text:
Islaamummaafi Kiristaanummaa Malee Amantiin Biroo Tan Dhufiinsa Nabi Muhammad (SAW) dubbattu Tami?
Dr. Zaakir Naayik Afaan Oromoo
Gaafattuu: Akkam Oolte Dr Zaakir. Maqaan Kiyya Jal jedhama. Baankii Emirates International keessa hojjadha. Gaafiin kiyya kaniin an siif qabu, Amantiilee biraa ta Islaamummaa fi Kiristaanummaan ala jiran keeysaa ta Nabi Muhaammad (SAW)akka dhufuuf taa’u dubbattu tamtu jira?
Barruu guutuu sagaleen dhageeyfadhu!
Dr Zaakir: gaafiin Obboleeytii teenyaa, ‘amantiin biraa Islaamummaa fi Kiristaanummaa malee ta Nabi Muhammad (SAW)ni dhufa jettee dubbatte tamtu jira’ jettee gaafatte.
Obbolii Islaamumma fi Kiristaanummaaan ala amantiiwwan jiran keessaa, irra hedduun isaanii, hundi isaaniituu jechuullee baannu irra hedduun isaanii, kanneen amantii Islaamaa dura dhufan, waa’ee dhufiinsa Nabiyyii xumuuraatii fii maayyii (goolabbii) waa’ee dhufiinsa Nabi Muhammad (SAW)himanii jiran. Haasawa khiyya mata duree ‘Muhammad (PBUH)in the various world religious scriptures’ / Muhammad (SAW)kitaabban amantiilee addunyaa garagaraa keeysatti’ je’u keeysatti dubbadheetiin jira. Kiristaanummaan cinatti Judaism(amantii Yahuudaa) keeysattiis waa’ee Nabi Muhammad (SAW)ni argatta. Kitaaba seera keeysa deebii/Book of Deuteronomy boqonnaa 18 lakkoofsa 18 irratti waa’een Nabi Muhammad (SAW)dubbatamee jira. kitaaba seera keeysa deebii/Book of Deuteronomy boqonnaa 18 lakkoofsa 19 irratti, kitaaba Isaayyaas Raajichaa/Book of Isaiah boqonnaa 29 lakkoofsa 12 irratti, kitaaba weedduu weedduu caalu/song of Solomon boqonnaa 5 lakkoofsa 16 irrattiis waa’een dhufiinsa Nabi Muhammad (SAW)dubbatamee jira. Kaniin amma dubbadhe kun kitaaba kakuu moofaati. Kitaaba Kakuu haaraya keeysattiis; Wangeela Yohannis boqonnaa 14 lakkoofsa 16 irratti, Wangeela Yohannis boqonnaa 15 lakkoofsa 26 irratti, Wangeela Yohannis boqonnaa 16 lakkoofsa 7 irratti, Wangeela Yohannis boqonnaa 16 lakkoofsa 12 hanga 14 irrattiis dubbatamee jira. Kakuu haarayaa fi Moofaa keeysattiis qabxiileen waa’ee dhufiinsa Nabi Muhammad (SAW)dubbatan heddutu jira. Obbolii maqaan kee Jal waan ta’eef, Hordoftuu amantii Hinduuti je’eetiin yaada. Akkasuma mii?
Gaafattu: eeyyan
Dr Zaakir: Waa’ee Nabi Muhammad (SAW)kitaabban Hinduu keessatti je’u irratti haasawa godheetiin jira. Haasawa san sa’aatiilee muraasaafiin godhee ture. Waa’ee Nabi Muhammad (SAW)irraa waanuma Kitaaba Hinduu qofa keeysatti dubbatamerrattiin haasawee ture. Sa’aan amma qabnu waan san hunda irra deebi’ee dubbachuuf naa hin geeysu. Tanaafuu qabxii barbaachistuu muraasa qofaan irraa tuttuqa. Kitaaba warra Hinduu yoo dubbiste, Kitaabban Hinduu gosa lamaatu jira. Tokko Smiritiidha kaan ammoo Shrutiidha. Shrutii jechuun jecha Rabbii jechuudha. Isa keeysa Veedaa fi Upaanishaad’iitu jira. Smiritiin ammoo jecha ilma namaati. Isa keeysa Manusmiritii, Raamaayeen, Mahaabharata, epics /sheekkoo sheekkoo jabduu jiruu goototaa guddiftee himtuu fi kanneen birootiis argachuu dandeeysa. Puranaaniis achi keeysatti argama.
Bhavishya Purana yoo dubbiste, Bhaviishya Purana Parv 3 Khand 3 Adhyay 3 Shloka 5-8 irratti, waa’ee dhufiinsa Nabi Muhammad (SAW)dubbata. Bhavishya Purana Parv 3 Khand 3 Adhyay 3 Shloka 10-27 irrattiis Nabi Muhammad (SAW)Akka Mleechaa ta’e dubbata. Ammaas maqaan isaa Atharvaveda Kitaaba 20ffaa Hymn 21 lakkoofsa 6 irrattiis ibsameee jira. Atharvaveda Kitaaba 20ffaa Hymn 21 lakkoofsa 7 irrattiis dubbatamee jira. Akkasuma ammaas Atharvaveda Kitaaba 20ffaa Hymn 127 lakkoofsa 1-14 irrattiis, Kuntap Sukta je’amee dubbatamee jira. Kuntap jechuun dhokataa jechuudha. Kuniis waa’ee dhufiinsa Nabi Muhammad (SAW)irraa haasawa. Inni faarfamaadha. Inni diina/adawwii kum 60 ol qaba kan je’uu fi kkf kan biraatiis hedduudha.
Akkasuma ammaas Rigveda Kitaaba 1ffaa boqonnaa 53 lakkoofsa 9 irrattiis dubbatamee jira. Maqaa Ahmad je’uun ibsamee jira. Hiikkaaniis faarsaa/kan faarsu jechuudha. Uttarchik Mantra lakkoofsa 1500 irrattiis dubbatamee jira. Indra boqonnaa 2 lakkoofsa 152 irrattiis dubbatamee jira. Yajurveda boqonnaa 31 lakkoofsa 18 irrattiis dubbatamee jira. akkasuma ammaas Atharvaveda kitaaba 20ffaa Hymn 126 lakkoofsa 1-14 irrattiis Narashansaha je’amee yaamamuudhaan dubbatamee jira. Nar jechuun nama jechuudha shansaha jechuun, jecha prashansaha je’u kan hiikkaan isaa ka faaruun maalu je’urraa dhufe. Kuniis ka faaruun malu/nama faarfamuu haqa godhatu jechuudha. Yoo jecha Narashansaha kana jechuun nama faaruun malu je’u kana gara Afaan Arabiitti jijjiirre Muhammad (SAW)taha jechuudha. Ammaas maqaa Muhammad (SAW)je’uun, Rigveda kitaaba 1ffaa Hymn 13 lakkoofsa 3 irrattiis, Rigveda kitaaba 10ffaa Hymn 64 lakkoofsa 3 irrattiis, Rigveda kitaaba 2ffaa Hymn 3 lakkoofsa 5 irrattiis, Rigveda kitaaba 5ffaa Hymn 5 lakkoofsa 2 irrattiis, akkasumaas Yajurveda boqonnaa 20 lakkoofsa 37 irrattiis, Yajurveda boqonnaa 21 lakkoofsa 31 irrattiis dubbatamee jira. Yoo feete itti oofee itti fufuun dandaha. Waa’ee dhufiinsa Nabi Muhammad (SAW)kan dubbatu waan kitaaba Hinduu qofa keeysatti dubbatame itti fufuun dandaha. Sababa hanqina yerootiif jecha raaga kitaabban kanneen keeysatti dubbataman tokko tokko qofa maqaa dhaweetiin hubannoo isaatiirraahiis qabxii dabalataa waa xiqqo qofa isinii dubbadhee bira dabra. Waa’ee Nabi Muhammad (SAW)wantoota kitaaba Hinduu keessatti ibsaman lakkoofsa isaanii qofa isinii eeruu ni danda’a. Hanqina yerootiif jecha prophesy(raaga) takka qofa gad fageenyaan siif hima. Ammaas inni maqaa Kalki Avatar je’amuuniis himamee jira. Kitaaba Kalki Purana boqonnaa 2 lakkoofsa 5, 7, 9, 11, 14 dubbistee yoo laalte, maqaa Kalki Avatar (kalkii Awataar) je’amuun ibsamee jira. kitaaba kana keeysatti maqaan abbaa isaa Vishnuu Yaasha je’ama je’ee dubbatee jira. Vishnu jechuun Rabbi/gooftaadha, Yaasha jechuun gabricha, kuniis gabricha Rabbii taha. Yoo hima gabricha Rabbii je’u kana gara Afaan Arabaatti jijjiirree Abdullaah taha. Maqaan abbaa Nabi Muhammad (SAW)Abdullaah je’ama. Maqaan haadha isaa Summati je’amti. Summati jechuun serenity/nagaya tahuu ykn nama nama hin tuuyne nassabee jechuudha. Yoo kana gara afaan Arabaatti hiikne Aaminaa taha. Maqaan haadha Nabi Muhammad (SAW)Aaminah je’amti. Ammaas magaalaa maqaan isii Sambhala je’amtu keeysatti dhalata je’a. Sambhala jechuun bakka nagayaatii fi qulqulluu jechuudha. Tuniis magaalaa Makkahti. Ammaas Inni mana dura bu’aa/hoggantoota warra ganda magaalaa Sambhaalaa keeysatti dhalata je’a. Inniniis mana Qureeyshii keeysatti dhalate. Inni guyyaa kudha lamaa…… Qabxiileen an kaasu cufarrattuu harki dhawamuun, dhibbaan argachu jira jechuudha Maashaa Allaah. Inni guyyaa 12ffaa ji’a Maadow dhalata je’a. kuniis Rabi’uul Awwal guyyaa 12ffaati. Inni barsiisaa ilma namaa hundaati je’a. Akkuma namuu beekutti Nabi Muhammadiis(SAW)Ergamaa Rahmataa Aalama hundaafi. Wayhiin duraa goda/holqa keeysatti itti buufamti je’a. Bakki saniis Ghaara Hiiraa’a je’amuun beekkamti. Ammaas Inniniis ni godaana, godaansa eega takka godaane booda qubachuuf if booda hin deebine. Nabi Muhammadiis (SAW)Makkarraa Madiinatti godaane, eegas booda Hajjiif malee qubatee jiraachuuf if booda hin deebine. Amala/dandeeytii barbaadamtuu saddeet kannamee jira ja’a. Hiriyoota isa gargaaru jajjabaa afur argata je’a. kuniis khulafaa’urraashidiin afran duraa san haasawu jira jechuudha. Dirree waraanaatti Malaaykootaan gargaarama je’a. Akkuma beeynutti Nabi Muhammad (SAW)gaafa lola Badrii Malaaykootaan gargaaramee jira. Yoo barbaadde waa’ee dhufiinsa Nabi Muhammad (SAW)qofarraa waan haasawu dubbachaa ooluu niin dandaha. Tanaafuu yoo ati nama amantii Hinduu hordofu taate, yoo nama kitaaba Hinduutti amanu taate, Avatar/Awtaar dhumaatii fi goolabbiitti amanuu qabda. Ergamaan xumuuraatii fi maayyii Hinduismii keeysatti Nabi Muhammad (SAW)Nagayafi Rahmanni irra haa jiraatuu.
Gaafattuu: Tahullee Doktar…, Akka Hinduismiitti, hanga ammaa Kalkii Awtaar eeggamutti jira. Kanaafuu ati…(ih… ih…). Wanti kun…. Akkami……Dr:- yoo ati hin… ati… waan kanarraa quba hin qabdu jechuudhaa?
Dr Zaakir: Yoo Kalkii Awtaar hanga ammaatti eeggamutti jira jettee, Kalkii Awtaar amma jiru fudhachuu didde, hogguus ana osoo hin tahin sumaatu itti gaafatama/sumaatu komatama. hayee An Wal fakkeenya hedduun siif himee jira. Waaniin an dubbadhe kana ragaadhaan na harkaa kuffisuu qabda. Kitaabni kiyya Vishnu Yash je’a. an maqaa abbaa isaatiin je’e. ati ammo Maqaan abbaa Nabi Muhammad (SAW)Vishnu Yash miti jettee ragaadhaan na amansiisuu qabda. Wanti kun Pandits of Hinduism/barsiisota Hinduismiitiiniis akkanuma je’amee jira. Hayyoonni Hinduu waan kana barreeysanii jiran. Garuu amma Hayyoonni Hinduu dhugaa jirturraa isin dhoorku jiran. Dhugaa jirtu isinirraa dhooysan. Ati akka dubartii loojikaa takkatti, akka dubartii qaruutee beekumsa qabdu takkaatti, ta dalagaas bikka ol aantuu daleeydu takkatti, yoo qeesoonni keeysan dhugaa jirtu isinirraa dhooysaa jiraatan, ati dhugaa san barbaaddee hubachuun dirqama keeti/sirra jirti. Nuti qeesoota keeysan wajjiin mormii godhuu ni dandeenya. Doctor of divinity/Awliyaa keeysan yaamuu dandeeysa. Beeytaa an pandits/barsiisota keeysan wajjiin haasaweetiin jira. Hayyuu beekkamaan Shri Shri Ravi Shankar waan kana takkaatillee hin mormine. Inni fudhatee walii galee jira.
Waa’ee Tokkichummaa Rabbii ol aaneerratti, fakkii qabaachuu dhabuu isaarratti waaniin an je’een walii galee jira. Nabi Muhammadittiis (SAW)amanee jira. Waan san garuu fudhachuu dide. sababni isaa yoo fudhate hordoftoota isaa waan dhabuuf jecha. Tanaafuu obbolii ati hordoftoota wahi qabdaa? Tanaaf ati amma sodaa hordoftoota dhabuudhaa hin qabdu jechuudha. Tanaafuu waytaan ragaa dila kana siif dhiheeysaa jiru kanatti, waan je’ame san lakkoofsaa wajjiin waytaan siif himaa jiru kanatti, irra diddiba godhee dabrutti hin jiru. Yoo barbaadde deemtee adda baafachuu dandeeysa. Garuu eega adda baafatte booda, Ergamaa xumuuraatii fi ka maayyiitti ni amantaa? ni fudhattaahiin je’e?
Gaafattuu: Eeyyan
Dr Zaakir: Kanaafuu Nabi Muhammaditti (SAW)ni amantaa?
Gaafattuu: Eeyyan
Dr Zaakir: Maashaa Allaah … Rabbiin tokko ta’uu isaatti hoo ni amantaa?
Gaafattuu: eeyyan nin amana
Dr Zaakir: Rabbiin ol aane, Suuraan fakkeeffamuu akka hin dandeenye ni amantaa?
Gaafattuu: eeyyan niin amana
Dr Zaakir: kanaafuu, Rabbiin fakkii hin qabu jettee amantee jirta. Nabi Muhammad (SAW)Ergamaa Rabbii ta’uu isaattiis ni amanta?
Gaafattuu: eeyyan ni amana.
Dr Zaakir: dubo ati Muslima jechuudha gaa obbolii. Wanti ati amma jette kun shahaadaa afaan Ingliffaati. Obbolii yoo feete, Afaan Arabaatiin irra deebitee jechuu ni barbaaddaa? Wanti ati afaan Ingiliffaatiin jette, “Allaah malee Rabbiin biraa hin jiru, Nabi Muhammadiis (SAW)ergamaa isaati” jette. Waan kana Afaan Arabaatiin jechuu ni feetaa obbolii?
Gaafattuu: eeyyan niin fedha.
Dr Zaakir: hayee An nin je’aa, atiis na jalaa qabdee itti fufta.
(Intalti tun ummata kumaatama duratti shahaadaa qabatte)
Maashaa Allaah obboleeytii teenya Rabbi si haa badhaasu. Ati ammaan tana gara Maatii Amantii nagayaa kan miseensa biiliyeena 1.3 hanga 1.5 qabutti makamtee jirta. Rabbi si haa badhaasu! Rabbi jannataan si haa qananiisu, In shaa Allaah. Obbolii tiyya na Amani, dubbiin tun murannoo barbaaddi. Murannoo tee Maashaa Allaah haalaaniin dinqisiifadhe. Shri shrii Ravi Shankar caala murannoo qabda, Maashaa Allaah. Rabbiin akka hidaayaa/qajeelluma siif kennu siif kadhadha, Rabbiin si haa qajeelchu in shaa Allaah.
Obbolii tiyya gaafii yoo barbaadde, shakkii feete yoo qabaatte, as Dubai keeysa ganda hunda keeysaahuu dhaabbatoota ilaalchota dogongoraa kee/wantoota si shakkisiisan siif ibsaniitu/qulqulleeysuutu jira. Amantii Islaamaa hubachuudhaaf Qur’aana fii hadiisoota Sahiihaa laali. Qajeellumaaf isaaniitu akkaan gaariidha. Yoo mamii fi gaaffii feete qabaatte, nuuf karaa Email keenyaa islaam@irf.net irratti nuuf barreeysuus ni dandeeysa. Gaafii tee siif deebisuuniis anaaf gammachuu tiyya. Anaafiis du’aa’ii naaf godhi obboleeytii tiyya.
Keessummeessaa: Gaafii itti aanu warra dhiiraa irraa fuuna
Gaafataa: Akkam bulte Dr Zaakir: An obbo Alan Sinkoo jedhama. Gaafiin kiyya, An Islaamummaa fudhadhee itti seenuun barbaada. Islaamummatti seenuudhaaf Maal gochuun qaba?
Dr Zaakir: Maashaa Allaah, Obboleessi keenya kan Filippiinoo, obboleeysi keenya kan biyya Philippins Maashaa Allaah, Rabbiin ifaajee isaa irraa haa qeebalu. Islaamummaa fudhatuu barbaada. Islaamummaa keessatti, Yoo Islaamummaa fudhatuu barbaadde, Allaah malee Rabbiin biraa akka hin jirre amanuu qabda. Nabi Muhammad (SAW)Ergamaa isaa ta’uu amanuu qabda. Tanaafuu Rabbiin jiru tokko qofa akka ta’e ni amantaa?
Gaafataa: eeyyan obboleessa kiyya
Dr Zaakir: Allaah malee qaamni biraa kan haqaan gabbaramu tokkolleen akka hin jirre amantee ni fudhattaa?
Gaafataa; eeyyan niin fudha.
Dr Zaakir: Nabi Muhammad (SAW)ergamaa Rabbii ta’uu isaatti ni amantaa?
Gaafataa: Eeyyan ni amana
Dr Zaakir: Dura Afaan Arabiitiin jennee, san booda hiikkaa isaa itti aansinee jenna, In shaa Allaah
Gaafataa: hayyee
Shahadaa….
Maashaa Allaah, Rabbi ifaajee tee akka sirraa qeebalu du’aa’iin siif godha. Magaalaa Dubai tana keeysatti, Gara Magaalaa Dubay tana namoonni bultii isaanii qajeelfachuudhaaf dhufuun isaanii nama gammachiisa. Alhamdulillaah. Garuu na Amani; Wanti ati amma asitti argachutti jirtu waan aakhiratti argattu biratti akkaan xiqqaadha. Wanti ati aakhiratti argachuuf teeysu In shaa Allaah kana daran akkaan guddaadha. In shaa Allaah Rabbiin jannata si haa badhaasu. Galatoomi Obboleessa
Gaafataa: Galatoomi


c: text/html

text:
Gatii zayita boba’aa irratti jijjiirraan godhamaa jiru gaatii geejjibaa akka itti dabalaa jiru dubbatu jiraattonni, magaalaa Finfinnee keessaa yaada isaanii kennan. Mootummaan gatii zayita bobaba’aa dabalame hanqisuuf, akka maallaqa gargaarsaa hin kennine ka dubbatan - Ministarri Maallaqaa Itiyoopiyaa mmoo “ka silaa kanuma wajjiin dabaluu male gatiin mi’awwan bu’uraa garuu, bakkuma jiru akka ture taasisnee jirra.” jedhu.
Ebla 2, bara 2003 irraa jalqabee Itiyoopiyaa keessatti gatii zayita boba’aa irratti jijjiiramni godhame keessumaa gatii Beenzilaa dabalee jira. Liitiriitti Qarshii tokkoo fi saantiba saddeettamii-saddeet ka ture gatiin Beenilaa Qarshii digdamaa fi saantiba sagaltamii afur ta’ee jira. Qarshii kudha-jahaa fi saantiba soddomii-toorbatti ka ture gatiin Naafxaa adiiqarshii kudha-toorbaa fi saantiba toorbaatamii sadii ta’ee jira. Kana irraa ka’uudhaanis konkolaatonni geejjibaa kanneen akka awutoobusii fi taaksiis gatii dabalanii jiran. Tarkaanfiin kun gatii geejjiba isaanii dabaluu dubbatu namoonni gabaasaa keenyaaf yaada isaanii kennan.
Ministara maallaqaa Itiyoopiyaatt, Directorri Direktoreetii Korporeeshinii Amaakkelee Yimaam- Raadiyoo Sagalee ibsa kennaniin Mootummaan gatii boba’aa dabale kana sirreessuuf maallaqa akka hin baasiin garuu, gatii mi’awwan bu’uraa ka silaa gatii zayita boba’aa waliin dabaluu male sirreessuuf akka tarkaanfii fudhate hubachiisan.
Gabaasa guutuu MP3 tuquun dhaga'aa

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Iyya Raachaa fi Silmii dhiiga xuuxxuun Qabsoon Oromoo ABOn durfamu of duuba hin deebi’u.
Ibsa Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Fulbaana 13/2020
Finfinnee,Oromiyaa
Ummatni Oromoo erga bittaa alagaa jalatti kufee waggootni 150 ol lakkaayamanis ammas Bilisummaa mataa isaa fi biyya walaba taate hin ijaarratiin gabrummaa Sirnaa jalatti kufee jira.
Qabsoo Bilisummaa Oromoo Adda Bilisummaa Oromoo durfamu jalatti ummatni Oromoo bal’aan gabrummaa fi roorroo irra gahu of irraa qolachuuf erga qabsoo eegalee waggootni hedduun bu’aa bahii wal xaxaa keessa lufaa qabsaa’otni qabsoo sabaa gaggeessan nuffii fi dadhabbii tokko malee Qabsoo Bilisummaa Oromoo asiin gahaniiru.
Ummatni Oromoo dhaaba isaa ABO jalatti kan hiriiree qabsoo gaggeessu hoggansa dhaabichaa ilaalee ykn tiksuuf osoon taane cichoominaa fi obsaan kaayyoo,Seeraa fi heera ABOn taliigamee warra kaayyootti cichu waliin qabsoon Oromoo ABOn durfamu galma gaha kan jedhuun malee warra akka muka baala harcaafatu dhaabicha irraa harca’an waliin hin raafamu.
Dhaaba ABO keessatti yeroo adda addaatti dhaabicha keessatti caccabuu fi foxxoquun Mul’ataa ture gara fuulduraattis warri akeekaa fi kaayyoo jaallanii galmaan gahuuf dandeettii fi gahumsa hin qabne keessaa harca’aa ni deemu kun amaloota qabsoon qabu keessaa isa tokkodha.
Mootummaan Itiyoophiyaa yeroo garaagaraatti namoota hedduu qabsaa’ota fakkeessee Qarshii guddaa kaffaluun mooraa qabsoo ABO tti akka makamanii odeessaalee dhaabicha saaxilan akka hojjetan gochaa ture ammas itti jira.
Yeroo hedduu dhaaba ABO keessatti Mootummaan namoota qabsaa’ota haqaa tahan balaaleffataa warreen isaaf hojjetan dantaa dhuunfaa bira hin dabarree fi fedhii mataa isaanii dursanitti fayyadamee ABO diiguuf yaaliin godhe cichoomina qabsaa’ota haqaa Irbuu jaallanii kanneen hin nyaanneen ykn gatneen qabsoon Oromoo ABOn durfamu as gahuu dandaheera.
Addi Bilisummaa Oromoo erga karaa nagaa filatee gara biyya isaa Oromiyaa galee waggoota lamaan dabarsine keessatti akka dhaabaatti miseensotni ABO hedduun hidhaatti guuramanii hidhaa yoo jiran gariin kumaatamaan kan lakkaayaman immoo humna waraanaan yoo ajjeefaman akkasumas kumaatamaan qabeenyaan jalaa barbadaa’uu fi saamamuun achi buuteen isaanii dhabamuun wareegama ulfaataa kaffalaa as gahe ammas kaffalaa jira
Addi Bilisummaa Oromoo rakkoo mootummaan irraan gahuuf karaa seeraa fi heera biyyittiin qabduun akka furamuuf yeroo adda addaatti qaama dhimmi ilaaallatuuf xalayaan beeksisuun rakkoon akka seeraa fi heeraan furamuuf gaafataa ture ammas gaafataa jira. Akkasumas rakkoo keessoo isaatti uumamuuf karaa seeraa fi heera dhaabichaan furataa ture ammas furachuu osoo dandahuu mootummaan Itiyoophiyaa waan isa hin galchine keessa galee rakkoo ABO keessatti Adoolessa 26 fi 27/2020 eegalee uumameef karaa KNT osoo furachaatti jiruu Mootummaan Itiyoophiyaa karaalee Qondaaltota mootummichaa fi miidiyaalee biyyittii kanneen akka FBC, Ethiopian press ageny,EBC fi kanneen biroon olola lakkisuun namoota dhaaba ABO keessatti rakkoo uuman dhaabni karaa seeraa fi heera mataa isaan adabee osoo jiruu ummata giduutti wal shakkii uumuuf afaan faajjii lakkisuun ummata burjaajjessuuf yaaliin Mootummaan godhe tasuma fudhatama kan hin qabnee fi ummatni keenya shira kana gadi jabeessee kan balaaleffatu tahuu hubachiifna.
Namoota mootummaan har’a akka hoggansa dhaabaatti ofitti qabee Ibsa ololaa isaan baasan maxxansuuf miseensotni ABO hundi waggoota lamaan dabarsine kana hunda jala bu’ee hordofuun gochaa isaanii irraa akka deebi’aniif yeroo garaagaraatti gorfamanis iddoo oolan irra warra waliin dhugaa bulan filachuun ifatti diina tahuu labsachuu isaanii erga baree caasaa quunnamtii kamuu irraa ciree jira.
Mootummaan Itiyoophiyaa yeroo ammaa namoota kaleessa dantaa fi fedhii dhuunfaan ABO keessatti ijaaree dhaabicha akka diiganiif hojjechaa tureetti fayyafamuun olola inni lakkisu ummatni Oromoo bal’aan addatti immoo Qeerroon Bilisummaa Oromoo cimsinee ni balaaleffanna.
Rakkoo keessoo isaatti uumame ABO akkuma jaarmiyaalee biroo kan gama dhaabichaan furatu malee Mootummaan gidduu galee kan afarsu ykn akka furu nuyi Qeerroon Bilisummaa Oromoo hin eeyyamnu.
Hagayya 1/2020 Waajjira ABO muummicha Gullallee jirutti Mootummaan humna waraanaan HD ABO jaal Daawud Ibsaa ugguruun waajjira lakkisanii akka bahan erga godhee as waajjirri ABO Gullallee hanga ammaa humna Waraanaa Mootummaan eegamaa namni akka ol hin seenne dhorkuun hojii guyyaa guyyaa ABO waajjira isaa Gullalleetti gaggeessuuf danqaa uumeera. Dhimma kana ilaalchisuun ABO karaa heeraa fi seeraa biyyittiin qabduun furachuuf rakkoo mootummaa Itiyoophiyaa irraan gahaa jiruuf Hagayya 10/2020 xalayaa barreessuun Boordii Filannoo Biyyoolessaaf dhiibbaa Mootummaan narraan gahee jira jedhu eeruun akka furmaata kennuuf gaafatee ture. Boordiin Filannoo Biyyoolessaas dhimma ABO mootummaa Itiyoophiyaa himate ilaalchisee Hagayya 31/2020 xalayaa barreesseen komishinii Poolisii Finfinnee fi komishinii Poolisii Naannoo Oromiyaa akka hatattamaan deebii kennu gaafatee turus hanga ammaatti deebii komishinii Poolisii Finfinnee fi komishinii Poolisii Naannoo Oromiyaa kennan hin jiru.
ABOn rakkoo yeroo irraa gara yerootti Mootummaan isarra gahuufis tahu biyyittiin itti jirtu ilaalchisee akka karaa nagaa fi mariin siyaasaan furamuu dandahu ni amana kana Irrattis yeroo hedduu mootummaa Itiyoophiyaaf addatti immoo bulchinsa Mootummaa Naannoo Oromiyaaf waamicha irra deddeebii godhuun ni yaadatama.
Mootummaan Itiyoophiyaa ABO fi KFO dhabamsiisee paartiilee abashaa sirna nafxanyootaa leellisan waliin wal tahuun Ummata Oromoo jumulaan ajjeesuu,Hidhuu,qabeenyaa saamuu fi jalaa barbadeessuun jilbeeffachiisuuf waggoota lamaan kana haalaan raawwataa jira.
Nuyi Qeerroon Bilisummaa Oromoo gochaa Mootummaan Itiyoophiyaa Dhaaba keenya ABO irratti raawwataa jiru hatattamaan dhaabuun rakkoo mootummaa fi dhaaba gidduu jiru karaa seeraa fi heeraan walii galteen akka furatan yoo gaafannu kanneen dhaaba keessoo isaatti rakkoo uumaniifis dhaabni ABO karaa heeraa fi seera ABO kan furatu malee dhiibbaa Mootummaan hoggansi jijjiiramus tahe rakkoon furamu akka hin jiraanne jabeessinee hubachiisna.
Haala Yeroo ammaa Mootummaan Itiyoophiyaa ABO fi KFO irratti walumaa gala Ummata Oromoo bal’aa irratti raawwataa jiru ilaalchisee Qeerroon Bilisummaa Oromoo Ummata Oromoo maraaf waamicha dhiyyeessina.
1, Miseensota ABO maraaf: dhaabni keenyi ABO rakkoo wal xaxaa kamuu keessa taree kan as gahe har’as namoota dantaa fi fedhii dhuunfaaf qabsoo sabaa gara dabarsuuf mootummaa waliin dalagaa jiran kamuu waliin hariiroo akka hin qabaannee fi akka addaan kuttan akkuma hoggansi ABO hagayya 11/2020 Miseensota SHG-GS nama shanii fi miseensa GS tokko adabe guutummaatti hojiirra oolchaa akka jirtan ammas namootni quunnamtii qabdan yoo jiraattan Irbuu jaallan wareegamaniif jettanii kaayyoo fi akeeka dhaabaaf kan bultanii fi bitamtan yoo tahe akka hojiirra oolchitan isin hubachiisna.
2, Miseensota Poolisii RIB,Poolisii Oromiyaa, Poolisii Federaalaa fi humna Addaa Oromiyaa keessa jirtaniif: Isin gibira ummatni kaffaluun miindaan isiniif akka kaffalamu hubattanii murna mootummaa maafiyaaf osoo hin taane gurmuu hawaasaaf abboomamtanii gochaa farra badii Mootummaan abbaa Irree isinitti kennee raawwadhaa jedhu dura dhaabbachuun ammaan booda yerootti ummata keessanitti dhukaastan osoo hin taane ummata keessan cinaa gortanii sirna nafxanyootaa balaaleffattan amma tahuu hubattanii akka qabsoo Qeerroon Bilisummaa Oromoo gaggeessu cinaa hiriirtan waamicha keenya isiniif dhiyyeessina. Mootummaa cinaa gortanii Obbolaa keessanitti hin dhukaasiinaa.
3, Daldaltootaa fi Abbootii Qabeenyaa Oromoo fi lammiilee Oromiyaa keessa jiraatan maraaf: Abbootii Qabeenyaa Oromoo fi Oromiyaa keesa jirtan yeroo kamuu caalaa mootummaa Isin jalatti ilmaan keessan ajjeesu, hidhuu fi gudeedu deeggaruu dhiistanii qabsoo Qeerroon Bilisummaa Oromoo gaggeessu cinaa hiriiruun akkuma armaan dura gochaa turtan deeggarsa hunda akka gootan Qeerroon Bilisummaa Oromoo waamicha isiniif dhiyyeessa.
Yoo Abbootiin Qabeenyaa ammaan qabsoo sabni Oromoo gaggeessu addatti immoo Qeerroon Bilisummaa Oromoo gaggeessu cinaa hin dhaabbanne mootummaan abbaa irree Abiyyii Ahimediin durfamu akkuma Abbaa Qabeenyaa Oromoo Obbo Dinquu Dayyaasaa irratti raawwachaa jiruu fi raawwate isin irratti godhee Oromiyaa keessatti Abashootanni qofaan akka daldalatan gochuuf waan jiruuf ammaan akka dura dhaabbattan qabsoo Qeerroon Bilisummaa Oromoo gaggeessu diinagdeenis tahe yaadaan akka utubdan waamicha dabarsanna
Daldaltootni Oromoo fi Oromiyaa keessa jirtan immoo dhiyyeessii midhaaniis tahe fuduraa fi kuduraa gara Finfinneettis tahe kallattii biroon Oromiyaa alatti gurgurtan waamicha Qeerroon isiniif godhu kana hubachuun akka magaalota Oromiyaa keessatti qofa daldalattan waamicha isiniif goona.
4, Qonnaan Bultoota Oromoo fi Oromiyaa keessa jiraniif: Qonnaan Bultootni keenya ammaan booda qabeenyaa keessan ykn dhiyyeessii keessan yoo rakkoo hamtuu taateen ala kanneen akka midhaan dheedhii akka gabaa baastanii hin gurgurreef waamicha isiniif goona
Kanneen akka fuduraa fi muduraas Magaalota Oromiyaa keessatti qofa akka daldalattan isin hubachiisna.
5, Barattoota Oromoo sadarkaa Hundarra jirtan maraaf: Barattootni Oromoo akkuma qabsoo keessatti shoora olaanaa bahaa ture ammas bahachaa jiru yeroon kun ummata Oromoo Oromiyaa keessa jiruuf yerootti jiraachuu fi dhabamuu waan taheef akka Dhaaba keessan ABO irratti shira mootummaan dalagu balaaleffachuu fi dhaaba ABO tikfachuuf kan yeroo kamii caalaa qophii taatanii akka qabsoo hadhooftuuf of qopheessitan waamicha isiniif dhiyyeessina.
6, Barsiisota Manneen Barnootaa hunda keessatti tajaajila baruu fi barsiisuu gaggeessaa jirtaniif: Barsiisotni Oromoo qabsoo Oromoo keessatti sochii barattootni Oromoo gaggeessan cinaa hiriiruun shoorri isin bahachaa turtan akkuma olaanaa tahe ammas akkasumaan itti fuftanii barattoota akka qabsoo fuulduraaf akeektan waamicha isiniif dhiyyeessina.
7, Ogeessota Fayyaa,Ogeessota Seeraa fi Qaamotni biroon kamuu qabsoo Ummatni Oromoo gaggeessu cinaa karaa ogummaa keessaniif kallattii isiniif mijatu hundaan akka qabsoo qabsaa’otni ummatni Oromoo addatti immoo Qeerroon Bilisummaa Oromoo gaggeessu cinaa akka dhaabbattan waamicha isiniif dhiyyeessina.
8, Ummata Oromoo Biyya alaa jirtan maraaf: Ummatni keenya Biyya keessaa ajjeefamaa ,hidhamaa fi qabeenyaan saamamaa jiruuf akkuma ammaan tana sagalee tahuun Addunyaatti mul’isaa jirtan ammas akka jabeessitanii sirna cunqursaa Abbaa Irree mootummaan Abiyyii Ahimed balaaleffattanii fi saba keenya Oromiyaa keessatti miidhamu cinaa dhaabbachuun akkuma armaan duraa diinagdeen akka utubdan waamicha isiniif goona.
Walumaagala Mootummaan sirna nafxanyaa leellisu kan Abiyyii Ahimediin hoogganamu gochaa badii dhaabota Oromoo ABO fi KFO irratti qiyyaafatee hojjetaa jiruu fi murnoota muraasa qarshii guddaa kaffaluun olola Miseensota dhaabaa keessatti facaasan tumsuu akka dhaabuu fi namootni kunneenis gochaa kana irraa hatattamaan akka dhaabbatan waamicha keenya dhiyyeessinaaf.
Hoggantootaa fi miseensota ABO akkasumas Namoota manni murtii mirga wabiin akka lakkifaman ajaje namoota dhaaba ABO keessatti shira xaxaniin humni tikaa wal tahee akka hidhaa jiru bira geenyee waan jirruuf nagaa biyya kanaaf kan yaadu yoo tahe mootummaan hatattamaan namoota manni murtii mirga wabii eegeef hiikuu akka qabu gadi jabeessinee gaafanna.
Mootummaan Abiyyii Ahimediin durfamu gaaga’ama amma Oromiyaa keessatti uumamaa jiruu fi gara fuulduraattis uumamuuf jedhuuf badiin mootummaa kana tahuu hubatee akka saffisaan rakkoo dhalachuu maluuf Hoggantootaa fi Miseensota siyaasaa ABO fi KFO haalduree tokko malee hiikee Hoggantoota dhaabichaa HD ABO jaal Daawud Ibsaa fi Prof, Maraaraa Guddinaa dabalatee kanneen hidhaa jiran gadi baasee waliin taa’ee mariiyachuu akka qabu jabeessinee akeekkachiifna.
Ummatni Oromoo addatti immoo Qeerroon Bilisummaa Oromoo yakka mootummaan Itiyoophiyaa dhaabota ABO fi KFO irratti dalagaa jiru dura dhaabbachuuf kan yeroo kamuu caalaa mootummaan gadi taa’ee akka mariyatuuf dhiibbaa barbaachisu gochuu qabdu.
Miseensotni ABO biyya keessaa fi alaa jirtan olola mootummaan miidiyaa isaan facaasaa jiruu fi miidiyaalee hawaasaan gareen Hayyalaallattootaa facaasaa jiraniif yeroo deebii itti kennitan osoon taane dhaaba keessan ABO cinaa dhaabbachuun HD ABO jaal Daawud Ibsaa durfamu cichoominaan bira dhaabbachuun dhaabicha badinsa irraa tiksuun dirqama dhalootaa tahuu isin hubachiisna.
Mootummaan Itiyoophiyaa kan Abiyyii Ahimediin durfamu rakkoo siyaasaa mudateef siyaasaan furuuf yoo eeyyamamoo hintaane warraaqsa guutuu Oromiyaa keessatti dhohuuf itti gaafatamaan mootummaa sirna nafxanyootaa leellisu Abiyyii Ahimed tahuu ummata keenya bal’aafis tahe sabaa fi sablammoota Oromiyaa keessa jiraataniif himuu feena.
Injifannoon Ummata Oromoof!!
Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Fulbaana 13/2020 Finfinnee, Oromiyaa


text:
SHEERAA
Namni maqaan isaa SHEERAA je’amu bara 2012 keessa Asmaraa irraa gara biyyaa ergama.
Akkuma Sheeran biyya seeneen humni tikaa Wayaanee haala mijjeesaniifii akka warreen
Asmaraatti hafan waliin yeroo barbaachisaa tahetti qunnamtii tolchu taasisan. Sheeraan yeroo
fedhetti telefoonaan ykn i-meeliin kanneen Asmaraa jiran qunnamaa ture ammas qunnamaa
jira. Sheeraan hojiin isaa inni guddaan dhaabarraa ergameen dhufe jechuun dargaggoo oromoo
biyya keessaa fedhiin bilisummaa kakaafte walitti qabee yeroo isaan gurmaa’wan hiisisuu dha.
Dardaroota oromoo ABOn karaa bahaa jiran, karaa lixaa jiran ykn karaa kibbaa jiran walin isin
qunnamsiisa jechuun innis akkuma Girmaan gochaa jiru gandarraa isaan kaasee yeroo isaan if
kennuu isaanii argu humna tikaa Wayyaanee itti yaamuun mana hidhaatti darbuu dha.
Maqaan isaa dhaaba biratti Sheeraa jechuun beekama haatahu malee yeroo biyya seenee
namoota qunnamuu eegale maqaa hedduu baafachuudhaan namoota maqoota adda addaatiin
1 Obsaa Mohamed 2 Shamsudiin Abrahim 3 Shadii 4 Tulluu 5 Berhan Desta 6 Gaagaa fi kkf…
Namoota ABOn Asmaraa irraa humna addaa jechuun SBO irratti himatan keessaa kanneen hin
hidhamin hafan tokkolleen hin jiran. Namoota Sheeraan hiisise keessaa hangi tokko akka
Ahmad Jundii Keeniyaarra as deebisee hiisise
Waraana saglii takka ykn nama 8 meeshaa waliin diqamaaf gara Ciroo soso’aa je’ee yeroo isaan
Birraa Sabaa Somaaliyaarra yaamee yeroo inni biyya seenu hiisise
Daud Ibsaa yeroo namni kun takka qabsiisu irra kutee namni lammaffaa yeroo qabamu maaliif
qabaman je’ee hin gaafanne. Hagga har’aa yeroo namni kun namoota kana dila qabsiisee
ajjeesisu homaa dhaabufillee yaalii hin goone. Akka tahettuu lubbuu baafatanii kanneen
Keniyaa fi Somaaliyaa seenan yeroo haalli mijaahufitti as bahanii dubbachuun isaanii hin oolu.
Ammatti nuti humna hin qabnu, yeroon keenya ni dhufti jennee abdannee jiraanna.


text:
Bakkalcha Barii Barraaqaa
Marsaalee Social Media kanneen akka Facebook Warri Fayyadamtan Sochii Warraaqsaa FXG fi Balbala Bilisummaa Afaan irra geenyee waan jirruuf qabxiilee armaan gadii irratti bilchina fi hubannoo qabachuun dirqama .
1.Namootni/Jarmiyaan haaraa fi murnoota xixiqqoo taatan Yeroo kanatti Ajenda haaraa waan Afaan Faajjii uumuu Post/Share/Like gochuu irraa of akka qusattan!!
2.Ilmaan Oromoo Oromoo Bilisoomsina jettanii hanga dandeettii keessanii fi isiniif galee reefuu jaarmiyaa haaraawaa hundeessuun murna xiqqoo taatanii as bahaa jirtan baay’ee hin dhama’ina abbaan Qabsoo Uummatni Oromoo qabsoo irra jira, jaarmiyaa nuuf hundeessaa jedhee isinitti hin dhaammanne nurraa dhaabbadha!!
3. Qabsoo Bilisummaa Oromoo dargaggeessii, Barattootni fi Uummatni Oromoo waliigalatti wareegama qaalii takka hin jirre kanfaluun bilisummaa isaa gonfachuutti jiruu warri ija salphaa fi xiqqeessitani ilaaltan of dhaaba. Uummanni iddoo isin jirtan kana hin jiruu, waan isin jettaan dhagaa’uu hin fedhuu Summii siyaasaa facaasuu irraa of dhaabuun yoo dandeessan uummata cina dhaabachuu yoo hin dandeenye dubbii ‘’arrabni dubbii baree bishaa ho’aa alanfata” kan jedhamuuf yoo ta’ee malee waan post/share/like/comment gootan adda baasaa beeka!! Uummata Lubbuu kennee qabsoo finiinsaa jiruuf harka rukuttan malee baay’een keessan uummata keessa dhaabbattanii uummata waliin dararaa jiru dhandhamaa waan hin jirreef qabsoo fi Injifannoo dhiigaaf lubbuun argamaa jirutti hin qoosiina!!
4.Ilaalcha jaarmiyaa Fedhe proposal dhiyeessee hundeessuun mirga kan jedhamuuf yoo kan adeemtan taatee yeroo kanatti mirga akkasii Oromoon isiniif hin kenninee, kan qabsa’amuuf yoo uummata Oromoo ta’uu fi dachee Oromiyaaf ta’uu kan hubattan taate uummatni fi dargaggootni Oromoo siyaasaan hangama isin gatanii akka sokkan ilaala. Kanaafuu yeroo kanatti danqaraa ta’uu irra uummata Ofii waliin hiriiruun sochii keessatti fakkeenyummaa fi cimina ofii diinatti argisiisuun uummataaf immoo caalmatti human ta’uu keessan muldhisa, yoo kana kan hin raawwatne taataan Wayyaanee Waliin haxaa’amanii baduunis waan jiruuf , Elaafi Elaameen wal hubannoon akka jiraatuu fi dubbii amma social media irratti argaa jirruu hatattamaan akka haqxan ni hubachiifna. Yoo haquu baattan tokko-tokkoo keessaan maqaa ittin beekamtaniin isin waamnee kan isin haqsiifnu ta’uus eeggadha. Yeroon kun yeroo Oromoof Jaarmiyaa hundeessan miti, yeroo diina biiyarra arii’ani mootummaa mataa ofii hundeeffatanidha!!
5. Akeekaa fi Tarsiimoo waldiddaa uumuu diinni qindeessuun illee rakkoon akkasii uumamuu mala, kanaafuu hubannoon keenyaa fi bilchinni keenya guyyaa guyyaan dabaluu qaba. Haalli keessa jirru iyyuu waan hedduu nu barsiisa. Ilmaan Oromoo qaroo qabnuu fi Jarmiyaalee Oromoo jiran dura dhaabbachuuf guyyuu xiyya diinni darbatu fuunee diinatti deebisuudha malee walitti darbachuun itti gaafatama seenaa fi Seeraa jala nama galcha!!
6. Qabxiin Biroo Immoo ilmaan Habashaa kanneen Sirna tokkicha, biyya tokkicha, Alaabaa tokkicha, Amantaa Tokkicha jedhan illee Sochii Oromoo dawoo godhachuun aangoof yeroo boloolaa jiran argina. Oromoon Ofii keenyan qabsoofnee mirga keenya deeffachuuf utuu jirruu, dhimmi mana gumaa nu geesse gumaata nu kadhachiisuu fi Hariiroo biraa nu tolfachiisu ammatti hin jiru. warrii warra Gumaa waliin guumgumtan illee of ilaala. hariiroo bu’aa qabeessii yoo barbaachisee Warruma dhihaa kanafaa waliin jabeeessa. kan saboota biyya keessaa itti hin dhiphatiina Oromoon iyyuu sochii Warraaqsaa FXG baatii afuriif gaggeessa jiru keessatti eenyu irraa iyyuu jibba akka hin qabne, bilisummaa isaa qofaaf akka qabsa’aa jiru mirkaneesse jira.
7.Jaalalli fi tokkummaan Uummatni Oromoo Oromiyaa keessatti argisiisaa jiru bakka hundatti haala fakkaatuun adeemaa jira. Adeemsii milkaa’aan uummata Oromoo kun uummata Oromoo Addunyaa cufaa keessa jirtan model sochii warraaqsaa fi jaalaalaa fi tokkummaa biyya keessa jiru kana fudhachuun hojii waloo irratti jabaachuun murteessa ta’uu hubadha!!
Xummureera


text:
https://www.facebook.com/dursa.abadir/videos/2088618144563650/ Ibsi hayyuu duree dhaabichaan kenname waliigaltee dhaaabnisaanii otoo biyyatti hin galiin mootummaa wajjin taasise ibsuun jalqaba. ”ABO fi mootummaan Itoophiyaa injifannoo wareegamaan dhufe kana …Read More »
Mee Akkaaf Bakka, Halaa Ummanni Keenya Keessa Jiru Daawwadhaa
Mee Akkaaf Bakkaa Ummanni Keenan Jiraatu Laala… Posted by Abduljabar Dule on Wednesday, December 5, 2018Read More »
OMN: Ibsa Ejjennoo Dhaabbilee Siyaasaa Oromoo (Mudde 6, 2018)
OMN: Ibsa Ejjennoo Dhaabbilee Siyaasaa Oromoo (Mudde 6, 2018) OMN: Ibsa Ejjennoo Dhaabbilee Siyaasaa Oromoo (Mudde 6, 2018) Posted by Oromia Media Network on Thursday, …Read More »
OMN: Marii Jaarmiyaalee Siyaasaa Oromoo (Mudde 6, 2018)
OMN: Marii Jaarmiyaalee Siyaasaa Oromoo (Mudde 5, 2018) OMN: Marii Jaarmiyaalee Siyaasaa Oromoo (Mudde 6, 2018) Publicerat av Oromia Media Network Torsdag 6 december 2018Read More »
Jeneraal Kinfee Daanyew fi M/Jeneraal Teklebirhaan Waldaaregaay Poolosii Federaalaan To’annoo Jala Oolan.
ቀድሞ የብረታ ብረት እና ኢንጅነሪንግ ኮርፖሬሽን (ሜቴክ) ዋና ዳይሬክተር ሜጀር ጀነራል ክንፈ ዳኘው በቁጥጥር ስር ዋሉ፡፡ #EBC ቀድሞ የብረታ ብረት እና ኢንጅነሪንግ ኮርፖሬሽን (ሜቴክ) ዋና …Read More »
Senior military and intelligence officers arrested
About 63 senior officials of Ethiopia’s Metals and Engineering Corporation (MeTEC) and key intelligence officers were arrested over the weekend on charges of corruption and human-rights …Read More »
“Oromoo Bulchiinsa Naannoo Hararii Jala Jiru Maal Gochuu Qaba?
“Duraan dursee harariin akka naannoo tokkootti ijaaramuu hin qabdu. Heera biyyaa Itiyoophiyaa cabsuun hundeeffamte. Harariin maallaqa miiliyoona hedduufi dhalaashii gaggeessitoota Tigreef kennuun akka naannootti dhaabbatte. …Read More »
ሰሞኑን በሕግ ቁጥጥር ስር የዋሉ ሰዎችን በተመለከተ የጠቅላይ አቃቤ ሕግ መግለጫ
ሰሞኑን በሕግ ቁጥጥር ስር የዋሉ ሰዎችን በተመለከተ የጠቅላይአቃቤ ሕግ መግለጫ Posted by Ethiopian Broadcasting Corporation on Monday, November 12, 2018Read More »
Ka dhugaan saba isaaf qabsaayu if jaaraa jira, Sobduun maqaa qabsootin gandarra yaate seena odeessiti
Simannaa ADDA BILISUMMAA OROMOO G/H/B Aanaa Jaarsoo Posted by Lencoo Abdii on Saturday, October 27, 2018Read More »
Gareen tokko ka’ee olola feesbuukiitiin “sartifikeetii Oromummaa” namaaf kennuus ta’e namarraa mulquuf aangoo hinqabu
Addisu Aregga (Gareeb maqaa qabsootiin bara 28 Asmaraarra kora guddaa, kora xiqqaa, guyyaa WBO jechuun hawaasa Oromoo diigaa baate yeroo ammaa biyya keessatti dargaa qindeessite …Read More »


text:
Haal-Dureewwan Du’aayi
Haal-duree du’aayi yommuu jennu du’aayin dura haalota guuttamu qaban jechuu keenya. Du’aayin teenya fudhatama akka argattuuf (qeebalamtuuf) mee haal-durewwan du’aayi muraasa isaanii haa ilaallu.
1.Kan du’aayif deebii namaa deebisu Rabbiin qofa akka tae hubachuu– Kuni hundee tawhiidati. Kadhaa isaa kan dhagahuu fi deebii gahaa deebisuufii kan danda’u Rabbiin qofa akka ta’e namtichi sirritti beeku fi itti amanu qaba. Wanta namni fedhe hunda kan namaaf kennuu danda’u Rabbiin qofa akka ta’e yoo amanne, yeroo hundaa Rabbiin kadhanna. Kuni immoo du’aayiin teenya deebii akka argattuuf karaa bana.
(أَمَّنْ يُجِيبُ الْمُضْطَرَّ إِذَا دَعَاهُ وَيَكْشِفُ السُّوءَ وَيَجْعَلُكُمْ خُلَفَاءَ الْأَرْضِ ۗ أَإِلَٰهٌ مَعَ اللَّهِ ۚ قَلِيلًا مَا تَذَكَّرُونَ)
“Sila Isa yeroo namni rakkataan (muddamaan) Isa kadhate jalaa awwaatee hamtuu irraa saaqu fi bakka bu’oota dachii isin taasisu [moo waan isin Rabbitti dabalantu caalaa?] Sila Rabbiin waliin gabbaramaan biraa ni jiraa? Hangi isin gorfamtan xiqqaadha. Suuratu An-Naml 27:62
2.Du’aayi Rabbi qofaaf qulqulleessu– Du’aayi namaatif deebii deebisu kan danda’u Rabbiin akka ta’e namtichi erga beeke, haajaa isaatif Rabbiin qofa kadhachuu qabaa jechuudha. Gargaarsaf ykn barakaaf jedhe nama du’e ykn taboota yoo kadhate, wantoonni kunniin kadhaa isaa dhagahu waan hin dandeenyef, deebii homaatu isaaf hin deebisan. Rabbiin qofa du’aayi kadhachuun du’aayi teenya fudhatama akka argattu taasisa. Rabbiin subhaanahu wa ta’aala Isa qofa kadhachuu akka qabnu Quraana keessatti nuuf dhaama.
“Masjidoonni kan Rabbiiti. Rabbiin wajjiin homaa hin waammatinaa.” Suuratu al-Jinn 72:18
Kanaafu, du’aayin teenya fudhatama akka argattu yoo feene, du’aayi teenya Rabbiif qulqulleessu qabna jechuudha. Kana jechuun haajaa keenya hidda onnee jalaa Rabbitti himachuu fi Isa qofa kadhachuu qabna.
3.Jarjaruu dhiisu-Jarjaruun sababoota du’aayin fudhatama akka hin arganne taasisan keessa isa tokko. Abu Hureeyran akka dabarsanitti Ergamaan Rabbii (SAW) akkana jedhan: “Du’aayin gabrichaa qeebalamu (fudhatama argachu) itti ni fufti, namtichi badiif yookiin hariiroo firummaa addaan kutuuf yoo hin kadhatinii fi hin jarjarin.”
Ni gaafatame, Yaa Ergamaa Rabbii, Jarjaruu jechuun maal jechuudhaa? Ergamaan Rabbiis (SAW) akkana jechuun deebise: “Gabrichi ni jedha, Du’aayi ima godha, ammas du’aayi ima godhaa, kan fudhata argattu (qeebalamtu) hin argine. Ergasii du’aayin qeebalamuu abdachuu ni dhiisa, duaayis achumaan addaan kuta.” (Kana jechuun ‘Duaayin tiyya hin qeebalamtu.’ jechuun abdi kuta, ergasi du’aayi gochuu ni dhaaba.) Sahiih Muslim
Imaam ibn Al-Qayyiim (Rabbiin rahmata isaaf haa godhu) akkana jedha: “Dhukkuboota du’aayi haleelani fi fudhatama akka hin arganne dhoowwan keessaa tokko namtichi jarjaruu fi deebiin du’aayi turuudha. Ergasi namtichi abdii kuta, du’aayis ni dhaaba. Fakkeenyi isaa akka namticha biqiltuu dhaabe ykn sanyii facaase, ergasi biqiltu tana kunuunse fi bishaan obaaseti. Garuu yommuu biqiltuun firii kennuu fi bilchaachu irraa turtu, kana booda kunuunsu dhiiseti.” Jawaab al-kaafi-fuula-10
4.Waan gaarii kadhachuu fi niyyaa gaarii qabaachu- namni tokko du’aayin isaa akka qeebalamtu yoo barbaade, wanti inni Rabbiin kadhatu suni gaarii fi qulqulluu ta’uu qaba. Hadiisa armaan olitti eerame keessatti,” namtichi badiif yookiin hariiroo firummaa addaan kutuuf yoo hin kadhatinii fi hin jarjarin, du’aayin isaa qeebalamu itti fufti.” jedha. Kanaafu, namtichi cubbuuf ykn hariiroo firummaa kutuuf du’aayi gochuu hin qabu.
Akkasumas, wanta gaariif yommuu du’aayi godhu, namtichi niyyaa gaarii qabaachu qaba. Fakkeenyaf, yommuu Rabbiin irraa qabeenya kadhatu, niyyaan isaa qabeenya saniin maatii ofitii fi hiyyeeyyi gargaaruf ykn waan gaarii hojjachuuf ta’uu qaba. Fuggisoo kanaa qabeenya saniin wanta badaa fi zulmii (cunqursaa) hojjachuuf du’aayi gochu hin qabu.
5.Qalbiin xiyyeefattu jiraachu-umamanuu qalbiin yoo wanta tokko irratti hin xiyyeefatin, hojii san qulqullinnaan hojjachuun hin dandaamu. Abu Hureeyran akka dabarsanitti Ergamaan Rabbiin (SAW) akkana jedhan: “Du’aayin teessan akka qeebalamtu dhugaa (irgixanyaa) ta’uun Rabbiin kadhaa. Beekaa! Rabbiin qalbii gaafilaa taate irraa du’aayi hin qeebalu.” At-Tirmizi https://sunnah.com/tirmidhi/48/110
Gaafila yommuu jedhu dagataa, wanta hojjatu irratti kan sirritti hin xiyyeeffanne jechuudha. Dhugumatti namoota meeqatu du’aayi godha. Arrabaan jechoota ni jedhu. Garuu qalbiin isaanii gara biraa jirti. Wanta jedhan quba hin qaban. Mi’aa du’aayi irraa argachuu fi du’aayin tee akka qeebalamtu yoo barbaadde, qalbii tee walitti sassaabi. Wanta jettu san qalbii irraa kadhu. Ani yeroo baayee yommuu dhiphadhu, salaata erga salaate booda du’aayi onnee irraa Rabbiin kadha. Keessattu araarama fi qajeelchaaf Rabbitti warwaadha. Yommuu kana godhu, rakkoo fi dhiphinni koo narraa deema. Garuu qalbiin tiyya gaafila taate yommuu du’aayi godhu, wanti naaf siqu (jijjiramu) hin jiru. Kanaafu, du’aayin teenya akka qeebalamtu yoo feene, yaada keenya sassaabun qalbii teenyan wanta dubbannu irratti xiyyeefachu qabna.
6.Galiin qulqulluu ta’uu- Hadiisa Abu Hureeyran gabaasan keessatti Ergamaan Rabbii (SAW) akkana jedhan: “Yaa namoota! Dhugumatti Rabbiin al-Xayyib (Gaarii, Qulqulluudha), wanta gaarii (qulqulluu) ta’e malee hin qeebalu (ol hin fuudhu). Wanta Ergamtoota itti ajajee mu’imintootas (warra dhugaan amananis) itti ajajee jira. Rabbiin akkana jedhee waan jiruuf: “Yaa Ergamtoota wantoota gaggaarii irraa nyaadhaa. Dalagaalee gaggaariis hojjadhaa. Dhugumatti Ani waan isin hojjatan akkaan beekaadha.” Suuratu al-Mu’iminuun 23:51 Dabalataanis akkana jedhe: “Yaa warra amantan gaggaarii waan Nuti isiniif kennine irraa nyaadhaa. Yoo kan Isa gabbartan taatan Rabbiifis galata galchaa.” Suuratu Al-Baqaraa 2:172
Ergasii namticha karaa dheeraa deemaa osoo jiru rifeensi mataa isaa bittinnaa’e fi awwaaran kan haguuggame ta’e gara samii harka isaa lamaan olkaasun, ‘Yaa Rabbii! Yaa Rabbii!’ jedhe ilaalchisee Ergamaan Rabbii (SAW) akkana jedhan: nyaanni isaa haraama, dhugaatin isaa haraama, uffanni isaa haraama, kan soorame (gabbate) haraaman ta’ee osoo jiru, du’aayin isaa akkamitti deebii argatti (qeebalamtii)?” Sahiih Muslim
Kanaafu, ulaagaalee du’aayin akka qeebalamtu taasisan keessaa tokko galiin ykn nyaata fi dhugaatin halaala ta’uu qabu. Halaala yommuu jennu wanta karaa seera qabeessan argamee fi seera Islaamaa keessatti dhowwamaa kan hin taanedha. Haraama jechuun immoo wanta dhowwamaa ta’ee fi adabbi namatti fiduudha. Fakkeenyaf, hatanii nyaachun haraama, ribaa (dhala) nyaachun haraama, akkasumas, foon booyye nyaachun, alkooli dhuguun haraama. Kanaafu, galiin keenya karaa seera qabeessatin ta’uu qaba, wanti nyaanne dhugnus qulqulluu ta’uu qaba.
Ammas du’aayin akka qeebalamtuf sababa kan ta’u taqwaa (sodaa Rabbii) qabaachudha. Dhugumatti, Rabbiin akkana jedhe jira: “Rabbiin [hojii] kan qeebalu warra Isa sodaatan (muttaqiin) qofa irraayyi.” Suuratu Al-Maaida 5:27
Kanaafu, namni taqwaa qabu du’aayin isaa akka qeebalamtuuf carraa guddaa qabaa jechuudha. Karaa halaalaa (hayyamamaa) qofaan galii argachuun taqwaa irraayyi.
Guduunfaa
¶ Duaayin teenya qeebalamuuf haal-durewwan guuttamu qaban ni jiru. Isaan keessaa gurguddoon; Rabbiin qofa du’aayi kadhachuu, jarjaruu dhiisu, waan gaarii kadhachuu fi niyyaa tolu, qalbiin wanta dubbatan san irratti xiyyeefachu, halaala qofa soorachu fi sodaa Rabbii qabaachudha.
♦Osoo abdii hin kutinii fi du’aayi hin dhaabin, obsaan du’aayi yeroo hundaa gochuun duaayin akka qeebalamtuuf sababa ta’a.
♦Qalbiin gaafila (dagattuu) taate du’aayi yoo godhan balbala du’aayin deebii argachuu cufti.
♦Akkuma yaada kee sassaabde hidda qalbii jalaa wanta barbaadde Rabbiin kadhattuun, akkasumas du’aayin tee deebii argatti.
♦Taqwaan of faayun, duaayin akka qeebalamtuuf balbala bana.
Kitaaba wabii-Du’a Weapon of the Believer -fuula 59-67


text:
Saalaan (Oryx) naannawa Afriikaa gama bahaa fi Kibbaa, akkasumas Eeshiyaa keessaa biyyoota akka Urduunii fi Oomaan keessatti argama. Bineensi kun ilma namaatiifi bineensota hedduun waan adamsamuuf, lakkoofsi isaa haalaan xiqqaachutti jira. Sababaa adamootiin sanyiin bineensa kanaa bosona duraan keessa jiraatu keessaa dhabama tahee jira. Haa ta’u malee muraasni isaanii paarkiiwwan eegumsi haalaan godhamuuf keessatti ni argamu.
Saalaan sanyiiwwan arroolee (antelope) keessaa isa guddaadha. Bineensi kun meetira tokkoof walakkaa haga meetira lamaa lafarra dheerata. Qeensa miilaati haga ceekuutis meetira 1 fi cinaa dheerachuu danda’a. Ulfaatinni uumama kanaatis dheerinnaa fi guddina isaarratti hundaa’ee garaagarummaa qaba. Sanyiin irra xiqqaan Kilograama 100 kan ulfaatu yoo ta’u, inni guddaan ammoo haga Kilograama 204 ulfaata.
Saalaan morma akka fardaa qaba. Akkuma fardaa rifeensa morma gubbaa qaba. Fuula isaa irraa rifeensa adii kan qabu yoo ta’u, gama fuulduraatiin gurraacha rog sadee fakkaatu qaba. Akkasumas ija isaa irraa kaasee hanga afaan isaatti sarara qal’aa bifa gurraacha qabus ni qaba. Gaafni isaa ammoo haalaan dheeraa yoo ta’u, seentimeetira 60 hanga 80 dheeratuu danda’a. kunis dheerinna qaama isaatiin walitti dhihaata. Gaafni dhaltuu ammoo kan kormaa irra qal’aadha.
Saalaan gamtaan qubsuma tolfatee jiraata. Qubsumni kun daangaa mataa isaa qaba. Gareen saalaa kun kormaan kan hoogganamu yoo ta’u, innis faltii isaa fayyadamuun daangaa qubsuma isaa mallattoo itti godha. Miseensonni qubsuma tokko keessa jiraatan, haala qilleensa naannoo irratti hundaa’ee garaagarummaa qabu. Fakkeenyaaf wayta gannaa akkuma roobni roobeen margi hedduminaan yoo biqile, lakkoofsi miseensota garee tokkoo 100 ol ta’uu danda’u. Yeroo margi hin jirre ammoo gareen guddaan kun adda faffaca’a. Miseensi guddaan sun adda diigamee, gara naannawa garagaraa deemee miseensa xiqqaa ijaaruun qubsuma mataa isaa tolfata. Lakkoofsi miseensotaatis haga 30tti gad bu’a. Uumamni kun marga sooratuudhaan kan jiraatu waan ta’eef, jireenyi isaa Rooba samii bu’urratti rarra’a jechuudha.
Akkuma bineensota gammoojjii keessa jiraatan hedduu, Saalaanis dandeettii addaa Rabbii isaa irraa badhaafamee jira. Bineensonni gammoojjii keessa jiraatan hedduun isaanii bishaan osoo hin dhugin yeroo dheeraa turuu ni danda’u. Saalaanis akkasuma bishaan osoo hin dhugin haga torban 2 turuu ni danda’a. Badhaasa addaa uumamni kun badhaafame keessaa kan ajaa’ibaa ammoo, teempireechara qaama isaa toohachuu danda’uu isaati. Nuti ilmaan namaa yeroo qabbanaatti waan qaama ittiin oowwifannu barbaanna. Yeroo oowwaa ammoo waan qaama nuu qabbaneessutti haajamna. Saalaan ammoo faallaa kanaati. Wayta haalli qilleensaa oowwu, innis teempireechara qaama isaa ol dabala. Sababaa kanaaf wayta qilleensi nama gubuttis qaamni bineensa kanaa hin dafqu jechuudha. Akkasuma yeroo qilleensi qabbanaawus, saalaan dhiiga ofii qabbaneessa. Kunis dhiigni gara sammuu isaa heddummaatee akka hin baane taasisa. Dhiigni gara sammuu hedduminaan yoo hin baane ammoo qaamni isaa akka hin hoo’ine taasisa. Silaa naannawa qabbanaawatti qaama oo’ifachuun, naannawa oo’aatti ammoo qaama qabbaneefachuun baramaadha. Saalaan ammoo dandeettii kanaan faallaa badhaafame. Kunis bishaan malee yeroo dheeraaf akka jiraatu isa taasiseera.
Ammas Saalaan dandeettii biraa qaba. Kunis rooba fuunfatee adda baafatuu isaati. Saalaan fageenya Kilomeetira 80 irraa Roobni jiraachuu isaa fuunfatee adda baafatuu danda’a. Kanaafuu Saalaan Adaamaa taa’ee Finfinnetti Roobni roobaa jiraachuusaa ni beeka jechuudha. Roobni roobuu isaa akkuma adda baafateen, miseensonni hundi gara naannawa Roobaa jiru san imalu.
Saalaan diina heddu bosona keessaa qaba. Leenci, Waraabessi, akkasumas Sardiidni diina hamaa Saalaati. Saalaan wayta diina kanniin argu, akkuma sanyiilee Arroolee kaawwanii saffisa qabutti fayyadamuun bineensota kanniin jalaa miliquudhaaf yaala. Sa’aa tokko keessattis Kilomeetira 60 fiiguu danda’a. Diina hedduus isaan hin sodaachisneen yoo walitti dhufan ammoo mala biraa fayyadamu. Gaafni uumama kanaa qal’aa dheeraa waan taheef, waan itti qajeele haala salphaan uree seenuu danda’a. Kanaaf wayta diinni lallaafaan itti dhufu hindi isaanii tarree galanii dhaabbatanii eegu. Yoo diinni kun itti as dhihaate ammoo, mataan lafatti gombifamanii gaafa isaanii qaraa saniin diina ofirraa faccisu. Haala kanaan diina lallaafaa humna jabaa hin qabne dura dhaabbatu.
Gama hormaataatiinis bineensi kun bineensota heddurraa waan adda tahuun qaba. Bineensonni heddu waqtii hormaataa qabu. Yeroo dhaltuun hanqaaquu qopheessitee hormaataaf qophooftu malee, wal qunnamtiin hormaataa hin raawwatamu. Saalaa bira garuu dubbiin kun hin jiru. Saalaan waggaa guutuu wal qunnamtii wal hormaataa ni raawwata. Rimayni dhaltuu ji’a saddeetiif tura. Yeroo takkaanis ilmoo takka qofa dhalti. Ilmoonis akkuma dhalatteen lafaa kaatee fiiguu akkasumas marga dheeduu jalqabdi. Haadhoonis akkuma ilmoo dhalteen, yeroo gabaabaa keessatti wal qunnamtii wal hormaataa raawwatti. Ilmoon Saalaatis haga ilmoon itti aantu dhalatutti mucha haadhaa ni hooti. Saalaan tokko hayyama Rabbiitiin haga waggaa 20 jiraatuu danda’a.
Qophii: Abuu Ibtisaam


text:
Humna Qilleensaan Uummata Nagaa haleelaa mariin geeggeefamu nagaa fidu hin danda’u.
Ibsaa Qeerroo Bilisummaa Oromoo!
Mootummaan Bilxiginnaa Kufaati gama Siyaasa, Diingdeen, Dippiloomaasiin isaa mudatee jalaa of olchuuf Maqaa Marii Biyyooleessaa jedhun umurii angoo isaa dheereffachuuf afaan faajjii adda adda uuma jiraachu taajjaba jirra.
Maqaa Marii Biyyooleessaa Milkeessuu jedhun Hidhamtoota Siyaasaa Hogganoota KFO fi kan Saboota biroo muraasa hiikuun mariif qophitti jiraachuu Miidi’aleen Sirnichaa lallabaa jiru.
Hogganoonni KFO hidhaa irraa hiikamu isaanitti nigammana kan isaan hidhaa irraa hiikamanis jaalalaa Bilxiginnaan osoo hin taane qabsoo Uummanni Oromoo gama hundan geggeessa jiru fi Sabboonni Cunqurfamoon geggeessa jiraniin hiikamaan jenne amana.
Mootummaan Bilxiginnaa Hayyuu Duree ABO dabaltee Hogganoota,Qondaloota ABO, Miseensoota KFO Godina hanga Aanaa fi Gandatti hidhee jiru hundaa hidhatti dhiisuun namoota muraasa qofaa hiikuun mariin geeggeefamu rakkoo biyyaattin keessatti kuftee jirtu nihameessa malee akkani hin furree hubachiisna.
Gama tokkon marii jechaa gama kaannin immoo waraana labsa, uummataa nagaa Dirooniin haleelaa marii jedhamu kan shiraa ta’u ragaa ba’aa. Continue reading


text: Oromiyaa (kan yoo Ingiliffa keessatti yeroo tokko tokko Oromia jedhame kan barreeffamu, garuu barreeffama Afaan Oromoo keessatti Oromiyaa jedhamee beekama) kun immoo kutaalee Itoophiyaa kurnan keessaa tokko taate dha. Ballinaa lafa bahaa hanga kibba-dhihaa biyya keessatti 353,632 km² ta'ee qabatee, baayyinaa ummataa bara 2002 tilmamee hanga miliyoona digdamii-afurii qabdi, kunis ballina lafaa fi baay'ina ummataan biyyaa keessaa tokkofaa ishee tasisaa. Isheenis kan ofii keessa qabduu: kutaa Arsii, Baalee, Harargee, Iluu Abbaa Booraa, Kafaa, Shawaa, Sidaamoo fi Wallagga of keessaa qabdi, Booranaa fi Gujiin Sidaamoo jalatti walitti qabama turan. Magaalaan guddoon Oromiyaa durii Finfinnee yoo taatu, kan ammaa garuu Adaamaadha. Bara booda gaaffii mirgaa sabni Oromoo gaafateen booda gara Finfinneetti deebbite. Magaallan gugguddoon biraa Oromiyaa keessatti argaman Adaamaa, Amboo, Asallaa, Bishooftuu, Dambidoolloo, Fiichee, Gimbii, Gobbaa, magaalaa Jimmaa, Mattuu, Nagallee Booranaa, Naqamtee, Shaashamannee fi Walisoo dha.


text:
– Qormaatota kaleessaa, kan har’aa fi kan boruu –
Berhanu Hundee
Kutaa Kurnaffaa
Akka Muummicha Minsteerotaa (MM) Itoophiyaatti filamuun Dr Abiyyi Ahmad Oromoo yaadaan abkkee lamatti waan hire fakkaata. Gama tokkoon, Oromoon waan Araat Kiiloo seeneef amma jijjiiramatu dhufa jedhanii warra gammachuudhaan mirqaananii fi jijjiirama kanas eegaa jiran yoo ta’an; gama biraatiin immoo hanga Wayyaaneen mootummaa kana keessa jirtutti jijjiiramni hin dhufu warra jedhanii dha. Anis yaadaan garee lammaffaa kana keessan waanan jiruuf, barreeffama kutaa kanaa keessatti dhimmoota tokko tokko kaaseen yaada kiyya ibsuu yaala.
Maqaa Muummicha Minsteerotaa (MM) Ormootiin sirna Wayyaanee suphuu yaaluun kan jijjiirama fidu caalaa gaaga’ama inni fidutu caala
Akkuman kanaan dura barreeffama biraa keessatti ibsuu yaale, tokkoffaa, MM Oromoo ta’eef uummata Oromootiif jijjiiramni dhufuu akka hin dandeenye fi gaafiin Oromoo innii bu’uraa immoo sirumaayyuu deebii argachuu akka hin dandeenye irra deebi’ee jala sararuun barbaada. Lammaffaa, dhaamsi sirba Haacaaluu Hundeessaa “situ Araat Kiilootti aana” kan jedhu dogonggoraan hubatamuu hin qabu. Akka anaaf galuu fi/ykn hubadhutti, Haacaaluun situ Araat Kiilootti aana kan jedheef “Qeerroo ati qabsoo kee jabeessi, alaa homaa hin eegin; situ Wayyaanee amma jilbiiffachiisaa jirtu kana kuffisee, uummata Oromoo aangessuu danda’a” jechuuf malee, nama Oromoo tokko dhiisii dhibbuu Araat Kiiloo yoo galan hanga Wayyaanee achi jirtutti, hanga sirni nama-nyataan kun jirutti jijjiiramni tokkollee hin dhufu.
Muummichi Ministeerotaa haaraan, Dr Abiyyi, hojiidhaan agarsiisee jijjiirama fiduun hafee; calqabumti isaatuu gaarii akka hin ta’ini fi fedhii uummata Oromoos guutuu akka hin dandeenye ragaalee baayeetu jiru. Asirratti wanti hubatamuu qabu, ani Dr Abiyyiin isa yoon jedhu akka ilma Oromoo tokkootti fi akka Obboleessa quxusuu tokkootti waanan laaluuf waan ta’eef, akka MMtti laalee isaan jechuu hin fedhu. Gara ragaaleetti deebi’ee, fakkeenya tokko tokko kaasuuf:
- Gaafa filatamu haasa’a godhe keessatti waan baay’ee nama gaddisiisu dubbate. Innis Mootota duraanii keessumaayyuu immoo Minilik, kan Oromoo biratti akka bineensaatti laalamu, gochaa isaa kan seenaanuu hin daganne sana dhiisee, hojii isaa faarsuun dogongora seenaa ti. Siidaalee Aanoolee fi Calanqoo sanaayyuu ittiamanee kan ijaarsise dhaabuma isaa DhDUO waan ta’eef, kunuu seenaa calaqqisaa osoo jiruu, Nafxanyoota gammachiisuuf jedhee, waan madaa Oromoo tuqu haasa’uun dogongora guddaa dha.
- Erga filatamee, idileedhaan (formally) MM biyyattii Sanaa ta’e booda, silaa oolee osoo hin bulin dafee Kaabinee haar’aa ijaaree hojii uummatni isarraa eegaa jiru eegaluutu irra ture. Kun hanga har’aatitti hin taane. Mootummaa isaa jalatti har’allee uummatni Oromoo Agaaziidhaan akka baala mukaa harca’aa jira. Reebichi, dararamni fi ajjeechaan uummata Oromoorra gahaa jiru guyyaarraa gara guyyaatitti dabalaa deeme malee uummatni keenya nagaa argatee hin beeku.
- Akkuman A) jalatti ibse, dafee Kaabinee ijaaree karaa kanaan akka seerri Federaalaa hayyamuufitti, Labsii Yeroo Muddamaa (LYM) uummatarraa kaasuun silaa hojii isa duraa fi hatattamaa ta’uu qaba ture. Dhimma jiruu fi jireenyaa uummata Oromoo murteessu, kan dursa (priority) argachuu qabau, kana dhiisee naannoleerra deemuun dhugumatti ammaaf barbaachisaa hin turre. Kun kan ta’uu qabu yoo uummatni keenya nagaa fi tasgabbii argate booda ture.
- Naannoo Somaalee deemee, namticha maraataa uummata keenya ficcisiisee fi ficcisiisaas jiru, Abdii Illee, wajjin walhammatanii akka waan nagaan jiruu agarsiisuun Oromoof gadda guddaa dha. Agaaziin Wayyaanotaa halkanii fi guyyaa Oromootti taphachaa yeroo jirutti, biyya isaanii Naannoo Tigraay deemee, uummata isanii gammachiisuuf waa hundaa yaaluun hamilee maaliitiini? Dhiigni ilmaan Oromoo dhangala’aa ture/jiru fi lafeen uummata Oromoo caccabe xinumallee isatti hin dhaga’amuu?
- Dr Abiyyi MM ta’ee mootummaa Wayyaanee inni hogganu jalatti kunoo ammas marsaa lammaffaaf Mooyyaaleetti dhiigni ilmaan Oromoo dhangala’ee, lubbuun ilmaan romoo darbee jira. Oromoon keessumaayyuu Qeerroon Oromoo meeqa guyyaa guyyaatti akka mana hidhatti guuramanii fi dararamaa jiran; dubartootni Oromoo kan umriin isaanii baay’ee xiqqaa ta’an dabalatee guyyaa guyyaati meeqa gudeedamaa, booyaa, dhiigaa akka jiranis Waaqa/Rabbi qofaatu beeka. Isa kana uummatarraa dhaabuun silaa hojii hatattamaan godhamuu qabu ture.
Egaa, osoo dhugaan kun lafarra jiruu; osoo calqabni MMtuu hin tolin adeemsa keessa jijjiiramni tokko ni dhufa jedhanii yaaduun hiikni isaa maali? “Biddeenni gaariin eeleerratti beekama” jedhaa mitii Oromoon yoo makmaaku!! Dr Abiyyis sirna Wayyaanee kufuuf hallayyaa fiixeerra jiru kana deebisee lubbuu fi human itti horee, akkuma MM isa duraa sirnicha kana tajaajiluuf yoo ta’e malee, uummata Oromootiif jijjiirama fiduun hafee, nagaa uummatichaatu eegsisuu hin dandeenye, hin danda’us. Dhugaan kun hundaafuu firas ta’ee diinaaf ifa ta’uu qaba.
Mootummoota Habashootaa dhufaa dabran keessatti uummatni Oromoo haaluma walfakkaatuun dararamni irra gahaa turullee, sirna Wayyaanee jalatti garuu yoomiyyuu caalaa hidhaa, dararama fi ajjeechaa hanga kana hin jedhamnetu irra gahaa jira. Wanti biraa hafee, uummatni keenya nagaan bahee galuu; nagaan qayee fi mana isaa keessa jiraachuu dadhabee guyyaarraa gara guyyaatti reebamaa, hidhamaa, dararamaa fi ajjeefamaa jira. Duulli Wayyaaneedhaan uummata Oromoorratti godhamaa jiru duula duguuggaa sanyii ti. Wayyaaneen uummata Oromoo addatti baastee lafarraa dhabamsiisuuf itti xiyyeeffattee jirti. Diinni tokkoffaan Wayyaanotaa Oromoo ta’ee jira. Sirni nama-nyaataan kun yoo ittifufe, badiin Oromoorra gahu cimaatuma deema. Kanaafuu, Oromoon akka nagaa argatu sirnichi kun hundeedhaan buqqifamuu qaba.
Qabsoon Oromoo keessumaayuu kan Qeerroo Oromootiin godhamu sirnicha kana diiguutti xiyyeeffachuu qaba malee, kana booda jijjiirama bifa biraatu dhufuu danda’a jedhanii eeguun badiirratti badii biraa dabalaa deemuu ta’a. Keessumaayyuu immoo maqaa MM Oromootiin jijjiiramni ni dhufa jedhanii yaaduun haala keessa jirru hubachuu dhabuu dha. Oromoon yoomiyyuu caalaa, dammaqee, gurmaayee, of ijaaree, humna isaa jabeessee hanga sirna kana buqqisutti karaa hundaan qabsoo hadhooftuu tana ittifufuu qaba malee waan biraatiin gowwoomsamuu hin qabu. Sirni Wayyaanee yoo kufe booda immoo, waan isaaf ta’u fi akka isaaf ta’utti, akka fedhii isaatitti kan murteeffatu uummatuma bal’aa ta’uu qaba. Waayee hiree murteeffannaa uummata Oromoo laalchisee barreeffama kutaa itti aanu keessatti yaada qabdheen deebi’a.
Hanga walitti deebinutti nagaan turaa!
Ulfaadhaa!
Qabsoon Bilisummaa Oromoo eessaa ka’ee garamitti deemaa jira?
– Qormaatota kaleessaa, kan har’aa fi kan boruu –
Berhanu Hundee
Kutaa Kudhatokkoffaa
Dhimma har’a qabadhee dhiyaadhetti osoo hin seenin dura, dubbistoota fi hordoftoota barruulee kiyyaatiif waan tokko ifa godhuun fedha. Mootummaa sirna Wayyaanee, kan Muummicha Ministeerotaa haaraa Dr Abiyi Ahmed tiin hogganamu, keessatti akka yaadamu fi hawwamutti jijjiiramni dhufuu hin danda’au yoon jedhu, dandeettii fi fedhii Dr Abiyyi gaafii keessa galchee tii miti. DhDUOs ta’ee Dr Abiyi ammaaf aangoo jijjiirama kana ittiin fidan hin qaban; wanti hunduu kan furtuu ta’ani fi caasaaleen mootummaa murteessaa ta’an harka Wayyaanotaa waan jiraniif, haala kana keessatti jijjiiramni tokko akka hawwamutti hin dhufu jechuufani. Ani akka dhuunfaatitti dhaabichas ta’ee namootarraa jibba hin qabu. Akka ilmaan Oromootitti hundaafuu jaalala walqixa ta’en qaba. Warra fedhii uummata Oromoo faallessaniin garuu nan morma.
Hiree ofii murteeffachuun uummattootaa kabajamuu fi hojjiidhaanis mul’achuu qaba
Akkuma beekamu mirgi hiree ofii murteeffachuu uummattootaa, sabootaa fi sab-lammootaa Heera biyyattii Itoophiyaa sana keessattillee keeyyata 39 keessatti lafa taa’ee jira. Seerri fi heerri Federaalaa hojiidhaan mul’achuullee baatan; waliigalteen irratti godhamee waraqaarra kaa’amanii jiru. Haa ta’u malee humnootni, keessumaayyuu warri sirna Federaalaatiin mormanii fi sirna durii sana deebisanii ijaaruu hawwan keeyyata 39 kanaan akka malee mormaa jiru. Mirgi hiree ofii ofiin/ofiif murteeffachuu uummattootaa waanuma seera Addnunyaa keessattillee irratti waliigalamee jiru waan ta’eef, inni kun addatti Itoophiyaaf qofaa hin uumamne. Kanaafuu, seera kana kabajuun mirga ilma namaa kabajuu dha. Mirgi ilma namaa immoo bakkee fedhettuu gaafii keessa galii hin qabu.
Jaarmayoota siyaasaa Oromoo kan ijaaramanii jiran yoo laalle, akka kaayyoo ykn mul’ata isaaniititti bakkee gurguddoo lamatti baasnee laaluu ni dandeenya. Isaanis:
- Itoophiyaa diimookraatofte keessatti gaafiin Oromoo deebii argachuu ni danda’a; kanaafuu biyyattiin tunis walfaanummaadhaan jiraachuu qabdi jedhani warra amananii fi kanaafis hojjetan; (Asirratti jecha “Walfaanummaa” jedhu boodan bal’inaan itti deebi’a)
- Lakkii impaayara Itoophiyaa keessatti sabootni fi sab-lammootni bifa koloniitiin qabamanii waan ta’eef; biyyattiin tunis sirna kanaan waan ijaaramteef, sirni kun diigamee, sabootnis walaba ta’uu qabu warra jedhan
Kaayyoo fi mul’atni akkasumas galiin qabsoo isaanii adda adda haa ta’u malee, akka anaaf galutti hundi isaaniituu fedhii uummata Oromootiif; mirga uummatichaas kabachiisuuf waan hojjatan natti fakkaata. Warri fedhii uummata Oromoo hin kabajne immoo, maqaa saba ykn uummata kanaa moggaafatanii ijaaramuu hin qaban. Maqaa saba kanaatiin uummata keenyas afaanfaajjessuun isaanirra hin jiru. Jaalatamus jibbamus, fudhatamus dhiisamus wanti fedhii uummata bal’aa Oromoo faallessu uummata kana keessatti hundee hin qabu. Fedhii uummata kanaa warri hin kabajne diinota uummatichaa ti. Kanaafuu, mul’ata adda addaas qabaatan fedhii uummatichaa eeguun; mirga hiree uummatichaas kabajuun dirqama Oromummaa ta’a.
Rakkoon mul’ata adda addaa uume kun, akkaataa seenaa fi gaafiin biyyoolessaa Oromoo itti hiikamu natti fakkaata. Kanarratti siriitti waan irratti waliigalame hin fakkaatu. Seenaan ijaarsa Itoophiyaas bifa adda addaatiin waan laalamu fi ibsamuuf, kaayyoo qabsoo kan waloo ta’e tokkorratti waliigaluun rakkisaa ta’e. Weerarri Minilik godhes karaa adda addaatiin ibsama; hiika adda addaatu kennamaafis. Haa ta’u malee, akkataan inni biyya tana qabatee fi ijaare yoo laalame, biyyattiin tun bifa koloniitiin ijaaramatee as geese. Olaantummaa saba tokkootu keessatti calaqqisaa as gahe. Kanaafuu, sirna kolonii kana diiguun barbaachisaa ta’a. Akkuma Addunyaa keessatti mul’ate, sirna kolonii diiguu jechuun biyya walaba taate fi mootummaa birmadummaa ijaarrachuu jechuu dha.
Haala Itoophiyaa keessatti garuu bakkee waliigalteen hin jirree fi gaafiileen sabootaas karaalee adda addaatiin hiikamaa jiran kana keessatti, murtiin xumuraa kan uummataa ta’uun dirqama ta’a; mirgi fi fedhiin uummatichaas eegamuu qaba. Gabaabumatti, waan barbaadu, akkamitti akka jiraachuu fedhu; eenyu wajjin jiraachuu akka fedhu uummatni bal’aan Oromoo murteessuu qaba jechuu dha. Warri kanaan morman ykn murtii kana dura dhaabbachuu fedhan warra fedhii uummata knaa hin kabajne waan ta’aniif isaan kun diinota uummatichaa ti. Walumaagalatti, mirga hiree murteeffannaa uummata Oromoo eegsisuun dirqama jaarmayaa Oromoo hundaa ti. Kana ykn sana siif wayya jedhanii uummata barsiisuun ykn iiti himuun garuu mirga jaarmayootaa ti. Mirgi hundaatuu eegamuu qaba jechuu dha.
Rakkoolee siyaasaa Itoophiyaa hidda baasanii as gahan kana furuuf akka yaadaatitti (theoretically) filannoolee (options) saditu jiru. Isaanis:
- Federeeshinii Dhugaa kan naannolee amma jiranirratti hundaa’e (WALFAANUMMAA)
- Walabummaa Sabaoota Itoophiyaa (GARGARBAHINSA)
- Tokkummaa Saboota walaboomanii (GAMTAA SABOOTAA)
Akkuman armaan olitti ibsuu yaale, filannoolee kana keessaa kan isaaf ta’u kan filatu uummata bal’aa ta’uu qaba.
- A) Federeeshinii dhugaa kan naannolee amma jiranirratti hundaa’e (WALFAANUMMAA)
Jaaramayootni Oromoo karaa itti amananiin hojjechuun ykn qabsaa’uun mirga isaanii ta’ee; uummata kanas amansiisanii kaayyoo fi galii isaanii duuba hiriirsuunis akkasuma mirga fi jabeenya isaanii ta’ee; garuu akka barbaachisummaa xiqqaa tokkotitti (as a minimum requirement), sirni amma jiru kun yookaan hundeedhaan buqqa’ee fi diigamee yookaan immoo akka fedhii uummataatti, gaafiilee uummataatiif guutumaa guututti deebii kennuu akka danda’utti kan haaromsamu yoo ta’e, kun akka filannoo tokkootti laalamuu ni danda’a. Haal-dureen filannoo kanaa garuu gaafii uummata Oromoo isa bu’uraatiif deebii guutuu kennuu qaba. Yoo kun hin taane, qabsoon ittifufa. Biyyattii Itoophiyaa jedhamtu tanas, seenaan ishii akkuma jirutti ta’ee, garuu akka daangaa ishiitti jiraachisuu warri barbaadan filannoo kana fudhachuun dirqama ta’a.
- B) Walabummaa Sabaoota Itoophiyaa (GARGARBAHINSA)
Xinnaatee yoo xinnaate filannoo inni duraa akka barbaadamutti milkiidhaan yoo xumuramuu baate, qabsoon sabootaas keessumaayuu kan Oromoo ittifufuun dirqama ta’a. Qabsichi immoo haala kanaan yoo ittifufe, galiin xumuraa walabummaa Oromiyaa ykn/fi mootummaa birmadummaa Oromoo mirkaneessuu ta’a jechuu dha. Filannoo inni lammataa kun saboota fi sab-lammoota biyyattii hunaafuu akka fedhii isaaniititti galii isaa kan gahu ta’a. Kaayyoo fi qabiyyeen barreeffamoota kiyyaa Qabsoo Bilisummaa Oromoo (QBO) waan laallatuuf kan saboota biroorratti yaada kennuu hin fedhu. Haa ta’u malee filannoon kun akka yaadaatitti hundaafuu ni ta’a jedheen yaada.
- C) Tokkummaa Saboota walaboomanii (GAMTAA SABOOTAA)
Dubbiin tun akka makmaaksa Habashootaa “የሚለበስ የላት፣ መከናነብ አማራት” “Waan ofirra buustu hin qabduu, kan ittiin ofmartu hawwiti” jedhamu hin ta’in malee, kunis akka yaadatitti; hojiirra ooluun isaa baay’ee rakkisaa ta’uullee, akka filannoo tokkootitti laalamuu ni danda’a. Filannoon kun dhugumatti baay’ee fagoo kan ta’ee fi mirkanaa’uun isaas gaafii guddaa ta’ullee, nagaa fii tasgabbii akkasumas guddina fi dagaagina naannoo Gaafa Aafrikaa tiif filannoo gaarii dha jedheen yaada. Achi gahuun garuu , laga namatti aanu osoo hin ce’in laga achi aanu tokko ce’uu yaaduu akka ta’e naaf gala. Akka filannoo tokkootitti yaada dhiyeessuun hammeenya waan qabus natti hin fakkaatu; dubbiis oo’isuu miti.
Haa ta’u malee, haala Itoophiyaa keessatti bifa saboota fi sab-lammoota biyyattii sanaa yoo laalle, gamtaan akkanaa kun ijaaramuun isaa gaafiilee baay’ee kaasa. Gamtaa saboota walabaa ijaaruu dura sabootni sun mataa mataatti (kophaa kophaatti) walaba ta’anii mootummaa birmadummaa isaanii ijaarrachuu qabu (akka filannoo lammataa armaan olii jechuu dha). Sana booda akka gamtaa biyyoota Aafrikaa ykn gamtaa biyyoota Auroopaa, walitti deebi’anii ijaaramuu jechuu dha. Filannoon kun warra Itoophiyaa akka teessoo lafaatitti takka taatee jiraattu arguu barbaadaniifillee filannoo biraa ta’a. Yoo kuni hin taane biyyattiin sun filannoo lammaffaa keessatti addaan bittinooftee hafuu waan dandeessuuf jechuu dha.
Sabootni akka Oromoo, Amaaraa, Somaalee, Afaar, Tigraay, Beenishaangul, Sidaamaa, Gaambeellaa fi kan kana fakkaatan, kan daangaa murtaa’aa ta’e qabaniif rakkoo hin fidu. Rakkoo kan fidu garuu sab-lammooto xixiqqoo warra kibbaa kan daangaa ifa ta’e tokko hin qabneef baay’ee rakkisa ta’a; yoo naannoleen amma jiran kun walaba ta’anii; erga mootummaa birmadummaa isaanii ijaarratan booda walitti deebi’anii gamtaa uuman malee jechuu kooti. Egaa kan ta’es ta’u filannoon kamiiyyuu hojiidhaan mul’atee argamus dhiisus, murtiin xumuraa kan uummata bal’aa ti. Furmaata xumuraa (lasting solution) fiduu kan danda’u hiree murteeffannaan uummatootaa yoo mirkanaa’e qofaa dha. Kana mirkaneessuun immoo dirqama hundaa ta’uu qaba.
Hanga dhimma biraatiin walitti deebinutti nagaan turaa!
Ulfaadhaa!


text:
Lola Daarfur: Sudaan yakkaa dalagame qorachuu eegalte
Bara bulchiinsa pirezedantii duraanii Sudaan Omaar al-Bashiir yakkoota naannoo Daafuritti raawwataman qorachuu eegaluu abbaan alangaa biyyatti hime.
Tagelsiir al-Habeer dhaddacha himannaa kunis biyya biraatti raawwatamu akka danda'an himaniiru.
Waggoota kudhan dura Manni Murtii Yakkoota Idila Addunyaa Bashiir himannaa duguggaa sanyii, yakkaa waraanaa fi yakka sarbama namoomaa dalageera jechuun akka hidhamuuf ajaja itti baasee ture.
Dhaabbanni Biyyoota Gamtoomanii akka jedhutti, lolli mormitootaaf deeggartoota mootummaa gidduutti bara 2003 eegale lubbuu namoota 300,000 galaafate.
Waggoota 30'n darban aangoorra erga turanii booda mormii itti jabaateen Bashiir aangoorraa buufaman.
Biyyattin amma mootummaa ce'umsaa hundeeffatte kananiis loltootaaf miseensota hiriira mormii keessa turaniirraa walitti bahanitu bulchaa jira.
Abbaan alangaa maal jedhe?
Obbo Habeer akka jedhanitti qorannoon Daarfur hoogganaa duraanii Bashiir irratti fuulleffata. Namni kamiyyuu qo'annoo kanarraas bilisa mitii jedhan.
Yakkoota gudeeddiifi ajjeechaa yeroo sanatti raawwataman dabalatee, yakkoonni wayita sana raawwataman hundi ni qoratamu jedhan.
Yoo barbaachisaa ta'ee dhaddachisaa biyya hambaatti jechuun isaa Mana Murtii Yakkamtoota Idila Addunyaa Heeg jiruuf dabarfamu danda'aa yaada jedhu kaasera.
Daarfurittii waraanni kan eegalame gosotni gurrachootni Sudaan mootummaan Bashiir Araboonni keessaatti heddummatan moggaatti nu baasera jedhanii lolatti seenani.
Hidhattoota Jaanjaweed jedhaman dabalachuudhaan lotoonni mootumma ajjeechaa, dubartoota gudeeduuf waan argatan saamuu itti fufan.
Namoota miiliyoona lamatu qe'eesaanirraa buqqa'e, quqamtoonni mirgaa Bashiir qabeenyaasaanii gubuudhaan loltoota diina jedhuun weearuuf yaaluun himatan.
Amma Bashiir aangoorraa bu'uun ajjeechaa Daarfuritti raawwatameef dhaddachatti akka dhiyaataniif gaafatamaa jiru.
Jeneraalli humna waraana biyyatti battaluma aangoorra Bashiir bu'aniin muudaman jalqaba tole jechuun dabarfamanii akka qorannoof dhiyaata didaa ture. Gartuun duula mormiirratti hirmaata turan' umbrella protest movement' jedhaman garuu, amma akka dabarfame kennamu fedhu.
Hoogganaan humna tikaa duraan Bashiir sodaatamaa ture Saalaah Goosh jedhamus akka qoratamutu ibsame. Gartuu Basaasaaf odeeffannoo biyyattii kan hooggaanaa ture Saalaah Goosh akkuma Bashiir aangoorra buufameen guyyoota lama booda aangoo gadhiise biyyaa baqate.
Himannaan afur irratti dhiyaachuu gartuun dhaabbata poolisii yakkoomta daangaa qaxxamuranii adamsee seeratti dhiyeessu Interpol qabe gara Sudaanitti deebisuuf sochiin eegalamuu abbaan alangaa biyyatti himaniiru.
Gartuun mirga namoommaaf falmu Human Rights Watch Hemetiin miidhaa namoota nagaarra qaqqabaa ture kanneen akka ajjechaa Jumlaa, gudeeddiif dararaa Darfuuriifi Kibba Kordofaanitti qaqqabe keessatti qooda qabachuun himaata ture.
Hemetiin garuu nageenya hawaasa eeguuf humna akka fayyadame hime.


text:
Herrega Investimentii Mudaraabbaah
Herregni kun maamiltoonnii fi baankiin investimentii irratti akka bobba’an kan gargaaruuf bu’aa kan argamsiisudha. Bu’aan argatan akkaataa waliigaltee isaaniitiin ta’ee kisaaraan yoo qaqqabe akkaataa buusii qarshii isaaniitiin ta’ee mirkaneessi raga odiitii yeroo kennamu qofaa hojii irra oola.
Mandhee herrega Investimentii daangeffamee
Maamilli herrega murtoo dhaabbanni investimentii itti murteesse yeroo ta’u baankichi gosa hojii maamilli murteesse qofaa irra oolchuuf ni dirqama.
Amaloota addaa gosa mandhee Herrega investimentii fi faayidaa isaa
Mandhee herrega investimentii hin daangeffamne
Herrega investimentii mudrahabaa hin daangeffamne/Fandii/ jechuu biizinesii fandichi irra oolu/gosa daldalaa baankiin fedhii fi heeyyama abbaa fandichaa barbaachisuu yoo baate baankichi gosa daldalaa bu’aa argamsiisu irra kan oolchudha.


text:
Jara waraanii Amerikaa fixe keessaa tokko itti aanaa itti gaafatamaa ISIS Abd ar-Rahman Mustafa al-Qaduli kalee ijjeesan.
Ministerii Ittisa Waraana USA,Ash Carter itti aanaa itti gaafatamaan kun eessatti akka ijjeefame diidessinee hin dubbanne.
Taatullee odeeffannoon jirtu namii kun Siiriyaa keessatti ijjeefamuu hin oolu jetti.
Namii dhibiin ijjeesan akka jecha Karteritti ministera faaynaasii ISIS,Hajji Iman,minsitera maallaqa ISIS tahee hojjachaa bahe.
Namii dhibiin ijjeesan Siiriyaatti itti gaafatamaa ISIS Omar al-Shishaniti.Isa ammoo jalqaba Bitootessaa amma keessa jiru kana waraanii Amerikaa Siiriyaa keessatti ijjeese.
Kaabinee ISIS walumaan fixuutti jirraa jedha ministerii ittisa waranaa USA kun. Imaaniin kun nama miseensa ISIS biyya alaa jiranii horii baasu.
ISIS mlishoota Islaamummaa Siiriyaa,Iraaqii fi biyya hedduu seera Shariyaa jabaa jedhanbiin bulchuuf loluutit jirtu


text:
**********************************
“Duula sanyii Oromoo lafa irraa fixuuf Agaaziin nu irratti labsite jalaa ba’uuf qeerroon naannoo Amboo waamicha lammummaa oromiyaa hundaaf akka nuu ga’uu hundii keenya walitti akka nuuf labsiitanii waamicha dhiyesneera.’’
“Hunda keenya gara mana hidhaatti dabareen guruuf, keessaa ajjeesuu, dirqamaan reebaani of jalatti nu bulchuuf Wayyaneen karoorsite raawwachaa jirti. Qabsoon calqabame laafeera jechaa jirtii. Kanaafuu du’aa jala lammii baraarsuuf jecha qabsoo calqabame “tooftaa haara’aan” ittii fufsisuuf karoorfannee jirra. Torbee dhufuu qabee bifa haara’aan hanga Dr. Merara fi hidhamtoonni siyaasaa keenya hundii mana hidhaatii gallakkifamaniitti…..
1. Daandii hundaa walkurfeessuun halkanii fi guyyaa ittii fufuun cufuu
2. Akka hin saaxilamneef fuula ofii hucuun ykn festaalaan ija ofii qofa hanbisuun of dhoksuun raawwachuu
3. Keessumaa halkan bifa kurfaa’een qabeenyoota jalee Wayyaanee fi basaastotaa jara irratti tarkaanfii fudhachuu
4. Sadarkaa Oromiyaa guututti guyyaa tokkoof bifa walfakkaatuun raawwachuu ,
5. Face book fi madia jiruun hunduu tumsaa fi kakkaasuun akka nu bira dhaabattan haa ta’uu. Bakkuma hundatti torbee kanaa eegalee akka hojii irra oolu tumsa hunda keessanii gaafanna.”
Qabsson itti fufa


text:
Kaayyoon hedduu fuudhuu karaa godhamteef maali?
Qophii: Usmaan Abdullaxiif
Haqa isaanii eeguu dandeenyaan Shari’aan Islaamaa dhiiraaf hiree takkaa ol fuudhuu lafa keessee jirti.
Hedduu fuudhuun karaa Ambiyaati. Karaa warra gaggaarii asiin dura kutaniiti. Ammoo wal qixxeysuu yoo dadhabe fuudha baay’suun sirrii miti.
Kaayyoon hedduu fuudhuu karaa godhamteef maali? Gariin keenya kana osoo hin hubatin, fuudhee karatti hafa. Ykn ifii dogongora keessa boorataa ‘shamarran masaanuu maaliif jibbiti’? Olola ja’u kaasa. Ati kaayyoo fuutuuf qabaannaan, isiilleen kaayyoo masaanuu balfituuf qabaachuu malti. Uumamaan shamarran masaanuu hin jaalatan. Tan masaanuu jaalattuus jiraachuu dandeysi. Dhiibbaa fiduu baannaan gama jaarsaatiin amallisii kun kabajamuufii qaba. Inuu dirqama isaati. Dirqamaan masaanuu jaalachisiisuun Shari’aatti hin dhufne. Sun sani!
Kaayyoo hedduu fuunuuf keessaa muraasni:-
Hormaata bal’isinii gabroottan Rabbii heddummeysuufi. Hormaata baay’isuun hedduu fuudhuuni. Namni takka fuudhulleen, haadha mil’atee tan hedduu dhaltu fuudhuu qaba. Kanatti ajajamne! Tapha diinaa kanaan gawwoomuu hin qabnu, Shamarran keenya hormaata jaalachuu qabdi. Heddummina keenyaan boru Jaalo keenya Muhammad (SAW) ittiin dhaadata. Horaa heddummaadhaa! Heddumminni humna. Hormaanni, hordoftoota Diin kanaa guddisee, Nasrii Diin jarjarsa. Akka carraa tahee garuu shamarran gariin hormaata hin dandeysu. Kanaaf warri ilmaan hedduu barbaadu goree fuudha.
– Akka tasaa tahee dubartii hin dhalle(masheena) yoo fuute, ilmaan arkachuuf tan biroo fuudhuu dandeysa. Isiilleen jaarsa hin dhalchine biraa deemuu dandeysi. Kun waan Rabbi fide! Obsa barbaachisa. Tokkummaa hawaasaatiif adda bahuurra garuu osoo walumaan turanii filatama. Warri jaalala waliif qabaniin adda bahuun itti ulfaattee jiranis hedduudha. Jaalalti dhugaa sani. Maddi goggogee akka qalbiin isaan caphxe kanaa miti, boru Rabbiin gammachiisuu dandaha. Isaan kanaaf jabeysinee kadhanna. Yaa Rabbi ilmaan kenniifii bira guuti. Yaa Allaah!
Dhukkuba irraa tiiffamuufi. Fedhiin namaa walqixaa miti. Uruurtuu gosa biraatu nama keessa riphisee jira. Gariin jaartii takka qofarratti gabaabbachuun itti ulfaatti. Nama akkasiitiin “Hin fuudhinii taa’i” jechuuniin sagaggaalummaaf isa kakaasuudha. Sagaggaallaan ammoo dhukkuba fidee dhufa. Ykn dhukkuba asii baasee facaasa. Kanaaf warri amala kana qabu hamtuu dhukkubaa jalaa akka bahuuf hireen tun dhufte.
Naamusa horachuufi. Akkuma beekkamu, jaartii fi ilmaan dirqama sooruu kan qabu jaarsa. Kana Shari’aatu irra kaaye! Kanaaf namni dhiiraa tokko Rizqii barbaada lafa hedduu dhaabbata. Goda hedduu seena. Nama hedduunillee wal qunnamuu dandaha. Bakka deemu hedduutti wanni isa hawwataa jiraachuu dandeysi. Kana hundaan booji’amee osoo hin kufne, naamusa maatii fi kan mataasaa eeggachuuf fuudhuu dandaha.
Akka bare ykn fayyaa isaa eeggachuufi. Shamarran gariin amala hamaa qabaachuu dandeysi. Kun ammoo amala ykn fayyaa nama gariitiif rakkoodha. Maraachuu irra marihachuutu fala. Lubbuu dhabuu mannaa wanni sanii asii yoo badde wayya.
Kabajaa Diin kanaa eeguufi. Uumamaan dhalaatu dhiira irra baay’ata. Osoo namuu lama lamatti jaaramee achi bahee, shamarran hedduutu lafatti hafa. Yaadaafi fedhii nuun wal fakkaattu waan qabaniif, isaan kun lafatti hafuun nu yaachifti. Hundi keenya obboleeyyan keenyaan waan gaarii feena. Isiin kophaatti haftee umnaawuun nu hin gammachiiftu. Kanaaf nama kabajaa qabu, kan jaartii duraatiin wal qixxeysee isii bulchuu dandahuun geenya. Gaafana Diin, kabajaafi buruja keenyallee tiiffanne jechuudha.


text:
Motiin Haareyni Sa’udii Salmaan Bin Abdul’Aziiz Hojjattota Motummaa fi Kaabinota Godinaalee biyyatti jijjiraa jiraachuun isaa gabaafame jira.
Jijjirama kanaan ijolleen Moticha Abdallaa Bin Abdul’Aziiz tokko malee Aango qabaataa turanirraa arihamuun isaanii bekkamee jira.
Warreen hujirraa arihaman 1.Turkii Bin Abdallaa Bulchaa Magaalaa Riyaad 2.Musha’al Bin Abdallaa Bulchaa Magaalaa Makkaa hoggaa tahu inni 3ffaa Bandar Bin Sulxaan Bin Abdul’Aziiz itti gaafatamaa nagenya wali galaa tahuun hojjachaa kan tureetu hujirraa arhame jira.
Akkasuma dhaabbata haareya maqaan isaa dhaabbata siyaasaafii nageyna jechun hundeyse itti gaafatamaa dhaabicha kanaatiif Itti Aanaa 3ffaa Amiir Mohammed Bin Nayif irratti muduun moggaase jira.
Dhaabbata kana keysatti Amiir Sa’ud Al-Feysal fi Amiri Muti’in Bin Abdallaa Akkasuma Amiir Mohammed Bin Salmaan Misenssummaan dhaabbaticha kana akka tajaajilaniif mudee jiraachuun gabaafamee jira.


text:
Wiixata har’a ganama konkolaataan tokko magaalaa Landan keessa ka jiru Masjiida tokko cinatti musleemoota karaa irra adeemaa turan rukutuun 10 madeessuu isaa polisiin magaaaltti beeksisee jira.
Polisiin akka jedhutti haleellaan kun musleemoota irratti kan qiyyaafate ta’uun ifa dha.Kanaaf akka haleellaa shoroorkaatti ilaalama jedhan.
Bulchaan magaalaa Landan Sadiq Khan kun gocha shoroorkaa hamaa magaalaa keenya keessatti gaggeeffame jedhan.Mummittiin ministeera Briteen Teresaa Meey haleellaa musleemoota irratti masjiida isaanii cinatti gaggeeffame jedhan.
Itti aanaa komishinaraa fi duula farra shoroorkaaf angawaa gameessa kan ta’an Neil Basu har’a toota oduuf akka ibsanti lafa balaan kun itti dhaqqabe Landan gama kaabaa keessatti namnii tokko du’un gabaafamee jira.Garu maaltu akka ajjese qoratamaa jira.Angawoonni akka jedhanti qondaaltoonni polisii shofeerticha kokolaataa Sanaa kan umriin isaa 48 uummata iddoo sana tureen qabamee polisoonni immo hidhan.


text:
Muummichi ministeeraa Itiyoophiyaa Abiy Ahimed dhiiga dhangala’uu waggoota lamaaf ture dhaabsisuuf mariin geggeessamuuf karoorfame utuu hin ga’in, waraansa Tigraay keessa dhaabuuf waadaa seenuudhaan nageenyi ni injifata jechuun dubbatan.
Abiy Kamisa kaleessaa haasaa Finfinnee dhaa alatti taasisaniin “Guyyaan obboloota keenya Tigraay waliin dhaabbannee misoomaaf waliin hojjennu dhihoo ta’uu abdiin qaba” jedhan.
Afriikaa kibbaa keessatti Wixata dhuftu kan geggeessamu marii araaraa irratti afeerraa gamtaa Afriikaan affeerame kan jedhe mootummaan, walitti bu’iinsa hammaataa dhufe furuuf yaalii taasisamu keessatti kan hirmaatu ta’uu ibsee jira jechuun Ajaans Firaans Pires gabaaseera.
Manni maree nagaa fi tasgabii gamtaa Afriikaa jimaata har’aa wal ga’uu dhaan marii araaraa dukkanaa’aa adeeme sana jaarsummaan kan hoogganan jilli gaanfa Afriikaa Oluuseeguun Obaasaanjoo ibsa kennaniiru.
Walgahiin kun kan geggessame marii Jimaata har’aa golli naga eegumsaa kan tokkummaa mootummootaa rakkoo hammaataa adeeme irratti mari’achuuf eegamaa ture dura. Gamtaan Afriikaa jalqaba baatii kanaa gareelee wal fincilan gara mariitti dhiyeessuu waan dhabeef jecha dhiibban sadarkaa addunyaa hammaataa adeemee jira, Tigraay keessattis lolli akkasuma hammaataa adeeme.
Hoogganoonni naannoo waraansaan bututte keessaa guyyaa marii haarawaa karoorfame ilaalchisee kallattiin yaadi kennan jiraachuu baatus, garuu adeemsa nageenyaa gamtaa Afriikaan durfamuuf cicha qaban irra deddeebi’uun ibsanii jiran
Baatii Sadaasa bara 2020 loltoota gama Tigraayitti kan ergan Abiy, waraansi sun ni dhaabata nageenyi ni buufata jedhan. Itiyoophiyaan nagaa ni argatti, rakkoon keenyas yeroo hin murtaa’iniif itti hin fufu jechuu dhaan Finfinnee dhaa alatti kan geggeessame sirna baniinsa projektii tokko irratti dubbataniiru jedha gabaasi Ajaans Firaans Pires.


text:
Godinii Oromiyaa naannoo Somaaleetiin walti dhiyaatu dhiba guddaa keessa jiraa ganna lamaan kana fa keessa bu’uura misoomaa hedduullee irraa akka fedhetti faayidaa argachuutti hin jiru.
Rakkoon tun ganna lamaan dabaran fa guddoo hammaatte jedha itti gaafatamaan Biiroo Barnoota Oromiyaa Dr.Tolaa Bariisoo.
“Walumaa gala godina Harargee lamaan, Baalee,Booranaa fi Gujii lamaan keesatti manneen baranotoaa 159 tahanitit cufaman, samaman ykn caban.Gatiin isaa qarshii miliyoona 43.3 oli.”
Ka maatii waliin naannoo Somaalee Jijjigaa baqatanii dhufan waliin ijoollee 65,000 caalan akka kanaan barumsa isaanii male dhabe,jidduutti kute.
Taatullee akka Dr.Tolaan jedhutti ijoollee tana gara manneen barnootaa nagaa tahanitti geessanii barsiisan.
Oromoo Jijjigaa baqatanii dhufan magaalaa Oromiyaa 11 keessatti qubsiisanii ijoollee warraallee manneenuma itti dhiyaatan keessatti barsiisan jedha Dr.Tolaan.
Taatullee ammallee ijoollee 22,000 tahanitti akka Dr.Tolaan jedhetti barumsatti hin galmaahin.
“Eegii dhufanii yeroon barumsaa waan isaan darbeef.Rakkoon tokko kan nu qunname ijoolleen kun achitti Afaan Somaaletiin baratan.Asitti Afaan Oromootiin barumsa kennina,” jedha Dr.Tolaan.
Ijoollene hin galmaahin hagii guddaan ijoollee didiqoqo akka jecha Dr.Tolaatti.
Ijoollee 65,000 tun kutaa 1-12 baratan manneen barnootaa itti dhiyaatanitti raranii barsiisanillee kutaa silaa nama 40-45 qofa qabatti jedhanitit ammoo akka jecha itti gaafatamaa Biiroo Barnoota Oromiyaatti ijoollee 70-80 tahan walti naqanii barsiisan.
Gaafa Oromoon kuma hedduu Jijjigaa baqatte sun barsiisota 437 achii dhufee jara kanallee ya hujii qabsiimne jedha Dr. Tolaam.
Ijoollee manneen barnootaa kanatti galchanilllee akka jecha Dr.Tolaatti nyaataa fi mi’a barnootaallee hinuma kennaniif.
Biiroon barnootaa ganna dhufu keessaa manneen barnootaa caacaban kana jaartee hujiitti deebisuuf akka jecha Dr.Tolaatti bajata baafattee itti jirti taatullee laftii itti baratan sun nagaa tahuu malte qaraa. Itoophiyaatti dhiyoo tana ijoollee kutaa 10 fi 12tti Qormaaa Yuniversitin seenan fudhate.
Lafa Liyuu Poolisiin keessatti nama aatu ammoo akka maatiin ijoollee jedhanitti ijoolleen hedduutti qormaata kana hin fudhatain adoo fudhatanillee ittuu hin qophoomne.
Akka Dr.Tolaan jedhutti ammoo maatii waliin mari’atanii hin barannee jedhnii qormaata fudhachu dhabu mannaa fudhachuu wayyaa jedhanii fudhachiisan.
Oromiyaa keessa akka jecha itti gaafatamaa Biiroo Barnootaa Oromiyaatti manneen barnootaa 16,000 jiraa ijoollee miliyoona 10ti keessa barata.


text:
Bara wayii keessa biyya wayii keessatti nugusa waytu ture. Innis ummata isaa hacuucuun beekamaa ture. Yeroo bulchiinsa isaa ummanni isaa hedduu hedduu dararame; nugusichi cunqursaa ulfaafaa ummatatti fe’e. Ummannis hedduu itti fincilaa turan gabroomfataa kana. Innis yeroo dheeraaf ummata isaa bulchaa ture. Osoma akkanatti bulchuu gaafa tokko hedduu dhibama; du’uu akka hedus beekkate, hedduu qooqqifate hedduu caraanee sagalee du’aas dhageessise. Dhuma irratti waan balleesseef warwaatee aangoo irraa bu’ee nagaan boqachuuf fedhe!! Worwaate, watwaate, bacaraane, burjaajjaye, raataye!! Dhaamsas dhaamate!!!!!
Nugusichi kun ijoollee afur qaba ture ijoollee tannin keessaa mucayyoon tan isaa yoo taatu dhiirran sadii guddisa/guddifachaa/ turan. Kanniin keessaa hangafni durba, itti kan aanu dhiira, itti ka aanu dhiira fi kan dhumaas dhiira. Fedhiin ijoollee nugusa kanaas akka armaan gadii ture.
1. Mucayyoon hangafaa seenaa odeessuu, seenaa fakkeessitee uumuu, seenaa kijibaa odeessuu fi kijiba hafarsuu jaalatti jallattuudha,dabduudha,
2. Mucaan itti aanu waa’ee walqixxummaa, walgargaarsa, jaalala, ogummaalee adda addaa kunuunsa, bulchiinsa gaggaarii irratti jaalala qaba gamna fayyaalessas ture.
3. Mucaan sadaffaa hiibboo jaalata ofii fayyaalummaa qaba ture.
4. Mucaan arfaffaas hiibboo jaalata ofii fayyaalummaa qaba ture.
Nugusichi dhibeen waan itti hammaatteef akka du’u hubate.Caraanee qooqqifates!! Innis aangoo eennuun akka dhaalchisu hedduu itti yaade. Innillee ijoollee ofii waamee dhimmi kana mari’achiise. Ijoolleenis aangoon anaaf mala jechuun hedduu wal morman. Nugusichis ijoollee aangoo irratti wal loltu tana addaan baasee aangoo kennuufii barbaade! Nugusichis du’a irratti dhaamachuun bulchiinsa isaa kan ulfaataa ture sanaaf ilma filachuu barbaade; ilmi isaa kun akka seenaa badaa isaa sirreessu barbaade!
Nugusichis ijoollee isaa arfan wal morkan kana waamee wal filadhaa jedheen. Ijoolleenis anatu filatama jechuun wal morman. Walii galtees dhaban. Achumaan nugusa biras deemanii atumti addaan baasii nuuf kenni jedhan. Innillee akkuma fedha keessanii gaaffii adda addaatin addaan isin baasuu jedheen. Ijoolleenis hayyee jetteen.
Nugusichis:
Ishee hangafaatin seenaa koo hanga ammaatti natti himi
Mucaa lammataatiin waa’ee walqixxummaa, walgargaarsaa, jaalalaa ogummaalee adda addaa bulchiinsaa natti himi
Ijoollee lamaan ammo tokko tokkoo isaaniitiif hiibboo lama lama dhiyeesseef
Kana booda ijoollee isaa hangafarraa ka’ee hanga maandhaatti dhageeffachuu itti fufe.
Mucayyoon isaas seenaa sobaa midhaassitee dhiyeessiteef, seenichis hedduu hedduu hedduu itti ulfaate; innillee soba jechuun itti dallane waan du’aaf deemaa jiruuf dhugaa ifa baasuu barbaadee!
Mucaan lammataa akkuma fedhii isaa sirna walqixxummaa fi dimokiraasii/sirna gadaa/ sirri tolchee ibseef; innis heddu itti gammade!
Ijoolleen lamaanis hiibboo isaanitti hiibbifame lama lama keessaa tokko tokko deebisaniif
Nugusichis akkas jedhee murtii kenneef!!! Ijoollee koo ammaa achi biyya bulchuu kan danda’amu walqixxummaan, waljaalalaan bulchiinsa gaarin malee seenaa jette jettee yookaan kijibaan barraayeen miti yookaan hiibbodhaan miti jedhee mucaa isa lammataaf aangoo kennee, biyyi akkasitti bulchamti jedheen jedhama!
Ummanni biyyaas kana dhagayee hedduu gammadee, hedduu dhiichisee sirba waliin gayee dadammaqe akkas jedhees dhiichise
“Yoosan rakkoon sabaa kufee lafa dhayaa
Kan dhugaan saba bulchu biraan nu gayaa
Nugufni du’ee waa’ee biyyaaa maal haasaya!
Nan sirbaa nan dhiichisaa
Gabroomfataan hamaa fokkisaa
Fifincilaa hallayyaa buusaa
Gabroomfataa ofirraa kuffisaa
Walqixxummaan wal sirreessaa
Dhugaan galee
Turaa naasuu malee
Rabbii guddaa nu falee!!”
Jedhamee sirbame, geerrarame, weeddifame!!!!!
Haylamaaram Boqataa
Check Also
Dhimmi qubee ‘k’ fi ‘kh’ falmisiisaa tahe
Afaan Oromoo keessatti qubeen dachaa dabalataa ni barbaachisaa? Wanti irraa hir’atu hoo jiraachuu malaa? Yoo …


text:
Bariisaa Fulbaana 3, 2016, mana hidhaa Qilinxoo, kan dangaa Finfinneetti argamuu, keessatti dhukaasni jiraachuu ijaan-daawwattoonni gabaasan. Kanaan boddee, manni hidhaa guddaan kunuu gubachaa jiraachuun itti aane. Ibbiddi kunis goblaa mana hidhaa kana kan tika hundarra ol’aanaa ta’een tikamu, kan hiddhamtoonni siyaasaa haga murtii eeggatanitti itti tursiifaman, guututti barbaadeesse.
Aanga’oonni biyyattii namni 23 galaafatamuu hogguu karaa dubbi-himaa isaaniin yeroo ibsan maddeen biroo ammoo lakkoofsi kuni 60 akka ga’u gabaasan. Manni hidhaa Qilinxoo hidhamtoota hamma 3,000 ga’an keessummeessa, kan hooggantoonni mormitootaa bebbeekkamoon akka Baqqalaa Garbaa fi jaallan isaa faati keessatti argaman.
Lubbuun namaa haala sukanneessaa akkanaatin du’a hin oolle mudachuun qalbii nama cabsa. Akkaataan mootummaan waan mudate kana itti qabaa jiru ammo caalattuu kan aariin nama haqqisiisu. Erga balaan kuni galee torbaan tokkoon booddes, eenyu akka lubbuun ibiddarraa baraaramtee fi kan hin dandamatin haala maaliin akka du’an wanni beekkame gonkuma hin jiru. Haadhotiin hidhamtootaa aantota isaanii barbaacha manneen hidhaa federaalaa tokkorraa kanatti irra erga marmaaranii/cehanii hoonga’aniin booda dadhabnaan, Roobii kan battalumatti, akka malee dhiphachuu irraa, gadda isaanii hiriiratti jijjiiruun: Reeffa firoota keenna kan du’anii nuuf laadhaa, ykn ammoo akka qunnamnee ijaan isaan agarru nu hayyamaa jechuun gaafatan. Qonyayyaa madaa irratti akka sooqidda dibuutti, deebiin isaan argatan isaanima keessaayyuu gariin hidhatti darbamuudha.
Hidhamtoonni Qilinxotti karri itti cufame hedduun sababa diddaa ummata Oromoo kan ji’oota kurnan lakkoofsiseen walqabate. Shakkii hin qabu, akka hidhamtoonni kunniin yeroo hedduu hidhaa kanarraa bilisa ba’uu fi maatii isaanitti deebi’anii makamuu dheebochaa turan. Shakkii hin qabu, akka roorroon gateettii ummata isaanii irratti fe’ame irraa hiikkamu abjoochaa turan. Garuu, hidhamtoota garii isaaniif, abdii fi abjuun isaanii sun ibidda haala shakkisiisaa ta’een qabate kanaan mana hidhaa dukkanaa, bakka isaan humna isaaniitiin humaa ofiif ta’uu hin dandeenyee fi ofis dandamuu hin dandeenyetti daaraa fi cilee ta’ee hafe.
Imala mile kumoota hedduu Qilinxoo irraa fagaadhee bakka jirutti, oduu gaddaa kana fudhachuu fi maatin hidhamtoota kanaa du’aa-jireenya foon isaanii beekuu dhabuun dukkana keessatti hafuu isaanii kun maal akka fakkaatu tilmaamuuf carraaqe. Bontuu Baqqalaa Garbaa dargaggeettii (shamarra) jagnaa fi onnattuudha. Yeroo maaybaasiilee oduutti dhiyaattu, gadda guddaa osoo baadhattuu of-jajjabeessitee onnee guutuun jabinaan, afaan guuttee dubbatti. Kanaaf Boontutti nan hinaafa ture. Yoo xiqqaate isiin carraa mana hidhaa dhaqxee ija isiitiin abbaa isii arguu fi itti dubbachuu waan qabduuf. Hireen isii kan itti hinaafanii miti; garuu haalli isiin torbaan kana keessa qaxxaamurte kan ani keessa jiraadhuun hidhata qaba.
Abbaan kiyya Baqqalaa Dawaanoo ti—nama mirga Oromoof jecha cinniinnatee qabsaa’u, kan maqaan isaa tarree qabsaa’ota bilisummaa Oromoo keessatti galmaa’e, waggaa 25 dura anaa daa’imaa achi-buuteen isaa dhabamte. Umrii kiyya guutuu abbaan akkaan jaaladhu lubbuun jiraachuu fi du’uu isaa osoo addaan hin baafatin guddadhe. Oduun achi-buuteen hidhamtoota Qilinxoo dhabamuu fi mootummaan maatiilee waan firoota isaanii mudate itti himuu diduun diilalluu guddaa keessatti na hambisee gadadoo daangaa hin qabneen na guute. Madaa fi aarii baroota hedduu of-keessatti ukkaamsee irra taa’uu natti malaase akka dhaamsa akka du’aatti irraa baqachaa ture tana akka barreessu na taasise.
Baroota hedduuf, namonni namni jaalatan irraa hidhamee bakka isaan itti hidhaman beekan heddu eebbifamoo fi carra-qabeeyyiidha jedhee yaadaa ture—yoo xiqqaate mana hidhaa dhaqanii daawwachuu waan danda’aniif. Firootaa fi maatiin firri irraa ajjeefamaniiyyu, taaziyaa taa’anii gadda ba’uu ykn xumura bifa wayii argatanii akka jedhanitti jireenya isaanitti deebi’uu dandaan. Ani ammo waan abbaa kiyyaa kan walakkeessa walakkaa jaarraa tokkoon boodas hiree fi achi-buuteen isaa wallaalame kanatti xumura itti argachuu waan dadhabeef, anaaf kuni madaa fayya hin qabnee fi kan keessaan nama dhoru wayii natti ta’aa jiraadha.
Abbaan kiyya Qilinxoo jiraachuu osoo beekee, anis akkuma maatiilee hidhamtootaa kan hireen isaanii osoo hin beekkamin hafe, waan inni keessa jiruu fi waan irra ga’e hubachuuf gara sanitti kaadha ture. Anis akkuma namoota garii reeffa abbaa kiyyaa naaf kennaa ykn jiraachuu isaa ragaa qabatamaan naaf dhiheessaa jechuun gaafadha ture. Garuu carraa san hin qabu.
Anis akkuma Boontuu fi maatiilee hidhamtoota hafanii naasuu dhaga’uu oduu gaddaa (mardoo) eeggachuu kan isaan keessa lufaa jiran san qoodadha. Hiree fi nagummaa nama heddu jaalatanii tokkoo beekuu dhabuun nama ajjeessa—kutaa fi kukkutaan. Baroota hedduuf, hubama qalbii kan waan biraa kamuu kan jireenya keessatti nama mudatu, heddutu anas mudate, irraayyuu ulfaataa ta’uu jaboo arge. Fageenni lafaa, miidhamni sun natti dhaga’amuu irraa na hin ittisu—abbaan kiyya yeroo ani hedduu isa barbaadutti narraa hatamuu isaa of keessatti dhukkubsisaa waan guddadheef.
Dukkanaa fi barbaacha waggaa 25 kanaan boodas, abdii qal’oo tan abbaan kiyya manoota hidhaa Itoophiyaa heddu kan lakkaa’amanii hin dhumne tokko keessatti argaminnaa laata jettu ammallee of keessatti kunuunsa. Kanaaf yeroo manni hidhaa gubatu, gidduu kana heddutu gubachaa jira, abdiin kiyyas waliin xooliga (kunturraawa). Akka waan abbaan kiyyaa fi hidhamtoonni isa wajjiin jiran bakka namni isaan quba hin qabnetti ibiddaan waddamaa jirantti natti dhagayama. Aara ibiddaa kan mana hidhaa gubatee, gara samitti ol kaatu yoon argu anis akka waan aaraan ukkaamfamee natti dhagayamee hargana. Mootummaan Itoophiyaa akkuma abbaa kiyya najalaa butee dhabamsiise fi ijoollummaa kiyya narraa dukkaneessee/balleesse, lubbuu isas dhaabataan ibiddaan waxalee ajjeessinnaa jechaa sodaadha; yaadda’as. Kanuma wajjiinis, gaafatamummaa safuu kan aanga’oota mootummaa madaala akkasumas gara-jabina wardiyoota mana hidhaa kan hidhamtoota ibidda qabate dhaamsuuf carraaqan rasaasaan akaa’an herrega sammuu keessa naannessuun ajaa’ibfadha. Kanas godhee, galaana yaadaa ka keessaa-baha hin qabne keessatti of-arga; humna kana oolchu dhabuun natti dhagayamee, yaaddoon na injifata.
Halkan waari’ee jira, kophaa kiyya siree keessa gangaladha, gaggalgala, garas dabaa garana deebi’a. Imimmaan narraa roobu goggoysuuf waldhaansoo wajjiin qabaa, abbaan kiyya yoo Qilinxoo jiraate hoo jedhee yaadaan of gaafadha. Jiraatus dhabus beekuu hin danda’u. Kanneen rasaasaan ajjeefaman ykn dhaabatatti osoo harka duwwaa ibidda itti qabate dhaamsuuf wixxifatanii isaan waxalamanii du’an keessaa innis tokko ta’uu dandaya. Nan yaada, erga dhabamee waggaan 25 waan dabreef, osoo Qilinxotti ibiddaan gubatee ykn akka dhawwaataan du’a isaatiin walitti dhufuuf achitti gatameeyyuu, akkamitti eennummaa isaa beekuun danda’ama jechuun of gaaf’a. Yaada kana hunda sammuu keessa tamsaasee, akka nama hirribaa ka’uu ta’a—akka nama musuussuu wayii keesaa baaragee akka bayyanatuu ta’ee anis maalif nama carraa gaarii qabu ta’ee reeffa isaa argadhee gaddaa fi miidhama waggaa 25 waliin awaaluu akka ta’u hawwa. Abdii faallaa abdii ta’e kana hiccittiin jireennaa kan ba’aa gadadoo fi yaaddoo kana narraa salphisee akka baadhadhee waliin jiraadhu na dandeessise.
Akka kophaa hin jirre nan beeka. Maatiilee heddutu jira kan dukkana fakkaataa akkanaa keessatti waggootaaf dallawni itti ijaaramtee jirtu. Of gaaf’a yeroo garii: akkamitti gadda kana moo’atan.
Abdii kiyyaa fi maalif akka abdiin natti bulu
Jireenya kiyya irra-guddeessaa fi murteessaan, boquu yaadaa fi yaaddoo abbaa kiyya kan achi-buuteen dhabamee keessatti badaa akkasumas jireeni mana hidhaa maal fakkaataa abjootaa guddadhe. Qullaa ta’uu isaanii itti baruu fi madda dhugaa akka hin qabne hubachuu irraa, oduu hamii daddabraa akka galaanaa guutaa gurra kiyya duuchu abdii guddaa naa kennuu erga dhiisanii bubbulaniiru. Gariin abbaan kee erga ajjeefamee yeroon isaa dheeraadha naan jedhan. Gariin reebicha hamaa irraa dhukkubsatee yaalii fi dawaa dhaba du’e naan jedhan. Abbaan kiyya nama kaayoo ofitti cichuu fi nama ejjannoo siyaasaa isaa irratti qabu hin daddaaqnedha. Yeroo tokko kanneen abbaa kiyya qaban gootummaa fi jagnummaa isaa dinqisiifatanii “goota akkanaa hin ajjeesnu” nuun jedhan jedhanii natti himan jiru. Kanarraa innis (abbaan kiyyas) tarii manneen hidhaa fagoo kanneen hidhamtoonni bebbeekkamoon akka Nadhii Gammadaa, Yooseef Baatii, Lammeessaa Boruu fi kkf ija hawaasarraa waggaa kornoota lamaa fi walakkaaf miliqsiifaman keessa jiraachuu hin dhabu naan jetti qalbiin. Guyyaa gaarii garii, kuni sarara abdii qal’oo takka naaf kenna—hangamuu kan akka ifaa halkanii bilic jettee doomtee dhaamtu taatus.
Yeroo garii carraa akka Boontuu Baqqalaa Garbaa fi ilmaan hidhamtoota Oromoo biraa qaban osoo qabaadhee hawwa: Carraa abbootii isaanii mana hidhaatti dhaqanii daawwa’achuu. Anis akkasuma godha ture osoo bakkuma inni itti hidhame, eessallee haa taatu, baree jiraadhee. Dhugumattuu, bira dhaqanii ijaan arguun natti hafee, lubbuun jiraachuu abbaa kiyyaa qofa osoo beekee silaa qalbii tiyya tan yaaddoo fi gaddaa-gadadoo isaatiin hururtee fi buttutte na tasgabbeessa ture—garuu silaan deega dubbiitii maal godhan!
Kanaaf Bootuu fi namoota biraa kan gadda afaan ittiin himan hin qabne keessa jiran kanniin waa jedheenii obsisiisuu kajeela. Garuu anuu waanuma na mudate kanaa fi maalummaa isaa akka itti ibsu hin beeku. Yeroo garii hadoodee humaa waa natti hin dhagayamu dida—akka waan onneen tiyya hubama qalbii fi gadadoo bara-baraa kan keessaa ba’uu hin dandeennen laambubamtetti.
Jireena baqaa, waggoota hedduu dukkana odeessi eessa-buuteen abbaa kiyyaa keessatti awaalame fi hamii akka xayyaaraa qileensa keessa balaliitu, kan gariin isii inni lubbuun ni jira jettu, kuun ammo lakki qaata du’e jettu, keessa jiraachuu giddutti isa jiraachisuu filadhe—abdii qal’oo takka ta laalaa (miidhaa) gaddaa fi gadadoo kana yeroofis taatu natti cabsitu.
Jireenni ani jiraadhe kuni, hangamuu fokkataa fi fokkisiisaa ta’u, guddinnaa fi hanqinna qabsoo ummatni Oromoo bilisummaa isaaf gochaa jiru bifa adda ta’e tokkoon akka hubadhu carraa naaf kenne qaba. Abbaan kiyya Dhalootni Qubee lugaama qabsoo harka ofiitti galfatee qabsoo fuuldura tarkaanfachiisaa jiraachuu argutti heddu ni boona ture. Ummanni Oromoo qarqara galaana hawwiin isaa kan bilisummaa, haqaa fi qixxummaa dhugoomtu irra ga’u isaatti heddu gammada ture. Guddinni ummanni keenna galmeesse wareegama lubbuu jagnoota hedduu fi jagnoota hedduu kan reebichaa fi hidhaan dararaa keessa jiraataniin dhufe—firii wareegama isaaniiti. Ilmaa-intala ka’ima kamiifuu abbaan isaanii guddaa-gudayya. Kuni anaaf raatuu ijoollummaa qofaa miti: Abbaan kiyyaa fi kanneen of-wareegan marti ummanni Oromoo miliyoona kurna hedduun lakkaa’amu hacuuccaa, achi-qabaa, fi moggeeffamummaa alagaa gabroomfataa jalaa bahanii jireenya nagayaa fi gammachuu akka jiraatan gochuuf waan ta’eef dhugumatti isaan namoota gurguddaa fi guddayyoota. Seenaa keenya kan dhiphinaa keessattis maqaan isaanii hogguu kan faarfamu—faayaa fi faarutu isaaniin male.
Kana, gorsi ani Boontuu fi maatiilee hidhamootnni Qilinxoo fi saniin alattis jalaa du’anii fi achi-buuteen isaanii dhabamee maraan ga’uu barbaadu. Gadadoo fi gadda sammuu nama naannessu kana keessatti, kan yoomillee ija keenya duraa nu baduu hin qabne wareegama keenyaan—kan maatiilee balaan hacuucaa fi dhiitama mirga namoomaa isaan mudatee maraan—qabsoon bilisummaa akka injifannoo gonfatuu fi waanjoon gabrummaa gateettii ummata keenyarraa bu’ee akka unkutaa’u sirritti hubachuudha.. Wareegamni hidhamtoota siyaasaa kuni gucaa fi hamilee dhaloota har’aa fi borullee ta’uun cunqursaa fi roorroo bifa hundaa akka hiddaan buqqisu dagachuu hin qabnu.
Guyya yeroon isaa ga’e, ekeraan namoota mirga Oromootif jecha lubbuu isaanii aarsaa taasisanii deebi’ee lubbuu horata—xiqqaatee xiqqaatee qalbii keenya kan gamtaa keessattis bara-baraan jiraatu. Ni deebi’u ilmaan tiyaaf, kan ar’a hin dhalfatin, fi ilmaan ilmaan isaaniif akka jagnoota akka fakeenyatti isaan faanaa hordoffiin isaanin maletti. Kanaafi kan qabsoo saba keenyatti daran cichuu fi xumura itti gochuu qabnuuf: micireen abbaa-irrummaa fi roorroon bifa kamuu qabnuu deebitee nu keessatti akka hin biqille hiddaan gogsuuf. Kana qofa gochuuni kan yaadannoo jagnoota keenyaa kabajinuu fi wareegama isaanii faaruun faaynuuf.
Qabsoon itti fufa! Faaruu fi ulfinni wareegamntoota nu dura dabran hundaaf yaa ta’u.


text:
Kibxata kaleessaa galgala mana daldalaa Waalmart jedhamu kan kutaa vayjiniyaa keessatti dhukaasa banamee namoota hedduu du’anii laan itti madaa’an polisiin qorachaa akka jiru ibsee jira.
Dubbi himaan poolisii oduu gabaastotaaf akka ibsanti, lakkoofsi namoota du'anii akka hin beekne garuu ammaaf kudhanii gad ta’u jedhan.
Kana malees, haleellaa kanaaf itti gaafatamaan nama tokko qofa jedhee polisiin akka amanuu, fi namni dhukaase sun du'uu isaa ibse.
Dhukaasa mana dhiichiisa halkanii kan namoota saala walfakkaataan jaaleellawwan walii ta’an Koloraado Springs, Koloraado keessatti raawwatameen namoota shan du’anii fi 18 madaa’anii guyyoota muraasa booda, haleellaan varjiniyaa kun raawwatame.