text:
Dejane Gutama irraa
Akkuma beekamu Mootummaan Sa’uudii dhiyeenya kana lammiiwwan biyyoota addaa addaa irra karaa seeraan alaatiin Sa’uudii seenan fi hayyama jireenyaa hin qabne ilaalchisee labsii haarawa baasuun beekamaadha.
Labsii kana irratti lammiiwwan hayyama jireenya hin qabneef karaa seeraan alaatiin seenan Roobii boruu March 29/2017 irraa kaasee ji’a 3 keessatti biyyattii lakkisanii akka bahan ibsameera.
Labsii kana ilaalchisee lammiiwwan biyya keenyaa Hayyamni jireenyaa irra kufe fi karaa seeraan alaatiin Sa’uudii seenaan bahuuf maaltu irraa eeggama kan jedhu irratti Qajeelfama Imbaasiin Itiyoophiyaa kan magaalaa Jiddatti argamu Afaan Amaaraatiin baase gara Afaan Oromootti jijjiiruun gabaabsinee isiniif qopheessinee jirra.
1. Namoonni sababa Hajjii fi Umraatiin Sa’uudii seentanii osoo hin bahin waraqaan (Vizaan) isinirraa kufe.
=> Osoo guyyaan kenname hin gahin buufata Xiyyaara kamiiyyuu deemuun bahuu kan dandeessan tahuu
=> wanti isin irraa eegamu passportaa fi Tikkeeta xiyyaara qofa.
2. Namoonni osoo labsiin kun hojii irra ooluu jal hin qabin(March 29/2017) duratti hayyamni jireenyaa irraa kufe ykn sababa Hojiin Sa’uudii seentanii hayyamni jireenyaa hin bahiiniif
=> Hojjachisaan (Namtichi qacare) kaffaltii hojjaataa(tuu) irraa eegamu kaffaluun Vizaa dhumaa akka argatu qabu godhaaf. Yoo adabbii qabaates hojjachiisatu kaffaluu qaba. Hojjetaan immoo guyyaan 90 kenname osoo hin dhumin daangaa ( buufata Xiyyaaraa ) kaminuu bahuu danda’a.
=> wanti irraa eegamu passporta fi tikkeeta Xiyyaaraa qofa.
3. Namoonni Hayyamaan alatti osoo sirna Hajjii raawwatan too’annaa jala oolan, karaa seeraan alaatiin kan Sa’uudii seenan, kan osoo labsiin kun hin labsamin dura nama isaan Hojjachiisan jalaa badan qaama dhimmi ilaallatu kan naannawa isaaniitti argamutti dhaquun Vizaa bahiinsaa dhahatuu ni danda’u.
=> wanti isaan irraa barbaadamu (Passporta ykn Liseepasa) achi booda osoo guyyaan kenname hin gahin Sa’uudii lakkisanii bahuu qabu.
4. Namoonni Balagaan irra hin jirre, kan Iqaamaa seera qabeessa qaban, kan sababa Nama isaan hojjachiisu hin beekneef labsii kana akka carraatti fayyadamuun bahuu barbaadan
=> Ministeera Dhimma Hojjataa(Maktaab Al Amal) jalatti kan argamu kutaa dhimma rakkoo hojjataa hiiku deemuun xalayaa fudhatuu
=> Xalayaa eega fudhatan booda Tarhiila naannoo saniitti argamu deemuun Vizaa ba’iinsa fudhatuu.
=> Ragaa isaan irra barbaadamu passporta qofa.
5. Namoonni dhaabbata itti hojjataa turanitti gocha seeraan alaa hojjatuu isaaniif hayyama dhorkaman
=> Biiroo Ministeera Hojii (Maktab Al A’maal) deemuun waraqaan eenyummaa waytawaa baafatuu.
=>Achi booda Biiroo Imigireeshiina naannawa isaanii deemuun Viizaa ba’iinsa fudhachuu.
=> wanti isaan irra barbaadamu (Passporta fi Waraqaa eenyummaa) erga fudhataan booda bahuu ni danda’u.
Odeeffannoo dabalataa yoo argane kan isaanii dabarsinu ta’a.


c: text/html

text:
Abdalbari Mohamed
Tarsiimoon siyaasaa biyya toophiyyaa heddu. Tokko eenyummaa dhaloota sabaa balleessanii kan ofii barbaadaniin bakka buusuudha. Kun waggoota hedduuf osoo walirraa hincinne mala garagaraatin akka milkaawu irratti hojjatamee jira. Saboonni ykn sablammoonni tarsiimoo kana jala aanan baay’eedha. Galaanni isaan nyaate takkaa akka eenyummaa isaaniitti deebi’an hinhayyamneef; achumaan hafan akka waan hindhalatiniitti waakkataman. Duudhaalee, aadaafi seenaan isaaniillee kan guyyaa keessa itti dhalataniin dhugamee wal-nyaatee, bukaayee kan warra jabaa ta’eera. Sab-bicuuwwan hedduu, saba irra jireessaan akka jawweetti liqimfamanii, sukkuumamanii, bullaayanii nafa saba irra jireessaa ta’aniiru. Maqaa-fi-mataan sab-bicuuwwanii jijjiiramee akka ciraan isaanii barbaadamee hinargamnetti bade. Sanyiin isaaniillee kan warra jabaatti makamee daranuu jabaa jabeessee; lakkoofsallee itti dabale. Sabni jabaadha ofiin jedhee waggaa 3000 keessatti biyya jabduu beekamtuu ijaare jedhu yoo sanyiin(fiixaan) lakkaawamtu, osoo abbaa torba hingeenye maqaa isaan hinfakkaannetti bahama. Eenyummaa gaarii maqaa badaan waamamuu mannaa, eenyummaa badaa maqaa gaariin waamamu filchuu!
Bakka irraa ka’an yaadachuun yookaan fiixaa isaanii lakkaayuun itoophiyummaa ganuudha. Gara gandaatti gadi siquudha. Balbalaafi gosa, hinqaban; saba ofiin jechuus hinfedhan. Yoo tokko tokkommoo sabni koo Itoophiyaadha jedhu. Sabni Itoophiyaa jedhamu sanyii dhala namaa kami irraa daraare yoo jedhaman deebiin hinjiru; maraamartoo! Maqaan itoophiyaa jedhu isaaniif maqaa daldalaa cimaadha! Gatii baay’ee isaaniif baasee galii heddullee irraa milkaayanii jiru. Maqaa daldalaa kanaan maamilli baay’een moogfamee waggaa 120 ol gabaa dharaa keessa jiraataa ture. Baadaa duwwaa kan isaan qofti irraa buufatan keessa jiraanne! Maqaafi gabaa dharaa tanarraa heddutu hoongawe! Heddutu gowwooffamee akka dullattii qarree qilee dheedduutti qileetti dhidhimee bututee/bullaayee achumaan hafe! Maqaa daldalaa kanaan heddutu dhiige. Maqaan daldalaa kunis mala eenyummaa sab-bicuuwwanii ittiin balleessan keessatti ramadama. Itoophiyummaan sabas jedhamee yaadama! Achi keessatti warri of gatee bade heddu. Beeksisa yookaan dhaadhessa gurra nama duuchu hojjatanii saboota heddu jaanjursan. Filannoon biraa akka hinjiraanne cichanii irratti hojjatan. Afaan hinhafne! Seenaan hinhafne! Aadaan hinhafne! Hundumaa maqaa daldalaa kana keessaa waraabanii saboota obaasaa turan. Maqaa daldalaa kanaan malee beeksisni birooo akka hinjiraanne hojjatan! Akkanaan soba tuulanii ijaaranii keessa nu jiraachisan. Kun ammallee jira! Warri kana dikeessuu(decompose) dhufan ammoo maqaa daldalaa fudhatanii ijaarsa ture diigaa jiran waggoottan kurnan lamaan darban. Tana amma qalbiin itti na hinjirtu; itti deebi’a beellamaan.
Tarsiimoon lammeessoo, arraba! Namaa gadii saba godhuudha(dehumanization)! Eenyummaa saboonni duraan qaban dhoqqee itti faalanii achi booda akka saboonni itti hinboonne duuba goranii arrabsu. Gadaantummaafi doofummaa! Gadaantummaafi doofummaa keessatti lakkaawamuu warri hinbarbaanne dafanii waan olaantummaafi qarummaa keessa isaan naqu keessatti dhidhiman. Garuu, mala lakkoofsa daneessa ittiin xiqqeessan jedhee fudha. Sababiin isaa warri arrabsamu hinfeene yookaan arrabni akkasii itti moggaafame eenyummaa ittiin dhalatan keessaa godaananii eenyummaa sobaan tolfamtetti baqachuu filatan(state of exile into nonexistent self). Tana keessa lakkoofsi warra maqaan badaan itti bahee gadi deemaati kan warra nama arrabsuu oldeema.Warri arrabas danda’anii eenyummaa isaaniitin ‘waan ofii natti kufi’ jedhanii cichanii walumaan bushaayan adha mi’aawanii gatiin isaanii qabsiisuu dideera. Nu bira dhaabadhaa! Walmalee hintollu; walmalee hintibboofnu(grace)! Nama moo warra akkasiiti? Warri akkasii miicanii xuriin irraa hinbahu! Warri akkasii bubbulanii akka maaliyyootti ciincawu! jedhaa bahan. Amma sirba isaanii malee hinsirbinu jedhan!
Gaafa barataa sadarkaa jiddugaleessaa ture, abbaan koo daldala hojjata waan ta’eef gaafa gabaa (magaalaa) fagoo deemu yoo dhaqaa yookaan yoo gala narra goree na dubbisee gala. Adeemsa keessa gaafa tokko, haati mana irraa kireeffadhe ‘namni si bira dhufu kun si fakkaata maal keeti?’ naan jennaan, fayyaalessummaa koorraa ka’eeti ‘abbaa kooti’ jedheen. Odoo jennuu qaallittiin haadha warraa jajaa dhibbaa bara Harreesillaasee kan Dargiin ajjeeseeti. Achumaan gaafa lammeessoo, ‘maaliif wal nu hinbarsiiftu naan’ jette. Tole jedhee walbarsiise abbaa koofi qaallittii mana irraa kireeffadhe. Achi booda gaafa na bira dhufee na dubbisu abbaan koo mana isaaniillee aseenee nagaa gaafatee waan ‘bunaa’ harka buusee biraa deema abbaan koo. Tana booda gaafa tokko, ‘abbaan kee amala gaarii qaba; Oromoo hinfakkaatu; akkuma nama amaaraa keenyaa nama gaariidha’ naan jette qaallittiin mana irraa kireeffadhe. Abbaan koo gaarii ta’ullee Oromoo hinfakkaatu amaara malee! Akkasitti narraa fudhatan abbaa koo! Akkasitti eenyummaa isaa irraa mulqan osoo inni quba hinqabne! Akkasitti osoo argu abbaan koo amaara ta’e kaa dhiiroo! ‘Yaa marqaa si afuufuun si liqimsuuf’ jedha warri keenya! Silaa abbaan koo gaariin seenaa tana dhagahee gaarii ta’ee Oromoollee ta’uu waan hinqabneef na duraa amaarayee ture! Akkasitti Oromoon gaariin Amaara ta’aa ture jechuu kooti!
Kan biraa sabni daneessi abbaa biyyaa ture erga daangaan isaa cabee kaasee, deebi’ee akka mirga ofiin ofbulchuu hingaafanne galtuudha; biyya ambaatii dhufte jedhaniin. Kun seenaa keessatti galmaayee himame. Biyya isaan ijaarre jedhan keessatti mataa olqabatanii hiree ofii murteeffachuuf gaafachuun biyya maqaa daldala siyaasaa isaanitin waamamtu ganuudha; biyya diiguudha; farra tokkummaati; diina itoophiyummaati! Adhallee maqaa Oromiyaafi Oromoollee yoo dhagahan daandillee itti marti lafti. Sodaa jabaa daangaa hinqabnetu isaanitti bu’a. Oromoon warra maqaa daldala siyaasaa isaanii balleessu; Oromiyaan biyya cittee ollaa isaanii akka jiraattu eebjuudhaanillee arguu hinbarbaanne! Maqaa daldala siyaasaatin hinwaamamu fottoquu fedha yookaan lakki eessattin fottoqa waan anaan gitu argadhee ofiin ofbulchaa maqaa sobaa waggaa 3000 jijjiira kan jedhu Oromoodha. Oromoon filannoo lammaffaa filannaanis isaan dhibee garaa isaaniifi mataa isaanii qabderraa hinfayyan. Oromoon garuu waan gaafate irraa duubatti gugataa hinjiru. Takkaa micciiree sirreessa ta’uu baannaan isaanumatu dirqamee waan Oromoon gaafatu kenna.
Amma waan kaleessaa keessa hinjirru Oromoo umriin haabultu! Lallabee ulfina jaarraa 16ffaa keessa ittiin beekamu deeboo deebise! Qeerroofi qarreen dhaloonni qubeetis galata jabaa qabu! Warri ammallee kasoomuu Oromoo(Oromo loyalty) barbaadu malee, Oromoo kophaa isaatti ofdanda’ee dhaabatu arguu hinfedhan. Siyaasni Oromoo ammas taanaan Oromoo bakka isaan maltu irraan yoo gahuu baate, eeggataa abbaa harka jala aanuu ta’uun faayidaa tokkollee nuuf hinqabdu! Bakka lakkoofsa isaatin walgitu, bakka qabeenna isaatin walgituufi bakka seenaa isaa kaleessaatin walgitu argachuutu isaa male! Waldeeggaruun badooma hinqabu, ammas deebinee jala aanuun garuu fokkuudha! Salphinna! Tarsiimoon kaleessa Oromoo ittiin laamshessan ammallee deebisuuf ganda FB irra yoo labne waan garaa isaanii argaa oolla. Fayyaalessummaadhaan of gatuun cidha isaan tolchanitti waamamuun waan darberraa barachuu dadhabuudha!

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Magaalaa galma mootummaa Somaliyaa Moqadishoo keessatti har’a konkolaataan boombiin guutame dho’ee yoo xiqqaate namoota 14 galaafate.
Angawoonni Somaaliyaa akka jedhanitti konkolaataan sun kan dho’e hoteela Weheliyee jedhu kan yeroo hedduu namoonni siyaasaa fi daldaltoonni keessatti argamani. Hoteelli kun kan namoonni irratti heddummaatan daandii Maka al-Mukaramaa jedhamu irratti argama.
Konkolaataan dhuka’aan guutamee hoteelicha fuullee dhaabatee ture. Biilsa naannoo sana ture mancaasuu dhaan siiviloota, irra hedduu namoota miillaan deemaa turan galaafachuu kanneen ijaan argan VOAf ibsaniiru. Haleellaan kun eenyu irratti akka fuuleffate hanga yoonaa ifaa akka hin ta’in angawoonni mootummaa beeksisaniiru.
Haleellaa kanaaf illee itti gaafatama kan fudhate hin jiru.


text:
Tana keessaa tokkoo dinageen Itoophiyaa bara 2014 keessa harka 11.3 guddattiin eeganillee gabayaan alaa haga jedhanitti hin taane.Gama kaaniin ammooo mootummaan isaanii akka Masriin marii araaraa ta hujii Hidha-Abbaayaa irratti jalqabanitti deebitu feeti.
Tana maleellee mootummaan isaanii dubbii daariin Itoophiyaan Suudan waliin qabdu irratti seera haaraa biyya sun waliin qabu akka hin dubbate.
Gaafiin dhibiin muummee ministeraa gaafatan ammoo biyyootii Dhiyaa mootummaa dhiiraa fi dhiiraa ykn dhalaa wal fuusisuu didee fkn akka Ugaandaa faa gargaarsa hin kennituu tanana maan jetta jennaan;Itoophiyaan gargaarsa argahuuf jettee seeraa fi himaamamta jijjiirte hin qabduu,hin qabaattullee jedhe.
Taatullee biyyootii gargaarsa kennanilleen horii isaanii yoo wannii isaan itti kennaniif isaan hin gammachiisin kennuu diduun mirga isaaniiti.Warrii waan warri gargaasa kennuu hin itti hin gammanne tolchuu ammoo adabamuu fa dandahaa jedha.
Itoophiyaatti dhiiraa fi dhiiraa fi dhalaan wal fuudhu dhiifama malee adabama,tana irratti seerii bahee mariif paarlaamaatti dhiyaachuuf qophaahelleen hin dhiyaanne.


text:
Jidduu kana olola dabballooni Wayyaanee ummata ittiin mataa dhukkubsaa jiran keessaa ummanni Maastar Pilaaniifi Labsii Magaalota Oromiyaa mormuuf baye qabeenya barbadeesse kan jedhuudha. Mee waa’ee kanaa irraa waan muraasa haa hubannu.
1) Qabeenyi bade kan akkami? Akka ragaalee suuraafi viidiyoon dhiyaataniifi akkasumas ragaa ijaa gaazexeessitoonni biyya alaa himanitti, mormitoonni kan barbadeessan; waajira bulchiinsaa, buufata poolisiifi kokolaataa waraana Agaaziiti. Akka gaazexeessaa Wlliam Davison, Olankomitti argee barreessetti dhaabbileen tajaajila ummataa kennan kan akka mana barnootaa, buufata fayyaa,elektirikii kkf hin tuqamne. Kana jechuun ummanni dhaabbilee sirnichi ummata ittin cunqursuuf jaarate irratti aggaamate malee kan ummata tajaajilan irrattii miti. Inumaatuu ni tikse. Akkasumas qabeenya dhuunfaa hin tuqne. Bakka takkaa lamatti kan tuqaman kanneen abbootiin qabeenyaa mootummaa waliin ta’uun ummata miidhaniidha.
2) Qabeenya balleessuun shoorarkeessummaadhaa? Qabeenya mootummaan ummata ittiin cunqursuuf fayyadamu barbadeessuun toftaa qabsoo nagayaa kan addunyaa guututti itti dhimma bayamuufi seera addunyaa keessattis fudhatama qabuudha. Shoorarkeessummaa jechuun dantaa siyaasaa tokko bifa doorsisaatin hojitti hiiikuuf ummata nagayaa (civilians) irratti tarkaanfii ajjeechaa fudhachuudha. Kana ammoo oromoon hin goone. Kanaaf qabeenya mootummaan itti nama cunqursu san barbadeessuun shoorarkeessummaa ta’uu dhiisaa ittuu hin dhiyaatu
3) Daandii cufuu: Waan akka yakkaatti dhihaataa jiru keessaa tokko daandii cufuudha. Ummanni rasaasni itti roobaa jiru, lolltoota isa fixuuf deeman ofirraa gufachiisuuf dagaa kararratti tuuluun badii osoo hin taane tarkaanfii lubbuu ofii baraarsuuti.
4) Dabballonni OPDO lubbuun nama 120 olii kan Agaaziin ajjeese, kuma tokkoo olii kan madaayeefi kumaatamni mana hidhaatti dararamaa jiru osoo isaan hin mararin, qorqorrroon waajjira poolisii irraa ka’e isaan dallansiisee booyun aantummaan isaanii eessa akka ta’e ifa godha.
Kanaafuu tarkaanfiin ummanni keenya jaarmiyaalee sirnichi cunqursaaf itti fayyadamuu barbadeessuniifi fi daandilee waraanni isaan fixuuf irra deemu cufuun gocha seera rabbiitifi kan namaatittis fudhatama gaha qabu tahuu beekanii olola diinaatiif hamileen tuqamuu hin qabu. Inumaahuu diinaggee Wayyaanonni bifa jaarmayaafi dhuunfaan Oromoo saamuun kuufatan hanga gahaa ta’etti Oromiyaa keessaa barbadeessuu dhabuun laafina sochii kanaati.
Baruumsi bu'ura jireenya ilma namaati. Barnoonni bu'ura waa hundaati. Manni barnootaa naannoo kee jiraachuu jechuun…
The Conflict Testing Ethiopia’s Nobel-Winning Leader
For several months, Ethiopia has witnessed an escalation of threats on various fronts, both internal…
In a sign of growing concern in Washington about the Civil War in Ethiopia, the…
NAIROBI, Kenya — Once home to one of Africa's fastest-growing economies, Ethiopia is struggling as…
On September 11, 2022, the Government of Tigray External Affairs Office released a statement indicating their willingness…


text:
Monthly Archives: September 2014
Sagalee Qeerroo Bilisummaa Oromoo Qophii Fulbaana 28,2014
Aside
Sagalee Qeerroo Bilisummaa Oromoo Qophii Fulbaana 26,2014
Barattootni Oromoo manneen barnoota sadarkaa 2ffaa fi qopha’inaa maqaa walga’ii afaan faajjessaa wayyaanee EPRDF/TPLF/OPDO’n teesisuuf humnaan dirqisiifamaa jiran Iyyannoo gaaffii mirga abbaa biyyummaa uummata Oromoo fi gaaffiiwwaan waliigalaa qabate qop
Aside
Barattootni Oromoo manneen barnoota sadarkaa 2ffaa fi qophainaa maqaa walgaii afaan faajjessaa wayyaanee EPRDF/TPLF/OPDO teesisuuf humnaan dirqisiifamaa jiran Iyyannoo gaaffii mirga abbaa biyyummaa uummata Oromoo fi gaaffiiwwaan waliigalaa qabate qopheeffachuun walgaii wayyaanee dura dhaabbatan.
Iyyaannoo Barattoota Oromoo manneen Barnootaa Sadarkaa 2ffaa fi qophaina
Nuti dargaggootni Barattootni Oromoo manneen barnootaa sadarkaa 2ffaa fi qophainaa irraa barachaa jirru haala yeroo irraatti hundaauun rakkinoota yeroo amma kanatti uummata keenyarratti feamee jiruu kanneen akka : dugugginsa Sanyii (Genocide), Siyaasa, Dinagdee , Qabinsa mirgoota Namummaa fi Dimookiraasii, gaaffii mirga abbaa biyyummaa fi rakkoo Master Planii Finfinnee, irratti hundaauun baatii Ebla 2014 irraa eegaluun manneen barnootaa sadarkaa 2ffaa fi qophainaa Godinaalee Oromiyaa karaa garaa keessatti barachaa jirru rakkoon uummata keenyaa boqonnaa waan nu dhorkateef karaa seera qabeessaa fi Dimookiraatawaa taeen iyyaannoo keenya dhiyeeffaannee deebiin Mootummaa EPRDF/TPLF/OPDO irraa nuuf kennaame: Hidhaa, ajjeechaa, reebicha, fi barnoota irra ariiamu akka taee Oromoo mitii Addunyaa biyya lafatu raga nuuf baa. jiota gannaa kana keessas mootummaan kun maqaa walgaii jedhuun barattoota Oromoo Yuunibarsiitota biyyatti garaagaraatti humna waraanaatti fayyadamuun waamee barattoota gaaffii mirgaa fi dimookiraasii gaafatan reebaa, hidhaa fi doorsisaa ture. Ammas maqaa walgaI fakkaataa afaan fajjii gaaffii uummataa dura ittin dhaabbachuuf jedhee walitti nu qabuun furmaata tokko illee hin qabu. Nuti gaaffii mirgaa fi dimookiraasii gaafachaa jirruuf dursa deebii qubsaa barbaadna,
Mootuummaan Yakka dugugginsa Sanyii (Genocide) uummata keenya Oromoo irratti raawwatee jiru ; rawwachaa jiru kun Yeroo ammaa kanattii rakkoo ulfaata siyaasaa isa mudatee jiru keessa bauuf maqaa walgaii jedhuun barattoota Oromoo dhaabbilee barnoota Olaanoo , Barsiisota sadarkaa garaagaraa irraa jiranii fi barattoota Oromoo manneen barnootaa sadarkaa 2ffaa fi qophaina irraa barachaa jiran walitti qabuun dirqamaan afaan qawweetti fayyadamuun na jaalaadhaa, miseensa koo taaa fi na malee namni hin jiruu jedhu kun yakkaa dugugginsa sanyii uummata Oromoo irratti rawwataa jiruuf itti kan gaafatamu waan taeef, gaaffii keenyaaf hanga deebii argannee mirgi dimookiraasii fi namummaa uummata Oromoo kabajamutti FDG daran jabaatee itti fufa, walgaiin wayyaanee kan FDG kakasuu fi jabeessuu malee kan laffisuu miti, kana hubachuun ammas irra deebiin gaaffii keenya karaa nagaa fi Dimookiraasii ni dhiyeeffanna. Irraa deebiuun gaaffii keenyaas akka armaan gadii kanatti ni dhiyeeffachuun gaaffii keenyaaf hanga deebiin nuuf kennamutti walgaii diinaa fincilaan dura dhaabbanna.
Gaaffiileen buuraa fi ijoo rakkoo uummata Oromoof deebii gaaa barbaadan:
1. Yakka waraanaa gochaa duggugginsa sanyii(genocide) uummata Oromoo irratti mootummaan EPRDF/TPLF/OPDO rawwachaa jiru waan taeef gocha diinummaa kana Cimsinee balaaleffachuuf Mirgii hiriira nagaa nuuf haa eeyyamamu.
2. Mootummaan Wayyaanee maqaa walgaii tarsiimoo Siyaasaa abbaa irrummaa isaa babalifachuuf olii gadii raafamaa jiruun barattoota Oromoo Yuunibarsiititti walitti qabee humna waraanaa itti bobbaasuun ni reebisee, qaama hirise, jumlaan hidhaati guuruun dararaa waan jiruuf carraan kun nuttis dhufaa waan jiruuf dursa mootummaan kun yakka fokkataa kanaaf itti gaafatamuu qaba. Barattootni hidhamanis hiikamuu qabu.
3. Uummaatni Oromoo manneen hidhaa garaagaraa keessaa jiran gaaffii tokkoo malee akka hiikamaan jabeesinee gaaffanna!
4. Mirgii abbaa biyyummaa Uummata oromoo kabajamuu qaba, Uummatni Oromoo akka guddina/baayina/ saba isaatti, akka baayina qabeenyaa isaatti fi akka balina saba isaatti mirgii isaa eegamaafii waan hin jirreef eegamuufii qaba.
5. Mirgootni Namummaa fi dimookiraasii kabajamuu, qabu, gaaffii karaa nagaa fi dimookiraatawaa gaafachaa jirruuf waraanaa fi poolisii Federaalaa gutummaa Oromiyaa irratti bobbaasuun ukkamsaan mirgaa uummata keenya irra kaaamee jiru nurraa dhaabbachuu qaba,
6. Master Planiin Finfinnee balaa guddaa uummata Oromoo fi qabeenyaa uummata Oromoof waan qabuuf hatattamaan haqamuu qaba!!
7. Mootummaan abbaa Irree uummata keenya Jumlaan ajjeesee , hidhaatti guuree hidhee gidirsee, kaan ajjeesee kaan barnoota irraa ariiateef dirqama itti gaafatamummaa fudhachuu qaba!!
8. Mootummaan abbaa Irree EPRDF/TPLF/OPDOn daramaa(Filmii) Sobaa qopheessuun karaa ETV fi media of harka qabuun argisiisuun adeemsa yeroo garaagaraatti maqaa qabsoo uummaanni Oromoo bilisummaa isaa gonfachuuf taasisuu maqaa balleessuun, tuffii uummata Oromoof qabanin sochii uummaatni Oromoo kabajamuu mirga namummaa fi dimookirsiif taasisu irratti filmii sobaa qopheessuun uummata keenya maqaa balleessuu irratti argamuuf mootummaan wayyaanee itti nuuf haa gaafatamu. Uummatni Oromoos taee ABO Shoroorkeessa miti. Shororkeessaan kan uummata nagaa qeeef qabeenyaa isa irratti dhukaasee ajjeesuu, hidhuun dararuu fi mirgoota dimookiraasii fi namummaa dura dhaabbatu mootummaa Wayyaanee EPRDF/TPLF/OPDO tauu ni hubachiifna.
9. Loltootni Mootummaa abbaa irree EPRDF/TPLF/OPDO mooraa dhaabbilee barnootaa fi Godinalee Oromiyaa garaagaraa irraa qubsiifamuun uummata goola jiran, gadhiisanii bauu qabu. Waraanaan doorsisuu fi waraanaa uummata nagaa irratti bobbaasuun gaaffii keenyaaf deebii miti.
10. .Manneen murtii wayyaanee Oromiyaa fi godinaalee Oromiyaa garaagaraa keessatti argaman soda mootummaa wayyaanee abbaa irree garagaluuf jiruu murtii dabaa fi jallinaa uummata nagaa qeeef qabeenyaa isaa irraa humnaan wayyaaneen qabdee hidhaa jirtu irratti kennaa jiru irraa of dhaabuu qaba. Abbaan irree wayyaanee garagaluuf jiru itti gaafatamaa seenaa fi seeraa irra isin hambisuu waan hin dandeenyeef adeemsa afaan wayyaaneetti fayyadamuun murtii jallinaa kennaa jirtan irraa of dhaabuu qabdu.
11. Walumaa galattii gaaffiin keenya Gaaffii uummata balaa waliigalaa waan taeef maqaa walgaii tarsiimoo jedhuun Barattoota, Barsiisota, hojjettootaa, qonnaan bultoota, Poolisoota, dafqaan bultootaa, Daldaltootaa bakka garaagaraatti dirqamaan humna waraanaatti fayyadamuun fedhii uummataa malee walitti qabuun gaaffii uummata balaa Oromoof deebii waan hin qabatneef gaaffiii keenyaaf deebiin nuuf kennamuu qaba j echuun iyyaannoo keenya karaa nagaa fi Dimookiraasii itti fufnee jirra.
Injifannoon Uummata Oromoof!!
Fulbaana 29/2014
Wayyaaneen maqaa Walgaa’ii Tarsiimoo siyaasaa abbaa irruummaa ishee qabattee, Adeemtuun kasaaraa siyaasaa keessa seente jirti!.
Aside
Gaafa Fulbaana 23/2014 Mootummaan Abbaa Irree wayyaanee maqaa walga’ii tarsiimoo siyaasaa isaa afaan qawweetti fayyadamuun barattoota Yuunibarsiitii, barsiisota manneen barnootaa Sadarkaa 2ffaa fi barsiisota kolleejjii barsiisota Oromiyaa bakkotaa garaagaraatti torbee lamaa oliif humna waraanatti fayyadamuun walitti qabee humnaan
miseensummaa wayyaanee akka fudhataniif dirqa ture milkii malee
fashalaa’e.
Beektotni Oromoo Walga’ii Wayyaaneen waan qabdee gadhiiftu dhabuun sagalee uummata Oromoo biyyaa keessa fi biyyoota garaagaraa keessatti dhageesifamaa jiru dura dhaabbachuuf walga’ii afaan faajjeessa eenyu iyyuu irratti dammaquu danda’u butatee fiiguun kufaatii isaa saffisiisa jechuun sabboontotni Oromoo walgaa’ii kana
irratti gaaffiin mirga abbaa biyyummaa uummata Oromoo irratti finiinaa turee fi kan Wayyaaneen gaaffii mirga abbaa biyyummaa uummata Oromoo ukkamsuuf humna waraanaa beektota Oromoo dura ittin dhaabbachaa jirtu ta’uun seenaa keessatti bakka guddaa qabacha jira. Dargaggootni barattootni , fi barsiisotni Oromoo garbummaa humnaan nutti fe’amaa jiruu kana bara baraan baatnee hin adeemnuu, uummatni keenya bakka hundaa bulchiinsa sirna faashistii wayyaaneetti akka hin jilbeeffannee, bakka jirruu gurmuu keenya jabeeffachuun gaaffii kabajamuu mirga abbaa biyyummaa finiinsuun bilisummaa keenyaa haa gonfannu. Bilisummaa afaan qawween mulqamaa jirru sagalee keenyaa fi FDG sochii dargaggoota biyaaleessa Oromiyaa Qeerrootti makamuun mirga
keenya kabachiisuuf qabsoon karaa nagaa fi dimookiraasii gaggeeffamaa jiruu furmaata waan ta’eef bakka jirruu gara dirree qabsoo FDG tti haa dirmannu jechuun utuu wayyaaneen miseensummaaf jettee gucha miseensummaa itti guutan baattee barattoota fi barsiisota afaan faajjeessuuf yaalii gootuu barattootni nuti miseensummaa mootummaa bineensa dhiiga ilmaan Oromoo dhangalaasaa jiruu hin fudhannuu jechuun
gucha miseensummaa wayyaanootaan qophaa’ee zeeroo taasisuun mormii fi gaaffiin mirga abbaa biyyummaa barsiisotaa fi barattootaan gaafatamaa jiru deebii tokko illee utuu hin argatiin gargar kan ba’an ta’uu madden keenya Oromiyaa godinoota garaagaraa irraa nuuf gabaasan.
Dhumarratti uummata Oromoo hundaaf dhaamsa hirmaatota walga’ii Wayyaanee barattoota Oromoo yuunibarsiitii walga’ii wayyaanee marsaa 2ffaa ta’aan, barsiisota manneen barnoota sadarkaa 2ffaa fi qophaa’inaa fi barsiisota Oromoo koolleejjii barsiisota Oromiyaa garaagaraa irraa walitti qabaman irraa darbe.
1. Ilmaan Oromoo walga’ii wayyaaneen maqaa tarsiimoo siyaasaa abbaa
irrummaa ishee fi umrii bittaa ishee dheereffachuuf beektota mataa
hidhuuf tattaafachaa jirtu itti fufinsaan uummatni Oromoo marti dura
dhaabbachuu qaba.
2. Wayyaaneen xummura Walga’ii afaan fajjeessaa ishee irratti dirqamaan dhaaba ofiif iyyuu diigamaa fi wayyaaneedhan ukkanfamaa jiru miseensa OPDO ta’aa jechuun guca miseensummaa baatee oliif gadi fiiga jirtu uummatni Oromoo akka hin fudhannee fi miseensummaa afaan qawween nama kaadhima jiru akka hin fudhannee dhaamsa dabarsaan. Yeroo amma kanatti OPDO keessatti illee ilmaan Oromoo dhalootaan Oromoo ta’an Oromummaan shakkamanii angoo wayyaaneen itti kennamte irraa kaafamuun arii’amaa, bakka isaanii immoo ilmaan habashaa tigiree fi amhaara Oromiyaa keessatti dhalatee guddatee fi kanneen afaan Oromoo dubbatan bakka buusuun aangawoota Oromiyaa gochuun halagaan nurratti muudamaa waan jiruuf yeroon kun yeroo itti miseensa OPDO ta’an utuu hin ta’iin yeroo itti ilmaan Oromoo OPDO keessa jiran iyyuu gara sochii warraaqsa dargaggoota Oromootti makamaa jiran ta’uu hubachuun ilmaan Oromoo humnaan wayyaaneen kaadhimaa jirtu kana irraa akka qooda tokko illee hin kennine dhaamsa keenya dabarsina!!
3. Wayyaaneen abbaa irree barrii itti dhumte kun of jiraachiisuu fi umrii garbummaa uummata Oromoo fi sabaa fi sablammoota biyyatti irratti dheereffachuuf olola hin jirree baattee abdii kutaannaa tokko malee kasaaraa siyaasaa baattee fiigaa waan jirtuuf mirga keenya kabachiisuuf bakka hundattii sochii wayyaanee kana hanga dhumaatti
dura haa dhaabbannu!!
4. Wayyaaneen qarabaa qara hin qabneen qarabaa qara qabuu muruuf walgaa’ii afaan faajjeessaa kana dhaabbilee barnoota olaanoo irraa kan eegalte ta’uun saaxilamee jira. Walga’iin wayyaanee kun gara barattoota manneen barnootaa sadarkaa 1ffaa, 2ffaa fi qonnaan bultoota fi hawaasa walii galaatti illee adeemaa waan jiruuf yeroon uummtni Oromoo sochii wayyaanee kana akka dhaabsisuuf FDG( fincillii diddaa garbummaa ) jabaatee akka itti fufuu , hundi keenyaa irraas qooda akka fudhannu dhaamsa keenya dabarsina.
5. Mootummaan wayyaanee gaaffii mirga abbaa biyyummaa uummata Oromoo bukkeetti qabuun adeemsa siyaasaa isaa galmaan ga’uuf fiigaa waan jiruuf , gaaffiin mirga abbaa biyyummaa uummata Oromoo deebii qubsaa argatuttii fi Oromiyaan hanga bilisoomtuttiwarraaqsii FDG jabaatee ittu fufaa jechuun dhaamsa waliigalaa uummata oromoo hundaaf dabrsuun gabaafameera.
Sagalee Simbirtuu,Seife Nebelbaalii fi Raadiyoo Oromoo
Aside
SBO Fulbaana 28 Bara 2014 Oduu – Gabaasa Oduu – Gaaffii fi deebii Art.Amiin Huseen waliin – Akkasumas dhimmoota adda addaa irratti namoota adda addaa waliin gaaffii fi deebii gaggabaaboo fi qophiilee biroo hammata
Aside
Godina Addaa Finfinnee, A/Sulultaa Naannoo Gorfoo Irratti Uummanni Ayyaana Masqalaaf Nagaan Bobbahe Humna Waraana Wayyaaneen Bittimfame
Aside
Fulbaana 27,2014 Finfinnee
Gabaasa Qeerroo aanaa Sulultaa ganda Gorfoo jedhamtu irraa, Fulbaana 27, Mootummaan Wayyaanee haala yeroo ammaa kana keessatti sochii uummataa fi barataatti amanuu dadhabee, jira, namni kamuu gandaa fi hawaasaan walitti dhufee marii fi walitti dhufeenya qabu keessatti mootummaan waanuma isa irratti mariyamatu, sirna bulchiisan isaa kuffisuuf kan namni wal barbaadu tahuu isaa murteessee,shakkuu irraan,yeroodhaa yerootti bakka uummanni oromoo itti wal gayutti shakkuu irraan humna bittimmeessaa erguu, hordofsiisuuf basaastota isaatti fayadamuu dhimma bahuu hin dandeenye, uummata nagaa keessatti humna nageenyaa jedhee waraana ramada, uummanni oromoo waliin deemuu fi waliin jiraachu keessatti mootummaan wayyaanee yeroo ammaa baayee shakkee sodaatee jira,
Haaluma kanaan wal qabatee godina addaa Finfinnee aanaa Sulultaa ganda Gorfoo jedhamtu keessatti, uummanni ayaana masqalaa kabajatan wal gayan, humna poolisiitiin bakka itti wal gayanii bittimfamanii jiru, akkasuma namootni humna waraana wayaaneen toohatamanis jiru, sababoota
hidhaa hin guunne uummanni ayaana fakkeessee siyaasa sirba, ABO faarsa,walleelee sirna mootummaa Wayyaanee morumu wallisan sababaa jedhuun uummata jiraattota kabaja ayyaana Masqalaa irratti wal argan humna waraana qabuun bittimsuu fi namoota shakkan ammoo yeroodhaaf toohatamani akka qorataman akka tahe gabaasni Qeerroo magaalaa Sulultaa irraa addeessa.
Akka gabaasni Qeerroo addeessutti dargaggoonni naannoo Gorfoo jedhamu keessa jiraatan bakka uummanni Oromoo wal argee jiru ayyaana kanaan wal qabsiisanii:
– Oromiyaan keenya,kan habashaa miti, habashaan aangoo nurratti hin godhatin
– Oromiyaan oromoodhaaf, ormi nun bitin,
– Bilisummaan oromoof, walabummaan oromiyaaf!
– Oromiyaan ni bilisoomti…………
Jedhanii sagalee bifa dhaadannoon dhageessisuu fi sirboota qabsoo waan sirbaniif isin ABO dha jechuun jaleewwan mootummaan wayyaanee aanaa Sulultaa irraa namoota naannoo kanaa akka toohatamanii fi yeroodhaan akka naannoodhaa bittimfamuu akka qaban ajajni baheen namootni
muraasni tooahatamanii, uummannis akka waliin kabajaa ayyaanichaa hin kabajin hafeetu jira. Kanumaan mootumaan naannoo kana shakkuun poolisoota qubachiisuu, akkuma amala isaa qorannoof fiiguu irratti kan argamuudha jedha gabaasni Qeerroo nu gahe.
“A Criminal State: The Blackmailing of the Oromo Liberation Struggle for Freedom and Democracy”, the futile attempt of successive regimes of Ethiopia
Aside
Dear Honorable guest speakers,
Ladies and Gentlemen,
It is a great privilege and honor for me to be among you today representing the Oromo Liberation Front. First of all, I would like to extend my deepest gratitude to the organizing committee for inviting OLF and having organized the 4th New World Summit that brought together the representatives of stateless states to discuss and share experiences about the potentials or obstacles that states are embroiling some genuine political causes today.
Ladies and Gentlemen,
The topic on which I am going to address is “A Criminal State: The Blackmailing of the Oromo Liberation struggle for Freedom and Democracy”: the futile attempt of successive regimes of Ethiopia. Accordingly, my presentation is organized in five main parts. In the first part, I introduce Oromo (the people) and Oromia (the land) that are caught in an increasingly violent identity political struggle. In the second part, I will try to indicate the deep rooted conflict that led the Oromo people for being at odd to the Ethiopian Empire. In the third part, I point to the birth and grand objectives of Oromo Liberation Front. In the fourth, I will enumerate with some specific examples how all the Ethiopian regimes that seized power one after the other attempted to blackmail Oromo liberation struggle. Finally, I offer our view on the current political situation and the future scenarios on Oromo vs Ethiopia.
1) Who are the Oromo and Oromia?
I might be forgiven for asking who the Oromo are and why they are important. It is, however, impossible to understand Ethiopia – which is Africa’s second most populous country and the recipient of billions of dollars in western aid without knowing something of the Oromo. Oromos are the largest ethnic group of the Ethiopian empire and their language is the fourth most spoken in Africa. According to US Bureau of African Affairs November 5, 2010 the total population of Ethiopia is estimated at 80 million of which the Oromo are said to constitute 40%. With today’s projected 93.9 million people of Ethiopia, Oromo accounted for about 35 million. Addis Ababa/Finfinne, sometimes known as the capital city of Africa, serves as the seat of Ethiopian government, Oromia regional state and many international organizations is located at the heart of Oromo land (Oromia). Among the nations and nationalities in Ethiopia, Oromos occupy an important position not only geographically but also socio-economically. Oromia State is the largest among the Regional States of Federal Republic of Ethiopia. It stretches from northwest Sudan border to south east to Somalia, from north Tigray border to south up to Kenya, and in the west from Sudan border to the east up to Djibouti. Oromos are the single most nation that has cultural contact with many nations and nationalities in Ethiopia. Natural resource from Oromia is the backbone of Ethiopia’s national economy. It mainly supplies most of agricultural products. Coffee, which generates about 60% of Ethiopia’s foreign exchange earnings and about 10% of government revenue, grows mainly in Oromia. Other major exportable agricultural products such as hides and skins, pulses and oil-seeds are also produced mainly in Oromia. Oromia has large reserve of gold, platinum, nickel, tantalum, iron, marble, and other non-metallic and industrial minerals. It is also estimated that Oromia has the Potential to provide hydroelectric power to the Horn of Africa. The main hydroelectric power of the country comes from Oromia. In addition, potentially rich geothermal power exists in the Great Rift Valley section, which passes through the heartland of Oromia. The main tributaries to the Great Ethiopian Grand Renaissance Nile dam come from Oromia. Yet the Oromo are an invisible nation in the eyes of the world and political minority in the Ethiopian empire.Read More:- The Blacklisting of the Oromo Liberation Struggle for Freedom and Democracy final-4
Oromo Voice Radio (OVR) Broadcast, September 24, 2014
Aside


text:
Volcano
Volcanon banamu yokan tarsa fulla lafa irra yokan crust irratti ta'u yoo ta'u, kuni immo cabbin baqqe kan ho'a qabu, darra fi gasiin akka jalla lafa baqatte ba'u eyyama. Geggefami Volcano kuni yoo ba'itti cabbi qabatte, yerro ta'en bodda kuni immo "form" (yokan fakki) akka garra yokan waan akka garra fakkattu umma.
Volcanon yerro guddo kan argaman bakka tectonic plateiin gargari itti ba'an yokan walitti dhufaan kessatti. Mid-oceanic ridgeiin akkuma Mid-Atlantic ridge fakkena gossa volcano kan yoo "tecnotic plate"iin gargara ba'an (divergent tectonic plate)iin kan umamu qaba. Pacific Ring of Fire immo fakkena gossa volcano walitti dhufu "tectonic plate" (convergent tecnotic plate)iin umamu qaba. Yoo kaneen oliitiin walitti ilallani Volcanon yerro bayye yoo "tectonic plate"iin wal-birra darban hin umamu. Kan malee volcanon kan itti umamu danda'u yerro crustiin lafa gargara ba'u (stretch) ta'u fi akkasumas yerro crustiin qallatu (kan "non-hotspot intraplate volcanism" jedhamu) kunis kan ta'u African Rift Valley, Rhine Graben kan Eifel volcano qabu kan Europe kessatti argamu, Wells Gray-Clearwater Volcanic Field fi Rio Grande Rift North Americat argamu dha.
Akkasumas Volcanon "mantle plume" (kan hotspots jedhamaniin) umamu danda'a, hotspotsiin immo kutta lafa danga plate irra faggatan jiran kan akka Hawaiian Islandsiit jalqabu danda'a. Kan nama gamachisu immo, hotspotiin bakka birra solar system kessatti kessattu planet fi batti cabbi dhakaa qaban kessatti ni argama.


text:
Koloneeffamuu Afrikaa
Seenan Afrikaan humnoota alaatin koloneeffamuu marsaa sadi'itti qooddamuu danda'a: kan bara durii, bittaa Arabaa, fi koloniyaalizimii Yuurooppiti. Ummata biratti, koloniyaalizimii Afrikaa kan jedhu sadan kana keessaa isa dhumaa akka ibsutti beekkama.
Biyyoota Afrikaa hunda keessatti, afaan mootummaa fi meeshaalen sabqunnamtii itti fayyadaman dhaala sirna koloniyaalizimii irraa dhufedha. Dhalattoonni Afrikaa baayyeen biyyoota biraa keessa jiraachunsaanii Afrikaanonni miliyoonatti lakkaawwaman akka garbaatti koloneessitoota alaa kanaan guurramanii gara biraa geeffamuu wajjin kan walqabatudha.
Tartiiba Raawwii[gulaali | lakkaddaa gulaali]
- Kanas ilaali: Seena Afrikaa
- Bar durii keessa, uummattoota Yuurooppi Kibbaa fi Dhiha Eeshiyaa jiraatanitu Afrikaa Kaabaa kololeeffate, ummanni Eeshiyaa kibba-baha ammoo Madagaskaar koloneeffatan.
- Bara Giddu-galeessaa keessa, Kaabni fi Bahi Afrikaa ummata Dhiha Eeshiyaatin dabalataan koloneeffaman.
- Bara Ammayyaa keessa, ummanni Yuurooppi Dhihaa Ardii Afrikaa hunda koloneeffatan, kunis "Afrikaaf Daddafuu" dhuma jaarra 19ffaatin fiixee ga'e. Dambaliin kolonii jalaa ba'uu Waraana Addunyaa II booda ka'e.
Fakkeenya guddaa koloneessuu keessaa kan Ardii Afrikaa keessaatti godhame godaansa Baantuti.
Koloneessuu bara durii fi giddu-galeessaa[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Afrikaan kaabaa koloneessuu Yuurooppii fi Eeshiyaa Dhihaa bara seena jalqabaa keessatti mudate, keessummattuu Giriikii fi Foneeshiyaanota.
Faaroo Ijiipti Amaasis (570–526 DhKD) jalatti, koloniin daldalaa Giriik Naucratis itti, bakka Aleksaandiriyaarraa maayilii shantama fagaatutti, hundeeffame. Giriikonni yeroodhuma kana Cyrenaica koloneeffatanii jiru. Bara 513 DHKD, warri Giriik kolonii Cyrene fi Carthage gidduutti dhaabuf yaalii godhanii turan, kunis ummata naannoo fi warri Carthage waliin ta'uun waggaa lama booda koloneessitoota Giriik ari'ani.
Aleeksaander Guddichi (356–323 BC) magaalaa Aleeksaandiriyaa bara Ijiipti koloneeffatetti hundeesse. Kunis magaalaa guddaa bara Heleenii fi Roomaa ta'e, giddu-gala daldalaa fi aadaa akkasumas buufta waraanaa fi walqunnamtii ta'e.
Finiishaanonni kolonii baayyee naannoo qarqara galaanaa Kaaba Afrikaa dhaabaniiru. Kana keessaa muraasni bara durii keessa kan dhabbatanidha. Utica, fakkeenyaaf, 1100 DhKD dhaabbate. Kaarteej, kan hiikansaa magaalaa haaraa jechuu ta'e, DhKD bara 801tti hundeeffamte. Kaarteej biyya amma Tuniiziyaa jedhamtu kana keessatti kan dhaabbatte yoo ta'u DhKD jaarraa 4ffaa keessa naannoo galaana Meditiraaniyaaniitti humna guddaa taatee turte. Warri Kaarteeji mataansaanii duulaa Afrikaa naannoo qarqara Atilaantii qoratuu fi kolonii dhaabu ergaa turan. Duulaa akkasii kan beekkamu keessaa tokko kan Hannoti, Harden kana naannoo 425 DhKD tilmaama.
Kaarteeji warra Roomaatin walitti buutee lolaa turte. Waraana kan sadaffaa fi kan dhumaatin, Waraana Puniikii Sadaffaa (150–146 BC), Room Kaarteejin guutummaan balleessite. Scullard (f. 37, 150, 216) karoora Gaius Gracchus jaarraa 2ffaa DhKD, Julius Caesar fi Augustus giddu-galeessa jaarraa 1ffaa DhKD kolonii Roomaa naannoo sanatti dhaabuuf qaban ibsa. Koloniin kunis dhaabbatee ture, bara Augustus akka magaalaa guddoo Konyaa Room kaan Afrikaa ta'ee tajaajile.
Gothic Vandals yeroo gabaabaaf naannoo sanatti mootummaa jaarraa 5ffaa keessa dhaabanii turan, yeroo gabaabaa booda kunis harka warraa Roomatti kufe, warraa Beezantaayin. Guutummaan kolonii Roomaa/Beezantaayin kan Afrikaa Kaabaa jaarraa 7ffaatti Araboota jalatti kufe.
Warri Arabootaa afaan Arabaa fi Islaamummaa jalqaba bara Giddu-galeessaa keessa beeksisan, karaa biraa ummanni Malaay ammoo afaansaanii adda addaa Madagaaskaariitti sana dura beeksisan.
Bara ammayyaa kan duraa[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Jaarraa 7ffaa kaasee, daldaltoonni Arabaa qarqara bishaanii Siwaahiliitti qubachuu jalqaban, odola Zaanzibaar dabalate. Daldala qaxxaamura-Sahaaraarraan kan ka'e magaalonni Afrikaa Dhihaa muraasni jiraattota Arabaa yoo qabaataniyyuu, biyyoonni akkasii kun akka kolonii ta'aniif kan yaaddame miti, garuu Morookoon Saahel Waraana Morookotiin qabachuu yoo yaalteyyuu, naannoo sana qabachuun saamtee oduma hin turin loltuu ishii akka baastu dirqamte.
Jilli warra Yuurooppi kan jalqabaa odoloota namni irra hin jirree kan akka Keeppi Verdee fi Sa'o Toomee koloneeffachuurratti, ykn qarqara galaanaatti dawoo waraanaa (forts) akka buufata daldalaatti ijaaruu irratti xiyyeeffata. Dawoon waraanaa kunis yeroo baayyee nannoo qarqara galaanaa kan dhiibbaa warra Yuurooppi jala jiru uumee, garuu, Laga Senegaalin alatti, kutaan Afrikaa garri keessaa ballaan hinkoloneeffamne, akkasumas hanga jaarraa 19ffaatti warri Yuurooppi waa'ee keessa Afrikaa hinbeekan ture.
Viinsenti Kapooyaa sabaawwan walqabatan babal'aa sadii kan Alii Mazru'ii kan warri Yuurooppi maalif Afrikaa abuuruu akka jalqaban ibsu: beekkumsa dabalachuuf, kiristaanummaa baballisuuf, fi ofitti-amantummaa biyyasaanii dabaluufi. Kapooyaan itti fufuun sababoota ("siyaasa/tarsiimoo, aadaa fi diinagdee") koloniyaalizimii tarreessa.
Afrikaa cirachuu[gulaali | lakkaddaa gulaali]
- Kanas ilaali: Afrikaatti ariifachuu
Impaayeroonni bubbulan, keessaahuu Biriiten, Poorchugaal, fi Firaansi, lafa bal'aa Afrikaa fi Eeshiyaa sana durayyuu kan keenya jedhanii labsatan, impaayeroonni haara dhufaa jiran kan akka Xaaliyaanii fi Jarmaniis akkuma kana kan godhan, haa ta'u garuu lafti isaanii xiqqaadha. Erga chaansilerii duulloomaa jiru Bismaarki Kaayizer Viilheelmi IIdhaan angoorraa buufamee booda, sirni koloneeffachuu duraan kallattii qabatee deemaa ture tokkichumaan saamicha garadhabaa ta'e. Korri Barliin 1885, kan Biismaarki qajeelfama addunyaalessaa kan ittiin lafa Afrikaa fudhatan hundeessuuf waame, "Impeeriyaalizummaa Haaraa" kana waaltesse. Waraana Firaankoo-Piraashiyaa fi Waraana Guddaa gidduutti, Yuurooppi lafa miliyoona isquweer maayilii 9 (23,000,000 km²) ta'u - kan ballina lafa addunyaa keessaa tokko-shanaffaa ta'u - kolonii isaanii fageenyatti argamutti dabalatan.
Viinsenti Kapoya ofitti-amanamummaa guddaa biyyoonni Yuurooppi sababa kolonii ballinaan biyya isaanii dachaa baayyen caalu qabaniif isanitti dhaga'ame guddaadha jedha. Kana malees, wal-falmii biyyoota gurguddaa kana gidduu jiru irratti gumaacha guddaa akka isaan godhan kaasa. Dhalatoonni Afrikaa milyoona tokko ta'an Waraana Addunyaa Iffaarrati, miliyoona lama kan ta'an ammoo Waraana Addunyaa IIffaarratti warraa Allayis bukkee hiriirun hirmaataniru jedha.
Khapoya tooftaa bulchiinsa koloneessitoota ilaalchise akkana jedha. "Firaansi, Poorchugaal, Jarmanii, fi Beeljiyeem tooftaa bulchiinsa kan giddu-galeessan too'atamu kan 'Qajeelton bulchuu' jedhu hordofu. Biriiten ammoo namootaa naannoo sanaa kan angoorra jiran fayyadamuun akka isaan Impaayera Biriitishiif bulchan jajjabeessun ykn dirqisiisun bulchite. Kunimmoo "Alkallattiin bulchuu" dha.
Firaansi, biyya Firaansirraa qajeelton bulchaa turte, kunis fedhii fi seera warra Afrikaa odoo hin eegin Firaansif amanamoo ta'uu isaanirratti qofa hundaa'un bulchitoota ramadaa turte. Firaansi Afrikaa keessatti federeeshinii kolonii guguddaa lama hundeessite, Afrikaa Dhihaa Fireenchi fi Iqquwaatoriyaal Afrikaa Fireenchi dha. Firaansi, angaawota ramaddi, seera baafti, akkasumas labsiin korri warra kolonii baase kamiyyuu Firaansin mirkanaa'uu qaba.
Gareewwan ummataa Afrikaa Bahaa Jarman keessa jiran gibiraa fi hojii humnaa diqamaa morman. Jarmanoonni bara 1888titti guutummaan ari'amuuf qarreerra turan. Waggaa kudhan booda kolonii kun guutummaan qabatame, garuu "qabsoo dheeraa ture, akkasumas giddu-galli bulchiinsa kan kolonii keessaa buufata waraanaa xixiqqaa ture". Bara 1905tti, fincilli deeggarsa guddaa argate Jarmanoota mudata. Mormiin kun jalqabarratti milkaa'ee ture. Haa ta'u malee, waggaa tokko keessatti, fincillii kun loltuu qawwee maashinii hidhateen deeggaramee too'annoo jala oole. Yaali Jarmanoonni kibba-bahaa Afrikaa qabachuuf godhanis akkasuma mormii jabaan kan mudate yoo ta'u humna waraanatiin akka cabu godhame.
Mootichi Beeljiyeem Liyoopooldi kolonii dhuunfaasaa bal'aa ta'e Mootummaa Bilisaa Koongoo jedhee moggaase. Kan jechuun, namoonni naannoo sana saaman bilisa jechuudha, kan isaan deebii kennaniifis Mootii Beeljiyeemif qofaafi. Ummanni Afrikaa sirna kana keessatti baayyee hacuuccamuurraan kan ka'e humnoonnii koloneessitootaa kan biroo mootiin Beeljiyem gidduu seenee akka tasgabbeessuf gaafatan. Boodarra mootummaan Beeljiyem nannicha akka kolonii Beeljiyemitti qabate.
Kappooyyaa (ff. 134–143) humnoonni koloneeffattootaa bu'aa diinagdee koloneeffachuun isaanii kennuuf xiyyeeffannaa guddaa akka keennan dubbata. Kunis kan dabalatu: lafa qabachuu, hojii humna dirqamaa hojjisiisuu, midhaan daldalaa akka oomishan gochuu, yeroo tokko tokko hanga midhaan nyaataa oomishuun dagatamutti, warra Afrikaan sirna koloneeffamuun dura wajjin daldalan jijjiiruu, hojjattoota humnaa Indiyaarraa fiduu, fi kkf akkasumas Afrikaan Industirii Yuurooppif meeshaa dheedhii dhiyeessuu akka itti fuftu gochuudha. Humnoonnii koloneeffattootaa garbummaa balleessuu, bu'uurmisoomaa hojjachuu fi barnootaa fi fayyaa fooyyessuu irrattis xiyyeeffatanii turan.
Kolonii Jalaa Ba'uu[gulaali | lakkaddaa gulaali]
- Kanas ilaali: Kolonii Jalaa Bahuu Afrikaa
Viinsentii Kaappoyaan (p. 148f) mormii guddaa humnoonni impeeriyaalistii yeroo Afrikaa gamboomsuf jedhan isaan muudate dubbata. Olaantummaan teknooloojii too'annoo jala glchuu fi gabroomsu isaan dandeessise. Afrikaanonni bilisa ba'uutti amanan ga'ee barnoonni Yuurooppi qabu hubatan. Afrikaanonni tokko tokko waldaa kiristaana mataa isaanii dhaabbatan. Afrikaanonni yeroo Waraana Addunyaa biyyoota Impeeriyaalistiitif gargaarsa godhaniif ragaan galataa isaanif kennamee kan warra kaanii wajjin walixxee akka hin taane hubatan.
Viinsentii Kaappoyaan (p. 148f) mormii guddaa humnoonni impeeriyaalistii yeroo Afrikaa gamboomsuf jedhan isaan muudate dubbata. Olaantummaan teknooloojii too'annoo jala glchuu fi gabroomsu isaan dandeessise. Afrikaanonni bilisa ba'uutti amanan ga'ee barnoonni Yuurooppi qabu hubatan. Afrikaanonni tokko tokko waldaa kiristaana mataa isaanii dhaabbatan. Afrikaanonni yeroo Waraana Addunyaa biyyoota Impeeriyaalistiitif gargaarsa godhaniif ragaan galataa isaanif kennamee kan warra kaanii wajjin walixxee akka hin taane hubatan.
Viinsentii Kaappoyaan (p. 148f) mormii guddaa humnoonni impeeriyaalistii yeroo Afrikaa gamboomsuf jedhan isaan muudate dubbata. Olaantummaan teknooloojii too'annoo jala glchuu fi gabroomsu isaan dandeessise. Afrikaanonni bilisa ba'uutti amanan ga'ee barnoonni Yuurooppi qabu hubatan. Afrikaanonni tokko tokko waldaa kiristaana mataa isaanii dhaabbatan. Afrikaanonni yeroo Waraana Addunyaa biyyoota Impeeriyaalistiitif gargaarsa godhaniif ragaan galataa isaanif kennamee kan warra kaanii wajjin walixxee akka hin taane hubatan.
Akka Shilingiten ibsutti qonnaan bultoonni Biriitish Afrikaa Bahaa keessa jiraatan yaalii lafasaanii irraa fudhachuuf godhamee fi toofta qonnaa isaan hin barbaadne akka fayyadaman dirqisiifammuu isaanitiin baayyee haaran. Tangaanikaa keessatti, Juuliyes Nerereen Afrikaanota Siwaahilii dubbachuun tokko ta'an qofa osoo hin taane geggeessitoota warra diimaa (faranjii) heeraa sanyummaan guutame san keessatti sagalee jabaa qaban birattillee dhageettii guddaa qaba. Nerereen yeroo Tangaanikaan 1961tti bilisa baatu pirezidaantii ta'e. Keeniyaa keessatti, warri diiman qonnaan bultoota Afrikaa 1930n keessa lafa isaanirraa buqqisan. 1940n keessaa kaasee yeroo hunda lolatu jira ture. Kunimmoo bara 1952 itti cime. Bara 1955tti, Biriiten fincila kana dhaamsite. Bara 1960tti, Biriiten bulchiinsa warra baayyee Afrikaanotaa fudhatte. Waggaa sadi'i booda, Keeniyaan bilisa baate.
Shilingten Beeljiyeem jalqaba bilisa ba'uu Afrikaa baayyee mormuushii, Afrikaanonnii magaalaa jiraatan gaaffii kaasuu, filannoon 1957 fi 1958 aarii kana qabbaneessuf godhamusaa, tasgabbii dhabuun kolonii kana guutummaa keessatti ka'uu, bilisumma atattamaan kennamuufii fi sanatti aanee mormiin waliinii ka'uu.
Afrikaanonni kolonii jalaa ariitidhaan kan ba'an Waraana Addunyaa II boodaa jalqabeeti. Sochiin bilisummaa baballachaa deemuu, dhaabni siyaasaa fi hojjattootaa Afrikaanootaa dhaabbachuu fi humnoota imperiyaalistiirratti dhiibban biyya keessaa baayyachuu akkasumas USA dhiibbaaa gochuun biyyoonni ardii Afrikaa baayyen hanga bara 1980tti bilisa akka ta'an godhe. Naanno muraasni, keessattuu Afrikaa Kibbaa, dhalattoota ummata diimaa yoo qabaataniyyuu, lafa biyya biraatin marfame Se'utaa fi Meelillaa fi Odoloota Riiyuuniyen, Odoloota Kanaarii fi Madeeraa qofatu too'annoo warra Yuurooppi jalatti hafe.


text:
Hojettuu dhimma hawaasummaa kan ta’an Joyce Jonson dilbata darbe siidaa hoogganaa sochiii mirga namaa Washington, D.C keessa jiru fuulleetti hiriira mormii geggeessame argamanii jiran.
Richmond,VA irraa kan ta’an Joyce Dr. King utuu har’a as jiraatanii nan hawwan ture jedhan. Uummati sanyii hunda irraa ta’e guutuu biyyattii keessaa asitti wal ga’ee haqi sanyii maraa fi mirgi qixxeen akka jiraatu gaafachuuf ba’uu isaa utuu arganii ni boonu turan jedhan.
Xiinsaltoonni siyaasaa hangi tokko akka tilmaamanitti hiriirri mormii haqi sanyiif akka jiraatuuf geggeessamu hanga jijjiiramni dhufutti akkasumas ba’ii filannoo guutuu biyyaa fi naannoo irratti dhiibbaaa hanga fidutti itti fufa jedhan. Mormiin kun dargaggoonni filannoo biyyoolessaa Sadaasa keessa geggeessamuuf sagalee akka kennani illee ni kakaasa jedhaniiru.


text:
Kan jechuun bakka bu’oonni uummataa jechuun karaa kamiinuu mirgaa fi faayidaa uummataa giddu gala godhachuu qabu.
Kan sirna kana keessatti argaa jirru garuu faallaa kanaati. Paarlaamaan ykn bakka bu’oonni uummataa sirnichaan ijaaraman akka maqaa isaanii uummata kan bakka bu’an osoo hin taanee uummata keessa taa’anii sirnicha warra tiksaniidha, uummata keessaa sirnicha warra bakka bu’aniidha. Dhibee hawaasaa osoo hin taanee sirnicha jiraachisuuf alkanii guyyaa warra hojettaniidha.
Mootummaan ADWUI filannoo yeroo darbanee bara 2007 itti ciniinnatee safuu tokko malee mormituun ykn ilaalcha addaa namni qabu akka bakka bu’aa uummataa ykn miseensa paarlaamaa hin taane kan murteessee harka dhibba miseensota isaatiin guutuu kan barbaade sagaleen uummataa guutumaan guutuutti akka ukkaamamu waan barbaadeefi.
Paarlaamaa sirna kana keessaa miidhaan uummata daran akka jabaatu yoo godhan malee waanti eegnu tokko hin jiru.
Yeroo darbe gabaasa mootummaan wayyaanee miidhaa Oromiyaa keessatti qaqqabe qoradhe jedhee paarlaamaa kanaaf dhiyeessee safuu tokko malee harka guutuun mirakeessuufii isaaniu nj yaadanna.
Kana jechuun paarlaamaa kun bakka bu’oota mootummaa wayyaanee malee kan uummataa miti.
Osoo uummanni kun lafarraa duguugamee dhumeeyyuu ilaalchaa fi ejjennoo wayyaanee ala qabachuu hin danda’an.
Bara haaraa kanatti paarlaamaan kun boqonnaa gannaa xumuranii hojiitti galuuf qophii irra jiru. Haata’u malee waanta addaa irraa hin eegnu.
Kanuma paartiin ADWUI irratti dubbachaa ture mirkaneessuu. Harka, baasanii deeggaruudhaaf qophaawanii jiru.
Uummanni keenyaafi biyyi keenya waan keessa jiru ammoo ni beekna.
Hanga yoomiitti paarlaamaan kun nurratti sirba?
Paarlaamaa kanaaf carraa sadi kennuufii qabna.
1. Yoo dhuguma akka maqaa isaanii uummata bakka ba’an ta’e haala uummata keessa jiru osoo hin jallisiin aantummaa uummataa agarsiisuun uummata cinaa dhaabbachuu qabu. Kana jechuun ajandoota mootummaan wayyaanee akka mirkaneessan itti fiddu harkaa kuffisuu qabu.
2. Yoo mootummaa wayyaanee mormuu hin dandeenye, kan mootummaan wayyaanee itti fiddu harkatti kuffisuuf of hin qopheessine ta’e, wagahuu hin qaban. Paarlaamaan kun diigamuu qaba malee dhiiga uummataa irratti sirbuu hin qabu.
3. Filannoo armaan olii kennameef itti kan hin fayyadame yoo ta’e, miseensonni paarlaamaa kanaa hundi isaanii ajjeechaa, dararama, hidhaa fi badii mootummaan wayyaanee uummata keenya irratti fudhachuu jiru adda durummaan akka itti gaafataman of qopheessuu qabu. Badii mootummaan wayyaanee dalagaa turee fi ammas dalagaa jiru akka itti amananitti fudhatamee miseensonni paarlaamaa 547 hundi isaanii maqaa isaaniitiin himmanni akka itti banamu ammumaa qabanii of qopheessuu qabu.
Carraawwan sadan kennameef akka itti fayyadamuu danda’an waamichi ifaan ifatti karaa miidiyaa hwaasummaa akka isaan qaqqabu gochuu dirqama lammii hundaa ta’a.
Injifannoon kan saba bal’aati!
Baruumsi bu'ura jireenya ilma namaati. Barnoonni bu'ura waa hundaati. Manni barnootaa naannoo kee jiraachuu jechuun…
The Conflict Testing Ethiopia’s Nobel-Winning Leader
For several months, Ethiopia has witnessed an escalation of threats on various fronts, both internal…
In a sign of growing concern in Washington about the Civil War in Ethiopia, the…
NAIROBI, Kenya — Once home to one of Africa's fastest-growing economies, Ethiopia is struggling as…
On September 11, 2022, the Government of Tigray External Affairs Office released a statement indicating their willingness…


text:
Mirgaanis Bitaanis deemtu fuulduratti sibaasa!
M/Minsteeraa ta'uu kootu hafa malee Ummanni Oromoo waan isaaf malu dhabuu hin qabu. Ummanni Oromoo baayyinni isaa 35% ta'ee fi…
Haxeerarrii Hasawa Jawaar Mohammed kan guyyaa arraa magaalaa guddoo biyya Suweedin Stookholmitti godhe keessaa hanga tokkko 1ffaa An isin sobuu…
Ibsa Ajaja olaanaa ABO-WBO Waltajjii hawaasni qopheessu irratti namooti dhuunfaa ejjennoo dhuunfaa isaanii haasaahanis, ejjennoo isaaniif kan gaafatama guutuu fudhatu…
WARREEN WAAN JOHAR MUHAMMED TUQAMEEF DHAABARRAA UFBAAFTEE JETTANII KEESSAN NA GAAFATTAN HUNDAAF DEEBISAA KIYYA. Ani Johar Muhammed tuqame jedhee murtii…
Ibsa Dabalataa Kan ABO- Dhimma Alaabaa Ilaalchisee Waxabajjii 9, 2022 ABOn, xalayaa gaafa 06-06-2022 lakk.022/xly-abo/2022 gara Partii Kongiresii Federaalawaa Oromoo…
ABO fi qabsoon bilisummaa Oromoo jeeqama keessa turuunii fi jiraatuun waan haalamamuu miti. Jeqamni kun, dhokataa miti; ifaa dha; ija keenya…
Galmee Seenaa Irraa: leencoo lataa Waayee araaraa (ABO) laalchisee bara 20110716
Gufuu qabsoo bilisummaa Oromootti baayyachaa jiruuf falli tokkichi, Oromoo fi Oromoon hojii manaa keenya sirnaan dalaguun, kan beellama itti qabannu…


text:
Nageenya Lammilee Eegsisuun Dirqama Mootummaati!
*********
Ajjeechaa Lammilee Irratti Raawwatame Ilaalchiisee Ibsa Kongirasii Federaalawaa Oromoo (KFO) irraa Kenname
=======
Waggoota sadeen dabranii asitti haala adda ta’een Naannoo Oromiyaa keessatti, akkuma walii galatti ammo Itoophiyaa keessatti wal waraanni fi walitti bu’iinsi gaggeefamaa akka jirufi ajjeechaa, hiraara fi buqqatii lammilee nagaatiif sababaa ta’aa jira. Keesuma dhiyeenya kana, Waxabajjii 11 2014 ALI Naannoo Oromiyaa godina Wallagga Lixaa aanaa Gimbii ganda Tolee jedhamutti haleellaa hidhattoonni raawwataniin lammileen nagaa dhibbaan lakkawwaman itti dhukafame garaa jabinaan jumlaan ajjeefamuu isaanii dhageenne jirra. Baayyeen ajjeefamtootaa dubartootaafi daa’imman akka ta’anis odeeffannoon nu gaheera. Ajjeechaa jumlaa kanaan mootummaan Waraana Bilisummaa Oromoo yoo himatu, gareen hidhataan kunimmoo hidhattoota mootummaatiin boba’an jedhee komata. Kana jiddutti garuu dhiigni namoota nagaa gadi jigee irra dibame hafaa jira.
Yeroo adda addaatti kan samuu ummataa cinqan, hidhattoota mootummaas ta’e kan mootummaatiin alaatiin ajjeechawaan suukaneessoon raawwataman viidiyoodhaan hunda waraabbamanii miidiyaalee adda addaatti gadidhiifamaa jirachusa ti. Fakkeenyaaf humnoota Zamachaa Minilik jedhamani mootumaaa harka keessa qabufi ajaja mootummaa jalas kan turan Naannoo Amaaraa Godina Addaa Oromiyaa Aanaa Daawwaa Caffaa ganda Intoolii jedhamu keessatti baatii Muddee bara 2014 torbaan darbe kana keessa ammo namoota “miseensota Shanee” jedhaman konolaataa irraa buufamanii gara jabinaan ajjeechaan irratti raawwatame akka ragaa qabatamaan Komishiniin Mirga Dhala Namoomaa Itoopiyaa qulqulleessee dhiyeessus tarkaanfiin fudhatame hin beekamu. Kunis humni aangoo mootummaa too’atee jiru seera kabachiisuu fii nageenya lammilee eegsiisuuf dirqama ijoo isaa ta’e bahachuuf humna dhabaa akka jiru nimuldhisa.
Akka KFOtti dhiiga lammilee nagaa dhangala’aa jiruun bu’aa siyaasas ta’e injifannoon argamu gonkuma hinjiru jedhee onnee irraa amana. Haleellaa lammile nagaa irratti raawwatame hunda ni balaaleffana. Sabafi sab-lammii biroo Oromiyaa keessa jiraatan akkuma jiraattoota naannichaa kamuu eegumsaa fi lubbuu fi qabeenya isaanitiif wabiin guutuun kennamuufii qaba kan jedhu ejjannoo cimaa qabna. Gama kanaan nageenya lammilee kanaa eeguuf Bulchiinsi Mootummaa Naannoo Oromiyaas ta’e Mootummaan Federaalaa hara’a boru otuu hin jedhin dirqama isaanii bahachuu akka qaban cimsinee hubachifna. Ummanni Oromoo baldhaanis ajjeecha lammilee nagaa Naannoo Oromiyaa keessa jiraatan irratti raawwataman hunda sagalee tokkoon balaaleffachuu qaba.
Ajjeechaa iddoo garaagaraa keessatti raawwataman hundumtuu qaama gartummaa irraa walaba ta’een akka qulqulleeffamu KFOn irra deddeebiin yaamicha dhiheessaa turuun isaa akkuma yaadatamu ta’ee, ammallee humnootni ajjeechaa jumlaa Toleetti raawwatame irratti hirmaatan hundi qaama walab ta’een qulqulleeffamanii ummataaf akka ifa godhaman; kan badii raawwatanis seeraatti akka dhiyaatan yaamicha dhiyeessa. Haleellaa raawwatameen kan lubbuu dhabanii fi kan miidhaman hundaaf gadda nutti dhagahame ibsaa, maatii fi firoottan isaaniif jajjabina hawwina. Kan haleellaa jalaa hafan tasgabbeessuufi deebisanii ijaaruuf tarkaanfiiwwan atattamaan akka fudhatamu niyaadachifna.
Dabalatanis humnooti sababaa garaagarumma siyaasaatiin wal waraana turan garaagarumaa isaanii dhiphisanii karaa nagaatiin rakkoolee isaanii furachuuf tattaffii akka godhan, kanaafis marii hunda hirmachiisa akka geggeessan irra deebiin gaafanna.
Kongirasii Federaalawa Oromoo (KFO)
Finfinnee: Waxabajjii 15 2014 ALI


text:
Tamboo/Sigaaraa dhiisuuf Sibiilaan Mataa Of Qollofe
Ibraahim Yucheel jedhama. Lammii Turkiyaati. Araada tamboo hamaan hudhamee waliin rakkachaa ture. Abbaan isaa gara ganda aakhiraa godaannaan dirqamni maatii san horachuudhaa Ibraahim irratti kufe. Maatii gargaaruudhaaf ammoo araada kanarraa hobbaafachuu waan qabuuf, Qur’aana qabatee maqaa Rabbiitiin dhiisuuf kakate.
Namni gaafa umriin isaa amata 16 tamboo xuuxuu jalqabe kun, waggoota dabran 26f guyyatti sigaaraa paakeeta 2 xuuxaa ture. Nama kanaaf takkumaan sigaaraa dhiisuun ulfaataadha. Ta’uus kakuu seene bakkaan gahuuf jecha mala tokko baasuu akka qabu murteesse. Helmeeta warri Motor saaykila oofu godhatu irraa moodeela fudhatee, innis waan mataa isaatti godhamee tamboo kanarraa isa dhoorku hojjate.
Ibraahim helmeeta mataatti godhatamu kana hojjatuudhaaf shiboo koopparii fayyadame. Shiboo Meetira 40 dheeratu kana bifa geengootiin mataa isaa irratti eega hojjateen booda qulfii lamaa itti godhe. Guyyaa hunda wayta dalagaaf manaa bahu, Qulfii lamaan mataa of hidhee, tokko intala isaatti tokko ammoo haadha manaa isaatti kennee gara hojii isaa imala. iddo dalagaatti qulfiin waan isa harka hin jirreef banuu hin dandayu. Osoma qalbiin isaa sigaaraaf bololtu, dalagaa oole gara manaa deebi’a. gaafa manatti deebi’u ammo maatitu dhoorka. Haala saniin guyyaa lamaaf jireenya cinqaa eega dabarseen booda tamboo kanarraa hobbaafachuu danda’eera.


text:
Gabaasi Qeerroo akka addeessuttu, Ebla 25,2015 irraa eegalee Wallagga aanaa Haroo Limmuu keessatti uumataa fi bulchitoota aanaa jidduutti rakkoo uumameen kan ka’e,uummanni Oromoo naannichaa walgahii Wayyaanotaa guutummaatti lagachuun diddaa waan itti kaasaniif jecha kaabinoonni humna poolisaa qabachuun uumata naannichaa fi dargaggoota hedduu mana hidhaatti geessuu beekame.
Haaluma kanaan daraggoo Lalisaa Asaffaa jedhamu ammaan dura diddaa naannoo sanatti dhalateen wal qabatee uummata nurratti kurfeessita sababaa jedhuun waggoota muraasa hidhamee kan bahe yeroo ta’u,ammos Kaabinooti Wayyaanee sababuma fakkaataa itti funaanuun mana hidhaatti dabanii jiru.
Kanuma waliin kanneen hidhaman keessaa Obbo,Gammachuu Tamsgeen qonnaan bulaa fi daldalaa Margaa Lammii kanneen jedhaman uummata baadiyaa fi gadoota keessaa mootummaa irratti kakaaftan sababaa jedhuun wattadara Wayyaaneen qabamanii hidhamuu Qeerroon gabaasa.


text:
Gosoota Ibaadaa Ragaa waliin-Kutaa 2
Rabbii olta’aa qofa gabbaruun qalbii gabrummaa uumamtootaa irraa bilisoomsa. Namni Rabbii tokkicha gabbare bilisoome, namni Isa qofa gabbaru dide immoo gabrummaa uumamtoota jalatti kufa. Kanaafi, salphinna, xiqqeenya, gabrummaa fi dhiphinnatti akka hin kufneef ibaadaan namni hojjatu Rabbii olta’aa qofaaf ta’uu qaba. Yoo ibaadaa hunda Isa qofaaf godhe, Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa umamtootaaf gabra ta’uu fi isaan sodaachu qalbii isaa irraa haaqa. Tasgabbii fi bilisummaa bakka buusaaf. Kutaa darbe irraa itti fufuun gosoota ibaadaa haa ilaallu.
5-Isti’aanaa (Gargaarsifachuu)
Isti’aanaa jechuun gargaarsa barbaadu ykn gargaarsifachuudha. Gargaarsifachuun ibaadaa ta’uu ragaan agarsiisu:
“Si qofa gabbarra, Si qofa gargaarsifannas.” Suuratu Al-Faatiha 1:5
Gargaarsifachuun gosoota qaba:
1ffaa- Rabbiin gargaarsifachuu- kuni gargaarsifachu haala guutuu ta’een Isaaf of gadi qabuu fi of xiqqeessu, dhimma gara Isaatti deebisuu fi Inni namaaf gahaa akka ta’e amanuu of keessatti qabata. Gargaarsifachuun dhimmoota kana of keessaa qabu Rabbii olta’aaf malee eenyufillee hin ta’u. Rabbii olta’aan ala wanta biraatiif namni gadi of qabuu fi of xiqqeessuun, dhimma gara Isaatti deebisuu fi wanti suni isaaf gahaa akka ta’e amanuun yoo gargaarsa irraa barbaade, shirkii hojjatee jira.
2ffaa-Dhimma hojjachuu danda’u irratti uumamtoota gargaarsifachuu-kuni nama gargaarsa irraa barbaadan irratti hundaa’a. Hojii gaarii irratti gargaarsifachuu yoo ta’e, gargaarsa barbaadun ni hayyamama, akka gargaarus namni ni jajjabeefama. Ragaan kanaa: “Toltuu fi taqwaa (Rabbiin sodaachu) irratti wal gargaaraa” Suuratu Al-Maa’ida 5:2
Badii irratti yoo ta’e immoo gargaarsa kan gaafatu fi kan gargaaru irratti haraama. Ragaan kanaa aayah armaan olii irraa itti fufa: “Badii fi daangaa darbuu irratti wal hin gargaarinaa.” Suuratu Al-Maa’ida 5:2
3ffaa-Nama lubbuu qabuu fi nama bira jiru garuu dandeetti hin qabne irraa gargaarsa barbaabu- kuni lagwiidha. Lagwi jechuun dubbii fi hojii faaydi hin qabneedha. Fakkeenyaf, nama dadhabaa ba’aa ulfaataa akka isatti baachisuuf gargaarsa gaafachuun wanta laghwi ta’eedha.
4ffaa-Namoota du’an irraa gargaarsa kadhachuu ykn namoota lubbuun jiranii garuu dhimma fagoo fi dhokataa isaan dhaqqabuu hin dandeenye irratti gargaarsa kadhachuu. Kuni shirkiidha. Sababni isaas, nama “namoonni kunniin kawni (samii fi dachii) keessatti too’annaa dhokataa qaban” jedhee amanu irraa malee gargaarsifachuun akkanaa hin argamu.[1] Samii fi dachii keessatti too’annaa guutuu kan qabu Rabbii Tokkicha malee hin jiru. Kanaafu, namoota du’an irraa gargaarsa kadhachuun shirkii guddaadha.
6.Al-Khawf (Sodaa)
Ragaan sodaan ibaadaa ta’uu agarsiisu, jecha Rabbii olta’aa:
“Suni sheyxaanaa deeggartoota isaa [isin] sodaachisuudha. Kanaafu, isaan hin sodaatinaa, Mu’mintoota yoo taatan Anuma sodaadhaa.” Suuratu Aali-Imraan 3:175
Sodaan gosoota qaba: sodaa ibaadaa fi sodaa uumamaa
Sodaan ibaadaa ta’e sodaa sodaatamaa ol-guddisuu fi jaallachuun keessa jiruudha. Kuni sodaa dhoksaati. Sodaan akkanaa Rabbiin ala wanta biraatiif hin ta’u. Wanta biraatiif gochuun shirkiidha. Fakkeenyaaf, nama qabrii keessatti awwaalame sodaachu, waliyyi ykn raagdu isarraa fagoo ta’ee fi homaa isa gochuu hin dandeenye sodaachu.[2] Nama awwaalame ykn waliyyin fi raagdun isarraa fagoo ta’ee osoo jiru, “Inni na argaa ykn na dhagaya” jedhanii sodaachun shirkiidha.
Sodaan umamaa kan akka bineensa, ibidda, bishaaniin nyaatamu fi kkf irraa sodaachudha. Kanaaf namni hin komatamu.[3] Kuni sodaa uumamaa too’annaa isaatin ala waan ta’eef badiin isa irra hin jiru.
7-Tawakkula (irratti hirkachuu)
Ragaan tawakkulli ibaadaa ta’uu agarsiisu:
“Mu’mintoota (dhugaan warra amanan) yoo taatan, Rabbuma irratti hirkadhaa.” Suuratu Al-Maa’ida 5:23
Haqiiqaan tawakkula wanta hayyamame hojjachuu waliin faayda amantii fi addunyaa keessatti hirkannaa dhugaa gabrichi Rabbii olta’aa irratti hirkachuudha.
Rabbiin irratti hirkachuu jechuun wanta fayyadu fiduu fi wanta miidhaa qabu ittisuu keessatti Inni siif gahaa akka ta’e amanuun Isa irratti hirkachuudha. Tawakkulli iimaanni guuttamu irraa kan ta’ee fi mallattoo isaati (iimaanni guutuu ta’u agarsiisudha.)[4]
8-Istighaasa (Birmannaa barbaadu)
Istighaasa (birmannaa barbaadu) jechuun rakkoo fi badiinsa irraa baraaramuuf gargaarsa kadhachuudha. Namni yommuu rakkootti küfe, “Naaf birmadhu” yommuu jedhu, rakkoo kana irraa na baraari ykn na baasi jechuu isaati. Ragaan birmannaa barbaadun ibaadaa ta’uu agarsiisu:
“Yeroo isin Gooftaa keessan irraa birmannaa barbaaddanii Innis, “Dhugumatti, Ani malaykota kuma tokko wal hordofaniin isin gargaara” jechuun isiniif deebii deebisee [yaadadhu].” Suuratu Al-Anfaal 8:9
Rabbii olta’aa irraa birmannaa barbaadun hojii hundarra gaarii fi guutuu ta’e keessaa tokko.
Namoota du’an yookiin namoota lubbuun jiran garuu nama bira hin jirree fi nama baraaru hin dandeenye irraa birmannaa barbaadun shirkiidha. Sababni isaas, nama “Namoonni kunniin samii fi dachii keessatti too’annaa qaban” jedhe amanuu malee namni namoota du’an ykn namoota fagoo jiran irraa birmannaa barbaadu hin jiru. Yommuu namni kuni namoota du’an ykn namoota fagoo jiran irraa birmannaa barbaadu, namoota kanniin Gooftummaa keessatti qooda isaaniif godha.
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Rabbii gaditti wanta si hin fayyannee fi si hin miine hin kadhatin. Yoo akkas goote, dhugumatti yoosan ati zaalimoota keessaa taata.” Suuratu Yuunus 10:106
Sanamas ta’i, nama du’es ta’i, wanta si hin fayyannee fi hin miine kamiyyuu Rabbii olta’aa gaditti hin kadhatin. “Yoo akkas goote” kana jechuun yoo wanta si hin fayyannee fi hin miine kadhatte, warroota nafsee ofii miidhanii fi balleessan keessaa taata. Sababni isaas, Rabbii olta’aa gaditti wanta nama hin fayyannee fi hin miine kadhachuun shirkii waan ta’eef, kasaaraa guddaa fi azaaba (adabbii) cimaatti nama geessa.
Namoota lubbuun jiranii fi birmachuu danda’an irraa birmannaa barbaadun ni danda’ama. Seenaa Muusaa keessatti Rabbiin olta’aan ni jedha:
“Garee isaa irraa kan ta’e diina isaa irraa kan ta’e irratti birmannaa isa irraa barbaade. Muusaanis abbootteen rukutee [dogongoraan] ajjeesee.” Suuratu Al-Qasas 28:15
9-Isti’aazaa (maganfachuu)
Isti’aazaa (maganfachuu) jechuun eeggumsa barbaadudha. Isti’aazaan ibaadaa ta’uu ragaa agarsiisu keessaa:
Jedhi, “Gooftaa namootatti maganfadha.” Suuratu An-Naas 114:1
Rabbitti maganfachuun Isatti hajamuu guutuu, Isatti dheessu, akka namaaf gahaa ta’ee fi wanta hundarraa nama eegu amanuu of keessatti kan qabateedha.
Namoota du’an, jinni fi namoota lubbuun jiran garuu nama biraa hin jirree fi eeggumsa namaaf gochuu hin dandeenye irraa eeggumsa barbaadun shirkiidha. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Dhugumatti, dhiironni nama irraa ta’an dhiirota jinnii irraa ta’anitti maganfataa turan. Kanaafu, ba’aa [qofa] isaaniif dabalan.” Suuratu Al-Jinn 72:6
10-Istighfaara fi tawbaa
Istighfaara jechuun araarama kadhachuudha. Tawbaan immoo badii irraa buqqa’anii gaabbuun gara Rabbii olta’aa deebi’uudha. Istighfaara fi tawbaan ibaadaa gurguddoo keessaa tokko. Ragaan kanaa:
“Gooftaa keessan araarama kadhaa, ergasii gara Isaatti deebi’aa. Dhugumatti Gooftaan kiyya, rahmata godhaa, jaallataadha.” Suuratu Huud 11:90
Istighfaara fi tawbaan ibaadaa waan ta’aniif Rabbiin ala wanta biraatiif hin godhamu. Akka suufiyyoota garii shekha isaaniitiif godhanii fi akka kiristaanota qeeysi isaaniitif godhanii istighfaaraa fi tawbaa wanta biraatiif gochuun shirkii ifa baheedha. Sababni isaas, badii hunda kan araaramu Rabbiin malee hin jiru. Shekonni suufiyyi ykn qeeysonni kunniin badii araaramu danda’u? Kanaafu, namni namoota qabeenyaa namarraa saamanitti istighfaaraa fi tawbaaf itti deemu hin qabu. Namoonni kunniin amantiis addunyaas nama jalaa saamu.
Kitaabban wabii
[1] Sharih salaasatil usuul-fuula 62-63
[2] Madda olii-fuula 57, Sharih Taxhiiril Janaani wal arkaani an darani shirki wal kufraani-fuula 65
[3] Maddoota olii
[4] Maddoota olii


text:
Tafsiira Suuratu Yuusuf-Kutaa 9
Sagaagalummaa irraa dheessu
Kutaa darbe keessatti “Sagaagalummatti affeeru” jalatti tuqaalee ijoo ilaalle turre. Niitin ministeera Ijipt jaalala cimaan qabamuun Yuusufin sagaagalummaatti affeerte. Garuu inni affeerraa kana diduun irraa dheesse. Mee dhirri yeroo ammaa affeerraa akkanaa irraa dheessu eessa jiraa? Osoo hin affeeraminiyyu sagaagalummaa fi sababoota isaa irraa kan dheessu nama meeqaa? Allahu musta’aan. Mee amma akkaata Yuusuf zinaa (sagaagalummaa) irraa itti dheesse haa ilaallu:
Isaan lamaanu gara balbalaatti fiigan. Duubaan shaamizi isaa tarsaaste. Balbala biratti bulchaa ishii (abbaa manaa ishii) argan. Ishiinis ni jette, “‘Jazaan nama waan badaa hadhaa warraa keetitti fedhe hidhamuu yookiin adabbii laalessaa malee maal ta’uu danda’aa?’” Suuratu Yuusuf 12:25
Kana jechuun Yuusufi fi dubartiin gara balbalaatti fiigan. Yuusuf badii jalaa miliquuf gara balbalaatti fiige, dubartiin immoo akka hin baane isa dhoowwuf fiigde. Gochi isaanii gubbarraa wal haa fakkaatu malee niyyaan isaanii garagara. Yuusuf badii jalaa dheessuuf, niitin Aziiz immoo badii hojjachuufi. Hanga niyyaa namaa beektutti gubbaa qofa ilaalun namatti hin murteessin!
“Duubaan shaamizi isaa tarsaaste.” Dubartiittiin Yuusufin bahuu irraa osoo dhoorguuf carraaqxu, duubaan uffata isaa qabattee harkiste. Uffatichas ni binxite.
“Balbala biratti bulchaa ishii (abbaa manaa ishii) argan.” Jechi alfayaa jedhu tasa argachuu argisiisa. Dubartiin tuni yeroo eenyullee mana hin jirreetti ykn gara manaatti ni deebi’a jedhame hin abdatamnetti gocha badaa kana hojjachuuf karoorfatte. Kanarratti dabalatee, balbala manaa hunda ni cufte. Kunoo amma, abbaa manaa ishii balbala biratti arguun garmalee rifatte. Ishiin inni ni dhufa jettee hin tilmaamne.
Ishiinis ni jette, “‘Jazaan nama waan badaa hadhaa warraa keetitti fedhe hidhamuu yookiin adabbii laalessaa malee maal ta’uu danda’aa?’ Dhikkisa qalbii ishii keessatti soba uumte. Namni biraa gocha akkanaa keessatti qabame kan cal’isuu fi saalfatu ta’a, garuu ishiin yoosu karaa bahiinsaa argatte. Innis Yuusufin yakkuudha. Haa ta’uu malee, ishiin “nama na gudeeduuf carraaqe..” hin jenne, garuu “nama waan badaa hadhaa warraa keetitti fedhe” jette. Ishiin Yuusufin sagaagalummaan yakkuu hin dandeessu, kanaafu, waan badaa fedhuun yakkite. Sababa lamaaf kana hojjatte: 1ffaa, homtu hin raawwatamne (guddeeddaan hin adeemsifamne). 2ffaa-osoo akka wanti tokko uumame (gudeeddan akka raawwatame) dubbatte silaa ba’aan ragaa dhiyeessu guddaadha. Akkasumas, yoo ragaa hin dhiyeessin rakkoo keessa seenti.
Balbala nama miidhamee fuunduratti yakka darbuun tooftaa warra badii hojjatanii fi yakkamtootaati. Kuni yakka hojjatame caala. Rabbiin azza wa jalla ni jedha:
“Namni dogongora yookiin badii hojjatee ergasii nama qulqulluu irratti darbe, dhugumatti cubbuu fi badii ifa ta’ee baadhate jira.” Suuratu An-Nisaa 4:112
Namni dogongora ykn badii hojjatee ergasii “Ebalatu hojjate” jedhee nama nagaha yakku, dhugumatti sobaa guddaa fi badii ifa ta’ee baadhate jira.
Niitin Aziiz yakka ofirraa ittisuuf akka Yuusuf adabamu yaada dhiyeessite: Adabbiin isaa hidhamuu ykn adabbii nama dhukkubsu adabamu malee maal ta’uu danda’aa? jette.
Yakka Ofirraa Ittisuu
Yuusufis hin cal’isne. Yakka ishiin isatti maxxansite ofirraa deebisuuf ni carraaqe:
Innis ni jedhe, “Ishiitu [badii akka hojjadhuuf] na sossobe.” Maatii ishii keessaa ragaa bahaan tokko [akkana jechuun] ragaa bahe, ‘Yoo shaamiziin isaa gara fuunduraatin tarsa’e, ishiin dhugaa dubbatte, inni immoo warra soban irraayyi. Yoo shaamiziin isaa duubaan tarsa’e, ishiin kijibdee jirti, inni immoo warra dhugaa dubbatan irraayyi.” Suuratu Yuusuf 12:26-27
Innis ni jedhe, “Ishiitu [badii akka hojjadhuuf] na sossobe.” Kana jechuun Yuusuf akkana jedhe: “ishiitu hojii kana akka hojjadhu deddeebite narraa barbaade.” Maatii ishii keessaa namni tokko akkana jechuun ragaa bahe: Shaamiziin isaa yoo gara fuunduraatin tarsa’e, ishiin dhugaa dubbatte inni immoo warra soban keessaa tokko. Sababni isaas, kuni akka inni ishiitti qajeelee fi ishii barbaadee ergasii ishiin ofirraa isa ittisaa osoo jirtu gara fuunduraatin akka tarsaaste agarsiisa. “Yoo shaamiziin isaa duubaan tarsa’e, ishiin kijibdee jirti, inni immoo warra dhugaa dubbatan irraayyi.” Kuni immoo ishii jalaa dheessu isaa agarsiisa. Ishiin badii ishii waliin akka hojjatu waan barbaaddeef inni ishii jalaa osoo dheessu gara duubaatin uffata isaa tarsaaste.
“Yommuu shaamiziin isaa duubaan tarsa’uu arguu, ni jedhe ‘Dhugumatti kuni shira keessan irraayyi. Dhugumatti shirri keessan guddaadha.’” Suuratu Yuusuf 12:28
Abbaan manaa ishii shaamizi Yuusuf duubaa fi duraan ni ilaale. Duubaan tarsa’uu isaa yommuu argu, Yuusuf dhugaa akka ta’ee fi ishiin sobdu akka taate ni beeke. Ishiitti garagaluun akkana jedheen: Yaa dubartoota sobni isin dargaggeessa kana ittiin yakkitan kuni shira (dhara) keessan keessaa tokkoodha. Dhugumatti shirri keessan baay’ee guddaadha.
“Yuusuf kanarraa garagali. [Ati yaa dubartii] badii keetiif araarama kadhu. Dhugumatti ati warra badii hojjatan keessaa taate jirta.” Suuratu Yuusuf 12:29
Aziiz (Abbaan manaa ishii) ni jedhe: Yaa Yuusuf wanta ishii irraa argame kana dhiisi, eenyuttillee hin himin.” Gara niiti isaatti garagaluun akkana jedhe: Yaa dubartii! Badii keetiif araarama kadhu. Dhugumatti ati Yuusufiin badii akka raawwatu sossobuu fi sobaan isa yakkuun dilii (cubbuu) raawwattee jirta.
Barnoota Asirraa Fudhannu:
Aayaata armaan olii irraa barnoota baay’ee fudhanna. Isaan keessaa inni guddaan karaa zinaa (sagaagalummaa) irraa ittiin eeggamaniidha:
☛Karaalee zinaa irraa ittiin eeggaman keessaa tokko; dubartii alagaa waliin kophaa ta’uu irraa fagaachu-Dubartii alagaa (ajnabiyya) waliin kophaa ta’uun qormaata guddaa badiitti nama mucuceessudha. Yuusuf (aleyh salaam) fedhii ofiitiin iddoo kophaa kana dubartii waliin hin taane. Garuu dubartiitu ishii waliin kophaa akka ta’u dirqisiiste. Kanaafi, Islaamni dubartii alagaa waliin kophaa ta’uu irraa cimsee dhoowwe. Ergamaan Rabbii (SAW) akkana jechuun akeekachiisan: “Dhagayaa! Dhugumatti dhiirri tokko dubartii takka waliin adda (kophaa) hin ta’u sadaffaan sheyxaana yoo ta’e malee.” at-Tirmiziin (2165) gabaase. Ammas akkana jedhan: “Dhiirri tokko dubartii takka waliin kophaa hin ta’in mahramni waliin yoo jiraate malee.” al-Bukhaari (5233) and Muslim (1341) gabaasan. Mahram jechuun nama dubartii san fuudhu hin dandeenye, kan akka abbaa, obbolleessa fi kkf.
☛ Karaan biraa zinaa irraa itti eeggaman bakka fitnaa irraa dheessu-bakka qormaanni fi badiin itti baay’atu irraa dheessun badii akka hin hojjanne nama taasisa. Kanaafi, Yuusuf “Gara balbalaatti fiige.” Bakka sagaagalummaan itti raawwatamuu fi dhiiraa fi dubartiin walitti laaqaman irraa fagaachun sagaagalummaa irraa fagaachudha.
☛ Barnoonni biraa aayaata kana irraa fudhannu: Jaalalli daangaa yoo darbe nama jaalalaan qabamee fi jaallatamaa ni miidha. Yeroodhaan fuudhudhaan ykn sababa isaa balleessuun yoo dawaa itti hin barbaadin, jaalalli daangaa darbe kuni wanta faayda qabu irraa garagalchuun yaada sobaati fi faayda hin qabneen nama sakaala. Kuni wanta jaalala niiti Aziiz irraa hubatamuudha. Ofiis ni miite, Yuusufis badiitti waamte.
☛Namni yoo zinaatti affeeramee ergasii didee biraa deeme,”Ani akkanatti dubartii akkasi zinaatti na affeerte didee biraa deeme” jedhe namootatti labsuu hin qabu. Kuni of-dinqisiifachu fi nafsee ofii qulqulleessu ta’a. Aayah keessatti: Yuusuf kanarraa garagali. ” Kana jechuun Yaa Yuusuf wanta ishii irraa argame kana dhiisi, eenyuttillee hin himin
☛Zinaan salphinna guddaaf akka nama saaxilu asirraa ni baranna. Dubartiin tuni zinaatti Yuusufin affeerte. Garuu balbala fuunduratti abbaa manaa ishii arguun garmalee salphatte. Dubartiin tuni iddoo kophaa fi namuu hin jireetti, badii hojjachuuf yaalte. Garuu abbaan manaa ishii ishitti dhufe. Kanaafu, namni kophaatti eenyullee na hin arguu jechuun zinaa raawwachuuf gonkumaa yaalu hin qabu. Ta’uu baannan salphinni isa/ishii haguuga.
☛Tarii namni zinaa irraa qulqulluu ta’ee osoo jiruu sagaagalummaan yakkamu danda’a. Garuu Rabbiin isaaf gahaa waan ta’eef obsuu qaba. Yuusuf ni yakkame. Haa ta’uu malee Rabbiin ragaa isaaf gochuun yakka kanarraa isa qulqulleesse. Nama Rabbiin isaaf gahaa ta’e, shira maaltu isa miidhaa?
Barnoota nama booharsu fi jireenya jijjiruu dabalataan argachuuf, Karaa telegraamitiin: https://t.me/sammubani
Karaa facebook’tiin: www.fb.com/jireenyabadhaatu/ hordofaa
Kitaabban wabii:
Lessons from Surah Yusuf- Yaasir Qaadi, Tadabbur Suuratu Yuusuf, Tafsiiru Sa’dii


text:
Da’iinsi karaa uumamaa hir’achuun baay’inni haadholii garaa baqaqfachuun hiikamanuu dabalaa jiraachuun himameera.
Addis Maaledaan dhaabbilee wallaansaa daawattee irraa akka mirkaneeffattetti baay’inni haadholii garaa baqaqfachuun dahanuu guyyaa guyyaatti dabalaa dhufuu taajjabdeetti.
Miixachuu sodaachuunis ta’ee sababoota walqabatanuun baay’inni haadholii miixatanii da’uu utuu danda’an garaa baqaqfachuun dahanuu akka dabale kan dubbatan hospitaala haadholii fi daa’immanii Abbabach Goobanaatti daarikteera wallaansaa Dr. Anaaniyaa Salamooni.
Haadholii hospitaala haadholii fi daa’immanii Abbabach Goobanaatti dahan keessaa dhibbeentaa afurtama kan ta’an kan garaa baqaqfachuun dahan ta’uu ibsaniiru. Hata’u malee hospitaalichi riiferaala waan ta’eef madaalliin kun karaa haadholii buufataalee fayyaa 16 irraa dhufanuutiin kan ilaalamee dha jedhaniiru.
Akka ibsa Dr. Anaaniyaatti; hospitaala isaaniitti qoodni haadholii utuu miixachuu danda’an gara baqaqfachuun dahuu filatan dhibbeentaa tokko hincaalu. Hata’u malee lakkoofsi kun dhaabbilee fayyaa dhuunfaa keessatti akka ol ka’u ibsaniiru. Sadarkaa adunyaatti akka idileetti kan fudhatamu hawaasa tokko keessatti haadholiin dhibbeentaa 10 hanga 15 ta’an garaa baqaqfachuun yoo da’an akka ta’e ibsanii; ol ka’uu baay’inichaa irratti utuu hintaane wayita da’insaatti balaa haadholii fi daa’imman irra ga’u hir’isuu irratti xiyyeeffachuu barbaachisa jedhaniiru.
Dhimma kana irratti Addis Maaledaan kan dubbiste haati maqaa isaanii ibsuu hinbarbaanne; dhaabbilee fayyaa mootummaatti ogeeyyiin fayyaa tooftaa da’insaa haala fayyaa haadholii fi daa’immanii giddugaleessa taasifate filachuudhaan akka fayyadaman ibsaniiru.
Dhaabbilee fayyaa dhuunfaatti garuu filannoo haadholiitiif dursi akka kennamuu fi haadholiin humna dinagdee isaa qaban garaa baqaqfachuun ykn tooftaa da’insaa qorichootaa fi meeshaaleedhaan deeggarame carraan filachuuf qaban olaanaa ta’uu himaniiru. Kanaafis sababa isaa wayita ibsan dhukkubbii wayita miixuutti mudatu sodaachuu fi fayyaa daa’imman da’aniitiif yaaduu irraa akka ta’e ibsaniiru.
Keessumattuu haadholiin miixachuu danda’anuu fi yeroo jalqabaatiif da’an utuu miixatanii da’anii filatama kan jedhan dhaabbata fayyaa mootummaa keessatti kan argine ogeessa fayyaa Anteeneeh Geetaachoo ti. Haadholiin yeroo tokko garaa baqaqfachuun da’an yeroo lammaffaaf wayita da’anus irra-deebiin garaa baqaqfachuuf carraan qaban olaanaa dha jedhaniiru.
Tajaajilli garaa baqaqsuu dhaabbata fayyaa isaan hojjetan keessatti taasifamu yeroo gara yerootti dabaluu isaa Addis Maaledaatti kan ibsan ogeessichi; kanaafis haadholii haalli fayyaa isaanii isaan dirqisiisuun dabalatatti; kanaan dura garaa baqaqfachuun kan dahanii fi dhukkuba yeroo miixannaatti jiru sodaachuudhaan haadholiin garaa baqaqfachuu filatan waan baay’ataniif jedhaniiru.
Dhimma kana irratti dubbisuu fi baay’ina yookan lakkoofsa sirrii argachuuf Addis Maaledaan biiroo fayyaa bulchiinsa magaalaa Finfinnee fi ministeera fayyaatti yaaliin bilbilaan irra-deddeebi’uun taasiste waan hinmilkaa’iniif yaada isaanii itti ida’uun hindanda’amne.
Karaa uumamaatiin da’uun dafanii bayyanachuuf; harmi haadholii aannan akka qabaatu taasisuuf; wayita da’insaatti balaa hir’isuuf akkasumas hariiroo haadhaa fi daa’ima gidduu jiruu fi gama guddina daa’immanii fayya-qabeessa taasisuutiin shoora akka qabu qorannoowwan ni mul’isu.
አዲስ ማለዳ Ogosto 28 2014 No 64


text:
Rabbiin s.w. akkana jedhe''Yaa warri amantan gaggaarii waan nuti isiniif kenninerraa nyaadhaa,Allaahaaf galata galchaa,yoo ka isaqofa gabbartan taatan.
1-Harka mirgaatiin nyaachuu.
Salamata ibnulakwaiR.A. akkana jedhe'namtichi tokko Rasuula Rabbii biratti bitaan nyaate.Nabiin s.a.w.'' mirga keetiin nyaadhu'' jedheen.hindandayu jedheen,''hindandayin''jedheen.boona malee wanni isa dhowwe waa hinjiru.duuba waa isii san afaan isaatti ol hinfuune jedhe.
muslimtu odeesse
2-Jiddu jireessa tahuu.
Rabbiin s.w. akki jedhe''nyaadhaa, dhugaa,hinballeysinaa inni balleysitoota hinjaalatu.
''suuraa airaaf.
3-Jalqaba nyaataa irratti bismiLlaah jechuu.
Nabiin s.a.w. akkana jedhe''tokkoon keysan yeroo nyaata nyaatu bismillaah haa jedhuu,yoo duratti jechuu irraanfate yogguma yaadate bismillaahiawwalahuu wa aakirahuu haa jedhuu.''
Abuu daawud odeesse,albaaniin sahiiha jedhe.
4-Nyaata eybessuu dhabuu.
Abbaan hureyraa R.A. Nabiin S.A.W.takkumaatuu nyaata hinfokkisne[hin arrabsine] jaalatu ni nyaata, yoo jibbe ni dhiisa''
bukhariitu odeyse
5-Walitti qabamanii nyaachuu.
Wahshiyyii ibnu harbii akki jedhe sahaabaan nabii s.a.w. yaa rasuula numa nyaannaa numa nyaannaa hinquufnuu maaluma?jennaan addababaatan nattyi fakkaata, jennaan ee jedhaniin.nyaata walitti qabamaa nyaadhaa,maqaa Rabbii irratti dubbadhaa,barakaatu itti isinii godhamaa jedheen."
Abuudawud odeesse
6-Ergamtootan wajji nyaachuun barbaachisaa tahuu.
A bii hureyraan R.A.nabiin keenya S.A.W.akkana jedhan jedhe''Tokkoon keysan yoo kaadimni isaa nyaata isaa fideyoo teysisee wajji nyaatuu baate affan tokko afaan lama haa kennuufii,fuudhaa takka fuudhaa lama.isaatu bilcheeyseef waan taheef.''
Bukhariitu odeesse
7-Naamusa dhugaatii irraa
yoggu sadihitti dhuguu,meeshaan alatti hafuura baafachuu,waan dhugu afuufuu dhabuu.
8-Nyaata booda Rabbi galatoomfachuu.
namni yeroo nyaata isaarraa raawwate
jNabiin S.A.W. Akki jedhe namni cyaata nyaatee egasii "Alhamdu liLLAAHI Allazii ax'amanii haaza xxa'aama warazaqaniihi min gayri howlin minnii walaa quwwah"jedhe badiin isaa tandabarte hundi araarama isaaf godhamti
Ammas nabiin keenya s.a.w. akki jedhe Rabbiin gabricha isaarraa nijaalata nyaata tokko nyaatee irratti galata isaaf galchuu,yookaan dhugaatii takka dhugee galata isaaf galchuu''
muslimtu odeese


text:
Posted by OromianEconomist in Uncategorized.
Tags: Amensty International Report: Because I am Oromo, Business grabs, Genocidal Master Plan, Genocide, Land grabs in Africa, Magaalota Oromiyaa Adda Addaa Keessatti Dhiibbaan Afaan Oromoo Irratti Godhamaa Jiru Hammaachaa Akka Jiru Dargaggoo Sabboonaa Ibsaa Dhugaa Gaaffii fi Deebii SBO Waliin Taasiseen Beeksise, Master Plan is Master Killer, SAY NO
(SBO) – Afaan, seenaa fi aadaan Oromoo walumaagalatti eenyummaan Oromummaa duula gabroomfattootni dhabamsiisuuf irratti banan irra aanee sadarkaa har’a irra gahee jiru kana irra gahuu isaatiif galanni kan gootowwan Oromoo ti. Keessumattuu Afaan Oromoo kaleessa dubbatamuudhumtuu akka cubbamaatti nama lakkoofsisuu fi Raadiyoo cabsa faa jedhamee Habashootaan irratti duulamaa ture qabsoo sabboontonni Oromoo roga hedduun gaggeessaniin ummanni Oromoo qaanii fi dhoowwaa tokko malee dubbataa, barnoonni ittiin kennamaa fi afaan hojii tahee jira.
Afaan Oromoo wareegama qabsaawota Oromootiin sadarkaa har’a irra gahe kana irraan gahamuun injifannoo galmaahe haa tahu iyyuu malee, Oromiyaa keessatti afaanicha afaan barnootaa fi afaan hojii taasisuu irratti har’ayyuu dhiibbaan diinaa kan irraa hin hafne tahuun sirriitti hubatamaa jira. Bakkoota hedduutti Afaan Oromoo afaan Amaaraatiin bakka buufamee wayta hojiin hojjetamuu fi dhimmoonni adda addaa raawwataman agarra. Gartuun mootummaa wayyaaneetiin bixxillame, ergamaan sirnichaa OPDOn, maqaaf Oromoofin dhaabbadhe haa jedhu malee har’aan tana fedhii diinnan Oromoo tiksuudhaaf hojjechuu irraa guddina Afaan Oromootiif wayta danqaa tahu mul’ata. Afaan Oromoo har’aan tana Oromiyaa keessatti sadarkaa maalii irra jira? Wanneenii fi warreen afaan saba guddaa kanaaf gufuu tahan hoo maal faa dha? dhimmoota jedhan irratti, walumaa galatti ammoo dhiibbaa Afaan Oromoo irratti godhamaa jiruu fi Afaan Amaaraan bakka buusuuf shira xaxamaa jiru ilaalchisee Oromiyaa irraa dargaggoo Ibsaa Dhugaa gaaffii fi deebii SBO waliin godhe keessatti yaada bal’aa kennee jira.
Impaayera Itoophiyaa keessatti mootummaan wayyaanee maqaadhaaf naannoleen hundumtuu afaan isaaniitiin barnootaa fi hojii gaggeeffatu jechuudhaan haa labsuyyuu malee kun Oromiyaa keessatti hojii irra oolaa hin jiru. Haala qabatamaadhaan Oromiyaa keessaa mul’atuun walgahii fi waltajjiilee dhimmoota adda addaatiif jedhamanii ergamtuu sirnichaa OPDOdhaan magaalota Oromiyaa garaagaraa keessatti adeemsifaman irratti Afaan Oromoo afaan Amaaraatiin bakka buufamee dhimma bahamaa jira. Akka fakkeenyaatti kaasuudhaaf mariin ykn walgahiin magaalota Oromiyaa kan akka Ciroo, Shaashamannee, Adaamaa, Sululta, Sabbata, Laga xaafoo laga daadhii, Buraayyuu, Galaan, Bishooftuu, Kamisee, Darraa, Fiichee fi magaalota kanneen biroo keessattis adeemsifaman afaan Amaaraatiin tahuu dubbata dargaggoo Ibsaan. Kanatti dabalee waajjiraalee keessattis tahu dhimmoota adda addaatiif Afaan Oromoo gabaasaadhuma hojii galchuudhaaf sadarkaa barreeffamaatti dhimma bahuuf yoo taheen ala namoonni Oromiyaa keessatti hojiif guutummaa guutuutti Afaan Oromoo yoo fayyadaman hin mul’atani jedha.
Biyyattiin biyya sabootaa fi sab-lammootaa ti jedhamtee wayyaaneedhaan lallabamaa jirtu tana keessatti mirgi ummatoonni naannoo isaanii irratti afaan isaaniitiin dhimma bahuu ni tikfama jedhamee kan ololamu Oromiyaa keessatti hojii irra oolaa hin jiru. Oromiyaa keessatti Afaan Oromoo ukkaamamaa afaan saba biraa keessumaa afaan Amaaraa iddoo hojii fi barnootaatti dhimma bahamaa kan jiru yoo tahu, Afaan Oromoo garuu naannolee biyyattii biroo keessatti dhimma bahamuun hafee TV fi Raadiyoo irraa Afaan Oromoo akka hin dhaggeeffatamne iyyuu dhiibbaan taasifamaa fi akka yakkaatti ilaalamaa jira.
Oromiyaa OPDOn bulchaan jira jettu keessatti akkuma sirnoota darbanii har’a iyyuu afaan, aadaa fi seenaan Oromoo ukkaamamee akka afaan saba biraa keessumaa afaan amaaraa akka ol’aantummaa qabaatuuf hojjetama. Kun immoo kan tahaa jiruuf namoonni waajjiraalee Oromiyaa adda addaa keessa dalagaa jiran Oromoota odoo hin taane namoota Afaan Oromoo dubbachuu dandahan garuu ammoo dagaagina afaanii fi eenyummaa Oromoo hin feeneen kan guutame waan tahaniifi.
Danqaan Afaan Oromoo mudataa jiru kun mormii Maastar Pilaaniin durayyuu kan ture akka tahe kan SBOtti hime dargaggoon Oromiyaa kun, manneen barnootaa Oromiyaa keessattuu Afaan Oromoo bifa adda addaatiin afaan amaaraatiin bakka buufamaa jiraachuus saaxileera.
OPDOn wanta afaan, aadaa fi eenyummaa Oromoo calaqqisuu fi dagaagsu gadi qabuu fi ukkaamsuudhaan dantaa siyaasaa gooftolii isaa Wayyaanotaa tiksuuf hojjeta malee eenyummaa Oromoof dhimmaa hin jiru kan jedhu dargaggoo Ibsaa Dhugaa, kana ammoo gaaf eebba kitaabota Afaan Oromoo, ayyaana Irreechaa fi sagantaalee adda addaa irratti wayta Afaan Oromootiin sirboonni aadaa Oromoo sirbaman OPDOn kan TV fi Raadiyootti dhiyeessu yoo gulaalamanii kan dantaa wayyaanee tuqu keessaa hambifame ykn kan siyaasaa OPDO lallabu yoo tahe qofaa dha. Yookaan ammoo namoonni sirba sana sirban warreen Afaan Oromoo hin dandeenye kan afaanicha baran yoo tahanii fi wallisichi yoo miseensa OPDO tahee akka isaan barbaadanitti sirbeef qofaa dha kan isaan sirba sana miidiyaatti dabarsuudhaaf eyyaman jedha.
Itti dabaluunis galma aadaa Oromoo jedhamee kan Finfinneetti ijaarame keessattis namoonni sabboontota Oromoo tahan akka isaan aadaa fi seenaa waliigalatti eenyummaa Oromummaa achi keessatti calaqqisanii fi guddisuudhaaf hojjetaniif hin eyyamamuuf. Kunis sirnichi irra keessa fakkeessuudhaaf malee dhuguma aadaa fi Afaan Oromoo guddisuuf akka galmicha hin ijaarre agarsiisa.
Fakkeenyaaf Sagantaan walliisaa Oromoo Sayyoo Dandanaatiif galii walitti sassaabuuf dhiyoo kana gaggeeffame akka galma aadaa Oromoo keessatti tahuuf gaaffiin dhiyaatee OPDOn diduudhaan akka waltajjii aadaa Finfinnee kan afaan amaaraatiin “Ye Addis Ababaa Mahil Addaaraash” jedhamu keessatti akka tahu taasifame. Dhuguma galmichi yoo aadaa fi Afaan Oromootiif ijaarame tahe maaliif wayta ilmaan Oromoo dhimma aartii fi artiistota Oromoo ilaallatu gaggeessuuf yaalan dhoowwaman kan jedhu eenyummaa dhaaba jalee kanaa kan ibsuu dha.
Karaa kaaniin ammoo magaalota Oromiyaa Kaabaa-Kibba, Bahaa-Dhiha jiran keessatti ilmaan Oromoo wayyaa fi faaya aadaa Oromoo uffatan akka dhiphootti ilaalamu. Dabballoonni OPDO kan maqaaf aadaa Oromoo guddisna jedhan wayta ummatichi uffannaa fi mallattoolee aadaa fi eenyummaa isaa calaqqisan uffatee fi kaasseeta Afaan Oromoo dhaggeeffate akka yakkamaatti lakkaawu.
OPDOn akkuma sirnoonni kaleessaa gochaa turan Oromoon akka eenyummaa isaatti qaana’uu fi eenyummaa alagaatiin dhaalamuuf hojjechaa jiru. Kun diinummaa hundaan olii ti. Ummata Oromoo ololaan afanfajeessanii sirna isaanii cinaa hiriirsudhaafi malee OPDOn seenaa, aadaa fi Afaan Oromoo dagaagsuudhaaf dhimmee hojjetee hin beeku kan jedhu dargaggoo Ibsaan, dhalataan Oromoo keessumaa dhaloonni Qubee (Qubee Generation) tokkoon isaayyuu diinaaf gowwoomaa hin jiru. Dammaqiinsi dargaggoota Oromoo akka biyyattiitti mitii akkuma Baha Afrikaattuu eenyuyyuu caalaa guddaa ta’uu ibse.
Wanti Impaayera Itoophiyaa keessatti hojjetamu akka dantaa gabroomfattootaa tiksu taasisuuf malee Oromoof dhimmuuf tahee hin beeku. Fakkeenyaaf artiistonni Oromoo wayta qophii tokko irratti sagantaa qopheeffatan yoo dantaa isaanii lallabaniif, isaan faarsan malee hin eyyamaniif, ni danqu. Artiistonni Oromoo ammoo irra hedduun jechuutu dandahama kanneen saba isaaniif dhimman waan tahaniif wayyaanee fi OPDOf hin hojjetan. Rakkatanis, danqamanis harka hin kennatan. Kan harka kennanii OPDOf waa hojjetanis yoo tahe, akkuma gargalchi waaqaa miilli mataa hooqa jedhan san tahee warreenuma kanaan dura guddina aadaa fi Afaan Oromootiif hojjetaa bahan keessaa isaan muraasa.
Artiistoonni Oromoo biyya jiran keessumaa dhaloonni ammaa garuu hojii farra Oromoo tahe keessaa hin qaban, kutannoodhaan aartii, aadaa fi Afaan Oromoo dagaagsuuf hojjechaa jiru malee, ergama diinaa fi lukkeelee fudhatanii jala fiiguu fi kan isaanii lallabuutti ni qaana’u, tole hin jedhan jechuun sabboonummaa artistoota Oromoo ragaa baheera dargaggoon Oromoo dhimmicha irratti SBOf yaada laate.
Fakkeenyaaf Irreecha Malkaa Ateetee irratti artiistota Oromoo qophii dhiyeessuuf eyyama argatanii sagantaa xumurataniin OPDOnni nu jala galaatii nuuf sirbaa qarshii 5000 mata mataatti isinii laanna jechuudhaan wayta kadhatanitti artiistonni Oromoo qophii keenya irratti isin hin faarsinu hafu maallaqni keessan hafa malee jechuudhaan diddaa mul’isan; OPDOnnis kanatti aaruun eeyyama dhoowwatan. Egaa kun kan agarsiisu biyyattii sana keessatti afaan, aadaa fi seenaa Oromoo guddisuu fi mul’isuudhaaf hojjechuun fedhii fi tattaaffii sabboontota Oromoo tahus kuni akka hin taane ammoo warreen diinaaf ergaman maqaaf Oromoof dhaabbanne jedhaniin danqaan guddaan uumamaa jiraachuu isaa ti. OPDOn ummataa fi artistota Oromoo birattis jibba waan qabaniif yeroo isaan akka aadaa, seenaa fi Afaan Oromoo irratti hacuuccaa geessisan ifatti argama.
Ummanni Oromoo yeroon itti gabroomfattootaaf tole jedhee jilbeenfate hin jiru. Ummanni Oromoo shira bittootaan gosaan, lagaan, amantii fi wantoota adda addaatiin akka gargar qoqqoodamuuf hojjetamus jabinaan dura dhaabbatee tokkummaa isaa akkuma eeggatetti jira. Dhaloonni haaraan biyya keessa jirus falmaa fi fincila wayyaanee irratti gaggeessaa jiru tokkummaa Oromummaatiin adeemsisaa jira. Hawaasni Oromo biyyoota alaa adda addaa keessa jiraatu Tokkummaa Oromummaa ummanni Oromoo biyya keessaa hacuuccaa diinaa jala jiru jabeeffatee irree tokkoon falmaa gaggeesaa jiru kana fakkeenya taasifatuu qabu.
Waan taheef, ummanni keenya ala jiraatu hiriira nagaa fi bifa adda addaatiin hawaasa addunyaatti iyyachuudhaan, wayta diinni lammii Oromoo hidhu maatii isaanii biyya keessatti gargaaruu, abukaatoo bitee falamsiisuun, hamilee fi deeggarsa bifa adda addaatiin qabsicha cinaa dhaabbachuun falmaa mirga abbaa biyyummaa Ummatni Oromoo gaggeessaa jiru cinaa akka dhaabbatan dargaggoo Ibsaa Dhugaa gadi jabeessee gaafateera.
Yakki amma Maastar Pilaanii Finfinneetiin walqabatee Oromoo irratti raawwatamaa jiru harka muraa fi harma muraa Aanoleetiin adda baafamee hin ilaalamu. Dhaloonni haaraan ammoo yakka kana wareegama barbaachisu hunda baasee dhaabsisuu fi mirga Oromoo tiksuuf qophaawaa dha; falmaattis jira. Waan taheef ummanni Oromoo biyya keessaa fi ala jiru tokkummaadhaan harka walqabatee sa’aatii diinaaf dhumatte tana keessatti falmaa caalaatti finiinsuudhaan bilisummaa fi walabummaa isaa mirkaneeffachuuf akka duulu dhaammateera dargaggoo Ibsaa Dhugaa gaaffii fi deebii Sagalee Bilisummaa Oromo (SBO) waliin taasise keessatti.
Gaaffii fi deebii Dargaggoo Ibsaa Dhugaa waliin taasisame sagantaa SBO Dilbata dhufu Onkoloolessa 25,2015 tamsa’u keessatti akka caqastan kabajaa waliin isin beeksisna.
Sagalee Bilisummaa Oromoo
Onkoloolessa 23, 2015
Onkoloolessa 23,2015 Naqamte
Oromoon Eyyamaa fi pilaanii qidaawaa magaalaa hin qabdan jechuun uummatarratti mana diiguufi aantummaan uummataa mootummaa itti hin dhaga’amne ta’uu isheetiin tuffiifi qabsoo hadheeffannoo hawaasiifi maqaa leenjii barattootaa jedhuun wayita sababaa barattootaan hojjettoota walitti qabanitti mormii mootummaa Wayyaanee mudateen dabballoonni Wayyaanee OPDON uummata magaalaa manneen tarsiimoo fi pilaana hin qabdan jechuun mancaasuu itti fufan.
Onkoloolessa 22,2015 magaalaa Naqamtee keessaa manneen dhibba tokkoo fi shantamaa ol ta’an ganda 07 fi 03 keessaa qofa cufamanii akka hojii dhaaban taasisamaniiruManneen dukkaanaa,manneen rifeensaa,manneen bunaa manneen nyaataa manneen cuunfaa fi manneen raabsaa dhugaatii kaaffeewwaniifi hoteelonni utuu hin hafin maqaa”eyyama Daldalaa hin haaromsine ykn eyyamichi hin sirranne,kana maleellee abbaa feshaniin ati jiraataa magaalaa kanaa ta’uun keeyyuu hin beekamu” jechaa uummaticha gooluun mana isaanii irratti SAAMSAMEERA jedhanii irratti barreessanii maxxansuun cufaa oolanii jiru.
Ergamtoonni mootummaa kana godhan kun xiyyeeffatanii kana kan godhaniif mootummaan IHIADEG filannoo darbee taayitaas walii laatee waan mormiin uummataas irraa laaffateef ammaan booda warreen isaaf miseensummaa didaniifi wayita filmaataa isa hin filatin hafaniifis maqaa eyyama gahaa hin qabdan jedhuun mana irratti cufuun tooftaa ishee addaati jedhu keessa beektonni Jiraattonni dubbifne maaliif eyyama baafachuu dhabdan jenneen yeroo dubbatan “yeroo biiroo isaanii dhaqnu qaama garagaraatti nu’ergu eyyamicha baafachuuf matta’aa kanfallu gaafatamna yoo isa hin kaffalle immoo gatii galii guyyaa nurratti baa’isuun qaraxa guddaa kisaaraasaa keessaa hinbaane waan gaafatamnuuf haalli waajjira dhimma galiif gibiraa ykn faayinaansii yaaddessaa waan nutti ta’eefi gama biraanis warrumti dhaqanii eyyama gaafatan kan dhorkatamaniif matta’aa akka laataniif eyyami isaaniif hin laatamne” jedhu.
Namooti adda durummaan uummata keenya karaa matta’aan hiyyoomsuu fi diinagdeedhaan uummata keenya kuffisuuf magaalaa Naqamtee bara dhufee darbu saamanii TPLF saamsisan
1 Tolasaa Waggaarii
2 Raqiiq Akiliiluu
3 Tasfaayee Wandaafiraash
4 Asaffaa Baqqalee
5 Roomaan Tasfaayee
6 Eelsaa Barhee
7 Immiruu
Namoota jedhaman yeroo ta’u namoota kana uummati Oromoo ija qalbii qaduun akka ilaalamuu qaban hubachiifna
Posted by OromianEconomist in Uncategorized.
Tags: Africa, African Studies, Ethiopia and social progress index, Global Competitiveness Report, Global creative Index 2015, Talent and Tolerance, Tech
What that makes a country creative? A new research shows that it’s talent, technology, and tolerance: (3T’s).
The Martin Prosperity Institute (MPI), housed at the University of Toronto, published the 2015 edition of its ‘Global Creativity Index’ (GCI). The GCI is a broad-based measure for advanced economic growth and sustainable prosperity based on the three T’s of economic development: - talent, technology, and tolerance. It aimed at rating and ranking 196 countries worldwide on each of these dimensions and on an overall measure of creativity and prosperity.
Technology rankings were based on investment levels in research and development, plus how many patent applications per capita each country had.
Talent was evaluated by using a composite of the percentage of adults who owned an advanced degree, as well as the percentage of the workforce that had jobs in the creative industry.
Rankings for the third factor, tolerance, were found based on how each country treated their immigrants, the diversity of the racial and ethnic minorities, and how many LGBT residents were in each country.
To obtain their rankings, the researchers analyzed 139 countries, with many countries of low economic status being left off the list as complete data couldn’t be sourced, and ranked them in each category. Overall creativity was determined by each country’s ranking across the T’s, then divided by the total observations made in each category patent applications per capita, creative-class measure, etc.
Australia was found to be the most creative on the GCI, supplanting Sweden, which took top spot in the previous 2004 and 2011 editions, with a global ranking of 1 in talent, 4 in tolerance, and 7 in technology.
As Australia has taken the number one spot on the index with a score of 0.97 out of one, the US has been second and New Zealand third.
Luxembourg has the largest share of the creative class (54%), which spans science and technology; arts and culture; and business, management, and the professions.
South Korea leads in technology. Japan is second, Israel third, the United States fourth, and Finland is fifth. Australia, New Zealand, Germany, Singapore and Denmark round out the top ten. Australia leads in talent. Iceland is second. The United States and Finland are tied for third with Singapore in fifth. Denmark, Slovenia, Belarus, New Zealand, and Sweden round out the top ten.
Canada takes the top spot in tolerance which is measured as openness to ethnic and other minorities . Iceland is second, New Zealand third, Australia fourth, and the United Kingdom fifth. The Netherlands, Uruguay, Ireland, Norway, and Sweden round out the top ten.
Among African countries, only South Africa (39) making among the top 50. Mauritius is in 59th and Kenya is ranked 70th.
27 of 50 lowest scoring countries are from Africa.
According to the report: “The GCI is closely associated with key measures of economic and social progress. Nations that score highly on the GCI have higher levels of economic output, entrepreneurship, economic competitiveness, and overall human development… .Creativity is also closely associated with urbanization, with more urbanized nations scoring higher on the GCI.”
Global creativity, as measured by the GCI, is closely connected to key measures economic development and social progress, competitiveness, and prosperity of countries.The GCI is associated with higher levels of equality. The researchers also claimed to have found a link between social equality and creativity, especially in the countries that ranked high on the GCI. “While some countries, like the United States and the United Kingdom, achieve high GCI scores alongside relatively high levels of inequality, generally speaking, higher levels of global creativity are associated with lower levels of inequality.”
http://www.medicaldaily.com/global-creativity-index-measures-tech-talent-and-tolerance-these-are-most-creative-357534
Click to access Global-Creativity-Index-2015.pdf