text:
Hagayyaa 14,2014 Midaa Qanyii
Godina Lixa Shaggar , AANAA MIDAA QANYII keessatti Uummatni Oromoo qonnaan Bultootni, dargaggootni fi Barattootni guutummaatti sirna Wayyaanee EPRDF/TPLF/OPDO jalatti afaan qawwee fi loltuun doorsifamaa hin bulluu , qajeelfamaa fi ajaja Wayyaanee irraa dabarfamu hin fudhannuu , balleessaa tokkoo malee duullii hidhaa fi adabbiin mallaqaa dabbaallota Wayyaanee maqaa Kumaandii Poostii jedhamuun ijaaramanii qawwee hidhachuun nurratti rawwachaa jiraniif hin jilbeeffannuu FDG jabeessuun dura dhaabbachuun mirga keenyaaf falmanna jechuun uummatni murtii dabarsee jira.
Haaluma kanaan Loltooti Wayyaanee akkasumas kaabineen bulchiinsa aanaa Midaa Qanyii fi Kumaandii Poostiin Wayyaanee qawwee hidhatee sochoo’aa jiru murtii uummataa kanatti rifachuun dargaggoota fi barattoota Oromoo hidhaatti guuraa jiraachuun ibsame, dargaggoota, barattoota , qonnaan bultootaa hidhuu fi daldaltoota irratti manneen daldalaa badii tokko malee cufaa jiraachuun ibsame.
- Barataa Hinnawuu Addunnaa Waajjira poolisii Aanaa Midaa qanyii
baallammiitti hidhaman
- Barataa Dassuu Haacaaluu Waajjira poolisii Aanaa Midaa qanyii
baallammiitti hidhaman
- Barataa Goonanaa Araarsaa Waajjira poolisii Aanaa Midaa qanyii
baallammiitti hidhaman
- Barataa Kabbabaa Magarsaa Waajjira poolisii Aanaa Midaa qanyii
baallammiitti hidhaman
- Barataa Qixaataa Magarsaa Waajjira poolisii Aanaa Midaa qanyii
baallammiitti hidhaman
- Barataa Warqinaa Araarsaa Waajjira poolisii Aanaa Midaa qanyii
baallammiitti hidhaman
- Barataa Goobanaa Abdiisaa Waajjira poolisii Aanaa Midaa qanyii
baallammiitti hidhaman
- Barataa Taakkalaa Iddoosaa Waajjira poolisii Aanaa Midaa qanyii
baallammiitti hidhaman
- Barataa tamasgeen Ayyaanaa Waajjira poolisii Aanaa Midaa qanyii
baallammiitti hidhaman
- Barataa Dassaalee Baahiluu Waajjira poolisii Aanaa Midaa qanyii
baallammiitti hidhaman
- Obboo Sisaay Mokonnoon mana baaburaa midhaan daakuu irratti cufan.
- Obboo Dammilaa Shuree baabura midhaan daakuu irratti cufan
- Obboo Daandanaa Diriirsaa baaburaa midhaan daakuu irratti cufan
- Obboo Tashaalee Angaasaa suuqii isaa fi baabuura midhaan daakuu
irratti cufan.
- Obboo Takkiluu Rakka’aa baabuura midhaan daakuu irratti cufan,
- Obboo Abarraa Mokonnoon Suuqii isaa irratti cufuun daldalachuu dhorkan.
Kanneen jedhama dabalatee Uummata AANAA MIDAA QANYII irratti mootummaan wayyaanee yakka jibbinsa sanyummaa fi abbaa irrummaan guutamee karaa jalee isaa fi kumaandii poostii isaa rawwachaa jiraachuun saaxilame.


c: text/html

text:
Mootummaa norwayeen galatooma jedha
jechako jalqaba
Oromoon dhiphatee galgalaaf ganama
gadi bu,’aa ilaalaa rakko saba kana
landi infoon hin qabu seena sanyii kana
filatamtanituu falmuuf mirga dhala nama
Maaloo mee ilaala wa’ee saba kana
nu gargaree hin jedhuu karaa garaggara
gargarsii hadhabatuu kan moottumma maafi’aa sanaa
heedu itti caalee du’ii lammii kenyaa
kan walaloo kana caqastan haraa guyyaa kana
callifitan hin darbinaa waa’ee dhimma kana
furmaata kan ta’uu jecha walii galaa
Mootummaan addunyaa du’,aa ilmaan oromoo maaf callise ilaala
Handhuraa oromiyaa magaala finfinnee
nannoo kee kan jirtuu anoo ilaale hinfinee
Bishooftu ,Dukkami,wayyooka galaanni,laga xaafoo laga daadhii
Suluulta,sandaafa,sabbata,burraayyuu faa dha eega isani
kana duwwaa mittim heddu dhami isaani
seena gudda qabdii maggallaan burraayyuu
shawaaf wallaggi assiti walga’uu
bu’uraa hayyootati amayu yoomiyuu
irrati hin boqqonne lammiin oromootaa
Finfinnee oromiyaa attis gaaffi saba
kana akka hin dubbane hundatu afaan nuqaba
wanti dhufe haadhufuu maaloo yaa lammii koo irrati dammaqqaa
Barataa fi barattuu barsiisa oromoo maalif qoffa dhumma
tenyee wal hin ilaalluu yeroo tokko ka’,uu
utuu waliin kaanee baatin tokko hin ga’uu
ka’ii hin katte dubbin boore taatee jadhe welisaan Hirphaanu
abbattu barbbaaddataa dandiin isa irraa
guddina nun jedhuu master pilaanini
oromoo balleessuf kaayyoo godhatanii
abasha wajjiin waadaa waliif galani
warshaa ijaarattuu iddoo fiilatani
walii isaan qaccaruu kaayyoo inni guddani
essati addema mee fageesaa ilaalaa
oromoo ballesuf boodesaa galgalaa
sittuu angoo qaba qaba akka seeratiffo
baayina ni qabnaa karaa namootatto
nutis wal galuu rakkoo gurgudanno
Midi’aa oromoo jabaadha isino
gati guddaa qabddu dhugaadha lammi too
isin faana jirraa lammiin oromono
seenan nu deggeera keyaan 39 dhuguma
ofiin ofi bulchudhaa kaayyoon orommummaa
kanattif fincilaa cabsudhaaf garbummaa
bitamnnee hin jiraannu nutis harkaa ormaa
rabbi nurraa kaasa ciqilee abbaa ormaa
kani isheen dubatee jechaa walii galaa
hidhafi ajjeechan rorroo gurguddaani
Eenyutu nubadhaasee qabenyaa addaani
furmaata argatee dhabachuu qabami
eega garbumaani
wayyannen hakufuu gaaffii inni guddani
INJIFFANNOON UMMATA OROMOOF

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
BARUMSA 12
Waaqayyotti Dhihaachuu Kan Dandeessu Akkamitti?
1. Waaqayyo kadhannaawwan hunda ni dhagaʼaa?
Yihowaan namoonni hundi kadhannaadhaan akka isatti dhihaatan afeereera. (Faarfannaa 65:2) Kana jechuun garuu, kadhannaa hunda ni dhagaʼa jechuu miti. Fakkeenyaaf, kadhannaan nama haadha manaasaa miidhuu ittifamuu dandaʼa. (1 Phexros 3:7) Kana malees, Israaʼeloonni gocha gadhee raawwachuusaanii yommuu itti fufan, Waaqayyo kadhannaasaanii utuu hin dhagaʼin hafeera. Kanarraa ifatti hubachuun akka dandaʼamutti, kadhannaan mirga bakka guddaan kennamuufii qabudha. Haataʼu malee, Waaqayyo yaada garaasaanii yoo geddaratan kadhannaa namoota cubbuu guddaa raawwataniillee ni dhagaʼa.
2. Kadhannaa dhiheessuu kan qabnu akkamitti?
Kadhannaan kutaa waaqeffannaa keenya keessaa tokko waan taʼeef, kadhannaa dhiheessuu kan qabnu Yihowaa isa Uumaa keenya taʼe qofattidha. (Maatewos 4:10; 6:9) Kana malees, cubbamoota waan taaneefi Yesusimmoo cubbuu keenyaaf waan nuu duʼeef maqaa Yesusiin kadhachuu qabna. (Yohannis 14:6) Yihowaan wanta yaadatti qabannetti ykn wanta barreeffametti fayyadamnee irra deddeebiʼuudhaan kadhannaa akka dhiheessinu hin barbaadu. Kanaa mannaa, yaada keenyaafi miira keenya baasnee akka isa kadhannu barbaada.
Uumaan keenya, kadhannaa utuu sagalee dhageessisin dhiheessinullee ni dhagaʼa. (1 Saamuʼel 1:12, 13) Yeroo kamittiyyuu, jechuunis ganama, galgala, yeroo nyaataafi yeroo rakkinni nu mudatu kadhannaa akka dhiheessinu nu afeereera.
3. Kiristiyaanonni walgaʼii kan godhan maaliifi?
Namoota Waaqayyotti hin amanneefi abdii inni addunyaa nagaa qabu fiduuf kennerratti gaʼisan gidduu waan jiraannuuf, Waaqayyotti dhihaachuun salphaa miti. (2 Ximotewos 3:1, 4; 2 Phexros 3:3, 13) Kanaaf, namoota hidhata amantii keenya taʼanii wajjin walgaʼuudhaan wal jajjabeessuu nu barbaachisa.
Namoota Waaqayyoon jaallatanii wajjin michoomuun keenya Waaqayyotti dhihaachuuf nu gargaara. Walgaʼiiwwan Dhugaa Baatonni Yihowaa godhan, amantii warra kaaniirraa faayidaa akka argattuuf carraa sii bana.
4. Waaqayyotti dhihaachuu kan dandeessu akkamitti?
Wanta Macaafa Qulqulluurraa baratterratti xiinxaluudhaan Yihowaatti dhihaachuu dandeessa. Gocha, gorsaafi abdii inni kennerraa maal barachuu akka dandeessu yaadi. Kadhannaadhaan irratti xiinxaluun keenya, dinqisiifannaa jaalalaafi ogummaa Waaqayyootiif qabnu nuu guddisa.
Waaqayyotti dhihaachuu kan dandeessu yoo isatti amanamte qofadha. Haataʼu malee, amantiin akka wanta lubbu qabeessa taʼe tokkootti kunuunfamuu barbaada. Wantoota amantii keetiif buʼuura taʼan qorachuudhaan, yeroo hunda amantiikee sooruu qabda.
5. Waaqayyotti dhihaachuunkee kan si fayyadu akkamitti?
Yihowaan, namoota isa jaallataniif ni yaada. Wanta amantiisaaniifi abdii isaan jireenya barabaraa argachuuf qaban balaarra buusuu dandaʼu kamirraayyuu isaan eega. (Faarfannaa 91:1, 2, 7-10) Akkaataa jireenyaa, fayyaafi gammachuu keenya balaadhaaf saaxiluu dandaʼurraa akka fagaannu nu akeekkachiisa. Yihowaan karaa hundarra caaluun akka jiraannu nu barsiisa.
Caalaatti Baradhu
QOPHII QAYYABANNAA MACAAFA QULQULLUU
Macaafa Qulqulluu Qayyabachuu Kan Qabnu Maaliifi?
Macaafani Qulqulluun, namoonni miliyoonaan lakkaaʼamaniifi addunyaarratti argaman, gaaffiiwwan gurguddaa jireenyasaanii keessatti isaan mudataniif deebii akka argatan gargaaraa jira. Namoota kana keessaa tokko taʼuu barbaaddaa?
Macaafni Qulqulluun Maal Barsiisa?
Kadhannaadhaan Waaqayyotti Dhihaachuu
Yeroo kadhattu Waaqayyo si dhaga‵aa? Deebii kanaa argachuuf, wanta Macaafni Qulqulluun kadhannaa ilaalchisee barsiisu barachuu qabda.


text:
Amajjii 11, 2016
Haa ga’u dhaamsi keenya, jaallan qabsoo bilisummaa, miseensota waldaa dubartoota Oromoo biyya UK fi ilmaan Oromoo biyya keessan keessa bilisummaadhaan jiraachuu dadhabdanii biyya ormaa jiraattan hunda. Oduu hiriira nagaa gaafa Amajji 5, 2016 biyya UK-tti geggeessitanii fi Amajji 5 hanga Amajjii 7, 2016tti qorra gannaa (winter) nama goggogsu keessa buluudhaan nu ilmaan keessan rasaasa mootummaa fashistii Wayyaanee dura dhaabannee mirga Oromummaa fi Oromiyaaf jecha falmaa hadhaawaa geggeessaa jirru faana dhaabbachuu keessan yammuu dhageenyu gammachuun nutti dhagamee fi haamlee fi jajjabinni qabsaawota Oromoo Oromiyaa keessaatti dhagahame tilmaamamee hin dhufumu.
Hangamuu dararaan nutti baay’atu, hangamuu nutti roorrifamu, yammuu lammiin keenya biyya ambaa akkasitti kutatee wareegama fedhe kafalee murannoodhaan nu faana dhaabatee falmuu isaa yammuu dhageenyu gammachuu keenya dachaa taasisa. Karaa biraatiin, nu warri biyya dictaatarummaan keessatti dagaage akka empaayera Itoophiyaa keessa jiraannu, akka keesanitti balbala Muummicha Ministeeraa taa’aa buluun hafnaan, mana barnootaa keenya keessallee teenyee sa’atii tokkoof gaaffii mirgaa kaasuun ykn dhageessisuun, yookiin mallattoo mormii bifa kamiinuu muli’suun kan wareegama lubbuu nu gaafatu ta’uu yammuu yaadannu, gadda kana hin jedhamneen guutamna.
Jaallan lammii keenya biyya ambaa jiraattan,
Nu ilmaan keessan manneen barnoota sadarkaa tokkoffaa irraa hanga dhaabbata ol’aanaa keessa jirru jiruuf jireenyi nutti hadhaawee jira. Biyyuma abbaa keenyaa irratti alagaa biyya keenya weeraree qabateen dararamaa jirra. Nagaadhaan manaa baanee galuun hafnaan, manuma keenya keessa jiraachuu hin dandeenye. Kana caalaatti kan nagaa nu dhowwaa jiru ammoo biyyi keenya gurguramaa waan jirtuuf qalbii ittiin teenyee barannu dhabne. Biyya hin qabnu taanaan barachuunis hiikaa nuuf dhabe. Biyya baratanii hojii argachuudhaaf ergamaa diinaa ta’anii, sammuu ofii fi saba ofii gurguruun dirqama namatti ta’etti barachuun gatii maalii qaba? Kanaaf jennee, diina hanga funyaaniitti hidhate dura dhaabbannee falamachuudhaaf murteeffanne.
Ummatni keenyas kaabaa kibbaa, bahaa dhihaa nu faana ka’ee warraaqsa finiinse. Akkuma warraaqsi keenya finiineen, diinnis rifaatuu guddaa keessa waan seeneef roorroo dhala namaa irratti hin raawwatamne nurratti dalagaa jira. Dubartiin ulfa ajjeessee qileetti darbeera. Haadha ilmooshee oolchuuf wawwaattu gara jabinaan ajjeesseera. Mucaa waggaa ja’a, jaarsa waggaa torbaatamaa utuu hin hafiin guyyaa saafaa rasaasaan akaayeera. Barattoota kumoota dhibbaan lakaa’aman mana hidhaatti guuree dararaa jira. Kumoota dhibbaan kanneen lakkaa’aman baqatanii akka bineensaa adamsamaa jiru. Walumaa galatti gochaa duguugunsa sanyii (genocide) wal gitu tu nu ilmaan Oromoorratti raawwatamaa jira. Egaa haala akkasii keessatti hiikaan jireenyaa nutti hin mul’atu. Kanaafuu, hangi dhumne dhumnee kanneen hafne bilisummaa saba keenyaa argamsiisuuf kutanneerra.
Falmaa hadhaawaa godhaa jiru kana keessatti deggersi keessan murteessaa dha. Isin biyya mootummoota gurguddoo kanneen mootummaa bicuu kanaaf deggersa kennuudhaan nu ficcisiisan keessa jiraattu. Biyya dimookrasiin dagaage keessa jiraattu. Isin biyya mediyaan addunyaa gurguddoon jiran keessa waan jirtaniif roorroo nurra ga’aa jiru akka ukkaamamee hin hafne gochuu dandeessu. Isin afaan faranjootaa kanas waan beektaniif rakkoo keenya, gaaffilee keenya, roorroo nurratti guyyuu raawwatamaa jiru afaan isaaniif galuun itti nuuf himuu dandeessu. Isin biyya social mediyaan babal’ate waan jiratniif, dararama nurra ga’aa jiru adduunyaa maratti facaasuu dandeessu. Walumaagalatti, qabeenyaan, ogummaadhaan, beekumsaan, waan dandeessaniin nu bira dhaabbachuuf waanti isin daangessu hin jiru. Kanaafuu, Dargaggoonni Oromoo bara darbe 2014 keessaa magaalaa MN, US keessatti ala bulanii ooluun mirga Oromoof jecha FDG cinaa dhabbachuu isaanii muldhisanii jiru,Ummanni eenya golee aduunyaa jiraatu cufa keessaa tokkummaan ka’ee hiriira bahuu fi gumaacha irraa barbaachisu gochuun qabsoo biyya keessaa obbolaan keessanii fi maatiin keessan deemsisaa jiraniif deggersa hiriyyaa hin qabne muldhisanii jiru,ammas muldhisaa jiru. Egaan isinis akkuma amma jalqabdan kanaan akka jabeessitanii itti nuu fuftan dhaammachaa, dalagaa boonsaa guyyoota sadan darban dalagdaniif galanni keessan bilisummaa saba keessanii akka ta’u hawwina.
Injifannoo Ummata Oromoof!
Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Finfinnee, Oromiyaa irraa


text:
WAYITA ULFAA TARSA’UU GADAMEESSAA (Dr. Guutaa Gurmeessaatiin)
*
Yeroo ulfaa, gadameessi yoo tarsa’u miidhaa inni geessisu guddaa dha. Daa’ima gadameessa keessa jiru dabalatee haadhas miidhaa irraan gaha. Hedduu dhiiguun of wallaaluu, ‘infeekshiniif’ saaxilamuu,gara fuulduraatti daa’ima dhabuu….rakkoo hedduu qaba. Daa’imnis ta’e haati du’aafillee saaxilamu. Yeroo baay’ee garuu tarsa’uun gadameessaa miidhaa du’aa kan inni geessisu daa’ima irratti. Garuu haatis yaalii argachuu baannaan du’atti dhihoo dha. Yeroo baay’ee tarsa’uun gadameessaa kan mul’atu durbatoota duraan yaalii baqaqsanii hodhuutiin (cesarean section) dahan irratti dha.
Wantootni tarsa’uu gadameessaaf nama saaxilan:
1. Yaalii baqaqsanii hodhuu kan gadameessaa irratti gaggeefame,
2. Balaa kufaatii ykn balaa konkolaataa,
3. Garmalee dhisamuu gadameessaa: Garmalee dhisamuu gadameessaa yoo jennu daa’imni sun guddaa ta’uurraan ykn dhangala’aan daa’ima marsee jiru baay’achuun ta’uu mala.
4. Akkasumas uumama gadameessaa wajjin rakkoon wal qabatu yoo jiraate dha.
Yeroo hedduu tarsa’uun gadameessaa yeroo ciniinsuu mudata. Hammeentaan isaa haa xiqqaatuyyuu malee ciniinsuu duras ni mudata.
*Wayita gadameessi ulfaa tarsa’u:
– Dhukkubbii garaa kan duraarraa adda kan ta’ee fi kara qaama saala dhiiga bahu arguu danda’u.
– Sochii daa’imaa hir’achuu ykn dhaabachuutu isaanitti dhagahama. Gara haala qabatamaa biyya keenyaa yeroo ilaallu dubartootni baadiyyaa hedduun isaanii manatti ciniiniinsifatu, manatti dahu. Akkuma argamaa jiru namootni tarsa’uun gadameessaa isaan mudatu kanneen manatti yeroo baay’ee erga ciniiniinsifatanii booda gara mana yaalaa deemani dha. Yoo daa’imni sun gad bahuuf hin dandeenye ta’e ciniiniinsuu fi yaalii yeroo dheeraa booda gadameessi ni tarsa’a. Fakkeenyaaf daa’imni gadameessa keessa jiru/jirtu akkaan guddaa taanaan manatti ykn buufata fayyaatti yeroo hedduu ciniinsifachuun tarsa’uu gadameessaaf saaxila. Yaaliin akkasii kan gaggeeffamu bakka yaaliin baqaqsanii hodhuun raawwatamutti dha. Yoo dafanii bakka yaaliin kun itti kennamu hin geenye gadameessi sun carraan tarsa’uusaa guddaa dha jechuu dha.
Kan biraa akkuma olitti kaasne dubartootni yaalii baqaqsanii hodhuun ( cesarean section) kana dura dahan carraa ciniinfatanii dahuu qabataaniyyuu kan isaan dahuu ykn ciniinsifachuu qaban hospitaala ykn bakka tajaajilli yaalii baqaqsanii hodhuun deesisan itti kennamutti ta’uu qaba. Dubartootni akkanaa manatti ykn buufata fayyaatti yoo ciniinsifatan yaalii baqaqsanii hodhuun deesisuu barbaachisa taanaan hanga Hospitaala gahanitti gadameessi tarsa’uu danda’a.
*Kanaaf rakkoo tarsa’uu gadameessaa hir’isuuf:
– Dubartootni ulfaa hordoffii ulfaa buufata fayyaa naannnoo isaanii jiruttu gochuu!
– Manatti ciniinsifachuu ykn manatti dahuu dhiisuu!
– Dubartootni kana dura yaalii baqaqsanii hodhuun deessan ulfa itti aanan irratti manatti ykn buufata fayyaatti ciniinsifachuu dhiisuudhaan yeroo ciniinsuun isin jalqabu daftanii gara hospitaala deemuu….
Yoo tarsa’uu gadameessaa hir’isne, du’a daa’imaa fi haadholii hir’isne jechuu dha!!
*
NO MOTHER SHOULD DIE WHILE GIVING BIRTH!
Dr. Guutaa Gurmeessaa-
–
Beekan Erena
Latest posts by Beekan Erena (see all)
- AFOOLA OROMOO KEESSAA: RAACHAA FI MARAATOONII: Tolasaa Raggaasaa - February 4, 2017
- YEROOKEE MALEE HINDU’IIN:BILBILAA HARKAA FI MIDHAA INNI QABU (Smart phone is killing you slowly):Dr.Yona. - February 4, 2017
- MAAL WAYYA - February 3, 2017


text:
Waan kana nama meeqatu quba qaba laata?
Artiin aadaan seenaan ilmaan oromoo addunyaatti akka beekamuuf karaa hundaan ilmaan oromoo jiruu baqattummaa irra jiranu shoora guddaa taphataa jiran kunis maanni yoo jettan. Guyyaa har’aa biyya misiraa magaalaa kaayiroo keessatti agarsifnii aadaa yuniversiti misiraa sayinsiif teeknoolojiitti biyyoota 30 adduunyaa irraa walitti dhufaniin agarsifamee ooleera.agarsisa seena qabeessa kana keessaa biyti keenya oromiyaan akka keessa jirtu kunoo agarsisaaf faayaa adda addaan dorgommii irra olaani jiran.hiree akkanaa argamuu isaatti gammadaa wantoota oromoo mulisuuf calaqisisuu yeroo kamuu itti laafuu hin qabnu agarsisuudha waa ofii mulisuudha bakka xiqqoo argannaan beeksisuudha karaa xiqqoo argannaan enyuun akka taaneef ummata bal’aa aadaaf seenaa duudha biyya qabu ta’u keenya,keessaayyuu ummata safuu ofii beeku ummata adduunyaa kana seeraa gadaaf abbaa tae seeraa adduunyaa kanaa tumamuu umamuu isaatis sababa akka taane fi seera adduunyaan kun kan ittin bulaattu ummata oromootin ta’u isaa hubachisuudha.
Ilmaan oromoo horteen kush oromoon jechuudha akka adduunyaa kana sirna gadaa tumeen adduunyaa kana waggoota 3000n akka dursinu essattu itti himuu ykn akka seenaatti kitaabaan barsiifne barreessinee ummataaf dhiheessuu afaan engiliffaan afaan frenchin afaan arabaatin afaan adda addaatin barreessinee ummataaf dhiheessuun gahee keenyaaf dirqama oromummaa artii oromoo nurra jiru karaa beeknuun haa bahaannun dhaamsa kooti. Carraa akkanaa yeroo kamuu yaalleessinee xiqqessinee ilaaluun nurraa hin jiraatu itti jabaannee iyyaafanne waa keenya mul’isuun nurraa egama.
Oromoonni adduunyaa kana irraa yoo waliin tarkaanfanne wayitti baanaa yeroo wanti akkanaa jiruu oromoota isin biraatif dhaamsa gochuu hin dagatinaa kophaa nyaachuun kophaa mul’achuun nama miidha yeroo kamuu inni kophaa nyaatu garaatu bokokaa inni kophaa mul’atu immoo diinaan galaafatamaa ykn immoo ni booji’amaa keessaayyuu namoonni biyyatti keessa baqatummaan jirtanuu waan ho’aa akkanaa gurra wal buusuu aadaa godhadhaa aadaan oromoo kan hunda keenyaati.
Baga gammanne baga gammaddan nu boonsitan dhugaa dubbachuuf hedduu gammannee jirra adduunyaa kanarratti waa hundaan akka biyya keenya oromiyaatti mul’achuun nama gammachisaa♥♥♥♥♥♥
Egaa Sabaan-boon Firrisaa akkana jedhaa gammachuu isaa ibsataa komii isaas wal faana oofaa mee namni kaan hoo maal jedha laata?Beekan Gulummaa Irranaa Argan Beekan Abdiisaa Tato Shikkilaa Abdiisaa Balaachoo Elemo Abanega Abamecha Olyad Ghali Ture Kokety Oromo Kuulanii Nuuraddiin Kuukkuyyee Abbaakoo Faa AbbaaLeencoo Kaliifaa Sanyii Abbaa Ayyaansaa Kabul Awol Mame Oromia Mame Jimma Milkii Abbaa Diimaa Caaltuu Sabaa Caaltuu Oroomiyaa Biiftuu Oromiyaa Biiftuu Nagoo Urjii Biiftuu Tuulamaa Falmadhu Mirgakee SayidaJamal Birbirsa Seenaa Ibsaa Nagawoo Dura Mohamed Dura Mohamed Hawwi Shashe Tijane Shekedir Hawwii Say NO Biiftu Hussen Ifa’iftuu Biliisumma Dereje Makkoo Billii Kamilo Adam Usman Bayu Urjii Oromiyaa Tiyyaa Seenaa Anoole. Barreeffama kana afferamtanittu.
–
Sabaanboon Firrisaa


text:
Soraa Halakee
Jari kun bara 1902 keessa Ellis Island,NY dhufee hortee isaanii barbaadumatti jiran
Guraandhala 9, 2014, WASHINGTON, DC (VOA Afaan Oromoo) — Malii bulchiinsa Amerikaa addunyaafuu fkn tahe kun kama biyya isii keessaa bahe moo biyya biyyaa walti guurratte?Nami heddulleen tanuma gaafata.
Woma taateefuu Amerikaan bara dhibba lamatti duratti,gaafa yoo jireenna ufi wayyeeffachaa dhufte kaaniti nama miliyona hedduu biyya ufiitti fidachaa baate.Namii dhufu beekusma akka akkaatiin dhufaaf.
Warra bara 1902 biyya tana,Amerikaa fidan keessaa 20 haga 30 tahu Boorana. Boorana Itoophiyaa gama Kibbaatii dhufe jedhanii maqaa isaaniillee barreessaniif.Nadheenii ijoollee, kahima,nama cimeessaa faatti keessa jira. Read more…
soures http://ayyaantuu.com/horn-of-africa-news/oromia/demokiraasii-amerikaan-mieeffatte-addunyaafuu-qooduutti-jirtu-tana-keessaa-seerii-gadaa-oromoo-jiraatutti-beennaa/


text:
Qurxama jaalalaa!-
“Onnen nama jaalattee dhaburra,onnee ittiin nama jaalattu dhabuu wayya”.maalif jettanii gaafii natti hin bay’iisina malee jaalatanii dhabuun ‘qurxama qurxii hin qabnedha’.dur yeroo jaalalli dhugaa jiru san,akka har’aa kana jaalalli kiisha gabbataatti rarraatu kana osoo hin taane;ammas yeroo jaalalli intarnetiitti rarraatu kana osoo hin taane dur namni waan jaalate salphatti ni argata jedheen yaada.tahus amma jaalalli hin jiru jechuu koo miti.akka harree adiitti achi fi achitti dabree dabree jaalalli onnee dhugarratti rarraate ni mul’atti.tahus bay’ee keessan dhukkubni dawaa hin qabne maali jedhee yoon isin gaafadhe daftanii “HIV” dha! anan akka jettan nan beeka. tahus anaaf dhukkubni dawaa hin qabne “jaalatanii dhabuu” dhan jedha.maalif kan jedhuf deebisan koo “kan gubatee hin argin,ibiddaan taphata”jedheen gabaabsa.Boonsaa fi dureettin jaalallewwan akkuma riqicha jaalalaa irra gahaniin riqichi citee galaana wal-dhabaa keessa buuse ture.dureettin abbaa ishee burqaa irraa magaalaa machaaraa keessatti dhalatte.dureettin intala rabbiin uumaa isaa irraa humaa osoo hin hambifatin uumedha.dureettin bareeda dhugaati.bililleen monalizaa ni caaliti.kanaf artistiin keenya ali birraan “…ronaldo daafinchi suuraa harkan kaase…monaliza jedhee maqaas moggaase…osoo rabbiin sita garsiise…silaa monaliza ciree facaasee…” jedhee bililleen akka monalizaa caaltu akka ragatti nuuf kaa’e.tahus dureettii osoo arganii isaa fi ronaldonis maal jedhan laata? Dureettin dheerina bay’ees hin qabdu.
Gabaabdus miti.jiddu-gala namati.bifti ishee magaala bilchoodha.rifeensi ishee luucadha.dugda ishee irraa yeroo gad dhangala’ee jiru namni ilaale waan nuugiin gaararraa gad naqame fakkaata.rifeensa luucaa gurraacha mudhii bira gad dabree akka eegee fardaa fakkaata; funyaan ishee kan akka gamoo dureessatti dhadhaabbatu;ija ishee goobana fakkaattu kan nyaarri gubbaarratti qal’atee wal tuqee qabdi. tasa fuulduraa yoo itti dhufte gufuun si dhoottu malee bira hin dabarre kanaa fi ilkaan ishee kan aannan ameessaa fakkaatu;kan uumadhan irgoo gurraachi badhaase; yoo kofaltu garaan nama naha. kaarruu ishee kan qaawa lilmee fakkaatu, morma ishee dhuundhuma gahu, hidhii ishee qaqal’oo; kan waan maqasaan wal qixxeessanii muran fakkaattu fi mudhii ishee qal’oo nama halaala dhaabbatee ilaaletti lakkoofsa saddet fakkaattu fi rifeensa luucaa tokko kan gurra biraan qal’atee gadoo diriire fi mallaa ishee kan yeroo ishen kofaltu dhooqa xiqqoo qabu wajji dhuguma isheen monaliza fi bilillee ni caalti nama jechisiisa.tahus boodarra bareeda fafaahe jechun keessan waan hafu natti hin fakkaatu.dureettin intala kichuu;qacalee;asheeta maruura,qaccee namni qeenssa hin kaahin turte.abbaa isheetif dhala jalqabati.daraartun guyyaa tokko hayyama warraa malee balbala mooraa isanii irra geessee hin beektu.abbaa fi harmeen ishee akka agartuu isaanitti eegu turan.mana barumsaa deemuu malee wanti mooraa ishee baasu tokko hin jiru.tahus isheen lakkuma umriin ishee ol guddatuun amala bay’ee namatti tolu horachaa dhufte.daraartun bay’ee kolfitee hin taphattu.yeroo karaa deemtu xurree karaa malee gamaa gamana osoo hin ilaalle deemti.kanaf dargaggeessi ishee dubbisuu ni sodaata.
Abbaan ishee yeroo gorsu “duree tiyya…ati..agartuu tiyya…kanaf nama biyya tanaa hin dubbisin…biyya alattin si kennadha…intala tiyya!” jedhee galgala galgala gorsaa ture.ishenis hanga of hin barin yaada abbaa ishee deegaraa turte.boonsan mucaa baadiyyatti dhalate guddatedha.boonsan barumsaa darkaa tokkoffaa xumuree sadrkaa lammaffaa barachuuf gara magalaa dhufe.tahus boonsan warri isaanii bay’ee hiyyeyyii turan.inni yeroo kutaa torba fi saddet baratu harmee isaa wajji qoraan cabsaa ture.tahus ishen gurgurtee isa ittin barsiifti.abbaa isaa sammuun fayyaa waan hin qabnef namni isaan gargaaru hin jiru ture.inni barumsaaf gara magaalaa galee akka baratu yaadaa hin turre.tahus inni barataa cimaa waan taheef barsiisonni mana barumsa isanii isa jajjabeessa turan.hanga manaa wajji dhufuun haadha isaatis jajjabeessu itti fufan.
Barsiisonni boonsaa harmee boonsaatin qabeenyi nama hin barsiisu! kanaf mucaa kana ati barsiisuu ni dandeessa! jedhanii onnee itti horan.boonsan garuu hiree abbaa isaatin isa mudatte bay’ee isa yaadessa.kanaf yaada barsiisotaa kana hin deeggaru ture.abbaan isaa bay’ee dhukkubsatadha.shanshalataan hidhanii mana kophaa keessatti nyaata fi dhugaatii; sagaraa jalaa fuudhan.kanaf boonan akka namaa koflee hin taphatu.tahus kutaa saddet yoo xumuru firiin qormaata isaa hunda waan caalef barsiisonnis harmee isaatin barumsa akka itti fufu gorsan.barsiisonis waan qabaniin akka gargaaran itti himan.achi booda boonsaan tan garaa hin jirre takka qarshii dhibba takka fudhatee gara magaalaa qajeele.
Waan nyaatu harmeen isaa yeroo tokko tokko itti kadhattee;ammas yeroo tokko tokko qoraan itti gurgurtee ergaafii turte.guyyaa tokko tokko ofif dugdatti badhattee miilan karaa km kudha shanii ol deemtee fiddiif.tahus boonsan akkuma ta’etti baruumsa itti fufe.manni inni kireeffate fi manni dureettii faan ollaadha ture.tahus boonsan amalli isaa bay’ee ofitti nama harkisa ture.ollaa mana dureettii faa waan jiraatuf dureettin haala fi amalli boonsaa yaachisaa dhufe.mooraan boonsan galu sun bishaan waan hin qabnef mana dureettii faa dhufee waraaba.yoo inni dhufu bishaan isaaf waraabdi. tahus boonsan ishee ija keessa ilaaluu ni sodaata ture.tahus yeroo inni maallaqa bishanii itti laatu “dhiisi” jettee irratti diddi. tura keessa onneen ishee bay’ee waan jeeqameef boonsatti dhihaachuu barbaadde.tahus boonsan bareedina ishee ilaalee of ilaala. hiyyuumma warra isaa waliin of tuffataa ture.kanaaf ishes bay’ee akka garaa ishetti itti hin haasawu ture.dureettin boonsadhan waan booji’amteef toftaa ofitti harkiftuun barbaada harmee isheetin wal barsiifte.tura booda harmeen dureettii amalli boonsaa bay’ee itti tole.akkuma dureetitti ilaaluu jalqabde.garuu dureettin yaada abbaa ishee waan beektuf akka inni mana isaanii dhufu barbaaddus ta’uufii dide.yeroo abbaan gara hojii deeme dureettin daftee boonsaa mana isaanitti yaamti.tahus yeroo inni dhufu itti dubbachuu ni sodaatti turte.akka garaa isheetti tahufii dhabus ijaan isa arguun dhukkuba onnee ishetti dabalaa dhufe.guyyaa tokko tokko yoo warri
Manaa deeman daftee isa waamun ofitti dhihessuu jalqabde.ammas inni sammun isaa yaada ishee kana bira hin jiru ture.ishenis akka isa jaalattu itti dubbachuu sodaatte.osoo akkanatti jiranii harmeen boonsaa dhukkuban qabamte.osoo inni hin dhaqqabin lubbuun ishee isa duratti dabarte.boonsanis fiigaa gale.harmeen isaa waan duutef abdii jireenyaa kan duraan qaawa lilmee keessan ilaalaa ture har’a akka itti cufame ofumaf mirkaneesse.kana booda boonsan namni isa gargaarus hin jiru.harmeen isaa osoo qoraanin gaara fi magaalaa jidduu dugdaan baadhattee deemtuu duute.innis kana yaadee abdii jireenyaa fixatee rakkachuu jalqabe.duraan guyyaa tokko harmee tiyya tana nan gammachiisa hayyee! jedhee yaadaa ture.tahus yaadni isaa abjuu tahee hafe.abbaan isaatis guyyuma guyyaan maraatun itti dabalti.kanaf namni isa dhibamsiisu waan hin jirreef jireenya abbaa isaa ofirratti fudhate.abdiin inni barumsaf qabus cilee bishaan buute taate hafte.kanaf osoo magaalatti ol hin deebi’in torbee lama ture.yeroo kana dureettin guyyaa dhufu kana mara balbala isaanirra teessee boonsaa gad eegdi.amma amma mana isaa kana dhuftee ilaalti.guggubachuun ishee itti fufe.halkanis yoo gad ciifte osoo gaarummaa amala boonsaa yaadduu lafti itti bari’a.waan hojjattu fi tan dhiiftu waliif wallaluu jalqabde.onneen ishee obsa dhabaa dhufe.boonsanis achumaan achi tahe hafe.ji’a tokko erga turte booda deemtee barbaaduu murteessite. gaggaafataa gara mana harmee boonsaa qajeelte.warri ishee garuu mana barumsaa jirti jedhu turan.ishenis bakka boonsan jiru barbaaddee itti dhufte.
Inni yeroo kana mana isaanii jijjigaa kan asiin yoo natti dhufan achiinin duraa baha nama jechisiisu kana bira jira ture.dafqaa fi dhoqqeen bade jira. fuulli isa hin fakkaatu ture.tahus yoo dureettii ijaan argu akkas jedhe “hii…tun duree dha moo…ija kooti?”jechaa harkarra horofa rigachaa itti as qajeele.dureettinis yoo isa agartu hanga dhufteef hanqattus bakka dhaabbattuu socho’uu wallaalte.afaan ishee wal ciniinee. wanti dubbattu harkaa wal dhahe.tahus boonsan ammas bira gahee “duree!…duree!…”jedhee yaame.ishenis yeroo kana garaa of dadhabdee fuula isarraa garagalte. imimmaan haqachuu jalqabde.boonsan amma suuta “durii…durii..”jedhee harka itti laate.dureettinis amma daftee asi itti gara-galtee boonsadhan walitti maraman.dureettin gad dhiisuu didde.imimmaan kukkurfaa kana dhangalasuu jalqabde.amma boonsan akkas jedhee itti dubbate “durii..obsi..hin boohin!…kophaa kee dhufte?…karaa eenyu sii hime?” jedheen.dureettin ammas of qabuu dadhabdee imimmaan ija banachuu dhoorke.boonsanis ishee ilaalee imimmaan gad dhidhiise.xiqqo erga turan booda dureettin “boonsa…edaa ati nama akkanati?…hin deebi’u jettee maalif na himuu oolte?…an bar akkatti si hin eegne!..”jettee boohicha itti fufte.achi booda boonsanis rakkoo isa qabde hunda itti hime.achi booda xiqqo wayyoofte.wajji haasawu jalqaban.amma akka bay’ee bay’ee isa jaalattu itti himte.akka isa barbaada dhuftes itti himte.boonsaa dubbin isa dhibde.tahus ishee jajjabeessuu jalqabe.dureettin rakkoo boonsaa erga barte booda akkas jette”boonsii!…wajji rakkachuu wayya an si dhabuu hin danda’u.kanaa karaa hundaan an sin gargaara.
kana Waadaa siif seena!”jettee boonsaa abdachiifte. yoo deemuf kaatu qarshii shantama itti kennitee “boonsa!sanbata hin hafin sin eega!tolee?” jettee dugda garsiifte.yeroo mana barumsa galuun gahutti dabraa ishee hiriyoota ishee irraa fudhattee galte.yoo galtus akkam gootee akka boonsaa gargaartu yaaduuf hirriba dhabuun ishee itti fufe.boonsanis garba yaadaatti kufe.akkas jedhee ofiin haasawa”mee…yoon tole jedhee ishee jala magaalatti kan deebi’u tahe abbaa koo kan anaafi rabbi malee humaa hin qabne kana akkamin godha?…uufffff!..ishenis asitti natti dhufte.ishes akkamittin dhiisa anaf jecha as miilan dhufte?…yaarabbi” jedhee rakkachuu itti fufe.dureettinis hangas ijaan boonsaa arguun akka waan haada mormatti xurrifame jiru irraa laaffisani taate.tahus boonsan garuu akka nama haada mormatti harkisanii hudhanitti rakkachuu itti fufe.durreettin garaa jaalala jalqabaatin rakkachuu eegalte.abbaan ishee garuu hiyyeessa akka boonsaa kana dhiisiitii dureyyiin magalaa tana bay’eetu kadhatee irraa dhabe.kanaf boonsan rakkoon isaa cittoo irratti fanxoo taate.abbaan isaa marataa tahus boonsaa yoo ija duraa dhabe iyyee ganda ollaa rakkisa ture.kanaf boonsan tabba jireenyaa kana bahuuf imala jalqabun isa dhibe.inni duraan dureettin umamaan kabajaa namaaf qabdi jedha ture.tahus inni yeroo isheen akkasitti isaaf rakkattu waan rakkina isaa kanaf mararmte itti fakkaata ture.tahus inni bareedina ishee ilaalee akkas jedha” pa!.pa!pa!…pe!..intala tana rabbi numa uume…amalas itti kenne…maal namni akkana?” jedhee ofiin dubbata.tahus guyyaa tokkollee jaalachuuf yaadun haa hafuutii
Abjdhan argee hin turre.ishee ilaalee bay’ee of xiqqeessa.of tuffata.tahus isheetu na jaalata jedhee abjaahee hin beeku ture.amma garuu guyyaa keessa isa mudate.isheen isaa jaalalaaf jettee dhufuun ammas isa hin gammachiifne.boonsan dureettii harka darbatee diduudhaf murteessuu hin dandeenye ture.abbaan ishee nama dhiiraa biratti arguu hin fedhu ture.tahus abbaa dhokattee isaaf gargaarsa godhaa turte.kana biraan manatti barbaaddee jala dhufte.kanaf yaaddo biraa itti dabaltee biraa deemte.isheenis guyyaa beellamaf eegaa jirti.inni garuu abbaa isaa dhiisee deemun mata-cita itti tahaa dhufe.tahus boonsan hiriyaa isaa gammadaa wajji mari’achuu jalqabe.akkas jechun eegalan “hi!…gammadaa!…mee maalin taha?..furmaanni maali jetta?” jedhe boonsan.Gammadaanis “ilaali!…boonsa! ati amma dubbiin kun si rakkisuu hin qabu!…furmaanni jiru…mana ona kana keessa kophaa kee jiraachuu hin qabdu!…asittis rakkinni kee rakkinuma kanaf!”jedhe cal’ise. boonsanis “kanaf…hi?” jedhe deebisee. Gammadaanis”ee…ilaal waan gootu…oorruu teessan tana walkkaa gurgurtee…walakkaa nama qixaan isinif hojjatutti yoo kennite siifis abbaa keetifis furmaata natti fakkaata boonsa!” jedhe.boonsanis” Gammadaa yaada bareedadha kaafte!..eee…kanuman yaadee ture anis…kanaf nama bitu haa barbaannu” jedhe fuula abdii horate tokkoon.kana booda orruu walakkaa gurguran.ammas walakkaa nama hojjatee omisha qixa fudhatanitti kennan.tahus abbaa isaa dhiisee beellama dureettitif gama magaalaa deeme.
Ishenis akkuma jette balbala isanii gubbaa teessee boonsaa eegaa jirti.boonsanis dhufee balbalaa banee ol seene.dureettinis yoo ijaan isa gartu daftee mana keessa ol deebite.xiqqo erga turte booda qorii xiqqoo takka qabattee;nama gamaa gamana ofirraa mimil’ataa balbala boonsa ol bante.boonsanis lafaa ol ka’ee walitti maraman.boonsan “hi…duree tiyya!…nan turee?…fayyaadhaa?” jedhee dureettitti dubbate.ishenis”boonsaa koo! lakkii!…hin turre!..nagaan dhuftee?” jette fuula isaa keessa ilaalaa.boonsanis”duree! fayyaan qaba!…yaada kee malee!…taa’i ka mee durii!” jedhee bakka ishen gad teessu qalbiin yaadaa.ishenis qorii itti laatte.bilbila waan hin qabneef waraqaa xiqqoo takkas boonsatti laattee daftee balbala baate.boonsanis amala abbaa ishee waan beekuf ni use. Abbaan dureettii yeroo boonsan mooraa isanii seenu akkas jedha”kunis kan uffatee qaamarraa hin qabne kun laata duree tiyya ni kajeela? Jedha garaa isaa keessatti. Boonsan tahus xiqqo turee waraqaa san dugdaan ciisee saaqe.waraqichi akkas jedha jalqabarratti ” lubbuu kiyya hadaraa laaqana kana nyaadhu!;abbaan koo har’a mana jira.kanaf boonsaa koo;yaa lubbuu kiyya,yaa agartuu tiyya;yaa midhaan onnee tiyyaa;bareeda kiyya;onneen kiyya erga si dhabdee tasgabbii hin arganne! boonsisaa koo! Waan ati yaaddu nan beeka! dhaba warra keessanin of tuffachaa akka jirtu nan beeka!..lakkii murteessan kanaa miti!..sun carraa warra keetiti malee kankee miti! akkas tahuu hin qabdu. yaa hidda onnee kiyyaa! an kan barbaadu sii fi si qofa.kanaf yaa ija kiyya an yoo ati dachee seenteyyu si biraa hin hafu.boonsayyee…mee anaf yaadi! yaa garaa kiyya!bay’ee bay’een si jaaladha!” jettee itti fufti xalayaan.boonsan garuu yoo hangan dubbiisu
Onneen isaa of dadhabee “ufffff!” jedhe hafuura dheeraa baafate.achi booda firasharratti gad gombifamee imimmaan gad roobsuu jalqabe.waraqqaa xumuruu hin dandeenye.osoo bakka ciisu sanirraa gara hin galin lafti itti dhihe.tahus beela malee zigaal ishee nyaata kana nyaatee hirriibaf gad ciise.hirriiba maaltu jira.osoo tanii taan yaaduu lafti itti bari’e.dureettinis yeroo waaree kana batachaa dhufte.ammas nyaata fiddee waliin nyaachuu jalqaban. waliin haasawuu jalqaban. “hi!…lubbuu tiyya…ani amma si jaaladhe jechuudha?…garuu wal dhabni jiraachuu moo maaf onnee koo akkas goota?” jedhee boonsan yoo dureettin afaan isaa keessaa fudhattee nyaattu.ishenis “akkam?…na jaalachuu kee shakkii qabda?…agrtuu kiyya an bar osoon jiruu sin dhaba natti fakkaatu!” jedhaa afata saleenaa tokkicha sanirra taphachaa kolfaa dubbii itti fufan.tahus erga bay’ee waliin turan booda boonsan galee abbaa isaa akka fidu itti hime.ishenis yaada isaa fudhatte.achi booda dureettin gara mana deebite.boonsanis gara mana abbaa isaa qajeele.lama bulee abbaa fuudhee fide.mana isatti aanu tokko kireessee abbaa isaa achitti galchee balbala itti cufe.tahus baruumsas hordofuu eegale.yeroo kanatti boonsaan kutaa kudh-tokkoffa barata.abbaa isaatin rakkachaa;barumsaafis rakkachaa;jaalala dureettii wajji hifaajii hammana hin jedhamne keessa gale.dureettinis akkuma barte dhoksaadhan isa bira dhaabbachuu itti fufte.ishenis kutaa kudhan baratti.boonsanis osoo hin jaalatin jaalala dureetti keessatti kufe.harkaa fi afaan ta’anii jiruu itti fufan.boonsanis akkuma tahe tahee kutaa kudh-tokko xumure.dureetinis yoo boonsan mana barumsaa deemu abbaa isaa tajaajilaa dhufte.abbaan dureetitis galgala wa’ee biyya alaa ishee wajji haasawa.tahus dureetin yaada isaa of keessatti mormuu itti fufte.abbaa dureettii daldaaladha ture.maallaqa bankii irraa liqeeffatee ture.tahus daldala keessatti tasakasaaran isa mudate.tahus bankiin mana jireenyaa irraa fudhachuuf haada mormatti keesse.tahus dureeyyin magaalaa sanii hedduun ilma isanitti fuudhuf abbaa dureettii gaafachaa turan.innis yaada biyya alaa malee gurra isaan ittiin dhaga’u qabachuu hin turre.boonsanis kutaa kudha lammaffa eegale.yeroo kanatti maallaqni oorruu gurgure harkaa dhume.garba rakkotti darbame.mala dhabe.dhiihaa fi bariin itti dheerachuu jalqabe.tahus jaalala dureettii keessattis waan kufeef ammas dhiisee galuuf ibidda biraa itti tahe.jireenyi wabii hin qabne boonsatti roorrisuu itti fufe.boonsan mala biraa dhabnaan oorruu hafte gurguruuf murteesse.biyya galee gurguree yoo dhufu dubbii biraa tokko mudate.abbaan dureettii akkuma jedhe hojjachuuf akka murteesse dhagahe.akka tasaa namni tokko biyya alaa irraa dhufe.ishee fuudhaf kadhaa mana isanii dhufe.kana booda abbaan dureettii warra biyyaa alaa kanatti dureettii kenne.boosanis tasa osoo hin yaadin kana mudate.tahus dureettin hin hayyamne.jarri dureettii qaadhimatee beellama qabatanii deeman.abbaa ishee fi jarri dureettii fuudhuf jedhu kun waadaa tokko waliif seenan. maallaqa bankii akka irraa kafalaniif ture.tahus jarri yoo dureettii dhaban;abbaan dureettitis mana akka dhabu beekkamadha.tahus boonsan barumsa isaa itti fufe.qormaata biyyoolessaa kutaa kudha lamaa fudhate.achi booda firii gaarii fide.dameen barnoota fayyaa isa gahe.boonsan firii isaa kanatti hin gammanne ture.tahus yeroo kanatti abbaan dureettii jaalala isanii sirritti hubate.qabsoo isaanin qabuu jalqabe.boonsaa argaa isaa jibbuu eegale.dureettis jaalalli humnaa ol itti tahaa dhufe.harmeen dureetti garuu boonsaa akka lubbutti jaalatti.abbaan ishee oduu namaa gurraa waan qabuuf galgalaa tokko dureettin akkas jedhe”duree tiyya!hojii kee argen jira!..ati mucaa ganda maraattuu kana wajji akka deddeemtu bareen jira” jedhan dureettin.”mucaa ganda maraattu kam abbaa?” dureettidha.”kan as mana abdii keessa galu kana!…yoo na dhageessa ta’e an si kennen jira! amma booda mucaa san biratti si dhageenyan takkaa sin ajjeessa;takkaa ammoo ofin ajjeesa”jedhee dureettii seerate.”abbaa!…akkas hin jedhamu!…nama rakkate gargaruun yoomillee cubbuu miti” jettee imimmaan gad dhiifte.abbaan dureettii boonsattis dhaqee akkas jedhaan” aboo! ati har’a booda intala tiyya wajji si agarraan du’a lubbuu teetii hin dagatin…intalti tiyya niitii namaa taatee jirti kanaf of eegi!” jedhee itti dhaadatee biraa deeme.boonsan dubbiin bay’ee garaa nyaatte.dureettinis achi booda guyyaa sadii manaa hin baane.seerannoo abbaa booda dhukkubsachuu jalqabde.boonsan garuu dhuguma dureettin niitii namaa taate jedhee murteesse.kanaf mana olla isanii gad dhiisee bakka biraa kireeffate.tahus osoo isaan wal hin argin guyyaan yuniversitii deeman gahe.rakkoon boonsaa ammas bifa jijjiratee itti fufe.guyyaan deemsaa gahe.abbaa isaa eessa akka geessu mataan isaa hirriba dhabe.tahus yuniversitii akka hin deemne murteesse.jireenyi isaa imimmaanii fi yaaddoo malee boqonnaf hawwisiise.wa’ee dureettitis osoo hin jaalatii itti seenee ture.ammas osoo hin jaalatin of keessaa balleessuu mudate.tahus hiriyoonni isaa kan wajji yuniversitiin tokko gahe isa bira dhufan.innis akka hin deemne itti hime.isaanis rakkoo kana furuuf oloo fi gadoo yaadan imaluu jalqaban.
Boodarrafurmaata tokko irra gahan.innis abbaa isaa nama isa tajaajilu maallaqaan ramaduu ta’e.achi booda nama itti barbaadan.maallaqa kafalee biraa deemuf murteesse.sababa abbaa isaa boonsan damee barnoota fayyaa gara damee barnoota qonnatti jijjiruf dirqame. Fayyaan waggaa bay’ee waan itti fudhatuf qonna waggaa sadi baratee bahuf murteesse.barataa biraatin jijjiree qonna barachuu eegale.tahus dureettin osoo hin turin bilbilaa isaa barbaaduu eegalte.argattee bilbilteef.boonsanis waan isheen taatef san waan yaadatuuf garaa itti hin jabaanne.waliin haasawuu jalqaban “hello!boonsadha?” dureettidha. “eee…ana! enyudha?” boonsanis.”anaa bar yaa lubbuu kiyya!sagalee koo duru dagattee?” dureettinis.”duree!..sumaa?… jirtaa ati?” jedhe boonsan sagalee naasuu takkaan.ishenis”yaada kee malee maalin ta’a jetteeti! garuu gubii abbaa koo wajji atis narra muramte jechuudha?” jetteen.boonsanis “duree!an bar…teenya tana yoo rabbi biraa taate malee an shakkiin qaban ture duruu…tahus abbaan kee manatti dhufee shakkii san naf mirkaneesse…kanafiin ija imimmaanii,onnee jaalalaan qurxamten jireenya koo jibbaa dugda sitti gale!” yoo jedhu bilbilli dureettii santima fixee isaan adda baase.ammas lama bultee bilbilte.boonsan dureettin rakkoo akka hin qabne erga hubate booda dhiifama gaafate.dureettinis lubbuu isaa dura lubbuu abbaa ishee akka hin baraarre waadaa ishee isaaf haaromsite.ammas jaalala eegalan itti fufan.dureettin abbaa boonsaa akkuma dur bakka inni jirutti gargaruu jalqabde.tahus boonsan waggaa lama xumuree jira.tahus isaa sadaffaa eegale qabsoon abbaa durettii lafaa itti kaate.bankiinis mana isaa irraa fudhatuf guyyaa muraasa qofaatu hafe.beellamni heeruma dureettitis akkasuma.abbaan dureettii dubbii kana dureettiif hime.tahus dureettin filannoo bay’ee ulfaata keessa galte.abbaan ishee warra biyya alaa saniif kennee maallaqa kafalchiisee mana isaa hambifatuu barbaada.dureettin garuu dubbii abbaa isheeti fi kan boonsaa waliin madaaluu jalqabde.kam akka filattuuf rakkatte.tahus boonsaf iccitii kan bilbiltee himte.
Boonsan yoo dhagahu isheef himuu baatus abdii irraa akka kutatu murteesse.tahus dureettin isa dhaburra lubbuu ishee dhabuu akka filattu itti himte.tahus guyyaan beellama bankii waan gahef mana keessaa baasuf dhufan.abbaan isheetis jarri dureettii fuudhatanii maallaqa akka irraa kafalanif gaafate.ni dhufan.jarris maallaqa irraa kafalan.achi booda dureettin boonsaf bilbilte.lubbuun ishee qabamee akka jiru itti himte.jarris ganama dureettii fudhatanii akka deeman beekkamadha.tahus dureettin halkan walakkaa balbala bantee miila bakar taate.jaraa fi abbaan ishee gamaa gamana battisanis argachuu hin dandeenye.ishen baddee ganda badiyyaa tokko bulte.achi booda guyyaa ooltee galgala konkolataa seente.qarshii shantama qofa harkaa qabdi.tahus magalaa ciroo yoo geessu halkan walakkaa ture.isheen amma dura manaa baatee hin beektu.tahus konkolaataa keessa yoo jirtu bilbila namarra kadhattee boonsaf bilbilte.”hello! boonsa!har’a guyyaa dhumaati…warri keenya na kennuf deemu. Kanaf an jalaa badeen jira.dafii mala anaf mali” jettee dureettin boonsan.
Boonsanis “amma eessa jirta?”.dureettinis”ciron jira…bakkan bulus hin beeku!…qarshiis hin fudhanne!” yoo ishen jettu bilbilli adda cite..boonsan deebisee bilbila yaala…ni yaala argachuu hin dandeenye.isaa yaada kanan guggubachaa jiru namni abbaa isaa tajaajilu sunis bilbila irratti bilbile.maallaqni waan dhumeef mana kiraa hin kafalamne.wanti nyaatanis ni dhume,jedhee boonsatti hime.boonsa amma bakka haadan of rarraasu bira gahe.yaadni humna ol waan itti taheef ofiin haasawu eegale.dureettinis filmaata dhabnaan “wayyoo! oson mana keenyaa bahuu baadhe!” jechuun ishee mudate.mana seentu dhabdee muka buufata konkolaata fuldura jiru tokkotti irkattee dhaabbatti.namni hundi rafee jira.tahus tokko kan buufata konkolaataa keessa hojjatu itti dhufee akkas jedhen”hey!..obbolii maal asii goota?” jedhan.durrettinis”yaa obboleessa kiyya rakkadheen as jira.biyya hin beeku!” jetteen sagalee sodaa takkaan.mucaanis “warra eessati silaa?”.”ani warra machaarati” dureettinis.”koottu mana namaatin si geessaa ree?” jedhan mucaan kun.dureettinis dubbiin dhibdee xiqqo erga cal’ifte booda “eee…na geessi obboleessa!”jetteen.namuma haata’u malee bineensi na nyaaturra jettee yaadde.kan tokkof dorrobe siif haa dhalu jechun sun akkana ta’uu hin ooltu! Mucaan dureettii fuudhee mana ofii galu geesse.dubbiin kun soora qocaaf kaahe allaattin fuudhuu eegalte nama jechisiisa.mucaan dureettii erga mana geesse booda bareedina ishee waan argeef “tun tiyyuma” jedhe.
Ta’us dureettiin homaa hin sodatiin jedhee jajjabeesse.kophaa yoo feetes buli jedhan.ishenis isa nama nagayaati yaaddee “rakkoo hin qabu!” jetteen.mucaan nama bay’ee gaarii fakkaatee waan itti dhihaatef asuma buli jetteen.kophaa ishetis buluu waan sodaattef.tahus ishenis ni ciifte.innis ni ciise.tahus halkan keessa mucaan lafaa ka’ee ablee itti baafatee “yoo iyyites sin qala…dafii uffata kee naf baafadhu” jedheen durreettin.ishenis wawwachuu eegalte.”yaa obboleessa koo ati obboleettii hin qabduu;lakkii daba narratti hin hojjatin”jettee imimmaan buufte mucaa kadhatti.mucaanis osoo hin dhiisiin doorsisee wanta fedhe irratti hojjate.ganamas balbalaa itti cufee biraa deeme.boonsanis bilbila ishee eegee yoo dhabu lafti yoo bari’u diredhawa irraa konkolaataa seene.yeroo waaree magalaa ciroo dhufe.as deema achi deema dureettii argachuu hin dandeenye.yeroon sun yeroo qormata cufaa waan ta’eef qormata dhiisee ishee barbaaduu jalqabe.achi butee ishee arguu hin dandeenye.abbaan dureettii jara soddaadha wajji universitii haramayaa dhufe.innis boonsaa barbaadee dhabe.wal fudhatanii kutan jedhee abdii mure.tahus yeroo ol deebi’an akka tasaa boonsaa fi abbaan dureettii osoo dureettii barbaada deemanii wal argan.
Jarri boonsaa dureettii baasi jedhanii qaban.tahus qaama isaa cicciranii fixan.lubbuu qofa keessatti dhiisanii riqicha tokko jalatti darbanii biraa deeman.dureettinis halkan lama booda mucaa jalaa miliqxe.boonsaa namni tokko tasa argee mana yaalaa geesse.erga yaalamee booda mooraa yuniversititti deebi’e.tahus barri kun isaaf bara eebbaa ture.tahus gara bara abaarsatti jalaa jijjirame.moorichi barumsa isaa irraa akka uggure hiriyonni isaa itti himan.achi booda abdii kutatee gama manaa qajeele.tahus yeroo kanatti Abbaa isaa warri mana kiraa ofirraa baasan itti himan .namni isa tajaajilaa tures dhiisee biraa deeme.boonsan abbaa isaa barbaadee dhabe.tahus gara bakka dhaloota isaa yoo dhaqu warri biyyaa abbaa isaa du’ee akka awwaalame itti himan.boonsan lafa isaanis gurguree fixe.barumsarra ari’ame;abbaa isaatis dhabe;dureettis dhabe kadhataa jirachuu fi ba’atee jiraachuu eegale.durrettinis mucaa san jalaa miliqxus biyyatti galuuf rakkachaa dhufte.dureettin waan ofitti qaanofteef boonsaa zigaaluu caalaa wa’ee isaa yoo yaaddu qaana’uu eegalte.filmaata dhumaa ishenis umrii joollummattin hergarama keessa buute.tahus dureettin waggaa erga teessee booda mana abbaatti galte.dureettin yoo galtu wa’ee boonsaa harmee ishee gaafatte.harmeen ishes boonsaa jarri akka ajjeesan itti himte.sana booda dureettin onnee ishee dadhabdee uffata facaafte.maraatte.abbaan isheetis ammas rakkoo biraa mudate.dureettii harkaa fi miila hidhanii halkanii fi guyyas bira tatta’an.abbaanis hojii isatti gaabbe.waan ta’u dhabee jiruun isaa imimmaanin guutamte.
“yaa duree duree tiyya anumatu si nyaate…hangafa tiyya!anumatu si ajjeese!” jedhee gugubata.tahus jarri obboleetti dureettii fudhatanii deeman.tahus abbaan dureettii uffata facaasuu malee humaa waan hafeef hin fakkaatu.mucaa san oson ajjeessu baadhe jedha irra deddebi’ee.dhimma tokkoof osoo deemuu guyyaa tokko abbaan dureettii boonsaa isaa ba’aa badhataa jiru arge.kan gaafasii san osoo hin taane rifeensi isaatuu nama sodaachisa.boonsaanis xiqqo mataan isaa sirrii akka hin jirre ni beekkama.abbaan dureettii suuta nama isa beekutti siqeeGaafate.
Isa tahuu itti himan.bay’ee gammade.abbaa dureettii nama kana wajji dubbii jalqabe “yaaboo!maaltu akkana godhe?”jedhee namicha kana gaafate.”bar! Yuniversitii barataa ture.garuu miciyyoo warra machaaraa takkarra maraate jedhan” jedheen abbaa dureettitin namichi.abbaan dureetti hangana yoo dhagahu itti siqe.boonsaa dubbise.boosanis ni dubbise.boonsan eenyu akka tahe irraanfatee jira.tahus abbaan dureettii mana isaatti galche.harka qabee dureettiti ol naqe.duretti fi boonsan walitti maraman.abbaanis gammadee boonsaf dureettii achumatti wal fuusise..mana isarraa qoodefii waliin akka jiraatanif gargaruu eegale.karaa hundaan jireenya isaanii ofirratti irkisee jireenya jalqaban.boonsa fi dureettin gaaddisa galgalaa jala waliin taa’anii waaqa galateeffatan. Nm,mM; l…
–
Fiixabaas Habroo’tiin
Beekan Erena
Latest posts by Beekan Erena (see all)
- MAAL WAYYA - February 3, 2017
- XIMQATAA KUMARRAA (WALOOFI BARREESSAA KITAABA AFAAN OROMOO) Kutaa 1ffaa - January 30, 2017
- Jechoota mana Jireenyaa dhala namaa fi gola bineeldotaa Waliin wal qabatan muraasa:Abdiisaa Guuttataa’tiin - January 29, 2017


text:
Finfinnetti manneen barnoota Afaan Oromoo ijaaruun eegalame
Finfinnetti manneen barnoota Afaan Oromoo ijaaruun eegalame
Bulchinsa Magaalaa Finfinneetti manneen barnoota Afaan Oromootiin barsiisan ijaaruun eegalameera.
Manneen barnoota kun Waldaa Misooma Oromiyaatiin kan ijaarame yammuu ta’u, kutaawwan Magaalaa Nifaas-Silkii, Laaftoo, Gulallee, Kolfee fi Aqaaqiin iddoo ijaarsaatiif filatamaniiru.
Manneen barnootaa kun dhalattoonni Saba Oromoo fi dubbattoonni afaanichaa Magaalaa Finfinnee jiraatan Afaan Oromoo akka barataniif gargaaru jedhameera.
Manneen barnoota barana ijaarsisaanii eegalaman keessaa lameen deeggarsa dhaabbiileen miti Mootummaa waldichaaf taasisani kan ijaaran yammuu ta’an kanneen hafan birrii Miliyoona 15 Waldaan Misooma Oromiyaa ramadeen ijaaramaa akka kiran himameera.
Manneen barumsaa ijaaraman sadarkaan qulqullinasaanii kan eegamee fi abbaa gamoo afurii yammuu ta’an xumuramee tajaajila kennuu wayita eegalanitti kutaa 1ffaa hanga 8ffaatti barsiisu.
Manneen barumsaa kana kutaawwan Magaalaa shan keessattiis dabalataan ijaaruu fi ijaarsa wiirtuu addaa eegaluuf waldichi sagantaa galii walitti akka karoorfate beeksiseera.
——–


text:
mandag 3. februar 2014
Diddaan Barattootaa Yuuniversitii Haromaya Itti Fufee Gaga’amni Barattootaa Daran Jabaate. Diddaan Gara Biraas Gara Yuuniversiti Hawaasaatti Cahe
Haala kanaan barattooti hedduus magaalaa keessatti rakkataa akka jiran gabaasi qeerroo Haromaya addeessa. Kanneen heddumminaan miidhamanii mana yaalaa jiranii fi kanneen arihaman keessaa sochii dargaggoota Oromoo ta’uun beekama.
Gaaffiin FDG barattooti kaasan kun har’a itti fufuun gara university Hawaasaatti tarkaanfatee gaaffii gurguddaa kaasaa jira. Kanneen gaaffii kana kaasan barattoonni Oromoo hedduus humna poolisa Federaalaan adamsamaa akka jiranii fi dallaan Yuniversitichaas humna waraana adda addaan marfamee eeggamaa akka jirudha.barattoonni dallaa lameeniis dallaa kanneen hafan maraaf iyyannoo nu qaqqabaas iyyachaa jiru.
Gabaasi dabalataa gama fuula dura itti fufa.
Abonner på: Legg inn kommentarer (Atom)


text:
Waldaan misooma oromiyaa yaa’ii hawaasaa naannoo Harari waliin adeemsiseen dameesaa magaalaa Hararitti banate.
Waldaan misooma oromiyaa (WMO’n) bara 1985 kaasee waggoota 24’n darbaniif hojiilee misoomaa, ummata Oromoo fayyadamoo taasisan, naannoo oromiyaa fi kutaalee biyya keenyaa bakka hedduutti hojjechaa akka jiru ni beekama.
Waldayiicha tajaajilesaa ummaata oromoo naannoo Harari biraan gayufiis guyyaa kaleessaa yaa’ii hawaasa Oromoo naannoo ummata Hararii wajjiin taasiseen fedhiifi sagalee guutuu hawaasichaatin magaalaa Hararitti dameesaa banate.
Yaa’icha haasawaan kan banan ittaanaan pireziidantii mootummaa naannoo uumata Hararii obboo Hamzaa Mahammad akka dubbatanitti waldaan misooma Oromiyaa naannoo teenyatti hundaa’un gaaffii yeroo dheeraa ummataa ta’uusaatin walda’ichi akkuma Oromiyaa keessatti fayyadamummaa diinagdee dhugoomsaa jirutti naannoo teenyattis akka milkeessu hirmaannaan ummataa murteessadha ja`aan.
Walda’ichi imala misoomaa irratti tarsimoon ummata sochoosuniifi qaamolee misoomaa wajjiin ta’uudhan naannoo Oromiyaa iddoo hedduutti bishaan dhugaatii, manneen barnotaa, buufata fayyaa fi bu’uuraalee misoomaa hedduu hojjechuudhan gaafii diinagdee ummataa mootummaadhan hin guutamin irratti hojjechaa jira.
Itti aantuun walitti qabaa waldaa M.O.adde Ababach Habeebeettis yaa’ii kanarratti argamuudhan haasawa taasisaniin, WMO imala waggoota 24 darban keessatti taasisen gaafilee misoomaa mootummaan hin dhaqqabne ummataan-ummataaf deebisaa jiraachudha addeessan.
Itti gaafatamaan ijaarsa fi siyaasa Dh.D.U.O federaalaa fi Oromiyaan alaa obbo Getaachoo Baalchaa walda’ichi oromoonni siyaasa amantaa fi waan biraatin osoo walhinqoodin tokko ta’anii si’oominaan misoomarratti akka hirmaatanif waan hojjetuuf, ummanni Oromoo naannoo Harariittis kana milkeessuf gahee olaanaatu irraa eegama ja`aan.
Hirmaattonni yaa’ichaa hundeeffama waldichaa ilaalchisee yaadafi gaafii kaasaniin, waldaan misooma oromiyaa magaala Hararitti hundaa’un gaafi fi fedhiisaanii yeroo dheeraa ta’uu himuudhaan walda’icha hundeessanii irraa fayyadamoo ta’uudhaf deeggarsa barbaachisu hunda kan taasisan ta’uudha dubbatan.
Dhumarrattis hundeeffama WMO magaalaa Harar irratti waligalamun sagalee guutuudhaan filannoo koree hojii raawwachiiftuu adeemsifameen koree qindeessituu jalatti obbo Alamaayyoo Miijanaa walitti qabaa obbo Naasir Ahmad itti aanaa waalitti qabaa fi obbo Usmaa’eel Yusuuf barreessaa ta’uudhaan yommuu filataman koree Odiitii jalattammoo obbo Jamaal Ahmad walitti qabaa aadde Misiraa Abdallaa itti aantuu walitti qabaa ta’uudhan filatamaniitti jiran.
WMO mana barumsaa 665 fi mana barumsa addaa lama ijaaree tajaajila kennaa kan jiru yoo ta’u miseensota miliyoona 6 ol qaba.


text:
Mootummaan wayyanee durumaayyuu ilmaan Oromoo ajjeesaafi lafa irraa duguugaa turuun ishii beekamaadha. Hardha moo maqaa Declare State of Emergency jedhuun jabbeefatani Ummata Oromoo fixuudhaaf kan itti qophaa´an agarisiisa. Qophii duguggaa kana itti milka´uu?
Akka waliigalaati seerii Declaration State of Emergency jedhuu kun adunyaa kana irrati hojjii irra olee ni beekama. Seerii kun biyyotii kan akka Ethiopia fi biyya nagaafi mirgii namaa egamuu hin dandeenyee tokko keessati seerii kun labsamuun jechuun amalaloota diktaatarummaa (dictatorship behavior) waan ta´eef ammas ifa xiqoo jiru tokko dhaamisuuf waan qopha´an natti fakkataa.
Mootummaan wayyanee waraqata gubbaa irrati dhihee barhee wa´ee dimokiraasii hassa´aa. Mootummota biyya alaa illee akkanumatti ittin mookissaa ture. Haa qixaatuu haa guddatuu biyyaa Ethiopia sana keessatis maqaadhuma dimokiraasii jedhuun ummanis dhaabileen siyyaasa ittin sochaa´aa turan. Akkasumayyuu ta´ee isa waraqataa irrati barahee sana hojjiin agarissuu akka hin danda´aminne hundii kenyaayyuu ni bekinna. Kana moo akka isa waraqaa irrati barahee jiru kana hojjiin agarisiisuu ykn hojjii irra olichuu erga ummanni gaafachuu jalqabee wagaa dheera turee jira.
Gaafachuun kuniyyuu mirga dimokiraasii keessaa isa tokko waan ta´eef hardhaa moo gaafa declaration sate of emergency kun labisamee kana keessati gaafii mitti sochoo´uuniyyuu nama yakisiisa nama adabisiissa. Yeroo kana keessati ummanni biyyaa sanaa mirga waan tokkoo ykn mirga 0.01 % akka hin qabinnee beekamaadha.
Egaa dubbiin asi irratidhaa ummanii Oromoo kan qophaa´uu qabu. Maaliif jennaan erga labsiin kun bahee sachiin hundaa ykn sochiin bifa akkamituu taasiisuudhaaf mirga nama dhoowwa. Kun moo akkuman duraan jedhee seera adunyaa waan ta´eef kana hundaa irrati hundoofitee mootumaan wayyanee kun ilmaan Oromoo sodaa tokko malee gara jabeenyaan ajjeesuudhaaf itti qophoofitee jirti. Akka haala wayyaanee beekinnutti kun moo isa kalleesa ta´eef illee haaloo baafachuuf jechaa hardhaa dahoo godhatee ilmaan Oromoo bakka jira galtee ykn seenitee fixxuudhaaf.
Kun itti gaafatama dhiibbaa biyyoota alaa irraa itti dhufuu of irraa qolachuuf itti qophaa´aa jirti. Fakkeenyaaf calisitee ummata nagaa tokko irrati akkuma barteefii amala ishiitti ajjeesuu yoo jalqabiddee akka sababaatti kan ishiin dheeheefattuu labsii Declare State of Emergency waan cabisameefii jedhuu. Dhibbaan dhibbatii labsiin kun moo wagaa darbee ofi duuba deebitee ummata ittin adabuuf haala mijjeefachuu ishiitti.
Kanaafuu maal ta´uu qaba fi maal gochuu qaba kan jedhamuu Oromoon hundaa itti qophaa´ee jiraatus wajjiin jiraachuu du´uus ykn dhumus wajjiin du´uutu isa baasa malee labisii kanaaf jilbeefatee mana isaati galee ta´uu mitti. Labsii kanaan daanggeefamee yoo ta´ee kufaatiin wayyaanee qarree irra gahee kun gara durii itti bifa ishii jijjiirachaa demitti waan ta´eef isa qarree irra gahee kana moo ofi irra darbachuun ulfaata mitti. Otuu jennuu mootummaan tokko labsii akkanaa kana labsuu jechuunis moo huminna itti biyya tokko bulchuu dhabuu , dadhabuu, fi kana irraan ka´eef jijjiirama tokko fiduu jechaadha. Erga humina dhabanii fi dadhabanii angoo gadi lakkisuudha malee jijjiirama isan achii keessati of jijiiran Ummata Oromoof faayidaa tokko illee hin qabu.
Alemayehu Tilahun


text:
Waggaan haaraan kun kan eebbaa gammachuu fi durree moo’ichaa irra daangaa malee gulufuu isiniif haa ta’u! Sagaleen Waaqayyoo glaana eebba haaraa, kan isin tarii kanaan dura guutummaatti hin dhandhaminii isiniif fidee dhufeera. Sagalee Waaqayyoo kana keessa, kan ittiin waggaa haaraa kanatti itiin seentanii fi kan boroota saniin booda ittiin jiraattaniif ta’u, kakuu jabaatu isiniif jira. Baga gammaddan!
Kana egaa, “Afaan Waaqayyootu dubbate!” Kanaafuu, hubannoo fi qajeeltootti akka dubbiftanii fi itti yaaddan, ittiinis akka eebbifamtan jaalala Waaqayyootiinan isin gorsa. Baroota kana booda jirtutti egaa, akkas isiniif ni ta’a:
1. Ifni kee akka biiftuu ganamaa ol ni ba’a. Ifni keessan kun immoo dukkana keessatti ni ba’a. Dukkanni keessan immoo akka guyyaa saafaa ni ta’a!
2. Madaan kee dafee deebi’ee in fayya
3. Qajeelummaan kee si dura in adeema, Ulfinni Waaqayyoos si booddeedhaan si in eega
4. Yeroo Waaqayyoon Waammattu Inni dhaga’ee siif ni deebisa, waammannaa keetiifis siif ni owwaata.
5. Waaqayyo yeroo hundumaa si geggeessa
6. Waaqaayyo lafa onaa keessatti iyyu si in quufsa
7. Waaqayyo namummaa kee ni jabeessa.
8. Ati akka iddoo dhaabaa akka isa yeroo hundumaa bishaan qabuu in taata
9. Akka burqaa bishaan isaa hin hir’annees ni taata
10. Waan kanaan dura diigamee ture deebiftee ni ijaarta. Kanaaf immoo “nama isa caccabe deebisee ijaaru, nama isa duudee ture deebisee tottolchus” ni jedhamta
11. Waaqayyotti ni gammada
12. Waaqayyo iddoo ol ka’aatti akka ati ol baatu ni godha.
13. Waaqayyo dhaala abbootaaf kakatamee tures akka ati nyaattu ni godha
Kun hundumtuu wanta jireenya keetiif kakatame dha. Ati immoo akkas gochuutu sirra jira, eebba as keesstti tarreeffamaniif kan biraabaay’ees guutummaatti kan kee godhachuuf. Waaqayyos, “Isa kanan sirraa barbaada!” siin jedha: Kam?
1. Gara kootti deebi’uu fi na barbaaddachuun xiyyeeffannoo kee haa ta’u
2. Warra firdii jal’aadhaan hidhaman hiiki, hidhaa waanjoos ittii furi
3. Warra cunqurfaman luba baasi; waanjoo hundumaas isaan irraa caccabsi
4. Buddeena kee warra beela’aniif hiri; hiyyeessota oliif gadi roora’annif iddoo bultii kenni; warra qullaa ta’anitti uwwisi
5. Waaqayyoon waaqeffachuuf yeroo qabaadhu.
6. Fedha kee duukaa bu’uuttii of eeggadhu
****Gadi fageenyaan waa'ee kakuu bara kanaa qorachuu fi irratti hojjechuuf Isaaas 58 dhaqii dubbifadhu
Lakkoofsaanis ta’ee jabinaan wanti Waaqayyo si gaafatu kun isa Inni siif gochuuf siif kakatuu wajjin wal bira hin qabamu. Tarii kaan kaan isaatiif immoo kun ana hin ilaallatu ta’a jechuu dandeessa. Fakkeenyaaf, ‘Warra hidhaman akkam godheen hiikuu danda’a? Waanjouu warra cunqurfamanii akkam godheen caccabsa?’ jechuu dandeessa ta’a. Waaqayyo garuu waan ati hin dandeenyee fi gochuuf humna isaa hin qabne si hin gaafatu. Garuu hiiki kanaa akka haalaa fi iddoo ati keessa jirtuutti bifi inni itti si ilaallatu jira. Fakkeenyaaf, namoonni dubbii jireenyaa dhabanii roora’an, warri Seexanni bifa garaagaraatiin gabroomsee du’atti geessaa jiru. Warri ulfata ulfinaa fi jireenyaa isa ta’e qajeelummaa Kiristoosiin nuuf kenname hin uffatin si bira hin jiranii? Isaan kanatti karaa agarsiisee, gara haala keessaa jiran keessaa bahuutti kan fiduu dandeessu siyi dha. Kanaafuu, mootota, abbootii taayitaa, muudamtoota siyaassaa ykn immoo ministeerota keesssa jiraachuu dhabuu keetiin ciftee bira hin darbin. Kana gochuudhaanis eebba kee hin daangessin. Isumsa ati yaaduufis yoo ta’e gama ittiin gumaachitu ni jiraata, qajeelummaan akka injifatuuf.
Kakuun waggaa haaraa kana jalqabatti Waaqayyo biraa siif kenname baay’ee dha, eebbaa fi ulfina guddaatu si eeggata. Atis akka Waaqayyo hojjetee si agarsiisuuf, iddoo itti barbaadamtutti Waaqayyoof argami.
Waggaan haaraan kun kan eebbaa, kan gammachuu kan fiixaan bahumsaa fi kan Waaqayyoo wajjin itti walitti michoomanii jijjiirama hundeqabeessa ta’e fiduu jireenya keetiif haa ta’u. Eebbi kun immoo sirraa iyyuu hafee maatii kee fi namoota naannoo kee jiraniif, akkasumas sabaa fi sab-lammootaaf kan dhangala’e haa ta’u! Waaqayyo eebbaaf si haa godhu!
HB: Dhiifama, kana keessatti “Si” jedheen dubbadhe, “isin” jedhee kabajaan dubbachuun utuu narra jiruu. Sababni isaa ergicha akka dhuunfannuuf jedheen. Waaqayyoof immoo namni kamuu—umurii kamittuu— uumama harka isaatii fi ilmaa fi intala Isaati.
Dabalataaf http://www.sdhtek.000space.com/lallabawangeelaa.htm daawwadha


text:
Tributary
Tributaryn bishaan ya'u yokan laga yoo ta'u, kunis gara laga birra (parent river yokan laga dura) yokan Qamma Bishaani (body of water)iit ya'u yoo ta'u, kan garu gara gallana cisetti hin senne dha. orography kessatti tributaryiin kan gargari itti bafaman, kan gara Burqaa lagat dhihoo ta'ani jalqabe kan hanga Afaan bishaanit dhihoo ta'anit gargari bafamani qoqodamu. confluenciin bakka "tributary"iin lama yokan lagni lama waliin ademani dha.
Maqaan tributary mirgaa fi tributary bita jedhamu kan fayyadatamu, bakka tributaryiin sun laga irra essa gullatti akka argamu ilallun imamu dha. Kunis kara currentiin laga itti ademmu irratti hunda'etti. Fakkena yoo bishaani Nile gara kabba ademutti jirratte, currentiin bishaan gara kabba jechu dha, kanaf tributaryiin baha irra dhufaan tributary mirgaa yoo ta'an, kan dhihaa irra dhufaan immo tributary bita jechu dha. Karan currentiin itti ademu river bank wajjin gossa tokko dha.
Fallan tributary immo distributary jedhama, kuni immo laga damee, bishaan guddicha irra gargari ba'u dha.
Network analysis kan jedhamu wa'ee tesso tributary qo'atte, tartibba 1ffa, 2ffa fi 3ffa... ttin olka'a.