i jedhe.
Ergaa afaan itti gaafatamaan amantii Kaatoolikii Roomaa nagaan gaafatu,"Urbi et Orbi" jettu tanaan akka biyyiti Suudan Kibbaa, Naayeerjiyaa, DRC, Iraaqii fi Siiriyaan faan rakkoo isaanii araaraa fi mariin fixatan itti dhaame.Tana maleellee akka dubbiin Israahelii fi Palestaayinilleen fala nagaa argattu waaqa yaammateef.
Gama kaaniin ammoo kiristaanii hedduulleen lafa Yessoo Kirsitoon itti dhalate, Beeteliheemilleetti baafatee shaamaa bobeeffachaa waaqa ufii galateeffachaa oole.
Biyya gara garaalleetti kaan manneen amantii ufiitti yaahee waaqa ufii galateeffataa,kaan ammoo maatii fi hariyaan walti dhufee qophii akka akkaa keessa ture..
Mee tana ammoo caqasaa


text:
Symbiosis
The term symbiosis (Greekiin hiikan waliin jirachuu) kan ta'ee kunii kan tajajilamuu danda'uu gosaa waliin jirenya garagara organizimotta gosaa adda adda jidutti ta'uu ibsuuf. Yeroo tokko tokko kuniin waliin jirenya organizimonni lachuu irraa fayyadataman qofaa ibsuuf tajajilamuu danda'a, yeroo biraa immoo walumma galattii waliin jirenyaa bayee walitti maxanee kan akka maxxantumma (predation miti) ibsuuf tajajilamma. Haa ta'u malee namni tokko tokko hangaa predationii ibsuut itti tajajilama. [1]. Kunii immoo waliin jirenyaa organizimiin tokko organizimii biraa irraa yokan kessaa jiratuu ibsuuf yokan waliin jirenyaa organizimonii laman waliin dhabaanii itti fayyadaman ibsuuf tajajilama.
Garuu lamanuu kessatti symbiosisiin adunyaa lubuu qabatotta kessatti waan jiruu fi barbachisumman isaa kan namii yaduu danda'u olii. Organizimonii bayeen maxantuu kessaa ni qabu. Persentiin gudaan herbivore ta'aanii waliin jirenyaa lachuu fayadamanii gut fauna wajiin qabuu, kunis nyanni akkaa margaa... isaan kessatti akka dakamuu danda'u isaan dandessa, kunii immo nyataa fonii calaa dakuun nama dhibaa.
- ↑ * Surindar Paracer and Vernon Ahmadjian, "Symbiosis: An Introduction to Biological Associations" Oxford University Press. 2nd Ed. 2000. ISBN 0-19-511806-5


text:
ЗaBaHTaжeHHя...
OпyблikoBaHo – 5 люT. 2013
Kikkijibuu Dhiisaa!!!
Yeroo ammaa kana keessa hawaasa Oromoo biyya alaa waliin dhahuuf jecha sagantaan dhimma "Diaspora affair" jechuun Wayyaaneen karoora bara 2012 fi 2013f hojii irra oolchuuf baafatte bakkaan gahuuf jecha addatti hawaasa Oromoo afaan faajjessuun gooftummaa Wayyaanee jalatti akka Oromoon buluuf caasaan Waltajjii Maree Oromoo( WMO) jedhamu ummata Oromoo Abashummaa fi Ethiopian akka eebichaa itti hadhaawu fudhachiisuuf jecha olii gadi yeroo kaatan agarra.
Karoora hawaasa afaan faajjii deemsisan keessatti yeroo adda addaa bakkoota adda addaatti waamicha walgahii yeroo godhan Obbo Leencoo Lataanii fi gaggeesitooti dhimma caasaa diinaa kun akka argamanitti waadaa sobaa uumataaf seenaa turaniiru. Kanas beeksisa isaanii yeroo maxxaanfatan dhageenye agarrees jirra. Waadaa sobaa fi kijibaa ummataaf akka galamaa ture kan mirkaneessu har'as Obbo Leencoon waltajjii irratti argamuu dadhabuun Skypen ummata haasofsiisuu dhageenya. Kun hegeree walii galaa irratti hanqina aamanamuu isaanii ammumaan agarsiisa.
Haala kanaan biyya Australia magaalaa Melbourne keessatti walgahii Gurraandahal 3,2013 qindeeffatan irratti Obbo Leencoo Lataa fi Bayyaan Sobaa akka argaman waamicha Gadaa.com irratti maxxanfachuu argamee ture. Kan argame garuu Leecoo Baatii qofa ta'uu beekame. Kikkijibuu fi ummataan sobuun kanuma irratti beekama. Haalli kun Germany, Washington DC fi bakkoota adda addaatti kijiboota fakkaataa yeroo deemsisan argamee jira.
Walgahii jedhame kana irratti Waldaan Hawaasa Oromoo Victoria, Australia (Oromo Community In Victoria, Australia) ejjennoo fudhateen karaa raadiyoo wldaa hawaasaa walgahii hatattamaa yaameeirratti mariisise. Xumura irrattis eega marii guddaan ta'ee booda walga'ii jarri kun waammatan irratti argamuun barbaachisaa akka hin taane ifatti labaste. Labsii kana hordofuun hawaasi kabajaa fi waadaa kana guutee WMO jedhamu kana lagate.
Gama Bayyaan Soobaatiinis akkasuma addatti ijoollee ganda isaatti dhalatan sobuu fi iyyachuun namoota, daa'immaanii fi shammarran akkasumas kanneen hubannoo siyaasaa hin qabnee fi jireenyaaf biyyaa bahan darbees qooda hawaasa keessaa hin qabne suuraaf jecha fuudhanii dhaquun argamee jira. Warren qindeessitoota ofiin jedhanis dirqama addatti fudhachuun niitolii fi maatii isaanii guuranii kaameraa miidhagfachuu yaaluu isaaniitu hubatame. Akkasis ta'ee garuu waltajjichi lolaa fi jeequmsaan facuun isaa you tube armaa gadiitu ragaadha.
Warreen seenaa kaleessaa irraa barachuu dadhaban akka Leechoo Baatiis (Ato Siisay Ayyalee) ummata Oromoo dhalootaan Kibba Bahaa Oromiyaatti dhalatan maqaa gosaa fi gandaan akkuma kaleesaa goyyomsuuf waamicha addaa taasisaa yoo bahe illee sabboontoni ilmaan Oromoo garuu nuti gosaa fi gandaan hin ammannu, lamuus nu gowwomsitan jechuun guutummaatti walgahicha irratti hin hirmaatiin hafan. Bakka walgahichaa irrattis Leencoo Lataa skypen dhihaatee fi Leencoo Baatii ummati gaaffii jajjabduu fi waan isaan hin eegneen simachuun isaan rifaasisuu irrayyuu walgahicha firii dhabeessa taasisanii jiru. Bara 2008 asitti Leencoo Baati (Ato Siisay A.) jaarmiyaa afur himatte, kam irratti sirraa amantaa qabaanna, jechuun sabboontonni mudduun qaanii fi deebii dhabuun isaa mudate. Gaaffiilee sabboontota irraa itti dhiyaateefis deebii dhabuun "deebii laachuuf hin dirqamnu" jechuun gaaffiilee kan irraa baqataniiru.
Ummati Oromoo Melbourne gootummaa Oromummaa yeroo mara agarsiisanii fi tokkummaa Oromoo tiksuuf ayyaanlallattoota adamsuun hawaasa keessaa baasan irratti seenaan bara baraan ni yaadata.
Video san hamma tokko sagalee waliin kanatti maxxansinee isiniif dhiheessinee jirra, laala.
http://youtu.be/OCi6hzispgI
CTaHдapTHa лiцeHзiя YouTube
ЗaBaHTaжeHHя...
ЗaBaHTaжeHHя...
ЗaBaHTaжeHHя...
ЗaBaHTaжeHHя...
ЗaBaHTaжeHHя...


text:
Chrysler
DaimlerChrysler Motors Company LLC, achiin diqqo turee immo kan Chrysler Holding LLC jedhamu,kuni konkollatta midhasitotta America yoo ta'u, kan kophatti ofiin konkollatta midhagsu jalqaban immo bara 1925t. Yeroo bayye maqaan ittii wamamu Chrysler Group jedhame wamama.
May 14 2007t DaimlerChrysler AGn akka konkollatta Chrysler isaan midhasan kessa percenti 80.1% akka Cerberus Capital Management, L.P. iif gurguru ifaa godhee ture. Yoo kenaan kuni dhummatu, Chrysleriin maqqa Chrysler Holding LLC jedhamu akka fudhattu himame ture.
Chrysler fi dameen isaa jalatti argaman biyya German jalatti maqaa DaimlerChrysler AG osoo jirru, walii-galtee "Merger of Equals" jedhamuni,Daimler-Benz wajjin bara 1998tii godhame. NYSE irratti, walii-galtee bara 1998 godhame irratti, Chrysler Corporationiin qubee "C" jalatti U.S.f kenname. Maqaan Chrysler Corporation U.S. kessatti "Chrysler Group" jedhama. Maqaan birra konkolatotta Chrysler kenname Mopar jedhama. Gossa konkollata Chrysler durii fi amma gadii ilalli.


text:
Seera jahaffaa
Maqaaleen akkaata seera kanaatiin danooman, maqibsoota danoom-mul'istoonni maqaalee kanneenii birsagoota duraarratti argaman.
Fk. Leexa magaala
Danuu mammagaala
Maqaan 'magaala' jedhu, birsaga duraa "m" danoom mul'istuun duragaltu. Birsaga duraarratti maxxansi.
Fk Diimaa diddiimaa
Dheeraa dhedheeraa
Hub: maqibsa 'adii' jedhu qofaatu danooma seera kanarraa maqa.
Maqaaleen uunkaalee danuudhaa qaban kuni, uunkaa danoom dachaatiis niqaban.
Maqibsoonni maqaalee killiyyaarraa uumaman keessaa, garigarii, bifa kanatti aanuuni uunkaa danuutitti jijjjiiraman.
return to top | previous page | next page