text:
Demokiraatonni dantaa uummataa karaa fayya, karaa nageenyaa, karaa dinagdeetiinis wayyeessuuf tattaaffii guddaa waan godhaniif paariin rippaablikaanii garuu eegdu dantaa warra tujaaraa waan tahaniif sagalee koo kan ani kenne dimokraatotaafi, jedhu Georgia state University irraa Dr. Mohamed Hassan.
Dinagdeen biyyattii baay’ee kan gad bu’e yeroo rippaablikaanonni aangoo irra turani. Rakkoo yeroo dheeraaf ture amma jedhanii amma hiikuun rakkisaa dha, uummatichi dinagdeen isaa waan miidhameef aarii isaa dimookraatota irratti ba’uu fedha. Sababiin isaas aangoo irra kan jiru isaani. President Obamaa fi paatiin isaanii seerota utuu hin baafne ta’ee dinagdeen biyyattii ittumaa gad kufa ture. Kanaaf gama maraanuu biyyattiif kan fayyadan dimokraatota. Kanaaf sagalee koo isanaiifan kenne ka jette immoo Tsion Tsegaye ti White Hall, pennsalvania irraa.
Humni bulchiinsa mootummaa Amerikaa hagi guddaan harka paartii prezdaant Obaamaa faa, harka dimookiraatotaa ka turte amma lamatti bahuun mirkana. Paartiin Rippaabilikaan moohachaa dhuftee waan jiraa irraa qoodate, jedhu, Oromoonni lammii Ameerikaa akka Eeliyaas Ibsaa kutaa Texas irraa,Obbo Jeyluu Damboobaa Washington DC irraa, Obbo Biiqqaa Jiloo Minesootaa irraa.
Xiinxalaan siyaasaa dargaggoo Jawaar Mohaammad immoo Minesootaa irraa ibsa nuuf kenneen, “filannoon geggeessamuutti jiru kun paartiin akka mohachuuf jiran agarsiisa. Sababaan isaa uummatni hedduun rakkoo dinagdee biyyattii mudateen waan miidhameef aarii irraa ka’anii Paartii irra-jireeessa aangoo harkaa qabu ka Dimookiraatotaa irraa fuula deebifate. Garuu, silaa uummatni bilchinaan gad-fageessee yaade tahee, kufinsa dinageef sababaan ka Mootummaa kana dura ture Mootummaa Rippaablikaanii ti” jedha. Tahus, Rippaablikaanonni Mana-maree Bakka-bu’ootaa keessatti sagalee wayyabaa argataniyyuu, Mana-maree Murtii Seeraa keessatti barcuma irra isaan aansu argachuu akka hin dandeenye dubbata.


c: text/html

text:
(Dubbisaa xumuraa Waliif hiraa ilmaan firaa)
(Saphaloo Kadiir irraa)
#OromoProtests
Waan tahu tokko yeroo baayyee tahuu isaa eega beekne booda maaliif akka tahu beekuun abshaalummaadha. Sababa inni tahuuf beeknaan bu’aafi miidhaa isaa hubattee fala barbaachisu malatta. Keessattuu warri akka keenyaa kan baroota dheeraa gabrummaan sammuu hadoochiteefi bitaa mirgaan diina baayyee qabu kun dammaqinaan waa hubachuu nu barbaachisa. Yeroo ammaa warraaqsa qabsoo diddaa gabrummaa daaddaa hin qabne kan ilmaan oromoo taasisaa jiran kana laamsheessuuf gufuun akka nutti baayyattu beekuun gaariidha. Wayyaaneen qabsoo ilmaan oromoo taasisaa jiran kana garmalee sodaachuu keessa malli harkaa badee akka nama du’aaf sakaraatuutti waanuma godhuufi dhiisu wallaalee tanuma itti fakkaate mara raawwachaa jira.
Adeemsaafi tooftaan siyaasaas waan harkaa bade fakkaata. Duraaniis wayyaaneen malaafi tooftaa siyaasaa tam beeyti? Sammuufi tooftaa Mallas Zeenaawii qofaatu onatti isaan qabee jiraachaa turan malee. Eega inni du’e booda nama awwaalu dhaban malee wayyaaneen guutuun duutuu dha. Amma immoo tarsiimoon isaan ilmaan oromoo irratti dalagaa jiran tan karaa bilisummaatti saffisaan nu geessitu waan taheef hin jibbinu. Inumaatuu benziina ibidda warraaqsa keenyaa belbelaa jiru irratti firfirsuun akka daran wajiijnu kan taasisaa jiran waan taheef galatoomuu qaban jechuun barbaada.
Yeroo gufuun takka nu mudattu malli nu harkaa badee joonja’uu osoo hin taane sammuu qara gufuu labbaa galte san ciqqooynee saffisaan itti if duraa kaafnu qabaachuun dirqama. Keessattuu siyaasaa keessatti adeemsaafi tarkaanfiin dogoggoroota irraa bilisa taate fudhachuun gaarii dha. Siyaasaan ‘game’ dha. Mala itti taphattu beekuun saffisaan moohinsa kee mirkaneessa. Dhimma kana kaasuun kiyya waa malee miti. Mootummaan wayyaanee gaafa Gurraandhala 11, 2016 konkolaatoota lakkoofsi gabatee isaanii ‘ORO’ tahan (konkolaattoota lakkoofsi gabatee isaaniifi hayyamni daldalaa wajjira abbaa taaytaa daandiwwaniifi geejjiba Oromiyaa irraa bafaman) magaaloota oromiyaa irraa gara magaalaa guddittii Finfinnee akka hin seenne agaazii itti ajajuun konkolaachistootaa fi imaltoota araraafaa jiran. Warra mirga isaanii falmatan hedduu hidhanii imaltooti gariin immoo buufamanii gara Finfinnee taaksiidhaan akka seenanii fi baasii dachaaf saaxilaman jiran.
Ilmaan oromoo fi konkolaataan oromoo gara magaalaa guddittii Handhura Oromiyaa, Finfinnee seenuu dhoorkamuu isaanii waliin wal qabatee dhimmoota ijoo maaliif akka godhaniifi ilmaan oromoo immoo maal godhuu akka qaban gabaabsee isiniif dhiheessuun barbaada.
✔ WAYYAANEEN MAALIIF KANA GOOTI?
Eeyyee! Waa malee manni hin aaru jedhanii miti? Wayyaaneen yeroo ammaa konkolaataan lakkoofsa gabatee ‘ORO’ tahe gara finfinnee akka seenne godhuun isii sababoota armaan gadii kanaaf akka tahe hubadhaa.
1) Galii naannoo oromiyaa xiqqeessee tan federaalaa dabaluuf:
Haalli kun karaa lamaan galii argamsiisaaf:
A) Warri konkolaataan isaanii gabatee ‘ORO’ qaban galii gibira qabeenyaa, hayyama daldalaafi geejjiba baasuufi kkf irraa argamu mootummaa naannoo oromiyaatiif galchan. Kanaaf konkolataan lakk. gabatee ‘Oro’ tahe magaalaa guddittii Finfinnee seenuu dhoorkamnaan dirqama lakkoofsa gabatee isaanii gara ‘ETH’ (Ethiopia) fi ‘AA’ (Addis Ababaa) akka jijjiiran taasisuun galiin argamu san Federaalafi bulchiinsa magaalaa Finfinneetiif akka galu godha.
B) Konkolaatoota Oromiyaa irraa gara Finfinnee akka hin seenne wayta dhoorkamanitti yoo tasa seenanii argaman ammoo adabbii seeraa alaa hanga barbaadan adabuun galii saaminsa walitti qabachuun isaan fayyada.
2) Abboottii qabeenyaa oromoo kuffisuuf:
Yeroo ammaa konkolaattoonni baayyeen oromiyaa keessa sossoo’an kan abbootii qabeenya oromoo waan taheef gabateen lakkoofsa isaanii ‘ORO’ dha. Imaltoonni konkolaattoota gabatee Oromiyaa kana qaban yaabbachuun baasii dabalataaf isaan saaxila waan taheef konkolaatoota lakkoofsa gabatee ‘AA’ fi ‘ETH’ qaban yaabbachuuf dirqamu. Gama biraatiin konkolaataa Finfinnee seenee argame hidhuun akka hojii ala tahu taasisuun kufaatii diinagdeef isaan saaxila. Gabaabumatti kun ‘boycott’ mootummaan wayyaanee oromoo irratti fudhachuuf qophaa’eedha.
3) Shakkiifi sodaa guddoo keessa galee waan jiruuf sochii ummataa to’achuuf:
Yeroo ammaa tarkaanfiin ilmaan oromoo qabeenyaa diinaa irratti fudhachaa jiraniifi warraaqsi godhaa jiran hedduu waan isaan yaaddeesseef namoota Oromiyaa irraa gara Finfinnee seenan (keessattuu namoota naannoo fincillii fi warraaqsi itti finiine irraa gara magaalaa seenan) yeroo konkolaataa ittiin dhufan irraa buufaman sakatta’anii gara magaalaa akka seenan taasisuufi. Yeroo ammaa warraaqsa Oromiyaa keessatti finfiinaa jiruun wal qabatee qeerrooleen tarkaanfii qabeenya diinaa barbadeessuu fudhachuu waan jalqabaniif, akkasuma alaabaan ABO konkolaataa Oromiyaa irraa gara magaalaa Finfinnee seenan irraatti waan mul’achaa jiruuf jarri nu sarde sodaa jattuun weeraramanii baaragaan kana kana godhaa jiran.
Gama biraatiin qabeenyi wayyaaneefi jala fiigdoota isaanii irra caalaan immoo Finfinnee keessatti waan argamuuf ni barbadeessan shakkii jedhuus ni qaban. Kanaafuu namoonni Oromiyaa irraa gara Finfinnee seenan meeshaa garagaraa qabatanii seenuu malu sodaa jettuun dhiphatanii waan jiraniif kana godhan. Gama biraatiin fincilli hanga ammaa Finfinnee keessatti barattoota universitii malee hawaasa keessatti hin qabanne waan taheef yeroo ammaa immoo qabachuu hin oolu shakkii jettu waan qabaniif sodaa guddoon weeraramuu mul’isa.
4) Qalbii ummataa warraaqsa fincilaa irraa gara dhimma biraa jallisuuf:
Yaanni isaa hojii manaa tan biraa itti laatee akka ummanni oromoo dhimma warraaqsaa irraa qalbii garana deebifatu taasisuuf kan godhuu tahuu mala. Garuu hedduu gowwaa dha. Kana godhuun isaa waan qalbii namootaa meeysu osoo hin taane warraaqsa oromoon yeroo ammaa shidaa jirtuuf benziila tahee daran bobeessa. Fincilli kutaa hawaasaa gam tokkeefi barattoota qofatti daangawe geengoo bal’ifatee gara abboottii qabeenyaas akka arraba laatu taasisa waan taheef kana godhuun mootummaa wayyaanee oromoof furmaata guddaa taha.
5) Jibba ilmaan oromootiifi tuffii mootummaa naannoo Oromiyaatiif qaban mul’isuuf:
Mootummaan wayyaanee yeroo ammaa ummanni oromoo waan mirga isaa falmate qofaaf akkuma mootummoota ammaan duraa jibbuu irraa kan ka’e oromoon qabeenya horachuun hin malle waan jedhu fakkaata. Kana malees yeroo ammaa OPDO dullattii diigee haareya ijaaruu waliin wal qabatee mootummaa naannoo oromiyaa hanguma duraanuu mallattoof (symbol)’f angoo qabdan ja’ee itti fayyadamaa ture sanuu taaytaa maraa laqaaqee irra fudhatee if harkatti galchuu isaa mul’isa.
6) Tarkaanfiilee qeerroon qabeenya diinaa irratti fudhachaa jirtu haaloo (hijaa) bahuuf:
Akkuma beekkamu ‘SELAM BUS’ fi ‘ETHIO BUS’ dabalatee geejjiboota maqaa garagaraatiin jiru kan lakkoofsa gabatee ‘ETH’ fi ‘AA’ tahan baayyeen kan wayyaaneefi firoota isaanii waan taheef tarkaanfii ‘SELAM BUS’ irratti fudhatame kanneen biraa irrattiis ni fudhatama shakkii jedhuun kana godhaa jiraan fakkaata. Gama tokkoon aarii sanii hijaa ilmaan oromootti bahuu yoo tahu gara biraatiin abboottiin qabeenyaa lakkoofsa gabatee konkolaata isaanii gara ‘ETH’ fi ‘AA’ deebisuun akka geejjiboota isaanii waliin wal fakkaatu taasisuuf yaaluu isaaniiti.
7) Karoorri oromiyaa bakka lama godhuu jalaa fashalooynaan oromoon Finfinnee irraa homaa akka hin qabne mirkaneessuuf:
Akkuma beekkamu mootummaan wayyaanee karoora isaa saaminsa lafaatiif qopheeffateen wal qabatee Oromiyaa bakka lamatti baasee Tigraay jidduutti uumuuf karoorfatee akeekni isaatiis jalaa fashalooynaan ‘Master pilaanii’ godina addaa naannawa Finfinnee yeroof dhiifnuus kan magaalaa Finfinnee ammoo aangoo itti qabna waan taheef hojiirra ni oolfanna dhaadannoo jettu gaazexaa ‘Reporter’ irratti torbee dabre baasuun isaa ni yaadatama. Gabaasichi akka ibsutti Finfinnee keessatti kutaan magaalaa isaan buqqaasuuf itti karoorfatan kutaa bulchiinsa Yakkaa, Araadaa, Gullallee, Laaftoo, Kolfeefi kkf akka tahedha.
Hubadhaa: Kutaa bulchiisa magaalaa Finfinnee keessa bakki ilmaan oromoo baayyinaan argaman kutaalee isaan buqqaasuuf karoorfatan kana dha. Finfinneen jalqabuma uumama isiirraa ilmaan oromoo moggatti dhiibaa waan turteef akka rifeensa mooluu irraa hafeetti gandoota kanneen keessatti hambaa tahanii hafan. Manneen isaaniis mana dulloomeefi tartiibni isaa shulaaqamee dha. Oromoo magaalaa Finfinnee dhiisii magaalaa xixiqqoo aanaattuu kan galuun hayyamameef dhiheenya. Kanaaf manneen isaan qaban irra baayyeen manneen abboottii lafaatiin ijaaramee ture kan gaafa Dargii mana araddaa tahe keessa. Ammoo immoo manneen kanneen bareedina magaalichaa balleessa sababa jedhuun hanguma moggatti hafe kanaa haadanii guututti oromoo Finfinnee keessaa qululleeysuuf akka karoorfatan beekuun salphaa dha. (Namtichi gabaasa kana gaazexaa reporteriif laate Tigree qoree baafte kan maqaan isaa Zabiree Yaayyiloom jedhamuufi Bulchiinsa magaalaa Finfinneetti Hoji gaggeessaa ol aanaa Ejensii misooma lafaafi Haaroomsa magaalaa tahuun dhiheenya kana kan shuumameedha.)
Eegaa! Gabaabumatti dhimmoota geejjibaa qofa osoo hin taane sababni jarattii baayyee dha. Haalli waliigala wayyaanee yeroo ammaa ilmaan oromoo irratti raawwachaa jirtu marti kan oromoo kuffisuufi dhabamsiisuu akka tahe hojiileen isaa ragaa guddaadha. Arra geejjibni lakkoofsa gabatee ‘ORO’ Finfinnee hin seenin jechuun isaa oromoon Finfinnee keessaa humaa hin qabdu waan taheef qarqara hin bahinaa jechuu mul’isa. Akkuma arra konkolaataan lakkoofsa gabatee ‘ORO’ qabu hin seenu jedhe boru ammoo Oromoon ‘Passport’ malee xalayaa eenyummaa Oromiyaatiin Finfinnee keessa miilaan ajjechuu hin danda’u jechuuf akka ta’e ifa. “Aduun guyyaa harreen balla” ja’e ja’an gurbaan harree ijaan hin agarre gurguraaf magaalaa baasee. Oromoo gurra isin calaw.
✔ OROMOON MAAL GODHUU QABA?
Osuma lubbuun jirru, kan ijaan agarru keessummaan ija jabeessi yoo manuma keenyatti heera ittiin bulmaataa nuuf baaftee, nu abbaa manaatiin balbalarraa gad deebi’aa jettu waan garaan danda’ee nu ciisu natti hin fakkaatu. “Jarattiin galteen akkana jattii, nuti maal godhuu wayyina?” jannee mala wal gaafachuun keenya dirqama. “Namni akkam taana ja’e akka tahu hin dhabu” ja’a Oromoon duruu. Kanaafuu, yoo Wayyaaneen konkolaatootaa lakkoofsi gabatee isaanii ‘ORO’ ta’e Finfinnee seenuu dhoorkuu kana itti fuftu tahe:
1) Oromiyaaniis konkolaatoota lakkoofsi gabatee isaanii AA (Addis Ababa) fi ETH (Federaala) tahe Oromiyaa keessa akka hin sochoone dhoorkuu qabdi.
2) Mootummaan naannoo Oromiyaa aangoo qabaatee roorroo ilmaan oromoo irratti raawwatamaa jiru hin dhoorku waan taheef, kanaa miti ajjeechaa lubbuutuu hin dhorkine waan taheef eenyu irrattillee osoo hin eegne ilmaan Oromoo gamtaan tarkaanfii barbaachisu mara fudhachuu qaban.
3) Konkolaattoota lakkoofsi gabatee isaanii ‘AA’ fi ‘ETH’ tahan ilmaan oromoo gonkuma yaabbachuu irraa mata galee lagachuu qaban. Tooftaan kun roga lamaan nu fayyada.
I) Ilmaan oromoo tarii kanneen Finfinnee keessa jiraatan yoo tahe malee kan Oromiyaa keessa jiraatan guutuun lakkoofsi gabatee konkolaataan isaanii ‘Oro’ waan qabuuf amba miidhee ilmaan oromoo fayyada.
II) Abbootiin qabeenyaa saba biraa tahaan yeroo nuti geejjiba isaanii laganne haqa keenya yoo duraan hin arkin arkuun, yoo duraan beekaa riphisan ammoo jaalatanii osoo hin taane dirqamanii dammaquun nu waliin falmiif akka hiriiran taasisa.
3) Finfinnee nyaataa dhugaatii nurraa argachaa galata ajaa sagaraa (booylii) nuuf goote tana yeroon beelaan wallatteeysinee, dheebuun gaagaanu amma. Eeyyee! Oromiyaan bishaan qulqulluu Finfinneef dhiheessitee tortoraa mana fincaanii fudhattu, mi’oota dheedhii akka gogaa, kaloofi kkf warshaaf dhiheessitee kemikaala summaa’aan dhiqattu, midhaan nyaataa dhiheessitee sagaraa (booylii) quyyifattu, warqee bilisaan gumaachitee cirracha hammaarrattu kana booda jijjiiramuu qabdi. Kabajaa isiin malu argachuu qabdi Oromiyaan.
Kanaaf ilmaan oromoo:
A) Midhaan nyaataa, beeyladaa foonii, mi’oota dheedhii fi kkf gabaa baasanii gurgurachuu lagachuun akka alagoonni Finfinnee keessatti gooban kun udaan Oromiyaan ajeessaa jiran kana akka nyaatan taasisuu.
B) Ujummoo bishaanii Oromiyaa irraa gara magaalaa Finfinnee seenu kutuun akka isaan dheebuun halawatanii hafuurri gurraan yaa’u godhuu,
C) Balfaafi xuraawaa Finfinnee bahee Oromiyaa keessatti gatamu dhoorguun akka ajaaf Finfinnee keessa namni danda’ee hin teenye taasisuu,
D) Meeshaalee gurgurtaaf gara magaalattii seenan irratti keellaa dhaabanii gibira irratti dabaluun akka wayyaaneen gaafa feete shukkara ibidda nutti gootu sanitti jiraattoota Finfinnee kan duruu qaala’uu (mi’aawuu) barbareetiifuu iyyeensa gurra qabatu san akka daranuu jilbaan daaddee deeman godhuun Oromiyaafi Oromoon kabajaa isaaniin malu gonfachiisuun ni danda’ama.
4) Abboottiin qabeenyaa oromoo fi ummanni Oromoo idil sagalee takkaan fincila finiinsuu qabu.
“Ollaa hamaan meeshaa si horsiisa” jedha oromoon. Maaliif jennaan meeshaa ergisuu didaa hoggaas ollaan aaraan bitata kaa. Eeyyee mootummaan wayyaanees roga hunda nu tuttuquun isaa qaanqee shiraa namuurra firfirsuun imala bilisummaa dhiheessa waan taheef. Kanaaf tooftaan amma ummanni Oromoo itti fayyadamuu qabu Hojjataa, qotee bulaa, abbaa qabeenyaa, barataa, maraataa, rakkataa, gabbataa…. osoo hin janne hojii lagachuun irree takkaan diddaa agarsiisuu qabu. Gariin keessan kan wayyaaneen onnee Oromummaa keessaa fuutee onnee hantuutaa keessa keeyse “Nuti mootummaa kana harka jirraa kun akkamitti taha?” jettanii akka hiraariin garnyanyoottan niin hubadha. Garuu Oromiyaan amma irratti miidhamaa jirtu harka alagaa jalaa baanaan jireenyi goda ibiddaa sitti tahe kun gaafas caffee jannataa akka siif tahu hin dagatin, hin ahakkiniis.
5) Abbootii qabeenyaas tahee qonnaan bultoonni keenya galii gibira lafaa, gibira daldalaafi galii tooftaa garagaraatiin mootummaa kanaaf galu mara kafaluu diduun alagaa numarraa nyaattee quuftee nu nyaattu tana umrii isii gabaabsuun guyyaa aaraa darsa marachiifnee akka if keessaa baasuu dandeenyu hubadhaa.
Eegaa kabajamtoota ilmaan Oromoo tarkaanfiilee armaan oliifi kanneen biroo kan galma nuti barbaannutti nu baasuu danda’u maratti fayyadamuun keessummaa ija jabeessa abbaa manaatiin ‘miiluma dhufteen balbalarraa gad deebi’i’ jettu tana yeroon firraa gaggeessuun nagaya keenyaa waaraa arkachuu dandeenyu amma waan taheef ilmaan oromoo marti dirqama keenya bahuu qabnaan dhaamsa kooti. ‘Kutataan kutaa hin kajeelu’ Barruu koo xumure. Nagayatti!!
Injifannoon tan ummata Oromooti!!
[ Saphaloo Kadiir | Abdulbasit ]
Gurraandhala, 2016

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Manni murtii ol aanaan Paakistaan muummichi ministeera biyyattii Nawaaz Shariif aangoo mootummaa qaban irraa battala akka bu’an ajajee jira.
Dubbi himaan waajjira muummicha ministeeraa kana kan labse manni murtichaa ajaja kana dabarsee yeroo xiqqoo booda yoo ta’u Shariifis murtii kana simatanii jiran.
Ajaji sun ennaa filannoo bara 2013 ennaa kaadhimamaa ta’anii dhiyaatan qabeenyaa isaanii biyyootii alaatii qaban beeksisuu dhaban jechuun tuqee kakachuu dhaan galmee kijibaa dhiyeessan, Shariif nama amanamaa mirti,kanaaf miseensummaa paarlaamaa irraa mulqineerra jedha.
Prezidaantiin Republikii Islaamummaa Paakistan akka heera biyyattii-tti adeemsi dimokraasummaa akka itti fufu mirkaneeffachuu qaba jedha.
Manni murtichaa Shariifiin biyya alaatti qabeenyaa kuufatanii dhoksanii humnaa ol jiraatan jechuun himate.


text:
Monthly Archives: April 2013
Qeerroo Bilisummaa Yuniversiitii Arbaa Micni Part 3 (Kabajaa Guyyaa Gootota Oromoo Ebla 2013)
Aside
Goototni Sabboontota Oromoo Biyya Norway Jila Wayyaanee Salphisuun Ergama Irraa Hanqisan
Aside
Barattootni Oromoo Yuunivarsiitii Amboo ilmaan Oromoo mana hidhaa jiran dubbisuuf deeman ukkamfaman
Aside
Ebla 30,2013 Ambo
Yuunivarsiitiilee jiran mara keessatti gaaffiiwwan miraa barattootni Oromoo gaafatan wayyaaneen yeroo mara hidha,barnoota irraa ariiuu fi ajjeesuun dura dhaabbata.Yuunivarsiitii Amboo keessatti barattoota oromoo mana hidhaa mootummaa wayyaanee keessatti sababa tokko malee dararamaa jiran barattootni Oromoo Yuunivarsiitii Amboo gaafachuuf wayita deemanitti mootummaan wayyaanee mana hidhaatti isaan darbee jira.Barattootni oromoo
1. Barataa Tamasgeen Tafarii barataa Horticulture waggaa 3ffaa
2. Barataa Guutuu Hirphaa Horticulture waggaa 3ffaa
Baratan ilmaan oromoo mana hidhaa mootummaa wayyaaneetti ukkaamsaman dubbisuuf wayita deemanitti sababa tokko malee mana hidhaatti darbamuun isin ABOtu isin erge, Isin Miseensota ABOti jechuun badii tokko malee mana hidhaatti ukkaamsanii jiran.Gochaan farrummaa mootummaa wayyaanee hanga hireen murteeffannaa uummata oromoo mirkanfamutti tasa kan hin dhaabbanne tahuu hubachuun uummatni oromoo marti dirqama nurraa eegamu akka baanu jechuun qeerroon yuunivarsiitii Amboo dhaammatee jira.
Naannoo Beenishaangul Gumuz keessatti dhiibbaa Wayyaaneen barsiisota irraan gahu jabaachaa dhufe
Aside
Ebla 30,2013 Gabaasa Qeerroo Finfinnee
Mootummaan Wayyaanee cunqursaa addaa ilmaan Oromoo irratti geessisuu kan aadeffate Naannoo Beenishaangul Gumuz keessatti barsiisota ilmaan oromoo tahan addatti miidhaa addaaf saaxilaa jira.Barsiisota oromoo mana barumsaa Baloo Jigaa keessaa barsiisan miindaa dhorkachuun qorannaan rakkisaa jiru.Barsiisaa Habtaamuu Oljirraa fi barsiisotni mana barumsaa kanaa gocha farrummaa mootummaan wayyaanee gaggeessaa jiruun rakkachuu irratti argamu.
Dhiibbaa mootummaan Wayyaanee gaggeessaa jiruunis barsiisotni oromoo 12 tahan Godina Kamash aanaa Kamash keessaa gadhiisuuf dirqamanii jiran.Gocha farrummaa kana irratti mootummaa wayyaanee waliin tahuun uummata qeee irraa buqqisaa fi barsiisota ammoo miindaa dhorkachuuf isin diina jechaa kan jiran jala deemtota mootummaa wayyaanee yeroo dheeraa Obbo Fiqaaduu fi Obbo Mazgabuu jedhaman akka tahe ifaan beekamuu dandaeera.Mootummaan wayyaanee basaastota ishee ulee gochuun uummata ittiin doorsisaa jirtu kana dabballootni gocha farrummaa irratti bobbaan hin dhaabbatan taanaan tarkaanfiin gatii isaanii madaalu akka isaan eeggatu akka hubatan dhaammanna.
Ibsa Ejjennoo Bakka Bu’oota Qeerroo Bilisummaa Oromiyaa Godina Iluu fi Jimmaa
Aside
Ibsa Ejjennoo Bakka Bu’oota Qeerroo Bilisummaa Oromiyaa Godina Iluu fi Jimmaa
Nuti bakka bu’ootiin Qeerroo Bilisummaa godina Iluu Abbaa Booraa fi Jimmaa Ebla 26/2013 walitti dhufuun haalaa yeroo qabsoo bilisummaa Oromoo fi doorsisaa fi dararaa mootummaan Wayyaanee baratootaa Oromoo Yuunivarsiitiilee garaagaraa keessaatti adeemsisaa jiruu fi addaatti immoo Wayyaaneen xiyyeeffaannaa baratootaa Oromoo Yuunivarsiitii Jimmaa, Amboo fi Finfinnee irraatti taasisaa jiruu ilaalchisuun marii bal’aa godhannee milkiin xummurachuun Ibsaa Ejjeennoo itti anuu fudhanne.
- Gochaa mootummaan Wayyaanee sochii warraaqsaa baratootaa Oromoo danquuf mooraa baratootaa Oromoo Oromummaan yakkuun hidhuu, doorsiisuu, barnotaa irraa arii’achuu fi ajjeessuu akka toftaa itti fudhachaa kan jiruu attaamaan dhaabuu qaba. Akeeknii mootummaa Wayyaanee kun kayyoo keenyaa irraa kan nu hin laaffisnes ta’uu firaas diinaas ni hubachifna.
- Torbee kanaa keessaa doorsiifni mootummaa Wayyaaneetiin baratootaa Oromoo Yuunivarsiitii Jimmaa nagaan barnotaa isaanii barachaa jiranii fi baratootaa Mooraa Yuunivarsiitii Jimmaa keessaatti barnotaa isaaniitiin illee qabxii ol aanaa galmeessaa jiran baratootaa Oromoo 7 irraattii gaggeeffaamaa jiruu, atattaamaan dhaabbachuu qaba.
- Qabsoon goototni ilmaan Oromoo bilisummaa uummataa keenyaa fi walabummaa Oromiyaaf gaggeessaa utuu jiranii lubbuu itti wareegamaan fiixaan baasuuf:-
a) Ilmaan Oromoo tokkummaa keenyaa jabeeffaachuun bakka jirruu hundaattii jabeessiinee wal haa ijaarru.
b) Maqaa Ummaataa Oromootiin Jaarmiyaa Siyaasaa Omishuun bu’aan isaa uummataa keenyaa waanjoo garbummaa jala tursuu fi umrii abbootii irree dheereessuu qofa ta’uu beektotaa Oromoo ni hubachiifna.
c) Gidduu kanaa karaa ilmaan Oromoo biyyaa ambaa jiraaniin fi hoggaantootaa fi miseensotaa ABO duraaniitiin dhaabnii haaraan hundeeffaamee jechuuu dhageenya, dhaabni kun qabsoo uummataa Oromoo lamsheessuu fi umrii bittaa garbummaa Oromoo irraatti dheeressuuf itti yaadamee kan hundeeffame ta’uu ni hubanna, keessaattuu Itoophiyaa ijaarraa jechuun kan dhaadataan maqaa Ummataa Oromootiin dhaadachuu dhaabuu qabu, guyyaa tokkoo miseensotni dhaabaa ADO ofiin jedhuu kun itti gaafatamaa seenaa fi seeraa jalaa ba’uu kan hin dandeenyee ta’uu ni hubachiifna, ilmaan Oromoo nagaan biyyaa Ambaa jirattaan utuu hin beekiin akeekaa kana keessaatti qooda fudhachaa kan jirtaan atattaamaan harkaa keessaa akka baafattaan ni dhaamna.
d) Uummaannii Oromoo biyyaa keessaa fi biyyaa ambaa jiraatnu ololaa fi afaan faajjii wayyaanotaa fi gorsiitotaa Wayyaaneetiin qabsoo bilisummaa Oromoo irraattii gaggeeffaamaa jiruu fashaleessuuf jabeessiinee dhaabaa kaayyoo dhugaa kaleessaa ilmaan Oromoo irraatti wareegaman hin jijjirree ABO jalatti wal ijaaruun tokkummaa keenyaa jabeeffaachuun qabsoo:
e) Yeroo irraa gara yerootti bifa qindaa’een qabsoo FDG biyyaa keessaattii jabeessinee itti fufna.
f) Qabeenyaa , beekumsaa , humna fi waan dandeenyuu hundaan WBO ni jajjabeessina.
4. Mootummaan Abbaa irree EPRDF sodaa guddaa keessaa seenuun Mooraa Yuunivarsiitiilee biyyaatii keessaa jiran human waraanaa fi dabbalotaan eeguu irraa darbee baratootaa goolaa jira, kun immoo biyyaa keessaa jiratuu keessaattii lammiileen biyyaatii mirgi nagaan barachuu sarbamaa jira, Addaattii immoo ilmaan Oromoo miseensaa fi jala deemtuu wayyaanee hin ta’iin mirgii namummaa fi barnootaa irraa mulqamee akka lammii lammaaffaatti ilaalamuun galgalaa ganamaa qoratama, wayyaanotaan hordofamaa jiraachuun saxilamee jira, hallii kun wayyaanee kufuuf raafamaa jirtuu kufaatii wayyaanee kan ariifachiisuu ta’uu hubachiisuun mooraa Yuunivarsiitilee biyyaattii keessaatti gaffii mirgaa barnootaa fi bilisummaa sarbamuu ilaachiisuun FDG wal irraa hin citnee gaggeessuun jabeessiinee ni hojjeetna. Kanuma waliin mooraan Yuunivarsiitiis beektotaa fi hayyootaa Omishaa turtee amma dabbalotaa wayyaanee Omishuutti xiyyeeffaattee jirtuu atattamaan dhaabuu qabdii.
5.Biyyaa keenyaa Oromiyaa keessaattii midhaa fi dhiibbaan Mootummaa EPRDF’n gaggeeffaama jiru hedduu jabaachaa jira, qotee bulaan Oromoo qotatee of jiraachiisuu dadhabaa jira, Xaa’oo yeroon hin argatuu, yoo argatees, xaa’oon karaa Abbootii qabeenyaa wayyaanee dhiyaatu gatiin isaa human qotee bulaa olidha, kaffaltiin gibiraa, buusiwwaan fi kanfaltii taksii fi qaraxaa dachaan dabaluun uummaannii keenyaa dararamaa jira, rakkoo uummataa keenyaa kanatti furmataa gochuunf uummataa keenyaa cinaa dhaabbaannee, gaffii mirgaa:-
a) Laftii kan qotee bulaatii, qotee bulaa Oromoof mirgii abbaa lafummaa haa kabajamuu.
b) Xaa’oon qotee bulaa keenyaaf karaa mootummaa haa dhiyaatu,
c) Kaffaltiin gibiraa, qaraxaa, fi busiin taksii humnaa olii qotee bulaa irraa kafamuu qaba,
d) Maqaa investimentii jedhuun Oromoo qee’ee irraa buqqisuun dhaabbaachuu qaba jennee , rakkoo ummaataa keenyaaf furmaataa fiduuf uummataa keenyaa ijaaruun FDG ni gaggeesina, sagalee uummataa keenyaas addunyaa ni dhageesifna, uummaannii keenyaa tokkummaan harkaa wal qabannee wal wajjiin haa kaanu jechuun marii haala yeroo irraatti gaggeeffatan milkiin xummuratan.
Injifannoon Ummata Oromoof!
Gadaan Gadaa Bilisummaati!
RAB – Obbo Zalaalam Abarraa(interview)
Aside
RAB – Zelalem Abera (interview)
Yaadannoo guyyaa gootota Oromo (Oslo )
SBO Ebla 28 Bara 2013
Aside
ABO Dhaaba Koo Abdiin Tiyyaa Sumaa./Sabboonticha Jaal Elemoo Alii
Aside
ABO dhaaba koo abdiin tiyyaa sumaa..
Hagamuu yoo turte moohinsi keetuma.
An dide gabrummaa je’e bilisummaa
ABO dhaaba koo abdiin kiyyaa sumaa
Godina Iluu Abbaa Booraa Keessatti Maadheeleen Qabsoo GGO Haala Gaariin Kabajatan
Aside
Ebla 27,2013 Mattuu
Guyyaan Goototaa Oromoo (GGO)n Eblii 15 Godina Iluu Abbaa Booraatti Ebla 24/2013 Sabboontota Oromoo Maadhee garaagaraa jalatti hundeeffaaman sirna ho’aa ta’een kabajatan. Madheewwaan kunneenis walittii dhufuun bakka lamatti kabajatan, Magaalaa Mattuu fi Baddaallee irraattii walittii dhufuun dungoo warraaqsaa halluu Alaabaa ABO Oromoo qabu diimaa magariisaa diimaa qabsiifachuun yaadannoo Sammuu daqiiqaa lamaaf goototaa Ilmaan Oromoof gochuun kabajatan. Madheewwaan kunis:- Madhee Laga Soor lakkofsa 430B, Maadhee Oromiyaa Bu’uuraa Biyyaa, Maadhee Ilmaltu Maadhee Dhaamsaa Barii fi Madhee Tokkummaa Biyyaaf jedhamanii GGO sirna ho’aa ta’een kabajame.
Maadheewwaan kunis GGO sababeeffaachuun haala qabsoo bilisummaa Ummataa Oromoo irraatti marii godhachuun waan itti qabsoo bilisummaa Oromoo jajjabeessaan buusii mallaqaa qarshii 680 fi Boombii lama bituun qabsoo bilisummaa Oromoof gumaachaa taasisan.
Maarii isaanii keessaatti Irbuu isaanii haroomsachuun kaayyoo goototni keenyaa kaleessaa nutti dabarsanii nuf wareegaman galmaan haa geenyuu, Jabeessiinee tokkummaa keenyaa haa jajjabeeffaannuu, Ololaa Gantootaan hin gowwomfamnuu, Affaan fajjii fi Waliindhahiinsaa Ayyaan-Laaltootaan deeddeebi’ee qabsoo Bilisummaa Oromoo keessaatti deeddebi’ee mul’atuu ni balaaleeffaanna, Yeroon kun yeroo itti yaadaa garaagaraa itti dhiyeessinee danqaa qabsoo bilisummaa Oromoo irraatti uummnee umrii abbaa irree dheeressuuf sababaa taanuu utuu hin ta’iin yeroo itti tokkummaa gurmuu Qabasaa’otaa fi Ummataa jabeessinee kufaatii wayyaaneef sababa guddaa ta’uu qabna jechuun dhaamsa dabarfatan.


text:
Counties Iowa Northwest 2 sababa covid-19 sa’ati 24 keessatti namni 2 du’uu gabaasan
Counties Iowa Northwest 2 sababa covid-19 sa’ati 24 keessatti namni 2 du’uu gabaasan. Dubartooni 2 umrii isaani 61-80 jidduu jiruu magaala Woodbury county keessatti kan du’an yoo ta’uu, walii galatti namni du’e 41 gaheera. Magaala Woodbury county keessati haarawa namaa 5 yoo ta’u waliigalatti 3,015 gaheera.
Ogeessi fayyaa Buena Vista county keessatti sababa covid-19 namni 2 dabalataan du’uu himan waliigalatti kan du’e 8 gaheera. Sababaa seera jalqabaa gurmuun umaatas xiqqaa, umrii fi saali adaan baasnr himii hindanda’aamu.
Ji’a 1 dura, Buena Vista kessatti nama 75 qabame, har’aa kara 1,600 ti, akkasumas har’a nama qabame 3 qofa gabaasan. Sababa rakko kanaa Wal-Mart kan Storm Lake keessatti argamuu qulqulleesuf hanga kamasaa ganamaati ni cufama.
Magaala sioux city naannawa metro tti dhukubni kun suutuman xiqqaata dhufaara. Manni fayyaa Dakota County namni 1 dabalataan akka qabame gabaasan, waliigalatti kaa qabame 1,742 gaheera. Dakota County keessatti kaa du’e 32 dha.
Magaala sioux city keessatti hospitaali lama lakkoofsa xiqqaa waliitti dabaluun dhukubsata covid-19 galmeesaniiru, ergaa data May irraa galmaahera.
Jecha humna keessatti, MercyOne kaa Siouxland medical center fi UnityPoint Health- St.Luke’s akka jedhetti dhukubsatoota Covid-19 47 yaalu akka jiran himan.
Hospitaali lama kaluu kanatti akka jedheti dhukubsattoota covid-19 400 counties 10 ol kaan akka kuta Iowas, Nebraska fi South Dakota qarqaaru jiruu himan.
Magaala Sioux city keessatti galmii magaala akka himeti, poolii/biirowaanni kan balaa ibiddaa galmii Wiyxata sa’aati 8 a.m. irraa ni banama. Gaadis paarkiidhaaf, Anderson Dance Pavilion fi paarkin Cone Lodge Jum’aa, June 26 irraa nii argamaa garuu qaxaroodhaani.
Governor Iowa Kim Reynolds filannoo November kan waliigala dura seerii uf jalatti kan ajaja argamtu mallatteesuf karoora akka qabdu himteerti.
Kim northern Iowas keessatti itti aanaa mootumma Mike Pence wajjiin guyaa ofi dabarsite jirti. Mike qaraale wayta Covid-19 guddate ture May keessaa Iowa dhufe turee.


text:
The Collected fund shall be used for:
- Legal support for Oromo political prisoners
- Relief support for displaced individuals and victims of violence, land grab and other factors)
- Support of injured and families of those killed violence
- Advocacy and Lobbying to ensure our people’s voice is heard by the international community
- Other expenses
Natoon funaanamu kun dhimmoota asiin gadiirra oola:
- Hidhamtoota siyaasa Oromoof abokaattoo dhaabuu fi hoogantootin mootummaa nafaxanyootaa gaafatama jalaa akka hin baanee gochuuf;
- Maatii qe’eesaarraa buqqa’e itttin hadhaadhiyyoomsuu; kanneen mirga ummatasaaniif osoo falmanii mada’aan fi qaaminsaanii hiridhifame waldhaansisuu;
- Maatii abbaan warraa irraa hidhame ykn ajjeeffame ittiin tinnisuu; kannen ooyruu fi mana irratti guban ittiin gargaaruu;
- Dararamin ummata keenyaa idil-addunyaatti biratti ilaalcha gahaa akka argatu ittiin hojjeta;
- Dhimmoota hatattamaan gargaaramu qaban addaddaarrati oolcha.


text:
Rakkoo biyya Itiyoophiyaa furuuf deemsaa seeraa qofa osoo hin taane mariin biyyaleessa fi falli siyaasaa barbaachisaadha jedhu, Dura ta'an Kongiresii Federaalawaa Oromoo Piroofeeser Maraaraa Guddinaa.
Haati alangaa waliigalaa Federaala Itiyoophiyaa Aadde Adaanech Abeebe immoo gama isaaniitiin mariin barbaachisaa ta'us olaantummaa seeraa kabajuun dirqama, jedhu.
Sababa weerara Koroonaaf jecha yeroo filannoo dabarsuu fi dhimmoota sanatti hidhata qaban ka biroo irratti faloota lafa kaa’aman ilaalchisee, Muktaar Jamaal lameen waliin marii geggeessee jira.


text:
Henri Matisse
Henri Matise (Le Cateau-Cambrésis, Nord, A.L.A 31 Mudde 1869 - 3 Sadaasa 1954) artiistii fireench halluu fayyadamuu fi yaada haara maddasiisuun beekamuudha.
Inni sirritti kan beekamu akka halluu dibaatti, garuu inni fakkii kaasaa fi siidaa fi suuraas bocaa ture. Matiseen artiistoota gurguddoo jaarraa 20ffaa keessatti artii ammayyaa uumuuf gargaaran keessaa isa tokko.
- ′′Matiseen qabaa halluu mijataa halluuwwan furdaa hanga sararaa buruusha akaakuu garagaraa irratti godhuun uume. Kuni sochii avant-garde (1905-7) isa jalqabaati kan aartii kiritik Fauvism jechuun tasa walitti qabama hallu ifaa fayyadamuu fi hojii burushaa cimina qabu wali makuu ibsuuf moggaaseedha.′′
Inni jalqaba Fauve (bineensa alaa) jedhamuyyu, isaan aadaas hedduu dibee jira. Jireenya kan dibee inni, hojiin isaa fakkii adda addaa fi kanneen biroos ni dabalata. Hayyuummaan jachama afaanii fi halluu isaa hojii jaarraa walakkaa keessa ture, beekamti akka hogganaatti aartii ammayyaa keessatti isa gonfachiise.
Matiseen dhukkuba onneen Nice, Alpes-Maritimes keessatti du'e.
Wabii[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Geessituu alaa[gulaali | lakkaddaa gulaali]
- Matisse in Artchive Artchive
- 500 hi-res images Henri Matisse: life and work


text:
Ministeerrii dantaa alaa Yunaaytid Isteets Antonii Bliinkan iamltuu gara Afrikaatti dhiyeenya kana gaggeessaniin, dhimmootii 5 kan Afrikaa fi Amerikaaf bu’aa walii isaanii eegsisuu adda baasan.
Fedhii biyyoonni lameen waliin qaban keessaa tokko, dinagdee addunyaa kan hundumaa hirmaachisee ijaaruu dha.Seerrii Afrikaan akka badhaatuuf ba’e daldalaa fi dinagdee irratti lameenuu qiyyaafatanii akka guddisan gaafata.
Guddina Afrikaa fi carraa jiru inni jedhu, gabaa Amerikaa irratti dilaala irraa walaba ta’uun oomisha dhiyeessuu fi biyyonni Afrikaa guutummaatti itti fayyadamuu isaanii mirkaneessuuf Amerikaan hojjatti jedha.
Yunaaytid Isteetes daldala walaba kan biyyoota ardii Afrikaa walii isaanii giddutti gaggeessan Amerikaan simattee jirti.
Fedhiin walii inni 2ffaan, rakkoo jijjirama qilleensaa irratti waliigaluun hojjachuu dha jedhan Bliinkan
Fixiinsa kun guutummaa Ardii Afrikaa keessatti dhaqqabsisuu bekamaa dha.Innis Caama, bosonni ciramee dhumuun, midhaan faca’ee karaatti hafuun, loolaa bishaanii, gammojjummaan hammaachuun, qabeenyaaf dorgommiin ta’u dabaluu, wabiin nyaataa dhabamuun, kufaatii dinagdee fi godaansa dabalata.
Harri ykn Haroon Chaad bishaan, nyaata, jireenya uummataaf waggoota dhibba hedduuf madda ture.
Yeroo ammaa garu xinnaataa deemee isa waggoota 60 dura ture sana 20 keessaa harka tokkotti galee jira jedhan Bliinkan.
Karoora yeroo hatattamaa prezidaant Baaydiin baasanii fi rakkoo keessaa bayyanachisuuf gargaaru, sagantaa hogganonnii guutummaan Afrikaa ka’an waliin wal simata.
Kunis kuusaa eneerjii qabaniin, rakkoo jijjiramnii qilleensaa fiduu keessaa baasuuf karoora oolan baasuu fi maallaqaan deggeruu of keessaa qaba.
3ffaan, jedhan Bliinkan, weerara dhukkuuba KOOVIID-19 xumuura itti tolchuu dha. Amerikaan dhiyeenya kana talaalii Miliyoona 200 fi Miliyoona 70 addunyaan waliin geessee jirti.
Isaan kana keessaa Miliyoona 70 kan caalan biyyoota Afrikaa uffee sahaaraa gadii 43f kan raabsaman yoo ta’u dabalataaniis ergamaa jira.
Inni 4ffaan, Afrikaa keessatti Demokraasii dagaagsuu dha. Addunyaa irratti Demookraasiin duubatti sigigaataa jiraachuun yaaddeessaa dha. Dabalataan teeknooloojiin ammayyaa lammiwwan irratti qiyyaafachuun akkasumas teeknooloojiin walaba ta’anii yaada ofii ibsachuu ugguruuf olaa jira.
Deemookraasiin, odeeffannoo sirrii hin taanee dura dhaabchuuf deebii ta’u qaba. Walabummaa Intarnettii eegsisuuf, teeknooii irratti immoo, teknpploojii ittiin nama hordofan hanqisuun Saaybarii irratti immoo,itti gaaftamummaan akka jiru beeksisuutu irra jira jedhan Blinkan.
Dhimmi inni 5ffaa fi dhumaa, Afrikaa keessatti nageenyaa fi nagaan guddachuu qaba.Sodaa hokkaraa kan leellistootaa, kan kanneen yakka hojjataniin, walitti bu’iinsii hidhattoonni biyya tokko keessatti gaggeessan baayyee beekamoo dha jedhan Bliinkan,
Kanaaf deebiin hangii tokko humnootii nageenya biyooleessaa kanneen leenjii qaban deebii yoo ta’an kan biraa immoo biyyuuma keessaa, kanneen mirgii lammiwwanii kabajamuu isaa eegantu barbaachiisa.
Garu hundee walitti bu’iinsaa waan ta’e hundee dhaa buqqisuun barbaachisaa ta’a.
Bliinkan akka jedhanti, Yunaaytid Isteets guutummaa Afrikaa waliin michooma qabdu jabeessuu feetii. kunis fedhii isaanii fi isa kan keenyaas akkasumas uummata addunyaa kanneen hanga tokko milkaa’iina har’a arganneen gara fuula duraatti jiraatan sun fedhii qaban haala guuteen ta’u qaba jechuu isaanii tuquun gulaalaan har’a yaada isaa xumuree jira.


text:
Koomishineerii Koomishiina mirga namummaa Itoophiyaa dhaaba mootummaa waliin hojjatu.
Koomishineerii koomishiinii kanaa waan bara dabre Itoophiyaa keessatti hiriira mormii fi rakkoolee akka akkaa uuman jedhe irratti hardha paarlaamaa Itoophiyaatii gabaada dhiyeesse.
Akkuma kanaan Adoolessa 2,2008 haga Fulbaana 2009 jidduutti walumatti Itoophiyaa keessaa hiriiraa fi jeequmsaan wal qabatee nama 669 dhumatee 1,018, miidhamee qabeenna qarshii miliyoona hedduutti badee jedha Koomishiinii mirga namaa Itoophiyaa.
Akka gabaasa hardha paarlaamaa Itoophiyatiif dhiyeessan irratti jedhanitti rakkoolee naannoo Oromiyaatii, naannoo Amaaraatii fi naannoo kibbaatti hiriira nama baafate bulchiinsa dansaa dhabuu, qabeenna seeraa fayyadamuu dahbuu fi hujii dhabiitiitti fide.
Rakkolee tanaaf ammoo dhaabbilee siyaasaa gara garaatti hammeesse jedha koomishinerii koomishiina mirga namummaa Itoophiyaa Addisuu G/ Igzaabiher.
Ummatii rakkoo himatullee paartilee akka ABO,KFO,Paartii Semaayaawwii faafii media OMN(Oromia Media Network) faatti rakkoo tana oowwisee jedha koomishineerii kun.
Akkuma kanaan naannoo Oromiyaa keessaa nama 495 lubbuu dhabee, nama 338 miidhamee kana keessaa 126 warra nagaa eegu, namii walumaa galatti 464 miidhamee qabeenna miliyoona hedduutti bade
Naannoo Amaaraa godina Goonder,Goojjam,Baahri Daarii fi godina Hawwiitii nama 110 lubbuu dhabee kana keessa 30 warra mootummaa nagaa eegu. Naannuma tanatti ka miidhame 276 kana keessaa 100 warra nagaa eegu
Naannoo Gediyootti ammoo rakkoo bulchiinsii uumeen akka koomishineeri kun jedhutti nama 34 dhuamtee namii 60 ammoo miidhame.Balleessaa tanaaf bulchiinsii itti gaafatamuu qabaaa jedha.
Magaalaa Dillatti ammoo haawwanii fi ijoollee duraa 4,000 tahanitti baqatan bulchiinsii naannoo gargaaruu dhabuun rakkinna jiru agarsiisaa jedha.
Naannoo Amaaraatti ammoo rakkoo ummata Walqayitiin wal qabsiisanii,lafa Amaaraa kutanii Suudanii kennan jedhanii jeequmsa uuman jedha. Marsaaleen oduu gara garaa ammoo oduu tana haga isii caalaa hammeessan.
Gama kaaniin ammoo akka gabaasa paartii Kongireesii Federaalistii Oromoo (KFO) irraa argannetti gabaasii kun kana mootummaan ufumaa qoradhe jedhee baase waan taheef fudhatama hin qabu.
Obboo Mulaatuu Gammachuu itti aanaan itti gaafatamaa KFO ti."Qaamii kun qaama mootummaati.Mootummaan ufumaa badii aawwatee ufumaan ufi mirkanseessuun hindadhamu.Balleessaan kan kooti erga jedhee dubbate booda gabaasa kana baasuun fudhatamaa hin qabu.Qaamni walabaa tahe gabaasa kennuu qaba.”
Ummatii akka obboo Mulaatuun jedhutti “ummata manatti narratti saamamee,diigamee,namatti narraa ajjeefame jedhe hiriira rakkoo hedduu himate qawween bulchuun hin dandahamu.”


text:
Anii fi Muummichi minister Itiyoophiyaa Abiy Ahimad Alii waliigaltee diinummaa dhaabuu hojiirra oolchuuf akkasumas Itoophiyaa kaabaa keessatti nagaa waaraa mirkaneessuuf hatattamaan barbaachisaa ta’uu rratti mari’anneerra jechuun ministeerri dantaa alaa Yunaaaytid Isteetis Antonii Blinken Twitarii ofii isaanii irratti barreessanii jiru.
Itti dabaluudhaanis Ameerikaan deemsa Gamtaa Afrikaa hoogganamu deeggaruuf murannoo qabaachuu itti fufteetti jedhan.
Bulchiinsa naannoo Tigraay akkasumas Naannoolee ollaa kan Affaar fi Amaaraa keessatti gargaarsa namoomaa danqaa hin qabnee fi tajaajilli bu’uuraa deebisuuf mootummaan Itiyoophiyaa tattaaffii itti fufee akka jiru Bliinkan hubataniiru jedha ibsi waajiira ministeera haajaa alaa irraa ba’e hubachiseera jechuun keeneedii Abaate Finfinnee irraa gabaasee jira.


text:
Ibsa THBO-ULFO: Hagaya, 2016 Baroota 15 dura, qabsoo bilisummaa Oromoo qindoomina dabrees hanniisaa itti horuudhaf, humna qabsaawotaa mooraa takkatti walitti fiduun gaafii yeroo …Read More »
Ibsa waraqaa Ibsaa Nagawoo Caamsaa 28, 2015 Intarneetti Irratti facaaseef
Addi Bilisummaa Oromoo (ABOn) seenaa miseensota isaa sirriti beekaa.Kan waan gaarii hojjataan saba isaaniii biraatti kabajaan beekamuu. Worrii waan gadhee hojjataan ammoo akkasumaa gadhumaa isaanitiin …Read More »
Ibsa Gurmuu Qabsaawota fi Miseensota Adda Bilisummaa Oromoo (GQM-ABO) …
Ibsa GQM–ABO irraa dhimma “Tokkummaa Jaarmayoolee fi Gurmuulee ABO” Caamsaa 27, 2015 irratti labsa bahee ilaalchiisee Akkuma beekamuu fi hubatamuuti GQM-ABO yeroo “ABOn Jijjiiramaa” …Read More »
Ibsa waliif galtee hujii kan Dhaaba ULFO fii IFLO irraa kenname
I F L O /A I B O + ULFO/THBO Gumaan jaallan wareegamanii walabummaa Oromiyaatiin deebi’a Akkuma beekkamu Sooreeysi QBO J/J/A/Gadaa du’aan addunyaa kanarraa erga …Read More »
Afeerraa Walgahii Hatattamaa Tokkummaa humnoota bilisummaa Oromiyaa ULFO irraa dhihaate.
27/02/2015 060/01//2015 Gara Oromiyaa midea Netwok Dhaabbiilee siyaasaa kan bilisummaafii walabummaa Oromiyaa tiif qabsaawaniif. -Gootota Qeerroo dargaggootaa,Kan bilisummaa fii Dimocracy, …Read More »
Baga geeysan, Baga ittiin nugahe
Injifannoo dhiigaafii lafee jaallan wareegamaniitiin lafaafii mirga hagoo irratti argame, wareegamaan tiyfachuun abdiifii dambooba hegeree walabummaa Oromiyaati!!! xumura bara 2014 seensa seensa bara 2015 ilaalchisee …Read More »
IFLO shoorarkeessuuf yeroon isaa dhumee jira.
Ibsa koree dandamachiiftuu IFLO ilaalchisee ibsa dhaaba ULFO irraa kenname. Addi Islaama bilisummaa Oromiyaa IFLOn dhaabbiilee siyaasaa hangafoota QBO tiif falmaa turan keessaa …Read More »
(I.F.L.O) Shoorakeessuuf yeroon isaa dhumee jira.
Waan hin barreeyfamin Dubbisanii sodaa hin jirre Uumuudhaan Mooraa Qabsoo A.I.B.O (I.F.L.O) Shoorakeessuuf yeroon isaa dhumee jira. Ibsa Koree Dandamachiiftuu Dhaaba A.I.B.O irra kenname. …Read More »
The Escalation of war of Ethnic Cleansing on the Oromo People
The current ruling party of Ethiopia has intensified yet again its war of ethnic cleaning on the Oromo people. Lately, it has targeted Oromo communities …Read More »
IBSA DHAABA ULFO/THBO IRRAA KENNEME
TOKKUMMAA HUMNOOTA BILISUMMAA OROMIYAA (THBO) UNITED LIBERATION FORCES OF OROMIA (ULFO) Guyyaa: Caamsa 10/04/2013 BILISUMMAA UMMATAATIIF FI WALAABUMMAA OROMIYAATIIF KAN QABSAAWU HOGGANNI DHAABAA ULFO/THBO …Read More »


text:
Yeroo Ijoolleen Oromoo guutuu Oromiyaa irraa diina biyya nurraa fudhate wajji harka qullaa wareega olaanaa baasaa jiranitti oduun biyya Masrii (Egypt) irraa deddeebitee dhagahamtu Oromoo biyya san keessaa qofa osoo hin taane hirmaattota sabqunnamtii hawaasummaa fi akkasumas Hawaasa Oromoo guutuu addunyaa jiraatan Walhaasofsiisaa jira.
Yeroo tokkoomnee humna keenya diina qofa’rratti bobbahaa jirru kana keessattillee akka Afaan waldeebinee diinaaf karaa bannu ta’amaa jira.
Keessattuu dubbiin walfalmii Alaabaatii fi Dargaggoo Birra Gemedi xumura argatuu hin dandeenye. Ibsi maqaa Caaya Tokkummaa Oromo Masrii jedhu jalatti guyyaa hardhaa bahes kan nagaaf qabbana buusu ykn fala barbaadu natti hin fakkaatu.
Kanaaf jecha:
1. Akkuma Seera Oromootti akkasumas seera biyya keessa jiraattaniitti dubbii kana xumura haqaa itti barbaaduu,
2. Nama kamiyyuu haata’uu karaa haqa hin taaneen wal-yakkuu mannaa haqni ifa-bahee murtii madaalawaa kennuu,
3. Hawaasni Oromoo masrii tokkummaa Oromoo tiysuuf waan hunda dura fardeeffatee ka miidheef miidhamellee haqaa fi yakka itti barbaaduu fi Itti muruu,
4. Dubbiin Birra Gemedi basaasa jedhu kun ragaa qabatamaa tokko malee akkasumatti labsamee qofaaf hin fudhannu. Kanaaf akka tooftaa “intimidate” kookkoo waliin sodaachisuuf nama Ani jibbe jibbi nama Ani jaaladhe jaaladhuu ykn hijaa walbahuu, gartuu siyaasaa fi gandummaa walirratti uumuun moofeera, woyyaaneefuu hin hojjanne.
Birraan mee maal basaasa? Warri inni basaasuuf yoo dhiigni isaa dhangala’u kana maal eegaree? Embassiin Wayyane Masrii maaf hin waldhaaniniin ree? Oromoo cubbuu diinni ittiin nu yakku walirratti hojjachuu haadhiifnu. Nuti sadarkaa Oromoo diinomteyyuu hawannee yaamicha gooneefii diina jalaa baafachuuf daran jabaannee hojjachutu nurraa eegama. Ka diina waakkatee nutti dhufuu barbaadu yoo waan nuti harka keenyaan wal irratti raawwatnu kana arge maal yaada jettu?
5. Dubbiin Alaabaa kunis amma jibbisiisaa dhufeera. Dhiiga ijoollee Oromoo diinaan dhangala’aa jiru ilaalaa, rabbi sodaadhaa nurraa caamsaa. Gaafa abbaa biyyaa taane biyyattiin haagalannu hagasiif obsumaan wal-haa-keessummeessinu.
Walumaa galatti yeroo kanatti rakkoo keessa keenyaa irra aannee diina biyyaa nubuqqise ofirraa buqqisuuf waltaanee harka walqabannee akka duratti deemnu kabajaan isin gaafadha! Oromoon akka walmalee womaa hinqabne kadur caalaa ji’oota 4n darban kana arginee jirra.
Let’s solve our internal issues in amicable way and focus on common and major issue. We have a lot of unfinished business and let’s get to work. Galatoomaa Lammii kiyya! Rabbi Oromoo haagargaaru!


text:
“…Qoricha qabbaneessaa itti ergi maaloo…”in Uncategorized
Dn. Abbaaynah Kaasee
Yaa Giiftii keenya Maariyaam nama hubateef waan kee ajaa’ibaa ajaa’iba caalu dha. Boqannaan kees akkasuma. ሞትሰ ለመዋቲ ይደሉ ሞታ ለማርያም የዐጽብ ለኵሉ; duuti nama du’uuf ni mijata/ni ta’as; duuti Giiftii keenyaa garuu nama hunda dinqisiisa. Jireenya bara baraa namaa laattee ati garuu ni duuta. Sababa keetiin Waaqa Ilmaa si’a sadi arganna. Jalqaba, gaafa Isa deesse, itti aanee boqannaa keen fi inni sadaffaan immoo gaafa Du’aa ka’uumsaa waara du’aniitti dha.
Oduun boqannaa kee Ayyaana keenya dha. Duuti akka nusodaatuuf fi nutis du’a akka hin sodaanne ati sababa keenya dha. Cubbuu keenyaafi araara argachuufis sima abdanna. Ati bar Harmee keenya dha.
Biyya keenyaaf, bakka maqaan kee osoo itti hin waamamiin hin oolle kanaaf qoricha qabbaneessaa itti ergi maaloo!
Baga Ayyaana Astariyoo Maariyaamiif nuun gahe.
Aduun Sambata guddaa (Dilbatni) guyyaa soomaa ta’uu isaa isin beeksisna.in Uncategorized
Sooma Gahaad/Gaad (bakka buusuu)
Waaqayyo haa sodaannu; uummanni Waaqayyo hin sodaanne akka saba Sanaa’oor biyya lafaa irraa dhabama.in Uncategorized
Sabni Sanaa’oor horteen isaanii lafa irratti ni heddummate. Abshaalotas ta’ani. Abshaalummaa isaanii sana garuu, waan gaariif fayyadamuu dhiisanii mootii bara baraa kan Waaqayyoon sodaachuu sodaachuu irraa fagaatanii maqaa isaanii labsuu barbaadani. Namni Waaqayyo waliin wal-mufachiisees umriin isaa akka gabaabbatu wallaalani.
Dhalli namaa waan gamoo ijjaareef qofa kan kabajamu itti fakkaate. Yaada isaanii kanas gamoo gar-malee ol dheeratu ijaaruun mul’isuu barbaadani. Barbaaduun qofa hin hafne, ni ijaaranis. Gar-malee ol dheerachuu isaa irraa kan ka’e aduutti dhihaatanii ho’a aduutiin hamma nyaata bilcheessanii nyaatanitti ga’anii turani. Dhuma irratti garuu, of jajiinsa badaa keessa of argani. Waaqayyoon dhabamsiisanii, bakka Isaatti bu’anii murteessaa lafaa fi samii ta’uu barbaadani. Gamoo (siidaa) ijaaran sana irra dhaabbatanii Waaqayyo waraanuuf eeboo ol darbachuu eegalani. Kana kan jajjabeessu seexannis dhiiga dibee itti deebisaa si’a sadi isaan onnachiisaa tureera. Si’a sadi darbanii Waaqa Abbaas Waaqa Ilmaas Waaqa Afuura Qulqulluus kan ajjeesan itti fakkaatee “Kanaan booda ajajaa tokko malee lafaa fi samii hogganaa maqaa keenyaas waamsisaa jiraanna” oggaa jedhan, Waaqayyoon “Kootta! Gad-buunee inni tokko afaan isa kaanii akka hin dhageenyeetti afaan isaanii isaan dura waliin haa maknu.” jedhe (Seer. Uum. 11:7)
Addunyaa irratti beekkamuuf hawwanii turani. Amma garuu, Waaqayyo hawwii isaanii jalaa fashaleesse. Maaliif? yoo jenne hundeen ogummaa (qaroominaa) Waaqayyo akka ta’e irraanfatanii kabaja isaaniif qofa ifaajaa turanii waan ta’eefi.
Nutis jaalala Waaqayyoo irraa fagaannee waan raawwachuu dandeennyu akka hin jirre beeknee Waaqayyoo fi dhala namaa mara jaalachuun ijoollee Ifaa ta’uu keenya mirkaneessuu qabna.
Guyyaa kanaaf baga isiniin gahe
“…ይእዜ ትስዕሮ ለገብርከ በሰላም እግዚኦ በከመ አዘዝከ። እስመ ርዕያ አዕይንትየ አድኅኖተከ ዘአስተዳለውከ ቅድመ ኵሉ ሕዝብከ። Yaa Gooftaa koo Fayyina Ati Uummata Kee duratti raawwatte ijji koo argeera waan ta’eef, akkuma waadaa galteen garbicha Kee amma nagegeessi” Luuq. 2:29-30in Uncategorized
L.A’imiroo Darajjee Taakkalaa
Jecha kana kan dubbate maanguddichi Simi’oon yoo ta’u, sababni inni dubbateef immoo raajii Isaayiyyaas 7:14 “Durbeen durbummaan ulfooftee durbummaan ni deessi” jedhu dhugumaa raawwatamuu isaa arguu waan danda’eefi dha. Kana qofa miti; humni isaas akka humna arraageessaa waan haareffameef illee dha. Isa kana immoo Raajichi haala kanaan nuhubachiisa “Warri Waaqayyoon abdiidhaan eeggatan humni isaanii ni haareffama; akka joobiraas baalleedhaan ol ni ka’u. Ni fiigu garuu, hin dadhaban. Ni adeemu garuu, hin nuffani” (Raaj.Isaay. 40:31).
Kana jechuun namni Waaqayyoon amane, amantaadhaan harka isaa gara Waaqayyootti diriirsu yoomiyyuu hin qaana’u /hin leeyya’u/. Kanaafi dha Raaj. Isaay. 49:23 irratti “Warri Na’amanan, warri Na’abdatan hin qaana’an /hin leeyya’an/” jechuun kan ibse. Dabaluunis, “Qajeelinni Koo dhiyaateera. Fayyisuun Koos as ba’eera. Sabni baay’een irree Kootiin murtii haqaa ni argatu. Warri biyya galaana gidduu keessa jiraatanis Na’abdatu.” Jechuun namni Waaqayyoon hunda caalaa abdatu akka hin qaanofne ni ibsa. Qulqulluun Erraqliisis Durbee irraa dhalachuu Gooftaa yeroo dinqisiifatu, Amntaa Abbootaa 48:2 irraatti “እንዘ ውእቱ ውስተ ሕጽነ አቡሁ ተሠውረ በከርሠ ድንግል፡፡ ወተወልወደ እምኔሃ። እንዘ ሀሎ ውስተ ሕጽነ እሙ ያንሶሱ በክነፈ ነፋስ፡፡ ወይሰግዱ ሎቱ ማላእክት፡፡ Inni Tokkummaa AbbaaIsaatiin osoo jiru; garaa Durbee keessa ni daangeeffame. Ishee irraas ni dhalate. Hammannaa harmee Isaa keessa osoo jiru; baallee qilleensaan deddeebi’aa ture. Ergamoonnis Isaaf sagadaa turani” nuun jedha.
Ayyaana gaarii nuuf haa ta’u! ,
Oduu Boqonnaain Uncategorized
Mana Kiristaanaa Ortodoksi Tawaahidoo Itiyoophiyaatti biyyoota lallaba Dirree Dawaa fi Jibuutiitti phaaphaasii kan turan abbaa keenya Eebbifamoo Abbaa Daani’eel kaleessa (B.A. 22-04-2012) galgala keessa naannoo sa’aa 5:00 irratti mana isaanii isa wiirtuu Teessoo Paatriyaarkiitti argamutti akka boqotan baruu dandeenyeerra.
Eebbifamoon abbaa keenya Ameeriikaa Kaabaatti baroota dheeraaf tajaajila kennaa turuu isaanii kan Ibse Miidiyaan Addabaabaayi dhibee laphee qabaachuu isaanii ogeeyyiin isaanitti himnaanis, umrii koo kanaan garaa hin baqaqfadhu gara biyya kootti galeen biyyoo biyya koof ga’uun qaba akka jedhanis hubanneerra.
Wareegamummaan akka itti fufu waan taasistaniif galatoomaa!in Uncategorized
Jaarraa 10ffaatti kaatee Manneen Kiristaanaa kutaalee biyyattii adda addaatti mootota bara Akusimii, phaaphaasota, hayyoota fi amantootaan ijaaraman siidaawwan fi hambaalee bocamni fi dhaabaman kan barbadeessite Yoodiit Gudit erga dabarte (boqatte) booda, hayyootni Itiyoophiyaa, moototni, phaaphaasonni fi amantootni kanneen darban irraa muuxannoowwan lama argataniiru.
Inni tokko, akkuma nuti gamoo Manneen Kiristaanaa dhagaa fi booraleen ijaaraa turre; isaanis ijaaraa turaniiru. Karaa biraatiin immoo Manneen Kiristaanaa dhagaa irraa bocanii ijaaraniiru. Bara badiinsaa yoodiitiin (Waagoota afurtamaa) booda, Manneen Kiristaanaa dhagaa fi biyyee suphee (booralee) irraa ijaaraman yommuu diigaman; kanneen kattaa tokko irraa bocamanii fi gar-tokkeen holqa godhamanii ijaaraman Meeshaalee Qulqullaa’oo isaan keessa turan yoo dhuman illee Manneen Kiristaanaa kun garuu, akkuma gaarreen Gari’aaltaa irratti mul’atan sana abidda irraa hafanii isan argannee jirra.
Moototni, phaaphaasotni fi hayyooni bara Zaaguwee kan darbe irraa wantoota lama baratanii jiru. Gama tokkoon, “Manneen Kiristaanaa barbadaa’an maaliif barbadaa’an?” kan jedhu fi “Manneen Kiristaanaa osoo hin gubatiin bara keenya kanaan gahan sababa maaliin diigamuu dhaban?” kan jedhu adda baasuu ture.
Kanneen diigaman dhagaa fi biyyee irraa waan ijaaramaniif hidhattiitni Yoodit gudit salphumatti dhagaa isaa keessaa luqqisaa diiguun barbadeessaniiru. Isaan kattaa irraa bocamanii ijaaraman garuu, gubuufi ta’e diiguuf rakkisoo waan ta’aniif bara badiinsaa sana qaxxaamuruu danda’anii har’aan gahanii jiru.
Kanaafuu, seenaa Mana Kiristaanaa kana itti fufsiisuuf, bakka isheen bara badiinsaa Yooditiin dura qabdutti deebisuun yoo barbaachise, Manneen Kiristaanaa kattaa irraa bocaman ijaaruu qabna jedhanii Qulqulluu Laaliibalaa fa’a Manneen Kiristaanaa kudha tokko dhagaa tokko irraa kan bocanii ijaaran jiru. Akka guutuu biyyattittiis Manneen Kiristaanaa dhibba lamaa ol ta’an kattaa irraa bocamanii ijaaramuu isaaniitiin bara badiinsaa jaarraa 15ffaa darbanii bara keenya kanaan gahaniiru.
Bara Mannia Kiristaanaa keenya qormaata keessa itti seente kanatti muuxannoowwan darban hojii irra oolchuun barbaachisaa dha. Gama tokkoon, “Kanneen kanaan dura gubatan maaliif akka gubatan fi kanneen gubachuu danda’an sabani isaanii maal ture?” kan jedhu fi “Waan maal raawwanne fi raawwachuu dhiisneefi dha?” jechuun gaafachuu fi “Badiin sun irra deebi’ee akka hin mudanne fi kan ijaarames dhaloota irraa dhalootaatti darbuu akka danda’uuf maal gochuu qabna?” jechuun yaaduun nurra jira. Hojiiwwan lamaan kana yaaduu yoo dandeenye, yoomiyyuu taanaan Manni Kiristaanaa mo’attuu waan taateef fi Manni Kiristaanaa Ortodoksi Tawaahidoo itti fufuun ishee waan hin hafne ta’uu isaatiin hojii ijoollee ishee jechuunis hojii amantootaa itti fufsiisuu dandeenya. Namootni biroo imimmaan keenya nuuf haa qoorsan jennee hin boonyu. Gara Uumaa keenyatti boonya malee. Kan hiojjennus jaalala kanaani dha. Eenyu iyyuu akka nubirmatu, eenyu iyyuu akka nugargaaru, fi eenyu iyyuu mirga keenya deebisee akka nuuf kennu hin gaafannu. Kadhannaa keenya hundumaa keessatti “ ለሀገሪትነ ኢትዮጵያ… Biyya keenya nuuf eegi” osoo hin jedhin oollee iyyuu hin beeknu. Biyya kana obboleewwan keenya biro waliin taanee hojjannee jirra. Seenaa ishees katabneerra, faarfanneerra, og-fakkiidhaanis bareechisnee har’aan geessineerra.
Abbootni keenya gaarreen Gara’altaa bocanii Manneen Kiristaanaa yeroo hojjetan eenyu irraa iyyuu gargaarsa hin arganne. Manneen Kiristaanaa gurguddoo Finfinnee fi magaalota gurguddoo keessatti argamanis gargaarsa qaamolee biroon osoo hin ta’in amantootaan kan ijaaramanii dha. Abbootni keenya, biyya kadhattu keessa Mana Kiristaanaa nama hin kadhanne nuuf dhaalchisanii dabraniiru. Hammuma amantootni keenya du’aniin; Wareegamtoota horachaa akka jirru ni amanna malee, gadda baay’isuun laphee keenya hin dhoofnu, fuula keenyas hin moccorru. Manneen Kiristaanaa mukaan ijaarre yeroo diigamu gamoon, kan gamoon ijjaarre yeroo diigamu immoo dhagaa bocamaan, inni dhagaa bocamaan ijaarame yeroo diigamu immoo sookoon (warqeen), inni sookoon ijaarame yeroo diigamu immoo diyaamadiin ijaaraa itti fufna. Abbootni keenya booyicha, hiyyumma hamilee fi gad-aantummaa gonkumaa nuunbarsiisne.
Har’a Manneen Kiristaanaa fi amantoota Wallagga Lixaa gargaaruuf kan walitti qabamne isitti hin fakkaatiin. Wallaggi Lixaa biyya Qulqullootaati. Wallaggi biyya Kiristaanota ciccimoo fi Gootota ta’aniiti. Lakkoofsi isaanii haa xiqqaatu malee, biyya qajeelotaa fi gar-laafeeyyiiti. Kurnoo warri magaala guddittii keessa jirru hin baafne baasuu uummata danda’u dha Wallaggi. Najjoo, Qilxuu Kaarraa, Gimbii, Mandii fi k.k.f. bakkeewwan akkuma Akusimi fi Laalibalaatti eebba guddaa lafa qabanii fi daawwatamnii dha. Achitti Manneen Kiristaanaa gurguddoo jiraachuu dhabuu danda’u; garuu, Kiristaanotni gurguddoon biyya itti argamanii dha.
Yeroo tokko yaa’ii Afuuraaf gara Qilxuu Kaarraa deemnee guyyaa keessa gara sa’aatii 10tti achi geenyee gara bakka yaa’ichatti yoo siqnu uummanni akkuma keessan kenetti guutee (baay’inaan) argameera. Barumsi Wangeelaa jalqabame. Faarfannaanis ittuma fufe. Yaa’ichi takka turee goolabama jennee osoo eegnu; ituma fufa malee hin dhaabbatu. An nadiqinaan qideessaa yaa’ichatti siqee “Yaa’ichi yoom goolabamaa!” jedhee gaafannaan; “Yeroo isin gara dhuftanitti deebitani.” Naan jedhan. Dhugumatti immoo yaa’iin Jimaata jalqabame gaafa nuti gara itti dhufne yeroo deebinu uummanis gara mana isaa yeroo galu xummurame.
Kanaafuu, roorroo uummata sanaa dhagahuu dhiisuun sagalee Waaqayyoo dhagahuu dhiisuu dha. Bakkichi Kiristaanotni sa’aatii digdamii afuriif osoo aara hin galfatiin iddoo itti Waaqayyoo galateessanii dha. Bakka Kiraistaanotni jireenyi Afuuraan isaa itti inaaffessu dha. Gara galma mana barnoota Sambataa yeroo seentan, tarree maqaa waldaalee barreeffaman maxxanfamee jiru ilaalee maal akka ta’e gaafannaan “Dabaree guyyaa Qurbaanaa miseensota waldaalee adda addaati” naan jedhan. Kanaafuu, yaa’iin kun Warri Qulqulluu Fooni fi Dhiiga Gooftaa hin fudhanne warra Qulqulluu Fooni fi Dhiiga Gooftaa fudhatan gargaaruuf qophaa’e dha (habalakaan). Yaa’ii kana irraa barumsa suga ittiin argannu fudhanna. Eebbifamoon abbaan keenya hojii guddaa hojjetaniiru. Hojiin abboota gurguddoo irraa eegamus kanuma. Qulqulluun abbaa keenyas asitti argamuu keessaniin waan abbaa tokko irraa eegamu raawwattaniittu. Tikseen bakka hoolonni isaa argamanitti hin argamne eessatti argamaree? Daran caalchisnee, bareechisnee fi isa darbe irraas foyyeessinee ni ijaarra. Ayyaana Wareegamtootaas daran kabajna.
Jaalleewwan nugubdani fi nu’ajjeeftanis Qabsuurri fi Sinkisaarri (Galmeen Qabsuuraa) keenya akka itti fufu waan taasiftaniif guddaa galatoomaa! Galmeen Qabsuura keenyas “ወበዛቲ ዕለት አዕረፈ…፤ Guyyaa kanattis…boqate. ” jechuun jalqabu waan goolabame nutti fakkaatee ture; isin garuu itti fufuu akka qabu nubarsiistaniittu. Biraannaa qopheessuuf ammas gogaa duuguu; halluus bulbuluu akka qabnu nutti himtaniittu. Imalli Mana Kiristaanaas itti fufuu akka qabu nutti himtaniittu waan ta’eef ammas guddaa galatoomaa! Nuti boonaa kan turre ‘Qulqulluun Laalibalaan kana raawwate, abba abaluun kana hojjete fi k.k.f.’ jechaa seenaa Manneen Kiristaanaa jabana duriini ture; har’as seenaa dhalootaa irraa dhalootatti darbu akka raawwannu nukakaastaniittu waan ta’eef galatoomaa! Osoo isin jiraachuu baattan akkasitti walitti hin qabamnu ture. Osoo isin ka’uu baattan akkasitti lafa irra teenyee hin barannu ture waan ta’eef ammas galatoomaa! Bakka kanatti yaa’ii akkamii taasisnee akka turre ni yaadatama; amma garuu, seenaan sun akka jijjiiramu waan taasiftaniif guddaa galatoomaa!
Walitti qabamuun qofa akka hin hafne, hojii kana caalu hojjechuu akka dandeenyu, dhaloota dhufuufis seenaa gidiraa fi roorroo nurra gahaa ture osoo hin ta’in; seenaa gaarii nuti hojjenne dabarsuu akka dandeenyu onnee keenya, miila keenya fi giphii keenya hojii irra akka oolu taasisuu qabna. Barri hirriibaan dabarsine amma nugaha. Yeroon kun yeroo wal-arrabsuuni fi wal-jibbuun itti goolabamuu qabu dha. Yeroon kun Waldaaleen, lallabdoonni, faarfattoonni, itti gaafatamtootni Manneen Kiristaanaa, monokisootni, phaaphaasotni hundumti keenya kaayyoo Mana Kiristaanaa tokkittii kanaa raawwachiisuuf onnee tokkoon ka’uuf guyyaa isa dhumaa ta’uu qaba. Hordaa (Irfii) qabanneerra. Kanaa booda duubatti deebi’uun hin jiru.
Haasawa Muhaaza Xibabaati Dn. Daani’eel Kibrat taasise irraa kan fudhatame
Sinkisaara Muddee 7in Uncategorized
Maqaa Abbaa kan Ilmaa kan Afuura Qulqulluu Waaqa tokkoo. Ameen
Guyyaa kanattis galanni Isaaf haa ta’uuti Gooftaan keenya Iyyesuus Kiristoos foon isheerraa foon lubbuu isheerraa lubbuu fudhatee akka dhalatu afaan Raajoota kabajamoon lallabamuuf yaadannoo ta’e. Raajoonni kunis, “Kanaafuu, Gooftaan mallattoo isiniif kenna, kunoo Durbi ni ulfoofti, Ilma dhiiraas ni deessi, maqaa Isaas Amaanu’eel jettee ni waamti.” Isay 7:14, “Jirma Iseeyirraa uleen ni ba’a, hidda isaarraas firii ni buusa.”, “Balballi kun cufame jiraata malee hin banamu, namnis keessa hin galu, Waaqni Israa’eel Waaqayyo keessa galeeraati cufamee jiraata.” Hiz. 44:1, “Ati yaa Beeteliheem kutaa Efraataa kan taate ati biyya mootota fi qondoltootaa Yihuudaati keessa akka taatuf xiqqoodha, si keessaayis garuu ba’iinsi (dhufaatin) isaa jalqabaa kaasee kan bara baraa kan ta’e, Israa’eelin kan bitu ni ba’a.” Mik 5:2, “Kunoo Eefraatatti dhageenye, gola horiittis argine.” Faar 131(132):6, “Waaqayyoo Daawwitiif dhugumatti kakate ittis hin gaabbu, sanyii kee keessaa mootummaa keerra nan kaa’a.” Faar 131(132):11, “Waaqayyo Tsiyoonin filateera bultoosaa akka taatuuf jaalateera. Ishiin kun bara baraan iddoo bultoo kooti filadheeraati keessan bula.” Faar 131(132):13-14. Abbaa Giyoorgis kan Gaasiccaa fi Abbaa Tsiggee Dingil yaada Raajootaa oggaa cimsan “መሐለ እግዚአብሔር ለዳዊት ፍቁሩ፤ አበውኪ ነገሥት ከመ በመንበሩ ይንበሩ፤ ማርያም ሰማይ ለእግዚአብሔር ሀገሩ፤ ነቢያት በእንቲአኪ ሰላመ ነገሩ፤ ወሐዋርያት ምስሌሆሙ ኀብሩ፡፡ Abboonni kee Mootonni teessoo isaarra akka taa’aniif Waaqayyoo jaalatamaa Isaa Daawwitiif ni kakate. Samii bultoo Waaqayyo kan taate yaa Maariyaam; Raajonni waa’ee kee nageenya lallabani. Duuka bu’oonnis isaan deggaran (yaadaan fakkaataniin).” Jedhaniiru.
Dhiifamni fi Arjummaan Isaa bara baraan nu waliin haa ta’u! Ameen!
Sinkisaara Muddee 6in Uncategorized
Maqaa Abbaa kan Ilmaa kan Afuura Qulqulluu Waaqa Tokko Ameen!!!
Guyyaa kanatti durba kan Mana Kiristaanaa Haadha keenya Qulqulleettii Arseemaatu kabajame, godaansi foon ishees guyyaa kana raawwate (iddoo awwaalcha duraatii gara iddoo Mana Kiristaana amma jiruutti fudhatame). Akkasumas, ishee waliin kan wareegaman godaansi foon Durboota digdamii torbaas guyyaa kana raawwate. Mootichi Dirxaadis Qulqulleettii Arseemadhaan “kabaja guddaa kan qabnu nu waliin akkamitti jiraachuu kan didde laphee hin qabduu?” jedheeni, isheenis “Inni samiirra jiru ni caala, baay’es fooyya’aadha” jette. Innis fuudhanii uffata ishee irraa baasanii morma ishee akka muran ajaje, mormi Durboota hundumaas akka muramu ajaje, mormi isaaanis murame. Dabalatan Sinkisaaraa fulbaala 29 dubbisaa. Galanni Waaqayyoof haa ta,u, kadhannaa Durboota kanaatin nu haa yaadatu! Ameen!!!
Guyyuma kanattis Qulqulloota Armaani kan ta’an, Eeliyaas, Baaxilis, Surifiit, Maariyaa, Mikaa,eel, Yilsawuul fi Teleemiwoos yaadannoo isaaniti. Eebbi isaanii nurra haa bulu! Galanni Waaqayyoof haa ta’u! Ameen!!!
Waldaan Qulqullootaa Piroojektii Kiristaanota buqqa’an qarqaaruu (deebisanii ijaaruu) dandeessisu ifa taasise.in Uncategorized
Waldaan Qulqullootaa piroojektii kutaalee biyyattii garaa garaa keessatti hordoftoota Mana Kiristaanaa Ortodoksi Tawaahidoo Itiyoophiyaa balaa uumamaanis ta’e nam-tolcheen miidhaan irra gahe qarqaaruu (deebisanii ijaaruu) fi Manneen Kiristaanaa cufaman bansiisuu dandeessiu ifa taasisuu isaa beeksise.
Piroojektii Amantoota fi Mana Kiristaanaa keenya nageenya addunyaa fi eegumsa biyyaaf gumaacha guddaa goote cinaa dhaabbachuun qarqaaruu (deebisanii ijaaruu) dandeessisu kutaan hawaasaa hundumtuu beekumsa, humna, yaadaan fi karaalee biroonis akka deeggaru waamicha isaa dabarse.
Warra piroojektii kana deeggaruu barbaadan hundumtuu Baankii Daldalaa lak. akkaawuntii 1000309803648 (EOTC Sun.Sch.Dep. MK Social support and rehabilitation) irratti galchuu kan danda’an ta’uu isaa ibsaa; odeeffannoo dabalataaf immoo waajjira Waldaa Qulqullootaatti qaamaan argamuun odeeffannoo argachuun akka danda’amu ibsee jira.
Dabalataanis, manneen Kiristaanota dhiheenya kana goodina Harargee Bahaatti gubatan deebisanii ijaaruuf lakkoofsa herregaa kutaan lallabaa Harargee Bahaa baneen 1000308057961; akkasumas kutaa lallabaa Arsii Lixaatti amantoota lafa fi mana jireenyaa isaanii irraa buqqa’an fi Manneen Kiristaanaa gubatan qarqaaruuf (deebisanii ijaaruuf) lakkoofsi herregaa baname 1000304643367 irratti galchuun akka gargaartan kutaan lallabaa Arsii Lixaa waamicha isaa dabarsa.
Interesting linksHere are some interesting links for you! Enjoy your stay :)
Categories
- Advert
- Barumsa Amantaa
- Deebii Gaaffilee
- Dubbii Qulqullootaa
- Faarfannaa Fi Hog Barruu
- Icciitii mana kiristaanaa torban
- Icciitii utubaalee shanan
- Icciitiiwwan mana kiristaanaa
- Kana Beektuu Laata?
- Lallaba
- Qu'annaa Kitaaba Qulqulluu
- Seenaa Mana Kiristaanaa
- Tibbana
- Uncategorised
- Uncategorized
- WALDAA QULQULLOOTAA TELEVIZYINII AFAANOROMO
Archive
- May 2021
- April 2021
- March 2021
- February 2021
- December 2020
- September 2020
- August 2020
- May 2020
- April 2020
- March 2020
- February 2020
- January 2020
- December 2019
- November 2019
- October 2019
- September 2019
- August 2019
- July 2019
- June 2019
- May 2019
- April 2019
- March 2019
- February 2019
- January 2019
- December 2018
- November 2018
- November 2017
- October 2017
- September 2017
- August 2017
- June 2017
- May 2017
- April 2017
- March 2017
- February 2017
- January 2017
- November 2016
- October 2016
- September 2016
- August 2016
- July 2016
- June 2016
- May 2016
- April 2016
- March 2016
- February 2016
- January 2016
- December 2015
- November 2015
- October 2015
- September 2015
- June 2015
- May 2015
- April 2015
- March 2015
- February 2015
- January 2015
- December 2014
- November 2014
- October 2014
- September 2014
- August 2014
- July 2014
- June 2014


text:
Yahyaa Bashiiriin
Reebicha har’aatiin namni lama du’ee lama mana waldhaansaa jiru. Rakkoon kun waan har’a jalqabe osoo hin taane kan turee dha. Poolisiin Dirre Dhawaa ABN waliin akka hojjetu deddeebi’ee himamaa ture. Ilmaan Nafxanyaa ganda Addis Katamaa Poolisii Dirre Dhawaa abdachuudhaan joollee Oromootti roorrisaa jirti. Fakkeenyaa guyyaa har’aa Habashoonni kun wal gurmeessanii ganda Addis Katamaa irraa ka’uudhaan ganda Oromoon galtu Qafiiraa deemuudhaan ‘’Dirre Dhawaan keenya qofa, maal fiddu?’’ jechuun itti roorrisaa turan. Wayta joolleen Oromoo ofirraa dhorkuuf sossootu Poolisiin Dirre Dhawaa ilmaan Nafxanyaa irra goruun joollee Oromoo rasaasaan reebe. Guyyoota muraasa duras haala kanaan nama Oromoo sadi ajjeesan.
Oromoon Dirre Dhawaa dirmannaa jabaa barbaada. Mootummaa Oromiyaatti akka hin iyyanne Oromiyaa jalaa baasan. Federaalatti akka hin iyyanne ABNiin toyatamee nama keenya fixaa jira. Habashaan lafa Oromoorra teessee wayta kanatti Oromoo doorsisuu fi ajjeesuun Oromoo cufaafuu salphina. Warri mootummaa dafanii caasaa poolisii magaalaa sanaa hin sirreessan taanaan, isaanis akka qaama diinaa tahanii Oromoo irratti duulaa jiranitti fudhachuun sabni kun of ittisuu qaba.


text:
Berhanu Hundee
Akkuma hunduu beeku, jijjiirama har’a biyya Itoophiyaa jedhamtu tana keessatti argameef hundeen sochii uummata Oromoo fi addatti immoo Qeerroo Oromoo ti. Kana jechuun abbaan qabsichaas ta’e kan injifannoo silaa uummatuma Oromoo ti jechuu dha. Injifannoo booda hunduu nagaa fi gammachuudhaan jiraachuuf jedhameeti qabsoo hadhooftuun kan godhamu. Kan nama gaddisiisu garuu, injifannoo sochiin uummata Oromoo argamsiisetti har’a hunduu ittiin bashannanaa yeroo jiranitti, uummata Oromoorraa garuu ajjechaan hin dhaabbanne. Kuni maaliif ta’e?
Sochiin uummata Oromoo kan Qeerroon durfame, sirna Abbaa Irree Wayyaanee caccabsee, laaffisee, isaanis Maqaleetti galchee kunoo har’a jijjiirama argamsiisee jira. Humnootni hunduu kan uummata Oromootiif qabsaa’anis ta’ee kan farra-QBO ta’an hunduu biyyatti galanii akka barbaadanitti asii fi achi deemaa jiru. Waan barbaadan godhaa jiru; akka barbaadanitti dubbachaa jiru. Uummata kana galateeffachuun isaanirra osoo jiruu; Oromoo diina godhatanii shira irratti hojjechaas jiru. Kuni ta’aa osoo jiruu gama biraatiin ajjeechaan ilmaan Oromoorra gahu ittifufee jira.
Mee laalaa, yaadadhaa erguma jijjiiramni kun dhufee asi waan ta’aa jiru. Daangaa Sumaaleerratti lubbuun ilmaan Oromoo meeqa akka baala mukaa harca’aa ture. Miliyoonni qayee fi qabeenya isaaniirraa buqqa’anii har’alle rakkachaa jiru. Erga Abdii Illee too’annaa jala seenee as haalli baha fi kibba bahaa Oromiyaa jiru xinnoo waan tasgabbaaye fakkaatullee, haalli walfakkaataan lixa (dhiha) Oromiyaatti uumamee; lubbuun lammiilee keenyaa meeqatu galaafatame? Uummata keenya meeqatu ammas qayee fi qabeenya isaaiirraa buqqa’an?
Akka waan kun hiree daangaa Oromiyaa fi hiree uummata kanaa ta’etti, kunoo uummatni Oromoo Raayyaa keessattis ajjeefamaa jiru. Gama tokkoon biyyattiin tun tasgabboofte; badiirraa dandamatte; jijjiiramnis lafa qabachaa jira fi kkf haasa’amaa jiru. Mootummaan Itoophiyaa kan Dr Abiyyiin hogganamu biyyattii tana bira dabree naannoo Gaanfa Aafrikaatiifuu wabii dha jedhamee dubbatamas. Biyya keessatti uummatni Oromoo ajjeefamaa yeroo jirutti Baha Aafrikaatiif yaaduun ykn waayee kana afarsuun hiikni isaa maali?
Mootummaan Naannoo Oromiyaas ta’ee kan Federaalaa dhugumatti humna nagaa, nageenya fi tasgabbii eegsisuu danda’anii hin qabanii? Seer-dhablummaan akkamitti too’atamuu dadhaba? Nagaa, nageenyi fi tasgabbiin uummataa akkamitti eegamuu dadhaba? Maaliif yeroo hundaa bakkee hundattuu Oromoon xiyyeeffannaa keessa gala? Maaliif uummata kanarratti badiin godhama? Kan hanga har’aatti daangaalee Oromiyaarratti godhamaa turani fi jiran kun boru akka handhuura Oromiyaa Finfinnee keessatti hin godhamne wabii maaltu jira?
Humnootin (diinotni) sirna kana keessa turani fi jiran akkanatti dhiiga ilmaan Oromoo dhangalaasaa yeroo jiranitti; diinotni biroo gochaa walfakkaataa nurratti hijjechuuf jala qophaayaa jiru. Isan kana hubannee jirraa? Boru maal ta’uuf akka deemnu itti yaadnee jirraa? Badii nutti aggaamamaa jiru kana ofirraa qolachuuf itti qophoofnees jirraa? Humna Oromootu tilmaama keessa galchinee jirraa? Baay’ina keenya himachaatuma isa kanaan dhaadachaa jirra moo; human baay’ina kanaaf madaalu ijaaraa jirra? Yeroo diinni lafa jalaan of ijaaraa fi human isaa cimsaa jiru, Oromoon akkas godhaa jiraa? Uummatni keenya hangam ijaaramee jira? Humni Oromoo hangam cimaa fi abdachiisaa dha?
Oromoo, xiqqaa guddaan, beekaa fi wallaalaan; Oromoon kaabaa fi kibbaa; kan bahaa fi lixaa kan baadiyyaa fi magaalaa; kan keessaa fi alaa; jaarmayootni Oromoo kan uummata kanaaf dhaabbanna jettan hunduu; MNO fi kan Federaalaa walumaagalatti namtokkees ta’ee gamtaadhaan haala keessa jirru hubadhaa. Kan dabrerraa baradhaa; kan amma ta’aa jiru laalaa; kan nutti dhufuuf as deemaa jirus alaalatti arguu danda’aa. Hunda dura nagaa fi nageenyi uummata Oromoo akka eegaman waan danda’amu hundaa godhuun dirqama Oromummaa ti; yeroon isaas amma. Dhimmi uummata keenyaa kan yeroon kennamuufii miti. Kun dhimma hatattamaan furmaata argachuu qabuu dha.
Ulfaadhaa


text:
Guyyaa Qiyaamaa-Kutaa 1ffaa
Yeroo darbee keessa mallatolee Guyyaan Qiyaamaa dhiyaachu agarsiisanii fi akka Guyyaa kanatti amanne of qopheessinuuf nu gargaaran ilaalle jirra. Mallatoolee Guyyaa Qiyaamaa xixxiqoo hafanii fi Mallatolee Gurguddoo ilaaluf yeroo fi bakki nutti gabaabbata. Akkasumas, dubbistoota baay’ee hin argine akkuma kutaa lamaffaa irraa hubatametti. Garuu bakka kanaa qabxiilee baay’ee ijoo fi jireenya keessatti baay’ee barbaachisoo ta’an ilaalla. Qabxilee kanniin xiqqaate xiqqaatu bakka torbatti qoode jira. Isaanis: Qiyaaman Maaliif barbaachise? Ragaaleen Qiyaamaa maal fa’a? Seenaa irraa namoonni fi uumamtoonni biroo erga du’anii booda kaafamanii jiruu? Guyyaan Qiyaamaa yoomii? Wantoonni Guyyaa Qiyaamaa keessa adeemsifaman maal fa’aa? Badhaasa nama Qiyaamatti amane fi adabbii nama itti kafare maal ta’aa? Shakkii sheyxaanaa jalaa bahuuf maal gochuu qabnaa?
1.Qiyaaman Maaliif barbaachisee?
Akkuma yeroo darbe jenne Guyyaa Qiyaamaa jechuun Guyyaa namoonni awwaalcha isaanii keessaa bahuun murtii haqaa argachuuf Rabbiin fuundura itti dhaabbataniidha. Guyyaan Qiyaamaa maaliif barbaachise yoo jedhame, deebiin isaa addunyaa tana keessatti namni gaarii hojjatu gaarummaa isaatiif mindaa guutu hin argatu. Akkasumas, namni badii ykn yakka hojjatu yakka isaatiif adabbii isaaf malu hin adabamu. Dabalatan, namoonni haqa malee cunqurfaman addunyaa tana keessatti haqa guutu hin argatan. Kanaafu, ilmi namaa addunyaa tana keessatti haqa guutu yoo hin argatin, “Guyyaan haqa guutuu itti argatu hin barbaachisu ree?” Sirritti barbaachisa. Guyyaan haqa guutu itti argatu suni “Guyyaa Qiyaamaa” jennaan. Rabbiin (subhaanahu wa ta’aala) ni jedha.
“Deebiin hunda keessanu gara Isaa (Rabbiiti). [Kuni] waadaa Rabbii haqa [kan ta’eedha]. Dhugumatti, Inni uumuu ni jalqaba, ergasiis ni deebisa. [Kana kan godhuuf] warroota amananii fi hojii gaggaarii hojjatan haqummaan mindaa isaaniif kennuufi. Garuu warroota kafaran waan kafaraniif jecha isaaniif dhugaatii bishaan danfaa irraa ta’ee fi adabbii laaleessaatu jira.” Suuratu Yuunus 10:4
Aaya biraa keessattis akkana jedha:
“Lubbuun hundi du’a ni dhandhamti. Mindaawwan keessanis guutumaatti kan argattan Guyyaa Qiyaamati. Namni ibidda irraa fageeffamee Jannata seensifame, dhugumatti milkaa’eera. Jireenyi duniyaas meeshaa gowwoomsaa qofa.” (Suuratu Ali-Imraan 3:185)
Kanaafu, mindaa guutuu fi adabbiin yakkamaaf maluu kan ta’uu Guyyaa Qiyaamati jechuudha. Namni kana yoo beeke Guyyaa Kanaaf qophii gahaa gochuu qabaa jechuudha. Qophii gahaa gochuuf dhugaan amanuun hojii gaggaarii ni hojjata, hojii badaa irraa immoo ni dheessa.
2.Ragaaleen Qiyaaman jiraachu agarsiisan maal fa’aa?
Namoonni Guyyaa Qiyaama mormuun “Namni akkamitti erga biyyee ta’ee booda kaafama?” jedhu. Ragaaleen namoota kanniinii fi warroota shakkaniif dhiyeessinu bakka saditti qoodu dandeenya. Isaanis: shari’iyyi (shari’aadhaan), aqliyyi (sammuuni) fi hissiyyi (miiran).
Ragaa tokkoffaa: shari’iyyi (shari’aa)
Kuni ragaa Qur’aana fi hadiisa keessatti dhufeedha. Akka fakkeenyatti Rabbiin akkana jedha:
“Isaan kafaran [erga duunee booda] hin kaafamnu jechuun odeessan. Jedhi, “Eeyyen! Gooftaa kiyyatti kakadhe! Dhugumatti isin ni kaafamtu; ergasii wanti dalagdan hundi isinitti himama. Sunis Rabbiin irratti laafadha.” (Suuratu at-Taghaabun 64:7)
Asitti mirkaneefannaa (tawkiida) sadiin Guyyaan Qiyaamaa jiraachu mirkaneessa. Tokkoffaa kakuu (warabbii (Gooftaa kiyyaan kakadhe)), 2ffaa qubee arabiffaa “Laam” jalqaba “Latub’asunna fi latunabba’unna” jedhu irratti dhufte. Sadaffaan immoo qubee Arabiffaa “Nuun” xumuraa jechoota armaan olii irratti dhufteedha. Gara afaan keenyatti yoo hiiknu, “Dhugumatti, dhugumatti ni kaafamtu, Dhugumatti, dhugumatti isinitti himama” ta’a. Keeyyata armaan olii keessatti akka dubbistoota hin dhamaasnef jecha, “Dhugumatti” jettu si’a tokko fayyadamne.
Kanaafu, Guyyaa Qiyaamaa keessa shakkiin hin jiru jechuudha.
Ragaa 2ffaa: Aqliyy (sammuu)
Ragaan kuni karaa sadiin ilaalu dandeenya.
1ffaa: Rabbiin (subhaanahu wa ta’aala) samii fi dachii akkasumas wantoota isaan jidduu jiran jalqabarraa kaase kan uumedha. Mee of haa gaafannu, “Jalqaba irratti uumuu kan danda’u akkamitti deebisuun Isa dhibaa?” Akka sammuu keenyatti, wanta tokko jalqaba uumutu irra salphaadha moo kan bade deebisanii ijaarutu irra salphaadhaa? Dhugumatti, kan bade deebisanii ijaaru fi uumutu irra salphaadha. Rabbiin (subhaanahu wa ta’aala) ni jedha:
“Inni [Rabbiin] uuminsa kan jalqabuu; san boodas kan deebisuudha. Kuni Isa irratti baay’ee salphaadha.” (Suuratu ar-Ruum 30:27)
2ffaa: Uumama ofii ilaalu. Namni wanta irraa uumame yoo ilaale, Guyyaa Qiyaamatti amanuu irraa wanti isa dhoowwu hin jiru. Kuni raga cimaa Rabbiin Qur’aanaa keessatti deddeebise kaasudha.
“Yaa ilmaan namaa! Yoo kaafamuu irraa shakkii keessa jiraattan, dhugumatti Nuti biyyee irraa isin uumnee; ergasii copha bishaan saalaa irraa, dhiiga ititaa irraa, ergasii foon alalfatamu kan uumama guuttatee fi hin guuttatin irraa isin uumne; [humnaa fi dandeetti Keenya] isiniif ibsuuf [kana goone]…” (Al-Qur’aan, Suuratu al-Hajj 22:5)
Guyyaa Qiyaamaa (Kaafamuu) ilaalchise shakkii keessa yoo jiraattan uumama keessan irratti xinxallaa nun jechaa jira. “Nuti” yommuu jedhu “Guddinna fi kabaja” agarsiisufi malee baay’inna agarsiisufi miti. Arabiffa keessatti of kabajuuf, “Nahnu (Nuti) ykn Innaa (dhugumatti nuti)” namni tokko ni fayyadama. Fakkeenyaf barreessan kitaabaa, “mata-duree kana jalatti nuti kana ibsinee jirra” jedhe yommuu barreessu ni argina. Rabbiin “Nuti” jedhe fayyadamuun immoo wanta garmalee Isaaf maluudha jechuudha. Rabbiin Tokkicha fakkaataa hin qabne fi waa hunda uumudha.
Gara mata duree keenyatti yommuu deebinu, Abbaan ilma namaa kan ta’e Aadam (nageenyi isarratti haa jiraatu) biyyee irraa uumame. Ergasii sanyiin isaa copha bishaanii irraa uumaman. Tolee, Rabbiin Nabii Aadamin biyyee irraa kan uumee, ilma namaa biyyee erga ta’anii booda isaan deebisu ni dadhabaa? Biyyee irraa akkuma uume biyyee irraa deebisuun Isa dhibaa? Ammas ilmaan Aadam copha bishaanii irraa kan uume, lamu isaan deebisu ni dadhabaa?
Gonkumaa hin dadhabu! Kanaafu, Guyyaan Qiyaamaa jiraachun shakkii hin qabu jechuudha.
3ffaa: Dachiin tuni yeroo bonaa gogduu fi duutee biqiltoonni magariisni irra hin jirre taate argina. Yommuu Rabbiin rooba itti roobsu, ni sochooti. Akaakuwwan biqiltoota magariisa garagaraa ni magarsiti. Dachii erga duute kan jiraachisu Rabbiin namoota du’anis jiraachisu irratti Danda’aadha.
Rabbiin (subhaanahu wa ta’aala) ni jedha:
“Ati dachii gogduu taate arguun mallatoolee Isaa irraayyi. Ergasii, yeroo Nuti ishee irratti bishaan [roobaa] buufne ni sochooti, ni tullooftis. Dhugumatti, Inni ishee jiraachise warra du’es ni jiraachisa. Dhugumatti, Inni waan hundaa irratti Danda’aadha.” (Suuratu Fussilat (41):39)
Mee bona haa ilaallu lafti akkamitti daaraa fi biqiltoota tan ofirraa hin qabne akka taatu. Yeroma Rabbiin (subhaanahu wa ta’aala) rooba itti roobsu, biqiltoota magariisan uwwifamti. Namni du’es haaluma Kanaan yommuu lafeen isaa bututte daaraa taatu, Rabbiin lamu ni jiraachisa. Akkamitti?
Deebiin isaa Aaya (keeyyata) Qur’aanaa armaan gadi keessa jira.
“Ajajni Isaa yoo waan tokko fedhe, “Ta’i” jechuma qofa; yoosu ta’a.” Suuraa Yaasin 36: 82
Rabbiin Qulqullaa’an olta’e wanta tokko uumu ykn hojjachuu yoo fedhe, fedhii Isaa wanti jalaa kuffisu tokkollee hin jiru. ‘Ta’i’ jennaan yeroma san ta’ee argama.
Kanaafu, Rabbiin ilma namaa kaasu yoo fedhi, “Ta’i” jedhan. Yeroma san “Ta’e” argama.
Ragaa 3ffaa-Hissiyy (Qaamolee miiratiin mul’achuu fi dhagahamu kan danda’an)
Ragaa kana qabxii itti aanu jalatti ilaalla.
3. Seenaa irraa namoonni fi uumamtoonni biroo erga du’anii booda kanneen kaafaman ni jiruu?
Eeti, seenaa keessatti namoonni erga du’anii booda kaafaman ni jiru. Tarii naannoo keenya irraa akka oduutti dhagahuun keenya ni mala. Suni dhugaa yoo ta’e,waa tole. Soba yoo ta’es wanti itti nu dhiphisu hin jiru. Garuu Qur’aanaa Rabbii kan sobni itti hin seenne irraa namoota fi uumamtota biroo erga du’anii booda kaafaman muraasa isaanii ni ilaalla.
Seenaa 1ffaa:
“Yookiin namticha ganda [manneen ishii] mataa ishii irratti kukkuftee osoo jirtuu irra darbee, “Du’a ishiitin booda akkamumatti Rabbiin tana jiraachisaa?” jedhe, [hin ilaallee?]. Rabbiinis waggaa dhibba isa ajjeesee isa kaasun, “Hangam turte?” jedheen. Innis, “Guyyaa tokko yookiin garii guyyaa (guyyaa tokko kan hin guunne) ture.” Jedhe. [Rabbiinis] ni jedhe, “Ati waggaa dhibba turte. Mee gara nyaataa fi dhugaati keeti ilaali; hin jijjiramne. Gara harree keetis ilaali. Namootaaf mallatoo si taasisuuf [kana goone]. Gara lafees ilaali akkamitti akka walitti qabnu fi ergasii foon itti uwwifnu.” Yeroma ifa isaaf ta’u, “Rabbiin waan hundaa irratti Danda’aa ta’uu nan beeka.” Jedhe.” (Suuratu Al-Baqarah 2:259)
Jechi Qariyata (ganda)-jedhu manneeni fi jiraattota kan of keessattu hammatuudha. Ganda [manneen ishii] mataa ishii irratti kukkuftee” yommuu jedhu akka yeroo waraanaa manneen walirratti kukkufuun badaniitti xaaraa fi dhaabni manaa walirratti kukkufuudha. Akkasumas, jiraattonnis xaaraa fi dhaaba manaa jalatti kufuun du’uudha. Namtichi “Rabbiin jiraattota du’an kanniin akkamitti jiraachisa?” jechuun gaafate. Ergasii Rabbiin isa ajjeessun waggaa dhibba tursiise. Waggaa dhibba kana keessatti, nyaanni fi dhugaatin isaa hin jijjiramne. Garuu harreen isaa lafee ta’uun addaan bittinoofte. Rabbiin waggaa dhibba booda namticha kana kaasun mallatoolee sadii isaa fi namoota birootti agarsiise. 1ffaa: namticha mataa isaa waggaa dhibba erga tursiise booda kaasu. 2ffaa, nyaanni fi dhugaatin osoo homaa hin jijjiramiin akkasumatti tursiisu. Kuni Qudraa (Dandeetti) Rabbii (Subhaanahu wa ta’aala) agarsiisa. 3ffaa: Harree duute fi lafeen ishii bittinoofte fuula namtichaa fuunduratti kaasu. “Akkamitti akka walitti qabnuu fi ergasii foon itti uwwifnu gara lafee ilaali” Jedheen. Dhumarratti wanta jedhe itti haa xinxallinu. “Rabbiin waan hundaa irratti Danda’aa ta’uu nan beeka” Kanaafu, Rabbiin nyaata fi dhugaati osoo hin jijjiramin tursiisu fi lafee bututte deebise kaasu irratti danda’aadha. Wantoota hundaa irrattis danda’aadha.
Kanaafu Guyyaan Qiyaamaa namoota jiraachisu kanarraa ni hubannaa jechuudha.
Seenaa 2ffaa:
“Yeroo Ibraahiim “Gooftaa kiyya! Akkamitti du’aa akka kaaftu natti agarsiisi.” Jedhe [yaadadhu]. [Rabbiinis] “Sila hin amanne?” jedheen. [Ibraahimis], “Lakkii! [amaneera]. Garuu akka qalbiin tiyya tasgabbooftufi.” Jedhe. [Rabbis] ni jedhe “Sinbira afur fuudhii gara keetti maqsi [ergasii isaan qaluun kukkuti]. San booda qooda wayii gaara hundarra kaa’i. Ergasii isaan waami; fiigaa sitti dhufu. Rabbiin Injifata ogeessa ta’uus beeki.” (Suuratu Al-Baqarah 2:260)
Asitti Nabii Ibraahim “Guyyaa Qiyaamaa kaafama namootaa” shakkee osoo hin ta’in “Akkamitti Rabbiin du’aa akka kaasu.” arguu barbaadeti. Sababa Kanaan qalbiin isaa haa tasgabbooftufi. Akkuma ajajame Nabi Ibraahim (aleyh salaam) sinbira afur qaqqalee fi erga butiche booda walitti make. San booda makaa kana addaan qoqoduun gaara (tulluu) adda addaa irra kaa’e. Ergasii ofitti waame. Yoosu fiigaa itti dhufan.
Wanti asirraa barannu qaamni ilma namaas ta’e kan biroo hanga fedhe addaan haa bittinaa’u, wanta biraatinis walitti haa makamu, Rabbiin walitti qabuun ni kaasa. Rabbiin wanta hundaa irratti Danda’aa waan ta’eef. Ammas Injifataa fi Ogeessa waan ta’eef.
Kunis raga cimaa Guyyaa Qiyamaa agarsiisudha. Rabbiin (subhaanahu wa ta’aala) ni jedha:
“Dhugumatti Qiyaaman dhuftuudha; ishee keessa shakkiin wayitu hin jiru. Dhugumatti Rabbiin namoota awwaala (qabrii) keessa jiran hundaa ni kaasa.” Suuraa Al-hajj (22):7
In sha Allah torbaan itti fufna…
Kitaaba wabii
Fataawaa al-mar’atal Muslimah-1/fuula 116-119, Daaru ibn Hazm,
Dabalataan “Sharih aqiidatil waasixiyyah-2/130-132 ilaalun ni danda’ama


text:
Uzrii Wallaalummaa-Kutaa 1
Uzrii jechuun sababa ykn rakkoo dhiyeefataniidha. Fkn, mana barnootaa irraa yoo hafte, barsiisan sababa ykn rakkoo kee dhiyeefadhu yoo jedhe, sababni ykn rakkoon dhiyeefattu kuni uzriidha.
Wantoota Muslima dhuunfaa tokko kafarsiisu dhoowwan kan hubannoo keessa galfamu qabu keessaa tokko: uzrii wallaalummaati. Daangaa darbaa fi hanqisaa jidduu dhimma kana keessatti namoonni baay’een itti taranii jiru. Asitti nama wallaalummaa guutumaan guututti uzrii godhutu jira. Gama biraatin immoo nama guutumaan guututti dhoowwutu jira. Haqni isaan lamaan jidduutti giddu galeessa. Haala armaan gadiitin dhimma kana irraa wanta nu ilaallatu ni guduunfina.
1-Wallaalummaan (jahlin) asitti barbaadame nafseen beekumsa irraa duwwaa ta’uudha. Yookiin wanta beekkamu qabu ilaalchise beekumsa dhabuudha. Jalqaba irratti akkana jechuun jabeessina: wallaalumman dhimma hundee ta’e hanga danda’aniin kaasun barbaachisuudha. Ammas wallaalaa barsiisuuf carraaqun namarraa eeggama. Yommuu Ibn Abdul Barr-rahimahullahu-hadiisa ibn Abbaas (radiyallahu anhumaa) dhiyeessu: Namtichi tokko Rasuulaaf (SAW) meeshaa khamri (dhugaati nama macheessu) of keessaa qabu kenneef. Ergasii, Nabiyyiin (SAW) ni jedhan: Rabbiin haraama godhee jiraa beektee?” Namtichis ni jedhe, “Lakki, [hin beeknee]”… Sahiih Muslim 1579
Kana booda ibn Abdulbarr ni jedhe: hadiisa kana keessa nama hin beekne irraa cubbuun akka ol fuudhame ragaatu jira. Rabbiin azza wa jalla ni jedha:
“Hanga Ergamaa ergunitti kan adabnu hin taane.” Suuratu Al-Israa 17:15
Haa ta’uu malee, namni barachuu danda’ee garuu barachuu dhiise, cubbuu hojjate jira. Rabbiin hundarra beeka.” (At-Tamhiid 4/140)
Al-Qaraafi ni jedha:
Bu’uurri shari’aa akka agarsiisuutti wallaalummaan namni ittisuu danda’uu hundi, wallaalaaf ragaa ta’uu hin danda’u. Sababni isaas, Rabbiin uumamtoota Isaatti ergaadhaan ergamtoota ergee fi ergaa kana akka beekan, ergasii hojii irra oolchan isaan irratti dirqama godhee jira. Ergaa kana beeku fi itti hojjachuun dirqamoota lama. Namni barachuu fi itti hojjachuu dhiisee wallaalaa ta’ee yoo hafee, dirqamoota lama dhiisuu isaatiif badii lama hojjatee jira.” (Al-Furuuq 4/264)
Kanarratti ibn Taymiyaan akkana jechuun jabeessa: “Uzriin amantii keessatti argamu turtiin isaa kan barbaadamu miti. Kana irra, wanti barbaadamu hanga danda’ameen uzrii kana balleessudha. Osoo kana ta’uu baate, silaa beekumsa ibsuun dirqama hin ta’uu ture, namoota wallaalummaa isaanii keessatti dhiisuun gaarii ta’aa ture, ragaalee dhimmoota wal fakkaatan ibsuu irra dhiisun gaarii ta’aa ture.” (Majmuu’al Fataawaa 20/279) (Wanti asitti jechuu barbaade, amantii keessatti wallaalummaa kaasuuf beekumsa ibsuun, wallaalaa barsiisuun, akkasumas, barachuun dirqama.)
Ibn Al-Lahhaam ni jedha: “Namni murtii wallaalee, murtii barachuu keessatti yoo hin hanqisinii fi hin dhiisin qofa dhiifamni isaaf godhama. Garuu yoo hanqisee ykn dhiise, dhiifamni isaaf hin godhamu.” (Al-Qawaa’idu wal-fawaa’idul Usuuliyyati fuula 58)
Suyuuxin ni jedha: wanta namoonni harki caalan keessatti wal qixa ta’an dhoowwaa ta’uu isaa namni wallaalee, isarraa hin fuudhamu, Islaamatti seenu isaatiif haarawa kan ta’e yookiin baadiyaa keessatti guddatee wanti akkanaa isarraa kan dhokatu yoo ta’e malee.” (Al-Ashbaahu wanazaa’iru-fuula 200) (Fakkeenyaf, khamriin (dhugaatin nama macheessu) dhoowwaa ta’uu wanta namoonni harka caalan beekaniidha. Namni Islaamatti seenu isaatiif haarawa yoo ta’e ykn baadiyaa beekumsi itti hin barsiifamnetti yoo guddate malee, “Ani khamriin dhoowwaa ta’uu hin beeku” yoo jedhe, kuni isarraa hin fuudhamu.)
2-Dhimma kana keessatti wanti biraa xiyyeefannoo itti kennuu barbaachisu: nama dhama’iinsi irratti baay’atuu, kan akka nama haarawa Islaamatti seenee, nama baadiyatti guddate fi kan kana fakkaataniin wal qabatee dhimma kafarsiisu keessatti uzriin wallaalummaa ni ilaallama.
Imaamu Shaafi’in waa’ee sifaata Rabbii fi wanta inni itti amanu ilaalchisee ni gaafatame. Innis ni jedhe: “Rabbiin olta’aan maqaalee fi sifaataa kitaabni ittiin dhufee fi Nabiyyiin uummata isaa beeksise qaba. Uumamtoota Rabbii keessaa namni ragaan irratti dhaabbate maqaalee fi sifaata kanniin deebisuu hin danda’u. Sababni isaas, Qur’aanni ittiin bu’ee jira, Ergamaa Rabbii sallallahu aleyh wassallam irraa wanta namoonni haqaa fi qajeelon gabaasan keessatti [maqaalee fi sifaata kanniin] dubbachuun isaanii sirrii (sahiih) akka ta’e mirkanaa’e jira. Namni kana booda, ragaan erga isarratti dhaabbate booda yoo faallesse, inni kaafira. Garuu ragaan isarratti dhaabbachuun dura, wallaalummaa [isaatiif] dhiifamni isaaf godhama. Sababni isaas, kana beekun sammuudhaan, itti xinxalluun, qalbiidhaani fi yaadan hin danda’amu. Odeefannoon (Ergaan Islaamaa) erga isa bira gahee booda malee [Muslimoota keessaa] eenyullee wallaalummaan hin kafarsiisnu. ” (Mukhtasaral Uluwwi-fuula 177)
Imaamu Al-Bukhaarin ni jedha: Namni jechi Rabbii uumama (makhluuqa) akka hin taanee hin beekne, inni ni barsiifama, wallaalumman isaa gara Qur’aanaa fi sunnaatti deebifama. Namni erga beekee booda dide, haqa osoo beeku faallessee jira. Rabbiin olta’aan ni jedha:
“Wanta eeggachuu (dhiisu) qaban hanga isaaniif ibsuutti Rabbiin ummata tokko erga qajeelche booda hin jallisu. Dhugumatti, Rabbiin waan hundaa Beekaadha.” Suuratu At-Tawbah 9:115
(Fakkeenyaaf, mushrikoota du’aniif araarama kadhachuun dhoowwamaadha. Namoonni Rabbiin qajeelche wanti dhoowwame kuni isaaniif ibsamuun dura yoo mushrikootaaf araarama kadhatan, Rabbiin hanga wanta kana isaaniif ibsuutti malee jallinna isaan irratti hin murteessu. (ilaali Tafsiiru Xabarii-12/47))
Ammas, Rabbiin olta’aan ni jedha:
“Namni karaan sirriin ifa isaaf erga ta’e booda Ergamaa faallessee fi karaa mu’mintootaatiin ala [karaa biraa] hordofe, karaa inni filate keessatti isa dhiisna; Jahannamis isa seensifna. Gahuumsi waa fokkate!” Suuratu An-Nisaa 4:115 (Khalqu Af’aalil Ibaadi-61)
Ibn Hazm ni jedha: Namni tokko osoo Islaamawee (Islaama keessa seenee) fi shari’a Islaamaa hin beekne ta’ee- ergasii khamriin (dhugaatin nama macheessu) halaala akka ta’ee fi nama irra salaanni akka hin jirre amane, murtiin Rabbii olta’aa isa bira kan hin geenyee yoo ta’ee, wal dhabbii tokko malee inni kaafira hin ta’u. Hanga ragaan isa irratti dhaabbatutti malee. Erga [ragaan isarratti dhaabbate booda khamriin halaala ta’u fi nama irra salaanni akka hin jirre amanuu] yoo itti fufe, akka wali galtee ummataatti inni kaafira.” (Al-Muhallaa13/151)
Bakka kanatti ibn Taymiyaan ni jedha:
Garuu namoota keessaa nama murtiwwan kanniin irraa muraasa isaanii wallaalutu jira. Hanga ragaan isa irratti dhaabbatutti [Muslimoota irraa] eenyurrattillee kufriin hin murteefamu. Akkuma Rabbiin olta’aan jedhe: “Akka Ergamtoota booda Rabbiin irratti namootaaf ragaan hin argamneef gammachiistootaa fi akeekachistoota goonee Ergamtoota [ergine]. Rabbiin Injifataa, Ogeessa ta’eera.” Suuratu An-Nisaa 4:165
Kanaafi, osoo namni tokko Islaamawee ergasii salaanni isarratti dirqama ta’uu hin beeknee ykn khamriin haraama ta’uu hin beekne, dirqama ta’uu kanaa fi haraama ta’uu kanaa amanuu dhiisuu isaatiif hin kafaru. Inumaa, hanga ragaan Nabiyyii isa bira gahutti hin adabamu.” (Majmuu’al Fataawaa-11/406)
Bakka biraattis akkana jedha: “Nama [Muslimaa] dhuunfaa tokko kafarsiisuu fi isa ajjeessun hayyamamaa ta’uuf ragaan Nabiyyii isa bira gahuu irratti hundaa’a. Namni amanti irraa waa wallaale hundi kan kafaru miti.” (Ar-Raddu Alal Bakri-fuula 258)
Guduunfaa
✐ Nama Musliimaa dhuunfaa tokko kafarsiisuf wantoota ilaallamu qaban keessaa tokko wallaalummaadha.
✐ Wallaalummaan asitti barbaadame, namni beekumsa irraa duwwaa ta’uu ykn wanta beekkamu qabu ilaalchisee beekumsa dhabuudha.
✐ Namni Musliimaa Islaama irraa waa wallaalee dogongora hojjate, hanga ragaan Islaamaa isa gahutti malee kufriin isarratti hin murtaa’u.
✐ Wallaallummaan akka uzritti haa ilaallamu malee nama hundaaf uzrii ta’uu hin danda’u.
✐ Namni haalli isaaf mijaa’e osoo barachuu danda’uu yoo dhiise, wanta hojjatuuf ni qabama. Fkn, Osoo dandeetti qabu, waa’ee Islaama ilaalchisee da’awaa irratti argamuu yoo dide ykn odiyoo fi vidiyoo dhageefachu irraa yoo garagale ykn kitaaba fi barruulee yoo dubbisuu didee, badii hojjatuf ni qabama. Kutaa itti aanutti dubbii beektotaatin dabalata ni ilaalla.
Madda:
“Nawaaqidul Iimaani al-qawliyah wal amalayah” fuula 55-58, Abdulaziz bin Muhammad


text:
Mohaammad Adamoo: 'OBN cimsuuf karoora bal'aa qabna turre'
Ji'a sadii dura hoogganaa Oromiyaa Biroodkastiing Neetwoork (OBN) ta'uun muudamee kan ture gaazexessaa Mohaammad Adeemoo mootummaan aangoo kanaa oliifin si barbaada jechuun bakka turerraa isa kaasuu BBC'tti himeera.
Muuxannoo ogummaa gaazexessummaa biyyoota hambaatti horateen jijjiirama guddaa fiduuf karoorsee karoora isaa hojiitti hiikuu wayita eegalu achii ka'uutti gadduus dubbateera.
OBN keessatti gaggeessitoota daddafanii jijjiiruun kan baramedha kan jedhu Mohaammad, ogganoota waggaa lamaa keessatti jijjiiramaniif inni saddetteffaadha.
Gaggeessummaa OBN irraa jijjiiramuun isaa fedhii isaatiin ala akka ta'es ni dubbata Obbo Mohaammad Adamoo .
"Dhugaa dubbachuudhaaf ani ji'a sadiidhaafan hojjedha jedhee miti kanan deeme. Karoora bal'aafi dheeraa miidiyaa kana uummata Oromoo biraan gahuudhaaf, dandeettii hojjetoota keenyaa cimsuudhaaf karoora bal'aa qabna turre.
Haata'u malee, fedhiifi kallattiin mootummaan ittiin deemu yeroo adda addaatti ni jijjiirama waan ta'eef fedhii keenyaan osoo hin taane fedhii mootummaa irratti hundaa'uudhaan bakka sana namni buufamee jira."
Miidiyaan kun kan uummataati, gibira uummata Oromootiin dhaabbatee irra caalaas jiraachaa waan jiruuf kaayyoon keenya inni guddaan amma achi turetti miidiyaan kun keessa galtummaa mootummaatiifi dhaabbilee adda addaatiirraa walaba ta'ee miidiyaa uummataa kan akka BBC, NPR kan Ameerikaafaafi kkf'tti dhiibuu barbaachisa jedha Obbo Mohaammaad.
Akka Mohaammad jedhutti mootummaan hin dhufaa ni darbas, dhaabni biyya bulchu tokko ni jijjiirama, uummanni garuu uummata hin jijjiiramu. Mootummaan yeroo ammaa dhaabbileen gara garaa yeroo hundeessaatti fuulleffatee jirutti, miidiyaa dhaaba irratti hin hudoofne ijaaruun barbaachisaadha.
"Sanaafis hanga dandeenye carraaqnee jirra. Garuu yeroon gahaa waan hin turreef hanga barbaadame deemuun hin danda'amen. Karooraafi mul'ata keenya hojiitti hiikuu hin dandeenye. Haala mijeessurra turre. Ji'a sadii keessatti hoomaa waanti hojjettu hin jiru, haala mijeessinee hojiitti gaafa gallu ture."
'Mootummaan kallattii biroodhaan deemuu barbaade'
Akkaataan namni OBN hoogannu bakka isaa bu'ellee ifa miti jedha Obbo Mohaammad. "Namni bakka bu'eeman dhaga'e malee xalayaadhaan miti kan na beeksisan."
Fedhii mootummaan qabu natti himanii turan kan jedhu Obbo Mohaammad fedhii sana irratti yaada isaa kennee osooma jirruu namni bakka bu'uun dhaga'e jedha.
Gaaffii sababii bakka sanaa isa kaasaniif ifatti kan beeku yoo jiraateef gaafatamee, "Mootummaan kallattii biroodhaan deemuu barbaade, kana caalaa baayyee jechuu hin barbaadu" jedhe.
Uummanni dhimma kana irratti waan gara garaa haasa'aa waan jiruuf, iftooma uumuudhaaf garuu waajira dhaabaa ODP keessaa namoonni muraasni hojii nuti hojjechaa turre irratti komii dhiyeeffachuu isaanii akka beeku yaadachiiseera jedha Mohaammad.
'Kallattii koree miidiyaa'
"Duulli adda addaa karaa nama lama sadii deddeemaa turuu isaa nan beeka.
Sababiin isaas waajirri dhaabaa kan inni barbaadu torban torbaniin hooggantoota OBN walitti qabanii kallattii miidiyaan kun ittiin hojjechuu qabu kallattii kan kennan koreen miidiyaa kan jedhamu akka OBN hirmaatu fedhii qabaachaa turan."
Dhimma kana irratti ammoo labsiidhaafi seera biyyaatiin kan daangeffame dhaabni tokko miidiyaa walabaa, miidiyaa uummataa keessa galee kallattii Iditooriyaalii kennuun aadmaleedha jedhanii akka manaajimantiitti murteeffatanii akka turanis ni kaasa Obbo Mohaammad.
"Murtii sana irraas namoonni akka gammachuu hin qabne nan beeka. Dubbichi achi irraa ka'a garuu isa sanaaf na kaasan jedhuudhaaf odeeffannuu guutuu hin qabu.
Kan anatti himame garuu mootummaan bakka biraatti akka na barbaadeefi hojiin amma hojjechaa jiru kanaan olitti bakka biraa deemee akkan hojjechu danda'u kallattii kaawwatanii nama akka buufatan kanan dhaga'e."
"Ka'umsi dubbii isaa ammoo komii waajira dhaabaa ta'uu ifa osoo ta'ee gaariidha, sababiin isaas yaada burjaaja'e adda addaatu deemaa jira waan ta'eef. "
Hojiiwwan jijjiiramaa jalqabe osoo hin xumuriin kaafamuu isaatti miirri gaddaa akka itti dhaga'ame himeera Mohaammad.
Dirqamni kun dirqama uummataati jedheen wareegama kaffaleen deeme.
Maatii koo dhiiseen hojii guddaa sanaa ol dhiiseen deeme. Ergan deemes waan baayyee hojjechuudhaaf haala mijeessinee jirra.
Mul'ata baayyee bareedaa kan Oromoonis jaallate kan goodinaaleen Oromiyaa hundi yoo xiqqaate FM mataa isaanii akka qabaatan karoorfannee socho'aa turre. Miidiyaalee naannoo biroo waliin hariiroo uummachuudhaaf socho'aa turre.
Leenjii adda addaa hojjettoota keenyaaf ji'a ji'aan kennuudhaaf karoorfannee turre. Leenjiinis kennameera.
Yeroo jalqabaadhaaf erga dhaabbanni kun dhaabbatee Ambaasaddarri Ameerikaa OBN dhufee OBN walii wajjin ta'uudhaan embaasiin Ameerikaa leenjii kennaa ture. Karoora bal'aa lafa hin qabsiisiin hafne. Kanaaf baayyyeen gadde."
Akka Mohaammad jedhutti, miirri naamusa oogummaa, walii galanii hojjechuufi obbolummaa haala kanaan dura argamee hin beekneen uumamee ture OBN keessatti.
"Hojjetoonni hedduu dhama'aa turan. Anis ammoo baayyeen waadaa isaaniif galeen ture. Garuu badhee irratti yeroon isaan dhiisee deemu baayyee natti dhaga'ame."
Murteen kun amantaa qaama jijjiirama biyya keessatti dhufaa jiru hoogganu irraa qabdu hanga ta'e akka laaffatu taasiseeraa jechuun gaaffii BBC Afaan Oromoo gaafateef deebii yeroo kennu, "Akka ani yaadutti Oromoo hunda osoo gaafattee bakka hundaa deemtee jijjiiramni gubbaa jiru gadi hin buune jedhee sitti hima."
Jijjiiramni gubbaatti jiru akkuma jirutti ta'ee namoonni muraasni kan dhaaba keessa jiran, kan waan har'aa malee waan boruu yaaduu hin danda'iin karoora bal'aa, dheeraafi bilchaataa ittiin biyya kana ceesisuun danda'amu dagachuun waanuma har'aafi aangoof gareedhaan socho'u jedha.
Akka ramadamee biyya birootti deemaa jiruutti haasa'amaa ture garuu kun waanti murtaa'e akka hin jirres beekamuu qaba jedheera Obbo Mohaammad.
Gaazeexeessaa Mohaammad Adamoo waggoota dheeraan dura miidiyaa dhuunfaa marsariitiirraa OPride (as cuqaasi) jedhamu hundeessuun dhimmoota garagaraa irratti gabaasa hojjechaa tureera.


text:
Baankiin Hojii Gamtaa Oromiyaa Adoolessa 2015 keessa sadarkaa idil-addunyaatti badhaasa gaarummaafi hooggansa gaarii argateera
Torbaan darbe Baankiin Biyyoolessa Itoophiyaa hooggantoota Bankii Hojii Gamtaa Oromiyaa ijoo hujii irraa ari’uun niyaadatama. Ari’amuu isaanii hordofee, boordiin haarofni uumamuun isaas labsameera.
Akka ibsa bayeetti namoonni ari’aman dura taa’aa boordii baankichaa Dr. Abarraa Dheeressaa, Itti-aanaa boordii ob.Taaddasaa Masqalaa, prezidaantii baankichaa ob. Wondimaaganyehu Nagaraa fi itti aantota isaanii ob. Tolosaa Bayyanaafi ob. Abbabaa Xilahuun dha. Akkasumas daayireektara tajaajila baankii biyya alaa kan ta’an ob. Baantaayyehu Kabbadaa kanniin ari’aman keessa isa tokko.
Hoogganni kuni guutuun maaliif altokkoon ari’ame? Gaafii madda wolaba ta’e irraa hanaga ammaatti deebii hinarganneedha. Dhimmi sharafaafi daldala biyya alaa ari’amuu hoogganoota Baankii Hojii Gamtaa Oromiyaatiif waan Baankiin Biyyoolessa Itoophiyaa akka sababaatti dhiyeesseedha. Sharafaafi daldalli biyya alaa dhimoota baankiin kamuu irratti hojjatuudha. Achi biratti maaltu akka bade ykn hir’ate Baankiin Biyyoolessa Itoophiyaa hinibsine. Maaliif akka ibsuus hinfeene wanti beekame hinjiru. Baankiin Biyyoolessa Itoophiyaa tankaarfii kana fudhachuuf seerri biyyattii isaaf ni hayyamaa inni jedhus gaafii nama hedduuti. Kanas ta’ee san gama miidiyaalee hawasaatiin yaanni garagaraa laatamaa jira. Hedduun namaa jechutti kan jiran kufaatii hooggana Baankiin Hojii Gamtaa Oromiyaatiif sababni guddaan guddinaafi milkii baankichaafi hoogganni kuni galmeessiseedha. Baankiin kuni yeroo gabaabaa keessatti akkas saffisaan guddachuufi injifannoo gurguddaa galmeessisuun isaa mootujmmaa hingammachiisne yaanni jedhu dhageettii argataa kan dhufe fakkaata.
Sababa arii’amuu isanii ibsuuf hoogganoota bankichaa kanniin ari’aman keessaas namni hanga ammaatti dhimma kana irratti ibsa laate tokko hinjiru. Yeroo Baankiin Biyyoolessa Itoophiyaa hujii irraa ari’amuu hooogganoota kanaa ibsutti, hoogganni baakii gurguddoon sadi biyya keessa hinturre. Hujiidhaaf biyyaan ala turuu isaati kan himame.
Baankiin Hojii Gamtaa Oromiyaa erga dhaabatee umrii woggaa 10 keessatti injifannoo gurgudada galmeessiseera. Baankichi baankota dhuunfaa Itoophiyaa 16 keeessaa Daasheniifi Awaashitti aanee bu’aa gabeessummaadhaan yeroo dhihoo asi sadarkaa 3ffaa irra jira. Baankichi dimshaashatti (gibiraa keessaa osoo hinbayin) bara 2014 keessa faaydaa qarshii miliyoona 602 galmeessisuun isaa gabaafameera. Kallattii baankichi faaydaa guddaa ittiin argamsiise keessaa inni tokko damee tajaajila baankii biyya alaati. Baankiin Hojii Gamtaa Oromiyaa Adoolessa 2015 keessa sadarkaa idil-addunyaatti badhaasa gaarummaafi hooggansa gaarii argateera.
Hoogantoonni baankii namoota sadarkaa biyyaatti maqaafi seenaa guddaa qabaniidha. Dr. Abarraa Dheeressaa, dura taa’aan boordii, itti aanaa minisitera qonna Itoophiyaa ture. Nama sadarkaa addunyaatti dhaabbilee addaddaa hoogganeefi qorannoo addaddaa geggeessaa tureedha. Kitaabaafi barruulee qorannoo 40 oli nama barreesseedha, Dr. Abarraa Dheeressaa. Ob.Taaddasaa Masqalaa ammo Gamtaa Qoteebultoota Buna Oromomiyaa 1999 kaasee nama hoogganeefi gamtaan kuni sadarkaa addunttatiis osoo hinhafin akka beekamuuf adda durummaadhaan nama hojjateedha.
Baankiin Hojii Gamtaa Oromiyaa bara 2005, woggaa 10 dura, kaapitaala qarshii miliyoona 112’n hojii eegale. Xiyyeeffannaan isaa irra jireessatti damee qonnaaf deeggarsaafi liqii maallaqaa laatuudha. Irra jireessatti baankii kana kan hundeessan gamtaalee qoteebultoota garagaraati. Akaakuu isaatiin Baankiin kuni Itoophiyaa keessatti isa jalqabaati.
Baankiin Biyyoolessa Itoophiyaa boordii Bankii Hojii Gamtaa Oromiyaa haarawaan bakka buuse
Baankiin Hojii Gamtaa Oromiyaa Adoolessa 2015 keessa sadarkaa idil-addunyaatti badhaasa gaarummaafi hooggansa gaarii argateera