text:
Kabajaa fi Salphinna Ilma namaa??
Rabbii Ahkamal haakimiin ta’eef faaruu fi galanni hundi haa ta’uu. Ilmi namaa uumamtoota baay’ee caalaa kan kabajameedha. Dachii tana keessatti wanti uumama biraatiif hin laafifamne isaaf ni laafifame. Wanta uumama biraatiif hin kennamne isaaf ni kenname. Aqliin (sammuun) ittiin yaadu fi xinxallu kennaa guddaa uumamtoonni baay’een dhabaniidha. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ilma namaa akka kabaje akkana jechuun dubbata:
“Dhugumatti, ilmaan Aadam kabajne jirra. Dachii fi galaana keessattis isaan baadhanneerra. Wantoota gaggaarii irraas soorata isaaniif kennine. Irra heddu wanta uumne irras caalchisu isaan caalchifne jirra.” Suuratu Al-Isra 17:70
“Dhugumatti, ilmaan Aadam kabajne jirra.” Rabbiin Guddaan ilmaan Aadam akka kabajee ni mirkaneessa. Takriim (kabajuun) hiika “caalchisu, guddisuu, amala wantoota biraa irraa adda isa godhu kennuufi” qaba. Yommuu ilmaan Aadami fi uumamtoota biroo nutti mul’atan wal bira qabne, amaloonni ilma namaa garmalee ol’aanoo fi guddaa kan ta’aniidha. Ilmi namaa haala bareedaa fi dhaabbata gaarii irratti uumame. Ol dhaabbate luka lamaan deema, harka isaatin ni nyaata. Beelladonni fi bineensonni biroo immoo lukaa fi harkaan lafarra deemu, afaanin waa mummuratu fi nyaatu. Ammas Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ija, gurra, sammuu fi qalbii, ittiin waa argu, dhaga’uu, yaadu fi xinxallu isaaf kennee jira. Meeshaalee kanniinitti (gurra, ija, sammuu fi qalbiitti) fayyadamee beekumsa argata, wantoota haarawa argachuu fi hojjachuun jiruu ofii fooyyessa. Ammas, Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa kitaabban buusu fi Ergamtoota erguun qalbii fi ruuhin isaanii tasgabbii fi gammachuu akka argattu taasise. Kuni hundi kabaja Inni isaan kabajeedha. Namni kabaja kana Rabbiitti amanuu fi galata galchuun eege, kabaja kana caalutu Aakhiratti isaaf jira. Innis Jannata Firdawsati. Namni kabaja kana Rabbitti kafaruu fi Isa faallessun balleesse, warroota salphatan keessaa ta’a.
“Dachii fi galaana keessattis isaan baadhanneerra.” Kana jechuun dachii keessatti geejjibni beelladaa fi beellada hin taane isaan baadhachuun isaan qananiisne jirra. Akkasumas, galaana keessattis geejjibni doonii akka isaan baadhattu taasisne jirra. Wantoota gaggaarii irraas soorata isaaniif kennine.” Nyaataa dhugaati mi’aawaa fi uffata babbareedaa irraa isaaniif kennine. Wanti gaariin haajaa isaanitiin wal qabate tokkollee hin jiru kan Rabbiin wanta saniin isaan kabajee fi garmalee isaaniif laaffise yoo ta’e malee. “Irra heddu wanta uumne irras caalchisu isaan caalchifne jirra.” Uumamtoota baay’ee caalaa amalaa fi kennaa addaa isaaniif kennuun ilmaan Aadam caalchifne jirra. Kennaa fi qananii adda addaa isaaniif kennuun uumamtoota hedduu irra erga caalchise, Rabbii isaan qananiisef galata hin galchanii ree?[1]
Tolee, Rabbiin subhaanahu wa ta’aala ilma namaa qananii adda addaatin erga kabaje, namoota baay’ee maaltu salphise ree? Jireenyi isaanii jireenya salphinnaa kabaja hin qabne maaliif taate? Kuni salphinna addunyaa tanaa yeroo gabaabaf turuudha. Garuu salphinni Aakhira kana kan caalu fi zalaalamiif kan turuudha. Dubbiin erga akkana ta’ee, kabaja Rabbiin nu kabaje itti fufsiisuu fi salphinna jalaa bahuuf sababootaa salphinnaa fi kabajaatti nama geessan beeku qabnaa miti ree? Dhugumatti Qur’aanni guuttun gara kabajaatti nama waama, salphinna irraa nama akeekachisa. Mee boqonnaalee (suuraalee) Qur’aanaa irraa boqonna tokko fudhachuun waa’ee salphinnaa fi kabajaa haa ilaallu. Suurahn tuni suuratu At-Tiin jedhamti. Gargaarsa Rabbiitiin tafsiira waliin haala armaan gadiitiin irratti haa xinxallinu:
“(1) Tiini fi Zaytuuniin kakadhe. (2) Gaara Siiniinaatinis. (3) Biyya nagahaa tanaanis kakadhe. (4) Dhugumatti Nuti nama dhaabbi irra gaarii ta’e keessatti isa uumne. (5) Ergasii bakka warra jalaa hundarra gadi aanaa ta’etti isa deebifne. (6) Garuu isaan amananii fi hojii gaggaarii dalagan, isaaniif mindaa addaan hin cinnetu jira. (7) Kana booda maaltu mindaa [Qiyaamaa] kijibsiisutti si kaasee? (8) Sila Rabbiin irra murteessaa warra murteessanii hin taanee?” Suuratu At-Tiin 95:1-8
Hiika jechoota muraasaa:
Tiin- firaafire mi’aawa Filisxeemi fi biyyoota jiddu-galaa bahaa keessatti argamuudha. Fakkii armaan gadi irraa ilaalun ni danda’ama:
Zaytuuni- firaafire baay’ee barbaachisa ta’e kan nyaatamu fi zeeytin irraa cuunfamuudha. Gurraacha fi daallachatu jira. Dhandhamni isaa hin hadhaawus hin mi’aawus. Dhandhama jiddu galeessaa qaba. Fakkii armaan gadi irraa ilaalun ni danda’ama:
Gaara Siiniinaa– gaara Sinaa’i Rabbiin subhaanahu wa ta’aala Nabii Muusaa (aleyh salaam) itti haasofsiisedha.
Biyya nagahaa tanaa-biyyi nagaha tuni Magaalaa Makkaati.
Kijibsiisu– kijiba akka ta’etti amanuu ykn yaadu.
Tafsiir (Ibsa):
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa dhimma garmalee barbaachisa ta’e tokko beeksisuu yoo barbaade, wanta fedheen kakata. Boqonna tana keessatti wantoota afuurin kakate: Tiin, Zaytuuni, Gaara Siiniinaa fi magaalaa Makkaati. Hayyoonni Qur’aana ibsan sababa wantoota kanaan itti kakateef akkana jechuun ibsu:
1ffaa- Tiini fi Zaytuunin kan kakateef faayda baay’ee waan qabanii fi bakki baay’innaan isaan itti biqilan lafa Filisxeemi fi naanna’a ishiiti. Filisxeemi immoo bakka nabiiyummaan Iisaa ibn Mariyam (aleyh salaam) itti mul’ateedha.
2ffaa- Gaarri Sinaa’i immoo bakka nabiyummaan Muusaa (aleyh salaam) itti mul’ateedha.
3ffaa– Magaalaan Makkah immoo bakka nabiyummaan Muhammad (SAW) itti mul’ateedha.
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa iddoolee qulqulluu kanniin kan nabiyyoota hundarra kabajamoo ta’an keessaa ergeen kakate. Wanti irratti kakatame: “Dhugumatti Nuti nama dhaabbi irra gaarii ta’e keessatti isa uumne.” Kana jechuun uumama guutuu, kutaalee qaamaa walitti galan, dhaabbata sirrii irratti isa uumne. Keessaa fi alaan wanta isa barbaachisu hin dhabne.[2]
Gaafin akkana jedhu ka’uu danda’a, “Hariiroon wantoota darbaniin kakachuu fi hima armaan olii jidduu jiru maaliidhaa?”
Deebiin isaa, “Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ilma namaa haala fi dhaabbi bareeda irratti erga uumee, akkanumatti hin dhiisne. Haalli bareedaan namaa kuni keessaa alaan akka itti fufuu fi guuttamuuf qajeelfama isa qajeelchu isa barbaachisa. Miidhaginni fi kabajni namaa kan itti fufuu fi guuttamu, yoo Rabbii isaa beeke, Isatti amanee fi Isaaf ajajameedha. Kanaafu, Rabbii isaa akka beekuf, kabajaa fi mindaa guddaa akka argatuu fi salphinna irraa akka baraaramuuf kitaabbanii fi ergamtoota ergeef. Kanaafi, iddoo ergamtoonni gurguddoon kunniin keessaa ergamaniin kakate.” Iddoolee kitaabban itti bu’anii fi ergamtoonni Isaa itti ergaman kanaan kakachuun guddinna fi gatii ergaalee kitaabban kunniin of keessaa qaban argisiisa. Kitaabban kunniin ilma namaa wanta irra gaaritti qajeelchun sadarka ol’aanatti olkaasu. Namni Rabbitti amanee fi kitaabban kanniin fudhatee fi hordofe, addunyaa tana keessatti ni kabajama. Kabajaa jalqabaa Rabbiin isa kabaje ni eeggata. Kabajaan kuni itti fufuun Aakhiratti hanga Jannata Firdawsa gaha. Namni Rabbitti hin amannee fi kitaabban Isaatti hin bulle immoo warroota salphatan keessaa ta’a. Kanaafi, itti aansun akkana jedhe;
“Ergasii bakka warra jalaa hundarra gadi aanaa ta’etti isa deebifne.”
Aayah keessatti, “Asfala- hundarra gadi aanaa”, saafiliin- warra jalaa (gadii)
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ilmaan namaa dhaabbataa fi haala bareedaa irratti uume. Ergasii sadarkaa gara Jannataa ol bahuu fi gara ibidda gadi bu’uu taasise. namni fedhii ofiitiin amanee fi Rabbiif ajajame, iimaana fi hojii isaa irratti hundaa’e Jannata keessatti Rabbiin sadarkaa isaa olkaasa. Namni kafaree fi yakka gurguddaa keessatti lixe immoo Jahannam keessatti sadarka gadi aanatti gadi isa buusa. Kufrii fi badii isaa irratti hundaa’e hanga warroota gara jalaa jiran caalaa gadi aana ta’utti gaha. Sadarka gadi aanatti gadi buusun seera Rabbii haqa ta’eedha.
Nama kana irratti yaanni kuni dhugaa ta’a: Rabbiin subhaanahu nama kana uumama isaa jalqabaa irraa kaase dhaabbata miidhagaa irratti isa uume. Garuu fedhii bilisaa ofiitiin kafaruun, badii hojjachuun, daangaa darbuun sadarkaa ol’aanaa irraa gara sadarka gadi aanatti of darbe. Hojii isaatiin sadarkaa gadi aanatti gadi bu’uu itti fufuun hanga asfala saafiliin (warroota gadi aanan caalaa gadi aanaa) ta’utti gaha.
Namni kuni fedhii bilisaa isaatiin nafsee ofii irratti yakka dalaguun warra gadi aanan caalaa gadi aanaa ta’uun seera Rabbii jazaa (mindeessutiin) guuttamee jira. Rabbiin seera jazaa lafa godhee jira. Namni ijaarsa garmalee dheeraa (fooqi) irraa dhagaa irratti of darbe, namni kuni caccabuun ni du’a. Namni araada fafee suusi godhate, Rabbiin araada fafee kana irratti itti fufsiisuun isa adaba. Namni fedhii ofitiin ibiddatti of darbe, Rabbiin ibidda keessatti isa guba. Haaluma kanaan, namni Rabbitti kafaree fi du’a dura hin tawbanne, ibidda isa seensisuun isa adaba. Kuni seeraa jazaa Rabbiin lafa kaa’edha.[3]
Warra gadi aanan keessaa ta’uun addunyaa tanattis ni ta’a. Addunyaa tana keessatti, badii adda addaa hojjachuun sadarkaan garmalee kan gadi aanu ta’a. Mee haa ilaallu hawaasa addunyaa yeroo ammaati fi yeroo duri. Namoonni garmalee haafayuun, of jaallachuun, fedhii foonii hordofuun, araada fafeen qabamuun, dallansuu fi kan kana fakkaataniin sadarka gaditti gadi bu’u. Mee fakkeenya tokkotti xinxalli: Yommuu sabni tokko diinummaa biyya ykn saba biraatif qabuun yoo jaame, wanta bineensi bosonaa hin raawwanne raawwata. Bineensi bosonaa wanta adamsu nyaata qofaaf barbaada. Garuu namni sanyii isaa lafarraa duguuguuf fiiga. Bineensi kottee isa fayyadama, namni garuu sammuu isaatiin qawwee, boonbi fi niwukilarii oomishuun ummata guutuu fixa. Gadoo ofii bahuuf dubartoota irratti miidhaa gudeeddaa hangana hin jedhamne geessa, warra fuunduratti ijoolle isaanii ajjeesa. Ilmi namaa jiraa gubama. Namni dhaabbata bareeda irratti haa uumamu malee wanta bineensi bosoonaa hin raawwanne raawwata.
Ammas gama amantiitin yoo ilaalle: Rabbii guddaa isa uume dhiise dhagaa, muka, beelladoota fi namoota akka isaa gabbara (waaqefata). Fedhii ofii hordofuun iddoolee amantii[4] fi bakka biraatti sagaagalummaa raawwata. Haala kanaan gadi aantota keessaa caalatti gadi aanaa ta’a.
Rabbiin sammuu itti yaadu isaaf kennuun wantoota uumee hedduu caalaa isa kabaje. Garuu namni Rabbitti kafaruu fi badii hojjachuun kabaja kana ofirraa mulqee Jahannam keessatti warra gadi aanan keessaa gadi aanaa ta’a. Namoonni amananii fi hojii gaggaarii hojjatan immoo kabaja Rabbiin isaan kabaje tiikfachuun Aakhiratti sadarka ol’aanaa irra gahu. Kanaafi, itti aansun akkana jedha:
“Garuu isaan amananii fi hojii gaggaarii dalagan, isaaniif mindaa addaan hin cinnetu jira.”
Warroonni arkaana iimaana jahanatti amanan, dalagaa gaggaarii Rabbii fi Ergamaan Isaa itti ajajanii fi itti kakaasan hojjatan, akkasumas, hojii badaa irraa fagaatan, mindaan isaaniif kennamu mindaa addaan hin cinneedha. Mindaan kuni Jannata qananiin ishii guutuu itti fufaa ta’eedha. Addunya tana keessattis wanta gadi bu’aa fi salphinna irraa of tiiksun kabaja Rabbiin isaan kabaje itti fufsiisu.
“Kana booda maaltu mindaa [Qiyaamaa] kijibsiisutti si kaasee?” Yaa nama! Mallattolee Rabbii baay’ee isaanii yaqiina (mirkaneefannaa) akka argattu si taasisan argite osoo jirtu maaltu Guyyaa Murtii akka kijibsiistu si taasise? Ammas, qananii Inni sirratti oole akka hin wakkaanne kan si taasisu osoo argitee jirtu maaltu Guyyaan Qiyaamaa kijiba akka ta’etti akka yaaddu si taasise? Dhugumatti, jalqaba uumama keeti fi kan biroo bartee jirta. Kan jalqaba uumuu danda’e lamuu deebisuu irratti caalatti danda’aa akka ta’e ni beekta. Kanaafu, kana beekte osoo jirtu maaltu Guyyaa Qiyaamaa kijibsiisutti si kaasee?
“Sila Rabbiin irra murteessaa warra murteessanii hin taanee?” Rabbiin warroota murtii kennan caalaa abbaa murtii gonkumaa nama hin miinedha. Namni fedhii qullaa (hawaa) waan hordofuuf ykn beekumsi isaa hanquu waan ta’eef nama miidha. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa fedhii qullaa (hawaa) irraa qulqulluu waan ta’ee fi beekumsi Isaa guutuu waan ta’eef nama hin miidhu. Namoonni addunyaa tana keessatti karaa adda addaatin wal miidhu, wal cunqursu. Kan cunqurse adabbii isaaf maluu osoo hin argatin du’aa jira, kan cunqurfames osoo haqa isaa hin argatin du’aa jira. Mee ilaali mootota abbaa irree fi ummata miskiina kallatti afraniin addunyaa keessatti cunqurfamaa fi miidhamaa jiran. Kuni hundi haqa malee akkanumatti badee hafaa? Gonkumaa hin hafu. Kanaafu, Guyyaan namni miidhame haqa isaa itti argatu, namni miidhes adabbi isaaf malu itti adabamu jiraachu qaba. Kunis Guyyaa Qiyaamati. Namoota du’an osoo hin kaasinii fi isaan jidduutti osoo hin murteessin akkanumatti dhiisun wanta Rabbiif maluu?
Tolee hanga kana kabajaa fi salphinna erga ilaalle, gaafi keenya jalqabaatti haa deebinu: Sababoonni kabajaa fi salphinnaa maalii? Jalqaba, salphinni guddaan salphinna Guyyaa Qiyaamati. Salphinni kunis Jahannam keessatti warroota gadi aanan keessaa hundarra gadi aanaa ta’uudha. Kanaafi, Nabii Ibraahim (aleyh salaam) akkana jechuun du’aayi akka godhe Qur’aanni nuuf hima:
“Guyyaa isaan kaafaman na hin salphisin.” Suuratu Ash-shu’uraa’i 26:87
Sababoonni salphinnaa fi gadi aantummaa addunyaa fi Aakhiratti nama geessan gurguddoon: Rabbitti kafaruu (Isatti amanuu diduu), Guyyaa Qiyaamatti fi arkaana iimaana hafanitti amanuu diduu, Rabbiif ajajamu diduu fi badiiwwan gurguddaa raawwachuudha.
Sababoonni kabaja ofii akka eeggatanii fi sadarkaa ol’aana irra akka gahan nama taasisan immoo: Rabbitti, Guyyaa Qiyaamatti, Malaykotatti, Kitaabban Isaatti, Ergamtoota Isaatti fi Murtii Isaatti amanuu fi hojii gaggaarii hojjachuudha. Gabaabumatti iimaanaa fi hojii gaggaariidha. Hojii gaggaarii keessaa salaata sirnaan salaatun bakka guddaa qaba.
Hubachiisa: Tarii kaafironni yommuu qabeenyaa fi humnaan ol’aantumma argatan, kabajaa fi sadarka guddaa irra geenye jirra jechuun yaadu danda’u. Garuu yoo kufrii fi hojii badaa isaanii irraa hin tawbatin, Guyyaa Qiyaamaa asfala saafiliin (warra gadi aanan keessa hundarra gadi aantota ta’u). Qabeenyaa fi humni isaan har’a ittiin of tuulan boru homaa isaan hin fayyadu. Akkuma salphinni guddaan salphina Aakhirah ta’e kabajni fi sadarkaan guddaan kabaja fi sadarka Aakhiraati. Qur’aana keessatti:
“Akkamitti garii isaanii garii irra akka caalchifne ilaali. Haa ta’uu malee Aakhiratu sadarkaa fi irra caalchisutti irra guddoodha.” Suuratu Al-Israa 17:21
“Isaan kafaraniif jireenyi addunyaa miidhagfamte jirti, warra amananitti ni qoosu. Garuu warri Rabbiin sodaatan Guyyaa Qiyaamaa isaanii ol ta’u. Rabbiinis nama fedheef lakkoofsa malee soorata kenna.” Suuratu Al-Baqarah 2:212
Guduunfaa
➦Namni akkuma iimaanni isaa cimuu fi hojii gaggaarii baay’innaa fi qulqullinnaan hojjatuun, kabajni fi sadarkaan isaa eeggamaa fi dabalama adeema. Hanga Jannata Fardaws gahuutti kabajni fi sadarkaan isaa dabalu itti fufa.
➦ Namni kafaree fi hojii badaa hojjachuu itti fufe immoo, kabajni fi sadarkaan isaa gadi bu’aa adeema. Sadarkaan isaa gadi bu’uun Jahannam keessatti hanga warroota gadi aanan keessaa hundarra gadi aanaa ta’utti gaha.
➦ Rabbiin ilmaan nama dhaabbataa irra gaarii fi haala miidhagaa irratti uume fi qananii adda addaan isaan kabaje jira. Karaan miidhaginnaa fi kabaja Inni namaaf kenne itti tiikfatan: Rabbitti, Guyyaa Qiyaamatti, Malaykotatti, Kitaabban Isaatti, Ergamtoota Isaatti fi Murtii Isaatti (qadaratti) amanuu fi hojii gaggaarii hojjachuudha. Akkasumas, hojii badaa irraa fagaachu fi araarama Rabbiin kadhachuudha. Umar bin Al-Khaxxaab akkana jedhaa ture: “Nuti ummata hundarra salphatan turre, Rabbiin Islaaman nu jabeesse (kabaje). Wanta Rabbiin ittiin nu jabeesse dhiisne wanta biraatin jabeenya yoo barbaanne, Rabbiin nu salphisa.”
Kitaabban wabii:
[1] Ma’aariju Tafakkuri wa daqaa’iqu tadabburi 9/688-690, Tafsiiru Ibn Kasiir 5/97, Tafsiiru Sa’adii 538-539
[2]Tafsiiru Sa’adii 1097
[3] Ma’aariju Tafakkuri- 2/406-407
[4] https://quran.com/95, ABUL ALA MAUDUDI(WITH TAFSIR)


c: text/html

text:
Godinaa Baalee, aanaa Daawwee Qaachan, ganda Addee Ar'aagaa, bakka teessoo biyyoo jedhamutti walitti-bu’insa uumameen, namoonni 15 du’uu jiraattonni naannoo beeksisanii jiran. Mootummaa naannoo Oromiyaatti, itti-gaafatamaan waajira dhimmoota Komiyunikeeshinii mootummaa, Obbo Kadiir Waadoos, haleellaan sun, kalessaa, humna “Liyyuu Poolis” mootummaa naannoo Somaalee-Itiyoophiyaatiin jiraattota aanaa Daawwaa Qaachan irratti geggeessamuun mirkana, jedhanii, inumaa jiraattonni halellaa sasnaan ajjeesaman 16 tahuu dubbatan. “Haleellaan sun walitti-bu’insa yeroo kaan lafa margaa irratti naannoo sanatti uumamu irraa adda. Humna mootummaa leenjisamee fi gurmaawe, ka meeshaalee waraanaa jajjabaa hidhate tu jiraattota irratti dhukaasa banee ajjeese” – jedhu – Obbo Kadiris tahe jiraattonni.
Qophii guutuu dhaggeeffadhaa

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Koloneel Gammachuu Ayyaanaa guyyaa kaleessa dhaddacha ijjibbaataa mana murtii waliigala Federaalaatti dhihaatan.
Guyyaa kaleessaa Koloneel Gammachuu Ayyaanaa mana murtiitti kan dhihaatan ta’us, abbaan alangaa osoo hin dhihaatan hafeera.
Himannoo Koloneel Gammachuu Ayyaanaa ilaalchisee abbaan alangaa jala murtii mana murtii waliigalaa yeroo darbe dabarse komachuudhaan iyyata dhiheeffatee ture.
Beellama kanarrattis Koloneel Gammachuu Ayyaanaa dabalatee abukaattonni isaanii kaleessa argamanii akka turan, gorsaa seeraa fi abukaattoon hidhamtoota siyaasaa Oromoo obbo Tuulii Baayisaa OMN-tti himaniiru.
Iyyannoon garee Abbootii alangaa sun galmee namoota shanii kan qabatu ta’uu kan ibsan Obbo Tuuliin, himannaa sana keessa namootni turan Obbo Kiisii Qixxummaa, Osmaan Hasanii fi Lammeessaa Taakkalaa bu’uruma ajaja mana murtii olaanaatiin hiikamanii akka jiran yaadachiisu.
Dargaggoo Amaanu’el Ijjiguu ammoo waggootaaf isaan waliin hidhamee kan ture ta’us, erga manni murtii olaanaa Federaalaa biliisa isa baasee booda, gara qe’ee isaatti galaa osoo jiruu magaalaa Naqamteetti konkolaataa irraa buufamee erga ajjeefamee ji’otni hedduun darbuu dubbatu obbo Tuuliin.
Haa ta’uu malee galmee ol iyyannoo abbaan alangaa Koloneel Gammachuu Ayyaanaa ilaalchisee fudhate kana keessatti, namoonni hiikamanii fi lubbuun darbanillee ni argamuu jedhu.
Guyyaa kaleessaa Koloneel Gammachuu Ayyaanaa mana murtiitti kan dhihaatan ta’us, abbaan alangaa osoo hin dhihaatan hafeera.
Abukaattonni Koloneel Gammachuu gama isaaniitiin yeroon isaaniif kenname gabaabaa waan tureef deebii barreeffamaa dhiheessuu akka hin dandeenye himanii, iyyannoo sana ilaalchisee komii qaban mana murtichaaf afaaniin ibsataniiru.
Manni murtichaas Koloneel Gammachuu erga haasofsiisee booda, borutti beellama qabachuun, poolisiin sababa ajaja mana murtii raawwachiisuu dadhabe barreeffamaan deebii akka dhiheeffatu, abbaan alangaas guyya sana irratti mana murtiitti akka dhihaatu ajaja dabarseera.


text:
Obbo Jawaar Mohammed fi namoonni ka biroon hidhamuu isaanii Poolisiin Federaalaa fi Poolisiin Oromiyaa ibsa waloon baasaniin beeksisanii jiran. Miidiyaalee biyya keessaaf kan ibsa kennan Koomishinarri Waliigalaa Koomishinii Poolisii Federaalaa Indeshaaw Xaasew ibsa kennan maqaa dhahuudhaan Raadiyoo Sagalee Ameerikaaf kan ibsa kennan, Daarektarri Koomiyunikeeshinii Koomishinichaa Jeeylaan Abdii, har’aa deemsa reeffa Artist Haacaaluu geggeessuu keessatti poolisiin tokko ajjeesamuu ibsanii, kan “poolsiin kun ajjeesame karaa nama Jawaar Mohammed waliin turee ti,” jedhan.
Dhimmoota kanaa fi ka biroo wajjiin wal-qabateen Obbo Jawaarii fi eegdota isaa dabalatee namoonni shan to’annaa jala galfamuu dubbatan, jechuun Tsihoon Girmaa gabaastee jirti. .
Sana dura immoo, dhaabbatni OMN oduu tamsaaseen, Obbo Jawaar Mohammed fi Obbo Baqqalaa Garbaa hidhamuun isaanii mirkanaawe jedhee ture. Dhimma kana hordofnee, yeroo odeeffannoo dabalataa argannu kan isiniif dhiheessinu tahuu sin beeksisna.


text:
Taammanaa Bitimaa irraa
Kunoo, amma bara moofaa keessaa gara bara haaraatti dabarree jirra. Barri dabre kun, barri 2015 bara Oromooti jechuu dandeenya. Kan bara san bara Oromoo taasese immoo Qabsoo Oromoo isa Dhaloota Qubeetiin dachee Oromiyaa sochoosee, diina Oromoo ollachiise sani. Jarri qawwee baaddhatee, harree ooffatee, barabaasoon Oromiyaa seenee qabeenya uummata Oromoo saammatee, abbootii kitilaa (abbootii miliyoonaa) tahe kun, kunoo waggaalee 24 guutuu qawween gateettii isaa irraa hin bune. Takkaa qawwee boraafatee rafuu hin dhiifne. Amma qawween lafee fi dhiiga isaa keessa tuulamuun sammuu isaayyuu weerare jira. Eeyyee, jarri qawwee bakka amantii ofii buufate kun kan durii caala, bara dabre kana keessa dhiiga ijoollee Oromoo akka galaana Adoolessaatti dhangalaasee jira. Haadholii fi ijoollee bira kutee akkoowwanillee galaafatee argama. Shamarran Oromoo, ililliiwwan teenya humna qawweetiin gudeeduun nu jalaa salphiseeti jira. Guddattuu waggaa torbaallee otoo hin hambisin galaafatee argama.
Kana hundaa oggaa godhu, uummanni addunyaa teeknolojii bara ammayyaa isa ijoolleen Oromoo irra geesseen daawwachaa ture. Ammallee ittuma jira. Mee eenyutu, xiinxalaa seenaa fi taliigaa (siyaasaa) isa kamtu Oromiyaa guutuu irraa, gandeeni fi magaalattiiwwan takkallee otoo hin hafin, Oromoon akkanatti ka’uun sochowee dachee sochoosa jedhee himee ture? Maarree, sabni akkasitti hudhamee waanjoo gabrummaa jala jiru, hudhaatiin sun hafuura tokkollee baafachuu isa dhoowwinaan akkasitti olka’e. Ammas jarri sammuun isaanii gara qawweetti geeddarame kun, qaawa tokkollee waan nuuf hin dhiifneef irra-caalaa akka waltaanee kaanu, akka waltaanee fincillu nu dhiibaa jiru. Ammas kan bara dabree caalaa akka alaa-manaa waltaanee sochoonu nu gochaa jiru. Ammaan booda jiraa Oromoo dhiisitii du’aan Oromoollee diina biyya keenya qabateen dhiddhiitamee buluu akka hin qabne, uummanni Oromoos beekee jira, Waaqnis isaaf beekee jira! Tokkummaan isaa, seexaan isaa, tooftaa fi malli isaa kana caalaa jabaatee itti-fufuu qaba! Uummanni Oromoo abbaan nagaa fi nageenyaa kun, inni nagaa ilmoo namaa dhiisitii kan bineeyyii fi biqiltuuwwanillee eegee bulu kun, daangaa namaa hin dabarre, nagaa ollaa fi namoota biyya isaa keessa nagaan jiraatanii hin booressine. Ammoo, warra jibbii fi qawween sammuu fi onnee isaa dhuunfate kanaan qeyeedhuma isaa keessatti, araddaadhuma isaa irratti dararamaa, ijoolleen isaa akka baala mukaatti jalaa harcawaa jirti. Warri Wayyaanee kun sadarkaa ilmoo namaa irraa gara sadarkaa bineensaatti ofumaan of gadibuusanii argamu. Kanaaf, uummannii fi sabni Oromoo qabsoo bilisummaa fi walabummaa isaa daran cimsee itti-fufuu malee, filmaata biraa tokkollee hin qabu!
Qabsoon ammaan tana Oromiyaa guutuu irratti adeemaa jiru kun qabsoo nagaati. Qabsoon kun akkanumatti, kana caalayyuu cimee of-cimsuun, irra-caalayyuu malaa fi tooftaa isaa babaldhifachuun itti-fufuu qaba! Kannneen keessaa qabsoon dinagdeewarra Wayyaanee irratti oofamu karaa fi daangaa isaa babaldhifachuun jabaatee itti-fufamuun kan hardhaa-boru hin jedhamne. Uummanni Oromoo seenaa isaa keessa deebiyuun irraa baratee isa ammaa kanaaf oolchuutu isa baasa. Jecha dubbii Oromoo keessa: “uummanni sitti jiguu mannaa, Waaqni sitti jiguu wayya“, kan jedhamutu jira. “Yoo Waaqni sitti jige, uummatatu kadhatee, booyee Waaqa kadhachuun jalaa si oolcha. Yoo uummanni sitti jige garuu kan isa jalaa si baasu hin jiru.“, jedha uummanni beekaan kun. Oromoon alagaa dhiisitii dhala Oromooyyuu, isa seera fi aadaa isaa jeeqe, isa waan dhalli namaa hin hojjanne hojjate tokko karaa itti isa adabu qaba. Nama akkanaa kanatti akka namuu hin dubbanne, yoo balaan irra gaye akka isaaf hin birmanne, yoo innii fi miseensi maatii isaa tokko boqote akka bayee hin awwaalle faa waliigaluun adaba. Ammas nuti Oromoonni, warra dhiiga kichuuwwan keenyaa akka galaanaatti dhangalaase kana: waa irraa hin binnu; waas isatti hin gurgurru. Hoteela isaa seennee hin bullu; restoraantii isaa seennee waa hin nyaannu. Konkolaataa isaatiin hin deemnu. Huccuu faabrikaa isaa keessaa baye binnee hin uffannu. Eekaa, meeqaa meeqa lakkoofnee tarreessa ollaa mitii dubbiin kun karaa maraan cimee, cimsee itti-fufamuutu kan Oromoo fi Oromiyaa baasu taha.
Kana malees, siyachi nuti Oromoonni baadiyaas, kanneen magaalaawwanis gibira lafaa fi manaa mootummaa Wayyaanee kanaaf galchuu hin qabnu. Mootummaan Wayyaanee, mootummaa otoo hin taane, garee fi tuuta gaadduu fi saamtuu-ti. Shiftaa fi gaadduunillee safuu fi safeeffata xiqqoo wayii waan qabaniif, daa’immanii fi haayyolee hin tuqani. Sadarkaan warri Wayyaanee amma irratti argaman sadarkaa: gaadduu, saamtuu, shiftaa fi addaggee gandeen keessaa-ti. Warra akkanaa kanaaf, gibira galchuun, qaraxa baasuun, manneen seeraa isaanii walgeessuu dhaabu qabna. Kanaafuu, qabsoon karaa nagaa inni ijoolleen teenya jalqabdee, uummanni keenya ishii cinaa dhaabachuun itti-cimse kun karaa maraan baldhatee, ititee, walqabachuun itti-fufuutu kan nus, biyya keenyas baasu taha. Kakuu dhaa; laguu dhaa; hoodaa kun itti-fufamuu qaba! Ennaa kana goonu hunda, namoota alagaa warra nagaan biyya keenya keessa jiratanii, nagaa fi nageenya isaanii tikfachuu qabna. Nuti kana kan goonu, nama wayii sodaannee yookaan: “maal nuun jedhuuf” otoo hin taane, aadaa fi duudhaa uummata Oromoo raajeffatamaa kanaa irraa barachuuni. Dhaloonni Qubee raajeffatamaan kun karaa kanaanis akka addunyaan isa raajeffatu taasifatee jira.
Qabsoon keenya kun Gaafa Afrikaa guutuu irraa tumsaa fi mararfannoo daran cimaa horatee muldhata. Uummatoonni fi jaarmoleen warra: Ogaadeen, Afaar, Sidaamaa, Benshaangul, Gambeellaa fi warri kaan nu bira dhaabatanii argamu. Dhiigni ijoollee teenyaa fi lafeen isanii isaanis akkuma keenya aarsee, akkuma keenya ilkaan ciniinnachiisee nu maddii dhaabee jira. Biyyoota alaa kanatti dhiigni fi foon keenya warri Ogaadeen hiriira goonu cufa irratti takkaa nu biraa hin hafne. Nuti dhalawwan Oromoo warri bineensummaa mootummaa Habashaa kanneen durii fi isa ammaa kana jalaa baqachuun biyyalafaa guutuu keessa faffacaanee jirru, kan ammaa caalaa jabaannee firoottan qabsoo keenyaaf horachuu qabna. Keessumaa akka uummanni Afrikaa fi Afro-Ameerikaanonni waayee keenya sirriitti qalbeeffataniif guyyuu irratti hojjachuutu, dubbii nu baasu taha! “Abbaan iyyatu malee, ollaan namaaf hin birmatu“, jedha Oromoon keenya.
Nuti Oromoonni biyyoota ambaa keessatti argamnu, kunoo torbanoota saddeet guutuu boowaa, hiriira bahaa, halkanillee cabbii Oroppaa fi Ameerikaa keessa bulaa, addunyaatti iyyachaa jirra. Otoo imimmaan nu keessaa gadi yaa’aa jiru kan waraabamu tahee, Laga Waabee guutuu dandaya. Garuu, kan ammaa caalaa cimnee karaa maraan uummata keenya, isa biyyaa dararamaa jiru bira dhaabachuutu dirqama seenaa fi dirqama dhalootaa nutti taha. Isa guyyaatti al-sadii nyaannu keessaa isa al-tokkoo qabsoof oolchuun keenya dirqama. Isa sa’aa saddeet rafnu keessaa sa’aa sadii waayee qabsoo keenyaa irratti hojjachuutu sirrii dha. Jaarmoleen Oromoo isaan garagaraa kan ammaa caalaa walitti dhufuun tokkummaa isaanii jabeeffachuu qabu. Kana biraa kutuun namoonni Oromoo warri seera baratan waltayanii dureewwan warra Wayyaanee isaan biyyoota alaa keessa deddeeman seera addunyaatti, mana murtii UNO-tti dhiyeessuu qabu! Oromoonni biroo immoo karaa hundaan isaan gargaruun waanuma jiru. Abadan ammaan booda dureewwan warra Wayyaanee dhiiga ijoollee fi uummata keenyaa akkanatti lolaasanii olii-gadi deddeemuun dhaabachuu qaba!
Nuti Oromoonni alaa-manaa kan ammaa caalaa warra OPDO kana irratti hojjachuu qabna. Oggaan kana jedhu Muktaar Kadirii fi Abbaa Duulaa faa jechuu kiyyaa miti. Isaan kana hamma feene irratti hojjannullee, ashkarummaa fi jala-kaattummaa jalaa isaan baasuu hin dandeenyu. Miseensota OPDO kanneen kumaan lakkaawaman, miseensota foolisii Oromiyaa fi waraana Toopphiyaa irratti karaa addaddaatiin iyya harmee Oromiyaa dabarsuufii qabna. Ilmaan Oromoo warri qawwee qabachuun diina jala jiran, qawwee san qabatanii uummata ofiitti dabalamuu qabu. Kun hojii salphaa wayii waan hin taneef, laaffifneetoo bira dabruu hin qabnu.
Qabsoon keenya inni amma finiina jiru kun, qabsoo isa karaa nagaati jedheen ture. Garuu, jarri karaa nagaa kana callaan nu lafa irraa duguuguu kana irraa akka duubatti hin deebne ganamumaan beekuutu sirrii dha. Warri sammuun isaanii gara qawweetti jijjirame kun, akka harki keenya qawwee qabatuuf nu dhiibaa jiru. Kun akka laayyootti ilaalamuu akka hin qabne, hundi keenya beekuun qajeelaa dha. “Qawween eessaayyi dhufa?“, naan hin jedhinaa, qawween Oromiyaa keessa ciisaa jiraa! Uummata bilisummaa ofiitii ijaaramee, tokkoomee ka’eef: qottoon, dongoraan, doomaan, cakiin, halbeen, haamtuun, maarashaan, cuubeen, eebboon, shootalli, shimalli, gajaraan, manshiin, jaafgaan, hordaan faayyuu qawwee dha. Gabrichi abbaa-gabraa irraa hidhannoo isaa hiikkatee of-bilisoomsuun namaanis, Waaqaanis eebbifamaa dha!
Uummanni Oromoo bilisummaa uumaan qabu kanaaf karaa maraan sochowuutu isa baasa. Tokkummaan Oromoo akka kana irra cimuuf, Oromummaan akka kana irra itituuf jabaannee irratti hojjachuu qabna! Dureewwan amantii fi manneen amantii marti: kan Waaqeffataa, kan Islaamaa fi kan Kiristaanaa iyya harmee Oromiyaa dhaggeeffachuun Waaqa kadhachuufii qabu! Ammaan booda laftii fi namni, gaarranii fi laggeen Oromiyaa marti diina qawween nu irra taa’ee dhiiga ijoollee teenyaa dhangalaasu kanatti ni ka’u. Laggeen Oromiyaa diinni waraabbatee irraa dhugu dhiiga itti-tahu. Margii fi furri inni irra deemu qoree laaftoo itti-tahuun isa waraanu. Biyyee fi cirrachi inni irra ijjatu barbadaa tahuun isa waxalu. Qilleensi Oromiyaa inni fuunfatu summii isatti taha! Nama Oromoo dhiisitii horii fi bineeyyiin Oromiyaatuu tokko tahuun isa diru! Ammaan booda namaa fi lafa Oromiyaatu, Ayyaanaa fi Waaqa Oromootu ijoollee Oromootiif iyyee iyya dabarsa! Erga Waaqni fi Lafti nuuf iyyee iyya dabarsee, guyyaan bilisummaa fi walabummaa keenyaa dhiyaachaa jira jechaa dha!
============== // ==============


text:
Blog Archives
Victorian Qoqqobbii Koronaa Jabeessite
(Oromedia, Victoria, 21 June 2020) Mootummaan Victoria babal’ina koronaa ittisuuf qoqqobbii fi to’annaa jabeessuu beeksise.
Mataan mootummaa Victoria, Daniel Andrews, miidiyaaf akka beeksisetti, sababa dhibeen koronaa namoota 25 haarawaa irratti argameef qoqqobbiin sochii hawaasaa daangessu akka jabaatu godhame.
Akka labsa qoqqobbii haarawaa kanatti Waxabajjii (June) 22 irraa eegalee haga Adoolessa 12tti mana tokko keessatti namoota shanii ol ta’anii argamuun hin danda’amu.
Alatti immoo namoota kudhan qofaatu, bakka tokkotti argamuu danda’a
Daniel Andrews akka jedhetti, yeroo kana keessatti nageenya hawaasaa eeguuf filannoon jiru qoqqobbii jabeessuu qofaa dha.
“Seera sochii hawaasaa daangessu kana baasuutti gammachuu hin qabu; nageenya hawaasa keenyaa eeguuf furmaanni jiru kanuma,” jedhan.
Hojii irra oolmaa qoqqobbii kanaa mirkaneessufis, qaamoliin seeraa sakatta’iinsa manaa-manatti godhamu raawwachuuf qophiitti jiru.
Kanuma waliin qoqqobbii duraan ture laaffisuuf karoorri bahee jirus, sababa qoqqobbii haarawaatiin akka turfamu godhameera.
Akka kanaan Waxabajjii (June) 21 irraa eegalee haga Adoolessa 12tti jiraattota mana keessaa waliin kanneen mana keessatti argamuu danda’an namoota shan qofaa dha.
Mana nyaataa keessatti namoota 20 ol ta’anii argamuun hin dnada’amu.
Daangaan Victorias haga Adoolessa 12tti cufamee kan turu ta’a.
Karoorri sadarkaa sadaffaa kan haga namoota shantamaa akka walitti dhufuu danda’an hayyamus torban sadiif akka hojii irra hin oolle taasifameera.
Qoqqobbiin haarawaa kun kan labsame sababa namooti 25 haarawaa irratti dhibeen koronaa argameef akka ta’e beekameera.
Dilbata, Waxabajjii (June) 21 bara 2020, sa’aa 11.59 halkan irraa eegalee qoqobbiin tokko tokko akka jijjiiramu ibsamee turuun kan yaadatamuu dha.
================
“Nageenya kee eeggachuu fi waan qajeeloo dalaguu yaadadhu. Yoo mana teessee dalaguu dandeetta tahe, mana taa’ii dalagi. Waa tokko godhchuun si irra hin jiru yoo tahe – hin godhini.”
Waaqeffannaa Association Condemns Human Rights Violations in Oromia
(Melbourne, Victoria, 27 May 2014) – The Waaqeffannaa Association in Victoria Australia (WAVA), a non-profit religious organization incorporated under the Associations Incorporation Reform Act 2012 in Victoria, condemns the killing, torturing, and arresting of students in Oromia. As religious organisation, we affirm that life is sacred.
The situation in Oromia has been very disconcerting. The vast ongoing human rights violation by the government has urged the Waaqeffannaa Association in Victoria Australia (WAVA) to speak and condemn the ongoing onslaught on peaceful Oromo protestors. The level of instability in Oromia has never been more apparent than ever before.
Here is the press Release Waaqeffannaa Association Condemns Human Rights Violations in Oromia 25-05-2014


text:
Embasileen United States hojii shorokeessotaaf haaraa miti. bara 2011 afganistan keessatti lootee seentonni Taliban embassi gamasii fi humnootii NATO weeraruu dhaan namoota torba galaafatan.
Bara 2008 Yemen keessatti namoonni hidhatanii fi boombiin embassy gamas jiru alatti dho’e du’uu namoota 19f sababaa ta’e. Bara 1998 keessa Kenya fi Tanzainya keessatti haleellaa boombiitu geggeessame. Kanaanis namoota 200 ol ta’antu du’an.
Amma immoo Libyatti ambasaddora YS Christopher Stervens fi diplomaatonta afurtu wayita leellistoonni qonsiilaa US kan Benghazi jiru weeraranitti ajjeefaman.Ambasaddor christopher Hill Iraq, Koriyaa kibbaa, Poland fi Macedonia keessatti ambasaddora Ameerikaa ta’uun tajaajilaniiru.
Bara 1999 keessa mormitoonni angawoota poolsii humna caaluu dhaanembassyn Macedoinia cabsanii ol seenan. Poolsiin naannoo jiru keellaa sana eeguun waanuma baratame. Garaagarummaan Libya keessa ture garuu jamaan walitti qabame meeshaa gurugddaa qabatee ture.
keellaaleen US naannoo addunyaa jiran yeroo ammaa naga eegumsa isaanii cimsanii jiru. Tarii haleellaan yoo dhaqqaba ta’es hordofaa jiran. Balaan kan akka Wixata darbee erga ga’ee booda naga eegumsa cimsuu irra dursanii dammaquun barbaachisaa dha.


text:
Kuta Afraffaa
Yeroo Guddataan garee wal-gargarsaa wajjiin jalqabe bay’ee sodaatee fi dhiphate. Toftaan kun akkamitti nama qaroo hin qabne gargaara, jedha. Innis torbee torbeedhaan santiima 50 kan kadhatee argatu irraa isaan bira gessuu qaba, garuu inni namoota argee hin beekne amanee qarshii isaan birratti qusaachuun cimma itti ta’e. Isaan yoo najalaa hataan hoo? Isaan maalif mucaa daa’imumma isaa kaase qaroo hin qabne maalif gargaaru?
Yeroo dhihoo keessatti akka qarshii 10 qusate beeka. Kun jalqabbi gaaridha. Garuu waanti gaariin akkata qusannoo beekudha.Innis kana gochuu akka danda’u hubate, sababiinisaa namootni akkatadhuma kanaan jalqabanii milka’an nanno sana akka jiran beeke. Aaddee Alamiin kan akka inni garee sana seenuf gargaarte sun, qusanno erga jalqabdee wagga gessee jirti. Amma isheen manduube isheetti kuduura fi muduura oomishuun gabaatti gurgurtti. Kana irra qarshii xiqqaa argatti, ijoolle ishee 4 nyaachisuu dandessee jirti. Guddataan ofiisaa yoo danda’e ga’adha.
Tarii inni lukku horsisuuf in yaala jedhe yaada, Mucaan qaroo hin qabne kun hanqaaqu omishuu ni danda’a.
Amma iyyu jireenyi Guddataaf salphaa miti. Guyyaa tokko konkolaatan Izuzu jedhamuu tokko yeroo Guddataan dandii qaxxamuruu, rukutuun milla isaa miidhe. Garuu lafeen isaa hin cabnee. Garuu torbee 3 baay’e dhukkubeti, fi akka yeroo kaani deeme kadhachuu hin dandeenye ture.
Aaddee Alamiin bakka Guddatan jiru dhufte ilaalte. Guyyaa muraasaf waan nyaatu dabboo fi aka’ii fiddeef. “ Gareen walgargaarsa akkan dhufee si ilaaluf nagaafataan” jetten.
Guddataanis “Asiin jira, Lubbuun koos jirti,” jedhe. “ Garuu torbee darbee kaffalti koo osoon hin kaffaliin darbee,” jedhe. “Isaaf hin yaada’iin “ jette aadde Alamin. “Hundi keenya akka ati milkooftu barbaadna, kanaaf yeroodhaaf kaffatii kee kaffalle jira” jette.
Guddataan bo’uuf barbaade. “Galatoomi, waadan seena, deebiseen siif kaffala. Yeroo qarshii argadhetti, irra caala dabarseen kaffala.” Jedhe.
“Milkaa’uu keetin nuuf kaffalta, torbee itti annu dhufuu dandeessa?” jette gaafatte.
Guddataniis, “amman danda’etti naan dhufa,” jedhee waada seenef.
“Sanbataa waare booda dhufeen haala kee ilaala ,” jette.
Yeroo hiriyaan isaa deemtu Guddataan gammachudhan guutame. Kun waanta inni tasumaayyu hin yaadne ture.
MUUZIIQAA CE’UMSAA
Kun Guddataaf hanga inni yaade ol ture, garuu inni barachuuf yaalu addaan hin kutnee. Ji’a torba boodaa horsiisa lukku jalqabuuf qarshii ga’aa garee Walgargaarsa biratti kuusate jira. Inni obbo Tolaa wajjin ta’uun mukaa fi funyoo bitudhaan mana lukkuuf ta’uu mana obbo Tolaa duubatti ijaaref.Guddaa hin turee garuu lukku sadiif ga’a ture.
“Kana hojjachuuf qarshii akkamitti argatte?” jedhee Obbo Tolaan.
“Anumatuu qusatte”, jedhe Guddataan. Gareen maal akka gochuu qabuu nabarsiisan. Wa’ee lukkuu wantiin beeku tokko hin jiru, garuu aaddee Alamin maal akka gochuu qabu nabarsiifte, Aniis nanbaradhe. Anis kutannoon qaba.”jedhe Guddatan.
Obbo Tolaan yeroo Guddatan akkanati seequ argee hin beeku. Nama qaroo hin qabneef hanqaaquu osoo hin cabsiin baachuun rakkisaa waan ta’eef aaddee Alamin ollaa, hiriyoota, fi namoota garee walgargaarsa keessa jiraan wajjin walbarsiisuun akka isaan gara Guddata dhufuun hanqaaqu bitataan taasifte. Garuu namootni tokko tokko dedebi’anii balbaala isaani rurukutaa turan.
Waggaa tokko booda lukkuun isaa lama du’an. Garuu Guddataan qarshii ga’aa waan qusateef lukkuu sadii deebisee bitate. Amma namoota hanqaaqqu barbaadaniif hanqaaquu ga’a qaba. Ofii isaafis kophee mofaa tokko bitatee, sababiin isaas yeroo sosocho’uu wantootni qara qabani fi dhagaan miilla isaa waan rukutuuf. Yoo hin deemu ta’e daldaala isaa foyyessu hin danda’u.
Akkuma garee walgargaarsa irra bareetti, Guddataan torbee torbeedhan qusaanno itti fufe. Bankii Hojii Gamtaa Oromiyaatti herregaasaa banachuun mul’ata isaa boruuf qusachuu ittifufe. Inni lukkuu eeguu qofaa osoo hin taane, omishaa lukkuu bay’iisuuf yaada. Innis abjuu galgala galgala barachuu qabaateera..
Kana booda qaroo waan hin qabneef sodaachuu akka hin qabne hubate. Namni qaroo hin qabnees ofjirraachisuu akka danda’u bare. Tarii hadha manaas argachuu danda’a! Isheen immo isaaf deggersa akkamiti!
Seenaan mucaa qaroo hin qabnee kun waggaa dheera dura yeroo jalqabuu , hangaam rakkisa akka ta’ee namni tilmaame hin jiru, ykn jireenyi abaarsa jedhamee gara eebbati akka jijjiramuu namni yaade hin jiru.Guddataan yeroo hunda wa’ee namoota baay’ee isaa gargaarani yaada. Isaan maatii isaa ta’uun , ollaa gaarii ta’uun fi booda obbo Tolaan gandatti geesse galmeessuun, fi aaddee Alamin akka mucaa isheetti kununsuun sadarkaa kanaan ga’anii jiru.
Garuu keessattu, jireenyi isaa kan jijjiramee yeroo hawaasani inni keessa jiraatu akkanni hir’ina qaamaa qabu yeroo fudhataniidha. Yeroo isaan biratti fudhatama fi gargaarsa argatee fi innis hawaasa keessatti nama bu’a buusu danda’u ta’ee argame dha. Yeroon hanguma deemu innis cimee hojjaachuun galii harkaa gara afaaniirra darbee jireenya foyya’aa jirachuu jalqabee ture.
Guddataan wa’ee namoota dandii magaalaa Adaamaa irra jiraatanii yaadu jalqabe. Innis isaan gargaaruuf murteesse. Hundaa caala namoota akkasii gargaarun fayyidaa qabeessa akka ta’e hubate.
Amma mul’ata haara qaba ture.


text:
Qophii keenya kana duraa keessatti waajjiraalee Oromiyaa keessa jiran keessatti “Software” Mosaajjiin Fuguga jedhamu kan dhaabbata openofice.org Afaan Oromootti hiikamee hojii irra ooluu isaa biiroon IT Oromiyaa nuuf ibsuun isaa ni yaadatama.
Qophii keenya har’aa irratti immoo ogeessa waa’ee kompiyuutaraa Tudhaamii Ululaa ykn "Windows Operating System" kan Afaan Oromoo uume tokko waliin gaaffii fi deebii geggeessine dhiheessina.
Obbo Tamasgeen Tasfaayee jedhamu. Bara 2004 keessa Yunivarsitii Finfinnee irraa barnoota IT (Information Technolgy) tiin eebbifaman. Yeroo ammaa biyya Israa'eel jiraatu. “Tudhummii Ululaa” kan Afaan Oromoo “Windows Odaa Nabee” jedhu uumaniiru.
Windows Odaa Nabee kan dhaabbati biraan hojjete irraa kan hiikame otuu hin ta’iin haaraa Afaan Oromoon kan barreeffamee fi of danda’ee kan hojjetu. Obbo Tamasgeen eeyama abbummaa ykn “copy right” mootummaa Israel biraa argachuu isaaniis nuuf ibsaniiru.
Windows Odaa Nabee Tudhummii Sululaa vaayiresii Kompiyuutara faaluun galmee ol kaa’amee balleessuu danda’u jalaa of dhoksuu kan danda’u ta’uu kan nuuf ibsan, Obbo Tamasgeen, Tudhummiin sululaa kun marsaalee Afaan Oromoo haga tokko irrattis maxxanfamee beeksisamaa jiraachuu isaas dubbataniiru. Waa’ee kanaa caalaatti hubachuuf http://windowsodaanabee.webs.com yoo seentan argachuu dandeessan.


text:
Akkam jirtuu ilmaan hadhaa tokko aniis nagaa dha mee akkumaa mataa duree irraatii tuquu dhaaf akkaan yaleetii kufaatiin wayyanee fi Dinaggdeen biyyatii mal irraa jiraa waan jedhuu isiiniif qoduu barbadee garuu anii oggetii Herregaa (Economist Analysis or I’m not Economist) mitii garuu waan hubadhee jiraa kanaaf dubaachuun barbadee akkaa ilaalchaa kotiitii
Siyaasaa kamiyyuu keessaa haa ta’uu siyaasaa tokko gaggessuu dhaaf Dinaggdeen murtessaa fi Utubaa Waan hundaattii garuu Yeroo dhiheenaa kanaa gamaa biyyaa keessatiin gumguumnii dhaagahamaa jirachuun isaa hubaatameraa kun jechuun akkumaa Biyyolessaatii Oduun as batee tokko tokko Dinaggdeen biyyatii Akkumaa jiruun Rakkoo fi gadadoo hamaa guddo keessaa akkaa jirtuu bekkamee jiraa kunii imoo kufaatiin Wayyanee angoo irraa turuu dhaaf halaa rakkissaa keessaa fi Hoggantoonii wayyaneen sodaa,cinqii addaa keessaa galanii jiruu.
Keessatuu sharaafnii biyyaa alaa xiqqatee Dollariin akkumaa bank biyyolessa National Bank of Ethiopia dhabbamuun isaa daldallootaa biyyatii akkumaa jiruun yaadoo guddoo keessaa fi kasaaraa addaa addaa keessaa Galanii dubbattaa jiruu,garuu wayyaneen akkaumaa bekkamuu ijaa isaanii soqidaan dhiqaatuu dhaan akkumaa baraatamee sobaa isaanii ittii fufaa jiru.
Keessatuu dinaggddee biyyattii Akkumaa jiruun 85% Omiishaa Qonnaa irraa hundaa’ee akkaa jiruu ni beekkamaa keessatuu Omiishaanii kan Omiishaamuu imo Nannoo Oromiyaa,Nanno Kibbaa,hangaa muraas imo Naanoo Amaraa dabalatee Omiishaaleen Omiishaamuu hundaa akkumaa biyyatiitii walii gahaanii jirataan jedhaamee yadaamuu baaftus Omiishnii Gabaa dhaaf ni Olaa turee,
Haa ta’uu Garuu yeroo amaa kanaa keessaa omiishiinis xiiqaatu irraa kaan ka’ee kaan jiruus Umataa hundaa hiidhuu dhaan,reebuu dhaan,ajjeessu dhaan,haacucuu dhaan,Omiishaa isaa akkaa fedhetee fi billissaan ta’ee karaa Magaala geessee akkaa hin gurguree Qotee Bulaa irrattii dhibbaa guddaa waan ittii fiideef Omiishnii fi Omiishiituumaan biyyatii waan xiiqqateef bittaa fi gurguurtaan wal gahuu waan daadhabameef hangaa Umataa miliiyoonaa 18 Ol belaan akkaa saxillaamee akkaa gargarssaa biyyaa alaa halaa ittii gafaachiseetuu irraa gahaame jiraa.kanaas to’achuu waan hin dandenyeef kufaatiin isaa fi umriin wayyanee akkaa gabaabatee jiruu odoo fagoo hin demiin waan ifaa ta’ee tokko nu mu’liisaa jechuu dha.
Waan naakoflchiisuu fi kan rajii natii ta’uu imoo osoo namnii belaan dhumuu jiruu malaaqa Guddaa rammadaanii kafaaltii Ol’anaa dhaan baasastotaa addaa addaa Oromiyaa keessaa facaassuu fi Bassastotaa internetaa gubaa namottaa IT ( Oggessaa Computer) qabaan rammadaanii Facebook namottaa addaa addaa Huckeer godhuu dhaan Malaaqa Millionii dhaan kafallaa Miidiyaa Walabaa keenyaa kan Ta’eeOMN__Oromia media network akkasumas ESAT dabalatee jechuu dhaan uguuraa Ooluun fi Umaaniis keenyaa osoo mirgaa isaaf falmaa jiruu fi qabsoo hadha’waa keessaa yeroo galee keessaa Omiishaa fi Gejiibbaa kan Oromiyyaa keessaa jiruu fayyaadamuu dhabbuu dhiisuun isaas Dinaggdeen biyyatii kufaatii fi kaasaaraa goddaa keessaa akkaa galuu godhee jiraa kun jechuun kufaatiin siyassaa biyyaatii Rakkoo hamaa keessaa akkaa jiruu tilmaamuun namaa hin dhibuu.
Nutiis kufaatiin wayyanee halaa Addaa Addaa dhibaa irraatii umuu dhaan sirnaa namaa Nyataa kanaa kufiisuu ni dandenyaa keessatuu biyyaa Oromiiyaa keessaa jirataanii Qabeenyaa wayyanee Omiishaa wayyannee armaan gadii kanaa irraa hin bitiinaas ittiis hin gurguriinaa:-
1~Tajaajiilaa Transportii selam
2~Dhaabbataa Ijaarsaa segel (Segel Construction)
3~Mega Net Corporation
4~Waldaa Aksiyoonaa Hitech park
5~Fan Democracy Plc
6~Express Transit
7~Waldaa Aksiyoonaa Ethio Rental
8~Warshaa Biiraa Dilate (Dilate Brewery)
9~Warshaa Nyataa Dessaleng
10~Addis Consultancy House
11~Dhaabbattaa Ijaarsaa Gamoo Birhaane (Birane Building Construction)
12~Waldaa Aksiyoonaa Warshaa Gogaasalee
13~Meskerm Investment
14~Waldaa Akksiiyoona Inshuraansii Africa
15~Globa Auto Spare part
16~Experience Ethiopia Travel
17~Addis Engineering Consultancy
18~Hiwot Agricultural Mechanization
19~Akksiiyoona Keemiikala Behre
20~Dhaabbataa Exportii Hoola fi Re’ee
21~Dhaabbataa Omishaa Qorichaa Star (star Pharmaceutical)
22~Warshaa huccu Almeden
23~Mesfin Industrial Company
24~Warshaa Simmintoo Meseboo
25~Almed Textile Factory
26~Dhaabbtaa Qusaannaa fi Liqii Deddebiiti
27~Dashin Biraa
28~Shala Advertise
29~National GeoTextile
30~Wegagen Bank, S.C fi kan hafaaniis baareefamaa biraatiin isiiniif dhiiheesaa.
Waan isiin ajjaa’iibuu moo Dhaabbilleen kun hunduu kan argamaan MagaalaMAQALEE fi ittii Gaaftaamtoonii sabaa Tigreee dha.nutiis Qabsoon keenyaa hangaa Biyyumaattii ragaassisuu jechaa dachee saamamnee debiisuu fi sabaa keenyaa hundaa manaa hidhaa irraa hiksiisuu qabnaa jedhaa.
Galatomaa Anii Sifa Hamid!
Qabsoon Keenya Hanga Dirree Injifannootii


text:
Maqaan isaa Takiluu Bulchaa jedhama.
Maqaa addaa Bokkaa jedhamuun beekama.
Bakki dhaloota isaa Magaalaa Najjooti. Yuunivarsiitii FINFINNEE kiiloo 4 Muummee Geology/Earth Science kan seene ALI tti bara 1992 ture. Haa ta’u malee Gidiraama Wayyaaneen irraan ga’aa turteen barumsa isaa addaan kutee Jooraa turee waggaa Muraasaafis mana hidhaa Qaallittii keessa turee erga ba’ee booda, bara 2003 ALItti Mooraatti deebi’ee. Bara 2005 ALItti Eebbifamee ba’uudhaan Ji’a 3 project Gibe III keessa erga hojjetee booda, deebi’ee Ministeera Albuudaa Kan Magaalaa Finfinnee Naannoo Magganaanyaa Shoolaatti argamu keessa dorgomee gale. Kanaan booda Achi keessa naannoo ji’a 6tiif dalageera. Osoo kanaan jiruu Fiildiitiif ergamee Naannoo uummata Kibbaa keessa Ji’a 3’f dalagaa turee Gara Finfinneetti akkuma deebi’een Guyyaa 2 erga bulee booda dhabamsiisani. Hiriyaa fi maatiin issa iraa akka baree innii galuu dhabnan itii bilbilaa isaas yaalaanii dadhabuu issani nu ibsaan. Hiriyyoota isa waliin hojjetani ijoollee Habashaa tokko gaafatanii akka inni dalagaarra hin jirre tahuu issa baraan.Gaafa June 04-2014 iraa jalqabee ykn san duraas tahuu mala kan dhabamuu issa bekkamee duubaa yaa oromoo
Namoonii issaa kana beytaan warraa issa walin wal qunamsissu dhaf please toohadha tii halaa inii itii jiruu gara facebook inbox tii nu ergaa galatomaa


text:
Abdii Boruutiin
Mata duree kanaan barreeffama gabaabaa kana akkan dhiyeessu kan na taasise. Du’a abbaa-irree Mallasaa ilaalchisee mooraa qabsoo bilisummaa Oromoo (QBO) keessaa miseensota Waltajjii Marii Oromoo ofiin jedhan namootni tokko tokko gadi bahnii du’a kanatti gadda isaanitti dhaga’ame ibsuu isaanii ti. Akka dhuunfaatti, abbaan fedhe waan itti dhaga’ame tokko ibsuuf mirga qaba. Kaayyoon barruu kiyyaas mirga namoota kana gadi qabuu fi yaada isaanii qeequufis miti. Haa ta’u malee, wanti na dinqe tokko, karaa’uma fedheenuu, bakkee’uma fedhettuu haa du’u diinni diinuma; diinummaan isaas hin hirraanfatamu. Mallasaan hogganaa jaarmayaa nama-nyaataa Wayyaanee ture.
Jaarmayaan kun ammoo dhiiga ilmaan Oromoo meeqa akka dhangalaase fi dhangalaasaas jiru; lubbuu ilmaan Oromoo meeqa akka galaafate; Oromoo meeqa mana hidhaa keessatti akka dararaa jiru otuu beekamuu; kun hunduu hirraanfatmee ykn dagatamee, akkamitti duutii nama kanaa nama gaddisiisa? Mallasaas ta’ee maatiin isaa yookaanis firootni isaa kan biraa hafee du’a ilma Oromoo tokkotti gadda isaanitti dhaga’ame ibsanii beekuu? Maarree, namootni keenya kan qabsaa’ota ofiin jedhan fi qabsoo kana keessattillee gahee guddaa taphachaa turan, har’a gadi bahnii gadda isaanitti dhaga’ame maatii fi firoota Mallasaatiif ibsuun isaanii, waan ta’e kana hundaa hirranfataniiti moo garaa laafina isaanii addunyaatti beeksisuufi? Eenyu gammachiisuufi? Eenyu birattis galata argachuufi?
Karaa tokkoon rakkoolee mooraa QBO keessa jiraniif furmaata argachuuf marii gaggeessina jechaa; mooraa keenya keessatti nagaa fi tasgabiin bu’ee, humni Oromoo cimee, irree tokkoon tokkummaadhaan diinarratti haa duullu jedhanii yaamicha dabarsaa; karaa biraatiin garuu waan Oromoorra gahe fi gahaas jiru dagatanii du’a diina hamaa kanaatti gadda isaanitti dhaga’ame ibsuun waan wal faallessu hin ta’uu? Karaa feetenuu haa dhuftu, duuti du’uma. Mee haa jennu, otuu Mallasaan qabsoo bilisummaa Oromoo kana keessatti ajjeefame, du’a isaa kanattis gaddamee, mooraa keenya keessaa ibsi akkanaa ni bahaa laata? Hogganaa keessan ajjeesuu keenyaaf gaddi nutti dhaga’ame, dhiifama nuuf godhaa jedhanii maatii fi firoota isaa dhiifama gaafatuu laata? Moo namni kun duuti isaa gara Waaqaatiin/Rabbiitiin dhufteef garaa isaan nyaate?
Dubbii kana raajeffachuuf ykn oo’isuuf otuu hin taane, akka yaada fi ilaalcha kiyyaatitti, ibsi akkanaa kun mooraa keenya keessaa gadi bahuun isaa Oromoo biratti qaanii guddaa dha jedheen fudhadha. Kan biraa ammoo, wantin ibsa kana keessatti hubadhe tokko, alagaa fi diinaaf (Wayyaaneellee dabalatee jechuu dha) yaamicha marii dabarsuu dha. Mee asirratti gaafiin kaasa: kun yaamicha marii ti moo kadhaadhaa? Diinni fi alagaan mariitti akka dhiyaatu godhuun kan danda’amu, dura ofiif tokko ta’anii; mooraa ofii cimsanii; humna cimaa fi abdachiisaa yoo uuman qofaa dha jedheen amana. Yoo karaa kanaan diina fi alagaa jilbiifachiisanii, akka mariitti dhiyaatu taasisan malee, humna laafaa qabatanii diinaaf yaamcha marii dabarsuun ykn kadhachuun faayidaa takkalle hin qabu. Projektii hin milkoofne yaaluun yeroo fi humna ofiitiin taphachuu ta’a jedheen yaada.
Asirratti wantin ifa godhuu fedhu fi dubbistootni barreeffama kanaas akka hubatan barbaadu, warri Waltajjii Marii Oromoo (WMO) jedhanii mooraa keenya keessatti nagaa fi tasgabbii uumuuf yaalii godhan, hojii isaanii kana qeequuf akka hin taane dha. Nagaa buusuuf, waliin haasawuu fi dhimma waloo tokkorratti waliin mari’achuun waan deeggaramuu fi jajjabeessamuu qabu dha. Marii kamiiyyuu yoo ta’e, yoo fedhii uummata Oromoo bal’aa hin faallessine, bakkuma fedhettuu godhamuun nama gammachiisa malee waan badaa ta’uu miti. Haa ta’u malee, bitaa fi mirga ; baddaa fi jala; duuba fi fuuldura ofii hubachaa waan tokko dalaguun baay’ee murteessaa dha. Ibsa jarri baasan kanas akka waan guddaa tokkootti fudhadhee; yookaanis bookee akka arbaatti ilaaluu kiyya otuu hin taane, haala uummatni keenya keessa jiru otuu beekanuu maaliif du’a diina hamaa kanatti gaddama kan jedhutu sammuu kiyya tuqe. Ana kan na gaddisiisu yoo jiraate, Mallasaan QBOtiin otuu hin injifatamin du’uu isaa ti.
Barruu kiyya otuu hin xumurin dura, dhaamsi ani qabsaa’ota Oromootiif carraa kanaan dabarsuu barbaadu, humnaanis haa ta’u; mariitti dhiyeessinee karaa nagaatiinis haa ta’u; diina keenya injifachuu kan dandeenyu, yoo dura mooraa keenya keessatti nagaa fi tasgabbii uumnee; karaa kanaan humna cimaa fi abdachiisaa mooraa keenya keessatti uumne qofaa dha. Humni Oromoo abdachiisaan kan uumamu ammoo, yoo tokkummaa ykn/fi tumsa humnoota bilisummaa Oromoo uumne qofaa akka ta’u hunda birattuu dhugaan kun hubatamuu qaba. Dura mana keenya haa qulqulleessinu; mooraa keenya haa cimsinu; humna keenya haa jabeessinu. Sana booda alagas ta’ee diinni otuu hin jaalatin dirqamee marii nu wajjin godha malee, akka amma jirru kanatti diina wajjin marii yaaduun gaaga’ama keessa akka nu galchu beekuu qabna.
Galatoomaa!
Abdii Boruu: aboruu@gmail.com


text:
Oromia is for all Oromians!
#OromoProtests-(09.02.2016, #StandUpAgain, Oromia) Oromia isn’t the TPLFs’ to dominate, to exploit and to sell– it’s for the benefit of you, your family and for all Oromians. Together we helped stop the Finfinnee Master Plan, but now we need to stand up again.
Can you SHARE this graphic and make it clear to the TPLF led-regime that Oromians don’t want further marginalisation, domination and exploitation.
Enough is ENOUGH!!
Posted on February 9, 2016, in Uncategorized. Bookmark the permalink. 1 Comment.
-
Uummatni Oromoo akka sibiila boorrajjii humna keenya yoo jabeeffannee lollee ufirraa qolanne uf oolchina. Silaa akka baayinni keenya sodaatamuuf gabrummaa jala bara hanganaa waanjoo baannee hin hafnu ture. Uumama nu keessaa salphinaa fi tuffii ufirratti hin agarretu sabasaa dhiisee gabroomfataa jiraachisuuf salphina jalaa akka nuti hin baaneef hojjata. Carraan bara 1991 G.C. nu miliqe ragaa yeroo dhihooti. Ammaa booda rasaasaa fi mana hidhaa humna nu weerareen dhumuu irraa uf oolchuuf Oromoonni sammuu fi garaa ilma namaa qabnu Uummata keenya hidhachiisnee salphina jalaa uf baasee nagaa akka argatu taasisuuf har’a haa dalagnu. Yoo humna taane fira horanna. Warri aarsaa nuti kaffalleen tokkummaa impaayera yakkamtootaa itti fufsiisuuf dhadha’ataa jiran nu sodaatu. Biyyootni ollaa keennaa hari’a gabroomfataa keenna waliin michoomanii daandii nutti cufan hundi nu waliin dippiloomaasii eegalu. Karaa mara, waan maraan waan humna nu taasisu irratti haa dalagnu. Aarsaa nuti kaffallee fi kaffalaa jirru biyya Oromiyaa walaba deebisuuf malee impaayera saba Oromoo dhaloota tokko fixanii uummatan itti fufsiisuuf akka hin firris halagaanis haa beeku. Oromootni qabeenyaa qabnu ittiin seenaa haa hojjannu. Ogummaa garaa garaa kan qabnu saba keenya Oromoo dhumaatii irraa oolchuuf haa dalagnu. Ogummaa waraanaa kan qaban saba isaanii tiif ittiin seenaa akka dalagan dhaamna. Free Oromia.! Strong-minded people is victorious.!


text:
Waajjirri Paartii Badhaadhinaa Magaalaa Naqamtee, jiraattotni magaalattii fi Godina Wallagga Bahaa “kuma kurnaniin llakka'aman” jedhe Gurmuuleen "Shanee, Faannoofi Hidhattootni Warraaqsa Bilisummaa Uummata Benishaangul(BEHNEN)” gochaa badiisaaniirraa akka of qusataniif hiriira balaaleffannaa taasisan, jechuun beeksisee jira.
Hirmaattota hiriirichaa keessaa hagi tokko, "Nagaan bu'ee akka tasgabbiin jiraatuuf hiriira baane" jechuun Sagalee Ameerikaatti himan. Dubbi-himaan Idil-addunyaa Waraana Bilisummaa Oromoo – Odaa Tarbii ammoo, gochaa gareen isaanii ittiin balaaleffamee haalanii, “hiriichi kan uummatni bilisa tahee geggeeffate otuu hin taane ka mootumaan ofii qindeesse” jechuun VOAf deebii kennan. Gurmuulee balaaleffataman lamaan kaan irraa hanga ammaatti deebii hin arganne. Naakoor Malkaa tu Ambo irraa erge.
Jiraattonni Naqamtee fi Godinaa Wallagga Bahaa Gurmuulee Hidhattootaa Balaaleffachuun Hiriira Bahan, Jedha Waajirri Paartii Mootummaa
Waajjirri Paartii Badhaadhinaa Magaalaa Naqamtee, jiraattotni magaalattii fi Godina Wallagga Bahaa “kuma kurnaniin llakka'aman” jedhe Gurmuuleen "Shanee, Faannoofi Hidhattootni Warraaqsa Bilisummaa Uummata Benishaangul(BEHNEN)” gochaa badiisaaniirraa akka of qusataniif hiriira balaaleffannaa taasisan, jechuun beeksisee jira.


text:
Mootummaan hooggantootaa fi miseensota koo hidhuu, ukkaamsuu fi doorsisuu hammeessee jira jedhe KFOn.
Koongirasiin Federaalawaa Oromoo mootummaan hidhaa, dorsisaa fi ukkaamsaa seeraan alaa miseensota koo irratti raawwataa jiru dhaabuu qaba jedhe.
KFOn ibsa har’a baaseen, mootummaan biyya bulchaa jiru akkasumas caasaa fi deeggartoonni isaa adeemsa qabsoo keenyaa karaa nagaa jeequuf socho’aa jiru jedhe.
Oromiyaa bakkeewwan garaagaraatti hidhaan, ukkaamsaa fi doorsifni hooggantootaa fi miseensota isaa irratti raawwatamaa jiraachuu KFOn beeksiseera.
Goyyoota sadii dura miseensi koree hoji raawwachiiftuu isaa doktar Amaan Kinniisoo magaalaa Cirootti nama gaafachuu buufata poolisii dhaqanii achumaan qabamuu eere.
Hooggansi isaa kun hanga ammaa mana murtiitti akka him dhihaanne KFOn himeeti jira.
Gochi akka kanaa godinaalee Arsii, Arsii Lixaa, Baale, Baale Bahaa, Shawaa Kaabaa, Shawaa Bahaa, Boorana, Jimma, Harargee Bahaa fi Gujiitti irra deddeebiin raawwatamaa turuu KFOn beeksiseera.
Mootummaan gochaa kana irraa akka ofqusatus hubachiiseeti jira.
Uummanni Oromoo sirna ukkaamsaa kana hundee irraa jijjiiruun sirna demokiraasii haqaa diriirsuuf sochii qabsoo karaa nagayaa bal’aa godhamuuf akka ofqopheessu yaqmicha dhiheessina jedhe Koongirasiin Federaalawaa Oromoo


text:
WASHINGTON,DC —
Gurbaaa ganna 28 kana horii miliyooa hedduun bitachuuf jala maraa bahan.
Bundesligaan Euro miliyooana 50n gurguruu diddee oofuma ooftee miliyoona 60n geetteef.
Arsenaal qarallee Henrikh Mkhitarya Dortmun keessaa bitatte,gurbaa kanallee gatiin wal dadhaban malee marroo lama bitachuu feete.
Taatullee haga kilabiin Pierre tun, Bundesliga, Dortmund nama isa fulaa bu’u argattutti gadi hin dhiisan.
Gurbaa kana kontoraata ganna sadiitiin bitatan ji’atti mindaan isaa Euro €180,000 ti jechuu.
Barana qofa Pierre tapha 24tti goolii 21 Dortmundii galche.Nama kana bara 2013 Euro miliyoona 13tiin bitatan gaafasii asitti goolii 141 galche.Biyya isaa Gaaboniif ammoo marroo 56 taphatee goolii 23 galche.
Arsenaaliin amma innii itti dabalmu tun sadarakaa EPL Keessaa jaheesssoo jirti. Lakkoofsa 17 keeyyatee jidduu taphata taatullee fulaa hedduu dandahana


text:
Prezidaant Joo Baayiden Adoolessa 4 guyyaan walabummaa Ameerikaa hamma ga’utti uummanni biyyattii dhibba irraa harki 70mni talaallii vaayiresii koronaa akka fudhatan tokkoof dhiibbaan akka godhamu labsanii jiran.
Haa ta’u malee Bulchiinsichi tarsiimoo addunyaa ka biro waliin talaallii qooddachuu maal akka ta’e hanga yoonaa hin ibsamin jira. Uummanni miliyoonni 170 Ameerikaa keessaa talaallii kan fudhatan yoo ta’u, jireenyi amma kan idileetti deebi’aa jira.
Prezidaant Joo Baayiden akka jedhanitti yoo torban kana talaallii fudhattu taatan, hanga Adoolessaa 4tti guutummaan tallaalamuun ni danda’ama. Torban Adoolessa 4 keessa ayyaana walabummaa yaaddoo malee kabajuu dandeessu jedhan.
Roobii kaleessaa prezidaanti Joo Baayiden maatiiwwan talaallii fudhatan ijoollee isaaniif kunuunsa daa’immanii, keellaalee talaalliin itti kennamu ennaa dhaqan geejjiba tolaa fi manniin rifeensa itti muratanii fi tolfatan ergaa kana uummataan ga’uu akka gargaaran akkasumas kampanileen kanneen talaallii fudhataniif dandammachiisa akka kennan jajjabeessaniiru jedha gabaasi Patsy Widakuswara.


text:
Jiraataan Gooro Doolaa maqaan isaanii akka dhahamu hin feene tokko namootni kun jalqaba torbee darbee toa’annaa jela erga oolfamanii booda mana hidhaa keessaa baafamanii ajjeefaman jedhu.
Raayyaan Ittisa biyyaa ganda Raaroo keessaa mana gubanii adoo deebiyanii warra hidhatee jiru waliin walitti bu’an sana booda walitti dhukaasanii namootni hedduun hidhaman. Sana booda jimaata darbe halkan guuranii namoota sadan kaan ajjeesanJiraataa ganda Raaroo
Jiraataan kun dabalanii waa’ee namoota ajjeefaman jedhanii yoo himani, tokko obbo Dhaddacha Mi’eessaa, lammeen dargaggeessa ganna 15 Abdullaahii Goluu jedhamuu fi barataa kutaa 10 Kattee Uturaa tahuu himan. Warra kana sadeen keessaa Abdullaahii Goluu obboleessi isaa tokko warra maqaa WBO’n naannoo keessa socho’u keessa waan jiruuf tarkaanfiin kun irratti fudhatamuu hin hafne jedhu. Namoota sadeen ajjeefaman jedhame kanattis dabalata namootni hedduun Gooro Doolaatti guyyuma kana hidhamanii to’annaa poolisii jela jiruu jechuun dubbatu. ‘warra ajjeefame kana namni isaan awwaale hin jiru, ajjeesanii goodaatti darban; sana booda warra ollaa turaniin biyyee itti deebisaa jedhan firrillee bahee hin awwaalle.’ Jiraataa ganda Raaroo
Jiraattonni waa’ee nageenya naannoo Gujii jiru ilaalchisee ammas nageenyi amansiisaa jedhamu hin jiru jedhu. Kanaafis kan komatan qaamoleen lamaan hawaasa jidduutti lola gaggeessaa jiraachuu isaaniiti. Obbo Boggaaleen jiraataa Gujii Lixaa Aanaa Bulee Horaati. Humni maqaa WBO’n Gujii keessa socho’u odoo wal gahii hojii gamtaa qonnaan bultoota naannoo Gujii Bulee hora gaggeessan isaan butuu himan.
‘Warri maqaa WBO’n hidhatee wal gahii gubbaa utuu jirruu dhufanii nu marsanii dhukaasanii, naan na fuudhanii deeman, sana booda guyyaa 24 na hidhanii meeshaa fi qarshii na harka ture na harkaa fuudhanii boodarra lakkifame’ Obbo Boggaalee; jiraataa Bulee Horaa
Obbo Boggaaleen sababa to’annoo jela oolfamaniif yoo dubbatan; wal gahii qonnaan bultootaa waamuu fi darbees wal gahii kaan Shaashamanneerratti yaamame dhaqee hirmaachuu isaaniitiif tahuu himu.
Jiraattonni yaada isaanii VOA’f kennan ammas maqaa WBO’n naannoo Gujii keessa ka socho’an hidhattoonni namootarraan miidhaa geessisaa jiruu jechuun komatu. Himata dhiyaatu kana garuu Itti Aanaan Ajajaa ‘WBO’ Gujii Bahaa ta’uu kan himan Waaqumsaa Guutuu haalanii jiru.
‘Waraanni Bilisummaa Oromoo saba falmuuf irraan miidhaa hin geessisu; kun soba.’ Waaqumsaa Guutuu Ajajaaa WBO Gujii Bahaa
Obbo Waaqumsaan wal waraansa humna naga kabachiiftota mootummaa duuka taasifne jedhan irratti warra boojine jedhan miseensota raayyaa ittisa biyyaa fi kaan nagaatiin qe’ee isaaniitti deebisneerras jechaan himanii, ammas wal waraansi qaama nageenya mootummaa fi humna isaan gaggeessan jidduutti gaggeeffamaa jiraachuu dubbatu.
Nuti warra Kanaan gufuu qabsoo jenna warra kana nama 200 boojine mootummaaf deebisneerra.Waaqumsaa Guutuu Ajajaaa WBO Gujii Bahaa
Waa’ee dhimma wal walraansa WBO fi Raayya Ittisa Biyyaa, darbees ajjeechaa jimaata darbe Gujii Bahaa Aanaa Gooroo Doolaatti raawwatamuu himame ilaalchisuun biiroon bulchiinsa fi nageenyaa Oromiyaa gaafatamee deebii kenneera. Waajjirichatti Itti Aanaa Hooggnaa ka ta’an Koloneel Abbebee Garasuu, ajjeefamuu namoota kanaa quba hin qabuu jechaan Sagalee Ameerikaaf himan. Koloneel Abbebeen raayyaan ittisa biyyaa tarkaanfii yoo fudhatu waajjirri isaanii akka hordofu himanii dogongorri yoo uumamus walumaan sirreessinaa jedhu.
Amma haalli nageenyaa foyya’aa akka jiru, humni nageenyaa ka mootummaa Oromiyaas hojii nagaa kabachisuu kana hordofaa jiraachuu himanii, haa ta’u male ammas gandoota baadiyyaa godinaalee gujii lameen, Wallaggaa fi Boorana tokko tokko keessa ammas haalli nageenyaa amansiisaa ta’e hin jiru jechuun dubbatanii jiru. Waan Ajajaan WBO miseensota raayya ittisa biyyaa dabalatee namoota 200 boojine qe’eef deebifneerra jedhan garuu ‘Soba’ jedhanii jiru.


text:
Gobbuu Sayyootti Onkolooleessaa kaasee yoo xinnaate namoonni nagaa 10 ajjeefamuun himame.
Godina Wallagga Bahaa aanaa Gobbuu Sayyootti humnoonni mootummaa uummata nagaa jumlaan hidhaa, manneen gubaa jiru jedhu jiraattonni achirraa dubbifne.
Onkoloolessaa kaasee magaalaa aanaa qofatti namoonni nagaa 10 caalaan ajjeefamuu himu jiraattonni.
Ammaan tana baadiyyaa fi magaalli walirraa citee aanichi goolama jabaa keessa jira jedhame.
Godina Wallagga Bahaatti aanaa Gobbuu Sayyoo Onkololeessa darbee kaasee nagaa argattee hin beektu jedhu jiraattonni.
Namoonni humnoota mootummaatiin ajjeefamaa jiraachuu, jumlaan hidhamuu fi manneen jiraattotaa gubachaa jiraachuu himu.
Ji’a Eblaa kaasee oppireeshinii farra riphee lolaa maqaa jedhuun waraanni uummata nagaa irratti baname gaaga’ama guddaa aanichatti dhaqqabsiisuu jiraattonni OMNtti himan.
Goolama humnoonni mootummaa fidan kanaan magaalaa fi baadiyyaan adda citee jiraa jedhan.
Aanichatti keessumaa dargaggeessa taatee nagaan baatee galuun abjuu ta’ee jira jedhan. “Yookii ni ajjeefamta yookii immoo ni hidhamta. Maatiin qe’eedhaa dargaggaa’a qabus jiraachuu hin dandeenye” jedha jiraattota keessaa namni dubbifne tokko.
Onkolooleessaa kaasee yoo xinnaate namoonni nagaa 10 ajjeefamuu kan himan namoonni achirraa dubbifne manneen maatii hedduu humnoota mootummaan bobbaaseen gubachuu dubbatan.
Waqtiin kun waytii oomishaa yoo ta’u sababa goolaba keessa jiruun qonnaan bulaan aanichaa qonna isaallee qotachuu hin dandeenye jedhan.
Uummanni bahee galuu dadhabe falli inni harkaa qabu falmachuu qofa jedha namni biraa dubbifne.
Oromiyaa kutaa hedduutti dararaan uummata nagaa fi mancaatiin qabeenyaa humnoota mootummaan raawwatamu itti fufee jira.


text:
Lola kaabaa
Akkuma lola isa waggaa lama duraa ammas humni waraanaa PP ‘Ajaja Bahaa’ jedhamu daangaa cehee Eertiraa akka seenu godhameera. Lola darbe keessatti bifa kanaan Eertiraa cehanii achirraa waraana Eertiraa daboo waammatanii Tigraay weeraran. Ammas toftaa wal fakkaataadhaan deemaa akka jiran maddeen Tigraay gabaasaa jiru. Lola kanaan gareen lachuu (abbaa fi ilmi ykn PP fi TPLF) marsaa isa xumuraati jechuun walitti dhaadataa jiru.
Ergaa ilmaan Oromoof!
Garee kamuu amantee waliin dhaabbattee wareegama bilaasha hin kafalin. Lola isa qehee keetii wal tahii irree tokkummaa hanga guddina Oromoo gahuun qehee keerratti loladhu. Kan masaraatti dhufes tahee kan deebi’ee dhufuuf hawwu kamuu dhiiga keerra ejjetee lafatti si haqatee aangootti ol baha. Kan ammatti fagoo jirus gaafa daangaa keetti siqu si tuffachuu eegala. ”Humni samii gadii kamuu Shaggar seenuu nan dhorku” jedhee dhaadata. Dhaada akkasiif deebii gahaa deebisuuf kan dandeessu yoo ammumarraa saba guddaa kana jaartee akka of kabajsiiftutti warraaqxe likkii kee garsiifte qofa. Gaafas daangaa kee seenuu fi dhiisuu irratti hayyama kee gaafachuuf dirqama. Yoo kan humna gahaa hin qabnee fi afaan wal garagaltee wal nyaattu tahe garuu dhaadachuu bira darbee haaloo isa ati aangoorraa isa kaaftee san si bahata. Lola diinni kee waggaa 30 guutuu si qorqe har’a bakka lamatti wal baasee wal lolu keessaan hiree laalladhu waan kee jabeeffachuuf oolfadhu malee garee kamiifuu hin booji’amin!


text:
Hokkora ganama kana Mojootti ta'een namoonni lama rasaasaan rukutaman
Taatee torban darbe Xinxalaa siyaasaa Jawaar Mohaammad mudateen walqabatee hiriira mormii godinaalee Oromiyaa garaa garaa keessatti gaggeefamee tureen walitti bu'insaafi miidhaan qaqqabuusaa gabaafnee turre.
Har'as qaamolee hiriira mormiitiif waamicha taasisan akka jiran miidiyaalee hawaasarratti qoodamaa ture. Haala magaalonni Oromiyaa tokko tokko keessatti argaman ilaalchisuun jiraattotaafi qondaaltota motummaa haasofsiifneera.
Magaalaa Moojoo
Hokkora ganama kana Magaala Mojootti umamee tureen namoonni lama rasaasaan rukutaman.
Magaalaa Mojootti ganama kana hiriira 'namoonni hidhaman nuuf haa lakkifaman' jedhuun gaggeefameen walitti bu'iinsa qaama nageenyaa fi namoota hiriira bahan gidduutti eegaleen namoonni miidhamuu kantiibaan magaalattii Adde Masarat Asaffaa BBCtti himaniiru.
Magaalattiitti sanbata xiqqaa darbe hiriirri halkanii adeemsifamuus himan.
"sanbata xiqqaa galgala namoonni kumaatamaan lakkaa'aman bataskaanni gubateera oduu jedhuun halkan guutuu magaala keessa deemuudhaan hokkora uumaa turan, manneen daldalaa Oromoo irraan miidhaa geessisaa turan, qeerroo fi Oromoo maqaa dhahuun arrabsaa bulani" jedhan.
Itti yaadamee magaalichatti jeequmsa kaasuuf kan jedhamedha malee magaalicha keessatti manni amantaa gubates ta'e gubuuf yaalame akka hin jirres himan.
Gareen kuni har'a ganamas sababa 'namoonni keenya hidhaman yaa hiikaman' jedhuun hiriira bahuudhaan jeequmsa kaasaniiru kan jedhan aadde Masarat dhukaasa gama qaama nageenyaa fi garee kana gidduu tureen namoonni lama rasaasan rukutamuu odeefannoon qabas jedhan.Hiriira yeroo darbee irratti namootni itti yaadanii walitti bu'iinsa sabaa kaasuuf yaalaan hanga nama sagalii ta'an to'achuun qoratamaa jiraachuus eeran.Hokkorri magaalattii keessa ganama kana tures qaamni nageenyaa tasgabbeessuudhaan amma haala nagaatti deebi'aa jiraachuus hima.
Gareen hiriira bahe keessaas qaamni dhukaasu waan tureef namoonni rukutaman kunneen eenyuun akka dhahaman adda baasuun rakkisaa ta'uus eera.
Magaalli Adaamaa
Magaalaan Adaamaa ganama kana sochii nagaa keessa jiraachu riippoortarri keenya achitti argamu kan itti aanu gabaaseera.
Akka ittigaafatamtuun Waajjira kominikeeshinii magaalatti Aadde Raawudaa Huseen BBCtti himaniiru.
Hiriirri har'a akka jirutti miidiyaa hawaasummaatiin gareen waamicha gochaa ture jiraachuu fi qaamoleen nageenyaa sochii kuni akka hin milkoofne qophii gahaa gochuu himan.
Ganama Kanas miira sodaa mul'aturraa kan hafe sochiin uummataa fi daldalaa bifa idileetti deebi'aa jiraachuu himan.
Sabbata
Magaala sabbataas sochii idileetti deebi'aa jiraachuu ittigaafatamaan waajjira kominikeeshinii magaalatti Obbo Taayyee Waaqkennee himaniiru.
Dhaabbilee daldalaa cufaa jiranii fi jiraattota waliinis mariin itti fufuu fi fooyya'iinsi gaariin jiraachuu eeran.
Magaalonni Baalee fi Gobbaa
Haaluma walfakkaatunis Magaalonni Roobee fi Gobbaas miira sodaa mul'aturraa jan hafe hiriirri ganama kana akka hin jirre BBC'n jiraattotarraa ofeefateera.


text:
Prof. Mararaa Guddinaa "Nutii Xoophiyaa dullattii suphuuf miti kan waggaa 40 fi 50 ol qabsoofneef, biyya Oromoof taatu ijaarrannee ofiin…
Sagantaa fii imaammata siyaasaa jaarmaya KFO
Mirgaanis Bitaanis deemtu fuulduratti sibaasa!
Umanni Oromoo garee waanyoo fii of tuultootaa jiddutti rakkachaa jira
Ajjeechaan Murtii Malee Humnoota Mootummaatiin Geggeeffamu, Mirga Jiraachuu Lammiilee Qoraa Jira! Abdiin jijjiiramaa qabsoo nagayaa ummanni Oromoofi obboloota biroo waliin…
Paartiin keenna KFOn guyyaa har'aa Waxabajjii 4/2014 ALI. caasaalee godinaa dhiibbaan waggoota lamaaf jalaa diiggamanii laaffifamanii turan deebisee ijaarutti jira.…
WARREEN WAAN JOHAR MUHAMMED TUQAMEEF DHAABARRAA UFBAAFTEE JETTANII KEESSAN NA GAAFATTAN HUNDAAF DEEBISAA KIYYA. Ani Johar Muhammed tuqame jedhee murtii…
Daldalli yeroo dheeraa itti daldalaa turan ka gaheef hin fakkaatu......jajjabduu dhufaa jirti... Gareen maqaa ABOn "qaca fii shaneetti adda baate…
Jiduu kana haasaya Obbo Jawar Mohammed TV Ubuuntu Fi OMN waliin taasiseefi Imala galateeffannaa gochaa jirun waliin walqabatee ololli fi…
Adeemsa raawwii marii biyyaalessaa ilaalchisee garaagarummaa yaadaa mootummaa fi qaamolee dhimmi ilaallatu gidduu jiru ilaalcha keessa galchuudhaan, yaadaa fi tarsiimoo…


text:
Hojjattoonni dhaabbata tajaajila mantii Kiristaanaa “Great Commission Ministry Ethiopia” jedhamuu lamaa fi ilmi hojjetaa isa tokkoo kaleessa Godina Wallagga Lixaa, aanaa Ganjiitti ajjeefaman, iechuun Lixa Oormiyaatti qindeessaan tajaajila dhaabbatichaa, Paaster Asfaaw Hordofaa Sagalee Ameerikaaf ibsanii jiran.
Bulchaan Wallagga Lixaa Obbo Eliyaas Uummataa immoo, ‘ajjeechaa kana kan raaw’ate qaama hidhatee socho’uu’ jedhan. Gama qaama hidhatee naannoo sana socho’a, jedhame – Waraana Bilisummaa Oromoo irraa himannaa kanaaf deebii argachuuf carraaqqiin goone ammaaf hin milkoofne.
Gabaasaa guutuu caqasaa


text:
Prezdaant Erdogaan, Falasxiinotaa Gaazaa akka gargaaran Muslimoota addunyaatiif waamicha godhe
Prezdaantiin Turkiyaa Rajab Xayyib Erdogaan Juma’aa hardhaa duguuggaa sanyii Isra’eel Gaazaa keessatti raawataa jirtu mormuun Ummata magaalaa Istaanbul keessatti hiriira bayeef haasaya godheen, “Muslimoonni addunyaa tokkummaan garjabeenya Isra’eel kana silaa afoo dhaabbannee dararaan Ummata Gaazaa fi uftuulummaan Isra’eel kana booda hin turu”jedhe.
Erdogaan Dhaabbata Gurmuu Biyyoota Islaamaa dhimma Gaazaa fi Al-Quds irratti mari’achuudhaaf walgahii ariifachiisaa yaamuun isaa ni yaadatama. Haaluma Kanaan sirna baniinsa walgahii Jum’aa hardhaa Istaanbul keessatti geggeefamaa jiru irrattis haasawa taasiseen, “Isra’eel Falasxiinota irratti duguuggaa sanyii raawwataa jirti. Hooggantoonni biyyoota Islaamaa dhimma Al-Qudsii fi Falasxiin ilaalchisee tarkaanfii Luynaa fudhataa jirra. Kun hedduu nama gaddisiisaa. Dhugaa dubbachuudhaaf dhimma Al-Qudsi irratti qormaata diinni keenna nuuf kenne Kufnee jirra”jedhe.
Gama biraatiin ammoo dhaabbata mootummoota gamtoomanii tti ejensiin mirga namoomaa, duguuggaa sanyii Isra’eel Gaazaa keessatti raawwataa jirtu qorachuudhaaf garee ogeeyyotaa kan bobbaasu tahuu beeksise.


text:
Ebbisan waggaa digdama harra uttuu innii mana issa siree isaara rafuu, loltuun mootummaa kolonefata Habasha, warra gartuu haarra Tigrai’in gegefamuun rasaassa itti roobsani lubuu isa muchumaati kutan. Biyya akaakile isaati, diini daanga Oromiyya ceete dhufte dhiiga Oromoo hammaa haraati iddoo hundaati dangalaasa jirti.
Akkuma Oromoon hunduu beeku, kan diini kun ajjesu moo beeka, sooresa, artistoota, oladeema/ oladeemtu, kan ta’ani kunis aggaamsaa sanyii duguugu -targeted genocide jedhama. Imaammati gartuu Tigrai (TPLF) saba Oromoo doofaa, iyeesa taasisani achumaan akkuma namichii Waaqayyoo jibe sun Malas Zenawi wa’ee Oromo “saba lakkofsi issa bayyee xiqeesun salphadha” jedhe kakate, oladeemtota Oromo fixaa jiru. Kan TPLF hin beekin garu, akkuma Oromoo ajjecha deemtu, Oromoon tokko ta’ee kibba hamma kabaati dhi’aa hamma ba’aati kuno diina olachisa jira.
Alaaban ABO jaal Elemo Qilxuufa bara 1973 qabatanii diina offira buqisanii Oromiyya Republika taate dhaabuf bosona (Tullu Carcar) seenan kuno dachee Oromiyya hunda irrati Oromoon qabatee “Abban Biyyaa Oromoo dha” “hormii nun bulchitu” Biyya keenya walaba taate nutu bulcha jedhee alaaba isa qabatee yeroo diini saba harqa duwa haqa isaaf falmatu, isaa harka diinati ajjefame, awaalate Alaaba ABO awaala irra dhaaba jira.
Mirgga mulqammaan deebisanii gonfachuuf Haatif ilmi hiriira ba’aani, gaafa loltu’un diina rasaasa itti roobiste mucaase ajjeftu, haati Oromticha sanaa “gumaan ilma kiyya bilisuma Oromiyya hata’u” jettee Oromiyyaati kutanoo ishe dhaamte.
Ebbisan , “siifan lolaa Oromoo narra hingortu? https://www.youtube.com/watch?v=2B3F0DnH6m0
Jettee kan atti akka gaafiti saba keeti dhi’eesinan diini si nyaate, garuu arra waamichi kee qeerro sibooda dhalataniin kan gegeefamu sabi kee deebisa jira.
Jaali kee, Usmaayyoo Musa waggaa sadeet (1995-2003) mana hidha diina keesati dararammaa ture eega ba’ee, saba durati gaffa as ba’uu sii (Ebbisa Adunya fi Dhugumaa Ayyana) yaadachudhan walisa isa jalqabe. Kan Usmaayyoo gaafas walise keesa:
Garbummaa manna du’a filane
Saniif finchillee dagala seenne
Seenadhaaf duuna lubbu hinqusannee
https://www.youtube.com/watch?v=mC2s21z1CMI
Usmaayyoo Musa, darara mana hidha diina keesati irra gayeen lubbun isa dargagummaati qurxame. Lubuun artistota Oromoo kunif kan isaan fakatan darbuun, hiri’ota isaanif dhalota isaan booda dhufe ibidda sammuu itti naqe.
Isaan booda artistoti dhibaan laqahaman sagallee isaani kan fagoo nama hawatu, ergaan saani ani Oromoo mittii? maalifan walaabummaa kootif hin lolu? jedhee kan samuu qirqidu, xiiqii qabachiisu, tokko ta’ee akkan diina biyyaa isa qabate irraati mormuu kan godhee keesa isa tokko. Artistooni Oromoo wallaansoo walaabummaa Oromiyyaa ta’aa jiruuf aarssaa isaan baasa turan/jiraan seena saba issani keesati bo’oo olaana qaba.
Jaalan: Elemo, Ebbisa, Usmaayyoo fi kan walaabuma Oromoofi kuftanii, sabi keesan akka damaqee waanjjo kolonii ofirra darbatee, biyya bilisa taate (sovereign state) ijaarachuf tarkaanfi xumura irra ga’aa jira. Yoo isin lubuun jiraatani saba keesan arguu baatan ille hojjin keesan Oromoo karaa walabummaati luucessera. Qeeransi Oromoo diina isa Oromiyyaa irra ari’a jira (https://www.youtube.com/watch?v=7tr04nYSafw) akkuma Mulluu Baqqaalaa wallifte.
Jaalan, maqaan keesan bara barran seena Oromoo keesa hajiraatu.
Qabsa’aan hindu’aa qabsoon Oromiyya Walaabuman xumurama.
Alemayehu Kumsa, Ph.D.
Alemayehu.kumsa@gmail.com


text:
Tiraanzisterii
Tiraanzisteriin meeshaa semiikondaakterii asattoo fi humna elektirkii guddisuu fi dabarsuu/dhorkuu too'achuuf tajaajilu dha. Tiraanzisteriin meeshaa semiikondaakterii irraa kan hojjatame yoo ta'u yoo xiqqaate tarminaalii sadi'i kan sarkiyuutii alaatti ittiin qabachuuf gargaaru qaba. Voolteejiin ykn karantiin tarminaalii tiraanzisterii cimdii tokkotti kenname, yaa'a karantii tarminaalii cimdii kan biraa gidduu jiruun ni jijjiirama. Humni too'atmaan (baha tiraanzisterii) humna too'atu (naqa tiraanzisterii) caaluu waan danda'uuf, tiraanzisteriin asattoo guddisuu danda'a. Yeroo ammaa, tiraanzisteroonni muraasni kobaa qarqabamu, garuu baayyen isaanii integireetid sarkiyuutii keessatti hammatamanii argamu.
Tiraanzisteriin bu'uuraa meeshaalee elektirooniksii ammayyaa ti, akkasumas sirna elektiroonikii ammayyaa hunda keessatti argamu. Tiraanzisteriin bara 1947, fiizisistii USA Joon Bardiin, Waalter Biratayin, fi Wiiliyaam Shookileetin kalaqame; tiraanzisteriin seenaa elektironniksii guutumaan guutuutti jijjiire, raadiyoo, kaalkuleeterii, fi kompitara xixxiqqoo fi bushoo ta'an oomishuuf karaa bane. Tiraanzisteriin tarree IEEE tarkaanfii elektirooniksii keessa jira, akkasumas kalaqxoonni tiraanzisterii hojjatan Badhaasa Noobeli kan Fiiziksii kan bara 1956 argataniiru.
Seenaa[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Termooniik tiraayoodin, vaakiyuum tuubii bara 1907tti kalaqame, teknooloojii raadiyoo guddifamuu fi bilbila fageenya-dheera hojiirra oolchuu dandeessisuudhan bara elektirooniksii gara fuulduraatti tarkaanfachise. Garuu, tiraayoodin meeshaa salphaatti cabuu fi humna baayyee nyaatudha. Fiizisistii Yuuliyus Edgaar Lili'enfeldi paatentii fiildi-iffekti-tiraanzisterii (FET) Kanaadaatti bara 1925 fudhate, kunis meeshaa falka-jajjaboo tiraayoodii akka bakka akka bu'uuf yaaddame ture. Lili'enfeldi paatentii sanuma fakkaatu USA keessatti bara 1926 fi 1928 fudhate. Garuu, Lili'enfeldi barruu qorannoo waa'ee meeshaasaa kana ibsu hin maxxansinee, akkasumas paatentiin isaa kanmaddaa hojjatu kan akka fakkeenyaatti hojjatame hn ibsu. Sababa oomishni meeshaa semiikondaakterii qulqullina-guddaa qabu waggaa kurnoota achi fagaatee jiruuf, oduma kanmaddaa hojjatameerayyuu ta'ee, yaadni ampilifaayerii falka-jajjaboo Lili'enfeldi bara 1920n fi 1930n keessa hojiirra oole tajaajiluuf hin rakkata ture. Bara 1934, kalaqaan lammii Jarmanii Oskar Heil meeshaadhuma kana fakkaatuuf paatentii fudhatee ture.
Sadaasa 17, 1946 hanga Mudde 23, 1947tti, Joon Baardiin fi Waalter Birateeyin Laabii Beel kan AT&T kan USA kessa jiru keessatti, yaaliwwan hojjatan keessatti yeroo warqeen lama kiristaalii jermeniyeemiitti qabsiifaman, asattoo bahaa kan humnisa asattoo naqaa caalu uume. Hoogganaan Garee Fiiziksii Falka Jajjaboo (Solid State Physics Group) kan ta'e Wiiliyaam Shookileen faayidaa kuni gara fuulduraatti qabu arge, ji'oota itti aanan muraasa keessattis beekumsa semiikondaakterii sirriitti ballissuuf ciminaan hojjate. Jecha tiraanzisterii jedhu kan uume John R. Pierce yoo ta'u jechoota lama tiraansirezistaance (transresistance) jedhurraa uume. Akka barreessitoonni seenaa dhuunfaa Joon Baardiin Lillian Hoddeson fi Vicki Daitch jedhanitti, Shookileen paatentiin Laabiin Beel tiraanzisterii irratti baasu kan jalqabaa fiildi-iffektii irratti akka hundaa'u fi Shookileen akka kalaqxuu kana argateetti akka galmaa'u barbaade. Paatentii Lili'enfeldi kan duraan dhokatee ture waan arganiif, abbootin seeraa Laabii Beel kuni akka hin taane gorsan, sababiinsaas yaadni tiraanzisterii fiildi-iffektii kan fiildii elektirikii akka tarsaatti fayyadamu haaraa hin turre. Bakkasaa, kan Bardeen, Brattain, fi Shookileen bara 1947 kalaqan tiraanzisterii pooyinti-kontaaktii kan jalqabaa ture. Milkii isaanii kanaaf beekkamtii kennuun, Bardeen, Brattain, fi Shookileen Badhaasa Noobelii kan Fiiziksii kan bara 1956 waliin qooddatan, kunis "qorannoo semiikondaakterii irratti godhanii fi argannoo galtee tiraanzisteriitif" jedhameet kennameef.
Bara 1948, tiraanzisteriin pooyinti-kontaaktii fiizisistoota Jarmanii Herbert Matiree fi Hayinriish Velkeen hojjatamee ture, kunis Compagnie des Freins et Signaux, damee Westiingihaawusi kanPaariskeessatti argamu, keessa wayita hojjatan ture. Mataré muuxannoo rektifaayerii kiristaalaa silkenii fi jermeniyemii irraa hojjachuu qaba ture, kunis yaalii raadaarii kan Jarmaniin yeroo Waraana Addunyaa II goote irraayi. Beekumsa kanatti fayyadamuun, waa'ee "interfiiraansii" bara 1947 qorachuu jalqabe. Karantii pooyinti-kontaaktii keessa yaa'u ilaaludhaan, akkuma Bardiin fi Birateeyin Mudde 1947 godhanitti, Matire Waxabajjii 1948tti jermeniyeemii Velkee hojjatetti fayyadamuun bu'aadhuma sana fakkaatu argate. Saayintistoonni Laabii Beel isaan dura akka kana hojjatan erga baranii booda, kampaanichi cimdaa bilbilaa Firaansi keessatti fayyadamuuf jecha "tiraanzitiroon" isaa gara oomishuu ariifachiisutti darbe.
Tiraanzisteriin ammamtaa-guddaa qabu kan jalqabaa tiraanzisterii saarfees-baariyerii jermeniyemii kan Philcon bara 1953 hojjatamedha, kunis ammamtaa hanga 60 MHZ ta'uun hojjachuu danda'a. Tiraanzisteriin kun kan hojjatame jermeniyemii akaakuu-N keessatti karaa lachuu (gubbaa fi jalaan) indiyeem salfeetiitti fayyadamuun boolla uumuun ture, kunis hanga inni furdina inchii tokkoo qabaatutti. Indiyeemin boollaa sana keessatti naqame akka funaantuu (collector) fi maddisiiftuutti (emmitter) tajaajila. Raadiyoon konkolaataa kan guutummaan tiraanzisterii fayyadamu, kan 1955 Chrysler fi Philco oomishame, sarkiyuutii isaa keessatti tiraanzisterii kana fayyadame. Tiraanzisteriin kun kompitara saffisa guddaa qabuufis mijataa ta'uun kan jalqabaa ti.
Tiranzisteriin silkenii kan hojjatu kan jalqabaa Laabii Beelitti Amajjii 26, 1954tti Mooris Taanenbaawum hojjatame. Tiranzisteriin silkenii kan gurguraaf hojjatame kan jalqabaa Teeksaas Inistirumeentisiin bara 1954 hojjtame. Kunis hojii Gordon Teal, kan kiristaala qulqullina olaanaa qabu hojjachuun ogummaa guddaa qabu fi kan duraan Laabii Beel keessatti hojjachaa turen hojjatame. Tiraanzisteriin MOS kan jalqabaa Kahng fi Atalla Laabii Beel keessatti bara 1960 hojjatame.
Faayidaa[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Tiraanzisteriin elektirooniksii ammayyaa hunda keessatti ruuqa ka'aa isa ijoodha. Namoonni baayyeen tiraanzisteriin kalaqa gurguddaa jaarraa 20ffaa keessaa isa tokko jedhanii amanu. Hawaasa ammayyaa keessatti, faayidaan tiraanzisterii adeemsa ofummaa'een (meeshaa semiikondaakterii oomishuu) baayyinaan oomishamuu danda'uusaa fi kunis gatii tiraanzisterii tokkoo baayyee gadi buusuu isaa irratti hundaa'a. Kalaqamuun tiraanzisterii jalqabaa kan Laabii Beel keessatti raawwatame tarkaanfii IEEE 2009 (IEEE milestones) keessatti tarreeffameera.
Kaampaanii baayyeen tiraanzisterii kobaa qarqabaman kan biliyoonatti lakkaawwaman waggaa waggaadhaan yoo oomishaniyyuu, tiraanzisterii harki guddaan integireetid sarkiyuutii (yeroo baayyee gabaabfamee IC, maayikiroochiipsii ykn salphaadhumatti chiipsii kan jedhamu) keessatti qarqabamu, kunis daayoodii, rezisterii, kaappaasiterii fi ruuqolee elektiroonikii kaan wajjin walqabachuun elektirooniik sarkiyuutii guutuu uumu. Loojiik geetin tiraanzisterii hanga naannoo digdamaa of keessaa qaba, maayikiroopirooseserii olaanaan, bara 2009tt, tiraanzisterii (MOSFET) hanga biliyoona 3 fayyadamuu danda'a. "Bara 2002tti, nama lafarra jiru tokkoo tokkoosaatiif, ijoollee, dhiira, dubartii odoo hin jedhin, tiraanzisterii miliyoona 60 hojaatame".
Tiraanzisteriin gatiinsaa xiqqaa ta'uun, salphatti jijjiramuu danda'uunsaa, fi amansiisummaansaa meeshaa bakka hunda jiru isa taasise. Meeshaalee fi maashinii too'achuu keessatti, sarkiyuutin meekatiroonikii tiraanzisteriin of keessaa qaban, meeshaalee too'annaa elektiroomekaanikaalii bakka bu'aniiru. Yeroo baayyee tajaajila too'annaa argachuuf, meeshaa too'annaa makaanikaalii saxaxuurra maayikirookontiroolerii fayyadamuun sagantaa kompitaraa barreessutuu irra salphaa fi bushoodha.
Akkaataa Hojii Salphaatti[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Faayidaa guddaan tiraanzisterii kan dhufu asattoon xiqqoon tarminaalii garee tokko ta'an lamatti kennamte, asattoo guddaa tarminaalii garee tokko ta'an kan biraa gidduu yaa'u too'achuu danda'uu isaati. Amalli kun humna argachuu (gain) jedhama. Kun asattoo bahaa jabaa ta'e, voolteejii ykn karantii, kan asattoo naqaa dadhabaa wajjin wal fakkaatu garuu humna guddaa qabu uumuu danda'a; kana jechuunis, akka ampilifaayeriitti tajaajiluu danda'a. Karaa biraa ammoo, tiraanzisteriin akka iswiichii elektirikiin too'atamuuttii tajaajiluun karantii sarkiyuutii keessa yaa'u dabarsuu ykn dhorkuuf tajaajiluu danda'a, yeroo akkasii guddinni karantii ruuqolee sarkiyuutii kan biraatin murteeffama.
Tiraanzisterii gosa lamatu jira, akkaatan isaan sarkiyuutii keessatti hojiirra oolanis xiqqoo garagara. Baayipoolaar tiraanzisteriin tarminaalota bu'uura (base), funaantuu (collector), fi maddisiiftuu (emmitter) jedhaman qaba. Karantii xiqqoon karaa tarminaalii bu'uuraa dhufu (kunis, kan bu'uuraa fi maddisiiftuu gidduu yaa'u) karantii guddaa tarminaalii funaantuu fi maddisiiftuu gidduu yaa'u too'achuu ykn dabarsuu/dhorkuu danda'a. Tiraanzisterii fiildi iffektiirratti (FET), tarminaalonni karra (gate), burqaa (source), fi cobsituu (drain) jedhamu, voolteejin karaa karraa dhufu karantii burqaa fi cobsituu gidduu jiru too'ata.
Suurrii karaa mirgaa jiru baayipoolaar tiraanzisterii sarkiyuutii keessa jiru agarsiisa. Karantii tarminaalii bu'uurarra jirurratti hundaa'ee, chaarjin maddisiiftuu fi funaantuu giduu yaa'a. Sababa keessa tiraanzisteriitti walqunnamtiin tarminaalii bu'uuraa fi maddisiistuu akka daayoodii semiikondaakteriitti hojjatuuf, hanga karantiin tarminaalii bu'uuraarra jirutti voolteejin bu'uuraa fi maddisiistuu giduu jiru gadi bu'a. Ammi gadi bu'iinsa voolteejii kun waan tiraanzisteriin sun irraa hojjatame irratti hundaa'a, VBE jedhames wammama.
Tiraanzisteriin Akka Iswiichitti[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Tiraanzisteriin yeroo baayyee akka iswiichii elektiroonikiitti tajaajila, kunis fayyadama humna-guddaa kan akka humna dhiyeessituu (power supply) fi fayyadama humna-xiqqaa kan akka loojik geetii keessatti ta'uu danda'a.
Sarkiyuutiin tiraanzisterii kan burqisiiftuu-lafaa'ee keessati, fakkeenyaaf sarkiuutii iswiichii ifaa suurarratti mul'atu, akkuma voolteejiin bu'uuraa guddachaa deemen, karantiin maddisiiftuu fi funaantuu gidduu jiru garmalee guddachaa deema. Sababa ittisni funaantuu fi maddisiiftuu gidduu jiru hirratuuf, voolteejin funaantuu gad bu'a. Yoo garaagarummaan voolteejii funaantuu fi maddisiiftuu gidduu jiru zeeroo (ykn naannoo zeeroo) ta'e, karantii funaantuu ittisa loodiitin (ampuulii ifu) fi voolteejii dhiyaaten qofa daangeffama. Kunis guuta jedhama sababinsaas karantiin maddisiiftuurraa gara funaantutti bilisumaadhan yaa'a. Yeroo guutaa kana, iswiichin sun "banaa" jedhama.
Karantii bu'uuraaf ga'aa ta'e dhiyeessuun tiraanzisterii baayipoolaarii akka iswiichiitti fayyadamuu keessatti rakkoo ijoodha. Tiraanzisteriin karantii guddisuuf gargaara, karantii guddaa funaantuurra jiru karantii xiqqoo tarminaalii bu'urarra jiruun too'achuu dandeessisa. Reeshiyoon karantiiwwan kana lamaanii akaakuu tiraanzisterii irratti hundaa'ee gara gara, akaakudhuma tokkoofuu, karantii funaanturra jirurratti hundaa'ee gara gara. Sarkiyuutii ifaa akka fakkeenyatti kenname keessatti, rezisteriin karantii tarminaalii bu'uuraa ga'aa ta'e dhiyeessee akka tiraanzisteriin sun guutu godhutu filatame.
Sarkiyuutii akka iswiichitti tajaajilu keessatti, gatiin voolteejii naqaa akka bahi guutammaan darbu ykn guutummaan hin darbine godhuuf filatama. Tiraanzisteriin akkasii akka iswiichiitti tajaajila, tajaajilli akkasii kun sarkiyuutii dijitaalaa, kan gatiin "banaa" ykn "dhaamaa" qofti barbaaddamu keessatti baayyee tajaajilarra oola.
Tiraanzisteriin Akka Ampilifaayeriitti[gulaali | lakkaddaa gulaali]
The common-emitter amplifier is designed so that a small change in voltage (Vin) changes the small current through the base of the transistor; the transistor's current amplification combined with the properties of the circuit mean that small swings in Vin produce large changes in Vout.
Various configurations of single transistor amplifier are possible, with some providing current gain, some voltage gain, and some both.
From mobile phones to televisions, vast numbers of products include amplifiers for sound reproduction, radio transmission, and signal processing. The first discrete-transistor audio amplifiers barely supplied a few hundred milliwatts, but power and audio fidelity gradually increased as better transistors became available and amplifier architecture evolved.
Modern transistor audio amplifiers of up to a few hundred watts are common and relatively inexpensive.
Wabii[gulaali | lakkaddaa gulaali]
0911344941


text:
Oromo
Warri barattootaa barsiisaa daa'immanii kan dursaa ta'uu isaaniitif ga'ee guddaa qabu. Daa'imman karaa adda addaatii fi saffissa garaagaraatin ni baratu. Ogummaa adda addaatiin mana barumsaa dhufu. Qajeelfamni kun ogummaa tokko tokko daa'imman sadarkaa oolmaa daa'immaniitiif qophaa'uuf barbaachisan naannolee guddinaa ja'a irratti ni ibsa. Kan armaan gaditti caqasaman mucaa kessan mana barumsaaf qophii taasisuuf haala wajjin hojjachuu dandeessan kan yaada isinii kennuudha.
Waliigaltee namaan wajjinii/ Wanta itti dhagayamu
- Mucaan koo qajeelcha sadarkaa 2 sirritti ni hordofa, kan sadarkaa 3 hordofuu calqabee jira.
- Mucaan koo want yeroo yeroon gochuu qabu ni yaadata, ni hordofa. (fk. Irbaata, qaama dhiqachuu, ilkaan qulqulleessu,
- kitaaba yeroo galgalaa dubbisuu,bakka siree deemuu).
- Mucaan koo kan itti dhagayamu ni ibsa. (fk: Gammaduu, Gadduu, dinqisiifamuu).
- Mucaan koo yeroo aaree obsuu fi nagayaa buusuu ni danda'a.
- Mucaan koo kootii (uffannaa) isaa of danda'ee ni uffata.
- Mucaan koo of danda'ee mana dhiqanaatti ni fayyadama.
- Mucaan koo harka isaa dhqachuu ni danda'aa.
- Mucaan koo waantolii ittiin xaphate qulquleesuu fi sassaabuu ni danda'a.
- Mucaan koo hiruu, dabaree isaa eeggachuufi warra kaan gargaaruu ni danda'a.
- Mucaan koo wanta haaraa fi namoota haaraatti dafee of madaqsuu ni danda'a.
- Mucaan koo daa'imman kanbiroo wajjin walgalteen ni xaphata.
- Mucaan koo warraa kaan gammachiisuu ni danda'a.
- Mucaan koo hiriyoota isaa umurii walqixaa wajjin yeroo hunda xaphachuuf carraa qaba.
Guddina Qaamaa
- Mucaan koo fiiguu fi utaaluu ni danda'a.
- Mucaan koo miilla tokkoon dhabbachuu ni danda'a.
- Mucaan koo Kuphaa guddaa darbachuu fi qabachuu ni danda'a.
- Mucaan koo kubbaa dhawuu ni danda'a.
- Mucaan koo maqasiidhaan muroo ni danda'a.
- Mucaan koo qubeessaa qabachuu fi ittiin barreessuu ni danda'a.
- Mucaan koo kan akka ziippi fi qabduu ykn qulfii ufataa banuu ni danda'a.
Dandeettii Afaanii
- Mucaan koo yaada isaa fi waantoolii barbaade jechaan ni ibsa.
- Mucaan koo waantoolii beekamoo ta'an maqaa isaanii jecha isaatiin ni ibsa.
- Mucaan koo guyyaa guyyaan jechoota harawaa ni fayyadama.
- Mucaan koo namoota baay'eedhaaf haala galuun qulqullinaan ni haasa'a.
- Mucaan koo jechoota 4 – 6 ta'an haasa'uu ni danda'a.
- Mucaan koo waa'ee waantoolii kanaan dura ta'anii tokko tokkoon hodeessuu ni danda'a.
- Mucaan koo dhimma tokko irrattii nama biroo wajjiin dabareedhaan hodeessuu ni danda'a.
Guddina Sammuu
- Mucaan koo rakkoo tokko hiikuuf karaa tokkoon ol ni yaada.
- Mucaan koo gaafiidhaaf deebii kennuuf fedhii isaa ni agarsiisa.
- Mucaan koo xapha harawaa uumuun rakkoolee hiikuuf ni yaala.
- Mucaan koo meeshaalee haalluu, bifa ykn guddina isaaniitii fi kkf. addaan baasuu ni danda'a.
- Mucaan koo bakka tokko taa'uu, dhimma tokkoof xiyyeeffannoo kennuu fi hojii tokko irratti turuu ni danda'a.
Barruulee
- Mucaan koo farfannaa daa'imaa 5-10 ta'u ni beeka.
- Mucaan koo jechoota sagalee tokkoon calqaban ni beeka. (fakeenyaaf: big, brown, bear).
- Mucaan koo kutaalee jechootaa dhaga'uu ni danda'a. (fakkenyaaf: hap-py, Kutaa 2 ykn. birsaga 2).
- Mucaan koo qubee guguddaa 10-20 ta'anuu fi qubee xixiqqaa 10-20 ta'an addaan baasee ni beeka.
- Mucaan koo sagalee qubee 10-20 ta'an haala gaariidhaan jechuu ni danda'a.
- Mucaan koo kutqaalee kitaabaa addaan baasee ni beeka: cuqqaala, mataduree, fuula, jechoota, kkf.
- Mucaan koo nama guddaa wajjin kitaaba ni dubbisa, guyyaa guyyaan seenaa nidhaggeeffata, irra deebi'ee ni hima.
- Mucaan koo fakkii kaasuudhaan ykn qubeedhaan seenaa ni barressa.
- Mucaan koo maqaa isaa ni barreessa akkasumas qubee isaa addaan baasee ni beeka.
- Mucaan koo qubee hunda ni beeka.
Heerrega
- Mucaan koo meeshaalee 10 – 20 ta'an quba itti qabuun addaan baasee lakkaa'uu ni dnada'a.
- Mucaan koo sagalee isaa olkaasuun tartiibaan hanga 20 tti lakkaa'uu ni danda'a.
- Mucaan koo jechoota kan akka baa'yee, xiqqaa fi walqixa jedhan hubachuu jalqabee jira.
- Mucaan koo lakkobsa 1-10 addaan baasee ni beeka.
- Mucaan koo lakoobsa 1-10 meeshalota lakaawaman wajjin waliin qunnamsiisuu ni danada'a.
- Mucaan koo bifoota beekamoo garaa gar addaan baasee ni beeka. (fak: giingo, golarfee, bukke sadi, kkf.)
- Mucaan koo bifoowwan salphaa ta'an waliin qindeessuufi addaan baasuu ni danda'a.
- Mucaan koo meeshaalee taphaa ittin safaraniin xhaphachuu ni danda'a (fak: Siinii, maankaa, sarartuu, kkf).
- Mucaan koo guddina, fakki fi ulfina wanta adda addaa ibsuuf jechoota ni fayyadama(fak: guddaa, giingoo, ulfaata
- Mucaan koo waantoolii adda addaa tartiibaan ka'uu ni danda'a (fak: 1ffaa, 2ffaa, 3ffaa).
Odeeffannoo Dhuunffaa
- Mucaan koo maqaa isaa duraa kan dhumaa fi kan warra isaa ni beeka.
- Mucaan koo bakkaa teessoo isaa fi lakkobsa bilbilaa ni beeka.
- Mucaan koo maqaa kutaa qaamaa 10 ni beeka (mataa, gateetti, jilba, quba , kkf.).
- Mucaan koo uumurii isaa fi guyyaa dhaloota isaa ni beeka.