text:
Seenaa Gabaabaa Nimoonaa Xilahuun Imaanaa(1986-2014). Short Biography of Nimoonaa Tilahuun Imaanaa June 9, 2014Posted by OromianEconomist in Ethnic Cleansing, Finfinne is Oromia's land, Finfinnee, Finfinnee is the Capital City of Oromia, Finfinnee n Kan Oromoo ti, Genocidal Master plan of Ethiopia, Human Rights Watch on Human Rights Violations Against Oromo People by TPLF Ethiopia, Nimoona Xilahuun Imaanaa, Nimoonaa Tilahun, No to land grabs in Oromia, No to the Addis Ababa Master Plan, NO to the Evictions of Oromo Nationals from Finfinnee (Central Oromia), Oromia, Oromia wide Oromo Universtiy students Protested Addis Ababa Expansion Master Plan, Oromians Protests, Oromiyaa, Oromo, Oromo and the call for justice and freedom, Oromo Media Network, Oromo Protests, Oromo Protests in Ambo, Oromo students movement, Oromo students protests, Oromo University students and their national demands, Oromummaa, State of Oromia, Stop evicting Oromo people from Cities, The Colonizing Structure & The Development Problems of Oromia, The Tyranny of Ethiopia, Uncategorized.
Tags: #OromoProtests 2014, Genocide against the Oromo, Human rights violations, Land Grabs in Oromia, Nimoonaa Xilahuun Imaanaa, Oromo, Oromo people, Tyranny
add a comment
Nimonaa Xilaahuun Imaanaa (1986-2014)
Banking and Insurance graduate of Finfinne (AAU) University and High School teacher
Murdered by TPLF on 6th june 2014 while in jail as political prisoner. His funeral was held on 8th June 2014 in Arjo his birth town.
In an increasingly repressive and cruel TPLF run Ethiopian state, being an Oromo national itself is in practice a crime. Nimoonaa TilahunImaanaa, Banking and Insurance graduate of Finfinne (Addis Ababa) University and former high school teacher, was initially arrested in 2004 along with members of the Macha Tulama Association during widespread protests opposing the relocation of Oromia’s seat from Finfinne to Adama. He was released after a year of incarceration and returned to complete his studies, according to reports by Canada-based Radio Afurra Biyya.
Born in 1986 in Arjo town (Jimma Arjo), Western Oromia, Nimoanaa also known as Firomsaa was re-arrested in 2011 from his teaching job in Shano, a town in north Shewa (Central Oromia) about 80kms from Finfinne (Addis Ababa). He was briefly held at Maekelawi prison, known for torturing inmates and denying legal counsel to prisoners. And later transferred between Kaliti, Kilinto and Zuway where he was continuously tortured over the last three years. Tilahun was denied medical treatment despite being terminally ill. His death on 6th June 2014 in jail is another very shocking sad news that the Oromo people are experiencing under the tyrannic Afro-fascist rule of TPLF Ethiopia.
(Oromedia, 7 Waxabajjii 2014) Nimonaa Tilaahun Imana Godina Wallaga bahaa Magalaa Jimmaa arjootti bara 1986 dhalate. Nimoonaan abbaa isaa Obbo Xilahuun Imaanaa fi haadha isaa Aadde Laaqechi Indaalammaa Mul’ataa irraa godina Wallaggaa Bahaa magaalaa Arjootti dhalate.
Barnoota isaa kutaa tokkoo eegalee hanga kudha lamaatti achuma magaalaa Arjootti baratee xumuruun barnoota sadarkaa olaanaatti fufuuf bara 2004 Unvarsiitii Finfinnee seene. Baruma kana diddaa barattoota Oromoo dhimma Finfinnee waliin walqabatee ka’een murtii jal’aa mootummaa wayyaaneen barattoota Oromoo 400 ol ta’an irratti dabreen, Nimoonaa Xilahuun waggaa tokkoof barnoota irraa arihatame.
Nimoonaa Xilahuun Imaanaa (1986 2014)
Waggaa tokko boodas barumsa isaatti debi’ee bara 2005-2007tti “BSc / Banking and Insurance “ dhaan eebbifame. San booda bara 2007 keessa godina Shawaa Kaabaa aanaa Qimibitti/magalaa Shanootti barsiisummaan mindeeffamee achitti hojii eegale. Achitti utuu barsiisuu hiriyoota isaa biraa konkolataan Lakk Gabatee 3F kan jedhamuun humnooti tika wayyanee ukkaamsanii fudhatan.
Haga ji’a tokkootti Mayikalawwitti dhoksaan hidhamee mana dukkana akeessatti gidiraa guddaa argaa ture. Dhiibbaa fi iyyannaa qaamota miran namoomaatiin dhiyaachaa tureenis, himannaan itti banamee gara mana Hidhaa Qaallittiitti dabarfame. Manni murtii Wayyaanees dhaddecha jallootiin murtii jalloo waggaa 11 akka hidhamuuf itti murteesse.
Nimoonaan mana hidhaa Qaalittii, Zuwayii fi Qilinxoo keessaatti garafamaa ture; Reebicha garmalee irra ga’eenis dhibeef saaxilame. Mana hidha akeessatti wal’aansa gahaa waan dhabeef hedduu miidhame. Dhukkuba kanaan erga hiraarfamee boodas, bara 2012 keessa gara Hospitalaa Xiqur-Anbassaatti geeffamee ture.
Sirna Awwaalchaa NimoonaaHaata’uutii, wal’aansa garaa baqaqsaa godhameef iyyuu sirnaan otuu madaan isaa hin qoorin gara mana hidhaa Qaallititti deebifame. Achitti doorsisaafi dararaa guddaattu irra ga’aa ture.
Dhukkubni isaa itti hamaachaa waan dhufeef, dhiyeenya kana gara Hospitaala Xiqur-Anbassaatti deebisan. Garuu, qaamni laafee, bututee waan jiruuf dhibee san irraa dandamachuu dadhabee Waxabajjii 6, bara 2014 ganama barii keessaa saatii 6:00 irratti lubbuun isaa addunyaa kana irraa dabarte.
Sirni awwaalcha Nimoonaa Xilahuun bakka warrii fi lammileen hedduu argamanitti raawwatee jira.
“Qabsaa’aan ni kufa; qabsoon itti fufa.”
DUBBADHU QAALLIITTI!!!
dubbadhu qaallitti abaaramtuu lafaa
yoo dubbachuu baatte xuriinsaa sitti hafaa
ajjeechaa Niimoonaa akkaataa du’a isaa
si qofaatu beeka jalqabaaf dhuma isaa
dubbadhu qaallitti Oromoon si hin dhiisu
maal jedhe Niimoonaan yeroo qofaa ciisu?
yeroo kophaa ciisee dukkana daawwatu
hunduu dabaree dhaan yeroo gadi dhiittu
yeroo midhaan dhabee mar’ummaan wal rige
yeroo bishaan dhabee qoonqoon itti goge
yeroo madaa irratti madaa dabalate
yeroo lammiif jecha waanjoo guddaa baate
atis akka isaanii garaa itti jabaattee?
Moo,bakka keenya buutee jabaadhu ittiin jette?
dhiitichaaf kaballaa ciniinatee obsee
iccitii keessa isaa yeroo diina dhokse
maal jedhe Niimoonaan waa’ee miidhama isaa
afaan keen itti himi si eegu maatiin saa
dubbadhu qaallitti ol kaasi sagalee
namni beeku hin jiru yoo waaqaaf si malee
uummata isaaf jedhee rakkoo hunda obsee
iji imimmaan didee yeroo dhiiga cobse
Niimoonaan maal jedhe dhaamsa maal dabarse?
dubbadhu Qaallitti himi waan dhageesse!!
sirna awwaalchaa Niimoonaa Tilaahuun Imaanaa!!!
http://qeerroo.org/2014/06/07/sbo-waxabajjii-08-bara-2014-oduu-ibsa-abo-waxabajjii-15-guyyaa-hundeeffama-sbo-waggaa-26ffaa-ilaachisee-dhaamsota-baga-ittiin-isin-gahee-fi-qophiilee-biroo-of-keessatti-hammatee-jira/
June 7, 2014 by Oromedia
(Oromedia, 7 Waxabajjii 2014) Nimonaa Tilaahun Imana Godina Wallaga bahaa Magalaa Jimmaa arjootti bara 1986 dhalate. Nimoonaan abbaa isaa Obbo Xilahuun Imaanaa fi haadha isaa Aadde Laaqechi Indaalammaa Mul’ataa irraa godina Wallaggaa Bahaa magaalaa Arjootti dhalate.
Barnoota isaa kutaa tokkoo eegalee hanga kudha lamaatti achuma magaalaa Arjootti baratee xumuruun barnoota sadarkaa olaanaatti fufuuf bara 2004 Unvarsiitii Finfinnee seene. Baruma kana diddaa barattoota Oromoo dhimma Finfinnee waliin walqabatee ka’een murtii jal’aa mootummaa wayyaaneen barattoota Oromoo 400 ol ta’an irratti dabreen, Nimoonaa Xilahuun waggaa tokkoof barnoota irraa arihatame.
Waggaa tokko boodas barumsa isaatti debi’ee bara 2005-2007tti “BSc / Banking and Insurance “ dhaan eebbifame. San booda bara 2007 keessa godina Shawaa Kaabaa aanaa Qimibitti/magalaa Shanootti barsiisummaan mindeeffamee achitti hojii eegale. Achitti utuu barsiisuu hiriyoota isaa biraa konkolataan Lakk Gabatee 3F kan jedhamuun humnooti tika wayyanee ukkaamsanii fudhatan.
Haga ji’a tokkootti Mayikalawwitti dhoksaan hidhamee mana…
View original post 153 more words


c: text/html

text:
Technology Addunyaa sodaa keessa galche ‘Deepfake’
Technology’n Deepfake bu’aalee AI (artificial intelligence) keessaa isa tokkoodha. Technology’n kun yaadni isaa turaa ta’uus dhiheenyaa kana qabatamaan hojii eegaluun isaa addunyaa sodaa keessa galchee jira.
Deepfake waggoota muraasaa as suuraa/vidiyoo nama tokkoo kan nama biraatin bakka buusuu danda’ee jira. kana jechuun bakka Ati itti hin argaminitti si argamsiisuu danda’a, bakka Ati hin dhaabbatin si dhaabuus danda’a.
Garuu dhiheenya kana addunyaa sodaa guddaa keessa kan galche Sagalee (qooqa) nama fedhee qabachuun akka waan inni dubbatetti kan dubbatuudha. Fkn; waan Ati hin dubbatin 100% fakkeessee sagalee keetiin dubbachuu danda’a.
Softweeriwwan fi Marsaariitiiwwan sagalee sobaa uuman yeroo ammaa online irratti gurguramaa jiru. Akkaataan hojii isaanii; Jalqaba softweera gocha kana raawwachuuf qophaa’e keessa sagalee kankee kan duraan haasofte galchu. sagalee kana interview kee irraa fudhachuu danda’u, kan bilbilaa/record irraas fudhachuu danda’u.
Softweeriin gocha kanaaf qophaa’e kun sagalee kee irratti shaakallii gahaa gochuun.. dhuma irratti qooqa kee qabata. achi booda barreeffama akka qooqa keetin dubbifamu ol fe’aniif. Dubbisee bifa Audio’tin dhiheessa.
Ati yoo dhaggeeffattu sagaleen keetuma, Namootni sagalee kee beekan hundi shakkii malee kuni sihi jechuun sitti murteessuus danda’u. Sagalee sobaa (fake) ta’ee kana vidiyoo kee kan sobaa (fake) ta’een walitti yoo hidhamu kuni waan addaa sammuun ilma namaa amanuu hin dandeenyedha. Sagalee sobaa uumuun kun yeroo ammaa Afaanota Darzana 2 oliin hojirra jira. Gara fuul-duraa akkaatuma Technology’n babal’atuun inniis ni babal’ata jedhamee yaadama.
Softweeriiwwan ykn Marsaariitiiwwan sagalee sobaa “Deepfake Voice” uumuuf gargaaran keessaa 5 kan asii gadiiti.
Gatiin isaanii: ‘Resemble’ daqiiqaa lama kan yaalii free kenna, achi booda baatii baatiin $30 kafaluu gaafata. kan baatiin $12 gaafatuus ni jiru. akkasuma yeroo tokko qofa (lifetime) $685 kan gaafatan ni jiru. ta’uus akkaatuma gatiin wal dhabuun qulqullinni isaanitiis wal dhaba. Sagalee 100% adda baasuun hin danda’amnee fi shakkuun hin danda’amne uumuuf kan filataminitti gargaaramuu barbaachisa.
‘Deepfake Voice’ namoonni akka baditti ilaalan jiraataniis kanneen akka gaaritti fudhatan ni jiru. Fkn; Ati sagalee keetiin dubbisuu yoo hin barbaanne ykn yeroo mara dubbisa irratti rakkoo kan qabdu yoo tahe, Sagalema kee kan sobaatin bakka buusuudha. kana gochuuf immoo akkaatuma olitti jenneen wantoota akka sagalee keetiin dubbifamu barbaaddu dursa bifa barreeffamaan qopheessuudha. itti aansun gara softweerichaa ol feetaf, inniis dubbisee siif deebisa.
Faallaa kanaatiin nama hin jaalanne tokko miidhuuf sagalee (fake) ta’e uumuun kan itti gargaaramnu yoo tahe Deepfake miidhaa Technology’n fide keessaa isa guddaa ta’a.
Gara fuul-duraa “akkana jette” jechuun sagalee ragaa godhatanii mana murtii wal dhaabutu hafa moo Addunyaatu technology kana irratti duula? Tarii furmaata argata laataa?!

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Budizimii
Budizim amantii biyya Hindiitti barsiisa Guatama Buddha irra hunda'uun jalqabeedha. Barsiisni isaa sududaan Neeppaal irraa ka'uun gara jiddugala Eeshiyaa fi Yuurooppi keessatti babal'ate. Budizim Eeshiyaa kibbaa keessatti bay'ee kan hordofamu yoo ta'u akka addunyaatti dhibbeentaan 7 hordoftoota isaati.
Namootni garii budizim akka falaasamatti ilaalu gariin immoo akka karaa jireenya dhugaa itti barbaadanitti ilaalu garuu namootni baay'een Budhizim akka amantiitti kan ilaalan. Afaan Paaliin (Pali) jechi budha jedhu nama dammaqe jechuudha.


text:
ummataaf jiraatan ummataan jaallataman PPn waan gootu yoo dhabdu qabeenyaan illee hiyyoomanii akka rakkataniif hojjechaa jiru.
Funyee dabalatee Artistoota Oromoo qaroo tahan irratti shirri hedduun yaaliin adda addaa isaan miidhuuf gaggeeffamaa ture ammas gaggeeffamaa jira garuu namni kaayyoof jiraatu doorsisaa fi du’a hin sodaatu.
Ummatni keenya akkuma Funyeen yeroo sabni Oromoo rakkatu addatti yeroo barattootni Oromoo Yuuniversiitii irraa ariyatamanii Finfinnee keessatti rakkachaa turan geejibaan illee bira dhaabbachaa turte Artist Funyee bira dhaabbachuun akka isheen haamileenis tahe waan godhamuu qabuun deeggartan.
Warri ummataaf jiraatu ummataan kabaja argata waan taheef akka Funyeen Mana Nyaataa bareedaa banattu abdiin qaba gargaarsa ummata keenyaa fi gargaarsa waaqayyoon.


text:
Kilaarksion Amerikaa godina Joorjiyaa keessa jirti. Nama kuma 13 caalaati itti qubatee keessa jiraata.
Daraaraan nama barumsa seera addunyaatiin barnoota PhD qabu.Nama jahatti magaalaa Kilaarkisen bulchufu dorgomuutti jira sadii keessaa filan. Namii dorgomu tokko nama Eeritiraati. Namii lama ka duruu lafa tana bulche,name afur ammo ohaaraa.Daraaraan waan hedduu jijjiiruuf hojjachuutti jira
Mana Jireennaa
Joorjiyaa Kilaarkisenitti gatiin manaa akak amalee dabalte. “Nama humna qabu malee jiraachuun dhiba,” carraa jiru akka iyyeessileen mana bitachuu dandahu faluuf hojjadha jedha.
Hujii Poolsii
Kilaarkisen keessa akka Daraaraan jedhetti nama biyya 40 caalaatti keessa jiraata. Hujii poolisii keessa ammo namii biyya alaa diqqaatit keessa jira.
“Akka namii alaa dhufelleen hujii poolisii keessatti heddatu hojjadha.”
Mirga baqataa
Baqataan Amerikaa mirga ufii hedduu hin beeku jedha. Akka baqataan waan isaa malee ykn carraa jiru beeku mirga baqataaf Immigration rights qabdi.
“Amerikaan carraa hedudu qabdii akka namii mirga ufii beeku jabeessuu fedha.”
Daraaraan Itoophiyaa fi Ameriakalleeti seera barate barumsa doktorummaa mirga namaa doctor of human rights qaba.
Namuu waan dhalateef qabaa waan jiraatuuf qaba jedhee “Akka ani amanutti Waaqii nama mirga dhabee akka ani dhaabadhu akka ani hiyyeessaa fi dadhabaa dubbahcuu dandahu na yaame jedhee amana.”
Namii filannoo Amerikaa bulchiinsa magaalaatii dorgomuutti jiru ka dhibiin akka Daraaraan jedhetti Taakkele Goobanaa, Seattle magaalaa Washington dorogma.
Namii dhibiin Daraaraa waliin dorgomuutti jiru lammii Eertiraa, Iyyaasuu Hawaar.
Dhaamsa Daraaraa
Akka Dr.,Daraaraan jedhetti Amerikaatti namuu yaada namii faayidaa keessaa aragatu ka biyyaan jijjiiru qabaannaan waan fedhe tahuu dandha.
“Tana tolchuuf yaada keessan dhiyeeffadhaa hin sodaatinaa duratti deemaa. Waaqii isan gargaarinna.”


text:
Sadaasa 24 fi 25 bara 2018 jechuun Sambataa fi Dilbata darbe kana magaalaa Finfinnee keessa ka jiru galma komiishina dinagdee Afriikaa keessatti konfrensiin mata dureen isaa “Conferense on Political Reform in Ethiopia” Ykn “konfransii wayyoomina polotiikaa Itiyoophiyaa” jedhamuu geggeeffamee jira.
Konfransicha haasawaana kan banan muummicha ministeeraa Itiyoophiyaa Dr. Abiy Ahmed biyyattiin yeroo ammaa daandii wal qaxxaamuraa irra akka jirtu hubachiisan.Kanaaf inni tokko isa kaan irraa baree Adda addumaa yaadaa jiru mari’atanii gara bilchinaatti guddisuuf konfransiin akkasii jalqabbii gaarii akka ta’e nan amana jedhan Dr Abiyyi.
Konfransii kana qindeessuu fi karoorsuu keessatti qooda ol aanaa kan qaban dura taa’aa Adda Dimokraatawaa Oromoo ODF)obbo Leencoo Lataa haasoofsiifnee jirra. caqasaa


text:
#oromoprotests
ODUU AMMA NU GAYYE
RDH –December /Muddee 16 /2015 /Muddee 5/2008
Guyyaa hardhat Magaala Awadday keeysati Maneen Hawaasa irra nanawuudhan Mana Sakata’a kan jiraniif akkasummas bika tokko tokkot Woraani Mootumma mana jireenya hawaasa cabsuudhan ummata sodaachisuuf yaali guddaa kan taasissa jiran tahu madden keenya nuf gabasaniiru .
Qaamotin gara Jabeeyi Mootummaa Ulmaa’ota heddu shakkina rakkina kana booda isaanitu jira jechuun kan hidhaa jiran yommu tahu yeroo ammat Shekh Ahmad Toofiq Barsiisa Darasoota 3000 ukaamsan iddoo isaan geeysan kan hin beekamin tahu madden gabasaniiru .
Akkasummas Zaawiya Darasoon keeysa jiran bikka heddut cabsuudhan kan Darasoota hidhaa jiraniif sochii kana kan qindeeysa jirtani isiniidha jechuun Darasoota Jimmaa,Arsii,Baale,Illu Abba Boora fi bikka adda addaa irraa dhufan kan hidhaa jiranif mani hidhaa magaala Awaday Guute gara mana Hidhaa Haramaayat Nama Fe’a kan jiran tahus madden gaabasaniiru .
Kanumaan wol qabate Goodina Arsii Lixaa Magaala Dodola kan yeroo lammaaf Mormii cimma dhageeysisa turte Qaamon Gara jabeeyi Federaala Yeroo ammat galgalaan maneen hawaasa irra nana’uudhan Kan sakata’aa jiraniif namoota mana hin bane maneen isaani cabsaa kan seena jiran tahu madden nanawwa irraa nuf gabasaniiru .


text:
Finfinnee, Hagayya 15/2022– Safaricom Oromiyaa irraa mormii guddaan isa muudataa jira. Mormiin kunis dhaabbatichi adeemsa qacarrii loogii qabu fi carraa hojii hundaaf banaa ta’e uumaa hin jiru kan jedhu. Kana malees Safaricom naannoo Oromiyaatti Afaan Oromoo fayyadamaa hin jiru jedhu namootni dhimma kana irratti barreessaa jiran.
Safaricom bara darbe caamsaa 2021 caalbaasii moo’achuun gara Itoophiyaa seenuuf qophii eegale. Dhaabbatichi qaama garee Voodaafoonii yoo ta’u, kanaan dura Ebla 2022 tajaajila jalqabuuf karoorfate erga dhabee booda dhiibbaan dabalaa dhufeera. Ebla 2023 tajaajila akka eegaluu dhaabbatichi beeksisee jira. Haaluma kanaan hanga Waxabajjii 2022 tti hojjattoota 1000 qacaruuf akkasumas dargaggootaaf sagantaa eebbifamtoota argachuu jedhuun eebbifamtoota 450 waggoota sadan dhufan keessaatti carraa hojii uumuuf waadaa galuun sochii eegale. Dhaabbatichi guutuu Itoophiyaatti qacarrii Fulbaana bara 2021 ifoomseera.
Haata’u malee hawaasni Oromoo carraan hojii uumame kun hunda kan haammate miti jechuun sochii Miidiyaa Hawaasa eegalaniiru. Sochiin kun dhaabbatichi adeemsa qacarrii sabdaneessummaa akkasumas amantii garaa garaa hin qabne akka sirreessu kan gaafatu fi yoo kuni sirrachuu baate Sabni Oromoo tajaajila dhaabbatichaa akka hin gargaaramne waamicha dhiyeessa.
Kana malees dhaabbatichi Afaan hojii naannoo Oromiyaa kan ta’e Afaan Oromoo osoo hin fayyadamiin beeksisoota kutaalee Oromiyaa keessatti maxxansuun isaa komii uummataa hammeessee jira. Viidiyoon fuula Feesbuukii Gammadaa Olaanaa, nama dhageettii miidiyaa hawaasaa qabuu fi duula gaggeessan keessaa tokko ta’e irratti maxxanfame, viidiyoo gabaabaa namoonni dhuunfaa poostara Safaricom suuqii irraa cicciruu agarsiisa. Gammadaan bakka bu’oota qondaaltota Safaricom waliin mari’atan keessaa tokko.
Namoota adda durummaan sochii miidiyaa hawaasa kana gaggeessaa jiran keessaa Abdiisaa Baancha isa tokko. Innis “Sabni biyya kanaa hundi gahee walqixa argachuu qabna. Akka lammii biyya tokkootti waan jiru hunda keessatti hirmaachuu barbaadna. Safaricom biyya kana yeroo galu hoji dhabdummaa hir’isuun carra hojii bal’aa ni uuma jedhamee eegame. Dhaabbatni kun carraa fayyadumummaaf filannoo nuuf kenna akkasumas carraa hojii nuuf uuma jechuun beeksisaa turre.” jedha.
“Lammaffaa Hojjattootni fi bakka bu’ootni dhaabbatichaa namoota naannoo biraa osoo hin taane namootuma iddoo tajaajilli itti kennamu akka ta’an.”
Haata’u malee erga gara biyyaa seenee waajjira banatee as waanti argaa jirru faallaa ta’e. Ijoolleen Oromoo gita hojiif madaalan carraa hojii dhabaa akka jiran natti himaa turanis kuni dhimma nama dhuunfati jennee xiyyeeffannoo itti hin kennine ture. Booda kana ija baasaa dhufe, carraan hojii qabatamaadhan lafarratti gadi bu’aa dhufe dhimmichi ifa ta’aa dhufe.”
Itti fufuunis “Caasa bulchiinsa dhaabbatichaa yeroo ilaalluu guutummaan isaa garee tokkoon too’atamuu isaatu mul’ata. Namoota gita hojii giddugala tajaajila bilbilaa hojjatan marsaa 7 qacaran keessaa marsaa lama qofa namoota afaan Oromoo dubbatan fudhatan.”
Galmi sochii kanaa maali gaaffii jedhuuf Abdiisan, “Sochii kun tokko dhaabbatichi naannoo Oromiyaatti Afaan Oromoo akka fayyadamu. Lammaffaa Hojjattootni fi bakka bu’ootni dhaabbatichaa namoota naannoo biraa osoo hin taane namootuma iddoo tajaajilli itti kennamu akka ta’an. Kana jechuun dhabbatichi namoota gahumsa hin qabne haa qacaruu osoo hin taane namni ulaaguu hedduu osoo jiruu namni carraa dhabuu hin qabu. Sabni Oromoo carraa uumamuun waan dandeettii isaanii keessatti hrimatanii fayyadamaa ta’uu qaba kan jedhu. ” Dhumarrattis sochiin kun sochiin namoota dhuunfaa godhamuu osoo hin taane sochiin kun kan dargaggoota Oromoo ta’eera jedhe.
Daani’eel ammoo yeroo gabaabaf dhaabbata Safaricom bakka bu’u(Agent) bira hojjaachaa ture. Inni ammoo dhaabbatichi iftoomina fi hojjattootaaf haala mijataa waan hin uumneef hojii kiyya gadilakkisuuf dirqamee jedha. Hoggana garee waldorgomaa nuun jedhanii, dorgommii tokko malee namoota muudan. Kana malees ani kanan jiraadhu Buraayyuudha, tajaajilli geejjibaa naannoo sana hin deemu, kanaaf sagantaa hojii yeroo geejjiba argannuutti nuuf jijjiira jennaan nu didan, kanaafan hojii dhaabuuf dirqame.
Ragaan biraa, hojjetaa Ethiotelecom ta’ee fi maqaan isaa akka hin heeramne gaafachuun Addis Standard waliin dubbate, Safaricom keessatti iddoo hojiif iyyachuu isaa hima, yeroo saddeeti ol galmaahera jedhe. Haa ta’u malee, hiriyyoonni isaa gahumsa barnootaa isaa gadi qaban tokko tokko Safaricomitti makamaniiru. Maqaan isaa ifatti maqaa Oromoo ta’uu baatus agarsiistonni tokko tokko kan akka iddoo dhalootaa fi afaanii carraa dhaabbatichatti makamuu isaa gufachiisuu amana.
Ogeessi tarsiimoo, gorsaa, fi leenjisaan Carraa Hojii Walqixaa idil-addunyaa tokko maqaan isaa akka hin dhahamne gaafate dhimma kana irratti yaada kenne.
Ogeessi kun “ Dhaabbatni oomishaalee fi tajaajiloota haaraa gabaa haaraatti galchan imaammata hammatamuummaa dhaabbatichaa fi akkaataa adda addaatiif iddoo itti kennan irratti ejjennoo dhaabbatichi qabu irratti ibsa ifa ta’e yoo kaa’anii fi tarkaanfiiwwan walduraa duubaan fudhatamuu qaban yoo hordofan carraa maamilaa fi hawaasaa biratti fudhatama argachuuf carraa guddaa qabu . Milkaa’inni dhaabbatichaa hawaasni hammam akka simatu irratti baay’ee waan hundaa’uuf kun tarkaanfii murteessaa marsaa jalqabaa irratti fudhatamuu qabuudha.” Itti dabaluudhaanis “Addatti, haala Itoophiyaa, biyya hawaasa afaanotaafi aadaa hedduu qabu keessatti, tarkaanfii dammaqaa dhaabbati tokko garee adda addaa bakka hojii sadarkaa olaanaa irraa eegalee hanga gadiitti diriiru hunda hirmaachisuu keessatti fudhatu sadarkaa hojiiwwan ejjennoo dhaabbatichaa fi garee hunda hammatee qooda fudhattoota hundaaf tajaajilu ijaaruuf waadaa gadi fagoo qabu ni ibsa.”
Ogeessi kun dhaabbileen daldalaa murtoo bu’aa irratti hundaa’e kan murteessan waan hunda caalaa hiika qabu irratti hundaa’uun akka ta’ee fi wantoota akka kaadhimamaa gahumsa olaanaa qaban hawwachuu, naannoo bu’uuraalee misoomaa fooyya’an baay’inaan argatan keessatti invastimantii gochuu, fi meeshaalee salphaatti argaman muraasa kaasuun akka ilaalan ibseera. “Milkaa’ina battalaa dhaabbatichaaf wantootni kun murteessoo ta’anillee, daldalli isaa itti fufiinsa akka qabaatuuf wantootni jala sararanii (aadaa, gatii fi amantii) naannoo sanaa ilaalcha olaanaa qabaachuu qabu. Milkaa’ina dhaabbatichaaf hawaasni miira abbummaa itti dhaga’amuu kan qabu yoo ta’u, kunis kan argamu garee hawaasa keessaa hammataa fi adda addaa ijaaruun hawaasa tajaajiluu fi hawaasa keessatti guddina dhugaa horachuu qofaan ta’a.”
“Aadaa dhaabbata biyyoota hedduu dinagdee biyya keessaa keessatti daldala hojjetu hojiirra oolchuu fi aadaa, gatii, seera fi amantii naannoo hubachuu gidduutti madaalliin jiraachuu qaba. Aadaa lamaa fi isaa ol bulchuu keessatti hojii lama ta’uu bakka bu’uun akka dhaabbata maalummaa biyyattii adda addaa bakka bu’uu fi hubatutti fudhatama argachuuf murteessaadha. Haa ta’u malee, afaan naannootti qajeelchuun ulaagaalee dorgomtoonni guutuu qaban keessaa tokko ta’uu danda’a fi kenniinsa tajaajila ummata naannoo mirkaneessuuf akka safartuu qofaatti qabamuu akka hin dandeenye hubachuun barbaachisaa dha.”
“Namni afaan naannoo hin dubbanne qaawwa dhaabbaticha naannootti socho’uu fi hawaasa naannoo gidduu jiru cufuuf ni rakkata.”
Dabalataanis, “yeroo adeemsa qacarrii keessatti Afaan Naannoo beekuu dhabuun dhaabbata akka Safaricom jedhamuuf yoo dhuguma akkas hin goone balaa guddaa fida. Tarkaanfiin kun milkaa’ina dhaabbatichaa gama kaadhimamaa sirrii hawwachuu irratti dhiibbaa akka qabu beekamaadha, hawaasa naannoo keessatti salphaatti fudhatama argachuuf yaaluun qormaata akka isa mudatu beekamaadha. Aadaan, safuu, seera fi naamusa nama tokkoo hundi afaan isaa/ishee keessatti kan maxxanedha. Namni afaan naannoo hin dubbanne qaawwa dhaabbaticha naannootti socho’uu fi hawaasa naannoo gidduu jiru cufuuf ni rakkata.” jechuun eera ogeessi kun.
Dhimma kana ilaalchisuun Addis Standard itti gaafatamtuu qunnamtii hawaasaa Tawaddaaj Isheetuu fi ItiyooJobs siif gaaffii karaa garaa garaa dhiyeessuus deebii hin arganne.
Har’a Safaricom dhimma kana irratti maxxansa miidiyaa hawaasaa isaatiin “Safaricom Itoophiyaan bakka bu’oota duula miidiyaa hawaasaa tibbana gaggeeffame waliin kaleessa wal arganii, yaaddoo isaanii sirriitti dhaggeeffataniiru. Dhaabbata loogii ykn loogii tokko malee lammiilee Itoophiyaa hunda bakka bu’uu akkasumas yeroo mara maramariif qophii ta’e ijaaraa akka jiru mirkaneessina. Egeree dijitaalaaf jireenya jijjiiruuf qaama mul’ata keenyaa ta’uun, karaa afaanii fi aadaa hunda kabajuun, lammiilee Itoophiyaa mara tajaajiluuf waadaa seennee jirra.” jedhan. AS


text:
Oromoo Oromiyaa irratt mirga dhabsiisuuf diinni eenyummaa isaan akka ummata walaba tokkoott qaban haquun Oromiyaa irratt abbumaa saanii haaluu fedha. Garuu jagnooti Oromoo bilisummaa dheebotan gaarreenii fi sululoota biyya abbaa saanii keessaa lafa raasaa jiru. Diinni ilkaan raafame buqqisuu malee fala hin qabne. Garuu sana eenyutu shaffisaan godha?
Caalaan dhaabotaa malbulchaa maqaa Oromoo dhahatan Oromiyaa keessatt hojiin silaa irratt xiyyeeffachuu malan irraa maqa jiru. Ugganii waan labsatan hojiirra oolchuu utuu hin ta’in waamicha “tokkummaa, walitt baquu, walii tumsuu”jedhu tarrisaa ooluuf waan umaman fakkaata. Akeeki sagantaa malbulchaa saaniin labsame hariiroo ambaa qofaa jedhameetu. Kanaafi afaanii fi hojii saanii gidduu walfincilli kan mullatu. Kanaafi Wayyaaneen bitintiraa jirtu kan silaa duri gaggeeffamtu badisa hin eegamne kan geessisaa jirtu. Nuti eenyu, eessaa kaanee eessa geenye, eessatt qajeeluuf jirra? jennee wal yaadachisuu nuffuu hin qabnu. Oromoon dame Kuusaa keessaa tokko. Kuusaan isa caalaa dullacha yoo hin taane ulumaa dhaloota qarooma ilmoo namaa dullachoota keessaa tokko. Mamii tokko malee qaroommi Oromoo lata qarooma sanaati. Yeroo waa’een Oromoo dubbatamu yoo hiddi qarooma dullacha kanaa waliin qabu, qacceen saa ammalee keessaa mullatu, hin dhahamne guutuu hin ta’u. . Mallattooti Abbooliin Gadaa badisa irraa oolan dhimma itt bahanii fi hoodi saanii horcowii shakala qaroomicha bakka hedduu badanii. Sun Oromoof qaabachiisaa karaa fagoo seenaa keessaa imalanii fi haalama, ganamaa fi hamaa isaan mudateetii. Seenaa dureessa kan Oromummaa, barbaacha lafaa, eenyummaa, ofiinbulummaa fi birmadummaaf qabsiisuu.Mootummaan Kuusaa Barabra ture erga kufee booda qunnamtiin dameelee gidduu ture kan cite fakkaata. Tarii, yero sana ta’a Oromoon misooma addaa eegalee sirni Gadaa sirna bulcha Kandaasee bakka bu’uun faara goddinaa kan mullisuutt kan ka’ee.. Sochiin Oromoo gara kibbaatii jalqabe baqqaana baha Afrikaa kaabaa kibbatt faana dhahamu of duubatt dhiiseera. Godaansa gara kibbaatt godhame irratt Oromdur bakka bakkatt qubachiifaman hanga raayyaan Oromoo jabaatee ijaaramuun jaarraa 16faa keessa birmatuufitt garri tokkoon saanii humnoota empayera Habashaa fi Adaaliin dhuunfatamanii turani. Yeroo sana Oromummaan sadarkaa olhaanaatt guddachuun diinota kan rommisiise. Booda garuu dhiibbaa alaa fi keessaan aaboon Gadaa laaffataa dhufe. Dhumarratti, Gadaan, keessaayyuu akka dhaaba malbulchaatti jalqaba jaarraa 20ffaa keessa koloneeffatan raawwachiifame. Oromummaanis haleellaa jala seenee hanga 1960mootaatt dandamachuu hin dandeenye ture.
Oromiyaan lafaa fi ofiinbulummaan see koloneeffataan irraa mulqame. Lafa malee ilmoo namummaa himachuun hofonfola ta’aa. Koloneeffataan kutaa Awuraajjaa jedhamutt Oromiyaa kukkutee lafa isaa firoota saa fi Oromoo galtuuf hire. Akkasumas dirii fi foo’aa malbulchaa, hawasomaa fi diinagdee hawaasa Oromoos gargar ciree. Eenyummaan sabummaa kamuu kan sabicha walitt guduunfu ni awwaalame. Muuxannoo laalessaa jaarra tokko caalaaf jiratu ta’e. Haala kana jalatt aadaa, dudhaa fi dhaaba malbulchaa Oromoo balleessuun salphaa ta’eef. Akaakuun roorroo Awuraajjota hunda irra diriirfate battala tokko irraa kan ka’u ture. Kanaaf hundi gadadoo walfakkaataa jala waan tureef didha walfakkaataa seensisee. Hammuma gaaddisa tolaa walfakkaataa jala turan rakkina hongee walfakkaataas waliin dhandhamatani. Qabamuun manca’a dhaqqabsiisullee laalaa gabbarsiifama irraanfachiisee qaabannoo Gadaa boonsaa durii Oromoo keessaa haquu hin dandeenye. Oromummaan sabicha deebisee walitt guduunfuuf gufuu halle irra qaari’uu danda’e.
Akka sanatt ture kan Waldaan Maccaa fi Tuulamaa Oromoo walitt fiduun waa’ee nageenya biyya saanii mari’achiisuu kan danda’e. Itt haansee seenaa kolonooma Oro moo keessatt jalqabaaf ABOn sagantaa malbulchaa qabatee gadi ba’e. Miseensota, dabbaloota, hooggansaa fi hordoftoota qaba ture. Dabbalooti barbaachisummaa Oromummaa fi frummaa inni bilisummaa Oromiyaa fi addunyaa waliin qabu barsiisaa turani. Yaa’a kana keessa kan itt amanan kumootii horatamanii, kumootis Kaayyoof wareegamaniiruu. Ari’ama 1992n miseensota hoggansaa fi dabballooti gurguddaa biyyaa bahan yartuu turani. Hogganooti, dabbalootaa fi ummati dammaqfaman caalaan qabsoo itt fufuuf biyyatt hafani.
Humna sana beekanii dhaqabuufii dadhabuun warraaqsa Oromoo ciiga’uu ta’a. Alii alii abdii kutannaan ofii fi murtoo dogoggoraan utuu hin beekin yaada bira hin gahamne keessa nama naquu dandaha. Qabsoon Oromoo waa’ee qabsaawota tibba tokko qooda fudhatanii qofa miti. Qabsaawoti sun barbaachisoo tahuu kan haalu hin jiru garuu nammi toko fakkaattii isa caalaa guddaa ilaaluu danda’uu qabaa, guddachuuf hangi inni fudhatee fi lalisuuf maal akka fedhu? Qabsaawota beeknu kanaan bakka jirru geenyee. Kan isaan rakkise kanneen egerees akka hin rakkisne iggitiin hin jiru. Dadhabbiin taatotaa dhugaan jiru haa ta’u kan se’ame, qabsicha itt gala akeekkate irraa maqsuu hin qabuu. Qooqaa warraqxotaa keessa qooqi “hin danda’amu” jedhu hin jiru. Kanaaf rakkoo keessaa baqatanii hariiroo namoota gidduu furuuf qormaata haala walii gala dagatuun gadi bahuuf maalifaan jirachuu hin qabuu. Fulduratt deemaa ilaa fi Ilaamee dudhaa deebfachuuf qabsoo keessaa gaggeesuu yaaluutu dursuu qaba.
Caasaa malbulchaa leelloo horatee qaata lafa jiru fi jalcaasa dhiigaa fi lafee dabaan kufootaan ijaaramee jiruu, haaraa lafaa kaasanii ijaaruuf barbaachisummaan saa hin mullatu. Yaadota fi mala haaraa qabna yoo ta’e gabbisinee kaara dadhabina namaa fi hanqina waatattaan dhalate haa guutnu. Nammuu qabsoo Oromoo keessa koonkaa guutuu jirra jedhee yaaduu hin qabu. Diinni akkasitt yaadee hin beeku. Kallacha sochii bilisummaa Oromoo, ABO fi mallattooti ofiin bulummaa Oromoo yaadachisan akka naannatt hin hafne haquuf wuxifataa. Shira diinaa kana akka biraatt ilaaluun utuu hin beekin dhooftuu milkaawina saa ta’uun gamnooma dhabuu fakkaata. Yaada fedhe haata’uu waan Oromiyaa ilaalu irratt Badii keessatt utuu hin ta’in achumatt bu’urfamuu qaba. Humnas dandeettii ofiis kan itt madaalan yoo achii ta’e.
Oromummaan akka ilaalcha addunyaatt, waa’ee birmadummaa fi ofiinbulummaa Oromiyaa labsaa, dagaagaa jira. Akka dudhaa Gadaatti Oromummaan kan raagu, walqixxummaa ilmoo namaa, nagaa fi araaraa addunyaa fi haalli sanyii, amantee, saala yk garagarummaa biraan qabatee, murni an hundaa oli ofiin jedhu tokko keessa hin jiraannee dha. Amma eenyummaa sabummaa saanii baruun sillimii waggaa hedduu booda bosona Oromiyaa keessa qabsaawota jiranitt makamuuf hedduun ka’aniiru. Oromummaan ilaalcha addunyaa bilisummaati malee kan sanyeessituu miti; Oromoon jaallummaaf qulqullooma sanyiitt utuu hin ta’in fedha akeeka Gadaa demokraasi eeguu, moo’ummaa Oromiyaa fudhachuu fi walqixxummaa, qajeeltuu fi birmadummaatti amanuu gaafata.
Oromoon jagnummaa, beekumsa, qajeeltuu, nagaa, birmadummaa, waldandahuu, dhugaa fi jaalbiyyummaa leellisuu. Seenaa waloo surraan guute, aadaa, dudhaa, hooda, afaanii fi dhaalmaa Gadaa waliin qabaniin hedduu boonu. Kanneen akka hojiirra oolanii fi eegaman jaarmiyaa barbaachisaan qopheeffatanii turani. Oromoon nama qofaa utuu hin ta’in uumaa hundaaf seera qabu. Oromoon, tarii, kanneen diina irraa baranii qaran yoo hin taane gocha hamaa hin qabani, sunuu Gadaan tumamne hin jiru. Nammi hunduu walqixxummaatt ilaalama. Qabeenyaan, hojiin yk boojummaan seera malee hin tuqamuu. Sun safuu dha. Oromummaan walitt qaba eegaloota miiraa fi seeraan bulmaata kanaati.
Oromoon yaa’iin ummataa yk Caffeen iddoosotaa sirna humna olhaanaa itt tahe qabu turani. Waajjiroti hundi namoota kennatamaniin waggaa saddeet sadeetiin gaggeeffamu. Dhalooti hundi dantaa saba saanii keessatt qooda kennan qabu. Bulchi, dhalooti duubaa isa duraa waggaa saddeet sadeetiin bakka bu’uun gaggeeffama. Kanaaf nammi Oromoo hundi sadarkaa malbulchaa fi hawaasomaa biyya ofii keessatt carraa qooda fudhachuu qaba. Ummatii iddoosaa saa waajjira saaniif jechuun kabaja guddaa kennaaf. Garuu nammi isaan ayyaaneffatu hin jiru. Oromoon nama dhugaa kan ta’e, amanamaa, hardha ijaaree bor diiggaa hin olle, akka tafkii gamaa gamanatti carraa foolii dhahuuf hin kukuruphisnee ulfeessa.
Oromoo jechuun ummata jechuu dha.; sirni saanii ilmaan namaa nagaa jaallatan hundaaf banaa dha. Gadaan ummata biraa yk abba tokkootaaf sirna golgaa yeroo yk Oromsaa dhaabbataa kennuuf qaba. Qooqoti “Luka Kennaa, Moggaasa, Guddifacha fi Luba baasa” jedhan sana agarsiisuu. Altokko sirnichaan fudhatamnaan amanummaa Heera Gadaaf malee eenyuufuu hin kakattu. Fudhatamnaan miseensa gosa, isa keessaan kan sabaa ta’ama. Faanfanamaa fi gaabba oolchuuf nammi dhaabbataatt dhalootee tasifame yk guddifame haa tahu nammi biraa waa’ee seenaa saa darbee dubbachuun safuu dha. Oromsamuun waan fedhaati malee kan itt dirqisiifaman miti. Boojuun ulaagaa guutellee filmaata biyya ofiitt deebi’uu yk Oromsamuu akka gaafatu carraa qabaa. Namooti finnoota addunyaa adda addaa keessatt nambiyyummaa argatan sirni Gadaa qabattee kana irratt hagam tarkanfataa akka ture qayyabachuu danda’u.
Egaa ilaalchi Gadaa qaccee qarooma Kuusaa durii kan qabuu fi nafii ofii guddifate, ilaalcha addunyaa Oromoo hunda tokkomsu qaba jechuu dha. Maaljechi Oromummaa barreessaama kanaan Barlabsi Gubirmans irratt akka kennameti “Oromummaan mullisa mararfannaa jaalbiyyuummaa, bilisummaa, nagaa fi walabummaa Oromiyaati”. Innis jaalala namoomaa,biyyaa, ummataa, seenaa waloo surra qabeessa, aadaa, dudhaa, hoodaa, afaanii fi akaakilee tokkicha, dhahachuu irratt hundaawa. Oromummaan farra namoomaa baasaa, hacuuccaa fi dabaati. Hundaa olitt farra kolonummaati
Nammi tokko yeroo waa’ee biyya ofii yaadu kan jalqaba itt mullatu diida hiriyaa waliin keessa burraaqaa guddattee. Danaan waliigala biyyaa achii eegalee kan ijaaramaa dhufu. Diida sana malee qaabannoo haa ta’u nameenyaan yaadatamu hin jiraatu. Diida sana, isaa waliinis qaabannoo bakka kiyya kan ittiin jedhan, biyya yk gandaa, diinni dhabsiisuu kan fedhu. Kan du’an illee reeffa saanii girgijii walirraa jalatt ijaarame “fukaa” jedhamu yeroof kiraayyii fudhatan keessa suuqama malee bakka awwalaa dhaabbbataa dhabsiisaniru. Kan lubbbuun jiranis araddaa akaakilee saaniitii baasanii karaatt gad darbatu. Dudhaan nammi dhalatee lafa hidda handhuura itt awwaalan dhabu, du’ee awwaala dhowwamuu caalaa hamaan maaltu jira? Lafa biyya offii irratt aangoo qabatan malee waa’ee Oromiyaa fi Oromummaa dubbachuun nama dhiba. Achiiti kan Oromummaan biifee addunyaa waliin gahuu dandahu.
Dhaaboti Oromoo hedduun akka “Daldaloota Ayyer Bayyer” jedhamaniiti (abba tokkee hin homishnee fi gibira hin baafne). Jarri akkasii kanneen homishanii fi raabsan waliin wal argaa hin qabani. Bakka qubatan waan hin qabneef qilleensaa qilleensa irraatt waamicha tumsaa milkaawullee dhimma hin baafne tolchaa oolu. Hobbaatiin saa kan lakkoofsaa malee kan akaakuu hin ta’u. Kanuma kaleessa waliin socho’uu dadhabne jedhantu deebisanii wal xaxuuf walwaamu. Ummati Oromoo ballaan dilga’uu malee murnota keessatt erga addaan bahani wal muuduu yoo hin taane kan jijjiirame hin jiru. Kan waamicha dhugaa gochuu barbaadu hunda dura lafa Oromiyaa irraa gocha agarsiisuu qaba. Kana malee,”carpetbaggers” (ayyaan laallatoota Amerikaa bakka waa bu’inaa jedhanii hin dhibne) waliin kan adda isaan godhu hin jiru. Wan wareegan kophaa jalqabuu hin danda’an taanaan maaf gargar bahanii? Kaayyoon ganamaa nu hin baasu Oromoof mala addaa qabna kan jedhan isatt deebinaamoo amma ejjennoo lamaan maaliin walitt araarsuuf jedhu? ABO fi kanneen kaayyoott amanan waamuu haa ta’u ABOn fi kanfakkaatan sanaaf deebii kennuun walabummaa Oromiyaatt ga’isuu ta’a.
Maqaa ofiif yoo ni yaadu ta’e, biyya qabna yoo jedhu ta’es dhaaboti malbulchaa hundi Oromiyaa keesssaa socha’uu qabu. Yeroo hundaa sabi biyya malee jiraachuu isa fakkeenyi himamu kan Yihudotaati. Dilormaa harka caalaatu biyyaa ari’amee addunyaa irra faca’ee waggooota kumaa ol jiraate.Bakka biyyi hin jirrett ayyaana saboomaa cimaan isaan walitt hidhee turse, amantee saanii durii kitaabota irratt hundaawe, afaan Hibruu, faanfanama Badii irratt isaan mudate, filmata yartuu qaban daldalaa fi barumsaa ture. Isaanuu akka ummataatti qorumsa jireenyaa saaniitt dhufeen bakka keenya kan jedhan soquu dirqisiifamani. Hanga Badii turanitt irbuu amantee saaniitt abdii kutatanii hin beekani.
Oromoon biyya ofii keessatt buqqa’anii; kan biyyaa ari’amanii bahan kan hafaniin walitt yoo ilaalaman lakkoofsaan hamma hin jirree dha. Qabsoon biyya ofii deeffachuuf tolfamu kamuu achumaa hoogganamuu fi hojiirra oolchamuu qaba. Fakmishoon Yehuudii waan wal hin fakkaanneef Oromoo Badiin kan yaadamu miti. Waggootii kumii hafanii digdama keessattuu afaan addaa addaa dubbachuutt ka’aniiruu. Fakmishoon Hayila Sillaasee harka alaa fi masaka saanii gaafata. Sun murna biyyaa bade bara hedduu ture deebisanii biyya irratt fe’uu ta’aa. Murna akkasii fi koloneeffataa gidduu addumaan hin jiru. Hayila Sillaaseen Biritishootaan gargaaramee Itoophiyaatt deebi’un injifannoo adda biyyaa karaa irraa akka maqsee argameeraa. Kan Empayera Itoophiyaa bilisomsan jaalbiyyoota turanii, garuu duuba irratt Badii fi Baandaa gantuutu bu’aa itt argate. Nammi mataa nagaa qabu yaada ifsateef baqatttuu deebiteen fannifama jaalbiyyicha guddaa, Balaayi Zallaqaa hin deggeru.
Oromoon bakka hallett kan malbulchaa haa tahu kan hawaasomaa jarmaa cimaa barbaadu. Keessatuu kanneen ala jiraatan walitt dhiheenya saanii jabeessuu fi horee saanii jeequmsa eenyummaa egeree irraa baraaruuf jaarmaa hawaasaa cimfachuun anja qaba. Jarmaa cimaan lammii ofiif wan tokko tokko buusuuf saaqaa argachuu ni salphisa. Ijoollee saanii seenaa fi afaan ofii barsiisuuf sagantaa waloo baafachuu dandeessisa. Ijoollee hedduun biyya dhaqxee hojjechuu yk ilaaluu jireenya addunyaa tokkoffaatt bartee, sadaffatt gadeebitee baruun ni rakkisa taha.
Kanaaf kan qaamaan dhaquu hin dandeenye yoo jiraatan biyyi akaakilee saanii qaabannoo saanii keessaa akka hin haqamne falamuu qaba. Waldaa Hawaasa Badii Addunyaa Guutuu ijaaranii qabeenya namaa fi waatattaa saanii qindeessuun bu’aa tolaa waloof akka dhimma baasu gochuu danda’uu. Dhaabi hawaasaa jabaan Oromummaa irratt hundaawe qabsoo sabaa biyya jiru utubuu danda’a. Biyya ofii jaallachuun malbulcha keessatt qooda fudhachuu qofaan akka hin mullifamne hubachuun dansa. Abbaan qooda caalaa taphachuu danda’u yoo taphate misha. Dandeettii walitt qabame keessaa wanti nagaan bahee guboo rakkoo biyyattii buqqisuu dandaha ta’aa. Kan fedha qabu hundi sana akka godhan jajabeesuu dha. Yero hedduu kan mataatt nama dhufan jabduu dhaabota akka Bu’uursa Mediyaa Madda Walaabuu, OMN fi Afaanii. Nokkorro malee waan danda’anitt bobba’anii. Ummata Oromoof sagalee fi wan ittiin boonu ta’aa jiru. Sanaa alatt, “Booyicha hin beektuu dhaqii dhagaa guuri” waliin jechuu danda’uunis gaarii dha.
Marsaa seenaa sabichaa kanatt hojiin dhaabota malbulchaa garri caalaan lafa jala gaggeeffamu. Kan biyya alaatt seerawaa ta’e biyyatt wanjala ta’a. Wanti bilisummaa demokraasii lixaa jalatt karoorfannu biyya akeekatameef keessaa tokko akka hubuu dandahu hubachuu dha. Kun sammuu keessaa gola malbulchaa qabaachuun utuu hin ta’in sochii bilisummaa diina sabaa loluutt jiru herreguunii. Biyyatt Oromoo ta’anii yaada walaba qabaachuunillee yakkaa. Eessa akka dhukubuun kan beekan jara biyya jirani. Laalaa saanii qooddachuuf hogganootii fi beekoti t yeroo hundaa naannaatt argamuu qabu. Lammiin ala jiran dandeettii qeyee ol kaasuuf waan gumaachan hedduutu jira.
Guddina seenaa keessa, Oromiyaan bakka amma jirtu geesseettii. Tibboota sana hunda Oromummaan humna ittiin oofamtu ture. Koloneeffataan eenyummaa sabaa balleessuuf kan dandahu hunda tolchaa jira. Caasoliin malbulchaa fi hawaasomaa hundi burkutaawanii sabicha walitt fufuuf afaan saanii qofatu hafe ture. Erga of barri Oromummaan qabsiifamee sochii jala dhaabbachuu farraa kolonii ta’e eegalee, daangaa Awuraajjota gidduu cacabsuutt ka’ee, ammaa gara walakkaa jaarraa tokkoo ta’ee jira. Oromummaan akka sochii sabbonakarisoo biyyoota tokko tokkoo utuu hin ta’in ilaalcha addunyaa bilisummaan masakama. Malraaga Gadaa, birmadummaa, ulfina ilmoo namaa, olhantummaa fi walqixxumaa hundaawa. Oromoon nagaa fi birmadummaa jaallata. Wajjirooti saanii kennataan guutaman, daangaan waggaa saddeetii kan kennataman irratt buufamu fi Gumiin ummataa angoo olhanaa ta’un dharraa ummataa kanatt igitii tolcha. Qabsoon Oromoo akka dalaga Badii gaagaa hin qabneett ilaalamuu hin qabu. Sabboonota jaalbiyyootaa fi jannootaan bakka rakkoon jirtuu gaggeeffamuu qaba. Walmarri qabsawootaa fi qaaqi biyya alaatt toora galfaman yoo dimshashumatt jijjiiramuu baatan dhimma hin baasuu. Ammaaf tafkittii “Jettee duute haa jedhanii mo’oo na kooba” jetteen adda hin jirani. Lafti kan mootummaa koloneeffataati jedhamee labsamee. Oromoon lafti saanii butamuu fi mirgi saanii ugguramuun bitintirfamani. Diinni sabboonta koomeerra ijaajjaa fi mallattoo eenyummaa sabaa fi qabsoo bilisummaa mancaasaa jira. Sanaafi ABOn kan gooltuutt galmeeffame. Rakkinni harka irra jiru Oromoo finiinsuu fi koloneeffataa qaccefixaa tolchu sanaa. ABOn goolutuu dha jedhameef Oromoon hin fedhamne hundii ABO ta’ee gooltummaan dararamaa jira. Falli saa qabsoo dhiifama hin qabne kutannoo fi naamusa cimaa akka sibiilaan oofamu.
Ulfinaa fi surraan dabaankufootaaf; walabummaa, walqixxummaa fi bilisummaan kan hafaniif; nagaa fi araarri Ayyaana abboolii fi ayyoliif haa tahu!
Ibsaa Guutama
Waxabajjii 2014


text:
Mohaammad Saalaa gurbaan dhalootaan Marsii EPL keessaaa Liver Pool keessa taphatu goolii isaa 30essoo yoo kilabiin isaa kalee Bournemouth waliin taphatte 3-0 mootetti galfate.
Namii kun kilabii tanaaf(Liver pool) marroo 45 taphate yoo inni keessa jiru kilabiin isaa marroo 27 mootee maroo 7 moo’amte.
Waldaan Kubbaa Miilaa Addunyaa, FIFA 18 Saalaan taphataa ariifataa jedhee barana maqaa baaseef. Gurbaan kun nama ganna 25ti lakkoofsa 11 keeyyate fuula dura taphata.
Saalaan Pierre-Emerick Aubameyang, Cristiano Ronaldo caalee taaphataa ariifataa jedhamee filatame.Morookoon waancaa kubbaa miilaa bara 2026 qopheessuuf dorgomuutti jriti
Morookoon dorgommii tana qopheessuuf Meksikoo, Kanadaa fi USA waliin irratti wal dorgomuutti jirti.
Yoo taateef Morookoon Afrikaa Kibbaa bara 2010 keessaa dorgommi Waancaa Kubbaa miilaa qophessitee aantee lammeessoo taati.
Akka Morookoon dorogmmii tana qopheessituu Afrikaan Kibbaallee ya deeggarte.Morookoon tana waliin marroo shan dorgommii waancaa kubbaa miilaa tana qopheessuuf dorgomte.
Giinii Bisawuu fi Aljeeriyaalleen akka Morookoon qopheessitu fedhan.Abbaa dorgommii bara 2026 qopheessuu waancaa kubbaa miilaa Waxabajjii dhuftu Raashiyaatti taphatan irratti abbaa muranii muran.
Senegaalii fi Dorgommii Waancaa Kubbaa Miilaa bara 2018
Senegaal dorgommi waancaa kubbaa miilaa addunyaa ji’a dhufu keessa Raashiyaatti taphataniif namii 23n filateee hin qixeeffannee gurbaa kilabi Goztepe ka Turkii keesa taphatu Den Baabaa yaammachuu feeti.
Demba Ba kun bara 2015 asitti kilabii biyya isaa Senegaalii taphatee hin beeku.
Senegaal waancaa kubbaa miilaa baranaa kana irratti Poolaandi,Kolombiyaa fi Jappaaniin walti martee ijoollee isii biyya alaatii qabdu yaammattee taphaaf qophaahuutti jirti.
Gurbaan Gaanaa ka kilabii EPL Swansea keessa taphatu Jordan Ayew kilabii isaa silaa diqquma EPL keessaa barana hin bahin lubbu itti hore.
Goolii takkitti innii kalee galcheefitti akka kilaiin isaa Evertoniin 1-1 walqixxee baatu tolche.
Jordan Ayewu kun barana qofa goolii 11 Swanseaf galche.Swasnea tun EPL keessaa bahuuf qabxii shan qofa qabdxi.
Tapha baranaa sadii keessaa goolii tokko qofa galfatte


text:
Shakkii Qiyaamaa Qulqulleessuf-3
Guyyaa Qiyaamatti dhugaan amanuu fi guyyaa kanaaf hojii gaarii hojjachuu fi hojii badaa irraa fagaachun of qopheessun, jireenya keessatti akka tasgabbaa’anii fi kaayyoo ofii beekan nama taasisa. Kana beektu laata? Yeroo baay’ee jireenyi kan nama nuffisistu fi jibbisiistuuf amantiin Rabbii fi Guyyaa Qiyaamaatti qaban dadhabaa yommuu ta’uudha. Sababni isaas, namni dhugaan Rabbii fi Guyyaa Qiyaamatti yoo amane, wanta gaggaarii ni hojjata hojii badaa irraa immoo ni dheessa. Kuni immoo akka gammaduu fi tasgabbaa’u isa taasisa. Akkasumas, yeroo rakkoo fi balaan namatti bu’an rakkoo cimaa Guyyaa Qiyaama yaadachuun akka obsan nama taasisa.
Dhugumatti gaafiwwan “Eessaa dhufte? Maaliif addunyaa tana keessa jiraatta? fi Eessa deemaa jirta?” Jedhaniif deebii kan argatan yoo Rabbii fi Guyyaa Qiyaamatti amananiidha. Gaafiwwan kanniin deebisuun immoo jireenya keessatti kaayyoo beekkamaa fi ifaa akka qabaatan nama taasisa. Eessaa dhufte? Deebiin eessaa, “Rabbiin bishaan cophaa irraa na uume” Maaliif addunyaa tana keessa jiraattaa? Deebiin isaa, “Rabbiin akkanumaan na hin uumne. Wantoota addunyaa keessa jiru ilma namaatiif uume. Ilma namaa immoo akka Isa qofa gabbaraniif uume. Rabbiin gabbaruu jechuun wanta Inni itti ajajee hojjachuu fi wanta Inni irraa dhoowwe dhiisudha.” Eessaa deemaa jirtaa? Deebiin isaa, “Ilmi namaa erga wanta tokkotti ajajamee fi wanta badaa irraa dhoowwame, ajaja kanatti buluu ykn buluu dhiisu isaa herreega ykn qorannaa isa barbaachisaa miti ree? Guyyaan Qorannaa kuni Guyyaa Qiyaamati. Kanaafu, ilmi namaa du’ee kan badu osoo hin ta’in yeroo muraasaf qabrii keessa erga turee booda ni kaafama. San booda wanta hojjataa tureef qoratamuun, takkaa Jannataan badhaafama takkaa immoo Jahannamiin adabama. Kunniin lamaan gahuumsa isa dhumaa ilma namaati.”
Warroonni duunee achumaan ni banna jedhan dogongoranii jiru. Namni wanta hojjateef yoo hin qoratamiin maaliif addunyaa tana irratti uumame ree? Qabriin (awwaalchi) iddoo dhalli namaa achumaan itti badu osoo hin ta’in iddoo ziyaaraa (daawwannaa) akka ta’e Qur’aanni nuuf hima.
“Baay’ifachuun isin jaatanesse (ko’oomse).
Hanga awwaalcha daawwattanii (dhaqxanii)” Suuratu at-Takaasur 102:1-2
Qabeenya, ijoolle, sadarkaa, beekkamti fi kkf baay’ifachuu fi wal dorgomuun namoota Rabbii fi Guyyaa Aakhiraa irraa isaan ko’oomse (dagachiise) jira. Hirriba baay’ifachuu fi wal dorgomu keessaa hanga qabrii daawwatanitti malee hin dammaqan. Asitti “hanga duutanii” hin jenne. Bakka kanaa, “Hanga awwaalcha (qabrii) daawwattanii.” jedhe. Kuni kan agarsiisu bakka duraan daawwattanii hin beekne daawwattu. Akkuma namni tokko bakka tokko daawwatu daawwannaa isaa erga xumuree booda deebi’u, namni qabrii keessa seenes yeroo muraasan booda ni deebi’a. Guyyaan inni deebi’u sunis Guyyaa Qiyaamati. Kanaafu, Guyyaan Qiyaamaa shakkii akka hin qabne ragaalee lakkaawame hin dhumneen agarsiisun ni danda’ama.
Amma ragaalee dhiyeessu irraa gara wantoota ragaalee kanniin akka fudhatan nama gargaaranitti haa ceenu.
7.Sammuu fi dhageetti ofiitti fayyadamu– namoonni yeroo baay’ee sababa qaamolee kanniinitti hin fayyadaminiin, miidhaa fi adabbii hamaa dhandhamu. Guyyaa Qiyaamaa warroonni ibidda seenan sababa sammuu fi dhageetti isaanitti fayyadamanii Rabbii fi guyyaa Qiyaamatti amanuu dhiisu isaanii irraa kan ka’e garmalee gaabbu. Rabbiin ni jedha:,
“Isaan Gooftaa isaanitti kafaraniif adabbii Jahannamtu jira. Iddoon gahuumsa waa fokkate!
Yeroo ishee (Jahannam) keessatti darbamanis, osoo danfaa jirtuu ishee irraa [sagalee akka] halaaka harree dhagahu.
Dallansuu irraa kan ka’e ciccituutti dhiyaatti; dhawaata gareen wahii ishii keessatti darbamuun waardiyyaan ishii, “Sila Akeekachisaan isinitti hin dhufnee?” [jechuun] isaan gaafata.
“Eeyyen; dhugumatti akeekkachisaan nutti dhufeera, garuu ni sobsiifne. ‘Rabbiin homaa hin buufne; isin jallinna guddaa keessa jirtu.’ jenneen.” jedhu.
“Osoo kan dhageenyu yookiin kan xinxallinu taanee, silaa warra ibidda boba’aa keessaa hin taanu turre.” jedhan.” Suuratu Al-Mulk (Tabaaraka) 67:6-10
Dhuguma jedhan! Osoo ragaalee isaanitti dhiyeefamu dhagayanii ykn itti xinxallanii silaa warra ibiddaa keessaa hin ta’anii turan. Ragaalee akka aduu ifu irraa waan garagalanii Rabbii fi Guyyaa Qiyaamatti kafaraniif, gahuumsi isaanii akkanatti fokkate.
Kanaafu, namni tokko Aaya (keeyyata) Qur’aanaa gurraan dhageefachuu, dubbisuu fi hubachuun ykn mallatoolee samii fi dachii keessa jiran itti xinxalluun salphatti Rabbitti amanuu danda’a. Akkasumas, ragaalee fi mallatoolee Guyyaa Qiyaamaa agarsiisan itti xinxalluu fi Guyyaa kanaaf of qopheessun adabbii Jahannam armaan olitti ibsame irraa akka baraaramu isa/ishii taasisa.
8.Jaalalaa duniyaa hir’isuu-addunyaa tana kaayyoo ol’aanaa godhachuu osoo hin ta’in aakhira ittiin bitachuuf itti fayyadamuudha.
9.Sadaqaa– Rabbiif jedhanii fi mindaa aakhiraa barbaadanii sadaqaa kennuun amantiin Guyyaa Qiyaamaaf qaban guddaa akka ta’e agarsiisa. Namni yommuu sadaqaa kennu jaalala duniyaaf qabu hir’isuun Aakhiratti Jannata qananiin guuttamte hawwa. Kuni immoo imaana isaa/ishii dabala.
Mu’aaz ibn Jabal irraa akka odeefametti, Mu’aaz akkana jedha: Imala irratti Ergamaa Rabbii (SAW) waliin ture. Ganama tokko osoo deemnu isatti dhiyaachun akkana jedhe, “Yaa Ergamaa Rabbii! Hojii Jannata na seensisuu fi ibidda irraa na fageessu natti himi.” Innis ni jedhe, “Dhugumatti wanta guddaa gaafatte garuu nama Rabbiin laaffiseef irratti laafadha. Rabbiin qofa ni gabbarta homaa Isatti hin qindeessitu. Salaata sirnaan salaatta, zakaa ni kennita, Ramadaana ni soomta, Hajjii ni hajjita.” Ergasii ni jedhe, “Balbaloota keeyrii (waan gaarii) sitti akeeku? Soomni gaachana, akkuma bishaan ibidda dhaamsu sadaqaanis badii dhaamsiti (haaqxi); salaata halkan qixxee namtichi salaatu. Ergasii [Qur’aana irraa] “Cinaachi isaanii ciisicha irraa ni fagaatti.” hanga “mindaa waan isaan hojjataa turaniif jecha” gahuutti ni qara’e (suuratu as-sajdah 32:16-17) ….” Sunan Ibn Majah 3973
Soomni gaachana yommuu jedhu ibidda ykn badii irraa eegumsa namaaf ta’a. Kanaafu, soomun, sadaqaa kennuu fi halkan salaatun dukkana badii namarraa saaqun ifa akka argan nama taasisa.
10.Ibaadaa keessatti madaallamaa ta’uu– ibaadaa keessattis ta’ii jireenya guyyaa guyyaa keenya keessatti madaalaa eeggachun milkaa’innatti nama baasa. Wanta itti ajajamne dhiisun hanqinna fi adabbitti kufuu hin qabnu. Akkasumas, wanta itti ajajamne hojjachuu keessatti daangaa darbuun of miidhu hin qabnu. Ergamaan Rabbii (SAW) akkana jedhan:
فَإِذَا نَهَيْتُكُمْ عَنْ شَىْءٍ فَاجْتَنِبُوهُ، وَإِذَا أَمَرْتُكُمْ بِأَمْرٍ فَأْتُوا مِنْهُ مَا اسْتَطَعْتُمْ
“Wanta tokko irraa yommuu ani isin dhoowwe, isa irraa fagaadha. Ajaja tokkotti yommuu isin ajaje immoo hanga dandeessan hojjadhaa.” Sahih al-Bukhari 7288
Rabbiin ni jedha:
“Akkuma ajajamtetti gadi dhaabbadhu. Isaan si waliin tawbataniis [gadi haa dhaabbatan]. Daangaas hin darbinaa. Dhugumatti Inni (Rabbiin) waan isin dalagdan Argaadha.” suuratu Huud 11:112
Rabbiin Ergamaa Isaati fi warroota amanan istiqaamatti ajaja. Istiqaamaa jechuun wanta itti ajajaman hojjachuu irratti gadi dhaabbachuu fi wanta irraa dhowwaman irraa fagaachu itti fufuudha. Itti aanse daangaa darbuu irraa isaan dhoowwa.
11.Hiriyyaa badaa fi jallattootaf ajajamuu fi hordofuu dhiisu– namoonni baay’een jireenya keessatti gadadoo fi dararaa adda addaa kan arganiif hiriyyaa badaa fi jallattootaf ajajamuudha. Hiriyyaa ykn jallattoota akkeessun waan badaa hojjatu. Ergasii adabbii wanta hojjatanii ni dhandhamu. Guyyaa Qiyaamas hirriyyaan hiriyyaa akka ajiifatu (waqqasu), hordoftoonni jallattoota ykn hoggontoota akka ajiifatan Rabbiin keenya nutti hima. Isaan keessaa mee muraasa haa ilaallu.
“Guyyaa miidhaa hojjattoonni, “Osoo Ergamticha waliin karaa sirrii qabadhe jiraadhee maal qabaa!” jedhee [gaabbidhaan] harka isaa lamaan ciniinuu [yaadadhu].
Yaa badii kiyya! Odoo ebaluun jaalalle onnee taasifachuu baadhee maal qabaa! Dhugumatti Gorsi (Qur’aanni) erga natti dhufee booda irraa na jallisee jira; sheyxaannis namaaf salphisaa ta’eera.” Suuratul Furqaan(25):27-29
Zaalimni (namni miidhaa hojjatu) Guyyaa Qiyaamaa osoo karaa Ergamaa Rabbii (SAW) hordofee, Isaa fi haqa inni fidetti amanee jiraadhe maal qaba jechuun gaabbi hamaa gaabba. Garuu gaabbin kuni homaa isa hin fayyadu yeroon waan irra darbeef. Yaa badii koo! Sheyxaana namaa ykn jinnii akka karaa qajeelaa hin hordofne fi zikrii Rabbii irraa akka jalladhu na taasise osoo hiriyyaa (jaalalle) godhachuu baadhe maal qabaa! Sheyxaanni namaa fi jinni jallinna inni irra jiru itti bareechisa. Haqaa fi wanta gaarii immoo itti fokkisa. San booda dhiise biraa tara. Kanaafu, namni qaruuten sheyxaanni wanta badaa yommuu itti hasaasu fudhachuu hin qabu. Fakkeenyaf, Guyyaa Qiyaamaa ni dhufaa itti qophaa’i yommuu jedhaniin, sheyxaanni, “Guyyaan Qiyaamaa hin jiru.” Jechuun namatti hasaasa. Takkaa sheyxaanni ijaan hin mul’anne nama keessaa namatti hasaasa takkaa immoo namni jallataan dhufe namatti hasaasa.
12.Adabbii fi badhaasa addunyaa fi aakhiraa yaadachuu– yommuu sheyxaanni shakkii ykn yaada badaa natti darbuu, wanti jalqaba matatti na dhufu karaa sirrii irraa yoo bahe adabbii na qunnamuu fi badhaasa dhabuudha. Namni yoo Rabbii fi guyyaa Qiyaamatti kafaree addunyaa tana keessatti jireenya dhiphoo fi gammachuu hin qabne jiraata. Aakhiratti immoo adabbii kana caalu dhandhama. Namni Rabbii fi Guyyaa Qiyaamatti amanu immoo addunyaa tana keessatti tasgabbii qalbii argata. Aakhiratti immoo Jannata qananiin guuttamte argata. Kana lamaan wal bira qabnee yommuu madaallu, kufrii garmalee akka jibbinuu fi imaanaa akka jaallannu nu taasisa. Du’aayi tanaan kutaa kana nan xumura.
Allahumma habbib ileynal iimaana wa zayyinhu fii quluubinaa wa karrih ileynal kufra wal-fusuuqa wal-isyaana waj’alnaa mina raashidiin.
“Yaa Rabbii! Iimaanaa nu jaallichisii, qalbii teenya keessatti bareechisi; kufrii, fusuuqa fi isyaana nu jibbisiisi. Warroota qajeelan keessaa nu taasisi.” (Tafsiir ibn Kasiir)
Gunduunfaa
✍ Rabbii fi Guyyaa Qiyaamatti amanuun jireenya keessatti gaafiwwan, “Eessaa dhufe? Maaliif as jiraadha? Eessa deemaa jira?” jedhan akka deebisan nama gargaara. Kuni immoo kaayyoo ifaa akka qabaatanii fi hin dhamaane nama taasisa.
✍ Guyyaa Qiyaamatti amanuun balaa fi rakkoo adda addaa nama muudatu irratti akka obsan nama gargaara. Rakkoon addunyaa tanaa rakkoo Guyyaa Qiyaamatin wal bira yommuu qabamuu baay’ee xiqqaa waan ta’eef.
✍ Dhageetti, argituu fi sammuutti fayyadamuun Rabbii fi Guyyaa Qiyaamatti amanuun adabbii Jahannam jalaa akka bahan nama taasisa.
✍ Sadaqaa kennu bartee godhachuun jaalala addunyaa fi haafa’insa hir’isuun addunyaa keessatti akka tasgabbaa’an nama godha. Sadaqaan tuni Rabbii qofaa fi mindaa Aakhiraa barbaadun yoo kennamte imaanni akka dabalu taasisa. Sadaqaan badii waan haaqxuf.
✍ Hiriyyaa badaa fi jallattootaf ajajamuu fi hordofuun badii fi adabbii hangana hin jedhamnetti nama geessa.
✍ Jireenya keessatti madaallamaa ta’uun fiixe milkaa’inna irra akka ijjatan nama taasisa.
wa aakhiru da’awanaa ani Alhamdulillahi Rabbiil aalamiin


text:
Filannoo Keeniyaa ka bara 2022 kaleessa gaggeeffame xumuramee harra sagaleen lakkaawamaa jira. Boordiin filannoo biyyattii ba’iiwwan filannoo maxxansaa ka jiru yoo tahu, ba’iin filannoo ka xumuraa, hanga hundinuu ilaalamee sirrii ta’uun isaa raggaasisamutti kan hin labsamne tahuun himamee jira. Keeniyaa,
Marsaabeet irraa gorsaan dinagee Goollich Soraa, “Keeniyaan dogoggoora ammaan dura mul’ate irraa barattee of sirreessaa waan dhufteef amma filannoo qajeelaa geggeessuu dandeesse,” jedhan. Keessumaa biyyattii keessatti dhaabbileen mootummaa of danda’anii ijaaramuun dimookrasii amma mullataa jiruuf bu’ura ta’uu himan.
Gama biraan filannoo kana taajjabuuf ka keeniyaa jiran Dura taa’aan KFO Piroofeeser Mereraa Guddinaa, filnnoon kun nagaan ka gaggeeffamaa jiru ta’uu hubachuu isaanii VOA’f himanii jiran.


text:
Yaa’iin Idilee majlisa godina Jimmaa guyyaa lamaaf ture, hardha kan jalqabame yoo tahu, Walitti qabaa boordii Majlisa Oromiyaa Injinar Ustaz Gali Abaaboor, dabalatee Hoggantoonni biroo fi akkasumas hoggantootni majlisa godinichaa argamanii jiru.
Walitti qaban boordii majalisa Oromiyaa Ustaaz Injinar Galii Abaaboor haala nageenya biyya keessaa ilaachisee ajjeechaa kutaa biyyattii keessatti heddummaate balaleefachuun hawaasni muslimaa yoomillee caalaa dammaqee nagaya irratti akka hojjatuu qabu dhaamsa dabarfatanii jiru, Akkasumas duula maqa xureessuu Nabiyyii keenyaa balaaleffatanii jiru.
Yaa’ii kana irratti miseensi mana marii ulamaa’ii fi hogganttootni boordii kan Godinaa Jimmaa hundaa fi ulmaa’oonnii gurguddoo irratti argamanii jiru. Yaa’ii kana irratti gabaasa bara 2012 kan godinaa fi aanaalee gamaaggamamee akkasumas karoora bara 2013 ni mirkaneeffatu jedhamee eegama.


text:
Hiika Soomaa fi Ramadaanaa
Akka lugaatti sooma jechuun nyaata, dhugaati, dubbii fi qunnamti saalaa irraa of qabuudha. Akka shari’aatti immoo Rabbiif jedhanii wantoota sooma cabsan kanneen akka nyaataa, dhugaatii, qunnamti saalaa fi kan biroo irraa of qabuudha.
Ramadaanni akka lakkoofsa baatitti ji’oota kudha lamaan keessaa ji’a saglaffaadha. Jechi Ramadaana jedhu jecha Ramida ykn ar-ramadaa’a jedhu irraa kan dhufeedha. Jechoonni kunniin “jabeenya hoo’aa” agarsiisu. Kanaafu, jechi Ramadaana jedhu akkas kan jedhameef dheebu irraa kan ka’e hoo’a garaa keessatti namatti dhagahamu agarsiisuufi[1].
Barreefama kana keessatti Qur’aana irraa Aayah takka waa’ee Ramaadana tan dubbattu fudhachuun irratti haa xinxallinu.
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ كُتِبَ عَلَيْكُمُ ٱلصِّيَامُ كَمَا كُتِبَ عَلَى ٱلَّذِينَ مِن قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ
“Yaa warra amantan! Akka isin Rabbiin sodaattaniif jecha soomni akkuma warra isiniin duraa irratti barreefame isin irrattis barreefamee jira.” Suura Al-Baqaraa 2:183
Aayah tana keessatti “Yaa warra amantan” yommuu jedhu, waamicha warra amanan qofaaf dabarfameedha. Sababni isaas, waamicha kana booda wanti dhufe dirqamoota damee shari’aa keessaa tokko itti himuufi. Shari’aan bakka lamatti qoodama[2]: 1ffaa- amantii (I’itiqaadiyyah) 2ffaa- hojii (amaliyyah)
Amantiin wanta qalbiin wal qabatuudha. Amantiin kuni Rabbitti amanuu, Guyyaa Qiyaamatti amanuu fi arkaana iimaanaa hafaniidha.
Hojiin immoo wantoota gochoota qaamatin wal qabataniidha. Kanneen akka salaata, zakaa, sooma, hajjii fi kkf.
Asitti amantiin hundee shari’aa yommuu jedhamu, hojiin immoo damee shari’aa jedhamu. Hundeen dameef barbaachisaadha. Bakka hundeen hin jirretti dameen jiraachu danda’aa? Hojiin amantii (iimaana) qalbii keessa jiru irratti ijaarrama.
Kanaafi, namni tokko Islaama keessa yoo hin seenin jalqaba gara hundeetti waamama. Kana jechuun arkaana iimaanatti akka amanu waamama. Osoo hin amaniin damee shari’aa akka hojjatu hin affeeramu. Sababni isaas, amantiin (iimaanni) hundee waan ta’eef hojiin hojjatamu kamuu iimaanan ala fudhatama hin argatu. Kanaafi, yeroo baay’ee Qur’aana keessatti dameen shari’aa kanneen akka salaata, zakaa fi kan biroo warroota amananiitti qajeela. Yaa ayyuhallazina aamanu (yaa warra amantan) jechuun wanta tokko akka hojjatan ykn irraa fagaatan isaan waama.
Namni jalqaba miseensa akka ta’u ni waamama. Miseensa erga ta’ee booda dirqamoota fi itti gaafatamummaa hojjatamu isaaf ibsan. Namni miseensa Muslimoota ta’uu kan danda’u arkaana iimaana jahanitti yoo amaneedha. Ergasii hojii isarraa eeggamu akka hojjatu isaaf ibsama.
Garuu Guyyaa Qiyaamaa adabbiin hundee shari’aa fuudhachu diduu irraa ta’a. Kana jechuun namni sababa kafareen ykn amanuu dideen Guyyaa Qiyaamaa ni adabama. Akkasumas, damee shari’aa waan dhiisefis ni adabama. Jechi Rabbii Olta’aan armaan gadi kana ni agarsiisa:
{ كُلُّ نَفْسٍ بِمَا كَسَبَتْ رَهِينَةٌ (38) إِلَّا أَصْحَابَ الْيَمِينِ (39) فِي جَنَّاتٍ يَتَسَاءَلُونَ (40) عَنِ الْمُجْرِمِينَ (41) مَا سَلَكَكُمْ فِي سَقَرَ (42) قَالُوا لَمْ نَكُ مِنَ الْمُصَلِّينَ (43) وَلَمْ نَكُ نُطْعِمُ الْمِسْكِينَ (44) وَكُنَّا نَخُوضُ مَعَ الْخَائِضِينَ (45) وَكُنَّا نُكَذِّبُ بِيَوْمِ الدِّينِ (46) حَتَّىٰ أَتَانَا الْيَقِينُ (47) } [المدثر]
“Lubbuun hundi waan hojjatteen tan qabamtuudha. Warra mirgaa malee. Isaan Jannata keessatti wal-gaggaafatu. Yakkamtoota irraa [wal gaafatu]. ‘Maaltu Saqariin keessa isin galche.’ [isaaniin jedhu]. [Yakkamtoonnis] ni jedhu ‘Nuti warra salaatan irraa hin turre. Hiyyeeyyi kan nyaachifnus hin turre. Warra [hamtuu fi soba] keessa seenan waliin seenaa turre. Guyyaa Murtis sobsiisaa turre. Hanga [duuti] mirkanooftun nutti dhuftu [haala kana irra turre].’” Suuratu Al-Muddassir 74:38-47
Warra mirgaa malee namni hunduu hojii badaa fi hamtuu hojjateen ni qabama. Erga qabamee gara azaabatti(adabbitti) oofama. Warri mirgaa warra amananii fi hojii gaggaarii hojjataa turan waan ta’aniif gadi lakkifamuun Jannata seensifamu. Jannata keessatti waa’ee warroota badii hojjatanii wal gaafatu. “Mee isaan ilaalu dandeessu?” waliin jedhu. Yommuu isaan ilaalan, “Maaltu Saqariin keessa isin galche.”jedhuun. Saqar maqaa Ibiddaatti. Wanta ishii keessa seene garmalee gubdi. Rabbiin kanarraa nu haa tiiksu. Warroonni badii hojjatan (yakkamtoonni) sababoota adabbii Saqar keessa isaan seensisee afur tarreessu: 1ffaa-Salaata dhiisu, 2ffaa- hiyyeeyyi nyaachisuu dhiisu. Rabbiinis hin gabbarre, uumamtootaafis tola hin oolle. 3ffaa- hamtuu fi soba keessatti lixu. Haqa irraa garagaluun wanta badaa fi sobaa keessatti lixaa turan. 4ffaa-Guyyaa Murtii (Qiyaamaa) sobsiisu. Kana jechuun Qiyaaman soba akka ta’etti yaadaa turan.
Kanarraa ka’uun haqni Rabbiin gabroota Isaa irraa qabu dhimma lama jalatti guduunfamu danda’a.
1ffaan Gooftaan, Uumaan, Kan nama qananiisu fi sooru Rabbiin akka ta’e amanu fi arkaana iimaana hafanittis amanuudha.
2ffaa-Isaaf ajajamuu fi Isa qofa gabbaruudha. Garuu ibaadan dhugaa ta’uu hin danda’u iimaana sirrii irraa kan burqee yoo ta’e malee. Kana jechuun ibaadan namaa sirrii ta’uuf amanuun (iimaanni) qalbii keessa yoo jiraatedha. Kanaafu, karaan haqa Rabbii bakkaan itti gahan amanuu irraa jalqaba. Ergasii gara ibaadaatti taran. Ibaada yommuu jennu hojiwwan gagaarii Rabbiin jaallatu kanneen akka salaataa, zakaa, sooma, hajjii fi kkf dha.
Kanaafi, aayah waa’ee soomaa dubbattu armaan olii keessatti itti gaafatamummaa hojii irra kaa’un dura yaa warra amantan jechuun jalqabe. Kuni kan agarsiisu qabiyyee iimaanaa kan wantoota ulfaata nafseef laaffisu isaan keessatti sochoosun itti gaafatamummaa fi dirqamaaf karaa mijeessudha.
Jecha Rabbii “Yaa warra amantan! Akka isin Rabbiin sodaattaniif jecha soomni akkuma warra isiniin duraa irratti barreefame isin irrattis barreefamee jira.” jedhu yommuu itti xinxallinu wantoota baay’ee nafsee namaa leenjisanii fi barsiisan irraa hubanna. Namni wanta nafsee irratti garmalee ulfaatu tokko hojjachuuf wanta isa dhiibuu fi kakaasu jiraachu qaba. Soomni wanta nafsee irratti ulfaata ta’eedha. Aayah armaan olii keessatti wanta ulfaataa kana nafsee irratti laaffisuuf tooftaa armaan gadi fayyadame:
A-Miira keessaa nama dhiibuu fi kakaasu isaan keessatti qabsiisu. Iimaanni humna keessaa cimaa hojii ulfaata akka hojjatan nama dhiibu fi kakaasudha. Kanaafu, yaa warra amantan jechuun humna kana isaan keessatti qabsiise.
B– Nama itti gaafatamummaa fi dirqamni irra kaa’amee isa qofa osoo hin ta’in namni biraas akkuma isaa itti gaafatamummaa fi dirqamni akka irra kaa’amee beeksisu. Namni wanti ulfaatan isatti bu’e nama biraattis akka bu’e yoo beeke, yaaddo fi dhiphinni isaa ni hir’ata. Haala kanaan, “Ana qofaa mitii namni biraas wanta ulfaata kana baadhataa jira” jechuun hojii ulfaata san hojjachuu itti fufa. Aaya armaan olii keessatti, “soomni akkuma warra isiniin duraa irratti barreefame isin irrattis barreefamee jira.” Jechuun beeksiisa.
C– Rabbiif ajajamuu fi wanta namarratti dirqama godhame hojjachuun faayda nafsee isaatiif akka ta’e amansiisu. Aayah keessatti, “Akka isin Rabbiin sodaattaniif” jechuun beeksisa. Namni yoo Rabbiif ajajamu fi sodaatu, ofuma fayyadaa malee Rabbiin hin fayyadu. Rabbiin Dureessa waan ta’eef hojiin namni hojjatu Isa hin fayyadu ykn hin miidhu.
Iimaanni duubaa nama dhiibuu fi namoonni hojii kana keessatti waliin hirmaachuun ulfaatinna hojichaa nafsee irratti salphisa. Akkasumas, hojiin namni hojjatu kuni faayda isaatiif ta’uu yoo beeke, nafseen kakkaa’umsa, ijannoo fi obsa akka qabaattu taasisa.
Namoonni dorgommi booksi keessa seenun yeroo dhibbaa ol rukutaman, rukuttaa kana kan isaan irratti laaffisu injifannoo ykn mindaa abdataniidha. Osoo wanti nafsee kakaasu kuni jiraachu baate silaa rukuttaan takka dallansuu guddaa isaan keessatti ni qabsiifti. Ammas, namoonni albuuda barbaaduf lafa keessatti boolloo gadi fagoo qotan, wanta ulfaata lubbuu isaanii galaafachu danda’u kana akka danda’an kan isaan taasise mindaa ykn albuuda garmalee wuddii isaan kajeelaniidha. Mindaa ykn albuuda wuddi kana faayda ofitiif waan ilaalaniif hojii ulfaata kana obsaan hojjatu.
Haaluma kanaan, soomnis nafseef faayda guddaa waan qabuuf namni kana abdate gubaa dheebu fi beelaa danda’a. Garuu soomni karaa baay’een fakkeenya armaan olii irraa adda ta’a. Namoonni armaan olii humni guddaan isaan kakaasu iimaana osoo hin ta’in faayda argataniidha. Namni soomu immoo humni guddaan isa dhiibu iimaana. Rabbii fi Guyyaa Aakhiraatti amanuun arkaana iimaana keessaa humna cimaa hojii gaggaaritti nama dhiibudha. Namni Guyyaa Qiyaamaa dheebun nama gubu guddaa akka ta’e yoo amane, dheebu fi beela yeroo soomaa irratti obsuun isaaf laafa. Ammas, sababa soomaatiin mindaa guddaa Guyyaa Qiyaamaa argatu yommuu yaadatu, ulfaatinni soomaa isaaf laafa. Kanaaf Ergamaan Rabbii (SAW) akkana jedhan:
“Namni iimaananii fi ihtisaaban Ramadaana soome, cubbuun isaa kan darbe ni araaramamaaf. Namni iimaana fi ihtisaaban Leylatul Qadr dhaabbate, cubbuun isaa kan darbe ni araaramamaaf.” Sahiih Musliim 760
Iimaanan yommuu jedhu- Rabbitti amanee, mindaa Rabbiin gabroota gaggaarii Isaatif qopheessetti amane (Jannatatti amanee), dirqama soomaa jibbe osoo hin ta’in gammadee fi ihtisaaban namni soome yookiin Leylatul Qadrii dhaabbate, cubbuun isaa ni araaramamaaf.
Ihtisaaban yommuu jedhu immoo mindaa Rabbii barbaade fi kajeele hojii gaarii kana hojjataa malee na argaaf ykn beekkamtiif ykn kabajaaf ykn faarufi ykn qabeenyafi miti. Hojii gaarii hojjatu hundaaf Rabbiin qofarraa mindaa (ajrii) abdata.
“soomni akkuma warra isiniin duraa irratti barreefame isin irrattis barreefamee jira.” Kana jechuun akkuma ummattoota darban irratti soomni dirqama godhame isin irrattis dirqama godhamee jira. Akkuma aayah tana irraa hubannu ummattoonni Nabii Muhammadin (SAW) dura ergamtoonni itti ergaman soomni isaan irrattis dirqama godhame jira.
“Akka isin Rabbiin sodaattaniif jecha” asitti jechii Arabiffaa itti fayyadame tattaquun. Jechi kuni hundeen isaa waqaa kan jedhuudha. Waqaa jechuun eegu jechuudha. Hundeen kuni jecha taqwaa (Rabbiin sodaachu) jedhuufis kan ta’uudha. Ati yoo Rabbiin sodaatte dallansuu fi adabbii Isaatirraa of eegdaa jechuudha[3]. Kanaafu, kana irratti hundaa’un aayah keessatti hiikni “la’allakum tattaquun” jedhu “eeggumsa barbaachisu gochuun nafsee teessan akka eegdanii fi tiiksitaniif” jedhus ni ta’a[4]. Kuni, “Akka isin Rabbiin sodaattaniif jecha” jedhuun wal hin faallessu. Sababni isaas, Rabbiin sodaachun eeggumsa barbaachisu gochuudha. Rabbiin sodaachu (taqwaa) jechuun wanta itti ajajaman hojjachuu fi wanta irraa dhoowwaman dhiisudha.
Namni yommuu wanta Rabbiin itti ajajee hojjatuu fi wanta Inni irraa dhoowwe dhiisu, adabbii Isaatirraa of eega. Akkasumas, miidhaa addunyaa keessatti isa muudatu irraas of eega. Fakkeenyaf, namni Rabbiin sodaachun khamrii (alkooli) dhuguu irraa fagaatu, miidhaa alkoolin namatti fidu irraa of tiiksa. Ammas, Aakhiratti adabbii irraa nagaha baha. Kanaafu, Rabbiin sodaachun namaa fi adabbii jidduu seenun eeggumsaa isaaf ta’aa jechuudha.
Dirqamni soomaas gosuma kana irraayyi. Namni dirqama kana akkaata isarraa barbaadamuun raawwate, addunyaa tana keessatti wantoota isa miidhan irraa of eega. Wantoonni isa miidhan gariin isaanii qaama isaatiin kan wal qabataniidha, gariin isaanii immoo nafsee isaatiin kan wal qabataniidha. Namni yeroo hundaa garmalee kan nyaatu fi dhuguu yoo ta’e, qaamni isaa dhibee adda addaatif saaxilamu danda’a. Kanaafu soomun fayyaa isaaf ta’a. Ammas, soomni ibidda fedhii qabbaneessun badii irraa nama eega. Akkasumas, Aakhiratti adabbii Rabbii irraa akka of eegu ni abdata. Sababni isaas, namni osoo beeku uzrii tokko malee sooma yoo dhiise, Aakhiratti adabamu danda’a.
Akkuma hadiisa armaan olii keessatti dubbatame soomni hamtuun akka namarraa haaqamuuf sababa ta’a. Qur’aana keessattis (11:114), “Dhugumatti, toltuuwwan hamtuu ni deemsisu” jechuun dubbatame jira. Kana jechuun namni dilii (badii) gurguddaa irraa yoo fagaate toltuun hamtuu ni haaqu. Soomni toltuu keessaa waan ta’eef hamtu (hojii badaa xixiqaa) ni haaqa. Garuu dilii (badii) gurguddaaf tawbaa dhugaa isa barbaachisa. namni dilii gurguddaa kanneen akka shirkii, zinaa fi kan biroo irraa dhugaan yoo tawbate, badiin isaa ni haaqamaaf, wanta hojjateef Aakhiratti hin adabamu.
Namni hojii badaa kamirrayyuu yoo dhugaan tawbatee fi hojii gaggaarii akka salaata, soomaa fi kan biroo yoo raawwate, adabbii Rabbii irraa of eegaa jechuudha. Soomni carraa guddaa namni tawbaa, istighfaara fi hojii gaggaarii itti baay’ifachuun adabbii irraa itti of eegudha. Kanaafu “eeggumsa barbaachisu gochuun nafsee teessan akka eegdanii fi tiiksitaniif akkuma warra isinin duraa irratti dirqama ta’e soomni isin irrattis dirqama ta’ee jira.”
Kitaabban wabii:
[1] Essentials Of Ramadhan By Tajuddin B.Shu’aib (fuula 17)
[2] Aqiidatu tawhiid-fuula 9, Sheykh Saalih Fawzaan
[3] EssentialsOfRamadhan By Tajuddin B.Shu’aib (fuula 18)
[4] As-sawmu wa ramadaanu fii sunnati wal Qur’aani-11-42, Barreefamni baay’een kitaaba kanarraa fuudhatame.
Maddi Barruu Kanaa Website: Sammubani.com


text:
Obbo Dhibbaa Gaaddisaa, du’a ilma isaanii Biyyansaa Dhibbaa Gaaddisaaf sababaan, Shawaa Lixaa, aanaa Midaa-Qanyii keessatti, miseensonni milishaa aanichaa mana inni keessa jiraatu keessaa gad baasanii haleellaa irratti raaw’ataniin miidhamuu isaa ti, jechuun Raadiyoo Sagalee Ameerikaaf ibsa kennan. Koomishinarri Itti-aanaan Koomishina Poolisii Oromiyaa, Komaander Demmellaash Gabre-Mikaa’el immoo, televiiziyoona mootummaan ibsa kennaniin Biyyansaan Kaanserii Mar’umaan guddaa fi Michii Sombaan du’uu isaa ragaa hospitaalaa argannee jirra, jedhu.
Biyyansaan miseensa Kongiresa Uummata Oromoo jabaa fi duula “na filadhaa” paartichi geggeessu keessatti ka qooda guddaa fudhataa ture tahuu dubbatu, hoogganoonni paartichaa.
Obbo Dhibbaa Gaaddisaa waa’ee du’a ilma isaanii ilaalchisee, Televiiziyoonni Mootummaa gabaasaa tamsaase irratti haasaa isaanii kukkutee adda babaasee, jechoota ofii itti guutuudhaan akka isaan Biyyansaan miseensa DHDUO tahuu dubbatan fakkessuu yaaluu isaa illee himatanii jiru.
Ilma wasiila Biyyansaa ka tahe, Dargaggoo Dargii Mararaas ibsa Raadiyoo Sagalee Ameerikaaf kenneen, Biyyansaan reebichaan miidhaan irra gahuu isaa fi dhukkuba ka biraa irraa walaba tahuu isaa ka mirkaneessu X-RAY fi ragaa barreeffamaa Hospitaala Xiqur-Ambassaa irraa argannee harkaa qabna, jedha. Yeroo Biyyansaan reebame irraa kaasee hanga inni du’aan irraa adda bahetti sababaa inni isa wal’aansisaa turee fi ragaalee mara beekuuf jecha, humnoonni Mootummaa aanaa sanaa akka isa qabuu yaalan dubbata, dargaggoo Dargiin. “Yeroo ani harkaa ba’uuf fiigu, rasaasa lama natti dhukaasanii Waaqayyo tu irraa na oolche” jedha.
Gama biraatiin, Komaander Demmellaash ibsa televiiziyoona Mootummaan kennan sanaan, hoogganoota Medrek keessaa tokko ka tahe, hoogganaan Warraaqsa Federaalistii Dimookiraatawa Oromoo, Obbo Bulchaa Dammaqsaa, waa’ee du’a Biyyansaa Dhibbaa Gaaddisaa odeeffannoo sobaa madda-oduu Royitersii fi madden oduu biyya keessaaf kennan, maqaa paartii biyya bulchaa jiruu xureessan , jechuun balaaleffatan. Obbo Bulchaan garuu, nuti akeeka maqaa xureessuu hin qabnu. Wannan maddeen oduutti dubbadhe maraaf ragaa qabatamaa tu jira, jechuun deebii kennan.
Gabaasaa isaa guutuu sagaleen tamsaasame dhaggeeffadhaa.


text:
Ada’aa Bargaatti Oromoon humnoota mootummaan jumlaan rashaname jedhame.
Godina Shawaa Lixaa aanaa Ada’aa Bargaatti humnootiin mootummaa uummata nagaa irratti haleellaa bananiin namoota 46 caalaa ajjeesuu maddeen keenya naannichaa himan.
Maddeen keenya naannichaa OMNtti akka himanitti, namoonni ajjeefaman waraana waliin hidhata wayiituu kan hin qabnee dha.
Maqaan namoota nagaa aanaa Ada’aa Bargaa gandoota Caancoo Birraatee fi Tuulii Daseetti ajjeefamanii yeroof nu bira gahe:-
1.Angaasuu Abbabaa – Ga’eessa
2.Tolaa Daffaar – Dargaggeessa
3.Botee Zawudee – Manguddoo
4.Girmaa Diroo – Manguddoo
5.Didhaa Galmeessoo -Manguddoo
6.Hundee Tufaa-Manguddoo ijaan hin agarre
7.Mallisee Caalaa -Ga’eessa
8.Bayyuu Diribaa -Manguddoo
9.Kabbee Daadhii-Manguddoo
10.Bojaa Didhaa-Ga’eessa
11.Xilaahuun Biyyaanoo- Manguddoo
12.Asheetuu Tulluu-Manguddoo
13.Zawuduu Asheetuu-Ga’eessa
14.Mootii Baacaa-Ga’eessa
15.Mootummaa Daadhii-Manguddoo
16.Mangistuu Nurgii-Ga’eessa
17.Caalaa Tufaa-Manguddoo
18.Bokii Dirribaa-Dargageessa
19.Didhaa Kabbadaa-Ijoollee
20.Katamaa Tufaa- Manguddoo
21.Manguddoo Haadha Jaalannee jedhamtu
22.Darshoo Abarraa-Daaqonii mana Amantaa
Waraanni Bilisummaa Oromoo Oppereeshiniin Farra Riphee Lolaa maqaa jedhuun labsame uummata nagaa duguuguu irratti kan fuulleffate ta’uu irra deddeebiin ibsaa tureera.
Uummannis humnootiin mootummaa namoota nagaa fixaa akka jiran komataa jira.
Kunis “hawaasa jiilchanii ummataa fi Waraana Bilisummaa Oromoo gargar baasuu” kaayyoo jedhu kan of duubaa qabu ta’uu Sanadni Oppereeshiniin Farra Riphee Lolaa amma dura OMN argatee waa’ee dhimmichaa gabaasaa ture ni akeeka.
Qondaalli olaanaan bilstiginnaa obbo Fiqaaduu Tasammaa “Qurxummii balleessuuf galaana gogsuun dirqama” jedhee ture.
Mataan biltsiginnaa Abiy Ahimad Waraana Bilisummaa Oromootiif uummatatu dahoo ta’eef kanaaf balleessuu dadhabne jechuun paarlaamaa irratti dubbate.
Waraanni Bilisummaa Oromoo waraanni Oromiyaa irratti labsame Oromoo irratti labsame jedhe.
Gamtaan qolachuu qabna, Oromoon waraana isa irratti labsame hirree tokkoon qolachuu qaba jedhe WBOn.


text:
Recover your password.
A password will be e-mailed to you.
- 1 Shittoon Jaartii tiyyaa dhukkuba natti tahe - Dhaddacha Jaalalaa Doosee 6ffaa 10:05
- 2 Tapha nama booharsu barnoota wajjiin: Keeraaj Kutaa 1ffaa 27:19
- 3 Eega zinaa walitti dalaganii booda nikaaha hidhachuun akkami? 04:11
- 4 Osoo maghriba hin salaatin masjiidatti ishaahii dhaqqabadhe. Kam dura salaatuu qaba? 02:41
- 5 Osoo Mahrii hin dubbatin nikaaha hidhuun akkami? 00:48
- 6 AAFIYAA: Dhukkuba Kintaarotii/Hemorrhoids 55:59
- 7 Intala dubraa dirqiin heerumsiisuun akkamitti laalama? 01:18
- 8 Nikaaha Bilbilaan Hidhuun hayyamamaa? 02:39
- 9 Dogongora Haadhaatiin Ilmi du'ee haati maraatte. 02:39
- 10 Gargaarsa Sheikh Suleeymaan Qumbii 19:36
- 11 Sheikh Tamaam Qaasim, Soommana Aashuuraa 09:04
- 12 Waan garba kana keessatti bade barbaadanii hin argan. 05:30
- 13 App Nuuralhudaa saffisni isaa akka dabalu update godhaa 00:25
- 14 Simannaafi Deeggarsa Majliisa Federaalaa Magaalaa Shaashamanneetti 57:32
- 15 ZIyaaraa Sheikh Suleeymaan Kutaa 3ffaa 01:06:28
- 16 Qaama ofii jijjiiruun hayyamamaa? (Plastic Surgery) - Fataawaa Nuuralhudaa Sheikh Alii Jimmaa 02:39
- 17 Qophii Ayyaan iidal Ad-haa, Ziyaaraa Sheikh Suleeymaan H/Qumbii Kutaa 2ffaa 01:09:32
- 18 Kiristaana wajji harka walitti nu hidhanii salaanni natti gahe 04:00
- 19 Qophii Ayyaan iidal Ad-haa, Ziyaaraa Sheikh Suleeymaan H/Qumbii Kutaa 1ffaa 01:17:32
- 20 Marii Haala Yeroofi Tumsa Nuuralhudaa 01:11:35
- 21 Waan Ofii Abbaatu Jabeeffata: Walaloo Suudii Jamaal Nabii 05:01
- 22 Dhaamsa Sagantaa Qubsiisa Aalimaa Magaalaa Hasaasaa 30:54
- 23 Marii addaa miseensota boordii Nuuralhudaa S.C wajjiin godhame. 02:07:54
- 24 Sagantaa Tumsa Miidiyaa Nuuralhudaa idil addunyaa 2022 03:12
- 25 Ustaaz Xaaliburidallaah: Dhaamsa Gabaabduu 06:27
- 26 Farhiyaa Fi Usmaan Haala Addunyaan itti jirtu 03:52
- 27 Farhiyaa fi Usmaan: Goota Seenaan Galmeessite, Bilaal Ibnu Rabaah 05:28
- 28 Farhiyaafi Usmaan: Qorqodummaa Daangaa Dabre 04:48
- 29 Farhiyaa fi Usmaan: "Tiysiteen dhihotti dagatte fagootti barbaaddi" 03:26
- 30 Gaafiif Deebisaa Ustaaz Xaaliburidallaah waliin godhame 25:29
- 31 Barattoonni Yunversiitii Riftivaalii Ustaaz Abdurrahmaan Huseeniif kennaa addaa gumaachan. 05:49
- 32 Ustaaz Abuu Mujaahid: Nashiidaa Haaraya, Ustaaz Xaalibuu 04:48
- 33 Ustaaz Abdurrahmaan Huseen (Xaalibu Ridallaah) Gorsa Gabaabaa 09:38
- 34 Rakkoo Nuuralhudaa Mudateefi Bu'aa Bayii Keessa Dabrame 44:05
- 35 Hidhamuu Ustaaz Abdurrahmaan Huseen irratti xiyyeeffachuun, Ibsa Nuuralhudaa irraa kenname. 05:46
- 36 Abdulwaahid Malkee: Fidaaka Abii Wa Ummii Yaa Rasuulallaah, Walaloo 09:58
- 37 Sheikh Jamaal Muhammad: Tokkummaa 12:25
- 38 Tafakkur: Peacock, Allaattii Ajaa'ibaa 04:42
- 39 Tafakkur: Bineensa Uumama 3 Fakkaatu (Okaappii) 04:40
- 40 Godaansa Rasuulaa (SAW) Dr. Abdallaah Khadiir 46:41
- 41 RNH 693, July 26, 2021 Qophii Addaa 01:24:20
- 42 Keeysummaa iidaa: Sheikh Bushraa Hadiisaa 23:58
- 43 Keeysummaa iidaa, Ustaaz Hakiim Hassan 44:18
- 44 Qophii IIDAA: Magaalaa Dirree dhawaatti 01:03:05
- 45 Waltajjii iidaa: Magaalaa Harar 1442H 01:03:31
- 46 Aafiyaa: Soorataa fi iidaa Kutaa 2ffaa 01:00:01
- 47 Salaata iidal Adahaa bara 1442H magaalaa Adaamaa 26:52
- 48 Osoo isin taatee maal gootan? 46:00
- 49 Gaafilee Boohartii iidaa ittiin booharaa 12:00
- 50 dhaamsa dhageeffattoota Raadiyoo Nuuralhudaa Kutaa 2ffaa, 1442/2021 32:32
Tafakkur
Bineensi kun guyyaa walakkaaf soorata malee turraan ni du’a
Fayyaa
Dhibee Monkeypox
Akhlaaqa Gaarii
Haadhaa fi Abbaatti Tola Ooluu
Teknoolojii
Dhangala’oowwan haalaan qaalii tahan keessaa muraasa
Teknoolojii Ajaa’ibaa, Kan Abad hin jijjiiramne.
Faana-dhooytuu Apple (Apple AirTag)
Saatalaayitiin Emreets Suuraa Plaaneetii Mars erguu jalqabde
Kanadaan Appilikeeshina Telefoona nama dhibee COVID-19’n faalame adda baasu…
Archives
Appilikeeshiina Nuuralhudaa
- 04: Ambiyoota Meeqatu Ergame? Garaagarummaan Nabiyyiifi Rasuulaa Maali?
- 533: Salaata garii dhiisaa garii salaatuun akkam?
- 476: Maatiin Intalaa gabbara malee sii hin kenninu yoo jedhan isiin maal godhuu dandeessi?
- 536: Sooma namaaf soomuun ni danda’amaa?
- 535: Namni tokko eega niitii isaa hiikee baatii sagal gahanii walitti deebi’uu ni danda’anii?
Dubbii addaan baafadhaa!
An gaafii namoota Muslima hin tahinii deebisuu irratti…
Keemikaala Daqiiqaa 30 keessatti namticha ajjeese
Dubartoota warra dhihaatii fii tan Muslimaa wal cinaatti
Beelawaa haa gargaarru, du’aaiis haa goonuuf
Kirkirri Lafaa gaaga’ama guddaa fidu kun akkamitti…
Tamboo/Sigaaraa dhiisuuf Sibiilaan Mataa Of Qollofe
Abadan bishaan Qurxummiin kun keessa jiru daakuuf itti hin…
Akka Arabbanii dalagaa malee taajira ta’uuf…
Tunis wal’aansa aadaati
Lootuu haala qilleensaa hunda dandamatu
Nama Anteenaa Qabu argitanii beeytuu?
- Sagantaa Raadiyoo Nuuralhudaa Karaa Kamiin Dhageeffadha?
- Akkamitti Miseensa Nuuralhudaa tahuu dandaya?
-
Ulamaa’iin Nuuralhudaa irratti deebisaa kennan Eenyu fa?
Ulamaa’iin haga ammaatti Fataawaa Nuuralhudaa irratti hirmaatan;
1. Sheikh Jaabir Abdallaah (Dr. Liwaa’ulislaam)
2. Sheikh Alii Jimmaa (Abuu Khaalid)
3. Sheikh Abdussalaam Xaahir
4. Dr. JIbriil Qamar
5. Sheikh Muhammad Haamiddiin
6. Sheikh Abdurrahmaan Shariif
Ulamaa’iin amma booda hirmaachuuf karoora qaban;
- Dr. Jeylaan Haaji Kadiir
- Sheikh Yuusuf ciroo fii Ulamaa’ilee gurguddoo birootis hirmaachisuuf tattaafii godhutti jirra in shaa ALLAAH.
-
Deebisaan Fataawaa Nuuralhudaa yoo Qur’aanafi Hadiisa Sahiihaan walitti bu’e maal godha?
hanga danda’ameen nuti deebisaa Qur’aanaafi hadiisaan walitti bu’u hin dhiheessinu. yoo dogongora akkasii argite deebisaa nuti maxxansine ofirraa dhiisii Qur’aanaafi hadiisa hordofi. dogongora nurraa argites gama keessaatiin nuu katabi. in shaa ALLAAH dogongora keenya sirreeffachuuf qophiidha.
-
Gaafii ariifachiisaa ammatti deebisaa barbaadu qaba.
Gaafii ariifachiisaa ulamaa’ii sitti dhihoo jiran gaafadhu. ykn ulamaa’ii beeytu telefoonaan gaafadhu.
-
Gaafii haaraya karaa kamiin gaafachuu dandaya?
Yeroo gaafii haaraya keessummeessinu kallattii hundaan beeksisa maxxansina. Facebook, Telegram, WhatsApp fii Twitter irratti beeksisa maxxansina. kanaafuu beeksisa maxxanfamu hordofi.
-
Hiriyoota tiyya akkamitti gara peejii Nuuralhudaa Afeera?
Karaa lamaan nama afeeruu ni dandeeysa. garuu nama afeeruun duratti ati peejicha LIKE gochuu qabda.
Karaa 1ffaa: Jalqaba Peejii NuuralHudaa bani. achi booda Mallattoo Share jedhuun cinaa tuqaalee sadiin san tuqi.
achi keeysaa “invite Friends” filadhu.
Achi booda Saahibbaan kee kan Facebook hunda tarree naqee sii fida. yoo nama dura LIKE godhe tahe halluu Magariisaan (LIKED) jedhee siif kataba. yoo nama LIKE hin godhin tahe ammoo humaa siif hin katabu. kanaafuu nama barbaadde achi keeysaa filtee invite godhuu mirga qabda jechuudha.
Karaa 2ffaa: Jalqaba Eega peejii bantee booda Mallattoo Share jedhu tuqi. achi keeysa filannoo heddu argatta. Filannoowwan achi jala jiran akka asii gadiiti.
1. Share on your timeline. Timeline kee irratti sheer godhi akka hiriyyoonni kee hundi argan.
2. Share on your friends timeline. facebook sahiba keetii irratti sheer godhi jechuudha.
3. Share in group. gareewwan keeysatti sheer godhi jechuudha…. kanaafi kan birootis ni jiru.
Yoo nama dhuunfaatiif sheer godhuu feete ammoo, “Share in private message” ka jedhu filadhu.
achi keeysaa nama afeeruu barbaaddu filii sheer godhiif.
-
Facebook Nuuralhudaa akkamitti LIKE godha?
Facebook Nuuralhudaa LIKE gochuuf Jalqaba Akkaawuntii Facebook Qabaachuu qabda.
1ffaa. eega Account Facebook banattee booda, bakka Search jedhutti Nuur Al Hudaa jettee katabda. achi booda peejii Facebook kan maqaa Nuuralhudaatiin qaban hunda siif fida.
2ffaa. Itti aansuun maqaa Nuuralhudaa jedhu irratti click goota. achi booda Peejichi siif banama. footoo Logo Nuuralhudaa jala barreeffamni LIKE, FOLLOW, SHARE jedhu ni jira. san keeysaa LIKE ka jedhu tuqi.
3ffaa. Eega Peejii Nuuralhudaa Like gootee booda ammoo, wanti nuti Peejii irratti maxxansinu hundi akka dursee gubbaa irratti siif dhufu yoo barbaadde, mallattoo Follow jedhu kanarraa Xiyyaa gama gadii akeektu san tuqi. achi keeysaa filannoo “in your news feed” ka jedhu jalaa, “See first ka jedhu filadhu. achi booda yeroo hunda wayta facebook kee bantu wanti peejii nuuralhudaa irratti maxxanfame durarratti siif dhufa.
-
Akkamitti Miseensa NuuralHudaa taha?
karaan miseensa Nuuralhudaa ittiin tahan heddu.
- Peejii Facebook Like godhuu
- chaanaala Telegram Join godhuu
- Garee whatsapp Keeysatti galmaayuu
- website keenyarraan nu hordofuu
- Blog keenya hordofuu
- Twitter keenya Follow godhuu
- Application Nuuralhudaa download godhuu fii karaaleen birootis hedduudha.


text:
Kaleessa as Waashington DC keessatti, kanneen Sagantaa leenjii hoogganummaa “Mandela Washington Leadership Initiative” – jedhamuuf biyyoota Afrikaa adda addaa irraa dhufan – dargaggota gara kuma tokkootti dhihaatan waliin marii bal’aa geggeessan – Prezidaant Obaamaan. Yeroo prezidaantichi gara galmaa seenanitti, dargaggoonni galmicha guutanii hawwii guddaan eeggataa turan — harka dha’uudhaan, prezidaanticha guyyaa dhalata isaanii – waggaa 55ffaa ayyaaneffataa turaniin “Ayyaana Dhalataa Gaarii!” jedhanii simatan.
Dagaggoonni Afrikaa sun, uffata aadaa isaanii uffatanii, tokko tokko immoo – alaabaalee biyya biyya isaanii hafarsuudhaan ture ka prezidaanticha simatan.
Sagantaa bara kanaa irratti – dargaggoota Itiyoophiyaa 51 tokko qooda fudhate. Mana-barnootaa Addis Katama, ka Finfinnee jirutti, gorsa kennuun ka tajaajilu, namni hir’ina dhageettii qabu Seyifuu Yilmaa karaa turjumaanotaa Afaan-mallattoo hiikanii gaaffii dhiheessee jira.
Gabaasaa guutuu dhaggeeffadhaa.


text:
Ibsa Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Mudde 18,2018
Finfinnee Oromiyaa
Duulli ajjeechaa gara jabinaa ilmaan Oromoo irratti daangaa Oromiyaa maraan raawwataa akkuma ture ammas raawwataa jira. Oromoon waggoota 27 rasaasaan ajjeefamaa akkuma qee’ee irratti itti roorrisaamaa turetti yakki ittii dabalee uummata irratti raawwatuun itti fufuun ittuu kan manaaf araddaa irraa miliyoonaan lakkaa’ee nu buqqaasutti guddatee jiraachuun nama gaddisiisa, egeree nageenya biyyattiifis yaaddoo nutti uumeera.
Yakki garajabinaan Oromoo manaaf araddaa isaa waliin gubanii nagaa dhorkatuudhaan dirqamaan qee’eerraa godaansisan hadiida bal’ataa adeemee jiru kanatti, holola siyyaasaa omishuudhaan akka walii hindirmatneetti jechoota kalaqanii ajjeechaaf haala mijeeffachuunis herrega siyyaasaa kamiinuu kan balaaleffatamudha. Gaaffiin Qeerroo Bilisummaa Oromoo waggoota dheeraaf gaafataa jiru deebii hongaa’uudhaan ka duraan olitti uummata Oromoo tasgabbii dhorkuun jeequmsa biraaf akka kaka’umsi uumamu qaabni nagaa fi dimokiraasii jibbuun mirga dhala namaa sarbuu amaleeffate, hojiisaa idilee taasifachuu cimsinee balaaleffanna!. Uummata ija tuffiin ilaalanii gaaffii uummataa deebisuu dhabuurraan biyyattii afuura gooliif kaadhimuu irratti qoodni mootummaa barootaaf olaanaa akkuma ture ammas qoodni mootummaa yeroo nuti abdatnutti afuura jeequmsaa babal’isuuf adda duree ta’uun mufannaa olaanaa nu mufachiiseera, abdii irraa qabaataa turres hongeessuuf collagsaa jira.
Mootummaan akeeka nagaa booreessuu jabeessuudhaan waraana raayyaa ittisa biyyaa jeequmsaaf uummata keessa gadhiisanii uummata nagaa ajjeesuu cinatti humna waranaa gaanfa Afrikaa jeequun adda dureerra jiru Alshabaab dabalatanii Oromootti waraana guddaa banuu caalaa wanti Qeerroo Bilisummaa Oromoo gaddisiisuuf onnachiisee qabsootti cimsu hinjiru. Ajjeechaa ilmaan Oromoo irra daangaa irraan gahaa jiru gochaa suukanneessaan lubbuu darbuun uummataa fi kumootaan araddaa isaa irraa buqqaa’uun uummata Oromoo dabalaa dhufee jira. Haaluma kanaan Kibba Oromiyaa Booranaa Moyyaalee keessatti Alshaabaab, Hidhattoota Somaalee, fi waraana mootummaa Raayyaa ittisa biyyaa waliin ta’uun uummata Oromootti waraana bananii gochaan fokkisaan gidduu kana Oromoo irratti akka raawwataa jiru Oromoo maraaf ifaa, gochaan akkanaa humnaan uummata Oromoo jilbeenfachiisuuf sochiin godhamaa jiru kun gama kamiinuu kan balaaleffatamuuf hatatamaan waraanni uummatarraa akka dhaabbatu gadjabeessinee nii gaafanna!
Gochaan ajjeechaa itti fufuun naannoo Benishaangul Gumuz keessatti Oromoo lakkoofsaan 31 ol ta’an ilmaan isaanii fi maatii waliin mudde 13,2018 ykn Kamisa darbe galaafatamanii hanga ammaatti maqaa wareegamtootaa Qeerroo Bilisummaa Oromoo of harkaa qabuun: 1. Abbayyaa Waaqumaa haadha manaa isaa waliin
2. Aftaamuu Waqgaarii haadha manaa isaa wajjin
3. Nagarii Gabayyoo ijoollee isaa ijoollee sadii wajjin
4. Ayyaanee Waaqgaarii ijoolleeshee ijoollee sadii wajjin
5. Tafarraa Ayyaanaa haadha manaa isaa wajjin
6. Ayyaantuu Tufaa ijoolleeshee durba lama wajjin
7. Jabeessaa Kitilaa haadha manaa isaa wajjin fi namootni ammatti maqaa isaanii hinbeekamin walumatti Oromootni 31 ol guyyaa tokkotti Kamisa darbe Naannoo Benishaangul Gumuz Kamashii Ganda Angar Shonkor keessatti ajjeefamanii reeffi isaanii kaan bishaaniitti gatamee, kaan bineensi soorrata taasifate gocha badaa ta’uu hubatuudhaan qaama yakka daddabalee hanga obsa nu fixachiisutti raawwataa jiru ammas irra deebiin cimsinee balaaleffanna! Gochoota badoo ijaaf gurra uummataatti hintolle kanneen xiinsammuu isa lubbuun jiruu miidhan Oromoo irratti raawwachiisaa ofiis raawwatanii sodaachisuuf doorsisaan biyyattii nagaa dhowwanii goolii fokkisaa kaasuu yaalan akka ta’e hubatamullee gocha jaarraa ammaatti qaanfachiisaaf rakasha ta’e kana mootummaan dhaabsisuu fi ofiis dhaabuu akka qabu Qeerroo Bilisummaa Oromoo har’as nii gaafata!
Qeerroo Bilisummaa Oromoo akkuma kaleessa wal ijaaruun qabsoo garboonfataa irratti karaa nagaa miira tasgabbii fi naamusa qabsaa’ota mirga dhala namaa horachuun taasisaa turretti hanga ajjeechaa fi buqqaatinsi uummata keenyarraa dhaabbatee daangaan Oromiyaa sararamee ilmi Oromoo fi intalli Oromoo kabajaa argattutti firiin qabsoo keenyaa hanga mul’atutti qabsoon kan itti fufee jiru ta’uu akkuma kaleessaatti irra deebiin waadaa keenya Oromoof haaressina!
Walii galatti akeekni Mootummaan uummata nagaa Oromootti waraana bansiisuu fi banuun daguuggaa sanyii nurratti raawwataa jiru gama kamiinuu balaaleffatamaadha! Biyya mootummaa qaba jedhamu keessatti mootummaan yakkamaa seeraaf laatee nagaa uummataa eegsiisuurra taa’ee nama birootti quba qabuun irraa hineegamu, isa yakke seeraaf laachaa adeemuun dirqama mootummaa ta’ee osoo jiruu uummata araddaansaa miliyoonaan lakkaa’amee mancaa’aa jiru jalaa callisuunis ta’ee itti qoosuun kan balaaleffatamu ta’uu hubachiifna!
Injifannoon uummata Oromoof
Ibsa Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Mudde 18, 2018
Finfinnee Oromiyaa


text:
Sagalee haqaa ukkumsuu fi qabsoo ummataa daandii irraa maqsuuf daba dalagamu ni balaaleffanna
Ajjeechaa Artist Haacaaluu Hundeessaa ilaalchisuudhaan ibsa ABO Waxabajjii 30/2020
Ajjeechaa rifaasisaa fi gaddisiisaakaleessa Waxabajjii 29 2020 galgala Artist Haacaaluu Hundeessaa irratti raawwatamee sagalee ulfaataadhaan balaaleffanna.Ajjeechaa kanaanis gadda ulfaataa nuti dhaga’ame ibsanna.Ajjeechaan gaddisiisaa kun sagalee haqaa qabsoo ummataa ukkaamsuu fi kallattii qabsoo jallisuuf shira dalagme ta’uu danda’a jenneettis shakkina. Mootummaan waa’ee ajjeechaa kanaairratti qormaata ga’aa ifaa fi amansiisaa( transparent and informative ) ta’ee atattamaan geggessee ummataaf ifa akka taasisuus jabeessinee gaafanna.
Artist Haacaaluu Hundeessaa sochii qabsoo dargaggoota Oromoo( Qeerroo)keessatti kanneen urjii ta’anii fiqooda olaanaa kennaa turan keessaa tokko ta’uun isaa dhugaa biyyi guutuun raga ba’uu danda’udha. Haacaaluun,artistii qofa osoo hin taanee dargaggoota qaroogama hundaanuuegeree saba keenyaaf abdii ta’an keessaa nama tokko ture .Yeroo kanatti Artist Haacaaluu Hundeessaa haala gaddisiisaa fi garaa nama gubu kanaan ija keenya duraa dhabuun onnee ummata keenyaa hangam akka madeessuu fi qalbii cabsuu hubachuun hin ulfaatu.
Gochaan hammeenyaan guutame kun lubbuu Artist Hacaaluu Hundeessaa qofa irratti kan aggaamame qofaa osoo hin taane ummata walitti buusuudhaan adeemsa qabsoo haqaa ummatoonni mirga isaanii kabachiisuudhaaf geggessaan kallattii dhabsiisuuf itti yaadamee kan raawwatame jennee amanna.kana waan ta’eefis ummanni gochaa kanaan miira aarii keessa seenee akka walitti hin buunee eeggannoon akka godhamu hundumaaf waamicha keenya dabarsina.
Wareegama lubbuu Artist Haacaaluu Hundeessaa itti dhabne kana qaamuma wareegama qabsoo bilisummaaf baasaa yoona geenye kan waliigalaa keessatti ilaallee dhaadannoo keenya dhaabbataa gumaan wareegamtoota keenyaa bilisummaadha jedhu sana hojiitti hiikuudhaan gumaa Haacaaluu fi kan gootota keenya hundaa bilisummaa saba cunqurfamaa mirkaneessuun baasuudhaaf murannoondhaan haa sochoonu,fageessinee haa ilaallu,guddifneettis haa itti yaadnu jenna.
ABO dhimmi kun atattamaan qoratamee kanneen gocha kana keessaa harka qaban hundi seeratti akka dhiyaatan cimsee gaafata. Yeroo hamtuukana keessatti jiraatonni magaalaa Finfinnee fi diploomaatonni sodaadhaan akka hin wararamnee fi nageenyi waliigalaa akka balaa irra hin buuneef waan hundi humnaan osoo hin taane sirnaanii fi naamusaan akkasumas ija seeraatiin hordofamee murtii fi furmaata akka argatuuf qaamonnii hawaasaas ta’ee qaamonni mootummaa hundi ga’ee isaanii afuura itti gaafatamuummaa olaanaadhaan bahachuu akka qaban yaadachiifna.
Caasaaleen humnoota nageenyaa magaalaa Finfinneetis miiraa ummataa ilaalcha keessa galchuudhaan haala dhalatu hunda miira tasgabaa’een akka hordofanii fi miidhaaummata irra ga’uu maluu xiqqeessuuf cimsanii akka hojjetan gaafanna. sochii godhan keessatti lammilee hundaaf kabaja namummaa fi tika barbaachisu kan loogii bifa kamuu irraa walaba ta’ee akka taasissanis yaamicha goona.
Maayii irratti lubbuu Artist Haacaaluu Hundeessaatiif jannata maatii firootaa fi hiriyyota isaatiif akkasumas ummata bal’aa Oromoo kan Haacaaluu of duraa dhabeef jajjabina hawwina.
IUOF
ABO


text:
Weerara vaayiresii dhabamsiisuun kan danda’amu tattaaffii qinndoome kan lammiiwwaniitiin malee, qaama murtaa’e qofaan kan akka hin ta’in ogeessonni fayyaa bulchiinsa magaalaa Hawaasaa har’a daandilee magaalattii keessa miillaan deemuu dhaan dadammaqiinsa kennaa turan dubbatanii jiru.
Gama biraatiin magaalattii keessa deddeebi’uun dadammaqiinsa kennaa kan turan kantiibaan magalattii obbo Xiraatuu Beyeyne gabaa irra uggurri kaa’amus sochiin uummataa amma iyyuu sadarkaa yaaddessaa irra kan jiru ta’uu ibsaniiru.


text:
Leda woy huna haawiittamme woy caccafo shaete kiiboorde horoonsi'ratenni
Haawiittamme woy caccafo leda woy huna dandaatto shaete giddo hattono faca woy maka dandaatto shaete seele kiiboorde horoonsi'ratenni.
-
Shaete giddo haaroohaawiittamme eessate, wirsa shaete seele giddo wori, xiiwi DoorshaAlt+Eeessi, hakkiinni alira woy Worora qulte. Xiiwi Shaete giddo wirsa jeefote seele widirano milli assa dandaatto, hakkiinni caccafo xiiwi.
-
Haaroocaccafo eessate wirsa shaete seele giddo wori, xiiwi DoorshaAlt+Eessi xiiwi, hakkiinni gura woy qiniiti worbicho qulfe xiiwi.
-
Haaroocaccafo eessate wirsa shaete seele giddo wori, xiiwi DoorshaAlt+Eessi xiiwi hakkiinni gura woy qiniiti worbicho qulfe xiiwi caccafo ledantenni shaete seele facate, doorsha Alt+ eessi xiiwi, hakkiinni gura woy qiniiti worbicho, Qulfe xiiwatto woyite HajajoCtrlamadi.
-
Haawiittamme hunate,wirsa shaete seele giddo wori xiiwi DoorshaAlt+Huni,hakkiinni alira woyi Worora worbicho qulfe xiiwi.
-
Shae hunate, wirsa wori shaete seele giddo, xiiwi DoorshaAlt+Huni,hakkiinni gura woy qiniiti worbicho qulfe xiiwi. Shae ragishshu seelera makate wirsa seelete giddo wori.
-
Xiiwi Doorsha AltAlt+Hunni, amadi HajajoCtrl,hakkiinni xiiwi gura woyi qiniiti worbicho qulte.