text:
(Qaalluun kan ishee hin beektu kan namaa xibaarti)
Haalli yeroo ammaa ‟Qaabsoo Diaspora‟ Oromoo keessatti deemu namni isa hin yaaddessine
hin jiru. Qabsoon bilisummaa Oromoo ‟Diaspora‟ keessatti afaanfajjiin xaxamtuu dha, xaxaan
kun ammoo akka saba keenya isa guddeessatti hin babal‟anne guddoo nama yaaddessa. ABOn
akka dhaaba Bilisummaa ummata (National Liberation Struggle) tokkof falmuutti humna
haarayaa (dargaggoo) leenjisee qabsootti dabaluu ykn guddisuu, namoota moora diina keessa
itti dhufan barnootaan harayomsuun ofiitti dabaluu, akkasumas namoota jaarmoole siyaasaa
kan tokkumma Ityophiyaa fi ol‟aantummaa habashootaa leellisan akka qalbii isaanii
jijjiirrattan irratti hojjechuu, warra qalbii jijjiirratanis akkuma akka isaatti qamaa qabsichaa
akka ta‟aniif irratti hojjechuu irraa takkaa of qusatee hin beeku.
Haata‟uu malee hojiileen kun kan akka salphaatti ilaalaman osoo hin tane, didhaalee jabina
dhaabichaa qoraa turan keessaa tokko dha. Didhaan kunis karaa namoota guuboo dhukkuba
siyaasaa qabaniin, yeroo itti dheebuu xiinxala fi mata duree adda addaa qabatanii media-tti
bahanii dhaaba Oromoon akka qara ija isaatti ilaaluu fi abdatu tokkichatti irratti bobba‟an
mul‟atu. Kanaaf jecha akkan ‟xiinxaloota‟ media irrattii dhiyaatanii xiinxala dhi‟eessanii fi
eenyummaa isaanii waa jechuuf dirqame, haala kanaan odeessan qabu irratti hunda‟uun akka
hawaasi keenyi fi sabni keenyi guddeessii waa irraa hubatuuf baruu kana katabe.
Beekumsi ykn dammaqiinsi dhala namaa irra guddaan karaa argaa dhageettii (waan arguu fi
dhaga‟u) hundee godhatee, muxxannoo fi ogummaa barnootan argatuun gabbata, karaa ijaa fi
gurra gara sammutti ergamuun sammuu keessatti xiinxalamee fi roga qabate kuufama.
Kuusaan kun yoo sirnaan gingilchamee fi xiinxalame(analyzed ta‟ee) hin kuufamiin, bifa
kijibaa fi dhugaan wal-make fakkeessaaf yoo taa‟e(synthesis yoo ta‟e), jireenya dhala namaa
ykn qor-qaqalbii namaa keessatti amma, boru ykn egeree nam-tokkee fi sabaa irratti rakkoo
fidu qaba.
Beekumsa ykn dammaqiinsa Oromoon har‟a irraa horachaa jiru keessaa tokko xurree media
dha, isaan keessaa garii kan sagaleen darban, foddaa TV ykn telefona ammayyaa keessaan
mul‟atan ykn barreeffamaan dubbifaman dha; akka fakkennatti maqqa dhayuf : SBO, Oromo
TV, Sagalee Qeerroo, Radiyoo Sagalee Oromoo (Madda Walaabuu), Oromia Media Network,
Gaaddisa Dhugaa, Simbirtuu , Afuura Biyyaa, Sagalee Walabumaa Oromiyaa, Ayyaantuu,
Gadaa, facebook fi kkf dha. Oduu fi odeessi media irratti dhiyaatan kana madda dhugaa
qabaachu fi akeeka dhaamsa isanii sirnaan xiinxaluun kijibaa fi dhugaa adda baasuun,
afaanfaajjii jiru qulqulleeysuun nagawummaa nam-tokkoo fi qulqullina qabsoo sabichaaf
barbaachisaa dha.
Xiinxaltooti Siyaasaa haala siyaasaa naannoo tokkoo ykn addunyaa yeroo xiinxalan dhugaa
irra dhaabbatanii xiinxalu. Xiinxala isaanii keessattis ilaalcha siyaasaa ofii qabaniin qorqalbiin
isaani hin qabamu jechuun namatti ulfaatulle ifaatti of irratti hin mul‟isan. Partii
siyaasaa tokko faarsanii kaan hin xiqqeessan. Dhugaa ta‟e irra dhaabbatanii, dhugaa jirtu
uummataaf ibsu.
Akka kanaan xiinxaltoota siyaasaa Oromoon qabdu eenyu fa‟i? Hundeen xiinxala isaanii maal
fakkaata? Ilaalcha siyaasaa irraa walaba? Waan haasawan keessaa dantaa hin qabani? Haala
kamiin dhugaa xiinxalanii uummataaf dhiyeessuu danda‟u? Moo xiinxalaa siyaasaa jechuun
2
moggaasuma maqaati? Xiinxaltoti jedhaman kan ulaagaa kana guutan eenyu fa‟i? Dhugaa
Oromoon dalage irratti dhaabbatanii xiinxala dhiyeessuu? Akeeki fi dhaamsii isaan xiinxala
isanii keessatti dabarfachuuf yaalan maali? Gaaffilee kanaa fi kan kana fakkatan kaasanii
deebbii jiran sakkata‟uun hubatnoo qabaachuuf ni gargaara jedheen yaada.
Deebii gaaffilee armaan olii yeroo cuunfinu namooti xiinxalaa siyaasaa Oromoo ofiin jedhan
garii, xiinxala isaanii keessaa fedha ykn dantaa mul‟ataa qabaachuu qofaa osoo hin taane, ofii
isaaniitu hoggana siyaasaa ta‟uuf hawwii qaban dha. Fedha kana irraa kan ka‟e xiinxalli
isaanii marti kan ilaalcha siyaasa isaaniin booji‟ame dha. Xiinxala isaanii keessatti sababa
fedha dhuunfaa ykn garee isaaniif jecha, warra qabsichaa itti cichanii jiran haguuguun maqaa
isaaniitti gurra horachuuf dhama‟uu, dorgommii hin barbaachifne uummata Oromoo
guddeessa waliin seenu. Xiinxalaan hoggana ta‟uuf hawwu xiinxala dhugaa dhiyeessuu hin
danda‟u, naamusni isaas isaaf hin haayyamu. Xiinxalli dhiyeessu ilaalcha siyaasaa akka namtokkeetti
itti amanuun sakaalamee, garee ofii itti amanu faarsuun, garee uummati waliin
dhaabbatee sosso‟e maqaa xureessuu irratti bobba‟u. Yeroo amma Oromoo keessatti
xiinxaltooti garii ija dhabanii, fedhii dhuunfaa fi garee isaaniin jaamanii ifaan gadi ba‟uu
eegalanii jiru.
‟Xiinxaltoota‟ kanaaf addunyaan keessa jirru addunyaa kijibaati. Kanaaf adunyaa waliin
kijibuu dhaa qabna jedhu. Yeroo kijibnu ammoo akka uummataaf dhugaa fakkaatuu fi
fudhatamutti kijibuu akka qaban walii galu. Kijbni isaani yeroo irratti dammaqamu ammoo
kijiba isa duraa kijiba haarayaan nama dhugeeffachusuun ni dandayama, kanaaf kijibuun
rakkoo hin qabu jedhanii kijiba irraa sodaa tokkollee hin qaban. Kijibooti akka kanaa sammuu
saba keenyaa keessatti kuufamuun, qabsoof balaa guddaa qabaachaa turan, balaa guddaa
qabaachuufis deemu, namni akka wal shakku, wal irratti abdii hin qabaatne godhu. Kijiboota
fakkaatoo itti dhimma bayuun jaarmayaa Oromoo hedduu bixxilaa turan, ammallee jaarmayaa
bixxiluuf dhama‟u.
Kan nama aja‟ibu ‟Xiinxaltooti‟ siyaasaa Oromoo irra hedduun kanuma ABO isaan barsiisee,
yeroo dheeraa dura ykn as-dhiyoo kan dhaabicha gananii garee wa‟ii uummatan dha. ABO
ganuuf sababaan akeeka ilaalcha siyaasa ABO, kan itti irbuu seenanii, eeguu dadhabaniif ture.
Akeeka isaanii ABO keessatti fi uumata Oromoo biratti tarkaanfachiisuu dadhabaniif jecha
jaarmayoolee bixxilaa ABO irratti ololaa turan. Erga ABO gananii duuba ilaalcha siyaasa
isaanii bifa adda addaan gaggeessaa, ABO irrattis duula maqaa xureessii gaggeessu, akeeka
ABO dhabamsiisuu itti milkaawu dadhabnaan, hogganoota ABO irratti maqaa adda addaa itti
kennuun olola maqa-balleessii sadarkaa Wayyaaneen gaggeeysitu olitti itti bobba‟ani jiru.
Namooti garii yeroo Jaarmayaa bu‟ureeffachuu eegalan ABO balaaleffachuun afaan hiikkatu.
Hawwiin isaan ABO dhabamsiisuuf qabanii fi hawwiin TPLF ABO dhabamsiisuuf qabu
waliin wal fakkaata. ABOn dhabama irra aanee qabsoo saba Oromoo bifa qindaaween
gaggeessuun isaan aarsa, gaabbisiisa, inaafsisas.
Xiinxalli isaanii ABOn yeroo gabaabaa booda ni dhabama jedhullee kijiba ta‟ee mul‟achuun
yaada gabaabina isaanii dhokfachuuf ammallee ija jamsatanii ABO hin jiru jedhanii lallabu.
Amma yeroo ABOn qeerroo fi uummata guddeessa ofitti ammatee, akeeki isaa fudhatamee
sochii jabaa gaggeeysaa jiru keeysatti ammoo, hirriba isaanii keessaa dammaqanii ABOn
jechuu nu‟i jedhanii akeekaa fi jaarmayaa kaleessaa irraa ganan ofitti maxxansuuf dhama‟an
mul‟ata.
3
Ji‟a kana keessa namni maqaa Yaya Bashir(Boru Barraaqaa) jedhamuun facebook irratti waan
katabaa jiru argeen jira. Namni kun dur ABO waliin dalagaa ture, yeroo muraasaa dura akka
biyya Egypt jiru dhaga‟ame. Torbee darbe keessa ammoo akka ABO ganee fi ABO fi Qeerroo
Oromoo irratti olola bane dhaga‟uun na ajaa‟ibe. Akkuma jaal Hundee Lammii barreeffama
isaa keesatti ibsetti, ABO namoota hedduu siyaasaa barsiisee, qaree yeroo diinatti bobbaasu,
qarri garii faallaa isaa dhaabbatee yeroo isatti garagalte isa waraantu arguun kun kan jalqabaa
miti. Kanaaf Duubbee Oromoota akka ‟Xiinxaltoota‟ siyaasatti of moggasanii sadii har‟aaf
isiniif qaba, isaanis:
1. Yayaan(Boruu Barraaqaa)
Yayaan(Boruun) biyyatti barsiisaa ture, biyya irra gara biyya ollaa Djibutiitti baqate. Djibutii
irraa gara Eritrea ABOtu ofitti fudhate. Yeroo leenjii eegalee turetti nama qabsootti makamuu
isaa irraa abdii dhabee bifa aariitiin; ‟‟Gaafan biyyaa miilla koo kaase osoon shuguxiin qaaaa
godhee of ajjeesera ta‟ee!‟‟ jedhee bifa gaabbiitiin qabsootti makamuu isaa ibsataa ture dha.
Yayaan abdii kutatee waan hin taane keessa of galcha jedhamee bakka leenjii irraa fuudhamee
akka SBO irratti dalagu ramadamee.
Yayaan(Boruun) bara 2005 yeroo Qinijit finfinnee keessatti hokkara kaastu, qinijjit ji‟a ja‟a
keessatti of ijaartee biyya qabatte jedhee ‟xiinxala‟ namooti itti himan dhiyeessaa ture.
‟Xiinxalli‟ inni itti amanee lallabaa ture kun, ji‟a ja‟a keessatti kijiba ta‟e. Qinjit biyya
qabachuu mititi ofiifuu bakka hedduutti caccabxe dhabamte. Bara 2008 yeroo maqaa
jijjiiramaan dhaaba keessa yeroo hokkarri ka‟e, nama dhaadannoo ‟‟Arsiin rukutamuu
qabdi!‟‟ jechaa turee fi yaaduma isaa kana bifa kitaabaan „‟Fixeensa Ganamaa‟‟jedhuun
ibse. Sana duuba yeroo dubbattooti dhaabaa biyya alaa fincilanii dhaabicha gananiitti, bakka
waajjirri dhaabaa jiru irraa dubbataan dhaabaa haa jiraatu jedhamee fakkaata, akka dubbataa
dhaabaa ta‟e dhageenye.
Ammas Yayaan(Boruun) akka xiinxalaa siyaasa Oromooti of ilaala. Akkaataa gara Egyptitti
bahes, sababa boohichaan fi gumgummiin tajaajilan kennu qabu fixadheera, bakka kanaa
deemuun qaba, heerri waggaa 12 booda akkan dhaaba keessaa ba‟u naaf haayyama jedhee
watwaataa ture. Amma ammoo akka nama qabsaawaa murataa tokkotti facebook irratti of
dhiyeessuun Oromoota isa beekan ajaa‟ibsiisaa jira. Yayaan(Borun) sababaan inni ABO itti
himatu keessaa, ABO baroottan dheeraaf na hojjechiisaa ture, yeroon gara Egypt baqadhe ana
gargaaruu dide yaada jedhu irraa ka‟e akka mufii ABO irraa qabu namoota inni bilbilaan
dubbisaa ture irraa dhaga‟een ture. Amalaa dhunfaa itti ta‟e nama qarshiif du‟u dha. Cinaacha
laafina isaa kana duraan namoota biyya ambaa jiran irraa, booda kana ammoo Jawar
Mohammed irra argachuu eegalee. Kana irran kan ka‟ee yeroo ammaa kana Jawar Mohamed
waliin quunnamtii tolfatee fi gargaarsa Jawar irraa argateef jecha duula Jawar ABO irratti
baneef daboo ba‟uuf murteeffate.
2. Jawar Mohamad
Yeroon waa‟ee Jawar ibsu namooti siyaasa fayyaalumma keessa jiran akka natti mufatan nan
beeka. Namoota yeroo jalqabaaf waan siyaasaa dhaga‟an garii Jawar sadarkaa waaqffachuu
ga‟an akka jiran nan beeka. Sababa kanaaf dhugaa jirtu dhoksuun akka natti hin jirres nan
amana. Kanaaf dhugaa gurbaa kanaa irraas waa isiniif qooda.
Odeeffatnoo qabu irraa ka‟uun; Jawar Mohamad baroottan kudhan dura akka USAtti baheen
miseensa ABO ta‟ee ture. Maallatoo “Ras Tafarii ykn Rastaa” of irraa buusuun amalaa fi
4
fedhii dardaraa Oromoo qabaachuu eegalee, garuu sabbonumman jirtuu hundeen gad itti hin
seenne. Kanaa fi akkaataa itti gara USAtti ba‟ee fi akeeka maaliif akka miseensa ABO ta‟ee
fi ABO keessaa ba‟e yeroo kaan bal‟inaan isiniitti deebi‟a. Bara 2005 irraa keesse sagantaa
dargaggoo Oromoo qaroo yaada IOYA (international Oromo Youth Asociation) dhaabuuf
kaasan irraa butatee abbaa itti of tolchee. Jaallanis hojii sana isaaf dhiisanii hojii isa biyya
keessaatti xiyyeeffatnoo kennan.
Jawar IOYA sossosuu irratti osoo hin dhaabbatiin caasaan alatti barattoota Oromoo
yuniversity keessa sochii keessa jiran quunnamuun, akka ABO hin jirre itti himuu eegale.
Barattootis jireenya ABO isa caalaatti waan beekanif jecha, caasaa qabaniin waan isaanitti
himamu hunda dhaaba isaaniif gabaasaa turan. Jawaris waanuma barattoota waliin wal hubate
itti fakkaataa ture. Sanatti milkaa‟uu hanqatnaan of duuba deebi‟e. Itti aansees bobbaan
dhaaba irratti gaggeeysu hiccitawummaa irraa ifatti of baasuuun isaa Jaalaallee
Habashaa(Abysinian‟s darling) ta‟ee akka gara Paltalk fi sabaa-himaalee adda addaa irratti
habshootaan faarfamuun isa macheesse. Machii faaruu Habshoota irraa kan ka‟e, kufaati ABO
akka halagaa fi diinni dubbisee irraa mirqaanuuf jecha afaan Ingliffaan barreesse. Barreeffami
isaa mata duree “Failure to Deliver: The Journey of the Oromo Liberation Front in the
Last Two Decades” (PART-1, PART-2, PART-3, PART-4) by Jawar Siraj Mohammed July
28, 2009 jehamee maxxanfame.
Jawar barreeffamaa isa kanaa keessatti waa‟ee ABO yeroo „xiinxaluu‟, “I will argue that
because of weak, undisciplined and incompetent leadership, through exile politics and a cultlike
outdated organizational tradition, the OLF could not produce any result over the past
decade, therefore brought its own demise. Furthermore, the destructive internal conflict has
intoxicated the organization beyond any repair..” Jedhe.
Hiikkaan isaas gabaabaatti „‟ABOn sadarkaa suphamuu hin dandeenyeen dhabama ta‟ee
jira!‟‟ Kan jedhu dha. „Xiinxalli‟ isaa kun, dhabamuu ABO dubbata. Barruu kun
Habashootaaf akkasumaas halagootaa mararfatno qabsoo bilisummaa Oromoof hin qabneef
kennaa guddaa fi gammachuu cimaa ture, haala kanaan wal irraa fuudhanii ABO komachuu
itti fufan.
Hawwiin Wayyaanee fi Habashoota dhabama ABO arguu fi dhaga‟uu dha, Wayyaaneen
jaarmiyoota kan biyya keessaa fi ambaatti akka jiraatan hawwitu lama dha, isaaniis; OPDO
akka tumsituu TPLFtti fi ONC/OFC akka mormituu TPLFtti. Jaarmiyooti kun lamaan TPLFf
farra misoomaa ta‟uu hin danda‟an jetee amanti. Haala kanaan Wayyaaneen caasaa ishee
biyya alaatti diriirfachuu eegalte, horiin guddaa karaa embasy ishee ramadameen sochii duruu
qabdu babaldhifachuutti akka turte dhaga‟ame. Wayaaneen Oromoo ittiin bulchuuf OPDO
akkuma feetu, dimokratawaa fakkaachuuf ammo jireenyi OFC/ONC, dhaaba laafaan tokko,
kan aangoo irraa fudhachuu hin dandeenye, akka ishee barbaachisu murteeffatteetti. OFC
keessa namoota jajjaboo, Oromoof amanamoo ta‟an kan akka Baqalaa Garbaa, Baqalaa
Nagaa, Dajanee Xaafaa, Adisu Bullaallaa fi kkf ABO waliin hojjetu jettee yakkiti, isaaniif
obsa takkaa hin qabdu.
Jawar yeroo dhabamuu ABO „xiinxaletti‟ warri habashaa itti dhiyaatanii ture, habashootis
sababa “ani jalqaba Oromoo dha” jedhee “aljeziraa” irratti dubbateef of irraa ajeeffatan.
Himni kun Oromoo keessattis ta‟e, halagaa biratti, kan ilmaan Oromoo qaroo ta‟aniin
himamaa ture dha. Fakkeenyaaf Bakar Yusuf bara 1970-taa keessaa yeroo Hussen Suraa
waliin wal falman nuti Oromoo waan taaneef jiruun keenyi jalqabaa akka Oromootti of ijaaru
5
dha jedhe. Gootichi Jarra Abba Gadaa ani Oromoo malee Somalee miti jeedhe. Galasaa
Dilboo ifa mootummaa Said Barree jaallatti kan Moqadishootti rakkacha turan diiddaadhuma
wal fakkaatuun ture. Luubaa Gudinaa Tumsaa barnootaa Wangeelaa lallabee dhumaa irratti
ati dursaa hundaa Oromo tahu kee hin dagatiin jeedhaa jeedhamaa ture. Kan Jawar kan
habashoota aarse muccaa isaan akka guddiffachaatti guddifatan, kan amantii guddaa irraa
qabantu isan ganuu isaa ture. Oromoonis yeroo sanatti habashaan gurbaa keenyatti duulte
jedhee, olola irraa cabsee, ofitti fudhate. Sana duuba dhimma Oromoo, akka Oromootti
dubbachuu eegale.
Wayyaanen ABO yoo waa ittiin yakkuuf feete malee ABO maqaa hin dhooftu, inumaayyu hin
jiru jetti. „Xiinxalchi‟, Jawaris, gaafa ABO yakkuuf fedhu malee ABOn hin jiru jedha.
Dhimmi Jawar hin hubatin tarii kan amma hubachuuf deemu, ABO dhaaba dhabamuu hin
dandeenye ta‟uu dha. „Xiinxaltooti‟ isa fakkaatan „xiinxalli‟ isaanii dhugoomsuuf ABO
sammuu isaanii keessaa dhabamsiisuu tattaafatuu danda‟u. ABO irrattis bobba‟uu filatno
godhatu. Ammoo ABO dhabamsiisuu gonkumaa akka hin dandeenye uummati Oromoo fi
Qeerroo isaaniif mirkaneessaa jira. Tarii waan Wayyaaneen ofii dadhabdee, qixa biraatiin
jaarmayaa Oromoo laaffisuuf, abdii hin jirreen akka jaarmyoota qabu laaffisuuf itti
tattaafachaa jirti laata? Dhimma kana ija qaroon ilaaluun, erga darbee akka hin gaabbineef nu
gargaara.
Jawar maaliif yeroo hunda faallaa ABO dhaabbata? Ammatti OMN media Oromoo maraa
tolchuun jechuun sadarkaa rakkisu irra ga‟ee jira, akka gartuun tokkoo qofaa ejjennaa isii
irratti dabarsatu akka ta‟aa deeme ifaan of mul‟isuu eegalee jira, keessaa‟uu hoggantootaa,
qondaalotaa fi miseensota ABO kan of irraa ittisuu fi namoota jibba ABOf qaban bu‟uura
godhatuun ifaatti mul‟ataa jira. Xumura bara 2015 qophii Toronto, Canada kan gargaarsa
OMNf tahe irratti namoota muraasa yeroo qophaatti hasofsiisuu Alaabaa ABO qabattanii hin
ba‟iinaa jeenne yaada dhaamnee turre, garuu warri hiriira irratti hirmaatan didanii Alaaba
ABO fudhatanii ba‟uutti jiru jedhee komachaa ture. Duuba, Jawar jaalala uummati Oromoo
alaabaa ABOf qabu ija banatee arguun yeroo qophii OMN jiru akka alaabaan ABO fannifamu
fedha. Gurbaan haala fedhii ummataa ilaalun bakka tokko irraa gara biraatti of jijjiiruuf yeroo
itti hin fudhaatu. Bilchinni siyaasa isaa kan itita sabboonummaa irratti hundaa‟e osoo hin
taane kan akka ta‟aa(actor) tokkotti of mul‟isuu irratti hundaa‟ee ta‟uun kan raggaan
mul‟achaa jiru dha. Hojjettoota OMN kan akka fedha isaatti hin dalagin hojii irraa ari‟a.
Sabboontotaa fi gaazexessitooti ciccimoo kan akka Kedir Elemo, Ahimed Yasin, Befkadu
Morodaa fi kkf hojii OMN keessaa sababa ga‟aa malee ari‟atamuun Oromoof ifaa miti.
Gariis fedhaa fi amantaa isaaniin ala dhiibbaa irraan ga‟uun akka OMN dhiisanii deeman
tolcha. Kanneen akka Dr. Hamzaa akka fakkeenyaatti kaasuu dandeenya. Hojjettooti har‟a
jirans boru Jawar akka barbaadetti kan ari‟u yoo ta‟e wabi hin qaban.
Oromoon OMN kan ofii godhachuu irratti dalaguu, akka jaarmayooleen siyaasaa marti
ejjennaa isaanii ifaan irratti ibsatan tolchuun median kun akka malee akka itti dhimma hin
ba‟amne dhiibbaa gochuun fi Oromoon mirga abbumaa OMN irratti qabu mirkaneeffachuun,
median kun olola Oromoota gidduutti deemtu akka hin keessummessine dhiibbaan feesisu
irratti godhamuu qaba.
„Xiinxala‟ isaa isa dhumaa irratti waan inni haasawe, kan akeeka isaa of duraa qabu akeeke
dha. Ammallee abjuu ABOn hin jiru jedhutu irraa calaqqisa. Qeerroon Oromoo nuti ABO
6
waliin jirra! Yoo ittiin jedhanille gurraa duuchatee, ija junuunfatee ammallee qeerroo kan
gageessaa jiru ana (Jawar) fi OMN akka ta‟an „xiinxala‟ isaa keessatti fakkeffata.
Jawar waan inni deebisuu qabu falmiin isaa ABO irratti moo diina irratti? Waan haga ammaa
gageeysee milkeeyse OMN akkaataa itti dhimma bahuu irratti walii galteen jiraatuu qabu
maali? Guyyaan warri OMN Minisotati irbaata Abbaa Duulaatiin afeeraman akeeki isaa maal
ture? Hidhati fi faaruun isaa kan OPDO fi OFC irraa qabu fi maqaa waraana jabaa haa
ijaarrannuun afaanfajjiin Oromoo di‟asporaa keessatti dhalachuuf deemu Oromoon akkamiin
ilaalaa jira?
Jawar nama kaleessa biyya alaa irraa qabsoo gaggeesuun hin danda‟amu, biyya alaa irraa
deeggarsa qabsoof godhamuu qofaatu danda‟ama jechaa ture. Har‟a ammoo injifannoon haga
ammaa dhufe kan hawaasi akka hawaasaatti godhe malee kan jaarmayaa siyaasaatiin
hojjetame miti jechuun gumaacha jaarmayooti siyaasa Oromoo gumaachan mara lafatti darba.
Innis akka jaarmayaa siyaasaa, kan qabsoo biyya keessaa gargaaruu, hogganuu fi qajeelchuu
danda‟u ijaaruuf deemu ibsachuu eegalee jira, akka inni jedhutti gargaarsaa, diplomasi fi
waraanaa gad dhaabuuf deemu nuuf ibse. Kaleessa deeggaruu qofaatu danda‟ama jedha, har‟a
ammoo anatu hoggana, hogganuufis deema jedha. Xiinxalaan siyaasaa, deeggaraa siyaasaa
ta‟ee amma hoggana Siyaasaa kan biyya alaa irraa biyya keessatti waraana gageessu ta‟uuf
deema. Jeechootiin barreeffama isaa kan bara 2009 keessatti ijo turan “exile politics”, “OLF
beyond repair”, “outdated organizational tradition” jedhee katabe dagachun har‟aa innuu
biyya alaa irraa jaaramyaa dhaabuun akka feesisu haasawa.
Jawar horiin qeerroo bilisummaa Oromoof walitti qabame qeerroof ergamuu male, akka karaa
OFC biyya seenu dhiibbaa gochuun hawaasi akka jaarmayaa ABOn hin ijaaramne dhiibbaa
gochaa ture. ABO waa ittiin yakkuuf qofaa fedhu, yeeroo ABOn madda galiif haawasa isaa
walitti qabuuf tattaafatu danqaan uumame hedduu dha.
Akkuma beekamu, Dr. Mararaanis yeroo OBK dhaabe akkuma Jawar ABO irratti duuluun
afaan isaa hiikkate. “….the OLF which emerged out of the crisis of the last two decades with
better popular support could not move out of a narrow family circle that controlled and
reduced it to its own private property for years, and the attempt by some Oromo groups to
work together at the beginning of the present change failed to bear fruit… Marara April
1996” Sana duubas kan ejjennaa isa sirreesse fakkaatus, waan inni dalagaa jiru ejjennaa isaa
kan duraa irraa fagoo miti. Hojii guddon inni rawwate sabbonummaa Oromoo guddisuu fi
mirgaa Oromoo kabajchissuu osoo hin ta‟in, Ityophiyaa demokratessu isa jeedhuuf jeecha
maqaa Qindoominaa fi Tumsaa (Coalition and Alliance) jaarmoole habashaa waliin ijaaruu fi
diiguu keessatti uumuri isaa fixe. Filmaata bara 2005 keessatti tumsa ABOn godheefiin teesso
hanga tokko argachuuf hiree argate ture. Fakeenyaaf Qindoominaa fi Tumsaa inni keessatti
lallaaqamuun of-agarsiisaa habashoota biyya ambaa irraa dirqama xophiyaa tiksuu ofitti
fudhachuu fi rawwachuuf maallaqa funannataa kan ture ta‟u hundi ni beeka. Fakkeenyaaf;
Coalition of Ethiopian Opposition Political Organizations (CEOPO) September 1998 uumame
keessatti miseensa ture, Bara 2003United Ethiopian Democratic Forces (UEDF), Bara 2005
Joint Action for Democracy in Ethiopia (JADE), Filmaata May bara 2010 miseensaa Medrek
ta‟un as bahe. Waliigala Jaarmoleen siyaasa hedduu fi tikni biyyoota adda addaa “phony
opposition” jechuun ONC fi EDP yeroo mara shakki irraa qaban. Sababaan isaas Lidetu
Ayalew fi Mararaa Guddinaa Rakkon karaa TPLF irra isaan irra ga‟e mul‟atee hin beeku. Kan
Lidetuu obboleessi isa Sisay Ayalew Muummicha ministara duraanii Mallasin kan muudamaa
7
jirate ture. Wayyaaneen sababaa Mararaatti hin buuneef inni guddaa fi jalqabaa ijoollee
Oromoo sabboonoo fi gaafa xiiqii dabarsee kennu isaa irraati. Duuba Mararaa irran Kan
Jarmaa OFDMn bu‟ureessan obbo Bulchaan kan jedhan yoo ilaalle “..Today in Ethiopia, the
Oromo people are not represented by a free voice. “..That means there is no party which is
independent of EPRDF and which can speak on behalf of the Oromo people. So I wanted to
establish a political party that can speak independently of the government for the Oromo
people. 28. Jan 2005 Bulcha Damaksa”.
Jawari fi Dr. Mararaa waan wal isaan fakkeessu tokkoffaan tarkaanfachiftoota yaada
MESON, Haile Fidaa, ta‟uu fi kan lammada ammoo ABO jibbuu fi ABO irratti duuluu dha.
Mararaan yeroo jalqabaaf partin siyaasaa inni keessaa qooda fudhate MESON yeroo ta‟u
yeroo isaatti, baroota 70-otaa keessa, deggartootaa fi miseensoota ABO irratti tarkanfii
fudhachiisen harki isaa dhiiga irraa qulqulluu miti. Jawar Mohammed duukaa bu‟aa fi
rajjeeffata Haile Fidaa ta‟u agarsiisuuf OSA mid year Conference March 29, 2015-tti Mataduree
“Haile Fida‟s Activism in Europe” kan jedhu dhiyesuuf ture.
Jawari fi Mararaan sababa ilaalchi siyaasaa isaanii isaan wal fakkeessuuf jecha waliin
hojjechuutti jiru. Akkan odeessa qabutti har‟as Jawar karaa ijaarsa caasaa OMNakka horiin
maqaa gargaarsaan walitti qabame akka gara Dr. Mararaa ergamu akeeku, inni horii itti
ergame qeerroo biraan gahuu hanqate. Gama sanaan gargaarsi godhames mul‟ataa miti. Dr.
Mararaan akka qeerroon alaabaa ABO qabatee hiriira hin baane fedha. Qeerroon alaabaa OFC
qabatee hiriira ba‟uu qaban sababaa jedheef qeerroo bilisummaa waliin walitti bu‟iinsa qaba.
Wal dhibdeen Qerroo fi Dr. Mararaan yaada irrattis akka ta‟e himama. Dr. Mararaan nama
„‟Biraa Qabbanaawaa unachaa, warraaqsa qabbanawaa gageeysu barbaada‟‟ nama ofiin jedhu
dha. Fedhiin qeerroo ammoo warraaqsa hadhaawaa gaggeessuun bilisummaa Oromoo fi
walabummaa Oromiyaa mirkaneessuu fedhan dha. Akeeki qeeyro akeeka ABO waliin
tokkicha. Kanaaf alaabaa ABO qabatanii hiriira ba‟u!
Qeerroon jaaramayaa akeeka, naamusa, qajeelfama, hoggana ofii isaanii qabaatanii fi humna
ittiin Oromiyaa bilisoomsuu fi bulchuu danda‟u horachaa deemuuf mul‟ata guddaa, kan yeroo
gabaabaa fi dheeraa qaban dha. Gargaarsi biyya alaa irraa maqaa OMNn walitti qabamuu fi
maqaa OFCn walitti qabamu akeeka qeerro bituu akka hin dandeenye ifaan itti ibsan. Haalli
kun Dr. Mararaa fi Jawar aarsuun facebook fi OMN irratti duula qeerroo irratti baname. Haala
kanaan caasaa qeerroo diinatti saaxiluun irratti hojjechaa jiru. Waan namatti tolu, namni isaan
irratti qiyyaafatani fi alaabaan ABO haleellaa isaanii irraa waan dandamatan fakkaata.
Gurbaan basaasaa jedhames facebook fi OMN du‟uu dide, alaabaan Oromoo kan namooti
qabatanii hidhaman jedhames uummata Oromoo sammuu fi onnee isaa keessatti katabamtee
jirti. Haala kanaan qeerroos ta‟e alaabaa Oromoo xureessuu hin danda‟an!
Sochiin qeerroo kan mataa dhukubbii guddaa itti ta‟e keessaa inni duraa fi hangafaa
Mootummaa Ityophiyaa kan TPLFn hogganamtuu yeroo tahuu qixuuma Kanaan kan sadarkaa
lamaffatti yaaddawaa jiru humnootii siyaasaa Amharaa dha. Humnii kun lamaanuu akkataa
sochii qeerrootti harkaa itti seenfataan gola gola isaanitti maarii gaggeessaa turan.
Humnootiin Amharaa ummata waliin dhaabbannee fi isin waliin jirra jedhanii qabsoo
uummataa cinaa hiriiruun mootummaa TPLF kuffissu irratti osoo hin ta‟iin, xiyyeeffatnaan
isaanii, Jaarmoolee Oromoo keessaa ABOtti bobba‟uun laaffisuu dha.
Karoora kana bakkan ga‟uuf ato Nuhamiin Zallaqee miseensii Ginbot- 7 fi Jawar Mohammed
akka activist jedhamee, fedhii ABO shochii siyaasaa ala tolchuuf kaadhimamanii mudamani.
8
Sochiin isaanii kunis shira haguuggate deemu saaxilamee milka‟uu hanqate. ABO
inumaayyuu Jarmoole Oromoo ofitti ammatee as ba‟e. Haalli kun warra Habashaa fi Jawar
guddoo aarse, Mararaaniis ergama Madrek bakkaan ga‟uu hanqate. Kanaaf duulli bobbaan
ABO dhabamsiisuu irratti gaggeeffamaa jiru kan mooraa lama keessaa madde dha,
Habashoota fi Oromoo ergamtoota mooraa kanaan gaggeeffamu dha. Hanga qabsa‟oti
Oromoo muratoo dhugaa kana hubatanitti, dinnis ergamtootis ergama isaanii kanatti hin
malka‟an. Dhugaan ni qal‟atti malee hin cittu!
3. Brihanu Magarsa
„Xiinxaloota‟ kan qeerroo fi ABO irratti duulu keessaa kan sadeesso ammoo nama Brihanu
Magarsa Lenjiso jedhamu dha. „Xiinxalaan‟ Brihanu Magarsa Lenjisos, facebook irratti
walaloo afaan amaaraan ABOf katabame tokko qara jallisee hiikuun, yaada fi jibba ABO
irratti tarkaanfachiisuu tattaafata. Akka yaada isaatti ABO yaada qofaa ta‟uu ibsa. ABO akka
jaarmayaatti hin jiru, ABO ilaalcha siyaasaa qofaa dha jedhee katabuun, jireenya ABO haala.
Brihanuun nama Ambotti barsiisaa ture dha, amma biyya alaati ba‟ee OMN irraa „Xiinxala‟
dhiyeessa. Namni xiinxalaa jedhamu nama waa arguu hin dandeenye ta‟uun itti hin turre,
Brihanuun jireenya ABO nama arguu hin dandeenyetu xiinxala siyaasaa Oromoof dhiyeessa,
baruma xiinxala keessa jiraatnee namuu xiinxalaa ta‟ee dhamaane.
Brihanuun nama ijoollee OPDOf leenjii kennaa ture dha, dhimma kana irratti qabatamaan
ragaa dhiyeessuun danda‟ama. Filatnoo biyyooleessaa kan bara 2010 keessa ammoo nama
OPDOf amanamaa ta‟uun warra UN keessaa filatnoo bara sanaa dawwataniif gara
mootummaa TPLFn amanamummun akka afaan hiiku ramadame dha. Namooti hojii isaa kana
biyya irraa beekan yeroo OMNtti ba‟ee xiinxalaa siyaasaa dhiyeessu, akeeka dhokataa
qabatee OMN irraa dubbataa jira, irraa of eegaa jedhanii dhaamu. Biyya keessatti OMN akka
sagalee ABOtti sababa ilaalamuf akkuma ABO waliin jirutti ilaaluun, gurbaan akka ABO hin
basaasne irraa of eeggadhaa jedhanii dhaamu.
Dhaaboti siyaasaa kan Tigree, Habashaa fi Oromoo yeroo dhaabbatan ABO yakku irraa
eegalu. Jallooti Oromoos jaaramayaa siyaasaa jaaruuf yeroo ka‟an ABO irratti duuluun
eegalu. Jaarmayaa dhaabuuf ABO yakkuun hin feeisu. Sababaan isaan ABO yakkaniif
kaayyoo guddaa ABO qabatee jiru irraa‟i. Yoo ABO yakkan waan ABOn wal qixxaatan itti
fakkaata. Namooti ibiddaan hin qaramiin, ibiddaan hin qoramiin yeroof arraba dheeratan
akeekaa fi kaayyoo saba guddeessaa kana galmaan ga‟uu hin danda‟an, ammoo galmaan ni
geenya jedhanii mooraa QBO jeequu danda‟u, kana seenaa baroottan kurnan darban irraa
barachuu qabna. Warri habashaa akeeki ABO qabate yoo bakkaan ga‟e, aangoo siyaasaa
isaanii isaan dhabsiisa, kanaaf ABO yakku, jibbu. Jallattooti keenyis kaayyoo ulfaataa fi
eebbifamaa kana bakkaan gahuuf wareegama guddaa sababa nama gaafatuf jecha, wareegama
irraa baqachaa, waan Oromoon itti wareegame ammoo kan ofii godhachuu hawwuu irraa kan
ka‟e abbaa qabsichaa, saba Oromoo warra irratti wareega baasaa jiru itti duulanii
dhabamsiisuu hojii isaanii godhatu. Oromoon fi Qeerroon Kaayyoo ABO ofitti fudhatee fi
kudhaammate, humna siyaasaa kamuu of irraa faccisaa dhiiga isaatiin bilisummaa isaa
goonfatee biyya isaa irratti abbaa ta‟uu murteeffachuun akka hunda keenyaaf abdii kennuu fi
walitti nu araarsu shakkiin hin jiru.
ABO dhaba siyaasaa akeeka ifaa qabu dha. Akeeki isaa galmaan ga‟uuf jaarmayaa qaba.
Namooti jaaramayaa kana irrati ololan marti, kan duubbee deeggarsa diinaa kan qaban, kan
9
akeeka dhuunfaa isaanii milkeessuuf tattaafatan, akeeka wareegama guddaa gaafatu bakkaan
ga‟uu irraa abdii kutatanii irraa fagaatan, qor-qalbii hin-dandeenyu jedhuun qabamani qabsoo
ganan dha. Amma ABO milkii jajjabduu argamsiisuu warri hubatan ABO yaada dha,
yaadicha nutuu qabaachaa turre, ABO nu dha, jechuun afaanfajjii uumuuf tattaafatanis numa
jiru. Oromoon yaadaa fi xiinxala maxxantuu diinaa, gantootaa fi abdii kutattoota kana
fakkaatan irraa of eeggachuu qaba. Oromoon qabsaawota gaafa injifannoo fi qabsaawota
gaafa hadhaa qabsoo adda baasee beeka, ilaalcha fi xiinxala isaaniis akkatti ilaalu qaba.
Xiinxaltooti armaan olitti xuqe, ulaagaa xiinxalummaa hin guutan. Xiinxali isaanii sababaa
duubbe fi fedhii isaaniin ila-sammuu dhabeera. Xiinxalli xiinxalame uummataaf dhiyaatu
kamu kan dhugaa irratti hunda‟ee ta‟uu qaba. Xiinxalli namoota ilaalcha siyaasaa tokkoon
gaadi‟amaniin dhiyaatu xiinxala dhugaa ta‟uu hin danda‟u. Xiinxalli kan fedha fi danta namtokkee
fi gartu of keessaa qabu xiinxala dhugaa miti. Xiinxalli dantaa yeroo ittiin guuttachuuf,
jireenya ofii ittiin mirkaneeffachuuf, rakkoo yeroof mudate furachuuf godhamu marti kijibaa
fi fakkeessaa hundee godhata. Kunis xiinxala (analysis) osoo hin taane yaada-fakkeessaa
(synthesis) dha. Namoti akkasii kan ila-sammuu isaanii dhaban waan ta‟eef xiinxalli isaan
uummataaf dhiyeessan, dhukuba sammu isaanii namoota hubatnoo siyaasaa ga‟aa hin qabnetti
dabarsuu danda‟u. Kanaaf Oromoon waan „xiinxaltooti‟ isaa xiinxalan xiinxaluun fi
sirreessuun balaa fakkaataa irraa of-baraaruun fardii dha.
ABO irratti xiinxala dabaa dhiyeessuu fi ololuun; ekeraa wareegamtoota Qabsoo Oromoo
boqonnaa dhowwuu dha!
Barachaa lolla! Lolaa Baranna!
Qara Qajeelchaa Irraa! Caamsaa 26, 2016


c: text/html

text:
- Oromiyaan ni bilisoomti!
- Mootummaan Wayyaanee gabroomfataa dha,
- Abbaay Tshayyee farrummaa uumata Oromoof qabuun seeratti dhihaachuu qaba.
- Walabbummaa fi bilisummaan Oromoof haqa.
- Maaster planiin Finfinnee daddaffiin akka dhaabbatu fi kkf irra turan
Sunday, March 29, 2015
Goototi Dargaggoonni Oromoo Yuuniversitii Wallaggaa Diddaa Sirna Wayyaanee Itti Fufan.
Bitootessa 29,2015 Gabaasa Qeerroo Naqamte.
Maqaa dorgommii Ispoortii jedhuun dargaggoota Istaadiyoomii Wallaggaa keessatti walitti qabuun kan afaan faajjessaa jirtu Wayyaaneen,karaa dabballoota isaanii filmaataaf jecha barattoota Yuuniversitii Wallaggaa akka isaan mormii kamiinuu ka’u keessatti hin hirmaatne olola adda addaa gaggeessaa turan. Dargaggoonnis haala kana kan hubatan magaalaan Naqamtee keessa naannawanii mormii fi diddaa isaanii dhageessisaa oolanii jiru.
Kana irratti dabalees mooraalee Yuuniversitii fi naannoo Istadiyoomii keessa naannawuun dhadatnoo fi walleelee warraaqsaa akka dhageessisaa turan odeessi jiru beeksisa. Dadhatnoolee Qeerroon dhageessisaa turan keessas:-
Mormii dhageessifamee fi muldhifame kunis akka media adda addaa irratti hin dabarreef jecha manneen interneetii fi network jiru akka cufaa oolan gabaasi Qeerroo Naqamtee nu gahe addeessa.
Subscribe to: Post Comments (Atom)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Qellem, Jimmaa Horroo ganda qonnaan bulaa Akkoo Jirruu jedhamtu keessatti uummanni ajaja mootummaa waan lagataniif tika wayyaneen reebaman,gabaasa Qeerroo Jimmaa Horroo hara Guraandhala 9 addeessuun guyyoota murasa dura Guraandhala 4 mootummaan misooma lafaa,jedhuun daagaa qotuu jedhamu ajaja basee baadiyaalee keessa qonnan bulaa dirqisiisuun akka bahan ajaja baasaa ture, uummannis yeroo ammaa ajaja mootummaa Wayyaane bakka hundaatti waan lagataa jiruuf humnatti fayadamuu, humna milisha baatiwwan muraasa dura dhimmuma kanaaf leenjifatee ture uummata keessa gadhiisee uumata keessa deemuun WBOn isin keessa jira isintu nyaachisa jechuun jiraattota haa hiraarsan malee uumanni takkaa fudhachuufii hin dandeenye.
Haaluma kanaan halkan halkan uummata irra deemanii reebicha hamaa qote bultootaa fi dargaggoota irratti raawataa jiru guyyaa jedhame kanaa kaasee kanaan namootni miidhamanii buufata fayyaatti argamanii osoo yaalamanii gaffii taasisaniif namootni kaan hallan sa’a 9:00tti manaa waamamuudhaan, gadi fuudhanii reebamuu isaanii duubbachuun Qeerroof ibsa godhanii jiru namoota reebicha kanan miidhaman:
1.Aadde Dambalii Ruudaa
2.Dar.Mohamadnuur Siraaj
3.Dar.Ashennaafii Gindaabaa
4.Dar.Isaaquu Gindabaa fi
kanneen biroos kan maqaan nun gahin hafan jiru, tikoota uummata eebuu waliin kan hiriiranii jiran keessaa bulchaa ganda kanaa kan tahe
Shumbaa Daggafaa,milishaa gandichaa Margaa Agichoo kanneen biroo fuula isaanii ukkaamfachuudhaan namoota humna biraa mootumma irraa ergame waliin uummata dhaanuun reebicha irratti raawwataa jiraachuu gabaasni nu gahee jira.


text:
FXG Guraandhala 20/2016
- Godina Baaleetti-Aanaa Gasaraa, aanaa Ginniir (gandoota Doodoo, Odaa roobaa, Hariiroo, Dooyyoo, Hara, Eel-tokkee fi Duksii) guyyaa kana gara galgalaatti daandiiwwan keessoo deemsisan uummataan cufamanii dhaadannoo fi alaabaa ABO manneen barnootaatti fannifamee jira. Godina Baaleetti FXG hanga baadiyaatti kan itti fufaa jiruudha.Garuu meeshan amma uummata Oromo irratti dhukaasuuf konkolataadhaan fe’amee uummata keessa galaa jiru baayee guddadha.
- Godina Gujiitti-Lafti kanaan dura abbaa qabeenya wayyaanee kan tahe Allaamuddiiniin saamame uumatni deeffatee hirmaataa jira. Deemsi fi murannoon kun torbee kana keessa shaggar kaabaa Sululaatti eegale. Qabeenyaan oromoo fi lafti oromoo saamame yoomiyyuu uummata Oromoof ni deebi’a jaallatani osoo hin taanee diddaa uumataatin. FXG har’a Gujiitti eegaleen lafti saamame uummanni gamtaan deffareera. Qabeenyaa socho’aa diinaa fi ergamaa diinaa irratti tarkaanfiin achumatti fudhatamaa jira.
- Godina lixa wallaggaa fi wallagga bahaa daangaa godinoota lamaanii kanatti WBOn seene kan jedhamuun wayyaaneen raafama guddaa fi jabaa keessa seentee jirti. Daandiin guddaan magaala Gimbii irraa gara Naqamtee geessu cufamee humni diinaa karaa itti darbu dhabee ofirra deebi’eera. Humni WBO dhufee uummata keessa walakkeessa Gimbii fi Naqamteetti argame jechuunis waraanni shawaa lixa irra jiru gara sanatti guuramaa jira.
- Harargee Bahaa –Baaddannoon toohannoo uummataa fi Qeerroo jala jirti. OPDO fi kaabinoonni aanaa Baddanno keessa godaanani humna wayyaanee waammataa jiru. Booranaa fi Arsiin akkuma jirutti alaabaa isaa bakka hedduutti fannifatee bulchiinsa Wayyaanees diigee ofiin of bulchuu irratti argama.konkolaataan waraana fe’atee gara Arsii lixaatti duulaa jiru guyyaadhaa guyyaatti lakkoofsaan dabalaa dhufeera.
- Godina shawaa lixaatti akkuma beekamu injifannoo gurguddaan argamanillee miidhaan uummata irra gahaa jiru daran jabaataadha. Uummanni oromoo ammallee hin baane wal kukkutee bahaa jira. Humni uummataa kaan daandi cufuu kaan tarkaanfii qabeenyaa diinaa irratti fudhatuu fi kaan ammoo FXGtti hirmaataa jira. Dhukaasni ummata irratti dhuka’uun FXG kana hin dhaabne jabeessaa jira.
- Qellem wallaggaa aanaalee garagaraa kaleessas kan xuqne FXG baadiyaa keessatti adeemsifamaa jira. Kaleessa magaala Naqamtee irratti poolisoota oromiyaa fi waraana agaazii gidduutti dhukaasni tureera poolisiin oromiyaa gara uummataa dhaabbatee ture. Bifuma kanaan har’a Qellem Gaa’oo Qeebbee fi Gabaa Arbii bakka jedhamutti wal irratti dhukaasuu isaanii Qeerroon kan gabaaseedha. Gara poolisii Oromiyaa keessa namootni sadii tahan kan mada’aan yoo tahu miidhaan jabaan kan hin qaqqabne Qeerroon gabaase.


text:
FDG Barattoota Yuniversitii Finfinnee Moraa Daalattii (Kiloo4) Keessatti baatii Jalqaba 2013 irratti eegale hanga ammaa osoo hin qabanaawiin diddaan kun mooraalee kaanitti darbee akka jiru beekama. Reebichi,hidhaanii fi ajjeechaan barattoota Oromoo irra gahe Qeerroo Yuniversitiilee biyyatti keessa jiran kaan akka garaa gubee dheekkamsiise ifaa dha.
Mootummaan Wayyaanee soda kana irraa kan ka’e biyyattii keessatti tasgabbii dhabuun addatti ammo naannoo Finfinnee keessatti jeeqamee ummatas jeeqaa jira. Diddaa kana waliin wal qabatee Hidhataa fi waraanni Wayyaanee mooraa kiiloo 4,5 fi 6 akkasuma koollejjiwwan Finfinnee keessatti argamu dhuunfatuun marsanii meeshaa waraanaan barataa qalama malee hin qabne eegaa jiru.Haalli kun yeroo aduun dhihu halkan ammo caalaatti humna waraanaa fi meeshaan ammayyaan barattoota doorsisuuf mooraa Yuniversitiilee akka qubsuma waraanaatti fayyadamaa jiru. Basaasota barataa fakkaatee barsaasus doormii mara irra hiraa jiru.
- Daangaalee magaalaa Finfinnee mara irratti konkolaataa dhaabsisanii kan Finfinnee keessaa bahuu fi kan Finfinneetti galu tokko tokkoon waan namni baatu korojoos haata’u kiisitti qabeenya dhuunfaa baadhatee deemu sakatt’aa jiru.
- Waraqaan eenyummaa ummati baadhatee deemu kan haara’e tahuu baannaan too’annoo jala galuudhaan qoratamuu fi hiraarfamuutti argamu.Addatti ammo namni Oromoo ta’e martii fi kan afaan Oromoo dubbatu guutuutti shakkamaa ta’ee ilaalama.
- Hanguma hiraarri ummata Oromoo irra gahaa jirus barattooti Oromoo Qeerroon waraqaa diddaa gabrummaa magaalotaa fi bakkoota ummanni heddumminaan jiran keessatti baldhinaan facaasaa fi raabsamaa kan jiru ta’uu,haalli kunis Wayyaanee caalaatti yaaddessuu irra darbee soda guddaa keessa naqee akka jiru beekama.
- Oromoonni humna P. Federaalaa keessaa hojjetan gariin waan barattoota Oromoo irra gahaa jiru miidhaa gara malee ta’uu hubachuun tumsa Qeerroof qaban taasisaa jiraachuu.
- Galmeelee caasaa mootummaa keessaa miidhaa Oromoo irra gahaa jiru baasanii caasaa Qeerroon gahuu fi adeemsa mootummichi farra nagaa fi dimokraasii ta’uu kan muldhisu dabarsanii kennuu isaaniiti.


text:
UQAFÍQOO UFAFA
Náaru kambíqaaninnainaina Yoohaneena uqafíqoo ufafa.
1
1 Dauní kambíqaaninna ainainara Ánutufa narí ásauku mundírana Yísuna akooroommámufanoo mifá quándakinoo narí faiqi námu qímannimianifeera Yoohaneena kooroommá áminau. Ásauku mundírafa maa-ainaináusara narí qangiroo aqiqoofanoo qumuréenoo Yísuna aináinira faiqi Yoohaneena kooroommá áminau. 2 Yoohaneefa aiqáma ainaina qáfeemaruna faqa írimaruna faqa qangiroo fannoo qímamúna aiqáma maa-papiqánaki kooroo inau. Maa-ufána Yísufa ásauku mundírafa narí ákoona Ánutuna ánoona ufa Yoohaneena qímamufanoo ákara rúmaqoo úfafa maa-akaráfa máridanoo. 3 Faiqí moó fannoo maa-akarána ásaana rínafa asasíannoo. Maa-tamummaqara ufána irisée eedóo qínausa misá asasifáranoo. Maa-ufánakinaa ainaina koorooínausa qúsasaa kambíqainara maa-ufána ásaana rímariasa faqa eedóo qímariasa faqa asasifáranoo.
Qísauku dínni taikásee dínni ani qaara marasée maqúsakinaasa amaana máqaki kéeqee maríasa misá Yoohaneefa nímandoo úfafa.
4 Asia máqa maaqaki máriasa amaana máqa qísauku dínni taikásee dínni ani qaara máraranaki kéeqee maríasa qinée Yoohaneesa ákara rúmannimaqaidaqa.
Ánutufa óoqai márufa maqee faqa káqi márifa kásooqaqee náaru faqa márianinafa narí áfaarirana faqa narí asooárana faqa ínni nímidanoo. Ánutuna ufa írira qaari óorinni Ánutuna maraquna námu qísauku dínni taikásee dínni qaara marasée maríasa miqí kai mándee Ánutuna áfaarirana faqa asooárana faqa ínni nímidaqa. 5-6 Yísufa ásauku mundírafa andeeqásee kooroo ímarifa Ánutuna óoqa faiqi kúqiranakiqari fíndifufa maa-maqa maaqánakinaasa karaambáiqauqa úriqararafa márifa mifá faqa narí áfaarirana faqa asooárana faqa ínni nímidanoo. Mifá maasára ámuqusámmidanoo. Mifá narí kúqiranannai maasá mandáinainakinaana idukúnniseenoo maasá qumáreeqeenoo narí ákoona Ánutuna aanáiqikirausa máriaqee qímaseenoo quqáqisáifaqa máridaqa. Ánutuna ásauku mundírana Yísuna afaaqa aréenarana faqa afeeka faqa firaaqóo mináindi márianifeera.
7 Qáfaaqa, mifá Yísufa asurukí qúmidanoo. Miná faaqaaná raqúramusa misá faqa kúqiranakiqari fíndifi qáfeefaranoo. Maa-maqa maaqánakinaa maqúsa maqusa máriasa aiqáma minára ikíraqéeqa soofaarifáranoo. Dóo kúqaa uqanna miqífaranoo. 8 Ánutufa úriqararafa karaambáiqa óoqai márufa maqee faqa káqi márifa náaru faqa káqi márianinafa naríara maaqí qídanoo. Qinée óosana ároo aukuana máriafanausa náaru taikára aukuana faqa káqi márianausa máridaqa.
Yoohaneena áfu pisipasamándoofanoo ásauku mundírana Yísuna qáfanau.
9 Yoohaneefa narí qáfoo ainainna maaqí qímasee ákara rínau. Qinée Yoohaneesa ínni nífasausa náuraiqi máridaqa. Qinée ínnisaimbaqa Yísuna ánoonufa qímannimunaqa nári únna Ánutufa márifaqa kúqaa qíra Ánutunara níkooqaifaqa aupúrarana faqa nárirana faqa ínnisaimbaqa qímimariafaqa máraidaqa. Qinée faqa ínnee faqa Yísuna quqúsaki márunausa máridaqa, maasá miná teeroo quqáranaki máraidaqa sía minára aupúreeqa miná minníseeqa káqi minakí dóori runúsee máraqa fídaqa, qinée Yoohaneesa Ánutuna ufa faqa Yísuna koorooíra ánoonufa faqa qímannimiafannanara Roomma máqannaasa qiní karabúsa rumbáranaki qísoofaqa máridaqa. Ooruku námmari qámbaana Patamoosa áfumaki Roomma máqannaa karabúsaki máriafananoo Yísufa óosana óosana ainaina kambíqaaninnanara qímaqiminau. 10 Karaambáiqa qímaqoo faasaanna karabúsaki máriafananoo amaanasáa Ánutuna maraquna fannoo dáakufufanoo ínaaqianaindari firaa ufireena miqírafa faiqíara foora ufa qinau. 11 Mi-ufáfa maaqí qímasee qímaqiminau. Yoohanee maqee uqafíqaanna áinaina anée papiqakí ákara rúmasee dínni qísauku taikásee dínni ani qaara marasée máqusanaasa nári amaana máqakiaqa kéeqee maríasa ákara rúmannimaqaa. Eefeesusa máqusa amaana máqaki kéeqee maríasa faqa Samirana máqusa amaana máqaki kéeqee maríasa faqa Peerakamumma máqusa amaana máqaki kéeqee maríasa faqa Tiatira máqusa amaana máqaki kéeqee maríasa faqa Firadeerafia máqusa amaana máqaki kéeqee maríasa faqa Raoodiseea máqusa amaana máqaki kéeqee maríasa faqa miqímasee amaana máqanamuara ákara rúmannimia.
12 Mi-ufána qímaqimisoofaqa qinée yáfee ínaaqiannaindari qímaqimidanoo fee qímasee quándaki qáfaafananoo rambi kúradee mári ainainausa qísauku dínni taikásee dínni ani qaara marasée márufanoo rambi aiqámasaa márida qéemarinau. 13 Mi-rambísa qámbainai faiqíara foora kikíqinoo márufaqa qinée qáfaqiafana. Mi-fasiqána qamunna kísaaqa karaambáiqa qamunna maqásaa qumumárufaqa qáfaqiafana kóora áuqira ráitanda karaambáiqaindi miná áradauqanna rumbánoo márinau. 14 Miná ákiqa asausí qáfeeqa éekara asausíara foora káaqa éekara árinoo márinau. Miná áfu fannoo idáuru miqírafa qéemarinau. 15 Miná áiku fannoo ánukara barásara foora tandí tandímarínau. Miná ufa fannoo óondainni nammáriara foora aiqanáiqana ímarinau. 16 Miná ásaukuqannai ásaukuki qísauku dínni taikásee dínni ani qaara marasée fásaunamu uaqée inau. Miná óokiqari qaseema miqírafa raiqárafa áfaidarafa animárinau. Miná óori áfiri súani qámbaanai ururée firaaqóo qaindée ímarinau.
17 Qinée miná qáfamasee káaqa rufíasee miná áramandunnai maqásaa áqufiqa kúqiara foora iqá máriafananoo narí ásauku uqannái qinísaa mundúseenoo qímaqíminoo qinau. Óo maa-fasiqa sía rufíaa. Qinée indaarúqaasa faqa ínaaqianaasa faqa máridaqa. 18 Qinée óoqai káqi máriafanausa máridaqa, qinée kúquafanausa máridaqa dóo qíqafa káqi márunausa máridaqa náaru náaru márianaura. Qinée kúqiranara rakísirausa úriqararausa máridaqa miná kooqí kíqa uaqéeiunausa máridaqa kúqiranaki máriasa mandóosana máreeusa misá máriaqoo faqa úriqararausa máridaqa miná kooqí kíqa faqa uaqéeidaqa. 19 Yoohanee anée qáfa qáfeemarianna ainainna írimarianna ainainna aiqáma pápiqakí ákara rúa. Maqee qáfeemarianna ainainna faqa kásooqaqee kambíqaaninna ainainna faqa ákara rúa. 20 Qiní qísauku uqannái qísaukukinaa fásau qísauku dínni taikásee dínni ani qaaraqánda marasée fasau miná kukéeqarana óosana maaqímminoo máridanoo. Qísauku dínni taikásee dínni ani qaaraqánda marasée amaana máqasaa rakísimaria Paatoosa fásau máridaqa. Qísauku dínni taikásee dínni ani qaara marasée rambi kúradee maría ainainna miná kukéeqarana óosana maaqímminoo máridanoo. Maqúsa maqúsa amaana máqa mifá máridanoo. Qísauku dínni taikásee dínni ani qaaraqánda marasée amaana máqara qídaqa.


text:
Tamil
English
Vinaa Vinaa Ore Vinaa Vidaamale Ezhum Vinaa Nirai Vuraa Ore Kanaa Iraivana Manidhana? Aatril Sellum Neeril Netrin Vellam Edhu? Netrellam Mayaiye... Sooraikaatrin Oodaai Saayaanaanar Kaadaai Vendumor Menmaiye Boopalam Ketkaadho? Aagayam Nam Deepam Aagadho? (Vinaa Vinaa) Sikkumaa Sikumaa Silandhi Thaan Amaitha Than Valaiyil Sikkuthe Sikkuthe Manadhu Paavamenum Poi Valaiyil Ammai Appan Kaakum Pillai Aayul Nooru Vaazhum Immai Seidha Nanmai Nammai Theemaikondru Kaakum Anbe Uyariyaa Avanam Seidha Aram Nammai Kaathidum (Vinaa Vinaa) Kathiyaa Buthiyaa Irandil Velvathethu Sol Maname Buthiye Buthiye Ulagil Velluginra Aayudhamae Paaraimele Therai Ponaal Paadhachuvadu Illaiye Veraipolae Unmaikooda Veliyae Vandhal Thollaiye Kooraa Maname Ragasiyam Ulagil Urave Avasiyam
You may also like...Yeya En Kotikaara


text:
Asii fi achi kurkuree, olii fi gadi ilaalee
Waa’ee jireenya koo hiika isaa wallaalee.
Sababaan dhaladheef harmee koo gaafadheeSababaan dhaladheef abbaa koos gaafadhee
“Hin beeku” naan jennaan bakka ishee qaanfadhe.
Innis deebii dhabnaan bakka isaa qaanfadhe.
Hiriyoota kiyyas waan kana gaafannaanAmma reef naaf gala ergan otontoree
Wal ilaalanii koflan waan deebisan dhabnaan.
Dhalachuun balleesse sanan dogoggore
_______________________________________
* Abbaa Qorichoo: abbaaqorichoo@gmail.com
Guraandhala 2013


text:
Thursday, July 3, 2014
Gareen bara dheeraa maqa qabsootiin ummata keenyatti qoosaa baate tokkoomne jedhu..
02.07.2014 18:31
GAREELEEN ABO TOKKOOMAN!
WASHINGTON, DC —Adda Bilisummaa Oromoo keessatti kanneen jalqaba bara 2000tti– jechuun bara 20001 adda ba’anii turan “ABO-n Shanee Gumii” jedhamuun waamamuu fi kan “ABO Qaama Cehumaa” jedhamuun waamamu, adda addummaa gidduu isaanii jiru furachuun deebi’anii dhaaba tokko ta’uu isaanii, torban dabre, BERLIN, GERMANY keessatti walga’uun ibsa baasaniin beeksisanii jiran.Addi Bilisummaa Oromoo eega mootummaa Cehumaa Itiyoophiyaa keessaa ba’ee booda, yeroo jalqabaatiif, bara 2001, gurmuulee kana lameenitti adda ba’uu dhaa booda ka murnawwan ka biroon illee uumaman. Bara 2008 immoo, Adda Bilisummaa Shanii Gumii jedhame irraa immoo, kan “Adda Bilisummaa Oromoo Jijjiiramaa” jedhamuu fi Jeneraal Kamaal Galchuun hoogganamu adda of baase. Waggaa afurii booda, bara 2012 — murni “ABO jijjiiramaa” jedhamu deebi’ee murnoota ka biraatti qoqqoodamee murni tokko, kan Jeneraal Kamaaliin hoogganamu “ABO”n ana jedhee labsate. Kaan Gurmuuu qabsaa’otaa ofiin fi ABO Koree Yeroo jedhame. Bara kana jalqaba irra immoo kan hoogganoota ABO durii fi dura ABO jijjiiramaa keessa turan Adda Dimookiraatawa Oromoo yokaan ODF jedhamu hundeeffatanii beeksisan.
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Monday, October 7, 2013
Uummanni Oromoo akkuma Ayyaana Irreechaa Baranaa Kabajuuf Biyya Keessaa fi Alatti Sochii Guddaa Taasise FDG Calqabame Keessattis Hirmaannaa Isaa Jabeeysee Itti Fufuu Qaba!
Akkuma hundi keenyaa karaa miidiyaalee adda addaatiin arginee fi dhageenyetti yknis qaamaan hirmaanneetti; ayyaanni Irreechaa baranaa kan yeroo kamiyyuu caalaa ho’aa fi hawwataa ture.Ayyaanni irreechaa Oggaa-Oggaan sirna ho’aa fi miidhagaadhan uummata Oromoo biratti Oggoota dheeraadhaaf kabajamaa as gahe kun; bara kanas iddoo hawaasni Oromoo fi jaallattoonni aadaa Oromoo Miliyoonaan lakkaawwaman argamanitti biyya keessaa fi biyyoota alaa gara garaa keessatti kabajameera. Kabajini ayyaanichaa iddoo hundattuu sirna hoo’aa fi miidhagaadhan akka aadaa Oromootti dhugeeffatame. Keechattuu isa Oromiyaa Magaalaa Bishooftuu, Hora Harsadiitti kabajame’ratti uummanni Oromoo Miliyoonni hedduun danqaraa mootummaa wayyaaneerra tarkaanfatee kabajachaa ooleera. Ayyaanichiis uummanni Oromoo; uummata baha Afirikaa keessaa aadaa, seenaa fi duudhaa jaarraa heddu lakkoofsise qabu tahuu aadduunyaa fi goomattoota aadaa Oromootiif muldhiseera. Read more…
source:http://ayyaantuu.com/
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Sunday, May 10, 2015
Press Release: From Yemen Oromo Refugees committee of the Oromo Community of Minnesota
According to the UNHCR over a quarter of a million Ethiopian refugees are languishing in the war-torn country of Yemen. A large majority of these are of Oromo origin as they are the most politically persecuted group in Ethiopia. Aid agencies operating in Yemen describe the humanitarian crisis there as approaching critical level.
According to recent reports from international media indicated that “the situation on the ground is chaotic and bleak. Refugees are fleeing in thousands, as the U.N. reports that nearly 650 civilians have been killed in hundreds of airstrike in the past month.” Oromos and some of other Ethiopian refugees are the ones who left behind because they have nowhere to go.
Oromo communities in Minnesota, concerned about safety and security of Oromo refugees in Yemen, have organized forum to discuss ways of bringing relief to these refugees. The forum is open to all. The forum is held at South High School, 3131 19th Avenue South Minneapolis, 55407. The date for the forum is Saturday, May 16, 2015 between 3:00 pm to 5:00 pm.
Saturday, May 9, 2015
Onesimos Nasib’s pioneering contributions to Oromo writing; revisiting Dr. Mekuria Bulcha’s 1995 paper to understand the current assault on Afan Oromo by Ethiopia’s TPLF regime
“The total ban placed on Oromo and the other non-Semitic languages from the mid-40’s to 1974 by Haile Selassie’s government obscured the works of these pioneers to the extent that it was believed even by intellectuals and university students, including many Oromos, that Afaan Oromoo was not only a non-literate language but also non-transcribable.” –(emphases by Gadaa.com)
– Dr. Mekuria Bulcha, Nordic Journal of African Studies 4(1): 36-59 (1995)
– Dr. Mekuria Bulcha, Nordic Journal of African Studies 4(1): 36-59 (1995)
The above quote was taken from Dr. Mekuria Bulcha’s 1995 paper entitled “Onesimos Nasib’s pioneering contributions to Oromo writing” and published in the Nordic Journal of African Studies in 1995. Some two decades since the publication of that paper, and 24 years since the lifting of Ethiopia’s official ban on the usage of Afan Oromo in public spheres, Ethiopia’s TPLF regime has continued to suppress Afan Oromo from being used in the Federal sphere. Before 1974, the methods used to suppress Afan Oromo’s use were frivolous; for instance, to ban Afan Oromo from radio broadcasting, the propaganda used was that the “radio set will break if Afan Oromo is heard on it.” Similar to that frivolous reason, TPLF and its agents in Oromia are suppressing Afan Oromo from being a Federal Working Language using the reason, “Afan Oromo is not developed enough to be used as a Federal Working Language.” Read here (VOA) and listen here(SBS) how TPLF’s agents in Oromia are publicly propagating their bosses’ nationally-biased view of Afan Oromo as well as their misunderstanding of bilingualism under the cover of “election campaign.” (Bilingualism requires the government to provide services and duties in two languages, but the individual does not need to know both of these languages; the individual only needs to know one of them.)
Contrary to what the TPLF regime is actively propagating these days, Afan Oromo is well developed to be used as a Federal Working Language. For that matter, why would even the State of Oromia use Afan Oromo if it’s not developed enough?
The 1995 paper by Dr. Mekuria Bulcha, “Onesimos Nasib’s pioneering contributions to Oromo writing,” has been added to the Oromo Studies Collection at Gadaa.com to point the century-old rise of Afan Oromo despite all the frivolous obstacles thrown at it by Ethiopia’s regimes as well as to celebrate the national contributions of AbbaaGammachiis. In addition to his pioneering works to the development of Afan Oromo, do you know that Abbaa Gammachiis was also indirectly responsible for inspiring Prof. Asmarom Legesse to study about the Oromo culture generations later through his Eritrean connection (watch the interview with Prof. Asmarom Legesse here)?
Another recent work on the contributions of Abbaa Gammachiis to Afan Oromo is the book by Obbo Abbaa Caalaa Lataa – title: “Jalqaba Barsiisa Afaan Oromoo” (the book is a collection of Oromo poems, folktales, proverbs and traditional love songs written by Abbaa Onesimos Nasib and also Aad. Aster Ganno, another pioneer of Afan Oromo literature). “Jalqaba Barsiisa Afaan Oromoo” is available at the Gadaa.com Bookstore (through Amazon.com) or at Borofa.com.
Friday, May 8, 2015
“Sodaachisoo moo Hubachiisoodha”
Walbeekaa Lammii Irraa
QEERROO Magaalaa Jimmaa irraa
Hundumtuu qophooftanii Filachuufis kaachufis? Kaardii keessan qopheeffattanii? Ani qophaa’era kaardii koos qopheeffadheen jira kaardii filanoo osoo hin taane kaardii Hospitaalaa. Mootummaa Abbaa irree kan kuffisu dhiibbaa ummataa osoo hin taane dhiibbaa dhiigati. Anis kanaafin kaardii filannoo dhiisee kaardii Hospitaa qopheeffadhe.Mootummaan Abbaa irree qabeenya biyyattii akka barbaade waan saamee nyaatee dhuguuf Kolestiroolii coomatu ujummaa dhiigaa jalaa dhiphesuun dhiibbaa dhiigaf isaan saaxila. Kanaafuu mootummaan abbaa irree hidhannoo
ykn dhiibbaa dhiigatiin fonqolfama. Filannoon fakkeessii wayyaaneen waggaa shan shaniin geggeessitu kun jijjirama fida jedhanii amanuu fi hawwuun nama osoo hin facaafatin haammachuuf qophaa’u waliin wal nama fakkeessa. Haata’umalee garuu filannoon kun jijjiiramaaf karaa saaquu danda’a. “Akka idil- Addunyaatti Filannoon tokko filannoo dha jedhamuuf duudhaalee shanan armaan gadii kana guutuu qaba.
ykn dhiibbaa dhiigatiin fonqolfama. Filannoon fakkeessii wayyaaneen waggaa shan shaniin geggeessitu kun jijjirama fida jedhanii amanuu fi hawwuun nama osoo hin facaafatin haammachuuf qophaa’u waliin wal nama fakkeessa. Haata’umalee garuu filannoon kun jijjiiramaaf karaa saaquu danda’a. “Akka idil- Addunyaatti Filannoon tokko filannoo dha jedhamuuf duudhaalee shanan armaan gadii kana guutuu qaba.
- Filannoo hunda hirmaachisu( Universal suffrage) kana jechuun lammiin biyya tokkoo osoo qabeenyan ykn ulaagaa madaallii kamiinuu garaagarummaan hin jiraatin filannoo irratti hirmaachuu jechuudha.
- Filannoo Bilisaa( Free suffrage) duudhaan kun immoo giddugalummaa tokko malee fedhii dhuunfaa ofiitin bakka bu’aa ofii filachuu ibsa.
- Filannoo Iftoominaa( Fair suffrage) kun immoo adeemsa filannoo walaba ta’e kan mul’isuudha.
- Filannoo yeroo isaa eeggate( Periodic Election) Filannoon biyya tokkoo yeroo murtaawaa ta’e kan heerri fi seerri biyya sanaa murteessee lafa kaa’e irratti hundaa’un yeroo yeroo isaa eeggatee marsaa marsaan geggeeffamuu qaba.
- Filannoo Icciitin isaa eegame( Secretballot) eenyullee yeroo bakka bu’aa isaa filachuuf sagalee isaa kennu ijji nama kamiyyuu arguu hin qabu ; dhoksaan sagalee isaa kennuu haammata.
Duudhaalee armaan olotti caqafaman kanniin keessaa filannoon mootummaan wayyaanee gaggeessaa jirtu tokkollee hin guutu marsaa isaa eeggatee waggaa shan sjaniin geggeeffamuu irraa kan hafe. kana ergan hanga kana jedhee garan mata duree jalqabeettin seems: Filannoon yeroo shanaffaaf biyya keenya keessatti geggeeffamaa jiru kun Wayyaanetti balaa dhalchuun isaa waan hafuu miti.
Guutummaan Barruu Kanaa:- Sodaachisoodha moo Hubachiisoodha
Thursday, May 7, 2015
Gaaffiin Mirgaa Qeerroo Bilisumaa Jabaachuun Wallagga,Magaalaa Qassoo Keessatti Poolisootaa fi Uummata Jidduu Walitti Bu’iinsi Guddaan Uumame.
Gabaasa Qeerroo Ona Yaamaa Hagaloo Caamsaa 7,2015
Wallagga ona Waamaa hagaloo magaalaa Qassoo keessa tti wallee warraaksaa dhageessiftan sababaa jedhuun loltooti Wayyaanee manneen nagadaa fi dhugaatii jeequmsa taasisaniin jiraattota magaalichaa irratti walitti bu’iinsa yeroo uuman,poolisoonni magaalichaa nama maqaan isaa sabboona Gammadaa Bultii jedhamu haala suukkanneessaan reebuun guddoo dhaanuun gaggabsan, haala kanaan daraggooti magaalaa Poolisoota Wayyaaneetti dhagaa guuruu fi hamma harkaan walitti seenuutti walitti bu’iinsi uumameen jeequmsi guddaa ta’ee jira.
Yeroo ammaa kanatti poolisoonni Feederaalaa haala hattattamaan naannicha dhaqabuun dargaggoota Oromoo jumulaan hidhuu fi dararuu irraatti akka argaman Qeerroon gabaase.
Sa’aa ammaa kanatti Oromoonni magaalicha irraa qabamanii hidhaatti geefamanii jiran keessaa:-
- Shallamuu Fiqaaduu
- Misgaanuu Beekumaa
- Asaffaa Dabalaa
- Geetuu Darajjee
- Gammadaa Addunyaa
- Qajeelaa Wayyeessa
- Galataa Tamasgeen
- Misgaanuu Taammiruu
- Asfaaw Mootii
- Nagaasaa Beekumaa yoo ta’an
Barataan Qannoo Fiqaaduu fi dargaggoonni hedduun jalaa miliqanii akka jiran Qeerroon gabaasa.
Kana malees yeroo ammaa kana magaalaan Qassoo ibsaa fi networkii tajaajila bilbilaa malee akka jirtu beekamee jira.
Tuesday, May 5, 2015
Oromoo Hidhuu fi Ajjeessuu Araada Kan Godhate Mootummaan Abbaa Irree Wayyaanee, Sabboonticha Oromoo Barataa Urgeessaa Daammanaa Guyyaa Har’aa Ukkaamsee
Gabaasa Qeerroo Finfinnee,Caamsaa 4,2015
Caamsaa 04,2015 Mootummaan Abbaa Irree EPRDF/TPLF yakka tokko malee ilmaan Oromoo sabboontota ta’an ukkamsaa jira haala kanaan guyyaa har’aa sabboonaan Qeerroo Oromoo kan ta’ee barataa Urgeessaa Dammanaa Kumsaa humnoota tikaa mootummaa EPRDF/TPLF magaalaa Finfinnee keessatti ukkanfame.
Barataa Yuunivarsiitii Rift Valley kan ture, Sabboonaan Qeerroon Oromoo Urgeessaa Daammanaa yakka tokko illee utuu hin qabaatiin daa’imummaa isaa irraa eegaluun Oromummaan yakkamee manneen hidhaa biyyattii garaagaraa keessatti hidhamuun dararamaa kan ture,fi bara 2011 Mana hidhaa Maa’ikalaawwii, fi Qaalliittii Waggaa tokkoo oliif badii tokko malee hidhamee dararamaa kan turee fi yeroo garaagaratti mana hidhaa lixaa Shaggar magaalaa Amboottis hidhama kan ture yoo ta’uu, Guyyaa har’aa kanas badii tokkoo malee FDG Qeerroo Bilisummaa Oromoo gaggeessa jiru qinddeessiteetta jechuun yeroo dheeraa erga hordofamaa ture, ammas humnoota tikaa mootummaa Wayyaanee EPRDF/TPLF’n guyyaa hardhaa ukkanfamee eessa buuteen isaa hin beekamne.
Sabboonaan Qeerroon barataan Oromoo kun FDG Qeerroon Bilisummaa Oromoo biyyattii keessatti qindeessee gaggeessa jiru keessa harka qabda sabaabaa jedhuun nannoo dhaloota isaa Godina Lixaa Shaggar Magaalaa Amboo kolleejjii Rifti Valley Amboo utuu barachaa jiruu yeroo sochii Warraaqsaa FDG bara darbee Ebla 2014 Qeerroon barattootni fi uummatni Oromoo sirna bittaa Wayyaanee balaaleffachuun mormii guddaa gaggeessa turanitti FDG kana qindeessuu keessa harka qabda jechuun naannoo dhaloota isaa magaalaa Amboo irraa baqachiifame ,barnoota isaas akkatti baratuu dhabuun haala baay’ee rakkisaa ta’ee keessatti gara magaalaa Dirree Dawaatti barnoota isaa itti fufuuf akkuma Koolleejjii Rift Valley Damee Dirree Dawaatti galmaa’ee barnoota eegaletti hordoffiin humnoota tikaa fi dabballoota Wayyaanee itti jabaachuun akka barnoota isaa itti fufee barachuu hin dandeenye dhorkatame akkatti baratuu dhabuun gara magaalaa Finfinneetti deebi’uun hojiilee wardiyummaa fi hojiiwwaan humnaa garaagaraa hojjechuun utuu of jiraachisuu guyyaa hardhaa humnoota tikaa mootummaa EPRDF/TPLF’n ukkanfamee eessa buuteen isaa dhabamee jira.
Ilmaan Oromoo biyya abbaa isaanii keessa jiraachuu dadhabuun Mootummaan Wayyaanee diina itti ta’uun mirga namummaa fi dimookiraasii mulqamnee guyyaa irraa gara guyyaatti ilmaan Oromoo ukkaanfamaa jiraaniif dhaabbileen mirga namummaa addunyaa fi mootummootni gamtooman uummata Oromoof dirmachuu qabu, ilmaan Oromoo biyyoota garaagaraa keessa jirtan dhaabilee Idil-Addunyaa mirgoota namummaa kabachiisan hundatti akka uummata keenyaaf iyyaannu Qeerroon bilisuumma Oromoo dhaamsa dabarsa.
Monday, May 4, 2015
Kibba Lixa Shaggar Aanaa Daawoo Magaalaa Buusaa Keessatti FDG Ka’een Wal Qabatee Dargaggoonni Oromoo 16 Seeraan Ala Hidhaman.
Caamsaa 4,2015 Gabaasa Qeerroo Magaalaa Buusaa
Godina Kibba Lixa Shaggar Aanaa Daawoo magaala Buusaa keessatti gaaffiin mirgaa uummanni kaasaa jiru daraan kan isaa sodaachisee dhaamsuuf mootumman Abbaa Irree Wayyaanee hidhaa fi dararaa ilmaan Oromoo irratti duulaa jira. Qeerroon Aanaa Daawoo magaala Buusaa sodaa tokko malee mirgaa Abbaa biyummaa Oromoo yaa kabajamuuf gaafata jiran dhaamsina duulaa jedhuun ilmaan Oromoo Oromummaa isaaniin yakkuun dargagoota Oromoo 16 gaafa Caamsaa 1 bara 2015 mana hidhaatti guuree jiraachuu fi dararaa hamaa irraan gahaa jiraachuu Qeerroon gabaasa.
Dargaggoota Oromoo hidhaman keessaa:-
- Zarihun Kaasahuun kan yeroo dheeraaf mana hidha Maikalawii fi Qaallittiiti dararama ture .
- Darajjee Qananii
- Asbiree Qananii .
- Ayyaanaa(Admasuu)Abbabaa mana isaa waa takkaa osoo hin hambisiin sakkata’iinsa gocha seeraan ala irraatti rawwaatanii turaan.
- Wasihuun Qananii
- Darrajjee Hayilee
- Shittoo Hayilee
- Damisuu Hayilee
- Abbabaa Getahuun
- Warquu Gurmessa
- Guddisaa Baayechaa
- Shamballii Margaa
- Dajanee Gaarii
Kanneen jedhaman akka keessatti argaman Qeerroon Magaala Buusaa irraa gabaase
Saturday, May 2, 2015
Galmee Barattoota Oromoo Ebla 2014 Keessa Mootummaa Wayyaanee(Itiyoophiyaan) Ajjeefamanii fi Hidhamanii.
Gaaffii Mirgaa Ummatni Oromoo Kaaseef Deebiin Mootummaan Wayyaanee Keenne Gocha Suukkannee Dha!!
Baatii Ebla 2014 irraa kaasee uumanni Oromoo guutummaa Oromiyaa keessaa roga maraan gaaffi mirga abbaa biyyummaa fi kan nagaa
democracy gaafachuuf jecha hiriira karaa nagaa bahan,manneen barnootaa sadarkaa ol aanoo fi gadii akkasumas magaalaa fi baadiyaa
Oromiyaa keessatti Oromoonni kitiliin lakkaawam hiriira bahuun nagaan sagalee isaanii aduunyaatti dhageessifataa turan.Uummata
meesha maleeyyii bishii coqorsaa baatee nagaan hiriira bahee mirga isaa falmatuuf mootummaan gaafatama fudhatee deebii karaa nagaa
kennu dhibnaan Wayyaanee kan uumaticha anatu si bulchaa fi anatu nageenya keetiif gaafatama jedhu uumata nagaa irratti raasaasa
roobsuun Oromoota heddumminaan fixe,kaan hidhaatti guure,garii madeesse,kaan biyyaa baqate. Gochaan kun gochaa sukkanneessaa
ta’uu irra darbee uumata Oromoo qabsoo mira dhala namaa fi abbaa biyyummaaf godhu daran jabeessee akka itti fufu taasisee jira.
Sochiilee uumati Oromo nagaan bahee mirga isaa gaafatu kanaaf deebiin rasaasa Wayyaaneen Oromoota ajjeefaman,madaayanii fi
hidhaman seenaa isaanii waliin galmeessuun itti fufee jira.Hanga ammaatti Oromoonni 2600 ol mana hidhaa jiru,hedduun wareegamanii
jiru,gariin madaayanii jiru. Dhimma kana irratti Qeerroon Bilisummaa Oromoo galmee Oromoota kanaa maqaa fi seenaa isaanii guutuu
galmeessaa jira.Hamma ammaatti warra galmaayee gabatee itti aanu keessatti kaayaa warra hafan ammo yeroo gabaabaa keessatti akka
xumuru ibsa isaa kaan addeessa. Guutuu Galmee Kanaa:-
Baatii Ebla 2014 irraa kaasee uumanni Oromoo guutummaa Oromiyaa keessaa roga maraan gaaffi mirga abbaa biyyummaa fi kan nagaa
democracy gaafachuuf jecha hiriira karaa nagaa bahan,manneen barnootaa sadarkaa ol aanoo fi gadii akkasumas magaalaa fi baadiyaa
Oromiyaa keessatti Oromoonni kitiliin lakkaawam hiriira bahuun nagaan sagalee isaanii aduunyaatti dhageessifataa turan.Uummata
meesha maleeyyii bishii coqorsaa baatee nagaan hiriira bahee mirga isaa falmatuuf mootummaan gaafatama fudhatee deebii karaa nagaa
kennu dhibnaan Wayyaanee kan uumaticha anatu si bulchaa fi anatu nageenya keetiif gaafatama jedhu uumata nagaa irratti raasaasa
roobsuun Oromoota heddumminaan fixe,kaan hidhaatti guure,garii madeesse,kaan biyyaa baqate. Gochaan kun gochaa sukkanneessaa
ta’uu irra darbee uumata Oromoo qabsoo mira dhala namaa fi abbaa biyyummaaf godhu daran jabeessee akka itti fufu taasisee jira.
Sochiilee uumati Oromo nagaan bahee mirga isaa gaafatu kanaaf deebiin rasaasa Wayyaaneen Oromoota ajjeefaman,madaayanii fi
hidhaman seenaa isaanii waliin galmeessuun itti fufee jira.Hanga ammaatti Oromoonni 2600 ol mana hidhaa jiru,hedduun wareegamanii
jiru,gariin madaayanii jiru. Dhimma kana irratti Qeerroon Bilisummaa Oromoo galmee Oromoota kanaa maqaa fi seenaa isaanii guutuu
galmeessaa jira.Hamma ammaatti warra galmaayee gabatee itti aanu keessatti kaayaa warra hafan ammo yeroo gabaabaa keessatti akka
xumuru ibsa isaa kaan addeessa. Guutuu Galmee Kanaa:-
Galmee Oromoota FDG Irratti Wareegamanii fi hidhamanii ykn madaawanii
List of Oromos killed and detained compiled July 05 2014 compiled by Qeerroo
Subscribe to: Posts (Atom)


text:
Tuesday, March 11, 2014
Ethiopian official: Egypt using Renaissance Dam to appease its internal problems
Demeke Meknen, head of the Renaissance Dam National Coordination Council, told the Ethiopian Fana Radio on Tuesday that Egypt is using the dispute over the dam as a means to appease its internal problems.
“The Egyptian officials do not want to take advantage of the dam in a fair way,” he said.
“The success of the dam will be through the Ethiopian people, not by Egypt’s attempts to halt it,” he said, adding that his country is capable of building large-scale projects to preserve national unity without any funding from abroad.
Meknen praised Sudan for its position regarding the dam. “Khartoum agreed to share common resources in a fair way,” he said.
Ethiopia is celebrating the third anniversary of laying the foundation of the dam on 11 April.
Relations between Egypt and Ethiopia were strained when the latter started building the dam, as Egypt fears it will reduce its annual Nile water quota of 55.5 billion cubic meters. Egypt is also concerned about its security if the dam were to collapse for any reason.
Ethiopia considers the dam a sovereign development project to produce electricity. It does not accept any interference in the project from abroad.
Edited translation from Al-Masry Al-Youm
MINILIKOOTA BARDHIBBEE 21-FFAA : Kutaa Sadaffaa
Taammanaa Bitimaa irraa
DURADUBBII
Jalatamoo fi kabajamoo warra barreefata kana duukaa-buutanii jirtan, mee waan hunda duran nagaa fi nageenya isiniif hawwa! Erga barreeffammi kun kutaa lammaffaan isinii dhiyaatee asii kunoo gara torban sadiiyii taha. Torban sadan dabran kana keessa barreeffatoonni iliitonni Amaaraa nu Oromoota irratti arabsoo fi doorsisaan, maqa-balleessii fi maqa-xureessiin babbaasn danuu dha. Duulli fi waraanni isaan uummataa Oromoo fi saba Oromoo irratti banan sun homaayyuu hin dhaabannee, ittuma-fufee jira.
Ani barreeffatoota amaan tana muummiyyeewwan Amaaraa nu Oromoota irratti baasan kana yommuun dubbisu, daqiiqaawwan hedduun aara-baafachuun itti-yaada. Ofumaafan deddeebisee of-gaafaddha. Wanneen naaf galuu didantu jiru. Kanneen keessa gariin: “akkamitti yeroo ammaa kana namni tokko akkana jechuun Oromoo arrabsa! Saba guddicha naannoo Gaafa Afrikaa kana akkanatti sulphisuuf aggaama? Handhuurri gaafii kiyyaa garuu akkamitti namni barumsa addunyaan teenya tun yeroo amma kana qabduun eebbifamee baye, waamsa akaadamii (“academic titles”) kan “Dr., Pirof.” sobaan otoo hin taane, dhugumatti akkaan barate, akkaan qoratee argate kun wanneen akkanaa kana Oromoo irratti baasa? Keessumaa namoota kana keessaa gariin namoota Biyya Oromoo keessatti dhalatanii guddatan, akka nuti isaan ilaallutti namoota lammiiwwan Oromiyaa (“citzens“) tahan? Silaa maaluma barbaadu jarreen kun? Isaan: “warra duriitii akkuma durii san Toopphiyaa biyya tokko, afaan tokko, amantii tokko maaloo maaloo tokko barbaadu” naanan jechuu dandeessu. Garuu yaa Oromoo koo, isaan “warra tokkoo, warra tokkeessoo” kan afaanotaa fi aadaawwan, seenaa fi muuxannoolee, biyyoota fi amantiiwwan impaayera isaanii tana keessatti argaman mara Amaaromsuuf akka dhaabatan hedduu naaf gala. Hatahu malee, kana gochuuf ibdidda ofitti qamsiisuu qabuu? Borkaana (“volcano“) riphee ciisu kana ofitti dhodhoosuu qabuu? Maali akkamitti namni summuun isaa nagaa qabu, waan raatuu fi maraatuun godhutti gadi of-deebisa?
Guyyuu ennaa nuti waayee mirgaa fi haqa uummannii fi sabni Oromoo qabu kaafnu: “walirraa hore; waljaalanne; walirraa fuune” faa nuun jedhu. Marree waan walirraa horreef akkanatti nu arrabsuu? Nu arrabsaa, nu salphisaa, jedhanii jedhaniitoo sadarkaa ilmoo namaa irraa sadarkaa bineeyyiitti gadi nu buusaa, “tokkoomnee wajjin jiraanna nuun” jedhuu? Nuti Oromoota; aadaa boonaa fi boonsisaa qabna. Aadaa Oromoo keessatti namni “walirraa hore; walirraa fuudhe” sonaan walkabaja. Mee isaan soddaalee keenya yookaan nuti soddaalee isaaniti haa jennu. Akkamitti warra soddaalee isaanii kana akkanatti sadarkaa bineessatti gadi-buusu? Erga soddaaleen isaanii kun bineeyyii tahanii isaanis mee bineeyyii tahuu qabuu! Mee Galmoon Walattee fuudhee ijoollee horan haa jennu. Silaa warri akkanatti wal-horan kun maqaalee Amaaraa babbaasuufii, Difaabbachaw fi Algaanash maaluma tahu? Achi daka sana, gola bineeyyiitti darbatamu jechaa dha moo? Akkamitti obboleewwan, abbaanii fi haati Walattee, wasiillaani fi eessuumman, durbiiwwanii fi aanteewwan Walattee marti foonii fi dhiiga ofii jechuun, Difaabbachaw fi Algaansh gara oddo-bineeyyii-tti (“ZOO“-tti) ergu?
Yaa nama Oromoos, yaa nama Amaaras dubbiin mirgaa fi haqa saba tokkoo, mirgaa fi haqa uummata tokkoo dubbii: “walfuunee walirraa horreen” cuqqaalamee, ukkamfamee jala darbamu waayii miti! Gaafiin kun, gaafii sabaa waan tahaaf, gara gaafii warra walirraa horeetti kan dabarfamee hafuus miti! Gaafichi gaafii mirgaa fi haqa uummata tokkoo waan taheef, dimokiraasii irratti bu’ureeffamanii isa yeroon deebisuutu karaa isa sirrii fi isa nama-baasuu taha. Amma armaan gadittan waraqaalee jidduu kana keessa muummiyyeewwan (iliitonni) Amaaraa Oromoo irratti babbaasan keessaa tokko callaa filachuun, yaada kiyya irratti kennaa mee na oofkalchaa!
Isaan jedhaman kanneen keessaa kanan filaddhe barreeffama Dr. Geetaachaw Hayilee-ti. Namni kun nama dassiiba (“common man“) tahe wayii otoo hin taane, nama barumsa ammayyaa kan biyyalafaa (addunyaa) tana irratti argamuun eebbifamee baye. Inni bantiiwwan barateeyyii (“educated“) warra Amaaraa keessatti kan argamu. Haatahu malee, jibbii fi tuffiin, maqa-balleessii fi maqa-xureessiin inni uummata Oromoo fi saba Oromoo irratti qabu: “barumsi sammuu namaa bana moo sammuu namaa cufa? Yaada fi naamusaan ol nama-baasa moo gadi nama-buusa?“, jechuun kan wal-nama gaafachiisu. Akkamitti namni biyya Toopphiyaa jedhamtu tanan jaaladdha jedhu, sunumtuu namni aannanii fi damma Oromootiin guddate uummata Oromoo abbaa keessummaa fi abbaa hiyyeessaa, gara-laafessaa fi mata-qabeessa kana akkanatti arrabsa? Akkamitti namni barateessa tahe, sunumtuu barachiisaan mabba (unibarsitii) keessatti ijoollee barsiisuu gulantaa addaggee fi gulantaa kashalabbee gadi of-buusa?* Inni akkanatti nu arrabsaa, akkanatti nu sulphisaa, akkanatti alaa-mana keenya xureessaa wajjin jiraanna nuun jedhaa? Erga namni kun uummata keenya fi saba keenya irratti duula arrabsoo, duula maqa-baleessii fi duula maqa-xurreessi ifumatti uummatoota Gaafa Afrikaa fi uummatoota biyyalafaa fuulduratti banee, nuti akka isaa arrabsoon arrabsoo deebisuu otoo hin taane, dhugaa fi dhugoo irratti hundeeffamnee, saayinsii fi beekumsa ammayyaa qabanneetoo akka inni dhaddhaabbata sobaa qabatee nutti ka’e agarsiisuu qabna. “Karaan sobaan dabran oggaa deebiyan nama dhiba“, jedha Oromoon waan akkanaa kana ennaa ibsu. Kanaafuu, karaan innii fi iliitonni Amaaraa gariin qabatan kun karaa badii fi badiisaa akka tahe, ibsuufin dirqama nutti tahe.
SEENSA
Mee waan hundaa durseen waan gulaaltonni “gadaa.com” ennaa waraqaa Dr. G. Hayilee isa obboo Girmaa B. Guutamaa hiike san nuuf dhiyeessan, akka qalbeeffachiisa gulaaltotatti waan gammachiisaa fi lafee irratti malee lafatti hin buune jedhaniiyyu: “The following is the English translation of an article first written in Amharic by a certain professor by the name Getachew Haile on the website EthioMedia.com, where all the fake and senile anti-Oromo professors have called home in recent months. Hidden behind a local vernacular (Amharic, in this case), hate propaganda, disguised as academic articles and directed at the Oromo people, frequently appears on EthioMedia.com, thus Prof. Getachew Haile’s article is not a first on EthioMedia.com, nor that this is the first anti-Oromo piece by Prof. Getachew Haile. Regardless, in order to expose the ongoing hate propaganda on the Oromo people to the world, Gadaa.com has decided to publish the following English translation of Prof. Getachew Haile’s Amharic article in its entirety.”
Obbolaan keenya kun, gulaaltonni “gadaa.com” gara fuulduraas olola jibbaa isa jarreen kun uummata Oromoo fi saba Oromoo irratti oofaa jiran, afaan warra abbootii qawwee irraa gara Afaan Ingilizii-tti akka nuuf hiikuun, addunyaa beeksisan abdii fi amantii cimaan leencota keenya kanneen irraa qaba! Warri Gadaa, ee Maatiin Gadaa akka arman gadii jirutti nu dhalawwan Oromoo maraaf waamicha dhiyeessani: “Dear Readers, the ideology brought up herein by Prof. Getachew Haile used to be the overt state ideology of the Ethiopian empire up until February 1974 – exactly 40 years to the date; with the ongoing struggles of the nations and nationalities, including the largest nation – the Oromo, in the Ethiopian empire, this Ethiopianist/Nefxegna ideology will soon see its final demise, and a morning star will rise in the Horn of Africa. All Oromo nationalists must fight back this Nefxegna ideology in order to protect the gains of the people’s 40-years of struggle, and bring the final victory to the people’s struggle.”
Kun dhugumatti waamicha cimaa fi waamicha biyyaati. Waamicha harmee teenyaa, waamicha OROMIYAA-ti! Wanni beekuu fi qalbeeffachuu qabnu, nuti Oromoonni qabsoo irratti waan argamnuuf, wanneen qabsoo keenya fashalsiisuuf dura dhaabatan mara akka barbaachisaa tahetti dura dhaabachuu qabna. Ee, akkuma dhufe sanatti waltaanee, walcinaa dhaabannee ofirraa deebifna! Ofirraa qolachuun, walirraayyis qoluun diibifna. Kan qalamaan dhufe qalmumaan, kan shimalaan dhufes shimalumaan ofirraa deebifna! Kan dideetoo eeboo fi qawween nutti dhufes eeboo fi qawweedhumaan ofirraa deebifna! Gayeen gayee-dhaa, jarri kun akka durii addaan nu qoqqoodanii: Shaawaa fi Wallagga, Arsii fi Wallo, Kiristaana fi Muslima, Waaqeffannaa fi sooshalistii jechuun akka fe’anitti nu bituu gonkumaa hin dandayani! Oromoon hundi Oromodhuma; dhalawwan aayyoo fi aabboo tokkooti!
Nuti cufti isan jedhe kana beeknee yoo qalbeeffachuun oljennee tarkaanfanne, nuti galaana Laga Abbayyaatii kan nu fuuldura dhaabatu hin jiru. Kan deemnuuf mirgaa fi haqa uumaan qabnu, isa nu irraa mulqame deebifachuufi malee, waan tokkollee mirgaa fi haqa namoota biroo tuquufi miti. Dr. Geetaachaw Hayilee faa, “EthioMedia.com”-n faa, “Gareen Morash” faa, “Gareen Cuquliisaa” faa fi jalaa-jaleen isaanii, duubattafoo fi booddessitoonni cufti, uummata Oromoo burkaana (“volcano“) riphee ciisu kunoo tuttuqanii, ofitti dhodhoosaa jiru. Uummanni fi sabni Oromoo burkaana tahe kun kophaa isaas miti. Uummatoota fi saboota Kibbaa cufatu isa cinaa hiriiree jira. “Yoo funyaan dhawan ijji boochi!“, jedha mammaaksi Oromoo tokko. Uummatoota obboleeyyii keenyaa warra Kibbaa, kanneen waliin kunoo waggaalee 140 guutuu mana hidhaa Habashootaa, Karcallee keessatti argamna. Waltaanee mana hidhaa kana wajjumaan caccabsinee, yeroon keessaa baanu fagoo miti!
QAAMADUBBII
Gara barreeffama kanaa olitti kaafameetti yoo ceene, kunoo akkana jedha, namni Amaarummaa fi Habashummaa isaatiin of-tuulu, of-guuru Dr. Geetaachaw Hayilee: “Historians tell us that our diversity has really hurt us a lot in the past. The fact that we are Christians and Muslims, Oromos and non-Oromos with failed system to accommodate our differences substantially degraded us. On the contrary, had we spoken one language, followed one religion and cherished one culture, we would not have stagnated in backwardness for centuries. The devastating impacts of our religious diversity can be seen from the demolition of the Axumite civilization by Yodit Gudit and the burning of the Amhara civilization by the invading Muslim forces of Ahmed Gragn. Perhaps, these civilizations were able to keep the country in pace with the rest of the world by the time, but they were demolished and we remained stagnated at where we were by then even to this date. Our knowledge about these two civilizations had to entirely rely on few written documents that survived the fire.”
Namni yeroon hayyameef ishii inni jedhe tana, ee tan sarara (“lines“) shan qabdu irraa ka’uun yoo shimala qalamaa fi shimala sammuutiin dhaddhaye, kitaaba tokko guutuu barreessudhaan namichi kun qullaa isaa addunyaa fuuldura akka dhaabatu gochuu dandaya. Eessumattuu itti-beeknaan danaadaneen ( “diversity“) badhaadhina. Warra itti hin beeknee fi warra akka warra Dr. Geetaachaw fayiif immoo dammiyyuu isaan miidha. Akka inni gubbanatti jedhutti: afaan tokko, amantii tokko, aadaa tokkoo fi maaloo maaloon tokko wayyii waan qabaataniif ni misoomu jechaa miti. Jarreen tana jechuum miseensota gita-bittee Amaaraa fi muummiyyeewwan isaanii golfaan: “biyya tokko, afaan tokko, amantii tokko, seenaa tokko, aadaa tokko, maaloo maaloo tokkoo” isaan qabeeti jira. Oddo-kabreen isaanii inni abbaa tokkeessoo kun bara Minilik irraa kaasee isaan: urgufaa, ija-babbaasisaa, hoomacha afaaniin baasisaa, lafaan dhaddhayaa jira. Oromoota kiyya, warri oggaa taabonni isaanii bawu, oggaan inni ximqataaf lagatti qajeelu, oggaa mankiristaana san oggaa sadii naannawu garri irra caaltan argitanii hin beektan taha. Oggaa kana nama isaanii, nama warra Amaaraa keessaa gariitti oddo-kabreen sun itti-ka’a.
Kunoo, Dr. Geetaachaw fi jaalleewwan isaa fi fakkaatota isaatti bardhibbee 21-ffaa kana keessallee, Oroppaa fi Ameerikaattillee oddo-kabreen isaanii sirumaa itti-hammattee, hoomacha afaaniin baasisaa jira. Namni isaanii innin kanaa olitti oggaa oddo-kabreen itti ka’u ibse, miskiinota; nama nagaati. Dr. Geetaachaw Hayilee faa garuu, namoota miskiinotas,namoota nagaas miti! Isaan warra arrabni isaanii akka bofa saafaa nama hiddu. Akka bofa saafaas summii namatti tuttufu. Isaan summii fi abjuu isaanitiin uummatoota impaayera isaanii keessaa, kan afaanota 76 dubbatan, kan aadaa, seenaa, qaroominaa fi muuxannoo garagaraa qaban balleessanii, lafarraa duguuganii: afaan tokko (afaan Amaaraa), aadaa tokko (aadaa Amaaraa), seenaa tokko (seenaa Amaaraa isa warra qaroomina qabu barbaacha Biyya Israa’eel deemu), amantii tokko (Kiristaana Ortodoksii), alaabaa tokko (alaabaa isaanii: magariisa, keelloo fi diimaa) isa alaabaawwan hortee Afro-Asiiyaa (hortee Haamii-Seem) irraa fottoquun akka isaan nu, warra Ertiraa fi warra Ogaadenyaa fayiin jedhan san fottoqxuu (“taganxaay“) tahuun warra biroo irraa ergifatan sanii miti.**
Kanaa olitti itti-beeknaan “danaadaneen badhaadhina” jedheen ture. Nuti Oromoonni isa kanatti hedduu ittiin-boonna. Mee gabaabduu wayii addaddummaa kana irratti hawaasa Oromoo fi hawaasa Amaaraa jidduu jiru haa fudhannu. Achumaanis kan warra Kibbaa itti haa daballu. Kana irratti akka Dr. Geetaachaw Hayilee kun qeesota isaa isaan Bulgaa fi Mooxaa Qaraniyoo faa wammachuun: “maqaa abbaatiin, maqaa ilmaatiin, maqaa afuura-qulqulluutiin” nama magansiisee (“gazzichaallahu“), “ni muramta, ni kutamta” (“tiqqatsafaallah“) naan hin jechisiifnen “adaraan” jedhaani. Harra fakkeenyaaf as irratti dubbii gabaabsuuf jecha, waayee aadaawwan impaayerittii isaanii keessatti argamanii yoo fudhannee, kanneen sabootaa fi sablammeewwanii yoo irra hambifnee kan saba Amaara callaa fudhanne, ishiin Dr. G. Hayilee faa ittiin boonan tun akka baaqqee kutaa jedhamuu sanii hedduu happhii wayii taheeti argamti. Mee nyaatan yoo jalqabne: kochee-n (“kitifoo“)-n uummatoonni impaayerittii kanneen addaddaa uummata Guraagee irraa fudhatan; cuukkoo, caccabsaa, qinccee fi aadaan bunaa kan Oromoon bara 575 irraa kaasee dhimma ittiin bahaa asi gaye, hardha Gaafa Afrikaa bira kutee addunyya guutuu kan badhaase kun faa,ollataan fi buldhaan (bullaan) uummatoota Kuushii kanneen Kibbaa fi warra Guraagee irraa dhufe faa hafee biddeenuma happhii kan Amaaraa sana ittee lukkuu-tiin (waxiin) qofa umurii keenya guutuu nyaanna jechaa dha.
Karaa uffataas: bollukkoon (“bullikkoo“) isaan jecha isaas uffannaa isaas Oromoo irraa ergifatan hafeeti, kutaan, jaanoon faas hafaniiti Toopphiyaa guutuun warroo fi naxalaa (baaqqee) isaanii qofa uffata jechaa dha. Karaa bifoota uffataa faas bifoonni addaddaa hafanii impaarittii guutuun guyyuu uffata adii qofa uffata jechaa dha. Isaan kanneen fakkeenyumaaf, dubbii gabaasuuf jedhamani malee, waannee sonaan baay’ee kaasutu dandayama. Kana irratti warri Dr. G. Hayilee faa Oromoo fi Walayitaa faayin “warra burraa burree” jaalatu, “warra magariisaa faa” jaalatu jechuun ija tuffiitiin ilaalu, sagalee tuffiitiin waamu. Isaan mee wanneen addunyya guutuun, biyyoonni saayinsii fi tiknolojii-dhaan sokkan marti raajeffatan kana tuffatuu, arrabsuu! Ani otoon abbaa kitilaa (abbaa miliyoonaa) taheeyyuu, jarreen kana akka waayee bifoota uffataa faa irratti barannoo jalqabaa (“crash course“) fudhataniifan gara uummatota Ameerikaa Laatinii, warra Sarbiyaa, warra Ispaanyaa, warra Rusiyaa, warra Hungaariyaa, warra Jarman Kibbaa, warra Ostiriyaa, warra Sarbiyaa, warra Kirooshiyaa, warra Hindii fi warra Shiinaa (“Chaayinaa“) faattin ergaayyu. Achumaanis kun mataan isaa qaama qaroominaa tahuu isaa tarii hubatanii deebiyu! Jarreen kana gara biyyoota armaan olitti maqaan kaafameetti kanan ergu, isaan kanneen uummanni Oromoo, uummanni Sidaamaa, uummanni Gaamoo fi uummanni Walaayitaa faa qaban waan ija tuffiitiin ilaalaniif, baargama cewuun akka qalbeeffataniifi. Yoo sammuun isaanii inni sanyummaan cufame kun, karaa kanaan waa qalbeefata tahe jechuu kiyya.
“The devastating impacts of our religious diversity can be seen from the demolition of the Axumite civilization by Yodit Gudit and the burning of the Amhara civilization by the invading Muslim forces of Ahmed Gragn.” Isa kan warra Guddiittii, “Gudiit” isaan jedhaniin kanaa, jechuun kan warra Agawoo isaan qaama hortee Kuushii fi qaama qaroomina warra Kuush tahanii , Dr. G. Hayilee eenyu faa qaroomina ollaa isaa lafa irraa akka balleesse, seenaan qabmee waan jiruuf ololli jarreen kun uummata Agawoo boonaa fi boonsisaa kana irratti adeemsissaa turanii fi kunoo ammas itti-fufan kan nama dinqu. Habashoonni Amaaraa kun bara shifticha isaanii kan Yikunoo Amlaak jedhamuu, bara 1270 keessa mootummaa warra Agawoo garagalchuun qabatee, qaroomina isaanii akka barbadeesse nama dhara dubbatu yoo tahe malee, namni galmeewwan seenaa gaggaragalche sirriitti beeka. Kunoo, harrallee, ijuma keenya durattillee, qaromina Kuushota Agawoo keessaa isa Laallibalaa kan raajeffatamoo addunyaa (“Wonders of the World“) keessaa tokko tahe, warri Dr. Geetaachaw “qaroomina keenya” jechuun sobanii, silaa isaan qaroomina, aadaa fi seenaa warreen biroo asii fi achi deddeemuun ergifatanii “keenya” jechuun, sunumtuu mee “handhuura keenya, kan nuti uummanne” jechuun dhiyeeffatuu, isa kanas “keenya” jechuun imaltoota (turistoota) fi warra kaanitti gurgurachaa jiru. Namn waa dhabnaan ni ergifata, ni liqeeffata kun qaanii wayiituu hin qabu. Kana nama gadi xixiqqeessu wayiis miti. Garuu, qaaniin qaanii calu, isa ergifan kana kan ofii maddisiisanii fi kan handhuraa ofii qofa tahe, godhanii dhiyeeffachuu dha. Ginni-bittee Amaaraa fi iliitonni isaanii isa kana irratti nyaara addachuun ijuma nyaatani!
Mee WAAQNI gurraachi garaa gurraachaa, leemmooon garaa taliilaa warra abbaa tokkeessoo kana jalaa aadaa Oromoo faas, aadaa uummatoota impaayerittii tanaas haa oolchu. Kutaa kanatti aane dhufu keessatti, waayee “qaroomina Amaaraa” isa Dr. G. Hayilee Muslimoota fi Oromootu balleesse jedhu san faa ilaalla. Kana asuma irratti dhaabuun bullaa, isin marti mee nagaan naa bubbulaa!
============== Hubachiisota Miiljalee ==============
* Mana Barumsa Bantii = MaBBa (unibarsitii – warra Afaan Ingilizii akka afaa haadhaa-abbaatti dubbatu irraa kan hafe, afaanonni Oroppaa guutuu keessatti argaman marti “y”
mitii, ”u” jedhaniiti dubbatu. Jecha kana warri Afaan Ingilizii dubbatu warra Afaan Laatiin dubbatu irraayyi ergifatani. Kanaaf, nuti kolonii warra Ingilizii faa mitiwoo maaf “y” isaanii kanatti rakkannaa? Maaf qubee “v” warreen biroottis rakkanaa? Akkuma uummanni keenya inni beekaan sun dubbatutti: unbarsitii, biidiyoo, bitaamina, foolisii faa jenna. Maaluma tahuu fi maaluma of-gochuu feeneti uummata keenya isa baldhaa kana irraa fagaachuun iliitota Amaaraa jala fiffiignaa
mitii, ”u” jedhaniiti dubbatu. Jecha kana warri Afaan Ingilizii dubbatu warra Afaan Laatiin dubbatu irraayyi ergifatani. Kanaaf, nuti kolonii warra Ingilizii faa mitiwoo maaf “y” isaanii kanatti rakkannaa? Maaf qubee “v” warreen biroottis rakkanaa? Akkuma uummanni keenya inni beekaan sun dubbatutti: unbarsitii, biidiyoo, bitaamina, foolisii faa jenna. Maaluma tahuu fi maaluma of-gochuu feeneti uummata keenya isa baldhaa kana irraa fagaachuun iliitota Amaaraa jala fiffiignaa
** Uummatoonni afaanota “Afro-Asiatic” (“Hamito-Semetic”) dubbatan marti akka itti-taa’utu addadda malee, alaabaawwan isaanii irra akkuma alaabaa saba Oromoo (gurraacha, diimaa fi adii) gurraachi, diimaa fi adiin keessaa hin dhabamu. Kuni biyyoota Arabaa, biyyoota warra Barbar, biyyoota Adaala Sahaaraa keessa kanneen afaanonni isaanii Hortee Hamii fi Seem jalatti ramadamu marti bifoota sadan kana qabu. Alaabaan warra Fara’oonaa fi warra keenya Nubiyaanota duris isuma kan saba Oromoo: gurraacha, diimaa fi adii fakkaata. Habashoota “keenya” duwwaatu warra ofii irraa fottoqe jechaa dha.
Kutaalee dabran dubbisuuf mee as tuqaa:
The Ethiopian Regional Administration in Ogaden Throws out Of Jail Ogaden 300 Battered and dying Detainees into the streets of Jigjiga
The Ethiopian Regional Administration in Ogaden Throws out Of Jail Ogaden 300 Battered and dying Detainees into the streets of Jigjiga
The Ethiopian regional Administration Ogaden released 300 detainees from Jail Ogaden at midnight on March 6, 2014. Since then more than 20 twenty of the released prisoners died within the last three days. The detainees who are battered physical, mentally and morally are composed of young children born in the prison whose parents died while in custody, prisoners who lost their sight from torture and starvation, detainees who became raving mad after extensive torture and detainees who could no longer take care of themselves and are physically broken after being subjected to harsh and degrading treatment.
For the last three months the regime barred relative to take food to the detainees, while proving nothing of substance to the prisoners.
The regime’s butcher men in Ogaden were too ashamed to release the prisoners during the day and had to throw them into the streets of Jigjiga under cover of night. They later claimed they released the prisoners after cholera broke out in the prison.
ONLF categorically condemns the Ethiopian government for the crimes it is committed against the Ogaden people and in particular the inhumane treatment of the civilian population in Ogaden. The Ethiopian regime’s cowardly decision to collectively punish the civilian population after it failed to confront ONLF fighters is a crime against humanity and we condemn all those who prop this criminal regime by providing funds that enables it to continue committing such Crimes against the Ogaden people and the Ethiopian people as well.
ONLF call upon the UN to investigate the crimes committed in Ogaden as the situation in Ogaden has reached now a catastrophic level and demand that Ethiopia release all civilians detained as part of the Ethiopian regime’s collective punishment campaign in Ogaden.
Finally the international community should be aware of dire developing situation in the Ogaden as food stock dwindle and the whole population in the territory are suffering from natural and man-made drought mainly due to trade and aid embargo. The people are reporting that millions are starving because there is nothing to buy for even those who can afford.
Obboo Juneeddii Saaddoo gara uummata isaatti deebi’uuf fedhii fi carraa qabaa?
Abdii Boruutiin
Dhiyoo kana mata duree “Ob. Juneeddii Saaddoo Eenyu?” jedhuun gabaasa Obboo Ahmad Saayyootiin TVOMT irratti dhiyaate daawwadhee ykn dhaggeeffadheen ture. Yaadolee namootni dhimma kanarratti barreessanis ta’e kan bakkee adda addaatti dubbatamanis argee fi dhagyee jira. Yaadolee waliin mormantu wal bukkee waan deemaa jiran nattt fakkaata. Kanaaf, anis yaadan dhimma kanarratti qabu ibsuuf jedhee barreeffama gabaabaa kana dhiyeessuu barbaade.
Duraan dursee, dhimma kanarratti hunduu waan isaanitti mula’tu ibsuu fi yaada fi ilaalcha qabanis dhiyeessuuf mirga qabu. Haa ta’u malee, ani dhimma kana karaa lamaanan ilaala. Yeroo ammaa dhiyaachuun isaatis gaarummaas ta’ee badummaas qaba jedheen yaada. Akka waliigalaatti yoo ilaalame garuu, waan Obboo Ahmad dhiyeesse waanuma dhugaarratti hundaaye fi beekamus waan ta’eef, badii dalagame irraa barachuuf gorsa ta’a jedheen amana malee, waan akka ololaatti dhiyaate natti hin fakkaatu. Waanuma ta’eefuu, mee waayee kana karaa lamaan akkan ilaalu ibsuun yaala.
Akka hubannoo, yaada fi ilaalcha kiyyaatti, Obboo Ahmad waanuma addunyaa kanarratti ta’e fi kan seenaan ragaa ta’uu danda’u fakkeenyota gara garaatiin dhiyeessee; seena saba Oromoo keessattis waan ta’e fi ta’aas jiru waan ibseef, warri uummata isaaniirratti waan badaa dalagani fi dalagaa jiranis; akkasumas dalaguuf deemanis seenaa kanarraa akka baratan waan taasisuuf jecha gabaasni kun dhiyaate malee, waan ololarratti hundaaye natti hin fakkaatu. Kun ilaalcha dhuunfaa kiyyaa ti. Obboo Ahmadis ittisuufii miti. Kun karaa tokko, karaa ani dubbii kana ittin ilaaluu fi hubadhu dha. Karaa biraatiin yoon ilaalu garuu, dhimmi kun dhimma dhugaarratti hundaaye ta’ullee; Obboo Juneeddiinis waan badaa uummata Oromoorratti dalagullee; kanaafis ittigaafatama qabaatullee; yeroo gabaasni kun itti dhiyaate (timing) yeroo gaarii natti hin fakkaatu. Xinnoo waan muddamaan dhiyaate dha jedheen yaada. Maaliif yeroon kun yeroo gaarii hin taane? Muddamaan dhiyaate yoon jedhu hoo maal jechuu kooti? Gaafiilee kanaaf deebii gabaabaa kennuun yaala.
Innumtuu (Obboo Juneeddiin) sababaalee adda addaatiin, fakkeenyaaf qaaneffachuudhaan yookaanis waan itti amanee hojjechaa ture sanarratti hanga lubbuun isaa dabartutti irratti cichuudhaan of dhoksuu waan maluuf, gadi bayee dubbachuuf tarii fedhii qabaachuu baatus, otuu gabaasni kun uummataaf hin dhiyaatin dura Obboo Juneeddii ofitti dhiyeessanii wajjin dubbachuun ykn haasa’uun tooftaa gaarii ture jedheen yaada. Kun silaa karaa lamaan carraa bana ture. Tokkoffaa, Obboo Jundeeddiin gadi bayee waan ta’e hundaa uummata isaatti ibsuu fi achumaanis dhiifama gaafatee, xinnaatullee boqonnaa sammuu akka argatu carraa isaaf bana ture. Lammaffaa ammoo, innumtuu (Juneeddiin) waayee kana dubbachuuf fedhii kan qabaatu yoo ta’e, mootummaa Wayyaanee keessatti nama bakkee guddaa (taayitaa olaanaa) qabaachaa ture waan ta’eef (badii inni uummata Oromoorratti dalage akkuma jirutti ta’ee jechuu kooti) waan diinni godhaa ture fi jiru akka saaxilu fi hawaasota addunyaatti akka himu malaan ittifayyadamuun ni danda’ama ture.
Dhimma kana karaa biraatiinis yoon ilaalu ammoo, wallaalaa ofii gorfachuun; jallaa ofii qajeelfachuun; beekees ta’ee otuu hin beekiin, kan uummata keenyarratti badii dalage fi dalagaa jirus balaaleffachuu fi abaaruun barbaachisaa ta’ullee, yeroo ammaa yeroo tokkummaan Oromoo abdii namatti horachiisaa jiru kanatti, obsa dhabnee waan tokkotti muddamuun gamnummaa natti hin fakkaatu. Mee fakkeenyaaf haa jennuu, otuu Habashootni namticha kana (Juneeddii) ofitti qabanii dhimma ofiitiif itti fayyadamanii, hangam aararratti aara ofitti daballa? Nama uummata isaarratti balleessa hanga kana hin jedhamne dalage/dalagde seenaanuu isa/ishii hin hirraanfatu. Innuu otuu du’ee biyyee keessa hin seenin du’ee jira. Kan du’aan addunyaarraa boqate wayya. Kan jiruudhaan du’e nama du’a lama du’e dha. Kun waan wal nama mormisiisuu mit. Kanaaf, dhimma kana itti muddamuun yeroon isaa yeroo murteessaa natti hin fakkaatu jedha.
Amma garuu, akka natti mul’atutti, namtich kun karaa adda addaatiin waan of salphiseef; kanarratti dabalamee ammoo, erga inni baqatee Ameerikaa seene kanatti dafanii waayee kanaan isa simachuun, fedhiillee yoo qabaate, namtichi kun gadi bayee Wayyaanees waan saaxilu fi ofiifillee badii dalagetti amanee uummata Oromoo dhiifama waan gaafatu natti hin fakkaatu. Namtichi kun du’a lama du’ee jira; salphina hangana hin jedhemane keessa jira. Kan isaaf wayyu silaa, kan dabre dabree, yoo kutannoo fi hamilee qabaate, gadi bayee, akka aadaa hawaasa hammayyaa keessa jirutti, waan dalagamee dabreef uummata isaa dhiifama gaafachuu dha. Kana godhuunuu silaa gootummaa (jagnummaa) dha. Seenaa xuraaye sana hanga tokko xurii irraa dhiquu ta’a jedheen yaada. Gaafii guddaan garuu, Obboo Juneeddiin gara uummata irraa dhalateetti deebi’uudhaaf carraa kanatti fayyadamuu danda’a moo akkuma seenaa isaa xureesseetti dhuma lubbuu isaa eeggatee addunyaa kanarraa boqota laata? kan jedhu ta’a.
Gara dhimmichaatti deebi’uu fi cuunfuudhaaf, waan Obboo Ahmad Saayyoo dhiyeesse, akka ilaalcha kiyyaatti, kan barumsa ta’uu qabu dha. Biyya keessattis ta’ee biyya alaatti, warri dhimma saba ofii dhiisanii; fedhii ofii guuttachuuf alagaa fi diina jala deemanii; uummata ofii miidhan, booddeen isaanii salphina fi badii akka ta’u hubachuu qabu. Karaa kanaan yoo ilaalame, gabaasni kun qeeqamuu hin qabu. Gabaasni kun dhugaa uummata keenyatti himamuu qabu dhas. Warrumti diina tajaajilaa jiranillee, beekaniis ta’ee otuu hin beekin, kan balleessa hojjechaa jiran, dhugaa kana hubatanii barumsa irraa argachuuf isaan gargaara jedheen yaada, amanas. Namni seenaa badaa hojjete, yoomiyyuu maqaa badaadhaan yaamama; du’ullee abaaramaa jiraata; kan waan gaarii saba isaatiif dalage ammoo, du’ullee saba issa biratti jaalala fi kabaja guddaa argachaa; maqaa gaariidhaan yaamama. Yoomiyyuu seenaan isa hin dagatu. Dhumarratti, gaafii tokko kaaseen, barreeffama kiyya xumura. Seenaa impaayara Itoophiyaa tana keessatti, ilmaan Oromoo alagaa fi diina tajaajilaa, uummata ofii midhaa, boodarra garuu salphatanii hafuun ykn akkuma salphatanitti du’aan addunyaa kanarraa boqachuun; sana boodas seenaa badaadhaan yaamamuun eenyurratti dhaabbatina laata?
Galatoomaa!
Abdii Boruu: aboruu@gmail.com
Subscribe to: Posts (Atom)