text:
‘Laalaa Ibiddaa isa Gubataa Jiru tu Beeka’
The following letter from concerned Oromos residing in Oromiyaa was received by Gadaa.com’s OPINION DESK on May 1, 2012.
Views from Readers
RELATED …
Oduu Haaraya: Dhaaba Oromo Harayaan Diima Nagahoo fi Leencoo Lataan dhaabbachuun isaa beekame
Guyyaa gaafa 21.04.2012, magaala Norway gudditii, Oslo keessatti hooggantootni ABO durii Diima Nagahoo fo Leencoo Lata dhaaba Oromo haaraya dhabani jiru. Dhaabni kuni namoota miseensa ABO-Jijiiraama fi namoota ABO-Gumi Shane keessa gane ykn ariyatame ykn ammoo of-baase jiru yoo ta’e malee namni ABO-GS. Keessatti qooda fudhachuu hin danda’u. Kara kaniin ammoo Diima Nagahoo jarmiyoota Habashaa waliin akkata ittiin waliin tokkumma Itiyoophiyaa irratti waliin hojechuun isaan irra jiru irraatti marii gudda godhee jira.
Karaa kaniin ammo biyya keessatti Abbaan Biyyaa Joobir fi Epherem Isac waliin akkamiin Meles waliin araaramuun danda’amuu irratti haasa’ama jira.
Wal-gahii kana irratti namoonni argamani: Garasuu namni jedhamu Holland irra, Hundasa Lammeessa Norway irra, Dheeressa Qixxe Norway irra, Saqataa Ittafa Norway irra, Daniel Gamteessa Norway irra fi namoota ABO-Jijiirama keessa turani ta’uun beekamee jira.
Dhaabni amma dhaabbatuu kuni maqaan isaa fi kayyoon isaas kan ABO irra adda ta’e ta’uun isaa beekame jira.
Gantuu fi ayyaana ilaallattiin ni baddi
Oromian ni bilisoomstti!
Nama wal-gahii gantoota keessa turee fi kayyoo isanii ilaalee dhiise keessa bahe irra
Yaaddoo Sabboontota Oromoo Biyya Keessaa
Haa gahu nagaan keenya miseensota bu’uuressitoota ABO, hogganoota ABO, miseensotaa fi deeggartoota ABO, akkasumas ilmaan Oromoo gabrummaan biyyaa baaftee jiruu baqattummaaf isin laattee ala kanatti argamtan maraaf!
Nuti sabboontonni Oromoo biyya keessaa odeessa gidduu kana gurra irra nu yaa’e irraa kaanee yaaddoo guddaa nutti dhagahame isin mara quba qabaachisuu feena. Kunis miseensota bu’uuressitoota ABO kan tahan namoota akka Obbo Leencoo Lataa fi Obbo Diimaa Nagahoo ilaalchisee waan dhadhagahamaa jiruu dha. Akka dhadhageenyutti Obbo Leencoo fi Obbo Diimaan faa dhaaba Oromoo haaraa kan ABO irraa addatti kaayyoo mataa isaa qabu bu’uuressanii biyyatti galuufi kan jedhu bal’inaan odeeffamaa jira. Dhaabni haaraan kun kaayyoo Itoophiyummaa fudhatee Oromoon sirna federaalizimii keessatti Itoophiyaa waliin buluu malee filannoo biroo homaatuu akka hin qabaanne kan itti murteessu dha jedhama. Tooftaan qabsoo filatanis mirga keenya bortaan sarbame bortaan falmachuu balaaleffatanii qabsoo karaa nagaa qofa geggeessuu dha jechuu dhageenye.
Akka yaada keenyaatti abbaan fedhe dhaaba haaraa jaaruun mirga. Kan yaaddoo guddaa nutti tahee jiru, miseensonni bu’uuressitoota ABO jedhaman kun yeroo akkamiitti maal akka hojjechaa jiran hubatuu dhabuu, yookiis beekaatuma waan gurmuu saba keenyaa laaffisee diina gammachiisu dalagaa jiraachuu isaanii ti. Nuti yeroo kanatti sabboontota Oromoo mara, keessumattuu manguddoota kana irraa tarkaanfiin eegnu tarkaanfii abdii kutannoo akkasii kana miti. Warra kaleessa bara dheeraa maqaa ABOtiin beekamaa turtanii har’a dhaaba kan biraa kan kaayyoo ABO ganee kaayyoo Itoophiyummaa fudhate qabannee biyyatti galla jettaniif gaaffiilee armaan gadii dhiheessuuf dirqamna.
· ABOn eega Mootummaa Cehumsaa keessaa bara 1992 dhiibamee bahee waggoota 20 booda isin warri gaafas hoggana dhaaba kanaa turtan har’a yeroo kanatti injifannoo maalii galmeessitanii ti qawwee hiikkattanii biyyatti nuu deebi’aa jirtu?
· Akka kaayyoo keessan haaraa kana dhadhageenyutti Kongressii Ummata Oromoo fi WFDO irraa wanni adda isin taasisu homaatuu hin mul’atu. Paartiilee lamaan kana yoo tahe ammoo waggaa meeqaatama guutuu karaa nagaadhaan Wayyaanee jilbeenfachiifna jedhanii heddu tattaafatanii amma haala abdii kutannaa keessa akka jiran quba hin qabdanii?
· Guddaa keenya osoo isiniin jennuu, osoo isin kabajnuu, osoo isin abdannuu isin toora Lichoo Bukraa fa’atti gad deebitanii diina foon keenya qorqee fixee lafeetti nu baasee jirutti harka kennattanii nu salphisuu filattanii?
· Kamaal Glachuu namni yakka meeqaatamaaf biyya keessatti barbaadamaa tahe ABO diigee dhabamsiisuuf jecha maqaa ‘Jijjiirama’ jedhuun ijibbaatee gaafa dadhabu fiigee dhaqee bobaa Amaaraatti gale. Kaayyoo ABO jijjiirreerra, kana booda Oromoon Itoophiyaawii dha jedhee Amaarota gammachiisuuf munaage. Obbo Leencoo fi Obbo Diima, isin hoo daandii badii fi ganiinsaa Kamaal Galchuu irraa maaliin adda jirtu? Baabura salphinaa milishaan kun oofu, kan Oromoon lagateef isin fuurgoo taatanii duukaa buúun mallattoo maalii ti?
· Bara Oromoon cabsamee Itoophiyaan humnaan jaaramte irraa qabee Oromoon walabummaa biyya isaa falmachuuf kumaa fi kitilaan wareegamaa yoona gahe. Bara jireenya keessaniitti isin cinaadhaas ilmaan Oromoo hiree murteeffannaa saba isaaniif jecha gootummaadhaan osoo falmatanii kufan kumoota. Wareegama jaallan kun baasanii fi harás baasaa jiraniif deebiin keessan maali? Wareegama sirrii dha kan jettan yoo tahe isin amma maaliif kaayyoo isaanii gantan? Lakkii ni dogoggoran kan jettan yoo tahe ammoo, hoggana isaanii turtan waan taheef maaliif dogoggorsitanii ficcisiiftan?
· Yeroon kun yeroo itti duulli Oromummaa irratti taasifamu gama Habashootaa irraa jabaachaa jiruu dha. Yeroo itti Oromoon duraan yaada giddu galeessaa qabaachaa ture illee Oromummaa isaatti cichuu filatee sabboonummaa saba isaa balaa irraa oolchuuf of qopheessaa jiruu dha. Amaarri duraan sabummaa isaa caalaa Itoophiyummaadhaan nagadaa bahe illee kana booda nanmni gowwoomuuf akka hin jirre hubatee of ittisuuf jecha dhaaba Amaarummaa jaarratee yeroo itti wal gurmeessaa jiruu dha. Yeroo akkasii kanatti sabboontonni Oromoo hangafummaadhaan beekamtan akka keessanii kun Oromummaadhaan of irroomsuu mannaa Itoophiyummaadhaaf boohuun maraatummaa dha moo fayyummaa dha? Fayyummaa dha yoo kan jettan tahe ammoo, eenyuuf yaadamee ti? Oromoodhaaf moo farroota Oromoofi?
· Gariin keessan (fakkeenyaaf Obbo Diimaan) media Habashaa ESAT jedhamtu irratti baatanii waan qaanfachiisaa dubbachuudhaan kabajaa keessan harkumaan of irraa mulqitan. ‘ABOn takkaa gaaffii bilisummaa Oromoo jedhamu kaasee hin beeku’ jechuun diinota qabsoo Oromoo akka G7 fa’a biratti fuula argachuuf jecha cichoomina Oromummaa irraa gad sigigaattan. ABOn isin baantan kun ABO kan biraa ti moo ABO isuma nuti beeknu?
· ABOn hará nuti beeknu hanga haalli yeroo eehameefitti, rakkoon keessaa fi alaa osoo isa hin sakaalle, sochii qabsoo itti fufee jiraachuu quba qabna. WBOn dur baddaa fi gammoojjii Oromiyaa keessaa diinaan falmu hará magaalaalee gurguddoo akka Shaggar faáyyuu seenee diinota Oromoo aduu saafaatiin adabaa jiraachuu ija keenyaan argaa jirra. Sochiin Qeerroodhaan taasifamaa jirus yeroo irraa yerootti babalátee diina yaaddessaa jiraachuu argaa jirra. ABO fi Qeerroo Oromoo sochii qabsoo finiinsaa jiran kana deeggarsaaf yoo waa xiixxan kan isin hin dhagahin Wayyaaneetti harka kennachuuf of qopheessuu keessan dhageenye. Kun maal irraa ti? Haa xiqqaatuu haa guddatuu, qabsoon hoggana ABOtiin geggeeffamaa jiru kun maaliif isin gammachiisuu dide? Tarkaanfii fudhatamaa jiru tu isin quufsuu dide yoo tahe ammoo Wayyaaneetti harka kennachuu manna akka itti qaama qabsoo kanaa taatanii qabsicha gabbiftan irratti maaf hin hojjenne?
Obbo Diimaa fi Obbo Leenco, ‘Maqaa koo dhabuu mannaa mataa koo dhabuu wayya’ jette goondaan mamaakkasa jedhu dagattan yoo tahe isin yaadachiifna. Gartuun Mallas Zeenaawii gaafa Chaartaraa san akkam godhee akka isin gowwoomse dagattanii har’as waggaa 20 booda maqaa keessanii fi maqaa qabsaayota Oromoo salphiftanii sirnuma kana kadhachuutti fi sirnuma kana fayyisuutti gad deebi’uun keessan heddu nama gaddisiisa, nama qaanfachiisas. Murni Wayyaanee kun ‘waraana keenya lamaanuu (kan OLF fi EPRDF) mooraatti haa galchinu’ jedhee isin gowwoomsee WBO 30,000 ol akka hiikkachiiftanii facaaftan isin taasise. Kanaanis ummata Oromoo biratti maqaan keessan xuraawe hanga haráati hin qulqulloofne. Dogoggora gaafasii san hojii gaariidhaan qulqulleeffachuu mannaa xurii irratti xurii dabalachuun kun maal jedhama? Garaa keenya kan dogoggora keessan gaafasiitiin madaaée fayyuu dadhabe maaliif daranuu dirtanii dhiikstu?
Wayyaanee gaafas abshaalummaadhaan isinitti dhimma bahee qabsoo Oromoo kolaase tu har’as aangoo irra jira. Sanii as wanni mul’ate waan abdii namaa kennaa osoo hin taane Oromoo irratti hadhaan gabrummaa daranuu hammaachuu dha. Har’a kunoo wayta itti ‘Manneen hidhaa Itoophiyaa keessaa Afaan Oromoo dubbatu’ jedhamu irra geenyee jirra. Jechi namuma hogganoota Wayyaanee keessaa tokko tureen ragaa bahame kun diinummaa sirnichi Oromoo irratti qabu gabaabsee addeessuuf gahaa dha. Oromiyaan qircamtees gurguramaa jirti. Albuudni Oromoo bakka jiru maraa qotamee saamamaa jira. Jireenyi lammii Oromoo dheengadda irra kaleessa, kaleessa irra har’a, har’a irra boru hadhaawaa deemaa jira malee wanni abdii namaaf kennaa tokko illee mul’achaa hin jiru.
Nuti sabboontonni biyya keessaa gubaa kana keessa jirra waan taheef laalaan isaa sirriitti nuuf gala. Laalaa ibidda gabrummaa kana gubannee argaa jirra waan taheef maaltu akka nu baasus nutu beeka. Yeroon kun yeroo itti qawwee malee sirna kana of irraa kaasuun gonkumaa hin yaadamne keessa jiraachuu keenya beekna. Wayyaaneen sirna afaan qabsoo karaa nagaa wanni jedhamu gonkumaa hin galleef tahuu isaa waggoota 20mman dabran mara dalagaadhaan nu garsiiseera. Haalli jiru haala qawwee duraan hidhatan lafa nama keessisu osoo hin taane kan duraan karaa nagaan qabsaawuyyuu qawwee hidhachiisuuf dirqaa jiru tahuun ifa gala dha. Filmaata bara 2005 irratti karaa nagaadhaan sirna kana kuffifna warri jedhee dhaadachaa bahe booddeen isaanii maal akka tahe ni beekna. Adeemsi demokraasii jedhamu Itoophiyaa keessatti akka fincaan gaalaa of duuba deebiúu isaa nu caalaa isin tu beeka jennee amanaa turre. Yeroon kun yeroo itti ‘qawwee yookiin du’a’ jedhanii qabsoo maayyiif of hiriirsan malee yeroo itti fedhii warra Dhihaa guutuuf jecha qawwee hiikkatanii Wayyaanee aangoo irratti urursan akka hin tahinitti nuu gala. Isinis kana hubachuu hanqattan jechuun nu dhiba. Yoo beekaatuma dantaa alagaaf kan bitamtan taate malee.
Gabaabumatti dhaamsi isiniif dhaamnu kan armaan gadii ti:
1. Kana booda dhaloonni Oromoon haaraan dammaqeera. Maqaa ulfinaa kaleessa qabaachaa turtaniin harás nutu isiniif beeka nuun hin jedhinaa. Kaleessa Oromummaa nu barsiisuu fi sabummaa keenyaaf akka falmannu nu qaruu keessaniif isin galateeffanna. Faallaa galata kaleessaa hará ammoo nu dogoggorsuuf qophaawuu keessanitti ni gaddina qofa osoo hin taane fayyummaa keessanuu ni shakkina.
2. Akkuma kaleessa sabboonummaa Oromoo jaarre harás diignee Itoophiyoomsuu dandeenya, Oromoon akkuma nu goonu taha jettanii of amansiiftaniittu yoo taheef baayée dogoggortan waan taheef yaada kana of keessaa haqaa. Oromoon hará waan isaaf tahu ofii isaaf beeka. Jireenya gabrummaa baroota meeqaatamaaf keessatti qaqamaa jiru tu waan isa baasu isatti himaa jira. Kanaafuu Oromoon hiree siyaasaa isaa ofiif murteeffata malee sana irraa maqsina yoo jettan gorsa keessan hin barbaadu. Harás nutu siif beeka, akka ofii kee barbaaddu osoo hin taane akka nuti sii murteessinutti buli kan jettanuun yoo tahe garuu Mallas Zeenaawii irraa adda baafnee isin hin laallu.
3. Mallasaan kufuuf deema; kan itti aanuu sabaa fi sabalmiillee biraa golgaa jedhuun Amaarota waliin sirna cunqursaa kana fayyisuufis yoo tahe sochiin keessan kan Oromoo wal dura dhaabuu waan taheef nuuf garaagarummaa hin qabu
4. Murtii keessaniin Chartra seenuu fi murtii keessaniin Chartaraa bahuuf dhiiga dhangala’ee fi lubbuu dhabame yeroo biraa walitti deebina. Laggeenii fi bosonni, gandi Oromiyaa keessaatti lafeen faca’ee jiru ragaa keenya waan taheef.
Yaa Waaqayyo, kanniisomnee kaanee titiisomuu nu baraari!
Injifannoo Ummata Oromoof!
Sabboontota Oromoo Oromiyaa Keessaa
COMMENTS
RULES FOR COMMENTING:
Gadaa.com values your inputs, and to maintain a positive environment of discussion, the following rules will be enforced for comments. When you click SUBMIT COMMENT below, you are agreeing to abide by the following rules.
1. Apply common-sense respect and courtesy. Feel free to express your thoughts within the limits of civility.
2. Personal attacks, offensive language and unsubstantiated allegations are not allowed.
3. By submitting your comments, you take all the responsibility, legal or otherwise, for your comments.
4. Comments are naturally short. Long comments may be removed; for long comments, feel free to submit them as articles to be posted on their own.
5. Gadaa.com reserves the right to remove comments that do not follow the rules stated here.
6. Frequent offenders of the above rules will lose future posting privileges.
How to Use the New Comment Section
1. One can sign in using social networking services (if using this, click on "Sign In With your preferred social networking service")
2. One can also comment as "Guest" (no log-in required; for this, click on "Pick A Name" AND check the "I'd rather post as guest" button.)
(ONLY NAME and EMAIL are required; no password needed if commenting as Guest.)
3. To SUBMIT comments for moderation, click on the "Arrow" sign.
Disclaimer: Opinions expressed in comments do not reflected the views of Gadaa.com unless explicitly stated otherwise by Gadaa.com; Gadaa.com IS NOT accountable for any thought and content of comments.
18 Comments
-
abbaa gammee:
Galatooma sabbontonni biyya keessa.akkasuma nuti qabsa’onni biyya gara garaa haala yeroo ammaa obbo leencoo fi diimaan dulluma keessa jiran kana ni balaalefanna.
nuti dargaggoon oromoo sochii qeerroo fi waraanni bilisummaa oromoo handhuura finfinnee keessatti tarkaanfii fudhachaa jiru cina hiriirree diinota keenya lamaan wayyaanee fi amaara ni dhabamsiifnna!
nuti qabsoo bilisummaa oromoo ABOn durfamu heeraa fi seera dhaaba keenyaa kan lafee jaallewwan qaqaliin ijaarame bakkaan gahuuf jaleewwan diinaa fi goobanoota haaraa lafa ni ilaalchisna!
DIIMAAn dhaaba kana keessa erga bahe bara 20 ni caala yero darbes halaga oromoo nyaachaa ture ammas amumacha jiru gammachiisuuf midia isaani irratti waan inni haasa’e eenyuyyu hin dagatnu.
kanaaf animmo akka yaada kootti namoonni jaarolii kana waliin socho’u yoo jiraate warra heeraa fi seera dhaaba cabsee miseensummaa mulqaman fi namoota maraatoo fi halagaa afaan oromo dubbatu yoo ta’e malee hin jiru kanaaf
NUTI AFAAN FAAJJII YEROO GARA GARAA DIINNI KEENYA BAASU DHIISNE DAEGAGGOON OROMOO BIYYA KEESSA FI ALAA AKKA QABSOOFNNU ISINIIN JEDHA.YAADA KEENYA YEROO KEENYA WAAN KANARTTI GUBUU HIN QABNU IBIDDA MALLASAAN QABSIISE DHAAMSU QABNA!GANTUUN YOOMIYYU NI QAANOFTI
KANAAF ABO DHAABA KEENYA JABEESSA QEERROO WALIIN BAKKA YFEENU AKKA GEENYU ABDIIN QABA
INJIFANNOO UUMATA OROMOO!
-
Abbaabooraa:
Yaa ilaman Oromoo waqaayyoo akanumatti dhugaa isiin yaa dubisu waani baruun kini qabu hundii isaa dhugaadha.Namni kana haalu waan jiru natti hinfakatu,bayyee galatooma.
-
obsaa:
Qabsoon ummata oromoo fedhii namoota muraasaan kallattii isaa irraa kan goorummiti. Murteen dhuunfaadhaan namoonni fudhatan qabsoo ummata oromoo bal’aa dabsuu hindanda’u. Leencoos ta’e Diimaan qabsoo bilisummaa oromoo jaaltan deeggaran jibban dhiisan har’a oromoon Leencoo fi Diimaa kumaatamaan lakkaa’aman qaba. Kanaaf jara kaayyoo isaanii sagal geeddaran kana abdachuus ta’e sodaachuu hinbarbaachisu. Nuti warri walabummaa fi bil;isummaa ummata oromootti amannu kaayyoo keenya utuu hindansiin garuu istiraateeejii keenya gegeeddaraa qabsoo finiinsuu qabna.
-
Bilise:
It is not bad if Obbo LL form another OLF in green uniform and tries to struggle be it in a from of filannoo/election, waraana/ arm struggle or fincila/uprising as well depicted in the roadmap of Fayyis Oromo regarding the Oromo liberation struggle as wrtitten here: “… To illustrate, the importance of the unity of purpose among the Oromo liberation fronts, let me use the following metaphor by applying the five colors used in the faajjii’s/flags of Abbaa-Gadaa and OLF to represent the possible five steps needed to move from the state of suffering under colony towards the future optimal bilisummaa Oromo and walabummaa Oromia. To move from the colonial “Ethiopian unity” of the Abyssinian elites to the free Oromian union envisioned by the Oromo nationalists, these five steps can be undertaken one after the other. Just to categorize some Organizations and to give them political color, we need to divide the karaa/xurree bilisummaa (the roadmap of the Oromo liberation movement) in to five blocs and paint the blocs of the roadmap from garbummaa/colony to bilisummaa with the five colors of our two faajjii’s:
- the first bloc/part of the roadmap is colored with white, symbolically the phase of the Ginbot-7?s unitary Ethíopia devoid of Oromia, which is obsolete and belongs to the past. We have already travelled this bloc till 1991.
- the second part is colored with yellow, which represents the status quo, the present Woyane’s evil and temporary pseudo-federalism, where in reality Oromia is under occupation of the Woyane forces.
- the third part is the short-term goal of the Oromo liberation movement in the form of genuine killil-federation (true Oromian autonomy) planned by the OLF operating (for example) in Group-7 and this bloc can be painted with the green color.
- the fourth part of the roadmap can be given the red color and it is the middle-term goal of the Oromo liberation movement; i.e an Oromian independence, which is indispensable, must and envisioned by the OLF operating in (for instance) the ULFO.
- the final and fifth part is represented by the black color, which symbolizes Oromian union (supra-national union of independent nations in the Horn region) as a long-term goal which is necessary to unite all Oromo in the Horn from Meroe to Mombaasa. As far as I know, the OLF has not yet explicitly stress this final move as a goal.
Whereas we have certain Oromo organizations claiming to be exclusively green and red, none of the structurally existing Oromo liberation forces seems to be exclusively and explicitly black, even though all do have the potential to be; here black being the final and lasting goal which can serve the interest of all the stakeholders in the Horn region. This stepwise move is like the liberation journey from garbummaa under the Amhara rule till 1991 in symbolical Djibouti (white) and from the border town of Ayisha (yellow) representing the status quo under Woyane —– through Oromian autonomy symbolized by Diredhawa (green) —– and through Oromian independence represented by a move to Adama (red) —– to the final goal in the form of Oromian union, which is given the symbol of arriving at Finfinne (black). This liberation journey first towards Diredhawa, then to Adama and at the end to Finfinne is the optimal and progressive move, in which all Oromo freedom fighters can take part. All of them can wear together yellow uniform for the sake of hindering any possible backward and regressive move to Djibouti, the move for which the Amhara forces do struggle. Then, all of them can have green uniform to move together to Diredhawa followed by changing the uniform to red in order to push further towards Adama, and finally all nationalists can together put on black uniform to move to Finfinne, the most beneficial type of Oromian sovereignty… ” http://ayyaantuu.com/horn-of-africa-news/oromia/unity-of-purpose-to-empower-oromian-liberation-forces-for-victory/#more-6590
-
Lola Korme:
Leencoo Lataa fi Diimaa Nagoo gootota Oromoon qabdu keessa isaan muraasa waan tahaniif kabajaa fi moggaasatu tahaaf!!!!
******************************************************************************************************************************************************
Duraan dursee barreessan barruu kanaa nama biyya keessa jiru osoo hin taane kanneenuma waan fedhe xeebuu bareytu barreesse. Sababni isaas ”ilmaan Oromoo gabrummaan biyyaa baaftee jiruu baqattummaaf isin laattee ala kanatti argamtan maraaf! jedhee calqabe.
ABOs tahe qabsoo bilisummaa Oromoo ilaalchisee namni dhuunfaatti kontoraata fudhate hin jiru. Kanaaf Obbo Leencoo fi Diimaan itti eebbifamuu ykn abaaramuu hin qaban. Oromoonni hundi keenya waloon itti gaafatama qabna.
Dandeettii fi gumaata isaan qabsoo Oromoof taasisan irratti Obbo Leencoo Lataa fi Obbo Diimaa Nagoo ilaalchisee galateeffachuu dhiifnee afaan itti hiikkannee balaaleffatuun deebinee ofii keenya tuffachuu dha. Jarri kun hayyuu Oromoo ti. Afaan kanaan akka barreessinu isaantu ni taasisee beeki. Dhaaba fedhan ijaaranii yoo socho’an siin maaltu dhibe. Gaafa isaan biyyatti galanii Oromoon isaan fudhachuu dide ilaali. Tokkichi Leencoo isin warra goota cyber kuma tokko akka caalu bari. Osuma ati komputera jala teessee waggaa 15 odeessituu Diimaanis doktora tahee eebbifame. Jara kana tuquufis tahe maqaa isaanii dhahuuf mirgas, haamileenis siif hin eyyamu. “Bookeen kanniisatti marsiti” akkuma jedhamu atis isaaniin abaaruun waan isaaniin qixxaatte sitti fakkaatee jara kanatti afaan hin banin. Eenyu enyuun akka tahe waan beeknuuf yaa obbo sabboonaa ofiin jedha-of eeggadhu.
Yoo of hin adabin isin adabuuf jirra!
Ammaaf nagaan turi,
Lola Korme
-
anonymous:
“Namni akka Shumburatti jaalatan, akka Gaayyootti nama Cabsa,” Mammaksa Oromooti.
Yaa Obbolessa kiyya Obbo Surrii Jirenya, Yaaddoon ke kan ke qofaa mitti, yaaddoo hundi keenya qabnu dha. Obbo Lencon dogoggora asiin dura ummamen kan ka’e, Oromoon hammam akka garaan madaa’e wanta humannoo argate hinse’eu.
Badii inni Qabso Hummata Oromoo irratti hojjate ( beekees ta’e otoo hinbeekin) hammana jedhame ibsuun rakkisaa dha. Badii innii fii fakkattonni isaa hojjataniin kan ka’e, Ilmaan Oromoo meeqatuu lubbuu isaa itti wareege?. Oromoo meeqatuu garaan isaa aariin guggubachaa ture, guggubachaa jira?. Badii kana hinjedhamne dhaaba kana irrattis hojjatame. Hariiroo Hummanni Oromoo fi QBO wajiin qabaachaa turan gaaffii jala galche. Hummanni Oromoo hooganttota QBO irratti akka amantaa dhabu ykn immo isaan shakku taasise. Walumaa galatti ummata Oromoo fi QBO akka hogganni hinbaanee fi akka qabsichi hin-ititne taasise. Rakkina kana irra dandamacuun hummatas ta’e QBO dandamacuuf yeroo deeraa fi wareegama hedduu gaafate, gaafachas jira.
Kan biraa hafee, hammam akka inni (Obbo Leencon) haamilee hummata Oromoo fi QBO madeese, wanta bara inni dhaqee Wayyanetti harka kennate sanaa qofa yaadachuun gaha dha. Inni hidhamee, mana murtii wayyanetti dhihaatee. Achiin booda hidattota Wayyneen tiksamee, gad-dhifamee, akka dhufetti nagayaan deebie gale. Garuu, hummanni Oromoo gaafa Lencoon harka kennachu isaa Sab-quunnamtti motummaa Wayyanee fi kan biro irraa dhagahan, hin-maraate. Hundinuu bakka jiranutti fincila kaasae. Yommuu diinonni ilmaan Oromoo fi QBO oduu sanatti gammadan, sabbontonni garuu heddu gaddan. Kessattu ‘institution’ bakka addaa-addaa keessa Oromooni hujii adda-addaa kessa turan oduu kanaan wal-qabatee, gaagama heddutuu isan irra gahe. Ynuvarsitti adda-addaa kessatti Oduun kuni jeequmsa hedduf karaa bane ture. Akka fakkenyatti, Hidha Gibee Xinnaa ‘Hydro Electric Power Project’ kessatti Oromoon hojii projektii sana kessa hojjachaa turan, heddun isanii finciltan jedamanii akka guurramanii hidamanii fi gariin isanii immo hojii irraa ari’aman beekkamaa ture.
Mana murtii Ol-aanaa kessatti gaafa Obbo Leenco murtiitti dhihessan, Oromoo heddun achitti argamuun finciluun, yero sana hidhattota Wayyanee wajjin akka hummanni walitti bu’u taasisee ture. Oromoonni heddun isa ajjesuuf itti gamanii ture. Wayyaanetu isan ittisee dhowwaa ture. Sababii kana irran kan ka’e, Oromoo heddun qabamanii akka hidaman ta’e ture. Oromoota kanneen kessaa kan akka Sabboontitti Oromoo aaddee Ilfinash Qanno kessatti argamuu ture. Walumaa galatti, hojiin Obbo Leencoo hummata Oromoo jeequu qofa ta’e.
Haala kana jijjiruuf ilmaan Oromoo yeroo yomiyyuu caalaa tattafacha jiran, yero isaa eeggatee QBO bacancaruuf as baye Obbo Lencoon. Kanaan maal jedhu egaa?
-
Salaale:
Nothing is new for the Oromoo people. We’ve been adapting every shame and learnt to change our strategies lest we should be abolished by….
-
beekaabiyyaa:
Biyya keessaa haa tayu biyya alatti haa barreeffamu barruun isaa hammeenya hin qabu. Maaliif yooni jedhame martuu yaada isaa ibsachuuf mirga qaba. Akkasuma Obboo LL fi DN isa isaanitti fakkaate hojjatuuf mirga qabu. Kan nama dhibu garuu kan sabattiin gadi bayan hin argine. Oduu fi hamiin gurra nu guute garuu. Gariin dhugumaan sabaaf hadoodee sodaa dhimmicha irraa qabu ibsata. Inni biroo immoo garee koo malee kan jedhu fakkaata. Haga isaan kan harkaa qaban sabattiin bahan maaf eeguun hafee? Sana booda sabichi akka itti simatu ni beeka. Akkas ariifatanii balaaleffatuun immoo kanneen fedhinnaa dhunfaa keenya dursu nu jalaa fakkaata.
Beekaa Biyyaa
-
Gindabarat:
Ashamaa,
Oduu Gammmachiisaa dha. Yoo Beektonni fi bu’uressitootni qabsoo Oromoo Leencoo fi Diimaan kan biyya galan ta’e, Ummata Oromoo biyya keessaa ijaaranii ummanni keenya qaawwaa jirtuun akka mirga isaaf falmu godhu.
Xalayaa “Laalaa Ibiddaa isa Gubataa Jiru tu Beeka” kan jedhu kan katabee facaase garee DAWUD IBSA dha. Bifa kanaan Hayyoota oromoo Leencoo fi Diimaa irratti olola oofuun dogongora guddaa dha.
Namoonni gandummaan ija jaamsitee callisanii umrii isaanii guutuu Dawud Ibsa leellisaa jiraatuu fedhan akka jiran Oromoon hundi ni beeka. Warri akka loonii wal-harkiftanii gandummaan joortanii fi olola ooftan, umrii keessan guutuu dhamaatu.
Kanaaf Oromoo yeroo ammaa Hooggansa Dawud irraa abdii dhabaa jira. Waggaa 15 guutuu ummata Oromoo hooggannee bu’aa tokko argamsiisuu hin dandeenye.
We should not be afriad of criticising a leader. Hoogganni qeeqamuu fi hanqinni isaa itti himamuu qaba. Yoo Hoogganna dadhabaa tahe illee kan hubatee, Hooggana jabaa tti laachuu qaba malee mufachuu hin qabu.
Dawud Ibsa isa darbeef ni galeeffanna!! kana booda garuu Oromoon akka kanaan duraa callisee halayyaatti waan hoofamu natti hin fakkaatu.
Galatoomaa Oromoo
Dhiifama yoo isin mufachiise
-
Dhugaatu Caalaa:
KKKKKK “Sab-boonota Oromoo Biyya keessa” maaloo maqaa kanan daldaluu dhisa. Inni biyya keessa akka warra biyya alaa hojii dhabee maqaa baleessi beektoota Oromoo qabdu irratti hin oofu. Warrii Gadaa.com waan akkana website keessan irratti facasuun keessan iyyu baayye na dhibe. Isin media Oromoon qabdu kan safu (ethics) gazexesummaa qabdan jedheen isin yaada ture, maaloo maal taatan? Akka Oromoon biyya barreessan ragaa maalii qabduu? Maaloo maqaa keessan kabajamaa eegadha. Waan Obbo Leencoo fi Obbo Diimaa immoo isaan bara nami Oromo ta`uu isaa iyyuu qanfatu dhaaba ABO dhaaban qabsoo kana bakka amma jirtun gahan. Hayyoonni kun Oromoo diinatti dabarsaan ni kennu jedhe hin yaadu. Akka isaan immoo ABO ofiin dhaaban keessa ta`aan hin hojjanneef immoo warrii Shanee-ABO ari`anii jiru, jareen kun calisan ha ta`aan hin jedhu. Kanaaf waan Oromoof ni ta`aa jedhan yaada tokkon yoo as bahan mirga gutuu qabu. Kan barbaadu ni deegara kan hin barbannee immo kara duran qabsa`uun itti fufa. Yoo dhuguma namoota biyya taatan hayyoon kun warra Wayaaneetti harka kennu osoo hin ta`iin warra Wayyanee harka kenisiisu dha, amshira!!. Garaan haada Oromoo immoo ABO qofa hin dhalle, kan biros dhalu dandeessi. Kan ilmoon hangaafi dadhabe ilmoon quxusuun immoo bakkan ni gaha.
Waaqatti aanee jareen kun abdii fi qabeenya Oromoo ti.
-
Hubataa Dhugaa:
Diimaa Nagawoo “ESAT”irratti akka tasaa ta’ee Iluu Abbaa Booraattan dhaladhe jedhe. Odoo hin jaalatin jechuu isaati. Amma immoo jaarmayaa haarawaan gadi bahee yoo dubbatu, tarii akka tasaa ta’ee ABO keessan ture jechuun isaa hin oolu. Odoo hin barbaadin odoo kaayyoo jaarmayaa kanaatti hin amanin jechuu mala. Kan ta’es ta’u, kunoo eenyummaan isaa (isaanii) suuta suuta gadi bahee mul’achuudhaan jaalalloon immiyyee Toophiyaa irraa isa (isaan) qabde isa (isaan) maraachaa jirti. “Isaan” kan jedhu kun Leencoo Lataa fi warra biroos dabalatee jechuufi. Jaarmayaan isaanii kan haarayaa kun “Ye Ethiopia Netsanet Ginbar” ta’inaa laata? Ofiifuu duutii maaliif of huuti jedha Oromoon. Mee bakka isaan gahan argina.
-
Qacee:
ya obbo mqaa balisaan oduu wallagaa eerga nu ga,ee wagootiin bubulani jiru kanaafs oduu tortora kana fi maqa baleesuun keesani kissara siyaasa keessani waan argsisuuf yoo dhaabdani garii dha.namni waan barbaade hojechuus ta,ee deegaruun ummadhaan kani keenameef yoo ta’u sniin garuu biyya tehenolojiidhan guddte keessa jirach sammun keessani isumma durti.dhaabadh sniin ga.a,
-
Wara fatansa Illu:
Nuun beeka keenya ni kabajana akka wara oola keenya afaani keenya adba kani dhaabe miti waan hojeenu ni beekana dafne nama hin ganu kanaafs bayye yoo nu tutuqu bahatani garii dha.siyaasa tokko wallin hojechuu dhusati gabata tokko irra sniin wallin dhiyachu hin barbadnu.kanaafs wara oduu dhaabadhati offi ilaala.
-
Galangalee:
Maqaa Itopian deemanii kan barcuuma Minillk irra ba`an itti- fakkate yoo ta` barcuumni sun kan Habashaa malee kan Oromoo miti. Ta`umsi Oromoo Yaa`ii Gulaale malee tuluu Dalatii miti . Bakka walaaltanii deemani akkuma Senaa`it Likee fi Hailee fidaa dhumtu: warra lubbuu fi seena dhaban. Yoo siyaasa utuu hin ta`iin waan ittin jiratan akkuma Abbaa Biyyaa barbaadu galtu ta`e waan dansa.
-
Favour:
Hi Bilise,
you are absolutely right! Eventhough the revolutionary approach of the pro-Walabummaa forces is stronger, the reality seems to favour the evolutionary move of those, who want to progress through genuine Oromian autonomy within Ethiopian union towards Oromian independence within African union. But yet both the revolutionists and the evolutionists should learn to recognize, accept and respect each other!
-
Moti refugee:
Nagaa fi biliisumma hafarsiinuu jallaan.
-
Lammii:
Namni kana barreesse bakka fedhellee taa’ee yoo barreesse galatoomin jedhaan. Kuni dhugaa jiru malee waan soba tahe miti. Ani mataan koo Obbo Leencoo waggaa soddomi sadii ( 33) olin isa beeka. Waan inni Oromoo irratti hojjachaa tures baay’ee dhan beeka. Ani yeroo ammaa kana qabsoo Oromoo irraa fagaadheen jira. Kan qabsoo Oromoo irraa na fageeses shira Obbo Leencoo qabsoo Oromoo irratti dalagaa jirutu abdii na kutachiise. Hanga Obbo Leencoo jirutti jireenya koo keessatti bilisummaa Oromoo arguu hin dandahu kanan jedhu irran gahe. Garuu waanta tokkotu abdii naaf kennaa jira. Sunis umuriin Obbo Leencoo gara waggaa 71 ni taha. Kana booda yeroon inni ummata Oromoo afaan faajjessu yeroo dheeraa natti hin fakkaatu.
-
Mohammed Hassen Wako:
Qeerroonis ta’e e,Oromoonni haftan hunduu waa’ee sochii bilisummaa Oromoo fi Wolabummaa Oromiyaa irratti hasofnnii fi gorssi isi n hawasa kenna kan Oromoo kan biyya keessaa fi biyaan alaa iratti kennuu qabdan ,taiwwan yeroo keessatti dalagame laaltanii akkuma isaan balleessan laallee fana dallana osoo hin tane bifa gorsaatiin wol horachuu qabnna.maaf jennaan akkuma Oromoon jedhe” aare jennee yoo keessaa fuune mara dhama “waan ta’eef
galatooma
barri bara bilisummaa Oromoo fi Wolabummaa Oromiyati!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!


c: text/html

text:
Addi Bilisummaa Oromoo falmaa ilmaan Oromoo biyyaa keessaa mootummaa faashistii Wayyaanee waliin godhaa jiraan fi haala yeroo irratti ibsa kennuuf Haawaasa Oromoo Minnesota keessa jiraataniif waamicha godha. Qophiin Koree Kutaa ABO Jiddu-Gala USA (OLF Mid-West Chapter) fi Konyaalee ABO Minnesota jiraaniin qindaawe kun Fincila Diddaa Gabrummaa yeroo amma biyya keessatti deemaa jiru bu’ura godhatuun falmaa kanatti xumura godhun barbaachisa ta’u isaa irra deebi’e hubachisaa dha. Addi Bilisummaa Oromoo akkuma bu’ureffama isaa irra eegale addeessetti tooftaale Qabsoo Bilisummaa Oromoo milkeessuuf lafa kaayaman keessaa Qabsoon hidhatnoo, kan Siyaasaa fi Diplomasii dabalate toofta isa bu’uuraa fi murteessa ta’u isaa hubatuun aarsaa WBOn baroota dheeraaf kafalaa as ga’een waan mirkanaa’e dha. Yeroo ammaa kanattimmoo dhibba dhibbatti Amalli mootummaa wayyaane kan amma aangoo siyaasaa qqabaatee jiruu fi kanneen daraniyyu sirna duraanii deebisuuf abjootan akka mullisutti Qabsoon hidhatnoo kan filmaata biraa hin qabne ta’uu isaa mullisa. Addi Bilisummaa Oromoo haala kana sirritti hubatee waan irratti hojjetaa as ga’e sadarkaa olaanatti guddisuuf akkasumas Aaarsaa dargaggoonni fi Barattoonni Oromoo yeroo amma kana keessatti kafalaa jiranitti bu’a godhuuf humnaa fi dandeetti qabu hundaan garaa diinaatti fuulleffatee jira. Sirna saaminsaa fi dararaa motuummoota Habashaa kan dhufaa darbaa gara Jaarra tokkoo fi walakkaa oliif deema jiru hundeen buqqisuun Ummata Oromoo dhaaf filmaata dhuma akka ta’e hubaatuu dhaan Ummatni Oromoo bakka jiru hundatti WBO bira akka dhaabattus waamicha lammummaa dabarsa.
Bifuma kanaan Adunyaa mara irra bakka Ilmaan Oromoo qubatan hundatti Addi Bilisummaa Oromoo itti gaafatama fudhatuun maree Hawaasaa geeggessaa jiru keessa inni Minnesotatti ta’u kun isa angafa dha jenne amanna. Kanaaf Ibsa fi Qophii Addi Bilisummaa Oromoo yeroo ammaa qabu dhageeffattani yaada, qabeenyaa fi human keessan akkamiin akka gumaachitan irratti ballinaan haasa’uuf Waamicha walgahii Hawaasa Oromo maraaf kabajaan isiniif dabarsina. Kun waamicha lammummaa kan ilmaan keenya itti dhuma jiran, yoo kana dura dhaabbatnee sirna kanatti xumura hin goone daranuu lafa irra haqaamuun balaa Ummata Oromoo irratti aggaamate ta’u hubattani Ilmaan Oromoo hundi akka walgahii hawaasaa kana irratti argamtan ammalle irra deeddeebine maqaa Ilmaan Oromoo waregaama kafalanitiin dhaamsa keenya isiniif dabarsina.
Guyyaa: Dilbata, Waxabajjii 8, 2014 (Sunday, June 8, 2014)
Yeroo: Sa’a 1:00 Wb (1:00 PM)
Bakka: Galmaa Waldaa Hawaasa Oromoo Minnesota
465 Mackubin Street
Saint Paul, MN 55103
Koree Kutaa ABO Jiddu-Gala USA (OLF Mid-West Chapter) fi Konyaalee ABO Minnesota keessa jiran hunda.
Injifatnoo Ummata Oromoof!

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ядyypaл дээд цэrTээ xүpч aTap Taлx xyBaaж aBax, HoxoйH xooлoop xooллox эHүүxэHд бoлжээ
Suuliin ued dollariin hansh ogtsom hurdatstai nemegdej, yumnii une tengert tulj, eldew tatwar huraamj turul bureeree urgan garch, zasgiin gazriin hiij chadaj bga yum zuwhun tatwar, huraamj, torguuli…jijigheen zuil deer hurtel jolooch nariig neenteglen torgoj, zogsooloo shiidej ugch chadahgui bj negdugeer egneend tawisan shaltgaanaar irgediin karmaanaas mungu humsalj, haana ch ochood mashintaigaa zogsohod haalt hiicheed l mungu nehdeg bolson, durguitseheer ulsaas zuwshuurluu awsaaan gej am taglana…Torguuli, tatwar nereer bas niitiin ezemshliin zam talbaig ashiglan irgediin karmaanaas mungu hulgailj, ard irgediig tuilduulj ehleed bga ni unen shdee…Neg l ih saihan zuil yarisan uls…Ene zasgiin gazar arai bishee…Hetsuu amidraltai humuus tsaana chini zunduu bna…Zasgiin gazar yugaa hiigeed bgan beeeee….Odoo bas negdugeer egneegeer zorchihgui bh zamiig nemegduulj bga ni erduusuu torguuli shaltgaanaar uursdiinhuu idej uusan sharhiig ard irgediin munguur nuhuh gej bga tsarai shuu dee…


text:
IBSI WALHUBANNOO FI WALIIGALTEE MAGAALAA SEATTLE KEESSATTI GAGGEEFAME MILKIIN XUMURAME
Walgahiin qindoomina addaa taheen Sanbata dabre Gurraandhala 23, 2013 gaggeefame kun hirmaatota magaaloota Seattle fi Portland irraa dhufan akn qooda fudhachiise ture.
Walgahii addaa kana irratti Jilli waliigaltee kana ibsuuf irratti argaman Jaallan Dr. Junadin Johar Sh. GS ABO irraa, leenjisoo Horroo QC – ABO irraa, Jamal Midhagsaa Gurmuu Qabsaawoota irraa ture.
Bakka bu’oonni kuniis Qabsoon Bilisummaa Oromoo dhiigaa fi lafee ilmaan oromoon injifannoolee gurguddoo fi hin tufatamne galmeesullee, ammayyuu mirga abbaa biyyummaa akka argachuu hin dandeenye ibsani jiru. Rakkoolee mooraa qabsoo keessatti yeroo adda addatti uumamte irraan kan’e mooraa qabsoo keessatti dadhabina uumuun isaa akka jirutti tahee, ummata keenya irrattillee akka dhiibaa uume ibsani jiru.
Haallan rakkoo ofii ilaafi ilaameen akkasumas heeraa fi seera qabnuun fixachuu dhabu irraan kan ka’e uumame kana irraa aaname mooraan qabsoo jabaatte akka diira irratti xiiyyeefattu human, dandeetii fi qabeenya isaani walitti fiddu akka qabsoo finiinsa dubbatani jiru. Kanumaan waliiniis qabsoon haqaa tun hamma bilisummaa Oromoo fi Walabummaa Oromiyaa ti jachuun jala hariiqanii ibsani jiru.
Waggaa kudha lameen dabare kana xinxallee barnoota gudda irraa fudhannee jira kan jedhan bakka bu’oonni kun amma booda haalli akkasi akka nutti hin deebine murannoon of eeggannoo barbaachisu ni goona jedhani jiru. Jilli kun wal duraa duubaan dubbatan kuni rakkooleen 2001 fi 2008 keessatti uuman kan jijjirree tokkummaa qabsaawootaa haaroomsuun hammilee cimtuun deemaa akka jiran dubbatani jiru.
Kanumaan waliiniis arraarri bu’e kun fakkeenya waan tahuu fi seena qabessa jechuun, wal taane dhaabachuun keenyaa kufaatii dinna mirkanessee QBO akka mamii hin qabnu jedhani jiru. Kaayyoon keenya tokko! Innis Hiree ofii ofiin murteefachuu Ummatta Oromoo hamma mootummaa walaba taate dhaabbachuuf qabsaawuu dha jedhani jiru.
Jilli kun dhaamsa qabu erga dabarfate booda gaaffiilee hirmaatoota irra dhihaatuuf deebisaa quubsaa kennani jiru. Walgahii kuniis akkuma milkiin jalqabametti milkiin xumurame jira.
Injifatno Ummata Oromoof!
Koree Qindeesitu
COMMENTS
RULES FOR COMMENTING:
Gadaa.com values your inputs, and to maintain a positive environment of discussion, the following rules will be enforced for comments. When you click SUBMIT COMMENT below, you are agreeing to abide by the following rules.
1. Apply common-sense respect and courtesy. Feel free to express your thoughts within the limits of civility.
2. Personal attacks, offensive language and unsubstantiated allegations are not allowed.
3. By submitting your comments, you take all the responsibility, legal or otherwise, for your comments.
4. Comments are naturally short. Long comments may be removed; for long comments, feel free to submit them as articles to be posted on their own.
5. Gadaa.com reserves the right to remove comments that do not follow the rules stated here.
6. Frequent offenders of the above rules will lose future posting privileges.
How to Use the New Comment Section
1. One can sign in using social networking services (if using this, click on "Sign In With your preferred social networking service")
2. One can also comment as "Guest" (no log-in required; for this, click on "Pick A Name" AND check the "I'd rather post as guest" button.)
(ONLY NAME and EMAIL are required; no password needed if commenting as Guest.)
3. To SUBMIT comments for moderation, click on the "Arrow" sign.
Disclaimer: Opinions expressed in comments do not reflected the views of Gadaa.com unless explicitly stated otherwise by Gadaa.com; Gadaa.com IS NOT accountable for any thought and content of comments.
Comments are closed.


text:
MINILIKOOTA BARDHIBBEE 21-FFAA : Kutaa Sadaffaa
Taammanaa Bitimaa irraa*-
DURADUBBII
Jalatamoo fi kabajamoo warra barreefata kana duukaa-buutanii jirtan, mee waan hunda duran nagaa fi nageenya isiniif hawwa! Erga barreeffammi kun kutaa lammaffaan isinii dhiyaatee asii kunoo gara torban sadiiyii taha. Torban sadan dabran kana keessa barreeffatoonni iliitonni Amaaraa nu Oromoota irratti arabsoo fi doorsisaan, maqa-balleessii fi maqa-xureessiin babbaasn danuu dha. Duulli fi waraanni isaan uummataa Oromoo fi saba Oromoo irratti banan sun homaayyuu hin dhaabannee, ittuma-fufee jira.
Ani barreeffatoota amaan tana muummiyyeewwan Amaaraa nu Oromoota irratti baasan kana yommuun dubbisu, daqiiqaawwan hedduun aara-baafachuun itti-yaada. Ofumaafan deddeebisee of-gaafaddha. Wanneen naaf galuu didantu jiru. Kanneen keessa gariin: “akkamitti yeroo ammaa kana namni tokko akkana jechuun Oromoo arrabsa! Saba guddicha naannoo Gaafa Afrikaa kana akkanatti sulphisuuf aggaama? Handhuurri gaafii kiyyaa garuu akkamitti namni barumsa addunyaan teenya tun yeroo amma kana qabduun eebbifamee baye, waamsa akaadamii (“academic titles”) kan “Dr., Pirof.” sobaan otoo hin taane, dhugumatti akkaan barate, akkaan qoratee argate kun wanneen akkanaa kana Oromoo irratti baasa? Keessumaa namoota kana keessaa gariin namoota Biyya Oromoo keessatti dhalatanii guddatan, akka nuti isaan ilaallutti namoota lammiiwwan Oromiyaa (“citzens“) tahan? Silaa maaluma barbaadu jarreen kun? Isaan: “warra duriitii akkuma durii san Toopphiyaa biyya tokko, afaan tokko, amantii tokko maaloo maaloo tokko barbaadu” naanan jechuu dandeessu. Garuu yaa Oromoo koo, isaan “warra tokkoo, warra tokkeessoo” kan afaanotaa fi aadaawwan, seenaa fi muuxannoolee, biyyoota fi amantiiwwan impaayera isaanii tana keessatti argaman mara Amaaromsuuf akka dhaabatan hedduu naaf gala. Hatahu malee, kana gochuuf ibdidda ofitti qamsiisuu qabuu? Borkaana (“volcano“) riphee ciisu kana ofitti dhodhoosuu qabuu? Maali akkamitti namni summuun isaa nagaa qabu, waan raatuu fi maraatuun godhutti gadi of-deebisa?
Guyyuu ennaa nuti waayee mirgaa fi haqa uummannii fi sabni Oromoo qabu kaafnu: “walirraa hore; waljaalanne; walirraa fuune” faa nuun jedhu. Marree waan walirraa horreef akkanatti nu arrabsuu? Nu arrabsaa, nu salphisaa, jedhanii jedhaniitoo sadarkaa ilmoo namaa irraa sadarkaa bineeyyiitti gadi nu buusaa, “tokkoomnee wajjin jiraanna nuun” jedhuu? Nuti Oromoota; aadaa boonaa fi boonsisaa qabna. Aadaa Oromoo keessatti namni “walirraa hore; walirraa fuudhe” sonaan walkabaja. Mee isaan soddaalee keenya yookaan nuti soddaalee isaaniti haa jennu. Akkamitti warra soddaalee isaanii kana akkanatti sadarkaa bineessatti gadi-buusu? Erga soddaaleen isaanii kun bineeyyii tahanii isaanis mee bineeyyii tahuu qabuu! Mee Galmoon Walattee fuudhee ijoollee horan haa jennu. Silaa warri akkanatti wal-horan kun maqaalee Amaaraa babbaasuufii, Difaabbachaw fi Algaanash maaluma tahu? Achi daka sana, gola bineeyyiitti darbatamu jechaa dha moo? Akkamitti obboleewwan, abbaanii fi haati Walattee, wasiillaani fi eessuumman, durbiiwwanii fi aanteewwan Walattee marti foonii fi dhiiga ofii jechuun, Difaabbachaw fi Algaansh gara oddo-bineeyyii-tti (“ZOO“-tti) ergu?
Yaa nama Oromoos, yaa nama Amaaras dubbiin mirgaa fi haqa saba tokkoo, mirgaa fi haqa uummata tokkoo dubbii: “walfuunee walirraa horreen” cuqqaalamee, ukkamfamee jala darbamu waayii miti! Gaafiin kun, gaafii sabaa waan tahaaf, gara gaafii warra walirraa horeetti kan dabarfamee hafuus miti! Gaafichi gaafii mirgaa fi haqa uummata tokkoo waan taheef, dimokiraasii irratti bu’ureeffamanii isa yeroon deebisuutu karaa isa sirrii fi isa nama-baasuu taha. Amma armaan gadittan waraqaalee jidduu kana keessa muummiyyeewwan (iliitonni) Amaaraa Oromoo irratti babbaasan keessaa tokko callaa filachuun, yaada kiyya irratti kennaa mee na oofkalchaa!
Isaan jedhaman kanneen keessaa kanan filaddhe barreeffama Dr. Geetaachaw Hayilee-ti. Namni kun nama dassiiba (“common man“) tahe wayii otoo hin taane, nama barumsa ammayyaa kan biyyalafaa (addunyaa) tana irratti argamuun eebbifamee baye. Inni bantiiwwan barateeyyii (“educated“) warra Amaaraa keessatti kan argamu. Haatahu malee, jibbii fi tuffiin, maqa-balleessii fi maqa-xureessiin inni uummata Oromoo fi saba Oromoo irratti qabu: “barumsi sammuu namaa bana moo sammuu namaa cufa? Yaada fi naamusaan ol nama-baasa moo gadi nama-buusa?“, jechuun kan wal-nama gaafachiisu. Akkamitti namni biyya Toopphiyaa jedhamtu tanan jaaladdha jedhu, sunumtuu namni aannanii fi damma Oromootiin guddate uummata Oromoo abbaa keessummaa fi abbaa hiyyeessaa, gara-laafessaa fi mata-qabeessa kana akkanatti arrabsa? Akkamitti namni barateessa tahe, sunumtuu barachiisaan mabba (unibarsitii) keessatti ijoollee barsiisuu gulantaa addaggee fi gulantaa kashalabbee gadi of-buusa?* Inni akkanatti nu arrabsaa, akkanatti nu sulphisaa, akkanatti alaa-mana keenya xureessaa wajjin jiraanna nuun jedhaa? Erga namni kun uummata keenya fi saba keenya irratti duula arrabsoo, duula maqa-baleessii fi duula maqa-xurreessi ifumatti uummatoota Gaafa Afrikaa fi uummatoota biyyalafaa fuulduratti banee, nuti akka isaa arrabsoon arrabsoo deebisuu otoo hin taane, dhugaa fi dhugoo irratti hundeeffamnee, saayinsii fi beekumsa ammayyaa qabanneetoo akka inni dhaddhaabbata sobaa qabatee nutti ka’e agarsiisuu qabna. “Karaan sobaan dabran oggaa deebiyan nama dhiba“, jedha Oromoon waan akkanaa kana ennaa ibsu. Kanaafuu, karaan innii fi iliitonni Amaaraa gariin qabatan kun karaa badii fi badiisaa akka tahe, ibsuufin dirqama nutti tahe.
SEENSA
Mee waan hundaa durseen waan gulaaltonni “gadaa.com” ennaa waraqaa Dr. G. Hayilee isa obboo Girmaa B. Guutamaa hiike san nuuf dhiyeessan, akka qalbeeffachiisa gulaaltotatti waan gammachiisaa fi lafee irratti malee lafatti hin buune jedhaniiyyu: “The following is the English translation of an article first written in Amharic by a certain professor by the name Getachew Haile on the website EthioMedia.com, where all the fake and senile anti-Oromo professors have called home in recent months. Hidden behind a local vernacular (Amharic, in this case), hate propaganda, disguised as academic articles and directed at the Oromo people, frequently appears on EthioMedia.com, thus Prof. Getachew Haile’s article is not a first on EthioMedia.com, nor that this is the first anti-Oromo piece by Prof. Getachew Haile. Regardless, in order to expose the ongoing hate propaganda on the Oromo people to the world, Gadaa.com has decided to publish the following English translation of Prof. Getachew Haile’s Amharic article in its entirety.”
Obbolaan keenya kun, gulaaltonni “gadaa.com” gara fuulduraas olola jibbaa isa jarreen kun uummata Oromoo fi saba Oromoo irratti oofaa jiran, afaan warra abbootii qawwee irraa gara Afaan Ingilizii-tti akka nuuf hiikuun, addunyaa beeksisan abdii fi amantii cimaan leencota keenya kanneen irraa qaba! Warri Gadaa, ee Maatiin Gadaa akka arman gadii jirutti nu dhalawwan Oromoo maraaf waamicha dhiyeessani: “Dear Readers, the ideology brought up herein by Prof. Getachew Haile used to be the overt state ideology of the Ethiopian empire up until February 1974 – exactly 40 years to the date; with the ongoing struggles of the nations and nationalities, including the largest nation – the Oromo, in the Ethiopian empire, this Ethiopianist/Nefxegna ideology will soon see its final demise, and a morning star will rise in the Horn of Africa. All Oromo nationalists must fight back this Nefxegna ideology in order to protect the gains of the people’s 40-years of struggle, and bring the final victory to the people’s struggle.”
Kun dhugumatti waamicha cimaa fi waamicha biyyaati. Waamicha harmee teenyaa, waamicha OROMIYAA-ti! Wanni beekuu fi qalbeeffachuu qabnu, nuti Oromoonni qabsoo irratti waan argamnuuf, wanneen qabsoo keenya fashalsiisuuf dura dhaabatan mara akka barbaachisaa tahetti dura dhaabachuu qabna. Ee, akkuma dhufe sanatti waltaanee, walcinaa dhaabannee ofirraa deebifna! Ofirraa qolachuun, walirraayyis qoluun diibifna. Kan qalamaan dhufe qalmumaan, kan shimalaan dhufes shimalumaan ofirraa deebifna! Kan dideetoo eeboo fi qawween nutti dhufes eeboo fi qawweedhumaan ofirraa deebifna! Gayeen gayee-dhaa, jarri kun akka durii addaan nu qoqqoodanii: Shaawaa fi Wallagga, Arsii fi Wallo, Kiristaana fi Muslima, Waaqeffannaa fi sooshalistii jechuun akka fe’anitti nu bituu gonkumaa hin dandayani! Oromoon hundi Oromodhuma; dhalawwan aayyoo fi aabboo tokkooti!
Nuti cufti isan jedhe kana beeknee yoo qalbeeffachuun oljennee tarkaanfanne, nuti galaana Laga Abbayyaatii kan nu fuuldura dhaabatu hin jiru. Kan deemnuuf mirgaa fi haqa uumaan qabnu, isa nu irraa mulqame deebifachuufi malee, waan tokkollee mirgaa fi haqa namoota biroo tuquufi miti. Dr. Geetaachaw Hayilee faa, “EthioMedia.com”-n faa, “Gareen Morash” faa, “Gareen Cuquliisaa” faa fi jalaa-jaleen isaanii, duubattafoo fi booddessitoonni cufti, uummata Oromoo burkaana (“volcano“) riphee ciisu kunoo tuttuqanii, ofitti dhodhoosaa jiru. Uummanni fi sabni Oromoo burkaana tahe kun kophaa isaas miti. Uummatoota fi saboota Kibbaa cufatu isa cinaa hiriiree jira. “Yoo funyaan dhawan ijji boochi!“, jedha mammaaksi Oromoo tokko. Uummatoota obboleeyyii keenyaa warra Kibbaa, kanneen waliin kunoo waggaalee 140 guutuu mana hidhaa Habashootaa, Karcallee keessatti argamna. Waltaanee mana hidhaa kana wajjumaan caccabsinee, yeroon keessaa baanu fagoo miti!
QAAMADUBBII
Gara barreeffama kanaa olitti kaafameetti yoo ceene, kunoo akkana jedha, namni Amaarummaa fi Habashummaa isaatiin of-tuulu, of-guuru Dr. Geetaachaw Hayilee: “Historians tell us that our diversity has really hurt us a lot in the past. The fact that we are Christians and Muslims, Oromos and non-Oromos with failed system to accommodate our differences substantially degraded us. On the contrary, had we spoken one language, followed one religion and cherished one culture, we would not have stagnated in backwardness for centuries. The devastating impacts of our religious diversity can be seen from the demolition of the Axumite civilization by Yodit Gudit and the burning of the Amhara civilization by the invading Muslim forces of Ahmed Gragn. Perhaps, these civilizations were able to keep the country in pace with the rest of the world by the time, but they were demolished and we remained stagnated at where we were by then even to this date. Our knowledge about these two civilizations had to entirely rely on few written documents that survived the fire.”
Namni yeroon hayyameef ishii inni jedhe tana, ee tan sarara (“lines“) shan qabdu irraa ka’uun yoo shimala qalamaa fi shimala sammuutiin dhaddhaye, kitaaba tokko guutuu barreessudhaan namichi kun qullaa isaa addunyaa fuuldura akka dhaabatu gochuu dandaya. Eessumattuu itti-beeknaan danaadaneen ( “diversity“) badhaadhina. Warra itti hin beeknee fi warra akka warra Dr. Geetaachaw fayiif immoo dammiyyuu isaan miidha. Akka inni gubbanatti jedhutti: afaan tokko, amantii tokko, aadaa tokkoo fi maaloo maaloon tokko wayyii waan qabaataniif ni misoomu jechaa miti. Jarreen tana jechuum miseensota gita-bittee Amaaraa fi muummiyyeewwan isaanii golfaan: “biyya tokko, afaan tokko, amantii tokko, seenaa tokko, aadaa tokko, maaloo maaloo tokkoo” isaan qabeeti jira. Oddo-kabreen isaanii inni abbaa tokkeessoo kun bara Minilik irraa kaasee isaan: urgufaa, ija-babbaasisaa, hoomacha afaaniin baasisaa, lafaan dhaddhayaa jira. Oromoota kiyya, warri oggaa taabonni isaanii bawu, oggaan inni ximqataaf lagatti qajeelu, oggaa mankiristaana san oggaa sadii naannawu garri irra caaltan argitanii hin beektan taha. Oggaa kana nama isaanii, nama warra Amaaraa keessaa gariitti oddo-kabreen sun itti-ka’a.
Kunoo, Dr. Geetaachaw fi jaalleewwan isaa fi fakkaatota isaatti bardhibbee 21-ffaa kana keessallee, Oroppaa fi Ameerikaattillee oddo-kabreen isaanii sirumaa itti-hammattee, hoomacha afaaniin baasisaa jira. Namni isaanii innin kanaa olitti oggaa oddo-kabreen itti ka’u ibse, miskiinota; nama nagaati. Dr. Geetaachaw Hayilee faa garuu, namoota miskiinotas, namoota nagaas miti! Isaan warra arrabni isaanii akka bofa saafaa nama hiddu. Akka bofa saafaas summii namatti tuttufu. Isaan summii fi abjuu isaanitiin uummatoota impaayera isaanii keessaa, kan afaanota 76 dubbatan, kan aadaa, seenaa, qaroominaa fi muuxannoo garagaraa qaban balleessanii, lafarraa duguuganii: afaan tokko (afaan Amaaraa), aadaa tokko (aadaa Amaaraa), seenaa tokko (seenaa Amaaraa isa warra qaroomina qabu barbaacha Biyya Israa’eel deemu), amantii tokko (Kiristaana Ortodoksii), alaabaa tokko (alaabaa isaanii: magariisa, keelloo fi diimaa) isa alaabaawwan hortee Afro-Asiiyaa (hortee Haamii-Seem) irraa fottoquun akka isaan nu, warra Ertiraa fi warra Ogaadenyaa fayiin jedhan san fottoqxuu (“taganxaay“) tahuun warra biroo irraa ergifatan sanii miti.**
Kanaa olitti itti-beeknaan “danaadaneen badhaadhina” jedheen ture. Nuti Oromoonni isa kanatti hedduu ittiin-boonna. Mee gabaabduu wayii addaddummaa kana irratti hawaasa Oromoo fi hawaasa Amaaraa jidduu jiru haa fudhannu. Achumaanis kan warra Kibbaa itti haa daballu. Kana irratti akka Dr. Geetaachaw Hayilee kun qeesota isaa isaan Bulgaa fi Mooxaa Qaraniyoo faa wammachuun: “maqaa abbaatiin, maqaa ilmaatiin, maqaa afuura-qulqulluutiin” nama magansiisee (“gazzichaallahu“), “ni muramta, ni kutamta” (“tiqqatsafaallah“) naan hin jechisiifnen“adaraan” jedhaani. Harra fakkeenyaaf as irratti dubbii gabaabsuuf jecha, waayee aadaawwan impaayerittii isaanii keessatti argamanii yoo fudhannee, kanneen sabootaa fi sablammeewwanii yoo irra hambifnee kan saba Amaara callaa fudhanne, ishiin Dr. G. Hayilee faa ittiin boonan tun akka baaqqee kutaa jedhamuu sanii hedduu happhii wayii taheeti argamti. Mee nyaatan yoo jalqabne: kochee-n (“kitifoo“)-n uummatoonni impaayerittii kanneen addaddaa uummata Guraagee irraa fudhatan; cuukkoo, caccabsaa, qinccee fi aadaan bunaa kan Oromoon bara 575 irraa kaasee dhimma ittiin bahaa asi gaye, hardha Gaafa Afrikaa bira kutee addunyya guutuu kan badhaase kun faa, ollataan fi buldhaan (bullaan) uummatoota Kuushii kanneen Kibbaa fi warra Guraagee irraa dhufe faa hafee biddeenuma happhii kan Amaaraa sana ittee lukkuu-tiin (waxiin) qofa umurii keenya guutuu nyaanna jechaa dha.
Karaa uffataas: bollukkoon (“bullikkoo“) isaan jecha isaas uffannaa isaas Oromoo irraa ergifatan hafeeti, kutaan, jaanoon faas hafaniiti Toopphiyaa guutuun warroo finaxalaa (baaqqee) isaanii qofa uffata jechaa dha. Karaa bifoota uffataa faas bifoonni addaddaa hafanii impaarittii guutuun guyyuu uffata adii qofa uffata jechaa dha. Isaan kanneen fakkeenyumaaf, dubbii gabaasuuf jedhamani malee, waannee sonaan baay’ee kaasutu dandayama. Kana irratti warri Dr. G. Hayilee faa Oromoo fi Walayitaa faayin “warra burraa burree” jaalatu, “warra magariisaa faa” jaalatu jechuun ija tuffiitiin ilaalu, sagalee tuffiitiin waamu. Isaan mee wanneen addunyya guutuun, biyyoonni saayinsii fi tiknolojii-dhaan sokkan marti raajeffatan kana tuffatuu, arrabsuu! Ani otoon abbaa kitilaa (abbaa miliyoonaa) taheeyyuu, jarreen kana akka waayee bifoota uffataa faa irratti barannoo jalqabaa (“crash course“) fudhataniifan gara uummatota Ameerikaa Laatinii, warra Sarbiyaa, warra Ispaanyaa, warra Rusiyaa, warra Hungaariyaa, warra Jarman Kibbaa, warra Ostiriyaa, warra Sarbiyaa, warra Kirooshiyaa, warra Hindii fi warra Shiinaa (“Chaayinaa“) faattin ergaayyu. Achumaanis kun mataan isaa qaama qaroominaa tahuu isaa tarii hubatanii deebiyu! Jarreen kana gara biyyoota armaan olitti maqaan kaafameetti kanan ergu, isaan kanneen uummanni Oromoo, uummanni Sidaamaa, uummanni Gaamoo fi uummanni Walaayitaa faa qaban waan ija tuffiitiin ilaalaniif, baargama cewuun akka qalbeeffataniifi. Yoo sammuun isaanii inni sanyummaan cufame kun, karaa kanaan waa qalbeefata tahe jechuu kiyya.
“The devastating impacts of our religious diversity can be seen from the demolition of the Axumite civilization by Yodit Gudit and the burning of the Amhara civilization by the invading Muslim forces of Ahmed Gragn.” Isa kan warra Guddiittii, “Gudiit” isaan jedhaniin kanaa, jechuun kan warra Agawoo isaan qaama hortee Kuushii fi qaama qaroomina warra Kuush tahanii , Dr. G. Hayilee eenyu faa qaroomina ollaa isaa lafa irraa akka balleesse, seenaan qabmee waan jiruuf ololli jarreen kun uummata Agawoo boonaa fi boonsisaa kana irratti adeemsissaa turanii fi kunoo ammas itti-fufan kan nama dinqu. Habashoonni Amaaraa kun bara shifticha isaanii kan Yikunoo Amlaak jedhamuu, bara 1270 keessa mootummaa warra Agawoo garagalchuun qabatee, qaroomina isaanii akka barbadeesse nama dhara dubbatu yoo tahe malee, namni galmeewwan seenaa gaggaragalche sirriitti beeka. Kunoo, harrallee, ijuma keenya durattillee, qaromina Kuushota Agawoo keessaa isa Laallibalaa kanraajeffatamoo addunyaa (“Wonders of the World“) keessaa tokko tahe, warri Dr. Geetaachaw “qaroomina keenya” jechuun sobanii, silaa isaan qaroomina, aadaa fi seenaa warreen biroo asii fi achi deddeemuun ergifatanii “keenya” jechuun, sunumtuu mee “handhuura keenya, kan nuti uummanne” jechuun dhiyeeffatuu, isa kanas “keenya” jechuun imaltoota (turistoota) fi warra kaanitti gurgurachaa jiru. Namn waa dhabnaan ni ergifata, ni liqeeffata kun qaanii wayiituu hin qabu. Kana nama gadi xixiqqeessu wayiis miti. Garuu, qaaniin qaanii calu, isa ergifan kana kan ofii maddisiisanii fi kan handhuraa ofii qofa tahe, godhanii dhiyeeffachuu dha. Ginni-bittee Amaaraa fi iliitonni isaanii isa kana irratti nyaara addachuun ijuma nyaatani!
Mee WAAQNI gurraachi garaa gurraachaa, leemmooon garaa taliilaa warra abbaa tokkeessoo kana jalaa aadaa Oromoo faas, aadaa uummatoota impaayerittii tanaas haa oolchu. Kutaa kanatti aane dhufu keessatti, waayee “qaroomina Amaaraa” isa Dr. G. Hayilee Muslimoota fi Oromootu balleesse jedhu san faa ilaalla. Kana asuma irratti dhaabuun bullaa, isin marti mee nagaan naa bubbulaa!
============== Hubachiisota Miiljalee ==============
* Mana Barumsa Bantii = MaBBa (unibarsitii – warra Afaan Ingilizii akka afaa haadhaa-abbaatti dubbatu irraa kan hafe, afaanonni Oroppaa guutuu keessatti argaman marti “y” mitii, “u” jedhaniiti dubbatu. Jecha kana warri Afaan Ingilizii dubbatu warra Afaan Laatiin dubbatu irraayyi ergifatani. Kanaaf, nuti kolonii warra Ingilizii faa mitiwoo maaf “y” isaanii kanatti rakkannaa? Maaf qubee “v” warreen biroottis rakkanaa? Akkuma uummanni keenya inni beekaan sun dubbatutti: unbarsitii, biidiyoo, bitaamina, foolisii faa jenna. Maaluma tahuu fi maaluma of-gochuu feeneti uummata keenya isa baldhaa kana irraa fagaachuun iliitota Amaaraa jala fiffiignaa.
** Uummatoonni afaanota “Afro-Asiatic” (“Hamito-Semetic”) dubbatan marti akka itti-taa’utu addadda malee, alaabaawwan isaanii irra akkuma alaabaa saba Oromoo (gurraacha, diimaa fi adii) gurraachi, diimaa fi adiin keessaa hin dhabamu. Kuni biyyoota Arabaa, biyyoota warra Barbar, biyyoota Adaala Sahaaraa keessa kanneen afaanonni isaanii Hortee Hamii fi Seem jalatti ramadamu marti bifoota sadan kana qabu. Alaabaan warra Fara’oonaa fi warra keenya Nubiyaanota duris isuma kan saba Oromoo: gurraacha, diimaa fi adii fakkaata. Habashoota “keenya” duwwaatu warra ofii irraa fottoqe jechaa dha.
Kutaalee dabran dubbisuuf mee as tuqaa:
- MINILIKOOTA BARDHIBBEE 21-FFAA: Kutaa Duraa
- MINILIKOOTA BARDHIBBEE 21-FFAA: Kutaa Lammaffaa
——————–
*- Taammanaa Bitimaa: gurree@web.de
COMMENTS
RULES FOR COMMENTING:
Gadaa.com values your inputs, and to maintain a positive environment of discussion, the following rules will be enforced for comments. When you click SUBMIT COMMENT below, you are agreeing to abide by the following rules.
1. Apply common-sense respect and courtesy. Feel free to express your thoughts within the limits of civility.
2. Personal attacks, offensive language and unsubstantiated allegations are not allowed.
3. By submitting your comments, you take all the responsibility, legal or otherwise, for your comments.
4. Comments are naturally short. Long comments may be removed; for long comments, feel free to submit them as articles to be posted on their own.
5. Gadaa.com reserves the right to remove comments that do not follow the rules stated here.
6. Frequent offenders of the above rules will lose future posting privileges.
How to Use the New Comment Section
1. One can sign in using social networking services (if using this, click on "Sign In With your preferred social networking service")
2. One can also comment as "Guest" (no log-in required; for this, click on "Pick A Name" AND check the "I'd rather post as guest" button.)
(ONLY NAME and EMAIL are required; no password needed if commenting as Guest.)
3. To SUBMIT comments for moderation, click on the "Arrow" sign.
Disclaimer: Opinions expressed in comments do not reflected the views of Gadaa.com unless explicitly stated otherwise by Gadaa.com; Gadaa.com IS NOT accountable for any thought and content of comments.
Comments are closed.


text:
Du’a Sukanneessaa Dargaggeesa Oromoo – DC 9 (VOA)
Qopheessaa Jaallannee Gammadaa | Washington, DC
Onkololeessa 15 bara 2010 as Waashingtoon DC keessatti, halkan waarii irra dabree lafa bari’uutti deemuu dargageessi umriin 27 Alii Ahmad Mohaammad namoota shaniin eega tumamee dooda, dhuma irratti lubbuun isaa darbuu sabaa himaaleen adda addaa gabaasanii jiran.
Qorattonnii fi sabaa himaan naannoo DC akka jedhanitti, Aliin Onkololeessa 15 halkani waarii booda mana dhiichisaa ykn Daansii “DC 9″ jedhamu ol seenuuf yaalee waan dhorkameef jecha, dhagaa darbatee foddaa manichaa haleele. San booda abbaan mana dhiichiisa sanaa hojjatoota ka biroo afur waliin, Alii faana fiiguun qabanii reeban, dhiitan, tuman, Aliin hospitaala ga’ee yeroo xiqqoo dhaa booda du’e.
Qondaallii poolisii DC fi naannoo ishee Kaatii Laanyier waan uumame kana ilaalchisee ibsa kennaniin “qabeenyaatu manca’ee jedhanii reebbicha bineensummaa akkasii rawwaachuun, dhuma irratti lubbuun namaa darbuun,”haqa“ yaadii jedhu yoo jiraate, kun waan gonkumaa fudhatama qabu miti, dubbii foggisoo dha” jedhan.
Daragaggoo Alii Ahmad Moohaammad yaadachuuf jecha, sirna mormii dungoo ibsuun magaalaa Washington Dc keessatti gaggeefamee irratti lammiwwaan Itiyoophiyaa lakkofsaan hedduu ta’an argamanii turan. “Amerikaa keessatti yakki akkasii rawwatamee arguun waan fudhatama qabu miti, nama shan ta’anii nama tokko miidhuun gocha gara-jabinaa fi bodatti hafaa dha.” jedhu.
Abbaa Alii, Obbo Ahmad Mohaammad Galchuu sirna kana irratti “ilmii koo nama hokkara jaallatu miti. Haala kanaan isa dhabuu kiyyatti gadda guddaa tu natti dhagahama” jechuun sabaa himaaf ibsan.
Ilmi isaanii Aliin, Oromiyaa Godina Arsii magaalaa Asallaa keessatti dhalatee barnoota isaa kan sadarkaa duraa fi giddu galaa achuumatti eega xumuree booda, kan sadarkaa lammataa as Amerikaa keessatti xumuruu isaa dubbatu, Obbo Ahmad.
Maatii fi Fira Dargaggoo Alii Ahmad Mohaammadiif jajjabina hawwinaaf.
COMMENTS
RULES FOR COMMENTING:
Gadaa.com values your inputs, and to maintain a positive environment of discussion, the following rules will be enforced for comments. When you click SUBMIT COMMENT below, you are agreeing to abide by the following rules.
1. Apply common-sense respect and courtesy. Feel free to express your thoughts within the limits of civility.
2. Personal attacks, offensive language and unsubstantiated allegations are not allowed.
3. By submitting your comments, you take all the responsibility, legal or otherwise, for your comments.
4. Comments are naturally short. Long comments may be removed; for long comments, feel free to submit them as articles to be posted on their own.
5. Gadaa.com reserves the right to remove comments that do not follow the rules stated here.
6. Frequent offenders of the above rules will lose future posting privileges.
How to Use the New Comment Section
1. One can sign in using social networking services (if using this, click on "Sign In With your preferred social networking service")
2. One can also comment as "Guest" (no log-in required; for this, click on "Pick A Name" AND check the "I'd rather post as guest" button.)
(ONLY NAME and EMAIL are required; no password needed if commenting as Guest.)
3. To SUBMIT comments for moderation, click on the "Arrow" sign.
Disclaimer: Opinions expressed in comments do not reflected the views of Gadaa.com unless explicitly stated otherwise by Gadaa.com; Gadaa.com IS NOT accountable for any thought and content of comments.
2 Comments
-
biftu bari:
May waqaa strength his family and may his soul R.I.P.
-
rayyaa abbaa duraa:
yuubabirru@yahoo.com
Duraan dursee maatiinii fi worri,worri alii,akkasuma\s hiryoottan isaa kan durbaa daedaraa mirti irraa hafaa jechaa rabbi sabirii nu hundaaf haa kennun jedha.Guddoon gadde hiryaan kiyyaa fi maatiin kiyyas akkanuma gaddani.Haa tahu oromoon akkas jedha,, gumaan abbaa mitii addeenyan baha jedha/Gumaan adda hin ilaallatu addeenyaan baha.Oromonis eega akkas tahee biyya jiruuf bakka jirutti amerkaa ajjeesuun gumaan alii ni baha kanaaf diigni alii dhangala,ee hin hafuu jibbaadhaa ummanni amerkaa????????????????????????dhiiga dhiigatu dhiqa.lolaa bisaantu dhiqa!!!!!!!


text:
Horii keessaa kan lafa sanyiin isaa itti du’e fuunfatee irratti gadooduun gadda isaa ibsatu loon kophaa dha. Loon bakka bineensi jabbii isaa yookaan loon biraa itti nyaate, yookaan namni loon itti qale oggaa ga’u, lafa sana fuunfatee gadooda. Sun gadda isaa ibsachuu isaa argisiisa. Seera uumaa ta’ee gumaa baasuu dadhabu illee gadda itti dhaga’ame sagaleen ibsata. Kan harree garuu faallaa kan loonii ti. Bakka ilmoon ishee itti nyaatamte fuunfattee halaakuun hin jiru.
Bineensa keessaa kan harree caalaa ilmoo ofii jaallatu hin jiru jedhama. Sababni isaas, harreen yoo ilmoon ishee hallayyaa buute, utaaltee waliin buuti. Harreen akkas ilmoo ishee jaallattu garuu, gumaa baasuu fi gadda ibsachuu irratti faallaa kan loonii ti. Akka loonii lafa jabbii yookaan sanyii isaa bineensi itti nyaate fuunfatee gadoduun gadda ibsachuun hin jiru. Callistee coqorsa yookaan marga ishee dheeddi. As irratti loon irraa adda taati jechuu dha. Harreetti garaan jabduu dha. Kanaafis ‘ergan du’ee coqorsi hin margin’ jette harreen jedhama. Oggaa Loon Gadoodu Harreen Marga Dheeddi


text:
Finfinnee, lafa Oromoo, bakka jalqaba jaarraa 20ffaa dinni mandheessaa itt ijarachuun buphaa buuqqataa gomgomaa yaase itt buufate, ammas wiirtuu waldhabdee ta’ee hafaa jira. Karooramee, dhiisee, aangoo qaamaan haa ta’u safuun, yoo humna saamamtoota ijaaramanii hin ta’in, kan akka fedha saanii nama irratt hin feene abbaa hirrootaa dhaabu danda’u hin jiru. Oromoon Oromiyaa irratt abbaa biyyummaa gaafachuutt kan ka’e gaafa qabamee eegaleetu. Ergasii abbaa biyyummaa dhabe deebifachuuf nagaanis hidhannoonis gaafachuu hin dhaabne. Qabsoo bara hedduu fi wareegama guddaa booda, 1991 deebiin fakkeessaa kennamuu eegalaan. Hidhata yeroo Mootii Habashaa waliin gurguddoon Oromoo yawus uumuu yaalaniin akeeka bu’uuraa tokko tokko irratt walii galanii turan. Sunis yeroof “Mootummaa Cehumsaa” dhaabuu, sabooti mirga hiree ofii walabummaa ofiin murteefachuu akka qaban walii beekuu, daangaa Oromiyaa yeroof ulagaan murteessu beekamu, filmaata naannaa naannaatt gaggeessuu fi heera rakkina ijoo godinaa sanaaf furmaata kennuu danda’u waliin wuxinuu, Finfinneen magaalaa addatt fedhi Oromiyaa keessatt eegamuu qabu ta’uu fudhatamu ture. Mootummaan Cehumsaa yeroo raawwatu ummatooti gara fedhanitt cehuu akka muteeffatan amanameetu. Garuu akka abdatamett utuu hin ta’in olhantummaa gola tokkoon qari’uu dandahe. Egaa, gaaffiin Oromo biyya abbaa ofii irratt mo’ummaa qabachuu gana koloneeffataan bacancare jechuu dha.
Kanaaf gaaffiin waa’ee Finfinnee ballisuun Oromiyaa bakka lamatt kutuu yaaduu gaaffii waliigalaa keessatt kan ilaalamu malee isaa guddaa dhiisanii gara xinnaa irratt xiyyeeffachuu akka hin taane hubachuu dha. Kana jechuun tooftaa koloneeffataan fedha Oromoo gara dabarsuuf qabatee xixinnoo fudhate gad bahu itt bobba’u dhiifnee callisnee ilaalla jechuu miti. Fakkaattii isa guddaa keessatt ilaaluu akka hin irraanfanne jechuufii. Oromoon biyya ofii biisoomsanii akka isaanitt tolutt caasatu malee caasama halagaa kamiinuu akka seerawaatt fudhachuuf dirqama hin qabani. Magaaloti empayeritt caalaan saanii soda ummata naannaa irraan kan ka’e tabboota biyyoota kolonawan irratt ijaaramanii. Lafti tabboota sana irra jiranis abbaa qawwee (Nafxanyaa) saaniif hiramanii. Galmistanis masaranis achumarra fannifamanii jiratu. Kanaaf jiraattoti garri caalaan magaalota sanaa Nafxanyaa fi Kiristinnoota. Bara dheeraa booda tabboota irraa gadi bu’uun saaniin kan agarsiisu hammam holola surrii dhiqaa fi raatessaa saaniin “Stockholm Syndrome” (faarmullis miidhamaa akka saree midhaa saanii jala yaasu) ummatoota keessa facaasuun hordoftoota juujuutt jijjiiruu saanii akka amananii. Meeshaan too’annoo ammayyaanis qooda keessaa qaba. Sun ofirrummaa saanii jabeessee biyya abbaa qabu biinxa’uuf uggaa jiru. .
“Karoorri Muummichi Finfinnee” bara mootummaa abbaa gonfoo kaasee itt jirama. Magaalaa tokkoof kan karoorri ba’u rakkina mana jireenyaa fi hojii, guddina warshaa, geejjibaa, lolaa kosii adda addaa, eegumsa fayyaa, tajaajila bishanii fi ifaa kkf argamsiisuun sirna itt gochuu dha. Finfinneen rakkina bishaanii fi ifsaa dhaabbataa qabdi. Furmaati bakka jirutt tajaajila barbaachisu argamsiisuu dha malee karoorri dhibbi baheef ummatichaaf kan bu’u hin jiru. Lafti naannaa Finfinnee jiru kan ummati Oromoo mootii jijjiramu hundaan buqa’aa dhufe irra qubate. Galaanii fi Eekkaa kaasanii dhiibamaa dhufuun, kan fagootti hin godaanin itt hafani. Jireenyi barabaran dhiibamu itt fufuu hin qabu. Hamaa dhufu walii tumsanii ofirraa qola’uun seera uumaati.
Moototi darban yeroo Finfinneef karoora baasan gara caalu bu’aa ofiirraa kaasanii ture. Kara ijaartoti mana dureeyyiirraa qabaa kan kanneen human hin qabnee jigsaa turani. Akeeki ture qondaaloti mootummaa akka itt durooma guddifataniif karaa mijjeessuu malee tajaajila barbaachisu magaalattiif uumuu hin turre. Kanaf balan tokko yoo bu’e oolchuun rakkoo ture. Si’ana lafti kan mootummaati waan jedhameef, mootummaan gola taahitaa irra jiruun adda waan hin taaneef, qaawwaa mana gidduutt argamu hunda yoo gurguratan abbawummaan itt hin dhagahamu. Kanaaf awwaala illee diiguun lafa saa gurgurachaa akka jiran ballinaan himama. Akka aadaa fi amanteett ujuba jeequun yakkaa. Kan barbaadan waa qabatan hunda callaatt jijjiiruu dhaa. Karoorri kun sanaaf carraa guddaa kennaafi.
Egaa, jarri kun ilaalcha jireenya ummata magaalichaa fooyyessuu garaa hin qabani. Tolfatan Karoorra kanis kan wayyooma jiraattota Finfinneef yaadame utuu hin ta’in dira’ina itt sutame akka qabu hubachiisa. Ummata Oromoo, caalaattu Tuulamaa fi Maccaa, kan dura buqqisaniif gaaffii irra jiru utuu hin deebisin bara abbaan biyyaa mirga saa gaafachuutt ka’e kana lafa caalaa kutanii dabalachuu yaaluun waldhabdee jiru babbalisuu malee furmaata nagaa argamsiisuuf fala hin ta’u. Mirga abbaa biyyaa beekanii heera ofii keessa galchuu qofti gahaa miti. Yoo xinnaate heera ofumaa baafatani addunyaatt labsan kabajuun qaroomummaa dha. Miiddhaa hin dhinne uumuurraa koloneeffatoon magaalaa saanii mummicha biyya saaniitt ol deebisanii, Maqalee, Aksum, Gondar yk haaraa ijaarratanii baballifachuu dandahu.
Biyyichii abbaa biraa qabachuun kan darbaniif hin liqimfamnee ture. Kanaaf karoorri saanii eenyufaaf caalaa bu’aa argamsiisa kan jedhu irratt hundeeffame. Jarri ammaa sana irratt dabalanii karooraa tooftaa fi tarsimoo of keessaa qabu baafataa jiru. Lammii saanii fi ofiif ariitiin bu’aa hammami butachuu dandeenya laata jechuun hojiirra oolchuuf si’aawaa jiru. Karoorri kun tokkummaa Oromoo cabsuun fulduratt bulcha koloneeffatoof gufuu akka hin taanett yayyabame. “Xaqilayi Gizati”mootii moototaa caalaa hamaa kan ta’etu dhufuuf deema. Akka ilaalcha saaniitt Finfinneen mooraa raayyaa biyya qabateeti. Dhiphisuu, ballisuu, guddisuu haa ta’u bareechuun bu’aa jara kanaa irraa ka’ee ilaalama. Lafa hedduu Finfinneett dabaluu jechuun abbaa biyyaa irraa buqqisanii mooraa diina saa irratt baballisuu fi halagaa irra qubachiisuu jechuu dha. Sana duuba akka hawwa saaniitt Oromiyaan dhiiga gootota seetiin dhaabbatte diigamtee karaa saamicha yoomuu gaafatama hin qabne mijaawaa argachuuf gaggabaa jiru.
Karoorri amma o’aa jiru kun garri caalu bara Dargii kan xumura argate ture. Sunis biyyoota Tuulamaa, Jillee fi Arsii irraa lafa hedduu kan fudhatu. Gareen bulcha magaalaa Finfinnee kantiiba yerosiin durfamu karoora jedhamuu kanan walfakkaatu Kora Ministorata Mootummaa Cehumsaan akka eebbifamu dhiheessee ture. Utuu waa’een abbaa biyyummaa Oromoon Oromiyaa irratt qabdu hin murteeffamin ilaalamuu akka hin danda’amne miseensota korichaa ABO bakka bu’an waan mormaniif xaxatanii akka deebi’an godhame. Hardha maaltu nu tuqaan saba tokko lafa irraa haquuf mala baafataniin ummatoota empayerittis, addunyaas gowwoomsuu yaalaa jiru. Kun tuffii sabichaaf qaban dur dhoffatan hardha addababayiitt labsaa jiru. Didhaan eenyummaa ofii beeksisuu ilmaan Oromoo irra jira. Ballachuu Finfinnee haata’u dhimma Oromiyaa ilaalu irratt kan murteessuu danda’u abbaa biyyichaa ummata Oromiyaa qofaa. Yeroof qophii ittiin mirga saa kabachiisu hin gumeeffanne ta’aa. Sanaaf malee galtuun Oromoollee booreen akka itt ulfatu beekamu qaba
Oromiyaan Finfinnee irratt fedha addaa qabdi jechuun seenaa ta’uuf deema. Magaalaa Federaalaa jedhanii marii Oromo malee irraa kutanii biyya of danda’e tokko gidduu baasuutt qaxisaa jiru. Amma kan ta’u qabuu walgurmeessanii jarmaa cimfachuun mooraan raayyaa koloneeffataa baballachuu akka hindandeenye karaa barbaachisu hundaan itt bobba’uu dha. Oromoon kanneen cunqursaa deggeranii fi utuu itt himamuu saamicha Oromiyaa irratt qooda fudhataniif itt gaafatamaa haa ta’uu abbaawummaa hin qabaatu. Warraa fi maatii Oromiyaa sossobbaan haa ta’uu humnaan buqqisanii facaasuu caalaa yakki hin jiru. Madaa haaraan kun kan darbe yoo kulkulfachiise kan itt komatamu isuma quba itt dhahaa jiru. Ollaan kan nagaan jiraatu yoo haala tolaa fi hamtuu jalatt qixxee wal kabaje. Kanneen hardha garaa guuttachuu jedhanii dhaloota dhufan gidduuti haddhaa fachaasan akkuma kanneen isaan duraa salphinnii fi giimii hin dhaamne akka isaan eegu barachuu qabu.
Haalli addunyaa jijjiiramus mirgi Oromoo ittuma qoosamaa jiraa. Kanaaf itt gaafatama jalqabaa kan fudhatan Oromoo dha ofiin jedhaa kanneen diinota Oromoof milla dhiqani. Kan itt haanu utuu beekumsaa fi humna qabanii Oromoo ciisanii hanga gorra’amanitt eegan yk yeroo obbolaan saanii akka malee hidhaman, ajjeefamanii fi guraaraman callisanii ilaalani. Inni sadaffaan bu’aa ofii fi lammii saa jedhee kan fixaqacceett bobba’ee fi mirga ilmaan namaatt roorrisuu. Jarri sadan gochaan haa ta’u irra darbuun Oromoo balleessaa, Oromiyaa akka diigaa jiran hubatanii karaa itt harka irraa dachaafatan faluun qooda sabboonotaati. Caasaa Finfinnee kan amma jiru irraa jijjiiruu jechuun qaccee Tuulama dhiibbaa waggaa dhibbaa olii irraa seenaaf hafte ari’anii halagaa afaan, aadaa fi hooda addaa qabu qubachiisuu jechuu dha. Handhurri eenyummaa Oromiyaa, Odaa Nabee kana keessatt argama.
Finfinneen maqaa jijjiirrattee qubsa halagaa erga taatee turteettii. Baballachuus hin dhaabne. Tuulama bakkaa balleessuun eenyummaa Oromoo balleessuu irratt kan aggaamame. Badiisi sana caalee hin jiru. Oromiyaa Lixaatii ka’anii Kaaba, Bahaa fi Kibba deemuuf “Barmeessoo yk Yilaf” halagaa barbaachisuuf deema jechuu dha. Kanaaf iyyaa fi mormiin karaa halleen gaggeeffamu irratt hundi gamtoomuun dirqii dha. Manguddoo Oromtichi laalaa qabsoon qaammi lasha’ee fi iji jaame, Dotii Turaa, siree ciisee irraa “Maaf teessu badnee Iyyaa Iyya dabarsaa!” jechuun radiyoo “Sagalee Oromoo” irratt yoo iyya kaasu kan humna qabu qaammi guutuu ta’ee callisee ilaluun booree taati. Humni Habashaa jalqaba irratt Oromiyaa cabse Tuulama irraa eegalee. Harras Oromiyaa caccabsuun achuma irraa eegalaa jiraa. Dur gosti kaan kan, isaan hin ilaalle se’anii callisanii hanga inni burkutaawutt eeganii. Fardi Tuulama irraa ka’e yoo achumatt dhaabuun hin danda’amne hunda irra buufata. Hundi waliin hiriiree injifannoo galmeeffachuu malee Oromiyaa irraa lafa taakkuu tokko Oromiyoon dabarsanii kennuun badiisa farrifachuu dha. Ilmaan Oromoo eenyumaa ofiin boonan utuu jiranii, Oromiyaan lamuu hin biinxa’amtu. Qabsoon gara hiree ofii walbummaa ofiin murteeffachuu karaa halleen jarjarfamuu qaba. Oromiyaan haa jiraattu!
Ibsaa Guutama
Ulfinaa fi surraan gootota kufaniif; walabummaa, walqixxummaa fi bilisummaan kan lubbuun jiraniif; nagaa fi araarri Ayyaana abbooliif haa tahu!
Ebla 2014


text:
“Kennaa Irreechati!” Asoosama Gabaabaa*
Abdiiwaaq Birmajii Ergan dhaladhee hanga har’a ga’utti rakkoon akka kanaa na muudatee hin beeku. Gidduu kana dhukkuboota qoricha dhabeef lamaan al takkatti qabameen dararamaa jira. Waggoota kurna lamaan darbaniif gateetti warra kiyyatti ba’aa ta’een dabarse. Galanni waaqaf haa ta’uti baradhee, hujii qabadhee, mana koo mala koo jechuu ergan eeglee kunoo waggaa lama guuteera. Sababa hojiitif mana kirreenfadheen magaala Adaama keessa jiraadha. Dubbiin wa’ee kiraa manaa yoo ka’u namoota baayee dursee isaan suukkanneessa. Ibsaan ni lakkaa’a dafii dhaamsi rafi; bishaan galgala malee guyyaa hin waraabiin ni lakkaa’a...lakki dubbinsaallee lakkaawamee hin dhumu-warruma kirreeffate argeefan dhiisa!


text:
Gurraandhala 26,2013 Asoossaa
Diddaan barattoota Oromoo Yuunivarsiitiilee,Koollejjii fi manneen barnootaa gad aanaa keessatti hidhaa fi ajjeechaa mootummaa wayyaaneen kan hin jilbeeffachiifamne itti fufuun barattootni Oromoo fi barattootni hiree wal fakkaataan Imaapera biyyattii keessatti isaan mudate Yuunivarsiitii Asoosaa keessatti nyaata lagatan.Mootummaan Wayyaanee yeroodhaa gara yerootti gaaffiiwwan mirgaa kan bilisummaa barattootaan gaafatamuuf bakka kennuu dhabuun gaaffii dabalataa uumuun barattootni mooraa Yuunivarsiitii Asoosaa kun gaaffiin nuyi gaafannu hanga guutummaan nuuf deebiutti jechuun lagannaa nyaataa taasisanii jiran.
Wayyaaneen gaaffiiwwan mirgaa gaafatamu kallattiin furmaata godhchuu haqachuu irraan hidhaa fi ajjeechaan barnoota irraa ariiuun akka dhaabbatu gaafatan siyaasa gaggeessitu,deeggartoota ABOti jechuun Yuunivarsiitii Finfinnee fi Amboo keessatti barnoota irraa ariiamuu tuquun ni dandayama. Yeroo ammaa kanatti Yuuniversitii Asoosaa keessatti gaaffiin ka’ee jiru,mirgi sabootaa eegamuu hanqachuu fi barattoonni wayita mana barumsaa jiranitti qabeenyii fi lafti maatii isaanii ammoo bakka dhaloota isaanii irraa waan saamamaa jiruuf yeroo boqonnaa isaanii bakkatti galan dhabuu irraan diddaa jabaa mootummaa Wayyaanee irratti kaasuu isaati. Gaaffiilee mirgaa gaafatame kanaan wal qabsiisee mootummaan kun waan isin gaafataa jirtan gaaffii ABO iti deeggartoota ABOti wayita jedhamanitti diddaa itti fufuun lagannaa nyaataa taasisanii jiran.
Wayyaaneen barattootni nyaata lagachuun kan kae baajata nyaataa baes gurguruun basaasaa fi federaalota dhibbaan naqee barattoota doorsisuu irratti argama.Mootummaan Wayyaanee doorsisaan gaaffii mirgaa akka dhaabuu hin dandeenyes qeerroon Yuunivarsiitii Asoosaa addeessee jira.
Qabsoon Itti Fufa! Gabrummaan ni kufa!!


text:
Gurraandhala 24,2013 Gabaasa Qeerroo Jartee
Mootummaan Wayyaanee gaaffii mirgaa ilmaan Oromoo dura dhaabbachuuf yeroo mara hidhaa,ajjeechaa fi doorsisaan dura dhaabbachaa kan ture yeroo ammaa daran jabeessuun Godina Horroo Guduruu aanaa Jaardagaa
Jaartee ganda Diimaa Jokkee irraa funaanuun mana hidhaa Wayyaanee aanaa kanaa Waajjira Poolisii magaala Aliboo keessatti ukkaamsuun reebichaa fi darara irraan gahaa jira.Dargaggootni aanaa Jaardagaa Jaartee mootummaan wayyaanee mootummaa garboomfataa waan taheef sirni bulchisa isaa nurraa dhaabbachuu qaba jechuun Gabaa Roobiitti walitti dhufuun dhaadannoo dhageessisaa kan turan yoommuu tahu wayyaaneen dargaggoota oromoo isintu gaaffii mirgaa kana qindeessa jechuun mana hidhaatti ukkaamsanii jiraachuun gabaafame.
Dabballeen Wayyaanee aanaa kanaa Bulchinsa aanaa Jaardagaa Jaartee kan tahe Obbo Misikkir Lammii Deebisaa gaaffii mirgaa kanaan baaraguun waraana
bobbaasee ilmaan oromoo mana hidhaatti ukkaamsaa jira.Dargaggootni
mana hidhaatti ukkaamsaman
1. Barataa Wandee Margaa Galataa
2. Dargaggoo Dobee Mangistuu Haayiluu
3. Barataa Mokonnon Baqqalaa
4. Barata Kabbadaa Filee
5. Dargaggoo Badhaasaa Taaddasaa Hundarraa
Yoommuu tahan kaabinootni aanaa kanaa marti gaaffii mirgaa sirna bulchinsa wayyaanee irratti kau keessaa harka qabdu jedhamuun dabballoota wayyaanee fi amanamtootaan qorannoon rakkamaa jiru.Mootummaan wayyaanee shira kamuu xaxee gaaffii mirgaa dura dhaabbachuuf yaalus warraaqsi bilisa nu baasu nurraati eegama waan taheef qeerroo kai jechuun walii dhaamanii jiran.


text:
Articles View all
Ta jibban duraanuu madhaa maatii dhaaltii arat kiiloo miti tee Tulluu Daalattii sadist kiiloo miti Caffeen Tumaa keeti Oromoon habashaa Oromiyaan xoophiyaa jennaan…
The killing of a Somali businessman in a busy marketplace in Garissa, Kenya this past week was the latest outbreak of violence in…
Moo-anbessaan hiddaa ze’emneged yuhuudaa nugusa nagast Walloo Warra Iluu fuudhaafi heerumaan moggeef guddifachaan al-kudhanii lolee… warri horteen leelee warri ilaalchi budaa humnaanis quphanee…
Osriis amanatii kuush amantii waq-takkaa argama dhal-namaa hundee Baha Afriikaa gurraachinni dhugaa dhugaan gurracha-haqaa imimmaan dhalootaa turee dhara- hankaaka…. Gumgumaan garaa cabbi leemmoon…
atoorara warra waaree ka jiru jiruu’n ijibbaatuu kadu’ee mataa maree reeffaafi raafu nameenyaa nyaattutu cabse irree # daddarba garbu urgooftuu gifaara dhibe haftuu…
Asylum, Citizenship and western passport seems to no longer protecting Ethiopia’s opposition leaders and human rights advocates from being illegally renditioned by regional…
Ummanni Oromoo hiree karaa sabqunnamtii ammayyaatitti fayyadamee aadaa isaa guddisuuf, seenaa isaa barsiisuufi falmaa mirgaatiif wal kakaasuuf isa dandeessisu argaachuu qabsoo guddaa godhaa…
Barreessituun: Lanjoo Galchuu Idaáa Kun Gaaffii fi Deebii Gaazexessaa Misoomaa(GM) fi Abbaa Qabeenyaa(AQ)ti. Xinxalaa!! GM: mee maqaa keessanirraa haa jalqabnuutii maqaan keessan eenyu?…
Utaalchoon Kurupheef jireenya! Mala jiruufi tooftaa lubbuu baraartuuni.Joolleen kuusomaas joollee umriinsaanii wagaa 16-24 gahanii, sochiin jireenyasaanis kurupheen seeneffama. Dhaloota mooraa mortuutiin marfame akka…
gadaameessi aayyo kan gameessa dhale gudeenni aabbiyyoo inni dhalche biflee galma dhabe jedhaa dhaloonni si’anaa biddeenatu cufe fuula galmee seenaa…! abbootin gadaadhaa Gadaawo…
This past Sunday , June 8, 2014 workers clearing land at the former Hameressa military camp stumbled on human skeletons, incidentally unearthing one…
Walaloo gara-gadii kana keessatti hiikni jechoota muraasaa galuumsa walalichi ittiin-tarreeffameen alatti irr-jireessaan aadaadhaafi duudhaan walqabatu :-walqabatanii “እራሱን አጠፋ” hinyakkine maleessa…! -irreessa -awwaala -guutuu…
A Poem by Eebba Coqorsaa Charges when it senses danger from early a camel sounds bellows totally neighs shout shrilly a chicken cackles…
-The Current Oromo Movement: Cause and Effect Analysis. By Marga Abba Dame* In the realm of philosophy, the cause and effect relationship has…
Tsegaye R. Ararssa Introduction When the Ethiopian government announced its readiness to implement its “Integrated Regional Development Plan” (the “Master Plan” for short)…
Afaan Oromo View all
Jawaar Muhammad Marii Obbo Abdulaziiz Muhammadiifi Obbo Kumaa Dammqsaa, dhimma ‘Maastar Pilaanii ilaalchisee, TVO waliin gaafa Ebla 26,2014 godhan kutaa duraa amman daawwadhe. Ibsi isaan godhuuf yaalan kan…
Ayyaana ji’a muddee muddee baati hagayyaa manqallaa gurrasaa sadiin quba naqnee bita mirgaan qabnee gulantaa dur turre deeffatuu barbaanne! Gulantaa jireenyaa kan cinaan okkoteen mijuu warra keenyaa booka…
Yaa bada fattee…, bada fatittii! Attaam allaatiin si liqimsiti? Hudhi ciriqii, ija haababaastuu Karaa taa’aashe afuura haa hayaastu! Kottee ol kaastee haa wixxifattu Fedhe haa qufa’tuu, haahaxxiffattuu Kunoo…
Walaleessaa: Eebba Coqorsaa ayyaantuu qaalluun eker-dubbiftuun callee ilaalun hariiroo uumaaf uumamaa haalun tulluufi malkaa bonaafi gannaa arfaasaaf birraa jiruuf jireenyaa dabaree seenaa hiikkaa wallaaluun callee mormaatiin maalif nu-qaluu?…


text:
Dhugaa Baatonni Yihowaa Yesusitti Ni Amanuu?
Eeyyee. Yesus isa, “
Karichi, dhugaan, jireenyis, ana; anaan yoo taʼe malee, eenyu iyyuu gara abbaa hin dhufu” jedhee dubbatetti ni amanna. (Yohannis 14:6) Yesus samiirraa gara lafaa dhufee lubbuusaa isa mudaa hin qabne aarsaa godhee akka kenne ni amannaa. (Maatewos 20:28) Duutisaafi duʼaa kaafamuunsaa namoota isatti amananiif jireenya barabaraa kan argamsiisudha. (Yohannis 3:16) Yeroo ammaatti Yesus Mootii Mootummaa Waaqayyoo taʼee bulchaa akka jiruufi dhiheenyattimmoo addunyaa maratti nagaan akka jiraatu kan godhu taʼuusaa ni amanna. (Mulʼata 11:15) Haataʼu malee, Yesusiin kan ilaallu akkuma inni, “
Abbaan na caala” jechuudhaan dubbatettidha. (Yohannis 14:28) Kanaaf, Yesus Waaqa Hundumaa Dandaʼu akka taʼetti waan hin amanneef isa hin waaqeffannu.


text:
Dr Kuwe Kumsaa fi Aadde Bassu Birru
Description
Dr Kuween aadaa keenya bakka itti hafte irraa waliti qabannee ittiin jiraachuun eennummaa keenya mullisuu irra darbee kan ittiin boonnuudha jetti.Keessummatti sirna Siiqqee dandamachiifnee ittiin buluun Oromoof bu'aa guddaa akka qabu hubachiifteetti.
Itti dabaluun aadde Bassuun aadaan keenya nu harka jira ittiin jiraachuu dha malee,barachuun barachuun barbaachisaa ta'uu hubachiiftee dhiibbaa sirni kiyyoonfattuu akka uummanni Oromoo hin baranne uggura irra ture yaadachiifteetti.Keessumatti shamarran Oromoo akka hin baranne dhiibbaa karaa amanttii irra gahaa tureen uggurama dachaan akka ture hubachiifteetti.


text:
Afaan Oromoorratti xiyyeeffannee hojjechuu qabna
(Charinnat Hundeessaa)
Ji’oota muraasa dura korri 10fan Afaan Oromoorratti xiyyeeffate tokko kan Biiroo Aadaafi Turizimii Oromiyaa (BATOn) qopheesse tokko Finfinnee, Galma Waajjira Pirezidaantii Oromiyaatti adeemsfamee ture. Kora kanarratti hayyoonni, abbootiin amantii, oggantoonni biiroleefi qooda fudhattoonni biroo hedduun argamanii turan.
Gaazexaan Bariisaas wayita sanatti waraqaalee qo’annoo waltajjicharratti dhiyaatan dabalatee yaadota achirratti ka’an tokko tokko cuunfuudhaan dubbistootasaaf dhiyeessee ture. Barreeffama kanaafi kanneen kanatti aananii dhufaniin ammoo yaada hirmaattotaa isa hafe isin dubbisiisnaa dubbisaatii akkuma barame yaada keessan karaa teessoo keenyaa nuu ergaa.
Hajii Ibraahim Bariisoo, Finfinneerraa
Amantiirra sabummaatu dursa. Ani fakkeenyaaf Oromoo malee saba biraa ta’uu hindanda’u. garuu Kiristaanaa ta’uu nan danda’a. Sabummaafi amantiin gara garummaa guddaa qabu. Amantiin kan dhuunfaati. Sabummaan hanga kana kabaja qabdi. Kanaaf hundi keenya waa’ee afaan keenyaarratti quuqamnee hojjechuu qabna.
Ilmaan Oromoo hundi dagaagina afaan kanaatiif qabeenyaafi beekumsasaarraa ummata Oromootiif qooduu qaba. Kanaaf beektonni Oromoo marti yoo waan kanarratti hirmaattanii ummata Oromoo jijjiiirtan afaan ummatichaa yeroo gabaabaa keessatti bakka guddaa gahuu danda’a. Beektota hedduu waan qabnuuf Oromiyaa qofa otoo hintaane Finfinneerrattillee hojjechuun nurraa eegama.
Nutis qabeenyaafi beekumsa keenyaan isin gargaarra. Hundi keessan kaka’umsa godhadhaatii ummata Oromootiif halkanii guyyaa hojjedhaa, nutis isin duukaa jirraatii. Akka ummanni Oromoo afaan ofiitiin baratee hojjechuu eegalee jiru cimsee itti fufu gochuu qabna. Mirga kanaaf kanaan dura namoonni baay’een lubbuusaanii wareeganiiru. Nuti ammoo har’a qabeenyaafi beekumsa keenya yoo arjoomne hinmiidhamnu.
Obbo Tafarii Nigusee Barreessaafi Barsiisaa Yunivarsitii Finfinnee
Ammaan tana wanti akka ciminaatti Afaan Oromoorratti calaqqisu ni jira. Hanqinoonnis ni jiru. Gama afoolaatiin hojiileen baay’een akka hojjetamaniidha kan ibsamu. Kun kan nama gammachiisuudha. Gaariidhas. Garuu hojichi hojjetamaa kan jiru afoola qofarratti waan xiyyeeffatame fakkaata. Kana keessaas oduu duri qofarratti cookka’ee mul’ata. Oduu durii jechuun koo kanneen akka hiibboo, mirrisaa (walaloo jala galuu yoo danda’anillee) ka’aniiru. Garuu keessattuu rakkoon barsiisuufi qorannoo geggeessuurratti nu qunnama.
Keessumaa kanneen Ingiliffaan ‘legend’fi ‘mild’ jedhamanirrattis xiyyeeffatamee otoo hojjetamee gaariidha. Isaan kun ogbarruu Oromoo keessa bal’inaanis ta’uu baatu hanga tokko waan jiranif Biiroon Aadaafi Tuurizimii Oromiyaa otoo xiyyeeffatee hojjetee gaariidha. Waantonni kunniin eenyummaa ummata tokkoo ibsuuf daran waan barbaachisaniif isaan kanas qo’atee, funaanee maxxansee otoo baasee misha.
Afooluma kanaan walqabatee kan jiru, kitaabonni maxxanfamaa jiru. Kun gaariidha. Haa ta’u malee gaafa kitaaboleen kunniin maxxanfaman afoolonni kunniin afaaniin himamaa waan dhufaniif dadhabina tokko tokko qabaachuun isaanii hinoolu. Kanaaf barreeffama qofarratti xiyyeeffachuurra otoo bifa viidiyoofi siidiidhaan dhiyaatanii baay’ee gaarii ta’a.
Sababnisaas namni keenya baay’inaan dubbisaa otoo hintaane gurraan dhaga’uu barbaada. Kanaaf otoo bifa ‘VCD’tiin qophaa’ee gaariidha. Kana yoo ta’e mana nama hedduu galuu danda’a. Asirratti kan kana cimsu baayyeen keenya warri magaalatti galle aadaa keenya gataa jirra. Barataa ykn namoota magaalaatti guddatan otoo mammaaksa ykn oduu durii tokko gaafannee nutti hinhiman, hinbeekan. Dhimma kana salphaadhumatti qulqulleeffachuu dandeenya. Kun egaa maal agarsiisaa baay’een keenya aadaa sana gataa, dhiisaa darbaa akka jirruudha. Kanaafuu kun akka hintaaneef hojiin afoolaa kun kitaaba qofaan otoo hintaane bifa ‘VCD’n otoo qophaa’ee rakkoo kana ni fura. Barsiisuufis salphaa ta’a.
Afoolonni amma kitaabaan maxxanfamanii dhiyaatanii akkuma sassaabamanitti. Kun otoo qorannoofi qo’annoodhaanis deggaramee gaarii ta’a. Ergaansaanii maal akka ta’e ibsamuu qaba. Baay’inni kitaabota maxxanfaamani ammayyuu gahaa miti. Kunis ittiyaadamuu qaba. Durii jalqabee hanga ammaatti kitaabonni dhimma Oromoorratti maxxanfaman gosaan 500 hincaalan. Kana akka Ameerikaatti yoo ilaalle waggaatti gosa kitaabota kuma 85tu baha. Kanarrattis daran duubatti hafneerra. BATOn hanga humnsaatti maxxanseera. Garuu biirichi maxxansuun dirqama ta’uu baatus hojjetaatuma jira. Namoonni dhuunfaas hojiidhuma biirichaan gitu hojjetaa jiru. Fakkenyaaf Wasanee Bashaa kitaabota 30 ol maxxansiiseera. Galmee jechootaa isaan maxxansiifatanirra kan Hinseeneetu beekama. Kanaaf asirrattis biirichi cimee otoo hojjetee gaariidha.
Akkuman irranatti jedhe BATOn kitaaba maxxansiisuuf dirqama hinqabu. Garuu namoota maxxansiisan jajjabeessuun irraa eegama. Inni guddaanis kana. Asirratti yeroo hedduu kan ka’u waa’ee jiraachuu dhabuu maallaqaati. Maaliif abbootii qabeenyaa Oromiyaa keessa jiran walitti qabdanii hojii akkanaa hojjechuu barbaannaa nu gargaari hinjenneen? Naannoo Tigraay yoo fudhanne haala sanaan itti deemaa jiru. Adeemsa kanaanis kitaabota baay’ee maxxansaa jiru. Kanaaf abbootii qabeenyaa naannoo keenya jiranitti fayyadamuu qabna. Walumagaalattuu hojii artii akka deggaran gochuu qabna.
Sagantaa walittiqabuu galii qopheessuunis ni danda’ama. Namni tokko kitaaba Oromoo tokkoof qarshii tokko gumaachi otoo jedhamee maallaqa heddutu argamuu danda’a. Kanaaf bajjataa mootummaa qofa eeguurra rakkoo qarshii kana haala kanaan hiikuun ni danda’ama.
Akka rakkootti wanni Afaan Oromoorratti ka’e jira. Afaan Oromoo gargar faca’ee kan tureedha.Kana waaltesisuun akka danda’amuuf hundi keenya otoo afaan waalta’etti fayyadamnee gaariidha. Kan kooti, loqoda kooti jechuu otoo hintaane hundumtuu akka nama barate tokkootti qajeelfamuu qabna. Namni Afaan Oromoo sirriitti barate afaan akkasii dubbata haa jedhamu. Fakkeenyaaf Afaan Oromoo Finfinneetti dubbatamuun madaaluu dandeenya. Kanarrattis dhimmamnee hojjechuu qabna’.
Kan biraa ammoo Afaan Oromootiin hojii uumuun barbaachisaadha. Ammaan tana barattoonni baay’een yunivarsitoota adda addaa keessatti Afaan Oromoo filachaa hinjiran. Fakkeenyaaf Yunivasritii Finfinneetti otoo cufamee jedhamuuti barana barattoonni hangi tokko galanii akka ittifufu kan taasifame.
Sodaan barattoonni qaban Afaan Oromootiin hojii hinargannu kan jedhuudha. Haala kanaan fakkeenyaaf barattoonni kuunniin oggaa eebbifamanii bahan akka hojiilee aartii fa’irratti bobba’an gorsuun BATO irraa eegama. Namoota hedduus achirratti akka mindaa’an gochuun ni danda’ama. Miidiyaa babal’isuudhaanis namoonni baay’een akka achirratti hojjetan gochuun ni danda’ama.
Keessumaa fiilmiin tokko nama 50 ol waan barbaaduuf otoo fiilmiin babal’atee akkuma bohaartiif oolu, carraa hojii bal’aas ni uuma. Gama kanaan kanin dhiyeenya dhagahe tokko kaasuuf, Naayijeeriyaa keessatti sektarri kun humna namaa bal’inaan fudhachuudhaan sadarkaa lammaffaarra akka jiruudha. Haaluma kanaan nuufis carraa hojii bal’aa argamsiisuu danda’a; keessumaa barattoota Afaan Oromoofi dameelee aartiitiin eebbifamaniif.
BATOfi namoonni dhuunfaa Afaan Oromoo dhaadhessurratti otoo hojjennee gaariidha. Ammaan tana afaanichi dhaadhessamaa hinjiru. BATO dabalatee biirolee biroo keessatti Afaan Oromoo dhiisanii afaan biraatti fayyadamuutu bal’inaan mul’ata. Iddoo tokko tokkotti ammoo Afaan Oromootiin jalqabamii Amaariffaan xumuruutu babal’achaa jira. Yookaan Amaariffaan jalqabameetu Afaan Oromootiin xumurama. Kanas kichuudhumatti otoo ofirraa dhiisuu qabna.
Dhimmi Biiroo Barnootaa Oromiyaa ilaallatu tokkos jira. Biirichi eessumattiyyuu ogabarruu daa’immaniirratti xiyyeeffatee hojjetaa hinjiru. Dhaabbileen mitmootummaa muraasni Afaan Oromootiin ogabarruu daa’immanii maxxansaniin ala akka dhuunfaattis biirootti gama kanaan waanti hojjetame hinjiru.
Biyyi keenya guddinarra jirti. Anis guddina kana nan amana. Ta’us biyyi ‘keenya egeree eessa geessi jennaan daa’imni keenya har’a eessa jiru’ jedhan. Isaan har’a jirantu egeree (guddina boruu) biyyaa murteessa jechuudha. Kanaafuu maaliif ogabarruu daa’immaniitiif xiyyeeffannoon hinkennamne? Namoota ogbarruu daa’immaniirratti bobba’uu barbaadan jajjabeessuun otoo jiraatee misha.
Hunda caalaa kan nama gaddisiisu akka daa’imman qubee Afaan Oromoo irraa baratanii waanti qophaa’e dhabamuusaati. Kun rakkoo BATO ta’uu dhiisuu danda’a. Kun rakkoo namoota ykn qaamota hojii kanarratti bobba’aniiti. Otoo hojii kanarratti bobba’aniiru ta’ee isaanis faayidaa irraa argataa afaanichas dagaagsu.
Rakkoon raabsa kitaabaa ni jira. Asirratti yaada nama wayii jedhe eeruuf, namni keenya shunkurtii gurguree jiraata garuu kitaaba gurguree jiraachuu jibba. Kun maaliif akka ta’e hinbeekamu. Kanaafuu, sadarkaa sadarkaadhaan caasaa biiroorraa qabee hanga gandaatti deemamee rakkoo kanarratti otoo mariin adeemsisamee akkasumas dargaggoonni gurmaa’anii hojiilee adda addaa hojjechaa jiru (IMXdhaan) jechuudha.
Dargaggoonni IMXdhaan gurmaa’an kunniin otoo kitaaba raabsanii maal qaba? Manneen barnootaas achumatti irraa bituu danda’u. Kitaaba kireessanii namni akka dubbisu gochuu ni danda’u. Kitaabota BATO biratti maxxanfaman kanneenillee keessumaa kitaaba qorannoo Afaan Oromoo jildiilee adda addaatiin bahe namoota muraasa kan argate. Kun furmaata ta’uu danda’a.
********
Source: Bariisaa, March 2014.