text:
Gaarummaan Isin Keessa ni Jiraataa? Does Goodness Live In You?
Roy Oksonevad (Kan Hiike fi kan Qindeesse, Qopheessaa)
Yaalin jireenya gaarii jirachuudhaaf taasifamu hojii dadhabsiisaa dhuma hin qabneedha. Baay’onni keenya hojiilee keenya isaan badaa ta’an too’achuuf ni dhamaana; akkasumas hojii garii ta’e hojjechuuf ni carraaqna. Kunis anniisaa fi xiyyeeffannaa keenya guutumaa guututti ni fudhata. Kana irraa kan hafes nuti addunyaa bilisa ta’e keessa warra jaraannuu miti. Qorumsii fi rakkooleen gara garaa addunyaa kana irratti ni argamu. Haaluma kanaan hamma jiraachuu qabnu jiraachuf yemmuu carraaqnutti humna keenya ishee xinnoo sana ni fixanna. Waaqayyo wal’aansoo nuti keessa jiraannu kana ni beekaa laata? Dadhabbiiwwan keenya nuuf hin hubataa laata? Yookis immoo Waaqayyo barmaata adda ta’e akka qabaannuf wanta sirrii ta’e hojjechuuf gahee mataa keenyaa akka taphannu ni fedhaa laata?
Uummama
Waaqayyo ilmaan namaa kan uume cubbuu yookin dadhabbii tokko malee ture. Namoonni duraa, Addaami fi Hewaan qulqulloota fi mudoo tokkollee kan hin qabne turan. Addaami fi Hewaan gaarota turan, akkasumas wanta sirrii ta’e hojjechuuf ni fedhu turan; sababni isaas uumamni gaarummaa isaan keessa waan tureefi. Wanti badaa yookin kan gaarii hin taane jedhamu tokkollee hin turre. Macaafni Qulqulluun kan dubbatu Waaqayyo erga nama uumee booda wanti inni uume hundi gaarii ta’uu isaa dubbachuu isaati. Gaarummaan namootaf jireenya fi karaa jireenyaa kennee jira.
Haata’u malee akka Waaqni nu uume sana ta’uu maalif dadhabne laata? (Kanaaf deebin akka armaan gadiitti kennamee jira) :-
Kufaatii
Yeroo Addaam irraa eegalee diina ilmaan namootaa kan ture seexanni wanta Waaqayyo uume balleessuf ni barbaada. Addaami fi Hewaan Waaqayyoof akka hin ajajamne seexanni isaan ni qore; isaanis qorumsa isaatti ni kufan. Yeroo namoonni Waaqayyoof hin ajajamnettis wantoonni lama ta’anii jiru.
Tokkoffaa:- badoomni isaan keessa ni gale. Yeroo sana irra eegalee namni kamiyyuu badooma yookin jal’ina isa keessa jiru waliin wal’aansoo wal qabuun isa irraa kan eeggamu ta’e. Amalli inni badaan kun karoora jalqaba Waaqayyo uummama isaatif qabu hin turre.
Lammaffaa:- gaarummaan ilmaan namootaa keessa ture battala isaan cubbuudhan kufanitti ni du’e. Gaarummaa jechuun maal jechuu akka ta’e hubannus haata’u malee gaarummaan mataa isaatin jireenya of keessaa hin qabu. Gaarii hojjechuu akka dandeenyu fi badoomni nu keessaa akka ba’u gochuuf humna qabnu hunda ni fayyadamna. Yeroo jireenya keenyan dadhabnu yookin yeroo namni tokko nu gaddisiisu badoomni nu keessa jiru gaarummaa hunda ni injifata. Eeyyeni, gaarumma hojjechuun carraaqqii keenya hunda ni gaafata.
Fakkenyaf dhirsi tokko niitii isaa waliin walitti dhufeenya qabuun akkamitti deddeebi’uun akka isa irra jiraatu ni beeka. Ishee jaallachuu fi kunuunsa barbaachisu hunda isheedhaf taasisuu akka qabu ni beeka. Haata’u malee gaarummaa isa beeku fi isa gochuu qabu kana gochuu hin danda’u. Haaluma kana fakkaatun warri ijoollee isaanitiif of eeggannoo gochuu fi isaan hubachuuf ni carraaqu; haata’u malee walitti dhufeenya qabaniin badoomni isaanii ol bahee ni mul’ata. Ijoollen illee jal’oota ta’uuf barnoonni isaan hin barbaachisu. Nuti osoo wal irraa hin kutin gaarota akka ta’aniif isaan ni gorsina; akkasumas isaan ni sirreessina. Haata’u malee akka gaarota ta’an carraaqqii nuti taasisnu bira ce’anii yeroo wanta badaa hojjetanii fi wanta gaarii barachuudhaf kan duubatti harkifatan ta’anii isaan ni agarra.
Aniif isin wanta badaa jireenya keenya keessa jiru too’achuuf kan gochuu dandeenyu maali? Gaarummaan nu keessa jiru akka lubbuu horatu gochuu kan dandeenyu akkamitti?
Yaalii Jireenya Haaromsuu
Waa’ee gaarummaa jireenya keenya keessa jiru haaromsuu namoonni yaadota gara garaa ni dhiheessu. Tokko tokko kanaaf furtuun isaa beekkumsa jedhu. Namoota hammuma barsiisnen gaarii gochuuf ni jijjiiramu jedhnii yaadu. Haata’u malee namoonni beekkumsaa fi dandeettii sammuu isaanii fayyadamuudhan fedhii dhuunfaa isaanii yemmuu mijeeffatan yookin immoo yemmuu namootatti fayyadaman ni agarra. Kanaafuu beekkumsi namoota gara gaarummaatti hin fidu.
Warroonni biroo immoo sirnummaan (discipline) kanaaf furmaata jedhu. Nuti jireenya keenyan sirritti kan seerummaa qabnu yoo taane, jechuunis yaada keenyan, barmaata keenyan, sochii keenyan fi kkf. sirna kan qabnu yoo taane baay’ee ni fooyyofna akkasumas caalatti gaarii ni hojjenna jedhu. Haata’u malee namoonni nutti dhihoo ta’an eenyummaa keenya sirritti ni beeku. Sirna qabaachudhaan sammuu keenya keessatti addunyaa mataa keeyaa uumuu ni dandeenya ta’a; haata’u malee ammas taanan nuti kan jiraannu lafa kana irradha. Barmaatni sirnaa baay’en jireenya keenya keessatti gaarummaa fiduudhaf ga’umsa hin qabu.
Amantaan filannoo isa birooti. Tarii nuti gara waldaa Kiristiyaanaa, gara masgiidaa yookin gara mikuraabaa yoo adeemne; yookin immoo yaada amantaa haarawa tokkoo yoo fudhanne namoota fooyyee qaban ta’uu ni dandeenya ta’a. Haata’u malee yeroo baay’ee wanti nuti amantaa irraa argannu yaada biroo addunyaa moofoftuu taate tana keessatti argamu malee jireenya haarawa keessa keenyatti jalqabamuu miti.
Tokko tokko gaarummaa argachuuf seerri filannoo fooyya’aadha jedhu. Nuti seera amala keenya, kessumattuu namusa keenya too’atu osoo qabaannee uummataa fi lammiilee gaarii ni taana jedhu. Haata’u malee seronni dabalataa gara wanta gaarii hojjechuuf fedhii horachuutti kan oofan osoo hin ta’in gara cunqursaatti kan fidaniidha. Uummamni namummaa keenyaa kan fedhu seeran ala wanta amala keenyaf mijatuu fi hojii keenyaf deeggarsa wanta kennuudha. Kanaafuu seerichi jireenya nu keessa jiruuf gaarummaa hin fidu.
Beekkumsi, sirni, amantii fi seerri jirenya keenyaf wantoota heddu ni dabalu. Wantoonni kunneen marti isaanii amala badaa ta’e jijjiiruf ni yaalu; haata’u malee wanta gaarii nu keessa jiru nuuf haaromsuuf gonkumaa hin danda’an. Kunneen hunduu dhiibbaawan karaa alaa jiraniidha. Amala badaa nu keessa jiru too’achuudhaf yemmuu xiyyeeffannaa dhabnu lammaffaa dhiibbaa amala badaa keenyaaf ni jilbeenfanna.
Gaarii ta’uuf carraaqqii si’a tokko qofa goonun gammachuu argachuu ni dandeenyaa?
Nuti Gaarotaa?
Yeroo hundaa gaarii taa’anii argamuun wanta hin danda’amne waan ta’eef namoonni baay’een dubbiin kun galma bira gahamuu hin dandeenye akka ta’e jala muranii jiru. Hojii badaa keenya bakka buusudhaaf wantoota gaarii baay’ee hojjechuu qofa qabna jedhu. Kunis hojiilen keenya akka waan madaallii irra taa’anii fakkeessa. Kanaafuu gaheen keenya wanti gaarin jireenya keenya keessa jiru madaallii irratti wanta badaa jireenya keenya keessa jiru akka caalu gochuudha. Kanaafuu jireenyi badaa ta’uu irra, eddoo badii caalaa gaarii baay’ee hojjechuu danda’uun keenya itti qoramuudha jechuudha.
Waaqayyo kan nu uume kaayyodhaafi malee nu qoruufii miti. Macaafni Qulqulluun kan nutti himu inni kan nu uume wanta gaari akka hojjennuufi malee gaari fi badaa hojjechuu danda’uu keenya qoruufi miti. Jireenya dhugaa jechuun jireenya gaarii guutuu isa Waaqayyo nuuf kenne jechuudha. Haata’u malee gaarummaan duraan dursee gara jireenya keenyatti dhufuu qaba. Jireenyi keenyas kan ta’uu qabu akka teessoo madaalaa osoo hin ta’in akka qaruuraa guututi. Qaruurichi wanta Waaqayyo akka hojjennu nurraa eegun hama afaan isaatti guutamee jira. Nuti wanta gaarii hojjechuu dandeenyu yeroo hojjennutti qaruuricha keessatti homaayyuu dabaluu hin dandeenyu sababni isaas nuti kan raawwanne gahee yookin itti gafatama keenya qofa; jechuunis nuti kan raawwanne wanta Waaqayyo akka goonu nuuf karoorse qofadha.
Haata’u malee qaruuraa keenya keessaa harka baay’ee fudhachuudhan hir’isnee karoora Waaqayyo jireenya keenyaf baase irraa gadi buunee ni argamna. Kunis kan ta’u yeroo nuti wanta badaa hojjennu yookin carraa wanta gaarii hojjechuu keenya yeroo dabarsinuudha; akkasumas wanti gaarin nuti hojjennu fedhii dhuunfaa keenyaa yemmu nuuf guutudha. Fakkeenyaf niitolii keenyaf gaarii kan taanu xinnoo turree oolmaan nuti isaan akka nuuf oolan gaafannu wanta jiruufi. Karaalee kana fafakkaataniin karoora Waaqayyo nuuf karoorse, gaarii ta’uu irraa ni jal’anna. Jireenya keenya hundaan qaruuraa keenya keessaa akka fudhannu jireenya gaarii nuuf karoorfame irraa hanqannee ni argamna.
Nuuf abdiin gaarii ta’uu kan argamu Waaqayyo nu uume biratti qofa. Waaqayyo nu gargaaruu kan danda’u akkamitti? Badooma nu keessa jiru akka too’atuu fi gaarummaa jireenya keenyaf akka kennu kan isa taasisu maali?
Furmaata Waaqayyoo!
Waaqayyo namoota lafa irra jiran jal’ina tokkollee osoo hin qabaatin irra deebidhaan uumuf humna isa dandeechisu ni qaba. Haata’u malee kana gochuu irra uummama isaa akkuma jirutti kabajee akkuma jirutti eegee jira. Kanaafuu humna isaa karaa birootin fayyadamuun jireenya keenya jidduu galuudhaf filate. Humna seexanni jireenya namootaa kessatti qabu cabsuudhaf akkasumas nuufis jireenya haarawa kennuudhan gaarummaan deebisee nu keessa akka jiraatu godhe.
Waraanni Waaqayyoo fi seexana gidduu jiru addunyaa Waaqayyo uume kanadha. Seexanaa fi hojii isaa akka waraanu Waaqayyo Yesus Masihicha gara lafa kanaatti erge. Seexxannis mala qabu hunda Yesus irratti ni furguuggate. Yesusis namoota jal’oota ergama isaa hin hubanne harkatti gidiraan irra ga’e. Dhuga ba’iinsi isaas sobaan ni faalame. Dhuma irrattis seexanni abbaa angoo haqa jal’isu fayyadamuun yakka hin hojjenneen Yesus akka du’u taasise. Yesus wanta badaa kana hunda fedha isaatin ni fudhate; haata’u malee seexanni gonkumaa isa hin injifanne. Innis hamaa hamaadhan si’a tokko illee hin deebisne; garuu hamaa gaaridhaan ni injifate.
Seexana injifachuudhaf Yesus Masihichi itti yaadee (fedha isaatin) du’a ni fudhate. Duuti kunis meeshaa seexanaa isa guddaa yemmuu ta’u isuma kanaan seexana ni injifate. Gara jireenyattis deebi’uudhan wanta hamaa isa guddicha harka seexanaa jiru kana caalaa jabaa ta’uu isaa Yesus ni agarsiise. Namoota lafa irra jiraatan keessaa du’aa fi badooma kan waraane fi kan injifate Yesus qofa.
Yesus Masihichi kan agarsiise inni seexana caalaa jabaa ta’uu isaati. Yesus humna seexanni qabu cabsuudhan jireenya nuuf kennuudhaf humna ni qaba. Gaarummaan deebi’ee nu keessa akka jiraatu gochuu kan dana’u isa qofaadha.
Wanta badaa nu keessa jiru irratti Yesus angoo isaa mul’isuu kan danda’u akkaataa kamiini?
Yesus Masihicha duuka bu’uu
Yeroo tokko namicha mana hidhaa fi waardiyyoota mana hidhaa hunda caalaa ani jabaadha jechuudhan boonu tokkotu ture. Of tuulummaa nama kanaa dhagahuudhan waardiyyaan mana hidhaa sanaa isa qabuudhaf gara isaa adeeme. Haata’u malee namichi ni dhokate. Egaa namichi kun waardiyyicha mana hidhaa sanaa caala jabaadhaaree?
Akkanuma namni biroo kan lammataa mana hidhaa fi waardiyyoota mana hidhaa caala ani jabaadha jedhee dubbata ture. Waardiyyoonni isa qabuudhaf yemmuu dhufan gadi ba’ee isaanitti dhufe. Isanis isa ni qaban; isas reebanii eddoo hidhaa baay’ee badaa ta’e keessaatti isa hidhan. Ittis cufanii waardiyyoota balbala irra kaa’an. Too’ataan mana hidhaa sanaas waajjira isaa keessa taa’udhaan namichaa fi of tuulummaa isaatti ni kolfa ture.
Haata’u malee kolfi isaa baay’ee turuu hin dandeenye. Namichoon hidhaa isaa cicciree balbala dhiibee bane; waardiyyoota gamatti daddarbee kukuffisee balbala mana hidhaa tokko tokkoon banee “namni mana hidhaa kana keessaa ba’uu barbaadu na duuka haa bu’u” jedhee waamicha dhiheesse. Hidhamtoonni tokko tokko sodaatanii turan. Nama kana hordofanii lammata yoo qabaman isa waliin gadadoo isa duraa kan caalu keessa akka galan ni yaadan. Haata’u malee warri biroo akkas jedhan “wanta badaa isarratti gochuu danda’an hunda nama kana irratti raawwatanii jiru; haata’u malee inni amma isaan caalaa jabaa ta’uu isaa isaanitti garsiisee jira. Isa duuka ni buuna, ni baanas” jedhan.
Isas hamma dhuma mana hidhaa sanaatti itti dhihaatanii warri duuka bu’an balbaloota mana hidhaa sanaa fi waardiyyoota karaa irra jiran illee akka injifataniif humna isaa yemmuu isaanif hiru ni argan. Dhuma irrattis hamma mootummaa isaa isa gaaritti isa faana bu’an.
Yesuus Masihichi jireenya namoota isatti amananii fi isas akka fayyisaa isaanitti fudhatan keessati garummaa deebisee kakaasudhaaf waadaa galee jira. Kan mana hidhaa keessatti rukutame isadha; haata’u malee humna isaatin mana hidhaa keessaa bahee jira. Innis gara gaarummaa fi jireenya haarawaatti akka dhufnu nu waamaa jira.
Jireenya Yesus Masihicha Keessatti
Yesus nu keessa jireenyi akka jiraatu yemmuu godhu filannoowwan sirrii ta’an filachuuf walabummaa ni arganna. Wantoota gaarii hojjechuufis fedhii ni horanna. Kunis ala irraa kan dhufu osoo hin ta’in keessa keenyaa kan madduudha. Gaarummaa hojjechuufis jabina ni arganna. Namoota guutumaa guututti harawa ta’an akka taanu Macaafni Qulqulluun nutti ni hima. Maddi jireenya keenya isa haarawaatis Waaqayyodha.
Nuti ammas taanan rakkina ni qabna. Eenyummaan keenya inni moofan nukeessa jiraachuu isaa ittuma fufa. Waaqayyo kan waadaa nuuf gale mootummaa isaa keessatti wanta badaa nu keessa jiru barbadeessee jireenya keenya isa jalqaba irratti yemmuu uummamnu qabnu sana deebisee fi haromsee nu dhaabudhaafi. Hanga sanatti garuu nu keessatti wal’aanson badooma fi gaarummaa gidduutti adeemsifamu itti fufa.
Ejjennoon keenya akka laafu gochuuf dhiibban alaa nutti dhufu ni jira. Nuti kan jiraannu addunyaa bilisa ta’e keessattii miti. Haalonnii fi namoonni biroo ejjennoon keenya laafaa akka ta’u dhiibbaa nurratti ni godhu. Fakkeenyaf namoonni nuti waliin hojjennu isaan yeroo hojii isaanii seeran akka itti hin fayyadamnee fi meeshaalee tokko tokko eddoo hojiitii seeran ala fudhachuu isaanii hoggantoota keenyatti nuti jalaa akka hin himne ni fedhu. Kanaafis nutis akkuma isaanii akka goonu ni fedhu. Seexannis akkasuma jreenya keenya isa haarawa ni morma. Nu balleessu fi sobaan nu gowwoomsufis ni barbaada.
Mormii akkanaa kanaaf Waaqayyo gargaarsa kan nuuf kenne akkamitti?
Jireenya haarawa kana jiraachuu
Waaqayyo nuti jabeenya dhuunfaa keenyatiin akka dhaabbannu nu hin dhiifne. Waaqayyo karaa Yesus Masihichaan gaarummaa nu keessa jiru haaromsuu qofa osoo hin ta’in jireenya haarawa kana akka jiraannu wanta nu dandeechisu nuuf kennee jira. Waaqayyo jireenya haarawaa fi hiika qabu kana akka jiraannu wantoot sadi’i nuuf kennee jira. A. Macaafa Qulqulluu B. Hafuura Qulqulluu fi C. hawaasa haarawa waldaa Kiristiyaanaa jedhamtu.
Macaafni Qulqulluun qajeelcha jreenya keenyaf nu barbaachisuudha. Innis dubbiiwwan sobaa seexanni odeessu ni balaaleffata. Macaafa Qulqulluu keessatti kan nuti argannu seera Waaqayyoo isa amma gammachudhan hordofnu qofa osoo hin ta’in ilaalcha jireenya ammaa kanaa fi addunyaadhaf qabnu illee ni dabalata. Macaafni Qulqulluun sagalee Waaqayyoo waan ta’eef fedha Waaqayyoo akka barruuf nu gaggeessa. Isaan malee karaan sirriin isa kam akka ta’e baruu hin dandeenyu. Nuti ofii keenyan jiraachuu waan hin dandeenyef yaada keenya karaa sirrii akka nuuf qabsiisu sagaleen Waaqayyoo nu barbaachisa.
Hafuurri Qulqulluun immoo karaa Kiristoosin jireenya haarawa erga argannee booda hafuura Waaqayyoo kan nu keessa jiraatudha. Innis nama Kiristoosin haarawa ta’eef yaadonnii fi gochoonni sagalee Waaqayyoo waliin wal faallessan kam faa’a akka ta’an itt hima. Nama jireenya haarawa argate kana keessa kan jiraatu Waaqayyo waan ta’eef seexanaa fi ergamoota isaa hamoo ta’an sodaachun irra hin jiraatu. Namni tokko keessa isaatti sagalee Hafuura Qulqulluu yemmuu dhagahu murtii sirrii ta’e murteessudhaan fedha Waaqayyoo hordofuu ni danda’a.
Waldaan Kiristiyaanaa hawaasa saba Waaqayyooti. Nuti amma miseensota maatii haarawaa, jechuunis kan maati Waaqayyoo taanee jirra. Jireenya haarawa Kiristoosin argamu waldaan Kiristiyaanaa modeela (fakkeenya) taatee ni mul’isti. Fakkenya namoota hafuura Waaqayyoo hordofaniis ni agarsiisti. Kunis ajajamuudhaf haala gatii guddaa nama kafalchiisu kessattis ta’uu ni danda’a. Fakkeenyonni kunneen namicha Kiristoosin haarawa uummame sanaaf fakkeenyota isaan qajeelodha. Karaalee jireenyaa rakkisoo ta’an irratti waldhaansoo keessa yemmu gallutti jireenya haarawa kana akka qabaannuf waldaan Kiristiyaanaa jajjabeenya fi kallattiiwwan irra adeemnu nuuf kenniti.
Wantoota sadan kanneen keessaa tokko yoo hir’ate namichi Kiristoosin haarawa ta’e kiyyoo qorumsa seexanaa keessatti kufuu ni danda’a. karaa Macaafa Qulqulluu, hafuura Qulqulluu fi waldaa Kiristiyaanatiin gargaarsa Waaqayyo kenneen alatti hammeenya addunyaa kana keessa jiru fuul dura dhaabbachuun hin danda’amu.
Jireenyi haarofti Kiristoosin jiru guyyaa murtiitif nu qopheessaa laata?
Guyyaa Murtii
Yeroo baay’ee nuti Waaqayyo kan nutti murteessu hojiiwwan badaa hojjenne rratti hundaa’ee akka ta’e nutti dhagahama. Haata’u malee wanti nuti amma hojjennu kamiyyuu wanta nu keessa jiru kan agarsiisudha. Waaqayyo kan nutti murteessu jireenya haarawa isa irraa argachuu fi argachuu dhiisuu keenya irratti hundaa’eti. Jireenya haarawa kana yoo qabaanne Waaqayyo hammeenya nu keessa jiru gaafa murtii nu keessaa ni balleessa. Nutis akka Waqayyo jalqaba itti nu uume sana ni taana; innis gara mootummaa waaqatti nu fida. Jireenya haarawa kana Waaqayyo biraa hin qabaannu taanan garuu waa’ee gaarummaa beekkumsi qabnu nurraa fudhatamee gara ibidda bara baraa ni adeemna. Innis eddoo seexanaa fi duuka bu’oota isaatif qophaa’edha. Jireenya kiristoosin haaromsame ni qabduu? Dhugumaan nama gaarii ta’uu ni barbaadduu?
Murtii Keessan
Amantaan, beekkumsi, sirni yookin seerri nama tokkoof jireenya haarawa kennuu hin danda’an. Humni seexanaa cabee jireenyi haarofti isin keessa galuu qaba. Namni raajii jedhame kamuu, barsiisan amantaa baha fagoo, amantaan yookin namni qalqalluu jedhame kamuu jireenya haarawa kana isiniif kennuu hin danda’u yookin seexanaa fi hojiilee isaa hamoota ta’an irraa gonkumaa isin eeguu hin danda’u.
Jireenya gaarii sirriidhan jiraachuf furtuun nama dandeechisu kan jiru hojii Yesus Kiristoos isiniif hojjete keessadha. Inni jireenya baay’ee qulqulluu ta’e lafa irratti jiraatee jira. Gatii cubbuu ilmaan namootatis kanfaluudhaf ofii isaa fedhiidhan ni kenne. Ni du’e, ni awwaalames, guyyaa sadaffaattis du’a injifatee ni ka’e. Amma Gooftan Yesus warra jireenya haarawa barbaadaniif qalbii jijjiirrachudhan isatti dhihaatanii yoo isa gaafatan isaanif kennuudhaf qophiidha. Macaafni Qulqulluun wangeela Yohannis 1:12 irratti “Warra isa simatanii maqaa isaatti amananiif garuu ijoollee Waaqayyoo akka ta'an mirga kenneef” jechuudhan ni dubbata. Kanaafuu isin amma kan gochuu qabdan onnee keesan irraa ta’uudhan gara isaa dhihaattanii akka dhiifama isiniif godhuu fi jireenya haarawa akka isiniif laatu gaafachuudha. Warri isatti amananii fi isa irraa lammata dhalatan hunduu ijoollee isaa ni ta’u. Gara maatii Waaqayyoo battaluma itti dabalamnetti jireenyi cubbuu kana dura hojjennee hundi nurraa ni fudhatama.
Yaadachiisa Qopheessichaa
Yaa dubbistoota; barreeffama kana haalan dubbistanii jirtu taanan wantoonni yaadun isin irra jiraatan ni jiru. Kanneen keessaa inni jalqabaa fi inni guddichi waa’ee walitti dhufeenya Waaqayyo jiraataa waliin qabdaniidha. Waaqayyo waliin nagaha ni qabduu? Fayyina dheekkamsa Waaqayyo cubbamoota irratti fidu jalaa ittiin baatan argattanii jirtuu? Amma osoo duutanii garama adeemtu?
Waaqayyo walin nagaha akka qabaattanii fi dheekkamsa murtii isaa jalaa akka baatan balballi inni qofaa karaa Kiristoosin isiniif banamee jira. Kana hubachuuf toora intarneetii kana irratti barreeffamoota walitti fufanii bahanii fi Macaafa Qulqulluu dubbifachuudhan jireenya keessan haalan qorachuudhan gara Gooftaa Yesus qalbii jijjiirrannaadhan dhihaattanii dhiifama gaafachuu qabdu. Waaqayyo ayyaana fi hafuura isaatin isin haa gargaaru! Amen.
Maddi hiikkaa: Does Goodness Live In You?
Islaamummaadhaf Deebii, Oromiffa Fuula Duraa


c: text/html

text: Siru Kootula(1) Adha Album Dhinam Director En haedudhu Idhu IttutThaan Koodaama Kuyilukku Lyricist Lyrics Nee Nimmadhi Olagam Onna Oorellaam Oru Paadaadho Paadaamalay Paattaaladhaan Pen Sammadham Sellamaa Sendhudhaan Singer Siru Song Thaenaaga ThottutThaan Ullandhaan Unnoda Vaa : Aasa Adha Adhu Album Alli Angay Cheraama Dhinam Director Edam Ellaam Ellam En haedudhu Idhu Ilaiyaraaja Indha Inga IttutThaan Kalandhirundhu Katta Katti Kayya Kitta Kondu Koodaama Koottula Kuyila Kuyilay Kuyilukku Lyricist Lyrics Maala Maarumay Maeda Manam Manandhaedi Mano Marandhu Naattu Nalladhu Nallarundha Nee Nenjila Nenjoda Nimmadhi Nooru Olagam Onna Oorellaam Oravaadumay Oru Paadaadho Paadaamalay Paadi Paandi Paattaaladhaan Paattu Pala Paralogamay Pen Pesa Pongi Pudhu Raagam Raagamaa Sammadham Sangadhi Sedhi Sellamaa Sendhu Sendhudhaan Singer Siru Solli Sondham Song Sorgam T Thaalamaa Thaan Thaanaaga Thaedi Thaedudhu Thaenaaga Thandhu Thangam Thanthadhu Tharum Thatti ThottutThaan Thulli Ulla Ulladhu Ullandhaan Unnoda Vaa Vachaa Vandhaa Vandhadhu Vandhu Varalaagumay Varum

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
WASHINGTON,DC — Lammiwwan Ameerikaa Har’a, Fulbaana 11, bara 2001 waggaa kudha-lammaffaa Har’aa, haleellaa shororkeessummaa hamaa Yunaayitid keessatti geggeessamee lubbuu namaa gara kuma sadii galaafate, gadda guddaan yaadatanii oolan.
Biilsaalee lakkuu ka Daldala Addunyaa NEW YORK keessa turanii fi Biilsa Pentaagon andaara Waashingten jirutti xayyaarota buusuudhaan, akkasumas Pesilvaaniyaa keessatti, xayyaara ka biraa kuffisuun balaan guddaan gurmuun shororkeessotaa Alqaa’idaa jedhamu dhaqqabsiise sun ilaalcha Ameerikaa fi biyyoota Addunyaa hedduu jijjiire.
As kutaa Michigaan ka jiru, Keeteriing Yunivarsitii irraa - proofesara seenaa ka ta’an – Dr. Izqeel Gabbisaa, Raadiyoo Sagalee Ameerikaaf ibsa kennaniin, “haleellaan sun, halellaa guddaa dinagdee, siyaasaa fi haal jireenyaa Ameerikaa irra dhiibbaa guddaa kaa’e” jedhan.
“Yeroo haleellaan shororkeessotaa Yunaayitid Isteets irratti geggeessametti, Ameerikaan lola Addunyaa qabbanaawaa injifattee, dinagdee fi siyaasaan cimtee Addunyaa irratti humna guddoo tokkittii taatee turte. Addunyaan marti akka fakkeenyaatti gara Yunaayitid Isteets ilaalaa ture” kan jedhan, Dr. Ezqeel halellaa sanaa booda ilaalchi Addunyaan Ameerikaaf qabu gad-cabaa deemuu dubbatu.
Biyya keessattis, lammiwwan fi Mooutmmaan Ameerikaa yaaddoo keessa waan galeef, bilisummaan biyyattii keessaa ni dhiphate. Ulaa cufatti eegumsi cimee, akka fedhan sosso’uunii fi bakka fedhan sakattaa malee seenuun seenaa ta’ee hafe – jedhu – Dr. Izqeel.
Haleellaan shororkeessotaa kun Musliimota Ameerikaa fi biyyoota Addunyaa keessaa irratti dhiibbaa hamaa fiduu illee dubbatanii jiran.
Guutummaa gaaffii fi deebii kanaa dhaggeeffadhaa


text:
Listen Here (Alternative Link)
Obbo Biraanaa Gammachuu fincila diddaa garbummaa barattoota Oromoon waggoota muraasa dura biyya keessatti ta’ee ture sabboontota gaggeessaa fi hogganaa turan keessaa nama tokko yoo ta’u, eegaa mana hidhaa wayyanee keessaa baheen boodas qabsoorraa utuu hin fagaatin, qabsoo bilisummaa Oromoo ABOn hogganamutti makamuun dirqama olaanaa fudhatee nama socho’aa jiruu dha. Obbo Biraanuun Kora sabaa ABO sadaffaa bara 2004 ta’e irratti namoota shan biyya keessaa Gumii Sabaa ABOti akka makamaniif taasifaman keessaa tokko yoo ta’u, yeroo sanaa kaasee hanga ammaatti Miseensa Gumii Sabaa ABO obbo Dawud Ibsaan hogganmuun nama hojjechaa jiruu dha. Obbo Biraanuun yeroo adda addaatti barreeffamoota rakkoo siyaasaa fi mal-bulchiinsaa ummatoota Ganfa Afrika hudhee jiru, keessattuu rakkina qabsoo bilisummaa Oromoo irratti xiyyeeffatan bareessee dubbisaaf dhiheessuun gahee ofii nama bahaa jiruu dha. Akkasumas kitaaba Walaloo Innoo jedhamu barreessee fi maxxansee dubbisaaf nama dhiheessee dha. Gaaffii fi deebii harraa kana keessatti Obbo Biraanun rakkoolee qabsoo Oromoo hudhanii jiranii fi furmaataa waliin yaadaa dhuufnaa bareeffamoota kanaan dura dubbisaaf dhiheesse irra dhaabbachuun dhaggeeffatoota keenyaaf dhiheessa. Marii kanaaf fedhaa fi yeroo qabaachuu Obbo Biraanuuf galatoom jecha guutummaa gaaffii fi deebii kana akka dhaggeeffataniif isin afeerra. Caqasaaa.


text:
Attam Yaa Obbo Bariisaa
The following poem was composed by the late Rev. Gudina Tumsa, and published on Bariisaa, the first Oromo newspaper. Rev. Tumsa was known for his devotion to his faith and being a vocal advocate of social justice. He is credited for providing crucial material and intellectual support for the then emerging Oromo national struggle. He was an avid writer and left important manuscripts on spiritual and social issues. From reading the poem, it appears that the Reverend composed it with a dual purpose in mind; one to express his views on contemporary issues of the time, while at the same time contributing to strengthening the fledgling single Afaan Oromo news and literary outlet. The small Oromo intelligentsia of them time seem to have made a coordinated effort in filling the pages of Bariisaa as a way to alleviate the burden from the understaffed and regularly harassed editorial team led by Mohadi Mude. As expected Rev. Tumsa led by example by placing his contribution on the second publication after the launching. His poem was published in 1976 (68 EC) just a few years before he was murdered by Mengistu’s regime in 1979.
Mr. Mude graciously re-published (in 1996) selected poems from the newspaper in a volume titled ”Walaloo Bariisaa”. In this book we find captivating revolutionary poems by prominent individuals such as Shantam Shubbisa, Alemayo Qubee, Sheik Bakri Saphalo, Mangasha Rikitu and many others. I have taken the liberty of sharing Rev Tumsa’s poem in order to invite readers to this interesting piece, and also to attract attention to this important collection. I am indebted to Abbaa Urjii (Abdurashid Mohammed) of Toronto who provided me with the book.
Attam Yaa Obbo Bariisaa
Rev. Gudina Tumsaa
(Bariisaa Vol.1, No.2, Bitootessa 3, 1968)
Baga nagaan galte yaa Obbo Bariisaa
Koottu waldhungannaa maddi walii keessa
Walarguun firootaa jireenya mi’eessaa
Deemtee turte jedhuu biyya fagoo keessaa
Baay’inni firootakee eessaa fi eessaa
Jedhee siif katabaa Qees Guddinaa Tumsaa
Maalif baddee turte ji’a ja’an sanaa
Firri akkas walgodhaa maali wanti akkanaa
Baay’ee si komanne yaa Obbo Bariisaa
Gar gar ba’uun keenya waan baay’ee balleessaa
Mee egaa odeessi dhoksaa garaa keetii
Nu’oo walii firaa maa sodaatte atii?
Maalif biyyaa baate ji’a ja’a guutuu?
Fira baayyee qabda maali hin himattuu?
Biyyichi fagoodhaa essa deemtee turte?
Ji’a ja’a guutuu maalif si fudhate
Maaloo natti himadhu anuu siin gargaara
Waa’ee kee odeeffataa turre fira kan keetirraa
Yaa Obbo bariisaa maal atoo hin dubbattuu
Warri firoota kee akkam si hubatu
Kiiloo meetirii meeqa deemte ji’a ja’a guutuu
Karaa dheeraa kana mukuun sin ajjeeftuu?
Fira qabda turte kan wajiin dubbattu
Natti himi biyyicha lafa dhaqxee turte
Dabali haasa’i akka itti bubbulte
Hindii deemteetta biyya rivolushinii?
Yammuu achi turte maal sitti odeessanii?
Jeneevaa bulteettaa yammuu karaa deemtu?
Si’a nama argitu afaan maalii haasoftu
Yammuu Raashaa geesse biyya dimokraasii
Haasofteertaa kan sigamsiise waa’ee birokraasii
Waa beekuun barbaada waa’ee baruumsa kee
Akka sitti hin deebine dubbiin dhukkuba kee
Baruumsa attam galteettaa akkaadaamii
Ti’oorii fi hojiidhaan akkatti adeemmii
Dhageessiftee deemte dhugaa bira geessee
Kunookaa deebitee biyya abbaakee teessee
Dhugaadhaan faradnaan Gadaa bira geenyaa
Bara seerri Gadaa uffee jennee teenyaa
Seerri dimokraasii wal nama qixxeessaa
Atoo ammayyuu ijoollee dha mugguttii bartee
Attamin muggutee afaan fudhen hima jettee
Maal jette falmatte dubadhu na hubachiisaa
Yammuu malakee dhaga’u garaankoo na cuiisaa
Seera moofaa durii qulqulleessaa har’a
Itti lixaa jira seerri dimokraasi isa haaraa
Haxaa’aa! haraa hurgufaa kan nama cunqursu birokraasii
Jarjare haa dhaabbatu walqixxummaan asii
Yaa birokraasii diina sooshalizmii
Ijji kee lafa haa lixu jedhii hilmii
Lallabi dhageessisi awwaala birokraasii
Hundu du’a ga’iisa haa ga’u iyya labsi
Poletikaan saba bal’aa nama hin rakkisu
Warri birokraasii garuu gad harkisuu
Burraaqi utaali gelsii ba’ii raadiyorraa
Of beeksisi sagaleen kee haa dhaga’amu biyya hundarraa
Baga nagaan galte jaala koo Bariisaa
Kan fedhe ta’uyyuu biyyiti ofii ba’eessaa
Silaa odeessiteettaa biyya ormaa dhaquukee
Maliif natti hin himtu waa’ee laga kan kee
maqaa masoon walwaamnaa haa hafu ulfinni
Biyya sooshaalizimii hinjiru wal caaluuni
Obboon nutti haa hafu sinwaammadha jedhe bari’ee bari’ee
Galuukee hin dhageenye Kumaa ilmi Ida’ee
Ceetee turte jedhu Waabee shaballee
Dakteetaa laata galaana Gannaalee
Xuriin namatti hinbaatu yoo dhiqatan malee
Wanjiin otuu jiruu Awaash xurii hin baasu yoo dhiqatanuu
Dhiqatteetta jedh bisaan qulqulluu galaana Saganuu
Omotti hin dhiqattuu Gojaboo ba’eessaa
Argatteettaa laata Dabanaaf Dhidheessaa
Hin irraanfattaa Baaroodhaafi Abbayyaan hamma kana keessaa
Walargita laataa Kiflee ilma Jootee
silaa sibarsiisaa kan Wallkaggaa nyaata hancootee
Dubbadhu yaa Bariisaa ilma eega fidii
Jabanni toleeraa guddisii gammadii
Jabeessi dha’adhu fardakee kaachisi
Qaata bira geesse Gadaa seera dimokraasii
Bariisaa, Bariisaa, bari’ii, Bari’ii, Bari’ii
Hundee wallaalummaa buqqisi ari’ii, ari’ii, ari’ii
Kophaa kee baafadhuu baadiyyaa dhaqii
Akka ijoollee mandaraa hin sodaatin laaqii
Daandii irraa maqi dhaqi gara gandaa
Saba guddaa argitaa kan dhaggeeffatan Tamasgan Gammadaa
Odeessituu gaazexaafi radiyonaan saba Gadaa
Kan baay’atu akka tuqa gandaa
Jajjabeessi yaa Bariisaa qottuu barsiisi
Tattaffatan barri hindarbaa beeksisi
Baga nagaaan galte maal sii fidee dhufu
Qoraatii ciruudhaan akka sittintaane gufuu
nan dhufa si dubbisuu ‘hark fuudhaa’ fidee
Waa’ee kee dhageenyaan hirribni na didee
Nagaa koo naa himi warra sidubbisu
Nu gargar hinbaanu baruma baraanuu
Yoo obsaan hojjatan waan baay’etu argamaa
Ilmichi Tumsaa jedhee sitti dhaamaa
12 Responses to Attam Yaa Obbo Bariisaa
-
maashaa allah!!
-
Jawaar keenya walaloo waggoota 38 dura haala ammayyaawaa tahe kanaan Qees Guddinaa Tumsaa barreessaan nuuf qooduu keetiif guddoo galatoomi.warra har’a qubaan kobbee qabannee qubee keenyan walaloo sararuuf yaala jirruuf isaaniifi hangafoota ogbarruu isaan dura jirantu karaa saaqan. Asteer Gannoo Salban,Bilillee,Sheek Bakrii Saphaloofi kanneen biroos nuuf daandiidha. Jawaar hojii boonsaa itti jirtuuf kabajaafi jaalalan siif qaba.Jabaadhu Waaqni Oromoo si bira haa jiraatu.
OROMIYAAN NI BILISOOMTI!
-
Jawara keenyaa hojjiilee atti nuuf hojjataa jirtuu kanaa ittin sii bonsuuf sii jajabessudhaa nuuf jiraadhuu siiin jalannaa nuti oromoni
-
Jawara keenyaa siin jalanaa nuuf jiradhuu
-
Jawaar guddaa galatoom!!! Walalich seena qabeessa!!! Jajjabaadhu
-
Jawaar keenyaa si jaallanna.Keessattuu hojii Boonsaa Luba Guddinaa Tumsaa haala kanaan dhiyeessuunkee duula tibbana diinonni hojii ati Oromoof hojjettu irratti banan haalaan harkaa fashaleessa.Haala kana fakkaatuun caalmaatti itti nuufi fufi kabajaa fi jaalalli Uummati Oromoo Miiliyoonii 50 siif qabu guddaadha.Cimi, ija jabaadhu, Rabbi si faana taheera Bilisummaan nutti urgaawaa jirti jabaadhu!
-
1)Yaa Jawaar, walaloo seena-qabeetti tana Ummata keenna biraan gahuu keetiif, galata guddaa ilmaan Oromoo biraa qabda.
2)Namni biyya keessa jiraattan yoo Kitaaba “Walaloo Bariisaa” dubbisuu barbaaddan “Mana kitaaba Biiroo Aadaafi Turizimii Oromiyaa”keessatti argachuu nidandeettu.
-
Jawar keenya isa ati hojjetaa jirtuu caala isa ati dhalootaa ammaa haamilee kaasaa jirtututu darbee deeme.
Hin gufatin! Hin mufatin.
-
Dhugaa dubbachuuf Jawar ati qalbiif ija Oromoo hunda keeysa jirta,Ummanni Oromoo hundinuu si jaalata siin boona, Rabbiin si waliin haa jiraatu, hamtuu Rabbiin sirraa haa qabu,laffaattii gootowwan ilmaan Oromoo kan bikkaan gayu Rabbiin si haa godhu. Bu’aa tattaaffii teetiitillee Rabbiin si haa garsiisu.
Guyyuma gurrayyaan waan nama gammachiisu fiddaa Rabbiin si haa gammachiisu.
Oromiyaan ni bilisoomti!! Injifannoon tan ummata Oromooti!!
-
Sabi kee Oromoo sin boonee jira ammas si cinaa jiraa ti nuuf jaabadhu falmataa sabaa!!!!!!!! nuu Oromoon hedduu si jaallannaaaaaaaaaaaaaaaaaaaa kana nuuf hubadhu feedhii saba keeti maal akka tahe atis akka gaariiti ni beektaa, kanafuu maloo bilisummaa nuuti urgeesite tane bakan nuuf gahi nuus si faana jira!!!!!
IUOf!!!
-
Jawar ulfaadhu galata guddaa qabda walaloo ergaa kabajamaa fi sabboonaa Luba Guddina Tumsaa bara sana keessa isaan dammaqanii ergaa soorboon isaa soorgoon dhokate saba dammaqsu barreessan ati bara kana keessa barbaaddee nuuf maxxansuun keef galata guddaa qabda. Isaan Luba ba’aan sabaa otuu itti dhaga’amuu lubbii isaanii cunqursitootaan dhabanidha.
-
Jawar keenya guddaa galatoomi. Ati dhaloota amma jiruuf ibsa ta’a jirta waan nun hin beekne hedduu nu barsisaa jirta. Galanni kee guddaa dha.


text:
Biiftuu Bilisaa is a quarterly magazine published in Germany by the Union of Oromo students in Germany (UOSG / TBOJ) and distributed throughout the world in general and Oromia in particular. The magazine in our view section invite prominent activist, political leaders, academician and human right activist to give illustration and interview on the current issues regarding horn Africa in general and Oromia in particular. In this edition we have invited Garasuu Tufa an oromo activist to enlighten us about the current political situation the state of the oromo liberation movement in the Ethiopian empire. We wish you a good read!
Gaaffif deebi dargagoo Garasuu Tufa waliin qopha’e
Erga ummani oromoo kiyyoo gabrummaa jalatti kufee kaasee mootummoonni darban gara hangootti dhufan hundi miidhaa gurguddaa ummata keenyarraan ga’aniiru. Kana baruuf ammoo ummani keenya baroota dheeraf halani keessa darbef hara keessa jiru ilaalun ga’adha. Mootummoota darban keessaa mirga abbaa biyyummaa ummata oromoo kankabaje tokkolee hinture. motumaan wayyanee ha’a hangoo dhuunfatee kanjiru sirna federalisiman ofbulchina jechaa miidhaa daangaa hinqabne ummata keenyarraan ga’aa jira. Haata’u malee caalatti ummata oromoo gabrummaa jala akka jiratu kangodhe inni guddaan tokkummaa dhabinsa. Yeroo ammaa haalli jaarmiyaaleen oromoo keessa jiran yoo ilaalle baayye kan nama qaanessudha, ittu qabsoon oromoo akka laafu godhee jira. Isa kana ilaalchisee haala qabsoon oromoo yeroo amma irra jirurratti gaaffif deebii dargaggoo Garasuu Tufa waliin goone akka armaan gaditti dhihesinera.
Biiftuu Biiliisa: Jalqabarratti gababsitee akka ofbarsiistun sigaafadha ga'eenke yokan hirmaannankee hawaasa yokan qabsoo oromoo kessatti maali?
Garasuu: Ani gidduu galessaa Oromiyaa naannoo Aqaaqittin dhaladhee. Guddinii fi barumsii koo magalaa Aqaaqii kessattii dha. Eegaan barumssa fixee University Finfinnee galee sochii barattoota Oromoo keessatti hirmaataa waanan tureef rakkoon narraa gaheen anaa waggaa 4 barataa jiruu biyyaa bahuuf dirqamee. Eegaa yeroo sanatii waggoota 10n darbe kana kessatti yeroo dheeraaf sochii Oromoo kessatti bifa adda addaatiin hirmaatan jira. Ammaaf kanumaan jedha.
Biiftuu Biiliisa: Maqaa ABO tin dhaabni waamamu yeroo ammaa gara dhaba afurii akka ta'an nibeekama kun ammoo waldhibdee moora qabsoo Oromoo keessatti uumame irraan kanka'edha jedhama mee waldhibdeen uumamee dhaaba kana iddoo afuritti isa hire kun maalidha jetta?
Garasuu: Akkuma ati jette dhaabooti yeroo amma maqaa ABOn socho’an hedduu ta’anii jiu. Qoqqodamuu isaaniitiif waan sababa ta’e hedduu maqaa dhahuun ni danda’ama. Asirratti sababa hunda gutuutti ibsuuf yeroo fi bakka fudhatuu ni mala. Garuu sababoota akka Mulata ifaa(Clear Vision) dhabuu; Tarsimoo fi Toftaa dhugaa-hundessuu(realistic) fi hojjataa(workable) dhabuu; jaarmiyaa sona-qabessa( vibrant organization) dhabuu; toftaa wal-diddaa kessaa ittiin hiikan dhabuu(lack of internal built conflict resolving mechanism); dandeettii fi leenjii dhabuu qabsa’otaa fi hogganootaa; diinaa fi firaa ifaatti addaan baasuu wallaaluu; haala keessaa fi alaa sirritti hubachuu dhabuu(lack of understanding of internal and external environment); fi aadaa siyaasaa bodessaan sochii qabsoo Oromoo kana kessatti dagaaguu dha jedheen amana. Sababiin kunniin hundinuu bifa adda addaatiin laafina sochii qabsoo bilisummaa Oromoo kessa jiru fi qoqqodamiinsa uumame kanaaf gummaachanii jiru. Yaada kiyya sirritti ifa godhuuf qabxiiwwaan akka sababaatti kaasee kanneen kessaa tokko tokko ibsuufan tattafadha.
Akka ani yaadutti dhaaba tokko milkessuuf inni duraa mulata ifa ta’e(clear vision) qabaachuu dha. Yoo mulati ifaan hin jiraanne dhaabni tokko bakka itti deemuu fi akkamitti akka deemu karoorfatee hojjachuuf ni rakkisaan. Dhaabni fulduree isaatti suraa ifaa ta’e tokko qabaachuu qaba. Mula’ati kunis dhugaa-hundessa(realistic) fi kan dhaqqabamu ta’u qaba. Yoo mula’ati ifaan akkasii jiraate hooggannii fi miseensi dhaaba sanaa cichoomaa(commitment) barbaachisu ni qabaata. Toftaa fi Tarsiimoo barbaachisu kalaaluuf, eenyu waliin hariiroo uumna, jijjirama akkamii biyya keenya irratti fiduuf deemna, injifannoo yoo jennu maal jechuu keenya akka salphaatti deebii argata. Kanaaf hunda dura maal argachuuf akka qabsa’an baruun barbaachisaa dha. Kuni ifaatti bakka hin jirreetti tokkummaaf jabina jaarmiyaa tiksuun ni rakkisa. Dhaaboota Oromo keessatti waan wal-diddaa uumuu fi addaan facaasu kessaa inni tokko mula’ata ifaa dhabuu kana dha.
Akka ani hubadhuutti mula’ata ifaa dhabuutti aanee rakkoon guddaan sochii Oromoo kessatti jeequmsaa uumaa turee fi jiru tokko tarsimoo fi tooftaa dhugaa-hundessafi hojjetaa ta’e( realistic and workable tactic and strategy) dhabuu dha. Dhabni tokko haguma fedhe yaadaa fi abjuu bareeda qabaatu, abjuu bareeda qabaatuun qofti milkii fiduu hin danda’u. Abjuu/Mul’ata sana akkamitti milkessina daandii jedhu irratti itti yaaduun tarsimoo fi toftaa hojjataa fi qabatamaan hojjitti jijjiramuu danda’u faluu feesisa.
Sochii Oromoo kessatti yeroo hedduu rakkoon mul’ata dhabuu irraa akka ka’e gad-fageenyaanis ta’u baatu ni hasawama. Dhaaboti maqaa ABOn of yaamanis ta’e dhaboti biroo Oromoo yeroo hedduu waan mul’ataa fi sagantaa siyaasaa irra deddebiyanii ni hasawu. Akkuma dura jedhe inni waan barbaachisu kessa isa tokko dha. Garuu jabinnii fi guddinni jaarmiyaa mul’ata gaarii fi sagantaa siyaasaa gaarii irraa qofa argama jedhanii yaaduun afaan-faajjii(illusion) guddaa dha. Akkuma beekamuu dhaaboti maqaa qabsoo Oromoon of-waaman hedduun yeroo garii duraatti, yeroo garii duubatti sagantaa siyaasaa isaani sirressesanii jiru. Garuu hojjii isaanii guyya guyyaa irratti jijjirraan dhufee qabatamaani hin mul’atu. Kana jechuun rakkoon bakka sana qofa hin jiru jechuu dha. Dhaabni tokko injifannoo qabatamaa tokko fiduuf, tooftaa fi tarsimoo, haala uummata isaa, uumama diina isaa, haala naannoo isaa, uumama jaarmiyaa isaa fi bifa miseensota isaa ilaalcha kessa galchee kan qabatamaan hojjatuu dandaú tokko kalaaluu qaba. Haata’u malee sochii Oromoo kessatti yeroo hedduu tarsimoo irratti marii godhamu hin dhaga’amu.
Tarsimoon tokko yoo filatamu, jallachuu fi jibbuu irratti hunda’e miti. Eega xinxalli tarsimoo(strategic Analysis) gad-fageenyaan godhamee booda filama Xinxallii tarsimoo(stratetic analysis) kuni yoo godhamuu odeffannoo qabatama ta’e haala kessaa fi alaa eegaa sirritti sakkatta’ee booda filannoo tarsimoo(strategic option) wal bira qabuun tkam akka wayyuu ilaala. Kuni bifa saaynisawaa ta’e tokkoon godhama malee miiraan(emotitio) hin ta’uu. Tarsimoon tokko ammo yeroo tokko filame jechuun akkuma siidaa bakka tokko taa’a jechuu mitii. Haalli kessaa fi alaa yoo jijjiramu haala jijjiramee sana waliin akka wal-simuu danda’utti sirreffamaa(adjusted) deemaa. Otoo xinxala tarsimoo(strategic analysis) hin godhiin tarsimoo filuun dogogora(fallacy of highest order) guddaa dha. Haala keenyatti yoo deebine tarsimoo fi toftaa qabaatuu mitii yaadumtii isaatu waan jiru hin fakkaatu.
Yeroo garii waan hedduu nama qanessu tarsimoo keenya qawween ykn karaa nagaa jedhanii isaanii wal-loluun arga. Jarri lachuu waan jedhan kana godhuufis ta’e waan kuni akkamitti akka hojjitti jijjiramu yaada bilchaate(detailed strategic document) hin qaban. Xinxala tarsimoo(strategic analysis) barbachisu otoo hin godhiin dandii kanatu nu baasa jedhanii dubbachuun kaayyoo otoo hin taane daandii waaqessuu (worshiping the means) ta’a.
Gariin yaada qawwee/qabsoo hidhannoo jedhu kana irraa deddebiyanii jechuun waan goota ta’an itti fakkaata. Warri hafanis karaa nagaan jechuun akka waan Oromoof dandii(karaa) gabaabaa filaniif itti fakkaata Sochii qabsoo tokko kessatti tarsimoon filatamu haala qabsoon sun itti deemaa jru, uumaa diinaa, haala uummata sanaa fi nannawaa sanaa xinxaluun ta’a. Qabsoo hidhannoos haa ta’u qabsoon bifa biraa hojjachuu ni mala. Hata’u malee haga falmiin jabaan, qorannoon gad-fageenyaa fi xinxalli tarsimoo hin godhaminitti waan jedhamu hundi haasaa (oduu)dhuuma karaa irraa ta’ee hafa. . Gartuun lachuu marii sirnaa fi falmii(debate) akkasumas xinxaalli tarsimoo(strategic analysis) akka hin deemne sakaalanii(hostage) godhanii jiru. Maraamartoo(vicious circle) akkanaa kana kessaa haga isaan bahanitti sochii qabatamaa godhanii injifannoo qabatamaa galmessuun hin danda’amu. Bakka hojjiin qabatamaan hin jirreetti ammoo wal-nyaatuu fi wal-jeequun, laafina jiru walitti haqatuun kun itti fufa.
Xinxala tarsimoo(strategic analysis) gaggessuun toftaa fi tarsimoo filuuf jaarmiyaa barbaachisa. Otoo jaarmiyaa hin qabanne waan kana godhuun hin danda’amu. Jaarmiyaa jechuun kan maqaa qabu, sagantaa siyaasaa qabuu fi kan waggaatti yeroo tokko ibsa baasuu jechuu miti. Jaarmiyaa jechaan namoota walitti qabamee jechuus mitii. Jaarmiyaa kanaa olii dha. Jaamiyaan meeshaa namooti kaayyoo wal-fakkataa qaban walitti dhufanii yaada, qabeenya, humnaa fi dandetti isaanii walitti kuusuun kaayyoo dhabbataniif sana bakkan gahuuf ittiin(waliin) hojjatanii dha. Jaarmiyaa tokko kan yeroo irraa gara yerootti dandettii fi hubannoo miseensota isaa guddisaa deemu, kan haala(environment) kessa jiru yeroo yeroon xinxalee toftaa barbachisu tokko baasu, kan kessatti miseensoti isaa afuura-tokkummaa(Espirt de corpus) qaban,kan haala of-dura dhufu tilmamee toftaa fi tarsimoo haala sana ittiin taligu( managing changes) kan qabu, sirnaa fi aadaa hojjii ( internally built system and organizational culture) kan qabu, kan yaada adda addaa miseensota isaa gidduutti uumamu akka falmii jabaan(vigorous debate) godhamee kara tokkotti luucca’u, yoo wal-diddaan uumames wal-diddaa sana hiikaaf irraa barataa deemuu fi walumaa galattii jaarmiyaa huumaan miseensa isaa, yaadaa fi qabeenya miseensotaa walitti qabuun annisaa(synergy) uumuu danda’u ta’uu qaba.
Karaa jarmiyoota Oromootti yoo deebinuu hedduun isaanii ulaagaa akkanaa hin guutan. Miseensa jechuun kanuma maqaa isaa achi kessatti barreffamee buusii xixxiqqoo tokko buusuu/walitti qabu hogganni ammoo waan walitti guuramte sanaan kan hojjii hojjetu fakkaata. Haala akkasii kana kessatti bu’aa qabatamaa fiduun waan hin danda’amneef wal-nyachuuf wal-komachuun kessatti guddata. Kanaaf gara addaan qoodamuuf qoodamiinsa sanaaf ammoo himata(narrative) tolfachuutti deemu.Himati(narrative) duraa-duubatti(retrospectively) uumama. Aadaan yaada ofii bilisa ta’anii ibsachuuf falmuu waan hin jirreef waan himatamu(narrative) kamtu dhugaa dhaa fi kamtu sobaa addaan baasuun hin danda’amu.
Jarmiyaan ijaaramu tokko ilma-namaa yaada qabu walitti dhufuun ijaarama. Namni walitti dhufu kun ammoo yaada adda addaa qaba. Yaadii adda addaa kuni qulqullayee kara tokkotti qajeeluu qaba. Falmii godhuu fi aadaa jaarmiyaa tokko kessatti yaada ofii bilisa ta’anii ibsatuu, dhimma tokko irratti ilaalcha(perspective) adda addaa ibsatuu dhabuu, ilaalchi adda addaa kuni ammoo falmii(debate) sirna qabuun akka inni yaada tokkotti qajeelu godhuun aadaa jaarmiyaa tokko kessatti isa murtessaa dha. Jaarmiyaa yaadi adda adda kessatti hin callaqisnee ykn wal-diddaan kessatti hin uumanee jaarmiyaa nama du’an ijaarame qofa dha. Namni lubbuu qabu ni yaada. Yaadi nama ammoo yeroo hunda tokko ta’uu hin danda’u. Yaadi adda addaa kuni akkamitti kara tokkotti qajeelee, jaarmiyaa jabaa ta’a jedhanii yaaduun toftaa fi tarsimoo hojjetaa fi aadaa jaarmiyaa jaba barbaachisa. Jaarmiyaa Oromoo kessatti yoo ilaalle, yeroo hedduu yaada irratti otoo hin taane namoota irratti ijaaraman. Kana jechuun koo,Namoota maqaa nama tokko tokko ilalanii jaarmiyaa wayii deggaran ykn ammoo maqaa nama garii ilaalanii jibban ni jiru.
Jarri akkasii maqaa namaa ilaalanii walgayii dhaquu ykn hafuu. Walgayii gartuun isaanii irraa shakkii qabaniin adeemsifamu hin dhaqan. Akkuma waan yaadii namaa walgayii irratti afuuraan akka dhukkubaatti darbuutti sodaatu. Kanaaf yeroo hunda waanuma ofii fedhan dhaga’u. Yoo dubbatanis warruma yaadaa akka isaanii duranuu qabu qofaatti dubbatuu. Kanaaf walgayiin suni homaa hin jijjiruu jechuu dha. Namuma duraanuu yaada tokko qabutti yaaduma sana irraa deebiyanii dubbatuun maratummaa irraa garagarummaa hin qabu. Yaadii kiyya gaarii dha namni jedhuu fi ofirratti amantii qabu tokko bakka inni yaadaa isaa itti deemsisuu fi dhiibuu qabu, warra yaadaa sana hin qabnee biraattii dha. Yoo akkas godhee nama harayaa yaadaa isaatti fidaa deema. Namni isa deggaruus ni guddataa deema. Yoo yaadii isaa suni warra yaadaa isaa mormu sana bifa gahaa ta’e tokkoon hin amansiisnee, laafina yaada isaas baree yaada isaa sana qorachuu ,sirreffachuu ykn akka biraa tokko soneffachuu(rearticulate) godhuu ni danda’a.
Bakka walgayiis yoo dhaqan yaada kennamurratti otoo hin taane namicha yaada kennerratti yaada kennatu. Yeroo garii waan namichi suni ammatti dubbataa jiru irratti otoo hin taane waanuma wagga 30 dura ykn 40 dura inni dubbataa/yaadaa ture irratti yaada kennatu ykn ammoo seeteedhaan(prejudice) dhaan guutamanii dhaqu. Waan achiitti argan otoo hin taane waan duraan mataa isaanii kessa jiruun lolu. Namni bara dheeraa kessa yaadaa isaa ni jijjirrata. Waan inni yeroo sanatti dubbatuu ilaalanii sirrummaa(validity) yaadaa sana ilaaluu dha malee waan inni amma dubbatuu dhiisanii waan inni wagga 40 dubbataa ture waliin wal-loluun homaa hiika hin qabu. Namni waa barataa deema waan ta’eef dirqamatti uumurii guutu yaada tokko hin qabu. Yeroo hedduu namooti durii qabsoo Oromoo irratti ilaalcha bira qaban amma yoo sochii Oromootti dhufan ilaalcha akkana kanatu rakkoo itti uuma. Gariin isaanii namni walgayii tokko yoo dhaqee kessayyuu bakka isaan jibban guyyaa biraa namaan oodu. Ilma nama kana akkuma xaarmusii duwwaattii ilaalu. Bakkuma dhaqeetti abbaan fedhe waanuma fedhe guyyuma tokkoon itti guttatuu. Namni akkasitti yaadu waruma yaada ofirratti amantaa hin qabne dha. Ammallii akkana kuni jaarmiyaa Oromoo kessaa balínaan mul’ata.
Ammalli jaarmiyooleen Oromoo qaban biraan ammoo, hedduun isaanii maqaa Oromootiin yaa ijaaraman malee, yoo itti siqanii ilaalan maandhee(core group) wayii of kessatti qabu. Hundeen kuni namoota naannoo tokko dhufan, ykn umuriin walitti-dhiyoo jiran ykn ammoo hiriyoota/firoota ta’uu nimalu. Kanaaf miseensoti yeroo hedduu bakka lamatti qoodamu. Warra gartuu maandhee iciitii keessaa(Core Group)kanaan kallattiin walitti hidhatee jiruu fi miseensota moggaa( peripheral members) jechuu dha.
Jaarmiyaa kessa jaarmiyaan jira jechuu dha. Warri moggaa kun naannoon ykn umuriin warra jaarmiyaa sanatti abbummaa qaban(core group)kanaaf faayaa ykn golgaa(decoration or cover ) ta’uf malee yaadaa fi ilaalchi isaanii hagas mara murtii darbu irratti dhiibbaa hin qabaatu. Jaarmiyooti Oromoo jiran hundi isaanituu otoo tokko tokkoon maqaa kasnee ilaalle eenyu gartuun akkamii akka kessatti madheffatee jiruu fi eenyuma maqumaaf akka jaarmiyaa sana kessa akka jiru baruun ni danda’ama. Gariin isaanii namni mandhee kessaa(core group) sana irraa adda ta’e hedduu waan hin qabneef, haga danda’anitti nama addaa suni tokko illee yoo ta’e akka inni fuula(public) isaanii ta’e mul’atu godhuuf tattafatu. Ammallii kuni seeraan barreffatanii hin qaban. Garuu akkuma duratti jedhe namni nama yaada isaarraa fagoo jiru aadaa dubbisuu fi waliin hasawuu waan hin qabneef namuma isa fakkaatu/naannoo isaatti dhalatii walitti dhufenyaa maatitii fi firummaa(informal network) irratti ijaarama. Garuu akka jaarmiyaa hunde bal’aa qabu fakkessuuf namoota tokko tokko barbadanii itti dabalu. Warri mandhee akkasii qaban kuni yeroo Oromo kessa babarrummaan(diversity) akka jiru dubbiin ka’e fi jaarmiyaan kuni Oromoo hin callaqqisuu(reflect) hin godhuu yoo jedhanii akka malee of-ttissuu(defesive). Garuu uummatii jiruu isaanii guyya guyyaa fi eenyu walgayii isaanirratti akka hirmaatu, eenyu guyyaa isaan walgayii waaman yoo dhaqee gaaffii akka gaafatuu fi gaaffii akkamii akka gaafatuu beekuun jaarmiyaa tokko kan gartuu warra akkamii dha waan jedhu suni akka salphaatti deebiyaa. Kanaaf namni ifaatti jechuunis baatu kessatti garuu eenyuma(characterize) isaan godha.
Haalli kuni akkuma salphaatti waan baramuuf miseensota moggaa kuni yeroo yeroo irraa harca’aa yoo deeman gartuun suni qullaa ta’eeti warruma maadhee kessaatti hidhata qaban sanatti qullayaa deema ykn ammoo waggoota 10 booda illee yoo itti deebitee ilaalte bakka turan sana irraa yoo gad-deeman malee isaanii ol-deemu(gudatu) hin argitu. Jaarmiyaan ilma namaa kan lubbuu qabuun ijaarame tokko keessatti jijjiiramnii fi guddinni jiraachuu qaba. Yoo jijjiramnii fi guddinii jirachuu baate jaarmiyaan suni du’ee jira ykn warri jaarmiyaa sana kessa jiran yaadi isaanii duee jira jechuu dha. Haalli kun sochii Oromoo kana kessatti baldhinaan muldhata. Namoonni jaarmiyaa akkanatti du’an kana kessa jiraatan fi achuma kessa ho’ifatanii(comfort zone) kessa jiraachuun isaan nufsiisee ka’aniituma jarmiyaa biraatti ce’u. Aadaan kun illee jaarmiyooleen addaan baba’uu fi eega addaan baba’aniis homaa waan qabatamaa ta’e tokko hojjachuu akka hin dandeenye godhee jira. Walumaa gala rakkinooti ani olitti xuxxuquuf yaale kunii fi rakkinoooti biraa ABOs dabalatee jaarmiyoolee siyaasaa Oromoo akka addaan diigamaa deemanii fi akka isaan hin guddannee taasisee jira jedheen amana.
Biiftuu Biiliisaa: Waldhibdeen kun furmaata argatee jaarmiyooleen kun walitti deebi'uu nidanda'u? akkam yoo ta'e furmaata argachuu danda'a jeta?
Garasuu : Gaaffii gaarii dha. Wal-dhibdeen kun ni furama ykn hin furamu jedhanii deebisuuf aadaa fi amala(organizational culture and character) jaarmiyaa kanneen kessatti dagaage ilaaluun barbaachisaa dha. Dhugaa dha rakkoon siyaasaa hin hiikamne tokko illee hin jiru. Garuu rakkoo tokko hiikamuuf dura rakkoon sun rakkoo ta’uu beekuu fi hiikuuf murtessuu gaafata. Akkuman gaaffii lammataa jalatti ibsuuf yaale sana sababootin dhaabooleen kuni haala amma kessatti argaman kana kessa akka seenan godhe hedduu dha. Yeroo gaaffiin laafina jaarmiyaa Oromoo fi sochiilee Oromoo ka’e sababa tokko ykn lamatu ka’a. Yeroo garii nama tokko ykn gartuu tokko faatu akka sababattii himama. Akka ilaalcha kiyyaatti suni sirrii miti. Sababni laafina kana nutti fidan waan olitti tarresse sana dabalatee baay’ee dha jedheen amana. Kanaafuu rakkoo kana hiikuuf waan rakkoo ta’an sana hubachuu fi waan hubatame sana furmaata hundeetti jijjiruuf qophayyuu barbaachisa. Dogoggora kana dura ta’an dogoggora jedhanii amananii qabsaawotii fi humnootiin waan kana kessatti hirmaataa turan hunduu itti-gaafatamummaa(responsibility) fudhachuu qabu. Sadarkaa adda addaa haa taú malee hundi keenya iyyuu yeroo kessatti hirmaataa turreetti waan hammeessine(balleessine) jiraachuu waan maluuf waan darbeef itti-gafatamummaa fudhachuun sadarkaa isa eegalaa(jalqabaa)ti jedhe amana. Itti aansuun kan ta’uu qabu waan bade kana yaadaaf qalbii sirriin(gaariin) ilaaluun adda baasanii xinxaluu feesisa. Otoo waan badee fi tole addaan baasanii hin beekne waa sirressuun hin danda’amu. Jaarmiyooleen kun kana godhanii of-sirressanii walitti deebiyanii humna ta’uu nidanda’u gaaffii jedhu deebisuun na rakkisaa. Sababiin akka rakkoon kun hin hiikkanne godhu shantu jira. Kunis haala isaan kessa jiranii fi amala jaarmiyaa isaan kessatti dagagee jiruu dha.
Sababiin kunniniis:
Kanaaf yeroo irraa gara yerootti laaffataa fi namni xiqqoo waan kessa jiranu kun galuuf irraa fagaataa warruma akkuma olitti jedhe sana yaadaan wal-fakkatuu fi ofumatti hasawuutu walitti hafaa fi dandettiin isaanii waan qabatamaa tokko hojjatuuf xiqqaataa deema. Haalli kunis jijjirama fiduuf gufuu guddaa ta’a.
Rakkoon biraa kan jaarmiyootii garii kessa jiru birmadummaa (organizational autonomy) ofii isaanii hin qaban. Hariiroo isaan biyyoota “fira” jedhamu waliin qaban madalamaa miti. Abba fedhan waliin hasawuuf, yaada barbaadan deemsisuuf, bakka fedhan deemuuf mirga hin qaban. Dubbiin kun yeroo hedduu hin dubbatamu. Akkuma hoodaatti(taboo) ilaalama. Garuu rakkoon kun dhugaa lafa jiru dha. Namni harka namaa jiru tokko eenyu waliin hasawuu akka qabu, maal hasawuu akka qabu, bakka deemuu qabuu fi deemuu hin qabne warri humna qabu fira jedhamu santuu murtessa. Fedhii warra fira jedhamu kanaa fi fedhiin uummata keenyaa ammoo bakka hedduutti waliin hin deemu. Fedhiin hojjii irra ooluu maluu fi danda’u garuu fedhii jaarmiyoota kanaa otoo hin taane fedhii humnoota fira jedhamanii kana dha. Bifa biraatiin jechuuf gariin jaarmiyaa kanneenii bilisummaa mataa isaanituu hin qaban jechuu dha. Gariin isaanii waan akkasii kuni yoo dubbatamu ni waakkatu. Rakkuma tokko illee hin qabnuu jedhu. Mallattoo bilisummaa dhabuu kessa tokko akkuma bilisummaa hin qabne iyyuu ifaatti dubbatuu sodaachuu dha. Qaamotiin akkasii kun ammoo bilisummaa yaadaa qabaatanii, karoora fi sagantaa mataa isaanii bafatanii socho’uun warra biraa waliin hasawanii waan fedhan godhuuf hin danda’an.
Rakkoon biraa fi inni guddaan jaarmiyootin kun uummataan alatti sochii godhaa jiran. Tokkoon isaanii illee uummata kessatti sochii qabatamaa godhaa hin jiran. Hogganni isaanii hedduun isaa ala jira. Miseensi isaanis akkasuma. Jaarmiyaa tokko uummata kessaa alatti ijaaruu fi jabessuuf tattafachuun akkuma biqiltuu bakka bishaanii fi biyyoon hin jirretti magarsuuf tattafachuu ykn ammoo akkuma qurxummii bishaaniin ala jiraachiisuu ta’a. Biqiqltuu bakka bishaanii fi biyyeen hin jirretti harata fi fixeensaan magarsuuf tattafachuun ni danda’ama ta’a. Yoo margus waan ol guddatu fakkaatuu ni mala. Garuu yerooma fixeensi suni gogee fi soorati biyyee/harataa walitti qaban sana kessa jiru dhumeen biqiltuun sunis ni goga/du’a. Kana yoon jedhu maal jechuu kiyyaa dha?. Jaarmiyooti hedduun isaanii biyya alaa jiru, Miseensi biyya alaa jira, Hogganaan biyya alaa jira. Humnii namaa, qabeenyii fi dandeettiinis kanuma biyya alaa jiru fi daqiiqa gababa waanuma kanarrattuu yaaduuf warra hin fudhanne dha. Kanaaf jaarmiyooti kuni guddachuuf carraa hin qaban. Ummatis jara irratti dhiibbaa godhuuf carraan hin jiru. Jireenyi isaanii uummata ala jiru kana kessatti network ofii isaanii ijarratuun warruma isaan fakkatuutti hasawaa waan jirataniif dhiibbaa irratti godhuun rakkisaa dha. Kanaaf haalli isaan kessa jiru kuni akka salphaatti ni jijjiramaa jedhanii yaaduun nama rakkisa.
Rakkoon biraa sochii Oromoo kana kessa jiru fi gufuu jijjiramaa ta’e tokko rakkoo dhalootaati. Sochiin qabsoo Oromoo kana kessatti irra jireessa namoota uumuriin deemanii fi bara dheeraa qabsoo kessa turanin deemaa jira. Kuni akka tokko rakkoo hin qabu ykn ammoo warra muuxannoo qaban jedhamuu ni danda’ama. Garuu namni tokko haguma umuriin turu waan harayaa arguu fi waa jijjiruun isaa rakkisaa deema. Waan haryaan namoota turan kana shororkaa ‘insecurity’ itti uuma. Yeroo hunda namni waan haarayaa yaaduun kessayyuu nama umuriin deemeef ni rifachiisa. Haala amma jirru kana hoíftanii ‘comfortzone’ jiru. Jijjirraa jechuun garuu waan ititee (qorree)walxaxee)jiru ‘comfortzone’ kana diiganii ‘unfreez’ akka qajeelu godhuu dha. Yoo akkas hin gonnee Yeroo hunda waanuma darbee qofatu sirrii ta’ee fudhatama. Sochii Oromoo kessatti hariiroon warri buleessii fi dargaggooti qabanis gaarii miti. Bulessooti qabsoo Oromoo kessa turan gariin hariiron isaan warra dargaggoota waliin qaban kan irkatummaa(paternalism) fakkaata. Dhaloota haraaan waa beeka, dhugumaan qabsoo Oromoo irratti amantii qaba yaanni jedhu irraa hin mul’atu. Akka lakkobsi uummata biyya sana 2007 godhame agarsiisutti namni wagga 34 fi sana gadii uummata Oromoo kessa 75% olii dha. Yoo amantii qaama hawaasa hagana gahu irraa dhaban qabsoon kun fulduree qaba jechuu dandeenyaa? Amantii dhaloota harayaa kanarra dhaburraa kan ka’e umurii guutuu irrumatti cichuuf tattafatu. Haallen(tendency) akkas kun aadaa Oromoo isa guddaa sanarraa waan fallesuu dha. Sirna Gadaa kessatti Oromoon uumurii isaa kessatti gayeen isaa(role) yeroo kaga yerrootti jijjiramaa(redifned) ta’a deema. Namni tokko waggoota dheeraaf gayee tokko(role) wal-fakkataa tokko qofa hojjataa hin deemu. Haalli kuni illee gufuu guddaa ta’a jijjiirraa barbaachisubfiduuf. Kuni kan jijjiramuu danda’u yoo dhaloota gidduuttii(inter-generational dialogue) eegale qofa dha. Amma warruma wal-hin beekne tokkotu waliin jiraataa waan jiru fakkaata.
Kanumaan wal-qabatee hayyooti Oromoo of-irratti irkatoo(independent ) ta’anis hedduu miti. Hayyooti hedduun kallattiin ykn bifa biraatiin gartuulee(gareelee) kanatti hidhaa qaban. Namni kamuu akka hayyootaa fi beektota dhugaa waliin dhabbatanii ykn (yabudoo)??(neutral) isaan hin ilaalu. Kunis rakkoo kana daran ammeessee jira. Kanaaf rakkoo kana hiikuuf hedduu rakkisaa godha. Yoo rakkinoota kana amma hubatanii irraa aanuuf tattafatan akkuma duraan jedhe sana rakkoon hin hikamnee hin jiru ni hiikama.
Biiftuu Biiliisa; yeroo ammaa Oromo Dialogue Forum(ODF) jedhamee mariin iddoo addaa addaatti ballinaan geggeffamaa jira hata'u malee kaayyof galiin marii kanaa maali?
Garasuu:Haga hubannoo kiyyaatti kaayyoon marii kanaa rakkinoota (sochii)? Qabsoo Oromoo kessatti uumame kana xinxaluun fuldureen qabsoo Oromoo garamitti deemuu qaba yaadaa jedhu wal-jijjiruun hubannoo kara tokkotti gessuudha.
Biiftuu Biiliisa; Adeemsi marii mooraa qabsoo Oromoo keessati godhamaa jirukun qabsoo Oromoo laafee jiru kana nijabeessa jette yaada? Akkamitti?
Garasuu; Gaaffii kuni akka ani hubadheetti sochii ODF godhaa jiru waan ilaaluu natti fakkaata. Sadarkaa amma jiru kanatti jala muranii sochiin kuni laafina sochii qabsoo Oromoo kessa jiru kana guututti ni fura ykn hin furuu jedhanii dubbachuun nama dhiba. Asirratti dursee waanan jechuu barbaadu barbachisummaan marii waan wal-nama gafachiisuu miti. Yeroo sochii Oromo fulduratti tarkanfatuu dadhabee danqamee dhabbatu kanatti mariyatamuu hedduu barbaachisaa dha. Akkuman jedhe mariin ODFn eegalee kun bu’aa barbaachisu ni buusa moo hi buusu jechuuf adeemsa isaatu murteessa. Waanti gaariin dura fedhii marii jiraatuu fi yaadii gaariin jiraachuu isaa dha. Rakkoon yaadii gaarii(intention) qofti rakkoo hin hiikuu. Mariin kuni akkamitti deemuu qaba yaadii jedhu sirritti bilchaatee akkaataan itti mariin kuni deemuyyuu caaseffamuu(structured) ta’uu qaba. Sadarka sadarkaatti(phase by phase) akkaataa itti yaadootii hawasaa Oromoo kessatti walxaxaa uumanii fi bakka amma nu jirru kanaan nu gahaan hubachuuf waltajjiin kuni akka gaarii tokkotti yaadaa jajjabaan akka dhiyaatuu fi falmii(debate) akka deemuu godhuu feesisaa. Warri yaadaa marii kanarraa shakkii qabanis waan kanarratti gumaacha guddaa godhuu ni danda’u. Namootuma marii kana gaggessanii fi yaada dhiyessanirratti xiyyeefachuurra(focus) yaadaa irraa wayyaa fi akkamiin rakkoon kuni akkam otoo ta’ee hiikama yaadaa jedhurratti uummataaf filannoo dhiyessuu qabu. Haalli kessa jirruu kuni hedduu walxaxaa fi rakkisaa dha. Akkuma nuti hawwinu kana kessatti yeroo gababa kessatti furamuu dhiisuu ni mala. haata’u malee kallattii gaarii irraa akka bu’uuf tattaaffiin qalbii gaariin godhamu hedduu barbaachisaa dha.
Rakkoon sochii(qabsoo) Oromo kessa jiru kun walxaxaa fi yeroo dheeraa kessa konkolataa bakka amma jiru kana gahe. Sababiin laafina kanaas bifa adda addaatiin hubatama. Rakkoon tokko hiikuuf dura madda rakkoo sana kessatti humnooti siyaasaa fi hayyooti uummata sanaa wal-hubannoo walfakkaataa tokko irra gahuu qabu.
Qaamni rakkoo kanan hiika jedhus haala kana hubachuun rakkoon kun qola(layer) hedduu akka qabuu fi sadarka sadarkkaatti akka hikkatuuf rakkinoota haga ammaa turan kana irra deebiyani xinxaluu fi ilaaluun barbaachisaa dha. Rakkinoota kana ilaalchisee hawaasa Oromoo kessaa ilaalcha hedduutu jira. Waan qaamni tokko rakkoo jedhu qaamni biraa jechuu dhiisuu ni mala. Waan qaamni tokko furmaata jedhu kan biraa ni morma. Kan mormu kunis furmaata jedhe waan inni dhiyeessu kan dura mormame sun ni morma. Walumaa gala haala wal-sakaallatu(mutual trap) sochii kana kessa jira.
Ilaalchaa fi yaadoota hawaasaa Oromoo kessa jiran kana kessatti falmiin adda addaa akka deemu waltajjii banuun barbaachisaa dha. Suuta suuta jedhanii wal irratti amantii(confidence) ijaaraa deemuun barbaachisaa dha.Sochii Oromoo kessatti hariiroon akkasii kun hin baramne. Walgayii Oromoo kessa yeroo hedduu hariiroo barsiisaa fi barataatu jira. Aadaa akkasii kessatti yaada addaaf carraan hin jiraatu. Kanaaf ODFs dabalatee qaamni rakkoo jaarmiyoota Oromoo kessa jiru kana hiikuuf tattaafatu rakkinoota laafina haga ammaa kessa jirru kana nutti fidan irra deebi’uu irraa of-eeggachuu qabna. Maaltuu badee kan jedhamu kun sirritti beekamuu qaba. Sana godhuuf obsaa fi yeroo dheeraa gaafata. Yeroo gababa kessatti otoo marii fi falmiin baldhan deemee xinxalli gaariin hin godhamiin furmaata muddamaatti(ariifannaatti) (quick fix) kan deemamu yoo ta’e rakkoo guddaan uumamuu ni danda’a. Kanaaf eeggannoo guddaa barbaachisa. Laafinni mul’ate kun, sadarkaa mul’ataatti, sadarkaa tarsimootti, amalaa jaarmiyaa, aadaa hojjii fi siyaasaa, hariiroo uummata waliin jiru, hubannoo kessaa fi alaa, xinxalaa fedhii humnoota kessaa fi alaa fi wkk sirritti xinxaluun yoo hojjatame bu’a ni fida. Akkaataan hojjii itti hojjatanis hundeedhaan jijjiruun barbaachisaa dha. Akkuma barame sanaa fi waanuma baramee sana hojjatuun bu’aa addaa eeguun ni rakkisaa.
Biiftuu Biiliisa; Qabsaa'ota ODF geggessaa jiran irratti hololli addaa addaa odeeffamaa jira isa kana ilaalchisee yaada akkamii qabda?
Garasuu; Oromoota ODF geggessaa jiran dabalatee Oromootaa fi gartuulee sochii Oromoo kessatti sochii adda addaa godhaa jiran hundaratti hololli deemaa ture. Amma illee deemaa jira. Holollii meeshaa siyaasaa kessa isaa tokko dha. Diina irratti kan godhamu yoo ta’e jechuu koo dha. Haata’u malee holollii hundee qabatamaa tokkoo yoo qabaate qofa diina irrattuu bu’aa fiduu kan danda’u. Holola sochii Oromoo kessatti balínaan wal irratti oofamaa jiru kana ilaalchisee waan jechuu barbaadu tokko, dhukkuba sochiin Oromoo dhukkubsatee kessa isa tokko ta’uu isaa dha. Akkuma gaaffii lammataa jalatti deebisuuf yaale tokko sochii Oromoo kana kessatti aadaan bodessaan(reactionary political culture) dagaage tokko holola hundee qabatamaa hin qabne adeemisuu dha. Jaarmiyoota siyaasaa Oromoo kessatti mataan yaaduu fi waan harayaa burqisiisuu otoo hin taane arraba dubbatu hedduutu uumame. Warri akkasii kunoo dhukkuba siyaasaa dhukkubsataa waan jiraniif wal’aansa (political therapy) isaan barbaachisa. Warri namoota arraba dubbatu malee yaaduu hin dandeenyen marfamanii ho’ifatanii jiratanis fayyaa dha jedhanii yaaduun na rakkisa.
Gaaffiin waan kana waliin wal-qabatee ka’u tokko aadaan hololaa kun maal irraa maddee kan jedhu dha? Akka hubannoo kiyyaatti rakkoon akkasii kun kan madde sababoota armaan gaditti argaman kanarra natti fakkaata.Sochii Oromoo kessattii aadaa yaada ofii ifaatti dubbachuu, ragaa(evidence), tartiiba yaadaa(logic) ykn ammoo sababii irratti hundaa’uun amansiisuuf ykn amanuuf tattafachuun hin jiru. Kanaaf namni tokko yoo yaada namni biraa/gartuun biraa qabu iraa adda yoo fidee dhufe yaadin sun sirrii dha ykn sirrii mitii jedhanii bifa sirna qabu tokkoon falmuu irraa madda yaada sanaa faalutti(yakkuutti) deeman. Warri Faranjii waan kana “ad hominem” ykn ammoo “poisoning the well” jedhuun.Yaadicha otoo hintaane abbaa yaadaa sana irratti xiyyeffatu jechuu dha. Warri akkana godhu kun yeroo hedduu warra yaada sana yaadaan diiguuf dandettii ykn beekumsa hin qabnee dha. Kan diinummaafis godhu ni jira. Kanaaf aadaan hololaa tokko kan ittiin dura dhabbachuun danda’amu hawaasa tokko kessa yaadi adda addaa akka jiru beekamee/fudhatamee yaadoota sana ifaatti ibsuu fi falmuun aadaa akka taú, namn illee sana kessa qaramaa akka deemu godhuun barbaachisaa dha. Jaarmiyaa siyaasaa kessattis akkasuma. Jaarmiyaa yaadi adda addaa kessaa hin burqine tokko yoo miseensota lubbuu hin qabneen ykn yaaduu dadhabeen ijaarame qofa dha. Aadaan falmii(debate) kun akka inni dagagu godhuu irratti hayyooti Oromoo gayee isaanii bahuu qabu yaada jedhuun qaba.
Sababiin biraa kan aadaan hololaa kuni akka dagaguu godhee namooti hedduun waan jedhamuu fi barreffamu dhugummaa (dhugaa ta’uu) isaa otoo hin mirkanessiin fudhachuu isaanii dha. Yeroo tokko tokko namni gariin hololli deemu sun yoo nama/gartu isaan jibban irratti kan deemuu ta’e dhugaa ta’uu baatu illee callisanii ilaalunis aadaa isa waan kan hammessee kessaa isaa tokko dha. Walumaa galaatti hololli qabatama hin qabne yeroof warra irratti deemaa jiru sana waan miidhuu fakkaatu illee dhuma irra deeme deemee warruma adeemsisaa jiru sana hojjiin ala godhaa deema. Gartuwwan nama yaada qabu dhiibuun warruma nama arrabsuun marfamanii jiranis suuta suuta warri arrabaa kun baquun ykn warruma waliin jiranittuu deebiyuun wal-diigaa deemu. Haala kana gututti jijjiruuf waanti guddaan godhamuu qabu tokko waan jedhamuu fi barreffamu ragaa qabatamaa qaba moo hin qabu waan jedhu sana xinxaluu fi aadaan akkasii kun sochii Oromoo kessaa akka buqqa’u irratti hojjachuu feesisa.
Biiftuu Biiliisa; Oromoon saba baldhaa akkasumas biyya qabeenyaan badhaatuu taate osoo qabuu wagoota heduuf halagaatin bitamaa tureera amas tanan gara hangootti dhufuu hindandeenye tarii sagantaa siyaasaa waliin walqabatee yokan karaa biraanis yoota'e maalif sitti fakkaata?
Garasuu; Gaaffii kana otoo hin deebisnee dura aangoo qabatuu jechuun maal jechuu dha yaada jedhu íbsuu barbaada. Waan kana jedhuuf yeroo hedduu yaadi kun akka maleetti yoo hubatamu waan arguufi. Uummati tokko aangomuu( empowerment) fi namooti uummata sana kessa bahan aangoo irraa koruun waan adda addaa ti. Aangomuu uummataa jechuun uummati tokko ykn qaamni uummata sana kessa bahee tokko biyya ofii kessatti murtii siyaasaa, diinagdee fi hawasuummaa biyya sana kessatti darbuu kessatti akka inni fedhii uummata isaaf ta’utti dabarsuuf aangoo fi humna qabaatu jechuu dha. Aangomuu dhabuu uummata keenyaaf sagantaan siyaasaa murtessaa dha jedhee hin amanu. Sagantaan siyaasaa homaa fayidaa hin qabu jechuu miti. Garuu sagantaan siyaasaa qofti madda aangoomuu(emporment) ta’uu hin danda’u. Akka ani ilaalutti sababaan uummati Oromoo aangomuu dhabe lama dha. Uummati tokko aangomuuf(empowered) yoo xiqqaate waan lama jiraatuu qaba.
Innis:
Tokkoo sirna-caasaa(institution) biyya sanaa fedhii uummata sanaaf kan ijaarame ta’uu qaba:inni lammataa bu’uurri hawaasummaa fi dinagdee( social and Ecnomic base) aangoon suni irra dhabbatu biyya sana kessa jiraatuu qaba. Bakka kuni lamaan hin jirreetti uummati tokko aangomuu(empowered)hin danda’u. Yeroo hedduu waan kuni namooti uummata tokko kessa bahan aangoo qabachuu waliin afaan-fajjii yeroo uumu mul’ata. Namooti uummata tokko kessaa bahan otoo waan gubbaatti jedhe suni lamaan hin jirre aango irra bahuun hiikaa tokko illee hin qabu. Ammas yoo illeallee namooti maqaa Oromootiin aangoo qabatan jiran. Haata’u malee Oromoof bu’aa buusaa jiruu jennee yoo of gafannee deebiin isaa mitii ta’a. Maaliif yoo jenne, sirna-caasaa(institution) biyya sanaa kan dhabbateef fedhii(interst) uummata biraaf waan ta’eef. Warri suni akka salphaatti meshaan isaan ofiif ijjarratan akka nama biraatiif ooluu tole hin jedhan. Sana qofa mitii bu’uurri hawasummaa fi dinagdee( social and economic power base) biyya sana kessatti ijaaramee(entrenched) ta’ee jiruus kan uummata Oromoo otoo hin taane kan warra biraati. Kanaaf warra aango irraa jiru kunis humnoota kanaaf hojjatan. Namooti maqaa Oromoon ammaa aangoo irraa jiran waan hamaa ta’an qofaaf mitii. Namooti yaada gaariin Oromoof hojjatuu fedhan kessa jiraatuu ni malu. Warri akkasii kuni garuu waan irra dhabbatan hin jiru. Doonii nama biraa irra ta’aa jiru waan ta’eef.
Biiftuu Biiliisa; Oromon akkamiin hangoo ofarka gashachuu danda'a jeta?
Garasuu; Akkuma gaaffii duraa kessatti deebisuuf yaale sanatti aangoo argatuu jechuun namooti afaan Oromoo dubbatan ykn dhiigaan Oromoo ta’an aango irraa bahuu akka hin taane irra deebiyee ibsuun barbaada. Kanuma waliin hawaasii tokko humnooni sochii ijjaramaa fi qindawaa godhuu isa barbaachisa. Baroota dheeraaf uummati keenyaa waan hunda irraa moggafamee ture/jiras. Siyaasa irraa qofa mitii. Barumsaa, sochii aadaa, sochii diingadee fi sochii hawasummaa biroo kuni guddina uummata tokkoo fi aangomuu uummata tokkoof hundee ta’un hunda irraa.Oromoon humna ta’uuf sochii isaa kallatti-heddummessa(multidimentional movement) ta’uu qaba. Waan uummati biraa hojjatu irraa nuti sochii siyaasaa goonuutti daballee dachaa dachaa hojjachuun, wal-gargaaruun humna ta’uu feesisa. Kuni akkuma jirutti ta’ee madallii humna biyya sana jijjiruuf Oromoon bifa adda addaatiin ijaaramee socho’uun irraa eegama. Yoo bifa adda addaan jabaatee ijjarame uummata Oromoo aangessuuf waa lama godhuun ni danda’ama.
Tokko sirna-caasaa(insititution) biyya sanaa hundeetti jijjiruun( fundemental transformation) akka inni uummata Oromoof hojjatu godhuu ykn ammoo akka harayaatti sirna-caasaa(inistitution) Oromoof hojjatu ijaaruu feesisaa. Kuni fedhii fi hawwii qofaan dhugoomuu hin danda’u.
Jaarmiyaa jabaa qabaachuun, humnaa fi dandeettii namaa akkasumas qabeenya sochoosuun madallii humnaa jijjiruun qofa ta’a. Yoo sana hin taanee warri humna ta’e jiruu fi amma waan hunda of harka qabu kan, waan nuti bara dheeraa cunqurfamneef ykn uummata hedduu waan taneef nutti hin kennan. Yaadii akkanaa kuni daqiiqaa tokkoof illee mataa nama Oromoo kessa seenuu hin qabu.
Biiftuu Biiliisa; dhumaratti ergaa dabarfachuu barbaadu yoo jiraate carraan siif kena
Garasuu; Yaada hedduu gaaffii fi deebii kessatti ibsachuuf yaaleen jira. Dhumarratti waan jechuu barbaadu uummatii Oromoo biyya kessa jiru furmaata ajaaäibaa ala kana irraa eeguu hin qabu yaada jedhuu dha. Uummati Oromoo baldhaan biyya kessa jira. Qabeenyi Oromoos aangoo irratti qabaachuu bannuus Oromiyaa kessa jira. Kan kallattiin cunqursaan dararamaa jiruus Oromoo biyyaa kessa jiruu dha. Kanaaf furmaati rakkoo kanaas kan barbaadamuu qabu achuma kessaa ta’uu isaa beekuu qaba. Warri biyya alaa jiru waan tokko tokko gargaaruu ni danda’an. Garuu furmaatii biyya alaatii ykn biyyaa oollaatii nuuf dhufaa jedhanii of sobuu gonkuma hin qaban jedhe yaada. Oromoon bifa adda addaatiin of ijaaree rakkoo uummati keenya bara dheeraaf kessa jiru kana furmaata akka argatu hojjatuu qaba jedhe ergaa dabarfatuu fedha. Hayyootii fi gartuuleen siyaasaa biyya alaa jiranis uummata sobuu dhiisanii akka uummatii furmaata barbaddatuu gargaaruu qaban jedha. Kana jechuun tattaffiin isaan godhan gonkuma dhabbatuu qaba jechuu miti. Isaanis rakkoo kessa isaanitti walxaxee jiru hiikuuf tattafatuu akka qabanis yaadachiisuu fedha.
Gaaffiif deebii Dargaggoo Garasuu Tufa waliin goonerra barumsa akka argatan abdachaa dargaggoo Garasuu yeroo isaa nuuf kennee haala jirurra waan hubatef yaada isaa nuuf ibsuusaaf maqaa qophesitoota barulee biiftuu Biiliisan galata gudaa qabda.
Websites Links Associated with Oromia and the Oromo People
News and Current Affairs
Political Affairs
Human Rights
Oromo Communities


text:
Grand Canyon
Grand Canyon kan qallamu qabu, kan qarqari isaa bayye dagalfate (kan olii dhabatte) kan kessa isaa immo Colorado River kan United States state Arizona kessatti argamu dha. Kan bayyinan argamu Grand Canyon National Park kessa yoo ta'u, Parkiin kuni parki biyya hunda duraa kan baname dha. Bakka Grand Canyon kana presidantiin America Theodore Roosevelt bayye jallata, akkasumas bayye morkaf ture, innis yerro bayye bineensota qabu fi bakka suni ilallu ni demma turee.
Dhoqqi kuni kan Colorado Riveriin midhafame yoo ta'u, lagi kun channel bara million 6 olii kan kutte yoo ta'u, dheriini isaa 277 miles (446 km) yoo ta'u dherinni dagalee (width)n isaa immo 4 hanga 18 miles (0.4 hanga 24 kilometers) yoo ta'u, dhoqaa gara kessa hanga mile tokko callu (1.6km) ta'u qaba.
Ilalchii Grand Canyon kan yerro duraaf godhame bara 1540t yoo ta'u kunis namicha Spain, Europe irra dhufee kan Garcia Lopez de Cardenas jedhamun ture.
Grand Canyon hanga U.S. Civil War dhumattu hunda bayyinan hin bekkamu ture. Bara 1869t, Major John Wesley Powell kan harka tokko qabu kan "Civil war" kessatti yerro bayyef hojjattef kan fedhii Science fi waan harra argu qabu, laga Colorado irran Grand Canyon irratti ademme ilalcha godhee. Isaa fi namotti isaa wajjin jiraan sagal wajjin ta'e jalqabulle, isaan kessa ja'a qofaat demma xumure. Isaaf namotti isaa wajjin ademman kuni namotta yerro duraaf demma akkana godhani dha. Powellin Sedimentary rock dhoqaa kana kessatti argee "leaves in a great story book" (balla kittaba seena gudda kessa) jedhe wamme. Ture suniin dura bakki suni Native Americansiin qabame ture, isaanis bakka jirenya fi washa bayye dhoqaa suni kessatti ijarani turaan.


text:
WASHINGTON,DC — Naayjeeriyaan tana waliin marroo shan dorgommii waancaa addunyaatii dabarte.Jarii barana biyya tana moohachiise Victor Moosesitii fi Victor Obiinaa faa.Goolii jari galchetti Naayjeeriyaa waancaa addunyaatii dabarse.
Mooses daqiiqaa 20essoo irratti goolii keessaa buusee Obiinaan ammoo daqiiqaa 82essootti goolii tokko irra buusee dubbiin 2-0 dhumte.Itoophiyaalleen hujii jabduu dandeettii kubbaa miilii isii guddifachuuf ganna 30tiin duubatti jalqabde barana asumatti dhaabde.
Gama kaaniin biyyootii Afrikaan gama Dhiyaa Naayjeeriyaa,Kameroonii fi Kotdivoor nugusa kubbaa miilaa tahuu isaanii ya mirkanefatanii waancaa addunyaatii dabaran. Masriiin duruu Gaanaa waliin taphaattee 6-1 moohamte taanillee yoo falii jabaan dhufu malee dorgommii Braziliiif dabruuf abdii hin qabdu jedhaniin. Burkiinaa Faasoolleen boruma tapathanii abbaa jala aanu ilaalla.
Addunyaa keessaa ammoo Kirooshiyaa fi Iceland,Swidinii fi Portugal,Fransyaasii fi Ukreeyin,Romaniyaa fi Greece,iftaan ammoo Newzelandii fi Meksikoo,Uraagaayii fi Jordanitti taphata.
Atileetiksi:
Atileetotii Itoophiyaa Imaanee Margaatii fi Hiyowt Ayaalewu dorgommii qaxxaamura addunyaa Atapuerca,Spainitti qopheessan irratti tokkeessoo bahan. Atileti Husseen Booltii fi Fraser-Pryce lachuu Jamica atileetota baranaa jajjaboo jedhamanii doolara kuma hedduu badhaafaman
Algeriyaa fi Dorgommii buunyaa,boksi keessaa ammoo David Hayes, ka UK Kaan jechuu lafeen gurmuu isaa waan milixxeef akka boksii dhaabu doktoriin isaa itti hime.Hajaji kun isaa fi nama boksii jaalatullee rifaatii guddoo.
Rugby,dorgommii kubbaa harkaa miilalleen tapahtan
Dorgommii Rugby addunyaatti dabarra.Rugbyn dorgommii biyya haga tokko keesstti guddoo beekmatu.Dorgommi waancaa addunyaa ka baraanaa torbaan sadiin duratti Englaandiitti jalqabanii biyya 14 tapachaa bahee afurtti walti hafe.Haga ammaaa marroo 25 tapahtan.Amma Newzealand,Fracne,England fi Scotlanditti walti hafe.
Dorgommii tana daqiiqaa 80 tapahtanii daqiiqaa 40 irratti boqotan.Nama 15 15 taphata.Kubbaan isii affalitti wayiitii harkaa fi miilalleen wal qixxee taphatani, qabanii wal irraa fudhatan.


text:
WASHINGTON,DC
— Addunyaan bara 2013 dorgommii akka akkaa keessa turte.Atileetotaa fi kilaboota hedduutti badhaafame.Badhaasa atileeotaa Waldaa Gaazexeessitota Addunyaa AIPS-Internationla Sport Press Association jedhanitti kenna.Itoophiyaalleen miseensa waldaa kanaati.
Akkuma taateefuu warra barana gama atileetiksiin IAAF, barana qofa marroo haga 500 caalaa atileetota wal dorgomsiise.
Akkuma kanaan atileetota fi kilaboota gara garaa athletes of the year
jedhanii badhaasan.Gama maratooniitiin akka walti qabaatti Keenyaatti moohee Itoophiyaan ammoo dorgommii Track ykn dorgommii Istaadiyoomii irraa tokkeessoo taate moote.
Waldaan Gaazexeessitota Ispoortii Addunyaa ka AIPS
jedhan kun atileetii Jaamayikaa Huseen Boolti,ka marro jaha olompikii fi dorgommii addunyaa gara garaa marro saddeti moohe athlete of the year
jedhee badhaase.Xurunesh Dibaabaa, Meseret Deffaarii fi Mohammad Amaan faan ammoo dorgomanii dhaban.
Dorgommii tana gaazexeessitota 470 biyya 96tti abbaa filu fila.
Gama kaaniin ammoo namichii dhalootaan Germany
ka amma Awustiraaliyaa dorgomu ka makiinaa dorgommii Formula One
jedhan moohachuun beekamu Sebastian Vett atileetii baranaa ykn athletes of the year
jedhamee badhaafame.
Dorgommiin Formula 1 jedhan tun dorgommii makiinaatii garee 11 nama 22 irratti dorgoma bara 1950 keessa jalqaban.
Gama kaaniin ammoo Federeshiiniin Waldaa Kubbaa Miilaa Addunyaa,FIFA taphataan kubbaa miilaa beekamaan dhalootaan Portugal ka kilabii Real Madiridii taphatu Cristiano Ronaldoolleen akkanuma taphataa baranaa beekamaa jedhee badhaase.Ronaaldoon nama ganna 28ti barana qofa goolii 69 galche.
Dorgommii tana taphataa kubbaa miilaa Faransaay beekamaa Franck Ribery,ka dhalootaan Argentinaa ka amma FC Barcelona taphatu,Lonel Messii fi Ronaldoo faatti dorgome.
Kilabiin Jermanii,Baayer Muunikilleen warra kilabii jajjabduu baranaa jedhamtee badhaafamte.Kilabiin tun barana kana moohamteetuu hin beettu.
Kubbaa saaphannaa keessaa ammoo kialbii Amerikaa Miami Heatitt badhaasa kana argate.
Kilabii Rugby keessaa ammoo ta New Zealanditti badhaafame.
Serenia Williams nama Amerikaa ta Teensii Dirree taphachuun beekamtu.Isiillee akkanuma badhaafamte.Gama kaaniin ammoo dorgommii EPL ta kaleetti Arsenal Newcastle 1-0, Chelsiin Liverpool 2-1 mootee ganna haaraatti dabaran.
Waldorgommiin waldaa taphattoota Teensii Dirree Addunyaa ATP Wolrd Toure jedhan hardha,Muddee 30,2013 Doha Qataaritti jalqabanii Ammajii 4 bara 2014 dhumatti.
Taphattoota teensii addunyaa bebeekamoo akka Rafael Nadalii, David Ferrer,Andy Murray,Tomas Berdych fi Richard Gasquet faatti irratti wal dorgoma.Namii dorgommii tana moohate doolara miliyoona 1 caalaa argata.
Mee tana ammoo caqasaa


text:
Hubannootaaf: Roorroo Wayyaaneen ummata Islaamaatirratti godhaa jirtuuf hirmaannaa Qabsoo Oromootirraa eeggamtu
Jawaar Muhaammad irraa*
Ebla 28, 2012
Barruu Hubannoof dhihaatte
Bara dabrerraa eegalee gocha gidiraa mootummaan Mallasaa muslimootarratti raaw’achaa jirtu qubaqabdan. Waan ummata muslimaa muufachiisaniifi mormiidhaafis kakaasu gochuu eega jalqabdees barri marmaare. Waldura-dhaabbonnoon haala kanaan uumamte tun dhawaataan hammaachaa dhufuudhaan sadarkaa lubbuu namaa galaafachuufi dhiiga obboleeyyan keenyaa qisaasurra geessee jirti. Dhihoo tana naannoo Oromiyaa, magaalaa Asaasaatti ilmaan Oromoo shan tu wayyaaneedhaan ajjeefame . Haala haaraya maqaa amantiitiin mootummaan Mallasaa dhandhaarte kana jaarmayoonni qabsoo Oromoo geggeessaniifi sabboontonni keenya dammaqiinsaan hordofanii tarkaanfilee dubbii tanarra aanuuf nama gargaaran fudhachuudha qaban. Sababni isaatiis;
1) Qaamni hawaasaa tarkaanfiin mootummaadhaa tun irratti aggaammatte wayyabni yookin irra jireessi Oromoo waan ta’eef,
2) Humni namaa waldura dhaabbannoo tana keessatti hirmaachuudhaan miidhamaa jiruufi miidhamuuf taa’us Oromoo ta’uusaatin,
3) Falmiin tun guutuu guututti biyya Oromoo keessatti taasifamaa kan jirtu waan ta’eef,
4) Akka armaan gaditti laaluuf teenyu sababni tarsiimoo (strategic objective) mootummaan dubbii tana amma tuttuquuf qabsoo Oromootin miidhuuf waan ta’eef.
Mirga ummannii keenya amantii fedhetti amanuuf qabu kabachiisuuf, ummata keenya jeequmsaa hamaarraa baraaruuf, nagaya biyya teenyaa eegsisuuf, karoora qabsoo teenya sakaaluuf godhamtu tanarra aanuuf tokkummdhaan sirna wayyaanee dura dhaabbachuu barbaachisa.
Dura, mootummaan Wayyaanee maalif ummata muslimaarratti duula kana akka jalqabde haa xiinxall. Mallasaan madaafi godaannisa sirni nafxanyaa muslimoota mudachiise haanxii kaayuu wanni fedhuuf bu’aalee siyaasaa gurguddoo lama irraa buufachuu kajeela. Kan ifaa gala jirturraa haa kaanu.
A. Shoorarkaa doolara siyasaatitti sharafachuu:
Akkuma namuu beeku dubbiin ‘shoorarkaa’ yeroo ammaa addunyaarratti gatii guddaa baasti. Kanaafu Mallasaan ummata islaamaa tuttuqee gaafa isaan dallananii saroota isaa ofirraa faccisutti ka’an, shoorarkeessitootaniin falma jira jechuudhaan:
1. Deeggarsa addunyaarraa argataa ture daran jabeeffachuuf,
2. Qabsaa’ota sirna ukkaamsaa isaa diiguuf morman maqaa balleessuudhaan, haqa isaanii afaanfajjeessee, aangorra turuudhaaf,
3. Yeroo ammaa kana sabaa-sablammiileen biyyatti hedduun waan itti fincilaa jiraniif, siyaasaan biyyatti sabummaarraa gara amantii deebitee deeggarsa bicuu (narrow social base) sirni kun qabu bal’isuuf.
Keessattuu ammoo qabeenyi guddaan inni saamaa jiru kan Oromiyaa , ummanni wayyabni inni ukkaamsee irra taa’u ummata Oromoo, humni siyaasaa guddaan aangoo isaatiif sodaachisu sabboonummaa Oromoo waan ta’eef; ummata muslima biyyattii sunii keessaa wayyabni Oromoo waan ta’eef, ummata keenya kan muslimaa amantii isaa tuttuquudhaan dallansiisee akka fincilu godhee qabsoo teenya;
1. Shoorarkaatti hidhuudhaan deeggarsa aadunyaa dhabsiisee saamichaafi roorro ummata keenyarraan gahaa jiru addunyaan akka hin agarree haguuguu fedha,
2. Ummanni keenya falmii amantitti seenee kanaan akka wal sodaatuufi adda faca’u gochuudhaan humna Oromoo laafisuu barbaada.
B. Jaarmayoota amantii dhuunfachuuf
Wayyaaneen erga aangoo dhuunfattee jalqabee tarsiimoo biyya ittiin oggalchiifachuuf lafa kaayatte keessaa, kan duraa jaarmayoota hawaasaatifi kan amantillee garagaraa dhuunfachuufi of cinaatti hiriirfachuudha. Karooruma kana fiixaan baafachuuf akkuma aangoo biyyatti dhuunfatteen hogganaa bataskaana Ortodoksii humnaan taaytaarraa ariitee nama wayyaanee deeggaruun bakka buusuun ni yaadatama. Tarsiimoon sun mormii silaa gamasiin isitti dhufuuf maltu laamsheessuurra dabree bataskaanumtinuu damee paartii biyyattii bulchituu uu ta’ee akka tajaajilu gochuu dandeessee jirti.
Bifuma kanaan Majliisa Ol.aanaa Dhimma Islaama Tophiyaa (Ethiopian Islamic Affairs Supreme Council) dhuunfachuuf tattafataa turte. Tattaanffiin tun durumaanuu diddaa cimtuu mudachuun ni yaadatama. Haa ta’ummoo, tooftaa adda addaatiin imaamotaafi hayyoota walaba dhiibdee moggatti baasuudhaan “Majliisa” dhuunfachuu dandeessee jirti. Jarri wayyaaneen muuddee majlisarra keesse kunis akkuma dabballoota paartilee maxxanneetitti olola sirna kanaa geggeessa turuun ni yaadatama. Ololli jarri kun deemsisaa ture qabsoofi sabboonummaa Oromoo xiqqeessuufi xureessuurratti kan fuulleffate ture.
Namoonni jaarmaya Majlisaa kana geggeessan meeshaa sirna cunqursaa ta’uudhaan ummata waan dallansiiseef dargaggoonni garii filannoodhaan aangoorraa fonqolchuudhaaf tattaaffii ni eegalan. Filannoon yoo godhamte akka moo’amatuuf deeman beekuudhaan filannon akka hin godhamne hambisan. Kanaafu bara 2001 irraa kaasee hanga har’aatti filannoon tokkolleen hin geggeeffmane; sirni abbaa irreetis jaarmaya kana dhuunfachuudhaan ittiin fayyadamuu isaa itti fufe.
Maallaqni gargaarsaa hojii misoomaatiifi barnootaatif biyya alaatirraa argamu karaa jaarmaya kanaatin waan dhufuuf; maallaqa kanarraa harki guddaan hojiilee siyaasaa paartiitiif akka oolu taasifamaa ture. Fakkeenyaaf yeroo filannoo sheektonni sirna sanif nama akka kakaasaniif maallaqni akka kafalamuuf, sheekoota nuun morman jedhanii ammanan maallaqaan sossobuufi haallan kana fakkaataniif ittiin fayyadamaati turte. Maallaqa hiyyeessaan gargaaruuf ergamu kana hojii siyaasaa ummataan cunqursaniif oolchuun dargaggootaafi aalimoota baay’ee aarsee akka dallansiise ni beekama.
Kanarraa ka’uun hoggantoonni Majliisaa dhiibbaa ummataatiin aangoorraa akka bu’an gochuuf duulli ni eegalame. Duula kana fashalsuudhaaf namoota ijoo jedhee yaade; gaazexeessitoota, barattootaafi imaamota hidhaanhidhuu jalqabde. Haa ta’uu garuu sochiin babal’atee dubbiin qalbii ummataa seenuu isii arginaan tooftaa ilaalacha amantii haaraya (“re-indoctrination”) qalbii ummataa doomsuuf karoora baafattee hojjechuu jalqabde.
Karoora kana akka galmaan isaa gahuuf jaarmaya amantiifi siyaasaa walitti makee sochoosuun beekamu biyya Lebanonirraa fide. (Sababni garee Habashi jedhan kana itti filatan keessaa, tokko, baroota afurtamootaatirraa eegalee bu’ureessa garee kanaatifi aalimoota Oromoo jidduu rakkoon jiraachuu qajeellotti beekan. Kana malees bara sun keessa namni Sheek Abdullaahi Al Hararii jedhaniin sun mootummaa Haylasilassee waliin tahee jara keenyarratti duulaa turuun isaa beekamaadha. Sanii asis aalimoota Oromootiifi isa jiddu walmormiin guddaan turuu isaatiin, falmiin tuni biyya teenya seentee muslimoota biyya teenyaa wal/afaan garagalchitee gargar diigdee jeeqama waarsuun yaada tarsiimoo mootummaa keessaa isa tokko ta’uu hubadhaa!)
Akkuma biyya seenaniin jarri Habeshi maallaqaafi humna mootummaatiin deegaramani konfaransii qopheessuu eegalan. Konfaransoonni kun diddaan ummataa itti hammaannan mooraalee waraanaa Bilaatteefi Sanqalletti geggeessutti seenan. Sheekkota maallaqaan sossobanii hirmaachisuu dadhabnaan humnaan dirqisiisutti seenan. Tarkaanfiin tuni garuu daranu mormii itti kakaase. Tooftaan akkanaa tuni qabsaa’ota Oromootiif haarayaa miti. Baroota 1990moota keessa ilmaan Oromoo kumaatamaan lakkaayaman mooraalee waraana Huurso, dhidheessaafi kan birootitti naqee ‘dhiphummaa’ keessaa dhiquudhaaf ’tahaddiso’ kennaa turuun yaadannoo yeroo fagootii miti.
Walumaagalatti Wayyaaneen akkuma sabaafi sablammota biyyattu ukkaamsuuf dhaabilee siyaasaa bixxilte, aamntiilee biyyaatifis majliisa masakamtuu tiksitee tursiisuu barbaaddi. Kana keessatti Habeshiin PDOta, yaannii isiin deemtuu ’abiyootaawii dimokraasii’ ta’uu isii hubachuu feesisa. Mormiin ummanni Islaamaa godhaa jiru walabummaa jaarmayoota amantii isaanii deebifatanii goonfachuufi bilisummaa waan barbaadanitti amanuuf godhan waan sochii dimokraatawaa tarsiimoo nagayaatiin geggeeffamaa jiru. Kana ammoo sirna abbaa-irree ukkaamsaa isaanii sun umatarratti gadi diriirsitee turuu barbaadu yoo ta’e malee jaarmaynifi namni bilisummaa ummataatti amanu wanni irraa sodaatu hin jiru. Qabsoon ummataatis duubatti hindeebitu.
Qabsoon mirga amantiitif godhamtuufi Tan mirga sabaatif godhamtu tumsa waliiti
Qabsoon walabummaa amantiitifi walqixummaa amntiilee argamsiisuuf godhamu falmaa abbaa biyyummaatif, mirgaafi dantaa sabaatif godhamuutu jidduu tumsa umamaatitu (natural alliance) jira. Sababni isaatis sochiileen lachuu sirna mootummaa cunqursaa buqqaasuufi ol’aantummaa garee tokko dhabamsiisuuf gaggeeffaman tahuu isaaniitiini. Bara 1974 hiriirri guddichi siree mootichaa daddaaqsee warraaqsaaf ummata cunqurfamaa bal’aatiif karaa saaqe sun kan ummata Islaamaatiin geggeeffamee turee ta’uu yaadachuun, walitti hidhata jiru kana hubachuuf nama gargaara. Haaluma kanaan seenuma teenyarraahuu akka barannutti qabsoo Oromootifi hawaasa amantiin isaa jalaa cunqurfamte jidduu walgargaarsa jabaatu ture.
Fakkeenyaaf darasootaafi aalimoonni Oromoo hacuccaa amantii dheessanii baroota 1940mootaafi 50 moota keessa biyyoota Arabaatitti baqataniitu booddee qabsoo Oromoo ijaaruufi deeggaruu keessatti shoora guddaa taphate. Hariiroo diploomaasii, deegarsa maallaqaatifi tan hidhanno yeroo duraatif qabsoo Oromootif kan argamsiise jara kana. Sabboontonnifi aalimoonni akka Haaji Huseen Suraa, Sheek Bakrii Saaphalooti Shek Mohammed Rashaad hoggansi isaan kennaa turan waan irraanfatamuu miti. Har’as duulli amantii Islaamatirratti godhan Arabatu dhufee Toophiyaa weeraraaf osoo hin taane tarii Oromootu garasiin galaa wayii argatee aangoo teenya nu saama sodaa jedhurraa ta’uu hubatuun gaariidha.
Bifuma walfakkaatun hoggantoonni waldaa Makaanayasuusi hidhata biyyota alaa waliin qabduun diplomaasii warra dhihaatif karaa nuuf saaquu; deeggarsa maallaqaatifi meshaalee gochuudhaan qabsoon tun biyyatti akka lafa qabattu, alatti akka fira horattu dandeessisan. Kunis hayyoota amantii kan akka Luba Guddinaa Tumsaa lubbuu isaaniitin aarsaa hanga kennuutti kan deemee ta’uu yaadadhaa. Baroota Oromoon Dargiidhaan buqqa’ee Suudan, Somaliyaafi Jabuutiitti harca’e sanis waldaan sun nama keenya murruqiirraa, qabsoo tanas gaaga’amarraa oolchuu dandayuu warra gaafas baraaramee lubbuun as gahetu ragaa baha. Gumaachuma waldayni kun qabsoo Oromootiif godheef, kunnoo hanga hara’aatte diinonni qabsoo Oromoo ija hamtuudhaan laalan. Fakkeenyaaf barruu tarsiimoo Mallasaan jaarmayaalee amantii xiinxaluun bara dabree baaserratti waldaan kun maxxannee ABOti jedhameeti ramadame.
Qabsoon Oromootis gumacha gama amantiitiin argatte kana nyaattee hin usne. Fakkeenyaaf;
- Falmaa sabbontonni Oromoo sirna mootii fonqolchuudhaaf taasisantu amantiifi mootummaa addaan baasee walqxummaan amantiidhaa argamsiise;
- haleellaa siyaasaa sabboonummaan Oromoo (Oromo nationalism) ilaalcha siyaasaa amantiilee garii olkaasee kaawwan ukkaamsaa turan san bakka dhabsiise
- Wareegama qabsaa’onni Oromoo bosona Oromiyaa keessatti baasantu sirna Darguu kan amantilee xiqqeessee xureessu san diige; aarsaa isaanitin sirni federaalizimii kan aangoos dhaban hordoftoonni amatilee garii kan dur sirna bulchiisaatirraa ugguramanii turan akka hirmaatan karaa saaqe.
Kanaafuu har’a gaafa Islaamni Oromoo diinaan haleelamu kana jaarmayoonni Oromootifi sabboontonni Oromoo amantii kamiyyuu hordofan;
- Roorroo ummata Islaamaatirra gahaa jiru obboleeyyan keenya Islaamaa cinaa dhaabbachuun dirqama seenaati. Hoggaa gamisni Oromoo amantii tokko hordofu miidhaamu warri kan biraa hordofu maaltu naan gaye jechuun, hoggaa lafti godina tokko saamamtu dhalataan godinaa kaanii maaltu na dhibe jechuurraa addaa miti. Oromoo hagoobara keenya, Oromiyaan ardaa waliin qabnu; ibiddi mana gooroo gamaatti qabate asiinis bahuun hin ooltu. Kanaafu ibidda kana walii tumsanii dhaamsuun ofiifis obboleeyyaniifis.
- Hirmaannaan akkaasii miidhaa sirni kun amantii duchisiisee qabsoo Oromoo miidhuuf yaalaa jirus ofirraa qolachuuf
Xumurarratti roorroon amma wayyaaneen maqaa amantiitiin ummata oromoorratti raaw’achaa jirtu tuni gocha qabsoo Oromoo laamsheessuu biiflatte tahuu hubannee amantiidhaan gargar baanee shira diinaatiif meeshaa tahuurraa of eeggachuudha qabna. Gidiraa tana fashalsiisuufis yoomuu caalaa tokkummaa teenya cimsannee diiddaa teenya addeela tokkorratti haa bobbaafannu.
* Jawar Mohammed: jawarmd@gmail.com
COMMENTS
RULES FOR COMMENTING:
Gadaa.com values your inputs, and to maintain a positive environment of discussion, the following rules will be enforced for comments. When you click SUBMIT COMMENT below, you are agreeing to abide by the following rules.
1. Apply common-sense respect and courtesy. Feel free to express your thoughts within the limits of civility.
2. Personal attacks, offensive language and unsubstantiated allegations are not allowed.
3. By submitting your comments, you take all the responsibility, legal or otherwise, for your comments.
4. Comments are naturally short. Long comments may be removed; for long comments, feel free to submit them as articles to be posted on their own.
5. Gadaa.com reserves the right to remove comments that do not follow the rules stated here.
6. Frequent offenders of the above rules will lose future posting privileges.
How to Use the New Comment Section
1. One can sign in using social networking services (if using this, click on "Sign In With your preferred social networking service")
2. One can also comment as "Guest" (no log-in required; for this, click on "Pick A Name" AND check the "I'd rather post as guest" button.)
(ONLY NAME and EMAIL are required; no password needed if commenting as Guest.)
3. To SUBMIT comments for moderation, click on the "Arrow" sign.
Disclaimer: Opinions expressed in comments do not reflected the views of Gadaa.com unless explicitly stated otherwise by Gadaa.com; Gadaa.com IS NOT accountable for any thought and content of comments.
15 Comments
-
Nutii Tokko said,
Galata qabdaa Jawar Xiinxaaloo garii , uummaanni Islamaa Mormiin isaa mormii Democracyitii waan fedheettii amanuu mirgaa isatii , Meles Amantii Harayaa Fidee isaa kana fuudhachuu qabdanii jechuun waan hinjirree kanafuu oromoon naanno Hundaa mormii kana deegaruu qaba Kunii kufaa waayyanne taa dhuumatii yoo nutii hundinnuu mormii tana biraa dhaabadhee.
-
Abdeta Seba said,
akkuma beekkamu motummaan Mallas aangoo irra turuuf mala fi tooftaa addaa addaa baasaa turuun isaa ni beekkama kanaafuu amma wanni beekuu qabnu humna oromummaa diiguuf islaamoota tuttuquun isa kun kan inni mayyiif aangorraa itti buqqaafamu taasisuun dirqama oromummaati jachuun barbaada. Injifannoon ilmaan Oromoof!!
-
Dhagaa Daalaattii said,
Dhimma Amantii keessa qabsoo Oromoo maaltu galcha? Qabsoon Oromoo ‘secular’ jedhame jira miti? Kan amantii Isilaamaa qabu Oromoo qofaa?
Gaaffiin kuniin deebi argachu qaban dursani.
-
Hillu Iluu said,
Obbo Jawar,
Guddadhu waaq gayi, taa’ii (jiraadhuu) waa dhagahi jadhu manguddoon Oromoo yeroo ijjoollee aka kee kana eebisan. Anillee akkasuman siin jedha.
Bara 1973 ti hiriira musliimoti Finfinnee godhan irratti dhaadannoo ture tokko na yaadachiifte. Akkas jedha afaan Amaaraa tiin:
Kristaanu waganachin,
Tasallafuu ke gonnachin,
Texebiqoo mabtachin,
Indinisera lagarachin.
Miidhaan Muslimoota irra gahaa jiru miidha ilmaan Oromoo hundaati. Kanaaf, Oromoon hundi ummata keenya amantii Islaama hordofan waliin dhaabachuun dirqiidha. Hogganooti amantii Kristaana kanneen biyya keessaf ala jiran, utuu bulee hin oolin, bikka jiranitti walgahanii gochaa motummaa Ethiopiya balaaleffachuun Musliimota mirga isaaniif lolaa jiran wajjin dhaabachuu isaani ibsuu qabu jedheen amana.
Hillu
-
Robbale said,
Gallatom Jawire
yaddaa garii yerotti, oromo as walliqoduu mallee salphinaa itti demaa jirru wanni hobbatuu hin fakattuu, tuphi oromo tiffii wayyane adhaa amanittii akanattii waqefadhaa jechaa umatta knyaa dararutti jeritti.
-
Fayyisaa said,
Yaa ummata keenyaa kunoo akkuma baratame kan ufii barbaadan ajjeessanii kan hidhuu barbaadanii hidhanii, akka hoolatti nutti taphataaru. Akka natti fakkaatautt balaan musliimaan ka’u waan dhamu natti fakkatu. Wanti hojjachuu nurraa eegamu oo’oo kanaan yoo waa hindalagin hoolama taanee afuu dandeenna jechuudhaa. Kanaaf Obbooleeyyan keenna karaa iddoo gara garaan fundura ummata Oromoo jirtan jabaadhaa ummata keenna walitti qabaa waan gamtaa taanee dalaguu dandeennuu fi dhuunfaanis waan dalaguu danddeennu hundattuu haajabaannu isiniin jedha. Namootni na’a dubbisuu barbaadan email koo kanaan:ahgm22@yahoo.com na’a kunamuu dandeettu. Kana dalaguuf evidency qabnu fi video adda addaa irratti hundaayuu qabnu. Divide and rule never work for to rule powerful Oromo.
Galatoomaa Oromooni hundi
-
Gurmu said,
I think religion and politics should be separate at anytime. You cannot relate now detach later. Oromo question is national question; it is not a question of religion or any other sort of identity. I think we should keep this things apart. The Right influence should be always seen with a great degree of care and consideration. I have no objection against people fighting for their religious freedom what so ever. But that should be mixed with secular national struggle. Oromo struggle is a national struggle and it should always remain so.
-
Tahir kan beyen said,
Gaffi dhagaa daalaatti debbi isa. no oromon muslim qofa jecha miti. garru muslimttoni. bayyinan oromo waan ta.anif maqaan keetu dhagaa jechi oromota kun sif hin galu yoo sif hin gale***
-
Hillu Iluu said,
Dhagaa Dalatii & Gurmuu,
Oromo national struggle is aimed against all forms of oppression of the Oromo people. This means we are fighting against political, economic, cultural and yes religious oppression of our people. Those who espouse to stand for freedom cannot sit idle and watch when people are killed and persecuted because of their religion. As Jawar aptly put it Wayane is using Islam as a desguise to fight growing Oromo national struggle aimed at his rule.
Hillu
-
Babyo said,
Oromummaan dhiiga kooti. Geeddaruu kanin hin dandeenye. Oromoota amantii kamiinuu hordofan kamiinuu walfakkata dhiigni koo kun. Ani garboomfataa mirga amantii kootii dhiibe tokko yammuun falmadhu oromooni kan ana bira kan hin ijaajjineef maal? Maligaa dhiigummaan waliin qabnu yoo kana tahe?
-
Falmata Oromoo said,
QBO fi Amanta walti hidhun yaakaa Oromoo kan QB kaasee rakko Amnta miti, waan wagoota 40 ol irrati basa’aa ture waan amnta waliin walti hidhun qabsoo lubun mee itti waregamee kara irra dabsani baalaa guddan ga’aauu ta’aa.
Obboo juwwaar Mohamadi kana dura waraqisii yoo Ethiopiati dhoyee qooxositoon Ethiopia akka hangooti hin dhufneef Ginboti 7 waan goochuu qabuu gorsa ture; amasii Ginbot7 faa Amanta jala lixaan siyassa gegesuuf tataf isaan goodhan kesssati Oromoo QAB dhisee qabsoo Amanta (Ethiopiyumma) kessati akka hirmatuuu gafachuun Oromoo afaan fajeesuu qoofa utuu hin tanee yaakka gudadha. Obboo Juwar akka Oromooti yoo of ilaaltee wal kabajan yoo Erga Ginboti7 fi USA nu dabarsuu lftee nu USA Nafxanya feedhi isaan sii caalaa beeknati nu irra caaliisi. Diinaf hojeechuun Kamal Galchuu fi Noro Dadafo iyuu ni qanfachisee ni salphisee beeki. Addara Oromummaa Oromoo akka wayee isaa beekuu ilee nu beeki, waan Oromoof hin malee hojeechun garii miti.
Oromoo Naofkalcha
-
Leenca jimmaa said,
Yaaboo yaa ilmaan oromoo nuti yomiyyuu osuma afaanfaajjonee dhugaa fudhachuu dinnee wal morminuu diinni ummata keenya itti taphatti amma ta irraa as antu akkamitti ummata keenya baraaruu akka dandeenyu osoo dubbannee gaarii natti fakkata ,akkuma barame dinni ammas akkuma akaakayyuu isaanii ilmaan oromoo kuta kutaadhaan cabsaa deemutti jirti akkasumaas amantiirraa amantiitti darbuudhaan galaana oromoo kana akka fincaan looniitti adaan cirtee itti taphachaa jirti akka bakka tokkotti cabsuun hin cinqineef kana haa hubannuu yaa ilmaan oromoo yoon dogongore na ofkolchaa
-
Leenca jimmaa said,
Yaaboo yaa ilmaan oromoo nuti yomiyyuu osuma afaanfaajjonee dhugaa fudhachuu dinnee wal morminuu diinni ummata keenya itti taphatti amma ta irraa as antu akkamitti ummata keenya baraaruu akka dandeenyu osoo dubbannee gaarii natti fakkata
-
Leenca jimmaa said,
Ani gama kanaan xinxalaa keenya juhar baay’ee baay’een galatoonfachuun barbaada
-
Ashoo Ashiilaa said,
jaawar hayyuu keena galata qabdaa rakkoo fi roorraa wayyanen oromo irraan gahaa jirtuu kana saxiiluu keetif jabaadhuu ammasi oromon nama akka keeti kaana fa igatii ulfaadhuu


text:
DNA
Deoxyribonucleic Acid yokan DNA kan jedhamu kunii gossa Nucleic Acid yoo ta'u genetic instruction guddina fi jirenya waantotta lubbu qabanifi fayyadu ofi kessa qaba. Hojjin guddan DNA information yerro dheraffi offi kessatti kusse qabatta. DNA'n Blueprints wajjin walitti madalama, kunis DNAn instruction akkatta qophii Waantotta Cell kessatti argamni kan birra akka Protein fi RNA molecules ofii kessa waan qabufi. Kuttan DNA kan information kan qabattani Genes jedhamu.
Akka Chemikallatti yoo ilallani DNAn Polymer dherra yoo ta'u, ofii kessatti wantotta diddiqoo Nucleotides jedhamani ofii kessa qaba. Nucleotidotni kuni immo Sugar fi Phosphate group wallitti qabamani. Sugar hundaa wajjin Baseotta afuurenni kessa tokko walitti qabame argamma.