c: text/html

text:
Finfinnee Oromiyaa
Duula Haaraa Gama Beenishaangul Gumuz Irraan Ummata Keenyatti Baname Ilaalchisee Ibsa Qeerroo Bilisummaa Oromoorraa Kenname.
Ummanni Oromoo barootaaf lola daangaa faayidaa siyaasaa of keessaa qabuun heddu gaaga’amaa turuun beekamaadha. Waggaa kana keessa qofa daangaa Somaalee lola Liyyuu Hayiliin banteen ummanni miliyoona tokkoo ol ta’u qe’ee fi qabeenya isaarraa buqqaafamee rakkoo hawaasummaa hamaaf saaxilame. Yaalii fakkaataa ummata Oromoo Gumii fi saba Geedi’oo gidduutti uumameen gaaga’amni hamaan qaqqabeera. Ummanni keenya Walloos lola daangaa sabootni ollaa yeroo yerootti bananiin akka hamaatti haleelamaa yoona gahame.
Haleellaan karaa Oromiyaa Lixaa ummata Oromoorratti banames qaama itti fufiinsa saboota ollaa ummata Oromoorratti kakaasuun bu’aa siyaasaa haammachuuti. Ummanni Oromoo fi Gumuz ummata barootaaf nagaa fi obbolummaan waliin jiraataa turan ta’us yeroo adda addaatti walitti bu’iinsa qaamni biraan gidduutti uumuun yeroo adda addaatti uumamaa ture. Walitti bu’iisa uumamu keessatti ummanni keenya haala hamaan miidhamaa yoona gahe. Sababni ummanni keenya miidhaaf saaxilame keessaa muraasni:
1) Ummanni Oromoo waggaa 28 guutuu meeshaa hiikkachiifamaa saboonni ollaa isaa ammoo hidhachiifamaa madaalliin humnaa gara saboota Oromoo haleelaniitti jallachuu
2) Humni mootummaa dirqama heerri biyyaa irratti gate bahuu hanqachuun saboota kaaniif baabsaa ummata keenya ammoo haleeluu. Ummanni Oromoorratti lola banan tumsa humna mootummaa kanatti dhimma bahuun daangaa haleellaa isaanii babal’ifachuu
3) Loogiin gama humna mootummaa kun waggaa dheeraaf yaaddoo walitti bu’iinsaa keessa akka jiraatnu gochuu. Waldhabbiin akkanaa kun waliin jireenya sabootaa balaaf saaxilaa dhufuu
4) Mootummaa tokko jala jiraatamee tokko miidhamaa kaaniif ammoo seera cabsuun akka eebbaatti fudhatamuu, Oromoon ammoo itti fufiinsaa akka haleelamu taasisuu
5) Mootummaan hanqina isaa dhokfachuuf dhimma Oromoo ololaa miidiyaan haguugee darbuu aadaa godhachuu, aadaan kun hanga har’aatti osoo hin jijjiiiramiin itti fufuu
6) Saboonni loogii Mootummaa abdatan itti gaafatamummaa malee yakka suukanneessaa dalaguurraa of qusachuu dadhabuu, Oromoon haleellaa itti banamu meeshaa fi seera itti hirkatee ofirraa qolatu dhabuudha.
Gochaa suukanneessaan saba keenya Wallaggaa Bahaa, Wallaggaa Lixaa fi Beenishaanguul Gumuz keessatti gidduu kana raawwatamaa jirus dhugaa kana lafa kaa’a. Kana waan ta’eef, yeroo ummanni keenya akka hoolaa gorra’amee haala suukanneessaan qalamaa jiruu fi juumlaan qe’eesaarraa buqqaafamu kanatti mootummaan callisee ilaaluun amalli durii kan isa hingadhiisne ta’uu mul’isa. Mootummaan hatattamaan duula ummata keenyatti humna hidhateen baname kana akka gidduu seenee dhaabsisu gaafanna. Haalli kun itti fufnaan nageenya akeekame kan dukkaneessu ta’uus yaadachiisuu feena.
Injifannoon Ummata Oromoof!
Fulbaana 28,2018
Finfinnee Oromiyaa
#WARRI_ESAT_MAAL_JETTI_LAATA_VIDEO_SIMANNAA_NAQAMTEETTI_SABA_AMAARAA_TIIF_GODHAME_KANA_YEROO_ILAALTU?
#FULBAANA_30/2018
Oromoon saba #Amaaraa iddoowwan #uummatni_Gumuz_lola_kaastee irraa akkuma Oromoo lubbuu isaanii baafatanii achii bahanii tiif, #Naqamtee irratti Simannaa godhee jiruu fi olola diinummaa ESAT Oromoo fi ABO irratti geggeessaa jirtu akka namni taajjabuuf jechan Video kana duukaa maxxansuuf barbaade. Mee kanaan immoo maal jettiree warri ESAT????
Uummatni #Naqamtee gochaa gaarummaa fi Oromummaa hedduu nama boonsu gochuu keessaniif galatni keessan bilisummaa haa ta’un isiniin jedha.
#INJIFANNOON_UUMMATA_OROMOO_TIIF!!!
#ነቀምቴ
#የኢሳት_ቴሌቪዥን_ፕሮግራም_አዘጋጆች_ይህንን_ቪዲዮ_ከፍታችሁ_ስትመለከቱ_ምን_ይሰማችሁ_ይሆን???
#SEPTEMBER _30/2018
ይህ ቪዲዮ የሚያሳየው #በቤኒሻንጉል_ክልል ከማሽ ዞን የሚኖሩት #የጉሙዝ ብሄረሰብ ተወላጆች በቤኒሻንጉል ክልል ከማሽ ዞን እና #በኦሮሚያ_ክልል_ምዕራብ_እና_ምስራቅ_ወለጋ ዞኖች በሚገኙ አዋሳኝ ወረዳዎች ሰሞኑን በተከሰተው ከፍተኛ ግጭት ምክንያት ከጉሙዝ ብሄረሰብ እየደረሰባቸው ካለው #አሰቃቂ_እና_አረመኔያዊ_ግድያና_ጭፍጨፋ ከሞት አፋፍ #እግሬ_አውጪኝ ብለው እንደነሱ የግድያው ሰለባ ከሆኑት #የኦሮሞ_ተወላጆች ጋር በመሆን አምልጠው #ነቀምቴ ከተማ የገቡ #የአማራ_ተወላጆች ፣ #በነቀምቴ_ህዝብ እየተደረገላቸው ያለውን ወገናዊ አቀባበል ነው።
ታድያስ የኢሳት ቴሌቪዥን ፕሮግራም አዘጋጆች ይህንን ቪዲዮ ከፍታችሁ ስታዩ ምን ተሰማችሁ??
እውን #የኦሮሞ_ህዝብ_እና_ኦነግ እናንተ እንደምታካሄዱብን የስም ማጥፋት ዘመቻ ጨካኝ ነን ???
ለማንኛውም እኛ የኦሮሞ ህዝብ እና #የኦሮሞ_ነፃነት_ግንባር ( #ኦነግ) ሁለት ሳንሆን አንድ እና #አንድ_አካልመሆናችንን በሚገባ ልናሳውቃችሁ እንሻለን።
የስም ማጥፋት ዘመቻውን ደግሞ እያካሄዳችሁ የምትገኙት ፡ እናንተው #የኢሳት ቴሌቪዥን ፕሮግራም አዘጋጆች እና #የግንቦት_7 ደጋፊዎችና አመራሮች እንጂ መላው የአማራ ህዝብ እንዳልሆነ የኦሮሞ ህዝብ ጠንቅቆ እንደሚያውቅ እና ጥላቻም እንደሌለው በድጋሚ ልናሳውቃችሁ እንሻለን።
እኛ እናንተ እንደምትሉን፡ ጠባብዎችም ትህምክሂተኞችም አይደለም። ለሰው አዛኝዎች እንጂ።

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Oromo Martyrs Day – Guyyaa Gootota Oromoo, Ebla 15, 2020
Oromo Martyrs Day/
Guyyaa Gootota Oromo
On this day 40 years ago, April 15, 1980 our heroes paid the ultimate price for the sake of Oromia and the Oromo people. In the middle of the Shinniga Desert, 10 OLF leaders were captured by the hands of Somali bandits who viciously tortured and abused them. Eventually the Somalis ordered these soldiers to separate themselves between Muslims and Christians for their final execution. The Oromo men refuscd to divide cach other on basis of religion as a statement of Oromumma and unity and stuck together. They were executed relentlessly and thrown into a single grave in the middle of the desert.
This day allows us to remember all of the Oromo men and woman from every generation who sacrificed their lives to keep our language, culture,history and most importantly our identity alive.
SEENAA HAYILAMAARIYAM GAMMADAA (1915-1970)
==============
Obboo Hayilamaariyam Gammadaa, abbaasaa Obboo Gammadaa Masqalee fi haadha isaa Aaddee Ka’ade Addaamuu irraa, bara 1915 Godina Shawaa Kaabaa aanaa Jiddaa ganda Bogonjo jedhamuutti dhalate. Umuriin isaa akkuma barnootaaf gaheenis gara magaalaa Finfinnee geeffamuun, mana barnootaa Dagimaawi Minilik seenee barnoota akka jalqabu taasifame.Haa ta’uyyuu malee yeroo sanatti Xaaliyaaniin biyya waan weerarteef, barnoota isaa gidduutti kutuun hiriyoota isaa waliin falmii weerartuu xaaliyanii waliin taasifamaa turekeessatti qooda fudhachuu jalqabe.
Haa ta’uyyuu malee utuu yeroo dheeraa hin turin magaaluma Finfinnee keessatti sochii diddaa weerartuu Xaaliyaanii sana gochaa ture irratti qabamuun gara mana hidhaa weerartuu Xaaliyaanii, Somaaliyaa bakka Danane jedhamutti ergamuun waggaa sadii boodas akka Xaaliyaaniin biyyaa baateen gara Finfinnee deebi’e.
Akka Finfinneetti deebi’enis yeroo sanatti Ministeera Hojii jedhame waajjira beekamutti qacaramee kutaalee Walloo, Shawaa, Tigray, Harargee, Kafaa, Iluu Abbaabooraa, Baalee, Arsiifi Sidaamoo deemuun hojjeteera.Deemsa carraa hojii isaa kanaanis Obboo Haayilamariyam Gammadaa waa’ee Oromoo fi kutaalee Oromiyaa akkasumas , mala bulchiinsa jallaa ummata Oromoo irratti mootummaa yeroo sana tureen saba Oromoo irratti fe’amee jiruu fi walumaa gala waa’ee Impaayera Itoophiyaa kana hubannaa gaarii argachuu danda’ee ture.
Mal-Bulchiinsi jallaan looginsi sanyii, dhiittaa mirga dhala namaa Oromoon lafa itti dhalatee jiraachaa jiru irratti akka sabaatti tuffatamuu fi maqaa hin malleefiin waamamuun isaa Obbo Haayilamaariyam Gammadaa kutaalee Oromiyaa adda addaa keessatti argaa ture sun boqonnaa laateefii akka inni hojii isaa qalbiin ciisee hojjatu taasiisuu hin dandeenye. Rakkoo sana keessaa Oromoo kan baasuu danda’u Oromoo malee qaamni biraan jiraachuu akka hin dandeenye hubachuuf yeroo itti hin fudhanne. Isa kaanfis of irraa jalqabuun akka isa irra jiru murteessuun hojii mootummaa yeroo dheeraaf hojjachaa ture gad lakkisuun dhuunfaan hojii Abukatummaa seeraa hojjachuu jalqabe, Hojiin isaa kunis barnootaan kan deeggarame akka ta’uuf, guyyaa hojachaa galgala ammo barnoota seeraa Yuunivarsiitii Finfinnee ammaatti barachuu jalqabe. Barnoota isaa kanas xummuree Diploomaan erga eebbifameen booda, jiruu fi jireenya isaa isa hafe Oromoo salphina isa mudate jiru keessaa baasuuf gahee isaa ba’uuf qopheessuu jalqabe.
Hojiin seeraa inni dhuunfaan hojjatu kunis Oromoota kutaalee Oromiyaa adda addaa dhufan baay’ee waliin kan isa wal barsiise yoo ta’u, namoota qunnamuu hundaa irraa waan innidhaga’u haqa barbadaaf dhaaddachaa fuula duratti dhihaatanii haqa barbaadaaf dhaaddachaa fuula duratti dhihaatanii haqa osoo qabanii sanyiin looginsa ta’u yeroo hubachaa deemu, jibbiinsi sirna sanaaf qabu jabaachaa hawwii inni falmaaf qabu ol ka’aa deeme.
Akeeka isaa fiixaan baasuufis umanni Oromoo bifa kamiinuu of ijaaruu fi ijaarsa sanaan tokkummaan falmii gochuu akka qabu waan itti amaneef hayyama mootichi Hayilasillaasee uummanni of ijaaruu danda’a jedhee baasetti dhimma bu’aan namoota yaada akka isaanii qaban waliin ta’uun bu’ureffamni Waldaa Maccaafi Tuulamaa mirkana akka ta’u taasise.
Akkuma beekamu yeroo sanatti waldoonni Walgargaarsaa Maccaafi Tuulamaa maqaa fi qaama lama ta’ee beekamullee waldoonni Kun lamaan bakka tokkotti walitti dhufee maqaa tokkoon “Waldaa Maccaafi Tuulamaa” jedhamee akka beekamuuf namoota taasisan keessa Obbo HaayilaMariyaam Gammadaa isa tokko akka ta’e namoonni baay’een dhugaa ba’uuf.
Waldaan kunis seeran galmaa’ee qaama hojii gaggeessituu yeroo yeroo filatus Obbo HaayilaMariyaam Gammadaa barreessaa Waldichaa ta’uun filame. Yeroo sana ka’ees Waldaa Maccaafi Tuulamaa bifa lamaa qabatee irra keessa walgargaarsa keessaan ammo dhaaba bilisummaa sabaaf falmu utubame kana jabeessanii gad dhaabuuf, yeroo isaa irra guddaa aarsaa itti godhe heera fi seera waldichaa bareesse. Odaan sirna Gadaa keessatti bakka inni qabus gad fageenyaaan irratti qorate ibsuunis Odaa asxaa Waldichaa akka ta’uuf kan yaada dhiheessee fi raggaasise ture.
Haa ta’u iyyuu malee sochiin isaa kan hin gammachiifne, mootichi yeroosii Hayilasillaaseen namootni Oromoo hin taane waldaa kana kessa seenuun akka basaasaniif namoota baay’ee itti misoomsise. Obbo HaayilaMariyaam Gammadaa, yeroo hojii mootummaarra tures ta’e sana booda hojii dhuunfaa hojjatu sana irratti qondaaltota mootummichaa baay’ee waliin dhimmoota Oromoo fi seenaa isaa ilaallatu irratti karaa addaa addaan walitti bu’aa waldura dhaabbachaa turuun isaa hojii Waldaa Maccaafi Tuulamaa hojjachaa jiru keessatti Mootummicha biratti ija shakkiin akka ilaalamu karaa kan saqe ture. Itti dabalees,Obbo HaayilaMariyaam Gammadaa uumamaan nama waan argeefi taajabe soda tokko malee utuu itti hin fakkeessin fuula duratti dubbatuu fi barreessu waan ta’eef haalli uumama isaa kunis hordoffii mootummaa akka isaa irraa hin fagaanneef sababa itti dabalaa akka ta’etu himama. Fakkeenyaaf, Obbo HaayilaMariyaam Gammadaa ogummaa qabuun Mana paatriyaarkaa (Qeesii Guddaa warra Ortodoksii) ijaare isa yoo ta’u, eebba mana kana irratillee haasaa akka taasisuuf mootichaan kan afeerames isuma ture. Obbo HaayilaMariyaamis haasaa isaa kessatti …yeroo jalqabaaf manni paatriyaarkii biyya kanatti ijaaramuu isaatiif baga gammaddan jedhe… “garuu haasaa isaa hundaarraa jechi isaa …Mana Paatriyaarkaa yeroo jalqabaaf biyya kanatti ijaaramuu isaaf baga gammadan jedu kun Haayilaasillaasee guddaa aarse. Sababni isaas Itoophiyaan biyya Kiristaanaa sanuu kan umrii waggoota kuma sadii qabduudha jedhamaa, isa kanaanis Biyya alaa irraa gargaarsa argachaa, amma manni kun ijaarame inni jedhuu fi ergaa dhaamsa kana keessa inni dabarfachuu barbaade mooticha Haayilasillaaseef galeefii ture.
Kanatti dabalees, bara 1942tti barreeffamni (Kitaabni) ‘Zikkira Nagar’ jedhamu Bilaattaa Maateme Silaasee nama jedhamuun barreeffamee ba’e keessatti waa’ee Oromoo barreeffamee ture. Cuunfaan dubbichaas Gaallaan (Oromoon) Biyya kana keessatti akka hin dhalatnee fi akka saba Itoophiyaa (Habashaa) kaanii mirga biyya kana keessatti hin qabne, akkasumas Oromoon akka Ciisanyaa (gabbaaritti) malee, seera namummaa guutee hin ilaalamu kan jedhu ture. Barreeffamni kunis karaa Obbo HaayilaMariyaamiin deebiin quubsaan itti kennamee ture. Deebiin itti kenname sunis, abbaa biyyummaa Oromootiif Itoophiyaan mataa ishee irra guddaan ummata Oromoo ta’uu isaa bal’inaan kan ibsu dhaamsa guddaa dabarseef. Haalli akkasii yeroo sanatti waan hin beekamneef dubbichi nama kitaaba kana barreessefi qondaaltoota mootichaa baay’ee kan rifachiisee fi aarsee ta’ellee, ummata Oromoo birratti fudhatama guddaa kan argate akka turetu dubbatama. Yeroo adda addaa kan gaafatamaa ture yoo ta’u, kana keessaa yeroo tokkos gaaffii adda addaa kan gaafatamaa ture yoo ta’u, kana keessaa yeroo tokkos gaaffii armaan gadii gaafatama ture.
“Waldaa Maccaafi Tuulamaa jedhame kan beekamu waldaa walgargaarsaa tahuun isaa hafee gara siyaasatti jijjiramaa jiraachuu isaa bira geenyee jirra, osoo mootummaa (nuti) jirru mootummaa biro ijaaruu fi nuun fonqolchuuf deemaa jirtan’’ ittiin jennaan:
Kabajamoo mootii biyyaa! Nuti kanhojjetne kan akka mana barumsaa, Mana yaalaa fi daandii konkolaataati. Kana hojjachuun keenya immoo, akkan yaadutti hojii silaa mootummaan hojjachuu qabu ture.Karaa keenyaan nuti mootummaa kessan gargaaruu male, farra mootummaa hojjachuutti hin fudhatnu” jedheen.Yeroo deebii kana nugusichaaf keennutti sodaan ykn gad-aantummaan dhi’atamaa waan hin turreef haaraa itti tahe kunis mufachiise.Akkasuma ta’ee garuu yeroo sanatti mootichi Obbo Hayayilamariyaam irratti balaa qaqaabsiisuuf hin sangateeffanne.Irra caalayyuu ofitti butuun dhimma itti ba’uuf saganteffatan.
Haala kanaanis hojii mootummaatti deebi’ee mindaa fi itti gaafatamuummaa guddaa akka qabaatuuf xalayaa ittiin ajeja ture.Hojii isaa sunis itti gaafatama abbaa seeraa fi qeeyee mootummaaf ammo seera gorsituu ta’ee akka dalaguuf ture.
Muudamni kunis maalif akka ta’e, Obbo Haayilamariyaamiif galuufif yeroo itti hin fudhanne ture. Yeroo gabaabaaf erga hojjateen booda fedha isaan hojicha gad lakkisee ba’uun yeroo isaa guutummatti ijaarsaWaldaa Maccaafi Tuulamaa irratti dabarsuu jalqabe. Haa ta’uyyuu malee yaada isaa kan bakkaan ga’uuf hin milkoofne.Hojii isaa gad lakkisee yeroo muraasa booda hidhattoota mootummichaan mana fuudhamee man hidhaatti darbatame. Qabeenya isaas maqaa Idea baankiin horii hin taanetti gurguruun mormitootni isaa akka qircatan taasisanii, maatii fi qeeyee isaa dirree gubbaatti rakkinaaf gad lakkisan. Mana hidhaa sana keessattis dararama qaamaafi qalbiin irra ga’aa tureen erga dadhabeen booda manatti galee haa du’u jechuun yeroo lubbuun isaa ba’u geessu manatti galchan. Mana ga’ees bultii muraasaa qofa erga tureen booda Adoolessa 1, bara 1970 addunyaa kana darbe.
Utuu hin du’in dhaamsa inni maatii, hiriyyootanii fi ummata Oromoo maraaf dabarses ilmi isaa Obbo Adaal Haayilamariyaam Maxxansa Madda Walaabuu Lakk.1 Gurraandhala 1993 b’e waliin gaaffii fi deebii gaggeessee tureen akkas jedhan jedhe:
‘Ijoollee kiyya abbaan keenya du’e jettanii hin gaddinaa.Bakkaa dhugaa dhaabbadhee, dhugaa dubbadheen du’e.Ani abbaan keessan gabra ta’ee, gabra guddisuu irra jedheen isinis rakkisee ofiikoofis du’e.Duuti Kiyya du’a gootaa ti. Kanaan si’achitti dubbiin Oromoo warra gabroomfataatti bofa hudduu lixxe itti taati.Bofti hudduu lixxe, yoo harkisan ni citti, yoo dhiisan ni lixa’ jedhan turan.
Maddi: Barruu GOOTAA OROMIYA


text:
கமல்ஹாசன் 20 சூடான மற்றும் கவர்ச்சியாக படத்தை
பாலிவுட் ஹாலிவுட் புதிய தொகுப்பு உருவாக்க
கமல்ஹாசன்
0 போன்ற
கமல்ஹாசன்
0 போன்ற
கமல்ஹாசன்
0 போன்ற
கமல்ஹாசன்
0 போன்ற
கமல்ஹாசன்
0 போன்ற
கமல்ஹாசன்
0 போன்ற
கமல்ஹாசன்
0 போன்ற
கமல்ஹாசன்
0 போன்ற
கமல்ஹாசன்
0 போன்ற
கமல்ஹாசன்
0 போன்ற
கமல்ஹாசன்
0 போன்ற
GDPR Compliance
kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan كمال_حسن kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan কমল_হাসান kamal-haasan kamal-haasan 卡馬爾哈森 kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan Kamal_Haasan Kamal_Haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan Kamal_Haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan कमल_हासन kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan ಕಮಲ್_ಹಾಸನ್ kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan Kamal_Haasan Kamal_Hassan_(pelakon) കമലഹാസൻ kamal-haasan kamal-haasan कमल_हासन kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan Kamal_Hassan kamal-haasan kamal-haasan KaMaл_XacaH kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan கமல்ஹாசன் కమల్_హాసన్ kamal-haasan Kamal_Haasan KaMaл_XacaH کمل_ہاسن kamal-haasan Kamal_Haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan


text:
Finfinneef Daangaa Bulchiinsaa Sararuu Caalaa Mirgi Abbummaa Oromiyaa Heereffamee Bulchiinsi Isii Oromiyaa Jala Galuutu Furmaata Waaraa Taha.
(Ibsa ABO – Bitootessa 10, 2019)
Finfinneen handhuura Oromiyaa ti. Kun dhimma falamsiisaa fi kan gaaffii kaasisus miti. Qormaata seenaa fi marii qaamota adda addaa hedduu waan gaafatus miti. Sabni Oromoo Bilisummaa fi mirga Abbaa-biyyummaa isaa sarbamuutu dhimma Finfinnee falamsiisaa taasisee warra dubbiin isaan hin ilaalles Abbootii dhimmaa fakkeessaa jira. Heerri Itoophiyaa kan EPRDF waggoota 28f ittiin hojjechaa jiru Mootummaan Naannoo Oromiyaa Finfinnee irratti Mirga Addaa qabaachuu akka dandeessu akeekuu qofaan laaffisee bira dabra. Itti gaafatamni bulchiinsa magaalaa Finfinnee ammoo Mootummaa Federaalaaf akka tahu godhe. Finfinneen handhuura Oromiyaa tahuun afaan guutamee ibsamuu fi heereffamuu dhabee itti gaafatamni bulchiinsa isiis Mootummaa Federaalaaf tahuun Finfinnee lafa Abbaa hin qabne ykn. meeshaa Mootummaan Federaalaa gara biraa irraa fidate fakkeessee falammii hin barbaachisneef karaa bane.
Waggoota 5 dura maqaa ‘Master Plan’ magaalaa Finfinnee jedhuun wal qabatee rakkoo uumameen lubbuun ilmaan namaa fi qabeenyi biyyaa fi Ummataa hedduun barbadaawuun hin dagatamu. Yeroo ammaas dhimmuma kanaan wal qabatee sagaleen mormii haaraatti Oromiyaa raasuu eegalee jira. Yoo dhimmi kun dafee furmaata sirrii fi waaraa hin arganne rakkoo kanaan wal qabatee lubbuu fi qabeenyi barbadaawuu fi tasgabbiin dhabamuunis ittuma fufa.
Kanaan wal qabatee Waajjirri Muummicha Ministeeraa guyyaa kaleessaa (Bitootessa 09, 2019) ibsa baaseen rakkoo daangaa bulchiinsaa Finfinnee fi bulchiinsa Mootummaa Naannoo Oromiyaa gidduu jiru hiikuuf yaada furmaataa kan dhiheessitu Koreen takka utubamuu beeksisee jira. Daangaan bulchiinsaa akkuma Godinootaa fi Onoota Oromiyaa adda addaa gidduuttis sararamee beekamu Finfinnee fi gandoota ollaa ishee gidduuttis sararamee beekamuun barbaachisaa tahus rakkoo Finfinneedhaan wal qabatee ka’aa turee fi ka’aa jiruuf garuu furmaata waaraa kan tahu isa miti. Haqni Oromoon Finfinnee dabalatee Oromiyaa irratti qabu (Mirgi Abbaa-biyyummaa Guutuun) Heereffamee hojiittis hiikamuu qaba. Isatu furmaata waaraas taha. Addi Bilisummaa Oromoo Finfinnee fi Oromiyaa bal’oo gidduu daangaan Abbummaa hin jiru. Jiraachuus hin qabu ! Gaaffiin Finfinnees Saba Oromootiif qaama Gaaffii Bilisummaa isaa ti ! jedhee amana. Maayyii irratti sochiin Ummatni keenya mirga isaa kabajsiifachuuf godhu hundi nageenya namoota meesha-maleeyyii (civilians) kan hin tuqnee fi tika barbaachisu kan godhuuf tahuu akka qabu ABOn gadi jabeessee hubachiisa.
Injifannoo Ummata Oromoof !
Adda Bilisummaa Oromoo
Bitootessa 10, 2019


text:
WASHINGTON, DC (VOA Afaan Oromoo) — Guyyaa nama daandii irra adeemuu halkan mana namaa cabsanii seenuun jiraattoota reebanii hidhuun daran bifa jabaateen itti fufuu isaa jiraattonni dubbatanii jiru. Humni waraana mootummaa magaalatti keessatti heddumminaan bobba’ee uummata ari’ataa fi hidhaa waan jiruuf uummanni magaalaa keessaa gara baadiyyaatti inni baadiyyaa keessa jiraataa ture immoo gara magaalaatti baqataa kan jiru ta’uu jiraattonni ibsanii jiru.
Namoota hanga tokko achuuma magaalaa Bulee Horaa keessatti hidhan kan jedhan jiraattonni, kanneen qaban heddumminaan gara Baatuu ykn Zimaayitti dabarsan jedhu. Gabaa dhaqanii daldalachuun, dargaggonni gara mana barumsaa adeemuun yaaddoo guddaa ta’uu fi hojjatonni mootummaa waajiira erga seenanii booda mallattessanii manatti galu jedhu. Komaandii poostiin dhiheenya kana ibsa baaseen guutummaa biyyattii keessaa namni 11,607 to’annaa jala ooluu isaa fi kanneen keessaa 3,048 Godinaalee Gujuu, Harargee Lixaa, Harargee Bahaa irraa qabamanii wiirtuu Ziwaay Alaageetti kan argaman ta’uu beeksisee jira.


text:
Dhaabbanni gamtoomaa sibiilaafii Inginariingii Meeteek jedhamu kan baajeta mootummaa birrii biliyoona 10niin ijaarame dhaabbata malammaltummaan keeysatti geggeeffamu akka ta’etti qeeqamaa jira.
Hoogganaan dhaaba Meeteek kan ture Jeneraal Kinfee Daanyee miseensa dhaaba bilisa baasaa Tigraay ture.
Dhiheenya Jeneraal Kinfee Kidaanee fedhinnaan angoo dhiisan jechuun bakka isaanii ministeera Warshaa kan turan Dr. Baqqalaa Bulaadoo muudamaniiru.
Dhaabbanni MEETEEK kun karoora hojii warshaa Sukkaaraa wajjiin hidhta qabaachuun horii baayyee balleeysuun waan beekkameef mana mare federaalttiis gaaffii gara garaa kaafamuun beekkama.
Meeteek dhaabbata mootummaa ta’uun bekkamuus gareen hooggantu kontiraata hojii Meeteekiif kennamu gara dhaabbata Effart dabarsuun warshaaleen dhaaba bilisa baasaa Tigraay akka babal’isaa turn gabaafamaa ture.
Muudamni haarawni muummeen Ministeera Dr. Abyi Ahmad muudan karoora hojii warshaa Meeteek dhunfaa dhaaba bilisa baasaa Tigraay jalaa akka baasuuf eegamaa turuus, dhaabbata Meeteek itti miseensa Boordii ta’anii muudamuun aaddee Azeeb Masfin fii obboo Asmallaash Walda Sillaasee shakkii guddaa keeysa hawaasa galchee jira.
Yeroo Ammaa aaddee Azeeb Masfin fii Obboo Asmallaash Wald Sillaasee miseensa Boordii Meeteek ta’uun muudamuun lammiilee biyyatti biratti raajii ta’ee jira.
Aaddee Azeeb masfin kan koree huji raawwachiiftuu dhaaba bilisa baasaa tigraay keeysaa mulqamte muudamuun ishee waan hin eegamin ta’uun dubbatameera.


text:
Magaalaa Naqamteetti "Miseensotni maatii keenya erga hidhamanii ji'i lama darbus hanga yoonaa mana murtiitti hin dhiyaanne yookaan hin gadhiifamane jechuun namoonni firri duraa hidhamuu komatan hagi tokko.
Mooraa Masaraa Kumsaa Morodaa keessatti manni isaan keessa ciisan ibsaa hin qabu, bishaan qulqulluus waan hin arganneef dhibeef saaxilamaa jiru jedhu kunneen komee dhiyeessan kun.
Waajjira Nageenyaa magaalichaa fi Komaand Poostii Oromiyaa Lixaa, dhimma kana irratti dubbisuuf yaaliin goone hin milkoofne.
Itti aanaan Hoogganaa Biiroo Nageenyaa Naannoo Oromiyaa gama isaaniin "Namootni bilisa tahan akka gadhiifaman godhamaa jira, warri yakka raawwatan ammo akka seeratti dhiyaatan godhama" jedhan.


text:
“Namticha tokkootu “yaa Rabbii hayyummaa naaf kenni” je’ee waaqa isaa kadhate ja’an.
Yeroo namtichi hayyummaa naaf kenni je’ee kadhatu, Rabbin immoo rakkoolee danuu furmaata namtichaa barbaadan walduraa duubaan isa mude, ja’ama.
Namtichiniis, yeroo rakkooleen adda addaa isa weerrartu, “yaa Rabbi ani hayyummaa akka naaf kennituun si kadhe malee, akka rakkoolee adda addaatiin na burjaajessituun si kadhadhee?” jechuun waaqa isaa gaafate.. Rabbiis, “hayyummaan bilisaan kennamtu hin jirtu.
Hayyummaan kan argamtu rakkoolee adda addaa furuudhaani” jechuun deebii deebiseef ja’an.
MM. Dr. Abiy Ahmed Ali hayyummaa akka qabaatu Rabbumaatu fedheen.
Ergaa aangoorra bahee irraa eegalee, rakkoolee biyya keessaatiifi ala danuu tokkootu walduraa duubaan isa mudachaa jira.
Rakkoolee kanneen, hanga addunyaan Noobilii nageenyaa badhaasuudhaan ragaa baatuufitti, aarsaa baayyee gadi aanaa tahe kafaluudhaan walduraa duubaan gahumsaan furaa as gaheera.
Rakkoolee fuuldura mudattuus haala dinqisiisaa ta’een akka furu walnama hin gaafachiisu.
Meetiin “ibiddaan qorama” ja’anii mii ree!!
MM Dr. Abiyyi gaggeessaa seenaa itiyoophiyaa keessatti yeroo duraatiif hayyummaa isaa hojii qabatamaadhaan mirkaneesseedha.
viva!! Abbichuu. Hanga dhumaatti siin waliin jirra!!!


text:
Qixxeessaa Lammii | Gurraandhala 26, 2018
Warraaqsa TPLF xaanxifaa jiru dhaamsuuf carraaquun waramaxa itti cilaahan keessa of buusuudha. Tattaaffiin saroota TPLFn yeroo ammaa godhamaa jiramu TPLFn dhabama irraa kan hanbisu osoo hin taane soroota TPLFs dabalatee awwaala dhumaatti kan isaan geessu ta’uu beekuun barbaachisaadha. Kinniisa damma isaa irratti tuqanii hiddama irraa bilisa ta’uun hin danda’amu. Ummata Oromoo kan dheebuu bilisummaaf bara dheeraaf hurure gabrummaa jalatti
waarsuuf carraaquun ibidda giile irratti boba’aa raphuudhaan keessatti of darbuudha.
ABUT har’allee akkuma kalee of seehuudhaan saroottan isii ummata irratti bobbaaftee ficcisiisuun akka ibiddaan taphachaa jirtu waan hubatte hin fakkaattu. Dhumaatiin ummata Oromoo bara 27f mudate awwaala isiif boolla muummee hin qabne qopheessee jira. Harrootnii fi sarootni hordoftoota isiis galaana isaan nyaataa jiru kana waan argan hin fakkaatan. Hammeenyi guyyaa irraa guyyatti ummata bal’aa biyyattii keessumaa addatti ummata Oromoo irratti raawachaa jiran manaqoo keessaa bahuu hin dandeenye keessa akka isaan naqee jiru hin beekne.
Warraaqsi ummata cunqurfamaa takka dhoohe deebi’ee furmaata malee akka hin dhaamne osoo ni beekan ta’ee qaata harka ummatatti kennatu ute. Gamnooma yoo qabaatan ammas hiree xiqqoo kan bakka cinaa itti galan itti ilaallatan ni qabu. Osoo lafti itti hin dhihin bakka bulan laallatuun qaroomina daangaa hin qabne akka ta’e hubachuu dadhabuudhaan har’alee ummata kana itti fufnee bulchina jedhanii lafaan of maruun isaan hin barbaachisu. Ballaa halkaniin imalu ta’uu isaanii itti himamus dhagahuu dhabuun isaanii gara qilee jeefa hin qabnetti fiigaa jiraachuu isaanii namatti agarsiisa. Qaanqeen warraaqsaa qeerroo bilisummaa Oromoon Oromiyaa guutuu keessa facaafamte har’a ibidda holataa hin dhaamne taatee matoota TPLF mataa lafatti gadi deebisuu irratti argama.
Hawwii ummata bal’aa dura dhaabbachuun hawwii namoota hagoo guutuuf cecceehuu waraana TPLF galata irra gadoo dhuma hin qabne keessa of naquu akka ta’e dhugaa dirree jirudha. Ummata gadaahee xiiqahe dura dhaabbachuun ibidda dhaamsuu hin dandeenye dhaamsuuf yaaluu akka ta’e beekuu barbaachisa. Humna xiqqaadhaan humna guddaa injifachuun hamma yeroo muraasaaf kan hojjatu ta’ullee yeroo dheeraaf turuu akka hin dandeenye garuu fincilli karaa nagayaa bara 3f walitti fufiinsaan Oromiyaa guutuu keessatti qeerroo Oromoon eegalamee ummata Oromoo walii galaan geggeeffamaa turame ragaa qabatamaa ta’uu danda’ee jira.
Ajjeechaan jilmaadhaan ummata bal’aa irratti raawwatamu furmaata jireenya TPLF ta’uun hafee dhabama dhaaba kanaaf sababa guddaa ta’aa akka jiru dirre bahatti mul’atee jira. Kun ta’ee osoo jiruu jala deemtotni isiillee abjuu Wayyaanee waarsuuf qabdu irraa dammaquu qabu. Sochiin ummata Oromoon Oromiyaa keessatti dhoohe yeroo ammaa gara firii cululuqaatti tarkaanfachuuf yeroo gabaabatu hafeef. Injifatnoon dacha dhachaadhaan guyya guyyaadhaan galmaahaa jiru kun sirna bulchiinsa TPLFitti goolaba akka godhu ifa bahee jira.
Sabaa fi sab-lammootni impayera tana jala jiran cufti qaanqee warraaqsaa QEEERROO BILISUMMAA OROMOO ABOn hoogganamtu irraa qabsiifatanii guutuu biyyattii keessatti belbelchuu aansanii jiru. Waraabessa lafti itti bareete ta’uun asii achi wayyaanee fi buchulloota isiifis faaydaa akka hin qabne ifa ta’uu qaba. Waan halkan baleessu beekaa waraabessi guyyaa hin mul’atne akkuma jedhamu badii biyyattii guutuu irratti bara 27f raawwatan jalaa bahuuf karaa fuula hundaan itti cufame cabsuuf yaaluun asii achi gowwummaadha. Badii irraan badii biraa dabalaa deemuun ammoo tarkaanfii dhabama isaaniif haala aanjessuu fi jarjarsu akka ta’e beekuun nama hin dhibu.
Ummata sammuun bilisoome deebisanii gabroomsuuf tattaafatuun gaaza ofitti raphanii kibriita of irra buusuu akka ta’e kan hin beeknee fi hin hubatne TPLF qofa akka ta’e ragaan irratti bahee jira. Keessumaa tarkaanfiin suukaneessaan baqataa Oromoo mooraa baqataa Hammareessaa irratti raawwatame madaa bururuqe siinxaroon hurcuquu akka ta’e wallaalamuu hin qabu. Ummata sodaa du’aa moohee bilisummaa ykn du’a jedhe ajjeechaan hamilee cabsuuf yaaluun ibidda fe’atanii maatii isaanittiin galaa jiraachuu waan argan natti hin fakkaanne.
Oromiyaa irratti murteessaan Oromoodha malee eenyuu miti. Gargaarsa kan gaafatamu isa malee gargaarsa kan gaafatu eeganaa achi isa miti. Waan isaa irratti abbaa ta’ee ajajuu hamma hin danda’initti qabsoon finiinte itti fufti malee dhaamuu dhiisii qabbanaahuu hin dandeettu. TPLF fi maatiin isiis ballaa boordoo jalaa fuudhan taatee osoo jirtuu ija keessatti duute bobaasuuf yaaluun doofummaa hiriyyaa hin qabne qabaachuu isii namatti mul’isa. Ummattoota biyyattii walitti buusuudhaan bu’aan ammaan dura gidduu lamaanii argachuu turte cufti yeroo ammaa harkaa badee jira. Kufaatii isii amantee nagayaan fudhattee ummata keessaa galuun dhiiftee asii achi cecceehuun asii achi waan isii fayyadu tokkollee hin qabu.
Oromoon tokkoomuun ummattoota impayerattii jala jiran hundaa karaa ittiin tokkoomanii fi ittiin falmatan itti himee jira. Faaydaan tokkummaa maal akka ta’e dirre bahatti hawaasa addunyaafuu fakii gaarii ta’ee midiyaalee addunyaa maraan qilleensa irra oolaa jira. Aangawaan ol aanaan biyyootaa namoota hagoo osoo hin taane ummata bal’aa akka ta’es ummatni Oromoo ifatti mirkaneessee jira.
Diinotaa fi farreen qabsoo saba Oromoo cufti yeroo ammaa boolla seenan dhabanii raatawaa jiru. Armaa achi qaamni karaa kamuunuu saba Oromoo ni gabroomfadha jedhee abjotu yoo jiraate dhabama dandama hin qabne keessa seenaa akka jiru garanumaan beekuu isa barbaachisa. Gabroomfataan moofaa of irraa buusee gabroomfataa haaraya dugda ittiin baatu ummatni Oromoo asii achi hin qabu.
Dhugaa kana kittillayyootni Oromoo ofiin jedhan kan alagoota jala eegee mirmirsanis akka gaaritti hubatanii gochaa hammeenyaa akkasii kana irraa akka of qosatan yeroon itti gorfamanii fi qajeelfaman amma. Jijjiiramootni warraaqsa diddaa gabrummaa fi ficila xumura gabrummaatiin hanga ammaa argame akka laayyotti kan dhufe miti. Jijjiiramoota waregama lubbuu hedduu ilmaan Oromoon tuulamanii dhufan kana akka salphatti herreguu hin barbaachisu. Maqaan qabsoo karaa nagayaan geggeeffame jedhamee haa dubbatamu malee dhugaan jiru garuu akkasii miti. Kan jiru hidhaa baasisiisuuf lubbuu heddutu itti kafalame. Gara fuula duraas kafalamuuf jiraata. Dhukaasa sagalee hin qabneen dhukaasa sagalaa qabu injifatuun qabsoo boonsaa ta’ullee firii argame jabeeffachuun firii dhumaa gonfachuu bira gahuuf qabsoon hidhatnoo utubaa waan hundaa akka ta’e itti amanamuu qaba.
Gooftaan qawwee qawweedha. Nama qawwee hidhate qawwee hidhatanii of irraa dhoorguun badii miti. Badiin nama qawwee hin hidhatinitti qawwee hidhatanii itti duulanii fixuudha. Wayyaaneef garuu qawween nama fixuun badii osoo hin taane sirriidha. Namoota gochaa akkasii hojjataniif hedduu badhaafte. Ibdi illee ayyaana bara haarayaa sabaa fi sab-lammootaa irratti baga Oromoo nurraa fixxee nurraa gabaasiteen gooba kabjaa ol aanaa dirre bahatti bakka Lammaa Magarsaa dhaabbatee harka dhahaafii turetti mummicha ministeraa biyyattii Haylamaariyaam Dasaalenyiin badhaafame. Akkasuma ajajaoota waraanaa warra ummata Oromoo fixuu fi ficcisiisuu keessatti qooda ol aanaa bahatan persdeetii intaleshee biyyattii obbo Mulaatuun akka sadarkaa ol aanutti muudaman taasisuun waan dhihoo kana raawwatameedha. Gochaaleen bifa kanaa heddutu bara kana keessa ta’e. Kun hundi sammuu dhala Oromoo keessatti gadaannisa araara hin qabne kan yoomiyyuu hin fayyine ta’ee taa’ee jira.
Guutuu jige hin dhaqabanii kanuma jige ol qaban akkuma Oromoon mammaakee jedhu, diinotnii fi farreen QBO bifa walii galaatiin gochaa hamaa itti turanii fi itti jiran kana irraa of qosachuun ykn irraa dhaabbachuun hiree jireenya isaaniif karaa tolfachuu akka ta’e hubachuu ykn beekuu dadhabuun ibidda irratti boba’aa raphanii itti of darbuu akka ta’e beekuu qaba.
Qabsoon itti fufti!
Bilisummaan ni dhufti!
Qixxeessaa Lammii


text:
Mootummaa ce’umsaa Sudaan kan sivilootaan hogganamuu irraa aangoo fudhuuf yaaliin eega ta’e booda, Yunaaytid Isteetes deggersa mootummaa ce’umsaa Sudaaniif gootuu itti fuuftee jirti.Angawoonni Sudaan akka jedhanti, kanneen prezidaanticha abba irree duraanii Omaar Al Bashiriif amanamoo ta’aantu Fuulbaana 21 aangoo qabachuuf yaalii taasiisan, garu hin miilkoofne jedhu.
Prezidaant Al-Bashiir bara 2019 aangoo irraa kan darbaman yoo ta’u, kunis mormiin karaa nagaa ballinaan gaggeeffame aangoo akka gadhiisan eega gaafatee booda.Al Bashiir yeroo ammaa Kaartuum keessatti hidhamanii, manni murtii yakka qoratuu kan addunyaa inni Heeg jiru, himata duguuggaa sanyii, yakka waraanaa fi gocha gara jabinaa dhala namaa irratti gaggeessuu dabalatee himannaalee kanneen birofis itti gaafatamoo ta’u isaanii ibsuun, ajaja hidhaa irratti baasee jira.
Sudaan waggootii lamaan darbaniif mootummaa ce’umsaa sivilootaan hogganamuun gaggeeffamaa kan jirtu yaa ta’u, biyyattiin bara 2024 jechuun waggaa 3 booda filannoo Deemookraatawaa akka gaggeessituuf hojjataa jira.
Sudaan yeroo ce’umsaa kana keessatti bu’aa deemookraatawaa ta’an akka gonfattu gochuuf mootummaan Yunaaytid Isteetes itti dhiyeenyaan sudaan waliin hojjataa jira.
Waraanni duraanii fi sivilonni harka keessaa qaban, mootummaa ce’umsaa sivilootaan hogganamuu kan Sudaan harkaa aangoo fudhachuuf yaalii isaan godhan, dubbii himaan ministrii dantaa alaa Yunaaytid Isteetes Ned Praayis ibsa baasaniin balaaleeffatanii jiru.
Mootummaa ce’umsaa Sudaan isa biyyatti keessatti ce’uumsa Deemookraatawaa fiduuf hojjatu, Yunaaytid Isteetes deggeruu akka itti fuuftu beeksiiftee jirti.Tarkaanfii farra Deemookraasii ta’e inni akka gaafa Fuulbaana 21 Kaartuum keessatti gaggeeffaee sun, waamiicha uummanni Sudaan bilisummaa, haqaaf fi deggersa addunyaaf dhiyeeffate tuffii keessa kan galchee, akkasumas hariiroo walii Yunaaytid Isteetes fi Sudaan gidduu afaan balaa irra kan buusuu ture jedhan.
Baatii Muddee bara 2020 Sudaaniin tarree biyyoota shoroorkeessummaa gaggeessan jedhaman keessaa baasuu hordofee, Yunaaytid Isteetes mootummaa ce’umsaa Sudaan waiin walta’iinsa qabdu jabeessuu kan itti fufee yoo ta’u , hedduumiina gargaarsa Sudaan dhaqqabuus dabaltee jirti.
Sudaan keessatti imala gargaarsa dhaqqabsisuuf kan hojjatu dhaabbata Tokkummaa Mootummootaa gaggeessaa jiruuf hogganaa kan ta’an Voolkar Pertees gara jalqaba baatii Fuulbaana kanaa gola naga eegumsaaf akka ibsanti garuu, rakkoon Sudaan keessa jiru hedduu dha.
Kunis haala dinagdee rakkisaa ta’e, murtiin haqaa fi itti gaafatamuummaan dhabamuu,fi Daarfuur fi biyyatti bahaa keessatti hokkarri ka’uu dabalatee rakkoo jabaatu jira jedhan.
Kanaaf jecha Sudaan ce’uumsa gara Deemookraasitti gootuu akka itti fuuftuu gochuuf deggersa addunyaa kan wal irraa hin cinneetu ishee barbaachiisa jedhan Partees.
Dubbii himaan ministrii dantaa alaa Yunaaytid Isteetes Need Praayis akka hubachiisanti,Sudaan gama dinagdee fi nageenyaan kaayyoo lafa ka’atte akka fiixaan baafattuuf gochuuf Yunaaytid Isteets qaamoota addunyaa hedduumina qaban waliin gargaarasa guddaa gamasitti ergitee jirti.
Sudaan ce’uumsa gochaa jirtu kana tarkaanfachisaa yeroo deemtuutti nutis deggersa kenninuu jabeessiina kan jedhan Ned Praayis, ce’uumsii kunis gumii seeraa baasuu ijaaruu, bulchiinsa sivilootaa jalatti kutaa naga eegumsaa foyyeessuu fi dhiittaa mirga namoomaa ammaan dura dhaqqaban, murtii haqaa akka argatan akkasumas itti gaafatamuummaan akka jiraatu gochuu dabalata jechuun Praayis dubbachuu isaanii gulaalaan har’a ibsuun yaada isaa xumuree jira.


text:
Bareedina Fuudhuu: Wal jijjiira Sirna Gadaa wagga saddet saddetiif yeroo Buttaan qalamu Oromoon akka sirna Bareedina Fuudhuus qabaachaa ture quba ni qabdanii?
Sirna Bulchiinsa Gadaa Oromoo keessatti Bareedina Fuudhuu jechuun maal jechuu dha?
Addunyaa irratti Bitootesni 8 Guyyaa Dubartoota Idil-addunyaa jedhamee beekama. Yaadatamaas oola. Guyyaan kun wan irraa madde fi seenaa of danda’e qaba. Nuti seenaa kana irraa dubbachuuf miti. Garuu guyyaa Dubartoota Idil-ddunyaa yaadatamee oolu kanatti bulchiinsa Siran Gadaa Oromoo keessatti Seenaa qooda fudhatiinsa Shamarran Oromoo dhokatee jiru tokko irraa dubbachuuf.
Akkuma Sirnicha keessatti baratamee fi sirnichis ijaarratetti Sirni Marsaa Gadaa wagga saddet saddetiin bakka wal jijjiira. Yeroo wal jijjiirraa sirna marsaa kanattis Buttaatu qalama. Buttaan kun torban tokkoo hamma lamaaf sirni isaa gaggeessama.
Sirna Qalma Buttaa kana keessatti hawaasni Oromoo naannoo Buttaan kun itti qalamuu hundi keessatti hirmaatan. Dhalaa-dhiira, jaarsaa-jaartii, dardaraa-shamarran, ijoollee-jaarolee sirna kana keessaa kan hirmaanne hin jiran. Hundatu wal qixa qooda keessaa fudhatan.
Sirna kana keessaa tokko kan seenaa Sirna Gadaa fi Buttaa qalaa keessatti ajaayibsiisaa tahee fi wal-qixummaa saalaa (dhalaa fi dhiira) hawaasni Oromoo qabu calaqqisiisu Sirna Bareedina Fuudhuu kan jedhamuu dha.
Sirna Bareedina Fuudhuu kana Sharran Oromootu bareedina bifaa kan simboo fi qaamaa wal dorgomu. Uffata aadaan faayyamanii, dhahata shurrubbaa (rifeensa mataa) fi dhaabbii (physical appearance) isaaniitiin wal dorgomu. Hiriira bahanii yaa’an fi dhaabbatan keessaa warreen Bareedina Fuudhuuf kennamaniin filaman.
Sirni Bareedina Fuudhuu shamarran Oromo kun keessattuu sirna jijjiirraa Marsaa Gadaa fi QalmaButtaa bakka bakkaa keessatti wal fakkaachuu mala. Sirni kun garuu hanga yeroo dhihoo sirni Buttaa sirna bittaa Impayera Ethiopiyaan dhorkametti kara Dhiha Oromiyaa kabajamaa ture.
Sirni Bareedina Fuudhuu maaliin dinqisiisama?
1fa: Sirni Gadaa kun akkuma ijoollee, dardara, jaarsaa fi jaartii, dhalaa fi dhiira, akkaataa qooda fudhatiinsaa hawaasichaaf qopheesse shamarran Oromoofis qooda kan keessatti fudhatan sirna Bareedina Fuudhuu qopheesse.
2fa: Sirni Bareedina Fuudhuu kun kan bara ammayyee kana keessa hayyaantee (celebrity) jedhaniin wal fakkaata.
3fa: Shamarri yokan hintalli sirna Buttaa kana irratti Bareedina kana mo’atte Bareedina Fuudhamte bara sirna bulchiinsa marsaa Gadaa sana keessa hawaasa Oromoo keessatti ittiin beekamti. Maqaan ishee bakkayyuutti beekama; dhaadhessama. Bareedina Fuudhamte jedhamtee jajamti. Hanga marsaan Gadaa itti aanu dhufuttis bara Bareedina isheetiin beekamti jechuu dha.
Kanaaf, sirni Gadaa Oromoo wanneen qorannoo fi hordoffii barbaachisu amma illee dagatamanii jiran hedduu of keessaa qaba. Yeroo Bitootessa 8, Guyyaa Dubartoota Idil-addunyaa kabajnu kanatti sirna Gadaa Oromoo keessattis waa’ee Bareedina Fuudhuu haa yaadannu.
Horaa Bulaa


text:
Karaa Salphaatiin Bitcoin Argachuu Kan Dandeenyu
Karaa nuti Bitcoin itti argachuu dandeenyu waliif himuu keenyaan dursa Bitcoin lakkoofsota akkamii irraa ijaarame jennee beekutu nu barbaachisa. Jalqaba hundeeffama Bitcoin bara 2009 keessa yoo ilaallee maqaa “Satoshi” jedhamu itti moggaafameetu jira. Gosa Kiriiptoo kamiinuu maqaa kana moggaafateeti. Kanaaf Bicoin tokko (BTC1) lakkoofsa digit maqaa isaa danda’e nii qaba. Digit baayee xiqqaa Satosh jedhamuun yoo lakkaawamu
- 1BTC=100,000,000 Satoshi
- 0.1BTC=10,000,000 Satoshi
- 0.01BTC=1,000,000 Satoshi
- 0.001BTC=100,000 Satoshi
- 0.0001BTC-10,000 Satoshi –
- 0.00001BTC=1000 Satoshi
- 0.000001BTC= 100 Satoshi
- 0.0000001BTC=10 Satoshi
- 0.00000001BTC =1 Satoshi
Egaa bifa kanaan BTC’n kan ijaarame yommuu tahu App bakka tokkotti hojjettanii nuffii tokko malee BTC argattan isiniif tarreessa. App kun bifa Game dhaan mobaayila keenyaan kan taphannee argannuudha. Google Store irraa nii argattu. Isaanis:-
- Bitcoin Food Fight
- Bitcoin Solitaire
- Bitcoin Pop
- Bitcoin Blast
- Bitcoin Blocks
- Sweet Bitcoin
App kun ja’anuu(6) bakka tokkotti Bitcoin isiniif kafalaa deema. Karaan inni isiniif kaffalu kan dursitanii qopheeffatan Coinbase account create godhachuu qofaani. App kun namootni hedduun kan ittiin of jijjiiran yommuu tahu obsa kan barbaaduudha. App kun bifa satoshi olitti tarreeffameen kan kaffaluudha. Coin base keenya erga create goonee booda yeroo App keenya taphannee gara coinbase wallet keenyaatti ergannu kan nu gaafatu “E-mail” nuti coinbase ittiin baafanne qofa. Kanaaf email keenya qofa galchinee withdraw gochaa deemna.
AppGame kunneen sa’a 24 keessatti yeroo lama nuuf kenna. Al tokko taphannee erga fixnee booda kan biraatti darbina hundumaa isaa sa’a tokko keessatti erga taphannee raawwannee turtii sa’a 12 boodas itti deebinee taphanna jechuudha. Akka kanaan qobaa keenya tahuus baatee nama lama sadiin gareen waliin taphannee ji’a muraasa keessatti Bitcoin tokko walitti qabachuu dandeenya. Wayita kana Bitcoin tokko argachuu jechuun qarshii keenyatti gara miliyoona lamaati jechuudha. Qobaa keenyas jabinaan taphannee bitcoin app kana irraa walitti qabuu dandeenya.
Kan biraan karaan nuti bitcoin salphaatti argachuu dandeenyu daandii salphaa qofaan
- Minig:- kunis gosa sadiitu jiru.
- Small mining- namootni yeroo mana isaanii taa’anii mining godhaniidha. Ofii keenyaa maashinii isaatiin mana keenyatti tolfannee kan gochuu dandeenyu.
- Cloud mining- qarshii kennuu qofaan daldalota waliin waliif galanii bu’aa isaanii qofa kan eeggatan eessatti akka mining tahu kan hin beekamne. Inni kun amansiisaa miti yeroo baayee.
- Big mining- isaan kun akka Industirii, btc club waliin mining kan godhamuudha. Baayee amansiisaadha.
- Hand to hand- kana jechuun btc kan hin qabne qarshii isaa qabatee isa btc qabu bira deemee kallattiidhaan fuulaa fuulaan kan wal jijjiirruudha. Isaan lamaan garuu mobaayila isaanii irra wallet btc jiraachuun dirqama.
- Maashinii ATM BTC- Kun biyya keenya keessatti dalagaa hin jiru garuu akka hubattaniif kan fayyadu. Namootni walii waliiniitiin wal jijjiiruu irra maashii irraa ATM isaaniitiin BTC wal jijjiiruu filatu.
- Asirratti ibsa. ATM maashinii gaafa galchinu maashiin sun lakkoofsa bilbilaa nu gaafata. Lakkoofsi bilbilaa gaafa itti galchinu BTC gara bilbila keenyaatti nuuf erga jechuudha. Kara biraa BTC qabaannee qarshiitti jijjiiruu yoo nu barbaachise bilbila keenyaan BTC keenya gara maashiniitti yoo erginu innimmo qarshii baasee nuuf kenna jechuudha. Bifa kanaan bakka maashinii ATM dhaabbannee BTC itti gurguruus qarshiitti jijjiirrachuus dadeenya.
- Coinbase App- kunis biyyoota akka America, Ingliz, Canada keessatti kan fayyaduudha. Coinbase keenya irraa account baankii keenyaa waliin walitti hiinee BTC account baankii keenya irraa bituu dandeenya. kanas daandirra osoo deemnuu mana keenya hotelaa fi kaaffee bakka feeneyyuu teenyee btc kara salphaadhaan bitachuu kan dandeenyuudha.
Karaalee hedduutu jiru bitcoin argachuu kan dandeenyu isaan kunis
- Karaa bilisaan argachuu dandeenyu (Free BTC)- kun ammo yeroo keenya kan fudhatuu fi yeroo dheeraa booda kan argannu hojii qabnu cinatti baayee nun barbaachisu taanan kanaan suuta argachuu dandeenya
- Qarshii baasnee kan argachuu dandeenyu- kun amma kaanee amma kan argannuu fi sa’atii barbaannee fi yeroo feenetti gurguruus bituus kan dandeenyuudh.
1. DOWNLOAD
2. DOWNLOAD
Galatomaa!


text:
……. Kutaa lammaffaa
Barreefama kiyya kutaa tokkoffaa keessatti dhimma waamaicha tokkummaa ilmaan oromiyaa ilaalchisuun, waanuma natti muldhatee fi ittiin guungumaa deemu, maalifan yaada kiyya nama wajjin hin qooddanne jedhee, waanta haarawaa qabaachuu baatus, waan hundi keenya quba qabnu barruun dhaammachuu barbaade. Dhugaa dubbachuuf yaadi ilmaan oromiyaa dhimma barruu kanaan wal qabsiisanii naaf gumaachan eddu barumsaa fi gorsa oromummaa irraa argadhee jira. yaada gummaacha gabbisaa fi qeeqa gara garaa lammiin koo naaf kennitan hundi keessan ulfinaa fi galata argadhaa jedha.
“Waa malee manni hin haaru” jedha oromoon yeroo waatu jiraa nama akeeku. Anis dhimma tokkummaa ilaalchisuun barruudhuma gaggabaabduu barreessu keessatti waa tutuquun koo hin oolle. Garuu ammam akka hojiitti hiikamaa jiru ilmaanuma oromoof dhiisee gama kiyyaan garuu qulqullinaan dhimmi tokkummaa qabsa’otaa akka lalisu haarsaa inni akka dhuunfaatti nagaafatu bahuuf mamii hin qabu. asi irratti waantan jechuu barbaadu tokko garuu tokkummaan qabsa’otaa kan dhufu fadhaa fi hawwii gara ykn qaama tokkoon kan dhalatu otoo hin taane, of kenniinsa qaama hundaa gaafata. Yoo hawwiin tokkummaa afaanirra hin darbinee fi waan tokkummaan gaafatuuf hin abboomamne jecha irra darbee bu’a qabeessa hin tahu.
Asi irratti dubbiftootaan oofkaltii naaf kennaa jechaa, mee dhimma tokkummaa kana irratti akkaataa hooggantootii fi namooti tokko tokko ilaaluu yaadan kaasuu barbaada. Dhaabbileen siyaasa oromoo fi abbootiin siyaasaa tokko tokko dhimma tokkummaa mooraa oromoo fiduuf oromoon bara baraan gaafachaa jiru hundeen hubannoo qabaachuu dhabuun isaanii rakkoo mataa isaa dandahee dha. qabsoon oromoon itti jiru bilisummaa, abbaa biyyummaa fi mirga dimokraasii alagaan nurraa fudhatame deeffachuuf qabsootti jira. qabsoo qara sadii (galii) qabdu gaggeessaa jirra. Tokkoffaan qabsoo abbaa biyyummaa oromiyaa deeffachuuf taasifamuu dha. lammaffaa qabsoo bilisummaa sabaa (oromoo) akka dhuunfaattis ta’ee akka sabaatti qabnu goonfachuu dha. sadaffaan mirga dimokraasii sarbamne argachuuf. Asi irratti galiin qabsoo sadan kunuu hubannoof yoo tahe malee dhimmoota addaan bahanii ilaalaman miti. Haatahuu garuu sadan isaaniiyyuu madaallii isaanii eeggatanii hin deeman yoo tahe rakkoon isaan mooraa qabsoo keessatti dhalchan salphaa miti. Kan mooraa qabsoo oromoo keessatti mudataa jiru galii sadeen kana madaallii isaanii eegnee deemuu dhabuu keenya muldhisa.
Sadan kana keessaa tokko yoo hirdhuu ykn hanqina qabaate, qabsoon harkifachuun dirqama ta’a. madaallii galii qabsoo oromoo sadan kana eeganii deemuun ammoo dirqama hooggantoota jaarmiyaalee oromoo ti. Jaarmiyaaleen siyaasaa oromoo walitti dhufeenyaa fi garaagarummaa galii qabsoo oromoo sadan kana hubachuu dhabuu irraa kan maddu, yeroo rakkoo gara garaaf saaxilamnu argina. Tokkummmaan mooraa qabsoo oromoo keessatti dhufuu qaba yeroo jedhamu madaallii galii qabsoo oromoo sadan kana kan dhugoomsu tahuun dirqama. Jaarmiyaan siyaasaa mirga dimokraasii miseensaa isaa hin eegnee ykn kabajee hin kabachiifne bifa kamiinuu galii abbaa biyyummaa fi bilisummaa sabaa eegsisuu ykn dhugoomsuu hin danda’u. akkasuma jaarmiyaan siyaasaa bilisummaa mataa isaa qabaatee bilisummaa miseensaa fi jaarmiyaa biraaf hin qabne, mirga dimokraasii fi abbaa biyyummaa oromiyaa dhugoomsuuf humna itti hin qabu. bifuma wal fakkaatuun galiin siyaasaa abbaa biyyummaa oromiyaa dhugoomsuuf hin warraaqne itti bahi isaa karaatti afuu dha. asi irratti waanti jala muramee ilaalamuu qabu galiin qabsoo oromoo sadanuu yoo madaallii isaanii eeggatanii deeman duwwaa qabsoon furga’uu dandeessi. Dhimmoota sadan kanaan yoo dhaabbilee siyaasaa oromoo fi hooggantoota isaanii madaalle ykn keessa isaanii sakattaane rakkoo maaltu jira ykn jabina maal qabu jennee ilaalla tahe, maal tahuu akka malu dubbiftootaaf dhiisa. waanta tokko garuu dhimmi kun sadan madaallii isaanii eeganii deemuu dhabuun, tokkummaa qabsa’otaaf rakkoo akka tahe jala muree darba.
Dhimma kana waantan kaaseef, qabsoo keenya guddina siyaasaa oromoo wajjin wal qabsiifnee akka ilaalluuf. Dhimmootiin sadan galiin qabsoo oromoo ammachuu qabu kun fardii dha. dhalooti qubee dhimma sadan kanaaf baayyee itti dhihoo duwwaa otoo hin taane, qooqaa fi jireenya isaa taasifatee jira. qabsoon oromoo jaatamoota keessa ittiin masakamaa ture falaasama siyaasaa warra bahaa fi dhihaa (coministii fi kappitaalistii) ka’umsa taasifatee dhimma qabsoo oromoo ilaaluun isaa yeroo sanatti sirrii dha. waltajjii amma irra jirru kanatti garuu, haala guddina siyaasaa oromoo wajjin muuxeffachuun dirqama. Jaarmiyaaleen siyaasaa oromoo ykn hooggantootiin 60moota keessa turan haala guddina siyaasaa oromoo ammaa wajjin of sirreessuun dirqama taha. Tokkummaan mooraa qabsoo oromoo kan dhufuu malus yoo kun dhugoome duwwaa jedheen akka nama dhuunfaatti yaada qaba. kanaan ala garuu seenaa kaleessaa dubbachaa fi waltajjii amma keessa jirru dagachaa yoo deemna ta’e, tokkummaan nuti mooraa qabsoo oromoo keessatti hawwinu tasa hin dhugoomu. Haalli amma irra jirru yoo wal sobuu fi wal mooksuu taate malee, yeroo sirreessa hundee barbaaduu dha.
Yeroo tokko tokko akka amma argaa jirrutti dhimma tokkummaa oromoo dhimma caalanii argamuu jaarmiyaa siyaasa tokkoo taasisanii namootiin ilaalan ykn jaarmiyaan siyaasaa ilaalu ifatti muldhatu. Dhimma tokkummaa kana irrattis yeroo waa jedhan jaarmiyaa ofii keessa jiran duwwaan daangahanii, yeroo ilaalanii fi yaada kennatan ilaalla. Kan nama ajaa’ibu garuu, jaarmiyaan tokko ykn namni dhuunfaan tokko jaarmiyaa isa kan biraa ykn nama dhuunfaa wahii dhiifama gaafachuu akka qabutti yeroo ilaalanii fi irraa dubbatan dhageenya. Kun kan muldhisu barbaachisummaa tokkummaa mooraa qabsoo oromoo egeree qabsoo sabaa wajjin otoo hin taane, fayidaa fi daangaa dhimma jaarmiyaa ofii keessa jiranii ykn abbummaa nama dhuunfaa tokko dhugoomsuun kan milkahuu ykn raawwatu taasisanii ilaaluun ammas rakkoo jiru hubachuu dhabuu dha. karaa biraatiin ammoo rakkoon tokkummaa mooraa qabsoo oromoo keessatti dhabameef nama dhuunfaa ykn garee wahii itti gaafatama godhanii ofii qulqulluu tahanii dhihaachuu yaaluu dha. kun bifa kamiinuu tokkummaa hin fidu. Rakkoon hunda keenya bira akka jiru of amansiisuu dha.
Barruu kiyya keessatti yeroo hunda dhimma tokkummaa waantan kaasuuf akka hubannoo kiyyaatti egereen qabsoo oromoo fayidaa jaarmiyaa siyaasaa fi nama dhuunfaa caala, egeree qabsoo sabaaf fafa inni qabu waantan hubadhuuf. Abbaa biyyummaa oromiyaa, bilisummaa saba oromoo fi mirga dimokraasii ilmaan oromiyaa dhugoomsuuf qabsoon itti jirru haala walxaxaa addunyaa fi fala waloo waanta gaafatuu dha. yeroo tokko tokko dhimma numarsee jiru waanta dagannus ni fakkaata. Galiin qabsoo oromiyaa dhimmoota sadan (abbaa biyyummaa, bilisummaa sabaa fi mirga dimokraasii) ammatee shaffisaan galma hin gahu taanaan, haala walxaxaatu numudata. Dhugaa dubbachuuf tokkummaa dhabiinsi dhaabbilee siyaasa oromoo rakkoo gara garaaf qabsoo saaxilee jira. dhimma amantaa, naannummaa fi maal nadhibeen marfamee jiraachuu duwwaa otoo hin taane, ittiin masakamuun jalqabamee jira. haalli kun yoo yeroon fala isaaf malu waloon itti kennuun hanqate, gaabbii dhalootaaf darbu lafa kaahaa akka jirru hubachuu barbaachisa. Dubbiin ebelu najaata ykn najibba jennee haqa lafa jiru dhiisuun hin danda’umu. Kanaaf tokkummaa waanti jedhamuuf akkaataa namootiin tokko tokko itti dubbatan otoo hin taane, egeree qabsoo sabaaf murteessaa waan taheef. Kun ilmaan oromiyaa hunda keenya yaaddessuu qaba. yaaddahuu duwwaa otoo hin taane falli isaas nu harka akka jiru itti amanuu qabna.
Falli inni duraa jaarmiyaan tokko ykn namni ebelu jedhamu kaleessa kana raawwate jennee yeroo isa itti hafarsinurra hin jirru. Kan kaleessaa seenaaf dhiifamee kan hardhaa fi boruu akkamitti qajeelfachuu akka qabnu yaaduutu karaa dha. ilmi namaa kamuu yeroo hojatu dogongora ni raawwata. Waanti guddaan irraa barachaa deemuu danda’uun ammoo beekumsa. Qabsoon bilisummaaf goonu yeroo hunda waantota qajeeltoo duwwaarra deema jechuu miti. Rakkinas dhalchuun isaa beekamaa dha. kanas beeknee sirreefachuu dha. Akkuma Mohandas Gandhi “freedom is not worth having if it does not include the freedom to make mistakes” jedhe sana adeemsa siyaasaa keessatti namuu rakkoo gara garaa keessa seenuu ni mala. Sababni isaa saba ofii miidhuuf otoo hin taane, filannoon gara garaa hoogganatti muldhachuu mala. Rakkoo kan tahu garuu isa irraa barachuu dhabuu ykn maaliif kaleessa ebelu akkas godhe ykn keessa seene jedhanii yaaduun mataa isaatiin rakkoo kan biraa dhalcha. Kanaaf dhimmi tokkummaa oromoo kun yoo dhukaan ilaalle malee, akkumma baratame dhimma olola gareef dhimma itti baana yoo tahe eessayyuu hin geenyu.
Dhuma irratti dhaabbileen siyaasaa kamuu tokko kan biraa caalee ykn fayya qabeessa tahee, jaarmiyaa biraa irraa affeerraa ykn dhiifama eega yoo tahe, ammas “Bacaqii Roobaan , dhukkee ykn hawwaara kaasuuf lafa dhiitaa” akka jiru beekuu qaba. bacaqii roobaan hawaarri olkahu tasa waanta hin jirreef.
Kutaa sadaffaan walitti deebina….
Ulfaadha
Camadaa Hundee
camadaa@gmail.com


text:
Finfinnee, Fulbaana 5/2014 (TOI) – Jilli Itti aantuu Kaantibaa magaalaa Finfinnee Aadde Adaanach Abeebeen durfamu Naannoo Amaaraa magaalaa Bahaar Daar galeera.
Jilichi wayita Buufata Xiyyaaraa Balaay Zallaqaa Bahaar Daar ga’u Pireezdaantii Naannoo Amaaraa obbo Aganyahu Tashaagar dabalatee hoggantoota mootummaa naannichaan simannaan taasiifameefira.
Jilli lammiilee qa’ee fi qabeenya isaanirraa buqqa’aniif deeggarsa laachuuf gara sana imaluu ibsameera.
Jilli kun hoggantoota mootummaa naannichaa waliin haala lammiilee kanneen waaraan dhaabuun danda’amurratti ni mari’ataan eeggama.
Bakka buutoonni hawaasa daldalaa magaalaa Finfinnee, waldaaleen siiviilii, hoggntoonni mootummaa olaanoo fi dhaabbileen garaagaraa jila kana keessatti hammatamuu himameera.


text:
Oromia: Ibsa Adda Bilisummaa Oromoo Irraa kenname: Olola Dharaa Oomishee Facaasuu fi Ummata Shoororkeessuudhaan Umrii Bittaa isaa Dheereffachuuf Dhama’uun Mootummaa Wayyaaneetiif Aadaa Tahe. November 5, 2015Posted by OromianEconomist in Uncategorized.
Tags: ABO, Development problems of Oromia, Dhaamsa ABO, malpractice and violence by the ruling TPLF to stay on and maintain the 24 years tyrannic rules, Oromo, Oromummaa OLF, The Oromo Liberation Front (OLF)
add a comment
Olola Dharaa Oomishee Facaasuu fi Ummata Shoororkeessuudhaan Umrii Bittaa isaa Dheereffachuuf Dhama’uun Mootummaa Wayyaaneetiif Aadaa Tahe.
(Ibsa Adda Bilisummaa Oromoo Irraa kenname, Sadaasa 05, 2015) Mootummaan Wayyaanee olola dharaa daangaa hin qabnee fi duula shoororkeessummaa, haaressa Adda Bilisummaa Oromoo fi qabsoo bilisummaa Oromoo irratti banee jira. Humnootiin tikaa fi miidiyaan Wayyaanee akkuma amala isaanii fiilmii dharaa maqaa Adda Bilisummaa Oromoo fi qabsoo bilisummaa Oromoo xureessu oomishuuf har’as olii fi gadi kaataa jiru . Duulli maqaballeessii fi jibbisiisaan kunis waan haaraa utuu hin taane itti fufa kan ammaan duraa ti. Gama biraanis humnootiin tikaa Wayyaanee maqaa miseensota Adda Bilisummaa Oromoo fi shoororkeessitoota jedhuun wayta ammaa ilmaan Oromoo nagaa biyya keessaa fi biyyoota ollaatii ukkaamsanii garii mana hidhaatti guuruu, kaan immoo ajjeesuu fi gara dabarsuun muddama uumuuf asii fi achi fiigaa jiru. Kijibni Wayyaanotaa fi fakkaattotni isaanii ABO fi walii gala qabsoo Oromoo irratti tarrisan: ABOn dhiphoo dha, shoororkeessituu dha, hooggannni ABO nama ajjeesa, nama qala, ABOn ergamaa alagaa ti, qabsoon Oromoo ummatoota kaan balleessuuf adeema, …kkf. kan jedhu olola hundee hin qabne dha. Olola fokkisaa gantoota sabaa fedhii dhuunfaa guuttachuuf jecha dantaa saba ofii balaa irra buusuuf luffisan keessaan oofuudhaan tokkummaa ummata Oromoo diiguu fi qabsoo bilisummaa Oromoo balleessuuf bara baraan dhama’u. Miidiyaa of harkaa qaban kan akka Dhaabbata Raadiyoo fi Televiziona Itoophiyaa, gaazexoota mootummaa, raadiyoo Faanaa, marsariitii isaanii kan akka Ayigaa Forum, Tigraay Online, Waarkaa, mana pal talk, akkasumas Youtube Gadaa TV fi kan kana fakkaatutti gargaaramanii sum’ii diinummaa isaanii Oromootti facaasuuf aaragalfii dhabaa jiru. Akeekni olola Wayyaanee inni guddaan bara baraan ummata Oromoo gandaa fi gosaan wal irratti kakaasee tokkummaa isaa laaffisuu fi qabsoo bilisummaa Oromoo dadhabsiisuu akka tahe amma kan hin hubanne jira hin fakkatu. Fedhiin isaa duula qorqalbii ummata Oromoo irratti oofuudhaan akka ummatichi boquu gadi qabatee sirna saamichaa fi hacuuccaa isaa ameen jedhee jalatti bulu taasisuuf ummaticha shoororkeessuu dha. Shoororkaa uumee ittiin ummata sodaachisa, doorsisa. Addatti ammoo yeroo ammaa ummatni Oromo Wayyaanee irratti tokkummaa isaa jabeeffatee sochii cimaa bifa gara garaatiin gochaa jiru irraa rifaatuu guddaa keessa waan seeneef olola kana haaromfate. Kana malees ummata Oromoo fi ummatoota cunqurfamoo empaayerattii keessa jiran kan biroo gidduutti shakkii uumuun akka waliif hin tumsine taasisuuf tattaafata. Mootummaan farra ummataa kun shakkii fi sodaa ummattoota gidduutti uumuun imaammata qoqqooodanii bituu akka hordofu ifaa dha. Ummatoota cunqurfamoo walitti diree dhiiga wal dhangalaasisaa ofii nagaadhaan giddduutti jiraachuun imaammata Wayyaanee dhaabbataa dha. Mootummaan Wayyaanee duula ololaa Adda Bilisummaa Oromoo fi qabsoo bilisummaa Oromoo irratti oofutti dabalee, maqaa miseensota ABO, shoororkeessitoota fi kkf. itti maxxansuun lammiiwwan Oromoo mana hidhaatti guura. Lammiiwwan Oromoo nagaa mana hidhaa keessatti dararee beelaa fi dhukkubaan akka du’an taasisa. Mootummaa nama ajjeesee qaanii tokko malee “of ajjeese.” jedhu dha. Namoota miseensota Adda Bilisummaa Oromoo ti jedhu shoororkeessummaan yakkee mana murtii!
federaalaa ofii itti ajajutti dhiheessee murtii jal’aa itti dabarsa. Sababa Bilisummaa Saba ofiif falmatan qofaaf yakka tokkoon maleetti hidhaa umrii guutuu fi du’aan adabuun mootummaa dabaa fi cubbuu guddaa ummata Oromoo fi kanneen biroo irrattis raawwataa jiruu dha. Mootummaan Wayyaanee, shoororkeessaan Sabboontota Oromoo mirga Oromoof falman bak ka argamanitti akka ajjeefaman maqaa isaanii tarrisee facaasaa akka jirus ragaa waliin ifa bahee jira. Duula Oromoo bara baraan shoororkeessuu bal’inaan itti fufee jira. Kana malees humnooti in tikaa Wayyaanee baqattoota Oromoo sirna isaa jalaa baqatanii biyya ollaa keessa jiraatan ad amsanii ukkaamsuu fi ukkaamsisuu irratti argamu. Obbo Dabbasaa Guyyoo Saafarroo, jaarsi umriin waggaa 80, Fulbaana 27, 2015 Naayiroobii keessaa ukkaamsamanii hanga ammaa achi buuteen isaanii hin baramne. Akkasumas baqattootni Oromoo maqaan tarrifame garii wal ta’iinsa humnoota tikaa Wayyaanee fi poolisoota Keeniyaatiin Naayiroobii fi bakkoota birootii guuramanii maqaa gooltummaatiin mana hidhaa biyya ormaa keessatti dararamaa jiru. Akka kanaan dalagaan gooltummaa mootummaa Wayyaaneetiin raawwatamu daangaa biyyaa fi biy yoota ollaa irra utaalee sadarkaa idiladdunyaatti tarkaanfateera. Wayyaaneen soba ija baasee fi olola dharaa oofuudhaan umrii bittaa ofii dheereffachuuf dhama’a. Soba tarrisuun, soba dhugaa fakkeessuu fi ummatoota gidduutti shakkii fi sodaa uumuun aangoo irra of tursuuf tattaafata. Kun tooftaa dhaabbataa fi dulloomaa murni kun kana tu na baasa, kana malee jiraachuu hin danda’u jedhee waggoota digadamii afuriif itti gar gaarame; ittis gargaaramaa jira. Olola dharaa oofuu mala jireenyaa taasifate. Murni aangoo dhuunfatee deggersa ummataa hin qabnee fi yeroo hunda bir’ataa jiraatu kun, fuula duras hanga gaafa aangoo irraa darbamuutti shira akkasii dalaguu irraa if duuba hin deebi’u. Umrii bittaa ofii dheereffachuuf olola diiggaa fi sum’aawaa oomishee ummata keessa facaasuun shakkii fi afanfaajja’iinsa uumuu irraa hin dhaabbatu. Mootummaa deggersa ummataa fi hundee hin qab ne humnaa fi ololaan biyya bulchuuf tattaafatu dha. Wayta amma Addi Bilisummaa Ummata Tigraay wal dhabbii of keessatti qabuu fi beela dabalatee rakkoolee hawaasummaa adda addaa ummatoota empaayerattii hudhanii qaban dhok suuf oduu fi fiilmii sobaa oomishee ilaalcha ummataa gara dabarsuuf abbala. Kana malees dhi hee bari’u mootummaa fi ummata biyya ollaa irratti olola jibbaa facaasuun ilaalcha ummatoota Itoophiyaa keessa jiranii gara dabarsuun bara bittaa isaa dheereffachuu barbaada. Hunda caalaa immoo, Adda Bilisummaa Oromoo dabalatee Tumsi Bilisummaa fi Dimokraasii Ummatootaa dhaabotni ummatoota cunqurfamoo shan dhiheenya ijaaran mootummaa Wayyaanee yaaddoo keessa buusee jira. Kanaaf waan qabatuu fi gadi dhiisu isa wallaalchisee akka saree maraatuu olii fi gadi kaachuun, keessaahuu, ummata Oromoo unkuruu irratti fuulleffate. Adda Bili summaa Oromoo fi ummata Oromoo irratti olola dharaa kan maqaballeessii oofee bulguu fakkeessuudhaan ummatoota biroo fi hawaasa addunyaa duratti dhiheessuuf tattaafata. Haa ta’u malee ummata Oromoos ta’e ummatootni cunqurfamoon empaayerattii keessa jiran olola dharaa fi tooftaa dulloomaa Wayyaanee kanaaf gurra kennaa hin jiran. Ummatootni em paayerattii Mootummaan Wayyaanee mootummaa ummata sobuu fi sobaan jiraatu ta’uu erga itti dammaqanii tureera. Mootummaa osoo ummatni beela’uu quufatu jira, dinagdee biyyaa da chaadhaan guddisnee jirra jedhuu fi kijibaan jiraatu ta’uu hundatu beeka. Mootummaa mirga dhala namaa gara jabinaan dhiitaa, bilisummaa namtokkee fi sabaa irra ejjetaa sirna dimokraasiin ijaaree na faarsaa, jedhee ija dhiibee ummatoota nin bulcha jedhuu fi hawaasa
addunyaa sobu dha. Haa ta’uu yeroon isaa yeroo itti ummatatti hurrii maranii bulchuun dan da’amu miti. Yeroo itti dammaqiinsi ummataa fi guddinni teknooloojii beeksisaas guddate ak kasii keessa miidiyaadhaan uummata sobuu yaaluun of gowoomsuu dha. Akkasumas umma tootni empaayerattii, keessaahuu, ummatni Oromoo har’a ololaa fi tarkaanfii shoororkeessum maa mootummaa Wayyaanee fi lukkeelee isaaf jilbeenfataa hin jiran. Hidhaa fi ajjeechaan qab soo keenya hin dhaabu, warri har’a karaa baay’ee nutti duulaa jiran boru karaa itti dhugaa fi ol’aantummaa ummataa jalaa bahan tokko illee hin qabaatan jechuudhaan hamilee fi muran noodhaan diina hanga funyaaniitti hidhate dura dhabbataa jiru. Dhuma irratti injifannoon kan ummataa akka ta’us shakkiin hin jiru.
Injifannoo Ummata Oromoof !
Adda Bilisummaa Oromoo Sadaasa 05, 2015


text:
Tamanna isumaqarpoq utoqqaat angerlarsimaffiinut susassaqannitsut isissanngitsut, pulaartoqassanngilaq, utoqqaallu anissanngitsut. Utoqqaat utoqqaat angerlarsimaffiata silataani aneersinnaapput sulisumik ilagisaqarlutik.
Matusinissamik aalajangernermut peqqutaavoq utoqqaat nappaassuarmut coronavirusimut tunillatsinnginnissaat illersorneqarniarmat.
Utoqqaat aamma bussinut ilaallutik ingerlaarujoortarnerat unissasoq kaammattuutigaarput, ilaqutaasullu kaammattorusuppagut utoqqartatik kaammattussagaat busseqattaaqqunagit, pisariaqavissutigullu taamaallaat bussit atortaqqullugit. Utoqqaat illersorneqarnissaat paarilluarneqarnissaallu tassani anguniarneqarmat.
Nappaassuaq coronavirusi mianernarunnaarpat aatsaat utoqqaat illui ammaqqinneqassapput.


text:
Adabbii Gara-Jabaataa ilmaatif Malu
Namni sooressi tokko yommuu du’u ilma ofiitif qabeenya baay’ee dhiise du’e. Ergasi gurbaan kuni qabeenya abbaa irraa dhaale fedhii haadhaa guutuf oolche. Haala gaarii fi gammachuun akka jiraattuf wanta ishii barbaachisu hundaa guutun mirkaneesse.
Achi guyyaa tokko intala bareeddu takka fuudhe.
Haa ta’uu malee, niitin isaa tan of jaallattuudha. Soddaati ishii (haadha dhiirsa ishii) jechoota jajjaboon itti dubbachuu eegalte. Yeroo hundaa dubbii badaan soddaati rakkisti. Miira isaanitiif haajaa hin qabdu. Kanarraa kan ka’e jireenya isaanii itti dhiphiste.
Fedhii Rabbii ta’e, soddaatin ishii dhukkuba nama kuffisuun waan qabamaniif nama isaan kunuunsu barbaachisa. Kanaafu, akka feete isaan gochuu dandeessi.
Sodaattin dhibeen isaanii itti abaase. Kunis rakkoo baay’ee itti fide. Yeroo kanatti niitin ilmaa soddaatin ba’aa guddaa ishitti ta’uu itti mul’ate. Maarree guyyaa tokko dhiirsa ishiitin, “Anaa fi haadha tee kan itti filattu yeroon amma. Ammaan booda isaan waliin jiraachu hin danda’u.”jetteen. Ilmi haati niiti waliin nageenyan akka jiraattuf niiti amansiisuuf haa carraaquyyu malee niitin isaa hin fudhanne. Maarree, filannoo gaddisiisaa lamatti kufe. Haadha irraa addaan bahuu moo niiti hiiku??? Yeroo murtaa’ef filannoo isaa itti yaade. Haa ta’uu malee, dhumarratti haadha dhiisee niiti filate.
Ilmi dhiibbaa sheyxaanaa jala waan tureef murtii sirrii akka kennetti itti dhagahame. Haati isaa isa guddisuuf wareegama (aarsa) baay’ee akka kafalte tilmaama keessa hin galchine.
Gaafa toko halkan garmalee qorru keessa, haadha isaa gara gamoo (fooqi)erga olbaase booda fooqi irraa isaan dhiibe kuffise. Jaartin dulloomtun akkuma lafa gahaniin yeroo muraasa qofaaf aadan. [San booda ni du’an jechuudha]. Firii gadaamessa isaanii kan ta’e ilmi jaallatan kuni akkanatti yommuu garaa isaanitti jabaatu amanuu hin dandeenye.
Hojii badaa ofii hojii gaariin haguugun amala yakkamtoota fi finciltootati. Sirna awwaalcha haadhaa booda namoonni booya akka itti dhufanii fi achumaan haadha dhabuu isaatin Rabbiin akka obsa isaa kennu du’aayi akka godhaniif, waltajjii tokko qopheesse. Rabbiin Gooftaa jinnoota fi namootaa ta’e gocha sukaneessaa kana akka isatti beeku namtichi kuni hin hubanne. Rabbiin olta’e kan hirribni Isa hin qabne wanta onnee keessa jiru hundaa ni beeka.
Guyyoota itti aanan ilmi jaarti duute tanaa akka fedhetti osoo sirbuu fi bashannanuu oole. Dallansuu Rabbiitif kan haajaa hin qabne ture. Dhara isaatiif adabbi isatti bu’u hin sodaanne. Rabbiin hanqinna tokko malee murtii ni kenna. Haalli murtiin itti raawwatamu haa turuyyuu malee murtiin Isaa hin hafu. Adabbiin kan dhufu yeroo Inni murteessetti waan ta’eef.
Yeroo dheeraa booda ilmi dharaa kuni adabbii Rabbii ofirratti fudhate. Dhukkubni haadha isaa qabee ture isallee ni huube (miidhe). Ergasii dhukkubni nama kuffisuu fi dhibeen sammuu isa qabe niiti isaa ni dhiphise. Akkuma haadha isaa rakkisaa turte niitin isaa tuni isallee rakkisuu jalqabde. Ammaan booda akka feete isa gochuu dandeessi jechuudha. Namni kuni yommuu gara fooqi olbahu halkan garmalee kan qorru ture. Achumaan deeme bakka haadha isaa itti darbe sanirra dhaabbate. Haadha isaa gara du’aatti kan gaggeesse bakka kanarra dhaabbate ture. Yeroma san namni kuni fooqi irraa darbame lafatti daaraa ta’e.
Ajjeechaa sukaneessaa inni raawwateef adabbi isaaf malu argate! ( Walaajochin lamaasdasat, fuula 15-17-Hiikan Huseen Idriis Muhammad)
Mindaa haadha fi abbaa hajjisiisu
Seenan kuniin dargaggeessa Arabaa tokkoon kan dubbatameedha. Amala warra ofiitiif qabu odeessa. Barreefamni kan fudhatame kitaaba “Sa’adata daareyni fii birril waalideyni” jedhamu irraayyi. Dargaggeessichi akka dubbatetti gaafa tokko kaampani hojjatu keessaa hojii gadi furuuf murteesse. Kaampanii keessatti tajaajila kennaa tureef dinaara kuma soddomii lama (32,000) fudhate gara manaa qajeele. Maallaqni Isaaf barbaachisaa ture. Sababni isaas, qabeenya biraa hin qabuu ture.
Kuni kan ta’e bara 1424 akka lakkoofsa hijraatti waqtii hajjiin dhiyeete keessa ture. Yeroon kuni waqtii namoonni baay’een hajjii hajjuuf qophii barbaachisaa itti godhaniidha. Yommuu mana gahu maallaqa kaampani irraa fudhate warra isaatti hime. Haadha fi abbaan, “Dirqama hajjii akka raawwannuuf osoo maallaqa kee nuuf kennite hawwii keenya.”jedhan.
Ilmi yeroma san tole jechuun maallaqa kenneef. Maallaqni isa haa barbaachisuyyu malee fedhii warraa dursuun caalatti barbaachisaa akka ta’e ni amane. Ergasi warraaf haala deemsa hajji mijeesuf gara ejansii imala hajjii deeme. Sirnoonni barbaachisan erga guutani booda warri isaa akka hajjaniif erge. Rabbiif galanni haa galu! sirna hajjii haala milkaa’en erga raawwatani torbaan lamaan booda gara mana isaanitti deebi’an.
Kuni akkuma jirutti ta’ee, dargaggeessa kanaaf hojii raawwachisaa kaampani duraani irraa bilbilli bilbilameef. Waggoota dheeraaf tajaajilu isaatif maallaqni inni hin fudhanne akka hafe hojii raawwachisan itti hime. Kaampanicha irraa altokkotti maallaqa waan fudhateef maallaqni hafe xiqqoodha jedhe yaade. Gara kaampani deeme hojii raawwachisaa waliin wal qunname. Hojii raawwachisan cheeki poostaa keessa jiru erga itti kenne booda gurbaan kuni isa galatefate gara manaa deebi’e. Akkuma mana gaheen yommuu poostaa banu hangi maallaqaa cheeki irratti barraa’e hanga maallaqa warra hajjii geessuf kenneen wal-qixa. Dhugumatti Rabbiin abbaa kabajaati! (Walaajochin lamaasdasat, fuula 63-64-Hiikan Huseen Idriis Muhammad
Kanaafu, haadha fi abbaa keenyaf tola ooluf carraaqu qabna. Tola isaanii oolun balbala milkaa’inna fi gammachuu banachuudha. Kan isaan miinu fi kan hin kabajne yoo ta’e balbala milkaa’inna fi gammachuu ofitti cufaa fi balbala adabbii ofitti banaa adeemna; miidhan isaan miidhaa turre numarratti deebi’a.


text:
Hundee Iimaanaa 6ffaa
Qadaa fi Qadaratti amanuu -Kutaa 1ffaa
Samii, dachii fi wantoota isaan keessa jiran yommuu ilaallu, sirna (tartiiba) isaanii kan eeggatanniidha. Aduun, jiiyni, urjileen, samiin ol fuudhamuun, dachiin diriiruun jireenya lubbuu qabeenyitiif mijaa’un, gaarreen akka shikaali dachii keessatti suuqamu, fi kkf sirna isaanii kannen eeggataniidha. Mee aduu fi ji’a haa ilaallu. Aduu fi jiiyni sa’aati fi sakkandii isaani eeggatanii orbiiti isaanii irra naanna’u. Tokko tokkootti hin bu’u. Wal faalleessun hin jiru. Halkanii guyyaanis akkanuma. Kanaafu, wantoonni kunniin hundii hangaan, amalaan, yeroo fi bakkaan kan murteefamanii fi daangeefamanii jechuudha.
Wantoota kanniin hunda kan akkanatti murteessu, qindeessu fi too’atu Rabbii olta’aa malee hin jiru. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa wantoota hunda uumun dura kan beeku fi murteessudha. Wantoonni samii fi dachii keessatti adeemsifaman hundii beekumsaa fi murtii Isaatiin adeemsifamu. Wanti beekumsaa fi Murtii Isaa keessaa bahu tokkollee hin jiru. Sababni isaas, Inni Uumaa fi Mootii waa hundaati. Uumaan wantootaa hundaa kan uumudha. Mootiin immoo wantoota hundaa kan murteessudha.
Erga kana beekne booda al-qadaa wal qadaratti amanuun nu hin dhibuu jechuudha. Adeemsa keenya itti fufuun dura mee hiika Qadaa fi Qadar jedhu beekuuf haa tattaafannu.
Akka lugaatti qadaa jechuun wanta tokko xumuruu, guutu, raawwachuu fi murtii dabarsuudha. Wanti kuni fedhii, jecha, hojii ykn wanta biraa ta’uu danda’a. Inni qaadidha yommuu jennu inni nama murtii dabarsu jechuu keenya.
Qadar jechuun immoo wanta tokko safaruu, murteessu, hanga wanta tokkoo adda baasudha.
Akka shari’aatti garaagarummaa qadaa fi qadara jidduu jiru ilaalchisee hayyoonni yaada garagaraa kennanii jiru. Akka nuuf salphatuuf hiika caalaatti Aayaata (keyyattoota) Qur’aanaatti dhiyaatu haa fudhannu.
Qadar jechuun wanti hundii uumamuun ykn raawwatamuun dura amala, hamma, yeroo, bakka isaa fi kan kana fakkaatan murteessu fi katabuudha. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa wanti tokko uumamuun ykn raawwatamuun dura murteesse fi katabee jira. Rabbiin biratti wanti hunduu kan murtaa’edha.
Qadaa jechuun immoo wanta duraan murtaa’e hojii irra oolchu fi xumuruudha. [1]
Qur’aana keessatti ni jedha,
“Guyyaa lama keessatti samii torba godhee xumuree (qadaa)” Suuratu Fussilat 41:12
Kanaafu, qadaa fi qadar kan wal keessa seenaniidha.
Qadaa fi qadaratti amanuun hundee iimaanaa keessaa tokko. Malaaykaan Jibriil (aleyh salaam) gara Nabiyyii (SAW) dhufuun “Waa’ee iimaana natti himi.” jedheen. Ergamaan Rabbiis ni jedhan, “[Imaana jechuun] Rabbitti, Malaykoota Isaatti, kitaabban Isaatti, Ergamtoota Isaatti, Guyyaa Dhumaatti fi keyriis ta’e sharriis ta’e qadaratti amanuudha.” Jibrilis, “Dhugaa dubbatte.” jedhe. Sahih Muslim 8
Qadaa fi qadaratti amanuun wantoota afur of keessaa qaba.
1ffaa– Rabbiin wantoota hundaa dimshaashaa fi takka takkaan yeroo hundaa akka beeku amanu. Rabbiin wanta darbe, gara fuunduraatti dhufuu fi wanta ammatti ta’u hunda beeka. Hojii gabroottan Isaa hunda takka takkaan beeka. Wantoonni hundi uumamuun dura takka takkaan isaan beeka. Rabbiin waa wallaalu fi dagachuu irraa qulqulluudha. Rabbiin Azza wa jalla ni jedha:
“Gooftaan kee dagataa hin taane.” (Suuratu Mariyam 19:64)
Gonkumaa Rabbiin homaa hin dagatu.
“Rabbiin sodaadhaa, Akka Rabbiin waan hundaa Beekaa ta’es beekaa!” Suuratu Al-Baqarah 2:231
Beekumsi Rabbii beekumsa ilma namaatiin gonkumaa wal bira hin qabamu. Beekumsi ilma namaa gabaaba, daangeefamaa fi wallaalummaan booda kan argamuudha. Beekumsi Rabbii olta’aa immoo daangaa hin qabu, wantoota hundaa kan marsee fi abadii (zalaalamii) kan ta’eedha.
2ffaa-Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa wantoota raawwataman ykn uumaman hundaa Lawhal Mahfuuz keessatti akka barreesse ykn katabe amanuu. Rabbiin Subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Sila Rabbiin wantoota samii fi dachii keessa jiran hunda akka beeku hin beektuu? Dhugumatti, kun kitaaba (Lawhal Mahfuuz) keessa jira. Dhugumatti, kun Rabbi irratti laafaa dha.” (Al-hajji: 70).
Rabbiin wanta ifa bahee fi dhokataa, keessaa fi alaa, wantoota dachii fi samii keessa jiran hunda takka takkaan ni beeka. Kunniin kitaaba keessatti kan barreefamaniidha. Maqaan kitaaba kanaas, Lahwal Mahfuuz. Akka yaada keessaniitti wantoota hundaa beekun ulfaata isinitti haa fakkaatu malee Rabbiin wantoota hundaa beekumsaan marsuu fi kitaaba keessatti barreessun waan Isatti ulfaatu miti. Jalqaba irraa kaase hanga Guyyaa Qiyaamatti wanta adeemsifaman hunda katabuun Rabbiin irratti baay’ee salphaadha.
Lahwal Mahfuuz Qur’aana keessatti maqaaleen adda addaa kennameefi jira. Isaanis: Al-Kitaab (Kitaaba), Al-Kitaabul Mubiin (Kitaaba ifa ta’e), Al-Imaamul Mubiin, Ummul Kitaab fi Al-Kitaabul Masxuur.
3ffaa- Wantoonni argaman hundi fedhii Rabbiitiin qofa akka argaman ykn uumaman amanu. Kuni hojii Isaatiin yookiin hojii uumamtootiin kan wal qabate ta’u danda’u. Fedhii Isaatiin ala wanti raawwatamu tokkollee hin jiru. Wanti Inni fedhe ni ta’a, wanti Inni hin feene hin ta’u. Rabbiin Olta’aan ni jedha:
“Rabbiin kee waan fedhe uuma, ni filatas.” Suuratu Al-Qasas 28:68
“Rabbiin wanta fedhe hojjata.” Suuratu Ibraahim 14:27
4ffaa- Rabbiin Uumaa waan hundaa akka ta’e amanuu- Wantoota jiran hunda kan uumee Rabbiin akka ta’e amanuudha. Rabbiin (Azza wa Jalla) ni jedha:
“Rabbiin Uumaa waan hundaati. Inni waan hundaa irrattis tiiksadha.” Suuratu Az-Zumar 39:62
Ammas ni jedha:
“Dhugumatti, Rabbiin kee Isatu akkaan Uumaa, Beekaadha.” Suuratu Al-Hijr 15:86
Suuratu Yaasin 36:82
“Ajajni Isaa yoo waan tokko fedhe, “Ta’i” jechuma qofa; yoosu ta’a.”
Rabbiin Qulqullaa’an olta’e wanta tokko hojjachuu ykn uumuu yoo fedhe, ‘Ta’i’ jedha. Wanti sunis yeroma san ta’ee argama.
Rabbiin Olta’aan wantoota namoonni hojjatan kan uumudha. Garuu kan hojjatu namoota. Fakkeenyaf, dhagaa, sibiila, muka fi kkf kan uume Rabbiidha. Namoonni immoo dhagaa, sibiila fi muka walitti fiduun mana ijaaru. Kanaafu, wanta namoonni hojjatan dhugaan kan uume Rabbii Olta’aadha jechuudha. Osoo Inni sibiila, dhagaa fi kkf uumu baatee silaa namoonni mana ijaaru danda’u? Mee telefoona fi elektrooniksi harkaa qabnu haa ilaallu. Ilmi namaa meeshaa dheedhii teleefonni fi elektrooniksin biroo irraa hojjataman mataa isaatiin uumuu danda’aa? Gonkumaa uumuu hin danda’u. Wantuma Rabbiin olta’aan uumee walitti fiduun telefoona ykn kompiyutara hojjatan. Ammas tooftaa fi beekumsa ittiin hojjataniin kan kenneef Rabbiidha. Kanaafu, wanta namoonni hojjatan dhugaan kan uume Rabbii Olta’aadha jechuudha.
Haala armaan oliitti ibsine kanaan qadaratti amanuun namoonni fedhii fi dandeetti wanta tokkoo qabaachun wal hin faallessu. Rabbiin subhaanahu wa ta’aala fedhii fi dandeetti isaan keessatti uumee jira. Fedhii fi dandeetti kanaan wanta fedhan akka hojjatan bilisummaa isaaniif kenne jira. Fedhii fi dandeetti kanatti fayyadamuun waan Inni itti ajaje yoo hojjatan, mindaa akka isaaniif kennu waadaa galee jira. Ammas, fedhii fi dandeetti kanatti fayyadamuun wanta badaa Inni dhoowwe yoo hojjatan akka adabu waadaa galee jira. Kanaafu, namni tokko, “Badiin ani hojjadhe, wanta Rabbiin murteessedha” jechuun mormuu fi fincila agarsiisu hin qabu.
Wanta Sheekhul Islaam ibn Taymiyaan (rahimahullahu) jedhe, yaada armaan olii kanaaf furmaata ni ta’a jedheen yaada.
“Qadaratti ni amanan malee ittiin hin morman. Gabrichi yeroo musiiban (balaan) isatti bu’u, gara Qadaraa (Murtii Rabbii) akka deebi’u ajajama. Yeroo badii (zanbii) hojjate immoo araarama Rabbii akka kadhatu ajajama. Akkuma Rabbiin jedhe,
“Obsi! Dhugumatti waadaan Rabbii dhugaadha. Dilii (cubbuu) keetifis araarama kadhu.” Suuratu Ghaafir 40:55”[2]
Kanaafu, namni yommuu musiiban isatti buutu murtii Rabbii akka ta’e beekun obsuu qaba. Yommuu badii hojjatu immoo Rabbiin irraa araarama kadhachuun isarra jira.
Guduunfaa
✍Qadaa fi Qadaratti amanuun hundee iimaanaa keessaa tokkoodha.
✍Qadara jechuun wanti hundi raawwatamuun ykn uumamuun dura murtii Rabbiin murteesse fi katabeedha.
✍Qadaa jechuun immoo wanta murtaa’e hojii irra oolchu fi xumuruudha.
✍Qadaa fi Qadaratti amanuun wantoota afur of keessaa qaba:
- Rabbiin wanta hundaa akka beeku amanuu
- Wantoota kanniin hundaa Lawhal Mahfuuz (Galmee Eeggamaa) keessatti Rabbiin akka katabee amanuu
- Wantoonni hundii fedhii Isaatiin qofa akka raawwataman amanuu
- Wantoota hundaa kan Uumee Rabbiin akka ta’e amanuudha.
Kitaabban Wabii:
[1] Al-Qadaa wal qadar– Umar Ashqar, Fuula 21-25,
Divine Will and Predestination (Hiika kitaaba armaan olii)
al-aqiidatul Islaamiyyatu wa ususuhaa By Abdurahmaan Hasan Madiniyyi, fuula 625-627
Sharih Usuuli salaasa Fuula 111-112 Ibn Useymiin
Taysirul Kariimil Rahmaani fii tafsiiri Kalaamil Mannaani–Abdurahmaan Naasir Sa’dii
[2] Hayaatu Salaf; beyna al-qawli wa al-amali fuula 20, footnote


text:
Dubbii Iimaana Diigu-Kutaa 1
Hanga ammaatti dubbiii fi hojii iimaana diigu ilaalun duratti seensa ilaalaa turreera. Ammas, dubbii iimaana diigan gurguddaa irraa jalqabna. Dubbii iimaana diigan jalatti: Hiika shirkii, gosoota shirkii, tawhiida asmaa wa sifaata keessatti dubbii iimaana diigu, tawhiida uluuhiyyah keessatti dubbii iimaana diigu fi kanneen biroo ni ilaalla. Isin hanga xumuraatti waliin turuuf qophiidhaa? Mata-dureen kuni mata-duree garmalee ijoo akka ta’e hin dagatinaa.
Mee dubbii iimaana diigutti seenun dura “hiika diigtoota (nawaaqid)” haa ilaallu.
Akka wali galtee beektotaatti hiikni nawaaqida (diigtoota)- amantiiwwan yookiin dubbiwwan yookiin hojiwwan iimaana balleessanii fi muraniidha. Wantoota kanaan iimaanni namtichaa ni bada, geengoo Islaama fi iimaanaa keessaa isa baasun balaa kufrii fi riddaatti isa seensisa. Rabbiin kanarraa nu haa eegu.[1] Riddaa jechuun Islaama irraa duubatti deebi’uudha.
Gabaabumatti dubbii fi hojii iimaana diigan jechuun dubbii fi hojii iimaana namaa balleessu fi Islaama keessaa nama baasudha. Kanarratti dabalatee, Aakhiratti adabbii abadiitiif nama saaxila.
Kufriin dubbii fi hojii akka ta’e mirkanaa’e jira. Kufriin dubbii zaahiraa arrabaan ta’uu danda’a. Nama dubbii beekkamaa dubbate irratti kufrii murteessuu fi kufriin waamun Qur’aana keessa akka jiru warri beekumsaa wal hin dhabne.
Kana keessaa wanta jecha Rabbii olta’aa keessatti dhufeedha:
“Isaannan (namoonni) ‘Rabbiin sadaffaa sadeeniti’ jedhan dhugumatti kafaranii jiru.” Suuratu al-Maa’ida 5:73
Dubbiiwwan iimaana diigan kana ilaalchisee gareen gariin daangaa darban, gariin immoo ni hanqisan. Gareen daangaa darbee kuni osoo ulaagaalee fi wantoota dhoowwan hin ilaalin, nama jecha kufrii dubbate hundarratti kufrii maxxansan. Faallaa kanaa immoo, gareen biraa garmalee hanqisuu fi dhiisuun dubbiiwwan iimaana diigan qalbiin halaala gochuun wal qabsiisan. Fakkeenyaf, “Yoo halaala hin godhin Rasuula (Ergamaa Rabbii) arrabsuun kufrii miti” jedhan. Inumaa gariin isaanii namni kufrii ifa bahaa osoo beeku dubbate, hanga kufrii ta’uu amanutti hin kafaru jedhan. Keeyyanni Qur’aana agarsiisuu waliin yoo kana amanan malee kiristaanota ‘Rabbiin sadaffaa sadeeniti’ jedhan hin kafarsiisne. Kuni hundi dogongora. Haqni karaa jiddu-galeessaa irra jira.
Rabbii olta’aa irraa qajeelcha, haqa qunnamuu kajeelun osoo daangaa hin darbinii fi hin dhiisin boqonnaa kana keessatti dubbii iimaana diigan ni dhiyeessa.
Jalqaba irratti, barbaachisummaa qajeelfamoota kafarsisuu irraa wanta duratti dubbatamee yaadachisna. Dubbiin wali galaa dubbii arrabaa fi dubbii qalbii akka hammatu beeksiisu barbaanna. (Dubbiin qalbii wanta qalbiin itti amanteedha. Fkn, Iisaan Gooftaadha ykn ilma Gooftaati jedhanii amanuun kufriidha. Dubbiin arrabaa immoo wanta namni arrabaan jedhuudha. Tarii namni dubbii kufrii kana taphaaf, qoosaaf, mormiif ykn sababa biraatiif jechuu danda’a. Kunniin dubbii kufrii nama kafarsiisuudha.)
Boqonnaa 1–Tawhiida Keessatti Dubbiiwwan iimaana diigan
1.1-Tawhiidu Ar-Rubuubiyyah keessatti dubbii iimaana diigan
Baniinsa qorannoo kanaa keessatti jalqaba hubannoo ykn hiika tawhiidu ar-rubuubiyyah ni dubbanna. Hiikni isaa: Rabbiin subhaanahu Gooftaa uumuun, rizqii kennuun, too’achuu fi qindeessun adda akka ta’e amanuudha. Inni jiraachisaa, ajjeesaa, Kan fayyadu, yeroo rakkoo kadhaa deebisuun adda kan ta’e ta’uu amanuudha. (Gabaabumatti, Tahwiidu Ar-Rubuubiyyah (Gooftummaa) jechuun Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa hojii Isaa keessatti Kophaa gargaaraa fi shariika hin qabne ta’uu amanuudha.)
Akkuma Ibn Al-Qayyim ibsa hiika tawhiida kanaa ilaalchise jedhu: “Namni [tawhiida kanatti amanu] Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa Arshii ol olta’ee wantoota hundaa Kan eeguu fi jiraachisu ta’uu ragaa bahuudha. Dhimma gabrootaa kophaa Isaa Kan qindeessu, Uumaan, razzaqaan, kennaan, dhoowwataan, ajjeesaan, jiraachisaan, keessaa fi alaan dhimma bulchiinsaa Kan qindeessu Isa malee akka hin jirree [ragaa bahuudha.] Wanti Inni fedhe ni ta’a, wanti Inni hin feene immoo hin ta’u. Mixiin hayyama Isaatiin malee hin sochootu. Fedhii Isaatiin malee taaten kamiyyuu hin adeemsifamu. Beekumsa Isaatin malee baalli mukaa hin harca’u . Samii torbanii fi dachii keessatti hanga madaalaa atomi wanti gahu, sanii gadi ykn wanti san caalu Isa jalaa hin miliqu. ” (Madaarija saalikiin 3/510)
Dubbiiwwan iimaana diigan kan tawhiida kana faalleessan baaay’etu jira. Isaan keessaa hundarra ijoon: tawhiida kana keessatti shirkiidha. Shakkii hin qabu, shirkiin hundee sharrii hundaati fi walitti qabama isaati. Zanbii (badii) hundarra guddaa ta’eedha. Sababni isaas, akkuma hojii gaggaarii hunda balleessuu fi abbicha ibidda keessatti zalaalamiif akka turutti geessu, shirkiin zanbii tokkicha Rabbiin araarama irraa dhabamsiiseedha. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Dhugumatti Rabbiin Isatti waa qindeefamuu hin araaramu. Waan sanaa gadii nama fedheef ni araarama. Namni Rabbitti qindeesse, dhugumatti cubbuu guddaa uumee jira.”Suuraa An-Nisaa 4:48
Namni osoo hin tawbatin shirkii irratti du’e, Rabbiin irraa araarama hin argatu.
Jaabir ibn Abdullah akka gabaasetti Ergamaan Rabbii sallallahu aleyh wassalam akkana jedhan: “Namni osoo homaa Rabbitti hin qindeessin Isa qunname, Jannata seene. Namni waa Isatti osoo qindeessu Isa qunname, ibidda seene.” Sahiih Muslim 93
Shirkiin fokkuu ta’uu ilaalchisee Ibn Al-Qayyim akkana jedha: “Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa namoonni akka haqummaan dhaabbataniif Ergamtoota Isaa erge, Kitaabban Isaa buuse. Haqni hunda caalu tawhiida. Tawhiinni mataa haqummaati fi kan gadi dhaabudha. Shirkiin immoo zulmiidha (miidhaa fi cunqursaadha). Akkuma Rabbiin olta’aan jedhe: “Dhugumatti, shirkiin zulmii guddaadha.” (Luqmaan 31:13) Shirkiin zulmii hunda caaludha. Tawhiinni immoo haqummaa hunda caaludha. Wanta hunda caalaa wanti hundarra kaayyoo kana (tawhiida) faallessu, zanbii gurguddaa keessaa zanbii hundarra guddaa ta’eedha… Wanti hundarra kaayyoo kanaan walitti galu immoo dirqamoota hunda caalaa dirqama kan ta’eedha. Hundee kana xinxallii sirrii itti xinxalli. Bal’innaan isa ilaali. [Hundee kanaan (tawhiidaan)] gabroota Isaa irratti wanta dirqama godhe, wanta haraama isaan irratti godhe fi wal darbiinsa sadarkaalee ajajamuu fi faallessu keessatti warra murteessan hunda caalaa Murteessaa gaarii kan ta’e, aalama hunda caalaa Beekaa Kan ta’e beeki. (Kana jechuun Tawhiidan Rabbiin beeki).
Shirkiin mataan isaa kaayyoo kana waan faallessuuf badii gurguddaa keessaa badii hunda caalaa guddaa ta’eedha. Nama mushrika ta’e hundarratti Rabbiin Jannata haraama (dhoowwaa) godhe. Dhiiga, qabeenyaa fi maatii isaa warra tawhiidaatiif hayyame. Isa qofa gabbaruu yommuu dhiisan gabroota akka godhatan [hayyame]. Rabbin subhaanahu mushrika irraa hojii ol fuudhu ykn isaaf shafa’aa (jaarsummaa) hayyamu ykn Aakhiratti du’aayi (kadhaa) isaatiif deebii deebisuu didee jira. Dhugumatti, mushrikni (namni Rabbitti waa qindeessu) yommuu uumamtoota Isaa keessaa waa Isaaf qixxeessaa (fakkaataa) godhu, wallaaltota hunda caalaa Rabbiin kan wallaaledha…” (Al-Jawaabul Kaafi-fuula 172-173)
In sha Allah kutaa itti aanu keessatti hiika shirkii ni ilaalla.
[1] Al-Imaanu haqiiqatuh, khawaarimuh, nawaaqiduh inda ahli sunnati wal jama’afuula 672, Abdullah bin Abdulhamid Al-Asarii
“Nawaaqidul Iimaani al-qawliyah wal amalayah” fuula 94-96, Abdulaziz bin Muhammad


text:
Ibsaa Jireenyaa-Lakk.11
Bu’uura Fiqhii (Al-Qawaa’idul Fiqhiyyah)
“Yommuu wantoonni gaggaariin baay’atan, isaan keessaa kan irra caalu ni durfama. *Mustahabba (wanta jaallatamaa) irra Waajibaf (wanta dirqama) ta’eef dursi kennama. Dhimmoonni lamaan carraa ta’uu (fudhatama argachuu) yoo qabaatan, kan irra madaala kaasutu fudhatama argata. **Wantoonni babbadoon yommuu baay’atan, isaan keessaa tokko hojjachutti yoo dirqisifaman,badiin isaa xiqqaa kan ta’e dursi kennamaaf.”
Kuni bu’uuraalee fiqhi keessaa tokko waan ta’eef salphatti hubachuun isinitti ulfaachu danda’a. Dhugumatti kana yoo sirritti hubanne rakkoolee nu muudatan salphatti furra. Mee fakkeenyan hubachuuf haa yaallu. *Fakkeenyaf, yeroon salaata subii darbuuf dhiyaate haa jennu. Aduun bahuu heddi. Yeroo kanatti namni salaata yerootti hin salaanne, salaata dirqama ta’ee (waajiba) salaata moo salaata sunnaah salaataa?Salaata sunnaa dhiisee salaata waajiba salaatu qaba. Sababni isaas, waqtiin salaataa waan darbaa jiruuf waajibaaf dursa kenna.
*Ajaja namootaa irra ajaja Rabbiitif dursi kennama. Fkn, maatiin saalaata waajibaa, hajjii, hijaaba uffachuu fi wantoota dirqamaa kan biroo irraa kan nama dhoowwan yoo ta’an, isaaniif ajajamuun hin jiru.Sababni isaas, Laa xaa’ata li makhluuqi fii ma’asiyatil Khaaliqi (Uumamtootaf ajajamanii Kaaliqa faallessuun hin jiru) Ammas, sadaqaa nama firaa rakkataaf kennutu caala moo nama rakkataa fira hin taanef kennutu caalaa? Nama rakkataa firaatif kennutu caala. Sababni isaas, firaaf sadaqaa kennuun waa lama qabata. Ajrii sadaqaa argachuu fi firummaa sufuudha (silaahu rahiim).
**Ammas, wantoonni badaan yoo bakka tokkotti dhufan, badiin isaa xiqqaa kan ta’e ni filatama.Fakkeenyaf, namni osoo soomuu, namni biraa bishaaniin kan nyaatamu yoo arge fi baraaru yoo barbaade, akkam godhaa? Bishaan keessaa isa baraaruf humna yoo dhabe sooma hiiku qaba. Sooma waajibaa hiikun badiidha, lubbuun namaas darbuun badiidha. Garuu badiin lamaan kunniin wal hin qixxaatan. Lubbuun namaa darbuun badii irra guddaadha. Kanaafu, namtichi sooma hiikee lubbuu san baraaru qaba.
Kitaaba wabii: Al-qawaa’idu wa usuulul jaami’ati- Shekh Abdurahmaan sa’diyy fi ibn usyemiin-fuula 150-153
Tarkaanfi Gara Fuudhaa Heerumaa
Yeroo amma dargaggoonni fi shamarran gariin wal fuudhu yoo barbaadan maatii osoo hin mari’achiisin waluma jiddutti fixu. Ergasi rakkoo hangana hin jedhamneef saaxilamu. Dhiirri tokko dubartii takka erga jaallate fi fuudhu barbaade booda,kadhaa fi nikahaaf maatii ishiitti himu ykn nama itti ergu dhiisee dubartii saniin wal-qunnamuun wanta badaa garagaraatti seenu. Kanaafu furmaanni maaliree?
1. Dhiirri dubartii takka erga jaallate fi fuudhu barbaade, maatii ishitti fuudhaf akka barbaadu itti himu qaba.
2. Nikahaan dura takkaa erga wal-laallatanii booda walitti deddeebi’u dhiisu- dubartiin tole erga jettee booda nikahaan dura walitti deddeebi’uun kophaa waliin ta’uun badii guddatti nama geessa. Ibn Useymiin akkana jedhamuun gaafatame, “Ani dubartii takka nan kadhadhe (kaadhimadhe). Narratti juuza 20 ni haffaste. Osoo namni ishii fuudhu hin dandeenye (mahramni) ishii waliin jiruu ishii waliin nan taa’a. Hijaaba sirnaan uffatti. Taa’umsa keenya keessatti waa’ee diinii haasawu ykn Qur’aana qara’u malee wanta biraa hin hojjannu. Akka shari’aatti kana keessa rakkoon ni jiraa?” Ibn Useyminiis akkana jechuun ni deebise, “Kuni hin ta’u (haazaa laa yanbaghi). Sababni isaas, dhiira bira namni taa’u dubartii inni kadhate yoo taate kuni yeroo baay’ee shahwa (fedhii fooni) qabsiisa (kakaasa). Fedhiin foonii haadha manaatiin ala irratti kan qabatu yoo ta’e haraama. Wanti haraamatti nama geessu immoo haraama.” (Fataawa muhimmati li-nisaa’al ummati-fuula 14)
3. Ammas nikahaan dura telefoonan haala ibidda fedhii qabsisuun waliin haasa’u irraa of qusachuu- haajaa tokko malee telefoonan nikahaan dura waliin haasawuun badii hangana hin jedhamnetti nama geessa. Dubartiin sagalee ishii bareechisuun dhiira qorti. Ergasii suutuma suutan badii hangana hin jedhamnetti taruu. Namoota meeqatu sababa telefoonatiin addaan bahe. Kanaafu, hanga nikaha wal hidhatanii yoo obsan gara fuunduraatti jireenya mi’aawaa waliin jiraatu.
4. Hanga danda’ameen yeroo gabaaba keessatti nakaha hidhachuu.
Kitaaba wabii: Aadaabul khixbati wa zafaafi By Amr Abdul Mun’im saliim-fuula 26-27
Of-Gowwoomsu Moo Warra Gowwoomsudhaa?
Jireenya dargagumma fi shamarrummaa keessatti qormaata gurguddoo nama muudatan keessaa tokko “Fedhii Lubbuuti.” Marsaa dargaggummaatti lubbuun (nafseen) namaa tuni wanta ishiin hin dharraane hin jiru. “Dhugumatti nafseen baditti nama ajajji; nama Gooftaan kiyya rahmata godheef malee.” Ijoolleen yommuu maatii isaanii jala jiran, nafsee isaanitiif ajajamuun warra karaa adda addaatin gowwoomsu danda’u. Fakkeenyaf, Intalli umriin ishii waggaa kurnan ykn digdamman keessa jirtu, hiriyyoota badoo waliin bakka badaa deemu yoo barbaadde, warraan wanta hin taane jettiin. “Barsiisan akkana godhaa nun jedhe,” jechuun warra gowwoomsiti. Akka fakkeenyatti, shamarri takka mana dhiira fi dubartiin walitti makamanii akka fedhan ta’an hiriyyaa ishii waliin deemu barbaadde. Haadha ishii sossobde shamarri tuni bakka badaa kana ni deemte. Ergasii, halkan yommuu gara manaa deebitu, konkolaatan ishiin garagaluun qaamni ishii ni miidhame. Haala kanaan fedhii lubbuu fi hiriyyaa hordofuun of miite. Kanaafu, dargaggoonni fi shamarran kunniin warra kan gowwoomsan osoo hin ta’in mataa ofii gowwoomsaa jiru. Jireenya fuunduraa ofii ofitti dukkaneessan. Kanaafu furmaanni maali?
1.Obboleessa koo /obboleetti tiyya! Warri kee bakka gaarii akka geessuf siif jedhanii dafqa xuruurratu. Isaan gowwoomsun yommuu baditti lixxu, hangam akka rifatanii fi si abaaran beektaa? Kanaafu, abaarsa fi dallansuu isaanii jalaa bahuuf isaan gowwoomsu irraa of qusachuun jireenya boruutif ifaa siif ta’a. Mee namoota daraaraa keessa jiraatan haa ilaallu. Baay’een isaanii haadha abbaaf tola hin oolan.
2.Hiriyyaa badaa hordofuu dhiisu- tarii dargaggoonni kunniin dhiibbaa hiriyyaa irraa kan ka’e, maatii ofii gowwoomsu. Namoota meeqatu sababa hiriyyaatin ykn niititin haadha abbaa ofii naasisa ykn salphisa. Hiriyyaaf jedhanii haadha abbaa nama guddisan salphisuun dhugumatti of salphisuudha.
3.Haadha abbaa gowwoomsu fi salphisuun jireenya heegere (fuunduraa) gadadoo fi dararatti darbuu akka ta’e yaadachu- Kana hubachuuf namoota naannoo keenya irraa haadha abbaa ofii dararanii ergasii dhumti isaanii maal akka ta’e ilaalun ni danda’ama. 4. Badii armaan olitti namni tare yoo jiraate, Rabbiin irra aaraaramu kadhachuu, warraa isaa/ishii dhiifama gaafachu fi isaaniif tola oolun, adabbi gara fuunduraatti isa/ishii eeggatu jalaa baraaramu danda’a/dandeessi.
Laa darara walaa diraara– “Dararuu fi wal-dararuun hin jiru.”Kana jechuun nama kamiyyuu haqa malee miidhun (dararuun) hin danda’amu. Ammas,nama nama miidhe hanga inni nama miidhe caalaa daangaa itti darbuu fi haala badaan isa dararuun hin danda’amu. Fakkeenyaf, osoo beekanuu niiti ofii jechaa fi uleen dararuun (miidhun) wanta shari’aadhaan dhowwamee fi namni kana hojjatu lubbuu ofii nama miidhedha.