text:
Biiftuu Bilisaa is a quarterly magazine published in Germany by the Union of Oromo students in Germany (UOSG / TBOJ) and distributed throughout the world in general and Oromia in particular. The magazine in our view section invite prominent activist, political leaders, academician and human right activist to give illustration and interview on the current issues regarding horn Africa in general and Oromia in particular. In this edition we have invited Garasuu Tufa an oromo activist to enlighten us about the current political situation the state of the oromo liberation movement in the Ethiopian empire. We wish you a good read!
Gaaffif deebi dargagoo Garasuu Tufa waliin qopha’e
Erga ummani oromoo kiyyoo gabrummaa jalatti kufee kaasee mootummoonni darban gara hangootti dhufan hundi miidhaa gurguddaa ummata keenyarraan ga’aniiru. Kana baruuf ammoo ummani keenya baroota dheeraf halani keessa darbef hara keessa jiru ilaalun ga’adha. Mootummoota darban keessaa mirga abbaa biyyummaa ummata oromoo kankabaje tokkolee hinture. motumaan wayyanee ha’a hangoo dhuunfatee kanjiru sirna federalisiman ofbulchina jechaa miidhaa daangaa hinqabne ummata keenyarraan ga’aa jira. Haata’u malee caalatti ummata oromoo gabrummaa jala akka jiratu kangodhe inni guddaan tokkummaa dhabinsa. Yeroo ammaa haalli jaarmiyaaleen oromoo keessa jiran yoo ilaalle baayye kan nama qaanessudha, ittu qabsoon oromoo akka laafu godhee jira. Isa kana ilaalchisee haala qabsoon oromoo yeroo amma irra jirurratti gaaffif deebii dargaggoo Garasuu Tufa waliin goone akka armaan gaditti dhihesinera.
Biiftuu Biiliisa: Jalqabarratti gababsitee akka ofbarsiistun sigaafadha ga'eenke yokan hirmaannankee hawaasa yokan qabsoo oromoo kessatti maali?
Garasuu: Ani gidduu galessaa Oromiyaa naannoo Aqaaqittin dhaladhee. Guddinii fi barumsii koo magalaa Aqaaqii kessattii dha. Eegaan barumssa fixee University Finfinnee galee sochii barattoota Oromoo keessatti hirmaataa waanan tureef rakkoon narraa gaheen anaa waggaa 4 barataa jiruu biyyaa bahuuf dirqamee. Eegaa yeroo sanatii waggoota 10n darbe kana kessatti yeroo dheeraaf sochii Oromoo kessatti bifa adda addaatiin hirmaatan jira. Ammaaf kanumaan jedha.
Biiftuu Biiliisa: Maqaa ABO tin dhaabni waamamu yeroo ammaa gara dhaba afurii akka ta'an nibeekama kun ammoo waldhibdee moora qabsoo Oromoo keessatti uumame irraan kanka'edha jedhama mee waldhibdeen uumamee dhaaba kana iddoo afuritti isa hire kun maalidha jetta?
Garasuu: Akkuma ati jette dhaabooti yeroo amma maqaa ABOn socho’an hedduu ta’anii jiu. Qoqqodamuu isaaniitiif waan sababa ta’e hedduu maqaa dhahuun ni danda’ama. Asirratti sababa hunda gutuutti ibsuuf yeroo fi bakka fudhatuu ni mala. Garuu sababoota akka Mulata ifaa(Clear Vision) dhabuu; Tarsimoo fi Toftaa dhugaa-hundessuu(realistic) fi hojjataa(workable) dhabuu; jaarmiyaa sona-qabessa( vibrant organization) dhabuu; toftaa wal-diddaa kessaa ittiin hiikan dhabuu(lack of internal built conflict resolving mechanism); dandeettii fi leenjii dhabuu qabsa’otaa fi hogganootaa; diinaa fi firaa ifaatti addaan baasuu wallaaluu; haala keessaa fi alaa sirritti hubachuu dhabuu(lack of understanding of internal and external environment); fi aadaa siyaasaa bodessaan sochii qabsoo Oromoo kana kessatti dagaaguu dha jedheen amana. Sababiin kunniin hundinuu bifa adda addaatiin laafina sochii qabsoo bilisummaa Oromoo kessa jiru fi qoqqodamiinsa uumame kanaaf gummaachanii jiru. Yaada kiyya sirritti ifa godhuuf qabxiiwwaan akka sababaatti kaasee kanneen kessaa tokko tokko ibsuufan tattafadha.
Akka ani yaadutti dhaaba tokko milkessuuf inni duraa mulata ifa ta’e(clear vision) qabaachuu dha. Yoo mulati ifaan hin jiraanne dhaabni tokko bakka itti deemuu fi akkamitti akka deemu karoorfatee hojjachuuf ni rakkisaan. Dhaabni fulduree isaatti suraa ifaa ta’e tokko qabaachuu qaba. Mula’ati kunis dhugaa-hundessa(realistic) fi kan dhaqqabamu ta’u qaba. Yoo mula’ati ifaan akkasii jiraate hooggannii fi miseensi dhaaba sanaa cichoomaa(commitment) barbaachisu ni qabaata. Toftaa fi Tarsiimoo barbaachisu kalaaluuf, eenyu waliin hariiroo uumna, jijjirama akkamii biyya keenya irratti fiduuf deemna, injifannoo yoo jennu maal jechuu keenya akka salphaatti deebii argata. Kanaaf hunda dura maal argachuuf akka qabsa’an baruun barbaachisaa dha. Kuni ifaatti bakka hin jirreetti tokkummaaf jabina jaarmiyaa tiksuun ni rakkisa. Dhaaboota Oromo keessatti waan wal-diddaa uumuu fi addaan facaasu kessaa inni tokko mula’ata ifaa dhabuu kana dha.
Akka ani hubadhuutti mula’ata ifaa dhabuutti aanee rakkoon guddaan sochii Oromoo kessatti jeequmsaa uumaa turee fi jiru tokko tarsimoo fi tooftaa dhugaa-hundessafi hojjetaa ta’e( realistic and workable tactic and strategy) dhabuu dha. Dhabni tokko haguma fedhe yaadaa fi abjuu bareeda qabaatu, abjuu bareeda qabaatuun qofti milkii fiduu hin danda’u. Abjuu/Mul’ata sana akkamitti milkessina daandii jedhu irratti itti yaaduun tarsimoo fi toftaa hojjataa fi qabatamaan hojjitti jijjiramuu danda’u faluu feesisa.
Sochii Oromoo kessatti yeroo hedduu rakkoon mul’ata dhabuu irraa akka ka’e gad-fageenyaanis ta’u baatu ni hasawama. Dhaaboti maqaa ABOn of yaamanis ta’e dhaboti biroo Oromoo yeroo hedduu waan mul’ataa fi sagantaa siyaasaa irra deddebiyanii ni hasawu. Akkuma dura jedhe inni waan barbaachisu kessa isa tokko dha. Garuu jabinnii fi guddinni jaarmiyaa mul’ata gaarii fi sagantaa siyaasaa gaarii irraa qofa argama jedhanii yaaduun afaan-faajjii(illusion) guddaa dha. Akkuma beekamuu dhaaboti maqaa qabsoo Oromoon of-waaman hedduun yeroo garii duraatti, yeroo garii duubatti sagantaa siyaasaa isaani sirressesanii jiru. Garuu hojjii isaanii guyya guyyaa irratti jijjirraan dhufee qabatamaani hin mul’atu. Kana jechuun rakkoon bakka sana qofa hin jiru jechuu dha. Dhaabni tokko injifannoo qabatamaa tokko fiduuf, tooftaa fi tarsimoo, haala uummata isaa, uumama diina isaa, haala naannoo isaa, uumama jaarmiyaa isaa fi bifa miseensota isaa ilaalcha kessa galchee kan qabatamaan hojjatuu dandaú tokko kalaaluu qaba. Haata’u malee sochii Oromoo kessatti yeroo hedduu tarsimoo irratti marii godhamu hin dhaga’amu.
Tarsimoon tokko yoo filatamu, jallachuu fi jibbuu irratti hunda’e miti. Eega xinxalli tarsimoo(strategic Analysis) gad-fageenyaan godhamee booda filama Xinxallii tarsimoo(stratetic analysis) kuni yoo godhamuu odeffannoo qabatama ta’e haala kessaa fi alaa eegaa sirritti sakkatta’ee booda filannoo tarsimoo(strategic option) wal bira qabuun tkam akka wayyuu ilaala. Kuni bifa saaynisawaa ta’e tokkoon godhama malee miiraan(emotitio) hin ta’uu. Tarsimoon tokko ammo yeroo tokko filame jechuun akkuma siidaa bakka tokko taa’a jechuu mitii. Haalli kessaa fi alaa yoo jijjiramu haala jijjiramee sana waliin akka wal-simuu danda’utti sirreffamaa(adjusted) deemaa. Otoo xinxala tarsimoo(strategic analysis) hin godhiin tarsimoo filuun dogogora(fallacy of highest order) guddaa dha. Haala keenyatti yoo deebine tarsimoo fi toftaa qabaatuu mitii yaadumtii isaatu waan jiru hin fakkaatu.
Yeroo garii waan hedduu nama qanessu tarsimoo keenya qawween ykn karaa nagaa jedhanii isaanii wal-loluun arga. Jarri lachuu waan jedhan kana godhuufis ta’e waan kuni akkamitti akka hojjitti jijjiramu yaada bilchaate(detailed strategic document) hin qaban. Xinxala tarsimoo(strategic analysis) barbachisu otoo hin godhiin dandii kanatu nu baasa jedhanii dubbachuun kaayyoo otoo hin taane daandii waaqessuu (worshiping the means) ta’a.
Gariin yaada qawwee/qabsoo hidhannoo jedhu kana irraa deddebiyanii jechuun waan goota ta’an itti fakkaata. Warri hafanis karaa nagaan jechuun akka waan Oromoof dandii(karaa) gabaabaa filaniif itti fakkaata Sochii qabsoo tokko kessatti tarsimoon filatamu haala qabsoon sun itti deemaa jru, uumaa diinaa, haala uummata sanaa fi nannawaa sanaa xinxaluun ta’a. Qabsoo hidhannoos haa ta’u qabsoon bifa biraa hojjachuu ni mala. Hata’u malee haga falmiin jabaan, qorannoon gad-fageenyaa fi xinxalli tarsimoo hin godhaminitti waan jedhamu hundi haasaa (oduu)dhuuma karaa irraa ta’ee hafa. . Gartuun lachuu marii sirnaa fi falmii(debate) akkasumas xinxaalli tarsimoo(strategic analysis) akka hin deemne sakaalanii(hostage) godhanii jiru. Maraamartoo(vicious circle) akkanaa kana kessaa haga isaan bahanitti sochii qabatamaa godhanii injifannoo qabatamaa galmessuun hin danda’amu. Bakka hojjiin qabatamaan hin jirreetti ammoo wal-nyaatuu fi wal-jeequun, laafina jiru walitti haqatuun kun itti fufa.
Xinxala tarsimoo(strategic analysis) gaggessuun toftaa fi tarsimoo filuuf jaarmiyaa barbaachisa. Otoo jaarmiyaa hin qabanne waan kana godhuun hin danda’amu. Jaarmiyaa jechuun kan maqaa qabu, sagantaa siyaasaa qabuu fi kan waggaatti yeroo tokko ibsa baasuu jechuu miti. Jaarmiyaa jechaan namoota walitti qabamee jechuus mitii. Jaarmiyaa kanaa olii dha. Jaamiyaan meeshaa namooti kaayyoo wal-fakkataa qaban walitti dhufanii yaada, qabeenya, humnaa fi dandetti isaanii walitti kuusuun kaayyoo dhabbataniif sana bakkan gahuuf ittiin(waliin) hojjatanii dha. Jaarmiyaa tokko kan yeroo irraa gara yerootti dandettii fi hubannoo miseensota isaa guddisaa deemu, kan haala(environment) kessa jiru yeroo yeroon xinxalee toftaa barbachisu tokko baasu, kan kessatti miseensoti isaa afuura-tokkummaa(Espirt de corpus) qaban,kan haala of-dura dhufu tilmamee toftaa fi tarsimoo haala sana ittiin taligu( managing changes) kan qabu, sirnaa fi aadaa hojjii ( internally built system and organizational culture) kan qabu, kan yaada adda addaa miseensota isaa gidduutti uumamu akka falmii jabaan(vigorous debate) godhamee kara tokkotti luucca’u, yoo wal-diddaan uumames wal-diddaa sana hiikaaf irraa barataa deemuu fi walumaa galattii jaarmiyaa huumaan miseensa isaa, yaadaa fi qabeenya miseensotaa walitti qabuun annisaa(synergy) uumuu danda’u ta’uu qaba.
Karaa jarmiyoota Oromootti yoo deebinuu hedduun isaanii ulaagaa akkanaa hin guutan. Miseensa jechuun kanuma maqaa isaa achi kessatti barreffamee buusii xixxiqqoo tokko buusuu/walitti qabu hogganni ammoo waan walitti guuramte sanaan kan hojjii hojjetu fakkaata. Haala akkasii kana kessatti bu’aa qabatamaa fiduun waan hin danda’amneef wal-nyachuuf wal-komachuun kessatti guddata. Kanaaf gara addaan qoodamuuf qoodamiinsa sanaaf ammoo himata(narrative) tolfachuutti deemu.Himati(narrative) duraa-duubatti(retrospectively) uumama. Aadaan yaada ofii bilisa ta’anii ibsachuuf falmuu waan hin jirreef waan himatamu(narrative) kamtu dhugaa dhaa fi kamtu sobaa addaan baasuun hin danda’amu.
Jarmiyaan ijaaramu tokko ilma-namaa yaada qabu walitti dhufuun ijaarama. Namni walitti dhufu kun ammoo yaada adda addaa qaba. Yaadii adda addaa kuni qulqullayee kara tokkotti qajeeluu qaba. Falmii godhuu fi aadaa jaarmiyaa tokko kessatti yaada ofii bilisa ta’anii ibsatuu, dhimma tokko irratti ilaalcha(perspective) adda addaa ibsatuu dhabuu, ilaalchi adda addaa kuni ammoo falmii(debate) sirna qabuun akka inni yaada tokkotti qajeelu godhuun aadaa jaarmiyaa tokko kessatti isa murtessaa dha. Jaarmiyaa yaadi adda adda kessatti hin callaqisnee ykn wal-diddaan kessatti hin uumanee jaarmiyaa nama du’an ijaarame qofa dha. Namni lubbuu qabu ni yaada. Yaadi nama ammoo yeroo hunda tokko ta’uu hin danda’u. Yaadi adda addaa kuni akkamitti kara tokkotti qajeelee, jaarmiyaa jabaa ta’a jedhanii yaaduun toftaa fi tarsimoo hojjetaa fi aadaa jaarmiyaa jaba barbaachisa. Jaarmiyaa Oromoo kessatti yoo ilaalle, yeroo hedduu yaada irratti otoo hin taane namoota irratti ijaaraman. Kana jechuun koo,Namoota maqaa nama tokko tokko ilalanii jaarmiyaa wayii deggaran ykn ammoo maqaa nama garii ilaalanii jibban ni jiru.
Jarri akkasii maqaa namaa ilaalanii walgayii dhaquu ykn hafuu. Walgayii gartuun isaanii irraa shakkii qabaniin adeemsifamu hin dhaqan. Akkuma waan yaadii namaa walgayii irratti afuuraan akka dhukkubaatti darbuutti sodaatu. Kanaaf yeroo hunda waanuma ofii fedhan dhaga’u. Yoo dubbatanis warruma yaadaa akka isaanii duranuu qabu qofaatti dubbatuu. Kanaaf walgayiin suni homaa hin jijjiruu jechuu dha. Namuma duraanuu yaada tokko qabutti yaaduma sana irraa deebiyanii dubbatuun maratummaa irraa garagarummaa hin qabu. Yaadii kiyya gaarii dha namni jedhuu fi ofirratti amantii qabu tokko bakka inni yaadaa isaa itti deemsisuu fi dhiibuu qabu, warra yaadaa sana hin qabnee biraattii dha. Yoo akkas godhee nama harayaa yaadaa isaatti fidaa deema. Namni isa deggaruus ni guddataa deema. Yoo yaadii isaa suni warra yaadaa isaa mormu sana bifa gahaa ta’e tokkoon hin amansiisnee, laafina yaada isaas baree yaada isaa sana qorachuu ,sirreffachuu ykn akka biraa tokko soneffachuu(rearticulate) godhuu ni danda’a.
Bakka walgayiis yoo dhaqan yaada kennamurratti otoo hin taane namicha yaada kennerratti yaada kennatu. Yeroo garii waan namichi suni ammatti dubbataa jiru irratti otoo hin taane waanuma wagga 30 dura ykn 40 dura inni dubbataa/yaadaa ture irratti yaada kennatu ykn ammoo seeteedhaan(prejudice) dhaan guutamanii dhaqu. Waan achiitti argan otoo hin taane waan duraan mataa isaanii kessa jiruun lolu. Namni bara dheeraa kessa yaadaa isaa ni jijjirrata. Waan inni yeroo sanatti dubbatuu ilaalanii sirrummaa(validity) yaadaa sana ilaaluu dha malee waan inni amma dubbatuu dhiisanii waan inni wagga 40 dubbataa ture waliin wal-loluun homaa hiika hin qabu. Namni waa barataa deema waan ta’eef dirqamatti uumurii guutu yaada tokko hin qabu. Yeroo hedduu namooti durii qabsoo Oromoo irratti ilaalcha bira qaban amma yoo sochii Oromootti dhufan ilaalcha akkana kanatu rakkoo itti uuma. Gariin isaanii namni walgayii tokko yoo dhaqee kessayyuu bakka isaan jibban guyyaa biraa namaan oodu. Ilma nama kana akkuma xaarmusii duwwaattii ilaalu. Bakkuma dhaqeetti abbaan fedhe waanuma fedhe guyyuma tokkoon itti guttatuu. Namni akkasitti yaadu waruma yaada ofirratti amantaa hin qabne dha. Ammallii akkana kuni jaarmiyaa Oromoo kessaa balínaan mul’ata.
Ammalli jaarmiyooleen Oromoo qaban biraan ammoo, hedduun isaanii maqaa Oromootiin yaa ijaaraman malee, yoo itti siqanii ilaalan maandhee(core group) wayii of kessatti qabu. Hundeen kuni namoota naannoo tokko dhufan, ykn umuriin walitti-dhiyoo jiran ykn ammoo hiriyoota/firoota ta’uu nimalu. Kanaaf miseensoti yeroo hedduu bakka lamatti qoodamu. Warra gartuu maandhee iciitii keessaa(Core Group)kanaan kallattiin walitti hidhatee jiruu fi miseensota moggaa( peripheral members) jechuu dha.
Jaarmiyaa kessa jaarmiyaan jira jechuu dha. Warri moggaa kun naannoon ykn umuriin warra jaarmiyaa sanatti abbummaa qaban(core group)kanaaf faayaa ykn golgaa(decoration or cover ) ta’uf malee yaadaa fi ilaalchi isaanii hagas mara murtii darbu irratti dhiibbaa hin qabaatu. Jaarmiyooti Oromoo jiran hundi isaanituu otoo tokko tokkoon maqaa kasnee ilaalle eenyu gartuun akkamii akka kessatti madheffatee jiruu fi eenyuma maqumaaf akka jaarmiyaa sana kessa akka jiru baruun ni danda’ama. Gariin isaanii namni mandhee kessaa(core group) sana irraa adda ta’e hedduu waan hin qabneef, haga danda’anitti nama addaa suni tokko illee yoo ta’e akka inni fuula(public) isaanii ta’e mul’atu godhuuf tattafatu. Ammallii kuni seeraan barreffatanii hin qaban. Garuu akkuma duratti jedhe namni nama yaada isaarraa fagoo jiru aadaa dubbisuu fi waliin hasawuu waan hin qabneef namuma isa fakkaatu/naannoo isaatti dhalatii walitti dhufenyaa maatitii fi firummaa(informal network) irratti ijaarama. Garuu akka jaarmiyaa hunde bal’aa qabu fakkessuuf namoota tokko tokko barbadanii itti dabalu. Warri mandhee akkasii qaban kuni yeroo Oromo kessa babarrummaan(diversity) akka jiru dubbiin ka’e fi jaarmiyaan kuni Oromoo hin callaqqisuu(reflect) hin godhuu yoo jedhanii akka malee of-ttissuu(defesive). Garuu uummatii jiruu isaanii guyya guyyaa fi eenyu walgayii isaanirratti akka hirmaatu, eenyu guyyaa isaan walgayii waaman yoo dhaqee gaaffii akka gaafatuu fi gaaffii akkamii akka gaafatuu beekuun jaarmiyaa tokko kan gartuu warra akkamii dha waan jedhu suni akka salphaatti deebiyaa. Kanaaf namni ifaatti jechuunis baatu kessatti garuu eenyuma(characterize) isaan godha.
Haalli kuni akkuma salphaatti waan baramuuf miseensota moggaa kuni yeroo yeroo irraa harca’aa yoo deeman gartuun suni qullaa ta’eeti warruma maadhee kessaatti hidhata qaban sanatti qullayaa deema ykn ammoo waggoota 10 booda illee yoo itti deebitee ilaalte bakka turan sana irraa yoo gad-deeman malee isaanii ol-deemu(gudatu) hin argitu. Jaarmiyaan ilma namaa kan lubbuu qabuun ijaarame tokko keessatti jijjiiramnii fi guddinni jiraachuu qaba. Yoo jijjiramnii fi guddinii jirachuu baate jaarmiyaan suni du’ee jira ykn warri jaarmiyaa sana kessa jiran yaadi isaanii duee jira jechuu dha. Haalli kun sochii Oromoo kana kessatti baldhinaan muldhata. Namoonni jaarmiyaa akkanatti du’an kana kessa jiraatan fi achuma kessa ho’ifatanii(comfort zone) kessa jiraachuun isaan nufsiisee ka’aniituma jarmiyaa biraatti ce’u. Aadaan kun illee jaarmiyooleen addaan baba’uu fi eega addaan baba’aniis homaa waan qabatamaa ta’e tokko hojjachuu akka hin dandeenye godhee jira. Walumaa gala rakkinooti ani olitti xuxxuquuf yaale kunii fi rakkinoooti biraa ABOs dabalatee jaarmiyoolee siyaasaa Oromoo akka addaan diigamaa deemanii fi akka isaan hin guddannee taasisee jira jedheen amana.
Biiftuu Biiliisaa: Waldhibdeen kun furmaata argatee jaarmiyooleen kun walitti deebi'uu nidanda'u? akkam yoo ta'e furmaata argachuu danda'a jeta?
Garasuu : Gaaffii gaarii dha. Wal-dhibdeen kun ni furama ykn hin furamu jedhanii deebisuuf aadaa fi amala(organizational culture and character) jaarmiyaa kanneen kessatti dagaage ilaaluun barbaachisaa dha. Dhugaa dha rakkoon siyaasaa hin hiikamne tokko illee hin jiru. Garuu rakkoo tokko hiikamuuf dura rakkoon sun rakkoo ta’uu beekuu fi hiikuuf murtessuu gaafata. Akkuman gaaffii lammataa jalatti ibsuuf yaale sana sababootin dhaabooleen kuni haala amma kessatti argaman kana kessa akka seenan godhe hedduu dha. Yeroo gaaffiin laafina jaarmiyaa Oromoo fi sochiilee Oromoo ka’e sababa tokko ykn lamatu ka’a. Yeroo garii nama tokko ykn gartuu tokko faatu akka sababattii himama. Akka ilaalcha kiyyaatti suni sirrii miti. Sababni laafina kana nutti fidan waan olitti tarresse sana dabalatee baay’ee dha jedheen amana. Kanaafuu rakkoo kana hiikuuf waan rakkoo ta’an sana hubachuu fi waan hubatame sana furmaata hundeetti jijjiruuf qophayyuu barbaachisa. Dogoggora kana dura ta’an dogoggora jedhanii amananii qabsaawotii fi humnootiin waan kana kessatti hirmaataa turan hunduu itti-gaafatamummaa(responsibility) fudhachuu qabu. Sadarkaa adda addaa haa taú malee hundi keenya iyyuu yeroo kessatti hirmaataa turreetti waan hammeessine(balleessine) jiraachuu waan maluuf waan darbeef itti-gafatamummaa fudhachuun sadarkaa isa eegalaa(jalqabaa)ti jedhe amana. Itti aansuun kan ta’uu qabu waan bade kana yaadaaf qalbii sirriin(gaariin) ilaaluun adda baasanii xinxaluu feesisa. Otoo waan badee fi tole addaan baasanii hin beekne waa sirressuun hin danda’amu. Jaarmiyooleen kun kana godhanii of-sirressanii walitti deebiyanii humna ta’uu nidanda’u gaaffii jedhu deebisuun na rakkisaa. Sababiin akka rakkoon kun hin hiikkanne godhu shantu jira. Kunis haala isaan kessa jiranii fi amala jaarmiyaa isaan kessatti dagagee jiruu dha.
Sababiin kunniniis:
Kanaaf yeroo irraa gara yerootti laaffataa fi namni xiqqoo waan kessa jiranu kun galuuf irraa fagaataa warruma akkuma olitti jedhe sana yaadaan wal-fakkatuu fi ofumatti hasawuutu walitti hafaa fi dandettiin isaanii waan qabatamaa tokko hojjatuuf xiqqaataa deema. Haalli kunis jijjirama fiduuf gufuu guddaa ta’a.
Rakkoon biraa kan jaarmiyootii garii kessa jiru birmadummaa (organizational autonomy) ofii isaanii hin qaban. Hariiroo isaan biyyoota “fira” jedhamu waliin qaban madalamaa miti. Abba fedhan waliin hasawuuf, yaada barbaadan deemsisuuf, bakka fedhan deemuuf mirga hin qaban. Dubbiin kun yeroo hedduu hin dubbatamu. Akkuma hoodaatti(taboo) ilaalama. Garuu rakkoon kun dhugaa lafa jiru dha. Namni harka namaa jiru tokko eenyu waliin hasawuu akka qabu, maal hasawuu akka qabu, bakka deemuu qabuu fi deemuu hin qabne warri humna qabu fira jedhamu santuu murtessa. Fedhii warra fira jedhamu kanaa fi fedhiin uummata keenyaa ammoo bakka hedduutti waliin hin deemu. Fedhiin hojjii irra ooluu maluu fi danda’u garuu fedhii jaarmiyoota kanaa otoo hin taane fedhii humnoota fira jedhamanii kana dha. Bifa biraatiin jechuuf gariin jaarmiyaa kanneenii bilisummaa mataa isaanituu hin qaban jechuu dha. Gariin isaanii waan akkasii kuni yoo dubbatamu ni waakkatu. Rakkuma tokko illee hin qabnuu jedhu. Mallattoo bilisummaa dhabuu kessa tokko akkuma bilisummaa hin qabne iyyuu ifaatti dubbatuu sodaachuu dha. Qaamotiin akkasii kun ammoo bilisummaa yaadaa qabaatanii, karoora fi sagantaa mataa isaanii bafatanii socho’uun warra biraa waliin hasawanii waan fedhan godhuuf hin danda’an.
Rakkoon biraa fi inni guddaan jaarmiyootin kun uummataan alatti sochii godhaa jiran. Tokkoon isaanii illee uummata kessatti sochii qabatamaa godhaa hin jiran. Hogganni isaanii hedduun isaa ala jira. Miseensi isaanis akkasuma. Jaarmiyaa tokko uummata kessaa alatti ijaaruu fi jabessuuf tattafachuun akkuma biqiltuu bakka bishaanii fi biyyoon hin jirretti magarsuuf tattafachuu ykn ammoo akkuma qurxummii bishaaniin ala jiraachiisuu ta’a. Biqiqltuu bakka bishaanii fi biyyeen hin jirretti harata fi fixeensaan magarsuuf tattafachuun ni danda’ama ta’a. Yoo margus waan ol guddatu fakkaatuu ni mala. Garuu yerooma fixeensi suni gogee fi soorati biyyee/harataa walitti qaban sana kessa jiru dhumeen biqiltuun sunis ni goga/du’a. Kana yoon jedhu maal jechuu kiyyaa dha?. Jaarmiyooti hedduun isaanii biyya alaa jiru, Miseensi biyya alaa jira, Hogganaan biyya alaa jira. Humnii namaa, qabeenyii fi dandeettiinis kanuma biyya alaa jiru fi daqiiqa gababa waanuma kanarrattuu yaaduuf warra hin fudhanne dha. Kanaaf jaarmiyooti kuni guddachuuf carraa hin qaban. Ummatis jara irratti dhiibbaa godhuuf carraan hin jiru. Jireenyi isaanii uummata ala jiru kana kessatti network ofii isaanii ijarratuun warruma isaan fakkatuutti hasawaa waan jirataniif dhiibbaa irratti godhuun rakkisaa dha. Kanaaf haalli isaan kessa jiru kuni akka salphaatti ni jijjiramaa jedhanii yaaduun nama rakkisa.
Rakkoon biraa sochii Oromoo kana kessa jiru fi gufuu jijjiramaa ta’e tokko rakkoo dhalootaati. Sochiin qabsoo Oromoo kana kessatti irra jireessa namoota uumuriin deemanii fi bara dheeraa qabsoo kessa turanin deemaa jira. Kuni akka tokko rakkoo hin qabu ykn ammoo warra muuxannoo qaban jedhamuu ni danda’ama. Garuu namni tokko haguma umuriin turu waan harayaa arguu fi waa jijjiruun isaa rakkisaa deema. Waan haryaan namoota turan kana shororkaa ‘insecurity’ itti uuma. Yeroo hunda namni waan haarayaa yaaduun kessayyuu nama umuriin deemeef ni rifachiisa. Haala amma jirru kana hoíftanii ‘comfortzone’ jiru. Jijjirraa jechuun garuu waan ititee (qorree)walxaxee)jiru ‘comfortzone’ kana diiganii ‘unfreez’ akka qajeelu godhuu dha. Yoo akkas hin gonnee Yeroo hunda waanuma darbee qofatu sirrii ta’ee fudhatama. Sochii Oromoo kessatti hariiroon warri buleessii fi dargaggooti qabanis gaarii miti. Bulessooti qabsoo Oromoo kessa turan gariin hariiron isaan warra dargaggoota waliin qaban kan irkatummaa(paternalism) fakkaata. Dhaloota haraaan waa beeka, dhugumaan qabsoo Oromoo irratti amantii qaba yaanni jedhu irraa hin mul’atu. Akka lakkobsi uummata biyya sana 2007 godhame agarsiisutti namni wagga 34 fi sana gadii uummata Oromoo kessa 75% olii dha. Yoo amantii qaama hawaasa hagana gahu irraa dhaban qabsoon kun fulduree qaba jechuu dandeenyaa? Amantii dhaloota harayaa kanarra dhaburraa kan ka’e umurii guutuu irrumatti cichuuf tattafatu. Haallen(tendency) akkas kun aadaa Oromoo isa guddaa sanarraa waan fallesuu dha. Sirna Gadaa kessatti Oromoon uumurii isaa kessatti gayeen isaa(role) yeroo kaga yerrootti jijjiramaa(redifned) ta’a deema. Namni tokko waggoota dheeraaf gayee tokko(role) wal-fakkataa tokko qofa hojjataa hin deemu. Haalli kuni illee gufuu guddaa ta’a jijjiirraa barbaachisubfiduuf. Kuni kan jijjiramuu danda’u yoo dhaloota gidduuttii(inter-generational dialogue) eegale qofa dha. Amma warruma wal-hin beekne tokkotu waliin jiraataa waan jiru fakkaata.
Kanumaan wal-qabatee hayyooti Oromoo of-irratti irkatoo(independent ) ta’anis hedduu miti. Hayyooti hedduun kallattiin ykn bifa biraatiin gartuulee(gareelee) kanatti hidhaa qaban. Namni kamuu akka hayyootaa fi beektota dhugaa waliin dhabbatanii ykn (yabudoo)??(neutral) isaan hin ilaalu. Kunis rakkoo kana daran ammeessee jira. Kanaaf rakkoo kana hiikuuf hedduu rakkisaa godha. Yoo rakkinoota kana amma hubatanii irraa aanuuf tattafatan akkuma duraan jedhe sana rakkoon hin hikamnee hin jiru ni hiikama.
Biiftuu Biiliisa; yeroo ammaa Oromo Dialogue Forum(ODF) jedhamee mariin iddoo addaa addaatti ballinaan geggeffamaa jira hata'u malee kaayyof galiin marii kanaa maali?
Garasuu:Haga hubannoo kiyyaatti kaayyoon marii kanaa rakkinoota (sochii)? Qabsoo Oromoo kessatti uumame kana xinxaluun fuldureen qabsoo Oromoo garamitti deemuu qaba yaadaa jedhu wal-jijjiruun hubannoo kara tokkotti gessuudha.
Biiftuu Biiliisa; Adeemsi marii mooraa qabsoo Oromoo keessati godhamaa jirukun qabsoo Oromoo laafee jiru kana nijabeessa jette yaada? Akkamitti?
Garasuu; Gaaffii kuni akka ani hubadheetti sochii ODF godhaa jiru waan ilaaluu natti fakkaata. Sadarkaa amma jiru kanatti jala muranii sochiin kuni laafina sochii qabsoo Oromoo kessa jiru kana guututti ni fura ykn hin furuu jedhanii dubbachuun nama dhiba. Asirratti dursee waanan jechuu barbaadu barbachisummaan marii waan wal-nama gafachiisuu miti. Yeroo sochii Oromo fulduratti tarkanfatuu dadhabee danqamee dhabbatu kanatti mariyatamuu hedduu barbaachisaa dha. Akkuman jedhe mariin ODFn eegalee kun bu’aa barbaachisu ni buusa moo hi buusu jechuuf adeemsa isaatu murteessa. Waanti gaariin dura fedhii marii jiraatuu fi yaadii gaariin jiraachuu isaa dha. Rakkoon yaadii gaarii(intention) qofti rakkoo hin hiikuu. Mariin kuni akkamitti deemuu qaba yaadii jedhu sirritti bilchaatee akkaataan itti mariin kuni deemuyyuu caaseffamuu(structured) ta’uu qaba. Sadarka sadarkaatti(phase by phase) akkaataa itti yaadootii hawasaa Oromoo kessatti walxaxaa uumanii fi bakka amma nu jirru kanaan nu gahaan hubachuuf waltajjiin kuni akka gaarii tokkotti yaadaa jajjabaan akka dhiyaatuu fi falmii(debate) akka deemuu godhuu feesisaa. Warri yaadaa marii kanarraa shakkii qabanis waan kanarratti gumaacha guddaa godhuu ni danda’u. Namootuma marii kana gaggessanii fi yaada dhiyessanirratti xiyyeefachuurra(focus) yaadaa irraa wayyaa fi akkamiin rakkoon kuni akkam otoo ta’ee hiikama yaadaa jedhurratti uummataaf filannoo dhiyessuu qabu. Haalli kessa jirruu kuni hedduu walxaxaa fi rakkisaa dha. Akkuma nuti hawwinu kana kessatti yeroo gababa kessatti furamuu dhiisuu ni mala. haata’u malee kallattii gaarii irraa akka bu’uuf tattaaffiin qalbii gaariin godhamu hedduu barbaachisaa dha.
Rakkoon sochii(qabsoo) Oromo kessa jiru kun walxaxaa fi yeroo dheeraa kessa konkolataa bakka amma jiru kana gahe. Sababiin laafina kanaas bifa adda addaatiin hubatama. Rakkoon tokko hiikuuf dura madda rakkoo sana kessatti humnooti siyaasaa fi hayyooti uummata sanaa wal-hubannoo walfakkaataa tokko irra gahuu qabu.
Qaamni rakkoo kanan hiika jedhus haala kana hubachuun rakkoon kun qola(layer) hedduu akka qabuu fi sadarka sadarkkaatti akka hikkatuuf rakkinoota haga ammaa turan kana irra deebiyani xinxaluu fi ilaaluun barbaachisaa dha. Rakkinoota kana ilaalchisee hawaasa Oromoo kessaa ilaalcha hedduutu jira. Waan qaamni tokko rakkoo jedhu qaamni biraa jechuu dhiisuu ni mala. Waan qaamni tokko furmaata jedhu kan biraa ni morma. Kan mormu kunis furmaata jedhe waan inni dhiyeessu kan dura mormame sun ni morma. Walumaa gala haala wal-sakaallatu(mutual trap) sochii kana kessa jira.
Ilaalchaa fi yaadoota hawaasaa Oromoo kessa jiran kana kessatti falmiin adda addaa akka deemu waltajjii banuun barbaachisaa dha. Suuta suuta jedhanii wal irratti amantii(confidence) ijaaraa deemuun barbaachisaa dha.Sochii Oromoo kessatti hariiroon akkasii kun hin baramne. Walgayii Oromoo kessa yeroo hedduu hariiroo barsiisaa fi barataatu jira. Aadaa akkasii kessatti yaada addaaf carraan hin jiraatu. Kanaaf ODFs dabalatee qaamni rakkoo jaarmiyoota Oromoo kessa jiru kana hiikuuf tattaafatu rakkinoota laafina haga ammaa kessa jirru kana nutti fidan irra deebi’uu irraa of-eeggachuu qabna. Maaltuu badee kan jedhamu kun sirritti beekamuu qaba. Sana godhuuf obsaa fi yeroo dheeraa gaafata. Yeroo gababa kessatti otoo marii fi falmiin baldhan deemee xinxalli gaariin hin godhamiin furmaata muddamaatti(ariifannaatti) (quick fix) kan deemamu yoo ta’e rakkoo guddaan uumamuu ni danda’a. Kanaaf eeggannoo guddaa barbaachisa. Laafinni mul’ate kun, sadarkaa mul’ataatti, sadarkaa tarsimootti, amalaa jaarmiyaa, aadaa hojjii fi siyaasaa, hariiroo uummata waliin jiru, hubannoo kessaa fi alaa, xinxalaa fedhii humnoota kessaa fi alaa fi wkk sirritti xinxaluun yoo hojjatame bu’a ni fida. Akkaataan hojjii itti hojjatanis hundeedhaan jijjiruun barbaachisaa dha. Akkuma barame sanaa fi waanuma baramee sana hojjatuun bu’aa addaa eeguun ni rakkisaa.
Biiftuu Biiliisa; Qabsaa'ota ODF geggessaa jiran irratti hololli addaa addaa odeeffamaa jira isa kana ilaalchisee yaada akkamii qabda?
Garasuu; Oromoota ODF geggessaa jiran dabalatee Oromootaa fi gartuulee sochii Oromoo kessatti sochii adda addaa godhaa jiran hundaratti hololli deemaa ture. Amma illee deemaa jira. Holollii meeshaa siyaasaa kessa isaa tokko dha. Diina irratti kan godhamu yoo ta’e jechuu koo dha. Haata’u malee holollii hundee qabatamaa tokkoo yoo qabaate qofa diina irrattuu bu’aa fiduu kan danda’u. Holola sochii Oromoo kessatti balínaan wal irratti oofamaa jiru kana ilaalchisee waan jechuu barbaadu tokko, dhukkuba sochiin Oromoo dhukkubsatee kessa isa tokko ta’uu isaa dha. Akkuma gaaffii lammataa jalatti deebisuuf yaale tokko sochii Oromoo kana kessatti aadaan bodessaan(reactionary political culture) dagaage tokko holola hundee qabatamaa hin qabne adeemisuu dha. Jaarmiyoota siyaasaa Oromoo kessatti mataan yaaduu fi waan harayaa burqisiisuu otoo hin taane arraba dubbatu hedduutu uumame. Warri akkasii kunoo dhukkuba siyaasaa dhukkubsataa waan jiraniif wal’aansa (political therapy) isaan barbaachisa. Warri namoota arraba dubbatu malee yaaduu hin dandeenyen marfamanii ho’ifatanii jiratanis fayyaa dha jedhanii yaaduun na rakkisa.
Gaaffiin waan kana waliin wal-qabatee ka’u tokko aadaan hololaa kun maal irraa maddee kan jedhu dha? Akka hubannoo kiyyaatti rakkoon akkasii kun kan madde sababoota armaan gaditti argaman kanarra natti fakkaata.Sochii Oromoo kessattii aadaa yaada ofii ifaatti dubbachuu, ragaa(evidence), tartiiba yaadaa(logic) ykn ammoo sababii irratti hundaa’uun amansiisuuf ykn amanuuf tattafachuun hin jiru. Kanaaf namni tokko yoo yaada namni biraa/gartuun biraa qabu iraa adda yoo fidee dhufe yaadin sun sirrii dha ykn sirrii mitii jedhanii bifa sirna qabu tokkoon falmuu irraa madda yaada sanaa faalutti(yakkuutti) deeman. Warri Faranjii waan kana “ad hominem” ykn ammoo “poisoning the well” jedhuun.Yaadicha otoo hintaane abbaa yaadaa sana irratti xiyyeffatu jechuu dha. Warri akkana godhu kun yeroo hedduu warra yaada sana yaadaan diiguuf dandettii ykn beekumsa hin qabnee dha. Kan diinummaafis godhu ni jira. Kanaaf aadaan hololaa tokko kan ittiin dura dhabbachuun danda’amu hawaasa tokko kessa yaadi adda addaa akka jiru beekamee/fudhatamee yaadoota sana ifaatti ibsuu fi falmuun aadaa akka taú, namn illee sana kessa qaramaa akka deemu godhuun barbaachisaa dha. Jaarmiyaa siyaasaa kessattis akkasuma. Jaarmiyaa yaadi adda addaa kessaa hin burqine tokko yoo miseensota lubbuu hin qabneen ykn yaaduu dadhabeen ijaarame qofa dha. Aadaan falmii(debate) kun akka inni dagagu godhuu irratti hayyooti Oromoo gayee isaanii bahuu qabu yaada jedhuun qaba.
Sababiin biraa kan aadaan hololaa kuni akka dagaguu godhee namooti hedduun waan jedhamuu fi barreffamu dhugummaa (dhugaa ta’uu) isaa otoo hin mirkanessiin fudhachuu isaanii dha. Yeroo tokko tokko namni gariin hololli deemu sun yoo nama/gartu isaan jibban irratti kan deemuu ta’e dhugaa ta’uu baatu illee callisanii ilaalunis aadaa isa waan kan hammessee kessaa isaa tokko dha. Walumaa galaatti hololli qabatama hin qabne yeroof warra irratti deemaa jiru sana waan miidhuu fakkaatu illee dhuma irra deeme deemee warruma adeemsisaa jiru sana hojjiin ala godhaa deema. Gartuwwan nama yaada qabu dhiibuun warruma nama arrabsuun marfamanii jiranis suuta suuta warri arrabaa kun baquun ykn warruma waliin jiranittuu deebiyuun wal-diigaa deemu. Haala kana gututti jijjiruuf waanti guddaan godhamuu qabu tokko waan jedhamuu fi barreffamu ragaa qabatamaa qaba moo hin qabu waan jedhu sana xinxaluu fi aadaan akkasii kun sochii Oromoo kessaa akka buqqa’u irratti hojjachuu feesisa.
Biiftuu Biiliisa; Oromoon saba baldhaa akkasumas biyya qabeenyaan badhaatuu taate osoo qabuu wagoota heduuf halagaatin bitamaa tureera amas tanan gara hangootti dhufuu hindandeenye tarii sagantaa siyaasaa waliin walqabatee yokan karaa biraanis yoota'e maalif sitti fakkaata?
Garasuu; Gaaffii kana otoo hin deebisnee dura aangoo qabatuu jechuun maal jechuu dha yaada jedhu íbsuu barbaada. Waan kana jedhuuf yeroo hedduu yaadi kun akka maleetti yoo hubatamu waan arguufi. Uummati tokko aangomuu( empowerment) fi namooti uummata sana kessa bahan aangoo irraa koruun waan adda addaa ti. Aangomuu uummataa jechuun uummati tokko ykn qaamni uummata sana kessa bahee tokko biyya ofii kessatti murtii siyaasaa, diinagdee fi hawasuummaa biyya sana kessatti darbuu kessatti akka inni fedhii uummata isaaf ta’utti dabarsuuf aangoo fi humna qabaatu jechuu dha. Aangomuu dhabuu uummata keenyaaf sagantaan siyaasaa murtessaa dha jedhee hin amanu. Sagantaan siyaasaa homaa fayidaa hin qabu jechuu miti. Garuu sagantaan siyaasaa qofti madda aangoomuu(emporment) ta’uu hin danda’u. Akka ani ilaalutti sababaan uummati Oromoo aangomuu dhabe lama dha. Uummati tokko aangomuuf(empowered) yoo xiqqaate waan lama jiraatuu qaba.
Innis:
Tokkoo sirna-caasaa(institution) biyya sanaa fedhii uummata sanaaf kan ijaarame ta’uu qaba:inni lammataa bu’uurri hawaasummaa fi dinagdee( social and Ecnomic base) aangoon suni irra dhabbatu biyya sana kessa jiraatuu qaba. Bakka kuni lamaan hin jirreetti uummati tokko aangomuu(empowered)hin danda’u. Yeroo hedduu waan kuni namooti uummata tokko kessa bahan aangoo qabachuu waliin afaan-fajjii yeroo uumu mul’ata. Namooti uummata tokko kessaa bahan otoo waan gubbaatti jedhe suni lamaan hin jirre aango irra bahuun hiikaa tokko illee hin qabu. Ammas yoo illeallee namooti maqaa Oromootiin aangoo qabatan jiran. Haata’u malee Oromoof bu’aa buusaa jiruu jennee yoo of gafannee deebiin isaa mitii ta’a. Maaliif yoo jenne, sirna-caasaa(institution) biyya sanaa kan dhabbateef fedhii(interst) uummata biraaf waan ta’eef. Warri suni akka salphaatti meshaan isaan ofiif ijjarratan akka nama biraatiif ooluu tole hin jedhan. Sana qofa mitii bu’uurri hawasummaa fi dinagdee( social and economic power base) biyya sana kessatti ijaaramee(entrenched) ta’ee jiruus kan uummata Oromoo otoo hin taane kan warra biraati. Kanaaf warra aango irraa jiru kunis humnoota kanaaf hojjatan. Namooti maqaa Oromoon ammaa aangoo irraa jiran waan hamaa ta’an qofaaf mitii. Namooti yaada gaariin Oromoof hojjatuu fedhan kessa jiraatuu ni malu. Warri akkasii kuni garuu waan irra dhabbatan hin jiru. Doonii nama biraa irra ta’aa jiru waan ta’eef.
Biiftuu Biiliisa; Oromon akkamiin hangoo ofarka gashachuu danda'a jeta?
Garasuu; Akkuma gaaffii duraa kessatti deebisuuf yaale sanatti aangoo argatuu jechuun namooti afaan Oromoo dubbatan ykn dhiigaan Oromoo ta’an aango irraa bahuu akka hin taane irra deebiyee ibsuun barbaada. Kanuma waliin hawaasii tokko humnooni sochii ijjaramaa fi qindawaa godhuu isa barbaachisa. Baroota dheeraaf uummati keenyaa waan hunda irraa moggafamee ture/jiras. Siyaasa irraa qofa mitii. Barumsaa, sochii aadaa, sochii diingadee fi sochii hawasummaa biroo kuni guddina uummata tokkoo fi aangomuu uummata tokkoof hundee ta’un hunda irraa.Oromoon humna ta’uuf sochii isaa kallatti-heddummessa(multidimentional movement) ta’uu qaba. Waan uummati biraa hojjatu irraa nuti sochii siyaasaa goonuutti daballee dachaa dachaa hojjachuun, wal-gargaaruun humna ta’uu feesisa. Kuni akkuma jirutti ta’ee madallii humna biyya sana jijjiruuf Oromoon bifa adda addaatiin ijaaramee socho’uun irraa eegama. Yoo bifa adda addaan jabaatee ijjarame uummata Oromoo aangessuuf waa lama godhuun ni danda’ama.
Tokko sirna-caasaa(insititution) biyya sanaa hundeetti jijjiruun( fundemental transformation) akka inni uummata Oromoof hojjatu godhuu ykn ammoo akka harayaatti sirna-caasaa(inistitution) Oromoof hojjatu ijaaruu feesisaa. Kuni fedhii fi hawwii qofaan dhugoomuu hin danda’u.
Jaarmiyaa jabaa qabaachuun, humnaa fi dandeettii namaa akkasumas qabeenya sochoosuun madallii humnaa jijjiruun qofa ta’a. Yoo sana hin taanee warri humna ta’e jiruu fi amma waan hunda of harka qabu kan, waan nuti bara dheeraa cunqurfamneef ykn uummata hedduu waan taneef nutti hin kennan. Yaadii akkanaa kuni daqiiqaa tokkoof illee mataa nama Oromoo kessa seenuu hin qabu.
Biiftuu Biiliisa; dhumaratti ergaa dabarfachuu barbaadu yoo jiraate carraan siif kena
Garasuu; Yaada hedduu gaaffii fi deebii kessatti ibsachuuf yaaleen jira. Dhumarratti waan jechuu barbaadu uummatii Oromoo biyya kessa jiru furmaata ajaaäibaa ala kana irraa eeguu hin qabu yaada jedhuu dha. Uummati Oromoo baldhaan biyya kessa jira. Qabeenyi Oromoos aangoo irratti qabaachuu bannuus Oromiyaa kessa jira. Kan kallattiin cunqursaan dararamaa jiruus Oromoo biyyaa kessa jiruu dha. Kanaaf furmaati rakkoo kanaas kan barbaadamuu qabu achuma kessaa ta’uu isaa beekuu qaba. Warri biyya alaa jiru waan tokko tokko gargaaruu ni danda’an. Garuu furmaatii biyya alaatii ykn biyyaa oollaatii nuuf dhufaa jedhanii of sobuu gonkuma hin qaban jedhe yaada. Oromoon bifa adda addaatiin of ijaaree rakkoo uummati keenya bara dheeraaf kessa jiru kana furmaata akka argatu hojjatuu qaba jedhe ergaa dabarfatuu fedha. Hayyootii fi gartuuleen siyaasaa biyya alaa jiranis uummata sobuu dhiisanii akka uummatii furmaata barbaddatuu gargaaruu qaban jedha. Kana jechuun tattaffiin isaan godhan gonkuma dhabbatuu qaba jechuu miti. Isaanis rakkoo kessa isaanitti walxaxee jiru hiikuuf tattafatuu akka qabanis yaadachiisuu fedha.
Gaaffiif deebii Dargaggoo Garasuu Tufa waliin goonerra barumsa akka argatan abdachaa dargaggoo Garasuu yeroo isaa nuuf kennee haala jirurra waan hubatef yaada isaa nuuf ibsuusaaf maqaa qophesitoota barulee biiftuu Biiliisan galata gudaa qabda.
Websites Links Associated with Oromia and the Oromo People
News and Current Affairs
Political Affairs
Human Rights
Oromo Communities


c: text/html

text:
8
Yísufa károora árimaru fasiqana andeeqánau.
1 Yísufa ámuaqu namusaa faiqí ánaasee ufa qímannimiseenoo qumuroofaqa faiqí ánaasee moómoo aniréeqa Yísuna faqa ánaaqiana rumbárausa fímariqau. 2 Fímarufanoo faiqí moó fannoo károora árimarufa Yísuna óorinni ani mapámufufanoo Yísuna qímaminau, óo maasá rakísirafa aní afeeka amaná máridanoo qinée minára íridaqa. Aneenná írirafa eedóo qímaseenana qiní károora rukáqisaa.
3 Yísufa mi-ufánara iriséenoo narí ásauku minásaa mundúseenoo asasammásee qinau. Eeóo dóo qíananoo amaná qiqá írirafa eedóo qídanoo rukámmaisáanaura.
Miqí qímasoofanoo miqóo kai miná károora taikánau. 4 Miná károora taikásoofanoo Yísufa qímaminau. Simaí sía uqanna moodáa fasiqa qímamia. Fíndifínana múnu amaana máqasaa aanáiqikirana aneenná afaaqa károora árimaruna uqafíqainanoo aiququmásainana Mooseefa ufa qímaqoomau ainaina mara máree amaana máqaki qaindásaa suqárana tatúfinana Ánutuna ámia. Faiqí ánaasee qáfamásee dóo miná károora taikéefoo qímasee sía aníara eeráiriaqeera.
(Óoqai Mooseefa károora nárinausa sía maqúsai ániaqee qímaqoofa. Ándandakinai kai nuaqée qímaqoofa. Faiqí moó fannoo narí károora taikáseenoo amaana máqaki ani kikíqamafufanoo amaana máqasaa rakísirausa qáfamásoofanoo dóo maqúsai fuannée qufanoo dóo kaifáa maqúsai finau. Káqikaa ainaina amaana máqaki Ánutunara dúfi dúfi qímasee nimiséenoo dóo maqúsai kaifáa finau.)
Roomma máqannaa Saidéena aináinira faiqi andeeqóo ufafa.
5 Yísufa miqóoqari Kapeeranauma máqusai finau. Miqóo óonu márufanoo Roomma máqannaa sundía saidéena moó fannoo Yísu finnai aniréenoo dadaaqíranara irámmirinau. 6 Óo rakísirafa qiní aináinira fasiqa máaqaki faiqaqée aurímarifaqa, minára aní qímamidaqa. Mifá áiku ásauku pipisaaqá usufifanoo kúqiara foora inoo márifaqa. Aurírafa firaafá árimarifaqa, aupúree márifaqa. Amanée anée qiní aináinira fasiqa idaaqamáqisaa.
7 Miqí qímasoofanoo Yísufa qinau. Amaná qinée minní óonureeqa idaaqámmianaura. 8 Roomma máqannaa sundía saidéena fannoo Yísuna fíndifinoo miná máaqai fíranara iriséenoo qáoo qinau. Sía fúa. Sía qiní mandá maaqaki anée kéeqaanneera. Qinée ánaamuru fasiqa óoreeqárausa máridaqa. Anée qiní úriqararafa qiní máaqaki kéeqafinaqa qisaurúanóora. 9 Qiní úriqarara sundíauqa moómoosa máriafaqa qinée misá nímeemaanai máridaqa misá ufamau fídaqa. Qinée akaqá sundíauqa rakísirausa máridaqa. Qinée ufa kái moorá fúannee qímarunanoo mifá dóo fídanoo. Moorá ufannai kái qímamímarunanoo mi-ainainná áuqaidanoo. Anée Yísufa faqa maqásaa ainaina faqa aurírana óosana óosana ainaina faqa úriqararafa márianaqa qímamidaqa. Minára anée miqóoqari kai máridana ufannai kai aurírafa taikáannee qínanoo qiní aináinira fasiqa aurírafa taikáannoo.
10 Yísufa mi-ufána iriséenoo tautúfanoo áaquqoofanoo faiqí ánaasee miná faqa rumbárausa fífi̱usa qímanniminau. Qiní ufa íriaqa. Maa-Roomma maqannaa fasiqáfa firaaqóo qiní saqárikidanoo qinée Isaraee máqannaasaki qeeqá maqannaasaki máqusa máqusa nídaqa sía moó maaqíra ámiqira fasiqa paqúriqa, ánaamuru máridanoommi. 11 Kaifáa minára qianáura qiní ufa íriaqa. Súani óosanaindari faqa ámuqundari faqa níanaindari faiqí ánaasee moómoo ánaamuru anirée innaarúna ququsaki kéeqafi Abarahaamana faqa Isakeena faqa Yakooboona faqa óoqumarifi Ánutuna qoomáqa sakasée neefáranoo. 12 Máa̱ Isaraee máqannaasa ínnee Abarahaamana áiku ásauku márunausa káqi innaarúnai kéeqaanauree qímariasa maqee sía kéeqeefaranoo Ánutufa ínni nífaqeeqeenoo mádaanai asukunakí áqunnisaannoo. Miqóo ínnee níranaqainaqa firaaqóo fáaqa quqásee nífai sandúrifaranoo. 13 Miqí qímaseenoo Yísufa faiqí ánaasee qímanniminoo quandáfinoo sundía saidéena qímaminau. Dóo aneenná máaqai fúa. Aneenná írirana qinísaa rusísaannanara dóo aní aináinira faiqi andeeqáfinoo. Dóo anirandée ámaaqa fúa.
Miqí qímasoofanoo mi-kamúqoo kai mi-aurira fasiqáfa moosáa máriufa dóo fíndifinau.
Yísufa faiqí ánaasee moómoo andeeqánnimaqóo ufafa.
14 Yísufa miqóoqari Peetooroona máaqai finau. Óonuree qáfoofanoo Peetooroona áiraamaku ánaasee aurímarinau. Afaaqa idídi márufanoo aurída faiqaqée márufanoo. 15 Yísufa miná qáfeenoo ásauku qumáranau. Ásauku qumároofanoo aurírafa taikánau. Taikáfufanoo mi-anaaseefá aaqee fíndifinoo nárana aina Yísuna áminau.
16 Mi-eenoonnái mi-maqusánaasa nári aurímarusa faqa fuéena̱ikímarusa moómoosa faqa nífiqee Yísufinnai minní quqée máriqau. Minní quqásoofanoo Yísufa ufannai fuéena niqiqoofaqa quqásee fiqau. Aurúsa Yísufa misá aurírana faqa taikánnisanau. 17 Taikáseenoo óoqeenaa tamummáqara fasiqa moo áuqu Eesaia miná ufa ánoona kambíqanau. Mifá óoqai Yísufa sía kambíqooqoo maaqí qímaseenoo Yísunara ákara rinau.
Mifá maasá auríranara faqa maasá kudoosaáparana faqa mara áquannoo. Maasá auríra ummaara narí kai miná uqéera qumáraannoo.
Miqí qímasee ákara rínau.
Yísuna faqa fifandínausara maa-ufána qinau.
18 Moo fáasaana nammári afainni márufaqa faiqí ánaasee aiqáma suqú maree Yísuna qáfaanee qímasee ani márida qáfee máriqau. Yísufa faiqí ánaasee moómoo tatúsee ánimarufanoo níndafeenoo narí faiqi námu qímanniminau. Dóo uqéeraaqa dóo ínni saimbaqa kanúqaki kéeqafi nammáriki fítaqa máree muqáfainai níanai fída ínnisaimbaqá kai máriaqa. 19 Misá fíndifi uqéeree marufanoo faiqí moó fannoo Mooseena sándufa írimarufa Yísufuqoo aniréenoo qímaminoo qinau. Óo qiní karaambáiqa anée yátinai fee maqúsa maqusa fínaqa qinée faqa aní faqa fuanáura, sía minnísaanaura.
20 Miqí qufanoo Yísufa narí maaqí qímasee qímaminau. Anée qiníara ámiqira máaqaki faiqée mári fee qídanee qiní faqa fíraree qídanee. Káasau fainiuqa óonaamarai faiqée máriasa máridaqa ufiniuqa ánaamuki faiqéemariasa máridaqa. Qinée faiqí nímaaku yái fee qeeqá qíkiaqa rúmasee fee faiqaanáuree sía faiqára qóo márisa máridaqa. Dóo qiní faqa finnáree.
21 Miqí qímasoofanoo Yísuna faiqi námukiqari moó fannoo aniréenoo qinau. Qinée aní faqa fuanáura káqikaa qóo mariséeqa qiní qíkoofa kúqirarammi márifaqa. Mifá kuqufínaqa akúndamásee aní faqa fuanáura. Amanée qinée miqíanauree. 22 Yísufa miná ufa iriséenoo maaqí qímasee qímaminau. Maqee uqanna qiní faqa ánia. Náaruara kúqiranaki fifándinausa misá kai nári niqoónnana ákundeefaranoo.
Yísufa úfai faqa nammári faqa qáo̱o qufanoo taikánau.
23-24 Yísufa miqí qímaseenoo kanúqaki akarámafufaqa miná faiqi námu miná ánaaqiana akaraqau. Akarámafufaqa kanúqaki nammári ámuaqumau fímarufanoo Yísufa minakí afaaqa umooqúkufanoo faifufanoo nammári qámbaanai óonuroofanoo úfai firaafá úqinoo nammári ámakaurinoo kanúqa aundurái kéeqanau. Kanúqa téeqi taaqufaqa Yísuna faiqi námu miná qáfamásee kanúqa námufaqa nammáriki ukúqnaana qímasee káaqa rufíaqau. Yísufa sía minára írinau mána mána faiqaqée marínau. 25 Miná faiqinámu rufíamaree Yísufinnai óonuree áfauramásee fáaqa rídaqa qímamiqau. Óo maasá karaambáiqa maasá nammáriki ukúqnaidaqa kúqirarammidaqa. Anée maasá qumáree qumbaqínnisaa.
26 Yísufa misá ufa iriséenoo qímanniminau. Óo káaqa ínnee fífau rufíee maríasa. Sía qinísaa írirana rusímariasa máriafanoo. Miqí qímaseenoo fíndifufanoo úfai faqa nammáriara faqa qáoo qufanoo nammári faqa úfai faqa kásoomáfinoo dái̱ qímafinau. 27 Miqí qufaqa úfai faqa nammári faqa firaaqóo úqiufa kásoomáfufaqa miná faiqinámu náaquqoofaqa qiqau. Maa-fasiqáfa náqira fee máridanoo fee. Úfai faqa nammári faqa miná ufa irisée eedóo qídaqa.
Faiqí aunduráindaraa áfaannauqa niqiqoofaqa kúarauqa naundurái kéeqaqau.
28 Miqóoqari nammári dínnafainai níanai Kadareenee máqa máaqa múnu kanúqa fannoo raqúraminau. Maqásaa áqufufaqa mi-maqusánaindari faiqí qaaraqánda ániqau. Fáafasaaqa fuéena miqandá naundurái máruqanda, faiqí madikée márunnai máruqanda, faiqí ánaasee aiqáma miqandára rufíee máruqanda máriqau. Faiqí nárímaruqanda máriqau. Faiqí ánaasee miqandá máruqoo sía fímarusa, káaqa miqandára rufíee maríqau. 29 Miqandá Yísufunnai aniroofanoo naundurákiqari áfaannauqa fannoo maaqí qímasee fáaqa rúmasee Yísuna qímamiqau. Anée Ánutuna ámaaku márianafa anée nánaree ánidanee anée nánaree maasá soodáaidanee anée nánaree káqiqoo kasaaqaí aniréenanee maasá idáki áquqiséennaree.
30-31 Káqikaaqóo níanai akoosaqa kúarauqa éemani náida moómoosa misaqá náidaqa máriqau. Áfaannauqa faiqí naundurákiqari kúarauqara Yísuna qímamiqau. Anée maasá diqiqáinaqa amanée kúarauqaki kéeqaanauree. 32 Miqí qufanoo Yísufa qinoo. Eeóo amaná, dóo ínnee misáki kéeqafuaqa. Yísufa niqiqooná iriséeqa aiqámausa mi-fasiqaqandá naunduráindari rafúdamakufaqa dóo kúarauqaki kéeqafiqau. Kéeqafufaqa kúarauqaindi múnari mínari ufaqa ámeemai sandée óoqu fíqa nammári farúmaki bururú qufaqa áqufufaqa aiqáma kúqu taikáqau.
33 Kúarasaa rakísimaru fasiqausa miná qáfamáseeqa náaquqoofaqa quqásee sandámaqaraasíqa maqúsai kaimbiqau. Maqúsai aniréeqa Yísunara faqa áfaanna naundurái kéeqeemaru faiqi qandara faqa kúarauqara faqa faiqí ánaasee aiqáma qímannimiqau. 34 Misá iriséeqa mi-maqusánaasa faiqí ánaasee aiqáma tatúfaqa nammárafainni Yísufuqoo óoqureeqa Yísuna qáfamáseeqa qiqau. Dóo maasá maqa máaqaki sía ánia. Dóo sée moosáa fúa. Maasá aníara rufíaidaqa.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Maalummaa Irreechaa keesumaa kan birraa
(Charinnat Hundeessaatiin)
Irreechi hiika baay’ee yoo qabaates hiiknisaa inni guddaan, “Galatoo Waaqayyoo” (Happy, thanks giving day’) jechuudha. Irreechi waggaatti al lama kan geggeeffamuudha, Irreecha Tulluufi Irreecha Malkaa.
Inni gubaa masqalaa booda raawwatamu Irreecha malkaati. Kunis ganna gurraacha keessaa bahanii gamtaan Waaqasaanii galateeffachuuf kan raawwatamuudha.
Kutaalee addunyaa gara garaatti ayyaanonni (kaarniivaaloonni) Irreecha waliin walfakkaatan ni raawwatamu. Fakkeenyaaf ardii Awurooppaatti qonnaan bultoonni, waggaatti yeroo tokkoo karaa irratti bahanii timaatimiidhaan walreebu. Yoo akkas godhan Waaqayyo yeroo ittaanus biqiltuusaanii akkasumatti nuu tolcha jechuun kana raawwatu.
Odeeffannoo Barsiisaa Beekan Gulummaa barreeffamaan nuu erge haala armaan gaditti qindeessinee dhiyeesineeerra dubbisaatii yaada qabdan karaa teeessoo keenyaa nu ergaa.
IRREECHA/ IRREESSA: Irreechi sirna Waaqeffachuu gamtaadhaan Tulluufi malkaarratti ba’anii waaqa kadhataniifi ittigalateeffataniidha. Karaa biraatiin Irreecha yemmuu jennu hiika (yaada) birootis ni qaba. Kunis marga ykn coqorsa sirna ayyaaneffannaa tokkoof ykn araaraaf yoo deemamu harkatti qabatamus ni ibsa. Akkasumas hiikoo gara warra waa beekuu deemanii namaaf himamu tokkoof kaffalu (galchu). (Warra waa beeku kan jedhaman warra Ayyaantuu, warra qaalluu, eker-dubbistuu, warra callee ilaalu,… jechuudha).
Kafaltiin warra waa beekuu kennamu galchaa jedhama. Galchi kunis yeroo baay’ee marga ykn coqorsaafi maallaqa waliin qabanii iddoo galchaaf qophaa’etti irreeffatu. Galchi akkuma humnaatti marga ykn coqorsa qofaa ta’uus ni danda’a.
Sirni kabaja ayyaana Irreechaa waggaatti al lama wayitiilee arfaasaafi birraa kabajama. Ayyaanni Irreechaa arfaasaa keessa kabajamu kadhaa Waaqaaf gamtaadhaan dhiyeeffatamuudha. Innis yeroo roobni looniif baay’ee barbachisu waan ta’eef rooba nagayaa akka roobuuf tulluufi malkaatti ba’anii waaqa kadhatu. Akkasumas fuuldurri; ganna waan ta’eef, ganna dukkana nagaan nu hulluuqsisi, booqa birraatti nagaan nu baasi; sanyii facaate dadagaagsii nuu biqilchi jedhanii Waaqa kadhatu.
Ayyaanni Irreechaa birraa keessa kabajamu irra caalaatti galata Waaqaaf galchuuf yoo ta’u, milkaa’ina fuula duraatiifis ni kadhatu. Galanni Waaqaaf galfamu kunis, “Kadhaa keenya nuuf dhageesse; ifatti nu baastee, sanyii facaafanne nuu biqilchite, sa’aa-namaa nagaa nuuf kennitee galanni sihaa ga’u” jedhu. Akkasumas milkaa’ina fuulduraatiif ammoo, “Midhaan alaa ga’e (bilchaate) namaafi sinbira wajjin nuu soori; bara nagaa kan quufaa nuu godhi; yaadaafi hawwii keenya nuu guuti;” jedhanii waaqa kadhatu.
Irreechi kun kan kabajamu birraa keessa malkaarratti. Kan irreeffatamus ayyaana Ifaanoo (Gubaa) booda. Oromoon osoo Ibsaa Birraa hinibsine Irreecha Birraa hinirreeffatu. Dura ibsaa ibsee qe’eesaatti kabaja. Ibsaa birraa ibsuun dukkana gannaa keessaa ifa yookaan booqa birraatti bahuu agarsiisa.
Irreechi diinqaa jalqaba jedhu maanguddoonni Tuulamaa. Achii qe’eetti baha. Sana booda irreechi sabaa Magaalaa Bishaanoftuu (Bishooftuu) Hora Harsadiitti kabajama.
Ayyaanni gubaa galgala waarii kabajama. Gaafa ayyaana gubaa kabajan daamotiin (xomborri) diinqatti qabsiifamee baha. Warri ulfaa qabu, galma ulfaatiyis ni baasa. Galmaayis daamotiin qabsiifamee ni baha. Irreechi diinqaa jalqaba kan jedhameefis kanumaafi. Erga daamotii qabsiifatanii qe’eetti gadi bahanii ibsaa ibsaa ayyaanicha haala ho’aa ta’een kabaju.
Bariisaa immoo ganama bakka gubaa itti guban sanatti buna dhaabanii Waaqa kadhatu. Waaqaafis galata galchu. Mijjirii irrattis ni irreeffatu. Irreeffannaan kun kan ta’u akka maatitti.
Ayyaanni Masqalaa kan warri kiristaanaa kabajuufi ayyaanni Gubaa yookaan Ifaanoo kan Oromoon kabaju, yeroofi ibsaa ibsuun wal haa fakkaatu malee garaagarummaa guddaa qabu. Kaayyoofi galii adda addaas qabu. Warri kiristaanaa yaadannoo “Fannoo Iyyasuus Kiristoos barbaachaaf kabajna” jedhu. Oromoon garuu sanaaf miti kan ibsaa ibsu.
Ayyaanni Masaqalaa keessumaa hordoftoota amantii Ortodoksiitiin wayita birraa kabajamaa jirus dhimma kanaan walfakkeenya qabaachuu danda’a. Haalatti hordoftoonni Ortodoksii biyya keenyaa Masqala ittikabajan kana Otodoksoonni biyya biraa quba hinqaban. Giriik hinbeektu, Ruusiyaan hinbeektu. Kitaaba qulqullu keessa hinjiru. Seenaa sobaa suphanii, “Giiftii Illeeniin, Masqalii bade barbaaduuf ibsite”, jedhanii sobasaanii tarreessu. Kun immoo kitaaba amantii kam keessattuu barreeffamee hinjiru.
Irreechi Sabaa, kan Birraa, Hora Harsdiitti kabajama. Osoo Otoo Hora Harsadiitti hinirreeffatin dursanii malkaa biraatti hinirreeffatamu. Eddii Hora Harsadii irreeffatamee booda garuu kan malkaa biraa ittifufa.
Kabajni ayyaana irreechaa bifa lamaan ilaalama. Inni tokko hidda dhalootaa ykn gosti naannawaa walitti dhiyeenyatti argaman hundi warra ulfaatti (warra angafaatti) walitti qabamanii gamtaadhaan faaruu irreechaaf faarsamu jechaa tulluu ykn malkaa naannawa dhiyeenyatti argamutti deemanii angafaa quxusuun eebbifatanii irreeffatu.
Irreechi Hora Harsadii Irreecha gosaa osoo hintaane Irreecha sabaati. Oromoo hundatu bahee irreeffata jechuudha. Ulfaan Gadaa shananii gaafa ayyaana Irreecha Birraa, bakka tokkotti bahu. Abbootiin Gadaa, bakka adda addaa jiran, Abbootiin Muudaafi warri Ulfaa gaaf sana hinhafan. Kadhaan Waaqaafi eebbi eebbifamus akka sabaatti.
Kaayyoon kabaja ayyaana Irreecha Birraa Waaqa booruu Gannaa keessaa nagaan namaafi sa’a gara Booqa Birraatti baase/hulluuqsiseef galata galchuudha. Waaqa bacaqii gannaa, rooba ulfaataa gannaafi dukkana gannaa keessa nagaan biyya hulluuqsisee daraaraa birraa, asheetaafi foolii birraan, walumaagalatti Waaqaaf galateeffachuudha.
Ayyaanni kun (Irreechi Birraa) ganna gurraacha, dhoqqee, bacaqii gannaafi rooba ulfaataa keessaa bahanii nagaan booqa birraa waan arganiif daraaraa, keelloo marga jiidhaa, coqorsaafi kkf harkatti qabatanii jaataniin malkaatti bahanii irreeffatan.
Sirni kabaja ayyaana irreechaa inni lammaffaan immoo sadarkaa sabaatti giddugaleessa tokkotti kabajamuudha. Akka saba Oromootti giddugaleessi kun Tuulama keessa Magaalaa Bishooftuu, naannawa Odaa Nabee, Hora Arsadii ta’eetu beekama. Horri Arsadii yoomii jalqabee giddugala irreeffannaa saba Oromoo akka ta’e odeeffannoon ga’aa ta’e yoo jiraatuu baateyyuu maanguddoon Oromoo garuu dhalootumaanuu achumatti irreeffachaa akka turan dubbatu. Sirni kabaja ayyaana Irreechaa kan sadarkaa sabaatti kabajamus ta’ee kan gosa gosaan iddoo iddootti kabajamu lamaanuu haallitti irreeffatamu walfakkaataadha. Irreecha sadarkaa sabaatti kabajamu kan adda godhu Ulfaan Gadaa shananii iddoo Irreechaatti ba’uudha.
Guyyaa ayyaana Irreechaa ulfaan warra angafaa hunduu ba’ee bakka irreechaatti argamu. Ummannis gara irreechaatti yoo deemu ulfaa warra itti bulanii tumsuu yoo ta’u, gara galmaatti yoo deebi’us akkasuma Ulfaan ummataan tumsameeti. Kabajni ayyaana Irreechaa ganama obboroo (subii) waan ta’eef jalabultiisaa galgala Ulfaan warra angafaa ni muudama.
Sirna muudaa jalabultii kana irratti gosti Ulfaa sanitti bulan hunduu ni argamu. Qophiin jala-bultii galma ulfaa warra angafaatti godhamu kun bunaqalaafi korma qaluu dabalatee sirna waaqeffachuu adda addaatu raawwatama. Sirnoota taasifaman kanneen keessaa Callee, Caaccuufi Ulfaa ykn Bokkuu muuduudha.
Haaluma kanaan qophiin jalabultii xumuramee ganama obboroo warri angafaa (angaftichaafi angaftittii) ulfaa baatanii uummataan tumsamanii gara iddoo irrechaatti faaruu adda addaa jechaa deemu. Faaruun yeroo irreecha deeman faarfatan irra caalaan mareeyyoo yoo ta’u, Gabbisayyoonis ni jedhama (faarfatama).
Mareeyoon faaruu namni tokko dhahaa (jechaa) kaawwan ammoo huursanii jalaa qabaa gamtaan faarfataniidha. Hiikaan faaruu kanaas maree maree (marmaaree) ayyaana waggaa ittiin nu gahe akka jechuuti. Marsaa waggaa tokkoo ykn Gadaa tokko marsee ykn deebi’ee milkiidhaan dhufuusaa kan ittiin mul’isaniidha.
Faaruun Mareeyoo abdii fuula duraatiifis marmaarii (marii) ittiin nu gahi yaada jedhu of keessaa qaba. Faaruu mareeyoo hangi tokko kan armaan kunooti:
Mareeyoo, Mareeyoo, Mareeyoo;
Alaa mana nuuf toli yaa ayyooleeyoo;
Mareeyoo, Mareeyoo, Mareeyoo;
Mee nutti araarami yaa ayyoleeyoo;
Dhagaa guguddaa gamaa bishaantu walbaachisee;
Maseenni dhaluu hindidnee isintu walcaalchisee…
Jechaa gara irreeffannaatti dhiiraa dubartiin adeemu.
Faaruun Gabbisayyoo caalaa yeroo sirna ayyaana tokko deemanii milkiidhaan gara manaatti deebi’amu faarfatama. Kunis gabbannee (milkoofnee) nagaan deebine ergaa jedhu of keessaa qaba.
Gabbisayyo hoo…hoo… Roobee Biyya gabbisee
Gabbisayyo hoo..hoo… Roobee Biyya gabbisee
Gabbisayoo hoo..hoo roobii lafa nuuf gahi ;
Gabbisayyoo hoo…hoo yaa Waaqi ati nuuf nahi…
Wabiilee barreeffama kanaa Argaa dhageettii abbootii keenyan nutti himamaa dhufe. Waan ijoollummaarraa kaasee ijaan argaa turre. Baruulee garagaraa aadaa Oromoo ilaalchisanii biyya keessatti barreeffaman, baruulee aadaa, duudhaafi safuu ilaalchisanii biyya alaatti barreeffamani. Barreeffamoota namoonni aadaa ilaalchisee websaayitii adda addaarratti Ingiliffaan facaasaniiru. Nutis yaadasaa gara Afaan Oromootti deebisuun haala armaan gadiitti dhiyeesineerra.
Irreeecha jechuun marga yookan coqorsa jiidhaa yookaan ammoo ilillii Waaqa ittiin kadhatan jechuudha. Galchaan warra waa namatti himuuf kennamus Irreecha jedhamee waamama. Karaa biraatiin Irreecha jechuun mallattoo nageenyaafi araaraati.
Gama biraatiin yoo ilaalle Irreechi ayyaana. Sirna kadhaafi galata Waaqaaf godhamuudha. (Sirna Gadaa, Siyaasa Oromoo Tuulamaa: ful. 80) Ayyaana amantii Oromoo, Waaqeffannaa, kan Oromoon kabajuudha. Kan Oromoon bahee itti Waaqa galateeffatuufi imaanaa Waaqa irra bulfatuudha. Irreechi ayyaana Waaqa kadhannaafi Waaqa galateeffannaati.
Oromoon (Waaqeffataan) birraa kan malkaatti bahuuf bashannanaaf yookaan waan biraaf miti. Waaqa dukkana gannaa nagaan isaan baase galateeffachuufi kan gara fuulduraaf immoo imaanaa Waaqa irra bulfachuufi. Akkasumas ayyaantummaa ofii gabbifachuufi Waaqa kadhachuufi. Kaayyoon ayyaana Irreechaas kanuma.
Namoonni baay’een ayyaana Irreechaa akka agarsiisa aadaatti fudhatu. Kan deemanis aadaa calaqqisiisuuf ta’uu danda’a. Irreechis aadaadha jedhu. Aadaansaaniis aadaa uffannaa ta’uu danda’a. Namoonni akkanaa aadaawwan Oromoo gadi fageenyaan waan hinbeekneef ishuma beekan, aadaa uffannaa sanaaf bakka guddaa kennu. Garuu aadaan uummata Oromoo aadaa uffannaa qofa miti. (Haa ta’u ammuma kanaa beekuun waan jajjabeeffamuudha. Wanti hinbaratamne hinjiru waan ta’eef gaaf tokko waan keenya hundaa ni barra, wanti fedhe nutti cimullee waan ofii baruun nutti hincimu. Nutumti sammuu keenya waan keenya baruuf haa qopheessinu)
Irreechi kan deemamuuf aadaa calaqqisiisuuf qofa miti. Kaayyoon kabaja ayyaana Irreechaa inni guddaan Waaqa galateeffachuudha. Waaqa booruu gannaa nagaan biyya baase galateeffachuu, akkasumas ayyaana ofii kadhachuufi gabbifachuuti.
Sirbootni adda addaa, faaruun, uffanni aadaafi gochaaleen gaaf sana gochaa oollu garuu aadaadha. Aadaa Oromoo (Waaqeffannaa) kan ayyaana Irreechaa ittiin gabbisnuudha. Akkuma warri Kiristaanaa gaafa ayyaana Gannii (Gannoo)fi Faasikaa kiristaanummaasaanii cimsuuf waan adda addaa godhu, Waaqeffattoonnis gaafa ayyaana Irreechaa amantiifi ayyaantummaasaanii cimsachuuf waan adda addaa godhu.
Gaaf ayyaana Irreechaa eebbatu jira, jeekkaruutu jira, Waaqa galateeffachuutu jira, akkasumas sirbootaafi faaruu adda addaatu jira. Kana malees gaafa sana waan baay’etu godhama. Kun hundi immoo aadaa amantii Oromoo, kan Waaqeffannaati. Waaqeffannaa ibsa, ayyaantummaa Waaqeffattootaa gabbisa. Eenyummaa ummata Oromoo calaqqisiisa. Kun immoo kan har’a uumame osoo hintaane, duudhaa ummata keenyaa kan darbaa darbee dhufeedha.
Oromoonni gaafa ayyaana Irreechaa uffata aadaa, callee, siiqqee, horooroo, ciicoofi waan aadaan of faayanii gara malkaa deemu. Irreechas harkatti qabatu. Abbaan Gadaa Bokkuusaa qabata, warri Ulfaafi Caaccu qabus, ulfaafi caaccuusaanii qabatanii bahu. Warri abbaa fardaas fardasaanii faayanii yaabbatanii bahu. Warri foollees waan foollummaasaanii agarsiisu godhatanii sirbasaanii sirbaa gara malkaa deemu.
Kana qofa miti, gaafa ayyana Irreechaa waan baay’eetu jira. Dargaggoon ni sirba, maanguddoon mareeyoofi gabbisayyoo jedha, shamarran sirbasaanii sirbu.
Aayyoliin faaruu aadaa faarsu, kuun Waaqa faarsa, kuun yoo eebbisu kuun ni jeekkara. Haala kanaan ayyaanni Irreechaa kabajama. Walumaagalatti guyyaan ayyaana irreechaa guyyaa gammachuuti. Guyyaa Waaqa kadhannaafi Waaqa galateeffannaati.
********
Source: Bariisaa, March 2014.


text:
Documentary
-
56:55
Ethiopian HistoryAdded 47 Views / 0 Likes
-
06:13
Aadde Magartuu OromooAdded 31 Views / 0 Likes
Aadde Magartuu Oromoo halagaan amantii keenya nu harkatti busheessanii kan isaanii nutti faarsanii, bakkaa fi akka nu dhabsiisan jetti.Har'a xurree arganneen Oromoonni godinaa hunda irraa walitti dhufnee Waaqa keenya waliin kadhachuu waan nu dandeessiseef
-
05:24
Yaadannoo lafee Oromoota darbaniiAdded 48 Views / 0 Likes
-
09:41
Eebba kora Waaqeffatootaa irratti ta'eAdded 23 Views / 0 Likes
Oromoonni godinaalee Oromiyaa mara irraa walitti dhufan waan dhaloota isaanii kora Waaqeffannaa eegaluuf eebba taassifatan. Of ta'anii kana gochuu isaaniif haa galatooman jenna.
-
02:23
Shamarree Saartuu Abbaa GadaaAdded 38 Views / 0 Likes
Shamarree Saartuun kabajaa yaadannoo lafee Oromoota darbanii fi kora Waaqeffattoota Oromiyaa irratti argamtee haasaa gootee dha.Waaqnni keenya tokko waan ta'eef Oromoonni faffacaanee lafee namoota biraa yaadachuun kabajuu dhiifnee lafee Oromoota darbanii
-
01:51
Abbaa Jaamboo, maanguddoo waggaa 120Added 50 Views / 0 Likes
Sirna kabajaa yaadannoo lafee Oomoota darbanii fi kora Waaqeffatootaa ,wiirtuu galma Waaqeffatootaa magaalaa Oolancittii tti ta'e irratti eebba godhame.Uummata Oromoo akkasitti Waaqa beeku kanatu namni alaa dhuftee Waaqa isin barsiifna jettee afaan inni h
-
08:28
Waaqeffatoota Yunivarsitii WallagaaAdded 13 Views / 0 Likes
Waldaan Waaqeffatootaa Yunavarsitii Wallagaa sirna kabajaa ayyaana Irreechaa bara 2012 marroo 6406 faaf ALW (akka lakoobsa Waaqeffatootaatti) Ummata naannoo Naqamtee waliin kabajame irratti jeekara ta'e.
-
07:26
Barnoota baratoota qu'atoota seenaa lamaan waa'ee Irreechaa irratti kennameAdded 29 Views / 0 Likes
Waldaan Waaqeffatootaa Yunivarsitii Wallaggaa fi Uummanni Oromoo Naannoo Naqamtee waliin irreecha marroo 6406 ffaa ALW (Akka Lakoobsa Waaqeffatootaatti) kabajan.
-
08:20
Yunivarsitii Wallaggaa fi Ummata Oromoo naannoo Naqamtee Irreeffachuun Waaqaaf galata jedhanAdded 38 Views / 0 Likes
Irreecchi kun bara 6406 ffaa ALW (Akka Lakkoobsa Waaqeffatootaatti) Utuu amantaan alagaa Waggoota 130 darban keessa maqaa Waaqa isin barsiifnaatiin biyya Oromoo hin weerarin dura iyyuu yoo xiqqaate Oromoon waggoota 6000 oliif Waaqa beekuun isaa seenaan mi
-
05:42
Kora Waaqeffaatootaa irratti dargagoonni lama yaada ibsatanAdded 14 Views / 0 Likes
-
02:19
Abbaa Jaamboo ,Obbo Doorii Erbaa kutaa 2 ffaaAdded 29 Views / 0 Likes
-
08:00
Jeekkara yookiin Faaruu WaaqeffatootaaAdded 22 Views / 0 Likes
-
02:32
Abbaa Roobaa, Galma Waaqeffatootaa Oolancittii irraaAdded 16 Views / 0 Likes
-
03:23
Hawisoo Magaalaa TorontoAdded 27 Views / 0 Likes
-
01:33
Aadde Na'imaa Ismaa'el Daaroo Labuu irraaAdded 19 Views / 0 Likes
Erga bakka kanatti irreefachuu jalqabnee nuu guutuu malee waan nutti hirate hin agarre jetti Daaroo Labuu irraa.Waaqni isee haa eebbisu jenna
-
06:20
Galma Waaqeffatootaa Daaroo Labuu irraa Obbo RoobaaAdded 30 Views / 0 Likes
Amantaan alagaa masaanummaa irratti tolfamtee biyya keenya dhufuun Kirrii fi Tasbii nutti hiitee du'a booda isinii tola nuun jette.Dhala Oromoo tokkummaa dhaloota Waaqaa qabu halagaan dugdaa fi garaa walitti nu gootee akka qalannee waliin hin nyaanne nu t
-
04:14
Aadde Makdaa Gadaa fi Aadde Faaxumaa OdaaAdded 15 Views / 0 Likes
Aadde Makdaa Gadaa fi aadde Faaxumaa Odaa soorataa fi siiqee qabatanii godinaa Arsii irraa gara Galma Waaqeffatootaa Daaroo Labuutti argamanii lafee Oromoota darbanii yadatanii haala hoo'aadhaan ayyaana kabajan. Aadde Makdaa Gadaa aadaan Oromootaa akka wa
-
09:25
Hayyuu Dardara Obbo Abdulhakim Galma Waaqeffattootaa Daaroo Labuu irraaAdded 28 Views / 0 Likes
Uummanni Oromoo dhaloota sadii darban kiyyoomfannaa amantii alagaa garagaraa jala galuun akka waliin nyaatanii hin dhugne wal irraa dhorkuu, Jannataa fi gaannaba waan jedhuun doorsisuu, maqaa dhalootaa jijjiiruu , waaqeffannaa balaaleffachuun uummanni Oro
-
03:57
Haadaa fi kirrii nutti hidhanii akka waliin hin nyaanne surrii nu hidhan jedhuAdded 11 Views / 0 Likes
Haadaa fi kirrii itti hidhuun du'a boodaaaf isinii tola jettee nyaaphi uummata keenya dogogorsuun dhaloota sadii nutti gaheera. Akka waliin hin nyaannes wal irraa dhorkitee dallaa itti ijaarachuun beekamaa dha.Badiin kun dhaloota Kompiwutaraa ammaa kanaaf
-
02:51
Amantiin halagaa Sheexana jedhanbaanan) sana haa balleessitu malee aadaa keenya hin balleesitu jedhaAdded 13 Views / 0 Likes
Jechi Sheexana jedhamtu amantiilee halagaa gula (duukkaa0 dhuftee afaan Oromoo keessa galtee dhaloota sadii asitti.Sheexanni waan hamtuu dha jedhanii uummata keenyatti himan.Amantiin halagaa sheexana jedhan sana haa balleessitu malee Aadaa keenya balleess


text:
WASHINGTON,DC
—
Afrikaan Kibbaa tapha kana irratti Mozambiki 3-1 moote
xAfrikaan Kibbaa tapha kana irratti Mozambiki 3-1 moote
Addunyaan torbaan dabree fi torbaan kanallee dorgommii akka akkaatti jirti.Afrikaatti dorgommii CHAN,Shaampiyoonaa Afrikaa Ammajii 11 jalqabanitti jiran.Haga ammaatti goolii 10 caalaatti gale.
Akkuma kanaan Afrikaan Kibbaa Mozambiki 3-1,Ugaandaan Burkiinaa Faasoo 2-1, Maaliin Naayjeeriyaa 2-1,Zimaabuwwee fi Morookoon 0-0 fi Gaanaan ammoo Koongoo 1-0
Liibiyaa Itoophiyaa 2-0 moote.
Tapha kana biyya 16 fulaa afuritti bahee taphachuutti jira
xTapha kana biyya 16 fulaa afuritti bahee taphachuutti jira
Itoophiyaa fi Liibiyaan abdiin taphatti dhufan.Itoophiyaa ganna 30keessatti ganna dabre waancaa Afrikaatii, eegee ammo biyya 5n Afrikaa fulaa bu'anii waancaa addunyaatii dabaran tahuuf guddoo hojjattee jabeenna ufii mullifatte.
Liibiyaalleen eegii bara 2009 waancaa Afrikaati dabrtee taphachaa baate Kooti Divoorin hujiin isii harkatti hafte.
Woma taateefuu Liibiyaan qaraa daqiiqaa 4esso irratti Elmutasem Abushanaf,daqiiqaa 83essoo iratti ammoo Abdelsalam Omar goolii galacheefii Itoophiyaa 2-0 mooote.Gama atileetiksiiitiin ammoo atiletiin Eertiraa dorgommmi biskileettiin addunyaatti beekamu Natnahel Birhaanee akka marsaan interneetii African Top Sport
baasetti Athletes of the year
, atileeti bara 2013 beekamaa jedhamee badhaafame.
Milboorni,Awustiraaliyaatti ammoo dorogmmii teensii addunyaa, Australian Open,hardha jalqaban.Warrii tapha kanaan addunyaatti beekame ka akka Novak Djokovic fi Andy Muraayi fa waliin nama hedduutti haga torbaan lamaa taphataatti jiraa abbaan moohate doolara mliyoona sadiitiin galata.
Amerikaatti ammoo dorgommiin guddoo beekamtu ta NFL,National Foot Ball League ykn dorgommii kubbaa harkaa fi miilaa Amerikaa jedhanitti jiran.Ganna dabre jalqabanii ji’a dhufu dhumatti.Kilaboota 32tti damee NFL lamaan; AFC,fi NFC walti dhufee waliin taphata.
Akkanuma jechaa kilabootii afur waancaa NFL, ka Super bowl jedhanii walti hafe.Kilabootii tun abran New England Patriots, Denver Broncos,San Francisco 49ers fi Seattle Seahawks fa. Abbaan Ammajii 19 moohee,Gurrnadhalaa 2,Superbowl wal dorgoma.
Oduu gaggbaabdu keessaa ammoo dorgommii Kilabii kubbaa miilaa Xaliyaanaa,AC Miilaan manager isii Massimiliano Allegri hujii irraa dhaabde.
Taphataan kilabii Mancity Samir Nassir tapha kalee,Ammajii 12,New Castle waliin taphatanii 2-0 moohan irratti ribuun jilba isaa waan oli rifattee miiliii isaalleen micciiramee torbaan saddeetiif tapha dhaabe.


text:
Bitootessa 27,2012 Adaamaa
Mooraa University Adaamaa keessatti waldhabbiin barattoota Oromoo fi kanneen dhalootaan Tigray ta’an jidduutti sababaa eenyummaa Oromoo balfuu irraaan kan wal qabate Bitootessa 21,2012 jalqabe amma illee akka jirtuutti itti fufee jiraachuu Qeerroon Adaamaa gabaasa.
Gabaasa guutuu qindaayee dhihaate:-
Akkuma beekamu haalli walitti bu’iinsa barattoota Oromoo University Adaamaa irra turee yeroo jalqabaa March 21/2012 barattoota Oromoo bakka isaan TVO ilaalaa jiranitti barattootni Habashaa diraamaa afaan isaaniitiin qophaa’e ilaalla jechuudhaan barattoota Oromoo irratti bakka isaan jiran dhaquun sanyiin balfuu irraan jeequmsa banan.Kana irratti gartuu lamaan gidduutti jeequmsi yeroo san eegale hamma ammaatti itti fufee jira. Guyyaa sanaaf barattootni Habashaa kun jeequmsa haa kaasaniyyuu malee diddaa fi gootummaa barattooti Oromoo muldhisaniin baqatanii bakka gadhisanii turan. Itti fufuun March22/2012 guyyaa keessaa sa’a saddet (8:00 local time) barattootni Habashaa dhalootaan lammii Tigiraay kanneen ta’an TVO darbaa jiruu fi barattooti Oromoo ta’anii do’ataa jiran itti deemuun irraa jijjiranii kan afaan Tigiraay dubbatu irra kaayan ykn gara oduu afaan isaanitti jijjiirratan,as irratti isa duraa caalaa jeequmsi guddaan uumame, guyyaa kana Qeerroon mooraa University guutuu keessaa wal funaanuun tarkaanfii Habashoota gochaa kana godhe irratti fudhachuuf fudhachuuf erga qophii raawwatee wal gurmeessuun bahanii booda Habashoonni lammii Tigraay kunis bakka gadhiisanii bakkoota TV’n jiru mara irraa fi bakka jiran mara baqatanii lubbuudhaan badan. Guyyaa saniif Qeerroo Oromoo jalaa haa badan iyyuu malee ammas irraa hin hafan. Sana booda humna waraanaa yaammatanii Waraanni Wayyaanaanee gariin dhufee mooraa nu seenee barattoota Oromoo bakka jirru irraa bittimse. Yeroo kanatti waraana wayyaanee mooricha seenee fi baratoota Oromoo jidduuttis walitti bu’iinsi waan ta’eef kanneen dhufan keessaa waraanni dhalootaan Oromoo ta’an tokko warra Habashaa akka isaan nu hin tuqnef yeroo walitti dubbataa turan argaa turre. Sana booda guyyaa gaafa March 23/2012 kaasee halkan Qeerroo Oromoo dhokatanii channalii Afaan Oromoo irraa balleessanii jiru hamma ammaatti,kunis cimina dubbii kan maddisiisaa jiruudha jenna (INDAAQQOONHAATEE HAATEE AALBEE ITTIIN QALAN BAAFTE) jedhama.Kanaaf amma barattootni saboota cunqurfamoo biraa illee Qeerroo Oromoo waliin ta’uun channalinTVO kun daddaffiin deebi’uu baannan rakkoo Universiticha irratti dhufuu fi walitti bu’iinsa ta’uuf barattooti Oromoo akka gaafatama hin fudhanne jechuun bulchiisa Universitichaatti beeksisanii jiru. Haala itti aanu Qeerroon irratti hojjetaa jirra.
Qabsoon hamma bilisummaatti itti fufa!


text:
Oromummaa dhaaf dursa kennaa jechuun amantii dhiisaa jechuu miti – Amntiin hoo QBO duubatti harkisaa?
Abdii Boruutiin*
Barruu kana akkan dhiyeessu kan na godhe, amantii fi Qabsoo Bilisummaa Oromoo (QBO) ilaalchisee waayee yeroo ammaa marsaalee gara garaa irratti mul’achaa jiru dha. Obboo Ahmed Husseen QBO Oromummaa fi amantii wajjin wal qabsiisanii kan dubbatan irraa kan ka’e yaadni waldhahaan waan uumame fakkaata. Beekaniis ta’ee otuu hin beekin; barbaadaniis ta’ee otuu hin barbaadin, hawaasa Oromoo keessatti afaanfaajjiin akka uumamu godhamaa jira. Kanaaf, anis, akka Oromoo tokkootitti, yaada fi ilaalcha waayee kanarratti qabun dhiyeessuu barbaada. Waayee kana ibsuu dhaaf, mee dura gaafiilee tokko tokkon kaasa. Gaafii inni tokko fi guddaan, akkuma mata duree barruu kanaarratti kenname, (i) Amantiin QBO duubatti harkisuu danda’aa? kan jedhu yoo ta’u kan biroo ammoo: (ii) Oromummaa fi amantiin QBO keessatti gahee maal taphatu? (iii) Oromummaan hoo QBO cimsuu danda’aa? kan jedhanii dha.
Obboo Ahmed Husseen ittisuu dhaaf otuu hin taane, akkan dubbii isaaniirraa hubadhetti, Oromummaa dhaaf dursi haa kennamu jedhan malee amantii dhiisaa yookaanis ammoo, akka diinni keenya fi jala-kaattuun isaa Oromoo addaan hiruu barbaadanitti, Obboo Ahmed uummanni Oromoo amantii dhaan addaan hiramanii jiru waan jedhan ykn jechuu barbaadan natti hin fakkaatu. Waayee kanarratti ammoo uummanni keenya akka hubatanitti yaada isaanii kennuun mirga isaanii ti. Haa ta’u malee, Oromummaa, amantii fi QBO ilaalchisee gaafiileen kanaa olitti kaaseef deebii kennuun yaala. Duraan dursee, dubbisstoota barruu kiyyaa kanan yaadachiisuu barbaadu, kanaan duras waayee kanarratti barruulee gara garaa dhiyeessuun kiyya ni yaadatama. Fakkeenyaaf http://gadaa.com/oduu/?p=3228 fi kan biroo Gadaa.com fi VoiceOfOromia.com irratti argamuu danda’u. Yaadni har’a dhiyeessus walumaagalatti kan barruulee sana keessatti kenname irraa adda hin ta’u, garuu waan tokko tokko fi dhugaa mul’atu tokko tokko ibsuun barbaada.
Jaalannus jibbinus, fudhannus fudhachuu baannus, eenyummaan keenya, kan dhalootaan, uumaa Waaqayyoo/Rabbiitiin arganne, kan walii Oromummaa dha. Oromummaan ammoo seenaa, aadaa fi Afaan keenya, kan Oromoon hunduu, kiristaanas ta’ee islaama, waliin qaban calaqqisa. Oromummaan (eenyummaan) waa hunda hammataa dha. Akkuman kanaan dura jedhe, amantiin kan dhuunfaa fi kan booda dhufu yoo ta’u, Oromummaan garuu kan walii fi dura dhufu ykn dura dhufuu qabu jechuu dha. Erga dhugaan kana ta’e ammoo wanti afaanfaajjii uumu maali? Maaltu nuuf galuu dida? Kan waliif (waliin qabnuuf) kan dura dhufuu qabuuf dursi haa kennamu jechuun waan dhuunfaa dhiisaa jechuu dhaa? Otuma akkanaa kan jedhamu ta’e, kun waan mirga ilma namaatiin mormu hin ta’uu? Namni yaada akkanaa qabu fi mirga namaa dhiitu abbaa irree ykn/fi gabroonfataa qofaa dha yoon jedhe waan dhara ta’uu miti. Wanti jedhame fi jedhamuu qabus, Oromummaan haa dursu ykn dursa haa argatu dha malee waan dhuunfaa kan ta’e amantii dhiisaa jechuu natti hin fakkaatu.
Gaafiileen kanaa olitti kaase sadeen kanaaf deebii kennuu dhaaf akka tarree isaaniititti otuu hin taane, akka ibsuu dhaaf tolutti isa sadafaa dhaan jalqaba. Deebii gabaabaan gaafii kanaa “eeyyen, Oromummaan QBO cimsuu ni danda’a” kan jedhu dha; kun mamii ykn shakkii hin qabu. Akkuma jedhame, Oromummaan seenaa, aadaa fi Afaan Oromoo mul’isa. Namni seenaa fi aadaa ofii keessumaayuu seenaa uummata ofii beeku ammoo asirraa ka’ee waa hunda hubachuu danda’a. Seenaan uummata Oromoo gabaabumatti kan agarsiisu Oromoon otuu kolonii Habashaatiin hin qabamin dura saba ykn uummata bilisummaa dhaan jiraachaa ture fi erga gabrummaa jalatti kufee kaasee hamma (hanga) har’aatitti Habashoota dhufaa dabraniin bitamaa akka jiruu dha. Gabrummaan kun ammoo waa baay’ee nutti fide; aadaa fi eenyummaa keenyarratti dhiibbaa guddaa godhe. Dhugaa dubbachuu dhaaf, amantii Ortodooksii Habashootaa akka fakkeenyaatitti yoo fudhanne, kun aadaa fi eenyummaa keenyarratti dhiibbaa inni godhe fi siyaasa Habashaa keessatti illee gahee maal akka taphate fi amma illee taphatu dhugaa ragaa qabuu dha; olola oofuu miti. Qubeen Afaan Oromoo illee akka hin baratamne waan qeesonni Habashootaa godhan yaadannoo fagooti miti.
Egaa, kana hundaa hubatanii; seenaa ofii beekanii, Oromummaa dhaaf bakkee guddaa kennuun qabsoo bilisummaatiif akka of qopheessan nama godha. Kanaaf, Oromummaan QBO cimsuu dhaaf gahee guddaa taphata ykn qooda guddaa gumaacha jechuu dha. Karaa siyaasaatiinis kan uummanni Oromoo waliin qaban maali jennee yoo gaafii kaafne, akka uummataattis ta’ee akka sabaatitti gabrummaa Habashaa jala jiraachuu dha. Karaa dhalootaatiin ykn uumaa Waaqaatiin kan waliin qaban ammoo Oromoo ta’uu ykn eenyummaa dha. Eenyummaan ammoo Oromummaa dha yoo jennes waan dhara ta’uu miti. Kana lamaan walbira qabnee yoo ilaallu, uummanni Oromoo waa lama waliin qabu jechuu dha – gabrummaa jala jiraachuu fi Oromoo ta’uu eenyummaa dha. Namni waan tokko waliin qabu ammoo, waan walii sanaaf dursa kenna. Oromummaa fi QBO walbira qabnee ilaaluunis asirraa ka’ee ti. Yoo walbira qabnee ilaallu ammoo, Oromummaan QBO akka cimsu hubachuu dandeenya.
Gara gaafii lammaffaatti deebi’uu dhaaf, Oromummaa fi amantiin QBO keessatti gahee maal taphatu? kan jedhuuf, Oromummaan gahee guddaa akka taphatu ykn taphachuu danda’u kanaa olitti gabaabumatti ibsuu yaalee jira. Amantiin hoo gahee maal taphata? kan jedhu yoo ilaalle garuu, asirratti wanti wal nama mormisiisu ka’uu danda’u. Amantiin kan dhuunfaa waan ta’eef, QBO keessatti gahee gaarii ykn badaa taphachuu danda’a. Gahee badaa taphachuu kan danda’u, ilaalcha fi yaada namootaa jijjiiree; eenyummaa isaaniirratti dhiibbaa godhee, isa kana akka dagatan kan godhu yoo ta’e, kun qabsoo bilisummaa keessatti gahee badaa taphata; qabsootti gufuu ta’a; QBO duubatti harkisuu danda’a jechuu dha. Waayeeen kun akka laayootitti kan ilaalamuu miti; gadifageenyaan hubachuu barbaachisa. Amantiin akka amantiititti kabaja argachuu qaba. Amantiin hunduu walqixxummaa fi kabaja yoo argatan ammoo, hawaasa keessatti nagaa buusu. Amantii tokko kan biraa caalchisanii kan ilaalan yoo ta’e garuu, kun nagaa booressuu dha; waljibba uuma; kan waliin qaban tokko illee akka dagatan godha. Waayee akkanaa kanatu QBO irratti illee rakkoo uuma.
Dhugaa dubbachuu dhaaf, hawaasota Oromoo biyya alaa yoo ilaalle, waa baay’eetu mul’achaa jiru. Haa xinnaatu haa baay’atu, waayee amantii kaasanii, tokko kan biraa akka caalu; tokko kan biraa caalaa gaarii fi baranee (modern) akka ta’e fakkeessuu fi mul’isuu dhaaf, yaaliin namoonni tokko tokko hawaasa keessatti godhan otuu hin mul’atin hin hafne. Waayeen akkanaa kun ammoo baay’ee balleessaa fi diigaa dha; eenyummaa ofii akka hirraanfatan godhas; waayee ofii akka dagatan taasisa. Namoonni tokko tokko illee siyaasa fi QBO irraa fuula akka garagalchan taasisa. Kun rakkoo karaa tokkoon mul’atuu dha. Karaa biraatiin yoo ilaalame ammoo, addaanfottoqinni Adda Bilsummaa Oromoo (ABO) fi sababa kanaan kan ka’e bu’aa fi jijjiirama agarsiisuu dadhabuun qabsaa’ota keessumaayuu dadhabbiin hoggantoota QBO, walumaagalatti qancaruun QBO akka namoonni qabsoo kanaaf yaaduu dhiisanii, dhimma dhuunfaatiif dursa kennan taasise. Walga’ii siyaasaa ykn waldaa hawaasaa tokkorratti argamuurra bataskaana, masgiida fi/ykn cidha tokkorratti argamuu filatu; isaan kanaaf dursa kennu jechuu dha.
Akkuman waan tokko tokko tuttuquu yaale, kan QBO duubatti harkisan ykn harkisuu danda’an waa baay’eetu jiru jechuu dha; gahee amantiin taphatu qofaa miti. Karaa gara garaatiin ilaaluu fi gamaaggamuun barbaachisaa dha. Ani akkan ofii kiyyaa yaadutti, sababni guddaan kan Oromoonni akka dhimma dhuunfaatiif dursa kennani fi eenyummaa ofii illee dagatan; akkasumas qabsoo kanarraa achi garagalan kan taasisu, dhugaa dubbachuu dhaaf, laafina QBO, dadhabbii hogganoota keenyaa ti jedheen amana. Otuu waliigaluun jiraatee; tokkummaan dhugaa, kan hundaa hammatu ijaaramee; kana keessatti hogganummaa cimaan uumamee; qabsoon kun cimee; jijjiirama tokko agarsiise, uummanni Oromoo keessumaayuu kan biyya alaa jiran, dhimma dhuunfaatiif dursa kennuu dhiisanii, kaayyoo fi galii tokkoof akka waliin hiriiran mamiin ykn shakkiin hin jiru. Gara gara hiramuu hogganoota QBOtu rakkoolee hundaafuu karaa baase jedheen yaada. Kun dhugaa hin dhokanne waan ta’eef, itti amananii fudhachuunis dirqama ta’a. Yoo dhugaa kana amananii hin fudhanne ammoo, kan dabre irraa barachuunis rakkisaa ta’a.
Amma, gaafii isa hafe fi kanan mata duree irratti illee kaasetti deebi’uu dhaaf, amantiin QBO duubatti harkisuu ykn harkisuu baachuu isaa ibsuun yaala. Hawaasa keessatti amantiin hunduu kabaja fi walqixxummaa yoo argatan, nagaa fi tasgabbiin waan uumamuuf, hunduu dhimma dhuunfaatis hordofaa, kan waliin qabaniif illee nagaa dhaan walbira dhaabbachuutu uumama. Kan dhuunfaa akka dhuunfaatitti jiraatee, kan walii tokkoof waliin haasa’uu, waliin mari’achuu, wal obsuu, wal kabajuu fi wal jaalachuutu uumama. Kun gahee gaarii amantiin taphatu keessatt mul’ata jechuu dha. Karaa biraatiin garuu amantii tokko kan biraatii ol godhanii; tokko kan biraa caalchisanii kan ilaalan yoo ta’e, akkuman duraan jedhe, kun nagaa booressa. Yoo nagaa fi tasgabbiin hawaasa keessa hin jiraanne ammoo, walirratti duuluu fi olola walirratti oofuutu dhalata. Yeroo kana waan waliin qabani fi kan waliin barbaadan dhiisanii; beekumsa, dandeettii, qabeenya fi humna qaban waan biraarra, waan uummata Oromootiif bu’aa hin qabnerra, oolchu. Akkanatti qabsoon bilisummaas laafaa deema.
Karaan biraa ammoo, kan QBO laaffisu fi duubatti harkisu, diinni keenya ykn diinni QBO amantii meeshaa godhatee, kanaan gara gara nu hiruu yoo yaalu dha. Tooftaa akkanaa kanaaf gurra yoo kennine ykn kan kenninu yoo ta’e, tokkoffaa, amntii illee busheessuu ta’a. Otuu siyaasaan wal hin qabatin, amantiin qulqulluu ta’ee jiraachuu qaba jedheen amana. Kun kan dhuunfaa waan ta’eef, akka dhuunfaattis jiraachuu qaba. Lammaffaa, har’a illee akkuma dur diinni fi alagaan amantiitti fayyadamanii, karaa kanaan eenyummaa keenyarratti dhiibbaa godhuu yaalu. Kun Oromummaan akka hin guddanne godha. Oromummaan yoo hin guddanne ammoo, eenyummaa fi dhimma ofii dagachuutu dhufa. Dhimma ofii dagachuunis, kaayyoo fi galii ofii akka dagatan taasisa. Yoo kun dagatame qabsoon bilisummaa ni laafti. Kanaaf, Oromummaa dhaaf dursa kennuu dhiisuun QBO duubatti harkisa; Oromummaan haa dursu jedhamee dubbatama. Kanaafan ani illee Oromummaa dhaaf dursa kennaa jechuun amantii dhiisaa jechuu miti jedhee mata duree barruu kanaa godhee dhiyeesse.
Dhumarratti, dhaamsi ani uummata Oromootiif dabarsuu barbaadu: yaa ilmaan Oromoo, QBOn waa baay’ee nuuf fide; bu’aa baay’ee irraa arganne. Bilisummaa hawwinu argachuu baannu illee, aadaa fi Afaan keenya guddifachaa sadarkaa kanarra geenyee jirra. Har’a dammaqinsa guddaa keessa jirra. Uummanni dammaqe ammoo, waa hunda hubata; eenyummaa ofii bara; seenaa ofii hubachuu fi aadaa fi Afaan ofii guddisuuf tattaaffii godha. Kan kana guddisu ammoo meeshaa jabaan Oromummaa dha. Oromummaan bu’ura waa hundaa ti; kan walitti nu fidu eenyummaa keenya; kan waliin qabnus isuma kana. Kan kanaa alaa hunduu kan dhuunfaa ti. Oromummaan hunda dura dhufe; kanaaf dursas argachuu qaba. Amantiin ammoo kan dhuunfaa waan ta’eef, booda dhufuu qaba. Amantiin bilisa ta’ee; walqixxummaan eegamee; kabaja argatee; hawaasa keessa jiraachuu qaba; isa kanaan Oromummaan dagatamuu hin qabu. Kan Oromoo, ilmaan abbaa fi haadha tokkoo, gara gara hiru ta’uu hin qabu. Amantii qabdan kabajaan dhuunfaatti hordofaa; Oromummaa dhaaf garuu dursa kennaa!! Kun eenyummaa uumaa fi dhalootaa kan walii waan ta’eefi.
Galatoomaa.
* Abdii Boruu: aboruu@gmail.com
COMMENTS
RULES FOR COMMENTING:
Gadaa.com values your inputs, and to maintain a positive environment of discussion, the following rules will be enforced for comments. When you click SUBMIT COMMENT below, you are agreeing to abide by the following rules.
1. Apply common-sense respect and courtesy. Feel free to express your thoughts within the limits of civility.
2. Personal attacks, offensive language and unsubstantiated allegations are not allowed.
3. By submitting your comments, you take all the responsibility, legal or otherwise, for your comments.
4. Comments are naturally short. Long comments may be removed; for long comments, feel free to submit them as articles to be posted on their own.
5. Gadaa.com reserves the right to remove comments that do not follow the rules stated here.
6. Frequent offenders of the above rules will lose future posting privileges.
How to Use the New Comment Section
1. One can sign in using social networking services (if using this, click on "Sign In With your preferred social networking service")
2. One can also comment as "Guest" (no log-in required; for this, click on "Pick A Name" AND check the "I'd rather post as guest" button.)
(ONLY NAME and EMAIL are required; no password needed if commenting as Guest.)
3. To SUBMIT comments for moderation, click on the "Arrow" sign.
Disclaimer: Opinions expressed in comments do not reflected the views of Gadaa.com unless explicitly stated otherwise by Gadaa.com; Gadaa.com IS NOT accountable for any thought and content of comments.
7 Comments
-
Argii Amani:
Obbo Abdii,
nice anylysis and as usual you made me more to love reading and writing Afaan Oromo. Go on with your double purpose: informing us the content of your writings and promoting our Afaan Oromo! Galatoomi.
-
Ben:
Amantiin bayyetti QBO duubatti harkisa! Akka yaada nama tokkootti, Oromoon Amantii hunda keessa hirmaata. Namootn baay’een, amantii yoo jedhan, waaquma malee, gara mirga namaa ni irraanfatu. kan jechuun, waa’ee eenyummaa, afaanillee, wanta ofii addaa addaa ni irraanfatu. Kana maleees, hirmannaa, wantoota akka qabsoof gumaacha gochuu, hirmanna hawasummaa fi kkf irraa ni fagaatu. Maatin illee akkasuma ta’u. Kanaan hafuu qofa gaariidha. Garuu kan murtaa’amn immoo aadaa fi afaan warraa habashaa irraa baratu, kan ofii ni irraanfatu, ni jibbuu, ni tuffatuu akkasumas fedhii illee hin agarsiisa. Haalli kun habashaaf bay’ee mija’aa dha. Qaha ni bana, kara salphaa ta’een akka nmni qoqqoodamuu mijeeessa.
Kun immoo, yeroo gababaas tahe dheeraa keessatti, haala qabsicha, ni gufachisa, namoota, miseensota, deegartoota, firoota qabsoo irraatti dhiibbaa guddaa fida. Hetefannaa fi, dubati harkifamuu miseensotaa fi deegartoota illee ni bayisa. Makmaaksi “Yoo abbaan iyyate ollaan birmata” jedhamu kun gama kanaan bayee’ee haala kana mul’isa.
Kanaaf jecha, oromootni hundinuu akkuma saboota fi Uumattoota addunyaa mara waa’een eenyummaa, amantii irraa gara gar ta’uu isaa baru qabu. Amantiin haala hawasummaa fii walitti dhufeenya Uummatootaati fi mallatoodha, garuu Oromoon kristaana tahee, Isare’elis hin tahu yookan islaama tahee, Arabas hin tahu, yookan Waaqefataa tahee, Assia hin tahu. Kanaafuu kan waliigalteedhan, Oromootn hubatanii nannumaa, garagarummaan guddaan kan akka amantiin fi, Otuultummaan, gufuu jireenyaa Oromootaa tahu isaa hubachuun, walbarsiisuun barbachisaa dha. Gara garummaa jechuun,—> tokkuma dhuu—-> tokkumaa dhabuun immoo mirga illee, bilisummaa dhabuu ta’uun isaa ifaa dha.
ibsi kee bayyee nama gammichisaa, kana sirriittti irratii ha hojjennu.
galtomi
-
Abbaa Boruu:
Duran duresee Obboo Abdii Galatoom, Afaan keenyaan yeroo maaraa katabu keetiif. Afaan keenya guddiisu kan dandeenyu yoo ittiin katabne fi kitaboota Afaan keenyaan ba’an yoo dubbiifneedha. Haali Qabsoo fi Amaanti waliin adeemuu hin qabu. Qabsoon Oromoo maaraa kan ilaaluudha. Haali Amaanti garu kan mataa nama tokko tokkeen murteefatudha. Maatii tokkoo keessat illee Amaanti adda addaa qabachuun fedhii namoota sanaat. Haala qabsoo ilaalchisee garuu nuti Oromoon marti bilisummaaf yaada tokko qabachuu qabna. Jarmiyaa kan barbadnee deegaruun mirga nama maaraat, haa ta’u malee yaadaa bilisummaat irraat Oromoon maarti Orommuummaa issat kan amaanu garbbuummaa jala ba’uuf tokko taanee qabsoot jabaachu qabna. Yoomu tanaan wa’een amaanti haala qabsoo keessat ka’u hin qabu. Yeroo diinii keenya yoomu caalaat nuu irraat jabacha jiru, lafti keenya yeroo gurguramaa jiru, namootni keenya yeroo mana hidhaat dararaama jiraan, wa’en amaanti ka’uun irraa hin jiratu. Namootni Oromoo maarti waan dandeet keenyaan qabsoot jabachuu qabna. Warrii gageesitoota amaanti hundaa, amaantii qabdaaniin waqaa saba keenyaaf kadhadhaa. Namootni dandeet adda addaa qabnuu immoo dandeetii keenyaan qabsoot daraan jabbaanee saba keenya akka garbuummaa jala bafnu jabachuu qabna. Biyyootni hedduun qabsoo nuu booda jalqabaan nuu dura bilisa isaan argachaa jiru. Kan darbee irraa barnoota argachuun wal qooqoduun hafee tokkuummaan qabsoot haa jabannuu. IUOF!!
-
Moti:
Abdi duursa nagankoo inni kabaaja akka sigahuun fedha. Dhugaa wandubaateef ilmii dhugaa siif hadhalaatu. Ummata oroomo heddu kan lubbu saani dabaarse, kan mana hidhaa wayaaneeti naaqe, kan biyya mancaase, kan siigrisoo gammoojji kessa jiratuu fi kandararaama heddu harkaa wayanee fi OPDO ti argaa jiiru eenyumaa (oromummaaf) maale amantiif jechuuf miiti. Akkuma jedhaame warrii QBO akkaan baaka genyeef takalaan qabaan akka ilalchakooti akka lama jiiru 1. Warra maqaa oroomo fokataani ergaa diinna bekaniis hatadhaan itto hinbeekiin bataani demaanii fi 2. Warra rakkiinna kanaa ooli caqaase eenyummaaf jechaa dararamaan tokkoole kan isaan hinqunamnee dha. Galatoomi Mootii dirree baqaataa irra
-
Abdii Boruu:
Gadaa.com,
Duraan dursee, hojii gaarii fi boonsaa hojjechaa waan jirataniif carraa kanaan galata guddaa isiniif galchuun barbaada.
Warri barruu kiyya jalatti yaada dhiheessitanis hundi keessanuu galatoomaa.
Argii,
Na jajjabeessuu keetiif galatoomi. Afaan keenyaan barreessuu fi dubbisuun isa guddisuu yoo baate illee, xinnaatu illee akka inni hin dagatamne godha jedheen amana. Dur waan carraa dhabneef Afaan alagaatti fayyadamaa turre; har’a garuu yeroo Afaan keenya qubee ittiin barreeffamu argatee sadarkaa kanarra ga’e, wanti kana dhiifnee kan biraatiif dursa kenninu maaliif?
Ben,
Yaada gaarii barreessite; baay’ee galatoomi. Yaadni ati asitti dhiyeessite gabaabaa haa ta’u malee qabiyyee guddaa fi dhaamsa jabaa mul’isa. Dhugaa jette, namni tokko amantii tokko fudhateef eenyummaa ofii sana jijjiiruu hin danda’u; kan ofii jibbee kan ormaa jaalatu illee, uumaa ofii sana jijjiiruu hin danda’u. Eenyummaan ammoo kan uumaa dhaan, dhalootaan argatanii dha; uumaa Waaqayyoo/Rabbii abbaan fedhe jijjiiruu hin danda’u. Yaada bareedaa kanaaf galatoomi, jabaadhu.
Abbaa Boruu,
Obboleessa koo, obbolummaan keenya karaa lamaani. Inni tokko, akka barreeffama maqaa keenyaatitti abbaan keenya tokko ta’uu yoo ta’u, inni biraa ammoo obbolummaa Oromummaa ti; ilmaan Oromoo ta’uu keenya.
Afaan keenya ilaalchisee, dhugaa jette, akkuman kanaa olitti jedhe, yoo Afaan keenyaan barreessine fi kitaabotas ta’ee barruulee Afaan Oromoo dubbifne, akkanatti Afaan keenya mul’isuu dandeenya. Kitaaba Afaan Oromoo barreessuun ammoo, Afaan keenya guddisuu bira dabree, hogbarruu Oromoo illee waan guddisuuf kanarratti hojjetamuu qaba.
Yaadni kee kan biraas baay’ee gaarii dha; dhugaa dhas, QBO Oromoo maara kan ilaalu dha. Akkuma jette, nuti Oromoon hunduu bilisummaa dhaaf yaada tokko qabaachuu qabna; karaa fedheen haa ta’u, akkamitti gabrummaa jalaa/keessaa akka baanu yaaduu qabna jechuu dha. Walumaagalatti, yaada bareedaa dhiyeessite, galatoomi.
Moti,
Atis dhugaa jette; diinni kan uummata keenya hidhu, dararu, ajjeesu, biyyaa baqachiisu fi waan barbaade, akka barbaadetti irratti murteessaa kan jiru, waan Oromoo ta’aniif, akka Oromotti malee akka amantii qabanii ykn hordofaniititti miti. Kun hubatamee, eenyummaa keenyaaf dursa kenninee, tokkummaa keenyas jabeessuu qabna.
Galatoomaa, jabaadhaa.
-
abdi:
jabbadhuu jajjabbadhuu ega galannii kee bilisummaa dha,, beeka keenya,,si kabajna,,,,
-
Mohammed oumar:
Oromota mara akkam nageya isinijadha ? Waniin jachuu barbaade amantiin hundi takka kan jadhamu waaniin mormii jabduu qabuuf jacha durarratti amantin hunda enyuu fidee ? Enyuutuu barreesse? Tamtuu dhugaadha tamtuu kijiba tamtuu tan rabbiiti ja’anii gargarbaruun barbaachisaadha osoo amantiin hunduu walqixa ja’anii dubbachuu dura mee yaroo maqaan dubbisan maqaan mal ja’ama amantii jadhama yaroo kessaa beekan amantii islaama amantii kiristaana kaatolikii penxee ortoodoksi akkan hedduudha kan hin barreesin kan duraatii maqaan barumsa ja’u addunyaa kanaaf tokkoo ammo barumsa herregaa sayinsii haawasa afaan oromoo kkf hundinuu maqaan waligalaa barumsaa ammo adda adda hundinuu tokko yoo janne ni kijibnee beekaa ammallee fakkanya biraa maqaan bulchaan addunyaa hunduu tokkoo kan walii galaa bulchaa jadhama hayyee gaa fakenyaf bulchaan amerkaa fi kan itiyopiyaa sirrittii seerri ummata isaanii walqixaatti bulchani? Miti yoo jattan dhugaadha yo kana gargar baafattan kan amantiilleen isin hindhibu amantiillee walqixaa mitii watakka qofaatu walqixxeesa wannii takkiitin yoo dhugaa jiruu hundi wal fakkaatee ergaa dhugaa tokko dabarsee qofa dha hata’umalee amantiin dhugaa tan quraana rabbii tokkicha malee takkaatu kijiba tahuu isii beekuu qabna arraabsuu osoo hin ta’in ragaa hedduu kan wal dhabu beeku qabna kanaafuu amantii islaamaa malee takkaan isii hin jirtu walqixummaa mirgaafi rabbii ofitiif tan ittin buulan an gamakootiin amantin islaama malee hunddinuu siyaasaa mataa ofii tan of danddeesse qabdii kana yo jadhuu maliif oromoon jarraa tokko ol gabrumaarratti turtee? Maalif deegarsa awropparraa dhabde hanga ammaa? Yaroo duraatif enyuutuu ABO hidhachisee? Maaltuu wal afaan deebise? Awroppan maal akka taanu feeti? Malif minilik oromoo dirqiin kiristaaneesse? Enyuutuu isa kakaasee? Amma hoo maalif nama dirqisiisun dhabame? Amatiin lafa namaa dhawaa jattuu tamii oromoon amantii kiristaana dirqiin yoo fudhachiisaan amma hoo enyuutuu amantii dur harkaa qaban akka itti hin deebin dhawwuu tti jira amma moo nijalatanii yaa ummata oromoo hin gowwomina karaa dhugaa deemaa dubbii dhugaa dubbadhaa dhugaaratti wal jaladha wal sobuu dhiisaa oromoon hundii islaama akka turtee beeka jachi oromoon durii waaqeefataa ja’anii jarraa 15 fi 16 booda waan kana hundaa itti fidaan achi duratti maal turte jarra 6 , 7 yoo seenaan kanaa jiraatte gadi baasa yaroo AHMED BITAACH faa oromoon maal godhaa turtee? sirritti deebii kana barbaada ragaa wanjiin ustaanituma yaadaan naf hin himinaa yoo ragaa ge’a dhugaa qaabattan malee oromoo turii daafiifu bilisummaa haqaa tan mirga ummata oromoo bira kuttee ummata addunyaaf fakki akkaa taatuun ni bilisoomna