text:
Qulqullina Qalbii-Kutaa 3ffaa
Insha Allah har’as dhukkuba qalbii fi qoricha ishii itti barbaaduf ni carraaqna. Yommuu namni dhukkuba qaamatin qabamuu ‘Ah, na dhukkube, gara mana yaalaa na geessaa, ogeessa natti barbaadaa…’jedhaa mitiree? Kan dhukkuba qalbiitin qabamee hoo maal jedhinna laata? Yeroo baay’ee dhibeen qalbii namatti hin beeksisu. Gadaa dhaloonni itti bade kanatti dhukkuba qalbii namni ofirratti beeke fayyisuuf carraaqu Insha Allah dhugumatti inni nama qaroo fi milkaa’uf carraaqudha. Jijjirama yeroo jedhamuu ‘Keessaa gara alaati’ moo ‘Alaa gara keessati’? Baay’een keenya jijjirama fiduuf ‘alaa gara keessatti’ carraaqa jirra. Kana jechuun keessa keenya osoo hin jijjiriin alaa fi naannoo keenya jijjiruuf carraaqna. Qabeenya baay’ee walitti kuusun ‘Abbaa Qabeenya’ akka jedhamnu barbaanna. Namoota biroo waliin wal dorgomuun takkamaan beekkamaa ta’uu barbaanna. Jijjiramni dhugaan dhufuu kan danda’uu ‘Keessaa gara alaatti’ jalqaba keessa kee qulqulleessuf carraaqi. Ergasii alaa fi naannoo kee sirreessun ni salphata. Of tuluun, sobuun, waanyuun, jibbii, dharrii dhibeewwan keessa keenyarraa burqanii mitiree? Dhibeewwan kanniin baadhanne osoo adeemnu alaa fi naannoo keenya jijjiruu dandeenya ree? Haayyee gara mata duree ijoo har’aa keenyatti isin haa dabarsuu.
Boonuu/Of Tuulu
Of tuulun amala fafee fi hin jallatamneedha. “Of tuulun (kibir) amala keessatiif kan ta’uudha. Amalli keessaa kuni gara alaatti ifatti bahuun qaamolen yoo hojjataman takabbur jedhama.” Of tuulun iblisaan jalqabamee. Ani isa olii, amaloota kana kana qaba jechuun wanta ajajame irraa garagale. ajaja Rabbii irraa fincile. Namni of tuulus haaluma kanaan ajaja Rabbii irraa fincila. badii hamaaf of saaxila.
Ergamaan Rabbii (SAW) waa’ee of tuulu haala kanaan nuuf ibsu:
عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ” لاَ يَدْخُلُ الْجَنَّةَ مَنْ كَانَ فِي قَلْبِهِ مِثْقَالُ ذَرَّةٍ مِنْ كِبْرٍ ” . قَالَ رَجُلٌ إِنَّ الرَّجُلَ يُحِبُّ أَنْ يَكُونَ ثَوْبُهُ حَسَنًا وَنَعْلُهُ حَسَنَةً . قَالَ ” إِنَّ اللَّهَ جَمِيلٌ يُحِبُّ الْجَمَالَ الْكِبْرُ بَطَرُ الْحَقِّ وَغَمْطُ النَّاسِ ” .
Abdullah ibn Mas’uud (RA) akka gabaasanitti Ergamaan Rabbii (SAW) akkana jedhan: Namni hanga misqaala zarra (firii xaafii, hanga atami) kibir (boonuu) qalbii keessaa qabu Jannata hin seenu. Namtichi tokko ‘Namni tokko uffata gaarii fi kophee gaarii akka qabaatu ni jaallata. (Kuni boonuu ta’uu ni danda’aa?]’ jedhe. Ergamaan Rabbiis ni jedhan: Rabbiin bareedadha, bareedinna ni jaallata. Garuu kibir(boonun) jechuun haqa baxar (fudhachuu didu, tuffachuu, itti qoosu) fi namoota gadi xiqqeessudha.” (Sahih Muslim)
Hadiisa kana yoo ilaallu nuti eessa jirraa? Haqa fudhataa jirraa? Namni yommuu waa’ee Islaama nutti haasawu yookiin Qur’aanan nu gorsu isarraa ni fudhannaa? Of tuulun badaa fi dhuma hamatti nama geessu Ergaa Rabbii fudhachuu didudha. Qur’aana fi hadiisa fudhachuu didu fi itti qoosudha, ibaada Rabbii irraa garagaluu fi itti boonudha. Dhugumatti Rabbiin warroota kanniini adabbii hamaa waadaa seenefii jira.
“Yeroo keeyyatoonni (Aayanni) Keenya isarratti dubbifamtu, akka waan hin dhaga’initti, akka waan gurra isaa lamaan keessa duudummaan jiru boonaa ta’ee irraa garagala. Adaba laalessaan isa gammachiisi.” Suuraa Luqmaan 31:7
“Gooftan keessan ni jedhe “Na kadhaa isiniifan awwaadhaa. Dhugumatti warroonni Ana gabbaruu irraa boonan salphattoota ta’anii Jahaannam seenuf jiru.” Al-Gaafir 40:60
Gosoota Boonu
Boonun gosoota baay’ee qaba. Isaan keessaa mee muraasa maqaa haa dhofnu.
1.“Akkuma armaan olitti jedhame yommuu namtichi haqa fudhatuu diduu fi haqa faalleessuf mormii sobaa yommuu dhiheessu namtichi kuni of tuulaa jira jechuudha.
2.Yommuu namtichi bareedinna, qabeenya, uffata gaarii,nyaata, mana ofii dinqisifachuun namoota biroo ol of guddisee of ilaaludha. Qabeenya ofii dinqisifachuun ani hundaa olii jedhe yommuu yaadu of tuulaa jira jechuudha.”
Qur’aanni namticha hiriyyaa isaatin qabeenyan of tuulaa itti haasawu haala kanaan nu hima. “
“Inni fuduraa (firaafire) qabaa ture. Hiriyyaa isaa waliin osoo haasawu”Anatu qabeenyan si caala. Gosaanis sirra jabaadha.”,jedheen.” Suuraa Al-Kahf 18:34
Meeqa keenyatu qabeenya fi gosaan of tuula. Namoota nuu gadii akka namaatti isaan hin lakkoofnu. Gonkumaa qabeenyi qabnu nurra kan hin fudhatamne goone ilaalla. Qabeenya fi sadarkaa keenyan namoota miidhuf yaalla.
3.Beekumsaan of tuulu– namoonni tokko tokko akka waan waa hundaa beekanuu beekumsa xiqqishuu qabanitti of tuulu. Ni beeknaa malee hin beeknu hin jedhan.
Miidhaa fi dhuma boonu
Akkuma Aayatoota Qur’aana armaan olii keessatti ilaalle boonun badii guddaaf nama saaxila. Namni sababa of tuulutin haqa ibidarraa isa baraaru dhiisa. Haqaaf osoo hin ta’in jalqaba fedhii ofiitif bitama. Yoo haqa fudhate hordofe namoonni gadi na xiqqeessu danda’u, ani isa caalaa beekadha kanatu haqa natti himaa?’jechuun wanta isa fayyadu irraa dheessa. Yeroo amma garmalee nama ajaa’iba! Namoonni waa’ee Islaama yoo itti haasayan, “Aalimni keenya nu barsiisu heda, daawwan kee hin dhumu, tan akka teeti tanatu Islaama natti himaa, wanta jettu nan beekaa maal natti odeessita…” jechun dhugaa irraa garagalu. Garuu osoo waa’ee kubbaa miilaa yookiin sayintistii tokko itti haasayin gurra qeensani dhageefatu, wanta isaan hin fayyanne irratti sa’aati gubu. Kana of tuulu jechuun. Gorsa nama fayyaduu irraa garagalanii oduu hin fayyannen sammuu ofii xureesudha. Gorsa gaaritti gurra cufatu, oduu jireenya isaani keessatti homaa hin daballeef gingilchaa gurraa banatu. Miidhan kanaa maal ta’e ree?
Ani hundaa olii jechuun dhaadachuu, beekumsa xiqqoo qabaniin ani beekadha jedhanii balbala beekumsaa fi gammachuu ofirratti cufuu ta’e. Haqa namaa fi ofii hin bekan. Haqa malee nama miidhu.
Dhibee of tuulu kana baay’een keenya ofirratti hin beeknu. Namoota meeqa gadi xiqqeessina. Yaada walirraa fudhachuu hin barbaannu. Tan akka teeti tanatu na gorsa waliin jennaa mitiree yommuu of tuullu? Faayda waliirraa argachuu qabnu osoo hin argatin jaamaa taane hafna.
“First seek to Understand, then to be understood”
Jalqaba hubachuuf fedhii qabaadhu ergasii akka hubatamtuuf fedhi.
Kana jechuun jalqaba namoota biroo wanta isaan jedhan sirnaan dhageefadhu, itti hin boonin; ergasii immoo namoonni akka si hubataniif sirnaan itti haasayi. Dhibeen keenya guddaan kana- sirnaan wal hin dhageefannu, wal tufanna, yaada walii hin kabajnu, yeroo hundaa yaada kiyyatu caala, anatu beekumsa isaa caalaa qaba jenna. Mee yommuu walitti haasofnu osoo wali hin tufatin sirnaan wal haa dhageefannu. Wanta hin beekne walirraa baranna, wal kabajna, jaalalli nu jiddutti ni uumama. Ergamaan Rabbii(SAW) Musliimoota dhiisati yommuu mushrikoonni itti haasayan sirnaan dhageefatu. “Haasawa kee fixxe.” Jedhuun. Ergasii yaada ofii dabarfatu. Haala kanaan mushrikoota moo’atu.
Tokkummaan akka hin uumamneef sababa kan ta’uu keessaa tokko of tuulu, wal tuffachuu ,wal dhageefachuu dhiisu, yaada walii kabajuu dhiisudha.
Dogongora walirra barbaadun karaa nama san ittiin gadi xiqqeessinuun barbaanna. Dogongora keenya ifatti kan mul’atu dhiisne kan namoota biroo kan hin mul’anne barbaadun, ebalu nama akkasiti, jenna. Dogongora namoota ilaaluun kan keenya immoo dagachuun maleykaa goone of ilaalun namoota biroo gadi xiqqeessina. Kuni immoo baditti nu geeessa.
Sababa of tuulutin namoonni daangaa namoota biroo darbu. Kan humna qabu dadhabaa irratti ijjata. Garuu dhumni namticha of tuulu salphinnaa fi kasaaradha. Ergamaa Rabbii(SAW) akkana jedhan:
“ يُحْشَرُ الْمُتَكَبِّرُونَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ أَمْثَالَ الذَّرِّ فِي صُوَرِ الرِّجَالِ يَغْشَاهُمُ الذُّلُّ مِنْ كُلِّ مَكَانٍ فَيُسَاقُونَ إِلَى سِجْنٍ فِي جَهَنَّمَ يُسَمَّى بُولَسَ تَعْلُوهُمْ نَارُ الأَنْيَارِ يُسْقَوْنَ مِنْ عُصَارَةِ أَهْلِ النَّارِ طِينَةِ الْخَبَالِ ”
“Warroonni of tuulan suuraa namaatin guyyaa Qiyaama mixii fakkaatanii walitti sassaabamu (kaafamu). Gara hundaan salphinni isaan haguuga; mana hidhaa Jahannam keessa jiru Buulas jedhamutti harkifamu. Ibiddi garmalee hoo’an isaanirratti olbaha. Xiinatal Khabaal (dhangala’oo fooli badaa qaama warroota Jahannam keessaa yaa’u) obaafamu (akka dhugan taasifamu). “ (Jaami’a At-Tirmizi )
Kuni hundi sababa isaan addunyaa irratti garmalee of tuulanii fi daangaa darbaniif. Of tuulun daangaa Rabbii nama wallaalchisa. Namoota irratti daangaa akka darban nama godha.
“Ishee keessatti kan haftan ta’aati balbaloota Jahannam seenaa,”isaanin jedhama. Dhugumatti teesson warroota boonanii waa fokkate!” Suura An-Nahl 16:29
Qoricha of tuuluu
Hirriba itti lixne keessaa dammaqne of tuuluf qoricha yoo itti barbaanne ni arganna. Dhibee of tuulu fayyisuuf:
1.Of beeku– ani eenyu jedhanii of gaafachu barbaachisa. Eessarra dhufe, garamitti deemaa jira, eessan jira jedhanii of gaafachudha. Bishaan furrii fakaatu irraa uumame. Kanaafu anaaf of tuulun ni malaa? Amma bakki jiru eessa? Humna kiyya qofaan as gahe? Humnaa fi beekumsa kiyyaan as gahe, qabeenya argadhe yoo jedhe, wanta Qaarun irra gahe hubachuun qaba. Qaarun qabeenya baay’een kennameef. Sadaqaa kennadhu yoo jedhamu, ‘Sadaqaa maalii! Kuni qabeenya kiyya, humnaa fi beekumsa kiyyaan argadhe’ jedhe of tuule. Dhumni isaa maal ta’e ree? Isaa fi qabeenya isaa ardiin akka liqimsitu Rabbiin godhe. Kanaafu wanta Rabbiin naa kenne irratti akkamitti boonaa? Yeroo fedhe narraa fudhata. San booda harka qullaa hafa.
Beekumsaanis akkamitti boonaa? Meeqa kamtu beekumsa qaba osoo jedhu maraata ta’e. Beekumsi ani argadhees Rabbirraayi, yoo fedhe sammuu irraa ni haaqa. Kanaafu of tuulun akkamitti naaf malaa/ta’aa? Jenne of haa gaafannu. Mee naannoo keenya haa mil’annu namoonni of tuulan dhumni isaani maal akka ta’e. Gariin dhibeedhaan rakkatu, gariin qabeenyi qaban guutun jalaa barbadaa’a, gariin salphinna keessaa hin baanetti taruu… Baruumsa isaan irraa fudhachuun gadi of qabuu qabna.
2.Cubbuu fi dogongora ofii waliin ko’oomu– namni cubbuu ofii yoo irraanfatu fi dogongora namoota yommuu barbaadu, boonaa ardii irra adeema. Namni cubbuu ofii yommuu beeku hangam akka dadhabaa ta’e ni beeka. Hojii gaggaari baay’ee yommuu hojjattu sheyxaanni cubbuu kee si irraanfachisuun akka boontu si godha. Ergasii waxmadii isaa keessa seenta. Namoota si caalan akka tufattu si taasisa. Yaada isaani akka hin fudhanne si godha. Karaa kanaan sheyxaanni namoota amantii keessaa isaan baasa. Kanaafu hojiin kee baay’ee yommuu sitti fakkaatu cubbuu kee yaadadhu of gadi qabi. Namoonni baay’een hojii gaarii si caala akka hojjatan yaadadhu. Hojiin gaariin kamiyyuu ati hojjattu mataa keetif carraaqa akka jirtu beeki- sadaqaa yoo kennatte guyyaa Qiyaama mindaa argachuuf deemta, namoota karaa sirritti yoo qajeelchite boru mindaa argatta. Kanaafu mataa keetif carraaqa jirta. Hojii gaarin of tuulun nuuf ni malaa ree?
Hojii gaarii san kan hojjatu mataa keetin osoo hin ta’in hayyama Rabbiitin akka ta’e hubadhu. Cubbuu irraas kan eeggamte rahmata Rabbiitin akka ta’e beeki. Namoota meeqatu cubbuu keessatti borcamuun jireenya isaani balleessaa jiru. Osoo rahmanni Rabbii si bira jiraachu baate silaa atillee akka isaani akka taatu yaadadhu. ‘Rabbii kanarraa na baraaref galanni haa galu.” Jedhi. Hangam dadhabaa akka taate hubadhu. Cubbuu irraayis eeggamu hin dandeessu rahmanni Rabbii si bira yoo hin jiraatin, hojii gaariis hin hojjattu Rabbiin yoo hin hayyamiin. Hangam dadhaboodha nuti! Kanaafu of tuulun nuuf ni malaa ree?
3. Dogongora ofii amanuu– namoonni yommuu dogongoran yaada sadarkaan kiyya ni hir’ata jedhuun dogongora ofii sirrii akka ta’ee mirkaneessuf carraaqu, hin amanan. Kuni immoo of tuuludha. Yommuu dogongorte,’Dogongorri kiyya, amane jira.’jedhii yeroodhan rakkoon akka hin uumamne balbala itti cufi. Hin mormiin. Sadarkaan kee gadi hin bu’u hin sodaatin.
4.Miidhaa of tuulu hubachuu– dhumni namoota of tuulanii maal akka ta’ee hubachuun of tuulu irraa fagaachu dandeenya. Dhumni isaan dhaqabe nullee akka hin dhaqabne barnoota irraa fudhachuu qabna.
5.Du’aayi gochuu– sheyxaanni karaa hin beekamne adda addaatin nama gowwomsa. Sheyxaana irraa tiikfamuuf karaan tokkichi du’aayi gochuu, Rabbiiti mangafachuu fi beekumsa barbaadudha. Yommuu sheyxaanni akka of tuultu si taasisu, “A’uzu billahi mina sheyxaani rajiim.” İrra deeddebi’i jedhi. Badi asii jedhiin. ‘Yaa Rabbii boonu irraa na tiksii. Sheyxaana irraa na tiksii.” Jedhii Rabbitti warwaadhu.
6.Ol guddisanii of yaadu dhiisu– karaan biraan sheyxaanni nama ittiin gowwomsi, ‘Ani beekadha, yaadni kiyya hunda caala, ani nama hundarra gaariidha…’yaadota jedhan qalbii irratti darba. Yaadonni akkana yommuu sitti dhufan A’uzu billahi mina sheyxaani rajim’ jedhi. Sammuu fi gurra kee banaa godhii yaada namoota biroo dhageefadhu. Of gadi qabi. Namni akkuma Rabbii jedhe of gadi qabuun sadarkaa fi jaalalli isaa dabalamaaf. Kan of tuulu immoo wanti inni argatu jibbaa fi salphinna. Namoota waliin barnoota irraa fudhachuuf yookiin gara daandii sirritti qajeelchuf yoo ta’ee malee guddinna kee itti agarsiisuf isaan waliin hin mormiin.
Barreefama har’aa Aayatoota Qur’aanatiin gudunfa.
“Boonaa maddi boqoo kee namoota irraa hin garagalchiin. Dachii keessas of tuulaa hin deemin. Dhugumatti Rabbiin of tuulaa, of dhaadaa hundaa hin jaallatu. Deemsa kee keessatti giddu galeessa ta’i; sagalee keetis gadi qabi. Dhugumatti irra jibbamaan sagalee sagalee harreeti.” (Suuraa Luqmaan 31:18-19)
Alhamdulillah Rabbil Aalamiin. Yaa Rabbii qalbii teenya boonuu irraa qulqulleessi. Warroota si jadhanii gadi of qaban keessaa nu taasisi.


c: text/html

text:
Namii Afrikaa gama Gaafaa rakkoo ganna 60tii asitti argee hin beenne keessa jira, Somaaliyaatti namii beelaan dhumataa beela baqachaa biyyaa baha.Gama tokkoon bonaa gama tokkoon oolaa.Itoophiyaalleetti bonii jabaatee nama miliyoona hedduu rakkise.
Namii biyya alaa jiru,manneen amantii kirsitaanaa,Islaamaa,waaqefftaa,fi hawaasii Oromoolleen silaa nama akkanaa rakkatu kana maaniin gargaaruu male.
Luba Gammachuu Olaanaa,prezdaatnii Waldaa Kirstaanaa Oromoo addunyaati.
“…Beellii kun saba keenyaa balaa guddaan gahaa waan jiruuf..yoo namii keenna akkana rakkatee beelahetti teenyee ilaaluuf seenaatti nu gaafata.”
Luba Gammachuun tana malee tana irratti waldaan mari’achuuf qophii jirraa jedha.
Obbo Raayyaa Jinjimoo,daarektera olaanaa Waldaa Hawaasa Oromoo Chikaagooti.
“Dhalii Oromoo martinuu waan kana irratti hojjachuu qaba…waan dandeenyuun gargaaruu qamna.”
Obbo Mohaammad Cilaaloo ammoo daarektera hujii raawwachiiftuu hawaasa waldaa Oromoo Washington DCti.
“Rakkoo tana quba qabnaa ummatii keenya rakkoo guddoo keessa jiraa,rakkoo asiin dura ummta keenna irraa hin gahin keessa jiraa…rakkoo isa qabate keessaa karaa baasuu dandeennuun irratti hojjanna.”
Malkaamuu Nagarii.luba waldaa amatnii kirstaanaa Oromoo MNti.
Rakkoo tana quba hin qamnu keessaa odeeffannee mari’annee humna teenna ilaallee waan gargaaruu dandeennuun ilaallaa jedhu.Karaa nama rakkate kanaan gargaaruu dandahaniin irratti waan jechuu feetan nuu barreessaa.
Mee waan tana irratti qopheessine MP3 irraa nuu caqasaa.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Pooliigonii
Ji'oomeetirii keessatti, pooliigoniin (jecha Giriik πoλύς (polús) "baayyee" fi Ywvίa (gōnía) "kornerii", "kofoo", ykn Yόvu (gónu) "jilba") danaa diriiraa kan sarara qajeelaa lakkoofsisaa beekkamaa ta'een daangeffamedha, sararri qajeelan kunis deebi'ee cufamuudhan cancala cufamaa ykn sarkiyuutii uuma. Sararri qajeelan kun bukkee danaa sanaa jedhama, bakka itti bukkeen tokko bukkee biraatin waltuqu ammoo verteeksii ykn kornerii jedhama. Keessi danaa kanaa yeroo tokko tokko qaama danaa jedhama.


text:
Warraaqsi Barattoota Oromoon taasifamu bifa haarayaan eegalee jiraachuu
Warraaqsi Barattootaa fi Qeerroo Bilisummaa Oromootiin, Walabummaa Oromiyaa fi Bilisummaa Oromoof, akkasumas, hiikamuu hidhamtoota siyaasaa Oromoof taasifamu, Kamisa Gurr. 4, 2020 irraa eegaluun, Manneen Barnootaa Sad. 1ffaa fi 2ffaa kutaalee Oromiyaa adda addaa keessatti argaman keessatti bifa haarayaan dhohuun finiinfamaa jiraachuu
Gochaaleen hammeenyaa LMKIIn Uummata Oromoo irratti raawwataman hammaachuun, Konyaa Wallagga Lixaa, Ona Mana Sibuu keessatti, Uummanni Oromoo, keessattuu maatiin Qabsaa'otaa gidirfama ulfaataa keessa jiraachuu


text:
BBC Afaan Oromoo
Waraanni bilisummaa Oromoo (WBO) kan mootummaan ‘ABO-Shanee’ jechuun paarlaamaan shororkeessummaan faraje, erga bulchiinsa Abiy Ahimad waliin wal waraanuu eegalee amma waggoonni sadii ol lakkaa’amaniiru.
Mootummaan naannoo Oromiyaafi Federaalaa humnoota kanneen balleessuuf yeroo adda addaatti oppereeshinii gaggeessaas ammallee waraanni itti fufeera.
Duula waraanaa mootummaan gaggeessaa jiruun hidhattootni kunniin sadarkaa ”yaaddoo biyyaa hin taanerra gahaniiru” jedhamus haleellaawwan tibba kanaa magaalota Gaambellaa, Dambidoolloofi Gimbii milkaahina duulota mootummaa gaaffii keessa galcheera.
Torban darbe keessa Adda Bilisummaa Uummata Gambeellaa waliin ta’uun magaalaa Gambeellaatti haleellaa raawwatee baheen namootni 40 ta’an ajjeefamuun gabaasameera.
Mootummaan naannichaa hidhattoota magaalaa Gambeellaatti haleellaa gaggeessan kunneen keessaa kan 40 ta’an ajjeesuu himullee, gareen hidhattootaa kana haaluun kaayyoo opereeshinicha gaggeessaniif milkeessanii bahuu himatan.
Akkasumas, haleellaa Waxabajjii 18, 2022tti Wallagga Lixaa aanaa Gimbii, ganda Toleetti gaggeeffameen namoonni nagaa lakkoofsi isaanii mootummaan ta’e qaama walabaatiin hin ibsamne hedduu ajjeefamuun gabaafamee.
Deetaan Ministeera Tajaajila Kominikeeshinii Mootummaa obbo Kabbadaa Deessisaa magaalota sadeen keessatti hidhattootni haleellaa raawwachuu mirkaneessanii mootummaan tarkaanfii fudhachuu itti fufeera jechuun BBC’tti himan.
Hoogganaa WBO kan ta’e Kumsaa Dirrabaa (Jaal Marroon) yaada BBC’f kenneen ammoo kaayyoon haleellaawwan kana humni isaanii magaalota eegumsa qabanis to’achuuf gahumsa qabaachuu agarsiisuuf ta’uu dubbatan.
Dimma yeroorratti gaafiif deebisa BBC Hogganaa WBO Jaal Marroo dirribsaa waliin taasise


text:
Posted by OromianEconomist in Uncategorized.
Tags: #OromoProtests, Africa, Against Tyranny, Current Horn of Africa news, DHAAMSA QEEROO IRRAA, Ethiopia, News, Oromia, Qeerroo, State of emergency, State terror
DHAAMSA QEEROO IRRAA
Peresedantii Mootummaa Xoophiyaatii
Af-Yaa’ii Mana Mare Bakka Bu’ootaa Ummaataa Xoophiyaatiif
Koree ministiroota zoophiyaatiif
Mana Marii Bakka Bu’ootaa Ummaataa Xoophiyaatiif
Dh.D.U.O Tiif
Geggeessitota Sadarkaa Adda Addaatiif
Saba Ballaa Uummata Oromootiif
Qeerroo Naannoo Oromiyaatiif
Fannoo Naannoo Amaraatiif
Zermaa Ummatoota Kibbaa Guraageetiif
Wadala Ummatoota Kibbaatiif
Nabiroo Ummatoota Kibbaatiif
Raayyaa Ittisa Biyyaatiif
Dhimmi isaa: Labsii Yeroo Muddamaa Kan Ilaalatu
Barri hedduun darbaniiru, jechootni akka nadhii dammaa dhamdhamaa tolaanii fi urgaa foolii bookaa qaban waa’ee tokkummaa biyyaa xoophiyaa faarsan baayyeen taphatamaniiru, faarfatamaniiru akkasumas walaloon, Og-barruu fi wellistoonni bayyeen faaruu meshaalee muuziqaa aadaa fi ammyyaan dabalame sirbaniiru waa’ee tokkumma xoophiyaa. Kana duwwaa miti gotootni bayyee aarsaa heddu kaffalaniiru waa’ee tokkumaa xoophiyaatiif. Ammas yeroon dabaree nuuf laattee tookkuma keenya akka mirkaneessinuuf qeerroon Oromiyaa qaamota armaan oliitiif hundaaf waamicha gochaa jirti.
1. Perezedaantii mootummaa xoophiyaatiif
Yeroo kumaatamni du’ee, kumaatamni mana hidhaatti dararamuu fi Kumatamni biyyaa tokkummaan xoophiyaa kessatti faarsamu kessatti qe’ee, sabni guddaan salphate fi qabeenya isaa irraa buqqa’ee beelaaf hongeen dararamu hin dubbanne, akka perezendaantii biyyaa tokkottillee miti akka nama dhuunfaa tokkoottillee yaada kee hin ibsanne. Yoo aangoon siharkaa jiraattee maaf midhamtu, maaf dararamtu jechuudhaa yoo baatteyyuu as baatee baga duutan , baga qe’ee fi qabeenya keeessan irraa buqaatan osoo jeette nutti tola akka qeerrooti. Silaa maal buuftaa miti waa’ee labsii muddamaa kana irratti waa jechuu kee barbaanna akka lubbuun jirtuu fi hin jirre baruuf. Ta’uu yoo baate reeffa Perezendaantii ta’ee biyya bulchaa jiruu jechuu genus book irraatti si galmeessina. mee onnee godhu, jiraachuun garaa duwwaaf miti, barri dhufee darba seenaa garuu baraan jiraatti.
2. Af-yaa’ii mana mare bakka bu’oota uummataatiif
Gaafa mootiin fari’oo saba israa’el waanjoo garbummaa jalatti waggaa hedduu rakkisaa ture Museetu ka’e . Ulee Museen harkatti qabatee ture saba israa’eeliin garbummaa mootii fari’oonii, loltuu fari’ooni fi bishaanii nyaatamuu galaana diimaa jalaa isaan baase malee garbummaaf yokkiin du’aaf isaan hin laanne. Sobaaf muka walitti hin rukkuttin uleen siharka jirtu yeroo tokkoo fi isa xumuraaf dhimmaa haabaastu , uummata bakka buutee jirtuuf sagalee haa dhageesistu.
3. Koree Ministiroota xoophiyaatiif
Seenaa daba dalaguuf demaa jirtu, nama ni dagoggortu, dogoggara keessaniif immoo qeerroon garaa dhiifamaa qabdi, tarkaanfii fudhachuuf deemaa jirtan kanarraa yoo debitan fi jijjirama siyaasaa fi sirna dimokiraasii hundeen isaa heeraa fi seeraan ol aantummaan isaa mirkanaa’ee akkasumas biyyaa walqituummaan lammiilee keessatti mirkanaa’ee ijaaruuf waadaa seenuun har’uma hojiitti yoo jijjiirtan qeerroonii fi uummanni oromoo afaanuma haak jedhee isin tufuuf ka’een isin degera isin waliin guddina xoophiyaa haaromteef hojjeta. Yoo ta’uu baatee fi humna waaraanaa abdachuun labsii kana uummata nagayaa irratti garee faayyidaa dhuunfaa isaa eeggachuuf carraaqu waliin taatan, waraanni isin ittin boontan kun harki caalaan dhaloota qubee fi qeerroo akka ta’e isin hubachiisuun barbaanna.
4. Mana Marii Bakka Bu’ootaa Ummaataa Xoophiyaatiif
Uummanni xoophiyaa:
a. Qotee bulaan barressuuf fi dubbisuu hin dandeenye beekumsa naaf ta’i, naaf barreessi naaf dubbissi ,beekumsa naaf ta’i naaf dubbadhu jedhee isin filatee hin dagatiinaa adaraa abba keessannii, adaraa harmee fi adaraa biyyaa.
b. Qaro dhabeenyiin qaroo naaf ta’aa naqaraa, karoo hin qabuu qaroo naaf ta’aa jedhee isin filatee hin dagatiinaa. Adaraa qaroo, argaa ilaalaa murtee kennaa
c. Qoomaa hir’uu bakkan fiiguu dadhabetti fiigii naaf qabi, jedhee sagalee siniif kennee hin daagatiinaa.
Walumaagalatti isin afaan uummataati afaan saba balaati sammuu uummata keessaniin yaadaa. Afaan uummata keessaaniin dubbadha. Rakkoon fi gadadoo uummata keessanii hin dagatiinaa. Nidagattu jennee hin yaadnu haadha fi abbaa ilmoo isaanii ol adeemtoota qeerroo fi qarree dabtaaraa fi qalama qabataniif ganama mana bahanii osoo manatti hin deebiin hafan. Qeerroo fi qeerre fulbaana birraa bariite nagaa dhaammatanii digirri fideen dhufa jechuun waadaa seenanii garaa unirsiitii deeman garuu reeffi isaanii manatti galu. Qabsoon qeerroo homaa kaayyoo kan biraa hin qabu innis tokkoo fi tokkodha. gochaalee armaan olitti caqafaman hanbisuun xoobiyaa biyya dimokiraasii fi biyya walqixxummaan lammiilee keeessatti mirkanaa’ee taasisuu qofadha. Kanaafu uummata bakka buutan dagattanii afaan badii hin ta’iinaa jetti qeeroon.
5. Dh.D.U.O fi Geggeessitota Sadarkaa Adda Addaatiif
Isiniif ergaa gabaabduu fi ijoo taate qabna. Dhuguma qaama uumata oromoo geggeessu yoo taatanii fi boor uummata oromoo waliin biyya geggeessina jettanii abdii qabdu ta’e labsii muddamaa kan gonkuma hin fudhatiinaa, yoo diddee kan murtooftu taate illee hojirra oolmaa isaa irraatti akka qooda hin fudhanne uummata oromoo waliin gumaa taatu of eeggannoo godhaa. Kun akkeekkachiisa uummanni oromoo marti fi qeerroon yeroo xumuraaf isinii kennudha .
Hubachiisa: Mootummaan garboomfataan sadarkaa addunyaatti caaasaa mataa isaatiin biyyaa yokkin saba tokkoo kolonii jala galfatee hin beeku. Kun dhugaa qorannoon mirkanaa’edha. Garuu dabalee bitamtuutti fayyadamuun bandaa warra jedhaman jechuudha, garboomsuu ni danda’a . isin garuu gocha akkasiif karaa fi garaa akka hin laanne abdii qabna nuti qeerroon.
6. Saba Ballaa Uummata Oromootiif
Labsiin muddamaa kun labsii duguuggaa sanyii ittin raawwachuuf labsame dha. Uummanni oromoo rooroo ofirra qolachuus ni baaka. Nuti oromoo akka beeknutti uummata yeroo obboleessi isaa du’u irraa dheessu, yeroo ilmoo isaa birratti duutu irratti ilaalu miti saba wal irratti du’u male. Kanaafuu labsiin muddamaa kun humnaan nurratti kan labsamu yoo ta’e afaan tokkoon yaada tokkoon xiqqaa fi gudda , dhalaa fi dhiira, qeesii fi sheekii osoon hin jedhiin akka ofirra mormitan dhaamsa isinii dabarsina. Qeerroo egeree biyya irraa akka hin hafne abdii uummata oromoo mara irraa qabana.
7. Fannoo,Zarmaa,wadala fi Nabirootiif
Nuti keessatuu qaama qabsoo bilisummaati. Biyyi xoophiyaa kun boor nu eeggati, mana keenya booriiti akkasumas biyya nuti kunuunsinee dhaloota nuti aanuuf keninu nudha abdiin biyyaa. Biyya lama hin qabdu boor yoo feene kan dhiifnee demnu miti. Biyya tokkitti qabdu kana immo yeroo gartuun fedhii dhuunfaa isaaf kallatti isatti tale irra yoo barbaade heera fi seera baasee yoo fedhi immoo diigee akka shaqaxaa mummata isaa aangoo harkaa qabuu fayyadamee daldalu teenyee hin ilaalu. Afaan tokkoon aagoon kan uummataati jedha yoo fedhe immoo aangoo siyaasaa haa hafuuti aangoo uumamaa fi mirga namoomaa illee nurraa muulqee uummata balla dararu kana afaan tokkofon kaanee yoo labsiin kun hojiitti jijjiirame mormuu fi yeroo xumuraaf ofirraa fonqolchinuf dursitanii qophii ballaa fi tarsiimoon degerame akka gootan qeerroon dhaamsa isiniif dabarsina. Waliin biyya dimokraasii fi dinagdeen badhaate xoophiyaa haaraa ijaarra.
8. Raayyaa Ittisa Biyyaatiif
Dhumarratti raayyaan itti biyyaa uummata keessaa kan walitti qabame ( ijaarame) uumata isaaf kan hojetu, daangaa biyya isaa diina alaa irraa akka eegu nageenya uumata isaa geeguu dangaa biyya fi gammojjii keessa beelaa fi dheebuu obsuun akka eegan qeeroo sirritti beekti. Haala michataa keessa akka hin jirre ni beekna. Haata’u harmee isaanii ji’a sagal garaatti baatte ciniinsifatte deesse fi abbayyee isaanii marrummaan hidhate isaan guddise , obboleeyyan isaanii waliin tiruu takka boraafatanii dhalatan, qotee bulaa fi daldalaa dafqa isaa cobsee hojjetee mindaa isiniif kaffalu, barataa baradheen bor matii koo fi biyya koof bu’aa buusa jedhee xaaru irra irraatti akka afaan qawween hin dorsisne fi dhukaafne qeerron abdi qabna. Garuu tarii hubannaa fi hariitti dagattanii dogoggora seenaa keessa akka hin seenne qeerroon waamicha isiniif goona. Mootiin ni mo’a ni kufas uummanni garuu ni jira gara kaayyoo keessa dagattaniif harkaa abba irree ta’uu uumata harka duwwaa irraatti ol aantummaa qawwee akka hin agarsiifne irraa deebinee waamicha isiniif goona.
Hubachiisa: Qaama dhimmi ilaaluuf
Keessumaa warri qeerroo xiqqisitanii yaaddan,qeerroo booda uummata ballatu jira, kaan kaan yoo hafe iyyuu humna waraana isin itti biyya bulchina jetteanii abdatan gariin qeeroodha. Ilaallataa lolaa.
Dhugaa qabna ni injifanna!!!!!!!!! injifannoon kan uumataati ballaati.
Qeerroo irraa
Galagalcha.
Dr. Mahammad Hassan (Ciro) 0911865071
Awwal Mahaammad (Ciro) 0924620033
Aliyyii Kaliifaa (Doobbaa) 0910336695
Fooziyaa Amiin (Bookee) 0911219219
Caaltuu Saanii (Habroo) 0911075558
Dassaaleny Dhugumaa(O/Bultum) 0912008135
Jibriil Yuyyaa (Masalaa) 0912308272
Kimiyaa Jundii (Habroo) 0910033517
Awwal (A/Xuulloo Hirna) 0924620033/0929105631
#Qaama dhimmi ilaalu hundaaf
ክፍት ደብዳቤ ለህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት አባላት በሙሉ
ከኦሮሞ ቄሮ የተላለፈ ጥሪ
ከሁሉም አስቀድመን ባላችሁበት ሰላምታ ይድረሳችሁ።
ሁላችንም እንደሚናውቀው የኦሮሞ ቄሮዎች ህይውታችንን መስዋዕት አዲርገን የኦሮሞ ህዝብ መብትና ብሄርቤረሰቦች እኩልነት የተረገጋጠባትን ኢትዮጽያ ለመመስረት ሰላማዊ ትግል እያደረግን ነው። የኦሮሞ ህዝብ ሰላማዊ ትግል ይህችን አገር እየቀየራት ይገኛል።
ይሁን እንጅ አንባገነን የሆኑ የTPLF ጥቂት ኮንትሮባንዲስቶች ቡድን አገሪቷን ለማዝረፍ በተሃድሶ መሪዎች ና በቄሮ የተዘጋባቸዉን የዝርፍያ መንገድ መልሰዉ ለመቆጣጠር ፣ አገርቷን በጦር ሀይል ለማቆጠጣር አስቻኳይ ግዜ አወጅ እያዋጁ ይገኛሉ። ይሄ አዋጅ በማንኛውም ሁኔታ ተቀባይነት አይኖረዉም።
የተከበራችሁ የህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት አባላት ኮንትሮባንድስቶች አገሪቷን ለመበዝበዝ እና ለመበታተን በኦሮሞ ህዝብና በመላው ብሄርቤረሰቦች ላይ የታዋጀ አዋጅ እንዲሰረዝ የበኩላችሁን የዜግነት ግደታ በመወጣት አገሪቷን ከዉድቀት እና ከመበታተን እንድታድኑ የኦሮሞ ቄሮ በዚህ ደብዳቤ ጥሪያችንን እናስተላልፋለን።
ከዚህ እልፎ አዋጁ የሚጸድቅ ከሆነ የኦሮሞ ቄሮና ህዝብ የአፀፋ ምላሽ ተጠያቂዎቹ TPLF ና የህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት አባላት መሆናችሁን እናሳስባለን።
ከሰላምታጋር
የኦሮሞ ቄሮ
Related article in Oromian Economist, click here
Posted by OromianEconomist in Uncategorized.
Tags: #OromoProtests, Africa, Current Horn of Africa news, Ethiopia, Ethiopian Evangelical Church, Oromia, State of emergency, State terror
(ይህ የኢትዮጵያ ወንጌላዊት ቤተ ክርስቲያን መካነ ኢየሱስ መልዕክት ነው)
ለኢትዮጵያ ፌዴራላዊ ዲሞክራቲክ ሪፓብሊክ መንግስት፤ የካቲት 15-2010 ዓ.ም
ለመላው የኢትዮጵያ ሕዝቦች፤
ለተቃዋሚ የፖለቲካ ድርጅቶች ፤
ለሕዝበ-ምዕመናን በሙሉ፤
የሀገራችንን ወቅታዊ ሁኔታ በሚመለከት ከኢትዮጵያ ወንጌላዊት ቤተክርስቲያን መካነ ኢየሱስ የቀረበ ጥሪ፤
እንደሚታወቀው፣ ቤተ ክርስቲያን ከነገድ ሁሉ፤ ከቋንቋም ሁሉ፣ ከወገንም ሁሉ፣ ከሕዝብም ሁሉ በክርስቶስ ኢየሱስ የተዋጁ ምዕመናን አንድነት ናት፤ የእምነቷ መሠረት የሆነው መጽሐፍ ቅዱስ፣ ቤተክርስቲያንም ሆነች መንግስታት ከእግዚአብሔር የተሰጣቸውን ሕዝቡን በታማኝነትና በጽድቅ የማገልገል ታላቅ ኃላፊነትና አደራ በሚገባ መወጣት እንዳለባቸው በአጽንኦት ያስተምራል፡፡ ስለሆነም ቤተ ክርስቲያን በዚህ ምድር የእግዚአብሔር መንግስት እንደራሴ እንደመሆኗ፤ ሕዝቦችም ሆኑ መንግስታት የሚጠበቅባቸውን ኃላፊነት በፈርሃ እግዚአብሔር በመልካም ሁኔታ እንዲወጡ የማስተማር፣ የመምከርና የማሳሰብ፣ ግዴታ አለባት፡፡
ይህን ታላቅ አደራ ከመወጣት አኳያ የኢትዮጵያ ወንጌላዊት ቤተክርስቲያን መካነ ኢየሱስ ሁኔታዎችን ስታጤን፣ ሀገራችን ኢትዮጵያ አሁን የምትገኝበት ሁኔታ በእጅጉ አሳሳቢ መሆኑን ትገነዘባለች፤ ከሰብኣዊ መብት አያያዝ፣ ከዲሞክራሲ፣ ከፍትህ፣ እና ከመልካም አስተዳደር ጋር በተያያዙ ጉዳዮች ዙሪያ በተለያዩ አካባቢዎች በመንግስትና በህዝቡ መካከል የከረረ አለመግባባት መታየት ከጀመረ ውሎ ያደረ ሲሆን ካለፉት ሁለት አመታት ወዲህ ደግሞ ህዝቡ፤ በተለይም ወጣቱ ትውልድ በሰላማዊ ሰልፍና አንዳንዴም ሀይል በተቀላቀለበት መልኩ ወደ አደባባይ በመውጣት ተቃውሞውን ሲገልጽ መቆየቱ ይታወቃል፤ በእነዚህም እንቅስቃሴዎች መነሻነት በጸጥታ ሀይሎችና በህዝቡ መካከል በተፈጠሩ ተደጋጋሚ ግጭቶች እጅግ በሚያሳዝን ሁኔታ የብዙ ሰዎች ህይወት ጠፍቷል፣ ብዙዎች ለአካል ጉዳት ተዳርገዋል፣ በርካታ ንብረቶችም ወድመዋል፡፡
የኢትዮጵያ ወንጌላዊት ቤተክርስቲያን መካነ ኢየሱስ የህብረተሰቡ አካል እንደመሆኗ መጠን ይህ አሳዛኝ ሁኔታ በተለያዩ ክልሎች መከሰት ከጀመረበት ወቅት አንስቶ ፍትህ የሰፈነበት እርቅና ሰላም እንዲወርድ በጸሎት እግዚአብሔር አምላኳን ስትማጸን የቆየች ከመሆኑም በላይ መንግስት ህዝቡ ለሚያቀርባቸው ጥያቄዎች ተገቢና ፍትሃዊ ምላሽ በአፋጣኝ እንዲሰጥ፣ ህዝቡም ጥያቄውን በሰላማዊ መንገድ ብቻ እንዲያቀርብ ጥሪዋን በተናጠል፣ እንዲሁም ከሌሎች የሃይማኖት ተቋማት ጋር በመሆን ስታቀርብ ቆይታለች፤ መንግስትም ከቅርብ ጊዜ ወዲህ ራሱን በመገምገምና የችግሮችን ምንጮች በመለየት መላውን የኢትዮጵያ ሕዝብ ይቅርታ ከመጠየቅም አልፎ በህዝቡ ጥያቄ መሠረት የፖለቲካ እስረኞችን መፍታት መጀመሩ የሚያስግነው ነው፡፡ በቀጣይነትም፣ መንግሥትም ሆነ የሚመለከታቸው ሁሉ የሀገር አንድነትና የሕዝቡ ሠላም ይበልጥ በአስተማማኝ ሁኔታ እንዲገነባ በጋራ መግባባት ላይ መስርቶ መሥራት ስለሚያስፈልግ፣ የኢትዮጵያ ወንጌላዊት ቤተ ክርስቲያን መካነ ኢየሱስ የሚከተለውን ጥሪ በከፍተኛ አክብሮትና በታላቅ ትህትና ታቀርባለች፡-
ሀ. ለኢፌዲሪ መንግስት
1. የማንኛውም መንግስት የህልውና ምንጭና መሰረት ሀገርና ሕዝቡ እንደሆነ የሚያጠያይቅ አይደለም፤ ስለሆነም ገዢው ፓርቲም ሆነ የኢፌዲሪ መንግስት ከማንኛውም ፖለቲካዊ አስተሳሳቡም ሆነ እቅዱ ይልቅ ለሀገር ሰላም፣ ለሕዝቡ ደህንነትና አንድነት ቅድሚያ እንዲሰጥ፤
2. ኢትዮጵያ ሀገራችን ሰላሟ ተረጋግጦ እንድትቅጥል፣ ሕዝቦችዋም በአንድነትና በእኩልነት ተባብረውና ተጋግዘው በፍቅር የመኖር ነባር እሴታቸውን አጎልበተው እንዲቀጥሉ ለማድረግ የሚቻለው ሀገራዊ የጋራ መግባባት ሲኖር በመሆኑ፣ የተለያየ ግንዛቤና አመለካከት አለን የሚሉ የፖለቲካ ድርጅቶች/ፓርቲዎች፣ ሲቪል ማህበራት፣ ምሁራን፣ ታዋቂ ግለሰቦች፣ የኃይማኖት መሪዎችና የሀገር ሽማግሌዎች የሚሳተፉበት የጋራ መድረክ በማመቻቸት መንግስት ታሪካዊ ኃላፊነቱን እንዲወጣ፤
3. ቤተክርስቲያኒቱ ሰሞኑን ሀገሪቱ ለሁለተኛ ጊዜ በአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ ሥር እንድትተዳደር መደረጉ የፈነጠቀውን የሠላምና የመግባባት ተስፋ አደብዝዞ ሀገሪቱን ይበልጥ አሳሳቢ በሆነ ውስብስብ ችግር ውስጥ ሊያስገባት ይችል ይሆን የሚል ሥጋት ስላሳደረባት፣
3.1 መንግስት ያሉትን ሁኔታዎች በጥልቀት አጢኖ ቢቻል አዋጁን ማንሳት በሚቻልበት መንገድ ላይ እንደገና እንዲመክር፤
3.2 አዋጁ ሥራ ላይ ይዋል ከተባለ ደግሞ በአፈጻጸሙ ወቅት የዜጎች መሰረታዊ መብትና ሰብዓዊ ክብር እንዳይነካ ብርቱ ጥንቃቄ እንዲደረግ፤
4. መንግስት መልካም አስተዳደርን ለማስፈን፣ የሃሳብ ልዩነቶችን በሰላማዊ ውይይትና ድርድር ለማስተናገድ እንዲሁም ከፖለቲካ አስተሳሰብ ጋር በተያያዘ የታሰሩትን እስረኞች በመፍታት ለሕዝቡ ጥያቄ መስጠት የጀመረውን ተግባራዊ ምላሽ አጠናክሮ እንዲቀጥል፤
ለ. ለተቃዋሚ የፖለቲካ ድርጅቶች
1. ከላይ በተራ ቁጥር ሀ.1 እንደተጠቀሰው፣ የግልም ሆነ የቡድን ፖለቲካዊ አስተሳሰቦችን በነጻነት ለማራመድና ተወዳድሮ በማሸነፍና በመሸነፍ ሥርዓት ውስጥ ውጤታማ መሆን የሚቻለው ሀገርና ሕዝብ ሲኖር እንደሆነ የሚያጠያይቅ አይደለም፤ ስለሆነም ሁሉም ተቃዋሚ የፖለቲካ ፓርቲዎች ሀገሪቱ አሁን ከገባችበት ችግር እንድትወጣ ከየራሳቸው መርህና ፍላጎት ይልቅ ለሀገር ሰላም፣ ለሕዝቡ ደህንነትና አንድነት ቅድሚያ እንዲሰጡ፤
2. የሃሳብ ልዩነቶችን በሰላማዊ ውይይትና በድርድር የማራመድ፣ ለጋራ መግባባትና ለሰላም መስፈን የበኩላቸውን አዎንታዊ አስተዋፅዖ እንዲያደርጉና ቁርጠኝነት እንዲያሳዩ፤
ሐ. ለመላው የኢትዮጵያ ሕዝብ
1. መላው የሃገራችን ሕዝቦች በተለይም ወጣቱ ትውልድ ነገ የሚረከባት ሀገር የተጎሳቆለች እንዳትሆን፣ ያለውን ጥያቄ ሁሉ በከፍተኛ የሀላፊነት ስሜትና የዜግነት ዲሲፕሊን በሰላማዊ መንገድ ብቻ እንዲያቀርብ፣ በተጨማሪም አሁን መንግስት በተለያዩ ዘርፎች እየወሰደ ያለውን የለውጥ ርምጃ በትዕግስት እንዲከታተል፣ ሁከት ተስፋፍቶ በሀገሪቱ ያለዉ ውጥረት እንዳይባባስ ብርቱ ጥንቃቄ እንዲያደርግ፤
2. አሁን አልፎ አልፎ የሚታዩት ብሄር-ተኮር ግጭቶች አደገኛ አዝማሚያ ስለሆኑ፤ ከጥንት ጀምሮ የቆየው አብሮነት፣ ተግባብቶና ተጋግዞ በፍቅር የመኖርን አኩሪ ኢትዮጵያዊ እሴት/ባህል ከመቼውም ጊዜ ይበልጥ እንዲያዳብረውና እንደ ዓይኑ ብሌን እንዲጠብቅ፤
መ. ለመላው ሕዝበ-ምዕመናን
እኛ፣ የብዙ ብሄር-ብሄረሰቦች እናት የሆነችው ኢትዮጵያ ሀገራችን በማንኛውም አስቸጋሪ ሁኔታ ውስጥ ብትሆን ጠባቂና ታዳጊዋ ልዑል እግዚአብሔር እንደሆነ በጽኑ እናምናለን፤ በመሆኑም፡-
1. በሀገራችን ፍርድ እንደ ውኃ ፅድቅም እንደማይደርቅ ፈሳሽ እስኪሆን ድረስ ምዕመናን ሁሉ በትጋት በጾምና በጸሎት እግዚአብሔርን እንዲማጸኑ፤(2ዜና 7፡14፣ አሞ. 5፡24)
2. ምዕመናን ሁሉ የምድር ጨው፣ የዓለም ብርሃን፣ እንዲሁም የሰላም መልዕክተኞች እንደመሆናቸው፣ የማስታረቅ ተልዕኮአቸውን እንዲወጡ፤ (ማቴ 5፡13-16)
3. ምዕመናን ክርስቲያናዊ የዜግነት ግዴታቸውን በየተሰማሩበት መስክ በመወጣት ክርስቲያናዊ አርአያነታቸውን እንዲያሳዩ፤
ቤተክርስቲያን ጥሪዋን በአጽንኦት ታስተላልፋለች፡፡
ስለዚህ ከላይ ጥሪ የተደረገላችሁ አካላት በሙሉ እንዲሁም ሲቪል ማህበራትና የሀገር ሽማግሌዎች ለዚህ ብርቱ ሀገራዊ ጉዳይ ልዩ ትኩረትና ቅድሚያ በመስጠት እንድትመክሩበት፣ በኢትዮጵያዊ የመቻቻል መንፈስ እጅ ለእጅ ተያይዛችሁ የሚሊዮኖች የጋራ መኖሪያ የሆነችውን ውድ ሀገራችንን ከተጋረጠባት አደጋ እንድትታደጉ ቤተክርስቲያኒቱ ከአደራ ጭምር ጥሪዋን በትህትና ታስተላልፋለች፡፡
እግዚአብሔር አምላካችን፣
ሃገራችንን ይባርክ፣ ይጠብቅ፣
ፊቱንም ያብራላት፣ ጸጋውንም ያብዛላት፣
ፊቱን ይመልስላት፣ ሰላሙንም አብዝቶ ይስጣት፡፡
አሜን!


text:
Mootii Abbaltii Tufaa Waloo fi Barreessaadha. Kuusaa walaloo 'Dhaala' jedhu, akkasumas kuusaa Asoogawwan ykn asoosama gaggabaaboo 'Siidaa fi Asoosamoota biroo' jedhu barreessuun dubbistoota biraan gahee jira.
Mootiin Vaayirasii Koroonaatiin qabamee ka ture yoo tahu ammma fayyee gara hojii isaatti deebi'ee jira. ' Kooviid-19, dhibee diina ofiifuu hawwan waan hin taaneef, uummatni jabeessee of eeggachuu isaa itti fufuu qaba.
Namni kamiyyuu lubbuu ofiitti qoosuu hin qabu, irraa of eeggachuu qaba' jedha.


text:
Uumama Namaatti Xinxalluu-Kutaa 3
Har’as kutaa darbe irraa itti fufuun uumama keenyatti xinxalluun iimaana keenya cimsanna.
Funyaan
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa funyaan fuula jidduu godhe. Boca, haalaa fi bakka isaa ni tolche. Qaawwa lama isa keessaan baasee jidduu isaanii addaan baasaa (barrier) taasise. Qaawwa lamaan kana keessa qaama miiraa fuunfachuu godhe. Qaama miiraa fuunfachuutiin urgaa’a fi ajaa’a, gaarii fi badaa addaan baasan. Akkasumas, qaawwi lamaan kunniin qileensa harkisuun onnee geessa. Onneenis qilleensa kanaan ni haarofti, boqonnaa fudhatti.
Fooli akka hin qabne, hin laaffisnee fi yaa’insa isaa akka hin kunneef keesso funyaanii akka keessoo gurraa jajallaa fi gingilchaa hin taasisne. Rabbiin olta’aan funyaan xuriin sammuu keessaa yaa’u iddoo itti walitti qabamu taasise. Xuriin sammuu keessaa yaa’u funyaan keessatti walitti qabamuun ergasii gara alaatti baha. Ajaa’ib!!!!
Ogummaa Isaatiin jala caalaa gubbaa funyaanii dhiphaa godhe. Jalli funyaanii bal’aa ta’uun, xuriin sammuu irraa dhufu isa keessatti walitti qabamuun haala salphaan gara alaatti akka bahuu gargaara. Akkasumas, qilleensa baay’ee fudhachuun ergasii hanga onnee gahuu xiqqoo xiqqoon gara olii ol fudhata. Ogummaa fi rahmata Isaatiin qaawwa funyaanii lamaan cufaan (barrier) addaan baase. Funyaan ujumoo wanti sammuu irraa dhufe keessa yaa’u fi qilleensa alaa fudhachuun gara onnee dabarsuu waan ta’eef cufaan kuni qaawwa lamaan jidduu jiraachuun faayda guddaa qaba. Funyaan keessatti cufaan (addaan baasaan) qaawwa lamaan jidduutti argamu, qilleensi qulqulluun gara funyaanii seenu xurii sammuu irraa dhufuun akka hin faalamne eega. Yeroo baay’ee dhangala’aan surrii (mataa) keessaa bahuu qaawwa funyaani tokkoon dhangala’a. Qaawwi biraa immoo qilleensaaf duwwaa ta’a. Garuu dhangala’aan qaawwa lamaan keessaan kan dhangala’u yoo ta’e, dhangala’aan gara tokkotti ta’uun qilleensaaf bakka dhiisa. Funyaan akka ijaa ykn gurraa lama waan hin taaneef qaawwa funyaani bakka lamatti qoodun barbaachisaa ta’e. Qaawwi tokko osoo miidhamee ykn dhukkubni tuqe, qaawwi biraa hojii ofii hojjachuun wanta nama barbaachisu galmaan gaha. Fuula tokko irratti funyaan lama qabaachun wanta nama fokkisuu waan ta’eef Khaaliqni Beekaa fi Ogeessa ta’e fuunyaan tokko qofa godhe. Garuu qaawwa lamaan isa keessatti gochuun cufaan addaan baase. Rabbii Gooftaa aalamaa ta’ee fi uumamtota hunda caalee tolti Isaa baay’atte.
Afaan
Rabbiin subhaanahu wa ta’aala namaaf iddoo isaaf maluu fi gaarii ta’etti afaan baaseef. Afaan kana keessa faaydaa baay’ee, meeshaalee dhandhamaa, dubbachuu fi meeshaalee ciniinu, muruu fi bulleessu godhe. Mallattoolee gara Rabbii akeekan keessaa tokko arraba afaan keessa godhe. Mootii kutaalee qaamaa kan ta’ee qalbiif arraba tarjumaan (hiikaa) taasisee. Akkuma gurri wantoota alaa walitti qabuun gara qalbii geessu arrabnis wanta qalbiin feetu fi labsuu barbaaddu irraa fuudhe gara alaatti baasa. Gurri ergamaa oduu alaa walitti guurun gara qalbii geessudha. Arrabni immoo ergamaa wanta qalbiin barbaaddu gara alaatti geessudha. Gurri ala irraa gara qalbii, arrabni immoo qalbii irraa gara alaatti oduu geessa. Subhaanallah!!!
Rabbiin ogummaa Isaatiin ergamaa kana (arraba) eeggamaa fi haguuggamaa godhe. Akka funyaani, ijaa fi gurraa ifatti kan bahee miti. Kutaaleen qaamaa kunniin ala irraa gara keessatti odeefannoo waan geessaniif ifatti kan bahanii fi kan mul’atan taasise. Arrabni immoo qalbii irraa gara alaatti odeefannoo waan baasuf kan haguuggamuu fi eeggamu taasifame. Gara alatti bahuun homaa hin fayyadu waan ta’eef.
Akkasumas, arrabni qalbiin booda kutaa qaamaa kabajamaa waan ta’eef isa irratti daasin ykn waxxeen godhame. Akkuma qalbiin qoma keessatti godhamte, arrabnis daasi keessa godhame. (Arraba afaan keessatti yommuu ilaallu daasi ykn waxxee jala waan jiru fakkaata.) Akkasumas, arrabni kutaalee qaama hunda caalaa qaama laafaa fi jiidhaa ta’eedha. Jiidhinna isa marseen malee hojjachuu hin danda’u. Osoo ifatti kan bahuu ta’ee, silaa hoo’insaa fi gogiinsa hojii isaatirraa dhoowwuf saaxilamaa ture. Kanaan alatti faaydaalee birootif arrabni afaan keessatti eeggame.
Ergasii Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ilkaan namaaf faaya, meeshaa jireenyaa fi soorannaa gochuun afaan miidhagse. Ilkaan gariin meeshaa itti bulleessaniidha, gariin immoo meeshaa itti cininanii fi muraniidha. Hundee isaa ni jabeesse, fiixee isaa ni qare, bifa isaa ni addeesse, hiriira isaa tartiiba qabsiisee walitti galoo taasise.
Kana hundarratti immoo gidaara (girgiddaa) lamaaniin ni marsee. Faaydaalee fi iccitii isaan keessa gochuu qabu ni godhe. Gidaarri lamaan kunniinis hidhii lamaani. Bifa, boca, haalaa fi bakka isaanii ni tolche. Afaaniif haguuggii taasise. Akkuma laagaan fagoon iddoo jalqabaa sagaleen qubeewwanii irraa ka’uu taasisee, hidhii lamaaniis iddoo xumuraa sagaleen itti dhumatu taasisee. Arrabni immoo jidduu lamaanii ta’uun uumama qubeewwaniitiif gahee ol’aanaa taphata. Dhugaatiif akka mijaa’uu fi cufanii banuuf akka salphatuuf Rabbiin subhaanahu ogummaa Isaatiin hidhii foon qofa lafee kan hin qabne taasise.
Kutaa afaanii isa gadii aanu sochiif ni murteesse; sababni isaas, salphaa fi sochiif waan ta’uuf. Kutaa afaanii gara olii immoo kutaalee qaamaa garmalee barbaachisoo ta’an waan of keessaa qabuuf socho’uun akka hin miidhamne taasise. Kan socho’uu fi nyaata afaan keessa oli gadi oofu kutaa afaanii gara gadiiti. Kutaan olii immoo bakkuma ofii qabatee tura. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Sila Nuti ija lama isaaf hin goonee? Arrabaa fi hidhii lamas [isaaf hin goonee]? Karaa lama isaaf ibsine.” Suuratu Al-Balad 90:8-10
Kana jechuun sila ilma namaatiif ija lamaa ittiin ilaalu isaaf hin goonee? Arrabaa fi hidhi lama ittiin haasawu isaaf hin goonee? Kanarratti dabalatee karaa gaarii, haqaa, qajeelaa fi karaa badaa, sobaa fi jallataa isaaf hin ibsinee? Kitaabban buusu fi Ergamtoota erguun karaalee lamaan kanniin ifa goone.
Amma mee gara kokkee ilaali! Dhiphinnaa fi bal’innaan, jabinnaa fi laafinnaan, dheerinnaa fi gabaabbinnaan kokkee boca garagaraa akka qabaattu taasisee uume. Sababa kanaan, sagaleen namootaa garaagarummaa guddaan garagara ta’an. Darbe darbee yoo ta’e malee sagaleen lama wal hin fakkaatan. Kanaafi, namni ballaan ragaan isaa ni fudhatama jenne amanna. Akkuma namni ijaan arguu namoota suuraa isaanii addaan baasu namni ballaanis namoota sagaleedhaan addaan baasa.
Rifeensa
Rabbiin subhaanahu wa ta’aala mataa rifeensan ni miidhagse. Waan isa barbaachisuuf rifeensa uffata isaaf godhe. Rifeensa bocaa fi hamma garagaraa qabuun fuulas ni faaye. Nyaaranis ni miidhagse. Nyaarri wantoota gogaa mataa irraa gara ijaatti bu’u ni eega. Akkasumas, boca nyaaraa marfataa (jallaa) godhe. Qola ijaas rifeensaan miidhagse. Fuula dhiiraas areeda kabajaa fi dhaabbannaa isaaf kennuun bareechise. Hidhii lamaanis gubbaan afkarroo, jalaan immoo areeda magarsuun miidhagse.
Harka, Qubbiini fi Qeensa (Kottee)
Haaluma kanaan harka lamaan meeshaa garmalee barbaachisaa, soorata ittiin argatuu fi hojii adda addaa ittiin hojjatu uumeef. Qaama isaatirra bakka fedhe akka gahuuf harka lamaan ni dheeresse. Dachaasu fi diriirsuuf akka isatti tolu ganaa ni bal’iseef. Qubbiin shan ni godheef. Quba guddaa malee qubbiin hundaa bakka sadii saditti qoode. Quba guddaa immoo bakka lamatti qoode. Qubni guddaan qubbiin hundarra akka naannaa’uuf qubbiin afran cinaa tokko, quba guddaas cinaa tokko kaa’e. Iddoon kaa’umsa iddoo hundarra gaarii dachaasuuf, diriirsuu fi hojii hojjachuuf toluudha. Namoonni jalqaba irraa kaasee hanga dhumaa walitti sassaabamuun bakka kanaan alatti bakka irra gaarii qubbiin kaa’uuf osoo yaadanii gonkumaa gochuu hin danda’an. Rabbii akkanatti qubbiin godheef tolti Isaa baay’atte! Osoo fedhee silaa qubbiin shanan akka saanii dundumaa gochaa ture. Silaa namnis hojii isaa garagaraa kanneen akka barreessu, bocu, qotuu fi kkf gochuu hin danda’u ture. Qubbiin ofii yoo diriirse akka saanii ykn tirii ta’uun wanta fedhe irraa kaa’a. yoo dachaase immoo meeshaa ittiin dhayuu ta’aaf. Diriirsuu fi dachaasu jidduu yoo godhee immoo akka fal’aana waa itti nyaatu fi waan fedhe ittiin guutuu ta’aaf.
Miidhaginna, jabeenyaa fi eeggumsa akka ta’uuf fiixee qubbiinii irratti kottee (qeensa) godhe. Wantoota xixiqoo fi haphii qubbiin dhaqqabuu hin dandeenye dhaqqabuuf qeensi barbaachisaadha. Namaan ala bineensotaa fi allaattiwwaniif kottee meeshaa waraanaa fi soorataa godhe. Namni yeroo barbaadu akka qaama isaa ittiin hooquf qeensa godheef. Kotteen kutaalee qaamaa keessa isa xiqqaa fi tufatamaa ta’e kuni osoo dhabamee fi ergasii namni qaama ofii hooqu yoo barbaade, silaa haajaan inni kotteef qabuu garmalee itti cima. Qaama hooquf bakka kottee wanti bakka bu’uu osoo jiraachu baatee ergasii harka isaa bakka san hooquf dheeresse, hanga kottee homaa isa hin fayyadu.
Dabalata waa’ee qubaa ilaalchisee Qur’aanaa fi Saayinsii irraa:
“Sila namni lafee isaa walitti hin qabnuu yaadaa? Eeyyen [walitti ni qabna]. Fiixee qubbiin isaatu akka turanitti deebifnee sirreessu irratti Danda’oodha.”
Akkuma irranatti jenne uumamni qubbiinii uumama ajaa’ibaa Dandeetti fi Tokkichummaa Rabbii olta’aa agarsiisaniidha. Ashaaraa qubbiinii namoota lamaa addunyaa keessatti yookiin inuma seenaa keessatti wal hin fakkaatan. Namoonni biliyoonatti lakkaawaman dachii irra jiran ashaaran quba isaanii wal hin fakkaatu. Inuma namoonni lakkuu dhalatan ashaaraa wal fakkaatu hin qaban. Kanaafi, biyyoonni addunyaa hundi eenyummaa namaa beekuuf ashaaraa qubaatti fayyadamu. Biyyoota garii keessatti yuniversitii, hospitaala, buufata xiyyaaraa fi iddoo adda addaatti ashaara fayyadamu. Fiixee qubaatin meeshaa ashaaraa yoo tuqan, eenyummaa nama ni baasa. Namoonni kumaatamatti lakkaawaman meeshaa kana tuqan ashaaraan isaanii gonkumaa wal hin fakkaatu. Eenyutu akkanatti qubbiin namoota biliyoonatti lakkaawaman ashaaraa isaanii garagara godhee? Dhugumatti, Rabbii waan hundaa beeku, ogeessa ta’e malee eenyullee gochuu hin danda’u. Inni waan hundaa irratti Danda’aa, Beekaadha.
“Mootummaan samii fi dachii kan Rabbiiti. Rabbiin waan hundaa irratti Danda’aadha.” Suuratu Aali-Imraan 3:189
Kitaabban wabii:
[1]Miftaahu Daaru sa’aadah-fuula 544-550, Imaamu ibn Al-Qayyiim
Men and The Universe-hiika boqonnaa muraasaa kitaaba armaan olii-fuula 16-26


text:
Fedhiin Kee Guddaan Rizqii Kam Argachuudhaa?-Kutaa 2
Kutaa darbe keessatti iccitii rizqiin namoota gariif bal’achuu fi namoota gariif immoo dhiphachuu ilaalle turre. Rizqiin bal’achuu fi dhiphachuun wanta namoonni ittiin qoramaniidha. Addunyaa qormaataa tana erga ce’anii jazaan jiraachu akka qabus tuqne turre. Akkuma beekkamu, firiin qormaata irraa argamu wanta ittiin qoraman caala. Rizqiin addunyaa tanaa wanta namni ittiin qoramuudha. Rizqiin Guyyaa Murtii (Yoomu Diin) kennamu rizqii tana caalaa guddaadha. Kanaafu, fedhiin kee guddaan rizqii kam argachuudhaa? Har’as ibsa kanaa itti haa fufnu.
Namoonni baay’een dhugaa armaan olii hin hubanne, jireenya gabaabdu tana filatu. Haala nama milkaa’e erga dubbate booda Qur’aanni haqiiqa kana akkana jechuun ifa baasa:
“Namni of qulqulleesse dhugumatti milkaa’e jira. Maqaa Gooftaa isaa dubbatee fi salaate. Garuu jireenya addunyaa filattu, Aakhiraan irra caaltu fi turtuu taate osoo jirtu.” Suuratu Al-A’ala 87:14-17
Jechi Arabiffaa tazakkaa jedhu akka lugaatti hiika lama qaba: 1ffaa-wanta xuraawa fi badaa irraa of qulqulleessu, 2ffaa-of dagaagsu fi fooyyessuudha.
Kanaafu, hiikni, “Namni of qulqulleesse dhugumatti milkaa’e jira.” jedhu akkana ta’a: namni xurii kufrii, shirkii, badii fi wantoota fokkuu irraa amanuu fi Rabbiif ajajamuun qulqullaa’e fi hojii gaggaarii hojjachuun nafsee of dagaagsee fi fooyyesse, dhugumatti milkaa’e jira.[1] “dhugumatti milkaa’e jira.” jechuun Guyyaa Qiyaamaa ibidda jalaa nagaha bahuun qananii Jannataa argata.
Ammas amala nama milkaa’e kanaa itti fufuun ni dubbata: “Maqaa Gooftaa isaa dubbatee fi salaate.” Kana jechuun nama amalli isaa Rabbiin yaadachuu fi faarsu (zikrii) ta’ee fi jaalala Rabbii barbaadu fi ajaja Isaatiif buluuf salaata yeroo isa keessatti sirnaan salaate[2], dhugumatti inni milkaa’e.
Garuu isin Adabbii Gooftaa keessani hin sodaattan. Iimaana guutun, shirkii, badii fi wantoota fokkuu irraa qulqullaa’un nafsee teessan qulqulleessuf hin tattaafattan. Hojii gaggaarii hojjachuun, Maqaalee Gooftaa keessanii yaadachuu fi faarsuun, salaataa fi du’aayin Isaaf of gadi qabuun nafsee teessan dagaagsu fi fooyyessuuf hin carraaqxan. Kana irra, “jireenya addunyaa filattu” kana jechuun Aakhira irra jireenya addunyaa, faaya fi mi’aa ishii kan badu filattu. Aakhiraaf ifaaju dhiistanii jireenya addunyaa baddu tanaaf ifaajju. “Aakhiraan irra caaltu fi turtuu taate osoo jirtu.” Aakhirah fi qananiin ishii keessa jiru jireenya addunyaa caalaa gaarii fi yeroo hundaa turaa kan ta’eedha. Addunyaan gadi aantu fi badduudha. Aakhiraan immoo kabajamtuu fi yeroo hundaa turtuudha. Namni qaruuteen akkamitti wanta hafuu fi turu irra wanta badu filataa? Gandaa yeroo hundaa keessatti hafanii fi jiraatanitti xiyyeefachuu dhiisee akkamitti wanta dhiyootti isarraa deemu xiyyeefannoo guddaa itti kennaa?[3]
Namni amane qaruuten xiyyeefannoo guddaa Aakhirah turtuu irra gochuun sirritti carraaqa. Addunyaa badduu tanaaf jedhee Aakhiraaf carraaqu hin dhiisu. Addunyaafis ni carraaqata. Garuu Aakhirah caalaa addunyaa hin filatu.
Namoonni yeroo baay’ee faaya fi mi’aa addunyaa tanaan gowwoomun, dogongora guddaa hojjatu. Faayni fi mi’aan addunyaa kuni yeroo hundaa isaan waliin waan turu isaanitti fakkaata. Yookiin immoo isaan gonkumaa kan hin duune godhanii yaadu. Zalaalami addunyaa tana keessa waan jiraatan isaanitti fakkaata. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa jireenya addunyaa tana iddoo qormaataa waan taasiseef qananii fi faaya ishii keessa jiru yeroo gabaabaaf kan turu godhe. Jireenyi Aakhirah immoo iddoo jazaa (mindaa) waan taateef qananii fi mi’aan ishii keessa jiru yeroo hundaa fi zalaalami kan turu taasise. Qur’aana keessatti ni jedha:
“Wanti isin bira jiru ni dhuma, wanti Rabbiin bira jiru immoo hafaa dha. Dhugumatti warroota obsan mindaa isaanii irra gaarii waan dalagaa turaniitiin isaan mindeessina.” Suuratu An-Nahl 16:96
“Wanti isin bira jiru ni dhuma, wanti Rabbiin bira jiru immoo hafaa dha.” Kana jechuun, yaa namoota! Jireenya addunyaa keessatti wanti isin bira jiru hundi ni deema, ni bada. Qabeenyi fi qananiin keessan hanga fedhe haa baay’atu, dhumarratti ni bada. Garuu wanti Rabbiin bira jiru hafaa fi yeroo hundaa turaadha. Wanti kunis mindaa Jannata keessatti argattaniidha. Qananiin Jannataa yeroo hundaa turaa gonkumaa hin dhumnee fi addaan hin cinneedha. Haala itti fufaa ta’een yeroo hundaa kan haaromfamuu waan ta’eef.
“Dhugumatti warroota obsan mindaa isaanii irra gaarii waan dalagaa turaniitiin isaan mindeessina.” Kana jechuun namoota Rabbiif ajajamu, iimaanaa fi Islaama irratti obsanii fi gadi dhaabbatan, akkasumas badii hojjachuu irraa of qaban, hojiiwwan gaggaarii dirqama isaan irratti godhamee fi hojiiwwan jaallatamoo irraa waan hojjataa turaniif mindaa isaaniif kennina. Rabbiif jedhanii hojiiwwan isaan hojjatan hojii hundarra gaarii (ahsan) ta’eedha. Hojii hundarra gaarii ta’e kanaaf mindaa argatu. Hojii badaa dogongoraan hojjataniif immoo Rabbiin tola Isaatiin isaaniif araarama, irra darbaaf.[4]
Namoonni baay’een akkana jechuun yaadu, “Ani Aakhiraaf yoo hojjadhe, qooda addunyaa dhaba. Yeroo hin qabu. Osoo hojii Aakhirah hojjadhu addunyaa irraa carraan baay’een na jala darba.” Dhugumatti, kuni waswasaa (hasaasa) sheyxaanati. Namni addunyaa caalaa Aakhirah filatee hojjate addunyaa irraas qooda isaa hin dhabu. Inuma, jireenyaa gaarii addunyaa tana keessatti akka jiraatu Aayah armaan gadi keessatti Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa wabii (waastinnaa) namaaf kenna:
“Dhiiras ta’ii dubartii irraa nama mu’mina (dhugaan kan amane) ta’ee dalagaa gaarii hojjate, dhugumatti jireenya gaarii isa jiraachifna. Mindaa isaaniis irra gaarii waan isaan dalagaa turanitiin isaan mindeessina.” (Suuratu An-Nahl 16:97)
Dhiiras ta’e dubartii irraa namni hundeewwan iimaanatti amanee dalagaa gaarii hojjate, mindaa lama qaba:
1ffaa-Mindaa jireenya addunyaa keessatti hatamtamaan isaaf kennamu-kunis Rabbiin subhaanahu haala jireenya addunyaa tana keessatti jireenyaa gaarii isa jiraachisuudha. Jireenya addunyaa keessaa wanti hundarra gaarii ta’ee qalbiin tasgabbii fi gammachuu argachuu, nafseen isaa jeequmsa fi sodaa irraa qabbana ykn tasgabbii keessa ta’uudha. Akkasumas, rizqii halaala bakka inni hin yaanne irraa Rabbiin isaaf kennuudha.
2ffaa-Mindaa Guddaa Guyyaa Murtitiif isaaf/ishiif tursiifame- “Mindaa isaaniis irra gaarii waan isaan dalagaa turanitiin isaan mindeessina.” Rabbii Guddaa Olta’aaf jedhanii hojii gaarii hojjataniif Aakhiratti qananii takkuu ijji hin agarre, gurri hin dhageenye fi qalbii namaa irra hin qaxxaamurre isaaniif kenna.[5]
Ammas, namni Aakhiraaf hojjatu addunyaa irraa hiree isaa kan hin dhabne ta’uu Ergamaan Rabbii (SAW) akkana jechuun mirkaneessu:
“Dhugumatti, kaafirri hojii gaarii yoo hojjate, addunyaa irraa hojii saniin soorata ni soorama (kana jechuun, addunya tana keessatti mindaa hojii gaarii isaa ni argata. Garuu Aakhiratti mindaa homaatu hin argatu. Sababni isaas, waan kafareef kufriin isaa mindaa Aakhirah jalaa balleessa). Mu’minni immoo Rabbiin mindaa hojii isaa Aakhiratti ni kuusaaf. Addunyaa keessattis waan Isaaf ajajameef rizqii ni kennaaf.” Sahiih Muslim 2808
Namni rizqii ganda lamaanu argachuuf iimaana dhugaa makaa hin qabnee qabaachu fi hojii gaggaarii hojjachuu isa barbaachisa. Namni ulaagaalee kanniin guutuu Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa rizqii isaa akka isaaf bareechisu waadaa galee jira:
“Namni Rabbitti amanee fi hojii gaarii hojjate, Inni (Rabbiin) Jannata jala ishii laggeen yaa’an kan yeroo hundaa achi keessatti abadii hafan isa seensisa. Dhugumatti Rabbiin isaaf rizqii bareechisee jira.” Ax-Xalaaq 65:11
Namni Rabbiitti amanee, wanta Isarraa dhufe dhugoomsee fi hojii Inni itti ajaje hojjate, Jannata qananiin guuttamte fi jala ishii laggeen yaa’an isa seensisa. Namoonni achi keessa seenan zalaalami achi keessa jiraatu. Keessaa bahuu fi du’uun hin jiru. “Dhugumatti Rabbiin isaaf rizqii bareechisee jira.” Jannata keessatti rizqii isaaf bal’isa. Rizqiin kunis qananii nyaatamu, dhugamu fi qananii biroo warroota Isatti amananii fi sodaataniif qopheessedha.[6]
Namni hanga addunyaa qormaataa tana keessa jirutti Jannataa fi qananii achi keessa jiru ijaan hin argu. Kan inni argu, qormaanni isaa du’aan erga xumuramee booda. Mee itti yaadi, namni osoo qoramaa jiruu firiin qormaataa isatti mul’ifamu danda’aa? Haaluma kanaan, namni addunyaa qormaataa tana keessa jirus firiin hojii isaa addunyaa tana keessatti isatti hin mul’ifamu. Firiin hojii isaa Mindaa Guyyaa Murtii argatuudha. Kanaafu, mindaan kuni hanga Qiyaamaan dhaabbattu namoota iddoo qormaataa jiran irraa ni dhokfama. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Garuu namni tawbate, amanee fi hojii gaggaarii hojjate, warri suni Jannata seenu. Homaayyu hin miidhaman. Jannata qubsumaa kan Rahmaan gabroota Isaatiif dhoksatti waadaa gale [seenu]. Dhugumatti, waadaan Isaa kan dhufu ta’eera. Nagaha malee achi keessatti dubbii faaydi hin qabne hin dhagahan. Ganamaa fi galgala sooranni (rizqiin) isaanii achi keessa isaaniif jira. Tuni Jannata gabroottan Keenya irraa nama taqiyy ta’e dhaalchisnuudha.” Suuratu Mariyam 19:60-63
Keeyyattoota armaan olii sirritti hubachuuf keeyyata lakk.59 irratti argamtu itti dabaluun haa ibsinu:
“Isaan booda dhaloonni [badaan] salaata dhiisanii fi fedhii lubbuu hordofan bakka bu’an. Gara fuunduraatti Hallayyaa Jahannam ni qunnamuu.” Suuratu Mariyam 19:59
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa aayata tana dura waa’ee Nabiyyoota darbanii fi haala gaarii isaanii dubbata. Ergasii Nabiyyonni kunniin erga du’anii booda haala dhaloota isaan booda dhufanii kaasa. Dhaloonni kuni nabiyyoota hordofuu dhiisanii gara duubatti deebi’an. Karaa qajeelaa Rabbiin isaaniif filate irraa dabuun fedhii lubbuu hordofan. Salaata utubaa amanti ta’e ni dhiisan. “salaata dhiisan” Kana jechuun sababa xiyyefannoo itti hin kennineef salaanni jireenya isaanii keessa kan hin jirree fi bakka hin qabne godhan. Takkaa yeroo salaataa eeganii sirnaan hin salaatan, takkaa immoo guutumaan guututti salaata dhiisan. “fedhii lubbuu hordofan” kana jechuun sababa fedhii dhoowwamaa hordofaniif wanta Rabbiin ajajee fi dhoowwe keessatti Isa faallessan, karaa qajeelaa Isaa irraa garmalee fagaatan. Fedhiin lubbuu tan isaan hiitu fi masaktuudha. Sababni salaata akka dhiisan isaan taasiseyyu fedhii lubbuu hordofuudha. “Gara fuunduraatti Hallayyaa Jahannam ni qunnamuu.” Guyyaa Qiyaamaa sababa salaataa dhiisanii fi badii adda addaa hojjataniif adabbii (azaaba) cimaa ni seenu.
Garuu osoo duuti isaanitti hin dhufin namoonni tawbachuun, amanuu fi hojii gaggaarii hojjachuun kanarraa of baraaran ni jiru. Itti aansee haala namoota kanaa dubbata: “Garuu namni tawbate, amanee fi hojii gaggaarii hojjate, warri suni Jannata seenu. Homaayyu hin miidhaman.”
Namoonni kunniin amaloota sadiin ibsaman: 1ffaa-kufrii, shirkii, salaata dhiisu, fedhii dhoowwamaa hordofuu irraa warra tawbataniidha. Tawbachuu jechuun hojii badaa irraa buqqa’uun gara Rabbii deebi’anii Isaaf ajajamuudha. Yoo dhugaan tawbatan Rabbiin tawbaa isaanii isaan irraa ol fuudhun hallayyaa Jahannam irraa isaan baraara. 2ffaa-Iimaana sirrii boqonnaa jireenya isaanii ittiin haaromsanii fi hariiroo Gooftaa isaanii waliin qaban kan ittiin jalqabaniidha. Iimaanni kuni Rabbitti, malaykootatti, Kitaabbanitti, Ergamtootatti, Qiyaama fi qadaratti amanuu of keessatti qabata. 3ffaa-Hojii gaggaarii hojjachuu-kuni hojii gaggaarii Rabbiin itti ajajeedha.[7] Kan akka salaata fi kan biroo.
“Warri suni” Namoonni badii isaanii booda tawbatan, amananii fi hojii gaggaarii hojjatan, “Jannata qananiin guuttamte seenu. Homaayyu hin miidhaman” Hojii gaarii isaanii irraa homtu hin hir’ifamu. Inumaa dachaa isaaniif ta’ee argatu. Badiin isaanii ni haaqama. Waan tawbatanii, amananii fi hojii gaarii hojjataniif badii raawwataniif hin adabaman. Warri tawbaan, amanuu fi hojii gaariin of qulqulleessan kunniin, “Jannata qubsumaa kan Rahmaan gabroota Isaatiif dhoksatti waadaa gale [seenu].” Jannata qubsumaa jechuun Jannata yeroo hundaa keessa turan, namni ishii seene keessaa bahuu fi jijjirraa kan hin barbaannedha. Rabbiin Jannata tana akka seenan isaaniif waadaa gale. Garuu Jannani tuni isaan irraa dhokattuudha. Hanga silaa ijaan hin argine. Haa ta’uu malee dhugaadhaan akka jirtu amanuun hojii ishitti nama geessu ni hojjatu. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa waadaa seene waan hin diignef, “Dhugumatti, waadaan Isaa kan dhufu ta’eera.” Waadaan Isaa ni raawwatama. Guyyaa Qiyaamaa Jannata waadaa isaaniif seene tana ni seensisa.
“Nagaha malee achi keessatti dubbii faaydi hin qabne hin dhagahan.” Jechoota nagahaa badii fi hanqinni keessa hin jirree malee dubbii fokkuu fi faayda hin qabne Jannata keessatti hin dhagahan. Sababni isaas, Jannani Daaru Salaam (Ganda Nagahaa) waan taatef hanqinnaa fi badii hundarraa tan qulqullooftedha.
“Ganamaa fi galgala sooranni (rizqiin) isaanii achi keessa isaaniif jira.” Mufassiroonni akka jedhanitti Jannata keessa dukkanni ykn halkan hin jiru. Yeroo hundaa ifa (nuura). Asitti ganamaa fi galgalli hamma waqtii agarsiisaa malee barii fi dhiya hin agarsiisu. Dukkanni fi halkan Jannata keessa waan hin jirreef.[8] Jannata keessatti waqtii beekkama kana keessatti sooranni barbaadan isaaniif fidama.
“Tuni Jannata gabroottan Keenya irraa nama taqiyy ta’e dhaalchisnuudha.”- taqiyy jechuun nama sadarkaa ol’aanaa taqwaa irra gaheedha. Jecha biraatin nama sirritti Rabbiin sodaatudha. Rabbiin subhaanahu warroota Isa sodaatan Jannata ni dhaalchisa.
“Dhaalchisnuudha” kana jechuun tola keenyaan isaaniif kennina. Kennaa Jannata keessa jiru jecha “dhaalchisu” jedhuun ibse. Tarii sababni kanaa maal ta’inna laata? Hayyoonni keenya akkana jechuun ibsu: Yoo amananii fi Rabbiin sodaatan Jannanii namoota addunyaa keessatti qoraman hundaaf qophoofte. Garuu yommuu baay’een isaanii kafaranii fi Rabbiif ajajamuu diduun ibidda seenan, bakka isaanii warroonni amananii fi Rabbiin sodaatan ni fudhatan. Haala kanaan, warri Rabbiin sodaatan Jannata keessatti qooda kaafirotaa fudhachuun ni dhaalan.[9]
Namni rizqii Jannataa erga filate waa lama isarraa eeggama: 1ffaa-hundeewwan iimaanatti haala sirrii ta’een amanuu, 2ffaa-hojii itti ajajame hojjachuudha. Akkasumas, gara Jannataa deemu fi hojii gaarii hojjachuu keessatti wantoota gufuu namatti ta’an irraa fagaachu barbaachisa. Gufuun kunis hojiiwwan babbadoodha. Gufuun kuni yommuu nama rukutu wanti humna ofii ittiin jabeessuun adeemsa ofii itti fufan, tawbaa fi istighfaara baay’isuudha. Mata duree kana aayah tanaan haa xumurru:
“Kana keessatti warri wal dorgoman wal haa dorgoman.” Suuratu Al-Muxaffifiin: 26
Qananii Jannataa hamma isaa Rabbii olta’aa malee eenyullee hin beekne argachuuf warroonni wal dorgoman wal haa dorgoman. Kunis addunyaa tana keessatti hojii gaggaarii hojjachuun ta’a. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa rahmata fi tola Isaatiin warroota san keessaa nu taasisu.
Kitaabban wabii:
[1] Ma’aarij Tafakkuri wa daqaa’iqu tadabbur- Abdurahmaan Hasan Habankaa 1/463[2] Tafsiiru sa’dii-1086, Tafsiiru Ibn Kasiir-7/544[3] Ma’aarij Tafakkuri wa daqaa’iqu tadabbur 1/465, Ibn Kasiir-7/545[4] Ma’aarij Tafakkuri wa daqaa’iqu tadabbur 13/641-642, Ibn Kasiir-4/710, Tafsiiru Qurxubii-12/423[5] Ma’aarij Tafakkuri wa daqaa’iqu tadabbur, 13/642, tafsiiru Sa’dii-521[6] Tafsiir Xabarii-23/77[7] Ma’aarij Tafakkuri wa daqaa’iqu tadabbur -7/562-563[8] Tafsiiru Ibn Kasiir-5/244[9] Ma’aarij Tafakkuri wa daqaa’iqu tadabbur -7/570-571


text:
Sambata darbe jechuun Hagaya 11 bara 2008 godina wallaggaa bahaa aanaa sibuu siree bakka cingii ganda Machaaraa walii galtee jedhamu keessa ka jiraatan namoonni Fitsuum Mahaarii fi obbo Haftuu jedhamu ajjeefamuu isaanii jiraattonni naannoo fi bulchiinsi mirkaneessee jira
Ajjeechaan raawwatame kun qoratamaa jiraachuu fi shakkamtoota kanneen jedhaman to’annaa jala ooluu isaanii bulchaan aanaa sibuu siree obbo Abarraa Yaadataa nuuf ibsaniiru.
Namoonni ajjeefaman kun waggoota dheeraaf ganda Machaaraa Walii Galtee jedhamu keessa jiraataa kan turan yoo ta’u hawaasa naannoo waliin nagaan jiraataa akka turan jiraatonni nuuf ibsaniiru. Maqaa Qeerroo Oromoo balleessuuf jecha bakka walitti bu’iinsi kun uumamee gara lafa gabaa magaalaa Cingii dhufan jedhu jiraattonni.
Ganda keessa jiraataa turan keessatti namoota waliin walitti bu’iinsa qabaataa turuu isaanii kan dubbatan jiraattonni dubbiin kan ka’e Cingii bakka lafa gabaatti miti jedhu.
Bulchiinsi aanaa Sanaa akka nuuf himetti namni kun kana dura lammii Oromoo tokko ajjeesee hidhaa keessa akka ture odeeffannoo qabaachuu isaanii dubbatanii tarii haaloo ba’iinsi maatii nama du’ee jiraachuu mala garuu qoratamuu qaba jedhan.
Kana irraa kan hafe garuu walitti bu’iinsi gosoa gidduutti akka uumametti namoonni afarsuu barbaadan oduu kijibaa ti jedhan.


text:
Addis Chekkol achi irraa akka gabaasetti --- Magaalaa Harar keessatti jala-bultii ayyyaana Cuuphaa dheengadda ayyaaneffamee fi kaleessa yeroo taabotni gara Waldaa Kiristaanaatti deebifamus walitti-bu’insi uumamuu fi qabeenyaa irra miidhaan ga’uu jiraattonni VOAtti dubbatan himanii jiran. Magaalaa Dirre-dhawaatti hookkara wal-fakkaataa kaleessa ka’een namni tokko du’uu fi ka biroon madaa’uu dubbata – mootummaan.
Har’a hookkarichi tasgabbaa’uu isaa Mootummaan beeksisee jira. Itti-gaafatamaan Biiroo Dhimmoota Haqaa fi Nageenyaa mootummaa naannoo – Obbo Naasir Yasuuf walitti-bu’insa sana keessatti kanneen madaa’an malee namni du’u akka hin jirre dubbatu – Obbo Naasir Yusuuf. Ittiin ka’insi walitti-bu’insichaas alaabaan ehama seeraa hin qabne fannisamuu akka tahe dubbatan.
Gabaasaa guutuu caqasaa


text:
MAREEKOOFA
Yisuna amiqira fasaasa ufa Mareekoofa akara rinau.
1
Yoohaneefa nammari nimimarufa Yisuna aana afisufa.
(Mat 3:1-2; Ruk 3:1-18; Yoh 1:19-28)
1 Maa akarafa asauku mundirana Yisunara Anutuna amaakuara amiqira fasaasa ufa qidanoo. 2 Anutuna ooqeenaa tamummaqara fasiqa auqu Eesaiaafa Yoohaneefa nammari nimarunara maaqi qimaseenoo akara rinau. Iriaqa qinee qini ufa maree marinnana qini Anutusa qisauku mundirana ani oorinni aqiqaananoo fidanoo ani aana afisuannoo. 3 Aadana maqa maaqakiqari moo fannoo maaqi qimasee fi fi qinoo faaqaridanoo faiqí anaasee qimamidanoo. Innee karaambaiqa fuaninna aanna afisuaqa, andeeqara qoo kai karaambaiqa nuani.
4 Mi tamummaqara fasiqana ufamau kai maaqimasee oosana araqau. Yoohaneefa nammari nimi marufa aadana maqa maaqakiqari findifinoo faiqí anaasee nammari rumannimaqaidanoo maa ufana qimanniminau. Inneeqa mandainainakiqari quandaki nammari marasaifanoo Anutufa inni mandainaina akiaqara mininniseenoo sia naruannoo. 5 Yudeea maqa maaqaki marusa faqa Yeerusaree maqusaki marusa faqa mi saqa marusa moomoosa Yoohaneefa marunnai Yooradanna nammari afainni marunnai ooqu reeqa nári mandainainara kooroomasoofanoo Yoohaneefa Yooradana nammariki mara quqasee keeqamannimaqasee uqeerasoofaqa findifiqa miqooqari fifainiqau.
6 Yoohaneefa sia amiqira qamunna afisinau tamummaqara fasiqa naanna ramasee aadaika aadaikirafa, kameera asausinnai auqira qamunna afisusee aandau apatannai auqira pikapa qamunna rafaaqafuseenoo marinau. (Kameera qoosa fooqaa ira aandau maridanoo.) Yoohaneena narana naafaa oofaafana nariqa minara pandaaqa oofaafanee qimaruna faqa ookasaasa anoona faqa kai nee marinau. 7 Yoohaneefa maaqi qimasee faiqí anaasee qimanniminoo qinau. Qini qinaaqiannai kambiqaaninnafa qini firaaqoo uriqararafa mariannoo. Qinee Yoohaneesa kasooqaqee kambiqaaninna fasiqana mina kaaqa ureeqarausa maridaqa. Naqimasee fee qinee mina dadaaqianauree ureeqara ainainira fasiqauqakiqari ureeqararausa maridaqa sia amana mina dadaaqianaura. 8 Qinee nammarinnai kai rumannima qaidaqa mifa naaquqara maraqunannai inni ruma nimaqaannoo.
Yisufa nammari maroofa. Sadanafa Yisuna amanufa.
(Mat 3:13–4:11; Ruk 3:21-22; 4:1-13)
9 Yoohaneefa miqimmasee kaqikaaqoo marikufanoo Yisufa Kariree maqa maaqakiqari Nasareetee maqusaindari Yoohaneefa maruqoo ooquroofanoo Yooradana nammariki Yisuna nammariki tupamamaqanau. 10 Yisufa nammarikiqari findifinoo qafoofanoo innaaruna rakeemafufanoo Anutuna maraquna fannoo nakipurunara foora Yisunasaa qumu quqanau. 11 Quqamafufanoo innaarunaindaraa ufa moo maaqi qimasee Yisunara qinau. Anee qiqaindi uqanna qimuqusira qimaaku marianafa qinee aniara amiqimasee qiqaara raidanoo. 12 Doo miqooqari uqanna Anutuna maraquna fannoo Yisuna aqiqeenoo aadana maqa maaqaki kaasau maqa maaqaki sia faiqi marunnai nianai fuannee qufanoo finau. 13 Mifa miqoo oonu maridanoo qaara fasiqa niku nisauku faasaana marisoofanoo Sadannafa anireenoo manda oosana maraanifee qimaseenoo amanamasee qafoosianoo. Kaasau aandauqa miqoo marufanoo Yisufa marikufanoo aararoofanoo kudoosaapoofaqa qangiroouqa qumureeqa dadaaqiqau.
Yisufa aaqee eera siammaa faiqi namu nifiqanau.
(Mat 4:12-22; Ruk 4:14-15; 5:1-11)
14 Yuda maqannaasa karaambaiqa Eeroodeefa Yoohaneena nammari nimimaruna karafusaki rumbasoofanoo miqooqari Yisufa Kariree maqa maaqaki oonuree faiqí anaasee Anutuna amiqira fasaasa ufa qimannimida maaqi qimasee qimannimi marinau. 15 Andeeqara kamu doo ani maridanoo Anutuna rakisira ququsa doo adeedi ranoo maridanoo. Innee inneeqa mandainainakiqari quandakinaqa amiqira fasaasa ufa irisee inni irirana minasaa rusiaqa.
16 Moo kari Yisufa nammari farumma firaana Kariree maqa maaqaki maru nammarina afaimau fidanoo noodaanna mi nammarinaki maree maru fasiqaqanda nári qisafasaasa nindafanau. Miqanda nári oosana maraidaqa firaa pateeuqa nammariki aqusaida noodaannauqa rumafi marufaqa maree mariqau. Moo fasiqa auqu Simoonafa marinau, mina akaqa mina faqa maruna auqu Andurufa marinau.
17-18 Yisufa miqanda nindafamasee qimanniminoo qinau, inneeqara qini faqa aniraifaqa faiqí anaasee noodaannara foora mareeqee Anutuna ququsaki quqeefaranoo fee qufaqa miqanda nári pateeuqa miqoo quqasee Yisuna faqa fiqau. 19 Yisufa miqooqari kaqikaaqoo nammari afaiqara fidanoo qaaraqanda qisafasaasa paqurinau, miqanda Seebeedina amaakuqara mariqau. Miqanda nuqu Yameesana faqa narí akaqa Yoohaneesandiri mariqau. Sia nammari nimimaru Yoohaneefa marinau, mina amarafa marinau. Miqanda nári kanuqaki ooqu maridaqa fafaa eendaki nári pateeuqa nammariki aqusee noodaanna maraanee qidaqa deedaqi mariqau. 20 Yisufa miqanda niqafamasee naaroofaqa nári nikoona Seebeedina faqa narí ainainimarusa faqa quqanniseeqara Yisuna fi afaqee fiqau.
Yisufa faiqí aundurai afaanna afaqanau.
(Ruk 4:31-37)
21 Minamusa Yisuna faqa fi fiufaqa Kapeeranaumma maqusai oonu raqau. Yuda maqannaasa amaana saririqa sabatee qimarunasaa Yisufa nariqa amaana maaqaki keeqafinoo faiqí anaasee amaana ufara naakapanau. 22 Mina ufa irimarusa firaaqoo naaquqanau. Sia Mooseena sandufa akoofasauqara foora qimanniminau, narí Anutufara foora qimannisoofanoo naaquqanau.
23-24 Yisufa qimannimi marufanoo faiqí moo aundurai faafasaaqa marufa amaana maqaki keeqafi faaqa quqasee Yisuna qimaminau, Yisu anee Nasareetee maqusanaafa anee nanaree maasa soodaaqidanee, anee maasa daru taikararee anidanee, qinee aniara iridaqa anee Anutuna naaquqara ufa maree marianafa mariananoo. 25-26 Yisufa mina aundurakinaa afaanna amambaina qimasee qimaminau anee ufaseenana mi fasiqanakiqari rafudamaki fua, qufanoo mi faafasaaqafa mi fasiqana qumaree udamudami firaaqoo masee firaa kari aqnaakinakiqari faaqa quqaseenoo rafudamaki sandanau. 27 Faiqí anaasee mina qafamasoofanoo naaquqoofaqa narí qimami narí qimamiqa qiqau. Maa fasiqafa Yisufa nanee maridanoo, nana fuka naakaparufa qinoo fee. Maa fasiqafa narí Anutufara foora narí afeeka ufannai kaasau afaannauqa qimannimifaqa eedoo kai qimasee rafudamaki fiqa. 28 Miqiunara Kariree maqa maaqaki Yisuna aufakiana fannoo kaqi kaqi ufanoo aiqamai daraaninau.
Yisufa oosana oosana aurirana taikannisanau.
(Mat 8:14-17; Ruk 4:38-41)
29 Misa mi amaana maqanakiqari rafudamakufaqa Simoonasa Andurusa maaqaki fiqau. Yameesa Yoohaneesa misa faqa fiqau. Yoohaneefa nammari nimimaruna amarafa Yisuna aiku asaukukirafa marufa misa faqa finau. 30 Simoona airaamaku anaasee aidafi marufanoo afaaqa ididi marufanoo faiqaqee marinau. Yisufa maaqaki keeqafufaqa mi anaaseenara Yisuna qimamiqau. 31 Yisufa iriseenoo mifa marunnai oonureenoo asauku qumareenoo uqeeroofanoo mina afaaqa ididiufa taikoofanoo aaqee findifinoo narana ainaina niminau.
32 Eeneemarufanoo suani keeqoofanoo miqoo marusa nári faiqí anaasee auri marusa faqa fueena faafasaaqa marusa faqa aiqama nifiqee 33 Yisufinnai minisoofanoo aiqama mi maqusanaki marusa mi maqannaasa ani mara uqusee miqoo suqi mariqau. 34 Yisufa moomoo aurirana oosana oosana aurirana andeeqanniseenoo faafasaaqa marusa moomoosa miqimma quqannimufaqa rafudamaki sandaqau. Misakina faafasaaqauqa Yisufa Anutuna amaaku marunara irisee kooroo iandoo qimasoofanoo Yisufa misa ufara qaoo qufaqa sia ufa qirai kaqi rafudamakidaqa sandaqau.
Yisufa Kariree maqa maaqaki nimarinau.
(Ruk 4:42-44)
35 Mi eendanaki faiqee kananaana uqanna eendai Yisufa findifinoo maaqakiqari raudamakinoo maqusai ooqureenoo ooqiqaree faiqí sia maru maqa maaqanai oonu maridanoo Anutunara innaaru qimarinau. 36-38 Simoonafa faqa mina aqoondiuqa faqa randaqa nida Yisuna paqurimasee qimamiqa qiqau, aiqamausa aniara randaidaqee qufanoo Yisufa qinau, maasa maa maqa maaqanaki maqusa maqusa moo maqusai fuanauranoo. Anutufa misauqaki faqa qimannimianee qimasee diqiqaisa maridaqa. 39 Miqi qimaseenoo Yisufa Kariree maqa maaqaki oonuree aniree idanoo nári amaana maaqakiaqa keeqafida qimannimidanoo naundurai faafasaaqa marusa niqiqee marufaqa rafudamakida fimariqau.
Yisufa karoora arimaru fasiqana ruukaisanau.
(Mat 8:1-4; Ruk 5:12-16)
40 Manda namuana karoora ari maru fasiqafa moo fannoo Yisuna oorini aqoori saunara fufanoo firaaqoo innaaru qinoo qinau. Oo karaambaiqa anee aidinana qini karoora darimarina rukaqisaina taikaani. (Mi aukuanna misa mi auriranara firaaqoo rufiasee mina narimarusa naadumasaa nianasaa quqee mariqau.) 41-42 Yisufa mi fasiqana qafoofanoo amuqusa mandaikufanoo asauku uqeerasee mina afaaqasaa munduseenoo qinau, eeoo qini dididanoo doo rukafua qufanoo doo miqoo uqanna aaqee miqi qimarufanoo karoora ruka taikanau.
43-44 Ruka taikafufanoo Yisufa amambaina qimasee qimaminau, aniki kai taikafuani, sia moo fasiqa qimamia. Anee andeeqasee amaana maaqaki mari aanaiqikirana uqafiqasainanoo ani afaaqa karoora arimarina aiquqummaseenoo aniara anukanoo mariaanoo qiannoo. Miqi qinana anee karoora nárí marisa taikarausa aandau tatufirana Mooseena sandufamau fidana Anutuna tatufirana suqa amia. Suqamisainaqa aiqamausa ani karoora rukarana qafamasee sia aniara eerairiaqeera. Miqi qimasee Yisufa mi fasiqana aqiqoofanoo finau. 45 Mi fasiqafa karoora taikafufa sia Yisuna ufa irisee umee ranau miqooqari fidanoo aiqamai qimanniminoo finau. Firaaqoo qimannimi marufaqa moomoosa umbiqoofanoo Yisufa aadumai marufaqa faiqi anaasee moomoosa mifunnai fimariqau.


text:
Namoota torban darbee gadhiifaman keessa harka caalaan dargaggoota. Afooshaa nannoo Bolee Bulbulaan wal qabatee waggaa lama dura kannen himataman namoota 33 keessaa dargaggoo Tolosaa Badhaadhaa tokko. Manni hidhaa Qilinxoo gubamuun wal qabatee himannaan lammataa irratti dabalame.
Turtii mana hidhaa kan waggaa lamaa keessatti mana hidhaa Maakalaawwii, Qilinxoo, Baatuu, Shawaa Robiit fi dhuma irrattis Qaallittiti hidhame.Qaallitti keessatti Oromoota waggaa dheeraaf hidhaa keessa jiran arguuf carraa aragatee jira.
Kanneen keessaa Injiinar Masfin Ababaa, Darguu Ittaanaa, Masfin Ittaanaa, Abbabaa Urgeessaa argee jira. Warra akka Kefyaaleew Tafarraa, Faqqadaa Abdisaa, charinat Yemane, Amanuuel Gammachuu fi kanneen biroo immoo seenaa isaanii nu ibsee jira.
Mana hidhaa shanan keessa ture keessatti lakkoofsii Oromoota Hidhaa keessa jiranii hedduu jedha.
Gaaffii fi deebii dargaggoo Tolosaa Badhaadhaa waliin gaggeeffame caqasaa.


text:
Barreeffamoota keenyan (girgiddaa) gubbaa: sababoota namoonni keenyan irratti barreessaniif maal?
Keenyan (girgiddaa) mana fincaanii hanga teessoowwan konkolaataa irratti illee otoo hin hafiin mallattoofi maqaa ofii dabalatee yaada dheeraa barressuun waan baramedha.
Namoonni maaliif iddoo akkasii irratti barreessu?
Yunivarsiitii Finfinneetti barataa seeraa kan tahe Haayilee Baayyisaan barreeffamoonni kunneen yeroo baayyee waan sadii irratti xiyyeeffatu jedha.
Keenyan mana fincaanii hanga teessoowwan taaksii, dhimmi amantii baay'inaan akka barreeffamuu hubadheeras jedha.
''Inni tokko achirratti amantiisaa yeroo lallabatuu, kaan immo deebii kennaaf,'' kunimmoo kan jechoota hin mallee fi kan safuu hin eeggatiini tahuu danda'a, akka feetee dha jedheera.
''Inni kaan immoo waa'ee wal quunnamtii saalaati, fakkii qaama saalaa dhalaa fi dhiiraa keenyan mana barumsaa, manneetii kitaabaafi manneetii amantii irrattillee otoo hin hafiin kaafamanii ni argita,'' jedha.
Sadeessoon ammoo siyaasa. Namoonni yaada isaanii ibsachuun iddoo rakkoo isaan irratti hin fidne jedhanii amananitti ni katabus jedha.
''Keessumaa gara Oromoo yeroo dhufnu immoo siyaasatu barreeffama, barattoota sadarkaa lammataa taaneellee keenyan irratti 'ABO,' 'WBO' ...'' jedhaniitu barreessu ture.
Mudannoo mana fincaanii keessaa
Haayileen mudannoo xiqqoo na kofalchiise jedhes nutti himeera.
''Tokko mana fincaanii keessattii maal jedhaa, fuuldura otoo ilaaltuu gara bitaatti naanna'i jedha. Gara bitaatti yoo naannoftu gara duubaatti naanna'i jedha, duubatti yoo naannoftu immoo, maaltu si wixxifachiisa sirnaan hin teessu?'' siin jedha akkuma kanaa baayyeen isaanii kan nama kofalchiisan jiru.
Dabalataan immoo arrabsoon sabaa baay'inaan ni mul'ata.
Barreefamoota kana ''yaadota garaa keenya keessatti cunqursinee qabanne, iddoowwan namni nun argu jennee yaadnutti bilisa waan taane yeroo nutti fakkaatu waan barreessinudhas,'' jedheera.
Kunimmoo sodaa mootummaafi dhiibbaa hawaasaa irraa dhufuu akka danda'us Haayileen ni dubbata.
Yaadoti mirga dubartootaa dhiibaniifi qoccollaa saalaa ibsanis baay'inaan ni mula'atu jedha.
Namoonni yaada isaanii ibsachuun mirga tahee otoo jiruu, hanga namummaa warra kaanii hin tuqnetti tahuu qabas jedheera.
Hariiroo hawaasa keessa jiru eeguuf jecha namoonni waan itti dhagahame mara akka hin dubbannee safuudhaan daangeeffamanii jiru.
Haa tahu malee namoonni iddoo garaagaraa irratti waan safuu cabsu yeroo barreessan eenyummaan isaanii akka hin beekamne gochuun isaaniyyuu akka safuu eeguuttin ilaalaa jedha.
Yaada ofii bilisaan ibsachuu...
Yunivarsiitii Finfinneetti barsiisaa gaazexeessummaa fi sab-quunnamtii kan tahan Teshaager Shifarraaw (PhD) jechoota, gaaleewwan, fakkiiwwan, mallattoowwaniifi yaada dheeraallee otoo hin hafiin yeroo baayyee keenyan irratti barreessuun akkuma asoosamaafi walaloo karaa ittii yaada ibsataniidha jedhu.
''Eessayyuu yoo deemte barreefamoonni akkanaa kuni jiru. Baayyeen isaanii gama namusaan yoo ilaallee kan addabaabayiitti hin himamne tahuu danda'u.
Gama biraan immoo, namoonni bilisummaa isaanii isa dhumaa iddootti fayyadamani ta'uu danda'aa. Waltajjii odeeffannoo ittiin dabarsaniifi waliin haasaa taasisani dha''.
''Amantiidhaa hanga jaalallee naa barbaadaa jedhanii barreessuudhaan ibsamuu danda'u, kanaaf barreeffamoonni kunneen hunda hammatoodha. Akka gosa g-barruu tokkoottis ilaaluun ni danda'ama.
Tashaagar (PhD) qorannoo waggoota muraasa dura Yunivarsiitii isaaniitti dalagame eeruun, 'namoonni yeroo baayyee lafa ukkaamsaan yaada ofii bilisaan ibsachuun jirutti barreefamoota akkasii keenyan irratti barreessu haa jedhaniyyuu malee, qorannichi garuu namoonni waan guyyuu haasa'aniifi miidhaa isaan irratti fiduu hin dandeenyellee callisaniidhuma barreessu jedha.
''Fakkeenyaaf deeggaraan kilaba kubbaa miilaa Cheelsii taaksii keessa taa'ee otoo deemuu teessoo fuuladura isaa jiru irratti 'Cheelsii' ' jedhee barreessuu ni danda'a.
Kanaaf namoonni otuma hin qalbeeffatiin waan barreessuu danda'a tahuu mala. Haa tahu malee yeroo haalli siyaasaa akka malee ta'u ifatti mul'achuu ni danda'u.
Barreeffamoonni sanyii kanaa barreeffamoota kanneen akka oduu, walaloo, hololoo fi kkf irraa kan adda isa taasisu ogummaa fi barreeffama ala idilee tahuu isaati jedhu barsiisaan kun.
''Otuma yaada keenya ibsachuuf carraa fi waltajjii argannellee iddoowwan akkasii waan barreessinu natti fakkaata,'' jedhu.
Gama biraan immoo qabeenya dhuunfaa fi uummataa gubbaatti barreessuun 'akka balleessuuti' jedhu kanaaf gama naamusaan kan ilaalamuu danda'u dha jedhaniiru.
Bilisummaan yaada ofii bilisaan ibsachuun itti gaafatamummaa mataa isaa danda'e waliin kan dhufu yoo tahu, 'namoonni kana otoo hin hubatiin carraa argataniifi iddoo kobbee fudhachuu danda'u hundatti ni barreesu, 'quncee mukaa irrattillee otoo hin hafiin maqaa isaaniifaa ni barreesu. Kuni garuu fudhatama waan qabu mitii jedhu.
Biyyoota hambaatti barreeffamoota akkasii iddoo fe'etti hin argitu, iddoon waan kanaaf qofaatti kenname gatii jiruuf namoonni achi dhaqaniis yaada isaanii ni ibsatu.


text:
LibreOffice 7.4 Help
Mashalaqqishaancho umma, badaanchunnita hattono mashalaqqishaanchu eota suudisamme soorrate addi addita borgufote akatta gaama dandaatto. Qolteno konni hasaawi giddo borgufote akatta soorra/woyyeessa dandaatto.
Suudisate soorrora mashalaqqishaanchu deerra doori.
Dooramino mashalaqqishaanchu deerrira loosiisate hasirootto borgufo akatta doori, hakkiinni aanchite (<) Gaami yaanno ilka qiphisi.
Doorantino mashalaqqishaanchi deerra doorantino borgufo akati ledo suudisi.
Dooramino deerri suudisa "Rosantino woy gadete" borgufo akatira galagalte qineessi.
Dooramino borgufote akata soorra woy woyyeessa dandaattowa, Borgufote akati hasaawa fani.


text:
Jimaata har’a kaampii waraanaa guddichaa fi naannoo jireenyaa magaalaa galama mootummaa Burkinaa Faasoo tokko tokko irraa dhukaasni cimaan kan dhaga’ame yoo ta’u, naannoo masaraa pirezidaantichaatti dhohinsi guddaan dhaga’amuu isaa Rooyitars gabaasee jira.
Loltoonni daandii gara teessuuma pirezidaantummaatti geessuu irratti iddoo qabatanii karaa itti bulchiinsaaa fi televiziyoonni biyyoolessaa geessu cufanii jiru. Buufanni televiziyoonni kunis tamsaasa dhaabuu isaa Rooyitars ibseera.
Kana ilaalchisee dubbi himaa mootummaa bira gahuuf yaaliin ta’e hin milkoofne.
Kun yaalii fonqolcha mootummaa ta’uu fi dhiisuu isaa hanga ammaatti ifa miti. Garuu mallattoo aangoo qabachuu biroo waggoota lamaan darban keessa Afrikaa Dhihaa fi Giddu galeessaa keessatti babal’ate qabateera.
Humnii waraanaa Koloneel Pool-Henri Damibaan hogganamuu fonqolcha mootummaatiin Amajjii 24 gaggeeffameen Burkinaa Faasoo keessatti aangoo qabate.
Angoo qabachuun sun, lamiilee nagaa biyyatti yon siviloota bulchiinsa prezidaant Kabooree nuffaniin biraa simannaa argatee ture.Kabooreen hidhattoota Islaamummaa waggoota dhiyoo asitti lammiilee nagaa kumaatamaan lakkaa’aman ajjeesanii kutaalee kaabaa fi bahaa bal’aa dhuunfatan to’achuu hin dandeenyee.
Dambiyaan fonqolcha mootummaa baatii Amajjii booda ibsa jalqabaa kennaniin, nageenya deebisuuf waadaa galanii turan.
Garuu haleellaan biyya hiyyeettii Afriikaa Lixaa keessatti raawwatamu hammaattee raayyaan ittisaa jeequmsa keessa jira. Baatii Guraandhalaa keessa Daamibaa deeggarsa isaanii kan kennan yoo ta’u, guddina dhabuu isaatiin mufachuu isaanii maddeen nageenyaa himanii jiru.


text:
Safaarikoom keeniyaa Itiyoophiyaa keessatti telekominikeeshinii dhuunfaa eegaluuf kan jalqabaa yoo ta’u walii taltee tajaajila mobile money jedhuu ifa taasisee jira. Safaariikoom Itiyoophiyaa
seenuun to’annaa cimaan kan keessa jiru biyya uummata miliyoona 110 qabdu keessa kan abbummaa telekom jala ture dhaabsisa.
Safaariikoom magaalaalee ka biroo 10 keessatti yaalii milkaa’ina qabu taasiseen Finfinnee keessatti neetwoorkii fi tajaajila isaa jijjiiree jira. Mootummaan Itiyoophiyaa damee teleekoom qofaan geggeessamu dhaabsisuuf waggaa darbe karoorsuu isaa kan beeksise yoo ta’u kunis ajendaa jijjiirama dinagdee ijoo kan muummicha ministeeraa Abiy Ahimed ture. Safaariikoom neetwoorkii daataa 4G, tajaajila ergaa sagalee fi barreeffamaa maamiltoota Safaarikoom fi thio telekoomiif kan dhiyeessu ta’uu beeksiseera. Diriirsi neetworkii biyyoolessaa hanga Ebla 2023tti magaalota dabalataa 14 bira gahuu kan itti fufu ta’uun ibsameera.


text:
Obonboleettiin jandoo roobaa makatee fi “HURRICANE HARVEY” jedhame, galaana how’aa karaa daangaa Meksiikoo irra ennaa ga’u humna dabalachuudhaan gara kutaa Yunaayitid Isteets, Teksaasitti dhihaataa jira.
Ogeeyyiin Metrooloojii Yunaayitid Isteets akka jedhanitti, obonboleettiin jandoo makate kun, har’a gara boodaa ennaa kutaa Teksaas sana dhaqqabutti balaa cimaa akka ta’uuf deemu beekamee jira.
Fiiginsi qilleensa kanaa sa’aatiitti kiiloo-meetira dhibba lama caalaa akka ta’uu fi lafa daangaa irraa bal’inni isaa kiiloo-meetira dhibba ja’a ta’u irra akka buubbisuuf jiru akeekkachiisan – ogeeyyiin Metrooloojii kun.
Daarektarri To’annaa Balaa Hatattamaa, ka Mootummaa Federaalaa yokaan FEMA – Brok Loong, madda oduu CNN-f ibsa kennaaniin, kan isaan yaaddessu, cimina balaa caalaa namoonni daangaa galaanaa irra jiran akka mana isaanii gad-lakkisanii baqatan akeekkachiisa aangawoota irraa kenname laaffisanii ilaaluun achuma turuu isaanii akka tahe dubbatan.


text:
Naannoo Beenishaangul Gumuz aanaa Yaasoo keessatti kaleessa haleellaa raawwatameen guutummaa maatii namoota saddeetii dabalatee namoonni 32 dhumuu isaanii kanneen aanaa sana irraa baqatanii yeroo ammaa Wallaggaa bahaa aanaa Haroo Limmuu keessa jiran ibsaniiru.
Namoonni hidhatan halkan mana namaatti ol seenanii kan nama fixan ta’uu kan dubbatan jiraattonni lubbuu isaanii baafachuuf gaarreenii fi bosona keessa kutanii halkan gamasii baqachuu dubbatu.
Waa’ee ajjeechaa kanaa quba qaba yoo ta’e bulchiinsa naannoo Sanaa irraa deebii argachuuf biiroo kominikeeshinii naannichaa irraa deebii kan nuuf kennan obbo Zelaalem Jaal’ataa haleellaa dhaqqabe kana ilaalchisee odeffannoon nu dhaqqabe hin jiru hin iyyaafanna ka jedhu deebisan.
Itti-aanaa itti gaafatamaan Biiroo Bulchiinsaa fi nageenyaa Oromiyaa Obbo Abbebee Garasuus, waa’ee ajjeechaa gidduu kana Benishaangul-Gumuz, Yaasoo keessatti geggeessamee – jedhamuu gaafatamanii waajirri isaanii akka quba qabu dubbatan. Lakkoobsa namoota ajjeesamanii garuu adda-baasanii hin dubbanne.
Gama biraatiin, walga’ii paarlaamaa Itiyoophiyaa dhaabbataa har’a aadde Burtukaan Miidhagsaa Boordii filannoof muudamuu mirkaneesse irratti, miseensi paarlaamaa tokko, dhuminsaa fi nbuqqa’insa uummata Wallaggaa keessaa kana ilaalchisanii dhiheessaniif, muummichi-ministaraa Itiyoophiyaa deebii gabaabaa kennaniiru.


text:
Yunaayitid Isteetisii fi Iraan walii-galtee bara 2015 mallatteessan, kan sagantaa Niyuukilaraa Iraan daangessuu fi uggurawwan biyyattii kaasuutti fuuleffate deebisanii bayyanachiisuuf, har’a, karaa kallattiin hin ta’iiniin Viyeenaa keessatti marii jalqabuuf jiran.
Dubbi-himaan Ministirii Dhimma alaa Yunaayitid Isteetis, Need Praayis, har’a ibsa tuta preesiif kennaniin, ergamaa addaa ka Yunaayitid Isteetis, Roober Maaliin kan hoogganamu – jilli Yunaayitid Isteetis gara Veeyinaatti ka qajeelu uyoo tahu, marii kana irratti kanneen akka waliigalteen Iraan bara 2015 kan “Joint Comprehensive Plan of Action” jedhamu sun akka deebi’ee bayyanatu fedhan – biyyoonni akka Biriteen, Chaayinaa, Faransaay, Jarmanii fi Raashiyaan walga’ichatti hirmaachuuf jiran.
Yoo sagantaa Niyuukilaraa Iraanitti daangaan daran dhaabbataa fi mirkanaawaan tolfame, Yunaayitid Isteetis uggurawwan Saganticha Niyuukilaraa Iraanitti hidhatan kan prezidaant Doonaald Traamp biyyattii irra kaa’an irraa kaasuu fudhachuu malti – jedhan – Praayis.


text:
Baankiin Hijraa Damee Haaji Hasan Gammadaa Magaalaa Shaashamanneetti Eebbisise
Baankiiwwaan Islaamaa tajaajila sirna Faayinaansii dhala irraa walaba ta’e Keennuuf biyyatti keessatti hundeeffamaa jiran jidduu, Baankiin Hijraa ji’oota muraasa dura hojii jalqabuu kan beeksisee ture yoo ta’u, guyyaa kaleessaa January 1,2022 damee isaa kan magaalaa Shaashamanneetti maqaa Aalima keenya guddaa Haaji Hasan Gammadaan baane eebbisise.
Sirna eebba baankiichaa guyyaa kaleessaa geggeeffame irratti Haaji Hasan Gammadaa dabalatee, ulamoonni Ustazoonni, akkasumas hundeessitoonni baankiichaa fi keessummoonni birootis argamuun qooda fudhatanii jiru.