text:
Gareen Bookoo Haraam Naayjeeriyaa Kaaba gama bahaa keessaa ba’aa, uummati qe’ee fi qonnaa isaaniitti deebi’aa waan jiraniif jireenyi biyyattii keessaa keessaa fooyya’aa jiraachuu prezidaantiin Naayjeeriyaa Muhaammaduu Buhaarii beeksisaniiru.
Buhaariin Wixata gara galgalaa VOA waliin gaaffii fi deebii geggeessaniin akka jedhanitti lammiiwwan Naayjeeriyaa kanneen sodaa Bookoo Haraamiif jecha kutaa Kaaba gama bahaa keessaa baqatan qe’ee isaaniitti deebi’uu dhaan qonnaa ofii qotachaa jiru jedhan. Mootummaanis liqaa dhala gad aanaa kennuu dhaan gargaaraa jira jedhaniiru.
Buhaariin akka jedhanitti bara 2015 ennaa aangootti dhufan gareen Islaamummaa kun kutaa Boornoo irra jireessa to’atee ture. Hamma garuu jedhan Buhaariin mootummoota naannoo kamiinuu to’atanii hin jiran jechuu dhaan waraana wabeeffachuun dubbatan.
Bookoo Haraam Naayjeeriyaa Kaaba gama bahaa fi biyya hollaa Kaameeroon keessa sosso’aa kan jiru ennaa ta’u humnoonni Naayjeeriyaa dabalatee humnoonni gamtaa biyyoota wal ta’anii waan itti duulaniif akkaan dadhabee jira.
Buhaariin VOAf ibsa kan kennan prezidaant Doonaald Traamp waliin White House keessatti erga wal arganii sa’aatilee xiqqoo booda ture. Kan waa’ee biyyoota Afriikaa yaada gaarii hin ta’in kennuun qeeqaman Traamp waliin kan wal argan hoogganaa biyyoota huffee Sahaaraa gadii kan jalqabaa ti Buhaariin.


c: text/html

text:
Shakkii Qur’aanaa Qulqullessuuf-2- Qur’aana fi Saayinsi
Kutaa darbee keessatti Qur’aanni jecha Rabbii (subhaanahu wa ta’aalaa) ta’uu ragaalee agarsiisan ilaalle jira. Ammas itti fufun ragaa afraffaa ilaalla. Innis:
4.Wantoonni Qur’aana keessatti dubbataman wanta jiruun wal qunnamu
Wantoonni Qur’aana keessatti dubbataman haala nama ajaa’ibsiisuun saayinsii ammayyaati fi muxannoo namaa waliin kan wal simatanii fi walitti galaniidha. Saayintistoonni yeroo ammaa wanta Qur’aana keessa jiru yommuu argan, Qur’aanni kitaaba Rabbiin irraa bu’e malee kitaaba namni barreesse akka hin taane mirkaneessanii jiru. Mee amma Qur’aana irraa Aayaata (keeyyattoota) muraasa saayinsi ammayyaatin wal qabatan haa ilaallu. Read more

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Prezidaant Mahammud Buhaarii wal’ansa fayyaa argachuuf jecha Abujaa irraa gara Briteenti eega imalanii guyyaa 78 booda yeroo jalqabaaf Dilbata kaleessaa suuraan isaanii mul’ate.
Suraan kunis jila bulchitoota kutaalee kan Naajeriyaa waliin laaqanaaf walitti qabamanii ituu kolfanii kan agarsisuu ture.Gorsaan prezidaant Buhaarii Femi Adesina suuraa prezidaantichaa fees book ofii irratti maxxansan.
Kannen laaqanaaf ta’an kun miseensoota paartii prezidaant Buhaariiti.Prezidaantichii gammadaa fi marii sa’atii tokko fudhate irratti hirmaataa akka turan ibsee jira.
Suraan kun sirrii ta’u isaa garu hin mirkaneeffamiin jira.Umriin isaanii 74 kan ta’e Buhaariin waggaa kana keessa qofa guyyaa 128f wal’ansa fayyaa argachuuf jecha Naayjeriyaan ala jiru.


text:
Barnoonni gama intarneetiin kennamu (Massive Online Courses-MOOCs) yeroo dhihoo as hedduu babal’ataatiin kan dhufe. Gama intarneetiin barnoonni kennamu akaakuu barnootaa hunda kan ammatu yoo ta’u, barnoonni laatamu kafaltii malee ta’uu isaati kan MOOCs adda taasisu.
Gosa barnoota kamiiyyuu eenyumtuu, namni intarneetii qabu, mana ykn waajjira isaa keessaa sa’aa isaa mijaatutti hordofuu nidanda’a. Biyyaafi dandeettiin barnoota gosa barnoota MOOCs kanniin hordofuu irraa kan nama daangessuu miti. Enyumtuu fedhiifi dandeettii ufiitti amana taanaan, hedduun barnoota MOOCs kan sadarkaa Yunivarsiitiitti kennamaniidha, gosa barnoota itti tole kamuu filatee fudhachuu danda’a.
Gosa barnootaa kanniin hordofuun faaydaan inni qabu irra jireessatti lama. Hedduu namootaatiif kaayyoon guddichi MOOCs hordofaniif beekumsa dabalataa argachuudha. Inni lammataa, beekumsafi muuxxannoo haarawa argametti fayyadamuudhaan hiree dalagaa argachuu bal’ifachuudha. Guutummatti barumsa hordofee, qormaatas darbee woraqaa ragaa argate taanaan, namni tokko muxxannoo haarawa argatetti dhimma bayuudhaan dalagaa barbaadachuu ykn carraa dalagaa argachuu heduu bal’ifachuu ni danda’a. Fakeenyaaf namni gosa barnoota Ikonoomiksiin eebbifame tokko MOOCs irraa muuxxannoo ‘programming’ bu’uuraa aragte taanaan hireen inni qaxaramuuf qabu hedduu kan ol ka’u ta’a. MOOCs gama carraa dalagaa argachuu bal’isuutiin milkii guddaa galmeessisaa jiraachuun isaas gabaafameera.
Barnoota bilaashaa gama intarneetiin kennamu Yunivarsiitonni kennaa jiran kanniin sadarkaa addunyaa irratti beekkamaniidha. Harvard, Oxford, Yale, MIT, Princeton, Barkley, Colombia, Stanford fi kanniin biroos kutaa addunyaa hunda irraa MOOCs irratti hirmaachuudhaan gosa barnoota addaddaa laatutti jiru. Hanaga yeroo dhiyootti, bartoonni heddu guutuu addunyaa irraa gosa barnootaa yunivarsiitonni kunniin laatan profeesaroota hedduu beekkamoo ta’an irraa hiree barachuu hinqabaatan ture. Amma garuu, gosa barnoota isa kamuu, mana taa’anii, kafaltiin alatti profeesarroonni gurguddoon addunyaa yoo laatan duukaa bu’uun dhugaa ta’eera. MOOCs, dimshaashumatti, aabjuu ilmaan hiyyeessaa dheebuu barnootaa qaban gama dheebuu baasuudhaatiin milkii guddaa argamsiiseera jechuun nidanda’ama. Gara funduraatti barumsa bal’inaan hawaasa addunyaa biraan gayuuf wanti heddu kan hojjatamuuf deemu ta’uu isaati bu’uuressitoonni waadaa seenutti kan jiran.
Barnoonni gama intarneetiin kennamu kuni qalbii barattoota guutuu addunyaa baay’ee kan hawateedha. Akka fakkeenyaatti erga Coursera’n bara 2012 hundeeffamee kaasee barattoota miliyoona 22 ol ta’aniidha galmaayanii akaakuu barnoota 883 kan fudhatan. Barattoonni Coursera irratti hirmaatan biyya 190 irraa ta’uu isaaniiti ragaaleen kan agarsiisan.
Yeroo kanatti Coursera wojjiin kan hojjatani yunivarsiitota sadarkaa addunyaatti beekamoo 108. Laakkofsi dhaabbileefi barattoota MOOCs irraa qooda fudhatanii yeroodhaa yerotti dabalaati kan dhufe. Ammas gara lash jechuutti kan jiru hinfakkaatu.
Gosa barnoota laatamuufi barattoota hirmaatanii qofa osoo hintaane, laakkofsi dhaabilee barnoota bilaashaa/bilisaa gama intarneetiin kennanis, keessumattuu erga bara 2011 asi, hedduu dabalaatiin kan dhufe. Isaan gurguddoon kanniin asii gaditti tarreeffamaniidha. Marsaa intarneetii dhaabbilee barnootaa kanniinii seentanii barachuufi hubannoo dabalataa argachuu dandeettan. Jaarraa intarneetii kanatti gufuun waa barachuu irraa nama daangessu fedhiifi hamilee dhabuu qofa ta’uu hindagatinaa.
Hawwii maal barachuu qabda? Ykn dandeettii isa kam gabbifachuu feeta? Marsaalee asii gadii seenuudhaan gosa barnootaafi yunivarsiitii feetan filadhaa har’uma barachuu eegalaa. Hangas salphaadha!
1. Coursera
Gosa barnoota kennamuu: hunda
2. Edx
Gosa barnoota kennamuu: hunda
3. Udacity
Gosa barnoota kennamuu: hunda
4. Khan Academy
Gosa barnoota kennamuu: hunda
5. Open2Study
Gosa barnoota kennamuu: hunda
6. Future Learn
Gosa barnoota kennamuu: hunda
7. Code Academy
Gosa barnoota kennamuu: Kompiitara
8. W3 Schools
Gosa barnoota kennamuu: Kompiitara
9. Open Learning
Gosa barnoota kennamuu: hunda
10. Iversity
Gosa barnoota kennamuu: hunda
Gosa barnoota kennamuu:Kompiitara
Marsaa gaafii fi marii barattootaafi qorattootaa
Gosa barnoota kennamuu: Afaan addaddaa


text:
Qophii Kaayyoo Amajjii 16/2017 Hoogganaa Qeerroo Bilisummaa irraa Ibsa ummataaf kenname.
Oromo TV: Wayane’s genocidal policy on Oromia – part 2
BREAKING-ODUU BIIYYAA..Amajii/16/2017
BREAKING TOP-ODUU-OMN- Amajii/17/2017
FINFINNEE!
Mootummaan Wayyaanee Magaalaa Finfinnee Keessaa Ilmaan Oromoo dhabamsiisuuf shira xaxaa jiraachuu ifatti baramee jira.
Sirni nama nyaataa Wayyaanee sodaa ilmaan Oromoo irraa qabuuf jecha Magaalaa Finfinnee keessaa Oromoo dhabamsiisuuf ammas shira walirraa hincitne xaxaa akka jiru irra ga’ame.
- Gidduu kana meeshaa ammayyaa mana namootaa ittiin sakatta’uuf qopheeffatanii akka jiran barameera. Meeshaan kuni mana namaa keessa meeshaalee akka qawwee, boombiifi kanneen biroo yoo jiraatan salphumatti kan mul’isu ta’uus beekamee jira. Yeroo gabaabaa keessattis akka hojii sakatta’iinsa manneen jiraattotaa ittiin eegaluuf jiran odeeffannoon miliqxee baate ni addeessiti. Dhimma kanaan walqabatee odeeffannoo dabalataa namootni argachuu dandeessan akka gurra ummataa buustan dhaamsa nidabrsina.
- Ilmaan Oromoo naannoo mana jireenyaa isaanitti akka hordofaman jiraattoota naannichaa (ollaa) isaanii warreen mootummaa wayyaaneef amanamoo ta’an itti ramadaa akka jiranis baramee jira. Namootni mootummaa wayyaaneef amanamoo ta’an kunniin naannoo mana jireenyaa isaanitti ilmaan Oromoo kan argaman yoo ta’e hordoffii taasisuudhaan, yoo shakkii irraa qabaatan Komaandi Poostiidhaaf gabaasa taasisu. Sana booda ilmaan Oromoo bakka jireenyaa irraa akka funaanamaniif shirri kuni xaxamaa jiraachuu irra ga’amee jira.
- Manneen jireenyaa ilmaan Oromoo erga adda baafatanii sakatta’uuf akka qophaa’aa jiranis himamaa jira. Kitaabotni mootummaa wayyaanee qeeqan (keessattuu kanneen Afaan Oromootiin maxxaanan) argamnaanis gaaffii tokko malee akka hidhaatti darbachuuf jiran beekame. Bilbilli harkaa (moobaayilli) keessan suuraafi waraabbii garaagaraa kan Sochii Warraaqsaa Oromoo agarsiisu yoo of keessaa qabaate tooftaa mataa keessaniin dhoksuuf yaalaa! Akkasumas, FB, email, whatsapp, viber fi kanneen biroo yommuu fayyadamtanii xumurtan cufuu hindagatinaan dhaamsa keenya.
- Namoota eenyummaan isaanii hinbeekamne (basaastota) naannoo manneen jireenyaa hundatti facaasaa akka jiran baramee jira. Basaastotni kunniin hojii tokko malee namoota (keessattuu ilmaan Oromoo) adda baafachuun hordoffii erga taasisanii booda Komaandi Poostidhaaf nigabaasu. Akkasumas, bakka hojiifi lafa oolmaa ilmaan Oromoo mara hordofuudhaan akka hidhaatti guuruuf jiran odeeffannoon gidduu isaanitii baate ni addeessiti.
Kanaafuu, ilmaan Oromoo Magaalaa Finfinnee keessa jiraattan hundi shira mootummaan wayyaanee xaxaa jiru kanaratti dammaquudhaan akka wal dhageessistan nidhaamna! Via Gadaa Araaraa


text:
Sabaa himaaleen ragaa dogoggoraa facaasuu dhaan haasaa garee finxaaleyyii ka jibbiinsaa babal’isaa jiraachuu dhaan muummichi ministeeraa Itiyoopoiyaa H/Maariyaam Dassaaleny haasaa gumii walii galaa kan tokkummaa mootummootaa irratti kaleessa galgala dhageessisaniin beeksisaniiru.
Jijjiiramni haala qilleensaa balaa hongee fi lolaan bishaanii jireenya lammiiwwanii rakkoo keessa buusaa jira jechuu dhaan obbo H/Maariyaam dubbataniiru. Henok Semaigzer bakka sanatti argamuun gabaasee jira.
Muummichi ministeerichaa yeroo utuu hin balleessiin ture caasaalee hawaasaa haasaa isaaniin qeequu kan jalqaban.
Caasaaleen hawaasaa odeeffannoo wal jijjiiruu fooyyessuu akkasumas hirmaannaa bal’aaf waltajjii digitaalii akkuma inni diriirse akkasuma immoo dhiibbaa gaarii hin ta’in kan inni hirmaattota irra kaa’e callisamee ilaalamuu hin danda’amu jedhan.
Muummichi ministeerichaa haasaa isaanii keessatti nagaa fi tasgabbii addnyaaf akkasumas walitti bu’iinsaa fi waraana uumame ilaalchisee kanneen waan uummataaf quuqaman of fakkeessantu jeeqama hammaa ba’aa oofaa jira jedhan.
Odeeffannoo dogoggoraa caasaalee hawaasaan hagam akka salphaatti tamsa’uu danda’uu isaaf namoota hedduu keessumaa dargaggoota hegeree keenya ta’an kara kallattii dogoggoraatti ennaa geessu argaa jirra jedhan.
Muummichi ministeerichaa haasaa kana kan dhageessisan biyyi isaanii baatilee hedduu darban keessumaa ragaalee karaa caasaalee hawaasaan tamsaasamaniin ennaa raafamaa jirutti.
Humnoonni mootummaa Itiyoopiyaa hiriirtota nagaatti dhukaasuun akka ajjeesan gareeleen mirga namaa ibsaa turan. Oromiyaa keessatti erga jalqabamee waggaa tokko guutuuf kan jiru hiriirri mormii magaalaalee adda addaa keessatti geggeessamaa tureera. Naannoo Amaaraa keessumaa Walqaayit, Gonder fi Gojjam keessatti mormiin uummata babal’ataa dhufeera.
Ethiopian sabaa himaa dhuunfaa ukkaamsuu ishee gareeleen mirga gaazexeessotaaf falman qeeqanii jiru.


text:
Obbo Kaasahuun Haaylamaariyaam
Baroota dheeraaf dhibeen 'HIV'/ Edsiin dawaa dhabuurraa kan ka’e dhumaatii lubbuu namoota hedduuf sababa ta’uurra darbee kufaatii dinagdee guddaa qaqqabsiisaa turus tattaaffii ittifufiinsaan taasifameen baay'ina lammiilee dhibichaan qabamanii gadi buusuurratti jijjiiramni mul'ateera.
Haaluma walfakkaatuunis balaa tiraafikii lubbuu namaa galaafataafi qabeenya barbadeessaa jiru hir'isuufi dhawaataanis dhabamsiisuuf akkuma kan 'HIV'/edsii xiyyeeffannaan irratti hojjetamuu akka qabuudha haalli jiru kan agarsiisu.
Balaa tiraafikii qaqqabaa jiru gadi buusuu keessatti gurmaa'inni dargaggootaafi miidhamtoota qaamaa murteessaa ta’ee waan argameef tibbuma kana Abbaan Taayitaa Geejjibaa Federaalaa mariilee hubannoo uumuu geggeessaa jira.
Waltajjii marii qaamolee irranatti eeraman hirmaachisuun dhiyeenya kana Finfinneetti taa'amerratti, miidhamtootni qaamaafi dargaggoonni biyyattii dhibee edsiin olitti balaa tiraafikitiin miidhamaa jiraachuu kan eeran Daariktara Olaanaa Abbaa Taayitaa Geejjibaa Federaalaa Obbo Kaasaahun Haaylamaariyaami.
Dur sodaan lammiilee keessa jiru dhibee edsii ture kan jedhan daariktarichi yeroo ammaa garuu lubbuun namaa balaa tiraafikiitiin darbaa jiruufi qabeenyi barbadaa'aa jiru kan 'HIV' olitti yaachisaa ta'uu eeru.
Keessumaa dargaggootni humna egeree biyyittii ta’an balaa kanaan daran miidhamaa jiraachuu eeruun hojiin hubannoo uumuufi dadammaqiinsaa akkuma kan 'HIV'/edsiiirratti xiyyeeffannaa argachuu akka qabu dubbatu.
Akka Itoophiyaatti balaawwan tiraafikii wajjin walqabatanii guyyaa guyyaatti galmaa'aa jiran haala yaaddessaarra gahuu kan dubbatan Obbo Kaasaahun, mala biyyoonni guddatan balicha hir’isuuf fayyadaman ka'umsa godhatanii socho'uun murteessaa ta'uus ni himu.
Biyyoonni guddatan tokko tokko gaaga’ama balichaan dhufu xiqqeessuuf dargaggoota akkasumas miidhamtoota qaamaa akkaataa gurmaa'insa isaaniin walitti fiduun hojii hubannoo uumuu hojjetaniin jijjiirama qabatamaa galmeessisuu danda'uusaaniis ni eeru.
Itoophiyaanis rakkoo hamaa balaa tiraafikitiin galmaa'aa jiru gadi buusuuf mala armaan oliitti fayyadamuu qabdi kan jedhan Obbo Kaasaahun, ta’uu baannaan haalli fuulduraa biyyittii yaaddessaa ta'uu ibsu.
Akkuma, “Osoo goondaan hindhufiin daaraa sararatu” jedhamu san hojii hubannoo uumuufi karaa gurmaa'ina qabuun taasifamuun lammii balaa tiraafikii jalaa baraaruun barbaachisaadha jedhu.
Sochii ammaan tana balicha hir'isuuf bifa duulaatiin taasifamaa jiru milkeessuufis caasaan oggansaa gaaraa hanga dakaatti jiru kutattummaafi xiyyeeffannaan hojjechuun dhimmichaaf bu'uura kaa'uu akka ta'e ni addeessu.
Balichi daran akka hammaatuuf sababa kanneen ta’an keessaa rakkoo gahumsa konkolaachisaa, dhugaatii alkoolii, hayyama konkolaachisummaa karaa qaxxaamuraatiin kennamu, haalli ittifayyadama daandii lafoofi kkfn kan eeraman ta'uus daarektarichi ni dubbatu. Dhimmoota kanneen karaa qabsiisuufis hordoffiifi to'annoon walirraa hincinne taasifamuu akka qabus ni eeru.
Yaada ka’umsaa kana jajjabeessuufis hojiin hubannoo uumuu qaamota dhimmisaa ilaallatu bakka bu’oota dargaggootaa, miidhamtoota qaamaafi miidiyaalee wajjin qindoominaan hojjetamaa akka jirus Obbo Kaasaahun ni addeessu.
Kun ta’us ega balaan konkolaataa qaqqabeen booda miidhaan lubbuufi qabeenyarra gahu olaanaa waan ta’eef beenyaa barbaachisaan si'aayinaan kaffalamuu akka qabu kan dubbatan ammoo Daariktara Dhimma Seeraa Ejensii Bulchiinsa Fandii Inshuraansii Itoophiyaa, Obbo Hasan Mohaammadi.
Konkolaatonni biyyittiitti tajaajila kennan marti haguuggii inshuraansii qabaachuu akka malanis ni eeru. Konkolaattonni inshuraansiin hingalamneef biyyittii keessa socho'uun dhorkaadha jedhu.
Walumaagalatti balaa kanaaf saaxilamanii du’uurra ykn yaalamaa hafuurra dursa hojii hubannoo uumuu karaa gurmaa’een taasisuun dargaggoota humna egeree biyyaa ta’an baraaruun murteessaa waan ta'eef dhimma kanarratti irreefi qalbii tokkoon duuluun murteessaadha.
Waasihuun Takleetiin
.


text:
Godina Harargee Lixaa aanaa Hawwii guddinaa araddaalee Taa’oo fi Ibsaa jedhaman keessaa har’a liyyuu poolisiin bulchiinsa naannoo Somaalee bobba’uu dhaan manneen 80 nu irraa gubee uummata araddaalee kanaa qe’ee irraa godaansisuu jiraattonni ibsaniiru.
Jiraataan aanaa Hawwii Guddinaa akka ibsanitti meeshaalee waraanaa gurguddaa kanneen hidhatan humnoota “Liyyuu Poolis” jedhaman manneen namaa irra naanna’uu dhaan ibidda itti qabsiisan jedhan. Inni danda’u baqatee magaalaa Taa’oo fi Ibsaa keessaa waan godaaneef namoonni meeqa manneen gubatan keessatti akka du’an adda baafachuu hin dandeenye jedhan.
Haala godina Hawwii Guddinaa araddaa Taa’oo fi Ibsaa keessatti uumame jechuun kan jiraataan aanattii ibsan kana qaammi mootummaa illee mirkaneessee jira. Itti gaafatamaan waajjira kominikeeshinii godina Harargee Lixaa obbo Abduraqaaq Ahmed akka jedhanitti araddaaleen kun daangaa Somaaleetti siqanii kan hin jiraannee fi Oromiyaa keessa yoo ta’an gama Oromiyaatti ce’uun kan dhukaasa bane Liyyuu Haayil ta’uu dubbatan.
Manneen gubatan hanga ammaa 80 ta’uu isaanii fi uummati ganda isaa irraa buqqa’e mana barnootaa tokko keessa buufatee jira jedhanii lakkoobsi isaanii 300 kan ta’u uummati baqate kun ammas Liyyuu Haayliin marfamee jira jedhan. Uummata Kanaa harkaa baasuuf humni dabalataa qaama ol aanaa irraa waamamee gamasitti qajeelaa jiraachuu Obbo Abdurazaaq ibsanii jiru.


text:
Goota uwwisuun aadaa Oromooti
kan hidhamee bahe keenya,kan hidhaa jirus keenya,kan baqatee biyya Oromaatti dararamaa jirus keenya,kan har’a ummataaf falmaa jirus keenya, hundumtuu keenya, adda addummaa hinqabnu,garaagarummaas hinqabnu, kanaaf waliif boonya.kun mana jireenyaa hayyicha keenyaa Dr mararaati.inni uwwisa keenya,nutis kanaaf isa uwwiisuu barbaanne,wal uwwisuun adaa keenya.
Gootni sabaaf qabsaawu kabaja hanganaa qaba lammii isaa biraa. Proud of you Dr.Marara!
Baga nagaan batee Dr. Mararaa Guddinaa ummataa keenya Goototaa Harargee irraa💪
Via: Massii Sanyii Fayisa Lelisaa
Harreen sammuun akka namaatti yaaddu haa dhabamtu malee namni akka harreetti yaadu baayyeedha,sammuun namaa, guyyaa guyyaan balfa qaama biraatiin irratti gatamu hunda xiinxalaan dhiqachuufi ufirraa tiksuu dirqama qabdi,akkuma dheengaddaa akkuma kaleetti har’as borus gad-jedhee bira darba kan jedhu durumaa namni isa bite hinjiru,ufumaa bitamee gurgurame jira malee,jaalakoo teettee oduu guduunfitee hiikaa hin olinii Ummata kee bira dhaabbadhu,namni uumamaan diina isaatuu yoo booji’e beela garaatiin hin adabu,saba kee bira dhaabbachuuf mala dhawaa hin oolin, yartuu ganda keessaa hinta’in,dhukkuba qeensaa!!!!yoo teetiif bulluqa taatee laaqamte, marqaafi maqaa dhiira kutattee xureessuuf olii gad hindhama’in, duruu dhamaatee,mee lubbuu jara duratti as bahan kanaafi sihii gola keessaa hususuuf fiiguu walitti madaali, nan irranfadhe malee silaafuu hobbaatiin duraanuu dallaa duubatti awwaalamti edaa!!!garaa gatuu!!!ati eennu inni eenyuuf gubata???Oromoo teenya Baale waa baayyee beelofte haa birmannu.


text:
Seenaa Gabaabaa Enginer Bantii Guddataa
Enginer Bantii Guddataa abbaasaa obbo Guddataa Hirphaa fi haadhasaa adde Umee Hinsrmuu irraa 1958 ALA naannoo Magaalaa Siree ganda Qotee bulaa Jaarsoo Daallasii jedhamutti dhalate.
Enginer Bantiin akkauma ijoollee baadiyyaa kamuuu mana barnootaa sadarkaa tokkoffaa magaalaa Sireetti mana warrasaatii miilaan marmaaree hammma kutaa saddetiitti barate.
Ministirii yeroo sana kutaa saddetitti kenamu qabxii olaanaa fiduun gara magaalaa guddittii Wllaggaa Naqqamteetti darbee comprehnsive Naqqamtee otoo barataa jiruu abbaansaa obbo Guddataan Du’aan boqotani.
Bantiin gadda guddaa maatiitti seeneen obbolaasaa xixiqqoo turan haadhasaatti dhiisee barachuu hin dandeenye obbolaasaa guddisuuf itti gaafatama guddaatu irra bu’e.haata’uutii otoo qotee haadhasaa gargaaraa jiruu Hiriyootasaa barnoota saanii itti fufanii jiran irraa dabtara ergifataa otoo qayyabatuu kutaa 12ffaa seene
wanti ajaa’iba namatti ta’u bantii kutaa 12 matiriikiif galmaa’uurraan han hafe gaaftokko kutaa taa’ee hinbaranne dhugumatti Qaroon akkanaa han argamu darbee darbeeti.matirikiin biyyoolessaa dhufee fudhatee Bantiin wanta ormi yaaduuf dhiisii ofiisaayyuu han hin egne qabxii olaanaadhaan darbe.
Itti ansuun dorggommii iskoolaariif mootummaan yeroo sanaa baasellee dorgomee qabxii gaarii waan fideef carraa biyya bakkee deemanii barachuu argatee barnootasaa universety Kuuba Havanaa dhaqee itti fufe.
wayitta kuubaa turetti Ijaarsa tokkummaa barattoota Oromoo biyyoota dhiyaatti dabalamee waayee rakkoo Oromoo seenaa Oromoof Qabsoo Oromoo sagalee olfudatee lallabeera ijaarameera ijaareera.
Enginer Bantiin branootasaatti jabaa waan tureef Digiriisaa tokkoffaaf lammaffaa achuma unverstii Havanaatti xumuree sadarkaa ulfinaan ebbifame.
Barumsisaa han inni xiyyeeffate waayee Geejiba Galaanarraatti waan tayeef yeroo barnootasaa xumuree biyyatti deebi’e han inni ramadame waajjira buufata Galaan Diimaa YK Asab port turetti ramadame.Buufata sanatti bulchaa tayee sochii Doonii Ethiopia yeroo sanaa hoogganaa ture.
Bantiin hojiisaa jireenya dhuunfaasaa qofaarratti otoo hin hundaayiin Oromoota humna waraanaaf hojjettoota mootummaa turan gurmeessuun dammaqsuun akka isaan qabsoo oromoo bira dhaabbatan deggeran irratti hojii guddaa hojjetaa ture.
Akka kanaan otoo jiruu Mootummaan yeroo sanaa Dargiin humna Qabsaa’ota yeroo sanaatiin mo’amee yeroo angoorraa ariyamu Waraanni Ethiopia yeroo san Asab ture garatti badu dhabee balaa guddaa keessa tureef Doonii ajajasaa jala jiru isaanii ajajee gara Jibuutiitti akka dheessan godhee lubbuun namoota hedduu akka du’arraa baraaraman godheera.
Dhumarratti ofiisaa sababa waraana hin turreef waan sodaatus hin qabneef yeroo waraan Ertryaa Asabiin qabatu inni gara biyyasaa Oromiyaatti deebi’ee Finfinnee gale.
Akkuma Finfinneetti deebi’een Waajjira ABO yeroo sanaatti bakka bu’aa hojii Hawaasaa Oromoo tayee ramadamee hojii qabsoo guddaa hojjeteera .bakka bu’oota dhaaba ABO fi DHDUO Manguddoota walitti fiduun yeroo duraaf akka nagaaf tasgabbiin dhaabbilee oromoo gidduutti ta’u nama shoora guddaa xabatedha.
Ayyaanota yeroo sanatti Oromiyaa bakkoota addaa addaa fk odaa Bulluqi Horrotti Dambii Doollootti Jimmaa Baddalleetti Hawisoo oromoo waliin ta’uun akka Oromoon wal baru qabsoo Bilisummaaf godhamaa jiru cinaa dhaabbatan nama hojjete keessaa Bantiin nama toora duraati.
Teelaa keessa Mootummaan Ce’umsaa jigee gartuun wayyaanee bakka fudhate Bantiin ORA Oromo Relief Association keessatti ramadamee Qabsaa’ota gargaarsa dhabaniif akka gargaaraman warri madaan akka yaalaman itti gaafatama guddaan nama Oromummasaan dirqama fudhatee tajaajiledha. Bakka ajajni barbaachisutti ajajee bakka hojjechuun barbaachisutti hojjetee hoogganedha.barreessaan seenaa gabaabaa kanaa nama dirqama yeroo hedduu irraa fudhatee bobba’eera.
Akkanaan Bantiin namni nagaaf hojjetu namni ilma namaa jaallatu Hayyuun Qaroon Oromiyaaf Oromoof bakka guddaatti egamu ture ALA Mudde 27 1997 warri shira diinatti hirkatanii jiraatan mataa saanii jireenya saaniif malee Oromoof warri hin yaanne yeroof nyaadheen darba warri jedhanii yaadan Bantiitti itti malanii harka Diinaa isa buusanii hamma har’aatti ganna 20oliif bakka buuteensaa dhabamee hafe.
kun Enginer Bantii Guddataaf yoo achiin hafes yoo Waaqni jedhee gales Seenaasaa galmee keenyatti dabalamee taa’uu qabudha.
Bantiin abbaa ilma tokkoofi shamarran sadii ture. Gooti Oromoo kun maatii kana bittimsee harka diinaa bu’e. Ammatti achii buuteen isaa hin beekamiin jira. Seenaa fi gootummaan siaa garuu galmee gootota Oromoo keessatti galmeeffamee barayyuu dhalootaa dhalootatti diroo akka darbu shakkiin hin jiru.


text:
Lammiiwwan Keeniyaa kanneen filannoo prezidaantummaaf Kibxata darbe sagalee kennan har’a ba’ii filannoo dorgommii cimaa Uhuru Kenyata fi Raila Odinga gidduutti geggeessame eegaa jiran.
Angawoonni filannoo kaleessa foormii filannoof guutame 170 konyaalee 290 irraa akkasumas foormiiwwan kuma tokko immoo wiirtulee filannoo 40,883 irraa eegaa turan.
Dura taa’aan komiishina filannoo Wafula Chebukati kaleessa akka jedhanitti ba’ee beeksisuuf xumuraa jirra. Eenyu akka injifates battaluma beeksisama jedhamee eegamaa ture.
Ba’iin filannoo komiishina filannoon ifa ta’e akka mul’isutti hanga ammaatti Kenyaattaan Odinga qabxii saliin dursaa jiran.
Mormitoonni filannoon wal dha’eera, caasaan komputeraa cabsamee seenamuun galmee jiru irra dhiibbaan ga’eera jechuun ba’ii sana fudhatama dhabsiisan. Akka ba’ii kan ofii isaaniitti Odiingaan Kenyatta sagalee kuma 600n caalu.
Gurmuu taajjabdootaa waaltaa carter kan hoogganan ministrii dhimma alaa US duraanii John Kerry fi muummicha ministeeraa Senegal duraanii Aminata Toure tokko turan.
Kerryn lammiiwwan Kenya ba’ii sana falmuufis ta’e caasaan komutera cabsame isa jedhu ilaalchisee adeemsa jiru akka hordofan waamicha dabarsaniiru.


text:
Sadaasa,14,2017
Oromiyaa keessatti fincilli Xumura garbummaa kan uummata Oromoo Guutummaa makate finiinaa jira. Fincila amma adeemaa jiruun Wayyaaneen kiyyoo keessaa bahuu hindandeenye ta’aa jira. Gaaffiin mirgaa karaa nagaa uummataan gaafatamaa kan jiru yoo ta’u, Qawweef meeshaawwan waraanaan doorsifni Wayyaaneen gootus ittuu jabaatee adeemaa jira. Haa ta’uutii qawween Wayyaanee gaaffii haqaaf gaaffii mirgaa gaafachuurraa uummata dhaabaa kan hinjirre ta’uu uummatni waloon bahee fincila inni taasisaa jiru ragaadha.
Tooruma kanaan mooraa Yuunibarsiitilee kanneen akka, Yuunibarsiitii Haroo Maayaa, Yuunibarsiitii Bulee Horaa, Yuunibarsiitii Mattuu,
Yuunibarsiitii Jimmaa, Yuunibarsiitii Amboo fi kkf keessatti FXG barattootaan dhoofamee jira. Gaaffiin barattootaa muraasatuun deebi’uun Fincilarra duubatti akka hindeebifnes dhaamaa jiru.
Gaaffiiwwan barattootaan barattoota Jijjigaaf ramaddii laachuun mootummaa beekamaadha. Ta’us gaaffiiwwan gaafatamaa turan danuun
deebii argachuurra rasaasaan dhaanamuun dabalaa adeemaa jira. Keessattuu
1, Waraanni maqaa Liyyuu Ayilii maxxanfatee deemu uummata Oromoo 603,933 (kuma dhibba ja’aaf, kuma sadiif dhibba sagaliif soddomii
sadii) ardaaf qabeenyaa isaanirraa buqqaasee, maatiiwaan Oromoo joortuuf kadhattuu taasisaa jira. Gocha daguuggaa raawwataa jiruun
ilmaan Oromoo tilmaaman 2000 (kuma lama ta’an) ajjeeseera. Ajjeechaan human Liyyuu Ayilii mootummaa Wayyaaneen bobbaafamee kun ittuu uummata waraanuurraa duubatti jechaa kan hinjirre yoo ta’u, ilmaan Oromoo irraa Qawween Wayyaanee rasaasni Wayyaanee haa dhaabbatu jechuun gaaffiin karaa nagaa itti fufee jira.
2, Barattoota Oromoo baraa 2014 keessa saamicha lafaa Oromiyaaf falmaa turan gaaffiin isaanii gaaffii haqaa ta’uu afaan Wayyaaneerraas
dhagaa’amaa jira. Gaaffiin barattoota sanneenii gaaffii haqaa erga ta’e, kanneen ilmaan Oromoo ajjeesaa turan seeratti dhiyaachuu qabu.
Kanneen barnootaarraa ugguramanii badii tokko malee barnootarraa ari’ataman mooraawwan Mara irraa barattoota 5 hanga 6 waan ta’aniif
isaan kun hatattamaan mana barumsaatti debi’uu qabu. Barattoonni gaaffii haqaa gaafatanii hidhaman hatattamaan mana hidhaa Wayyaaneetii
hiikamuu qabu. Artistoonni, Abbootiin Siyyaasaa obbo Baqqalaa Garbaa dabalatee mana hiraarsaa Wayyaaneetii baafamuu qabu.
3, Yakkaawwan qaama mootummaan afaan Qawween uummata doorsisanii raawwatamaa, yakka Gudeeddii Shamaraaf Dubartii, yakka saamichaa,
yakka ajjeechaa suukaneessaa hattataamaan Oromoof saboota Cunqurfamoo impaayera biyyattii irraa dhabbachuu qaba
4, Mootummaan ce’umsaa nageenya biyyatti eegsisu kan adda Bilisummaa Oromoo makate hatattamaan Oromiyaa keessaa dhaabbachuu qaba. Nageenya biyyatti afaan Qawween aangaa’ota Wayyaanee booressan Martuuu seeratti dhiiyaachuu qabu.
Jechuun gaaffiiwwan kanneen gaafachuun itti fufee jira. Derbiin gaaffilee kanneen hanga deebi’utti fincilli uummata kan hindhaabbnne
ta’uu gamanumaan dhaamna.


text:
Location: Horn of Africa; in what is today Ethiopia. Oromia is approximately located between 3 degree and 15 degree N latitude and 33 degree and 40 degree longitude. Size 375,000 Square Miles, or, 600,000 square kilometers; Larger than France, Italy, Switzerland, Belgium & the Netherlands combined. Population 40 million; 3rd. largest nationality in Africa; single largest nationality in East Africa.
WELCOME TO OROMONET
Gabcast! Gotoota Oromo Haa Yaadannu. #17 - Wallee.
Friday, October 16, 2009
Itti Annaan Dura Deemaa Koree Yeroo angoo irraa of kaase
Gara: KHR-KY ABO
Dhimma: Hoggansa KY-ABO keessaa of kaasuu fi deegarsa tarkaanfi WBO ZK beeksisu ta’a.
Nagaan haa dusruu!
Dhihoo tana humni waraanaa WBO-ZK hiriiraa, ajajaa fi hoggansa KY-ABO jalaa of baasuu isaa barruuleen gaafa 13/10/2009 facaate beeksise jira.
Sababaan murtii fi tarkaanfiin hedduu keenna rifachiise kun, haalotaa fi rakkoolee ulfaatoo yeroo waggaa tokkoo oliif gara hujiilee qabsootti cehu hanqisan, akkaataa deemsarraatti hogganaa hedduu keennaaf fudhatamu hanqatee fi hir’ina hoggansaa fali isaa falamsiisaa tahuufaa walumaan beenna. Itti-bahan haalota akka rakkinaatti galmaa’ani hedduun dabre ammoo galii fi akeekni tarkaanfi jijjiiramaa dhaaba ABO keessatti KY-ABO eegalumarraa fudhate ka’een dhugomuun ijibaatamu tahe argame.
Rakkinoota yeroo tana hundaaf furmaata dhaban, kan deemee amma murtii WBO zoonichaa kana dirqisiise kanneen, osoo sadarkaaa akkanaa hin gahin akka falamuuuf yaaliin sirnaa fi seeraa gariin keenna akka qaama/qaamota sadarkaa turre, hoggana waliigalaa, koree fuula turreetti fi akka nama tokkootti illee hin carraaqin hin hafe akka hin jirre miseensotni, hogganoota fi ummatni asiitti ragaa dha.
Jajjabeessa, wal abdachiisu fi dambooba dhaabbataatti ittiin hunda obsisiifne keessatti qooda laanneef malee, fuula kanaatti silaa kanaan duraatti kan addaan deemuun akkanaa kun fagoo iyyuu dhalate jaallewwan jiran kamuu ni beekan jechuu ni danda’a.
Sadarkaa nama tokkeetti miseensotni hooggana kanaa kanumarraa yeroo hin guunne keessatti kanumarraa deemu filatanis hagami fi eennufaa akka tahan walumaanu beekna.
Waadaan waraana, miseensotaa fi ummataaf seenne turre hanqatu mudate akkana kanaan of/hoggana/jaarmayaa dhaarreffate yeroo humni qabnu kan akkanaa, guyyaa adiin nu- hooggana KY-ABO biraa yaa’aaniitti, nuti kanneen akka qaamota hoggana fi dabre ammoo namaatti illee durii isaan kana as naannessuutti gaafatamaa fi itti-gaafatma qabaatuutti laalamnu akkamiitti akka gad hafne ofi/wali akkasumas jaarmayaas gaaffii jala galche jira.
Rakkinoota furmaata dhabuun WBO zoonichaa murtii fi tarkaanfi akkanaatti cehu dirqisiise kannneen akka qaama hogganaa fi matayyatti akkuma taheettu, obsaan osoo jiru, danqaa tarkaanfiin waraanaa kun jaarmayicha keessatti dhalchu malu garii hanqisuuf fuula jirruutti kanneen maqaa ‘hoggana’ jedhamu waliin qabnu gamanaatti argamnu haga guyyaa kaleessaatti yaada waliin maddisiisuun, yaada falaa akeekurratti argamna turre.
Haa tahu malee, yeruma tana hogganni qabnu kan gama bakka waltajjii walii galaa jennuun jiran irraa kan dhaamamuun bira gahamee fi qajeelchaa jiraatuun hafarfamaa jiru hedduu qaanfachiisaa namaatti tahu mudata jira.
Kunis murtii fi tarkaanfi waraanni haala keessa-keessaan jaarmaya waliigalaa naafisu hundi beeku irraa abdii kutatuun fudhate kana danda’mu bifa wal marii fi sirnaan akkuma nu warri gamanaatti carraaqaa jirruutti hikkaa soquun irraa eegamu osoo hin taane haala biraa dhidhiibaa jiraatun natti hin tolle.
Karaa qunnamti dhunfaa (ta duraattu dadhabiinsa hogganaa fi diigamu jaarmayichaa gumaachuun deddeebi’e himatamaa as gahe), gamanaan bakka bakkaatti diriirsuun bifa dhaamsotaa fi qajeelfamaan namoota maqaa waliin qaama hoggana KY-ABO taane gariirraan balaa geessisuu akeekatuun, dabre egeree hogganaa fi jaarmaya KY irraa abdii na kutachiise jira.
Amalaa fi sochiin akka akka malee ta namootuma hoggana tahan, kan ilma namaa haga yoonaatti obsisiisuu fi waliitti qabuu irratti dadhabaa as gahan, kanneenuma guyyaa jabaa dadabre illee waan gaafas dhugaa jedhamerratis waliin dhaabatuun beekkaman kanneen irratti akka aggaammataman taasisuun guddoo na dhibe.
Dadhabbiilee, hanqinoota jaarmayaa hoggana laalufaa of bira dabarsuu aada tute itti fufisiisuun tarkaanfii waraanni of jibaata irra fudhatuu waakkatuun hin danda’mne tana namootuma miseensota hogganaa tahan kan haga yoonaa deemsa hujiilee laalan irratti gara garumama waliin qabaniitti fe’uu yaaluu naaf hin fudhatamu dide jira.
Akkasuma dhugaa hundi argu/beeku tokko fudhatani ofi/haalas sirreessu aadaa tolfachu mannaa, amanu diduun aadaa of waakkatuu itti fufuu qofaaf jecha-fafaa, tan haala tahe/jiru dhossani, bifaa biraatiin maqaa dhibii namaatti moggasuun, ilma namaa wal nyaachifamuu-aadalee hin malle akka jijjiiramuuf waliin dhaabbanne garuma fedhiitti fayidamu akkanaa kana addeessee morma.
Tarkaanfi deegarsa nagaa, araaraa fi tokkummaa waraanni labsate dhaaressuuf, fashalsuu yaaluuf qofaaf gochaalee tokkummaa miseensotaa fi ummataa booressu dhidhiibuun dhagahaa jiru guddaa na gaddisiise. Kun itti-fufa amaloota dhunfaa kan madda rakkina KY-ABO socho’u nu hanqise ture keessaa isa bu’uraati.
Haalota akka malee kanneen hin hawane kana caalaa obsuu fi ni furra jedhani waliin taa’uun ofii fi kanneen of duraatti nama laalani illee sobuu tahe argama. Akka qaama hoogganaa fi akka nama tokkoottis amalootni addaa kukun obsa na dhowwe jira. Haalota akkanaa keessatti hujiilee jaarmayaa waliin hojjachuu ykn waa jijjiirra jechuun na quubsuu diduutti dabalee-gaafatama bifaa fi sadarkaa kamiitu baadhatuu itti fufuu ijibaatarraan na gahe jira.
Kanumaaf, gaafatamaa fi hiriira qaama, jarmayaa akkasuma hoggana KY-ABO keessatti yaamamaani ture amma irraa kaasee ofirraa fuudhuun, keessaa of-baasuu kiyyaa hunda beeksisa.
Kanuma waliin ergaa haalota keessa dabarree fi jirru roga hundarraa gamaggameen duubaatti, falli QBOf-kanaan achiitti hafe takkichi yo jiraate tarkaanfi nagaa, araara fi tokkummaa WBOn ZK ABO 13.10.2009 dhiheesse fudhatu, tumsuu fi milkeessuuf hojjatu tahu murteeffadhe jirra.
Injifannoo Ummata Oromoof!
Lichoo Bukhuraa
17/10/2009.
Tuesday, October 13, 2009
Ibsa
Tarkaanfi WBO Zooni-Kibbaa..
wbo_zk_abo2010@yahoo.com
Seenaa, Qoodaa fi bakka dhaabni ABO, qabsoo Oromoo keessatti qaburra kan ka’e, jabaachuun dhaaba ABO, gulantaa guddina QBO fi dhugoomuu gaaffii bilisummaa Sabichaaf bu’ura.
Akkuma suniitti, dadhabuu, diigamuu ykn baduun dhaaba ABO kan afeeru malu hubachuu feesisa jenna. Kunis, laaffachu irraa haga gufatu qabsoo ummata Oromoo dhalchaa jira. Haali akkasi ammoo bilisummaa Saba Oromoo barfatuu irra dabre haga maseensuutiin gahe. Kufaatiin sadarkaa akkasii sun ammoo Seenaa fi seeraan illeen, Oromoof maal jechuu akka tahe namu hubachuu danda’u qaba.
Haaloti wal diddaa dhuma hin qabnee, bolola ‘angoo baanani’, qoxxee wal jidduu, amaloota morkaa, matooma namoota jidduu fi kkf hoggana ABO jidduutti barootaaf itti-fufaa dhufe kun, bifa kamiinuu yaa furmaata argachuu dadhabe.
Rakkinooti furmaata bifa kamiitu argachuu dhabu irraa addaan bahuun, wal diiguu fi dhaabni ABO tokko ture, amma gara “gartuulee/murnoota ABO” jedhamuutti cacaphe.
Waggootuma kurna-as-aanu kana qofa keessatti, yoo diqqaatte dhaabni teenna marroo lama fincilaa fi fottoqa hin tuffatamneen naafate. Innii irra as aanu faca’iinsa Adoolessa/Hagayya bara 2008 ti.
Kana cufaan duuba, kan amma mirkanaan dubbachuu danda’amu, yeruma cufa iyyuu falammiin dhaaba keessatti taatu, kan Heeraa fi Seerraan dhaabaan murtii ykn hiika kam iyyuu argachuu hin dandeenne ta’e, adda yaa’uun ammoo akka furmaataa eebbifamaatti tokkootti fudhatamaa dhufuun aadaa tahe argama.
Akka jaarmayaatti seeraan dubbii fixachuun hafuun kun, qaama dhala Oromoo taane, aadaa Sabni kun qabaachuun beekkamuun, furmaata fedhachuu wallaaluunis kanuma hubachiisa. Kunis Oromoonuu, aaduma qabaachuu dhaadachuu tana, sun iyyuu wal fakkeennaan quba qabaachuu dhabuu alaatti, hali akkanaa waan addeessu dhibii kan qabu hin fakkaatu. Fali seeraa fi aadaa illeen dhiburraa kanaafu, dubbiin dhaabaa fi qabsoo keessatti galtu tamuu, wal moohuu jedhamu qofaaf jecha, wa-ballessuu bira dabre, amma gara wal-balleessuutti, fincilaa fi faca’u akkasuma cacaphu dhaabichaa dhalchuun kun hubannootaa fi yaadannoo hundumaa ta’u feesisa jenna.
Akka kanaan kanneen dhaaba ABO irra bahani maqaa adda addaa moggaafatan yoo dhiifnee iyyuu, kanneenumti ABO himannu iyyuu yo diqqaanne ar’a gartuu sadii taana. Kunis (akkuma tartiiba addaan bahinsaatiin);
Qaama Cehumsaa (QC-ABO)
Koree Yeroo (KY-ABO) fi
Shanee Gumii (Shg-ABO) taana.
Akkuma waliin beennu, gartuun jirru kamuu ABO ‘innii dhugaa’, ‘innii jalqabaa sun’, ABOn ‘deegarsa ummataa caalmaatti qabu’, ABOn ‘seeraawaan’, ABO ‘humnaawaan…..’ kkf ana jechuun, gama-gamanaatti uf-amansuu irratti qofa argamna.
Kanuma waliin heeraa-seera dhaabdi irratti diigamteen dhaadachuun, ‘ABO-mmaa’ mirkaneeffachuuf uf-ibsuun, namuu akka ofumatti dhaaba ta’eetti of-dhiheessuu fi kakhachuun gaafa adda deemame irraa kaasee, takkumaa iyyuu hin dhaabane. Ololootni, malli, tooftaa fi gochaaleen uf-qulqulleesuu, gama kaan dhibii waakkatuu, jabina himatuu, gama biraa dadhabsuu/dadhabaa fakkeessuu ykn balleessuuf hojjatuu, wal dhaaressuu, ufumaan dhugaa muratuu... fi wkf hin yaalamin hafe tokko illeen hin jiru.
Akkuma himatamuu iyyuu tahe garuuttu waggoota haga yoonaan duubaatti illee qabsoo, qabsaawota, Oromoo fi dabre ammoo WBOf bu’aan gartummaa fi murnaa’uu ABO kanaan dhufe tokkoo illeen akka hin jire ar’a mirkaniin dubbatu dandeenna.
Gama kaaniin, balaan diigomnsi, faca’uu fi cacaphuun ABO dhuma hin qabne kun ummata Oromoo, QBO, qabsaawota Oromoo, miseensota ABO, deegartoota, sabboontota, mararfattoota qabsichaa, firootaatti.. kkf fide kan seenaa keessatti hariya hin qabne ta’e galmaa’e jira.
Sadarkaa duraatti, haa seedannu malee, ar’a dhaabni teenna ABO gara dhabamuu dhaqqabe jira. Sunuma waliin tokkummaan Saba Oromoo sadarkaa deebinee suphatuun hin laafannetti diigamuurra jira. Qabsaawoti akka dabaatti harca’u fi miseensoti dhaabicha gargari galuun safuu tahu dhiisuufaa dhaqqabne jirra.
Kana cufa keessatti hawwiin Oromoo hiree balcummaaf eegattu guyya-guyyaan fagaachaa deemu qofa adoo hin taane, dukkana barii hin qabne seenuun mirkana. Haga ABO tokko tahee hin argaminiitti ‘gartulee/murnootni ABO’ irraa balchooma eegachuun uf-sobuun alaatti, hiika fi fayida tokko illee Oromoof hin qabu. Balaan uulfaattuun QBO fi dhaaba ABO akkasuma Oromoo mudate tun, Oromtichaa fi Oromtittii cufaa kan dhukkuba tahu qaba jenna.
Duuba, hagii kana caalaa ufumaan uf-balleessuu qabsoo ummata tokkoo qunnamu womaa alaatti hin hafne. Akkasuma uf-galaafachuun jaarmayaa/dhaaba tokkoo kana caalu hin jiru. Hagi Sabi tokko badiif dibinbiru kanaa olii waan hafe hin fakkaatu. Kufaatiin seenaa keessatti hogganni jaarmayaa, ummata tokko, qabsoo fi dhaaba takka mudatu kan kanaa olii waan hafe hin seenu. Akkasuma hagi beektotni, hayyooti, qaamoti-aadaa fi maltuu biyya takkaa irratti aada-maleen ummata/jaarmota/dhaabota lummee mirkuun badiif luuccesu olii-gadiitti hin hafne.
Yo ilaallu, gartummaa jabeeffachuutti cichuu malee, murnootni ABO kamuu, miseensotaa, garin qaama hawaasa Oromoo fi hogganaa, gara tokkoomuu, furmaata sabichaaf soquu, ABO takkicha deebisani itichuu fi WBO tokko ta’e mirkaneessuu kan yaadaa jiran ar’aa illee hin mul’atan.
Amalooti dallansuu, morkaa, matoomaa fi walumaa galatti murnummaa ABO raggaasifatuun, akka jabinaatti ilaaluun kun ammoo durse asumaatti dhaabbachuu akka qabu nu WBO Zoonii Kibbaa murteeffanne.
Haali diigamsa moonaa Oromoo (akka ummata tokkootti), moonaa ABO (akka dhaaba tokkootti) akkasuma qabsoo bilisummaa Oromoo (akka warraaqsaa ummataa takkaatti), keessatti kufe argamu kun, gabaabumaatti egeree afaan-boollaa (qilee) dhaqqabde, akkasuma isa dhumaa tahu hiree tanaan namuu akka mamaa baafatu yaadachiifna.
Kanumaaf, tokkummaa moonaa ABO (gartuulee ABO) fi QBO, dabre ammoo tokkummaa Saba Oromoo ittisuuf, yaamicha araara maanguddootni bu’uressitootaa fi buuleyyiin-ABO gaafa Muddee (December) 13-14, 2008, Washington, DC-USA-tti, rakkina ulfaataa Oromoo mudate kana firuuf dhiheessani turan milkessuuf qooda laatuu murteeffannee, WBO Zoonii Kibbaa tarkaanfii deegarsa araaraa kanaa fudhachuuf dirqamu keenna labsina.
Kana keessatti duubaa, hubannoota ammumaan dabarfachuu barbaannuutti jira. Kunis, hundeen nagaa, araaraa fi furmaata akeeknu kuni kan tartiiba araaraa Oromoon aadaan qabu irraa maddu tahu yaadachiifna.
Akkanaan, araara moonaa ABO keessatti buusuuf, dura nagaaf owwaachuutti as-aana. Kanneen nagaaf owwaatan ammoo, gaaddisa waliin qabaatu. Artiin achiitti akkaataa deemsa dhimma araaraa waliin lafa keeyyatu danda’aniin karaa takkaan Heeraa jaarmayaa, seera dhaabdichaa durii waliitti qabaatan…..ykn aadaa fi kkf-tuun gara garummaa qaban gaadi’u danda’u.
Araaraa jechuun kanaafu akka badii fudhachuu, waliif dhiisuufaa qofaatti ykn moo’amuutti ilaalamuu hin qabuu.
Yoo Oromoon tokkumaan jiraate QBO akkasuma dhaabni ABO jiraata jenna.. Kunis, Tokkummaa Ummata Oromoo dandamachiisuu, QBO itti-fufsiisuu fi kallacha qabsoo Oromoo kan tahe dhaaba ABO baduurraa oolchuu qofaan bilisummaan saba Oromoo dhugoomu danda’a jenna.
Dhugaa fi jabini waltajjii kopha-kophaatti dhiheffatamu fudhatamaa fi dhugummaas waan hin arganneef,
ABO, QBO fi Tokkummaa Sabichaa dandamachiisuuf murnootni ABO, hoggani, miseensotaa fi ummatni Oromoo akeeka araaraa kanaan alaatti fali dhibiin akka hin jirre maanguddooti bu’uressitootaa fi buuleyyiin dhaabaa ABO dhiheessan turan akka deegaramu, fudhatamu lallabna.
Kanneen yaada, tarkaanfi deegarsa nagaa fi araara WBO ZK akkasuma dandamachiifamuu tokkummaa saba Oromoo, QBO fi dhaaba ABO dhugaan seetan kamuu, qaamaa fi qalbiin akkasuma qabeennaan akka WBO ZKf waa’elchitan jabeessine dhaamanna.
Yoo fagaatte gaafa ayyaana WBO, Ammaji 1, 2010tti ABO fi WBO akkasuma ummatni Oromoo tokkummaa seenaa qabeessa taheen bakkaa iyyuutti akka waliin kabajnu jabisine beellamna.
WBOn ZK gaafa ayyaana Ammajii itti aanu kanaatti yaamicha tokkummaa, nagaa fi araaraa dhihaate kana irratti ejennoo gartuulee ABO kanneeni maal akka ta’e ifaan-ifaatti ibsa karuma kana dhihessinuu hundaaf ni gabaafna.
Injifannoo Ummata Oromoof!
WBO ZK ABO
Yaamicha Walii galaa
Tarkaanfi WBO Zooni Kibbaa.
1. WBOf
Zoonileen WBO haftan akkasuma jaallan miseensota WBO bakkaa iyyuutti argamtan, nuti qaamni keessan, nagaa fi araari ABO fi Oromoo keessatti bu’uun alaatti, armaan achi falli takkichi ABOf, QBOf fi Oromoof jiruu fi hafe tokkoo illeen hin jiru jenna.
Diigamsi dhaaba ABO, qabsoo Oromoo fi gurmuu Sabichaa haga yoonaa mudataa jiru rakkina hoggana ABO jidduutti deddeebi’e dhoo’urraa nutti dhufe. Hogganni keenna yeruma cufaa iyyuu ufiif wal qoqqoodee, WBO, miseensota, deegartootaa fi ummataa bal’aa Oromoo akka mihaatti uf-jalaatti akka qoodaman taasisuun falamsiisaa niti.
Haali qoqqoodamu hoogganaa, qabsaawotaa, gurmuu tokkummaa sabicha akkasuma dhaaba ABO dhuma hin qabne kun dhalche keessatti, zoonileen WBO, WBOn, qabeenni lolaa dhaabichaa akkasuma nagayummaan ummata Oromoo balaa hariyaa hin qabne kan tarrifame hin dhumne geessisee jira.
Deemsi dadhabaan akkanaa Saba gudiicha akka Oromoof fi dhaaba ABO kabajamaa kanaaf hin malle jenna! Wal diddaa dhumaa fi furmaata hin arganne akkanaa keessatti itti fufani jiraatuun nu gahe jenna. Akkanaan WBOn loltoota dhaaba qabsoo bilisummaa osoo hin taane, loltoota gartuu/murnaa qofa akka taane hubatu hunda keenna feesisa jenna. Kun ammoo yakka olaanaa dhaabicha, qabsichaa fi Saba Oromoo balleessuu itti fufsiisuu keessatti hirmaatuun alaa maqaa biraa yaamamuun tokkoo illee hin qabu.
Gurmuu WBO, miseensota dhaabichaa, hooggana, qabsaawotaa fi sabichaa kanaa caalaa bittineessuu fi dadhabsiifamuu hayyamuu kana keessaa banee, gara tarkaanfii balaa kana dhaabsisuu waliin fudhatuutti isin afeeruu keenna kana waadaa fi kakuu kaleessa sanaatti nu dirqe.
Kanaaf, tokkummaa WBO, kan Zoonilee WBO, qabsaawotaa, dhaaba ABO fi ummata Oromoo mirkaneessuuf ejjennaa deegarsa nagaa fi araaraa qaamni keessan WBO-ZK fudhate kana waliin akka dhaabbatan yaamicha jaallummaa fi Oromummaa isiniif dabarsina.
2. Hoggana ABO, Miseensotaa fi Qabsaawota Oromoo Waliigalaaf
Wal injifatuuf dhiibatu gartuulee ABO jidduutti itti-fufeen, ABO fi QBO injifatamaa jiraachu hunda yaadachiifna. Walirra aanuu fi wal balleessuuf karoorri hangaa yoonaa walirrattiin bobba’ame, gara dhaabni ABO ofuma isaati of-balleessuu dhaqqabaa jira. Ta’seenuun, wal diddaan dhaaba keessatti barootaaf wal duraa duubaan dhadhalataa dhufan kan “koottaa ABO balleessinaa” jedhame kan ka’ame hin seenu.
Akkasuma yoo diqqaatte gami kamuu “ABO baduu dhowwuu fi laaffina irraa gara jabeessuuttii ceesisuuf” kan dhihaannee tahu himanna.
Haa tahu malee gamiittuu gaffiin uf-gaafatu qabnu, ergasiree hagam jabaanne? Kan jedhu dha. Deebisaa fi dhugaan handhooftuun namuu liqumsuu qabu jennu garuu, ABO jabeessuun hafee-QBO, ABO, tokkummaan Sabaa akkasuma egereen Oromoo/Oromiyaa yoomi illee caalaatti gara dukkanaatti ariifate jira. Tun ta’seenuun hawwii garuulee/murnootaa, hoggana, miseensaa, qabsaawotaa fi Saba tanaati miti.
Duuba, ‘waan lafaa fuuneetti wanti ukhaa buutee jirti’! Mormii, morka, dorgommii fi wal-hadhicha kana cufa keessatti ABO gara dhabamaatti geeffame jira. Kun akka hin baafnee fi armumaatti dhaabbatu qabu, yeroon waliin murteeffannu amma jenna!
Gara-garaatti “ABO fi Oromoon anuma/nuuma” jechu irraa ar’uma haa dhabbannu! “Nuti waliin ABO dha, walumaanis Oromoo dha” gara jechuutti akka jijjiirannu isin yaamna.
Oromoo, akkanaan wal moo’uun waan hin danda’amu. Inumaa iyyuu kan moo’amaa jiru QBO, ABO fi Oromoo ta’uu walumaanu arguu qabna jenna. Wal/uf-balleessuu irraa dhaabbatame, QBO, ABO fi Oromoo badiirraa akka walumaan hambisnuuf guyyaa ar’aa isin yaamna.
Wal dura dhabbachuutti umrii fixuu irra ABO, wal/uf balleessuuf walirratti duuluurra, qabsoo fi Saba Oromoo milkeessuuf akka waliin kaanuufkunoo yaamichi siif goonee. Ar’a irraa kaanee nagaa fi araaraaf waliin haa duuluu jenna.
Kana dhugoomsuuf, ejjennaa gartummaa/murnaatti cichuu kana ar’uma-ammuma-armumarratti dhaabuun, akeeka deegarsa nagaa fi araaraa qaamni keessan WBO-ZK dhiheesse kanaan alaatti falii biraa jiraachuu dhabuu amantani, tokkummaaf waliin akka bobbaanuuf si yaamne. Kunis dirqama seenaa, jaallummaa, Oromummaa fi Kaayyoon ABO akkasuma Oromoo hunda keenna ajajju tahu yaadachiifna.
3. Kabajamaa Ummata Oromoof
Waggoota amma afurtamaatti deemuuf bifa qindaawaa, jaarmayaa taheen osoo walirraa hin kutin bilisummaa, abbaa-biyyummaa, mirgoota namummaa fi egeree iggitaawaaf falmatuun firri, alagaa fi diinnii akkasuma aduunyaanu si beeka.
Kana keessatti wareegama bifoota cufaa warraatti, qa’ee fi bosonaattis baafte diqqaattu sadarkaa Afrikaatti tarreelee duraa jira jechuun ni danda’ama. Kana keessatti mirgootni qabsoo keetiin, keessattu karaa jaarmayoota kee walaba tahani, addaatti ammoo hoggansa dhaaba akka ilma takkichaatti ilaaltu-ABO jalaatti gonfattee hedduma. Sana hunda keessaa garuu, tokkummaan kee-akka Sabaatti, jaarmayaa kee-akka dhaabotaatti fi ilmaan kee-akka qabsaawotaatti waa hunda caalaatti tikfachuu qabda jenna.
Baroota qabsoo diddaa gabrummaa hedduu sanaan duraa iyyuu yoo dhiifne, waggooti kurna-afran-as-aanan kan hogganummaa kallacha dhaaba ABO jalaatti falmatte qofa iyyuu yoo fudhanne, qodni gama keetiin gumaachite jirtu silaa miyaa bilisummaa dhandhamtee jirta.
Rakkoon qabsoo fi qabsaawota akkasuma hogganoota qabsoo keeti mudate garuu, hanqina tokkummaa, dorgommii matayyaa/gartuu, bolola angoo (angoo harka nama hin jirre!), morkaa fi matooma akka malee tahufaatti galmaa’e jira.
Kunoo amma, akkuma agartu sadarkaa walumaa galaatti egereen Sabaa kabajamaa kanaa dukkana golgoleessituuf nu saaxilee jira. Oromoo fi Oromiyaan adduunyaatti bor mul’ifnu tan akka Somaliyaa sanafaa tahu akka hin qabne itti amanamu qabna jenna.
Yaa ummata Keenna, uf-balleessuu keessatti baduu mannaa, badii irraa ufii/wal/Sabicha dandamu wayya jenna!
Kanaafu, dhaaba kee ABO, qabsoo teetii fi tokkummaa kee (akka ummataatti) dandamachiisuuf, tarkaanfi nagaa fi araaraa WBO ZK fudhate kana akka fala irraa maayyi taheetti amanuun waan barbaachisu hundaan, bakkaattu akka deegartu, milkeessituuf si yaamna!
4. Manguddota Bu’uressitootaa fi Buuleyyii ABOf
Akeekaa fi yaalii araara moona ABO fi qabsaawota Oromoo qabattani kaataniin, WBO ZK hedduu dinqisiifann. Hujiin eegaltan kanumaattis yoo dhabbate iyyuu, seenaa keessatti (mataa-mataatti fi waloonis) maqaa/gurra dabarfttani jirtan jenna. Falli biraa karaa gartuulee ABO rakkina mudatee furuuf yaalamaa jiru mul’atu dhabuu fi yaaluma araaraa gama keessaniin eegaltan tanaa iyyuu maqumaaf malee garuuttu fardeeffamu dhaburraa, WBO tarkaanfi deegarsa araaraa eegaltan fudhate dhiibbaa barbaachisu godhu muranne jirra.
Daandiin eegaltan tun seeraan, seenaa fi aadaanis eebbifamaa tahu gad jabeesaa, WBO ZK waa’ela akeeka nagaa fi araara isin (Manguddota Bu’uressitootaa fi Buuleyyii ABO ) dhaaba ABOf fi ummata Oromoof dhiheessitan tahuu isin abdachiifna. Ammas haga danda’amuutti dhugoomsuuf hundi keenna walumaanuu akka hojjatan dhaamanna.
Araaraa fi Nagaan moonaa ABO/Oromoo eebbifamaa kana mirkaneessuuf nuti humni WBO ZK yaada fardii isin waliin dabarfatuu feenu waan qabnuuf jilli keessan tokko akka qaamaan WBO ZK ykn bakka bu’oota humnicha ariitiin qunnamtan isin afeerra.
5. Waa’ellani fi mararfattoota QBO/Oromoof
Waa’ellan/mararfattootni keenna kanneen haalota hundumaa keessatti QBOf goli dhugaa taatan, akkuma kaleessatti, ar’aa fi borii illee galata qabdan jenna! QBO fi dhaabni isaa ABOs akkuma fakkii kanneen biraa adduunyaa keessatti argamee beekamuutti ar’aa-borii illee firaa-fiixaa barbaada. Waa’elummaan keessan itti haa fufu jenna.
Haa tahu malee, qabsoo fira keeti tana-dhaaba isaa ABO fi ummatichumaa iyyuu balaan diigamiinsaa mudate jira. Kun sadarkaa waloon itti-dadhabaa turre bakka dhowwu dhaqqabee jira. Guyyaa fi yeroon firaa-fiixaan dhugaa waliif dirmatu ar’a qofa osoo hin taane, kunoo amma jenna.
Nuti WBO ZK, falli takkichi rakkina QBO, ABO fi Ummata Oromoo mudate kana ittiin irra dandamachiisu nagaa fi araaraa buusuu qofa tahu agarre.
Waan taheef, tarkaanfi deegarsa nagaa fi araaraa WBO ZK kana dhugoomsuuf qooda danda’amu akka laattan akkasuma waan barbaachisu maraan akka dirmattaniif isin yaamna.
Injifannoo Ummata Oromoof!
WBO ZK ABO
Murtii fi Kutannoolee
(Tarkaanfii Deegarsa Nagaa fi Araara Moona ABO/Oromoo)
Nu loltootni Qabsoo Bilisummaa Oromoo, Zoonii WBO Kibbaa Oromiyaa, nagaa fi araari hattatamaan qabsaawotaa, dhaaba ABO fi Oromoo jidduutti bu’uu dhugoomsuuf, ejennoo fi kutannoolee armaan gadii dabarfanne;
1. ‘Gareelee ABO’ adda bahan sadeen (QC, KY/Jijjiirama, ShG ABO) jiduutti nagaa fi araari dhugaa bu’e, hoggana Adda Bilisummaa Oromoo tokkochaan dhaabni akka hoogganamu, taligaman murteeffanne.
2. Uf-diiguun dhuma hin qabne kan yeruma cufaa ABO keessatti deddeebi’u kun, miseensota ABO, deegartootaa fi ummata Oromoo ‘akka galaanaa fuudhee, akka bubbee hargufee, dirree fi qilee hin hawwamneetti harcaasuun’ kun ammumaan dhaabbatu qaba jenna. Amalootni egeree dhaabichaa, qabsoo Oromoo, Ummata Keennaa fi Oromiyaaf gonkumaa hin tolle kun, armumaatti, ar’uma dhaabate tokkumaaf akka waliin hojjannu dabarfanne.
3. Tokkummaan miseensota ABO, qabsaawota Oromoo fi Saba Oromoo, keessaafuu sababa wal-hadhicha, wal-nyaachuu fi wal-dhabbiilee hin furamneen, hooggana ABO jidduutti dagaage qabsicha gurgurteessee jira. Haali barbadeessaan kun nagaa fi araaraan sirraa’e, QBO bifa tokkummaa fi seera qabeessa taheen fuula duraatti furgaafamu murteeffanne.
4. Guyyaa barruun ejjennoo teennaa tun tamsaate irraa jalqabee, WBOn zoonii Kibbaa hoggana ABO tokkichaa fi waalta’a tahe qofaan kan ajajamu tahu beeksifna.
5. WBOn ZK, ‘Gareelee ABO Sadeen’ kamuu wal hin caalchisu. WBO Zoonichaa akkasuma, gareelees ta’e jaallan, tarkaanfii deegarsa nagaa fi araaraa kanaaf kalchan kamuu ni fudhata. Kunis kanneen araaraaf dursa kennan kamuu akka nam-tokkeeleetis tahe, jarmayaa-jarmayaa isaaniitti waliin marihatuuf qophi dha.
6. Yaamicha nagaa fi araaraa moonaa ABO laalchisee maanguddootni bu’uressitootaa fi buuleyyii ABO, gaafa Mudde 13-14, 2008 Washington DC-USAtti rakkina mooraa ABO fi Oromoo kana furuuf dhiheessan guutumaan guutuutti ni deegarra. WBO-ZK qaamni cufti akka deegaru fi milkessuuf hojjatu gaafanna.
7. Ololooti diiggaa tahan, wal abaaruun, balaaleffannaan, maq-balleessiin, wal-faaruun-dhaaraa….kkf karaa media, waltajjiilee, bilbilaa, dhaamsotaa, barruulee fi kkf wal jidduutti hujii taasifatamaa jiru, aadaa fafaa kan of-balleessuu tahu hubatmu qaba jenna. Wal moohinsi karaa kanaan dhufu yoom illee hin jiru, hin jiraatus. Hawwii fi akeeka nagaa/araaraa fageessuu tahuun alaatti, hali akkanaa fokkaataan kun booruu lamuu hin qulloofne waan taheef, kana walirraa dhaabuun dirqama jenna.
8. Diina tarsimoo dhiisuun nagaa laataafi, ufiif nagaa waliitti waakkatuun diina waliitti tahuu qofa dhalche. Akeeka walirratti saganteeffatuu fi kaan-kaan balleessee maquma ‘ABO’ jedhu qofa qabatani jiraatu kunis yakka olaadha. Tokkummaa sabichaa, hayyisa gurmuu miseensota ABO akkasuma qabsaawotaa Oromoo, hiree nagaa fi araaraa moonaa QBO fi dhaaba ABO keessatti tahu qabu irratti demsii kun gufuu ol-aanaa waan taheef, akkasuma safuu Oromummaa illee waan cabsee argameef, hatattamaan akka lagatamu jenna.
9. Amaloota yareennaa akka malee kanaa fi mallattoolee gabrummaa/ tissee kan akka tokkummaa sabichaa fi sabboonummaa afaaniin faarsaa, hujiin ammoo ‘kophee-deesiftuu’ Oromoo taasisuu, aadaa tahaa turee/jiru kana WBO-ZK jabeessine mormina, dura dhabbatuutti idaanee ni saaxilla.
10. Garees tahe namoota akeeka nagaa fi araaraa Moonaa Oromoo fi dhaaba ABOf dhihaate kana sababaa fedheefuu hanqisuu galii taasifatuu WBO ZK hubateen akkana jenna: ‘Kufaatii QBO fi maseenuu hawwii Bilisummaa Sabichaaf, akkasuma faca’u tokkummaa Saba kabajamaa Oromoo mudateef, seenaa keessaatti gaafa tokko kan itti gaafataman tahuu akeekachiifna. Kannen akkasii Lubooma itti kaasuun alaattis falli biraa akka hin jireef’ ammumaan herregamu qaba.
11. Miseensotni ABO, qabsaawotni haftan fi ummatni Oromoo biyya keessatti, biyyoota ollaa fi alaattis argamtan,
a) Kanneen qabsoo Saba keessani itti-fufsiisuuf haga yoonaa gumaachaa turtani fi jirtan galata seenaa qabdan jenna! Haa tahu malee, gumaatni kukun gartummaa fi murnummaa qofa tumsaa jira. Arjoomni qabsoo Sabichaaf tolfamu armaa achi kan nagaan fi araara moonaa dhaaba ABO, QBO akkasuma Oromoo dhugoomsuu qofa akka taasiftan dhiheessina
b) Kanaafuu, gumaatni bifoota maallaqaa, qabeennaa, yaadaa, gorsaa fi beekumsa keessani akka gara humna nagaa fi araaraa Oromoo -WBO Zoonii Kibbaatti fi dhaaba ABO tokkoomuutti naannessitan gaafanna.
Hundeen tokkummaa Sabaa Oromoo; Saba tokkicha, Biyya takkittii fi hiree tokkicha tahu yaadachisaa-tana dhugoomsuuf, dhaadannoon tarkaanfii deegarsaa nagaa fi araara WBO ZK- “Oromoon tokko, ABO tokko fi WBOn tokko” jenna.
Injifannoo Ummata Oromoof!
Waraana Bilisummaa Oromoo-Zoonii Kibbaa
(WBO ZK).


text:
Buufata Xiyyaaraa Yaaballoo ?
Yaa OPDO !!!
Uummata Keenya Goodina Booranaa Waggoota 27 kana keessatti sochii misoomaa kamuu irraa haalota adda addaan uggura turtan . #OPDO‘n dhakaa bu’uuraa Koolleejii , Yunversiitii kaa’uun hawaasa keenya soba turtan. Uummanni keenya hardhas rakkina bishaan dhugaatiifi furmaata hin arganne. Dhimmi Koolleejiifi Yuniversiitii deebii hin arganne .
Goodinni Booranaa hardhas akka baldhina isaaf Hospitaala lubbuu qabu takka hin qabu, namni keenya yoo dhibame gara Magaalota Hawaasaa , Walayitaa , Arbaaminicii deema.
Aanalee akka Areeroo , Taltallee keessatti Hospitaala hamma ijaarra jechuun hawwii qofaan bara meeqa Hawaasa keenya sobuun heddu miitan .Aanalee Goodinicha hardhas rakkina ifaa qabu .
Hayyee kan darbe dabree jira. Akkumma #OPDO’n haaromte “kaleessi hardha miti” jettan rakkoo Uummata kanaa bu’uura irraan furuun dirqamaa dha. Buufata Xayyaaraa baantan kana dura dhimmi daangaafi nageenyaa dursuun dirqama dha. Buufata xayyaaraan gaaffii Uummataatti golga gochuun gaaffii Uummataa ukkaamsuuf hin yaalinaa!!
Buufatni xaayyaaras akkuma bu’uuralee misoomaa kanaan dura dhakaan bu’uura kaa’amee lafarra harkifamaa jiru sanaa, akka boodatti hin deebine, akkasumas hojiin kun harka saamtotaa akka hin seenne fi sirnaan akka hojjatamu dhaamna .
Adeemsa gulantaa haromsaa keessa jirra. Waanti hundi galgala tokkotti akka hin taane ni hubbanna; garuu dhimmi nageenyaa wanta wal nama gaafachiisu miti. Kanaaf MM FI PMNO gama Hawaasa Booranaa bu’uun gaaga’amaa fi miidhama haawasa keenya irrat dhaqqabeef gaaffiwwan bu’uuraa Horsiise Bulaa keenyaa maalidha wanta jettu gara hawaasa Booranaatti bu’uun akka Hawaasa dhageettan dhaamna.
Uummanni keenya uummata aadaa , duudhaa , safuu qabuuf fi Uummata sirna Gadaan bulu uummata hayyuudha. Yoo buutanii teessanii isaan dhageessan Barnoota guddaa fudhattu. Yoo dansa hojjatan isin jajabeessa yoo karaa irraa maqxan isin gorsa wanta taheef deema Hawaasa keenyaa dhageefadha!!
Kanuman jedha!!
Horaa bulaa!!


text:
Dhiphinni, dawaa sammuu adoochan fayyadamuu, hanqinni nyaataa, wal-madaaluu dhabuu hoormoonotaa fi rakkoo cinaa dawaa ka’umsa dhibee kanaa akka ta’an eerama.
Dhibeen kun hiddoonni gara-garaa sammuu keenya keessaa wayita guddatanii fi dhiita’an uumama.
Hiddoonni kunniin dhiita’uunsaanii ammoo narvoonni naannoo sana jiran waantota qabiyyee gara-garaa qaban akka facaasan taasisa.
Waantonni gadhiifaman kunniin ammoo miira sammuun keenya dhukkubaaf qabu akka dabalu taasisu.
Mataa bowwuun irra deddeebi’ee ka’uu fi gidduutti boqonnaa namaa laatu mallattoo Maayigireenii jalqabaati.
Dhukkubichi suutuma suuta hammaachaa kan deemu yammuu ta’u, irribaa yammuu kaanu ittumaa cima taanaan sadarkaa dhukkubbii hamaarra ga’uusaa mul’isa.
Dhibeen Maayigireenii sadarkaa olaanaarra yammuu ga’u guyya guyyaan dawaa fudhachuun dirqama ta’uu danda’a.
Dhibeen kun sadarkaa kanarra osoo hinga’in duras ta’e dhukkubiisaa hir’isuuf akka filannootti loomii fi soogidda wal-makanii dhuguun minitii sadii keessatti jijjiirama arguu akka dandeessisu weeb saayitiin ‘Health Life Land’ dubbistootaaf dhiheesseera.
Makaa kanaaf kan barbaachisan soogidda daakame, cuunfaa loomii fi qola loomiiti jedheera.
Soogiddi dhiphina balleessuun gammachuun akka nutti dhaga’amu kan godhu hoormoonii Serootooniin jedhamu oomishisaa akka dabalu taasisa.
Dhiphinni dhibee mataa bowwuu (Maayigreeniif) ka’umsa ta’uun wal-qabatee namoonni tokko tokko soogidda afaanitti naqachuun afaan keessatti qabachuu dhukkubicharraa aara galfachuuf itti-fayyadamu.
Cuunfaa loomii lamaa, qola loomii daakame soogidda fal’aana lama waliin walitti makuun bakka qabanaa’aa tursuun bishaan hamma tokko waliin walitti makuun dhuguun dhukkubbii kanarraa minitii sadii gidduutti akka boqonnu gargaara jedheera.
Makaan kun hangam kan hadhaa’u ta’us miidhaa dhibichi namarraan ga’u waan hincaalleef mee yaalaa jedheera weeb saayitichi.
Haata’u malee, dhibee dhiigi ol ka’uu hamaa yoo qabdu ta’e soogiddi dhibicha ittumaa cimsuu waan danda’uuf makaa amaan olitti eerame kana yoo hinfudhanne gorfama.
Maddi:www.healthylifeland.com


text:
Taphattoota leenjisaan Garee Biyyaalessaa Biraazil Adenoor Leyonaardoo Baakichii beeksisan keessa miidhama irra kan jiru Neeymaar jira.
Jifataan lammii Biraaziil kilaba Faransaay Paaris Seent Jarmiyaaniif taphatu Neeyimaar ji’a Bitootessaa keessa miidhaa isarra qaqqabeen wal-qabatee wal’aansi baqaqsanii wal’aanuu erga isaaf raawwatamee as dirree irraa fagaateera.
Maqaa taphattoota Leenjisaa Adenoor Leyonaardoon filatamanii:
Karra eegdota: Alisan (Roomaa irraa) Edarsan (Maqanchistar Siitii irraa), Kaasiyoo (Korontiyaas irraa)
Taphattoonni Sarara Ittisaa: Daani’eeloo (Maanchistar siitii irraa) Faagnar (Korontiyaas irraa), Maarseloo (Riyaal Maadriid irraa) Filiip Luwiis (Atleetikoo Maadriid irraa) Tiyaagoo Siilvaa fi Maarkuweez (PSG irraa) Miraandaa (Intar Miilaan irraa) akkasumas Peedroo Jarmoowel (Jarmiyoo irraa)
Taphattoonni Sarara Gidduu: Kaasmeriyoo (Riyaal Maadriid irraa), Farnaandinihoo (Maanchistar Siitii irraa) Renaatoo Agustoo (Beejiing Guwaan irraa) Filiip Kutinihoo (Baarseloonaa irraa) Miliyaan (Cheelsii irraa), Doogulaas Koostaa (Juuveentus irraa)
Jifattoonni: Neeyimaar (PSG irraa), Taayison (Shaakataar Dooneesk irraa) Gaabiri’eel Jiisas (Maanchistar Siitii irraa) Roobeertoo Farminihoo (Liivarpuul irraa) filatamaniiru.
Biyyi Kibba Ameerikaa - Biraaziil ramaddii shanaffaa jalatti Koostaarikaa, Sarbiyaa fi Siwiizarlaand waliin ramadamteetti.
Gareen biyyaalessaa biyyaattii kunis tapha ramaddii jalqabaa Waancaa Addunyaa Ruusiyaa A.L.A Waxabajjii 10, 2018 akka taphatu sagantaan ba’e nimul’isa.
Biraazil Waancaa Addunyaa 2014 ofii keessummeessite sadarkaa 4ffaa qabattee xumuruunshee kan yaadatamudha. Wayita sana Jarmaniin dorgommicha tokkoffaa taatee xumuruun Waancaa fudhatteetti.
Madda: cgtn.com


text:
Tiraanzisterii
Tiraanzisteriin meeshaa semiikondaakterii asattoo fi humna elektirkii guddisuu fi dabarsuu/dhorkuu too'achuuf tajaajilu dha. Tiraanzisteriin meeshaa semiikondaakterii irraa kan hojjatame yoo ta'u yoo xiqqaate tarminaalii sadi'i kan sarkiyuutii alaatti ittiin qabachuuf gargaaru qaba. Voolteejiin ykn karantiin tarminaalii tiraanzisterii cimdii tokkotti kenname, yaa'a karantii tarminaalii cimdii kan biraa gidduu jiruun ni jijjiirama. Humni too'atmaan (baha tiraanzisterii) humna too'atu (naqa tiraanzisterii) caaluu waan danda'uuf, tiraanzisteriin asattoo guddisuu danda'a. Yeroo ammaa, tiraanzisteroonni muraasni kobaa qarqabamu, garuu baayyen isaanii integireetid sarkiyuutii keessatti hammatamanii argamu.
Tiraanzisteriin bu'uuraa meeshaalee elektirooniksii ammayyaa ti, akkasumas sirna elektiroonikii ammayyaa hunda keessatti argamu. Tiraanzisteriin bara 1947, fiizisistii USA Joon Bardiin, Waalter Biratayin, fi Wiiliyaam Shookileetin kalaqame; tiraanzisteriin seenaa elektironniksii guutumaan guutuutti jijjiire, raadiyoo, kaalkuleeterii, fi kompitara xixxiqqoo fi bushoo ta'an oomishuuf karaa bane. Tiraanzisteriin tarree IEEE tarkaanfii elektirooniksii keessa jira, akkasumas kalaqxoonni tiraanzisterii hojjatan Badhaasa Noobeli kan Fiiziksii kan bara 1956 argataniiru.
Contents
Seenaa[edit | Lakkaddaa gulaali]
Termooniik tiraayoodin, vaakiyuum tuubii bara 1907tti kalaqame, teknooloojii raadiyoo guddifamuu fi bilbila fageenya-dheera hojiirra oolchuu dandeessisuudhan bara elektirooniksii gara fuulduraatti tarkaanfachise. Garuu, tiraayoodin meeshaa salphaatti cabuu fi humna baayyee nyaatudha. Fiizisistii Yuuliyus Edgaar Lili'enfeldi paatentii fiildi-iffekti-tiraanzisterii (FET) Kanaadaatti bara 1925 fudhate, kunis meeshaa falka-jajjaboo tiraayoodii akka bakka akka bu'uuf yaaddame ture. Lili'enfeldi paatentii sanuma fakkaatu USA keessatti bara 1926 fi 1928 fudhate. Garuu, Lili'enfeldi barruu qorannoo waa'ee meeshaasaa kana ibsu hin maxxansinee, akkasumas paatentiin isaa kanmaddaa hojjatu kan akka fakkeenyaatti hojjatame hn ibsu. Sababa oomishni meeshaa semiikondaakterii qulqullina-guddaa qabu waggaa kurnoota achi fagaatee jiruuf, oduma kanmaddaa hojjatameerayyuu ta'ee, yaadni ampilifaayerii falka-jajjaboo Lili'enfeldi bara 1920n fi 1930n keessa hojiirra oole tajaajiluuf hin rakkata ture. Bara 1934, kalaqaan lammii Jarmanii Oskar Heil meeshaadhuma kana fakkaatuuf paatentii fudhatee ture.
Sadaasa 17, 1946 hanga Mudde 23, 1947tti, Joon Baardiin fi Waalter Birateeyin Laabii Beel kan AT&T kan USA kessa jiru keessatti, yaaliwwan hojjatan keessatti yeroo warqeen lama kiristaalii jermeniyeemiitti qabsiifaman, asattoo bahaa kan humnisa asattoo naqaa caalu uume. Hoogganaan Garee Fiiziksii Falka Jajjaboo (Solid State Physics Group) kan ta'e Wiiliyaam Shookileen faayidaa kuni gara fuulduraatti qabu arge, ji'oota itti aanan muraasa keessattis beekumsa semiikondaakterii sirriitti ballissuuf ciminaan hojjate. Jecha tiraanzisterii jedhu kan uume John R. Pierce yoo ta'u jechoota lama tiraansirezistaance (transresistance) jedhurraa uume. Akka barreessitoonni seenaa dhuunfaa Joon Baardiin Lillian Hoddeson fi Vicki Daitch jedhanitti, Shookileen paatentiin Laabiin Beel tiraanzisterii irratti baasu kan jalqabaa fiildi-iffektii irratti akka hundaa'u fi Shookileen akka kalaqxuu kana argateetti akka galmaa'u barbaade. Paatentii Lili'enfeldi kan duraan dhokatee ture waan arganiif, abbootin seeraa Laabii Beel kuni akka hin taane gorsan, sababiinsaas yaadni tiraanzisterii fiildi-iffektii kan fiildii elektirikii akka tarsaatti fayyadamu haaraa hin turre. Bakkasaa, kan Bardeen, Brattain, fi Shookileen bara 1947 kalaqan tiraanzisterii pooyinti-kontaaktii kan jalqabaa ture. Milkii isaanii kanaaf beekkamtii kennuun, Bardeen, Brattain, fi Shookileen Badhaasa Noobelii kan Fiiziksii kan bara 1956 waliin qooddatan, kunis "qorannoo semiikondaakterii irratti godhanii fi argannoo galtee tiraanzisteriitif" jedhameet kennameef.
Bara 1948, tiraanzisteriin pooyinti-kontaaktii fiizisistoota Jarmanii Herbert Matiree fi Hayinriish Velkeen hojjatamee ture, kunis Compagnie des Freins et Signaux, damee Westiingihaawusi kanPaariskeessatti argamu, keessa wayita hojjatan ture. Mataré muuxannoo rektifaayerii kiristaalaa silkenii fi jermeniyemii irraa hojjachuu qaba ture, kunis yaalii raadaarii kan Jarmaniin yeroo Waraana Addunyaa II goote irraayi. Beekumsa kanatti fayyadamuun, waa'ee "interfiiraansii" bara 1947 qorachuu jalqabe. Karantii pooyinti-kontaaktii keessa yaa'u ilaaludhaan, akkuma Bardiin fi Birateeyin Mudde 1947 godhanitti, Matire Waxabajjii 1948tti jermeniyeemii Velkee hojjatetti fayyadamuun bu'aadhuma sana fakkaatu argate. Saayintistoonni Laabii Beel isaan dura akka kana hojjatan erga baranii booda, kampaanichi cimdaa bilbilaa Firaansi keessatti fayyadamuuf jecha "tiraanzitiroon" isaa gara oomishuu ariifachiisutti darbe.
Tiraanzisteriin ammamtaa-guddaa qabu kan jalqabaa tiraanzisterii saarfees-baariyerii jermeniyemii kan Philcon bara 1953 hojjatamedha, kunis ammamtaa hanga 60 MHZ ta'uun hojjachuu danda'a. Tiraanzisteriin kun kan hojjatame jermeniyemii akaakuu-N keessatti karaa lachuu (gubbaa fi jalaan) indiyeem salfeetiitti fayyadamuun boolla uumuun ture, kunis hanga inni furdina inchii tokkoo qabaatutti. Indiyeemin boollaa sana keessatti naqame akka funaantuu (collector) fi maddisiiftuutti (emmitter) tajaajila. Raadiyoon konkolaataa kan guutummaan tiraanzisterii fayyadamu, kan 1955 Chrysler fi Philco oomishame, sarkiyuutii isaa keessatti tiraanzisterii kana fayyadame. Tiraanzisteriin kun kompitara saffisa guddaa qabuufis mijataa ta'uun kan jalqabaa ti.
Tiranzisteriin silkenii kan hojjatu kan jalqabaa Laabii Beelitti Amajjii 26, 1954tti Mooris Taanenbaawum hojjatame. Tiranzisteriin silkenii kan gurguraaf hojjatame kan jalqabaa Teeksaas Inistirumeentisiin bara 1954 hojjtame. Kunis hojii Gordon Teal, kan kiristaala qulqullina olaanaa qabu hojjachuun ogummaa guddaa qabu fi kan duraan Laabii Beel keessatti hojjachaa turen hojjatame. Tiraanzisteriin MOS kan jalqabaa Kahng fi Atalla Laabii Beel keessatti bara 1960 hojjatame.
Faayidaa[edit | Lakkaddaa gulaali]
Tiraanzisteriin elektirooniksii ammayyaa hunda keessatti ruuqa ka'aa isa ijoodha. Namoonni baayyeen tiraanzisteriin kalaqa gurguddaa jaarraa 20ffaa keessaa isa tokko jedhanii amanu. Hawaasa ammayyaa keessatti, faayidaan tiraanzisterii adeemsa ofummaa'een (meeshaa semiikondaakterii oomishuu) baayyinaan oomishamuu danda'uusaa fi kunis gatii tiraanzisterii tokkoo baayyee gadi buusuu isaa irratti hundaa'a. Kalaqamuun tiraanzisterii jalqabaa kan Laabii Beel keessatti raawwatame tarkaanfii IEEE 2009 (IEEE milestones) keessatti tarreeffameera.
Kaampaanii baayyeen tiraanzisterii kobaa qarqabaman kan biliyoonatti lakkaawwaman waggaa waggaadhaan yoo oomishaniyyuu, tiraanzisterii harki guddaan integireetid sarkiyuutii (yeroo baayyee gabaabfamee IC, maayikiroochiipsii ykn salphaadhumatti chiipsii kan jedhamu) keessatti qarqabamu, kunis daayoodii, rezisterii, kaappaasiterii fi ruuqolee elektiroonikii kaan wajjin walqabachuun elektirooniik sarkiyuutii guutuu uumu. Loojiik geetin tiraanzisterii hanga naannoo digdamaa of keessaa qaba, maayikiroopirooseserii olaanaan, bara 2009tt, tiraanzisterii (MOSFET) hanga biliyoona 3 fayyadamuu danda'a. "Bara 2002tti, nama lafarra jiru tokkoo tokkoosaatiif, ijoollee, dhiira, dubartii odoo hin jedhin, tiraanzisterii miliyoona 60 hojaatame".
Tiraanzisteriin gatiinsaa xiqqaa ta'uun, salphatti jijjiramuu danda'uunsaa, fi amansiisummaansaa meeshaa bakka hunda jiru isa taasise. Meeshaalee fi maashinii too'achuu keessatti, sarkiyuutin meekatiroonikii tiraanzisteriin of keessaa qaban, meeshaalee too'annaa elektiroomekaanikaalii bakka bu'aniiru. Yeroo baayyee tajaajila too'annaa argachuuf, meeshaa too'annaa makaanikaalii saxaxuurra maayikirookontiroolerii fayyadamuun sagantaa kompitaraa barreessutuu irra salphaa fi bushoodha.
Akkaataa Hojii Salphaatti[edit | Lakkaddaa gulaali]
Faayidaa guddaan tiraanzisterii kan dhufu asattoon xiqqoon tarminaalii garee tokko ta'an lamatti kennamte, asattoo guddaa tarminaalii garee tokko ta'an kan biraa gidduu yaa'u too'achuu danda'uu isaati. Amalli kun humna argachuu (gain) jedhama. Kun asattoo bahaa jabaa ta'e, voolteejii ykn karantii, kan asattoo naqaa dadhabaa wajjin wal fakkaatu garuu humna guddaa qabu uumuu danda'a; kana jechuunis, akka ampilifaayeriitti tajaajiluu danda'a. Karaa biraa ammoo, tiraanzisteriin akka iswiichii elektirikiin too'atamuuttii tajaajiluun karantii sarkiyuutii keessa yaa'u dabarsuu ykn dhorkuuf tajaajiluu danda'a, yeroo akkasii guddinni karantii ruuqolee sarkiyuutii kan biraatin murteeffama.
Tiraanzisterii gosa lamatu jira, akkaatan isaan sarkiyuutii keessatti hojiirra oolanis xiqqoo garagara. Baayipoolaar tiraanzisteriin tarminaalota bu'uura (base), funaantuu (collector), fi maddisiiftuu (emmitter) jedhaman qaba. Karantii xiqqoon karaa tarminaalii bu'uuraa dhufu (kunis, kan bu'uuraa fi maddisiiftuu gidduu yaa'u) karantii guddaa tarminaalii funaantuu fi maddisiiftuu gidduu yaa'u too'achuu ykn dabarsuu/dhorkuu danda'a. Tiraanzisterii fiildi iffektiirratti (FET), tarminaalonni karra (gate), burqaa (source), fi cobsituu (drain) jedhamu, voolteejin karaa karraa dhufu karantii burqaa fi cobsituu gidduu jiru too'ata.
Suurrii karaa mirgaa jiru baayipoolaar tiraanzisterii sarkiyuutii keessa jiru agarsiisa. Karantii tarminaalii bu'uurarra jirurratti hundaa'ee, chaarjin maddisiiftuu fi funaantuu giduu yaa'a. Sababa keessa tiraanzisteriitti walqunnamtiin tarminaalii bu'uuraa fi maddisiistuu akka daayoodii semiikondaakteriitti hojjatuuf, hanga karantiin tarminaalii bu'uuraarra jirutti voolteejin bu'uuraa fi maddisiistuu giduu jiru gadi bu'a. Ammi gadi bu'iinsa voolteejii kun waan tiraanzisteriin sun irraa hojjatame irratti hundaa'a, VBE jedhames wammama.
Tiraanzisteriin Akka Iswiichitti[edit | Lakkaddaa gulaali]
Tiraanzisteriin yeroo baayyee akka iswiichii elektiroonikiitti tajaajila, kunis fayyadama humna-guddaa kan akka humna dhiyeessituu (power supply) fi fayyadama humna-xiqqaa kan akka loojik geetii keessatti ta'uu danda'a.
Sarkiyuutiin tiraanzisterii kan burqisiiftuu-lafaa'ee keessati, fakkeenyaaf sarkiuutii iswiichii ifaa suurarratti mul'atu, akkuma voolteejiin bu'uuraa guddachaa deemen, karantiin maddisiiftuu fi funaantuu gidduu jiru garmalee guddachaa deema. Sababa ittisni funaantuu fi maddisiiftuu gidduu jiru hirratuuf, voolteejin funaantuu gad bu'a. Yoo garaagarummaan voolteejii funaantuu fi maddisiiftuu gidduu jiru zeeroo (ykn naannoo zeeroo) ta'e, karantii funaantuu ittisa loodiitin (ampuulii ifu) fi voolteejii dhiyaaten qofa daangeffama. Kunis guuta jedhama sababinsaas karantiin maddisiiftuurraa gara funaantutti bilisumaadhan yaa'a. Yeroo guutaa kana, iswiichin sun "banaa" jedhama.
Karantii bu'uuraaf ga'aa ta'e dhiyeessuun tiraanzisterii baayipoolaarii akka iswiichiitti fayyadamuu keessatti rakkoo ijoodha. Tiraanzisteriin karantii guddisuuf gargaara, karantii guddaa funaantuurra jiru karantii xiqqoo tarminaalii bu'urarra jiruun too'achuu dandeessisa. Reeshiyoon karantiiwwan kana lamaanii akaakuu tiraanzisterii irratti hundaa'ee gara gara, akaakudhuma tokkoofuu, karantii funaanturra jirurratti hundaa'ee gara gara. Sarkiyuutii ifaa akka fakkeenyatti kenname keessatti, rezisteriin karantii tarminaalii bu'uuraa ga'aa ta'e dhiyeessee akka tiraanzisteriin sun guutu godhutu filatame.
Sarkiyuutii akka iswiichitti tajaajilu keessatti, gatiin voolteejii naqaa akka bahi guutammaan darbu ykn guutummaan hin darbine godhuuf filatama. Tiraanzisteriin akkasii akka iswiichiitti tajaajila, tajaajilli akkasii kun sarkiyuutii dijitaalaa, kan gatiin "banaa" ykn "dhaamaa" qofti barbaaddamu keessatti baayyee tajaajilarra oola.
Tiraanzisteriin Akka Ampilifaayeriitti[edit | Lakkaddaa gulaali]
The common-emitter amplifier is designed so that a small change in voltage (Vin) changes the small current through the base of the transistor; the transistor's current amplification combined with the properties of the circuit mean that small swings in Vin produce large changes in Vout.
Various configurations of single transistor amplifier are possible, with some providing current gain, some voltage gain, and some both.
From mobile phones to televisions, vast numbers of products include amplifiers for sound reproduction, radio transmission, and signal processing. The first discrete-transistor audio amplifiers barely supplied a few hundred milliwatts, but power and audio fidelity gradually increased as better transistors became available and amplifier architecture evolved.
Modern transistor audio amplifiers of up to a few hundred watts are common and relatively inexpensive.
Wabii[edit | Lakkaddaa gulaali]
0911344941


text:
Centrifugation
Centrifugation kuni akkatta centripetal force fayyadamudhaan kan makamaa tokko garagari itti basanidha, kunis laboratory science kessatti tajajilama. Chemistry fi biology kessatti, humna Harkisaa lafa test tube irratti daruudhan kuni immo akka precipitaten (waani jabban makaa kessa jirru) akka dafee fi hundumtii isaa garaa jalatti walitti qabamu godha. Achiin makki osoo kaa jalatti hafee hin chochosiin waan biratti naqama yokan Pasteur pipetten akka xuxamu tasifama. Jijjirami (raten) centrifugation kan itti madalamu accelerationii makka tokko irratti jiruu irratti hunda'et, kunis kan itti laka'amu revolutions per minute (RPM) yokan gn. Dafee jalatti walitti qabamuu waan tokko kan itti hunda'u fakki (shape) fi hanga (size) waan sunii, centrifugal acceleration, hamam (volume) waan jabba (solid) makka kessatti argamu, garagaruma density waan sunif fesashicha jiddu jirru fi viscosity irratti hunda'et.
Gossa[edit | Lakkaddaa gulaali]
Gossa centrifugation sadiit jirra:


text:
Prezidaant Doonaald Traamp yaadi uummataa haaraa ba’e deggersi uummataa isaan qaban nyaatamaa deemuu mul’isus deggersa siyaasaa kan Republikaanotaa qaban isa kana duraa caalaa cimaa kan adeeme ta’uu har’a beeksisan.
Tramp kana kan beeksisan bakka bashannanaa Bedminister new Jersey irraa yoo ta’u yaadi dhiyaate sun yaada uummataa kijibaan ba’e jedhan.
Duulli filannoo siyaasaa isaan kutaalee hedduutti geggeessan kan mul’isu cimina jiru kan mul’isu deggetoota Traamp daran kan walitti dhiyeessu yoo ta’u kan hin jijjiiramne ta’uu dubbatan.
Yaadi uummataa dhiyeenya walitti qabame akka mul’isutti baatilee ja’an kan prezidaantummaa isaanii keessatti lammiiwwan Ameerikaa sadii keessaa harka tokko qofaatu hojii isaan hojjetaniif mukanuu kene. Uummata isaan filate gidduutti deggersi isaan qaban illee gad adeemaa adeeme.
Traamp garuu gabaan biyyattii cimaa, nageenyi daangaa cimuu, dalagaan uumamuu dabalatee waa hedduutti milkaa’uu isaanii faarsan.
Gargaartonni Traamp mormituu isaanii damokraatittii Hillary Clintoniin akka isaan injifatan gargaaruuf angawoota Raashiyaa waliin wal arguu isaanii ilaalchisee qorannaan geggeessamu itti fufee jira.


text:
Hirirra guddaan tokko biyya German Magaala Berlin keessati Fulbaana 16 bara 2017 gaggeefamee ture. Hirirra kana irrati Hawaasinni Oromo biyya German keessa jiran hundaa qooda isaanii fudhatanii jiru. Keessumaayyuu Hawaasinni Oromo Komuniitii Berlin fi Hawaasinni Oromo Komunitii Darmstadt gahee guddaa bahanii jiran. Akkasumas qophii kanaafi Dhabileen mirga dhala namaaf falmanii qophii kanaafi baasuu ammana hin jedhaminne baasuudhaan sagaleen Oromoo adunyaa kana irrati dhagahamee olee jira.
Haluma kanaan gaafiin gurgguddoo Ummani Oromo qabu Mootummaa German hatatamaan akka deebsuuf gaafatanii jiru. Kaneen keessa Mootummaan German gargarissa Mootummaa faashiitii wayyaanee akka dhaabbatuu, Maqaa Invasitimeetii jedhuun qotee bulaan Oromoo akka lafa isaa irraa hin buqaanee, Hidhamitoonni Siyaasaa hundaa kan akka Dr. Mararaa Gudinaa, Bekele Garbaa, Addisu Bulalaa, Dejene Xafa fi kkf hundaa hatatamaan akka mana hidhaa keessaa baha.
Darbees moo Yeroo ammaa kanaafii wagaa wagaadhaan ajjeechaan Oromoo huminna Milishaa Liyyuu Polissii Somaalee dhaan ta’aa jiru akka dhaabbattu, Gochaan TPLF harka lafa jalaatiin Ummata Oromoo fixaa jiru irrati beekamee Mootummoonni Awwuropaa Mootummaa Ethiopia Wayyanee kana irraati qoqqobbii godhaaniifi kkf gaafachuudhaan Hirirraa guddaan tokkoo bahamee jira.
Akkasumas mirgii Oromo biyya German keessa jiran ykn mirgi dadhannoo argachuu akka mirkanaa’uufi caraan barumissa akka eyyamamuufi kan gaafachaa olan ta’uun isaa beekamee jira.
Nadhani


text:
ONN:Oduu Amma Nu Dhaqqabeen Fincilli Gabaa Lagannaa Gutuu Oromiyaa kessatti QBOtiin Labsamee jiru Gara Fincila waliif galaatti jijjirame jira.Gurraandhala 12/2018
Jimma
Fincila Qeerroo Jimmaa, Guraandhala 12, 2018
Gaaffiilee Hirmaatota mormii magaalaa Naqamtee irraa ka’an
(SBO/VOL Guran. 12/2018) Magaalaa Jimmaatti Sochiin Warraqsaa FXG duulli gabaa lagannaa, uggura geejjibaafi hojii dhaabuun daran jabaachuun itti fufe jira. Yakka duguuginsa sanyii waraanni warraanee Uummata keenyaa #Hammareessaafibakkoota hedduutti dhukaasee ajjeesaa jirus sagalee mormii guddaan balaaleffacha jiru.
Qeerroon Amboo Fincilaa jira.
Buraayyuu, Keellaa, Gafarsaa, Dirree, Kattaa….Daandiin bifa kanaan cufatee jira.
Laga Xaafoo
Qabsoon itti fufa!
Finfinnee Jamoottis geejjibni dhabamee lagannaan itti fufeera.


text:
Ibsa Gumii Sabaa Adda Bilisummaa Oromoo (GS-ABO)
(Muddee 27, 2016)
Gumiin Sabaa Adda Bilisummaa Oromoo (GS-ABO) walgahii isaa dhaabbataa Mudde 16 – 25, 2016 gaggeeffateen haala Dhaabaa fi QBO, akkasumas, haala Ummata keenyaa, haala diinaa (mootummaa TPLF/EPRDF), haala Godina Gaanfa Afriikaa fi kan Idil-Addunyaa irratti marii fi xiinxala bal’aa gaggeessee murtiilee jajjaboo QBO daran jabeessanii fuula dura tarkaanfachiisan dabarseera. Murtiilee dabran hojiitti hiikuuf kan gargaaran dirqamaa fi qajeelfamoota adda addaa KHR-ABOf kennuudhaanis wal gahii isaa milkii fi injifannoodhaan xumurate.
Addi Bilisummaa Oromoo Dhaaba bu’uura jabaa qabu kan duulaa fi shira diinota kaayyoo gara garaa qabaniin irratti gaggeeffamaa turee fi jiru hunda injifatee irra aanuudhaan bu’aa-bahii hedduu keessa qaxxaamuree fi moyxannoo qabsoo bara dheeraa horatee dha. Har’as gufuulee hedduu diinootni Saba Oromoo fuul-dura isaa naqan hunda injifatuudhaan yeroo irraa yerootti of humneessaa fi of jabeesaa qabsoo bilisummaa ummata Oromoo fi walabummaa Oromiyaaf gaggeessu finiinsuu irratti argama. Walgahiin GS kun jabinni jiru caalaatti jabeeffamee akka itti fufuu fi laafina mul’atu irra aanuudhaan galma gahiinsa Kaayyoo Qabsoo Bilisummaa Oromoo shaffisiisuuf kan gargaaran murtiilee jajjaboo dhimma Jaarmayaa ABO irratti xiyyeeffatan dabarsee jira. Kanneen keessaa dhimmi Kora Sabaa jabinaa fi shaffisaan irratti hojjetamee akka xumuramu wal gahiin GS kun qajeelchee jira.
Imaammata diinummaa kan irraa maayyii murni TPLF/EPRDF isa irratti gaggeessu fashalsuu fi irra aanuuf furmaatni tokkichi jiru Kallacha qabsoo isaa kan tahe Adda Bilisummaa Oromoo wajjin tahuudhaan qabsoo bilisummaa bifa hundaan finiinsuu qofa tahuu kan hubate Ummatni keenya, keessattuu dargaggoon (Qeerroon Bilisummaa Oromoo) Fincila Diddaa Gabrummaa (FDG) baroota dheeraaf gaggeessaa ture Sadaasa bara 2015 irraa eegalee gara boqonnaa haaraya Fincila Xumura Gabrummaa (FXG)tti jijjiiruudhaan warraaqsi gaggeessaa jiru, seenaa QBO keessatti iddoo guddaa qaba. Walgahiin GS ABO kun sochii boonsaa fi seena-qabeessa karooraa fi qindoomina diriire ofitti fudhatuun Ummatni keenya itti jiru kana gadi faginaan xiinxale. Wareegama ulfaataa miseensotni ABO, Qeerroo Bilisummaa Oromoo fi Ummatni keenya baasee fi baasaa jiru, akkasumas, injifannoolee sochii kanaan galmeeffamanis bal’inaan gilgaale. Akkaataa sochiin kun itti daran jabaatuu fi akeekni isaa shaffisaan fiixaan bahuu danda’u irrattis tooftaa fi tarsiimoo hordofamuu qabu KHRtti qajeelchuun akka cichoominaan irratti hojjetamu murteesse.
ABOn akka dhaaba bilisummaa tokkootti bu’aa bahii adda addaa kan diinni kaayyoo dhabama isaa hawwuun irratti duulaa turee fi ammas itti jiru irra aanuun muyxannoo qabsoo horaa har’aan tana gahee qabsaawaa jiru dha. Adeemsa xaxamaa diinotiin saba Oromoo ABO fuuldura afan hunda injifatuun yeroo irraa yerootti if jabeessaa fi if humneessaa qabsoo bilisummaa Oromoo fi walabummaa Oromiyaa gulantaa itti aanutti tarkaanfachiisaa turee fi itti jirutti, sirna isaa hordofuun Kora Sabaa godhachuun daran akka of gurmeessuu fi cimsu wal gahiin GS-ABO 2016 tartiiba ittiin xumuramu murteessee jira.
Mooraa QBO daran itichuu fi jabeessuun imaammata dhaabbataa ABOn yeroo hundaa irratti hojjetu dha. Baroota as aanan kana yaaliin gama kanaan godhamu jajjabeessaa tahuu GS hubatee jira. Humna namaa, beekumsaa fi qabeenya Ummata keenyaa wal faana luuccessuudhaan diina keenya irratti tokkummaadhaan qabsaawuun bilisummaa Ummata keenyaa akka shaffisiisu kan wallaalu hin jiru. Waan taheef hojiin gama kanaan itti jiramu akka daran jabaatee itti fufu GS qajeelfama kennee jira.
Mootummaan TPLF/EPRDF gaaffii mirgaa ummatni Oromoo fi Ummatootni biroos gaafataniif deebiin kennaa jiru kan diinummaa fi gaaffii karaa nagaa humnaan ukkaamsanii dhaamsuuf kan akeekkate, farra nagaa fi sabatinsa naannichaa akka tahee fi hokkoraa fi jeequmsa naannichatti kan babal’ise tahuun lakkuma buluun hundaaf ifa tahaa dhufee jira. Tarkaanfii diinummaa fi gara jabinaa (faashiistummaa) fudhataa jiruunis akeeknii fi eenymmaan isaa inni dhugaa daran ifatti mul’atee har’aan tana guutummaatti biyyattiin bulchiinsa waraanaa jala galtee jirti. Murni TPLF/EPRDF waggoota as aanan lamaan, addatti ammoo waggaa tokkoo oliif labsii lolaa ifatti ummata Oromoo fi Oromummaa irratti labseen imaammatni sanyi-duguuggaa (genocide) waggoota 25 dabraniif golgaa dimokiraasii kijibaatiin Ummata keenya irratti gaggeessaa ture hawaasa Addunyaa duratti caalaatti saaxilamee jira.
Gumiin Sabaa ABO imaammata diinummaa fi loogii Sabummaa murni TPLF Ummatoota hunda irratti fi addatti ammoo Saba Oromoo irratti qiyyaafatee bara aangoo isaa guutuu gaggeessaa turee fi jiru (keessattuu ammoo maqaa labsii haala yeroo hatattamaa /State of Emergency/ jedhuun humna waraana isaa itti duulchisee roorroo Ummata keenya irraan gahaa jiru) sagalee jabaadhaan irra deebi’ee balaaleffata. Ummatni keenyas roorroo daangaa dabre kana of irra faccisuuf tarkaanfii barbaachisu hunda fudhachuun mirga isaa tahuu GS gadi jabeessee hubachiisa. Waan taheef murannoo ol aanaan sochiin jalaqame itti fufamee akka xumura itti godhamu akka qindeeffamu murteessee jira.
Yeroo Ummatni keenya mootummaa TPLF/EPRDF.iin addatti baafamee ifatti labsiidhaan humni waraana biyyaa jedhamu itti bobbaafamee qabeenyi isaa saamamaa, xiqqaa fi guddaan hidhaatti guuramee gidirfamaa, biyya irraa arihatamaa fi akka bineensaatti ajjeefamaa jiru kanatti kanneen miseensota OPDO, miseensota waraanaa, poolisaa, humna tikaa fi milishaa diinaa tahuudhaan Ummata irratti yakka dalagaa jiran hatattamaan gochaa badii kana irraa dhaabbatanii yeroon hiriira isaanii itti sirreeffatan amma tahuu waamicha ABOn deddeebisee godhaafii tureef deebi akka kennan Gumiin Sabaa cimsee akeekkachiisa.
ABOn ummata Oromoof qofa osoo hin taane cunqurfamaa hundaaf cunqursaa alagaa jalaa bahanii bilisa tahanii jiraatuu ni hawwa. Kana irraa kan ka’e ummatoota cunqurfamoo waliin hariiroo qabsoo ummachuuf hojjatuu irraa of qusatee hin beeku. Akka kanaan ABO dabalatee Jaarmayootni qabsoo Ummatoota cunqurfamoo afur kan waliin ijaaran Tumsi Ummatootaa Bilisummaa fi Dimokraasii (TUBD) waan hundaan akka jajjabeeffamu GS KHR.tiif qajeelfama kennee jira.
Rakkoon Siyaasaa, Dinagdee fi Hawaasummaa naannoo keenyaa furmaata waaraa argachuu kan danda’u yoo humnootni fi Ummatootni abbootii dhimmaa hundi (stake holders) qabsoo haqaa kan bilisummaa, nagaa, dimokiraasii fi guddinaaf godhamu irratti wal hubatanii fi wal dura dhaabbachuu dhiisanii waliif tumsan qofa tahuu ABOn ni amana. Waan taheefis wal hubannoo fi tumsa qabsoo akkasii argamsiisuuf irratti hojjetamuu akka qabu GS KHRf akeekee jira.
Ummatni Oromoo bilisummaa afaan qawweetiin sarbame deebisee gonfachuuf qabsoo bara dheeraaf mootummoota Itoophiyaa dhufanii dabran irratti gaggeessaa turee fi jiruun fedhii fi gaaffii isaa irra deddeebi’ee addunyaatti agarsiisee jira. Haa tahu malee mootummootni gariin haqa ummatni Oromoo qabu beekanii Oromoof tumsa barbaachisu gochuu mannaa mootummaa farra ummatootaa kan gochaa sanyi-duguuggaa (genocide) raawwatu waahelfatuu itti fufuun gaddisiisaa fi qaanfachiisaa tahuu GS-ABO jabeessee hubachiisa. Waan taheef, kanneen mootummaa kufuuf daddaaqamaa jiru kanatti lubbuu horuun jiraachisuu barbaadan kan halaalaa fi dhihoo hundi tumsa dippilomaasii fi tin’isa dinagdee godhaniif irraa dhaabuudhaan gaaffiin ummatootaa deebii haqaa akka argatu gochuu irratti akka hojjetan, kanaafis dhiibbaa barbaachisu akka godhan GS-ABO yaadachiisa. Hammeenya raawwatamuu fi tarkaanfii garajabinaa fudhatamaa jiru osoo arganii fi dhaga’anii akka hin arginii fi hin dhagahiniitti callisuun seenaa duratti gaafachiisaa tahuus GS dabalee hubachiisa.
Maayyii irratti, miseensotnii fi deggertootni ABO waliigalatti, addatti ammoo WBOn dirree falmaa, akkasumas, Qeerroon Bilisummaa Oromoo Kaayyoo QBO galmaan gahuuf tarree duraa irratti hiriirtanii wareegama qaqqaalii baasaa jirtan diina Ummata keenyaa kan qabsoo keenyaan afaan boollaa irra gahe kana hobbaafachiisuudhaan qabsoo Ummata keenyaa galii isaa dhaqqabsiisuuf dirqama keessan dacha-dachaan akka ol kaastan GS yaamicha qabsoo haaromsa.
Injifannoo Ummata Oromoof!
GS-ABO
Muddee 27, 2016


text:
Kan bara 2011 kessa geggeessame warraaqsa Arabootaatti aansuu dhaan waggoota ja’aaf mana hidhaa fi hospitaala kan turan presidentiin masrii duraanii Hosnii Mubaarak gad dhismaniiru.
Mubaarak Hospitaalaa waraana keessa kan gad dhiisaman har’a ture.
Mubaarak hookkara biyyootii Araba ka birootti babal’atetti aansuu dhaan hoogganaa biyyaa tokkicha murtiitti dhiyaatani.
Hookkara guyyootii 18f tureen hiriirtota nagaa irratti ajjeechaan akka raawwatu kakaastan jedhamuun kan himataman ennaa ta’u himannaalee ka biroonis irratti dhiyaatanis booda irra garuu ni hambifaman.
Dhiyeenya immoo himannaa ajjeechaa irras walaba ta’uutu murtaa’eef. Har’a kan gad dhiisaman Mubaarak yero ammaa ganda dureenyii Heeliyoo Poolis jedhamu kan jiru mana jireenyaa isaanii keessa boqonnaa irra kan jiran ta’uu Abukaatoon isaanii mirkaneessaniiru.


text:
Dilbata Onkolooleessa 2 bara 2016 magaalaa Bushooftuu keessatti kan kabajamu ayyaana Irrechaa mootummaan naannoo Oromiyaa siyaasa isaa tarkaanfachisuuf itti gargaaramaa jira jechuun Kongrasiin Federaala Oromoo himatee jira. Abbootii Gadaa dura qabuun karaa harka jalaan hojjatu haala ajjechaa hidhaa fi dorsiisa Oromiyaa keessaa aguuguuf fiigichaa fi qohilee sirbaa itti dabalanii qindeessaa jiru jedhu. Dura ta’an Abbootii Gadaa fi abbaan Gadaa Tulamaa Bayyanaa Sanbatuu garuu guyyaan dorgommii figichaa guyyaa jala bultii ayyaanchaa ti jedhu. Qophileen sirbaa akka hin jirre beekna jedhanii namni fedhe hunduu dhufee ayyaaneffachuuf mirga qaba jedhan.
Waajjirri Aadaa fi Turizmii Oromiyaa gama isaan ayyaanichi abbootii Gadaan kan qophaa’ee fi gama beeksisuu fi qorannaa jajjabeesuun qofa itti hirmaanne jedha. Ergaan siyaasaa ayyaana kana irratti dhiyaatu tokko hin jiraatu jechuun ergaan darbanis ayyaana kana kan calaqqisan qofa jedhee jira. Yuneeskoon ayyaana Irrechaa kan galmeessu ykn beekkannoo kan kennuuf barana waan ta’eef qophiin addaa kan gaafa jala bultii ayyaanichaa gaggeeffamu qophaa’uu ibsee jira.


text:
(Ibsa ABO)
Sirni Gadaa Oromoo dhaabbata hawaasa addunyaa UNESCO jalatti SADAASA 30,2016 galmeeffamee jira. Kun injifannoo haaraa qabsoon bilisummaa Oromoo galmeessee dha. Sirni Gadaa sadarkaa ol-aanaa irra kan gahe jaarraa 16ffaa keessa yeroo ta’u, jaarraa 17ffaa irraa jalqabee hanga 19ffaa gidduutti jijjiirama dinagdee fi hawaasummaa Oromoo keesatti mul’ataa dhufee fi dhiibbaa sirna koloneeffattoota Habashaan irra gaheen laaffachaa fi haqamaa akka dhufe seenaatu ragaa baha.
Aadaan politikaa fi hawaasummaa sirna koloneeffattuu Habashaa sirna warra nugusaa (mootii) fi abbaa irrummaa nam-tokkee ykn gartuu xiqqaa irratti hundaa’e ummatootaa fi biyya irratti ol aantummaa qaba. Sirni koloneeffattoota Habashaa impayerattii irratti hordame faallaa duudhaa dimokraasii sirna Gadaa Oromoo ta’uun ifaa dha. Kanaaf humnootni Habashaa gaafa Oromoo cabsan tarkaanfiin jalqabaa isaan fudhatan sirna Gadaa itti duulanii balleesuu dha. Sirni Gadaa sirna dimokiraatawaa aangoo ummataaf kennu faallaa sirna nugusummaa waan ta’eef, itti fufiinsa sirna keenyaaf sodaachisaa dha jedhanii waan amananiif itti duulan. Ummati Oromoo humna waraanaa alagaatiin cabee erga sirna bittaa alagaa jalatti kufee kaasee eenyummaa fi seenaa isaa dhabamsiisuuf duulli humnoota Habashaan irratti gaggeeffamu takkaa addaan citee hin beeku. Keessattuu mallattoo eenyummaa Oromoo keessaa isa guddaa fi murteessaa kan tahe Sirna Gadaa Oromoo dhabamsiisuun kaayyoo isaanii isa ol’aanaa ture. Kanas kan godhaniif jabinni Oromoo kan isaan bara dheeraaf cabsuu dadhaban achi keessaa kan maddu tahuu waan beekaniifi.
Sabni Oromoo jaarraa hedduudhaaf sirna politikaa, ijaarsa waraanaa, hawaasummaa fi dinagdee dimokraatawaa ta’e walii gala sirna Gadaa jedhamee beekamu irratti ijaaramee of bulchaa akka ture seenaan galmeessee jira. Sirna bu’uura jabaa fi caasaaleen dimokraatawoo ta’an irratti ijaaramanii dha. Sirni Gadaa sirna nagaa, guddina, badhaadhina wal qixxummaa irratti hundaa’e Oromoo keessatti kan diriirsee dha. Oromoo biratti nagaan bakka guddaa qaba. Ummati Oromoo ummata nagaa jaallatu oggaa ta’u, sirni Gadaa Nagaa Oromoo tiksuuf dursa kenna.
Walumaagala sirni Gadaa seenaa, duudhaa fi aadaa gaarii himamee hin dhumne hedduu of keessaa qaba. Hambaan sirna Gadaa har’allee Kibba Oromiyaa, hawaasa Oromoo Gujii fi Booranaa keessatti hafee akka jiru beekamaa dha. Sirni miidhagaan sirnoota cunqursoon awwaalamee ture kun deebi’uun seenaafis ta’e ijaarsa saba Oromoo boriif akka injifannoo guddaatti fudhatama.
Sabni Oromoo akkuma yeroo biyya isaa qabachuuf itti duulan walabummaa isaa tikfachuuf ittisa hadhaawaa gaggeessee wareegama ulfaataa baasetti, erga meeshaa lolaatiin caalamee bittaa alagaa jalatti kufees duula eenyummaa isaa dhabamsiisuuf gaggeeffamu yeroon itti callisee fi ofirratti ilaale hin jiru. Biyya, seenaa, aadaa fi eenyummaa isaa sarbame deebifachuufqabsoo walirraa hin citne geggeesse, geggeessaas jira. Keessaahuu Addi Bilisummaa Oromoo 1970ta keessa hundeeffamee qabsoo Oromoo bifa ammayyaan qindeessuu fi gaaffiin saba Oromoo maal akka ta’e addeessuun hooggana barbaachisu kennuu danda’e.
Addi Bilisummaa Oromoo gaafa bu’uureffamu cunqursaan Oromoorra jiru bifa kolonii akka qabuu fi angoon politikaa Itoophiyaa dhuunfaa koloneeffattoota gita bittuu Habashaa harka akka jiru addeesse. Akeekni siyaasaa ABO jalqabuma irraa ummata Oromoo bittaa kolonii Itoophiyaa jalaa bilisa baasuun mirga abbaa biyyummaa Oromoo mirkaneessuu dha. Aadaa, seenaa fi duudhaa Oromoo deebisanii gadi dhaabuu fi kkf of keessaa qaba. Walumaagala qabsoo bilisummaa ummati Oromoo bifa adda addaan adeemsisaa ture bifa qindoomina qabuun geggeessuu kan danda’e ABO dha.
Qabsoo sabni Oromoo ABO jalatti hoogganamuun golee Oromiyaa hunda irraa walfaana ka’ee wareegama qaqqaalii baasuun geggeesse injifannoo gurguddaa galmeessee jira. Guyyaa irraa guyyaatti wareegama bifa garagaraa baasaa injifannoo haaraa galmeessaa har’a gahe. Murni Wayyaanee kan yeroo ammaa Impaayera Itoophiyaa bulchu beekkamtii maqaa biyya Oromoo (Oromiyaa) dabalatee mirgoota afaan, aadaa fi seenaa ofiitiin hojjechuu, ittiin of ibsuu fi kunuunfachuu kan heera ofii keessa kaawwate jaallatee fi itti amanee osoo hin taane, wareegama ilmaan Oromoon kan argamanii dha. Bu’aa qabsoo bilisummaa Oromoo ti.
Mirgooti hanga ammaatti argaman aarsaa miseensotaa fi hoogganooti qabsichaa kumaan lakkaawaman baasaniini. Gaffiin mirga hiree murteeffannaa haa xiqqaatuu heera mootummaa Itoophiyaa keessa seenuu kan danda’e qabsoo hidhannoo, siyaasaa fi dippilomaasii ABO fi humnooti bilisummaa kanneen biroo adeemsisaa turaniini. Gaaffiin Oromoo ajandaa addunyaa ta’uu kan danda’e qabsoo ummati Oromoo adeemsiseeni.
Akka kanaan sirni Gadaa UNESCO jalatti galmeeffamuunis injifannoo gurguddaa qabsoon Oromoo galmeesse keessaa isa tokko. Kanaaf Oromoota mara kan boonsee fi eenyummaa Oromoo addunyaa biratti kan mul’isee fi biyyi lafaas raajeffatee dha.
Sirni Gadaa UNESCO jalatti kan galmaa’e sochii ilmaan Oromoo bifa adda addaan taasisaniini malee, tattaaffii mootummaa wayyaaneen akka hin taane jala sararree dubbachuu dandeenya. Sirni Wayyaanee inumaahuu akka sirni Gadaa UNESCO jalatti hin galmoofne gufuu fi danqaraa ka’aa akka ture eenyuyyuu jalaa dhokataa miti. Kun ta’ee osoo jiruu har’a wayta sirni Gadaa bu’aa ba’ii meeqaan UNESCO jalatti galmaawuun mirkanaawu saalfii tokko malee tattaaffii ani taasiseen milka’e jedhee ummataa fi addunyaa sobuu yaalaa jira.
Ummata Oromoo, Wayyaaneen na hin bulchitu, cunqursaa fi saamichi alagaa na gahe jedhee sirna isaa didee itti fincile hawwachuuf waan ofii hin godhiniif anatu siif dhaam’e jedhee lallaba. Kana malees mootummaan wayyaanee gargaarsa maqaa kanaan UNESCO irraa gara fuula duraatti argamu butachuuf dibbee rukutaa jira. Baga gammaddan jedhee fedhiin alatti sirba. Haa ta’uu ololli rakashni Wayyaaneen akka waan mootummaa ummataa tahee fi seenaa ummatootaa tiksuu fi kunuunsuuf hojjetuutti waa’ee UNESCOtti galmeeffamuu Sirna Gadaa kanaan saba Oromoo fi hawaasa addunyaa sobuuf wixxifatu saba Oromoo biratti fudhatama hin qabu.
Addi Bilisummaa Oromoo mirgi saba Oromoo guutuutti kan kabajamuu fi iggitiis horatu gaafa sabni Oromoo walabummaa isaa gonfatee dhimma biyya ofii irratti ofiin murtii kennuu danda’e jedhee amana. Gaafa sabni Oromoo mirga abbaa biyyummaa ofii kabajchiifatee aadaa fi duudhaan isaa guutummaatti hojii irra oole; walumaagala gaafa dinagdee, siyaasaa fi hawaasummaa ofii irratti walabummaa dhaan ummati Oromoo sagalee fi murtii ofii kenne qofa tahuu ABOn gadi jabeessee hubachiisa.
Dhuma irratti miseensotnii fi deggertootni ABO akkasumas ummatni Oromoo bal’aan, qaamoti adda addaa, beektoti Oromoo fi firoottan saba Oromoo sirna Gadaa UNESCO jalatti galmeessisuus ta’e waa’ee sirna Gadaa addunyaatti beeksisuu keessatti qooda keessan gumaachitan hundi galata guddaa qabdu jenna. Injifannoo fi mirgoota qabsoo fi wareegama keenyaan arganneef ofitti boonaa, mirgoota nu hafan gonfannee galii keenya isa guddaa dhaqqabuuf harka wal qabannee qabsoo keenya akka finiinsinu ABOn dhaamsa qabsoo dabarsa.
Injifannoo Ummata Oromoof!
Adda Bilisummaa Oromoo
Mudde 06, 2016


text:
Obbo Tarfaan, Amajjii 6, 1940, magaalaa Dambidollo, Wallaga, Oromiyaa tti dhalatanii Adoleessa 29, 2016, magalaa Hamburg, Jarmanii, keessati addunya kana irraa dhukubaan boqootan.
Sagantaan geggessaa Obbo Tarfaa Dibaabaa Jimaata Hagayyaa 5, 2016, sa’aa 10:00 akka yeroo biyya Jarmanitti, mana sagadaa Altona Kreuzkirche, Hohenzollernring 78a, 22763 Hamburg, Jarmanii, keesatti erga raawatamee booda bakka Friedhof Bernadottestr. 32, 22763 Hamburg ti sirna awwaalchaatiin xumurama.
Itti aansee sa’aa 14:00 irraa eegalee sagantaan yaadannoo obbo Terfaa Dibaabaa iddooKulturkirche Altona, Bei der Johanniskirche 22 , 22767 Hamburgjedhamu keessatti geggeffama.
Maatii Obbo Tarfaa Dibaabaa


text:
Submitted by Manager on Wed, 12/27/2017 - 14:34
Submitted by Manager on Wed, 12/27/2017 - 08:27
Leenjiin dandeettii qorattoota jalqabaa cimsuufi hojii qorannoo isaanii karaa saayinsawaa ta’een deeggaramee bu’aa qabeessaa akka ta’u kan gargaaru leenjiin mata duree ‘proposal writing, experimental design for field of experiment and analysis of experimental data using, R and scientific paper writing’ jedhu irratti guyyoota shaniif qorattoota giddugaleessota qorannoo sagal irraa walitti bobba’an kan baay’inni isaanii 46 ta’uuf galma IQQOtti leenjiin kennamaafii jira.
Submitted by Manager on Fri, 12/22/2017 - 14:36
Submitted by Manager on Fri, 12/22/2017 - 14:03
Horsiisee bultootni godina Booranaa teknoolojii giddugaleessa Horattootaafi Qonna Gammoojjii Yaa’abal’ootiin teknoolojiiwwan bahaniin fayyadamoo ta’uu isaanii OBN tti himan. Teknolojiiwwan fooyya’oo Hoolaa fi Re’ee haala qilleensaa gammoojjii dandamatanii bu’aa gaarii kennuu danda’an giddugaleessaarraa fudhachuun fayyadamaa akka jiran dubbatan.
Submitted by Manager on Tue, 11/28/2017 - 14:49
Oromia Agricultural Research Institute (IQQO) Agricultural Growth Program (AGP-II)
Agricultural Production Constraint Analysis Validation workshop, 23-24 November 2017
Submitted by Manager on Thu, 11/23/2017 - 16:58
Submitted by Manager on Wed, 11/08/2017 - 15:33
Inistiitiyuutiin Qorannoo Qonnaa Oromiyaa dhimma siivil sarviisii fi meeshaalee riformii qidaa’aa irratti qopheessee miseensota maanajimantii Giddugaleessa Qorannoo Qonnaa 17 fi IQQO irraa waamamaniif leenjii guyyaa 4 kenneera.
Leenjii kana irratti mata dureewwan JBAH, SMBKT, Falaasama Kaayizanii fi Chaartarii lammilee ilaalchisee ogeeyyota Biiroo paablik sarviisii fi misooma Namaa fi IQQO irraa dhufaniin kennameera.
Submitted by Manager on Thu, 10/26/2017 - 15:43
Bako Agricultural Research Center has conducted a field day on 21-22 October 2017 to show its research achievements to various stake holders and to collect feedback for its future research interventions.
Submitted by Manager on Thu, 10/26/2017 - 13:38
Giddugaleessi qorannoo qonna Baakkoo giddugaleessota Inistiitiyuutii Qorannoo Qonnaa Oromiyaan bulan keessaa isa tokko. Giddugaleessi kun hundeeffama isaarraa kaasee hanga har’aatti teknoolojiiwwan adda addaa baasuufi madaksuun akka Lixa Oromiyaatti jiruufi jireenya hawaasa hedduu jijjiiraa tureera. Haaluma kanaan har’as hojiilee qorannoo hojjataa tureen teknolojiiwwan bahanii qonnaan bulaa bira gahan oyruu qonnaan bulaafi buufata qorannoo irratti daawwatamanii jiru.
Submitted by Manager on Mon, 09/18/2017 - 10:08