text:
Ministeerri dhimma beessisaa Biyya Suudaan Kibbaa Michael Makuii Lueth akka miidiyaalee biyya keessatiif ibsa kennanitti Biyyti Itoophiyaa rakkoo siyaasaa keessa ijaa jirtuuf mariin araaraa mootummaa Sudaan Kibbaafi mormitoota gidduutti Taassifamuuf deemu biyya biraatti geggeeffamuu qaba jechuun ejjennoo ishee ibsite! Walitti bu’insa waliinii kan biyya Sudaan Kibbaa keessatti deemaa jiru ilaalchisuun yeroo gara garaatti mareen dhimma araaraa Mootummaa Sudaan Kibbaa fi ...Read More »
Koree Hoji-raawwachiistuu Adda Dimookraasummaa Warraaqsa Uummattoota Itiyoophiyaa (ADWUI) karoora warraaqasa dimokraasii jabeesuun filannoo duraa akka tahe ibsan.
Koree Hoji-raawwachiistuu Adda Dimookraasummaa Warraaqsa Uummattoota Itiyoophiyaa (ADWUI) wal-ga’ii guyyoota 8 geggeesaniin haala hooggansa dhaabbatichaa fii dhaabbilee biyyaalessaa giddutti hidhaa cimaa uumame jechuun wal-ga’ii mana mare Adda Demokraasummaa Warraaqasa Ummattoota Itoophiyaa (ADWUI) guyyaa har’a eegalaniiru. Koreen Hoji-raawwachiistuu Adda Dimookraasummaa Warraaqsa Uummattoota Itiyoophiyaa (ADWUI) wal-ga’ii guyyoota 8 geggeesaniin karoora warraaqsa dimokraasummaa jajjabeessuun filaanoo dursaa ijaa taheef hoogganooni fii miseensonni Adda Dimookraasummaa ...Read More »
Lammiilee oromoo shira mootummaa Itiyoophiyaaf mootummaa somaaleen xaxameen naannoo sumaaleetii buqqa’an magaalaa shaashamannee akka qubsiifaman beekame.
Dhalattoonni oromoo naannoo sumaalee jiraachaa turan kuma hedduutti tilmaamaman qe’eefi qabeenya isaaniirraa buqqaafamuun waan yaadatamuudha. Jiraattonni magaalaa shashamannee mootummaa naannoo oromiyaa waliin ta’uun manneen jireenyaa ijaaruun namoota buqqa’an kana deebisanii dhaabuuf haala ho’aan simatanii jiru. Kantiibaan magaalaa shaashamannee aadde xayyibaa hasan simannaa buqqaatota kanaa irratti haasaa taassisaniin namoonni buqqa’an kun hanga isaan miidhaa isaan irra ga’e kanarraa dandamatanitti, hamileen isaanii ...Read More »
Kongrasiin federaalistii oromoo labsii yeroo muddamaa ilaalchisuun yeroo lammaffaaf ibsa baasan
Ibsi paartii kongrasii federaalistii oromoo irraa kenname akka mul’isutti mootummaan addawai labsii yeroo muddamaa sababeeffachuun uummata biyyattii ittiin miidhaa jiru hatattamaan kaasuu akka qabu beeksise. Labsiin yeroo muddamaa rakkoo babal’isuu malee furmaata fidaa akka hin jirre kan eere ibsi kun mootummaan biyyattii bulchaa jiru paartii mormituu haqaan socho’aa jiruu wajjin walii galuun nagaa buusuu akka qabu beeksise. Biyya Itiyoophiyaatti mootummoonni ...Read More »
Hogganaan kominikeeshinii biiroo Haqaa Oromiyaa obbo Taayyee Danda’a ajjeechaa Mooyyaleetti humnoonni waraanaa lammiilee nagaa irratti raawwatan irratti miidiyaalee ala jiranif waan dubbataniif hidhaman.
Bulchiinsa Naannoo Oromiyaa, godinaa Booranaa, magaalaa Moyyaalee keessatti, haleellaa Sanbata darbe , raayyaa ittisaa Itiyoophiyaatiin raaw’atamee namoota kudhan ajjeesee fi kudha-tokko madeesse ilaalchisee, Sekireteeraayitii Komaand Poostiin Labsii Yeroo Muddmaa Itiyoophiyaa, “odeeffannoo dogoggoraa irraa ka’uudhaan, gochaa dogoggoraa murni raayyaa ittisaa loltoota shan qabu raaw’ate” jedhuudhaan, akka loltoonni sun to’annaa jala jiran dubbachuun isaa kan yaadatamudha. Haaluma kana ilaachisuun,hogganaan kominikeeshinii biiroo Oromiyaa ...Read More »
Mormiin Uggura Boba’aa Torbeef labsame guyyaa sadaffaaf guutuu biyyatti itti fufeera.
Labsa Yeroo muddamaa mootummaan heeraan ala waamteen wal-qabatee ajjeechaa gara jabeenyaa loltoota Agaazii woyyaaneetiin Ummata Oromoo irratti gaggeeffamaa jiru murmuuf Qeerroon labsa uggura boba’aa torbee tokkoof waamaniiru. Uggurri boba’aa torbee tokkoof qindaawe kun konkolaatota boba’aa fe’anii biyyoota alaa irraa seenuu fi konkolaatota biyya keessattillee boba’aa fe’an akka hin sochoonee fi abbootiin qabeenyaa fi konkolaachiftoonnis ajaja kana cabsuun yoo didanii darban ...Read More »
Lammiileen oromoo waraana biyyattii jelaa baqachuun daangaa ce’anii gara Keeniyaatti godaanaa jiran baay’inn isaanii ammallee dabalaa jira
Ajjeechaa suukanneessaa waraanni sirna wayyaanee magaalaa moyaalee keessatti raawwateen wal qabatee lammiileen oromoo sodaa nageenyaa irraa kan ka’e, ammallee gara daangaa keeniyaatti baqataa jiru . bulchaan itti-aanaa kaawuntii Marsabit, Kaaba Keeniyaa, Salamoon Guuboo akka ibsa BBC’f kennanitti ”Seesii, Buutiyyee, Soomarree, Dadaa Kormaa, Kukkubaa, Danbalaa Facanaa bakka jedhaman baqattoonni kun qubatanii kan jiran ta’uun beekame. Hanga guyyaa kaleessaattis baqattoonni kuma 8 ...Read More »
Lammiilee oromoo shira wayyaaneefi bulchiinsa mootummaa naannoo sumaaleetiin buqqa’an magaalota oromiyaa bakkeewwan gara garaa qubachiisuun eegalame
Shira mootummaan wayyaanee xaxeen lammiileen kuma dhibba 5 dhalattoonni oromoo naannoo sumaalee jiraachaa turan kuma dhibba lamaaf kuma afurtamii shan ta’an qe’eefi qabeenya isaaniirraa buqqaafamuu gabaasaa turuun keenya ni yaadatama. Lammiilee buqqa’an kana Deebisanii dhaabuufis magaalota oromiyaa 11 keessatti qubsiisuuf manneen jireenyaa kuma kudha lama hirmaannaa uummataatiin hojjetamaa jiraachuun beekamee jira. Magaalota kanneen keessaa tokko bulchiinsa magaalaa duukam yoo ta’u, ...Read More »
Mormiin Uggura Boba’aa Torbeef labsame guutuu biyyatti itti fufaa jira.
Ajjeechaa gara jabeenyaa loltoota Agaazii woyyaaneetiin Ummata Oromoo irratti gaggeeffamaa jiru ofirraa qolachuu fi sochii loltoota Agaazii dadhabsiisuuf qeerroon Oromoo tooftaa fi tarsiimoo gara garaatti fayyadamuun qabsoo isaa gaggeessaa tureera. Haaluma kanaan, Uggurri boba’aa akka lakkoofsa Itoophiyaatti Bitootessa 4 irraa hanga bitootessa 11 bara 2010 guutuu biyyatti keessattu guutuu Oromiyaa tti labsame guyyaa Kibxata ar’aa irraa eegalee hujitti hiikamee jira. ...Read More »
Lagannaa gabaa yeroo dabre oromiyaa keessatti geggeeffameen wal qabatee namoota hidhuufi dararuun itti fufe.
Godina harargee lixaa magaalaa dalloo keessatti miseensa poolisii oromiyaa kan ta’e dargaggoo oromoo tokko irratti rasaasa dhukaasuun ajjeechaa raawwate . Du’a dargaggoo kanaatiin wal qabatee anaan habroo dallansuu cimaa keessa jiraachuun beekame. Raayyaan ittisa wayyaanee magaalee harargee lixaa hedduu keessa naanna’uun hawaasa doorsisaa akka jiranis himamaa jira. sababni waraanni wayyaanee magaalaa keessa bittinneeyfamaniif bitootessa 12 bara 2018 miseensi poolisii naannoo ...Read More »


c: text/html

text:
Gareen Taalibaan Afgaanistaaniin deebisee qabachuun isaa gareewwaan adda adda warreen kan akka Al shabaab kakaasuu danda’a yaaddooon jedhu ol ka’aa deemaa jira.
Akka beektonii yaada kennan jedhaniitii yemmuu ykn yoo unmii naga-Eegdotaa aduunyaa Somaaliyaa keessa jiru biyyatii Mootummaa Somaliyaatii dhiisee baha ta’e wantii amma Afgaanistaan keessatti ta’aa jiru Somaliyaa keessattis ta’uun isaa hin oolu.
Erga dhaabanii Midiyaa Al Shabaabiin Degeru Taalibaan Afgaanisataniin qabachuu isaatif gammachuu isaa ibsee booda , Haanga’aan umna tikaa Somaliyaa duraanii Abdulsalam Gulaid akka jedhanitti, mootummaan Somaliyaa umnoota adduunyaa baayisee abdachuu yoo dhiise malee Somaliyaan waan amma Afgaanistaan Argaa jirtu arguu dandeessi.
Al Shabaab yeroo ammaa akka taalibaan umna waraanaa qabaachuu baatus , karaa taalibaan irraa yoo deemuu barbaadan garuu wantii isaan dhaabuu danda’u akka hin jirree Abdusalam Gulaid himaniiru.
Akka karoora tarsiimoo bara 2018 mallateeffameetti umnii nageenyaa Afrikaa innii Somaliyaa keessaa jiru ykn AMISOM jedhamee beekamu Somaliyaa gad lakkisee bahuudhaan duratti itti gaafatamummaa sabaatinsaa Somaaliyaa umnoota nageenyaa biyyatiiti dabarsee kennu qaba.
Akka umnii waraanaa Somaliyaa keessa jiru jedhetii ji’a darbe, loltoonii Al Shabaab 250n ajjeefamanii turan. Lolli sun kan taasifamee gargaarsaa AMISOMn alaa umnoottan Mootummaa Somaliyaatiin.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ebla 22,2018
Finfinnee Oromiyaa
Uummanni muraasni ammallee OPDO qaama isaa taasifatee ilaaluu barbaada. Qabsoo keenyatti ija nuu horu, maqaa Shororkeessummaan ABO yakkuuf, oladeemaa Oromoo alanfatanii nyaachuun nii dhaabbata jedhee tilmaama.
“Qaamni Wayyaaneef OPDO ammaa tokko miti, Wayyaaneen warra nu luugaa turteef nu luugaa jirtudha. OPDO’n ammaammoo isaaniin seeratti nuu dhiyeessa” jedhee tilmaama.
Gariin hawwaasaa immoo keessattuu jaarmiyaan ABO fi Qeerroo Bilisummaa, Saneen sanuma mammaaksa jedhu dhugoonfatu. Kana jechuun OPDO haaromtus moofoftus diinummaashee hanga gaafa arcaatee diigamtuutti hindhaabdu jedhu. Isaan kun jijjiirama waaraa barbaadu, gowwomsaaf kabeebsaa dursanii warra hubatanidha. Isaan kun hanga Bilisummaa haqaaf mirga hiree ofii ofiin murteeffachuu Oromoo kabachiisanitti qabsoo godhan itti fufu.
Yaadni hawwaasaa gara biraan ammoo “amma abbaa biyyaa taaneerra, bilisoomneerra, kan biyya bulchaa jiru nu’i…” Jedhee yaaduutti jira. Isaan kun warra biddiqqoo garbummaa hafuuggatanii rafaa jiranidha. Isaan ganamaa galgala rafan kana hirribaa dammaqsuu danda’uu nu gaafata. Gareen kun warra hojii xixiqqoon birqaananidha. Isaan waa’ee Bilisummaa fi Birmadimmaa, walabummaa hubataa hinjirredha. Garee kanaaf soora sammuu laachuu nu feesisa. Soora sammuu jechuun icciiti alagaaf, firaaf wa’ee Bilisummaa walabummaa barsiifachuu jechuudha.
OPDO ofiisheetii eessa jirti? Jaarmiyaa Kanarraa matumss abdii akka hinkaawwanne asumaan himuun fedha. Jaarmiyaa kana keessatti kanneen miseensa ta’anii hojjetan, hedduun isaanii harka dhiigaan nyaatu. Isaan kana keessatti kanneen Abbaa manaa isaanii ABO dha jedhanii ajjeesan, kanneen ilma isaanii ABO jedhanii hisisan, akkasuma kanneen maqaa ABOtin yakkuun lubbuu qaroo Oromoo ajjeesantu guutuudha.
Jaarmiyaa halagaan gad dhaabe uummata Keenya ittiin gonofsiisaa jiru kun, yoo nama ajjeesan, maqaa ABO tin qabanii yoo hiisisan teessoon ol siqaaf. Itti aanarraa gara hogganaa oliitti guddachuuf jalqaba nama ajjeesisu, Oromoo dararuu qaban. Kanaan har’a siqanii siqanii gaafa biyya gaggeessuurra gahan hojii akkamii hojjetu jennee timaamuun nu hindhibu.
Har’a isaan hoggana olaanaa argatanis, ajjeechaan, jumulaan hidhamuun ittuma fufee jira. Kanaaf isaan idduma kaleessaa jiru. Afaaniin akkasuma oduudhaan jijjiiramaniiru. Oduun gocha miti, qaamni ABO jibbu kamuu Oromoof hinbarbaachisu. Akkasuma qaamni Oromoof hinojjenne kamuu ABO waliin hariiroos hinqabu.
Duuchaatti eessatti OPDO nama muraasaan eessatti yaadamu? Eessammoo jiru kan jedhuuf, “sagal elamamus sagaltamni elmamus kiyya qiraacuma” jette Adurreen. “Roobus caamus ijji misiraa lama” jedha Oromoon. Bakkuma kaleessaati humaa waan socho’an hinqaban jechuuf, jechoota luugamaaf tolu jijjiirrataniiru.
Horaa Bulaa
Injifannoon uummata Oromoo!
Qalbeessaa Dhangi’aatiin
Ebla 22,2018
Finfinnee Oromiyaa


text: Muddee 23/2015 Waarraaqsii BiyyoolessaaOromiyaa FDG gootota Qeerroo Barattoota Oromoo Jimmaan qabsiifameen Waraannii Wayyaanee torbee Lama Guutuu erga moorraa YuunibarsiitiiJimmaa Main Cumpaasii fi MooraaSaayinsii Fi Teeknoolojii keessa qubsiifame barattoota Oromoo reebuu fi hiraasuun daran jabeessuun itti fufuun Barattoota Shaamarraanii dhagaa Cirrachaa irra jilbibiin fiqoqsuun yakkaa suukkaneessaa irratti fudhachaa jira. Barattoota Oromoo 55nis ukkaamsuu mana hidhaa Magaalaa Jimmaa keessatti ukkaamsee jiraachuu madden keenya gaabasaan.


text:
Uummanni Oromoo biyya abbaasaarratti kabajaa dhabee kaan rasaasa wayyaaneen dhume; kaan mana hidhaatti gidiraa hamaan isa qaqqabaa jira; kaan ammo barnootaafi hojiirraa ariyame; kaanis lafasaarraa buqqa’ee kadhataafi hojjetaafi waardiyaa warra wayyaanee ta’ee jiraataa jira; kaanis du’arra biyyaa baqatee galaana medieterinuaaynii dabaltee bishaaniifi bineensaan nyaatameera; kan isarraa hafe ammo baqataa ta’ee kaamppii biyyoota ollaatti rakkataa jira…
Mee kan Oromoon tokko keessaan ‘inbox’ naaf goote tokko akkuma jirutti siniif dabarseera…mee warreen miidiyaan harka isin jiru adaraa sagalee isaanii kana addunyaa qaqqabsiisaafi..
–
Nagaan koo haa dursu lammii kiyya akkam nagumaa baga jiraatte..siin jechaa.. yaada na quuqe wahiin sitti himachuun dirqama natti tahe.. tarii yoon furmaata argata tahe hin beeku waan taheef. Innis maal seete:- Ani maqaan koo foziya woliyyii jedhama barattuu ture. amma garuu baqattummaan biyya Sudan moora baqattoota #shagarab jedhamtuun jiraadha 2013 kaniin baqattummaan moora kana seene. haalli hundeeffama moora kanaa baqattoota Eritriya fi Ethiopiaf yaadamee kan dhaabbate tahus hireen ilmaan oromoo baqattummaan as keessatti baqatanii jiraatani baayye ulfaatafi kan nama gaddisiisu Ammas lallaba dhageetti dhabeedha.baayyinna baqataa Eritriya irraan kan kahe fi ammas itti gaafatamaan walii gala baqataa moora kana lammii Eritriya tahufi warreen afaan baqattoota kanaaf hiikan irraa Eegalee hanga tajaajila mana yaalatti mindeeffame namni dalagu isaanuma lammii Eritriyati. kun mataan isaa miidha hangana hin jedhamne nuurraan gahutti jira.. nurraan gaherasi.
1ffaa Nama Afaan keetin siif hiiku ykn rakkoo biyyaa sii baafte tana RCD irraa kaase hanga dhaabbata UNHCR ti namni afaan keetin sirraa hubatee siif himu hin jiru… yoo afaan amaara ykn amareng dandeessa taheen alatti. kana yoon hindandeenye afaan engliffa ykn english beekun dirqama.kun rakkoo isa jalqabaafi cimaadha.rakkoo isaani afaan isaanittiin himatanii dhageetti dhabuu irraan kan kahe ilmaan oromoo moora kana keessatti du’aniiru akkasumas maraataniiru… irraa caalan baqattoota oromoo moora kanaa warreen dhaabni Adda Bilisummaa Oromoo ykn ABOn geggeessedha. isaan hafne ammoo warreen biyya keessa asitti baqateedha. warreen dhaaba irraa gaggeeffaman caalaan isaanii manguddoo, namoota dadhaboo fi ammas qarqaarsa barbaadaniidha. dhukkubsatoonis keessa jiru. Rakkoon moora tanaa cimtuun amma nutti jirtu rakkoo tikaati(securety protection) . tikni ethiopia akkuma fedhe naanno daanga biyyatti keessa sochoha. Eeggumsa gahaa hin qabnu.
2. ffaan waahee yaalati. gara tajaajila mana yaalatiin dhiibba guddaatu jira akkuma sitti himuuf yaaletti waahe dhukkuba kee himachuuf, afaan ittiin himattu murteessadha ykn nama afaan siif hiiku jiraachu mdirqama ammas dawaa yeroon argachuu dhabuufi kkf…rakkoo cimtuu keessa nu galche .. sababa kanaanis namoota keenya du’aan dhabneerra kan dhibeen mataa kortee maraatanis jiru.
3ffaa AKKUMA walii gala seera baqataatti namni rakkoon jalqabatti ilaallamtuufi baqataa siyaasati. kun kanaan tahee osoo jiru garuu wanti dalagamuu fi muldhatu isa kan biraati. 2008 irraa kaase baqataan oromoo osoo jiru… kan carraan kennamuufi hiree biyya sadaffaa argatanii kan deeman baqataa Eritriyaati… sanuu woggaa 2,3,4fi 5 keessatti. dhuma irratti wanti jechuu barbaadu ilmaan oromo biyyaa alaa jirtan kan dandeetti waa dhageessisufi hubachisiisu qabdan maalo nu cina dhaabbadha. sagalee nuuf tahaa. rakkoo teenya nuuf dhageessisa.dhimmaa waahe baqattoota oromoo biyya Sudan kan moora baqataa Shagarab jirani dhaabbanni UNHCR kan jenevaa beekayi?? ni beeka yoo tahe dhimmi keenya akkamitti Eessatti ukkaamamee maaf dhageetti dhabne carraan biyya sadaffaa baqattootaf kennamu baqataa oromoo maaf lagatee?? waahe kana yeroo gabaaba keessatti akka dhageetti itti naaf gootu abdiin qaba. galatoomi Ana fozeya woliye moora baqattoota Sudan Shagarab irra.


text:
Caamsaa 24 bara 2015 guutuummaa Itiyoophiyaa keessatti filannoo gaggeeffamuuf duula na filadhaa gaggeeffamaa kan jiru ta’us reebichaa fi dararaan adda addaa nu irra ga’aa jira jechuun dura taa’an gamtaa madrak Dr. Mararaa Guddinaa dubbatan. Dorgoomtoota keenya reebanii madeessuu kokolaataa duula filannoof itti gargaaramnu cabsuu namoota nu waliin qunnamntii qaban hidhuun rakkoo nu mudate keesaa hanaga tokko jedhu Dr Mararaan. Duula Filannoo gaggeessaa jiran keessatti Afaan Oromoo Afaan hojii Federaalaa ta’uu qaba isa jedhu kan tarkaanfachiisan ta’uu ibsanii jiru.
Bordii filannoo Bulchiinsa naannoo mootummaa Oromiyaaf dura ta’aa kan ta’an Ambaasaaddar Disaasaa Dirribsaa akka ibsantti himannaan kun barreefamaan dhiyaateefii akka jiru fi haala kana kan qoratu koreen lama hundeeffamee hojii qorannaa gaggeessaa jira. Kanneen hojii seeraan alaa hojjatan jirachuun mirkanoofnaan tarkaanfiin akka fudhatamu ibsuun mootummaanis ta’e mormitoonni dhimmi kanas ta’e kanneen biroo furuuf walii wajjin hojjachuun gaarii akka ta’e hubachisan.


text:
Caamsaa 20,2016, Magaalota Asallaa, Itayya,Shaashamannee, Ajjee, Asaasa Qoreefi Adaabbaa keessatti waraanni mootummichaa kan duraan ture akkuma jirutti ta’ee guyyaa har’aa saa’atii boodarraa eegalee bifa addaatin magaalota kanneenitti waraana baayee qubisiisanii jiru.
2 thoughts on “Gaaffiin Mirgaa FXG Godina Arsii Magaalota Adda Addaa Keessatti Deemuun Wal Qabatee Mootummaan Wayyaanee Humna Waraana Isaa Dabalataan Qubsiisaa Jira.”
-
One day , bilissaa baanaa yoo waqqayyoo jedhee
-
Pingback: Oromia: #OromoProtests: Gabaasa Fincila Xumura Garbummaa (FXG) Oromiyaa 2016 (May) | OromianEconomist


text:
Mooraan baqattootaa guddichi addunyaa banaatti kan turu ta’uu kan mootummaa Keeniyaaf mooraan sun cufuun loogii dha jechuu dhaan lammiin biyyattii abbaan murtii mana murtii ol aanaa Keeniyaa John Mativo beeksisaniiru.
Mativon akka jedhanitti mootummaan addaan baasee baqattoota Somaaliyaa irratti fuuleffachuun dararaa jamaa irratti raawwatu, kan seeraan alaa fi loogii ti, kanaaf faallaa heera biyyaa ti jedhan. kanaaf jecha kan cufame ministeerri dhimmootii baqattootqaa bakkatti deebi’uu akka qabu illee labsanii jiran.
Gurbaan ganna 24, Mohaammad Abdullaahi Jumaalee warra cufiitii kaambii tanaa rakkisftu keessaa tokko.
“Dhugumaanuu oduun haga oduu tana na gammachiifte hin jirtu.Maan jennaan namii akka kiyyaa ka kaambi tana keessatti dhalatee guddate ...ka Somaalee fi waan isiituu tokkollee keessaa hin beenne oduu tana guddoo jaalanne.”
Caamsaa bara 2016 keessa ture mootummaan mooraa Dadaab kan baqattoota Somaaliyaa kuma 258 baatii Sadaasaa keessa akka cufu kan labse. Ajaji sunis hanga baatilee itti dabalaa ja’aaf akka turu taasisame.
Sababaa ijoon naga eegumsa ta’uu isaaf mooraan sun bakka gargaarsaa ta’uun hafee bakka shorokeessonni akka al Shabab keessa dadhatan achi irraas Keeniyaa haleeluuf karoorfatan ta’e jedha himannaan dhiyaate.
Dubbi himaan UNHCR Yvonne Ndega akka jedhanitti Keeniyaan yeroo mara bakka dahataa uummati keessa dahatauuf gargaarsa keessatti argatu jedhan.


text:
Usmaayyoo Musaa
Artisti Usumaayyoon Musaa weellisaa fi qabsaawaa mirga Oromooti. Usmaayyon jiruu fi jireenyasaa keessatti dalagaa aartii inni uummataf kaa‘ee darben yaddatama.
Seenaa Duuba[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Artisti Usmaayyoo Muusaa baatii Amajjii 1967 abbaasaa Muusaa fi haadhasaa Faaxumaa Abdullaahiirraa baha Oromiyaa magaalaa Haroomaayaatti dhalate. Artisti Usmaayyoon gara laafinaa fi mararoo guddaa uumama Waaqni uume hundaaf qabaachuun beekkama.
Artiisti Usmaayyoo Muusaa mararoo fi jaalala saba isaaf qabu irraa kan ka‘e jiruu fi jireenyasaa qabsoo bilisummaa Oromoof dabarsee wareeguudhaan Hawwisoo Caffee Gadaa fi Baandii Gadaa Oromoo keessatti saboonummaa fi wallisummaan baroota dheeraaf tajaajilaa ture. Oromoon qaamaan isaani beekuu fi kanneen wallee isaa kaasetta irraa caqasan yeroo hunda imimmaantu isaan dursa, sababni isaas maaliif akka ta‘e kan beekaan Oromoota falma bilisummaa irra jiranii fi kanneen jiruu fi jireenyaan waanjoo gabrummaa mootummaa Habashaa jalatti kufanii jireenya hadhaawaa dirqiin dhamdhamsiiffachaa jiran qofatu beeka. Kanatti dabalee amalli artistiin kabajamaan kun weeyitii lafa irra turetti qabu, kokkofluun ,xabachuu fi kabajaan nama simachuunsaa yoom illee ija hiriyyootansaa fi Oromoota qaamaan isaan beekan jalaa hin badu.!!
Artisti Usumaayyoon Bara 1987 Abdii Mahammed wajjiin hojii muuziqaa qindeeffate shaakala xumuree albama tokkofaasaa mana muuziqaa JOLIY kan jedhamutti gurgure. Garuu albamiin isaa osoo gabaarra hin ooliniif, sirni gitabittaa Dargii barbadaa'eee kufe. Albamiinsaas achumaan cilee bishaan buute tahee duraa hafe.
Bara 1991 eega Dargiin kufee booda waamicha Addi Bilisummaa Oromoo (ABO)n Artistoota Oromoo hundaaf godhe kabajuudhaan Artist Usmaayyoon artistoota baayyee wajjin kaayyoo bilisummaa irratti hundaawee akeeka siyaasaa kaallacha qabsoo ummata Oromoo kan ta'e kan ABO fudhatee Hawwisoo Caffee Gadaa wajjin magaalaa Dadar keessatti gurmaa'ee qabsoo itti fufe. Yaadannoodhaaf seenaa hujii isaa kan gaafasi keessaa:
Bilisummaaf imimmaan ijatoo walmaraa
Obese sirraa hafuu nindadhabe garaa
Sidhabee hinjiraadhu biyyatoo Oromiyaa … Kan jedhamutu keessatti argama.
Sirbi Usmaayyoon sagalee isaa laayyoo alalaasaa ture, ummata Oromoo baayyee garaa roraasee qabsoof Kakaase. Bara 1992 erga mootummaan Ce’umsaa diigamteen boodas. Artis usmmaayyoon sirboota siyaasaa ummata Oromoo jajjabeessanii fi hamilee cimsan wallisaa ture.
Albama lammaffaa isaa nuyaamti kan jadhu bara 1995 magaalaa irra akuma oolchetti, bara 1996 keessa shira Wayyaaneetiin sarbamee, qabamee hidhame. Waggaa saddet guutuus mana hidhaa Zuwaay keessatti jireenya hadhawaa dabarse.
Bara 2004 keessa akka mana hidhaa Zuwaayii gad lakkifamettis ji’uma sana keessa albamii sadaffaa “Hidhaa fi ajjeechaan hamilee nucabsu” mata duree jedhuun baase. Gochaan isaa kunis Artist Usumaayyoon yoomiyyuu qabsoo kanarraa boodatteetti akka hin deebine mirkaneesseef.
Artisti Usmaayyoo Muusaa abbaa ijoolee shanii ture. Haati warraa isaa gannoota saddetan Artist Usmaayyoon mana hidhaa mootummaa Itoophiyaa keessatti rakkachaa ture gidduutti ijoollee guddisuu fi abbaa ijoollee ishee ammoo mana hidhaa keessaa baasisuuf olii fi gad osoo fiigduu dadhabbii, miidhamaa fi roorroo ishee mudateen ijoollee ishee dirreetti facaaftee, abbaa warraa ishee mana hidhaatti dhiiftee addunyyaa kana irraa godaante.
Artisti Usumaayyoon roorroo fi dararama qaamaa fi qalbii irra ga’aa tureen Mana Hidhaa Zuway keessatti baatii Sadaasaa bara 2006 addunyaa kanarraa du‘aan godaane. Sirni awwalcha isaas magaalaa Ciroo bakka uummanni Oromoo hedduminaan irratti argamanii gadda isaanii haala xiiqii fi haluu baafannaa guddaa of keessaa qabuun raawatameera.
Wabii[gulaali | lakkaddaa gulaali]
- Usmaayyoo Musaa, dhihoottti kan baname: Hagayya 18, 2015


text:
Qaraa, biyya 50 caalutti jalqabe,eegee 16 walti hafe ,sun keessaa amma lamatti waancaaf waliin taphata.Taphii dorgommii kubbaa miilaa Afrikaa,28tessoon dhumachuutti jiraa,bori Zaambiyaa fi Ayvoorii Koosti(Côte d'Ivoire) waliin taphatan.
Zaambiyaan,ta ganna 19n duratti taphattootii kubbaa miilaa isii 23 xuyyuurii lafaan dhahee fixe taan amma asi gahuun gammachuu guddoo.Jarii kun silaa moohatee waancaa sun oli fuudhee,dhungatee wal irra marse jechuun biyya tanatti namii imimmaan haqachaa jara dhumate qaabachaa jiraata.Taatullee Ivory Coast moohachuun dubbii akkanumatti dhuftuu miti
KootiDivoor ammo biyya duruu waancaa Afrikaa argattee ammallee lammeeffachuuf itti jirtu.
Zaambiyaan gareen,Chipolopoln tun asi gahuuf;Equatorila Guinea 1-0 qaariftee,Suudan ammoo 3-0 lafaan dhooftee,Gaanaa 1-0 ufi jalaa buuftee asi geette.
KootiDivoor ykn Ivory Coast ammoo;Equatorial Guinea 3-0 lafa buuftee,Angoolaa 2-0 callisiiftee,Maalii 1-0 itti galchitee bira dabarte.
Gareen KootiDivoor(Elephants) tun ammallee taphattoota biyya alaatii fidatte hedduu waan qabduuf sodaatan.Rasaasnii Zaambiyaa woma Gaanaa,(Black stars) godhe kaan goonaan wannii jarii Arba Ivory Coast lafaan hin dhoofneef hin jirtu.Arbii,Ayivoorii Koosti ammoo dhufuma dhufee kubbaa gooli jalaan gahatee jennaan waan innii godhu abbaa beekutti beeka.
Woma taateefuu gareen KootiDivoorii fi Zaambiyaa,arbaa fi rasaasii bori taphatan.
Qophii Ispoortii ta tana mee MP3 tana irraa caqasaa.


text:
Humnoonni mootummaa Oromiyaa bakkeewwan garaagaraatti namoota nagaa ajjeesuu itti fufan jedhame.
Godina Shawaa Bahaa aanaa Boosatitti waraanni biltsiginnaa horsiisaan bultoota hawaasa Karrayyuu irraa nama 1 yoo ajjeesu 4 achi buuten isaanii dhabamuu jiraattonni himan.
Oduma walfakkaatuun godina Shawaa Lixaa aanaa Iluu Galaanitti waraanni Biltsiginnaa namoota nagayaa 5 kaleessa bakka tokkotti ajjeesuun dhaga’ameera.
Horsiisaan bultoota hawaasa Karrayyuu sababa hongee bonaatiif aanaa Fantaallee irraa gara aanaa Boosatitti goodanantu waraana mootummaatiin hiraarfamaa jiraa jedhu jiraattonni.
Kamisa darbe waraanni mootummaa ijoollee 5 horii eegan bakka Haroo Odaa jedhamutti itti dhufuun deemaa bakka WBOn jiru nu geessaa jechuun maatii irraa fageessanii lubbuu nama tokko galaafachuun 4 hanga ammaatti eessa akka geessan wanni beekamu hin jiruu jedhan jiraattonni yaada OMNiif kennan.
Ijoolleen kun hundi isaanii umrii 15-17 kan hin caalle tahuutu ibsame.
Maatiin Ijoollee isaanii barbaacha gaafa waajjira poolisii deeman reeffa ijoollee keessanii bosona keessa barbaaddadhaa, kana booda bakka WBOn jiru kan Waraana mootummaatti agarsiisu isin jechuun doorsifamaa akka turan jiraattonni ni himu.
Waraanni mootummaa WBO adamsuuf jiraattota nagayaa bakka WBO jiru nutti agarsiisaa jedhee of dura buusuun ajjeesuu akka tarsiimoo lolaatti fayyadamaa jiraachuutu ifoome.
Oduma walfakkaatuun Godina Shawaa Lixaa aanaa Iluu Galaanitti waraanni Biltsiginnaa namoota nagayaa 5 kaleessa bakka tokkotti ajjeesuun dhaga’ameera.
Namoonni nagaan kunneen ganda Irgoo Waashamoo keessatti WBO deggertu jedhamuun ajjeefamuu jiraattotatu OMNtti hime.
Namootni ajjeefaman Jabeessaa Likkiisaa, Fiqaaduu Xaasoo, Dhugaasaa Taayyee, Lalisaa Barsiisaa fi Lalisaa Yiggazuu jedhamu jedhan jiraattonni.
Namoonni Boddoosaa Likkiisaa fi Korree Nagarii jedhaman ammoo rasaasaan rukutamanii du’aa fi jireenya gidduutti akka argaman ibsameera.
Kanneen manni jalaa gubates danuudha jedhameera.
Waraanni mootummaa aanaa Iluu Galaan ganda Irgoo Waashamoo keessatti ajjeechaa suukanneessaa ummata nagaa irratti raawwate kun, manneen ummataa gubee loon dabalatee qabeenya hedduus akka saame maddeen ibsaniiru.
Barsiisaa Jaallataa, Calqaa Jaliilaa fi Tafarii Barsiisaa namoonni jedhaman warra manni duraa barbadeeffamee fi qabeenyi duraa saamame keessatti akka argaman gabaasa maddeenii irraa beekuun danda’ameera.
Jiraattotni ganda Irgoo Waashamoo warri humna qaban bosonatti kan baqatan yoo ta’u, kanneen humna hin qabne maanguddootnii fi daa’imman gandichumatti kan hafanii fi dararaaf kan saaxilaman ta’uun ibsameera.
Jimaata darbe hidhattootni mootummaa Biltsiginnaa godina Qellem Wallaggaa magaalaa Limixii jedhamtu keessattis qabata WBO deggertan jedhuun Oromoota nagaa 6 haala suukanneessaan ajjeesuunis himameera.


text:
Mana-hidhaa Qilinxoo keessatti kanneen torban tokkoof nyaata lagachuun mormii irra jiran – Hoogganoonni Koongiresa Fedseraalawa Oromoo fi ka dhaabota biroo walumaa-galatti – sagal, haala fayyaa isaaniif yaaddessaa ta’e irra jiru. Mucayyoon Obbo Beqqelee Garbaa, durbee Boontuu Beqqelee akka jettutti, abbaa ishee – Obbo Beqqelee Garbaa fi hoogganoota KFO ka biroo akka Dajanee Xaafaa, Gurmeessaa Ayyaanoo fi Addisuu Bullaallaa ka biroo dabalee namoonni sagal torban har’aa ture kan nyaata lagachuudhaan mormii isaanii jalqaban. Bulchiinsi mana-hidhaa Qilinxoo hidhamtoota saglan hidhamtoota ka biroo irraa addatti loogii hamaa nu irratti geggeesse – jechuudhaan, iyyannaan mana-murtiitti dhiheeffatanii murtii-haqaa gaafachaa turan, manicha murtiitiin garuma bulchiisicha mana-hidhaa sanaatti taasisamuu isaatiin ture kan isaan torban dabre nyaata lagachuu sana jalqaban – jetti Boontuun. Eega isaan nyaata lagachuu jalqabanii as, yeroo torban tokkoo kana keessatti qaama mootummaa irraa namni iyyannaa isaanii dhaggeeffatee deebii furmaataa kenneef akka hin jirre illee dubbattee jirti. Hidhamtoota sagalan nyaata lagataa jiran keessaa kan har’a gad-ba’ee maatii dubbisuu danda’e – Obbo Beqqelee, Obbo Dajanee fi Obbo Gurmeessaa qofa akka tahes eertee jirti. “Warri hafan baay’ee dadhabuu irraa kan ka’e lafaa ol ka’anii deemuu illee akka dadhabaniii fi haala yaaddessaa irra jiran abbaan koo natti himee jira” – jetti, Boontuun.
Gaaffii fi deebii guutuu dhaggeeffadhaa


text:
Addunyaa irratti Dubartonni kuma 300 fi kuma 60 ta’an sababaa ulfaa’uu waliin wal qabateen waggaa waggaan dhumu.Dubrtonni haala akkasiin lubbuun isaanii darbu kun harka caalaan immoo Afriikaa keessatti argamu.
Prezidaantiin Ireland duraanii Meerii Roobinsan rakkoo ulfaa fi da’uumsa waliin wal qabatee lubbu dubartootaa galaafataa jiru kana biyyoota Afrikaa keessaa dhabamsisuuf sagantaa gaggeefamu hoogganu.
Dhiyeenya kana somaaliyaa fi Itiyoophiyaa keessatti daw’annaa gaggeesaniin dubartoota umriin isaanii ijoollumaatti ijoollee godhatan hasofsiian.Mooraa baqattoota Dadaab kan keniyaa keessaa daw’ataniiru.waa’ee faayidaa karoora maatii keessumaa dubartoota barsiisuun barbaachisaa dha jedhan.
Gama kaaniin immoo Itiyoophiyaan lakkoofsa ijoollee du’anii fi hanqina nyaataa jiru gad xiqqeesuu ishee beeksiiftee jirti.Itiyoophiyaa keessatti lakkoofsi ijoollee umriin isaanii 5 ituu hin gutin du’anii harka 9 ta’uu qorannaan gaggeefame beeksiseera.Itti aanaa ministeera eegumsa fayyaa biyyattii kan ta’an Dr Kaseete Birhaan Admaasuu akka ibsantti caasaa eksteenshinii fayyaa diriirfametu fooyya’iinsa kana argamsise jedhan.
Gabaasaa guutuu MP3 tuquun dhaggefadhaa


text:
Maratooniin Boston dorgommii IAAF,Federeshiiniin Atileetiksii Addunyaa dorgommii gugurdoo jedhee moggaase shanan keessaa tokko.Dorgommii Boston,Amerikaatti dorgoman marroo 116essoo tana irratti atileetota kuma 20 caalanitti dorgome,hagii kuma shanitti dhiyaatu ammoo laftii akka malee itti oowwitee dorgomuu dhiise.
Maratoonii dhiiraa tana irratti Wesley Korir, 2:12:40 fixate,ta dubraa ammoo Sharon Cherop isiilleen 2:31:50tti moohatte.Keenyaan maratoonii tana dhiiraa fi dubralleen 1-3 baatee mootummaan galatte.
Atileetiin Itoophiyaa Firehiywot Daadoo 4essoo,Gennet Geetaanee 11essoo Gebremariam, Gebregziabher ammoo 14eessoo bahe.
Akka obbo Melaakii Dirribee,leenjisaa atileetii Itoophiyaa jedhetti namii dorgommii tana irratti qabxii dansaa argate,dorgommii Oloompikii Londonii fi filatamuu fa dandahaa tahuu baannaan hin hafa.Akkuma kanaan Itoophiyaa fulaa akka akakatti nama dogrommii Londoniif isii fulaa bu’u filachututti jirti.
Mee Qophi Ispoortii MP3 irraa nuu caqasaa


text:
Gaafa gannii isaa 15 Sawudii Arebiyaatti gala jedhe biyya bahe. Hin taanee qabanii Itoophiyaatti deebisan.Eegee warqii barbaada naannolee Itoophiyaa hedduu irra maree achii Yemenitti dabre.
Akka warrii isa beeku jedhutti,bara tokko adoo bidiru yaabbatee bisaan gubbaa deemuu bidiruun bisaaan jidduutti qurxamteen, achilleen nagumaan bahe. Deemuma deemee keenyaa gahe, haguma turu turee bara 2004 milkaahee biyya bara hedduuf dharrahaa bahe,Amerikaa gahe.
Abudul Salam Abbaa-Jabal (Abdil) nama ganna 33, eegii Amerikaa dhufee ganna 10.Amma New Yrok, Manahattanitti mana Juusii,Oasis Jimma Juice Bar jedhan banatee hojjachuutti jira.Namaa isa hojjatu saddeti qaba.Nama biyya alaatii dhufe ka jabaatee jireenna wayyeeffate hujin isaatuu namaa fkn taate jedhanii faarsan.
“Gaafa Amerikaa dhufe ykn jabaadhee barachuu ykn ammoo jabaadhee daldaluu malee jedhee murteeffadhe.”Namii guddachuu fedhu akka inni jedhutti jabaatee hojjachuu fi waan hojjatu sun jaalachuu male.
Akka Abdul jedhutti nama Amerikaa bebeekamaa fiilmii hojjachuun beekamu ka akka Saamu’eel Jaaksenii fi qabsahaan mirga Amerikaa fi kitaaba gara garaa barreessuun beekamu Dr. Cornel West,ka fiilmii akka akkaatii fi tapha TV irratti nama gammachiisuun beekamu,Ben Stillerii fi nama bebeekamaa Amerikaa hedduutti mana juusii ‘Oasis Jimmaa Juice Bar’ kanaa dhufee juusi dhuge.
Mama Juusii Abdullitti juusii akka akkaatti gurguran; hagii tokko ta namii gabbachuu hin feene dhugu,hagii tokko ammoo ka warri sukkaarii hin jaalanne dhuguu fi juusii gosa gosaattti jira. Manneen amantiillee dhaqee yoo tokko tokko tolaan ummata gargaaraa jedha,Abdul.
Ganna diqqaa keessatti maanti akkana si milkeesse jennaan “abbaan kiyya durii gaafa Jimmaa jiru,saatii 16 caalaa hojjatee waan hedduun ummata gargaaraa bahe,anilleen jabeenna sunti asiin na gahe.”
Karoorii isaa itti aanu waan ummata New York rakkisuutti jiraa ka akka gabbinna haga dabraa,dhukkuba sukkaaraa fi ka akka akkaa irratti documentary hojjachuu fedhaa jedha.
Teessoon mana Juusii Abdul Oasis Jimma Juice Bar
3163 Broadway / Tieman Place
New York
USA


text:
Zikrii-Furtuu Tasgabbii-kutaa-2ffaa
Torbaan darbee faayda fi sadarkaalee zirkii ilaalle turre. Yaadachisaf, zikriin bu’aa fi faaydan isaa lakkawamee hin dhumu. Namuuma itti fayyadametu mi’aa isaa dhandhama. Namoonni zikrii baay’isan, nageenyi fi tasgabbiin qalbii isaanii uwwisa. Namoonni yommuu gaddanii fi nuffan, warroonni zikrii godhan gammachuun jiraatu. Bakka deeman hundatti zikriin afaanii hin bu’u. Yommuu isaan zikrii dhiisan qalbiin isaanii akka qurxummii bishaanii baate taati, tasgabbii dhabu, ni jeeqamu. Rakkoo fi dhiphinna kana hunda jalaa bahuuf dafanii gara zikrii dheessu. Dhugumatti gamnooni namoota kanniini!
Mee har’a zikriiwwan garagaraa jireenya guyyoo keenya keessatti itti fayyadamnu hiika isaanii waliin haa ilaallu. Zirkii salaata keessatti jennu duraan ilaalle turre. Kanaafu, lamuu irra hin deebinu. Amma zikrii gosa lamaanii keessaa filannee ni ilaalla. Zikrii Rabbiin faarsu fi zikrii du’aayiti.
1.Du’aayii Yeroo mana Fincaanii seenanii
– (([بِسْمِ اللَّهِ] اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنَ الْخُبْثِ وَالْخَبائِثِ))
Bismillaahi Allaahumma innii a’uuzu bika minal khubsi wal khabaa’is
Maqaa Rabbiitiin; yaa Rabbi ani jaarsa jinnii fi jaartii jinnii irraa sittin maganfadha.
Namni du’aayi kana kan jedhu erga mana fincaanii seenee booda jechuu hin qabu. Sababni isaas, mana fincaanii keessatti maqaa Rabbii dhayuun dhoowwadha. Filaanno inni qabu, takkaa osoo mana fincaanii hin gahin du’aayi kana jechu takkaa immoo osoo arrabaan hin jedhin of keessatti jechuudha.
Du’aayii Yeroo Mana Fincaaniti bahanii
((غُفْرَانَكَ))
Gufraanaka= Araarama keen [barbaada]
2.Zikrii wudu’aan dura godhamu
((بِسْمِ اللَّهِ))
Bismillaah =Maqaa Rabbiitiin
3.Zikrii wudu’a booda Godhamuu
((أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ..))
Ash-hadu an laa ilaha ill-Allah wahdahu laa shariika lah wa ash-hadu anna Muhammadan ‘abduhu wa rasuuluhu
“Dhugaan gabbaramaan Rabbiin malee akka hin jirree, Inni tokkicha hiriyyaa Kan hin qabnee ta’uu fi Muhammadis gabrichaafi ergamaa Isaa ta’uu ragaan baha. (Sahih Muslim 234a)
Hiika jechootaa: ash-hadu-ragaa nan baha, an-akka, laa-hin jiru, ilaha-dhugaan gabbaramaan, illa-malee, Allah-Rabbiin, abduhu-gabricha isaa, rasuuluhu-Ergamaa Isaa
((اللَّهُمَّ اجْعَلنِي مِنَ التَّوَّابِينَ وَاجْعَلْنِي مِنَ الْمُتَطَهِّرِينَ))
Allaahumma-ja’alni mina-ttawwaabiina waja’alni minal mutaxahhiriina
“Yaa Rabbi warra tawbachuu baay’isanii fi of-qulqulleessan irraa na taasisi.” Jami` at-Tirmizi 55
Hiika jechootaa: Ja’alni-na taasisi, mina-irraa, tawwaabina-warra tawbaa baay’isan, mutaxahhiriina-of qulqulleessan
4.Zikrii yeroo manaa Bahanii
((بِسْمِ اللَّهِ، تَوَكَّلْتُ عَلى اللَّهِ، لَا حَوْلَ وَلَا قُوَّةَ إِلاَّ بِاللَّهِ))
Bismillah tawakkaltu alallahi, laa hawla walaa quwwata illaa billah
“Maqaa Rabbiitiin. Rabbirratti hirkadhe. Dandeetti fi humni hin jiru Rabbiin bira malee.” Jami` at-Tirmizi 3426
Hiika jechootaa: tawakkaltu-hirkadhe, alallahi-Rabbiin irratti, laa-hin jiru, hawla- dandeetti, quwwaa-humna
5.Zikrii yeroo mana seenan godhamuu
((بِسْمِ اللَّهِ وَلَجْنَا، وَبِسْمِ اللَّهِ خَرَجْنَا، وَعَلَى اللَّهِ رَبِّنَا تَوَكَّلْنَا،
Bismillaahi walajnaa wa bismillaahi kharajnaa, wa alallaahi rabbinaa tawakkalnaa
“Maqaa Rabbiitiin seennee maqaa Rabbiitiin baane. Gooftaa keenya kan ta’e Allaah irratti hirkanneerra.” Ergasii salaamtaa maatii irratti qara’a. Sunan Abi Dawud 5096
Hiika jechootaa: walajnaa-seennee, kharajnaa-baane, alallaahi-Allaah irratti, rabbinaa-Gooftaa keenya, tawakkalnaa-hirkannee
6.Du’aayii yeroo Dhiphinnnaa (Cinqii)
((لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ الْعَظِيمُ الْحَلِيمُ، لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِيمِ، لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ رَبُّ السَّمَوَاتِ وَرَبُّ الْأَرْضِ وَرَبُّ الْعَرْشِ الْكَرِيمِ)
Laa ilaha ill-Allahul-aziimul haliim; laa ilaha ill-Allahu Rabbul arshil aziim; laa ilaha ill-Allahu Rabbus-samawaati wa Rabbul ardi wa Rabbul arshil kariim
Dhugaan gabbaramaan Rabbii guddaa obsaa malee hin jiru. Dhugaan gabbaramaan Rabbii arshii guddaa malee hin jiru. Dhugaan gabbaramaan Rabbii samiiwwanii, Rabbii dachii fi Rabbii arshii kabajama malee hin jiru.”
Sahih Muslim 2730 a Sahih al-Bukhari 6346
Hiika jechootaa: aziim-garmalee guddaa, (haliim- garmalee obsaa, danda’a, dafee kan hin adabne), Arsh-arshii, kariim-kabajamaa
((لاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنْتَ سُبْحَانَكَ إِنِّي كُنْتُ مِنَ الظّالِمِينَ))
Laa ilaha illaa anta, subhaanaka innii kuntu mina zaalimiin
Dhugaan gabbaramaan Si malee hin jiru. Ati qulqulloofte. Dhugumatti ani miidhaa raawwattoota irraa ta’eera.” Jami` at-Tirmidhi 3505
7.Du’aayi Yeroo Masjiida Deemanii
” اللَّهُمَّ اجْعَلْ فِي قَلْبِي نُورًا وَفِي لِسَانِي نُورًا وَاجْعَلْ فِي سَمْعِي نُورًا وَاجْعَلْ فِي بَصَرِي نُورًا وَاجْعَلْ مِنْ خَلْفِي نُورًا وَمِنْ أَمَامِي نُورًا وَاجْعَلْ مِنْ فَوْقِي نُورًا وَمِنْ تَحْتِي نُورًا . اللَّهُمَّ أَعْطِنِي نُورًا ”
Allaahumma ja’al fii qalbii nuuran wa fii lisaanii nuuran, wa-ja’al fii sam’ii nuuran, wa-ja’al fii basarii nuuran, wa-ja’al min khalfii nuuran, wa min amaamii nuuran, wa-ja’al min fawqii nuuran wa min tahtii nuuran. Allaahumma a’axinii nuuran.
Yaa Rabbii qalbii kiyya keessa ifaa godhi. Arraba koo keessas ifaa, dhageettii koo keessas ifaa, agartuu koo keessas ifa godhi. Duuba kiyyaan ifa, fuundura kiyyaanis ifa godhi. Gubbaa kiyyaanis jala kiyya irraas ifa godhi. Yaa Rabbii ifa naaf kenni.” Sahih Muslim 763 l
Hiika jechoota: ja’al-godhi, fii-keessa, qalbii-qalbii tiyya, nuuran-ifa, wa-fi, lisaanii-arraba kiyya, sam’ii-dhageetti kiyya, basarii-argituu tiyya, khalfii-duuba kiyya, min-irraa amaamii-fuundura kiyya, fawqii-gubbaa kiyya, tahtii-jala kiyya, a’axinii-naaf kenni.
Asitti wanti barbaadame “ifa” yommuu jedhu ifa Islaamumma, imaanaa fi beekumsaati. Namni ifa Islaamummaa yoo qabaate, ummata keessa qajeelee deema.
8.Du’aayi Yeroo Masjiida seenanii
[بِسْمِ اللَّهِ، وَالصَّلَاةُ وَالسَّلَامُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ اللَّهُمَّ افْتَحْ لِي أَبْوَابَ رَحْمَتِكَ))
Bismillah, wassalaatu wassalaamu alaa rasuulillahi. Allaahumma-ftahlii abwaaba rahmatika.
“Maqaa Rabbiitiin; rahmataa fi nageenyi Ergamaa Rabbii irra haa jiraatu. Yaa Rabbi hulaa rahmata keetii naaf bani.” Sunan Ibn Majah 773
9.Du’aayi yeroo Masjiidaa Bahanii
((بِسْمِ اللَّهِ وَالصّلَاةُ وَالسَّلَامُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ، اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ مِنْ فَضْلِك، اللَّهُمَّ اعْصِمْنِي مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ))
Bismillah, wassalaatu wassalaamu alaa rasuulillahi. Allaahumma innii as’aluka min fadlika, allaahumma’asimnii mina sheyxaani rajiim.
“Maqaa Rabbiitiin; rahmataafi nageenyi ergamaa Rabbii irra haa jiraatu. Yaa Rabbi ani tola kee irraan Si kadha. Yaa Rabbi shayxaana abaarramaa irraa na tiksi.” Sunan Ibn Majah 773, sunan an-Nasaa’I- 729
Hiika jechoota Muraasa: as’aluka-si kadha, allaahumma’asimni-yaa Rabbii na tiiksi, mina-irraa, rajiim-abaarrama
10.Zikrii Yeroo Azaanaa Godhamu
Yeroo mu’azinni (namni azaana godhu) azaana baasu, wanta inni jedhu hunda waliin jedhan hanga inni Hayya ala Salaah (Gara salaataa Koottaa), hayya alal falaah (gara baraaramaa (milkaa’innaa)) koottaa” jedhu gahutti. Yommuu inni bakka kana gahuu, akkana jedhan:
((لاَ حَوْلَ وَلاَ قُوَّةَ إِلاَّ بِاللَّهِ).
Laa hawla walaa quwwata illaa billah
“Dandeettii fi humni hin jiru Rabbiin bira malee.”
Yeroo mu’azinni azaana xumuru akkana jedhan:
((وَأَنَا أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ وَأَنَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ، رَضِيتُ بِاللَّهِ رَبَّاً، وَبِمُحَمَّدٍ رَسُولاً، وَبِالْإِسْلاَمِ دِينَاً))
Wa ana Ash-hadu an laa ilaha ill-Allah wahdahu laa shariika lah wa anna Muhammadan ‘abduhu wa rasuuluhu. Radiitu billaahi rabban, wa biMuhammadin rasuulan, wa bilislaami diinan.
“Anis, dhugaan gabbaramaan Rabbiin malee akka hin jirree, Inni tokkicha hiriyyaa Kan hin qabnee ta’uu fi Muhammadis gabrichaa fi Ergamaa Isaa ta’uu ragaan baha. Allaahn Gooftaa keenya ta’uu, Muhammad Ergamaa ta’uu fi Islaamni amantii kiyya ta’uu jaalladheera.” Sahih Muslim 386, Sunan Ibn Majah 721
Ergasii Nabiyyi irratti salawaata buusun du’aayi armaan gadii jedha:
((اللَّهُمَّ رَبَّ هَذِهِ الدَّعْوَةِ التَّامَّةِ، وَالصَّلاَةِ الْقَائِمَةِ، آتِ مُحَمَّداً الوَسِيلَةَ وَالْفَضِيلَةَ، وَابْعَثْهُ مَقَامَاً مَحمُوداً الَّذِي وَعَدْتَهُ، [إِنَّكَ لَا تُخْلِفُ الْمِيعَادَ]))
Allaahumma Rabba haazihi-dda’awati taammah, wassalaatil qaa’imah, Aati Muhammadan wasiilata walfadiilah, wab’as’hu maqaaman mahmuudan-il-lazii wa’adtahu innaka laa tukhliful mii’aad
“Yaa Rabbii! Gooftaa waamicha guutuu kanaa fi salaata dhaabbamuuf hedu taate! Muhammadiif wasiilaa fi kabajaa kenni. Sadarkaa kabajamaa kan isaaf waadaa seente irrattis isa olkaasi. [Ati dhugumatti waadaa hin faallessitu]” Sahih al-Bukhari 614
Hiika jechootaa: haazihi-tanaa (kanaa), da’awat-waamicha, taammah-guutuu, wa-fi, salaatil-qaa’imah- salaata dhaabbamuf hedu, aati-kenni, fadiilah-kabajaa, wab’as’hu-isa ol kaasi, maqaaman-sadarkaa, mahmuuda-kabajamaa,faarfamaa, allazii-kan, wa’adtahu-isaaf waadaa seente, innaka-ati dhugumatti, laa-hin, tukhlifu-faallessitu, mii’aad-waadaa
San booda mataa ofitiif azaana fi iqaama jiddutti du’aayi godha.
Barruu armaan olii buusuf linkii armaan gadii tuqaa. Linkii Download PDF kan jedhu yoo tuqxan Arabiffa saanduqa godha. Dabalataniis dubbisuuf namatti tola http://sammubani.com/wp-content/uploads/2017/12/Buusi-Zikrii-Furtuu-Tasgabbii-updated.pdf
Kitaaba wabii
Hisnul_muslim Hiikan gara Afaan Oromoo: Gaalii Abbaaboor Abbaaguumaa (Fuula 14-…)


text:
Dubbiin Suudan Kibbaa tun tanaa garana jedhani garasiin caphxii,achi qaban achasiin gargar jiddi.
Suudaniin Kibbaa tun biyya ganna shaniin duratti Suudan irraa cittee baatee addunyaatti dabalamte.
Eegii sunii asittuu akka biyya bulchan irratti,akka qabeenna biyyitii qabdu waliin gahan irratti,waraana biyyitii qabaachuu maltee fi waan hedduu irratti wal dhabuutti jiran.
Wal dhabii kun duruu ganna kana keessatti nama kuma hedduu fixee miliyoona hedduu baqachiise.
Akkuma taateefuu addunyaan bulchoota malumaa fi maltee jabduun walti araarsitee amma silaa mootummaa tokko qabaachuuf walii galan.
Sunilleen hin taanee ammallee waraanii itti aanaa pirezidaantii fi pirezidaantii isaanii wal dhabee dhiyoo tana namii dhibba hedduu dhumate.
Amerikaan embaasii biyya sunii qabdu keessaa hojjatoota baafachuuf waranaa isii 40 achitti ergatte.
Akka hajajii waraana Amerikaa Afrikaa jiruu jedhutti waranii Amerikaa kun Juubaa hojjattotoa embaasii Amerikaa haga tokko biyyaa baasa.
Andiriwu Burneetti,Amerikaatti bakka bu’aa addaa Suudan Kibbaati.Amma ammoo oduu himaa minsitera haajaa alaati.Lolii Suudan Kibbaa kun akka hamaa deemuutti jiraa jedha.
“Lolii naannoo Waahuu,Liiyuu fi naannoo akka akkaa kun guddoo nu yaaddessa.Paartii Suudan Kibbaatii fi warrii qawweelleen akka wannii kun tahuu hin malle hinuma beeka. Akka ummatilleen hin rakkannee gargaarsa argachuu qabu hinuma beekaa tanaaf wal loluun isaani nu yaaddessiti.”
Jermenii fi Indiilleen nama biyyaa fi isaanii embaasii Suudan Kibbaatii qaban baafachuuf kurfo jiran.
Waraanii itti aanaa perezidaantii Suudan Riki Machaar akka oduu himaan isaa jedhutti lola kana dhaabuuf waraanaa isaallee achii baase taatullee raasaa seenee loluufii miti.
Akka oduu himaan kun jedhutti Machaar akka waraanii isaatii fi perezidaanti Suudan Kibbaa Salvaa Kiir wal hin aane seer jidduu kaahee akka jarii walti hin dabarre tolche.
Lola waraanii Suudan Kibbaa irratti wal hadhuutti jiru kun akka oduu Tokkummaa Mootummootaatti nama kuma 36 baqachiisee 7,000 kaambii Tokkummaa Mootummoootaatti qajeele.


text:
Mudde 10,2015 Dambi Doolloo
Wallagga Dambi Doolloo Keessatti Diddaan Itti Fufee Bulchitooti Wal Reebaa Jiru. Itti Gaafatamaan Sivil Service Godinaa Kan Ta’e Yaadataa Ababaa FDG Walii Jirta Jechuun Reebamee Hosptala Gale.
Haala Kanaan manneen barnootaa Dambi Doolloo keessaa fi baadiyyaa jiran cufamuu Qeerroon gabaase. Ummannis ergamtoota Wayyaanee warra odeessa kennanii barattoota funaanisuuf socho’an barbaadee qabuuf adamsaa jira. Basaasonni kunis:- Qamadii ykn Ibraahim Horaa nama jedhamu kan Garaamuu qabsiisee fi Masaratii akkasumas Shuumaa Yosuuf jedhamu.


text:
Paartiin mormiituu Keeniyaa, Gamtaa Jijjirramaa fi Dimookraasii jedhamuu, hiriira mormii ji'a darbe keessa gochaa ture yeroo hin murtoofnee dhaabuu isaa han beeksise sambata guddaa kaleessatti. Marii fi wal-falmii baayyee booda dhimma akkaataa filannoon biyyoolessaa itti geggeeffamuu irratti paartiichaa fi mootummaa edduutti waliigalteerra gahamuu isaa agarsiisa, ibsi kaleessa bahe.
Gamtaa Jijjiramaa fi Dimookraasii sababni itti hiriira magaalota keeniyaa adda addatti waamaa tureef, Koomishiinin Filannoo biyyitti gamtaa Jubilii, han biyya bulchaa jiruuf aantee agarsiisaa, walumaa galatti akkaataan koomishinichi itti hojii hojjatu jijjiirramuu qaba jechuudhani.
Jeequmsa Filannoo Keeniyaan bara 2007 geggeesite booda biyyattii keessatti ka’e irratii namni 1100 ajjeefamuun fi 600,000 buqqa’uun hin yaadatama.
Dhabbata dhimma nageenya qoratu, ISS irraa , Piitar Aliingoo, heeraa fi seera kabachiisutuu rakkina akkanaa jala biyyatti baasa jedha.
Partiin mormitootaa fi han biyya bullchaa jiru koree miseensota 14 qabu dhabaniiru. Hojiin koree kanas, akkaata filannon biyyatti kessatti gegeefamu haaromsuu fi dhimmoota wal-dhabdheen irratti jiru kan hiikufi.
Piitar Aliingoo garuu, namoota siyaasaa, dubbii siyaasa dubbatan kana qofa odoo hin ta’n qamonnii bu’a buusu danda’an kaaniis mariitti dabalamuu qaban jedha. Dabalees, Piitar lammiwwaan keeniyaas ilaalcha isaanii ibsachuudha karaan banamuufi akka qabu hime.
Karaa biraatiin seeratumtoonii keeniya sadeet : jaha paartii mormituu irraa, lama immoo paartii biyya bulchaa jiru irraa hasahaa ji’a darbe keesatti ummata funduratti godhan keessa dubbii jeequmsa kaakaasu dubbataniiru jedhamanii jimaata darbe mana murtiitti dhihaataniiru. Booda garuu, wabiidhan gadhiifaman.
Keeniyaan Hagayya Bara 2017 filannoo geggeessuf karorfateetti.


text:
Haadha manaafi abbaa manaa tokkotu wajjiin jiraachaa ture. Haati manaa kun, “Otuun abbaa manaa koo dhiisee deemee akkam ta’aa laata?” jettee teessee yaadde. Akkamitti akka aaru baruu barbaadde. Gaaftokko yommuu inni manaa ba’u xalayaa barreessitee minjaala bakka ciisicha isaanii jirurra keesse. Xalayichis akkas jedha;
“Siif obseen dhadhabe. Anaafi ati walii galuu hin dandeenye. Kana booda obsa koo fixadheera. Si wajjiin gubachaa jiraachuu hin fedhu. Nagaan turi, ani deemeera,” jettee ofii immoo siree jala seentee dhokatte.
Abbaan manaa yeroo ol seenu haati manaasaa hin jirtu. Kutaa ciisichaa isaaniitti yommmuu ol lixu, xalayaa isiin barreessitee minjaala irra keesse sana argee dubbisuu jalqabe. Erga dubbisee fixee booda gammachuudhaan ol utaale. Bilbila isaa saffisaan fuudhee nama tokkotti bilbile. “Helloo damma koo eessa jirtaa? Uffee…isiin siin jedhe sun ni sokkiteem. Eessatti wal agarraa? Baga narraa deemte. Duruma iyyuu sitti himee jira. Aatu dogoggore, jalqabuma si fuudhuun qaba ture. Ariifadhuu bakka dur wal agarru sanatti koottu damma koo. ‘Bye” jedhee bilbila cufee kutaa ciisichaa keessaa ba’e.
Haati manaa isaa waan kana hundaa siree jala ciistee afaan isii ukkamsitee dhaggeeffachaa turte. Waan gurri isii dhaga’e kana amanuu dhadhabde. Hirqinfattee bootte. Imimmaan fuula isiirraa dhangala’e. “Dhiira amanuun kanumaa?” jettee gaddaa fi aariidhaan gubatte. Siree jalaa baatee kutaadhuma ciisichaa sana keessa fajajjee dhaabatte.
Yeroo abbaan manaa isii balbala mooraa banee gadi ba’u, kutaa ‘saaloniitti’ achi dabartee waraqaa wayii kan abbaan manaa isii barreessee kaa’ee bahe argite. Waraqichas fuutee dubbisuu jalqabde. Akkas jedha;
“Atillee na dhokachuuf yaaddee, ani garuu miila kee siree jalatti argee jira. Nan sobe eenyuuf iyyuu hin bilbille. Daabboo
bituufan deebi’ee gadi bahe. Tapha fokkisaa akkasii dhiisii ka’ii irbaata nuuf qopheessi. Sin jaalladha,” jedhee barreessee deeme.
“Osoo hin hubatiin qubaa hin gubatiin,” jedhama mitiiree yaa ummata keenna? jedhu biyya keenyaa.
Kan Dubbise Isiniif Qoode!
Oolmaa gaarii!


text:
Barattoonni Yunivarsitii Haramaayaa akka jedhanitti, mormiin galgala dabre Yunivarsitii Haramaayaa mooraalee sadii keessatti ka’e fashalsiisuuf loltoonni kora bittimmeessaa Oromiyaa fi humnoonni federaalaa addaa “Agaazii” jedhamutti, barattoota karaa qabanii, doormii dhaa gad-baasanii akka haleelaa turan dubbatu.
Mooraa isa guddaa keessatti, humnoonni federaalaa barattoota dirree tokko irratti walitti guuruudhaan haga lafti bari’utti eegaa turan. Dhukaasaaleen hedduunis dhaga’amaa turan. Ganama immoo, mooraa Teknoo keessaatti hiriira mormii akka haaraatti deebi’ee irratti hunoonni federaalaa dhukaasa banan, jedhu barattoonni. Barataa Faamii Abduaaziiz dabalee barattoonni hedduun madaawan konkolaataadhaan gara Hopitaala Yunivarsitichaa Harar jiru, ka Hiwoot Faanaa jedhamuutti geessamuu isaa dubbatu.
Qondaalli Poolisii Harargee Lixaa, Komaander Usmaan Mohaammed garuu, “barattoota haga xiqqoo tu jeeqama kaase malee hiriirri mormii geggeessamuunis, barattoonni haleelamuu fi hidhamuunis dhara” jedhan. Yunivarsitichi nagaa dha, barattoonnis barnoota irra jiru, jedhu.
Gama biraatiin, Yunivarsitii Jimmaa, mooraa Instiitiyuutii Tekinooloojii “Kitoo Furdisaa” jedhamu keessatti Dilbata darbe galgala barattooni hiriira ba’anii mormii isaanii dhageessisan poolisoota Federaalaatiin akka hamaatti reebamuu isaanii fi boombii isaan irratti darbatameen akka hamaatti miidhamuu isaanii dubbatu. Kanneen madaa’an, yeroo ammaa Hospitaala Yunivarsitii Jimmaa keessatti akka wal’aanamaa jiran, barattoonni kun Raadiyoo Sagalee Ameerikaaf ibsanii jiran. Oduu kana qulqulleeffachuuf Prezidaantii Yunivarsitii Jimmaa, Dr. Fiqiree Lammeessaatti bilbillee, walga’ii “Command Post” ka to’annaa hiriira kanaa irra akka jiran, dubartiin telefoona waajira isaanii kaasan Raadiyoo Sagalee Ameerikaaf ibsanii jiran.


text:
kitaabni hog-barruu Afaan Oromoo Mata dureen isaa “barii barraaqaa” jedhu maxxanfamuun gabaa irra oolee jira.
Kitaaba kuusaa walaloolee of keessaa qabu kana kan barreessan Obbo Faantaahun Taarrakeny.
Ijoollummaa kootii qabee fedhii fi kennaa waa barreessuu waanan qabuuf guddina Afan Oromoo yoo gumaache jechuunan Kitaaa koo duraa kana maxxanse jedhan Obbo Faantaahun.
Gara fuula duraattis kitaabota Afaan Oromoon baasuuf akeeka kan qaban obbo Faantaahun Uummati koo aadaa waa dubbisuu akka horatu dhaamsa koo ti jedhan. Gaaffii fi deebii MP3 tuquun dhaggeeffadhaa.
Guddina Afaan Oromoof Gumaachuufan Kitaaba Kana Barreesse
kitaabni hog-barruu Afaan Oromoo Mata dureen isaa “barii barraaqaa” jedhu maxxanfamuun gabaa irra oolee jira.


text:
Tafsiira Suuratu Al-Hadiid-Kutaa 3
Affeerraa (Waamicha) Gara Iimaanaa (Amanuu) fi Arjoominnaa
“Rabbii fi Ergamaa Isaatti amanaa, wanta Inni isa keessatti bakka buutota isin taasise irraas kennadhaa. Isin keessaa kanneen amananii fi arjooman, isaaniif mindaa guddaatu jira.” Suuratu Al-Hadiid 57:7
Yaa namoota! Rabbitti amanaa, tokkichummaa Isaa mirkaneessaa. Ergamaa Isaattis amanaa, wanta inni Rabbiin irraa fide ilaalchise isa dhugoomsatii hordofaa. “Wanta Inni isa keessatti bakka buutota isin taasise irraas kennadhaa.” Kuni hiika lama qaba: Hiikni tokkoffaan: hundemaa qabeenyi isin qabdan qabeenya dhuunfaa osoo hin ta’in kan Rabbiin isiniif kenneedha. Rabbiin qabeenya kana akka amanaatti isin bira godhe. Kanaafu, Qabeenyi kuni kan Isaa waan ta’eef, karaa Inni jaallatu keessatti baasu irraa duubatti hin harkifatinaa. Hiikni lamaffaan: Qabeenyi kuni duraan isin waliin hin turre, gara fuunduraattis zalaalamiif isin waliin hin turu. Kaleessa harka namoota biroo keessa ture, ergasii Rabbiin bakka isaanii akka buutan isin taasisee qabeenya kana isin dhaalchise. Yeroon ni dhufa yommuu qabeenyi kuni isin waliin hin turre. Kana irra, namni biraa isin irraa dhaala. Kanaafu, abbaa qabeenyummaa yeroo muraasaaf turu kana keessatti karaa Rabbii keessatti baasaa, Aakhiratti mindaa guddaa fi turaa badhaafamtuuti.[1] (Jecha gabaaban: Qabeenya Rabbiin isiniif kennee fi namoota biroo irraa akka dhaaltan isin taasise wanta Inni jaallattu irratti baasaa. Kan akka sadaqaa kennu, Masjiida ijaaru, Islaama babal’isuuf arjoomu fi kkf.)
“Isin keessaa kanneen amananii fi arjooman, isaaniif mindaa guddaatu jira.” Kana jechuun yaa namoota! Isin keessaa warroonni Rabbiitti fi Ergamaa Isaatti amananii fi qabeenya Rabbiin isaaniif kennee fi namoota darban irraa isaan dhaalchise karaa Isaa keessatti arjooman, isaaniif mindaa guddaatu jira. Mindaan guddaan kuni Jannata.[2]
“Akka Gooftaa keessanitti amantaniif Ergamaan osoo isin waamuu fi Inni waadaa keessan isin irraa fuudhee osoo jiruu, maaltu isiniif jiraa Rabbitti hin amannee? Kan amantan yoo taatan, [gara amantii ariifadhaa].” Suuratu Al-Hadiid 57:8
Kana jechuun yaa namoota! Osoo Rasuulli gara Tokkichummaa Rabbii fi ajajoota Isaatti isin waamuu fi Rabbiin kana irratti waadaa isin irraa fuudhee osoo jiruu, uzrii (sababa) maaltu isiniif jiraatiyyi Tokkichummaa Rabbiitti hin amanne, ajajoota Isaa hin hordofnee?[3]
Rasuulli (Ergamaan Rabbii) (SAW) ragaalee ifaatin osoo gara iimaana isin waamu, amanuu irraa maaltu isin dhoowwaa? Akka amantaniif ragaalee fi mallatoolee ifaa Nabiyyii (SAW) irratti buusee jira. Guyyoota keessaa guyyaa tokko Rabbitti amanuu yoo barbaaddan, amma amanuun waqtii hundarra mijaa’a ta’eedha. Sababni isaas, Rasuulli (SAW) wanta sirrii isin biratti ragaaleedhaan mirkanaa’etti waama. Akkasumas, ragaalee fi mallatoolee ifaa Gooftaa keessan irraa isinitti fidee jira. Kanaaf ni jedha:
“Inni dukkana keessaa gara ifaatti akka isin baasuuf Aayaata ifa ta’an gabricha Isaa irratti Kan buusudha. Dhugumatti, Rabbiin isiniif mararfataa, rahmata godhaadha.” Suuratu Al-Hadiid 57:9
Yaa namoota! Rabbiin dukkana kufrii, shirkii fi wallaalummaa keessaa gara ifa iimaanaa fi beekumsaa isin baasuuf keeyyattootaa Qur’aanaa ifa ta’an gabricha Isaa Muhammad (SAW) irratti Kan buusedha. “Dhugumatti, Rabbiin isiniif mararfataa, rahmata godhaadha.” Kana jechuun dhugumatti Rabbiin gabricha Isaa irratti isin qajeelchuu fi karaa sirrii isinitti agarsiisuuf aayaata ifaa buusun, Inni isiniif mararfataa, rahmata godhaadha. Isiniif mararfachuu fi rahmata gochuu irraa kan ka’e Ergamaa erge, Kitaaba buuse.[4]
Namoonni Iimaanatti, Arjoominnaa fi Qabsootti Dursan Mindaa fi Sadarkaan Isaanii Guddaadha
“Dhaalli samiiwwanii fi dachii kan Rabbii ta’ee osoo jiruu maal taatanii karaa Rabbii keessatti hin arjoomnee? Isin keessaa namni Baniinsa [Makkaa] dura arjoomee fi qabsaa’e [nama san booda arjoomee fi qabsaa’e waliin] wal hin qixxaa’u. Isaan sun warra san booda arjoomanii fi qabsaa’an caalaa sadarkaa guddaa qabu. Rabbiin hundaafu [mindaa] gaarii waadaa galee jira. Rabbiin wanta isin hojjattan hunda keessa beekadha.” Suuratu Al-Hadiid 57:10
“Dhaalli samiiwwanii fi dachii kan Rabbii ta’ee osoo jiruu maal taatanii karaa Rabbii keessatti hin arjoomnee?” Kana jechuun karaa Rabbii keessatti arjoomu irraa maaltu isin dhoowwaa? “Dhaalli samiiwwanii fi dachii kan Rabbii ta’ee osoo jiru.” Kuni hiika lama qaba:
1ffaa-Qabeenyi keessaan zalaalamiif isin waliin hin turu. Guyyaa tokko of duubatti dhiistu, ergasii Rabbiin ni dhaala. Kanaafu, wanti hundarra gaariin mindaan keessan Rabbiin biratti akka isiniif kuufamuuf mataa keessaniin qabeenya kana karaa Rabbiin jaallatu keessatti baasudha. Osoo qabeenyi kuni isin harkaa hin fudhatamin carraatti fayyadamaa. Qabeenyi harka keessan osoo jiru sadaqaa kennadhaa. Yoo wanta Rabbiin subhaanahu jaallatu irratti hin baasin, qabeenyi kuni gara Isaa deebi’a. Garuu isin mindaa wayitu hin argattan.
2ffaa-Yommuu karaa Rabbii keessatti arjoomtan hiyyummaa fi hir’inna sodaachu hin qabdan. Rabbiin samii fi dachii kan dhuunfateedha, kuusaan isaanii Isa harka jira. Inni wanta har’a isiniif kennu qofa osoo hin ta’in wanta boru isiniif kennu hunda dhuunfatee jira (harkaa qaba). Inni Kan akkana jedhuudha:
Jedhi, “Dhugumatti Gooftaan kiyya gabroota Isaa keessaa nama fedheef rizqii (soorata, qabeenya) bal’isa, [kan fedhe immoo] isatti dhiphisa. Wanta kam irraayyu wanta isin [karaa Isaa keessatti] arjoomtan Inni bakka ni buusa, Innis irra caalaa warra rizqii kennaniiti.” Suuratu Saba’a 34:39
Kanaafu, namni Rabbiin irratti hirkate, qabeenya karaa kheeyri keessatti Rabbiif jedhee ni baasa. Abbaa Arshii guddaa irraa hiyyummaan natti dhufti jedhee hin sodaatu. Rabbiin isaaf akka bakka buusu ni beeka. [5]
“Isin keessaa namni Baniinsa [Makkaa] dura arjoomee fi qabsaa’e [nama san booda arjoomee fi qabsaa’e waliin] wal hin qixxaa’u.” kana jechuun warroonni Makkaan banamuun dura arjoomanii fi qabsaa’an warroota kana hin hojjanne waliin wal qixaa miti. Kunis kan ta’e, Makkaan banamuun dura haalli Muslimota irratti baay’ee ulfaataa ture. Yeroo sanitti warra dhugaa (siddiqoota) malee eenyulle kan amanu hin turre. Makkaan erga banamte booda immoo Islaamni ifatti bahee fi namoonni diini Rabbii (Islaama) keessa baay’innaan seenan.Kanaafi Rabbiin olta’aan ni jedha: “Isaan sun warra san booda arjoomanii fi qabsaa’an caalaa sadarkaa guddaa qabu.” Kana jechuun warri Makkaan banamuun dura karaa Rabbii keessatti arjoomanii fi qabsaa’an, warra Makkaan banamuun booda arjoomanii fi qabsaa’an caalaa Rabbiin biratti sadarkaa guddaa qabu.
Sadarkaa warra kanaa yommuu dubbatu, namni tokko, ‘warra banamiinsa Makkaa booda arjoomanii fi qabsaa’an gadi xiqqeessuu fi qeequuf’ jedhee akka hin yaanneef, itti aanse akkana jedhe: “Rabbiin hundaafu [mindaa] gaarii waadaa galee jira.” Kana jechuun Rabbiin warroota Makkaan banamuun dura arjoomanii fi qabsaa’an, akkasumas, Makkaan banamuun booda arjoomanii fi qabsaa’an hundaafu Jannata waadaa galee jira. Sadarkaa fi mindaan isaanii wal haa caaluu malee, Rabbiin isaan hundaafu Jannata waadaa seenee jira. “Rabbiin wanta isin hojjattan hunda keessa beekadha.” Kana jechuun Karaa Rabbii keessatti arjoomu, diinotatti qabsaa’u fi hojii biroo isin hojjattan hunda keessa beeka, homtu Isarraa hin dhokatu. Niyyaa hojii keessan duuba jiru ni beeka. Guyyaa Qiyaamaa hojii hojjattan kanaaf jazaa isiniif kafala.[6]
Wanti asirraa barannu, Sahaabonni sadarkaa guddaa qabu. Sadarkaa isaanii Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa asitti fi bakka biraatti ni dubbate. Ammas, namoonni niyyaan isaan tolee fi hojii gaggaaritti dursan sadarkaan isaanii guddaadha.
“Rabbiif liqaa gaarii kan liqeessu eenyuu? Kanaafu, Inni dachaa isaaf taasisa, isaaf mindaa gaariitu jira.” Suuratu Al-Hadiid 57:11
Araboonni nama hojii gaarii tokko hojjateen, “Qad aqrada (liqeessee jira)” jedhu. Qard (liqaa) kan jedhameef bakka bu’aa deebifachu barbaaduuf liqaan waan bahuufi.[8] (Namni liqaa kennu wanti suni ykn san caaluu akka isaaf deebi’uu barbaada.)
“Rabbiif liqaa gaarii kan liqeessu eenyuu?” kana jechuun eenyutu osoo hin dhaadatinii fi hin rakkisin wanta Rabbiin bira jiru kajeeluun karaa Rabbii keessatti baasaa ykn arjoomaa? “Kanaafu, Inni dachaa isaaf taasisa.” Kana jechuun Rabbiin baasii inni baase kanaaf mindaa dacha dachaa isaaf godha. “isaaf mindaa gaariitu jira.” Kana jechuun isaaf Jannatatu jira.[9]
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa qabeenyi namoonni qaban kan Isaa ta’ee osoo jiruu ‘wanta karaa Isaa keessatti baasan’- “liqaa gaarii” jechuun moggaase. Sababni isaas, akkuma irranatti jenne, liqaa yommuu liqeessan wanti suni ykn san caalu akka namaaf deebi’u waan barbaadaniif namoota kakaasuufi. Ribaan (dhalli) dhoowwamuun dura osoo nama tokkoon “Har’a birri kudhan naaf liqeessi boru dhibba godhee siif deebisaa” jedhame ni liqeessa moo hin liqeessu? Dhugumatti ni liqeessa.
Namni qabeenya baasu liqeefataan waadaa kan guutuu fi tola oolaa ta’uu yoo beeke, nafseen isaa gammachuun qabeenya kana baasti. Qabeenyi isaa isaaf kan deebi’u ta’uu yoo beeke, nafseen isaa baasuf tole ni jetti. Kan liqaa isarraa barbaadu, qabeenya isaa kanaan isaaf daldaaluun dacha dachaa kan isaaf godhu ta’uu yoo beeke, liqeessuuf caalatti fedhii qaba. Ammas, liqaa isaaf dachaa gochuu waliin, liqeefataan of biraa mindaa biraa kan isaaf kennu yoo ta’e, dhugumatti mindaan kuni qooda guddaadha, mindaa bareedadha. Kanaafu, nama qalbiin isaa haafayuu fi doy’ummaan dhukkubsattee ykn iimaanni isaa dadhaba ta’e malee liqeessu irraa duubatti kan hafu hin jiru.
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa, “Rabbiif liqaa gaarii kan liqeessu eenyu?” yommuu jedhu, liqatti hajamee osoo hin ta’in nama liqeessuutti tola oolu waan barbaadefi. Akkasumas, namni guddinna mindaa akka beekufi.
Rabbiin subhaanahu namni yommuu karaa Isaa keessatti arjoomu, wanta inni arjoome caalaa dacha gochuun isaaf deebisa. Sadaqaa takka yoo kenne, mindaa isaa kudhan ykn dhibba ykn dhibba torba ykn san caalu isaaf taasisa.
Liqaan gaariin asittii fi bakka biraatti jedhame wantoota sadii kan guute ta’uu qaba:
1ffaa-Qabeenya badaa fi gatii hin qabne irraa osoo hin ta’in qabeenya gaarii fi qulqulluu irraa ta’uu. fkn, qabeenya halaalaa irra ta’uu. Midhaan yoo sadaqate, midhaan waagin dhayee fi shame osoo hin ta’iin midhaan qulqulluu fi gaarii ta’e sadaqachu.
2ffaa-nafseen isaa itti gammaduu fi jaalala Rabbii fi mindaa Isaa kajeelun qabeenya baasu ykn arjoomu. Na arga, na beekaa, na dhagayaa fi na faarsaa irraa fagaachu.
3ffaa– Dhaadachuu fi nama rakkisuu dhiisu.
Tokkoffaan qabeenyaan wal qabata. Lamaffaan nama baasun wal qabata, isaa fi Rabbiin jidduu wanta jiruun wal qabata. Sadaffaan immoo nama arjoomu fi nama qabeenya kana fudhatuun wal qabata.[10]
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Warroonni karaa Rabbii keessatti qabeenya isaanii baasan ergasii wanta baasan dhaadannaa fi rakkisuun hin hordofsiisne, mindaan isaanii Gooftaa isaanii bira isaaniif jira. Isaan irra sodaan hin jiru, isaan hin gaddanis.” Suuratu Al-Baqaraa 2:262
Namoonni kunniin Rabbiif jedhanii fi mindaa Isa bira jiru kajeeluun qabeenya isaanii karaa Rabbii keessatti ni baasu ykn ni arjoomu. Erga baasanii booda “ebaluuf akkas akkas godhe” jechuun hin dhaadatan. Ammas, dubbii fi hojiidhaan nama sadaqaa kennaniif hin rakkisan. Warri kuni mindaan isaanii Rabbiin bira isaaniif jira. Isaan waan darbeef hin gaddan waan gara fuunduraatti dhufuufis hin sodaatan. Sodaa fi gaddi yoo isaan irraa deeme, nageenyaa fi tasgabbii keessa ta’uu jechuudha. “Karaa Rabbii keessatti baasiin bahu wanta jaalala Rabbii ittiin kajeelanii fi mindaa Isa bira jiru ittiin barbaadaniidha.”[11]
Namni mindaa guddaa kana argachuuf sadaqaa isaa na argaa, dhaadannaa fi nama rakkisuu irraa qulqulleessu qaba. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Yaa warra amantan! Sadaqaa keessan dhaadannaa fi rakkisuun hin balleessinaa.” Suuratu Al-Baqaraa 2:264
Kitaabban wabii:
[1] https://www.englishtafsir.com/Quran/57/index.html#sdfootnote9sym, Tafsiiru Qurxubii-20/238
[2] Tafsiiru Xabarii-22/389, Tafsiiru Qurxubii-20/238[3] Tafsiiru Muyassar-538[4] Tafsiiru Xabarii-22/391
[5] Tafsiiru Sa’dii-989, Tafsiiru Ibn Kasiir-7/173, https://www.englishtafsir.com/Quran/57/index.html#sdfootnote13sym
[6] Tafsiiru Ibn Kasiir-7/173,Tafsiiru Xabarii-22/396 [8] Tafsiiru Qurxubii-20/244[9] Tafsiiru Muyassar-538, Tafsiiru Xabarii-22/397[10] Bidaa’u tafsiir-3/128[11] Tafsiiru Xabarii-4/655


text:
Bulchiinsa naannoo Oromiyaa godinaa Harargee Bahaa araddaa Abdulqaadir jedhamu keessatti gidduu kana namoonni sadii humna “Liyyuu Poolis” jedhamu ka bulchiinsa naannoo Somaaleetiin ajjeefamuu jiraattonni dubbataa jiran.
Bulchiinsi Godinaa Harargee Bahaa garuu Oromoo fi oromoo tu qabeenya lafaa irratti wal-ajjeese jedha. Jiraataan araddaa Abdulqaadir kan sodaa nageenyaaf jecha akka maqaan isaa hin himamne gaafatan akka jedhanti rakkoon daangaa kun eega jalqabamee waggaa shan guutee jira.
Sababaa “qubsuuma” jedhuun namoota bulchiinsa naannoo Somaalee irraa fidanii lafa keenya irra qubsisan jedhu jiraattonni.Kanaafis jecha lafa qotannuu dhabnee rakkataa jirra jedhan.
Bulchiinsii godina Harargee Bahaa garu Liyyu Poliis Oromiyaatti seenuun duraan jira ture amma garu hin jiru jedha.Walitti bu’iinsa duraan baratamee irratti garu hojjataa jirra jedhan.
Gaaffii fi Deebii gaggeeffame caqasaa.


text:
Ofitti Amanamummaa
“Ofitti amanamummaan guutumaan guututti Rabbitti hirkachuu fi Isatti amanuu irraa kan burquudha. Tarkaanfi hundaa kee keessatti Rabbiin akka si gargaaru beekudha. Yeroo hundaa dadhabaa fi homaa hojjachuu kan hin dandeenye fi hanqinna xixxiqaa irratti of ajiifachuun(blame) yoo duubatti of harkiste,kufaatif saaxilamta. Yaada Rabbiin haqa malee akka si kunuunse yookin wanta nafseen tee hin dandeenye sirra akka godhe jedhu gonkumaa of amansiisu hin qabdu. Rabbiin wanta nafseen baadhachuu hin dandeenye gonkumaa irra hin kaa’u.” – Khurram Murad Read more


text:
Onni Begii guutumatti to’annoo WBO jala galfamuu
Konyaa Lixa Wallaggaa keessaa, Magaalaa Begii dabalatee, Onni Begii, Jimaata Fuulbana 3, 2021 irraa qabuun guutumatti to’annoo WBO jala galfamee jiraachuu.
Lola MKII fi HIT gidduutti adeemsifamuun, Oromoon Walloo rakkoo mudachuu
Lola PP (Mootummaa Koloneeffataa Impaayera Itoophiyaa) fi HIT (Humna Ittisaa Tigiraay) gidduutti adeemsifamaa jiruun wal-qabatee, Uummanni Oromoo Walloo rakkoo hedduu mudachaa jiraachuu.
Barsiisaan Oromoo, Mabiraatee Taayyee Surraa jedhamu, Konyaa Baha Wallaggaa, Ona Nuunnuu Qumbaa, Magaalaa Adaree keessatti, LMKII'n ajjeefamuu; daa'imni isaa ganna tokkoos harki isii tokko rasaasaan rukutamuun irraa muramuu.


text:
OSA 33rd Annual Conference Held in Oromia, Finfinne #OSAinOromia July 27, 2019Posted by OromianEconomist in Uncategorized.
Tags: Africa, African Studies, Finfinne, Oromia, Oromo Studies, Oromo Studies Association (OSA), OSA, OSA 33rd Annual Conference in Oromia, OSA Conference
trackback
Yaa’iin Waldaa Qorannoo Oromoo (OSA) waggoota 33 booda Finfinneetti eegale #OSAinOromia
Yaa’iin Waldaa Qorannoo Oromoo (OSA) waggoota 33 booda Finfinneetti eegale
BBC Afaan Oromoo, 26 Adooleessa 2019
Yaa’iin Waldaa Qorannoo Oromoo (OSA) 33ffaa Magaalaa Finfinneetti bakka hayyuulee fi qondaaltoonni motummaa olaanoo argamanitti Yunivarsiitii Rifti Vaaliitti eegale.
Dhaabbanni seenaa fi aadaa Oromoo qorachuuf hundaa’e kuni magaalaa Finfinneetti yaa’ii yeroo taa’u waggoota 33 keessatti kun kan duraati.
Yaa’ii kana irratti haasaa baninsaa kan taasisan pirezidantiin waldichaa Aadde Kuulanii Jaalataa ammaan dura seenaa dogoggoraa namoonni seenaa Itoophiyaa barreessaa fi himaa turan sirreessuu keessatti OSA qooda guddaa baheera jedhaniiru.
Dabalataanis, seenaafi aadaa Oromoo qofa osoo hin taane waldaan kuni addunyaan seenaa saboota kaan kan akka Hadiyyaa, Walaayittaafi kk akka hubatu gargaareera jedhan.
Pireezidantiin Itti – aanaa Naannoo Oromiyaa Obbo Shimallis Abdiisaa sagantaa kana irratti kan argaman yoo ta’u hojii dhabbati OSA’n hojjataa tureef galata argachuu qaba jedhaniiru.
Haala siyaasaa Itoophiyaa keessa tureen dirqamee biyya alaatii hojii qorannoofi barnootaa kan hojjetaa ture OSA fi michoonni isaa injifataniiru jedhaniiru.
Ummata Oromoo maraan baga ijoolleen keessan biyyatti isiniif galan jedhan jechuunis Oromoo harka fuudhan.
”Osooma mortuun mortuu hortuun horti, iniifannoon Oromoo itti fufa!” kan jedhan Obbo Shimallis, dhaloonni amma jiru duudhaa sirna gadaa abbootii isaa cimsatee akka deemuuf qo’annoo fi qorannoo taasisu cimsuu akka qabu dhaamaniiru.
Obbo Shimallis itti dabaluunis, keessummaa tajaajilli lammummaa amma mootummaan naannoo Oromiyaa eegalee akka hojiirra oolu gochuuf akka deeggaran hirmaattota gaafataniiru.
Aaddee Kuulanii Jaalata pirezidaantiin waldichaa gama isaanitiin, OSA seenaa fi aadaa deebiisanii dagaagsuu qofa osoo hintaane dirqama ‘roadmap’ dhalootatti agarsiisuu qaba jedhan.
Hayyoonni fi beektonni Oromoo injifannoo Oromoo fi ummanni Itoophiyaa argate akka itti fufu gochuu keessatti gahee guddaa bahuu qabna jedhaniiru.
Yaa’ii guyyoota sadiif gaggeeffamu kana irratti hayyoonni Oromoo fi Prof Asmaroom Laggasaa dabalatee qorattoonni seenaa Oromoo fi jaallattoonni Oromoo hedduun biyya keessaa fi biyya alaa irraa hirmaataniiru.
Qorannoo akkamiitu dhihaate?
Pirofeesar Baqalaa Guutamaa waraqaa qu’annoo mata dure ‘Federalism and Identity’ jedhu jalatti dhiyeessaniin, ‘Itoophiyaan yeroo ammaatti sirrni federaalaa akka hojjatu taasisuun alatti fala biraa hinqabdu’ jedhaniiru.
Mootummaan yeroo ammaa biyya Itoophiyaa bulchaa jiru sirna Federaalizimii bu’uuressullee ofumaan naannolee olaantummaadhaan bulchaa waan tureef federaalizimii dirqamaan saboota walitti fide jedhamee komatama.
Biyya akka Itoophiyaa sab-daneessa taate kana keessatti Federaalizimiin saboota walitti fidu dirqama ta’uu kan dubbatan Pirofeesar Baqqaleen namoonni sirni federaalizimii qoodiinsa uuma, biyya diiga jedhan sirrii akka hin taane dubbatan.
Federaalizimii sabdaneessaa dhugaadhaan bu’uuressuuf sirni dimokiraasii jiraachuun dirqama kan jedhan hayyuun kuni paartii fi mootummaan adda ba’anii hojiisaanii hojjechuu dhabuun rakkoo hamaaf sirna kana saaxiluu dubbatan.
Federaalizimii dhugaan garuu aadaa fi seenaan akkasumas duudhaan naannolee hundaa yoo beekamee fi kabajamedha.
Sirna Federaalizimii sab-daneessaa hin hordoftu taanaan Itoophiyaan baay’inaa fi garaagarummaa Saboota keessa jiru hooggantee deemuun hin yaadamus jedhan.
Mirga dhuunfaa kabajuu fi mirga gareef beekamtii kennuun utubaa sirna federaalizimii ta’uu qabas jedhan.
Eenyummaa ofii qabatanii Itoophiyaa ta’anii jiraachuun utuu danda’amuu sabummaa kee gatii Itoophiyaa ta’i yaadi jedhu balaa sirna federaalizimiiti jedhan.
Furmaata rakkoo keetii anatu siif beekaa osoo hin taane hirmaachisuudhaan namni hunduu rakkoo isaaf qaama furmaataa akka ta’u haala mijeessuutu nu baasas jedhan.
Gama biraatiin mata duree ‘Aangoo Diinagdee fi Siyaasaa mootummaa giddu galeessaan qabame’ jedhurratti waraqaa qoranno kan dhiyeessan Dr. Ammayyuu Godessoo Itoophiyaa keessatti rakkoo guddaa kan ta’e mootummaan federaalaa aangoo mootummaa naannolee keessa seenuun sarbuu isaati jedhan.
Mootummoota naannoleef aangoo qooduu dhabuu, saboota hundaaf beekamtii kennuu dhabuu fi qoqqoodanii bulchuuf yaaluun sirna federaalizimii biyyattiirraan dhiibbaa ga’eera jedhan.
Haala jiruu fi jireenya hawaasa daangaa Oromiyaa fi Beenishaangul Gumuz irratti waraqaa qorannoo digirii sadaffaa(PhD) isaanii kan hojjetan Dr.Ammayyuun waldhabdee saboota gidduutti yeroo sana uumamaa tureef Ministira Dhimmoota Federaalaa yeroo sanaa komatan.
Ammas taanaan sirna hunda walqixa tajaajiluu fi ummata Itoophiyaa hundaaf ta’u fiduuf Paartileen Siyaasaa waliin mari’achuu akka qaban dhaamaniiru.
Hayyoonni lameen erga waraqaa qoranno dhiyeessanii booda gaaffilee ka’aniif deebii kennaniiru.
Gaaffilee ka’an keessaa mootummaan Itoophiyaa amma bulchaa jiru akkaataan dhufiinsa isaa gama humna waraanaatiini, akkamiin sirna dimokiraasii mariirratti hundaa’e bu’uuressuu danda’a jedhuuf paartileen siyaasaa Oromoo kanarratti dirqama akka qabantu himame.
Gaaffii walitti dhufanii sirna federaalizimii uumuun haala Itoophiyaan amma keessa jirtuun dhuguma furmaata ta’aa jedhuuf waldanda’uun dhimma ijoo ta’uutu himame.
”Lammiileen Itoophiyaa hunduu aadaa fi duudhaa, eenyummaa isaanii qabatanii walitti dhufanii waldanda’uudhaan waliin jiraachuu danda’u, yoo tokko balleesse, inni kaan danda’aa, akkasiin waliin jiraachuutu furmaata ta’a” jedhan Pirofeesar Baqqaleen.
more at #OSAinOromia
Comments»
No comments yet — be the first.


text:
Sagantaan badhaasa Minnesotaa $100 xumuramee jira
Talaalamuu keessaniif galatoomaa!Sagantaan badhaasa Minnesotaa $100 xumuramee jira, kanaaf kana booda iyyata hin fudhannu.
Yoo kanaan dura badhaasa gaafattanii jirtu ta'e, gaaffii keessan ilaalaa jirra, yeroo gabaabaa keessatti isin quunnamna. Waa'ee badhaasaatiif gaaffiiwwan galfattaniitiif, Toora Bilbilaa Ummataa COVID-19 Muummee Fayyaa Minnesota (833) 431-2053 irratti Wiixataa hanga Jimaataatti ganama sa'a 9W.D. hanga galgala sa'a 7ttiW.B., akkasumas Sanbata sa'a 10W.D. hanga 6 WB tti. bilbilaa.
Hanga ammaatti hin talaalamin jirtu yoo ta'e, Kaartaa Agarsiistuu Talaallii fayyadamuudhaan bakkee isinitti dhiyaatu argachuu ni dandeessu.
Haddii aad qaadatay kuurada koobaad ee talaalka Pfizer ama Moderna, fadlan xasuusnoow inaad qaadato kuurada labaad ee talaalkaaga xiliga laguu mudeeyay. Doozii jalqabaa talaalliiwwan Pfizer fi Moderna fudhattanii jirtu yoo ta'e, maaloo guyyaa beellama keessaniitti doozii isa lammaffaa fudhachuu hin dagatinaa. Doozii isa lammaffaatiif beellama qabachuu yoo barbaaddan, dhiyeessaa isinitti dhiyoo argachuuf mn.gov/vaccine daawadhaa.
Talaalamuu keessaniif ammas daballee isin galateeffanna. Talaalliin tokkoon tokkoon isaa, ittisa hawaasa bal'aa kan ofii keenyaa fi namoota biroo guutummaa Minnesotaa keessaa dhibee irraa ittiin ittisuuf nu barbaachisu uuma.


text:
Sooma Duuka Bu’ootaa
Sooma Duuka Bu’ootaa
Dn Takluu Haayiluun
Soomii jechuun dhisuu, of dhorkuu, lagachuu, fedha foonii fedha lubbuuf bichisiisuu jechuu dha. Soomiin bara Kaakuu Moofaa irraa kaasee hangaa ammaati kan jiru, gara fulduraattis kan itti fufu dha. Raajootni Waaqayyoti kan dhiyaatan (Kessa Deebii 34:28), badii cuubuu jalaa kan ittin ba’amuu (R.Yona 3:5-10), Diinni kan ittiin mo’aamu (Maat 4:21; 17:21), tajaajilaaf kan qophoofnu (Yoha 13:3;4:25), kabajaa kan argannu (Duuka 10:20) ….Soomani. Soomiin wanta eegneefi kadhanne qofaa kan ittin argannuu osoo hin ta’iin wanta nu barbaachisu maraa kan ittin argannu dha.
Bakka amantaan jiruti yeroo hedduu soomiin ni jira. Mannii amantaa Ortodoks Tewaahidoo Itiyoophiyaas sooma mataa ishee yeroofi waqtii garaagaraatti addaan qooddee ni qabdi (Zak 8:19). Soomiin Duuka bu’ootas gosa sooma labsii keessa isa tokko ta’ee soomota akka seera manaa qulqullumaatti yeroo maraa Wiixata eegalan sadeen (Soomii Gooftaa, Sooma Saba Nanawwee, fi Sooma Dukaa bu’otaa) keessaa isa tokko.
Soomiin kun lakkofsaan guyyaa murtaa’aa hin qabu. Haa ta’uu malee soomiin kun akka mana kiristaanaa Ortodoksii Itiyoophiyaatii waggaa waggaan ayyana guyyaa shantamaaffa /Pharaqiliixoos/ bulee akka soomamuufi yeroo hundaa Adolessaa 05 akka hiikamu /xumuramu/ seerri mana amantaa ibsa. (Fitihaa Nagastii Keyyataa 15 key. Xiqaa 569).
Soomiin kun Amantoota duraanii biratti sooma Loltoota jedhamuun beekama. Bara durii loltoonii dirree waraanaa deemuuf ykn si’a dirree waraanaa irraa deebi’an dogogora dalaganiif ni soomu ture. Duuka buutotni Gooftaas Lallaba wangeelaaf dirree waraanaa hamaa kan taate addunyaa kana irraa deddebi’uun barsisuun, seexana baasuun, namoota barsiisuun cuuphuun hordoftoota Kiristoos taasisuun isaaniin dura sababa soomaniif soomii loltootaa jedhama.
Soomiin Duuka bu’ootaa sooma kaan irra adda kan isa taasisu Gooftaan keenyaa Iyyasuus Kiristoos afaan Isaatiin raajii dubbachuufi isaatini. Kunis yeroo Gooftaan keenya biyya lafarra deddeebi’ee barsiisutti warreen Farisoota itti dhiyaachuun ‘’Duuka bu’ootni Yoohaannis maaliif heddu soomuu kadhannaas maalifiin taasisuu, Duuka buutotnii kee garuu kan hin soomnee maalif?‘’ jechuun yeroo gaafatanitti, Gooftaan akkas jedhee deebbiseef “Miinzootni osoo misirroon isaan waliin jiruu gadduun isaan barbaachisaa? Garuu yeroo misirroon isaan irraa adda ba’uu ni dhufaatii waqtii sana ni soomuuu”. Huccuu haarawaa irratii kan moofaa erbu hin jiru, erbaan isaa uffata tarsaasatti, tarsa’uun isaas kan caalu ta’a. Okkotee moofaatti daadhii waynii harawaa kan naqus hin jiru, osoo naqame garuu okkotee /gaanii/ san ni cabsa. Daadhiin Wayniin suniis ni dhangala’a. Okkoteen sunis ni bada. Garuu daadhii waynii harawaa okkotee harawwatti naqu, lamaanuu achiin wal eeguu. (Maat 9:14-17 Luqa. 5:33-39)
Barruu kana keesssatti Gooftaan keenya “yeroo misirroon isaan irraa addaan ba’u ni dhufaatii waqtii san ni soomuuu” kan jedhee kuni raajii waa’ee sooma kanaaf dubbatame dha. Akkasumas jechi kun sooma kanaaf beellama kenna. Kunis misirroon yeroo irra addan bahuu jechuun ibsamee. Kanaafuu, soomiin Dukka bu’ootaas Ol bahuu Gooftaan /በዓለዕርገት/ booda malee hin eegalu. Kunis mannii amantaa Ortodoksii gocha ishee kamiifuu hagam Kitaaba Qulqulluu irratti akka hundooftu mul’isa.
Soomiin kun ayyaana Ol-bahuu /ዕርገት/ irraa guyyaa kudhan /10/ booda eegalama. Kunis qaamni Dukaa bu’ootaa hangaa Afura Qulqulluun isaaniif bu’utti guutummaa guutuutti qophaa’aa ta’uu dhiisuu isaa nuuf mirkaneessa. Kanas Gooftaan keenya “erbaa moofaa ……” akkasumas “okkotee moofaa …..” jechuun ibseera.
Haaluma kanaan Duukaa buu’otni jajjabeessaa kan ta’e Afuura Qulqulluun erga haaromsamanii booda akka sooman ni arganna. Kutaa dubbii barumsaa Gooftaa waa’ee sooma Duukaa bu’ootaaf barreeffame keessatti dubbii ijoo sadii arganna. Mee isaanin gabaabumatti haa ilaalu.
1.“Miinzootni osoo Misirroon isaa waliin jiru gadduun isaanirraa hin eegamu.” Miinzoota kan jedhaman kanneen akka Yohaannis Cuuphaa warreen “gaabbii galaa” jechuun daandii qulqulleessan, warreen wangeela barsiisanifi namoota daandii Kiristoositti fidani dha. Hojiin miinzotaa misirree dubra gara misirrootti fiduu waan ta’eef haaluma kanaan miinzoota jechuun Duuka buu’oota jechuu dha. Iyyesuus Kiristoos misirroo (dhiiraa) yoo ta’uu manni qulqullummaa (kiristaanootni) immoo misirree (dubra) fakkeefamu (2Qor 11:2, Yoh 3:29). Kanaafuu, miinzootni misirroo gammachisuuf jecha rakkoo kamiyyuu ciiniinnachuun dabarsu malee fuula misirrootti hin gaddani. Soomni barbachisaa ta’u iyyuu Gooftaan osoo isaan waliin jiruu akka soomuu hin qabne nu hubachiisa. Gaafa inni isaan irra adda bahe garuu (Jimaata gaafa warra Ayihuudotaan fannifamee irraa hanga Dilbata du’aa ka’umsa isaa arganitti fi erga inni gara saamiitti olbahee) booda akka soomuu qaban nu agarsiisa. Fakkeenya kana keessatti soomiin gaddaan fakkeessameera. Soomuun gammachuun isaa lubbuudhafi malee fooniif miti. Foon hanga sooma barutti soomni adabbii isaati. Kanaafuu soomaan lubbuu malee foon hin gammadu. Sababa kanaaf soomiin Kitaaba Qulqulluu keessatti bakka heddutti gadda, rakkoo, booyicha waliin walqabatee dhiyaata. (Iyuu’eel 2:12)
2.“Huccuu harawaa irratti kan moofaa haguuguu /erbuu/ hin jiru, erbaan isaa uffata tarsaasaatti, tarsa’un isaas kan caalu ta’a.” Namni huccuu hodhu uffata harawaa irratti huccuu moofaa hin erbu. Kunis huccuu balleessuufi midhagina isaa dhabsiisuu ta’a. Inni harawaan sanis sababa isa moofaatti dafee gatama. Fakkenya kana keessatti ogessaa huccuu hodhuun kan fakkefame Gooftaa keenya Iyyesuus Kiristoosi dha. Huccuu erbaan kan fakeffamee sooma Kakuu Haaraa Gooftaan hundeesse yoo ta’u, huccuu moofan kan fakkeefame jireenya Duuka bu’ootaati. Akkuma fakkenya kana irra hubannutti namootni uffata Gooftaati. “አልባሲሁሰለክርስቶስመሃይምናንእሙንቱ” (“Uffatni kiristoos amantoota) akkuma jedhu. Kiristaanotni huccuu Kiristoos yoo jennu kabaja Waaqayyo ni muldhisu jechuu keenya. Kunis uffatni kabaja namaa sababa muldhisuuf.
Gama biraan, Kiristoos namootaaf huccuu isaaniitti “Isin warreen Cuuphamtan Kiristoosin ufattaniitu” akkuma jedhu qulqullichi Phaawuloos (Gala.3:27). Kiristoos immoo uffata amantootatii yoo jennu fayyaa, midhagina, golgaa badii fi kabaja isaaniiti jechuu keenya.
Sooma kana keessatti erbaan fakkeefamuun isaa erbaan wanta wal dhabee fi wal irra fagaatte akkuma wal-qunnamsiisu, soomiinis fedha garaa garaa kan qaban fooniifi lubbuu tokko waan taasisuufi (walitti fiduufi) dha.
Huccuu haarawwaa irratti kan moofaa erbuun hin jiru, dacha’an/erbaan/ isaa uffata tarsaasaatti, tarsa’uun isaas kan caaluu ta’a jechuun Iyyesuus kiristoos qaamni duuka bu’oota cubbuun osoo dadhabee /mofa’ee/ jiruu osoo isaan hin jajjabeessiin/hin haroomsiin/ seera haarawaa tolchee ykn sooma sooma jedhee akka isaan hin ajajnee fi qaamni isaanii yeroo Afuura Qulqulluun haromsamu garuu akka soomuu qaban muldhisa. Kunis waaqayyo dandeetti keenya malee ba’aa akka nutti hin feene fi abbaa gaarii nu caalaa nuuf yaadu ta’uu isaa agarsiisa. Innis yeroo sana Duuka bu’ooni waan gochuu hin dandeenye taasisa jedhees isaan hin ajajne, yoom akka ajaju ni beekaati. Isiraa’elootaaf osoo garbummaan jiraanii ajaja kurnan kan hin kennineef kanaafi. Garbummaan osoo jiranii waan barbaadan dalaguun waan hin danda’amneef. Waaqayyos dhala namaa hanga humna isaa malee humnaan isatti olitti ba’aa itti hin fe’u. Nuyis akkuma isa irraa baranneen gochuu kan qabnu haaluma kana dha.
3.‘’Okkotee moofaatti waynii harawaa kan naqu hin jiru, osoo naqamee garuu okkotee /gaaniin/ sun ni caba. Daadhiin Waynii sunis ni dhangala’a. Okkoteen sanis ni bada. Garuu daadhii waynii harawaa okkotee harawwatti naquu, lamaanuu achiin wal eegu.’’ Okkotee moofaan kan fakkeefame jireenya Duuka bu’ootni osoo Afuura Qulqulluu hin argatiin turan, daadhii waynii haarawwan immoo sooma Gooftaan wangeelan bu’uuresseen fakkeefama. Daadhii waynii haarawaa kan naqnu okkotee haarawaatti akkuma ta’e sooma Kakuu Haarawwaa ishee jalqabaa Duuka bu’ootni soomuu kan qaban erga Afuura Qulqulluu fudhatanii ta’uu isaa hubanna. Cimina afuuraan (lubbuun) foon keenya ceephaana: “jilbi koo soomaan dadhabe, qaamni koos dhadhaa dhabee huuqqate” Far 108:24, akkuma jedhe qulqulichii Daawitti.
Egaa namootni heddun sooma bu’uura Kitaaba Qulqulluu akkanattii qabu kana ‘’kun kan warreen lubootaati, kan warren jaarsotaati, Dur hin turre kan dhiyoo dhufe’’ jechuun dogoggoranii namoota biroos ni dogoggorsu. Soomuu dhiisuuf sababa barbaaduu irra sababa barbaadanii soomuutu gatii guddaa qaba. “Hiyyeessi hiyyummaan isaa iyyuu sooma, Itiyoophiyaa keessa jiraachuun ofumaafu soomii dha” akkaa jedhan Waaqayyo irratti baacuun adabbii cimaa fida. “Kun soomii lubootaafi jaarsoolii ti” yoo jennu immoo sooma barsiisuun lubootafi jaarsoolii qofaaf akka ta’e; akkasumas fayyinni kan barbaachisu, cubbuu kan dalagu isaan qofa jechuu keenya.
Duuka buu’otni akkuma ajajamaniin addunyaa kana deemanii barsiisuu isaanin dura jalqaba sooma soomani. Duuka bu’ootni hin soomne jechuun fakkenyii armaan oliitti Gooftaan keenya Iyyesuus Kiristoos dubbatte soba jechuu dha. Galannii Waaqayyoof haa ta’uuti jechi Waaqayyoos rawwateera duuka bu’ootniis isaas soomaniiru.
Walumaagalatti, ergaa guddaan sooma kanaa Duuka butootni Gooftaa irraa kennaa Afuura Qulqulluu akkuma fudhataniin jireenya isaanii soomaanfi tajaajiilaan Waaqa isaaniif kennaniiru; tajaajilaaf ba’uun dursas jireenya isaanii soomaan eegalaniiru. Kanaafuu nuti kiristaanonnis tajaajila Afuuraa hundaa dursa jireenya keenya maraa Waaqayyoof kennu akka qabnu nu barsiisa. Nutis soomii kana soomnee cubbuu irra kan hafe wantii yaadnufi hojjetnu maraa akka nu raawwatamu sugni Duuka buu’otaa, gargaarsi Ergamootaa, araarsummaan hadha keenya dubroo Maariyaam, kadhannaan Qulqullootaa, arjummaan Waaqayyoo nu waliin haa ta’u.
Madda:
v Waangelaa Maatiwoos dubbisaa fi hiikaa isaa
v Website waldaa qulquulotaa Amaariffaa
v Fitihaa Negestii


text:
Raadaarii
Raadaarin sirna ittiin wantoota-argan kan dambalii raadiyoo fayyadamuun fageenya, ol kaa'insa, kallattii, ykn saffisa wantootaa arguuf tajaajilu dha. Raadaarin xiyyara, ispeeskiraaftii, bidiruu, misaayelii qajeelfamu (guided missile), konkolaataa, odeeffannoo haala qilleensaa fi akkaataa taa'umsa lafaa arguuf gargaara. Diishin ykn anteenaan raadaarii, dambalii raadiyoo ykn maayikirooweevii tamsaasa, kunis wantoota fulduraasaa jiran kan gufuu itti ta'anitti bu'ee gara duubatti deebi'a. Wantoonni gufuu ta'an kun anniisaa dambalii keessa amma xiqqoo gara diishii ykn anteenaatti, kan yeroo baayyee naannodhuma tamsaasaa (transmitter) kanatti argamutti, deebisu.
Raadaariin biyyoota adda addaa baayyedhaan yeroo Waraana Addunyaa Lammaffa fi sana dura hojjatame. Jechi raadaar jedhu bara 1940 Humna Galaanaa USAtin kan uummamee yoo ta'u kunis gabajee gaalee RAdio Detection And Ranging jedhurraa dhufe ture. Gabajeen kun erga sanii gabajee ta'uunsaa hafee akkuma jechaatti tajaajiluutti darbe.
Faayidaan raadaarii kan ammaa baayyee ball'aadha, kunis too'annaa tiraafikii qilleensarraa, sirna ittisa-qilleensarraa, astironoomii raadarii, sirna farra-misaayelii; raadaarii bidiruun iddoowwanii fi bidiruu biraa arguuf; sirna xiyyara akka walitti hin buune dhorku; sirna garba ilaaluu, sirna ispeesii ilaaluu, fi sirna ispeeskiraaftii walittii dhiyeessuu keessatti; meetirooloojii keessatti hordoffii jiidha qilleensaa kan rooba fiduu; sirna xiyyara balaliisuu keessatti; misaayelii qajeelfamu keessatti iddoo rukutamu addaa baasuus; raadaarii lafa keessa seenu kan qorannoo ji'ooloojiif oolu dabalata. Raadaarii teknooloojii olaanaa fayyadaman hujeessa asattoo lakqurxaawaa (digital signal processing) ofirraa qabu, odeeffannoo fayyadu waca guddaa keessaa adda baasuus danda'u.
Sirnoonni kaan kan raadaarii fakkatan kutaa elektiroomaagineetiik ispektiremii keessaa kan biraa fayyadamu. Fakkeenyi tokko liidarii dha, liidaariin bakka dambalii raadiyoo ifa leezerii kan ijaan mul'atu fayyadama.
Akkaataa HojiiEdit
Sirnoonnii raadaarii tamsaastuu dambalii raadiyoo kan asattoo raadaarii jedhamu kallattii duraan murtaa'etti tamsaasu qabu. Damabaliin raadiyoo kun yoo waan ta'etti bu'e, yeroo baayyee gara duubatti calaqqifamu yookan kallatti adda adaatin bittinneeffamu. Asattoon raadaarii gara duubatti calaqqiseeffama, keessaahuu meeshaalee dabarsoo elektirikii ta'an keessatti — keessumattuu sibiilaan, bishaan garbaatinii fi lafa jiidhadhaan. Kana keessaa muraasni altimeter raadaarii fayyadamuu nama dandeessisu. Asattoon raadaarii kan gara duubaatti kallattii tamsaastutti calaqqiseeffametu raadaariin akka hojjatu godha. Yoo wanti asattoo raadaarii calaqqiseesse sun gara tamsaastutti ykn faallaa tamsaastutti deema ta'e, jijjiiramana ammamtaa dambalii raadiyoo kan sanaan walqixxaatutu fida, kanas kan godhu galtee Dooppilerii ti.
Fudhattuun raadaarii, yeroo baayyee, garuu yeroo hunda miti, iddoodhuma tamsaastun jirutti argama. Asattoon raadaarii duubatti calaqiseeffamee anteenaan fudhatame yeroo baayyee dhadhabaa yoo ta'eyyuu, elektirooniik ampilifaayeriidhaan anniisaa isaa guddisuun ni danda'ama. Asattoo raadaarii fayyidaa kennuu danda'u argachuuf, tooftaa asattoo hujeessuu xaxamaanis hojiirra oola.


text:
Siiraa-Lakk.5
Seenaa Warra Arbaa (As’haabul Fiil)
Seenaan kuni Qur’aana fi hadiisan kan mirkanaa’edha. Qur’aana keessatti suuratu fiil gara seenaa kanaa akeekti. Boodarratti suurah tana guutuu ishii ni dhiyeessina. Hadiisa keessatti immoo: Rasuulli (SAW) yeroo Hudeybiyah hanga bakka As-Saniyyah jedhamtu gahanitti adeemsa itti fufan. Bakka kanatti gaalli inni yaabbatu jilbifattee gara fuunduraatti deemu didde. Namoonni ni jedhan, “Hal,Hal! (Jecha kana yommuu gaalli deemu didde itti fayyadaman) Dhaabbachuu didde akkasumatti jilbifattee turtee. Ammas namoonni ni jedhan, “Al-Qaswaa [lafatti] gogde.(Al-Qaswaa gaala nabiyyiiti (SAW)). Nabiyyinis (SAW) ni jedhan: Al-Qaswaan hin gogne, suni amala ishiiti miti. Garuu arba Kan qabetu ishiis qabee. (Akkuma Rabbiin arba Abraha gara fuunduraatti akka hin deemne dhoorge, gaala tanas akka hin deemne dhoowwe.) (Sahiih Al-Bukhaari 2731)


text:
========== Kutaa 1ffaa =========
Saphaloo Kadiir irraa
Sabni Oromoo baroota hedduuf dhiibbaa fi dhiittaa siyaasaa sirna shalaalaa fi gadaada jalatti baroota danuuf miidhamaa ture. Badii malee ajjeeffamee, qabeenya saamamee, qe’ee isaa irraa buqqaafamee jalee namaatti laalamee jiraachaa ture. Ammaas sanuma daran roorroo fi miidhaan sirna dheeytawaa fi firra-dhawaa wayyaanee jalatti rirriitamaa jira. Hanguma inni qabsoo finiinsuun shirriis, dharriis itti hammatee xiloo siyaasaa diinaatiin diramee akka hamaa gaaga’ama jira. Sabni Oromoo gabrummaa jalatti akka mudhuru sababni dirqe sirna siyaasaa qammanaa habashootaa kan sirni nafxanyaa diriirseen akka tahe ifa gala. Sirni yuuraa fi xuuraan ammaa kuniis gaafuma duraa san ba’aa gabrummaa teepha hamaan Oromoo irratti hidhee qabeenya Oromiyaas saamee hidha kutaa jira. Funyoon gabrummaa nurra diriirfame takka nu hidhaa, takka nu miidhaa darbannoo dararaa walitti daddabarsaa akka asiin gahan beekkamaa dha. Sababa kanaan sabni kun sablatee hadhaa fi kudha hamaa mudatee, kulkula cubbuun itti uumteen leeydamaa ture. Arraas hin fayyine dhuundhuunni madaa kalee falaqisuu fi dhukkubuu hin dhaabne. Madaa fottoqsanii madaa uumaa, madaa afreeysanii sibiijjeeysaa akkamitti madaan qoortee fayyitiree? Sirnoonni kolonii kan barayyu lubbuu teenya waadu fi lafarraa haadu, saba Oromoo kana osoo dhabamsiisuuf gaaduu gannaa fi gadaa miti jaarraa tokkoof walakkaatu naanna’e.
Sirnoota tortoraa haada dhoqqeetiin wal guduunfaa gannoota dhibbaa fi qiniif wal shorrooysaa as dhufe kana guutumatti hundee irraa akka hin fiilletti fonqolchanii walabummaa ganamaa san deebifachuuf sabni Oromoo qabsoo gosaa fi roga danuun godhaa turee, arraas ittuma jira. Qabsoo qabsaa’ootaa fi gootoota Oromootiin dur irraa taasifamaa tureen injifannoon danuun arkamuus garuu hanga arraa qaphxii maayyii, milkii xumuraa kan walabummaa fi bilisummaa irra gahuun hin danda’amne. Galmaa fi galmee hawwinu san milkaa’uu dadhabuun akkuma jirutti tahee, ammoo abdii murree, hamilee cirree harka marannee osoo hin taa’in ammallee galma san gahuuf deemsaa fi tooftaa qabsoo jijjiirrachaa daandii keenya irraa osoo hin gorre itti saksaakaa jirra. Qoree shira gabrummaa tan waggaa dheeraaf nu okkolchiisaa turte san ciniinnee, qirqixnee akka caphxuu fi haftuun qirfiixaa hin hafnetti qunxuuxnee baasuuf yeroo duraa caalaa kan itti cillaayfannu amma akka tahe beekuun dirqama taha. Beekuu qofa osoo hin taane wal beeksisuun, hubannee wal hubachiisuun deemsa qabsoo ammaatiif dirqama qofa osoo hin taane qoricha jijjiirraa hin qabne akka tahees gad fageessinee qalbitti guduunfachuu qabna. Karooraa fi tarsiimoo, sirnaa fi seeraa, ulaagaa fi dhugaa qabannee ejjannoo fi murannoo takkaan tarsiimoo fi imaammata dhugaa guduunfannee tarkaanfannu malee galmaaf galiin hawwinu abjuu hin hiikamne tahee akkuma kanaam duraa hamileen teenya qaxara qoortee, habaleen teenya doomtee karatti hafna. Ilaalchoota hadarraaqa qabannee soora walabummaa soorannee quufuuf hawwuun abjuu lukkuuti. Qabsoo dhiigaa fi lubbuu dhugaa meeqa itti wareegnee asiin geenye tana gatii gitu itti milkaa’uu qabna. Milkii kana irra dhaabbachuu fi qabaachuuf ammoo murannoo fi hidhannoo, taankii fi baankiis horuu qabna. Xurree halkanii ibsaa malee, hawwii harka duwwaati fi ajjeta daddaaqaan qilee hamtuu ganna dhibbaa oliif torban dachiitti gad banamte tana utaallee gama dhaquu hin dandeenyu. Ilaalcha siyaasaa dheedhii fi saattawaa qabannee gaara guddaa wayyaaneen waggoota 26 dabran Oromoo fi Oromiyaa keessatti jaarratte diiguu hin dandeenyu. Kana jechuun kiyya ammoo hamilee fi habalee qabsaa’oota Oromoo cabsuuf osoo hin taane, ilaalcha siyaasaa keenya bilcheessinee eenyullee dursinee marsaa fi sarara irra geenyee fi amma jirru beeknee akka eenyulleen qaawa hulluuqee nuttiin seenu hin arganne duraa tufteeyyuu qabna jechuu kooti.
Qabsoon Oromoo eega gaafa Oromiyaan koloneeffatamtee irraa hanga arraa sadarka sadarkaan finiinaa dhufte. Haa tahuu malee waggaa sadiif afran dabran kana godhamaa turte adeemsa addaatiin jijjiiramaa wayta ammaa guutumattuu Oromiyaatti galtee jirti. Oromiyatti galuu qofa osoo hin taane qabsoon keenya tumsa adda addaa horachaa, humna dabalachaa sadarkaa tana geessee jirti. Kan barbaadamuus kanuma. Amma qabsoon Oromoo sadarkaa cimaa fi hamaa irra geessee jiraachuu kan mirkaneessu ragaa fi dhugaa danuutu jira. Qabsoon Oromiyaa keessatti godhamaa turte haala amma jirtu irra dhaabbannee yoo laalle ammoo qabsoo bifa lamaatu jira. Lamaaniis qabsoo Qeerroo fi qabsoo OPDOti. Qabsoon bifa lamaan jirtu kun ammoo gubbaarra yoo laallu akka waan walitti dabalamtee, akka waan qabsoon takka taate fakkaatti. Gariin namaa akka waan qabsoon Oromoo Opdo jalatti galtee, akka waan Opdo’n Oromiyaa walaboomsuuf murattee wayyaanee jalaa baatee warri itti fakkaatuus jira. Lammaa Magarsaa fi Dr. Abiy Ahmed faan humna waraanaa jaaranii Oromiyaa walaboomsuuf kan qabsotti seenan namni itti fakkaatuus jira. Garuu ammoo tumsa dabalatte malee qabsoon takka hin taane, takkaas hin taatu. Kaayyoon qabsoo Oromoo tan ummanni Oromoo bal’aan dur irraa itti cichee, gootoonni danuuniis itti kufee qaanqee qabsoo dabarsaa asiin ga’an san galmaan ga’uuf gannoota sadiif afran dabran kana kaka’uumsa fi gaggeessummaa qeerroo Oromootiin godhamaa turtee fi godhamaa jirtu, fuula duraas hanga goolabbiitti kan itti fuftuu dha. Qabsoon Oromoo ammallee kaayyoo guddaa fi if danda’aa kanuma ganamaa san qabdi. Kaayyoon kuniis walabummaa Oromiyaa fi bilisummaa Oromooti. Kaayyoon kun kan kaayame arraa miti. Akeekni qabsoo amma godhamaa jirtuutiis kanuma tahee warraaqsi itti aanu bifa haareyaan kan itti fufu taha. Warraaqsi itti aanu kun ammoo bifa kamiin taha kan ja’u ammaaf bira kunnee sadarkaa qabsoon amma irra jirtu irratti xiyyeeffanna.
– Qabsoon Oromoo Eessaa Kaatee Eessaa geessee jirti?
Qabsoon Oromoo gaafa Oromiyaan koloneeffatamte irraa jalqabdee takkaa shilimsitee hin beektu. Haa tahuu garuu waggoota 20’moota dabran kana rafuullee baattu qabsoon Oromoo sababoota adda addaatiin muugdee turte. Qabsoo Oromoo kan muuysise ammoo gaggeessitootni dhaaboota qabsoo rafuu isaanii qofaan kan uumame osoo hin taane, ummanni Oromoos qalbii alatti ergee akka waan bilisummaa fi walabummaan inni barbaadu biyya alaatii fe’amtee dhuftuufitti ijaan gama biyya alaa eegaa ture. Haa tahuu garuu waggoota afran dabre kana bifa haareyaan warraaqsi Oromoo jalqabe arra sadarkaa kana irra gahee jira. Jalqabni warraaqsa qabsoo Oromoo haareyni bara 2014 sababa azmaariin warra habashaa Teedii Afroo ja’amu koonsartii muziiqaa isaa mata duree ‘lolli Minilik lola eebbifamaa dha’ ja’uun qopheesse mormuun qaanqeen warraaqsaa qabsiifamte. Mormii san keessatti Oromoon humnaa fi gamtaa isaa hubatee, qabsoo haareyaaf if qopheessuuf waalideeyfate. Osoo ummanni Oromoo aara hin qabbanneefatin bara 2015 dubbiin shira saaminsa lafa Oromoo maqaa ‘Master plan’ ja’uun dhufe daran Oromoo aarsee diddaa fi warraaqsi bifa addaatiin jalqabsiise. Wayta kanatti warraaqsi harka caalatti barattoota manneen barnootaa ol aanoon kan finiinaa ture yoo tahu dhawaataan qaamoota biraas ofitti dabalaa deeme.
Bara 2016 barattoota sadarkaa ol aanaa qofa osoo hin taane manneen barnootaa sadarkaa hundatti qabsiifamee, araddootaa fi ganda baadiyyaa hunda keessa labee wajiijamuu itti fufe. Hagayya 6, 2016 hiriirri guddaan guutuu Oromiyaatti gaggeeffame. Hagayya 6, Guyyaa dhagaan bu’ura ijaarsa gamtummaa fi tokkummaa Oromoo itti kaayame turee dha. Tokkummaa fi gamtaan Oromoo kan itti mul’ate yoo tahu tokkummaa arra OPDO’n akka waan ifiif fiddeetti lallabdu kun Hagayya 6, 2016 bu’ura isaa guutuu Oromiyaatti kan ummanni Oromoo akka sabaatti mirkaneessinee dha. Warraaqsi Oromoo bifa kanaan itti fufee duguugiinsa sanyii irreecha irratti gaggeeffame booda bifa haareya qabatee gulantaa itti aanutti cehe. San booda duula lagannaa gabaa, duula manaa bahuu dhiisuu, duula diddaa kafaltii gibiraa.fi kkf tooftaa hedduu dabree deeme. Warraaqsi qabsoo Oromoo hanga deemu kana mara miseensoota dabalachaa deemti. Haaluma saniin wayta ammaa kana miseensoota ol aanoo Opdo sadarkaa jechaa fi haasawaatti ofitti dabaluu dandeessee jirti. Gochaan ammoo Opdo’n gonkuma kaayyoo Oromoo san galmaan gahuu danda’an ja’ee kan yaadu yoo jiraate abjuu keenyaa dammaquu qaba. Wayta ammaa qabsoon Oromoo sadarkaa gulantaa xumuraa irra geessee jiraachuu kan mul’isan mallattoon mul’isu danuu dha. Warraaqsi walabummaa oromiyaa kan fincila xiqqaa irraa ka’e tooftaa tarsiimoo of dandeesseen sadarkaa aanga’oota Oromoo diinaaf hojjatan ofitti makuu geessee jirti. Kana booda hoo? Poolisii Oromiyaa fi Miseensoonni gariin akkamittii fi tooftaa kamiin qabsotti dabalaman? Miseensoonni Opdo ol aanoon maaliif qabsoo Oromoo haqa tahuu dubbatan? Qabsoon Oromoo garam deemaa jirti? Kana booda qabsoo Oromootiif tarsiimoo kamiitu barbaachisa? gaafiilee ja’uu fi dhimmoota biraas barruu kutaalee itti aanu keessatti eeggadhaa.
Qabsoon tarsiimoo sirriitiin as geesse ammaas otti fufti!”
Saphaloo Kadiir | Abdulbasit
Sadaasa, 2017


text:
Saba Oromoo biratti ganna keessa darbuun gara birraatti ce’uun hiika guddaa qaba. Yeroo gannaa fakkenya dukkanaa , hojiin baay’een kan itti baayyatu, keessattuu immoo qonnaan bultoonni kan baay’ee hojiin qaban yeroo kanatti. Haata’u malee yeroo rooba fi qorri sun darbee roobni cimaan sun hundi darbee, qorri akkas jabaatan sun hundi darbee yeroo miira namaa hawwatu ,kan dacheen Oromiyaa hundi magariisa taatu, daraaran bakka hunda aguuge foolin isaa kan nama hawwatu, kannisni nadhii daraara guruuf yeroo hojiin itti baay’atu, sagaleen simbiroo kan miira namaa hawwatu ,fi kkf hundi yeroo birraa kanatti.
Maree egaa isiinis naannoo keessatti akkamitti akka dabarsitani fi akkaataa yeroo birraa kanaan wal-qabatee naannawaa keessanitti maal akka fakkaatu nuuf qooda. Taphoota yeroo birraa kanatti taphataan nuuf barreessa, nutis deebifne , maxxansina.
Fuula ( page ) siifsiin like fi share gochuun hiriyoota keessan qaqqabsiisa.


text:
Caamsaa 18,2016, Yuunversiitii Wallaggaa keessatti humni federaalaa baratoota bahuuf galuu dhorkaa jira.Torban kana keessas mootummaan gabroonfataan Wayyaanee humna qawween biyya bulchaa jiru sodaa guddaa keessa seenuun mooraa yuunversiitichaa keessa bombii seensitan maqaa jedhuun baratoota nagaa irratti sakata’iinsa geggeessaa jira.Seensa Yuunversiitichaa irratti sakata’iinsa jabaan geggeefamaa jiraachuu maddeen keenya achirraa nu qaqaban eeraniiru.
1 thought on “Yuunversiitii Wallaggaa keessatti humni federaalaa baratoota bahuuf galuu dhorkaa jiraachuun beekame.”
-
Pingback: Oromia: #OromoProtests: Gabaasa Fincila Xumura Garbummaa (FXG) Oromiyaa 2016 (May) | OromianEconomist


text:
Awustireliyaa
Awustireliyaa, akka ofiisaatti Koomanwelt Awustiraaliyaa ta'uu ibsameera, kan jedhamtu biyya kibba Hemispheretti argamu yoo ta'u, lafti kun Ardii addunyaa keessaa diqqitti ofii kessa qaba. Haa ta'u malee Awustireliyaa odoloota guguddoo kan akka Tasmaaniyaa fi odoloota xixiqqaa Garba Indiyaa fi Garba Paasifiik kessatti argamanii of keessaa qaba. Biyyonni dhihoo Awustireliyaatti argamani kaaban Indoneeshiyaa, Tiimor Bahaa fi Paappu'aa Niwuu Giinii, kaaba bahaan Odoloota Solomoon, Vaanu'atuu fi Niwuu Kaledooniyaa (Firaansi irra kan bilisoomtee) akkasumas kibba bahaan Niwuu Ziilaandi jedhamanitu argamu. Magaalaan guddoon Awustiraaliyaa Kaanberaa yoo taatu, magaalaan guddittii ammoo Siidnii dha.


text:
Ogeessa Fayyaaf Abba Qabeenya Dr Qamar H/ Saanoo Mana Murtii Yeroo Sadii dhihaate beelaman dedeebisa jiru .
Ogeessa Fayyaaf Abba Qabeenya Dr Qamar H/ Saanoo Godina Arsi Bahaa , aana xanna magaala Xiichoo irraa Bara 2016 Sababa Qeerro gurmessite , fi warra ala jiru waalin hidhata walitti qabda jedhun kinoo hamma ammat murti tokko maale mana hidha Qilinxoo keessat dararama jira .
Dr Qamar nama kara Amantii isaattin gahe guddaa qabu fi nama Masgida qarqarun bekumafi badiya irratti masgidni akka ijramuf nama gurmessun bekamuuf Akkasummas Ogessa fayya kan rakkata kkafaltii malee yalun bekamu dhimma Oromummaa irratti qabsa’a Aanaan xanna qabdu keessa nama hangafaat .
Dr Qamar Abba miskiina Rabbiin Nagayaan mana hidhaa san keessa si haa baasu !!!


text:
Baqatoota Oromoo yemeen keessatti rakkachaa jiran kan ilaaleen waajirri baqatootaa kan Tokkummaa Mootummotaa ykn UNHCR deebii kenneen gareen baqatootaa mooraa immigreeshinii kan sana’aa keessa akka jiraniif gargaarsa nyaataa fi wal’ansa fayyaa kennaa jirra jedha.
mootummaan yemen irra deddebii’ee baqatonni kun yeroo barbaadanitti immigreshinii kana keessaa ba’uu akka danda’an hubachisaa jira.Baqatonni kun hidhamanii jiru inni jedhu soba kan jedhu UNHCR gadhiisaa deemaa jennaan didan jedha.
Gama kaaniin Baqatonni mooraa al Qraras keessa jiran kuma 18 kan jedhu UNHCR gama nyaataa, wal’ansa fayyaa, barnootaa fi gargaarsa hawaasummaa argataa jiru.Kunis garee baqattootaa dhiyeenya kana fedhii isaaniin gamasitti geessaman dabalata jedha.
Gama kaaniin wellisaa Kadir martuu bakka dahannaa gaafataa jiru kaartuum sudaan keessatti eessa buuteen eega dhabamee booda wajiirri UNHCR kaartuum jiru dhimmi wellisaa Kadir Martuu kutaa dhimma lammiwwan alaa ilaaluu irraa gara kutaa Tika nagaa biyyooleessaatti darbuu isaa kibxata kaleessaa hubannee jirra jedhan.
Dubbi himaan poolisii kaartuum garuu eyyama malee waan sirbeef, akeekkachisI kennameef malee gonkumaa hin hidhamne jechuun isaanii ni yaadatama.Kadir eessa buteen isaa ituu hin dhabamin dura hidhamuu qofa otoo hin taane mana murtiitti dhiyaatee adabi qarshii 300 fi akka biyyatti deebifamu irratti murtaa’ee ture jedhu baqattonni.
Nama dhimmi isaa harka Tika nagaa biyyooleessaa seene UNHCR qunnamuuf eehama hin qabu garuu kan dandeenye mara yaalla jedha UNHCR Kaartuum.
Gabaasaa Guutuu MP3 Tuquun Dhaggefadhaa.