text:
NAN GAABBE
Hiikkaa Sirba Haaraya Haacaaluu Hundeessaa!
Albama Haaraya Haacaaluu Hundeessaa “Maal Mallisaa” jedhu keessaa Sirboonni hedduun namoota hedduun hiikkaan itti kennamuus Sirbi Qeenxeen “Nan Gaabbe” jedhu kun garuu, hiika yeroo itti kennamu an gama kootiin hin argine. Yeroo hedduu Raajii sirba kana keessatti argamurraa barreessuu fedhee namoota ciccimoo asirratti sirboota Afaan Oromoo hiikaa jiraniin of wal dorgomsiisuu fakkaata jedheen of qabaa ture.
Akka ogeessa Walalootii fi Dhaggeeffataa sirba Afaan Oromoo tokkotti yeroon ilaalu, Walaloon hanga ar’aa an dubbisee fi sirbootaan hanga ar’aa dhaggeeffadhe keessatti Walaloon, walaloo sirba kana keessatti dhaga’e wajji walaloon wal dorgomtu hin jirtu. Raajii walaloon sirba kana keessatti natti hanga sadarkaa Afaan guutee nama biraatii mitii Haacaaluun mataansaa osoo lubbuun jiraatee walaloo akka Walaloo sirba kana keessatti barreessee nan barreessa osoo jedhe ni sobe na jechisiise.
Raajiin sirba kana keessatti sitti mul’ate “Maali” jettenii kan na gaafattanii fi obsaan hanga dhumaatti na hordoftanii miiraan an sirba kana keessaa dhamdhame kan na wajji ni dhamdhamtan.
“Nan Gaabbe” jedha mata dureen sirba kanaa. Akkaataan Ka’umsaa fi galumsa walaloo sirba kanaa kan gaabbii isaa ibsachuuf ittiin fayyadame yoo kan keessa gad buutanii dhaggeeffattanii fi jechoota inni achi keessatti fayyadame tokko tokkoon adda dhiltanii kan ilaaltan ta’e, na wajji akka jaalala sirba kanaatiin maraattan hin shakku. Walaloon sirba kanaa yeroo dura jalqabu
“Durattuu Yoom sirrii turtee
Naa galee osoon si kadhuu
Ennaa deemtu yoom fakkaataa
Gaabbitee akka deebituu” jedha.
Yaanni walaloo isaa eenyuufillee ifa kan ta’eedha. Haceen asitti Haadha Manaa isaa ykn Jaalallee isaa wajji miira akka nama wal dhabee tokko wajjji bakka of buuseeti kan yaadasaa ibsachaa jiru.
“Durattuu yoom sirrii turte”
Yeroo jedhu akka nama jalqaba dogogora xiqqaa isaan jidduutti uumame irra dhaabbachuun dogongoraa isa hubatee, osoo inni akka yeroo dhugaan isaa itti mul’ate namni san deebi’ee dhufu
“Naa galee osoon si kadhuu” jechuun yeroo sirriitti osoo kophummaan sitti dhaga’amee dhugaakoo sitti hin agarsiisne taa’i je’ee kadhatuu
“Ennaa deemtu yoom fakkata akka gaabbitee deebitu”
jechuun walaloo sirbichaa keessatti deebi’uu isiitiin wal qabsiisee miira injifannoo isatti dhaga’ame, akkamitti akka isheen akka nama lammada isatti hin haajamne ykn isa hin barbaannee of fakkeessuun kadhaasaa diduun harka isaa darbitee akka isheen dirreetti isa gattee deemte nuuf himuun yaaluu isaati.
Garuu, ammallee bifa nama tasgabbii qabuutiin osoo hin ta’in akka nama miira injifannootiin barbaachisummaa isaa itti agarsiisee gaabbii keessatti uumuun ishee gara isaa lammada deebisee waamuuf itti fayyadame kan nutti agarsiisa.
Buufata Walaloo itti aanu keessattimmoo dogongora akkam akka miirri inni buufata walaloo duraa keessa tureen akka isa dogongorsiisee fi hangam akka deebitee dhufuun ishee akka macheessee ishee haaraya itti fakkeessee lammada deebi’ee ishee kadhachuuf akka isa dirqisiise nutti agarsisa.
“Nan beekaa otoo hin beekin
Akka deemte na darbitee
Garuu maal godhuu garaankoo
Dhiifamakee yoom fudhatee?”
Jechuun isheen yeroo isa darbitee deemtu akka miira dal’ansuutiin of wallaaltee garaasaa madeessitee deemtee fi dogongorri ishee kunimmoo bultii yeroo isheef galee waan isa goote kanatti akka gaabbitee deebitu osoo beekuu fi yeroof irraa callisee guyyaa dhugaasaa hubattee isheen deebitee dhuftu osoo hawwiin taa’ee eegaa jiru, yeroo isheen deebitee dhuftu surprise ta’ee miira keessa isaa jiru dhoysuun dhiifama ishee fudhachuu didee deebitee akka isheen dhiistee deemtu nutti hima. Buufata itti aanu keessatti
“Dogongorakeen dabalee
Gocha kankootuu na aarse
Dhiifamakee otoon fudhee
Aniis nan gaabbe deebisee”
Jechuun gochisaa kunimmoo dogongora ishee san gubbaan dogongora biraa akka inni dabalee nagaa isaa booreesse deebisee akka ofitti gaabbu akka godhe nutti himuuf yaala. Itti aansuun
Kanan beeke atoo
Eessa jirta Jaalatoo
Nan yaadin halaala teesse
Dafii koottu yoo dandeesse
Nan yaadin halaala teesse”
Jechuun kana booda aniis gatiikee argeeraa atiis yoo kan dhugaan na jaalattu ta’e halaala teessee na yaaduu dhiisiitii iddoo jirtuu koottuu nagayaan mana keetitti gali jechuun dhugaa keessa isaa baasee itti himuun akka tapha joollee joollee kanaan dadhabatee jiru nuuf himuuf yaalaa jira. Itti aansuun,
“Gargar baane jiruun
Akka nuuf hin taane
Nan beeke beekkadhu
An gaabbiikeen gaabbee
Dhiifamakeen fudhee
Na waliin jiraadhuu”
Jechuun itti fufee
“Nu lameen jeeqamnee
Jiruu keenyas jeeqnee
Maaliif adda baanaa?
Aniis badii hin qabuu
Atiis qulqulluudhaa
Koo waliin jiraannaa” Jechuun jireenyi ishii malee akka isa jeeqaa jiruufii isiin gargar bahee akka kophaa jiraachuun isaaf hin danda’amne itti himuun, kana booda miira mufii fi dallansuu keessaa baanee tasgabbiin akka walii galanii waliin jiraachuu qabaniis badiiwwan inni balleessaa turees kan shakkii jaalalaa irraa maddee fi wantoonni inni ishee itti yaakkee akka isheen isa dhiistee deemtuuf ishee godhees hinaaffaa qofa ta’uu hubatee ishees irraa qulqulleessuun of duuba deebi’uufiisaa nutti agarsiisuuf yaalaa jira. Itti aansuun,
“Namni akkamitti of dhokotee
Miirasaa sobee jiraataa
Dhugaa simachuu dadhabee
Of miidhee jiruu filataa
Jaalalaa nu jidduu jiraa
Of sobuun nun baasu beeki
Deebi’ii aniks sin eegaa
Nu waliif nu uume Rabbii!”
Jechuun walaloo sirba kanaa goolabbii itti kanna. As keessatti miira isaan lachuu keessa jiran kan itti mul’atuu fi miidhaan isaan kophummaan miidhamaa jiran kan waloo san caalaa akka ta’e itti himuun. “Jaarsaaf Jaartiin bishaan tokkorraa waraabaman” akka ja’anitti hangam fedhe dhidhiittattuus deebitee dhufuunkee hin oolamuu waca guyyaa keessatti of dhoysitee halkan gaabbiin of miidhuu dhaabii osoo qilleensi nu jidduu hin seenne dhugaa jiru liqimsii koottu yaada je’u dhaameefii walaloo isaa goolabe.
Walaloo sirba kanaa hangaan an hiikeetuu hangana malee qabiyyeen yaadasaa hedduu bal’aa ta’ee natti mul’ata. Garuu, sirbi kun manguddoo baranaa caalaa namoota wal dhabe akka ofiif walitti araaraman akka godhu shakkii hin qabu. Haceen sirba kana osoo jiraate maal jedhee akka hiika itti kennu tilmaamuun nan dhibu. Yaada dabalataa fi dogongora agartan comment naaf godhaa.
Galatoomaa!
Sadaasa 6/2021
Dirree Dhawaa, Oromiyaa!
Qopheessaan: Eebboo Kemite


c: text/html

text:
“Dirreen dimokiraasii mormitoota ofii hidhanii ajjeesuun bal’ata!” ilaalchi jedhu dogoggora!
Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Adooleessa 8,2019
Akkuma yeroo garaa garaatti gochaa ajjeechaaf hidhaa uummata keenya Oromoo irra qaama mootummaan gahaa jiru balaaleffataa turre, irra deebi’uun gochaawwan Qeerroo kumaatamaan lakkaa’aman ajjeesuu, hidhuu balaaleffachuu keenya ibsuu feena. Nuti Qeerroo Bilisummaa Oromoo nageenyi biyyattii keessatti dimokiraasiif tasgabbii uumuu qofaan mirkana jennee amanna akkasidhas. Kun hafee ilaalcha dogoggora baatanii paartilee mormituu ofii mirga dimokiraasiin laatuuf irraa molquudhaan, dabalataan mirga uumamaan qaban irraa molquudhaan dirree dimokiraasii balleessaanii utuu jiranii nii gabbisna jedhanii fudhatuun daba ta’uu ibsuu barbaanna.
Namni kamuu paartii barbaadeef miseensa ta’uuf mirga dimokiraasiin laatuuf, Kan heeraaf seerri biyyattii ayyamuuf irraa molqanii, nagaan biyyaa boora’eera jedhanii waywaatuun abidda ofitti qabsiisan dagachuudha. Har’a biyya keenya Oromiyaa keessatti nageenya dargaggoota Oromoo fi addatti nageenya uummata Oromoo booreessuudhaan, dargaggoota mirga isanii irraa molqanii ka’anii badii dhalatuuf qaama mirga ofiif falmatutti quba qabuuf taa’uun yakka. Akka heerri biyyattiis ta’e seerri biyyattii ayyamutti, akka dimokiraasiin jedhutti mirga uumamaan qabnuuf mirga dimokiraasiin qabnu akka nuu kabajamu barbaanna.
Mootummaan olaantummaa seeraa cabsee olaantummaa seeraan kabachiisa jechuu hindanda’u. Olaantummaa seeraa mootummaan gaafa mirga dimokiraasii nurraa molqe akka cabse hubanna. Kanaaf olaantummaan seeraa lallabamu mootummichaaf caasaa mootummaa irraa eegaluudhaan dursa dimokiraasiif laachuun hundeedhaan biyyattii Xoophiyaa keessatti nagaa gad-dhaabuun nii danda’aama ejjennoo jedhu qabna.
Kun hafee dargaggoota Oromoo waan ABO deggaraniif, waan hoggana ABO ta’aniif hidhuun nagaan nii argama jedhanii qaamotni mootummaa fi deggaraan isaa yaadus nagaan jaarraa har’aa keessatti dimokiraasii quucarsuun mirkanaa’ee akka hinbeekne ibsuu barbaanna.
Har’a dargaggoota Oromoo Xoollaay, Sanqallee keessatti dararaa dhala namaaf hinmalle akka irra gahaa jiru namuu beeka. Jaarraa dimokiraasiin lubbu qabeeyyii kamiifuu mirga lubbuun jiraachuu isaanii kabajaa jirutti biyya keenya Oromiyaa keessatti mirga lubbuun jiraachuu molqamnee waraanni Mootummaa sa’a barbaadeetti abbaa isaan morkatuuf qaama mootummaa mormu mara ajjeesaa jiraachuunis yaaddoo egeree biyyattii maal taati jedhu nu keessa bulcheera.
Bara dirree dimokiraasii gabbisna jennee abdannetti hongaa’uu dimokiraasii gaafa agarru abdii qal’oo qamnu nurkaa kutuu danda’ee jira. Deggaraan adda Bilisummaa Oromoo ABO fi kongreensii Federaalaa Oromoo KFO waan caasaa mootummaa mormu qofaaf mana hidhaatti guuramaa nagaan nii uumama jennee abdii hinqabnu. Mootummaan of argatee dogoggora isaa bara waggaa 28 duraa irraa barataa jira jennees abdii qabaataa turre guutuutti akka of keessa haqnu kan nu taasisu dararaa nurra gaha jirudha.
Daraggeessa Oromoo mana hidhatti darbataa, morkataaf mormaa ofii ajjeesanii dirreen dimokiraasii bal’ataa jira ilaalchi jedhu guutuun guutuutti ilaalcha dogonggoraati. Kana ta’uu hubachuudhaan dargaggoota fi uummata Oromoo mana hidhaa jiru mootummaan akka mana hidhaatii baasu kabajaan gaafanna. Kana ta’uun hafee mootummaan irree isaa agarsiisuuf gochaa dimokiraasii quucarsuu, mirgoota namoomaa nurraa molquu, mirgoota uumamaan qabnu nurraa fudhatuutti kan bobba’u yoo ta’e balaa dhimma kanaan wal qabatee dhufuu maluu gaafatamaan mootummaa isa hundeen rakkoo kana uumaa jiru ta’uu uummataaf ibsuu barbaanna.
Nuti Qeerroo Bilisummaa Oromoo gabbina fi dagaagina dimokiraasiif hundaan olitti qabsoo gochaa turre dhaaba keenya ABO dhaan taliigamnee fuuldurattis itti fufne qabsootti jirra. Nagaaf tasgabbii biyyattiif bu’uura kan ta’e dimokiraasiin mutee margee dagaagee akka firii godhatuufis kan duraan olitti qabsoo nii goona. Akeeka nagaaf tasgabbii qofaan rakkoon furama ejjennoo jedhu kan qabaataa turre amallee of keessa bulfachuun hanga kaayyoo keenya kaayyoo wareegamtoota Oromoo dhugoomsinutti qabsoo itti fufnee jirra. Mootummaan namoota siyyaasaan yakkee mana hidhaatti dararaa jiru daddaffiin akka hiikuufis cimsinee gaafanna. Uummatni Oromoos nu cina dhaabbatee qabsaa’ota mana hiraarsaa Xoollaay fi Sanqallee keessatti reebichaa fi dararaaf saaxilamaa jiraniif sagalee akka ta’uufii qabu waamicha nii goona!
Injifannoon Uummata Oromoof
Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Adooleessa 8,2018
Finfinnee Oromiyaa

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Seenatiin Yunaayitid Isteets baajata Doolaaraa triliyoonii 3.5 sagalee dhiphoodhaan raggaasiseeraa. Senetichii bajaticha kan raggaasise sagalee 50 fi 49n yemmuu ta’u, caalaan baajetichaa bulchiinsii Joo Bayidan tajaajila maatii, fayyaadhaa fi eegumsaa naannoof kan ooluchuudha jedhameeraa.
Seenetii keessatii warra sagalee caalaa qaban kan ogganaan bakka bu’aan paartii dimokiraatotaa Chaak Shuumar akka jedhanitti, baajatichii hojii umuudhaaf , maatiiwan Amerikaa gargaaruudhaaf akkasumas lolla jijjirama haalaa qilleensaa irratti geggefamaa jiruu gargaaruudhaaf akka oolu himanii,jijjiramaa dhalootaa fiduudhaaf akka dinaggedeen yunaayitid Isteets lamiiwan biyyatii warren jireenya walakkeesaa jiraataniif hoojatu taasisa jedhaniiruu.
Bakka bu’aan paartii Repabilikotaa Miich maakkoonel ituu bajatichii hin ragga’in duraa guyyaa kaleessaa seenetii keessatii akka dubbataniitii paartiin isaanii sagalee seericha hambisuu danda’u akka argachuu hin dandeenye himanii seerichii garuu waan hin yaadamneedhaa jedhanii akka itti hin gammane ibsaniiru.


text:
Gaaffii Ummataa Deebisuu Qofatu Nagaa Buusa
(Ibsa ABO – Onkoloolessa 23, 2019)
afaan qawwee fi sirna cunqursaa fi saaminsaa Itoophiyaan ittiin beekamtu jijjiiruudhaan bilisummaa Ummatootaa fi sirna dimokiraasii dhugaa fi nageenya waaraa mirkaneessuuf qabsoo barootaaf gaggeeffame keessatti qoodni Ummata Oromoo guddaa dha. Keessattuu ammoo, sirni EPRDF waggoota 27 dabraniif kan akka Sabaatti irratti qiyyaafatee itti roorrise Ummata Oromoo waan taheef qabsoo sirna cunqursaa EPRDF jijjiiruuf taasifame keessatti kan akka Saba Oromootti wareegama ulfaataa baase hin jiru jechuu dandeenya.
Haa tahu malee, har’a Ummatni keenya jijjiirama dhiigaa fi lafee ilmaan isaa kumaatamaan itti wareegee fide kana keessatti of arguutti hin jiru. Akka nam-tokkeettis tahe akka murna hawaasaatti fi akka Jaarmayattis kanneen jijjiirama kana wareegama isaaniitiin fidan bakka isaaniif malu argachuu osoo qabanii dubbiin fuggisoo tahe. Kunuu itti xiqqaatee akkuma qaama jijjiirama kanaatti illee ilaalamuu hanqatanii akka diinotaa fi gufuu jijjiiramichaatti ilaalamanii kanneen galaanuma jijjiiramichaatiin dhiibamanii aangoo mootummaa dhuunfataniin itti duulame.
Akka kanaan har’a Ummatni keenya jijjiirama siyaasaa qabsoo hadhaawaa fi wareegama akkaan ulfaataa itti baasee fideen hafuura bilisummaa fi dimokiraasii baafachuuf abdiin qabaachaa ture jalaa dukkanaawuu bira taree nageenyi lubbuu fi oolmaa – bultiin isaa iyyuu kan duratti caalaa balaaf saaxilame. Guutummaan Dhihaa fi Kibba Oromiyaa ‘Command Post’ seeruma EPRDF ittiinin bula jedhuun illee hin ragga’in jalatti baatiilee 9 oliif gidiraa argaa kan jiran oggaa tahu: hidhaan, hiraarsaa fi miidhaan qaamaa – qalbii, saamichi qabeenyaa fi ajjeechaan lubbuu suukanneessaan bakkoota kanneenitti loltoota EPRDFiin Ummata keenya irra gahaa jiru kan takkaa argamee fi dhagahamee hin beekne dha.
Miidiyaalee yeroo ammaa biyya kana keessa jiran keessaa kanneen jibbiinsaa fi loogii sabummaa ifatti gaggeessan illee osoo hin tuqamin dhiheenya kana miidiyaa dhimma qabsoo Oromoo irratti hojjetu OMN fi Qajeelchaa/Director isaa Jawaar Mohammad irratti maaliif akka balaan aggaamamaa jiru iccitiin isaa Ummata keenya jalaa dhokataa miti. Walumaagalatti sababni isaa kan namaaf hin galle tahus bulchiinsa Dr. Abiy kan waggaa tokkoo fi walakkaa lakkoofsise kana jalatti Ummatni keenya caalaatti itti roorrifamuu fi gaaffii fi sagaleen isaas tuffatamuun mul’achaa jira. Ummatni ammoo haalli fokkataan bu’aa wareegama isaatii dhadhaa ibidda buute godhee qabsoo isaa duubatti deebisuuf deemu kun akka itti fufu gonkumaa hin hayyamu. Haalli kun akkanaan yoo itti fufe miidhaa fi gaaga’ama, akkasumas, boorawiinsa nagaa hanga ammaatti mul’ate caalaa gara inni itti adeemutu yaaddessaa dha.
Haala gaddisiisaa kana kan uumee babal’isaa jiru ammoo sochii adda addaa mootummaan: gochaan, jechaan, barreeffamaanii fi miidiyaalee irraan gaggeessaa jiru dha. Waan taheef, miidhaa fi gaaga’ama haalli kun hanga ammaatti geessisee fi itti fufee geessisuu malu hundatti kan itti gaafatamu Mootummuma haala kana uume tahuu hundaaf ifa goona. Ammas taanaan furmaatni tokkichi jiru gaaffii Ummataa sirnaa fi kabajaan dhaggeeffatanii deebisaa qajeelaa fi guutuu itti kennuu qofa tahuu addeessina.
Injifannoo Ummata Bal’aaf !
Adda Bilisummaa Oromoo
Onkoloolessa 23, 2019


text:
WASHINGTON DC (VOA Afaan Oromoo) — Itti-aanaa Dura-taa’aan Kongiresa Federaalawaa Oromoo obbo Baqqalaa Garbaa fi waahiloonni isaanii, eega torban tokkoo ti as Oromiyaa gama Dhihaa keessatti duula filannooo geggeessaa turan, kaleessa Bedele keessatti humnoota waraana Federaalaatiin qabamanii, reebichi fi hidhaan isaan mudachuu dubbatanii jiran. Akka Beqqelee Garbaa jedhanitti, kaleessa magaalaa Naqamtee irraa ka’anii, Beddellee keessa karawwan irra uummata dadammaqsataa dabruuf ennaa yaalaniiti, walga’iin guddaan Muummichi-ministaraa biyyattii faa irratti argaman waan achitti geggeessamaa tureef, humnoota Federaalaa karaa cufanii eegaa turaniin, hanga walga’iin sun xumuramutti akka eegan itti himame. Ennaa walga’ichi xumuramee, uummatni achi irraa dacha’uu jalqabu, “amma duula na filadhaa keessan geggeeffachuu dandeessu” – jedhanii, eyyamaniif – Poolisoonni Federaalaa sun.
“Ennaa nuti Sagalee guddiftuu keenya tottolfannee, dadammaqinsa filannoo sana labsachuu jalqabnu, uummatni walga’ii mootummmaa sana irraa deebi’aa ture cufti gara keenyatti dacha’e. Naannoo keenyatti walga’ee, jaalala isaa nuuf ibse. Asxaa keenya ol kaasee deggersa nuuf qabu beeksise” – ka jedhan – Obbo Beqqelee Garbaa, achii booda humnoonni Federaalaa, karaa duraan irraa dhorkanii turan irra akka deemanii dadammaqsachuu danda’an itti himuu isaanii dubbatu.
“Achii booda, ennaa karaa sana irra deddeemnee dadammaqsannee deebinu immoo karicha cufanii nu eegan. Gurmuun poolisoota federaalaa ka biroon, ‘maaliif karaa kana irra deemtan?” jedhanii nu qaban. Shofeera konkolaataa keenyaa fi waahiloota keenyaa fi ana reeban. Nu dhidhiitan. Mooraa hidhaatti nu naqan. Qophee koo na baasisanii na kabalan …” jechuun himaan, Obbo Beqqeleen. Yeroo dheeraa eega mana-hidhaa tursiisamanii booda, hoogganoonni Poolisii Oromiyaa humnoota Federaalaa sana waliin dubbatanii, waaree-booda sa’aa afuritti isaan hiikuu isaanii dubbatu. “Sababaa kanaan walga’iin uummataa guddaan silaa Mattuutti geggeessuuf karoorfannee tures ni hafe” jedhu.
Kan himannaa ilaalchisee har’a gaafataman, hoogganaan Boordiin Filannoo Bulchiinsa Naannoo Oromiyaas – Ambaasaaddar Dirribaa Magarsaa, Medrek waa’ee reebicha Obbo Beqqelee Garbaa fi waahiloota isaanii irratti raaw’atame – jedhame kanaa, himannaa waajira isaaniitti dhiyeeffachuu isaa eeranii, “poolisoonni Oromiyaa akka gochaa sana keessaa harka hin qabne dubbatanii jiran. Gochaan kun ka raaw’atame humnoota federaalaa naannawa san turaniin ta’uu nutti himan. Eenyus tahe eenyu kan gochaa seeraa alaa raaw’ate itti gaafatamuu qaba. Qorannnaa geggeessaa jirra” jedhan.


text:
Lolli humnoota poolisoota addaa bulchinsa naannoo Soomaleetiin daangaa Oromiyaa cee’uun geggeeyfamaa jiru yeroo amma bifa qindoomina cimaa qabuun guyyaa jimaata hardhaa godinoota Harargee dhihaa fii bahaa keeysatti cimee itti fufee jira. Lolli Godinaa Harargee Dhihaa magalaa Mi’eesso irratti baname kallattii sadihiin yo tahu isaaniis kurfaa Saawaa, Soddomaa fii bakka Buna jedhamtu tahuu odeessi garasii bahu mirkaneesseera. Guyyaa hardhaa humni Poolisoota ...Read More »
Pireezdaantiin Eertiraa Obbo Isaayyaas Afawarq Daawwannaa guyyoota Sadiif guyyaa borii Adooleessa 14/2018 Magaalaa Finfinnee akka seenan beekame.
Prezedaantiin Eertiraa Isaayyaas Afawarq afeerraa Mumichi Ministeeraa Dr.Abiy Ahimed isaaniif taassisaniin Daawwii hojiitiif gara Itiyoophiyaa imalu. Daawwii kanaanis hariiroo biyyoota lamaanii cimsuuf akka ta’e gabaafameera. Jilli Mootummaa Eertiraa Prezedaantii Isaayyaas Afawoorqiin durfamu qondaalota Mootummaa Ityoophiyaa wajjin hariiroo biyyoota lamaanii irratti ni mari’atus jedhamee eegama. Jilli Mootummaa Eertiraa turtii isaanii Itiyoophiyaa keessatti gara Magaalaa Hawaasaa imaluun Paarkii indaastirii Hawaasaa akka daawwatan ...Read More »
Peresedaant Dr. Mulaatuun Tashoomaa Obboo Dirribaa Kumaa fii Obboo Shifarraaw Shugguxee dabalatee namoota 8f muudama Ambaasaaddarummaa kennan.
Akka odeeffannoon sab-qunnamtii hawaasa ibsitutti namootni saddeettan biyyoota akkamiitti Ambaasaaddarummaan muudamuun isaanii ifa ta’uu dhiisuus guyyaa hardhaa muudama Ambaasaaddarummaa guutuu argataniiru. Obboo Shifarraaw Shugguxee kan dhiheenya taaytaa peresedaantummaa Sochii Dimokraasummaa Ummatoota Kibba Itoophiyaa irraa kaafaman fii Ministeera qonnaa akan ta’an akkasumaas Kantiibaan magaalaa Finfinnee obboo Dirribaa Kumaa, Obboo Alamaayyoo Taganuu, Obboo Isheetuu Dasee, Obboo Azaanaaw Taaddasaa faan kanneen muudaman keessatti ...Read More »
Abraahaam Waldamaariyaam kan muudamni janaraalummaa guutuun humna raayyaa ittisa biyyaa dhiheenya kan kennaneefii ture soorama ba’uun isaanii barame.
Janaraal Abraahaa Waldamaariyaam gaafa baatii Waxabajjii 25 bara 2010 irraa jalqabee akka soorama ba’anii jiran oduun ESAT qaqqabeera. Janaraal Araahaa Waldmaariyaam yeroo dhiiraaf ajajaa raayyaa ittisa biyyaa godinaa baha biyyaa ta’uun bulchinsa naannoo soomaalee irratti dhiibbaa guddaa geggeessaa akka turetti himameera. Janaraaltichi baha Itoophiyaa keeysatti hojii daldala Kotrobaandummaatiin horii guddaa argachuun janaraalota magaalaa Finfinnee keeysatti manneen jireenyaa qaalii jaarratan keeysaa ...Read More »
Manni murtee biyya Igipti namoota 37 kanneen daldala qaama namaa geggeeysan jedhamuun qabaman irratti adabbii hidhaa itti murteessuun himame.
Gaazeexaan biyya Igiptii tti maxxanu akka ibsetti manni murtee magaalaa Kaayroo namoota daldala qaama namaa daldalan irratti hidhaa adabbii waggaa 7-15 irratti murteeysuu gabaasaniiru. Namoota adabbiin hidhaa sababaa daldala qaama namaatiin itti murtaa’e keeysa ogeeysonni fayyaa aakka keeysatti argaman barameera. Akka ibsa gaazeexaatti jiraattonni biyya Igiptii kanneen jiruu harka qalleeyyii jiraatan horii argachuuf jecha seeraan ala qaama isaanii akka gurguraa ...Read More »
Andargaachaw Tsiggee dabalatee hidhamtoonni 500 oli guyyaa har’a gadhiifaman.
Obbo Andaargaachaw Tsiggee hoogganaan dhaabbata Ginboot 7 fi kan bakka hinjirreetti yakka shororkeessummaatiin himatamee buufata xayyaara biyya Yamantti qabamee waggoota afuriif hidhaarra ture guyyaa Kibxata har’a akka sa’aa biyyaatti waaree booda gadhiifamaniiru. Obbo Andaargaachaw dabalatee namoota 500 oli himannaan isaanii addaan citee dhiifamni taasifameefi akka gadi lakkifaman erga gaafa Sanbata darbee motummaadhaan ifa taasifameen booda har’a sa’aa booda gadhiifamuu isaaanii ...Read More »
Himannaan miidiyaalee ESAT fii OMN akkasumaas Dr. Birhaanuu Naggaa fii Obboo Jaawar Mahammad adda cituun himame
Abbaan Alangee Federaalaa himannaa, miidiyaalee teessoo isaanii biyya alaa ta’ee jiru; ESAT fi OMN, akkasumaas himannaan Dr. Birhaanuu Naggaa fii Obboo Jaawar Mahammad irratti bane ture akka adda citu gaafatee jiraachuun guyyaa har’aa miidiyaalee biyyattiin gabaafameera. Obboo Birhaanuu Wandimmaagany Abbaa Alangee Federaalaatti daayreekteerri daayreektarri hordoffii yakkoota biyyaa alaa akka himannaan miidiyaa ESAt, OMN, Obboo Jawar Mahammad fii Dr. Birhaanuu Naggaa ...Read More »
Hoogantoonni ol’aanoon Biyya Kooriyaa Kaabaa gara biyya Ameerikaa imaluun himame.
Jeneraal Kiim Yuung Chool hoogganaan Ol’aanaan biiya Kooriyaa Kaabaa biyya Ameerikaatti imaluun isaanii himameera. Hooganaan biyya Kooriyaa Kaabaa wanti biyya Ameerikaa imalaniif haala wal’ga’ii biyya isaanii fii Ameerikaa irratti mare taasisuuf akka ta’e dhaga’amee jira. Peresedaantiin Ameerikaa Doonaald Tiraamp hoogganaan oli’aanaan biyya Kooriyaa Kaabaa Jeneraal Kiim Yuung Chool akka biyya Ameerikaa seenaa jiran fulla tuwiitara dhunfaa isaanii irratti guyyaa har’aa ...Read More »
Magaala Arbaa Mincii keessatti jiraattotaafii Poolisoota federaalaa giduu rakkoon uumame.
Magaalaa Arbaa Mincii keessatti bakkeen Gurbaa jedhamu bulchinsa mootummaa durii tiin bakkee buufata waraanaa ta’uuf akka yaaddametti himama. Haata’uuti garuu, erga mootummaan Woyyaanee angoo dhunfattee booda jiraattonni karaa seeraatiin manneen jireenyaa irratti ijaarrachaa ass ga’aniiru. Jiraattonni woggoota 20n darban keessatti maatii warraa kuma 4 oli ta’an kara seeraatiin manneen jireenyaa ijaarratuun ibsaafii bishaaniis seeraan galafatnii baasii baasaa jiraachaa jiru. Bulchinsi ...Read More »
Aaddee Azeeb Masfin haati warra Muummee Ministeera durii Mallas Zeenaawii miseensa Boordii Meeteek ta’uun muudaman.
Dhaabbanni gamtoomaa sibiilaafii Inginariingii Meeteek jedhamu kan baajeta mootummaa birrii biliyoona 10niin ijaarame dhaabbata malammaltummaan keeysatti geggeeffamu akka ta’etti qeeqamaa jira. Hoogganaan dhaaba Meeteek kan ture Jeneraal Kinfee Daanyee miseensa dhaaba bilisa baasaa Tigraay ture. Dhiheenya Jeneraal Kinfee Kidaanee fedhinnaan angoo dhiisan jechuun bakka isaanii ministeera Warshaa kan turan Dr. Baqqalaa Bulaadoo muudamaniiru. Dhaabbanni MEETEEK kun karoora hojii warshaa Sukkaaraa ...Read More »


text:
Somaaliyaatti boombii dhuka'een yoo xiqqaate namoonni 76 du'an
Har'a ganama Somaaliyaatti boombiin konkolaataa irratti dhuka'ee yoo xiqqaate namoonni 76 ajjeefaman.
Dhukaasni kuni magaalaa Moqaadiishoo buufata sakattan'insaatti mudate.
''Dhuka'insichi waan baay'ee kan barbadeesse yoo tahu, namootni nagaa 76 du'uufi baay'een madaa'uu,'' qondaalaan poolisii Ibraahim Mohaammad AFP'tti himan.
Hundeessaan ambulaansii Amiin, Abdiikadiir Andiiraamaan ''reenfa namoota du'an 60 baasnee jirra,'' jechuun Rooyitarsitti himaniiru.
Hanga yoonaa dhuka'insa kanaaf qaamni itti gaafatamummaa fudhate hin jiru. Haa ta'u malee, yeroo hedduu miliishoota Al-shabaabitu haleellaa akkanaa raawwata.
Warri ijaan argan iddoo dhuka'iinsi uumametti namootni baay'ee ajjeefamuu himu.
''Iddoo garaagaraatti reeffa kukkufe argaan ture, kaan immoo akka malee waan gubataniif adda baasuun nama rakkisa,'' jedhan iddoo sana kan turan Saakaariyee Abdulqaadiir.
Miseensi paarlaamaa Somaaliyaa Mohaammad Abduraazaaq kan jedhaman immoo lakkoofsi namoota du'anii 90 ta'a jedhu. Odeeffannoo isaan argatan garuu waan mirkanaa'e miti.
''Allaah warreen haleellaa suukaneessaa kanaan miidhamaniif araara haa erguuf,'' jedhan minsteerri nageenya biyya keessaa duraanii biyyattii.


text:
Uummanni godina Boranaa keessa jiraatu sababaa caamni irra deddebi’e isa mudateen kan ka’e, loon isaa jalaa dhumanii, midhaan facaafates karaatti hafee rakkataa jira.Rakkoo kana keessaa baraaramuuf jecha loon isaa naannoo foyyee qabuutti godaansisa.Kan karaatti du’an dhisee bira darbaa kan lubbuun keessa jirtu gatii argameen gurguraa kan abdii qaban bulfatee jireenya borii abdata.
Samii ol ilaalee lafa dumeessi mul’atu abdii roobaatu jira jedhee kan godaanu illee danuu dha.Kan abdii guddaan eegamu rooba Hagayyaa qofa.Innu harka waaqaa jira.Hojjatoonni gargaarsaa waan argamee uummataaf raabsaa jiran.Ofuuma isaani iyyuu roobni hin dhufu taanaan jechuun sodaa guddaa keessa jiran.Gabaasaa guutuu MP3 tuquun dhaggefadhaa.


text:
SEENAA Y.G (2005) kutaa 1ffaa
Imalli Qabsoon Oromoo itti jiru waan Qoosaa miti. Lubbuu lammiilee keenya qaqqaalii itti wareegaa jirra. Kaayyoon nuuti deemnuuf, hegaree Ummata keenyaaf furmaata maayyii mirkaneessuufii. Luubbun Lammiilee keenyaa daldala shukkaaraa ykn Ashaboo miti. Uffata ganama uffatanii galgala baasaniis miti. Haqa Umama keenyaa deeffachuu barbaanna. Kanaaf wareegama lubbuu itti baasaa jirra. wareegama qabeenyaa fi jiruu fi jireenyaa itti gabbaraa jirra. Qabsoon keenya eessa ga’ee xumura akka godhatu eenyunillee hin gaafannu. Kan Qabsootti cichee qabee jiruu miti, dhalooti har’aayyuu hubatee lubbuu isaa dabarsee kennaa jirra. Qabsoon keenya maal akka fakkaatuu fi maal gochuu akka qabnuu,,warra xiinxala siyaasaa qilleensarraa oofaniin ka qajeeluus miti. Akkatti eegalame qaba.
Akka itti xumuramus qaba. Dhaloota har’aaf Qabsoon kun galiin isaa eessa akka ta’ee itti himuuf abbaluun fakkeessummaafi. Kanaaf Qabsoon Oromoo daranuu hammaatee fi jabaatee amma diinni haqa Oromoo osoo itti hadhaawuu liqimsutti itti fufa. Bakka irra jirrurraa shakkii hin qabnuu. Diinatu hollataa jiraata malee. Qabsoo manaa baaneef ammallee finiinsuun murteessaadhaa. Furmaati maayyii Oromoof jiru, wayyaanee hiddaan buqqisuudhaa. Wayyaanee sochoofnee, walitti isaan rukutaa jirra. Dingadeen itti of dhiiteessitu gatiittii eenyurratti akka ta’ee hubachifnee jirra. Of tuulummaan isaanii qilleensarratti ta’uu ifatti itti argisifnee jirra. Nama ajjeesuu osoo hin taanee, nama fayyisuutuu Ulfaataa akka ta’ee itti argisifnee jirra. Waan barbaannee gochuu akka dandeenyu ifatti addunyaatti argisfnee, maalummaa keenya mirkaneessinee, Ummata hundee addunyaa ta’uu keenya raggaasifnee jirra. Faallaa kanaa wayyaaneen salphoo ta’uu ishee ifatti dhugeessinee jirra.
Adeemsa qabsoo lameen kana irratti wareegama Ulfaataa baafneerra. Ilmaan Oromoo lubbuu itti wareeganii eenyummaa Wayyaanee addunyaaf saaxilaniiru. Kana malees lubbuu qaalii wareeganii, eenyummaa isaanii mirkaneessaniiru. Sochiin kana booda dhufuu , nuuf salphaa ta’a. diinaaf hadhaawaa ta’aa. Qalbii hegareef yaaduun wal ijaaruun keenya, injifannoo har’aan nu ga’ee jira. Shira wayyaanee keessatti osoo hin kufiin shara nu qopheessiteetti fayyadamnee, ittiin wal ijaarree jirra. Sochiin keessa dabarree waan laayyoo miti. Toftaa qabsoo gaggeeffamee jiru, kutaan adda qoodinee warra atuu arganii jaamaniif itti argisifnuu fi dubbisiifnuu dhihaateera. Obsumaan eeggadhaa. Akka walii galaatti, qabsoon Oromoo bifaa fi lafee duddaa wayyaanee cabsuu ykn wayyaanee beekaa duddee iyyisiisuu osoo hin eegaliin , qalbii keessan deeffadhaa jechuunii jaalanna. Nuuti kasaaraa barbaadu kasaarru boruu deebinee kaanaa yaaddoo hin qabnuu. Diinnii amma ol guddachuu danda’uu deemee gadi deebi’uuf jiru haa yaadda’uu. Qabsooleen komaandi poostii biyyootti makan ni dhufu. Waraana bifa komaandi poostiin jiru gansiifnaan dubbiin ni dhumata. Gaafas dubbiin Itoophiyaa fi wayyaanee xumuramtee. Waggaa 27 jeequmsa ture tu’aanneerraa jechaa jiraatan. Jeequmsii xiqqoon sun har’aa kan hin dhaamnee ta’ee, humna waraanaa irratti bobbaasurra geessee jirti. Ammas fallisaa Oromoo harka jira. Qabsoo Finiinsanii,,,Wareegama lammiilee keenyaarratti kabajaa horuudhaa. yeroon ganda keenya qulqulleessuuf dirqama fudhannu dhihaateera. Bitamtuu gonkumaa wayyaaneetti cittee jirtuu adabuun ykn wayyaanee waliin haxaa’uun dhihaataa jiraa. Wayyaaneen adadumaan guyyaa ishee dhiheessaa jirti.haa jabaannu.
QABSOON FINIINUUN,,,FIRAA FI DIINA QIXXEE IYYITU NU ARGISIISEE !
Qabsoon Oromoo yeroo akkas finiinuu kanatti, waan dhokataa hedduutu ol ba’aa jira. Kana jechuun gama diinaa fi Oromoo mataasaan. Har’aa waa hedduu argaa jirra.
- Qabsoon Oromoo jabaachutti diinni rifateera.
- Qabsoon Oromoo jabaachutti bukoo keessaa raacatii baaseera,
- Dhaloota Qabsoo Qilleensarratti gaggeessuu uumeera,
- Xawalwaallee dhugaa saaxileera,
- Xinxaltoota Siyaasaa akka fixeensa ganamaa nu daawwachiiseera,
- Saamtoota siyaasaa saaxileera,
- Harcaatoota Baabuura qabsoo nu lakkofsiseera,
- Beekumsaa fi dandeetti galaana nama hin ceesifnee taajjabneerra.
Qabxiilee kanneen ragaa waliin dhiheessuun kiyya hin hafu. Ragaallee dabalatee. Kanneen keessaa mee gaggabaabsee 4n tokko haa ilaalluu.
- Harcaatoonni Baabuura Qabsoo Oromoo.
Gareen kun haalaan nama gaddisiisuu.Baaburarraa harca’anii, bakkuma harca’anitti hafuu isaanii hin hubatin jiru. Bakkuma harca’anitti Biyya keenya jedhanii hafatanii jiru.Baabura qabsoorraa harca’an akka hin jedhamneef, sababaa adda addaa dhiheeffatanis, waan harca’aniif dhokisanii, waan isaan harcaasisee lallabaa jiraatan. Itti dabalees waan isaan harcaasisee caalanii argamuuf ammo, of ijaaranii qabsoo gaggeessuf dhaadatan. Kunoo waggaa 15 dabree meeqatu harca’ee, meeqatuu dubbii qajeelchee qabsoof furmaata ta’ee ? hin jiru. Warri dhugaa dubbatan ummata biraa galata qaban.Siyaasa jechuun akka miidhaan ofitti haranii qaama ofii dhiitessanii dhalaa ittiin ofitti harkisani se’anii warri fiigan , har’aa quphananii of salphisaa jiru. Isa qabsoo qabatamaan argisiisaa jiru abaaran.kunoo osoo abaaranii waggaa 15 guutan . hin jiru. Jara akkasiif qeerroon jabaachuun mataa dhukkubbiidhaa. Biyya keessaa qabsoon jabaachuun isaaniif garaa ciniinnaadhaa. Diinaa olitti jaallan isaanii kaleessaa jibban. Maaliif isaaniif milkaa’aa jedhan. Waa hedduu seenaaf kaa’uuf jirra. Baaburri sun har’allee hin dhaabbannee. Imalaa jira. Baaburri kun dhaabbatee ka’uus danda’aa. Boba’aa fixee dhaabbatee haa turu malee yeroosaa eegatee ka’ee imalaa jira. Har’aa garuu dhaabbataa hin jiru. Deemaa jira. Ka harcaatootaa dhaabbachuu qofaa mitii, furgoyyuu hiikkatee facaaseera.Ariitiisaa akka sochii isaatti herreeggatee imalaa jira. Baabuura kanatti warri qaamaan deebi’an jiru. Yaadaan warri deebi’uuf murateessan jiru. Dubbin keenya warra baabuura kana abaaruudhaa. Baaburri kaleessaa isa har’aan garaagarii. Baaburri kaleessaa furgoo dheeraa dabalatera. Imaltoonni miliyoonaan yaabbataa jiru. Harcaatoonni ammo qubaan lakkaa’amaa jiru. Kunimmoo yakka osoo hin taanee seeruma umamaati. Baaburri ganamaa sun inuma itti fufa.
- Qabsoon Oromoo bukoo keessaa raacatii baaseera,
Warri qabsoo keessaa harca’an akka lamatti jiru. 1.qabsoo keessaa ba’ee jireenyasaa ka itti fufe.
2ffaa, Qabsoo keessaa ba’ee diina qabsoo ka ta’eedha. Qabsoo keessa wayita jiran bilchaatoo fakkaatu. Isaanuu akkasumaan of ibsan. Bubbulanii bukoo ta’anii of argan. Isa booda raacatii keessaa gadi yaa’uu argitan. Isa dargiin “yetarik atala” baanu san. Midhaan nama sooruuf bukeessuun waan jiraati. Bukummaatti garuu hin nyaatamu. Akka namni nyaatuuf raacati isaa keessaa baasan. Egaa bara qabsoon akkas finiinaa jiru kanatti jara raacatii seenaa ta’an arguun hedduu nama dhukkubsaa. Bara ijoolleen waggaa 9 eenyummaasheef lubbuu dabarsitee kennituu, harcaatoonni beekumsaan cuubamnee jedhan, farra qabsaa’ootaa ta’uurraa hin dhaabbannee. Kun waanuma qaanfachiisaati. Aadaa fi safuu Oromoo keessaa waan qaban hin jiru. Namni mana ture abaaruu galtuudhaa. Gantuu fi galtuun waa lama. Gantuun gantuuma. Gantee manashee teessii . mana nama ka hin dhaqinee. Galtuun garuu , gantummaarraa dabree mana biraatti galtee ka nama abaartuudhaa.raacatiin midhaan keessaa ba’ee, deebi’ee midhaan sadarkaa bukummaatti biraa hafeef deebi’ee summii ta’aa. Isa nyaatufis summii ta’aa. Kun seeruma umamaatii . garuu dhallii namaa hojii raacatii yennaa dhaaluu hedduu nama gaddisiisa. Hangafa salphisee diina dhiiga ilmaan keenyaa dhangalaasaa jiru yennaa jaju hedduu nama qaanfachiisa.
- Dhaloota siyaasa qilleensarraan machaa’ee
Dhalooti Qilleensumarratti siyaasa gaggeessuu kun warra qaanii hin beeknee. Qabatamaan lafarra hin jiran. Garuu qilleensumarraa wacabaruu. Nama qabsootti jiru osoo hin taanee, warra pirazadantummaaf dorgoman fakkaatu. Waa hundaarratti ibsa kennan. Xiinxalaan wal cabsan. Garuu waa of jalaa hin qaban. Idolojii farnjiin of guutanii baallee malee balali’uu. Ani yeroo tokko tokko jara kana biyyumatti deebinee, nama isaan jala hiriiree jiru odoo ilaalleen jedha. Gabasa keessaa nu dhaqabee,,,,dubbii icittii,,,sagalee waraabamee nu dhaqabee …kkf jedhanii caasaa qabaachuu nutti himuu barbaadu. Qilleensarraa wacuu malee, dhaaba siyaasaa ijaaranii waan itti amanan ummata fudhachiisanii socha’uu hin fedhan. Isaaniis hin dhaaban ykn hin jiraaman, deebisanii isuma jiru abaaranii diiguu barbaadu. Nama siyaasaati jedhuu. Garuu anatu caalaan of dhiitessuu. Nuutu waan hundaa beekuun wal nyaatu. Nuuti sirna gadaa oromoo keessaa baanee jedhu. Garuu guyyuu nama nyaatanii wal nyaatan.qilleensumarra balala’iiuu. Intarneetii fi tv intarneetaa irratti qabsaa’uu.
Kutaa 2ffaan Itti fufaa
HORAA BULAA !!!


text:
[SQ, Waxabajji 6,2018] Gaachanaaf irreen uummata Oromoo WBO tarkaanfii Lixa Oromiyaa Gimbiitti taasiseen agaazii 6 galaafate.
Odeessi keenya gamasii akka gabaasetti, guyyaa kaleessaa lola Lixa Oromiyaa Gimbii gaara abbaa seenaatti taasifameen Waraanni Bilisummaa Oromoo diinarraa Agaazii 6 galaafatuu maddi Qeerroo Gimbii irraa gabaase.
Akkasuma kanneen hafan ammoo bakkicha lakkisanii akka baqatan odeessi dabalee addeesse
WBO’n Oromiyaa guutummaa keessatti tarkaanfii fudhatuun kabajaa uummata Oromootti horuuf tattaaffii isaa cimsee kan itti fufee jiru ta’uun ni beekama.


text:
Mudde 27,2015
Godina Shaggar Kibba lixaa Aanaa Tolee ganda Jiwwaaroo Kaarratti Muddee 26/2015 fi Mudde 27,2015 walgayii Wayyaaneen uummata waamteen walgayiin feshalaee fi diddan dhowesniis uummata irratti waraanni wayaanee dhukaasa baneen lubbuun nama tokkoo darbee jira. akka gabaasni nu gahet addessutti anaa Toleetti halkan keessaa gartuu hin beekamneen dhaabbanni leenjii qonnaa opdon ittiin uummata oromoo gowmsitu misooma misooma jechuun dhaabbanni kun ibiddaan gubatee hojiin ala tahuun yoo gabaafamu haaluma kanaan humni darbatamaan wayyaanee halkan kana ona Tolee keessa buufate bule. Bariuunis FDG itti fufuun magaala Wallisootti dhimma kana tasgabbeessuuf mootummaan wayyaanee abbaa ergamtoota isaa OPDO dhaan uummanni akka tasgabbaauuf walgayii uummata waamsiste. Ummannis Diddaaf gara walgayii wayyaanee kan deeme yoo tahu haala uummata sodaachuu irraan waraanni wayyaanee uummata irratti dhukaasa bane jira. lubbuun dargaggoo tokkoos yoo badu kaanis madeeeffamanii kan jiran tahuu Qeerroon gabaasee jira. Hara muddee 27 daandiwwan godina shawaa kibba lixaa keessi cuccufamaa tahuu Qeerroon gabaasee jira.


text:
Dhibeen Antraax jedhamuu fi adaa dhaan Abbaa Sangaa jedhamu kan beeladaalee irraa namtti darbua aanaale Tigraay 15 keessatti mul’achuu isaa waajjirri eegumsa fayyaa naannoo sanaa beeksisee jira. Dhibeen kun saawwa, re’ee fi hoolaa irraa qaqqabachuu dhaan, nyaachuu ykn immoo hafuuraan kan daddarbu ta’uu itti aanaa itti gaafatamaan waajjira eegumsa fayyaa naannoo sanaa Obbo Ri’ee Isaayaas ibsaniiru.
Dhibee kana talaallii ykn wal’aansaan fayyuun hin danda’ama jedhanii, yeroo ammaa beeladaalee fi talaallii namootaa fi immoo wal’aansa fayyaa argachuun waan hin danda’amneef jecha, aanaalee 15 keessatti argamuu isaa gabaasaalee ergaman irraa hubannee jirra jedhan.
Hanga ammaatti namoonni 116 dhukkubsachuu gabaasi nu dhaqqabeera. Kanneen keessaa torba lubbuun isaanii darbeera. Lakkoobsi kun haala jiru hin ibsu. Caasaan ragaa eegumsa waan manca’eef jecha haala akkasii keessa teenyee ti kan dubbataa jirru jedhan.
Mallattoon dhibee kanaa mataa dhukkubbii, ho’a qaamaa ykn dhukkubbii qaamaa ti jedhan Dr. Ri’een. Beeladaaleen dhibee kanaan qabaman akka tasaa waan du’aniif, hawaasi keenya marfamee, waan martinuu cuccufamee beelli waan jiruuf jecha beeladaalee kana qalee nyaachuun isaa immoo qormaata ka biroo nutti ta’eera jedhan.
Itti aanaa itti gaafatamaan waajjirichaa akka jedhanitti ibsetti dhibeewwan bifa weeraraan ka’an ka biroon naannoo sana keessatti bal’inaan mul’ataa ka jiran yoo ta’u, weerarri dhibee busaa illee to’annaa keenyaan ala ta’eera jedhan. Dhibee busaa ittisuuf saaphana siree dhiyeessuu fi qoricha biifuun hin danda’amne jedhaniiru. Saree irraa gara namaatti kan darbu dhibee Raabis jedhamuunis waggaa kana namoonni 42 du’uu gabaasi nu dhaqqabeera jechuun Dr. Ri’ee Isaayaas ibsaniiru jedha Mulugeta Atsbeha Meqelee irraa.


text:
Barattoonni manneen barnootaa sadarkaa duraa lammataa fi qophaa’ina Amboo kanneen hidhaman haa hiikaman labsiin yeroo hatattamaa nu irraa haa ka’u jechuu dhaan har’a daandiitti ba’uun hiriira mormii geggeessuu isaanii jiraattonni magaalattii nuuf ibsaniiru.
Barattoonni kun gaaffii isaanii waajjiraalee godina poolisii fi kan bulchiinsa godinaatti ka dhiyeeffatan yoo ta’u gaaffii keenyaaf yeroo dhiyootti deebii barbaanna jedhan.
Bulchiinsichis gaaffii isaanii qaama ol aanutti kan dabarsuuf ta’uu itti himuu isaa dubbatu jiraattonni kun.
Hiriirri kun labsiin yeroo muddamaa jiraatus rakkoo tokko malee xumuramuu isaa jiraattonni magaalaa Amboo nuuf ibsaniiru.


text:
Rabbitti Amane-Kutaa 3
Daliilul Itqaan (Ragaa Sirreessuu fi Jabeessu)
“Jedhi, ‘Faaruun hundi kan Rabbiiti. Gabroottan Isaa kanneen Inni filate irratti nageenyi haa jiraatu. Sila Rabbiidha moo wantoota isaan Isatti qindeessantu (shaarrakantu) caalaa?’” Suuratu an-Naml 27:59
Eeyyeen Rabbii sifaata guutuu qabuu fi hanqinna hunda irraa qulqulluu ta’eti caalaa. Hundemaa Gooftaan Gooftaa jedhamuuf hanqinna hundarraa bilisa kan ta’ee fi sifaata (amaloota) gaggaarii fi gugguutun kan ibsamu ta’uu qaba. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa sifaanni (amaloonni) Isaa guutuu fi hanqinna hundarraa kan qulqullaa’edha. Sifaanni (amaloonni) Isaa guutuu ta’uu wantoota Inni uumee irraa hubachuun ni danda’ama. Samiin utubaa malee dhaabbachuu fi baqaqiinsa homaatu kan hin qabne ta’uun Beekumsi, Dandeetti fi Ogummaan Rabbii guutuu ta’uu agarsiisa. Beekumsi, Dandeetti fi Ogummaan sifaata (amaloota) Rabbiiti.
Osoo karaa irra deemtu mana garmalee miidhagu yoo agarte, namni mana kana ijaare ogeessaa fi muxannoo guddaa akka qabu ni hubatta. Ammas, elektroniks akka moobayilii fi kompiyutaraa yoo argite, namni kana hojjate beekumsaa fi ogummaa akka qabu ni hubatta. Sababni isaas, wantoonni nama ajaa’ibsisan kunniin hundi ogummaa fi beekumsa barbaadu. Gonkumaa ofiin ta’uu hin danda’an. Wantoonni samii fi dachii keessa jiran ajaa’ibni isaanii himame hin dhumu.
Ajaa’iba biqiltoota keessa jiruu baruu yoo barbaadde, hayyuu waa’ee biqiltoota qoratu gaafadhu. Waa’ee bineensota baruu yoo barbaadde, nama waa’ee bineensotaa qoratu gaafadhu. Waa’ee hawaa (space) yoo barbaade, nama waa’ee hawaa qoratu gaafadhu. Waa’ee yuniversi ilaalchisee akkuma beekumsi keenya dabaluun, iimaanni keenyas dabala. Garuu iimaanni kan dabalu sammuun itti xinxalluuf, qalbiin iimaanaaf qophii yoo ta’aniidha.
Uumamni kuni hundi sirnaa fi tartiiba qabachuun gara Khaaliqa Beekaa, Ogeessaa fi Danda’aa ta’eetti akeeku. Rabbiin Qur’aana keessatti haala kanaan namoota waama:
“Sila Nuti dachii firaasha hin goonee? Gaarreenis shikaali [hin goonee]? Cimdiis goonee isin uumne. Hirriba keessanis boqonnaa goone. Halkanis uffata goone. Guyyaas yeroo jireenyaa goone. Gubbaa keessanittis [samiiwwan] jajjaboo torba ijaarre. Duungoo boba’aas uumne. Dumeessa irraas bishaan dhangala’aa baay’ee buufne. Isaan (bishaan kanaan) midhaanii fi biqiltoota baasuf [roobsine] Ashaakilti damee wal-keessa seensifattes.” Suuratu Naba’a 78:6-16
Aayatoota kanniin keessatti qananii ilma namaa irratti oole dubbata. Namoonni qananii kanniin yoo ilaalanii fi itti xinxallan, Rabbii isaaniitti akka amananii fi of gadi qaban taasisa. Aayatota armaan olii keessatti mallatoolee sagal dubbata. Tokkoffaa dachii diriirsuun akka firaashaa namootaaf gochu. Dachiin gara hundaan akka dhagaa osoo jabaatte, silaa namoonni itti fayyadamuu hin danda’an. Ammas, osoo akka dhoqqee laafte silaa namoonni irra deemuu fi mana irratti ijaarrachuu hin danda’an. Kanaafu, dachii jiddu-galeessa gochuun faaydaa namootaatiif mijeesse. Mallattoon lamaffaan gaarreen shikaali gochuudha. Gaarreen dhedheeroon kunniin faaydalee baay’ee qabu. Faaydalee kanniin keessaa inni guddaan dachiif shikaali ta’uudha. Dachiin namootaan akka hin kirkirree Rabbiin guddaan gaarreen shikaali taasise. Shikaalin wanta itti hidhame bakkatti qaba. Kanaafu, gaarreen dachiin akka hin reeqqisne ykn hin kirkirree bakkatti qabu.
Mallattoon sadaffaan namoota cimdii gochuudha. Kana jechuun dhiiraa dhalaa, diimaa gurraacha fi gosoota garagaraa godhe. Namoota cimdii gochuun horteen ilma namaa itti fufa. Akkasumas, mallatooleen Rabbii isaan keessatti mul’atu. Rabbiin malee eenyutu saala namaatii fi bifa isaanii murteessu danda’aa? Mallattoon afraffaan hirriba boqonnaa gochuudha. Namni hojii irraa addaan cituun yommuu rafu boqonnaa argata. Mallattoon shanaffaan halkan akka uffataa nama haguugu gochuudha. Akkuma uffanni qaama namaa haguugu halkaniis dukkana isaatiin waa baay’ee haguuga. Mallattoon jahaffaan Guyyaa yeroo jireenyaa taasisuudha. Kana jechuun rizqii (soorata) isaanii argachuuf guyyaa akka hojjataan isaaniif taasise. Kanaafu, ilmaan namaa halkan akka boqotan, guyyaa immoo akka dalagatan eenyutu taasisee? Osoo jireenyi halkan qofa taatee eenyutu guyyaa fiduu danda’aa? Ammas, osoo guyyaa qofa taatee eenyutu halkan fidu danda’aa? Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Mee naaf himaa! Rabbiin hanga Guyyaa Qiyaamaa isin irratti halkan itti fufaa yoo taasise, Rabbiin ala gabbaramaan ifa isiniif fiduu danda’u eenyuu? Sila hin dhageessanii?” jedhiin” Suuratu Al-Qasas 28:71
Kana jechuun Rabbiin hanga guyyaa Qiyaamaa walitti aansun halkan qofa osoo taasisee Rabbiin ala eenyutu ykn wanta gabbaramu kamtu ifa guyyaa fiduu danda’aa? Sila kana itti xinxalluun Tokkichummaa Rabbii hin hubbattanii?
“Mee naaf himaa! Rabbiin hanga Guyyaa Qiyaamaa isin irratti guyyaa itti fufaa yoo taasise, Rabbiin ala gabbaramaan halkan keessatti boqattan isiniif fiduu danda’u eenyuu? Sila hin argitanii?” jedhiin” Suuratu Al-Qasas 28:72
Ammas osoo walitti aansun guyyaa qofa taasise Rabbiin ala eenyutu halkan keessatti hara galfattan fiduu danda’aa? Halkanii fi guyyaa Rabbiin malee eenyullee fiduu hin danda’u. Aduun erga baatee booda osoo Rabbiin bakkaa akka hin sochoone godhee eenyutu bakkaa ishii sochoosun halkan fiduu danda’aa? Akkasumas, erga seente booda ganama akka hin baane osoo godhee eenyutu guyyaa fidu danda’aa?
Mallattoon torbaffaan samiiwwan torba jajjaboo ijaarudha. Samii hanga kana bal’attu ijaarun, akka dachii irratti hin kufne qabuu fi eegun Dandeetti fi Ogummaa Rabbii olta’aa mul’isa. Mallattoon saddeettaffaan aduu samii keessatti uumudha. Aduu tana “Siraajan wahhaajaa” jechuun ibse. Siraaj jechuun duungoo ifaa fi hoo’insa kennuudha. Wahhaaj jechuun immoo baay’innaan boba’uudha. Kanaafu, aduun duungoo boba’aa ifaa fi hoo’insa kennituudha. Lubbuu qabeenyi dachii irra jiraataniif akka ifaa fi ho’iinsaatti tajaajilti. Osoo aduun jiraachu baatte silaa lubbu-qabeenyin jiraachu hin danda’an.
Mallattoon saglaffaan bishaan dumeessa irraa buusun midhaan namoonni nyaatanii fi biqiltoota biroo biqilchuudha. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa rahmata Isaatiin bishaan baay’ee dumeessa irraa ni buuse. Ergasii bishaan kanaan namootaa fi beelladotaaf midhaanii fi biqiltoota biroo ni biqilche. Kuni hundi gara Tokkichummaa, ogummaa fi beekumsa Rabbii akeeku.
Mulhidni (Namni Rabbitti hin amanne) dhufee akkana jechuu danda’a, “Roobni kan roobu sababa hurki galaana irraa ka’uun dumeessatti jijjiramuuni.” Kanaaf karaa adda addaatin deebii kennuun ni danda’ama.
1ffaa- Sababni bakka lamatti qoodama. Isaaniis,
- Sababa wanta tokkotti geessu ykn jidduu galeessa. Kuni sababa wanta tokko hojjachuf itti fayyadaman malee mataa isaatiin hojjataa miti.
- Sababa mataa isaatiin hojjatu. Osoo sababa biraa fayyadameeyyu mataa isaatiin wanta tokko waan hojjatuuf sababa dhugaa (haqiiqaa) ta’eedha.
Sababoota lamaan kanniin fakkeenya armaan gadii irraa hubachuu dandeenya. Rasaasni nama ajjeesu sababa jiddu-galeessaa ta’aa malee sababa dhugaa ta’uu hin danda’u. Baruudaan (fanjiin) xiyyitii keessaa yaa’u sababa jidduu galeessaa ta’aa malee sababa dhugaa ta’uu hin danda’u. Kanaafu, sababni dhugaan maali ree? Sababni dhugaan nama rasaasa dhukaasudha. Filannoo fi fedhii ofiitiin rasaasa dhukaase. Sababa tokko malee rasaasni ofiin dhuka’uu danda’aa? Hin danda’u. Namni tokko rasaasaan yoo ajjeefame eenyutu gaafatamaa? Rasaasa moo nama rasaasa dhukaasetu gaafatamaa? Dhugumatti nama rasaasa dhukaasetu gaafatama. Kanaafu, rasaasni sababa jiddu galeessa ykn wanta tokko hojjachuuf kan nama gargaarudha. Namni rasaasa dhukaasu immoo sababa dhugaa (haqiiqaati) ykn hojjataadha.
Amma haa gaafannu, hurki galaana irraa ka’uun dumeessatti erga jijjiramee ofumaan gara bishaanitti jijjiramuu danda’aa? Hamma roobaa ofiin murteessu danda’aa? Hin danda’u. Kanaafu, hurki kuni sababa jidduu galeessaati malee mataa ofitiin gara roobaatti kan jijjiramu miti. Dhugaadhaan ykn haqiiqaan gara roobaatti kan jijjiru Rabbii guddaadha.
Warroonni saayinsi hordofna jechuun haqa fudhachuu didan deebiin isaaniif kennamu kama armaan oliiti. Warroonni saayinsi hordofna jedhan kunniin, “Wanti kuni akkamitti ta’e?” jedhamanii yommuu gaafataman, “Kuni seera uumamaati (natural law)” jedhu. Dhugaan isaan hubachuu qaban, seerri saayinsin argatuu sababa jidduu galeesaati malee mataa isaatiin wanta tokko hojjachuu hin danda’u “Seera uumamaa kana eenyutu kaa’e?” jennee osoo gaafanne deebiin isaanii maal ta’inna laata? Seerri ofumaan of kaa’u danda’aa? Wanti saayinsin argatu sababa wanta tokkotti geessu malee sababa dhugaati miti.
Saayinsiin akkana jechuun nutti hima, “Waggaa keessatti waqtileen afran kan uumaman sababa dachiin aksisi ishiitirra gara aduutti ykn aduu irraa dabduuni.” Amma of haa gaafannu, wanti saayinsiin nutti himu sababa jiddu-galeessaati moo sababa dhugaati? Dhugumatti sababa jidduu galeessa nutti himaa jira. Eenyutu dachiin gara aduu ykn aduu irraa akka dabdu taasisaa?
Kanaafu, wanti saayinsin nutti odeessu sababa jiddu galeessaati malee Hojjataa Dhugaa nutti himaa hin jiru. Wantoota kanniin kan duubaa hojjatu Rabbii olta’aadha. Mee itti xinxalli, saayinsin jijjirama uumamaa addunyaa kana keessatti adeemsifamu yommuu dubbatu, “Kuni sababa kanaaf ta’e” jedha malee “Kanatu kana hojjata” nuun hin jedhu. Kanaafu, namni seera haarawa saayinsin argatuun gowwoomun Rabbitti kafaruu irraa of eegu qaba.
Saayinsin seera termoodaynamiksi (sochii hoo’aa) konkolaataa keessatti adeemsifamu yoo nutti hime, konkolaataan osoo namni hin oofin ofumaan deemti jechuu dandeenyaa? Haaluma kanaan saayinsiin seera uumamaa (natural law) yoo nutti hime, addunyaan tuni ofumaan of bulchiti jechuu dandeenyaa?
Saayinsin seera Rabbiin addunyaa keessa kaa’ee akka beeknu waan nu gargaaruuf yoo sirnaan itti fayyadamne iimaanni keenya dabaluu danda’a. Namoonni waa’ee saayinsi sirritti erga beekanii booda iimaana isaanii labsan baay’etu jiru.
Kitaabban Wabii:
Baraa’hiin wa adillatul Iimaaniyyata-fuula 165-168, Abdurahmaan Habanka
Kawaashif Zuyuuf – Fuula-524-525, Abdurahmaan Habanka
Kitaabban tafsiiraa- Zaadil Masiir-fuula 1507, Ibn Jawzi
Ma’aariju at-tafakkuri wa daqaa’iqu at-tadabburi 15/13-19


text:
American Gangster
American Gangster kan jedhamu crime film 2007 yoo ta'u kan barrefames Steve Zaillian yoo ta'u, kan direct kan godhee (video akkami akka kasanni kan himmu) immo Ridley Scott jedhama. Filmiin kuni starotta akka Denzel Washington fi Russell Crowe ofii kessa qaba. Washingtoniin akka Frank Lucas (nama Manhattan kan drug Heroin biyya biraa kan awwalla wataderotta Amerikaa Vietnam War dhuffani kessa dhoksunni gara Amerikaatti dabarsa). Crowe'iin immo akka Richie Roberts (detective hojji Luca's dhabuu hojjatu) ta'e hojjatte. Filmiin kuni New York kessatti kan hojjatame yoo ta'u American Gangster filmiin kuni November 2, 2007 ba'a.


text:
Jamal Abdullahi, an Oromo janitor who never stopped pursuing an education, cleans the floors at Wilson Magnet High School in Rochester, New York, where his …Read More »
Dhageessanii?? Aaga Dhaga’aa!!!
Seenaa Abdissa Aartiistota Ciccimoo fi babbeekamoo ta’an hedduu of keessatti hammachuu dhaan Sadarkaa Aartiin uummata Oromoo irra ga’e jiru agarsiisuuf kan Jedhu Diraamaan “Dambalii” qophii …Read More »
Waamicha Lammii Oromiyaa (Oromiyaa National Association)
Yeroo ammaa kana Biyyi keenya badaa, Uummanni keenya dhumaa jira. Haalli Biyyi fii Uummanni keenya itti jiru, ennaa lammiin iddumaa jiruu owaatuu fii birmachuu qabu …Read More »
Dubbatan dhugaa dubbachuu Maali Aangodhaaf wal nyaachuun ?
Wallisaa Abdi Fadiis . Cairo Arab Al-Maa’adii Egypt . Waxabajjii 13/2015Read More »
Wallee Haaraa Dhiyeenya kana Dargaggoo Amansiisaa Ifaatiin Qindaa’ee Weellisaa Hacaaluu Hundeessaatiin haala Ajaayibaa ta’een Weellifame irratti Yaada Kiyya.
Akkuma Baayyeen keenya dhageenye Walleen Kun kan xiyyeeffate Oromoo Magaalaa Finfinneetti marsanii turan Maatii Warra Galaan ykn Qomoo Warra Galaan irratti dha.Maatii Warra Galaan …Read More »
GOOTA MURTII DHUGAA……!
Hayyuu meeqa kan biyyaaf abdatame, Du’aa jala bu’ee humnaan nurraa saamee, Diinaatu aagibeeysee ifaan saanii dhaamee, Guyyaa akka malee addunyaa irraa deeme. Goota murtii …Read More »
Rabbi irkannaa, haqa falmannaa ni moona!
Jireenyi walabnii mirga uumamneefii sarbamne hin jennuu! Tooftaadhaan gabroomnee qabsoon bilisoomnaa kennaa hin eeggannuu! Fafa gabrummaa baadhannee hin teenyu! Harqoota gabrummaa hamma ifirraa gannuu! Dhiigaan …Read More »
“Araa dhabni taanaa maraa dhabamee, Tanaaf ar’a taane gabroota namaa”
Walaloo gabaaba asii gadii kanaa hayyuu,beeka,aalimaa keenya guddaa Sheekh Abubakar Usaman Odaa(#Shek_Bakrii_Saphaloo) tu gaafa lubbuun jiru barreese. Mee dubbisaa ittiin yaadadhaa. Hayyuu keenyaaf rahmata kadhadhaa. …Read More »
OBS: QE’EE OROMOO – CALII CALANQOO
“DUBBII MIILLA BAKAR WAAREE, QABSAAWOTA MURTII GUTOOO “. FILMII HAAWWATAA FI SEENAA DHUGAA IRRATTI HUNDAA’EE. DAAWWADHAARead More »
Diinnii Maal Balleesse?!
Badii maalii qaba diinni? Nutu karra saaqeef, balabala banee olgalche. As taa’i jennee teessoorraa kaaneef. Cooma murree afanitti gurshine. Itittuu habuuqqachiifne. Qe’ee bal’aa itti agarsiifne. …Read More »


text:
Biyya Niiwuzilaand magaalaa Kraayist Charch keessa kan jiran Masjiidoota lama keessatti Jimaata darbee Bitooteessa 15 bara 2019 amantoota solaataaf walitti qabaman irratti hidhataan dhukaasa banee namoota 50 galaafaate.Eenyummaan namoota kanaa qoratamee kan reeffi isaanii maatiif kenname haga ammaa namoota 12 qofa.
Masjiida namoonni afurtamni keessatti ajjefaman sana keessa kan turanii fi lubbuun hafuuf carroman keessaa Obbo Abdulqaadiir Abba Boraa tokko. Haala ture ennaa ibsan Imaamnii barsiisaa, nutis dhaggeeffataa ituu jirruu karaa balbala boroo Masjiidichaa sagalee dhukaasaa yeroo dhageenyu eleektrikatu walitti bu’ee xaaxa’aa jira seene jedhan.
Booda garuu hidhataan amantoota bitaa fi mirgaa ajjeesaa dhufee nutti dhiyaate. Achumaan lafa irra ciseen shalfii Quraanni irra ka’amu of irratti jigsee afuura dhokfadhee ciise jedhanii, hidhatichi namoota dhukaasee kuffise tokko tokkoon irra deemee ilaalaa fi kanneen afuurri keessa jiru ajjeesaa akka ture ibsan.
Dhuma irratti rasaasnii harkaa dhumnaan Qawwee isaa achumatti gatee deemuu isaa, kanneen mada’an keessaa lama lammiwwan itiyoophiyaa ta’uu fi tokko akka hamaatti madaa’uu ibsan.Yeroo ammaattis lamaanuu hospitaalatti wal’ansa argataa kan jiran ta’u dubbatu.
Hidhataan Masjiida isa jalqabaa keessaa nama 40 ajjeese kun achii boodas Masjiida biraa kan fageenya Kiloomeetra 6 ykn 7 irra jiru deemee namoota ka biroo 10 eega ajjeesee booda yeroo ba’u polisii waliin walitti dhufanii to’annaa jala galfame.
Lammii Awustraaliyaa umriin 28 Brenton Haaris Tarrant irratti aangawoonni himannaa ajjechaa dhiyeeessanii jiru. Ebla 5 bara 2019 fullee keenyaa deebi’ee mana murtiitti dhiyaachuuf jira, Tarrant.
Gaaffii fi Deebii Obbo Abdulqaadir Abba Boraa waliin gaggeeffame caqasaa


text: Kaleessa waare booda paarkii biyyaalessaa Keeniyaa ‘Heels Geet’ jedhamutti balaa mudateen daawwattoonni jaha du’anii jiru. Daawwattoonni kun ka du’an balaa lolaa bakka kanatti mudateen yoo tahu, nami gola daawwannaa hallayyaa hedduu qabu kana isaan daawwachiisaa tures daawwattootumaa waliin lubbuunsaa darbuu Poolisiin keeniyaa ibseera. Paarkiin kun Keeniyaa kutaa bulchiinsa Naakuuruu keessatti ka argamu yoo tahu, balaa asitti mudateen reeffi namoota du’anii jaha argamee tokko ammo haga yoonaa barbaadamuutti jira.


text:
Prezidaantiin Amerikaa Joo Baayidan Robii har’a Yaa'ii Walii galaa kan Tokkummaa Mootummootaa isa Niiw Yoork keessatti gaggeeffamu irratti haasaa taasisaniin, wabii nyaataa kan addunyaa jabeessuuf, maallaqa dhukkuuba Edsii fi weerara dhukkuboota biroo addunyaa irraa ittisuuf baaftuu akkasumas dhimmoota caasaa dhiyeessii akkasumas rakkoo jijjirama qilleensaa furuuf Amerikaan waan gumaachiite irratti ibsa kennan.
Gama kaaniin, Ministeerri haajaa alaa Amerikaa Antonii Blinken gumii walii galaa kan Tokkummaa Mootummootaa cinatti, walgahii waa’ee wabii nyaataa irratti dubbatuuf gargaaraa keessummeessaa ta’uun gaggeessanii jiru.


text:
Bulchiinsi Magaalaa Sulultaa weerara lafaa amantaa dawoo godhachuun raawwatamu irratti tarkaanfii malu kan fudhatu ta’uu ibse.
Magaalichatti weerarri lafaa maqaa mana Amantaa Ortodoksiitiin raawwatamu itti fufee jiraachuu kan ibse bulchiinsi magaalichaa gocha kana hatattamaan dhaabsisuuf tarkaanfii malu ni fudhanna, guyyoota muraasa keessatti manneen bifa kanaan ijaaraman kaasuufis koree hundeessinee hojiitti seenneerra jedhe.
Weerara lafaa maqaa mana amantaatiin magaalichatti raawwatamaa jiru ilaalchisuun OMN’f bilbilaan deebii kan kennan Itti Gaafatamaan Waajjira Lafaa Bulchiinsa Magaalaa Sulultaa Obbo Xilaahun Guutaa, Ijaarsaa fi Qubannaa Seeraan alaatu maqaa mana amantaatiin raawwatamaa jira jedhan.
Gocha amantaa dawoo godhatee raawwatamu kana dhaabsisuun waan yeroon itti kennamu akka hin taane ibsaniiru.
Bulchiinsi Magaalaa Sulultaa bara kana Amantaa Waaqeffannaa dabalatee Dhaabbilee Amantaa karaa seeraatiin gaaffii lafaa dhiheeffataniif deebii malu kennaa bakka jirutti, Gareen Amantaa Ortodoksii akka golgaatti fayyadamuun socho’u seeraan ala lafa mootummaa fi ummataa weeraruu itti fufeera jedhan.
Gochichi ijaarsa seeraan alaa qofa miti, Bataskaana bifa kanaan ijaaran sababa godhachuun qubiinsa seeraan alaa lafa mootummaa fi ummataa irratti bifa qindaa’een raawwatamudha jedhu Obbo Xilaahun.
Gareen kun magaalaa Sulultaa keessa qofaa bakka sadiitti lafa bal’aa hanga Hektaara 3 ta’u seeraan ala weeraree jiraachuu ibsuun, ijaarsi kun halkaniin kan raawwatamu ta’uun dursinee to’achuu nu danqeera jedhu.
Ijaarsota seeraan alaa bifa weerara lafaatiin raawwatamaa jiran kana irratti guyyoota muraasa keessatti guutuutti tarkaanfii fudhanna; gochicha guutuutti dhaabsisuun garuu tumsa hawaasaa gaafata jedhu.
Ummanni eeruu kennuu fi deeggarsa barbaachisu gochuun tarkaanfii fudhatamu akka tumsuuf waamicha dhiyeessaniiru.
Gareen Finxaaleyyii Amaaraa bifa qindaa’een socho’an kanaan duras mana amantaa Ortodoksii akka golgaatti fayyadamuun “Taabotatu bu’e, Taabotatu lafa keessaa argame, Xabalatu bahe” jechuun magaalota Galaan, Koyyee Faccee fi bakkoota garaagaraatti weerara lafaa raawwataa turuun ni yaadatama.
Gochichi adeemsa qaanfachiisaa kabaja mana amantichaa hir’isu ta’uu Manni Lubummaa Oromiyaa kanaan dura ibsuun waan yaadatamudha.


text:
Go to GoFundMe to donate.
Tarkaanfii Cibraa 30 Booroo: J. Boorataa Abbaa Biyyaa waliin marii
Haala sochii fi tarkaanfilee WBO’n Zoonii Kibbaa tibbana fudhachaa jiru, akkasumas, akka walii-galaatti, dhimma akeekaa fi galma Qabsoo Bilisummaa Oromoo giddu-gala godhachuun, marii Dubbi-himaa WBO Cibraa Soddom-Booroo, Jaal Boorataa Abbaa Biyyaa waliin taasifame.
Hidhamtoonni Oromoo dirqiin gara dirree waraanaatti ergamaa jiraachuu
Dargaggoonnii fi hidhamtoonni Oromoo manneen hidhaa kutaalee Oromiyaa garaagaraa keessatti argaman keessatti hidhamanii gidirfamaa jiran, mana hidhaa keessaa baafamuun, dirqamsiifamuun, gara dirree waraanaa, waraana Mootummaa Koloneeffataa Impaayera Itoophiyaa fi humna Mootummaa Naannoo Tigiraay gidduutti geggeeffamaa jiruutti geeffamuun duulaaf hiriirfamuuf qopheeffamaa jiraachuu.
Dhimma ajjeefamuu Aabba Bagajjaa Jirmaa: Hayyuu Argaa-dhageettii Oromoo
Ajjeechaan MKII’n Hayyootaa fi Qareeyyii Oromoo irratti fuuleffachuun raawwatamu jabaatee itti-fufuun, Aabba Bagajjaa Jirmaa, Maanguddoo fi Hayyuun Argaa-dhageettii Oromoo, Jimaata Adoolessa 30, 2021 halkan, Konyaa Booranaa, Aanaa Dirree, Magaalaa Tulluu Fardaa keessatti Loltoota Mootummaa Koloneeffataa Impaayera Itoophiyaan ajjeefamuu.
Tarkaanfii WBO Cibraa 30 Booroon mooraa waraana MKII irratti fudhatame
WBO’n Zoonii Kibbaa, Cibraan Soddom-Booroo, Konyaa Gujii Bahaa keessa socho’u, mooraa Loltoota Mootummaa Koloneeffataa Impaayera Itoophiyaa, Konyaa Gujii Bahaa, Ona Gumii Eldalloo, Ganda Malkaa Gubaa keessatti argamu irratti tarkaanfii fudhachuun, mooraa waraanaa sana dhuunfachuu.
Dargaggoonni Oromoo dirqisiifamuun waraanaaf qopheeffamaa jiraachuu
Lixa Wallaggaa, Ona Gimbii fi Onoota Lixa Oromiyaa keessatti argaman garaagaraa keessaa, dargaggoonni Oromoo danuun gowwoomfamuu fi dirqisiifamuun, kaanis mana hidhaa keessaa ukkaamfamanii baafamuun, waraana garee humnoota Mootummaa Naannoo Amaaraa fi Mootummaa Koloneeffataa Impaayera Itoophiyaa, gam-kaaniin immoo, humna Mootummaa Naannoo Tigiraay gidduutti geggeeffamaa jiru irratti, garee humnoota MKII fi Mootummaa Naannoo Amaaraa faana hiriiranii, humna Naannoo Tigiraay akka waraananiif jecha leenjii fudhachuuf gara mooraa leenjii waraanaa MKII’tti seensifamaa jiraachuu.
Loltoonni MKII, humna ABUT waraanuuf bobbaafamanii baqatan danuun ajjeefamuu
Milishoonnii fi Loltoonni MKII, kanneen humna Mootummaa Naannoo Tigiraay (ABUT) waraanuuf kutaalee Impaayerattii garaagaraa keessaa gamasitti bobbaafaman danuun hidhannoo isaanii gatuun, gamisnis hawaasa naannootti gurgurachuun, baqachaa jiraachuu. Loltoota kanneen keessaa kanneen qabaman, kaan qaamotaa fi loltootuma MKII’n battala ajjeefamuu; kaanis to’annoo jala galfamuun miliqfamuu.
Tajaajilli bishaan qulqulluu fi ibsaa Magaalota Walloo 6 irraa muramee jiraachuu
Tajaajilli bishaan qulqulluu fi ibsaa, Magaalota Konyaa Walloo ja’a, kanneen: Haarawa, Caffaa Roobiit, Gooraa, Fursee, Qiciicoo fi Cirrattii jedhaman irraa erga muramee torban tokkoo ol lakkoofsisee jiraachuu. Mootummaan Kooloneeffataan Impaayera Itoophiyaa, Qabsaa'otaa fi WBO, keessattuu, Qondaalota WBO ittiin adamsuuf jecha, meeshaalee ammayyaa biyya alaa irraa gara biyya keessaatti galchuun, namoota hojii kana raawwachuuf ta'an, Magaalaa Dirree Dhawaatti walitti-qabee leenjisaa jiraachuu.
Uummanni Oromoo beelaaf saaxilamaa jiraachuu: Ona Najjoo
Lixa Oromiyaa, keessattuu, Konyaa Lixa Wallaggaa fi Qeellem Wallaggaa keessatti, Uummanni Oromoo LMKII'n dirqisiifamuun, yeroo dheeraaf akka midhaan hin oomishanne taasifamaa; oomisha ooyiruu irraa qabus akka hin galfanneef, ooyiruu irratti jalaa gubamaa turuun wal-qabatee, yeroo ammaatti Uummanni Oromoo Ona Najjoo keessa jiru beelaaf saaxilamee jiraachuu.
Page 8 of 87


text:
Akka jecha itti gaafatamaa Biiroo Qonna Oromiyaa,Obbo Zelaalem Jemaaneetti,eegii mootummaan ADWUI biyya bulchuu jalqabee asitti gama qonnaatii fi gama warra horii naannolee Oromiyaatti waan hedduutti jijjiirame;barattootii hedduun barachuun, karaan guddan bahee baaddiyaa fi dira ykn magaalaa walti dhaabuu, qonnaan bulaa fi horsiisee bulaan waldaan gurmaahanii waan barbaadan argachu dabalee hedduu.
“Karoori mootummaa guddaan baaddiyaa Oromiyaa misoomsuu waan taheef hujiin gugurdoon baaddiyaatti hojjatamte.”
Taatullee barana gammoojjii Oromiyaa keessattuu Booranatti horii kuma kunrnya hedduutti dhumate.Akka itti gaafatamaa Biiroo Qonnaa Oromiyaatti mootummaan namaa midhaanii fi bisaan qoodaa horii ammoo marraa fi bisaan qooduu dabalee waan gara garaatiin gargaaraa bahe.
“Karoora qabnuun akka lubbuu nama hin dabarre goone…falii guddaan ka ummatii ufiin ufi gargaaruun dabalee karoora hunda jabaa baasuutti caala kana irratti hojjachuutti jirra.”
Gama kaaniin ammoo qonnaa bulaa fi horsiisee bulaalleen akka waan qabu gabayaatti ergatuuf waan hedduutti qajeeleefii waan hedduun ammoo hojjatamuutti jirtii akka itti gaafatama kanaatti.
Hujii mootummaan gama qonnaatii fi gara warra horiitiin hojjate irratti yaada qalbii keessan nuu barreessaa.


text:
WASHINGTON, DC (VOA Afaan Oromoo) — Godina Arsii Anaa Muneesaa magaalaa Qarsaa keessatti barattonni mana barumsaa sadarkaa lammaffaa fi qophaa’inaa kibxata Bitooteessa 15 bara 2016 hiriira mormii gaggeessuun waraanni Agaazii qubatee jiru haa ba’uu, murtiin haqaa nuuf haaeegabuu, mirgii keenya haa eegamu jechuun gaafatanii jiran.Yeroo kanattis polisiin naannoo fi Federaalaa hiriirtoota diguuf reebaa fi Gaaza himiimaansuun gargaaramuu isaanii barattonni ibsanii jiru.Yeroo gabaabaa keessatti waraanni mootummaa seenee reebicha hamaa geesisuu isaa fi barattonni lakkofsaan torbaatamaa ol ta’an hidhamuu jiraattoota keessaas namoonniishan dararaa barattoota irratti gaggeffame bilbiila harkaan waraabdan jedhamuun hidhamuu isaanii ibsamee jira.
Itti gaafatamaan waajiira polisii aanaa Muneesaa inspeekter Tarreessaa Dheereessaa barattonni hangi tokko kaleessa jeequuf yaaluu isaanii ibsanii amma hunduu nagaa jedhan.Jiraattoota keessa shan karaa foddaa waajiira isaanii haala ture bilbila harka isaaniin waraabaa turan jechuun eega qabamanii booda gadhifamuu dubbatan. Lakkofsa barattoota hidhamanii kan hin ibsine aangawaan polisii kun hunduu gadhifamanii kudhan qoftii dhimmi isaanii seeraan qoratamaa jira jedhu.Mummichi ministeera Itiyoophiyaa Haayle Maariam Dassaaleny Oromiyaa keessatti dogoggorri hojjatamuu kan amanan ta’us kan dubbataa jiranii fi kan amma qabatamaan ta’a jiru faallaa waan ta’eef kan dubbatan sun soba jedhu barattonni.
Gama biraatiin, godinaa Wallaggaa Bahaa, aanaa Kiiramuu keessatti gara xumura torban dabree irra barsiisonni afurii fi dargaggoonni sadii humnoota poolisii aanichaan qabamanii achi-buuteen isaanii waan dhabameef jecha, Wixata dabre, Amajji 16, bara 2015 barattoonni manneen barnootaa magaalaa Kiiramuu keessa jiran marti hiriira bahuu isaanii dubbatu – barattoonni. Akka barattoonni jedhanitti, barsiisonni aanaa Kiiramuu keessaa qabamanii achi-buuteen isaanii dhabame: Lataa Asaffaa, Katamaa (Carraa) Nagaasaa, Dhaabaa Soorii fi nama magaalaa Haaroo tii barsiisu, kan Eliyaas jedhamu. Dargaggoonni hidhaman sadeen immoo, Anumaa Adabaa, Efreem Temesgeenii fi Habtaamuu Oliiqaa ti.
Humnoonni polisii aanaa Kiiramuu, barafttoota hiriira ba’anitti bobba’uudhaan reebanii, garii isaanii qabanii mana hidhaatti naqan – jedhan, barattoonni. Hiriirri geggeessame, ka jedhame akka quba hin qabne ka dubbatan – Itti-aanaa Itti-gaafatamaan dhimma nageenyaa aanaa Kiiramuu – Obbo Tseggaayee Oljirraa immoo, “barsiisota hidhaman jedhaman warri hidhe jiraachuu mala. Gama kiyyaan waanan beeku hin qabu. Dargaggoonni sadeen immoo dhuguma hidhamanii jiru. Ana tu dhimma isaanii hordofaa jira. Hattoota” jedhan.


text:
Sirna awwaalcha mootitti Elizaabeex Lammaffaa issa Fulbaanaa 19 bara 2022 raawwatmuun walqabatee yaa’ii mootummoota gamtoomanii marsaa 77ffaan irratti karoorrii hoggantoonii biyootaa haasaa itti taasisan jijjiramuu akka danda’uu ibsamaa jiraa. Walgahii Fulbaana 13 jalqabee amma fulbaana 27 bara 2022 dhimmootaa adda adda irraatti, sadarkaa adda addaatti marayatuu kana irratti Fulbaanni 20 bara 2022 hoggantoonii olaanoon biyyootaa guyaa irratti hirmaachuu jalqabanuudha.
Karaa biraatiin hoogantoonni biyootaa hedduun sirna awwalacha mootiitti Ingilaand irratti waan argamanu fi Londonii ka’anii yemuu Niwu Yoorkitti Imalan qindeessa balalii xiyyaaraa dabalatee rakkinni loojestikaa muudaachuu akka dand’u ibsamee jiraa.
Kanaafuu tartiibnii hoggantoonni biyoottanii haasaa itti taasisan fi walgahiin adda addaa jijjiramuu akka danda’an margaareet Beeshir Niwu yoork irraa gabaasete jirti.
Yaa’iin baraa kan taasifamu yeroo balaa guddaa keessa jirrutti kan jedhan barreesaan muummee mootumoota gamtoomanii Antoniyoo Guterees ,
“adduunyaan wal waraansaan barbadaa’a jirti, rakkina haala qileensaa keessaa galtee jirti, soda jibbiinsaa, leeyyoo iyyummaa, beelaa fi dhabiinsaa walqixxummaa keesaa jirti” jechuun isaanii gabaasameera.
Yaa’ii kana irratii wa’een wal waraansaa Raashaa fi Yuukreen, keessuumaa waa’een dhaabbata Nukleeraa Zaporiziziyaa, waa’een haala jijjirama qileensaa ijoo dubbii isa duraa akka ta’u beekamee jiraa.
Tibbana biyyaa lolaa roobaatiin miidhamaa jirtuu kan daawatanii deebi’an Antoniiyoo Guterees hooggantoonii biyyootaa dhimmaa jijjirama qileensaa ajandaa isaanii issa jalqabaa akka taasisan dubachuun isaanii ibsameera.
Yaa’iii ergaa bara 2020 ti as yeroo jalqabaatiif hoggantoonii biyyaa heeduun qaamaa irratii hirmaatuu jedhamee kan irratti prezidaantii yunaayitid isteets Joo Baayiideen walgahii waa’ee wabii nyaataa adduunyaa hogganu jedhamee eegama.
Yaa’ii kana irratti Prezidaantiin Raashaa Vilaadimiir Puutiin akka hin argamnee kan mirkanaa’ee yemuu ta’u, Prezidaantiin Yuukreen Volodimir Zeleniskii argamuu fi dhiisuun isaanii addan hin bane.


text:
Abdii Boruutiin
Dubbisttotni barruu kiyyaa, yoo mata duree kana argan rifachuu yookaanis Abdii Boruu maal maal jedhaa?! Maal jechuu barbaade? jedhanii gaafiilee kana kaasuu malu jedheen yaada. Wantin har’a dhiyeessu garuu akka mata dureen jedhutti waan badaa miti; hin yaadda’inaa! Inni asitti dubbistootaaf dhiyaatus akka yeroo biraa waayee siyaasaa (polotikaa) miti. Mee har’a waan biraa, waan dubbistoota xinnoo kofalchiisuu danda’un dhiyeessa. Sababni ani barruu (tapha) gabaabaa kana dhiyeesseef, Dilbata (Sanbata Guddaa) dabre kana, Adoolessa 14, Raadiyoonii Hawaasa Oromoo Melbourne, http://www.3zzz.com.au/ qophii dargaggoo – sagantaa dargaggootaa fi shamarranii, sagantaa ajaa’ibaa “sheekko sheekkoo” jedhurratti, waayee namoota gowwaa afurii Aaddee Ayyaantuu Mahaammadiin dhiyaate tokko dhagayuu kiyya dha. Tapha kana ijoollummaa kiyyarraa kaaseen beeka. Haa ta’u malee, naannoo Oromiyaa bakkee ani itti dhaladhee guddadhetti kan jedhamus ykn haasa’amus, kanuma wajjin kan walfakkaatu ta’ee; garuu kan ani beeku (another version) xinnoo ni dheerata. Bakkee itti walirraa goru fi garaagarummaa qabus jira. Inni ani beeku akka armaan gadii ti.
Dubartoota lama kan obboleettii ta’an turan; takka gowwaa kan biraa gamna. Isaan lamaanuu dhiira lama (partners) argatu. Dhiirota lamaan kana keessaa’iys inni tokko gamna yoo ta’u, kan biraa ammoo gowwaa dha. Inni gamnichi intala gamna, gowwichis intala gowwaa fuudhu; walitti heerumu jechuu dha. Yeroo kana hunduu mana ba’anii, mana kophaa kophaa ofii qabatu. Otuma akkanatti jiraatanuu, intalli gowwittiin ulfooftee mucaa tokko deessi. Amma namtich gowwichi (dhirsi intala gowwittii) gara mana warra gamnootaa deemee, obboleettii niitii isaatti gammachuu kana hima. Yeroo kana intalli gamnittiin akkana jettiin, “Baga gammaddan, baga ilma argattan, ilma loon isiniif eegu (tkisu) argattanii, amma akka ka’ee bobba’u godhaa” jettee itti qoosti.
Gowwichis amma manatti deebi’ee, niitii isaatiin akkana jedha, “Hayyoon ilma loon isiniif eegu ykn tiksu argattanii; akka inni bobba’u godhaa jettee; ka’ii waan nyaatamu kenniif mucaan haa bobba’uu”jedhaan. Kana dhageenyaan niitii gowwittiin mucaa fuuldura buddeena (biddeena) gootee, “nyaadhutii ni bobbaataa!” jettiin mucaa dhaan. Mucaa sabiyyiin amma dhalate biddeena nyaachuu waan hin dandeenyeef, ajaja kana otuu hojii dhaan hin agarsiisin hafa. Ammas namtich gowwichi (abbaan mucaa) ka’ee warra gamnoota bira deemee, akkana jedhaan, “Ayyaaoo, mucaan waan kennameef nyaachuu dide” jedhaan. Yeroo kana gamnittiin ammas qoosaa dhaan “Bobba’uu diduuf nyaachuu dida; harka isaa eegee sa’aatti hidhaatii akka loon wajjin bobba’u godhaa” jettiin. Gowwichi kana dhaga’ee, gara mana isaatti deebi’ee, niitii isaa gowwaa dhaan “Erga nyaachuu dide, bobba’uu diduufii; harka isaa eegee sa’aatti hidhaa jette; ka’i akkas goonaa” jedheenii mucaa fuudhanii eegee sa’aatti hidhanii akka inni bobba’u godhan.
Galgala yeroo loon galan, saanis mucaa asii fi achi daddarbaa oolee qaama isaa kukkutee, harka mucaa tokko qofaa fidee gala (akka itti hidametti jechuu dha). Amma dhirsii fi niitii gowwaan (warri mucaa)“uu’uu, uu’uu,…” jechaa iyyuu fi booyuu jalqabu. Achumaanis yeroo kana isaan lamaanuu wal qabatanii, iyyaa fi booyaa, gara mana warra gamnootaa deemu. Yeroo achi ga’anii badii kana isaanitti odeessan, niitii gamnittiin (obboleettiin gowwittii fi adaadaan mucaa) akamalee rifachuu fi gadduu dhaan“Baddanii badaa yaa warra badoo!!” jechaa ishiinis iyyuu fi booyuu jalqabdi. Amma akka dur qoosaaf otuu hin taane, rifaatuu dhaan kana dubbatte.
Gowwootnis (dhirsaa fi niitii gowwaan) “Aayyoon baddanii badaa nuun jettee, gara mana keenyaatitti deebinee, galaa qopheeffannee badnaa!” waliin jedhu. Gara manaattis deebi’anii, galaa qopheeffatu. Galaan isaan qopheeffatan bassoo dha. Erga qophii xumurani, ka’anii baduuf deemu. Bakka itti badan garuu hin beekani. Otuma karaa dheeraa deemaa jiranuu, amma beelli isaanitti dhaga’ama. Waan bassoo kana ittiin tolfatan bishaan barbaaduu jalqabu. Akka tasaa ta’ee garba tokko bira ga’u. Bishaan arganne, asumatti bassoo keenya tolfannee nyaanna jedhanii taa’u; achumaanis boqonnaa fudhachuufi. Amma bassoo sana qunxuranii, qunxuranii bishaanitti darbuu jalqabu. Akkana godhaatuma galaa harkaa qaban hundaa fixan. Waan godhan dhabnaan, namtichi niitii isaatiin “Ka’ii bishaan keessa lixii, bassoo keenya nuuf fidi” jedhaan.
Niitiinis bishaan (garba) keessa lixxee achumatti hafte. “Akkasii edaa!! Na dhokattee nyaachuufi!” jedhee aaree dhagaa (dhakaa) guddaa fuudhee bishaan keessatti darba; niitii isaa dhawuufi. Kunis hin oolle; niitii mataa ishii dhayee buruqsa (madeessa). Yeroo kana dhiigni ol dhufee bishaan baddaatti mul’ata.“Akkasii, siriidhaa barbarree itti gooteeti kophaa nyaattii?!” jedhee aaraan bishaan (garba) keessatti utaala. Bakkee’uma niitiin isaa haftetti innis hafa. Hundi isaaniituu mucaas galaafatanii ofiifis badanii hafan jedhama. Kanaaf, “baddanii badaa yaa warra badoo” jedhamee akka taphaatti haasa’amas.
Galatoomaa!
Abdii Boruu: aboruu@gmail.com


text:
Jalqabni waa maraa maquma Rabbiitii
Alhamdulillah galanni kan isaati
Kan nu jiraachisu baraa fi baratti
Nagayaaf raahmanni Rassuula irratti
Yoomuu haa jiraatu hanga dhumaatitti
Isa nu hiriirse karaa haqaatitti
Assalamualeeykum! obboleeyyan amantii.
Ergan kana jedhee tan aantutti yaanaa
Ji’a kabajamaa rizqii fi iimaanaa
Hawwii ji’a hedduu mu’umintittiif mu’uminaa
Baga ittin isin gahe baatii Ramadaanaa!
Kan asiin nu gahe mooticha ol’aanaa
Alhamdulillah yaa Allah! galata galfanna.
Baatii hunda caaltu tan arguuf dharraane
Arra kunoo dhuftee hamileen simannee
Muslimtoonni hundi baga gammaddanii walumaan gammanne!
kan Muslimni hundi caalatti wal gahu
Ibaadaa irratti kan namuu bobbahu
Namni dalagate kan itti milkaahu
Soomana gaarii nu hundaaf haa tahu
Rabbiin nu haa godhu warra bakkaan gahu.
Kan itti gammannu xiqqaadhaa fi guddaan
Dubraa fi dardarri manguddoo fi haawwan
Abooradee hamdi, baga ittiin geessan!!
Ji’a balbalti azaabaa cufamtu
Ji’a balbalti Jannataa banamtu
Ji’a qabaataan rakkataa yaadatu
Ji’a kan soomaneef ajriin katabamtu
Ji’a kan wal lole itti wal araarfatu
Dhiifama waliif godhaa afooynaa-aafooytu.
Nagayaan hidhannee nagayaan nu haa fursiisu
Warra irraa milkaa’u nu hunda haa taasisu
Diilii daleeynellee Gooytaan nuuf haa dhiisu
Jannatuma isaatiin nu haa qananiisu!!
Jannatuma isaatiin nu haa qananiisu!!
Najiib Zannuun


text:
Tawbah-Kutaa 6ffaa
Miidhaa Tawbah tursiisuu
Namni badii erga hojjatee dafee badii isaa amanuun tawbatu, dhugumatti adabbii jalaa baha. Garuu gara fuunduraatti tawbah kan dabarsu yoo ta’ee, rakkoo baay’eef of saaxila. Namoota meeqatu badii keessatti taranii yommuu adabbiin isaanitti bu’uu tawbachuu barbaadan. Garuu yeroon waan irra darbeef carraa tawbatanii adabbii jalaa itti bahan ni dhaban. Namni yeroon yoo hin tawbatin, du’aan ykn Qiyaamaan dhooyun carraa tawba dhaba. Ergasii gaabbi cimaa gaabba. Namni badii hojjataa turee yommuu duuti itti dhuftu dhugaan waan isatti mul’atuuf tawbachuu barbaada. Kanaafi Qur’aana keessatti akkana jedha:
“Yeroo tokkoon isaaniitti duuti dhuftu ni jedha, “Gooftaa kiyya! Na deebisi. Waaniin dhiise keessatti hojii gaarii hojjachuun kajeela.” Lakki! Ishiin kuni jecha inni jedhu qofa. Hanga guyyaa kaafamaniitti isaan duuba barzakha (cufaatu) jira.” Suuratu Al-Mu’minuun23:99-100
Kana jechuun nama daangaa darbee fi Rabbiif ajajamuu dide yommuu duuti isatti/ishitti dhuftu, akkana jedha,“Yaa Rabbii kiyya! gara addunyaa na deebisi. Hojii gaggaarii duraan hojjachuu dhiise hojjadhaati.” Rabbiinis ni jedha, “Lakki!” Kana jechuun gara addunyaa deebi’uun hin jiru. Jechi inni “Rabbii kiyya na deebisi” jedhu kuni, jecha inni arrabaan jedhu qofa, faayda homaatu hin qabdu. Gaabbi fi gadda malee homaa hin dabaltuuf.
Tawbah tursiisuun addunyaa tana keessattis akka salphatan nama taasisa. Namni badii hojjachuu yommuu itti fufu, keessaa fi alaan salphinni itti dhagahama. Keessa isaatti salphinni waan itti dhagahamuuf kabajaa fi tasgabbiin ummata keessa deemun itti ulfaata. Akkasumas, namoonni ija jibbaati fi tuffitiin isa ilaalu. Namni yommuu keessa isaatti salphinni itti dhagahamee fi namoonni yoo isa jibbanii fi tufatan hangam akka miidhamu itti haa yaadu. Kanarratti dabalatee osoo hin tawbatin yoo du’e adabbii cimatu isa eeggata. Karaaan salphinna, jibba, tuffii fi adabbii ofirraa itti deebisan tawbaadha. Kanaafi, Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa akkana jechuun gabroottan nafsee ofii irratti daangaa darban tawbatti waama:
“Jedhi,”Yaa gabroottan kiyya kan lubbuu ofii irratti daangaa dabartan! Rahmata Rabbii irraa abdii hin muratinaa. Dhugumatti Rabbiin balleessaa hundaa ni araarama. Inni Araaramaa, Rahmata godhaadha. Gara Rabbii keessanii deebi’aa, Isaafis ajajamaa odoo adabbiin isinitti hin dhufiniin duratti. Sana booda hin tumsamtanu. Adabbiin tasa osoo isin hin beekin isinitti dhufuun dura irra gaarii waan Gooftaa keessan irraa gara keessanitti bu’e hordofaa.” Suuratu Az-Zumar 39:53-55
Yaa namoota badii lubbuun ittii nama waamtu hojjachuu fi Rabbii waa hundaa beeku dallansuun, lubbuu ofii irratti daangaa dabartan! Namni yommuu badii hojjatu lubbuu ofii irratti daangaa darba. Sababni isaas, sababa yakka ykn badii hojjatef adabbii Rabbiitiif of saaxila. Yaa gabroottan Kiyya badii hojjachuun lubbuu ofii irratti daangaa dabartan, Rahmata Rabbii irraa abdii hin muratinaa. Kana jechuun rahmata Isaatirraa abdii kutachuun harka keessaniin baditti of hin darbinaa. “Badiin keenya baay’ate, aybiin keenya walirra tuulame, karaan ittiin ofirraa oofanii fi deebisaniin hin jiru.” Jechuun abdii hin kutinaa. Sababa kanaan badii irra turtu, wanta Rabbii keessan dallansu siinqi godhattu. Garuu Rabbii keessan maqaalee arjoominna Isaatti akeekaniin beekaa[1]. Dhugumatti Rabbiin nama tawbatee fi araarama Isa kadhateef balleessaa hundaa ni araarama. Kanaafu, araarama kadhaa, isiniif araaramati. Amanuu fi Isaaf ajajamuun gara Isaatti deebi’aa, tawbaa keessan isin irraa qeebalaati. “Dhugumatti Rabbiin balleessaa hundaa ni araarama.” Kana jechuun nama tawbatee fi araarama Isa kadhateef, balleessa ykn badii isaa hunda ni haguugaf[2]. Badii erga haguuge immoo irra darbaaf, hin adabu.
“Gara Rabbii keessanii deebi’aa, Isaafis ajajamaa odoo adabbiin isinitti hin dhufiniin duratti. Sana booda hin tumsamtanu.” Kana jechuun gara Rabbii keessanii kan iimaana irratti isin uumeetti deebi’uun Isatti amanaa, Isa malee haqaan kan gabbaramu akka hin jirre labsuun Isaaf ajajamaa. Azaabni (adabbiin) Rabbii keessanii isinitti dhufuun dura of dhaqqabaa. “Sana booda hin tumsamtanu” kana jechuun sababa badii keessaniitiin adabbiin erga isinitti bu’ee booda, adabbii kan isin irraa deebisuu fi isin gargaaru hin jiru. Kanaafu, “Adabbiin tasa osoo isin hin beekin isinitti dhufuun dura irra gaarii waan Gooftaa keessan irraa gara keessanitti bu’e hordofaa.”
Kana jechuun erga amantanii fi Islaama labsitanii booda hojii gaggaarii qalbii fi qaamaa Rabbiin itti ajajee hojjadhaa. Kan akka iklaasa, Isa sodaachu, salaata, sooma, sadaqaa fi kkf. Wanti Inni irraa dhoowwes dhiisaa. Kanneen akka kufrii, shirkii, zinaa fi kkf irraa fagaadhaa. Kunniin ajajamoota Rabbii keenya irraa gara keenyaatti bu’aniidha. Wanti Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa itti ajajuu wanta hundarra gaarii ta’eedha[3]. Namni wanta gaggaarii itti ajajamee yoo hojjachuu didee fi wanta badaa dhoowwame irraa yoo of qusachu dhiise, Guyyaa Qiyaamaa gaabbii cimaaf of saaxila:
Lubbuun [takka] “Karaa Rabbii keessatti wanta hanqiseef yaa gaabbi kiyya! Dhugumatti ani warra qishinan irraa ture.” akka hin jenneef (hordofaa).
Yookiin “Odoo Rabbiin na qajeelchee silaa warra Rabbiin sodaatan irraan ta’aa ture” akka hin jenneef.
Yookiin “Yeroo adaba Rabbii argite, carraan duniyatti deebi’uu tokko odoo naaf ta’ee, silaa toltuu dalagdoota irraan ta’aa ture.” akka hin jenneef .
Lakki! Dhugumatti Aayaanni kiyya sitti dhufanii jiru. Ati isaan sobsiiftee, itti boontee kaafiroota irraa taate. “ Suuratu Az-Zumar 39:55-59
Guyyaan garmalee itti gaabban isaanitti dhufuun dura gaflaa fi badii keessa akka hin turre akkana jechuun isaan akeekachiise: Lubbuun takkaa “Karaa Rabbii keessatti wanta hanqiseef yaa gaabbi kiyya! Dhugumatti ani warra qishinan irraa ture.” akka hin jenneef, ajajamoota Rabbii keessanii hordofaa.
“Karaa Rabbii keessatti wanta hanqiseef yaa gaabbi kiyya!” kana jechuun wanta Rabbiin itti na ajajee dhiisu kootiif yaa gaabbi koo! “Dhugumatti ani warra qishinan irraa ture.” Kana jechuun addunyaa irratti Qur’aanatti, Nabiyyitti, Guyyaa Qiyaamaa kaafamutti fi warroota amananiitti baacaa fi qishnaa ture. Guyyaan Qiyaamaa namni hundi mindaa itti argatu hin jiru jechuun baacaa ture. Yookiin “Odoo Rabbiin na qajeelchee silaa warra Rabbiin sodaatan irraan ta’aa ture” akka hin jenneef. Yookiin “Yeroo adaba Rabbii argite, carraan duniyatti deebi’uu tokko odoo naaf ta’ee, silaa toltuu dalagdoota irraan ta’aa ture.” akka hin jenneef, qajeelcha Rabbii keessanii hordofaa.
Guyyaa Qiyaamaa wanti nafseen kafartee fi ajaja Rabbitti buluu didde hawwitu hundi bu’aa akka hin buusne, Rabbiin Olta’aan akkana jechuun ibsa: Lakki! Dhugumatti aayaanni Kiyya sitti dhufanii jiru. Ati isaan sobsiiftee, itti boontee kaafiroota irraa taate.” Kana jechuun mallattooleen, keeyyannii fi ragaaleen gara haqaa agarsiisanii fi Guyyaan Qiyaamaa jiraachu ifa godhan siif dhufanii jiru. Ati garuu kuni soba jechuun kijibsiifte. Ergamaa Rabbiin siif erge hordofuu irraa of tuultee kaafiroota irraa taate.
Kanaafu tawbah duubatti harkisuun miidhaa hangana hin jedhamne fida:
1ffaa-Namni dafee badii irraa yoo hin tawbatin, addunyaa tana keessatti yommuu adabbiin itti bu’u dhiphinnaa fi gadda cimaa keessatti kufa. Namoonni Rabbiin irraa fagaatan yommuu rakkoon isaanitti bu’u hangam akka gaddanii fi dhiphatan ilaalun ni danda’ama. Inuma hanga lubbuu ofii galaafachu gahu. Garuu namni badii irraa tawbachuun Rabbiif yoo ajajame, yeroo rakkoo Rabbiin tasgabbii qalbii isaa irratti buusa. Qur’aana keessatti:
“Dhugumatti, isaan amananii, hojii gaggaarii hojjatanii, salaata sirreessanii salaatanii fi zakaas kennan, mindaan isaanii Gooftaa isaanii biraa isaaniif jira. Sodaan isaan irra hin jiru, isaan hin gaddanis.” Suuratu Al-Baqarah 2:277
Namni yommuu rakkoon itti buutu wanta isa jala darbeef ni gadda, wanta dhufuuf ni sodaata. Garuu warroonni dhugaan Rabbii fi arkaana iimaana birootti amanan, hojii gaggaarii hojjatan, salaata sirnaan salaatanii fi zakaas kennan, wanta isaan jala darbeef garmalee hin gaddan. Wanta dhufuufis hin sodaatan.
2ffaa– Yommuu duuti namatti dhuftu haqiiqan (dhugaan) hundi ifa waan ta’uuf, namni hin tawbanne “Yaa Rabbii! Hojii gaggaarii dalagadhaa gara addunyaa na deebisi.” Jechuun Rabbiitti warwaata. Garuu yeroon waan darbeef deebii hin argatu. Namni tawbatee yeroon of qopheesse immoo wanta isa gammachiisutu isa eeggata.
3ffaa– Namni hin tawbannee fi Rabbii isa uumeef hin ajajamne, Guyyaa Qiyaamaa yommuu adabbii cimaa arguu, gaabbii gonkumaa gaabbe hin beekne gaabba. Ergasii gara adabbii cimaatti oofama. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Namni hamtuun dhufe, fuulli isaanii ibidda keessatti gonbifamtee, “Sila waan dalagaa turtan malee mindeefamtu?” [isaaniin jedhama].” Suuratu An-Naml 27:90
Kana jechuun Guyyaa Qiyaamaa namoonni badii hojjatanii osoo hin tawbatin dhufan, fuula isaaniitiin ibiddatti darbamu. Badiin guddaan hunda caalu, kufrii fi shirkiidha. Itti aanse badii gurguddaa biroo of keessatti hammata.
Faallaa kanaa, namoonni tawbatanii, amananii, hojii gaggaarii hojjatanii fi haala ofii fooyyessanii dhufan Guyyaa Qiyaamaa adabbii irraa nagaha bahu:
“Namni toltuun dhufe, [mindaa] gaarii san caalutu isaaf jira. Isaanis rifannaa Guyyaa sanii irraa nagaha bahoodha.” Suuratu An-Naml 27:89
Toltuun hunda caalu iimaana sirrii ta’eedha. Ergasii hojiiwwan dirqama fi jaallatamoo ta’aniidha. Kanaafu, namni iimaana sirrii qabaachun, ergasii hojii gaggaarii hojjachuun Guyyaa Qiyaamaa dhufe, wanta hojjate caalaa mindaan isaaf kennama. Warri iimaana qabu fi hojii gaggaari hojjatan kunniin adabbii fi rifannaa Guyyaa Qiyaamaa irraa nagaha bahu.
Kanaafu, namni carraan tawbaa osoo isa jala hin darbin tawbachuu fi hojii gaggaarii hojjachuun addunyaa fi Aakhiratti adabbii cimaa jalaa bahuu danda’a. Akkasumas, kabaja fi gammachuu guddaa argata.
Kitaabban Wabii:
[1] Tafsiir Sa’diyyi fuula 855
[2] Ma’aariju at-tafkuri wa daqaa’iqu at-tadabburi 12/255 Abdurahman Habanka
[3] Maddoota armaan olii


text:
Humnoonni Faannoo fi hidhattoonni naannoo Amaaraa haleellaa bifa haaraan Oromoota Walloo irratti bananiin lubbuun namoota nagaa sagal darbuu fi namoonni 30n madaa’uu jiraattonni himan.
Oromoon sagalee akka nuuf ta’u barbaannaa kan jedhan jiraattonni kunniin, tuttuqaan eenyummaa keenya sababeeffatee yeroo yeroon nurratti ta’u kun xumura akka argatu barbaannas jedhaniiru.
Waraana qinda’aa shororkeessitoonni Faannoo Wallootti bananiin, hanga ammaatti lubbuun namoota nagaa sagal darbuun namoonni 30 ta’aan madaa’uu jiraattotatu OMNtti hime.
Shororkeessitoota Faannoo meeshaa ammayyaa hidhatanii duula nurratti labsantu godina Addaa Saba Oromoo aanaa Jiillee Dhummuugaatti lola uummata nagaa irratti banee jedhan.
Lolichi Adoolessa 10 bara 2022 jechuunis dheengadda akka eegale kan himan maddeen OMN, ka’umsi lola kanaas Dilbata Waaree booda akka ture yaadachiisu.
Waggoota sadan darbaniif lolli walitti fufaan darbee darbee haalaafi akkaataa jijjiirrachuun Faannoofi miliishaa Amaaraatiin Oromoota Walloo irratti banamaa akka ture himu.
Lola kanaan dura haalaafi yeroo eeggatee isaanirratti banamaa ture hunda, qonnaan bultoonni Walloo qolachaa turuun humna shororkeessitoota Faannoo kana waan dallansiiseef, yeroo yeroon nutti deddeebi’uu hin dhiisne jedhu.
Lola walitti fufaa kanatti xumura gochuuf, gareen jaarsolii biyyaafi bulchiinsa mootummaarraa ijaaraman adeemsa araaraa eegalanii akka turaniifi, Wiixata kaleessaa kanas beellamni Araaraa Shawaa Roobititti qabamee akka ture quba qabaachuu hima maddi OMN kun.
Gurmuun shororkeessitoota Faannoofi miliishaa Amaaraa kunis beellama araaraa kana cabsuun, galgala gaafa Dilbataa aanaa Jillee Dhummuugaa ganda Baxxee jedhamu keessatti haleellaa raawwachuun looniifi qabeenya qonnaan bultootaa saamani jedhu.
Qonnaan bultoonni ganda Baxxees halkan sana haleellaa isaanitti baname ofirraa qolachuuf lola eegalanis, mootummaan battala gidduu seenuun dhimmicha tasgabbeessuuf yaalaa ture jedhu jiraattonni.
Humnoonni Faannoo qabeenyaa saaman ni deebisu jedhamuun tasgabbiin akka bu’u taasifamus, Wiixata ganama humnoonni kun humna haaraafi meeshaa gurguddaatiin konkolaataa poolisii Humna addaa Amaaraa birgeediin Minilik jedhamu aanicha keessa buufachuun lola guddaa akka banantu dhaga’ame.
Humni shororkeessaa Faannoo jedhamu kun, alaabaa lummuxxii qabachuun manneen jiraattotaa gubaa, namoota nagaa ajjeesuu yoo itti fufu, qonnaan bultoonni Oromoo aanaa Sanbateefi gandoota biroorraa birmannaa taasisuun ofirraa qolachuuf tattaaffii taasisuu dhageenye.
Lola guyyaa tokkoof adeemeenis, qonnaan bultoonni Oromoo shororkeessitoota loojistikii guutuun deeggaramanii dhufan kana qolachuun, daangaa aanicha keessaa guutummaan guututti baasuu danda’aniiru jedhan.
Qonnaan bultoonni Oromoo ofirraa qolachuu danda’anis, gamasaaniitiin namni sagal lubbuun darbuufi kanneen mada’aanis jiraachuu himatu.
Namoonni yeroo ammaa kana Hospitaala seenanii jiran gargaarsa akka barbaadan kan himan maddeen keenya, Oromoon Oromiyaafi biyyoota alaa jiran sagalee akka ta’aniif dhaammatanii, bulchiinsi Godinichaa ambulaansiifi tajaajila wadhaansa fayyaatiin nu bira dhaabbachuusaaf ni galateeffanna jedhaniiru.
Lolli qinda’aan kun qonnaan bultoota nagaafi humna Faannoo gidduutti adeemaa jira kan jedhan maddeen, qaamoleen fira fakkaatanii uummata nagaa Walloorratti olola sobaa oofanis akka nurraa dhaabbatan gaafannaa jedhu.


text:
The Oromo Liberation Army, designated a terrorist organisation by Addis Ababa, said the Amhara Fano militia staged the attack and killed at least 62 people …Read More »
Oromo Citizens Targeted, Attacked, and Killed by Ethiopian Security Forces
July brings further reports of extrajudicial killings and attacks against Oromo civilians by government forces.These killings are due to alleged connections to the Oromo Liberation Army. …Read More »
Sagantaa fii imaammata siyaasaa jaarmaya KFO
Sagantaa fii imaammata siyaasaa jaarmaya KFORead More »
W.H.O. Chief Tedros: World Ignoring Ethiopian Civil War Disaster Due to Racism
The director-general of the World Health Organization (W.H.O.), Tedros Adhanom Ghebreyesus, accused heads of state on Wednesday of racism for failing to address the ongoing …Read More »
Umanni Oromoo garee waanyoo fii of tuultootaa jiddutti rakkachaa jira
Umanni Oromoo garee waanyoo fii of tuultootaa jiddutti rakkachaa jiraRead More »
Majlisnni Oromiyaas akkuma ka duraa Zulmii nurratti dalagaa jira
Komii warra hajjii baranaa: Majlisa Oromiyaas tahee ka duraanii ummata saamuu fii malee, ummata tajaajiluuf hin dhabbanne jedhu hujjaajoonni. Qarshii kuma dhibba lamaa fii afurtama …Read More »
Bulloon nagayaan Ameerikaa seene
Simannaa Obboo Jawaar Mohamed yeroo Ameerika Minisottaa galu godhameef. Oromoon haala miidhagaan bahanii yeroo bulloo simatan…Read More »
Jawaar Mohamed haala Oowwaan simatame
Rogeessi siysasaa fii miseensi KFO Obboo Jawaar Mohamed nagayaan gara magaalaa isaa ta dur seene.Read More »
Ummanni Oromoo jechoota Abiyyi dubbateen sobamuu hin qabu
M/Minsteeraa ta’uu kootu hafa malee Ummanni Oromoo waan isaaf malu dhabuu hin qabu. Ummanni Oromoo baayyinni isaa 35% ta’ee fi biyya kana keessatti sochii ijaarsa …Read More »
“Hoggontoonni keenya afaaniin walbummaa fii bilisummaa Oromiyaa jedhaa isin sobaa turan”
Haxeerarrii Hasawa Jawaar Mohammed kan guyyaa arraa magaalaa guddoo biyya Suweedin Stookholmitti godhe keessaa hanga tokkko 1ffaa An isin sobuu hin barbaadu, sobaan akka harka …Read More »


text:
Olompikiin Tookiyoo jalqabamuuf baatileen lamaa ol ennaa hafee jirutti, Wixata kaleessaa mootummaan Yunaayitid Isteetis sababaa COVID-19 haaraa hammaataa adeemeef lammiiwwan ishee gamasitti akka hin imalle akeekkachiisuun rifaatuu uumee jira.
Ministriin dhimmi alaa akeekkachiisa imalaa sadarkaa ol aanaa jechuun sadarkaa Arfaffaa,labsuu dhaan Jaappaan talaallii kennuuf boodatti harkifachuu isheef namoonni gara Yunaayitid Isteetsitti akka hin imalle ugguruu ishee maqaa dha’ee jira.
Waaltaan to’annoo fi ittisa dhukkubootaa Ameerikaa gma isaan akeekkachiisa ka biroo kenneen, namoonni guutummaan tallaalaman iyyuu vaayiresii koronaan qabamuu fi COVID-19 kan bifa haaraa facaasuu waan danda’aniif Jaappaanitti akka hin imalle beeksisee jira.
Olompikiin Tookiyoo Adoolessa 23 hanga Hagayya 8tti geggeessamuuf kan karoorfame erga sababaa weerara vaayiresii koronaan kan ka’e waggaa tokkoof achi butamee booda. Japanii fi kutaaleen biyyattii kaan vaayiresichi haaraa akka hin babal’anneef jecha labsii yeroo hatattamaa labsitee jirti.
Jaappaan keessaa namoonni 722,668 vaayiresii koronaan yoo qabaman kanneen 12,351 ta’an du’uu waaltaan qorannaa Joons Hopkins kan beeksise yoo ta’u uummata biyyattii dhibba irraa harka shanii gad qofaatu tallaalii argatan.


text:
LibreOffice 7.4 Help
Attamamino mittu qoolira Shitte jawa ikkituro, LibreOffice Calc xaa shitte baasa beehamicco qoolla wido beehanno. Umisinni qoola tayisannohu wo'mawote basete afamannokki daafira qoolu beeho umikki tira dandaatto.
Attamantanno shitte wido ha'ri.
Illacha - Qoolu tayiso balaxi-illachadoori.
Attamu qoolla giddo shittete beeho la'atto. Umisenni kalaqantino attamu hakkigeeshsho kolishsho gordaame xuruurranni hattono horonsi'raanchu woyyeesso gordaame xuruuronni borressante leellitanno. Qoolu tayiso(xuruuru taysonna caccafu tayiso) gordaame xuruuronni malaatisntanno.
Gordaame xuuruura ilkunni milleessa dandaatto. Eigaru mayino giddo attamu hakkigeeshsho lexxo, bikko hunanna angate xuruuranna caccafo huna, hattono wole doogga afa dandaatto.


text:
Sirnii geggeesaa dhumaa mootitti Biriiteen Eelizaabeex Lammafaa bakka reenfii isaanii kaa’ame jiru galma Weestminstir isa magaalaa London keessatti argamutti taasifamaa jira. Sirna guyoottan Afuriif galmichaa keessaa turu kana irratti namootaa kuma dhibbatti lakkawaman geeggesaadhaaf akka argaman ibsameera.
Wagga torbaatamaaf mootitti Birteen ta’uudhaan kan bulchaa turaan Eelzaabeex Lammfaan umurii isaanii wagga 96 ti Fulbaana 8 bara 2022 boqochuun isaan ni beekama. Sirnii awwaalchaa isaan wixataa dhufu Fulbaanaa 19 bara 2022 kan raawwatu yemmuu ta’u Prezidaantii yunaayitid Isteets dabalatee hoggantoonni fi bakka bu’onni biyyoottan adda addaa irratti ni hirmaatuu jedhamee eegama.


text:
Bulchiinsi Obaamaa uggura maallaqaa Sudan irra jiru hanga tokko kaasuuf ka jiru ta’uu angawaan gameessi US tokko kaleessa beeksisan.
White House jimaata har’aa uggura kaasuu kana labsa jedhamee eegama. Tarkaanfiin kun kan fudhatamu mootummaan Sudaan shororkeessummaatti duuluu, walitti bu’iinsa xiqqeesuu fi ripxe loltoota Sudaan kibbaa bakka dhorkachuu fi uummata gargaarsa namoomaa barbaaduuf karaa waan saaqeef ta’uun beekamee jira.
US jalqaba irra uggura Sudaan irra kan kaa’e bara 1997 keessa yoo ta’u uggura daldalaa fi qabeenyaa mootummaa ture. Kunis dhiittaa mirga namaa fi yaaddoon shororkeessummaas ka biroo ture.
Hookkara Darfur keessaa irraan kan ka’e bara 2006 immoo US uggura ka biroo irra keesse.
Ministeerri odeeffannoo Sudaan Sudaan Ahmed Bilal VOAf akka ibsanitti kaafamuu uggura kanaa simatanii biyyaa fi uummata isaanii irraan dhiibbaa geessisee turuu isaa dubbatan. Angawoonni US uggurri kun kaafamuun Sudaan biyya shororkeessummaa keessummeessitu ta’uun kan Ameerikaan tarreessite keessaa ishee hin baasu jedhan. preizidaantiin Sudaan Omar al-Basir yakka waraanaa fi fixiinsa sanyiin himatamanii mana murtii yakka qoratu kan sadarkaa addunyaan barbaadamu.


text:
“#Dhaamsabarattootayuunivarsitii irraa
#SharegodhaaWaliifdabarsaa
================================
Mootummaan abbaa irree wayyaanee gidiraa lammiilee biyyattii irraan gahaa jiru akkuma jabeessee itti fufaa jirutti yeroo ammaa barattoonni yuunivarsitii eebifamuun duratti qormaata #Bahiinsaa (ExitExam) jedhamu barattoonni dirqiin akka qoraman labsii baasee jira. Kana jechuun barataan qormaaticha kana hin dabarre hanga eebbatti baratee qormaata kana yoo hin darbin eebba irraa hafa jechuudha. Kuni qormaata gahumsaa (#CoC) barattoonni sadarkaa dippilooma fi teeknikaa baratan fudhatan irra hamaadha. Biyyattii keesssatti bakka qulqullinni barnootaa hin jirree fi barnoonni gochaan deeggarame hin jirretti qormaata akkanaa barataa irratti murteessun tahe jedhanii barataan yuunivarsitii kesssaa eebbifamee akka hin baanef shira yaadameedha malee faaydaa tokkollee kan hin qabneedha. Yuunivarsitii kesssatti barnoota waggaa 3-7 baratan dhumaratti qoramuun hafee barnoota semisteera tokko baratan hunda bakka tokkotti qormaatamuunuu ulfaatadha. Yeroo barataan eebbifameetuu ogummaa barateen hojii dhabee galee taa’aa jiruu fi gurmii jedhanii dararamaa jiru kanatti barataan akka hin eebbifamne yuunivarsitii keessatti umrii isaa akka fixuuf shira barataa eebbarraa hambisuuf mootummaa gabroomfattuu abbaa irreetin xaxame waan taheef barattoonni yuinivarsitiilee biyyattii hunda kesssatti argamnu gochaa diinni nurratti labsite akka nurraa haqamuuf mormuun barbaachisaadha. Dhimmi kuni dhimma lubbuu fi dhimma jiraachuuti.
Qulqullina barnootaa fiduun kan dandahamu qormaata bahiinsaa eebban duratti barataa yuunivarsitii qoruun osoo hin taane dandeettii barsiisotaa cimsuu, Ulaagaalee manneen barnootaa keesaatti baenoota qulqullina qabu kennuuf guuttamuu qaban hunda manneen barnootaa keessattu guutuu fi yeroo yeroon kutaa kutatti barattoota dabarsuun duratti qormaatan dandeettii isaanii sadarkaa gadii irraa hanga dhaabbilee ol’aanatti mirkaneessu qopheessanii kennuitu furmaata taha.
Barataa waggaa 15-18 barnoota irratti dararamaa ture deebisanii bakka qulqullinni barnootaa gadii kaasee hanga sadarkaa yuunivarsitiitti hin jirreetti qormaata fudhattee dabartu malee hin eebifamtu jechuun gochaa diinummaa mootummaan abbaa irree wayyaanee barataan akka hin eebbifamneef baaste waan taheef barattoonni yuinivarsitii guutummaa biyyattii kesssatti argamnu osoo wal hin qoodin dhimmi kuni dhimma jiraachuu kootiti jennee tokkummaan labsiin kuni hatattamaan akka nurraa kaafamu guutummaa biyyattii kesssatti barattoonni yuunivarsitii hundi mormii keenya akka itti fufnu waamicha isiniif dabarsina.
Barataan yuunivarsitii eebbifamee bahe yeroo hojii dhabee rakkachaa jirutti akka barataan yuunivarsitii keessaa eebbifamee hin baanef qormaata bahiinsaa qoruuf labsii baasun gochaa diinummaa guddaadha. Yuunivarsitii eebbifamanii obboleewwan teenya hojii dhabanii yeroo rakkachaa jiran yeroo eebbifamaniituu bahanii hojiin hin jirre kanatti wayyaanen barataan akka hin eebbifamne COC baafte barataa qofa osoo hin taane ummanni hundi mormuu qaba ”


text:
Prezidaantiin Maalaawii, Laazaaruus Chaakweeraa, itti-aanaa prezidaantii fi aangawoota mootummaa biyyattii ol’aanoo kanneen biroo irratti qorannaan malaammaltummaa akka geggeessamu ajaja kennanii jiran. Yakki aangawoonni Maalaawii ol’aanoon itti shakkaman Lammii Briteen ka tahe dhalataa Maalaawii, nama daldalaa Zuuneet Abdul Rashiid Sattaar irratti himannaa yakkaa dhihaate wajjiin kan hidhata qabu yoo tahu, daldaltichi Zuuneet tajaajila poolisii Kontiraata hojii guddaa mo’achuu haafcha aagawoota mootummaaf matta’aa yokaan guubboo kenne jedhamuun waggaa dabre hidhame.
Dhaabbatni qorannaa yakkaa Briteen baatii dabre akka gabaasetti, aangawoonni Maalii gochaa kana irraa dantaa argatan – Itti-aanaa Prezidanatii Maalii Saawulos Chilimaa, Qorataa Poolisii Joorj Kaa’injaa, hoogganaa hojjetoota mootumaa, Priinsi Kaapondamgaagaa, hoogganaa Biiroo farra-malaammaltummaa biyyattii duraanii Reeyneek Maatembaa kan of keessaa qabu tahuu beekamee jria. .
Prezidaant Chaakemaan ibsa kaleessa gaazzexeessotaaf kennaniin, himannaalee malaammaltummaa biyyattii keessatti deemaa jirutti ka baay’ee gaddan tahuu himanii, garuu aangawoota sana battalatti hojii irraa hari’uun, qajeelfama murtii haqaa heera Maalaawii waan faallessuuf ammaaf tarkaanfii sana fudhachuu irraa akka of qabanii jiran dubbatan.


text:
Namoonni hedduun Yemen seenuuf jecha galaana diimaa fi galoo galaana Eden ce’u kan jedhan dubbi himaan dhaaba baqattootaa kan Tokkummaa mootummotaa ykn UNHCR Andrej Mahchech, baqattoota biyyoota gaanfa Afrikaa irraa ta’an kanneen kuma 43 caalan baatilee Arfan darban kan waggaa kanaa keessa Yemen dhaqqaban jedhu
Lakkofsa baqattootaa amma jiru kun yeroo wal fakkaataa bara darbe ture wajjin yeroo ilaalamu kuma 13 caala kan jedhu UNHCR Waggaa darbe baqattonni biyyoota gaanfa Afrikaa irraa yemen dhaqqaban walumaa gala kuma dhibba tokkoo fi kuma sadii turan.
Barana lakkofii kun guddatee isa bara darbee caala jedhame eegama. Yeroo ammaa baqattoota Yemen dhaqqaban Afur keessaa sadii lammiwwan Itiyoophiyaa ta’uu UNHCR ibsee jira.
Gabaasaa Guutuu MP3 tuquun dhaggeffadhaa


text:
Ijoollewanii fi dargaggoonin kutaa Walakeessaa fi lixa Afrikaa miiliyoonii 57 ta’an mana barnootaa dhaquu akaa hin dandeenyee ibsamee jira.
Guyyaa “baruumsaa haleellaa irraa eeguu” ilaalchisee dhaabanii Norwegian Refugee Council fi dhaabbileen Mootummootaa gamtoomanii UNHCR, dhaabbanii dhimmaa baqatootaa irrati hojjatu, akkasumas UNICEF dhaabbanii dhimaa Iloollewanii irratii hojjatu ibsa waloodhaan baasaniin lammiileen Afrikaa baruumsaa dhaabaan kun wareen adduunyaa irratti baruumsaa dhaabuuf dirqammanii jiran Miiliyoonii 236 keessaa Dhibeentaa 24.1 akka ta’e ibsaniiru.
Akka gabaasinni waloo kun dabalee ibsetti biyyootaan Saddeet kutaa Afrikaa kana jiran keessatii bara 2021 amma 2022 ti mannoottan baruumsaa 12,400 cufamaniiru. ijoolleewwan Burkina faasoo, Chaad, Maalii fi Niijer keessa jiran walakkaadhaa ol mana baruumsaa akka dhaqaa hin jire gabaasni dhaabbilee kanaa ibsee jira.
Ergaa “barnootaa haleellaa irraa eeguu” jedhuun guyyaa borii yaadatamee oolu sababeeffachuudhan dhaabbileen namoomaa sadan umnoottan mootummaa fi umnoonni hidhatootaa akkasumaas wareen biroo waliti bu’insaa keessatii qoodaa fudhatan akka mannoottan baruumsaa irratti haleellaa taasisuu dhaaban gaafatanii, hawaasni adduunyaa haleellaa barattoota, barsiisotaa fi namoottan baruumsaa irratti raawwataman dura akka dhaabatanii fi walqixxummaa barnootaa akka degeran waamichaa dhiheesuun isaanii gabaasamee jira.


text:
Dargaggoo Daani’el Dessaaleny Jogoraa keessummaa keenya har’aa ti. Barnoota Auto elektrikal and elektoniks ka barate yoo ta’u yeroo ammaa hojii kalaqaa irratti bobba’ee hojjeta. Abbaan taayitaa saayinsii fi teeknooloojii Oromiyaa immoo abbootii kalaqaa kana deggeraa jiraachuu angawaan waajjirichaa nuuf ibsanii jiru.
Namoota kalaqa kana uuman hedduun isaanii kalaqa isaanii itti fufanii hojjechuuf maallaqi waan isaanitti hanqatuuf kanneen dhaabuuf dirqaman jiru. Rakkoo akkasii furuuf Abbaan taayitaa saayinsii fi teeknooloojii Oromiyaa namoota akkasii jajjabeessaa jiraachuu odeeffannee jirra. Kana ilaalchisuu dhaan Obbo Bilisummaa Keffaaloo Gennetii Abbaa taayitaa saayinsii fi teeknooloojii Oromiyaa-tti ogeessa eegumsa qabeenya kalaqa sammuu, abbootii kalaqaa kana akka isaan caasaa uummatanii walis arganii abbootiin qabeenyaas isaan deggeran gochuuf hojjetaa jirra jedhan.