text:
Ana hiite malee, kaayyoo koo hidhuu hin dandeessu!” kan jedhu sagalee shamarran Oromiyaa ti. Sagalee akkanaa kana dachee Oromiyaa keessaa dhagayuun, haraan tana waan nama raajuu miti. Namni waan Oromoon itti jiru hin beekne, tarii, “kun maal?” jedhee gaafachuu mala ta’a. Haata’uutii, kanneen waan naannoo isaaniitti ta’aa jiru beekuuf yaalii godhan, waan biyyi Oromoo, Oromiyaan, keessatti argamu beekuuf yeroo hedduu isaanitti hin fudhatu.
Har’a murna abbaa irree Mallas Zeenaawwiin kan durfamu mootummaan Itoophiyaa, tattaaffii qabsoo ummata Oromoo ofirraa qabbanneessuuf duula maraaleessa gaggeessa jira. Kallattiin duula Mallasaas sabboonumma Oromoo cabsuun akak Oromoon jilbeeffatu taasisuu dha. Kun immoo murna murnaan kan raawwatamu waan ta’eef, dhimma san keessatti roorroo fi miidhaan dubartoota Oromoo irra gahaa jiru addatti kan ilaalamuu dha. Tarkaanfiileen hammeenyaa kun immoo har’as bal’inaan fudhatamaa jira. Sababa kanaan, dubartoonni Oromoo tarkaanfiilee farrummaa mootummaan Wayyaanee isaan irratti fudhataa jiruun cunqursaa dachaaf saaxilamanii jiran. Inni duraa imaammata gartuu Wayyaanee TPLF kan sanyummaa fi abbaa irrummaa bu’ura godhateen haleellaa ummata Oromoo waliigalaa irratti banameen gaaga’ama qabeenyaa, qaamaa qalbii fi lubbuu dhaqqabaa jiru keessatti adda dureen miidhamoo ta’uudha. Gama biraatiin, ammoo mootummaan Wayyaanee dubartummaa isaanii akka hanqinaatti dhimma bahuun gochaalee farra mirga dhala namaa, faallaa safuu Oromoo cabsan, kan dubartoota Oromoo irratti addatti qiyyaafateen gidiramaa jiraachuu dha. Bifa kanaan, dabartooti Oromoo, jireenya gabrummaa ummatni Oromoo jiraatu keessatti addadurummaan gidiraa keessa jiraatu.
Baroottan digdamman darban keessatti, miidhaa fi roorroon ummata Oromoo irra gahaa jiru, dubartoota Oromoos caalatti miidhaa jira. Dubartoonni Oromoo hedduun duula hidhaa gartuu Wayyaaneef saaxilamanii, dhaabbilee barnootaa keessaa, bakkoota hojii fi maatii isaanii biraa qabamanii manneen hidhaatti darbatamu. Manneen hidhaa keessatti loltoota Wayyaaneetiin gidiraan gara jabinaan guutume irratti raawwatama. Reebichaa fi toorcharii, akkasumas dirqisiisanii gudeeduun tarkaanfii loltootaa fi poolisoota sirna Wayyaaneetiin manneen hidhaa garaa garaa keessatti dubartoota Oromoo irratti fudhatamuudha.
Kana malees, dubartooti Oromoo hedduun ajjeefamanii bosanaa fi gaara keessatti gatamanii irbaata bineensaa ta’anii jiru. Kanaaf, ragaan guddaan Oromiyaa bahaa, gaara Suufii irratti ajjeefamtee bineensaan kan nyaatamte seenaa dubree Oromoo Aayishaa Alii yaadachuun gahaadha. Dubree kana irratti gochaan sukkanneessaa raawwatame, hammeenya sirna Wayyaanee sirriitti kan saaxiluudha. Loltoonni Wayyaanee gara jabeeyyiin dubree Aashaa Aliyyii mana ishee biraa ukkaamsanii fudhachuun gochaa dhala namaaf hin malle erga irratti raawwataniin booda ajjeesanii gaara keessatti gatuun irbaata bineesaa taassisan. Gochaalee fakkaataa shamarran fi haadholii Oromoo irratti raawwatame, himanii fixuun hin danda’amu.
Har’as dubartoonni Oromoo kumoota hedduun lakkaawaman manneen hidhaa akka Qaallittii, Maa’ikalaawwii, Zuwaayi fi bakkoota biroo hedduu keessatti gidiraa ulfaataa argaa jiran. Badii tokko malee bakkoota jireenyaa, manneen barnootaa fi hojii irraa qabamanii murtii tokkoon maleetti baroota danuuf manneen hidhaa sirnichaa keessatti dararamaa jiraatu. Gariin murtiin dabaa fi loogii sanyummaa irrattitti hunda’e itti muramee jireenyaa fi du’a gidduutti argamu. Murtiin du’aa, hidhaa umurii guutuu fi baroota dheeraa itti murtaawee poolisoota sirnichaan dararamaa kan jiran hedduudha. Akka fakkeenyaatti kaasuuf dubartoonni Oromoo kanneen maqaan isaanii armaan gaditti tarraa’e, kanneen badii tokkoo malee humnoota tikaa fi poolisoota sirnichaan ukkaamfamanii murtiin jal’aan irratti dabree fi murtii tokkoo malee baroota dheeraaf mana hidhaa keessatti jireenya hadhooftuu dabarsaa jiran ilaaluu dandeenya.
Akka ragaa of-harkaa qabnuutti, har’as shamarran Oromoo fi dubartooti Oromoo hedduun mana qorannoo fi manaa hidhaa Wayyaanee keessatti gidiraa argaa jiran. Isaan keessaa hagi tokko hidhamanii hidhaa isaanii fianii kan biyyaa bahan yoo ta’u, amma illee biyya keessatti roorroo argaa kanneen ajiranis hedduu dha. Kana malee, yeroo amma kanatti murtiin jalloo itti kennamee kanneen mana hidhaa keessatti gidirfamaa jiranis hedduu dha. Akka fakkeenyaatti baroottan digdamman darban keessatti kanneen hidhaman keessaa kanneen yeroo duraaf seenaa biyyattii keessatti murtiin du’aa irratti darbe, dubartoota Oromooti. Asilii Oromoo, qabsooftuu Oromoo diddaa garbummaa jibbuun akkuma dhiira Oromoo bosona seentee sirna Dargii lolaa turtee dha. Bara Wayyaaneen Dargii waraanaa turret, Asiliinis hidhattee Dargii falmaa turte. Kan nama dhibu, sirnuma akka ishii bilisummaa isaatiif falmataa tureen deebitee qabamtee, isayyuu yakkamtee murtiin du’aa irratti darbe. Waan mana hidhaa keessatti ishii mudate immoo, kan raga bahu ishuma ta’a. “Jarri sun nama irraa kan dhalatan hin fakkaatan; biyya keenya irratti mirga keenya sarbanii, san caala iyuu akka waan biyya isaanii deemnee isaan miineetti nu yakkan; ijaan arga keenya jibban; murtii dabaa nurratti jigsan.”
Qabsoo fi diddaa ilmaan Oromoo kutannoon godhaniin, har’a Asilii irraa murtin dua’aa waan ka’eef baatee jirti. Sun garuu hiraarsaa fi roorroo ishiirra gahaa ture kan deebisuu miti. Godaannisti isaa akka gaaddiddu ishii waliin jira. “Waan jarri sun nama keenya godhan ibsuuf jechi na hanqata. Isaan akka bineensaatti nama keenya ciibsanii qalu; hiraarsu. Ijoollee dhalattuu mirga saba ishiif dubbattu ija keenya duratti ajjeessan. Qabsaa’ota Oromoo meeqaafi meeqa nu duraa qabanii gatan; seenaan isaa kan dhumuu mit.” Seenaan akkanaa dachee Oromiyaa dhuunfatee jira. Dacheen Oromiyaa seena ahimamee hindhumneen guutamee jira. Murtiin du’aa dhiirota keenya irratti darbee jirus, ammaillee kanneen akka Jamaal Musxafaa, Ismaa’el Ahmad Muudaa, Araarsaa Abbaa Humnaa, Fissahaa Biraasaa fa’aa irraa hin kaane. Kana malees, dubartoota Oromoo kanneen akka Dirribee Ittaanfaa fi Urgee Abbabaa fa’aa irratti darbee jira. Oromooti hedduunis murtii akkanaa eeggachaa jiran. Kun immoo haga Bilisummaan keenyaa hin deebinetti, kan itti fufuu dha.
Shamarran Oromoo biyya keessatti qaamaa fi qalbiin hiraarfamanii biyya abbaa isaanii irraa baqatan, bakka deemanittis hireen walfakkaataa isaan mudata. Kanneen akka Maaliyaa Mohammad, fakkeenyaaf, miidhaa qaamaa fi qalbiitiin yeroo mara dhiphachaa jiraatti. “Humnooti tikaa Itoophiyaa anas, firoottan kiyyas miidhanii jiran; hiraarsaan Oromummaa kiyyaan narra gahe, kan obbolaa kiyya irra gahe kan himamee dhumuu miti. An amma biyya san irraa qaamaan baqadheen jira. Garuu, laalaan miidhaa na waliin godaanee jiru, waan na waliin jiruuf jalaa bahuu hindandeenye,” jette Maaliyaan.
Biyyoota mirga namummaa dhiituudhaan sadarkaa olaanaatti beekaman keessa Itoophiyaan, golee shamarran Oromoo hidhuu fi hiraarsuun itti dararamanii dha. Kana malees, lammilleen biyyattii jireenya tasgabbii hin qabneen akka raakaman, biyyaas abqatanii balaa caaluuf akka saaxilaman gochaa jirti. Aadde Maaliyaanis kanuma seenessiti. “Bakka hundatti miidhaan nurra gahu dachaa dha. Fakkeenyaaf,yoo biyya keenya keessa jiraannu qabanii nu hidhu; nu gudeedus. Yeroo biyya irraa baqannu immoo, bakka deemnutti nu hordofan; biyya geenyuttis, waan hundaaf saaxilamna,” kan jette Maaliyaan, biyya itti dahannoo gaafattee jirtu keessatti illee sodaa fi bir’uudhaan jiraachaa akka jirtu dubbatti. “Biyyaa baqadhee ergan bahee, Somaaliyaan dhaqe. Achiis sodaadheen gara Yamanitti dabre. Yaman irraa immoo bu’aa-bahii hedduu boodan gara Norway seene. Norway seenus, haga ammaatti hayyama jireenyaa waanan hin arganneef yaaddoo guddoo keessattin argama,” jechuun yoo gara biyyaatti humnaan deebifamte waan ishii mudachuu malu yaadaa, gama hundaan yaadda’aa fi dhphachaa akka jirtu himti.
Dhugaan Itoophiyaa keessa jiru, Oromoon biyya isaa irraa baqate, yoo humnaan biyyatti deebifame, shakkii tokko malee hidhaa bara dheeraa irraa haga ajjeechaatti kan gahu murtiin olaanaan kan adabamu ta’uu hubachiisa. Har’a manneen hidhaa afaan Oromoo kan dubbatan, waan dachee Oromoo keessatti argaman qofaaf miti; manneen hidhaa afaan Oromoo kan dubbachaa jiran, waan sabboontoti Oromoo dammaqoofi sabboonoon keessatti hidhamanii jiraniif. Afaan Oromoo kanas akka dubabtaniif, mana hidhaa keessatti hayyamameefii otuu hin taane, mirgaa fi haqa saba isaanii fi eenyummaa isaaniif falamchuuf kutannoo fi murannoo waan qabaniif qofaa dha. Mana hidhaa keessatti iyyuu, afaan Oromoon dubbachuun yeroo nama adabsiisu qaba. Eenyummaa Oromoo mul’isuun yakka guddaa yeroo itti ta’u qaba. Waan Oromummaa calaqqisu uffachuunis, yeroo itti nama gaafachiisu qaba. Kanneen waan isaanitti dhagayame yaadannoo isaanii irra kaayaniif mirga mana hidhaa keessatti qaban sarbaman hedduu dha. “Mana hidhaa keessatti walaloo waanan barreesseef yakkameen jira; waanana barreesse mara narraa saaman. Sababa kanaan baatiis addeet darba ahidhamameen bahe,” kan jette Durbee Masarat Taaddasaa ti. Durbee Masarat Oromummaan sihiitiin bara 2007 keessa qabamtee waggaa shan kan itti murtaa’ee turte; erga hidhaatii baate illee jireenya nagaa fi tasgabbii qabu dhabdee hordofamaa akka jirtu kanneen ishiitti dhiyaatan barreessaa kanaaf himanii jiru.
Har’a seenaa fi hiraarsaa dubaroota Oromoo irra gahaa jiru ibsuu caalaa kanneen Oromummaa isaaniitiin yakkamanii hidhaman, yookaan ajjeefaman yookaan biyya abba isaanii irraa akka baqatan gdoamanii biyyoota olla keessatti gidiraa argaa jiran tarreessuun human aola ta’aa jira. Seenan baqattoota Oromoo irraa guyyuu dhagyamaa fi ibsama ajirus itti fufiinsa hiraarsaa biyya keessaa ta’uun falmisiisaa miti. Yoo xiqqaate, seenaan mara ibsuun dadhabamus, kannneen ajjeefaman, kannen hidhaman, kanneen achi buuteen isanaii dhabamee fi amma ille manneen hidhaa keessati gidirfamaa jiran tarreesuun seenaa egereef bu’aa guddaa qaba. Ammaaf maqaa fi eenyummaa dubartoota Oromoo beekaman yoo ilaalle, sirni Wayyaanee ummata Oromoo lafa irraa fixuuf hagam kutatee akka jiru mirkaneessa.
1. Aslii Oromoo Murtii du’a
2. Algaanash………. ……
3.Dinqinash Dheeressaa ………
4.Feeruzaa Abdii 10
5.Tsahaay Garbii bilisa
6.Sawunnati Taammanaa bilisa
7.Roobee…………….. ”
8.Simmanyi Dayyaasaa 3
9.Dirree Qamar bilisa
10. Kadijjaa Abdallaa bilisa
11.Lalisee Taaddasaa bilisa
12.Massaluu Taaddasaa bilisa
13.Tolashii Qansii bilisa
14.Cuucee Alamayyoo bilisa
15.Lamlam Tsegayee bilisa
16.Wasanee Taddalaa bilisa
17.Haraaree Booranaa 3
18.Boontuu Shuggii 6 fi ji’a 6
19.Ruuqiyaa Obsee 5
20.Waaritee Huseen 5
21.Masarat Taaddasaa 5
22.Warqee Guutee 2
23.Abbabach Ajjamaa bilisa
24.Atsadee Imaanaa 3
25.lalisee Wadaajoo hidhaa waggaa afurii booda bilisa
26.Faaxee Uummee ……..
YEROO AMMAA KANA WARRA MANA HDHAA QAALLITTII JIRAN
27.Dirribee Ittaanaa du’a
28.Urgee Abbabaa du’a
29.Alimaa Abdallaa umrii
30.Baaccuu Margaa 18
31.Caaltuu Taakkalaa 12
32.Abarraash Yaadataa 12
33.Hawwii …………… ………
34.Boontuu ………. …………
35 lalisee wadajo
Yaaliin shamarran Oromoo mana hidhaa Wayyaanee keessatti hiraarfamaa turanii fi amma illee jiran tarreessuuf godhame kun, karaa hedduun hir’uu dha. Haata’uutii, kan haga beeku tarreeesse, dabooroo hin ta’u. Isa hafe kan itti guutu duubaan waan dhufuuf, ka’umsaaf egereef bu’aa guddaa qaba. Yeroo ammaatti illee, loltoonni Wayyaanee guutummaa Oromiyaa keessatti bobbaafaman dubartoota Oromoo kanneen ganna 18 gadii dabalatee, dubartoota dhirsa qaban saalfii tokko malee dirqisiisanii gudeeduutti jiru. Kun jiruu fi jireenya sabaa irratti godaannisa akkamii akka qabu, yoo ture illee, seenaan yoomiyyuu saaxilbaasuu hin dhiisu. Dhukkuboota daddarbaa kan akka HIV AIDS tiin faaluun, maatiin akka faca’uu fi diigamu taasisuun, haa turu malee gaafti gaafachiisu dhufuun isaa hin oolu.
Kana malees, kanneen abbaa warraa malee daa’imman guddisaa jiran, daa’imman irraa ukkaamsanii hidhuun maatii facaasuunis gochaa hammeenyaa mootummaan Wayyaanee imaammata tolfatee dubartoota Oromoo irratti raawwataa jiruudha. Akkasumas abbaa maatii irraa ajjeesuun ykn hidhuudhaan jireenyi dubartoota Oromoo caalatti qormaataan akka guutamu gartuu Wayyaanee TPLFn irratti hojjatama. Kanneen haalota ulfaatoo hedduu keessa qaxxamuruun baratanii barnoota fixatan, qondaalota Wayyaaneetti qaama isaanii gurguran malee hojii kamuu irratti akka hin hirmaanneef danqaan kaa’ameera.
Haalli dubartoonni Oromoo har’aan tana keessatti argaman hedduu yaaddessaa dha; haalaanis ulfaataa fi gaddisiisaadha. Waan taheef hawaasni addunyaa, dhaabbilee kabajamuu mirga namaaf qabsaawan, dhaabbileen mirga dubartootaaf falmanii fi qaamni dhimmi kun isa ilaallatu marti gidiraa hamtuu dubartoota Oromoo irratti raawwatamu kana dhaabsisuuf akka hojjatan waamicha goona. Itti dabalees mootummaa Wayyaanee irratti dhiibbaa feessisu akka godhan gaafanna.
Qabsoon har’a karaa hundaan finiinaa jiru kanneen akka Ayishaa fa’aa du’a irraa deebisuu hin danda’u Garuu, aknneen akka Ayishaa gaaratti geessamanii akkamalee erga hiraarfamanii booda ajjeefamuuf jiran kumaatamaaf furmaata ta’uu mala. Kanneen biyyoota itti dhatan keessatti namoota akka bineensaatti yaadaniin gudeedamuuf jiran hedduu barbaarsuu dnada’a; kanneen biyya isaanii keessatti hidhamaa fi baqataa ta’anii bir’uu, soda fi yaaddoon jiraachuuf adeeman heddtuutti abdii deebisuu nda’a. Hunda caalaa Oromooti ardaa fi qe’ee isaanii keessatti anagaa fi tasgabbiin akka jiraataniif hundee dha. Orommoonni biyya isaanii keeessatti araaraa fi nagaa waarawaan akka jiraataniif furmaati jiru tokkichis qabsoo nagaa fi hidhannoo walitti cimdeessuun guyyaa bilisummaa dhiyeessuu qofaadha;
Seenaa darbe irraa akka hubannutti, biyyii fi sabni dhaloota eenyummaa isaaniif quuqaman qabu abadan akka garboomee salphifametti hin hafu. Aadaa fi seenaan lammii quuqamuuf qabus akka awwaalametti hin hafu. Dhalooti bilisummaafi walabummaaisanaiif falmatanis akka garbummaajalatti ba’aa garbummaa baatanii jiraachuun carraa isaanii hin ta’u. Ba’aan garbummaa hammaatus, haga Booreen Oromummaa kabajamee jirutti, dhugaan Oromoo akka dabsametti hin hafu; wareegamni shamarran Oromoos sanyii biyyaa fi lammiif quuqaman dacha dachaadhaan baay’isuun isaa itti fufa! Dhalooti egerees, kanaaf, dhaloota har’aa irraa abdii egeree eeggata; abdiin dhaloota egerees gaaddisa dhaloota har’aa jala dahatee jira. Kun Booree Booranaa ti; Booree Baarentuu ti! Booree Oromoo ti!!


c: text/html

text:
Ibsaa Jireenyaa-Lakk.4
Wanta kaatimaa (dhuma) namaa nama jalaa balleessan keessaa tokko WAAN GAARII AGARSIISANII WAAN BADAA DHOKSUUDHA. Fakkeenyaf, namtichi tokko waan gaarii hojjata. Ni salaata, ni azaanaa, hojii gaggaarii adda addaa hojjata. Namoonni hojii isaa kana ilaalun “Nama gaarii akkami!” jechuun dinqisiifatu. Garuu namtichi keessi isaa kan badeedha. Namoota irraa yommuu adda bahuu fi dhoksatti waan badaa adda addaa hojjata. Fakkeenyaf, filmii badaa ilaala, namni yoo isa hin argin hin salaatu, Rabbiin kophatti hin sodaatu. Namni kuni yoo hin tawbatin kaatima badaa irratti du’a. Hiriyyaan kiyya tokko akkana nan jedhe, “Dargaggeessi tokko ni azaana, hojii gaggaari hojjata. Garuu dhoksatti filmii wal qunnamti saalaa ilaala. Osoo inni kana ilaalu duuti itti dhufte.” Rabbiin kaatimaa badaa irraa nu haa tiksu. Kanaafu, keessaa fi dhoksaa keenya qulqulleessuf haa tattaafannu.
Yommuu tasgabbii dhabduu fi keessi kee jeeqamu, wantoota lama qoradhu. Isaaniis: Hojii badaa fi hojii gaarii. Akkamittii? 1.Hojii badaa hojjatte ilaali, qoradhu, yaadadhu. Ergasii gara Istighfaaraa fiigi. Hojiin badaan tasgabbii qalbii waan namarraa ari’uuf. 2. Hojii gaarii keessatti immoo wantoota lama qoradhu. 1ffaa-Hojii gaarii osoo hin hojjatin dhiiste ilaali. 2ffaa- hojiin gaariin ati hojjatte qulqullinna qabaachu isaa ilaali. Hojiin gaariin iklaasa yoo hin qabaatiin, sirnaa fi qalbeefannaan yoo hin hojjatamin, tasgabbii akka dhaban nama taasisa. Fakkenyaf, salaata haa fudhannu. Namtichi salaata yoo dhiise, tasgabbii dhaba, jireenyi isatti dhiphatti. Ammas, salaata sirnaan yoo hin salaatinii fi iklaasa hin qabaatin, tasgabbii guutuu hin argatu. Yommuu inni salaata waqtii isaa eegee sirnaan ykn kushu’aan saalatu fi iklaasa qabaatu, tasgabbii guutuu ni argata. Kanaafu, tasgabbii yoo dhabne takkaa hojii badaa keenya takkaa immoo hojii gaarii keenya haa qorannu.
“Namtichi fiixe qajeelinnaa irra hanga fedhe haa gahu, qajeelinni dhuma hin qabu. Qajeelcha tokko gubbaa qajeelcha biraatu jira. Ammas qajeelcha kana gubbaa qajeelcha biraatu jira. Namtichi akkuma taqwaan isaa dabaluun hidaayan (karaa sirriitti qajeelun) dabalamaaf. (Taqwaa jechuun wanta Rabbiin itti ajajee hojjachuu fi wanta Inni irraa dhoowwe dhiisun adabbii irraa of eegudha.) Taqwaan namtichaa yoo dabale qajeelinni isaas ni dabala. Akkuma taqwaa irraa qoonni wayi isa jala darbuun, qajeelinna irraas qoonni hanga sanii isa jala darba.” (Imaam ibn Al-Qayyiim) Fakkeenyaf, namtichi salaata sirnaan yoo salaate fi badii irraa of eege, suutuma suuta gara daandii sirriitti qajeelun isaaf dabalama. Tarkaanfi tarkaanfin wanti hundi isaaf ifa ta’a adeema.
Rakkoo irratti obsuu jechuun harka maratanii taa’u jechuu osoo hin ta’in, rakkoo nama muudateef furmaata barbaadu keessatti obsuudha. Fakkeenyaf, hojii yeroo dhaban, rakkoo kana irratti obsi yommuu jedhamu, harka maradhu taa’i jechuu miti. Kana irra, guyyaa guyyaan hojii barbaadachu keessatti obsi, hanga hojii argattu mala adda addaa karaa sirrii ta’een barbaadu hin dhiisin jechuudha.
Lubbuu (nafsee) ofii irratti too’anna argachuun tarkaanfi jalqabaa fiixe milkaa’innaatti nama geessudha. Lubbuu ofii irratti too’annaa argachuu jechuun wanta badaa irraa qabuu fi wanta gaarii fi sirrii ta’e hojjachuudha.
Namoonni qajeelcha fi beekumsa fudhachuu fi hordofuu irratti hundaa’e bakka saditti qoodamu.
1) Nama qajeelcha fi beekumsa Islaamaa fudhachuun hordofuu, namoota barsiisu fi namoonni isarraa fayyadaman.
2) Nama beekumsa kuusee ergasii namootati dabarse. Namoonni isarra fudhachuun isa caalaa hubatu, itti fayyadamu.
3) Nama beekumsa fi qajeelcha hin fudhanne.
Ramaddi kana mee hadiisa Nabiyyi (SAW) irraa fakkeenyan haa ilaallu. Rabbiin rooba dachii irratti ni roobsa. Dachiin tuni gar-tokkeen ishii bilchooftu bishaan fudhachuun kaloo, marga, midhaanii fi kkf magarsiti. Gar-tokken biraa immoo jabaattu fi tan bishaan of keessatti kuustudha. Marga, kaloo fi midhaan hin magarsitu (hin biqilchitu). Garuu namoonni bishaan ishii keessaa baasun itti fayyadamu, horii ofii obaasu. Gar-tokken sadaffaa immoo maseena bishaanis of keessatti hin kuusne, marga ykn midhaan hin marginee ykn hin biqilchineedha. Amma gara namoota haa dhufnu. Qalbiin ilma namaa akka gosoota lafaa armaan oli kana. Qajeelchi fi beekumsi Islaamaa akka bishaan samii irraa bu’uuti. Qalbiin qajeelcha fi beekumsa fudhattu, sirritti hubattu, hordoftu fi namoota barsiistu akka lafa bilchooftu bishaan fudhattuu fi biqiltoota gaarii magarsituuti (biqilchituuti). Namoonni biqiltoota kana irraa ni fayyadamu. Haaluma kanaan namni qajeelcha fi beekumsa fudhatu, hordofuu fi namoota barsiisu ofillee itti fayyadama, namoonni biroos irraa fayyadamu. Gosni 2ffaan immoo akka lafa jabaattu bishaan kuustuti, garuu marga hin baastu. Haaluma kanaan namni beekumsa kuufate garuu mataa ofitii sirritti hin hubanne namoonni biroo beekumsa isaa irraa waraabbachuun itti fayyadamu. Gosni sadaffaan immoo nama beekumsa fi qajeelcha Ergamaan Rabbii (SAW) ittiin ergaman hin fudhannedha. Fakkeenyi isaa akka lafa maseena bishaanis hin kuusne biqiltus hin magarsineedha. Kanaafu, gosa 1ffaa fi 2ffaa irraa ta’uu qabnaa malee gosa sadaffaa ta’uu hin qabnu. Madda: https://sunnah.com/muslim/43/16
OF TUULUN amala sheyxaanati of eeggadhu. Of-TUULU ykn BOONU jechuun haqa fudhachuu diduu fi namoota tuffachuudha. Rabbiin subhaanahu wa ta’aala Nabii Aadamiif sujuuda kabaja akka sujuudan yommuu malaaykotaa fi sheyxaana ajaju, sheyxaanni of tuulun sujuudu dide. Maal jedhe of tuule? Akkana jedhe, “Anatu isarra (Aadamirra) caala; ana ibidda irraa uumte, isa immoo suphee irraa uumte.” (Suuratu Saad 38:76) Ergamaan Rabbii (SAW) Of-tuuluu maal akka ta’e haala kanaan ibsu: al-kibr (of-tuulu) jechuun haqa fudhachu didu, ija tuffiitin ilaalu fi namoota tufachuudha.” Sahiih Muslim 91 Mee amma of-tuulu sheyxaanaa haa ilaallu.(1) Rabbiin “sujuudi” jedhe yommuu isa ajaju, sujuuda diduu isaatiin ‘haqa fudhachuu dide ykn tuffatee jira’. (2) “Anatu isa caalaa, ana ibidda irraa uumte isa immoo suphee (makaa bishaani fi biyyee) irraa uumte” jechuu isaatiin nama tuffate jira. Kanaafu, namni kanniin lamaan qalbii isaa keessatti kuuse obboleessa sheyxaanaa ta’aa jechuudha.
AJAAAA’IBA!!! Hojii gaarii hojjachuuf yommuu kaatu, gufuun lama gurguddaan si fuundura dhaabbatu. Gufuuwwan sunniin maal akka ta’an beektu? Gufuuwwan sunniin:
(1). Yommuu ati hojii gaggaarii hojjachuuf kaatu, sheyxaanni “yeroon ganaadha, dheeraadha, umrii jaarsummaa yoo geette hojii gaarii baay’iste hojjatta, amma maaltu si mudde? qabeenyi kee ni hir’ata” jechuun gufuu jalqabaa si fuundura kaa’a. Sheyxaana didde gufuu kana yoo dabartee, gufuu lammataa si fuundura kaa’a.
(2)Gufuun kunis, hojii kee ajaa’ibsifachuun akka of tuultu si taasisa. Kuni immoo hojiin akka nama jalaa badu taasisa. Mee gufuu kanniin fakkeenyan haa ilaallu. Sadaqaa kennuuf kaane haa jennu. Gufuun jalqabaa sheyxaanni nu fuundura kaa’u, “Qabeenyi kee ni hir’ata, ni hiyyoomta fi kkf.” jechuun nutti hasaasa. Gufuu kana yoo darbinee fi sadaqaa kennine, gufuu lammataa nu fuundura kaa’a. Innis, “Hojii gaarii akkam bareedu fi hangam guddaa ta’e hojjatte! Eenyulle si hin caalu” jechuun sheyxaanni nutti hasaasa. Sababa kanaan akka of-tuullu fi hojii keenyan dhaadannu nu taasisa. Kuni immoo hojii gaarii balleessa. Furmaanni gufuu kanniin itti kaasan haala kanaan eerun ni danda’ama: 1) Sheyxaana Rabbitti maganfachuu 2) du’a yaadachuu 3) Hojiin badaan keenya baay’ee akka ta’etti fi hojiin gaariin keenya baay’ee xiqqaa akka ta’etti ilaalu 4. Hojiin gaariin hojjannu hundi tola (fadli) Rabbitiin akka ta’e beekun hojii gaarii ajaa’ibsifachuu irraa garagaluu. Osoo Inni fedhii fi dandeetti hojii gaarii hojjachuu nu keessatti uumu baate, silaa hojii gaarii wanta jedhamu hojjachu hin dandeenyu. 4) Namoota hojii gaarii nu caalaa hojjatan ilaalu. Ibn Mubaarak akkana jedhe, “Nuti fi sahaabonni wal bira yommuu qabamnu akka muka dheeraati fi biqiltoota xixiqoo muka jalatti guddatuuti. Sahaboonni akka mukkeen dhedheeroti. Nuti immoo akka biqiltoota xixiqoo mukkeen dhedheeroo kanniin jalatti guddataniiti.” Kana jechuun hojiin sahaabota fi keenya walitti hin dhufu. Hojiidhaan nu caalu. Akkasumas, sadarkaan isaanii guddaadha.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Koreen hoji-raaw’achiistuu ADWUI yokaan EHADEG, kaleessa ibsa baaseen, tarkaanfiilee gaaffii uummatootaa karaa guutuu taheen deebisuu dandeessisan fudhachuuf ka marii geggeessaa jiru tahuu dubbatee jira. Mormii fi walitti-bu’insoota yeroo dheeraaf biyyattii keessatti geggeessamaa turanii fi yeroo amma immoo daran hammaatan yeroo wal-danqaa cimaa uumanii jiran kanatti, mariin koree hoji-raaw’achiistuu EHADEG kun hagam furmaata fiduu danda’a?
Ibsa koreen hoji-raaw’achiistuu kaleessa baasan kana irratti, ka biyya Briteen jiru – Kiil Yunivarsitiitti, Proofessara barnoota seeraa fi mirga dhala-namaa – Dr. Awal Aloo haasofsiisnee jirra. Ibsa sana keessa dhimmoota wal-faallessan hedduu tu jira, jedha. Guutummaa xiinxala isaa dhaggeeffadhaa.
Kutaa 1ffaa:
Kutaa 2ffaa:


text:
Niyyaa keenya qulqulleessuf
Torbaan darbee waa’ee niyyaa tuttuquuf yaalle turre. Yaadachisaf, hojiin kamiyyuu niyyaa irratti kan ijaarrameedha. Sababa namoonni niyyaa garagaraa qabaniif milkaa’inni fi gammachuun isaani garagara. Hojiima walfakkaatu osoo hojjatun niyyaan isaanii garagara waan ta’eef milkaa’inni fi bu’aan isaan buusan akka ardii fi samii addaan fagaata. Iccitiin kanaa niyyaa ofii qulqulleessu fi qulqulleessu dhiisu irratti hundaa’a. Nama waggaa kudhaan keessatti garmalee osoo hojjatu bu’aa gaarii hin buusne fi nama waggaa shan ykn sanii gadi keessatti bu’aa hangana hin jedhamne yommuu buusu yeroo argite si hin dinqisiisin. Iccitiin kanaa inni guddaan niyyaan isaanii garagara waan ta’eefi. Kanaafu, yeroo gabaaba keessatti, bu’aa guddaa fidu yoo barbaanne niyyaa keenya qulqulleessun hin barbaachisu ree?
Niyyaa ofii qulqulleessun bu’aa akkamii nuuf buusaa? Niyyaa ofii qulqulleessun;
- Ijjannoo fi kutannoo cimsa
- Dallansuu, jeequmsaa fi abdii kutuu irraa si eega
- Daandii milkaa’innaa laaffisa
- Yeroo gabaaba keessatti bu’aa guddaa buusta
- Ofitti amanamummaa (self-confidence) horatta
- Gargaarsa guddaa Rabbiin irraa argatta
- Milkaa’inna fi gammachuu kee arifachiisa
- Hojiin kee qulqullinna qabaata
- Qalbiin tee tasgabbii fi nageenyan guuttamti
- Nama dhugaa (saadiqa) taata fi kkf
Kanaafu, bu’aa lakkawame hin dhumne kanniin argachuuf niyyaa keenya qulqulleessuf carraaqu nu hin barbaachisu ree? Yeroo ammaa baay’een keenya qalbii teenya qulqulleessu daganne jirra. Sababa kanaan niyyaan keenya gaarii waan hin taanef jireenya keessaa gammachuu fi milkaa’inna dhandhamu dadhabne.
Wanti hanga niyyaa qulqulleessu ulfaatu hin jiru. Akkasuma, bu’aan hanga niyyaa qulqulleessu irraa argamu gahu hin jiru.
“Qalbiin kan toltu toliinsa hojiitini. Toliinsi hojii immoo niyyaan yoo toleedha.” (Muxarriif ibn Abdullah)
Kanaafu Rabbi qofaaf qulqulleessun wanta salphaa miti. Nafsiyyatti (lubbuu ofitti) qabsoo guddaa barbaachisa. Niyyaa ofii qulqulleessuf karaawwan kanniin hordofuuf mee haa tattaafannu;
1.Beekumsa barbaadu– dhugumatti beekumsa barbaadun dhibee lakkoofsa hin qabneef qoricha ta’a. Garuu dhibee hamaa qalbii teenya huubaa jiru fayyisuuf beekumsa akkamii barbaadu qabnaa? Beekumsi saayinsii yookiin filoosofii qalbii teenya dhibeewwan akka waanyu, jibbaa fi kkf irraa fayyisuu akka hin dandeenye ni dhugoomsina. Kanaafu qalbii teenya fayyisuu yoo barbaanne gara beekumsa Islaama deebi’u qabna. Beekumsi Islaama karaa adda addaatin ni argama. Garuu karaa fi carraawwan jiranitti fayyadamuun qalbii teenya qulqulleessuf yoo hin tattaafatin, gonkumaa niyyaa keenya qulqulleessu hin dandeenyu.
Muxannoo koo irraa yommuu isiniif himu, yommuu kaayyoo jireenya kiyya bocu gaafiin ‘Maaliif’ jedhu garmalee na rakkise. Keessi koo maaliif kana ta’uu barbaaddaa? Maaliif kana hojjattaa? Jechuun iyya. Gaafii kanaaf deebii argachuuf kitaabban adda addaa garagalchu eegale. Keessattu kitaaba waa’ee niyyaa ykn iklaasaa dubbatu arginaan dubbisu malee hin dhiisu. Kitaaba tokko yommuu dubbisu deebii ‘Maaliif’ jedhuuf nan dhaba. Ammallee kitaaba biraa nan dubbisa. Ammas deebii gahaa hin argadhu. Garuu gaafii maaliif jedhuuf deebii quubsaa kan argadhe Tafsiira Qur’aana keessayyi. Ammas taanan niyyaan kiyya dhibbaan dhibbatti qulqulluudha jechuu hin danda’u. Qulqullummaa niyyaa Rabbii qofatu beeka. Eeti gaafiin ‘Maaliif’ jedhu qulqullummaa niyyaa murteessa. Namni gaafii kanaaf deebii gahaa fi sirrii argachuuf tattaafate Rabbiin ni gargaara.
Mujaahid (Rabbiin rahmata isaa godhuu) akkana jedha: “Niyyaa sirrii osoo hin qabaatin beekumsa kana barbaadu eegalle. Ergasii Rabbiin niyyaa sirrii nuuf kenne.”
Namoonni gariin beekumsa Islaama yommuu barachuuf tattaafatan niyyaan isaanii kan jalqabaa addunyaa tana irraa qabeenya fi beekkamtii argachuu ta’e. Beekumsa saniin niyyaa ofii Rabbiif qulquullessuuf hin tattaafanne. Akkuma niyyatan san wanta niyyataniif addunyaa irraa qabeenya fi beekkamti argatan yookin ni dhaban. Garuu kasaaran guddaan jaalala Rabbii fi ganda Aaakhiraa dhabuudha.
Muxarriif ibn Abdullah: “Hojii Aakhiraatin wanta addunyaa barbaadun dhugumatti fokkate.”
Namoonni gariin immoo niyyaa ofii Rabbii qofaaf qulqulleessuf tattaafatan. Akkasuma Rabbiin isaan qajeelche. Kunoo hojii irra oolmaa Hadiisa Ergamaa Rabbii (SAW) asitti ni hubanna. “Dhugumatti hojiiwwan hunduu niyyaani. Nama hundaafu wanta niyyate qofatu isaaf jira.”
Namni tokko jireenyaa isaa keessatti jalqaba niyyaa ofii hojii fi sochii kam keessattu qulqulleessuf yoo tattaafate, gammachuu fi milkaa’inna hin yaaddamne argata. Garuu namni niyyaa ofii qulqulleessu dagate akkamitti akka kufu hin beeku.
2.Hojii ykn eenyummaa ofii dhoksuu– amala ilma namaa keessaa tokko hojii gaarii tokkoon beekkamaa ta’uu barbaada. Wanta gaarii hojjatu hundaa namoonni osoo arganii ykn beekanii fedha. Garuu kuni yeroo baay’ee miidhaa malee bu’aa kan isaaf buusu miti. Kana jechuun namni yeroo hundaa hojii gaarii dhoksu qaba jechuu miti. Haa ta’uu malee bakki fi yeron hojii itti dhoksan ni jira, akkasamus kan ifa itti baasan ni jira. Rabbiin hiika Qur’aana kana keessatti akkana jedha:
“Sadaqaa yoo mul’iftanii (kennattan) isheen waa tolte; yoo ishee dhoksitanii hiyyeeyyif kennitaniis isatu isiniif caala. (Rabbiin) hamtuwwan keessan isin irraa harcaasa. Rabbiin waan isin dalagdan keessa beekadha.” Suuratu Al-Baqaraa 2:271
Aaya tana keessatti sadaqa ifa baasanii kennun toltuu akka taate ni ibsa. Garuu dhoksanii hiyyeeyyif kennuun irra gaarii (caalaa) akka ta’e ni hubanna. Sadaqaa dhoksuun niyyaa nama kennuus ni eega, kabajaa nama sadaqaa san fudhatus ni tiksa. Kanaafu, karaan niyyaa ofii itti qulqulleessan keessaa tokko osoo namni hin argin, jaalala Rabbii qofa barbaaduf, hojii gaarii kee dhoksuudha. Namoonni akka arganii fi beekan hin fedhin. Yoo argan inuma si waanyun si jibbuu fi si miidhu eegalu.
Aliyyi ibn Abu Xaalih: “Hojiin gaariin- Rabbiin malee namni tokkollee ittiin si faarsu kan ati hin barbaannedha.” Kana jechuun hojii gaarii kan hojjattuuf namoonni akka si faarsanii fi galateefatan osoo hin ta’in Rabbiin irraa mindaa gaarii kajeelun Rabbii qofaaf hojjatta. (Hayatu salaf: 226)
Sufyaan as-Sawrii: “Ani namoota beekee osoo namoonni na beeku baatanii jaalladha.” (Hayatu salaf: 250)
Fudaayl ibn Iyaad: “Namni akka yaadatamu (beekkamu) jaallatu hin yaadatamu (bekkamaa hin ta’u). Namni yaadatamu (beekkamaa ta’uu) jibbu ni yaadatama (ni beekkama).” (Hayatu salaf: 250)
Abdah ibn Sulaymaan al-Maruuzi akkana jedha: garee loltoota taane Abdullaah ibn Mubarak waliin gara biyyaa Ruum seennee diinan wal-qunnamne. Diina keessaa namtichi tokko bahe dorgommiif nama waame. Nu keessaa namni tokko yommuu bahu namtichi diinaa kuni nama kana ni ajjeese. Ammallee namni biraa itti bahe. Ammas namtichi diinaa kuni ni ajjeese. Ammas namni biraa itti bahe, ammallee ni ajjeese. Ammas dorgomiif nama waame. Amma namni tokko Muslimoota keessaa itti bahuun yeroo muraasan booda diina kana waraane ajjeese. Muslimoonni nama kana ni marsan. Yoo isa ilaalu edaa inni Abdullah ibn Mubaraak. Yeroo san inni fuula ofii haguuggin of dhokse. Fiixe haguuggi isaa qabuun irraa harkise. Ergasii Abdullah ibn Mubaraak akkana jedhe: Yaa abbaa Amr sihii sila kan nu salphisaa jiru (kana jechuun namootatti na beeksisuun).” (Hayatu salaf: 250)
Kanoo hanga kana namoonni gaggaariin durii eenyummaa fi hojii ofii dhoksu.
3.Rabbiin irraa iklaasa fi gargaarsa kadhachuu– hojiin gaariin kamiyyuu iklaasa malee fudhatama akka hin arganne beekun yeroo hundaa Rabbiin irraa iklaasa kadhachuu nu barbaachisa. “Yaa Rabbii hojii kiyya hunda keessatti iklaasa naaf kenni.”jedhanii kadhachuu barbaachisadha. Yoo hidda onnee jalaa sirritti kadhanne Rabbiin iklaasa nuuf kenna. Umar ibn Al-Khaxxaab (RA) akkana jechaa ture:
اللهم جعل عملي كله صالحاً وجعله لوجهك خالصاً ولا تجعل لعحد فيه شيئاً
“Allaahumma ja’al amalii kullahu saalihan wa ja’alhu li wajihika khaalisan, walaa taj’al li ahdi fiihi shey’an.”
Hiikni: “Yaa Rabbii! Hojii kiyyaa guutuu gaarii taasisi, Fuula kee qofaaf qulqulluu akka ta’u isa taasisi, isa keessatti eenyufillee qooda homaatu hin taasisin.”
Nama itti fayyadameef du’aayi akkam bareedu!
4.Mindaa Rabbiin siif qopheesse wanta addunyaan qabatte hunda caala– yeroo baay’ee niyyaan keenya kan baduuf mindaa Rabbii daganne ykn wallaalle, yookiin immoo Rabbiin irratti hirkachuu waan dhiisnef addunyaaf haafa’uun niyyaa keenya balleessina. Kana beeknaa silaa, niyyaa keenya Rabbii qofaaf yoo qulqulleessine fi hojii gaarii sirnaan yoo hojjanne, jireenya gammachuu fi tasgabbii addunyaa tana keessatti jiraanna. Jireenya gammachuu fi tasgabbii kana caalu immoo In shaa Allah Aakhiratti ni arganna. Rabbiin (subhaanahu wa ta’aala) ni jedha:
“Dhiiras ta’ee dubartii irraa nama mu’imina ta’ee dalagaa gaarii hojjate, dhugumatti jireenya gaarii isa jiraachifna; mindaa isaaniis irra gaarii waan isaan dalagaa turaniitiin isaan mindeessina.” Suuratu An-Nahl 16:97
“Kuni waadaa Rabbiin ilmaan Aadam irraa namoota hojii gaarii hojjataniif galeedha. Hojiin gaariin suniis Kitaaba Rabbii fi Sunnaah Ergamaa Isaa (SAW) waliin kan deemu ta’uu qaba. Qalbiin immoo Rabbii fi Ergamaa Isaatti amanuu qabdi. Hojiiwwan kunniinis kanneen Rabbiin itti ajaje ta’uu amanuudha. Rabbiin addunyaa tana keessatti jireenya gaarii isaan jiraachisu fi Aakharitti irra gaarii waan isaan hojjatanitiin isaan mindeessun Jannata seensisa. Jireenyi gaariin haala hunda keessattu tasgabbii fi gammachuun namatti dhagahamu, rizqii halaala qabaachu, ibaada (gabbarrii) Rabbii irratti jabaachuu fi mi’aa irraa argachuu fi kkf of keessatti hammata.”
Jireenyi gaariin baay’inna qabeenyatin kan madaallamu miti. Namoota meeqatu qabeenya baay’ee qabu garuu tasgabbii fi nageenya hin qaban. Jireenya tana keessatti tasgabbii fi gammachuu argachuu wanti caalee eessa jiraa? Hojii hojjatanii addunyaa tana keessatti jireenya gaarii jiraachu yoo barbaanne, hojii keenya keessatti iklaasa qabaachu qabna, yeroo hundaa niyyaa keenya qulqulleessuf carraaqu qabna.
Kanaafu, mindaan Rabbiin addunyaa fi Aaakhiratti nuuf qopheesse wanta namoota irraa fi addunyaa tana keessatti arganu akka caalu beekun niyyaa keenya qulqulleessuf tattaafachu qabna. Addunyaa tana nan dhaba yookiin namoonni na jibban jette hin yaaddawin, atummaa hojii kee Rabbii qofaaf qulqulleessi, ni argita jireenya akkami akka jiraattu.
Karaan niyyaa kee itti qulqulleessitu inni biraa akkana jedhi of gaafadhu:
“Yoo Rabbiin faallesse namoonni na hin fayyadan, akkasumas adabbii irraa na hin baraaran. Yoo Rabbiif ajajame, sawaaba (mindaa) naaf hin kennan. Kan mindaa nama kennuu fi adabbii namarraa deebisu Rabbiin qofa. Haalli yoo akkana ta’ee maaliif Rabbitti qindeessaa? Namootatti dhiyaachuuf ibaadaa kiyyaan maaliif niyyadhaa? Kanaafu, namoonni gonkumaa homaa na hin fayyadan. Hojii gaarii kiyya beekani dhiisanii wanti na fayyadan hin jiru.”
5.Obsa qabaachu– Niyyaa ofii qulqulleessun wanta halkan tokkon galma gahuu miti. Yeroo dheeraa fi qabsoo guddaa namarraa fudhata. Yeroo tokko tokko niyyaa kee yoo hin qulqulleessin akkamitti akka dallantuu fi abdii akka kuttu ni beektaa miti ree. Kanaafi, namoonni amananii hojii gaarii dalagan dallansuu fi abdii kutuu irraa baraaramuun jireenyaa gaarii jiraatu, niyyaa ofii Rabbiif waan qulqulleessaniif. Namoonni isaan irraa jaallatanii jibbanii wanti isaan dhiphisu hin jiru, kaayyoon isaanii Rabbiin qofa gammachisu waan ta’eef. Nutis galma kana gahuuf obsaan niyyaa keenya qulqulleessuf carraaqu qabna.
Sufyaan ibn Uyeeynah (Rabbiin rahmata isaa haa godhuu) akkana jedha: Hayyoota Islaama keessa namtichi tokko akkana jedha,”Waggoota soddomaaf wantoota lama wal’aanaa jira. Isaanis; kajeellaa anaa fi namoota jidduu jiru dhiisu fi Hojii Rabbiif qulqulleessudha.” (Hayatu salaf: 229)
Kanaafu waggaan soddomni xiqqaa miti. Hojii gaarii yommuu hojjannu ‘Na argaaf (riyaaf) hojjachaa jira’jenne hojiicha dhiisu hin qabnu. Akkuma namticha kanaa niyyaa keenya qulqulleessuf carraaqu qabna.
Guduunfaa
Yeroo hundaa hojii kamiyyuu yommuu hojjannu,”Maaliif hojii kana hojjadha? Maal barbaadeti? Maaliif kana dubbadha?…”jenne of gaafachun niyyaa keenya qulqulleessuf carraaqu qabna. ‘Niyyaan kiyyaa qulqulluudha ykn hojiin kiyyaa Rabbiin biratti fudhatama argate jira.’ jechuun of gowwoomsu hin qabnu. Milkaa’innaa fi gammachuu guddaa yoo barbaanne niyyaa keenya yeroo hundaa sakatta’u (fattashu) qabna. Niyyaa keenya qulqulleessuf; beekumsa barbaadu, hojii fi eenyummaa keenya dhoskuu, mindaa Rabbiin irraa eegu, du’aayi gochuu, obsuu fi kkf.
Kitaabni seenaa fi jechoonni hayyoota irraa fuudhataman:
Hayatu Salafi; beyna al-qawli wa al-amali


text:
Pink faaruu alaabaa Amerikaa, Star Spangled faarsite Justin Timberlake ammoo ummata istaadiyoomii US Bank keessatti walti dhufe kuma 67 caalu sirbee namaa fi lafa walti chochoose.
Dorgommii Super Bowl 2018 Amerikaa tana guddoo jaalatanii nama miliyoona dhibba hedduutti TV daawwata.Gatiin beeksisa sekondii 30f yoo boqonnaa TV irratti agarsiifatan barana dooalara miliyoona shaniiti.
Namii dorgommii tana irratti touchdown (gooli qabxii jaha qabdu) argate maqaa guddaa argata.
Gareen Filadelfifiya,Eagles waancaa dorgommii kubbaa harkaa fi miilaa Americaa Super Bowl waancaa dorgommii kubbaa harkaa fi miilaa eda Niiwu Ingilaandi waliin tapahtan irratti 41-33 moote.
Fiiliin takkumaa dorgommii akkanaa hibn moone. Niiwu Ingilaandi ammoo qaraayyuu marroo shan moote.
Tapha kalee kana akka qara namii hedduun herregetti New England Patriots Philadelphia Eagles hin mooti.
Warra Filadelfiyaa milkeessee moosisee keessaa Nick Fooles,Jey Ajaayi,Zach Ertz fa.
Jay Ajayi dhalootaan nama Londoniiti ji’a afuriin duratti kiLABII Miami irraa Philadelpha Eagles fudhatte.
Warrii Filadelfiyaa gareen isaanii waliin Fly,Eagles Fly jechaa qahee ufiitti galee lafa chochoofachuutti jira.
Gurbaan Londonitti dhalate ji’uma aufrin duratti kilabii Miami irraa Phialdelifyaaa dhufe Jay Ajayi fa.
NFL, National Foot Ball League maqaa kilabii garee biyyoolessa Amerikaati. Akkuma kubbaa miilaa namii 22 garee lama keessaa dirree irratti waliin taphata.
Taphii kun horii guddaa qabaa.Nama garee biyyooleessaa keessaa taphatu ganna tokkottuu mindaan isaa doolara kuma 400 caaltuun jalqaba.
Shaampiyoonaa dorgommii waancaa kubbaa miilaa Afrikaa baranaa Morookootti Naayjeeriyaa 4-0 moo’ee waancaa fudhate.
Morookoon biyyitii dorgommii qopheessite ta baranuma dorgommii Shaampiyoonaa CHAN taate.
Goolii Morookoo ta qaraa Zakrariyaa Hadraafitti keessa buuseef, gurbaa Naayjeeriyaa Peter Eneji seera taphaa yakke jedhanii tapha baasanii adoo diqqoollee hin turin Walid El Kartii fi Hadraf goolii tokko tokko Moroof galchan.
Eegee ammoo gurbaan Morookoo Ayoub El Kaabi tokko irra buuseefii taphii 4-0 dhumate.
Dorgommii kubbaa miilaa Waancaa Afrikaa ka baranaa kana biyya 16 marroo 32 taphatee goolii 58tti gale.
Suudan sadeesoo baatee Liibiyaan ammoo afreessoo.Suudaniin tapha irratti Liibyaan 1-1 walqixxee baatee eegee adababii kennaniinfiif 4-2 moote.Namichii Suudanii goolii eegu Akram El Hadi adabii lama qabeef.
Mohaammad Saalaa namicha dhalootaan Masrii ka ammaa EPL keesaa kilabii Liver Pool taphatu adoo silaa kilabiitti gurgurani akka Phil Babba, namcihii durii EPL keessatti Liver Pool fi Sunderland taphatu jedhutti Euro miliyoona 100 baasa.
Phili amma ganna 47 kun marroo kilabii UK tattanaaf marroo 370 taphate. Akka Phil gaazexaa Premier League Daily irratt jedhetti gatiin Saalaaa Euro miliyoona 100 hin caala.


text:
Walitti bu’iinsa daangaa Oromiyaa fi bulchiinsa nannoo somaalee giddutti uumamee ture keessaa harka qabu jedhamuu kanneen shakkaman namoonni 103 ta’an to’annaa jala ooluu isaanii ministeerri waajiira Komunikeeshinii mootummaa Federaala Itiyoophiyaa Dr. Nagarii Leencoo sambata darbee ibsanii jiru.
Tuuta oduuf ibsa kan kennan Dr.Nagariin akka jedhanti shakkamtoonni 98 Oromiyaa keessaa 5 immoo bulchiinsa naannoo Somaalee keessaa to’annaa jala oolanii jiru.
Kanneen hidhaman kunis waa’ee ajjechaa Awwadaay keessatti gaggeeffamee fi walitti bu’iinsa uummata qe’e irraa godaansisuuf dirqisisee waliin wal qabatee ta’u ibsanii jiru.
Dhimmi waa’ee Awwadaay keessaa mana murtii bulchiinsa naannoo Oromiyaan kan ilaalamuu yoo ta’u kanneen biroon garu waa’ee dhittaa mirga namoomaa waan dabalatuuf jecha mana murtii Federaalaan kan ilaalamuuf jiru ta’u Dr. Nagarii Leencoo Raadiyoo Sagalee Amerikaaf ibsanii jiru.
Gaaffii fi Deebii Guutuu Caqasaa


text:
Baatii Onkolooleessa darbee kokolaataa fe’umsaa irraa Haleellaa Bombii gaggeeffame nama hogganee jedhame manni murtii waraanaa kan Somaaliyaa adaba du’aa irratti murteessee jira.
Dura ta’aa mana murtii waraanaa kan ta’an Hassan Ali Shute akka jedhanti balaa kokolaataan dhaqqabee fi yoo xiqqaate lubbuu nama 500 galaafatee sana ilalchisee adabii kan irratti muramee Hassan Aden Isaak gaafuuma sana konkolaataa isa lammffaa haleellaa geesisuuf deemu ofaa ture.
Hassan Isaak garee hidhattoota Al-Shabaab isa haleellaa sana dhaqqabsiise fi Moqadishoo keessatti ajjechaa gaggeessuu hogganaa ture jedhama.Kanaaf konkolaataa fe’umsaa lama kanneen Onkolooleessa 14 Moqaadishoo keessatti haleellaa gaggeessan.Knaafis itti gaafatamaadha jedhamee jira.
Kanaaf ragaa jiran eega ilaalamanii booda du’an akka adabamuu murteeffame jedhan dura ta’an mana murtii .Yoo abukaatoon isaa ol-iyyannoo hin dhiyeessin hafa Isaak itti dhukaafamee kan ajjefamuuf jiru ta’uun ibsamee jira.


text:
Qophiin eebba CD Ustaaz Raayyaa Abbaa Maccaa har’a ganama Finfinnee Buraayyuu galma Shaaqaa Moolitti bifa oowwaa taheen gaggeeffamee jira.Ustaaz Raayyaan galii CD kanaa guututtii gargaarsa lammiilee naannoo Soomalee irraa buqqifamaniif akka ooluuf gumaache.
Sagantaa kanarratti ulamaafii hayyootni cicciimoon Kannen akka Dr Kamaal Galchuu, Dr Mararaa Guddinaa fi Tamaam Abbaa bulguu akkasumas miseensonni koree fala barbaadduu hawaasa muslimaa argamaniiru.
Gama biraatiin ammoo Ustaaz Raayyaa Abbamaccaatiif Mana Jireenyaa bituudhaaf yaadamee maallaqni sassaabamee jira. Inni lammiisaatiif yaadee CD kana guumache nuti ammoo Obboleessa keenya bira dhaabbanna jechuun Ustaaz Ahmaddiin Jabal qarshii 100,000,akka koree furmaata barbaadduu hawaasa muslimaatti 300,000, Ustaaz Badruu Huseen 50,000 Ustaaz Haydar Kadhiir, Ustaaz Kaamiil Shamsuu fi Ustaaz Sufyaa walitti 500,000, Sheik Sulxaan Haaji Amaan 150,000 kennuuf waadaa galaniiru. Ustaaz Yaasin Nuuruu ammoo CD da’awaa lama kan Ramadaana keessa bahu, guutumatti gargarsa lammiilee naannoo Soomalee irraa baqqa’anii fi ijaarsa mana Ustaaz Raayyaa Abbaa Maccaatiif kan gumaachu tahuu beeksise.


text:
Hojii Imala Xiinxala Siyaasaafi Aktiivistummaa Obbo Jawar Mohaammed Kutaa – 2ffaa
Jawar Mohammed akka Xiinxalaafi Kakaasatti
Jawar Ilaalcha siyaasaa isaafi waan itti fakkaate Biyya Itoopiyaarratti xiyyeeffatee adeemsa eegale, keessattuu Siyaasa Ummata Oromoo giddugaleeffachuudhaan. Yeroma jalqabu barreeffamoota dhedheeraa Aariifi Xiiqiin guuttame mootummaa irratti, akkasumas Qeeqa hanqinnootaafi Rakkoolee adda addaa Jaarmayaan ABO mudateefi keessa jiru fi kkf gadibaasuu eegale.
Fkn: “Failure to Deliver: The Journey of the Oromo Liberation Front in the Last Two Decades” jedhu keessatti Jawar, Ilaalchasaa rakkoo Jaarmayaa kanaati jedhu rakkoolee siyaasa Oromoo keessa jiruun walqabsiisee gadi fageenyaan ibseera.
Jawar, waa’ee barreeffama kanaa yoo ibsu, Qorannoo heddu kan godheefi Qorannoosaa keessaa ilaalchaafi Bulchiinsa osoo hin tuqin Caasaa bulchiinsaa qofarraa ABOn Kaayyoo ganama manaa baheen galmaan gahuuf akka rakkatu akka ijootti kaayuu ibsa.
Maxxansa isaa kana nama qalbiin hubatee, akkasumas caasaa ABO yeroo sanaa beeku malee kanneen biroo, keessattuu miseensota heddu irraa mormiin guddaan Jawar Mohammed mudateera jedha Maxxansi allaboutethio.com. Jawar akka kakaasaatti yeroo as bahu, yeroon isaa yeroo Jaarmayaan siyaasaa ummanni Oromoo hedduu jaalatu ABOn gargar caccabuu eegale kan ture, jedha barreeffamichi. Haata’uuyyuu malee Dargageessi nama Barnoota gahaa qabuufi Yaada isaa haala salphatti namani hedduu hubachuu danda’utti dhiyeessuuf humna qaba ture.
Haaluma kanaan qeeqni Jawar eegale, babaldhatee Jaarmayaa Ummanni Oromoo jaalatu ABOn irratti hayyoota Oromoo heddurraa komiin heddu dhiyaachuu eegale, Hooggantootni ABO Ummata isaan jaalatu sanaaf hatattamatti deebii gahaa hin laanne, Daraanuu dhaabni ABO gargar caccabuu itti Fufe, ABOn Oromoon beeku tokko ture ni bittannaa’e hanga nama jechisiisutti ABO, ATBO, KWO, ADO, ABOA, KBO,ABO Tokkoome, fikkfnitti gargar ciccite.
Haalli kun Ummata Oromootiif qabsoon Oromoo akka maseentetti yeroo ilaalamuu eegaleefi Abdii kutannaan heddu muldhate waan tureef Dargaggeessa hayyuu lafaa dhufaa kanaaf ammoo Carraa taheef, Innis carraa argate tokko osoo hin balleessin itti fayyadamee Ummata Oromootiif Sagalee ta’uu eegale, jedha barruun marsariitichaa.
Jawar Akka Qindeessatti
Ilmaan Oromoo biyya alaa jiraatan hin gurmoofne jechuudhaan Jawar, Waldaa dargaggoota Oromoo Idil-Addunyaa hunddeesse. Jawar Muuxannoolee Koonfiransiiwwan aadda addaa Sadarkaa Idil-Addunyaa qopheessuu waan qabuuf, muuxannoo kanaan fayyadamee Ummata oromoo qindeessuu eegale. Qindeessuu qofa osoo hin taane Ummatattis gadi-bahee dubbatee ‘Rakkoo amma Ummanni keenya keessa jiruu baasuuf Gurmaayuun furmaata dhumaa’ akka tahe jala sararee dubbachuu eegale.
Kana keessaa tooftaan inni duraa Keessoo siyaasa Oromoo irraa hiquufi Jaarmayaa Siyaasaa kamiinuu wajjiin hiriiruu dhiisuusaati. Haaluma kanaan Waggaa lama keessatti hojiilee ija qaban hedduu miseensa wajjiin tahuun agarsiisuusaati. Piroojekiilee hedduus uuman.
Kun osoo ta’ee jiruu, Jawar Fagoo deemuuf akkasumas jijjiirama qabatamaa fiduudhaaf daangaa daangaa deemuun akka isa hin baafne hubate, keessattuu Siyaasa Oromoo hunda giddugaleeffate oofuudhaaf.
Ta’us yaada kana galmaan gahuuf dandeettii gahaa qabaachuu ofshakke, Jawar ofumasaayyuu amanuu dhabe, hanqina ofitti amanamummatu na mudate, keessaahuu baldhisee waan Oromoofi Oromiyaa guutuu yoo yaadu jedha. Sana booda waggaa lamaa Siyaasaafi Waldaa sanarraa fagaatee ofihaaromsuufi barachuu murteesse.
Haaluma kanaan Yuunivarsitii beekkamaa biyya Ingilaand Oxfordtti, Koollejjii giddugala Qorannoo Semisteera tokkoof jalqabe. Dargaggeessi Foolataan gadi hin teenne kun asii gadidhiisee Biyya Hindii tan giddugala Dimookiraasii addunyaa taateen bahe, Asittis Sirna Filannoo, Filchiisuufi Adeemsa walfakkaataa biyya Hindii barate.
Dargaggeessi kun yeroo kanatti carraa argateen, Haala Mathama Gandi ‘Salt satyagraha – Hindian Civil Disobidence’akkaataa kaayyoon isaa jeequmsa malee itti galma gahuu dandeessu irratti qopheesses itti dhiyeenyaan yeroo fudhatee ilaale.
Jawar amma ofitti amanamummaa guddaa horatee deebi’e.
Itti fufa>>
Maddi: Gaaffiif Deebiifi Barreeffamoota miidiyaalee fi marsaaleen hawaasaa Jawar wajjiin taasisan.
Kan Gulaale Ani Abdiisaa Bancaa Jaarraa
HORAA BULAA DEEBANAA
- 254Shares
- Tweet


text:
Oromiya Justice Sector Professional’s Training and Legal Research Institute Modules
in service training
Naamusa Ogummaa Abbootii Seeraa fi Abbootii Alangaa (Akka Fooyyaa_etti)
Seerota Bu_uuraa Ilaalchisee Qajeeltoowwanii fi Kallattiiwwan Heerri RDFI Kaa_e.
Ittifayyadamaa fi Bulchinsa Lafa Baadiyyaa
pre-service training
Heera Mootummaa Federaalaawa Dimokraataawa Ripaablika Itoophiyaa
IJAARSA SIRNA DIMOKRAASII KEESSATTI GAHEE MANNEEN MURTII QABAN
International Human Rights Law and Fair Criminal Trial
Invastimentii fi Ga_ee Qaamolee Seera daldalaa Seera qabeenyaa fi heera mootummaa_0
Adeemsa Dhagaha Duraa, Dhagaha Guutuu Barreessa Murtii
special training
DHIMMOOTA MURTIIN XUMURA ARGATAN (RES JUDICATA) FI KEESSA DEEBII MURTII (REVIEW OF JUDGMENT).
Eegumsa Qabeenya Kalaqa Sammuu Seeraa fi Hojimaata
Gocha Daldala Seeraa Alaa To_achuu
Hiikkoo Fi Raawwii Seeroota Farra Malaammaltummaa
Hooggansa Dhangala_a Dhimmootaa
Hundeeffama, Hooggansaa fi Diigamiinsa Waldaa Aksiyoonaa fi waldaa Dhuunfaa Itti Gaafatamummaan isaa murtaa_ee.
ITTI GAAFATAMUMMAA MIIDHAA OTOO WALIIGALTEEN HIN JIRAATIIN QAQQABU, KAN FOOYYA_E.
Manneen Murtii Keessatti Raawwii Mirgootaa Fi Bilisummaawwan Bu_uuraa
Mirgoota Dubartootaa fi Daa_immanii Qixa Sanadoota Idil-Addunyaa fi Seeroota Biyya Keenyaan Mirkanna_anii fi Raawwii isaa
SAAYINSII FOORANSIKII ASHAARAA FI XIIN SAMMUU SHAKKAMAA
Yakkoota Namaan Daldaluu Fi Godaantota Seeraan Ala Daangaa Ceesisuu Ittisuu fi To_achuu
Adeemsa Waliin Qorannoo Yakkaa Gaggeessuu Keessatti Gahee Abbaa Alangaa fi Qorataa Poolisii_0


text:
Wixineen seeraa Mootummaa Denmarkiin qophaayee Khamisa har’aa Paarlamaan raggaasifame kun August 1/2018 irraa jalqabee hujii irraa kan oolu tahuun beekameera. Labsiin seeraa Kun dubartoonni Niqaaba Uffatanii iddoowwaan hawaasummaatti akka hin argamne kan dhoorku yoo tahu, dubartoota Niqaaba uffatan irrattis adabbiin Kaayamee jira.Haaluama kanaan Poolisoonni biyyattii dubartii Niqaaba uffatte akka mulqattu ajajuu mirgi kan kennameef yoo tahu, yoo didde ammo iddoo hawaasummaatii dirqisiisanii akka ari’aniif hayyamameera. Kana malees adabbii Maallaqaa hanga doolara 1600 akka adabaman labsame.
Seerri Deenmaark guyyaa har’aa raggaasifte kun gamanumaa mormiin cimaan irratti ka’aa jira. Zeeynab Husseen lammii Denmark Magaalaa Kopenhagen keessaa jiraattu yoo taatu, Yaada Rooytarsiif Kenniteen “ Kana booda mana barnootaas tahee maatii kiyya waliin Niqaaba uffadhee manaa akka hin baaneef narratti murtaaye. Murtiin jibbaa Islaamummaa irratti murtaa’e kun sirrii miti. Anis gonkuma Niqaaba mulqachuuf qophii miti” jette.
Haaluma walfakkaatuun Amnesty International dabalatee seera Denmark baafte , “ seerri kun namoonni huccuu barbaadan akkasumas kan eenyummaa isaanii mul’isu akka hin uffanne kan ugguru” jechuun mormii isaanii dhageessisaa jiru.
Biyootni Awurooppaa heddu Niqaabni akka hin uffatamneef seera baasanii hujii irra oolchaa jiru. Biyyoota kanaan dura seera walfakkaataa baasan jidduu Faransaay, Beeljiyeem, Neezarlaand, Bulgaariyaa fi Kutaa biyya Jarman kan taate Bavaariyaan keessatti argamu.


text:
Miseensonniifi deeggartoonni ABO konyaa Guutaamaa Hawaas,[wiinpeeg], Kaanaadaa, FDG bara darbe haalaa boonsaatiin eegalee, injifaannolee gurguddoon itti fufa jiru ilaalchisee ibsa ejjennoo asitti aanu bafannee jirra
1, Fincilli Diddaa Garbummaa halaa haaraatiin Sadaasa 9, 2005 eegalee itti fufee jiru, seenee QBO keessatti iddoo guddaa kan qabu waan ta’eef hedduu ni dinqisiifanna; fincilli kun hanga bilisummaan uummata keenyaa mirkanaaqutti caalaatti jabaatee akka itti fufu , gayee nurraa eegamu ciminaan ni baana!
2, Gootota Oromoo fincila kana keessatti lubbuun isaanii darbe kabaja guddaan yaadanna. Kanneen, qaamni isaanii miidhame, qeyeefi qabenyi isaanii balaaf saxilame, akkasumas yeroo ammaa mana hidhaa diinaa kessatti gidiramaa jiran maraaf, kabajaafi dinqisiifannaa gudda akka qabnu ibsaa gidiraa isaaniirra gayeefi gayaa jiru kanarratti faachi bilisummaa oromoo akka injinnoon dhaabbatu gummaacha qabsoo nurraa eegammu yoommiyyuu caalaa ciminaan bawuuf qophii ta’uu keenya ibsina. Deeggarsa haamileefi maallaqaa qabsoowwonni barbaadan laachuufis waadaa galla!
3, Mootummaa woyyaanee QBOn raafamaa jiru keessa bahanii oggantoonni woraanaa Woyyaanee gara mooraa qabsoo billisummaatti makamaa jiraachuu isaanii heddduu diniqisiifachaa , Oromoonni Polisaafi Woraana Woyyaanee keessa taa’anii uummata Oromoo bilisummaa isaaf qabsaawurratti hanga ammaattuu dhukasaa jiranis yeroon otoo itti hindarbiin gara mooraa qabsoo bilisummatti akka makaman waamicha dhiyeessinaaf!
4, QBO adda durummaan oogganuun, uummata qabsoo keessatti hirmaachisuun gayee ABOn tahataa jiru jajachaa, ciminni oogganummaafi haaxummaan siyaasaa amma mul’ataa jiru jabaatee akka itti fufu yaadaafi beekumsa keenyaan deeggaruuf waada keenya haaromsina!
4, Waa’ee FDG fi QBO uummata alagaatiif ibsuun qabsoon keenya firaafi mararfannoo caalaa akka argatu ni carraaqna!
5, Mootumman Woyyaanee adbii kutachuurra kan ka’e uummata amantiifi qooqa gara garaa dubbatan wol ficcisiisuun yeroo aangoo isaa dheeressachuuf gochaa jiru ni balaaleffanna. Uummanni keenyas kiyyoo diinaa kana keessa akka hinseenne, hojii diinaa dammaqinaan akka fashalsiisu waamicha dhiyeessinaaf.
6, Dhaabbilee barnootaa olaanoo gara garaa keessatti, keessattuu Yuunvarsiitii Maqalee keessatti, ajjeechaafi gidiraa barattoota Oromoorra gayaa jirutti hedduu gaddineerra.. Waanni kun godaannisa kufaatii Woyyaanee booddeellee uummattotaa yidduutii hinbanne waan uumuuf, uummanni Tigiraay itti gaafatamummaan itti dhagahawu gochaa fokkisaa akkasii dhaabuuf akka carraaqan waamicha goonaaf.!
IUOf, GGB, Wiiniweeg, Kaanaadaa


text:
Fulbana 28, 2007 (ABO) - Ar’a Fulbaanni 28, 2007, guyyaa Odeeffannoo walabaa jedhame sadarkaa addunyaatti kabajame oole. Ummatootni Itoophiyaa garuu, akkuma kabajaa guyyaa kana quba hin qabne, waan ayyaaneffatuufiis hin qabne. Sababni isaa, waggoota 16 guutuu dhaaf, hiree dheebuu odeeffannoo walabaa ba’u sirna Mallas Zenaawiin itti waakkatame waan jiruuf.
Mayii baasiin odeeffannoo Itoophiyaa keessatti argaman hundi sirna Wayyaanee TPLF dhaan kan dhunfatame dha. Tamsaasni Televisionaa fi raadiyoolee Itoophiyaa bahiin isaa ummatoota biyyattiin kan baadhatamu ta’e, odeeffannoo dhugaa fi bu’aa beeksisii ummata barbaachisu laateefii hin beeku.. Buufatootni oduu kan ummataa ta’uun irra ture, sirnichaan dhunfatame qaama tikaa fi dabbaloota Wayyaneen tamsaasa sagantaa sobaa akkasumas gara-tokkee tahe haala gaafatamni hin jirreen kan tamsaasuu dha.
Radiyoolee ar’a Itoophiyaa keessa tamsaafamu hundi dhunfannoo Wayyanee jala jiran. Radiyooleen Itoophiyaa keessa dabran kan amantii illeen osoo hin hafiin dabballootaa fi tika wayyaaneen kan diraamalee fi lallaboota sobaa facaasu ta’e argamu. Mediyaaleen Itoophiyaa irraa tamsa’an hundi meeshaa barumsaa fi beeksisaan kan ummatoota tajaajilu osoo hin taane, xurumbaa party TPLF/EPRDF ti.
Radio Itoophiyaa kan jedhamu-maqaa Mootummaa Itoophiyaan (Wayyaaneen) Afaanota Amhaara, Tigrigna, Oromoo, Inglifaa fi Arabiin, kan TPLF ajandaa ofii ittiin ooftuu dha. Radio Faanaa- karooraa fi ololoota maqaa EPRDF jedhuun, Wayyaneen Afaanota sabootaan oloolattuuni dha.Radio 97.1 FM - Dhunfaannoo Miimii Sebhatu, Miseensa TPLF-n kan geeggeffamu fi Afaan Amhaaraan ittiin oloolamu.Radio Bahardar-ANDM/BIADEN gartuu tolee TPLF wayyanee dhaan Afaan Amhaaraan tamsaafama. Radio Sagalee Wayyanee- Maqqaleerraa kan dabru yoo tahu, tamsaasa Wayyaanee haadhoo ta’e, Afaan Tigrenyaan tamsaasama.
Gaazexaaleen Itoophiyaa keessatti ar’a barreeffamaa jiran hundi akkasuma TPLF fi maatiilee isaaniin kan dhunfatamee fi tohannoon barreeffamani ba’ani dha. Kan barreessu wayyaanota yo tahuu, kan barreeffamuuf ammoo ummatoota bal’aa propagandaa wayyanee dhuguu qabanii dha. Gaazexaaleen kun;
Gaazeexaa Addis Zaman- Maqaa Mootummaan, Wayyaaneen Afaan Amhaaraan barreeffame kan tamsaasu.
Gaazexaa Abiyotaawwii Dimokiraasii-Kan dhuunfaa Wayyaanee ta’e Afaan Amhaaraan faca’u.
Bakur Gaazexaa – gaafatama tolee Wayyanee ANDM/BIADEN jalaatti Afaan Amhaaraan faca’a.
Gaazexaa Sagalee Ummatoota Kibbaa-Maqaa ummataa aguuggii godhatuun Wayyaneen qophaa’e Afaana Amhaaraan faca’a.
Gaazexaa Bariissaa-Maqaa dhaaba maxxannee Wayyanee OPDOtiin kan Wayyaaneen Afaan Oromoon facaaftu. Gaazexaa Iftiin-Baajata Wayyaaneen Minseensa TPLF Miimii Sebhatuun kan Qophaa’uu dha. Iftiin gaazexaa Qaama Tika Wayyanee tiin kan geeggeffamu fi TPLF odeeffannoo kijibaa fi sodaachisa adda addaa irratti baasuun ittiin ummatootaan doorsiftu, Afaan Amhaaraan faca’a.
Reporter Gaazexaa- Miseensa Koree Jidduu TPLF kan ture, Aragahwi Barihee tiin qophaa’e, Wayyaneen kan raabsamu Afaan Amhaaraa fi Igliffaan kan faca’u. AddisLisaan Gaazexaa-Maqaa Bulchiinsa Finfinneen wayyaneen kan qopheessituu fi afaan Amhaaraan faca’u. Wagaagan Gaazexaa-Maqaa Waraanaan dabbalootni Wayyanee kan qopheessani fi Afaan Amhaaraan raabsamuu dha. EthiopianHerald- Kan dhuunfaa namoota miseensota TPLF Afaan Ingliffaan ba’u. Al-Addis-Miseensa TPLF kan qophaa’e ajandaa Wayyaanee afaan Arabiin kan facaasuu dha.
Hangam akka gartuu Wayyaanee walabummaa preesii sarban kan mirkaneessu keessaa tokko Gaazexaalee Walaba tahan, odeeffannoo qabatamaa ibsani fi hujiilee wayyaanee saaxiluu irraa cufaman;
Urjii Gaazexaa Afaanota Oromoo fi Amhaaraan barra’aa ture. Minilik Gaazexaa Afaan Amhaaraan kan facaa’a ture. Asqual Gaazexaa Afaan Amhaaraan kan ba’aa ture. AddisAdimaas Gaazexaa Afaan Amhaaraan barra’aa ture. Natsannat Gaazexaa Afaan Amhaaraan kan faca’aa ture. Ethiopis Gaazexaa Afaan Amhaaraan kan ba’aa ture. Wancif Gaazexaa Afaan Amhaaraan kan faca’aa ture. Seefenebalbaal Gaazexaa Afaan Amhaaraan barreeffamaa ture. Xoophiyaa Gaazexaa fi Masteet Afaan Amhaaraan kan faca’aa ture fi Nation Gaazexaa Afaan Amhaaraan kan barreeffamaa turee fi hedduu biro illee dabalata.
Ar’a buufatootni TV, Radiyoo fi gaazexaa TPLF irraa walaba tahanii ummatootni odeessa fi xiinxala haalaa sirrii tahe irraa hordofan tokko illeen hin jiran. Sirnii hedduu duubaatti hafaan Wayyaanee kun, waan hunda caalaa mediyaa akka sodaatu mirkanaa’e jira. Sababuma kanarraa kan ka’e buufatoota walaba tahanii fi Itoophiyaa alarraa ummatootaaf odeeffannoo dhugaa, xiinxalaa fi hubannaa adeemsa sirnichaa isaa dhugaa, haalota naannoo gaanficha afi adduunyaa dabarsan hundas danqurratti argama.
Sirnii Wayyanee marsaalee Internet (Websites) odeeffannoo dhugaa facaasan kanneen dhaabota ummatoota biyyattiif qabsaa’ani hunda akka biyyattii keesatti hin saaqamneef itti danqaree jira. Kana malees, yeroo baatii tokkooti as sirnichii radiyoolee akka SBO, Radiyoo Hurriyyaa fi radiyoo Tinsaa’e qilleensarra itti banuun ukaamsuutti fuulleffatuun akka qulqullinaan hin dhagahamne taasisaa jira. Radiyoolee VOA fi DW illee bararaa hin jiru. Hujii abaaramaa kana milkeessuuf, qabeenna ummata biyyattii qisaasuu dhaan buufata radiyoolee kanneen ukaamsuu doolara miliyoonotaa kan ittibafame Finfinnee fi naannooleesaatti ijaaruun baramee jira.
Sirnii faashistii mallas Zenaawii kun, gaazexeessitoota odeeffannoo dhugaa waliitti qabanii dabarsuuf tattaffatan hedduu murtii maleetti jumlaan hidhee jiru. Kaan ajjeefamani, gariin yeroo qaama naafifaman, hedduun ammo akka biyaya baqatan dirqisiisee jira. Gaazixeessitummaan waardiyaa ummata bal’aatti. Ijaa fi gurraa hawaasa tokkooti. Odeeffannoo dhugaa ukaamsuu jechuun, ilaa fi gurraa hawaasa tokkoo jaamsuu jedhama. Kun amaloota beekkamoo sirnoota abbaa irreeti. Walabummaan preessii bulchinsa ummataa gaariitti ilaalama. Mootummaan TPLF/EPRDF walabummaa pressii sarbuun, sagalee ummatoota biyyattii awwaaluu waliin, mootummaa bulchiinsa badaan ummatoota dhamaasaa jiruu dha.
Ummatootni Itoophiyaa, ummata mirgaa ofii hin beekne, kan dirqama sirnichii itti laatu qofa dirqiin raawwataman tahe jira. Itoophiyaatti lamiilee mootummicha qeequu fi hooggana TPLF/EPRDF gaafatuun akka yakkaatti fudhachiifamani jiru. Hiree fi buufatni odeeffannoo kana haala kana jijjiiruu, iyyattuu, marihatuu fi wal dhaqqabsiisuuf isaan dandeessisu tokkolleen hin jiru. Ololaa fi diraamaalee sirnichaa gara tokkee dirqiin obaafamaa as gahan.
Kanumaaf ummatootni Itoophiyaa ar’a kabajaa guyyaa Odeeffannoo walaba adduunyaa akkuma quba hin qabne, waan ayyaaneffatuufis hin qabne. Jaarraa 21ffaa keessatti faashitummaa fi bineensummaan sadarkaa kanaa mootummaa abbaa Irree TPLF/EPRDF Mallas Zenaawiin durfamuun, hawaasa biyyatti irratti raawwatamu kun roga seenaa fi seera hundarraa, guyyaa kanaatti kan abaaramuu fi mormamuu qabu ta’e galmaa’ee jira.
Adda Bilisummaa Oromoo
Fulbaana 28, 2007


text:
Warra yaada Afaan Ingiliffaa akka Afaan lammaffaa ta’u mormuu yaadaniif: Yaada araaraa Afaan Amaaraa fi Afaan Oromoo gidduutti.
Buna dhugaa dubbisaa😉
Kutaa Tokkoffaa
****************
Yaaddoo gudddaa ta’ee kan muldhatuu yaada dhimma afaanii irratti dhihaatu ragaa qabatamaa fi haala waalta’aa ta’een mormanii wal amantaa horachuu irra seenaa fi Afaan tokko walitti hidhuun duuchaatti mormuudha. Har’a yeroo akkanatti Oromummaa fi Afaan Oromoo jabaatee jiru kanatti yaada dhihaatu tokko Afaan Oromoo miidhuu irratti xiyyeeffatee kan ka’ee dha jachuun waan amantaa qabaatu natti hin fakkaatu. Rakkina fi kufaatii qulqullina barumsaa furuuf namuu yaadaa fi wixinee ni fooyyessa jedhu dhiheesssuu ni danda’a. Yaada kana gama afaanota lamaanii dhaabbachuun duucchaatti mormuun ofittummaa guddaa dha. Afaan dhalootaan barnoota sadarkaa tokkoffaa barachuun mirga akka adunyaatti uummataa adunyaa hundaaf kabajamee jiru ta’uu irra darbee cimina barattootaafis gumaacha guddaa qaba. Fakkeenyaf ICCPR keewwata 27 (…the right to use their language). UDHR keewwata 26(3) jalatti mirga barnootaa kabajuu irra darbee barnoota akkamii ijoollee isaaniif akka ta’u kan jalqaba irratti filuu maatii daa’immanii ta’uu isaa kaa’a. Dabalataanis hayyuun Oromoo Pr. Ezekiel Gebissa GRB gaaffiif deebii godhanirratti gadj fageenyaan ibsaniiru. Mootummaan kallattii kaa’uun loogiin akka hin jiraanneef eeguuf raawwachuufis dirqama qaba. Xiyyeeffannoon barnootaas kan ta’uu qabu ga’umsa waaraa guddina nameenyaa fiduu(..development of the human personality) fi mirgoota walabummaa bu’uuraa fi kabaja mirga namoomaa akka cimsu ti ta’uu qaba. Barnootnis gama walhubannaa, wal danda’uu fi hiriyummaa uummattoota hundaa sanyii yookaan amantaa gidduutti uumuu bifa danda’uun ta’uu kaa’a.
Mirga barnootaa akka adunyaa fi naannootti kabajame kana mootummaan bifa garaa garaan hojii irra olchuun dirqama isaati. ICESCR keewwata 13 (2e) jalatti sadarkaa hundaatti mootumaan guddina caasaa barnoota fi hordoffii quubsaa diriirsuu akka qabu, meeshaalee fi haallii baruuf barsiisuu itti fufiinsaan akka fooyyeessu qabu dirqamsiisa. Kunis xiyyeeffannaa barnoota lammillee ga’oo ta’an oomishuu fi barnoota ga’aa fi qulqullina qabu akka kennamuuf dirqisiisa. Mootummaan dirqama kana kan hin baanee yoo ta’e kufaatiin sirna baruuf barsiisuu fi hanqinni kaayyoo fi xiyyeffannoo barnootaa ni uumama. Kunis yeroo ammaatti Itoophiyaa keessatti kan waaraan muldhatu dha. Kufaatii sirna barnootaa kana furufis qorannaan garaa garaa akka gaggeeffametu dubbatama. Kana irraa ka’uunis tarsiimoon barnoota ilaalchisee amma dhihaate kun furmaata waaraa gama barnoota qulqulluu fi lammii ga’umsa qabu uummuu keessatti qabu dhugatti bu’uuraan rakkoo kufaatii sirna barnoota biyyatti mudateef kaa’aa?
Tarsiimoon (Educational Roadmap) kun akka rakkootti kan inni kaa’ee waa’ee Afaan Amaaraa wallaaluu fi Afaan dhalootan barnootni sadarkaa gad aanaa fide dha waan jedhu fakkaata. Kunis akkamiin ta’uu danda’a. Akka adunyaatti barnoota sadarkaa gadi Afaan dhalootaan barachuun bu’aa akka qabu qorannoon UNESCO dhan baroota 1960ta keessa godhamte ni muldhisa. Eenyummaa uummattootaa guddisuu, aadaa fi Afaan uummataa guddisuu irra darbuun walii wajjin jireenya uummattootaafis bu’aan isaa olaanaa dha. Rakkoo biraan tarsiimoon kun kaa’uu Afaan hojii sadarkaa gad aanaatti laatamuu dhiisuun rakkoo amma jiruuf galtee biraa dha jedha. Afaan garaa garaa barun babalina afaanotaaf fi rakkoo walqunnamtii biyya tokko keessaa jiru ni salphisa. Ga’uumsa namootaa fi dandeetti isaanii garuu dabaluu hin danda’u. Lammii ga’aa ta’ee fi barnoota qulqulluu laachuu dhaan lammii ga’umsa qabu uumuun garuu kallatti biraa dha.
Barnoota sadarkaa hundaatti ga’umsaa fi qulqullina qabuu dirirsuun Afaan dhalootaa lammiiwwan hunda gara guddinaa, afaan siyaasaa, saayinsii fi tekinoolojii gochuu keessatti bu’aa qaba. Afaan addunyyaa tokko qofaatuu afaan saayinsii fi teekinolojii ti waanti jattu hanga yoonaa hin jiru. Biyyootni garaa garaa gama kanaan guddattan afaan isaanii quucarsuun osoo hin taanee afaan isaanii qulqullinaan barsiisuun afaan saayinsii fi tekinolojii biyya biraa gara afaansaaniitti akka jijjiiranii uummata biraan ga’an irratti hojjachuuni. Fakkeenya guddaan Germanii fi Chaayinaa fudhachuu dandeenya. Biyyoota kana keessatti afaan isaanii akka afaan saayinsii fi teekinoolojii ta’uun addunyaa hunda qaqqabu godhanii jiru. Kanas gochuu kan danda’an qulqullina fi caasaa barnootaa ga’aa ta’e diriirsuun lammii ga’aa uumuu waan danda’aniifi. Itoophiya keessattis afaan hojii federaalaa beekuu fi barachuu dhabuun rakkoo amma jiruf ka’umsa jechuun waan fafaati. Afaan hojii federaalaa wallaalun dhugaatti carraa hojii lammiiwwan afaan kana ga’umsaan hin beekne dhiphisuu danda’a. Qulqullina barnootaa waliin walitti dhufeenya hin qabu. Xiyyeeffannoo biraan tarsiimoo kana keessatti hin muldhannee barnootni sadarkaa olaanaa afaan maaliin akka keennamaa jiruu. Afaan Ingiliffaa afaan barnoota sadarkaa giddu galeessaa fi olaanaa ta’ee osoo jiruu dhimma qulqullina barnootaa ilaalchisee afaan hojii biyyoolesaa baruu jechuun mataaf miilla walii wallaaluu dha.
Rakkoo kuufaatii qulqullina barnootaa yeroo amma keessaa inni guddaan afaan barnootaa sadarkaa olii beekuu ykn danda’uu dhabuu barattootaa ti.
Waa’ee kanaa irratti barsiisaan #keemistirii tokko akkas jedha:
“kutaa sagalaffaa seentee yeroo afaan ingiliffaan barsiisuu eegaltu barattotni akka waan ati maraatteetti kolfiti. Kanaaf nuti baayinaan kana kutaa barnootaa seennu daqiiqaa kudhan barsiifnee daqiiqaa soddoma afaan oromootti hikna. Nuti barsiisota osoo hin taanee afaan hiiktota kitaabolee barnootaa ti jedha. Lammii ga’aa uumuun afaanota biyyatti gara afaan saayinsii fi tekinooloojitti guddisuuf xiyyeeffannaan afaan barnoota sadarkaa olaanaa biyyatti barattootni akka sadarkaa gadiitti qaceelloon baranii gara sadarkaa giddu galeessaa ga’an gochuu barbaachisa.”
Barsiisaa kan biraan ammoo ittuma dabaluun afaan ingiliffaa miti mee waa’ee Afaan Oromoon dubbadha jechuun “barattota sadarkaa giddu galaa qofaa miti warri sadarkaa olaanaa keessaa xumurun ba’an hagamtuu Afaan Oromoo seeraan qubbessa?” bifa gaaffin. Itti fufuun rakkoon rakkoo afaanii osoo hin taane rakkoo barumsa qulqulluu fi ga’umsa qabuu kennuuti jedha. Waa’ee tarsiimoo haaraa kanas afaan ittin dhalataniifii kan barnoota sadarkaa giddu gala fi olaanaa ta’ee osoo hin beekin akkamiin afaan sadaffaa sadarkaa gaditti akka laatamuf yaadama jedha. Kun hinumaanuu ijoollee afanfajeessuun ija ciimma’aa jiru jaamsuu dha jedha.
Barsiisotni kun kan itti walii galan rakkoon kufaatii barnootaa amma muldhatu rakkoo afaanii osoo hin taanee rakkoo caasaa barnootaa keessa jiruu dha jedhu. Kanaafis mootummaan dhimma afaanii osoo hin taanee caasaa barnoota bifa ga’umsa qabuun diriirsuun hordoffii ga’aa gochuufi dhiheessii qubsaa innis leenjii fi wantoota kana fakkaataniin ga’umsa barsiisotaa fi maanneen barnootaa, bulchiinsa dhiheessii barnootaa gabbisuu dha jedhu. Mootummaan quruphee bakkee keessaa dhaabbattu dhiisee caakkaa duudaatti eeboo darbataa jira jechuun ibsu. Ittuma fufuun afaan ingiliffaa afaan barnoota sadarkaa olaanaa ta’e jabeessuun gara sadarkaa gadiitti barattoota ga’oomsuun afaanota dhalootaa biyyatti lammiin ga’umsa qabu isa bakkee waliin madaaluun gara afaan sayinsii fi tekinolojiitti akka guddatu gochuf fayyada.
Shakkii guddaan jijjiirama ammaa kan walta’iinsa uummata Oromoo fi Amaaraan dhufaa jiru kana gufachiisuuf rakkoon afaanii kun ka’ee laata jedhu namootni biroon dubbisne. Kunis seenaa fi dhiibbaa kanaan duraa walitti hidhuun kun akka isin dubatti deebitan isin gochuuf jechuun uummattoota kana gama eenyumman walitti buusuuf kan wixinamee dha jedhu. Kun ta’uu ni mala. Garuu beektotni marii gochuun xiyyeeffannnoo dhimma afaanii irraa gara rakkoo guddaa kufaatii barnoota kana fidee gochhuu qabu. Manni barnootaa dirree siyaasni keessatti barsiifamu malee dirree qaroominni keessatti labsamuu ta’uu erga dhiisee bubbuleera. Barnootni siyaasaan wal make lammii ga’aa oomishuu hin danda’u. Barnootni dhimma siyaasaa irraa bilisa ta’uu osoo qabuu kan amma argamuu dirree siyaasaa ta’uun isaa qulqullina barnootaa irraa gara milkii siyaasaa barbaachuutti ca’ee jira. Kan ammaa kunis milkii siyaasaa dhoksaa dhugoomsuuf yoo ta’ee malee qulqullina barnootaa afaan dhalootaan laatamuun kufaatii fide jachuun dhara guddaa dha.
Kanuma irraa ka’uun gaaffii ijoo xiyyeeffannoo mootumaa naannoo Oromiyaa fi naannoo Amaaraa keessumatti maal ta’uu qaba isa jedhu. Mootummaan naannoo caasaa sirna barnootaa isaanii siyaasa irraa bilisa gochuun caasaa dandeettii fi ga’umsa qabuun ijaaruun isa jalqabaati. Bulchiinsaa fi dhiheessii barbaachisoo barsiisotaa fi bulchittoota manneen barnootaa lafa qabachiisuun barbaachisaa dha.
Itti aansuun barsiisoota ga’umsa qaban oomishuun xiyyeeffannoo guddaa ta’uu qaba. Ilmi abbaa irraa gootummaa bara; akkasumas haadha ilaalanii intala fuudhu akka jedhan barsiisaan cimaa fi dandeettii hin qabne lammii fi barataa ga’aa oomishuu hin danda’u. Inni biraan xiyyeeffannoo guddaan afaan barnootaa sadarkaa giddu galaa fi sadarkaa olaanaa biyyatti akka walii galatti ta’ee afaan Ingiliffaa irratti ga’umsa barattootaa sadarkaa gadi aanaa irraa eegalanii guddisuu dha. Kunis afaan dhalootaa uummata biyyaatti sadarkaa gad aanaatti jalqabaa wal faanaa sadarkaa sadarkaan guddisuun gara sadarkaa olaanaatti akka cehan taasisoof tarsiimoo kaa’uutti xiyyeeffatamuu qaba malee kan jalqabamee hudhaatti kutanii quucarsuuf yaaluun fudhatama osoo hin taanee kuffaatii baddu baasaa fiduuf wixinuu dha. Yaadni kun afaan tokko qofaa irratti kan xiyyeeffate osoo hin taanee afaanota hunda wal faana hirmaachisuu qaba.
Rakkoo afaan hojii federaalaa walaalluu furuuf carraa hedduun jiru. Inni jalqabaa muuxannoo biyyoota biraa fudhachuun afaanota uummata baayyeen biyyatti keessatti dubbataman gara afaan hojii federaalaatti guddisuun isa jalqabaati. Gaaffiin uummata Oromoo inni guddaan Afaan Oromoo afaan hojii afaan Amaaraan walqixa haa ta’u isa jedhu ture. Kanaaf furmaata salphaa laachuun carraa hojii banuun ni danda’ama. Afaan Amaaraa gara sadarkaa gadi aanaatti gadi buusuun laachuuf yaaluun kuufaatii dabaluu malee faayidaan isaa hagana miti. Baasiin kana diriirsuuf qoodamu gara qulqullina afaan sayinsii fi tekinolojii yeroo ammaa afaan Ingiliffaa fi afaan dhalootaa gabbisuu irratti yoo qoodamee afaanota hunda yeroo gabaabaatti gara afaan qaroominaa gochuutiif wal qixa fayyada.
Kanaafis inni jalqabaa afaan Amaaraa afaan saayinsii fi teekinolojii ta’eera isa jadhu dha. Hin taanee. Innis guddachuutu irra jiraata. Afaanota kana gara sadarkaa oliitti adeemsisuuf dandeettii lammii baratee ga’aa ta’e afaan Ingiliffaa, Faransayi, Germanii, Chaayinaa, Japan fi kkf kanneen sadarka afaan saayinsii fi teekinoolojii ta’anirratti barattootaa fi lammiilee ga’aa oomishuun afaanota biyya keessaan akka bakka bu’an godha. Kanafis yaadameeti afaan Ingiliffaa afaan barnootaa sadarkaa olaanaa ta’ee kan filatame. Lammiin afaan kana hin beekne akkamiin afaan dhaloota isaa guddisuun sadarkaa sanaan ga’uu danda’a? Kanaaf xiyyeeffannoon ijoo afaan Ingiliffaa afaan lammaffaa barnootaa gochuun faayidaa waloo afaan Oromoo fi Amaaraa gara sadarkaa itti aanutti ceesisuu ni tumsa. Afaan ofiis ganaa guddina irra jiruu dhaloota afaan biraa qabu barsiisuun qulqullina barnootaa biyyatti gonkumaa hin dabalu.
Afaan Oromoos naannoo Amaaraa fi birootti kutaa tokkoo kaasee haa barsiifamu yoo jennee faayidaan isaa rakkoo afaanii uummata kana lamaan giddu jiru hiikuu irra kan darbe bu’aan isaa guddaa ta’ee hin muldhatu. Naannolee biroottis akkasuma. Kanaaf xiyyeeffannoon gam lameenii kan ta’uu qabu afaan lammaffaa kan barnoota sadarkaa olaanaa jabeessuun, bukkeetti afaan isaanii guddisuun gara fulduraattii cehuu feesisa.
Akkamiin afaanota kana walfaanaa afaan ingiliffaa wajjiin guddisuu dandeenya kan jedhuuf kutaa lammaaffaan walitti deebina.
Horaa bulaa
Lalisaa Hiikaa


text:
Sagalicha Dhiigicha Hafuuricha
What is it that God spoke to you? Some people forget it and suffer. “But Mary treasured up all these things [i.e what she heard] and pondered them in her heart.” (Luke 2:19)
Immaammaa Tsahaay Tolasaa du'aan lafa kana irraa boqotan
Tokkummaa Qabaadhu!
Waaqayyo Nama Isaa ni kabaja!
Ifni keessan Namoota duratti haa ifu!
Waaqayyo Amanamaa dha
Icciitii Moo'ichaa
Itti gaafatamummaa jireenya kee hundumaa Waaqayyo waan fudhatuuf, jireenyi kee wabii jireenyaa qabaachuu isaa qofa otuu hin ta’in, jireenya moo’ichaa argachuun kee dabalaa adeema.
Tarii wantoonni ati jireenya kee har’aa borii keessatti mo’achuu barbaaddee wal’aansoo ittiin qabdu, haa ta’u iyyuu malee hamma ammaati dabaree wal-mo’ataa jiraattan, tuujuba Waaqayyoon beekuu keessa gaafa ati lixxu, miilla kee jalatti argita. Waaqayyoon beekuun kee moo’icha kee ta’a.
Icciitii Moo'ichaa k2ffaa(fulltxt)
Ati immoo argama Waaqayyoo keessa jiraatta. Argamni Waaqayyoo iddoo jirutti immoo maaltu ta’a beektaa? Diinonni kee ofumaan gubachuu jalqabu. Far.21:8-12 dubbifadhu! “Yaa Waaqayyo],… yeroo ofii kee argisiiftutti gubaa akka iddoo ibiddaa [lafa itti sibiila baqsan] isaan[diinota koo] ingoota; Waaqayyo dheekkamsa isaatiin isaan in fixa. Ibiddis xaph isaan in godha.”(lk9) Argitaa? Of agarsiisuun Waaqayyoo ykn argamni Waaqayyoo qofti diinota baqsa!
Bara si Fuulduraaf Kakuu qabda
Waggaan haaraan kun kan eebbaa gammachuu fi durree moo’ichaa irra daangaa malee gulufuu isiniif haa ta’u! Sagaleen Waaqayyoo glaana eebba haaraa, kan isin tarii kanaan dura guutummaatti hin dhandhaminii isiniif fidee dhufeera. Sagalee Waaqayyoo kana keessa, kan ittiin waggaa haaraa kanatti itiin seentanii fi kan boroota saniin booda ittiin jiraattaniif ta’u, kakuu jabaatu isiniif jira. Baga gammaddan!
Icciitii Moo'ichaa Kutaa1ffaa(fulltxt)
Beekumsa.
- Beekumsi wantootaa dhimmoota/haalota gadi fageessanii hubachuu fi dhiibbaa inni uumuu danda’u xiinxalanii ilaaluun wal qabataa dha.
- Namni tokko beekaadha yeroo jedhamu, waa’ee waan beeku sanaa warra gaaffii qabaniif ibsuu ni danda’a. Waan beeku sanaan immoo ofii isaa fi warra kaanis fayyadamoo ni godha.
- Beekumsi akkasii kun isa waraqaa raagaa qabaachuu bira darbu dha. Isa maqaa fi beekamtii namoota biraa irraa itti fudhachuu bira ni darba.
- Beekumsi gadi fagoon yeroo baay’ee jireenya nama beeku sanaa wajjin walfudhachuu isaa irraa kan ke’e dhimmoonni sanaa wajjin wal qabatan, akkuma salphaatti hiikamaaf.
Kottaa ni jennaa!
Gooftaan Yasuus barsiisa isaa keessatti, "Yeroo kadhattan, 'Yaa abbaa keenyaa Waaqarra kan jiraattu maqaan kee haa qulqullaa'u...Amen' jedhaa kadhadhaa" jedhee barsiise. Maqaan Waaqayyoo yeroo hundumaa ulfinaa fi qulqullinaan eegamuu barbaada. Eenyu keenyatu maqaa ofii isaa badee fi xuraa'ee arguu fi dhaga'uu barbaadaa? Yoo yeroo baay'ee maqaa namaa bal'eessuun salphaatti fudhatama ta'e illee, maqaan keenya immoo kabajamee fi ol kaafamee akka dubbatamu barbaanna.


text:
Beekan Irranaa
Latest posts by Beekan Irranaa (see all)
- “DEESSEE TOO…!” - May 8, 2016
- Maloota sasalphoo jahan miirota keenya itti to’annu. - April 23, 2016
- BILISUMMAAN DHUGOOMAA! - March 19, 2016
MOOTUMMAA DHIIGAAN JIRAATU!
#OromoProtests
Akkuma beekamu addunyaa kana irra mootummoonni abbaa irree dhiiga saba isaanii boorrachaa aangoo irratti umurii dheereffatu. Kallattii fi al-kallattiin gochaa suukanneessaa ummata isaanii irratti raawwachuun buddeen isaanii fi kan qomoo isaanii furdifatanii jiraatu. Dhiigni iyyeessotaa fi daa’immanii karaa gubbaa lola’u isaanitti hin qilleensa’u. Bineensi lagaa mirgi isaa eegamee jiraata, kan dhala namaa garuu isaan biratti gatii tokko illee hin qabu.
Gara Afirikaatti yoon isin deebises, cilaancilleettiin dimokiraasii kan jirtu biyyoota lakkoofsaan tokko lama hin caalleedha. Irraa caalaan isaanii afaaniin dimokiraasii odeessaa keessaan immoo saree yeeyyii Hoolota keessa ooltuudha. Dubbiin arraba isaanii irraa ba’u akkuma dammaa minyaa’a, garuu kan isaan guyyaa guyyaatti raawwatan immoo dheebicha caalaa hadhaa’a. Akka yaada isaaniitti waan isaan godhanii umurii ittiin dheereffatan waan namni hin beekne itti fakkaata. Mucaadhumti garaa haadhaa keessa jirtu iyyuu waan bartee baatu natti fakkaata. Sababnisaa dhiibbaa ulfaataan yookaan jirmi jiidhaan haadha irra tures mucaa garaa keessatti mujucheera. Mootummoota Afirikaa kana guutumaa guutuutti dhaloonni si’anaa kun waan ajeeffate (xireeffate) natti fakkaata. Biyyoota hedduu keessatti dhaloonni taa’ee du’a abjoota. Hojii isaanii waan beekaniif isaanillee dhaloota barnoota ammayyaa kana muuxatan hin jaallatan. Sababa kanaan kan ka’e guyyaa guyyaatti ol adeemaa meeqatu daandii irratti lubbuu isaa dhabaa oola. Hayyooti Afirikaa miliyoonatti lakkaa’amanis dirree irraatti bu’aa buusan irraa ugguramanii mana hidhaatti dararamaa jiru.
Mootummaan Itiyoophiyaa kanneen Afrikaa keessatti dhiiga dhala namaa dhangalaasanii jiraatan keeessaa isa tokkoodha. Mootummaan kun bara as aangootti dhufeee eegalee dhiigni saba biyyattii irbaatuma ta’eef. Kanumaafis mootummaa dhiigaan jiraatu jedhame. Taateewwan isaan guyyaa guyyaan godhanis sababa isaan miidiyaa ukkaamsanii jiraniif hanga yeroo dhiyootti dhokataa tureera.
Namni biyya Itiyoophiyaa keessa jiraatu dungoo Gaanii (Hokkotee guddaa) keessa jiru natti fakkaata. Dukkana limixii keessatti aguugamee kan jiru waliin wal hin caalu. Mootummichis hundee isaa jabeeffachuuf jedhee waan hundaa harka isaa jala galfate. Galati kan teekinooloojii jabaanaa kanaaf haa ta’u kan yeroo dhihoo asitti dhoksaa mootummaa nama nyaataa kanaa gadi baase. Akka yaadaa fi karoora isaaniitti sabni Itiyoophiyaa dukkanuma keessatti waan hafu ture. Galmeen gaafa galagalu kan sabaa irraa oolee kan mootummaa wayyaanee jala oolee argame. Addunyaanis kan isaan afaaniin odeessanii fi kan dhugaan dubbatu gaafa argan faallaa itti ta’e. Mootummaan wayyaanee sobduu fi hattuun kun mootummoota addunyaa hedduu biratti illee mootummaa sanyii dhala namaa lafa irraa daguugdu taatee argamte.
Biyyattii keessatti mirgi dhala namaa naannolee hundaa keessatti humnaa ol sarbamee jira jechuu ni dandeenya. Garuu bara mootummaa Wayyaanee kanatti ummata Tigraayi irratti rakkooleen kun raawwachaa jirumoo hin jiran kan jedhuuf gaaffii nama hundaati jedheen amana. Mootummaan hamaadha jedhamu kun bakka keessaa dhalatee dhufe keessatti isa Oromiyaa fi naannolee biraa keessatti gochaa jiru godheera kan jedhu ani dhaga’ees argees hin beeku. Yeroon akkas jedhu maaliif ummata Tigraayi irratti ajjeechaa hin geessisne jechuukoo miti. Xiyyeeffannaan mootummichaa irra caalaatti eessa akka ta’e gurra isin buusuuf jedheeni.
Bara dhufaatii mootummichaatii jalqabee ilmaanni Oromoo harka mootummaa kanaatti ajjeefaman kumaatamatti lakkaa’amu. Kun immoo soba kan hin taane ragaalee hedduun guyyaa guyyaatti nu amansiisaa jiru. Nuti kan dhageenyee fi kan ijaan argaa oollu qofaa odeessina malee hedduun garuu eessa buuteen isaanii hin beekamu. Godaannisi keenyas akka dubbatu lubbuu hedduu mana hidhaa keessatti dhabneerra. Gootonni Oromoo hedduun mana isaanii keessaa ukkaamfanii osoo gara manaatti deebi’anii nagaa hin dhaamin hafaniiru. Dararaa suukanneessaa mootummaan kun ilmaan Oromoo mana hidhaatti irratti raawwachaa jirtus hedduu kan nama gaddisiisuudha.
Bara 2014 irraa eegaltee mootummaan wayyaanee waanuma qaanii itti ta’u eegaltee jirti. Barattootaa fi ummata Oromoo karaa nagaa harka qullaa daandiitti ba’anii mormii isaanii dhageessisan daandii irratti hambisaa jirti. Barataan dabtaraa fi kobbee isaa fudhatee ba’ee karaa irratti borafatee hafaa jira. Barsiisaanis barattoota isaa duratti rasaasaan rukutamee ajjeefamaa jira. Bakka abbaan manaa mana hin jirrettis haati manaa mirgishee sarbamee ajjefamaa jirti. Shamarran keenyaa bakkeewwan garaagaraatti yeroo itti gudeedamaa jiraniidha. Maanguddooti keenya dhumaatii ijoollee irratti quuqqaa isaanii dhageessisanis kallattiin afaan rasaasaatiin galafatamaa jiru. Kan waaqnis dhalli namaas ijaan argaa jiru dubartii ulfaa rasaasaan rukutanii yeroo itti ajjeesaa jiraniidha. Reeffi ilmaan keenyaa akka reeffa bineensaa bowwaa keessatti gatamaa jira. Kana hundaa kan rawwatan immoo saroota mootummaa wayyaanee Poolisii Agaazii fi federaalaati. Akkasumas, poolisii naannoo kanneen dhimmi lammummaa keessa isaaniitti hin biqilleeni. Isaan kun warroota garaaf jiraataniidha. Kan dagatamuu hin qabne poolisoota naannolee keessa sabboontota dararaan saba isaanii aarsee diina galaafatanii wareegaman baay’ees qabna.
Tarkaanfii ajjeechaa mootummaan wayyaanee dhiigaan jiraatu kun kan walakkeessa sadaasa 2015 eegales daran cimee itti fufee jira. Kan ragaalee hedduun dubbatan lubbuu ilmaan Oromoo 400 ol galaafatee jira. Kumaatama immoo mana hidhaatti dararaa jira. Lakkoofsi isaanii illee tilmaamuun kan nama rakkisu achi buuteen isaanii hin beekamu. Hanga guyyaa har’aatti illee lakkoofsi hidhamtootaa hedduu dabalaa jira. Akkan kaayyoo ummata Oromoo tibbanaa tilmaamutti hidhaa fi ajjeechaan waan booda isaan deebisu miti. Sabni afaan qawwee dura dhaabbatee mootummaa kana ajeeffatu hidhaa hin sodaatu. Ummati keenya yoo callises of tuulummaan wayyaanee baraan waan irraa galu miti. Kanaaf sabni keenya jumilaan hidhamee, jumilaanis ajjeefamee mootummattii kana addaan lafatti rukutuu filate.
Mootummaa dhiiga malee jiraachuu didde kana maal gochuu qabna:
1. Sabni Oromoo daran tokkummaa isaa cimsee tarsiimoo ishee fashaleessuu
2. Dhoksaa mootummichaa fi miidhaa inni geeggeessaa jiru kana ciminaan saaxiluudha
3. Qeerroowwan keenya FDG kana geeggeessaa jiran jabaatanii qabsoo walitti fufiinsaa gochuudha
4. Fincila geggeessuun dura lafee wiirtuu wayyaanee sirriitti beekuudha
5. Qeerroowwan keenya lukaalee wayyaanee keessaa sabboontota adda baafachuudha
6. Haala danda’ameen manneetii waraanaa wayyaanee keessatti waldhabdeen akka uumamu gochuudha. Kanaaf achi keessatti sabboontota ijaaruu danda’uudha.
7. Barattootni keenya yeroo boqonnaaf gara maatiitti deebi’an ummata keessa faca’uun bifa ogummaa qabuun ummata keenya waan jiru hundaa hubachiisuudha
8. Akkasumas daa’imman ol adeema jiraniif dhimma qabsoo kana ilaalchisanii barumsa ga’aa kennuufiidha.
9. Maanguddootiin keenya immoo dargaggoota keenya sirriitti gorsuudha. Ijoolleetti karaa agarsiisuun waan baay’eef isaan fayyada.
10. Akkuma ta’aa jirummoo tarkaanfiin qabeenya wayyaanee barbadeessuu irratti xiyyeeffate jabaatee itti fufuu qaba.
Ani wantootuma sammuukootti dhufanin tarreessuu yaale. Hayyoonni keenyas waan saba keenyaan ga’uu qabnu yeroon biraan ga’uu qabna. Waanti nuti akka qoosaatti barreessinu qabsoo kana keessatti bu’aa hedduu buusuu danda’a. Dabalees wayyaanotaaf mataa dhukkubbii ta’a.
Gabaabumatti, kaayyoon keenya mootummaa dhiiga gootota keenyaa lolaasaa jiru kana ulfina isaa irraa mulqinee lafatti rukutuudha.
Mootummaa abbaa irree kana burkuteessinee gumaa gootota keenyaa baasnee bilisummaa gonfachuudha. Abjuu du’aa fi gabrummaa ofirraa calaasuu qabna. Mootummmaa wayyaanee kanas awwaallee FDG kanatti xumura gochuu qabna.
Sabboontota Oromoo kallattii garaagaraan FDG kana irratti ga’ee keessan ba’aa jirtaniif galanni keessan danuudha. Kanneen walaa-lammii taatanii jirtaniif immoo ammayyuu balballi banaadha. Kottaa nufaana lolaa gabrummaatti xumura goonaa!
Qabsoon itti fufa!
Injifannoon Saba Bal’aa Oromoof.


text:
Ithiopiaatti ambaasaadderri Ameerikaa Maaykil Reener akka jedhanitti muummichi ministeerichaa haasaa ajaa’ibaa, ifa galaa, cimaa fi kallattii dhageessianiiru, tarkaanfiiwwan barbaachisoos fudhataniiru.
US guyyoota 100 hojii muummicha ministeeraa Abiy xiinxaltee jirti. Akka lakkoobsa Itiyoophiyaatti Bitootessa 24 bara 2010 hirbuu seenanii Itiyoophiyaa hoogganuuf itti gaafatama kan fudhatan muummichi minsteeraa Dr. Abiy Ahimed itti gaafatama kana irratti guyyoota 100 kan guutan torban darbe ture.
Itiyoophiyaatti ambaasaadderri Ameerikaa Mike Reeneris guyyoota hanga tokko booda iyyuu haa ta’u gamaaggama kan biyya ofii dhiyeessaniiru.
US fi Ameerikaan waltajjii isaan dhimma dimokraasii fi mirga namaa irratti mari’atan har’a ministeera dhimma alaa keessatti qophaa’eera.
Ambaasaaddor Mike Reener guyyoota hojii muummicha ministeraa Abiy kan guyyoota 100 ilaalchisee kan dubbate illee wayituma kana ture.
Muummichi ministeerichaa hojii isaan guyyoota kana keessatti hojjetan ol aanaa ta’uu illee ibsan.
Reener akka jedhanitti muummichi ministeerichaa guyyoota jalqabaa 100 keessatti haasaawwan ajaa’ibaa, ifaa fi kallattiin ta’e dhageessisaniiru, mootummaa Itiyoophiyaattis mirga namaa akka kabaju waltajjii siyaasaa hunda hirmaachisu qajeelfama dandeessisu illee dabarsaniiru.
Isaanii fi waahiloonni isaanii gara waltajjii marii kanatti kan dhufan jijjiirama argame kana yoom iyyuu caalaa ajaa’iffatanii ta’uu ambaasaadder Reener ibsaniiru.
Tarkaanfiiwwan hanga yoonaa fudhataman illee kan ajaa’ibaa fi faarsamuu qabu jedhan. haa ta’u malee kanneen kun tarkaanfiwwan gara fuula duraatti fudhatamu hedduu keessaa kan jalqabaa ta’uu Dr. Abiy ofii isaanii dubbachuu isaanii ambaasaadderichi yaadachiisaniiru. Ambaasaadderichi akka jedhanitti tarkaanfiiwwan kana hojiitti hiikuun immoo dhimma isa ijoo ka biroo dha.
Adeemsi kun milkaa’uu kan danda’u Yoo Itiyoophiyaa irraa dhufee fi lammiiwwan Itiyoophiyaa qofaan yoo hoogganame qofaa ta’uu qormaannis jiraachuu akka malu itti dabaluun ambaasaaddrichi ibsaniiruDeggersi biyyoota michoota ta’anii barbaachisaa kan inni ta’u gama kanaan ta’uu illee tuqaniiru. Gama kanaan immoo US deggersa kennuuf qophee ta’uu ishee mirkaneessaniiru.
Galmawwan baatilee hedduu darban dhageenye akka milkaa’u, waan hojjetan deggeruuf murannoo cimaa US qabdu isiniif ibsuun fedha jedhan.
Itiyoophiyaan guddisa ariifachiisaa fi fooya’ina keessa jiraachuu ishee illee jalqaba haasaa isaanii irratti dubbataniiru ambaasaadderichi. Fooyya’iina kanaaf immoo bulchiinsa siyaasaa fi gama mirga namaan waan jiru ni dabalata jedhan.
Mirga namaa fi dimokraasii irratti kan fuuleffate mariin US fi Itiyoophiyaa kana dura kan geggeessame Muddee bara 2016 ture.
Marii har’a geggeessame irratti ambaasaaddor Reeneritti dabalee Washington irraa kan dhufan waajjira ministeera dhimma alaatti itti aanaa ministrii waajjira dhimma dimookraasii fi mirga namaa Scott Buusbii fi waahiloonni isaanii hojii argamaniiru. Gama Itiyoophiyaan immoo minister Deetaa ministrii dhimma alaa Prof. Afework Kaasuu fi itti gaafatamtoonni hojii kanneen biroo hirmaataniiru.


text:
Halkan edaa namoonni jaha dubartii ulfaa ciniinsuu irra turte qabatanii Bajaajiidhaan gara hospitaalaa imalaa osoo jiran, humnoonni mootummaa dhukaasa bananiin dubartii ulfaa Aadde Birhaane Maammoo jedhamtu kan ajjeesan tahuun beekameera. Namoota jahan dubartii tana waliin turan keessaa afur ammoo madaa’uu isaanii itti gaafatamaan hospitaala Dambi Doolloo Obbo Kamaal Hirkoo BBCtti hime.
Itti aanaan hoogganaa bulchiinsaa fi nageenya godina Qeellam Wallaggaa Obbo Tsaggaayee Waaqjira ajjeechaan kun eda halakan nannawa sa’aatii 5:30 irratti kan raawwatame tahuu mirkaneesse. Obbo Tsaggaayeen akka jedhetti, eenyummaan humnoota ajjechaa kana raawwatanii kan qoratamaa jiru akka tahee fi hawaasni naannichaa garuu Poolisii kora bittinneessaa Oromiyaatu ajjechaa kana raawwate kan jedhan tahuu ibse.
Ummanni magaalaa Dambii Doolloo har’a ajjeechaa kana ballaaleffatuun hiriira mormii geggeesee jira. Yeroo dhihoo asitti haallee nageenyaa Godina Qeellam Wallaggaa hammaataa kan dhufe yoo tahu, Makkalaakayaa fi Poolisii Federaalaa dabalatee humnoonni mootummaa naannicha keessatti baay’innaan kan qubatan tahuun beekameera.


text:
Friday, April 6, 2018
Eeyyeen seenaa Jallisuun sirrii miti. Garuu akkuma bitaatti jallisuun hin taane mirgatti dabsuun hin bareechu
Eeyyeen seenaa Jallisuun sirrii miti. Garuu akkuma bitaatti jallisuun hin taane mirgatti dabsuun hin bareechu
Eeyyeen seenaa Jallisuun sirrii miti. Garuu akkuma bitaatti jallisuun hin taane mirgatti dabsuun hin bareechu. Qubeen Afaan Oromoo yeroo ammaa itti hojjannu tun bu'aa xaarii hayyoota Oromoo lamaati; Sheek Mohammed Rashaad Abdullee fi Haylee Fidaati. ( Sheek Bakri hojii jara lachuutiifuu hangafa qubeen inni dalage garuu tanaa miti). Jarri lamaan kun mata matatti qubeefi seerluga Oromoo qorachuufi qopheessuu qofa osoo hin taane fudhatama akka argattuufis shoora guddaa godhan. Hayleen biyya Jarmanitti Sheek Mohammadrashaad ammoo Soomaaliyaatti qo'annoo yeroo dheeraa godhanii osoo quba wal hin qabaanne qubeen Laatin Afaan oromoof mijooytuu akka taate irra gahanii seera itti baasan. Sheekni qubeefi seera isii kitaaba Fura Afaan Oromoo jedhuun qopheesse. Hayleen ammoo Hirbaata Dubbii Afaan Oromoo jedhee dhiheesse. namoonni tokko tokko akka waan jarri lamaan kun waliin hojjatee takkaahuu walirraa garagalcheetti haasayu. Soba. Hayyonni kun wal hin beekan ture, hariiroofi qunnamtiis qabaachaa hin turre. ( Kan Sheekni afaaniin naaf hime, Hayleen ammoo gara diary isaatiin naaf mirkaneesse)
Jarri lachuu carraaqqii kana keessatti Oromootaafii alagaa irraa mormii cimaatu irra gahaa ture. Kitaabni Sheekni qopheesse erga maxxanfamee booda akka ugguramee gubatu godhame. Hayleen biyya Faransaay irraa ari'amee Jarmaniitti qu'annaa isaa xumure. San booda dhoysaan kitaaba san Finfinneetti erge. Luba Guddinaa Tumsaatti erge ( namni kitaaba san Finfinnee fide nyaapha ammas ni jira). Lubni Baaroo Tumsaatti i kenne. Sheek Mohammadrashaad hiree lammataa argatee bara 1976 maxxansiise.
Sirni qubee hayyoota lamaanituu gaafasitti hanqina qaba ture.( hanqina jiru barruu Dr Abdulsamad irraa ni hubattu) Kanaafuu Addis Bilisummaa Oromoo (ABO) kitaabota lamaan kana walitti cuunfee qubee har'a ittiin barreessinu tana qopheessee lafa jala ummata barsiisuu turan. Sanumatu bara 1991 ifa bahee heeraan hojiirra oole.
Hayyoonnji lamaan kun qubeefi seera ishii qorachuufi qopheessuu qofa osoo hin taane akka fudhatama argattuuf falmaa cimaa geggeessanii wareegama qaalis kafalan. Jarri lachuu afaan beekan hedduudhaan Afaan Oromoo Qubee laatiniin barreeffamuun maalif akka filatamaa ta'e ragaa waliin barreessuun falmaa turan.Hayleen Afaan Amaaraafi Ingiliziin barruu heddu barreessee maxxansiisaa ture. Sheekni Afaan Arabaafi Oromoon akkasuma barreessaa turan. Kanaafis diina heddu manaafi alaa itti kaasee jiruu isaanii gaaga'aa ture. Wanni biraa hubatamuu qabu gumaachi hayyota lamaan kana Afaan Oromoo qofarratti miti. Lameenuu siyaasaa qabsoo Oromoo keessatti warra adda durummaan hirmaataa turee, kan Oromummaa isaaniitiif waan falmaniif gaaga'ama heddu dhandhameedha. ( yoo rabbi jedhe gaafa biraa ittin deebi'a tanatti)
Wannin armaaan olitti isiniif katabe kana kaniin sirritti qorannaan beekuudha. Sheek Mohammadrashaad, rabbi itti haa araaramuu, gaafa lubbuun jiru waggoota jahaa oliifin waliin haasawaa turre. Hanga gaafa gara fuula rabbii deemuttis wal quba qabaachaa turre. Seenaa tana takka takkaan naaf hime. Haylee Fidaa nu duratti diinni galaafatus, barrulee inni barreesseefi dabtara yaadannoo isaa ( personal diary) dabalatee galmee hedduun harkaa qaba. Warra isa beekuus hedduun interview godhee harkaa qaba.
Qorannoon tun hayyoota lamaan kanaa, gumaachaafi ilaalcha isaanii sirritti akkan hubadhu waan na gargaaree tureef seenaa keessatti qoodni isaaniin malu dhoorkamuun isaanii na gaddisee akka beekkamuuf hedduun carraaqe. Dhugaa yoo dubbanne qabsaa'otaafi hayyoota qabsoo tanaaf bu'aa guddaa buusanii galanni dhoowwame keessa jarri lamaan kun adda dureedha. Kun ammoo sababa qaba...amma san itti hin seenu. Deebi'anii beekkamuu ( rehabilitation ) seenaa hayyoota kanaatif anaafi namoonni hangi tokko waliin dalagaa turre shoora qabna yoonin jedhe if dhaadu hin taatuun se'a. Miidiyaaleen haqa jara kanaa akka dubbataniifi haasawa ( narrative) sirrii akka dhiheessaniif duubaan waan heddu godhaa turre. Gariis itti milkooyne taanis guyyaa eeggatti.
Wanni yeroo hunda na gaddisiisu tokko qorannoon shoora hayyoota lamaan kanaa irratti godhe kitaabatti jijjiree dhiheessuuf hojiin eegale jiddutti dhaabbachuu isaati. Akkuma beeytan waggoota 4n tana ta biraatitu harkaa nu qaba. Pirojaktiin dhimma hayyoota lamaaniitifi kanneen biroos akkasumatti dhaabbatanii qaqaa dhugaa jiran. Yoo rabbi na gargaare waan amma itti jirru tana faaga achi baafnee qorannoo jiddutti dhaabne kanatti deebina jedheetin abdadha.
Hammasiifuu seenaa teenya tana mee waan beeytan hundinuu numa barreessaa. Yoo jalliftaniifi dogongortanis humaa miti. Kan isinirra beeku qajeelchee kaaya. Rakkoon Oromoon qabdu seenaan jallattee barraayuu qofaa miti. Inumaatuu hin barrooyne. Seenaa Oromoofi ilmaan Oromoo dalagan keessaa 1% hin barrooyne miidiyaanis hin dhiyaanne. Kanaaf namni laaftutti atakaarotti ceha. Kanaafuu waan beektan akkuma isiniiif mijaayetti barreessaa maxxansaa.
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Prezidaantiin yunaaytid Isteetes ka duraa Baraak Obaamaa filannoon prezidaantummaa Amerikaa baatii Sadaasa darbe ituu hin gaggeeffamiin dura torbanneen jiran keessatti bilbilli itti gargaaramaa ture akka iccitiin dhaggeeffatamu ajajan jechuun Prezidaant Traamp ka himatan suun ragaa akka hin qabne har’a ibsamee jira.
Hogganaa sadarkaa olaanaan koree tika nagaa kan mana marii bakka bu’ootaa ripaablikaantichii Deeviin Nuunes har’a akka jedhanti ragaa himata kana mirkaneessu tokko iyyu hin arganne jedhan.Gamoo prez Traamp guddicha magaalaa Neew Yoork keessa jiru Twiin Taawors irraa sagaleen iccitiin waraabame kan jiru hin fakkaatu jedhan.
Koree kana keessa ka jiran Dimokraatichii Adam Schiff obaamaan ajaja kanaa kennuu isaaf ragaan arge tokko iyyu akk hin jiru ibse.Waan fedhe jedhamuus ragaan agarsisuu tokko hin argamne jedhan.


text:
Finfinnee, Onkololeessa 2,2011(FBC)- Haroo Abijaataa baraaruuf kan hojjetu ta’uu Ministeerri Naannoo, Bosonaa fi Jijjiirrama Qabeenya Qilleensaa beeksise.
Haroon Abijaataa duraan gadi fageenya meetira 14 qaba ture.
Amma garuu meetira 2tti gadi siqeera.
Kunuunsa naannoof xiyyeeffannaan kennamuu dhabuu, manca’uun bosoonaa fi dhimma warshaa Soodaa Aashin wal qabatee haroon Abijaataa gogiinsaf saaxilamuu ministirri ministeerichaa Dooktar Gammadoo Daalee himaniiru.
Warshichi nageenya naannoorratti dhiibbaa qabaachuun, dhiyeenyatti kan gamaaggamamu ta’s jedhan.
Warshaan Soodaa Aash dhiibbaa uumera taanan dhimmi isaa gara mana murtii kan geeffamu ta’a jedhan Dooktar Gammadoon.
Warshichi gara Shaallaatti geeddaramaan yaadni ka’aa tures dhugaa akka hin ta’in eeraniiru.
Biiron Aadaa fi Tuuriizimii Oromiyaa haricha gogiinsarraa baraaruf dhiyeenyatti tarkaanfin kan fudhatamu ta’uu ibseera.
Rakkoo walfakkaataan akka hin uumamne invastimantiin yammuu laatamu qorannoo klaastaraatin kennama jedheera.
Harichi waggaa tokkotti kiilo meetira 1 gara keessatti dheeffaa jira.
Haala kanaan kan itti fufu taanan waggaa lamatti guutummaan ni goga jedhameera.
Jiraattonni naannichaa goguu harichaatif lagni Bulbulaa gara harichaa galuu dhabuu fi warshaan Soodaa Aash sababiidha jedhu.
Akka jiraattonni jedhanitti warshichi waggaatti haricharraa bishaan kiyuubiik meetira amma miiliyoona 5 fayyadama.
Hoji gaggeessaan warshichaa Dooktar Biraana Masqal ammoo warshaan isaanii waggaatti bishaan kiyuubiik meetira miiliyoona 1.7 akka fayyadaman kaasu.
Biqilaa Tufaatu gabaase.
Comments
Loading...


text:
Godina Wallaggaa Bahaa aanaa Limmuu magaalaa Galiilaatti namni Geetaayaawuqaal Ayyalaa jedhamu, nama Balaay Biiftuu jedhamu kan Wixata dabre du’e eega awwaalame guyyaa afur booda du’a irraa ni kaasa jechuun maatii nama du’ee bira dhaquun qabrii bansiise. Namtichi ani “Nabiyyi” ufiin jedhu kun maqaa namticha du’ee waamaa akka ka’u gaafataa kan ture tahuu gabaasni BBC ni mul’isa.
Namtichi Geetaayawuqaal jedhamu kun uffata mataa reeffaatti maramee ture irra fuudhuun itti gadi jedhee “Baalay ka’I, Balaay ka’I” jechuun itti iyyaa ture. Dhuma irrattis jijjiirama tokkollee dhabnaan hin danda’amne jechuun qabrii keessa kan bahe tahuus gabaasni kun ni mul’isa.
Gochi Obbo Geetaayawuqaal Ayyalaa maatii fi hawaasa naannichaa kan dallansiise akka tahee fi namichi poolisaan too’atamee kan qoratamaa jiru tahuu odeeyfannoon ni addeessa.


text:
Finfinnee, Onkololeessa 1,2011(FBC)-Ayyaanni maanguddootaa guyyaa har’aa magaalaa Adaamaatti marii paanaalin kabajameera.
Ayyanichi akka addunyaatti yeroo28ffaaf akka biyya keenyatti immoo yeroo 27ffaaf kan kabajamuudha.
Ayyanni maanguddoota bara kana dhaadannoo duree ‘hirmaannmaa fi fayyadamummaa maanguddoota Oromiyaa yaa mirkaneesinuu’ jedhuun kabajame.
Hoggantuun Biiroo Dhimma Hojjetaa fi Hawaasummaa Oromiyaa aaddee Fatiyaa Mohammad haasawa ayyanicharratti taasisaniin Manguddoonni madda beekumsaa waan ta’aniif, yeroo hundaa kunuunfamuu qabu jedhaniiru.
Maanguddoonni jijjiirama amma argame cinaa hiriirun qeerroo fi qarree keenya gorsuu fi humna misooma akka ta’an taasisuu keessatti gaheen qaban ol’aana akka ta’e himaniiru.
Comments
Loading...