text:
Kaleessa magaalaa Kaartum keessatti walitti-bu’insa humnoota naga-eeegumsaa fi mormitoota gidduutti uumameen yoo xiqqaate namoonni saddeet eega madaa’anii booda, gumiin humna waraanaa biyyattii bulchaa jiru, marii waa’ee mootummaa cehumsaa hoogganoota mormitootaa waliin jalqabe dhaabuu isaa beeksise.
Jeneraal Abdel Fattah Al Burhaan har’a ibsa kennaniin, araar-teessonni waa’ee mootummaa cehumsaa irratti dubbataa turan, dhukaasa kaleessaa sanaa booda, sa’aatiilee 72 darbaniif marii sana dhaabuu isaanii labsan. Dhukaasa sanaafis mormitoota, kanneen danqaalee daandiilee guguddoo Kaartum keessaa ittiin cufan kaasuu didan – jedhan balaaleffatan.
Hiriira mormii yeroo dheeraaf Sudaan keessatti geggeessamee fi hoogganaa biyyattii duraanii – Omar Hasan Al Bashir taayitaa irraa buusisetti fufee baatii dabre, yeroo mormitoonni waajira waraanaa guddicha dura taa’uun mormii isaanii dhageessisan ture – kan daandiileen guguddoon sun cufaman.
Humni waraanaa biyyattii, baatii dabre, Ebla 11, bara 2019 taayitaa irraa buuseyyuu, akka humni waraanaa mootummaa cehumsaa Siiviliitti aangoo dabarsu gaafachuun – karaa cufuunii fi taa’umsaan mormii dhageessisuun ittuma fufee jira.


c: text/html

text:
Hegeree Oromiyaatiin
Akka burqaan Oduu Anaadol ibsetti Pri/ Sudaan kibbaa wali galtee kana mallateysuuf guyyaa 15 jubbatti debine wal-marihanne debina jechuu hogganttota IGADitti himatanii jiru.
Itti Aanaan Sudaan kibbaa Dr/Riyaak Mushaar wali galtee kana fuula jaraa duratti mallateysee jira.
Garuu Selvaa keer mallateysuu dhabuun kuni hogganttota IGAD kan akka Ugaandaa , Keniyaa , Sudaan , Jibuutii , Sumaale fi Ethiopia gar-malee kan dallanssise jiru tahuun gsbaafame jira.
Hogganttota IGAD irraa kan dura galma walgayii dhitani bahan Pri/Ugaandaa Yuwerimusevene hoggaa tahan burqaan oduu anaadol
“rakkina maaltu jira nu ibsuu dandeysaa jennaan ” mummicha ministera ethiopa gaafadha jechuu qofa dubbate jiraachuun isaa gabaafame jira.
Waytuma sana haylamaaram dassaalanyi fi Pri/Jibutii U/Umer gelle fi Pri/Sudaan Umer Al-Bashiir walfaana gadi bahuudhaan isaanii dallanssu qabu magaalaa finfinne gad-dhiisani bahuun isaani bekkame jira.
Pri/Keniyaa Uhuuruu kenyaattaan halkan edanaa bahuuf qophii xumurate jira.
Keysa beytonni haala IGAD akka ibsaa jiranitti hoggantonni IGAD fashaluun isaani guddaa isaan xiqqyesullee kan guddaa xiqqaate garuu hogganttota motummaa ethiopia keysaafu hogganaa araara kanaa kan tahee obbo siyyuum musfrn tahuun bekkame jira.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Dhaamsa Oromummaa Ilmaan Oromoo Hundaaf
Berhanu Hundee tin, Bitootessa 17, 2019
Yoo dubbii tuffannee kan laallu ta’e malee, haalli yeroo ammaa sabni Oromoo keessa jiru kan nuti yaadnu caalaa walxaxaa fi hedduu yaaddessaa dhas yoon jedhe dhara waan ta’u natti hin fakkaatu. Balaa namatti deemaa jirus alaalatti arguu danda’uun barbaachisaa dha. Kun sodaa osoo hin taane, akka wal yaadachiisnuu fi wal hubachiisnuufi.
Akkuma beekamu, rakkoolee nu keessa jirutti dabalamee diinotni keenya keessumaayyuu warri sirna duriitti nu deebisuuf halkanii guyyaa ciminaan hojjechaa jiran waraana nurratti labsaa jiru. Waraana yoon jedhu qawwee qabachuu qofaa miti. Kunis waan itti aanee dhufuuf deemu ta’a. Humnootni kun yoomiyyuu caalaa wal gurmeessaa fi wal ijaaraa olola cimaa nurratti bananii jiru. Ololli kun immoo jabaatee garamitti akka deemaa jiru hubataatu arga. Dubbii tuffachuun nurra hin jiru. Diina kee tuffannaan injifatamuuf ofqopheessite jechuu dha.
Hunda caalaa dhimmi Finfinnee gara lamaaniinuu (gara keenyaa fi gara diinota keenyaatiin) dhimma du’aa fi jireenyaa akka ta’e waan hin haalamnee dha. Finfinneen qaama fi dabrees handuura Oromiyaa, qabeenya saba Oromoo waan taateef, dhimmi kun nuuf hunda caalaa murteessaa dha. Isaanis dhumanii lafa kanarraa dhabamu malee, Finfinneen qaama fi haadha ishii Oromiyaa jala akka galtu hin barbaadan. Kun garamitti akka nu oofu hubachuun waan nama rakkisu natti hin fakkaatu.
Karaa biraatiin immoo, rakkooleen keessa keenya jiranis furmaata hin arganne. Waayeen WBO hedduu rakkisaa qofaa osoo hin taane yaaddessaas ta’ee jira. WBO mooraatti galachanii waan godhaa jiran hubatamaa jira. Jaarmaaya ODP(OPDO) keessa namootni Oromoo ta’anii garuu diinaaf hojjechaa jiran ifatti saaxilamaa jiru. Ammallee humni meeqa dhaaba kana keessa dhokatanii diina tajaajilaa akka jiran wanti sirriitti beekamu hin jiru. Jaarmayootni Oromoo tokko tokkos kan biyya alaatii galan ofdanda’anii hojjechuu fi uummata keenya ijaaruu fi sochoosuu (mobilize godhuu) dhiisanii bobaa ODP jala galanii waan taa’an fakkaatu. ODPn Qeerroos gara gara hiruuf, kaan ofittiqabuuf yaalaa akka jirtu dagatamuu hin qabu. Rakkooleen akkanaa walitti dabalamanii haala keenya rakkisaa fi walxaxaa taasisanii jiru.
Rakkoon Oromoo hunda caalaa kan hammaatu waan diinotni keenya nu keessa seenanii; namootuma keenyatti fayyadamanii qabsoo cimaa nurratti godhaniifi. Humnaan nu caalanii osoo hin taane, tooftaa fi tarsiimoo adda addaatti fayyadamuudhaan Oromoo Oromoorratti kakakaasuu dha; Oromoo Oromoodhaan ajjeesuu dha; Oromoo walirratti duulchisanii qabsoo bilisummaa keenyaa kana sakaaluu dha. Kana godhuun isaaniif hedduu salphaa (simple) dha. Maaliif yoo jedhame, Oromootni kallattiidhaanis ta’ee al-kallattiidhaan fedhii Habashootaa guutuuf hojjetan hedduu waan ta’aniifi. Warra akkanatti fedhii saba ykn uummata Oromoo bal’aa (Oromo National Interest) guuttuf hojjechuu dhiisanii Habashootaaf tumsa ta’an, gareelee adda addaatti hiruun ni danda’ama. Gareelee kana keessaa isaan gurguddoon akka armaan gadii ti:
- Warra Oromoo fi saba biraarraa dhalatanii fi rakkoo eenyummaa (identity crises) qaban
- Warra karaa fuudhaa fi heerumsaatiin akkasumsa karaa amaniitii fi hawaasummaatiin Habashoota wajjin walittihidhannaa qaban
- Warra of ta’uu hin danda’ini fi ayidoolojii adda addaatiin qabamanii fedhii saba Oromootiif dantaa hin qabne
- Warra fedhii dhuunfaatiif malee kan saba Oromootiif hin cinqamne, warra Sabboonummaan Oromoo isaan keessa hin jirre
Egaa, kun rakkoolee keessa keenyaatiif bu’ura cimaa dha. Isaan kanatu meeshaa diinaa ta’anii qabsoo keenyas sakaalaa jiru jedheen amana. Dhugaan kun dagatamuu hin qabu. Rakkoolee jiran ergan tuttuqe booda, MAAL GODHUU QABAN? Gaafii kana fi deebii ani isaaf kennuu yaalutu gara mata-duree barreeffama kanaatti nu geessa (Dhaamsa Oromummaa). Rakkooleen mooraa QBO keessa jiran dhugumatti baay’ee ciccimoo waan ta’aniif, akka heerragaatti Foormulaan isaa kana jedhanii lafa kaa’uun nama rakkisa. Haa ta’u malee, yaada tokko tokko akka furmaataatti dhaamsa dabarsuun barbaada.
- Mooraa Oromoo qulqulleessaa deemuun hoji-manee isa duraa waan ta’eef, kana godhuun dirqama ta’a. Kanaafuu keessa keenya qulqulleessuuf gantuu fi galtuu akkasumsa ayyaanlaallattuu addaan baasnee beekuu qaban
- Sabboontotni Oromoo, olola diinaarraa madduuf xiyyeeffannaa kennuudhaan amnatiidhaan, naannoodhaan, gandaan akkasumsa ilaalcha siyaasaatiin walqoqqooduu dhiisuu. Wanti waloon qabnu OROMUMMAA waan ta’eef, Oromummaan waa hundaa dursuu qaba
- Jaalatamus jibbamus, ABOn akka kaayyoo isaatti jaarmayaa onnee fi sammuu uummta Oromoo bal’aa keessa jiru waan ta’eef, har’a gareelee adda addaatti caccabuu isaa laaluu fi sababa kanaan xiqqeessuu dhiisnee, jaarmayaa kana haa kunuunfannu
- Jaarmayoota Oromoo xiqaatanis guddatanis, jabaatanis laafanis, kan dhugumatti fedhii uummata Oromootiif hojjetan kabajuu fi jajjabeessuu qabna. Haa ta’u malee, kan kaayyoo diinaa qabatanii ka’ani fi har’allee isa kana dhugoomsuuf hojjetan addaan baafachuun barbaachisaa dha
- WBOn kan lubbuu isaa takka yoo baate hin deebine kana dhabuuf kutatee manaa bahee fi bosonatti gale bashannanaaf osoo hin taane dhimma hunda keenyaatiif jedhaa waan ta’eef, kabaja guddaa isaaf kennuun dirqama Oromummaa ti. Karaa danda’amu hundaan isa bira dhaabbachuunis akkasuma dirqama ilma Oromoo ti jedheen amana.
- Seera fi heera biyyattii amma lafa jirutti ni fayyadamana yoo jenne, sirna Federaalaa fi dhimma Finfinneerratti haal-dureen akka hin jiraatne ilmaan Oromoo sagalee tokko dubbachuu fi kanaafis ciminaan hojjechuun barbaachisaa dha.
- Keessumaayyuu dhimma Finfinnee laalchisee Habashootni albee nuti qarachaa waan jiraniif, karaa danda’amu hundaanuu dura dhaabbachuuf Ilmaan Oromoo bakka jiran hundaa wal yaamuu fi waltumsuun dirqama ta’a. Finfinneerratti haal-dureen takka hin jiru.
- Dhumarratti, rakkoolee fi garaagarummaa keenya akkauma jiranitti kabajaa fi waliif obsaa, garuu diinarratti Ilmaan Oromoo wal bira dhaabbachuun badiirraa ofbaraaruu waan ta’eef, kanaaf jennee, wal jaalachuun, wal obsuun, walkabjuun, waliif nahuun, yeroo rakkoo walbira dhaabbachuun dirqama dhalootaa ti. Oromoon wal malee akka hin qabne fi alagaa hin abdanne hubatamuu qaba.


text:
Karaan deemtan #Gundoo kan isin hafu #Guddoo ta’uu erga beektanii karaa dheeraa hafu xumuruuf waantota hatatamaan raawwachuu qabdan keessaa muraasa,
1 Hidhaamtoota Siyaasaa Oromoo yakka tokko malee mana hidhaa jiran hunda hiikuu
2 Warra Hacaaluu ajjeesee fi ajjeesise seeratti dhiheessuun adabbii madaalawaa itti kennuu/kennisiisuu,
3 Miidiyaalee Oromoo cufaman hunda akka banama taasisuu,
4 Gaaffii Oromoo waggoottan hedduuf gaafatamaa turan dhawata dhawataan deebisuu (Gaaffii Afaanii, Abbaa biyyummaa Finfinnee, gaaffi dinagdee, hawaasummaa fi wal qixxummaa…..)
5 Jarmiyaalee Siyaasaa karaa nagaan qabsaawaa jiran hunkuruu irraa of qusachuun Filannoon bilisa ta’e akka gaggeeffamu fi Oromoon abbaa barbaade akka filatu haala mijeessuu,
6 Dimookraasiin dhugaa biyya kana keessatti akka jalqabu taasisuu (Oromoon Sirna Gadaa qabu dheebuu Deemokraasii keessaa bahuu qaba waan ta’eef)
7 Walumaa galatti #Oromummaan
Cabee hin beeku hin cabus, kana beekuun Oromummaa cabsuuf yaaluu irraa of qusachuu!!
8 Oromoon Mariif waantota hin dhiheessine seeraan beekuu fi tiksuu
-Oromiyaa
-Finfinnee
-Afaan Oromoo
-Qubee
-Oromummaa
-Sabboonummaa
.
.
.
.
.
.
itti fufaa!!
Dhugaa dha! Waan waliin dhabne malee waan irratti wal-dhabne hin qabnu! Dhugaa kana ganna sadi duran himne! Garuu sun namoota gariif hin galle! Saniif burjaajofnee bakka wal-tumsuu qabnutti wal haqabqaalle! Gaafa waliin duuluu mallu walitti duulle! Keessattuu waggoota lamaan darban gatii hin malle kanfalle! Injifannoo waliin finne wal-harkatti kuffisuuf guddoo yaalle!
Eeyyeen! Fedhii fi faayidaan keenya tokkummaan guutama! Facaanaan waan duraan qabnutu harkaa nu dhabama! Diinni kana beekee tokkummaa keenyatti gama! Injifannoo keenya danquuf gantoota muraasa bitee nutti bobbaase! Gantuun ammoo “sabboonaa” fi “cundhuuraa” jedhee olola diiggaa afarse! Kijibaan diina faarsee fira diinomse! Olola santu saba fayyaalessa burjaajesse! Ummata afaan tokkoo afaan-afaan taasise! Warra waliif jecha waliin qabsaaye waan hin jirre irratti wal lolchiise!
Amma maaltu mala? Namni bacaan gaabbii keessa jiraatuu dhageenya. Garuu gaabbiin homaa hin buusu! Gabaa dabarte hin dhaqan! Aanan jiges haguma dhaqqaban ol-qaban! Gaabbii wahiifuu hin tolle haa dhiifnu! Qajeeltoo keenyatti haa deebinu! Waan waliin dhabne malee waan irratti wal dhabne hin qabnu! Kan nu burjaajessu gantuu fi diina ta’uu yaa hubannu! Qabsoo keenyaan waa danuu arganne! Juntaa ganna 27f lammii fi biyya nu harkatti nyaate akka dansaa injifanne! Lamuu akka hin kaane! Injifannoo kana waliin haa tikfannu! Ammoo wanti argatuu mallu hedduun akka hafu yaa beeknu! Sanis waliin haa barbaadannu! Shakkii fi tuffii haa lagannu!
Eeyyeen! Dogongorri silaa hojjatamuu baatee mishaa dha! Garuu nama ta’uu keenya hin dagannu! Waan akka namaa daguutti balleessine hin deebifnu! Kan darbe irraa haa barannu! Badii kalee fi dheengaddaa irra waliif haa ceenu! Gantuu fi yartuu qofa haa moggeessinu! Hundaa ol tokkummaa jabeeffannee fuulduratti haa fuulleffannu! Ammoo ofirraa haa kaanu! Akka dhuunfaatti beekumsa, gahumsaa fi naamusa haa tolfannu! Namni waan ofiif hin qabne namaaf hin kennu! Namni jiruu ofii moo’ate, namni maatii ofii jabeeffatee fi ilmaan ofii sirnaan guddifate biyyaaf hojjate! Of qajeelchutu dursa!
Tan dabarte gundoo! Tan Hafte Guddooo!!
Kabajamoo Abbaaduulaa Gammadaa finxaleyyii bitaa-mirgaatu hamata. Gariin jabina isaanii hubatuun seenaa dabsuuf diineffatee jibbaan itti xiyyeeffata! Firri ammoo wallaalaaf diina waliin isaan komata. Dhugaaf taanan garuu Abbaaduulaan Goota! Gooti akkasii jaarraatti takka dhalata!
Kabajamoo Abbaaduulaan Itoophiyaaf gaaddisa guddaa dha! Kufaatii biyyaa oolchuuf qabsoo gegeeffame keessatti qooda gita hin qabne bahan. Gaafa gariin wuskii fi saamicha faana fiigu isaan dhaloota ijaarutti fuulleffatan. Dhaloota hooggansa isaanii jalatti baratetu fincilee sirna cunqursaa raase. Hooggansa jabaa paartii isaan ijaaran keessatti kunuunsa isaanitiin guddatetu biyya illachaa Juntaa keessaa baase! seenaa Qeerroo fi hooggansa jijjiiramaa namuu beeka!
Kabajamoo Abbaaduulaa irraa waa danuutu baratama. Kan ammatti xiyyeeffannoo fedhu garuu waa lama. Tokko fageessanii karoorsuun ibsama. Bara 1998 keessa “Yoom mataa ol-qabatta?” jedhamnaa “Gaafa ilmi naaf gahe” jechuun isaanii ni yaadatama. Hardha ilmi gaheera! Lammati ashaaraa kaayuun laalama! Kabajamoon bara 2011 kabajaan hooggansa dhiisuun ni beekama. Gaafas “Dhaabni koo akka na waliin dulloomu hin barbaadu” jechuun isaanii yoomiyyuu caalaa hardha hubatama. Namni seenaan DhDUO fi seenaa TPLF qixaan wal-biratti ilaale guddummaa kabajamoo Abbaaduulaa hubatuuf danuu waan rakkatu hin fakkaatu! Ammoo jabaa hamatuun hin haftu! Garuu hamiin seenaa dhugaa hin geeddartu! Ulaagaa kamiinuu warri akka adurree ilmaan of jalatti nyaatu kabajamoo Abbaa-duulaa qeequuf hamileewahiituu hin qabaatu!
Related


text:
ONN: Adoolessa 3,2018-Finfinnee
=====================
Afaaniin dirree dimokiraasii bal’isuu irratti uummata burjaajessaa, uummata hidhuun, dararuun, reebuun, ajjeesanii mana irratti gubuun kan duraan olitti uummata irra gahaa jira. Badii tokko malee guyyaa har’aa dargaggoo Shaanqoo Solomoon magaalaa Finfinnee keessatti loltoota Mootummaa EPRDF’n qabamee bakki buuteen isaa dhabamee jira.
Dargaggoon kun nama naamuusa qabuuf akka Jaarsaatti magaalaa Naqamtee keessatti ijoolleef dargaggoota gorsee karaa jireenyaa agarsiisu qofaa ta’uuf, kan uummanni magaala magaalaa Naqamtee jaallatu ta’uu kan nuu gabaasan, yakka ajjeechaaf hidhaa nurratti raawwataa akka waan rakkoon saba bal’aa furameetti hololli afarfamee uummata goolaa jiru kijiba ta’uu Qeerroon saaxileera. Nama muraasa hiikanii qabsaa’oota addaan dhimbiibanii hidhuun saatii dabale kanatti carraan Oromoon qabu falmatee xumura itti gochuu qofa akka ta’e nuu gabaasan.
Dargaggoo Shaanqoo irra balaan kam akka hingeenyeetti bakka itti ukkaamsanii dararaa jiran, akka nuuf goota ibsan gaafanna jechuun nuu gabaasan.


text:
Dubbii Iimaana Diigu-Kutaa 4.2
Akkaataa Rabbii olta’aa Arrabsuun Dubbii Kufrii iimaana diigu itti ta’u
Rabbii olta’aa guddaa arrabsuun gosoota dubbiiwwan nama kafarsiisanii fi iimaana diigan keessaa hundarra fokkuu akka ta’etti lakkaawama. Kunis karaa baay’een ilaallamu danda’a. Kutaa darbe keessatti karaalee muraasa ilaalle turre. Har’as itti fufuun karaalee hafan ni ilaalla:
(C)– Arrabsuu keessa kabaja Rabbii olta’aa hir’isuutu jira. Inumaa kafaru qofa caalaa arrabsuun garmalee fokkuu fi guddaa kan ta’eedha. “Arrabsuun diinummaa keessatti daangaa darbuu fi faallessu keessatti daangaa ol’aanaa irra gahu waan ta’eef. Maddi isaa kaafirri garmalee gowwaa ta’uu, amanti balleessuu fi hordoftoota miidhuuf fedhii guddaa qabaachu isaati.” (As-Saarimul Masluul-fuula 569)
Kufri qofa irra arrabsuun hamma dabalataa akka ta’ee wanta ifa godhu keessaa, jecha Rabbii olta’aa:
“Kanneen [mushrikoonni] Rabbii gaditti gabbaran hin arrabsinaa, daangaa darbuun beekumsa malee Rabbiin arrabsaniiti.” Suuratu Al-An’aam 6:108
Akkuma beekkamu mushrikoonni warra Ergamaa Rabbii kijibsiisanii fi osoo beekanu faallessaniidha. Ergasii Muslimoonni wanta Rabbiin arrabsuutti nama geessu hojjachuu irraa ni dhoowwaman. Kanaafu, Isatti waa qindeessu, Ergamaa Isaa kijibsiisuu fi diina itti ta’uu caalaa Rabbiin arrabsuun Isa biratti guddaa akka ta’e bekkamee jiraa jechuudha. (As-Saarimul Masluul-fuula 551=gabaabbinnaan)
(D)-Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa akkana jedhee jira:
“Dhugamatti warroonni Rabbii fi Ergamaa Isaa rakkisan, addunyaa fi Aakhiratti Rabbiin isaan abaaree jira. Adabbii salphisaas isaaniif qopheesse. Warroonni wanta isaan hin hojjanneen mu’mintootaa dhiiraatii fi mu’mintoota dubartii rakkisan, dhugumatti cubbuu fi badii ifa bahaa baadhatanii jiru.” Suuratu Al-Ahzaab 33:57-58
Aayat lamaan kanniin keessa karaa baay’een namni Rabbiin arrabse akka kafaru ragaatu jiru. Karaalee sanniin keessaa:
1-Rakkisuu Rabbii fi Ergamaa Isaatii, fi rakkisuu mu’mintoota dhiiraa fi dubartii addaan baase. Mu’mintoota rakkisu irratti cubbuu fi badii ifa bahaa baadhate jechuun kaa’e. Rabbii fi Ergamaa Isaa rakkisu irratti immoo addunyaa fi Aakhiratti abaaru fi adabbii salphisaa qopheessu godhe. Akkuma beekkamu mu’mintoota rakkisuun badii gurguddaa irraa ta’uu danda’a. kana keessa reebutu jira. kanaa ol kufrii fi ajjeechaa malee homaa hin jira.” (As-Saarimul Masluul-fuula 41)
2-Addunyaa fi Aakhiratti akka abaaree fi adabbii nama salphisu qopheesseef dubbata. Abaaru jechuun rahmata irraa fageessudha. Addunyaa fi Aakhiratti rahmata Isaa irraa darbamuun kaafiraf malee hin ta’u. Mu’minni yeroo garii itti dhiyaachu danda’a. Garuu dhiigni isaa halaala kan ta’uu miti. Sababni isaas, haqni dhiigaa [eeggamuun] Rabbiin irraa rahmataa guddaadha. Kanaafu, haqa isaa (mu’minaa) keessatti hin mirkanaa’u.
3-Rabbiin olta’aan akkana jedhe: “Adabbii salphisaas isaaniif qopheesse.” Qur’aana keessatti azaaba (adabbii) nama salphisuu qopheessuun kaafirotaaf malee hin dhufne. Qur’aana keessatti: “Warroonni aayata Keenyatti kafaran, isaan saniif adabbii salphisaatu jira.” (Suuratu Al-Jaasiyat 9) Ammas jecha Isaa: “Aayaata ifa bahan buusnee jirra. Kaafirotaaf adabbii salphisaatu jira.” (Al-Mujaadalah 58:5) Azaabni (adabbiin) guddaa mu’mintoota sodaachisuuf dhufee jira. (Ilaali As-Saarimul Masluul-fuula 52-53)
(E)- Aalimman (beektonni) namni Rabbiin arrabse kaafira ta’uu isaa irratti wali galanii jiru. Dhimma kana ilaalchisee dubbii isaanii kunoo siif dhiyeessina:
Is’haaq ibn Raahuuyah akkana jedha: “Namni Rabbii jabaa guddate arrabse ykn Ergamaa Isaa sallallahu aleyh wassallam arrabse ykn wanta Rabbiin buuse deebisee (fudhatu dide) ykn nabiyyoota Rabbii keessaa nabiyyii ajjeese, kana waliinu wanta Rabbiin buusee kan mirkaneessu [osoo] ta’eelle, inni kaafira akka ta’e aalimman irratti wali galanii jiru.” (At-Tamhiid 4/226-Ibn Abdul Barr)
Qaadi Iyaad ni jedha: “Muslimoota keessaa namni Rabbii olta’aa arrabse kaafira dhiigni isaa halaalefamu akka ta’u wal dhabbiin (khilaafni) hin jiru.” (Ash-Shafaa 2/582)
Ibn Hazm ni jedha: “Rabbii olta’aa arrabsuun kufrii akka ta’e Muslimni dachii irra jiru hin faallessu… Wanta qalbii isaa keessatti dhokate kan Rabbiin malee enyullee hin beekneen osoo hin ta’in jecha inni jedheen isarratti murteefama.” (Al-Muhallaa13/498)
Ammas, Ibn Hazm namoota kana faallessan irratti akkana jechuun deebisa: “Jechi isaanii, “Rabbii olta’aa arrabsuun kufrii miti, akkasumas, Ergamaa Rabbii sallallahu aleyh wassallam arrabsuun kufrii miti” jedhu, oduu odeefamuudha. Sababni isaas, Rabbiin akkana jedha:
“‘Homaa hin jenne” [jechuun] Rabbiin kakatu, dhugumatti jecha kufrii jedhanii jiru, Islaama [fudhachuu] isaanii boodas kafaraniiru. Wanta galmaan gahuu hin dandeenyes itti yaadan.” Suuratu At-Tawbah 9:74 (Al-Fasl 3/244)
Ibn Qudaaman ni jedha: “Kan taphatu ta’ee kan itti xiyyeefatu ta’ee namni Rabbii olta’aa arrabsee kafare.” (Al-Mughnii-10/113)
Al-Mardaawi ni jedha: “Namni Rabbiin arrabse mormii tokko malee kafare.” (Al-Insaaf 10/326)
Al-Bahuuti ni jedha: “Namni Rabbiin arrabse kafare. Sababni isaas, mormaa (kaadi) yoo ta’e malee Isa hin arrabsu.” (Kashaaf al-qanaa’i 6/168)
Mullaa Ali Qaari ni jedha: “Namni wanta Isaaf hin malleen Rabbiin ibse, kafare.” (Sharihu Al-Fiqhu Al-Akbar-fuula 227)
Rabbii olta’aatti Qoosu
Murtiin Rabbii olta’aatti qoosu murtima Rabbii olta’aa arrabsuu ta’a. Garuu wanta darbeetti wantoota armaan gadii dabaluu dandeenya.
A)-Hiika Istihizaa’a (اِسْتِهْزاء)– Istihizaa’a jechuun itti qoosu, qishnaa godhachuu, akka salphaa fi xiqqaa ta’etti ilaalu (gadi xiqqeessudha.) (Afaan Oromoo keessatti naannoo irraa naannootti hiikni wal haa fakkaatu malee jechoonni itti fayyadaman garagaraatu jira. Naannoo gariitti nama tokko yoo itti baacanii fi akka xiqqaatti ilaalan “qishnaa godhate” jedhan. Naannoo biraatti immoo itti qoose. Ingiliffaan “Mock, ridicule, scorn” jechuun hiikan.)
Daangaan qoosu maalidhaa? Dubbiin tokko dubbii qoosaa (qishnaa) ta’uu akkamitti beekkamaa?
Sheykhul Islaam ibn Taymiyah (rahimahullahu) ni jedha: “Maqaan tokko lugaa ykn shari’aa keessatti daangaa yoo hin qabaatin, daangaa isaa keessatti gara bartee deebi’an. Kan akka qabuu, eeggumsa, gurgurtaa, dirqisiisu fi kkf. Kanaafu, rakkisuu fi arrabsuu keessatti gara bartee deebi’uun barbaachisaadha. Wanta namoonni bartee isaanii keessatti arrabsoo, gadi hir’isuu ykn maqaa xureessu fi kan kana fakkatutti lakkaawan suni arrabsoo irraayyi….
Arrabsoof lugaa fi shari’aa keessatti daangaan beekkamaan yoo hin jiraatin, kan itti deebi’an gara bartee namootati (wanta namoonni baraniidha).…
Guduunfaan kanaa: wanti namoonni arrabsoo ta’uu beekan, suni arrabsoodha. Tarii kuni garaagarummaa haalotaa, wali galtee, aadaa, akkaataa dubbii fi kkf irratti hundaa’e gargar ta’uu danda’a. Wanti wal fakkaate, fakkaataa isaatti qabsiifama.” (As-Saarimul Masluul-fuula 532, 541,543)
“Shekhul Islaama irraa mirkaneessu ifaa kana booda jecha “Istihizaa’a (qoosu) ykn arrabsoo ykn hir’isuu” jedhu daangaa wanta hunda of keessatti hammatu kaa’un wanta salphaa miti. sababni isaas, boqonnaa bal’aa Rabbii olta’aa, Ergamaa Isaa fi amanti Islaamaa rakkisuun (azaan), maqaa xureessun, tuffachuun, gadi xiqqeessun keessa seenudha. Kana ilaalchise garri itti deebi’an gara bartee namootati. Kanaafu, wanti namoonni arrabsoo fi qoosa (qishnaa) ta’uu baratan, suni arrabsoo fi qoosa ta’a.” (Al-Istihizaa’u Biddiin, Ahkaamuhu waasaaruhu-78)
(B)-Rabbii olta’aatti qoosun wantoota iimaana diigan keessaa tokko ta’uu wanta agarsiisu keessaa wanta jecha Haqaa keessatti dhufeedha:
“Munaafiqonni suuran wanta qalbii isaanii keessa jiru isaanitti beeksistu isaan irratti bu’uu sodaatu. Jedhi, “Qishnaa godhaa (qoosaa), Rabbiin waan isin sodaattan [ifatti] baasa.” Yoo isaan gaafatte, dhugumatti [akkana] jedhu: “Nuti haasawatti kan seennu fi taphannu qofa turre.” Jedhi, “Sila Rabbiitti, keeyyattoota Isaatti fi Ergamaa Isaatti qoosaa turtanii?” Rakkoo hin dhiyeefatinaa! Erga amantanii booda kafartanii jirtu. Isin keessaa garee tokkoof yoo irra dabarre, garee biraa immoo ni adabna, isaan yakkamtoota waan turaniif.” Suuratu At-Tawbah 9:64-66
Ibn Taymiyaan ni jedha: “Keeyyattoonni kunniin Rabbiitti, aayaata fi Ergamaa Isaatti qoosun kufrii ta’uu jala muranii dubbatu.” (As-Saarimul Masluul-fuula-31)
Ibsa aayah tanaa ilaalchisee Fakhru Raazi ni jedha: “Haala kamiiniyyuu haa ta’uu, amantiitti qoosun Rabbitti kafaruudha. Kunis, qoosun wanta tokko akka salphaatti ilaalu (gadi xiqqeessu) agarsiisa. Iimaana keessatti utubaan guddaan garmalee Rabbiin ol-guddisuudha. Lamaan isaanii (itti qoosu fi ol-guddisuu) bakka tokkotti walitti fiduun waan hin danda’amneedha.” (At-Tafsiirul Kabiir-16/124)
Aayaata tannin ilaalchisee wanta Ibn Arabiin jedhee keessaa: “Wanti munaafiqonni jedhan takkaa dhugaan (xiyyeeffannoon) jechuu takkaa taphaaf jechuu keessaa hin bahu. Wanti isaan jedhan haala kaminiyyuu haa ta’u kufriidha. Dhugumatti, kufriidhaan taphachuun kufriidha. Kana ilaalchisee ummata (Muslimoota) jidduutti khilaafni (garaagarummaan yaadaa) hin jiru. Mirkaneessuun obboleessa beekumsaati fi haqaati. Taphni immoo obboleessa wallaalummaati fi sobaati.” (Ahkaamul Qur’aani 2/964)
Ibn Al-Jawzi ni jedha: “Kuni jecha kufrii ifatti baasu keessatti xiyyeefannoon [dubbachuu] fi taphaan [dubbachuun] wal qixa akka ta’e agarsiisa.” (Zaadul Masiir 3/465)
As-Sa’diin ni jedha: “Rabbii fi Ergamaa Isaatti qoosun kufrii amantii keessaa nama baasudha. Sababni isaas, hundeen amantii Rabbiin ol-guddisuu, amantii fi Ergamtoota Isaa kabajuu irratti hundaa’e. Kanniin keessaa wanta tokkotti qoosun hundee kana kan faallessuu fi diiggaa cimaa kan diigudha.” (Tafsiiru Sa’dii-3/259)
Kanarratti dabalatee, dhugumatti qoosun iimaana diiga. Sababni isaas, iimaanni Rabbii jabaa guddate dhugoomsu, Isaaf masakamuu fi gadi jechuudha. Namni Rabbiitti qoose, ajaja Isaatiif kan masakamu ta’u hin danda’u. Masakamuun ol guddisuu fi kabaju waan ta’eef. [Itti qoosun] immoo akka salphaatti ilaalu, salphisuu fi gadi xiqqeessudha. Kunniin lamaan (Ol-guddisuu fi (salphisuun, gadi xiqeessuun)) faallaa waliiti. Yeroma lamaan keessaa tokko qalbii keessa qubatu, kan biraa ni bada. Kanaafu,akka salphaatti Isa ilaalu fi gadi xiqqeessun iimaana akka faallessu beekkame jira. (As-Saarimul Masluul-fuula 521)
Guduunfaa
Gabaabumatti namni dhugaanis ta’e taphaan Rabbii olta’aa arrabsuu fi itti qoosu irraa of eeggachu qaba. Sababni isaas, kuni kufri hojii hojjatan nama jalaa balleessuu fi adabbii cimaatti nama geessudha. Rabbii olta’aa arrabsuu fi itti qoosu keessaa badaa kan ta’e maal akka ta’e beektu? “Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ilma qaba” jechuudha. Kuni arrabsoo guddaadha. Ragaan: Hadiisa Abu Hureeyran gabaase keessatti, Nabiyyiin sallallahu aleyh wassallam ni jedhan: Rabbiin ni jedha: Ilmi Aadam Na arrabsee jira, Na arrabsuun isaaf hin malu. Na kijibsiisee jira, [Na kijibsiisuun] isaaf hin malu. Arrabsoon isaa Ani ilma akka qabu dubbachuu isaati. Kijibsiisuun isaa immoo “akkuma jalqaba na uume deebisee na hin uumu” jechuu isaati.” Sahiih Al-Bukhaari 3193
Madda:
“Nawaaqidul Iimaani al-qawliyah wal amalayah” fuula 110-115, Abdulaziz bin Muhammad


text:
Mummichi ministeera Briteen Boris Jaanson walgahii Invastmeentii kan hogganoota biyyoota Afrikaa Londonti gaggeeffamuu irratti Briteen biyyoota Afrikaa fi kanneen biro dinagdeen isaanii hatattamaan guddataa jiru waliin waliigaltee daldalaa haaraa tolfachuu feeti jedhan.
Kunis Briteen ji’a kana jechuun Amajjii 31 gamtaa Awuroopaa keessaa eega baate booda ta’uun ibsamee jira.Kunis gamtaa Awuroopaa keessaa eega baanee booda kan jedhan Jaanson Briteen addunyaa waliin hojjatti jedhan.
Addunyaa irratti biyyoota dinagdeen hatattamaan guddataa jiru 15 keessaa harka caalaan Afrikaa keessatti argamu jechuun Janson jiloota konfraansii kana irratti hirmaataniif ibsan.
Dinagdeen Afrikaa Sadii keessaa harkii Lama giddu galeessaan addunyaa irratti mul’atu jiru irra aritiin babal’ataa jira.Afrikaan hegeeree gaarii ta’uuf jirti. Nutis gara fuula duraatti qooda guddaa fudhachuuf jirti jedhan Jaanson.


text:
Soba Shirkii-Kutaa 7
Wantoonni Rabbii gaditti gabbaraman nama qajeelchuu hin danda’an
Sababni biroo namoonni Rabbii olta’aan alatti wanta biraa itti waaqefataniif jireenya keessatti qajeelcha barbaadudha. Jireenyi tuni iddoo qormaataa waan taateef namni yeroo garmalee itti dhama’uu fi gara itti deemu wallaalutu jira. Yeroo kanatti humna guddaa isa qajeelchu barbaada. Wantoonni Rabbii olta’aan alatti waaqeffataman takkaa sanamoota lubbu hin qabne, takkaa nama du’eedha, takkaa immoo lubbu-qabeenyi namarraa fagoo ta’anii fi deebii namaaf deebisuu hin dandeenyedha. Sanamoonni siidaa waan ta’aniif hin dhagayan, hin argan, homaa hin beekan. Kanaafu, sanamoota irraa qajeelcha barbaaduuf jecha isaan waaqeffachuun hojii sobaati fi doofummaa guddaadha. Namni du’ees ruuhin waan keessaa baatef homaa hin dhagayu, hin argu. Kanaafu, wanti hin arginee fi hin dhageenye akkamitti nama qajeelchaaa? Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha.
“Jedhi, “Shariikota keessan irraa gara haqaatti kan qajeelchu jiraa? Jedhi, “Rabbiin haqaatti qajeelcha. Sila gara haqaatti Kan qajeelchutu hordofamu qaba moo yoo qajeelfame malee kan hin qajeelletu [hordofamuu qabaa]? Maaltu isiniif jiraa? Akkamitti murteessituu?” Suuratu Yuunus 10:35
Namoota Rabbiin ala wanta biraa waaqeffataniin (mushrikootaan) akkana jedhi: shariikota (wantoota Rabbiin waliin gabbartan) keessaa kan nama jallataa fi dhama’aa gara karaa qajeelaa fi wanta sirriitti qajeelchu jiraa?” Wantoonni isaan waaqeffatan nama jallataa ykn dhama’aa ni qajeelchu jechuun dubbachuu hin danda’an. Osoo kana jedhanii, wanti mul’atu isaan kijibsiisa. Dadhabinni isaanii ijaan mul’achuun ifatti kan bahuudha. Yoo isaan: lakki hin qajeelchan jedhanii fi kana mirkaneessan, akkana isaaniin jedhi, “Rabbiin qofatu nama jallataa fi dhama’aa gara haqaatti qajeelcha. Qalbii jallinna irraa gara qajeelinatti garagalcha. Yaa namoota! Nama jallataa fi dhama’aa gara haqaatti Kan qajeelchutu hordofamu qaba moo yoo qajeelfame malee kan hin qajeelletu hordofamu qabaa?[1] Nama jallataa fi dhama’aa gara haqaatti Kan qajeelchu Rabbii olta’aa tokkicha. Yoo qajeele malee kan hin qajeelle immoo sanamoota fi taabota isaan waaqeffataniidha.
“Maaltu isiniif jiraa? Akkamitti murteessituu?”
Murtiin sammuu qajeelaa nama sammuu sirrii qabu irratti Rabbiin hordofuu fi wanta Rabbiin irraa dhufe hordofuu dirqama erga godhee, yaa mushrikoota sanamoota yoo qajeelfaman malee hin qajeelle hordofuu keessatti ragaalee Gooftaa keessan biratti ittiin falmitan irraa maaltu isiniif jiraa? Gooftaan keessan sammuu ittin xinxallitanii fi haqaa fi sobaa ittiin hubattan isiniif kennee osoo jiruu isaan hordofuu sirrii akka ta’e akkamitti murteessituu?[2]
Yaa mushrikoota! Ibaadan (gabbarriin) Rabbiif malee homaafu akka hin taanee ragaan qabatamaan erga mul’atee booda Rabbiin waliin waan biraa waaqefachuun sirrii akka ta’ee maaltu akka murteessitan isin taasisee?
Wantoota isaan gabbaran keessa amaloonni fi dandeettin Rabbiin waliin akka gabbaraman isaan taasisu akka hin jirre, inumaa amaloota hanquun kan ibsaman ta’uun erga ifa ta’ee, sababa maalitiif Rabbiin waliin gabbaramoo taasifamanii?
Deebiin: Kuni sheyxaanni soba hundarra fokkuu fi jallinna hundarra badaa ta’ee namaaf miidhagsuudha. Hanga namni amanuu fi baratutti, haqa akka ta’etti yaadutti sheyxaanni wanta biraa waaqefachu isaaf miidhagse. Kanaafi ni jedha:
Warroonni Rabbii gadiitti wantoota biraa kadhatan, dhugaadhaan shariikota (wantoota Rabbiin alatti waaqeffatan) hin hordofan. Isaan zannii malee homaa hin hordofan. Isaan kijiba qofa odeessu.” Suuratu Yuunus 10:66
“Zanniin haqa irraa homaa hin quubsu. Dhugumatti, Rabbiin waan isaan hojjatan Beekaadha.” Suuratu Yuunus 10:36[3]
“Zanniin haqa irraa homaa hin quubsu.” Shakkiin homaa keessattu bakka yaqiinaa hin dhaabbatu, bakka yaqiinni barbaadametti nama hin fayyadu.[4] Yaqiina-dhugaa shakkiin homaatu keessa hin jirre.
Guduunfaa
✏Jireenya keessatti namoonni yommuu dhama’anii gara deeman wallaalan humna guddaa isaan qajeelchu barbaadu. Dhugumatti yeroo rakkoo fi mijaa’innaa nama qajeelchu kan danda’u Rabbii ol’aanadha. Qalbii namaa gara karaa qajeelatti qajeelchu kan danda’u Isa qofa. Wantoonni Isaan ala jiran gonkumaa qalbii namaa qajeelchu hin danda’an. Sababni isaas, qalbii irratti too’anna guutuu kan qabu qalbii kan uumedha. Qalbii kan uume eenyudhaa? Rabbii olta’aatu uume. Kanaafu, qalbiin namaa akka qajeeltuf kadhatamu Kan qabu Rabbii olta’aa qofa.
✏Sanamoonni fi taabonni namoonni waaqeffatan nama biraa qajeelchu dhiisitii mataa ofiitifu hin qajeelan. Kanaafu, akkamitti wanta ofiiyyu hin qajeelle akka nama qajeelchuf waaqeffatanii? ykn kadhatanii?
✏Rabbii olta’aan alatti wantoonni namoonni waaqeffatan dadhaboo homaa nama hin fayyannee fi amaloota hanquu kan qaban ta’anii osoo jiranu maaltu kanniin akka waaqeffatan isaan kakaasee? Deebiin isaa: sheyxaanatu kana isaaniif miidhagse.
✏ Isaan yaada kufaa fi beekumsa dogongoraa malee homaa hin hordofan. Isaan kijiba qofa odeessu.
Kitaabban wabii:
[1] Tafsiiru Xabari-12/178-179
[2] Ma’aariju tafakkuri wa daqaa’iqu tadabburi-10/114-115
[3] Tafsiiru Sa’dii-418
[4] Tafsiiru Xabarii-12/181


text:
Jalqabarratti maatiifi uummata ballaa gadda hamaan liqimsameef gadda natti dhaga’amu ibsuun barbaada.. Dhugaadha nama jaallatan of biraa dhabuun akkaan ulfaata.. Bakka tokkotti maatiin lakkoofsaan shan ga’uufi: abbaa, haadhaafi ilmoon dhumuunimmoo sana daran ulfaataadha. Jiruun dachii kun hammuma liphuu ijaati gaafa namatti jige.. Amma mullatani ammuma dhibamu… kan dheessanii jalaa hin baaneefi baqatanii hin dandeenye ta’eetuma jalqaba uumamaarraa eegalee dhaloota lufsiisaafi fufsiisaa asiin ba’e du’i kunis. Du’uun seeruma uumama kanaa ta’uu waan namnuu quba qabu… ammoo akki itti du’an/keessattuu kan saba keenyaa/ hamma aaranii waaqaan dheekkamuutti nama geessisa…
Akka sirna bulguu biyya kanaatti.. Biyyittiirraa kan baqatani. Yoo baratanii homaa hin fidne. Olaantummaa saba tokkootiin qofa daldalaafi sochiin biyyittii kamillee kan dhuunfatamu ta’e. Yoo saamamaniifi gaafa namatti roorrifamu….. Haala kanaanimmoo barootaaf jiraanneera. Hamma funyaan nu ga’utti godaanneerra. Oromoon addunyaa kanarra golee arfanuun faca’ee jirusimmoo miliyoonaan kan lakka’ama har’a. Jiruun nutti ulfaattee hiyyuma baqachuutti… hidhaaf ajjeechaa nuffuurraan kan ka’e. Hamma biyyi namaa Oromiyaa xinnoo jedhamee waamamuu ga’utti kumaataman godaannus garuu har’allee rakkoon keenya achuma jira.. Jijjiiramne argame… furmaanni mullate homaa…
Har’as akkuma gaafa haayila sillaasee.. Akkuma gaafa dargii… akkuma wayyaanee ammaa… gabrummaan nurraa hin kaane.. Akka rakkannetti..akka nutti roorrifametti… akka hiyyoomnetti baroota lakkoofsisaa as geenyeerra.
Utuu baqachuun furmaata ta’ee bara mootummaa ce’umsaan booda kumaatama karaa keeniyaa yaa’etu waan tokkorraan nu ga’a ture.. Leenci ganda isaa gadhiisnaan adurree ta’aaf malee…
Ammasimmoo godaanuutti jirra… finciluma dheengaddaan walqabateellee gammoojjii saharaan kan qaxxaamure kumaatama.. Dhugaadha nama waan taaneef obsa fixachuu malla.. Fedhi keenyas daangaa dhabuu mala. Garuu “hamma yoomiitti?” Isa jedhu jala mureen gaafachuu barbaada. Gaaffiin bu’uuraa dhalootni kun deebisuu qabu maali? Foon ofii mo’anii rakkoo dandamachuun jijjiiramaaf aarsaa ta’uumoo biyya jijjiirametti godaanuutu furmaata? Dhaloota ofii darbee dhalootaaf dabarsuuf qabsaa’umoo…. Dhaloota ofiifuu ifa arguu barbaadu? Baqachuun kuni hoo hamma yoomiitti itti fufa…?
Gaaffiiwwan kunniin namnuu akka of gaafatun barbaada. Keessattuu dhaloonni amma Oromiyaa keessa jirtan. Tikseen gaariin hoolota isaa bineensa baraara malee ofii dheessee akka hin baanes beekaatuma of gaafadhu.. irra deddeebi’ii of gaafadhu.
Har’a uummanni keenya balaa uumamaafi nam-tolcheetiin guyyaadhaa guyyaatti hir’achuutti jira. Beela, balaa konkolaataa, dhibee akkasumas hidhaafi ajjeechaan irratti walfuree qe’ee isaarratti akka baalaa harcaasuu hin dhiifne. Tokkoon tokkoon saba kooti lapheen mada’aadha. Gaddis golatti nu aseenee ba’uu didee mataa jabaate. Ta’us garuu nuti hin dhumne.. Hin dhumnusi.. Harca’aama biqilla… goggogaama daraara.. Ni baayyanna.. Nuti sanyii badu miti..mitii?
An akka nama tokkootti dhaloota ammaa kanaan waanan jechuu barbaadu, hireen uummata keenyaa harka keenya keessa qofa akka jiru akka naaf beeektaniidha. Rakkoon nuti keessa jirru hundeedhaan buqqa’uu kan danda’us garee galaana gama jiruun osoo hin taane nu’i warra as Oromiyaa jiruun qofa ta’uus sirriitti beekkadhaa. Yoo godaansi nu jijjiireef warri godaananiyyuu ni gahu. Aayyoofi abboo wayyaaneen ijatti tuftu kan arguutti jiru anaafi si’i.. Shamarran keenya salphataniif daa’imman keenya gombifamanis nutu dhiiga ho’aa arguutti jira. Dhugaadha waa’ee keenya garee siyaasaa ykn nama jabaa tokkorratti dhiisuun qofti yoo nutti hammeesse malee furmaata waaraa hin argamsiisu. Keessaa ba’uurra keessatti hafnee keessaa baasnu malee.
Biyya keenya eenyuufi eenyuutti dhiisnee deemna..
Mee kottaa keessaa hin baqannuu..! Yoo du’a ta’e eessattiyyuu nuuf hafaa hin jiru silaa. Adaraa oboleettiiko.. Adaraa obboleessako.. Iji kan kee ala hin’laalin.. Oromiyaatti dudda gattee qajeeluufis faana hin kaasin. Yoo dhumuu asitti dhumna.. Bakka haadhaaf abbaan keenya nu awwallatanitti.. Bakka firaaf lammiin quba nu qabaatutti.. Malee jiraachuuf utuu fiignuu.. Osoo du’a baqannuu du’i xiiqii nuun qabachuutti jira… maaloo nutti haa hafu. Yoo as teenyee aarsaa barbaachisu kafaluun falmanne malee biyya keenya bineensatti dhiisnee hin deemnu adaraa… waan lubbuun nu hawwituufi foon keenya kajeeltu nutti haa hafu.. Dhaloota jijjiiramaaf cichu taanee dhaloota jijjiiirame haa uumnu. Warri anaaf siin har’aa uuman keesaa baqataniiti miti keessaa alattis hin godaanne.. Jireenya dhuunfaa isaanii gatanii… alaatii as dacha’an malee.
Kormi Oromiyaa gadhiisee baroodus bookkisus sagaleensaa amma lukkuu asii iyyituullee dhiibbaa hin fidu. Barooduun asumatti toltiitii dhaamsaan qabsaa’uuf daangaa hin qaxxaamurin.
Qabsoon dhaamsaan taatu waggoota digdamii shanan darban yoo nu cabsuu malee nun dhidhiibne.. Yoo nu diiguu malee nun ijaarre. Bakka itti waa gochuu dandeessu gadhiistee ibsa ejjennoo nuu erguuf gammoojjii hin qaxxaamurin maaloo… erga duuti hin oollee falmaa duuna ijoolle…
Kun yaada dhuunfaa koo ta’us mee irratti haa mari’annu… dubbii kana akkamitti ilaalta ati?
Galatoomaa!
Rabbi isin haa jajjabeessu…


text:
Tafsiira Suuratu Al-Ankabuut-Kutaa 14
Warra Kitaabaa Waliin Falmuu
Nama kamiyyu waliin yommuu falman naamusa hordofantu jira. Naamusa yoo hin qabaatin, falmiin bu’aa buusu hin danda’u. Naamusa falmi keessaa tokko, ragaalee qabatamaa fi dubbii gaariin falmuudha. Suuratu Al-Ankabuut irraa akkaataa warra kitaabaa (yahuudotaa fi kiristaanota) waliin falman mee haa ilaallu:
“Warra kitaabaa wanta irra gaarii ta’een malee hin falminaa, isaan keessaa warra zaalimota ta’an malee. Jedhaa, “Gara keenyatti kan buufamee fi gara keessaniitti kan buufametti amannee jirra. Gabbaramaan keenyaa fi Gabbaramaan keessan Tokkicha. Nuti Isaaf ajajamoodha.” Suuratu Al-Ankabuut 29:46)
Yaa warra amantan! Isaan keessaa namoota zaalimoota ta’an malee Yahuudotaa fi Kiristaanota tooftaa gaarii ta’een, dubbii bareedan, karaa laafaan gara haqaatti waamun malee hin falminaa. Wanti irra gaarii ta’e: ragaalee qabatamoo, karaa hundarra gaarii ragaalee kanniin ittiin dhiyeessanii fi haala gaarii of keessatti hammata.
Ragaaleen qabatamoon aayata Qur’aanaa fi mallattoolee samii fi dachii keessa jiran hammatu. Karaan hundarra gaariin ragaalee kanniin itti dhiyeessan immoo nama si faallessuu amansiisuuf karaa gabaabaa fi laafaa filachuudha. Haalli gaariin immoo niyyaan namaa tolu, dubbiin laafaa fi bareedaa ta’u. Fakkeenyaaf, namni ragaalee qabatamoo ittiin falmu qabatee garuu kan nama arrabsuu yoo ta’e wanta irra gaarii ta’een hin falminee jechuudha.
Akkasumas, namni nu faallessu sobaan yoo nu falme, haqaan falmutu nurra jira. Qur’aana keessatti tooftaa falmii bakka adda addaatti ni arganna. Mee isaan keessaa akka fakkeenyaatti wal falmii Nabii Ibraahimii fi mootii jidduutti adeemsifame haa ilaallu:
“Sila gara nama Rabbiin mootummaa isaaf kenninaan Gooftaa isaa ilaalchisee Ibraahimin falme hin ilaallee? Yeroo Ibraahim, “Gooftaan kiyya Kan jiraachisuu fi ajjeesudha.”jedhe. Innis, “Anis nan jiraachisa, nan ajjeesa.”jedhe. Ibraahim ni jedhe, “Dhugumatti Rabbiin aduu bahaan fida, ati immoo dhiyaan fidi.” Achumaan kan kafare dhama’e. Rabbiin namoota zaalimtoota hin qajeelchu.” Suuratu Al-Baqarah 2:258
Namtichi kuni Rabbiin mootummaa (aangoo) waan isaaf kenneef of tuulee daangaa darbe. “Gooftaan kee eenyu?” jechuun Nabii Ibraahimin gaafate. Ibraahimis akkana jechuun deebise: “Gooftaan kiyya uumamtootaaf jireenya kan kennuudha. Ammas, yeroo du’aa lubbuu isaan keessaa Kan fudhatuudha. Inni jiraachisuu fi yeroo du’aa nafsee fudhachuun kophaa kan ta’eedha.” Namtichis ni jedhe, “Anis nan jiraachisa, nan ajjeesa. Kana jechuun nama ajjeesu barbaade nan ajjeesa. Nama tursiisu barbaade nan tursiisa.” Ergasii Ibraahim ni jedheen: “Rabbiin ani gabbaru aduu bahaan fida. Ati seera Rabbii kana jijjiruun dhiyaan fiduu dandeessaa?” Ergasii kaafirri kuni ni dhama’e. Mormiin isaas ni cite. Dhimmi isaa akka dhimma zaalimtootaa Rabbiin haqaa fi wanta sirriitti hin qajeelchineeti.[1]
Wal falmii kana keessatti Nabii Ibraahim (aleyh salaam) ragaalee qabatamoo ni dhiyeesse. Ragaaleen kunniinis: “Gooftaan kiyya Kan jiraachisuu fi ajjeesudha.”jedhe, “Dhugumatti Rabbiin aduu bahaan fida, ati immoo dhiyaan fidi.”
Ammas karaa laafaa ragaalee kanniin itti dhiyeessu filate. Yommuu mootichi kuni “Anis nan jiraachisa, nan ajjeesa.”jedhe, Nabii Ibraahimis mormii keessa seenuun “Ati hin jiraachistu, hin ajjeestu. Ati sababa qofa hojjatte” hin jenneen. Kana irra, “Dhugumatti Rabbiin aduu bahaan fida, ati immoo dhiyaan fidi.” Jedheen.
Ammas, dubbii Nabii Ibraahim keessa arrabsoon, tuffii fi jabeenyi hin jiru. Kanaafu, billati hiya ahsan (wanta irra gaarii ta’een) falmuun ragaalee dhugaa fi qabatamoo, karaa gabaabaa ittiin nama amansiisanii fi haala dubbii ittiin dhiyeessan of keessatti qabata.
Garuu Yahuudotaa fi Kiristaanota keessaa namoota garii waliin yeroo haala armaan olii kanaan falman bu’aa hin buusnetu jira. Kanaafu, namoota akkanaa itti aanse dubbate: “isaan keessaa warra zaalimota ta’an malee.”
Kunniin namoota haqni erga ifa isaaniif ta’e of tuulanii fi haqaaf gadi hin jenneedha. Akkasumas, warra waraana Muslimoota irratti bananiidha. Namoota akkanaa takkaa isaan waliin falmuu dhiisuu, takkaa immoo seeyfin isaanitti duuludha. Haalli kuni wanta isaaf maluuf itti fayyadaman. Haalli seeyfin isaanitti duulu kan barbaachisu yoo ta’ee fi nu bira humni seeyfin isaanitti duulu yoo jiraate, itti duuludha. Ta’uu baannan, nuti humna yoo hin qabaatinii fi fooyya’insi isaan dhiisu keessa kan jiru yoo ta’e, nuti isaan dhiifna.[2]
Jedhaa, “Gara keenyatti kan buufamee fi gara keessaniitti kan buufametti amannee jirra. Gabbaramaan keenyaa fi Gabbaramaan keessan Tokkicha. Nuti Isaaf ajajamoodha.”
Hima kana keessatti Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa tooftaa wal falmiin ittiin jalqabamu ibsa. Tooftaan kunis: dogongora yoookiin jallina nama waliin falmitanii bu’uuraa fi tuqaa jalqabaa wal falmii hin godhinaa. Garuu isinii fi nama isin faallessu jidduutti haqa waliinii (common) ta’e irraa jalqabaa. Kana jechuun wal falmii fi mariin tuqaa irratti wal dhaban osoo hin ta’in tuqaa ijoo irratti wali galan irraa jalqabamu qaba. Ergasii namni waliin falman kana akka hubatu taasisuudha: ijjannoon keessan wanta irratti wali galtaniin kan wal simatuudha, ijannoon isaa immoo wanta irratti wali galtan kan faallessuudha.[3]
“Gara keenyatti kan buufamee” kana jechuun Qur’aanatti amanne. “gara keessaniitti kan buufametti amannee jirra.” Kana jechuun Tawraati fi injilii harka namaatiin jijjiraman osoo ta’in Tawraati fi Injilii Rabbiin irraa buufamanitti amanne.
“Gabbaramaan keenyaa fi Gabbaramaan keessan Tokkicha.” Kana jechuun Gabbaramaan keenyaa fi Gabbaramaan keessan kan haqaan gabbaramu tokkicha.
Aayah tana ilaalchisee mee wanta Shekh Abdurahmaan As-Sa’dii jedhe asitti haa dhiyeessinu:
Jedhaa, “Gara keenyatti kan buufamee fi gara keessaniitti kan buufametti amannee jirra. Gabbaramaan keenyaa fi Gabbaramaan keessan Tokkicha. Nuti Isaaf ajajamoodha.”
Kana jechuun falmiin warra kitaabaa waliin adeemsiftan, wanta gara keessaniitti buufamee fi gara isaanitti buufametti amanuu, Ergamaa keessanii fi Ergamaa isaaniitti amanuu fi Gabbaramaan tokkicha ta’uu irratti haa hundaa’u. Wal falmiin keessan haala kitaabban Rabbiin irraa bu’an irraa waa qeequn ykn Ergamtoota irraa Ergamaa tokko maqaa xureessun ta’uu hin qabu. Akkuma wallaalan yommuu nama isa faallesse falmu hojjatu. Haqaa soba osoo hin jedhin wanta isa bira jiru hunda qeeqa. Kuni zulmii fi naamusa falmii keessaa bahuudha. Dirqamni namarra jiru soba nama falmu bira jiruu deebisuu fi haqa isa bira jiru immoo fudhachuudha. Osoo kaafira ta’ellee dubbii isaatiif haqni hin deebifamu.
Akkasumas, falmii warra kitaaba waliin adeemsisan qajeelfama bu’uuraa kana irratti hundeessun Qur’aanaa fi Ergamaa Rabbii (SAW) akka mirkaneessan isaan taasisa. Sababni isaas, hundee amanti kitaabbanii fi Ergamtoonni irratti wali galan, akkasumas, warra wal falman jidduutti kan mirkanaa’e ilaalchisee yoo dubbate, kitaabbanii fi Ergamtoota hundatti akka amanu isa dirqisiisa.” [4]
Fkn, Kiristaanni, hundee amanti kan akka Rabbiin gabbaramaa Tokkicha ta’uu ilaalchisee yoo dubbate, Qur’aanaa fi Nabii Muhammadin (SAW) dabalatee kitaabbanii fi Ergamtoota hundatti amanuun isarra jira. Sababni isaas, kitaabbanii fi Ergamtoonni hundi Rabbiin gabbaramaa tokkicha qofa akka ta’e irratti wali galu. Namni Injiilitti nan amana, Qur’aanatti immoo hin amanu jedhe, dubbii isaa kana keessa wal diiggatu jira. Sababni isaas, hundeen amantii Qur’aana keessa jiru injiil keessas ni jira. Kanaafu, Qur’aanatti hin amanu jechuun isaa injiilittis hin amanu jechuu isaati.
Akkasumas, Rabbiin qofti gabbaramu akka qabu Qur’aana, Tawraati fi Injiil keessatti kan mirkanaa’edha. Kiristaanni Tawraati fi Injiilitti nan amana jedhu Rabbiin gabbaruu dhiisee Iyyasuusin ykn haadha isa yoo gabbare (waaqefate), kuni amanti isaa diiga. Dhugaadhaan tawraati fi injiilitti hin amanne jechuudha.
“Nuti Isaaf ajajamoodha.” Kana jechuun nuti Rabbi qofaaf ajajamna, masakamna. Nuti abbooti amantaa ykn nabiyyoota fi ergamtoota hin waaqefannu. Namoonni kunniin hundu akkuma keenyaa namoota Rabbi Gooftaa isaanii ta’ee qofa akka gabbaran isaan irraa barbaadamuudha.[5]
Kitaabban wabii:
[1] Tafsiiru Muyassar-43
[2] Tafsiir Qur’aanil Kariim-Suuratu Ankabuut-fuula 250-251, Ibn Useymiin
[3] https://www.englishtafsir.com/Quran/29/index.html#sdfootnote83sym
[4] Tafsiir Sa’dii-742
[5] Ma’aariju tafakkuri wa daqaa’iqu tadabburi-15/279


text:
Green Huusii Misaa’ela Baalistikii gara dhaabbata Humna Niiwkularii Emireets dhukaasuu beeksise
Gareen Huusii Misaa’ela Baalaastikii Yaman irraa, gara dhaabbata humna Niiwkularii Emireets magaalaa Abuu Daabii cinatti ijaaraa jirtuutti kan darbate tahuu beeksise.
Gareen Huusii torbaanuma dabre keessa Misaa’ela Baalastikii yeroo lammaffaatiif gara Sa’udii dhukaasee kan ture akka tahes gabaasni kun ni mul’isa. Gamtaan waraana biyyoota Arabaa garee Huusii Iiraaniin deeggaramu Yaman keessatti kan rukutaa jiru yoo tahu, gamtaan kun adda durummaan Sa’udii fi Emireetsiin kan durfamu tahuun ni beekkama.
Gamtaan waraana biyyoota Arabaa kun bara 2015 irraa eegalee Mootumma Yaman deeggaruun finciltoota Huusii Xiyyaarota waraanaatiin rukutaa jira. Haata’u malee gareen Huusii Magaalaa guddoo biyyatti Sana’aa dabalatee, kutaa Yaman gara Kaabaa harka caalu too’annaa jala oolfatee jira. Waraanaa Yaman kanaan lammiileen biyyattii kuma hedduun lakkawaman akka du’anii fi kanneen miiliyoonotaan lakkaawwaman ammoo beelaa fi dhibeef kan saaxilaman tahuunis ni beekama.


text:
Sagalee dursee waraabamuun kaleessa koran waggaa kan Tokkummaa Mootummootaa irratti dhiyaate kanaan addunyaan yeroo ammaa rakoo gurguddaan qabamtee akka jiru kan ibsan ministriin dantaa alaa Ertraa Osmaan Saalee.
Isaanii weerara dhukkuba KOOVIID-19 , jijjirama qillensaa fi addunyaa irratti gama Humna qabaachuun jijjirama jiru maqaa dhahaan.
Waa'ee hidha laga Abbayyaa kan ilaaleen Itiyoophiyaa Masrii fi Sudaan gidduu fedhii fi amantii gaarii jiruutu fura malee gidduu seensa addunyaa miti jedhan.
Amerikaa fi Awuroopaan wal taatoota isaanii waliin akka jecha isaanii gocha balaa'amaa ABUT rawwtuuf deebiin kennan Ertraan hin fudhattu jedhan.
Gabaasa Guutuu Caqasaa


text:
ð
Yeroo Waaqeffannaa gaarii qabaanneef Waaqayyoof galanni haa taâu. ð
Obboloota karaa garaa garaan nu tajaajilaan Waaqayyo isaan haa eebbisu, Ayyaanni Waaqayyoo isaanif haa baayâatu jechaa, Sagantaa keenya kan guyyaa harâaa asuma irraatti raawwanna. Waaqeffannaan keenya kallattii torbees yeroosaa eeggatee itti fufa.ðð½
Barumsootni torban keessatti qabnus guyyoota isaanii eeggatanii waan isiniif dhiyaataniif itti gargaaramaa. ðð½
Obboloota keessan warra kaanillee gara Tokkummaa kanaatti affeeraa isiniin jenna âï¸
Sagantaa keenya irratti yaada/gaaffii yoo qabaattan karaa keessaa /inbox/nuquunnamaa ððð


text:
KAAYYOO ABO
-
Rakkoo Siyaasaa Itophiyaa Karaa Nagaa Furuu Ilaalchisee Maddi rakkoo siyaasaa impaayera Itophiyaa mirga hiree murteeffannaa sabootaa kabajamuu dhabuu dhaan cunqursaa sabaa mootummaan gaggeessuu dha. Mootummaa Itophiyaa amma aangoo irra jiru heera biyyaa keessatti mirga hiree [Read More]
-
Kaayyoo ABO Addi Bilisummaa Oromoo (ABO) jaarmayaa siyaasaa kiyyoo kolonii Habashoota jalaa bilisa bahuuf qabsoo bilisummaa ummatni Oromoo gaggeessu hogganuuf sabbontootaan bara 1973 keessa ijaaramee dha. ABO ijaaramuun hawwi ummata Oromoo jaarraa tokkoo kan qabsoo [Read More]
-
Seensa Akeekni barruu kanaa cuunfaatti waa’ee ummata Oromoo, biyya isaa, aadaa, qaroomina fi seenaa isaa barsiisuu dha. Akkasumas haala sabni Oromoo kiyyoo bulchiinsa kolonii Abasiiniya jalatti itti jiraatee fi qabsoo inni bilisummaa, dimokraasii, dinagdee fi [Read More]


text:
Nuyi Bilisummaa Barbaanna!, Hidhamtootni Siyaasaa haa hiikaman , Haqni Haacaaluuf kan jedhu hiriirri jabaatee itti fufe
Hiriirri Mormii barattoota mana barumsaa qophaayinaa magaalaa Amboon Guraandhala 5/2021 eegale baha Oromiyaa tti babal’achuun Magaalaa Dirree Dhawaattii fi Harargee Bahaa Dirree Xiyyaaraatti kan gaggeeffamee ture guyyaa har’aa guraandhala 6/2021 lixa Shaggar Magaalaa Geedoo, wallagga Bahaa Magaalaa Naqamtee fi Horroo Guduruu Jimmaa Raareetti barattootni mana barnootaa sadarkaa lammaffaa baratan hiriira barattootni mana barumsaa qophaayinaa Amboo eegalan wal irraa fuudhuun guyyaa har’aa gaggeeffataa oolaniiru.
Hiriira barattootni mana barumsaa sadarkaa 2ffaa gaggeessaa jiran ammaan booda Oromiyaa keessatti Bilisummaa barbaanna, hidhamtootni siyaasaa haal duree tokko malee akka hiikamanii fi Haqni Hacaaluu akka bahu gaafataniiru.
Hiriirri Mormii kun hidhaa fi ajjeechaa sukkaneessaan Oromiyaa keessatti lammiilee Oromiyaa irratti waraana PPn ajajamanii raawwatamaa jiran kan balaaleffate yoo tahu olaantummaa seeraa tuffachuun kan Manni murtii lakkise poolisiin hidhee jiraachuun haqa I Sabboontotaa ukkaamsuuf deemaa jiru tahuus Mormii barattootni gaggeessan keessatti akka dhaadannootti sagalee isaanii dhageesifataa turaniiru.
Hiriirri Mormii kun roorroo daangaa darbe sirni amma jiru ilmaan Oromoo fi lammiilee Oromiyaa irratti raawwachaa jiru balaaleffachuu qofa osoo hin taane hundeen jijjiiruuf akka barattootni mana barnootaa sadarkaa lammaffaa gaggeessaa jiran kun Sagalee Qeerrootti himaniiru.
Mormiin sirna pp balaaleffatu kan kan mana barnootaa qophaayinaa Amboon ganama eegale barattoota Dirree Dhawaan itti fufee jira.
Hiriira mormii kana irratti hidhamtootni siyaasaa haa hiikaman Filannoo dura nagaa fi Tasgabbiin biyyaaf jiraachuun murteessaa dha kan jedhuun waamicha MCBOf ABOn labsame KFOn ofitti fudhate akka hojiirra ooluu qabuuf waamicha dabarsaniiru.


text: Oduu Ho’aa Ammaa; Muddee 16 Bara 2015 Godina Iluu Abbaa Booraati Baratootin Mana Barumsaa Qophaahina Sadarkaa 2ffaa Abdii Borii Gochaa Mootummaan Abbaa Hirree Wayyaanee Ilmaan Oromoo Irrat raawwachaa jiru balaaleffachuun Magalaa Mattuu Keessati Sagalee Mormmii fi Dhaadanoolee Lafa Keenya Alagaaf hin kenninu,Gaafiin keenya gaafii Mirgaa Abbaa Biyyuummaati jedhuuf sirboota “Siifan Lolaa Oromoo Narra hin gorttuu” jedhu Dhageessisaa oolaniiru.hiriira guyyaa kaleessaa Baratootin Mana Barumsaa Sadarkaa 2ffaa Mattuu Bahaniin wal qabatee Baratootin Hedduun Mana hidhaati guuramanii reebichi hamaan Irrat Geggeeffamaa jiraachuu maddeen keenya Ibsaniiru.oduudhuma wal qabateen Baratootin Yunivarsitii Mattuu Mormmii Isaanii guyyaa 3ffaaf kan itti fufan ta’uu caalaa guyyaa har’aa Muddee 16 Bara 2015 irraa jalqabuun guutummaati “Barumsi Bilisummaa Booda” jechuun Barumsa dhaabuu Isaanii beekameera.


text:
Prezidaantiin Yunaayitid Isteetis Joo Baayiden kanneen ennaa weerara vaayiresii koronaa insuraansii fayyaa dhaban gargaaruu kan danda’u galmeessuu insuraansii kuunsa fayyaaf akka jalqabamuuf ajaja darbe har’a malatteessuuf jiran.
Lammiiwwan Ameerikaa bakka hojii isaanii tii inshuraansii fayyaa argachuun kan beekamu yoo ta’u sababaa weerarichi babal’ataa adeemen namoonni hedduun hojii dhaa ala waan ta’aniif jecha lakkoobsi namoota insuraansii fayyaa hin qabaannee heddummaatee jira.
Ajaji Baayiden baatii sadiif kan turu yeroo namni insuraansii Obamacare” jedhuuf akka galmaa’u eeyama. Sagantan kun bara 2010 ennaa Baayiden itti aanaa prezidaantii ta’uun tajaajilaa turan tolfame.
Ajaji kun mallatteeffamuu dura White House biraa ibsa kennameen ennaa COVID-19tti duulaa jirru kanatti lammiiwwan Ameerikaa keessumaa kunuunsa fayyaa argachuun baay’ee barbaachisaa dha jedhee jira.
Yunaayitid Isteetis keessaa namoonni 429,000 ol sababaa vaayiresii kanaan du’anii jiran.
Qindeessaan dhimma COVID-19 kan White House Sizaar Jef Zients akka jedhanitti ministriin eegumsa fayyaa Yunaayitid Isteetis ogeessonni eegumsa fayyaa itti dabalaa talaallii kana akka kennaniif haala ni mijeessa jedhan.
Zients itti dabaluu dhaan seera dandammachiisa COVID- 19 kan talaallii fi dandeettii qorannaa ilaalchisee dhiyaate kan Baayiden kongresii dhaan raggaasisamuu qaba jedhan. Bulchiinsichi guyyoota 100 keessatti yoo xiqqaate talaalliiwwan miliyoona 100 uummataan ga’uu dha.


text:
Kiyyaa Aweday
Heloo yaa Gooftoolee Yaa Warra Maqalee, Ana Abiyyii bilbilee Jala deemtuu Jalee Kan Ergattan Kalee, Ana Xawalwaallèe Afaan na Cancalee Isintu Na Leenjise Dhidhiitaa Kabalee Hin daganne Arra’allee
Qabsoo Qeerrootinan Teessoo Keessan dhale Iddoo nan hin Malle Dhiifama Gooftoolee ?
Yaa Abbaay Xahayyee Uuuuuuu jedhee Iyyee Na nyaachisin biyyee Getaachoo Assaffaa Sodaa keen dhudhuufa Kufeen Ciisa LafaaNarraa Murtee Tafa Na Laamsheessin Nafa ?
Ato Sibati Naggaa Tiinii keessan Luugaa Akka na Guddiftan Biyyi Guutuun Ragaa Ani Galata keessan Hin beeku Herrega Haqa qabdan dhugaa !
Badii koo nan ArgaaManguddumman Erga Nafxanyaa na Sobeen Kophaa kiyya Fiiga Ganduma Soddaatu Dhiibee baasee Faagaa Gad na buuse Laga !
Oromiyaa keessatti Guyyuun Jigsa dhiiga Ajjeesee Duguugaa Keessafuu Gujii fi Wallagga Galaanuma ta’e Dhiigni Guutee Laga Oromoon Jibbite Ijaanuu na Argaa Qeerroon natti kaatee Mee Garamiin Fiigaa ?
Harkaatu na dhiiga Halkanin baaraga Hirriibarran Fiiga Harki Bitaaf Mirgaa Ana fi Isintu duris Lafeef dhiigaa Hin dhaqu Jijjiga Isinirran Jigaa Ka’ee dhufee Fiigaa Na Salphisinaa gaa ??
Ato Sibati Naggaa Ato Gabratsiyoni Jaala Jaala Argaa Rakkoo tiyya Argaa Akkuma Kaleessaa Koottaa na Garafaa Fudhadhaa Halangaa Ni qabdanii Mirga Huddu Foorii qabaa Feetan Narraa Rigaa Mee na baasaa Lagaa Hin dhaqu Wallagga Isinitti booyuutu Irra Anaf Mirgaa !
Jedhee odoo Kadhatuu Ashaagireen baaragàa Gantuun Harka dhiigaa Oliif Gad Fifiigaa Itti Erge Ergaa Harka Kaa’ee Marga Jarroolee Nagaa Irra Diddee Ergaa Tigiraay Gooteef bagaaJiruun dhaabde dhagaa !!
Mumicha Bilixiginnaa Qaalii Abbaa badhaasa Noobelii Salphinni Hangana Olii Hin Jiruu Mee Laali Gantuu Garagalii Dura Of Madali Ol Siin Ka’e Gaallii Oromiyaa qofa kan kèe Federaallii Miliyoona 50 Rasaasaan Waxalii Miliyoona Shanii Salphadhuu irraa Gali !!


text:
RSWO – Amajji 15, 2019: Marii Dhimma Yeroorratti Hayyuu Oromoo, Obbo Jamaal Ibraahim Waliin Taasisne
Duguuginsa sanyii yeroo ammaa Oromoota Lixa Oromiyaa irratti geggeeffamaa jiru, Oromoo addaan qoodanii cabsuufi WBO hiikkachiisuuf duula loltoota lafoofi humna qilleensaa Dr. Abiyyiin (inpaayera itoophiyaan) taasifamaa jiru ilaalchisuun marii Hayyuu Oromoo Obbo Jamaal Ibraahim waliin taasifne
For Ethiopian friends of mine, A. Oromoo
Dr Henok talks about the current crises in Ethiopia, especially, the political fiasco in western Oromia. He puts ‘political Ego’ in both OLF and ODP as the fundamental cause for the problem. Ego’n kun ተነፈሱ qabaa jedhe, xiqqoo nama kofalchiisa kkkkkkk. Namni Ego rakkistu akka nama afuura sheexanaan qabameeti.
Tooftaafi tarsiimoon dhaabbileen lamman walinjifachuun walbira darbuuf deemanis dogoggoraa jedhe. Maqaa walballeessuufi quba walitti qabuun sirna dimokraasii diriirsuun hindandaa’amu jedha.
Qabxii biraa inni dubbate waa’ee namoonni kana dura yeroo ABO gargar caccabe aarii walirraa qaban har’a ODP maadheffachuun haaloo ba’aa jiran. Kun ammam dhugaa akka ta’e beekuun rakkisaa ta’us wanni akkanaa jiraannaan, ABO rakkoo akkanaa hambisuuf dursee socho’uun irraa eegama. Namoonni akkana godhanis jiraannaan seenaaf maal kaa’uu akka barbaadan teenyee ilaalla.
Hundumaafuu, haasaan Henok kun ija qabaa kan isiniif tahu keessaa butaatii nyaadhaa.
ONN LIVE : Amajjii 15 2019 | Qophii Addaa ONN : Marii haala yeroo irraatti hogeessa seeraa Dr Heenook Gabbisaa waliin godhamee. Amajjii 15/2019.
Hayyuun Akka itti dubbatuf waan dubbatu beeka me waan Jawar baati shan dura dubbate kana dhaggeffadha !
ONN LIVE : Qophii Gaaddisa Dhugaa Amajjii 15, 2019. Sirna Simannaa Qabsa’aa Gammadaa Boosee Godina Shawaa Bahaa Ona Booset Magaalaa Boofaatti Taasifame.


text:
Godina Iluu Abba Boor magaalaa Baddallee fi nannootti barattotaa fi jiraattoota irratti reebichaa fi hidhaan daran hammaate jechuun maddeen ibsanii jiru.Kibxata darbe Polisoonni Federaalaa Mana barumsaa sadarkaa lammaffaa Baddalle seenuun “Namnii Mana Barnootaatti Dhagaa Darbate” eenyu jechuun aara himiimaansu darbatanii barattoota 81 ol ta’aantu ukkamamanii Hospitaala seenuun ibsamee jira. kanneen keessaa 41 amma iyyu mana yaalaa keessa akka jiranii fi kanneen lubbuuf haala sodaachisaa keessa jiran jiru jedhu.Itti anaa bulchaan magaalaa Baddallee Obbo Girmaa Terrafaa polisiin mooraa mana barumsaa seene hin jiru, barataan midhamee hospitaala seene hin jiru jedhan. Garuu kannen polisii harkatti Dullaa argan ofumaa sodaatanii kukkufan boodas hospitaalatti wal’anamanii ba’an 6 ta’u jedhu.
Akkasumas Handaara magaa Baddaleetti kan argamu mana barumsaa sadarkaa duraa Lalisaa Haroo Toree keessatti kibxata darbe barattonni mooraa mana barumsaa keessa eega seenanii booda bulchaan aanaa kaleessa sirbaa waan turtaniif amma walgahii gaggeessina waan jedhaniif jecha nuti barachuuf malee walga’iif hin dhufne jechuun barattonni waan didaniif jecha polisiin aanaa waamamee dhufee barattonni dheessanii barnootattis akka hin deebi’iin barattonni ibsanii jiru.
Garuu kan qabamanii gara magaalaa Baddaleetti geessaman jiru jedhu. Bulchaan aanaa Baddallee Obbo Araggaa Shiguxee walgahii irran jira booda natti deebi’aa jechuun bilbila cufan. Gama kaaniin magaalaa Bishooftuu fi handaara magaalaatti reebichaa fi hidhaan hammaate jedhu jiraatonni fi barattonni. Angawoonni garu ni haalan.


text:
Lootee seentonni Bokoo Haraam jiraattota gandeen Naayijeeriyaa giddu kaleessa kaabaaf maallqa kennaniin mootummatti akka duulan dadammaqsuu dhaan hawaasaalee hedduu naannoo sanaa qabachuu isaanii mootummaan naannoo fi komiishinni odeeffannoo mootummaa Rooyitersitti himanii jiran.
Gareen Islaamummaa kun duraan kaaba gama bahaa biyyattii keessatti kan heddummaatan yoo ta’u, kutaa Nijeer naannoo magaalaa guddoo federaalaan wal daangessutti siquun, sochiin waraanaa kan farra shororkeessummaa hojii irra jiraachuu isaa beeksisaa ennaa jirutti, babal’achuun garee kanaa yaaddessaa ta’ee jira.
Kan Abujaa daangessu mootumaa naannoo Shiroroo kan naannoo kutaa Nijeriif dura taa’aa kan ta’an Suleiman Chukuba, akka jedhanitti loltoonni Bokoo Haraam yeroo ammaa yoo xiqqaate naannolee 25 keessa jiru.
Waraanni biyyattii baatii darbe akka jedhetti, loltoonni Bokoo Haraam 6,000 dhiyeenya harka kennan jechuu dhaan kunis tattaaffii farra lootee seentummaa waraanni geggeesse jedhee jira. Chukuban, mootummaan federaalaa lootee seentummaa kanatti duuluuf loltoota itti dabalaa gamasitti akka ergu gaafataniiru.


text:
Haacaaluu Eenyutu ajjeesse?
Related
Related Posts
- BBC Afaan Oromoo: Ali Birraa waayyee Haacaaluu maal jedha
BBC Afaan Oromoo: 'Haacaaluu Hundeessaa waliin 'lubbuun keenya tokko,' duuti isaa hedduu na hubde' Ali…
- Ajjeechaa Haacaaluu: Mormii hawaasa Oromoo lafoo haga qilleensarraan
Ajjeechaa Haacaaluu Hundeessaa: Mormii hawaasa Oromoo lafoo haga qilleensarraan Hawaasni Oromoo Awustiraaliyaa magaalaa Melborn…
- BBC Afaan Oromoo; VOA Afaan Oromoo, Hagayya 16, 2018
BBC Afaan Oromoo; VOA Afaan Oromoo, Hagayya 16, 2018


text:
Dhuga Ba’umsi Ragaawwan Abbaa Alangaa Kan Dr. Mararaa Irratti Dhiyaate Wal Faalleessa: Abukaatoo Dr. Mararaa
WAASHIGITAN, DIISII — (voaafaanoromoo) —Doktoor Mararaa Guddinaa har’a mana murtii ol aanaa dhaddacha 19ffaatti kan Lidataatti dhiyaatanii jiran. Abukaatonni isaanii gaaffii kana dura dhiyessaniin harki isaanii kaateenaa dhaan akka hin hidhamne ka jedhu illee deebii argatee, har’a harki isaanii hidhamaa hin turre jedhan. lakkoobsi abukaatota isaaniif falmanii fi kan firoottan isaanii isaan daawwatan illee murtaa’aa akka hin taane gaafanne sun deebii hin arganne jedhu Abukaatoon isaanii.
Ragaan abbaan alangaa lamas dhuga ba’umsa kennanii jiru. Ragaan inni duraa komputera isaanii keessaa waraqaa fuula 100tu maxxansame yoo jedhu ini kaan immoo fuula 146 tu maxxanfame jechuun dhddachichaaf ibsanii jiru. Abukaatoo Dr. Marara kan ta’an obbo Wandimmuu Ibsaa akka keenyatti ragaan kun wal faallessa murtiin hafe kan dhaddachichaati jechuun oolmaa mana murtii har’aa ibsaniiru.


text:
Ibsa koree dandamachiiftuu IFLO ilaalchisee
ibsa dhaaba ULFO irraa kenname.
Addi Islaama bilisummaa Oromiyaa IFLOn dhaabbiilee siyaasaa hangafoota QBO tiif falmaa turan keessaa isa tokko. Sochii QBO keessatti qoodni IFLOn kennaa ture laayyootti kan ilaalamuu miti.Gameeysaa fii goota biyya jaalatu, Leenca guyyaa hamaa kan qalbii sabboontotaa keessaa yoomille hin banne J/J/Abbaa Gadaatiin hogganamaa turan. Gameeysa kanaan hogganamuun qabsaawota IFLO keesstti jaalala biyyaa, Gootummaa, wal jaalachuu fii yaadd-qalbii bilisa ta’een qabsaa’uu isaan gonfachiise ture.
IFLOn biyya jaalachuufii gootummaan loluu keessatti lammiilee Oromiyaa qofa osoo hin taane diinni Oromiyaa kan IFLO waliin battala seene waan baay’ee himuu danda’a. IFLOn yeroo dirree qabsoo irra turetti sirna mootummaa abbaa irree adamsee haleelaa ture. Kanaan alatti Yeroon inni hordoftoota amantaa biraa irratti fuulleffate hin jiru. Biyya teenya keessatti rakkoon akka amantiitti uumame hin turre.Haga ammaatti rakkoon turee fii ammaas jiru akka sirnaatti malee akka amantaa ykn akka sabaatti miti.
IFLOs tahee ummanni Oromiyaa isa kana sirritti hubata jennee amanna. Garuu qabsoo bilisummaaf godhamu keessatti kutaalee hawaasaa keessaa isa tokko waan taheef hordoofttoota amantii hundaa hirmaachisuun barbaachisaadha. Kana jechuun hordoofttoonni amantaa biraatiis waan danda’aniin qabsoo isaanii akka tinnisan kan akeekuudha.Waan kana ta’eef lakkoofsa ummata biyyattii keessaa lakkoofsa guddaa qabaachuun kan beekkamu ummanni islaamaa humnaafii qabeenya isaa qabsoo walabummaa biyyaatiif akka oolu gochuufii galii qabsoo shaffisiisuun alatti ergaa biraa hin qabu. Kuni waan qabanitti fayyadamuun Sirna abbaa irree cabsuuf nama gargaara. Oromiyaa walaboomte irratti sabaafii sablammoota amantaa garagaraa qaban waliin jiraachuun hawwii hunda keenyaati. Ragaa kanaatiif IFLOn Sagantaa isaa keesaa keeyyata loogii amantii mul’isu tokkollee qabaachuu hin turre, Hin qabaatuus. Hawaasni gabrummaa jala jiru bifa hundaan ijaaramee sirnicha irratti qabsaa’u qaba. Kanaaf bakka teenyee quba walitti qabuu osoo hin taane dirrqama yeroo beekuu qabna.
Garaa garummaan akka dhaabaattiis ta’ee akka amantaatti jiru kan numiidhu osoo hin taane qabsoo irratti kan nugargaaru ta’uu qaba. Wanni jabaan isa kana akkanatti hubannee hordooftoota amantaa garagaraa qaban hunda kan isaan fayyadu malee kan isaan miidhu akka hintaane barsiisuu fii hujiin mul’isuun hujii jabaa dhaaba dhaaba IFLO eeggatuudha. Wanni gaariin yeroo wal dhabbiin dhaaba lamaan jidduutti ta’es kan ture garaagarummaa ilaalchaa malee kan amantii hin turre. Kuni fuul duraafiis hin jiraatu. Har’ammoo inni kunuu jijjiiramee qabsoorratti waliif tumsuuf gara hundaan qophiin godhamaa jira. Akkuma garaagarummaa ilaalchaafii amantii qabnutti kaayyoo takkittii waliin qabnuuf waan gara garaa argamsiifnee qabsoo bilisummaa xumuruu qabna. Kanaaf milkaawina kora IFLO kanaaf akka dhaabbiileettiis ta’ee akka hawaasaatti qooda keenya bahachuun barbaachisaadha.
Hogganootoofii miseensota IFLO kan turan hundaan dirree dorgommii siyaasaa kan bilisummaafii walabummaa Oromiyaa irratti deebi’uu keessaniif baga gammaddan. IFLOn amala gaarii biyya jaalachuu fii gootummaan loluu J/J/Abbaa Gadaa irraa barate sana dhaloota haaraa dhaalchisee Oromiyaa walaboomsuuf qabsoo itti fufuu qaba.
Tokkummaan Humna. !!!
Oromiyaan Ni walaboomti. !!!
KHR/ULFO
24 – Nov – 2014


text:
Ibsa Miidiyaaf ABO irraa kenname: waa’ee kora sabaa sobaa waajira olaanaa ABO Finfinneetti gageefamaa jiru ilaalchisee
Sababa gartuu qaama dhaabaan alaatiin gurmaa’ee fi diinagdeen godhamee dhaabarraa foxxoqeetiin kan ka’e burjaajiin waan uumameef dhaabni keenya ABOn akka Kora Sabaa addaa waamee burjaajii uumame kana akka qulqulleessu Boordii Filannoo Biyyoolessaa Itoophiyaatiin gaafatamuun ni yaadatama. Boordiin Biyyoolessaas Kora addaa ABOn waamamu kan akka deeggaru ibsee kunis filannoo biyyoolessaa fuuldura keenya jiru dura Korri Sabaa kun waamamee akka qulqullaa’u gaafateera. Haaluma kanaanis Koreen Qindeessituu Kora Sabaa durumaanuu Gumii Sabaa ABOtiin utubamtee turte akka tartiiba seeraa fi heera ABOtti Kora kana mijeessuuf hojii eegaltee qaamota dhimmi kun ilaalus beeksiftee jirti. Hojiin Koree kanaa eegaluunii fi haga ammaatti maalirraa akka ga’ee jiru Boordiin Filannoo xalayaa sirnaatiin beeksifameera. Kanuma faanas Boordiin Filannoo dhimma Kora Sabaa kanaaf waajjira muummee keenya Finfinneetti argamuu kan humnaan qabamee jiru akka gadi nuuf lakkisiisu xalayaa gaafa Guraandhala 25, 2021 barreeffameen gaafatneerra .
Akkuma yaadatamu waajjirri muummee ABO Finfinneetti argamu Koomiishinii Pooilisii Finfinneetiin seeraan ala ajaja mana murtii malee nurratti cufameera. Guyyaa kanarraa kaasee waajjirri keenya Finfinnee tohannoo Komiishinii Poolisii Finfinnee jala galee kan eegamaa jiru yammuu ta’u, hojiin guyya-guyyaa nu hojjetaa turrees addaan citee jiraachuun ni beekama. Haa ta’u malee amma akka odeeffannoo nu qabnutti gartuun dhaaba irraa foxxoqe kun humna poolisii Finfinneetiin marfamee Kora seeraan alaa waajjira kana keessatti geggeessaa akka jiru bira geenyeerra. Oddeeffannoo qabnurrattis hundaa’uudhaan gaafa Bitootessa 12, 2021 Komiishiniin Poolisii Finfinnee akka waajjira kana itti gaafatama isaatiin keessaa nu baasee to’ataa jiruutti walgahii seeraan alaa kana dhaabsisuuf akka itti gaafatama qabu xalayaa sirnaatiin beeksifneerra,
Nutii jala sararree kan itti amannu konfiraansiin gageefamaa jiruuf waajirri ol aanaan Adda Bilisumaa Oromoo inni Gullallee garee foxoqtoota (factions) garee hurraa ykn harcaatota wajjin dalaganiif heyyamamuunsaa seeran ala ta’uusaa akka beekamus barbaanna. Kanarratis, waan kun kufaatii itti gaafatummaa dhabuuf beeka garee seera hinqabne wajjin waan hojjetamaa jirudha. Gareen foxoqtootaa (factions) kanaaf seerri itti gaafatamaan akka kora-sabaa gaggeeffatan heyyamuufii hinjiru; innis heeraaf toora hojii ABO akkasumas seerota galmee Boordii Filannoo itiyoophiyaa(NEBE)-A6112/2019 kan cabsudha. Asirratti waan sirriitti hubatamuu qabuu, Poolisii Komishiniin Finfinnee beekumsaaf qajeelfama hayya Duree Adda Bilisumaa Oromoon ala aangoo jara foxoqtootaa (factions) kanaaf hayyama konferaansii gaggeeffatan heyyamuu seeriif dirqama isaanitti kename hinqabani. Keessumaayyuu , waan kun kan argamaa jiru, hogantoonni ABO hayya duree, hojii raawwachiiftuuf deeggartoota dabalatee gaafa 01/08/2020 humnaan dhiibamuunsanii ni yaadatama.
Kanaafuu, Addi Bilisumaa Oromoo waan sabni Oromoo, ummatootni itiyoophiyaa qaamonni dhimmi dhala namaa ilaallatu marti akka hubatu kan jala sararree ibsuu barbaannu, waan seera hin eegne, cubbuuf mancaafama guddaan ABO irratti dalagamuunsaa biyyitii gaaga’umsaaf jeequmsa keessaa hinba’amne keessa buusuu akka danda’u ifa gochuu barbaanna. Guutummaan itti gafatummaan waan seera cabaa jiru kuniif danqaan itti deemamaa jiru kun harka Mootummaa biyyichaaf qaamotasaa kan akka Poolisii Komishiniin Finfinnee harka ta’uusaa beeksifna.
Har’as, walabumaa akka barbaannu dhiibbaaf qoqoodinsi qaamota/gartuu Mootummaa boordii Filannoo Biyyoolessa itiyoophiyaa , mana murtiif qaamoni seera eegsisan keesumaayyuu Poolisii Komishiniin Finfinnee dabalatee dogoggora hedduu nama qaanfachiisuuf gaga’ama yaaddessaa biyyattii saaxilu kana akka nurraa dhaabbatu gaafanna.
Maamila keenyaaf deegartoota keenya qooda of eeganoof to’annaa nuuf qabdan akkasumas qoodinsaaf irraa fageenya qaama saba keenya joonjessuuf walgahii waaman irratti Tumsa gochaa jirtan, akkasumas gara bal’inaan eegumsa dhaaba jaallatamaaf amanamaa ta’e ABOf eegumsa gootan hundaaf galata guddaa qabna.
Injifannoon Ummata Bal’aaf!
Share this:https://www.gofundme.com/8bds2wgk
Like this:
Like Loading...
Related


text:
“Oromiyaatti bilbilliifi interneetiin citee ture Koronaavaayirasiin walqabsiisee wanti jijjiirame hin jiru,” Itiyoo-Telekoom
(BBC Afaan Oromoo) — Weerara Koronaavaayiras waliin walqabsiisee naannoo Oromiyaa bilbilliifi interneetiin irraa cite jiru ilaalchisuun wanti jijjiirame akka hin jirre Itiyoo-Telekoom beeksise.
Godinaalee Oromiyaa gama lixaafi kibbaatti tajaajilli bilbilaafi interneetii erga addaan citee ji’a sadaffaa keessa jiraatus weerara Koronaavaayirasii waliin walqabatee akka deebiyuuf gaaffiin bal’inaan dhiyaachaa jiraatullee hanga ammaatti wanti adda ta’e akka hin jirre hoji-raawwachiiftuun Itiyoo-Telekoom BBCtti himan.
Weerarri Koronaavaayirasii haalaan yaaddessaa ta’uun isaa erga beekameefi Itoophiyaa keessattis namoonni qabaman jiraachuun erga bira ga’amee booda namoonni hedduun tajaajilli komunikeeshinii Oromiyaa keessatti addaan citee jiru kun bakka isaatti deebi’uun lammileen dhibee hamaa akka ibidda saafaa tatamsa’aa jiru kana ofirraa ittisuuf odeeffannoo malu argachuu qabu waan ta’eef banamuu qaba jechuun gaaffachaa jiru.
- ‘Mootummaan Itoophiyaa interneetiifi bilbila Oromiyaarratti cufe atattamaan banuu qaba’
- Rakkoo bilbilaafi interneetii Lixa Oromiyaa irratti Itiyoo-Telekoom maal jedhe?
Keessumaa gama lixa Oromiyaa tajaajilli bilbilaafi interneetii addaan cituun isaa odeeffannoon waa’ee koronaavaayirasii lammilee qaqqabaa waan hin jirreef rakkoo lammilee daran hammeessa gaaffileen jedhan hedduudha.
Itoophiyaa keessatti namoonni koronaavaayirasiin qabamuun isaanii mirkanaa’ee kanneen biroo hedduun ammoo qabamuu malu shakkiin jedhu erga ministeera fayyaatiin ibsamee booda, tajaajila bilbilaafi interneetii Oromiyaarraa addaan cite bakkatti deebisuudhaaf wanti yaadame jiraa gaaffii jedhu BBCn hoji-raawwachiiftuun Itiyoo-telekoom Firehiwoot Taammiruutiif dhiyeessee ture.
Kaleessa galgala sababa hojiitiif magaalaa irraa fagaatanii turanii deebi’aa akka jiran kan himan hoji-raawwachiiftuun kun waa’ee tajaajila telekoomii addaan cite turee waliin walqabsiisee odeeffannoon haaraa ta’e akka hin qabne BBCtti dubbataniiru.
Itti-dabaluudhaan, “akkuma beekamu duraanis tajaajilli kan cufameef sababii rakkoo nageenyaaf ture. Kanaaf, wanta addaa nuti tarkaanfii fudhanne hin jiru. Wanti adda ta’e yoo kan jiraatu ta’e isin beeksifna.”
Interneetiin addaan akka citu kan taasifame rakkoo nageenyaan kan walqabate waan ta’eef qaamota dhimmi isaa isaan ilaallatu waliin mariyachuudhaan kan murtaa’u yoo jiraateef akka beeksisan ibsaniiru.
Interneetiin addaan cituu isaa, “sirriitti maaliif akka ta’e nutis warri kaanis qaamonni mootummaa dhimmi isaa isaan ilaallatu ibsa irratti kennaniiru. Kanaaf, kana waliin walqabsiisee odeeffannoo adda ta’e hin qabu. Anis sababa hojiitiif gara baadiyyaatti bahee reefuun xiyyaara irraa bu’e. Wanta adda ta’e hin qabu. Wanti adda ta’e yoo jiraate garuu isin beeksifna,” jechuun BBCtti dubbatan.
Yeroo weerarri koronaavaayirasii guutummaa addunyaa irratti tatamsa’aa jiru kanatti karaa bilbilaafi inteneetii odeeffannoon ummataaf darbu akka ummatichi of eeggatu waan dandeessisuuf tajaajilli kun akka banamuuf namoonni miidiyaalee hawaasummaa fayyadaman waamicha taasisaa jiru.
Torban darbe keessa dhaabbanni mirgoota namoomaaf quuqamu Huumaan Raayitis Waach ibsa baaseen tajaajilli bilbilaafi intrneetii ji’a lamaa oliif Lixa Oromiyaarraa cite ture mootummaan Itoophiyaa akka banuuf gaafatee ture.
Dhaabbatichi ibsa baase irratti akka jedhetti, tajaajilawwan bilbilaafi interneetiin addaan cituun isaa maatiifi firoonni akka quba wal hin qabaanne gochuu qofaa osoo hin taane tajaajilawwan jireenyaaf barbaachisoo ta’an akka fayyaafi sochii hawaas-dinagdee guutummaatti danquun isaa ibseera.
Akkasumas, yeroo mootummaan duula hidhattoota irratti gaggeessutti maaltu akka ta’e beekuudhaaf odeeffannoon akka hin jiraanne taasissera jedhe Huumaan Raayitis Waach.
Huumaan Raayits Waachitti Daarektarri Gaanfa Afrikaa La’etiitiyaa Baader, “Tarkaanfiin mootummaan Itoophiyaa tajaajila komunikeeshinii adda kutuutiin Oromiyaa keessati raawwataa jiru hawaasnicha haarsaa hin barbaachifne kanfachiisaa waan jiruuf attattamaan kaasuu qaba,” jedhan.
Rakkoon tajaajilawwan bilbilaafi interneetii addaan kutuun kunis tajaajilawwan murteessoo, wantota ciccimoo biyyaafi addunyaa irratti deemaa jiran akka hubannoo malu hin arganne taasisa jedhu daarektarichi.
Bulchiinsa Ministira Muummee Abiy Ahimad jalatti, osoo mootummaadhaan sababni gahaafi amansiisaan hin dhiyaatiin yeroo tasgabbiin hawaasaafi siyaasaa dhibbutti komunikeeshinii adda kutuun gocha baratamaa ta’eera jedha Huumaan Raayits Waach.
Ibsa Huuman Raayits Waach kun itti dabaluudhaan, sababa komunikeeshiniin addaan citeef dhaabbileen tola-ooltummaa afur rakkoon akka isaan mudate ibsuudhaan, haalli jiru tajaajila fayyaa naannootti argamurratti dhiibbaa qaqqabsiisuu isaa hojjetoota fayyaa eeruun gabaasichi ibseera.
A L I Mudde irraa kaasee tajaajilli bilbila mobaayilaa, bilbilli inni kaaniifi interneetiin godinaalee lixa Oromiyaatti argaman akka Qeellam Wallaggaa, Wallagga Lixaa, Wallagga Bahaafi Horroo Guduruu Wallaggaa keessatti addaan cite akka jiru jiraattonni godinaalee kanaa ni dubbatu.


text:
Sadaasa 3,2016
Tarkaanfii Waraanni Wayyaanee komaandi post uummata nagaa irratti fudhateen muraasi du’uufi,dhibbootaan kan lakkaawaman mana hidhaatti guuramaa jiru
Odeessi Qeerroo bakkichaa akka ibsetti barsiisoti mana barumsaa Moxee Qophaa’inaa fi sadarkaa 2ffaa,akkasumas magaalaa Qassoo tti M/B sadarkaa 1fi 2ffaa irraa barsiisoti kan hidhaman yeroo ta’u:_
- M/B Qassoo irraa 27
- M/B Moxee irraa 13
- M/B Baataa irraa 8
hidhamuun isaanii beekameera
Maqaan ibsuuf hedduu namoota baay’ee ta’uu maddi oduu bakkichaa eeeruun,
- Barsiisaa Addaamuu Waaqumaa
Barsiisaa Malkaamuu
Barsiisaa Mulugeetaa Margaa fi hedduu ta’uu isaanii ibseera
Guyyaa kaleessaas barsiisoti guutummaa tti hidhamanii kanneen aantummaa uummataa hin qabne qofti hafuu isaaniitiin, barattooti mana barumsaa Qassoo FXG dhageessisaniin miidhaan isaan qaqqabuunis beekameera


text:
Fulbaana 14, 2013
Ummanni Oromoo harqootaa gabroofataa Habashaa jalaa bilisa of-baasuuf qabsoo geggeesse hangafoota keessa takka lola Oromoo Baalee ka bara 1963-hii tahuun beekamaa dha. Qabsoon gaafasii babal’attee kutaalee Kibbaa-Baha Oromiyaa mara keessatti wareegamni gaafatte laafaa hin turre. Gootota wareegama qaalii baasan san yaadatuun dirqama seenaa ta’uu isaa hubatuu dhaan, Ayyaana Yaadannoo Waggaa Shantameessaa jalqaba qabsoo sanii barana addunyaa guutuu keessatti kabajuuf sochiin wagga tokkoo calaaf adeemsifamaa turte gufuulee adda addaatiin haga tokko dubbatti harkifataa jirti. Gufuulee qophii ayyaana kanaatti danqa tayan keessaa irra guddaan gara Preezadantiin OSA kan baranaa – DR. Ibraahim Elemoo tii fi obboleessa isaa Kadiiro Elemoo irraa tahuu ummanni ayyaana kana hawwiin eeggataa jiru martinu akka quba qabaatu gochuuf ibsa kana baasuuf dirqamnee jirra.
Ayyaanni kun ulfinna isaan maluun faayamee akka kabajamu gochuuf yaalii godhamee ture keessatti maqaa dhabaatiin ykn maqaa hawaasaatiin akka qindheeffamu yaada jedhu irratti ilaalchi adda addaa uumamee osomaa furmaanni manguddotaan yaalamaa jiru, Dr. Ibraahimii fi obboleesi isaa akkaataa nama saalfachiisuun harka keessa galfatanii namoota kanaan dura maqaa dhaabaatiin kabajna jechaa turan ofitti ammatanii “OSA-n ogummaa fi qabeenna gayaa waan qabuuf nutu isin wajjiin kabaja” waadaa jedhuun addaan fottoqiinsa koree dhalchanii kunoo haga ardhaatti gufuu tayaa jiran.
Jarreen kun akka gocha kanarraa eemaraman koree fi dhuunfalleen tattaaffii godhameef gatii kennuu didadii, kunoo nu ilmaan Oromoo jiddutti hammeenna dhalootaan dhaalamuuf deemu oofaa jiran. Tuffii fi dantaa dhabaan rakkinni isaan habaqaalan kun:
1. Ayyaana herregame gatii fi kabajaa isaan malu dhabsiisa
2. Hirmaannaa lammiiwwan Oromoo biyyoota adda addaa irraa gochuuf hawwaa jiran irdhisa
3. Gootatota Oromoof lolan sadarkaa gandaatti gad-deebisa
4. Ayyaana sagantaalee guyyaalee sadihii guutuun kabajamuuf bu’urfame gara saa’aa jahatti gabaabse dhama dhabsiisa.
5. OSA’n jaarmaya rakkoo hawaasa Oromoo keessatti mul’attu beekkomsa hayyootaatiin furuuf gargaaru ta’uu dhiisee, murnoota Oromoota waliindhahuu fi qooqqodutti gadi siqa.
Dr. Ibraahim akka harkaa isaatii fi ka OSA illee qophii ayyaana kanaa keessaa baafatu telefoonaa fi barreeffamaan ergaa itti himameef dantaa hin kennine. Isaa fi obboleessis ayyaana kana keessatti mul’atuuf hawwii qaban fiixa baasuuf tumsa tahuu bira dabranii hoggana qophii sanii tahuuf yaaluu isaanii, duulli sabaa-himoota hawaasotaatiin gochaa jiran waan dhokata qabuu miti.
Akka dhuunfaatti nama ykn garee fedhan wajjiin dhaabatuun mirga isaaniiti. Garuu, maqaa OSA-tiin addaan qoodamiinsi isaan nu giddutti utuban sadarkaa akkaan yaadchisaa irra waan gayeef jecha, hoggantichi kun daddafitti akka qophii kana keessaa harka baafatan hogganni OSA tii fi lammiiwwan Oromoo martinuu akka dhiibba irra kaayan kabajaa guddaan gaafanna.
Obbooleeyyan keenna kanneen gorsa jarreen saniitiin hawatamanii diiggaa dhalootaan dhaalamuuf deemu keessa seenanis akka hatattamatti shira san hubatanii gara miiza mariitti deebi’an onnee obbolummaa biyyoomaatiin gaafanna. Waamicha kana didanii jarreen kaayoo diiggaa qabaniif ulee tahuun, jeynoota saba Oromoo guutuuf qabsaawanii kufan gulantaa
warraa, balbalaa fi gosaatti gad-buusuu taati. Kanaafuu, hayyootaa fi manguddoonni, dargaggootaa fi shamarran seenaa kanaaf dhimman martinuu biyya jiranitti sochii qaanqee diigamiinsa tana dhaamsuuf geggeeffamu keessaa akka qooda gayaa fudhatan afeerra.
Akkasumattis, Ayyaanni yaadame kun akka namoonni tokko tokko maqaa itti argatuu qofaaf hobbaafataaf fiffiigan sanitti osoo hin tayin, koree ardiiwwan Awuroophaa, Awustraliyaa, Ameerikaa Kabaa, Afrikaa fi Eeshiyaa irraa ijaaramteen ulfinna isaan maluu uffatee akkaataa dhalootaaf barnoota gayaa itti kennuu dandayutti kabajamuuf akka jiraatu hirema tanatti gargaaramnee ummata Oromoo mara hubachiisuu feena.
Bara ilmaan Habashootaa eennumaa Oromoo irratti duulaa jiran kanatti, nu ilmaan Oromoo garaagarummaa bu’aa hinfidneen addaan qoodamiinsa biraa wixinuun cubbuu daangaa hin qabne. Kanaafuu, dhama obbolummaa sabaatii fi qalbii qulqulluu Oromummaa tiin ergaan kun hubatamee, hogganni OSA walitti dhufee tarkaanfii barbaachisu fudhatee akka ifatti nu beeksisu kabajaa guddaan gaafanna.
Ayyaanni darreen October 20, bara 2013, Minneapolis-tti tayuuf saganteeffames, kabajaa, gaachanaa fi qarruu Ayyaani kun qabaatuun malu waan irdhisuuf jecha, marii aadaa fi safuu Oromummaa guuttuun gara guyyaa biraatti ka jijjiramuuf deemuu tahuu hubachiifna. Bakkaa fi guyyaan gara fuuduraatti ibsama. Galatoomaa.
Kabajaa wajjiin,
Koree Ayyaana Yaadannoo Waggaa 50-ffaa Q/H Oromiyaa (1963)
Koreea.a.yaadannoo@gmail.com


text:
Tarkaanfii Poolisoota Humna Addaa Mootummaa Koloneeffataa Impaayera Itoophiyaa irratti, Ona Jalduu, naannoo Shukuteetti Uummata Oromoo fi WBOn guyyaa Jimaataa kaleessaa fi Sambata har’aa (Adoolessa 4, 2020) fudhatame.
Ajjeechaa Hacaaluu hordofuun, fincila Uummata Oromoon goleelee Oromiyaa cufa keessatti finiinaa jiruun wal-qabatee, daandiiwwan Finfinnee magaalaalee Oromiyaa biroon wal-quunnamsiisan kallattiilee afraniinuu cufamanii jiraachuu, akkasumas, Magaalaa Finfinnee fi naannoo ishee keessatti, Uummatni Oromoo haala hamaa keessa jiraachuu.


text:
Tajaajila Manni Murtii Kennaa Jiru Beektuu?
Tajaajila Waajjira Deggersaa fi Hubannoo Seeraa Manneen Murtii Oromiyaatiin Kennaman
- Namoota yakkaan himatamanii gara Mana Murtii dhufan baasii mataa isaaniin abukaatoo dhuunfaa dhabbbachuu hin dandeenyeef tajaajila Abukaatoo Ittisaa kennuufii,
- Namoota harka qalleeyyii ta’an gara Mana Murtii dhufaniif tajaajila deggersa seeraa bilisaan kennuufii,
- Kenniinsa tajaajila manneen murtii ilaalchisee hawaasaaf hubannoo seeraa kennuu dha.
Kutaa 1ffaa – Namoota Yakkaan Himatamaniif Tajaajila Abukaatoo Ittisaa Kennuu
Heerri Mootummaa Federaalaa Dimokiraatawaa Ripaabilika Itoophiyaa (Labsii Lakk. 1/1995) fi Heerri Bulchiinsa Mootummaa Naannoo Oromiyaa (Labsii Lakk. 46/1994) keewwata 20 (5) jalatti mirga nama himatameen walqabatee qajeeltoo ‘namni himatame mirga abukaatoo filateen falmachuu akka qabu, dandeettii abukaatoo ofii isaan falmachuu yoo hin qabaannee fi haqni ni jallata yoo jedhame baasii mootumaatiin abukaatoon dhaabbamuufii akka qabu’ tumee jira. Keewwati 20 kun akka waliigalaatti mirgoota nama himatamee tarreessee kan jiru ta’ee; isaan kunis:
- Erga himanni irratti hundaa’een mirga yeroo madalaawaa ta’e (within a reasonable time) keessatti Mana Murtii seeraan hundeeffamee jiruu fi haalonni akka dhaddacha cufaadhaan dhagahamuu agarsiisu yoo hin jiraanne, dhaddacha uummataaf ifa ta’etti dhagahamuu akka qabu;
- Mirga gocha ykn sababa ittiin himatamee sirriitti tarreeffamaan hubachiifamuu fi barreeffamaan argachuu akka qabu;
- Mirga hanga irratti mirkanaa’uutti akka nama badii hin qabneetti lakkaa’amuu fi ofirratti ragaa ta’uuf akka hin dirqisiifamne;
- Mirga ragaa irratti dhiyaatu hunda argachuu, ragaa irratti dhiyaates gaaffii gaafatachuu, ragaa ittisaa dhiyeeffachuu yookiin dhiyeessifachuu fi dhiyaatanii Mana Murtiitti akka dhagahaman taasifachuu;
- Ajaja ykn murtii Manni Murtii irratti dabarseen walqabatees mirga ol’iyyachuu dhiyeeffachuu;
- Manni Murtichaa afaan himatamaan hin dhageenyeen falmii geggeessaa yoo jiraate mirga baasii mootummaatiin hiikkaa afaanii argachuu fa’ii dha.
Abukaatoon dhuunfaas ta’e abukaatoon ittisaa nama yakkaan himatameef dhaabbatee falmu mirgoota nama himatameen wal qabatan kan keewwata 20 jalatti tarreeffaman kana kabachiisuufii, Mana Murtii hubachiisuufii, akkasumas mirgootaa fi bilisummaawwan bu’uuraa jedhamanii Boqonnaa 3ffaa Heera Mootummaa Federaalaa fi kan Mootummaa Naannoo Oromiyaa jalatti tarreeffaman, mirgoota namoomaa fi dimokiraasiin wal qabatanis sirnaan akka kabajamu taasisuudhaaf gahee ol’aanaa qabu.
Mirgoota namoomaa akka qajeeltootti tarreeffaman kanneen keessaa muraasni mirga lubbuun jiraachuu, mirga nageenya qaamaa fi walabummaa, mirga qabiinsa farra namoomaa irraa bilisa ta’uu fi kkf fa’i. Heerota mootummaa lamaan olitti ibsame keewwata 13 qajeeltoo mirgootaa fi walabummaa bu’uuraa irraa kan hubatamu Qaamni Seera Baastuu, Seera Raawwachiistuu fi Seera Hiiktuun mootummaa Federaalaa fi Naannoo sadarkaa hundatti jiran dirqamaa fi itti gaafatamummaa qajeeltoowwan kana kabajuu fi hojiirra oolchuu akka qaban ta’uu dha. Mirgoonni namoomaa namummaa fi bilisummaa uumama namaa irraa kan maddan, kan hin cabnee fi hin mulqamnee yoo ta’an, Manni Murtiis akka qaama seera hiiktuu mootummaatti mirgoota kana kabajee fi kabachiisuuf heeraan aangoo fi dirqama kan qabu ta’uun beekamaa dha. Kana keessattis nama yakkaan himatamee itti dhiyaatuuf abukaatoo ittisaa dhaabuudhaan mirgootni kun akka kabajaman taasisuun gahee isaa taphachuutu irraa eegama.
Akkaataa Labsii Gurmaa’ina, Aangoo fi Hojii Manneen Murtii Naannoo Oromiyaa irra deebiin murteessuuf bahe labsii lakk. 216/2011 keewwata 5 jalatti tumameenis kaayyoo Manneen Murtii Naannichaa galmaan gahuuf hundeessan keessaa inni tokkoo fi ijoon mirgaa fi walummaa dhuunfaa fi garee Heera Mootummaa Federaalaa fi kan Mootummaa Naannoo Oromiyaa keessatti tumaman kabachiisuu dha.
Kanumaan wal qabatee labsicha keewwata 39 jalatti waa’een Tajaajila Deggersa Seeraa Manneen Murtii Oromiyaa keessatti kennamuu tumamee jira. Haaluma kanaan‘Tajaajila Deggersa Seeraa Kennuu’ kan jedhu tajaajila bal’ina qabu yoo ta’ellee gama nama himatameetiin namni kamiyyuu abukaatoo seeraa dhaabbachuudhaan deeggarsa seeraa argachuuf mirga akka qabu, nama yakka hidhaa cimaa waggaa 5 gadi hin taaneen adabsiisuun himatamee fi abukaatoo dhaabbachuu hin dandeenyeef Manni Murtii baasii mootummaatiin tajaajila abukaatoo ittisaa yookiin bilisaan tajaajila deeggarsa seeraa akka argatan taasisuu, nama abukaatoo dhaabbachuu hin dandeenyee fi yakka hidhaa waggaa 5 gadi ta’een adabsiisuun himatameefis abukaatoo malee yoo falme haqni ni daba jedhee yoo amanes, baasii mootummaatiin abukaatoo ittisaa yookiin tajaajila deeggarsa seeraa bilisaan akka argatu akka taasisu ifatti taa’eera. Kenniinsa tajaajila kanaa bu’a qabeessa taasisuuf Manni Murtii Waliigalaa Oromiyaa caaseffamaa fi sirna barbaachisaa ta’e akka diriirsuu qabu tumameera. Kanuma hordofees caasaa Manneen Murtii Oromiyaa bara 2011 mirkanaa’ee hojiirra oolee keessatti Waajjirri Deeggarsaa fi Hubannoo Seeraa sadarkaa Mana Murtii Waliigalaatti akka hundaa’uu fi hanga Manneen Murtii Aanaaleetti caaseffama akka qabaatu taasifameera. Kana malees Manni Murtii Waliigalaa Oromiyaa abukaatoo ittisaa Manneen Murtii Oromiyaa sadarkaa hundaatti akka qacaraman taasisuudhaan hojjechaa kan jiru ta’ee, bakkeewwan hanqinni abukaatoo mul’atutti bakka buusuun akkasumas ergisaan fala kennaa jira.
Kaayyoon isaa akka waliigalaatti himatamtoonni yakkaa sababa harka qalleessa ta’aniif ogeessa seeraa dhuunfaadhaan dhaabbachuu hin dandeenye akkasumas ogeessaa seeraa sababa hin qabneef mirgaa fi dirqama isaanii sirnaan ibsatanii yakka ittiin himataman ilaalchisee falmachuu hin dandeenyeen walqabatee haqni jallatee namni balleessaa hin qabne akka hin adabamneef madaalamummaa adeemsa falmii hojiirra oolchuudhaan mirga haqa argachuu namoota himatamanii mirkaneessuu dha.
Dhimma kana waliin wal qabatee falmiiwwan adda addaatu jiru. Falmii kana keessaa manni Murtii ofii isaatiin dhimma namoota yakkaan himatamanii ilaalaa gama biraatiin ammoo namoota himatamaniif tajaajila abukaatoo akka argatan taasisuun bilisummaa Mana Murtii waliin walitti bu’a kan jedhanii fi kan walitti hin bu’u jedhan ni mul’ata. Gama kanaan waanti hubatamuu barbaachisu caaseffama mootummaan alaa, ofiin gurmaa’ee, ofi danda’ee tajaajila kana kennu ykn mootummaan qofaatti gurmeessee tajaajila kana of danda’anii akka kennaniif akka biyyoolessaattis ta’e akka Naannoo Oromiyaatti hojiirra jiran hin qabnu. Sababa hojimaati akkanaa biyya keenya keessa hin jirreef akka qaama Mootummaa Seera Hiikuutti Manni Murtii tajaajila kana kennuuf itti gaafatamummaa waan qabuuf haqa mirkaneessuun na hin galchu jechuun callisuu akka hin dandeenye mul’isa. Gama biraan dhimmi hubatamuu qabu biraan mootummaan Abbaa Alangaa barnootaan, ogummaa fi muuxannoo seeraa gabbisuun namoota yakka raawwatan jedhaman himachuun falmee adabsiisuuf kan aangeffame ta’ee namooti yakkaan himataman faallaa kanaa hubannaa seeraa kan hin qabnee fi sababa harka qalleeyyii ta’aniif mirga isaanii kabachiifachuu kan hin dandeenye yoo ta’e kaayyoon Manni Murtii hundeeffameef galma gahuu irratti dhiibbaa mataa isaa qabaata. Abbaan Alangaa himatamaa ogummaa seeraa hin qabne ykn sababa harka qalleeyyii ta’eef abukaatoo dhuunfaa dhaabbachuu hin dandeenyee waliin falmii kan geggeessu yoo ta’e carraan nama himatamuu hin qabne ykn balleessaa hin qabne akka adabamu taasisu mudachuu waan danda’uuf qaawwa kana duuchuuf heerri mootummaa, seeronni idilee akka biyyoolessaattis ta’e qajeeltoo ta’ee sadarkaa idil addunyaatti akka hojiirra oolu ta’aa kan jiruudha. Gama biraan Abbaan Seeraa gama himatamaa goree dhimma mirga bu’uuraa himatamaan ibsachuu qabu, gaaffii ragaa gaafatachuu qabu fi kkf ofiin kaasuufiin amala hojii Abbaa Seerummaanis ta’e mana murtiitiin waan hin dandaa’amneef tajaajila abukaatoo ittisaa laachuun barbaachisaadha. Tajaajilli abukaatoo ittisaa kun qajeeltoo bu’uuraa heera mootummaa keessaa ‘Mirga Walqixxummaa’ keewwata 25 jalatti tumame hojiirra oolchuuf yaadamee akka ta’e ni mul’isa. Akka qajeeltoo kanaatti namni kamiyyuu seera duratti walqixa, qoodamiinsa tokko malee eegumsa seeraa walqixaan argachuu fi kun wabii seeraa nama hundaa akka ta’e agarsiisa.
Bu’uura kanaan yeroo ammaa tajaajilli Abukaatoo Ittisaa Manneen Murtii Oromiyaa sadarkaa hundatti kennamaa jiraachuu hubachuudhaan himatamtootni yakkaa itti fayyadamuu danda’u jechuudha.
Kutaa 2ffaa
Namoota harka qalleeyyii ta’an gara Mana Murtii dhufaniif tajaajila Deggersa Seeraa bilisaan kennuun walqabatee barreeffama gabaabduu qabachuun walitti deebina.
Hubachiisa:
Yaadni isin nuuf barreessitan kenniinsa tajaajila keenyaa cimsuu keessatti waan nu gargaaruuf dhimma kanaan walqabatee gaaffii fi yaada qabdan kamiyyuu karaa fuula kanaan nuuf ibsuu fi barreessuu dandeessu.
Waajjira Deggersaa fi Hubannoo Seeraa Mana Murtii Waliigalaa Oromiyaa
Horaa Bulaa
Amajji, 2013


text:
Raayyaan ittisa biyyaa ajajii Kaabaa waggaa haaraa sababeeffachuun sirna maqalee keessatti gaggeesseen prezidaantiin Itiyoophiyaa Dr. Mulaatuu Tashomaa argamanii jiru.Raayyaan waraana uummataa fi biyyattiilaalcha duraa kennuun heera biyyatti eegsisuuf hojiin gaggeesse jabaatee itti fufuu qaba jedhan.
Mootummaa Fedeeraala Itiyoophiyaaf dura ta’aa ajajoota waraanaa kan ta’an Jeneraal Tse’aree Mokonniin sirna kana irratti akka ibsanti looltoota humna galaanaa ijaaruun barbaachisaa ta’u hubachiisan.
Knaaf waggaa haaraa seenuu kaasee hojiin looltoota humna galaanaa gurmeessuu kun hojii irra akka oolu ibsan. Sababiin isaas Itiyoophiyaan Karra Galaanaa Dhabuun Looltoota Humna Galaanaa Qabaachuu Hin Dhorku jedhan.


text:
Sagantaa - Kamisa Adoolessa 8, 2021
Sochii WBO Zoonii Giddu-gala Oromiyaa, Lixa Shaggar
Sochii fi tarkaanfii WBO Zoonii Giddu-gala Oromiyaa Lixa Shaggar, akkasumas akeekaa fi galma Qabsoo Bilisummaa Oromoo fi shoora Uummanni Oromoo QBO keessatti bahachuu qabu irratti xiyyeeffachuun, marii Itti-aanaa Ajajaa WBO Zoonii Giddu-gala Oromiyaa Lixa Shaggar, Jaal Jirranus waliin taasifame.
Hidhaa fi dararaa maatii Qabsaa'ota Oromoo irratti fuuleffate
Hidhaa fi dararaan, akkasumas mancaatiin qabeenyaa, Uummata Oromoo irratti, keessumaa, maatii qabsaa'ota Oromoo irratti fuuleffachuun, Loltoota Mootummaa Koloneeffataa Impaayera Itoophiyaan raawwatamu, Lixa Oromiyaa, Ona Begii fi naannoo sanatti akkaan jabaachuun itti-fufee jiraachuu.


text:
Abdii Boruutiin
Akkuma beekamu fi yaadatamu, warraaqsi uummata Oromoo Sadaasa 12 bara 2015 handuura Oromiyaa Jalduu keessatti dhoowee kunoo waggaa tokkoof deemaa jira. Asirratti wanti hubatamuu qabu, akka waliigalaatti, Fincilli Diddaa Gabrummaa (FDG) kan jalqabe waggaa tokko yookaanis waggoota kudha-tokko yookaanis ammoo waggoota muraasa duraa miti. FDGn kan calqabe bifa adda addaatiin haa ta’u malee guyyaa uummatni keenya gabrummaa Habashaa jalatti kufee kaasee akka ta’e waan dhara ta’uu miti. Kan amma deemaa jiru kun garuu bifa qindaayeen kan deemaa jiru sochii biyyoolessaa waan ta’eef, sochii diddaa gabrummaa qofaa otuu hin taane, warraaqsa xumura gabrummaa ti. Kanaafuu, Fincila Diddaa Gabrummaa jechuurra Fincila Xumura Gabrummaa (FXG) yoo jedhamu kun sirrii dha.
Haa ta’u malee, jechootni Fincila Diddaa Gabrummaa (FDG) jedhaman kun kan uumamani fi ittifayyadamuun kan jalqabe bara 2005 akka ta’en yaadhadha. Kanaafuu, warrii yaadannoo finicilli diddaa gabrummaa waggaa 11ffaa jedhanii dubbatan ykn barreessan hin dogoggorre jedheen yaada. Kan ta’es ta’u, wanti guddaan nuti yaadachuu qabnu gootota keenya kan diddaa gabruummaas ta’ee xumura gabrummaa kana keessatti wareegamanii fi wareegama adda addaas kaffalaa jiraniif ta’uu akka qabuu dha. Har’a yeroo warraaqsi uummata keenyaa biyya keessatti akka ibiddaa boba’aa jiru kanatti; diinni hamaan hanga funyaaniitti hidhate kun, maqaa “Labsii Hatattamaa” jedhuun yoomiyyuu caalaa uummata keenya reebaa, hidhaa, ajjeesaa fi qabeenya isaanii saamaa jiru kanatti; yeroo uummatni keenya Oromiyaa keessatti wareegama ulfaataa kaffalaa jiru kana keessatti, nuti warri biyya alaa jirru maal godhaa jirra?
Maaliif gaafii kana kanan kaaseef sababa adda addaan qaba. Duraan dursee garuu, Oromootni karaa danda’ame hundaan carraaqqii walirraa hin cinne godhanii; warraaqasa uummata keenyaa kanaaf gargaarsa ta’an dirqama Oromummaa bahaa waan jiraniif galanni isaanii injifannoo uummata Oromoo haa ta’un jedha. Haa ta’u malee, dhugumatti garaa qulqulluudhaan wal haa gaafannu yoo jenne, Oromootni biyya ambaa jiraatan gumaacha gahaa gochaa jiruu? Gaheen isaan taphachaa jiran hunduu warraaqsa uummata keenyaa kanaaf tumsa ta’uu danda’aa? jennee gaafiilee kana yoo kaasne, deebii quubsaa argachuu akka hin dandeenyen amana. Kanaafan sababaalee adda addaan qaba jedhe. Isaan kanas tokko tokkon ibsuun yaala.
Tokkoffaa, yeroo ammaa yeroo uummatni keenya biyya keessatti kaabaa-kibbaan; bahaa-lixaan; jiddugaleessaan; keessaa fi alaan tokkummaadhaan ka’ee waliif mirmachaa jiru kanatti, har’allee haala ulfaataa ta’e kana keessatti gandaa fi naannoodhaan walqoqqooduu yaaluu fi olola akkanaatiin diinaaf qaawwa baasuun ykn balbala banuun warraaqsa kanaaf tumsa ta’uurra isatti gufuu ykn danqaraa akka ta’u hubachuun nama hin rakkisu. Gochaa qaanessaa akkanaatiif ammoo waan namootni Facebook irratti godhaa jiran ragaa quubsaa ta’uu danda’a. Asirratti gaafiileen sammuu kiyya keessa deddeebi’an: Namootni akkanaa kun dhugumatti waan yaadani fi dubbatan beekuu, hubatuu? Waan isaan haasa’an kun bu’aa caalaa diigumsa akka fidu hubatanii jiruu? fi kkf. Jarreen akkanaa kun, ittiin beekamuu fi ofbeeksisuuf yoo ta’e malee bu’aa ololli akkanaa kun qabu natti hin mul’atu.
Lammaffaa, har’a abbaan fedhe jaarmayaa kamuu haa qabaatu; miseensa kamiituu haa ta’u ykn haa deeggaru haa dhiisu; yeroo tokkummaadhaan uummata keenyaaf sagalee fi tumsa ta’uun barbaachisaa ta’e kana keessatti kun abalu sun abalu jechaa walqoqqooduun ykn olola walirratti oofuun amma yeroo isaatii miti. Akkuma dure barame sana jaaramayoota Oromoo addaan qoqqooduuf; akka tokkummaan hin uumamne gufuu ta’uuf, kun Shanee, kun Gantuu/Galtuu, sun abalu, … jechuun barbaachisaa natti hin fakkaatu. Shanee, Jahee, Torbee, Bitee, Mirgee, …. jedhanii waan Oromoof hin tolle lallabuun diinaaf malee uummata keenyaaf nu Oromoota hundaafuu bu’aa hin qabu. Rakkoo kana keessatti uumamuun kan miidhamu hunda keenya akka ta’u hubachuu qabna. Asirriit wanti hubatamuu qabu jaarmayootni keenya hundi isaaniituu dadhabbina ykn laafina akka qaban beekamaa dha. Haa ta’u malee, sirnaan qeeqanii dadhabbina isaanii akka fooyyessan gorsuu ykn yaada ijaaraa ta’een gadi bahuu dha malee olola diinni ittifayyadamuu danda’u afarsuun bu’aa hin qabu.
Sadaffaa, qindoomina warraaqsa biyya keessaa ilaalchisee, hunduu beekaa fi abbaa itti ta’uu yaalu. Yeroo ammaa wanti hubatamuu qabu, akka ilaalcha kiyyaatitti, abbaan fedhe haa qindeessu; abbaan fedhe duuba haa jiraatu; Wayyaanee barbadeessanii; sochii uummata keenyaa kana injifannoo barbaadamutti geessuuf humna waliif ta’anii tokkummaadhaan hojjechuu dha malee, warraaqsa kanarratti walsaamuu fi uummata keenya afaanfaajjesuun bu’aa hin qabu. Sochii kana laaffisa malee cimsuu ni danda’a jedhee hin amanu. Dubbiin tun akka makmaaksa Oromoo “Allaattiin foon lafa jiruu dhiistee samiirratti walnyaatti” jedhuu ti.
Afraffaa, mariilee fi yaa’iilee yeroo ammaa bakkee adda addaatti godhamani fi godhamaas jiran ykn godhamuuf deeman ilaalchisee, yaadolee waliin mormani fi waldura dhaabbatantu mul’achaa jiru. Asirrattis akkuman qabxii sadaffaa jalatti tuqe, nutu caalaa beeka; kiyyatu wayya jechuuf ta’eeti moo ammas yaalii kana keessatti walsaamuuf ta’ina laata? Moo dhugumatti kaayyoo dhokataatu duuba jiraa? Ani akkan ofii kiyyaa yaadutti, ittibahinsi isaa waanuma fedhe ta’ullee, Oromoon shanis ta’ee dhibba ykn kuma ta’anii walarganii waayee dhimma uummata keenyaa waliin yoo mari’atan rakkoon isaa maali? Ittibahinsa isaa otuu hin beekne maaliif dursinee gufuu walitti taana? Dhugaa dha, sochii (warraaqsa) uummata keenyaa kana gara hin taanetti jallisuuf yaaliin akka hin godhamne asirratti ofeeggannoo cimaa barbaachisa. Akka kun hin taane garuu me dura obsaan eeguu wayya jedheen yaada. Waraqaan (document) tokko yoo gadi bahe hanga uummatni bal’aan Oromoo hin fudhannetti hojiirra ooluu silaa hin danda’u. Kanaafuu, dursinee maaliif gufuu walitti taana?
Egaa, barreeffama kiyya gabaabsuuf, Yaadannoo Warraaqsa Uummata Oromoo kana keessatti yaadannoo guyyaa qofaa otuu hin taane, gootota keenya kan yeroo kamiiyyuu wareegaman; akkasumas wareegama ulfaataa kaffalaa jiran yaadachaa; garuu hunda caalaa kaayyoo isaan itti wareegamaniif galii barbaadamuutti geessuuf, Oromoon hunduu dirqama Oromummaa beeknee, karaa danda’amu hundaan gahee keenya taphachuu fi qooda keenya gumaachuu qabna malee, yeroo ammaa gufuu walitti ta’uu fi walsakaaluun; olola walirratti oofuun diinaaf karaa baasa malee Oromoof bu’aa hin qabu.
Galatoomaa!
Abdii Boruu: aboruu@gmail.com


text:
Riphxee looltoonni Chaad kanneen mootummaa ce’umsa biyyatti aangoo irraa darbuuf fedhan Kamiisa kaleessaa Heliikooptara waraana biyyatti haleelamii kuffisuu isaanii ibsan.
Gara jalqaba torban kanaa hiriirtoota mormii dhageesisaa turan waliin hokkara uumameen yoo xiqqaatee namnii 6 eega ajjeefamanii booda, mootummaan waraanaa biyyatti bulchaa jiru hiriirrii akka lamuu hin gaggeeffamne akeekkachisee jira.
Mootummaan Chaad akka jedhutti riphxee looltonni torban dabree prezidaantii biyyatti ajjeesan karaa daangaan gara Nijeerti baqatan.Gama kaaniin Riphxee looltonni Kamiisa kaleessaa ibsa baasanii magaala Chaad kan taatee Nohou kan to’atan ta’uu fi iddoon kunis Magaalaa guddoo Chaad Mjaaminaa irraa fageenya kilo Meetra 300 irratti akka argamtu ibsan.
Kan riphxee looltonni jedhan kun madden walabaan mirkanii kan hin arganne.Garu magaalaa Injaamiinaa haleeluun mootummaa haaraa ilma prezidaanticha ajjeefamaniin gaggeeffamuu aangoo irraa darbina jechuun sodaachiisaa jiran.
Mormiitonni siyaasaa ka biyyatti mootummaan waraanaa biyyattii balaaleeffachuun akka mootummaan ce’umsaa Siviilootaa kan prezidaantii gumii biyyooleesaan hogganamuu dhaabachuu qaba jedhu.


text:
Dhibii kun akka ogeeyyotii fayyaa jedhanitti naafa nama caaccabsa, mittaa nama jalaa guuree humna nama dhowwa.
Maqaa Chukunguniyaa jedhu kanallee Tanzaaniyaatti itti baasan.Akka ogeessii dhiba nafa keessaa hospitaala Dil Corraa,Dirree Dawaa, Khaliid Alii jedhetti dhiba kana ji’a 2n duratti,Jijjigaatti argan. Dirree Dawaa ammoo ji'a1n duratti gahe.
Dhibii kun akka Dr., Khaliid jedhetti bookee biinnii fakkaattuun namatti dara.Haga ammaatti Dirree Dawaa keessatti nama kuma 20 caalaatti dhiba kana irratti arganii namii hedduun ya akimatee bahe.
Maqaan dhiba kanaa Chukunguniyaan (Studpid posture) jedhaniin jedha Dr Khaalid. Maan jennaan namii isa qabu hin tittima,gadi gomphoolaa gadi jechaa deema.
Mana akimii ufi keessatti Dr Khaalid nama 150 caalaan wallaane. Namii kun jaarsaa fi jaartii fi kahima.
Milkieeta dhiba Chukunguniyaa qabuu
- Humna dhabuu
- Dhukkubbii miilaa
- Iita mittaa
- Oowwa haga dabraa
- Suukii nafaa(skin rush)
- Hin diddiga ykn haqqisa
- Nyaata jibbisiisa
Ogeeyyotii fayyaa yoo nama milikeeta kana qabu argan
Oowwa nafaa diqqeessan
Bisaan nafa keessaa diqqaachuu dhowwuuf glucoise itti dhaaban
Chukunguniyaa namatti dabruu dhowwuuf
- Saaphanaa siree jala raffisuu
- Waan biinninnii jibbitu nafa dibachuu Kophaatti tajaajiluu
- Bisaan ciisaa qahee ufiitii fageesuu
Taatullee akka Dr Khaalid jedhettti dhiba kana namii duru fayyaa haga guyyaa 4-5 keessatit hin fayya.
Yoo fayyanillee ammoo mittaan duraan nama iitofte daftee hin fayyitu. Mootummaan Itoophiyaa dhiba kana wallaanuuf qorsa itti barbaadaa dhibamaalee gargaaruutti jira.