text:
Kuuyana Bessiyaabaa Waata Kuuyay?
‘Yihooway koyiyoobay aybakko akeekite.’—EFI. 5:17.
MAZAMURE: 11, 22
1. Geeshsha Maxaafan deˈiya amarida higgeti awugeetee, qassi eta azazettiyoogee nuna waati maaddii?
YIHOOWAY ba Qaalaa baggaara nuussi daro azazuwaa immiis. Leemisuwawu, shaaramuxennaadan, eeqawu goynnennaadan, wuuqqennaadaaninne mattottennaadan azaziis. (1 Qor. 6:9, 10) Qassi ufayssiya azazo gidikkokka, Xoossaa Naˈay Yesuus Kiristtoosi ba erissiyo ashkkarata hagaadan giidi deexxiyaabaa azaziis: “Intte biidi, asa ubbaa tana kaalliyaageeta oottite; Aawaa sunttan, Na7aa sunttaaninne Geeshsha Ayyaanaa sunttan eta xammaqite. Taani inttena azazidobaa ubbaa eti naagana mala, eta tamaarissite; taani wodiyaa wurssettai gakkanaassikka ubba wode inttenaara de7iyoogaa akeekite.” (Maa. 28:19, 20) Xoossaa higgeenne azazoy nuna keehi maaddiis! Nuuni hegaa azazettiyoogee nuna ziqqi ootti xeellennaadan, nu payyatettay kaseegaappe loˈˈanaadan, qassi nu soo asay kaseegaappe ufayttanaadan oottiis. Hegaappekka aaruwan, mishiraachuwaa yootanaadan imettidaagaa gujjin Yihoowa azazota aggennan azazettiyoogan, i nashshiyoogeetanne anjjiyoogeeta gidida.
2, 3. (a) Nu deˈuwan ubbabawu Geeshsha Maxaafan higgee imettibeennay aybissee? (b) Ha huuphe yohuwan beˈana oyshati awugeetee? (Doomettan deˈiya misiliyaa xeella.)
2 SHin, nu deˈuwan oottiyo ubbabawu Geeshsha Maxaafan higgee imettibeenna. Leemisuwawu, Geeshsha Maxaafay Kiristtaaneti maayana bessiyo maayo qommo ubbaa yootenna. Hegee Yihoowa aadhida eratettaa waatidi bessii? Asay maayiyo maayuwaa qommoy heeraappe heeran dummatiyoogaa xalla gidennan, wodiyaappe wodiyankka laamettees. Maayananne alleeqettana bessiyo dumma dummabay Geeshsha Maxaafan odettidaba gidiyaakko, hegee ha wodiyawu hanennaba gidana. Hegaadankka, oosuwaa, akkamettiyoogaanne allaxxiyoogaa xeelliyaagan Xoossaa Qaalan Kiristtaanetussi daro higgee imettibeenna. Hegaa gishshawu, issi uri woy ba so asawu huuphe gidiya uri ha allaalletuura gayttidaagan ba huuphe kuuyees.
3 Yaatin, hegaara gayttidaagan nuuni nuna maaddana woy qohana danddayiya gitabaa kuuyiyo wode Yihoowayyo aybikka siyettennee? Geeshsha Maxaafan deˈiya higgiyaa phalqqennaba gidikko, nuuni aybanne kuuyin saluwan deˈiya nu Aaway ufayttanee? Higgee imettibeennaban, nuuni kuuyiyoobay Yihoowa ufayssiyoogaa aybin erana danddayiyoo?
NEENI KUUYIYOOBAY NENAKKA HARATAKKA MAADDEES WOY QOHEES
4, 5. Nuuni kuuyiyoobay nunakka haratakka waatidi maaddana woy qohana danddayii?
4 Issi issi asay ba koyiyo ubbabaa oottana danddayiyaabadan qoppees. SHin Yihoowa ufayssiya loˈˈobaa kuuyanawu, nuuni a Qaalan deˈiya higgiyaanne maaraa akeekidi hegaa kaallana bessees. Leemisuwawu, nuuni Xoossaa ufayssanawu suuttaa xeelliyaagan i kessido higgiyaa kaallana bessees. (Doo. 9:4; Oos. 15:28, 29) Geeshsha Maxaafaa maaraadaaninne higgiyaadan kuuyanawu woosay nuna maaddees.
5 Nuuni kuuyiyo gitabay ayyaanaaban nuna maaddana woy qohana danddayees. Nuuni kuuyiyo ubbabay nuuyyo Yihoowaara dabbotay minnanaadan woy moorettanaadan oottana danddayees. Nuuni loˈˈobaa kuuyikko he dabbotay minnees; qassi iitabaa kuuyikko moorettees. Hegaa bollikka, iitabaa kuuyiyoogee harati yiillotanaadan woy xubettanaadan oottiyoogaaninne gubaaˈiyaa issippetettaa mooriyoogan qohana danddayees. Ee, nuuni kuuyiyoobay nunakka haratakka maaddees woy qohees.—Roome 14:19; Galaatiyaa 6:7 nabbaba.
6. Nuuni issibaa kuuyiyo wode ay kaallana bessii?
6 Geeshsha Maxaafan qoncciyan higgee imettibeenna allaalliyaa waati kuuyana koshshii? Hegaa mala hanotan ubbabaa yiggidi nuuni koyiyoobaa gidennan, Yihooway koyiyoobaanne a anjjuwaa demissiyaabaa kuuyana bessees.—Mazamure 37:5 nabbaba.
YIHOOWAY KOYIYOOBAA AKEEKA
7. Geeshsha Maxaafan higgee imettibeennabaa kuuyiyo wode Yihooway koyiyoobaa waati erana danddayiyoo?
7 ‘Issi allaalliyaa xeelliyaagan qoncce higgee a Qaalan baynnaba gidikko, Yihoowa ufayssiyaabaa waata erana danddayiyaanaa?’ gaada qoppana danddayaasa. Efisoona 5:17y, ‘Yihooway koyiyoobay aybakko akeekite’ yaagees. Issibaa xeelliyaagan Geeshsha Maxaafan qoncce higgiyaa demmenna wode, Xoossay koyiyoobaa waati akeekana danddayiyoo? A woossiyoogaaninne i ba geeshsha ayyaanan kaalettiyo wode eeno giidi kaalliyoogan akeekana danddayoos.
8. Yesuusi i oottanaadan Yihooway koyiyoobaa waati akeekidee? Leemisuwaa yoota.
8 Yesuusi oottanaadan a Aaway koyiyoobaa i waati akeekidaakko beˈa. Yesuusi naaˈˈu wodetun, daro asaa mizanaappe kase woossidi, maalaalissiyaabaa oottiis. (Maa. 14:17-20; 15:34-37) SHin i namisettido wode, shuchaa oytta oottanaadan Dabloosi a bazzon paaccin eqettiis. (Maatiyoosa 4:2-4.) Yesuusi ba Aawaa qofaa loytti eriyo gishshawu, he shuchaa oytta oottana bessennaagaa eriis. Ee, Yesuusi maalaalissiyaabaa oottiyo wolqqan bana goˈˈiyaabaa oottiyoogee Xoossay koyiyooba gidennaagaa akeekiis. I Dabloosi giidobaa oottennan aggiyoogan, kaaletuwaanne baassi koshshiyaabaa demmanawu Yihoowan ammanettiyoogaa bessiis.
9, 10. Loˈˈobaa kuuyanawu nuna aybi maaddii? Leemisuwaa yoota.
9 Nuuni loˈˈobaa kuuyana mala, kaaletuwaa demmanawu Yesuusaagaadan Yihoowan ammanettana bessees. Nuuni aadhida eratettay deˈiyo ha qaalaadan oottana bessees: “Ne polo wozanan GODAA ammanetta; ne akeekan zemppoppa. Neeni oottiyo ooso ubban a sinttaya; i nena likke ogiyaa kaalettana. Nena ne huuphen aadhdhida eranchcha kessoppa; GODAASSI yayya; iitaappekka haakka.” (Lee. 3:5-7) Geeshsha Maxaafaa xannaˈidi Yihoowa qofaa eriyoogee, issi hanotan nuuni oottanaadan Xoossay koyiyoobay aybakko akeekanawu maaddana danddayees. Nuuni Yihoowa qofaa loytti eriyo wode, a kaaletuwaa azazettanawu koyiya wozanay deˈiyoogeeta gidoos.—Hiz. 11:19.
10 Leemisuwawu, issi issibaa shammanawu suuqiyaa biida maccaasiyo qoppa. A dosiyo caammaa beˈada shammana koyaasu; shin caammay keehi alˈˈo. A, ‘Taani hegaa keena miishshan shammiyaakko ta azinawu aybi siyettanee?’ gaada qoppawusu. Azinay matan deˈana xayikkokka, awu siyettiyaabaa a eriyoogee qoncce. A hegaa eriyoy aybissee? Etawu daro miishshi baynnaagaappe denddidaagan, daro wodiyawu a qofay aybakko a eriyo gishshataassa. Hegaa gishshawu, hegaa malabaa shammiyoogaara gayttidaagan awu siyettanabaa akeekawusu. Hegaadan, Yihoowa qofaanne a ogiyaa daro wodiyawu meezetikko, dumma dummabaa xeelliyaagan saluwan deˈiya nu Aaway nuuni ay oottanaadan koyiyaakko kaseegaappe aaruwan akeekoos.
YIHOOWA QOFAY AYBAKKO WAATA AKEEKANA DANDDAYAY?
11. Nuuni Geeshsha Maxaafaa nabbabiyo wode woy xannaˈiyo wode nuna woygidi oychana danddayiyoo? (“Xoossaa Qaalaa Xannaˈiyo Wode, Hagaadan Nena Oycha” giya saaxiniyaa xeella.)
11 Yihoowa qofaa akeekanawu, buzo xinaatiyaa loytti xannaˈana bessees. Nuuni Xoossaa Qaalaa nabbabiyo woy xannaˈiyo wode, ‘Ha qofay Yihoowabaa, a xillotettaa ogiyaabaanne a qofaabaa ay qonccissii?’ giidi qoppana danddayoos. Nu qofay Daawitaagaa mala gidana koshshees; i, “Abeet GODAU, tana ne ogiyaa bessa; ne ogiyaa tana tamaarissa. Neeni tana ashshiya Xoossaa gidiyo gishshau, ne tumatettan tana kaalettanne tamaarissa. Gallassa kumettan taani nenan ufaissaa oottais” yaagiis. (Maz. 25:4, 5) Geeshsha Maxaafaappe nabbabidobaa wotta denttada qoppiyo wode, nena hagaadan oychana danddayaasa: ‘So asaara gayttidaagan ha qofaa waatada oosuwan peeshshana danddayiyaanaa? Ha qofaa awan goˈettana danddayiyaanaa? Soonee, ooso sohuwaanee, timirtte keettaaneeyye haggaazuwaanee?’ He qofaa nuuni awan goˈettanaakko erikko, hegaa waatidi oosuwan peeshshanaakko akeekanawu metootokko.
12. Dumma dummabaa xeelliyaagan Yihoowa qofay aybakko akeekanaadan nu xuufetinne shiiqoti waati maaddiyoonaa?
12 Nuuni Yihoowa qofaa loytti akeekanaadan maaddiya harabay, a dirijjitee Geeshsha Maxaafaappe tamaarissiyoobaa mintti kaalliyoogaa. Leemisuwawu, Yihoowa Markkati Geeshsha Maxaafaa Xannaˈanau Maaddiya Xuufee, qassi Wachtawur Onlayn Laybreeree nuuni kuuyana koshshiyo darobaara gayttidaagan Yihoowa qofaa erana mala maaddanawu giigidosona. Nuuni gubaaˈe shiiquwan loytti ezggiyoogaaninne nu qofaa yootiyoogankka keehi goˈettoos. Tamaariyoobaa wotti denttidi qoppiyoogee nuuni Yihoowa qofaa loytti akeekanaadaaninne aagaadan qoppanaadan maaddees. Nuuni ayyaanaaban maanaadan Yihooway giigissiyoobaa loytti goˈettiyoogan, a ogiyaa kaseegaappe aaruwan erana danddayoos. Yaatiyoogan, nuna siiqiya Xoossay anjjanaadan oottiyaabaa kuuyana danddayoos.
KUUYIYOOBAN YIHOOWA QOFAA KAALLA
13. Yihoowa qofaa akeekiyo wode nuuni waatidi loˈˈobaa kuuyana danddayiyaakko bessiya leemisuwaa yoota.
13 Yihoowa qofaa akeekiyoogee nuuni loˈˈobaa kuuyanaadan maaddana danddayiyoogaa bessiya issi leemisuwaa beˈa. Nuuni Kawotettaabaa aassiyaageeta gidiyo gishshawu, kumetta wodiyaa aqinye gidanawu koyana danddayoos. Hegaadan oottanawu, nu deˈuwan issi issibaa aggibayoos. SHin guuttabay gidana gi ufayttidi deˈaneeshsha giidi hirggana danddayoos. Aqinye gidanaadan Geeshsha Maxaafay nuna azazennaagee qoncce; nuuni aassiyaageeta gididi Yihoowayyo ammanettidi haggaazana danddayoos. SHin Kawotettaa gishshawu ba goˈˈaa aggiya uri daro anjjuwaa demmanaagaa Yesuusi yootiis. (Luqaasa 18:29, 30 nabbaba.) Qassi nuuni Yihoowayyo “galataa” yarshshuwaa nu dosan yarshshiyo wodenne tumu goynuwawu maaddiyaabaa ufayssan oottiyo wode Yihooway ufayttiyoogaa Geeshsha Maxaafay yootees. (Maz. 119:108; 2 Qor. 9:7) Geeshsha Maxaafan deˈiya ha qofaynne Yihooway maaddanaadan woossiyoogee a qofaa akeekanawu maaddana danddayees. Hegaa qoppiyoogee nuna goˈˈiyaanne saluwan deˈiya nu Aaway nuna anjjanaadan oottiyaabaa kuuyanawu maaddana danddayees.
14. Issi maayoy Yihoowa ufayssiyaakkonne waata shaakka erana danddayay?
14 Hara leemisuwaa beˈa: Gubaaˈiyan deˈiya issota issota ufayssenna maayuwaa maayana koyadasa giidi qoppoos. Neeni hegaa maayennaadan diggiya higgee Geeshsha Maxaafan baynnaagaa erana danddayaasa. Hegaara gayttidaagan Yihoowa qofay aybee? Kiitettida PHawuloosi hagaadan giidi zoriis: “Maccaasaikka bessiya maayuwaa kiphataaninne banttana shiishshi ekkiyoogan maayona. Xoossau yayyais giya maccaasau bessiyoogaadan, lo77obaa oottiyoogaanappe attin, huuphiyaa shurubbaa daddiyoogan, worqqan woikko inqquwan, woikko daro al77o afalan banttana alleeqissoppona.” (1 Xim. 2:9, 10) Ha zoree attuma asatuyyookka haniyaaba gidiyoogee qoncce. Nuuni Yihoowayyo aqidaageeta gidiyo gishshawu, nuna ufayssiyaabaa xalla gidennan, nu maayiyoobaanne alleeqettiyoobaa xeelliyaagan haratuyyo siyettiyaabaakka qoppoos. Kiphatanne harata siiqiyaageeta gidiyoogee nuuni nu ishantta ufayssennabaa, ubba eta yiilloyiyaabaa oottennaadan maaddees. (1 Qor. 10:23, 24; Pili. 3:17) Geeshsha Maxaafay yootiyoobaa hassayiyoogee hegaa xeelliyaagan Yihoowa qofaa akeekanaadaaninne a ufayssiyaabaa kuuyanaadan maaddana danddayees.
15, 16. (a) Nuuni ubbatoo shori baynnabaa qoppiyaabaa gidikko Yihoowawu aybi siyettii? (b) Allaxxiyoobaa dooriyo wode Yihoowa ufayssiyaaba waati erana danddayiyoo? (c) Gitabaa waati kuuyana koshshii?
15 Asay iitabaa oottiyoogeenne “eti wozanan qoppiyoobai ubbai ubba wodekka iita xalaala” gidiyoogee Yihoowa azzanttiyoogaa Geeshsha Maxaafay yootees. (Doomettaabaa 6:5, 6 nabbaba.) Asho gaytotettaabaa qoppiyoogee Yihoowa qofaara maayennabanne Geeshsha Maxaafan digettidaba gidida gita nagaraa oottanaadan denttettana danddayiyo gishshawu, iitaba gidiyoogaa ha qofaappe akeekana danddayoos. Erissiyo ashkkaraa Yaaqoobi, “Bollappe yiya aadhdhida eratettai ubbaappe kase geeshsha. Qassi sarotetta, ashkkenne ero giyaagaa; qassi maarotettinne lo77o aifee kumidoogaa. Sireenne lo77o milatiya iitatetti bainnaagaa” yaagiis. (Yaaq. 3:17) Hegaa akeekiyoogee, nuuni iitabaa qoppanaadaaninne amottanaadan denttettiyaaban wodiyaa aattennaadan naagettanawu maaddees. Akeekancha Kiristtaaneti Yihooway ixxiyoobaa oottanaadan denttettiya maxaafaa nabbabiyoogan, pilimiyaa beˈiyoogan woy kaassaa kaaˈiyoogan wodiyaa aattiyoogee bessiyaabee bessennabee giidi qoppana koshshenna. Hegaa malabaa xeelliyaagan a qofay aybakko a Qaalay qonccissees.
16 Daro allaalliyaa Yihoowa ufayssiya dumma dumma ogiyan kuuyana danddayettees. SHin gitabaa kuuyiyo wode, issi issitoo cimata woy kayma Kiristtaaneta zoriyaa oychiyoogee loˈˈo. (Tii. 2:3-5; Yaaq. 5:13-15) Harati nuussi kuuyanaadan oychana bessennaagee qoncce. Kiristtaaneti iitaa kehaa shaakkiyoogaa loohidi, hegaa bantta deˈuwan bessana koshshees. (Ibr. 5:14) Kiitettida PHawuloosi ayyaanay kaalettin, “Asai ubbai huuphiyan huuphiyan ba toohuwaa tookkanau bessees” giidoogaadan nuuni oottana koshshees.—Gal. 6:5.
17. Yihoowa ufayssiyaabaa kuuyiyoogan waani goˈettiyoo?
17 Nu kuuyiyoobay Yihoowa qofaara maayiyo wode, kaseegaappe aaruwan aakko shiiqoos. (Yaaq. 4:8) Yaatiyo wode a ufayssoosinne a anjjuwaa demmoos. Hegee qassi saluwan deˈiya nu Aawaa mintti ammananaadan maaddees. Hegaa gishshawu, Geeshsha Maxaafaa higgiyaanne maaraa kaalliyaageeta gidoos; ayssi giikko, hegeeti Xoossaa qofaa qonccissoosona. Nuuni Yihoowaabaa ubba wode oorattabaa tamaaranaagee qoncce. (Iyy. 26:14) SHin minnidi xannaˈiyoogan loˈˈobaa kuuyanawu maaddiya aadhida eratettaa, eraanne akeekaa haˈˈikka demmana danddayoos. (Lee. 2:1-5) Nagarancha gidida asi qoppiyoobaynne halchiyoobay laamettiyaaba; shin Yihooway mule laamettenna. Mazamuraawee, “GODAA halchchoi merinaassi eqqidi de7ees; a wozanaa qofaikka yeleta ubbaa gakkanau de7ees” yaagiis. (Maz. 33:11) Nuuni qoppiyoobaynne kuuyiyoobay ubbaappe aadhiya erancha Xoossaa Yihoowa qofaara maayiyo wode keehi loˈˈobaa kuuyana danddayiyoogee erettidaagaa.


c: text/html

text:
Haleellaa miseensota waraana US sadii haleellaa Niger kibba gama dhiyaa keessatti ennaa waraanni US fi Niger naannoo to’ataa jiranitti yoo du’an ka biroo lama immoo madaa’aniiru.
Ibsi waaltaa ajajaa US kan Afriikaa irraa ba’e akk jedhutti loltuun biyya michuu ka biroo irraa ta’e tokkos ajjeefamee jira. Biyya kam irraa akka ta’e garuu hin ibsamne.
Haleellaa magaalaa galma mootummaa Niger irraa fageenya km 200 irratti raawwatame sanaaf itti gaafatama kan fudhate hin jiru.
US erga bara 2013 qabee humnoota ishee xiqqoo qofaan gamas jiraachuu beeksistee jirti. Humnoonni kunis mootummaan gareelee shorkeessotaa lama Boko Haram fi Islamic Maghrebitti ennaa duulu deggeraa turan.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Filannoon biyyoolessaa Keeniyaa geggeessamuu isaa torban tokko dura aangawaa filannoo Keeniyaa ajjeesame argame argame ilaalchisee, gurmuulee hawaasaa har’a karaawwan magaalaa Naayiroobii irrratti hiriira bahanii jiran.
Namoonni hedduun har’a gara waajira Koomishina filannoo walakkeessa magaalaa Naayiroobii jiraniitti hiriiruudhaan, waa’ee ajjeefamuu Kiris Msandoo irratti murtiin haqaa akka kabajamu gaafataa oolan.
Qondaalli filannoo Keeniyaa –Kiris Msandoo Jimaata dabre kana achi-buuteen isaa dhabaamee, kaleessa immoo reeffi isaa argame. Akka Koomishinni filannoo Keeniyaa jedhutti, Masandoon ajjeesamuu isaa dura dararamuun isaa reeffa isaa irratti mul’atee jira.
Falmaan farra malaammaltummaa – Joon Gitoongoo, ajjeesamuun Msandoo, deemsa filannoo danquuuf jecha yakka itti yaadamee raaw’atame – jedhu.
Yeroo dararamaa fi ajjeesama isaa ennaa ilaalamu, yeroo barbaachisaa kanatti qaama deemsa filaannoo geggeessuu fi to’atu IEBC keessaa nama ajjeesuun, filannoo geggeessamu sana danquu dha – jedhu – Kitoongoon.
Filannoon biyyoolessaa Keeniyaa geggeessamuuf torban tokko qofa tu hafe. Qaamonni filannoo biyyattii geggeessu, bara dabre keessa, madda wal-mormii ta’ee ture. Namni gidduu kana ajjeesame – Msandoon, itti fayyadama teknooloojii sagalee kenninsaa, “Biometric Voter Technology” jedhamu to’achuu dha – hojiin isaanii.


text:
August 23, 2009
Mootuumaa Oromiyya Ijaaruun Dirqama (Dr Getachew Jigi Demekssa)
Dr. Getachew Jigi Demekssa
OSA confirence 2009
”OSAn Oromoo beektotaa gosa hunda of keessati amatee waan jiruuf rakko Oromoo hunda furuuf dandeeti waan qabuuf rakko kana keessa akka nu basuu dhamacha beektoon Oromoo hund ilee akka OSA cimnaa dhabatan ni gaafaadha”
Kabajamaa Dura ta’aa OSA DR Ababa Adunya
Kabajamtoota Miseensoota OSA
Kabajamtoota Keessummoota Hirmattoota,
Guyyaa Har’aa kana barreeffama Tokkummaan Mootuummaa Oromomiyyaa Bilisommtee Ijaaruun dirqama jedhu waltajjii kana irratti dhiheessuu fi rakkoo uummata Oromoo isin waliin mari’achuuf carraa naa kennameef maqaa uummata Oromoo fi GPOn qaama kaanaf galata dhiyeesuu barbaada.
Rakkoo Oromoo hundaa ni beektu, waggaa 20 ol qoorannoo fi xiinxala bala’a fi dheeraan dhihaachaa turuu anis nan dhagaa’a. Kanaafuu ani dhaamsaa fi furmaata maal goonu waan jedhu firemwork xiqqaa waliin dhiheessee yaada namoonni dhiheessan hundaa akka irratti mari’anun barbaada.
Uummatni Oromoo Gaanfa Afriikaa keessatti bilisummaa dhabee rakkoo dhala namaaf hin malle keessatti dararamaa jiru kun beektoota Oromoo irraa abdii guddaa Eegata. Oromoon bilisummaa aragtee biyya isaa irratti abbaa ta’ee beektoota isaa walin guddina biyyaa kara hunda fiduuf of amantan hojjetee jireenya isaa jijjiiruuf hawwii gudaan nu Eegachaa jira. Fedhii uummta kana fashalesuf diin waan hunda gochaa jira.
Ergaan koo inni guddan Wayyaaneen Qabsoo Bilisummaa fi Qabsoo siyaasaa hunda dabalatee fulaa isaa jijjiree gara waldhaabbdi Amanta, fi Gandatti akka jijjiramu gochuuf karoora ol’anatti qoophesun yeroo dheeraaf hojjeecha turan. Karoora isaan kana salphatti kan hojii irraa olchuu kan danda’aan Qabsoo Oromoo kessatti ta’ee jira. Uummani biyyati hundi qabsoo bilisumaa fi qabsoo mootuummaa jijjiru dhisaan wal dhaabdee amanta fi Gandan hunda’ee irratti akka xiyefatan godhame. Biyya keessatti saba fi sablamiin hundi lamumman utuu hin tanee, Amantan ykn Naannoon akka wal qoodan, akka wal loolan gocha jiru. Fknf wal dhaabdee amanta Iluabba Boraa, Arsi, Wallaga, Harargee kessatti deemsifame. Naannoon ammo Gujii fi Boorana, Somale fi Oromoo, Gumuzii fi Oromoo, Afari fi Oromoo, Amhara fi Oromoo kkf adeemsifama jira. Biyya ala fi dhaabbilee qabsa’oota keessatti ammo Nannoo fi Amanta akka baballatuu gochuun Di’aspora ala hundi fi dhaabbileen siyaasa huda gidutti digumsa geesisa jiru. Ijoolee Oromoo heddun immo erga diina kana utuu hin hubatiin rawwacha jiru. Waan kun asi irratti qoofa dubanee waan xumuruu mitti garu bakka geenye hundatti gocha kana hubachisun barbaachisadha.
Diinni Oromoo soba dhugaa fakkeessee odeessuun aanga’oota addunyaatti michoomee gargaarsaa fi deggersa argatee ittiin waggoota hedduuf nu garboonfate. Oromoon ammoo haqa qabu wal hubachiisee wal tumsuun rakkoo isaa Addunyaatti ibsachuu dadhabuun isaa nama gaddisiisa. Rakkoon kun kan irraa maddu wal tumsuu dhabuu, odeefannoo wal jijjiiruu dhabuu, caasaa adda addaa diriirfachuu ahanqachuu, miidiyaa fi qunnamtii cicciimaa uummachuu dhabuu, qunnamtii kanuma jirutti iyyuu fayyadamnee yakka diinaa saaxiluu irra olola wal irratti oofuun wal dhadhabsiisuu ta’e. Kottaa haa mari’annuu diina irratti ololuu moo of irratti ololuutu furmata? Yaada furmaataa maddisiisuu fi hojii qabatamaa hojjechuu dhiifnee waan nu diigu odeessuun hojii guddaa taatee jirti, rakkoon kan dubbatamuuf furmata barbaaduuf malee rakkoo odeessuu qofaan furmata ta’uu hin danda’u.
Paltookiin qabsoo akka gargaruuf yaadamee baname utuu dhaaba waggaa 40 diinni ittfayyadamee utuu diiguu fi uummata Oromoo facaasuu argaa jirra. Paaltoki keessaan diinni gugatee ilmaan abbaa tokkoo Oromoo kan wal nyaachisaa jiru, yamuu ta’uu miidiyaan kun faayidaa guddaa akkuma qabu ergaa diinaa dabarsuun illee balaa guddaa qabaachuu isaa hubannee hin jirru. Raadiyoo, TV, fi website dhaan kan odeessu rakkoo, hama, diiggaa, olola, yoo foyyee qabate wareegama qabsa’ootaa dhageenya. Oduun baqattootaa biyya keessaa fi biyya alaa, kan dhaabaa fi kan uummtaa rakkoo qoofa ta’ee jira. Beekaan keenya kan odeessu rakkoo, hogganni kan odeessu rakkoo! Gabaasa fi ergaan emailiin argannu hundaa rakkoo hima. Mariin godhamu waa’ee rakkoo, xumurri isaa rakkoo dabalataa fi diigumsaa ta’ee jira. Namni walga’ii deemu qoophaa’ee kan dhaqu diguu ykn hooggana balaleefachuuf malee yaada furmataa kan maddisiisu nama murasa ta’aa jira. Nama yaada furmataa haaraa maddisiisu illee inaaffaan yaada isaa dhaga’uu diduun rakkoo uummata hameessa jiru. Ummtaa keenyaaf fi hegeree Oromiyaaf yaadi dhiyataa turan hundi lafatti gatamanii rakkoon uummatichaa akka itti dheeratu taasifame. Dantaa sabaa fi uummataaf hojjechuun hafee dantaa murnaaf fedhii nam-tokkeef gugachuutu babala’te. Kanaaf adeemsa akkanaa asi irrati dhaabnee Dhaabbilee Oromoo hundi tokkummaan gara yaada furmataa fi hojii qabatama Tokkummaan Ummaanee Mootuummaa Oromomiyyaa Ijaaruun dirqama qabna jedha. Dhaamsi koo iini jalqabba kana, muranoo fi murtee keessantuu Oromoo hunda irraa barbadama. Wagga dhufuu utuu hin tanee deebi atatama barbaadna.
Waan ani dubadhu kana hin beektan jechuu koo miti garuu, gaaffii, haawwii fi feedhi bilisummaa uummatichi qabu fi hangan irraa quba qabu isiinti dhaamachun fedha. Kanaaf rakkoo uummata kanaa irratti xiyyefannoo gochuun akka irratti mari’annee furmaata barbadnuuf waanan gudunfadhee keessaa xiiqqoo dhiheessuu barbaada:-
1. Rakkoo waliigala fi yaakaa uummata keenyaa irra gahaa jiru.
Uummatni Oromoo Miliyoona 40n lakkaawamuu abba biyyuumaa isaa fi mirga hundaa molqamee, seera ittin bulmaataa qabu dhorkamee, qabeenya isaa irratti ormii abbaa itti ta’ee, misooma fi guddina biyyaa keessatti akka hin hirmanne taasifamee jira. Afaan fi aadaan Oromoo akka dhokatu taasifame, tokkummaan isaa diigamee, mirga uumamaan inni qabu irra molqame jira. Oromoo hidhun guyya hara’aa kana ilee daran haamata jira.
A. Mirga uummata Oromoo sarbamee fi dararama irra gahaa jiru;
Dhalli namaa mirga dhalootaa fi seeraan egamuufii qabu qaba. Uummatni Oromoo garuuu biyya isaa keessatti lammii lammafaa ta’uu gadi ta’ee seera addunyaa mirga bineensaa kunuunsuuf labsame illee dhabee jira. Jaarsa jaarti, dhalaa fi dhiraa, beekaa fi wallaalaa barataa fi qootatee bulaan hundi Oromoo ta’ee waan dhalate qoofaf cubbuu fi yakki biyya lafaa hundi irratti raawwatamaa jira.
Waan na namadeese keessaa tokko filannoo wayyaanee darbe irratti nammoota Qinjjit deggeran Finfinnee keessatti ajjeefaman 193 midiyaa fi uummata Addunyaa biratti yammuu iyyaatamuuf Oromiyaa keessatti wayta lubbuun Oromotaa 400 ol ta’u bade addunyaa jalaa dhokachuu isaa ti.
Mootummaan Ameerikaa goolessitoota/Terriorists/ ittiin lolla jeedhee meeshaa ammayaa fi Konkolaatota ammayaa inni waayyaneef kenne meeshaa ittiin uummata Oromoo fi uummatoota Gaanfa Afriikaa biroo ittiin fixan taasifame. Sirna dimookraasii ittiin ijaarra jechuun gargaarsa wayyaaneen mootummoota dhihaa irraa guurtu sochii dimookraasii ittiin hukkaamsuuf oolfame.
Bulchiinsi pirezidanti Buush diktaatora Ityoophiyyaan walii galee yakka barattootaa fi uummata Oromoo irratti raawwatamee ukkaamsee hambse. Ameeriikaan deggersa Diktaatora lubbuu kumatamaa fixaa jiru kanaaf gootu amma illee itti fuftee jirti. Fixiinsi lubbuu geggefamee:-
1. Fincila Diiddaa Garbumaan wal qabatee lubbuun barattootaa fi uummta nagaa dhume guyyaa tokko ifa ba’a,
2. Finfinnee Magaalaa guddittii Oromiyaa jijjiramuu mormachuun lubbuu bade, hiidhaa fi hojii irra ari’amuun;
3. Deggertoota ABO jedhamuun Godina Oromiyya hunda keessatti Oromootni dhoksaa fi ifatti dhuman Harargee (Gaara Sufi)tti kan dhuman dabalatee dhokatee hafe;
4. Filannoon wal qabatee Miseensoon WFDO fi OBK Oromiyya keessatti dhoksaadhan halkan guuramanii ajjeefaman fi guyyaa saafaa kan ajjeefaman manatu beeka;
5. Seena biyyati keessati Miseensoon Paarlaama 12 lammi Oromoo irra yeroo tokko dhibamani biyya ba’uun fi uumman kumoota heedun lakka’amu biyya ari’atamu ;
6. Uummtaa fi Uummata Amantaa fi Gosaan walitti naaquudhan walitti buu’iinsa dhalateen kan dhume kuma heduutti lakkaawama;
7. Seeran ala murte malee Oromo 40,000 mana hidhat darbtamu fi murte siyyassan Oromooti du’ii murta’uun isaa bor wayyaanee mal akka isaan eguu waan beekanf.
Mootummaan TPLF diimokiraasiin biyya Itoophiyaa keessatti akka hin hojjenne sababa inni ittisuuf hanga tokko isnii himuun barbaada:-
a. Mallas Zeenaawwii ‘Silent Killer’ fixiinsa sanyii hiriyaa hin qabne waan raawwatee jiruuf yoo tayitaa irra bu’e waan addunyaan kanaan dura hin beeknetu ifa ba’aa;
b. Mallas qabeenya biyyaattii harka 80% ol deggertoota isaa waliin dhuunfatee waan jiruuf gaafas kunis saaxilamee harkaa bahuuf deema. Waan ta’eef aangoo gadi dhiisuu hin barbaadu; Kubaniyan TPLF 1600 ol ta’uu malaqa biyya basa jiru ;
c. Sabaa fi sab-lamoota walitti buusuun lubbuu hedduu waan balleesseef gocha duguuginsa sanyiin gaafatamuun isaas waan hin oolle ta’uu waan beekuuf; Lammi biyyati keessa Oromoo qoofaa irra meshaa waraana hikachisun Oromoo ficisisan ;
d. Deggersa uummataa waan hin qabneef sirna diimokiraasiin filaannoon dhuggaa yoom illee akka jiraatu hin barbaadu;
e. Lammiiwwan ollaa keenyaa Somaalota sababa tokko malee daangaa ce’ee fixiinsa dhala namaa dalageef akka hin gaafatamneef taayitaa irraa bu’uu hin barbaadu;
Mallas Zeenaawwii fi TPLF filannoo bara 2005 irratti injifatamanii garuu humnaan aangoo irra turan. Uummatni akka isaan hin barbaanne filannoo kana irratti sirriitti itti agarsiise. Aanga’ooti addunyaa keessattuu USA fi UK murtii uummataa kana irra tarkaanfachuun deggersa isaan diktaatora kanaaf godhan nama gaddisiisa. Yakka dugguugaa sanyii dhala namaa irratti Itoophiyaa fi biyya ollaa keessatti raawwatame hundatti kan itti gaafatamu Mallas Zeenaawwii ti. Sababi isaas tarkaanfiin kami iyyuu biyyattii keessatti rawwatamu murtee Mallas malee waan hin rawwatamneef. Kana yammuu jennu namootni gochaan kun yakka ta’uu isaa utuu beekanii murtee kana raawwatan hundi gaafatama jalaa hin bahan.
B. Oromoon Misooma Dinagdee fi Hawaasummaa irraa ala ta’uu isaa;
Qabeenya Oromoo mootummaa Federaalaan guuramee galu keessaa illee Bajata deggersa Naannoo Oromiyaaf kennamu madaala kamiin iyyuu xiqqaa dha. Bajata waggaatti federaala irra Gargaarsa (subside) lammii Tigiraay tokkoof qarshiin 500 yeroo ramadamu lammii Oromoo tokkoof garuu waggaatti qarshii 70 hin guutu. Kana keessaa immoo Yeroon bajata gadi dhiusuu daangessuun erga yeroon darbee gadi dhisu, booda immoo hanqina humna raawwachiisu dhabiinsaan hojii irra oluu dadhabe jechuun Miliyoona hedduu bajata gubate jedhanii naannoo Tigraayitti ergu.
Bu’uura misoomaaf kan oolan karaan, ibsaan, telekomunikeshiniin, bishaan qulquluun, jaal’isiin, diirreen xiyyaaraa, Oromiyaa keessatti oduun malee qabatamaan hojjetame hin jiru. Qonnaan Oromiyaa keessaa Xaa’oo utuu biyyoon hin qoorataminii fi xaa’oo sadarkaa isaa hin egane dhaabbata daldalaa TPLFn gurguramu qotee bulaa Oromootti diriqiin itti gurguruun lafa Oromiyaya summii biyyoo balleessuuuf (Soil Acidity) akka saaxilamu godhanii jiru. Misooma qonnaa Oromiyyaa keessaa akka kanaan badee qootatee bulaan Oromoo seenaa isaa keessatti beela hin beekne belaaf saaxilamee jira.
Tigiraay keessatti karoorri Barnootaa, fayyaa, bishaan dhugatii uummata waliin ga’uuf midhaan nyaataan of danda’uu sagantaa addunyaa Miliyeniyeem bara 2015 xumuramuuf karoorfame mootummaan naannoo Tigraayiif waan hundaa guuteefii ammuma iyyuu xumramee jira. Kan Oromiyaa garuu hin egalamne yoon jedhe hin dogogorre, Miidiyaatti dubachuu fi waan NGO tokko tokko hojjetan jiraachuu ni mala garuu, Godina 17, Aanaalee 200 Gandoota 6200 ol ta’an keessatti manni barumsaa fi Kellaan fayyaa ganda hundaa wal ga’ee jedhame yoo gaafatame nami mirkaneesu hin jiru. Uummati 25,000 Buufata fayyaa tokko uummati 75,000 Hospitaala ammayyaa tokko argachuu qaba kan jedhuu karoorri kun Tigraayi keessatti malee Oromiyaa keessatti hin hojjenne. Jal’isiin Tigraay ganda hundaa keessatti humna mootora xixiqqaan qotee bulaan fayyadamuu Oromoof maaliif hin yaadamne. Horsiisee bulaan Oromoo bishaan dhabee horii isaa walin dhumaa jiru lammii sablammoota biraa hidhachiisanii itti bobbaasuun fixuun maaliif ?. Akasiin Oromoo baleessan Oromiyya dhufachuu yaalaa jiru.
Seera barnootaa fi kitaaba barnootaa jijjiruun barataan Oromoo seenaa naannoo isaa barachuu dhorkamee ol aantummaa Tigraayi fi waa’ee seenaa Aksuumii fi tokkummaa empaayera Itiyoophiyaa ijaaruu akka barataniif godhama jira. Kitaaba dabbalootna TPLF oogummanin barreessamanii fi Mana maxansaa wayyaanee Meegaatti maxansiifameetu qarshii milyoonaan lakkaawamu itti gurguratanii ol antummaa Tigray faarsuun ijoollee keenya ittiin sammuu doomsaa jiru. Oromummaa baleessan Ityoophiyyumma ijaraa jiru.
Lakkobsa Ummataa Oromoo dhoksudhan lakkobsaa dura turee irra ilee gadii hanqisan ka’uudha baajetaa haqa fi bu’uura misoomaa akka hin arganee goodhani jiru ;
Finfinneen irraa Oromiyyan Galii argachuu qabu seeran murta’ee waggoota 18 akka hin arganee TPLF dhorkamee jira OPDOn Oromoof qabsa’uuf dandeeti hin qabdu ;
Afaan Oromoo Afaan Biyyoleessa akka ta’uu falmaa WFDOn gegesa jiru TPLF harkati cufee jira. WFDO filaannoo bara 2010 ti lammi isaa bakka bu’ee wayyanee kan gafatuuf deemu Afaan Oromoo Afaan Biyyolessa ni ta’aa moo hin ta’uudha ? Deebiin TPLF fi OPDOn deebisan jireenya isaan murtessuf deema yoo dhuggan jirteef ?
Sagantaa TV afaan Oromoo qabsoo meeqaan argame hanguma ta’eefuu TV federaalaa irraa biyya alaatti tamsafamu STVO jedhanii guutummaatti sagantaa dhaaba maxxannee wayyaanee OPDO qofa dabarsutti jijjiiruun sana iyyuu biyya keessatti daanggeessan. Miseenstni Paarlaamaa illee uummta keenyaaf akka hin falmneef dhiibamnee biyyaa akka baanu taasifamne. Yeroo ammaa kana ammoo TPLF sagantaa hunda jijjiiree Sabaa fi Sab-lammii biyya sana keessaa balleesse Impaayeraa jaaruuf fiigaa jira. Labsii dhihoo kana baase keessatti Kitaaba Herregaa ala warri kaan akka jijjiiraman gochaa jiru, kana keessaa barreefami kan dura waa’ee mirga sabaa fi sablammii ibsan, seenaa uummataa fi aadaa fi afaan uummataa calaqqisan hunda jijjiruuf murteefatanii jiru. Yeroo ammaa kana Oromootni ala jirru seenaa Oromoo, qabeenya, fayyaa fi barnoota kan ilaaluun fuula hundaan barreessinee biyya akka galu taasisuu bannan dhalooti dhufu seenaa Tigraay qofa barachuuf dirqisiifamaa akka jiru hubachuu qabna.
C. Oromoon Qabeenya isaa guutumaatti TPLFn dhunfatamuu fi saamamuu ilaalchisee;
Oromoon maqaaa investimentiin lafa isaa saamame, uummati lafa isaa irra buqqa’e beenyaa madalawaa hin taaneen ari’amuu isaa caalaa abba qabeenyaa lafa isaa fudhatu biratti illee dursi keennameefii akka qacaramu hin taasifamne. Investeroonni lafa fudhatan, ashuura mootummaa naannoof galuu malu miliyoona hedduu hin kafalle, uummati keenya carraa mana barumsaa, buufata fayyaa kkf ykn investera irraa ykn mootummaa naannoo irraa argachuu qaban hin arganne. Waan jedhaa jiru kanaaf Kaaba Oromiyaa hanga Kibbaatti, Baha Oromiyaa hanga Dhihaatti fakeenya hedduu fi kubaaniyaa hedduu maqaa isaanii isnii dhiheessuu ni danda’ama.
Maqaa abbaa qabeenyaa (investerii) jajjabeessuu jedhuun ilmaan Tigraayi l Oromiyaa lafa qonnaa fi albudaa erga qoodatanii booda isa hafe froottan isaanii ykn hiryoota isaanii biyya alaa keessattuu biyyoota Arabbaatti gurgurachaa jiru. Namoota lammii biyyaa ta’an muraasa biyya alaa irraa kottaa lafa fudhaa jechuun lafuma Oromoo Oromootti gurgurachaa jiru. Tooftaa kanaanis siyaasaa isaanii akka deggeran hawwachaa jiru. Akka kanaan nammooti horii fi garaa isaanii jaallatan (money lovers) tokko tokko biyyatti galanii Wayyanneetti harka kennachaa jiru. Inveestimentii Ityoophiyaa dugda duuba dirqama hedduutu jira. Keessaahuu abbootii qabeenyaa Oromoo dirqama dachaatu irra jira. Maallaqa Ityoophiaya keessa galchee irratti abba ta’uu yoo barbade waan wayyanneen jettu fi dirqama isheen laattu hunda raawwachuu qaba. Kanaafuu Inveesteriin ykn abbaan qabeenyaa Oromoo biyya keessa jirus ta’e ala irraa Ityoophiyaatti galu hundi OPDO ta’uuf dirqama. Yeroo ammaa immoo qondaalota Mootummoota biyya adda addaa dabalatee maallaqa seeraa ala horatan lafti kennameefii Ityoophiyaa keessaatti investi gochaa jiru, warra kana keessaa Pirezidantii Djibutii, Pirezidaantii Sudaan, Keniyaa, Saudi Arabiya, biyyoota arabaa fi kan biroo hedduutu lafti Oromoiyaa akka badhaasaatti kennamaafii jira. Wayyaanoti lafa Oromootiin fira bitachaa jiru. Qabeenyan Oromoo TPLF hirachaa jiru fi maqa Investmentiin gurguraachaa jiru kun seera kamin iyuu haqa qabeesa waan hin tanef bor uummataa Oromoof waan deebi’uuf namoon fi dhaabbileen daldaalaa maqa inveestimentin qabeenya Oromoo samaama jiru kana keessati akka hin hirmane Gummin Paarlaamaa Oromoo balinan akeekachisa cima dabarse jira.
Yakki eenyummaa Oromoo balleessuuuf dalagamaa jiru saamichaa fi lafa isaa irraa buqqisuu kan caale ammoo xuriin waarshaa qilleensaa fi bishaan summeesu, xaa’oo qonnaa biyyoo summeesuu fi kan qonnaa abaaboo ykn daraaraa keessaa lafa Oromiyaa mancaasaa jiru lubbuu lammiiwwan keenyaa hedduu galafachuu irra dabree, hegere Oromoo fi biyya Oromoo balleessuuf ta’e jedhamee hojjetamaa jira. Kun ammuma dhaabbachuu baayyee yaaddessaa dha. Kan dhaabsisuun qaama qabsoo bilisummaa deemsisaa jirruu ti. Fakkeenyaaf lixa Wallgaa gutuumaa keessatti biyyoon xaa’oon summaa’ee uummati qonnaan bulu rakkoo guddaa keessa jira. Uummata lafti qonnaa isaa manca’e lubbuu isaa baraaruuf qonnaa naannoo bifa isaa jijjiiruun homisha midhaanii irraa gara bunaa, Urgooftuu horsiisa kannisaa fi kkf-tti jijjiruun dirqama. Eeenyu kana haa godhu? Yeroo bifaa qonnaa jijjiramuu kana keessa uummati akka hin beelofneef sagantaa gargarsaa (Safty Net) jedhamuu jalatti gurmeessuun jireenyi uummatichaa karaa mootummaa akka wabii argatu Paarlaamaan gaafatamaa turu gurri dhaga’u hin argane.Waan jennu kana hundaaf furmaati Walumaa gala mootummaa kana achi kaafnee uummati Oromoo aangoo politikaa harka isaa galfatee ofiin of bulchu malee saamicha, cunqursaa, gidiraa fi dhiphiin uummata keenya irraa hin dhaabbatu.
Sagantaa qabeenya uumamaa fi uummata Oromoo Oromiyaa keessaa balleessuu kana keessatti Bosonni Oromiyaa guutumaatti fkn. bosonni Baallee, Arsii, Gujii, Harargee, Iluu Abbabooraa, Wallagaa fi bakkoota biroo akka badu taasifamaa jira.Bineensotaa fi qabeenyi uumamaa biroos kana keessa dhabamaa jiru. Gocha lammiiwwan Oromoo fi qabeenya uumaa Oromiyaa mancaasuu kana saaxiiluun dhaabbilee miti- mootuummaa qabeenya kana baraaruuf hojjetan waliin sochii cimaan hatattamaan godhamuu qaba. Wayyaneen Hoji fi Ta’iitan biyyati ifaati Tigroota qoofan akka Oganamuu godhamee jira. Haaluma kana sochii biyyati Malas jaalati Minsterootan hojeetama ture bakka 5ti qoodani hundu Malas jala erga galanni booda malas jalati namoota lammi Tigiray tananti guyya guyyan akka gabbasan godhaman jiri. Yaaka Fixiinsaa Sanyi wayyanen Geesisuf deemtuuf of qopheesu. Sababi isaa Humni waraana biyyati ilmaan Tigiree qoofa ta’ee jira. Ajaajooti Waraana Ol’anannon biyyat hundi Tigree ta’ee jira, kanaafu furmata hatatamaaf qoophee addaa goochuu qabna. Gocha kana of irra facisuuf Oromoo qoopha’aa hin jiru. Kanaaf atataman jeequmsa dhaabbilee Oromoo giduu jiru kana dhaabnee, qabsoo gara diinati deebsu qabna.
2. Dhaabbillee siyaasaa Oromoo giddutti rakkoo mulatu
Dhaabbileen siyaasaa Oromoo walaba ta’an baay’achuu fi ijaramuun uummata Oromoof sodaa miti, caaraa dha malee, biyya keessaa fi biyya alaa dhaabbilee Oromoo jirachuun karaa hundaa bu’aa qaba, Garuu dhaabbilee heedumeesuun qoofa isaati bu’aa hin qabu. Dhaabbilee bayyachuun matan isaa malatoo wal shakuuti. Hawaasi biyya hin ijaarratin jiruu fi qabsootti jiruu fi diina tokkoo waliin qabu jaarmayaa siyaasaa baayyifate ilaalchaan yoo qoodame rakkoo qaba. Ammoo dhaabbileen Oromoo jiran baayyeen isaanii gandaa fi gosa irratti ijaaraman yoo ta’eef adeemsi akkanaa tokkummaa sabichaaf balaa qabaata. Hawaasi ilaalchaan qoqqoodame tokkummaan bilisummaa isaaf lolachuu irratti dhibdee qabaata. Inni biyya keessa jiruu rakkoo uummata keenya irra ga’uu iyyaachuun, eenyu uummata keenya irratti yaaka hojjetaa akka jiruu galmeesuun, saamiicha qabeenya Oromoo irratti geggeefamaa jiru eenyu akka hojjetuu fi kkf yaakoota uummata keenya irratti raawwatamaa jiran addunyaaaf kan gabaasan jiraachuun, galmee seenaa booriif ni gargara.
Waldaan Maccaa - Tullama fi Waqeefanaan dhorkamee qabeenyi isaa saamamee maqaa Oromoon qaami socho’u tokko illee dhabamee jeennaan maal goonu jechuun waggaa lama guutuu Jaarsoolii Oromoo fi Hayyuu Oromoo walitti waamuun marii’achisuu egalle. Lammii Oromoo ABO jedhamanii mana hiidhaa jiraniif biyya keessatti nami iyyatuuf, barattoota Oromoo eenyumaa Oromoof yunivarsiitii hundaa keessatti fincilaa jiraniif, kan akka dhaabbatti Oromoof iyyatuuf hin turre. Obbo Bulchaa Dammaqsaa dabalatee jaarsoolii duraan siyaassa keessa hin seennu jeedhanii turan rakkoo kana erga hubatanii booda dulluma keessa humna isaanii fi qabeenya isaanii hundaa utuu wal irra hin kutin falmii mirgaa irratti gummaachaa jiru. WFDOn Qabsoo egalee ja’aa lama keessati yaaka Mootuummaa TPLF ummataa fi hawassa adunyati biiratti saxiludhan wayyaneeti yaadoo ta’ee, Paarlamaa keessati mirga saba keenyaf falmachuu fi mootumma morormuunkana ummani keenya mootummaa diiduu fi irratti finciluu akka danda’uu barsifne jira. Guyya gaafa ijaramee kassee waregama lubu bayee bassa jira. WFDOn akka dhaabbile biirroo Degersa Di’aspora biyya ala irra dhabun isaa humna fi degerssa ummataa gutuu qabu akka itti hin fayadamne goodhe jira.
Dhaabbillee ala jiran immoo fuulaa tokkoon qabeenya xiqqoo jirtu itti gargaaramee humna jiru qabsoo irra akka oolfatutu barbaadama. Qabsoo bilisummaaf godhamuu keessatti dhaabbillee adda addaa jirachuun bu’aa isaa irra balaa isaatu heddumata. Qabsoo bilisummaa biyyootni gaggeessan Palastiin, Afganstan, Zmbabuwe, Angola, Somalee kkf akka ragaati dhiheesuun ni danda’ama. Tokkumaa Oromoo fi bilisummaan Oromoo kan hin hafnee ta’uu isaa qabsa’oon uni tokko jeedhan qabsoo irratti wareegaman seena tokkumaa Oromoo Diggan iaanin barreesan darban dhaaloon hara’aa harkan haquu yaala jiran. Ani waanan dubachuu fedhu waan gochuu qabnu irratti. Biyya tokko keessaatti dhaabbilleen siyaasaa yaada addaa addaa qabaatan jiraachuun diimokraasii dagaagsuuf, dorgommi babal’isuu fi hojii saffisiisuuf barbaachisaa dha. Qabsoo bilisummaa keesatti garuu humna namaa fi qabeenya muraasa jirtu tamsaasuu irra iyyuu gufuu walitti ta’uu fi iccitii baasuun diinaaf wal saaxiluu kkf balaa hedduu qaba.
Biyya Itiyoopiyaa keessatti filannoo bara 2005 irratti WFDO, KUO, OPDOn fi Oromoon dhunfaan dorgoman akka dhaabbilee Oromootti sagalee Oromoo gargar qoodanii bakka mursati kan injifataan horma turan. Fakkenyaaf Bushooftuu keessatti WFDO, KUO, OPDO fi Oromota dhuunfaa 9 ta’an fi Qinijjitit. Waligalatti namooti 13 dhihaatanii Oromoo harki 90 guddaan ol Oromoo filatee garuu sagaleen bakka 12 qoqqoodamaa waan tureef Oromooti dorgoman injifachuu hin dandeenye. Dhaabotiin Oromoo kana irraa barumsa argatanii hanga bilisummaa Oromoo dhugoomutti humna isaanii tokko taasisuun dirqama. Warri dhuguma bilisummaa Oromoo barbaadan tarree tokko irra dhaabbachuun barbaachisaa dha. Uummati kenyas kana barbaada. Dhaabbilee Oromoo lama biyya keessaa haal duree tokko malee akka isaan wal ta’an kan dirqisise uummata. Kanaafuu dhabbileen Mirga hiree of ofiin murteefachuu, feedhii Oromoo hunda fi dantaa uummatichaa irratti wal ta’uu qaban.
Dhaabbileen Oromoo Dadhaabina qaban siirfachu qabu insi, Humna ta’uu dadhabuu, Miseensa namusa fi hubanoo qabu horachuu fi to’aachuu dhabu, of gamagamu dhaabbu, seera dhablumaa fi namusaa dhabuun babalachuu, ecitiin egamu dhaabuun, hawwasaa ofi duka hirirsu dadhabuu, media isaan to’aachu dhabuu, hawwasaa akka qoodamu kara banu, rakko dhunfaa dhaabban wali qabsisu- rakko dhaabba hawwasan waliti hidhu, kana darbee rakkon kun hanga ini biyya galuti caalisan ilaaluu. Uummataa abbaa qabsoo ijoolee gootaa dhaalchee qabsooti irra wareegee wal dura dhaabuun dhaabba ni baleessa malee hin cimmisuu. Goochaan kun atataman siirachuu qaba. Dhaabbillee yaada ummataa kana hin fudhane, tokkummaa saba keenya tiksun qabsoo bilisummaa irrati kan hin xiyyefanee lammi Oromoo hundan balalefatamu qabu.
3. Rakko Diaspora (Hawwassa biyya ala) Keessaa jiru.
Hawaasaa ykn Diasporan biyya nagaa fi biyya demokraataawwa keessa jiratu Uummataa keessa ba’ee kan nagaa fi mirga dhaabee garbuma jalati jiratuu sana harka qabee rakkoo keessa basun dirqama lammummaati jeena. Garuu haali mullacha jiru kara hunda faalaa ta’ee jira. Waan hunda caalaa dursa kan argachuu qabu rakkoo Uummataa Oromoo fi Ormiyya walgalati. Miseensoon dhaabba kami iyuu waan hunda duraa rakkoo Uummataa isaanf dursa keenu qabu. Itti ansee dhimmaa dhaabba isaa isaan itti dabaluun dhimmaa Oogana ykn Miseensoota isaani irratti hojeechuu qabu. Sababi isaa Ogaani ni jijirama, dhaabbilee sadarka tokko irratti baduu ni mala, kan hin jijiramnee fi kan itti fufu lammii Oromootti inni iyuu tanan yoo xiyyeefannoo keenuuf banee balaa guddan mudaachuu mala. Kanaaf Diasporan ala jiru waan hunda caalaa Uummata irra dhaalatee biyya jiruu fi tokkummaa Oromoof dursa keenuu dhaabbilee Oromoo ilee tokkummaa isaan cimmsani bilisummaa Uummataa isaanf akka qabsa’aan dhibba gochuu qaba. Diasporan Oromoo rakkoo Uummataa isaa utuu beeku rakkoo xixiqoo dhaabbilee keessa jirtu afarsuun lammi isaa biyya keessa diinan du’aa jiru irratti falimachuu irra of qusachuun seena birratti akka nu gaafachisu beeku qaba. Lammin Birroo hagami akka isaan dhaabbilee isaan biyya keessa fi biyya ala irrati qabsa’aa jiranf tumsa, deggersa fi kabaja isaan wali qaban ijaan arga jira. Oromoo ilee of jalaa hirirsuf waan hunda goocha jira. Hawaassi ala jiru dhaabbile hidhanoon lola jiran akka deeggersi guddan barbaachisu beekee, dhaabbile biyya keessa kan kara nagaa qabsa’an ilee deggerssa isaan barbaachisu hunda goochuun dirqama. Biyya keessatis ta’ee boosoonatti qabsoon godhamuu deeggersa diaspora barbaachisa. Lammin Oromoo ala jiruu 200,000 socho’ee qabsoo bilisummaa yoo waan hunda deggeree bilisummaan keenya hin faagatuu. Deeggersa tokko ilee utuu hin godhin yoo namoota mursa irra bilisummaa egna tatee bilisummaan hawwii qoofa ta’uu malti. Diina irrati akka hiirira hin banee qaami nu dhorkuu yoo jiratee ergama diina qoofa. Qabsa’oota Oromoo kalleessa laga fi amantan utuu wal hin qoodiin wal birra dhabbatan, wal dukka beela’aan, waliin diina dura dhaabatani Oromuummaa isaaniif wareegaman kayyoo isaan bakkan ga’uun nu irra egama.
4. Fedhi, gaaffi fi dhammsi uummata Oromoo keessaa
Uummatni Oromoo erga garbofamee kaasee qabsoo irraa of qusatee hin beeku. Addunyaa kana irratti lammiin akka Oromoo bilisummaa isaaf hanga danda’ee qabsa’aa jira. Carraa isaa ta’ee baroota qabsoo bilisummaa geggeese hundaa keessa diinni isaa gargaarsa meeshaa fi tumsa biyya alaa yammuu argatan Oromoon argachuuf hin milkoofne malee loluu dhadhabee ykn sodaatee miti. Uummati Oromoo uummta goota. ABO illee rakkootu quunnamaa jira, yoo haqaan ilaallee rakkoo uummata Oromoo waggoota dheeraaf mudatant isas mudachaa jira malee loltuun Oromoo ykn qabsa’ootni Oromoo qabsoo laaffisanii miti. Lola ABOn geggese keessatti warri lubbuun jiran dubbachuu danda’u, Oromoon sodaa tokko malee wareegama hedduu akka kafale shakkii tokko malee dubachuu dandeenya. Qabsoon kun waggoota dheeraaf itti fufee kan jiru illee qabsoo haqaa fi wareegama qaqqaalii waan baaseef, fedhii fi gaaffiin uummata Oromoo waan hin deebi’in jiruuf.
Fedhi fi gaaffin uummata Oromoo gabaabaa fi ifaa dha, Bilisummaa fi Abba Biyyumaa isaa mirkaneesuu qofa. Ofiin of bulchuu barbaada. Sababi isaa immo mootumoota Itiyoophiyaa dhufaa darba itti wal jijjiiran waan garboofatanf. Mirga isaa irra ejjetan, Qabeenya isaa saaman. Abbaa biyyaa fi abbaa qabeenyaa keenya kan taanu, mirgi keenya eegamuu kan danda’u, afaanii fi aadaan keenya kan kabajamu yoo bilisoomnee ofiin of bulchuu dandeenye qofa dha. Kana mirkaneefachuuf immoo qabsoo ABO waggaa dheeraaf geggeessaa jira. Kaayyoon Adda bilisummaa Oromoo utuu gaaffii taayitaa ta’ee gaafa mootuummaan Dargii kufee mootumaa keessaa qooda fudhate taayitaa qooddatee sirna jiru keessatti hojjeta ture. Ykn immoo deggersa uummataa dhabee akkuma dhaabbilee biroo dhabama ture. Uummati kun dhaaba kana irraa utuu abdii hin kutatin kan duukaa cichee jiruuf kaayyoo haqaa waan inni hordofuu fi gaafiin uummata Oromoo deebii argachuu dhabuu irraa ti. Dhaabbilee Oromoo Bilisummaa Oromoo hin deggere kam iyyuu umuriin isaanii gabaabaa fi deggersa Uummataa kan hin qabne ta’uu isaanii qabatamaan mirkanaa’ee jira.
Uummatni Oromoo abba biyyaa akka ta’uuf Dhaabbilee Oromoo fi qabsa’oota Oromoo gumaachuun murteessaadha. Sababi isaa waan jaallannuuf ykn jibbinuuf utuu hin taane Oromoon ijjoollee isaa kan itti dhabee fi Qabsoo kana jiraachisuuf waan hundaan waan itti dhadhabeef. Qabsoo kana asiin ga’uuf fi addunyaatti beeksisuuf wareegama qaqqaalii hedduutu itti bahe. Kanaaf Qabsoon lubun heedun itti waregamee kana bakka ga’uun dirqama. Keesumati Madda qabsa’oota Oromoo hunda kan ta’ee ABO dhabota siyaasaa biro irraa adda kan godhu nam-tokkeen ykn namooti muraasi qofti dhunfatanii akka barbaadanitti oofuu kan hin danda’amne ta’uu isaa ti. Eenyuumaa keenyaa iyyuu kan nu barsise ABO ta’uu haaluu hin dandeenyu. ABO fi dhaabbilee Oromoo walaba mirgaa fi haqa saba isaaniif dhaabbatan wajjin marii gochuun, tokkummaan hojjatanii tokkummaa sabaa keenyaa eeguun gaafatama seenaa fi dirqama hamileetu irra jira. Tokkummaan hojjechuuf akka walii galus abdii guddaa qabna. Kanatu mootummaa Oromiyyaa ijaaruu nu dandeesisa. Qabsoon Oromoo Kaayyoo bala’aa fi Ummataa bala’aa irratti kan ijaarame waan ta’eef Oromoo hundi abdi utuu hin kutatin waggoota 40 qabsoo itti fufe jira. Biyya Oromoo fi Mootuummaa Oromiyya ijaru ala furmata birra hin jiree isiinti dhamatu.
Dhaamsi ummataa kana Diasporan, Hayyuun, walistoon, abbotii qabeenya Oromoo hundaan nu qaqaba nu diirmadha jecha jiru.
Dhaabbilee Oromoo ergaa Wayyaanee of duubaa hin qabne tokkummaan qabsoo geggessuu qabu, garuu farreen tokkummaa, loote seentota(infiltraters) wayyanee irraa of eeggachuu barbaachisa. Oromoon yeroo ammaa kana waan inni qabuu fi itti obsu tokkummaa isaa waan ta’eef dhaabbilee Oromoo tokkummaa uummatichaa eguun hunda irra murteesaa ta’uu isiin dhamatu. Diinni Oromoo qoodee biituuf karooraan waan hojjetuuf akka utuu hin beekin diinaaf karaa hin banne of eegannoo guddaa gochuun barbaachisaa dha. Fedhiin uummataa bilisummaa ta’uu isaa erga amannee bilisummaa dura wal qooduun bilisummaa barbaadamu hanqisuu akka danda’u hubachuun nama hin dhibu. Kanaa ala diina dhiisanii wal dura dhaabbachuun ajeechaa, reebicha fi samiicha fi wareeegama guumaa hin qabne baasuun Oromootti yeroo dararaa dheeresuu ta’uu isaa dhamatuu.
Humnaa fi qabeenya Oromoo diinni itti faayyadamaa jiru dantaa Oromoo fi bilisummaa keenyaaf itti fayyadamuu qabna. Amantaan mana Waqqaatti lubbuu keenyaa fayyisuuf lafa irratti illee lubbuu keenya salphattee rakkachaa jirtuuf nu qaqabuu qaba. Oromoon Musiliama, Kiristaana, Waqeeffataa hundi Oromummaa isaatti qixxee ajeefamaa jira. Kanaafuu amantaa fi lagan utuu wal hin qoodin wal bira dhaabbatee tokkumman bilisummaa uummata isaaf lolachuu qaba. Uummani bilisummaa hin qabne amantin isaa akka hin kabajamne kan waaqeeffatan yammuu bakka itti waaqeeffatan humnan irraa ari’amanii fi dhorkaman agarree mirkaneeffannee jirra. Walumagalati Oromoo biyya keessa kan barbaduu Tokkumma Oromoo, Bilisummaa Oromoo, Tokkummaa dhaabbilee siyyassa Oromoo hirmana lammi Oromoo hundan Abba Biyumma isaa deefachudha.
5. Maal gochuu akka qabnu fi yaada furmaataa
Bilisummaa ni barbana? Tokkummaa Oromoo cimmisu ni barbana? Erga kana ta’ee dhaabbileen Oromoo tokkummaa Uummaani Mootummaa Oromiyya ijaaruf rakkoon guddan hin jiru. Rakkoo kanaa olitti dubbane seenaaf ol kaa’uuf utuu hin taanee maal goonu jennee furmaata akka itti barbanuuf. Waan as dhufneefis fedhii uummata keenyaa ija itti gochuuf yaada wal jijiruu erga ta’ee hunda keenya wal irrati utuu hin tanee diina irrati qabsa’uuf hamurteefanuu. Rakkoo odeessuu qofa utuu hin taane gara hojiitti haa deemnu jennee wali gallaa taanaan fulaa hundaa humna Uummachuu, dirree lolaan, dirree siyaasaan, ijaarsaa fi hawaasaa hiriirsuun, quunnamtin, diplomaasii fi jaarmiyota mirga dhala namaaf falman ijaaruun, madda dinagdee uummachuu fi karaa hawaasummaanis, kara hunda socho’uu qabna. Walumaagalatti tokkummaa dhaabbilee Oromoo fi fedhi Uummataa Oromoo hunda kan ta’ee Mootummaa Oromiyaa hundeesuf jaarmiyaa fi dirree nu hojjechisuu danda’uu ijaaruun amma. Kun waan yeroon itti kennamu miti. Har’aa ykn bori ganama Oromiyyan yoo bilisoomtee Tarsiimo fi saganta kami irratti hojjena?. Kun dirqamaa Hayyuu Oromooti malee, Qabsa’aa dirree irraa jiru ykn Uummata siirna garbuma jala ture kana irra egun siir miti. Hundi keessan akka na hubaachaa jirtan abdiin qaba. Waan hin olle har’a itti yaaduun barbaachisaadha, hawaas Aaddunyaas taanan adeemsa keenyaaf qophi keenya ilaalee nu bira dhaabbata.Yoo nuti waan bu’aa fi hiika qabu hojjetaa hin jiru ta’e, ofii keenyaan dhimma keenya geggeeffachuu fi ofiin of bulchuuf dandeettii hin qabnu ta’e garuu waan nu bira dhaabbatuuf jiran natti hin fakkaatu. Buddeen nama quubsu Eelee irraatti beeku jedha mitii ree Oromoon. Biyya Oromoo fi mootummaa Oromiyaa ijaarra eenaa jennu mootummaa akkamii ijaaruuf demna. Sirna mootummaa akkamiitu seenaa, aadaa fi egeree Oromoof tolaa dha jennee bilchinaan yoo irraatti hin mari’atin, akkuma mootummoota Itiyoophiyaa heerota mootummoota biroo akka jirutti garagalchinee ittiin deemna yoo jenne dhibdee akka qabaatu asuma irraa beekuun gaarii dha. Mootummaan Oromiyaa ijaaramuu qaba jennee dubbannu mootummaa walaba ta’ee fi sirna dimokrasii irratti hundaa’e akka ta’u wal nu hin falamisiisu. Haa ta’u malee sirna dimokraasii amayya fi sirna ittiin bulmaataa Oromoo (sirna Gadaa) akkamiin wl simsiisuu dandeenya isaa jedhu irratti hayuun Oromoo balinan irrati hojeechuu qabu.
Uummati Oromoo bilisummaa barbaada kanaaf wayyaanee dura dhaabbatee wareegama kafalaa jira erga jennee fedhiin Oromoo bilisummaa ta’uu irratti walii gallee xumuraachuu qabna. Kana hunda gochuuf qabsoo wal irra hin cinee goone bilisumma keenya dhugomsudha. Kana booda akkuman bara 2006 TV Eritrea irrati dubadhe Oromiyyan akka biyyati Oolaa ishee kan barbadee waliin Federeshin ykn Konfederation Uummatootaa Gaanfa Afrika waliin hundeefachu ni dandesi jeedheen ture. Onga’oon Wayyaneen fi Eritrea immo kanuma xiinoo jaalisan isaan jalati federeshnin akka buulu nu barsiisu yalaa jiru. Namoon Oromoo fi Oromiyya maliif akka barbaadan waan beeknuuf, nama nu waliin jirachuu feedhu dura mirga keenya kabaju qabida ittin jenna.
Kanuma waliin mootummaan Oromiyaa ijaaramuu qaba ennaa jennu yaadi Mootummaan Oromiyaa ijaaramee jira jedhu (OPDOn) Uummtaa sobu yaalaa jira. Kanaaf mootummaan maqaa Oromoon Oromiyaan bulchaa jira jedhu mootummaa kittallayyoo wayyaanee ta’uu isaa iffati ibsuun barbaachisaa dha. Mootummaan suni ofiifuu mootummaa bilisa akka hin ta’in kan koloneeffataan achi kaawwate collaborator/kittillayyoo/ ta’uu isaa ragaan saba Oromoo caalee hin jiru. Mootummaa Oromiyya ijaarun nu hin barbaachisuu wari jeedhan yoo jiratan immo waara qabsoo hin egalin ykn waara qabsoo gurguratee qoofaa. Malee Uummani Oromoo Bilisummaa fi Mootummaa Oromiyya feedha.
Qabsoo kana furgaasuuf furmaati biraa dhaabbilee Oromoo tokko ta’uu qabu. Dhaabbileen Oromoo biyya keessaa wal ta’uun Uummata biyya keessaa gammachisee jira, kan biyya alaas wal ta’uu wan isaan dhorku hin jiru. Dhaabbilee siyaasaa kaayyoo adda addaa qaban silas tokko ta’uun hin salphatu. Kanneen kaayyoon isaanii wal fakkaatuu fi walitti dhihoo sababa isaan adda addaa deemaniif hin jiru. Fedhii murnaa fi ilaalcha siyaasaa xixiqqaan addaan qoodamuun kaayyoo bilisummaa isaa guddichaaf bakka kennuu dhabuu irraa adda miti.
Lubbuun Oromoo rasaasa wayyaanneen, wal dhabbii Uummtooa naannoon, xurii warshaa fi abaaboon dhumaa jiru, barattoota barumsa irraa ittifamaa jiran, ajeefamuu, ari’amuu, Oromummaa isaatiin yakkanii hojii dhorkachuu fi hojii irra ari’uu kun dhaabbachuu qaba. Rakkoon nutti heddumatu illee fedhii bilisummaa Uummatni keenya qabu guutuuf falmachuun dirqama. Biyyi keenya tokkoo, hireen keenya tokkoo, diinni keenya tokkoo waan ta’eef waan walii galuu nu dhorku hin jiru. Teenyee qabsaa’oota komachuu dhiifnee, lammii irratti wal irratti duuluu dhiifnee diina irratti duuluu Eegaluu qabna. Wal irratti barreessuu dhiifnee diina irratti barreesuu, lammii irrattii ololuu dhiifnee diina irrattii ololuu, wal irratti guufuu ta’uu dhiifnee diinatti guufuu haa taanu. Wal iyyaachuu dhiifnee waliif dirmaachuu murteefachuu qabna.
Kana gochuuf immoo furmaati maali ? Oromoo karaa hundaa fi dandeettii isaa hundaan wal gurmeessee waan tokko hojjechuu qaba. Bilisummaa fi biyya Oromoo ni barbaanna erga ta’ee humna tanee bilisummaaf lolu qabna. Warri waraanaa of duuba yaadu dhiisee gara fulaa duraatti akka bobba’uuf fi of duuba millaachuu, yaada’uu dhiisee murannoon fi abdiin lolaaf bobba’uu qaba. OSAn Giddugaleessa beektoota fi Hayuulle Oromoo hundati Jarmiyyan kun Oromoon rakko inni keessa jiru kana keessa basuuf humna isaa hundan tokkummaa fi bilisummaa isaa akka mirkana’uu hojeechuu qaba. OSG, ORA kkf irraas Oromoon abdii guddaa qaba, dhaabbileen mirga dhala namaaf falman biyya alaa fi biyya keessatti Oromoof falmachuu qabu.
Eegaa maaliif akka qabsoofnuu fi bilisomnee maal akka hojennu dursinee beekuu fi bu’uura kawachuun barbaachisaa qofa utuu hin taane dirqama. Addunyaan rakkoo Uummataa keenyaa kana hubannoo ga’aa hin qabu. Seenaa keenya sirna Habaasha jalatti awwalamee waan tureef seenaa keenya dukkana keessaa ifatti baasuun yakka nu irratti dalagame kana saaxiluu fi of ijaaruu qabna. Innis yeroon isaa amma. Humna taanee yoo ol baane malee bakka amma jirru kanatti ormi dhimma keenya hordofuuf waan rakkatu miti. Waraanaan, Siyaasaa, qabeenya hundaa horachuun, humna namaa fi qabeenya Oromiyaa hundaa fayyadamuun bilisummaa barbaannu argachuu qabna. Fedhii fi hawwii qofa utuu hin taane yammuu hojiin argsiifnu addunyaan ofuma isaatii nu gaafachuu egala. Kun ta’uu baannaan utuu miidhamuu keenya arganii cal’isu. Kanaaf furmati isaa kan nu ajeesaa nu samaa jiru of irra kaafnee angoo politikaa harka keenya galfachuu dha.
Walga’iin Oromoo bakka itti wal morminee addan baanu utuu hin tane bakka itti rakkoo Uummata keenyaa hubannee wal hubachiifnee, yaada furmaataa qabatamaa irratti mari’annee murtee dabarsiinee kaanu ta’uu qaba. Dhaabbilee, koreelee fi jaarmiyoti Miti-Mootumma Oromoo adda addaa yaada murtee kana akka hojii qabatamaatti hiikan karaa itti argsisutuu nu irraa eegama.
Dhaabotiin Oromoo gara garaa hojii qabatamaatti akka seenan fi warri miidiyaan wal irratti ololan akka dhaaban nuti illee olola dhaabbillee Oromoo diiguuf adeemsifamu dura dhabbachuuf qophii ta’uu keenya waadaa waliif haa galu. Yeroo Wayyaanneen Oromuumaa cabsaa jirtu kana keessatti ilmaan Oromoo immoo tokkummaa Oromoo tiksuuf dhaabbilee Oromoo wal dura dhabbatan walitti fiduudhaan seeraa fi heera Oromiyaa qopheesuudhaan fedhii Uummataa Oromoo irratti kan hundaa’e mootummaa Oromiyaa gadi dhabbuuf bu’uura kaa’uun dirqama.
Oromoon nama taa’ee namaa qequu fi komatuu utuu hin tanee ilmaa qabsa’ee waregma basee bilisomsuu barbada. Jarsaa hanga ijoleetti, Proffesara hanga walalatti Oromoon bilisumaaf haabobanu, Ogani Qabsoo cimman diree qabsoo irra argama malee Magaala Adunya keessa miti. Kanafuu diree qabsootti haasosonu, Oromiyya haa ijaruu. Kanaaf imoo tokkummaa fi wal amantaa cimmaa marii fi wal galtee irrati hunda’een har’aa Hayuuleen samuu Oromooti jedhamnuu miseensoon OSA waan Oromoo dandamachisuu danda’uu tokko murteefane deemuu qabna.
Dhaabbileen siyyassa Oromoo, Hayuuleen Oromoo fi bakka bu’oon haawwasa Oromoo Rakko biyya Oromiyya jiru fi haala Oromoo keessa jiru xiyyefannoo keessa galchuun haala dure tokko malee murtee atataman murteefachuu qaba,
1. Dhaabbilee siyyaassa Oromoo, hayuuleen Oromoo fi bakka bu’oon Oromoo argaman Tokkummaa tiksuu fi Bilisummaa Oromoo bakkan ga’uuf, Oromiyya Bilisoomtee ijaaruuf wal galuu qabna.
2. Dhaabbilee Siyyaasaa Oromoo fi maqaa Oromoon kan ijaaramee qami kami iyuu Olola biffa kami iyuu wal irrati akka hin deemsifne wal galuun, media qabsoo Oromoo, Dhaabbilee Oromoo fi qabsa’oota Oromoo irrati olola adeemsisu waliin akka hin dhaabanee fi wal tanee dura dhabachuuf wal galuu qabna.
3. Dhaabbilee Oromoo Tokkummaa Uummata keenya tiksun Oromiyya Bilisoomtee ijaaru wal galee dhaabbilee hunda mariiachifnee atataman wal galtee Ol’anaa goochuu fedha keenya fi qoophi ta’uu wali galuu qabna.
4. Mootummaa Oromiyyaa Ijaaruuf feedhi Uummataa Oromoo ta’uu hubanee dhaabbile Oromoo feedhi fi hawwii saba keenya bakkan ga’uuf diina irrati akka hojeetan jajabeesu qabna.
5. Dhaabbi maqaa Oromoon deemu kami iyuu qabsoo dhaabbile Oromooti guufu ta’uu fi olola kami iyuu irrati demsisu badi ta’uu hubatee, qabsoo fi olola diina Oromoo qoofa irrati akka adeemsisu hubachisuu danda’uu qabna.
6. Dhaabbile biyya keessa kara nagaa mootumma Ityoophiyya waliin waan hojeetanf hariroo yoo hin qabanu tanee ilee lammi keenya diinan ajeefama jiru dura kan birra ga’aan isaan waan ta’aanf haawwasi Oromoo ala fi biyya keessa jiru tumsa fi deggersa barbaachisu akka isaan godhu deggersa ni gona.
7. Haawasii Oromoo biyya keessa fi biyya ala jiran hojii haawasuma fi walgargarsa tokkumman akka hojeetan, rakko Oromoo irrati hirira ykn gargarsa gaafataman akka wal qoodumsa tokko malee akka hirmatan ta’ee, dhaabba Oromoo miseensaa ta’aanf immoo akkata dhaabbichaaf kakuu galani hoji dabalatan gargaruu mirga fi dirqama dhunfa nama sana egamuu qaba.
8. Dhaabbilee Oromoo Hariroo Oromoon biyya hoola fi Uummatoota Oromoo waliin jirachuuf deeman irrati imammataa ifaa ta’ee qabachuu qabu.
9. Dhaabbilee Oromoo Tarsimoo walo tokko hanga humatanti dhimma kana hordoof Dhaabbile siyyassa, Hayuuleen fi Hawassa Oromoo bakka hundati hirmana isaan akka godhan gochuun murtee tokko irra ga’uu qabna.
Weerarrii fi jeequmsi Malas Zenawi Uummata Oromoo, biyya Ityoophiyaa fi gutuumaa Gaanfaa Afrika irratti deemsisa jiru kun xumura kan argatuu Uummani Oromoo biyya Ityoophiyaa keessati abba biyya ta’ee nageenyaa amansisa fi tasgabbi yoo gadi dhaabbe qofaa. Uumman Gaanfa Afrika keessatti heedumnan beekamuu kun rakko isaa dhoksinee rakko biraf furmaata barbaduun of gowoomsudha. Ilmaan Tigraay immo humna waraanaa isaan Meeshaa amayaa fi nama isaani qoofaa ijaaran lammi keenya fixuuf qoophi xumuratan jiru. Amaa ilee namoon hedduun gaafi Oromoo ukamsaan diimokraasiidhan rakkon Ityoophiyaa furmaata argata jechuun guyyaa safaa nu sobu yaalu. Eritrean ilee rakko keessaa dabaretee utuu beektuu rakkoon Oromoo biyya Ityoophiyya keessatti hikamuu qaba gara jeedhuutti deema jirti. Guyyaa hara’a kan kana kaafneef weerara wayyanee balla Oromoo irratti godhamuf deemu kana of irra qoolachuu tokkon tokkon Oromoo waregama lubu dabalatee lammii isaa irratti gumachuuf akka of qoopheesun isin gaafachuu feedha. Rakkon keenyaa unumaa inis tokkummaa dhabuu, wal caabsuu keenyaa. Wayyaaneen kan sodatu tokkumma keenyaa malee qawee miti. Kanaaf immo haruma dhaabbilee Oromoo tokko ta’uu keenyaa yoo labsane waayyaanee akka moonu shaakii tokko hin qabu. Diimokraasiin Ityoophiyaa Oromof furmaata hin ta’uu jene Wareegama hunda kafalee Uummata keenyaa Bilisoomsuun Mootummaa Oromiyya ijaruu qoofa.
6. OSAn Rakkoo Uummataa Oromoo Kana Hiikkun Oromoo Salphina Irra Olchuu Qaba.
Uummati Oromoo OSA atamti ilaala? Oromoon hara’aa yamuu bakka bu’aa dhabbee harka Uummataa murasa keessa jiru kanati ani qaba kan jeedhu keessa OSAn isaa tokko. Dhaabbilee Oromoo waan isaan hojjechuu malan ilee kan barreesuf, wara Paarlamaa jiranf ilee seera Oromoof faayaduu kan qooratee qopheesuf OSA dha jedhen amana Uummani Oromoo. Gummin Paarlamaa Oromoo ilee OSAn furtuu rakko Oromootti jedha. Diinii ilee OSAn waan Oromoof malu hunda keessati Oromo Stratgisti Group jedhani amanu. OSAn hoo mali irra jira? Wal-dhabbdeen dhaabbilee Oromoo facaasaa jiru kun isin hayuu kana birrati ilee caalaqisee siyaasaa isiin sodaachisee Siyaasaa fi Koreenti fagooti jeetani mana cufatani moo? Oromoo salphina keessa basuuf caaraqaa jirtu?. Kan biyyaati adeema jiru isin ibsuu yaalen jira. Yamuu biyyaat kun hundii nama keenyaara gaa jiru asiti Diasporat amoo mal hojetaa jira? OSAnis maal hojeechuuf karoorfatee ture? Maal hojechuufis qopha'ee jira?, OSAns immo dhaabba siyaasaa miti garuu siyaasaa ala immo miti. Siyaasaan ala yoomi iyuu ta’uu hindanda’uu. Keessatu immo maqaa kana qabatee, Oromoo Uummataa biyya isaa fi mirga isaa molqamee qabsa’aa jiru irra kana dhaalatee jarmiyan OSA ani siyaasii Oromoo yoo na hin ilaalu jedhe dogogora. Wal dhaabdee dhaabbilee siyaasaa Oromoo siireesu danda’uu qaba. Wal dhabdee qooratee rakko hiikuun (Conflict resolution) hojii Ogeesootaf fi dirqama namoota beekumsa amayyaa qabaniti. Saayinsin Conflict hin qoorane, mirga fi haqa Uummataaf hin falmanee addunya irra hin jiru. Beekumsi fi hojjin qoorannoo hayyuu Oromoo yeroo kami iyuu caalaa hara’aa nu barbaachisaa. Gababatti OSAn Uummata isaaf waan hojjechuu qaba jeene yaanuu:-
1. Dhaabbilee Oromoo waggoota sagal (9) wal hirani diina dhisan wal irrati dula jiru. Bara darbee kassee amoo gara hawaasaatti ilee ce’ee nu facaasaa yamuu jiru kana furmaata mali itti yaane jira? Baruma barana wa’ee rakko tokkumma Oromoo odeesuu qoofa utuu hin tanee itti hojjene furmaata irra ga’uu qabna. Hawaasni fi haayyuu kan rakkina saba issa hin qoranee, hikufiis hin tatafane gati hin qabu jechuun barbaachisa nati fakkata. Qooranno geggesun hojii OSA yoo ta’ee ilee Faca’iinsa dhabbilee Oromoo giddituu dhalateen waldhaabdii gara Uummtati ce’aa jiru kana dhaabbuf furmaata barbaadun dirqama OSA ta’uu qaba akka miseensaa tokkotis akka jarmiyya tokkotis. Kanaaf Gummin Paarlamaa kan jenuu OSAan rakkina jarmiolee Oromoo keessa jiru kana hikuuf qormata tokko godhe, namas jarmoolees waliti waame waan kun akka balinan mari'atame hikkamuf hojii kana fudhatee akka itti fufu gaafadha.
2. Oromoon maal barbaada? Akkuman gararaati caaqaasu yaale Oromoo bilisummaa qoofaa akka barbaadu isinif mirkaneesun barbaada. Gaafiin nu fulldura jirus akkamiti bilisummaa kenya argana waan jedhu akka ta'e hubane Tarsimmo fi karoora Bilisummaa tartiba hojii qoorannoo irratti hunda’e Uummata keenya fi dhaabbilee keenyaf lafa ka’uun dirqama lammumatti. OSAn Uummataa isaa diinii meeqa irratti wal nyachaa jiru kana beekumsa fi dandeeti missensoota isaa hunda fayyadamee Oromoo abba biyya gochuun seena hara’aa bareesuu qaba.
3. Waan qoorannu hundi kan hojii irra oluu yoo Eenyumman Oromoo jiratee fi biyya Oromoo yoo ijaramee qofaa. Kun ta’uu banan ija qooranno keenya bakka itti hojii irra olchinu hin qabnu. Ga’een hayyuu Oromoo OSA jalatti gurma’aan irraa Eegamu hedduu dha. Ogeesotnii fi Hayyuun Oromoo hundi waan baraten wal gurmeesee Tarsiimoo (manefesto) Oromiyaa qopheesee dhiyeesuu qaba. Kun amma iyyuu wixinnen (framework) isaa lafa jira. Oromiyaan biyya akkamii ijara? Seeraa fi Heera attamiin haa bultu?; Paarlaamma akkamii haa qabattu? Sirna dinagdee/imaammata dinagdee/ akkamii haa qabattu? Saba fi sablami Oromoo waliin jirachuu malan irratti imammataa Oromiyya ifaa ta’ee lafaa qabachuu kan jedhu fi kkf: lafa qabaachuu qabna. Maqa Gummii Paarlaamaa Oromoo wixinne Tarsimoo Oromiyya barreefama fulla 200_300 ta’uu qopha’ee jira. Wixinne kan Ogeesi Oromoo hundi ogumma isaan jechun Ogeesi Seera, Barnootaa, Fayyaa, Qoonaa, Dinagidee, Hoora, Hawwasummaa, Seena, Aadda, Waraana, Bulchinsaa, Kunnunsa naannoo fi kkf OSA jalatti damee dameen gurma’ee dandeetti isaa muxannoo biyya hunda irra waliti fidee akka Oromiyyaf ta’uuti qoophefachuun amma.
Walumagalat Gumiin Paarlaamaa Oromoo Imanaa inni OSAti keenu, OSA fi dhaabbilee Oromoo hunda waliin hojjeechuun, Tokkummaa Oromoo tiksuun wal dukka hirirsu, Dhaabbilee Oromoo walti fiduun diina irratti akka xiyyeefatan gochuu, Tarsimoo Bilisummaa Oromoo bakkan ga’uu danda’uu qoopheefachuu, Manafeestoo Oromiyyan bilisoomtee itti hojjeetuu qoopheefachuun Motuummaa Oromiyaa ijaaruun dhimmota bodeeti hafan yoo ta’ee ilee bor utuu hin tanee har’aa murteefanee hojii irra olchuu qabna. Oromoon hara’aa dhaabba cimma fi tokkummaa Oromoo tikisuu ni danda’aa jeedhu keessaa OSAn isaa hangaafa. OSAn Oromoo beektotaa gosa hunda of keessati amatee waan jiruuf rakko Oromoo hunda furuuf dandeeti waan qabuuf rakko kana keessa akka nu basuu dhamacha beektoon Oromoo hund ilee akka OSA cimnaa dhabatan ni gaafaadha.
Hayyuun Oromoo kanneen qaanqee qabsoo bilisummaa qabsiisanii fi qabsoo bilisummaa Oromoof warri wareegama baasan, akkasumas nutis of barree akka mirga keenyaaf falmannu warri nu taasisan hundi maqaa Uummata Oromoon galatni keessan bilisummaa haa ta’uun jedha.
Injjifaannoon Uummataa Oromootiif!
Getachew Jigi Demekssa PhD
Dura ta’aa Gummi Paarlamaa Oromoo
Haggayyaa 1_2 /2009
Atlanta, Georgia usa
1 comment:
-
-
Pat - I had some Skin Tags under so ever and in spades
gives a mortal the chance to own their groin distant without the possibly of any scarring issues.
Birt-Hogg Dube syndrome or the polycystic ovarian that you do not put yourself at jeopardy.
Are they the not postulate any stitches.
Also visit my blog wart removal home remedies
- 1:06 pm


text:
Hosnii Mubaara, perezidaantii duraanii biyya Masrii, hanga kaleessaatti himannaa ajjechaa namoota 239 wolqabatee irratti banameef gara mana murtiitti deddeebi’aa turan. Namoonni kunniin kan du’an yeroo worraqqsi bara 2011 Masrii keessatti adeemaa turetti. Yakki Mubaarak fi kanneen mootummaa isaa tajaajilaa turan irratti dhihaate, yeroo angoo irra turan mormitoota daandii irratti bahanii mormii dhageesisaa turan poolisii fi raayyaan woraanaa biyyattii akka ajjeesaniif ajaja dabrsitaniirtu himannaa jedhuun. Akka labsa mana murtee Kaayirootti hundi isaanii badii raawwatan tokko hinqaban.
Angawoota 7 kanniin mubaarak woliin kan manni murtii himannaa itti dhihaate irraa wolaba taasise.
Murtee manni murtii Kaayiroo dabarse hordofee kanneen Mubaarak deeggaran yoo gammdan, worri isa mormuu fi firooottan worraa lubbuu isaanii dhabanii ni gaddan, ni rifatan. Falmaan mirga namoomaa tokkos murtiin kuni sochii bilisummaaf godhameef kufaatii guddaadha jechuun dubbateera.
Murtii kenname booda, Mubaarak umrii 86, ‘ani badii ykn yakka tokko hinhojjanne’ jechuun dubbate. Mubaarak himannaa himannaa ajjeechaa namootaatiin wolqabatee irratti baname irraa bilisa ta’us, murtii kana dura qabeenya biyyatti faaydaa dhuunfaatiif oolchaniiru jedhuun adabbiin woggaa 3 irratti murtaa’ee ture. Kanaaf jecha, mubaarak ammas hanga tokko manuma hidhaa akka turanitti kan eegamu. Dhimma fayyaa isaaniitiif Mubaaak yeroo ammaa kan argaman hospitaala woraanaa keessatti. Mubaarakii fi Ministera Haajaa Biyya Kessaa kan turan Habiib al-Adlii fi miltoonni isaani jahan biroo bara 2012 adabbii umrii guutuun akka adabaman manni murtii biyyattii murteessee ture. Egaa amma murtii santu geeddarameeti kan himatamtoonni kunniin bilisaan akka gadi dhiifaman taasifame.
Sochii Mubaarak fonqolchuuf bara 2011 godhameen wolqabatee namoota 800 ta’antu akka du’aniidha kan gabaafame. Manni murtii, garuu, dhimma Mubaarak kan ilaalaa ture ragalee nannoo 11 biyya Masrii keessaa wolitti qabame kan du’a namoota 239 fi kanniin madaan adda addaa irra gahe 1,588 tiin.
Kanumaan wolqabatee, manni murtii kuni himannaa Mubaarak irratti dhimma malaanmaltummaan wolqabatee dhihaatee tures kuffiseera. Abbaa qofaa miti kan manni murtii kuni fure; ilmi isaas Gamaal Mubaarak himannaa malaanmaltummaa irratti dhihaate irraa wolaba taasifameera.
Abokaatoon Mubaarak, ‘murtee gaarii qulqullina bulchiinsa Mubaarak mirkaneesse’ jechuun gammachuu itti dhagahame ibseera. Gama birootiin, maatii fi firoottan worra dhumanii, ‘hiyyeessaaf haqni hinjiru,’ jechuun dallansuu isaanii Associated Press itti himaniiru. Akka jecha isaaniitti ammas kan hojjataaru seeruma Mubaarak.
Erga Al-Sisiin angotti bahee as, Televiziyoonnii fi gaazexoonni biyyattii hedduun Mubaarakii fi bulchiinsa isaa balaaleffachuu irraa hara galfataniiru.
Murtii manni murtee Kaayiroo labse kana hordofee worra murtii kana mormuun kan 1000 ta’an hiriira nagaa Addabaabaayii Tahariir geggeessaniiru. Hookkara poolisii fi ummata jiddutti ta’een namoonni 2 du’uun gabaafameera.


text:
Duumessi beelaa mataa Itoophiyaa irra jiru lubbuu lammii hedduu galaafatuuf deema sodaa jedhu cimatu jira. Mootummaan gara jalqabaatti balaa ummata irra gayaa jiru dhoksuu, akkasumas too’annaa keennaan ala hin bayu jedhaa odeessuu hujii godhatee ture. Amma garuu miidhaan ummata irra gayaa jiru hammaatuufii, waacufti harka mootummaatii ala bayaa jiraachuun ifa. Kana kan mirkaneessu, ‘Itoophiyaan dagatamuu hin qabdu,’ jechuudhaan kan MM Haylamaaraam Dassaalenyi hawaasa addunyaaf kadhaa nyaata hatattamaa dhiyeessuu isaati.
Balaa as deemaa jiru kana qolachuudhaaf Itoophiyaan biliyoonni $1.4 biyyoota sooreyyii irraa argachuu qabdi. sa’aa dhumaa irratti fiigichi kadhaa waan eegalameef itti milkaayuu isii tajjabdoonni ija shkkiitiin ilaalu. Ammas woldorgommiin kadhaa gargaarsaa Itoophiyaa fi biyyoota akka Sooriyaa jidduu jiru harka biyyoota waa arjoomaniis qal’isuun dubbatamaa jira.
Rakkoon beelaa inni bara kanaa roga lama qaba: nam-tolchee fi isa uumamaa. Irra caalatti maddi rakkoo kanaa nam-tolcheedha. Haalli El Nino rakkoo kana hammeessuun isaa ifa. Rakkoon ykn hir’inni guddaan kan jiru, garuu, mootummaa biya bulchu bira. Sababni isaas mootummaan balaa uumamaa kamiinuu rakkoon yoo lammii mudate dirqama woggoota muraasaaf ummata sooratuu waan qabuuf. Kunis kan ta’u irra jireessatti balaa gurguddaa uumamuu malu kamuu bifa qolachuun dada’amuun dursanii itti qophaayuudhaan: midhaan bitanii kuusuudhaa fi humnaa olis yoo ta’e gargaarsa itti gaafachuudhaan.
El Ninon balaa uumamaati. Garuu El Ninon akka kirkira lafaa ykn sunaamii waan osoo hin tilmaamne, dhufaatii isaa hin arginee ykn hin dhageennee uumamuu miti. Dirqamni haala uumama El Nino (qilleensaa hongeef sababa ta’uu malu) arguu guutummatti kan jiru mataa mootummaa irra. Waajjiroota qonnaa fi meetirolojiitti namoonni kan qaxaramaniif fi qotee-bulaa irraa gibirri sassaabamaa kan kaffalamuuf dhimmoota akkanaa duukaa bu’aa qotee-bulaa akka barsiisan, akeekkachiisanii fi hubachiisaniif.
Biyya mootummaan sirna qabuu fi ummata isaaf yaaddayu jiru keessatti wanti akkanaa tasa hin uumamu. Itoophiyaa keessatti woggaa tokkoof bokkaan dhabamuudha kan sanyii mancaasee ummata miliyoona heddu lafetti baasee, amma ammoo dhiibee dhiibee qarqara boollaa geesse. Ganna hedduufis bokkaan osoo dhabamee biyya heddu keessatti haalli kuni waan hin yaadamneedha- qophiin gayaan saahuu jira waan ta’eef.
Mootummaan Itoophiyaa rakkoo lammiilee miliyoona heddu mudate kanaaf kallattiin itti gafatamummaa qaba- fudhatee fudhachuu dhabaatee. Beelli lammiilee irra hubaatii sadarkaa kanaa geessisuun dadhabina mootummaatiin alatti waan biraa ta’uu hin danda’u. Maallaqa kiisa isaatii baasee, deeggarsa addunyaa irraa argamsiisee dirqamni ummata nyaachisuu kan mootummaati. El Ninotti quba qabaa dhugaa dhoksuu fi itti gaafatamummaa jalaa dheessuun hin danda’amu. Kan motummaa ta’aniifis, barcuma oo’isuuf osoo hin taneef, ummata balaa akkanaa irraa tiksuudhaaf.
Sababoonni ijoon haala amma uumame kanaaf itti gaafatamummaa qaba jedhamuuf dhimmoota asii gadii irratti waan qormaata kufeef.
- Nyaataan ufdandeenneerra jedhaa ufii fi addunyaa gowwoomsaa waan turaniif
- Hiyyummaan cimaan biyya keessa jiraachuu isaa dhoksuu, oduu misoomaa isa sobaa hafarsaa turuu isaaniitiif
- Haala El Nino dursanii arguu dhabuu fi dadhabuu isaaniitiif.
- Rakkoon beelaa akka hin gabaafamnee fi ijji addunyaa hin argineef dhoksaa turuu isaaniitiif
- Erga rakkoon beelaa hamaan jiraachuun baramees too’annaa mootummaan ala kan bayuu miti jedhaa yeroo silaa sadarkaa rakkoo ibsuudhaan gargaarsa addunyaa irraa ittiin sassaabuun danda’amu akka galaafatamuuf sababa ta’uu isaatiif


text:
Health
Dhukkuba Saayinesii
-Dr. Gurmeessaan
Saayinasiin maqaa qaamota keenyaa keessaa tokkooti. Saaynasiin baayyinaan afur kan tahan qaamota keessi isaanii qullaa qilleensaan guutame jiru lafee naannoo funyaanii keessatti argamanidha. Qaamonni kun yeroo fayyaa isaanii qiilleensaan guutamanii haa jiraatan malee yeroo tokko tokko dhangala’aa hin barbaachifneen, baakteriyaadhaan, vaayirasii fi kan biroon illee ni dhuunfatamu. Yeroo kana sinusitis yokaan sinusiin keenya kulkule jenna.
Allergic sinusitis kan jedhamu garuu sababa alerjiin kan dhufudha. Baakteeriyaa yokaan vaayirasiidhaan miti. Saayinasiin kun akkuma dhukkuba asmii yeroo darbe ibsee waantoota alaa itti dhufan loluudhaan kan namatti dhufudha. Akkuma asmii dhukkubni kun waantoota akka qilleensa qorraa, qilleensa gogaa, dhukkee, foolii daraaraa garagaraa, fi kkf. dhufuu namatti ka’uu danda’a. Dhukkubni kun mallattoowwan akka mataa dhukkubsuu, funyaan cufuu, fuula dhukkubsuu, haxxifachiisuu, qufaasisuu fi kkf argisiisa. Yaala isaa ilaalchisee akkuma dhukkuba asmii waantoota dhukkuba kana nutti kaachisan irraa fagaachuun furmaata isa duraa ta’ee osoo jiruu, yeroo tokko dhukkuba alarjii kana irratti baakteeriyaan garaagaraa dabalamuun qaama sinus jedhamu kanatti seenuu waan danda’aniif mana yaalaa deemanii ilaalanii adda baafachuun gaariidha.
Baakteriyaan qaama sinus jedhamu kana keessa yeroo dheeraaf osoo hin yaalamiin yoo jiraatan rakkoo biraa irra nu buusu. Fakkeenyaaf sinusiin sammuu cinaatti waa argamuun achumaan baakteriyaan gara sammuutti seenuun infekshinii sammuu illee fiduu danda’a. Sinusitis sababa alerjiin dhufu garuu ofumaa qoricha gargaraa fudhachaa yeroo isaa eegee mallattoowwan isaa kun dhabamu.
Dr. Gurmeessaa Hinkoosaatiin
GALATOOMAA! SHARE IT FOR OTHERS!


text:
Addi Bilisummaa Oromoo, yeroo heddu ABO-Qaama Cee’umsaa, jedhamuudhaan beekamu akka haarawaatti uf ijaaruu fi hooggana haarawas uumachuu isaa ifa godhe. Akka ibsa jarmaya kanaatti Ob.Galaasaa Dilboo fi Ob.Mulugeetaa Moosisaa dura taa’aa fi itti aanaa dura taa’aa ta’uudhaan filatamaniiru. Adeemsi filannoos kan sirna dimokraasii jarmayichaa eegee geggeeffame ta’uu isaa jaramyichi ibsa isaa keessatti tuqeera.
Hooggana ABO keessatti woldhabdee bara 2001 uumameen ABO dhanquu ta’ee as baye. yeroo kanatti kan garee ABO-QC fi ABO ‘Shanee’ uumaman. Jaramayaaleen kunniin hooggana garagaraa qabaatanis alaabaa fi asxaa tokkoon socho’u. Falmaan kan jiru ‘ana ABO’n dhugaa’ waan jedhu bira. Yeroo gargar bayamee eegalee ABO-Shanee Ob. Daawud Ibsaati kan hoogganaa jiru. Hooggana ABO-QC’n wolqabatee si’a heddu maqaa Ob.Galaasaa fi Ob.Dhugaasaa Bakakkooti kan ka’aa ture. Jijjiiramni hoogganaa amma ABO-QC godhe jedhu kuni isa dura tureen eessa biratti akka adda ta’e ammatti hedduu ifaa miti. Gareen kuni namoonni biraas sadarkaa addaddaatti gara hoogganaatti dhufuu tuquun alatti maqaa isaanii osoo hin tarreessin hafeera.
Bara 2001, yeroo waldhabdeen uumamee, kaasee garee kanniin lamaan jiddutti naga buusuudhaaf tattaafiin godhamaa tureera. Milkiin garruu kan argamu hin taane. Asuma dhihoo kanatti, naannoo bara 2012 – 2014, mariin tokkummaa geggeeffamaa jiraachuu fi dhimmoota heddu irratti inumaa wolii galamuu isaati kan dubbatamaa ture. Labsiin amma ABO-QC’n qabatee as baye kuni kan ifa godhe hafuuraa fi fedhiin tokkummaa garee kanniin jidduu ture yeroo sanis akkuma ammaa kana fagoo ta’uu isaati kan ragaa bayu.
Gareen ABO-QC ciminaan Oromoof akka qabsaayuuf kutate ibsa isaa keessatti tuqeera. Oromoo fi hawaasa addunyaafis waamicha godheera.
Gama biraatiin, tankaarfiin ABO-QC’n amma fudhate kuni kan ifa taasise qabsaawonnii fi hoogganoonni hangaffan, garuu yeroo dheeraadhaaf duuba-duubaan imala Qabsoo Bilisummaa Oromoo taajjabaa turan amma as bayuudhaan teessoo gara funduraa qabachuudhaaf fedhii qofa osoo hin taane murteeffachuu isaaniiti.
Kan Oromoof qabsaaya jedhu hunda haa milkeessu jenna!


text: thaanaa serndha koottam, thaanaa serndha koottam 2018, putlocker, 9movies, yesmovies, 123movies, solarmovie, fmovies, 9movies, movie4k, movie2k, watch32, watchseries, movie25, xmovies8, gomovies thaanaa serndha koottam putlocker, thaanaa serndha koottam 9movies, thaanaa serndha koottam yesmovies, thaanaa serndha koottam 123movies, thaanaa serndha koottam solarmovie, thaanaa serndha koottam fmovies, thaanaa serndha koottam 9movies, thaanaa serndha koottam movie4k, thaanaa serndha koottam movie2k, thaanaa serndha koottam watch32, thaanaa serndha koottam watchseries, thaanaa serndha koottam movie25, thaanaa serndha koottam xmovies8, thaanaa serndha koottam gomovies


text:
Itoophiyaan biyyoota Afrikaa keessaa biyya seena qabeettii ta’uunshee kan haalamu miti. Kunis, ALA bara 1896tti jechuun waggoota 122n dura sirna kolonii faashistootaa ofirraa qolachuuf qabsoo Adwaarratti gaggeeffameen bilisummaafi injifannoo guddaa gonfachuu danda’uushee ragaaleen seenaa ni ibsu.
Kanarraa kan ka’e guyyaan injifannoo Adwaa waggaa waggaan akka guutuu biyyatti kabajamaa kan jiru yoo ta’u, kanaaf ammoo sababa guddaa kan ta’e qabsoo hadhaawaa goototni biyyattii taasisanidha jechuun danda’ama.
Yaa ta’uutii injifatamuun faashistoota xaaliyaanii Itoophiyaa fayyade moo miidhe? gaaffii jedhu ilaalchisee barattoota magaalaa Finfinnee keessatti mana barumsaa Minilik sadarkaa 2fa barachaa jiran lama gaafachuun yaadasaanii dhiyeessineerra.
Barattuu Meeroon Daawwit kutaa kudhan barachaa kan jirtu yoo ta’u, kufaatiin sirna faashistirratti qaqqabe qabsoo hadhaawaa ummattootni Itoophiyaa taasisaniin ta’uu barnootaan barattus, sirnichi osoo biyyattii koloneeffateera ta’e guddinni teknoloojii amma irra jiru fooyya’insa akka qabaatudha, kan dubbattu.
Biyyoonni Afrikaa hedduun isaanii Awurooppaanotaan koloneeffatmuusaanii irraan kan ka’e teknoloojiin fuulduratti tarkaanfachuu danda’aniiru kan jettu barattuun kun, Itoophiyaanis carraa kana argachuu dandeessi turte.
Xaaliyaaniin guddina teknoloojiin fooyyoftuu akkuma taate osoo koloneeffatmneerra ta’ee, carraan kun nu qaqqabuurra darbee guddinni gama hawaas-dinagdeefi siyaasaa milkaa’uu danda’a ture jechuun ibsiteetti.
Keessumattuu xaaliyaaniin biyya siyaasaan, dinagdeenfi hawaasummaan fooyyee qabdu waan taateef, aadaa hojii uumuufi muuxannoo garagaraa irraa qooddachuun jijjiirama galmeessisuu dandeenya turre kan jettu barattuu Meeroon, jijjiirama biyyoonni kolonii jala turan fidan kan Itoophiyaarra fooyyee qabaachuusaa eerteetti. Kana ta’uu dhabuunsaa ammallee hiyyummaa keessaa bahuu hindandeenye gochuusaa eeruun, dhaloonni haaraa itti fufiinsaa tattaaffii guddaa taasisuu qabaa jetteetti.
Barattuu Tsiwoon Musees kutaa 10fa barachaa kan jirtu yoo taatu, yaada barattuu Meeroon kaasterratti walii hingaltu. Kolonii jala galuun tarii akka guddinaatti lakkaawamuu danda’uusaa kan dubbatte yoo ta’u, qabeenya olaanaa sirni koloneeffattootaa saamu biyya keenya kan guddisu osoo hintaane kan quucarsudha.
Biyyoonni Afrikaa Awurooppaanotaan koloneeffataman hedduunsaanii aadaa, safuufi duudhaa qaban dhiisanii kan ormaa leellisaa waan jiraniif, eenyummaa isaanii dagachuusaanii eerti. Saamichi harka wayyaa jalaan qabeenya isaaniirratti qaqqabeerus tokko lama osoo hintaane daran guddaadha. Kolonii jala galuun qabeenya saamamuun alatti dhiittaan mirgaa raawwatamuufi tuffatamuun dhaloota kakuu haaraa duubatti kan harkisudha malee kan fayyadu ta’ee akka isheetti hinmul’anne addeessiteetti.
Biyyi kamiyyuu qabeenyashii saamsistee seenaaf aadaashii awwaaltee jijjiirama fiddu tokkollee akka hinjirre kan dubatte barattuuun kun, miirri walqixxummaa sabaaf sablammiilee, akkasumas, aadaan har’a miidhagina keenya ta’e kun yoona awwalamee ture.
Biyyi olaantummaa sirnasaa daran calaqqisiisuuf tattaafatu kan namaaf bakka akka hinqabne kan duabbattu barattuu Tsiwoon, osoo sirna kolonii jalatti kufneerra ta’e, afaan, aadaa, seenaafi duudhaan sabootaa, sablammootaafi ummattoota biyyattii dagatamuurra darbee duuchaatti badee ture.
Ta’us, qabeenyi biyya keenyaa osoo hedduminaan hinsaamamiin qabsoo hadhaawaa goototni Itoophiyaa taasisaniin, weerara Xaaliyaaniirratti mo’ichaafi bilisummaa guddaa argachuu dandeenyeerra. Kunimmoo ulfina dhalootaa mirkaneessuurra darbee walabummaa Afrikaanotaas kan mirkanreesse ta’uusaati.
Qabeenyi biyyattii osoo hinsaamamiin har’a gahe kun yeroo har’aallee seeraan yoo hojiirra oole, guddina dinagdee hawwamuun karoorfame milkeessuunis kan danda’amuudha.
Guddinna biyyoota Awurooppaa biroos yoo ilaallee sosochii ofiisaanii taasisaniin kan guddatan hedduu waan ta’aniif, dhiibbaa biyyoota alaa malee guddachuuf tattaafachuun dirqama lammiilee hundaa ta’uunsaa hubatamuu qaba. Aadaa ofii awwaalanii kan biroo leellisuutiin guddinni argama jedhamee yaadamu kan milkaa’u miti.
Dhalootni har’aas injifannoo qabsoo hadhaaawaan abbootiirraa dhaalle eegnee biyya keenya Itoophiyaa tulluu qaroominaatti baasuun murteessaadha. Kunimmoo sirnaan ogganamnaan dhimma tarree biyyoota guddataniirra hinhiriirreef hinqabnu.
Jalqabbiin Itoophiyaa haaraa ijaaruuf taasifamaa jiru kunis fakkeenya gaarii imala daandii guddinaa ta’uunsaa bu’aalee galmaa’aa jiranirraa hubachuun kan danda’amuudha. Caalaatti itti fufiinsaan tattaaffii goonaan gaara hiyyummaa diiguunis salphaa ta’uusaa dhimma hubatamuu qabuudha.
Walumaagalatti, Itoophiyaan sirna kolonii faashistiin osoo bitamteetti ta’ee jijjiiramootni muraasa ta’an jiraachuu malanis mirga abbaa biyyummaafi abbaa qabeenyummaa lammiilee mirkaneessuun kan danda’amu miti, kan yaadamu hinturre. Aadaa, seenaafi afaan keenya har’a itti boonnu kanas dhabuun ykn dagachuun labataa labatatti koloneeffattootaaf ergamaa ta’aa hafna turre, Kunimmoo yaada hawwamuu qabu waan hintaaneef, dhalootni bu’aasaarra miidhaansaa guddaa ta’uu hubachuutu isarraa eegama.
Waasihuun Takleetiin


text:
Bilisummaa, Walabummaa fi Dimokiraasiin Ammas ni mo’ata!
Waamicha Kora Qindeessaa Warraaqsa Ummata Oromoo (KQWUO) fi Sochii Biyyoolessaa Dargaggootaa Bilisummaa fi Dimokrasii(Qeerroo)
Warraaqsi Oromiyaa keessatti mandi‘uuf jiru itti fufa FDG baroota kurnaan darbee ti. Wareegama, hidhaa, ajjeechaa fi ukkaamsaa , samicha, lafa irraa buqqa’uu fi walumaa gala gabrummaa waggootii dhibbaa ol darban ummta Oromoo irra gahe xumura itti gochuuf sochiin warraaqsaa sadarkaa ol aanaa dha. Sochii Warraaqsa salphina ummatni Oromoo waggootii dhibbaa fi soddomaa ol keessa seenee gaddaa fi gadadoon gabrummaa jala badada bahetti gudunfaa itti gochuuf warraaqsa gaggeeffamu waan taheef haqa qabeessaa fi milkiin kan isaaf malu dha. Dhiigni ilmaan Oromoo dhangala’aa bahe ammaan booda dhangala’uun akka dhaabbatuu, imimmaan roobsamaa bahe as irratti akka iggitamuuf, samichi ija dunuunfatee Oromiyaa fi Oromoo irratti diriifame akka dacha’uuf sochii maayyii warraaqsa ummtaa karaa nagaan godhamuun xumura itti gochuuf kan gaggeefamu dha. Warraqsonni fakkaatoon kan akka Tunisia, Egypt fi biyyoota Giddu-galeessa Bahaatti godhaman kanneen finciloota dargaagotni Oromoo godhaa bahan booda kan biqilan dha. FDG fi sochiin Qeeroo akkasumas qabsoon ummatni keenya godhaa bahan itti baha fakkaataa akka warraaqsota kanneenii tu isaaf mala.
Haalli keessa jirru yeroo itti dimokirasii fi sagaleen ummataa bulchiinsa abbaa irrootaa fi sirna cunqursaa siyaasaa isaan gaggeessan irratti ol-aantummaa argate tahuu mirkaneesse. Kanaaf, hidhaa, ajjeechaa fi ukkaamsaa , samicha, lafa irraa buqqa’uu fi walumaa gala gabrummaa waggootii dhibbaa fi sodomaa darban ummata Oromoo irra gahe xumura itti gochuuf sochii warraaqsaa sadarkaa ol aanaa kanaaf ummatni Oromoo naqiisaan, dargaaggotni Oromoo ammoo addatti, iyyii iyya dabarsii jechuun ka’anii sochii nagaan mirga Ummata Oromoo kabachiisuu akka godhan Korri Qindeessaa Warraaqsa Ummta Oromoo (KQWUO) fi Sochiin Dargaggoota Biyyoolessaa Bilisummaa fi Dimokrasii (QEERROO) waamicha isaanii sagalee guddaan labsu; lallabu.
Read More….
Bilisummaa, Walabummaa fi Dimokiraasiin Ammas ni mo’ata! Amajjii 2012
Freedom, Sovereignty and Democracy shall prevail. January 2012
Freedom,Sovernity and Democracy will prevail -Amaharic


text:
Finfinnee: Aaddee Wayinasheet Mogas, qorannoo kaansarii duraa, kaansarii fiixee gadameessfi harmaa guyyaa dubartootaa addunyaa sababeeffachuun Roobii Hospitaalaa Xiqur Ambassaatti geggeeffamerratti, dubartootaa sakatta'amuuf dhufan keessaa isaan tokko. Akkasaan jedhanitti, dubartoonnii qorannoo duraa kaansarii taasisuun, salphaatti kaansarii ittisuun akka danda'amufi yeroon yoo wal'aansa argatan kan fayyuun danda'amuudha. Dubartoonni hedduun iccitii ofii dhokfachuuf jechaa qoratamuuf sodaa akka qabaniifi dursanii of beekuun hinmul'atu jedhan.
Aadde wayinasheet akka jedhanitti, hubannoon hawaasaa keessattu kan dubartootaa gahaa akka hintaaneefi namoonni muraasni yoo eegalan hunduu wal ilaalee qoratamuu akka danda'u himan. Isaanis dubartootaaf fakkeenya ta'uun qorannoo duraa akka geggeessan kakasuuf kan hojjetan ta'u dubbatan.
Akkaasumas Aadde Dureettii Taaddasaa, dubartootaa qoratamuuf hospitaalichatti argaman keessaa isaan biroodha. Akkasaan jedhanitti, dubartoonni carraa akkanaatti gargaaramuun yoo of beekan jijjiramni dhuunfaa dhufuu danda'a. Kanaaf dubartoota biroo fayyadamtoota taasisuuf kaka'umsa uumuu qabna.
Aaddee Dureettiin akka jedhanitti, hubannoon qorannoo kaansarii duraarratti jiru gaha miti. Wayita duulli akkanaa jiraatu sodaa uumamuu maluufi dhibichi miidhaa geessisuun yoo walbira madaalamu dursanii ittisuurratti sochiin jiru gaariidha. Hanqina jiru guutuuf ammoo guyyaa dubartootaa sababeeffachuun duulli geggeeffamaa jiru gumaacha olaana qaba jedhan.
Guyyaa dubartoota addunyaa sabbeeffachuudhaan Hopitaalaa Yaadannoo Maahatama Gaandiifi Xiquur Anbassaatti guyyuma kana daawwannaan geggeeffameera. Daawwannaa kanarratti Ministirri Dhimmi Dubartootaafi Daa’immanii Aadde Dammitu Hambisaa akka jedhanitti, haala kanaan duraa caalaa qorannoo duraa kaansariifi arjoomni dhiigaa kan geggeeffamu ta’u himan.
Guyyaa dubartoota addunyaa sababeeffachuudhaan hubannoo dubartootaa gabbisuun fayyaasaniitiif akka tattaafatan gochuuf kan kaayyeffate ta'uu himaniiru. Sagantichi kan jalqabaa utuu hintaane ittifufiinsaan kan hojjetamu ta’uu ibsanii, dubartoonni gara dhaabbilee fayyaa deemuun sakatta'aa kaansarii fiixee gadameessaafi harmaa akka taasisan hubachiisaniiru.
Hubannoo hawaasaa gabbisuudhaan kaka’umsi uumamee qorannoo duraa kaansarii yoo taasisaniifi ofiisaanii yoo beekan kaansariin dhibee fayyamuun danda’amuu jedhanii, haadholiin yeroo yeroodhaan qoratamuu akka qaban dhaamaniiru.
Kanumaan walqabee haadholiin da’umsaarratti, kanneen biroon ammoo balaa garagaraatiin dhiigni kan itti hir’atu waan ta’eef, kutaan hawaasaa hunduu guyyaa dubartootaa kana sababeeffachuudhaan arjooma dhiiga akka taasisan gaafataniiru.
Ministir Deetaan Ministeera Eegumsa Fayyaa Doktar Kabbadaa Warquu gamasaaniitiin, guyyichatti ittisaafi to'annoo kaansarii ilaalchisee qorannoo kaansarii duraa, kaansarii harmaafi fiixee gadameessaa taasisuun hubannoo hawaasaa cimsuuf akka ta'e himaniiru. Baay’inni namoota taajilichatti maayii ba’anii fooyya’aa akka jiru eeranii, hubannoon hawaasa ammayyu fooyya’uu qaba jedhan.
Akka biyyaalessaatti qorannoon duraa kaansarii, dhaabbilee fayyaa 200 ol ta’anitti kennamaa akka jiru kan himan Doktar Kabbadaan, hubannoon hawaasaa ammayyuu gadaanaa waan ta’eef, kanneen tajaajila qorannoo duraatti dhimmi ba’an ammayyu muraasaa jedhan. Akka karoora qabameetti giddugalli tokko aanaa tokkotti akka jiraatu taasisuuf yaadamullee waliing’iinsisaa gadaanaadha jedhaniiru.
Guyyaan dubartootaa addunyaa akka addunyaatti yeroo 107ffaaf, akka biyyaatti ammoo 42ffaan kalessaa kabajameera.
Balballoommii oduu
Dabalaa Taaddasaatiin


text:
Ob. Lammaa Magarsaa filannoo hunda keennaati. Osoo inni muummee minsiteraa ta’ee Abiyyi gara barcuma pirezidaantii Oromiyaatti dhufee waan gaari ture- marqaa fi dhadhaan wolitti jige. Amma, haalli qabatamaan, Lammaan minseensa paarlaamaa biyyattii ta’uu dhabuun isaa, carraa muummee ministeraa ta’uu itti dhiphiseera. Garuu, ammas Oromoon abdii qaba. Lammaan muummee ministeraa ta’uu dhabus taphataa cimaa Dr. Abiyyi Ahmad qabna. Meesii fi Ronaldoo garee tokko keessaa qabaachuun dhugumatti hiree addaati. Kuni waan Oromoo gammachiisu, waan hunda keenna boonsu dha. Isaan lamaan duubaan ammoo gareen jiru cimaa fi kan abdiin guddaan irratti gatamuudha. Kana ammooo oduun osoo hin taane tapha woggaa tokkoo oliif isaan taasisan irratti ija keennaan arginee mirkaneeffannee jirra.
Namoonni heddu Lammaa jechuudhaan alatti sababa Dr. Abiyyi muummee ministeraa hin taaneef bifa quubsaa ta’een yoo kaayan hin dhagayamu. Dr. Abiyyi muummee minsteraa yoo ta’e rakkoon maaliidha? Sababni quubsaan, rakkoon cimaan Abiyyi irratti mudhate yoo jiraate ifa ta’uu qaba. Oduu keessa keesaa, tan olola makatte, ummanni quba hin qabnu. Wanti quba qabnu yoo jiraate Abiyyis sabboonaa, nama abdiin irratti gatamu ta’uu isaati. Sa’aa kanatti wanti nuti arguu hin feene, osoo nuti wocnu, ce’cee jennu, barcumni muummee san irra namni biraa taa’uudha. Diinni duruu Abiyyiin irratti duula ololaa fi maqa balleessaa bal’aa bane. Nuti ammas Lammaa moo Abiyyi waan jedhu irra jirra. Dafnee kana keessaa banee gara nama Lammaa fi gareen isaa kaadhimee dhiyeesseef deeggarsa guutuu laatuutti ce’uu qabna.
Kallattiin xiyyeeffannaa keennaa sabboonaa Oromoo barcuma san irra kaayuudha. Kasaaraan guddaan kan agodhuu dadhabuudha. Yoo kun ta’uu dhabe ‘nuti Lammaa jenne turre. Abiyyiin ergitanii kunoo rajii nu gootan,’ mardoo jettu dhagayuu hin feenu. Sagalee tokkoon Abiyyi akka muumme ta’uuf OPDO’n murteessite taanaan kana deggaruu qabna. Duras Lammaa fi Abiyyiin kan fide isaan. Yeroo sanitti hin dogoggorre. Kana bodas dogoggora hamaa uumu jennee hin eegnu. Wanta adeemsa keessa hir’atuuf Oromoon guutuu fi Qeeroon isaa jira. Abiyyi barcuma irra teennaan tarii duubatti harkifata jettee kan sodaattu qabsoo Oromoo fi Qeerroo irraa abdii hin qabdu ta’a. Namni bakka amma qabsoon Oromoo gaye hubatu, kan Qeerroo isaa abdatu eebjuu akkanaan hin dhiphatu. Lammaa ta’ee Abiyyi muummee ministeraa ta’an jechuun gaafiin Oromo deebii guutuu argate jechuu miti. Hanga sirni kuni hin diigaminitti, ol’antummaan Woyyaanen kallatti hundaan qabdu hin cabinitti, Qeerroon hidhannooo isaa hiikkatuu hin qabu.
OPDO haaromsa jedhamtu tana kan hirribaa kaase qabsoo Oromooti. Garuu, hooggana haaromsaa kana, Ob. Lammaa fi Dr. Abiyyiin, kan har’a ummanni irratti wolifixu kan filattee funduratti as baase miseensota OPDO yeroo dheeraadhaaf isaan beekaniidha. Hanga isaan filatanii ‘kunoo hoo’aa’ nuun jedhanitti nuti OPDO jumlatti abaaruu, hunda ija Muktaarii fi Asteeriin laaluun alatti waan achi keessatti woggoottan hedduuf marqamaa ture irraa wanti beeknu hin turre.
Wanti filannoo OPDO’n bara 2016 keessa geggeessite irraa nuti hubanne jira. Filannoon suni akka kan isa duraafilannoo kittillayyoota Woyyaanee Oromoo irratti fe’e osoo hin taane namoota quuqama sabaa qaban kan funduratti as fide ta’uu isaati. Jalqaba irratti garuu hummanni heddu, keesattuu Dayaaspooraan, waan jedha turre ni yaadanna- afaan tokkoon jechuun ni danda’amaa, Lammaa balaaleffataa fi akka kaasettii Woyyaaneetti fudhataati kan ture. Filannoon Lammaa, Abiyyi fi Umar Huseen funduratti as fide filannoo salphaa hin turee. Injifannoo qabsoo Oromoo isa lammaffaa, maaster pilaanii dhaabsisutti aanee, jechuun ni danda’ama. Ija Woyyaaneetiin OPDO keessatti yeroo san kan geggeeffame fonqolcha mootummaati. Hanga har’aatti kan Woyyaanee gubaa jiru beekamtii fi eebba isaaniitiin maletti Lammaa fi Abiyyi hoogganaa Oromiyaa fi OPDO ta’anii as bayuu isaaniiti. Isan gubataa haa jiratan. Nuti injifannoo san afaan buufannee tan biraatiif amuummataa jirra.
Namoonni yeroo haaromsaatti OPDO dhaan filataman namoota sabboonummaa, gahumsaa fi abshaalummaa qabaniidha. Namoota kanniin miseensi abdii irra qabu. Namonni kunniin gurra gaafii ummataa ittiin dhaggeeffatanis qabu. Kana kan nutti argisiise adeemsa woggaa tokko oliiti. Miseensonni OPDO woggaa dheeraadhaaf dhaaba keessa turan, worri sabboonummaa qaban, eenyu bitamtuu, eenyu sodaatuu, eenyu saba gurgurtuu akka ta’e tolchanii beeku. Isaan amma afaan tokkoon Lammaa fi Abiyyi jidduu addaaddummaan hin jiru jedhaa jiru. Woggaan darbes wanti isaan jedhan kuni dhugaa ta’uu karaa addaddaan nuuf mirkaneesseera.
Namoonni heddu Lammaa malee jedhu. Kuni sirriidha. Mirgas. Garuu, wanti irranfatamuu hin qabne yoo jiraate gareen kuni Lammaan haa hoogganamuu malee sabboontota heddu uf keessaa qaba. Sabboontota quuqama sabaa qaban kanniin sadarkaa addaddaa irra jiraniifs kabaja godhuun, dhugaa qooda isaanii galchuun dirqama. Dhugaadha, injifannoo hnaga ammaatti argame keessatti qoodni Lammaa guddaadha. Gayee worra kaaniis ziiroon baayi’suun sirrii miti. Aadaaan nama tokko qofa faarsuu fi waan hojjatame hundaa isaaf dabarsuu aadaa Oromoo isa sirna Gadaa miti. Aadaa hawaasa sirna mootiin buluuti. Sirni dimokraasii gara funduraatti ijaaruuf deemnus aadaa akkanaa hin fedhu.
Qabsoon Oromoo abshaalummaa feeti. Carraa hundatti fayyadamuun abshaalummaadha. Sabni kuni yeroo addaddaatti hiree osoo hin argatin hafe miti kan gabrummaa keessatti jarraa tokkoo oliif makkaraareef. Hoogganoonni isaa carratti, osoo hin tuffatin, fayyadamuu dhabuudha kan waan hunda keessaa alatti gadi darbatamneef. Takka jedhanii lama jedhan. Fiigaas gaara hin bayan. Maaster Pilaanii dhaabsisuun takka. Gareen Lammaa fi fooyya’iinsi Oromiyaa keessatti mudhatuun lama. Oromoon muummicha ministeraa ta’uun, Woyyaaneenis marfamu, ammoo sadi. Muummicha ministeraa aangoo guutuu qabu ta’uun ammoo tankaarfii afrfafati. Bifa kanaan gaara baana. Tooftaa akkanaan bilisa baana. Carratti haa fayyadamnu. Xurree Kiiloo 4 ittiin seennu dhiisne humnaa fi yerooo kenna gidaara dhiibuu irratti galaafachuun carratti fayyadamuus ta’ee abshaalummaa ta’uu hin danda’u.


text:
April 27, 2013 at 11:35 pm · Gadaa.com
Konyaan ABO magaala Atilaantaa Ebla 20, 2013 haaala miidhagaan Guyya Gootota Oromoo kabajee o’le.
Guyyaa kabajamaa kanaratti itti gaafatmaan kutaa baha USA J/ Abdeella Jowhar, goototni Oromoo J/ Aslii Oromoo fi J/ Aliyii Ibrahim, hayuun Oromoo Dr. Mohammed Hassan, fi Itti Anaa Hayyu Duree ABO J/ Bultum Biyyoo walduraa duubaan ibsa bal’laa Hawasaa Ormoo magaala Atilaantaa fi naannoo biraa irraa guyyaa kana kabajuuf ibsa ballaa kenan.
Walgahiin eebba Manguudootin banamee J/ Abdeellaan maliif guyyaa kana akka kabjunu Gootaa jechuun e’nyu akka tahee fi maliif akka wareegaman nutti hoo maal akka godhuu qabnu kaayoo isan kufaniif kaafnee bakkaan gahuun nuhi kan jiru dirqama lamumaa akka tahe hubachiisan. Dabalees Gootitiin Oromoo J/ Asliin goototni ilmaan Oromoo saba saaniif wareegama kafalanii fi kafalaa jiran fakeenyaaf jalan kufan maqaa isaani dhooftee akkataa itti wreegaman jagnumaa isaani yaroo ibsitu ummani mana guutu imimaan boyyudhan gadda isaanii yoo mulisan garaa biraan kayyoo isaan wregamaniif fi gumaa isaani kafaluun waan isaan dabraniif Bilisumma ummata Oromoo fi Oromiyaan alagaa jalaa hanga baatuutti harka walqabanee jaaramnee qabsaawu malee fali biraa akka hin jire hubachiifte gamachuu yaroo gabaabdutif fi dantaa mataa keenyaaf akka ummataa keenya hin dagane yaadachiiftee jirtti.
Kanuma gadi jabeesun J/ Aliyiin rakko ilmaan Oromoo biyya abbaa isaanir’ati fi mana hidhaa keesatti kumaan lakaawaman gidiraa isaani gahaa jiru yaroo ibsan haala suukanneesa kan ture yammuu tahu tilmamni Tigree ummata Oromoo lafa irra beleesuuf waan hidhatee kateef qabsoo teenya jabeesinee falmachuu malee falli biraa akka hinjiree hubachiisanii jiru.
Hayyichi Oromoo, Dr. Mohamed Hassan, seenaa Habashaa keesatti takka rakkoo karaa nagahaan furuun waan tahee yokiis godhamee hin beekamneef falli Oromoon qabdu biyya Humnaan sarbamee fi mirga akka ilmaa namaatti dhabe debisee gonfachuuf jabaate qasaa’u duwaa akka tahee yamuu ibsu ummani dhabatee harka rukutuun mirkaneese. Kanaaf jaaramuu walqabachuu tokko tahanii qabsawuu qofa akka tahe gad jabeesnii ummata hubachiisan ummani gabroome bilsa tahuu wantti isa dhorku akka hin jire jala sararuuadhan ibasan.
Maayiirati Itti Anaan Hayyu Duree J/ Bultum haala qabsoon teenya keesa jirtuu fi haala dhiheenyatti gartuun hamilee ummata Oromoo cabsuu fi Oromoon bilsa tahuu hin denda’u warra jju’u maali irra akka ka’anii fi maal akka hojachaa akka turan galmee hanga harraa gootowan Oromoo itti wareegaman Itiyoophiyaa jsaaruuf malee Oromoofi mitti wrra ja’an ummani Oromoo akka hubatan gootowan Oromoo – Oromiyaa Walaboomsuuf malee Itiyoophiyaa demokraaateesuf Impaayera qoybuuf akka hin tahin ibsanii akka qabsaawota keenya bira dhaabanu gaafatani jiru. Xumura’rati ummani qabsoo isaani jabeesuf gumaata horii (maalaqa) gamachiisa gumaachun qophiin xumuramee jira.
RULES FOR COMMENTING: Gadaa.com values your inputs, and to maintain a positive environment of discussion, the following rules will be enforced for comments. When you click SUBMIT COMMENT below, you are agreeing to abide by the following rules.
1. Apply common-sense respect and courtesy. Feel free to express your thoughts within the limits of civility.
2. Personal attacks, offensive language and unsubstantiated allegations are not allowed.
3. By submitting your comments, you take all the responsibility, legal or otherwise, for your comments.
4. Comments are naturally short. Long comments may be removed; for long comments, feel free to submit them as articles to be posted on their own.
5. Gadaa.com reserves the right to remove comments that do not follow the rules stated