c: text/html

text:
Miidiyaaleen gurguddoofi Kaameraan Diroonii Irreecha Hora Arsadiirraa dhorgamuun tajaajilli Interneetiinis adda cite
OMN: Onkololeessa 3, 2021
Miidiyaaleen gurguddoofi Kaameraan Diroonii Irreecha Hora Arsadiirraa dhorgamuun tajaajilli Interneetiinis adda cite.
Irreecha hora Arsadii Magaalaa Bishooftuutti adeemsifamaa jirurratti argamuun miidiyaaleen dhuunfaafi Idiladdunyaa akka uwwisa miidiyaa hin kennineef jecha, konkolaataafi meeshaaleen isaanii Moojoorratti dhorgame.
Irreecha Hora Finfinnee irratti guyyaa kaleessaa Kaameraan Diroonii jedhamu akka hin hayyamamneef dhaabbanni basaasaafi nageenya biyyattii ajajuusaa faana dha’uun, miidiyaaleen Idiladdunyaa uwwisa miidiyaaf danqamuu isanaanii Rogeessi Siyaasaa Oromoo Walaabuu Jiloo Facebook isaarratti barreessee ture.
Guyyaa har’aas Irreecha Hora Arsadii irratti Gaazexeessitoonni dhuunfaafi Miidiyaalee Idiladdunyaa akka hin seenneef, kaleessarraa eegaluun Magaalaa Moojotti ittifamanii jiraachuu maddi OMN himee jira.
Dhorgaan walii galaa, uummatni akka gara Bishooftuu hin imalleef ka’ameen, konkolaatonni fe’umsaa magaalaa Moojoo ga’uun akka dhaabbatan taasifamaa turaniiru.
Miidiyaaleen idiladdunyaafi gaazexeessitoonnis dhimma gara Arsadiitti imalaniif himuufiin hayyama Abbaa Taayitaa Biroodkaastii irraa qaban poolisiitti agarsiisuun darbuuf yaalanis, akka dhorgaman maddi OMN himeera.
Gaazexeessitoonni kunniin Kaameraafi meeshaalee xixiqqoo qabachuun miillasaaniin adeemanii magaalaa Bishooftuu yeroo qaqqabanittis, Dirooniitiin waraabuu akka hin dabndeenye dhorgamaniiru.
Dabalataanis tajaajilli Niitoorkii bilbila har’a ganamarraa eegaluun Bishooftuutti kan adda cite yoo ta’u, yeroo ammaa kana Tajaajilli Niitoorkii bilbila humna xiqqaan deebi’us Tajaajilli Niitoorkii Interneetaa ammalleebadda citee jiraachuu maddi OMN himee jira.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Mudde 7,2015 Gabaasa Qeerroo
Barattooti Oromoo Yunivarsitii Dillaa guyyaa har’aa FDG itti fufanii jiru.Barnooti guutummaatti dhaabbatee jira. Kana malees Yuunibarsiitii Walqixxees sagalee isaanii dhageessisuun mootummaa Wayyaanee uummata Oromoo daguugaa jiru balaaleffatan. Qeerroon Yuunibarsiitichaa har’a ganama obboroo walga’uun gaaffii aabbaa biyyummaa erga bulchiinsa mooraa Yuunibarsiitii Walqixxeef dhiyeessaniin booda,humni tikaa itti bobbaafamuun barattoota Oromoo gaasii summii,uleedhaanis kan caccabsan ta’us,biyya abbaa keenyaa kabachiisuuf wanti dugduuba nu deebisu hinjiru jedhaniiru Humni tika qabeenya barattootaa saamaa kaan mana hidhaatti guuraa kan jiru yeroo ta’u, Barattoonni barnoota dhaabanii jru.


text:
Sadaasa 26,2016
Erga sochiin warraaqsaa mooraa Jimmaa Keessatti fineenee asitti barattoonni hedduun hidhamaa gidirfamaa,kanneen hafanis yaaddoo hamtuu keessa seenuun balaa hamaa saaxilamaa jiraachuu maddeen Qeerroo mooraa Jimmaay Yuunibarsiitii Gabaasu.Haalli hidhaa kun akkaa ulfaataa kan jiru yoo ta’u sochii Qeerroo Bilisummaa haala onnaataarraan gara kuteenyaan akka barataan jabeessee dhoosuuf haamilee guddaaf xiiqeffannoo jabaa gadi jabeessaa jiraachuu,akkasuma mooraa sana keessatti badii tokkoon alatti barataa barnootarraa ari’uuf hidhuun
kuna akkam akka barattoota aarsaa jiru dubbatamaa jira.
Bara baranaa kana keessatti barattoonni baay’inaan 100 ol ta’an ukkaamfamanii jiru.Mooraa kitoo furdisaa irraa hanga ammaa odeessi
Qeerroo Bilisummaa Oromoo dhaqqabe akka agarsiisutti moorichaa keessaa Oromoo taanaan akkamiin akka adamsamaa jiran wal nama hin gaafachiisu jedhu.Maqaa baewttoota hidhamanii muraasa
1.Waaqan Boon Awwaqee Mechanical Engineering
waggaa 2ffaa
2,Dirribaa Ayyaanaa Electrical and Computer
Engineering waggaa 3ffaa
3,Lammii Jaafar Civil engineering 5ffaa
4,Tashoome Goonfa Mechanical Enjineering
waggaa 2ffaa
5,Nugusuu Guddataa Civil Enjineering waggaa
2ffaa
6,Nimoona mulgeeta Electrical and Computer
Engineering waggaa 2ffaa
7,Eebbaa Galaalcha mechanical Enjineerig
waggaa 2ffaa
8.Firoomsa Taammiruu Information technology
waggaa 2ffaa
Engineering waggaa 2ffaa
9,.Solomon Taayyee Electrical and Computer
Engineering waggaa 2ffaa
10.Iyyaasuu Warquu Information technology
waggaa 2ffaa
11.Biraanuu ………HWREE 5ffaa
12.Guutuu Takilee Information technology
waggaa 2ffaa
13.Caalaa Tulluu Information technology waggaa
2ffaa
14.Oliyaad Tashoomaa Information technology
waggaa 2ffaa
15.Isxifaanos Maatihoos Computer science
waggaa 2ffaa
16.Ibirihaam Yuusuf Computer science waggaa
17,Shimallis
Namarraa Chemical Engineering waggaa 4ffaa
18,Milkeessaa Alamayyoo Water Supely and
Enviromental Enjineerig waggaa 2ffaa
19.Addunya Hundeessa Electrical and Computer
Enjineerng waggaa 3ffaa
20.Gammachuu Dirbaaba Computer Science
waggaa 2ffaa
Mooraa Jimmaa Yuunibarsiitiilee Keessatti Ukkamsaa Barattootaa Haala Ulfaataan Jabaatee Jira
Sadaasa 26,2016


text:
Mariin gumii hooggana waraanaa Sudaanii fi mormitoota gidduutti jalqabe kan aangoo qooddannaa irratti fuuleffateerga hiirtota mormii keessaa ja’a ajjeefamanii booda yeroo biraatti darbee jira.
Gumiin hooggana waraanaa kan yeroo ce’umsaa Sudaan fi gareeleen mormitootaa erga kutaa Kordofaan kaabaa keessatti hookkarri ka’ee barattoota dabalatee hiriirtonni mormii ja’a ajjeefamanii booda marii isaanii rarraasanii jiru.
Mariin sun kan dhaabate gaaffii mormitootaan ture. Mormitoonni kun hookkara hiriirtota mormii kanneen gumii hooggana waraanaa Sudaan morman irratti ka’e balaaleffatan.
Hoogganaan mormitootaa Kamaal Karaar akka jedhanitti hookkara Obbayeed bakka barattoonni itti ajjeefamanitti ka’een booda mormitooni marii sana dhaabuun isaanii tarkaanfii dhuma eegamaa ture. Mormitoonni mariin sun yeroo hin murtaa’iniif akka turu barbaadu jedhan.
Gumiin hooggana waraanaa sudaan akka jedhetti ajjeechaa hiriirtota sanaaf loltoonni waraanaa itti hin gaafatamani. Bakka isaa milishoodta kanneen qaama mootummaa duraanii kanneen jeeqamaa fi tasgabbii dhabamsiisuu yaalan balaaleffatan.


text:
‘Yoo filannoo dhugaa gaggeessina ta’e marii dhugaa nu barbaachisa’- KFO
Haala siyaasaa Itoophiyaa keessa yeroo amma jiru ilaalchisuun ibsa kan baase Paartiin Kongireesii Federaalawaa Oromoo (KFO), balaa sodaachisaa biyyattii mudachuu malu hambisuuf marii dhugaarratti hundaa’etu barbaachisa jedhe.
(bbcafaanoromoo)–Mata-duree ‘Marii Dhugaa Biyyaalessaa Bara Haaraa’ jedhuun ibsa baase keessatti marii dhugaaf waamicha dhiyeesseera paartiin kun.
Hoogganaan Liigii Dargaggootaa KFO Obbo Addisuu Bullaalaa, waamichi kun kan barbaachiseef bara haaraa kanatti filannoon ni gaggeeffama jedhamee waan jiruuf sanaaf ammoo walii galteen biyyaalessaa waan barbaachisuuf jedhan.
‘’Yoo dhugumaan ga’een paartileen qaban kan itti amanamu ta’e, nageenyi dhufee uummanni tasgabbaa’ee ce’umsi gara dimokiraasiitti taasifnu yoo dhugaan kan barbaadamu ta’e jenneetu mootummaaf waamicha kana dhiyeessine,’’ jedhan Obbo Addisuun.
Paartiin KFO yeroo hedduu marii dhugaafi haqaa jechuun irra deddeebiin kan kaasu marii yeroo ammaa biyyattii keessatti gaggeeffamurraa akkamiin adda ba’a, akkamiin ammoo argamuu danda’a kan jedhuuf Obbo Addisuun wayita deebii kennan, “Mariin dhugaa haqa uummataafi dhugaa biyya kana keessa jiru saalfii tokko malee waliin dubbannee dhugaarratti walta’uu qabna kan jedhuudha,’’ jedhan.
Fakkeessaafi gowwoomsaan uummata sobanii biyya kana ceesisuun hin danda’amu kan jedhan Obbo Addisuun, “Osoo uummanni sababa siyaasaafi ilaalcha dhugeeffannaasaatiin adamsamee hidhamuu, osoo paartileen siyaasaa adamsamanii, bakka qabeenyi uummataa qisaasamaafi saamamaa jirutti mootummaan pirojektoota mimmiidhagoo namoota muraasa fayyadan ijaaranii qofa jilliifi bashannanni halkaniifi guyyaa geggeeffamu ce’umsa hin fidu,’’ jedhan.
Ibsa paartiin KFO baase keessatti ‘balaa sodaachisaa’ kan jedhu irra deddeebiin ka’eera, kana maalirraa kaatanii jettan jennee Obbo Addisuu gaafanneerra.
‘’Uummanni biyya kanaa yeroo kamiyyuu caalaa qaamolee mootummaa seera baasan, hojjiirra oolchaniifi hiikan irraa abdii kutatee jira. Haqi uummataa mana murtii keessa, siyaasa keessa osoo hin taane afaan qawweetti deebi’ee jira,’’ jechuun sodaa qaban ibsan.
Kun mataansaa uummata abdii kutachiisee osoo jiruu warri sirna durii leellisan ammoo Oromummaa cabsuuf socho’aa jiru jedhan Obbo Addisuun.
Duulli kun miidiyaas ni dabalata kan jedhan qondaalli KFO kun, hunda caalaa ammoo namoota mataa Oromoo ta’an kan Oromoon akka ijasaatti ilaalu wayita ajjeefamaniifi hidhaman argaa jirra jedhan.
Keessattuu namoonni duree Oromoo ta’anii qabsoo ce’umsa kana fide finiinsaa turan amma mana hidhaa buufamanii irratti dhaadatamaa jira jedhan.
Kun hundi yaaddoo walitti bu’iinsa sabaa fiduu danda’a jennee yaadna jedhan Obbo Addisuun.
Kana hundaaf falli guddaan garuu yoo dhugaadhaan filannoo dimokiraatawaafi haqa-qabeessa gaggeessuun barbaachise qaamoleen dhimmi ilaallatu hundi waliin taa’anii marii dhugaa mari’atanii rifoormii dhugaa fidanii waliin deemuu qabu jedhan.
Kanaan alattimmoo afaan qawweetiin walitti geeraruufi wal-gaarreffachuun goolama hamaa yoo fide malee furmaata hin ta’u jedhan.
KFO’n marii torbee darbe keessa paartileen siyaasaa naannolee Oromiyaafi Amaaraa waliin mari’atan irratti akka hin hirmaanneefi walii galteen irra ga’ame jedhames akka isa hin ilaallanne ibsee ture.
Dubbii Himaan paartii biyya bulchu, Paartii Badhaadhinaa, Biqilaa Hurrisaa (PhD) mariin akkanaa rakkoo yeroo ammaa biyyattii harkaa qabuuf furmaata ijoodha jedhan.
Turtii BBC waliin taasisaniin Biqilaan (PhD)n dirreen dimookiraasii yeroo jijjiiramaa dhufe ”Karaa of eeggannoofi itti-gaafatamummaa qabuun fayyadamuurratti hanqinni tokko tokko ture jira,” jedhan.
Mootummaan dirree siyaasaa bal’isuuf karaa dheeraa akka deemeefi kana irrattis bu’aa qabatamaa akka fidee ture kan ibsan Dr. Biqilaan, dirree siyaasaa bal’isuun murannoofi carraaqqii mootummaa qofa osoo hin taanee gahee qooda fudhattootaa hundaa barbaadas jedhan.
Itti-Gaafatamaan Waajjira KFO Obbo Xurunaa Gamtaa ammoo marii sanarratti yeroo lamaa sadi hirmaatanii bu’aa uummataaf buusuu waan hin dandeenyeef akka keessaa ba’an dubbatan.
Ammammoo KFO’n mariin dhugaafi haqa qabeessi akka barbaachisu leellisaa jira.


text:
ዕለታዊ መረጃ | ኬሎ ሚዲያ (AUGUST 26, 2021)
MDhO: Hagayyaa 26, 2021 Odulee gurguddoo Oromiyaa
***Godina addaa Naannawaa Finfinnee Dukamitti kan argamu warshaan uffataa bolaalee Jimzii cufamuuf jedhame***
Keelloo: Hagayya 26,2021
Gabaasa guyyaa har’aa Keelloo Miidiyaan argateen waarshaan uffata bolaalee (Surree) jeensii Naannaawaa Finfinnee Dukamitti argamu sababa jeequmsa Itoophiyaa keessaaf qaala’insa gabaa dhiyeeffachuun cufamuuf akka jiru himame.
Waarshaan kun qabeenyummaan isaa kan lammii Chaayinaa nama Ayiboo jedhamuu wayiita ta’u, hojjetoota kuma lama (2000) kan qabu ta’uu isaa gabaasni nu gahe ifa taasisa.
Oomisha isaa kanas biyyoota adda addaatti raabsaa kan ture yoo ta’u amma garuu rakkinni sababa qaala’iinsa jireenyaaf dhiyeessii irratti rakkina waan itti uumeef hojjetoota isaa walitti qabuun cufuuf jiraachuu beeksiseera jedhan.
Rakkoon qaala’iinsa gabaa Itoophiyaa keessaa akkaan jabaachuu isaa kan himamu, mootummaan Itoophiyaa garuu qaala’iinsa gabaa kana tasgabbeessuuf hojjetaa akka jirutti miidiyaan ibsaa jira.
Rakkoo qaala’iinsaan alatti sabatiinsa dhabuun biyyattii daranuu abdii hojiif jireenyaa namoota keessaa dhabamsiisaa akka jiru eerama.


text:
Laptopi yoo bittan wantoota beekuu qabdan 9
Koompiitaroonni akka laptopi yeroo ammaa kanatti filannoo namoota hedduu ta’ee jira. barataa kaasee hamma hojjattoota mootummaatif faayidaa guddaa kennaa jira. Namoonni sadarkaa barnootaafi dandeettii hin qabnees laptopi bitatanii irraa faayyadamaa jiru. keessaafuu yeroo ammaa tajaajilli online irraa babal’ate kanatti xiqqaa guddaan hundi Kompiitara akka Laptopi qabaachuu ni barbaadu. Namoonni hedduunis sababa laptopin ulfaatinaa guddaa hin qabneefi iddoo tokko irraa tokkotti sochoosun salphaa taheef laptopi filatu.
Namoonni hedduun laptopi ykn desktop walumaa galatti kompiiatara yeroo bitatan maal ilaalanii bitachuu akka qaban kan hin beeknetu jira. ykn gatii qofa ilaalanii kan kiisa isaanii hin miine bitatu. Kun immoo yeroo itti fayyadaman rakkoo mataa isaa danda’e qaba. kanaaf maxxansa kana keessatti Laptopi ykn kompiitara bitachuuf wanta beekamuu qabu sagal isiniif dhiheessinee jirraa hubannaa gaarii isiniif haa ta’u.
- Wantoota yeroo laptopi bittu ilaaluu qabdu:
1, Kuusaa ykn storage isaa beekuu: Kuusaan (stroge) wantoota jalqaba ilaaluu qabdu keessaa isa tokkoodha. Kuusaan kun dandeettii ykn ga’uumsa koompiitarri kee wantoota gara garaa baachuuf qabu jechuudha. Laptop’n tokko kuusaa gaarii qaba kan jedhamu yoo ‘hard drive’n isaa 500GB fi achii oli taheedha. Kanaafuu; yeroo laptop bittu kuusaan isaa 500GB yookin immoo isaa ol tahuu mirkaneeffachuun haalan barbaachisaadha.
- Maallaqa hedduu yoo qabaatte = 1000GB
- Maallaqa jiddu gala yoo qabaatte = 750GB
- Maallaqa xiqqoo yoo qabaatte = 500GB
2, Memory RAM hangam akka tahe beekuu: Laptopi tokko tokko yoo agartan Softweera ykn Aappiilee gara garaa heddu yeroo tokko wal faana yoo banan saffisni isa ni xiqqaata ykn immoo wal xaxa / busy/ taha. baay’ee dhiphata. Maaliif isinitti fakkaata? Yoo waa’een RAM dubbatamu dhageessanii jirtuu laata? RAM’n gosa miimoorii keessaa tokko kan taheedha. kan saffisa koompiitara keenyaa yeroo wantoota gara garaa walfaana bannu too’atuudha. Akkuma kuusaan RAM keenyaa xiqqaatuun koompiitarri keenya xiqqaataa deema. Laptopin yeroo ammaa jiran RAM 4GB fi isaa oli qabu. kanaaf isin RAM 4GB filadhaa, yoo dandeessan immoo 8GB filadhaa. kanaa oliis qabeenya keessantu murteessaadha.
- Maallaqa hedduu yoo qabaatte = Ram 16GB
- Maallaqa jiddu gala yoo qabaatte = Ram 8GB
- Maallaqa xiqqoo yoo qabaatte = Ram 4GB
3, Saffisa CPU beekuu: Saffisni CPU ykn processer hojii ati laptopi kee irratti hojjattu wajjiin kan deemu tahuu qaba. Kana kan murteessu intel core i3, core i5, core i7, fi kkf fakkaataniidha. Fknf; koompiitara/laptop/ intel core i3 bittee, yoo tapha (Game) itti taphataa, suur-sagalee adda addaatis irratti gulaalaa hojii garaphics fi 3D irratti hojjatta yoo tahe siif gahaa miti, yeroo laptopi bittu dursa maal akka hojjattuufi itti faayyadmtuuf beektee murteeffachuu qabda.
- Maallaqa hedduu yoo qabaatte = core i7
- Maallaqa jiddu gala yoo qabaatte = core i5
- Maallaqa xiqqoo yoo qabaatte = core i3
4, Ulfaatina laptopi beekuu: Ani yeroo hedduu laptopi ulfaatinni isaanii haphii tahan nan filadha. Sababni isaas fuudhee iddoo filannoo kootii yoon geesse waan natti hin ulfaanneef. Namoonni keenya tokko tokko yeroo heddu kan itti dogongoran hammuma laptopin guddaa taheen wanti
inni hojjatuus guddaadha jedhanii yaadu, kuni dogongora Laptopi qaaman xiqqoo taate hojiin cimtuu taate jira, faallaa kanaatin Laptopi qaaman guddaa tahee hojii isaatin laafaa tahetu jira. kanaafuu Ati yogguu Laptopi bittu ulfaatina isaatis ilaalun bitachuu qabda.
4, Dandeettii agarsiisaa/display isaa beekuu: Dandeettiin agarsiisa laptopi itti faayyadamaa tokkoof baay’ee murteessaadha. Kana jechuun yeroo laptopi binnu; Resolution isaa ilaaluu qabna Fkn 1280 x 800 yoo tahe baay’ee filatamaadha. Qulqullinni isaa halluu gara garaa kan akka fedhii keenyaatti kan mul’isu tahuu qaba. Yoo halluu isaa bifa gaarin nutti mul’isuu baate ija keenyaaf rakkoo ol’aanaa tahuu danda’a. Dabalata bal’ina Fuula screen Laptopi bituu barbaannus beekuu qabna, Fkn giddu galeessan 15.6 inch yoo tahe filatamaadha.
5, keyboard barreessuf mijataa tahe filadhu: keyboard-n yoo ilaallu barreeffamaaf kan mijatan tahuu isaanii ilaalla. furdunni isaanii baay’ee fufurdoo tahuu hin qaban, qubeeleen keyboard irraa baay’ee walirraa fagaachuu hin qaban ykn kan walitti dhiyaatan gaarii miti. keyboard-n ifaa (light) ofirraa yoo qabu filatamaadha dukkana keessa teenye yoo barreesinu hedduu nu gargaara. Kanaafuu; yeroo kamiiyyuu taanaan keyboard barreessuuf nuuf mijatu beekun filachuu qabna.
6, Jireenya Baatirii: Laptopin ati bittu yeroo tokko chaarjii guuttannaan sa’aa meeqatti akka fixu beekuu qabda. Giddu galeessaan laptop-n turtii sa’aa 4-5 giddutti kan baatirii fixu ni jira. Kan hamma sa’aa 10-nis turan jiru. Kanaafuu; yeroo laptopi bittan turtii baatirii isaa beekuun baay’ee barbaachisaadha.
7, Qunnamtii fi mi’a gara garaaf banaa tahuu mirkaneessi: Qaawwa USB itti galchitu qabaachuu isaa ilaali. Qaawwa HD cable itti galchistuus ilaali, Yoo qaawwa/ hulaa heddu qabaate baay’ee filatamaadha. bakka CD itti galchituus yoo qabaate jaalatamaadha, Qaawwi chaarjii fi erphone immoo dirqama waan taheef isinitti himuun hin barbaachisu Kan biraa kaameraa qabaachuu fi qulqullina akkamiitin akka kaasu beekuu qabda.
8, ‘Operating system’ kam feeta? Operating system-n lubbuu koompiitara tokkooti. Windows, Mac OS fi Linux kan jedhaman ni jiru. kanneen keessaa kam bitachuu akka qabdu dursitee beekuu qabda. mee kana isiniif ibsuuf fkn tokko isiniif kenna, windows akka mobaayila Android-tti yoo fudhannu Mac OS akka mobaayila iphone-tti fudhachuu dandeenya. kanaafuu Kuni fedhii keessan irratti hundaa’a jechuudha.
9, Gosoota Kompiitaraa: Toshiba – Dell – Hp – Acer – Apple fi kkf ni jiru, Kuniis filannoo keessan taha. Biyya ati keessa jirtu sanatti gosa kamtu baramaadhaa kan jedhu ilaaluu qabda, yoo na jalaa miidhamte meeshaa jijjiirraa argachuu ni danda’aa kan jedhuus yaada keessa galchuu qabda.
Walumaa galatti wantootni yeroo laptopi fi kompiitara gosa kamuu bitannu beekuu qabnu kanneen armaan olitti tarreeffaman kanneniidha. Dubbisuu keessaniif Galatoomaa. Horaa Bulaa!!


text:
Qalbeessaa Dhangi’aatiin
Caamsaa 3, 2018
Hordoftoota agartuu Qeerroo torbanii, haala torban kana mata duree labooba Warraaqsaa jedhun isiniif qabannee dhiyaannerra. Hanga dhumaatti nu faana bu’aa dubbisaan dhaamsa keenya.
Biyyoota garbummaa jala turaniif jiran hedduun, gochaawwaan sanyii balleessuu yeroo gara yerootti garboonfataan irra gahaa tureera. Sanyi balleessuun addunyaa kanarraa saba tokko dhaba godhanii saba biraa (kan ofiisaanii) garboonfattoonni bakka buusuuf yeroo hedduu tattaaffii taasisu.
Biyyoota Afrikaa keessaa Ruuwandaa keessatti, uummata Huutuuf Tussii jedhaman gidduutti uummanni xiqqoon uummata lakkoofsaaf qabeenyaa uumamaan hedduu guddoo ta’an weeraruun yakka daguuggaa irratti raawwataniin uummata miskina kitalayyoo dhabama gochuun hedduusaani immoo godaansaaf saaxilaniiru.
Akkasuma Jarman keessatti yakka daguuggaa uummata Yuudiirra Hitilar geessiseen muskiinonni Yuudi hedduun dhabama ta’aniiru, akka hurraa(qoraaniitti) walitti qabamanii labooba abiddaan nyaatamanii, rakkoo hammaaraaf akka saaxilaman taasiseera. Yakka kana kan raawwatan Waraana Naazii kan ta’an bineensa gogaa namaa uffatu Hitilariin bobbaafamanii, da’imman Ulfa uummata Yuundii keessaa funaanii, nama fayyaa qalanii qorannoo fayyaa irratti taasisuuf akkaataa namni lama ta’ee dhalatu qorachuu irratti bobbaasan. Kanas isaanumti qalaman qalanii waliisaanii irratti qorannii akka godhaniif ogeessota fayyaa uummata Yuudii keessaa funaananii isaanumaan isaan qalanii, qorannaa irratti taasisan.
Akkasuma yakkoota gara jabeenyaa biyyoota addunyaa keessaa biyyoota hedduutti gaggeeffameera. Yakki daguuggaa sanyii kallattiif alkallattiin kan saba tokkorratti raawwatu yoo ta’u, kan olitti ilaalle martuu kan Kallattiin ilma namaarratti raawwatanidha.
Yakka daguuggaa sanyii alkallattiin uummata tokkorratti raawwatan, adeemsa siyyaasaa dhokataa qabatanii kan munyuuqanii uummata seenan, yoo ta’u; xiinsammuu (ideology) hawwaasaa erga booji’anii booda, of jibbisiisuun eenyummaasaa akka lakkisu taasisu. Yakkoonni alkallattiin sanyii daguugan kunnen maqaa Amantaa dahoo godhatanii kan babal’atan yoo ta’u addunyaarratti saboota hedduurraan gaaga’ama fidaniiru.
Faranjoonni biyyoota Afrikaa jaarraa hedduuf dhukaasa Qawweef meeshaa ammayyaan bitaa turan. Biyyoota Afrikaa waraanaaf afaan qawween bitanii saamicha jallataa kan irraan gahan biyyoonni awuuroophaa, uummata Afrikaa hedduusaa balleessuuf kaan harkaa ammoo aadaaf duudhaaf jiruuf jireenya isaa harkaa daakanii bitimaa buusaniiru.
Waan jiraaf kanneen dhala namaa rasaasaan dhahanii biyya abbaasaarratti ajjeesanii, kaansaa ammoo garba taasisuun akka meeshaatti daldalaa tutan biyyoonni Awurophaa, jaarra muraasaa asitti kallattii waraanaa jijjiirratanii uummata nagaa kana waraanuu jabeessanii jiru.
Har’a guutummaan Afrikaanotaa waraana awuroophaa jala jirti jechuu kan nudandeessisu adeemsa isaan amantaan dahoo godhatanii uummata harkaa eenyuumaa daakaniif eenyummaasaa saamaa jiran irraa hubachuu dandeenya. As keessatti waan nuti beekuu qabnu, amantaan eenyummaaf aadaa, afaankoo, maqaakoo ganamaa jibbu amantaa waaqni uumedha nama jechisiisuun nii ulfaata.
Amantaalee addunyaa kanarraa biliyoonaan wayiita lakkaahamuurra gahaa jiran kanatti, sabni amantaaf aadaasaa ganamaa qabatee dhaabbatuuf jaalala abbootasaa kaleessaa qoratee isaan walgaggeessu kamuu lafa galmasaa nii gaha. Adeemsa amantaa keessaa galuun kan wal diinomfannu taanan, shira halagaan wall lagachuu itti kan fufnu taanan, hidda walii balleessuf of baleessuurratti luuccaa’aa akka jirru tilmaamuu feesisa.
Bara 1980 moota ykn bara kufaatii dargii keessa, Tikoonni Isiraa’el biyya Xoophiyaa keessaa saba tokko buqqaafatanii saba isaanii taasifachuu meeqan keessantu beeka? Saboonni kunneen shira amantaan irraan gaheen, lallaba abaatiin amantaa dahoo godhatee gaafa kanatti amantee kaatee ati Isiraa’el taateetta jedhuun “nuti isiraa’eli” ofiin jedhan. Yeroo dheeraaf biyya abbaasaanii keessa jiraatanii shira alkallattiin eenyummaa isaanii gatanii gara saba Isiraa’ellitti dabalaman. Isiraa’el simannaa jabaadhaan uummatakooti jettees simatte. Jarreen sanarraa bu’aan uummanni Israa’el irraa argatan baayina isaanitu dabala, kun ammoo biyya ofii tiksuu isaaniiti. Biyya namaa diiganii biyya ofii ijaarrachuu amala ofittummaati.
Akkuma kana, uummanni Oromoos kallattiif alkallattiin sabummaasaa dhabee nuti Isilaama, Nuti Kiristaana, Nuti Saba Isiraa’eli ofiin jechuurra gahee ture. As keessatti namoota amantaa daheeffatanii kan ofii dammeessanii kan hormaa hadheessuu barbaadan muummee Seenaarraa isin mil’achiisuu barbaadeeni.
Har’as uummanni tokko tokko sabummaasaa Oromummaasaa yakkee “Ani Isiraa’eli,…” Ofiin jedhaniif golgaa amantaa Musiliimaa qabatee namoota socho’an sababeeffachuun maqaa isaallee kan Oromoo yoo ta’e Rabbi tokkichi akka isa hinbeeknetti kan fudhatu jiraachuu mala. Kun qulqullaa’uuneenyummasaa akka baruuf wareegamni Qeerroo Bilisummaa kaffale jabduu ture. Amantaa fedhe hordofus uummanni Oromoo Oromoo ta’ee, amantaa kamiin fudhatus uumaan isaa Oromoo dhumaan isa beeka. Waaqayyo (Rabbi) tokkichii afaan keef eenyummaa keen si beeka. Kana ta’uu hubachuun waraana alkallattiin kana ddamachuuf carraaqqiin hedduu barbaachisa.
Egaan qabiyyee barruu keenya har’aa (Labooba Warraaqsaa) keessatti yakka daguuggaa uummata Oromoo Godina Gujiirra gahaa jiru hammataa ta’uu walii eerra. Waarshaa albuuda MEDROC kan qabeenyummansaa Allaamuddin ta’e, keemikala sanyii fafeessun qilleensaaf bishaan bakkicha faale.
Kana sababeeffachuunsababeeffachuun labooba Warraaqsaa jabaan guutummaa Oromiyaa keessatti qabsiifamee belbeluutti jira. Haalli guutumma Oromiyaa torban kanaa dhaadannoo Qeerroo Bilisummaa fi uummata Oromoon dhuunfatameera. Gaafiin abbaa biyyummaa, gaaffiin qabeenyummaaf gaaffiin nageenya uummata Oromoo haala addaan jabaatee itti fufee hanga har’aatti gaafatamaa jira.
Qaamota waadaa kijibaan uummata gowwoomsuu yaalan waadaa isaanii sana uummata dagachiisaa adeemuu barbaadan irrattis sagaleen dhagaa’amaa jira. Galgallii wayyaanee qaaniif salphina ta’uu sagalee uummata guddaa Oromoo torban kanaa raageessuutti jira.
Fincilli Xumuta garbummaa hanga Bilisummaatti kan hibdhaabbanne ta’uu, irbuu jaallan wareegamaniin walii galame galmaan gahuuf yoomuu kan qabsaa’u ta’uu Qeerroon Bilisummaa dhaamsa walii dabarse.
Torban kun labooba Warraaqsaa kan jenneef kanumaafi. Torban dhuftuuf jimaata boriillee dabalatee gaaffiin mirgaaf gaaffiin abbaa biyyummaa itti fufee gaggeeffama.
Horaa Bulaa deebanaa!
Injifannoon Uummata Oromoof
Gadaan Gadaa Xumura Garbummaati
Finfinnee Oromiyaa
Caamsaa 3, 2018


text:
Dorgommii Shaampiyoonaa Riyaal Madriidii fi Atileetikoo
- Kubbaa Kiristiyaanoo Ronaaldoo goolii keessa buuseefitti Riyaal Madriid waancaa fudhachiise
- Sergiyoo Raamoos daqiiqaa 15essootti gooluma biraan bahee goolii keessa buufate
- Antoine Griezmann ammo dhiiticha adabbii dhabe
- Goolii Yannick Carrasco daqiiqaa 79essoo irratti Atileetikoo galchetti akka taphii 1-1 tahu tolche
- Ta Ronaadloon Dhiitee xiixaa dabartee goolii keessaa birbirfatte ta Juanfran dhiite ammoo sibiilaa dhooftee qillisitee itti deebte.
Shaampiyoonis Liigii baranaa woma hedduu himaniin qaba.Shaampiyoonis Liigii (UEFA) maqaa dorgommii kilaboota Waldaa Awurooppaa kilabootii divizoona olaanaa keessa jiran taphatan.
Dorgommii qalbii guddoon daawwatan horii miliyoona dhibba hedduu itti bahuu fi tapha namii akka malee jaalatu keessaa ka duraati. Tapha baranaa kilaboota 32 jalqabee Riyaal Madriidii fi Atletikoo Madriiditti walti hafe.
Taphii 1-1 dhumatee eegee adabbiin gargar baasan. Akkuma kanaan Riyaal 5-3 mootee ta baranaa waliin marroo 11 dorgommi Awurooppaa moote.Kubbaa Ronaaldoon dhiitee akka Riyaal Madriid moosise.
Gama Riyaal Madriidiitii;Lucas Vazquez, Marcelo fi Gareth Bale hin galchan,gama Atileetikoolleen Griezmann, Gabifi Saul Niguez hin galchan taphii 3-3 tahe.
Gama Riyaal Madriidiiti Raamos itti dabalee 4-3 tahe,gama Atileetikootii ammoo ta Juanfran dhiite utubaa goolii dhooftee itti deebitee taphii 4-3 tahe.
Dhiiticha tokkocha hafe Kiristiyaan Ronaaldootti keessa buufatee taphii 5-3 dhumate.
Ronaaldoon tana walin dorgommii Shaampoiyoon Liigii sadii moohe;bara 2008 Manchesteri Yunaaytidiif,bara 2014 fi bara 2016 Riyaal Maadridiif moohe.
Manaajerii Riyaal Madriid taphataa kubbaa miilaa Faransaay beekamaa, Zinadiin Ziidan.Mala innii dhahetti akka Riyaal Madriid mootu tolche.
Mala Ziidan dhaheen;Bale fi Ronaaldoon akka taphattootii Atileetikoo, Grizmannii fi Torres kubbaa hin aarganne dirree wadhakkaa taphachaa deebihaa, dhufaa deebihaa taphatan.Atileetikoon baranallee jaluma geetee waancaan harkaa bahe.


text:
Prezidaantota Soomaaliyaa seenaa jeeqamaa qabdu kana duraa kamiinuu caalaa Mohamed Abdullahi Mohamed deggersa guddaa, fedhii gaarii fi abdii dhaan aangootti dhufan.
Roobii kaleessaa galgala uummanni kumaan laka’amu erga kan maqaa masoo Farmaajoo jedhamuun beekaman Mohamed prezidaantii Somaaliyaa itti aanu ta’uun paarlaamaan filatee booda daandii Moqaadishoo irratti ba’uu dhaan gammachuu qaban ibsaa oolan.
Ayyaaneffannaan wal fakkaatu magaalaalee Somaaliyaa fi magaalaalee Keeniyaa Gariissaa fi Eastleigh kan irra hedduun lammiiwwan Somaaliyaa keessa jiratan keessatti geggeessamee jira.
Ayyaaneffannaan kun martinuu deggersa Farmaajoon uummata biratti qaban calaqqisa. Kan umuriin waggaa 55 Farmaajoon lammummaa US fi Somaliyaa kan qaban ennaa ta’u kana dura bara 2010-2011 baatilee saddeetiif muummicha ministeeraa biyyattii ta’uun hojjetaniiru.


text:
Hidhaa, dararaa fi ajjeechaa suukanneessaan Uummata Oromoo irratti raawwatamu akkaan hammaatee jiraachuu | audio
Ajjeechaa daa'ima Oromoo ganna kudha-tokkoo irratti, Magaalaa Haramaayaa keessatti, Loltoota Mootummaa Koloneeffataa Impaayera Itoophiyaan raawwatame | Siisaay Dirribaa (Obboleessi Jaal Marroo) Yuunbarsitii Haramaayaatti gargaaraa piroofeesaraa kan ta'e, Magaalaa Harar keessatti hidhamuun dararamaa jiraachuu | Hidhaa, dararaa fi ajjeechaa suukanneessaan Loltoota MKII'n, Uummata Oromoo irratti raawwatamu akka-malee hammaatee jiraachuu | RSWO - Fuulbana 3, 2020


text:
Baarentuu Gadaa Irraa
Maastar pilaaniin Finfinnee naannwa Finfinnee walitti makuuf qophaawee
ture dhiiga sabboontoota lammiif lubbuu isaanii dabarsanii kennaniin
akka hojiirra hin oolle yeroofis ta’u uggurameera.
Gootonni,sabboontoonni,
kaayyoon Wayyaanee akka galma hin geenye taasisaniiru. Shira
wayyaanonni Oromoo lafa isaarraa buqqisanii ofiif irra qubachuuf
shiran yeroon itti dammaquun battala sanitti akka hojiirra hin oole
harkaa fashalsaniiru.Tilmaamni Wayyaanonni tilmaaman kan Oromoon
gammadee,ilichaa,harka rukutee Maastar pilaanicha qayee fi qabeenya
isaarraa isa buqqisu simata jedhanii yaadan sochii alaa manatti
taasifameen milkii malee hafeera. Maastar pilaanicha ummata Oromoo
bulchiinsa Wayyaaneetin waggoottan 24n darbaniin hiraaree mirga isaaf
falmachaa jiruu mitii warruumaan ulee isaanii ta’ee ummata Oromoo
dabarsee gurguraa jiruu miseensoonni Opdo dhiigan Oromoo ta’an tokko
tokkolleen yeroo balaaleeffatan muldhatee jira.
Maastar pilaanii Finfinnee dachaa lamaa fi sadihiin baldhisee ummata
Oromoo qayee fi qabeenya isaarraa buqqisu kana akkuma hunduu quba qabu
biyya keessaa fi alaa akkasumas jaalattoota Oromoorrraa dura
dhaabbannaa guddaan isa muudatee ture. Namoonni baayyeen maastar
pilaanii osoo hin taane maastar kiilariidha jechuun akka malee
hadheeffatanii abanniiru, akka hojirra hin ollees tattaafataniiru.
Miiidiyaaleen dhimma Oromoo gabaasan hedduunis rakkoo inni fidu ibsuun
akka ummanni Oromoo ofirraa ittisu tattaafataniiru. Akka inni abbaa
biyyuummaa Oromoo dhiibu, keessumaa badii inni ummata Ormoo
naannichaarran gahu hayyoota haasoofsiisuun hubannaa baldhaa
uumaniiru,Walumaa galatti M.P. Wayyaanee Finfinnee fi naannawa
Finfinnee walitti maku kun yeroofis ta’u kan dhaabbate tokkummaan dura
dhaabbannoo guutuu ummata Oromoo fi dhiiga sabboontoota Oromootin
jechuutu danda’ama.
Sochii ummanni Oromoo alaa manatti taasiseen, dhiiga sabboontoota
ilmaan Oromootin, diddaa miseensotumti OPDO tokko tokkolleen
taasisaniin kaayyoon Finfinnee fi naannawa Finfinnee walitti makuu kun
yeroof haa dhabbatu malee xumura argatee akka hin haqamin eenyufuu
ifaa dha. Karoorri Wayyaanee inni ummata Oromoo qayee fi qabeenya
isaarraa buqqisuu akka jirutti jira. Amma inumaawuu babaldhatee
akkuma argaa fi dhagahaa jirru naannawa Finfinnee qofaa osoo hin ta’in
magaaloota akka Mattuurraa maatiin dhibbi 2 oli, kan manni irraa
diigame yoo ta’u,Amboo,Naqamtee,Buraayyuu,
magaaloota Oromiyaa hedduu keessattis Oromoon qayee fi qabeenyarraa
buqqayee lafti isaa halagaatti gurguramaa fi irra qubsiifamaa jira.
Akka amma haasa’amaa fi muldhachaa jiruun ammoo M.P. magaalaa
Finfinnee babaldhisuuf qophaawe; kan yeroof dhaabbatee ture hojiirra
olmaa isaaf sochii guddaan taasifamaa jira. Sochii yeroo ammaa kana
Wayyaaneen taasisaa jirtu waabeeffachuun maddeen gara garaa akka
gabaasaa jiranitti yeroo Paarlaamaan fakkeessii tiibba darbe filame
ofiin jedhe hojii calqabutti M.pilaanichi akka humnaan hojiirra olu
qophiin xumurameera. Bulchiinsi Finfinnees waggaa haaraa
Habashootaatti akka hojii irra oolchu dhaadateera. Kanarraa ka’uun
karoorri Wayyaaneen Oromoo qayee fi qabeenyarraa buqqisuuf
qopheeffatte yeroo dhihootti kan hojiirra ooluf jiru ta’uun ifaadha.
Kana bu’uura taasifachuun wanti jedhamu yooo jiraate jaalannees
jibbines, beeknes wallaalles Wayyaaneen waraana 2ffaa nurratti
labsuuf jirti, kan kaleessaa caalaa nufixuuf qophii xumurattee jirti.
Kun dhugaa ifa jiruudha. Yeroo dhugaa kana dhageenyu nuti hoo akka
sabaatti gama keenyaan diddaa keenya jabeessuuf qophaawaa jirraayii
jennee of gaafachuun dirqama ta’a.
Diinni nuuf rafaa hin jiru, guyyuma guyyaan jibbaa fi hammeenya nuuf
qabu hojiin argisiisaa jira, kaleessa Maastar pilaanii kana yeroofis
ta’u akka dhaabbatu taasifnee jirra. Ammammoo humnaan hojiirra ooluf
jira. Kanarraa ka’uun hundi keenyaa kan of gaafachuu qabnu maal yoo
goone sirna nu ajjeesee hin qufne, sirna tufii fi jibba guddaa nurraa
qabu kana jalaa of baafna kan jedhu ta’uu qaba. Waayee Maastar
Pilaanichaa qofaa osoo hin taane, walumaa galatti ajjeechaa fi
saamicha sirna nama nyaattuu Wayyaaneedhaan nurra gahaa jiru ofirraa
buusuuf falli jiru qobsoo keenya irree tokkoon jebeessuu qofadha.
Diddaa keenya karaa walirraa hin cinneen itti fufuu dha. Calqabanii
dhiisuu ofirraa fageessuu dha. Irree fi sagalee tokkoon gabrummaan nu
gahe jechuu dha. Sochii fi qabsoon keenya haala kanaan finiinee itti
fufnaan dhimma maastar pilaanii naannawa Finfinnee qofaa osoo hin
ta’in gabrummaa bara dheeraaf gateettii keenyarraa sirbaa tures kunnee
gatuu dandeenya. Salphaatti akka bilisa of baafnus shakkiin hin jiru.
gabrummaa jalaa bahuuf muuxannoon addunyaa kanarra jirus kanuma waan
ta’eef!!!


text:
Dhukkuba jaalalaa (waantoota jaalala ykn relation keenya miidhan):-
1. Waantoota xixiqqoo waldiduu.
Waantoota xixiqqoo yo waldidan yeroo sanaaf salphaa fakkaata. Fakkeenyaaf… “qodaa kana fuudhii achi kaa’i” jechuun waan yoo jenne kun waan salphaa fakkataa …. “lakki” yoo inni tokko jedhe sammuun keenya galmeessaa deema. Dhumarratti gara dubbii ijoo “ati dhimma kiyya hin qabdu” jedhuutti dhufa.
2. Yoo wal lolan wal cufuu.
Jaalala keessaatti wal loluu ykn mufachuun waanuma jiru haa ta’u garuu namoonni tokko tokko lola isaanii walitti dubbachuudhaan baafatu. Kuun immoo walcufaniit eenyu akka dura haasofsiisu akka adurreef hantuutaa wal eeggatu. Abbaan dura haasofsise gadaantummmaadha jedhanii yaadu. Kanaaf yoo wal lolan walcufuun amala taanaan hammuma wallolan jaalalli badaa deema. Sababa lolaa osoo hin taane sababa WAL CUFUU! Kanaafuu wal hin cufiinaa.
3. Sammuu namaa keessatti waa dubbisuuf yaaluu ( Mindreading)
Jaalaleewwan tokko tokko waan ati yaaddu nan beeka sammuu keessatti waliin jedhu. Kana garuu kan beeku rabbi qofa. Kanaaf waan namni tokko hin duubbatiin akkasitti yaadda ykn akka sana gochuuf ati jedhanii abbaa dursanii lafa kaa’uun deemee deemee walitti bu’iinsa guddaa fida.
4. Hiriyyaa keessan nama biraa waliin wal hin dorgomsiisiinaa.
Hiriyyaan kee nama biraadha, siif adda. Kanaaf nama biraa waliin madaalsistee karaa kamiinuu olaantummaa ykn gadaantummaa hin kennin…
5. Hiriyyaa keessan to’achuuf hin yaaliinaa. Hiriyyaan jaalalaan to’atama ykn to’atamti malee qamaan to’achuun dhumarratti lola fida.
Galatoomaa!
Maddi: Fuula FB Dr. Gurmeessaa irraa


text:
Miseensonni Koree Furmaata barbaadduu Hawaasa Muslimaa Mana murtii oliyyanaatti dhihaatan
Ustaaz Ahmaddiin Jabal dabalaatee miseensonni koree furmaata barbaaduu hawasa muslimaa mana hidhaatti hafan afran ganama hardhaa mana murtii Federaalaatti dhihaachuun adabbii hidhaa isaan irratti murteefamee ture mormuun abbaa alangaa waliin falmii geggeessan.
Manni murtichaas falmii gama lamaanii eega dhaggeefatee booda murtii kennuuf Bittoteessa13 /2010tti bellamee jira.
Miseensonni Koree furmaata barbaadduu hawassa muslimaa Afran mana hidhaatti hafan :
- Ustaaz Ahmaddiin Jabal
- Ustaaz Ahmad Musxafaa
- Ustaaz Muhammad Abaataa fi
- Khaliid Ibraahiim tahuun beekamaadha.
Dhaddacha Mana murtii guyyaa hardhaatti miseensoonni koree furmaata barbaadduu hawaasa musliimaa Ustaaz Abubakar Ahmad Ustaaz Kaamil Shamsuu, Ustaaz Injinar Badruu Huseen fi Sheekh Makkataa Muhee dabalatee hawaasni musliimaa lakkoosan heddu tahe mana murtiitti argamuun kan hordofe tahuu odeeffannoon argame ni addeessa.


text:
Gaa’ila Islaamaa-Lakk.8.2
Nikaah Hidhachuu- Kutaa 2ffaa
Kutaa darbe keessatti sharxiwwan (ulaagaalee) nikaah ilaalle turre. Namni nikaah hidhachuuf gara teessumaa ykn bakka sirni nikaah itti gaggeefamu deemu, sharxiwwan kanniin guutuu ykn guutuu dhabuu isaa ilaalu qaba. Yaadachisaaf sharxiwwan kunniin; dhiiraa fi dubartin wal fuudhu hedan beekkamu, isaan lamaan walitti gammaduu, waliyyiin ykn bakka bu’aan argamuu, ragaaleen argamuu fi sababoota nikaah dhoowwan irraa qulqulluu ta’uudha. Namni wantoota kanniin erga guutee booda, gara nikaah hidhachuu deema. Bakka nikaahatti wanti haasawamuu fi irratti wali galan ni jira. Wantoota irratti haasawanii fi waligalan gurguddaa fi hafuu kan hin qabne, mahrii fi iijaab-qabuul dha. Kanniin lamaan haala armaan gadiitin ni ilaalla. Mahrii irraa haa jalqabnu. In sha Allah iijaab-qabuul (Kennuu fi fudhachuu) kutaa biraa keessatti ni ilaalla.
1-Mahrii -Kennaa Nikaah
1.1 Hiika Mahrii
Mahrii jechuun kennaa dhiirri tokko dubartii fuudhu heduuf kennuudha. Mahriin maqaalee baay’ee qaba. Isaan keessaa; sadaaq, nihla, fariidah, ajr (mindaa) fi kan biroo.
Maqaalee kanniin keessaa mahrin sadaaq kan jedhameef “Dhiirsi niiti isaa dhugaan ishii barbaadu” waan agarsiisuufi. Kanaafu, namni mahrii dubartii fuudhu hedu saniif kennu, dhugaadhaan niiti ishii godhachuu barbaadee jiraa jechuudha.
1.2 Murtii (Hukmii) Mahrii
Akka Qur’aanatti, sunnaa fi wali galtee Muslimootatti mahrii kennuun dhiira irratti dirqama (waajiba). Ragaalee kanaa Qur’aana irraa muraasa dhiyeessun ni danda’ama:
“Dubartootaaf mahrii isaanii kenniinsa jaalalaa ta’e kennaaf.” Suuratu An-Nisaa 4:4
Kana jechuun dubartoota fuudhu barbaaddaniif kennaa lubbuun teessan jaallattee fi itti gammadde kennaaf.
Sunnaah irraa hadiisa Anas bin Maalik dhiyeessun ni danda’ama:
Anas bin Maalik akkana jedha: Abdurahmaan bin Awf mallattoo sufrah (shittoo boora) kan ofirraa qabu ta’ee gara Ergamaa Rabbii (SAW) dhufe. Ergamaan Rabbiis (SAW) waa’ee mallattoo kanaa isa gaafatan. Abdurahmaanis Ansaara irraa dubartii takka akka fuudhe itti hime. Ergamaan Rabbis (SAW) ni jedhan, “Mahrii hangam ishiif kennitee?” Innis ni jedhe, “Warqii hanga firii timiraa geessu kenneef.” Ergamaan Rabbii (SAW) ni jedhan, “Osoo hoolaa takkallee taate affeerraa cidhaa (diggisii) godhi.” Sahiih Al-Bukhaari 5153
Kanaafu, mahriin xiqqaatus guddaatus nama fuudhuf deemu irratti dirqama (waajiba).
1.3 Wanta mahrii ta’uu fi hin taane
Mahriin qabeenya irraa wanta itti fayyadaman, gatii qabuu fi halaala ta’etu ta’a. Fakkeenyaf, qarshii, qubee, faaya gurraa, harkaa fi mormaa, uffata, horii, lafa fi kkf. Alkooli (Khamrii), foon booyyee, qabeenya hatamee fi samamee irraa mahriin hin ta’u. Sababni isaas, wantoonni kunniin haraama.
Kana irraa ka’uun mahriin qabeenya itti fayyadaman kamiyyuu, gatii kan qabuu, halaala kan ta’eedha.
Mahriin qabeenya qofa osoo hin ta’in beekumsa ykn Qur’aana barsiisunis ni ta’a.
Hadiisa sahiih Al-Bukhaari fi Muslim gabaasan keessatti, Sahl bin Sa’ad akkana jedha: Gaaf tokko osoo Nabiyyii (SAW) waliin teenyu dubartiin takka dhufuun isaaf of dhiyeessite. Nabiyyiinis ija ofii gadi qabee olkaase. Deebii ishiif hin deebisne. Sahaabota isaa keessaa namtichi tokko, “Yaa Ergamaa Rabbii! Natti heerumsiisi.” Jedhe. Nabiyyinis (SAW) ni jedhe, “Waa si bira jiranii?” Innis, “Homaa na bira hin jiran.” Nabiyyinis, “Qubeellaa (amartii) sibiilaa irraa tan taates hin jirtu?” Innis ni jedhe, “Qubeellaan sibiilaa irraa tan taates hin jirtu. Garuu uffata kiyya kana bakka lamatti tarsaasun walakkaa ishiif kenna, walakkaa immoo ofii fudhadha.” Nabiyyinis ni jedhe, “Lakki hin ta’u. Qur’aana irraa wanta qomatti qabattee jiraa?” Innis ni jedhe, “Eeti.” Nabiyyinis ni jedhe, “Deemi! Qur’aana irraa wanta si bira jiruun ishii sitti heerumsiisee jira.” Sahiih Al-Bukhaari 5132
Namni akkana jechuun gaafachu danda’a, “Dubartiin tuni Qur’aana inni qomatti qabatee irraa maal argattii?” Deebiin isaa, Qur’aana irraa wanta qomatti qabate ishii barsiisa. Seeraa achi keessa jiru hordofuun mararfannaan ishii kunuunsa. Kuni hundi qabeenya caalaa wanta ishiif gaarii ta’eedha.
Aadaa tokko tokko keessatti mahrii maallaqni isaa murtaa’e dabalatee warri intalaa wanta biraa dhiirsa irraa barbaadu. Kan akka uffataa, faayaa fi kkf. Akka seeraa Islaamatti kuni hundi mahrii irraa akka ta’etti lakkaawama. Irra gaariin mormii fi wal dhabbii gara fuunduraa hanbisuuf yeroo nikaah ifaan ifatti hanga mahrii murteessun barbaachisaadha.[1]
1.4 Daangaa Mahrii
Mahriin daangaa hin qabu. Mahriin xiqqaan hangana ta’uu qaba, mahriin guddaan hanga kana ta’uu qaba wanti jedhamu hin jiru. Hammi mahrii diinagdee ykn qabeenya dhiiraa irratti hundaa’a. Yoo qabeenya xiqqaa qabaate, hanga humni isaa danda’u kenna. Yoo qabeenya baay’ee qabatee, baay’isee kennuu ni danda’a. Yeroo baay’ee wali galtee dhiiraa fi dubartii (ykn warra ishiitiin) murtaa’a. Dhiiraa fi dubartiin ykn dhiira fi warri intalaa walii galuun mahrii murteessu danda’u.
1.5 Mahrii Waddachiisu (Qaalii Gochuu)
Islaamni daangaa ol’aanaa mahriif hin keenye. Garuu dhiirsaf salphisuu fi laaffisuu akka qaban ajaja. Mahriin guddaan yoo namatti fe’amee, fuudhaa heeruma dararuu fi rahmata kan hin qabne gochuu danda’a.
Biyyoota Musliimaa baay’ee keessatti warri intalaa mahrii baay’ee guddaa ta’ee gaafatu. Kuni dhiironni baay’een fuudha akka dhiisanii ykn gara fuunduraatti waggoota baay’eef akka dabarsan isaan taasisaa jira. Kuni gara biraatin zinaan akka babal’atu karaa bana. Kana qofaa miti, dubartiin dhiirsa malee manatti akka haftu taasisa. Warri fedhii dhuunfaa guuttachuuf intala ofii irratti carraa heerumaa cufu. Ammas, yommuu yeroo dheeraaf fedhii ofii ukkaamsanii fi dharraan isaan keessaa xuxamu, rakkoo xin-sammuutiin (psychological problem) miidhamu.
Mahrii waddachiisuun miidhaa kanaa fi kan biroo kan qabuu yoo ta’e, akka shari’aatti murtiin isaa maali ree?
Ragaa shari’aan dhufeen irratti hundaa’un murtii mahrii waddachisuu ilaalchisee akkana jedhama:
1-Shari’aan mahrii akka laaffisanii fi akka hin waddachiisne ajaja
Ergamaan Rabbii (SAW) akkana jedhan:
“ خَيْرُ النِّكَاحِ أَيْسَرُهُ ”
“Fuudhaa heerumni hundarra gaarii ta’e hundarra salphaa kan ta’eedha.” Abu Daawud 2117
Fuudhaa heerumni osoo of hin dhiphisinii fi baasi garmalee baay’ee ta’e osoo hin baasin gaggeefame, dhugumatti gaariidha. Namoonni haala kanaan wal fuudhan gammachuun jiraatu.
Umar bin Al-Khaxxaab akkana jedha:
“Dhagayaa! Mahrii dubartootaa qaalii hin godhinaa (hin waddachiisinaa). San gochuun osoo addunyaa keessatti kabajaa yookiin Rabbiin biratti taqwaa ta’ee, silaa isin dursee kan hojjatu Nabiyyii Rabbiiti (SAW). Ergamaan Rabbii (SAW) uqiyyah kudha lama caalaan haadholii manaa isaa hin fuune yookiin ijoollee dubaraa isaa hin heerumsisnee.” Sunan Abu Daawud 2106
Haati manaa Ergamaa Rabbii (SAW) Aa’ishaan (RA) yommuu mahriin Ergamaa Rabbii (SAW) hangam akka ta’e gaafatamtu, akkana jechuun deebiste: Mahriin Ergamaan Rabbii (SAW) haadholii manaa isaatiif kennaa ture uqiyyah kudha lamaa fi nasha tokkoodha. (nashaan tokko walakkaa uqiyyati). Sunis hangi isaa dirhaama dhibba shan. Kuni mahrii Ergamaan Rabbii (SAW) haawwan manaa isaatiif kennaa tureedha.” Sahiih Muslim 1426
Uqiyyah jechuun madaalaa hangaa yeroo san ittiin madaalaa turaniidha. Dirhaama jechuun saantima meetaa yeroo san bittaa fi gurguttaaf itti fayyadamaa turaniidha. Uqiyyan tokkichi dirhaama 40. Uqiyyaan kudha lamaa dirhaama 480.[2] Nashaan walakkaa uqiyyah waan ta’eef dirhaama 20 ta’a. Kanaafu, mahriin Ergamaa Rabbii walitti qabaan gara dirhaama 500 ti.
Kanaafu, warri intalaa mahrii waddachiisuun intalaa ofiitii fi hawaasa irratti miidhaa fiduu hin qaban. Mahrii waddachisuun wanti isaan argatan hin jiru. Intalli isaanii intala Nabiyyiiti olii miti.
2-Mahrii waddachisuun abbaa manaa irratti ba’aa hin dandeenye kan ta’u yoo ta’e, suni wanta balaalefatamuu fi jibbamaa ta’eedha
Hadiisa Abu Hureyraan gabaase keessatti Ergamaan Rabbii (SAW) namticha Ansaara irraa dubartii takka fuudhe akkana jechuun gaafate, “Mahrii hangamiin ishii fuute?” Namtichis ni jedhe, “Uqiyyaa afurin.” Nabiyyiin (SAW) ni jedheen, “Uqiyyaa afuriin? Akka waan gaara kana cinaa meeta qottanii baastaniiti…” Sahiih Muslim 1424
Kuni kan agarsiisu Ergamaan Rabbii (SAW) namoota harka qaleeyyi (hiyeeyyi) akkanaa irratti mahrii guddisuu akka jibbeedha.
3ffaa- Namtichi dureessa yoo ta’e, mahrii niiti isaa baay’isuu danda’a
Qur’aana keessatti mahriin dubartootaa jecha qinxaar jedhuunis dhufee jira. Qinxaar jechuun qabeenya baay’eedha. Kanaafu, namni dureessa ta’ee fi haalli isaaf laafte, dubartii fuudhu hedu saniif mahrii baay’ee kennu danda’a. Garuu dhibee naqarsaa yeroo ammaa ummata rukutaa jiru osoo of eeggatee isaaf wayya. Dhibeen kunis, “Na argaa (Ar-Riyaa) fi Dhaadannaa”. Na argaaf ykn na jajaaf konkolaataa bitee warra intalaati kenna. Wanti na argaaf ykn na jajaaf hojjatame hundee waan hin qabneef, fuudhaa heerumni akkanaa yoosu jiga.
Akkuma barruu, “Niiti akkamitti filatta? Kutaa 1ffaa” keessatti kaasne, namni yommuu fuudhaaf yaadu, niyyaan isaa Jaalala Rabbii Olta’aa argachuu fi ganda Aakhiraatti milkaa’uuf ta’uu qaba. Kanaafu, mahrii irraa jalqabuun hanga xumura fuudhaa heerumaatti Jaalala Rabbii fi ganda Aakhiraatti mindaa argachuuf yoo niyyate, jireenya fuudhaa heerumaa gaarii gaggeessa. Qabeenya baay’ee kan qabu yoo ta’ee fi mahrii baay’isee yoo kenne wanti isa dhoowwu hin jiru. Garuu niyyaan isaa murteessadha. Rabbiin (Subhaanahu wa ta’aalaa) na argaa fi na jajaa irraa yommuu nu dhoowwu akkana jedha:
“Akka warroota boonaa, namootatti of agarsiisan ta’anii, karaa Rabbii irraas [namoota] dhoorgaa manneen isaanii keessaa bahanii hin ta’inaa. Rabbiin waan isaan dalagan marsaadha.” Suuratu Al-Anfaal 8:47
Kana jechuun akka namoota of tuulaa fi namoonni nu haa argan, nu haa jajan jedhanii manaa bahanii hin ta’inaa. Ammas niyyaan namoota kanaa karaa Rabbii irraa namoota dhoorgudha. Kanaafu, akka namoota kanniin hin ta’inaa.
1.6 Mahrii Eenyutu Fudhataa?
Mahriin haqa niititi. Eenyullee ishirraa fuudhatu hin danda’u. Sababni isaas, mahriin niitin abbaa manaa ishiitiif wal-qunnamtiif waan of dhiyeessiteef bakka bu’aa (kaasaa) ishiin fudhattuudha. Kanaafu, hayyamaa ishiitiin ala eenyullee hin fudhatu. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
Dubartootaaf mahrii isaanii kenniinsa jaalalaa ta’e kennaafi. Yoo isaan fedhii lubbuu isaaniitiin isa (mahrii) irraa isiniif kennan, gammachuu fi haala gaariin nyaadhaa (fudhaa).” Suuratu An-Nisaa 4:4
Kanaafu mahriin qabeenya niititi. Yoo barbaadde hunda isaa fudhatti. Yoo feete, cinaa warraaf kennu dandeessi. Ammas yoo feete muraasa isaa abbaa manaa ishiitiif deebisuu dandeessi.
Guduunfaa
☛Mahrii jechuun kennaa namni fuudhu hedu dubartii fuudhu barbaadu saniif kennuudha.
☛Mahrii kennuun dhiira irratti dirqama (waajiba). Yoo kennu dhiise, badii fi adabbitti kufa.
☛Mahriin qabeenya irraa wanta itti fayyadaman, gatii qabuu fi halaala kan ta’eedha. Fakkeenyaf, qarshii, faaya, uffata, lafa, horii fi kkf ta’uu danda’a.
☛Mahrii kan fuudhatu dubartiidha. Warrii ishii ykn namni biraa hayyama ishiitin ala fuudhachuu hin danda’u.
☛Hammi mahrii qabeenya nama fuudhaf deemu irratti hundaa’a. Qabeenya xiqqaa yoo qabaate, mahrii baay’ee kennuun isarra hin jiru. Hanga humni isaa danda’een kenna. Warri intalaas, mahrii baay’ee isa gaafachu hin qaban. Yoo nama qabeenya qabu ta’e immoo hanga lubbuun isaa feetu baay’isee kennu ni danda’a.
☛Mahrii waddachiisuun miidhaa baay’ee dargaggoota fi shamarran irraan gaha.
Kitaabban Wabii
Sahih Fiqhu Sunnaah -Jiildi 3,fuula 160-166, Abu Maalik
[1] Quest for Love and Mercy Fuula 72
Fiqhu Maysiir fii daw’il Kitaabi wa sunnati– fuula 301-302
[2] Jaami’a at-Tirmizii 1114


text:
Qabsoon wareegama lubbuu namoota kumaatamaan lakkaawamni gaafate kan uummattoonni Itoophiyaa bilisummaa, haqa, wlaqixxummaa fi dimookiraasii dhugaa mirkaneessuuf gaggeessaa jiran haalaan jabaatee itti fufuu bira darbee sadarkaa ol’aanaatti cehee jira. Yeroo ammaa uummattoonni Itoophiyaa qabsoo wal- hubannoodhaan gaggeessaa jiraniin toftaa qoqqoodanii bituu Wayyaaneen waggoota digdamii-shanan dabraniif itti gargaaramaa turte cabsuu danda’aniiru. Haala walii galtee fi waliif tumsuu irratii hundaawuudhaan diinni keenya inni guddaan sirna bittaa Wayyaanee fi hooggantoota sirnichaa warra kaayyoo isaanii qabeenya biyyittii saamanii sooromuu duwwaa godhatan duwwaadha jedhanii ifa godhanii ibsaniiru. Ilaalcha waliinii (tokkummaan qabsaawuu) kana irratti hundaawuudhaanis garaa garummaa tokko malee (sagalee tokkoon) sadarkaa itti fedhii isaanii ibsatan irra gahuu isaanii haala qabatamaa ta’een agarsiisaa jiru. Kuni dhugaa ta’uu mirkaneeffachuudhaafi ammoo gaffiiwwan, dhaadannoowanii fi ergaawwan hirmaattota qabsoo uummata Oromoo kan ji’oota kurnan drbaniif gaggeeffamaa turees ta’ee hirmaattota qabsoo uummata Amaaraa kan Gondorritti calqabamee babal’achaa dhufe irratti dhihaatan ilaaluun gahaa ta’a. Tokkummaadhaan qabsaawuu calqabuun uummattoota Itoophiyaa, keessumatti ammoo walii-galteen uummata Oromoo fi uummata Amaara jidduutti ta’aa jiru kuni hooggantoota Wayyaanee warra saamicha qabeenya biyyittii isa kaayyoo isaanii duraa taasifatanii irratti bobba’an bira darbanii ilaaluu hindandeenye yaaddoo guddaa keessa akka seensisee fi boqonnaa akka dhoowwe hubachaa jirra. Jechoota maddeewwan sab-quunnamtii tohannaa isaanii jala jiran irratti dhihaatanii darbatan irraa hubachuun kan danda’amus sodaa guddaa keessa akka seenanii dha. Fakkeenyaaf, uummattoota Oromoo fi Amaaraa kan akka obbolaatti wal ilaaluu isaanii ifa baasanii ibsanii fi “dhiigni isa tokkoo nuufis dhiiga keenya”; “gaaffiin uummata isa tokkoo nuufis gaaffii keenya” jedhan ilaalchisee abbaan taayitaa Wayyaanee tokko ennaa dubbatu uummatootni gurguddoon biyyittii lamaan kuni (Oromoo fi Amaarri) “diina walii waan ta’aniif uummattoota waliif galanii waliin dhaabbachuu hin dandeenye” sirumayyuu “abiddaa fi cidii” dha jechuun isaa yaaddoo fi sodaa hooggantootni Wayyaanee walii-galtee uummata gurguddoo lamaan kanaa irraa qaban ifatti mul’isa.
Walumaa galatti, qabsoon bilisummaa uummattoota keenyaan gaggeeffamaa jiru biyyittiin hooggantoota Wayyaanee warra taayitaa humna qawweetiin qabatan dawoo godhatanii qabeenya uummataa saamuudhaan uf sooromsuu malee waayee nagaa uummattaas ta’ee egeree biyyaatiif kan hin yaanne jalatti kufuu ishiiti. Ummattootni Itoophiyaa ammoo mirgi namummaa isaanii dhiitamee, lafa itti dhalatan irraa humnaan buqqifamanii garbummaa jalatti akka kufan taasifamaniiru. Cunqursaan itti hammaatee “maaliif mirgi namummaa keenya hin kabajamne?” gaaffi jedhu qabatanii ennaa ka’an ammoo deebiin kennamuuf hidhaa, biyyaa ari’amuu fi ajjeefamuu akka ta’e haala qabatamaa ta’een argaa jirra.
Hooggnatootni Wayyaanee gochaawwan seenaan dhiifamaan bira darbuu hin dandeenye uummattoota biyyittii irratti raawwachaa akka jiran yakki baay’ee gaddisiisaa ta’e kan dhiheenya kana hidhamtoota irratti raawwatan ragaa ifatti mul’atu ta’uu danda’a. Akkuma beekamu gaaffi mirga namummaa fi bilisummaa daandii nagaatiin kan kaasan namoonni qulqulluun kumaatamaan lakkaawwaman manneeti hidhaa beekamoo ta’anii fi kan ifatti hin beekamne heddu keessatti ukkaamfamanii rakkoowwan jechaan ibsuun hin danda’amneen dararamaa jiru. Manneewwan hidhaa bakka gara garaatti argaman kana keessa ammoo hooggantoota dhaabota siyaasaa warra uummanni jaalatu, kabajuu fi hordofu, gaazexeessitoota beekamoo ta’an, hooggantoota amantii islaamaa fi qabsaawota gaaffi uummata isaanii dura bu’ummaadhaan kaasanitu keessatti ukkaamfamee jira. Qabsaawonni baay’ee jaalatamoo fi kabajamoo ta’an kuni yoom akka ukkaamfamuu kana keessaa bahanii uummataa fi maatii isaaniitti dabalaman hawwidhaan kan eegnu yoo ta’u nageenyi isaanii garuu baay’ee nu yaaddessa. Sirna ukkaamsaa fi cunqursaa Wayyaanee kana hundee irraa buqqifnee sirna diimookiraasii dhugaatiin bakka buusuudhaaf qabsoo itti jirru waliin taanee finiinsuudhaaf walii galtee keessa waanti seenneefis hawwii keenya kana fiixaan baafnee nageenya uummattoota keenyaa mirkaneessuun haala waliif tumsuutiin hatattamaan raawwatamu akka qabu ijaa hubanneefi.
Keessumaa ammoo yakka jidduu kana Wayyaaneen mana hidhaa Qilinxoo irratti raawwatte, jechuun hidhamtoota tohannaa ishii jala jiran rasaasaan akka ajjeefaman edda gooteen booda itti fakkeessuudhaaf ammoo manneetii hidhamtoonni keessa jiranitti abiddi akka qabatu taasiftee reenfa warra rasaasaan ajjeefamaniis ta’ee warra lubbuudhaan jiran gubuu ishii ennaa yaadnu qabsoon siyaasaa Wayyaanee dhabamsiisuudhaaf taasisaa jirru haala amma ammaatti ittiin adeemaa turre irraa adda ta’een gaggeeffamuu kan qabuu fi tarkaanfiiwwan keenya hunduu ammoo hatattamaan fudhatamuu akka qaban nutti dhagahama. Qabsaawonni bilisummaa kan dhibbootaan lakkaawwaman kan keessati hidhamanii turan manni hidhaa Qilinxoo edda gubate gara turban tokkoo ta’uufi.
Finfinnee irraa kiiloo meetiroota muraasa irratti kan argamu manni hidhaa Qilinxoo hidhamtoonni keessatti argaman eenyu faa akka ta’an waan beekamuuf towwannaa humna Wayyaanee kan wal irraa hin cinne jal;a kan jiru ta’uun isaa wal nama hin gaafachiisu. Kana jechuun ammoo waan naannoo mana hidhaa Qilinxoo sanatti adeemu hunda bakka bu’oonni Wayyaanee ni beeku jechuu dha. Haa ta’u malee, gubannaa mana hidhaa kana ilaalchisee qaama akka mootumaa biyya sanaati uf waamuun ibsi ifaaf ifatti kenname hin jiru. Kun ammoo, hooggantoonni fi qabsaawonni siyaasaa kan uummanni keenya kabaja onnee irraa madeen hordofu, abdiidhaan eeggatuu fi ija jaalalaatiin ilaalu, hanga gaafa rasaasaan hidhamtooni ajjeefamanii fi manni hidhaa abiddaan akka gubatu taasifamutti achi keessa akka jiran beekaman hundi isaanii lubbuun jiraachuun isaanii uummatattis ta’ee maatii isaaniitti hin himamne. Karaa biraa garuu lakkoofsi namoota rasaasaanis ta’ee abiddaan dhumanii gara jaatamaa gahuu isaa maddeewwan odeeffaannoo gara garaa ibsaaniiru. Qaamni maqaa mootummaatiin uf waamu garuu namoonni tohannaa isaa jala turan lubbuudhaan jiraachuu isaanii ifa baasee himuu dadhabuun isaa yoo madaahaniiru illee ta’e miseensota maatii isaaniitti agarsiisuu diduun isaa “iccitii akkamii dhoksuufi laata?” gaaffii jedhu akka kaafnu nu taasisuu isaa irrayyuu waanti mana hidhaa sana irratti raawwatame hundi quba qabaannaa fi ajaja Wayyaaneetiin kan raawwatame ta’uu isaa agarsiisa. Kuni ammoo hooggantootni Wayyaanee nama-nyaattota ta’uu isaanii fi uummattoota humna qawweetiin uukkaamsanii bitaniif tuffi fi jibba cimaa akka qaban agarsiisa.
Kanaafuu, Addi Demookiraatawaa Oromoo fi Sochiin Demookiraasii fi Tokkummaa Arbanyoochi Ginboot 7 waamicha armaan gaditti ibsame kana ennaa dhiheessinu abdii qaamonni hunduu waamicha keenya haala gaariidhaan fudhataniitu waan isaan irraa barbaadamu hunda tassisu jedhu irratti hundoofneeti:
1. Biyya keenyaafis ta’ee uummata keenyaaf waan tolu fiduudhaaf qabsoo uummattoota Itoophyaatiin adeemsifamaa jiru haalan jabeessanii itti fufuudhaan sirna bittaa Wayyaanee hundee irraa buqqisuu malee filannaanni biraa hin jiru. Kanaafuu, Wayyaanee dhabamsiisuudhaaf tarkaanfiin walii galtee, waliif tumsuu fi waliin dhaabbachuu kan uummattoota Itoophiyaa jidduutti calqabame jabaatee itti fufuu qaba. Waliin dhaabbachuu uummattoota keenyaa jechuun Wayyaaneedhaaf badii waan ta’eef calqaba walii galtee kana booressuudhaaf yookii ammoo laaffisuudhaaf Wayyaaneen tarkaanfiiwwan fakkeessuu iratti hundaawan tokko tokko fudhattee yeroo bitachuudhaaf yaalii gochuun ishii ni mala. Tarkaanfii fudhachuu dandeessuu keessaa: ummata tokko isa tokko irratti kakaasuu, akka dhiheenya kana maddeewwan sab-quunnamtii tokko tokkoon dhagahame ammoo gaaffiiwwan uummataan dhihaatan keessaa kan murtaawan “gaaffiiwwan sirrii dha deebii argachuu qabu” jechuudhaan jijjiirama xixinnoo wayii gooneerra jettee uummata geeddarama hundee qabu fiduudhaaf kutatee ka’e deebi’ee akka taa’u taasisuu, namoota karaa adda
addaatiin beekamoo ta’an tokko tokko malaan qabachuudhaan maqaa “araaraa buusuu” jedhuun uummata qabsoo eegalee fi mootummaa Wayyaanee jidduutti walii galteen akka taasifamuu yaaluu fi tarkaanfiiwwan biraas kan uummata qabsoo irraa akka duubatti deebi’u taasisan akka fakkeenyaatti kaasuun ni danda’ama. Tarkaanfiiwwan Wayyaanee kuni garuu, hunda caala mirga abbaa biyyuummaa koo fi bilisummaa koon gonfachuu barbaada jedhee uummata kutatee ka’e, kaayyoo ka’eef bakkaan gawuudhaaf ammoo wareegama lubbu baay’ee kaffale duubatti deebisuu hin qabu jenna. Walumaa galatti Wayyaanee taayitaa irraa buusanii sirna demookiraasii dhugaa ijaaruun kaayyoo keenya kan filannaa biraa hin qabne waan ta’eef qabsoo keenya jabeessinee itti fufuudhaan Wayyaanee dhabamsiisuu irratti akka xiyyeeffannu hubachiisuu barbanna
- Sirni Wayyaanee amala ittiin beekamu keessaa inni guddaan ummata tokko diina uummata biraa fakkeessee dhiheessuudhaan uummattoota gara garaa jidduutti wal amanuu fi waliif galuun akka hin jiraanne taasisuu dha. Mala kana ammoo Wayyaaneen uummattoota teessumni lafa isaanii wal daangessu kan akka uummata Oromoo fi uummattoota Kibba Itoophiyaa tokko tokko, uummata Oromoo fi uummata Sumaalee fi KKF jidduutti itti gargaaramteetti. Wayyaaneen kana kan taasiftes ofuma shiitiif jidduu deemtee lolli daangaa uummattoota lama jidduutti akka dhalatu taasisuudhaan harka lafa jalaatiin ammoo isa tokko meeshaa waraanaa hidhachiiftee namoonni qulqulluun akka wal ajjeessanii diina walitti ta’an taasisuudhaani. Edda sana gooteen booda ammoo araarsituu uf fakkeessitee jidduu seenuudhaan ilaalcha yoo Wayyaaneen taayitaa mootummaa irra jiraachuu baatte “biyyi nagaadhaan jiraachuu hin dandeessu” ilaalchi jedhu akka jiraatu taasisuu yaalaa turte. Hooggantootni Wayyaanee har’as kana hin godhan jechuun waan hindanda’amneef uummattootni keenya itti dammaqanii akka ilaalan hubachiisuu barbaanna. Keessumaa ammoo waggoota digdamii-shanan darbaniif taayitaa mootummaa gara garaa fi hojja dhuunfaa gargaarsa mootummaa qabu irratti bal’inaan bobba’anii kan turan miseensonni fi deeggartoonni Wayyaanee komii daandii sirrii ta’een isaanitti dhihaatuuf hiika dhugaa hintaane kennuudhaan sochiiwwan uummattootni Ittoophiyaa sirna Wayyaanee balleessanii bilisummaa gonfachuudhaaf taasisan “jibba uummata Tigree” irratti kan hundaaye fakkeessuu akka yaalaa turan hubatameera; qabsoo amma gaggeeffamaa jirus jibba uummata Tigray irratti kan hundaaye fakkeessaa akka jiran ni beekama. Hooggantootni Wayyaanee kana biras darbanii deemuudhaan yoo isaan taayitaa irra jiraachuu baatan uummatni Tigraay rakkoo guddaa keessa akka seenu (kana jechuun, yakki isaan amma uummattoota biyyittii biraa irratti raawwachaa jiran gaafa isaan taayitaa irra bu’an uummata Tigraay irratti kan raawwatamu) taasisanii sodaachisaa jiru. Dhugaan jiru garuu kana irra baay’ee fagoo dha. Uummatni Tigraay hooggantootni Wayyaane har’a mootummaa qabatanii biyya bitaa jiran otoo hin dhalatiin (otoo hin jiraatiin) ummattoota Itoophiyaa biraa wajjin biyya waliinii tokko keessa jaalala, obbolummaa fi walkabajuudhaan jiraachaa akka ture beekamaa dha. Yakka hooggantoota Wayyaaneetiin waggoota digdamii-shanan darbaniif raawwatamaa turetu uummattoota keenya addaan baasee akka ija wal shakkuu fi ija jibbaatiin wal ilaalan taasise malee uummattootni Itoophiyaa kamiyyuu kaabaa amma kibbaatti, bahaa amma dhihaatti, walakkeessa biyyaatii amma daangaatti akka diinaatti wal ilaalanii hinbeekan. Badii Wayyaaneen amma adeemsisaa jirtu irraan kan hafe qaamnumti (dhaabnumti) siyaasaa kamiyyuu ammoo uummata tokko akka uummataati diina uummata biraati jedhee hin beeku. Qabsoon amma naannoo Oromiyaa fi Amaaraa akkasumas naannoowwan biyyittii biraa keessatti adeemsifamaa jiru uummattoota Itoophiyaa hunda, ummataa Tigraayis dabalatee, sirna ukkaamsaa fi cunqursaa Wayyaanee jalaa bilisa baasuuf kan gaggeeffamuu dha. Qabsoon uummata Oromoo inni ji’oota kudhan lakkofsises ta’ee qabsoon uummata Amaaraa deeggarsa dhalattoota Tigraay tokko tokko kan argateefis xiyyeeffannaan isaa akka hooggantootni Wayyaanee fakkeessuu yaalan sochii jibba uummata Tigraay irratti hundaaye ijaa hin taaneefi. Kanaafuu, qabsoon adeemsifamaa jiru qabsoo haqaa kan uummattoota Itoophiyaa hunda bilisa baasu waan ta’eef uummata cunqurfamaa Tigraay dabalatee uummattootni biyya Itoophiyaa hundiyyu qabsoo bilisummaadhaaf taasifamaa jiru irratti akka qooda gahaa ta’e fudhatan irra deddeebinee waamicha waliinii dhiheessina.
- Waantota guyyaa guyyaadhaan raawwatamanii fi odeeffannoowwan dhagahaman irraa akka hubannutti biyyi keenya haala baay’ee nama yaaddessuu keessa jirti. Haala yaaddessaa ta’e kana gara tolutti geeddaruu yoo dadhabne ammoo, kan biraa hafnaan jireenyi biyyittii mataan isaayyuu yeroon itti gaaffii keessa galu fagoo ta’uu dhiisuu danda’a. Badii biyyaa kana yaalii qaama tokkoo duwwaadhaan hambisuun waan hindanda’amneef qaamonni “dhimmi biyya sanaa nu ilaala” jedhan hunduu qooda isaan irraa eegamu fudhachuu qabu. Yeroo murteessaa ammaa kana dhaabbileewwan
mootummaa gara garaa keessa muudama siyaasaatiinis ta’ee ogummaa saaniitiin tajaajila kennaa kan jiran hojjattoonni mootummaa, akkasumas loltoonni kutaaleewwan ittisa biyya gara garaa keessa jiran qaamota dhimmi biyya kanaa ilaalu keessatti akka ilaalaman wal nama hin gaafachiisu. Kanaafuu, yeroo ammaa kana qaama mootummaa Wayyaanee keessatti siyaasaan muudamuudhaanis haa ta’u ogummaa barumsa keessaniin argattaniin sadarkaa itti gaafatamummaa gara garaa qabattanii hojjachaa warri jirtan, miseensota ittisa biyyaa akkasumas miseensota poolisii warri taatan hundi, mootummaan tajaajilaa jirtan kuni biyya keenya gara badii guddaatti gaggeessaa akka jiru hubattani mooraa seenaa dogoggoraa keessaa baatanii qabsoo uummattootni biyya keenyaa bilisummaadhaaf taasisanitti akka dabalmtan waamicha keenya isiniif dhiheessina. Yakka uummata bilisummaadhaaf qabsaawaa jiru wajjin akka hin dhaabbanne isin taasisu amma hin hojjannetti ammo, balballi qabsoo bilisummaa isiniifis banaa ta’uu isaa akka hubattan barbaanna.
4. Dhaabonni siyaasaa sirna Wayyaaneetiin mormitanii fi mirgi demookiraasii fi bilisummaa uummattoota Itoophiyatiif akka kabajamu daandii adda addaatiin qabsoo gaggeessa jirtan, waggoota digdamii-shanan dabraniif haala bibittimeen qabsoon gaggeessaa turre bu’aa barbaannu akka nu hin argachiifne yookii ammoo bakka gahuu barbaannun akka nu hin geenye hubattaniittu jenneetu amanna. Hinjifannoo argachuu barbaannu argachuudhaafis ta’ee iddoo gahuu barbaannu qaqqabuudhaaf walitti dhiyaanne wal mari’anne akka gurmuu cimaatti walin hojjachuun baay’ee barbaachisaa dha. Kanaafuu, kopha kophaa deemuu dhiifnee akka gurmuu cimaatti qabsoo gaggeessuu akka dandeenyuuf dhaabota sirna Wayyaaneetiin mormuudhaan beekaman walitti fiduudhaan walii galtee dhaabota demookiraasiidhaaf falman hammatee fi hundee bal’aa qabu tokko ijaaruudhaaf tarkaanfii calqabamee akka waliin taanee baldhifnu waamicha keenya isiniif dhiheessina.
Bilisummaa fi haqa uummata hundaaf!!
Adda Demookiraatawaa Oromoo fi Sochii Demookiraasii fi Tokkummaa Arbanyoochi Ginboot 7
Fulbaana 2016.


text:
Yoo kalee Ammajii 19,jalqaban nama kuma hedduutti dorgommii karaatti baafate.Haga guddaan atileetota Itoophiyaa leenjisaa Hajjii Adilo leenjsieetti moohate.
Hajii Adiloo,leenjsiaa Toleeraa Dinqaa fi leensjistootii Itoophiyaa hedduun akkanuma atileetota Itoophiyaa leenjsiaa addunyaa irratti moohachiisuun beekaman.
Maratoonii km 42 ta dhiiraa keessaa tokkeesoson Bazuu Warquuti 2:7:32 fixate tokkeessoo, Geetachoo Garbaati 2:07:54 fixee lammeessoo, atileetiin Meksikoo Jose Antonio Uribeti ammoo saatii 2:07:54 fixee sadeessoo bahe.
Maratoonii dubraa ammooAbbebechi Beqqelee tokkeessoo,Meskerem Aseffaa lammeessoo,Galatee Burqaa sadeessoo,Biruktayit Dagafaa abreessoo fi Makiddaa Haajii shaneessoo taate.
Gama kaaniin ammoo dorgommii Guutuu Oromiyaa Naqamtee dorgomaa bahan haga guddaan kilabii Adaamaatti moohe.
Dorgommii NFL,National Foota Ball League,dorgommii gareeleen Amerikaa 32 AFC fi NFC jedhanii fulaa lamatti bahani taphatan.Haga ganna tokko taphachaa bahan.AFC keessaa Denver, NFC keessaa ammoo Seattle waancaa walti hafa.
Dorgommii NFL,dorgommii kubbaa miilaa Amerikaa harkaa fi miilalleen walqixxee taphtaniitii baranaa killbii Seattle Seahawks fi ta Denver Broncosti waancaa,Superbowl jedhanii walti hafee,gurrandhalaa 2,bara 2014tti waancaa taphata.
Winter Olympic, Olompikii Russiaa ji’a dhufu keessaa magaalaa Sochitti jalqaban biyya 88 fi atileetooti 2,500 walti dhufee dorgomaa, Itoophiyaan barana kana nama isii fulaa bu’ee dorgomuuf hin arganne.
Dorgommii EPL,English Premiere League keessaa ammoo tapha kaleetti,Ammajii 19, Tottenham Swansea 3-1,Chelsea Man United 3-1 moote.Ta La Liga eegii jalqabanii turban 20essoo kalee qofa goolii 10tti gale.
Ta Seriea A, Xaliyaanaallee eegii jalqabnaii torbana 20esso keessa jiranii ta Juventus Roma 4-3 moote waliin goolii 20tti gale.
Liigii 1, ta Farsnasaayiiti eegi jalqabani akkanuma torbaan 20 jala jirani kilabii Parsi St.Geraminitti dura jiraa,As Monaakootti itti aanaa,sadeessoon ammoo Lille.


text:
Oromo Language Information from Emergency Management
Mana kee fi maatii kee qopheessi
Balaan yeroo tasaa quunnamuu danda'a. Kanaaf dursa qophaa'uun atii fi maatiin kee wal baraaruun barbaachisaa dha. Namni kamiyyuu gochaalee kanneen sadan kana gochuun garaagarummaa uumuun ni danda'ama. ·
- Karoorsuu - Yeroo balaan gahu maatiin hundi waliin jiraachuu waan hin malleef bakka nagaa qabeessa deemuuf dura karoorfachuun barbaachisaa dha; kunis akkamiin wal quunnamuun akka danda'amuu fi balaa booda eessatti akka wal argitan baruuf barbaachisaa dha.
- Kiitii qopheessuu - Balaa irraa of qolachuuf waan barbaachisu hundaa qopheeffachuu. Yoo xiqqaate bishaan, soorata, baatirii ifaa, uffata dabalataa fi ho'a gahaa argachuuf uffata galgalaa, gogaa fi kiitii gargaarsa duraa barbaachisa.
- Wal gargaaruu - Hiriyootaa fi ollaa kee waliin ta'uun wal gargaaruu Liinkiin armaan gadii yeroo balaa maatii keetiif of qopheessuu irratti odeeffannoo dabalataa ni kennu.
BULCHIINSA BALAA IRRAA ODEEFFANNOO AFAAN OROMOON KENNAME.
-
Bakka bilbilaan gahamuun ala (Out of Area Phone Contact)
-
Yeroo kirkira lafaa of baraaruu (How to be Safe in an Earthquake)
-
Yeroo balaa maal gochuu: Karoora yeroo balaa maatii fi kiitii yeroo balaa (What to do in an Emergency: Family Emergency Plan and Emergency Kit)
-
Tarree waadaa qophaa'inaa (Preparedness Promise List)
-
Yeroo balaaf bishaan kuufachuu - Liitiraan (Store Emergency Water for Disasters - Liters)
-
Yeroo balaaf bishaan kuufachuu - Gaaloons (Store Emergency Water for Disasters - Gallons)
-
Kitaaba halluu kirkira lafaa bilisaa (Quakesafe Coloring Book)
-
Kaarboon Moonoo Oksaayidii (Carbon Monoxide)


text:
Wal dhaba daangaa Oromiyaatii fi Somaaleetiin Oromoo kuma 600 olitti baqate– waldaan Oromoo Kamise midhaan makiinaa hedduutiin dhufeef
WASHINGTON,DC —
(voaafaanoromoo) —Akka gabaasa Biiroo Koominikeeshiiniin Oromiyaa Sadaasaa 14,baaseetti wal dhaba kanaan Oromoo 603,933 baqate. Kana keesaa 145,445 naannoo Somaalee keessaa baqate. Ka hafe ammoo 458,488 daangaa Oromiyaan naannoo Somaalee waliin qabdu irraa baqate.
Akka gabaasa Biiroo odeeffannoo Oromiyaatti namii baqate kun mootummaa Federaalaa irrallee gargaarsa isaanii male hurreetti argachuutti hin jiru.
Gama kaaniin ammo Waldaan Misooma Oromoo Kamisee Oromo rakkoo keessa duudde tana gargaaruuf makiinaa 20tti midhaan fahee,qarshii miliyoona 2 fi kuma 600 caaltu waliin dhufe.
Obboo Mohaammada Abduu waldaa misoomaa kanatti itti gaaftamaa.” Dhiigatti dhiigaaf dhiiga” jennee gargaarsaan dhufne jedha.Jarii kun Harargee Bahaati fi Dhiyaa,Adaamaa fi Finfinnee dhaqee rakkoo namii baqate kun keessa jiru laale.Waan akka malee garaa nama hammeessaa arginee jedha.
Akkana jecha obboo Mohaammaditti wal dhabii kun waan Oromoo tokkummaa barsiisee jedhe.
Gargaarsa waldaa misooma Oromoo Kamisee kana nama 150 akka jecha obboo Mohaammaditti nama 150tti dhufeen.
Oromoon Kamisee tun akka mootummaan Oromoo ona ufii,lafuma ufii irraa buqqisan lafuma isaatti deebisee ka naannoo Somaalee keessaa dhufe ammoo Finfinneeti lafa itti barbaadan gaafate.
Waldaan misoomsa Oromoo Kamisee bara 1999 keessaa hujii jalqabee akka jecha obboo Mohaammeditti rakkoo akka akkaa irratti nama gargaarsa.
Miilotii isaanii amma Finfinnee jiran kun torbaan tokko Oromiyaa keessa yayaa’ee nama baqate laalee,waan warrii himate caqasee gale.Marsaan lammeessoon faanuma jirtii jedha obboo Mohaammad.
Wallagga Lixaa Noolee Kaabbaa Keessatti Jiraattonni Reebichaa fi Hidhaa Himataa Jiru
WAASHINGITAN, DIISII —
Godina Wallaggaa Lixaa aanaa Noolee kaabbaa magaalaa Buubbee keessatti jalqaba torban kanaa irra humnoonni hidhatan kan mootummaa, uummata irratti reebichaa geggeessanii, kaan immoo hidhan jechuun jiraattonni himatanii jiru. Aagawaan aanaa sanaas kanaaf deebii gama isaanii qabu.
Qophii guutuu dhaggeeffadhaa.


text:
Akeekkachiisa suuraawwan sobaa!
Fuulli Feesbuukii ‘Ogaadenia Media’ jedhamufi hordoftoota kuma 88 ol qabu suuraawwan erga kaafamanii bubbulan akka waan amma kaafamanitti maxxansaa jira.
Fuulli Feesbuukii kun har’a Waxabajjii 25 bara 2013 “Waraanni Bilisummaa Oromoo ‘magaalota gurguddoo naannoo Oromiyaa seenera’ jedheera” jechuun suurawwan garaagaraa maxxanseera.
Haa ta’u malee suuraawwan ‘Ogaadenia Media’ maxxanse kan amma kaafaman osoo hintaane kanaan dura yeroo garaagaraatti toora Feesbuukii irratti maxxanfamaa kan turan ta’uu Itoophiyaa Cheek mirkaneeffateera.
Fakkeenyaaf suuraawwan fuulli Feesbuukii kun maxxanse keessaa lama fuula Feesbuukii ‘ወሎ ኅብረት Wolloo Hibeet’ jedhamurratti waggaa lama dura kan maxxanfamanidha (https://www.facebook.com/441556956659087/posts/570779543736827/).
Odeeffannoowwan mirkanaa birootif marsariitiifi toorawwan midiyaalee hawaasummaa Itoophiyaa Cheek daawwadhaa.
ወቅታዊ መረጃዎችን ቀጥታ በኢሜልዎ ለማግኘት ይመዝገቡ
ያቀረቡትን የግል መረጃ በግላዊ መመሪያችን መሠረት እንጠብቃለን::


text:
SEENAA BOONSAA KUDHAAMA TOKKUMMAAN AS GEENYEE; SEENAA SUMMII TOKKUMMAATTI TAHU DHALOOTA BORUU HIN DHAALCHIFNU!
Caalaa Hayiluu Abaataa irraa, Fulbaana 27, 2019
Waan hardha keessa jirruuf, kaleessi fi dheengaddi waan taphatan qabu. Waan boru tahuuf jiruufimmoo kaleessi fi hardhi waan raacitan qabu. Oromoon waggoottaan hedduuf bittaa halagaa jalatti jilbiinfattee akka turuuf sababoota godhan keessaa gurguddoon:
– Humna waloon socho’uu fi qindaa’aa tahe dhabuu,
– Jaarraa keessa jiru waliin akka saba guddaa kanaatti waan isa oofu dhabuun akka warra isa bitaa tureetti guuttachuu dhabuu fi hunda caalaa immoo
– #Gantootaa fi of jaalatootta bara hundayyuu sabicharraa dhalatanii sabichatti dugda gatuun diina tajaajilan faa qabaachaa turuu seenaan nutti hima.
Haa tahuyyuu malee dhaloonni diroo fi biroorraa akka saaroo saaree, akkuma ”garaan haadhaa buburree” jedhan san inni sabicha gidirsuu fi rakkisu, inni sabichaaf dantaa hin qabneefi sabicha diinaf dabarsee kennaa ture akkuma turetti, qaqqaaliin ilmaan Oromoo gudeeda abbaaf safuu laatuu fi gadaameessa boraaftee bahetti suummii hin taane,kan booree guduunfatee booree baasuf halkuu guyyuu ifaaju hedduu Oromoon biqilcheet akka halleefuu bakka amma jirru kana geenye.
Akki as itti geenye waan barreeffama gabaabduu kanaan waliif ibsinu akka taanes hundi keenya ni hubanna. Ammoo akka laaftutti as akka hin geenyee fi wareegamni baafame hadhaawaa fi qaalii tahuu namuu jala muree beekuu qaba.
Kaleessa sabboontoonni Oromoo kaabaa hanga kibbaatti,bahaa hanga dhihaatti fi guutummaa Oromiyaa keessatti sagalee waliif tahuun waliif birmachuun diinasaa ija tokkoon laalee gaaffii wal fakkaataa,gaaffii abbaa biyyumaa isaa mirakaneeffachuuf waliin kufee ka’aa ture. As keessatti garuu hojiin eebbifamaa fi wareegamni qaaliin kuni yommuu Oromoota dantaa sabaaf jiraataniin kanfalamu, faallattimmoo waan egere (potentially) tokkummaa keenyatti gufuu tahan warri hojjataa turan lakoobsi hoonga hin qabu..
Sadoo dhuunfaa fi dhiba’ummaa matayyaa irraa kahuun jaarmiyaa Oromoo laaffisaa fi diigaa, gandaa fi amantiin Oromoo qaamonni unkuraa turan suduudaanis tahee kallatiijn qormaata akka sabaatti Oromoon hardha keessatti kufeef gaafatamoo dha. Saba tokkumaan diinaa isaa kokkee qabee of irraa gombisuuf wareegama hadhooftuu kanfalaa tureefi hanga dhumaatti deemuuf murteeffatee ture kaan afaan faajjeessee, kaanimmoo keessoo isaa diigee hardha Oromoon walakkaan ”bilisummaan qaba ” jedhee yommuu dhiichisu,inni kaanimmoo gabrummaa takkaahuu argee hin beekne keessa seenee, bahee galuu dhabee, egereen maatisaa fi naannoo isaa itti dukkanaa’ee yommuu golgoleeffamu inni iddoo biraa sagaleellee dhageessisuufin hafnaan waan taahee itti gammadu fakkaata.
Sirna Oromoo nyaataa tureefi gabrummaa jalatti uummata keenya hidhaa ture, warra sirnichaaf waardiyaa thauun Oromoo kolaasaa fi ajjeessaa ture keessaa namoonni sirnicha tursiisfachuuf afaan bareedaa fi madaa Oromoo irraa waan hooqaniif fakkaachun, akkasumas fedha saba keenyaa jechoota gaggaariidhaan dubbannaan isaan qabsaahotaa fi bilisoomsitoota tahuun (fakkeessuun, taasisuun) warri duraanuu Oromoo diigaa fi sadoo matayyaaf qabsoo Oromootti xannacha tahaa turan warra kana qabachuun egeree Oromoo dukkaneessan. Kallattii qabsoo Oromootti hurrii maran, saba keenya ni tamjeessan, waan qabatee dhiisu wallaalchisuun uummanni keenya akka bishaan gabateerraa tahe.
Qabsoon Oromoo waggoottan muraasa darban gamtaa fi murannoo fi murteeffannoo guutuun gooleelee oromiyaa hundaa kahee qabsoo finiinsaa ture hardha akkas tahuun hafnaan sagalee walii dhagahuuf fedha kan qabu hin fakkaatu. Tokkummaa saba dhiigni sarare, irbuu qabasaahota kaleessaa boolla tokkotti oromummaa fi tokkummaa Oromoo tiksuuf waareegamanii gatii dhabsiifame. Siyaasaa fi dantaa dhuunfaa akkasumas sadoo aangoon namaaf laattuufi jecha gamataa sabaa keenyaa diiganii, egeree saba caalaa faayidaa dhuunfaf Oromoo sakaalan.
#YaaOromoo, hardha wanti tahaa jiru isaa kaanif hiika dhabuu mala, isa kaanimmoo dhiiga boohichaa jiraachuu mala, kaanimmoo gammachiisuu mala. Garuu egere eenyumti keenyallee gaafatama seenaa jalaa bahuuf hin teenyu. Wanti hardha godhaa jirru boru seenaa tahuusaa namuu ni hubata, saba keenya Lixaa fi kibbatti dhumaa jiru irratti qumaarri siyaasaa fi qoosaan deemaa jiru boru gatii guddaa nu kanfalchiisuuf deema.
#Oromoo, dhaabbannee of haa ilaallu, Oromoo saba tokkummaan eenyummaa isaa bara dukkanaayyuu eeggatee as gahe warri kallattiin diiges tahee warri al kallattiin keessatti qooda qabaatee ykn warri osoa arguu callise hundi keenyayyuu gaafatma seenaa jala hin baanu. Hardhas yeroon isaa hin barfanne, gamtaan dhaabbannee saba keenya haa baraarru, tokkkummaa keenyaa ititee ture bakkatti haa deebisnu, gamtaa keenyaan waliin dhaabbnnee sagalee waliif haa taahu.
Seenaa boonsaa fi kudhaama tokkummaa hangafootaa fi qabsaahota keenyarraa dhaallee, nuti finni ammeen summii tokkumama Oromoo dhalatoota boruu dhaalchisuuf shira irraa haa dhaabbannun dhaamsa kiyya . Sabni keenya yeroo kam caalayyuu Yeroon waliin dhaabbachuu qabu amma.
Nagaatti
Caalaa Hayiluu irraa


text:
#Amboo
Diinummaa hamaan uummata afaan Qawween haala kanaan doorsisuu caalu addunyaa kanarra hinjiru.
Guyyaa har’aa uummata keenya Amboo haala ulfaataa kanaan shororkeessaa jira waraanni mootummaa! Uummata nagaatti Qawweef meeshaa waraanaa gurguddaa haala ulfaataa kanaan guuruutu Shororkeessummaadha!
#Amboo (Inbox)
“Har’a kadireen wayyaanee abiyyi magaalaa amboot dhufa jira jedhu gazeexessitootni OMN dhorkamaa jiru akka hin seennef.Tsagish wanti garaa koo na gube qeerroon Agaaziidhaan alatti dhorkame.”


text:
Ati Maqaa Naaf Laadhu!!!
Mee enyu Siin jedhu moggaasni Siif malu
Damma moo Aannani jechi Siin madaalu?
Damma akkan hin jenneef Dammi Gagaa qaba
Aannanis jechuu dhaaf bullaan dhama qaba
Mee maaliin si waamu siifoo jechan dhaba.
Mee Bishaan siin jedhuu isa foolii hin qabne
kan dhagaan dhiitames garaa gara hin citne
inni Siif hin malu amalli isaa Lamaa
har’a yoo Calale bor booruun makamaa.
Erga akkas ta’ee Dacheen si moggaasuu?
Isheetti fakkeessee oolmaa kee ifa baasuu?
Dachee ishee dhugaa ishee hamii hinbeekne
na miiteetta jettee kan nama hin gaafanne.
Lakkii si hin madaaltu dacheen shira beekti
nama dhugaaf du’een anaa dhufu jetti
isheenoo dhoksinaan deebiftee hin muldhiftu
Firri yoo gaafates kunoo as jira hin jettu
Dacheenis si hin waamu ishee haqa hin beekne
Waadaa namaa fuutee galmaan ishee hin geenye.
Qoricha siin jedhuu kan nama Fayyisu?
Nama du’aaf eegan kan jiraa taasisu?
Qorichis hin ta’u maalsaa si Madaala?
Seeraan ala taanaan miidhaasaatu Caala
fayyisuunsaa hafee Fayyaattuu Awwaala.
Yoos Rooban jedha Roobni Jiidha qaba
Lafa hongeetu isaan biqilchuu jalqaba.
Lakkii natti haa hafu ati Rooba hin taatu
yoon Rooba siin jedhe nan dhiisu dhugaatu.
Gama kanaa Caamee gamasii bubbisa
Loogduuf ija Ilaaltuun Sanyiin Roobaa hinjirtu
ati Rooba miti boris Rooba hin taatu.
Haadha koo maal jedhuree Maaliin si Waammadhu
anoo Jechan dhabe at maqaa naaf Laadhu!!!
Horaa Bulaa


text:
Mummichi Ministeera Itiyoophiyaa Dr. Abiyyi Ahimad prezidaantii Masrii Abdul Fattah El Sisi waliin bilbilaan dubbachuu isaanii kan ilaaleen sabaa himaan Masrii gabaasanii jiru.
Prezidaant El Sisiin Dr. Abiyyiin baga gammaddan jechuu isaanii kan ibsame yoo ta’u hariiroo biyyoota lameen gidduu jajjabeessuuf mummichi ministeera haarawaa waliin kan hojjatan ta’uU El Sisiin dubbachuu isaanii gabaafamee jira.
Mummichi ministeeraa Abiyyi gama isaaniin irra deebi’anii filatamuu El Sisiif baga gammaddan eega jedhanii booda adda addummaa biyyoota lameen giddUu jiru irratti jabinaan akka hojjatan hogganaa Masriif ibsuu isaanii beekamee jira.
Dubbi himaan ministrii dantaa alaa Itiyoophiyaa Mallas Alam akka ibsantti Dr. Abiyyi dura ta’aa ADWUI ta’uun eega filatamanii booda hogganoota Jabuutii Somaaliyaa fi kannen biroo wajjiin dubbatanii akka turan kan El Sisi kunis sanuma waliin kan wal fakkaataa ta’uu ibsan.
Mummichi ministeera Itiyoophiyaa Dr. Abiyyi Ahimad Kaabinee ofii yoom akka muudan hin beekamin jira.


text:
Paarlaamaan Kaatalaan Ispeen irraa Walaba bayuu labse
Miseensota Parlaamaa 135 keessaa isaan 70 tahan Kaataloon Ispeen irraa akka walaba baatu sagalee isaanii kennan, miseensonni 10 immoo kan hin deeggare tahuu ibsan
Murteen sagalee kennuu kun magaalaa Baarseloonaatti guyyaa hardhaa waaree booda iccitiidhaan kan geggeeffame yoo tahu, Abbaan alangaa Ispeen miseensota paarlaamaa dhoksaan sagalee kennan kana irratti himannaa kan banu tahuu beeksise.
Mummichi ministeera Ispeen Mariyaanoo Raahoy gama isaatiin, murtii Parlaamaa kanaatiin ummanni Ispeen rifatuu akka hin qabnee fi akka tasgabbaa’uu qabu, akkasumas miseensota Seeneetii Ispeeniif Kaatalaan kalattiin akka Maadriid jalatti bultuuf gaafate.
Prezdaantiin Kaatalaanii fi itti aanaan isaatis aangoo irraa akka ari’aman ibse.
Haasawa muummicha ministeera kana miseensonni seeneetii Ispeen kan deggaran tahuu ibsaniiru.


text:
Muddee 31,2015 Gindebarat.
Anoota Gindebarat humni federal fi Agaazii jedhamu uummata keessa deemuun miidhaalee haalaan gurguddaa geessisaa jira, Gaafa Mudde 29,2015 irraa kaasee hamma har’aa Mudde 31,2015 itti manneen jireenya uummataa saamuu irratti dabalee uummata nagaa reebuu fi kanneen kaanis gara jabeenyaan ajjeessuu hojii godhatee jira. Haala Kanaan ganda Kaachis mana barnootaa sadarkaa 2ffaa keessaa barattoota haalaan reebaman lubbuun darban keessaa:- 1, Inaagawuu Hayilu Gindabaratti irra
2,Bayisaa Bulto Abuuna irraa
3,Gandaa Bitee Abuuna irra
4,Gandaa Jammo Abuuna irra
5,Gandaa Goroo jalatee Abuuna irra, Gama biraan ammo namooti qabeenya saamamanii hanga ammaa seeraan ala qabamanii hidhaman keessaa hammi tokko:-1,Obbo lataa Hordofaa qotebula Abuuna
2,B/sa Asmaara Abuuna
3,B/sa Geetuu Abuuna
4,Fixa Gaasasee Abuuna QB
5,B/sa xafaa Ejetta Abuuna
6,Zalalam Taddasee Abuuna QB
7,Durbeen tokko bay’ee kan qabso irratti lubbun ishee dararamaa cimaa keessa kan jirtu maqaa ishee kan issin erginu ta’a. Kanen Gindaratitti argaman
1, Haacaluu didha
2,Hojettaa wajjira barnootaa
3,Baratoota university gadi lakisan dhufan gandaa sankoorri bartoota sadii isaan kun miseensoota ABO jechudhan kan rakkisaa fi reebicha guddaan irraan gahame dha. Aanoota lachuu irraa namoota maqaan isaani hin eramnee yoo xiqqatee nama 300 ol ta’u,qindeefanee kan gabaasnu ta’a.
Share this:https://www.gofundme.com/8bds2wgk
Like this:
Like Loading...
Maraa yeroo lammee FXG har’a Muddee 31,2015 Oromiyaa bakkoota adda addaatti itti fufee jira. Godina Arsii lixaa onoota adda addaa fi dame Yuuniversitii Asellaatti diddaan xumurrii diddaa gaggeeffamaa jira. Har’a barattootni barumsa dhaabuun bilisummaa booda itti deebina jechuun dhaamsa dabarsaa kan jiran godina Arsii lixaa aanaa Qoreetti FXG barattootaa fi uummataan gaggeeffamaa jira. Wayyaaneen nuuf xumurame jechuun waraana humna agaazii garasitti guurrachaa jirti. Manneen barnoota hedduun Oromiyaa keessa godninaalee garagaraatti cufamaa jiru.
Daandiwwan karaa Arsiitti geessan cuccufamaa akka jiranis Qeeyeroon gabaasee jira. Godina Harargee keessatti humna addaatu uummata keessa jira jechudhaan waraanni wayyaanee furgiggifamaa jira. diddaan uummataas har’a aanaalee hedduu Harargee keessatti haalaan itti fufeera. Yeroo ammaa Harargeen lixaa waraanan marfamtee argamti.
Qonnaan bulaan Godina Harargee Lixaa keessa aanolee jiran maratti ukkaamama mana hidhaatti guuraama kaan ammoo bakka buuteen isaanii ammo bakka buuteen isaanii dhabamaa akka jiru odeessaan nu gahee jira.
Baha wallaggaa Giddaa Ayyaanattis yeroo ammaa kana fincilli barattootaan itti fufee galgala kana illee itti fufee jira,ABO fi WBO faarsuun magaalaa keessatti uumatii fi barattooti wallisaa fi dhadachaa jiru.
Share this:https://www.gofundme.com/8bds2wgk
Like this:
Like Loading...
Mudde 31,2015, Godina Wallaggaa naannoo Waamaa Hagaloo Jedhamutti Oromoota FXG irratti hidhaman irratti ragaa sobaa akka bahaniif kaabinooti OPDOn qarshii guddaa ittti kaffaluun akka ragaa sobaa ba’an taasisaa jirti.
Namoonni hanga ammatti qarshii kaabinoota Wayyaanee irraa fudhatanii uummata irratti ragaa bahaa jiran keessaa hammi tokko:-
1 Siwayyaa Rabbummaa
2 Barsiisaa Olumaa
3 Kaabinee kanta’e Guutamaa
4 Moosisaa Tarfaa kanneen jedhaman ragaa sobaa uummatarratti namoota qindeeffaman dha.
Share this:https://www.gofundme.com/8bds2wgk
Like this:
Like Loading...
Mudde 31,2015,Godinoota Wallaggaa Bahaa, Dhihaafi Horro Guduruu keessatti fincilli FXG itti fufeera Aanaa Gimbii magaalaa Gambeellaa jedhamtu keessatti FXG akka itti fufu kan taasisaa jiru barsiisota sababaa jedhuun ka’ee mootummaan abbaa irree Wayyaanee barsiisaan Waggaarii jedhamu achi buuteen isaa kan dhabamee yeroo ta’u, FXG kana irratti Gammachiis Asafaa Guutamaa akka garmalee humna waraanaan miidhames beekameera
Godina Wallaggaa Bahaa Aanaa Guutoo Giddaa Magaalaa Naqamtee keessattis barattoota Qophaa’inaa Naqamteetiin FXGn guyyaa kaleessaa marsaa sadaffaa jalqaban har’as akka itti fufetti jira
Barattooti Qophaa’inaa Naqamtee barattooti isaan keessaa ukkaamfaman,Oromooti mana hidhaa jiran hanga lakkisamanitti,gaaffiin abbabiyyummaa keenya hanga deebi argatutti gaaffiin keenya itti fufa jedhaniiti
Godina Horro Guduruu Wallaggaa aanaa Jimmaa Raaree mana barumsaa Babal’aa sadarkaa duraa fi lammaffaa keessattis FXGn itti fufee akka jiru beekameera.
Share this:https://www.gofundme.com/8bds2wgk
Like this:
Like Loading...
Mudde 31,2015 BARATTONNI PEREPARATORY NAQAMTEE FXG AKKUMA ITTI FUFANITTI JIRU Akkuma kaleessa jechuun mudde 29,2015 FXG eegala har’a Mudde 30,2015 bifa dhaadannoo garaagaraan sagaleesaani dhageessifataa oolaniiru.
Dhaadannoole isan gootummaan humna waraanaa dura dhaabbatanii dhageessisan heddu naasisaa turuusaa ijaan argeera keessaayyu
_Nuti baraattoonni haawwaasaaf baranne,hidhaan,ajjeechaan,qawween haawwasaaf falmuu duuba nu hin deebisu
_Kan irratti wareegamne,kan irratti miidhamne amma galmaan geenyutti duuba hin deebinu
_Mootummaa nu ajjeesuun hin bullu
_Manni barnoota dirree waraana erga ta’ee mormii keenya,sagalee keenya,guyya guyyaan nii dhageessifanna
_Humni waraanaa hanga magaala Naqamtee gadi lakkisutti baraachuu hin dandeenye
_Kan hidhaman haa lakkifaman
_Kan Ajjesee seeratti nuuf haa dhihaatu
_Labsiin duguuggaa sanyii nurraa haa ka’u
_lafa keenyarraa Buqqa’un haa dhaabbatu fkkf jechuun sagalee dhageessisaa turan.Hanga gabrummaa jalaa baanutti diddaa itti fufna jedhaniiru
Share this:https://www.gofundme.com/8bds2wgk
Like this:
Like Loading...


text:
Monthly Archives: August 2012
Seife Nebelbal Radio Program, Interview with Lubee Birruu
Video
Ona Haroo Limmuu Keessatti Diddaan Dargaggoota Oromoo Jabaatee Itti Fufe
Aside
Hagayya 30,2012 Naqamte
Qeerroowwaan Oromoo Onaa Haroo Limmuu torbee tokkoo Oliif diddaa gaggeessaa jiru itti fufuun Hagayya 29,2012 haala qindaayaa ta’een itti fufe. Haala kanaan dargaggoonni magaa fi baadiyyaa irraa walitti dhufuun bakka tokkotti bifa qindaayeen wallee warraaqsaa dhageessisaa oolan,haala kanaan:-
Qeerroo Kaa’ii hin falmannaa,
Biyyaa abbaa keenyaa maaliif Teenyaa,
ABO’n toftaa qindeessee,
Qeerroon qabsoo finiinsee,
Waaqayyootu haalaa mijeessee
Ka’ii Oromoo maaf cal jettee teessee
Jechuun Qabsoo bilisummaa Oromoo leelisaan, Hagayya 29,2012 Mootummaan Wayyaanee Mallaas utuu du’ee osoo jiruu gadda mootummaa irratti sirbuun yakka jechuun humnaa poolisaa Federaalaa dargaggotaattii bobbaasuun dargaggootaa 18 ol qabamanii waajjiraa pooliisaa Onaa Haroo Limmuu keessattii hidhaamaanii akka jiran gabaafame. Ummaannii haalaa kanaa ilaaluun aree ka’ee guyyumaa kaleessaa sa’aa boodaa wal gurmeessee waajjiraa poolisii deemuun atattaamaan ijoollee keenyaa nuf hiikaa, warraa mana hidhaa garaagaraa keessaattii hiitaanii jirtaanis dabalee yeroo gabaabaa keessatti akka gadhiifntaniif gaaffii keenya mirgaa dhiheessina jechuun diddaa kaasanii jiru. Haala kanaan dargaggoota Oromoo hidhaman battalatti gadhiifamanii jiraachuuu qeerroon naannicha irraa gabaasa.
Mootummaa EPRDF Waggoota 20 Boodas Araadi Ummata Hiraarsuu Irraa Hin Dhaabbanne
Aside
Hagayya 30,2012 Finfinnee
Jidduu kana du’a Muummicha Ministeeraa Mootummaa Wayyaanee Mallas Zeenaawwiin wal qabsiisuun EPRDF saboota biyyattii humnaan gaddaaf akka yaa’anii fi kan gadda muummichaa irratti hin rgamnes adabbiin ykn tarkaanfiin akka irratti fudhatamu ololuun ummata doorsisu gochaan isaa kun uummata Oromoo biratti fudhatama dhabuun diddaa dhalaa jira.Godinoota Oromiyaa addaa addaa keessatti humnaan ummata yaasuuf kan karoorfate milkaayaa hin jiru.
Haaluma wal fakkaatuun Godina Qeellam Wallaggaa aanaa Ashii keessatti waraanni mootummaa Wayyaanee dargaggoota rifeensa guddisan isin miseensa ABO ti jechuun yakkuu jalqaban.Aanaa kana keessatti Wayyaanee humnaan ummata gadda yaasuuf kan karoorfates fashalee jira.
Gama biraan aanaa Limmuu magaala Galiilaa keessatti uummatni gaddaaf dirqiin hin baanu jedhe.Dargaggootni naannoo kanaa diddaa jabeessuun waraana mootummaa wayyaanee uummata doorsisuuf bahe jala dhaabbatee jira.Walumaa galatti humnaan gadda baasuuf kan mootummaan Wayyaanee yaalaa jirus siyaasa mataa isaa tarkaanfachiisuuf akka ta’e beekama. Addatti Hagayya 30,2012 Oromiyaa godinoota Shawaa lixaa,Harargee lixaa,Arsii aanaa Siraaroo keessatti diddaa uumee jiraachuu isaa gabaasi nu gahe addeessa.
Dargaggoonni Amboo Suuraa Taddasaa Biruu Malee Suuraa Mallasaan Ambo Keessatti Hin Barbaachisu Jechuun Ibsatan
Aside
Hagayya 30,2012 Amboo
Qeerroowwaan Magaalaa Amboo fi Gudaar namota suuraa Maallas magaalaa keessaa deemaanii gurguraan akka magaalaa Oromootaa keessatti hin gurguramneef dhorkuun ari’an.Maglaanaa Amboo bakka itti suuraa Taddasaa Biruu fi Elemoo Qilxuufaa gurguran malee suuraa Mallasaa keessatti nagadan miti jedhuun ummanni dura dhaabbatee jira.
Karaa biraa humni poolisa Wayyaaneen magaalaa Amboo shakkuu irraan kan ka’ee, Humna Poolisaa Federaala Finfinnee irraa gara Ambootti yaammachuun ummata goolaa jiraachuu gabaafama. Ummaannii Amboo Hoteelotaa gurguddaa magaalaa Amboo fi Gudaar keessaatti kaaseetota Ebbisaa Addunyaa Fi Hirphaa Ganfurree fi kaasseetonni warraaqsaa humnaa ol sirbiisifaama jiraachuu kan dhagahe Wayyaaneen Poolisoota sirnichaaf uggumanii bulaniin Hoteela irraa deemuun walleen warraaqsaa kamuu akka hin sirbiisiifamne dhorkuu irra darbanii namni sirbisiisee argame akka adabbiin cimaa irra gahu yoo akeekachiisanuu umma nni diddaa isaa cimusuun walleen warraaqsaa Hoteelota keessatti dhageessisaa jira.
Kana malees konkolaataa gara Finfinneetti deemu tokko irra ilamltooti yaaban gutummaatti sirboota ABO faarsu dhageessisuun alabaa ABOs konkolaataa irratti hidhuun akka muldhatee jiru qeerroon gabaasa.Poolisoonni haala kana dhagahanii konkolaaticha hordofan iyyuu waa gochuu akka hin dandeenye gabaasi nu gahe addeessa.
Ummanni Aanaa Anfilloo Diddaa Jabeesse.
Aside
Hagayya 30,2012 Anfilloo
Gabaasaa Anfilloo addeessuun, Hagayya 28 dua muummicha ministeeraa Obbo Mallas Zeenawwiif gadda ibsuuf jecha konkolaataa bulchiinsa magaalaa irratti huccuu gaddaa ykn huccuu gurraacha uffisuudhaan magaalaa Anfilloo,Muggi keessa deddeebisaa turuudhaan, uummata magaalaa fi gandootaa aanaa Anfiloo sanaaf waamicha godhanii kottaa gadda nama kanaa ibsaa jechuudhaan labsiin gadi dhiifamus uummanni nuti gadda hin qabnu,gadda keenya faafa Laggasaa Wagii wareegame fixxanne jechuudhaan kanneen gadda namichaa kana uummata boosisuuf dhiyaatan yaada isaanii uummanni fesheleessee argamee jira. Dua nama kanaaf uummata Oromoo boosisuuf dirqamni bahus hamma ammaatti godina Wallaggaa keessatti gadda nama kanaaf yaadni uummata irraa dhiyaate jiru akka hin jirree ifaa taee jira. Kunis garagarummaa saba biroo irraa uumuudhaan uummata mootummaa kana jibbu jedhamee kanneen dua isaa kanaaf gaddaa jiran akka uummata Oromoo komataa jiran ifatti mulataa jira. Kanaan kan wal qabate jibbii uummanni Anfilloo mootummaa kana irraa qabu caalatti ifatti bahee jala deemtota mootummaa kanneen taan garaa kuchisiisee jiraachuu gabaasaan Qeerroo Anfilloo gabaasee addeessa.
Haala Sochii Qeerroo Aanaa Ayiraa Gullisoo
Aside
Godina Iluu Abbaa Booraa aanaa Cooraa keessatti diddaan qeerroo to’annaa mootummaa Wayyaanee ala tahe.
Aside
Hagayya 29,2012 Mattuu
Hagayya 25/2012,Godina Iluu abbaa Booraa aanaa Coraa ganda Abdallaa 01 keessatti diddaanqeerroo dhoe toannaa mootummaa Wayyaanee ala bahe.Mootummaan Wayyaanees dargaggoota naannoo kanaa Jumlaan hidhaa jira.Dargaggootni naannoo kanaa Gaaffiin Keenya gaaffii Bilisummaati,Hawaasni musliimaa gaaffii gaafataniif deebii argachuu qabu,Mallasaan dueef hin gaddinu kanneen jedhan ganda keessa deddeebiuun uummata kakaasuun mootummaan Wayyaanee toachuu dadhabee jira. haala kanaan ummata Oromoo naannoo kanaa sochii dargaggootaan duuba jirtu jedhuun jumlaan mana hidhaatti kanneen guure keessaa
1. Haji Sharif jiraataa naannoo Baddallee kan ture
2. Sheik Saadoo Hajii Adem
3. Sheik Abdulaziz
4. Obbo Hajii Masruu Suraaqaa
5. Dargaggoo Muraad Muzamiil hojii dhabaa
6. Dargaggoo Abdoo Yaaqob hojii dhabaa
7. Dargaggoo Nuurii Jamaal hojii dhabaa
8. Dargaggoo Ibraahim Abdurazaaq hojii dhabaa
9. Dargaggoo Qaadii Shifarraa hojii dhabaa
10. Dargaggoo Muunir Adam hojii dhabaa
Yoommuu tahan qeerroon naannoo kanaa hidhaan jabaatus qabsoon akka daran jabaatu ifaan ibsaa jiran.
Poolisni Mootummaa Wayyaanee Dargaggoota Oromoo doorsisaa fi hidhaan dararaa ture Ashannaafii Girmaa irree uummataan reebame.
Aside
Hagayya 29,2012 Gimbii
Godina Wallagga Lixaa aanaa Gimbii ganda Gabaa Sambataa keessatti Poolisiin Oromiyaa dargaggoota Oromoo yeroo dheeraaf rakkisaaa fi reebaa ture Ashannaafii Girmaa jedhamu harka uummataan reebame.Poolisiin Wayyaanee Ashannaafii Girmaa yeroo dheeraaf dargaggoota Oromoo isin Miseensota ABOti jechuun mana hidhaatti guuraa kan ture dha.Poolisiin kun akeekkachiisni yeroodhaa yerootti irra deddeebbiin wayita kennamu irraa hin deebiu yeroo jedhutti uummatni naannoo kanaa reebuun of irraa ittisuuf dirqamanii jiran.Reebicha irra gaheenis Hospitaala Gimbii seenee jira.Mootummaan wayyaanee miseensa keenya kan reebe dargaggoota naannoo kanaati jechuun dargaggoota doorsisaa jira.Odeeffata uummata naannoo kanaaf kennuun kan reebsise poolisii Ajajaa shantamaa Tasfaa Ushaa magaala Naqqamteedhaa maqaa seelii diinaan gara Gabaa Sambataatti kan jijjiirte dha jechuun mana hidhaatti ukkaamsanii jiru.
Haaluma Wal fakkaatuun diddaan qeerroon gaggeeffamu Godina Wallagga lixaa dhuunfachaa jira.Aanaa Ayiraa Gullisoo keessatti qeerroon mootummaa wayyaanee cinqaa jira.Basaastotni mootummaa wayyaanee
1. Obbo Taliilaa Jaarmanaa hojjetaa finance bulchinsa magaalaa
2. Obbo Tashoomee Akaaluu dura taaaa DH.D.U.O aanaa Gullisoo
Diddaa qeerroon gaggeeffamu dura dhaabbachuu dhadhabuun waraanni mootummaa wayyaanee dargaggoota bakka argetti akka qabuu fi maqaa dargaggootaa kennaa jiru.Namootni kun hojii keessan irraa hin dhaabbattan taanaan qaaniin akka Poolisii Ashannaafii Girmaa akka isaan dhaqqabu dhaammatanii jiru.


text:
Wixineen Warra Awrooppaan ba’e kun mirga abbummaa dawaa kana dhiy ilaalchisee ennaa gurgurtaaf dhiyaatu danqaan akka hin hammaanne gaafatee jira.
Mirgi abbummaa kun walii galtee jarmayaa daldala addunyaa hedduu keessatti haammatamee jira. Danqaan dhiyeessii dawaa kun dhabamuun biyyoonni talaalii ykn dawaa COVID-19 ittisuuf ykn wal’aanuuf dhiyaatu kana seeraan akka galfatan ykn gatii gad aanaa dhaan dawaa gurguramu akka oomishan eeyama.
Yuunaayitid Isteetis wixinee sana sadarkaa duraatti akka itti hin fufne mormitee turte. Mirga abbummaa kampaanilee daawaa irraa mulquun bu’aa isaanii gad xiqqeessee dawaa haaraa akka isaan hin oomishne abdii kutachiisa jette.
Wixineen sun qorannaan dhuunfaa fi xiinxalli walii galaa akkaataa WHOn weerara ittisuuf itti hojjete illee akka geggeessamu gaafatee jira. Hoogganaan WHO Teedroos Adhaanoom, qorannaan akkasii hamma danda’ame dafee akka geggeessamu haala kan mijeessan ta’uu dubbatan.


text:
LibreOffice 7.2 Help
Batergaa uuma. Fuuloota caancalaa sadii irratti, teessoottaaf ergaa, teessoota lachuuf qubannoof dhangii, akkasuumaas, hamamtaaf qaabachiisa batergaa ifteessuu ni dandeessa.
Galmee haaraa uumeetu, batergaa saaga.
Galmee keessaa batergaa fuulaa ammaa dura saaga. Batergaan kan dhangeeffame, akkaataa fuulaa Batergaa waliini.
Fuula ammaa gochuuf fuulaa batergaa keessa cuqaasi.
Dirree sarara haalojii isa "Batergaa" mul'isu irra mirga cuqaasi.
baafata xiqqaan akaataalee fuulaa mul'isaa bana.
Baafata xiqqaa irraa "Durtii" haalataa fuulaa filadhu.
Kun dhanga'ina fuulaa "Batergaa" addaa haqa.
Goodayyaalee ergaaf fudhataa haqi. Daangaalee goodayyaa tokko tokkoon cuqaasitii, qabduu Del dhiibi.


text:
Onkoloolessa,10,2016
Sababa FXG mooraa yuunibarsiitii keessaa qabsiifamee wayyaaneef ergamtootashee roqomsiisaa jiruun wal qabatee,eda galgala humni hidhannoo guutuu socho’u mooraa cabsee seenuu dhukaasaa jajjabaa barattootarratti dhukaasaa bulee jira.Dararaa jajjabaa barattoota moorarraan gaheen hanga ammaa barataan caccabee ciisaa jiru hanga kana jechuun nii ulfaata.
Akkasuma mana hiraarsaattillee barattoora danuu qabuun keessatti kunaanaa jiran.Haa ta’u malee kutannoof murannoon Qeerroo moorichaa akka reebicha sodaaf hidhaa sodaaf kaayyoo isaa duuba hin deebine gadi jabeessee diinasaa itti dhukaasu dura dhaabbachuun himeefii jira.


text:
Obbo Baqqalaa Garbaaf mirgii wabiin gadhiifamuu akka kabajamuuf gochuuf abukaatoleen isaanii iyyata kan galfatan ta’uus manni murtii yeroo arfaffaaf har’as bellama ka biroo Kennee jira. Akka seera biyyattitti mirga wabiin gadhifamuu kan ilaaleen iyyati dhiyaatu sa’atii 48 keessatti murtii argachuu qaba.
Abbootiin seeraa wal dabree dhukkubsatan jedhamee yeroo sadii bellama erga dabarsanii booda inni isa dhukkuffate jedhame bakka bu’e dhaddacha irratti argamu murtii kennuu hin danda’uu? Akka seera jiruutti abbaan seeraa yoo dhukkuffate ykn guutummaatti dhimmi sana irraa yoo kaafaman kanneen haaraa bakka buufaman ykn isa dhukkubsate bakka bu’uun dhaddacha irratti yoo argame dhimmicha ilaaluun murtii kennuu danda’uu ka jedhu ta’uun ibsamee jira.
Dhukkubii dabaree abbootii seeraa kana dhaddacha kana irraa isaan hambiisu kun ragaa ogeessa fayyaa qabaa?Maraafuu isa dhumaa jedhamee Kamiisa Hgayya 10 bara 2017 bellamnii arfaffaan kennamee jira.


text:
Magaalaan Amboo keessumaa Kibxata fi Robii Roobii muddama addaa keessa akka jiru jiraatonni ibsanii jiru.
Dhalootaan Amboo irraa kan ta’e dargaggoo Abdataa Olaansaa to’annaa mootummaa jala oolee mana hidhaa Maakelaawwii fi Qilinxoo keessa baatileef dararamaa fi reebamaa ture booda du’uu isaatu uummata daran mufachiise jedhu jiraattonni.
Reeffii dargaggoo Abdataa kaleessa(Kibxata) waaree booda magaalaa Amboo seenee har’a(Roobii) awwalamuu isaa ibsamee jira.Yeroo kanattis humnootiin mootummaa dhukaasanii nama tokko ajjeesuu isaanii fi reeffi namoota ka biroo lama naannoo mooraa yunivarsitii Amboo kan Awaaroo fi Buufata Awutoobusa magaalatti biraa argamuu dubbatameera.
Bulchaan aanaa Amboo Obboo Assaffaa Hirkoo magaalaa Amboo keessatti hardhaa fi kaleessa (Kibxtaa,Roobii) namni ajjeefame hin jiru garuu “Namni Finfinnee keessatti dhibamaa turee du’e garu reeffii isaa kaleessa Amboo seenee har’a awwaalameera,” jedhan.
Gama biraan Arsii Lixaa magaalaa Shaashamannee keessa kanneen jiran barattoonni mana barumsa qophaa’inaa barattoonni hidhamanii jiran haa hiikaman, ajjeechaan barattoota irratti raawwatamu haa dhabatu,jechuun hiriira ba’anii jiran.
Humnootiin mootummaas nutti bobba’uu dhaan hiriira kana bittimsuuf yaalii godhaniin barattoota reebanii kaanis hidhaatti naqan jedhu barattoonni gamasii.
Itti gaafatamaan bulchiinsaa fi nageenya magaalaa Shaashamannee garuu himannaa kana haaluu dhaan hiriirri geggeessame hin jiru. Barattoonnis barnoota idilee itti fufaniiru jedhu.
Yuniversitii Dirree Dhawaa keessaa barattoota hedduuutti tumamaa hidhamuutti jira jedhan jiraatotaa fi barattoonnni.
Akka barattooti yuniveristii Dirree Dhawaa jedhanitti waraanii federaalaa yuniversitii keessaa qubatu rakkoo guddoo barattootatti fide;
“Barattootii hariyoota kenna manneen barnoota adda addaa keesastti lubbuu dhaban yaadachuuf baanee jennaan waraanii nu tumee nu nagni tokko baqannee ala jirra, hedduutti miidhamee hedduutti qabe Biriij waraana federaalaa qubatutti geeffame.”
Mootummaa irraa deebii argachuu baannullee akka barattootii jedhanitit yuniversiti Dirree Dhawaa keessaa barattoota dhiba lama caalanitti hidhame jedhu.