text:
Godina Arsii Aanaa Dodolaa Magaalaa Dodolaatti humnootni abbaan irree Wayyaanee dargaggoo Qeerroo Oromoo Kan maqaan isaa Abdullaxiif Sanbatoo jedhamu 4/9/2016 rasaasan naannoo masgiida fatihii gamoo muniir biratti rasaasa lamaan rukuttee hospitaala Dodolaatti yaalamaa jiruun yaalcha baqaqsanii hodhuutin rasaasni qaama isaa keessaa bahuun himamee jira.Sababuma kanaan ummanni magaalaa Dodolaa guyyaa har’aa hospitaala duratti yaa’un deeggarsa isaaf qaban agarsiisanii jiru jedha gabaasni Qeerroo Dodolaa
Oromia: #OromoProtests Alerts! Crimes Against humanity:Fascist Ethiopia’s regime has continued with mass killings of Oromo children: “They made me sit on my son’s dead body & tortured me” said a mother: Reeffa Mucaa Koo Irra Taa’i Naan Jedhanii Achi Irratti Na Tuman: Haada Mucaan Duraa Ajjeefame September 9, 2016Posted by OromianEconomist in Uncategorized.
Tags: #OromoProtests, Human Rights violations against Oromo People, mass arrests and genocide against Oromo people, Oromia: #OromoProtests Alerts! Crimes Against humanity: Fascist Ethiopia’s regime has continued with mass killings of Oromo children
2 comments
This is just sickening to hear what is coming out of Ethiopia. 16 years old Hailu Efram working as daily laborer in Dambi Dollo, Wallega, Oromia. He was shot by security forces. Kids run to his mom with bad news. She runs to see his lifeless body. She was carrying her daughter crying on her only son lifeless body.
He was working daily bringing home what he gets to feed his mother and younger sister. Security forces came and told this mother to stand on her sons dead body. They pointed gun at her daughter. She kneeled down crying not to shoot her daughter. She was beaten in her back with back of the their guns? She was on her knees begging this barbaric forces to spare her daughter.
https://www.gofundme.com/2ns927w
Kun Boggee (Haayilu Efreem) kan waggaa 16tti waraana Agaaziin Dambii Doollootti ajjeefame. Haati isaanii isaa fi obboleessa isaa abbaa malee rakkattee guddifte. Haati takka wayyaa namaaf miiccaa, takka qoraan namaaf guuraa, takkammoo yoo argate buddeena mana nyaatatii toolchaa guddiste.
Haaluma kanaan Aanaa Anfilloo ganda Heenachee jadhamtu keessaatti jiraachaa turani. Booddana Boggeen gaafa guddatu haadha isaa waliin gara Magaalaa Dambi Dollootti galan.
Yeroo ammas kana haaati Boggee barbaree qooraa namaaf tumtee daaksisteefii waan argattuun jiraatti. Boggeenis haadha isaa hojiisheen hojjettus gargaaraa biraanis wantoot kaan yoo argates hojjettaa haadha isaa jiraachisa ture.
Garuu, amma mootummaa ummata oromoof gara jabina tokko ilee hin qabneen ajjeefame. Kan isa ajjeesan caalas, haadha isaa reeffa irra teessisanii tuman. Kana caala jiraa du’uun eessa jira?
Amma haalli kun haadha Haiyluu fi obbolaa isaatif hedduu ulfaataa jira; hedduu gaddisiisaadhas. kan dandaé akka nama tokkotti maatii kana jajabeessuu fi bayyanachiisuun barbaachisaa dha.
https://www.gofundme.com/2ns927w
Garuu, kun ummata Oromoo daran kan jabeesuu dha; daran akka qabsoo waliigalaatti gamtaan seenan kan godhuudha.
Namuu bakak jirutti, waan kufaatii sirna kanaa ariifachiisu irratti xiyyeeffatee akka hojajtu dhaamsa Oromummaa dabarsinaaf!! Rakkoo kana keessaa tokko tokkoon akn baanuu miti; rakkoo garbummaa kana kan irra aannus furmaata gamtaatiin kan dhufu, Bilisummaa Oromoo dhugoomsuun ta’a!
Gamtaan haa qabsoofnu; hojjannu, ni Bilisoomnaa!
Reeffa Mucaa Koo Irra Taa’i Naan Jedhanii Achi Irratti Na Tuman: Haadha Mucaan Duraa Ajjeefame, Dambi Dolloo irraa
(VOA Afaan Oromo, WASHINGTON, DC ), Tuujubee Horaa, Fulbaana 7 Bara 2016
Godina Kelem Walaggaa magaalaa Dambi Dolloo keessatti kaleessa galgala namoonni lama rasaasa humnoota mootummaa biraa dhuka’een ajjeefamuu jiraattonni nuuf ibsanii jiru.
Namoota nagaa daandii irratti kaan immoo mooraa mana ofii keessatti itti dhukaasuun ajjeesan jedhu jiraattonni kun.
Kanneen dhukaasa magaalattii bakka garaagaraa keessatti baname jalaa utuu miliquu yaalanii rasaasaan dha’ame jedhan dargaggoo Haayiluu Efreem yoo ta’u ka biraan Ibsaa Rundee namni jedhamu immoo mana isaa cinatti ajjeefamuu dubbatu.
Haati Haayiluu mucaa koo ajjeesanii erga diriirsanii booda iyyaa ennaan achi ga’u intala koo durbaa waliinan ture jedhan. Achuman reeffa mucaa koo irra taa’i naan jedhanii intala koo illee ajjeesuuf natti dhaadatan jedhan. San booda miilla isaanii jala daa’imeetan maaloo ilmoo koo na jalaa hin ajjeesinaa inni du’ee ciisus kanuma kootii jedheen oolfadhe. Anaan garuu reeffa mucaa koo irratti na tuman jechuun imimmaaniin nuuf ibsasn.
Gaabaasa sagaleetif kana cuqaasaa
“የገደሉት ልጄ አስከሬን ላይ ቁጭ በይ ብለው ደበደቡኝ” ደምቢ ዶሎ የተገደለ ወጣት እናት
The following are Oromo youths (Mohamamd Usmaan, Eebbaa Waaqjiraa, Kabbadaa Fayyisaa, Hailu Ephrem fi Ibsa Rundee) who were murdered by fascist Ethiopia’s regime in the 1st week of September 2016.
Our police sources said they witnessed 60 unidentified bodies in the compound. Hospital sources also confirmed that they have received over 60 bodies from Qilinto prison on Saturday.
All of the victims died from gunshot wounds. Their bodies were riddled with bullets.
Fire broke out at the Qilinto prison outside the capital Addis Ababa on Saturday sending a shockwave to the entire nation on the safety of several political prisoners held at the notorious dungeon. Prison sources said the fire was started as a cover up for the extrajudicial killings at the prison.
The majority were shot dead by snipers from the rooftop as they run away from the engulfing flames to save their lives. Some actually were shot and killed as they try to dowse the fire that broke out in one quarter of the maximum security prison
A visit by families of hundreds of prisoners at the various other prisons where the remaining prisoners were reportedly transferred were to no avail as security forces would not tell them if their loved ones were in those prisons.
A total of 50 bodies were reported at the Abiyot Hospital and the Defence Hospital. Some bodies were transferred from Abiyot Hospital to undisclosed location.
Some families of prisoners who went to the Qaliti prison on Monday run into the guards who work at Qilinto and asked them if their loved ones were alive and transferred there. The guards told them to come back after five days.
An estimated 3000 prisoners of conscience, mostly Oromo opposition figures and Ethiopian Muslims who demanded political and religious freedoms were being held at the notorious dungeon when fire broke out on Saturday and most of them are the political prisoners.
This is the third time in a span of short period when a prison filled with political prisoners catches fire. A prison in Gondar and Debretabor caught fire as the brutal forces of the TPLF shot at inmates who were trying to run away from the fire.
A fire that broke out at the Qaliti prison nine years ago killed at least 150 prisoners in November 2005.
Fulbaana 4,2016 Guyyaa kalessaa Manni Hidhaa Qilinxoo kan Haayyootni Oromoo qaroo uummataa ta’an keessatti hidhamanii jiran ibiddaan barbadaa,uu gabaasaa kan turre fi kallatti hedduun gabaafama kan türe, Waraanni wayyaanee ilmaan Oromoo Balaa ibiddaa jalaa akka of hin olchineef dhukaasaa irratti banuun ibiddaa fi rasaasa gidduutti ittisaa kana tureen ilmaan Oromoo ammaf lakkofsi isaanii hin beekamiin dhukaasaa irratti banameen wareegamuu fi hedduun madeeffamuun kallattii hedduun ibsame.
Halkan edaa Hıdhamtootni Oromoo fi ilmaan Cunqurfamoo hedduun Mana hidhaa Qilinxoo irraa gara manneen hidhaa Biyyatti Kanneen akka Shaggar Roobıtı, fi Zıwaayitti kanneen kumootaan lakka’aman konkolaataa 80 oliin fe’amanii guuramaa jiraachuu maddeen gabaasaan kanneen lakkoofsii isaanii 500 irraa hin caallee immoo Mana hidhaa Qaallittitti akka geeffamani hidhaman ibsamee jıra. Mootummaan Wayyaanee yakka dalagaa jıruuf itti gaafatamadha!! ,
Qabsa’aan Wareegamuufı Hiraarfamuus Qabsoon İttı Fufa!!
Qilinto Prison Massacre Update: The death toll continue to raise. In addition to 22 bodies taken to Paulos hoospital, 13 death reported at Tor Hahloch Hospital and 14 at Police Hospital. Death reported among those taken to Turunesh Beijig hospital as well.
3 September 2016, fascist Ethiopia’s regime set Qilinto Prison on fire.
Yeroo Ammaa Kanatti Manni Hidhaa Qilinxoo Abiddaan Gubachaa Jiraachuun Gabaafame.
Fulbaana 3,2016 #Qeerroo_NewsYeroo Ammaa Kanatti Manni Hidhaa Qilinxoo Magaalaa Finfinnee Kan Hidhamtootni İlmaan Oromoo fi Sabootni Cunqurfamoon biyyatti walumaagalatti 7000 Olitti Lakkaa,aman keessatti argaman İbiddaan Barbadeeffamaa jiraachuu Maddeen Keenya Gabaasan!!
Uummatni Maatiin Hidhamtootaas Akka Gara ilmaan isaanii fi Firootta isaanii hidhamanii jiranitti Darbanii hin baraarreef dhorkamaa jiru, Waraanni wayyaanees dhukaasaa guddaa banaa jira , Waraanni guddaan Bishooftuu irraa Gara Finfinneetti Socho,aa jiraachuu Maddeen Qeerroo Bilisummaa Oromoo Finfinneerraa Gabaasan. Gabaasaa Guutuun Walitti deebina!!
Partial list of Oromos that have been killed as a result of Excessive force by Ethiopian Government armed forces during Peacful demonstration on August 6,2016, Oromia, Ethiopia
partial-list-of-oromos-that-have-been-killed-as-a-result-of-excessive-force-by-ethiopian-government-armed-forces-aug-2106. Click here to read


c: text/html

text:
Cunfaa haxeerarrii dubbii obboo Jawaar Mohammadii fii obboo Baqqalaa garbaa imala galatoomaa Minisoottaa ffaa imala kana keessa waan hedduutu jira Sadarkaa Sochii qabsoo Oromoo irra …Read More »
Galmee jechoota Afaan Oromoo
Kaayyoon qophii kanaa Afaan Oromoo gabbisuu, dagaaysuu/dagaagsuu fii guddisuudha. Afaan kana waalteessuudha. Oromiyaan bal’oodha, akkuma lafti teenya bal’oo fii guddootti, ummanni keenyaas guddaadha. Ummanni keenya …Read More »
Haleellaafi buqqifamuun lammiilee Godinaalee Oromiyaa haa dhaabbatu
Ajjeechaan Murtii Malee Humnoota Mootummaatiin Geggeeffamu, Mirga Jiraachuu Lammiilee Qoraa Jira! Abdiin jijjiiramaa qabsoo nagayaa ummanni Oromoofi obboloota biroo waliin ta’uudhaan geggeesseen kan dhufe, qaama …Read More »
Bulloon nagayaan Ameerikaa seene
Simannaa Obboo Jawaar Mohamed yeroo Ameerika Minisottaa galu godhameef. Oromoon haala miidhagaan bahanii yeroo bulloo simatan…Read More »
Jawaar Mohamed haala Oowwaan simatame
Rogeessi siysasaa fii miseensi KFO Obboo Jawaar Mohamed nagayaan gara magaalaa isaa ta dur seene.Read More »
Galmee seenaarraa: Jeneraal Taaddasaa Birruu
Ganaraal taddassaa Birruu bara 1941 G.C. Oromo Graphya Keessa, loltoota British, warra Ganaraal wingatiin hogganamuu wajjiin tahuun loltoota finfinnee walaba baasan keessaa nama tokko ture. …Read More »
Dhaloota akkanaa taanu malee Itti gaafatamummaa seenaa jalaa hin baanu
Maqaa fi Gumaacha Hayyuu, Qabsaawaa hangafaa fi Abbaa Qubee Afaan Oromoo kan tahe Dr Sheek Mohammed Rashaad Abdullee tiif beekkamtii kennuu, Hojiilee gaggaarii inni hojjate …Read More »
Haxxishoo! Guddadhu!
Amaan Kamsareetiin Waan Mootummaa Bilxiginnaa Buqqiftee Aangoo Oromiyaa Fudhachuu Dubbadhu! Seenaa fi maalummaa riphee-lolaa ilaalchisee ammaan dura gulantaalee guddinna loltuu walabummaa babbay’suun kiyya ni yaadatama. …Read More »
Ummanni Oromoo jechoota Abiyyi dubbateen sobamuu hin qabu
M/Minsteeraa ta’uu kootu hafa malee Ummanni Oromoo waan isaaf malu dhabuu hin qabu. Ummanni Oromoo baayyinni isaa 35% ta’ee fi biyya kana keessatti sochii ijaarsa …Read More »
Dhoohiinsa boombii magaalaa Deesstti lubbuun namoota shanii babarte
Naannoo Amaraa Magaala Dasee Bulchiinsa Boombaa Wuhaa jedhamu keessatti dhohiinsa boombii qaqqabeen lubbuun namoota shanii darbuu poolisiin hime. Boombii kana kan dhoosan hidhattoota to’annoo jala …Read More »

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Manni murtii Federaalaa Lidetaa dhaddachi arfaffaan itti gaafatamaa quunnamtii uummataa duraanii kan Semaayaawii paartii duraanii kan ture Yoonaataan Tesfaayee himannaa shorokeessummaa irratti dhiyaateef balleessaa itti muree jira. Abukaatoon isaa murtii mana murtii sanatti mufachuu isaanii ibsanii ol iyyannoo akka dhiyeeffatan ibsaniiru.
Akka labsii farra shorokeessummaa keeyata ja’aa irratti hundaa’uun murtiin kun kennamuun isaa ibsameera.
Keeyata shorokeessummaa jajjabeessuu jedhu kana jalatti beekaa kan barreesseef maxxanse inni jedhu hidhaa waggaa 10-20 adabsiisuu akka danda’u abukaatoon isaa ibsaniiru.


text:
Waajjiraaleen damee Paartii Badhaadhinaa naannoo Somaalee, Amaaraa fi Beeniishaanguul Gumuuz leenjii hoogantoota gaggeessaa jira
Finfinnee, Hagayya 25, 2012 (FBC) – Waajjiraaleen damee Paartii Badhaadhinaa naannoo Somaalee, Amaaraa fi Beeniishaanguul Gumuuz leenjii hoogantoota gaggeessaa jira.
Waajjirri damee Paartii Badhaadhinaa naannoo Somaalee haalaa biyyaalessaa fi idil addunyaa hubachuun hoogganaa deebii ariifachiisaa laachuu danda’u uumuuf guyyaa kaleessaa eegalee leenjii kennaa jira.
Guyyaa har’aa dabalatee, guyyoota 6 itti fufaniif leenjii hooggansaa laatu hooggantootni 500 naannoo, godinaa fi aanaa irraa filataman hirmaataa jiru.
Haaluma walfakkaatuun waajjirri damee Paartii Badhaadhinaa Amaaraa guyyaa har’aa eegaleera.
Itti Gaafatamaan Waajjira Damee Paartii Badhaadhinaa naannoo Amaaraa obbo Aganyaw Tashaagar akka himanitti leenjiichi kan kennamu dandeettii hooggansaa guddisuu fi ergamoota fulduratti jiraataan haalaan kan hubatee, sadarkaa paartiitti ijaarasa paartii cimaa giddugaleessa kan godhate demokiraasummaa badhaadhina mirkaneessufi.
Waajjiri Damee Paartii Badhaadhinaa naannoo Beeniishaanguul Gumuuz guyyaa har’aa leenjii hooggantootaaf laatu eegaleera.
Leenjicharratti hooggantoonni waajjira damee Paartii Badhaadhinaa naannichaa 200 hirmaachaa jiru.
Hogganaa haalaa naannoo, biyyaaleessaa fi idil addunyaa hubachuun deebii ariifachiisaa laatu uumuuf waltajjichi faayidaa qabaachuu Preezdaantiin naannichaa obbo Ashaadilii Hasan himaniiru.
Hoogganaan waajjira damee Paartii Badhaadhinaa naannoo Beeniishaanguul Gumuuz obbo Isiiq Abdulqaadir gama isaaniin leenjichi dandeetti fi beekkumsa hoggantoota gabbisuun daandii badhaadhinaa milkeesuuf kan gargaarudha jedhaniiru.
Leenjicharratti hooggantoonni waajjira damee Paartii Badhaadhinaa naannichaa 550 hirmaachaa jiru.
Odeeffannoo waqtaawaa argachuuf Teelegraama keenya https://t.me/afanoromofana subiskiraayib godhaa.


text:
Guyyaa: 07/03/2015 Kutaa ABO Sikandiiniviyaattiif: Akkuma duraandursinee isiniif ibsuu yaallee guyyaa hara’aa, 07/03/2015 hawwaasni Oromoo kaaba Norway akkasumas miseensonni fi deggertootni ABO magaalaa Harstad itti …Read More »
Hawaasnii Oromoo Noorweey hirrira mormii godhan.
Gabaasa kiyyaa Gonfaa tiin Hirrira nagaa biyya Norway magaalaa Oslo keessatti gaafa guyyaa 16 october 2014 gaggefamee jiraa.hirrira nagaa kana irratti lammii oromoo tahaan heedduu …Read More »
Hiriira Hawaasaa Oromoo magaalaa muummitttii Osloo biyya Noorweey
TV Oromo; Hiriira diddaa farra wayyaanee magaalaa muummittii biyya Noorwey Oslotti tahe laalchisee ..
Gabaasaa Hiriira kana TVOROtiinRead More »
Injustice in Oromia-Ethiopia Follows Oromo Exiles in Oslo, Norway
April 28, 2013 (Oromo Press) – A historically pro-Oromo refugees Norway has been evolving into an unfavorable place for Oromo refugees and refugees from the …Read More »


text:
Itoophiyaan labsii yeroo atattamaa ji'a jaahaa guyyaa kalessaatii qabee hojii irra oolu labsite.
Manni maree ministirootaa lubbuu namaa fi qabeenya irratti badii gahaa jiru irratti gadi fageenyan erga mari'atee booda, ijjannoo kanarra gahuu isaa muummich ministiraa biyyattii Obboo Haylamaariyaam Dasaalanyi ibsaa harra gaazexeessotaaf kenne irratti dubbateera.
Obboo Haylamaariyaam dabaluudhaniis, komaandi poostiin labsii yeroo atattaamaa kana hoogganus waajjira muummee ministirii jalatti dhaabbachuu isaa fi balliini qabiyyee labsiichaa fun-duratti ifa han godhamu ta'uu beeksiiseera.


text:
Raashaan haleellaa misaa’eelaa warshaa nukuuleera kan sadarkaa lammaffaa isa yukreen gama dhiyaa jiru cina rukutuu isaa hojjataan warshaa Sanaa wiixata har’a ibsan.
Kaampaaniin humna Nukleer maddisisuu kan Yukreen Ibsa baaseen, warshaa Nukleeraa sana irraa fageenya meetra 300 kan haleelee yoo ta’u garu, meshaa sochii warshaa Nukleera to’atu hin miine.Haleellaan Raashaan gaggeesite Gamoo naannoo sana turan barbadeessuu isaa Kaampaanichi ibsee jira.
Prezidaantiin Yukreen Valodmiir Zileniskii, haleellaa warshaa nukleeraa biyya isaanii isa sadarkaa lammaffaa irratti gaggeeffame kana ilaalchisee deebii kennaniin, Raashaan addunyaa guutuu balaaf saaxilaa jirti, kanaaf yeroon ituu hin darbiin dura dhaabuu danda’uu qabna jedhan.
Warshaan Nukleeraa Guddichi kan Yukreen Zaprojiyaa keessatti kanaa argamu yoo ta’u, erga jalqaba baatii Fulbaanaa kanaa kaasee cufameera. Kunis haleellaa gaggeeffamuuf Raashaa fi Yukreen walii isaanii himataa waan turaniif jecha ta’uun beekamee jira,\.
Prezidaantiin Yunaaytid Istees Joo Baaydiin Televiziyoona CBS jedhamu waliin Dilbata kaleessaa galgala gaaffii fi deebii gaggeessaniin, Amerikaa fi michoota kanneen biroo biraa deggersa kennamuun, akkasumas gootummaa fi murannoo jabaa uummata Yukreen qabu ittidabalamee, waraana Kanaan Yukreen hin injiifatamtuu jedhan.


text:
Akka bulchaan isii aabba Aschaalewu Yohaannis jedhetti Mooyale lafaa waraanii oolmaa fi bultii dhowwee ka baratuu fi ka hojjatee bululleen jireennuma gaargalaa keessa jira.
Laftii tun lafa miisoma biyyiti argattellee dhabdee gaargala hamaa keessa jirtu jedhan bulchootii isii.
Karaa isii goomittaa qabdullee dhiyoo lolaan irraa fudhatee waraana naannoo Somaalee ka Liyuu Poolisiif jedhanii hojjachuullee dadhaban.
Akka aabba Ashcaalewu jedhetti waraanii lafa tanatti dedeebi’u ijoollee 4,000 olitti barumsa dhabe.
Ardaan ijoolleen keesatti barachuu dadhaban akka bulchootii isii ka aabba Ashcaalewu Yohaannis,bulchaa aanaa isii aabba Baggajjaa Morgee faatii jedhanitti mana barumsa sadarkaa lammeessoo Qabbanaawaa,mana barumsa sadarkaa tokkeessoo Maddoo-Miigoo, mana barumsa ganda 02, mana barumsa Shawaa-Barree, Caamuqi, Xiillee,Laga-Suree,Malabii fi Arbale faatii manneen barnootaa ijoolleen itti barachuu dadhabde.”
Ijoolleen manneen barnootaa kana keessaa baratan kutaa 8,10 fi 12 baratanillee dhabaa mannaa jedhanii akkuma taateefuu Qormaata Biyyoolessaa fudhachiisuuf abbaa dandahan manneen barnootaa dhibiitti ergan.
Ta barattulleen sadarakaa tokkeessoo fi qophaaninaa faatilleen dhibuma akkanaa keessa baratan.
Bulchaa aanaa Mooyyalee namii akka aabba Baggajjaa Morgee faatii Mooyyale lafa abbaa dhabdee misooma Oromiyaan argachuutti jirtu jedhanillee dhabde.
Mooyalee ammallee akka bulchotii isii ka akka aabba Aschaalewu Yohaannis faatii jedhanitti karooruma bara mootummaan Dargii keessa baasaniin bultuutti jirti.Adoo silaa amma laalanii lafa isumaa ganda 6-7tti bahuu dandeettu jedha.
Dira Mooyyalee akka bulchaan isii jedhutti nama 75,000 caalaatti keessa qubata laftii mirgaa fi bitaalleen namii itti qubachaa deemuumumatti jira.“Mana qopheessaa callaan bulchuu hin dandahan,” jedha aabba Aschaalewu.
Bulchaan aanaa Mooyyalee aabba Baggajjaa Morgee Mooyyalee lafa nama millatu dhabde, niitii dhiirsa lama qabdu taatee buluutti jirtu jedha.
“Mooyyalee ammallee ganduma gaafa Dargii kennaniinin buluutti jirti.Amma yoo gargar baasan ganda 7-8 tahuu dandeetti.Gandii magaala jala hin galinilleen gara shanii hin jira. Namii Mooyalee keessa jiru lakkoofsa nu qamnuun nama 75,594.”
Akka bulchootii isii jedhanitti Oromoon Moyyale lafuma ufii irratti lubbuu dhabduutti jirti. “Mooyyalee akka warri lafaa jedhutti ila Booranaati,ila Oromoyaan Keenyaa fi biyya alaatiin walti daanditu.
Akka bulchaan aanaa Mooyyalee aabba Baggajjaan jedhetti aanaa Mooyyalee keessaa nama kuma 362 caalaatti qubata lafttii tun handhuraa Oromooti.
“Nu lafa teenna irraa hin godaannu gara tokkollee hin yaanu.”


text:
Abbaa!” jedhe Ifaa xinnichi.Itti fufees “Maaliif boolla kana qottaa?Guyyoota baayi’ee dabraniif kanuma qotaa turte,Akkan si argutti baayi’ee kan dadhabde natti fakkaata”
Abbaan Ifaa akaafaasaa lafa kaa’ee,bishaan ilmisaa qaruuraadhaan fideef irraa habbuuqqatee gadi taa’e.”Ilmakoo! mee oduu durii tokkon sitti hima”Jedhee jalqabe.
“Bara durii qonnaan bultooti lama biyya hirdhinni bishaanii keessa jiru keessa jiraataa turan;Tokko maqaan isaa Abdii jedhama, inni kaanimmoo Caalaa jedhama.Gaaf tokko mootiin biyya sanaa biyya isaan jiran dhufee ‘jireenya keessan keessatti waan hawwitan sadi-sadii natti himadhaa’jedhee isaan gaafate. Isaanis deebii walfakkaatu deebisaniif.’Yaa gooftaa beeyiledoota keenyaaf bishaan barbaadna. Midhaan facaasnees,oomishannee, galfannee, kaan immoo gurgurannee, yaaddoo malee jiraachuu barbaadna.Kana malees mootii keenya duratti ulfinans argachuu feena.’ Ittiin jedhan. Mootichis ‘lamaan keessaniyyuu gaaffii gaarii gaafattan ‘jedhe. Ammas mootichi deebisee;’Gaaffiifi hawwiin keessan isiniif guutama.Gruu yoom deebi’ee dhufee gaaffii keessaniif deebii akkan kennu hinbeeku.’ Jedhee waadaa galeefii deeme.
Abdiin baayi’ee gammadee gara mana isaatti galee, boqote.Sana booda waadaa mootichi seeneef yeroo gabaabduu keessatti akka ga’u utuu waa waan tokko hinhojjetin abdiidhaan eeguu jalqabe.
Caalaan garuu akka Abdii hinteenye.Yaaduu jalqabe.’Abjuunkoo inni guddaan kana ta’a jedhee hinbeeku.Akka dhugaa yoo ta’e,hawwiinkoo inni duraa, mootichi deebi’ee dhufee, waadaa nuugale sana hamma nuu dhugoomsutti, taa’ee eeguun narra hinjiru .Boolla bishaanii mataakoo qotachuun qaba.Mootichi yoom akka dhufu hinbeeku.’Jedhe.
Haala kanaan boolla bishaanii qotuu itti fufe.Hojii dadhabsiisaa kana utuu gidduutti hindhaabin hamilee cimaadhaan itti fufe.Namooti ganda sanaafi Abdiin utuu hinhafin itti qoosu turan.’Maali hojii bu’aa tokko hinqabne kun?Mootichi dhufee waan hunda siif gochuuf waadaa sii galeera.Maarree ati maaliif ofumaa of dadhabsiistaa? Maaliif boqonnaa fudhattee abdiidhaan isa hineegduu?’ittiin jedhu.
Caalaan garuu utuu deebii hinkenniniif ‘hamma ani bishaan argadhutte, boolla qotuukoo ittin fufa’ jedhee boolla bishaanii sana akka barbaadamutti gadi qotee bishaan erga argatee booda ijaarsaaf meeshaa barbaachisu bituuf jedhee re’ee gurguree beeyiledaan akka keessa hinseenneef itti naannessee dallaa ijaare.
Kunoo amma maatiinsaafi beeyiledootisaa bishaan gahaa argatani.Kana booda maatiifi beeyiledootisaa bishaan barbaacha karaa fagoo hindeemani.Amma inniifi maatiinsaa maasii qonnaa isaaf bishaan barbaacha biyya fagoo deemuudhaan yeroo hinballeessani.Masii qonnaa isaanii irratti hojiidhaaf yeroo gahaa argatanii jiru.Yoo roobni yeroosaa eegee roobuu dide,qonnaa isaaniif bishaan boollaatiin fayyadamu.Amma maatiin,beeyiledootiisaafi maasiin qonnaasaa bishaan hamma isaan barbaachisu argataniiru. Sababii kanaan omishi isaa gaarii ta’eef. Hamma mana keessaaf isa barbaachisu itti fayyadamee kan isarraa hafemmoo gabaatti baasee gurguruudhaan bu’a qabeessa ta’e.
Abdiin garuu akka Caalaa hinhojjenne.Roobis roobuu dide.Mootichis deebi’ee hindhufne.Calluma jedhee, harka maratee, taa’ee mooticha eega ture.Booda garuu maatiin Abdii waan nyaatan dhaban.Kanaaf beeyiledoota isaa gurgruun dirqama itti ta’e.Horiisaa gurguree fixee booda irratti ganda sana dhiisee, ba’ee, magaalaatti galee, Lootorii naanessee gurguruutti ka’e.
Waggaa tokko booda Mootichi qonnaan bultoota kunniin lamaan daawwachuuf ganda isaanii dhufe.Caalaa qofa argate.Abdii hinargine.
Yeroo kana mootichi,’hiriyaankee eessa dhaqee? maal ta’ee? ‘jedhee Caalaa gaafate.Innis sababii Abdiin biyyaa bade itti hime.Mootichi hojii Caalaa argee gammade.Akkasis ittiin jedhe.’Ati deggeersakoo malee hawwiikee isaan lamaa fiixaan baafatteetta. Ati dhuguma kabajamuu qabda.’Ittiin jedhe.Kanumaan mootichi Caalaa bulchaa ganda sanaa godhee isa muude.Kana booda lafa qonnaa kana dura qaburratti dabalee lafa baldhaa kenneef.Kana malees boolla bishaanii isaas haala gaariin cimse ijaarsiseef.’
Abbaan isaa oduu durii kana isatti himee yeroo xummuuru, Ifaan fuullisaa ni’ife.Akkas jedhe.”Abbaa kun oduu durii lafumaa kaasanii odeessamudha malee waan dhugaa miti.Maaliif yoo jette amma mootiin hinjiru.”jedhe.Abbaan isaas “dhuguma jette ilmakoo.Gruu oduun kun ammayyuu dhugaadha.Namooti akka Abdiifi Caalaa ammayyuu jiru” ittiin jedhe.
Hardhas namoonni baayi’een akka Caalaa hojiitti jaboo ta’aniifi akka Abdii hojiitti dadhaboo ta’an jiru.Namoonni akka Abdii haala rakkina isaanirra ga’utti gumgumaa deggeersa nama garabiraa eeggatan jiru.Dhuguma namooti akka Abdii utuu hincarraaqiin harka maratanii jireenya isaanii fooyyeffachuuf gargaarsa mootummaa ykn dhaabbata miti mootummaa eeggatan jiru. Utuu hin hojjetin, mootummaan ykn dhaabbati miti mootummaa ykn Waaqi dhufee jirreenya isaanii akka jijjiiru eegu.Garuu deggeersa nama garabiraa eeguurra utuu jabaatanii hojjetanii of geeddaruu danda’u.
Warri akka Caalaafaammoo dhuguma waan hundumaa ofii isaaniitiin jijjiirama fiduu akka hindandeenye beeku.Garuu waan ofiin hojjechuu danda’an dhibaa’ina tokko malee hojjetanii of jijjiiruuf utuu abdii hinkutatin carraaqii godhu.Kanumaan milkaa’ina argatu.
Hojiin hojjetan dadhabsiisaa haata’u malee garuu, bu’aa argachuuf yeroo dheeraa itti hinfudhatu.
“Ilaali yaa ilmakoo!” jedhe abbaan Ifaa “boolla bishaanii mataa keenyaa qotachuu akkan danda’u baradheera.Dhuguma boolla bishaanii ammaayyaa akka dhaabbati gargaarsaa qotee qopheessu ta’uu yoo baatellee, boolla bishaanii qabaachuun keenya warra hinqabne akka caallu nu dandeessiseera.Ifaanis dubbii abbaasnsaa dubbate isaaf gallaan mataa raase.Gammachuudhaan ol-utaalaa quruphise(burraaqe).Akkas jedhe; “Abbaa! akaafaa kana natti kenni hojiin sigargaara”ittiin jedhe.
Mootummaafi dhaabbileen gargaarsaa biyya Itoophiyaa keessa jiran boolla bishaanii haaraa qotanii,kan duraan qotamanis fooyyessanii, uummati akka itti tajaajilamu gochaa jiru.Haata’ullee malee uummati tajaajila bishaanii dhihootti akka argatuuf karoora baasuudhaan galmaan ga’uuf waggoota dheeraa fudhachuu danda’a.
Yeroo kana keessatti garuu qonnaan bultooti boolla bishaanii mataa isaanii haaraa qotachuufis ta’e,kan kana dura qotan akkaataa itti fooyyessuu danda’an karaa baayi’eetu jira.
Jildii barruu kanaa itti aanu keesatti qonnaan bultooti haala boolla bishaanii haaraa itti qotuu danda’aniifi kan kana dura qotame haala itti fooyyeffachuu danda’an agarsiifna.
Yoo akka Caalaa taatan hanga barruun 12ffaa ba’utti hineeginaa! Ammuma waajjira bishaanii aanaa keessanii quunnamaa.Dhaabbati miti mootummaa aanaa keessan keessatti bishaaniifi haayijinii (qulqullina naannoo) irratti hojjetan,dhaabbiilee CRS waliin ta’anii hojjetan kan akka Maqii Kaatoliik Sekiteriyaat,Harargee Kaatolik Sekiteriyaat,Hope 2020 fi kkf gorsaafi barumsa kennuudhaan isin gargaaruu danda’u.Isin ofii keessaniin waan baayi’ee hojjechuu dandeessu.


text:
Godaansi Gara Awrooppaa Du’aa fi Jireenya
Godaansi Gara Awrooppaa Du’aa fi Jireenya
Lakkoobsi namoota waggaa kana dirqamanii qe’ee isaanii dhiisanii baqatanii akkaan ol ka’ee jira. Namoonni kumaa hedduutti laka’aman Afriikaa fi giddu galeessa bahaa irraa ka’anii galaana Mediteraaniyaan qaxxaamuruun imala lubbuu isaaniif sodaachisaa ta’e geggeessanii gara Awrooppaatti qajeelu. Ertraa, Sudaan, biyyootii Afriikaa gama dhiyaa hedduu akkasumas Siiriyaa fi Afgaanistaan irraa dargaggoonni hedduun gara Awrooppaatti godaanu. Dargaggoota qofaa utuu hin taane ijoollee fi haadholiin illee jireenya wayyaawaa barbaaduuf jecha gara Awrooppaatti deemu.


text:
Waan ijoollee horsiisee bulaa manneen barnootaatti oofaa keessaa akka oduu IRIN bonaa fi oolaa,lola gosaa fi waan hedduu.Akka gabaasa kanaatti akka lakkofosa Itoophiyaatti bara 2004-2005 qofatti ijoollee barattoota sadarkaa tokkeessoo keessaa kuma 17tti bonaa fi rakkoolee gara garaa duraa godaanuuf barnoota dhiise.
Affaar gama Kaabaatti manneen barnootaa 15tti bisaan dhabee cufame.Cufaattii tun ammoo ijoollee 1,899 barnoota irraa hambifte,tana keessaa harkii 29 ijoollee dubraati akka oduu damee gargaarsa ilmaan namaa Tokkummaa Mootummootaa OCHAtti.
Wal dhabii gosaa ka akka naannoo Harargee gama Bahaatti Oromoo fi Somaaleelleen itti wal dhabanillee akka gabaasa kanaatti ijoollee 10,600 ta harkii 40 ijoollee dubraa tahetti barnoota isaaniitti gufuu tahe.
Ijoolleen horsiisee bulaa yoo hedduu marraa fi bisaan barbaadaaf horiin godaan,ykn ammoo yoo warri isaanii lafa sodaatee godaanu gula godaanan.
Mootummaalleen rakkoo tanaan faluuf jedhee mana barnootaa gaafa rakkoo akkanaa itti baratan ABEC jedhee qahee isaaniitti jaareefii wallaanuuniitti jira.
Minsitryn barnootaa sagantaa nyaata addnyaa WFP waliin tahee akka ijoollee manneen barnootaatti qallabanii bariisan tolchuutti jira.
Falii akkanaa kun akka obbo Moahmmed ministry barnootaa irraa jedhetti akka naannoo Affaarii fi Somaaleetti barnootii harka 75 irraa 83tti gahu tolche.


text:
Paartiin Kongirasii Federaalistii Oromoo (KFO)'n Itoophiyaatti nageenyaa fi tasgabbiin akka jiraatu mootummaa kutannoon hojjachuu qaba jechuun beeksise.
KFO'n gidduu kana yaa’ii waliigalaa geggeessate irratti, motummaan akka gargaarsi namummaa Tigraay qaqqabuu lola dhaabinsi taasisee fi waamichi nagaa dhiheesse, garee mootummichi "Shanee" jedhu, isaan ammoo "Waraana Bilisummaa Oromoo" ofiin jedhanillee bifuma kanaan dhaqqabuu qaba jechuun ibsee jira. Tsahaay Daamxoo dura-taa’aa KFO – Proofessar Mararaa Guddinaa dubbisuun gabaasaa qindeessite caqasaa.
KFOn Mootummaan Waliigaltee Lola Dhaabinsaa Humnoota ADUI Waliin Taasise Hidhattoota Oromiyaa Keessaa Waliinis Gochuu Qaba Jedha
Paartiin Kongirasii Federaalistii Oromoo (KFO)'n Itoophiyaatti nageenyaa fi tasgabbiin akka jiraatu mootummaa kutannoon hojjachuu qaba jechuun beeksise.


text:
Namoonni 1500 kan irratti hirmaatan gumiiin 12ffaan adda bilisummaa uummata Tigray har’a waaree booda miseensota koree giddu galeessaa 45 filachuu dhaan xumurameera.
Gumiin guyyoota ja’an darbaniif geggeessamaa ture misooma, bulchiinsa gaarii fi dhimmootii siyaasaa hedduu irratti mari’achuu isaa dubbi himaa gumii Sanaa ta’uun isanii kan ibsame obbo Abbaay Tsehaayee dubbataniiru.Abbaay Tsehaayyee akka dubbatanitti keessumaa gumiin sun dadhabina dhaabichaa irratti fuuleffachuun mari’ate.
Gumiin kun qabsaa’ota dhaabichaa duraanii torba aangoo irraa buusee bakka isaanii ka biroo filatee jira. Kanneen keessaa afur obbo Abbaay Tsehaye, obbo Abbaadii Zemmuu, obbo Tsegaye Berhe fi obbo Teedroos Hagoos ennaa ta’an fedha isaaniin miseensa koree giddu galeessaa irraa kan bu’an sadii immoo, aadde Roomaan G/Sillaasee, obbo Teklewoyinii Asaffaa fi obbo Tewolde Berehe ti.
Kanneen aangoo gad dhiisan kunis waraqaa raagaa kabajaan aangoo dhiisuu kennameefii jira. Kanneen keessaa aadde Romaan misooni eegalame galma akka ga’uuf dhaloonni haaraan aangoo qabachuu qaba jedhan. Gumiin hiwehat 12ffaan har’a ennaa xumuramu obbo Abay Woldu dura taa’aa, Dr. Debretsiyoon G/Mikaa’el itti aanaa dura taa’aa gochuun filatee jira.
Akkasumas gumiin kun hoji raawwachiistuu hiwehat fi IHADEG sagal filatee jira. Kanneen kunis obbo Abbaay Welduu, Dr. Debre Tsiyoon /G/Mikaa’el, Dr. Tewdroos Adhaanoom, obbo Beyene Mekruu, aadde Azeb Mesfin, obbo Alem Gebre waahid, obbo Getachew Asaffaa, Dr. Adis alem Baallemaa fi aadde Fetle work G/Igzaber turan. Gumiin IHADEGIS dhiyootti magaalaa mekeletti kan geggeessamu ta’uun ibsameera.


text:
Torbaan darbee dargaggoonni akkamitti fi maaliif karaan akka jalaa bade eerre turre. Har’a immoo Insha Allah, nama karaan jalaa bade akkamitti akka karattı akka deebi’uu danda’u ilaalla. Dhugumatti, ilmi namaa sababa adda addaa irraa kan ka’e dukkana jireenyaa keessatti baduun jireenya gadadoo gaggeessu danda’a. Namni tokko jireenya ofii moo’atuuf, gammachuu fi milkaa’inna argatuuf gaafilee armaan gadii deebiisuuf tattaafachuu qaba. Isaaniis: Read more
Dhugumatti yeroo ammaa rakkoo fi fitnaa guddaa keessa jirra. Galaana fitnaa kana keessatti gosoonni namoota jalqaba nyaataman dargaggoota fi dubartoota. Dhugumatti dargaggoonni yeroo ammaa garam akka deeman malli harkaa bade, dukkanni jireenyaa isaan marse jira. Akkuma haati yoo ilma ofii dhabde raatoftu, dargaggoo fi shamarran ammaas kallattiin jireenya yommuu harkaa badu raata’aa jiru. Haati hanga daa’ima ofii argatutti hirriba gaarii ni raftii? Dargaggoon ammaas hirribaa gaarii ni rafu? Boqonnaa gaarii ni argatu? Sababni raata’u fi dukkana jireenya keessatti baduu maal ta’inna laata? Of gaafanne beeknaa? Maaliif jireenyi natti dukkanoofte jennee beeknaa? Read more


text:
Obsa:Furtuu Milkaa’nna fi Gammachuu-Kutaa 2
Gosoota Obsaa
Obsii furtuu milkaa’innaa fi gammachuuti. Obsaan ala wanti ta’u tokkollee hin jiru. Obsa qabaachun nama hundarrattu dirqama.Akkuma Oromoon jedhu “Obsaan aannan goromsaa dhugaa.” Namni obsuu rakkoo fi carraaqi booda jireenya mijaawa jiraata. Akkuma goromsii aannan kennuuf yeroo fudhatu, firiin obsaas yeroo kan fudhatuudha. “Jarjaraan re’ee hin horu.” jedhe Oromoon. Namni obsuu dhiise jarjaruu jireenya gaarii hin jiraatu. Kanaafi obsii furtuu milkaa’innaa fi gammachuu jenne kaane. Obsa akaakuwwan saditti qoonne ilaalu dandeenya. Isaanis:
- Rabbiin Gabbaruu fi ajaja Isaa hordofuu
Rabbiin gabbaruu fi ajaja Isaa bakkaan gahuu jechuun hojii ibaada dirqama sitti ta’e yeroo hundaa sirna isaa eegde iklaasa fi beekumsaan hojjachuudha. Ibaadan yeroo hundaa (guyyaa guyyaan) hin hojjatamne gatii wayituu hin qabdu. Osoo ibaada yeroo hundaa hojjatameyyuu wantoota sodaachisaa lamatu jira. Jalqaba irratti, ibaadan nuti hojjannu Rabbiin gammachisuu fi itti dhiyaachuf yoo hin ta’in, iklaasa keenya miidhaa irraa buusna. Kanaafu ibaada keenya eeguuf iklaasa qabaachu keenya sirritti mirkaneefachu qabna. Lamaffaan immoo, ibaadan keenya sunnaah Ergamaa Rabbii (SAW) waliin deemu isaa sirritti mirkaneefachu qabna.
Nuti ilmaan namaa hojii ibaada hojjachuu irratti uumaman amala ceem’u qabna sababa dadhabbii nu keessa jiruutin. Yoo namtichi qalbiin isaa tan gogde fi hojii hamtuu baay’ee hojjate, gammachuu qaama garmalee itti yaadu fi namoota Rabbiin hin yaadanne waliin makamuun salaata darbee darbee salaata. Yoo salaatelle dafee ofirraa buusu fi xiyyeefannoo malee salaata.
Namni tarkaanfi karaa kamiyyuu irratti ibaada hojjachuuf obsa isa barbaachisa. Ibaadatti seenun dura niyyaan isaa qulqulluu fi sirrii ta’uu sakatta’uu (check gochuu) qaba. Ibaada hojjatu kamiyyuu keessatti iklaasa isaa sakatta’uu fi na argaa (ar-riyaa) hanbisuuf carraaqu qaba. Yommuu ibaada hojjatus, sirnaan hojjachuuf, qulqulummaa niyyaa isaa eegu fi sammuun isaa kaayyoo ibaada irratti xiyyeefachuu kana jechuun Rabbiin qofa gammachisuuf tattaafachuu qaba. Erga ibaada xumuree booda wantoota ibaadaa isaa jalaa balleessan irraa of eegu qaba.
Rabbiin akkana jechuun nu gorsa : “Yaa warra amantan sadaqaa keessan dhaadannaa yookiin nama rakkisuudhaan hin balleessinaa. “ (Al-Baqaraa:264) (Namni tokko sadaqaa nama tokko yommuu kennu wanta isaa kenne san yaadachisuun isa rakkisuu hin qabu. Akkana siif godhe, tola kana hunda sirratti oole, wanta gaaf kaan si kenne maal ittiin hojjatte jechuun nama san gadi xiqqeessu fi rakkisuu hin qabu. Wanta akkanaa kan raawwatu yoo ta’ee sadaqaan isaa duwwaa jalaa taati, fudhatama wayitu hin qabdu.)
Namni ibaada kamiyyuu hojjatu hojii hojjatetti boonu fi odeessu irraa of eeguf obsa shaakalu qaba. Ibaada hojatanitti boonuun hojii badaa ifatti hojjatan caalaa miidhaa kan fiduudha.
Ibaada hojjate san namootatti himuu fi odeessu irraa of eegu qaba, kuni ibaada isaa jalaa balleessu waan danda’uuf. Gabaabumatti yommuu ibaada hojjannu, hojiiwwan armaan gadii keessatti sabrii (obsa) qabaachu qabna:
- Ibaadan keenya itti fufaa ta’uu
- Ibaada hojjannu keessatti iklaasa qabaachu
- Sunnaah Ergamaa Rabbii (SAW) hordofuu
- Yommuu ibaada hojjannu sirnaan hojjachuu fi niyyaa keenya qulqulleessu
- Erga ibaada xumurre booda wanta ibaada nu jalaa balleessan irraa of qusachuu. Kan akka dhaadachuu,of tuulu, of dinqisifachuu, na argaa, namootatti odeessu, tola irratti waan oollef namoota sanniin miidhu fi gadi xiqeessu fi kkf.
2.Hojii badaa irraa fagaachu keessatti obsa qabaachu
Hojii badaa irraa fagaachun obsa guddaa barbaachisa. Namtichi yoo obsa hin qabaatin, hojii badaa sanniin irraa fagaachu hin danda’u. namni tokko hojii hamtuu irraa obsuuf obsa ofii karaa adda addaatin dagaagfachuu danda’a. Isaan keessaa:
a.Adabbii hojii badaa irraa dhalatuu sodaachuu– fakkeenyaf namni tokko zinaa yommuu raawwatuu yookiin alkooli dhuguu, miidhan isaa addunyaa fi aakhiratti xiqqaa miti. Namoonni yeroo baay’ee yommuu fedhii ofii hordofan miidhaa badii hojjatan san irraa dhalatu irraa jaamaa ta’u. miidhaa kan arganii fi dhandhaman erga raawwatanii booda. Namni qaroon immoo miidhaa hojii badaa sanii dursee itti yaadu fi xinxalluun badhematti irraa dheessa. Zinaa yoo raawwate dhibee adda addaatin akka qabamuu danda’u, nageenya fi tasgabbii akka dhabuu, osoo hin tawbatin tasa yoo du’ee ibiddaan akka adabamuu fi miidhaa kanniin fakkaatan dursee itti yaada. Namni miidhaa fi adabbii hojii badaa sanii beeku fi itti xinxalluu obsii isarratti ni salphata.
b.Karaan biraa obsa gosa kanaa itti dagaagfatan hayaa’a (qaani) qabaachu– namni tokko qananii Rabbiin isaa kennetti fayyadamee yommuu hojii hamtuu raawwatuu Rabbiin irraa qaana’u (saalfachuu) qaba. Waa’ee Rabbii barachuu, maqaawwanii fi sifaata Isaa beekun miirri hayaa’a jabeefamu danda’a. Hayaa’an amala namoota kabajamoo fi amala gaarii qabaniti. Hayaa’a jechuun namni tokko Rabbii fi dandeetti Isaa yaadachuun hojii badaa irraa dheessudha.
c.Karaan biraan namni tokko badii irraa itti obsuu ‘Imaana’ ofiitif sodaachu– wanti wuddiin (qaalin) jireenya nama tokko keessatti imaana. Namni yoo imaana hin qabaatin garmalee rakkata, ni dhiphata, addunyaa aakhiratti ni salphata. Namtichi wanta garmalee qaalii kana yoo hin eeginii fi hin kunuunsin, imaanni isaa jalaa hatama. Wantoota imaanni akka hatamuu ykn baduu taasisan keessaa tokko badii raawwachuudha. Ergamaan Rabbii (SAW) akkana jedhan:
“ لاَ يَزْنِي الزَّانِي حِينَ يَزْنِي وَهْوَ مُؤْمِنٌ، وَلاَ يَسْرِقُ حِينَ يَسْرِقُ وَهْوَ مُؤْمِنٌ ”
“Namtichi zinaa raawwatu yommuu zinaa raawwatu mu’imina ta’ee zinaa hin raawwatu. Akkasumas, namni hatu yommuu hatu mu’imina ta’ee hin hatu.” (Sahiih Al-Bukhaari- kitaabul huduud)
Namtichi akkuma badii keessatti taruun imaanni isaa irraa mulqamaa adeema, ni hir’ata. Badii irraa yoo hin dhowwamiin dhumarratti wanta wuddi kana ni dhaba. Meeqa kamtuu imaanan kabajame garuu imaana dhabnaan ni salphate. Kanaafu eenyutu imaana ofii gatuun jireenya salphinnaa jiraachu barbaadaa? Salphinni guddaan salphinna jireenya booda (Aakhiratti) nama muudatuudha. Namni tokko imaana malee addunyaa tana keessaa baanan wanti isa eeggatu adabbii ibiddaati. Yommuu kana yaannu imaana keenya garmalee eeguf carraaqna, wanta isaa diiganii fi balleessan irraa ni fagaanna. Kanaafu sababa badii hojjanuutin imaana keenya dhabuu waan dandeenyuf badii irraa obsuun nurratti salphata.
3.Obsa yeroo balaan namatti bu’uu fi rakkinnaa
Namni yommuu balaa fi rakkinni isatti bu’u ni dhama’a, garri deemu itti dukkaana’a. furmaanni yeroo kanatti barbaachisu sabriidha. Yoo obsa hin qabaatin balaan suni irraa hin deemu inuma balaa biraa ofitti eda’a (dabala).
Namni kamiyyuu rakkinna isatti dhufee ofirraa deebisuuf jaallates jibbees obsa qabaachu qaba. Namni colleen mindaa fi bu’aa obsaa waan hubatuuf balaa isatti bu’eef ni sabbara. Obsuu dhiise yoo iyyee fi dallanee ni qeeqama. Obsuu dhiise yoo dallanee fi iyyee carraa takka jala tare duubatti deebisuu akka hin dandeenye yookiin wanta inni jibbuu irraa kaasu akka hin dandeenye ni beeka. Wanti takka murtaa’e fi qadaa wa qadar uumamu (hojii irra oolu) irraa wanti dhowwu hin jiru. Akkasumas, wanti hin murtoofne, hin uumamu (hojii irra hin oolu). Kanaafu amalli dallanuu fi obsa dhabuu miidhaa malee bu’aa tokko buusu hin danda’u.
Nama qaroo tokkotu akkana jedhe,”Wanta namtichi gowwaan ji’aan booda hojjatu namtichi qaruuten immoo battaluma rakkoo sanitti hojjata.” (Kana jechuun namtichi gowwaan erga rakkoon darbee fi furmaata biraa dhabe booda obsa. Namtichi qarooten immoo yerooma rakkoo san obsa.)
Namni gadi aanaa fi dadhabaan yommuu filannoo dhabu qofa obsa. Yeroo baay’ee erga gubee, dallane, wantoota baay’ee erga balleessen booda obsa dhabuun homaa akka isa hin fayyanne ni hubata.
Namni colleen Rabbiif ajajamutti obsa. Namni gadi aanaa fi salphataan immoo sheyxaana ajajamutti obsa. Namoonni gadi aanoon hawwii fi fedhii ofii hordofuuf rakkoo baay’ee baadhatu garuu Gooftaa isaani gammachisuuf rakkoo xiqqoo danda’uun garmalee itti ulfaata.
Obsa yeroo rakkoo karaa adda addaatin gabbifachuun ni danda’ama. Isaan keessaa:
1.Mindaa gaarii funduratti nama eegu yaadachuu– akkuma mindaa gara funduraatti si eegutti amantuun akkasuma obsuun siif salphata. Namni uumaman bu’aa hatamtama barbaada. Garuu xinxallii fi bilchinni keenya bu’aa yeroo dheeraaf argamu akka yaannu nu taasisa. Kuni immoo wanta nu qunnamu hundaa obsaan akka dandeenyu nu gargaara. Yaadi mee mindaan warra Rabbitti amananii fi hojii gaarii hojjatanii maal akka ta’ee! Rakkoo addunyaa tana keessatti isaan qunnamu obsaan yommuu dabarsan, badhaasa guddaa argatu. Addunyaa keessatti qajeelinna, tola argatu. Aakhiratti immoo Jaalala Rabbii fi Jannata argatu. Hadhaan addunyaa tanaa mi’aa Jannataatti obsaan jijjirama. Yommuu mindaa guddaa kana yaannu obsii nuuf salphata.
2.Yeroo toltuu fi laaftuuf eegu fi abdachuu- rakkoon keessa jirru jireenya keenya guutu nu waliin kan turu miti. Yeroon booda nurraa ka’a. yeroon booda rakkoo fi balaan sun nurraa ka’uun jireenya laaftu fi mijaa’an bakka bu’uu akka danda’u yommuu abdannu obsuun nuuf ni salphata.
3.Tola Rabbii yaadachuu fi itti xinxalluu– tola Rabbiin nurratti oole kan lakkoofsa hin qabne yommuu hubannu rakinni ammaa waliin obsuun ni salphata. Sababni isaas, rakkinni ammaa kuni yommuu galaana bal’aa tola Rabbiitin wal bira qabamu akka copha roobati. Rakinni amma nu qunname akka copha roobati. Tolli Rabbii immoo galaana caalaa bal’aadha.
4.Balleessa fi badii ofii yaadachuu– namoonni tokko tokko yommuu rakkoon isaan qunnamu Rabbiin ajiifachuun “Rabbiin maal naa godhe” jechuun jecha afaan bahuu hin qabne yommuu dubatan argina. Qananii meeqa Rabbiin kenneef garuu wanta xiqqoo irraa fudhate. Qananii xiqqoo tanas sababa malee akkanumaan irraa hin fudhanne, sababa qaba. Yookaa nama santu daangaa Rabbii darbee qananii Isaatin wanta badaa waan raawwatef yookiin immoo qananii san irraa fudhachuun namticha san qoruu barbaade. Yommuu rakkoon nu tuqxu jalqaba mataa keenya qorachuu qabna. Haala keessa jirru of gaafachuu qabna. Rakkoon nu tuqxu sababa badii nuti raawwaneetin. Kanaafu badii keenya yommuu ilaallu rakkoo nu tuqetti obsuun salphaa ta’a.
5.Du’aayi gochuu– yeroo rakkoo fi toltuu du’aayi gochuun yeroo hundaa wanta Musliima irraa eeggamuudha. Yeroo baay’ee namni yommuu rakkoon isa tuqxu gara Rabbii fiiga. Yommuu rakkoon irraa deemtu, galata Rabbii galchuu dhiise of tuulu fi badii hojjachuun dachii keessa deema. Rabbiin amala namaa kana yommuu ibsu akkana jedha:
“Yoo Nuti rahmata nu biraa ta’ee nama dhandhamsiifne ergasi isa irraa mulqine, (abdii murate itti kafara.) Dhugumatti inni hedduu abdii murataa, hedduu kafaraadha. Yoo Nuti eega rakkoon isa muudateen booda qananiiwwan isa dhandhamsiifne, “Dhugumatti hamtuun narraa deemte.”jedha. Dhugumatti inni akkaan gammadaa, akkaan dhaadataadha. Isaannan obsanii fi toltuuwwan dalagan malee. Warri sun araaramaa fi mindaa guddatu isaaniif jira.”
Suura Huud: 9-11
Akkuma aalimoonni baay’een jedhan yeroo rakkoo obsuu caalaa yeroo toltuu keessa obsutu ulfaata. Sababni isaas, kaafirri fi mu’iminni yommuu rakkoon itti buute filannoo biraa waan hin qabneef ni obsa. Garuu yeroo toltuu filaanno baay’een waan jiruuf mu’imina qofatu obsa. Fakkeenya qabeenya saniin badii hojjachuu, Rabbiin dagachuu fi kkf. Obsii durummaa waliini obsa hiyyummaa caalaa ulfaata. Qormaanni durummaan dhufu qormaata hiyyummaa caala. Yeroo hundaa du’aayi gochuun kanaaf barbaachise. Meeqa kamtu yommuu qabeenyi isaa dhuftu Rabbitti kafaree badii hamatti of darbe!
Ergamaan Rabbii (SAW) akkana jedhan:
“ مَا مِنْ عَبْدٍ تُصِيبُهُ مُصِيبَةٌ فَيَقُولُ إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ اللَّهُمَّ أْجُرْنِي فِي مُصِيبَتِي وَأَخْلِفْ لِي خَيْرًا مِنْهَا إِلاَّ أَجَرَهُ اللَّهُ فِي مُصِيبَتِهِ وَأَخْلَفَ لَهُ خَيْرًا مِنْهَا ”
Gabrichi Rabbii yommuu Musiiban (rakkoon) isa tuqxu yoo akkana jedhe “Dhugumatti nuti kan Rabbiiti, gara Isaatti deebi’oodha. Yaa Rabbii musiiba kiyyaaf mindaa naa kenni. Wanta san caaltu bakka naa buusi (Innaa lillaahi wa innaa ileyh raaji’uun. Allahumma ajirnii fii musiibatii wa akhlif lii keyran minhaa)” Rabbiin musiiba isaatif mindaa isaa kenna, wanta san caaltu bakka isaa buusaf.” (Sahiih Muslim)
Du’aayinis obsa waan barbaachisuuf jarjaruun, Rabbiin du’aayi tiyya hin qeebalu jechuun du’aayi dhiisu hin qabnu. Yoo addunyaa tanatti wanta san caaltu dhabne akkhiratti rakkoo (musiiba) nu tuqxeef mindaa argachuu hin barbaannu ree? Erga rakkoon nurraa kaate booda oftuulun Rabbiin irraa garagaluu hin qabnu. Akkuma nurraa rakkoo kana kaase rakkoo biraas nutti fiduu irratti Inni danda’aadha.
6.Namoota rakkoo guddaa keessa jiran yaadachuu – karaan biraa obsa itti gabbifatan namoota nu caalaa rakkinna keessa jiran ilaaludha. Yeroo baay’ee namni namoota ofii olii ilaalun qananii Rabbiin itti kenne irraa jaamaa ta’uun ‘Ani hiyyeessa, waa hin qabu fi kkf “jechuun komii dhiyeessa. Yommuu rakkoon isa tuqxe inumaa itti abaasa, obsa hin qabu. Mee ilaali namoota meeqa mana dhabee handaara jiraata, namoota meeqatu wanta nyaatu fi dhugu dhabe, namoota meeqatu boombiin itti rooba, namoota meeqatu ijaa gurraa dhabe. Yommuu rakkoo namoota sanii ilaallu Rabbii galata galchuun rakkoo keenyatti sabbarra.
Har’aaf waa’ee obsaa nu gahaa. Hanga torbaan kutaa itti aanuun walitti dheebinutti Assalamu aleykum wa rahmatullahi wa barakaatuh.
Kitaabile wabii


text:
Gabaasa Qeerroo Caamsaa 15,2015 Naqamte
Caamsaa 14,2015 galgala Barattooti Oromoo diddaa sirna Wayyaaneen kaasaniin wal qabatee loltootii fi tikoonni mootummaa abbaa irree EPRDF Wayyaaneef ergaman mooraa Yuuniverstitii seenuun barattoota Oromoo reebaa turan,barattooti hedduun haa reebaman malee kanneen keessaa afur haala hamaan miidhamanii akka jiran Qeerroon gabaase.
- Rabbumaa Badhaasaa economics Waggaa 3ffaa
- Darajjee Fayisaa accounting Waggaa 3ffaa
- Guddataa Waaqshumaa banking wagga 3ffaa
- Barataa Taammiraat
Kanneen jedhaman haalaan reebamuu fi qabeenyi isaaniin loltoota Federaalaan samamee jiraachuun beekame.
Kana malees aanaa Mettaa Roobii magaalaa Eelaa keessaa Oromoota nagaa FDG gaggeessuuf qindaawaa jirtu sabaaa jedhuun hidhaatti guuraa akka jiran gabaasi nu gahe addeessa,kanneen keessaa Oromoota mana hidhaa magaalaa Eelaa keessatti dararamaa jiran keessaa muraasni
- Shifarraa Nagarii
- Biraanuu Zawudee
- Giroo Guutamaa
- Abarraa Ayyalaa fi kanneen biroo maqaan hin qaqqabin dararama jiraachuun maddeen keenya gabaasan.


text:
Waraanni Yuukreen kaaba biyyatti keessatii laffa waraana Raashaatiin jalaa qabamee ture deebiisee fudhachaa jiraachuun isaa yemmuu gabaasamaa jiruu kannatti, prezidaantiin Raashaa Vilaadimiir Putiin Roobii har’aa ibsaa kennaniin umnii waraanaa idilee hin taane gamtokkeen isaa akka garaa waraannaatii socho’u beekisisanii jiru.
Ministirrii Ittisaa mootummaa Raashaa Sergee Shoo’iguu waranaa idilee hin tanee kumaa 300 waamuudhaaf akka barbaadan erga ibsanii boodaa kan haasaa taasisan Prezidaantiin Biyyatii “ birmadummaa biyya keenyaa fi daangawwan wallaba ta’an eeguudhaaf yaadaa ministeera Ittisaatiif Jeeneraalootaa nan degeraa” jedhanii jiru.
Lola erga jalqabamee Ji’a torbaa lakkoofsise Kanaan waraanii Raashaa Kutaalee biyya Yuukreen Luhaaniskii fi Doonetsikiin guutumaatii qabachuun isaanii kan beekamuu yemuu ta’uu, hoggantoonii garee kutaalee biyyaa kana lamman Yuukreen irraa fotroqsuu barbaadanii akka jedhanitii kutaalee lamman keessatii sagaleen hiree ofii ofiin murteeffachuu ykn Riferendamiin akka kennamu ibsaanii jiru. Jiraattonni Kutaalee lamman Afaan Raashaa dubbatan kun Raashaa ti makamuu irratti sagalee kennuu danda’uu tilmaamni jedhu jiraachuun isaa gabaasameera.


text:
__//__
Marii dargaggootaa mata duree "Hirmaannaa Dargaggootaa Malee Biyya Gama Hundaan Milkoofte Ijaaruun Hin Danda'amu" jedhuun Godina Harargee Lixaatti dargaggoota Aanaaleefi bulchiinsa magaalotaa godinichaarraa walitti dhufan 1500 ol hirmaachise Magaalaa Cirootti kan mariisisan Afyaa'iin Caffee Oromiyaa Aadde Sa'adaa Abdurrahmaan, jijjiiramicha keessatti gaheen dargaggoo olaanaa ta'uu eeruun, jijjiiramicha utubuun itti fufsiisuun dhaloota egeree dhaalchisuuf dargaggoonni gaโee bakka buuโinsa hin qabu qabu jedhan.
Dargaggoon akkuma kaleessa seenaa hojjechuun biyyattii diigumsarraa hambiseetti; ammas humna, beekumsaafi dandeettii qabnu fayyadamuun hojii ummanni keenya itti nu gaalateeffatuufi dhaloonni boru waan gaarii nurraa dhaluu hojjechuu qabna jedhaniiru Aadde Sa'aadaan.
Rakkoo kenna tajaajilaa, qaalaโinsa jireenyaafi rakkoolee bulchiinsa gaarii furuufi dhimma carraa hojii uumuuf jalqabbii jiru xiyyeeffannoon hojjatamuu akka qabu eeruun, mootummaanis deeggarsa barbaachisu kan taasisuu taโuu himaniiru.


text:
Haleellaan Jimaata har’a walakeessa guyyaa irra xiqqoo dabree gaggeeffame kun magaala maqalee keessa kan jiru masaraa mootii Atsee yohannis gama kaabaa keessatti kan argamu waaltaa itti ijoolleen xabatanii fi manneen jireenyaa irratti kan rawwatame ta’uun ibsamee jira.
Haga gabaasnii kun qindaa’eetti namoonni nagaan 4 ajjeefamu ragaan Hospiita rifeeraalaa Aydeer biraa argamee kan hubachisee yoo ta’u, meedikaal Daayreekteera hospitaala kanaa kan ta’an Dr. Kibroon Gabra Sillaase RSAf akka ibsanti, namoota ajjeefaman 4 keessaa 2 daa’immanii.
Namoonni ka biroon 9 mada’anii wal’anamaa kan jiran ta’u ibsanii meeshaalee wal’ansa fayyaa fi dawaalee ilaalchisee hanqiinni guddaan yeroo jiru kanatti, namaoota kana wal’anaa jirra jedhan.
Kan haleellaan kun samii irraatti gaggeeffamee Reeyz kiids paaraadaayiz, jedhamuuf hojii gaggeessaa kan ta’an Obbo Tawaldee Kabbada naannoon suun manneen jireenyaa fi waaltaa da’imman keessa taphatan fi manni barumsaa keessa jiru malee, sochiin waraanaa kan keessa hin jirre ta’u ibsan jechuun Mulugeeta Atsibahaa Maqalee irraa gabaasee jira.
Maddeen gareeleen gargaarsa dhala namaa lama haleellaa samii irraa magaala Maqalee irratti gaggeeffame kan kan mirkaneessan yoo ta’u gad fageenyaan waan jedhan hin qaban.
Gama kaaniin Angawoonni ABUT mootummaan Itiyoophiyaa naannoo siviilonni jiraatan haleelee jechuun himatanii jiru.
Mootummaan Itiyoophiyaa duraan maadheelee waraanaa Tigraay keessaa filataman kan haleeluu ta’u beeksisee ture. Ibsii mootummaa Itiyoophiyaa baase akka jedhutti, mootummaan federaalaa haal duree tokko malee marii gaggeesuuf qohiin jiraatuus, humnootii waraanaa kanneen ABUT fi madda farra nagaa ta’an irratti qiyyaafachuun tarkaanfii fudhata jedha.
Uummanni keenya kan Tigraay keessaa naannoo lee ABUT meeshaa waraanaa fi leenjiif itti gargaaramau ittiin jedhe irraa akka gagaatan ibsii kun gaafatee jira.


text:
Oromia: Ibsa Dhabbaata Deeggarsa Qeerroo Idila Addunyaa (International Qeerroo Support Group) November 30, 2015Posted by OromianEconomist in Uncategorized.
Tags: Deeggarsa Qeerroo Idila Addunyaa, Ibsa Qeerroo Bilisummaa Oromoo
trackback
Deeggarsa Qeerroo Idila Addunyaa (International Qeerroo Support Group)
P. O. Box 55244
Washington, DC 20040
USA
Sadaasa 29, 2015
Akkuma beekamu dhaabbanni Deeggarsi Qeerroo Idila Addunyaa, dhabbaata bu’aaf hin hojjanne (nonprofit organization) yoo ta’u, erga hundaa’ee woggaa tokko ta’eera. Kaayyoon hundeeffama dhaaba kanas falmii qeerroo Oromoo mirga namummaa, dinagdee fi siyyaasa uummanni Oromoo jaarra tokkoo fi cinaa olif mulqamee miidhaa fi cunqursa alagaa hammaataa jalatti kufeef deeggarsa barbaachisaa gochuuf kan dhaabbaate dha. Koreen dhaaba kanaa wolgahii taasiseen haallan uummata Oromoo fi naannoo Oromiyaa keessa dhiittaan mirga namummaa ta’aa marii taasisuun ibsa ejjannoo armaan gadi kana baasuuf murteeseera.
- Murtee Caffeen naannoo Oromiyaa waa’ee magaalota naannoo Finfinnee ilaalchisee murtee dabarse, haala aadaa fi dinagdee uummata Oromoo kan hin hubannee fi mirga uumata Oromoo kan cabsu ta’uu isaa fi akkasumas fedhii uummata Oromoo ala ta’uu isaa waan ta’ee murteen kun karaa kamiinuu hojiirra akka hin oolle in balaaleffanna .
- Master plan Finfinnee ilaalchisee mootummaan biyyittii bulchaa jiru murtee dabarsee jiru, fedhii uummataa ala waan ta’eef ; aadaa, qabeenya, dinagdee uummata Oromoo naannoo Finfinee jiruu fi akkasumas akka Oromiyaatti balaa guddaa fi gaaga’umsa guddaa uummata Oromoo irratti waan geessisuu danda’uuf murten kun hojii irra ooluu hinqabu. Kanaaf, qeerroon Oromoo karaa kamiinuu mormii dhageessisaa jiruuf Dhaabni Deeggarsi Qeerroo Idla Addunyaa deeggarsa barbaachisaan akka akka walliin jiru mirkaneessina.
- Bulchiisni naannoo Oromiyaa uummata Oromoof dhaabbanna jedhan gochaalee hamaa karaa qaamota adda addaan miidhaa ummata oromoo fi naannoo Oromiyaa irratti darbaa jiru kana hojii irra akka hin oolle gochuun itti gaafatama seenaa irraa akka of oolchan isaan gaafanna.
- Sababa dhiitta mirga namaa irraa kan ka’e uummanni Oromoo karaa adda adda biyyoota ollaatti baqachaa akka jiran beekamadhaa. Haata’u iyyuu malee yeroo adda adda biyyoota olla akka Jibuutii, Somaliya fi Kenyaa keessaa oroomota biyyaa dheessanii jiranii fi achi baqattummaan galmaayanii jiraachaa turan/ jiran mootumaan Itiyoophiyaa yeroo adda addaati baqattoota kana uukkamsanii fudhachuun bakki buuteen isaanii kan dhabamaa jiran hedduudha. Biyyuma olla baqaan jirann keessatti lukkee mootummaa Itiyoophiyyan kan ajjeefaman hedduudha. Dhiyyeenyallee hundeessaa fi dura taa’aa dhaaba Argaa dhageettii kan ta’e maanguddoo Oromoo Obbo Dhaabasaa Guyyoo Kenyaa keessaa ukkamsamee bakki buuteen isaa hinbeekamu. Gochaa akkasii haalan balaaleffachaa qaamni ilaallatu hundi kan mirga dhala namaaf falmu haala maanguddoo kanaa akka qoratu in gaafanna.
- Toorbee kanaa kaasee murtee master plan Finfinnee mormuun mannneen barnootaa Oromiyaa keessatti kan qabsiifame mormii barattoota Oromoo itti fufee jrachuu isaa beekamaadha. Haata’uyuu malee, karaa mootummaa Oromiyaas ta’e , Itiyoophiyaa gaaffii barattoota Oromoof deebbii sirrii laachuu irra, humnaan iti deemuun miidha adda addaa barattootaa fi maatii isaanii irra miidhaa kana hinjedhamne gessisaa jiru. Gochaa akkasii miidhaa uummata oromoo irratti gahaa jiru kana guddaa balaaleffachaa, Qeroon barattoota oromoo ammallee mormoii isaanii akka itti fufan jenna.
- Dumarratti, poolisootaa fi nagaa eegdota akkasumas Oromummaan kan isin quuqu, mirga lammii kessanii yeroo dhiitamu kan isin dhukkubu qaamni kamuu mormii barattootaa, kan Qeerron amma gaggeeffamaa jiru karaa barbaachisaa ta’een isaan waliin dhaabbachuun mirga saba keesanii akka kabachiiftan waamicha isinii goona.
Gadaan Gadaa Naga haa Ta’u!
Koree Hojii Rawwaachiftuu Irraa.
Comments»
No comments yet — be the first.


text:
21 Dec 2021
ለ 40 ቀን በአባቱ እቅፍ ዉስጥ ሆኖ ለኢትዮጵያ የተዋጋዉን ህፃን ቢኒያም ጌታቸውን እና አሳዳጊ አክስቶቹን ዛሬ በአካል አግኝቻቸዋለሁ ። የጀግናው መቶ አለቃ ጌታቸው ሞረዳ ልጅ በእዚህ የጨቅላነት ዕድሜው ማየት የማይገባውን አይቷል። የኢትዮጵያ ጀግኖች ልጆች ለአገራቸው ሲዋደቁ በልጅነት አይኑ፣ በህፃን አእምሮዉ ቀርፆ አስቀምጧል። ጀግና አባቱ በጀግንነት ለኢትዮጵያ ክብር ተሰዉቷል። ህፃን ቢኒያም አሁን ላይ በአእምሮው ምን እንደሚመላለስ መገመት አያዳግትም። በመሆኑም በፍጥነት ትምህርት እንዲጀምር አስፈላጊው የስነልቦና ድጋፍና ክትትል እንዲደረግለት፣ አሳዳጊዎቹም በተረጋጋ ሁኔታ ቢኒያምን እንዲያሳድጉ አስፈላጊውን ሁሉ ድጋፍ ከሌሎችም ባለድርሻ አካላት ጋር አድርገናል ። የአዲስአበባ ከተማ አስተዳደር በቀጣይም ነዋሪነታቸው አዲስአበባ የሆኑ ህይወታቸውን ለአገራቸዉ ሲሉ ለሰዉ የሰራዊቱ አባል ቤተሰቦች አስፈላጊውን ድጋፍ ለማድረግ የቅድመ ዝግጅት ተግባራትን እያከናወነ ይገኛል። ለኢትዮጵያ የወደቁ ጀግኖች ልጆችን መንከባከብ፣ "አለንላችሁ" ማለት ከሁላችንም ይጠበቃልና ይህ ተግባር ችሮታ ሳይሆን ግዴታችን በመሆኑም መሰል ተግባራት በክልሎችም እንደሚተገበሩ ተስፋ አደርጋለሁ ። ለቢኒያም አሳዳጊዎች በ2013 ዓ/ም ባጣራነዉ መሰረት በህገወጥ ተይዘው ከተገኙ የጋራ መኖሪያ ቤቶች ዉስጥ አንዱን አስረክበናቸዋል። በዚህ ሂደት ዉስጥ አስተዋጽኦ ያበረከታችሁ ልጁ ራሱን እስከሚችል አመታዊ ወጪዉን ለመሸፈን ዛሬ በተግባር የጀመሩትን አቶ ሳቢር አረጋዉንና የጂብሰን ትምህርት ቤትን ምስጋናዬ ይድረሳችሁ ። Guyyaa 40f harka abbaa isaa keessa taa'ee Itoophiyaaf lolaa kan ture mucaa Biiniyaam Getaachoo fi adaadaa isa guddisan har'a qaamaan argadheera. Mucaan gooticha ajajaan dhibbaa Getaachoo Morodaa umurii isaa kichuu kanatti arguu waan hin qabne argeera. Ijoolleen gootota Itoophiyaa yeroo isaan biyya isaaniitiif kufan, ija daa'imummaa isaaniitiin, sammuu daa'imummaa isaaniitiin waraabanii ol kaawwataniiru. Gootichi abbaan isaa kabaja Itoophiyaaf wareegameera, Mucaan kun Biiniyaam yeroo kanatti sammuu isaa keessa maaltu akka deddeebi'u tilmaamuun nama hin dhibu, kanaafuu yeroo gabaabaa keessatti barumsa akka eegaluuf qor-qalbii barbaachisaa ta'ee fi gargaarsaaf hordoffiin akka godhamuuf, guddistoonni isaa haala tasgabbaa'aan Biiniyaam akka guddisaniif gargaarsa barbaachisu hunda qaamota dhimmi ilaallatu waliin taasifneerra. Bulchiin magaalaa Finfinnee gara fuulduraattis jireenyi isaanii Finfinnee kan ta'e, lubbuu isaanii biyyaaf jedhanii kan wareegan matiiwwan miseensota waraanaaf gargaarsa barbaachisaa gochuuf qophiilee barbaachisoo hunda xumuruu irratti argama. Ijoollee goototaa Itoophiyaaf kufanii, kununsuun, siniif jirra jechuun hunda keenyarraa waan eegamuuf gocha akkasii gochuun fedhii osoo hin taane dirqama keenya ta'uu isaa beeknee gochoota wal fakkaatoo akkasii naannoleenis hojiirra akka oolchan abdiin qaba. Guddistoota Biiniyaamif bara 2013 keessa akkuma mirkaneeffannett manneen jireenya waliinii seeraan ala qabaman keessaa tokko arjoomneerra. Adeemsa kana keessatti shoora kan baatan hanga mucaan of danda'utti, baasiiwwan isaa cufuun kan har'a gochaan eegalan Obboo Saabir Argawu fi Mana barumsaa Jiibsan galanni koo isin haa ga'u.


text:
Waa’ee Gaa’ilaa ilaalchisee barruuleen addaan ciccituun ji’a lamaaf dhiyaataa turan kunoo haala kitaabatin walitti qabamanii jiru.
Jireenya tana keessatti lubbuu qabeenyin yommuu cimdiin walitti dhufan wal horu. Osoo cimdiin kuni jiraachu baate silaa wal hormaanni hin adeemsifamu ture. Dhalli namaa uumamtoota biroo irraa adda ta’uun karaa kabajamaa fi jaallatamaa ta’een akka wal horan Rabbiin (subhaanahu wa ta’aalaa) seera ka’e. Kuni kan agarsiisu kabaja Rabbiin ilma namaatiif kenneedha. Akka horii walitti dhufuun akkuma argan hin ta’an. Karaan seera-qabeessa isaan walitti dhufan karaa gaa’ilaatin ykn fuudhaa heerumatin. Jechoonni gaa’ila, fuudhaa heeruma, nikaah fi kkf yommuu gurra irra bu’an, dargaggoonni fi shamarran ni mirqaanu. Sababni isaas, fedhii uumamaa keessa isaanii jiru karaa ittiin guuttataniidha. Gaa’illi seera mataa ofii qaba. Akkanumatti lafa olka’anii kan itti deemanii miti. Kitaaba kana keessatti, waa’een gaa’ila (fuudhaa heeruma) Qur’aanaa fi hadiisa wabii godhachuun haala salphaan ibsame jira. Linkii kana tuquun buusu dandeessu: https://sammubani.files.wordpress.com/2019/03/gaaila-islaamaa.pdf
Niiti Tee Akkamitti Filattaa? -Kutaa 2ffaa
Dabalata Dubbisi
Kutaa darbee keessatti kaayyoo niiti itti fuudhaniif murteessine turre. Ammas, namni adeemsa jireenyaa keessatti milkaa’uf hiika jechoota sadanii kanniin beeku qaba. Isaaniis, kaayyoo, sababaa fi milkaa’inna. Jechoonni kunniin galmee jireenyaa keessatti hiika ol’aanaa qaban. Kaayyoo jechuun bakka gahuumsaa ykn xumura namni tokko gahuuf yaadudha. Sababa jechuun immoo wanta gahuumsa ykn kaayyoo san gahuuf nama gargaaraniidha. Milkaa’inna jechuun immoo wanta jibban irraa nagaha bahuu fi gahuumsa erga gahanii booda wanta jaallatan argachuudha.
An-Nikaahul Faasid (Fuudhaa Heeruma Bade)
Dabalata Dubbisi
Fuudhaa Heeruma badee (faasida) jechuun gaa’ila ulaagaalee fi rogoota fuudhaa heerumaa hin guunnedha[1]. Fakkeenyaf, waliyyi malee fuudhu fi kkf. Namoonni gaa’ila akkanaa raawwatan gaa’illi isaanii sirrii (guutuu) hin ta’u. Fuudhaa heerumni akkanaa kan dhoowwameedha. Mee gosoota gaa’ila kanaa haa tarreessinu:
Muharramaat-(Dubartoota Fuudhun Haraama ta’an)-kutaa-3ffaa
Dabalata Dubbisi
Kutaa dabre keessatti dubartoota soddummaan yeroo hundaa haraama ta’anii fi dubartoota yeroo murtaa’af haraama ta’an ilaalle turre. Har’as itti fufuun rammaddi dubartoota yeroo murtaa’af haraama ta’an ni ilaalla. Akka dubbistootaaf salphatuuf wanti hanga ammaa ilaalle gabateen qophaa’e jira. Linkii gara dhumaa jiru tuquun buusun ni danda’ama. Mee itti haa fufnu kutaa darbee irraa…
Muharramaat-(Dubartoota Fuudhun Haraama ta’an)-kutaa-2ffaa
Dabalata dubbisi
Kutaa darbe keessatti dubartoota fuudhun haraama ta’an bakka gurguddaa lamatti qoonne turre. Isaanis; yeroo hundaa fuudhun haraama kan ta’anii fi yeroo muraasaaf (murtaa’aaf) haraamaa kan ta’aniidha. Yeroo hundaa fuudhun haraama kan ta’an hariiroo isaanii irratti hundaa’un bakka saditti ramadamu. Isaaniis, dhiigan haraama kan ta’an, hoosisuun haraama kan ta’anii fi soddummaan haraama kan ta’an. Lamaan jalqabaa waan ilaallef har’a In sha Allah soddummaa fi yeroo muraasaf haraamaa kan ta’an ilaalla.
Jireenya tana keessatti lubbuu qabeenyin yommuu cimdiin walitti dhufan wal horu. Osoo cimdiin kuni jiraachu baate silaa wal hormaanni hin adeemsifamu ture. Dhalli namaa uumamtoota biroo irraa adda ta’uun karaa kabajamaa fi jaallatamaa ta’een akka wal horan Rabbiin (subhaanahu wa ta’aalaa) seera ka’e. Kuni kan agarsiisu kabaja Rabbiin ilma namaatiif kenneedha. Akka horii walitti dhufuun akkuma argan hin ta’an. Karaan seera-qabeessa isaan walitti dhufan karaa gaa’ilaatin. Jechoonni gaa’ila, fuudhaa heeruma, nikaah fi kkf yommuu gurra irra bu’an, dargaggoonni fi shamarran ni mirqaanu. Sababni isaas, fedhii uumamaa keessa isaanii jiru karaa ittiin guuttataniidha. Gaa’illi seera mataa ofii qaba. Akkanumatti lafa olka’anii kan itti deemanii miti. In sha Allah, mata duree gaa’ila Islaamaa jedhu jalatti, hiikni gaa’ilaa, nikaha, aqd, murtii fi seerri isaa maal akka ta’an kan ilaallu ta’a. Hanga xumuraatti akka waliin turru fi barnoota guddaa irraa argannu abdii qabna.
Dabalata dubbisi


text:
Aanaa, Godina, Ganda, Masyibaasii fi Bakka Argamtaan Hundatti Walitti Dhufuun Warraaqsii itti Fufuu qaba!! Manni Hidhaa Wayyaanee Beekamaa fi guddichi kan Hayyootni qaroo uummata Oromoo ta’an keessaatti argamaan Ibiddaan gubachuu fi Wayyaaneen hidhamtoota Ibiddaa jalaa of baasuuf socho’an irratti dhukaasaa ba’uun lubbuun ilmaan Oromoo fi saboota cunqurfamoo akka wareegamee fi madaa’uun midhamanii hospitala galanii jiraatuu median dubbattee jirti.Kanneen Wareegamanis ta’ee kanneen Madaa’aan yeroof maqaan addaa hin baafamiin jira, kanaafuu bakka Argamnuu Hundatti biyyaa keessaafi alatti Sochiin Warraaqsaa Biyyoolessaa Oromiyaa FXG n Daran Jabaatee akka itti Fufuu Qeerroon Bilisummaa Oromoo Ummata Oromoo fi Jaarmiyaalee Qabsoo bilisummaa Oromoo hundaaf Waamichaa Ariifachiisaa Dabarseeraa!!
1. Hayyootni Qaroo Uummata Keenyaa Essaa jiruu? Hidhamtootni Oromoo Hundii Mana Hidhaa Qilinxoo keessatti Argamaan Uummataa fi Maatii isaanitti Argisiifamuu qabu!! Badii tokko malee hidhamanii dararama waan jiraniif gaaffii tokko malee akka Hiikamaniif warraaqsaa gaggeessina !!
2. Kanneen Wareegaman, madoo ta’an maqaa isaanii waliin ifaa ta’uu qaba!! Kanneen madoo ta’an maatii fi uummatni akka waldhannatuuf nuuf haakennaman!
3. Mootummaan wayyaanee yakka duguuginsa sanyii balleessuu ummata Oromoo irratti rawwataa jiruuf aangoo gadhiisuun seeraatti haa dhiyaatu!!
4. Gaaffii mirga Abbaa biyyummaa kan bilisummaa ummata Oromoofi Walabummaa Oromiyaaf Deebii hanga Gonfannutti Warraaqsaa irraa duubatti hin jennu!! Gochi wayyaanee warraqsatti daranuu kan nu jabeessuudha!!
5. Dhaabni Ergamtuu Wayyaanee EPRDF /TPLF taate OPDOn Oromiyaa keessaa diigamuu qabdi, Oromiyaan bulcha jettee dubbatuu fi Oromiyaa keessaa socho’uu dhaabuu qabdii, Yeroo bulchiinsii naannoo Amaaraa aantummaa uummataa isaa argisiisaa jirutti OPDOn uummata keenyaa ajjeesaa waan jirtuuf bulchiinsii OPDO Oromiyaa irraa dhaabbachuu qaba. Sabboontootni ilmaan Oromoo OPDO keessatti argamtan gara uummataatti makamuun Warraaqsaa Biyyoolessaa Oromiyaa FXG Akka jabeessuun dirqama lamummaa keessaan akka baatan!!
6. Daandiin konkolaataa bakka hundatti cufamuu qaba, kanfaltiin gibiraa fi buusiin taksii kamuu dhaabbachuu qaba, duulli gabaa lagachuufi qabeenyaa ofii gabaa laguu Jabaatee itti fufuu qaba!!
7. Mootummaan Cee’umsaa kan ABO fi dhaabbilee Siyaasaa Bilisummaa saba isaaniif socho’an hammate atattamaan akka hundaa’uu fi mirgii fi bilisummaan uummata Oromoofi saboota cunqurfamoo akka kabajamuuf warraaqsaa wal irraa hin citnee gaggeessina!!
8. Tarkaanfiiwwaan qabeenyaa aangawoota wayyaanee fi ergamtoota Wayyaanee barbadeessuu, qabeenyaa investeroota wayyaanee lafa ofii irraa barbadeessuun lafa ofii dhuunfachuun itti fufuu qaba, Waajjiraalee OPDO keessa jiru hundi barbadaa’uu qaba!!
INJIFANNOON UUMMATA OROMOOromiyaaOF!!


text:
Somaaliyaan prezidaantii fi miseensoot paarlaamaa haaraa filuuf tarkaanfii ishee dandeesisuu fudhattee jirti.Kunis miseensoota mana maree isa ol aanuu magaala gama kibbaa fi buufata donii kan taatee Kismaayyoo keessatti filachiiftee jirti.
Miseensoota 72 kan qabu gumiin kutaa Jubaalaand, barcuuma isaan jalqabaa arfanii miseensoota 54 kan qabu mana maree isa ol aanuuf kismaayoo bakka yeroo tokko maadhee jabaa Al-Shabaab ture keessatti eegumsa jabaa jalatti gaggeessan.
Barcuuma mana maree isa olaanuu keessaa qabnuu 8 keessaa 4f namoota fillee jirra .Kunis fuula duratti deemuuf tarkaanfii milkaa’iina guddaa qabuu dha jechuun dura ta’an komiishiina filannoo kan kutaa Juubaalaand Siyaad Mursal dubbatanii jiru.


text:
Maddeen oduu Awurooppaa akka gabaasanitti Muummichi-ministaraa Melles, Beeljiyeem - magaalaa Brassils keessa ka jiru - Hospitaala Seyint Luuk keessatti wal’aanamaa jiru. Hospitaalichi garuu, yoo Obbo Melles achi ciisanii jiru ta’e kaleessa gaafatamee, deebii kennuu irraa of qusate.
Aangawoonni Mootummaa fi hoogganaan Paartii Mootummaa ka duraanii tokko -- Raadiyoo Sagalee Ameerikaaf, gaaffii fi deebii kennaniin Obbo Melles dhukkubsachuu mirkaneessanii jiran. Garuu, Muummichi-ministaraa umuriin 57-baa kun haala hamaatti dhuukkubsatan - ka jedhame ni haalan. Dhukkubni Obbo Melles maal akka tahes adda-baasanii hin dubbanne.
Embaasii Itiyoophiyaa, Keeniyaa jiru irraa aangawaan Shaawul Fissehaa, jedhaman deebii kennaniin, “Dhkukkubni Obbo MELLES xiqqoo dha. Dadhabbii dha, bututa. Yeroo dhihootti deebi’u” jedhanii turan.
Hiriyaa Obbo Melles ka turanii fi Dura Hoogganaa Paartii Mootummaa ka turan Obbo Sibhaat Naggaa VOA-kutaa Gaanfa Afrikaaf gaaffii fi deebii kennaniin, “Muummichi-ministaraa Melles Awurooppaa keessatti wal’aanamaa jira. Itti-dhiheenyaan hordofaa hin jiru. Garuu, habalakaan hodofaan jira. Haalli fayyaa isaa hariitiidhaan ka wayyaawaa jiru tahuu fi yeroo dhihootti kan hojii isaatti deebi’u ta’uun beeka,” jedhan.
Gabaasaa guutuu MP3 tuquun dhaggeeffadhaa


text:
Kan baatii kana keessa eebbifamuuf jiru waajjira guddoo haaraa kan gamtaa Affriikaa eebbsuuf jecha presidantiin Chaayinaa Hu Jintao Finfinnee seenu jedhamee eegama.
Sirni eebbaa sun kan geggeessamu hoogganoonni Afriikaa wal ga’ii isaanii kan amajjii keessaa waajjira gamtaa Afriikaa keessatti yero jalqabaaf geggeessuu utuu hin jalqabin guyyaa tokko dura.
Akka amaleeffatanitti hoogganoonni biyyootii Afriikaa waggaa waggaan baatii Amajjii keessa Finfinnee keessatti wal ga’u. Galmii gamtaa Afriikaa xiqqoo waan ta’eef wal ga’iin sun duraan waaltaa konferensii tokkummaa mootummootaa magaalaa Finfinnee jirutti geggeessame.
Biilsi inni haaraan ijaaramuukan jalqabe baatii Waxabajjii bara 2009 yeroo Finfinneen magaalaa diplomaasumaa ta’uun ishee shakkii keessa turetti.
Magaalattiin erga dhaabbatichi tokkummaa Afriikaa hundeeffamee qabee bakka teessoo waajjira isaatii taatee jirti. Dhaabbati tokkummaa Afriikaa kan hundeeffame bara 1963 gargaarsa Mooticha Haile Sillaaseen yoo ta’u teessoon dhaabbaticha Finfinnee akka ta’uuf dhiibbaa kan godhanis isaani.
Presidaantiin Chaayinaa Biilsa Waajjira Guddoo Gamtaa Afriikaa Haaraa Eebbisuuf Jiru
Kan baatii kana keessa eebbifamuuf jiru waajjira guddoo haaraa kan gamtaa Affriikaa eebbsuuf jecha presidantiin Chaayinaa Hu Jintao Finfinnee seenu jedhamee eegama.


text:
Walqunnamtii saalaa
Walqunnamtiin Saalaa (ykn gababsame walqunnamtii) qaama saalaa dhiiraa gara qaama saalaa shamaraatti dhiibuu fi naquu dha. Gochoota keessa naquu hin qabne kan akka hidhii, harmaa fi qaama bakkeewwan biroo dhungachuu fi harka irra oofunii kanneen biroos amaloota walqannamti akka tahanitti ilaallamu. Namni walqunnamtii saalaa fayyadamuun ijoollee uummata. Irra caalaatti garuu of gammachiisuufii walqannamtiin kan raawwatamu.
Walqunnamtiin saalaa saalqunnamti jedhamuunis ni beekkama. Safuuf jecha waliin rafuu ykn ciisu jechuun itt fayyadamu. Namni akka si waliin ciisu dirqisiisun gudeedu jedhama. Gudeeduu fi walqunnamti saalaa bifaa fudhatama hin qabneen nama irratti raawwachuun yaakka gurgudda keessatti lakkaawama.[1]
Ulfa ittisuu[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Jaarra 20ffa keessa, otuma saalqunnamtii gadhoni maloota ulfa ittisan baayyetu argame. Isaan keessa muraasni kondoomi, dawaa, luups fi lilmoo fayyadamuun kan raawwatamuudha.
Akaakuu saalqunnamtii[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Akaakuuwwan saalqunnamtii baayyee keessa tokko saalqunnamti afaaniiti.
Saalqunnamtii afaanii[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Saal qunnamtiin afaba, afaanii fi kokkee fayyadamuun qaama saalaa hiriyyaa ofii gammachiishuudha.


text:
Iccitiwwan Galii-Kutaa 2ffaa
6.Karaa sirrii irratti fi haala sirriin baasu– namoonni baay’een qabeenya yommuu argatan eessatti fi akkamitti akka baasan hin beekan. Fasaanni (badiin) guddaan addunyaa irratti kan babal’ataa jiru sababa baay’inna qabeenyaatin. Boombii fi nuwkilariin namoota nagahatitti roobsan sababa baay’inna qabeenyatinii mitii? Qabeenya sirnaan yoo itti hin fayyadamiin namtichaaf badii taati. Iccitiwwan galii gaarii itti argatan keessaa tokko qabeenya sirnaan itti fayyadamuudha. Wantuma arganirratti bitteennessu dhiisudha. Qabeenyi amaanaa Rabbiin nama bira kaa’edha. Guyyaa fedhe namarraa fudhata. Qabeenyi kiyya jedhanii akkuma fedhan itti taphachuun of gowwomsuudha. Qabeenya sirnaan fayyadamuuf: Read more


text:
Finfinnee, Hagayya 31/2022 - Manneen Maree Nageenyaa bulchiinsa naannoo Amaaraa magaalota Dabra Birhaan, Kombolchaa, Laallibalaa fi Saqotaa namoota fi konkolaattota irratti daangeeffama sochii, walga’ii uummata hayyama malee dhorkuu, akkasumas dhorkii meeshaa waraanaa humnoota nageenyaatiin hayyama hin qabne fe’uu fi kanneen biroo kaa’aniiru. Murtoon kun magaalonni Waldiyaa
Finfinnee, Hagayya 31/2022- Paartiin mormituu, Kongiresii Federaalawaa Oromoo (KFO) hawaasni addunyaa foddaa ji’a jahaaf waraana gargaarsa namoomaatiif dhaabate fayyadamuun “qaamolee waraanaa jiran minjaala marii irratti fiduu fi dhukaasa dhaabuu hunda galeessa ta’e mirkaneessuuf” dadhabuu isaanii qeequun “Hawaasni idila addunyaa, walitti bu'iinsa Naannoo Oromiyaa keessatti
Finfinnee, Hagayya 30/2022 - Pirezidaantiin Mootummaa Naannoo Oromiyaa Kabajamoo Obbo Shimallis Abdisaa Bu'aa fi firii Mana barnootaa Bultii Addaa Barataa Raajii Ashannaafii jajjabeesan. Mootummaan Naannoo Oromiyaa dhalatoota barnootaafi teekinolojii gaumsuu karoorfatee hojii tarkaanfii haaraa(New Intiative) hojjachaa jira.Haaluma kanaan, hanga ammattii manneen barnoota Bu'uura Boruu 3,377, Ifa


text:
Abdii Boruutiin
Impaayara Itoophiyaa tana keessatti, sochiilee godhamaa turani fi jiran yoo ilaalle, hamma Oromoon saboota biroo wajjin dhaabbatee adda-durummaadhaan wareegama guddaa kaffale, dhimma saba keenyaarratti garuu saboonni biroo dafanii nuuf mirmatanii nu wajjin dhaabbachuun isaanii hin mul’atu. Kan fagoo hafee, isuma dhiyoo kanaa yoo yaadanne, bara 2005 yeroo deeggartootni jaarmayaa CUD hiriira nagaa bayanii Finfinnee keessatti Wayyaaneedhaan ajjeefaman, saboota biroo keessaa kan dafee isaaniif mirmate fi sagalee dhageessise Oromoo ture. Har’a garuu yeroo ijoolleen teenya kuun reebaman, kuun mana hidhaatti guuraman, kuun ammoo ajjeefaman, saboota biroo keessaa sagaleen takkallee hin dhagayamne. Kan Habashootaa haa dhiisnuu; warrumti kibbaatuu, kan saba Oromoo wajjin hiree walfakkaataa qaban, callisanii nu ilaaluu isaaniitu hubatama. Kun maal nutti agarsiisa? Asirraa maal hubachuu fi barachuu dandeenya?
Sochii diddaa gabrummaa barattootni fi uummatni Oromoo yeroo ammaa godhaa jiran kana ilaalchisee, sabootni Itoophiyaa, kan Oromoo hin taane, maaliif callisanii nu ilaalu jechuudhaan namootni keenya tokko tokko komii isaanii ibsaa jiru. Saboota cunqurfamoo ilaalchisee komiin kun sirrii ta’uu mala. Haa ta’u malee, warrii uummata Amaaraa komachaa jiran waan dogoggoran natti fakkaatu. Maastar Planii Finfinnee babal’isuu kana ilaalchisee, akka natti fakkaatutti kun projaktii Wayyaanee qofaa otuu hin taane, sirumaa kun kaayyoo fi karoora nafxanyoota durii ti jedheen amana. Maaliif yoo jedhame, sochiin Oromoo waan isaan sodachiseef; akkasumas ammoo gaafiin mirga hiree ofii murteeffachuu uummata Oromoos hanga deebii argatutti qabsoon kun akka hin dhaabbanne fi sirumaa cimaa akka deemu waan hubataniif, tooftaa fi shira biraa baasanii akka qabsoon keenya ittiin laaftu; kana birallee dabramee akka Oromiyaan bakkee lamatti addaan cittu taasisuuf fedhii guddaa waan qabaniif, babal’achuu Finfinnee guutumaa guututti deeggaru jechuu dha. Kun karaa tokko dha.
Karaa biraatiin ammoo, wanti hubatamuu qabu, yoo sabni Amaaraa sochii barattoota keenyaa kana deeggaranii fi sochiin kunis milkiidhaan kan xumuramu ta’e; yoo Maasta Plaaniin kun fashale, Oromoon injifannoo tokko goonfate jechuu waan ta’uuf, injifannoon uummata keenyaa ammoo kufaatii isaanii (nafxanyootaa) waan ta’uuf sochii kana akka hin gargaarre waan ifa ta’uu dha. Kanaaf, deeggarsa isaanirraa eeguun waan hin yaadamnee dha. Kanaafan komiin Oromoon Habashootarraa qabu dogoggora jedhe. Saboota biroo, warra akkuma Oromoo Habashootaan gabroomfaman yoo fudhanne ammoo, akka natti fakkaatutti, kunis karaa adda addaatiin ilaalamuu ni danda’a.
Tokkoffaa, olola Habashootni keessumaayuu Wayyaaneen oofturraa kan maddu, sabootni kibbaatuu guutumaa guututti Oromoo waan amanan hin fakkaatu. Isaanumtuu Oromoorraa sodaa waan qaban fakkaata jechuu kooti. Kanaaf, sochiin dhimma Oromoo qofaa ilaallatu kan akka Maastar Planii Finfinnee kun yoo cime fi Oromoon injifannoo yoo argate, gara fuulduraatti waan Oromoodhaan liqimsaman itti fakkaata jedheen yaada. Asirratti wanti biraa kan hubatamuu qabu, babal’achuu Finfinnee Oromoo malee sabootni biroo waan balaaleffatan natti hin fakkaatu.
Lammaffaa, sochiin ijoollee (barattoota) keenyaa kun dhugumatti cimee; uummata bal’aa Oromoo hammatee; warraaqasa uummataa kaasee, injfannoo fiduu ni danda’a jedhanee waan hin amanneef; sanumaa asitti Wayyaaneenis sochii kana dhaamsuuf ijoollee fi uummata keenya akka fixxu waan beekaniif, dafanii ibidda boba’aa jiru kana keessa seenuuf waan of qusatan natti fakkaatu. Kanaaf, moggaa taa’anii ilaaluu filatu. Yeroodhaaf callisuu haa filatan malee, waayeen akkanaa kun garuu isaaniifis akka hin oolle ni dagatu jedhee hin yaadu. Har’a Finfinnee, boru ammoo magaalota biroo akka ta’an waan nama shakkisiisuu miti jechuu kooti.
Sadaffaa, biyya Itoophiyaa jedhamtu sana keessatti humna qawwee malee sochiin karaa nagaa keessumaayuu Wayyaanee jalatti bu’aa tokko akka hin fidne kunoo sochii Musiliimotaa, kan waggoota lamaa ol deemaa jiru, kanarraa waan hubataniif, kan ammaa kunis (kan barattoota Oromoo) bu’aa fiduu danda’a jedhanii waan hin yaadneef, sochii kanatti makamuu ykn deeggarsa kennuurraa ofqusatu.
Dubbii gabaabsuudhaaf, sochii ammaa kanas ta’ee, walumaagalatti sochii mirga hiree ofii ofiin murteeffachuu saba Oromoo keessatti, Oromoon wal malee gargaarsa biraa akka hin qabne hundi keenyaa hubachuu qabna. Yoo nuti wal bira dhaabbannee, harka walqabannee tokkummaadhaan keessa fi alaan mirga keenyaaf hin falmanne; yoo teenyee gargaarsa ykn deeggarsa biraa kan eegnu ta’e, kaayyoo keeenya bakkaan (galiidhaan) gayuun rakkisaa akka ta’u ifa ta’uu qaba. Keessumaayuu ammoo warra nu bitaa turani fi ammallee sirna durii sanatti nu deebisuuf halkanii fi guyyaa hojjechaa jiran deeggarsa gaafachuun ykn irraa eeguun waan hin yaadamnee dha. Kanaaf malli fi falli jiru, gabaabumatti Oromoon tokko ta’ee; karaa danda’amu hundaan qabsoo kana keessatti gahee ofii taphachuu fi qooda ofii gumaachuu qofaatu galii barbaadnutti nu geessuu danda’a. Yeroon ammaa yeroo gandaan, naannoodhaan, amantii fi ilaalcha siyaasaatiin wal qoqqoodnee mooraa keenya laaffisnu otuu hin taane, yeroo yoomiyyuu caalaa “OROMUMMAA” hundee godhannee mirga keenyaaf tokkummaadhaan falmannu ta’uu qaba.
Har’a diinotni keenya kan nurratti duulaa jiran, amantii fi ilaalcha siyaasaa keenyaa dhabamsiisuuf otuu hin taane, kaayyoo fi karoorri isaanii adda-durummaadhaan eenyummaa keenya Oromummaa balleessuufi. Waayeen Maastar Plaanii Finfinnee, kan yeroo dheeraaf shirri irratti hojjetamaa ture kun maqaa misoomaatiin lafa babal’isuu qofaatti waan hafu otuu hin taane, kun bu’ura ykn jalqaba duula balleessaa eenyummaa Oromoo fi dhiphisuu fi bakka lamatti kutuu Oromiyaa dhiiga fi lafee gootota keenyaatii ijaaramte kanaa ti. Kanaaf, Balaa nutti deemaa jiru alaalatti arguudhaan; nu bira gayee otuu harkaan nu hin qabatin dafnee tokkummaadhaan falmii guddaa godhuu qabna. Har’a dhiigni ilmaan Oromoo dhangala’us; lafeen ijollee Oromoo caccabdus; haa turu ykn haa daddafu malee injifannoon xumuraa kan uummata keenyaa akka ta’u shakkiin hin jiru. Warri bilisummaa fi walabummaa isaanii argatanis lubbuulee lammiilee meeqaa itti dhabanii waan ta’eef, kan keenyaas adda ta’uu hin qabu. Dhiigni ijoollee Oromoos bilaashatti hin hafu. Qabsaa’an ni kufa qabsoon ittifufa.
Galatoomaa!
Abdii Boruu: aboruu@gmail.com


text:
ABO’n dhaaba ija taatee guyyaa borii ilaaluu danda’u qabudha!
Qalbeessaa Dhangi’aatiin
Bitootessa 11,2021
keessatti dhaabbilee siyaasaa hedduu jiru. Dhaabbileen siyaasaa kunneen dantaaf fedhii mataa mataatti kan qabanidha. Kanneen siyaasa gaggeessan hedduun yeroo sagantaan siyaasaa isaanii wal kiphus nii argama. Keessumatti dhaabbilee siyaasaa hedduun maqaa garaagara malee waan isaan adeemaniif sagantaan siyaasaa isaanii kan paartii qawweedhaan biyya bulchaa jiruu waliin wal fakkaata.
Siyaasa tokko wanti adda taasisu sagantaa siyaasaa isaaf heeraaf seera inni qabatee socho’udha. Akkaataa inni ittiin uummatatti of ibsus sagantaa siyaasaa isaatii waliin kan wal qabatudha. Addi bilisummaa Oromoo dhaabbilee siyaasaa Itoophiyaa keessa jiran keessaa dhaaba hanga yaadamuuf hanga hubatamuun olitti uummata isaa Oromootti siqa. Itti siquu qofa osoo hintaane olmaaf bultiin isaa jireenyi isaa Oromoodha. Waan inni qabatee socho’uuf gumeen inni baafatee warraaqu mataansaayyuu bu’aa Oromoo giddu galeeffateeti. Dhaabni uummata keessaa dhalateef jecha siyaasa isaa gabbifachuu irra waa’ee uummata isaa dursee yaadee xiinxalu biyyattii keessatti ABO qofa jechuun danda’a. ABO’n waa’ee Oromoo Kaleeffaaf har’aa qofa kan dubbatuuf hojjetu miti. Waa’ee Oromoo egerii, waa’ee Oromoo boruu, waa’ee Oromoo kan waggaa 5…10…100..200…boodaa illee madaalaa dhaaba socho’udha.
Gaarummaa inni har’a dalagu labata itti aanee dhufu akka fayyaduu danda’utti dhaaba hojjetudha. Kanaaf ABO’n dhaaba ija fagootti argu qabudha jedhe.
Addi Bilisummaa Oromoo ABO’n anaaf dhaaba fakkaataa hinqabnedha. Dhaabicha keessatti hoggana isaa qofa utuu hintaane, miseensi haaraan reef seenu illee namoota xiinxala ifaa haqaa lafa kaahuu danda’anidha. Waan bor ta’u cimsee dhaabni beeku ABO dhaa. Waan har’a ta’aa jiruuf waggaa 3 dura dhaabni uummata isaa Oromootti himaa tures ABO ta’uu akka hubattanin fedha.
Waan ABO’n jedhe hunduu tartiiba isaanii eeggatanii raawwatan. Kun jabina dhaabichaa mirkaneessa. Xiiqaa’ummaa fi hubannaa dhaabichaa hubachiisa. Miseensotni ABO wantootni barreeffamaan, akkasuma TV dhaan uummataaf qoodaa turan mataan isaa cimina ABO’f ragaa gahaadha. Namni xiqqaan akka ABO keessa hinjirre kan raagessanidha. Namni miseensa ABO ta’u dandeettii yaaduu, bilchina sammuu hangam akka qabu wantoota uummataa mirkaneessanidha.
Har’a Ameerikaan waan ABO’n baatilee dura dubbate kan fakkaatu dhimma Itoophiyaa irratti murtii dabarsite. Ministeerri Haajaa Alaa Ameerikaa Antoonii Biliinken furmaati siyaasa Itoophiyaa keessaa bifa paartilee siyaasaa hunda hirmaachiseen gadi ta’anii mari’achuudha yaada jedhu dabarse. Murtii mootummaa Ce’umsaa biyyoolessa Oromiyaa fakkaatu kan of keessaa qabu ibsichi, yaalii sirni maqaa PP moggaafate Itoophiyaa keessatti taasisaa jiru fudhatama dhowwateera.
Gochii Abiy Ahimad raawwataa jiru fudhatama hinqabu, akkaataa inni adeemuttis furmaati akka hinargamne hubachiiste. Kun cimina ABO kanneen raagessan keessaa isa olaanaadha. Olis fiige, gadis utaalee paartileen siyaasaa Itoophiyaa keessaa murtii ABO dabarsu dhufee dhuma itti gala.
Kun cimina dhaabichaaf gahumsa namoota dhaabicha hoggananii fuudhanii adeemaa jiruu kan raagessu keessaa isa olaanaadha. ABO’n biyyattii keessatti addatti Oromiyaa keessatti waan Oromoo fi lammiilee Oromiyaa keessa jiran giddu galeeffate murteessa. Kunis gaaga’ama siyaasaa bor labata itti aanu, Oromoof kaan gidduutti dhufu bofa hanqisuun dhaaba warraaquudha. Badiin har’a dalagamu dhaloota itti aanee dhufu akka gaaga’u hubachuu dhabuudhaan Itoophiyaa keessatti dhaabbileen siyaasaa hedduun saba keessaa bahaniif kasaaraa daldalaniiru.
Keessattii dhaabbileen naannoo Amaaraa keessaa bahan labati Oromoo itti aanu gabbatee,baratee waa’ee isaa gaafachuu gaafa jalqabu, akkasuma lammiileen biyyattii hacuuccaa isaanii jala jiran dammaqanii bor jabaachuu danda’u jedhee tilmaamuu dadhabuudhaan daguuggaa sanyii raawwataa turaniin gaaga’ama saba isaaniitti fidaniiru.
Aarsaan har’a uummati Tigraay kaffalaa jiru Kisaaraa TPLF waggaa 30 darban irraa qabanii hanga waggaa sadan darban kanaatti dalaganidha. TPLF osoo waa’ee har’aa tilmaamuu danda’aniiru ta’ee, ija fagootto argu qabatanii waggaa 30 dura guyyaa har’aa ilaaluu danda’an osoo ta’e yakka gurguddaaf ciigaasisaa dhala namaa irratti nii dalagu hinturre. Yakki isaan raawwatan labata itti aanu kan miidhu ta’uu osoo tilmaaman ta’ee yakka ta’uu osoo beekanii ilma namaa gidirsuun hojii cubbuu kan hojjetan hinturre. Kun ija fagootti argu dhabuu isaaniirraa itti dhufe.
Oromoon dhaaba siyaasaa ABO qabaachuu isaatti boonuu qaba. Dhaaba dargaggoota qaroo hedduu oomisheef, dhaaba roorroo irraa kutuuf gama roorroo deebisuu danda’u hundaan ilmaan isaa ijaaree qabsootti galche leellisuuf onnee isaa keessatti kan duraan olitti caaphessee kaahachuu qaba. Kun gumaata dhaabichi isaaf laate baasuu ta’uu haa hubatu. ABO’n wiirtuu nageenya isaatii ta’uu mirkaneeffatee dhaggeeffachuu fi hordofuunis dirqama isaa ta’uu sabni keenya Oromoon cimsee akka hubatun barruu kanaan dhaama.
Waan ABO’n har’a jedhu, kaan ammoo erga hirribbaa ka’anii erga ABO isaan dursee tarkaanfatee bulanii akka fudhataniif itti galan hubachuun barbaachisaadha. Dhaabni goota lolee lolchiisu, hayyuuf waan borii arguu danda’u horachuu itti beeku ABO ammallee haa waaru, haa dagaagun jedha.
ABO’n dhaaba ija taatee guyyaa borii ilaaluu danda’u qabudha. Har’a dhaabbatee taatee borii dhaaba himudha. Dhaaba furmaata waayitaawaa saba isaaf kaaniif illee lafa kaahuudha. Dhaaba hogganaa qabee hanga miseensa haaraatti namooti keessa jiran waa tilmaamuuf xiinxaluu danda’ani hubattoota Oromooti.
Injifannoon Uummata Oromoof
Qalbeessaa Dhangi’aatiin
Bitootessa 11,2021


text:
Tafsiira Suuratu Ar-Ruum-Kutaa 3
Namoonni yeroo baay’ee yommuu adabbiin ykn rakkoon cimaan isaanitti bu’u, quba ofitti akeeku dhiisanii gara biraatti akeeku. Inumaa waan Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa isaan miidhee isaanitti fakkaata. Garuu dhugaan isaan hubachuu qaban: namni ajaja Rabbii keessaa bahe adabbiif of saaxila. Kanaafu, yoo ajaja Isaatiif buluu didanii adabbiin isaanitti bu’e, eenyutu isaan miidhee? Ofumaa of miidhan. Sababni isaas, isaanumatu nafsee ofii haala nagaha itti ta’an keessaa baasee haala adabbiin itti bu’u keessaa kaa’e.
“Sila dachii keessa deemanii xumurri warra isaaniin duraa akkam akka ture hin ilaallee? Isaan caalaa humnaan ciccimoo turan, dachiis qotanii kan isaan misoomsan caalaa ishii misoomsan. Ergamtoonni isaanii ragaalee ifaan isaaniitti dhufan. Rabbiin kan isaan miidhu hin taane. Garuu ofumaa of miidhaa turan.” Suuratu Ar-Ruum 30:9
Aayah tana keessatti warra sababa kufrii isaaniitin badan irraa barnoota akka fudhatan ajaja. “Sila namoonni kunniin dachii keessa deemanii xumurri warra isaaniin duraa akkam akka ture hin ilaallee?” Fakkeenyaf, xumurri ummata Samuud lafa irraa xururamuu ture. Ummanni Aad dachii keessatti of tuuluun, “Nu caalaa eenyutu humnaan cimaadha?” jedhaniis dachii irraa ni badan. Fira’awni fi loltoonni isaas ni badan.
“Isaan caalaa humnaan ciccimoo turan” kana jechuun ummanni badan kunniin Qureeshota caalaa humnaan ciccimoo turan. “dachiis qotanii kan isaan misoomsan caalaa ishii misoomsan.” Kana jechuun Qureeshota Makkaa caalaa namoonni badan sunniin dachii qotanii misoomsan. Qureeshota caalaa lafa ni qotan, manneeni fi gamoo ni ijaaran. Kana waliinu yommuu Ergamtoonni isaanii ragaalee ifaatiin isaanitti dhufanii fi isaan wanta isaaniif kennameen of tuulanii Ergamtoota kijibsiisan, Rabbiin sababa badii isaaniitiif isaan qabe. Homtuu Rabbiin irraa isaan hin eegne. Isaanii fi adabbii Rabbii jidduu qabeenyi fi ijoolleen isaanii seenun adabbii isaan irraa hin deebisne.[1] “Rabbiin kan isaan miidhu hin taane.” Kana jechuun Rabbiin badii malee isaan adabuun ykn Ergamtoota osoo isaanitti hin argin isaan balleessuun gonkumaa isaan hin miine.[2]
Garuu isaanumatu kafaruu fi yakka gurguddaatti taruun nafsee ofii miidhe. Namni tokko, “Nama kafaree fi ajaja Gooftaa isaa faallessee, Gooftaan isaa adabbii cimaa isa adaba” jedhamuun erga itti himamee booda, yoo kafaree fi Gooftaa isaa faallesse, tawbaa fi istighfaaran nafsee ofii yoo dhaqqabuu dhiisee, adabbii Gooftaa isaatiif of saaxilu isaatiif inni nafsee ofii miidhee jira.[3] Kana haala gabaaban hubachuf fakkeenya kana ilaalu dandeenya: namni yakka hojjatee ergasii mana murtiitti erga dhiyeefamee booda yoo hidhame ykn ajjeefame, nafsee ofii kan miidhe eenyudha? Namuma yakka hojjate kanatu of miidhe.
“Ergasii, xumurri warra badii hojjatanii sababa isaan aayaata Rabbii kijibsiisanii fi isaanitti qoosaa turaniif garmalee fokkuu ta’e.” Suuratu Ar-Ruum 30:10
Kana jechuun ergasii ummattoota darban irraa namoonni badii hojjatan dhumti isaanii garmalee fokkataa ta’e. Kana jechuun adabbii ibiddaa ta’e. Sababni isaas, isaan aayaata (keeyyattootaa fi ragaalee) Rabbiin irraa bu’an kijibsiisaa fi itti qoosaa turan. Aayaata kijibsiisuun “Kuni Rabbiin irraa hin buune, sirri miti.” jechuudha.[4] Murtiiwwan aayaanni kunniin of keessatti qabatan immoo tapha godhachuu fi akka salphaatti ilaaludha.
Odeefannoo aayaanni kunniin of keessatti qabatan ni kijibsiisan, murtiiwwan immoo itti qoosan. Fakkeenyaaf, odeefannoo waa’ee Aakhiraa ilaalchise ni kijibsiisan. “Du’aan booda kaafamni hin jiru, Jannataa fi Jahaannam hin jiran” jedhan. Murtiwwan aayaanni kunniin of keessatti qabatan kan akka salaataa, hijaabaa, haddi fi kkf itti qoosan, tapha godhatan.
“Rabbiin uuminsa jalqaba, ergasii isa ni deebisa. Ergasii garuma Isaatti deebifamtu.” Suuratu Ar-Ruum 30:11
Kana jechuun uumamtoota hunda uumuu Kan jalqabuu Rabbii tokkicha. Erga du’anii booda akkuma duraan turanitti jiraattoota godhee isaan deebisa. “Ergasii garuma Isaatti deebifamtu.” Kana jechuun Guyyaa Qiyaamaa gara Isaatti deebifamuun hojii keessaniif jazaa argattu. Namni gaarii hojjate gaarummaa isaatiin mindaa argata. Namni badii hojjate badummaa isaatiin ni adabama.[5] kanaafi, itti aansee jazaa warra badii hojjatanii fi jazaa warra gaarii hojjatanii dubbate:
“Guyyaa Qiyaamaan dhaabbattu, mujrimoonni (yakkamtoonni) abdii kutu.” Suuratu Ar-Ruum 30:12
Guyyaa Qiyaamaan dhaabbattu mujrimoonni adabbii jalaa nagaha bahuu irraa abdi kutatu, cicc jedhanii cal’isu, ni dhama’u. Mujrimoonni (yakkamtoonni) warra badii gurguddaa akka kufrii fi shirkii hojjataniidha. Guyyaa san kaafironni sababa adabbiitti isaan geessu waan hojjatanif, sababoota mindaa ittiin argatan waan itti hin makneef, ni cal’isuu, abdii muratu, sobni isaan uumaa turan isaan jalaa bada. Kan akka wantoonni isaan Rabbii gadiitti gabbaran “nu fayyadu ykn shafa’aa nuuf ta’uu” jechuun odeessanii. Kanaafi itti aanse ni jedha:
“Shariikota isaanii irraa warri jaarsummaa isaaniif ta’an hin argaman. Isaan shariikota isaaniitti kaafirota ta’u.” Suuratu Ar-Ruum 30:13
Asitti shariikota jechuun wantoota namoonni Rabbii gaditti gabbaraniidha. Guyyaa Qiyaamaa mushrikoonni wantoota Rabbii gadiitti gabbaraa turan keessaa jaarsummaa (shafa’aa) kan isaaniif ta’u hin argatan. Addunyaa keessatti, “Kunniin Rabbiitti nu dhiyeessu, Isa biratti jaarsummaa nuuf ta’u” jechuun gabbaraa turan. Garuu Guyyaa Qiyaamaa wanta abdatan kana hin argatan. Shariikota (wantoota isaan Rabbii gadiitti gabbaran) keessaa shafa’aa (jaarsummaa) kan isaaniif ta’u erga dhabanii, “shariikoota isaaniitti kaafirota ta’u.”[6] Kana jechuun mushrikoonni shariikota isaanii ni waakkatu (ni kaadu). Shariikonnis “Isin nu gabbaraa hin turre” jechuun isaan mormu.[7]
Kana keessa namoota gara qabrii deemun “Namni kuni Rabbitti nu dhiyeessa ykn shafa’aa ykn tawassula nuuf ta’a” jechuun nama qabrii keessatti awwaalamee kadhataniif akeekachiisa cimaatu jira. Guyyaa Qiyaamaa namni qabrii keessatti awwaalame kuni isaan morma. Ergasii isaan hoongoo guddaa hoonga’u.
Kitaabban wabii:
[1] Tafsiir Ibn Kasiir-6/85,[2] Tafsiir Qurxubii-16/402, Zaadul Masiir-1090 [3] Ma’aariju Tafakkuri wa daqaa’iqu tadabburi-15/135[4] Tafsiir Qur’aanil Kariim-Suuratu Ar-Ruum, Ibn Useymiin- 65, madda olii[5] Tafsiir Muyassar-405, Zaadul Masiir-1091, Tafsiir Ibn Kasiir-6/86[6] Tafsiir Qurxubii-16/404, Ma’aariju Tafakkuri wa daqaa’iqu tadabburi-15/137 [7] Tafsiir Qur’aanil Kariim-Suuratu Ar-Ruum, Ibn Useymiin- 75, Tafsiir Sa’dii-749


text:
Lola Tigraay: 'Loltootni Eertiraa TPLF ofirraa ittisuuf daangaa seenan' - Musxafaa Omaar
Loltootni Eertiraa sababni daangaa Itoophiyaa seenaniif TPLF daangaa keenyatti cehuun haleellaa raawwatu danda'a sodaa jedhuun akka tahe pireezidantiin mootummaa naannoo Somaalee Obbo Musxafaa Umar himan.
MM Abiy Ahimad loltootni Eertiraa daangaa Itoophiyaa keessaa akka bahan mootummaa Eertiraa waliin waliigaluu beeksisaniiru.
Eertiraan hanga ammaatti loltootni ishee Itoophiyaa keessa akka jiran ni waakkatti. Garuu hoggantoonni biyyoota lameenii wal arguun mari'atanii loltoota Eertiraa achii baasuuf waliigalaniiru.
Haa tahu malee ammayyuu wantootni hin guduunfamne baay'eetu jiru. Akka fakkeenyaatti, Eertiraan dhuguma yakka waraanaa lammiilee nagaa Tigiraay irratti raawwatame jedhame ni fudhattii?
Kana malees wal dhabdeen daangaa biyyoota lamaan gidduutti waraana hamaa uumee ture hamma MM Abiy Ahimad gara aangootti dhufanitti madda wal dhabdee ture.
MM Abiy Itoophiyaan akka waliigaltee idila adunyaatti laficha Eertiraaf dabarsitee akka kennitu waliigalaniiru. Haa tahu malee kun hanga ammaatti hin raawwanne.
Dhimmoota kanneen irratti pirezidaantii naannoo Somaalee fi miseensa Koree hojii raawwachiistuu paartii Badhaadhinaa kan tahan Obbo Musxafaa Omaar BBC sagantaa Focus on Africa waliin turtii godhaniiru.
Gaaffii BBC'n loltootni Eertiraa akkamiin daangaa Itoophiyaa seenan? jedhuuf Obbo Musxafaan, humni TPLF osoo hin eegamiin humna ittisaa ajaja kaabaa rukutun sababa ta'uu himan.
Haleellaa raayyaa ittisaa irratti raawwatamee fi rokkeettii humnoonni TPLF gara Eertiraatti dhukaasan hordofee sodaa humni TPLF daangaa keenya cehuun haleellaa nurratti gaggeessuu danda'a jedhuun loltootni Eertiraa ofirraa ittisuuf jecha daangaa cehan jedhan.
Itoophiyaan humni biyya alaa daangaa ishee yoo seenu akkamitti simatte kan jedhuufis yeroo sana xiyyeeffannoon ture oppireeshinii seera kabachiisuu irra ture malee dhimma kana irra miti jedhan.
Komiishinii mirgoota namoomaa Itoophiyaa dabalatee dhaabbileen mirga namoomaaf falman kan akka 'Human Rights Watch' fi kaan haleellaan lammilee nagaa irratti loltoota Eertiraan raawwateera jechuun gabaasa baasaa turan.
Mootummaan Itoophiyaa akkamiin humna alaa afeeruun lammilee isaa irratti gochi akkasii akka raawwatamu taasisa kan jedhuuf Obbo Musxafaan, nageenya uummata isaa eeguuf mootummaan dirqama qaba jedhan.
Haa tahu malee tarkaanfiin seera kabachiisuu gara lolaatti kan cehe amala TPLF qabuuni jedhu. Lola keessatti ammoo miidhaan namarra gahuu mala jedhan.
Kanaaf mootummaan Itoophiyaa qaamolee qorannoo gaggeessuu barbaadan waliin tahuun yakka raawwatame qoratee tarkaanfii fudhachuuf qophii tahuu isaa ibseera jedhan.
'Waliigaltee dugda walii bahuu'
Eertiraan lolicha irratti akka Itoophiyaa gargaartu, Itoophiyaan ammoo lafa biyyootni lamaan irratti wal dhabaa turan dabarsitee akka kennitu 'waliigaltee walii bahuu' biyyoonni lamaan waliigalanii turuu kan gaafataman Obbo Musxafaan; oduu shiraati jedhan.
Biyyootni lamaan waliigaltee akkanaa hin qaban, haa tahu malee Itoophiyaan waliigaltee idil-adunyaa ni kabajji jedhan.
Biyyootni lameen marii fi waliigaltee misoomaa jalqaban itti fufuun akkaataa waliigalteen itti raawwatamu irrattis furmaata ni kaahu jedheen abdadha jedhan.
MM Abiy Ahimad gara aangootti dhufanii wayita Eertiraa waliin araara buusan lafa biyyootni lamaan irratti wal loluun lubbuu namoota 80,000 olii galaafate jedhamu dabarsanii Eertiraaf akka kennan waliigalanis hanga ammaatti kun hin raawwatamiin tureera.
MM Abiy araara Eertiraa waliin buusaniif badhaasa Noobelii Nagaa bara 2019 mo'achuun isaanii ni yaadatama.


text:
TOP
Bulbula IAIP projects
-
YEAR
2017
-
WE DID
Shade, Factories, Drainage, Road
- Phase Iijaarsa gamoolee adda addaa kan of keessaa qabate yoo ta’u isaanis bilookii saddeet (8) irratti ijaarsi gaggeeffamaa jira hojiin isaa %93 irra gaheera,
- Phase IIhojiiwwan Ijaarsa Bu’uuraalee Misoomaa yoo ta’u hojiin kun ijaarsa daandii, Bishaani(sanitary), hojii elektiriikaala fi kkf yoo ta’an yeroo ammaa %66 ga’anii jiru
Bulbula Phase II, sub-base,walkway, meadian, curb-stone construction completed and ready for base-course
- Phase IIIkunis ijaarsa gamoo yoo ta’u ji’a Onkoloolessaa keessa kan eegalee fi gamoo dhimmoota adda addaa tiif oolan bilookii torbaatamaa (70) ta’an irratti ijaarsi isaa kan eeggalee fi yeroo ammaa kana % 35 irra jira.
-
CATEGORY
Projects On-Going
-
TAGS


text:
Faa’iidaa Fayyaa Walqunnamtiin saalaan fidu
Ilmii namaa wantoota isaaf barbaachisu keessa inni tokko walqunnamtii saalaa dha. Walqunnamtiin saalaa ijoollee horachuun ala bu’aa hedduu qaama keenyaaf kan buusu qaba. Tuqaalee 9 kanneen qunnamtiin saalaan fidu asii gadii tarreefame faa’iidaasa isiniif ibsuu yaalla.
1. Eegumssa Fayyaa Dabala (Increase Immune System)
Namootni qunnamtii saalaa torbaanitti si’a lama ol raawwatan eegumsi fayyaa (Immunity) isaani cimina godhata. Innis kan ta’u danda’u, yeroon qunnamtii saalaa yeroo yeroo dhan raawwatamu seelii immunoglobulin(Ittisa Fayyaa) qaama keenya keessa lakkoofsaan baayye kan ol ka’u dha. Seeliin kun viyirasii garaagara kannen farra qaama keenya ta’an hir’isu irratti gahee gudda qaba.
2. Dhukkuba Onnee Hir’isa
Qorannoon tokko akka ibsuttii, dhiirotnii kannen torbaanittii si’a 2 ol qunnamtii saalaa raawwatan fi kanneen hin raawwanne yoo madaalchisan. Dhibbeentaa %45 dhiirotni qunnamtii saalaa raawwatu irra baayyeesa dhukkubbii onnee irra bilisa ta’an.
Kun kan ta’u danda’u immo, qunnamtiin saalaa shaakalaa ispoortii(Excersise) ta’u danda’a jedhame.
3. Dhiibbaa Dhiigaa Hir’isa
Walqunnamtii Saalaa sammuu keenyaf aara waan baafachiisuuf dhiibba dhiiga hir’isuu irrattii bu’a qabeessa dha. Kuniis sammuu dhiphachuu fi dhiibba dhiiga keenya hir’isa.
4. Waraansa Hir’isa
Qunnamtiin saalaa waraansa hir’isuun beekama. Keessattu waraansa dugdaa fi miila keenya hir’isuu irratti gaa’e gudda qaba. Kuniis kan ta’u danda’u, hormooniin waraansa hir’isu(Oxytocin) qaama keenya keessa dabalee argama. Hormoniin Oksitoosin yeroo tokko tokko love hormone ykn Hormonii Jaalalaa jedhamee beekama. Hormooniin kun qaama keenya keessatti yoo baayyinaan argame, waraansa (pain) garaagara fi dhiphachuu sammuu fi wantoota adda adda irraa nu ittisa. Bowwaa mataa fi waraansa yeroo laguun dhufuu irrattiis kan hir’isuu dha.
5. Hirriba Fooyyessa
Namootni rakkoo hirribaa qabaniif qunnamtiin saalaa faa’iida guddaa qabaaf. Qoricha hirribaa fudhachuurra qunnamtii saalaa raawwatanii rafuutu irraa filatamaa dha jedhu doktoroonni heddu.
6. Sammuu Dhiphachuu (Stress) Hir’isa
Warrii sababa hojiitiif ta’e sababa adda addan kan sammuunsaani dhiphinaa fi yaaddo cimaa keessa jiraniif qunnamtiin saalaa furmaata ta’uf danda’a. Akkumaa tuqaa 4ffaatti ibsameetti, yeroon qunnamtiin saalaa raawwatamu hormooniin Oksitoosin waan dabaluuf dhiphinaa sammuu keenya baayye hir’ata. Qunnamtiin Saalaa sammuu keenyaf aara galfii dha.
7. Fedhii Saalaa Dabala (Increased Libido)
Dhiirotni rakkoo fedhii saalaa qabaniif furmaatnisaa, yeroo yeroo dhan qunnamtii saalaa raawwachu yaalu dha. Irra deddeebi’ani yoo raawwatan fedhiiniis dabalaa dhufa. Dubartootni fedhii hin qabneefiis, yeroo yeroo dhan yoo irra deebi’anii raawwatan isaaniif fedhiinsaani ol ka’a dhufa. Kuniis kan ta’u danda’u dubartootni dhaqnisaani waan jiiduuf (bishaan ta’uf) yeroorra yeroo yoo raawwatan bishaan kuniis waan dabaluuf fedhiinis dabalee dhufa.
8. To’annoo Fincaanii Fooyyessa (Dubaraaf)
Maashaalee afuffaa fincaanii jalattii argamu yeroo qunnamtii saalaa raawwatan humnasaa baayye kan dabaluu dha. Maashaalee kun yoo humna godhatu dubartootni dandeettii fincaansaani to’atan fooyyaa’a dhufa.
HUB: Akkaata biraa kan fincaan to’achu ofbarsiisu dandeessan yeroo fincaaniif teessan gidduutti utuun xumuriin yeroo muraasaf addan kutuu yaalu dha. Kuniis maashaalee afuffaa fincaani jalatti argamu humna ykn irree itti horata.
9. Carraa Dhukkuba Goflaa Proosteti (Prostate Cancer) Hir’isa
Dhukkubnii Prostate cancer (Goflaa Proosteti) dhukkuba dhiirota qofa kan hubuu dha. Qorannoo tokko tokko akka ibsuutti dhiirotni waggaa 40 ol ta’an kanneen qunnamtii saalaa yeroo dheeraaf hin raawwanne kan hubuu dha. Kanneen ji’atti al 21 ol sanyii kormaa dhangalaasaniif dhukkubni kun carraa isiin qabuuf baayye xiqaata.
Maddii Odeefannoo: Mercola.com